Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þar sem vitað er að nokkuð margir þingmenn eru veðurtepptir og ekki enn komnir til þings vegna óveðurs, sem geisað hefur, verður frestað atkvæðagreiðslu um fyrra dagskrármálið, Evrópskt efnahagssvæði, þar til séð verður að atkvæðagreiðslan geti farið fram að viðstöddum öllum alþingismönnum. Vonandi verður það síðar í dag, en forseti mun hafa samráð við þingflokksformenn um það.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom hjá forseta í upphafi fundar eru allmargir þingmenn fjarstaddir og eru að reyna að komast til þingfundar. Af þeim sökum hefur þegar verið frestað atkvæðagreiðslu um 1. dagskrármál þessa fundar. Ég vil láta það koma fram hér af minni hálfu og míns þingflokks að við teljum óeðlilegt að halda áfram umræðu um 2. dagskrármálið þegar svo margir þingmenn eru fjarstaddir. Ég tel að umræða um sjávarútvegssamninginn sé ekki ómerkilegra mál en um 1. dagskrármálið og bendi m.a. á að annar af okkar sjávarútvegsnefndarmönnum er á leið til þingfundar en sú leið hefur tafist vegna ófærðar eins og kunnugt er. Ég fer því fram á það við virðulegan forseta að umræðu verði frestað hér fram eftir degi þar til ljóst er hvenær þingmenn komast til þingfundar.

Forseti hafði ekki gert ráð fyrir að fresta umræðu um þetta mál heldur að gefa þeim tækifæri, sem nú þegar eru mættir hér til þingfundar og eru á mælendaskrá, til þess að taka til máls og nota þannig tímann því að að öðrum kosti verður að fresta þessum fundi. Forseti vill beina því til hv. þm. hvort þeir sem eru á mælendaskrá og eru í þingsalnum séu ekki tilbúnir að nýta tímann og tala í þessu máli. Vonandi rætist úr veðrinu og ekki líður á löngu þar til þeir sem eru, að því er forseta skilst, á leiðinni en tepptir komist innan tíðar hingað. En auðvitað verður reynt að fylgjast með því eins og hægt er hvernig samgöngur verða og hvernig mönnum gengur að komast hingað til þings. En forseti vill beina því til hv. þm. hvort þeir vilji ekki nýta tímann því að hér eru margir þingmenn mættir. Vissulega er það rétt að sá sem er næstur á mælendaskrá er á leiðinni en er veðurtepptur. Hér eru aftur á móti þrír aðrir á mælendaskrá sem eru í salnum. Ef ekki koma athugasemdir við þetta og hv. þm. vilja taka tillit til þessara óska forseta þá mun forseti gefa næsta ræðumanni orðið.

Virðulegi forseti. Ég vil einfaldlega ítreka ósk mína. Ég var beðinn um að koma þessu á framfæri og bendi forseta á það að umræða hefur ekki aðeins þann tilgang að þeir tali sem hafa sett sig á mælendaskrá heldur líka hitt að menn eigi þess kost að hlýða á mál þeirra.

Er það rétt skilið hjá forseta að það sé þá þingflokkur Alþb. sem óskar eftir að fresta fundi?

Virðulegi forseti. Ég vil benda á það að hér eru staddir í húsinu hvorki meira né minna en 41 þingmaður. Ég hefði nú talið að það væri nægilegur fjöldi til þess að við gætum haldið áfram þessari umræðu. Það er vitaskuld bagalegt að hv. þm. Jóhann Ársælsson, sem er í sjútvn. þingsins, er ekki mættur hérna en ég bendi á það að við héldum umræðu um þetta mál áfram á fimmtudag um tveggja og hálfs tíma skeið þrátt fyrir að nokkrir sjávarútvegsnefndarmenn hefðu ekki getað verið við þá umræðu. Það var á það fallist vegna þess að menn voru að freista þess að greiða fyrir þingstörfum og það er svo að við viljum öll ljúka þessum málum sem hér liggja fyrir þannig að ég vil mælast til þess að þingflokkur Alþb. heimili þessa umræðu og ég vek athygli á því að annar talsmanna flokksins í sjútvn. er einmitt staddur hér og er á mælendaskrá.

Næstur á mælendaskránni í þessu máli er hv. 4. þm. Norðurl. e. og vill forseti beina því til hans að hann taki til máls og að tekið verði tillit til þessa sem forseti hefur hér sagt.

Frú forseti. Mér finnst út af fyrir sig eðlileg beiðni þingflokks Alþb. og gæti stutt hana persónulega. Vera má þó að unnt sé að hefja umræðuna en ég vil að það komi alveg skýrt fram að mér finnst ekki koma til greina að ljúka umræðunni fyrr en allir þeir þingmenn, sem hafa hugsað sér að koma og flytja ræðu hér um málið eða taka þátt í umræðu um málið, hafa tækifæri til þess að vera hér í þingsalnum. Annar sjávarútvegsnefndarmaður okkar framsóknarmanna, hv. 4. þm. Norðurl. v., Stefán Guðmundsson, er veðurtepptur fyrir norðan og mér er kunnugt um að hann ætlaði að taka til máls í þessu máli og ég tel að það sé óhjákvæmilegt að ljúka ekki umræðunni fyrr en menn vita með vissu að allir sem vilja tjá sig um málið séu komnir.

Forseti vill geta þess að það vakir ekki fyrir henni að ljúka þessari umræðu heldur aðeins að nýta tímann og það verður að sjálfsögðu tekið tillit til þess að þeir hv. þm., sem eru á mælendaskrá og eru ekki komnir, fái tækifæri til að flytja sitt mál þannig að umræðunni verður alls ekki lokið fyrr en við sjáum fyrir hvenær hv. þm. koma. Það er aðeins verið að nýta tímann og byrja þessa umræðu og vonar nú forseti að það verði tekið tillit til þessa.

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka það að umræða hefur ekki bara þann tilgang að þeir tali sem eru á mælendaskrá heldur líka að þeir sem sæti eiga hér á þingi eigi þess kost að fylgjast með umræðunni og hlýða á mál manna. Ég vil hins vegar, til þess að koma til móts við sjónarmið forseta, láta það koma fram af minni hálfu að ég get fallist á að umræðan fari af stað og við munum endurmeta stöðuna um hádegisbilið í ljósi þeirra upplýsinga sem við höfum þá þannig að ég mun ræða við forseta í hádeginu um frekara framhald umræðunnar.

Eins og forseti gat um áðan er fyrirhugað að kalla þingflokksformenn til samráðs, svona um hádegisbilið.

Hæstv. forseti. Ég vil taka það fram í upphafi, ekki síst vegna orða hv. 17. þm. Reykv., Össurar Skarphéðinssonar, að ég tel að það sé ekki sérstaklega fordæmi til að fara eftir að hér var haldið áfram umræðum um þennan samning á fimmtudaginn var þegar allmargir, sem voru á mælendaskrá í dagskrármálinu, voru að undirbúa sig undir útvarpsumræður þá um kvöldið. Það er vont fordæmi að mínu mati, afar óheppilegt. Það slítur sundur umræður að þeir sem eru á mælendaskrá og gjarnan umfram aðra vilja reyna að fylgjast með umræðum skuli ekki hafa kost á því. Að sama skapi er það óheppilegt að þurfa að funda vitandi það að mönnum er meinuð þátttaka í fundahaldinu sökum ófærðar eða af öðrum lögmætum ástæðum. En forseti hlýtur að ráða þessu eins og öðru um tilhögun fundastarfsins hér og verða ekki fleiri orð höfð uppi um það. Ég ætlaði að bæta nokkru við röksemdafærslu af minni hálfu gegn þessum samningi. Ég tel að þetta sé heldur vondur samningur og vont að hann skyldi vera gerður og þá er ekki annað til ráða en að hafna honum og ég sé ekki í sjálfu sér að það sé neinn skaði skeður þó að þessum samningi væri einfaldlega hafnað og þau skilaboð send til viðsemjendanna að að gera yrði betur til að Alþingi Íslendinga sætti sig við það fyrir okkar hönd. Mér finnst farið að gæta dálítið mikið þess heimóttarhugsunarháttar og minnimáttarkenndar að ef menn hafi farið á fundi og hitt einhverja stóra herra í útlöndum þá séu menn meira og minna skuldbundnir til að kyngja öllu sem þar hefur verið rætt um. Það sé sem sagt þannig komið fyrir Íslendingum að þeir geti ekki barið í borðið og haft sínar skoðanir og staðið á þeim. Þetta er heldur dapurlegt. Það er látið sem svo að Íslendingum séu engir kostir aðrir en kyngja þessum samningi. Himinn og jörð farist ef við gerum það ekki. En við skulum aðeins fara yfir það þó að hæstv. utanrrh. sé fjarstaddur. Hvað gerist ef Alþingi Íslendinga hafnar einfaldlega þessum samningi? Hvað gerist? Jú, það gerist það sama og í öðrum hliðstæðum tilvikum. Viðsemjendur okkar fá þau skilaboð að æðsta stjórnvald á Íslandi í þessum málum hafi ekki talið þennan samning nógu góðan. Og hvað með það? Er eitthvað að því að senda þau skilaboð? Ég held ekki. Ég held nefnilega að það sé mikil þörf á því að fara að hressa upp á álit Íslendinga í þessum efnum hvað varðar hagsmunagæslu okkar á sviði sjávarútvegsins, auðlindanna og landhelginnar. Það hefur verið nokkuð útbreidd skoðun að Íslendingar standi fast á rétti sínum í þeim málum og hafi sótt hann af býsna mikilli hörku á undanförnum áratugum. Ég held það fari nú að verða lítið fyrir þeim orðstír ef við gerum samninga af þessu tagi í röðum. Ég held sem sagt að það væri í sjálfu sér hið besta mál, eins og sagt er í dag, og einmitt það sem þarf að gera að Alþingi hafni þessum samningi og sendi þau skilaboð út að við teljum hann ekki nógu góðan og kannski verða í leiðinni ákveðin skilaboð til fleiri en viðsemjenda okkar í Brussel. E.t.v. tækju embættismenn og húsbóndinn sjálfur, þ.e. hæstv. utanrrh. eitthvert mark á því ef Alþingi mundi þannig lemja á puttana á honum. Það liggur fyrir í málskjölum að í raun og veru samdi hæstv. utanrrh. hagsmuni Íslendinga af þeim strax í febrúarmánuði 1992. Það kemur nefnilega fram þegar betur er að gáð að það sem síðan hefur gerst er meira og minna leiksýning. Hin efnislega niðurstaða málsins réðst meira og minna á fundum sem hæstv. utanrrh. og samninganefndarmenn hans áttu í aðdraganda undirskriftarinnar í febrúar 1992. Það hefur hins vegar ábyggilega og fyrst og fremst af taktískum ástæðum virst henta að telja mönnum trú um að enn væri eftir að ganga frá málinu og um hálfs árs skeið var látið svo heita að samningaviðræður væru í gangi og menn hafðir að fíflum í hálft ár, þeim talin trú um að til greina kæmi að kröfur Íslendinga um gagnkvæmni í formi veiði fyrir veiði næðu fram að ganga. En þegar betur er að gáð þá er það auðvitað augljóst mál að utanrrh., án samráðs við kóng eða prest áður en menn höfðu í raun og veru farið að ræða þetta hér í utanrmn., sjútvn. eða meðal hagsmunaaðila, samdi um þetta mál, samdi um að opna landhelgina fyrir Evrópubandalaginu og hleypa þeim hingað inn og veiða 3.000 tonn af karfa. Og samdi um það að ekki yrði um gagnkvæmni að ræða í formi skipta á veiði fyrir veiði heldur væru þetta skipti á veiðiheimildum og það auðvitað gjörólíkum veiðiheimildum úr ólíkum stofnum eins og rækilega hefur verið sýnt fram á. Af því að hér hefur verið gerð ítarleg grein fyrir áliti minni hluta utanrmn. og minni hluta sjútvn. þá þarf ég ekki að vísa til þeirra raka sem þar hafa komið fram og ég hygg að séu almennt viðurkennd í þjóðfélaginu, þrátt fyrir barning hv. stjórnarliða sem berja enn höfðinu við steininn, tala um gagnkvæmar veiðiheimildir og góðan samning, þá er greinilegt að landið liggur þannig að það viðurkenna allir að þetta er vondur samningur. Það finnst enginn einasti maður með hundsvit á sjávarútvegsmálum sem vill skipta á þessum veiðiheimildum, sem vill taka loðnuna fyrir karfann, ekki nokkur maður, hversu pólitískt vandabundinn sem hann er Sjálfstfl. eða ríkisstjórninni og allir útreiknigar sýna auðvitað að hér er verið að afsala Íslendingum miklu meiri verðmætum en þeir hafa möguleika á að fá á móti. Ég þarf þess vegna ekki að fara svo ítarlega út í þá hlið málsins. Ég ætla að ræða hér lítillega aðdragandann vegna þess að ég tel að þar hafi mjög alvarlegir atburðir gerst. Það sé eitt dæmið enn um það að hæstv. utanrrh., sem vel á minnst, hæstv. forseti, fer með þetta mál --- er það ekki rétt munað?

Það er rétt.

Það er rétt, það er gott að hafa það á hreinu og hæstv. utanrrh. er á landinu, er það ekki líka rétt munað að hann hafi orðið að brjóta odd af oflæti sínu og hætta við eina utanlandsferð --- sem er náttúrlega stórtíðindi að hæstv. utanrrh. skuli láta af utanlandsferð og svakalegt. Ég veit að það er mikið áfall fyrir hæstv. ráðherra. En það er þá spurning hvort hann hefur eitthvað betra við tímann að gera en að vera í þingsalnum og fylgjast með umræðunum. Ég er hér með nótuskipti Evrópubandalagsins og íslenska utanrrn. frá 12. febr. 1992. Í þeim nótuskiptum varð sjávarútvegssamningurinn í raun og veru til. Þar eru dregin upp svæðin, sem Evrópubandalagið má veiða á, þar er hið endanlega orðalag komið á enskri tungu á hvað varðar skipti á veiðiheimildunum. Þar er talað um ,,fishing possibilities``, veiðimöguleika, í íslenskri landhelgi. Í raun og veru er gengið frá því sem í aðalatriðum varðar niðurstöðu málsins. Þar er talað um 3.000 tonn af karfaígildum og sagt beinum orðum að á árinu 1993 muni þetta samanstanda af karfa eingöngu. Eftir á að hyggja veit ég ekki hvers vegna menn sviðsettu þá allt þetta leikrit frá og með undirskriftinni í maí og frá og með samningafundum í júní og þreifingum í sumar að eitthvað væri ófrágengið í málinu. Ég sé ekki betur en að hæstv. utanrrh. eða embættismenn hans hafi samið þetta algerlega af Íslendingum strax 12. febr. 1992 fyrir tæpu ári. Svo gerast þau tíðindi að þegar menn sjá að í óefni er komið og þeir eru búnir að gera svo vondan samning að það sé borin von að þeir fái menn til að taka við honum án þess að taka þá í einhverja meðferð og hefja sálrænan undirbúning þá er sett á svið þetta leikrit. Hagsmunaaðilar sjávarútvegsins eru kallaðir til og hæstv. sjútvrh. mætir í maí, kemur á fundi sjútvn. og utanrmn. og gefur þar heitstrengingar um að ekki komi til greina að kyngja þessu svona. Evrópubandalagið verði að fallast á kröfur Íslendinga um gagnkvæma veiði. Þegar gengið hefur verið á ýmsa talsmenn sjárvarútvegsins eins og hinn fræga mann Kristján Ragnarsson og hann spurður að því alveg út í horn hvort hann styðji samninginn þá er svarið yfirleitt það sama í þau þrjú skipti sem ég hef átt þess kost að leggja þessa spurningu fyrir hann á nefndarfundum eða annars staðar: ,,Ja, við stóðum frammi fyrir gerðum hlut.`` Það er eiginlega vígið sem hopað er í þegar hagsmunaaðilar í sjávarútvegi eru spurðir í einlægni og alvöru um samninginn. Auðvitað er það rétt. Þeir voru ekki hafðir mikið með í ráðum frekar en aðrir, frekar en utanrmn. eða sjútvn. eða hæstv. sjútvrh. þegar utanrrh. eða embættismenn hans klúðruðu þessu máli, einu af mörgum, í febrúar 1992. Satt best að segja er kostulegt að fara í gegnum það hvernig menn hafa hringsnúist í málinu, bæði hæstv. sjútvrh. og ýmsir fleiri sem töldu ekki koma til greina á sínum tíma að kyngja samningi sem innihéldi nákvæmlega það sem síðar varð. Það er því ekki bara langhalinn sem breyttist í þessu. Hann olli því eins og kunnugt er að samstarfsnefnd atvinnurekenda í sjávarútvegi dró til baka allan stuðning við málið og talsmenn þeirra samtaka höfðu um það býsna hörð orð að illt væri við að búa að geta ekki treyst orðum hæstv. utanrrh. og engum duldist það sem fylgdist með viðtölum við þá menn að þeim líkaði illa sambúðin við hæstv. utanrrh. og hvernig hann hefði haldið á málum. Þeir voru eftir atvikum sæmilega ánægðir þegar kynnt var í október 1991 að meginhluti veiðanna, sem Evrópubandalagið fengi hér, yrði langhali. Um það má taka bæði ummæli Kristjáns Ragnarssonar frá 22. og 23. okt. sem taldi þetta eftir atvikum jákvæða niðurstöðu enda væri ljóst að aðeins 30% af aflanum yrði karfi. Menn vissu að vísu ekki, segir Kristján, hvaða verð ætti að setja á langhalann en það var ljóst að í huga hans var ekki vafi á því hver aflinn yrði heldur eingöngu hversu verðmætur sá afli kynni að verða í framtíðinni. Svo sendi samstarfsnefnd atvinnurekenda í sjávarútvegi frá sér fréttatilkynningu í lok nóvember þegar sannleikurinn kom í ljós og ég ætla að lesa upphafið að henni, með leyfi forseta: Á grundvelli þess sem var kynnt í lok samningsgerðar í Lúxemborg um miðjan október fagnaði samstarfsnefnd atvinnurekenda í sjávarútvegi þessu samkomulagi og taldi hagsmunum Íslendinga vel borgið. Nú hefur hins vegar komið í ljós að veigamiklar upplýsingar í tengslum við sjávarútvegsmál sem gefnar voru sem forsendur samkomulagsins eiga sér ekki stoð í raunveruleikanum. Í ljós hefur komið að eitt mikilvægasta atriðið sem lagt var til grundvallar, þ.e. skipti á veiðiheimildum, er nú túlkað með ýtrustu hagsmuni Evrópubandalagsins í huga. Og jafnframt kemur í ljós að Evrópubandalagið er ekki tilbúið að staðfesta ýmis atriði samkomulagsins sem voru forsendur stuðnings samstarfsnefndar atvinnurekenda í sjávarútvegi nema Íslendingar gangi að ýtrustu kröfum bandalagsins um veiðiheimildir. Það er alveg ljóst að þarna var fyrst og fremst tvennt á ferðinni sem gerði það að verkum að samstarfsnefndin dró stuðning sinn til baka. Hið fyrra var að þeir tveir þriðju hlutar veiðiheimildarinnar sem átti að verða langhali reyndust verða karfi. Hið seinna var að ljóst var að Evrópubandalagið hugðist túlka samkomulagið með ýtrustu hagsmuni sína í huga, þ.e. að um hrein skipti á veiðiheimildum væri að ræða og engin ákvæði væru um raunverulega gagnkvæmni í formi veiða, í formi afla upp úr sjó, í formi þess sem hvorum aðilanum fyrir sig tækist að veiða. Ég spyr núna: Hvað hefur breyst síðan í lok nóvember 1991 þegar samtök atvinnurekenda í sjávarútvegi drógu stuðning sinn við samninginn til baka? Svarið er: Ekki neitt, nákvæmlega ekki neitt. Niðurstaðan varð nákvæmlega sú sem þarna var að koma á daginn, að það var látið algjörlega eftir Evrópubandalaginu, túlkunin á eðli skiptanna á veiðiheimildunum og karfinn er karfi. Manni er náttúrlega nokkur undrun að á þeim tíma, sem síðan er liðinn, skyldi takast að þæfa menn til að láta samninginn ganga yfir sig. Ekki þarf að fara í frekari vitnaleiðslur um það, menn muna hvernig hæstv. sjútvrh. talaði vorið 1992 um að ekki kæmi til greina að kyngja samningnum nema um fullkomin skipti yrði að ræða á veiði. En því miður lak síðan loftið úr hæstv. sjútvrh. undir áramótin og einhvers konar samkomulag virðist hafa orðið í hæstv. ríkisstjórn, meiri háttar hrossakaup um nokkur óskyld mál sem tengjast sjávarútvegi og hæstv. sjútvrh. hefur gengið um tiltölulega fölur á litarhafti síðan, lítið farið fyrir honum, enda eðlilegt. Það veldur ýmsum aukaverkunum þegar loftið fer svo snögglega úr mönnum. Hæstv. sjútvrh. samdi við Alþfl. um auðlindaskatt á næsta kjörtímabili gegn því að fá að hafa kvóta Halldórs Ásgrímssonar óbreyttan í nokkur ár í viðbót. Hæstv. sjútvrh. skipti um skoðun gagnvart samningnum um sjávarútvegsmál að því er virtist á nokkrum nóttum og gekk í lið með þeim sem hafa varið hann síðan. Síðan var hinn frægi þróunarsjóður, sem að vísu sér ekki ekki dagsins ljós, hluti af þessu heiðursmannasamkomulagi ef svo má kalla það. Það orð er nú orðið ýmsu vant og búið að nota það yfir ýmislegt sem í upphaflegri merkingu hefði tæplega talist við hæfi. Þannig standa þau mál í dag. Hæstv. utanrrh. kallar náttúrlega ekki allt ömmu sína í þessu máli frekar en öðru. Þegar uppgjöfin lá fyrir brá hæstv. utanrrh. auðvitað á það ráð að segja að aldrei hefði annað staðið til en semja svona. Aldrei annað staðið til. Ekki væri hægt að semja um gagnkvæma veiði, sagði hann í Morgunblaðinu og hélt því fram blákalt að aldrei hefði neitt annað staðið til en að gera slíkan samning, skipti á kvótum, og sjálfsagt hefur aldrei staðið til heldur að neitt af þessu yrði langhali. Ég er með Morgunblaðið frá 1. des. 1992, sjálfan fullveldisdaginn, og þá segir utanrrh.: ,,Ekki hægt að semja um afla upp úr sjó.`` Jón Baldvin Hannibalsson segir, með leyfi forseta, ,,að niðurstaða samkomulags Íslands og Evrópubandalagsins um gagnkvæmar veiðiheimildir hafi í raun legið fyrir að mestu leyti í vor`` og viðurkennir það sem gott er og rétt og dregur þar með dár að öllu liðinu, sem hann hafði með sér í samningaviðræðum til málamynda, í þykjustuviðræðum í hálft ár. Þeir ágætu menn, sem fjölmenntu til Brussel á fundi, hljóta að spyrja sig að því hvort þeir hefðu ekki getað notað tímann til einhvers annars þarfara en að láta utanrrh. hafa sig að fíflum í meira en hálft ár þegar hann segir í Morgunblaðinu hér 1. des. 1992 að þetta hafi allt saman legið fyrir sl. vor. Til hvers voru aumingja mennirnir að leggja þetta á sig? Þessir uppteknu menn, Kristján Ragnarsson og kompaní. Svo segir utanrrh. að ,,aldrei hafi farið á milli mála að ekki væri hægt að semja um skipti á afla upp úr sjó.`` Aldrei hafi farið á milli mála að ekki væri hægt að semja um skipti á afla upp úr sjó. En svo segir í Mogganum til heiðurs hæstv. sjútvrh.: ,,Samningaviðræðurnar drógust á langinn vegna kröfu Íslendinga um að samið yrði um gagnkvæman afla upp úr sjó en ekki veiðiheimildir án tillits til aflabragða. Þorsteinn Pálsson sjútvrh. lagði áherslu á þessa kröfu.`` En hvað var utanrrh. búinn að segja í næstu setningu á undan? Að aldrei hafi farið á milli mála að ekki væri hægt að semja um skipti á afla upp úr sjó. Hvað var hæstv. sjútvrh. að gera? Hvað var þetta sem hann var að leggja áherslu á? Er það virkilega svo í ríkisstjórninni að hæstv. utanrrh. hafi svo gaman af að plata sjútvrh. að hann láti hann rembast með kröfu í hálft ár, sem utanrrh. segir svo að hafi aldrei staðið til, sé ekki hægt að semja um? Þetta er ákaflega skrýtið, ég verð að segja það alveg eins og er. Ég veit ekki hvernig samskiptin eru. Að vísu kom í ljós þegar þetta mál var til 1. umr. að sjútvrh. og utanrrh. talast aðallega við í gegnum Þjóðarsálina. Það er auðvitað eftir öðru. En staðreyndin er auðvitað sú --- hvort sem utanrrh. hefur vitað þetta allan tímann eða ekki, segir það bara eftir á að hann hafi verið svona spakur, hann hafi vitað að þetta var ekki hægt --- að utanrrn. lét sjútvrn., sjútvrh., utanrmn., sjútvn., Alþingi og að því er virðist alla aðra halda að í raun væri enn þá um eitthvað að semja af einhverjum ástæðum. Menn eru kannski orðnir svo vanir því hér að beitt sé blekkingum af hálfu utanrrn. að menn geri ekkert með það. Mönnum finnst ekkert tiltökumál þótt eitt dæmið enn bætist í safnið. En er það virkilega þannig á Alþingi Íslendinga og í íslenska stjórnkerfinu yfirleitt að ráðherrar geti logið eins og þeim sýnist? Farið endalaust með rangfærslur og ekki gerist neitt? Það var einhver ræfils Möllemann í Þýskalandi að segja af sér núna. Hann var knúinn til að segja af sér. Út af hverju? Af því að hann þóttist ekki vita af bréfi sem hafði farið úr ráðuneyti hans. Það kom í ljós að hann hafði vitað um það. Hann bar það fyrst að embættismenn hans hefðu skrifað bréfið án vitundar sinnar, það hafi ekki verið á hans ábyrgð. Bréf þar sem hvatt var til að kaupa vörur af einhverju fyrirtæki frænda hans. Svo fór hann í frí á einhverja sólarströnd og kom til baka og þá kom í ljós að hann hafði vitað um bréfið gott ef ekki bara mælt fyrir um að það yrði sent. Burt með hann. Hann hafði sagt ósatt eða a.m.k. ekki farið nógu nákvæmlega með það sem gerðist í ráðuneyti hans. Hvað mundu margir hafa fokið á Íslandi núna á undanförnum missirum ef sömu vinnubrögðum hefði verið beitt? Hvað væri hæstv. utanrrh. margbrottrækur? Það er svolítið athyglisvert að dagana áður en utanrrh. talar um Moggann og segir að aldrei hafi staðið til að semja um neitt annað en það sem gert var, þá tók utanrrh. sjálfur saman minnisblað til utanrmn. og sjútvn. um stöðu málsins áður en farið yrði á síðasta samningafundinn. Minnisblaðið er dagsett 16. nóv. Hvað stendur í því? Fróðlegt er að bera það saman við ummæli hæstv. utanrrh. sjálfs því það stendur á bls. 2 þar sem verið er að fjalla um stöðu deilunnar: ,,Upphafleg krafa okkar, þ.e. Íslendinga, var að EB tæki þar á sig alla ábyrgðina`` --- þ.e. þar sem um er að ræða gagnkvæmnina í veiði, að EB taki þar á sig alla ábyrgðina --- ,,jafnvel þótt þegar hefði verið veitt úr loðnustofninum meira magn en nægði fyrir framsali Grænlendinga til EB á þeim 30.000 tonnum sem síðan eru framseld Íslandi. Í sumar viðraði íslenska viðræðunefndin þá breytingu að ábyrgðin á óveiddu tonnunum í lok vertíðar skyldi skiptast hlutfallslega milli Íslands og EB. EB heldur fast við að það geti ekki tekið á sig ábyrgð á því að Íslendingar nái allri loðnunni enda hafi EB afsalað sér réttinum til þess að ná þessari loðnu á vertíðinni . . . `` Hér kemur a.m.k. í ljós hvað sem hæstv. utanrrh. segir að um mitt sumar hefur verið þreifað á því við Evrópubandalagið að taka áhættuna á móti okkur Íslendingum að hálfu. En EB hélt auðvitað fast við sína kröfu, enda taldi það sig væntanlega hafa gengið þannig frá málum strax í febrúar 1992 að það þyrfti ekki að kvíða úrslitunum, sem varð raunin. Það var samið nákvæmlega eins og þeir kröfðust. Ekki orð um það að um gagnkvæmni í formi veiði upp úr sjó, í formi afla þurfi að vera að ræða. Hæstv. forseti. Mönnum kann að finnast þráhyggja að vera að reyna að fara yfir aðdraganda málsins. Þessar brotalamir í aðdraganda málsins sem að mínu mati eru stórkostlega alvarlegar. Í öllum þróuðum lýðræðisríkjum yrði sett rannsókn í gang á því hvernig í ósköpunum þetta mál hefur borið að. Hvernig í ósköpunum getur það gerst að heilar sendinefndir og heil ráðuneyti skuli höfð að fíflum með þessum hætti svo missirum skiptir og svo komi hæstv. utanrrh. bara og gefi mönnum langt nef og segi að aldrei hafi staðið til að gera það sem menn þóttust vera að reyna allan tímann á löngum og ströngum samningafundum. Mér finnast þetta alger fádæmi. En það er sjálfsagt eftir öðru að þetta sé eins og hvert annað mál sem falli í gleymsku og dá og engum þyki máli skipta nema kannski hæstv. sjútvrh. sem kann að vera eitthvað aumur inni í sér út af þessari meðferð en ber harm sinn í hljóði.  Eins og ég hef áður sagt, hæstv. forseti, hafa menn gert ítarlega grein fyrir helstu efnisþáttum málsins og það er gert í nál. minni hluta utanrmn. og er þar birt sem fylgiskjal nál. minni hluta sjútvn. Þetta eru ítarleg álit og að mínu mati með fullnægjandi rökstuðningi fyrir því sjónarmiði sem þar er sett fram. Það tekur langt fram þeim þeim aumlegu tilburðum sem talsmenn meiri hlutans hafa haft uppi undir forustu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar sem hefur m.a. reynt að færa fyrir því rök með ævintýralegum loftfimleikum, ef svo má að orði komast, í röksemdafærslu að í raun og veru sé enginn skaði skeður því íslenska landhelgin hafi alltaf verið opin fyrir flota Evrópubandalagsins. Hann hafi alltaf verið í landhelginni og þess vegna sé þetta í sjálfu sér ekkert tiltökumál. Þetta er nokkuð sérkennileg söguskoðun og furðuleg og ég spyr mig að því: Hvert á þetta að leiða hv. þm. yfirleitt í málflutningi? Þó svo væri, væri það eitthvað betra fyrir það að búa þá til nýjan samning sem opnaði fleirum inngöngu í landhelgina? Veit hv. þm. ekki hvernig þetta er með þessa tvo, þrjá belgísku síðutogara, hálfgerða tappatogara sem eru ekki orðin merkileg veiðiskip, sem hér hafa sést af og til síðustu sumur? Þeir hafa tekið hér sáralítið magn og eru auðvitað á leiðinni út og var ekki hleypt með pósitífum hætti á nokkurn hátt á ný inn í íslenska landhelgi. Þeir voru hér, hv. þm., þeir voru hér áður en við færðum landhelgina út. Samningurinn gekk út á það að heimila hluta þeirra togara að halda áfram meðan þau skip entust og samningurinn er þannig í eðli sínu að í honum er sólarlag því ekki verða þessir togarar eilífir. Ætli það sé ekki að verða þannig að það sé ekki að verða merkilegt drift á þessum gömlu skipum með þeirra tíma tækni og ekki mikið áhyggjuefni að mínu mati þó að þessi skip hafi sést hér af og til yfir sumartímann á Íslandsmiðum. Það er svo alveg óskylt mál hvort menn vilja fara út í umræður um það hversu skynsamlegur sá samningur var á sínum tíma. Fyrir honum voru rök en það má líka sjálfsagt segja að Íslendingar hefðu getað náð sama árangri með því að halda út og Belgar hefðu þá horfið héðan rétt eins og Þjóðverjar og Bretar með sambærilegum hætti. En á hitt er sanngjarnt að minna að það hafði viss áhrif á andrúmsloftið í þessari deilu þegar Belgar rufu samstöðu andstæðinga okkar og viðurkenndu rétt okkar gegn því að fá þennan samning. Veiðiheimildir Færeyinga á krókaveiðum hér við land eru auðvitað alls ólíkar, sömuleiðis þau skipti sem eiga sér stað í gegnum nýtingu á sameiginlegum stofni, eins og loðnunni. Þannig að staðreyndin er auðvitað sú að þetta eru algjör tímamót, hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Það er verið að opna íslensku landhelgina í fyrsta sinn á nýjan leik fyrir erlendum flota sem ekki hefur átt hér réttindi og ekki hefur verið hér. Ég bið menn að fara í gegnum réttindabaráttu Íslendinga í landhelgismálum á þessari öld og þó þeir fari aftur á þá síðustu þegar pólitíið, götulögreglan, var að reyna að stugga við togurum hér inni á fjörðum. Ég veit ekki annað en alla tíð síðan hafi í raun og veru stefnan verið í eina átt, að treysta betur og auka réttindi Íslendinga í þessum efnum, að ýta í burtu útlendingum sem hér væru við veiðar. Belgísku skipunum hefur verið að fækka, færeyski kvótinn hefur verið að minnka. Þannig að í raun og veru er þetta að verða hverfandi sem hér er innan okkar efnahagslögsögu. Það tekur svo auðvitað steininn úr að hér er, eins og bent hefur verið réttilega á af hv. þm. Steingrími Hermannssyni og fleirum, sá grundvallarmunur á að það er verið að semja um veiðiheimildir útlendinga í fullnýttum stofni, eða stofni sem a.m.k. er ekki hægt að færa sannfærandi rök fyrir að sé vannýttur í þeim skilningi að viðkomandi greinar alþjóðahafréttarsáttmálans eigi við. Þannig að við erum ekki að láta undan og skipta á veiðiheimildum þar sem hinar erlendu þjóðir hafi einhvern rétt með vísan til slíkra ákvæða, að við nýtum ekki möguleika sem fyrir hendi eru. Nei, það er aldeilis ekki. Það gerir það auðvitað að verkum að þessi opnun landhelginnar er miklu meira einhliða en ella af því að það er ljóst að Evrópubandalagið hefur að alþjóðarétti engar kröfur á þessar veiðiheimildir. Ekki einu sinni hefðarkröfur lengur því þar sem þeir hafa ekki verið hér að veiðum í hartnær 15 eða 20 ár. Sem sagt, ef farið er yfir helstu þætti í þessu, hæstv. forseti, þá liggur það auðvitað fyrir að það er verið að opna íslensku landhelgina fyrir flota Evrópubandalagsins. Það er í öðru lagi ekki um jafnræði að ræða í þessum samningi í því formi að tryggður sé afli á móti afla. Það er í þriðja lagi ekki um jafnverðmætar veiðiheimildir að ræða, það er ljóst. Í fjórða lagi er verið að leyfa útlendingunum að koma og sækja í fullnýttan stofn. Og í fimmta lagi, sem er auðvitað dæmalaust, eru þessi svokölluðu gagnkvæmu veiðiheimildaskipti þannig að þau fara öll fram innan lögsögu annars aðilans, því við munum ekki veiða mikið af þessari loðnu í grænlensku lögsögunni, ónei. Ef við veiðum eitthvað af henni, ef þessi ólánssamningur verður, þá verður það auðvitað í íslensku landhelginni. Ég spurði sérfræðinga Hafrannsóknastofnunar að því á sameiginlegum fundi utanrmn. og sjútvn. hvort þeir þekktu þess dæmi að svokölluð skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum færu þannig fram að öll veiðin væri í lögsögu annars aðilans. Nei, þeir gerðu það ekki. Þeir þorðu svo sem ekki að sverja það að þetta væri örugglega heimsmet og einsdæmi en þeir vissu þess engin dæmi af skiljanlegum ástæðum að skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum færu öll fram innan lögsögu annars aðilans enda er það sérkennileg gagnkvæmni, satt best að segja, furðuleg gagnkvæmni. En það er von að þeir séu borubrattir, hv. þm. Össur Skarphéðinsson og hv. formaður utanrmn., með þessa gagnkvæmni. Þetta er alveg ný tegund af gagnkvæmni, annar aðilinn leggi mönnum til alla veiðislóðina. Áður en ég skilst við þennan þátt, hæstv. forseti, þá verð ég að segja það alveg eins og er að mér finnst það ákaflega dapurleg örlög hæstv. sjútvrh. Íslendinga sem nú er, Þorsteins Pálssonar, að verða að ganga niður á spjöld sögunnar sem fyrsti sjútvrh. sem stýrir undanhaldi í þessum efnum hvað varðar réttindasókn okkar Íslendinga til aukinna réttinda yfir auðlindum hafsins. Það hefði verið meiri manndómsbragur á því að hæstv. sjútvrh. hefði haft forustu um það að knýja á um réttmætar kröfur okkar Íslendinga til aukinna réttinda á hafsvæðunum í kringum landið, svo sem eins og ef hæstv. sjútvrh. eða hæstv. utanrrh. sem formlega séð færi með málið hefði náð af stað samningaviðræðum við Breta, Íra og Dani um Hatton-Rockall svæðið þar sem menn hefðu viðurkennt í reynd að Íslendingar ættu þar ákveðnar kröfur, eða fylgt fastar fram réttindum okkar gagnvart deilum Norðmanna og Dana fyrir hönd Grænlendinga í tengslum við Jan Mayen og miðlínuna þar. Og þó ekki nema hæstv. sjútvrh. hefði haft manndóm í sér að taka upp forustu fyrir því að styrkja Kolbeinsey þannig að hún hyrfi ekki í sjóinn og með henni 9.600 ferkílómetrar af íslensku lögsögunni. Allt þetta hefði frekar verið í rétta átt hjá hæstv. sjútvrh. En að ganga niður á spjöld sögunnar sem fyrsti íslenski sjútvrh. á þessari öld sem stýrir undanhaldi í þessum efnum, sem afsalar réttindum sem við höfum áður haft, það er heldur dapurlegt. Og ólík eru örlög hans mönnum eins og samþingmanni hans Matthíasi Bjarnasyni, fyrrv. hæstv. sjútvrh., eða Lúðvík Jósefssyni, hverra orðstír mun lifa lengur en þeir sjálfir vegna forustu þeirra á þessu sviði fyrr á öldinni. Þeir hafa að vísu eitthvað verið að ýtast á um það þegar illa stendur á, hæstv. utanrrh. og hæstv. sjútvrh., hvor fari með málið. Ég tek dálítið eftir því að hæstv. utanrrh. hreytir því stundum út úr sér svona í hliðarsölum: Sjútvrh. er með þetta, og vill sem minnst vera viðstaddur þessa umræðu. Kannski kemur hæstv. sjútvrh. hér upp og segir í vörn sinni: Ja, þetta er mál utanrrh., og má til sanns vegar færa að formlega séð fer utanrrh. með málið. En það hefur verið venjan á Íslandi að líta svo til að sjútvrh. ætti að reyna að beita sér dálítið í þessum efnum og fara faglega með þá þætti málsins sem lytu að hagsmunagæslu sjávarútvegsins með sambærilegum hætti má segja og hæstv. utanrmn. vísaði málinu til faglegrar umsagnar sjútvn. og væri það eðlilegt. Ég auðvitað undrast örlög fleiri manna í sambandi við þetta mál. Ég leyfi mér að nefna þar hv. 1. þm. Vestf. sem nú er, Guðjón A. Kristjánsson, og hv. 16. þm. Reykv., Guðmund Hallvarðsson. Ég verð að segja það alveg eins og er að mér finnst það nokkuð sérkennilegt að menn úr þessum jarðvegi sem þeir eru skuli láta þetta yfir sig ganga. Ég er eiginlega alveg gáttaður á því, ég verð að segja það eins og er. Ég hefði búist við öðru. Mér finnst, hæstv. forseti, annað atriði þessa máls sem kannski of lítið hefur verið til umræðu og það er ósköp einfaldlega reynslan af samskiptum annarra þjóða við Evrópubandalagið undir hliðstæðum kringumstæðum. Ég hef að vísu ekki haft tök á því að afla mér allra þeirra gagna þar um sem ég hefði viljað, til að mynda frá Kanada eða Noregi, en svo mikið veit ég að ég held það sé allra ljótasta skammaryrði sem hægt er að bera í munn sér gagnvart sjómönnum t.d. á austurstönd Kanada, þ.e. Evrópubandalagið, eða það var a.m.k. Fiskifræðingar hafa haft af því stórfelldar áhyggjur hvernig þeirra tvöfalda bókhald og blygðunarlausa framkoma gagnvart eftirliti hafa í raun og veru þýtt að þar hefur verið stunduð botnlaus rányrkja. Sumir telja allt upp í fimmfalt magn tekið á við það sem heimilað var eða áætlað. Við þekkjum auðvitað þann þrýsting sem Norðmenn hafa búið við af hálfu Evrópubandalagsins sem er mér ekki sönnun þess að þeir hafi greitt kostnaðinn af aðgöngumiða Íslendinga inn í þessa samninga, eins og hæstv. utanrrh. barnalega heldur fram, heldur fyrst og fremst sönnun hins að það er varhugavert að rétta þessum aðila litla fingurinn. Reynsla manna hefur sýnt að áður en menn líta við er farið að naga á manni axlarliðinn. Ég held að menn verði líka að setja sig í stellingar og reyna að skilja þær aðstæður sem við er að etja í sjávarútvegsmálum innan Evrópubandalagsins. Sjávarútvegur er þar hluti af landbúnaðinum, er þróunargrein sem fær mikil framlög, mikla styrki. Sjávarútvegurinn er gjarnan uppistaða í atvinnulífi á svonefndum vanþróuðum svæðum innan bandalagsins, atvinnuleysissvæðum, sem gerir það að verkum að batteríið beitir sér af miklum þunga fyrir hagsmunagæslu þessarar greinar og þeirra svæða sem þar eiga mikið undir af þeirri einföldu ástæðu að þau njóta vissrar sérstöðu. Þau eru flokkuð með tilteknum hætti í kerfi Evrópubandalagsins, fá alla þessa styrki o.s.frv. Þannig að þrýstingurinn er m.a. af þeim toga. Þegar hin auðugu iðnríki Evrópubandalagsins liggja undir ámæli fyrir að þau geri ekki nóg fyrir suðursvæðið eða fyrir atvinnuleysissvæðin í Norður-Þýskalandi og Bretlandi er viðkvæðið gjarnan og lausnin gjarnan sú að kaupa sér frið með meiri styrkjum í sjávarútveg og ráðstöfunum til að reyna að efla atvinnu. Enda er, eins og allir vita, býsna mikill völlur á þessum aðilum þegar þeir eru að koma sumir og kynna sín svæði og óska eftir viðskiptum við Íslendinga og fá meira hráefni til vinnslu o.s.frv. Það er m.a. vegna þess að þeir hafa úr talsverðu að moða sem þeim er veitt í gegnum hina sameiginlegu sjóði. Auðvitað er það líka staðreynd að sumar þessara þjóða eiga stóra úthafsflota sem hafa á undanförnum árum haft minnkandi verkefni og mikill þrýstingur á að koma þeim til veiða annars staðar. Þetta held ég að menn verði að hafa í huga þegar þeir ræða þennan samning og ekki að horfa bara á útkomu hans á einu ári eins og menn gera gjarnan og mér finnst fara of mikið fyrir að menn segi sem svo að þetta geti svo sem verið bölvað en það sé ekki samið nema til eins árs. Það er einmitt ókosturinn í mínum huga. Það er gert ráð fyrir framhaldi. Þetta er 10 ára rammasamningur sem innan hvers á að semja árlega um veiðiheimildaskipti og það finnst mér ekki bjóða upp á neitt annað en árlegt skak um þessi mál þar sem verður auðvitað þrýstingur af hálfu Evrópubandalagsins á að þess hlutur verði sem bestur. Hæstv. utanrrh. hefur farið mikinn á köflum og ekki voru minnst tilþrifin þegar hann talaði í útvarpsumræðunum um frv. sl. fimmtudag og var þar ber að því að fara með hreinum fölsunum með ýmsar tölur um þjóðhagslegan ávinning Íslendinga af þessum samningi. Það er búið að hrekja það allt saman svo rækilega og hæstv. ráðherra hefur orðið sér svo berlega til skammar í því máli að ég þarf ekki að bæta fleiru þar við. Það var þreföld lygi í þeirri stuttu setningu sem hæstv. ráðherra hafði um milljarðana 7 sem voru ekki 7 milljarðar, ekki á einu ári heldur eftir átta ár o.s.frv. En hæstv. ráðherra talar gjarnan þannig að þetta sé sérstaklega í þágu hagsmuna sjávarútvegsins og fólksins úti á landi sem hann er mikið að hugsa um, að eigin sögn, og segir svo miklar sögur af því hversu mikla atvinnu EES-samningurinn og væntanlega þetta fylgirit hans, sjávarútvegssamningurinn, eigi að gefa okkur og hversu mikil verðmæti. Nú getur það vissulega hvort tveggja gerst að einhver ný störf skapist með tilkomu þessara samninga, t.d. við fullvinnslu eða vinnslu sjávarafurða í flök og e.t.v. að einhverju leyti í neytendapakkningar sem ekki hafa verið tollfrjálsar hingað til en þó er það þannig að eðli málsins samkvæmt verður vara sem hér er unnin í neytendapakkningar væntanlega fyrst og fremst frosin af skiljanlegum ástæðum til þess að unnt sé að koma henni á markaði og á borð neytandans í fersku formi. Og þá búum við einfaldlega við þannig samninga að þær vörur eru tollfrjálsar í dag og helsta þróun sem hefur orðið í fiskvinnslu á Íslandi undanfarin missiri í átt til aukinnar fullvinnslu er einmitt vinnsla frosinna stykkja í neytendapakkningar. Það getur gerst og mun örugglega líka gerast að íslenskir saltfiskframleiðendur njóti einhvers bata, eitthvað hærra skilaverðs en ella hefði orðið vegna tollaniðurfellinganna í saltfiskinum, sem ég hef lengi haldið fram að sé kannski stærsta málið í þessu frá þeirri hliðinni, þ.e. það einstaka jákvæða atriði sem eitthvað svolítið munar um, þ.e. tollaniðurfellingin í saltfiskinum af ýmsum ástæðum. Það er ekki bara það að það eigi að skapa möguleika til talsvert hærra skilaverðs að fá þarna lækkun á tollum ofan á útflutning sem gæti numið um milljarði króna þó við fáum það að sjálfsögðu aldrei allt. Ég held það muni líka að ýmsu leyti gera ástandið á þessum markaði eftir því sem það getur orðið miklu skárra að hafa ekki þær árstíðabundnu sveiflur sem tollkvótarnir hafa skapað. En á sama tíma hefur hæstv. utanrrh. verið að gera hluti sem ég held að hafi allt of lítið verið talað um og sem ég vil leyfa mér að halda fram og óttast, því miður, að geti reynst sjávarútveginum og sérstaklega saltfiskframleiðslunni ekki minna áfall en sem næmi hugsanlegum ávinningum á hina hliðina vegna tollaniðurfellingar og það er einfaldlega sú framganga hæstv. utanrrh. að brjóta niður einkaleyfi Sölusambands ísl. fiskframleiðenda á saltfiskútflutningi. Ég veit að það þykir sumum afskaplega ófínt að tala svona eins og ég ætla að gera núna, voðalega ófínt, það sé fyrir löngu komið úr tísku að mæla með svona samtökum. En ég ætla nú að gera það samt því að mér er alveg nákvæmlega sama þó að menn haldi að það sé eitthvað fínt að daðra við eitthvert svokallað frelsi í útflutningsmálum Íslendinga.  Það er engin spurning um það í mínum huga að þau samtök íslenskra framleiðenda í saltfiskframleiðslu sem hafa bundist samtökum og skipulagt sig á mörkuðum okkar erlendis undanfarna áratugi hafa unnið mikið þrekvirki. Þau hafa unnið það þrekvirki að leggja nánast undir sig verðmætustu markaði heimsins fyrir saltfisk, ryðja öðrum keppinautum þar út eins og á Spáni þar sem Norðmenn voru næstum horfnir af markaði vegna þess að þeir stóðust ekki samkeppni við Íslendinga. Þessi samtök hafa náð því að skilaverð fyrir fisk til Íslendinga hefur verið hærra en til nokkurrar annarrar þjóðar og þeir hafa náð því að jafna út verðsveiflur þannig að Íslendingar hafa fundið mun minna fyrir þeim en t.d. Færeyingar, Norðmenn og Kanadamenn sem helst hafa keppt við okkur. Þetta hefur hæstv. utanrrh. nú tekist að brjóta niður. Og það væri nú dálítið fróðlegt að fara yfir það í hvaða greinum Íslendingum hefur í sjálfu sér vegnað best innan sjávarútvegsins og skoða það í ljósi þess hvernig að sölumálunum hefur verið staðið. Við þekkjum dæmin t.d. um skreiðina hvernig það hefur gengið hérna á undanförnum árum. Þar hafa menn verið með þetta fína frelsi og við getum skoðað loðnumjöls- og loðnuafurðaútflutninginn. Þar er þetta fína frelsi. Ætli það séu ekki svona 10--15 karlar, svona ,,brókerar`` sem vinna við það að senda telefax á morgnana og bjóða þessum og hinum framleiðandanum að selja fyrir þá loðnumjölið. Og afleiðingin er aðvitað sú að íslenski loðnumjölsmarkaðurinn er algerlega í höndum kaupendanna. Þeir ráða þar lögum og lofum. Íslendingar, þó þeir séu svo stórir sem raun ber vitni í framleiðslu, eru ofurseldir öllum verðsveiflum samstundis. Þeir hafa ekkert bolmagn, enga burði til þess að reyna að hafa áhrif á markaðinn í gegnum samtök eða skipulagningu. Erlendir kaupendur hafa þvert á móti stundað það að kaupa inn loðnumjöl frá Íslandi þegar verðið er lágt, lagera það í verksmiðjum í Þýskalandi og víðar og selja það svo þegar verðið hækkar þannig að það sé alveg öruggt mál að Íslendingarnir séu helst að selja sem mest þegar verðið er í botni. Þetta er nú þetta fína kerfi þar. En svo höfum við auðvitað önnur dæmi eins og í saltfiskinum og eins og í frystingunni að verulegu leyti, a.m.k. vestan hafs þar sem menn í gegnum skipulagningu og samstöðu náðu ótrúlegum árangri, 15--20% hærra verð svo áratugum skipti vestan hafs og var niðurstaðan af markaðsstarfi íslensku fyrirtækjanna þar. Og ekki minni árangri er hægt að tefla fram t.d. hvað varðar stöðu SÍF á Spáni og skiptir það ekki alveg eins máli hvort við töpum hálfum eða heilum milljörðum kr. út af aðgerðum af þessu tagi eins og þó að við getum hugsanlega fengið einhverjar sambærilegar upphæðir í gegnum þennan EES-samning? Það fer furðulítið fyrir umræðum um þetta. Ég vil leyfa mér að halda því fram að utanrrh. sé að skemma a.m.k. jafnmikið fyrir íslenskri saltfiskframleiðslu þessa dagana eins og hún gæti hugsanlega komið til með að hagnast af hlutdeild sinni í tollaniðurfellingunni samkvæmt EES-samningnum eða viðauka hans. Ég ætla því að leyfa mér, hæstv. forseti, að vitna aftur hér í Fréttabréf samstarfsnefndar atvinnurekenda í sjávarútvegi sem ég reyndar gerði hér í umræðum á laugardaginn var, ef ég man rétt, sökum þess að sú umræða varð á undan þessari en ég hafði óskað eftir að það yrði öfugt þannig að við yrðum búin að ræða þennan sjávarútvegssamning áður en frv. um Evrópskt efnahagssvæði kæmi til 3. og síðustu umræðu. En það eru afar athyglisverðar upplýsingar í þessu fréttabréfi sem ég vil gjarnan fá að heyra hæstv. utanrrh. svara og reyna að hrekja. Þar er sagt frá því að í Noregi hafi verið mikil umræða um markaðsmál saltfisks bæði sökum þess að Norðmenn auka nú sína framleiðslu á nýjan leik vegna meiri veiða í Barentshafi og líka hins að þær fréttir hafa borist til Noregs að Sölusamband ísl. fiskframleiðenda sé að missa einkaleyfi sitt. Það er að missa það vegna þess að hæstv. utanrrh. var búinn að vera með samfelld skemmdarverk í gangi gagnvart því einkaleyfi undanfarin ár með því að veita með tilviljanakenndum hætti af og til einhver útflutningsleyfi hinum og þessum sem riðu svo um héruð niður á markaðssvæðunum í Suður-Evrópu og gerðu sig digra og þóttust vera vel inn undir hjá ráðherranum og þeir gætu nú fengið leyfi svo og svo. Þetta olli auðvitað miklum óróa og var að verða ástand sem íslenska sölukerfinu var mjög óhagstætt og af tvennu illu óskuðu menn þá frekar eftir því að þetta yrði einfaldlega gefið frjálst þannig að það væri þá hægt að gjalda líku líkt. En það breytir ekki hinu að allir sem til þekkja innan þessa sölukerfis eru jafnsárir út af því að hagsmunum Íslendinga skuli klúðrað með þessum hætti. Í norsku blöðunum er um það fjallað að Spánverjar séu þeirrar skoðunar að íslenski saltfiskurinn sé bestur, það sé ekki spurning. Það bendir ekki til þess að frammistaða íslenskra framleiðenda og sölusamtaka þeirra hafi verið mjög bágborin undanfarin ár að kaupendurnir, Spánverjar í þessu tilviki, eru ekki í neinum vafa um það að þarna sé á ferðinni besta framleiðslan. Mikill munur sé á gæðum íslenska og norska saltfisksins þeim íslenska í hag. Í þessum greinum, þ.e. í greinunum í norsku blöðunum, er mikið skrifað um ,,íslensku mafíuna``. Íslenska mafían er ekki Cosa Nostra heldur er það SÍF, SÍF einoki markaðinn, haldi verðinu uppi og stjórni því hverjir fá að selja íslenskan fisk og hverjir ekki. Rétt. Og síðar kemur fram í viðtölum við spænska saltfiskframleiðendur að þeir búast við að framboð verði mun meira 1993 og að verð muni lækka er SÍF missi einkaleyfi sitt frá og með 1. jan. 1993. Mér finnst þetta nokkurt umhugsunarefni. Talsmenn saltfiskframleiðenda á Íslandi hafa undanfarin ár haldið því mjög ákveðið fram að það muni verða Íslendingum til bölvunar ef SÍF missir sitt einkaleyfi. Menn eins og Magnús Gunnarsson, Sigurður Haraldsson og fleiri sem þar hafa starfað svo að ekki sé nú minnst á Dagbjart. Nú fáum við upplýsingar um það, og er svo sem ekkert nýtt, ég hef áður vitnað í ummæli í norskum blöðum um það sama, að helstu keppinautar okkar, Norðmenn, eru ekki í vafa um það sama. Þeir eru sömu skoðunar og þessir sérfræðingar okkar og í þriðja lagi kaupendurnir, Spánverjar, eru líka sömu skoðunar, þannig að það eru allir sömu skoðunar, Íslendingar, Norðmenn og Spánverjar. Afleiðingar þess að SÍF missi einkaleyfið verður verðlækkun og væntanlega líka að aðrir komast inn á markaðinn sem SÍF í krafti styrks síns og skipulagningar hefur nánast einokað. Norðmenn eru nánast horfnir af Spánarmarkaði. Þeir eru varla til í Katalóníu vegna þess að slíkur er árangur markaðsstarfsins sem þar hefur verið farið fram. Og hvers vegna að vera að þessu? ég spyr, svo lengi sem okkur er stætt á því, svo lengi sem við erum þá ekki píndir til þess að breyta þessu fyrirkomulagi. Nú er það svo að þarna er um samtök framleiðenda að ræða sem hafa með yfirgnæfandi stuðningi sinna framleiðenda farið fram á það að hafa þetta leyfi, 97% þegar síðast var kosið um það almennri kosningu, ef ég man rétt, innan vébanda SÍF. 97% vildu hafa þetta fyrirkomulag áfram. Hverjum er verið að þjóna með þessum breytingum? Ekki framleiðendunum. Þeir vilja þetta ekki. Ekki íslenskum hagsmunum. Það held ég að sé alveg vonlaust mál að útskýra þegar sérfræðingar okkar, sérfræðingar Norðmanna og Spánverjar sjálfir eru allir á sama máli um það að afleiðingin hljóti að verða verðlækkun. Á að þjóna einhverri frjálshyggjukenningu með þessu? Stendur það einhvers staðar í kennslubókum að þetta eigi að vera frjálst? Það getur vel verið. Ég hélt að það væri þannig í þessum markaðsfræðum og frjálshyggjufræðum að formúlan væri ósköp einföld. Samkeppnin er í þágu neytandans, lækkar vöruverðið til hans. Er það ekki? Er það þetta sem við erum að stefna að, að lækka verðið hjá neytendunum, viðskiptavinum okkar úti í löndum? Ég hélt ekki. Ég hélt að við værum að keppa að því að halda uppi sem hæstu verði, fá sem hæst skilaverð. Það segir a.m.k. hæstv. utanrrh. þegar hann er að guma af tollalækkunum. En hverjum er verið að þjóna með þessum breytingum? spyr ég. Það komu fram í mjög athyglisverðu viðtali við Guðjón B. Ólafsson, forstjóra Sambandsins fyrrum, sem nú er að láta af embætti, þarfar áminningar til okkar Íslendinga um það hvernig við höfum í raun og veru sofnað á verðinum á kannski mikilvægasta markaði okkar þrátt fyrir allt, sem er Bandaríkjamarkaður, af ótrúlegri skammsýni elt tímabundnar verðsveiflur og annað og jafnvel glutrað niður áratugamarkaðsstarfi sem búið var að kosta mikið fé að byggja upp af því að tímabundið gaf betur af sér að fara með framleiðsluna yfir á Evrópumarkað. Og ef ekki hefðu verið til nokkur sterk fyrirtæki sem stóðu af sér framleiðsluna eins og Útgerðarfélag Akureyringa þá væri þessi markaður jafnvel horfinn því það voru örfáir aðilar sem þrátt fyrir allt héldu honum uppi og gátu það vegna þess að þeir höfðu þann efnahagslega styrk og þá burði. Það var ekki vegna þess að stjórnvöld eða að menn með einhverjum skipulögðum hætti og markvisst stæðu við bakið á þeim sem ræktuðu þennan markað meðan aðrir voru að yfirgefa hann, ekki aldeilis. Afkoman var þvert á móti þannig að það gátu þetta ekki aðrir en allra öflugustu fyrirtækin. Svo þegar ástandið batnar á Ameríkumarkaði þá vilja auðvitað allir komast þangað aftur og eru alveg hissa á því að þeir sem eru búnir að halda út gegnum lægðina skuli telja sig hafa þar nokkurn rétt. Svona er þetta nú. Guð minn góður, hvernig halda menn að afleiðingin verði ef útflytjendurnir verða orðnir 20--30 sem koma og fara? Hvar eru þeir allir, snillingarnir sem ætluðu að nýta sér frelsið sem utanrrh. gaf þeim og flytja út ísfiskinn, sprengdu upp fiskverðið á mörkuðunum hér og borguðu fáránlegar upphæðir fyrir fiskinn og fluttu hann svo út? Hvar eru þeir, allir snillingarnir hérna í Hafnarfirði, Reykjavík og víðar? Þeir eru flestir farnir á hausinn, skiljandi eftir sig langa slóð, jafnvel gjaldþrot upp á yfir 100 millj. kr. af einhverjum bílskúrsrekstri sem stóð í eitt og hálft ár eða tvö. Er það þetta sem við viljum fara út í? Mér finnst það alveg furðulegt að við skulum sjálfir ganga í það að slátra því fyrirkomulagi sem við Íslendingar höfum verið öfundaðir af af Kanadamönnum, Færeyingum, Norðmönnum og yfirleitt öllum sem við okkur keppa. Ég skil það ekki hafandi þó fyrir okkur dæmin og reynsluna af því hvernig stjórnleysið og vitleysan hefur farið með okkur í skreiðinni, í loðnunni, í síldinni á sínum tíma o.s.frv. Og hvað er svo að gerast í Evrópu, þessari Evrópu þar sem allt er svona gott og grænt? Það sem er að gerast þar er að það eru nokkrir stórir risar að ná undirtökunum í sjávarvörumarkaðnum, þrjár til fjórar keðjur. Og ég held að það sé ekki í samræmi við þá þróun og þaðan af síður í takt við reynslu okkar í gegnum tíðina að standa þá í breytingum af þessu tagi. Ef eitthvað er þá hefði maður spurt sig að því: Á kannski að sameina öll íslensku sölufyrirtækin í eitt stórt fyrirtæki? Er það e.t.v. nauðsynlegur mótleikur við stóru keðjunum sem eru að myndast á meginlandi Evrópu og veikari stöðu okkar á markaðnum vestan hafs? Ég er tilbúinn til að ræða slíkar breytingar og ef stjórnvöld hefðu viljað í samstarfi við atvinnuveginn stuðla að einhverju slíku, búa hérna til eitt virkilega öflugt fyrirtæki sem gæti staðið sæmilega í lappirnar gagnvart hverjum sem er, austan hafs eða vestan. En það er ekki þróun í þá átt, sem hæstv. utanrrh. er að stuðla að með sínum gerðum. Það væri gaman að fá að heyra í hæstv. sjútvrh. ef hann nennir eða finnst það ekki fyrir neðan virðingu sína að ræða hérna pínulítið um almenn hagsmunamál sjávarútvegsins í tengslum við þetta mál, fá að heyra viðhorf hans á þessum breytingum. Ég veit ekki hvort hæstv. sjútvrh heyrir. Ég var að lýsa eftir því að það væri fróðlegt að fá að heyra í hæstv. sjútvrh. reifa viðhorf sín til þessara breytinga og þessarar stöðu í markaðsmálunum. Ég er ekki viss um að við fáum betra tækifæri á næstunni til að ræða það en hér, enda nátengt þessu máli, hvort hæstv. sjútvrh. telur þetta allt saman vera í góðu lagi og á góðri leið hjá okkur, t.d. þá stöðu sem Guðjón B. Ólafsson hefur minnt á á mörkuðum vestan hafs eða þær breytingar sem hæstv. utanrrh. er að beita sér fyrir hér í saltfisksölumálum. Ég held að okkur veiti ekki af að reyna að halda sæmilega utan um okkar hagsmuni og ég er alveg sannfærður um að við gerum það ekki með þessum hætti. Að lokum, hæstv. forseti, aftur að því sem í upphafinu var rætt. Hvað gerist ef við fellum þennan samning? Ég held að þá gerist einmitt það sem þarf að gerast: viðsemjendur okkar fá þau skilaboð að það sé þó enn sá baráttuhugur eftir í Íslendingum að þeir telji þetta ekki nógu góðan samning fyrir sig og menn verði veskú að gera betri samning eða ekki neinn. Það sé bara þannig. Ég er ekkert viss um að það kæmi mönnum mjög mikið á óvart þrátt fyrir allt. Menn eiga því að venjast að Íslendingar sæki sína hagsmuni nokkuð fast í þessum efnum. Fyrir það urðum við forustuþjóð í sambandi við réttindabaráttu strandríkja að við stóðum nokkuð fast á okkar hagsmunum og okkar rétti, sóttum hann af talsverðri hörku. Ég held að það væri þess vegna í góðu samræmi við það að við kæmum þeim skilaboðum áleiðis að þetta væri ekki nógu góður samningur. Hann væri felldur á Alþingi Íslendinga eða a.m.k. saltaður og vísað til ríkisstjórnarinar og menn yrðu að gera betur. Í öðru lagi er það svo auðvitað þannig að það að vera að samþykkja þennan samning á meðan EES-málið sjálft er í uppnámi er auðvitað alger endaleysa. Ef það fer þannig, eins og dæmin sýna að talsverðar líkur hafa reynst á í hvert einasta sinn, að eitthvað verður til þess að klúðra enn þessu EES-máli, guð má vita hvað það verður, manni dettur helst í hug að það falli loftsteinn í höfuðið á einhverjum eða eitthvað gerist.

Því hefur verið spáð.

Já, það væri eftir öðru. Alla vega eru þær uppákomur sem tafið hafa þetta mál með ýmsum hætti svo ótrúlegar að það má láta sér detta margt hug.  En hvernig ætla menn að rökstyðja að það geti verið skynsamleg röð á hlutunum af hálfu okkar Íslendinga að opna samninginn, hleypa flota Evrópubandalagsins hingað inn til karfaveiða ef ekkert verður svo úr þessu Evrópska efnahagssvæði og engar tollaniðurfellingar og ekki neitt. Nú má auðvitað ekki tala um þetta því þetta er ekki tengt eins og hæstv. utanrrh. segir hundrað sinnum, en einhvern veginn verður að reyna að ræða hlutina. Ég er a.m.k. alveg sannfærður um það, hvað sem má segja um þetta allt saman, að eina vitið væri það að hafa þessa hluti þannig tímasetta að við hefðum full tök á sjávarútvegssamningnum alveg fram á síðustu stundu og gætum fellt hann eða gert hvað það eina við hann sem okkur sýndist þegar við sæjum alveg fyrir endann á málunum í heild. Ég er auðvitað þeirrar skoðunar að aldrei eigi að samþykkja hann, hann er ósköp einfaldlega svo vondur, en ég get viðurkennt það eða tekið mark á því að aðrir hafi aðrar skoðanir. Gott og vel, þá liggur fyrir að menn eru ekki sammála. En hitt skil ég ekki að menn skuli ekki geta orðið sammála um og það er það að bíða með afgreiðslu á samningnum eða fullgildingu á honum þangað til málið er allt saman í höfn. Ég átta mig ekki á því hvað mönnum gengur til að ætla að haga þessu öðruvísi og segi það sérstaklega með vísan til þess að í raun hefur enginn komið fram í dagsljósið sem hefur reynt að rökstyðja það að samningurinn sé svo góður vegna eigin ágætis að hann ætti að gera það. Enginn hefur lagt í það. Til að mynda reyndu þeir hagsmunaaðilar í sjávarútvegi, sem kallaðir voru til fundar við nefndir þingsins, ekki að gera það, þvert á móti sögðu þeir hið gagnstæða. Ef spurningin snerist bara um þennan samning og innihald hans þá væri hann auðvitað ekki þannig að eigin ágæti að hann ætti að samþykkja. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa orð mín lengri, ég vona að hæstv. ráðherrar heiðri okkur með því að lýsa viðhorfum sínum. Ekki síst held ég að nauðsynlegt sé að við fáum að heyra í hæstv. sjútvrh., sérstaklega ræða þennan aðdraganda málsins ef hann vill reyna að rétta þar eitthvað hlut sinn, hæstv. ráðherra, þá held ég að hann ætti ekki að bíða með það.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Steingrímur Jóhann Sigfússon gerir því skóna að ég hafi að tilefnislausu dregið inn samninginn við Belga. Það var af því tilefni að í áliti minni hluta utanrmn. segir skýrum stöfum, með leyfi forseta: ,,Með þessum samningi, sem hér er til umræðu, er því brotið í blað og fiskiskipum, m.a. togurum Evrópubandalagsins, hleypt á ný inn í íslenska fiskveiðilögsögu til að keppa í veiðum við íslensk fiskiskip úr fiskstofnum sem eru fullnýttir.`` Ástæðan fyrir því, ágæti þingmaður, að ég nefni samninginn við Belga er sú að skip sem tilheyra flota Evrópubandalagsins hafa verið að veiðum hér síðan 1975. Þess vegna er einfaldlega rangt þegar því er haldið fram að hér sé verið að hleypa inn skipum Evrópubandalagsins á ný. Þau eru hér nú þegar. Ekki er hægt að neita þessu. Vegna þess að þingmaðurinn vill gera tiltölulega lítið úr veiðum þessara skipa Belga þá er rétt að það komi fram að þó að þau séu einungis tvö eða þrjú eftir núna þá hafa þau eigi að síður verið að veiða talsvert mikið magn, sér í lagi í samanburði við þann samning sem hér liggur fyrir. Þannig hafa þau árið 1991 veitt 1.728 tonn, þar af 550 tonn af þorski og um 500 tonn af ýsu. Að meðaltali síðustu fimm ár hafa þau veitt 1.628 tonn á ári hér við land. Síðan samningurinn tók gildi hafa þau veitt 2.916 tonn að meðaltali á ári. Það er hættulega nærri því sem við erum að ræða um í samningnum án þess að það skipti miklu máli en ég bendi á það. Mér finnst líka merkilegt að hlýða á hv. þm. stjórnarandstöðunnar halda því fram að verið sé að brjóta í blað, að hér séu tímamót vegna þess og þetta séu afskaplega vond tímamót vegna þess að skip Evrópubandalagsins koma í þessum mjög takmarkaða mæli hingað. Ég bendi á að það er margstaðfest að í tíð síðustu ríkisstjórnar áttu sér stað viðræður um gagnkvæmar veiðiheimildir. Þeir flokkar, sem sátu í þeirri ríkisstjórn, hljóta að hafa í grundvallaratriðum ekki verið á móti því ella hefðu þeir vikið úr ríkisstjórninni. En við vitum auðvitað að gagnkvæmar veiðiheimildir fela í sér að mótaðilinn fær að koma inn í lögsöguna til þess að taka sinn skerf af hinum úthlutaða kvóta og þess vegna hlýtur hv. þm. að gera sér grein fyrir því, að þegar hann m.a. lagðist ekki gegn viðræðum um gagnkvæmar veiðiheimildir þá var hann líka að opna fyrir þann möguleika að erlend skip, skip Efnahagsbandalagsins, kynnu að fá leyfi til þess að koma inn í lögsögu okkar og veiða. Hér finnst mér þingmaðurinn vera í hróplegri mótsögn við það sem hann hefur áður staðið að.

Hæstv. forseti. Þetta er slík málsvörn hjá 17. þm. Reykv. að ég veit ekki hvort hann hafði erindi sem erfiði í ræðustól. Það eru náttúrlega hreinir orðaleikir að taka þannig til orða vegna þess að enn voru eftir tveir eða þrír belgískir síðutogarar frá þessum tíma sem allan tímann hafa verið hér. Að þar með sé ekki verið að brjóta í blað, þar með sé ekki verið að hleypa Evrópubandalagstogurum inn í landhelgina á nýjan leik sem ekki eru hér fyrir, þetta er náttúrlega orðaleikur, hv. þm., þetta er ekki efnisumræða. Allir skilja hvernig þetta mál liggur. Þeir belgísku togarar, sem enn eru eftir, eru á útleið. Ens og sást m.a. af meðaltölunum sem hv. þm. nefndi þá veiddu þeir á síðasta ári ekki nema rétt liðlega helming af því sem þeir hafa veitt að meðaltali yfir tímann sem er ágætis vísbending um það hvernig þróunin er. Þessi afli og þessi skip eru að hverfa út úr landhelginni. Þau voru í þorskastríðinu þegar samningurinn var gerður þannig að þeim var aldrei hleypt á nýjan leik inn í íslensku landhelgina. Þetta er því orðaleikur sem gengur ekki upp hjá hv. þm. Ekkert nýtt var varðandi samskiptin við Evrópubandalagið og þá gömlu bókun sem þarna var verið að fara eftir þegar fundur var haldinn í tíð síðustu ríkisstjórnar. Það hefur legið jafnoft fyrir og lá fyrir þá að Evrópubandalagið var ekki tilbúið til samninga á þeim grundvelli sem menn voru tilbúnir til af hálfu Íslands. Þar varð breytingin. Allt í einu var samið við Evrópubandalagið og engin vörn er í því fyrir hv. þm. stjórnarliðsins núna, sem ætla að láta sig hafa það að kokgleypa þennan samning, að vísa til þess að fundur hafi verið haldinn einhvern tímann fyrr á öldinni. Þeir bera jafnmikla efnislega ábyrgð á þeirri niðustöðu, það er hún sem skiptir máli. Það er um það sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson greiðir atkvæði en ekki það þó Halldór Ásgrímsson hafi haldið einn fund. Ekki er verið að greiða atkvæði um það, það er verið að greiða atkvæði um þennan fiskveiðisamning sem opnar landhelgina fyrir Evrópubandalaginu.

Virðulegi forseti. Ég er að gera afskaplega veikburða tilraun til þess að halda uppi málefnalegum umræðum um þetta mál. Það gengur illa eins og sést á þeim orðaleppum sem hv. þm. Steingrímur Jóhann Sigfússon kýs að velja máli mínu. Það er alveg hárrétt að ég er fús til að bera pólitíska ábyrgð á samningnum og ég er fús til að gera það einn án nokkurs stuðnings frá stjórnarandstöðunni. Eigi að síður hlýt ég að leggja fram þau rök sem eru í málinu og þau sýna það einfaldlega að stjórnarandstaðan getur ekki vikist undan því að bera pólitíska ábyrgð á að hafa átt aðild að upphafinu að því að hleypa togurunum hingað inn. Hún getur ekki vikist undan því. En vegna þess hvernig orð hafa fallið í umræðunni og m.a. hjá hv. þm. Steingrími Jóhanni Sigfússyni hef ég áhuga á því að fá fram afstöðu hans til eins tiltekins máls. Bæði þingmaðurinn og hv. þm. Steingrímur Hermannsson hafa gert skýran greinarmun á því hvort um er að ræða veiðar erlendra togara á fullnýttum eða vannýttum stofnum og þess vegna langar mig að fá fram hvort hv. þm. Steingrímur Jóhann Sigfússon gerir greinarmun á þessu. Er hann fúsari til þess að semja um gagnkvæmar veiðiheimildir ef um er að ræða vannýtta stofna? Ég tel að þetta skipti talsverðu máli fyrir eðli umræðunnar.

Hæstv. forseti. Ég skal svara því alveg skýrt. Það skiptir miklu máli hvort um er að ræða fullnýttan stofn sem við Íslendingar nýtum sjálfir og höfum öll afnot af eða hvort um er að ræða vannýttan stofn í þeim skilningi að hann falli undir ákvæði alþjóðahafréttarsáttmálans um vannýtta stofna. Eins og hv. þm. vafalaust þekkir eru ýmis ákvæði í alþjóðahafréttarsáttmálanum sem kveða á um skyldur ríkja til að rannsaka og nýta auðlindirnar og þau ríki sem ekki nýta auðlindir sínar verða að geta verið við því búin að aðrir geri kröfu um að þau komi og nýti þær.  Svar mitt er því alveg skýrt: Ég geri mikinn greinarmun á því hvort um er að ræða vannýttan eða fullnýttan stofn en ég áskil mér allan rétt til þess að skoða niðurstöðuna í hverju tilviki, líka þó að um sé að ræða vannýtta stofna, hvort einhver samskipti Íslendinga og annarra þjóða væru okkur hagstæð, það fer líka eftir því í hvaða samhengi þau væru. En ég var ekki þeirrar skoðunar að það hafi verið rangt að neita fundum þessara aðila þegar umræðurnar voru af því tagi. Ég taldi ekki ástæðu til að gera það þó að menn hefðu að sjálfsögðu alla fyrirvara á um niðurstöðuna. Ég frábið mér það af því ég sat í ríkisstjórn hverrar sjútvrh. átti einn fund með Evrópubandalaginu á þessum tíma þá beri ég ábyrgð á þessari lágkúru. Ég frábið mér það.

Forseta hefur borist eftirfarandi bréf sem dagsett er 9. jan. 1993: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér, með vísan til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis, að óska eftir því að 1. varaþingmaður Alþfl. í Reykjaneskjördæmi, Guðmundur Árni Stefánsson, bæjarstjóri í Hafnarfirði, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti. Jón Sigurðsson, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, 4. þm. Reykjaneskjördæmis.`` Guðmundur Árni Stefánsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa.

Frú forseti. Þessar umræður fara fram undir nokkuð sérstökum kringumstæðum þar sem allmargir þingmenn eru veðurtepptir einhvers staðar í nágrenninu eða jafnvel lengra í burtu. Út af fyrir sig er slæmt að þeir skuli ekki vera viðstaddir. En forseti hefur lýst því yfir að umræðu verði ekki lokið fyrr en þeir hafa fengið tækifæri til að tjá sig og ég er út af fyrir sig þakklátur fyrir það. Ekki er óeðlilegt að farið sé nokkrum orðum um fiskveiðisamninginn og vona ég að hæstv. ráðherrar hafi þolinmæði til þess að taka því því hér er um verulega stórt mál að ræða og jafnframt stefnumarkandi. Ég vona að hæstv. ráðherrar falli ekki í þá gryfju þó að einhverjir af þingmönnum séu ekki sammála gerðum þeirra að fara að kalla málþóf eins og þeir hafa sífellt haldið á lofti þegar þeir fá ekki umsvifalaust samþykki Alþingis fyrir gerðum sínum. Hæstv. utanrrh. gengur nú svo langt að hann talar um það að Alþingi verði að gera skyldu sína. Það finnst mér orðalag sem ekki megi láta ómótmælt. Alþingi á ekki að vera nein þjónustustofnun fyrir hæstv. ríkisstjórn og þá þegar af þeirri ástæðu er það ekki skylda Alþingis að afgreiða allt sem ríkisstjórnin kann að bera á borð fyrir okkur. Alþingi á að taka sjálfstæðar ákvarðanir. Þær á ekki að taka í utanrrn. eða öðrum ráðuneytum, við fjöllum um mál og eigum að varðveita þann rétt okkar og rétt þeirrar stofnunar þar sem við störfum að taka sjálfstæðar ákvarðanir. Menn hafa býsnast mjög yfir því að umræður um samning um Evrópskt efnahagssvæði hafi tekið langan tíma. Ég hef ekki nýjar tölur um hvað þær umræður tóku í heild en mér kæmi ekki á óvart þó að um það mál hafi verið rætt eina 100 klukkutíma á Alþingi. Það finnst mér í sjálfu sér ekki langar umræður um svo veigamikið mál og vafalaust ef málskjöl öll eru talin saman þá eru þær umræður áreiðanlega skemmri en um flest önnur mál því hér er um að ræða skjöl tengd málinu sem eru yfir 10.000 blaðsíður. Þó að 100 klukkstundir fari í það að ræða það mál er það ekki nein goðgá. Ég vil taka það fram og minna á að sjálfstæðisbarátta íslensku þjóðarinnar tók 100 ár og með EES-samningnum er verið að stíga stórt og alvarlegt skref til baka og þó það taki 100 klukkustundir að ræða það þá er það lítið í samanburði við þau 100 ár sem sjálfstæðisbaráttan tók fyrir okkur Íslendinga. Þó að það taki einhverja stund að ræða fiskveiðisamninginn sem er í sjálfu sér miklu minna mál, þó tengt hinu, þá minni ég á litla breytingu á kvótalögunum fyrir fjórum, fimm árum. Sú umræða tók 47 klukkustundir ef ég hef réttar upplýsingar og ekki er óeðlilegt þó einhver tími fari í umræður um fiskveiðisamninginn. Íslendingar háðu langa landhelgisbaráttu, þ.e. sú barátta sem Íslendingar háðu til að færa út fiskveiðilögsöguna tók ein 30 ár að þeim áfanga sem við vorum komnir að fyrir 1980. Nú er líka horfið af þeirri braut. Mig langar til að rifja upp stærstu skrefin í landhelgisbaráttunni. Við bjuggum lengi við þriggja mílna landhelgi, síðan var fært út fyrir Norðurlandi, stórt skref var stigið árið 1952 með reglugerð þegar lokað var fjörðum og flóum og fært út í fjórar mílur. Árið 1958 var svo fært út í tólf mílur gegn miklum og harðskeyttum mótmælum, sérstaklega frá Bretum. Um það urðu veruleg átök við þá þjóð og hernaðarástand á miðunum. Við unnum sigur í því máli. Sá sigur var að vísu nokkuð dýrkeyptur því viðreisnarstjórnin gerði nauðasamninga við Breta á sínum tíma, þ.e. nauðasamninga að því leyti að við urðum að tilkynna Bretum og fá þeirra góða leyfi til frekari útfærslu. Það tók áratug að hnekkja því og efla þjóðarsamstöðu um frekari útfærslu landhelginnar en það var gert strax og viðreisnarstjórnin lét af völdum og fært var út í 50 mílur. Síðan var aftur fært út 1975 í 200 mílur. Báðar þessar útfærslur kostuðu verulegar fórnir. Þjóðarbúið hafði af þessu stórfelldan kostnað. Við vorum beittir viðskiptaþvingunum af okkar helstu viðskiptaþjóðum, sem við nú erum að ganga til bandalags við, fyrir utan allan þann kostnað sem fólst í því að verja þau hafsvæði sem við höfðum helgað okkur, fyrir utan þá lífshættu sem við stofnuðum okkar varðskipamönnum í. Því nefni ég þetta, frú forseti, að ég held að það sé gott fyrir okkur að hafa það í huga að landhelgina unnum við ekki baráttulaust. Nú væri það e.t.v. ástæða til að velta því fyrir sér ofurlitla stund hvernig væri umhorfs í þessu þjóðfélagi ef framsýnir menn og kjarkaðir hefðu ekki tekið þær ákvarðanir sem teknar voru á sínum tíma um útfærslu landhelginnar, ef við byggjum hér við þriggja eða kannski fjögurra mílna landhelgi enn, hvernig ímynda menn sér að ástandið væri á fiskimiðum okkar. Það er rétt að hafa það í huga að sigrar okkar í landhelgismálinu hafa lagt undirstöðuna að velmegun fyrirfarandi ára og ef við hefðum ekki unnið þá sigra sem unnust þá hefðum við ekki haft á undanförnum árum möguleika á þeim lífskjörum sem íslenska þjóðin hefur búið við undanfarin ár og framtíðarhorfur okkar væru áreiðanlega miklu dekkri heldur en þær eru í dag. Hér hefur verið þrástagast af einum þingmanni, hv. 17. þm. Reykv., Össuri Skarphéðinssyni, sem eins og allir vita er lærðastur þingmanna Alþfl., að við höfum gert samning við Belgíumenn um fiskveiðar á Íslandsmiðum. Mér finnst þetta hlálegt. Hv. þm. hleypur hér upp á fætur hverjum ræðumanni til þess að tuða eitthvað um Belga. Nú vita það allir að Belgíumenn fengu hér ákveðnar fiskveiðiheimildir fyrir nafngreinda togara meðan þeir flytu eða væru í rekstri sem verðlaun eða þakklætisvott fyrir stuðning Belgíu við Íslendinga í landhelgisstríðinu, því seinasta. Og að vera að reyna að réttlæta núverandi samningaumleitanir eða núverandi þingsályktunartillögu um fullgildingu á samningi með því að skip frá þessu Evrópubandalagsríki hefðu haft fiskveiðiheimildir á Íslandsmiðum, þar er nú langt seilst um hurð til lokunar og ég ætla nú að biðja hv. lærðan þingmann, dr. Össur Skarphéðinsson, 17. þm. Reykv., að spara sér ómakið hér upp í ræðustólinn. Það fer að verða málþófskennt að hlusta á sífelldar ræður hans um það að við höfum haft fiskveiðilögsöguna opna allan tímann fyrir skipum frá Evrópubandalaginu. Hér var um sérstaka vinaþjóð að ræða og þetta var vináttuvottur okkar og þakklætisvottur okkar til Belga að við heimiluðum þessar veiðar. Þær eru reyndar á síðasta snúningi og vafalaust ekki reknar með arðvænlegum hætti fyrir Belgíumenn. Við höfum jafnframt heimilað frændum okkar Færeyingum nokkrar fiskveiðiheimildir hér í landhelginni og það gildir að vissu leyti það sama um þær. Það eru ekki efnahagsleg rök fyrir þessum fiskveiðiheimildum. Þau rök eru fyrst og fremst drengskaparlegs eðlis að við höfum ekki viljað taka þessar fiskveiðiheimildir af Færeyingum í þeirra miklu þrengingum og ég get sagt frá því hér, frú forseti, að ég styð síðustu ákvörðun sjútvrh. um fiskveiðiheimildir handa Færeyingum. Hann greindi frá áformaðri ákvörðun sinni í utanrmn. svo sem vera bar nú fyrir jólin og ég nota þetta tækifæri til þess að lýsa yfir stuðningi við þær, en ítreka jafnframt að Færeyingar eru ekki í Evrópubandalaginu þannig að hv. 17. þm. Reykv. hafi það á hreinu líka. Allan tímann síðan Íslendingar færðu út landhelgina í 200 mílur hefur Evrópubandalagið sótt á að komast hér inn, þeir hafa klifað á þessu allan tímann og þrýstingur verið uppi allan tímann frá Evrópubandalaginu. Fyrirvari var gerður um bókun 6 um það að taka upp viðræður við þá, en Íslendingar neyddust til þess að láta sér lynda þann fyrirvara, enda að sjálfsögðu talað um vannýtta fiskstofna og engum datt í hug að fara að gera samning um það að hleypa þeim í fullnýtta fiskstofna sem við Íslendingar þurfum á að halda sjálfir. Menn settu sér það --- og um það var ekki bara samstaða hér á Alþingi heldur með þjóðinni allri --- að ekki kæmi til greina að fara að kaupa frekari tollfríðindi hjá Evrópubandalaginu fyrir aðgang að fiskimiðum okkar. Það alvarlegasta við þetta mál er það að nú er tvímælalaust horfið af þeirri braut. Þessi afsláttarpólitík sem nú er við lýði hjá stjórnvöldum er að mínu mati óskiljanleg. Þeir hafa verið að reyna að skýra hana hér í umræðunum en mér finnst að það hafi tekist óhönduglega. Ég bendi á það líka í þessu sambandi að þó að við séum komnir með 200 mílna fiskveiðilögsögu og það beri að þakka, þá höfum við fram að þessu átt möguleika á enn frekari útfærslu og henni ekki smárri. En finnst mönnum líklegt, eftir að við erum orðnir aðilar að Evrópsku efnahagssvæði sem vissulega eru horfur á og vilji ríkisstjórnarinnar stendur til, að okkur takist að færa fiskveiðilögsöguna frekar út þrátt fyrir skýlaus ákvæði um rétt okkar samkvæmt hafréttarsáttmálanum sem því miður hefur ekki verið fullgiltur af alveg nógu mörgum þjóðum? Það vantar 5--6 þjóðir enn að fullgilda hafréttarsáttmálann, þá eigum við samkvæmt honum möguleika á miklu víðari fiskveiðilögsögu heldur en við höfum nú. En þeim möguleikum er að sjálfsögðu fórnað með samningagerðinni um EES og við megum afskrifa þá. Einn af hv. þm., hv. 4. þm. Reykv., Eyjólfur Konráð Jónsson, hefur verið óþreytandi að minna á þá möguleika sem við eigum á landgrunninu utan 200 mílnanna. Og hann hefur verið að reyna að safna liði mörg undafarin ár um það að stíga frekari skref en því miður hafa menn tekið þessu eins og einhverri sérvisku hjá hv. þm. Ég vil segja frá því að ég er ekki einn í þeirra hópi og ég tel að við hefðum betur farið að ráðum hans fyrr í þessu efni. Ég er að vísu ósammála hv. 4. þm. Reykv. um fjöldamargt og hef verið alla mína þingtíð. En ég tel að við hefðum betur hlustað meira á hann og stjórnvöld á hverjum tíma, bæði sú ríkisstjórn sem nú situr og þær ríkisstjórnir sem áður hafa setið á undanförnum áratug, hefðu betur hlustað á hans málflutning um þetta efni. En nú eru að verða þáttaskil og það er það alvarlega í málinu. Nú er verið að fórna frumburðarrétti okkar Íslendinga til fiskimiðanna innan 200 mílnanna. Við erum að hleypa togurum Evrópubandalagsins inn í fiskveiðilögsöguna og hverfa af þeirri braut að láta ekki fiskveiðiréttindi sem verslunarvöru fyrir tollaívilnanir hjá Evrópubandalaginu. Þetta tel ég vera óvirðingu við alla þá góðu forustumenn sem íslenska þjóðin hefur átt og hafa sinnt landhelgismálinu. Ég nefni nokkra þeirra. Ég nefni Hermann Jónasson, ég nefni Ólaf Thors, ég nefni Lúðvík Jósepsson, ég nefni Ólaf Jóhannesson, ég nefni Geir Hallgrímsson, ég nefni Einar Ágústsson. Allir þessir menn eru horfnir af þingi og því miður ekki lengur á lífi nema Lúðvík Jósepsson, en við erum að vanvirða þeirra baráttu, við erum að vanvirða þeirra verk með þeim ákvörðunum sem ríkisstjórnin er að fara fram á að Alþingi taki í landhelgismálinu með flutningi þessarar þingsályktunartillögu. Það er verið að opna fiskveiðilögsögu Íslands fyrir flota Evrópubandalagsins. Það skiptir ekki máli þó að sumir vilji stinga höfðinu í sandinn og ég get verið sammála því að það væri dýrmætt ef hægt væri að halda þessum málum aðskildum. En til þess sýnast mér nú lítil efni jafnvel þó að hyggnum mönnum sýnist ástæða til þess að reyna að skilja þar á milli sem frekast má. Evrópubandalagið hefur opinberlega tengt þessi mál saman. Ríkisstjórnin hefur tengt þessi mál saman. Ég vitna til þess að samkvæmt kröfu Evrópubandalagsins, ef ætti að verða að fullgildingu EES-samnings frá hendi Evrópubandalagsins, þá varð að liggja fyrir samningur um það sem þeir kalla gagnkvæmar veiðiheimildir milli Íslands og Evrópubandalagsins, en á mannamáli eru það náttúrlega ekki gagnkvæmar veiðiheimildir þar sem gagnvæmni er ekki í þessum fiskveiðisamningi. Það er að vísu ekki verið að rétta Evrópubandalaginu alla höndina með þessari samningagerð, en það er verið að rétta fingur. Það er verið að rétta Evrópubandalaginu fingur og fyrr en varir taka þeir stærri hlut af hendinni. Samkvæmt þessum samningi, sem gerður hefur verið til þessa árs, er að vísu ekki verið að tala um nema 3 þús. tonn af karfa og það er kannski ekki stór biti af heildarafla landsmanna. En hann er yfirdrifið nógu stór og þetta er karfi sem við þurfum að nota sjálfir. Þetta er úr fullnýttum fiskstofni og það kemur sér efnahagslega mjög illa fyrir Íslendinga að láta þetta af hendi. En við föllumst á að semja árlega næstu 10 árin og við erum að gefa okkur í samningaþref sem á eftir að verða okkur dýrkeypt og mér sýnist ekki ástæða til að hafa bjartar vonir um það að Evrópubandalagið gangi ekki á lagið og krefjist meiri fiskveiðiréttinda en það hefur. Eins og ég sagði áðan og eins og hefur verið þráfaldlega bent á í þessum umræðum þá er með engu móti hægt að segja að það sé efnahagslegt jafnvægi í samningnum, þ.e. ef við erum að bera saman hugmyndir eða rétt til að veiða 30 þús. tonn af loðnu og 3 þús. tonn af karfa. Fyrir það fyrsta þurfum við nú ekki á þessari loðnu að halda, þ.e. hún mundi falla okkur í hér um bil öllum tilfellum í skaut. Það yrði undantekning ef við gætum nýtt þessa heimild ef við miðum við ástand undanfarandi ára og það er erfitt að hugsa sér þær kringumstæður sem okkur kæmi að gagni 30 þús. tonn af loðnu. Samkvæmt því sem hér hefur verið ítarlega rakið og ég ætla ekki að fara inn á í þessari stuttu tölu minni, þá hefur að sjálfsögðu réttur okkar staðið til að veiða þessa loðnu þannig að þá þegar af þeirri ástæðu er ekki jafnvægi í samningnum. Síðan hafa menn verið að leika sér hér með tölur um verðmæti, annars vegar 30 þús. tonn af loðnu og hins vegar 3 þús. tonn af karfa og niðurstaða af þeim talnaleik hefur verið sú að karfinn sé a.m.k. helmingi verðmætari en þessi pappírsloðna jafnvel þó að hún yrði nú veidd. Fyrir þinginu liggja tvö nefndarálit, frá meiri hluta utanrmn. og frá minni hluta utanrmn. Ég er einn af þeim sem skipa minni hluta utanrmn. í þessu máli og ég verð að segja það og staðfesta sem þar kemur fram að ég legg að sjálfsögðu til, eins og menn hafa e.t.v. heyrt af máli mínu, að þessi samningur verði felldur. Mér finnst það alveg með ólíkindum að allir nefndarmenn sem skrifa undir álit meiri hluta utanrmn., þ.e. sem mæla með því að samningurinn verði samþykktur, skuli vera þessarar skoðunar. Mér finnst það líka með ólíkindum að meiri hluti sjútvn., sem fékk þennan samning til umfjöllunar frá utanrmn., skuli láta frá sér fara það álit sem prentað er sem fskj. með nál. á þskj. 549, mér finnst það alveg með ólíkindum. Nú þekki ég hv. nefndarmenn suma að öðru en því að geta fallist á svona samansetningu eins og þar liggur fyrir. Nú vill svo illa til að formaður sjútvn., hv. 1. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, er fjarverandi vegna veikinda. En mig langar til að lýsa eftir því hjá flokksbræðrum hv. þm. sem hér eru staddir hvort þeir viti um afstöðu Matthíasar Bjarnasonar, hv. 1. þm. Vestf. og formanns sjútvn., til málsins. Er afstaða varamanns hans, Guðjóns A. Kristjánssonar, hin sama og Matthíasar Bjarnasonar? Talar hv. varaþm. í nál. fyrir munn aðalmanns, 1. þm. Vestf.? Þetta finnst mér nauðsynlegt að fá upplýst. Er það virkilega svo að hv. 1. þm. Vestf. leggi blessun sína yfir svona samningagerð? Ég tel að það skipti verulegu máli. Nú er ég ekki að draga það í efa að hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson hefur rétt til þess að ráðstafa atkvæði sínu eftir því sem honum sýnist hér á þingi. En upp á seinni tímann, upp á sögu Matthíasar Bjarnasonar sem lengi hefur verið hér skörungur á þingi, þá finnst mér það skipta máli hver afstaða hans er. Hann er enn þá 1. þm. Vestf. og þar af leiðir að okkur varðar um afstöðu hans. Okkur varðar um það hvort hann er samþykkur þessum gerningi, formaður sjútvn. og fyrrv. sjútvrh. Ég leyfi mér að draga það í efa að hans nafn hefði staðið undir nál. meiri hlutans svo útibúið sem það er ef hann hefði verið hér í sæti sínu í þingsalnum. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að láta í ljósi von mína um að honum batni krankleiki sinn sem allra fyrst og hann hljóti góðan og varanlegan bata af þeirri erfiðu aðgerð sem hann hefur gengist undir því að ég tel að sæti hans sé betur skipað hér á þingi heldur en ef hann væri hér ekki. Mér finnst það líka sorglegt að hæstv. sjútvrh. skuli hafa verið beygður í þessu máli. Mér fannst hann hafa uppi tilburði til þess að reyna að standa á rétti Íslendinga við þessa samningagerð með kröfu sinni um það að við fengjum fisk fyrir fisk, þ.e. að Evrópubandalagið veiddi ekki karfa nema við værum búnir að ná loðnu. Það var út af fyrir sig ofurlítil trygging um að samningurinn væri ekki í enn þá meira ójafnvægi en hann þyrfti að vera. Utanrmn. hefur fylgst gerla með þessari samningagerð og ég tel að það hafi verið hárrétt sem fram kom hjá síðasta ræðumanni, hv. 4. þm. Norðurl. e., að áður en hæstv. sjútvrh. var kominn að málinu hafi hæstv. utanrrh. verið búinn að gefa ádrátt um að samningsniðurstaða yrði með þeim hætti sem raun ber vitni. Barátta hans hefur því verið vonlítil allan tímann enda hefur hann verður beygður og það þykir mér skaði. Mér finnst hörmulegt til þess að vita að hæstv. sjútvrh. sé í þeim sporum nú að reyna að mæla með þessari samningagerð því að ég þykist vita --- og það er reyndar skylda allra sjútvrh. á Íslandi sem vilja rækja starf sitt vel, sem ég efa ekki að hæstv. núv. sjútvrh. vill gera, að reyna að standa á rétti Íslendinga og ekki afsala okkur réttindum með þeim hætti sem hér er gert. Eins og þegar hefur komið fram í máli mínu, þá tel ég að hér sé um vont mál að ræða, samning sem við eigum ekki að staðfesta hér á Alþingi. Það hefur komið ítarlega fram í þessum umræðum að heppilegast væri að skilja á milli þessa samnings og samningsins um Evrópskt efnahagssvæði. Mér sýnist eins og ég hef áður sagt að það sé mjög torvelt. Þó kann að vera ein leið til þess að skilja á milli. Ríkisstjórn Íslands hefur ekki haft hugsun á því og ekki verið þeirrar skoðunar fram að þessu að þarna beri að skilja á milli og Evrópubandalagið er ekki þeirrar skoðunar, en einn möguleiki enn væri til að skilja þarna á milli og hann er sá að fella þennan sjávarútvegssamning jafnvel þótt svo illa fari að meiri hluti Alþingis samþykki samninginn um Evrópskt efnahagssvæði. Ef það væri gert, þá væri það ótvíræð viljayfirlýsing Alþingis um það að þessi mál séu ekki samrækileg. Ef það væri hins vegar ekki gert og þessi samningur staðfestur, gerður að kröfu Evrópubandalagsins, þá felst í því að mínu mati ákvörðun meiri hluta Alþingis að tengja málið saman. Ég mun, frú forseti, að sjálfsögðu segja nei við þessum samningi þegar þar að kemur. Ég tel að hér sé um að ræða stefnubreytingu sem sé ákaflega óheppileg, ákaflega afdrifarík, og hér sé um að ræða skref sem við eigum alls ekki að taka. Ég læt máli mínu lokið, herra forseti.

Herra forseti. Fyrst langar mig að ræða örlítið um afstöðuna til veiða Belga og greina frá því sem raunar hefur komið hér fram að það var auðvitað alveg með sérstökum hætti 1975 sem Belgar fengu þessi veiðiréttindi hjá okkur. Þeir voru eina Evrópubandalagsþjóðin sem tók upp hanskann fyrir okkar málstað og börðust mjög dyggilega fyrir honum og það var hreint ekki svo að þeir þyrftu neitt að biðja okkur um að fá einhver smávægileg veiðréttindi. Við vorum mjög fúsir til að veita þeim þau fyrir liðsinnið og enginn hefur held ég gagnrýnt það fyrr en þá nú. Það var samhljóða ákvörðun allra alþingismanna held ég og voru þá einmitt hafréttarmálin meira rædd en nokkuð annað hér á hinu háa Alþingi árum saman eins og menn vita. Hafréttarráðstefnan stóð ærið lengi, áratug eða svo. Ég var svo gæfusamur að fá að vera þar í mörg ár og um það bil 2 1 / 2 --3 mánuði á hverju ári, vor og haust venjulega, í tveimur áföngum og ég er líklega sá eini á Alþingi sem var á þessum fundum hafréttarráðstefnunnar. Það var mál manna að þessi ráðstefna og sá sáttmáli Sameinuðu þjóðanna, hafréttarsáttmálinn, væri merkasta löggjöf til þess tíma, alþjóðleg löggjöf þar sem fjallað var um 2 / 3 af yfirborði jarðarinnar, þ.e. höfin, varðveislu hafanna og ræktun en líka nýtingu eins og komið hefur fram. Það er einmitt getið um það sérstaklega í 62. gr. hafréttarsáttmálans að það er ekki eingöngu að það eigi að veiða og heldur ekki eingöngu að það eigi að varðveita fiskstofna heldur líka að nýta þá í þágu mannkyns og það segir um það í þessari grein hafréttarsáttmálans: Strandríkið skal ákveða getu sína til að nýta hinar lífrænu auðlindir sérefnahagslögsögunnar. Þegar strandríkið getur ekki nýtt allan leyfilegan afla skal það með samningum og ýmsum ráðstöfunum stuðla að því að aðrir nýti þá þessa auðlegð. Lengi vel var talað um að höfin væru eign alls mannkyns. Við sem aðalaðgang höfðum að höfunum vorum ekki svokölluð landlukt ríki eða ríki sem engar veiðiheimildir höfðu. Við vorum býsna djarfir til fjárins og gengum langt í því að tryggja sérstök réttindi strandríkjanna. Vorum við Íslendingar ekki barnanna bestir í því og þá ekki ég. Við vorum ekki að hafa svo mikið fyrir því að reyna sérstaklega að halda til haga réttindum annarra þjóða en þeirra sem höfin ættu næst sér. Það held ég að hafi nú orðið til þess m.a. að víðátta sérefnahagslögsögunnar varð meiri en ella hefði orðið og síðan það sem menn vilja nú kannski gleyma að undir lok ráðstefnunnar er farið að tala um hafsbotnsréttindin. Við Íslendingar gerðum auðvitað miklar kröfur til hafsbotnsins af því að svo vill til að víðátta hafsbotnsréttindanna fylgir svokölluð ,,natural prolongation`` eins og það heitir á útlenskunni eða í eðlilegu framhaldi landsins út í höfin og út á hafdjúpin. Við Íslendingar erum í Atlantshafinu nákvæmlega þeir sem hæst stöndum í bókstaflegri merkingu, að eðlileg framlenging hafsins út á höfin, hafsbotninn, er einmitt mest frá Ísland þar sem okkar land stendur hæst allra á þessu svæði hafsins eða heimshafanna. Og það má til gamans greina frá því að um það leyti, sem hafréttarráðstefnu lauk, voru miklar deilur um það hve víðátta hafsbotnsréttindanna ætti að verða mikil. Menn komust loks að þeirri niðurstöðu að í fyrsta lagi væri auðvitað um að ræða sérefnahagslögsöguna, þ.e. 200 mílurnar, en síðan mættu þjóðirnar fara æðilangt út með hafsbotnsréttindin. Ég hygg það vera rétt að t.d. Indverjar hafi helgað sér einar 1.500 mílur eða eitthvað í þá áttina vegna þess að fljótin hafa borið fram jarðveg sem nægir til þess að hin eðlilega framlenging sé óslitin alla þá leið út á höfin, þ.e. 1.500 mílur hjá Indverjunum. Við helguðum okkar réttindi. T.d. mundi Hatton-bankinn allur falla innan okkar réttinda, okkar eignar, og er það ekki lítið því að þar eru raunar margar fisktegundir vannýttar. Við höfum ekki enn þá, illu heilli, lokið samningagerðum sem voru hafnar við Breta og Íra á sínum tíma. Það hefur verið vanrækt að ganga frá því en þar er t.d. um 600 sjómílna víðátta hafsbotnsins sem við eigum, gætum átt í sameign með Bretum og Írum eða þá eftir miðlínu. Þá fengjum við allan Hatton-bankann sem er mjög víðáttumikið og verðmætt landsvæði fyrir utan það að olía hefur fundist á ýmsum af þessum svæðum, t.d. norður af landinu, og líka á Hatton-Rockall svæðinu þar sem við auðvitað þurfum að halda okkar rétti til haga þó að ekki væri af neinu öðru en því að við viljum varðveita þennan hafsbotn og höfin yfir honum fyrir öllu jarðraski og hættulegum aðgerðum, t.d. að henda ýmiss konar efnum í hafið. Þetta þurfum við allt saman að varðveita. það ætti að vera verkefni okkar, kannski miklu frekar en þurfa að vera að kljást við þetta blessaða Evrópubandalag og fylgibandalög þess sem nú reynir raunar allt að gleypa. EES er nú lítið orðið annað en verkfæri í höndum Evrópubandalagsins og lítils góðs af því að vænta þó að ýmsir vilji annað gefa í skyn. Þess var getið hér að það væri hæpið að hafréttarsáttmálinn væri ókominn í gildi þar sem nokkrar þjóðir vantaði að skrifa upp á hann. Það var alrangt. Hann hefur í mjög mörg ár verið fullgild alþjóðalög, de facto, þ.e. í raun, og allir alþjóðlegir dómar styðjast við hafréttarsáttmálann þó að nokkrar þjóðir skorti til að skrifa upp á hann. Það er rétt að leiðrétta þetta þótt ég viti ósköp vel að sá hv. þm. sem þetta orðaði vill nú síst af öllu gera lítinn okkar hlut og okkar réttindi og hagsmunamálin sem bundin eru hafréttarsáttmálanum sem ég nefndi áðan merkasta alþjóðlegan samning til þess tíma. Við getum kannski sagt að afvopnunarsamningar sem við gleðjumst yfir nú séu enn þá mikilvægari en nokkurn tíma hafréttarsáttmálinn. En það er nú skylt skeggið hökunni og þess vegna má tengja þetta allt saman. Af því að ég gerðist svo djarfur að fara að monta mig af því að hafa verið á hafréttarfundunum og hafa átt nokkurn þátt í því að sjálfsögðu og okkar sendinefnd að ná þar miklum réttindum, þá vil ég geta þess, að í upptalningu á þeim mörgu ágætu mönnum sem unnið hafa að mestu hagsmunamálum á sviði sjávarins, gleymdist einn, Benedikt Gröndal, sem var mjög mikill baráttumaður á sínum tíma og kunni tökin á samskiptum við aðrar þjóðir manna best með sínu lundarfari og þekkingu á mönnum og málefnum á þessum fundum, þá var hann nú einna drýgstur kannski í að vinna þjóðir til fylgis við þann málstað sem okkur var mikilvægur. Um afstöðu hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar efast víst enginn. Ég talaði við hann síðast í fyrradag hygg ég að það hafi verið. Hann var þá heima en ég talaði ekki neitt við hann út af fyrir sig um gildistöku einhverra laga eða ekki. Ég held að það þurfi ekki. Við vitum öll um hans skoðanir á hafréttarmálum, einkum og sér í lagi, og utanríkismálunum öllum. Það efast enginn um að hann er með þeim mönnum sem lengst hafa gengið í því að tryggja okkar réttindi eins ítarlega og nokkur kostur er. En eitt af því sem við lentum í var að við áttum þarna Reykjaneshrygginn sem teygir sig eftir reglunni um eðlilega framlengingu landsins til sjávarins og allar götur til hafdýpisins. Þá vill svo einkennilega til að við mundum hafa eftir þessum reglum drifið okkur 2.000 mílur eða svo suður eftir Reykjaneshryggnum og framlengingu hans. Mönnum fór nú að blöskra og það æxlaðist þannig, ef við notum það orðalag, að við Íslendingar og Rússar ræddum margsinnis um hvað gera skyldi vegna þess að menn voru hvattir til þess að mynda allra handa hópa á samstarfsvettvangi á þessum merkilega fundi hafréttarráðstefnunnar. Og það voru Rússar og Íslendingar sem fjölluðu dálítið harkalega um þetta málefni sérstaklega. Rússar vildu ekki fara mjög langt út en voru þó komnir inn á það að 200 mílurnar væru eðlilegar og einhver framlenging þar umfram. Þess vegna var sérstök regla sett um ríki þar sem um væri að ræða neðansjávarhryggi og að það skyldu gilda sérreglur um hryggina. Rússarnir, vinir okkar, buðu held ég í fyrsta umgangi að við mættum fara svona 50 mílur eða eitthvað svoleiðis á Reykjaneshryggnum fram úr 200 mílunum. Við náttúrlega brostum að því og sögðum það nú vera illt í efni ef við mættum ekki leita lengra suður en það. Og líka mætti segja norður því að við eigum hafsbotnsréttindi alveg norður á pól ef rétt er á málum haldið. Lokaniðurstaðan varð að einhver nefndi 300 mílur, þ.e. 100 mílur í viðbót við 200 mílurnar, Rússarnir hafa sjálfsagt gert það, og við þá 400 mílur eða eitthvað slíkt, þangað til sá rússneski, sem var nú dálítið dökkur á brún og virtist vera harður af sér, fór að skellihlæja og sagði: Hættum nú þessu. Við skulum hafa þetta 350, og á það var nú sæst. Við fluttum þetta síðan inn á fundi ráðstefnunnar og enginn hreyfði andmælum. Það var einróma samþykkt. Að vísu voru ekki neinar formlegar afgreiðslur fyrr en á síðasta degi þingsins. Þetta var allt gert með samkomulagi, en það var sem sagt enginn sem gerði athugasemdir við það að þessi regla skyldi verða. Þess vegna eigum við nú þessar 350 mílur. Og það er kátbroslegt þegar menn eru að tala um þessar litlu veiðar Belganna, að það skuli ekki enn þann dag í dag vera farið að verja og nýta hafsbotninn allar götur suður á Reykjaneshrygg, svo að við tökum hann sérstaklega, alla leið suður að mörkum 350 mílnanna. Það er nánast sagt hneyksli. Það er svo yfirgengilegur aumingjaskapur að það er varla hægt ógrátandi um það að tala. Það er vitað að þar eru mikil auðævi, karfi og vafalaust fleiri fisktegundir. En það er stanslaust verið að tuða um það að við eigum þarna 200 mílur þegar við eigum 350. Það er alveg sama hve oft þetta er sagt hér í þinginu, það er varla nokkur maður sem nennir að hlusta á það. Þarna hafa verið tugir og hundruð skipa að veiðum, sérstaklega fyrrverandi austantjaldsskip og núna vafalaust eitthvað frá Rússunum. Ég kann ekki að nefna tölur. Það er ekki einu sinni stuggað við skipunum sem þarna eru og það er þó alla vega í hafsbotnsréttindunum fólgið í fyrsta umgangi öll réttindi yfir botninum. Það eru fullveldisréttindi. Það er beint tekið fram að það eru fullveldisréttindi sem felast í hafsbotnsréttindunum. Orðrétt segir í 77. gr. hafréttarsáttmálans: ,,Strandríkið beitir fullveldisréttindum yfir landgrunninu að því er varðar rannsóknir á því og hagnýtingu náttúruauðlinda þess.`` Sem sagt, það má enginn snerta botninn, ekki koma upp með skel, hvað þá fisk, það verður þá hægt að taka hann. Og enginn má heldur henda neinu í hafið sem getur skaðað. Það er hægt að taka hvern þann sem er inni á þessu svæði og hugsanlega spillir okkar náttúrufari. En Alþingi Íslendinga eða íslenskt framkvæmdarvald getur ekki undið sér í það að styrkja landhelgisgæslu og fara að verja þessi hafsvæði. Og síðan eins og ég gat um áðan þá auðvitað líka Hatton-Rockall svæðið og vinna líka í sambandi við þá olíu sem við vitum að þar er. Eins er það á Jan Mayen-hryggnum, að þar hefur líka fundist olía. Þar eru líka fisktegundir og það er ekkert í því gert. Það er alveg rétt að mönnum blöskrar þegar þegar við sýnum kortin af því sem við eigum af hafinu, mun stærra svæði heldur en öll Evrópa er, öll Mið- og Suður-Evrópa. Íslenska hafsbotnssvæðið, íslensk réttindi, íslensk lögsaga, íslensk eign er miklu verðmætari og miklu stærri heldur en þetta blessaða EB allt saman og við þyrftum þess vegna ekki að kvarta . . .

Forseti vill nú gjarnan spyrja hv. ræðumann hvort hann sé um það bil að ljúka ræðu sinni.

Mig langar nú að tala eitthvað lengur kannski.

Ef svo er ekki, þá vill forseti gjarnan spyrja hvort nú mundi henta að gera hlé á ræðunni.

Já, já, ágætlega. --- Fundarhlé. Hæstv. forseti. Ég get út af fyrir sig stytt mjög mál mitt. Ég var kannski búinn að segja svona flest af því sem nauðsyn krafði og rifja það upp hvernig afstaða Belga var á sínum tíma þegar þeir hjálpuðu okkur til að ná okkar réttindum og hlutu að launum nokkrar veiðiheimildir sem enn þá eru við lýði. Ég get sagt það eins og það er að oftar en einu sinni hefur verið talað um að svipta þá þessum veiðiréttindum, og ég hef verið eindregið á móti því og talið að það væri óráð jafnvel þó að þeir héldu vel við þessum bátum, að svo miklu leyti sem hægt er að halda þeim við. Þetta eru nú víst orðin mestu hró. Við ættum ekki að gera það heldur frekar að hafa hreinan skjöld í einu og öllu að við svíkjum ekki það sem við lofuðum og sæktum okkar mál alltaf með lögum. Það höfum við gert í hafréttarmálunum. Við höfum aldrei gert neitt það sem ólöglegt hefur verið, enda hafa alþjóðadómar sannað það og sýnt og raunar kannski meira hitt að menn hafa ekki dirfst að reyna að klekkja á okkur með alþjóðlegum dómum. Það hefur auðvitað verið vegna þess að þegar hafréttarráðstefnan stóð yfir, þá voru auðvitað þjóðirnar margar að vakna til vitundar um réttindi sín í höfunum og þess vegna gátum við svo oft fengið liðsstyrk frá þjóðum í öllum heimsálfum og notuðum okkur óspart af því og studdum að sjálfsögðu á sama hátt baráttu annarra. Og þessir fundir gengu þannig fyrir sig. Við þurfum að gæta þess að hvika aldrei frá þeim málflutningi og þeim athöfnum sem eru lögmætar að siðaðra manna rétti. Ég á ekki von á að við þurfum að líða það að neinir reyni úr þessu að hindra okkur í því að fullnýta þau réttindi, sem við höfum, hafsbotnsréttindi sem við eigum, þ.e. fyrst og fremst Reykjaneshrygg út í 350 mílur. Það er vitað að þar hefur verið gífurlega mikill afli víða og það eigum við auðvitað að stöðva og styrkja til þess okkar landhelgisgæslu og það verulega þannig að við getum komið þessum flotum út úr okkar landhelgi. Alveg það sama er að segja um Hatton-bankann. Hann eigum við þó að míðlínureglur giltu og það getur enginn vefengt það. Alveg á sama hátt eigum við réttindi langt í norður, alla leið norður á pól, eftir þeim reglum sem ég var að skýra hér. Það voru nú ekki allir sem nú eru inni kunnugir málinu en lauslega má segja að það er það sem kallað er ,,natural prolongation`` eða eðlileg framlenging landsins út yfir höfin þar til hyldýpið kemur og þá 60 mílur fyrir neðan brekkufótinn eftir að við höfðum gengið í gegnum ,,natural prolongation`` þar sem brekkuhlíðin byrjar að falla niður. Þá eigum við að brekkufætinum, sem venjulega er nokkuð djúpt, 60 mílur þar umfram, þannig að við erum með meira og minna réttindi þetta frá 400 mílum, 350 + 60, 400 og upp í 600--700 mílur á norðurslóðum og á Hattonsvæðinu. En ég er ekki kominn hingað til þess að halda neitt málþóf, síður en svo. Það var beðið eftir að menn kæmust til síns heima og kæmust til funda og ég taldi mjög þægilegt að nota þá í millitíðinni mál sem er nú enn þá mikilvægara heldur en nokkurn tíma það sem við erum að kljást við þessa dagana því að mín von er nú sú að þetta Evrópubandalag og þetta EES okkar, það munu aðrir verða til þess en við einn ganginn í viðbót að bjarga okkur frá því að lenda í þeim heljargreipum sem lögum þeirra samkvæmt eru núna komin til Evrópubandalagsins. Það eru náttúrlega aðgerðir Spánverja og fleiri bandalagsþjóða sem verða þess valdandi að það tekst ekkert að hlekkja okkur. Ég er nú bjartsýnismaður, ég trúi því ekki að við verðum þeir ógæfumenn að verða hlekkjaðir í því ofurvaldi sem Evrópubandalagið hefur yfir Evrópska efnahagssvæðinu, getur notað alla sína dóma, bæði gamla og nýja og á komandi árum til þess að fara öllu sínu fram eftir þeim reglum sem þeir sjálfir hafa sett, Rómarsáttmálanum o.s.frv. Ég trúi því aldrei að Alþingi verði svo ógæfusamt að samþykkja það og jafnvel þó að einhver atkvæði falli þannig nú, þá er ýmsilegt eftir áður en það kemst í framkvæmd.

Virðulegur forseti. Þessi samningur sem hér er til umræðu orkar svo sannarlega tvímælis eða sú niðurstaða sem í honum er gagnvart þeim veiðiheimildum sem verið er að skipta á við Evrópubandalagið í þetta skiptið. Það er nú búið að fara vel yfir það mál og kannski verður nú flest af því sem ég segi einhvers konar endurtekning á því, en ég segi nú samt að ég verði að fá að koma að mínum athugasemdum um þetta mál. Ríkisstjórnin og stuðningsmenn hennar hér í þinginu hafa sagt það að þessi samningur væri í jafnvægi og í samningnum er talað um ásættanlegt jafnvægi. Þá held ég að menn verði nú að spyrja sig í einlægni: Ef báðir aðilar eru sannfærðir um það að þessi samningur sé í ásættanlegu jafnvægi, er þá ekki líklegt að Evrópubandalagið vilji fá samning sem verði næst í álíka ásættanlegu jafnvægi og þessi er? Munu þeir ekki telja að þessi samningur, þar sem gert er ráð fyrir því að skipta á 3.000 tonnum af karfa og 30 þús. tonnum í veiðiheimildum á loðnu, verði ákjósanlegasti samningurinn sem þeir geti gert og þeir muni þess vegna reyna að halda því áfram að skaffa okkur þessar heimildir eða heimildir af sama tagi sem mun auðvitað þýða, og það skal ég reyna að rökstyðja betur hérna á eftir, að við erum að rétta Evrópubandalaginu 3.000 tonna veiðiheimildir í karfa fyrir nánast ekki neina veiðimöguleika. Það hefur sýnt sig að á undanförnum mörgum árum, alveg frá 1986, hafa engin skip fengist til þess að reyna að nýta sér þessar veiðiheimildir. Þar á undan var reynt í mörg ár að nýta þessar veiðiheimildir og afraksturinn af því varð að meðaltali 4--5 þús. tonn af loðnu á ári. Menn hafa lagt mikið á sig við að reyna að meta þessar veiðiheimildir til verðs, og bera saman annars vegar veiðiheimildir í karfa og hins vegar veiðiheimildir í loðnu, og fengið út úr því ýmsar tölur og mismun sem ég ætla ekki að fara út í að fara yfir vegna þess að mér finnst að sá samanburður sé alls ekki raunhæfur. Það getur verið raunhæft að bera annars vegar saman veiðiheimildir í karfa á Íslandsmiðum og hins vegar veiðiheimildir í loðnu á Íslandsmiðum eftir þeim forsendum sem fyrir liggja, en veiðiheimildir Grænlendinga í loðnu eru ekki sambærilegar við veiðiheimildir Íslendinga í loðnu og hafa ekki verið. Og það að gera ráð fyrir því að Íslendingar eigi að veiða grænlensku loðnuna á sömu forsendum og þá íslensku þýðir það sama og að við ætlum okkur að fara að búa til nýja forsendu fyrir veiði Grænlendinga og ég tel að það geti ekki gerst nema á þann veg að Íslendingar séu að láta frá sér sína möguleika á móti möguleikum Grænlendinga. Eina leiðin til að nýta veiðiheimildir frá Grænlendingum á eðlilegan hátt væri þá sú að bjóða þessar veiðiheimildir til sölu á þeim forsendum að fyrir þær verði veitt innan grænlensku lögsögunnar og samkvæmt samningnum alfarið og ekkert meir. Mig langar að spyrja hæstv. sjútvrh.: Er hann tilbúinn að standa þannig að málinu? Það verður að vísu ekki hægt á þessari vertíð því það er greinilegt að menn hafa ætlað sér að veiða vegna þessara grænlensku veiðiheimilda á sama tímabili og íslenska loðnan er veidd og þar með breyta forsendunum. Ég vil spyrja hæstv. sjútvrh.: Er hann tilbúinn til þess að lýsa því yfir að í framtíðinni, ef aftur verður samið um skipti á veiðiheimildum í loðnu og karfa, þá verði miðað við að grænlensku veiðiheimildirnar verði nýttar á þeim forsendum sem samningarnir milli Íslendinga, Grænlendinga og Norðmanna gefa tilefni til og ekki verði búnar til nýjar forsendur handa þeim sem vilja veiða grænlensku loðnuna, þ.e. að gefa þeim kost á því að veiða þær undir sömu reglum og íslensk loðna er veidd? Menn geta vel ímyndað sér hvað muni gerast í framtíðinni ef svona samningur heldur áfram sem hér liggur fyrir, sem ég tel vera algert glapræði, þ.e. þegar búið væri að halda úti svona veiðiskiptum á loðnu og karfa í nokkur ár væru Íslendingar búnir að öllum líkindum að veiða ævinlega upp í grænlensku kvótana sem um hefur verið samið, en ef grænlenska loðnan væri veidd á forsendunum sem fyrir hafa legið undanfarin ár, þá hefði hún ekki fengist. Ég verð að segja alveg eins og er að ég undrast mikið að menn skuli hafa lagt út í að gera þetta og tel reyndar að engin skynsemi sé í þessum veiðiskiptum öðruvísi en að séð verði til þess að grænlensku heimildirnar verði notaðar á þeim forsendum sem á að nota þær, þ.e. að grænlenska loðnan verði veidd í grænlenskri lögsögu og samkvæmt samningnum í íslenskri lögsögu og ekki verði breytt út frá því. Almennt um þann samning sem hér liggur fyrir, þ.e. 10 ára samninginn um skipti á veiðiheimildum, vil ég segja að ég tel það neyðarúrræði okkar að gera þennan rammasamning. Ég ætla hins vegar ekki að fordæma það og tel að í mörgu hafi tekist nokkuð vel til með sjálfan samninginn. Ég held að hann út af fyrir sig sé nýtilegur og í séu ágætis ákvæði um eftirlit og annað slíkt þótt að vísu vanti þar upp á. Það verður auðvitað að átelja það sem kom fram á fundi í sjútvn. þegar þar voru mættir Jón Magnússon og Helgi Hallvarðsson frá Landhelgisgæslunni að ekki hafði verið haft fyrir því að ræða við yfirmenn Landhelgisgæslunnar um það eftirlit sem þyrfti að vera með veiðum útlendinganna. Það hafði ekki verið haldinn einn einasti fundur til að ræða við yfirmenn Landhelgisgæslunnar um þetta eftirlit, enda sögðu þeir að það fyrsta sem þeir hefðu nefnt í sambandi við þetta eftirlit hefði verið að í skipunum sem fengju leyfi til að veiða í íslenskri landhelgi yrðu staðsetningartæki þannig að Landhelgisgæslan gæti fylgst með því hvar þessi skip væru og hvað þau væru að gera. Það mundi spara Landhelgisgæslunni gífurlega mikla vinnu og fjármuni vegna þess að auðvitað þyrfti að fara í miklu fleiri flugferðir og eftirlitsferðir ef ekki væri hægt að staðsetja skipin með þessum hætti. Miðað við að það tókst í þessum samningum að fá samþykkt að eftirlitsmaður væri um borð í hverju einasta skipi er mjög ótrúlegt að ekki hefði verið hægt að fá það líka samþykkt að í skipunum væru þessi staðsetningartæki. Það verður því að átelja það að svona hafi verið staðið að málum. Mér finnst nánast óskiljanlegt að menn skuli ekki hafa rætt það mál við yfirmenn Landhelgisgæslunnar hvernig þessu eftirliti ætti að vera háttað. Það skil ég ekki. Ég tel að það hafi verið farið vel yfir þennan rammasamning. Eins og ég sagði áðan tel ég að hann sé að mörgu leyti ágætlega gerður. Ef niðurstaða Íslendinga varð sú að við þyrftum að ganga þetta til enda, að ná samkomulagi við EB um lok þessara deilumála, þá held ég út af fyrir sig að samningurinn sé í þokkalegu lagi nema að þessu leyti sem ég var að nefna. Þá er maður kominn að hinu. Til þess að forsendur geti verið fyrir þessum samningi og þessu samstarfi sem hér liggur fyrir hlýtur að verða að vera samkomulag um framkvæmdina. Þar í liggur sá ágreiningur fyrst og fremst sem hér er á ferðinni um þetta mál. Það jafnvægi sem menn vilja kalla í þessum samningi er svo langt frá því að vera fyrir hendi að það má segja að í raunveruleikanum erum við á komandi ári að láta EB hafa einhliða 3 þús. tonn af veiðiheimildum í karfa fyrir ekki neitt því að það er alveg greinilegt að engin ástæða var til að halda að EB gæti neitt frekar nýtt sér þessar veiðiheimildir í loðnu á þessari vertíð en undangengnar vertíðar. Þar með hefðum við fengið leyfi til þess að veiða þessa loðnu og þar með er fyrsta árið farið á þeim forsendum. Þá er mjög mikilvægt ef menn ætla áfram að keyra eftir þessari braut að þeir taki sig á og reyni að koma málum í betra horf. Það stendur í þessum samningi að það þurfi að ná ásættanlegu jafnvægi í skiptum á veiðiheimildum. Ég tel að í þeirri yfirlýsingu sem EB hefur gefið í sambandi við EES-samninginn, þ.e. að hann taki ekki gildi nema þessi samningur verði að veruleika, sé fólgin ákveðin vísbending um að þeir sem hafa haldið á málum fyrir EB telji þennan samning mjög mikils virði fyrir sig. Í honum sé eitthvað sem EB sé að fá í sinn hlut, þ.e. að í því ásættanlega jafnvægi sem þeir eru að tala um sé falinn einhver hagur EB. Og þá hlýtur sú spurning að vakna: Mun EB ekki gera þá kröfu að samningar næstu 10 ára verði í einhverju svipuðu jafnvægi og verið er að tala um að samningurinn fyrir árið 1993 sé? Ég hef grun um það. Ég trúi því að forráðamenn EB telji sig hafa verið að fá fyrir sinn snúð þann mismun sem er í raunveruleikanum á þeim veiðiheimildum sem hér liggja fyrir, þeir verði ekki tilbúnir til að gefa hann til baka í næstu samningum og vilji halda áfram að halda þessum samningum við Íslendinga um skipti á veiðiheimildum í því ásættanlega jafnvægi sem þessi samningur er talinn vera í. Það gæti alveg eins gerst þannig að Íslendingar héldu áfram að kaupa 30 þús. tonn af loðnu af EB fyrir 3 þús. tonn af karfa þó það liggi alveg klárt fyrir að þessar veiðiheimildir hefðu ekki nýst nema að örlitlu leyti og jafnvel engu á forsendum þess að veiða eftir þeim samningum sem Grænlendingar hafa. Það er auðvitað öllum ljóst sem hafa farið yfir þetta mál og skoðað það að í mörg ár hefur loðnan hagað sér þannig að ekki hefur verið möguleiki að nýta þessar heimildir betur en gert hefur verið. Auðvitað kann þetta allt saman að breytast og gott og vel, þá gerir það það. En ég held að það sé einn möguleiki á að fá dóm um þetta ágreiningsmál sem er milli stjórnar og stjórnarandstöðu og mig langar að bera þá spurningu fram við hæstv. sjútvrh. líka: Er hann tilbúinn til að selja þessar veiðiheimildir líka á grænlenskum forsendum til íslenska flotans? Er hann tilbúinn að bjóða þessar heimildir til sölu á þeim forsendum að þeir sem kaupi eigi að veiða loðnuna í grænlenskri landhelgi og eftir samningnum í íslenskri landhelgi sem þýðir að bráðabirgðakvótann yrði að veiða innan grænlensku landhelginnar en 35% af honum mætti veiða innan þeirrar íslensku og svo fengju Íslendingar afganginn? --- Það er von að hv. 17. þm. Reykv. hristir höfuðið. Ég veit ekki hvort það er af því að hann skilur ekki hvað ég er að fara. Er það þannig?  Mig langar að spyrja: Eru menn tilbúnir að standa þannig að málinu til þess að fá botn í það hvað íslenskir útgerðarmenn vilja borga fyrir veiðiheimildir á grænlenskri loðnu? Ég held nefnilega --- og ég held ekkert um það --- að þessar veiðiheimildir séu gersamlega ósöluhæf vara. Menn munu ekki vera tilbúnir að borga nokkurn skapaðan hlut fyrir að fá að veiða grænlenska loðnu á þeim forsendum sem samningarnir milli Íslands, Noregs og Grænlands liggja um það hvernig eigi að veiða þennan fisk. Jakob Jakobsson fiskifræðingur hefur rakið það hvernig þessi mál hafa gengið fyrir sig á undanförnum árum og hefur svo oft verið vitnað í hans mál að það er kannski ekki ástæða til að rifja upp mikið af því. Ég ætla þó, með leyfi forseta, að vitna með örfáum orðum í grein sem hann skrifaði til þess að reyna að rökstyðja fyrir mönnum hvers konar vitleysa þessi veiðiskiptasamningur í raun og veru er. Hann segir: ,,Þá koma veiðar annarra þjóða, þ.e. Evrópubandalagsins. Á töflunni sést`` --- þ.e. tafla, sem er með hans grein --- ,,að vertíðina 1980--1981 veiddu þeir 17 þús. tonn,`` --- þ.e. þessi Evrópubandalagsfloti --- ,,1982 21 þús. tonn og á tímabilinu 1984--1987 veiddu þeir 5--16 þús. tonn á ári. Undanfarnar 5 vertíðir hafa þeir ekkert veitt. Þ.e. Evrópubandalagið hefur ekki nýtt sér þær veiðiheimildir sem það hefur keypt af Grænlendingum. Þetta er engin tilviljun vegna þess að fullorðin veiðanleg loðna finnst sjaldan nema blönduð smáloðnu í grænlenskri lögsögu. Sá litli afli sem skip Evrópubandalagsins náðu fyrr á árum fékkst raunar á umdeildu svæði milli Austur-Grænlands og Jan Mayen. Til þess að geta nýtt sér veiðiheimildir Grænlendinga nokkrar undanfarnar vertíðir hefði Evrópubandalagið þurft að fá leyfi til að veiða þann kvóta í íslenskri lögsögu.`` Meðaltalið af þeim árum þegar verið var að reyna að nýta þennan kvóta var raunverulega milli 4--5 þús. tonn á ári. Síðan gáfust menn upp og hafa ekki reynt þetta síðan. Það er ein spurning sem mig langar til þess að bera líka upp við hæstv. sjútvrh. Það er: Hvaða karfakvóti er þetta sem Evrópubandalagið á að fá? Hvaða 3 þús. tonn af karfa eru það? Ég veit ekki betur en fiskveiðiárið sé hafið. Ætlar hæstv. sjútvrh. að kaupa þessi 3 þús. tonna karfaheimildir á innlendum markaði af einhverjum skipum eða hvernig í ósköpunum ætlar hann að finna þennan karfa sem Evrópubandalagið á að fá? Hann var ekki tekinn til hliðar handa Evrópubandalaginu þegar verið var að úthluta veiðiheimildum fyrir þetta fiskveiðiár. Þessi 3 þús. tonn eru hvergi til. Mig langar til að heyra hæstv. sjútvrh. segja okkur það hvernig hann ætlar að finna þessa karfa, hvort þetta sé einhver nýr stofn sem sé að synda inn í landhelgina núna handa Evrópubandalaginu. Hvaðan koma þessi 3 þús. tonn? Mig langar að fá útskýringar á því. Ég tel að það hafi verið rökstutt alveg nægilega vel að það sem við fáum á móti fyrir 3 þús. tonna veiðiheimildir hér er ekki neitt eða a.m.k. svo lítið að það tekur því ekki að bera saman 3 þús. tonn af karfa og eitthvað sem enginn veit hvað er og sennilega yrði ekki hægt að selja fyrir nokkurn pening. Jafnvel þó að útgerðarmönnum væri gefinn þessi kvóti er ekki víst að þeir fengjust til þess að reyna að veiða hann á þeim forsendum sem liggja fyrir um hvernig eigi að nýta grænlenska loðnustofninn. Ég tel að sá rökstuðningur sé í raun og veru allur kominn fram. Mig langar til þess að segja það að lokum að ég tel það mikið ólánsskref sem verið er að stíga þarna. Ef EB var ekki tilbúið til þess að gera við okkur samninga um skipti á jafngildum veiðiheimildum þá var aldrei hægt að gera þennan samning og koma með hann á Alþingi og segja að hann sé í ásættanlegu jafnvægi. Mér finnst það óvirðing við Íslendinga, sem stóðu saman um það að vinna landhelgina í sínar hendur úr höndum erlendra þjóða, að leggja samning af þessu tagi fyrir hv. Alþingi og halda því fram að hann sé í jafnvægi. Ég held að lágmarkið sé að menn færi fram einhverja frambærilega afsökun eða ástæðu fyrir því að þeir búa til svona slæman samning, samning sem er útilokað að halda fram með eðlilegum rökum að sé í jafnvægi. Þá hefði verið skárra ef það er raunverulega þannig að stuðningsmenn samningsins forsvari það fyrir sjálfum sér að styðja hann vegna þess að Evrópubandalagið sé búið að lýsa því yfir að EES-samningurinn verði ekki að veruleika nema þessi samningur liggi fyrir að þeir segi það þá skýrt að þetta sé nauðasamningur og menn séu að kaupa hann því verði. Það hafa menn ekki gert. Ég tel reyndar enga ástæðu til að rengja menn í því að þeir séu ekki að tengja þetta saman. Gott og vel. Þá eru menn ekki að tengja þetta saman. En þá eiga menn ekki heldur að koma með þennan samning og óska eftir því að Alþingi Íslendinga staðfesti hann. Það er svo gersamlega út í bláinn að halda því fram að þetta séu jafngildar veiðiheimildir. Hefði einhver sjútvrh. látið sér koma til hugar að koma með svona samning, þó ekki væru farin nema fá ár aftur í tímann, og leggja hann fyrir Alþingi? Þá hefði hann mátt biðja fyrir sér í næstu kosningum á eftir. Ég verð að segja að mér finnst ekki hátt risið á hæstv. sjútvrh. að geta lagt það á sig að mæta í Alþingi með þennan samning og halda því fram að hann sé góður fyrir Íslendinga. Ég ætla svo sem ekki að teygja lopann yfir þessu. Ég satt að segja vona að Alþingi beri gæfu til þess að hafna þessum samningi, reka samningamennina til baka með þennan samning og það verði þeirra vegarnesti að koma ekki með samning til Alþingis Íslendinga nema hann sé í jafnvægi. Þetta orð ,,ásættanlegt jafnvægi`` mætti gjarnan falla út því að það virðast EB-þjóðirnar og Íslendingar ekki skilja með sama hætti.

Virðulegi forseti. Við þessar umræður hefur hæstv. utanrrh., sem ekki er í salnum núna, enn farið hamförum við það að koma þessum samningi sem tengist samningsgerð EES í gegnum þingið. Þessi æðibunugangur ráðherrans náði hámarki í sjónvarpi og útvarpi 7. jan. sl. Ég hef þá trú að hann hafi lítið grætt á þeim málflutningi hjá þjóð sinni. Ég held, og hef raunar heyrt það frá mörgum, að fólki ofbjóði slíkur málflutningur. Það er mála sannast að alveg frá því að samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði var lagður fram í haust hefur ráðherrann hagað sér með þeim hætti að efna til ófriðar út af þessum samningum báðum. Það hefði vissulega verið frekar til framdráttar málefninu að ræða það af skynsemi, vega og meta kosti og galla á málefnalegan hátt. Það hefur hins vegar verið nær ógerningur að ræða málið af skynsemi við hæstv. utanrrh. Hann hefur verið eins og ótamið hross í haga, ekki tekið skynsamlegum rökum heldur sparkað í allar áttir og hellt úr skálum reiði sinnar yfir því að menn skyldu ekki nánast krjúpa á kné og þakka honum fyrir þessa samninga. Ég og margir fleiri sjáum með engu móti þá miklu kosti sem þessum samningum eiga að fylgja. Ég ætla ekki frekar að eyða tíma mínum í það að fara yfir EES-samninginn. Hann er ekki á dagskrá núna eins og við vitum. Við bíðum aðeins eftir atkvæðagreiðslu þar um. Ég býst við að þjóðin muni segja sitt álit á honum síðar og eftir er að sjá hvort sá mikli ávinningur skilar sér sem hæstv. utanrrh. og hans fylgismenn telja. En sjávarútvegssamningurinn er enn á dagskrá, þessi nauðungarsamningur sem við höfum gert við Evrópubandalagið þar sem við fáum ekki neinar gagnkvæmar veiðiheimildir heldur látum nánast einhliða veiðiheimildir í skiptum fyrir tollalækkanir á mörkuðum EB. Allur þessi fiskveiðisamningur er með slíkum eindæmum að þar tekur fyrst steininn úr í samningaviðræðum hæstv. utanrrh. Það er ástæða til að minnast svolítið á yfirlýsingar hans þegar hann kom fyrst og kynnti fiskveiðisamninginn í tengslum við EES-samninginn meðal þjóðarinnar. Hann þeyttist um landið og tilkynnti það að 70% af veiðiheimildunum væri langhali en ekki karfi. Svo sem kunnugt er flestum þeim sem á þetta hlýða þurfti hann að bakka með það allt saman aftur því að í dag er um einhliða veiðiheimildir á karfa að ræða. Evrópubandalagið gerði þær kröfur að hér væri um einhvern vissan stofn að ræða sem það gæti gengið að, þ.e. karfa en ekki langhala, og það virtist reyndar utanrrh. samþykkja ótrúlega fljótt. Ég hef grun um að sjútvrh. hafi ekki verið alveg sáttur við hversu fljótt var gengið að því. Það er ýmislegt hægt að ræða um þennan fiskveiðisamning en ég ætla að byrja á því að nefna það að hæstv. utanrrh. lýsti því yfir við 3. umr. um EES-samninginn að sá samningur ætti að skila okkur 7 milljörðum á ári í hagnað. Hann vitnaði þar til Þjóðhagsstofnunar. Það hefur raunar verið rakið nokkuð að sá ávinningur mundi kannski skila sér eftir 8 ár, kannski ekki. Það væri byggt á ýmsum forsendum sem e.t.v. verða ekki til staðar eftir 8 ár. En í sambandi við verðmæti þess afla sem er um að ræða í fiskveiðisamningnum tekur ráðherra ekki mark á Þjóðhagsstofnun. Samkvæmt því sem stendur í áliti minni hluta sjútvn. eru þessar veiðiheimildir á loðnu alls ekki jafngildar 3 þús. tonnum af karfa og er mikill munur á samkvæmt því mati sem Þjóðhagsstofnun leggur þar til grundvallar. En það vill hæstv. utanrrh. alls ekki viðurkenna. Þar viðurkennir hann ekki mat Þjóðhagsstofnunar en hann telur mjög raunhæft að reikna með 7 milljarða kr. hagnaði af EES-samningnum eftir 8 ár og vitnar þar í Þjóðhagsstofnun. Til nánari skýringar á þessu ætla ég þó að vitna frekar í álit minni hluta sjútvn. um það hvort Íslendingar hafi raunverulega nokkra möguleika á því að fá þessa loðnu, sem alltaf er verið að gera mikið úr. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Á síðustu loðnuvertíð var hlutur Íslands í upphafi árs 1992 577.200 lestir. 15. febr. 1992 höfðu norsk loðnuskip náð að veiða 47.000 lestir af sínum kvóta en Grænland hafði ekki nýtt sinn kvóta. Samkvæmt ákvæðum samnings um nýtingu loðnustofnsins eiga Íslendingar rétt á að nýta það magn sem hinar þjóðirnar veiða ekki. Í samræmi við ákvæði samningsins komu 114.000 lestir til viðbótar í hlut Íslands og var því heildarkvóti Íslendinga rúmlega 690.000 lestir. Síðar á vertíðinni var bætt við 50.000 tonnum. Heildarveiði Íslendinga var 630.000 lestir og vantaði því um það bil 110.000 lestir á að það næðist að veiða heildarkvótann.`` Þ.e. þann kvóta sem Íslendingar máttu veiða á síðustu vertíð. Það er því alveg greinilegt að á síðustu vertíð náðum við ekki að veiða þann heildarkvóta sem við máttum og hefðum þar af leiðandi alls ekki getað veitt neinn 30 þús. tonna loðnukvóta frá EB til viðbótar. Það sést best á þessu hversu mikilsverðar þessar heimildir til loðnuveiðanna eru og hve miklu þær eiga að skila og hvort hér er um raunverulegar gagnkvæmar veiðiheimildir að ræða sem ég tel alls ekki vera. Um annað í sambandi við umræðuna um Evrópskt efnahagssvæði og fiskveiðisamninginn, því að þessi fiskveiðisamningur tengist að sjálfsögðu heildarafgreiðslu málsins, væri rétt að líta svolítið á aðra þætti málsins. Það hefur verið lögð gífurleg áhersla á að þessi samningur sé okkur nauðsynlegur í því efnahagsástandi sem við búum við, þ.e. minnkandi þjóðartekjur að miklu leyti vegna þess að þorskveiðarnar hafa dregist svo mjög saman þó að vissulega hafi orðið aukning í öðru. Ég fellst á að vitanlega er stór orsök þess hversu þjóðartekjurnar hafa minnkað að þorskveiðarnar hafa dregist saman. Ég tel líka nauðsyn að gera viðskiptasamninga við EB eins og aðrar þjóðir en það leysir ekki þetta mál. Að halda því fram að samningurinn um EES sé okkur svo mikilvægur í þessu efnahagsástandi að við gerum allt sem Evrópubandalagið fer fram á þess vegna er bara rugl. Hvað eru íslensk stjórnvöld t.d. að gera til að styðja við aðra nýsköpun í atvinnulífinu? Hvernig eiga íslensk fiskvinnslufyrirtæki, sem mörg hver eru illa stödd og rekin með allt að 12% tapi, að standa að því að efla rannsóknir, þróun og markaðssetningu á þessum nýja markaði sem þau eiga að fá? Skyldu þau hafa eitthvert fjármagn til þess að gera það? Ég minnist þess að framlag á fjárlögum til markaðssetningar vegna Evrópska efnahagssvæðisins var lækkað við afgreiðslu fjárlaga rétt fyrir jólin úr 100 millj. kr. í 50 millj. kr. og fleira er í þeim dúr. Það hefur ekki mikið fjármagn verið lagt til þess að styðja við fyrirtækin í því efni að þau geti hreinlega staðið sig í þeirri vaxandi samkeppni sem þau þurfa að fara inn í ef Evrópska efnahagssvæðið verður að veruleika --- sem raunar er ekkert útséð um enn þá þar sem til þess vantar enn mjög margar forsendur. Ég tel að það þurfi að gera verulegar lagfæringar á þessum samningi. Hann er ófullnægjandi eins og hann er. Það hefur verið rakið mjög vel og síðast í máli hv. þm. Jóhanns Ársælssonar rétt áðan og ég hef ekki löngun til þess að endurtaka það. En ég tel greinilegt að hér er ekki um jafngildar veiðiheimildir að ræða og það augljóst öllum sem skoða málið. Ég tel heldur enga nauðsyn að afgreiða samninginn nú. Evrópskt efnahagssvæði tekur sennilega ekki gildi fyrr en um mitt ár þó svo það verði samþykkt hér, ef það verður. Það eru enn mjög margir óvissuþættir í því að það nái fram að ganga. Við eigum að geta gert betri samning um skipti á veiðiheimildum. Ég tel raunar að við hefðum átt rétt á því að fá þær tollalækkanir á fiskafurðum sem eiga að nást með samningnum um Evrópskt efnahagssvæði án þess. Ég tel að við hefðum getað náð þeim á grundvelli þess að EB hefur í mörg ár átt greiðan aðgang með iðnaðarvörur hingað og það var raunar viðurkennt af forsvarsmönnum EB, m.a. Henning Christophersen, að hér hefði hallað á Íslendinga og það þyrfti að leiðrétta. Með þessum fiskveiðisamningum er gengið freklega á rétt Íslendinga. Í sambandi við hve lítið íslensk stjórnvöld hafa gert í því að búa fyrirtækin undir að takast á við vaxandi samkeppni og reyna að sjá fyrir sér einhverja möguleika í aukinni atvinnusköpun, hvort sem það er á Evrópsku efnahagssvæði eða á einhvern annan hátt, þá langar mig til að nefna að í Morgunblaðinu sl. föstudag var fyrirsögn á baksíðu blaðsins sem hljóðaði svo, með leyfi forseta: ,,Lífhvati til rannsókna á DNA framleiddur hér.`` Í greininni er það nefnt í sambandi við rannsóknir á erfðaefni fruma sem komu á dagskrá vegna sakamáls sem verið var að rannsaka --- þær rannsóknir voru raunar gerðar erlendis --- að þessar rannsóknir er hægt að gera á Íslandi. Það kom fram í greininni sem ég vitna til að bandarískt fyrirtæki hefur haft einkaleyfi á þessari tækni en þetta er jafnframt hægt að framleiða hér og Iðntæknistofnun hefur unnið mikið í því að rannsaka þá enzýmhvata sem hér er um að ræða. Til er íslenskt fyrirtæki, sem heitir Genís og er samstarf Háskóla Íslands, Iðntæknistofnunar og lyfjafyrirtækjanna Pharmaco og Delta, og er m.a. að vinna að því að koma slíkri rannsóknarstarfsemi á framfæri. En hvað hafa íslensk stjórnvöld gert t.d. í þessu máli? Það vantaði ekki að í haust kæmu yfirlýsingar frá hæstv. ríkisstjórn um að hún ætlaði að leggja aukið fjármagn til rannsókna og þróunarstarfa. En hverjar eru efndirnar? Þær liggja í því að hugsanlega verði hægt að selja einhverjar eignir ríkisins og í framhaldi af því hægt að leggja 1 / 5 hluta af sölu eigna til að standa að rannsókna- og þróunarstarfsemi í landinu en framlag til þessarar starfsemi er nánast ekkert. Það framlag sem lagt er til Rannsóknaráðs ríkisins t.d. hefur farið síminnkandi á síðustu árum. Þó því hafi verið lofað á aðalfundi Rannsóknaráðs núna í haust eða nokkru fyrir jól að gerð yrði bragarbót á er það alls ekki til staðar. Það er ekki fast í hendi. En hvers vegna er ég að færa þetta í tal í sambandi við EES og fiskveiðisamninginn? Vegna þess að þarna er um stóran heimsmarkað að ræða og þetta er auðlind sem við eigum hér á landi, þ.e. vel menntað fólk sem hefur sinnt m.a. þessum rannsóknum og gæti ef vel væri á málum haldið verið mikil tekjuöflun fyrir ríkissjóð. Í þessari grein Morgunblaðsins, sem ég vitnaði til áðan, er rætt um að heimsmarkaðurinn fyrir þessar DNA-rannsóknir sé að verðmæti allt að 12 milljarðar kr. Þá er aðeins verið að ræða um einn afmarkaðan þátt en ekki alla þá þætti sem hugsanlega er hægt að fara inn á. Mér finnst hafa verið staðið illa að þessum málum. Það er rætt um Evrópskt efnahagssvæði og fiskveiðasamninginn í tengslum við Evrópskt efnahagssvæði eins og það eigi að leysa öll okkar efnahagsvandamál á næstu árum, en þeim þætti sem virkilega er einhver gróska í og þeim möguleikum sem við höfum er ekki sinnt. Ég held að þó svo að báðir þessir samningar verði samþykktir séum við ekki búin að finna neina lausn á efnahagsvandanum. Við þurfum að huga að þessum málum innan lands og við þurfum að styðja við það sem verið er að gera. Við þurfum að láta það unga fólk sem búið er að mennta sig og hefur þekkingu til þess að vinna að þessum málum hafa störf og möguleika á því að þróa þau störf þannig að þau skili arði til þjóðarbúsins en ekki bara að skrifa undir einhverja tvo eða þrjá samninga og með því sé búið að bjarga efnahagsmálum þjóðarinnar. Því hefur ekki verið sinnt að hugsa fyrir þróunarstarfsemi og þegar slík þróunarstarfsemi er jafnvel tilbúin til markaðssetningar, eins og í því tilfelli sem ég nefndi, eru ekki til peningar til að markaðssetja það sem um er að ræða. Það er það sem vantar. Það vantar hugarfarsbreytingu hjá stjórnmálamönnum í dag, að hugsa fyrir því að það þarf að efla rannsóknir og þróun. Það þýðir ekkert að fara af stað eins og með fiskeldi á sínum tíma þar sem bara er framkvæmt og ekki unnar nauðsynlegar rannsóknir áður. Þeim rannsóknum þar sem búið er að vinna undirbúningsstarf er síðan ekki skapaður rekstrargrundvöllur og þeir aðilar sem þar eru að vinna hafa ekkert fjármagn til markaðssetningar þó að nægur markaður sé til og alveg örugglega hægt að sjá þar fram á vaxandi tekjur fyrir þjóðarbúið á næstu árum. En hvað varðar þennan fiskveiðisamning, sem við erum að ræða, þá er hann hvorki ásættanlegur fyrir okkur né það sem leysa mun málin. Ég vænti þess að hann verði ekki samþykktur á Alþingi enda nægur tími til að endurskoða hann og gera betri samning.

Næstur á mælendaskrá var hv. 4. þm. Norðurl. v. en hann mun vera verðurtepptur.

Frú forseti. Við fyrri umræðu þessa máls gerði ég grein fyrir sjónarmiðum mínum varðandi þennan samning almennt en vil nú við þessa umræðu víkja nokkuð að þeim gagnrýniatriðum sem hér hafa komið fram af hálfu hv. talsmanna stjórnarandstöðuflokkanna. Það má segja að það séu einkum þrjú atriði sem hafa verið nefnd í þeim tilgangi að draga úr gildi samningsins eða til að færa fram mótrök við því að Alþingi samþykki hann. Í fyrsta lagi hefur komið fram af hálfu nokkurra hv. þm., hv. 7. þm. Reykn., hv. 4. þm. Norðurl. e. og hv. 1. þm. Norðurl. v. að samningurinn feli í reynd í sér uppgjöf í landhelgisbaráttunni og við séum með honum að stíga það örlagaríka skref að hleypa togurum Evrópubandalagsins á ný inn í landhelgina. Af þessum málflutningi má ráða að þau sjónarmið séu uppi af hálfu þessara hv. þm. að það komi ekki til álita að gera samning um skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum því hann hljóti ávallt að fela í sér að við hleypum togurum þeirra þjóða sem við erum að semja við inn í landhelgina. Þetta er fyrsta sjónarmiðið sem teflt hefur verið fram og ég vil gera að umtalsefni. Annað sjónarmiðið sem hér hefur komið til umræðu og ég vil gera að umtalsefni er sú skoðun sem haldið hefur verið fram að við séum ekki að gera samning um skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum þar sem við fáum þessa loðnu hvort sem er í okkar hlut, hún sé veidd úr sameiginlegum stofni og á grundvelli þeirra samninga sem fyrir liggja þá komi þessi loðna í okkar hlut. Þetta er önnur röksemdin af hálfu stjórnarandstæðinga sem ég vil gera að umtalsefni. Þriðja röksemdin, sem þeir hafa fært hér fram og nauðsynlegt er að fjalla nokkuð um, er sú fullyrðing að í þeim stærðum sem samningurinn kveður á um felist ekki í raun jafngildi veiðiheimilda. Að 3.000 lestir af karfa og 30.000 lestir af loðnu feli ekki í sér jafngildi veiðiheimilda. Ég hygg, frú forseti, að þetta sé í aðalatriðum sú gagnrýni sem hv. talsmenn stjórnarandstöðuflokkanna hafa sett fram af sinni hálfu. Ég ætla þá fyrst að víkja að sjónarmiðum þeirra sem talað hafa á þann veg að við séum hér að brjóta í blað og stíga það örlagaríka skref að hleypa togurum Evrópubandalagsins á ný inn í fiskveiðilögsöguna og gefa eftir og láta undan þeim sigrum sem við höfum unnið í áratuga landhelgisbaráttu og slíka samninga megi aldrei gera. Það er athyglisvert að það eru alls ekki allir talsmenn stjórnarandstöðuflokkanna sem hér hafa talað sem lýst hafa þessu sjónarmiði. Það kom mjög skýrt fram hjá hv. 7. þm. Reykn. að þetta sjónarmið ætti að leggja til grundvallar og af hálfu hv. 4. þm. Norðurl. e. og hv. 1. þm. Norðurl. v. Hv. 1. þm. Austurl. sagði á hinn bóginn í sinni ræðu að það hefði alltaf legið í loftinu að slík gagnkvæmni gæti komið fram. Og á fundi embættismanna í mars 1990 hefði komið fram að hugsanlega mætti gera fiskveiðisamning með gagnkvæmum skiptum á veiðiheimildum en hann mætti þó ekki verða til þess að minnka umsvif okkar eigin skipa. Ég skildi hv. 3. þm. Vesturl. á þann veg að hann hefði lýst svipuðum sjónarmiðum af sinni hálfu án þess að ég ætli að gera honum upp skoðanir. En það er augljóst að sjónarmið þeirra talsmanna stjórnarandstöðunnar sem hér hafa talað eru mjög mismunandi í þessu efni og ekki hvað síst sjónarmið hv. 7. þm. Reykn. og hv. 1. þm. Austurl. sem stangast algerlega á að því er þetta atriði varðar. Í þessu sambandi vil ég rifja upp að sú niðurstaða að gera samskiptasamning við Evrópubandalagið og skiptast á gagnkvæmum veiðiheimildum á sér býsna langa sögu. Og það hefur áður komið fram í þessum umræðum að verið er að ljúka deilumáli milli okkar og Evrópubandalagsins sem staðið hefur í um það bil 20 ár. En aðdragandi þessarar niðurstöðu er líka nokkuð langur og fyrir liggur að hv. 7. þm. Reykn. fór 18. apríl árið 1990 sem forsrh. Íslands ásamt utanrrh. á fund framkvæmdastjórnar Evrópubandalagsins til þess að ræða almennt um samskipti Íslands og Evrópubandalagsins og stöðuna í EES-viðræðunum og sérstöðu Íslands. Það hefur sérstaklega komið fram af hálfu hv. 7. þm. Reykn. að í þeim viðræðum var sérstaklega verið að leggja áherslu á sérstöðu Íslands. En eins og alkunnugt er þá lýsti þáv. forsrh. því yfir á þessum fundi með formanni framkvæmdastjórnar Evrópubandalagsins að það kæmi til álita að gera almennan samskiptasamning um fiskveiðimálefni og samning um skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum. Og það liggur fyrir að eftir þennan fund lýsti formaður framkvæmdastjórnar Evrópubandalagsins því yfir að á honum hefði opnast glufa til þess þess að halda samningaviðræðum áfram og ljúka þeim. Þetta skref var stigið í tíð fyrri ríkisstjórnar 18. apríl árið 1990. Forsrh. þeirrar ríkisstjórnar lýsti því yfir gagnvart Evrópubandalaginu að sú ríkisstjórn væri reiðubúin að semja um skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum. Ég hef ekki séð gögn um það að í þessum viðræðum hafi þetta viðræðutilboð verið takmarkað við vannýtta fiskstofna. Það kann að vera að þau gögn séu til en ég hef ekki séð þau. Og ég hef heldur ekki séð að þegar þetta tilboð um skipti á gagnkvæmum fiskveiðiréttindum var boðið fram af hálfu þáv. ríkisstjórnar það hafi verið tekið fram að í því fælist að meta ætti veiði á móti veiði. Það kann að vera að þau gögn séu til en ég hef ekki séð þau. Þetta hefur auðvitað það gildi að ekki er mikið gefandi fyrir þau rök sem teflt hefur verið fram af hálfu hv. 7. þm. Reykn. að við séum að gefa eftir í áratuga landhelgisbaráttu með því að hleypa togurum Evrópubandalagsins á ný inn í íslenska fiskveiðilandhelgi eins og hann hefur orðað það. Hann sjálfur fyrir hönd fyrri ríkisstjórnar gaf þetta tilboð til Evrópubandalagsins sem hlaut að fela það í sér hvernig sem það var hugsað að togurum þess yrði hleypt inn til gagnkvæmra veiða. Tilboðið gat aldrei falið neitt annað í sér, fyrst það var nefnt á annað borð að til greina kæmi að semja um gagnkvæm veiðiréttindi, en að togarar Evrópubandalagsins kæmu hér inn til þess að veiða á grundvelli þess samnings. En sá maður sem flytur þessi boð fyrir hönd Íslands getur tæplega komið fram nokkrum missirum síðar og sakað aðra um að vera að gefa eftir í áratugabaráttu fyrir útfærslu íslensku fiskveiðilandhelginnar. Og aðrir sem tóku pólitíska ábyrgð á því að þetta tilboð var gefið Evrópubandalaginu og sátu í þáv. ríkisstjórn geta ekki með mikilli reisn komið fram og haldið þessum rökum á lofti. Ég er í sjálfu sér ekki að gera kröfu til þess að þeir komi fram af reisn. En það væri ástæða til að spyrja í þessu sambandi hvort þingmönnum Alþb., ráðherrum í fyrrv. ríkisstjórn hafi verið ókunnugt um þessar viðræður forsrh. og utanrrh. í Brussel í aprílmánuði árið 1990? Var þeim haldið leyndum fyrir ráðherrum Alþb.? Byggist málflutningur þeirra í þessari umræðu á því að þeir hafi ekki fengið upplýsingar frá forsrh. og utanrrh. fyrrv. ríkisstjórnar um þennan fund þar sem þetta tilboð var gefið? Það er nærlægt að ætla að svo sé því að ótrúlegt er að talsmenn Alþb. komi fram með þær yfirlýsingar eins og hv. 4. þm. Norðurl. e. gerði ef honum hefði verið kunnugt um það tilboð sem sú ríkisstjórn sem hann sat í gerði um þetta efni. Ég lít ekki svo á að samningar um gagnkvæm skipti á veiðiheimildum feli í sér nokkurt afsal í landhelgisbaráttu okkar. Ég leit ekki svo á þegar það tilboð var fyrst gefið af fyrri ríkisstjórn og geri það ekki enn. Ég er þess vegna ekki að gagnrýna að þetta tilboð skyldi hafa verið gefið á sínum tíma. Ég tel að það hafi verið í fullu samræmi við gang þeirra viðræðna sem þá fóru fram. Ég er hins vegar að draga þetta hér fram til að sýna fram á að það eru ekki gild rök að bera það á borð nú af þeim sem að því stóðu að aðrir séu að gefa eftir í þessu mikilvæga hagsmunamáli og réttindamáli íslensku þjóðarinnar. Þá ætla ég að víkja örfáum orðum að þeirri fullyrðingu að við séum ekki að skipta á gagnkvæmum veiðiheimildum vegna þess að við fáum þessa loðnu hvort eð er í okkar hlut. Nú er það vissulega svo að við erum að gera samning um skipti á veiðiheimildum í tveimur mjög ólíkum fiskstofnum. Karfi og loðna eru mjög ólíkar tegundir að þessu leyti. Loðnan er vissulega þess eðlis að hún er duttlungafyllri og um margt erfiðari viðfangs. Á það hefur engin dul verið dregin. Og þess vegna var það upphaflegt sjónarmið okkar og krafa að hér yrði um að ræða skipti á loðnu annars vegar og einhverri vannýttri tegund af okkar hálfu eins og til að mynda langhala hins vegar. En þær fullyrðingar, sem að þessu lúta, er reynt að styðja með þeim ákvæðum samningsins milli okkar annars vegar og Norðmanna og Grænlendinga hins vegar að okkur beri að veiða þá loðnu sem hinum þjóðunum tekst ekki að veiða. Menn sleppa því gjarnan, ekki alltaf en gjarnan, í þessu samhengi að í samningnum eru ákvæði um að fáum við meira í okkar hlut þá beri að taka tillit til þess við næstu vertíð og draga það til baka. Um þetta gilda að vísu allflóknar reglur en í meginatriðum byggja þær á því að hver þjóð eigi ekki rétt á stærri hlut en kveðið er á um í samningi. Nú hefur það gerst á undanförnum árum að komið hefur stærri hluti af loðnunni í okkar hlut og enginn hefur mælt á móti því. En loðnan er duttlungafullur fiskur og hún hefur engan veginn alltaf hagað sér eins og hún hefur gert á allra síðustu árum. Og stundum höfum við þurft á því að halda að fá að sækja hana út fyrir landhelgi Íslands. Og við vitum ekki hvenær að því kemur næst að aðstæður verða með þeim hætti. Þetta verða menn að hafa í huga í þessu sambandi. Í annan stað þurfa menn að hafa það í huga að Grænlendingum er í lófa lagið að framselja Norðmönnum beint hluta af sínum kvóta ef Norðmenn kaupa slíkan kvóta beint frá Grænlendingum geta þeir veitt hann samkvæmt ákvæðum samningsins að hluta til innan okkar fiskveiðilögsögu. Af þessu má ráða að mínu mati að þessi rök eru ekki gild í þessari umræðu. Ég ætla þá að víkja nokkrum orðum að þriðju fullyrðingunni sem byggir á því að í reynd sé ekki um að ræða gagnkvæmni á milli 3.000 lesta af karfa og 30.000 lesta af loðnu. Nú er það svo að það er erfitt að finna óskeikula mælistiku í þessu efni. Og ég ætla ekki að halda því fram að til sé sá mælikvarði sem sé óskeikull um mat á verðmæti þessara tegunda. Við vitum einnig að verð á hvorri tegund um sig getur sveiflast til af ýmsum ástæðum, náttúrulegum ástæðum, markaðsástæðum og ýmsu öðru. Þannig að dagverð á einstökum tegundum segja ekki stóra sögu í þessu efni. Sú viðmiðun sem stuðst var við þegar þessi samningur var gerður eru verðmætastuðlar sjútvrn. eins og þeir hafa verið gefnir út í reglugerð á hverju ári síðan 1986 á grundvelli laga og til hliðsjónar voru einnig sambærilegir verðmætastuðlar Evrópubandalagsins. En á þessum tveimur verðmætastuðlum er verulegur munur. Ég legg meira upp úr þeim verðmætastuðlum sem við höfum gefið út og hygg að þeir séu miklu nær réttu lagi en verðmætastuðlar Evrópubandalagsins. Samkvæmt þessum stuðlum er verðmætahlutfall karfa á móti þorski 0,41 og loðnu 0,05. Það fer ekkert á milli mála að sé þessum mælikvarða beitt er um jafngildar heimildir að ræða. Þau verðmæti sem eru lögð til grundvallar eru markaðsverð á viðkomandi tegundum á því tímabili sem er næstliðið áður en reglugerð er gefin út hverju sinni, markaðsverð á innlendum markaði. Hv. 1. þm. Austurl. orðaði það einhvern veginn á þann veg að þó innbyrðis skipti í kvótakerfinu eigi að gilda á þessum grundvelli þá endurspegli þessi mælikvarði ekki þjóðhagslegt mat. Ég hef þá athugasemd fram að færa hér að ef við teljum að við getum notað þessa mælikvarða í innbyrðis skiptum okkar í milli í kvótakerfinu án þess að vera bersýnilega að hlunnfara einn aðila á kostnað annars, þá hljótum við líka að geta notað þessa mælikvarða í samskiptum okkar sem þjóðar út á við gagnvart öðrum þjóðum. Ég hef aldrei heyrt því haldið fram að þessir mælikvarðar hafi leitt til þess að sumir útgerðarmenn hafi verið hlunnfarnir í skiptum innbyrðis í kvótakerfinu en aðrir hafa fengið óeðlilega mikið í sinn hlut og er búið að beita þessum stuðlum síðan 1986. Ég hef aldrei heyrt því haldið fram. Meðan við teljum þessi hlutföll vera sæmilega réttlát innbyrðis í kvótakerfinu, hvers vegna og með hvaða rökum ættum við að halda því fram að þau lýstu ekki eðlilegum hlutföllum þegar við erum að semja við aðrar þjóðir? Ég hef ekki heyrt gild rök fyrir því. En ég skal fyrstur manna taka fram að þessir mælikvarðar eru ekki heilagir. Ég hygg að hv. 1. þm. Austurl. hafi notað það orðalag að þessir mælikvarðar væru ekkert heilagir og auðvitað eru þeir ekkert heilagir. Það er mjög erfitt að búa til mælikvarða um verðmætamat á mismunandi fisktegundum þar sem við vitum að verð sveiflast mjög misjafnlega og af ýmsum ástæðum og sömu aðstæður eiga ekki við allar tegundir í senn. Allt gerir þetta það að verkum að það er erfitt að búa til slíka verðmætastuðla. En þá hefur verið til þess gripið að taka dagverð á karfa þar sem það hefur í einstökum tilvikum farið á einhverja toppa og því hefur verið haldið fram að það ætti að vera mælikvarði. Ég hygg að fæstir taki í raun og veru undir slík sjónarmið og hef í reynd ekki heyrt þeim haldið fram af mikilli alvöru í þessari umræðu. Í annan stað hafa menn sagt sem svo: Við skulum taka mið af verðinu á karfa á Þýskalandsmarkaði þar sem það hefur verið allra hæst og bera það saman við verð á skiptum á loðnuheimildum þegar nánast enginn markaður hefur verið fyrir slík skipti og þar af leiðandi nánast ekkert verð á loðnuheimildunum. En á þessu er verulegur munur. Í fyrsta lagi veiðist loðnan ekki nema hluta úr ári og það hlýtur því að skipta máli hvenær menn eru að taka viðmiðanir af sölu á aflaheimildum að því er loðnuna varðar. Á hinn bóginn höfum við stýrt framboði á fiski inn á Þýskalandsmarkaðinn. Við höfum með takmörkuðu framboði þangað náð að selja hluta af karfanum á þessu háa verði með því að takmarka framboðið. Öllum er ljóst að ef framboðið væri ekki takmarkað inn á markaðinn þá væri það miklu lægra og gæfi allt aðra mynd. Samanburður af þessu tagi er þess vegna ekki marktækur í þessum tilvikum. Þá hefur verið vitnað til verðmætastuðla Þjóðhagsstofnunar sem fela í sér heildarverðmætamat á einstökum tegundum. Þessir stuðlar eru í sjálfu sér réttir. Enginn ber á móti því að Þjóðhagsstofnun hafi reiknað rétt út heildarverðmæti á þessum tegundum og mismun á milli einstakra tegunda. Hitt er svo annað mál hvort þetta er eðlilegur samanburður vegna þess að hér er um mjög mikinn mun að ræða, annars vegar á vinnslustigi einstakra tegunda og sölu á afmörkuðum mörkuðum sem með takmörkuðu framboði gefa hluta af aflanum hærra verð. Í þessum verðmætastuðlum um heildarverðmætamat felst vinnsluvirði þess fisks sem unninn er um borð í fiskiskipum, bæði þorsks og karfa, og líka það sérstaka verð sem fæst á þessum takmörkuðu mörkuðum. Ef við horfum á hvernig þetta skiptist í magni þá eru rúmlega 7% af þorskinum flutt út sem ísfiskur eða fiskur í gámum á þessa markaði sem gefa hæst verð, 7%. En 28% af karfanum er flutt út á þessa takmörkuðu markaði. Það sem er unnið um borð er af þorski um 14%, en 22,5% af karfanum. Það sem fer til vinnslu innan lands er tæplega 80% af þorskinum en tæplega 50% af karfanum. Með öðrum orðum fer til vinnslu um borð í skipum og sölu á þessum mörkuðum, sem við stýrum framboði á og gefa af þeim sökum hæsta verð, um 20% af þorskinum en um 50% af karfanum. Það gefur auga leið að þessi mismunur gerir það að verkum að ekki er hægt að nota þennan verðmætastuðul óleiðréttan sem mælikvarða á það hvort hér er verið að skipta á gagnkvæmum veiðiheimildum eða ekki. Alveg ljóst. Þess vegna lít ég svo á að hægt sé með alveg óyggjandi hætti að halda því fram að þau rök sem hér hefur verið teflt fram gegn því að samningurinn feli í sér gagnkvæmar veiðiheimildir séu ekki fullgild. Sá mælikvarði sem verðmætastuðlar sjútvrn. byggja á komist næst því, þrátt fyrir allt, að segja til um hvert er eðlilegt mat á þessum veiðiheimildum. Ég ætla ekki að halda því fram að þar sé um 100% nákvæmni að ræða enda engin leið að gera það. En ég fer ekki ofan af því að þar er um að ræða þá aðferð sem kemst næst því að meta þetta gildi. Það skiptir okkur vitaskuld miklu máli að standa á því grundvallarsjónarmiði að hér sé um gagnkvæmni að ræða. Ekki síst vegna þess að við gerum ráð fyrir því á grundvelli samningsins að þessi mál komi upp árlega til umfjöllunar og þá hljótum við á grundvelli fenginnar reynslu að vísa til þess að það er grundvöllur samningsins að verið sé að skipta á gagnkvæmum veiðiréttindum. Frávik geta auðvitað alltaf orðið. Ef við höfum metið þetta með ekki nægjanlegri nákvæmni þannig að um verði að ræða 10% skekkju á annan hvorn veginn, þá er þar um u.þ.b. 5 millj. kr. að tefla. Vitaskuld er það ekki stór upphæð, en eigi að síður hljótum við, bæði nú og eins í framhaldinu, að ganga út frá þeirri grundvallarkröfu að um jafngildi sé að ræða. En skekkjumörk upp á u.þ.b. 10% fela í sér verðmæti á veiðiheimildum upp á u.þ.b. 5 millj. kr. Í heild sinni verður því að líta svo á að við höfum komist að niðurstöðu sem sé ásættanleg í þessu efni. Hv. 3. þm. Vesturl. beindi nokkrum spurningum til mín sérstaklega sem ég vil víkja að. Hann innti mig eftir því hvort ég væri tilbúinn að beita mér fyrir því að sá viðbótarkvóti sem við fáum nú frá Evrópubandalaginu af kvóta Grænlands yrði aðeins veiddur innan grænlenskrar lögsögu og boðinn loðnuskipum til kaups á uppboðsmarkaði. Ég tel vegna þessarar fyrirspurnar rétt að minna hv. þm. á að eins og samningurinn liggur fyrir eftir þær breytingar sem gerðar voru á honum á síðasta ári, þá var samið um sérstakar takmarkanir á veiðum Norðmanna innan íslensku lögsögunnar, en með því að Grænlendingar hafa ekki haft nein skip til loðnuveiðanna þótti ekki ástæða til þess að setja sambærilegar takmarkanir inn í samninginn af því er varðar veiðar úr kvóta þeirra. En aðalatriði málsins er þó það að ég tel það óskynsamlegt þegar við erum að semja um að fá hlut úr þessum sameiginlega stofni sem tilheyrir Grænlendingum að takmarka þá veiði við grænlenska lögsögu. Með því móti værum við að gera okkar skipum erfiðara um vik að ná þessari loðnu. Þegar af þeirri ástæðu tel ég að það þjónaði ekki íslenskum hagsmunum. Ég tel að þegar við höfum samið um að fá þennan hluta af kvóta Grænlendinga sé eðlilegast að leyfa íslenskum skipum að ná honum þar sem hentugast er fyrir þau og það sé best í samræmi við hagsmuni Íslendinga í þessu efni. Þá innti hv. 3. þm. Vesturl. eftir því hvers vegna ekki hefði verið gerð krafa um að um borð í þessum skipum yrðu sérstök staðsetningartæki. Ég skil það svo að þar sé átt við staðsetningartæki sem nemi sendingar í gegnum gervihnetti. Nú er það svo að við höfum eftirlitsmenn um borð í þessum skipum þannig að það mun aldrei koma til þess að það verði nein vandkvæði á því fyrir okkur að staðsetja skipin. En ég þykist vita að hv. þm. er um það kunnugt að sjávarútvegsráðherrar Evrópubandalagsins hafa á fundum sínum einmitt rætt þá kröfu framkvæmdastjórnarinnar að slíkum tækjum verði komið fyrir í öllum skipum Evrópubandalagsins og hefur sitt sýnst hverjum í því efni. Ég veit til að mynda að Danir tóku þeirri tillögu fálega, en af hálfu framkvæmdastjórnar Evrópubandalagsins hafa verið uppi kröfur um að öll skip þess yrðu búin slíkum tækjum. Ég tel að það skipti ekki neinu höfuðmáli í þessu sambandi, þó vel kunni að vera að það verði til bóta og ég ætla alls ekki að mæla gegn því, með því að við höfum eftirlitsmenn um borð og af þeim sökum á ekki að koma til þess að það verði nein vandkvæði á því að staðsetja skipin. Þá spurði hv. þm. að því um hvaða kvóta væri verið að ræða því ekki hefði verið dreginn frá neinn sérstakur kvóti við úthlutun aflaheimilda á þessu ári. Spurning af þessu tagi hefur áður komið fram í umræðum um samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Ég hef minnt á að varðandi þær veiðiheimildir sem við höfum veitt útlendingum, bæði að því er varðar Belgíumenn og Færeyinga, þá hefur ekki verið staðið þannig að verki á undanförnum árum að þær veiðiheimildir hafi sérstaklega verið dregnar frá útgefnum heildarkvóta, heldur hafa þær komið þar til viðbótar. Ég geri ráð fyrir því að sami háttur verði á hafður og beitt hefur verið gagnvart öðrum veiðiheimildum útlendinga innan lögsögunnar á undanförnum árum að því er þetta atriði varðar. Kjarni málsins varðandi þennan samning, sem menn gera kannski ekki mikið úr í þessari umræðu, er hins vegar sú staðreynd að við höfum með alveg óvenjulegum hætti tryggt mjög gott eftirlit með þessum veiðum. Við höfum tryggt eftirlitsmenn um borð í skipin á kostnað útgerðanna. Við höfum tryggt að aðeins þær hafnir sem við viðurkennum fyrir íslensk skip eru löndunarhafnir fyrir þann afla sem hér er veiddur. Við höfum tryggt það að ef einhver þorskur eða meðafli af öðrum tegundum verður umfram 10% getur eftirlitsmaðurinn fyrirskipað að skipið fari til veiða annars staðar innan svæðisins og hætti veiðum þar sem það er þegar slíkar aðstæður koma upp. Í þessum samningi eru því óvenju ströng og góð ákvæði að því er varðar allt eftirlit með veiðunum og ástæða til að gera það að sérstöku umtalsefni. Ég vil svo aðeins víkja að einu atriði sem fram kom hjá hv. 7. þm. Reykn. sem lagði mikla áherslu á það að líta yrði svo á að loðnan sem við veiðum samkvæmt þessum samningi væri sú loðna sem veidd yrði í lok tímabilsins. Þ.e. að síðasta loðnan sem veidd yrði yrði sú loðna sem teldist veidd á grundvelli þessa samnings. Það var upphafleg krafa okkar að þetta sjónarmið gilti við mat á þessum veiðum. Á það var ekki fallist af hálfu Evrópubandalagsins. Við tefldum fram því sjónarmiði að hér kæmi til mats hlutfallsleg veiði, en í samningnum sjálfum er hvergi neitt kveðið á um það hvaða loðna það er sem telst veidd samkvæmt samningnum. Fyrir þá sök getum við auðvitað haldið fram upphaflegum sjónarmiðum okkar þegar endanlega á að meta gagnkvæmnina. Ég vil þó vegna þessara ummæla minna á að í tíð fyrri ríkisstjórnar, meðan hv. 7. þm. Reykn. gegndi embætti forsrh., var gerð sérstök bókun á milli ríkisstjórna Íslands, Grænlands og Noregs um framkvæmdaatriði varðandi þennan loðnusamning. Þar segir skýrt og skilmerkilega að þeir kvótar sem Grænlendingar muni hugsanlega selja Íslendingum eða Norðmönnum skuli miðast við fyrstu loðnuna sem veiðist. Meðan hv. 7. þm. Reykn. veitti ríkisstjórn forstöðu var gerð bókun af þessu tagi um túlkun á framkvæmdaatriðum loðnusamningsins, að loðna sem Grænlendingar seldu annaðhvort Íslendingum eða Norðmönnum skyldi skoðast sem fyrsta loðnan sem veidd yrði á vertíðinni. Hv. þm. getur því ekki gagnrýnt það hér og nú að með óyggjandi hætti sé ekki tekið af skarið um þetta efni í þeim samningi sem hér liggur fyrir. Ég held því fram, frú forseti, að hér hafi verið sýnt fram á að sú gagnrýni sem hv. talsmenn stjórnarandstöðunnar hafi teflt fram eigi ekki við gild rök að styðjast og sú niðurstaða sem hefur fengist í þessum samningi sé ásættanleg fyrir okkur og þess vegna sé rétt og eðlilegt af okkar hálfu að staðfesta þennan samning og Alþingi gefi heimild til þess að fullgilda hann.

Hæstv. forseti. Það var afskaplega prúður og lítillátur hæstv. sjútvrh. sem kom í stólinn og reyndi að klóra í bakkann. Það er skiljanlegt. Það er auðvitað skylda hæstv. ráðherra að reyna að halda uppi málamyndavörnum fyrir þennan samning úr því að hann hefur ákveðið að láta hann yfir sig ganga. Ég tel óhjákvæmilegt að hv. 7. þm. Reykn. verði gert aðvart um þau ummæli sem hæstv. sjútvrh. hafði hér m.a. um framgöngu fyrri ríkisstjórnar í þessu máli. Því að eins og oft endranær þegar stjórnarliðar lenda í vandræðum, þá reyna þeir að finna sér málsvörn í því að þetta hafi nú verið lagt til eða stungið upp á þessu eða ýjað að svipuðum hlutum í tíð fyrri stjórnvalda og þar með sé það gott og blessað. En ég vil leyfa mér að fullyrða að hæstv. sjútvrh. gengur mjög langt í því að túlka niðurstöður funda sem áttu sér stað í tíð fyrri ríkisstjórnar að halda því fram hér að á þeim fundum hefði komið fram að Íslendingar væru reiðubúnir til að semja, að Íslendingar hefðu gert tilboð í þeim anda sem þessi samningur núna er. Þetta er einfaldlega rangt. Ég tel óhjákvæmilegt að það verði farið rækilega yfir það hvað þarna var á ferðinni og bestur til þess er auðvitað hæstv. fyrrv. forsrh. Ég treysti því þess vegna umræðunni ljúki ekki fyrr en hv. 7. þm. Reykn. hefur komið hingað og fengið vitneskju um ummæli hæstv. sjútvrh. og getur svarað þeim.

Frú forseti. Auðvitað hefði ég heldur kosið að hv. 7. þm. Reykn. væri viðstaddur umræðuna en ég hef ekki fyrir mitt leyti gert við það athugasemdir. En staðreynd er að hann gekk til fundar við formann framkvmdastjórnar Evrópubandalagsins 18. apríl 1990 til þess að ræða EES-samningana og sérstöðu Íslands og bauðst þar til að semja um skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum. Ég hef aldrei haldið því fram að annað og meira hafi falist í þeim orðum en það sem þar var sagt, En það liggur fyrir að á þessum fundi var því lýst yfir að Íslendingar væru reiðubúnir að gera samning um skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum. Það kemur svo sem alveg í ljós að hv. 4. þm. Norðurl. e. er svolítið boginn yfir því að þetta skuli dregið inn í umræðurnar vegna þess að auðvitað bar hann pólitíska ábyrgð á því að þessi sjónarmið voru reifuð og þetta boðið fram af Íslendinga hálfu í þessum viðræðum.

Hæstv. forseti. Það er dálítið annað að reifa sjónarmið og lýsa því yfir að það geti komið til greina að taka upp viðræður og hinu að vera reiðubúinn til samninga eða gera samningstilboð eins og hæstv. sjútvrh. bar upp á hv. 7. þm. Reykn. og fyrrv. forsrh. að hann hefði gert. Hann hefði boðið Evrópubandalaginu samninga. Það er mikill munur á þessu. Ég held að hæstv. sjútvrh. verði að gæta sín að taka ekki svona strákslega til orða og vanda sig þegar hann er að endursegja hluti sem gerast á fundum þar sem hann var ekki viðstaddur. Því að hann var þá í hvíld eftir að hans eigin ríkisstjórn hafði sprungið með eftirminnilegum hætti og endurhæfingu sem hefði þurft að standa lengur. Svo vil ég segja um það sem hæstv. sjútvrh. hafði hér uppi um útreikning um jafngildi veiðiheimilda og studdist þar við stuðla og neitaði að horfast í augu við raunveruleikann. Þetta minnir mig mjög á reiknimeistarann Sölva Helgason. Hann hafði þá kenningu að reikningarnir væru mikilvægari en veruleikinn, að útkoma reikningsdæmisins væri réttari en staðreyndirnar. Þetta er nákvæmlega eins hjá hæstv. sjútvrh. Hann er eins og Sölvi Helgason að reyna að segja okkur það að einhverjar reikningsformúlur séu réttari en raunveruleikinn.

Frú forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. e. ætti að spara sér það að líkja öðrum mönnum við Sölva Helgason. Varðandi það sem hér hefur komið til umræðu, fundinn 18. apríl í Brussel, þá liggur það fyrir að hv. 7. þm. Reykn. tók það fram á þeim fundi að Íslendingar væru reiðubúnir að ganga til samninga um skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum. Nú ætlar hv. 4. þm. Norðurl. e., sem var samgrh. og landbrh. í þeirri ríkisstjórn, að halda því fram að það hafi ekkert verið að marka það sem hv. 7. þm. Reykn. sagði við fulltrúa erlendra þjóða meðan hann gegndi embætti forsrh., að það sem hann hefði sagt á slíkum fundum hafi verið markleysa og enginn þurfi að taka á því mark. Annað fólst ekki í yfirlýsingu eða orðum hv. 4. þm. Norðurl. e. í þessum ræðustól núna rétt áðan.

Þú ert að brjóta trúnað um fundargerð ríkisstjórnar, gerðu það þá rétt.

Virðulegur forseti. Ræða hæstv. sjútvrh. gefur tilefni til alllangrar ræðu. Ég vildi leggja fyrir hann nokkrar spurningar. 1. Ef við gætum veitt þessi 3 þús. tonn af karfa, sem hann nefndi hér, telur hæstv. sjútvrh. líklegt að þeim yrði öllum landað á innlendum markaði og þess vegna eigi að nota þennan verðmætastuðul? 2. Telur hæstv. sjútvrh. að það hafi verið rangt af utanrrn. að nota þennan mælikvarða sem heilagan sannleika og líta þannig á að við fengjum 20% meira í okkar hlut? 3. Telur hæstv. sjútvrh. að loðnan hefði komið að miklu gagni á sl. ári? 4. Telur hæstv. sjútvrh. að loðnan muni koma að einhverju gagni á komandi vertíð? Að lokum vildi ég spyrja hæstv. sjútvrh.: Hvað átti hæstv. sjútvrh., sem þá var alþingismaður, við þegar hann segir eftirfarandi þegar haft er eftir fyrrv. forsrh. að ekki komi til mála að bjóða upp á neinar veiðiheimildir innan okkar lögsögu nema gegn veiðiheimildum innan lögsögu EB-landanna, 7. mars 1989: ,,Við eigum að hefja viðræður við Evrópubandalagið til þess að styrkja íslenska hagsmuni en ekki til þess að gefa eftir af rétti Íslendinga``? Var það gegn íslenskum hagsmunum að gera þá kröfu að við fengjum veiðiheimildir í lögsögu EB?

Frú forseti. Þessar spurningar gefa tilefni til nokkuð lengri ræðu en hér gefst tækifæri til. En ég ítreka það að ég tel að þeir verðmætastuðlar sem sjútvrn. gefur út og hóf að gefa út í reglugerð meðan hv. 1. þm. Austurl. var sjútvrh., komist næst því að lýsa réttu verðmætamati á milli þessara tveggja tegunda. Það sé miklum mun meiri ágalli á öllum öðrum mælikvörðum og ég hef fært að því hér mjög gild rök. Ég hef aldrei haldið því fram að þessi mælikvarði væri alfullkominn. En hann kemst næst því að sýna þessa niðurstöðu. Ég hef aldrei haldið því fram að þessi samningsniðurstaða feli í sér einhvern umtalsverðan mun okkur í hag og tel ekki að fyrir því séu nein rök. Það hefur aldrei verið dregin dul á það að á undanförnum árum hefur hluti af þessari loðnu komið í okkar hlut en það hefur líka verið á það bent á móti að Grænlendingar geta mjög hæglega selt Norðmönnum þessa loðnu og við eigum ekki samkvæmt samningnum rétt til stærra hlutfalls en kveðið er á um í honum sjálfum.

Virðulegur forseti. Það er rétt að Grænlendingar geta selt Norðmönnum veiðiheimildir. En það gilda um það reglur hvernig Norðmenn mega veiða innan okkar lögsögu og ég vil vekja athygli á því að þeir mega aðeins veiða 35% af bráðabirgðakvótanum og þeir mega ekkert veiða eftir 15. febr. og það fer að koma að því að sá dagur renni upp. Út af þessari deilu um verðmætastuðlana, þá held ég að það sé alveg ljóst að við verðum að líta á hvers virði þessi karfi væri ef við gætum veitt hann. Miðað við að hér er um fullnýttan stofn að ræða, þá gætum við veitt þessi 3 þús. tonn. Ég er þess fullviss að engum mundi detta í hug sem fengi þær veiðiheimildir að landa honum eingöngu á innlendum markaði. Það er staðreynd sem ekki verður á móti mælt og skiptir þar engu máli þótt meiri hluti sjútvn. og hæstv. ríkisstjórn líti á þessa stuðla sem heilagan sannleika. Að vísu er hæstv. sjútvrh. farinn að draga nokkuð í land og það er vel en það hefur ekki heyrst áður á Alþingi af þeirra hálfu.

Frú forseti. Það er algerlega út í hött að halda því fram að hér eigi að nota stuðla þar sem byggt er á því að 50% af karfanum eru unnin um borð eða hann seldur á takmörkuðum markaði sem vegna takmörkunar á framboði gefur hátt verð og bera það saman við þorsk þar sem aðeins 20% er unnið um borð eða selt á þessum tilteknu mörkuðum. Það er auðvitað alveg út í bláinn að nota slíka stuðla við þetta mat. Þess vegna held ég því enn fram að ekki hafi verið færð gild rök fyrir því að aðrir stuðlar séu hentugri en þeir sem sjútvrn. gefur út í þessu efni.

Virðulegur forseti. Hæstv. sjútvrh. sagði að það væri óskynsamlegt að bjóða þann loðnukvóta til kaups handa útgerðarmönnum á Íslandi undir þeim formerkjum að það ætti að veiða hann innan grænlenskrar lögsögu og undir þeim reglum sem þar um gilda vegna þess að það yrði erfiðara fyrir þá og hentugra að veiða hann innan íslenskrar lögsögu. Þeir mundu ekki geta veitt hann að öllum líkindum. Það er nákvæmlega það sem ég átti við. Þá fengju önnur íslensk skip að veiða þessa loðnu. Menn mundu ekki vilja borga mikið fyrir það. Svo var afar merkilegt að heyra þá yfirlýsingu --- það er gott að hún komi sem oftast fram --- að þessi kvóti, 3.000 tonn af karfa sem á að veiða innan íslenskrar lögsögu er ekki til. Það er einhver nýr fiskstofn sem er að synda inn í lögsöguna handa EB til að veiða. Það er ekki gert ráð fyrir því í úthlutun á veiðiheimildum og það er bara hægt að bæta við. Er þá ekki hægt að bæta við einhverju meiru?

Frú forseti. Þessi athugasemd hv. 3. þm. Vesturl. byggist á þeim misskilningi að það sé sjálfgefið að Íslendingar eigi þessa loðnu. Við erum að ræða hér um veiðar úr sameiginlegum stofni. Þegar við fáum hluta af kvóta Grænlendinga hlýtur það að vera til hagsbóta fyrir íslensk skip, sem fá þann kvóta, að fá að veiða hann innan íslenskrar lögsögu ef loðnan gefur sig betur þar. Allt annað er takmörkun á því og væri gegn hagsmunum íslenskra skipa sem fá þennan kvóta. Ég hélt að það ætti að liggja alveg í augum uppi og furða mig á því að hv. 3. þm. Vesturl. skuli ekki koma auga á þetta jafnglöggur maður og hann er og jafngóða þekkingu og hann hefur á málefnum sjávarútvegsins í landinu.

Virðulegur forseti. Það er alveg með undarlegheitum að þetta skuli ekki komast inn í höfuðið á hæstv. sjútvrh. Við höfum fengið að veiða þessa loðnu og við hefðum fengið að veiða hana í vetur. Við fengum að veiða hana í fyrravetur. Hann er að gera samning til eins árs núna um það að við borgum 3.000 tonn af karfa fyrir þá loðnu sem við hefðum fengið að veiða ef hún verður til staðar á annað borð á þessari vertíð. Þannig lítur nú málið út. Ég undrast það að hæstv. sjútvrh. skuli leggja það á sig fyrir jafnlítið og hann hefur upp að rökstyðja fyrir þingi og þjóð þessa vitleysu sem hér er á ferðinni og hann skuli ekki frekar viðurkenna að það hljóti að vera einhver stærri og gildari ástæða fyrir því að menn gera þennan samning en sú að hann sé með jafngildum veiðiheimildum.

Frú forseti. Það hefur margsinnis komið fram í þessari umræðu og það ætti hv. þm. að vita að loðnan hefur hagað sér með þeim hætti á undanförnum árum að hún hefur aðallega veiðst innan landhelginnar en í annan tíma höfum við þurft að sækja hana annað. Það hefur líka komið fram að Grænlendingar geta framselt þessar veiðiheimildir beint til Norðmanna og þá geta þeir veitt þessa loðnu innan okkar landhelgi á grundvelli ákvæða samningsins. Þetta eru alveg augljósar staðreyndir sem hv. þm. lokar augunum fyrir alveg endalaust. Það er ekki von að hann komist að skynsamlegri niðurstöðu meðan hann lokar augunum fyrir svo einföldum staðreyndum.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að endurtaka þá gagnrýni sem fram hefur komið á málstað hæstv. sjútvrh. Hann er að verja vondan málstað. Til að núa nú enn salti í sárin vil ég geta fleiri atriða, atriða sem hann svaraði lítið sem ekkert. Það er varðaði eftirlit og þar finnast mér svör hæstv. ráðherra ekki gefa tilefni til bjartsýni um það að fara að taka upp INMARSAT-staðsetningarkerfið og bendi á að það er þá í trássi við skoðun hv. utanrmn. sem birtir í sínu áliti, þetta er meiri hlutinn sem ég er að vitna í, meirihlutaálit hv. sjútvn. en þar er einmitt talað um að með endurskoðun verði þetta að nást í gegn, hvatt til þess. Auk þess tel ég að ekki hafi verið svarað gagnrýni varðandi löndunarstaði og lýsi eftir því að fá þau svör.

Frú forseti. Ég vakti aðeins athygli á því varðandi staðsetningartækin að við verðum með eftirlitsmenn um borð í þessum skipum allan tímann sem þau eru innan íslenskrar landhelgi og það verður þess vegna mjög auðvelt fyrir okkur að fylgjast með því hvar þau eru staðsett. Ég er síður en svo að hafa á móti slíkum staðsetningartækjum en þau ráða ekki úrslitum í þessu efni um eftirlitið. Við höfum tryggt það að fullu. Varðandi löndunarhafnirnar, þá eru hér viðurkenndar þær hafnir þar sem við viðurkennum löndun úr íslenskum skipum og höfum talið það og teljum að eftirlitið sé fulltryggt með afla sem landað er úr íslenskum skipum. Þetta liggur fyrir í þessu máli og hefur margsinnis komið hér fram og ég veit að hv. þm. er ekki að heyra í fyrsta skipti.

Virðulegi forseti. Varðandi staðsetningartækin, þá vil ég einnig gagnrýna það eða ítreka þá gagnrýni sem ekki var svarað að það var ekki leitað til Landhelgisgæslunnar við undirbúning þessa máls. Þetta er ámælisvert. Varðandi löndunarhafnirnar er hæstv. sjútvrh. áreiðanlega heldur ekki að heyra það í fyrsta skipti að það hefur verið töluverð gagnrýni á þessar löndunarhafnir einmitt vegna íslenskra skipa og svo að ég lesi nú bara úr blaði úr kjördæmi hæstv. ráðherra, þá segir Sigurbjörn Hilmarsson fiskverkandi, stærsti kaupandi á fiskmarkaði Vestmannaeyja: ,,vigtun erlendis skrípaleikur`` og telur að þarna sé alls ekki um fullnægjandi eftirlit að ræða. Þetta er í blaðinu Fréttir frá 17. des. sl. og ef ég tala hér öðru sinni, þá er ég fús til að rekja þetta nánar.

Frú forseti. Það er að sjálfsögðu alltaf eðlilegt að fylgjast sem best með því hvernig eftirlitinu er hagað, en það hafa ekki verið færð fram fyrir ráðuneytið upplýsingar sem gefa tilefni til þess að það megi ekki treysta því eftirliti sem ráðuneytið hafði viðurkennt í þessu efni, í þessum tilteknu höfnum. Varðandi staðsetningartækin þá er ástæðulaust að hafa um þau mörg orð. Ég geri ekki ráð fyrir því að það verði erfitt að sækja þessar kröfur því að eins og ég hef greint hér frá áður, þá hefur framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins verið að gera kröfu um það gagnvart sínum bandalagsríkjum að setja slík staðsetningartæki um borð í fiskiskipin til þess að hafa betra eftirlit með þeim. Það segir hins vegar ekki aðra sögu en þá hvar skipin eru staðsett á hverjum tíma, ekki hvað þau eru að veiða eða hvernig samsetning aflans er.

Virðulegi forseti. Mér finnst nauðsyn á að koma hér upp og ræða aðeins um þennan samning og þá aðallega framkvæmdahlið hans. Það var vikið að því í morgun af hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að honum fyndist furðuleg afstaða mín til þessa samnings og lét hann að því liggja jafnframt að hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson hefði líka einkennilega afstöðu til þessa samnings. Ég held að ég verði að láta þess getið varðandi það sem lýtur að framkvæmdahlið samningsins, að ég held að bæði aðalsjómannasamtökin í landinu hafi lýst því yfir að þau teldu framkvæmdahliðina í lagi, þ.e. eftirlitið. Það var gerð krafa um það frá sjómannasamtökunum að það yrðu veiðieftirlitsmenn um borð í þessum skipum. Það náðist fram. Og það teljum við fullnægjandi tryggingu fyrir veiðieftirlitinu og framkvæmd veiðanna. Ég vil aðeins geta þess að það var mikið gert úr því hér að það væri gott að geta fylgst með þessum skipum í gegnum gervitungl og þá hafa menn jafnvel sagt sem svo: Með því er hægt að sjá hvort skipin eru að veiðum eða ekki. Þetta er ekki rétt. Menn sjá það alls ekki í gegnum gervitungl með staðsetningu hvort skipin eru að veiðum. Menn geta sé hraða skipanna, geta séð hvort þau eru á siglingu, þeir geta séð hvort þau eru á hægri siglingu eða hraðri siglingu. Þeir sjá ekkert um það hvort skipin eru með veiðarfæri í sjó eða ekki þannig að það eru eingöngu veiðieftirlitsmennirnir sem geta staðreynt það hvort skipin eru raunverulega að veiðum eða hvort þau eru að gera eitthvað annað. Hraði skipsins getur verið misjafn af mörgum ástæðum og þarf ekki endilega að þýða það að skipið sé að veiðum þó það sé á togferð þannig að sjálfvirk skylda um þetta atriði kveður ekki á um það með óyggjandi hætti þannig að menn geti staðreynt það hvort skip er að veiðum eða ekki að veiðum. En það gera hins vegar veiðieftirlitsmenn. Þeir hafa þær skyldur að fylgjast með aflasamsetningunni. Það er ein af þeim kröfum sem settar voru fram og þær náðust fram varðandi framkvæmd á því. Menn voru líka mikið að tala um veiðisvæðin, hvar þau ættu að vera. Svo einkennilegt sem það er, þegar þessi samningur kom upp, þá voru Sjómannasamtökin frekar inni á því að veiðisvæðin yrðu frekar útfærð þannig að þessi skip gætu einhvern tíma lokið veiðum. Það voru uppi tvö sjónarmið í þessum samningum á sínum tíma. Annars vegar að reyna að útfæra veiðisvæðin þannig að menn næðu litlum árangri við veiðarnar og hins vegar að þeir næðu upp aflanum sem þeir ættu að ná. Það var niðurstaða sjómannasamtakanna, tel ég vera eftir því sem ég veit best, að menn voru á því að láta þá hafa þau veiðisvæði þar sem þessum veiðum lyki þannig að menn væru ekki með þessi 5 skip hér of lengi inni í landhelginni. Það var sett niður tímabilið frá júlí til áramóta, það var líka að okkar ósk. Við vildum gjarnan að það yrði seinni hluta árs og vissulega væri það æskilegast í framkvæmd á þessum samningi að þessum EB-skipum tækist að klára aflaheimildir sínar einhvern tíma, t.d í okt., nóv., að þau væru ekki inni í landhelginni nema 4--5 mánuði á ári. Það væri vissulega ágætisstaða að þessum veiðum lyki sem fyrst. Þess vegna voru veiðisvæðin sett út með það að markmiði að menn næðu árangri við veiðarnar og væru ekki hér lengur en nauðsynlegt væri. Það voru tvö sjónarmið uppi í þessu máli eins og ég gat um áður. Það var annars vegar að gera skipunum jafnvel erfitt fyrir og hins vegar að þessu lyki og niðurstaða okkar varð sú að við vildum frekar að þessu lyki, menn kláruðu veiðiheimildirnar. Það hefur mikið verið talað hér um verðmæti og gagnkvæmni veiðiheimildanna. Nú geta menn vafalaust deilt mikið um það fram og til baka og ætla ég ekki að gerast dómari í því hvort veiðiheimildirnar eru hér á einhverjum jöfnum skyldum eða ekki. En það er samt ljóst að verðmæti þessara heimilda, ef við mundum landa þeim t.d. í Austurlandskjördæmi, þá mundu 3 þús. tonn af karfa leggja sig á meðalverði Austfjarða á 105 millj. en loðnan á 120 millj. ef við notum 35 kr. verð á karfa í Austurlandskjördæmi og hins vegar 4.000 kr. á loðnutonnið. Nú er það auðvitað ekki svo sem réttilega hefur verið bent hér á að karfanum sé öllum landað hér innan lands. Honum er að hluta til landað erlendis og menn leitast við að fá heimild til þess að gera það, en þá kemur hins vegar til 10% skerðing á karfaheimildunum. Menn þurfa að hafa fyrir því og það má vafalaust reikna sig þeim megin að það verði einhver plús út úr ef við segjum að 20% hlutfall sé selt á erlendum markaði, þá er vafalaust orðinn einhver plús út úr karfanum þannig veiddum og þannig seldum miðað við loðnu. En ætli menn verði þá ekki líka að setja eitthvað af loðnunni út og segja að það sé hægt að ná meira verði fyrir hana landaðri erlendis heldur en innan lands. Það má vafalaust um þetta deila. Ég ætla ekki að gerast dómari í þessu máli en svona lítur þetta út. Menn geta haft á þessu hver sína skoðun. Og ég tel að eftir atvikum hafi ekki komið við það athugasemdir frá Sjómannasambandinu eða Farmannasambandinu, þá geti menn við þetta unað í tengslum við EES-samninginn.

Virðulegi forseti. Því miður missti ég af ræðu hæstv. sjútvrh. en mér skilst að hún hafi verið mjög athyglisverð og mun hann ekki síst hafa rætt um fund þann sem hæstv. utanrrh. og ég áttum í Brussel 18. apríl 1990. Í ræðu hæstv. sjútvrh. mun hafa komið fram að þar hafi ég boðið upp á samninga. Ég sé mér ekki annað fært en leiðrétta enn einu sinni hæstv. sjútvrh. Ég vil nú gjarnan spyrja hann: Hvernig dettur honum í hug að við höfum getað boðið upp á samninga? Upp á hvaða samninga gátum við boðið? Staðreyndin er sú að hæstv. utanrrh. og ég fórum til Brussel. Við áttum þar fyrst fund með Delors. Á þeim fundi vorum við tveir og sendiherra Íslands í Brussel. Þar gerðum við Delors grein fyrir sérstöðu okkar Íslendinga og nauðsyn þess að við þyrftum að fá ýmsum sérkröfum fullnægt og jafnframt gerðum honum grein fyrir stöðu mála í samningaumleitunum almennt og ekki síst þá innan EFTA-ríkjanna. Í framhaldi af því var haldinn fundur með framkvæmdastjórninni þar sem hún var mestöll mætt. Mig minnir að þeir hafi verið einir 10 eða 11 þar mættir. Á þeim fundi hóf sá framkvæmdastjóri, sem hafði þá með sjávarútvegsmál að gera, Marin, að ræða að það þyrfti að ganga frá sjávarútvegssamningi eins og heitið hefði verið með samningnum 1972 sem kom til framkvæmda 1976. Um þetta urðu nokkrar umræður og ég lýsti því þar að hann væri að sjálfsögðu velkominn til Íslands og við skyldum halda áfram að reyna að tala um þá hluti. Hins vegar hefðum ekki upp á mikið að bjóða. Ég spurði jafnframt að því hvar þeir vildu bjóða okkur og fengust engin svör við því, engin. Á þessum fundi urðu töluverðar umræður og m.a. voru þar menn sem sýndu mikinn skilning á málstað okkar Íslendinga eins og t.d. dr. Bangeman og fleiri. Ég man ekki nöfnin á þeim öllum. Ég hef ekki haft tíma til að fara út á skrifstofu og sækja þá skýrslu sem ég hef um þennan fund. Í framhaldi af því átti síðan aðalsamningamaður Íslands, Hannes Hafstein, viðræður við Marin og út úr þeim viðræðum kom akkúrat ekki neitt því að við töldum okkur ekki geta boðið neinn fiskstofn sem væri fullnýttur á Íslandsmiðum. Og kolmunninn var eitthvað nefndur í því sambandi en hann sætti sig ekki við það. Kannski er besta sönnun á því að þarna var ekkert boðið að blessaður maðurinn kom aldrei til Íslands, þáði aldrei boðið. Og ég veit ekki betur en þáv. hæstv. sjútvrh., núv. 1. þm. Austurl. hafi ítrekað það að við skyldum ræðast við en það varð aldrei úr því. Ég spurði eftir því síðar hvers vegna og þá var svarið það að hann vildi ekki koma til Íslands því honum væri ljóst af þeim upplýsingum sem hann hefði fengið hjá okkur að við mundum ekki vera tilbúin að semja um neitt. Það var svarið sem ég fékk nokkru síðar þegar enn var borið við að ekki væri búið að ganga frá þessum samningum svo að það er vitanlega alger misskilningur eða rangfærsla, hvað menn vilja kalla það, að þarna væri boðið upp á samning. Því fer svo víðs fjarri. Það þarf að svara kröfunni um það að frá samningi yrði gengið. En þótt við byðum Marin að koma til Íslands þótti honum ekki í boðinu felast neitt það sem umræðuvert væri. Þetta er staðreynd málsins og hann kom aldrei til Íslands. Fyrst ég er staðinn upp þá vil ég aðeins segja örfá orð um það sem ég heyrði hér áðan. Vitanlega er það rétt hjá síðasta hv. ræðumanni að verðgildið á karfanum og á loðnunni fer nokkuð eftir því og mjög eftir því hvar er landað. Hins vegar held ég að öllum hljóti að vera ljóst að þeim karfa sem hin erlendu skip munu veiða verður ekki landað hér og því er viðmiðun við þann karfa ekki nema ein og hún er verð fyrir karfa á erlendum mörkuðum og það höfum við. Annars hélt ég að það þyrfti lítið um þetta að deila lengur svo mörg eru vitnin orðin sem hafa sagt sannleikann í þessu máli og gefið upp verðhlutfall sem sýnir eins og reyndar segir í nál. meiri hluta utanrmn. að verðið mun eitthvað liggja nær því að vera 1:2, þ.e. okkur Íslendingum í óhag í þessu sambandi. Ég held að þetta liggi nú svo fyrir að menn ættu ekki að vera að deila um það og spurningin þá nánast sú hvort menn ætla er að gera þennan samning til þess að ekki verði úr hótun EB að undirrita ekki samninginn um Evrópska efnahagssvæðið án þess að svona samningur sé gerður. Við höfum lýst því sem höfum andmælt þessum samningi að þarna sé miklu fórnað og þarna er kannski því mest fórnað sem er áþreifanlegt, getum við sagt, að hleypt er skipum Evrópubandalagsins aftur inn í íslenska fiskveiðilögsögu og hvað mun fylgja? Menn mega ekki færa sig upp á skaftið. Í þessu sambandi hefur verið bent á að belgískir togarar hafa leyfi til að veiða hér. Þeir munu vera 3 eftir af 12 og eru síðutogarar mjög gamlir sem fengju leyfi vegna þess að þeir veiddu hér áður og Belgar veittu okkur mjög ákveðinn stuðning við útfærslu fiskveiðilögsögunnar. Það er vitanlega allt, allt annað mál. Um þetta var samið þegar við fengum þennan stuðning sem við mátum mjög mikils. Mér dettur ekki í hug og ég reyndar tek undir það, ég held að a.m.k. hæstv. utanrrh. hafi lýst því yfir, að ekki komi til greina að segja þeim samningi upp. Það væru svik við það sem þá var um samið. Þetta er allt annað mál. Hér er brotið í blað. Hér er togurum og fiskiskipum Evrópubandalagsins almennt, án þess að við höfum nokkurt vald á því hvaðan þau fiskiskip koma, hleypt inn í íslenska fiskveiðilögsögu. Annars er búið að þaulræða þetta mál, en af því að þetta kom hér sérstaklega m.a. í kjölfar minnar ræðu og ég hef m.a. minnst á það hér aftur, þá vildi ég sérstaklega geta þess. En fyrst og fremst stóð ég upp, virðulegi forseti, til þess að gera grein fyrir því sem gerðist í Brussel og ef menn óska að deila um það áfram, þá vek ég sérstaklega athygli á þeirri staðreynd að Marin þáði ekki boðið, taldi ekkert boðið. Og það náttúrlega hlýtur að sanna það betur en flest annað að við buðum ekki upp á samning í Brussel.

Forseti vill geta þess að gert er ráð fyrir því að gera hlé á þessum fundi kl. 4 vegna þingflokksfunda, en síðan hefst fundurinn að nýju kl. 6 og er þá gert ráð fyrir atkvæðagreiðslu um 1. dagskrármál fundarins.

Herra forseti. Vegna ummæla hv. 7. þm. Reykn. vil ég gera hér nokkrar athugasemdir. Fyrst í tilefni af ummælum hans um fund hans og hæstv. utanrrh. í apríl 1990 með framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins. Ég hygg að það sé alveg kórrétt að hæstv. ráðherrar hafi farið á þennan fund til þess að ræða almennt um stöðuna í EES-samningunum og sérstaklega um sérstöðu Íslands. Ég hef aldrei haldið því fram að á þeim fundi hafi hv. 7. þm. Reykn. gengið frá samningi um gagnkvæm fiksveiðiréttindi en ég hef haldið því fram að hann hafi á þeim fundi sem forsrh. Íslands lýst því yfir að hann væri reiðubúinn að ganga frá slíkum samningi og hef ekki heyrt hv. þm. mótmæla því fyrr að hann hafi tekið þetta fram á þeim fundi. Það væri vitaskuld eðlilegast að hann gengist fyrir því að birta þá fundargerð sem um þennan fund var gerð. Þá kæmi hið rétta í ljós hvað hver hefði sagt á þessum fundi. En það hefur oft komið til umræðu áður og ekki í fyrsta skipti nú við þessa umræðu að einmitt á þessum fundi þáv. forsrh. og utanrrh. með framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins hafi þessum vilja verið lýst yfir og því hefur ekki fyrr verið mótmælt af þeim sem þann fund sátu. Ég vil líka minna á að ég man ekki betur en það hafi verið tekið fram æðioft af ráðherrum fyrrv. ríkisstjórnar að samningar um fiskveiðimálefnin ættu að koma síðast í umræðunum og það var af hálfu fyrrv. ríkisstjórnar talið sterkast fyrir Ísland að tefla þeim málum fram í lok viðræðnanna. Þetta kom oft til umræðu á síðasta kjörtímabili hvenær ætti að láta reyna á sjónarmið Íslands. Og þá var þessu jafnan haldið fram af hálfu þáv. forsrh. og hæstv. utanrrh. Þess vegna þarf það ekki að koma á óvart þó að frá þeim hluta samninganna hafi ekki verið gengið undir lokin. Hitt stendur auðvitað að þetta skref var stigið af Íslands hálfu á þessum fundi að opna fyrir það að frá slíkum samningum yrði gengið og frá því getur hv. þm. Reykn. ekki hlaupið hversu oft sem hann kemur hér upp í þennan ræðustól. Hann ræddi svo um það hvort þessi samningur fæli ekki í raun og veru í sér hótun Evrópubandalagsins um að EES-samningurinn kæmi ekki til framkvæmda nema þessi samningur yrði gerður. Ég ætla auðvitað ekki að svara fyrir Evrópubandalagið í því efni. Við höfum frá öndverðu haldið því fram að þessum samningum um samskipti á fiskveiðisviðinu og hugsanleg skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum yrði að halda til haga í sérstökum samningi og sú hefur verið afstaða okkar. Því er hins vegar ekkert að leyna að Evrópubandalagið hefur fyrir sitt leyti talið nauðsynlegt að ljúka þessum málum áður en það gerði við okkur samninga á öðrum sviðum. Og ég tel að þær viðræður sem fram fóru í tíð fyrri ríkisstjórnar bæði af hálfu hv. 7. þm. Reykn. og hálfu 1. þm. Austurl. sýni að Framsfl. var í þeirri ríkisstjórn reiðubúinn til þess að gera slíka samninga ef þeir yrðu ásættanlegir. Nú má það vel vera að menn komist að því síðar að samningarnir séu ekki ásættanlegir. Það er eitt. En hitt að halda því fram að í tíð fyrri ríkisstjórnar hafi þetta aldrei komið til álita og þeir sem nú séu að gera slíka samninga séu að glata sigrinum í landhelgismálinu er auðvitað alveg fráleitt, enda hefur komið mjög glögglega í ljós í þessari umræðu að það er ekki samhengi á milli ummæla formanns og varaformanns Framsfl. í þessu efni. Hv. 1. þm. Austurl. tók mjög skýrt fram í sinni ræðu að það hefði alltaf verið talið hugsanlegt að til einhverra slíkra samninga gæti komið ef það takmarkaði ekki umsvif íslenskra skipa. Ég held að hv. þm. sé mjög samkvæmur sjálfum sér í þessu efni. Hann getur síðar komið fram með þau sjónarmið að á lokastigi hafi samningarnir að hans mati ekki orðið þess eðlis að hann gæti stutt þá og það hefur hann gert hér. Þó að ég telji þau rök ekki fullgild, þá er það út af fyrir sig sjónarmið. En hitt er algerlega fráleitt sem hv. 7. þm. Reykn. heldur hér fram að slík skipti hafi aldrei komið til greina og hafi ekki verið rædd af fyrrv. ríkisstjórn við Evrópubandalagið. Það er gersamlega út í hött, enda stangast hér á fullyrðingar þessara tveggja hv. þm., formanns og varaformanns Framsfl. Að því er varðar sjónarmið hv. 7. þm. Reykn. um jafngldi veiðiheimildanna, þá var hann ekki viðstaddur umræðuna hér áðan þegar ég gerði grein fyrir mínum sjónarmiðum í þessu efni. Það er auðvitað alveg rétt þegar verið er að meta saman verðhlutföll í karfa og þorski að hvorki allur karfinn né allur þorskurinn er seldur á innlendum markaði. En menn mega heldur ekki gleyma því þegar verið er að búa þessi verðhlutföll til eða meta þessi verðhlutföll að það á við um báðar þessar tegundir að hluti af þeim er seldur á erlendum markaði og hluti af þeim var unninn úti á sjó. Og þegar verið er að fjalla um heildarverðmætastuðla Þjóðhagsstofnunar, þá er ekki hægt að horfa fram hjá því að þar er verið að hluta til að meta fisk sem búið er að vinna og að hluta til er verið að fjalla um fisk sem seldur er á erlendum mörkuðum við hæsta verði af því að við takmörkum framboðið inn á þessa markaði. Þannig liggur það fyrir að um það bil 50% af karfanum eru annaðhvort seld á þessum mörkuðum eða unnin um borð í skipunum en aðeins 20% af þorskinum. Og þetta hlýtur að hafa áhrif á það mat sem menn lesa út úr þessum heildarverðmætastuðlum. Það er alveg kórrétt hjá hv. 7. þm. Reykn. að að öllum líkindum munu Evrópubandalagsskipin selja þennan karfa á erlendum markaði. Það gæti alveg verið áhyggjuefni fyrir okkur að slíkt viðbótarframboð hefði einhver áhrif á verðið á þeim markaði. Það er fyllilega efni til nokkurrar umræðu og það er fullkomlega eðlilegt að menn velti því fyrir sér því að auðvitað getur það gerst. En ég hygg að hér sé um svo lítið magn að ræða að það geti aldrei velt þungu hlassi í því efni. En aðalatriðið er að það er ekki hægt eins og hv. þm. setur sitt mál fram að miða verðmæti karfans við þennan takmarkaða markað. Í Þýskalandi eru um 22% af karfaaflanum seld á uppboðsmarkaði þar og taka það hæsta verð sem þar fæst og segja að út frá því eigi að miða heildarverðmætin. Það er gersamlega út í bláinn og fær ekki staðist. Þannig að eftir stendur þrátt fyrir þessa ræðu og þær sem áður hafa verið fluttar að skásti mælikvarðinn sem við höfum í þessu efni og sá eini sem við getum í raun og veru stuðst við eru verðmætastuðlar sjútvrn. en þeir eru ekkert hárnákvæmir eða ekki heilagir eins og hv. 1. þm. Austurl. vill orða það og ég hef margsinnis sagt að ég er alveg sammála honum í því. Það er einfaldlega ekki hægt að búa til verðmætastuðla eða mælistiku sem er alveg óyggjandi og án nokkurra skekkjumarka. Ég hygg að það sé ekki nokkur leið að gera. En þessir verðmætastuðlar komast næst því að sýna eðlilegt mat á milli þessara tegunda.

Virðulegi forseti. Í skýrslu þeirri sem gerð var eftir fundinn í Brussel mun hafa staðið, eftir því sem Morgunblaðið sagði fyrir kosningar: Forsrh. vildi taka fram að Ísland hefði verið og væri reiðubúið til að ganga frá fiskveiðisamningi sem tæki til rannsókna, þróunar, nýtingar og gæslu sameiginlegra fiskstofna og mögulegum gagnkvæmum skiptingum á fiskveiðiheimildum. Sem sagt, þetta er eflaust orðrétt það stendur í skýrslunni. Og staðreyndin er vitanlega sú að við höfum lengi verið skuldbundnir til þess að ganga frá samningi sem tekur til rannsókna, þróunar, nýtingar og gæslu sameiginlegra fiskstofna. En það voru síðustu orðin, ,,mögulegum, gagnkvæmum skiptum á veiðiheimildum`` sem leiddu til þess að Marin kom ekki til Íslands því að hann vildi fá nánari útlistun á því hvaða möguleikar þetta væru og ég varð að segja honum að eini stofninn sem við gætum hugsanlega boðið upp á, væri kolmunni. Það væri eini vannýtti stofninn. Þetta er staðreynd málsins og ég vona að hæstv. ráðherra vefengi þetta ekki því að sjálfur núv. forsrh. Davíð Oddsson var með þetta á kosningafundi hjá sjálfstæðismönnum fyrir kosningar. Og ég veit að í viðtölum sem fóru fram á eftir við Hannes Hafstein þá var þetta endurtekið, að við gætum því miður ekki boðið upp á aðra fiskstofna og það varð til þess að ekkert varð úr viðræðum. Þetta er staðreynd málsins og ég veit ekki hvað þarf út af fyrir sig að deila um það frekar. Ég vil vekja athygli á því að ég sagði í framsöguræðu minni fyrir minnihlutaálitinu að við hefðum talið samningu um skipti á loðnu og langhala miklu frekar koma til greina af því að langhalinn væri vannýttur fiskstofn.

Herra forseti. Það sem máli skiptir er það að hv. 7. þm. Reykv. hefur staðfest hér að hann lýsti því yfir á nefndum fundi með framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins að Íslendingar væru reiðubúnir að ganga frá samningi sem fæli í sér hugsanleg skipti á veiðiheimildum. Það er kjarni þessa máls sem hv. þm. hefur hér staðfest að hann hafi lýst yfir. Og auðvitað er það alveg fráleitt að sá maður sem hefur lýst þessu yfir fyrir Íslands hönd geti komið hér nokkrum missirum seinna og sakað aðra um að hafa gefið eftir í landhelgissigrinum. Auðvitað er það alveg fráleitt. Hitt er annað mál að hér var aðeins lesinn upp mjög lítill hluti af þessari fundargerð og það væri auðvitað æskilegt að hv. þm. beitti sér fyrir því að hún yrði birt í heild til þess að skýra þetta mál að öðru leyti, sérstaklega að því er varðar boð til Marins á þessum fundi um að koma hingað og hvaða aðrar fisktegundir voru nefndar á fundinum sem hugsanleg skipti á veiðiheimildum. Vegna þess að hv. 7. þm. Reykv. hefur nefnt það hér að á þessum fundi hafi verið tilgreindar tilteknar tegundir og fram hafi komið á fundinum boð til Marins um að koma hingað, þá er nauðsynlegt að fundargerðin sé birt að stærri hluta til þannig að sá hluti sem lýtur að heimboðinu og þessum tilteknu tegundum verði birtur.

Virðulegi forseti. Þetta er nú orðin satt að segja hálfundarleg þráhyggja. Við höfum allt frá 1972 tjáð okkur reiðubúna til þess að semja um rannsóknir og eftirlit með fiskstofnum. Við höfum alltaf gert það og þótt það væru ekki allir ánægðir með samninginn sem lá fyrir 1981, þá var afar erfitt að neita þeim samningi sem þá lá fyrir en það strandaði á veiðiheimildum. Það strandaði á því að við bentum á kolmunnann eins og við höfum alltaf gert og þeir lýstu ekki áhuga á kolmunnanum. Þetta er bara staðreynd málsins. Á árinu 1989 er ákveðið eins og allir vita að skoða hvort megi skipta á veiðiheimildum en við töldum okkur ekki fært að benda á annan fisk en kolmunnann og það var ekki heldur áhugi fyrir því svo að ég held að málið liggi út af fyrir sig algerlega ljóst fyrir. Að sjálfsögðu kom ekki til mála að hafna því að halda áfram þeirri viðleitni sem við höfðum beint eða óbeint gengist undir með samningnum frá 1972--1976 að gera tilraun til þess að ná samningi.

Herra forseti. Mig langar til þess að spyrja hv. 7. þm. Reykn. sem hér hefur staðfest að hann hafi lýst því yfir að Íslendingar væru reiðubúnir að ganga frá samningi um gagnkvæmar veiðiheimildir, hvort hann telji það vera í samræmi við slíka yfirlýsingu að saka nú, á ekki lengri tíma sem liðinn er frá því að þessi yfirlýsing var gefin, aðra um að hafa gefið eftir af landhelgissigrinum og hleypt erlendum skipum inn í íslenska landhelgi. Er það frambærilegt að saka nú aðra um að hafa gefið eftir af landhelgissigrinum eftir að hafa opnað viðræður með yfirlýsingu af þessu tagi í apríl árið 1990?