Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseta Alþingis hefur borist svohljóðandi bréf frá Kristni H. Gunnarssyni, 9. þm. Norðvest., dagsett 25. febrúar 2009: „Ég tilkynni forseta Alþingis hér með að ég hef með bréfi í dag sagt mig úr þingflokki Frjálslynda flokksins. Virðingarfyllst, Kristinn H. Gunnarsson.“

Frú forseti. Þann 5. desember 2008, í umræðu um samninga um ábyrgð ríkissjóðs vegna innstæðna á útibúum íslenskra viðskiptabanka á EES-svæðinu, sagði hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon, með leyfi frú forseta: „Það er alveg hárrétt hjá formanni utanríkismálanefndar að hér er farið fram á pólitískan stuðning við uppgjöfina í Icesave-deilunni.“ Síðan segir hæstv. ráðherra: „Ég vil hins vegar hér fyrir hönd okkar þingmanna Vinstri grænna lýsa því yfir að við lítum á þetta sem riftanlegan eða ógildanlegan nauðungarsamning og áskiljum okkur allan rétt í framhaldinu hvað það varðar.“ Nú hefur hæstv. ráðherra skipað samninganefnd og hún fær væntanlega það verkefni að rifta þessum samningum. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort það sé ekki alveg á tæru að svo verði og ég vil ekki heyra 10 ára sögu um þátttöku Sjálfstæðisflokksins í þessu máli. Ég vil líta á stöðuna eins og hún er núna, þjóðin lítur á stöðuna eins og hún er núna og vill fá úrræði núna. Hæstv. ráðherra hefur einnig skipað formann nefndarinnar pólitíkus, fyrrverandi ráðherra og á sama tíma er verið að gagnrýna að pólitíkus sé í öðru starfi. Ég hefði talið að í þessa nefnd ættu að fara mestu mannvitsbrekkur íslensku þjóðarinnar, endurskoðendur þrælvanir tölum og slíku, og ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi haft það að leiðarljósi.

Frú forseti. Ég veit ekki hvort hv. fyrirspyrjandi er að bjóða sig fram í nefndina, ég skal taka það til góðlátlegrar skoðunar ef hv. þingmaður vill leggja okkur lið í þessu ákaflega erfiða verkefni. Staðan er einfaldlega sú að við tökum við þessu verkefni nú í febrúarmánuði eins og fráfarandi ríkisstjórn skildi við það. Hlutverk okkar er að reyna að greiða úr þeim miklu ógöngum sem þetta mál hefur leitt yfir okkur og í það hefur núna verið skipuð samninganefnd, að mínu mati mjög vel mönnuð, undir forustu sendiherra okkar í Kaupmannahöfn og með þeim fulltrúum úr ráðuneytum og seðlabanka sem hafa með þessi mál að gera á sínu sviði. Henni til aðstoðar mun síðan verða fengið lið, væntanlega bæði innlendra og erlendra sérfræðinga, til að styrkja framgöngu okkar að þessu leyti eins og nokkur kostur er. Það hefur ekki verið samið um neitt í þessum efnum, það liggur enginn samningur fyrir. Hitt er öllum ljóst, mikilvægi þess að viðræður geti haldið áfram og mönnum eru líka ljósar væntanlegar afleiðingar þess ef það yrði ekki. Ég hygg að hv. þingmaður þekki þetta nokkuð vel og hefur væntanlega í sínum flokki heyrt röksemdir fyrri ríkisstjórnar fyrir því að staðið yrði að málum eins og þar var ákveðið að gera. Afstaða mín til þess hefur ekki breyst að það er harkalegt og ósanngjarnt að Ísland skuli ekki eiga þess kost að fá úrskurð mála sinna fyrir gerðardómi eða dómstólum, eins og við höfum átt fram að þessu, en sú er staðan. Fyrri ríkisstjórn ákvað að reyna ekki málshöfðun í Bretlandi og féll á tíma með það mál 7. janúar sl. Þannig tökum við við málinu og ætlum að gera okkar besta til að greiða úr því. Það er öllum ljóst að það er mikið í húfi og kannski hafa sjaldan verið sett í hendurnar á nokkurri samninganefnd á vegum íslenska ríkisins 

Frú forseti. Það vill svo skemmtilega til að ég þarf eiginlega ekki að segja neitt sjálfur því ég ætla að lesa það sem hæstv. ráðherra sagði þann 15. desember, með leyfi frú forseta: „Það hefur alltaf slegið mig illa, burt séð frá viðhorfum mínum til innihalds mála, þegar menn grípa til nauðhyggjuröksemda og telja sig þar með ekki þurfa frekari vitna við, þetta sé bara svona og það verði bara að gera þetta svona. Þess vegna fór maður að spyrja sig strax í októbermánuði og nóvembermánuði: Verðum við ekki að reyna að átta okkur á því hvað þetta þýðir í heild sinni?“ Það er einmitt þetta sem hæstv. ráðherra segir: Þetta er bara svona og þess vegna verður að gera þetta svona. Ég skora á hæstv. ráðherra að standa með mér í því að vernda hagsmuni þjóðarinnar í þessu máli og fela samninganefnd sinni í besta falli að rifta þessu, í versta falli að semja um að þetta sé vaxtalaust.

Herra forseti. Ég held að það hljóti allir að eiga sér eitt markmið í þessu máli og það er að gæta hagsmuna íslenska þjóðarbúsins sem best. Ég veit að hv. þingmaður er mikill áhugamaður um það og hv. þingmaður deilir með mér og væntanlega öllum hér inni áhyggjum af því að byrðarnar af þessu ólánsmáli gætu orðið okkur mjög þungbærar og erfiðar. Hendur okkar sem tókum við völdum í landinu 1. febrúar sl. eru ákaflega bundnar af því hvernig fráfarandi ríkisstjórn skildi við þetta mál, ítem að við erum með samþykkt Alþingis til að vinna eftir, þessa sama þings sem enn situr sem samþykkti þingsályktunartillögu. Það gerðu ekki allir, það studdu hana ekki allir, sennilega ekki hv. þingmaður ef ég man rétt. Þingsályktunartillagan setti málið í farveg og meðan Alþingi hefur ekki breytt afstöðu sinni hljótum við að vinna með hliðsjón af því. Markmiðið er að sjálfsögðu að ná einhverri niðurstöðu í þetta mál, niðurstöðu sem við getum búið við og að ekki verði út úr þessu skuldbindingar eða greiðslubyrði 

Frú forseti. Það er brýnt og við framsóknarmenn hér á þingi höfum haldið því fram að við notum þá örfáu daga sem eftir eru fram að kosningum til að koma héðan góðum málum til að mæta því bráða ástandi sem við okkur blasir, þeim miklu vandamálum. Reyndar höfum við framsóknarmenn lagt fram tillögur í þeim efnum um hvernig við viljum að vanda fyrirtækja og heimila verði mætt sem mér heyrist að hæstv. forsætisráðherra hafi misskilið herfilega og við þurfum að ræða betur á vettvangi þingsins. En mig langar að spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvernig hún ætli sér að bregðast því að næstkomandi vor munu 40 þúsund námsmenn koma út á vinnumarkaðinn úr skólum landsins, og þá er ég að tala um háskóla og framhaldsskóla. Hefur hæstv. ráðherra hugleitt hvaða staða muni koma upp í íslensku samfélagi og íslenskum vinnumarkaði þegar 40 þúsund námsmenn munu koma út á vinnumarkaðinn í ofanálag þar sem mögulega 20 þúsund atvinnulausir eru fyrir? Til hvaða úrræða vill hæstv. ráðherra grípa? Vill hæstv. ráðherra bregðast við með þeim hætti að auka námsframboð innan háskóla og framhaldsskóla þannig að í stað þess að ungt fólk gangi um göturnar atvinnulaust geti það snúið sér að einhverjum verkefnum, haldið áfram að mennta sig? Ég tel það mjög brýnt í þessu ástandi að þessir 40 þúsund einstaklingar hafi eitthvað fyrir stafni. Því spyr ég hæstv. ráðherra hvernig ríkisstjórnin ætli að beita sér í þeim efnum að koma til móts við þarfir þessa fjölmenna hóps.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birki J. Jónssyni þessa fyrirspurn. Þetta eru eðlilegar áhyggjur sem hann lýsir og nú síðast í gær voru fulltrúar framhaldsskóla í heimsókn hjá mér að viðra áhyggjur sínar af sumarstörfum fyrir framhaldsskólanema. Það er margt sem hangir á þeirri spýtu, til að mynda miðast framfærslugrunnur Lánasjóðs ísl. námsmanna við það að námsmenn hafi eina milljón í sjálfsaflafé sem þeir afla sér væntanlega með sumartekjum og síðan vinnu með námi. Það er því mjög margt sem hangir á þeirri spýtu ef lítið verður um vinnuframboð handa námsmönnum. Það er farinn af stað vinnuhópur undir stjórn iðnaðarráðuneytisins sem snýst um þetta, sumarstarfamál námsmanna, hvað hægt sé að gera í þeim efnum. Framhaldsskólanemar, svo dæmi sé tekið, hafa mikið leitað til sveitarfélaga sinna um vinnu en sveitarfélög stefna flest að því að skera þar niður líka. Vinnuhópurinn er nýlega farinn af stað, var skipaður í gær, menntamálaráðuneytið skipaði sinn fulltrúa í gær og hann á að vinna hratt að því að koma fram með tillögur til lausnar. Enn fremur vil ég nefna að annar vinnuhópur er í gangi sem snýr sérstaklega að samspili lánasjóðsins og vinnumarkaðarins þar sem í sitja fulltrúar Lánasjóðs ísl. námsmanna, Atvinnuleysistryggingasjóðs og Vinnumálastofnunar. Þar er verið að finna út úr þessu atvinnuástandi og hvernig hægt verði að koma til móts við námsmenn á háskólastigi. Hér er verið að horfa á allar lausnir og sá möguleiki sem hv. þingmaður nefndi, að hugsanlega yrði aukið námsframboð í sumar til að námsmenn gætu nýtt tíma sinn og unnið sér í haginn með þeim hætti er að sjálfsögðu líka til skoðunar í þessum hópi.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra þessi svör jafnframt sem ég hvet hana til að vinna hratt að þessum málum. Það er lítill tími til stefnu og við þurfum líka í þessu samhengi að hugsa um það hvernig námsmenn eiga að geta framfleytt sjálfum sér. Námsmenn hér á landi hafa hingað til unnið mikið með námi sínu og þar af leiðandi getað staðið allsæmilega undir sinni framfærslu. Nú er ljóst að sú atvinna er ekki lengur í boði sem íslenskir námsmenn hafa getað sótt í - hvernig sér hæstv. ráðherra stöðuna næsta sumar? Eiga námsmenn að framfleyta sér á tímabundnum atvinnuleysisbótum eða ætlum við að auka námsframboðið innan háskólanna, jafnvel framhaldsskólanna, þannig að við eyðum ekki og sóum dýrmætum tíma hjá þessum 40.000 einstaklingum sem ég ræði hér um? 
             Ég tel mjög brýnt að hæstv. ráðherra haldi þinginu upplýstu um þessa stöðu því að við verðum að gera okkur grein fyrir því að þetta snertir ekki einungis þá 40.000 námsmenn sem eru að 

Virðulegi forseti. Ég tek undir það að vinna þarf hratt og við leggjum áherslu á að þessir hópar skili af sér sem fyrst, helst innan tveggja vikna eða svo. Eins og ég segi eru allir möguleikar undir, m.a. þeir að framboð á námi verði aukið. Þá þarf auðvitað líka að huga að stöðu lánasjóðsins sem hingað til hefur reiknað framfærslugrunn sinn út frá því að námsmenn hafi sjálfsaflafé. Þá þarf væntanlega að fara sérstaklega ofan í það mál því að eins og við vitum sem hér sitjum er staða hans ekki sterk eftir að gengið var á eigið fé hans um heilan milljarð í síðustu fjárlögum. Það er alveg ljóst að þessi úrlausnarefni eru mjög brýn og það verða engar auðveldar lausnir á þeim.

Frú forseti. Okkur hafa borist þær fréttir að það sé búið að selja Morgunblaðið valinkunnum hópi auðmanna, nánar tiltekið öflugum mönnum í íslenskri útgerð. Þá vakna ýmsar spurningar í sambandi við þessa sölu, t.d. hversu mikið var afskrifað af skuldum Morgunblaðsins og ýmsar slíkar spurningar, eins og t.d. hvernig stóð á því að þetta blað var svo lengi rekið áfram með bullandi tapi og algjörlega án nokkurs fjárhagslegs ávinnings fyrir bankann. Í þessu sambandi má glöggt sjá að þegar slíkur hópur kaupir Morgunblaðið, eins og þetta útgerðarfólk gerir, vakna spurningar um það, því að það eru miklar deilur í samfélaginu um kvótakerfið, þjóðinni finnst kvótakerfið ranglátt, ömurlegt og hafa skapað spillingu í þessu landi - þá vakna spurningar um það hvort þetta sé ekki til þess að vekja upp enn frekari hugsanir um meiri og meiri spillingu þegar slíkur hópur manna sem ég vil annars ekki segja neitt ljótt um eignast slíkan fjölmiðil 

Frú forseti. Þetta mál hefur alfarið verið í höndum viðkomandi banka og væntanlega bankaráðs þess banka eins og stærstu mál eru. Ég hef ekki komið nálægt því, það hefur ekki komið inn á mitt borð og ekki verið rætt við mig, enda er það ekki þannig sem kaupin eiga að gerast á eyrinni að eigandinn í þessu tilviki eða sá sem fer með eignarhaldið fyrir hönd þjóðarinnar sé að ráðskast með það hvernig bankinn leysir úr einstökum málum. Þá fyrst held ég að ástæða væri til að hafa áhyggjur og gera athugasemdir ef það hefði verið þannig að ég hefði eitthvað verið með puttana í því eða reynt að stýra því hvernig bankinn færi með málefni þessa fyrirtækis. Það hefur ekki verið, það er algerlega á hreinu að þetta hefur alfarið verið unnið af bankanum sjálfum 

Gjafakvótaþegar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Auðvitað getur ráðherrann ekki skipt sér af hverju einstöku máli þar sem banki þarf að gera upp fyrirtæki, en það eru gríðarlega mörg viðfangsefni sem bankarnir standa frammi fyrir, eins og t.d. banki sem situr uppi með útgerð sem er með allt niður um sig, kannski vegna þess að hún keypti hlutabréf í banka sem fór á hausinn en var ekki að sinna útgerð o.s.frv. Bankinn þarf að svara því hvernig vinna eigi úr slíkum málum. Þetta mál vekur hins vegar sérstaka athygli vegna þess að talað er um fjölmiðla sem fjórða valdið í landinu. Þegar fjórða valdið - Morgunblaðið er hluti af því - fer svona algjörlega í hendur lítils hagsmunahóps og talsmanns ákveðins, hvað eigum við að segja, atvinnuvegar hlýtur að vakna upp sú spurning hvort þetta sé eðlilegt. Sú spurning hlýtur líka að vakna upp hvort við þyrftum ekki 

Frú forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni, bankarnir eru með mörg og afar vandasöm verkefni í sínum höndum í þeim tilvikum sem mikilvæg fyrirtæki hafa komist í þá erfiðleika að bankarnir eru í raun og veru komnir með þau í gjörgæslu eða í sínar hendur. Að sjálfsögðu skiptir miklu máli að þar sé þá faglega og vel að endurskipulagningu slíkra fyrirtækja staðið, endurfjármögnun eða sölu þeirra. Ég held að við verðum bara að treysta því og vona að svo sé gert. Það er líka mikilvægt að slík ferli séu sem gagnsæjust, veittar séu hlutlægar upplýsingar bæði um hvernig er unnið og á hvaða forsendum ákvarðanir eru teknar. Í þeim tilvikum að bankarnir leysa úr þessum málum sjálfir eru þau alfarið hjá þeim og það væri þá ekki nema horfið væri að því ráði, sem reyndar er í skoðun og undirbúningi, að einhver slík tilvik færðust yfir í hendur eignaumsýslufélags sem meðferð þeirra yrði önnur. Um aðra þætti mála sem lúta að fjölmiðlalöggjöf eða samkeppnismálum og hættunni á hringamyndun og öðru slíku má að sjálfsögðu margt ræða og ég geri ekki lítið úr því að það er þörf á því að 

Hæstv. forseti. Allar aðgerðir ríkisstjórnarinnar virðast vera til bráðabirgða og fæstar þeirra snúa að endurreisn íslenska efnahagslífsins, því miður. Enn eru ríkisbankarnir stjórnlausir og það sem verra er, sparisjóðunum er að blæða út fyrir framan augun á ríkisstjórninni, fyrir framan augun á hæstv. fjármálaráðherra. Ég hélt að við sem sitjum á Alþingi værum sammála því að það væri grundvallaratriði að endurreisa íslenska hagkerfið á sem stystum tíma. Ég veit ekki betur en að við séum líka öll sammála því að forsenda þess að koma bönkunum, sparisjóðunum og öðrum fjármálastofnunum fyrir vind á ný sé að við náum að reisa við íslensku heimilin, íslensku fyrirtækin. Þann 11. febrúar, fyrir hálfum mánuði, fjallaði ég um stjórnleysi bankanna. Síðan þá hefur ekkert gerst. Þetta var í kjölfar þess að hæstv. forsætisráðherra hafði lýst yfir vantrausti út frá pólitískum forsendum á sitjandi bankaráðsformenn Kaupþings banka og Íslandsbanka sem nú heitir. Þeir eru báðir þekktir að heiðarleika, þessir menn, og mikilli þekkingu á íslensku viðskiptalífi. Þá var einnig skipt út bankaráðsformanni þriðja bankans, Landsbankans, en á öðrum forsendum þar sem hann langaði í bankastjórastólinn. Eins og ég segi hefur síðan þá ekkert gerst að frátöldu klúðri hæstv. fjármálaráðherra  Ég spyr því hæstv. fjármálaráðherra í fullri einlægni í ljósi alvarlegrar stöðu 

Forseti biður þingmenn um að gæta hófs í málflutningi.

Frú forseti. Það er út af fyrir sig rétt ef túlka má ræðu hv. þingmanns sem sjálfsgagnrýni að það er risavaxið verkefni að greiða úr þeim viðskilnaði sem Sjálfstæðisflokkurinn skilur eftir sig. Það er hverju orði sannara. Það lýtur að mörgu í efnahagslífi okkar, fjármálakerfi og þjóðarbúskap. Það er hins vegar mikill misskilningur hjá hv. þingmanni að þessi ríkisstjórn sé eingöngu að grípa til bráðabirgðaráðstafana og það er enn meiri misskilningur ef hann heldur að þessi ríkisstjórn sé ekki að gera neitt. Þar held ég að hv. þingmaður hitti sjálfan sig og sinn eigin flokk fyrir. Ætli það sé ekki frekar þannig að lítið hafi orðið úr tímanum frá októberbyrjun og til loka janúar ef það er borið saman við þá 25 daga sem þessi ríkisstjórn hefur haft til starfa og er búin að koma miklu í verk og vinnur hörðum höndum að margvíslegu endurreisnarstarfi. Af því að hv. þingmaður nefndi sparisjóðina get ég upplýst að ég átti fundi með tveimur stærstu sparisjóðunum í gær. Þeirra mál eru í skoðun, að sjálfsögðu. Okkur er öllum ljóst hversu mikilvægt er að reyna að verjast því að frekari áföll verði og fleiri fjármálastofnanir komist í þrot. Það er búið að grípa til ýmissa björgunaraðgerða, t.d. í samstarfi fjármálaráðuneytisins og Seðlabankans, sem hafa tryggt að bankar og fjármálastofnanir eru starfandi í dag en væru það ekki ef menn hefðu ekki haft kjark til að taka stórar ákvarðanir, í sumum tilvikum milljarðaákvarðanir, til að tryggja að ekki færi á versta veg. Það er fráleitt tal og hv. þingmanni ekki samboðið að tala um að bankarnir séu stjórnlausir, það er algjör lítilsvirðing við það góða fólk sem þar vinnur núna hörðum höndum við ákaflega erfiðar aðstæður við að reyna að gera allt í senn, koma skipulagi nýju bankanna í form, koma þar saman ársreikningum og standa í stanslausum aðgerðum til að reyna að aðstoða fyrirtæki og heimili í þeim erfiðleikum sem viðskilnaður Sjálfstæðisflokksins 

Hæstv. forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka fyrir svör hæstv. fjármálaráðherra. Auðvitað er ég ekki að vega að því fólki sem starfar í bönkunum. Ég er að tala um að bankarnir séu stjórnlausir að því leytinu til að hæstv. fjármálaráðherra hefur ekki tekist að skipa bankaráðsformenn. Það er það sem umræða mín gekk út á og algjör útúrsnúningur, hæstv. forseti, að segja að ég hafi sagt að fólkið í bönkunum ynni ekki vinnuna sína. Það sem gerist alltaf hjá öllum fyrirtækjum, hvort sem það eru bankar, fyrirtæki á einkamarkaði, opinber fyrirtæki eða hvað sem er, er að þegar ekki er ljóst hver skipstjórinn er í brúnni verður ákveðin óvissa innan fyrirtækjanna og það verður alltaf erfiðara fyrir þá sem eru í fyrirtækjunum að ganga til verka. Það þarf alltaf skipstjóra um borð.  Það sem ég er að undirstrika er að hæstv. fjármálaráðherra hefur ekki tekist að skipa bankaráðsformenn og nú á að fara að skipa bráðabirgðastjórn yfir Seðlabankann. Hvað skyldi það taka langan tíma?

Frú forseti. Ég bið bara hv. þingmann að hafa ekki af þessu stórar áhyggjur. Í augnablikinu, kannski einn til tvo daga, er eitt sæti laust í einu bankaráði, það er nú allur vandinn. Að sjálfsögðu eru bankaráðin starfandi og ef á þarf að halda stjórna varaformenn bankaráðanna fundum meðan svo stendur á. Það ástand mun ekki vara lengi. Ég get fullvissað hv. þingmann um það. Það voru mér vonbrigði að þeir ágætu menn sem tóku að sér formennsku í bankaráðum Kaupþings og Glitnis skyldu óska eftir því að hætta. Mér leiddist líka hvernig Sjálfstæðisflokkurinn fór að reyna að gera út á það mál, ákaflega ómerkilega satt best að segja. Það var hvorki gott fyrir mig né þá ágætu menn sem þar áttu í hlut. Ég hef fulla trú á að við hefðum leyst farsællega úr því máli ef við hefðum fengið frið til þess en það fengum við ekki vegna Sjálfstæðisflokksins. Sú varð þess vegna niðurstaðan í því tilviki sem allir þekkja. Hv. þingmaður þarf ekki að hafa af þessu minnstu áhyggjur, ég legg til að hann sofi bara rólega í Kópavoginum.

Frú forseti. Við ræddum hér fyrr í fyrirspurnatímanum um atvinnumál og nauðsyn þess að standa vörð um og tryggja sem mesta atvinnu í landinu. Mér varð í því sambandi hugsað til ágæts fyrirtækis, Sementsverksmiðjunnar á Akranesi. Starfsmenn Sementsverksmiðjunnar hafa sent þingmönnum bréf þar sem minnt er á þá góðu framleiðslu sem þar er. Þetta er vel rekið fyrirtæki og hefur starfað í líklega meira en 50 ár og framleitt sement fyrir landsmenn. Maður veltir því fyrir sér hvort ráðherrann sé á vaktinni varðandi það að standa vörð um innlend fyrirtæki sem framleiða innlenda vöru með innlendu vinnuafli. Þess er skemmst að minnast að við misstum skipaiðnaðinn úr landi vegna þess að honum var ekki sinnt. Hann var látinn drabbast niður og í þenslu misstum við hann að stórum hluta úr landi. Í kreppuástandi getum við líka verið í sömu hættu ef ekki er staðinn vörður. Við verðum að efla og standa vörð um allt sem íslenskt er. Vel má vera að samkeppnissjónarmið séu mikilvæg, að samkeppni við innflutt sement sé mikilvæg, en enn mikilvægara er að standa vörð um innlend störf og innlenda framleiðslu. Ég vil spyrja hæstv. iðnaðarráðherra hvort hann hafi leitt hugann að þessum fyrirtækjum, hvort hann hafi leitt hugann að stöðu Sementsverksmiðjunnar t.d. varðandi forgang að opinberum framkvæmdum við sölu sements. Við verðum að gera 

Frú forseti. Hv. þingmaður spurði hvort ég hefði leitt hugann að málefnum Sementsverksmiðjunnar og öðrum innlendum fyrirtækjum í samkeppnisiðnaði sem hugsanlega væri hægt að beita til þess að skapa fleiri störf hér á Íslandi. Því er til að svara að iðnaðarráðherrann hefur leitt hugann að því mörgum sinnum og hefur átt samtöl um þau efni. Ekki vil ég lofa því að hægt sé að ganga svo frá málum að beinlínis sé hægt að tryggja einu tilteknu fyrirtæki forgang í viðskiptum. Ég get hins vegar fullvissað hv. þingmann um það að eins og sakir standa vænkast hagur samkeppnisiðnaðar vegna þess að gengisbreytingar hafa orðið til þess að styrkja stoðir þeirra fyrirtækja. Það er alveg ljóst að við munum gera það sem hægt er til að efla innlenda sementsframleiðslu. Sú framleiðsla sem hv. þingmaður vísar til hefur mjög góðan orðstír. Verksmiðjan sem um ræðir og hefur mörgum sinnum komið til tals hér á Íslandi skapar mjög mikilvæg störf og ekki mun þurfa á neinum eftirrekstri að halda til þess að reyna að ýta undir þá framleiðslu. Iðnaðarráðherrann hefur líka leitt hugann að margvíslegum öðrum hlutum sem geta orðið til þess að ýta undir sköpun íslenskra starfa. Til að mynda veit hv. þingmaður að ég hef beitt mér fyrir því að sköpuð verði 2.000 störf á Suðurnesjum til þess að reyna að vinna bug á atvinnuleysinu. Ég á hér við Helguvík sem ég veit að hv. þingmaður og ég erum svolítið ósammála um. Sömuleiðis á ég í viðræðum við Elkem um möguleikana á því að setja upp 350 manna sólarkísilverksmiðju í næsta nágrenni við Sementsverksmiðjuna. Í kjördæmi hv. þingmanns eru líka í gangi hugmyndir og vinna við að koma af stað koltrefjaverksmiðju sem gæti skapað 70 störf á Sauðárkróki og svo mætti lengi telja. Um þetta erum við hv. þingmaður meira og minna 

Frú forseti. Það er gott og blessað að huga að nýjum fyrirtækjum og nýjum iðnaði. En menn mega ekki horfa fram hjá því sem fyrir er og standa vörð um það, þess vegna vek ég sérstaka athygli á þessu. Við höfum hér áður, þingmenn Vinstri grænna, vakið athygli á útflutningi á óunnum gámafiski sem jafnvel gæti skapað nokkur hundruð eða þúsund störf ef hann væri unninn hér á landi, ef honum væri landað hér. Sama gildir um það sem ég var hér að nefna. Ég legg áherslu á að við verðum að huga að þeim atvinnugreinum, þeim fyrirtækjum, þeim iðnaði, þeim störfum sem eru nú þegar fyrir í landinu. Það getur kreppt að þeim. Það getur kreppt að í byggingariðnaðinum og gerir það. Þá getur fólk líka hugað að því hvað sú kreppa getur haft í för með sér. Okkur ber ekki aðeins að horfa til nýrra stórra verkefna, sem sum eru  
            

Frú forseti. Hv. þingmaður gengur héðan úr stólnum formælandi hinum góða EES-samningi sem ég er sammála hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur um að skapaði mjög sterk tækifæri fyrir Íslendinga sem Íslendingar nýttu. Hitt er hárrétt hjá hv. þingmanni að okkur ber sem stjórnvaldi að gera allt sem hægt er til að ýta undir innlenda framleiðslu og svo sannarlega mun ekki standa á mér að gera það sem hægt er til þess að draga úr því að Íslendingar noti innfluttan varning og noti í staðinn innlenda framleiðslu. Ég held að þeir möguleikar sem fram undan eru á næstu missirum til þess að skapa störf innan lands felist einmitt í vexti íslenskra fyrirtækja, stórfyrirtækja eins og Sementsverksmiðjunnar og líka stórra íslenskra alþjóðlegra fyrirtækja eins og Marels og Össurar. Innri vöxtur þeirra á að geta orðið allur hér á Íslandi ef hægt er að skapa stöðugleika og stefnu inn í framtíðina. Hvað vilja þessi fyrirtæki? Jú, þau vilja stöðugt gengi, þau vilja nýjan gjaldmiðil, þau vilja stefna á Evrópusambandið, og ég vil stefna þangað 

Frú forseti. Þá er komið til 3. umr. í þinginu frumvarp til laga um breytingar á lögum nr. 36/2001, um Seðlabanka Íslands. Þetta mál hefur verið í þrjár vikur í þinginu. Því var dreift 4. febrúar sl., mælt var fyrir því 6. sama mánaðar og þann 9. hóf viðskiptanefnd umfjöllun um málið, hélt eina níu fundi og gerði á frumvarpinu nokkrar breytingar sem voru kynntar og allar samþykktar við 2. umr. Í rauninni er um að ræða tiltölulega einfalt mál. Það er skýrt afmarkað og í rauninni tvíþætt. Í fyrsta lagi er verið að formgera lagaramma í kringum peningastefnunefnd bankans og tryggja að í störfum hennar ríki gegnsæi og að henni komi tveir utanaðkomandi aðilar. Í öðru lagi er verið að leggja af hina fjölskipuðu bankastjórn Seðlabankans, þriggja manna bankastjórn, og setja einn seðlabankastjóra í stað hinna þriggja. Meginefnisbreytingin sem nefndin gerði, og Alþingi samþykkti við 2. umr., var að einnig skyldi skipa aðstoðarseðlabankastjóra. Ég ætla ekki að fara ítarlega yfir þær breytingar sem voru gerðar við 2. umr. en þær lutu í rauninni að því að styrkja meginstefnu frumvarpsins, sem ég hef hér lýst, sem var til þess fallið að auka enn á gegnsæi og upplýsingaskyldu, m.a. með því að peningastefnunefnd skuli birta fundargerðir sínar og hún skyldi taka tillit til fjármálastöðugleika í störfum sínum. Það voru afmarkaðar hæfiskröfur í þessu máli, sett á ákvæði um að matsnefnd skyldi skipa áður en skipað yrði í stöðuna og loks voru sett inn í frumvarpið ákvæði um svokallaða veltiskipan sem þýðir að ekki falla allir út úr stjórnum og nefndum á sama tíma. Ég vil þakka fyrir þær góðu viðtökur og þá víðtæku samstöðu sem ríkti um afgreiðslu þessa máls við 2. umr. á föstudaginn þegar frumvarpið var samþykkt til 3. umr. með 50 samhljóða atkvæðum. Reyndar kom upp ágreiningur við Sjálfstæðisflokkinn sem flutti tvær tillögur sem ekki hlutu brautargengi við 2. umr., annars vegar hvað varðaði menntunarkröfurnar og hins vegar um það hver skyldi skipa í fyrsta sinn annan utanaðkomandi manninn sem sæti á að taka í peningastefnunefnd bankans. Þessar tillögur sjálfstæðismanna voru felldar og eins sátu þeir hjá við ákvæði til bráðabirgða, eitt af tveimur eða þremur. Að öðru leyti vil ég þakka fyrir þann góða stuðning og þá miklu samstöðu sem hefur ríkt í þessu máli. Málinu var að beiðni Sjálfstæðisflokksins vísað aftur til nefndar á milli 2. og 3. umr. Nefndin hittist og hélt tvo fundi. Fyrst hittist nefndin á mánudaginn og á þann fund komu Jón Sigurgeirsson frá Seðlabanka Íslands og Stefan Loesch frá JP Morgan í Lundúnum. Á þeim fundi var upplýst og rætt um að væntanleg væri skýrsla sem unnin væri á vegum framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins og í henni mundi vera að finna tillögur um hert eftirlit með fjármálamörkuðum. Á fundinum kom fram að í skýrslunni væru ef til vill atriði sem eðlilegt væri að taka til skoðunar vegna reglusetningar um eftirlit með fjármálamörkuðum hér á landi. Það varð niðurstaða meiri hluta nefndarinnar að bíða þess að skýrslan kæmi út og væri gerð opinber, sem var í gær. Á öðrum fundi viðskiptanefndar á milli umræðna var þessari skýrslu dreift. Í hádeginu í gær var haldinn stuttur fundur. Á þann fund komu Ágúst Geir Ágústsson, frá forsætisráðuneyti, og Áslaug Árnadóttir, frá viðskiptaráðuneyti. Þau tvö ásamt Stefáni Hauki Jóhannessyni, sendiherra Íslands í Brussel, og Martin Eyjólfssyni, sem er sviðsstjóri viðskiptasviðs utanríkisráðuneytisins, höfðu farið yfir skýrsluna sem er nokkuð efnismikil. Hún er einar 84 síður með viðaukum. Þessir embættismenn höfðu farið yfir skýrsluna og lögðu fram minnisblað, hálft þriðja blað, um helstu atriði hennar. Þessi skýrsla fjallar um orsakir fjármálakreppunnar, um úrbætur sem nauðsynlegar eru, að mati nefndarinnar, á regluverki á fjármálamarkaði í Evrópu, um breytingar á eftirliti með fjármálamarkaði og um breytingar sem að mati nefndarinnar þarf að gera á alþjóðavísu. Í skýrslunni eru settar fram 30 tillögur til úrbóta sem eflaust munu í fyllingu tímans rata inn í löggjöf Evrópusambandsins. Samkvæmt þeim upplýsingum sem fyrir liggja er stefnt að því að það muni verða á árinu 2013. Löggjafarferli Evrópusambandsins tekur venjulega sinn tíma og er ljóst að þessi tími fram til 2013 er óvenjustuttur miðað við Evrópusambandið. Ég vil þakka þeim embættismönnum sem tóku saman þetta yfirlit yfir þessa skýrslu. Ég ætla að hlaupa aðeins á helstu niðurstöðum þeirra. Skýrslan skiptist í fjóra kafla. Í I. kafla er fjallað um orsakir fjármálakreppunnar, eins og ég nefndi áðan, í II. kafla um úrbætur á regluverki á fjármálamarkaði, í III. kafla um breytingar á eftirliti á fjármálamarkaði og loks er í IV. kafla fjallað um breytingar sem gera þarf á alþjóðavettvangi. Helstu tillögur skýrsluhöfunda - og nú vitna ég, með leyfi forseta, í minnisblað það sem lagt var fram á fundi nefndarinnar í hádeginu í gær - lúta að því að mótaðar verði nýjar reglur sem miði að því að draga úr áhættu, bæta áhættumat og kerfislegar leiðir til að bregðast við áföllum, draga úr sveiflum og bæta gegnsæi. Þá er lagt til að eftirlit með fjármálamarkaði verði samræmt og bætt og gert er ráð fyrir meiri samvinnu eftirlitsaðila með öllum greinum fjármálaþjónustu innan Evrópusambandsins. Loks er lögð áhersla á að minnka verði sveigjanleika einstakra aðildarlanda við innleiðingu reglna á fjármálamarkaði til að tryggja samkeppni á innri markaðnum. Síðan er farið yfir þessar tillögur, sem eins og ég sagði áðan eru í 30 liðum í skýrslunni, og í lok minnisblaðsins segir að ljóst sé að í skýrslunni séu mörg atriði sem skoða þurfi betur út frá íslenskum hagsmunum og hvernig einstakar tillögur og hugmyndir sem settar eru fram geta varðað Ísland og EES-samninginn. Lykilatriði á næstu vikum og missirum er að hve miklu leyti framkvæmdastjórn ESB kýs að gera tillögur nefndarinnar að sínum og hversu mikinn stuðning þær fá meðal aðildarríkjanna og í Evrópuþinginu í frekari úrvinnslu og í því löggjafarferli sem fram undan er. Hér er rétt að taka fram að þýsk stórfyrirtæki hafa nú þegar tjáð sig um tillögur nefndarinnar um eina yfirþjóðlega evrópska eftirlitsstofnun og eru lítt hrifin af því. En tilgangur skýrsluhöfunda er alveg ljós. Þeir telja að það megi engan tíma missa og þó að þessi skýrsla dugi væntanlega skammt til að leysa þann brýna kerfislega vanda sem nú steðjar að þá er öll áhersla nefndarinnar á það að sömu mistökin endurtaki sig ekki og að settar verði nýjar reglur á grundvelli fenginnar reynslu. Það er niðurstaða höfunda minnisblaðsins, sem eru sendiherra Íslands í Brussel og embættismenn í þremur ráðuneytum, með leyfi forseta: „Skýrslan snýr ekki með beinum hætti að því frumvarpi um breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands sem nú eru til umfjöllunar í viðskiptanefnd og verður ekki séð að hún eigi að hafa áhrif á afgreiðslu þess.“ Ég er nokkuð sammála þessari niðurstöðu, frú forseti. Ég vek þó athygli á því að í skýrslunni er að finna mikilvæga staðfestingu á því að regluverk Evrópusambandsins, hvað varðar innlánatryggingarnar, brást gersamlega í hruninu og það er tekið sérstaklega fram. Íslands er getið, „íslenska tilfellið“ er nefnt í skýrslunni, á einum þremur stöðum. Í 121. efnislið á bls. 34 í skýrslunni segir að hrunið hafi sýnt að í núverandi skipan innlánstryggingarkerfisins hafi verið afdrifaríkur veikleiki, eins og hér segir: „a major weakness“. Þetta er staðfesting á því sem við höfum áður fjallað um og varðar ábyrgðirnar á Icesave-reikningunum. Þess vegna er ljóst að það er margt í þessari skýrslu sem á eftir að koma til frekari umræðu í þinginu. Ég tel að það hafi verið mjög gott og mjög mikilvægt að fá þessa skýrslu svona glóðvolga inn í kastljós umræðunnar. Það er ekki alltaf sem Alþingi Íslendinga, þingmenn eða ráðuneytin eru með puttann á púlsinum um leið og hlutirnir gerast úti í Evrópu. Oft finnst okkur þingmönnum a.m.k. að við sitjum hér þangað til búið er að innleiða eitthvert regluverk í Evrópu, sem í þessu tilfelli verður kannski 2013 og verður síðan sent hingað inn til okkar. Ég tel að þessi skýrsla muni nýtast mjög vel í framhaldinu við endurskipulagningu fjármálakerfisins og bankakerfisins hér. Okkur veitir svo sannarlega ekki af því að fylgjast með því sem er að gerast þar ytra. Eftir að nefndarmenn höfðu haft gærdaginn til að kynna sér og fara yfir þessa skýrslu og minnisblaðið - og þeir embættismenn sem ég nefndi voru reiðubúnir til að aðstoða við frekari efnisöflun eða upplýsingar ef menn þyrftu á að halda - var haldinn annar fundur í hv. viðskiptanefnd eftir þingflokksfundi í gær. Telst mér svo til að það hafi verið níundi fundurinn sem nefndin fjallaði um málið. Á þeim fundi var lögð fram af hálfu meiri hlutans breytingartillaga sem ég mun gera grein fyrir og hana er að finna á þskj. 591. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Á eftir 8. málsl. 2. efnismgr. 4. gr. komi nýr málsliður, svohljóðandi: Ef peningastefnunefnd metur það svo að alvarleg hættumerki séu til staðar sem ógna fjármálakerfinu skal hún opinberlega gefa út viðvaranir þegar tilefni er til.“ Hér er um það að ræða, frú forseti, að árétta það hlutverk peningastefnunefndar sem ég lýsti áðan, sem er að fylgjast með og taka ákvarðanir um beitingu stjórntækja bankans, svo sem eins og vaxtaákvarðana. Nefndinni ber að taka slíkar ákvarðanir og grundvalla þær á markmiðum bankans og á vönduðu mati á ástandi og horfum í efnahags- og peningamálum og fjármálastöðugleika. Ég hef einnig nefnt það hér að nefndinni er ætlað að birta opinberlega niðurstöður sínar og gera grein fyrir þeim rökum sem að baki standa. Enn fremur er nefndinni ætlað að birta fundargerðir sínar opinberlega innan tiltekins tíma þannig að þessi tillaga, sem bætist inn á eftir setningunni „opinberlega skal birta fundargerðir peningastefnunefndar og gera grein fyrir ákvörðunum nefndarinnar og forsendum þeirra“, er algerlega í samræmi við þann tón sem er að finna í þessari Evrópuskýrslu, og var höfð til hliðsjónar m.a. þegar þetta ákvæði var skrifað og sett inn. Ég vil líka minnast á að það kom fram hjá öllum gestum nefndarinnar, og í mörgum þeim fjölmörgu álitum sem við fengum, að einhvern veginn hefðum við Íslendingar flotið algerlega sofandi að þeim feigðarósi sem bankahrunið var. Ýmist segja menn að engar viðvörunarbjöllur hafi hringt eða að ekki hafi verið á þær hlustað. Í Evrópuskýrslunni er sérstaklega fjallað um viðvörunarkerfi, að setja upp ákveðið viðvörunarkerfi til þess einmitt að bjöllum verði hringt og á þær verði hlustað. Því er það að við teljum nauðsynlegt að taka þessa þekkingu inn til að styrkja enn frekar það grundvallarmarkmið frumvarpsins að peningastefnunefnd, á grunni vandaðrar athugunar á stöðu í efnahags- og peningamálum og fjármálastöðugleika, gefi út opinberlega viðvaranir meti hún það svo að alvarleg hættumerki séu til staðar sem ógni fjármálakerfinu. Ég vil taka skýrt fram að við erum hér ekki að tala um að vara eigi við einhverju þegar komið er fram á bjargbrúnina í hruni, heldur einmitt að ef einhverjir þeir áhættuþættir eða einstök hættumerki séu til staðar þá beri nefndinni að gera viðvart um það. Ég vil líka vekja athygli á því að það mun vera hægt á þeim tveimur árlegum fundum sem nefndinni er ætlað að eiga með þremur nefndum þingsins að gera ráð fyrir því að þar og í kjölfarið á slíkum fundum væri leitað eftir því hvort einhver hættumerki steðji að og hvort ástæða sé til að gefa út sérstakar viðvaranir þar um. Herra forseti. Ég hef reynt að hlaupa yfir vinnu nefndarinnar núna á milli umræðna. Ég vil þakka nefndarmönnum gott samstarf. Ég vil sérstaklega geta þess að sú ríka áhersla sem lögð var á það, einkum af hálfu Höskuldar Þórhallssonar, þingmanns Framsóknarflokksins, að þessi skýrsla yrði könnuð og hún fengi formlega meðferð í viðskiptanefnd þegar hún kæmi út - ég tel að það hafi verið mjög mikilvægt skref og ég tel að það muni nýtast okkur mjög vel, ekki bara hvað varðar uppbyggingu í bankakerfinu og í eftirlitsstofnunum heldur, eins og ég nefndi áðan, jafnvel strax gagnvart Icesave-málinu. Það skiptir máli, eins og ég sagði áðan, að vera með puttann á púlsinum og ég er ekki viss um að þessi skýrsla hefði ratað jafnfljótt inn í þingið og á borð þingmanna ef ekki hefði verið fyrir það að meiri hluti nefndarinnar ákvað að bíða þar til hún væri komin út. Ég vil þakka fyrir það. Frú forseti. Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins í viðskiptanefnd, hv. þingmenn Birgir Ármannsson, Guðfinna S. Bjarnadóttir, Árni Mathiesen og Jón Magnússon, hafa kynnt breytingartillögu sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. 23. gr. laganna skal forsætisráðherra er hann skipar seðlabankastjóra og aðstoðarseðlabankastjóra í fyrsta sinn eftir gildistöku laga þessara leita staðfestingar Alþingis á skipan þeirra.“ Ég verð að segja, frú forseti, að ég tel þessa tillögu afskaplega ómálefnalega. Í meðförum nefndarinnar er búið að búa til mjög vandað regluverk um það hvernig skipa skuli í þessar stöður. Við vitum alveg hvernig hefur verið skipað í þær hingað til. Forsætisráðherra hefur skipað í þær einhendis og landlæg spilling og vantrú á skipan í embættismannakerfinu íslenska hefur orðið til þess að í því frumvarpi sem hér liggur fyrir þinginu er gerð tillaga um allt annað verklag. Í fyrsta lagi er gerð tillaga um að auglýsa, það er gert skylt að auglýsa eftir þessum háttsettu embættismönnum, sem eru seðlabankastjóri og aðstoðarbankastjóri. Í öðru lagi er áskilið að viðkomandi skuli hafa lokið háskólaprófi í hagfræði eða tengdum greinum og hann skuli búa yfir víðtækri reynslu og þekkingu af fjármálastarfsemi og efnahags- og peningamálum. Enn fremur hafa verið sett inn í frumvarpið ákvæði sem fjalla um hæfi þeirra manna sem gegna þessari stöðu og miðað við að þeir verði skilgreindir sem fruminnherjar. Í þriðja lagi, frú forseti, liggur fyrir, og var samþykkt með öllum greiddum atkvæðum á föstudaginn var, að forsætisráðherra skuli skipa sérstaka nefnd sem hafi það hlutverk að leggja mat á hæfni umsækjenda um stöðu seðlabankastjóra og aðstoðarseðlabankastjóra. Sú tillaga miðar að því að styrkja enn frekar faglegan grundvöll við skipan í þessi embætti. Gert er ráð fyrir því að bankaráð Seðlabankans skipi einn fulltrúa í nefndina, einn verði skipaður af samstarfsnefnd háskólastigsins, en í þeirri nefnd eiga sæti rektorar háskólanna, sem hafa fengið staðfestingu eða viðurkenningu menntamálaráðuneytis, og loks skipi forsætisráðherra einn. Hér er, frú forseti, búið að búa til afskaplega vandað regluverk sem á að tryggja að aflagt verði það kerfi sem hingað til hefur gilt að skipa seðlabankastjóra einhendis án auglýsingar, pólitískt, án þess að nokkrar tilteknar hæfis- eða hæfniskröfur liggi því til grundvallar. Frú forseti. Ég legg til að frumvarpið, með þeirri breytingu sem við í meiri hluta hv. viðskiptanefndar leggjum til, verði samþykkt svo breytt. Ég tel að það muni auka trúverðugleika efnahagsstefnunnar núna á þessum umbrotatímum. Ég tel að það leggi grunn að nýjum, betri og öflugri seðlabanka sem getur notið trausts og trúnaðar innan lands sem utan. Ég tel nauðsynlegt að það takist núna.

Hæstv. forseti. Við fjöllum nú um frumvarp til laga um breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands við 3. umr. Í upphafi máls míns vil ég víkja örlítið að því að hlutverk þeirra umræðna sem fara fram í þinginu og þeirra nefndastarfa sem eiga sér stað á milli umræðna hlýtur að vera að reyna að upplýsa mál eins vel og hægt er, reyna að vinna mál þannig að þingið komist að sem skynsamlegastri niðurstöðu. Mjög oft gerist þetta með þeim hætti að verulegar breytingar verða á þeim frumvörpum sem hingað koma og oftast nær til bóta, skulum við vona, en stöku sinnum kemur það fyrir að inn í frumvörp slæðast villur eða mistök á síðustu stigum og er það hlutur sem þingmenn og þingnefndir hljóta að reyna að varast. Við erum í þeirri stöðu frá því að mál koma inn í þingið og þangað til að þeim er lokið með síðustu atkvæðagreiðslu eftir 3. umr. að reyna að bæta málin, reyna að tryggja vandaða umfjöllun um þau og komast að sem faglegastri og málefnalegastri niðurstöðu. Þetta nefni ég vegna þess að auðvitað er svolítið önnur staða uppi í dag en var við lok 2. umr.  Viðskiptanefnd tók málið eftir 1. umr. og vann að mörgu leyti vel í málinu. Ég þakka hv. formanni nefndarinnar, Álfheiði Ingadóttur, fyrir margt gott sem gerðist í því starfi. Það var auðvitað um það að ræða að mjög stuttir frestir voru gefnir fyrir umsagnaraðila, tveir sólarhringar og síðan var aðeins framlengt í tilviki þeirra sem eftir því óskuðu, en tímafrestirnir voru samt skammir og náttúrlega mikið frávik frá því sem venja er í þinginu. Hins vegar er líka gagnrýnisvert að meiri hluti nefndarinnar skyldi á þeim tíma hafna þeirri ósk sem kom fram hjá okkur sjálfstæðismönnum um að leitað yrði umsagnar Evrópska seðlabankans um frumvarpið því að nefndinni höfðu borist skilaboð frá bankanum um að hann væri reiðubúinn að veita umsögn. Við töldum að það væri verulega mikill ávinningur af því að heyra þessi sjónarmið, en ekki var á það hlustað á því stigi málsins. Við teljum að það sé galli. Að öðru leyti vil ég segja að fjölmargar athugasemdir komu fram af hálfu umsagnaraðila og þeirra gesta sem komu á fundi nefndarinnar. Þetta voru athugasemdir sem lutu að flestum efnisatriðum upphaflega frumvarpsins og það verður að segja viðskiptanefnd til hróss, og það á við um alla sem þar sitja, að nefndin tók mið af mjög mörgum þessara ábendinga og stóð saman að breytingartillögum sem urðu til þess að gera frumvarpið mun betra. Ég tel þann þátt málsins og málsmeðferðarinnar hafa verið afar góðan og til fyrirmyndar. Málið var áfram rætt við 2. umr. og þar sem við sjálfstæðismenn töldum það ekki fullrætt og það væru fleiri fletir sem þyrfti að skoða á því, óskuðum við eftir að það gengi til nefndar milli 2. og 3. umr. eins og orðið er algengt, sérstaklega eftir breytingu á þingsköpum í fyrravetur. Þar komu m.a. inn upplýsingar, eins og hv. formaður nefndarinnar gerði grein fyrir áðan, um þá skýrslu sérfræðinganefndar Evrópusambandsins sem hún vísaði til og fjallaði ágætlega um. Það var ósk okkar og reyndar annars fulltrúa Framsóknarflokksins líka að beðið yrði eftir niðurstöðum þeirrar skýrslu áður en haldið yrði áfram með málið. Eins og formaður gerði grein fyrir var skýrslan lögð fyrir í hádeginu í gær, þá var hún kynnt opinberlega og nefndin fékk hana í hendur á sama tíma og hún var kynnt opinberlega suður í Evrópu. Allt er það gott. Á hinn bóginn gagnrýndum við það að nefndarmönnum skyldi einungis gefast hálfur dagur til að kynna sér efni þessarar skýrslu vegna þess að hún er viðamikil og með mörgum efnisatriðum. Það var augljóst að sá tími sem formaður gerði tillögu um, milli kl. hálfeitt og sex, mundi ekki duga til að kynna sér efni skýrslunnar, sérstaklega í ljósi þess að þingstörf voru hér á fullu, bæði þingfundir, þingflokksfundir og aðrir fundir sem þingmenn þurfa að sitja. Við mótmæltum því að funda skyldi jafnfljótt um málið aftur og raun bar vitni og gerðum við það ítrekaðar athugasemdir. Á þær var ekki hlustað. Þegar við mættum til fundar í gærkvöldi, kl. sex, töldum við að þá gæfist kostur á því að fara yfir og ræða efni skýrslunnar sem hafði verið lögð fyrir í hádeginu. Það var auðvitað misjafnt hvort nefndarmenn höfðu haft tök á að kynna sér efni hennar en menn voru aðeins komnir af stað. Í stað þess að fara í umræður um efni þessarar skýrslu sem beðið hafði verið eftir, og er merkileg skýrsla eins og hv. formaður nefndarinnar gat um, var af hálfu fulltrúa Framsóknarflokksins, Samfylkingarinnar og Vinstri grænna skellt á borðið þegar í upphafi fundar breytingartillögu við frumvarpið sem sögð var byggja á einhverjum atriðum úr skýrslunni, sem reyndar voru mjög ótilgreind, og eftir það var ekki gefinn kostur á annarri umræðu en í rauninni ítrekuðum mótmælum af hálfu okkar sjálfstæðismanna við því að málsmeðferð væri með þessum hætti. Þetta atriði vorum við afar ósáttir við og þess vegna verð ég að segja að málsmeðferðin í þessu máli byrjaði afar illa, byrjaði í klúðri af hálfu hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórnarinnar og að mínu mati endaði hún í klúðri af hálfu viðskiptanefndar þó að hún stæði sig vel milli 1. og 2. umr. Var í rauninni sorglegt að málið skyldi enda með þeim hætti í nefndinni vegna þess að lengst af var vinnan þar málefnaleg og góð. Nóg um það. Það er ljóst, og mér finnst rétt að árétta það við þessa umræðu, að við sjálfstæðismenn höfum frá upphafi lagt á það áherslu að við værum tilbúnir til að taka þátt í breytingum á löggjöf um Seðlabankann. Við höfum reyndar lýst því yfir opinberlega í langan tíma, en lítið hafði þokast í þeim efnum. Við töldum mikilvægt að skoða löggjöf um Seðlabankann og raunar aðrar þær stofnanir sem hafa mikilvægu hlutverki að gegna á fjármálamarkaði í ljósi þess fjármálahruns sem hér varð í haust. Við töldum eðlilegt að þegar farið yrði út í breytingar á seðlabankalögunum væru málin skoðuð með það í huga hvernig efla mætti og styrkja stöðu þessarar stofnunar og annarra stofnana sem hafa skyldu eða hliðstæðu hlutverki að gegna, það þyrfti að skoða verkaskiptingu milli þeirra, hugsanlega sameiningu eða a.m.k. sameiningu verkþátta. Það þyrfti líka að huga að því hvaða tæki þessar stofnanir hefðu til að framfylgja þeim markmiðum sem þeim eru falin með lögum. Þetta er  Ég held að það hefði verið til mikils gagns ef nefndin hefði getað fyrir 3. umr. gefið sér tíma til þess að fara betur yfir skýrsluna frá sérfræðinganefnd Evrópusambandsins. Ég hefði talið til bóta að við gætum tekið efnislega umræðu um þau atriði sem þar koma fram, en ekki væri hlaupið til þess að afgreiða málið út úr nefndinni svo að segja í beinu framhaldi af því að skýrslan kom á borð nefndarmanna. Ég hefði talið að það væri mun betri málsmeðferð. Hið sama vil ég segja um þá breytingartillögu sem formaður nefndarinnar, hv. þingmaður, gerði grein fyrir áðan. Sú breytingartillaga snýr að verulegum breytingum í mínum huga á stöðu og hlutverki peningastefnunefndar. Að svona tillaga komi fram í nefndinni kallar auðvitað á að fengið sé álit einhverra sérfræðinga, ekki endilega - við erum ekki að biðja um skýrslur, við báðum ekki um langan tíma, við báðum bara um að við fengjum fyrir nefndina einhverja sérfræðinga sem gætu tjáð sig um efni þessarar breytingartillögu, hvernig hún félli að lögunum um Seðlabankann og hvernig hún mundi virka í framkvæmd. Ég hygg að það sé okkur sameiginlegt, nefndarmönnum, þó að nefndarmenn í viðskiptanefnd séu einstaklega góður hópur manna, að við erum að sjálfsögðu ekki sérfræðingar í málefnum seðlabanka, við erum ekki sérfræðingar í seðlabankalöggjöf. Þess vegna hefði verið mikið gagn fyrir okkur þegar efnisleg breyting er lögð til á þessu stigi málsins að heyra þótt ekki væri nema í einum eða tveimur sérfræðingum til að fá álit á þessu máli. Ég held að það hefði orðið miklu gagnlegri og málefnalegri málsmeðferð og ég held að því hefði verið hægt að koma við án þess að verulegar tafir yrðu á starfi nefndarinnar. Það var auðvitað það atriði sem meiri hluti nefndarinnar hafði áhyggjur af, um var að ræða heimatilbúið tímahrak sem flokkarnir, einkum ríkisstjórnarflokkarnir, hafa búið sér til í þessu máli frá upphafi sem í þessu tilviki er að mínu mati algjörlega á kostnað vandaðrar málsmeðferðar. Varðandi þessa breytingartillögu efnislega vil ég segja að hún felur það í sér að peningastefnunefnd skuli meta það svo að ef alvarleg hættumerki eru til staðar sem ógni fjármálakerfinu skuli hún gefa út viðvaranir opinberlega þegar tilefni er til. Ég tel að í þessu felist veruleg breyting, eins og ég sagði áðan. Peningastefnunefnd hefur eðli málsins samkvæmt það hlutverk að ákveða peningastefnu, framfylgja peningastefnu, fyrst og fremst með ákvörðunum um vexti. Þarna er verið að fela henni hlutverk sem snýr að eftirliti og aðgerðum í kjölfar mats á fjármálastöðugleika sem er annað verkefni, verkefni sem er vissulega mikilvægur þáttur í starfi seðlabanka en er annað verkefni en að marka peningastefnuna. Þarna strax er um að ræða ákveðna eðlisbreytingu á stöðu og hlutverki peningastefnunefndar og það vekur spurningar. Það eru spurningar sem ég get ekki svarað á þessu stigi og hefði verið gagnlegt að heyra sjónarmið sérfræðinga um hvernig eigi að forma og móta þær opinberu viðvaranir sem vísað er til í greininni. Það er auðvitað um það að ræða að seðlabankar, og Seðlabanki Íslands þar á meðal, hafa ákveðnar skyldur varðandi umsagnir um fjármálastöðugleika og gefur út skýrslur í þeim tilgangi. Í ýmsum ritum og tilkynningum frá bankanum er getið um slíka þætti. Það hefði verið gott að fá mat á því hvort þarna væri einvörðungu verið að árétta þá skyldu sem vissulega hvílir á Seðlabankanum nú þegar, ekki peningastefnunefnd heldur Seðlabankanum sem slíkum, hvort bara væri um að ræða áréttingu á þeim hlut sem hefði gert þetta tiltekna atriði óþarft eða hvort þarna er um einhverja eðlis- og stefnubreytingu að ræða. Ég held að það hefði verið hollt fyrir þessa ágætu nefnd, viðskiptanefnd, að gefa þessu meiri gaum og gefa sér betri tíma til að fara yfir þetta, skoða að hvaða leyti þetta fellur inn í löggjöfina og hver áhrif þetta hefur. Ég lýsti eftir því í nefndinni í gær hvort menn vissu til þess að sambærilegt ákvæði um hlutverk peningastefnunefndar væri til í löggjöf einhvers seðlabanka í heiminum. Enginn gat svarað því. Ég spurði hvort þetta væri byggt á einhverri fyrirmynd. Ef einhver hv. þingmanna veit um dæmi þess að sambærilegt ákvæði um hlutverk peningastefnunefndar varðandi fjármálastöðugleika sé í löggjöf seðlabanka einhvers annars ríkis bið ég viðkomandi að gefa sig fram og veita mér þær upplýsingar. Það hefði verið gagnlegt að fá þær upplýsingar í nefndinni, en ef þær koma fram við þessa umræðu skal ég taka mark á því. Ég sagði að það hefði verið gagnlegt fyrir okkur að fá álit sérfræðinga. Nú áðan birtist á vef Viðskiptablaðsins stutt viðtal við Jón Daníelsson, prófessor við London School of Economics, um þetta atriði, mann sem hefði verið gagnlegt að heyra í eða einhverjum sambærilegum fræðimanni á þessu sviði.

Hver á Viðskiptablaðið?

Það veit ég ekki  „„Til að geta sinnt þessu hlutverki [þ.e. því hlutverki sem breytingartillagan gerir ráð fyrir] þarf nefndin að hafa aðgang að upplýsingum sem hún öllu jöfnu hefur ekki og þannig hefði [hún] ekki allar forsendur til að meta hættumerki,“ segir Jón í samtali við Viðskiptablaðið. Hann segir að mögulega sé nefndin að stíga inn á svið sem Seðlabankinn, eða öllu heldur sérfræðingar bankans eigi öllu jafna að sinna, þ.e. að meta hættuna í fjármálakerfinu og fylgjast með því dag frá degi. „Við þetta breytist hlutverk nefndarinnar til muna,“ segir Jón og bætir því við að í framhaldinu muni þeir einstaklingar sem sæti eiga í nefndinni öðlast persónulega ábyrgð á hlutverki sem embættismenn Seðlabankans ættu öllu jafna að bera. „Ákvarðanataka um peningamálastefnu er mikilvægt hlutverk,“ segir Jón. „Það að íþyngja þeim aðilum sem sitja í henni með óskyldu upplýsinga- og viðvörunarhlutverki verður bara til að draga úr skilvirkni nefndarinnar.““ Ég ætla ekki að leggja mat á þessi orð Jóns Daníelssonar en mér finnast hins vegar þessi ummæli og hugsanlega svipuð sjónarmið frá einhverjum mönnum sem nefndin hefði kallað fyrir sig vera þess virði að um þau sé hugsað, að ekki sé bara vaðið áfram, málið afgreitt út umræðulítið og hugsunarlaust án þess að leiða hugann að því hvað menn samþykkja. Það hefði verið mikilvægt að fá álit sérfræðinga, hugsanlega mismunandi álit sérfræðinga, til að komast að einhverri niðurstöðu í þessu máli. En það var enginn tími til þess vegna þess að ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir hafa sjálfir búið sér til tímahrak í þessu máli, tímahrak sem gerir það að verkum að það er ekki hægt að viðhafa vönduð vinnubrögð. Ég ætla ekki að ræða þennan þátt frekar. Ég árétta bara að þarna held ég að hv. viðskiptanefnd, þ.e. meiri hluti hennar, hafi farið verulega út af sporinu í málinu og það hafi leitt til þess að vinnan við frumvarpið verður ekki eins vönduð og málefnaleg og hefði getað orðið. Ég óttast að allt þetta mál, aðdragandi þess og hugsanlega sú niðurstaða sem þingið mun komast að í dag, verði ekki til þess fallið að auka trúverðugleika Seðlabankans eins og þó er stefnt að með frumvarpinu. Ég held að það sé a.m.k. verulegt umhugsunarefni hvort það óðagot og taugaveiklun sem hefur einkennt meðferð þessa máls í upphafi og nú í lokin séu til þess fallin að auka trúverðugleika Seðlabankans. Ég held ekki. Mig langar í þessu sambandi til að vitna í bréf sem Jóhannes Nordal, fyrrverandi seðlabankastjóri, skrifaði til viðskiptanefndar þegar málið var þar til umfjöllunar milli 2. og 3. umr. Ég held að í orðum hans felist mjög málefnalegar ábendingar og athugasemdir og svo ég drepi nú niður í ummælum hans segir hann framarlega í bréfi sínu, með leyfi forseta: „Fyrst vil ég þá minna á að upphafleg lagasetning um Seðlabankann og allar veigamiklar breytingar á lögunum síðan hafa verið rækilega undirbúnar og um þær hefur því ætíð náðst þverpólitísk samstaða á þingi. Ekki má vanmeta mikilvægi þess að sátt sé um skipulag sjálfstæðrar stofnunar eins og Seðlabankans sem taka þarf vandasamar og misvinsælar ákvarðanir í efnahagsmálum. Ég hvet því nefndina [þ.e. viðskiptanefnd] til að vanda sem best til verksins og byggja niðurstöður sínar á sem bestum upplýsingum um reynslu annarra þjóða á þessu sviði.“ Þetta eru orð þess manns sem mesta reynslu hefur á Íslandi á starfsemi seðlabanka. Engin af þessum ábendingum hans er í samræmi við meðferð málsins af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og mér finnst að þeir hv. þingmenn sem að þessu hafa staðið hljóti að hugsa sig um og spyrja sig hvort þeir hefðu hugsanlega getað staðið betur að verki. Jóhannes segir síðan - hann vísar reyndar til þess að sér hefði þótt sérlega mikilvægt að fá umsögn Seðlabanka Evrópu, bæði vegna mikilla tengsla Íslands við ESB og lykilstöðu hans í peningamálum í okkar heimshluta. Svo segir hann, með leyfi forseta: „Meginmarkmið endurskoðunar á lögum Seðlabankans nú hlýtur að vera að auka traust á íslenskum efnahagsmálum. Með því að vanda til verka og leita ráðgjafar þeirra sem best geta metið áhrif lagasetningarinnar á trúverðugleika bankans verður helst tryggt að þessu markmiði verði náð, ella gætu áhrifin orðið gagnstæð því sem að er stefnt.“ Þetta finnst mér að hljóti líka að vera verulegt umhugsunarefni fyrir þá hv. þingmenn sem virðast ætla að ganga frá frumvarpinu með þeim hætti sem hv. formaður viðskiptanefndar gerði grein fyrir áðan. Jóhannes sér þó jákvæðan flöt á málinu og er rétt að geta þess líka. Hann segir, með leyfi forseta: „Ekki fer á milli mála að frumvarpið er í upphafi mjög af vanefnum gert og er þakkarvert að meiri hlutinn hefur þegar lagt fram breytingartillögur sem bæta nokkuð úr alvarlegustu vanköntum þess. Enn virðist mér þó þörf á mun rækilegri umfjöllun um meginatriði þess, þótt ég hafi á þessari kvöldstund hvorki tíma né aðstöðu til að leggja þar mikið til mála.“ Þá nefnir hann sjónarmið varðandi hugsanlega tvo aðstoðarbankastjóra og síðan nefnir hann vangaveltur um peningastefnunefndina og í niðurlagi þess kafla segir hann, með leyfi forseta: „Skilgreining á valdsviði peningastefnunefndar virðist mér einnig þurfa að vera skýrari en felst í frumvarpinu og breytingartillögum meiri hluta viðskiptanefndar, ella getur skapast óvissa um gildi einstakra ákvarðana bankans.“ Allt eru þetta umhugsunaratriði. Til að lengja þessa ræðu ekki frekar vil ég í örstuttu máli gera grein fyrir þeirri breytingartillögu sem minni hluti viðskiptanefndar leggur hér fram við 3. umr. Hún hljóðar svo: „Þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. 23. gr. laganna skal forsætisráðherra, er hann skipar seðlabankastjóra og aðstoðarseðlabankastjóra í fyrsta sinn eftir gildistöku laga þessara, leita staðfestingar Alþingis á skipan þeirra.“ Meginreglan verður eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu, að forsætisráðherra skipi seðlabankastjóra og aðstoðarseðlabankastjóra að lokinni auglýsingu og meðferð hæfisnefndar eða matsnefndar og þannig gildi það framvegis. Eins og fram kom í nefndaráliti okkar í minni hlutanum við 2. umr. og eins og hv. þm. Árni M. Mathiesen fór ítarlega yfir við 2. umr. teljum við að það sé varasamt hve mikið vald forsætisráðherra verður falið við upphaf þessa máls vegna þess að í framtíðinni er gert ráð fyrir að menn séu skipaðir á mismunandi tímum, fulltrúar í peningastefnunefnd og bankastjórar. Þannig verður ekki um það að ræða að allir hljóti skipan á sama tíma eða frá sama forsætisráðherra ef út í það er farið. Völd þess forsætisráðherra sem skipar í fyrsta sinn eru, miðað við frumvarpið, afar mikil. Til þess að dempa það vald forsætisráðherra leggjum við til að forsætisráðherra þurfi að bera ákvörðun sína undir þingið og teljum að það geti verið til þess fallið að skapa meiri sátt og traust við upphaf málsins. Að öðru leyti vísa ég til þeirra sjónarmiða sem komu fram við 1. og 2. umr. Við teljum að málið sé skilgreint of þröngt og það hefði þurft að skoða það í víðari skilningi. Við gagnrýnum ákveðna þætti í málsmeðferðinni og lok málsins í viðskiptanefnd harðlega og teljum að frumvarpið sé í rauninni að enda sinn feril hér í þinginu með afar dapurlegum hætti því að um tíma leit út fyrir það í nefndarstarfinu að það mundi færast að einhverju leyti til betri vegar.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að hæla hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir ræðu sína. Hann hefur verið samkvæmur sjálfum sér svo til allan tímann við meðferð þessa máls. Hann hefur haft þá skoðun að frumvarp um Seðlabankann ætti að geyma annað efni en raun ber vitni. Hv. þingmaður hefur talað um það frá upphafi að í stað þess að fara í breytingar á lögum um Seðlabankann hefði átt að skrifa ný allsherjarlög um Seðlabankann, jafnvel sameina Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann og fleiri atriði. Staðreyndin er hins vegar sú að það frumvarp sem hér liggur fyrir er einfalt, það fjallar um tvö meginatriði. Annars vegar breytingu á yfirstjórn Seðlabankans og hins vegar stofnun peningastefnunefndar og reynt er að tryggja að ákvarðanir þeirrar nefndar verði opinberar og gagnsæjar. Það er lykilatriði. Þetta eru þau tvö meginatriði sem hv. þingmaður hefur allan tímann verið á móti eða svo til allan tímann, því að eftir afgreiðslu í 2. umr. samþykkti hv. þingmaður þær tillögur. En hann er aftur kominn á sömu braut og hann var í upphafi og er orðinn nokkuð samkvæmur sjálfum sér. Það sem ég vildi spyrja hv. þingmann út í er sú breytingartillaga sem hér liggur fyrir. Í gegnum tíðina hefur sá er hér stendur lagt til að Alþingi hefði hönd í bagga með skipun hæstaréttardómara og staðfesti skipun hæstaréttardómara. Hv. þingmaður hefur alla jafna talað gegn því, því að hann hefur talið að þar gætu orðið of mikil pólitísk afskipti. Hv. þingmaður leggur hins vegar fram tillögu um að Alþingi staðfesti skipun seðlabankastjóra. Mér þætti vænt um að heyra útskýringar hv. þingmanns á því hvernig á því stendur að ekki væri um pólitísk afskipti ræða við skipun seðlabankastjóra 

Hæstv. forseti. Svarið við þessari spurningu er einfalt. Breytingartillagan felur ekki í sér að það verði viðvarandi eða framtíðarfyrirkomulag að Alþingi komi að þessari skipun. Tillagan gerir eingöngu ráð fyrir að þetta gildi í þetta eina sinn þegar skipa þarf alla helstu stjórnendur bankans í fyrsta sinn. Sami forsætisráðherrann hefur allt það vald í höndum sér. Ef við stæðum í þeim sporum að skipa þyrfti alla hæstaréttardómara á sama tíma mundi ég hafa efasemdir um að sami ráðherrann gerði það. Ég teldi að við þær aðstæður gætu verið fullkomlega málefnaleg rök fyrir því að leita eftir samþykki Alþingis í þeim efnum. Varðandi málið að öðru leyti þá gat hv. þingmaður þess að frá sínum bæjardyrum séð hefði þetta alltaf verið einfalt mál sem snerist um frekar fá atriði. Það er rétt, þetta er ekki ítarlegt frumvarp. Þetta eru ef ég man rétt 12, 13 greinar eða eitthvað svoleiðis. Nú er það svo að meiri hlutinn hefur staðið að breytingartillögum sem ég held að séu við 13 eða 14 atriði í frumvarpinu, þannig að frumvarpið er auðvitað verulega breytt frá því sem var þegar það var lagt hér fram sem drög af hálfu hæstv. forsætisráðherra, eiginlega voru það drög. Raunar er frumvarpið algerlega óþekkjanlegt í dag frá því sem það var þegar það kom frá hæstv. forsætisráðherra. Að því slepptu finnst mér rétt að geta þess, bara af því að hv. þingmaður vísaði til þess einmitt í framhaldi af þessu, að þær breytingartillögur sem við studdum vissulega við 2. umr. voru til þess fallnar að bæta frumvarpið og ég tel að það sé að mörgu leyti í betra horfi í dag en það var þegar það var lagt fram. Þess vegna studdum við þær breytingartillögur sem komu fram. Við vörum hins vegar 

Virðulegi forseti. Ég vil að það komi fram sem mín skoðun að ég tel það ekki sambærilegt að skipa forstjóra eða forstöðumenn í undirstofnun framkvæmdarvaldsins og dómara við Hæstarétt Íslands, þ.e. æðsta dómsvaldið í landinu, lykilstofnun í þrígreiningu ríkisvaldsins að því er varðar dómsvaldið. Ég tel það ekki samanburðarhæft og því kom sú tillaga mér á óvart, að í þessu tilviki væri ástæða til þess að Alþingi staðfesti skipun en ekki þegar kemur að Hæstarétti sem er náttúrlega miklu stærra og viðameira mál að mínu mati. Mig langar einnig að spyrja hv. þingmann að því af því hann hafði miklar áhyggjur af valdi forsætisráðherra við skipun seðlabankastjóra. Hv. þingmaður leiðréttir mig þá en hvernig hefur skipulagið verið? Hver hefur skipað seðlabankastjóra í gegnum tíðina? Hver skipaði síðasta seðlabankastjóra? Var það ekki forsætisráðherra?

Var það auglýst?

Var starfið auglýst? Gengur tillagan út á að gagnrýna þau vinnubrögð og þær reglur sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur unnið eftir undanfarin 18 ár? Er verið að tala um það? Af hverju þarf að breyta reglunum núna þegar nýr forsætisráðherra er tekinn við stjórn en þess þurfti ekki undanfarin 18 ár? Mér finnst ekkert ósanngjarnt og ekkert óeðlilegt við að kalla eftir skýringum á því af hverju þetta er svona ofboðslega mikið vald núna að kalla þarf eftir atbeina þingsins þar sem verið er að breyta fyrirkomulagi eða leggja til breytingar á fyrirkomulagi sem hv. þingmaður hefur stutt í langan tíma. Ég sagði í ræðu minni áðan að hv. þingmaður hefði mestan part verið samkvæmur sjálfum sér í þessari orðræðu en í þessum tillöguflutningi rekst hvað á annars horn. Ég hefði gaman af að heyra hv. þingmann útskýra það hvers vegna þurfi skyndilega að gera þessar breytingar núna þegar 

Hæstv. forseti. Sá er munurinn á mér og hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni að ég var ekki á þingi árið 2001 þegar núgildandi lög um Seðlabanka voru samþykkt. 

Hvenær var síðasti seðlabankastjóri ráðinn? Hv. þingmaður sat þá á þingi.


             Já, já, en ég hef ekki, eins og hv. þingmaður veit, tekið þátt í neinum breytingum á lögum um Seðlabankann, ólíkt hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni sem stóð að þeirri breytingu eins og reyndar þingmenn úr öllum flokkum gerðu árið 2001 þegar núgildandi lög um Seðlabankann og þar á meðal um skipun seðlabankastjóra voru ákveðin. Þá t.d. var ákveðið að hætta að auglýsa stöðurnar því að þær höfðu verið auglýstar áður. Það voru færð fyrir því rök í þeirri skýrslu sem lá til grundvallar lagabreytingunni 2001 hvers vegna það var gert. Nú er verið að fara til baka, við höfum að þessu leyti gild rök fyrir því. Ég styð þau, ég styð það ferli sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu, um auglýsingu, um að hæfisnefnd fari yfir umsækjendur. Það eru nýmæli og það eru nýmæli sem ég styð. Ég bendi einfaldlega á þá stöðu sem er hér í fyrsta sinn, að sami forsætisráðherra skipar seðlabankastjóra og aðstoðarseðlabankastjóra, sem báðir eiga sæti í peningastefnunefnd, síðan aðra tvo í peningastefnunefnd og … 

Virðulegi forseti. Hér er tekið til 3. umr. frumvarp til laga um breytingar á lögum nr. 36/2001, um Seðlabanka Íslands. Áður en ég kem að meginefni ræðu minnar vil ég þakka fyrir gott samstarf í nefndinni, hrósa formanni nefndarinnar sérstaklega fyrir vönduð og fagleg vinnubrögð og öllum þeim stjórnmálaflokkum sem áttu sæti í nefndinni. Ég held að við höfum gætt þeirra sjónarmiða að vinna þetta frumvarp eins vel og kostur var á en um leið reynt að hraða því í gegnum þingið. Þó hefur það ekki verið á kostnað skynseminnar og faglegra vinnubragða. Á mánudaginn var að ákveðið var að fá sérfræðing frá J.P. Morgan. Ég held að allir séu sammála um að ef sérfræðingar eða umsagnaraðilar eru fengnir á fund nefndarinnar beri að hlusta á það sem þeir hafa að segja. Ég mat það þannig að umsögn hans um þá skýrslu sem við höfum núna undir höndum sé einfaldlega það merkileg að við gætum vel setið á okkur í tvo daga og beðið eftir skýrslunni og farið yfir þær tillögur sem í henni felast. Eftir að það var ákveðið má segja að þjóðin hafi farið á hvolf og málinu einhvern veginn verið snúið á haus og gefið í skyn að það snerist um eitthvað allt annað. Það er alveg rétt, þjóðin hefur mátt þola illdeilur tveggja fylkinga sem hafa verið að berjast um völdin í landinu. Þessar illdeilur hafa birst þjóðinni áður, t.d. í fjölmiðlafrumvarpinu sem við sjáum í dag að við hefðum átt að vanda okkur betur við og láta ekki umræðuna í þjóðfélaginu stöðva okkur, í Baugsmálinu svokallaða sem hefur kostað þjóðfélagið yfir milljarð, leyfi ég mér að fullyrða, í málefnum RÚV ohf. og nú þessu máli. Kannski eiga þessar illdeilur stóran þátt í þeim vanda sem þjóðin glímir við í dag. Þær eiga eflaust sinn þátt í því hruni sem varð í íslensku efnahagslífi og bankakerfinu nánast í heild sinni. Ég held að almenningur sé algjörlega búinn að fá nóg af þessum illdeilum og ég segi: Hingað og ekki lengra. Ég tek ekki þátt í þessum skrípaleik. Við sem erum á Alþingi eigum að hefja okkur yfir illdeilur sem eru úti í samfélaginu og við eigum að berjast fyrir því að mál séu unnin faglega frá upphafi til enda. Ég hef alltaf sagt að það þurfi að fara í gegnum vinnubrögðin á Alþingi frá því að ég tók hér sæti fyrir tæplega tveimur árum. Ég hef barist fyrir því að skilin milli löggjafarvalds og framkvæmdarvalds verði skýrari. Þó að við breytum hér eftirlitsstofnunum samfélagsins, Seðlabankanum og þá væntanlega Fjármálaeftirlitinu seinna meir, hefur þrígreining ríkisvaldsins brugðist. Eftirlit eins hluta þess með öðrum hefur einfaldlega ekki verið til staðar og við horfum upp á að framkvæmdarvaldið hefur algjöra yfirburði yfir löggjafarvaldinu þangað til kannski núna. Við erum með minnihlutastjórn þar sem þingmenn eru bundnir af sannfæringu sinni og láta núverandi stjórnvöld ekki komast upp með að leggja fram frumvörp sem eru illa unnin og keyrð í gegnum þingið með ofbeldi. Ég verð að taka það sérstaklega fram að þingið beið mikinn hnekki þegar forseti þess ákvað að stöðva lýðræðislega umræðu á mánudaginn. Það er einhver grófasta misbeiting á valdi í sögu íslenska lýðveldisins.  Ég hef sagt frá upphafi að þjóðinni sé fyrir bestu að reglum um yfirstjórn Seðlabankans sé breytt. Ég var fyrsti flutningsmaður að frumvarpi sem við framsóknarmenn lögðum fram sem kvað á um að stöður seðlabankastjóra yrðu auglýstar og að faglega yrði staðið að ráðningu þeirra. Ég sagði strax í kjölfar bankahrunsins þegar umræðan snerist strax öll á hvolf og fór að snúast um þessar illdeilur, sem ég benti á í upphafi máls míns, að engum ætti að blandast hugur um að faglega væri unnið í Seðlabanka Íslands. Hvort sem menn hafa gert mistök eða ekki er hagsmunum þjóðarinnar stundum betur borgið með því að þeir víki. Hvort sem við sættum okkur við það eða ekki tel ég rétt að yfirmönnum Fjármálaeftirlitsins hafi verið sagt upp en þeir verða samt að viðurkenna að það væri ósanngjarnt að mennirnir sem tóku til starfa eftir að bankahrunið varð, þyrftu að víkja líka. Við verðum í þessu sambandi að hugsa um hagsmuni þjóðarinnar og ekki leyfa öðrum sjónarmiðum að eyðileggja þá umræðu. Ég sagði líka eftir að hæstv. forsætisráðherra sendi seðlabankastjórum bréf að ég hefði orðið fyrir vonbrigðum með að þeir skyldu ekki ákveða sjálfir að víkja. Ég sagði strax í umræðunni - menn geta lesið það á visir.is - að þeir ættu að taka það upp hjá sjálfum sér að stíga niður. Ég sagði einnig að þannig væri hagsmunum allra betur borgið. Þrátt fyrir þetta hefur ítrekað verið reynt að gera allt þetta mál tortryggilegt, fjölmiðlamenn hafa ítrekað spurt mig hvort ekki séu einhverjir annarlegir hagsmunir í húfi og reynt að sverta þessa umræðu frá öllum hliðum hennar. Ég tek fram að ég hef enga aðra hagsmuni í þessu máli en þá að við Íslendingar fáum betri seðlabanka sem nýtur trausts, ekki bara innan lands heldur líka erlendis. Eftir að við hlustuðum á sérfræðinginn frá J.P. Morgan ákvað meiri hluti nefndarinnar að bíða eftir skýrslunni sem von var á innan tveggja daga. Þessi skýrsla hafði verið mikið í umræðunni, í fjölmiðlum úti um allan heim, sérstaklega hjá þeim fjölmiðlum sem fjalla um fjármálakerfið, Bloomberg hafði tekið viðtal við seðlabankastjóra Evrópu sem sagði að þarna væri mjög merkileg skýrsla á ferðinni. Reuters hefur ítrekað vitnað til þeirra sem hafa unnið að skýrslunni. Ég hef sagt áður í þessu máli að það þurfi að flýta því, ég hef aldrei hvarflað frá þeirri stefnu. Þess vegna gat ég ekki séð að tveir til þrír dagar gætu skipt höfuðmáli í jafnmikilvægu máli og við glímum við hérna. Þegar skýrslan kom voru allir sammála um að hún er afar mikilvæg. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins ætlar að taka sér stuttan tíma til að fara yfir hana. Hún ætlar að breyta regluverki Evrópusambandsins, regluverki sem á að ná til allra seðlabanka, allra fjármálaeftirlita. Framkvæmdastjórnin ætlar að taka sér styttri tíma en áður hefur þekkst í annars mjög þunglamalegu kerfi. Þegar ég fór yfir þessa skýrslu rak ég strax augun í kafla þar sem fjallað er um hvernig endurbæta megi evrópska kerfið um yfirstjórn á fjármálakerfum, sérstaklega í krísuástandi eins og við horfum upp á í dag. Á blaðsíðu 104, í lið 171 er ein af tillögum þessarar nefndar sem hún telur afar brýnt að verði sett inn í löggjöf um seðlabanka víðs vegar í Evrópu. Ég les lauslega þýðingu á lið 170 þar sem segir: Sá grundvallarlærdómur sem dreginn er af krísunni sem er talað um fyrr í skýrslunni um mjög svo aðkallandi þörf á því að endurbæta eftirlit fjármálakerfis í heild innan ESB vegna allra fjármálalegra athafna. Svo kemur í 171: Seðlabankar stjórna lykilhlutverki í heilbrigðu fjármálakerfi. Til að þeir, sérstaklega Seðlabanki Evrópu, geti sinnt hlutverki sínu við að vernda fjármálalegan stöðugleika ættu þeir að fá skýra og formlega heimild til að meta heildaráhættu í fjármálakerfinu og gefa út viðvaranir þegar þörf er á. Það er akkúrat þessi breyting sem meiri hluti nefndarinnar hefur lagt til að komi inn í frumvarpið. Hún hljóðar því svona: „Ef peningastefnunefnd [sem á einmitt að fjalla um fjármálastöðugleikann] metur það svo að alvarleg hættumerki séu til staðar sem ógna fjármálakerfinu skal hún opinberlega gefa út viðvaranir þegar tilefni er til.“ Eins og allir landsmenn vita hefur verið mikil umræða um það í fjölmiðlum að undanförnu hver átti að aðvara hvern, hverjir vissu af aðsteðjandi vanda og hverjir hlustuðu ekki. Við erum ekki að tala um einhverjar einstakar ákvarðanir, við erum einfaldlega að tala um það að ef peningastefnunefndin metur það svo að hætta stafi að öllu fjármálakerfinu, ekki bara einstökum fjármálastofnunum eða einhverjum tilteknum atriðum, heldur öllu fjármálakerfinu, eigi að gefa út opinberar viðvaranir. Hún eigi ekki að hvísla því í eyru einhverra einstakra ráðamanna sem gera svo alls ekki neitt með þær tillögur. Ég held að þetta sé afar mikilvægt ákvæði til að auka sjálfstæði Seðlabankans sem við verðum að halda óbreyttu og kannski auka. Þess vegna höfum við aukið hæfniskröfur, skipað hæfisnefnd til að tryggja að þeir sem stjórna bankanum séu þeir hæfustu sem völ er á. Við erum búin að setja belti og axlabönd á viðkomandi. Tillaga Sjálfstæðisflokksins er alveg þess virði að skoða hana. Auðvitað hefði hún átt að koma fram áður en við fórum í 2. umr. en við getum ekki gengið svo langt að við ætlum líka að setja fallhlíf á manninn í kjallaranum. Einhvers staðar verðum við að nema staðar og ég held að þarna sé sjálfstæði Seðlabankans nægilega tryggt í þessu efni. Að lokum vil ég ítreka að þrátt fyrir taugaveiklun í sölum Alþingis, þrátt fyrir að miklu ryki hafi verið þyrlað upp í málinu hefur það fengið faglega meðferð í þinginu. Ég vil jafnframt að ítreka þakkir mínar til annarra nefndarmanna og starfsmanna þingsins sem fóru yfir þessar skýrslur, fyrir vönduð og fagleg vinnubrögð. Það er niðurstaðan í þessu máli, við þurfum svo að sjálfsögðu að endurskoða lögin í heild sinni. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir málefnalega ræðu. Ég tek undir þau sjónarmið sem komu fram í ræðu hv. þingmanns varðandi afskipti af þingfundum. Ég spyr hv. þingmann um afstöðu hans sjálfs í viðskiptanefnd vegna þess að hann gagnrýndi að þingfundir féllu niður á mánudaginn. Hann vísaði til þess þegar forsætisráðherra þjóðarinnar taldi sér sæma að mælast til þess við forseta Alþingis að þingfundir féllu niður. Hvað vill hann segja um það frekar? Að öðru leyti vísar þingmaðurinn til þeirrar skýrslu sem kom fram í viðskiptanefnd, svokallaðrar Larosiere-skýrslu. 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Magnússon spurði mig út í afstöðu mína til þess að hæstv. forsætisráðherra hefði beint því til þingforseta að stöðva hér þing á mánudaginn. Nú skal ég ekkert fullyrða um hvort hún hafi beint þeim tilmælum. Ég veit bara akkúrat ekkert um það svo ég segi alveg eins og er. En það að stöðva þingið - og ef það er af þessum ástæðum er það bara algerlega fáránlegt, ætla ég að leyfa mér að segja, og ein grófasta misbeiting á valdi sem sést hefur í sölum Alþingis og akkúrat dæmi um - ef þetta er rétt sem hv. þm. Jón Magnússon fullyrti - grófustu mismunun á því hvernig framkvæmdarvaldið leyfir sér að koma inn í störf Alþingis. Svo að seinni spurningunni: Já, ég tel breytingartillöguna vera í fullu samræmi við einmitt þær tillögur sem nefndin leggur til að komi hér fram, í lið 171, að til þess að seðlabankarnir geti sinnt hlutverki sínu verði þeir að fá skýra og formlega heimild til að meta heildaráhættu í fjármálakerfinu og gefa út viðvaranir þegar þörf er á. Tillaga meiri hlutans segir: „Ef peningastefnunefnd metur það svo að alvarleg hættumerki séu til staðar sem ógna fjármálakerfinu skal hún opinberlega gefa út viðvaranir þegar tilefni er til.“ Það hefði alveg mátt orða þetta: eða þegar þörf er á.

Virðulegi forseti. Ég spurði að gefnu tilefni um misbeitingu framkvæmdarvaldsins vegna þess sem fram kom í ræðu hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar þar sem ekki var annað hægt að skilja af ræðu hans en að hann teldi að framkvæmdarvaldið hefði með óeðlilegum hætti blandað sér í starfsemi þingsins. Það var þess vegna sem ég spurði um það atriði. En það er kannski ekki höfuðatriði þess sem ég vil hér ræða, heldur það að lögð er fram breytingartillaga sem hv. þingmaður mælir með og er til komin vegna afstöðu hans þar sem hann vísar í töluliði 170 og 171 í þeirri skýrslu sem þar er um að ræða og talar um að einmitt þar sé talað um að það eigi að gefa út opinberar viðvaranir. Í þessum tveimur töluliðum kemur hins vegar hvergi fram neitt um að það beri að gefa út opinberar viðvaranir af hálfu seðlabanka, viðvörun opinberlega sem almennt þá viðgengst. Það er hvergi vikið að því. Í skýrslunni er hins vegar vikið að því með hvaða hætti skuli brugðist við. Það er gert á ákveðnum stigum, með ákveðnum fyrirvörum og ákveðnum formlegum hætti. Þess vegna spyr ég hv. þm. Höskuld Þórhallsson hvort hann hafi ekki kynnt sér það áður en hann gekkst fyrir og samþykkti þá tillögu sem hér er lögð fram sem breytingartillaga hvaða raunverulegu tillögur koma fram í þessari skýrslu sem hann vísaði til, um hvaða aðferðafræði skuli viðhöfð hvað það varðar. Til að auðvelda þingmanninum ætla ég að benda honum á að það er fjallað um það í tölulið 180 í skýrslunni.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Magnússon fullyrðir að töluliður 171 fjalli um eitthvað annað en hann fjallar um. Hann fullyrðir hér að það komi hvergi fram að seðlabankar eigi að aðvara. Mig langar bara til að lesa hérna töluliðinn: „Central banks have a key role to play in a sound macro-prudential system. However, in order for them and in particular the ECB or the ESCB to be able to fully play the role of preserving financial stability, they should receive an explicit formal mandate to affect high-level macro-financial risk to resist them and to issue warnings when required.“

Hv. þingmaður og aðrir hv. þingmenn eru minntir á að tala hér íslensku og lesa ekki beint upp úr erlendum ritum, hvort sem það eru fræðirit eða önnur. Þingmenn eru beðnir að snara því þá yfir á íslensku og mæla hér á máli sem allir skilja.

Ég biðst afsökunar, frú forseti. Ég hefði að sjálfsögðu átt að óska leyfis forseta áður en ég las beint upp úr skýrslunni. Ég snara þessu þá yfir á íslensku, kannski ekki alveg öllu. Þetta þýðir með öðrum orðum: Seðlabankar gegna lykilhlutverki í heilbrigðu fjármálakerfi. Til að þá sérstaklega Seðlabanki Evrópu geti sinnt hlutverki sínu í því að vernda fjármálalegan stöðugleika ættu þeir að fá skýra og formlega heimild til að meta heildaráhættu í fjármálakerfinu og gefa út viðvaranir þegar þörf er á. Þetta verður bara ekki miklu skýrara. Og um hvað fjallar þessi skýrsla? Hún fjallar um það - 

Í einni setningu.

Einni setningu. Hún fjallar einmitt um það að þessi nefnd háttsettra manna leggur fram tillögur um það hvernig við bætum eftirlitskerfi þjóðarinnar, bæði þeirra sem eru með yfirsýnina, þá Seðlabankans, og líka þeirra sem eru í einstökum 

Setningu lokið.

Frú forseti. Hv. þingmanni varð tíðrætt um ráðherraræði. Undanfarna daga hefur hæstv. forsætisráðherra aftur og aftur talað eins og það sé búið að samþykkja frumvarpið sem hv. nefnd er að fjalla um, síðast í Morgunblaðinu í gær þar sem hún talaði um að þegar fulltrúar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins komi sé æskilegt og eðlilegt að það sé ekki fráfarandi stjórn - sem er á förum úr bankanum - sem ræði við fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, heldur aðalbankastjóri og varabankastjóri sem verði þá skipaðir í einhvern tíma. Það er búið að samþykkja lögin í huga hæstv. ráðherra, og Alþingi algerlega óþarft. Ég spyr hv. þingmann hvort honum finnist eðlilegt að hann sé í rauninni bara að stimpla eitthvað frá hæstv. ráðherranum? Svo vil ég spyrja um þessa breytingartillögu sem er að finna í þskj. 591. Þar er einmitt talað um að það eigi að gefa opinberlega út viðvaranir þegar tilefni gefst til. Og ég spyr hv. þingmann hvort hún sé frá honum komin. Stendur hann ekki alveg einhuga á bak við þessa tillögu og kemur hún fram að hans frumkvæði?

Virðulegi forseti. Ég get ekki skilið hv. þingmann öðruvísi en svo að hann sé sammála mér um að það ráðherraræði sem hefur verið við lýði á undanförnum árum sé nokkuð sem við þurfum að breyta. Ef hæstv. forsætisráðherra hefur talað þannig að það sé þegar búið að samþykkja þetta frumvarp er það algjörlega ólíðandi að mínu mati. Það er einmitt hlutverk okkar þingmanna að standa í lappirnar og láta ekki framkvæmdarvaldið komast upp með það að stjórna þessu þingi. Ég veit að hv. þm. Pétur Blöndal hefur gert það í gegnum tíðina, hann hefur fylgt eigin sannfæringu. Það ætla ég mér líka að gera og hef gert hingað til. Varðandi þessa tillögu fór ég yfir hana eins og aðrir nefndarmenn eftir að við fengum skýrsluna. Ég rakst fljótlega á hana vegna þess að ég skoðaði efnisyfirlitið og sá þar kafla sem í voru tillögur um hvernig mætti styrkja kerfið og kom með þá tillögu að við mundum kannski skoða þetta og bar það undir meiri hluta nefndarinnar, að sjálfsögðu. Þannig er þessi breytingartillaga til komin og þetta á að koma í veg fyrir það að þegar við lendum í krísu eins og við erum í núna, íslenska þjóðin, geti menn komið fram eftir á og sagt: Ja, við aðvöruðum ykkur. Á móti geta stjórnvöld heldur ekki komið fram og sagt: Ja, við vissum ekki neitt, okkur var ekkert tilkynnt. Það er verið að efla sjálfstæði Seðlabankans þannig að þegar hann sér hættumerkin koma sem snerta allt fjármálakerfið í heild sinni 

Frú forseti. Mér þykir vænt um að heyra að hv. þingmaður stendur með mér gegn ráðherraræðinu og flokksræðinu sem ég hef lengi barist gegn. Ég vil minna hann á að þessi ríkisstjórn er minnihlutastjórn sem nýtur stuðnings Framsóknarflokksins, flokks hv. þingmanns. Hann þarf þá að láta í sér heyra þegar hæstv. forsætisráðherra er aftur og aftur undanfarna daga og vikur búin að tala eins og það sé búið að samþykkja þetta frumvarp sem lög. 
             Svo varðandi þessa breytingartillögu, hún er eins og maður sé á ferðalagi með handfarangur og síðan er sett í handfarangurinn sprengja sem springur við minnsta rask. Í erlendu tillögunum sem ég les hérna er sagt að það eigi að senda hana þangað sem þörf er á en ekki út um allt, ekki opinberlega. Það þýðir að ef minnsta rask verður einhvers staðar í fjármálakerfinu á að tilkynna það - og hvað gerist þá? Fjármálakerfið springur. Minnsti sparisjóður lendir í vandræðum og það á að segja: Þessi sparisjóður er í vandræðum. Opinberlega. Og hvað gerist? Það verða meiri vandræði hjá honum, það verður keðjuverkun í öllu kerfinu og það springur. Kerfið mundi springa reglulega með þessari aðferð og ég vara menn eindregið við því að þessar tilkynningar fari þangað sem þeirra er ekki þörf. Þær eiga ekki að birtast opinberlega. Það er bara verið að setja sprengju í handfarangurinn.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður benti mér á að hér væri minnihlutastjórn. Það er kannski ágætt að það komi fram í umræðunni að ég hef talið, og skynjað af umræðunni síðustu vikur, að kannski átti fólk sig almennt ekki á því að hér er einmitt minnihlutastjórn. Minnihlutastjórn á að vera þannig að hún hafi ekki meiri hluta í þinginu til að gera það sem hana lystir eða beita ofbeldi til þess, eins og síðasta ríkisstjórn var mjög gjörn á að gera. Hér voru keyrð í gegn sjö frumvörp í kjölfar bankahrunsins án þess að leita umsagna eða athugasemda en hér hefur þó a.m.k. verið beðið í þrjár vikur með að fara í gegn með þetta frumvarp. Ég er bara algerlega ósammála hv. þingmanni og tel útúrsnúning af hans hálfu að segja að minnsta rask muni valda því að peningastefnunefnd eigi að gefa út þessa aðvörun. Hér stendur: „Ef peningastefnunefnd metur það svo að alvarleg hættumerki séu til staðar sem ógna fjármálakerfinu …“ Þá erum við ekki að tala um að hún eigi að meta hvert einstaka tilvik eða þá hvort einhver einstakur banki standi hallari fæti en einhver annar. Ef þetta ákvæði hefði þegar verið í lögum hefðum við ekki kannski getað sparað hundruð milljarða  Hingað hafa komið menn sem hafa gegnt lykilstöðum í þjóðfélaginu og sagt: Við vissum þetta allt. Við sáum þetta allt fyrir. Sá hv. þingmaður þetta kannski fyrir 

Virðulegi forseti. Líkt og við 2. umr. frumvarpsins vil ég ítreka að framsögumenn nefndarálita hafa farið efnislega yfir þær breytingar sem á því hafa verið gerðar, annars vegar við 2. umr. og síðan við 3. umr. Nú liggja fyrir þinginu tvær breytingartillögur, önnur frá meiri hluta viðskiptanefndar og hin frá minni hluta viðskiptanefndar. Framsögumenn, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir og Höskuldur Þórhallsson, hafa gert grein fyrir breytingartillögu meiri hlutans og hv. þm. Birgir Ármannsson hefur grein fyrir breytingartillögu minni hluta viðskiptanefndar. Um þær verður væntanlega kosið síðar í dag. Frumvarpið fjallar um tvo meginþætti, annars vegar þann þátt að breyta stjórnskipulagi bankans, fækka seðlabankastjórum úr þremur í einn, og hins vegar að hlutverki hinnar eiginlegu bankastjórnar sem starfar núna yrði breytt, inn kæmi peningastefnunefnd sem mundi fara yfir peningamál og taka ákvarðanir um beitingu stjórntækja bankans í peningamálum. Peningastefnunefndin yrði hluti af stjórntækjum bankans varðandi vaxtaákvarðanir hans, viðskipti við lánastofnanir, ákvörðun um bindiskyldu, viðskipti á gjaldeyrismarkaði sem hafa það að markmiði að hafa áhrif á gengi krónunnar. Um þetta var fjallað í 2. umr. og þegar breytingartillögur meiri hluta viðskiptanefndar komu til afgreiðslu hlutu þær ríkt brautargengi í þinginu og ég vil meina að frumvarpið hafi styrkst eftir 2. umr. og spurningin er hvort það muni ekki gera það líka með hliðsjón af þeirri breytingartillögu sem nú er fjallað um. Ég fór yfir það á fundi þingsins sl. föstudag hvernig ég sæi fyrir mér að peningastefnunefndin sem skal setja sér starfsreglur gæti horft til bankastjórnarsamþykktar nr. 1111, eða „11–11“ eins og hún er kölluð, en í þeirri samþykkt eru nokkuð greinargóðar leiðarlínur um hvernig bankastjórnin á að vinna varðandi ákvarðanatöku. Með hliðsjón af því regluverki rakti ég mjög ítarlega ákvarðanir bankans varðandi stýrivaxtaákvarðanir á haustmánuðum allt frá því að bankinn tók ákvörðun í september og síðan í tvígang í októbermánuði. En líkt og menn muna þá var rökstudd ákvörðun um óbreytta stýrivexti í byrjun september, 15,5%, þeir voru síðan lækkaðir niður í 12% og loks hækkaðir upp í 18% þegar var búið að fullnusta samkomulagið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Ég vék að því í ræðu minni sl. föstudag að mér hefði þótt þessi ákvörðun um 12% stýrivexti mátt vera betur rökstudd. Í ljósi þess vonast ég til að hin nýja peningastefnunefnd sem tekur til starfa, og ég held að sé ekki ágreiningur um í sjálfu sér, muni fljótlega birta starfsreglur sínar sem munu byggjast á umræddri ákvörðun bankastjórnar nr. 1111. Ég vil einnig tiltaka það, virðulegi forseti, að eftir að afgreiðslan fór fram í þinginu síðastliðinn föstudag, jafnvíðtæk og hún var, hefur viðskiptanefndin haldið tvo eða þrjá fundi og eins og greint hefur verið frá fengum við á fund nefndarinnar erlenda aðila, m.a. til þess að fjalla um sjónarmið varðandi peningamál og fjármálamarkaðinn í heild sinni. Einnig var tekin sú ákvörðun að bíða eftir umræddri Larosiere-skýrslu en með henni fylgdi nokkuð ítarlegt minnisblað af hálfu utanríkisráðuneytis, viðskiptaráðuneytis og forsætisráðuneytis þar sem mjög greinargott yfirlit er yfir helstu atriði skýrslunnar. Ég vil segja svona eftir á að þrátt fyrir að ég hafi ekki greitt þessari tillögu atkvæði í nefndinni sl. mánudag, þ.e. að bíða eftir skýrslunni, þá er gott að skýrslan er komin fram, líkt og kom fram í máli frummælenda, bæði hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur og Birgis Ármannssonar, því það er ekki víst að við hefðum haft tækifæri til þess á þinginu, í viðskiptanefndinni eða annars staðar að geta dregið þessa skýrslu inn í umræðuna og að nota hana síðan jafnvel til hliðsjónar varðandi þær breytingar sem hugsanlega verða gerðar á frumvarpinu. Því má segja, eins og oft var sagt í sveitinni, illu heilli, þá er mjög gott að þessi viðamikla skýrsla er komin til umræðu. Ég hvet áhugamenn um peningamál, um fjármálamarkaði og fjármálakerfi í heild sinni að kynna sér efni hennar því það eiga allir, hvort sem um er að ræða áhugamenn eða fagmenn um þessi mál, að skoða umrædda skýrslu og jafnvel að fá umrætt minnisblað sem lagt var fram í nefndinni varðandi yfirferð á skýrslunni. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að ræða efnislega um breytingartillöguna þar sem hv. þingmenn í meiri hluta viðskiptanefndar hafa gert grein fyrir henni. Það má vel vera að tillagan sé umdeild, sérstaklega hvað varðar að peningastefnunefndinni skuli skylt að gefa út viðvaranir opinberlega, en ég vil þó benda á að tillagan styrktist í meðförum nefndarinnar í gærkvöldi, að mínu mati. Ég vil þakka þeim sem komu með ábendingar í nefndinni varðandi það atriði að við bættist, með hliðsjón af umræddri skýrslu orðin „þegar tilefni er til“ sem gefur peningastefnunefndinni dálítið frjálsar hendur um hvenær beri að gefa út hinar opinberu viðvaranir. Þá vísa ég aftur til þess sem ég sagði áðan varðandi þann áskilnað í lögunum, að peningastefnunefndin skuli setja sér starfsreglur og ég álít að með hliðsjón af þessari breytingartillögu þurfi peningastefnunefndin í starfsreglum sínum að fjalla sérstaklega um mál, eins og dregið er fram í tillögunni. Ég vil líka ítreka varðandi þá sem munu setjast í peningastefnunefndina, miðað við lögin eins og þau líta út núna, að það verður að gæta þess að þeir séu hafnir yfir allan vafa í hinu faglega umhverfi sem þeir starfa í, bæði hvað varðar hæfni þeirra og hæfi til að sitja í peningastefnunefndinni. Þá er ég ekki að gagnrýna hina fyrri bankastjórn, virðulegi forseti, heldur einfaldlega að segja að við erum að horfa fram á nýtt skipulag og í hinu nýja skipulagi er búið að formfesta miklu frekar alla umgjörð varðandi peningastefnunefndina og hlutverk hennar. Að lokum, virðulegur forseti, vil ég taka undir þá umræðu sem spannst áðan varðandi hlutverk þingsins, annars vegar eftirlitshlutverk þingsins og hins vegar framkvæmdarvaldsins og um leið sjálfstæði Seðlabanka. Ég tel að sjálfstæði Seðlabankans sé enn frekar tryggt með þeim breytingum sem koma fram í þessum lögum. Um leið hef ég verið talsmaður þess að þau mál sem á stundum eru ákvörðuð af framkvæmdarvaldinu eigi miklu frekar að koma til umræðu í þinginu þrátt fyrir að ég sé ekki sammála umræddri breytingartillögu minni hluta nefndarinnar eins og hún er borin fram á elleftu stundu. En öll sú umræða sem getur orðið í þinginu og fyrir utan þingið, virðulegi forseti, sem hefur það í för með sér að styrkja þingræðið og kannski um leið að veikja örlítið framkvæmdarvaldið - og þá er ég ekki að gera lítið úr þeim hæstv. ráðherrum sem fara með framkvæmdarvaldið, hið eiginlega framkvæmdarvald, eins og við túlkum það - er af hinu góða. Ég álít að sú umræða og aðdragandi að umræðunni, þótt hann hafi verið langur, síðustu vikur og mánuði, varðandi Alþingi og varðandi þingræðið sé af hinu góða því við eigum að taka mun fleiri mál til efnislegrar umræðu á þinginu áður en þau eru ákvörðuð á öðrum stöðum. Það á að vera hlutverk þingsins og þingmanna að geta jafnan í góðu samstarfi þó að við séum ólíkir stjórnmálamenn og ólíkir stjórnmálaflokkar, náð fram fjölmörgum málum og leitt þau sameiginlega til lykta. Það eiga að vera hinir nýju tímar að við getum gert það með þeim hætti en ekki eins og oft hefur verið, kannski ekki endilega síðustu daga heldur jafnvel síðustu ár og áratugi, að við erum að kljást um aukaatriði en tökum í raun og veru ekki aðalatriðin til efnislegrar umfjöllunar og reynum að leiða þau til lykta. Ég vil, með fullri virðingu fyrir sjálfum mér, virðulegi forseti, meina að í hverju rúmi sé snillingur, hvort sem er innan þings eða utan, og við eigum að nota allan þann kraft sem býr í fólki og nýta þær leiðbeiningar sem koma fram því ef samræðan er tekin upp á efnislegan hátt þá náum við oftar en ekki fram bestu lausnunum.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að mér finnst nokkuð óviðurkvæmilegt að hér skuli ekki vera viðstaddur einn einasti ráðherra og ekki formaður viðskiptanefndar þegar verið er að fjalla um þetta mál. Ég mælist til þess að hæstv. forseti hlutist til um það að formaður viðskiptanefndar komi í salinn áður en ég held áfram máli mínu og klukkan verði stöðvuð á meðan.

Forseti hefur gert ráðstafanir til að kalla formann viðskiptanefndar í þingsalinn.


             Ég sé ekki ástæðu til að fara fram  Í gær vildi svo til við meðferð þessa máls hjá viðskiptanefnd að lögð var fram breytingartillaga frá meiri hluta viðskiptanefndar sem samþykkt var að yrði flutt og liggur hér fyrir. Hún fjallar um það að ef peningastefnunefnd meti það svo að alvarleg hættumerki séu til staðar sem ógni fjármálakerfinu skuli hún opinberlega gefa út viðvaranir þegar tilefni er til. Hér er um að ræða mjög varhugaverða tillögu að mínu viti, tillögu sem getur verið mjög skaðleg. Í tillögunni er ekki í nein skýring á því hvað átt er við með orðunum alvarleg hættumerki. Það er engin skilgreining á því. Það er ekkert sagt um „viðvaranir þegar tilefni er til“. Það fylgir engin skýring á þeim ákvæðum sem verið er að fjalla um með einum eða neinum hætti. Og í málflutningi hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur, formanns viðskiptanefndar, komu ekki fram neinar skýringar sem gætu fyllt út í þær eyður sem eru í tillögunni hvað þetta varðar. Þessi tillaga er að mínu viti stórhættuleg. Það kom fram í máli hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar að hann hefði misskilið þá skýrslu sem fjallað var um og nefndin fékk í hendur í gær frá Larosiere Group og þar vísaði hann til ákveðinna töluliða og taldi að breytingartillagan sem ég var hér að vísa til væri í samræmi við það sem kveðið væri á um í tölulið 170 og 171 í umræddri skýrslu. Ef til vill er það vegna þess að hv. þingmaður hefur ekki haft tóm til þess að lesa skýrsluna í gegn og jafnvel ekki aðrir í meiri hluta nefndarinnar. En þetta er einhver meiri háttar misskilningur hjá hv. þingmanni vegna þess að fjallað er um það með hvaða hætti skuli koma tilkynningum að í tölulið 180, sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson og væntanlega formaður viðskiptanefndar, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, hafa ekki komist yfir að ná svo langt að lesa í skýrslunni. Þar er fjallað um það með hvaða hætti og hvernig skuli bregðast við hættumerkjum í fjármálakerfinu, hvað skuli gera og hverjum skuli tilkynna á hvaða stigi hvað. Og þar er um að ræða í raun sjö stig. Það eru sex stig tilkynninga sem skulu fara fram í fjármálakerfinu áður en kemur að því stigi sem fjallað er um í þessari breytingartillögu, að gefa skuli út opinberar viðvaranir. Það liggur fyrir og kemur einmitt mjög glögglega fram í þeirri skýrslu sem ég er að vísa í frá Evrópusambandinu að það er hættulegt, það getur beinlínis orðið til þess að fella fjármálakerfi að hafa ákvæði sem þetta sem er fortakslaust ákvæði um að gefa skuli út opinberar tilkynningar ef um hættumerki geti verið að ræða. Ég vek athygli á því sem breytingartillagan felur í sér þegar talað er um alvarleg hættumerki, Það er ekki talað um hættu, það er talað um hættumerki og þá er það ekki valkvætt heldur skal hún tilkynna. Henni ber og ef hún gerir það ekki bregst hún embættisskyldum sínum. Mér er gersamlega hulin ráðgáta að meiri hluti viðskiptanefndar skuli ekki hafa áttað sig á um hve hættulega tillögu hér er að ræða og hve varhugaverð hún getur verið þegar til framtíðar er litið. Þess vegna vara ég eindregið við samþykkt þessarar tillögu og hef farið ítrekað fram á það við hv. formann viðskiptanefndar að draga tillöguna til baka af því að í fyrsta lagi er hún algerlega nýlunda inn í frumvarpið og í öðru lagi ekki í neinu samræmi við það sem kemur fram í frumvarpinu að öðru leyti, eins og hv. þm. Birgir Ármannsson gerði rækilega grein fyrir í ræðu sinni. Þetta gerir það að verkum að maður veltir því fyrir sér hvort það sé þingleg aðferð að afgreiða mál með þessum hætti. Ég vil þess vegna, virðulegi forseti, nota tíma minn hér til þess að velta aðeins upp þeim spurningum hvort það sé þingleg meðferð og hvort það beri vott um vandaða lagasmíð að koma með tillögur sem þessar sem fela í sér verulega breytingu á frumvarpi fyrir 3. umr. Engin greinargerð fylgir tillögunni, engar skýringar og tillagan fæst ekki rædd nema við eina umræðu og gengur ekki til nefndar á milli. Þar með er í raun brotin sú hefð að vanda til lagasetninga. Um þetta atriði er lítillega fjallað af nokkrum fræðimönnum þó að á síðari tímum hafi það lítið verið gert. Einar Arnórsson veltir þessu fyrir sér í ritinu Réttarsaga Alþingis frá 1941, sérstaklega á blaðsíðu 562, þar sem hann fjallar um hvort - og þá var um að ræða annars konar form, þá var um efri deild og neðri deild að ræða og málum síðan vísað til sameinaðs þings - þar veltir hann upp spurningunni um það hvort hægt sé að koma fram breytingum eftir að mál er komið í sameinað þing og kemst að þeirri niðurstöðu að það geti ekki verið annað en nánast lagfæringar á málfarsvillum. Og að breyttu breytanda sýnist manni að svipaðir skýringarmöguleikar gætu átt við hér þó að ákveðin hefð hafi skapast fyrir öðru. Ég vek athygli á þessu af því að mér finnst ástæða til að skoða hvort það sé eðlilegt að halda áfram löggjafarstarfi í þessa veru. Þá er ég að tala um nauðsyn þess að borin sé virðing fyrir Alþingi og við viljum vafalaust öll sem þar sitjum að Alþingi njóti sem mestrar virðingar en okkur ber þá að hafa umgjörðina sem um Alþingi er með þeim hætti að þar sé um vandaða löggjafarstarfsemi að ræða. Bjarni Benediktsson fjallar um þetta með svipuðum hætti og Einar Arnórsson í riti sínu Deildir Alþingis sem útgefið var í Reykjavík árið 1939 en Ólafur Jóhannesson, sem var lengi þingmaður og ráðherra og forsætisráðherra, fjallar um þetta með ákveðnum hætti í Stjórnskipun Íslands frá 1960 þar sem segir svo, með leyfi forseta: „Eigi er berum orðum að því vikið hversu róttækar breytingartillögur megi vera til þess að þær geti komist að en þar sem tiltekinn umræðufjöldi er áskilinn um mál og tilætlunin hlýtur að vera sú að um sama mál sé að ræða, þá virðist ótvírætt að ekki megi gerbreyta frumvarpi og tillögu svo að í raun og veru verði um annað mál að ræða en í fyrstu var flutt. Forseta, þar sem slík breytingartillaga er borin fram, ber því skylda til að vísa henni frá. En ef það ferst fyrir og breytingartillaga er samþykkt er réttast að fara með þetta sem nýtt mál og miða umræðufjölda við það.“ Þetta er niðurstaða hins virta lagaprófessors Ólafs Jóhannessonar heitins um þetta atriði. Hér er um það að ræða að sú breytingartillaga sem borin var fram í viðskiptanefnd í gær fjallar í raun um nýtt mál og með tilliti til þess sem hér segir er alveg ljóst að hér erum við komin á ystu brún eðlilegrar meðferðar löggjafarvaldsins á því með hvaða hætti löggjafarvaldsstarfsemi fer fram. Ég vakti máls á þessu í viðskiptanefnd í gær og taldi að það væri óeðlilega að málum staðið og nauðsynlegt væri að vanda mjög til verka, það væri alveg lágmark að farið væri yfir þá tillögu sem hér um ræðir og það gæfist kostur á að skoða og kanna viðhorf þeirra sem gerst þekkja til í fjármálalífinu. Ég nefndi þar til nokkra aðila og taldi að nefndin gæti haldið fund nú í morgun og það þyrfti ekki að tefja umræður að fá fram álit þeirra sem gerst þekkja til bankamála og fjármála þjóðarinnar, að fá alla vega álit þeirra á ákvæði eins og því sem fjallað er um í þessari breytingartillögu. Ég vek athygli á því, virðulegi forseti, að þetta er algerlega á skjön við allt sem peningastefnunefnd á að gera að öðru leyti. Það er það merkilega í málinu. Þannig að hér er í raun um nýja tillögu að ræða hvað þetta varðar og þar sýnist mér að orð fræðimannsins Ólafs Jóhannessonar sem ég gat um, á blaðsíðu 269 í Stjórnskipun Íslands frá 1960, eigi við. Þar fyrir utan, eins og ég hef áður getið, vantar alla vitræna glóru í þessa tillögu. Ég hrósaði hv. þm. Álfheiði Ingadóttur sérstaklega fyrir það með hvaða hætti hún hefði komið að formennsku í nefndinni og tekið tillit til ákveðinna sjónarmiða og komið að breytingum á því frumvarpi sem við ræðum hér. Því miður virðist mér að hér á lokasprettinum sé henni að bregðast töluvert bogalistin með því að standa að málum með þessum hætti og ég ímynda mér ekki annað eða ég á bágt með að trúa því að það sé gegn betri vitund sem meiri hluti viðskiptanefndar leggur til að þessi breyting verði gerð eða telji að með henni verði frumvarpið betra og að um betri lög verði að ræða. Virðulegi forseti. Ég tel, miðað við þá tillögu sem hér liggur fyrir, að breytingartillaga minni hluta viðskiptanefndar, um að leitað sé staðfestingar Alþingis á skipun seðlabankastjóra, sé nauðsynleg við þær aðstæður sem nú er um að ræða. Það er verið að tala um að reyna að treysta stöðu þingræðisins í landinu, að framkvæmdarvaldið fari ekki sínu fram með þeim ofurþunga sem lýst hefur verið og var m.a. lýst af hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni áðan, og hvað er þá líklegra til að geta komið í veg fyrir það eða setja ákveðin bönd á framkvæmdarvaldið en einmitt breytingartillaga okkar í minni hluta viðskiptanefndar, að Alþingi þurfi að staðfesta skipun forsætisráðherra í jafnmikilvægt embætti og hér um ræðir. Mér finnst satt að segja með öllu fráleitt hvernig ákvæði til bráðabirgða er í frumvarpi ríkisstjórnarinnar og held mig við það að ákvæði til bráðabirgða sem er í því frumvarpi sem ég flutti um breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands sé eðlileg stjórnsýsla. Eins og ákvæði til bráðabirgða er í stjórnarfrumvarpinu verður Seðlabankinn stjórnlaus undir valdi forsætisráðherra þar sem bráðabirgðabankastjóri verður skipaður þangað til auglýsing fer fram og annar verður ráðinn. Svo mikið virðist liggja við að ná fram einhvers konar aðgerðum gagnvart núverandi bankastjórn Seðlabankans að farið er í vonda stjórnsýslu varðandi það sem þarna er um að ræða og óvandaða lagasetningu.

Frú forseti. Ég vil taka undir það með hv. þm. Jóni Magnússyni að það er ekki góður siður að kollvarpa lagafrumvörpum milli 1. og 2. umr., hvað þá 2. og 3. Ég hef upplifað það sem þingmaður oftar en einu sinni, því miður, og það hefur ekki reynst góð lagasmíð sem þannig hefur farið í gegn. Meðal annars hefur Héraðsdómur Reykjavíkur dæmt slíka lagasetningu sem kollvarpað var á milli umræðna sem brot á stjórnarskrá lýðveldisins. Ég vil taka undir það með hv. þingmanni, þegar um það er að ræða að kollvarpa málum. Hér er ekkert slíkt á ferð, ekki neitt. Eins og ég sagði áðan er verið að árétta þá grunnreglu sem frumvarpið byggir á að störf Seðlabanka Íslands og sérstaklega peningastefnunefndar og ákvarðanir þeirrar nefndar skuli allar vera uppi á borðum í dagsljósinu, þar á meðal allar þær viðvaranir og varúðarbjöllur sem menn ýmist segjast hafa hringt eða hafi ekki haft hljóð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Álfheiði Ingadóttur fyrir að taka undir þau sjónarmið sem ég rakti varðandi vandaða lagasmíð. Ég hlýt að skilja það þannig að þingmaðurinn sé sammála þeim sjónarmiðum og röksemdum sem ég setti fram í tilvitnuðum ummælum í rit Ólafs Jóhannessonar. Ég gat ekki skilið mál hennar með öðrum hætti en þeim. Sé svo er spurningin um gildi þeirrar breytingartillögu sem við erum að fjalla um, hvort þarna sé í raun verið að breyta frumvarpinu með þeim hætti að það stangist á við eðlilega lagasetningu og það tel ég raunar vera. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir gat réttilega um að það hefði verið ákveðinn flaustursgangur í sambandi við málsmeðferð á Alþingi og óvandaða lagasetningu. Ég er hv. þingmanni algerlega sammála um að á þeim tíma höfðum við algerlega samstöðu um að vara við því með hvaða hætti það væri gert. Ég vara við þessu því að hér er í raun verið að kveða á um algerlega nýtt hlutverk peningastefnunnar sem hvergi er gert ráð fyrir í því frumvarpi sem lá fyrir, heldur ekki eftir þær breytingar sem samþykktar voru eftir 2. umr. á þinginu. Hér er því í raun um nýja tillögu að ræða, nýtt verklag og ný sjónarmið. Ég vil að gefnu tilefni, virðulegi forseti, spyrja hv. þm. Álfheiði Ingadóttur hvort hún sé sammála mér, þar sem ég vísaði í tölulið 180 í skýrslu Evrópunefndarinnar, að þar sé um að ræða ákvæði sem er sambærilegt varðandi með hvaða hætti skuli gera viðvaranir og gera hluti opinbera þegar hætta stafar af fjármálakerfinu.

Frú forseti. Aðeins hvað varðar 180. gr. og þær tvær tillögur nefndarinnar sem eru númeraðar 16 og 17 sem koma í framhaldi þeirrar greinar, vil ég taka fram að þar er um að ræða skipun sérstakrar nýrrar stofnunar, eins konar kerfisáhætturáðs sem á að hafa yfirumsjón með því m.a. að koma upp varúðarkerfi. Allt er þetta á „bírókratískum“ nótum Evrópusambandsins og ef þessar tvær tillögur eru lesnar sést greinilega að þetta gengur út á það að einbjörn togi í tvíbjörn og tvíbjörn síðan í þríbjörn og þríbjörn í fjórbjörn o.s.frv. Við búum svo vel í samfélagi okkar að við eigum að geta haft gagnsæjar reglur og allt uppi á borðum. Ég mótmæli því sérstaklega að með þessari tillögu, ólíkt tillögu þeirri sem hv. þingmaður flytur og lögð var fram á fundi nefndarinnar fyrir þessa umræðu - hún fékk þar umræðu í rúmlega klukkutíma í gær - sé á ferðinni einhver grundvallarbreyting á verkefnum peningastefnunefndar. Ég les eftirfarandi, með leyfi forseta: „Ákvarðanir peningastefnunefndar skulu grundvallast á markmiðum bankans og vönduðu mati á ástandi og horfum í efnahags- og peningamálum og fjármálastöðugleika.“ Þetta er það sem segir um verkefnið. Það var útvíkkað með stuðningi allra nefndarmanna þannig að það tæki ekki aðeins til efnahags- og peningamála heldur einnig til fjármálalegs stöðugleika. Áhættan sem hér er verið að tala um, að menn skuli vara við, gengur einfaldlega út á þetta. Þetta er bara krafa um að menn tali skýrt. Menn geta ekki falið sig á bak við það að hafa sagt eitthvað í lokuðum herbergjum eða hvíslað einhvers staðar á prívatfundum.

Virðulegi forseti. Ég átta mig á því, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, að töluliður 180 gerir ráð fyrir ákveðinni aðferðafræði. En ég var ekki að spyrja hv. þingmann að því. Ég var að spyrja hv. þingmann hvort hægt væri að líta svo á að þessi ákveðni töluliður ætti við þegar verið væri að meta með hvaða hætti ætti að koma með opinberar tilkynningar. Ég var að vísa til þess að sennilega hefði meiri hluti nefndarinnar ekki lesið nægilega langt í skýrslunni til að átta sig á því að það væri þessi töluliður sem ætti við en ekki töluliður 170 eða 171 sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson vísaði til í ræðu sinni. Ég tel raunar að þetta sé með þessum hætti. Ég tel að það sé með þessum hætti og með þessu svari sínu hafi hv. þm. Álfheiður Ingadóttir undirstrikað að meiri hluti viðskiptanefndar hefur greinilega kastað til höndunum og ekki skoðað inntakið sem þarna er um að ræða varðandi með hvaða hætti skuli staðið að opinberum tilkynningum. Að hún skuli flytja hér breytingartillögu eins og þá sem hér er um að ræða um að peningastefnunefnd skuli gefa út viðvaranir án þess að það séu neitt fyllri ákvæði um það sem greinilega er í þeirri skýrslu sem hér er vísað til og var forsenda þess að breytingartillagan var flutt. Hér er því um óvandaða lagasmíð að ræða sem er meiri hluta viðskiptanefndar til mikillar minnkunar að standa að. Ég tel áhöld um hvort þetta standist stjórnskipulega, og hvort skýringar hv. formanns viðskiptanefndar séu fullnægjandi. Hér er um verulega breytingu á hlutverki og eðli peningastefnunefndar að ræða, hvort sem okkur líkar betur eða verr.

Frú forseti. Það er nú kannski til merkis um það hversu mikla virðingu ráðherrar ríkisstjórnarinnar sýna Seðlabanka Íslands, frumvarpinu um hann, og því umræðuefni sem hér er til umfjöllunar að ekki er einn ráðherra í ríkisstjórninni viðstaddur. Hér í þingsalnum, þegar við ræðum þetta mál við 3. umr., er staddur einn þingmaður frá stjórnarmeirihlutanum. Það er hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, formaður viðskiptanefndar, sem er hér af skyldurækni.

Tali nú hver fyrir sig.

Það er sorglegt, svo að ég fái nú að halda orðinu fyrir frammíköllum frá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, sem virðist aldrei geta leyft þingmönnum, sem hafa orðið, að tala í friði - ef ég get beðið hæstv. forseta um að biðja hv. þingmann um að hafa sig hægan meðan ég fjalla hér um þetta mál þá væri það vel þegið.

Hv. 8. þm. Reykv. n. Sigurður Kári Kristjánsson hefur orðið.

Það væri óskandi að forustumenn ríkisstjórnarinnar væru viðstaddir umræðu um þetta mikilvæga mál. Við höfum horft fram á það að fjármálakerfið okkar hefur hrunið og til stendur að reyna að endurreisa það, bæði bankakerfið og alla umgjörð fjármálakerfisins. En því miður sýna hæstv. ráðherrar málinu ekki meiri áhuga en svo að þeir eru ekki viðstaddir umræðuna. Ég hef viljað ræða þetta mál um Seðlabankann efnislega. Því miður hefur það verið þannig, bæði hér innan þingsins og utan, að menn hafa nálgast umræðu um framtíð Seðlabankans á persónulegum og pólitískum nótum frekar en að reyna að vanda sig við að ræða málið málefnalega. Öll vinnubrögð í tengslum við þetta mál hafa borið þess merki. Það hefur komið niður á vinnslu málsins. Við verðum að sýna þann þroska og þá ábyrgð, þeir sem sitja hér á þingi, að reyna að ræða málið efnislega og reyna að gera það sem best úr garði þannig að þau ákvæði og þær reglur sem þar koma fram gangi upp. Ég sagði hér við upphaf 1. umr. um frumvarpið að málið væri óvandað og illa unnið. Við 3. umr. þessa máls hefur meiri hlutinn í hv. viðskiptanefnd lagt fram breytingartillögu við frumvarpið sem kemur í kjölfar fjölmargra breytingartillagna við frumvarpið sem meiri hlutinn lagði til við 2. umr. Þá var frumvarpið í rauninni endurskrifað. Það var í sjálfu sér staðfesting á því sem við höfðum haldið fram, hvað svo sem menn segja um yfirstjórn bankans eins og hún er núna, eða þá framtíðarsýn sem þeir hafa, þá var sú vinna sem lögð var í þetta mál algerlega ófullnægjandi. Nú hefur verið lögð fram breytingartillaga sem gerir þetta mál því miður verra. Mér finnst mjög miður að hæstv. ráðherrar séu ekki viðstaddir þá umræðu til þess að hlusta á athugasemdir mínar við breytingartillöguna. Ég tel að breytingartillagan hafi gríðarlega mikla þýðingu fyrir framtíðina, ekki bara fyrir Seðlabanka Íslands heldur líka fyrir fjármálakerfið. Okkur ber skylda til að fjalla um það efnislega, og með vönduðum og faglegum hætti, og það er lágmarkskrafa að þeir menn sem bera ábyrgð á málinu séu viðstaddir umræðuna. En þeir sem sitja hér uppi á áhorfendabekkjunum og líta yfir ráðherrabekkina sjá að þar er ekki einn ráðherra viðstaddur, sem er ótrúlegt. Það er ótrúlegt og algjört einsdæmi, hygg ég, og hef ég nú vikið að því áður, að við þingmenn höfum ekki fengið tækifæri til að tala við höfunda frumvarpsins til að spyrja þá út í það hvaða sjónarmið hafi legið að baki við samningu þess. Við óskuðum eftir því að fá upplýst hverjir hefðu samið frumvarpið. Þau svör voru ekki veitt. Hæstv. forsætisráðherra játaði hér í ræðustólnum að leitað hefði verið til sérfræðinga en vildi ekki upplýsa okkur, sem var ætlað að fjalla um þetta mál, hverjir þeir sérfræðingar hefðu verið. Við fengum því ekki að kalla inn á fundi viðskiptanefndar þá aðila sem stóðu að samningu frumvarpsins. Ég fullyrði, og hef ég nú setið hér í sex ár, að aldrei áður hafa menn sýnt af sér önnur eins vinnubrögð. Ég skil ekki hvers vegna ríkisstjórnin, sem hefur lagt mikla áherslu á fagleg vinnubrögð, að öll mál séu uppi á borðum og allt sé upplýst, hylur það einhverjum leyndarhjúp til hvaða manna var leitað við samningu frumvarpsins. Við óskuðum líka eftir því að fá að vita hvaða fyrirmyndir voru hafðar til grundvallar við samningu frumvarpsins. Hæstv. forsætisráðherra lýsti því yfir að þær fyrirmyndir hefðu legið frammi. En hún vildi heldur ekki upplýsa okkur í stjórnarandstöðunni um það hvaða fyrirmyndir þetta væru, svo að við hefðum getað vegið þær og metið í samræmi við það frumvarp sem við vorum að fjalla um. Þetta er með miklum ólíkindum, frú forseti. Það er með algjörum ólíkindum að svona sé haldið á málum. Það er líka með miklum ólíkindum að þegar Seðlabanki Evrópu býðst til að veita lagalega umsögn um frumvarpið neiti meiri hlutinn í viðskiptanefnd því góða boði. Því var haldið fram í umræðum í nefndinni að við gætum allt eins leitað til Seðlabankans í Kína um umsögn. Það er ótrúlegt að hlusta á menn þegar þeir hafa sett sér einhver markmið og vilja keyra mál í gegn að þeir skuli geta lagst svo lágt að tala með þessum hætti. Við erum að tala um Seðlabanka Evrópu sem er lykilseðlabankinn innan Evrópusambandsins. Íslenska fjármálakerfið byggist að miklum hluta til á regluverki Evrópusambandsins. Stjórnendur Seðlabanka Evrópu vita hvert stefnir í bankakerfinu og fjármálakerfinu í Evrópu eftir fjármálaþrengingarnar. Mikill fengur hefði verið í því að fá sjónarmið þeirra varðandi frumvarpið. Eftir því var óskað, það var boðið en því var neitað af hálfu fulltrúa Framsóknarflokksins, af hálfu fulltrúa Samfylkingarinnar og af hálfu fulltrúa Vinstri grænna. Ég verð bara að segja að ég skil ekki þessi vinnubrögð. En nóg um það. Sú breytingartillaga sem hér liggur fyrir, á þingskjali 591, er flutt af meiri hluta viðskiptanefndar, hv. þingmönnum Álfheiði Ingadóttur, Gunnari Svavarssyni, Lúðvíki Bergvinssyni, Höskuldi Þórhallssyni og Birki Jóni Jónssyni sem situr hér í salnum. Í breytingartillögunni segir: „Ef peningastefnunefnd metur það svo að alvarleg hættumerki séu til staðar sem ógna fjármálakerfinu skal hún opinberlega gefa út viðvaranir þegar tilefni er til.“ Þessi setning hljómar nú kannski ekki svo hættulega þegar hún er lesin ein og sér en ef menn setja hana í samhengi er um hættulegt skref að ræða fyrir íslenska fjármálakerfið í framtíðinni, það getur valdið geysilegum skaða verði þetta fært í lög. Ég ætla að skýra það aðeins út og setja það í samhengi við umræðu sem að undanförnu hefur átt sér stað í þjóðfélaginu. Fyrir tveimur dögum var frægt viðtal við núverandi seðlabankastjóra í Kastljósi Sjónvarpsins, Davíð Oddsson. Þar lýsti seðlabankastjórinn því yfir að hann hefði allt frá árinu 2006 og jafnvel lengur varað ríkisstjórnina við því að blikur væru á lofti í fjármálakerfinu og hætta væri á að bankakerfið mundi hrynja ef menn gripu ekki til ráðstafana. Nú ætla ég ekki að halda því fram að viðbrögðin við þessum viðvörunarorðum hafi verið rétt eða að þau hafi verið röng. Seðlabankastjórinn lýsti þessu a.m.k. yfir og vísaði til gagna þar um, skýrslna sem hann hafði lagt fyrir ríkisstjórnina og fundargerða sem hann hafði í höndum. Nú fylgjumst við með því í fjölmiðlum að þessi sami seðlabankastjóri er gagnrýndur fyrir að hafa ekki komið sömu viðvörunarorðum á framfæri í opinberri umræðu. Hann hafi sagt annað í viðtölum við fjölmiðla um stöðu bankakerfisins og styrk bankanna en hann sagði á fundum ríkisstjórnarinnar, á lokuðum fundum þar sem ummælin voru bundin þagnarskyldu. Hvers vegna er þetta svo? Það er vegna þess að ef seðlabankastjórar, hvort sem þeir eru hér á Íslandi eða í öðrum löndum, gefa út yfirlýsingar um að bankakerfið muni hrynja verði ekki brugðist við þá munu bankakerfin hrynja daginn eftir. Ef seðlabankastjóri lýsir slíku yfir opinberlega leiðir það til þess að bankakerfið hrynur. Þess vegna geta seðlabankastjórar, stöðu sinnar vegna, ekki verið með sambærilegar yfirlýsingar í fjölmiðlum og þeir geta gert á lokuðum fundum með ríkisstjórninni. Þeim ber að koma slíkum skilaboðum á framfæri gagnvart stjórnvöldum en þeir mega ekki gera það opinberlega vegna þess að vægi slíkra yfirlýsinga fyrir fjármálakerfið, fyrir bankana og alla þá sem starfa á þessum markaði, er svo mikið að þær geta haft skelfilegar afleiðingar. Þess vegna þarf að fara öðruvísi í málin. Þetta skýrir það misræmi sem er á milli yfirlýsinga sem gefnar hafa verið annars vegar í fjölmiðlum og hins vegar á lokuðum fundum með stjórnarherrum. Í breytingartillögunni er lagt til að nýju peningastefnunefndinni sé skylt - meti hún það svo að alvarleg hættumerki séu til staðar sem ógni fjármálakerfinu - að gefa opinberlega út viðvaranir þegar tilefni er til. Ef þrengingar og hættumerki eru uppi í íslenska fjármálakerfinu eiga þeir sem eru í peningastefnunefnd að koma opinberlega fram og lýsa því yfir að á Íslandi sé allt í kalda koli. Segjum nú, og setjum þetta í samhengi við breytingartillöguna, að bankarnir, sem nú eru allir í ríkiseigu, fari í eigu einhverra annarra í framtíðinni. Þeir verði gerðir að hlutafélögum og skráðir á opinberum markaði. Gefum okkur líka að bankarnir geti aftur fengið lán erlendis, sem þeir eiga í erfiðleikum með í dag. Þá er spurningin sú hvernig það lítur út ef peningastefnunefnd Seðlabankans er skylt að opinbera skoðun sína um það að hún telji að bankakerfið geti hrunið. Það sem örugglega gerist er að hlutabréf bankanna hríðfalla við slíkar yfirlýsingar, erlendar lánalínur þorna upp og veðköll verða gerð og hugsanlega verða útistandandi lán til þeirra kölluð inn til greiðslu strax. Skyldan um yfirlýsingu um væntanlegt hrun er eins og sagt er „self fulfilling“. Þessi nýja grein getur falið í sér innbyggt banagen kerfisins. Ef í ljós kemur að peningastefnunefndin, sem ber skylda til þess að gefa slíkar yfirlýsingar, hefur síðan rangt fyrir sér þá er skaðinn samt sem áður skeður. Maður getur vel ímyndað sér að erlendir aðilar, sem hugsanlega vilja fjárfesta í bönkunum í framtíðinni, hljóti að hnjóta um þetta atriði þegar þeir fara að kynna sér málið. Frú forseti. Ég fullyrði að þeir hv. þingmenn sem flytja þá breytingartillögu sem hér liggur fyrir átta sig ekki á því hvað þeir eru að gera ef þeir ætlast til þess að hún verði samþykkt hér á þinginu. Þetta er stórhættuleg grein. Ef peningastefnunefnd verður skylt að gera það opinbert að hætta sé uppi á íslenskum fjármálamarkaði kann það að leiða til þess að hér verði annað bankahrun. Ég bið hv. þingmenn í meiri hluta viðskiptanefndar að endurskoða hug sinn. Frumvarpið var ekki burðugt þegar það var fyrst lagt fram, hvaða skoðanir sem menn hafa á yfirstjórn Seðlabankans, hvaða leiðir sem menn vilja fara við uppbyggingu fjármálakerfisins 

Forseti vill upplýsa að hæstv. forsætisráðherra er fjarverandi vegna opinberra starfa á öðrum vettvangi. Um aðra ráðherra er forseta ekki kunnugt.

Frú forseti. Komið er hér til lokaumræðu frumvarp til laga um Seðlabanka Íslands sem hefur verið til umfjöllunar á vettvangi Alþingis undanfarnar vikur og tekið nokkrum breytingum í meðförum þingsins, ekki síst við 2. umr., en þá voru gerðar allmargar breytingartillögur sem viðskiptanefnd lagði til að yrðu gerðar á frumvarpinu. Voru flestar þeirra samþykktar með nokkuð miklum meiri hluta eða um 50 atkvæðum. Ég vil í upphafi máls míns segja að ég tel að vinnan að frumvarpinu í meðförum viðskiptanefndar hafi verið vönduð og ítarleg. Ég tel ástæðu til að þakka viðskiptanefndinni, formanni hennar, hv. þm. Álfheiði Ingadóttur og öðrum nefndarmönnum, fyrir samviskusamlega og vel unnin störf við yfirferð á frumvarpinu. Ég tel að þær breytingar sem þegar hafa verið gerðar og eru einnig til umfjöllunar núna, breytingartillaga frá meiri hluta nefndarinnar, séu til þess að gera frumvarpið enn betra. Það hefur verið gagnrýnt einkum og sér í lagi af hálfu þingmanna Sjálfstæðisflokksins að frumvarpið hafi verið meingallað og óvandað þegar það kom hingað inn í þingið frá hæstv. forsætisráðherra. Ég er þeirrar skoðunar að frumvarpið sé ekki flókið í sjálfu sér. Það tekur ekki á öllum grundvallarþáttum í starfsemi Seðlabankans heldur tilteknum afmörkuðum atriðum og er þess vegna ekki flókið frumvarp. Það að Alþingi leyfi sér að gera allnokkrar breytingar og jafnvel þó að þær séu margar á frumvarpi þýðir ekki endilega að það hafi verið illa úr garði gert. Það getur einfaldlega þýtt það að önnur sjónarmið séu hjá alþingismönnum en komu fram við framlagningu málsins, þ.e. af hálfu hæstv. ráðherra sem flytur málið. Það er að sjálfsögðu ekkert óeðlilegt við það. Við höfum oftlega á Alþingi einmitt talað um það að þingið sé valdalítið og máttlaust og taki við málum frá framkvæmdarvaldinu og afgreiði þau nánast eins og á færibandi. Það hefur verið gagnrýnt. Síðan gerist það að fram koma mál frá ríkisstjórn sem taka allnokkrum eða jafnvel verulegum breytingum í þingnefndum og þá er það gagnrýnt líka með þeim rökum að málin séu illa undirbúin. Hér rekst auðvitað hvað á annars horn í þessu efni. Það er sjálfsagt mál að vanda vel til samningar lagafrumvarpa sem koma frá ríkisstjórninni og leggja í þau mikla vinnu og gera ítarlega grein fyrir því hvað þar býr að baki. En það er jafnsjálfsagt að Alþingi taki málin til ítarlegrar umfjöllunar og hafi sjálfstæða skoðun á því ef þau sjónarmið eru uppi á vettvangi þingsins eða viðkomandi þingnefndar að gera þurfi ákveðnar breytingar, m.a. í ljósi athugasemda og umsagna sem berast um þingmálið, þá er líka jafnsjálfsagt að gera það og um það þarf ekki að deila að mínu viti. Ég ætla ekki að tala mikið meira um breytingartillögurnar sem voru gerðar við 2. umr., þær voru ræddar ítarlega þegar sú umræða fór fram, en ég ætla aðeins að minnast á þá breytingartillögu sem núna er lögð til af hálfu meiri hluta nefndarinnar. Hún byggir á því að nefndin fékk skýrslu sem unnin var á vegum framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins undir forustu fyrrverandi framkvæmdastjóra Þróunarbanka Evrópu, Jacques de Larosiere, sem gerð var opinber í gær. Sú breytingartillaga sem meiri hlutinn leggur nú til byggir að einhverju leyti á afmörkuðum þætti úr þeirri skýrslu og gerir ráð fyrir því að, eins og segir, með leyfi forseta: „Ef peningastefnunefnd metur það svo að alvarleg hættumerki séu til staðar sem ógna fjármálakerfinu skal hún opinberlega gefa út viðvaranir þegar tilefni er til.“ Mér finnst vera dregin upp mjög svört mynd af hálfu þingmanna Sjálfstæðisflokksins. Ég hjó eftir því að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson orðaði það svo að með þessu væri verið að skylda peningastefnunefndina til að lýsa því yfir að hér sé allt í kaldakoli. Ég er ósammála því viðhorfi vegna þess að hér er fyrst og fremst verið að tala um að peningastefnunefndin eigi að gefa út viðvaranir ef hún metur það svo. Ef hún telur tilefni til að vara við tilteknum þáttum sem ógni fjármálakerfinu eigi að láta vita af því. Þetta finnst mér vera í anda góðrar og gagnsærrar stjórnsýslu en vitaskuld mun peningastefnunefndin ekki gefa út yfirlýsingar sem munu síðan ógna fjármálastöðugleikanum. Það mun peningastefnunefndin ekki gera. Ef hún metur það svo að yfirlýsing eða viðvaranir muni í sjálfu sér leiða til þess að fjármálakerfið hrynji væri hún með slíkri yfirlýsingu að ógna fjármálastöðugleikanum sem hún á einmitt ekki að gera samkvæmt því sem segir í þessari grein. Mér finnst því hlutunum vera snúið nokkuð á haus. Hvað varðar skýrslu Evrópusambandsins - menn kvarta yfir því í þessari umræðu að ekki hafi gefist mikill tími til að fara yfir hana - verðum við aðeins að gera okkur grein fyrir því hvers konar skjal og vinna þar er á ferðinni. Sú skýrsla fjallar ekki sérstaklega um starfsemi Seðlabankans og alls ekki Seðlabanka Íslands. Einhver sagði það, kannski í hálfkæringi, að í 80 blaðsíðna skýrslu væri hvergi að finna nafnið Davíð Oddsson til að mynda. En að öllu gamni slepptu fjallar sú skýrsla ekki sérstaklega um starfsemi eða lagaumgjörðina um Seðlabankann. Hún fjallar um miklu víðfeðmara svið og fjallar um það hvernig á að taka á afleiðingum fjármálakreppunnar og hvernig á að búa almenna umgjörð um fjármálamarkaðinn innan Evrópu og hvernig á að beita þjóðhagslegum tækjum í þessu samhengi, hvernig eftirlitsstofnanir eiga að virka og hvernig á að taka á málinu í hnattrænu samhengi. Þetta eru gríðarlega stór mál sem mjög eðlilegt er að rædd séu ítarlega í alþjóðlegu samhengi og á vettvangi þeirra alþjóðastofnana og alþjóðasamninga sem að þessum málum lúta en gefur ekki tilefni til þess að taka einstaka þætti og heimfæra yfir á lögin um Seðlabanka Íslands, sérstaklega ekki út frá því sem seðlabankafrumvarpið sem hér er til umfjöllunar gengur út frá, nema að frátöldu því atriði sem meiri hluti viðskiptanefndar leggur til um að víkka út eða hnykkja á öllu heldur verkefnum peningastefnunefndarinnar sem er svo fjallað um í seðlabankafrumvarpinu. Þessi vinna nefndar Larosieres fer núna til mjög ítarlegrar umfjöllunar á vettvangi Evrópusambandsins. Ekki var gert ráð fyrir að framkvæmdastjóri Evrópusambandsins mundi bregðast við henni um leið og hún væri lögð fram, gert var ráð fyrir því að úr henni yrðu unnar einhverjar tillögur fyrir framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, ráðherraráð og leiðtogaráð Evrópusambandsins. Verður það til umfjöllunar á fundum sem verða haldnir 19. og 20. mars og síðan 2. apríl. Það er mjög óvíst að á þeim tímapunkti verði einhverjar tilteknar aðgerðir tilbúnar til að fylgja því eftir sem skýrslan fjallar um. Ekki er óhugsandi að á grundvelli hennar muni framkvæmdastjórn Evrópusambandsins koma með tillögur um löggjöf sem mundi þá gilda um fjármálamarkaðinn í Evrópusambandinu og á Evrópska efnahagssvæðinu sem kæmi til umfjöllunar hér á næstu mánuðum og missirum og ólíklegt að það verði að einhverri sérstakri löggjöf fyrr en að alllöngum tíma liðnum. Þá hefði maður viljað spyrja: Eru þeir sem telja að enn þá lengri tíma þurfi til að fara yfir efni þessarar skýrslu sérstaklega og heimfæra hana eða innleiða efni úr henni inn í íslenska löggjöf þá þeirrar skoðunar að bíða eigi með þetta seðlabankafrumvarp þar til þeirri vinnu lýkur? Við verðum að gera okkur grein fyrir því að þá værum við komin með þetta mál í allt annað samhengi og allt annan tímaramma og værum ekkert að tala um það á þessu þingi eða jafnvel ekki því næsta heldur inn í miklu lengri framtíð. Ég tel því að málin séu slitin úr samhengi og fyrst og fremst eigi að einbeita sér að því að afgreiða þær breytingar á lögunum um Seðlabankann sem lagðar eru til í frumvarpinu vegna þess að við erum að fjalla um þetta í því íslenska samhengi að mikilvægt er að endurreisa og endurvekja traust á íslenskri fjármálastarfsemi, bankastarfsemi, peningamálastjórn og eftirlitsstarfseminni á þessu sviði. Það er ekki síst það sem þessu seðlabankafrumvarpi er ætlað að gera, að endurheimta traust í samfélaginu á þeirri mikilvægu stofnun sem Seðlabankinn er. Menn geta auðvitað endalaust velt því fyrir sér hvort verið sé að leggja í leiðangur til þess að skipta út einum seðlabankastjóra, tveimur eða þremur. Þetta snýst ekki um einstaklinga eða kennitölur einstaklinga sem hafa verið við störf í Seðlabankanum. Þetta snýst um að endurheimta og endurvekja það traust sem þarf að vera til staðar á þeirri mikilvægu stofnun. Ég held að það sé ekki nokkur maður sem heldur því fram að það traust sé til staðar eða hafi a.m.k. ekki beðið nokkra hnekki í kjölfar efnahagshrunsins. Það er því mjög mikilvægt skref sem við erum að taka með því að afgreiða frumvarpið í því efni. Ég vil ekki lengja umræðuna, frú forseti, heldur einungis undirstrika að ég tel að viðskiptanefnd hafi unnið mjög gott starf. Hún hefur haft þetta mál til meðferðar núna í rúmar tvær vikur og farið ítarlega yfir efni frumvarpsins, fengið umsagnir og fengið fjölda gesta á sinn fund og tekið tillit til margra sjónarmiða, athugasemda og tillagna sem hafa komið fram í þeirri málsmeðferð. Sumar hefur Alþingi nú þegar samþykkt við 2. umr. og hér kemur ein tillaga til viðbótar til að hnykkja á verkefnum peningastefnunefndar sem ég tel að séu til bóta. Ég verð að segja vegna þeirrar gagnrýni sem komið hefur fram úr herbúðum Sjálfstæðisflokksins og með hliðsjón af þeirri breytingartillögu sem Sjálfstæðisflokkurinn gerir við 3. umr. að í raun finnst mér að ágreiningurinn við þetta frumvarp eða við meiri hlutann á Alþingi risti ekki mjög djúpt, vegna þess að eina breytingartillagan sem Sjálfstæðisflokkurinn gerði við 2. umr. málsins laut að því hvaða menntunarkröfur ætti að gera til seðlabankastjórans, ekki um það hvort seðlabankastjórarnir ættu að vera einn eða þrír, ekki um hlutverk peningastefnunefndar eða tilurð hennar, heldur einungis að því hvaða menntunarkröfur ætti að gera til seðlabankastjóra. Aðrar breytingartillögur meiri hlutans í meginatriðum samþykktu þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Hér kemur núna breytingartillaga sem fjallar um það eitt að við skipan seðlabankastjóra og aðstoðarseðlabankastjóra í fyrsta sinn eftir gildistöku þessara laga þá eigi forsætisráðherra að leita staðfestingar Alþingis á skipan þeirra. Þetta er nú allur ágreiningurinn. Ég verð því að segja að mér finnst að verið sé að gera úlfalda úr mýflugu. Varðandi þessa breytingartillögu sérstaklega er kannski rétt að hafa það í huga að meiri hluti nefndarinnar lagði til breytingu við 2. umr. sem var samþykkt og felur það í sér að í 23. gr. seðlabankalaganna kemur nú ákvæði sem segir að við skipun í embætti seðlabankastjóra og aðstoðarseðlabankastjóra skuli skipa sérstaka þriggja manna hæfnisnefnd til að fjalla um hæfi þeirra umsækjenda um þessar stöður þar sem samstarfsnefnd háskólastigsins, bankaráð Seðlabankans og síðan forsætisráðherra skipa hver sinn fulltrúa í hæfnisnefnd sem fjallar um umsækjendur og metur þá. Má því segja að þar sé komið inn faglegt ferli við ráðningu seðlabankastjóra, búið að setja það inn í frumvarpið, inn í lögin, sem ég tel mjög til bóta og þess vegna er þetta ákvæði sem hér er lagt til að komi inn til bráðabirgða algjörlega óþarft að mínu viti og mundi ekki bæta frumvarpið ef það yrði samþykkt. Að öðru leyti, frú forseti, þakka ég fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram um þetta mikilvæga mál og vonast til þess að það verði afgreitt í góðri sátt að lokinni umræðu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir ágæta ræðu þó að ég sé ekki sammála öllum þeim sjónarmiðum sem þar komu fram. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann í tilefni af orðum hans um þá breytingartillögu sem meiri hluti viðskiptanefndar hefur flutt, hvort hann sé ósammála því mati Jóns Daníelssonar, prófessors við London School of Economics, sem koma fram í Viðskiptablaðinu í morgun að um væri að ræða verulega breytingu á hlutverki peningastefnunefndar og að með þessari breytingu væri verið að íþyngja þeim aðilum sem sitja í nefndinni með óskyldu upplýsinga- og viðvörunarhlutverki sem muni draga úr skilvirkni hennar. Ég er að velta fyrir mér, vegna þess að það hefur ekki verið alveg ljóst af hálfu talsmanna meiri hlutans, stjórnarflokkanna og Framsóknarflokksins, hvort um er að ræða mjög mikilvæga breytingartillögu eða breytingartillögu sem sé bara til áréttingar því sem þegar er fyrir hendi í lögum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hnykkja á þessu atriði. Ég lét það koma fram í máli mínu áðan að ég teldi að hér væri verið að árétta og hnykkja á verkefni peningastefnunefndar. Ég er ekki sammála því sjónarmiði að um sé einhverja grundvallarbreytingu á frumvarpinu að ræða verði þetta ákvæði samþykkt. Ég tel að skynsamlegt sé að peningastefnunefndin gefi út viðvaranir ef hún metur tilefni til og ef hún metur að slík hættumerki séu til staðar sem ógni fjármálakerfinu. Ég sagði líka í máli mínu, og ég undirstrika það, að þarna verður peningastefnunefndin að sjálfsögðu að meta þetta eins og lagatextinn gerir ráð fyrir hver þessi hættumerki eru. Hún á að sjálfsögðu ekki að framkvæma neitt það sem muni síðan ógna fjármálastöðugleikanum, af því að það fannst mér hafa komið fram í máli hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar og það var það sem ég var að bregðast við með orðum mínum áðan. Ég er þeirrar skoðunar að þetta ákvæði sem hér er sé fyrst og fremst til áréttingar og ekki sé verið að kollvarpa efni frumvarpsins með því að samþykkja þessa breytingartillögu.

Hæstv. forseti. Mér finnst þetta áhugaverð sjónarmið hjá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni. Sérstaklega finnst mér áhugavert að heyra að einungis sé verið að árétta hlutverk peningastefnunefndar vegna þess að hvergi svo vitað sé hafa peningastefnunefndir það hlutverk að fylgjast með fjármálastöðugleika eða grípa til aðgerða af þeim sökum. Peningastefnunefndir hafa það hlutverk að móta peningastefnu. Það eru aðrir aðilar innan seðlabanka sem hafa það hlutverk að fylgjast með fjármálastöðugleika og grípa til aðgerða af þeim sökum. Þess vegna held ég að sú breytingartillaga sem meiri hlutinn flytur sé einn allsherjarmisskilningur.

Frú forseti. Peningastefnan er auðvitað eitt af þeim stjórntækjum sem við höfum í hagstjórninni almennt séð og peningastefnan getur ekki verið tekin í einhverju tómarúmi eða úr samhengi við aðra hluti. Ég tel því að það sé sjálfgefið að ákvarðanir sem peningastefnunefnd tekur séu í samhengi við hagkerfið, við ástand efnahagsmála að öðru leyti. Að sjálfsögðu hlýtur peningastefnunefndin að fylgjast grannt með því sem er að gerast í efnahagsmálum og fjármálum þjóðarinnar, það liggur í augum uppi. Ég get því ekki tekið undir þá athugasemd sem hv. þm. Birgir Ármannsson kom með áðan.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. viðskiptanefnd og formanni hennar fyrir ágæta umfjöllun sína og að skila málinu hér inn til 3. umr. Ég hef ekki tekið til máls í hinum tveimur fyrri og ætla út af fyrir sig ekki að hafa hér langt mál enda verið þeirrar skoðunar að málefni Seðlabankans væru í sjálfu sér löngu útrædd, það væri ekki neitt annað sem ætti fyrir okkur að liggja en að taka ákvarðanir í þeim efnum. Ef eitthvað er þurfum við alþingismenn, held ég, í öllum flokkum aðeins að hugsa um það hversu langan tíma það hefur tekið okkur að afgreiða þetta mál sem þó var þaulrætt löngu áður en það kom hingað inn vegna þess að það er ábyrgðarhluti að taka jafnlangan tíma og í það hefur farið af störfum þingsins á þeim tímum sem nú eru uppi. Um málið sjálft er það einfaldlega að segja að það var ekki hægt að „haarda“ þetta lengur, en sögnin að „haarda“ er sem kunnugt er nýyrði í íslensku yfir það að hafast ekki að, taka ekki ákvarðanir. Öllum er ljóst að eftir algjört hrun á gjaldeyrismarkaði og síðan algjört hrun á fjármálamarkaði var einfaldlega óhjákvæmilegt að gera þær nauðsynlegu faglegu breytingar sem allir menn á Íslandi í öllum flokkum vissu löngu áður en að þessu kom að nauðsynlegt var að gera. Allir Íslendingar hafa um langt árabil vitað að það færi ekki vel á því að stjórnmálamenn stýrðu efnahagsmálum úr stóli aðalbankastjóra Seðlabankans. Stöku menn geta þrætt fyrir það að þeir hafi um árabil verið þessarar skoðunar en ég ætla bara að leyfa mér að fullyrða að það hafi allir vitað það lengi að þetta fyrirkomulag var einfaldlega rangt. Ég held líka að það hafi sýnt sig að vera skaðlegt og það hefur ekkert að gera með þá persónu sem því gegnir. Það hefur bara með að gera það úr sér gengna fyrirkomulag sem við á Alþingi leyfðum að væri við lýði í Seðlabankanum allt of lengi og hefur reynst okkur því miður allt of dýrkeypt. Fyrir utan hrunið á gjaldeyrismarkaði og fyrir utan hrunið í fjármálakerfinu er staðreyndin sú að Seðlabanki Íslands varð gjaldþrota bara alveg eins og viðskiptabankarnir. Í orðaskiptum mínum við hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra, Geir Hilmar Haarde, á síðasta ári kom í ljós að tjón bankans var að minnsta kosti 150 milljarðar, jafnvel allt að 300 milljarðar í kaupum á mjög vafasömum pappírum af bönkunum. Það þýðir 0,5–1 milljón á hvert mannsbarn í landinu. Ef Seðlabankinn hefði verið viðskiptabanki hefði einfaldlega þurft að setja honum skilanefnd og búa til fyrirbærið gamli Seðlabanki Íslands og síðan aftur nýi Seðlabanki Íslands og við hefðum sett hinum nýja Seðlabanka Íslands nýja yfirstjórn og nýtt skipulag eins og við gerðum í Landsbankanum, eins og við gerðum í Kaupþingi og eins og við gerðum í Glitni, vegna þess að fyrir því voru málefnalegar ástæður alveg eins og í viðskiptabönkunum og þær aðgerðir hafa ekkert með einstaklinga eða persónur að gera. Það er einfaldlega nokkuð sem verður að ganga í þegar stofnun hrynur, þ.e. að endurskoða yfirstjórn hennar og að einhverju leyti að gera á henni breytingar vegna þess að það verður einfaldlega að vera menning okkar. Þó að mönnum kunni að hafa orðið mistök á þýðir það ekki að þó að þeir geti ekki lengur gegnt þeim störfum sem þeir áður gegndu að þeir séu verri menn fyrir það eða með nokkrum hætti óalandi og óferjandi eða hafi ekki hæfileika til að taka að sér ný störf og ný stjórnunarstörf, þvert á móti. Ég held að það sé mikilvægt fyrir okkur Íslendinga þegar við reynum að innleiða hér þá menningu að axla ábyrgð, að gera það eins og gert er í kringum okkur þannig að menn séu fyllilega jafngóðir eftir sem áður og eigi sama kost til þess að koma aftur inn á vettvang og taka að sér störf og verkefni annars staðar í samfélaginu þó að þeir hafi af einhverjum ástæðum þurft að stíga til hliðar eftir gríðarlega atburði eins og hér hafa orðið. Það er undarlegt í raun að það skuli hafa tekið stjórnmálaforustuna í landinu sem við öll sem erum hér berum ábyrgð á - það er undarlegt að það skuli hafa tekið okkur svona gríðarlega langan tíma að ljúka þessu sjálfsagða verkefni. Ég hygg að út af fyrir sig séu þær breytingar sem hér hafa orðið í meðhöndlun málsins ekki til annars en góðs. Ég held að það sé út af fyrir sig sem hér hefur komið fram hjá einstaka þingmönnum kannski hægt að hafa ólíkar skoðanir á því hvort peningastefnunefndin eigi að fá þetta hlutverk sem henni er ætlað með breytingartillögum á milli umræðna. Ég held þó að enginn geti sagt að það spilli málinu þó að það séu fleiri sem eigi að vera á vaktinni í viðbrögðum við fyrirsjáanlegu neyðarástandi og hljóti að vera öllum að meinalausu þó að það hlutverk sé falið fleiri en einum aðila. Að svo mæltu, virðulegur forseti, vil ég fagna því að við séum loks komin að leiðarlokum í þessu máli sem hefur tekið okkur allt of langan tíma hér í þinginu.

Hæstv. forseti. Ég vil drepa á nokkra þætti í tilefni af ræðu hv. þm. Helga Hjörvars. Í fyrsta lagi vildi ég nefna það að hv. þingmaður tók þannig til orða að það mátti skilja með þeim hætti að meðferð þessa máls, seðlabankafrumvarpsins, í þinginu væri að tefja fyrir öðrum þingmálum. Ég undrast þessi ummæli vegna þess að við höfum haft þetta inni í nefnd og þingið hefur haft full tök á að taka hvaða mál sem er til meðferðar meðan þetta hefur verið til meðferðar í nefndinni sem það hefur verið í tíu daga, tólf daga eða hvað það er. Þingið hefur haft öll tök á að taka hvaða mál á dagskrá sem er. Ef hv. þm. Helgi Hjörvar er að vísa til þess að einhver mikilvæg mál frá ríkisstjórninni bíði afgreiðslu hér í þinginu þá hygg ég að svo sé ekki. Ég hygg að það sé eitt frumvarp frá ríkisstjórninni sem bíður þess að komast á dagskrá og ég verð að segja að miðað við heiti þess máls bendir það ekki til þess að það snúist um að bjarga heimilum og fyrirtækjum í landinu, sem er grundvallarverkefni bæði Alþingis og ríkisstjórnar um þessar mundir. Það er nefnilega þannig að eins og staðan er í dag þá hefur ríkisstjórnin ekki skilað inn í þingið öllum þeim frumvörpum sem hún talar um á blaðamannafundum. Á blaðamannafundum er talað um að það séu 24 eða 25 frumvörp afgreidd frá ríkisstjórn en bara níu þeirra hafa sést hér í þinginu, aðeins níu, og meiri hluti þeirra var reyndar unninn í tíð fyrri ríkisstjórnar. Ég hef því á tilfinningunni að núverandi ríkisstjórn sé fyrst og fremst ríkisstjórn yfirlýsinganna en ekki aðgerðanna.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson kvaddi sér hér hljóðs og ég þakka honum fyrir andsvarið. Ég held að það segi út af fyrir sig talsvert mikið um málefnalega stöðu framsögumanns Sjálfstæðisflokksins í málinu að hann kýs að tala um allt annað en um Seðlabankann og tala einvörðungu um þau frumvörp stjórnarinnar sem hafi komið fram. Ég verð þó að segja af reynslu minni af að mörgu leyti góðu samstarfi við Sjálfstæðisflokkinn í ríkisstjórn sem þó reyndist ekki fær um að ljúka ákvörðunum og skila inn málum þegar nauðsyn krafði á síðari hluta síðasta árs, að það að skila hér inn níu málum á þeim tíma sem liðinn er frá því að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hóf störf verð ég að segja að er mikill gangur og ég held að þar séu mjög mikilvæg mál, meðal annars um greiðsluaðlögunina, um séreignarsjóðina. Þá má hv. þingmaður ekki gleyma því að hér eru líka til umfjöllunar fjölmörg góð og gegn þingmannamál sem snúast um þann vanda sem við er að glíma og full ástæða er til þess að einbeita sér að hér. Ég er út af fyrir sig ekki að gagnrýna kannski þessa tólf daga sem málið var í viðskiptanefnd. Ég er aðallega bara að gagnrýna að það skuli hafa tekið okkur tímann frá 6. október síðastliðnum og alla leið til dagsins í dag, 26. febrúar, að klára þessa mikilvægu forsendu fyrir endurskipulagningu á fjármálalífinu í landinu sem er endurskipulagning á yfirstjórn Seðlabankans, banka bankanna vegna þess að það er ekki fyrr en henni er lokið sem hægt er að fara að þjóna viðskiptabönkunum nægilega vel þannig að þeir geti aftur farið að þjóna atvinnulífinu nægilega vel og það getur haldið hér uppi atvinnunni sem er það mikilvægasta verkefni sem við höfum við að glíma. 

Hæstv. forseti. Ég gerði athugasemd við ræðu Helga Hjörvars að gefnu tilefni vegna þess að hann vék þannig að málinu að seðlabankafrumvarpið væri með einhverjum hætti að þvælast fyrir öðrum málum. Þá velti ég fyrir mér í ljósi þess sem fram kom í svari hans við andsvari mínu hvort hann telji að frumvarpið og þau efnisatriði sem þar er að finna, þær lagabreytingar sem þar er að finna séu til þess fallnar að gera þær efnahagsráðstafanir sem hann vísaði til í sínu máli mögulegar. Þá velti ég fyrir mér hvað það er í þessu frumvarpi efnislega sem skiptir máli eða snýst þetta kannski bara um persónur og kennitölur þó að hv. þingmaður vildi neita því í sínu máli?

Virðulegur forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson er með gleggri starfsbræðrum mínum á Alþingi og ég hélt satt að segja að ég hefði lýst því alveg skýrt hvers vegna ég teldi þetta mál vera mikilvæga forsendu fyrir öllu því sem við annars gerum. Það er einfaldlega þannig að þegar gjaldmiðill hrynur og þegar fjármálakerfi hrynur í kjölfarið þá ætti maður í endurreisnarstarfinu að byrja á að endurskipuleggja yfirstjórn Seðlabankans sem stýrir gjaldmiðilsmálunum og er banki bankanna, þ.e. kjarni fjármálalífsins og síðan auðvitað líka að endurskipuleggja fjármálafyrirtækin sem hrynja, eins og við höfum gert. Það er þess vegna hin málefnalega ástæða og ein mesta vanræksla ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar. Ástæðan fyrir því að ég vísaði til þess að það hefði ekki verið hægt að „haarda“ þetta mál lengur er að sú ríkisstjórn reyndist ekki fær um að ljúka þessu máli vegna andstöðu Sjálfstæðisflokksins. Ég held að það sé miklu frekar andstaða Sjálfstæðisflokksins við málið sem hafi snúist um persónur en um málefni vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn var tilbúinn til þess að endurskipuleggja yfirstjórn og skipta út fólki í öllum viðskiptabönkunum. Þegar Seðlabankinn hafði misst gjaldmiðilinn niður, fjármálastöðugleikann og var í þokkabót tæknilega gjaldþrota líka er erfitt að skilja hvers vegna menn féllust ekki á þær málefnalegu ástæður sem fyrir því voru að gera þar breytingar. Maður getur í raun ekki dregið neina ályktun aðra en að Sjálfstæðisflokkurinn hafi látið þær persónur sem þar áttu í hlut ganga framar þjóðarhagsmunum. Ég held að það sé mikið umhugsunarefni fyrir okkur.

Frú forseti. Það er bara eitt atriði í ræðu hv. þingmanns sem ég var eiginlega gáttaður á. Hann sagði að menn sem hefðu verið í stjórnmálum gætu illa stundað starf sitt áfram, þ.e. menn sem til dæmis eru lögfræðingar og hafa háskólapróf í því og verða svo seðlabankastjórar eftir að þeir ljúka stjórnmálaferli, að það skaði þá. Getur það virkilega verið að háskólamenn standi frammi fyrir því vali að fara í pólitík og eiginlega missa menntunina í einhverjum skilningi? Nú er ég doktor í stærðfræði og ég ætla að vona að ég hafi ekki tapað allri menntuninni við það að fara á þing.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé og verði mikil eftirspurn eftir þekkingu hv. þm. Péturs H. Blöndals í atvinnulífinu þó að hann hafi tekið þátt í stjórnmálum. Auðvitað á þetta ekki almennt við um stjórnmálamenn á vinnumarkaði. Hv. þingmaður veit hins vegar að með þjóðum sem eru eldri en við og reyndari en við, eru sem kallað er prinsippfastari, hafa menn komið sér upp þeirri menningu að einum manni er falin meiri ábyrgð en öllum öðrum á efnahagslegri velferð landsins og það er seðlabankastjórinn í því landi. Það sem skiptir öllu máli um þann mann er að á honum hafi allir traust, að hann taki sjaldan til máls og að hann sé grandvarastur allra manna. Með fullri virðingu fyrir okkur stjórnmálamönnum er það einfaldlega staðreynd lífsins að ýmislegt getum við sagt gott um okkur sjálf en við erum auðvitað umdeild. Við erum í stjórnmálum vegna þess að við höfum skoðanir á hlutunum og látum þær koma fram. Ýmsir slíkir hlutir geta orðið mönnum til trafala í störfum sem seðlabankastjórar. Þess vegna hefur það einfaldlega ekki tíðkast í þeim löndum sem við berum okkur saman við að menn sem gegnt hafa okkar starfi fari í starf eins og starf seðlabankastjóra sem þarf að njóta trausts allra. Það er erfitt fyrir okkur sem höfum skipað okkur í einn ákveðinn flokk að gera síðan tilkall til þess að fólk úr öllum flokkum eigi að treysta okkur fullkomlega og það fyrir undirstöðum velferðarinnar í samfélaginu, sjálfum efnahagsmálunum.

Frú forseti. Ég vil bara minna á forseta Íslands sem var í pólitík og er forseti Íslands, allrar þjóðarinnar.  Mér finnst það afskaplega slæm niðurstaða hjá hv. þingmanni ef það er virkilega þannig að fólk sem er með góða menntun í þjóðfélaginu og ætti kannski erindi inn á þing þurfi að óttast að geta ekki notað menntunina eftir að það hefur lokið þingstörfum eftir fimm eða tíu ár.

Virðulegur forseti. Ég veit ekki hvort ástæða er til að vera að elta ólar við þetta. Ég held út af fyrir sig að staðreyndirnar tali sínu máli. Við getum litið til allra þeirra landa sem við kjósum að bera okkur saman við og hvergi hafa menn haft þennan háttinn á. Fyrir því eru efnislegar ástæður. Hv. þm. Pétur H. Blöndal þarf ekki að hafa áhyggjur af því að í þeim löndum hafi valist lakari einstaklingar eða verr menntað fólk til stjórnmálastarfa en hér á Íslandi. Ekkert bendir sérstaklega til þess að við hér á Alþingi séum betur menntuð og hæfari en þingmenn í öðrum þjóðþingum vegna þess að við eigum von á því að geta orðið aðalbankastjórar Seðlabankans að loknum störfum hér, það er a.m.k. ákaflega langsótt röksemdafærsla. Ég held að við sem ung þjóð eigum núna fyrst og fremst að reyna, kannski í svolítilli auðmýkt, að horfast í augu við það sem við höfum ekki tekist á við á undanförnum árum og horfa á það hvernig aðrar þjóðir, okkur eldri og reyndari, hafa vegna reynslu sinnar af áföllum í gegnum aldirnar kosið að skipa málum. Við ættum að skoða þá menningu sem þær hafa þróað, m.a. um það að menn axli ábyrgð og um að seðlabankastjóri þurfi fyrst og síðast að vera faglegur og njóta trausts og trúnaðar fólks alls staðar í samfélaginu.

Virðulegi forseti. Við erum komin að 3. umr. um þetta mikilvæga mál, Seðlabanka Íslands, og ég held satt best að segja að flest sjónarmið hafi verið reifuð hérna í umræðunni, bæði í 1. og 2. og nú í 3. umr. Í 2. umr. lagði ég áherslu á að hv. viðskiptanefnd fjallaði sérstaklega um 3. gr. laga um Seðlabankann vegna þess að þar er kveðið á um markmið bankans, svokallað verðbólgumarkmið, sem hefur verið mjög umdeilanlegt og umdeilt þegar menn ræða um efnahagsmál á Íslandi og hefur verið það til nokkurra ára. Í þeirri umræðu rakti ég þær áhyggjur sem ég hef haft af þeirri nálgun sem hið stranga verðbólgumarkmið hefur í för með sér og til hvers það leiddi að þessi mikli vaxtamunur myndaðist á milli Íslands og landanna í kringum okkur við aðstæður þar sem fjármagn gat auðveldlega flotið á milli og menn nýtt sér þann vaxtamun. Einhver helsta útflutningsgrein Íslands urðu þá vextir, gengi íslensku krónunnar varð of sterkt, innflutningur varð of mikill, neyslan varð of mikil, útflutningsgreinarnar máttu líða fyrir þetta en innflutningurinn græddi og ójafnvægi myndaðist í hagkerfinu. Af þessu hafði ég og margir aðrir, bæði þingmenn og hagfræðingar, sem um þetta fjölluðu á opinberum vettvangi, heilmiklar áhyggjur. Ég er þeirrar skoðunar að það hefði þurft, úr því að menn fóru í þetta frumvarp og í þessar breytingar á yfirstjórn bankans, að taka þetta til skoðunar og að menn hefðu þurft að gefa sér tíma til að gera það. Menn hefðu þurft að gefa sér tíma til að fara í þá umræðu. Það er til lítils að fara að breyta Seðlabankanum og yfirstjórn hans ef ekki er um leið svigrúm til að gera þær breytingar sem ég tel nauðsynlegar á framkvæmd peningamálastefnunnar, þ.e. að við hverfum frá þessu stranga verðbólgumarkmiði og aðlögum okkur nýjum veruleika. Það er ljóst í mínum huga að við munum búa við íslensku krónuna næstu missiri og jafnvel næstu árin og við þurfum að hafa peningamálastefnu sem getur tekist á við þann veruleika. Því miður hefur það ekki verið gert og nokkur flýtir virðist hafa verið í þessu máli. Menn hafa ekki gefið sér tíma til að fara í þá hluti sem þó skipta mestu máli þegar verið er að fjalla um Seðlabankann. Það sem skiptir mestu máli í umræðu um Seðlabanka er hvernig bankinn starfar, hver eru viðmiðin. Það var það sem gerðist árið 2001 og það tók okkur heilmikinn tíma að komast að niðurstöðu. Mjög var vandað til verka, margir fengnir að, sérfræðingar sem höfðu mikið vit á þessum málum, og ég var einn af þeim sem var ánægður með niðurstöðuna. En það runnu á mig tvær grímur eftir því sem leið á tímann og ég sá að þessi stefna og framkvæmd hennar var ekki að mínu skapi og ég taldi að hún skapaði þetta ójafnvægi sem væri svo óæskilegt. Ég hjó eftir því hjá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni að hann talaði um það hvernig beita skyldi peningastjórnartækjunum og hafði á orði að horfa þyrfti til lykilhagstærða í hagkerfinu. Ég er sammála hv. þingmanni um þetta en þannig eru bara lögin, hv. þingmaður, og það var það sem við vorum greinilega ekki tilbúin til að ræða hér í þinginu, að bankinn á að horfa á eitt markmið fyrst og síðast og það er verðbólgumarkmiðið. Ég hefði talið að betur hefði farið ef við hefðum haft það þannig í umræddri lagagrein að bankanum bæri að horfa á verðbólgumarkmiðið í samhengi við helstu lykilstærðir í hagkerfinu. Þessu hefði ég viljað breyta í 3. gr. laganna, ég held að það hefði verið til bóta. En gott og vel, ég sé að það mun ekki gerast, við erum komin með þá stöðu sem hér er og við verðum að sjálfsögðu að gera hið besta úr þeirri stöðu. Mér hefur fundist undarlegt að heyra þá umræðu að með því að ræða frumvarp til laga um Seðlabankanna væri verið að eyða tíma þingsins. Mér finnst sú umræða furðuleg og forkastanleg. Þetta er eitt af þeim grundvallarmálum sem þingið þarf að ræða mjög ítarlega, það þarf að fara mjög nákvæmlega í gegnum þetta. Ég held að hv. viðskiptanefnd hafi gert margt ágætt í því og breytt mjög vondu frumvarpi, sem kom upphaflega inn í þingið, til hins betra um mjög marga hluti. En ég verð að segja eins og er að það hefur valdið mér nokkrum vonbrigðum að sjá að bæði við 2. og 3. umr. hefur verið heldur fámennt hér í þingsalnum, fáir hafa látið sig þetta mál varða og það eru mikið til þeir sömu sem hafa rætt málið hér við 3. umr. og tóku til máls við 2. umr. Það skal þó tekið fram að ég var fjarverandi við 1. umr. og gat ekki tekið til máls þá en gerði það við 2. og nú við 3. umr. Ég hefði viljað að við hefðum gefið okkur allan þann tíma sem þurfti til þess að vanda þessa smíð, um þetta mikilvæga mál. Hér liggur fyrir breytingartillaga frá meiri hluta viðskiptanefndar. Hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Ef peningastefnunefnd metur það svo að alvarleg hættumerki séu til staðar sem ógna fjármálakerfinu skal hún opinberlega gefa út viðvaranir þegar tilefni er til.“ Ég hef orðið fyrir vonbrigðum með að þetta skuli vera sett inn svona seint og vera allt að því órætt. Menn kunna að hafa ýmsar skoðanir á þessu. Ég hef ákveðna skoðun á þessu og margir hv. þingmenn hafa hér lýst sinni skoðun, en ég hefði talið mjög mikilvægt að við hefðum kallað til færustu sérfræðinga á þessu sviði, gefið okkur í það minnsta einn dag, þó ekki væri nema það, til þess að kalla til sérfræðinga til að meta nákvæmlega orðalagið, hvaða áhrif þetta hefði, hvernig þetta yrði í framkvæmd o.s.frv. Seðlabankinn er undir og starfsemi hans, ein mikilvægasta stofnun í hagkerfi okkar og í þjóðlífinu öllu. Mér finnst það hreint út sagt ekki boðlegt að við setjum svona setningu inn í lög án þess að við höfum farið í gegnum einhverja alvöruumræðu um málið. Ég ætla ekki að segja að ég sé fullkomlega bær um að meta afleiðingarnar af þessu og ég er ekkert viss um að þeir sem hér sitja í salnum séu það eitthvað frekar en ég. Ég játa að ég hef hvorki haft tíma né þekkingu til þess að meta þetta nákvæmlega, hef sennilega ekki þá þekkingu sem til þarf. Ég hefði viljað sjá viðbrögð sérfræðinga á sviði peningamálastjórnunar og þeirra sem eru sérfræðingar í Seðlabanka Íslands og lagaumhverfi hans og fá skoðun þeirra á þessu. Ég held að þetta sé mjög til hins verra og ég hef miklar áhyggjur af því að þetta ákvæði skuli ekki hafa verið rætt betur og kannað. Jón Daníelsson hagfræðingur, sem er sérfræðingur á þessu sviði, hefur áhyggjur af þessu. Jón er prófessor í fjármálum í London School of Economics. Ég varð þeirrar ánægju aðnjótandi að vera nemandi Jóns við Háskóla Íslands og veit að Jón er feikilega vel að sér um þessa hluti. Þegar maður eins og Jón Daníelsson lýsir yfir efasemdum sínum og áhyggjum af þessu held ég að það sé skynsamlegt - og við erum að ræða um jafnmikilvægan hlut og Seðlabanka Íslands, hlutverk hans og hagstjórnina - að hlusta. Hvort sem það lýtur að hagstjórninni sjálfri, beitingu stýritækja bankans eða fjármálastöðugleikanum eigum við að hlusta á menn eins og Jón þegar þeir tjá sig með þessum hætti. Það hefði verið skynsamlegt hjá viðskiptanefnd, úr því að þessi tillaga kom fram, að menn hefðu sagt: Við ætlum að gefa okkur tíma til að kalla eftir áliti sérfræðinga á þessu ákvæði, kanna hvað þeir hafa að segja, vinna úr því. Það kann vel að vera að það hefði orðið niðurstaða þeirra að þetta væri hið ágætasta ákvæði og þá hefðum við bara tekið því hér inni í þingsal. Það kann líka að vera að þeir hefðu haft sömu skoðun og prófessor Jón Daníelsson sem hefur sínar efasemdir, en við höfum ekki nokkurn tíma til þess að fjalla um þetta. Þetta mál verður tekið til atkvæðagreiðslu, þetta er tillaga frá meiri hluta viðskiptanefndar og flest bendir til þess að hún verði samþykkt óbreytt. Ég lýsi efasemdum mínum og áhyggjum af þessu og vil enn og aftur ítreka að ég hefði talið að öll umræðan um Seðlabankann hefði þurft að vera ítarlegri. Við höfum farið nokkuð hratt í gengum frumvarpið. Ég veit að hér inni eru margir hv. þingmenn sem hafa á þingmennskuferli sínum haft áhyggjur af því hvernig þingið vinnur lagafrumvörp, þ.e. að stundum sé býsna hratt farið. Í þessu frumvarpi, sem er mjög mikilvægt, hefðu menn þurft að vanda sig eilítið meira. Í sjálfu sér hef ég ekki mikið meira um frumvarpið að segja umfram það sem ég hef þegar sagt við 2. umr. og nú þessa. Ég ber enn þá von í brjósti að meiri hluti nefndarinnar skoði þessa tillögu sína og fari ekki fram með þeim hætti sem mér sýnist allt stefna í. Ég ætla ekki að segja að ég ætli að halda niðri í mér andanum eða vænta mikils í þeim efnum en í það minnsta hafa þessi varnaðarorð mín komið fram og ég vona að þau leiði til einhvers góðs.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni fyrir ræðu hans. Hún var mun málefnalegri og hófstilltari en margar ræður sem hafa verið fluttar í dag. Hann mælti réttilega að á undanförnum árum hafi skapast ójafnvægi í hagkerfinu, vextir hafi verið til sölu og útflutningsgreinarnar hafi þurft að búa við gríðarlega mikið ójafnvægi sem var í íslensku samfélagi og kannski það að fjármálastöðugleikinn var í sjálfu sér enginn. Í því frumvarpi sem hér er til umræðu eru einmitt ákvæði um að peningastefnunefnd eigi að grundvallast á markmiðum Seðlabankans, á vönduðu mati á ástandi og horfum í efnahags- og peningamálum og fjármálastöðugleika. Í skýrslunni sem hefur verið til umræðu er einmitt komið inn á þann vanda sem hv. þingmaður hefur verið að lýsa. Til að bregðast við þessum sérstaka vanda leggur nefndin til að seðlabönkum alls staðar í Evrópu og víðar séu gefnar heimildir til að vara við ef þær sjá aðsteðjandi ógn í fjármálakerfinu. Það er þeirra ráð til að koma í veg fyrir að sama ástand skapist og hefur verið á Íslandi. Mig langar til að spyrja þingmanninn: Ef við förum út í, eins og hann boðaði áðan, að þetta verði einhvern veginn lokað í bakherbergjum og menn séu að hvísla upp í eyrað á ráðamönnum, gerist þá ekki það sama aftur, að þótt Seðlabankinn eða peningastefnunefnd aðvari einhverja nefnd einhvers staðar þá verði allt á huldu og ekkert gerist?

Virðulegi forseti. Ég lýsti því í ræðu minni að ég treysti mér ekki með þeim litla fyrirvara sem við hefðum hér til að leggja þannig mat á þessa breytingartillögu að hún hefði nákvæmlega þau áhrif sem hv. þingmaður nefndi að hún væri til fallin, þ.e. að auka fjármálastöðugleikann. Ég hefði, og það er það sem ég kallaði eftir, viljað að kallaðir væru til sérfræðingar og nefndi einmitt álit prófessors Jóns Daníelssonar á þessu ákvæði. Þetta er ekki spurning um hvort það sé gott að við aukum og bætum fjármálastöðugleikann, um það eru allir hv. þingmenn sammála. Það sem hér er um að ræða er útfærslan, hvernig þessir hlutir eru gerðir, hvernig bankinn starfar, hvernig upplýsingar innan bankans eru unnar og hver það er sem á að gefa út slíkar viðvaranir og hvernig með er farið. Það eina sem ég hef verið að kalla eftir er að við hefðum fengið álit sérfræðinga á þessu sviði á þessu ákvæði. Sérfræðinga sem gætu metið hvort hvort sá tilgangur náist sem hv. þingmaður nefndi sem er að auka fjármálastöðugleikann, að auka möguleika bankans til að vara við ef hann telur að það þurfi, hvort þetta væri best gert með þessu ákvæði og hvort það orðalag sem hér er um að ræða og það verklag sem lagt er upp með, sé heppilegt eða ekki. Það var ekki annað sem fyrir mér vakti en að kalla eftir þessu og vekja athygli á viðvörunarorðum manna sem hafa getið sér góðs orðs á þessu sviði og hafa með mikla þekkingu á því. Þegar þeir hafa varað okkur við þessari nálgun þá eigum við að hlusta og við eigum að skoða vel okkar gang. Það var það sem ég vildi koma til skila í ræðu minni.

Virðulegi forseti. Það er kannski ósanngjarnt að demba þessum spurningum á hv. þingmann. Eins og kom fram hefur honum ekki gefist tími til að fara ítarlega yfir þá skýrslu sem nefndarmenn í viðskiptanefnd hafa lagt fram. Mig langar samt að segja honum að í ákvæðinu, eins og það hefur verið þýtt, segir að til þess að seðlabankar og þá sérstaklega Seðlabanki Evrópu geti sinnt hlutverki sínu í því að vernda fjármálalegan stöðugleika, ættu þeir að fá skýra og formlega heimild til að meta heildaráhættu í fjármálakerfinu og gefa út viðvaranir þegar þörf er á. Þingmanninum var mjög tíðrætt um að það þyrfti að kalla málið inn í nefnd. Við höfum farið yfir þetta mál í þrjár vikur, fengið umsagnaraðila og unnið það faglega frá a til ö. Mig langar til að nefna nokkur mál frá því að Sjálfstæðisflokkurinn var í ríkisstjórn. Hér eru sjö mál: 119. mál um fjármálafyrirtæki, leyfisbundna starfsemi þrotabús, ekki sent formlega til umsagnar. Gjaldeyrismál, takmörkun gjaldeyrisviðskipta, ekki sent til umsagnar. Mál um embætti sérstaks saksóknara, rannsókn á fjárþroti fjármálafyrirtækja, ekki sent til umsagnar. Mál um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna, ekki sent til umsagnar. Mál um vexti og verðtryggingu, lækkun dráttarvaxta, ekki sent til umsagnar. Mál um eftirlaun forseta Íslands og alþingismanna, ekki sent til umsagnar. 248. mál, fjárhagsleg fyrirgreiðsla ríkissjóðs til málshöfðunar fyrir erlendum dómstólum, ekki sent til umsagnar. Hvernig getur hv. þingmaður sem var í ríkisstjórn, fyrir bara tveim mánuðum, komið fram og krafist þess að eyða fleiri dögum í þetta mál þegar þetta er það verklag sem hann og hans flokkur hefur staðið fyrir?

Virðulegi forseti. Fyrst hvað varðar það ákvæði sem hér er um að ræða. Það kom fram í nefndinni í gær og eðli málsins samkvæmt hefur það ekki verið rætt til neinnar hlítar innan nefndarinnar. Þetta er nýtt ákvæði sem breytir starfi þessarar mikilvægu nefndar og enn á ný vísa ég til þeirra efasemda sem fram hafa komið. Að sjálfsögðu hef ég ekki haft tíma til að kynna mér þetta sérstaka ákvæði, orðalag þess eða afleiðingar þess eða hvernig það fellur að því skipulagi sem Seðlabanki Íslands lýtur. Seðlabankar eru mjög mismunandi að uppbyggingu og því er mjög mikilvægt, þó að menn hafi almenn sjónarmið um það hvernig að þessu málum skuli staðið, hvernig við getum tryggt best fjármagnsstöðugleikann, að það falli að því skipulagi sem við höfum komið upp með Seðlabankann. Það er það sem ég hef kallað eftir að verði rætt ítarlegar og fengnir sérfræðingar til að fara yfir. Hvað varðar umsagnir þá er það mismunandi hvernig frumvörp eru afgreidd í þinginu og hvernig er farið með þau í nefnd. Ég er þeirrar skoðunar að þegar um er að ræða þvílíka grundvallarlöggjöf eins og lög um Seðlabanka Íslands eru, þá skipti miklu máli að hvert einasta atriði sé þaulhugsað, að búið sé fara yfir það algerlega frá grunni, færustu aðilar hafi verið kallaðir til málsins vegna þess að þegar við erum að fjalla um sjálfan grunn efnahagsstarfseminnar verða menn að vanda sig eins og hægt er og ná sem bestri pólitískri sátt um það hvernig þetta er gert. 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til nýrra laga um Seðlabanka Íslands, í 3. umr. Ég tel að frumvarpið hafi fengið alveg fullnægjandi meðferð eins og ég hef skynjað það þó að ég hafi ekki verið inni á þingi undanfarna daga. En eins og ég hef náð að fylgjast með því sýnist mér talsverð vinna hafa verið lögð í málið. Eins og fram kom í máli manna í morgun um þetta mál virðist aðalágreiningurinn um það birtast í breytingartillögu, þ.e. að peningastefnunefnd eigi að meta alvarleg hættumerki, hvort þau séu til staðar, hvort þau ógni fjármálakerfinu og hvort þá skuli gefa út einhvers konar viðvörun. Þessi breytingartillaga byggir á því að hún er matskennd, þ.e. nefndin á að meta ástæður fyrir því ef og ef til þess kemur að gefa út einhvers konar viðvörun. Ég er í raun og veru ekkert hissa á því þó að í lokaumferð þessa máls hafi menn komið fram með slíka tillögu. Ég hygg, hæstv. forseti, að eftir að þjóðin varð vitni að viðtali í Kastljósi við Davíð Oddsson hafi það þótt næg ástæða til að setja fram svona tillögu þótt ekkert annað hefði komið til og menn hefðu enga skýrslu fundið hjá Evrópusambandinu. Bara einfaldlega það að standa uppi með þær fullyrðingar að núverandi seðlabankastjóri og seðlabankastjórarnir hafi búið yfir alls konar upplýsingum og komið þeim á framfæri eftir mjög mismunandi leiðum, svo mismunandi að ríkisstjórnin eða stærstum hluta hennar var ekki ljóst að þær hefðu komið fram. Bara sú niðurstaða ef rétt er - og henni hefur ekki verið mótmælt, ég vek athygli á því, hæstv. forseti, henni hefur ekki verið mótmælt. Fyrrverandi forsætisráðherra upplýsir að hann hafi vitað af slíkum upplýsingum en aðrir ráðherrar bera það hins vegar af sér, segjast aldrei hafa séð slíkar upplýsingar, ég nefni hæstv. ráðherra Össur Skarphéðinsson. Því segi ég, hæstv. forseti, að ég mun styðja þetta mál heils hugar, í þeim búningi sem það er hér. Ég tel að í ljósi reynslunnar hafi vissulega oftar verið ástæða til þess að vara við og menn hefðu betur vitað hvað var á ferðinni, fleiri en eingöngu fyrrverandi forsætisráðherra. Ég held að þjóðin eigi rétt á því að fá það upplýst í eitt skipti fyrir öll hvernig upplýsingagjöf fór frá seðlabankastjóranum til ríkisstjórnarinnar. Í hvaða formi var hún? Var þetta eitthvert kaffispjall Davíðs Oddssonar og Geirs Haardes, þar sem sýnd var blá bók eins og í sjónvarpinu, í Kastljósinu, um skýrslu sem hefði verið sýnd, sem öðrum virtist alls ekki vera kunnugt um? Þegar maður horfir á alla meðferð málsins úr þeirri stöðu sem íslenska þjóðin er í, eftir 18 ára valdaferil Sjálfstæðisflokksins, þá tel ég að menn ættu að fara varlega í það að leggjast gegn því að upplýsingar séu gefnar. Hér á að meta það hvort gefa eigi slíkar upplýsingar, hvort gefa eigi út svona viðvörun. Það kann vissulega að vera vandasamt þegar á að gefa út viðvörun, ég tek alveg undir orð hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson í því sambandi. Það kann að vera mjög vandasamt að gera það en samkvæmt þessari grein á að gera það. Það á að leggja mat á hvort einhver ógn er í fjármálakerfinu. Það hefði verið betra að menn hefðu tekið það alvarlega í hvaða stöðu íslenska fjármálakerfið var að komast og þær viðvaranir sem menn virðast hafa fengið, m.a. frá Seðlabankanum. En þeim virðist ekki hafa verið komið öðruvísi á framfæri en svo að hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra virðist hafa haldið þeim upplýsingum hjá sér með einhverjum hætti. Að minnsta kosti upplýsa sumir ráðherrarnir að þeir hafi ekki vitað um þær. Þetta er alveg furðulegt fyrir fólkið í landinu sem situr uppi með það að vera að missa eignir sínar, safna skuldum vegna afleiðinganna, atvinnulífið flatt, 15 þúsund manns á atvinnuleysisskrá, að fólk skuli sitja uppi með það dag eftir dag að bornar séu á borð upplýsingar sem þjóðin getur ekki fest hönd á hvort eru sannar eða ekki. Ef þetta ákvæði getur orðið til þess að sett verði skilmerkilega fram viðvörun sem ástæða er til að íslenska þjóðin fái þegar allt er að fara til fjandans, þá er það bara gott. Það vinnulag sem lengi hefur viðgengist í íslensku þjóðfélagi má aldrei endurtaka sig, aldrei. Menn verða að meta það hér hvort eðlilegt sé að senda út slíka viðvörun. Ég er hræddur um að það hefði verið ástæða til þess fyrr að hafa slíkt ákvæði. Þetta er það sem ég vil segja um þetta mál, hæstv. forseti, og sé ekki ástæðu til þess að þingið sé að eyða tíma sínum dag eftir dag og tala um það hvort það eigi að gera betur en við höfum gert á undanförnum árum. Við eigum að gera það, skilyrðislaust.

Herra forseti. Ég get tekið undir margt af því sem fram kom í ræðu hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar. Ég get reyndar ekki tekið undir að vinnubrögðin í tengslum við þetta mál séu fagleg og í lagi. Ég veit ekki hvort Guðjón A. Kristjánsson hefur oft verið í þeirri stöðu sem stjórnarandstæðingur og óskað eftir því að fá upplýsingar um hverjir sömdu frumvörp sem honum er ætlað að fjalla um og er þá neitað um slíkar upplýsingar. Við það höfum við þurft að búa í tengslum við þetta mál. Varðandi bráðabirgðaákvæðið sem við erum að tala um að peningastefnunefndin skuli gefa út viðvaranir opinberlega þegar hún telur tilefni til vegna alvarlegra hættumerkja, verð ég að spyrja hv. þingmann hvort hann óttist ekki þetta ákvæði. Eins og ég ræddi í ræðu minni hafa yfirlýsingar slíkrar nefndar eða seðlabankastjóra, sem eru opinberar, mjög mikið vægi. Þær hafa gríðarleg áhrif á fjármálakerfið, svo stóralvarleg að þær geta leitt til þess að hlutabréf lækka, lánalínur lokast, veðköll hefjast og menn krefjast endurgreiðslu lána. Um þessa tillögu hefur ekki farið fram nein efnisleg umræða í nefndinni eða neins staðar annars staðar. Það sem við, sem reynum að fjalla um þetta mál, höfum þurft að gera er að prenta út af netinu viðvörunarorð manna eins og Jóns Daníelssonar hagfræðings. Ég hefði talið að við hefðum þurft að fjalla um þessi mál með nákvæmari hætti, um þessa breytingartillögu sem gjörbreytir inntaki þessara reglna. Ég vil fá sjónarmið um það frá hv. þingmanni hvort hann sé ekki sammála 

Hæstv. forseti. Ég veit nú ekki hvort við eigum að hafa miklar áhyggjur af því hvort textarnir sem hér eru hafi í upphafi verið settir niður á blað af Jóni eða Gunnu eða hvort þau hafi á síðari stigum málsins komið að því að leiðrétta textann og bæta hann. Ég held að textinn, eins og hann lítur út í dag, sé nokkurn veginn viðunandi. Ég sé ekki annað en að séu sett ýmis skilyrði fyrir beitingu þessa valds sem peningastefnunefndin á að hafa og hvernig hún er uppsett, hvers konar fólk skal veljast þar til starfa o.s.frv. Ég hygg að henni sé fengið vald en líka þekking og eigi að geta metið hvort óhætt sé að senda frá sér viðvaranir og meta hvernig þær eigi þá að vera orðaðar. Ég geri mér vel grein fyrir því að varúðarviðvörun um að alvarleg hættumerki séu til staðar í fjármálakerfi landsins sé ekki eitthvað sem menn setja að gamni sínu. Það þarf allrar athygli við. Ég treysti því að þegar við reynum að velja okkar hæfasta fólk til þess að fjalla um það verði slíkum ákvæðum beitt af skynsemi. Menn taki sem minnsta áhættu í því. En það leysir okkur hins vegar ekki undan því að reynslan sem við búum við er ekki trúverðug. Ég fór yfir það í ræðu minni áðan. Mér finnst reynslan ekki trúverðug hjá Seðlabankanum við framsetningu mála.

Herra forseti. Ég á nú erfitt með að taka undir það sem kom fram í upphafi andsvars hv. þingmanns um að það skipti ekki máli hvort það sé Jón eða Gunna sem semja  Þegar við fjöllum um slíka endurreisn og hagsmuni sem þar eru í húfi er það lágmarkskrafa að menn fái upplýsingar um það hverjir sömdu frumvarpið og hvaða sjónarmið lágu þeirri samningu að baki. Þá þýðir ekkert að bera það á borð að það skipti ekki máli hvort það hafi verið Jón eða Gunna sem komu að þeirri vinnu. Ég geri kröfu til þess að þegar menn semja ný frumvörp um Seðlabanka Íslands við endurreisn fjármálakerfisins, liggi það fyrir hverjir hafi unnið að þeirri samningu. Ég vona að hv. þingmaður, sem er með lengri þingreynslu en ég, geti tekið undir þau meginsjónarmið þó að við séum ekki í sama flokki. Varðandi bráðabirgðaákvæðið, hættumerkin og yfirlýsingarnar sem peningastefnunefndin á að gefa út, þarf auðvitað að fara varlega, ég er alveg sammála hv. þingmanni í því. Beita þarf því ákvæði af skynsemi. En gallinn við þessa tillögu er sú að það eru engar vísireglur um það, 

Hæstv. forseti. Ef menn hafa eitthvað misskilið þau orð mín að ég teldi það ekki aðalefni málsins hver samdi textann get ég samt tekið undir að það er auðvitað betra að menn viti hverjir sömdu textann. Ég sé enga ástæðu til að halda því leyndu. En það er samt efni textans sem skiptir fyrst og fremst máli og virkni þeirra ákvæða sem menn ætla að setja í lög. Það er það sem ræður því að mínu viti hvaða fylgni og aðgerðir fylgja lögum og reglum sem settar eru í þessu þjóðfélagi. Þess vegna segi ég að það eru ekki endilega nöfnin sem eru á bak við sem skipta máli. Ég vænti þess, hæstv. forseti, að í viðskiptanefnd hafi komið fram greinargerð með frumvarpinu þegar það var lagt fram. Það hlýtur að hafa fylgt því greinargerð og gögn sem menn lögðu til með sér í textanum, hverjir svo sem höfundarnir voru eða voru ekki. Ætli það hafi nú ekki verið unnið í einhverri vinnu sem fleiri komu að en einn og fleiri en tveir, eins og gengur. Þannig að ég trúi því ekki að menn hafi ekki fengið einhver slík gögn inn í nefndina til að skoða og að textanum hafi fylgt einhverjar skýringar. Ef það hefur ekki verið verð ég að lýsa yfir undrun á því. En efni málsins er fyrst og fremst sá lagatexti sem við fjöllum um og búið er að fjalla um. Ég vek athygli á því að mikill meiri hluti þingsins samþykkti uppistöðuna í frumvarpinu. Voru það ekki 50 þingmenn sem samþykktu það? Þeir hafa nú varla gert það án þess að vita neitt hvað þeir voru að gera. Ég trúi því ekki. Þess vegna sagði ég áðan að mér fyndist að ágreiningurinn snerist fyrst og fremst um 

Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að ræða breytingartillögu sem er sennilega ekki sólarhringsgömul og byggir á skýrslu frá Evrópusambandinu sem nefndin fékk í gær til skoðunar. Ég hef lýst henni sem sprengju sem lumað er í tösku ferðalangs og getur sprungið við minnsta hnjask. Ef peningastefnunefnd á að tilkynna opinberlega þegar tilefni er til um alvarleg hættumerki getur hún alveg eins bara sagt: Ég ætla að stúta kerfinu. Gott dæmi um það var það sem gerðist í Bretlandi að morgni 8. október 2008 og sagt er frá á eyjan.is, en þar segir, með leyfi herra forseta: „Ummæli Alistairs Darlings fjármálaráðherra í útvarpsviðtali í gærmorgun um að Íslendingar ætluðu „þótt ótrúlegt væri, ekki að standa við skuldbindingar sínar“ gagnvart Icesave-innlánsreikningunum, urðu til þess að Bretar drógu innstæður sínar út af Icesave-reikningum Landsbankans í gær en um leið líka út af reikningum Kaupþings Edge, þrátt fyrir að breska ríkið hafi verið í ábyrgðum fyrir þær innstæður.“ Þetta dæmi sýnir einmitt hversu viðkvæmt og stórhættulegt það er að koma með upplýsingar opinberlega um stöðu á fjármálamarkaði. Hún getur valdið tjóni langt út fyrir það sem tilefni er til. Enda segir í tilvísun í þeirri skýrslu, sem mér skilst að meiri hluti nefndarinnar hafi haft á bak við eyrað og þar á meðal hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sem er viðstödd umræðuna, að gefa eigi svona yfirlýsingar og varúðarorð „þar sem þeirra er þörf“. Ekki opinberlega, ekki út um allt, ekki um allt kerfið, ekki setja það á netið. Nei, „þar sem þeirra er þörf“, væntanlega í mjög miklum trúnaði. Ef Seðlabankinn kemst að einhverju á hann eða peningastefnunefndin væntanlega að senda viðvörun í viðskiptaráðuneytið. Viðskiptaráðuneytið á svo að senda viðvörun áfram, það getur sent hana víðar, t.d. á ríkisstjórnina. En Seðlabankinn á ekki að birta það opinberlega því að það er nánast það sama og að segja: Við ætlum að sprengja kerfið. Þetta er stórhættulegt ákvæði, alveg stórhættulegt, eins og ég skil það. Nú getur vel verið að ég skilji þetta allt saman rangt. En ég hef ekki haft mikinn tíma til að hugsa það og ég hef ekki haft tíma til að ræða við nokkurn einasta mann um þetta. Slíkur er hraðinn á þessu eina ákvæði. Það getur vel verið að það sé hárrétt að segja frá því að kerfið sé í miklum vanda og það auglýsi, bingó, þannig að allir geti rifið út innstæðurnar sínar eins og breski ráðherrann gerði. Ég vara eindregið við þessu og ef það er nokkur einasta leið - nú er ekki mikill tími eftir - að breyta þessu þannig að í staðinn fyrir „opinberlega“, standi „til þeirra sem það varðar“ eða „þar sem þeirra er þörf“. Menn þurfa að hafa lesið þetta en alla vega eins og ég skil enskuna þýðir þetta eitthvað allt annað. Ég ætla nú ekki að stoppa lengur við þetta atriði enda ætla ég ekki að tefja málið. En ég ætla að geta um það sem gerist þegar frumvarpið verður samþykkt sem gerist vonandi sem fyrst því að ég vil ekki sjá það tefja þjóðina mikið lengur. Þá gerist það að hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, mun tilnefna tvo menn, bankastjóra og aðstoðarbankastjóra, bara si svona. Hún tilnefnir þá en þeir þurfa að uppfylla skilyrði um menntun sem er ágætt. Síðan stýrir einn af yfirmönnum bankans mótun á stefnu í peningamálum. Hann á líka að vera þarna inni. Þar stendur „einn af“, en það er ekki einu sinni klárt hver það er. Vonandi er það nokkuð skýrt svo að menn fari ekki að rífast um það innanborðs hver á að vera í þessari nefnd. Svo skipar forsætisráðherra tvo sérfræðinga á sviði efnahags- og peningamála til fimm ára um leið og lögin eru samþykkt. Þarna er komin fimm manna stjórn sem forsætisráðherra Íslands, Jóhanna Sigurðardóttir, skipar, vonandi að teknu tilliti til allra menntunarkrafna og annars slíks. Þetta er það sem gerist fyrst. Þessi nefnd manna, sem skipuð er af einum manni, forsætisráðherra, fer í viðræður við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og gengur frá málum þar. Talandi um flokksræði og ráðherraræði, herra forseti, þá ættu menn að hafa þetta í huga. Þetta er sem sagt alvald hæstv. forsætisráðherra í einhverjar vikur Svo á að auglýsa starf bankastjóra og aðstoðarbankastjóra og þar er væntanlega einhver umsóknarfrestur. Hann verður varla skemmri en fjórar vikur. Það þarf að ráða þá og þá fer þetta í gang. Þá verða komnir menn sem þessi sami ráðherra, ef hann er þá enn þá við völd, skipar. Sem sagt: Það er einn ráðherra sem skipar allt saman. Ég ætla að vona að þeim ráðherra farnist vel því að þarna er verið að setja alls konar skilyrði um menntun og menn tala mikið um menntun hérna. En það er eins gott að ráðherrann sé þá vel inni í menntunarmálum þegar hún skipar þessa menn og viti hvað hún er að gera. Þessir menn sitja svo áfram og eru óskeikulir og ósnertanlegir af því að Seðlabankinn er sjálfstæður. Vonandi tekst vel til í þeirri atburðarás allri. Ég ætla nú ekki að tefja þetta lengur eins og ég sagði. Ég hef mjög margt mikið út á frumvarpið að setja og kannski sérstaklega að það tekur ekki á vandanum sem er náttúrlega peningastefna Seðlabankans sem sett er í 3. gr. Það á ekkert að breyta því. Ég er búinn að gagnrýna það í fjölda ára, sennilega fimm, sex, sjö ár, að hún er röng. Hún hefur búið til jöklabréfavandann o.s.frv. Þessi stefna er röng og það á ekkert að breyta henni. Hún á að halda áfram, enda eru menn ekki að þessu til að laga nokkurn skapaðan hlut. Menn eru að þessu til að losna við fólk. En það skiptir ekki máli. Mér finnst núna, herra forseti, að við eigum að klára þetta mál sem allra fyrst þannig að við getum farið að snúa okkur að því koma bönkunum í gang. Við getum farið að setja atvinnulífið og fyrirtækin í gang þannig að uppsagnir stöðvist og þjóðin geti farið að sjá einhverja von. Það hefur ekki gerst annað hér á þinginu undanfarnar vikur en að þetta mál hefur verið rætt aftur og aftur. Það vill svo til að við erum að ræða alls konar ágæt þingmannamál. Það er svo sem fínt og ég hef alltaf lagt áherslu á að menn eigi að gera það. En það liggja engin frumvörp fyrir frá ríkisstjórninni til bjargar heimilunum. Kannski er það ósanngjarnt að gera ráð fyrir því að menn hafi slík frumvörp tilbúin á þessum stutta tíma. En það er einmitt áhættan sem við tókum með því að skipta um stjórn og með því að fara í kosningar að það bara tefur þjóðina í að laga kerfið. Það tefur það um svona fjóra til sex mánuði. Ég ætla að vona að menn fari að taka sér tak og klára þetta og fara að snúa sér að hlutum sem skipta virkilega máli. En nú koma kosningar og prófkjör og annað slíkt þannig að ég geri ráð fyrir að ekki verði mikil framleiðni á Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið. Þetta er hins vegar stórt mál sem vandlega þarf að fara yfir. Eins og við þekkjum hefur aðdragandinn verið nokkuð sérstakur og vinnubrögðin eftir því. Ég hygg, og því hefur ekki verið mótmælt, að þetta sé í fyrsta skipti sem við afgreiðum mál um Seðlabanka Íslands án þess að allir flokkar komi að þeirri vinnu, sú hefur verið reglan fram til þessa. Þannig hefur það verið vegna þess að menn telja mikilvægt að sátt ríki um Seðlabankann, hann er ein af grundvallarstofnunum okkar og mikilvægt að menn vandi vel til verka. Það kemur spánskt fyrir sjónir að sú ríkisstjórn sem nú er, sem samanstendur af tveimur flokkum, Samfylkingunni og Vinstri grænum, hafði stór orð um það, meðan þeir flokkar voru í stjórnarandstöðu, að mjög mikilvægt væri að viðhafa fagleg og gagnsæ vinnubrögð, og ég held að flestir geti verið sammála um það. Ekki er nokkur leið að halda því fram að það hafi verið gert í þetta skipti og við erum að tala, eins og ég vísaði í áðan, um lög um Seðlabanka Íslands. Ríkisstjórnarflokkarnir hafa einnig rætt mikið um mikilvægi samráðs, að hafa samvinnu við stjórnarandstöðu, og þau sjónarmið eiga sér hljómgrunn. Það kemur því mjög á óvart að sjá hvernig staðið hefur verið að þessu máli. Ekki er hægt að halda því fram að hlutirnir séu gagnsæir þegar það liggur t.d. ekki fyrir hver samdi frumvarpið. Nú kynni einhver að spyrja: Skiptir það einhverju máli? Ég mundi ætla að það ætti í það minnsta ekki að vera neitt leyndarmál. Auðvitað er það aðalatriðið hvernig textinn lítur út og hvernig lagaumgjörðin um Seðlabankann er en ekki hver skrifar hann. En svo virðist sem einhver brotalöm hafi verið í undirbúningnum þegar menn skoða hvernig viðskiptanefnd hefur tekið á málinu. En eftir því sem ég best veit - og þá leiðréttir mig einhver ef það er rangt - hefur viðskiptanefnd nokkurn veginn skrifað frumvarpið upp á nýtt. Ekki er hægt að halda því fram að vandað hafi verið til verka, ekki er hægt að halda því fram að faglega hafi verið unnið og svo sannarlega er ekki um gagnsæi að ræða. Það hefur vakið athygli víða í þjóðfélaginu að því var hreinlega hafnað að málið yrði sent til umsagnar Evrópska seðlabankans, það var fellt með atkvæðagreiðslu í viðskiptanefnd og það vekur furðu. Það kemur ekki heldur mjög vel við þá sem um þetta fjalla að sjá á síðustu stundu þessa afdrifaríku breytingartillögu sem hv. þm. Pétur H. Blöndal ræddi hér áðan. Mér fannst hv. þingmaður fara ágætlega yfir þau sjónarmið og þær spurningar sem sú breytingartillaga vekur. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni að ég get ekki greint það hér og nú hvort þetta sé hin besta breytingartillaga eða hvort hún sé til mikils skaða. Ég held að við séum sammála um það sem hér erum og höfum hlustað á og fylgst með umræðunum að ekki liggur fyrir vitneskja um það. Menn hafa ekki kallað til aðila til að fjalla um þessa breytingartillögu jafnafdrifarík og hún getur orðið. Það er líka stóra einstaka málið, og það er athyglisvert, að í frumvarpinu er ekki tekið á aðalatriðinu sem er peningamálastefnan. Eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal benti á er það augljóslega stóra brotalömin í því sem snýr að Seðlabankanum og afskaplega mikilvægt fyrir okkur að taka á því. Nú liggur það fyrir, virðulegur forseti, og ég held að það sé ekkert leyndarmál, að forsætisráðherra og ríkisstjórnin hefur áhuga á að skipta um í brúnni í Seðlabankanum og það getur verið sjónarmið út af fyrir sig. En þá gera menn það bara en setja ekki ný lög í miklum flýti og reyna að keyra þau í gegnum þingið til þess eins. Það verður að segjast eins og er að hin kauðslegu bréfaskipti sem hafa verið frá forsætisráðherra til seðlabankastjóranna og síðan frumvarpið, sem er að verða að lögum, er hvorki rétt né skynsamleg aðferð til að skipta um starfsmenn í opinberri stofnun. Stærsta einstaka málið, virðulegi forseti, er samt sem áður það að við erum núna nokkrum dögum fyrir kosningar á tímamótum sem eru afskaplega afdrifarík fyrir íslenska þjóð. Við þekkjum það öll og vitum að heimilin í landinu og fyrirtækin í landinu eru í miklum vanda. Ég met það svo að hver einasti þingmaður sem starfar á þinginu hafi mikinn áhuga á því að ganga í það verk að sjá til þess að fyrirtækin geti unnið eins vel og hægt er úr þeirri stöðu sem upp er komin og á sama hátt að heimilin geti séð út úr þeim verkefnum og þeirri stöðu sem þau eru í. Ég leit alltaf svo á að þetta yrðu hin stóru verkefni þessa þings og þetta væri það sem við, hv. þingmenn, mundum taka umræðuna um og nýta orku okkar í. Því miður virðist áherslan vera önnur hjá hæstv. ríkisstjórn og því miður virðist sem svo að eyða eigi þessum dýrmæta tíma, og þeim dýrmætu dögum sem við höfum, í aðra hluti og ég tel að það sé mjög miður. Ég hef áhyggjur af frumvarpinu sem nú er að verða að lögum. Ég vona að það valdi engum skaða en verði til þess að hjálpa okkur við efnahagsstjórnina. Því miður hafa vinnubrögðin ekki verið eins og við vildum sjá þau. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson fór hér yfir það áðan að það væri ekkert einsdæmi að menn hafi verið að flýta málum í gegnum þingið og ekkert einsdæmi að menn hafi ekki kallað til færustu sérfræðinga og fengið umsagnir hjá þeim aðilum sem þyrftu að veita umsagnir um mál, og það er alveg rétt. Ég tel að það sé eitt af því sem við ættum að læra af þeim mistökum sem við höfum gert og eitt af því sem við ættum að vera sammála um að breyta. Það veldur því miklum vonbrigðum að hæstv. ríkisstjórn skuli taka ákvörðun um að gera ekkert með það, sérstaklega í ljósi þess að þeir hæstv. ráðherrar sem áður voru þingmenn í stjórnarandstöðu - og ég horfi hér á hæstv. fjármálaráðherra - hafa talað fyrir því, ekki bara klukkutímum eða dögum saman heldur, þegar allt er tekið með, mánuðum og árum saman, að það sé afskaplega mikilvægt að fara faglega í gegnum mál, hafa gagnsæi og hafa samráð. Og af því að ég horfi hér á hæstv. fjármálaráðherra get ég sagt frá því að ég fór að leika mér með leitarvélina á vef þingsins. Ég sló inn nafnið Steingrímur J. Sigfússon og jafnframt orð eins og „gagnsæi“, „fagleg vinnubrögð“, „samráð“ og önnur slík. Virðulegi forseti, það hvarflaði að mér að prenta ræðurnar út en af umhverfisástæðum ákvað ég að gera það ekki, það færi langt upp í skógarkvótann á Norðurlöndunum. Þið munið kannski eftir því að þegar hæstv. fjármálaráðherra var hér í stjórnarandstöðu voru grænir bunkar á borði hans. Á hverri einustu síðu var talað um mikilvægi þess að vinna faglega, mikilvægi þess að hafa gagnsæi og mikilvægi þess að hafa samráð, sérstaklega þegar um væri að ræða stærri mál. Nú hafði hæstv. ráðherra tækifæri til að koma öllum þeim orðum í verk - og við erum að tala um blaðabunka sem mælist í mikilli þyngd. Því miður féll hæstv. fjármálaráðherra algjörlega á sínu eigin prófi. Vel má vera að um gott frumvarp sé að ræða, og við skulum vona að svo sé, en það er algjörlega ljóst að við vitum það ekki. Ástæðan fyrir því að við vitum það ekki er sú að ekki var unnið faglega, ekki var unnið eftir þeim formerkjum að hafa gagnsæi í málinu og svo sannarlega er ekki um samvinnu eða samráð að ræða og það er mjög miður. Það eru eftirmæli þessa frumvarps að vinnubrögðin voru með þessum hætti - ég ákvað að fara ekkert út í það að vitna í öll ummæli hæstv. fjármálaráðherra í þessa veru enda tæki það dýrmætan tíma þingsins. Það er ekki ætlun mín að lengja þessa umræðu. Í mínum huga er málið mjög einfalt. Öll þjóðin bíður eftir því að við sem hér erum göngum frá málum sem koma beint við fjölskyldurnar, sem koma beint við fyrirtækin í landinu. Þó að ég sé hjartanlega ósammála þeim sem eru í hæstv. ríkisstjórn í flestum málum eða mjög mörgum málum í pólitík hélt ég að við værum algjörlega sammála um þetta. Ég hélt að dagarnir fram að þingkosningum færu í það og orka okkar færi í það að vinna í því að bæta hag heimilanna og bæta hag fyrirtækjanna, því að svo sannarlega skiptir hver dagur máli. Við ákváðum að fara í kosningar, það er ákveðið hættuspil. Við höfum séð að sum nágrannalönd okkar hafa farið illa út úr því. Sú ákvörðun var tekin og við förum í kosningar og þess vegna hvílir enn meiri ábyrgð á herðum okkar að nýta þann tíma sem við höfum til að vinna í þeim málum. Virðulegi forseti. Við vitum að það er ekki áherslan hjá núverandi ríkisstjórn, því miður. Þess í stað erum við að vinna þetta mál - sem allir flokkar voru tilbúnir til að vinna að en ekki var gefinn kostur á - með þeim hætti sem raun ber vitni og síðan bíða önnur mál frá ríkisstjórninni sem tengjast ekki hagsmunum heimilanna og fjölskyldnanna, í það minnsta ekki með beinum hætti og í það minnsta ekki þannig að við séum að taka á þeirri bráðastöðu sem upp er komin og það er afskaplega miður. Vinnubrögðin eru ekki eins og við viljum sjá þau og svo sannarlega ekki í anda orða forustumanna í ríkisstjórn þegar þeir voru í stjórnarandstöðu. Við sitjum uppi með nýtt breytingarákvæði sem fer væntanlega inn í lögin og er kannski gott dæmi um það hvernig á ekki að vinna hlutina. Það er alveg ljóst að menn hafa ekki vitneskju um það hvað það í raun þýðir og hvaða áhrif það mun hafa, en við skulum vona hið besta. Virðulegi forseti. Ég hvet hæstv. ríkisstjórn til að einbeita sér nú að þeim málum sem snúa að fjölskyldunum og fyrirtækjunum í landinu. Ég lýsi því yfir að við sjálfstæðismenn erum tilbúnir til að koma að þeirri vinnu, hjálpa með þau mál, vinna þau mál eins hratt og mögulegt er. Ég vonast til að við berum gæfu til þess að nota þessa síðustu daga í þá vinnu.

Herra forseti. Ég kem hér til þess að taka upp hanskann fyrir meðnefndarmenn mína í hv. viðskiptanefnd sem og starfsmenn þingsins og þriggja ráðuneyta sem komið hafa að vinnu í þær þrjár vikur sem þetta frumvarp hefur verið til afgreiðslu. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefur kannski ekki fylgst nægilega vel með umræðum um þessi mál eða atkvæðagreiðslu sem var á föstudaginn var. Honum til upplýsingar vil ég minna á að þetta frumvarp kom inn 4. febrúar og hefur því verið hér í ríflega þrjár vikur, eins og ég sagði. Um það hefur verið fjallað á 9 eða 10 nefndafundum í hv. viðskiptanefnd. Á fund nefndarinnar hafa komið 25 einstaklingar, sumir oftar en einu sinni. Fyrir nefndinni lágu einar 18 umsagnir, að vísu mjög misjafnar að vöxtum en sumar hverjar mjög umfangsmiklar. Þessi vinna nefndarinnar leiddi til þess að gerðar voru nokkrar breytingar á málinu við 2. umr. og sú veigamest að sett var inn ákvæði um aðstoðarbankastjóra í Seðlabanka Íslands. Bara svo hv. þingmanni megi vera það ljóst voru í þeim breytingartillögum ýmsar tillögur og hugmyndir sem komu frá samflokksmönnum hans í nefndinni, fulltrúum Sjálfstæðisflokksins í nefndinni, enda var frumvarpið við 2. umr. afgreitt út með 50 samhljóða atkvæðum, 13 þingmenn voru fjarverandi. Það segir sína sögu um það samráð sem var um vinnslu þess. Það þarf hins vegar engan að undra nú á lokametrunum að Sjálfstæðisflokkurinn segi sig frá málinu eins og hann hefur gert hér í dag og í gær.

Virðulegi forseti. Eins og hv. þingmaður veit hefur það verið reglan að allir flokkar hafa komið að undirbúningi laga um Seðlabanka Íslands - þangað til nú. Eins og ég sagði í ræðu minni hefur ekki enn þá komið fram hver skrifaði frumvarpið. Það væri kannski ágætt ef hv. þingmaður mundi í andsvari sínu upplýsa okkur um það hver sá ágæti einstaklingur er. Við þekkjum það líka að frumvarpið var ekki sent til umsagnar Evrópska seðlabankans, það var fellt í nefndinni. Það er ekkert ofsalega langt síðan, virðulegi forseti, að ég átti orðastað, þá sem ráðherra, við hv. þingmann um frumvarp um sjúkratryggingastofnun sem sannarlega er mikilvæg stofnun. Þar fórum við að óskum stjórnarandstöðunnar og frestuðum því á milli þinga. Meira að segja var það þannig að heilbrigðisnefnd fór á milli landa til að skoða stofnanir. Virðulegi forseti. Sá hv. þingmaður sem hér talaði, núna formaður viðskiptanefndar, fór um það mörgum orðum að þetta væri sko aldeilis ekki nóg, ekki væri tekinn nægur tími í það mikilvæga mál. Það kemur þess vegna spánskt fyrir sjónir að núna þegar hv. þingmaður er komin í þessa stöðu telji hún að klára eigi lög um Seðlabankann á þremur vikum og það sé alveg sjálfsagt að leita ekki umsagnar til þeirra aðila sem best þekkja til. Hv. þingmaður hefur tækifæri til þess núna að upplýsa þingið um það hver skrifaði frumvarpið.

Herra forseti. Nú við 3. umr. hafa sjálfstæðismenn sem fyrr tönnlast á því hver hafi skrifað þetta frumvarp. Það var upplýst í hv. viðskiptanefnd að þetta er ríkisstjórnarfrumvarp skrifað á vegum forsætisráðherra og fyrir nefndina komu menn sem sögðust hafa komið að samningu þess, m.a. úr forsætisráðuneytinu. Ég veit ekki hvar hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins voru þegar þetta kom fram. Þetta er hins vegar algjört aukaatriði, það er niðurstaðan sem skiptir máli og ég mundi í sporum hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar ekki nefna hér í þessu sambandi frumvarp eða lög um Sjúkratryggingar Íslands. Ég man ekki betur en að það frumvarp hafi komið inn í þingið 16. maí í fyrra, nokkrum dögum fyrir áætluð þinglok. Það lá svo mikið á að það var sent út til umsagnar áður en því hafði verið vísað til nefndar. Þau vinnubrögð öll voru þvílíkt hneyksli að ég ætla bara að biðja hv. þingmann að taka það ekki sem eitthvert dæmi um góða málsmeðferð. Ég ætla ekki að fara að munnhöggvast við hv. þingmann um þessa hluti sem hann kýs að draga hér upp í ræðu sinni. Erindi mitt var, eins og ég sagði áðan, að slá skildi fyrir þá nefndarmenn sem hafa lagt á sig mikla vinnu í viðskiptanefnd, og þá sem hafa lagt á sig mikla vinnu við að skrifa umsagnir og koma á fund nefndarinnar, oft með litlum fyrirvara. Árangurinn af því góða starfi liggur fyrir í því að allir sjálfstæðismenn sem hér voru staddir á föstudaginn var studdu málið.

Virðulegi forseti. Það verður a.m.k. ekki upplýst í þessari umræðu hver skrifaði þetta frumvarp. Ég man ekki til þess að hafa gert lítið úr störfum eins eða neins í þessu efni. Ég man ekki betur en að ég hafi farið yfir það í þeim ræðum sem ég hef haldið hér að hv. viðskiptanefnd hafi reynt að gera það sem nefndin gat gert á þeim skamma tíma sem formaður nefndarinnar, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, er búin að fara yfir hversu skammur var. Ég veit ekki betur en að nefndarmenn hafi gert allt sem þeir gátu, í öllum flokkum. Það var samt, virðulegi forseti, svolítið athyglisvert að hlusta á þetta andsvar vegna þess að um tíma datt hv. þingmaður nefnilega í gamla gírinn sem hv. þingmaður var með í stjórnarandstöðu þegar ég nefndi sjúkratryggingar. Það er rétt, málið kom seint fram og því var frestað að ósk stjórnarandstöðu fram á næsta þing. Ég man það rétt að stjórnarandstöðunni fannst það ekki nóg og hafði mörg orð um það, hv. þingmenn Vinstri grænna - að vísu eingöngu - að málið væri unnið á allt of miklum hraða. Hér erum við að tala um margra mánaða vinnu sem þingmenn gátu komið að og kynnt sér mál, meira að segja farið til annarra landa til að kynna sér þau, en nú allt í einu er það orðið algjörlega sjálfsagt að klára þetta mikilvæga mál á þrem vikum, og algjörlega sjálfsagt að kalla ekki eftir umsögnum hjá aðilum eins og Evrópska seðlabankanum. Því miður liggur það fyrir að þetta er það sem hv. þingmenn Vinstri grænna tala um þegar þeir tala um fagleg vinnubrögð, gagnsæi og samráð.

Herra forseti. Ég kveð mér aftur hljóðs um þetta mál til að fagna því að hér við umræðuna er nú staddur hæstv. utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson,  Nú hefur verið gerð bragarbót á þessu, hæstv. utanríkisráðherra Össur Skarphéðinsson er mættur í salinn og er það vel. Mér finnst nefnilega mikilvægt að hæstv. ráðherrar heyri þau sjónarmið sem við í stjórnarandstöðunni höfum fram að færa. Ég tek heils hugar undir með hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni og fleirum sem hér hafa komið fram um það að við sjálfstæðismenn viljum greiða fyrir öllum þeim málum sem eru þess eðlis að bæta hag heimilanna og fyrirtækjanna í landinu og stuðla að endurreisn. Gallinn við það mál sem við ræðum hér er að þetta mál, nýtt frumvarp til laga um Seðlabanka Íslands, hefur ekkert með þau mál að gera. Það er ekkert í þessu frumvarpi sem kveður á um framtíðarsýn varðandi stefnu í peningamálum eða hvað varðar efnahagslegan stöðugleika. Þetta er kerfisbreyting á Seðlabankanum sem hefur ekkert með það að gera að bæta lífskjörin í landinu. Það sem ég hef áhyggjur af, herra forseti, er sú breytingartillaga sem hér liggur fyrir. Hún kveður á um það að peningastefnunefnd skuli gefa opinberlega út viðvaranir þegar alvarleg hættumerki eru til staðar að hennar mati. Jón Daníelsson, hagfræðiprófessor við London School of Economics, hefur gagnrýnt þessa breytingartillögu og það er eiginlega eina umsögnin sem við höfum fengið um hana. Þannig er haldið á þessum málum hér, en ég vil fá að heyra viðbrögð hæstv. utanríkisráðherra við þessum tillögum. Síðustu daga hefur mikið verið rætt um, og ég vísaði til þess í ræðu minni og einkum til viðtals sem fór fram í Kastljósinu varðandi yfirlýsingar seðlabankastjóra, Davíðs Oddssonar, annars vegar opinberar yfirlýsingar og hins vegar yfirlýsingar sem gefnar voru ríkisstjórn þar sem seðlabankastjórinn varaði við hruni bankakerfisins. Fjölmiðlar hafa bent á að seðlabankastjórinn hafi talað öðru máli opinberlega í fjölmiðlum. Það er alveg rétt. Að mínu mati er ástæðan sú að daginn sem seðlabankastjórinn talar opinberlega um það að bankakerfið sé að hrynja hrynur það. Slíkt er vægi slíkra yfirlýsinga. Þess vegna þurfa menn að velja sér vettvanginn til að koma með viðvaranir. Í þessari tillögu er gert ráð fyrir því að peningastefnunefndin sé skyldug til að gefa út slíkar yfirlýsingar þegar hún telur hættumerki í fjármálakerfinu. Ég hef haldið því fram að þessi nýja grein geti falið í sér innbyggt banagen kerfisins, þ.e. ef við gefum okkur að bankarnir verði ekki endalaust í ríkiseigu heldur gerðir að hlutafélögum og slík yfirlýsing verður gefin út er augljóst mál að hlutabréfaverð mun falla, erlendar lánalínur munu lokast, veðköll verða gerð og útistandandi lán krafin greiðslu. Hvað ætla menn að gera ef peningastefnunefndin hefur rangt fyrir sér? Þá er skaðinn engu að síður skeður. Það sem ég er að benda á hér er sú hætta sem felst í þessu ákvæði, þ.e. skylda um opinberar yfirlýsingar frá peningastefnunefnd Seðlabankans getur haft það í för með sér að fjármálakerfið hrynji aftur. Menn verða að finna einhverjar aðrar leiðir til að mæta þeim markmiðum sem að er stefnt.

Herra forseti. Hv. þingmaður er með efnilegustu stjórnarandstæðingum sem hér hafa lengi komið fram frá því að hæstv. heilbrigðisráðherra var á sokkabandsárum sínum í stjórnarandstöðu ásamt ýmsum góðum félögum sínum. Hv. þingmaður þarf hins vegar ekki að kvarta undan því að ráðherrar sitji ekki við umræðuna. Þetta mál er alfarið á höndum þingsins. Ráðherrar þurfa ekki að vera hér við umræður eftir að málið er komið til kasta þingsins. Ég hef sjálfur lagt á það áherslu að ég skipti mér ekki af málum þegar þau eru komin til þingsins. Þar í liggur ein aðgreining milli framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins, svo einfalt er það nú. Hv. þingmaður sagðist hafa áhyggjur af einum hlut varðandi frumvarpið en það væri hin nýja breytingartillaga sem liggur fyrir að frumkvæði hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar. Ég veit ekki betur en hv. þingmaður og allir félagar hans í Sjálfstæðisflokknum hafi haft stórkostlegar áhyggjur af frumvarpinu öllu. Þeir eru búnir að liggja hér í samfelldri vörn fyrir þann mann sem mestu ræður í Sjálfstæðisflokknum, sem er núverandi seðlabankastjóri, það hefur verið þeirra ræða daginn út og daginn inn. Að því er varðar síðan þetta tiltekna atriði sem hv. þingmaður spurði mig um þá hef ég ekki þessar áhyggjur. Ég gef ekkert fyrir það þó að Jón Daníelsson hafi sérstakar áhyggjur af því. Ég verð reyndar að viðurkenna að ég hef ekki orðið var við það álit hans. En svo vill til að hann er einn af efnahagsráðgjöfum hins unga þingmanns hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar sem leggur þetta fram. Jón Daníelsson hefur sérstaklega verið kallaður til landsins sem efnahagsráðgjafi Framsóknarflokksins. Varðandi síðan þá skyldu sem lögð er á peningastefnunefndina samkvæmt frumvarpinu þá er ekkert sem segir að hún eigi að bíða með að gefa út yfirlýsingar sínar þangað til allt er komið í kaldakol eða hrunið. Eins og ég skil þetta ákvæði þá er það þannig að hún á að gefa út álit sitt þegar hún telur að þróun sé farin í gang í íslensku efnahagslífi sem rétt sé að „afvikle“ með einhverjum hætti. Hún á ekki að bíða þangað til að hlutirnir eru komnir í það óefni sem þeir voru þegar leið hér á haustið.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. utanríkisráðherra þá einkunn sem hann gaf mér sem stjórnarandstæðingi. Ég vona þó að það verði ekki örlög mín að vera í stjórnarandstöðu jafnlengi og fóstbróðir hans í fjármálaráðuneytinu þurfti að vera, í heil átján ár. Vonandi verða það ekki örlög mín. Það er rétt að ráðherrar þurfa ekki að vera við umræður um frumvörp þegar þau eru komin á forræði þingsins. Þetta mál er hins vegar þess eðlis að ég hefði talið og taldi í dag að ráðherrarnir ættu að vera hér við umræðuna úr því að þetta er stjórnarfrumvarp og að þeirra mati lykilfrumvarp við endurreisn á fjármálakerfinu. Ég taldi því eðlilegt að þeir væru hér við umræðuna og tækju þátt í henni. En ég var að hrósa hæstv. utanríkisráðherra fyrir að vera hér. Það er ekki rétt hjá hæstv. utanríkisráðherra að ég geri einungis eina athugasemd við frumvarpið. Ég sagði í upphafi máls míns að málið eins og það er lagt fram - burt séð frá því sem hæstv. ráðherra vill tala um, sem eru einhverjar persónur sem sitja eða hafa setið annaðhvort í ríkisstjórn eða uppi í Seðlabanka, þá hef ég sagt að þetta mál er óvandað eins og það er lagt fram. En með breytingartillögunni sem við ræðum nú, sem hæstv. utanríkisráðherra kennir við hv. þm. Höskuld Þórhallsson, hefur óvandað frumvarp orðið enn verra. Ég hef áhyggjur af því að afleiðingarnar af þessu bráðabirgðaákvæði verði skelfilegar. Það er ekkert í frumvarpinu eða í breytingartillögunni eða í því sem fram hefur komið hjá flutningsmönnum tillögunnar - engar vísireglur um það hvernig eigi að beita þessu ákvæði. Auðvitað skiptir máli að það sé gert af skynsemi. Hættan er sú að verði það ekki gert leiði það til þess að fjármálakerfið á Íslandi 

Ég ítreka það, herra forseti, að okkur ráðherrum ber engin skylda til að vera við umræður um mál sem hingað eru komin á síðasta snúningi. Ég tel hins vegar að af hálfu ríkisstjórnarinnar og framkvæmdarvaldsins sé það kurteisi að vera hér viðstödd. Hæstv. forsætisráðherra er að sinna erlendum forsætisráðherrum sem hér eru í heimsókn. Hæstv. fjármálaráðherra þurfti að víkja af þingfundi til að ræða við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Hann bað mig um að standa vaktina fyrir ríkisstjórnina og það geri ég.  Það er hins vegar alrangt hjá honum að hér hafi átt sér stað einhver málefnaleg umræða af hálfu Sjálfstæðisflokksins. Sjálfstæðisflokkurinn hefur lagst í þras og tóma vitleysu og röfl og ekki haft uppi nokkra málefnalega umræðu eða ágreining. Ræða hv. þingmanns hér fyrr í dag og á fyrri stigum hefur öll snúist um það að verja gamlan foringja, og ég ætla ekki að segja neitt illt um hann. Hið eina sem hefur komið fram málefnalegt af hálfu hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins er um þetta atriði sem við ræðum hér, þ.e. hina nýju breytingartillögu. En þar hafa röksemdir hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins allar byggst á skæklatogi eða misskilningi. Ég ætla hv. þingmanni ekki þann greindarskort að hann skilji það ekki að breytingartillagan felur það ekki í sér að peningastefnunefndin eigi að bíða með það þangað til allt er komið á heljarþröm að segja: Kerfið er að falla. Að sjálfsögðu er ætlunin sú að þegar peningastefnunefnd telur að breytingar eða hræringar séu innan lands eða erlendis sem þurfi að taka mið af þá gefi hún það til kynna með einhverjum hætti. Seðlabankanum bar skylda til að gera slíkt hið sama. Staðreyndin er hins vegar sú að hann reis ekki undir þeim skyldum. Ég ætla ekki að fara að ræða hér allar þær þverstæður sem eru á milli þess sem núverandi seðlabankastjóri hefur sagt um stöðu efnahagsmála opinberlega og hins sem hann segist hafa sagt í einhverjum einkasamtölum við flokksbræður hv. þingmanns. En hér er ég og stend vaktina  
            

Forseti vill mælast til þess við þingmenn að þeir hafi ekki uppi skoðanir á gáfnafari manna.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir að standa vaktina fyrir ríkisstjórnina alla. Hann sagði að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson væri efnilegur og snarborulegur í stjórnarandstöðu og það sama er hægt að segja um hæstv. utanríkisráðherra. Hann hefur alla tíð verið efnilegur og snarborulegur, en það fer að koma tími á það að einhver breyting verði þar á. En varðandi það sem hér er um að ræða og sérstaklega var gert að umræðuefni áðan, þ.e. með hvaða hætti frumvarpið varð til, þá lá fyrir að það var mjög illa unnið, kastað hafði verið til þess höndunum. Það gerði það að verkum að í viðskiptanefnd þurfti að eyða miklum tíma í að koma einhverri mynd á það. Hvað sýnir það og sannar? Nefndin þurfti að vinna meiri háttar breytingar til þess að frumvarpið kæmist þó í þokkalegt horf. Það sem síðar gerist er með fádæmum, þ.e. það sem gerðist á fundi viðskiptanefndarfundi í gær. Fram kemur breytingartillaga og fyrir liggur að hún er borin fram af misskilningi. Eins og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson gat um í umræðunni hér var tillaga hans og hugmynd byggð á misskilningi á skýrslunni sem hann hafði beðið eftir að yrði könnuð. Svo mikið lá á að ekki mátti bíða og ekki mátti virða tilmæli um það að menn fengju að kynna sér hlutina með eðlilegum hætti. Þetta eru fáheyrð vinnubrögð þegar um mál eins og þetta er að ræða. Það eru fáheyrð vinnubrögð að standa þannig að málum að ekki megi einu sinni fá eðlilegar skýringar. Það liggja ekki fyrir neinar orðaskýringar á þeim efnisþáttum sem um er að ræða og það er verið að taka upp einstakt kerfi sem hugsanlega gæti verið til þess fallið að valda verulegum erfiðleikum í fjármálakerfi landsins þegar fram í sækir. Því miður stendur fyrst og fremst eftir sá vandi sem kom upp á síðustu metrunum. Fram til þess tíma verður að segja að ágætisvinnsla hafi verið á hlutunum í viðskiptanefnd og frumvarpið þokast til betri vegar. En að taka þá breytingartillögu sem meiri hlutinn leggur til, sem er byggð á algerum misskilningi - það kom fram í því sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson hafði fram að færa, það lá ljóst fyrir að hann hafði misskilið það sem hann lagði til grundvallar þegar hann lagði fram tillöguna sem hér liggur fyrir sem breytingartillaga meiri hlutans. Jafnframt voru skýringar formanns viðskiptanefndar mjög ótrúverðugar hvað þetta varðar. Það sem meginmáli skiptir er að hér er um óvönduð vinnubrögð í lagasetningu að ræða. Ég ætla ekki að nota það orð sem mér dettur í hug vegna þess að þá er ég hræddur um að virðulegur forseti mundi áminna mig um að gæta orða minna, ekki væri um þinglegt orðaval að ræða. Hér er sem sagt um það að ræða að það er misskilningur hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar - það sem hann misles í skýrslu Evrópunefndarinnar - sem gerir það að verkum að við höfum hér mjög vonda breytingartillögu.

Hvaða vitleysa.

Ég gerði ítarlega grein fyrir því í ræðu minni hér áðan og ég ætla að benda hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni á það. Hv. þm. Pétur Blöndal gerði líka ítarlega grein fyrir því í ræðu sinni hér áðan og það er lágmarksvirðing við þingið að menn fylgist með umræðum um atriði sem þeir bera jafnmikið fyrir brjósti eins og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson. Ég er búinn að gera það og ég vænti þess að þingmaðurinn hafi gert sér grein fyrir því, ég vísaði í tölulið 180 í skýrslunni. Hann vísaði í töluliði 170 og 171 og ég vísaði í töluliði 174 og 180, hann getur komið hér upp í andsvar á eftir og gert grein fyrir þeim sjónarmiðum. Það er hugsanlega óbrotinn minnisvarði þeirrar frumvarpssmíðar sem hér er um að ræða, og hv. meiri hluti stendur að hér á þinginu, að það miðaði fyrst og fremst að því að koma á annarri stjórn í Seðlabankanum og hrekja menn úr störfum frekar en að gera bragarbót á peningastefnunni. Í dag segir frá því að norska krónan sé besti gjaldmiðill heims og sá seðlabankastjóri sem hefur hrakist úr starfi hefur verið ráðinn til norska seðlabankans.

Virðulegi forseti. Ef maður er sakaður um það í ræðu að hafa misskilið eitthvað er algjört lágmark að það sé útskýrt hvað er misskilið. Mér finnst lágmarkskurteisi í þingsölum að útskýra það, a.m.k. í stuttu máli þótt ekki sé beðið um meira. Ég misskil ekki lið 171, þar stendur að seðlabankar gegni lykilhlutverki í heilbrigði fjármálakerfa og til þess að þeir, og þá sérstaklega Seðlabanki Evrópu, geti sinnt því hlutverki sínu að vernda fjármálalegan stöðugleika, eins og peningastefnunefndin á að gera, ættu þeir að fá skýra og formlega heimild til að meta heildaráhættu í fjármálakerfinu og gefa út viðvaranir þegar þörf er á. Hv. þm. Jón Magnússon vísar hér í tölulið 180 sem hann segir að eigi skýra hvernig fara eigi með þessa grein. Algjör misskilningur. Þessi nefnd leggur til að þetta sé sú leið, þetta sé ákvæðið sem setja eigi inn í löggjöf landa til að koma í veg fyrir að við lendum aftur í því sem við erum akkúrat að glíma við núna, Íslendingar. Í lið 180 er bara verið að segja að í framhaldinu eigi að skipa nefnd sem skili skýrslu um það hvort þær aðgerðir sem gripið er til beri árangur eða ekki. 

Virðulegi forseti. Ég hef verið algjörlega sanngjarn og málefnalegur í þessari umræðu, hv. þm. Höskuldur Þórhallsson. Í þeim ákvæðum sem þú vísar til, hv. þingmaður, er eingöngu fjallað um það að koma á viðvörunum, ekki um það að koma á opinberum viðvörunum. Ég hef bent hér á önnur atriði og annað sem um er að ræða. Það verður að gera kröfu til þess og það eru a.m.k. gerðar kröfur til okkar, hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, sem lögmanna að við höfum kynnt okkur út í hörgul mál þegar við flytjum þau fyrir dómstólum og það eigum við líka að gera þegar við flytjum mál fyrir þjóðinni. Að sjálfsögðu eigum við að gera það. Ég er eingöngu að gagnrýna hv. þingmann fyrir að hafa ekki kynnt sér þetta mál nægilega vel til að geta staðið sómasamlega að þessari breytingartillögu. Ég er ekki að reyna að gera lítið úr einum eða neinum, síður en svo, ég tel einfaldlega að þessi tillaga sé á misskilningi byggð, það er þungamiðjan. Í sjálfu sér er ekkert óeðlilegt við það, við fengum umrædda skýrslu frá Evrópusambandinu með stuttum fyrirvara og ég veit að hv. þm. Höskuldur Þórhallsson var undir mikilli pressu, það lá á að reyna að þvinga hv. þingmann til að færa sig aftur inn í náðarfaðm meiri hlutans svo hægt yrði að þvinga fram þetta frumvarp til afgreiðslu sem allra fyrst. Að sjálfsögðu átta ég mig á að mikið lá við, mikið var í húfi, en það breytir ekki hinu að gera verður kröfu til þess að tillögur, tillögugerð og annað sé byggt á málefnalegum grunni. Ég hef bent á þau atriði varðandi þessa breytingartillögu. Hér vantar allar skýringar, hv. þm. Höskuldur Þórhallsson. Hvað er átt við með „alvarleg hættumerki“, hvað er átt við með því?

Forseti vill minna þingmenn á að þeim ber að ávarpa þingforseta eða þingfundinn en ekki einstaka þingmenn.

Virðulegi forseti. Ekki var þessi ræða málefnalegri en sú fyrri. Meiri hluti nefndarinnar ákvað að fá þessa skýrslu og bíða eftir henni. Ég stóð að þeirri ákvörðun ásamt sjálfstæðismönnum. Þegar skýrslan kom og okkur gafst tækifæri til að fara yfir þær tillögur sem skýrsluhöfundar leggja til að gripið verði til kemur einfaldlega í ljós að þær tillögur henta hv. þm. Jóni Magnússyni ekkert sérstaklega vel vegna þess að þær ganga út á það að settar verði í lög reglur sem stuðla eiga að því að viti menn um áhættuþætti sem standa að fjármálakerfinu eigi þeir að skýra frá því, að það sé einfaldlega ekki verið að hvísla í eyrað á mönnum bakdyramegin. Ég misskil ekkert í þessu, ekki neitt. Hins vegar hef ég bent á að hv. þingmaður vísar hér í tölulið 180 sem fjallar ekki um þetta. Þegar maður er ásakaður um að hafa misskilið eitthvað, af hverju er það ekki útskýrt nákvæmlega hvað það er í staðinn fyrir að segja hér í ræðu? „Þú áttir bara að hlusta á ræðu mína fyrr í dag.“ 

Virðulegi forseti. Eins og ég rakti í góðri ræðu minni fyrr í dag  
             Hvað gerist síðan? Um er að ræða hvorki meira né minna en sex stig til viðbótar áður en sú leið sem umrædd breytingartillaga gerir ráð fyrir að sé farin kemur til skoðunar. Það var það sem …  Það sem ég gagnrýndi líka var að hér vantar í raun alveg inntakið á bak við þetta. Það var meginatriðið í því þegar ég talaði um óvandaða lagasetningu og vandann við það að koma með breytingartillögur eins og þessa sem gjörbreyta eðli máls á milli 2. og 3. umr. Ég vísaði m.a. í fyrrverandi formann Framsóknarflokksins, Ólaf Jóhannesson, þar sem hann fjallar um það í bók sinni um stjórnskipunarrétt, hvernig líta beri á það þegar breytingartillögur sem þessar koma fram með þeim hætti og hvort þær standist stjórnskipunarlega. Ég velti því fyrir mér og taldi að þarna gætu verið áhöld um það þó að hugsanlega hefði skapast venja í þinginu um að gera annað og ég taldi það nauðsynlegt að þingið skoðaði starfsreglur sínar til þess að gæta að því að hafa vandaða lagasetningu í hvívetna hvaða mál sem um væri að ræða.

Herra forseti. Sál, sem, síðar varð Páll postuli, var í hópi efasemdamanna og hélt í merkilegt ferðalag til Damaskus.  Hv. þm. Jón Magnússon hefur nú lagt upp í sína för til sinnar óeiginlegu Damaskus og hann hefur, eftir að hann náði þangað, fylgt sínum meistara. Hv. þingmaður hélt hér uppi harðri gagnrýni á Seðlabankann á meðan hann var í röðum Frjálslynda flokksins, stóð m.a. að frumvörpum sem höfðu sama markmið og það frumvarp sem við ræðum hér. Nú hefur hann algjörlega skipt um ham og fylgir meistaranum nýja, nú ver hann Seðlabankann. Ég kem aðallega upp til að vekja eftirtekt á því að hv. þingmaður má þó eiga það að það eimir enn nægilega mikið eftir af málefnalegum trúverðugleika í fari hans til að segja þó að enda þótt að hann hefði upphaflega verið óhress með frumvarpið hefði mikið verið unnið í því og það væri nú komið í það sem hann kallaði þokkalegt horf. Það finnst mér vera merkileg yfirlýsing. Hans nýju flokksbræður og flokkssystur hafa undanfarna daga rifið sig hás alveg niður fyrir þind til þess að halda því fram að þetta væri vont frumvarp og það hefði ekkert batnað í meðförum nefndarinnar. Svo kemur þessi maður, sem er reyndastur allra þingmanna Sjálfstæðisflokksins þegar kemur að lögspeki, og segir að eftir vinnu nefndarinnar sé það bara komið í þokkalegt horf. Það er einkunn sem ég sætti mig vel við og get vel lifað með og þakka hv. þingmanni fyrir að segja sannleikann í þessu máli. Hann hefur lýst því yfir að þetta sé bara orðið að ágætismáli.

Virðulegi forseti. Það er nú svo að okkur kann að greina á um það, mig og hæstv. utanríkisráðherra, hvenær menn eru snertir hendi Guðs. Eftir því sem ég man Postulasöguna þá sá Sál ljós.  Hvað varðar það frumvarp sem ég flutti um breytingar á lögum Seðlabankans þá er þar um að ræða, eins og ég hef getið í umræðunni um þetta frumvarp, m.a. algjörlega aðra aðferðafræði varðandi þau bráðabirgðaákvæði sem um er að ræða. Ég bendi bara á að hæstv. utanríkisráðherra virðist ekki hafa fylgst með umræðunni af nægjanlega mikilli athygli því að m.a. hafa flokksbræður mínir í viðskiptanefnd sem hér hafa talað við 3. umr. og 2. umr. málsins sagt að frumvarpið hafi tekið miklum stakkaskiptum og orðið allt annað í meðförum viðskiptanefndar. Það er staðreyndin í málinu þannig að við tölum með sama hætti hvað það varðar. Frumvarpið var hins vegar þegar það kom til viðskiptanefndar í því formi að það var á mörkunum að geta talist þinglegt.

Herra forseti. Ég gæti talið hér upp mjög mikilvæga lagabálka, t.d. einn sem varðar mat á umhverfisáhrifum framkvæmda, sem hefur verið gjörbreytt í meðförum þingsins og þykja þó brúklegir í dag. Það frumvarp sem síðar varð að þeim lögum sem ég gat um áðan var þannig að hverri einustu grein þess var breytt. Samt sem áður sagði enginn að það væri ekki þingtækt, það sagði enginn að það væri svo vont að það ætti að henda því út. Það gerist einfaldlega oft í meðförum þingsins að þingið, sem sem betur fer vinnur sína vinnu vel, bætir oft þá afurð sem lögð hefur verið fram af hendi framkvæmdarvaldsins. Til þess er vinna þingsins. Þess vegna höfum við þessar mörgu umræður til að geta róið fyrir allar víkur og bætt málin. Mér finnst hins vegar að hv. þingmaður hafi gengið skrefi lengra í túlkun sinni á afstöðu Sjálfstæðisflokksins til málsins en ég hafði gert mér grein fyrir að væri áður uppi, þ.e. hv. þingmaður lýsir því hér yfir að ekki einungis telji hann að málið sé komið í þokkalegt horf heldur segir hann mér þau tíðindi, sem ég gengst fúslega við að ég hafi ekki gert mér grein fyrir áður, að aðrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafi líka í ræðum sínum í dag lýst því yfir að vinna nefndarinnar hafi skilað þeim árangri að málið sé bara orðið að ágætismáli. Um hvað snýst þá öll þessi deila? Þetta er það sem hv. þingmaður segir fyrir hönd sinna nýju flokksbræðra og -systra. Ég held að allir geti þá nokkuð vel við unað og hugsanlega sé komið að því að við getum farið afgreiða þetta ágætismál. Hv. þingmaður lýsti sínu eigin þingmáli og sagðist hafa haft aðra aðferðafræði. Það er alveg rétt hjá honum, en markmiðið var það sama. Alveg eins og markmiðið með hinu upphaflega frumvarpi hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar var hið sama og markmið stjórnarfrumvarpsins. Þessi deila hefur í reynd bara snúist um það að Sjálfstæðisflokknum er skipað í vörn fyrir hinn raunverulega leiðtoga sinn sem hefur stýrt flokknum úr musteri Seðlabankans og hálfri ríkisstjórninni fram á þetta ár.

Virðulegi forseti. Þetta er einhver meiri háttar misskilningur hjá hæstv. utanríkisráðherra en hann verður að hafa sinn misskilning í friði og ég reikna ekki með því að hægt verði að leiðrétta hann úr þessu. En það er alveg ljóst og það mátti alveg ljóst vera að það þyrfti að gera breytingar á peningamálastefnu og peningamálastjórn í landinu. Það sem ég gagnrýndi þegar þetta frumvarp kom fram var að frumvarpið fjallar ekkert um það. Það var megininntakið í gagnrýni okkar við 1. og 2. umr. málsins og það var það sem var inntakið í ræðu minni við 2. umr. málsins, þ.e. að í raun vantaði inn það mikilvæga inntak sem hefði þurft að vera í frumvarpinu en var þar ekki. Varðandi þá síbylju að hér séu menn í varðstöðu um einhverja einstaklinga eða einstakling þá var ekki um það að ræða. Hæstv. utanríkisráðherra nefndi eitthvert frumvarp sem hefði komið fram á sínum tíma og verið allt í henglum en hefði tekist í meðförum þingsins að gera þokkalega útlítandi og hefði reynst vel síðan. Í sjálfu sér má alveg taka undir að það er verkefni Alþingis að reyna að vanda til lagasetninga og það er það sem ég legg mestu áherslu á hér, að við sendum frá okkur vandaða lagasmíð. Sú breytingartillaga sem lögð er fram af hálfu meiri hluta nefndarinnar er dæmi um óvandaða lagasmíð og það er það sem ég hef helst verið að gagnrýna og það er sú aðferðafræði sem er varðandi bráðabirgðaákvæðið sem er hreinlega beint að Seðlabankanum þannig að hann verði stjórnlaus um ákveðinn tíma. Það eru þau atriði sem ég get ekki sætt mig við. Það eru það sem ég hef gagnrýnt sem vonda stjórnsýslu. Það versta í þessu máli er að það er ekki tekið á þeim atriðum sem m.a. hæstv. viðskiptaráðherra hefur orðað varðandi Seðlabankann, varðandi peningamálastefnuna, það er ekki tekið á þeim atriðum með þessu frumvarpi. Það breytir engu þar um.

Virðulegi forseti. Það er alltaf talið óskynsamlegt á Íslandi að tefla á tæpasta vað þegar hætta vofir yfir og óáran er í loftinu. Það er engin spurning að þeim öldugangi sem Ísland hefur verið í síðastliðna mánuði má lýsa með þeim hætti. Það er til að mynda fáránleg hugmynd, virðulegi forseti, að láta sér detta í hug að taka stofnunina Seðlabanka Íslands úr sambandi í miðju kafi. Það mundi engum heilvita manni detta í hug að taka menn frá borði báts í brimgarði ef vélin gengur enn, ef menn ætla að reyna að sigla út úr brimgarðinum. Það mundi engum detta það í hug. Þannig eru menn að véla í stjórn landsins í dag. Því miður snýst þetta ekki um að vinna skynsamlega að breytingum, skynsamlega að því að meta rök og virða meiri hluta sem er sjálfsagt. Þetta snýst um það að skekja hluti til óheilla fyrir íslenska þjóð. Það má gagnrýna menn. En menn verða að horfa yfir sviðið og gæta þess að það sé ekki á kostnað skynsamlegra vinnubragða í þágu þjóðarinnar. Á þessum vettvangi eru menn að hossast án raka, með reddingum í óþinglegum tillögum sem koma inn í nefndir, menn reyna að sníða þeim stakk í stórmálum sem varða stöðu og stefnu þjóðarinnar. Þetta eru illa grunduð vinnubrögð, óvönduð vinnubrögð sem eiga ekki við á hinu háa Alþingi og íslensk þjóð á ekki slíkt skilið. Hæstv. ríkisstjórn sigldi máli í nefnd inn í þing, stórmáli sem varða Seðlabanka Íslands sem á að vera eitt af ankerisfestum okkar og það var leyndarmál hverjir sömdu það, þó að það hafi opnast um síðir. En það verður að fara hundruð ára aftur í tímann og sækja fyrirmyndir í stjórnsýslu, kannski fyrirmyndir til vanþróuðustu ríkja þar sem beitt er geðþóttaákvörðunum, valdníði, einelti og geðþótta í miklum mæli. Það er ekki gott þó að menn hafi ákveðnar skoðanir á einstaklingum í þjóðfélaginu. Það á bara ekki að koma málinu við, virðulegi forseti. Menn eiga að hafa burði til að horfa fram hjá slíku og yfir slíkt þegar þeir vinna að lagasetningu sem varðar eina af ankerisfestum íslensks samfélags. Þannig hefur hæstv. ríkisstjórn verið hrokafull með eindæmum og hefur ekki meiri burðargetu en lítil julla þegar kemur að því að bera fyrir brjósti metnað og forsvar fyrir íslenskt samfélag, lítil julla áralaus. Að undanförnu hefur ríkisstjórnin beitt hinu litla þreki í að hrinda og pota í stjórnendur Seðlabanka Íslands fyrir að vinna ekki þá vinnu sem þeir áttu ekki að vinna. Það er engin spurning að það er verið að pota þar í menn sem hafa reynst með afburðum góðir embættismenn um áratugaskeið fyrir íslenskt samfélag, á vettvangi Seðlabanka Íslands. Þeim er hent fyrir borð eins og úrkasti, 

Forseti vill mælast til þess við hv. þingmann að hann hafi gát á ummælum sínum í ræðustól.

Alþingi og ríkisstjórn verða að standa eins og klettur gegn alþingi götunnar. Það er eitt að hlusta á almenn sjónarmið þorra fólks í landinu sem byggir á brjóstviti, eðlilegri gagnrýni og allt slíkt eða taka undir aðgerðir sem eru ekki boðlegar í menntuðu samfélagi, nútímasamfélagi, litlu samfélagi, fjölskyldusamfélagi Íslendinga. Við verðum að gæta þess að lenda ekki í sömu sporum og Guðrún Ósvífursdóttir sem hafði á orði að þeim hefði hún verið verst sem hún unni mest. 
             Ég ætla ekki að skilgreina skilning Guðrúnar Ósvífursdóttur. Ég þekkti hana ekki persónulega. Sagan segir sitt og við hljótum að geta dregið ályktanir út frá henni því oft hefur þessi tilvitnun verið notuð í líkingatali í íslensku máli, í gegnum aldirnar eins og annað úr okkar mögnuðu Íslendingasögum. Það er nú svo að menn verða að geta staðið uppreistir þegar þeir ganga frá lagasetningu á Alþingi á jafnviðkvæmum tímum og nú eru og þeim mun meiri ástæða er til að vanda öll vinnubrögð. Þegar gengið er fram með þeim hætti að Seðlabanki Íslands fellur á milli skips og bryggju í samfélaginu, með því að sigla í gegn lögum sem tryggja ekki staðfestu í stjórn bankans vegna geðþóttaákvörðunar hæstv. ríkisstjórnar, meðan það er ekki tryggt er það óalandi. Það er hyggilegast fyrir íslenskt samfélag að það byggist ekki á því að menn séu að rækta ótuktarskap. Þess vegna er það áhyggjuefni, þess vegna er þetta tortryggilegt, vægt til orða tekið, og alls ekki trúverðugt. Þannig blasir þetta við venjulegu fólki, venjulegu fólki á Íslandi sem lætur ekki glepjast af fjaðrafoki fjölmiðla, heldur heldur sinni ró og sér út eins og eðlilegt er þegar ástæða er til. Mér fannst ástæða til þess, virðulegi forseti, að þetta sjónarmið kæmi fram í umræðunni, um frumvarp sem er keyrt með offorsi og eytt í miklum tíma til allra átta, til allra verksviða í Alþingi á sama tíma og það væri margfalt, margfalt mikilvægara að sinna beinum verkefnum sem varða til að mynda heimilin í landinu, atvinnulífið, bankastarfsemina, eflingu verkalýðshreyfingarinnar, samstarf við samtök atvinnulífsins. Nei, þá fara menn út í skætingsstílinn sem byggir ekki á því markmiði að ná árangri. Þetta er sorglegt og sýnir að menn hafa ekki klára stefnu á miðið, virðulegi forseti, menn hafa ekki tekið kúrsinn á miðið og lullað í einhverjum gír varðandi mál sem skila engu í þeim árangri sem nú þarf að vinna að. Með framtíðarsýn, með styrk og stefnu vegna þess að hvort sem Seðlabanki Íslands er við óbreyttar aðstæður einum mánuðinum til eða frá skiptir engu máli og er engin afsökun fyrir ríkisstjórn Íslands að hún geti ekki tekið á og afgreitt þau mál sem skipta máli. Það skiptir engu máli. Það er fyrirsláttur sem engin rök eru fyrir og það ber að harma slík vinnubrögð.

Forseti. Þetta var litrík og skörugleg ræða og full af ágætu líkingamáli af sjónum aðallega og stórum orðum, nokkrum kannski heldur stórum fyrir þennan ræðustól. En til þess að skýra það fyrir þingheimi og áhorfendum og áheyrendum öðrum, má þá skilja það svo að hv. þm. Árni Johnsen ætli sér að greiða atkvæði gegn þessu frumvarpi?

Hæstv. forseti. Ég tek til máls að nýju til þess að árétta nokkra þætti í tilefni af þeirri umræðu sem farið hefur fram. Í fyrsta lagi vildi ég nefna það til áréttingar vegna þess að í umræðunum hefur stundum leikið vafi, að því er virðist, hjá hv. þingmönnum ríkisstjórnarflokkanna hver afstaða Sjálfstæðisflokksins í þessu máli er. Nefni ég t.d. ræðu hæstv. utanríkisráðherra áðan þar sem hann rangtúlkaði stefnu sjálfstæðismanna í þessu máli að hluta til. Afstaða okkar frá upphafi hefur verið sú að nálgunin sem felst í þessu frumvarpi væri of þröng. Að gera tillögur um skipulagsbreytingar eða breytingar á skipuriti á toppi Seðlabankans er að okkar mati ekki fullnægjandi breyting á löggjöf á þessu sviði til þess að mæta þeim fjárhagslegu áföllum sem sagt er í greinargerð með frumvarpinu að því sé ætlað að mæta. Við höfum við alltaf talið að víkka ætti sjóndeildarhringinn þegar kemur að umræðum um þessi mál. Það ætti að horfa á seðlabankalögin í heild, samspil seðlabanka og annarra eftirlitsstofnana á þessu sviði og reyna að gera lagabreytingar þannig úr garði að þær verði raunverulega til þess að mæta þeim vanda sem við stöndum vissulega frammi fyrir. Það hefur verið okkar afstaða allan tímann og við höfum í gegnum þrjár umræður haldið þessu sjónarmiði á lofti. Í fyrstu umræðu málsins lögðum við töluvert mikla áherslu á að frumvarpið væri illa úr garði gert, hroðvirknislega unnið og óvandað. Milli 1. og 2. umr. urðu verulegar breytingar til bóta á ýmsum ákvæðum frumvarpsins og við studdum þær breytingartillögur. Það er rétt. Við héldum hins vegar til haga almennum athugasemdum okkar um að frumvarpið væri ekki nægilega víðtækt og nefndum auk þess nokkra þætti þar sem við töldum að bæta þyrfti úr. Þessi sjónarmið höfum við svo endurtekið við 3. umr. og enginn þarf að velkjast í vafa um að við teljum að á þessu stigi málsins sé málið hreinlega ekki komið á það stig að hægt sé að ljúka því sem lögum frá Alþingi. Það byggir bæði á þeim almennu sjónarmiðum sem ég gerði grein fyrir áðan og það byggir líka á því að á lokastigum málsins í viðskiptanefnd þingsins var þannig staðið að verki að okkur finnst þau vinnubrögð algerlega óásættanleg. Við höfum rakið hvernig það gerðist. Beðið var eftir skýrslu frá Evrópusambandinu um viðbrögð við erfiðleikum á fjármálamarkaði. Sú skýrsla var gerð opinber í hádeginu í gær. Þingmenn höfðu örfáa klukkutíma til þess að kynna sér málið. Þegar nefndin var kölluð aftur saman til þess að fjalla um skýrsluna urðu ekki umræður um hana heldur lagði meiri hlutinn í nefndinni; Samfylking, Vinstri grænir og Framsóknarflokkur, fram breytingartillögu sem varð síðan umræðuefnið. En jafnvel á henni fékkst ekki almennileg yfirferð eða greinargóð lýsing á því hvað í henni fælist því að öllum óskum okkar um að leita álits sérfræðinga á efni hennar var hafnað. Þetta eru atriði sem við getum með engum hætti sætt okkur við. Mér finnst líka ljóst af þeirri umræðu sem átt hefur sér stað nú við 3. umr. að málið er ekki komið á það stig að það geti talist fullunnið.  Það sem einkennir málið bæði í upphafi og í lokaafgreiðslu þess er að okkar mati gríðarlegt óðagot. Um er að ræða heimatilbúið tímahrak sem réði því að frumvarp þetta var fyrst lagt fram á þingi án þess að það hefði fengið viðhlítandi undirbúning. Nú á að ljúka umræðunni á þingi án þess að málið hafi verið fullrætt, áður en breytingartillögur sem fram hafa komið hafa verið fullræddar. Við höfum bent á að sú breytingartillaga sem ríkisstjórnarflokkarnir og Framsóknarflokkurinn lögðu fram í gær væri þess eðlis að hún fæli í sér verulega breytingu á frumvarpinu. Við höfum talið að það væri nauðsynlegt að fá þó að ekki væri nema einn sérfræðing eða tvo sérfræðinga til að láta í ljós álit á því. Ég hygg að verði frumvarpið samþykkt með þeirri breytingu sem þarna um ræðir þurfi Alþingi mjög fljótlega að grípa til einhverra lagfæringa til þess að koma þessum ákvæðum laganna aftur í vitrænt horf. En það er tímahrak, óðagot og taugaveiklun sem hafa einkennt meðferð þessa máls sem hlýtur að vekja athygli. Á mánudaginn muna töldu ríkisstjórnarflokkarnir, eins og hv. þingmenn, þingið óstarfhæft vegna þess að upp kom ósk í nefnd um að fá tvo daga í viðbót til þess að fara yfir málið. Þingfundi var frestað í þrígang og síðan fundi slitið og öll mál tekin út af dagskrá í einhverri allsherjartaugaveiklun vegna einfaldrar málefnalegrar óskar um að mál væri tekið til aðeins vandaðri meðferðar í nefnd. Og nú, á lokastigi málsins, þegar við höfum gert kröfu um það í viðskiptanefnd að fá aðeins lengri tíma til þess að fara yfir ný gögn í málinu, nýja breytingartillögu, er því hafnað vegna þess að ríkisstjórnarflokkarnir eru búnir að búa sér til tímahrak. Þeir eru það taugaveiklaðir gagnvart þessu máli að það má engan tíma missa til þess að koma því í gegn. Jafnvel er gefið í skyn að samþykkt þessa frumvarps sé með einhverjum hætti forsenda þess að gripið sé til efnahagsaðgerða í landinu. Ég verð að játa að ég skil ekki þann röksemdaflutning. Ég skil ekki hvernig meðferð þessa máls í þinginu hefur komið í veg fyrir að ríkisstjórnin leggi fram önnur frumvörp á þinginu til þess að efla stöðu heimilanna og fyrirtækjanna. Ég átta mig ekki á því að þingið þurfi að vera óstarfhæft þótt eitt mál sé rætt í einhverja daga í nefnd. Mér finnst það gjörsamlega óskiljanlegt. En sú ofuráhersla sem ríkisstjórnin hefur lagt á þetta mál vekur þá spurningu hvort breyting á skipuriti á toppi Seðlabankans sé með einhverjum hætti meiri háttar stefnumál þessarar ríkisstjórnar. Var ríkisstjórnin mynduð í kringum þetta mál? Hangir samstarf þessara flokka saman á því? Maður hlýtur að spyrja sig þeirra spurninga. Efni frumvarpsins er að sönnu einfalt. Við sjálfstæðismenn hefðum viljað hafa það víðtækara. Efnið snýr að breytingu á fjölda bankastjóra. Það snýr að stofnun peningastefnunefndar. Ég spyr: Hvað í þeim skipulagsbreytingum er forsenda fyrir efnahagsaðgerðum ríkisstjórnarinnar? Ég hef ekki fengið svör við því í þessum umræðum. En það er margt í þessu sem vekur furðu. Ég hygg að Alþingi hafi oft sýnt að það geti unnið vel að frumvörpum. Viðskiptanefnd átti góðan sprett milli 1. og 2. umr. og fyrir það ber að þakka. En lyktir málsins virðast ætla að vera með þeim hætti að um er að ræða algjörlega óásættanlega lagasetningu, óásættanleg vinnubrögð á þessu þingi. Að lokum, herra forseti, tel ég rétt að fram komi að við sjálfstæðismenn höfum verið reiðubúnir til þess að skoða skipulagsbreytingar sem varða Seðlabankann. Við höfum verið reiðubúnir að skoða breytingar sem varða Fjármálaeftirlitið. Við höfum verið tilbúnir að skoða breytingar sem snúa að hlutverki þessara stofnana, samspili þeirra, verkaskiptingu og slíkum þáttum. Við höfum reynt að koma þeirri umræðu á framfæri í meðferð þessa máls af því að okkur finnst það lykilatriði í sambandi við að breyta löggjöfinni til þess að bregðast við þeim fjármálalegu áföllum sem dunið hafa yfir á síðustu mánuðum. Þess vegna hefur áhersla okkar verið á það. Við vitum að það eru engin raunveruleg viðbrögð við fjármálalegum áföllum að gera einhverja breytingu á fjölda bankastjóra í Seðlabankanum. Og það eru heldur engin viðbrögð þó að fyrirkomulagi peningastefnunefndar sé með einhverjum hætti breytt. Við vitum það og það kom skýrt fram við 2. umr. hvernig fyrirkomulag peningamálaákvarðana er í dag. Það er fjölskipað stjórnvald sem við getum kallað peningastefnunefnd, sem við getum kallað bankastjórn Seðlabankans, sem tekur ákvörðun eftir ákveðnum leikreglum. Það er ekki nein grundvallarbreyting í þeim efnum. Frumvarpið er því ekki til þess fallið, og hefur ekki verið það frá upphafi, að mæta þeim vandamálum sem sagt er að það eigi að mæta. Þá veltir maður fyrir sér tilganginum með frumvarpinu. Maður veltir því fyrir sér hvort tilgangurinn sé einhver annar en gefið er í skyn. Hvort sú málefnalega nálgun sem gerð er að yfirbragði frumvarpsins sé bara leiktjöld. Hvort um sé að ræða lengsta og flóknasta uppsagnarbréf sem sögur geta um. Það væri þá gott ef það kæmi fram með skýrum hætti frá talsmönnum hæstv. ríkisstjórnar. Það örlar á þeim sjónarmiðum, t.d. í orðum hæstv. utanríkisráðherra áðan, að þetta snúist í rauninni bara um einhverja menn. Það örlar á því og í ræðum annarra þingmanna sem hér hafa talað, einkum úr Samfylkingunni. En maður hlýtur að spyrja sig hvort þessi lagalega æfing, þessi tilraunastarfsemi með löggjöf um Seðlabankann, sé raunverulega bara lengsta og flóknasta uppsagnarbréf sem um ræðir. Það er nokkuð alvarlegt vegna þess að löggjöf um Seðlabanka er meðal grundvallarlaga í landinu. Eins og oft hefur verið vitnað til og margir umsagnaraðilar og álitsgjafar hafa látið í ljós er mikilvægt að til löggjafar um Seðlabankann sé vandað, að ekki sé unnið að þeim í óðagoti eða taugaveiklun. Að vandað sé til verka og reynt að ná sátt en mál séu ekki keyrð í gegn á allt of skömmum tíma án þess að nauðsynleg málefnaleg yfirferð sé höfð í heiðri.

Herra forseti. Nú þegar komið er að lokum 3. umr. vil ég þakka ítarlegar og málefnalegar ræður sem hér hafa verið fluttar. Ég hef hlýtt á allar ræður sem fluttar hafa verið í dag og þær voru flestar mjög málefnalegar og góðar og það er gott að ljúka umfjöllun þingsins um mál með þeim hætti. Málið hefur verið í meðferð þingsins í ríflega þrjár vikur og það hefur fengið, þvert á það sem talsmenn Sjálfstæðisflokksins segja, mjög vandlega umfjöllun. Ég vil þakka framlag nefndarmanna enn og aftur en ég vil fyrst og fremst þakka framlag þeirra fjölmörgu sem komu fyrir nefndina á níu fundum hennar, sömdu og skiluðu umsögnum, oft með mjög skömmum fyrirvara. En ég hef áður rakið að það komu 25 einstaklingar fyrir nefndina sumir oftar en einu sinni og nefndin hafði 18 umsagnir á sínum borðum, margar hverjar mjög ítarlegar. Hér er í rauninni um að ræða mjög skýrt og einfalt mál, breytingar á skipulagi yfirstjórnar Seðlabanka Íslands með því að leggja af fjölskipað stjórnvald sem er þriggja manna bankastjórn bankans annars vegar og hins vegar er um það að ræða að formgera í lagatexta það starf sem peningastefnunefnd bankans hefur hingað til unnið samkvæmt samþykktum frá 2006, þær síðustu. Ég ítreka að eina meginefnisbreytingin sem hefur orðið á frumvarpinu frá því að það var lagt fram 4. febrúar sl. er að tekið er tillit til ábendinga um að það skyldi ekki einungis ráða seðlabankastjóra heldur einnig aðstoðarbankastjóra að bankanum. Þar fyrir utan tók nefndin og Alþingi tillit til málefnalegra ábendinga, m.a. úr ræðum þingmanna við 1. umr., ábendingum frá gestum og úr álitum og það er, ágætur forseti, ekkert óeðlilegt við það. Þannig á þingið einmitt að starfa. Að minnsta kosti vil ég sjá þingið vinna þannig. Það er með svipuðum hætti og unnið er í sveitarstjórnum. Menn taka mál og vinna það í sameiningu þvert á flokkslínur. Út úr því kemur yfirleitt vandaðri texti og meiri samstaða en ella væri. Þannig hefur það verið með þetta mál og sýndi sig við 2. umr. þegar það var afgreitt mótatkvæðalaust, með 50 samhljóða atkvæðum. Ég hlýt að taka það fram að ég átta mig ekki alveg á því hvort hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru að segja sig frá málinu hér með vegna þeirrar breytingartillögu sem hefur verið til umræðu í dag. Þetta er ekki efnisbreyting og langt í frá að vera grundvallarbreyting á verkefnum peningastefnunefndar. Þvert á móti er þetta til áréttingar á því hlutverki sem nefndinni var ætlað og til að koma í veg fyrir að við fljótum aftur sofandi að feigðarósi. Herra forseti. Ég vil hvetja til þess að málið fái endanlega afgreiðslu og þakka aftur fyrir góðar umræður í dag.

Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um breytingartillögu frá meiri hluta viðskiptanefndar sem gengið var frá í gærkvöldi og breytir að mínu mati, og okkar sjálfstæðismanna, verulega hlutverki peningastefnunefndar sem er eitt af lykilatriðunum í þessu frumvarpi. Við höfum áhyggjur af því að þessi breytingartillaga sé fullkomlega vanhugsuð, okkur var neitað um að fá sérfræðileg álit á efni hennar. Enginn gerir sér grein fyrir því hvaða áhrif hún kemur til með að hafa og við höfum áhyggjur af því að hún geti verið stórskaðleg. Þess vegna greiðum við sjálfstæðismenn atkvæði gegn þessari breytingartillögu sem hefði þurft miklu betri meðferð í nefndinni til að unnt væri að átta sig á henni og unnt væri að vinna málið til enda með skynsamlegum hætti.

Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um breytingartillögu meiri hluta hv. viðskiptanefndar. Hér er ekki um að ræða grundvallarbreytingu á eðli peningastefnunefndar. Hér er um að ræða ítrekun á því hlutverki sem peningastefnunefnd er ætlað að gegna og til þess að tryggja að það verði klárt gegnsæi í öllum störfum nefndarinnar er gert ráð fyrir því að hún hafi það hlutverk og meti hún það svo að alvarleg hættumerki séu til staðar sem ógni fjármálakerfinu, skuli hún opinberlega gefa út viðvaranir þegar tilefni eru til. Þetta, herra forseti, er það sem hefur skort í fjármálalífi okkar undanfarin ár. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Um leið og ég þakka fyrir þær umræður sem hafa farið fram hér í dag vil ég segja að það sé algjör misskilningur að þetta ákvæði kollvarpi frumvarpinu. Frumvarpið gengur út á það að ákvörðun peningastefnunefndar skuli grundvallast á markmiðum bankans og vönduðu mati á ástandi og horfum í efnahags- og peningamálum og fjármálastöðugleika. Það er einmitt verið að veita peningastefnunefndinni tæki til að bregðast við ef hún sér blikur á lofti sem snerta allt fjármálakerfið. Ég held að það hefði verið til bóta ef svona ákvæði hefði verið í lögum hér áður fyrr og að þeir sem sáu að blikur voru á lofti í aðdraganda bankahrunsins hefðu þá komið fram og skýrt frá þeim hættum þannig að hægt hefði verið að bregðast við fyrr og kannski minnka þann skaða 

Virðulegi forseti. Hér liggur fyrir breytingartillaga sem lýtur að hlutverki peningastefnunefndar. Það eru fjögur lykilatriði í þessari breytingartillögu, þ.e. metur, skal, opinberlega og þegar tilefni er til. Samfylkingin greiðir þessari breytingartillögu atkvæði sitt.

Virðulegi forseti. Hér eru greidd atkvæði um litla breytingartillögu sem kveður á um að í tilvikum þar sem fjármálakerfinu er hætta búin skuli peningastefnunefndin meta það sérstaklega, enda er það hlutverk Seðlabanka að fylgjast með fjármálastöðugleika og fjármálakerfinu og ef nefndin metur það svo skal hún tilkynna um það opinberlega ef tilefni er til. Ég held, virðulegi forseti, að það hefði verið afar gott að ákvæði af þessum toga hefði verið til staðar í þeim hremmingum sem við höfum gengið í gegnum. Þá þyrftum við ekki nú að ræða það hvort fólk hafi talað saman, hvað þar fór fram og hverjir töluðu við hvern. Þá hefði þetta verið skýrt og einfalt og hugsanlega hefðum við komist hjá miklum hremmingum sem við erum nú að takast á við, eins og t.d. Icesave.

Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um breytingartillögu sem kemur fram af hálfu minni hluta viðskiptanefndar við frumvarpið á þessu stigi. Í sjálfu sér er þetta ekki veigamikil efnisbreyting sem við leggjum hér til, heldur einungis breyting á ákvæði til bráðabirgða sem felur það í sér að þegar forsætisráðherra skipar seðlabankastjóra og aðstoðarseðlabankastjóra í fyrsta skipti eftir gildistöku laganna skuli hann leita staðfestingar Alþingis. Við vöktum athygli á því í nefndarstarfinu við 2. umr. og í nefndaráliti okkar þá að óvenjumikil völd væru færð til þess forsætisráðherra sem skipar í stöður innan Seðlabankans við gildistöku þessara laga. Við teljum rétt í ljósi dreifðs valds og í ljósi þess að eðlilegt sé að lýðræðislegt samráð eigi sér stað 

Virðulegi forseti. Þessi tillaga vakti talsverða athygli þegar ég sá hana, einkanlega í ljósi þess að undanfarin ár hefur forsætisráðherra jafnan skipað seðlabankastjóra, alla þrjá.  
            

Herra forseti. Þessi tillaga er að mínu mati mjög ómálefnaleg. Það hefur verið búið til mjög ákveðið regluverk til að tryggja eins vandaða málsmeðferð og mögulegt er í lögum við skipan seðlabankastjóra og aðstoðarbankastjóra, með kröfu um auglýsingu eins og hér var nefnt, með kröfum sem settar eru fram um menntun og reynslu, þ.e. bæði um hæfni en einnig um hæfi manna. Auk þess skal skipa sérstaka þriggja manna nefnd með tilnefningum bæði frá bankaráði Seðlabankans og frá háskólasamfélaginu til að leggja mat á þær umsóknir sem kunna að berast. Það er því búið að tryggja eins vandaða málsmeðferð og mögulegt er. - Ég segi nei.

Herra forseti. Við sjálfstæðismenn höfum frá upphafi lýst þeirri skoðun okkar að við værum tilbúin að ræða breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands og þeirri löggjöf sem snertir það svið. Við höfum við meðferð þessa máls á þingi reynt að leggja gott til málanna, við höfum tekið þátt í því starfi sem hefur átt sér stað, við studdum breytingartillögur við 2. umr. sem voru vissulega til bóta vegna þess að frumvarpið var í upphafi mjög vanbúið og var í rauninni lagt fram algjörlega ófullkomið og óklárað fyrir þingið. Breytingartillögurnar voru til bóta, við studdum þær en hins vegar vek ég athygli á því að þær breytingartillögur sem við fluttum við 2. umr. voru felldar, sama er með þá breytingartillögu sem við fluttum áðan og síðast en ekki síst hefur hér verið samþykkt breytingartillaga sem að okkar mati getur verið stórskaðleg, er einsdæmi í löggjöf um seðlabanka í heiminum svo ég viti til, að peningastefnunefnd sé falið hlutverk af þessu tagi. Við sjálfstæðismenn getum því ekki stutt frumvarpið og greiðum atkvæði gegn því.

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni afgreiðsla á frumvarpi sem er í eðli sínu einfalt og lítið, það eru tvö atriði sem verið er að gera breytingar á, annars vegar að fækka bankastjórum úr þremur í einn og væntanlega hlýst af því einhver sparnaður. Í öðru lagi er verið að setja á fót peningastefnunefnd sem tekur ákvarðanir og ætlað er að verði gegnsærri og aðgengilegri en verið hefur hingað til. Þetta er grunnurinn í frumvarpinu. Aldrei var ætlunin að gera allsherjarbreytingu á skipan Seðlabankans eða neitt í þá veruna eins og hv. sjálfstæðismenn hafa talað um hér í umræðunni. Þetta eru tvær litlar breytingar, ég tel að þær verði Seðlabankanum til framdráttar og verði til þess fallnar að auka traust hans og þess vegna styð ég afgreiðslu þessa máls.

Forseti. Hér er á ferð mikilvægt mál. Umbóta- og mótmælahreyfingin sem fór af stað í október setti strax fram fjórar kröfur, að haldnar yrðu kosningar, að ríkisstjórnin færi frá, að hreinsað yrði til í Fjármálaeftirlitinu, að hreinsað yrði til í Seðlabankanum.  Ég er ánægður og stoltur yfir því að geta tekið þátt í þessari afgreiðslu á þinginu og ég segi já.

Virðulegur forseti. Gjaldmiðillinn hrundi, fjármálakerfið hrundi og Seðlabankinn varð tæknilega gjaldþrota. Fjármálaráðuneytið varð í raun skilanefnd hins gamla Seðlabanka með því að yfirtaka ónýtar kröfur bankans sem nema hálfri til einni milljón króna á hvert mannsbarn í landinu. Þetta er í raun og veru nýi Seðlabankinn og það er eðlilegt við slíka atburði að breytingar séu gerðar á yfirstjórn Seðlabankans rétt eins og á yfirstjórn viðskiptabankanna. Það hefur ekkert með persónur að gera, það eru einfaldlega nauðsynlegar kerfisbreytingar sem verða að fylgja algjöru hruni, í Seðlabankanum rétt eins og var um viðskiptabankana og það eru auðvitað fyrst og fremst þeir sem leggjast gegn þeim breytingum sem láta 

Herra forseti. Það er ekki til marks um óvönduð vinnubrögð, hvorki hv. viðskiptanefndar né hæstv. forsætisráðherra, að frumvarp það sem við nú afgreiðum hefur tekið nokkrum breytingum í meðförum þingsins. Þvert á móti tel ég að þingið eigi að starfa þannig og það sé leiðin til að ná sem víðtækastri samstöðu og sátt um hlutina að vinna mál eins og við höfum hér gert, þingmenn. Það er miður að Sjálfstæðisflokkurinn skuli ekki treysta sér til að stíga skrefið til fulls við þessa lokaafgreiðslu. Ég hef þá trú að samþykkt þessa frumvarps muni auka trúverðugleika efnahagsstefnunnar um leið og lagður er grunnur að því að Seðlabankinn geti notið trúnaðar og trausts innan lands sem utan.

Virðulegi forseti. Ég var 1. flutningsmaður að frumvarpi sem miðaði að því að breyta yfirstjórn Seðlabankans. Þetta frumvarp er mjög í anda þess frumvarps sem við framsóknarmenn lögðum fram og eftir að það hefur farið í gegnum breytingar í viðskiptanefnd tel ég að það sé mun betra en þegar það kom inn til Alþingis. Ég held að það hafi líka verið skynsamlegt að bíða eftir skýrslu Larosière-hópsins og sjá hvað í henni felst, enda höfum við nú bætt frumvarpið enn betur og það sem við stöndum uppi með er vonandi Seðlabanki sem nýtur trausts, ekki bara innan lands heldur líka erlendis. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir framhaldsnefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 4/1995, og lögum um gatnagerðargjald, nr. 153/2007, með síðari breytingum.

Ég vil biðja hv. þingmenn að gefa hljóð í þingsalnum svo umræða geti átt sér stað.

Þakka þér fyrir, ágæti forseti. Nefndin ákvað að taka málið til frekari umfjöllunar eftir að því hafði verið vísað til 3. umræðu. Nefndin telur rétt að ákvæði 1. gr. frumvarpsins um lögveðsrétt til fjögurra ára verði einnig látið ná til ársins 2008. Tilgangurinn með 1. gr. er að skapa aukið svigrúm fyrir sveitarfélög til að semja við fasteignaeigendur sem eiga í greiðsluerfiðleikum við skil á fasteignaskatti án þess að eiga á hættu að lögveðsréttur glatist þar sem tímafresturinn sem tilgreindur er í frumvarpinu varðandi lögveðið er rýmri en almenna reglan segir til um. Til að tryggja betur að tilgangi frumvarpsins um aukið svigrúm til samninga verði náð telur nefndin mikilvægt að heimildin nái einnig til ársins 2008. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Í stað „2009 og 2010“ í 1. gr. komi: 2008–2010. Björgvin G. Sigurðsson, Sturla Böðvarsson, Árni Johnsen og Ragnheiður Ólafsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið skrifa, auk þeirrar sem hér stendur, Árni Þór Sigurðsson, Ólöf Nordal, Lúðvík Bergvinsson og Valgerður Sverrisdóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um loftferðir, nr. 60/1998, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ragnhildi Hjaltadóttur, Karl Alvarsson og Ástríði Scheving Thorsteinsson frá samgönguráðuneyti. Umsagnir bárust frá Icelandair, Iceland Express, Landhelgisgæslunni, Samtökum um þjónustu og verslun, Félagi atvinnuflugmanna, Flugstoðum ohf. og rannsóknarnefnd flugslysa. Frumvarpið er lagt fram í þeim tilgangi að breyta nokkrum ákvæðum laga um loftferðir, nr. 60/1998, með síðari breytingum. Með frumvarpinu er meðal annars lagt til að Flugmálastjórn Íslands verði heimilt að fela viðurkenndum aðilum skrásetningu og eftirlit með starfrækslu og lofthæfi loftfara af tiltekinni tegund og flokki. Einnig er ætlunin að bæta og styrkja lagastoð fyrir setningu reglugerða og innleiðingu gerða vegna samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Umfangsmestu breytingarnar sem lagðar eru til í frumvarpi þessu snúa að flugvernd og gjaldtöku vegna flugverndar. Nánar er kveðið á um eftirlit Flugmálastjórnar, heimild til leitar, gerð bakgrunnsathugana og þagnarskyldu auk þess sem kveðið er á um skýrari lagastoð til setningar reglugerða á sviði flugverndar. Með frumvarpinu er einnig stefnt að því að tryggja þátttöku flugrekenda í ákvarðanatöku með tilkomu svokallaðrar notendanefndar, sbr. 12. gr. frumvarpsins. Heildarendurskoðun loftferðalaga hefur staðið fyrir dyrum í samgönguráðuneytinu um nokkurt skeið. Sú vinna er skammt á veg komin en talið er brýnt að gera tilteknar breytingar á lögunum á þessu stigi málsins. Nefndin ræddi þær breytingar sem lagðar er til í frumvarpinu á fundum sínum. Meðal annars var rætt um framsal valds til skrásetningar loftfara, sbr. 1. gr. frumvarpsins. Fram kom að ákvæðinu er aðeins ætlað að ná til skráningar hreyfilknúinna fisa, léttra flugvéla og svifflugvéla. Flugmálastjórn hefur heimilað viðurkenndu fisfélagi skráningu og eftirlit í ákveðnum tilfellum og hefur það gefist vel. Er þessi lagabreyting gerð til að koma til móts við athugasemdir umboðsmanns Alþingis við framkvæmdina. Nefndin ræddi einnig þá tilhögun 10. gr. frumvarpsins að birta efni reglugerðar um flugvernd aðeins að hluta og hvort þessi regla samræmist lagaboðum um birtingu stjórnvaldsfyrirmæla. Fram kom á fundi nefndarinnar að ef þessar verklagsreglur eru birtar og aðgengilegar almenningi eru brostnar forsendurnar fyrir því að verklagið nái því markmiði að koma í veg fyrir ólögmætar aðgerðir gegn flugstarfsemi þar sem aðilar sem hyggja á slíkar aðgerðir geta þannig hæglega komist yfir þessar upplýsingar. Fram kom einnig að leitast er við að takmarka þessa heimild til birtingar reglugerðar að hluta eins og frekast er unnt. Aðeins kröfur er lúta að framkvæmd og starfrækslu flugverndar verða háðar leynd. Nefndin telur tilhögun þessa nauðsynlega í ljósi þeirra markmiða sem reglum um flugvernd er ætlað að ná. Nefndin vekur athygli á að fallið er frá stjórnskipulegum fyrirvara með frumvarpinu en hefðbundin framkvæmd þegar fallið er frá slíkum fyrirvara er sú að það sé gert með þingsályktunartillögu og leggur nefndin áherslu á mikilvægi þess að þeirri málsmeðferð sé fylgt. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Björgvin G. Sigurðsson, Sturla Böðvarsson, Árni Johnsen og Ragnheiður Ólafsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta rita, auk þeirrar sem hér stendur, Árni Þór Sigurðsson, Ólöf Nordal, Lúðvík Bergvinsson og Valgerður Sverrisdóttir.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarp til laga um breytingu á lögum um kosningar til Alþingis, nr. 24/2000, með síðari breytingum. Frumvarp þetta er flutt af allsherjarnefnd Alþingis. Hér er gert ráð fyrir því að við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða sem orðast svo, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir ákvæði 2. gr. og 3. mgr. 27. gr. laganna skal umsókn um kosningarrétt skv. b-lið 2. mgr. 1. gr. sem berst Þjóðskrá í síðasta lagi 25. mars 2009 gilda frá dagsetningu bréfs hennar um að umsækjandi skuli tekinn á kjörskrá. Að öðru leyti fer um kosningarréttinn skv. 2. gr. laganna. Fullnægjandi umsókn um að verða tekinn á kjörskrá sem berst Þjóðskrá eftir 25. mars 2009 gildir frá 1. desember 2009. Umsókn um að verða tekinn á kjörskrá sem barst Þjóðskrá eftir 1. desember 2008 og var fullnægjandi skal nú gilda frá gildistöku þessa ákvæðis. Að öðru leyti fer um kosningarréttinn skv. 2. gr. laganna. Þjóðskrá tilkynnir umsækjanda þessa breytingu og hlutaðeigandi sveitarstjórn.“ Hér er gert ráð fyrir að þessi lög öðlist þegar gildi en þau falli hins vegar úr gildi 1. desember 2009. Hér er sem sagt um bráðabirgðaákvæði að ræða. Í lögum um kosningar til Alþingis, nr. 80/1987, var ákvæði um að íslenskir ríkisborgarar misstu kosningarrétt sinn hér á landi við fasta búsetu erlendis lengur en fjögur ár. Þá var viðmiðunardagur kjörskrár 1. desember. Með lögum árið 1989 var fjögurra ára tímabilið lengt í átta ár og þeim gert kleift sem óskuðu að vera áfram á kjörskrá eftir það miðað við 1. desember ár hvert eftir að umsókn var lögð fram. Skilyrði var að umsækjandi væri enn íslenskur ríkisborgari. Sá sem tekinn var á kjörskrá samkvæmt umsókn átti þannig kosningarrétt í fjögur ár og gat þá endurnýjað réttinn til næstu fjögurra ára og síðan koll af kolli. Árið 1991 var kosningalögunum breytt þannig að hætt var að miða kjörskrá við 1. desember og viðmiðunardagur færður nær kjördegi. Fyrst var miðað við íbúaskrá þjóðskrár sjö vikum fyrir kjördag, þá fimm vikum og að lokum var viðmiðunardagurinn hafður þremur vikum fyrir kjördag. Viðmiðunardagurinn var svo færður aftur í fimm vikur þegar Reykjavík var skipt í tvö kjördæmi árið 2000 svo landskjörstjórn hefði ráðrúm til að ákveða hvar mörkin skyldu verða milli þessara kjördæma hverju sinni. Allan þennan tíma hefur gildistími ákvörðunar um að einhver skuli tekinn á kjörskrá eftir meira en átta ára búsetu erlendis verið 1. desember eftir að umsókn var lögð fram. Tæplega tuttugu ára reynsla er komin á framkvæmdina samkvæmt ákvæðinu og hefur gefist vel að miða við 1. desember ár hvert. Hagræði er í því fyrir íslenska ríkisborgara, sem hafa lengi verið búsettir erlendis, að miða gildistíma umsóknar um kosningarrétt við tiltekna dagsetningu, sem þeir þekkja frá fyrri tíð, í stað þess að hafa hana breytilega frá einum tíma til annars. Viðkomandi á þá auðveldar með að muna hvenær hann þarf að sækja um aftur til að vera áfram á kjörskrá. Þetta leiðir hins vegar til þess að bregðast þarf við með sérstökum hætti, ef þurfa þykir, þegar boðað er til kosninga á miðju reglulegu kjörtímabili. Samkvæmt nýju ákvæði til bráðabirgða verður leyst úr vandasamri stöðu íslenskra ríkisborgara sem búsettir hafa verið erlendis lengur en átta ár og sækjast nú eftir að komast á kjörskrá. Samkvæmt almennu ákvæði í 2. gr. og 3. mgr. 27. gr. laga um kosningar til Alþingis hefðu þeir ekki öðlast kosningarréttinn fyrr en frá 1. desember 2009. Með frumvarpinu er komið til móts við hagsmuni tveggja hópa: Annars vegar þeirra sem búsettir eru erlendis og hafa sent fullnægjandi umsókn eftir 1. desember 2008 og hafa nú fengið bréf Þjóðskrár um að þeir eigi kosningarrétt frá 1. desember 2009. Þeir fá nú kosningarréttinn frá gildistöku þessa ákvæðis og geta því kosið við þær alþingiskosningar sem fyrirhugaðar eru í vor. Í öðru lagi tekur frumvarpið á hagsmunum þeirra íslensku ríkisborgara sem búsettir hafa verið lengur en átta ár erlendis en hafa ekki enn sent Þjóðskrá umsókn um að verða teknir á kjörskrá. Nú munu þeir eiga þess kost að senda inn fullnægjandi umsóknir og öðlast kosningarrétt í tæka tíð. Þjóðskrá mun tilkynna hlutaðeigandi umsækjendum um þessar breytingar og kosningarrétt þeirra, sem og hlutaðeigandi sveitarstjórnum. Rétt þykir að taka fram að kosningarrétturinn, sem menn geta öðlast samkvæmt umsókn ef frumvarp þetta verður samþykkt, gildir til 1. desember 2009 og áfram í fjögur ár skv. 2. gr. kosningalaga. Þetta þýðir að kjósandi heldur kosningarrétti sínum til 1. desember 2013. Til þess að vera áfram á kjörskrá eftir það verður kjósandi að sækja um aftur til Þjóðskrár eftir 1. desember 2012, sbr. 1. mgr. 2. gr. kosningalaga. Þetta frumvarp kemur, eins og ég hef þegar rakið, til móts við þá hópa sem búsettir eru erlendis og hafa verið lengur en átta ár og gátu ekki vitað fyrir fram að boðað yrði til kosninga á þessu vori og höfðu þess vegna af eðlilegum ástæðum ekki gert ráðstafanir til þess að kæra sig inn á kjörskrá fyrir 1. desember síðastliðinn. Allsherjarnefnd, eins og ég áður sagði, flytur þetta frumvarp sameiginlega og stendur að því. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. en ekki er óskað eftir því að málið gangi til nefndar af augljósum ástæðum..

Hæstv. forseti. Í frumvarpi því sem ég mæli hér fyrir er gert ráð fyrir breytingum á lögum um þingsköp Alþingis sem snúast um breytingar á skipulagi fastanefnda Alþingis, fjölda þeirra og þeim málaflokkum sem undir þær heyra. Fastanefndir eru 12 en samkvæmt frumvarpinu verða þær sjö. Eftirfarandi eru heiti nefndanna og málaflokkar sem gert er ráð fyrir að undir þær heyri samkvæmt frumvarpinu: 1. Allsherjar- og menntamálanefnd. Undir hana heyri dóms- og kirkjumál, menntamál, menningarmál, stofnanir Alþingis, Stjórnarráðið o.fl. 2. Atvinnumálanefnd. Undir hana heyri iðnaðar- og orkumál, landbúnaðarmál og sjávarútvegsmál, byggðamál og ferðamál. 3. Efnahags- og viðskiptanefnd. Undir hana heyri skattamál, verslunar-, viðskipta- og bankamál og efnahagsmál almennt. 4. Fjárlaganefnd. Undir hana heyri tekjur og gjöld ríkissjóðs. 5. Heilbrigðis- og félagsmálanefnd. Undir hana heyri heilbrigðismál, almannatryggingar og félagsþjónusta, húsnæðismál og vinnumál. 6. Umhverfis- og samgöngunefnd. Undir hana heyri umhverfismál, vega-, hafna- og flugmál, siglingar, fjarskipti og sveitarstjórnarmál. 7. Utanríkismálanefnd. Undir hana heyri utanríkismál, varnar- og öryggismál og málefni Evrópska efnahagssvæðisins. Við síðustu breytingar á lögum um þingsköp Alþingis voru gerðar nokkrar lagfæringar á störfum og starfsumhverfi fastanefnda Alþingis. Breytingarnar miðuðu að því að efla starf nefndanna, m.a. með því að ráðherrar komi oftar á fundi þingnefndanna. Samhliða breytingunum var gert samkomulag á milli þeirra flokka sem stóðu að breytingunum sem m.a. miðaði að því að aðstoða minni hluta í nefndum og efla eftirlitshlutverk nefndanna sem er mjög mikilvægt að gerist. Eftir að þessar breytingar tóku gildi 1. janúar 2008 beitti ég mér fyrir því á vettvangi forsætisnefndar Alþingis að samþykkja reglur um opna nefndafundi en bráðabirgðareglur um slíka fundi voru samþykktar á vettvangi forsætisnefndar í júní og nýjar reglur síðan afgreiddar af hálfu forsætisnefndarinnar nú í janúar. Sú endurskipulagning á fastanefndum Alþingis sem lögð er til í þessu frumvarpi er að nokkru leyti framhald af síðustu breytingum sem gerðar voru á störfum nefndanna. Markmið breytinganna er að styrkja og efla nefndastarfið enn frekar ásamt því að gefa nefndunum meira og betra svigrúm til starfa. Önnur helstu rökin fyrir breytingunum vil ég tilgreina hér á eftir: Í fyrsta lagi munu breytingarnar efla löggjafarstarfið. Fastanefndirnar verða færri og mun hver nefnd fjalla um fleiri málaflokka en er í dag. Það gefur nefndarmönnum m.a. meiri möguleika á að hafa heildaryfirsýn yfir tengd málasvið. Slíkt mun jafnframt styrkja eftirlitshlutverk þingsins. Það er í samræmi við þá stefnu sem forsætisnefnd þingsins mótaði með skipun sérstakrar nefndar sem vinnur að því að undirbúa tillögur um breytingar sem eiga að styrkja og efla eftirlitshlutverk Alþingis og hefur borið vinnuheitið eftirlitsnefndin. Í öðru lagi munu breytingarnar fela í sér hagræðingu í störfum fastanefndanna. Með fækkun fastanefnda gefst tækifæri fyrir nefndirnar til að funda oftar og lengur ef þörf krefur. Það hefur oft verið erfitt að komast hjá því að fundir nefndanna skarist þegar fjöldi þeirra er svo mikill, en með fækkun þeirra í sjö mun draga úr þessum árekstrum og auðveldara verður að skipuleggja fundi nefndanna. Þá munu skapast betri tækifæri og tími til að halda opna nefndafundi, en slíkir fundir krefjast oft meiri tíma en hefðbundnir nefndafundir. Þingmenn eiga oft sæti í fleiri en einni nefnd og jafnvel fjórum, en með fækkun og stækkun nefnda munu þingmenn almennt sitja í einni nefnd en nokkrir þeirra þó í tveimur nefndum. Slíkt mun einfalda skipulag nefndastarfsins og leiða til betri nýtingar á fundartíma nefndanna. Sérstaklega mun þetta eiga við á nefndadögum. Æskilegt mun t.d. vera að nefndarmenn í fjárlaganefnd sitji ekki í öðrum nefndum. Rétt er að geta þess að nefndastarfið, eins og nú háttar til og varðar hina opnu nefndafundi, er mjög mikilvægt og ég vil undirstrika að með því að fækka nefndum skapast skilyrði til þess að hafa fleiri opna nefndafundi og gefa þannig þjóðinni færi á að fylgjast með störfum nefndanna á Alþingi. Í þriðja lagi munu breytingarnar leiða til þess að skipulag starfa á nefndasviði Alþingis verður einfaldara og aukið svigrúm gefst til þess að hver fastanefnd geti haft yfir að ráða öflugum hópi sérfræðinga og annars starfsfólks. Þannig verður hægt að veita hverri nefnd meiri aðstoð og betri þjónustu en nú er hægt að gera. Það er sannfæring mín að eftirlitshlutverk fastanefnda Alþingis muni aukast á næstu árum og ljóst að með möguleika á opnum fundum muni það eftirlit verða opnara og öllum aðgengilegra, líkt og á þingfundum. Mikilvægt er að styrkja nefndastarfið, skipulag þess og starfsaðstöðu áður en þessi þróun fer af stað að marki. Reiknað er með að tímatafla með fundartímum nefndanna verði ákveðin fyrir fram, með nægilegu svigrúmi þó til aukafunda, þannig að enginn þingmaður sé settur í þá stöðu að vera á fundum á tveimur stöðum samtímis. Loks er þess að geta að flokkarnir eiga samkvæmt frumvarpinu að tilnefna varamenn í nefndum, allt að þeim fjölda sem þeir eiga af aðalmönnum. Þetta fyrirkomulag er einfaldara í sniðum en nú viðgengst með þá einu nefnd sem hefur fastákveðna varamenn, en formlegra en það fyrirkomulag staðgengla nefndarmanna sem unnið er eftir í öðrum nefndum, sbr. 3. mgr. 17. gr. þingskapa, þar sem þingflokki er heimilt að tilnefna varamann um stundarsakir í forföllum aðalmanns. Þetta auðveldar boðun funda í nefndum og er það fyrirkomulag sem tíðkast í nágrannaþingum. Hæstv. forseti. Ég hef farið yfir helstu atriðin um breytingar á þingskapalögunum er varða skipan nefnda Alþingis. Mikilvægt er að okkur takist að ljúka þessu máli nú fyrir þingslit og kosningar til þess að gengið verði til skiptingar í nefndir á grundvelli þeirrar skipunar sem frumvarpið gerir ráð fyrir þegar nýtt þing kemur saman. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpið gangi til 2. umr. og allsherjarnefndar en get þess í lokin að flutningsmenn að þessu frumvarpi með mér eru hv. þingmenn Valgerður Sverrisdóttir og Jón Magnússon.

Frú forseti. Ég vil taka til máls í 1. umr. um frumvarp til laga um breytingu á lögum um þingsköp Alþingis, nr. 55/1991, með síðari breytingum. Hv. þm. Sturla Böðvarsson hefur sem 1. flutningsmaður mælt fyrir því en hann flytur það ásamt þingmönnunum Jóni Magnússyni og Valgerði Sverrisdóttur. Ég tel að almennt eigi sú regla að gilda og menn eigi að reyna að hafa hana í heiðri eftir því sem frekast er kostur að um þingsköp Alþingis sé þverpólitísk samstaða. Hér er verið að fjalla um þær almennu leikreglur sem gilda í störfum Alþingis og mikilvægt er að um þann ramma sé góð pólitísk samstaða. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs gagnrýndum það á sínum tíma þegar afgreidd voru þingskapalög snemma á síðasta þingi að gerðar voru breytingar sem fóru í bága við það sjónarmið sem við höfðum uppi í þeim málum og lítill vilji virtist vera þá til að teygja sig í þá átt að um það gæti tekist fullkomin samstaða. Þau mál sem fjallað eru um í þessu frumvarpi eru ekki pólitísks eðlis, a.m.k. ekki flokkspólitísks, heldur eru þetta atriði sem lúta fyrirkomulagi þingstarfanna og þess vegna er þeim mun mikilvægara að mínum dómi að ekki sé verið að takast á um slíka hluti þvert á flokkspólitískar línur. Það er að sjálfsögðu líka álitamál hvernig skipa eigi þingstörfunum. Hér er verið fyrst og fremst að fjalla um nefndaskiptinguna og lagt til að starfandi séu sjö fastanefndir á Alþingi í stað þeirra 12 sem nú starfa og gert ráð fyrir því að í hverri nefnd séu níu þingmenn. Í dag eru níu þingmenn í öllum nefndum nema í fjárlaganefnd, þar eru 11, en ég skil það þannig að frumvarpið geri ráð fyrir að breyting verði á fjölda nefndarmanna í fjárlaganefnd og þeim fækki úr 11 í níu. Jafnframt er gerð sú tillaga að breytingu að þingflokkar tilnefni fasta varamenn í nefndir, jafnmarga og þeir eiga aðalmenn. Sú regla gildir í dag einungis um utanríkismálanefnd en hér er gert ráð fyrir að þetta verði hin almenna regla. Um efnisatriði frumvarpsins - burt séð frá því að ég tel að flytja hefði átt frumvarp til laga um breytingu á þingskapalögunum af öllum þingflokkum - vil ég segja að ég tel að margar athyglisverðar hugmyndir séu hér á ferðinni. Mér finnst sjálfsagt mál að skoða það að nefndum þingsins verði fækkað og málasvið þeirra þannig breikkað en að sjálfsögðu er að mörgu að huga í því efni. Ljóst er að málaflokkunum sem þingið fjallar um mun ekkert fækka þó að nefndirnar verði færri. Sömu mál verða að sjálfsögðu undir eftir sem áður og það getur auðvitað orðið snúnara fyrir þingflokka, ekki síst þingflokka sem hafa ekki mörgum þingmönnum á að skipa, að komast yfir öll þau mál sem nefndirnar fjalla um. Það má t.d. hugsa sér að skoða þingflokk sem í dag á einn fulltrúa í allsherjarnefnd og einn fulltrúa í menntamálanefnd, sem hér lagt er til að verði sameinaðar, ætti hugsanlega aðeins einn fulltrúa í sameinaðri nefnd eftir þessa breytingu. Álagið yrði því þeim mun meira á viðkomandi en áður var. Því er að mörgu að hyggja í þessu þó að ég sé þeirrar skoðunar að vel komi til álita að fækka þingnefndunum. Um einstakar tillögur í þessu efni get ég tekið undir þau sjónarmið sem eru á bak við t.d. tillögu um eina atvinnumálanefnd sem fjallar um atvinnumálin á breiðum grundvelli, sameinaða efnahags- og skattanefnd annars vegar og viðskiptanefnd hins vegar. Mér finnst það vera tillaga sem vel geti gengið upp og sömuleiðis um heilbrigðis- og félagsmálanefnd. Ég hef meiri efasemdir um aðrar tillögur. Um hugmyndina um sameiningu umhverfisnefndar og samgöngunefndar eru hygg ég tvö sjónarmið uppi. Ég er þeirrar skoðunar að skynsamlegt geti verið að sameina umhverfisnefnd og samgöngunefnd, líkt og gert hefur verið á vettvangi borgarstjórnar Reykjavíkur, þar beitti ég mér fyrir því þar sem við höfum litið svo á að samgöngumálin séu eitt allra stærsta umhverfismálið. Þau sjónarmið hafa líka heyrst a.m.k. í þingflokki mínum að það geti orkað tvímælis á löggjafarþinginu að sameina þessar nefndir í eina þar sem umhverfisnefnd fer meira með eftirlit með alls konar verklegum framkvæmdum meðan samgöngunefndin fjallar um framkvæmdaþáttinn. Þar gætu því hagsmunir stangast á. Ég tel eðlilegt að það sjónarmið verði skoðað alveg sérstaklega í umfjöllun um þetta mál. Um tillögu um sameiningu allsherjarnefndar og menntamálanefndar hef ég miklar efasemdir. Ég tel að þar séu í eðli sínu mjög ósamkynja málaflokkar og henti ekki vel að setja þá saman í eina nefnd. Ég hefði heldur viljað sjá að allsherjarnefndin væri áfram ein enda hefur hún býsna mikið undir eins og reynslan sýnir. Við höfum séð það bæði á þessu þingi og áður að mjög mörg stór mál koma til úrlausnar og vinnslu í allsherjarnefnd og ég hygg að varla sé á það bætandi að bæta við heilum málaflokki eins og menntamálum þar inn. Vitaskuld má skoða annars konar skiptingu ef menn vilja halda sig við fjöldann sjö en það væri ekki frágangssök að mínu áliti þó nefndirnar væru átta en ekki sjö eins og hér lagt er til. Það er allt saman efni sem hlýtur að koma til skoðunar við umfjöllun á vettvangi þeirrar þingnefndar sem fær málið til umfjöllunar. Rauði þráðurinn í þessu er m.a. sá að reyna að tryggja það að þingmenn eigi ekki sæti í allt of mörgum þingnefndum eins og gerist í dag. Það er kostur við tillöguna að þingmenn mundu væntanlega flestir eiga aðeins sæti í einni nefnd og geta helgað sig henni, í einhverjum tilvikum hugsanlega tveimur, en það væru viðbrigði frá því sem er í dag þegar margir þingmenn eiga sæti í þremur og jafnvel fjórum þingnefndum. En aftur kemur upp þetta sjónarmið sem ég nefndi áðan að sérstaklega fyrir litla þingflokka sem eiga kannski bara einn mann í stórri nefnd þá getur verið býsna mikið undir að þurfa að dekka heilu málasviðin eins og allsherjar- og menntamálanefnd eða efnahags- og skattanefnd og viðskiptanefnd gerir í dag. Þarna eru ýmis álitamál uppi. Inn á þetta kemur líka umræðan um aðstoð við nefndastörfin. Ekki fyrir löngu síðan var sett á laggirnar aðstoðarmannakerfi þingmanna landsbyggðarkjördæmanna. Ég var mjög gagnrýninn á það fyrirkomulag. Ég taldi að betra hefði verið að beina þeim kröftum og því fjármagni sem til þess var varið til að styðja við nefndastarf þingflokkanna, taldi það betra og tel reyndar enn að skynsamlegt væri að gera ráðstafanir til að þingflokkarnir gætu hver fyrir sig verið með meiri aðstoðarvinnu á vettvangi einstakra nefnda, svipað og nefndasviðið er skipt þar sem nefndarritarar sinna ákveðnum nefndum hver. En þetta eru líka viðhorf sem mér finnst rétt að fái þá umfjöllun á vettvangi allsherjarnefndar sem mun fá þetta mál til umsagnar. Ég tel að hugmyndin um að fastir varamenn komi upp í nefndum geti verið til bóta og rétt geti verið að þingflokkar tilnefni fasta varamenn í nefndir en það kæmi þó kannski ekki í veg fyrir að í undantekningartilvikum þyrftu aðrir að geta hlaupið í skarðið og eftir sem áður þyrfti að vera heimild til þess, en almenna reglan um að það séu varamenn held ég að sé til bóta. Virðulegi forseti. Ef ég held mig við efnisatriði frumvarpsins þá tel ég að ýmislegt sé í því sem getur horft til betri vegar frá því sem er í dag en annað sem ég hef miklu meiri efasemdir um. Ég fæ væntanlega tækifæri til að ræða það betur á vettvangi allsherjarnefndar þar sem ég á sæti. Ég held að í þessu efni væri gagnlegt að allsherjarnefnd viðaði að sér gögnum og upplýsingum um hvernig svona fyrirkomulagi er háttað í þjóðþingunum í kringum okkur, meðal annars er lýtur að því hvaða mál heyra saman, hvort þingmenn séu almennt bara í einni nefnd eða fleiri og hugsanlega hvort jafnvel þyrfti, þó menn færu í fastanefndir með þessum hætti, annars konar nefndir svo sem eftirlitsnefnd, eins og mér heyrðist hv. þm. Sturla Böðvarsson nefna í framsögu sinni. Þegar á heildina er litið finnst mér eðlilegt að frumvarpið fái málefnalega umfjöllun á vettvangi allsherjarnefndar og það verður þá að koma í ljós í þeirri vinnu hvort almennur stuðningur er við málið eins og það er lagt fyrir eða hvort menn vilja gera á því einhverjar breytingar. Ég áskil mér að sjálfsögðu allan rétt til að koma með breytingartillögur þegar málið er þar til umfjöllunar.

Frú forseti. Ég fagna því að við ræðum það frumvarp sem hér er á dagskrá um breytingu á lögum um þingsköp Alþingis. Hér er um grundvallarmál að ræða og ég vil segja það í upphafi míns máls að ég styð það markmið sem hv. flutningsmenn, hv. þingmenn Sturla Böðvarsson, Jón Magnússon og Valgerður Sverrisdóttir, leggja fram í þessu þingmáli. Markmiðið hlýtur að vera það að gera störf þingsins skilvirkari en þau eru í dag, að auka hagræðið í störfum þingsins. Við hljótum jafnframt með því sem hér er lagt til að fækka nefndum þingsins úr tólf niður í sjö að fylgja þeim breytingum eftir á sviði framkvæmdarvaldsins og fækka þar með ráðuneytum. Ég hefði viljað sjá að þeim yrði fækkað hið fyrsta og þá ekki í ósvipaða veru og frumvarpið sem við ræðum hér mælir fyrir um. Það þarf að auka hagræðið í rekstri hins opinbera. Ég er ekki að segja að það sé einhver sparnaðarlykt af því frumvarpi sem við ræðum hér. En ég held að við getum fengið mun meira og miklu skilvirkara kerfi ef við fækkum þessum nefndum. Það er alveg rétt sem hv. þingmenn hafa sagt hér að álagið getur verið ótrúlegt fyrir þingmenn jafnvel í litlum þingflokkum. Ég man að á þar síðasta kjörtímabili voru þingmenn Framsóknarflokksins í allt að fjórum nefndum og við slíkt álag er náttúrlega varla hægt að búa. Þessu þarf að breyta. Við þurfum að hafa það í huga þegar þetta er rætt. Það er einn algengur misskilningur úti í samfélaginu og mér finnst að við þurfum að hafa það á hreinu í þessari umræðu, að þingmenn fái greitt fyrir hverja einustu nefnd sem þeir sitja í og fái greitt fyrir hvern einasta fund. Það er alrangt. Það er ekki greitt fyrir neinn fund og það er ekki greitt neitt sérstaklega fyrir neina nefnd heldur er það þannig að ef viðkomandi gegnir formennsku í viðkomandi nefnd þá fær hann 15% álag ofan á þingfararkaup þannig að mér finnst vera mjög útbreiddur misskilningur í samfélaginu um það að eftir því sem menn eru í fleiri nefndum þá fái þeir meira greitt. Það er misskilningur sem við þurfum að leiðrétta. Ég tel að við þurfum að þoka þessum málum áfram. Ég held að með breytingum sem þessum mundi hver og ein nefnd fá meiri þjónustu og sérfræðiaðstoð og það veitir svo sannarlega ekki af því að efla þá aðstoð við nefndir þingsins. Og það má velta því fyrir sér hvort kraftarnir séu að dreifast um of vegna þess að við erum með of margar nefndir og hvort þingmenn hafi þá heildaryfirsýn sem væri æskileg. Ef við tökum til að mynda þá tillögu sem hér er, að sérstök atvinnumálanefnd verði stofnuð á vettvangi þingsins sem undir heyrðu, iðnaðarmál, orkumál, landbúnaðarmál, sjávarútvegsmál, byggðamál og ferðamál, þá held ég að viðkomandi þingmenn sem sætu í slíkri nefnd hefðu miklu betri yfirsýn yfir íslenskt atvinnulíf og slíkt er mjög mikilvægt. Í öðru lagi finnst mér það líka vera mjög gott sem stendur í greinargerð með frumvarpinu að markmiðið með þessu sé að auka eftirlitshlutverk Alþingis. Ég held að síðustu ár hafi sýnt okkur fram á að þurft hafi að efla það hlutverk þingsins, sérstaklega fjárlaganefndar þingsins og við þurfum þess vegna að auka sérfræðiaðstoð við nefndir Alþingis til að þingið standi undir því hlutverki sem því er ætlað að fylgjast með störfum framkvæmdarvaldsins og það þurfum við að bæta, hæstv. forseti. Án þess að ég ætli að lengja mál mitt mikið þá vil ég nefna önnur álitamál sem mér finnst að við þurfum að ræða hér og það eru þessi svokölluðu meirihlutastjórnmál, þ.e. að þeir flokkar sem mynda ríkisstjórn hafi forustu í öllum nefndum þingsins. Mér finnst það ekkert sjálfgefið og ég mundi vilja að við skoðuðum það að hver og einn stjórnmálaflokkur sem fær kjör á Alþingi fái nefndarformennsku í hlutfalli við atkvæðamagn sitt. Framúrskarandi fólk er í öllum þingflokkum á Alþingi og ég tel að við þurfum að láta á það reyna að allir stjórnmálaflokkar fái að koma að því að leiða nefndir á vettvangi þingsins. Slíkt hefur því miður ekki tíðkast í allmörg ár en eins og ég segi hér, svo ágætir sem þingflokkarnir eru þá er það þannig að mér finnst að við þurfum að hleypa fleirum af forustustörfum á vettvangi Alþingis Íslendinga og við þurfum að koma okkur út úr þessum meirihlutastjórnmálum sem hafa viðgengist á undanförnum árum. Ég held að það sé ákveðið ákall um að við hugsum þessa hluti upp á nýtt. Tökum sem dæmi að Framsóknarflokkurinn fengi eftir kosningarnar í vor - vonandi fær hann mikið fylgi - segjum sem svo að hann fengi 16% fylgi  Ég er líka hjartanlega sammála því varðandi þá sem sitja í fjárlaganefnd Alþingis að miðað við það verkefnasvið sem er á sviði fjárlaganefndar er ekki mikið svigrúm fyrir þá nefndarmenn að vera í öðrum nefndum. Mér finnst í raun að við þurfum að fara að endurskilgreina fjárlagaferlið og auka líka vægi fagnefndanna. Ég mundi vilja sjá að sett yrðu ákveðin rammafjárlög þar sem menn setja stefnu, heildarmarkmið, hvað á að setja í hvern og einn málaflokk. Þegar kemur síðan að úthlutunum á fjárlögum þá vil ég einfaldlega að nefnd eins og heilbrigðis- og félagsmálanefnd ynni út frá einhverjum tilteknum ramma. Eins og þetta hefur verið þá hefur sá rammi vissulega verið fyrir hendi en síðan hefur fjárlaganefnd oftar en ekki í framhaldinu kallað til félagasamtök og fleiri aðila og stækkað rammann. Það hefur óheyrilega mikil vinna farið fram á vettvangi fjárlaganefndar þingsins til þess að stækka þessa ramma. Ég hefði frekar viljað sjá að menn væru búnir að móta þessa ramma fyrir fram og það væri þess vegna á forræði viðkomandi fagnefnda að úthluta úr þeim. Þannig gæti fjárlaganefnd þingsins einbeitt sér enn meira að því gríðarlega mikilvæga eftirlitshlutverki sem hún á að gegna í störfum á Alþingi. Það þarf að dreifa kröftunum og það þarf að gera fjárlagavinnuna miklu skilvirkari en hún hefur verið á undanförnum árum. Það að menn stækka þessa ramma eftir á hefur leitt af sér, og ég hef skoðað það, að umsóknir um styrki á fjárlögum hafa margfaldast á undanförnum árum og eru nú komnar yfir 1.000. Til samanburðar fyrir aðeins örfáum árum, tíu árum eða svo, þá voru þær á milli 100 og 200. Það segir sig náttúrlega sjálft að ef þessi þróun heldur áfram út í hið óendanlega þá verða komnar mörg þúsund umsóknir til fjárlaganefndar um einhver sértæk verkefni sem hún er að taka ákvörðun um og það fer gríðarlegur tími, dýrmætur tími í störfum fjárlaganefndar, í afgreiðslu þessara mála og tala ég nú af eigin reynslu. Ég held að við þurfum að skoða þessa hluti algerlega upp á nýtt. Með þessu er ég ekki að segja að það eigi að taka fjárveitingavaldið af Alþingi eða við eigum að láta framkvæmdarvaldið eingöngu úthluta þessu öllu. En ég tel að við þurfum að dreifa þessu valdi innan þingsins út í fagnefndirnar því við erum með þessu frumvarpi - eins og ég hef sagt hér þá styð ég meginatriði þess og vil að það verði skoðað sérstaklega í nefnd og útiloka svo sem ekki neinar breytingar - við erum að styrkja faglegan grundvöll og faglega aðstoð og ráðgjöf við þessar nefndir. Það segir sig sjálft að ef við gerum það þá eru þeir nefndarmenn sem sitja í þeim nefndum hvað best fallnir til þess að ákveða hvernig við skiptum þeim fjármunum sem við veitum af fjárlögum hverju sinni. Hæstv. forseti. Ég vil lýsa því yfir að ég er mjög ánægður með að þetta frumvarp skuli komið fram og ég held að þetta sé angi af fjölmörgu sem við þurfum að taka til endurskoðunar á vettvangi þingsins og reyndar almennt í opinberri stjórnsýslu. Það er alveg ljóst að á erfiðum tímum sem eru fram undan - staða ríkissjóðs er mjög erfið og bág - þurfum við að taka erfiðar ákvarðanir. Við þurfum að hagræða hjá hinu opinbera í rekstrinum og þess vegna þurfum við að skoða allar leiðir sem eru fallnar til þess að draga úr útgjöldum ríkisins með það að markmiði að gera samt starfið skilvirkara en það hefur verið. Ég mæli þess vegna með því að þetta mál fái mikla og góða umræðu á vettvangi væntanlega allsherjarnefndar og segi að orð eru til alls fyrst og við þurfum að vinna mjög markvisst að því að endurskoða þessi mál því að nú þurfum við að fara að horfa í hverja einustu krónu. Það er sjálfsögð krafa um það úti í samfélaginu að hér á þessum vinnustað og öðrum gætum við fyllsta hagræðis og reynum að sýna fólki fram á að Alþingi er skilvirkt í sínum störfum og það veitir svo sannarlega ekki af því á þeim tímum sem við nú lifum. Ég er viss um að það er markmið þeirra sem flytja þetta frumvarp að bæta störf þingsins og ég tel að meginandi frumvarpsins sé í þá veru að verði það samþykkt, hugsanlega með einhverjum breytingum, þá verði störfin hér mun skilvirkari heldur en þau eru nú.

Frú forseti. Ég ætla að leyfa mér að bregðast aðeins við því sem fram kom í máli hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar, þ.e. sem hann nefndi um trúnaðarstörf í þinginu, formennsku í nefndum og væntanlega á það við varaformennsku sömuleiðis. Ég er þeirrar skoðunar að ákvæði um það eigi að vera bundið í þingskapalögin, að trúnaðarstörf, til dæmis forusta í nefndum eigi að skiptast á þingflokka í hlutfalli við það fylgi sem þeir fá í kosningum. Það á ekki að vera eins og var hér áður þegar það var reynt að stjórnarandstaðan færi með formennsku í einhverjum nefndum, að það væri nánast þannig að hún væri að þiggja það góða boð stjórnarmeirihlutans hverju sinni að taka við forustu í nefndum. Þetta er sjálfsagður réttur vegna þess að kjósendur, óháð því hvaða flokk þeir kjósa, eiga sama rétt inn á löggjafarsamkomuna. Þess vegna finnst mér að það eigi að binda það í þingskapalögin og tek undir með hv. þingmanni hvað þetta snertir. Þetta ætti þess vegna að koma inn í sjálf þingskapalögin en ekki bara vera samkomulagsatriði hverju sinni þannig að minni hlutinn eða stjórnarandstaðan sé upp á náð og miskunn meiri hlutans í hverju tilviki fyrir sig. Sömuleiðis væri þá nefndarsætunum öllum, heildarfjölda nefndarsæta, skipt eftir hlutfalli. Það gerist nefnilega með hlutfallskosningu í hverja nefnd fyrir sig að stjórnarmeirihlutinn getur fengið og fær iðulega fleiri sæti en hann ætti rétt á ef eingöngu væri miðað við hlutfallið sem hann fær í kosningum hverju sinni. Þetta þyrfti líka að gera. Varðandi síðan fækkun ráðuneyta sem þingmaðurinn kom inn á þá er ég þeirrar skoðunar að það sé ekki sjálfgefið að nefndaskipan á löggjafarsamkomunni endurspegli ráðuneytisskiptinguna. Af hverju á það að vera þannig að ef mönnum dettur í hug að breyta ráðuneytisskipaninni, eins og hér var gert síðast, að þá þurfi endilega að breyta þingnefndunum? Má ekki löggjafarsamkoman skipuleggja sín störf eftir því sem henni hentar 

Frú forseti. Á hátíðis- og tyllidögum segja stjórnmálamenn að valdið komi frá fólkinu, frá almenningi og er eðlilegt að það endurspeglist í störfum þingsins. Við erum greinilega sammála, ég og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, um að það eigi að endurspeglast í kjörfylgi flokkanna á Alþingi hvaða formennsku og varaformennsku í nefndum þeir eigi að gegna. En af því við hv. þingmaður erum komnir í umræðu um þetta almennt bendi ég á að eftir að hin geysistóra ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks tók til starfa, kusu þeir flokkar saman í nefndir. Við skulum taka sem dæmi mikilvæga nefnd sem er EFTA-nefndin sem á að fylgjast með samstarfi okkar á hinu Evrópska efnahagssvæði. Í þá nefnd fengu fulltrúar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar fjóra fulltrúa af fimm. Þá var einn eftir til skiptanna sem ég held að hafi komið frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Ég held að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hafi verið í þeirri nefnd og sé enn í þeirri nefnd. En tveir flokkar voru þar af leiðandi sjálfvirkt útilokaðir frá því að geta starfað í þeirri nefnd, eins mikilvæg og hún er. Ég veit að hv. þingmaður veit það. Það hljómar mjög ankannalega ef tveir stjórnmálaflokkar, í þessu tilviki Framsóknarflokkurinn og Frjálslyndi flokkurinn, geta ekki fengið aðkomu að nefnd, áheyrn eða eitthvað slíkt. Ég held því að í pælingum okkar um fastanefndir þingsins þurfum við líka að skoða alþjóðasamstarfið og hvernig við getum á sem lýðræðislegastan hátt hleypt öllum stjórnmálaflokkum að því mikilvæga starfi. Það hefur sýnt sig í því hruni sem átt hefur sér stað á Íslandi að menn þurfa að standa vaktina og fylgjast með. Að sjálfsögðu eiga allir stjórnmálaflokkar 

Frú forseti. Ég er algjörlega sammála hv. þm. Birki Jóni Jónssyni um þetta atriði. Það er ekkert eðlilegt við að ríkisstjórnarmeirihluti eins og síðast var hér, sem hafði tvo þriðju þingmanna á bak við sig, hefði 80% hlutdeild í einni nefnd eins og alþjóðanefndinni sem hv. þingmaður nefndi. Ég talaði sjálfur fyrir því þegar ég ræddi um skipan yfirkjörstjórna um land allt, sem allar eru fimm manna, að fráfarandi síðasta ríkisstjórn tók fjögur sæti af fimm í öllum nefndunum þó að hún ætti að sjálfsögðu ekki fylgi fyrir því. Það var vegna þess að hlutfallsreglan var notuð. Ég er því þeirrar skoðunar að það eigi taka nefndarsætin í fastanefndum og alþjóðanefndum og skipta þeim eftir fylgi þannig að flokkur sem hefur 15% fylgi fái 15% hlutdeild í heildarsætafjölda í fastanefndum. Hið sama á við um alþjóðanefndirnar. Síðan verða flokkarnir að sjálfsögðu að koma sér saman um það hvernig það skiptist nákvæmlega. Þetta getur leitt til þess að ríkisstjórn sem hefur t.d. 33 þingmenn á bak við sig hefur ekki sjálfkrafa meiri hluta í öllum nefndum en það er líka allt í lagi. Þannig á það alveg að geta unnist í lýðræðissamfélagi þar sem þingið á að vera sjálfstætt. Ég minni á að í þjóðþingunum í kringum okkur, t.d. í Noregi þar sem ég þekki til, er nefndarformennsku skipt á alla flokka eftir stærð og eftir fylgi. En flokkarnir tilnefna líka talsmenn í einstöku nefndum þar sem þeir hafa ekki formann. Flokkarnir hafa engu að síður talsmann í hverjum málaflokki sem kemur fram fyrir hönd viðkomandi flokks þó að flokkurinn gegni ekki formennsku þar. Það getur verið mikilvægt fyrir stjórnarflokk sem ekki á formann í tiltekinni nefnd að hann hafi þó alla vega formlega tilnefndan talsmann. Það er fyrirkomulag 

Frú forseti. Það er mikill samhljómur hjá okkur hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni í þessu máli og er það vel. Ég verð að segja að síðustu vikur á Alþingi hafa verið byltingarkenndar að því leytinu til að þegar ég sit í sölum Alþingis finnst mér loksins að ég hafi raunveruleg áhrif. Sú breyting sem átt hefur sér stað í íslenskum stjórnmálum eftir að minnihlutastjórn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna tók við hefur leitt til þess að vægi Alþingis hefur aukist til muna. Við horfðum upp á það og lásum um það í dagblöðum hvað ríkisstjórnin og forustumenn hennar ætluðu sér að gera og hvaða mál ætti að afgreiða. Í raun og veru var það bara í tilkynningaformi. Ég held að við hljótum öll að vera sammála um að við þurfum að lyfta Alþingi Íslendinga á þann stall á ný að það sé hið raunverulega löggjafarvald. Að það sé framkvæmdarvaldið sem starfi í umboði löggjafarvaldsins en ekki öfugt eins og því miður hefur verið á undangengnum árum. Ég segi því í ljósi þess sem hv. þingmaður sagði áðan, að hafi ríkisstjórnin nauman meiri hluta getur það alveg farið þannig við kosningar í nefndir þingsins að hún hafi jafnvel ekki meiri hluta í nefndum. Þannig er lýðræðið. Við skulum því endurskoða þessi mál og hafa það þá til hliðsjónar að meginverkefnið hlýtur að vera að styrkja stöðu Alþingis, styrkja stöðu nefnda þingsins, styrkja stöðu alþingismanna þannig að það sé framkvæmdarvaldið sem hlítir þeim en ekki öfugt. Það er mikilvægt að við höfum það hugfast í þeirri vinnu sem fram undan er að við aukum veg og virðingu Alþingis að nýju sem mér hefur því miður fundist á skorta á undangengnum áratugum.

Frú forseti. Við ræðum hér afskaplega mikilvægt mál. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Sturlu Böðvarssyni fyrir að vinna enn einu sinni að hag Alþingis vegna þess að þær breytingar sem gerðar voru fyrir nokkru á því að takmarka ræðutíma t.d. og fleira, sem gert hefur vinnuna á þingi miklu skilvirkari, eru honum að miklu leyti að þakka. Ég vil að það komi skýrlega fram. Undanfarið hefur verið mikil gerjun í þjóðfélaginu. Við urðum fyrir gífurlegu áfalli, íslensk þjóð. Þegar vel gengur er mjög erfitt að breyta hlutum vegna þess að það gengur allt þokkalega. Ef breyta á einhverju kemur það niður á einhverjum. Þá rís hinn sami upp á afturlappirnar og talar við þingmanninn sinn og ráðherrann og ekkert verður af breytingunum. 
             Þá er skortur á katastrófu, eins og sumir segja. Við höfum orðið fyrir áfalli á Íslandi. Það er ekkert gamanmál. Það er virkilega alvarleg staða en það gefur okkur tækifæri til að gera breytingar. Menn eru tilbúnir í breytingar þegar katastrófa er í samfélaginu. Ákallið í mótmælunum úti á Austurvelli, ákallið frá þjóðinni, eins og ég skil það - ég þekki náttúrlega ekki alla þjóðina, ég er ekki einn af þeim - en mín tilfinning er sú að mikil krafa sé um að lýðræðið og gagnsæið sé aukið. Það er krafa um að Alþingi sé styrkt. Það er ekki spurning, og það geta allir þingmenn borið upp í flokkum sínum, hver og einn einasti, að flokksræði hefur verið mjög sterkt á Íslandi og það hefur verið mjög sterkt ráðherraræði. Það eimir eftir af því enn þá. Ég minntist á að á morgun skipar einn ráðherra allt Seðlabankaliðið, alla stjórnina eins og hún leggur sig. Þetta verður sem sagt Jóhönnubankastjórn  En ég held að nú sé krafa um að Alþingi sé styrkt og við verðum að bregðast við því. Þetta frumvarp er hluti af því. Þegar þingmenn eru í færri nefndum hafa þeir meira gildi í hverri nefnd fyrir utan að það gefur ákveðið merki um að breyta eigi ráðuneytunum líka þó að það sé ekki endilega samsvörun á þar á milli. Ég tel að það sé mjög brýnt að sameina iðnaðarráðuneyti og landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneyti og hugsanlega fleiri verkefni og setja allt inn í nýtt atvinnumálaráðuneyti. Ég held að það sé mjög brýnt. Jafnvel má þá kljúfa önnur ráðuneyti upp sem eru allt of stór. Frumvarpið finnst mér vera afrakstur ákveðinnar lýðræðisgerjunar í þjóðfélaginu. En ég vil gera miklu meiri og miklu alvarlegri breytingar. Mesta breytingin sem ég hef talað fyrir, fyrir mörgum árum, er sú að ekkert frumvarp verði samþykkt á Alþingi sem alþingismenn hafa ekki samið sjálfir. Nú er þessu akkúrat öfugt farið. Það er leitun að frumvörpum sem alþingismenn hafa samið sem Alþingi samþykkir síðan sem lög. Hvaða máli skiptir það? Jú, sá sem semur texta í fyrsta skipti þarf ekki að svara fyrir að textinn sé svona eða hinsegin. Hann setur endanlegan ramma. Allir sem koma að málinu seinna meir þurfa að rökstyðja breytingarnar. Þeir þurfa að segja: Þetta er galli, við þurfum að breyta þessu. Segjum t.d. að þetta sé frumvarp um samkeppnismál. Hverjir skyldu nú yfirleitt semja þau í dag? Starfsmenn Samkeppniseftirlitsins vegna þess að þeir vita jú mest um málið. Það eru sérfræðingarnir. Síðan fer það í ráðuneyti viðkomandi ráðherra, í þessu tilfelli viðskiptaráðherra. Hann og starfsmenn þurfa að leggja blessun sína yfir málið og þeir þurfa að rökstyðja breytingarnar sem starfsmenn Samkeppniseftirlitsins þurftu ekki að gera. Síðan fer málið í ríkisstjórn. Hún þarf að rökstyðja það ef hún gerir breytingar á því. Síðan fer það til stjórnarflokkanna. Þeir þurfa líka að rökstyðja breytingar. Svo fer málið í nefnd á Alþingi í umræðu o.s.frv. Allir þurfa að rökstyðja breytingarnar nema sem sá setti textann upp upphaflega. Hann þarf ekki að rökstyðja eitt eða neitt. Hann er oft að vinna í framkvæmd laganna. Hann er að vinna með borgurunum og smíðar vopn í hendurnar á sjálfum sér. Ég skora á hv. þingmenn að lesa t.d. 109. gr. skattalaga. Eflaust er hún samin af einhverjum skattheimtumanninum. Hún er bönnuð börnum sú grein, hún er svo skelfileg. Það er svo mikið af álögum, það er svo mikið um fangelsisvistun og ég veit ekki hvað, ef menn fara ekki að vilja embættismannanna. Ég held að þingmenn mundu aldrei setja svona ákvæði í lög ef þeir semdu frumvarp sjálfir. Það held ég að yrði mjög mikil breyting. Og það skemmtilega er að það þarf alls engu að breyta, hvorki lögum né stjórnarskrá eða neinu. Það eina sem þarf að gera er að Alþingi gerir uppreisn og segir: Uppreisn Alþingis. Það gæti bæði þýtt að Alþingi rísi upp og verði mikið og merkilegt og eins að það gerir byltingu. Þetta er sem sagt tvírætt orðalag, uppreisn Alþingis,  Þessa ákvörðun um breytingu mundu alþingismenn taka með sjálfum sér og segja við ráðherrana: Ef þið viljið gera einhverja breytingu á lögum skulið þið snúa ykkur til viðkomandi nefndar og spyrja hana hvort hún sé til í að semja um það frumvarp. Hið sama gætu einstaklingar, fyrirtæki og samtök gert. Þau geta snúið sér til nefndarinnar og sagt: Það vantar að laga eitthvað t.d. í barnaverndarlögum. Þau gætu t.d. sagt það við félagsmálanefnd eða allsherjarnefnd eða hvað sem það heyrir undir. Það þarf að breyta einhverju í umferðarlögum. Þá tekur sú nefnd ákvörðun um hvort hún mun vinna að málinu eða ekki. Allir nefndarmenn kæmu að sjálfsögðu að vinnslu málsins, stjórnarandstaðan líka. Hún getur orðið undir í málinu af því menn eru ekki sammála henni en þá verður það bara þannig. Hún veit þó hvað er að gerast. Þetta yrði tiltölulega einföld breyting, mjög einföld. Við þyrftum að sjálfsögðu að stækka nefndasviðið mjög mikið. Við mundum flytja fólkið úr ráðuneytunum því að það erum við sem borgum það hvort sem er. Alþingi veitir fjárveitingar. Það getur veitt þær til nefndasviðs eins og til ráðuneytanna til að semja frumvörp. Þetta er breyting sem ég held að mundi styrkja Alþingi óskaplega mikið gagnvart framkvæmdarvaldinu. Ég legg til að þingmenn komandi þings eftir kosningarnar, eftir prófkjörin og allt saman, stuðli að þessari breytingu. Varðandi fjárlögin er ég sammála hv. þm. Birki Jóni Jónssyni að þingið á að gera rammafjárlög. En sérnefndirnar eiga ekki að úthluta peningunum. Það á viðkomandi ráðuneyti að gera og bera á því ábyrgð gagnvart þinginu. Þær fjárveitingar sem þingið samþykkir ber enginn ábyrgð á vegna þess að þingið á að hafa eftirlit með þeim. En það samþykkti þessar fjárveitingar sjálft, þar er nefnilega brotalömin. Mér finnst að þingið eigi að setja rammafjárlög og segja t.d.: Menntamálanefnd eða fjárlaganefnd samþykkir að í söfn eigi að setja svo og svo mikla peninga., 300 millj. kr., eða hvað það er. Leggja á jafna áherslu á landsbyggðina og Reykjavíkursvæðið og leggja áherslu á þetta og hitt. Svo fer peningurinn út til ráðuneytisins og viðkomandi ráðherra setur kannski allt saman í kjördæmið sitt. Ef hann gengur þannig þvert á vilja Alþingis í þeim efnum verður samþykkt á hann vantraust. Þá ber hann ábyrgð gagnvart Alþingi vegna fjárveitinganna. Það sem ég legg til er að Alþingi taki til sín löggjafarvaldið, sem það hefur samkvæmt stjórnarskránni en hefur afsalað sér einhvern tímann í ferlinu, en láti frá sér framkvæmdarvaldið sem það hefur tekið til sín í gegnum tíðina. Alþingi ræktar fíkniefnahunda í Vestmannaeyjum. Það er reyndar búið að taka það út, ég hef gert mikið grín að þessu. Alþingi þýðir bækur og stendur í alls konar málum. Það byggir torfkofa á Grænlandi og ég veit ekki hvað. Það er með ólíkindum hvað Alþingi skiptir sér af framkvæmdum. Það ber enginn ábyrgð á slíkum framkvæmdum þannig að ég legg til að menn fari að mínum ráðum. Ég get tekið undir allt í þeirri góðu umræðu sem átti sér stað áðan um lýðræði í nefndunum og nefndarformennsku. Mér fannst það mjög góð umræða og hún á að fara fram. Ég vil endilega að innan þingsins sé lýðræði. En það er fleira sem ég vil benda á. Í umræðum í þinginu fær stærsti flokkurinn jafnmarga menn í eldhúsdagsumræðum og minnsti flokkurinn sem þarf jafnvel að mæta tvisvar í ræðustól af því hann hefur ekki nógu mikinn mannskap. Það finnst mér mjög ósanngjarnt. Ég hef stundum stungið upp á því í gríni að Sjálfstæðisflokkurinn mundi kljúfa sig í tvennt til að fá tvöfalt fleiri ræðumenn. Það er líka eitthvað sem þarf að laga varðandi nefndarformennsku. Við ræddum um daginn um stjórnarskrá sem Framsóknarflokkurinn kom með. Þar voru að vísu nokkrir tæknilegir gallar en ég held að það sé líka eitthvað sem við þurfum að taka á. Ef maður les stjórnarskrána sést að hún er skrýtin, mjög skrýtin. Það stendur að forseti Íslands geri samninga við erlend ríki. Forsetinn skipar æðstu embættismenn o.s.frv. Hann skrifar undir lög og einhver gæti haldið að hann sé afskaplega valdamikill maður. Svo kemur ein lítil grein þar sem segir að forsetinn láti ráðherra framkvæma vald sitt og allt hitt er bara allt í plati.  Ég held að það sé mjög mikilvægt til að svara kalli tímans. Til að svara kalli almennings, til að svara kalli þjóðarinnar um aukið lýðræði og aukið gagnsæi þurfa menn virkilega að fara að skoða þessa hluti og ég held að nú sé lag. Það er ekki lengur skortur á katastrófu. Við höfum lent í gífurlegu áfalli og menn eru tilbúnir til að gera breytingar. Þá eiga menn að nota tækifærið og breyta. Ég held að það gæti orðið þjóðinni mjög til hagsbóta til framtíðar litið ef menn mundu virkilega ætla að breyta. Það frumvarp sem við ræðum hér er eitt af tveimur skrefum eða þremur sem þingið hefur staðið frammi fyrir í þeim efnum. Búið er að samþykkja verulega breytingu á þingsköpunum sem var að mínu mati mikið til bóta. Ég vil aftur þakka hv. þm. Sturlu Böðvarssyni fyrir frumkvæði hans í því máli. Síðan eiga menn að ræða frumvarpið og gera á því breytingar ef þeim sýnist og samþykkja það.

Frú forseti. Ég held að frumvarpið sé mjög af því góða og geti orðið til þess að laga ýmis vinnubrögð í Alþingi. Þegar ég sem nýliði kom hingað og fór að fylgjast með starfinu og velta fyrir mér af hverju hlutirnir væru framkvæmdir með þeim hætti sem við erum að horfa upp á spyr maður sig: Af hverju er ekki hægt að gera hlutina öðruvísi? Af hverju er ekki hægt að gera þetta á annan hátt? Maður veltir ýmsu fyrir sér. Ég get tekið undir flest það sem fram hefur komið bæði hjá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni og eins hjá hv. þm. Pétri Blöndal. Það er þó eitt sem hefur alltaf stungið mig mikið og það er þegar frumvörpum eða þingsályktunartillögum er vísað til nefnda, þá eru þau ekki afgreidd úr nefndinni. Frumvörp og þingsályktunartillögur eru látin liggja, þau eru söltuð í nefndunum. Ég hefði talið að það væri mikilvægt atriði að þau fengju afgreiðslu, hvort sem það er frumvarp eða þingsályktunartillaga, og að þau yrðu afgreidd í nefndunum, samþykkt til umræðu aftur inn í þingið eða hafnað. Ekki nota þá aðferð sem við þekkjum að mál eru látin liggja, þau eru söltuð og það er ekkert gert með þau. Ég get alveg tekið undir það sem hv. þm. Pétur Blöndal nefndi um muninn á stórum og litlum flokkum. En við skulum ekki gleyma því að 

Frú forseti. Varðandi þessi síðustu orð hv. þingmanns þá eru margir sem ylja sér við dagdrauma og það er ágætt, það gefur deginum og lífinu lit. Ég hef margoft rætt meðhöndlun frumvarpa og þingsályktana í nefndum. Mér finnst að nefnd eigi alltaf að afgreiða mál á þokkalegum tíma, umsagnarferli og annað slíkt, og svo á hún náttúrlega að afgreiða málið. Hún á að gera fernt við hvert einasta mál. Hún á annaðhvort að leggja til að Alþingi samþykki það eða hafni því. Hún á að leggja til að frumvarpið verði sent til þeirra sem sömdu það vegna galla í samningunni eða vísa því til - gömul hugsun - til ríkisstjórnarinnar, ég tek það aftur, ég ætla að hætta við þá fjórðu leið af því að ég vil ekki að ríkisstjórnin geri neitt annað en að framkvæma, hún er nefnilega framkvæmdarvaldið. En ég get alveg tekið undir þetta. Við eigum ekkert að vera að hugsa um sálarheill þeirra sem sömdu frumvarpið. Það er alveg hægt að leggja til að frumvarp verði fellt, það er af því að skoðanir viðkomandi þingmanns verða undir og þá sætta menn sig bara við það. Ég hef margoft horft upp á rauða töflu hérna, glóandi rauða af tillögum sem ég hef flutt og hafa verið kolfelldar. Sálarheill mín var alveg í lagi eftir það.

Frú forseti. Ég fagna því sem hv. þm. Pétur Blöndal segir og tekur undir. Hann hefur áður flutt tillögur um þetta og hefur haft og er með svipaðar skoðanir á þessum málum og ég. Það er því ekki annað hægt en að fagna því. Þetta virkar oft þannig á menn að þeir þykjast vera sammála málinu þangað til það fer í nefnd. Svo þegar það liggur í nefndinni vilja þeir ekki eða treysta sér ekki til að greiða atkvæði gegn málinu, hvernig sem það er, eða samþykkja það. Þetta er mjög slæmur siður hjá þingmönnum í þingnefndum að afgreiða ekki málin hvort sem þau eru æskileg eða ekki. Þá kemur auðvitað í ljós hvað menn vilja og þá kemur betur í ljós hvað þingmenn vilja í þessum málum. Þeir geta ekki falið sig með því að salta mál í nefndum. Mér finnst sjálfsagt að koma inn á þetta. Ég tel það vera mikið atriði að fá þingið og nefndirnar til að starfa eftir eðlilegum vinnubrögðum. Ég tel að það sé partur af því að ganga þannig til verka að við þurfum ekki að skammast okkar fyrir það hvernig við svo sem greiðum atkvæði um mál. Það liggur þá ljóst fyrir hvað menn vilja gera í þeim efnum.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp frá hv. þm. Sturlu Böðvarssyni og fleirum varðandi fækkun nefnda hjá Alþingi, frumvarp sem má líta á sem rökrétt framhald af breytingu á þingsköpum sem hv. þm. og fyrrverandi forseti Alþingis hafði beitt sér fyrir og náð verulegum árangri í því að bæta starfsskilyrðin á þinginu og mikilvægt innlegg í umræðuna. Gríðarleg vakning hefur orðið á þeim stutta tíma sem ég hef verið í þinginu. Ég hef orðið var við það að menn krefjast þess sífellt meira og meira að þingið verði eflt og styrkt, það verði sjálfstæðara og óháðara framkvæmdarvaldinu og um leið hafa menn verið að berjast fyrir því að starfsskilyrði í þinginu verði bætt. Ég held að ástæða sé til að taka undir alla þessa þætti, þetta er allt saman mikilvægt og nauðsynlegt að vinna að því. Samtímis má þó segja að auðvitað verða menn að skoða leiðirnar hvernig þetta er best gert. Í þeim tillögum sem liggja fyrir á að fækka nefndum niður í sjö. Það er hugmyndin sem kemur fram í greinargerðinni, þ.e. að efla starf nefndanna, gera það skilvirkara og minnka árekstrana, sem er mjög mikilvægt. Nefndarfundir eru gjarnan settir á sama tíma og rekast því á. Einstakir nefndarmenn sem margir hverjir sitja í tveimur til þremur eða þremur til fjórum nefndum verða að velja á milli og kalla þá inn varamenn. Breytingin ætti að bæta skipulagið, það yrði auðveldara að koma á nefndarfundum og skipuleggja nefndavinnuna. Í greinargerðinni kemur líka fram að hægt sé að auka sérfræðiaðstoð og skerpa fókusinn á þeim málum sem verið er að vinna að. Ég ætla þó í byrjun að segja að ég sem nýr þingmaður fékk tækifæri til að starfa sem formaður í einni nefnd, félags- og tryggingamálanefnd, og sat jafnframt í menntamálanefnd og fjárlaganefnd. Ég verð að viðurkenna að það var ómetanlegt tækifæri til þess að kynnast einmitt mörgum málaflokkum í þinginu. Ég hafði getað séð fyrir mér að maður hefði setið í einni nefnd, t.d. menntamálanefnd eða einhverri slíkri, sem í sjálfu sér hefði skerpt fókusinn en það sem gæti gerst og er ákveðin hætta á þegar menn fækka nefndum og menn verða í sérhæfðari málaflokkum - að vísu eru þessar nefndir með býsna stór mál undir - verði þetta þannig að í svipaðri umfjöllun og er í dag verði menn sérfræðingar í ákveðnum málum, fjalli eingöngu um þau og greiði síðan atkvæði í öðrum málum eftir því sem talsmaður viðkomandi flokks segir eftir að hafa setið í nefndinni. Ég held að það sé mjög mikilvægt að menn hafi breiða skírskotun og hafi góða yfirsýn í nefndunum og í mörgum málaflokkum. Það er því ákveðinn galli þegar fækka á nefndum, þjappa málum saman og menn verða að fjalla um takmarkaðri málaflokka. Það hefur stundum borið við þegar verið er að gagnrýna þingið að menn hafi ekki þekkingu í hinu og þessu. Spurningin er þá ef maður situr uppi t.d. með allsherjarnefnd: Eiga þar eingöngu að vera lögfræðingar sem fjalla um málin? Verða þá sérhópar sem fjalla um dómsmálin og málin sem þar eru? Eiga kennarar fyrst og fremst að vera í menntamálanefnd? Að vísu er gerð tillaga um að þessar tvær nefndir verði sameinaðar og spurningin er þá hvort það sé lausn til að brjóta sig út úr þessu eða hvort þarna verði of ólíkum málaflokkum blandað saman. Ég tel að umræðan sé afar mikilvæg og ég held að tillögurnar séu mjög góðar í heildina en krefjast auðvitað mikillar umræðu áfram og þurfa að skoðast miklu betur. Við vitum hvert markmiðið er, við vitum í meginatriðum hverju við viljum ná fram sem breytingum og það verður að vera leiðarljósið í þeirri vinnu sem fram undan er. Ég geri ráð fyrir að forsætisnefnd taki málið til umræðu og velti vöngum yfir því með hvaða hætti slík tillaga geti best fengið framgang einmitt með tilliti til þess með hvaða hætti auðveldast er að reka þingið og þar vita fáir betur en hv. þm. Sturla Böðvarsson hvað er skilvirkast í vinnunni hérna. Mig langar aðeins að blanda mér í umræðu sem hefur komið fram hjá öðrum hv. þingmönnum sem hér hafa talað. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson talaði um meirihlutastjórnmálin, ég hef stundum kallað þetta átakastjórnmál, sem ég hef verið afar ósáttur við þegar þau koma inn í þingið. Mér finnst að menn hafi einmitt dottið í þá gryfju að keppast um að flytja mál til þess að geta merkt sér þau og hafa þá í sjálfu sér oft gleymt því að gæta þess að ná breiðari skírskotun og öflugri stuðningi. Síðan hafa menn gjarnan stillt þessu upp þannig að málið er flutt af minni hlutanum eða af stjórninni og skipað sér í flokka eftir því. Ég held að ef við hugsum til hagsmuna heildarinnar og til lengri tíma sé meginverkefni þingsins að leita að bestu lausnum, ég kalla þetta lausnastjórnmál, í staðinn fyrir meirihlutastjórnmál eða átakastjórnmál, þar sem við leggjum öll okkar af mörkum til að reyna að ná fram bestu lausn. Verði ágreiningur um þá lausn eða menn hafi skoðanir á ákveðnum þáttum skila þeir séráliti en allir leggi það til sem þeir kunna og geta til þess að vinna málinu sem bestan framgang. Ég get ekki verið sammála hv. þm. Pétri Blöndal um að það að semja lög eigi endilega að vera þingmanna. Aftur á móti get ég tekið undir að ég held að afar mikilvægt sé að eftir kosningar leggi menn inn í þingið strax hvaða mál þeir vilja að sé unnið að. Það sé síðan reynt í viðkomandi nefndum að forgangsraða því sem menn vilja láta vinna, semja þar þá þætti sem þeir vilja að komi fram með viðkomandi lögum, búa til umhverfi þess hverju menn vilja ná fram. Ég tel að engin vandkvæði séu á því að menn fái þá aðstoð við að semja lögin og vinna þau fyrir okkur því að það er ljóst að við verðum ekki öll sérfræðingar í því að semja textann sem slíkan. Í rauninni er þetta gert að hluta til svona núna og ég hef stundum furðað mig á þeirri gagnrýni að þingið sé áhrifalaust. Ef við tökum t.d. síðustu ríkisstjórn þá koma þar tveir stórir flokkar inn með öfluga málefnaskrá, leggja saman um að gera stjórnarsáttmála, síðan er farið í vinnu við að semja lagafrumvörp sem framfylgja þeim stjórnarsáttmála. Við getum tekið dæmi um mál sem voru lögð fram eins og verkefnaskrá eða tillögu í sambandi við málefni barna, við getum tekið dæmi um málefni innflytjenda eða barnaverndarmál. Þar eru settir inn málaflokkar, markmið sett fram og hverju við ætlum að ná fram. Þingið afgreiðir það og í framhaldi er farið í það að koma því í framkvæmd af þar til hæfum aðilum og í mörgum tilfellum er það fjöldi manna sem kemur að því, t.d. hagsmunasamtök. Það eru allt upp í 10–20 aðilar sem koma að hverju lagafrumvarpi og ég verð að segja það einlæglega að ég er ekki viss um að ég sé hæfari en þessi 10 manna hópur til þess að draga allt fram í málinu og búa til hvað besta mál. Eftir sem áður er ábyrgðin okkar þingmanna bæði að setja málið í gang og að taka síðan afstöðu til þess hver niðurstaðan verður í lokin. Þannig sé ég fyrir mér að vinnan verði frekar en að öll vinnan verði á höndum þingmanna jafnvel þó að þeir njóti aðstoðar. Það sérfræðingaveldi sem oft er í ráðuneytunum getur hæglega orðið eins í þinginu, þingmenn koma og fara. Það verði ákveðinn sérfræðingahópur sem er flinkur í því að semja lagafrumvörp og það hafi meiri áhrif en allt annað í sambandi við meðferð mála. Ég ætla ekki að lengja mál mitt, ég fagna því að þessar tillögur eru komnar fram. Ég tel mikilvægt að þær verði ræddar og hljóti umfjöllun bæði í allsherjarnefnd og að einhverju leyti hlýtur forsætisnefnd að skoða málið vegna þess að þetta varðar stjórn þingsins og það skiptir miklu máli að við vöndum okkur við slíkar breytingar. Við höfum verið að ræða ýmsa aðra hluti sem tengjast lýðræðisumræðunni. Komið hafa fram tillögur um stjórnlagaþing og þar er verið að ræða um stjórnarskrárbreytingar eins og þegar hafa komið fram í umræðunni. Ég held að mjög mikilvægt sé að við skoðum það og þar verði farið einmitt í gegnum þetta lýðræðisferli allt saman, áhrif almennings, gagnsæið í allri umfjöllun og eitt af því sem m.a. gæti styrkst við þá breytingu að fækka nefndum er sú tillaga sem kom fram á síðasta þingi, þ.e. að halda opna nefndarfundi þar sem útsendingar eru þar sem fólk á kost á að fylgjast með því hvað er að gerast í nefndum vegna þess að sjónvarpsskjáirnir eru á þingsalnum en ekki í nefndunum en þar er obbinn af umræðunni og langmestur tími er í vinnunni í nefndunum. Þess vegna er mjög gott mál að reyna að opna nefndarfundi og hleypa fólki að umræðunni þar og leyfa því að fylgjast með hvernig hún fer fram og auðvitað verður það auðveldara eftir því sem nefndirnar eru færri og sérhæfðari. Styrkjum lýðræðið, gagnsæið, réttlætið í allri umfjöllun og almannahagsmunina og reynum að auka upplýsingar til almennings. Með því held ég að við getum styrkt þingið og aukið tiltrú á þinginu sem er afar mikilvægt, og ég held að við deilum öll þeirri ósk sem hér höfum starfað.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu og málefnalega. Það er eitt atriði sem ég vildi gera athugasemd við eða tvö. Það er í fyrsta lagi að menn kynnast mörgum málaflokkum. Í sjálfu sér fækkar þeim ekki neitt. Það koma jafnmargir málaflokkar inn. Það heyra fleiri málaflokkar undir eina nefnd, til dæmis allsherjar- og menntamálanefnd eða efnahags- og viðskiptanefnd, heilbrigðis- og félagsmálanefnd. Þarna koma tveir málaflokkar saman þannig að þingmenn munu kynnast jafnmörgum málaflokkum eftir sem áður og það er mjög áhugavert eins og ég get alveg staðfest. Varðandi sérfræðingaveldi í ráðuneytunum. Ég sé fyrir mér að það yrði flutt inn til þingsins bara þannig en að þingmenn mundu ritstýra verkinu. Svo geta menn sett upp undirnefndir fyrir viðamikil mál, fengið inn hagsmunaaðila og einhverja nefndarmenn sem mundu vinna með nefndinni að því að búa til lagafrumvörp, en það yrði allt saman undir ritstjórn viðkomandi nefndar. Það er það sem skiptir verulega miklu máli meira en þegar - ég segi nú ekki kannski - ráðuneytin eru yfirleitt hlutlaus. Þegar einstaka stofnanir semja frumvörp vilja þær oft hafa eigin hagsmuni meira að leiðarljósi en endilega hagsmuni kjósenda eða borgaranna, en það er einmitt hagsmuna þeirra sem þingið á að gæta. Þess vegna held ég að öll lagasetningin mundi líta öðruvísi út ef þingnefndir hefðu forgöngu og frumkvæði að lagasetningunni.

Hæstv. forseti. Ég held að enginn ágreiningur sé á milli okkar hv. þm. Péturs H. Blöndals um þetta. Við erum að tala um sömu markmiðin en kannski örlítið ólíkar leiðir að hvað við teljum vera bestu lausn. Ég var að reyna að færa rök fyrir því að ég væri ekki alveg viss um að þetta sérfræðingaveldi, eins og ég kallaði það, það að flytja það inn í þingið í sjálfu sér breytti málinu. Það fer alltaf eftir því með hvaða hætti við vinnum úr hlutunum sjálfir, sem sagt þingmennirnir. Ég held því að við getum verið sammála um að það þarf að skoða þetta. Það er rétt að hjá hv. þingmanni að það er hægt að kynnast málaflokkum. Nefndirnar verða stærri. En eins og þetta er lagt upp, sem eðlilegt er, þá er reynt að sérhæfa þær líka svolítið við ákveðin mál þannig að það er ákveðin hætta á því að menn verði sérfræðingar í því og það verði skuggaráðuneyti þar sem stjórnað er meira og minna í gegnum það. Þessi hætta er nú þegar til staðar. Hér greiða auðvitað margir kannski atkvæði eftir því sem þeir hafa fengið að heyra frá sínum flokksmönnum varðandi hvað sé rétt og rangt. Meginmálið er þetta: Við erum að leita að betri leiðum. Það er hlutverkið og þess vegna er umræðan mjög mikilvæg og mjög góð og það innlegg sem hér kom með því frumvarpi sem hér er til umræðu.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þær móttökur sem frumvarpið hefur fengið og þær mikilvægu umræður sem hér hafa farið fram. Ég tel það mjög gott innlegg í þá vinnu sem hv. allsherjarnefnd þarf að inna af hendi við meðferð þessa máls. Ég tek undir það sem fram kom hjá þingmönnum að mjög mikilvægt er að allsherjarnefnd fari vel yfir málið og eðlilegt að forsætisnefndin fjalli um það með sínum hætti og færi upplýsingar inn til allsherjarnefndarinnar. Ég lít svo á að sú breyting sem frumvarpið gerir ráð fyrir sé mjög mikilvæg og ég undirstrika að ég tel að það sé algerlega nauðsynlegt að við tökum þetta mál til afgreiðslu hér núna til þess að nýtt þing geti strax miðað sig við þær breytingar sem við viljum að séu gerðar á nefndaskipan. Við höfum gert miklar breytingar á störfum þingsins í svo mörgu tilliti, ekki bara hvað varðar takmörkun á ræðutíma. Það hefur í raun ekki verið sett mjög mikil takmörkun á umræður hér vegna þess að í staðinn fyrir að takmarka ræðufjöldann er tímalengd hverrar ræðu takmörkuð hér í umræðum í þinginu í raun og veru ásamt síðan því að starfsaðstöðu þingmanna hefur verið gjörbreytt og hún bætt. Það er mjög mikilvægt að minna á það. Síðan undirstrika ég það sem hér hefur komið fram og ég nefndi sérstaklega, að eftirlitshlutverk er svo mikilvægt og það að fækka nefndunum, breikka svið hverrar nefndar, gefur þeim miklu öflugri viðspyrnu til þess að takast á við eftirlitshlutverkið og ég tala nú ekki um að halda opna fundi sem ég tel að eigi eftir að koma í ljós að sé ef til vill sú mikilvægasta af öllum breytingunum sem við höfum verið að gera hér á störfum þingsins, þ.e. að nefndirnar starfi fyrir opnum tjöldum gagnvart ákveðnum málum, ekki öllum málum heldur ákveðnum völdum málum, sem nefndirnar taka til við. Ég vona að þverpólitísk samstaða náist um þetta mál þó að bara þrír þingmenn flytji það. Ég vona að það megi ekki merkja það á máli hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar að hann ætli að leggjast gegn þessu frumvarpi vegna þess að Vinstri grænir eru ekki aðilar að málinu. Ég vona að ekki beri að skilja orða hans þannig. Sem betur fer tókst mjög víðtæk samstaða um breytingar á þingsköpunum og þrátt fyrir að hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs væru á móti því í grundvallaratriðum hafa þeir unnið mjög vel í samstarfi hér í þinginu á grundvelli þeirra breytinga sem voru gerðar. Hvað um það. Ég tel mjög mikilvægt að jafnmargir séu í öllum nefndunum og fjárlaganefndin hefur ekkert að gera með ellefu nefndarmenn. Ástæðan fyrir því að ellefu þingmenn eru í fjárlaganefndinni á sér þær skýringar að einn hv. þingmaður að mig minnir sem sætti sig ekki við að vera ekki í fjárlaganefndinni gerði kröfu til þess að komast í hana og það var látið undan þeim þrýstingi og það leiddi til þess að það þurfti að fjölga í nefndinni. Ég þekki þetta vegna þess að ég var í þinginu þegar þetta gerðist. Ég get rifjað það hér upp með öðrum hætti og utan þingsalarins þannig að allt á sínar skýringar. Ég tel að níu manna fjárlaganefnd yrði ekkert síður öflug til sóknar og varnar í ríkisfjármálunum og eftirliti með ríkisfjármálunum eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson nefndi réttilega. Fjárlaganefndin þarf að beina sjónum sínum að eftirlitshlutverkinu. Ég tek undir það að rammafjárlagagerðin er geysilega mikilvæg. Við eigum að færa fjárlagagerðina yfir í að afgreiða fjárlög í tveimur áföngum þannig að fyrst á vorþingi verði ramminn ákveðinn fyrir næsta ár á eftir og síðan er það á haustþinginu sem fjárlaganefndin og fagnefndirnar fjalla um það hvernig eigi að deila inn í rammana fjárlagaþáttunum öllum. Það er því mjög spennandi tími fram undan að mínu mati við að styrkja þingið og ég er mjög ánægður með þann mikla áhuga sem birtist hér í þinginu ekki síst og út um allar jarðir gagnvart því að styrkja stöðu þingsins og skerpa mörkin á milli framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins. Ég er sammála því sem hér hefur komið fram að ég tel að það eigi að skipta upp í nefndum og formennsku í nefndum og þar á meðal formennsku í forsætisnefnd þingsins á grundvelli kjörfylgis. Ég tel að það eigi að gera. Ég vona að á nýju þingi verði tekið á því. Með því er vilji kjósenda endurspeglaður í störfum þingsins. Þetta er alltaf mjög viðkvæmt og út af fyrir sig er ég ekki sammála því að það sé einhver ávísun á afl þingsins að hér fari að verða viðvarandi minnihlutastjórnir. Ég tel að það sé út af fyrir sig styrkleikamerki að það skapist meiri hluti á bak við ríkisstjórn. En það á ekki að þurfa að þýða að stjórnarandstaða sé algerlega sett til hliðar. Ég tek undir það að ofurvald meiri hluta hér í þinginu hefur oft verið misskilið af hálfu þeirra sem hafa haft meiri hluta. Auðvitað á stjórnarandstaðan að gegna sínu mikilvæga hlutverki og það hefur verið vilji minn hér í þinginu og á meðan ég var forseti þingsins þá lagði ég sérstaka áherslu á að styrkja stöðu stjórnarandstöðunnar. Hvernig gerði ég það? Jú, með því meðal annars að stjórnarandstöðuleiðtogarnir hefðu betri aðstöðu með því að hafa aðstoðarmenn og að þingmenn stjórnarandstöðunnar hefðu betri starfsaðstöðu með því að þeim væru skaffaðir fleiri starfsmenn til verka á nefndasviðinu og fleira mætti nefna. Hér í umræðunni hefur ýmislegt komið gagnlegt fram sem ég tel að við þurfum að huga að og allsherjarnefndin mun fara yfir og ég vænti þess og skora á hv. þingmenn sem fjalla um þetta í allsherjarnefndinni að fara vandlega yfir þessar tillögur. Ekkert er óbreytanlegt. Þess vegna erum við hér í þinginu að fjalla um hlutina, fara yfir tillögur og gera breytingar á þeim tillögum sem koma hér inn. Ég mun taka því fagnandi ef það finnast betri lausnir enda eru tillögur sem eru í frumvarpsformi afrakstur vinnu sem ég lét framkvæma í þinginu. En ég gerði alltaf ráð fyrir því að á þessu yrðu einhverjar breytingar gerðar. Ég skora hins vegar eindregið á hv. þingmenn að fjölga ekki nefndunum frá því sem hér er gerð tillaga um. Það mun verða stílbrot að mínu mati. Við eigum að finna aðrar lausnir. Svo er auðvitað alþjóðasamstarfið sem hér var nefnt sérstaklega. Það er kapítuli út af fyrir sig. Síðan tel ég að það þurfi að fjalla um það í þinginu hvernig og hvort ástæða sé til þess að setja á fót sérstaka eftirlitsnefnd eins og er sums staðar. Það tel ég að þurfi að skoða sérstaklega. Hvað það varðar að fækkun nefnda geti leitt til þrengra sjónarsviðs þá tel ég að svo eigi ekki að þurfa að verða auk þess sem mér finnst ekkert óeðlilegt að innan kjörtímabilsins skipti menn á milli nefnda og nýti þannig þekkingu sína úr starfi í einni nefnd yfir í starf í annarri. Það eru margar hliðar á þessu öllu saman. Ég held að aðalatriðið sé að verkin séu skilvirk og við sköpum betri aðstæður til þess að sinna löggjafarstarfinu hér og tek undir það sem kom fram hjá hv. þm. Pétri Blöndal að ég tel að á vettvangi þingnefndanna eigi að gera meira af því að vinna frumvörp. Mér finnst að ríkisstjórnir eigi að gera meira af því - til þess líka að flýta för mála í gengum þingið - að óska eftir því að þingnefndirnar taki tiltekin mál upp og þannig nýti ríkisstjórnirnar þekkinguna í þinginu, í þingnefndunum, í nefndasviðinu til þess að taka á ákveðnum mikilvægum málum. Þetta ætla ég, hæstv. forseti, að láta duga í þessari umræðu. Ég þakka viðtökurnar sem frumvarpið fær og vænti þess að hv. allsherjarnefnd fari vandlega yfir þetta og að við gerum þetta eins vel úr garði og nokkur kostur er.