Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti lítur svo á að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um.

Forseti vill tilkynna að að svo stöddu er ekki gert ráð fyrir atkvæðagreiðslum í dag en gert er ráð fyrir hlé á þingfundi milli klukkan 13 og 15 fyrir þingflokksfundi og nefndafundi.

Borist hafa bréf frá formanni þingflokks Pírata um að Andrés Ingi Jónsson og Björn Leví Gunnarsson geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag taka því sæti á Alþingi sem varamenn fyrir þá Lenya Rún Taha Karim, 1. varamaður flokksins í Reykv. n., og Gunnhildur Fríða Hallgrímsdóttir, 2. varamaður flokksins í Reykv. s., en 1. varamaður á lista hefur boðað forföll.



Kjörbréf Gunnhildar Fríðar Hallgrímsdóttur og Lenyu Rúnar Taha Karim hafa þegar verið rannsökuð og samþykkt en þær hafa ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.

Gunnhildur Fríða Hallgrímsdóttir og Lenya Rún Taha Karim hafa undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og eru boðnar velkomnar til starfa á Alþingi.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2022. Að álitinu stendur meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar; ég sem hér stend, Guðrún Hafsteinsdóttir, Ágúst Bjarni Garðarsson, Steinunn Þóra Árnadóttir, Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir og Diljá Mist Einarsdóttir. Ég vil þakka nefndinni fyrir gott og málefnalegt samstarf á meðan á umfjöllun hennar stóð. Líkt og fram kemur í nefndarálitinu fékk nefndin á sinn fund hina fjölmörgu hagaðila og sérfræðinga, bæði frá ráðuneytum sem og ýmsum hagsmunasamtökum. Mér telst til að nefndin hafi hitt um 40 manns og móttekið um 30 umsagnir. Það sem ég vil helst draga fram í frumvarpinu er eftirfarandi: Það er framlenging á átakinu Allir vinna, leiðrétting sóknargjalda til að tryggja starfsemi trúfélaga og hækkun frítekjumarks atvinnutekna eldri borgara. Mun ég koma að þessum breytingum síðar í mínu máli. Mestum tekjuauka skilar 2,5% hækkun krónutöluskatta og gjaldskráa í samræmi við verðlagsforsendur fjárlagafrumvarpsins, þ.e. hækkun á kolefnisgjaldi, olíugjaldi, almennu og sérstöku bensíngjaldi, almennu og sérstöku kílómetragjaldi, bifreiðagjaldi og gjaldi af áfengi og tóbaki. Þessi tekjuauki er áætlaður um 2,4 milljarðar. Ég mun nú fara yfir þær breytingartillögur sem nefndin gerir. Meiri hluti nefndarinnar gerir það að tillögu sinni að átakinu Allir vinna verði fram haldið á árinu 2022 en með breytingum þó þar sem dregið verði úr endurgreiðsluhluta virðisaukaskatts eftir því sem líður á árið þannig að eftir 31. ágúst verði endurgreiðsluhluti átaksins orðinn sá sami og hann var fyrir heimsfaraldur Covid. Með þessum hætti telur nefndin að hægt verði að milda þau áhrif sem lækkunin kemur til með að hafa á byggingariðnaðinn í landinu. Nefndin telur ekki tímabært að svo stöddu að fyrirkomulag endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna vinnu manna eins og það er útfært í ákvæði til bráðabirgða við lög um virðisaukaskatt verði með öllu fellt niður. Leggur nefndin því til að úrræðið verði framlengt til 31. ágúst árið 2022 að því er varðar endurgreiðslu til byggjenda vegna vinnu iðnaðar- og verkamanna sem unnin er á byggingarstað íbúðarhúsnæðis og við viðhald og endurbætur á íbúðarhúsnæði. Frá 1. september 2022 miðist endurgreiðslan við 60%. Aðrir liðir sem tilgreindir eru í ákvæðinu verði framlengdir til 30. júní árið 2022 en ívilnun vegna þeirra falli brott 1. júlí 2022, að öðru leyti en því að endurgreiðsla virðisaukaskatts vegna vinnu manna við bílaviðgerðir, bílamálningu eða bílaleiðréttingar falli niður 1. janúar 2022. Samkvæmt upplýsingum fjármálaráðuneytisins er áformað að ráðast í heildarendurskoðun á lögum um virðisaukaskatt á árinu 2022, þar með talið ákvæðum um virðisaukaskatt í byggingariðnaði og að fyrirkomulag skattskyldu í iðnaðinum verði skoðað heildstætt. Meiri hlutinn telur nauðsynlegt að í þeirri vinnu verði jafnframt mörkuð skýr stefna til framtíðar um fyrirkomulag endurgreiðslu virðisaukaskatts til einstaklinga vegna vinnu iðnaðar- og verkamanna vegna nýbygginga, endurbóta og viðhalds. Í 9. gr. frumvarpsins eru lagðar til hækkanir á bifreiðagjaldi um 2,5% vegna verðlagsbreytinga. Nefndin leggur til að fasti hluti bifreiðagjaldsins, lágmarksbifreiðagjald, hækki um 1.000 kr. til viðbótar við það sem lagt er til í frumvarpinu. Er það mat nefndarinnar að við stöndum frammi fyrir grundvallarbreytingum hvað varðar innheimtu af ökutækjum. Er þessi hækkun liður í því að bregðast við tekjuminnkun vegna minni sölu jarðefnaeldsneytis. Í 11. gr. frumvarpsins er lagt til að eftirlitsgjald sem lífeyrissjóðir greiða til Fjármálaeftirlitsins breytist. Eftirlitsgjaldið skiptist í tvennt, annars vegar fast gjald og hins vegar breytilegt gjald. Í 11. gr. frumvarpsins er m.a. lögð til breyting á eftirlitsgjaldi lífeyrissjóða þannig að þáttur fastagjalds í heildarálagningu lífeyrissjóða verði hækkaður úr 60 í 70%. Í umsögnum sem bárust nefndinni komu m.a. fram athugasemdir, sérstaklega frá minni sjóðum, varðandi það fyrirkomulag að svo stórum hluta gjaldsins sé skipt jafnt á sjóðina, enda feli fyrirkomulagið í sér að hlutfall fastagjaldsins af heildarálagningu er hærra hjá minni lífeyrissjóðum en þeim eignameiri. Nefndin telur að svo stöddu ekki forsendur fyrir því að þáttur fastagjalds í heildarálagningu lífeyrissjóða verði hækkaður með þeim hætti sem gert er ráð fyrir og leggur til breytingu þess efnis að hlutfall fastagjaldsins af heildarálagningu verði óbreytt eða 60%. Meiri hlutinn áréttar það sem fram kom í nefndaráliti meiri hluta þáverandi efnahags- og viðskiptanefndar við frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2021 um mikilvægi þess að fram fari endurskoðun á fyrirkomulagi eftirlitsgjalds með tilliti til þess að tryggja frekar jafnræði milli ólíkra lífeyrissjóða og sanngjarna skiptingu gjaldsins. Ekki er að sjá að sú endurskoðun hafi farið fram á árinu. Í 23. gr. frumvarpsins er lagt til að við lög um sóknargjöld bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða þess efnis að föst krónutala sóknargjalda verði 985 kr. á mánuði árið 2022 fyrir hvern einstakling 16 ára og eldri. Um er að ræða undanþágu frá meginreglu laganna að fjárhæð sóknargjalda breytist í samræmi við áætlaða breytingu á meðaltekjuskattsstofni einstaklinga 16 ára og eldri, sem og fjölgun einstaklinga. Nefndin bendir á að í greinargerð frumvarpsins virðist gæta misskilnings þar sem segir í greinargerð frumvarpsins að lagt sé til að föst krónutala hækki úr 980 kr. á mánuði samkvæmt gildandi lögum í 985 kr. eða um 0,5%. Samkvæmt ákvæði XIV til bráðabirgða við lögin nam sóknargjald 1.080 kr. á mánuði árið 2021. Er því lagt til í frumvarpinu að sóknargjöld lækki. Meiri hlutinn leggur til breytingu þess efnis að sóknargjöld verði 1.107 kr. á mánuði árið 2022 fyrir hvern einstakling 16 ára og eldri. Hækkunin nemi því 2,5% sem er í samræmi við verðbólgumarkmið Seðlabanka Íslands. Lög um tímabundnar greiðslur vegna launa einstaklinga sem sæta sóttkví samkvæmt fyrirmælum heilbrigðisyfirvalda án þess að vera sýktir, taka skv. 1. mgr. 1. gr. laganna til greiðslna til atvinnurekanda sem greitt hafa launamönnum sem sæta sóttkví laun á tímabilinu frá 1. febrúar 2020 til og með 31. desember 2021. Í minnisblaði félagsmálaráðuneytisins, dagsett 17. desember 2021, leggur ráðuneytið til að tímabilið sem lögin taka til verði framlengt til 31. desember 2022. Í því sambandi er bent á að alls óvíst er hversu lengi til viðbótar sóttkví verði beitt af hálfu heilbrigðisyfirvalda til þess að hefta útbreiðslu heimsfaraldurs kórónuveiru. Nefndin tekur undir tillögur ráðuneytisins og gerir þær að sínum. Félagsmálaráðuneytið lagði til að framlengja út næsta ár bráðabirgðaákvæði þannig að á árinu 2022 verði áfram miðað við að sá sem telst tryggður samkvæmt lögum um atvinnuleysistryggingar og hefur framfærsluskyldu gagnvart börnum yngri en 18 ára skuli eiga rétt á 6% af óskertum grunnatvinnuleysisbótum með hverju barni eigi hann einungis rétt til grunnatvinnuleysisbóta eða þegar að loknu tímabili tekjutengdra atvinnuleysisbóta. Nefndin tekur undir framangreinda tillögu ráðuneytisins og gerir hana að sinni. Meiri hlutinn leggur til í samráði við félagsmálaráðuneytið að skerðingarhlutfall örorkulífeyris, skv. 5. mgr. 18. gr. laga um almannatryggingar, lækki úr 25% í 11%. Í 3. kafla fyrrgreinds minnisblaðs félagsmálaráðuneytisins segir að samkvæmt frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2022 sé gert ráð fyrir að bætur örorkulífeyrisþega hækki um 5,6%. Sú breyting muni að óbreyttu leiða til þess að svokallað „fall á krónunni“ muni aukast, þannig að hækkun á tekjum lífeyrisþega um eina krónu geti leitt til þess að hann missi rétt til greiðslu örorkulífeyris og tengdra greiðslna. Breytingartillögunni er ætlað að stemma stigu við framangreindum vanda og fyrirbyggja að örorku- og endurhæfingalífeyrisþegar geti misst háar bótafjárhæðir við það eitt að tekjur þeirra hækki smávægilega. Nefndin leggur áherslu á að fundin verði lausn til framtíðar hvað þetta mál varðar. Nefndin leggur til, í samráði við félagsmálaráðuneytið, að sett verði sérstakt frítekjumark á atvinnutekjur einstaklinga sem fá greiddan hálfan ellilífeyri. Í 18. gr. frumvarpsins er lagt til að frítekjumark á atvinnutekjur þeirra sem fá greiddan fullan ellilífeyri verði hækkað úr 1.200.000 kr. á ári í 2.400.000 kr. Til að hálfur lífeyrir geti nýst sem skyldi er lagt til að samtímis verði lögfest sérstakt frítekjumark vegna atvinnutekna þeirra sem fá greiddan hálfan ellilífeyri sem nemi sömu fjárhæð. Að öðru leyti vísar meiri hlutinn til umfjöllunar í minnisblaði ráðuneytisins um málið og tekur undir þau sjónarmið sem þar koma fram. Lagt er til að ívilnanir vegna tengiltvinnbifreiða verði afnumdar og ræddi nefndin það út frá ýmsum sjónarhornum. Nefndin leggur áherslu á að reynt sé að hraða orkuskiptum bifreiða hér á landi sem frekast sé unnt. Á hitt vil ég þó benda að ýmis rök benda til þess að ekki sé tímabært að svo stöddu að afnema þær ívilnanir nú og því tel ég rétt að þau mál verði skoðuð betur með tilliti til þess hvernig við getum fjölgað hreinorkubifreiðum og fækkað bílum er ganga fyrir jarðefnaeldsneyti enda er það markmið okkar. Aðrar breytingar sem meiri hlutinn leggur til í nefndaráliti sínu eru tæknilegs eðlis og ekki ætlað að hafa efnisleg áhrif. Að þessu sögðu leggur meiri hluti nefndarinnar til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem lagðar eru til á sérstöku þingskjali og að málið gangi aftur til nefndar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni og formanni efnahags- og viðskiptanefndar fyrir gott samstarf í nefndinni. Ég kem hér upp vegna þess að mér finnst við aðeins þurfa að ræða um þau þungu viðvörunarorð sem bárust frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu gegn framlengingu Allir vinna-úrræðisins. Að mati ráðuneytisins er framlengingin til þess fallin að ýta undir þenslu. Hún raskar jafnræði milli atvinnugreina og grefur undan skilvirkni virðisaukaskattskerfisins. Hún kostar á áttunda milljarð króna á næsta ári og torveldar það verkefni að draga úr hallarekstri ríkissjóðs og halda aftur af verðbólgu. Svo bendir ráðuneytið líka á að ekki hafi verið sýnt fram á að úrræðið sporni gegn svartri atvinnustarfsemi eða stuðli að betri skattskilum. Það liggja ekki fyrir neinar greiningar á þessu. Svo mig langar bara að biðja hv. formann efnahags- og viðskiptanefndar um að útskýra að hvaða leyti meiri hluti nefndarinnar er ósammála þessum viðvörunarorðum, hvort skrifstofa skattamála í fjármálaráðuneytinu hafi rangt fyrir sér. Og svo vil ég líka spyrja hvers vegna meiri hluti nefndarinnar bregst ekki með neinum hætti við þessum ábendingum ráðuneytisins, hvers vegna meiri hluti nefndarinnar bregst ekki við þessum þungu og afgerandi viðvörunarorðum, af því við sjáum ekki oft svona lagað þar sem ráðuneyti er beinlínis að vara Alþingi við hagstjórnarmistökum. Hvers vegna er ekki einu sinni minnst á þessar viðvaranir í nefndaráliti meiri hlutans?

Ég þakka hv. þm. Jóhanni Páli fyrir fyrirspurnina. Allir vinna er verkefni sem verið hefur við lýði í mjög langan tíma í íslensku samfélagi. Það hefur skilað ávinningi í baráttunni gegn svartri atvinnustarfsemi. Það er enn slaki í byggingariðnaði á Íslandi, það er ljóst. Og þegar gefið hefur á bátinn í íslensku efnahagslífi hefur mannvirkjageirinn verið sá geiri sem hefur þurft að bera mjög þungar byrðar þar og hefur lent mjög harkalega í því. Við þekkjum það öll frá efnahagsáfallinu sem varð hér í kjölfar bankahrunsins að það högg sem byggingargeirinn fékk á sig var gríðarlegt og hefur hann varla borið sitt barr síðan. Átakið hefur skilað ávinningi í baráttunni gegn svartri atvinnustarfsemi og mig langar að fá að minnast á að í því samhengi benti Skúla Eggert Þórðarson, þáverandi ríkisskattstjóri, á að með því að gefa vinnuna ekki upp komi kaupandi sér hjá því að greiða virðisaukaskattinn og þá geti seljandi vinnunnar sloppið við að gefa söluna upp til tekjuskatts. Þannig að ég held að það sé óyggjandi að það sé ávinningur af því að þessi vinna sé gefin upp og sé uppi á borðum.

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að heyra þessi sjónarmið. Þau ganga auðvitað þvert á þær röksemdir sem koma fram hjá ráðuneytinu. Ráðuneytið færir rök fyrir sínu máli og vísar til gagna um stöðu byggingargeirans o.s.frv., en hér virðist meira talað út frá einhvers konar tilfinningu fyrir því hvernig hlutirnir séu. Ég vil líka minna á að áður en Allir vinna-úrræðið hófst þá var náttúrlega verið að greiða út 60% af virðisaukaskatti. Það hafa ekki komið fram neinar greiningar á því og það hefur ekki verið sýnt fram á það með neinum hætti að það að hækka þetta hlutfall upp í 100% muni einhverju þegar kemur að skattskilum. Það sem við vitum hins vegar er náttúrlega að þetta rýrir virðisaukaskattsstofninn um 7,2 milljarða, minnir mig. En að öðru og það eru forgangsaðgerðir ríkisstjórnarinnar í almannatryggingum, þ.e. hækkun frítekjumarks atvinnutekna hjá eldra fólki. Við í nefndinni fengum það staðfest þann 15. desember síðastliðinn að ábatinn af þessari aðgerð rynni til um 1.300 manns. Hann fer nær allur til tekjuhæsta fólksins og þar af fara 67% til karla og 33% til kvenna. Mér þætti fróðlegt að heyra frá hv. formanni nefndarinnar hvers vegna þetta er svona mikið forgangsmál, hvort henni finnist í alvörunni sanngjarnt að hafa frítekjumark atvinnutekna átta sinnum hærra en frítekjumark lífeyristekna hjá eldra fólki. Hvers vegna er ekki frekar farin sú leið, sem við vitum að dreifist miklu jafnar eftir kyni og eftir tekjum, eftir tekjutíundum, að hækka almenna frítekjumarkið? Hvers vegna er það ekki frekar gert?

Hv. þingmaður, ég þakka fyrir. Mig langar að koma aftur að átakinu Allir vinna þar sem hv. þingmaður talar um mikinn kostnað og mikil útgjöld. Við söknuðum þess í nefndinni að sjá ekki sömuleiðis frá ráðuneytinu, eða eingöngu, útreikninga á útgjaldahliðinni, eins og það komi ekkert inn til baka til ríkisins. Okkur hættir til að gleyma því að það að öll vinna sé gefin upp til skatts skilar sér auðvitað til ríkisins. Það er greitt útsvar, það kemur tekjuskattur, það eru tekjur á móti. Það er ósanngjarnt að horfa bara á annan öxulinn hér og sjá eingöngu útgjaldahliðina. Það koma vitaskuld tekjur þarna inn á móti. Hv. þingmaður talar um að þetta sé dýrt átak. Það er gríðarlega dýrt fyrir íslenska ríkið að ætla að hækka frítekjumarkið á alla. Það hleypur á fleiri milljörðum. Þannig að við höfum lagt á það áherslu að hækka frítekjumark á atvinnutekjur. Við þekkjum það líklega flest að aldurssamsetning þjóðarinnar er að breytast. Við viljum sjá að fólk sé virkt í sem lengstan tíma, hvort sem það eru karlar eða konur.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. formanni efnahags- og viðskiptanefndar framsöguna. En það eru þrjú atriði sem mig langar til að koma inn á. Það er í fyrsta lagi Allir vinna-verkefnið. Í öðru lagi er það það sem snýr að nýorkubílunum og í þriðja lagi það sem snýr að hækkuðu frítekjumarki lífeyrisþega. Mig langar fyrst til að spyrja hv. þingmann um atriði er varðar rafmagnsbíla, þ.e. skattlagningu. Ég held að hér sé verið að gera töluvert alvarleg mistök hvað það varðar að ýta áfram þeirri þróun sem verið hefur hér í því að fjölga nýorkubílum, að taka tengiltvinnbílana út úr þessari lausn, þessari nálgun. Þótt við horfðum bara á það með hvaða hætti þróun framleiðslu þessara bíla er og til sjónarmiða Bílgreinasambandsins, þá held ég að það væri skynsamlegt að viðhalda þessu a.m.k. í eitt og hálft til tvö ár til viðbótar. En ef við horfum á það hvernig skráningu þessara bíla er háttað þá eru þeir meira og minna, allir þessir 100% rafbílar, hér á suðvesturhorninu. Í póstnúmeri 101–230 eru rétt um 75% þessara bíla, sýnist mér. Það er samanlagt 71 slíkur bíll í gamla Norðurlandskjördæmi vestra. Það er mikill munur á höfuðborgarsvæðinu og landsbyggðinni hvað þetta varðar og í því ljósi, þótt ekki væri vegna annars, þætti mér skynsamlegt að viðhalda þessu enn um sinn. En spurningin til hv. formanns er: Telur formaðurinn skynsamlegt að endurskoða þetta milli 2. og 3. umr., því að hér er verið að skera á þetta frá og með næstu mánaðamótum, sem eru eftir nokkra daga?

Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Það kom fram í áliti nefndarinnar, í framsögu minni hér áðan, að ég tel rétt að við skoðum þær ívilnanir sem verið hafa til bifreiða, og þá til tengiltvinnbifreiða, metanbíla og rafmagnsbíla. Það er alveg skýrt markmið ríkisstjórnarinnar að Ísland verði kolefnishlutlaust árið 2040 og við munum að mestu vera laus við jarðefnaeldsneyti. Það er háleitt markmið sem við viljum og ætlum okkur að ná. Hvernig við ætlum síðan að gera það - það verður að vanda mjög vel til verka. Við þurfum að skoða það mjög gaumgæfilega hvaða aðferð er best í því sambandi. Uppi eru þau sjónarmið að ekki eigi að beita ívilnunum til tengiltvinnbifreiða þar sem þar með sé verið að niðurgreiða bensín og dísilbíla að hluta. Það er aftur á móti hægt að setja þrengri skorður á þær bifreiðar þannig að CO 2-gildi þeirra sem þær skila frá sér sé lægra. Þetta er ákveðið vandamál, sérstaklega þar sem við erum með gríðarlegan fjölda bílaleigubíla á Íslandi og það hefur reynst mjög erfitt að leigja hreina rafmagnsbíla. Ég hef áhyggjur af því að ef bílaleigurnar verða algerlega þannig meðan innviðirnir okkar eru ekki orðnir betri, þá verði það vandkvæðum bundið að dreifa ferðamönnum hringinn í kringum landið og þá fjær höfuðborgarsvæðinu, sem við viljum vitaskuld sjá.

Frú forseti. Ég þakka svarið. Mér þótti svarið alveg prýðilegt en það stangast á við allt sem stendur í nefndarálitinu og tillögu fjármálaráðuneytisins. Þannig að ég vona að hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar taki vel í breytingartillögu, sem mun væntanlega koma fram milli 2. og 3. umr., og færir þetta til betri vegar en nú er lagt upp með. En þá langar mig til þess að fara yfir í mál er snúa að Allir vinna. Lagt er til í nefndaráliti meiri hlutans að hluti lausnarinnar falli niður nú eftir nokkra daga, strax um áramót, viðbótarhluti sem settur var inn sem sneri að endurbótum og viðhaldi frístundahúsnæðis og vinnu manna vegna heimilisaðstoðar og reglulegrar umhirðu íbúðarhúsnæðis. Inni í þessu held ég hafi líka verið eitthvað sem sneri að sveitarfélögum, þ.e. húsnæði í eigu sveitarfélaga, að það falli niður 30. júní 2022. Og síðan lækki almenni hluti þessa úr 100% í 60%, 31. ágúst 2022. Er einhver skýring á bak við þennan flækjufót sem hér er verið að reyna að byggja inn í þetta, að vera með þrjár mismunandi dagsetningar? Og núna, þegar við horfum á að innleiddar hafa verið reglur sem gera það að verkum að fólk, sérstaklega á landsbyggðinni, gæti þurft að fara í meiri háttar aðgerð er snýr að skoðun bifreiða sinna og bílar kyrrsettir í meira mæli og annað þar fram eftir götunum, komu þau sjónarmið og þau vandamál eitthvað til umræðu hjá nefndinni varðandi það að framlengja það er snýr að endurgreiðslu viðhalds virðisauka vegna vinnu manna við bílaviðgerðir, málningu og réttingar? Þetta eru vandamál sem mér sýnist hafa orðið til algerlega við skrifborð bírókratanna hér heima og erlendis á undanförnum misserum.

Ég þakka hv. 8. þm. Norðvest. fyrir. Átakið Allir vinna var 60%, og var endurgreiðsluhlutinn hækkaður í 100% sem hluti af Covid-aðgerðum og til að bregðast við efnahagslegu áfalli sem varð vegna þess. Ráðuneytið lagði til að þetta átak myndi falla niður í 60% að öllu leyti um áramótin. Nefndin leggur til að milda með einhverjum hætti þá aðgerð, líka til þess að greinin geti þá aðlagað sig að því - það eru verkefni í gangi; það eru verkefni í gangi hjá sveitarfélögum, það eru verkefni í gangi víða hjá húsfélögum og annars staðar - þannig að þau verkefni geti klárast. Það varð niðurstaðan að endurgreiðsla vegna bifreiða falli með öllu niður um áramótin, enda hefur sú endurgreiðsla verið lægsti parturinn af þeim endurgreiðslum. Og svo verður öllu fram haldið 100% út júní, en þá, um þau mánaðamót, falla niður endurgreiðslur út af frístundahúsnæði og sveitarfélögum. Síðan verður allt komið niður í 60% aftur þann 1. september. Þetta var niðurstaða nefndarinnar til þess að milda áhrifin á iðnaðinn.

Virðulegi forseti. Ég flyt hér nefndarálit frá minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2022. Það er ánægjulegt að jafn ólíkir flokkar og Viðreisn, Flokkur fólksins, Píratar og Samfylkingin hafi getað sameinast hér um ákveðin grundvallarsjónarmið, bæði hvað varðar gagnrýni á fjárlagabandorm ríkisstjórnarinnar og um ákveðna sýn á það hvernig eigi að forgangsraða í ríkisfjármálum og skattamálum í þágu heildarhagsmuna. Lög um opinber fjármál leggja línurnar um það hvernig haga skuli fjárlagagerð og þar er gert ráð fyrir að fjármálaáætlun sé lögð fram að vori og umræður um áætlunargerð og stefnumótun í ríkisfjármálum fari þannig fram á fyrri helmingi árs. Þannig gæfist tími á haustþingi til ítarlegrar og vel ígrundaðrar vinnu við fjárlagafrumvarpið sjálft. Hugsunin var sem sagt að dreifa álaginu af meðferð fjárveitingavalds nokkuð jafnt yfir árið og stuðla þannig að vandaðri lagasetningu og ábyrgri stjórn opinberra fjármála. Eins og við vitum ákváðu stjórnarflokkarnir að halda alþingiskosningar að hausti. Hæstv. fjármálaráðherra rökstuddi þá ákvörðun í sjónvarpsviðtali á þann veg að hann vildi ekki gefa frá sér völd. Hann vildi halda þeim sem lengst. Það er hins vegar alveg ljóst að þessi tilhögun hefur unnið gegn því markmiði laga um opinber fjármál að meðferð fjárveitingavalds Alþingis dreifist jafnt og þétt yfir árið og nú erum við að súpa seyðið af því. Ef þingkosningar hefðu verið haldnar að vori hefði undirbúningur fjárlagafrumvarpsins staðið yfir síðasta sumar og vandlega undirbúið frumvarp ásamt tengdum málum getað legið fyrir strax við upphaf haustþings. Þess í stað var fjárlagafrumvarpið lagt fram 30. nóvember síðastliðinn eftir margra vikna rannsókn á kosningalagabrotum og eftir sögulegan seinagang við stjórnarmyndun. Í stað þess að fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar gæti fengið vandaða málsmeðferð hefur Alþingi þannig þurft að fjalla um málið undir alveg gríðarlegri tímapressu. Þessi stutti málsmeðferðartími þýðir að umsagnarfrestur hefur verið skemmri en eðlilegt getur talist. Það dregur úr möguleikum almennings, stofnana, samtaka, fyrirtækja og hagsmunaaðila til að koma athugasemdum á framfæri og þýðir líka að allar breytingartillögur eru unnar á handahlaupum. Líkurnar á mistökum margfaldast. Allt ber þetta vott um skeytingarleysi og vanvirðingu gagnvart hlutverki og ábyrgð Alþingis sem löggjafar- og fjárveitingavalds. Við í minni hlutanum erum a.m.k. sammála um að svona eigi ekki að gera hlutina. Ég vona að allir flokkar geti sameinast um að halda þingkosningar næst að vori frekar en hausti. Víkjum þá að efnisatriðum frumvarpsins. Við í minni hlutanum ákváðum að rýna fyrst og fremst þessar veigamestu breytingar sem boðaðar eru í fjárlagabandorminum. Sjónarmið okkar eru sett fram í þremur nokkuð ítarlegum köflum. Svo bætum við nokkrum atriðum við í lokin sem okkur fannst ekki hægt að láta hjá líða að fjalla stuttlega um. Byrjum á hinu nýja viðmiði við uppfærslu skattleysis- og þrepamarka. Þetta er eitt af nýmælum frumvarpsins, breyting sem felur í sér að hér eftir munu þrepa- og skattleysismörk tekjuskattskerfisins þróast í takt við samtölu verðbólgu sem mæld er með vísitölu neysluverðs og framleiðnivaxtar. Þarna er byggt á hugmyndum úr skýrslu sérfræðingahóps um endurskoðun tekjuskatts og bótakerfa frá 2009 en yfirlýst markmið breytinganna er að koma böndum á raunskattsskrið undanfarinna ára. Þetta raunskattsskrið sem þarna er viðurkennt felur í sér að skattbyrði hefur aukist sjálfkrafa og meira hjá tekjulægri hópum en þeim tekjuhærri vegna þess að þrepa- og skattleysismörk hafa ekki haldið í við launaþróun. Það er fagnaðarefni að fjármála- og efnahagsráðherra horfist í augu við þessa hækkun skattbyrðar sem hefur orðið á hans vakt. Það er enn meira fagnaðarefni að hæstv. ráðherra vilji bregðast við henni. Hér í frumvarpinu er farin leið sem felur í sér ákveðna vörn gegn því að launaþróun umfram langtímaframleiðslugetu hagkerfisins komi niður á tekjuöflun og sveiflujöfnunaráhrifum tekjuskattskerfisins til langs tíma. Þetta er góðra gjalda vert en við í minni hlutanum bendum þó á að í frumvarpinu er vikið frá tillögu sérfræðingahópsins sem ég nefndi áðan þegar kemur að vali á mælikvarða framleiðnivaxtar án þess að fram komi neitt voðalega sannfærandi rök fyrir því. Það er ekki að finna mikla greiningu á því eða það rökstutt sérstaklega hvers vegna þessi mælikvarði er valinn frekar en annar og hvers vegna litið er til þessa tiltekna tímabils frekar en einhvers annars tímabils, hvort sem það væri lengra eða styttra tímabil. Það truflar okkur líka að í greinargerð fjárlagabandormsins gætir ákveðinnar svartsýni um möguleika íslensks atvinnulífs til aukinnar framleiðni og bættrar nýtingar framleiðniþátta. Þetta kemur svolítið á óvart í ljósi orðræðu ráðherra um mikilvægi þess að hlaupa hraðar og vaxa út úr veiruástandinu, að við þurfum að treysta á þetta. Við verðum nefnilega að hafa í huga að framleiðniþróun er ekki einhver fasti heldur veltur hún m.a. á pólitískum ákvörðunum um fjárfestingarstig hins opinbera, um tæknivæðingu og hvort búin séu til skilyrði fyrir virka samkeppni og verðmætasköpun. Val á mælikvarða framleiðninnar má ekki verða tilviljunarkennt og það verður að vera gagnsæi um það á hvaða sjónarmiðum það val byggir. Það er líka mikilvægt að framleiðniaukningin sé ekki vanmetin af því að það kemur þá niður á launafólki þegar við erum komin með svona viðmið. Hér verður sérstaklega að líta til þess að þrepaskipting tekjuskattskerfisins og stígandinn í efri hluta tekjustigans í skattkerfinu er minni á Íslandi en víða í nágrannalöndunum þannig að skattskrið hefur af þeim sökum miklu meiri áhrif á tekjulægri hópa hér á landi en víða annars staðar. Við í minni hlutanum erum sammála um að fram þurfi að fara frekari greining á kostum og göllum þess að miða skattleysis- og þrepamörk við samtölu verðbólgu og framleiðniaukningar og bera það saman við kosti og galla þess að miða t.d. við launavísitölu eins og verkalýðshreyfingin hefur lengi kallað eftir. Þá vil ég ræða um almannatryggingar og frítekjumörkin þar. Samkvæmt forsendum fjárlaga munu greiðslur almannatrygginga hækka um 4,6% fyrir ellilífeyrisþega á næsta ári og 5,6% hjá örorkulífeyrisþegum. Það er ekki í takt við fyrirséðar taxtahækkanir, meðaltaxtahækkanir á almennum vinnumarkaði, sem þýðir að fjárlögin eru ávísun á áframhaldandi kjaragliðnun milli launa og lífeyris. Þetta er auðvitað bara pólitísk ákvörðun, höfum það í huga, það er ekki eitthvert náttúrulögmál að láta fólk sem reiðir sig á lífeyri sitja eftir. Sú ákvörðun er sérstaklega ámælisverð í ljósi þess að fjöldi lífeyrisþega býr við fátækt. Samkvæmt mælaborði Tryggingastofnunar þurfa um 14.000 lífeyrisþegar á Íslandi að draga fram lífið á minna en 300.000 kr. á mánuði fyrir skatt. 80% öryrkja eiga erfitt með að ná endum saman samkvæmt nýlegri skýrslu Vörðu – rannsóknastofnunar vinnumarkaðarins. Svo er ójöfnuður meðal eldri borgara meiri á Íslandi en meðal almennings. Þetta er öfugt við það sem við sjáum á flestum hinum Norðurlöndunum, t.d. í Noregi, Danmörku og Finnlandi. Nærtækasta leiðin til að sporna gegn þessum lágtekjuvanda eldra fólks og öryrkja er að hækka óskertan lífeyri en auk þess teljum við að draga verði úr tekjuskerðingum, þessum tekjutengdu skerðingum í almannatryggingakerfinu, og þá sérstaklega að sjá til þess að þær bíti ekki jafn snemma, jafn neðarlega í tekjustiganum og raun ber vitni. Það er algjört lykilatriði. Í þessum fjárlagabandormi sem við erum að ræða er lögð til sú eina breyting á skerðingarkerfi almannatrygginga eldra fólks að frítekjumark atvinnutekna sé tvöfaldað. Það hækki úr 100.000 kr. á mánuði í 200.000 kr. á mánuði. Það er athyglisvert að þetta er líka eina handfasta tillagan í almannatryggingamálunum, sérstaklega í almannatryggingum eldra fólks, sem við sjáum í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Þetta er sem sagt alger lykilaðgerð, forgangsaðgerð, ríkisstjórnarinnar í almannatryggingamálum. Okkur í minni hlutanum fannst því mikilvægt að fá fram upplýsingar um það hvernig ábatinn af þessari aðgerð dreifist, bæði eftir tekjutíundum og eftir kyni. Nefndin óskaði eftir minnisblaði um það og félagsmálaráðuneytið og Tryggingastofnun tóku saman þessar upplýsingar. Og hver er niðurstaðan? Hún kemur ekki endilega á óvart en það er samt svolítið sláandi að sjá þetta svona svart á hvítu. Aðgerðin gagnast 1.300 einstaklingum u.þ.b. eða um 3% aldraðra sem eru á skrá hjá TR. Þar af eru langflestir í efstu tekjutíundunum, sérstaklega tveimur efstu tekjutíundunum. 67% eru karlar, 33% eru konur. Það að styðja sérstaklega við þennan hóp um leið og kjaragliðnun launa og lífeyris heldur áfram og frítekjumark lífeyristekna hjá eldra fólki stendur í stað er forgangsröðun sem okkur í Samfylkingunni, Pírötum, Flokki fólksins og Viðreisn, okkur sem saman stöndum að þessu nefndaráliti, hugnast ekkert sérstaklega. Það er ekkert voðalega góð félagsmálapólitík að gera þetta að stóru forgangsmáli. Við verðum að skoða allar svona breytingar í samhengi við almannatryggingakerfið í heild og höfum í huga að með þessari breytingu, með hækkun á þessu frítekjumarki, verður komin upp sú staða eftir áramót að frítekjumark atvinnutekna hjá eldra fólki verður orðið átta sinnum hærra en almenna frítekjumarkið sem tekur til lífeyristekna. Það verður áfram bara 25.000 kr. á mánuði og eftir það byrja skerðingarnar að bíta. Við í minni hlutanum viljum af þessu tilefni minna á að lífeyristekjur eru ekkert annað en frestaðar atvinnutekjur fólks sem hefur greitt í lífeyrissjóði. Samkvæmt minnisblaði félagsmálaráðuneytisins er alveg ljóst að hvert lítið skref sem væri tekið til hækkunar hins almenna frítekjumarks myndi dreifast miklu jafnar, bæði eftir tekjutíundum og eftir kyni, en þessi hækkun sem stjórnarmeirihlutinn leggur áherslu á. Við tökum líka undir gagnrýni sem kemur fram í umsögn Landssamtaka lífeyrissjóða um frumvarpið. Þar er bent á að með þessari ólíku meðhöndlun tekna er sjóðfélögum í lífeyrissjóðum mismunað. Okkur finnst ámælisvert að í greinargerð fjárlagabandormsins eru engin rök færð fyrir því mikla misræmi sem er verið að búa til milli þessara hópa né er gerð minnsta tilraun til að slá einhverju mati á það hvaða áhrif þetta misræmi kann að hafa. Sú pólitíska ákvörðun að hækka aðeins frítekjumark atvinnutekna en láta hið almenna frítekjumark óhreyft bitnar sérstaklega á fólki sem hefur unnið erfiðisvinnu um ævina og þarf einfaldlega að setjast í helgan stein heilsu sinnar vegna, getur ekki unnið endalaust. Þessir hópar munu þurfa að þola harkalegri skerðingar og hærri jaðarskatta en fólk sem enn hefur starfsgetu. Svo finnst okkur kaldranalegt að í fjárlagabandorminum er aðeins gert ráð fyrir hækkun frítekjumarks hjá eldra fólki en ekki hjá öryrkjum. Rifjum aðeins upp hvað stendur í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Þar kemur fram að sérstaklega verði horft til þess að bæta möguleika örorkulífeyrisþega til virkni, menntunar og atvinnuþátttöku á eigin forsendum. Í spurningakönnun sem var gerð fyrir Öryrkjabandalagið kom fram að skerðingar í almannatryggingakerfinu eru ein helsta hindrunin í vegi aukinnar atvinnuþátttöku þessa hóps. Við vitum líka að frítekjumark atvinnutekna hjá öryrkjum hefur staðið í stað síðan 2009. Það væri vel yfir 200.000 kr. Ég held að það væri hátt í 250.000 kr. til 260.000 kr., ef það hefði fylgt verðlagi á þessum tíma. Þess vegna hljótum við að spyrja okkur hvernig stendur eiginlega á því að stjórnarmeirihlutinn vill ríghalda þessu frítekjumarki í 109.600 kr. á mánuði, halda því hátt í helmingi lægra en frítekjumarki atvinnutekna hjá eldra fólki. Það hafa engin skynsamleg rök verið færð fyrir því. Það eina sem við heyrum er alltaf sami söngurinn um heildarendurskoðun sem eigi að fara fram einhvern tímann í framtíðinni en hefur ósköp lítið spurst til. Þessi fyrirheit um einhverja heildarendurskoðun eru svo notuð sem afsökun fyrir því að neita fólki um kjarabót hér og nú. Þetta er alltaf sama sagan; neita fólki um möguleika til að sækja sér bjargir utan almannatryggingakerfisins. Er það t.d. í samræmi við sjálfstæðisstefnuna? Er það í samræmi við hugmyndafræði þeirra þriggja flokka sem standa að þessari ríkisstjórn, að refsa fólki fyrir að vinna? Við vorum að ræða Allir vinna áðan. Þá komu fram sjónarmið um að horfa þyrfti á heildarmyndina, að ekki mætti bara horfa á tekjurnar sem glötuðust. Hvernig væri að hugsa svolítið um málefni tekjulægsta fólksins, fólks sem getur ekki unnið, fólks sem er með skerta starfsgetu, hvernig væri það nú? Höfum það á hreinu að stefna ríkisstjórnarinnar felur í sér að öryrkjar í hlutastarfi á vinnumarkaði munu áfram þurfa að þola meira en 70% jaðarskattlagningu vegna samanlagðra tekjutenginga í almannatryggingakerfinu og skattlagningar, 70% jaðarskattur, 70% skattur af hverri viðbótarkrónu sem þeir vinna sér inn. Til samanburðar: Hver er jaðarskatturinn hjá okkur í þessum sal? 46,25%, er það ekki? Það er jaðarskattur okkar hátekjufólksins. Við í minni hlutanum gagnrýnum þetta harðlega. Okkur finnst þetta óboðleg framganga gagnvart hópi sem reiðir sig á almannatryggingakerfið. Okkur finnst það alger lágmarkskrafa að frítekjumark atvinnutekna hjá öryrkjum fylgi frítekjumarki atvinnutekna hjá eldra fólki og hækki upp í 200.000 kr. strax eftir áramót. Hvað kostar það? Það kostar einhvers staðar á bilinu 1–2 milljarða. Til samanburðar kostar framlenging Allir vinna 7,2 milljarða á næsta ári. Þetta er samhengi hlutanna sem við erum að tala um hér. Við höfum a.m.k. lagt fram breytingartillögu um þetta. Við skorum á þingmenn allra flokka að greiða atkvæði með þeirri breytingu, sama í hvaða flokki þingmenn eru, sameinumst bara um þetta. Ég ætla líka að fjalla aðeins um tekjugrunn ríkissjóðs almennt. Það hafa legið fyrir lengi mjög alvarlegir veikleikar í afkomu ríkisins og þeir voru ljósir áður en heimsfaraldurinn kom til sögunnar. Á þensluskeiðinu fyrir faraldurinn versnaði afkoma ríkissjóðs og hins opinbera. Hlutfall útgjalda af landsframleiðslu stóð í stað á sama tíma og hlutfall tekna lækkaði. Þetta er vandinn og þessari þróun verður að snúa við. Við þurfum að styrkja tekjuhlið ríkisins svo að ekki sé þetta hrópandi misræmi milli tekna og gjalda og sjá þannig til þess að sjálfbærni opinberra fjármála sé tryggð til langs tíma, til þess að tryggja jafnvægi í þjóðarbúskapnum. Nú er efnahagsstaðan þannig að framleiðsluslakinn í hagkerfinu er á útleið. Verðbólga er langt yfir marki og það getur orðið töluverð áskorun næstu mánuði að halda aftur af henni. Við sjáum að Seðlabanki Íslands kallar eftir því, í umsögn um frumvarp til fjárlaga, að sýnt verði sem allra mest aðhald í ríkisfjármálum. Slíkt geri peningastefnunni auðveldara fyrir og dragi úr þörf á skörpum vaxtahækkunum. Það er í því samhengi sem við í minni hlutanum finnum okkur knúin til að benda á að hvers kyns ákvarðanir um skattstyrki verða að byggjast á vel ígrunduðum og málefnalegum sjónarmiðum og þar verður að taka tillit til hagsveiflunnar og stöðu einstakra atvinnugreina. Þá erum við að byggja á gögnum um stöðu þessara greina, ekki bara því sem okkur finnst. Eins og skrifstofa skattamála í fjármála- og efnahagsráðuneytinu bendir á, í minnisblaði til efnahags- og viðskiptanefndar, uppfyllir framlenging á endurgreiðslu um 100% virðisaukaskatts af vinnu í byggingariðnaði ekki þetta próf á tímum þegar verðbólga er langt yfir verðbólgumarkmiði Seðlabankans, vaxtastig fer hækkandi og atvinnugreininni gengur bara þokkalega. Þá verður að líta til þess að virðisaukaskattskerfið er stærsti einstaki tekjustofn ríkissjóðs og brýnt að einstökum atvinnugreinum sé ekki ívilnað sérstaklega nema að því hnígi sterk rök. Við sjáum að í hvert skipti sem veittar eru svona undanþágur koma beiðnir um fleiri undanþágur; af hverju ekki þessi hópur líka, af hverju ekki þessi atvinnugrein, af hverju ekki þessi? Það er miklu betra að byggja bara á sterku almennu virðisaukaskattskerfi, vera ekki endalaust að hola það að innan, guð minn almáttugur. Um leið og halda þarf aftur af ómarkvissum og þensluhvetjandi útgjöldum er mikilvægt að aðhaldsstigið, sem Seðlabankinn er m.a. að kalla eftir, komi líka fram á tekjuhliðinni, að það sé ekki látið bitna á grunnþjónustu, opinberri fjárfestingu, enda hafa ríkisvaldið og hið opinbera mjög mikilvægu hlutverki að gegna í þeim stóru samfélagslegu áskorunum sem við stöndum frammi fyrir, hvort sem litið er til lýðfræðilegra breytinga, öldrunar þjóðarinnar eða til loftslagsmála, tæknivæðingarinnar. Við í minni hlutanum hvetjum til aukinnar tekjuöflunar og að horft verði sérstaklega til skattlagningar fjármagns, eigna og hæstu tekna auk sanngjarnra og skynsamlega útfærðra auðlindagjalda. Að sama skapi teljum við mjög mikilvægt að styrkja tekjustofna sveitarfélaga og höfum í huga að afkomuhorfur sveitarfélaga eru núna verri en þær voru þegar fjármálaáætlun var lögð fram. Hér má kannski skjóta því inn að í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar, ef ég man rétt, er sérstaklega minnst á að gistináttagjald eigi að renna til sveitarfélaga en nú er verið að fresta því að leggja gistináttagjald á nánast allt kjörtímabilið, þannig að það verður þá væntanlega á síðasta ári kjörtímabilsins sem þessi tekjustofn bætist við hjá sveitarfélögum. Þegar gerðar eru breytingar á lögum um umhverfis- og auðlindaskatta er mikilvægt að aðgerðir séu metnar bæði út frá áhrifum á losun gróðurhúsalofttegunda og áhrifum á mismunandi tekjuhópa. Í frumvarpinu sem hér er til umfjöllunar sæta hækkanir á kolefnisgjaldi og öðrum tengdum gjöldum einfaldri 2,5% hækkun í samræmi við forsendur fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2022. Í ljósi þess að verðbólga mælist miklu hærri felur þetta í raun í sér raunlækkun á kolefnisgjaldi og kann að draga úr áhrifamætti þess milli ára. Þetta sætir furðu eftir allar yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar um að sýndur verði aukinn metnaður í loftslagsmálum á þessu kjörtímabili. Hækkun kolefnisgjalda er nefnilega mjög áhrifarík leið til að sporna gegn losun. Grípa má til ýmissa aðgerða til að verja tekjulægri hópa fyrir áhrifum þess. Þá er kolefnisgjald sem grundvöllur fyrir styrktarkerfi nýsköpunar í mengandi atvinnugreinum tækifæri sem rétt væri að horfa til í auknum mæli. Við í minni hlutanum teljum mjög brýnt að langtímaáætlun liggi fyrir um það hvað ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir á Alþingi hyggist fyrir varðandi græna tekjuöflun og grænar ívilnanir. Munum að flokkurinn sem leiðir ríkisstjórnina og veitti umhverfis- og auðlindaráðuneytinu forystu á síðasta kjörtímabili hafði á stefnuskrá sinni nú í aðdraganda kosninga að hækka kolefnisgjaldið í áföngum. Hins vegar er enga framtíðarsýn um græna tekjuöflun að finna í frumvarpinu sem við erum að ræða og ekki heldur í stjórnarsáttmála, ekki heldur í greinargerð fjárlaga. Upplýsingar um raunverulegan árangur aðgerða og stefnumótun núverandi ríkisstjórnar til framtíðar eru óljósar og það gerir alla umræðu um einstakar aðgerðir ríkisstjórnarinnar mjög erfiða. Við vitum aldrei almennilega hver heildarhugsunin er þegar við erum að skoða hverja og eina breytingu. Við mælumst til þess að ráðin verði bót á þessu svo að við næstu umræðu um fjárlög og tengd mál verði umræðan á hærra plani. Að lokum viljum við koma eftirfarandi sjónarmiðum á framfæri: Í fyrsta lagi að Alþýðusamband Íslands hefur lýst því yfir að stuðningur stjórnvalda við húsnæðisöryggi og tilfærslukerfi launafólks muni ráða úrslitum í kröfum verkalýðshreyfingarinnar í aðdraganda kjarasamninga 2022 og 2023. Nærtæk leið til að leggja grunn að farsælli lendingu á vinnumarkaði væri að setja aukna fjármuni inn í barnabótakerfið og auka framboð á hagkvæmu íbúðarhúsnæði með hærri stofnframlögum ríkisins til almenna íbúðakerfisins. Hvorugt stendur til samkvæmt fjárlagafrumvarpi og fjárlagabandormi ríkisstjórnarinnar og enn bólar ekkert á því að loforð sem stjórnvöld gáfu þegar lífskjarasamningurinn var undirritaður, um aukin réttindi leigjenda og um aðgerðir gegn launaþjófnaði, verði efnd. Það er ekki gott veganesti inn í kjaraviðræður, það verður bara að segjast. Annað atriði sem við viljum minnast á er að í skýrslu sérfræðingahóps, um endurskoðun tekjuskatts og bótakerfa frá 2019, kemur fram að víðtækur misbrestur sé á því að reglur um reiknað endurgjald séu virtar. Ætla megi að raunverulegur hluti atvinnutekna sé ranglega talinn fram sem fjármagnstekjur á Íslandi og í núgildandi regluverki felist verulegur upplýsingavandi fyrir skattyfirvöld þegar kemur að því að ákvarða aðilum í eigin rekstri eðlileg laun. Við í minni hlutanum teljum ámælisvert að ekki hafi verið brugðist við þessum ábendingum, svo sem með lagabreytingum þar sem fjármagnstekjur eru skilgreindar á grundvelli eigna atvinnurekstursins og viðbúinni ávöxtun líkt og gert er víða á Norðurlöndunum. Hagdeild ASÍ bendir á það í nýlegri skýrslu, Skattar og ójöfnuður: réttlátara og skilvirkara skattkerfi, að með aðgerðum sem takmarka möguleika til tekjutilflutnings megi auka tekjur ríkissjóðs um 3–8 milljarða kr. á ári og að sú skattbyrði myndi einvörðungu leggjast á tekjuhæstu 10% skattgreiðenda. Við í minni hlutanum leggjumst líka gegn því að sóknargjöld séu hækkuð umfram þá fjárhæð sem við sjáum í frumvarpinu sjálfu. Það er okkar skoðun að ríkið eigi að hætta innheimtu sóknargjalda fyrr eða síðar fyrir trú- og lífsskoðunarfélög og að slík innheimta samræmist mjög illa nútímalegum hugmyndum um hlutverk ríkisins. Það er miklu réttara að trúfélög standi sjálf að þessari innheimtu. Nú sýnist mér ég vera búinn að fara efnislega yfir álitið okkar. Að því sögðu vil ég þakka nefndarmönnum, bæði nefndarmönnum meiri hlutans og minni hlutans, fyrir gott samstarf í nefndinni, góðar samverustundir. Það sem ég hef farið hér yfir eru þau grundvallarsjónarmið sem við í minni hlutanum höfum sameinast um. Þau byggja á þeim gildum sem við aðhyllumst. Við ætlumst ekki til þess að áherslur okkar flokka ráði för í þessum fjárlögum, það eru aðrir flokkar sem stjórna landinu. En við biðlum til þingmanna allra flokka að sameinast um það augljósa réttlætismál að frítekjumark atvinnutekna hjá öryrkjum fylgi frítekjumarki hjá eldra fólki núna um áramótin. Það er það minnsta sem við getum gert.

Virðulegur forseti. Háttvirtur þingheimur, bæði hér og heima. Ég heiti Tómas, kallaðar Tommi, og ég er eldri borgari. Ég vil nota tækifærið til að þakka síðasta ræðumanni fyrir skelegga ræðu. Mér dettur í hug orðatiltækið: Dropinn holar steininn. Inga Sæland og Guðmundur Ingi Kristinsson hafa allt undanfarið kjörtímabil barist fyrir hagsmunum þeirra sem minna mega sín og ég fagna því að fleiri skuli komnir í lið með okkur varðandi það. Ég vil bara í þessari stuttu andsvarsræðu minni benda á að við eldri borgarar erum 45.000 talsins og þar af eru 14.000, einn þriðji eldri borgara, sem þurfa að komast af með innan við 300.000 kr. á mánuði. Það eru þeir sem hefðu notið þess ef frítekjumark lífeyrisréttinda hefði verið hækkað. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta innlegg. Eins og ég fór yfir áðan þá er það einmitt þannig að hver lítil hækkun á almenna frítekjumarkinu myndi dreifast miklu jafnar og einmitt til þess fólks sem helst þarf á auknum stuðningi að halda, meðan hækkun frítekjumarks atvinnutekna dreifist fyrst og fremst til þeirra tekjuhæstu og til karlanna. Það er, eins og ég fór yfir hérna, ákveðinn ójafnaðarvandi meðal eldra fólks. Við þurfum að taka miklu betur utan um þessa tekjulægstu hópa en ríkisstjórnin er að fara akkúrat í hina áttina. Það er áhyggjuefni.

Virðulegi forseti. Mér láðist að geta þess áðan í þessari stuttu ræðu minni að síðast þegar ég kom í þennan ræðustól, á miðvikudaginn var, þá urðu mér á þau mistök að ég var í gallabuxum. Mér var bent á það góðfúslega að það tilheyrði ekki siðareglum Alþingis og ég biðst velvirðingar á því hér og nú og tilkynni það hér með að ég er kominn í ný föt.  
            

Virðulegur forseti. Ég má til með að koma hér upp til að hrósa minni hluta nefndarinnar enda hefur samstarfið við hann og við aðra nefndarmeðlimi verið til fyrirmyndar. Ég er auðvitað nýliði á þinginu og á kannski eftir að læra að vera bara fúl á móti. En það er jákvætt að sjá að með nýju fólki í stjórnarandstöðu virðist horfið frá þeirri ótrúlegu hugmynd að lausnin út úr veiruástandinu sé að fjölga opinberum starfsmönnum, heldur sé hvatt til þess að búin séu til skilyrði fyrir virka samkeppni og verðmætasköpun. Í áliti minni hlutans er þó auðvitað að finna kunnuglegan tón þar sem hvatt er til aukinnar skattlagningar, hvatt til aukinna álaga á fólk og fyrirtæki. Það breytist víst seint með nýjum mannafla. Álitið fer hins vegar svolítið út og suður þegar lýst er yfir áhyggjum af hækkun skattbyrði og mér fannst ég ekki geta greint annað en aðdáun hv. þm. Jóhanns Páls Jóhannsson á uppleggi og útleggingu frá hæstv. fjármálaráðherra þegar hann hvetur hann til dáða í þeim efnum. Að lokum má ég til með að nefna loftslagsmálin, líka til að hrósa en auðvitað er samt hvatt til aukinna álaga þar. Það kemur lítið á óvart. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Diljá Mist Einarsdóttur fyrir þetta innlegg. Hvað varðar fjölgun opinberra starfa sem lausn, eða kannski sem hluta af aðgerðum, til að koma okkur út úr kreppunni þá má ég til með að hrósa stjórnarmeirihlutanum á síðasta kjörtímabili fyrir að hafa skapað hátt í 1.000 opinber störf, að mér skilst, í gegnum ráðningarstyrki með almennum úrræðum þar sem farið var svolítið bakdyramegin að því. Það er bara þannig að sveitarfélög og hið opinbera báru hitann og þungann þarna. Það var gríðarlegur fjöldi opinberra starfa sem þarna skapaðist þannig að við getum þá kannski bara verið sammála um að það sé hið besta mál og að hið opinbera hafi mjög mikilvægu hlutverki að gegna og til þess þurfi m.a. að styrkja tekjugrunn ríkisins og gera það eftir öðrum leiðum en þeim sem fela í sér hækkandi skattbyrði á launafólk 

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að taka hrósið til baka en við erum þá kannski ekki alveg á sömu blaðsíðu hvað þetta varðar. En af því ég kom því ekki að áðan þá langar mig aðeins til að minnast á punkt minni hlutans varðandi stuðning stjórnvalda við húsnæðisöryggi og framlög sveitarfélaga í þeim efnum. Þá langaði mig að hvetja ykkur til dáða því að þar væri nærtækara að líta til stærsta sveitarfélags landsins, sem flokkur hv. þm. Jóhanns Páls stýrir, og Reykjavíkurborg léti af langvarandi lóðaúthlutunarskorti og -svelti og legði þannig sitt af mörkum. Þar er hvatningar þörf í stað þess að taka undir linnulausar kvartanir frá sveitarfélaginu með hæsta mögulega útsvar en minnstu mögulegu grunnþjónustuna. Þar væri e.t.v. tilefni fyrir hv. þingmann til að vanda um fyrir sínu fólki um aðhald.

Virðulegur forseti. Ég held að það sé fátt sem ég er jafn stoltur af eða er ánægðari með hjá mínum flokki en þá gríðarlegu uppbyggingu á félagslegu húsnæði sem hefur átt sér stað í Reykjavík á undanförnum árum undir forystu Dags B. Eggertssonar. Það sem helst vantar þar eru aukin stofnframlög inn í kerfið. Það hefur ekki staðið neitt sérstaklega á lóðaúthlutunum þar. Það er mýta sem hagsmunasamtök þreytast samt ekki á að halda á lofti. Við sjáum það bara í tölunum hvernig uppbygging félagslegs húsnæðis hefur svoleiðis rokið upp á höfuðborgarsvæðinu, sérstaklega í Reykjavík. Við þurfum að halda áfram á þeirri braut. Ég held að það fari vel á því að ríkisvaldinu yrði beitt af meiri krafti til að stuðla að sams konar uppbyggingu alls staðar á landinu, ekki bara með hlutdeildarlánum og einhverju svoleiðis heldur með sterku almennu íbúðakerfi sem felur þá í sér endurreisn verkamannabústaðakerfisins.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætisframsögu. Ég vil aðeins koma inn á sóknargjöldin. Af því að hv. þingmaður nefndi þau sérstaklega þá vil ég benda á að gerður var samningur milli ríkis og kirkju 1987 um að ríkið tæki að sér innheimtu þessara gjalda og það er nú einu sinni þannig að ríkið verður að standa við sína samninga. Auk þess þá er það nú stjórnarskrárvarið að ríkisvaldið eigi að styðja og vernda þjóðkirkjuna þannig að það er fullkomlega eðlilegt að ríkið standi straum af þessari innheimtu. Það er einnig mjög mikilvægt að hafa í huga það mikla sálgæslu-, mannúðar- og velferðarstarf sem þjóðkirkjan stendur fyrir um allt land. Sérstaklega skipta sóknargjöldin verulega miklu máli á landsbyggðinni. En mig langaði að spyrja hv. þingmann að einu atriði sem kom fram í ræðu hans varðandi kolefnisgjaldið: Er hann þeirrar skoðunar að það eigi að hækka gjaldið enn frekar? Hversu mikið sér hann fyrir sér að gjaldið ætti að hækka?

Virðulegur forseti. Það liggur fyrir, og ég held að æ fleiri séu að sameinast um það - OECD, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, hagfræðingar víða um heim - að þegar við búum í markaðshagkerfi þar sem byggt er á verði sem merki um það hvað hlutir kosta og við gefum verðið svona þokkalega frjálst, þá er kolefnisgjaldið einhver skilvirkasta mögulega aðgerðin til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Það er hins vegar mjög mikilvægt - og ég er ekki með einhverja töfratölu hérna, en samkvæmt þeim ábendingum sem komið hafa frá bæði Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og OECD þyrfti gjaldið að vera talsvert hærra á Íslandi ef það ætti að hafa þann áhrifamátt 

Forseti vill minna á tímamörk. Þegar andsvarstími er styttri en 1 mínúta er gott að miða við 1 mínútu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að leitast við að lækka þetta gjald. Ég hef alltaf sagt að það hafi hækkað allt of mikið. Í þetta skipti er einungis um verðlagshækkun að ræða, sem er þó það mikil að ég hefði viljað sjá að það stæði frekar í stað. En hefur hv. þingmaður kynnt sér skýrslu sem Hagfræðistofnun Háskóla Íslands gerði á síðasta ári um áhrif þessa gjalds, sérstaklega á landsbyggðina? Þar kemur fram að gjaldið bitnar sérstaklega á tekjulægra fólki og einnig landsbyggðinni. Þetta er mjög athyglisverð skýrsla sem hefur fengið allt of litla athygli að mínu mati. Mig langar að heyra viðbrögð hv. þingmanns hvað það varðar, hvernig hann lítur á þá skýrslu, hvort hann hafi kynnt sér hana og hvort það sé þá ekki í ljósi þess eðlilegt að við myndum reyna að stefna að því að lækka þetta gjald í áföngum? Það hefur auk þess ekki komið nægilega vel fram að mínu mati hvaða árangri þetta gjald skilar yfir höfuð þegar kemur að baráttunni við loftslagsmálin.

Virðulegur forseti. Rannsóknir sýna einmitt að gjaldið þarf að vera þokkalega hátt til þess að skila árangri, til að draga raunverulega úr losun, þannig að það kemur kannski ekki á óvart að gjaldið eins og það er núna hafi ekki skilað miklu. Ég hef ekki lesið þessa skýrslu sem hv. þingmaður vísar til en ég er sammála hv. þingmanni hvað það varðar að það má ekki verða þannig að græn skattheimta bíti sérstaklega tekjulægri hópa og íbúa í hinum dreifðu byggðum. Það þarf þá að grípa sérstaklega til mótvægisaðgerða, t.d. nota tekjurnar með einhverjum hætti til þess til að mynda að greiða það út, hvað heitir þetta, „carbon tax and dividend“. Þetta eru hugmyndir sem m.a. hefur verið fjallað um í skýrslu OECD, að skattleggja kolefnisnotkun en beina svo peningunum, eins og einhvers konar borgaralaunum, til tekjulægri hópa, jafnvel þá með svona tekjutengdu eingreiðslukerfi, einhverju því um líku.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsögu nefndarálits minni hlutans. Ég tek undir með þeim sem hér hafa talað úr efnahags- og viðskiptanefnd um að vinnan og samstarfið í nefndinni og umræðan þar hefur verið góð, þó svo að eðli máls samkvæmt séu skiptar skoðanir um ýmislegt. Það breytir því ekki að nefndarstarfið hefur verið gott. Hv. þingmaður bendir hér, undir liðnum önnur atriði í nefndaráliti sínu, á ýmislegt sem hann telur betur mega fara. Þá vil ég minna á að í þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar er frumvarp til starfskjaralaga og frumvarp til breytinga á lögum um gjaldþrotaskipti, þ.e. kennitöluflakk. Ég veit að það er ekki nákvæmlega það sem þingmaðurinn er að benda á hér en ég vil minna á að þessi mál eru hérna. En mig langar að spyrja hv. þingmann, af því að mér fannst mega skilja það á ræðu hans: Vill hann hafa samræmt eða eins kerfi þegar kemur að elli- og örorkulífeyrisþegum? 

Virðulegi forseti. Nei, mér finnst ekki sjálfsagt að kerfið utan um fólk með skerta starfsgetu og kerfið utan um eldra fólk séu endilega alveg eins. Það sem við höfum hins vegar lagt áherslu á í okkar nefndaráliti er að það fari ekki vel á því að meðhöndla lífeyristekjur, sem sagt frestaðar atvinnutekjur, og atvinnutekjur með jafn gríðarlega ólíkum hætti og er lagt upp með í fjárlagabandorminum. Auk þess sé það ákveðið réttlætismál að frítekjumark atvinnutekna hjá öryrkjum hækki nú loksins, en það hefur staðið í stað síðan 2009. Ég tel að það skjóti skökku við að frítekjumarkið hækki verulega hjá eldra fólki en standi áfram í stað hjá öryrkjum, sérstaklega þegar það liggja fyrir nákvæmar upplýsingar um það hvernig ábatinn dreifist með þessari hækkun.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og ég er ánægð með að heyra að þingmaðurinn telji ekki að það eigi að vera eins kerfi fyrir þessa hópa, enda eru þeir ólíkir um margt. Það kom fram í máli hv. þingmanns, eða mögulega andsvari hér fyrr í umræðunni, að ríkisstjórnin hafi farið í öfuga átt vegna lífeyrisþega. Ég verð að mótmæla því því að auðvitað voru gerðar hér á árinu 2016, ef ég man rétt, breytingar á á ellilífeyriskerfinu sem urðu til þess að bæta kjör allra ellilífeyrisþega þar sem bótaflokkar voru felldir saman. Þar með hvarf algerlega hin sérstaka framfærsluuppbót út úr kerfi ellilífeyrisþega. Svo á síðasta kjörtímabili var gerð sú breyting að tryggja þeim sem engin réttindi eiga í ellilífeyriskerfinu greiðslur, fólki sem var í rauninni upp á framfærslu sveitarfélaganna komið þar á undan. Mér finnst mikilvægt að þetta komi fram hérna í umræðunni. Svo er auðvitað gott og blessað að vilja halda áfram og gera frekari breytingar. En mér finnst mikilvægt að það komi fram hvaða breytingar hafi verið gerðar og taka það fram að þær hafi einmitt verið gerðar til þess að bæta kjör hinna verst settu 

Virðulegur forseti. Mér finnst athyglisvert að heyra hv. þingmann tala um breytingar sem voru gerðar 2016 og tala í raun svolítið eins og þær hafi verið gerðar af ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur. Ég vissi ekki að samruninn milli Vinstri grænna og Sjálfstæðisflokksins … 

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir breytingartillögu minni um tvö efnisatriði, annars vegar að hækka hlutfall bankaskattsins svokallaða aftur í það sem hann var fyrir tveimur árum og hins vegar að átakið Allir vinna verði framlengt út allt næsta ár. Ég ætla, með leyfi forseta, að byrja á að mæla hér fyrir tillögu um breytingu á lögum um sérstakan skatt á fjármálafyrirtæki sem felur í sér að bankaskattur verði aftur hækkaður í það sem hann var fyrir lækkun hans árið 2020. Með þessari breytingu myndi bankaskatturinn hækka úr 0,145% í 0,376%, sem er það sem hann var fyrir breytinguna á síðasta ári. Mig langar að vekja athygli á hversu lágar prósentutölur um er að ræða. Við erum að tala um tölur sem ná ekki einu sinn hálfu prósenti. Bankaskatturinn er núna minna en 0,2% og mun ekki einu sinni ná 0,4%, nái þessi tillaga fram að ganga. Getur sá sem mikið hefur í alvöru kvartað yfir skattahækkun sem nær ekki einu sinni hálfu prósenti? Það eru ýmis rök sem mæla með því að bankaskattur verði hækkaður aftur en fá sem mæla með því að þessi 61% lækkun fái að standa, og í raun ætti að hækka hann mun meira en hér er lagt til. Ein helstu rökin gegn hækkun bankaskatts eru að bankarnir muni velta þeim kostnaði út í samfélagið og yfir á neytendur í formi hærri vaxta. Þau rök eru lituð af meðvirkni og ótta og halda ekki vatni við nánari skoðun. Í fyrsta lagi er það staðreynd að lækkun bankaskatts hefur ekki haft nein áhrif á vaxtalækkanir bankanna. Vaxtalækkunarferli þeirra hófst í maí 2019, löngu áður en bankaskatturinn var lækkaður. Það var vegna vaxtalækkana Seðlabankans og lífskjarasamninganna sem bankarnir hófu, treglega þó, að lækka vexti sína. Í því samhengi er rétt að nefna að þrátt fyrir lífskjarasamninga og vaxtalækkanir Seðlabankans, ásamt 61% lækkun bankaskatts, hafa vaxtalækkanir þeirra ekki verið í neinu samræmi eða hlutfalli við lækkun stýrivaxta Seðlabankans. Lækkun bankaskattsins hefur því ekki skilað neinu nema minni tekjum í ríkissjóð sem hefur orðið af um 6 milljörðum vegna þessarar lækkunar. Það hlýtur að muna um minna. Þrátt fyrir lægri bankaskatt hafa vextir á þeim tíma verið allt að 250% hærri en þeir hefðu átt að vera, hefðu þeir lækkað í réttu hlutfalli við stýrivexti Seðlabankans. Þessa lækkun eiga neytendur enn inni hjá bönkunum, sem er gott að hafa í huga í þeim vaxtahækkunargír sem þeir eru í um þessar mundir. Í öðru lagi er það staðreynd að á undanförnu ári hafa bankarnir skilað methagnaði. Ekki methagnaði eftir mörg mögur ár. Nei, þvert á móti, eftir mörg feit og góð ár var methagnaður hjá þeim í miðjum alheimsfaraldri og alheimskreppu. Þeir eru því ekki á flæðiskeri staddir og ættu að geta lagt meira til samfélagsins en þeir gera án þess að muna mikið um það. Þessi hagnaður er heldur ekki til kominn vegna gríðarlegra klókinda bankamanna í fjármálum. Dæmin sem sanna að þeir séu vægast sagt mistækir eru nokkuð mörg, en þeir hafa hins vegar alveg einstakan aðgang að heimilum og fyrirtækjum landsins, ásamt því sem hver ríkisstjórnin á fætur annarri hefur bugtað sig og beygt fyrir þeim í fullkominni meðvirkni og eftirlitsstofnanir lítið haft sig í frammi. Það er kominn tími til að það breytist. Það er kominn tími til að við hér á Alþingi, sem höfum verið kjörin fyrir fólkið í landinu, til að gæta hagsmuna þess, förum að taka hagsmuni fólksins fram yfir hagsmuni bankanna. Bankaskatturinn mun ekki hafa nein áhrif á hækkun eða lækkun vaxta. Bankarnir munu hækka vexti, alveg sama hvað, sjái þeir minnsta tilefni til þess. Ekki út af hærri bankaskatti, heldur einfaldlega af því að þeir vita að þeir komast upp með það og enginn hefur nokkurn tíma krafið þá um að sýna einhverja smávægilega samfélagslega ábyrgð. Hvernig væri að fara að gera það? Ættum við ekki sem alþingismenn, svo ég tali nú ekki um ríkisstjórn Íslands, að gera kröfu til bankanna um að sýna samfélagslega ábyrgð á erfiðum tímum? Er ekki eitthvað að þegar ríkisstjórnin er svo meðvirk með bönkunum að hún lagar lög, eða bankaskatt í þessu tilfelli, að því hvernig bankarnir haga sér og koma fram, í stað þess að krefja þá um að bæta hátterni sitt? Er ábyrgðarleysi þeirra virkilega svo sjálfsagður hlutur að ríkið lagi sig að því í stað þess að krefja bankamenn um að sýna samfélagslega ábyrgð í verki gagnvart fólkinu í landinu, frekar en að blóðmjólka það? Skoðum nokkrar staðreyndir: Frá hruni hafa bankarnir hagnast um a.m.k. 960 milljarða. Sjálfsagt verður hagnaður þeirra kominn yfir 1.000 milljarða núna um áramótin eða snemma á næsta ári. Fyrir 900 milljarða hefði t.d. verið hægt að reisa 10–12 hátæknisjúkrahús. Frá því að bankarnir fengu nýjar kennitölur hefur hver einasti einstaklingur í 360.000 manna þjóðfélagi lagt 2,5 milljónir kr. í hagnað bankanna. Arion banki einn og sér greiddi hluthöfum sínum 88 milljarða í arð á þessu ári. Miðað við 360.000 Íslendinga eru það rúmlega 244.000 kr. á hvert einasta mannsbarn. Er virkilega hægt að halda því fram að þeir ráði ekki við bankaskatt upp á 0,376%? Hver er samfélagsleg ábyrgð banka? Bankar eiga að sjálfsögðu að bera samfélagslega ábyrgð en þeir sýna það ekki á nokkurn hátt í verki og þeir komast bara upp með það átölulaust, því að enginn virðist þora að hrófla við þeim á nokkurn hátt. Heimilin í landinu borga nærri 37% af tekjum sínum í beina skatta og ofan á það bætast svo óbeinir skattar, t.d. í formi virðisaukaskatts, og þau geta ekki talið fram kostnað á móti til að lækka skattbyrði sína. En fyrirtæki sem hagnast um tugmilljarða á tugmilljarða ofan á hverju einasta ári, og hafa greitt fjárfestum sínum tugi milljarða í arð bara á þessu ári, eiga ekki að þola að greiða skatt sem jafngildir innan við 17% af væntanlegum árshagnaði þeirra án þess að taka það út á viðskiptavinum sínum. Ég trúi því ekki að óreyndu að þingheimur falli fyrir slíku bulli. Með réttu ætti bankaskatturinn að vera mun hærri en hér er mælt fyrir, því að þarna, nákvæmlega þarna, eru fyrirtæki sem eru aflögufær framar öðrum. Hagnaður þeirra er frá fólkinu í landinu og á að skila sér aftur til þess. Það er til marks um ótrúlega meðvirkni með bönkunum og fjármálakerfinu að við skulum virkilega þurfa að ræða hvort bankarnir eigi að borga bankaskatt upp á 0,145% eða 0,376% og að við felum okkur á bak við ótta við viðbrögð þeirra og hefndaraðgerðir, verði ekki verið farið að vilja þeirra í einu og öllu. Við þurfum að stíga út úr meðvirkni okkar við bankana og Alþingi verður að hafa forgöngu um það. Að hækka bankaskattinn í það sem hann áður var væri gott fyrsta skref í þá átt. Fyrirtæki með tugmilljarða í hagnað á hverju ári eiga eins og aðrir, og í raun frekar en aðrir, að leggja sitt til samfélagsins. Svo er það eftirlitsstofnana að fylgjast með því að sá kostnaður verði ekki lagður á fyrirtækin eða heimilin í landinu, hvort sem er í formi vaxta eða annars kostnaðar. - Hættum þessari meðvirkni með fjármagnsöflunum. Þá er það átakið Allir vinna. Átakið Allir vinna var ein af Covid-aðgerðum ríkisstjórnarinnar og var því ætlað að örva hagkerfið með því að hvetja til aukinna umsvifa. Í aðgerðinni felst 100% endurgreiðsla virðisaukaskatts af þeirri starfsemi sem hún nær til. Úrræðið átti að gilda út árið 2021 en meiri hlutinn leggur nú til að það verði framlengt til loka ágúst á næsta ári hvað varðar íbúðarhúsnæði og til loka júní hvað varðar frístundahúsnæði og fleira, en falli niður strax um áramót vegna vinnu við bílaviðgerðir. Aftur á móti legg ég til að úrræðið Allir vinna verði látið gilda út allt næsta ár fyrir alla þessa starfsemi, enda er ávinningur af því mikill. Þá er ávallt best að framlengja úrræði sem þessi að öllu leyti í stað þess að framlengja þau að hluta, enda flækir það framkvæmdina töluvert, sérstaklega þegar breytingar eiga sér stað á reglum um virðisaukaskattsskil á miðju ári. Átakið Allir vinna, sem stóð yfir á árunum 2009–2015, hafði jákvæð áhrif á skattaskil í greininni og þar með tekjur ríkissjóðs samkvæmt umsögn Samtaka iðnaðarins. Þegar það var fellt niður fór að bera á auknu skattundanskoti í byggingariðnaði. Um átakið segir í minnisblaði Samtaka iðnaðarins, með leyfi forseta: „Átakið Allir vinna, sem stóð yfir á árunum 2009–2015, hafði þó jákvæð áhrif á skattaskil í greininni og þar með tekjur ríkissjóðs. Í þessu samhengi benti Skúli Eggert Þórðarson, þáverandi ríkisskattstjóri, á að með því að gefa vinnuna ekki upp komi kaupandinn sér hjá því að greiða 40% af virðisaukaskattinum. Þá geti seljandi vinnunnar sloppið við að gefa söluna upp til tekjuskatts. Í 100% endurgreiðslu sé hins vegar enginn ávinningur fyrir kaupanda að gefa ekki upp virðisaukaskatt. Þetta leiðir til þess að tekjuskattsskil greinarinnar ættu að aukast þegar endurgreiðslan er 100%. Í ársbyrjun 2015 lækkaði endurgreiðsla virðisaukaskatts vegna vinnu iðnaðarmanna úr 100% niður í 60%, en þá hafði Allir vinna-átakið verið frá árinu 2009. Ári seinna, þ.e. 2016, fór að bera á auknu skattundanskoti í byggingariðnaði þar sem umsóknum um endurgreiðslu fækkaði um heil 60% á sama tíma og umsvif í byggingariðnaði jukust. Í umræðum um skattaeftirlit og skattrannsóknir sem fram fóru á Alþingi 1. febrúar 2016 tók Bjarni Benediktsson fjármálaráðherra það fram að afleiðingar af niðurfellingu átaksins væru neikvæðar og virtust ekki hafa gefið góða raun. Gera má ráð fyrir sambærilegum áhrifum nú.“ Meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar leggur til að átakið verið framlengt að hluta. Strax 1. janúar falli úr gildi undanþága vegna bílaviðgerða, bílaréttinga og bílamálana, en það verði framlengt að öðru leyti til 31. ágúst þegar endurgreiðslan fellur niður í 60% í lok árs. Flokkur fólksins telur að átakið Allir vinna hafi skilað miklum árangri og að nú sé þörf á að nýta jákvæð áhrif þess til þess að vinna niður atvinnuleysi og draga úr skattasniðgöngu. Þá er ávallt best að framlengja úrræði sem þessi að öllu leyti í stað þess að framlengja þau að hluta. Og í morgun barst ákall til þingsins frá sveitarfélagi Skagafjarðar um að framlengja Allir vinna. Það er ljóst að verðbólga mun verða töluverð á næsta ári og því munu margar fjölskyldur sjá sig tilneyddar að draga saman seglin og minnka útgjöld. Það er því verulega hætt við að þá muni ýmsar framkvæmdir, oft nauðsynlegar, sitja á hakanum. Það má því gera ráð fyrir samdrætti hjá iðnaðarmönnum sem sinna viðhaldi verði ekkert að gert. Endurgreiðsla virðisaukaskatts allt árið myndi virka hvetjandi á heimili sem annars myndu jafnvel halda að sér höndum, auk þess að hamla því að fólk freistist til að kaupa svarta vinnu til að spara sér útgjöld. Framlenging Allir vinna mun koma bæði iðnaðarmönnum og einstaklingum til góða á tímum sem fyrirsjáanlegt er að verði mörgum erfiðir. Það er því nauðsynlegt að tryggja að úrræðið fái að standa út árið á meðan við vöxum út úr kreppunni. Þannig munu allir vinna, eins og alltaf var lagt upp með.

Frú forseti. Ég vil hér við 2. umr. koma inn á nokkur atriði. Ég vil annars vegar gagnrýna og hins vegar koma inn á atriði sem ég held að væri skynsamlegt að hv. efnahags- og viðskiptanefnd tæki sér stund til að skoða, sérstaklega milli 2. og 3. umr. Ég ætla að byrja á því sem snýr að ívilnunum vegna tengiltvinnbíla. Eins og fram hefur komið í umræðunni er horft til þess að þær ívilnanir falli niður, eins og ráð var fyrir gert við samþykkt sambærilegra laga fyrir ári síðan, annars vegar nú við áramót og hins vegar þegar 15.000 bíla marki hefur verið náð. Með því er ætlunin að hraða þeirri þróun að heimili landsins fari í 100% rafmagnsbíla í stað þess að nýta sér tengiltvinnbíla. Í þessu samhengi virðist að engu marki litið til þess að stórkostleg breyting hefur orðið á tengiltvinnbílum á undanförnum árum. Við erum nú í því sem er kallað þriðja kynslóð tengiltvinnbíla, þar sem algengt viðmið er um 80–90 km á rafmagnshleðslu hvað akstursgetu varðar. Það þýðir raunverulega að flestöll dagleg notkun bifreiða er á rafmagni fyrir þá sem það vilja og geta, en lengri túrar eru mögulegir á annaðhvort bensín- eða dísilhluta vélarinnar. Að stjórnvöld ætli að reyna að hraða þeirri þróun með þessari aðgerð mun hafa þau neikvæðu áhrif að líkur eru á að tengiltvinnbílar detti út úr jöfnunni. Tengiltvinnbílar hafa nefnilega þau jákvæðu áhrif til viðbótar við það augljósa, að nota rafmagn til að knýja bílinn áfram, að þeir venja fólk við notkun rafmagnsbíla, sem er þá vonandi næsta eða þarnæsta skref hjá hverri fjölskyldu. Fólk venst því að stinga bílnum í samband og allt verður þetta liðlegra, þetta hraðar uppbyggingu hleðslustöðva og þar fram eftir götunum við fjölbýlishús og einbýlishús. En ég er hræddur um að það hægi á þeim hluta ef við ýtum eingöngu 100% rafbílum inn með ívilnandi lausn. Mig langar í þessu samhengi að nefna gögn sem ég fékk frá Samgöngustofu á Þorláksmessu. Á þeim tíma voru skráðir 10.315 rafbílar landið um kring. Það er skemmst frá því að segja að þeir eru eiginlega allir hér í kringum höfuðborgina. Það er þannig að í öllu Norðvesturkjördæmi, öllu Norðausturkjördæmi og Suðurkjördæmi, að Reykjanesskaga undanskildum, eru samanlagt 17,7% þessara bifreiða. 82,3% eru í Reykjavík, kraganum og á Reykjanesskaga. Ég vil bara benda hv. þingmönnum á að það er ástæða fyrir því. Hún er sú að innviðirnir eru ekki með sama hætti víða úti um land. Hvað öryggi varðar vill fólk geta verið með tengiltvinnbíl þannig að það sé trygg orka á bifreið út frá bensín- eða dísilhluta vélar, eða bensín- eða dísilvél. Það er nokkuð sem verður ekki leyst á þeim dögum sem eru til ráðstöfunar fram að áramótum. Ég held að við ættum hreinlega, með því að samþykkja breytingartillögu, sem hugsanlega kann að koma fram milli 2. og 3. umr., að framlengja verkefnið eins og það liggur til eins árs til viðbótar við það sem nú er. Það er minna en Bílgreinasambandið hefur lagt til að sé sá tími sem sé í rauninni nauðsynlegur til þess að tækniþróun og kerfið verði tilbúið til að taka við auknum fjölda 100% rafbíla. Ég held að það sé líka sá tími sem sérstaklega landsbyggðin þarf til að tryggja að innviðir séu orðnir til staðar í þeim mæli sem nauðsynlegt er til að þetta sé raunhæft. Við megum ekki ganga fram með þeim hætti hvað þessar ívilnanir varðar að kippt sé úr sambandi lausninni sem er helst notuð á stærstum hluta landsins, ekki fjölmennasta hluta heldur stærstum hluta landsins. Það er einhver ástæða fyrir því að ekki eru nema 17,7% þessara bifreiða, 100% rafmagnsbifreiða, skráð alveg frá Akranesi um allt Vesturland, Vestfirði, Norðurland, Austfirði, Suðurland og alla leið á Selfoss - mig minnir að það hafi verið viðmiðið, að Selfoss og Vestmannaeyjar hafi verið innan talningarinnar hvað suðurhlutann varðar - 17,7%. Það er af því að 100% rafmagnslausnin er ekki nægjanlega trygg enn sem komið er. Það er alveg fráleitt í mínum huga að við ætlum að ganga þannig frá skattlagningu á innflutning þessara bifreiða þannig að landsbyggðin hljóti af því enn eitt höggið hvað varðar heildargjaldtöku af umferð, og er nú nóg fyrir. En bara til ítrekunar, 82,3% rafmagnsbíla, eins og staðan var á Þorláksmessu, eru í Reykjavík, Kraganum og á Reykjanesskaga. Ég held að þetta tiltekna atriði hafi ekki komið til neinnar skoðunar innan nefndarinnar. Ég vil beina því til formanns hv. efnahags- og viðskiptanefndar, ef hv. formaður heyrir til mín, að skoða þetta atriði sérstaklega því að það skiptir máli. Tekið er fram í áliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar, með leyfi forseta, að „mikilvægt sé að beina áherslum í orkuskiptum að fjölgun hreinna raforkubifreiða og uppbyggingu innviða vegna þeirra“. Gerum það, gerum þá bara það. Við erum ekki að gera það með þeirri reglubreytingu sem hér liggur fyrir, alls ekki. Svo segir hér, með leyfi forseta, í nefndaráliti fulltrúa meiri hluta í efnahags- og viðskiptanefnd: „Að auki bendir meiri hlutinn á að gildandi ívilnunarkerfi hefur verið heimilað af hálfu Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA), breytingar á ákvæðinu krefðust því frekara samráðs við stofnunina.“ Eigið þið þá bara það samstarf. Þetta getur ekki verið alvöruvandamál. Það er fullt ráðuneyti af fólki sem getur tekið þetta verkefni að sér. Það getur ekki verið vandamál við það að framlengja svona skynsamlega aðgerð, skynsamlega nálgun, að þurfa að tala við einhverja kontórista hjá eftirlitsstofnun EFTA. Það verður bara að gera það. Þetta er það sem ég vildi segja um tengiltvinnbíla og ívilnanir þeim tengdar á þessum tímapunkti. Næst langar mig til að fara yfir í verkefnið Allir vinna. Það velkist enginn í vafa um það, þegar umsagnir eru skoðaðar, ef við horfum sérstaklega til umsagnar Samtaka iðnaðarins, sem eru þau samtök sem best þekkja til stöðu á markaði í þeim verkefnum sem njóta ívilnana vegna verkefnisins Allir vinna, fyrir utan auðvitað öll heimili og sveitarfélög landsins, samkvæmt reglunum eins og þær eru núna, að það er einhver hringlanda- og ruglandaháttur í þessu. Það eru komnar þrjár dagsetningar innan ársins þar sem hluti ívilnananna fellur niður að hluta eða öllu leyti. Rökin eru sennilega þau að þetta eigi að gefa fólki og fyrirtækjum tækifæri til að bregðast við. Það er nú bara þannig að meira og minna allar ákvarðanir í mannvirkjageiranum taka langan tíma. Sveitarfélög hrista ekki fram úr erminni ýmsar framkvæmdir bara þannig að þær klárist fyrir þá dagsetningu sem hv. efnahags- og viðskiptanefnd dettur til hugar, eins og t.d. hér 1. september 2022, 31. ágúst 2022, 1. janúar 2022. Það er stutt í 1. janúar. Menn gera ekki mikið á þeim virku dögum sem eru þar til sá hluti fellur úr gildi. Auðvitað á bara að framlengja þetta út árið, taka árið 2022 í það að skoða virðisaukaskattsskyldu og gjaldheimtu af mannvirkjageiranum í heild sinni, eins og er beinlínis sagt að sé planið hjá hæstv. fjármálaráðherra, eins og segir hér í nefndarálitinu, þótt ég finni það ekki í fljótu bragði. Þar kemur fram að uppi séu sérstök áform um að endurskoða virðisaukaskattskerfið hvað mannvirki varðar á árinu 2022. Væri ekki skynsamlegt að klára það? Ég held að það væri miklu skynsamlegra en að vera hér með frumvarp sem hefur þrjá lúkningardaga hvað varðar hluta ívilnunar eða alla ívilnun innan ársins. Þetta er allt alveg óskaplega ruglingslegt og fullkomlega óþarft. Ég er ekki búinn að sjá breytingartillögu fulltrúa sem hv. þm. Flokks fólksins nefndi í ræðu sinni hér rétt áðan varðandi það að framlengja þessar ívilnanir út árið 2022, en ef þær eru eins og mér heyrðist þeim vera lýst, mun Miðflokkurinn styðja þær breytingartillögur fulltrúa Flokks fólksins í efnahags- og viðskiptanefnd. Næst langar mig að koma inn á atriði sem snýr að frítekjumarki vegna atvinnutekna þeirra sem fá greiddan ellilífeyri. Hér er lagt til að frítekjumarkið fari úr 1.200.000 kr. á ári upp í 2,4 milljónir kr., hækki sem sagt um 100%. Það er ágætt skref og nauðsynlegt en allt of lítið eða þau þyrftu að vera fleiri. Ég átti orðastað við hæstv. fjármálaráðherra þegar ráðherrann mælti fyrir þessu frumvarpi og spurði hvort eitthvert mat hefði verið lagt á þær tekjur sem sköpuðust hjá ríkissjóði við þessar breytingar, þ.e. að ýta undir atvinnuþátttöku þeirra sem njóta ellilífeyris. Svarið kom mér nokkuð á óvart en hefði kannski ekki átt að gera það, en það hafði ekki verið lagt neitt mat á það. Það er bara lagt mat á reiknuð útgjöld, útgjöld sem eru leidd út samkvæmt lögum um opinber fjármál, en lög um opinber fjármál eru þeim annmarka háð hvað þetta atriði varðar að þar er bara skoðuð önnur hlið peningsins. Þar er einvörðungu horft til útgjalda ríkissjóðs, sem eru að mörgu leyti reikningsleg, en það er ekki horft á tekjuaukann sem af þessu hlýst. Það er bara litið þannig á að þeir sem fara og afla sér tekna með atvinnuþátttöku stingi þessu öllu undir koddann, það verði engar afleiddar aðgerðir eða ákvarðanir út frá auknum ráðstöfunartekjum. Það er auðvitað fullkomin della og ef það er skákað í því skjóli að lög um opinber fjármál uppáleggi mönnum að reikna þetta með þessum hætti þá þarf að breyta lögum um opinber fjármál því að þetta er auðvitað bara vitleysa. Það að taka ekki tillit til þessara þátta, til afleiddu áhrifanna, tekjuauka ríkissjóðs vegna breytinga sem þessara, skekkir alla myndina og orsakar það að við þingmenn tökum verri ákvarðanir en annars væri. Ég gat ekki heyrt að í efnahags- og viðskiptanefnd hefði þetta verið skoðað að neinu marki, kannski eðlilega ekki á meðan fjármálaráðuneytið og hæstv. fjármálaráðherra telja ekki ástæðu til að taka tillit til þessara afleiddu áhrifa. Þetta sjáum við svo oft í umræðu um frumvörp hér í þinginu. Það er ekki tekið tillit til afleiddra áhrifa lagasetningar og ég ítreka að ef það er staðan, að við lítum fram hjá afleiddum áhrifum vegna þess að lög um opinber fjármál leggja okkur málin þannig upp í hendur, þá verðum við að breyta lögunum eða setja inn sérstakan kafla þar sem mál sem þessi eru rýnd og kafað ofan í þau og þau greind utan þess ramma sem lög um opinber fjármál skammta okkur, ef ekki er vilji til að breyta þeim lögum. Virðulegur forseti. Þetta er nú það sem ég vildi fá að koma inn á í þessari ræðu. Ég vil bara rifja upp í lokin að ég held að við séum að gera mistök hvað það varðar að afnema heimild til skattaívilnana tengiltvinnbifreiða. Ég bið hv. efnahags- og viðskiptanefnd að skoða það einu sinni til milli 2. og 3. umr., það væri einnar messu virði þótt ekki væri nema bara fyrir landsbyggðarhallann í málinu eins og það liggur fyrir núna, þar sem hér um bil allir 100% rafbílar eru hér á suðvesturhorninu. Þetta er að gerast og ég vil í samhengi við þetta líka minnast á það sem snýr að Allir vinna. Það að fella niður að fullu strax nú um áramót endurgreiðslu vegna viðhalds og vinnu við bifreiðar er að gerast á sama tíma og með einhverjum furðulegum hætti, einhverri hræðslu við að innleiða með skynsamlegum hætti reglur sem koma frá Brussel. Þá er staðan orðin þannig að menn horfa til þess að það verði miklu meira magn bifreiða kyrrsett fullkomlega að óþörfu út af atriðum sem hafa ekkert með öryggi bifreiðar að gera, miklu hærra hlutfall bifreiða verði kyrrsett á skoðunarstað hér eftir en hingað til. Á sama tíma telur þessi ríkisstjórn skynsamlegt að fella niður þessa ívilnun. Þetta hefur væntanlega verið talið til skattastyrkja, þess furðulega hugtaks sem fengið hefur sjálfstætt líf í fjárlögum á grundvelli laga um opinber fjármál þar sem hugtakið þýðir allt annað en það er notað um í dag. Ég vil beina því til hv. efnahags- og viðskiptanefndar, og sérstaklega meiri hlutans þar, að skoða það með opnum augum að nálgast þetta með skynsamlegri hætti en gert er í því nefndaráliti sem hér liggur fyrir, enda þóttu mér svör hv. þm. Guðrúnar Hafsteinsdóttur miklu betri en framsagan þar sem hv. þingmaður fór yfir nefndarálit meiri hluta. Svör hv. þingmanns sýndu miklu meiri skilning á málinu en nefndarálitið. Ég vona því að það sé einhver vilji til þess að skoða þessi þrjú mál sem ég nefni hér sérstaklega og vil ég nefna að við fulltrúar Miðflokksins munum leggja fram breytingartillögur er þessi atriði varðar ef ekki er vilji til að koma neitt til móts við þau sjónarmið sem hér eru sett fram.

Forseti. Við lestur frumvarpsins getur verið auðvelt að gleyma stóru myndinni þegar kafað er ofan í einstakar krónutölubreytingar, prósentur og vísitölur, umfjöllun um gistináttagjaldið, sóknargjöldin eða gjaldhlutfall af álagningarstofni. Það er hætta á því að við í þessum sal sjáum ekki skóginn fyrir trjánum þegar við kryfjum einstaka liði frumvarpsins, skiptumst á skoðunum um tilteknar breytingar eða samþykkjum eina prósentu fram yfir aðra. Í öllu talnaflóðinu sem flæðir um allar koppagrundir megum við ekki gleyma því sem þetta allt saman snýst um; fólk, venjulega Íslendinga sem þessar breytingar hafa bein áhrif á. Ákvarðanir sem við tökum hér á næstu dögum og samþykkjum fyrir áramót munu snerta almenning og veski fólks. Það er í okkar höndum að hafa áhrif á það sem annað fólk hefur á milli sinna handa. Okkur ber því skylda til að taka vinnu okkar við þetta frumvarp, rétt eins og önnur mál þar sem við vílum og dílum með afkomu fólks utan þessara veggja, af mikilli alvöru. Umræðan um fjármögnun hins opinbera er þó meira en bara karp um krónur og aura. Við stöndum nefnilega líka frammi fyrir stórum siðferðislegum spurningum um í hvaða vasa skuli sækja þessar sömu krónur og aura. Telja þingmenn til að mynda réttlætanlegt að opinberar stofnanir þurfa að reiða sig á neyð fólks til að fjármagna sig? Viljum við að starfsemi stofnana standi og falli með því hversu mikið fé þeim tekst að sækja í vasa veiks fólks? Telja þingmenn það vera eðlilegt fyrirkomulag í opinberum rekstri? Svarið virðist vera já, því að þetta er nákvæmlega það sem við erum að gera. Þingmenn hafa nefnilega búið svo um hnútana að æðsta menntastofnun Íslands, vagga þekkingar, vísinda og upplýstrar umræðu í íslensku samfélagi, getur ekki þrifist án þess að fjármagna sig með rekstri spilakassa. Í stað þess að fjármagna Háskóla Íslands með almennri skattheimtu þar sem byrðunum er deilt með eðlilegri hætti vilja stjórnvöld heldur leggja byrðarnar á þau sem síst standa undir henni, fólk með spilafíkn sem seint mun teljast breiðustu bökin í íslensku samfélagi. Happdrættisfé sem spilakassar í eigu Happdrættis Háskóla Íslands skila er notað til að fjármagna byggingar, viðhald og tækjakaup háskólans. Þetta fé skiptir háskólann svo miklu máli að stjórnarformaður Happdrættis Háskóla Íslands telur að fjármögnunargrunnur skólans myndi einfaldlega hrynja ef hann hefði ekki spilakassana. En það gerir rekstur spilakassa samt ekki siðferðislega réttlætanlegan eins og almenningur er fullmeðvitaður um. Könnun Gallups, sem var gerð í maí 2020, sýnir að 86% íslensku þjóðarinnar vilja að spilakössum verði lokað til frambúðar. Háskóli Íslands er ekki að reka spilakassa í skjóli þjóðarsáttar heldur í skugga vanfjármögnunar. Þessu leyfa stjórnvöld að viðgangast þrátt fyrir að sama vísindasamfélag og nýtur góðs af þessu fyrirkomulagi viti mætavel hvaða afleiðingar spilafíkn hefur á þau sem setjast við spilakassann og aðstandendur þeirra. Viljinn til að bæta úr þessu er lítill sem enginn. Ég skil ekki hvernig það er siðferðislega réttlætanlegt að æðsta menntastofnun Íslands þurfi að reiða sig á fjármagn frá rekstri spilakassa en vandamálið liggur því miður hjá Alþingi. Kjarni málsins er einfaldlega sá að háskólinn þarf á fjármagni að halda og því er leitað í spilakassana. Ábyrgð okkar þingmanna er því mikil. Hæstv. þáverandi menntamálaráðherra sagði, á fundi velferðarnefndar í mars síðastliðnum, að ráðuneyti sitt myndi ekki leggjast gegn því að fundnar yrðu aðrar leiðir til að fjármagna háskólann. Ég vil því hvetja þingheim til að gera einmitt það, leita annarra leiða. Það væri jafnvel hægt að endurvekja það að sóknargjöld fólks utan trúfélaga renni til háskólans eða bara að fjármagna háskólann almennilega í fjárlögum. En eitt er víst: Þegar kemur að fjármögnun háskólans þurfum við að hugsa út fyrir spilakassann.

Virðulegi forseti. Mig langar til þess að fara með gamla vísu sem seint verður of oft kveðin varðandi framlög úr ríkissjóði til starfsemi þjóðkirkjunnar og annarra trúar- og lífsskoðunarfélaga. Það er ekki ofsögum sagt að fjárútlát ríkissjóðs í þeirra þágu séu vægast sagt óhófleg enda hlaupa þau á milljörðum króna. Það sem hræðir mig að þessu sinni og veldur því að ég kem hingað upp til þess að röfla yfir þessu eina ferðina enn er samanburður við mál sem við, sem stundum göngum undir gælunafninu stjórnarandstaðan, reyndum að fá fram með takmörkuðum árangri í viðræðum við meiri hlutann í tengslum við fjárlög og fjármálaáætlun næsta árs sem varðar þátttöku Sjúkratrygginga í greiðslu sálfræðikostnaðar. Meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar leggur til hækkun á framlögum vegna sóknargjalda þó að því sé reyndar haldið fram að ekki sé um hækkun að ræða heldur eingöngu verðlagshækkun frá því sem var samþykkt í lögum í fyrra. Þetta er rétt að vissu leyti en rangt að því leytinu til að hækkunin sem var ákveðin í nefnd í fyrra var til þess að bregðast við umkvörtunum þjóðkirkjunnar um að hún hefði borið skarðan hlut frá borði með vísan til lagaákvæðis um að framlög til sóknargjalda skuli miðast við breytingu á meðaltekjuskattsstofni einstaklinga. Í nefndaráliti meiri hlutans þar sem þessi hækkun er staðfest er hún dulbúin sem einföld verðlagshækkun. Ég er ekki hingað komin til að þræta um krónur og aura þótt ég vilji gjarnan halda til haga undrun minni á því að enn séu framlög til þessara mála hækkuð þrátt fyrir háværa gagnrýni og ábendingar um óréttlætið sem í fyrirkomulaginu felst. Því er enn og aftur ranglega haldið fram að ríkissjóður gegni hlutverki einhvers konar innheimtustofnunar fyrir sóknargjöld, þ.e. félagsgjöld trúar- og lífsskoðunarfélaga, en það er auðvitað ekki svo að um innheimtu félagsgjalda fyrir hönd kirkjunnar eða annarra trúfélaga sé að ræða heldur kveða lögin fyrst og fremst á um ákveðna úthlutun úr ríkissjóði til trúfélaga á ári hverju. Sést þetta best af því að greitt er úr ríkissjóði fyrir hvern skráðan einstakling, 16 ára og eldri, óháð því hvort viðkomandi greiðir tekjuskatt eða ekki. Það er ekki um neins konar nefskatt að ræða eða innheimtu sem kemur á móti þessum framlögum. Á þetta hefur verið margoft bent en enn er vitleysunni haldið fram. Einfaldasta lausnin á þessu atriði væri auðvitað sú að kirkjan færi að sjá um innheimtu sóknargjalda sjálf og önnur trúar- og lífsskoðunarfélög fyrir sitt leyti, en þess konar fyrirkomulagi myndi kirkjan væntanlega ekki vera hlynnt, enda veltir maður fyrir sér með breyttum tímum í dag hversu margir skráðra einstaklinga frá 16 ára aldri myndu með glöðu geði greiða um 20.000 kr. á ári hverju í félagsgjöld, sem er u.þ.b. það sem þeim yrði gert að greiða miðað við kröfu þjóðkirkjunnar. Það myndi eflaust einhver gera það en leiða má líkur að því að það yrði ekki sá fjöldi sem í dag myndar grundvöll þeirra framlaga sem kirkjan og önnur trúfélög fá úr ríkissjóði. Það sem mig langar til að bera saman í dag eru þessar fjárhæðir en samkvæmt viðauka við fjárlögin núna þá hljóða framlög fyrir næsta ár til þessara mála upp á um 6 milljarða. Sú fjárhæð sem krafa var gerð um af hálfu minni hlutans hér á þingi í tengslum við greiðsluþátttöku ríkissjóðs í sálfræðikostnaði fyrir íbúa þessa lands var 900 milljónir. Á það gátu ríkisstjórnarflokkarnir ekki fallist en með herkjum og nokkurri hörku, verð ég að segja, tókst okkur að kría út að ég held um 250 milljónir þegar upp var staðið. Meiri hlutinn er sem sagt ekki reiðubúinn að greiða 900 milljónir til þess að framfylgja eigin lögum um að sálfræðikostnaður skuli falla undir sjúkratryggingar en er reiðubúinn að borga á ári hverju stöðugt hækkandi gjöld til trúar- og lífsskoðunarfélaga, m.a. með þeim rökum að þessi félög, einkum þjóðkirkjan, sinni einhvers konar sálfræðilegum, andlegum og félagslegum stuðningi við borgara þessa lands. Það gefur náttúrlega augaleið að þótt kirkjan telji sig vera opna öllum þá leitar fólk ekki þangað ef það telur sig ekki fá stuðning á réttum forsendum þar. Þarna er því um augljósa mismunun að ræða. Það sem særir mig í rauninni mest er að þarna er verið að virða að vettugi löggjöf sem var samþykkt hér á þingi sem er í gildi en í staðinn eru samþykktar hækkanir á framlögum sem eiga að einhverju leyti að þjóna sama tilgangi, og deila má um hvort þau geri það eða ekki, með afskaplega vafasömum rökstuðningi og á vafasömum forsendum.

Virðulegi forseti. Hv. 11. þm. Reykv. s. talar hér um sóknargjöldin og furðar sig á því að þau standi í rauninni í stað. Mig langar að benda hv. þingmanni á að uppsöfnuð skerðing sóknargjalda frá árinu 2009, í efnahagshruninu, þá hófst skerðing sóknargjalda, nálgast 20 milljarða. En á sama tíma, á þessum árafjölda, hafa opinberir aðilar í síauknum mæli beint sífellt fleirum til kirkjunnar í leit að hvers kyns aðstoð, hvort sem það er fjárhagsaðstoð, mataraðstoð, sálgæsla eða hvaðeina annað. Mér fannst vera léttvægt hér talað um starfsemi kirkjunnar því að það eru fáar stofnanir með jafn þéttriðið net starfsemi hringinn í kringum landið og sem sinna öllum, og þá meina ég öllum; það geta allir leitað til þjóðkirkju okkar Íslendinga, alveg sama hvaða trúarbrögð fólk aðhyllist. Það er mjög mikilvægt að við minnum okkur á að þjóðkirkja Íslands spyr aldrei um trúfélagsaðild hjá þeim sem koma og þiggja þjónustu hennar. Mér er 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir andsvarið og góða punkta. Það var alls ekki ætlun mín að gera lítið úr starfi kirkjunnar og ég mun seint gera það þó að ég sé hjartanlega ósammála því að hún standi öllum opin að öllu leyti, hvort sem það er hennar ákvörðun eða vegna afstöðu hennar eða einfaldlega vegna þess boðskapar sem liggur að baki þeirri þjónustu sem þar er veitt, hver sem ásetningur hvers og eins er. Mig langar að velta upp þeirri spurningu hvort ástæðan fyrir því að fáar stofnanir eða aðrir aðilar veiti viðlíka þjónustu um allt land og þjóðkirkjan sé mögulega sú að þær stofnanir og þeir aðilar fá ekki milljarða á milljarða ofan úr fjárlögum á ári hverju. Þá langaði mig líka að bæta við hversu í rauninni vafasamt það er að þjónusta sem niðurgreidd er af ríkinu sé í nafni trúarbragða og þetta fyrirkomulag sem við höfum í dag krefst þess t.d. að ríkið haldi utan um skráningu á lífsskoðunum fólks, sem er vafasamt út af fyrir sig og minnir á þann hátt sem hafður er á í ríkjum sem við forðumst að líkja okkur við þar sem trúarbrögð fólks eru skráð á nafnskírteini.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. 11. þm. Reykv. s. að það er trúfrelsi í landinu og hver sem er getur iðkað þá trú eða verið meðlimur í því trúfélagi sem honum sýnist. Og það er mikilvægt að svo sé. Það var þannig að kirkjan innheimti sín sóknargjöld sjálf. Síðan var tekið upp eitthvað sem heitir nefskattur og fest í lög. Sóknargjöld voru fest í lög 1987; fest var í lög að sóknargjöld væru hlutfall af tekjuskatti og innheimt svipað og gert er með útsvar og útsvari skilað til sveitarfélaga og þar með sóknargjöldum til trúfélaga. Ég ætla ekki að munnhöggvast við hv. þingmann um það hvaða starfsemi er veitt en ég ítreka að mér er það til efs að nokkur annar sé með jafn þéttriðið öryggisnet fyrir fólkið í landinu og þjóðkirkjan. Svo vil ég líka fá að nefna að það er að sliga kirkjur landsins að halda við mannvirkjum, sem þeim sóknum ber að halda við. Ríkið hefur friðað gríðarlega margar kirkjur og því fylgir ákveðin ábyrgð. En síðustu ár hefur staðan verið þannig að það er varla hægt að mála eða halda hita á þessum húsum eða hreinlega að halda þeim við. Þau eru þó hluti af menningararfi okkar, alveg sama hvernig á það er litið.

Virðulegi forseti. Hér tæpum við vissulega á mörgum atriðum sem krefjast mun lengri ræðutíma en tveggja mínútna í senn. Það eru margar stórar spurningar, m.a. hvort það sé tímaskekkja að á landinu þurfi að vera jafn margar kirkjur byggðar og raun ber vitni. Mér finnst það áhugavert. Ég hef heyrt þau rök áður að kirkjunni gangi illa að viðhalda þeim byggingum sem henni ber. Þá veltir maður fyrir sér hvort það séu ekki til aðrar leiðir til að fjármagna það. Þetta vekur spurningar tengdar þeim tugum ef ekki hundruðum milljarða sem ríkið hefur í gegnum tíðina greitt fyrir land sem upphaflega var að sögn í eigu kirkjunnar, og það vekur furðu ef allir þessir fjármunir duga ekki til þess að mála kirkjur á landinu. Það er stærri spurning en svo að mér finnist henni vera svarað með þeim fjárhæðum sem veittar er í gegnum sóknargjöld eða önnur framlög ríkisins til kirkjunnar, hvers vegna þetta er staðan. Kannski væri rétt að gera úttekt á því hvers vegna þessum fjármunum er svona varið. Við erum að tala um 6 milljarða u.þ.b., þegar ríkið treystir sér ekki til að greiða 900.000 til þess að standa við eigin lagaboð um niðurgreiðslu sálfræðikostnaðar.

Forseti. Hér fyrr í morgun mælti hv. þm. Jóhann Páll Jóhannsson fyrir áliti minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar og fór þar yfir allmörg atriði sem ég tel ástæðu til þess að ítreka örlítið í þessari stuttu ræðu. Það er freistandi að taka ákvarðanir um ívilnandi aðgerðir til handa borgurunum. Röksemdirnar eru yfirleitt góðar, málefnin iðulega góð og iðulega felast aðgerðirnar í einhvers konar stuðningi við þröngan hóp. Það gleymist þó oft, eðlilega, að það skortir á gagnsjónarmiðin eða málsvara gagnsjónarmiðanna í þeirri umræðu sem eru auðvitað sjónarmið hins almenna skattgreiðanda í þessu landi. Þess vegna er ástæða til þess að fara örlítið yfir tillögur minni hlutans í þessu ljósi og tala þar máli varfærni sem jafnan gleymist þegar ákvarðanir sem þessar eru teknar. Ég ætla að tæpa á tveimur atriðum sem snúa að afkomubætandi aðgerðum sem lagðar eru til í þessu minnihlutaáliti og tveimur aðgerðum sem lagðar eru til til að bæta hag hópa sem standa höllum fæti. Þær tvær tillögur sem mig langar til að nefna eru annars vegar tillögur minni hlutans um að ljúka átakinu Allir vinna. Fram kom í vinnu nefndarinnar að mat fjármála- og efnahagsráðuneytis á þeirri aðgerð almennt séð væri að hún væri til stuðnings atvinnugrein sem ekki upplifði neinn verkefnaskort, hefði þvert á móti úr fleiri verkefnum að spila en hún réði fyllilega við, sem er auðvitað jákvætt og gott, en þar af leiðandi væri þessi aðgerð þensluhvetjandi. Hér er kannski dæmi um aðgerð sem auðvelt er að styðja og svolítið erfitt að vera á móti í ljósi þess að sá hópur sem nýtur góðs af henni er allt um kring, iðnaðarmenn og þeir sem kaupa þjónustu þeirra, en þeir sem verða fyrir neikvæðu áhrifunum, sem eru óljós og einhvern tímann í framtíðinni, eru þeir sem verða fyrir skakkaföllum vegna þenslu í íslensku samfélagi. Ég nefndi það í ræðu um daginn að það er einn atvinnuvegur á Íslandi sem er í miklum uppgangi. Það er atvinnuvegurinn „annað“, og það er vel. Þessi atvinnuvegur er fjölbreyttur og ákaflega ákjósanlegur fyrir íslenskt efnahagslíf en á sér kannski ekki fyllilega nógu góða málsvara. Fáar atvinnugreinar aðrar, alla vega fáar atvinnugreinar í útflutningsgeiranum á Íslandi, eru hins vegar viðkvæmari fyrir óstjórn í efnahagsmálum og þenslu og einmitt þessi grein, annað. Ástæðan fyrir því að minni hlutinn lagði til að hætta þessu átaki,Allir vinna, er nákvæmlega sú að þar er ábatinn óviss en neikvæðu afleiðingarnar hugsanlega umtalsverðar. Þar er einfaldlega komin upp sú staða að við sem erum hér fulltrúar almennings þurfum að taka tillit til hagsmuna hinna mörgu umfram hagsmuni hinna fáu. Hitt atriðið sem hv. þm. Jóhann Páll Jóhannsson gerði að umtalsefni þegar hann kynnti minnihlutaálitið voru tekjuöflunartillögur. Þar langar mig sérstaklega til að nefna veiðigjöld. Ekkert er um breytingar á þeim í þessum ágæta lagabálki sem hér liggur fyrir Alþingi en hefði að mínu viti átt að vera. Alþjóðlegar stofnanir hafa ítrekað bent á að álagning auðlindagjalda er ákjósanleg fjáröflunarleið fyrir þau ríki sem eru svo heppin að hafa aðgang að auðlindum. Ástæðan er sú að séu þau skynsamlega sett fram og hófleg þá hafa þau engin neikvæð áhrif á efnahagsstarfsemi eins og því sem næstum því öll önnur tekjuöflun ríkisins hefur. Raunar má segja að auðlindagjöldin séu þar með umhverfisgjöldunum í nokkrum sérflokki. Það er þess vegna miður að sjá að ekki séu gerðar neinar tillögur til úrbóta á því kerfi sem svo augljóslega er skringilegt. Í þessu samhengi má nefna að Íslendingar eru ekki lengur í neinum sérflokki hvað varðar þessa gjaldtöku. Margar þjóðir í nágrenni við okkur hafa tekið hana upp, þar með talið bæði Grænlendingar og Færeyingar. Nærtækt er að nefna í þessu samhengi að við okkur blasir nú einhver besta loðnuvertíð sem höfum séð í alllangan tíma. Loðnustofninn er deilistofn sem við deilum m.a. með Grænlendingum, raunar er það svo að eigendur grænlensku fyrirtækjanna eiga margir hverjir íslenskar rætur þannig að segja má að þessir systurflotar séu að sækja í sömu auðlind og að einhverju leyti af sömu aðilum. Þó háttar svo furðulega til nú að ef grænlensk veiðigjöld væru notuð við að reikna út veiðigjald fyrir Ísland væri áætlaður ábati íslenska ríkisins af þeim veiðigjöldum 2 milljarðar kr., en ekki 0 kr. Mig langar síðan að víkja aðeins að tveimur ráðstöfunartillögum sem eru í minnihlutaálitinu. Önnur er um jöfnun frítekjumarka milli atvinnutekna annars vegar og tekna úr lífeyrissjóðakerfinu hins vegar. Hið pólitíska ferli er viðkvæmast fyrir ákvarðanatöku þegar lítill hópur með þrönga hagsmuni sækir sína hagsmuni vegna þess að hagsmunir hinna mörgu eru svo veikir að þeir láta oft undir höfuð leggjast að gæta þeirra. En því miður virðist vera að sú jöfnunartillaga sem meiri hlutinn lagði fram sé þessu marki brennd. Hún nær til ákaflega þröngs hóps meðan ljóst er að hin mörgu þurfa að búa við óbreytt ástand og í mörgum tilfellum með mjög takmarkaðar tekjur. Sama marki brennd er að einhverju leyti útfærslan á þróun viðmiða tekjuskattskerfisins. Tillaga minni hlutans er að þessi viðmið fylgi launaþróun því að launaþróun endurspegli til mikilla muna betur framleiðniþróun í samfélaginu heldur en tilviljanakennt valin 1% framleiðniaukning. Eins og hv. þm. Jóhann Páll vék að í sinni ræðu þá lýsir 1% framleiðniaukning nokkru metnaðarleysi íslenskra stjórnvalda fyrir hönd íslenska hagkerfisins en er líka fullkomlega óraunhæf þegar söguleg gögn eru skoðuð. Sérstaklega er þó ástæða til að styðja við málflutning hv. þm. Jóhann Páls hvað varðar launaþróun sem skynsamlegri mælikvarða. Laun ráðast jú á endanum af framboði og eftirspurn en líka gæðum vinnuafls. Á opnum samevrópskum vinnumarkaði ættu raunar gæðin að vera aðalatriði. Þannig ætti launaþróun að endurspegla nokkuð vel framleiðniþróun. Það verður að segjast eins og er að það vekur nokkra undrun að ekki hafi komið til tals að nota launaþróun frekar sem viðmið fyrir þróun tekjuskattskerfisins inn í framtíðina fremur en tilviljanakennda og fremur metnaðarlausa áætlun um 1% framleiðnivöxt.

Virðulegi forseti. Það er fagnaðarefni að umhverfis- og loftslagsmál séu forgangsatriði í stjórnarsáttmálanum og að við flest hér inni séum sammála um að um sé að ræða stærsta vandamál samtímans. Við hér inni erum flest sammála um að fylgja vísindunum þegar kemur að því að lýsa vandamálinu og skoða það, en þegar kemur að því að leysa vandamálið og fjármagna þá er eins og vísindi og réttar tölur skipti bara allt í einu engu máli. Ákvörðun stjórnvalda um 55% samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda væri fagnaðarefni ef þar væri verið að taka inn í myndina heildarlosun Íslands. Þessi 55% miðast aðeins við losun á beinni ábyrgð stjórnvalda sem er ekki nema fimmtungur losunar Íslands. Virðulegi forseti. Þetta finnst mér skrýtið að ríkisstjórnin kynni ekki fyrir fólki þegar þau tilkynna að við ætlum að vera alheimsleiðtogi hvað varðar loftslagsmál. Ef miðað er við heildarlosun þá er ljóst að við náum ekki því markmiði, sérstaklega í ljósi þess að í þessu frumvarpi er aðeins gert ráð fyrir 1 milljarðs kr. aukningu í samanburði við 12 milljarða kr. í fyrra. Til að standa við loforðin þarf að halda áfram að fylgja vísindunum og fjármagna verkefnin. Ein leið til að fjármagna þessar aðgerðir er að hækka kolefnisskattinn, en ekki er gert ráð fyrir nægum hækkunum í núverandi fjárlagafrumvarpi. Stuðla þarf að grænum sköttum eins og urðunarskattinum sem var hluti af aðgerðaáætlun stjórnvalda á síðasta kjörtímabili en það mál var fellt niður án haldbærra röksemda. Það er ekkert sem stendur í vegi fyrir því að ríkisstjórnin geti tekið það upp núna og ég vil endilega hvetja nefndina til þess að taka það mál upp aftur. Sumir spyrja: Af hverju skattar en ekki hvatning? Jú, því að það að menga kostar samfélagið gríðarlega mikið í formi umhverfishættu, skertrar heilsu og mannslífa, allt mjög kostnaðarsamt fyrir heilbrigðiskerfið og efnahaginn. Þeir sem menga ættu því að þurfa að taka þátt í þeim kostnaði. Fleiri en 3.500 helstu hagfræðingar Bandaríkjanna, þar af 28 nóbelsverðlaunahafar, frá öllum hliðum stjórnmálanna, hafa skrifað undir ályktun og í 1. gr. hennar stendur að kolefnismengunarskattur sé áhrifaríkasta leiðin til að minnka losun. Þetta er ekki til þess að stækka umfang eða inngrip ríkisins, það er sagt alveg skýrt þar, heldur til að rétta af þennan stóra markaðsbrest sem loftslagsbreytingar valda. Álit hagfræðinganna segir einnig að þetta muni senda sterk skilaboð til markaðarins og þar af leiðandi vinna með markaðsöflunum til þess að ná fram grænni nýsköpun í átt að kolefnishlutlausri framtíð. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir 2,5% hækkun á kolefnisgjaldi en vísitala neysluverðs hefur hækkað um 4% og eldsneytisverð fylgir þeirri hækkun. Þess vegna er þetta í raun lækkun á kolefnisgjaldinu. Þetta finnst mér, virðulegur forseti, enn og aftur skrýtið í ljósi þess hve vandinn er stór. Það þarf að sækja fram núna. Það þarf að halda áfram að fylgja vísindum og tölum þegar kemur að því að leysa vandamálið. Ég vil leggja til að efnahags- og viðskiptanefnd breyti þessu og kolefnisgjaldið verði hækkað talsvert meira en sem nemur hækkun vísitölu neysluverðs og í samræmi við það sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn segir til um. Eins og hv. þm. Birgir Þórarinsson nefnir þá er mikilvægt að horfa til jafnræðis við þessa gjaldtöku og vil ég þakka fyrir innlegg hans og ég fagna því að þingmenn séu farnir að íhuga loftslagsjafnrétti. En þetta er einmitt tilgangur kolefnisskatts, hann á að leggjast hæst þá sem menga mest, sem eru langoftast þeir í tekjuhærri hópum, og renna í annaðhvort útgreiðslur eða loftslagsaðgerðir. Þar getum við horft til nágranna okkar á Norðurlöndunum, t.d. Noregs, sem er með NOx-sjóðinn og fjármagnar loftslagsaðgerðir í gegnum kolefnisskatt. Það að fólk á landsbyggðinni þurfi að keyra meira og borga meiri skatt er alveg vert að nefna og ég þakka það en það ætti einmitt að hvetja til meiri fjárfestinga í umhverfisvænum samgöngumátum og almenningssamgöngum með kolefnisskatti sem má vel bæta á landsbyggðinni. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn segir að það þurfi að hækka kolefnisgjaldið á Íslandi tvöfalt eða þrefalt og skýra mjög hvert það fer til þess að það nái sínu marki. Það er mjög skiljanlegt að þingmenn séu að gagnrýna það núna en Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er búinn að segja að til þess að skatturinn nái markmiði sínu þurfi að hækka hann og skýra vel hvert hann á að fara, tryggja gagnsæi og jafnræði. Í heild er ljóst að auka þarf grænar fjárfestingar og vísindalegt mat milliríkjanefndar Sameinuðu þjóðanna er að leggja eigi 4% af landsframleiðslu í loftslagsaðgerðir og græna uppbyggingu. En ef áætluð útgjöld til loftslagsmála árið 2020 eru borin saman við verga landsframleiðslu Íslands 2019 samsvara þau aðeins um 0,4%. Við erum þá tífalt eftir á. Evrópusambandið í sínum græna pakka er að fjárfesta 2%, sem mér finnst vera algjört lágmark fyrir Ísland ef við ætlum okkur virkilega að vera leiðtogi á alheimsvísu í loftslagsmálum og standa við það. Enn og aftur stangast tölurnar á við þessi merku loforð. Þetta er rosalega skrýtin staða, ef ég má segja það, að fyrir ári hafi verið kallað úti á Austurvelli eftir loftslagsverkföllum og alvöruloftslagsaðgerðum, fá yfirlýsingar um róttækar aðgerðir frá ríkisstjórninni en sjá svo þetta fjárlagafrumvarp. Var þetta bara kosningaloforð eða einhver skemmtileg sýndarmennska eða grænþvottur? Til að ná þessum göfugu markmiðum þarf að fylgja þeim eftir í fjárlögum og vona ég að hér inni sé samstaða um að hækka kolefnisskattinn, sem er sú lausn sem vísindamenn á báðum hliðum stjórnmálanna geta sætt sig við og hefur sýnt sig að virki á Norðurlöndum. Þetta er afskaplega áhugaverður tími sem mín kynslóð hefur fengið að alast upp á, tvær krísur á sama tíma en að mínu mati erum við búin að læra þá lexíu af krísunum hvað er best að gera. Það verður að horfa aðeins lengra fram í tímann en bara til loka næstu Covid-bylgju, til loka næsta ársfjórðungs eða til loka næsta kjörtímabils. Það að bjóða upp á stöðugleika í íslenskum stjórnmálum og í fjárlagafrumvarpi þýðir ekki lengur að finna lægsta samnefnara og fara hægt í málin. Nei, þá missum við af vextinum og tækifærunum sem bíða eftir okkur. Ef við bara þorum aðeins að horfa fram á við. Fram undan eru því miður margar krísur, vistfræðilegt niðurbrot, heimsfaraldrar, fjölgun umhverfisflóttafólks og efnahagslegur ójöfnuður sem við þurfum að byrja að takast á við strax. Þess vegna þurfum við að snúa vörn í sókn í loftslagsmálum og það byrjar á því að tryggja fjármögnun aðgerða.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum um skatta og gjöld. Þetta er 4. mál. Að nefndarálitinu standa sú sem hér stendur, Guðrún Hafsteinsdóttir, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, Ágúst Bjarni Garðarsson, Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir, Steinunn Þóra Árnadóttir og Diljá Mist Einarsdóttir. Ég vil þakka nefndinni fyrir gott og málefnalegt samstarf við umfjöllun nefndarinnar í málinu. Líkt og fram kemur í nefndarálitinu fékk nefndin á sinn fund aðila frá Skattinum og fjármála- og efnahagsráðuneytinu. Umsagnir bárust frá Hagsmunasamtökum heimilanna og Skattinum, auk minnisblaðs frá fjármála- og efnahagsráðuneyti. Í frumvarpinu er kveðið á um skilyrði fyrir skráningu lögaðila í almannaheillaskrá m.a. þannig að við skilyrðin bætist krafa um að ársreikningi hafi verið skilað til ríkisskattstjóra og að ekki sé um vanskil á sköttum, gjöldum eða skýrslum að ræða. Nefndin fellst á þau sjónarmið sem koma fram í álitinu og leggur til breytingar þar að lútandi. Með 15. gr. frumvarpsins er lagt til að tímabundin skattaívilnun vegna útleigu vistvænna ökutækja, sem kveðið er á um í ákvæði til bráðabirgða XXXIX í lögum um virðisaukaskatt, verði rýmkuð þannig að hún nái ekki eingöngu til leigusala sjálfra heldur einnig til framleigu á ökutækjum og útleigustarfsemi á vegum framleigutaka. Í minnisblaði ráðuneytisins til nefndarinnar er lagt til að gerðar verði frekari breytingar á ákvæðinu þannig að fallið verði frá því skilyrði ívilnunar samkvæmt því að við kaup eða innflutning hafi ökutæki fallið undir ívilnun á grundvelli ákvæðis til bráðabirgða XXIV í lögunum. Er tilgangur þessa að ökutækjaleigum og fjármögnunaraðilum verði mögulegt að nýta ívilnun samkvæmt ákvæði til bráðabirgða XXXIX vegna vistvænna bifreiða þrátt fyrir að gildistími ívilnana vegna þeirra samkvæmt ákvæði til bráðabirgða XXIV hafi runnið út. Er þannig betur gætt samræmis við markmið ákvæðisins um að greiða fyrir orkuskiptum í samgöngum. Nefndin tekur undir tillögu ráðuneytisins, með vísan til þess sem fram kemur í minnisblaðinu, og leggur til breytingar á 15. gr. frumvarpsins í því skyni. Í minnisblaði ráðuneytisins til nefndarinnar er lagt til að bætt verði nýju ákvæði til bráðabirgða við lög um virðisaukaskatt þar sem heimilað verði, að tilteknum skilyrðum uppfylltum, að sækja um endurgreiðslu þess virðisaukaskatts sem greiddur hefur verið við innflutning eða fyrstu sölu nýs loftfars, hreyfils eða loftskrúfu sem nýtir rafmagn eða vetni sem orkugjafa á tímabilinu 1. janúar 2022 til og með 31. desember 2027. Sambærilegt ákvæði til bráðabirgða var í frumvarpi samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra til nýrra heildarlaga um loftferðir sem lagt var fram á síðasta löggjafarþingi en náði ekki fram að ganga. Í minnisblaðinu segir að slík endurgreiðsla virðisaukaskatts kunni að fela í sér ríkisaðstoð í skilningi 61. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið, samanber lög nr. 2/1993. Þó séu ákveðnar undantekningar frá almennu banni við ríkisaðstoð sem geti einkum átt við ef talið er að jákvæð áhrif ríkisaðstoðar á samfélagið geti vegið þyngra en sú röskun á samkeppni sem af henni hlýst. Þar er m.a. vísað til ákvörðunar Eftirlitsstofnunar EFTA frá 7. júlí 2021 um skattalegar ívilnanir hér á landi vegna vistvænna ökutækja. Ráðuneytið leggur til, að höfðu samráði við samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið, með vísan til markmiða stjórnvalda um orkuskipti í flugi á Íslandi og samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda, að fyrrgreindu ákvæði til bráðabirgða verði bætt við lög um virðisaukaskatt. Nefndin fellst á þau sjónarmið og leggur til að við IV. kafla frumvarpsins bætist grein um að nýtt ákvæði til bráðabirgða bætist við lög um virðisaukaskatt um framangreint efni. Vísar nefndin að auki til skýringa í minnisblaði ráðuneytisins sem og í greinargerð með áðurnefndu frumvarpi til laga um loftferðir sem samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra lagði fram á síðasta þingi. Í ákvæði til bráðabirgða XVIII í lögum um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl., kemur fram undanþága um útreikning vörugjalds af húsbílum. Ákvæðinu var bætt við lögin samkvæmt tillögu meiri hluta þáverandi efnahags- og viðskiptanefndar, samanber nefndarálit um 450. mál á 150. löggjafarþingi, til að bregðast við aðstæðum varðandi húsbíla í kjölfar viðamikilla breytinga á fyrirkomulagi álagningar vörugjalds vegna breytinga á útblástursmælingum. Í nefndarálitinu kom fram að undanþágan væri lögð til sem tímabundin lausn þar til varanleg lausn fyndist. Undanþágan hefur síðan verið framlengd einu sinni og rennur út um áramót að óbreyttu. Í minnisblaði ráðuneytisins til nefndarinnar kemur fram að varanleg lausn liggi ekki fyrir og því sé rétt að leggja til framlengingu á umræddu ákvæði. Nefndin tekur undir það og telur rétt að gildistími ákvæðis til bráðabirgða XVIII í lögum nr. 29/1993 verði framlengdur um eitt ár. Í 18. gr. eru lagðar til breytingar á lögum um bifreiðagjald er snúa að losunarviðmiði koltvísýrings vegna notkunar ökutækja og viðmiði gramma og hlutfallstalna við útreikning bifreiðagjaldsins. Við meðferð frumvarpsins í 3. máli á yfirstandandi þingi barst nefndinni minnisblað frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu þar sem þess er farið á leit við nefndina að við frumvarpið bætist ákvæði um breytingu á búvörulögum, nr. 99/1993. Er lagt til að við þau lög bætist ákvæði til bráðabirgða um að lengt verði það tímabil innan ársins 2022 sem afmarkar lægri innflutningstolla á tilteknar tegundir grænmetis. Samkvæmt minnisblaði ráðuneytisins eru þau tímabil sem lögð eru til í samræmi við tillögur Bændasamtaka Íslands og Félags atvinnurekenda. Breytingunni er ætlað að tryggja nægjanlegt framboð til hagsbóta fyrir neytendur, koma í veg fyrir skortstöðu og draga úr líkum á tímabundnum verðhækkunum vegna álagningar tolla þegar innlent vöruframboð er ekki nægjanlegt. Meiri hlutinn fellst á tillögu ráðuneytisins um að bregðast við stöðunni með bráðabirgðaákvæði við búvörulög og leggur til að nýr kafli þess efnis bætist við frumvarpið sem hér er til umfjöllunar. Aðrar breytingar sem meiri hlutinn leggur til eru tæknilegs eðlis og er ekki ætlað að hafa efnisleg áhrif. Að framansögðu virtu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar í máli nr. 5, um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum um skatta og gjöld, bifreiðagjald, olíu- og kílómetragjald, vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl. Að nefndarálitinu stendur öll efnahags- og viðskiptanefnd. Ég vil þakka nefndinni fyrir góða vinnu og málefnalega. Líkt og fram kemur í nefndarálitinu fékk nefndin á sinn fund aðila frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu og Samtökum verslunar og þjónustu. Nefndinni barst umsögn frá Skattinum. Ábendingar og umsagnir voru mjög gagnlegar og nýttust mjög vel í því að fara yfir efnisatriði frumvarpsins, hvað mætti betur fara og skoða. Þær breytingar sem hér um ræðir snúa að því að einfalda innheimtu skatta á ökutæki. Þá er lagt til að fella brott ákvæði til að draga úr aðkomu faggiltra skoðunarstöðva og Samgöngustofu að eftirfylgni og aðkomu að innheimtu skatta á ökutæki. Samningarnir höfðu verið í gildi allt frá árinu 1998 og voru taldir barn síns tíma og ekki í samræmi við sjónarmið að baki lögum um opinber fjármál, lög um innheimtu opinberra gjalda og markmið ríkisstjórnarinnar á síðustu árum um skilvirkni innheimtu opinberra skatta og gjalda. Fyrst um breytingar á lögum um bifreiðagjald. Með b-lið 1. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir því að í kjölfar eigendaskipta ákvarði ríkisskattstjóri endurálagningu bifreiðagjalda og endurgreiði á grundvelli hennar seljanda bifreiðagjald í hlutfalli við þann tíma sem eftir er af gjaldtímabili þegar eigendaskipti fara fram en innheimti það sem eftir stendur hjá kaupanda. Í umsögn Skattsins er lögð áhersla á mikilvægi þess að enginn vafi leiki á um viðkomandi tímamark og að skýrleiki þess sé fullnægjandi. Ákjósanlegt væri að fram kæmi að endurálagning bifreiðagjalds og endurgreiðsla þegar greidds gjalds skuli miðast við skráningu eigendaskipta í ökutækjaskrá. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið og að höfðu samráði við fjármála- og efnahagsráðuneyti leggur hún til breytingu þess efnis. Þá um breytingar á lögum um olíugjald og kílómetragjald. Í umsögn Skattsins eru lagðar til nokkrar breytingar sem miða að því að auka skýrleika og samræmi. Láðst hafi að gera ráð fyrir hlutverki Vegagerðarinnar samhliða faggiltum skoðunarstofum og tollyfirvöldum þrátt fyrir að hún hafi haft hlutverk við álestur í tilvikum þar sem mikil fjarlægð er til næstu skoðunarstöðvar. Auk þess bendir Skatturinn á að ákjósanlegra væri að gæta samræmis í hugtakanotkun og vísa því einungis til „ökumælis“ en ekki jafnframt til „kílómetramælis“. Þá telur Skatturinn rétt að árétta að ríkisskattstjóri ákvarði að loknu álestrartímabili kílómetragjald og sérstakt kílómetragjald bæði ökutækja sem færð hafa verið til álestrar og ökutækja þar sem álestur hefur farið fram með rafrænum hætti. Varðandi fyrirhugaðar breytingar á 3. mgr. 14. gr. laganna bendir Skatturinn á að telja verði eðlilegt að í tilvikum þegar ökutæki er fært til álestrar utan álestrartímabils og í tilvikum þar sem gerð er grein fyrir álestri með rafrænum hætti utan álestrartímabils þá séu réttaráhrifin hin sömu. Að lokum telur Skatturinn tilefni til breytingar að því er varðar frest í kjölfar tilkynningar um fyrirhugaðar breytingar á kílómetragjaldi eða sérstöku kílómetragjaldi til samræmis við önnur ákvæði skattalaga. Þannig verði 15 daga frestur talinn frá dagsetningu tilkynningar en ekki póstlagningu hennar. Nefndin tekur undir þau sjónarmið sem fram koma í umsögn Skattsins og leggur að höfðu samráði við fjármála- og efnahagsráðuneyti til breytingar þess efnis. Varðandi aðrar skyldur faggiltra skoðunarstöðva þá styður nefndin að öðru leyti efni frumvarpsins en vekur þó athygli á því að verði frumvarp þetta að lögum hvíla enn skyldur á faggiltum skoðunarstöðvum að annast innheimtu annarra gjalda, svo sem umferðaröryggisgjalds, sbr. 1. mgr. 12. gr. laga um Samgöngustofu, stjórnsýslustofnun samgöngumála, og vanrækslugjalds, sbr. 74. gr. umferðarlaga. Að mati nefndarinnar er rétt að fjármála- og efnahagsráðherra, í samráði við innviðaráðherra, taki fyrirkomulag framangreindra gjalda einnig til endurskoðunar í ljósi sjónarmiða að baki lögum um opinber fjármál og lögum um innheimtu opinberra gjalda og í ljósi markmiða ríkisstjórnarinnar um skilvirkni innheimtu opinberra gjalda. Að framangreindu virtu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með breytingartillögum sem fylgja nefndaráliti þessu.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar á þingskjali 207 í máli nr. 137, frumvarpi til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003 (samsköttun). Að nefndarálitinu stendur öll efnahags- og viðskiptanefnd og vil ég aftur þakka nefndinni fyrir góða vinnu og málefnalega í þessu máli. Líkt og fram kemur í nefndarálitinu fékk nefndin á sinn fund aðila frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu og bárust umsagnir um málið frá KPMG og Deloitte. Í frumvarpinu er kveðið á um breytingar á 55. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003, sem miða annars vegar að því að heimila dótturfélögum félaga í EES-ríkjum eða í Færeyjum sem staðsett eru hér á landi samsköttun með innlendum samstæðufélögum og hins vegar því að heimila innlendum móðurfélögum að óska eftir takmarkaðri samsköttun með dótturfélögum sínum skráðum innan eins EES-ríkis eða í Færeyjum enda séu öll almenn skilyrði samsköttunar uppfyllt. Með frumvarpinu er brugðist við ábendingum Eftirlitsstofnunar EFTA um samsköttun félaga og nýtingu eftirstöðva rekstrartaps. Frumvörp sem lúta að hluta til að sama efni hafa verið lögð fram á síðustu þremur löggjafarþingum, samanber 4. mál á 151. þingi, 269. mál á 150. þingi og 433. mál á 149. þingi, en ekki náð fram að ganga. Í frumvarpinu sem hér er til meðferðar er ekki fyrir að fara öðrum þáttum en þeim sem beinlínis er ætlað að koma til móts við athugasemdir Eftirlitsstofnunar EFTA. Umsögn KPMG um málið er efnislega samhljóða þeirri sem barst um málið í samráðsgátt stjórnvalda 1. október sl. Vísast til umfjöllunar um umsögnina í samráðskafla í greinargerð með frumvarpinu sem og til niðurstöðuskjals ráðuneytisins í samráðsgátt, samanber mál 182/2021 í gáttinni. Benda má á að ætlunin með frumvarpinu er eingöngu að bregðast við athugasemdum Eftirlitsstofnunar EFTA en ekki að taka ákvæði um samsköttun félaga til gagngerrar endurskoðunar. Ábendingar KPMG kunna hins vegar að gefa tilefni til slíkrar endurskoðunar og hvetur nefndin til þess að þær verði hafðar til hliðsjónar þegar að þeirri vinnu kemur, sem krefst ígrundaðrar yfirferðar og víðtækara samráðs. Hið sama á við um umsögn Deloitte til nefndarinnar en í henni kemur m.a. fram að efni frumvarpsins sé almennt til bóta og að í frumvarpinu felist jákvæð skref þótt unnt sé að gera betur. Nefndin leggur til tæknilegar breytingar á frumvarpinu sem er ekki ætlað að hafa efnisleg áhrif. Að framansögðu virtu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingartillögum sem fylgja nefndaráliti þessu.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar í máli nr. 164, frumvarpi til laga um breytingu á lögum um fjárhagslegar viðmiðanir og lögum um lykilupplýsingar vegna tiltekinna fjárfestingarafurða fyrir almenna fjárfesta (fjárhagslegar viðmiðanir og lykilupplýsingaskjöl). Líkt og fram kemur í nefndarálitinu fékk nefndin á sinn fund aðila frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu og Samtökum fjármálafyrirtækja. Nefndinni bárust umsagnir frá Samtökum fjármálafyrirtækja og Seðlabanka Íslands auk minnisblaðs frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum sem fjalla um vísitölur á fjármálamarkaði til að forðast óvissu um hvað komi í stað vísitalna sem hætt verður að birta eftir lok árs 2021. Þá er með frumvarpinu lagt til að framlengd verði til ársloka 2022 undanþága frá lögum um upplýsingagjöf til fjárfesta. Breytingarnar endurspegla nýlegar breytingar á Evrópugerðum sem lögin byggjast á. Um umfjöllun nefndarinnar og breytingartillögur, undanþáguheimild 3. gr. frumvarpsins: Í umsögn Samtaka fjármálafyrirtækja er lagt til að undanþáguheimild 3. gr. frumvarpsins, til að bæta vöxtum við höfuðstól oftar en á tólf mánaða fresti, verði látin eiga almennt við þegar þess er þörf til að endurspegla virka vexti vaxtaviðmiðunar sem samningur styðst við, en takmarkist ekki við vaxtaviðmiðanir sem koma í stað vaxtaviðmiðana sem eru lagðar af eða verða ónothæfar. Að mati meiri hlutans gæti án slíkrar heimildar orðið erfitt fyrir íslensk fjármálafyrirtæki að styðjast við nýjar alþjóðlegar vaxtaviðmiðanir, sem miðast við dagvexti, í samningum sem eru til lengri tíma en eins dags. Leggur meiri hlutinn til að ákvæðinu verði breytt á þann hátt að heimilað verði að bæta vöxtum við höfuðstól oftar en á tólf mánaða fresti ef þess er þörf til að endurspegla virka vexti vaxtaviðmiðunar. Í umsögn Seðlabanka Íslands til nefndarinnar er á það bent að túlka megi 3. gr. frumvarpsins á þann hátt að hún heimili að vöxtum sé bætt við höfuðstól oftar en einu sinni á ári ef samningur miðast við vaxtaviðmiðun sem kemur í stað vaxtaviðmiðunar sem er lögð af eða verður ónothæf, jafnvel þótt um sé að ræða nýjan samning en ekki samning sem hefur áður stuðst við vaxtaviðmiðun sem er lögð af eða verður ónothæf. Í minnisblaði ráðuneytisins til nefndarinnar er tekið undir ábendingu Seðlabankans. Líkt og að framan greinir leggur meiri hlutinn til breytingu á ákvæðinu og telur að með henni sé tryggt að ekki leiki vafi á um túlkun þess. Þá leggur meiri hlutinn til breytingu á heiti frumvarpsins sem ekki hefur efnisleg áhrif. Að framansögðu virtu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með breytingartillögum sem fylgja nefndaráliti þessu. Undir nefndarálitið skrifa hv. þingmenn Ágúst Bjarni Garðarsson, Guðrún Hafsteinsdóttir, Ásthildur Lóa Þórsdóttir, Daði Már Kristófersson, Diljá Mist Einarsdóttir, Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir og Steinunn Þóra Árnadóttir.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti frá hv. utanríkismálanefnd um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 388/2021 um breytingu á IX. viðauka (Fjármálaþjónusta) við EES-samninginn. Nefndin hefur fjallað um málið. Með þingsályktunartillögu þessari er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 388/2021 frá 10. desember 2021 um breytingu á IX. viðauka (Fjármálaþjónusta) við EES-samninginn frá 2. maí 1992 og fella inn í samninginn reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) 2021/168 frá 10. febrúar 2021 um breytingu á reglugerð (ESB) 2016/1011 að því er varðar undanþágu fyrir tilteknar viðmiðanir fyrir stundargengi gjaldmiðla þriðju landa og tilnefningu viðmiðana í stað tiltekinna viðmiðana sem verður hætt með og um breytingu á reglugerð (ESB) nr. 648/2012, framkvæmdarreglugerð framkvæmdastjórnarinnar (ESB) 2021/1847 frá 14. október 2021 um tilgreiningu á lögboðinni viðmiðun til að taka við af tilteknum útgáfum af CHF LIBOR-vöxtum, þ.e. LIBOR-vöxtum af svissneskum frönkum, og framkvæmdarreglugerð framkvæmdastjórnarinnar (ESB) 2021/1848 frá 21. október 2021 um tilgreiningu á viðmiðun til að taka við af millibankadagvöxtum í evrum. Framsetning tillögunnar telst að mati nefndarinnar í samræmi við 7. gr. reglna um þinglega meðferð EES-mála. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Þorgerður K. Gunnarsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins en skrifar undir álit þetta í samræmi við 2. mgr. 29. gr. þingskapa. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Gísli Rafn Ólafsson, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykkur áliti þessu. Undir nefndarálitið skrifa fulltrúar í hv. utanríkismálanefnd, hv. þingmenn: Bjarni Jónsson, formaður, Njáll Trausti Friðbertsson, framsögumaður, Birgir Þórarinsson, Diljá Mist Einarsdóttir, Logi Einarsson, Jakob Frímann Magnússon, Jóhann Friðrik Friðriksson og Þorgerður K. Gunnarsdóttir. [Ath. Þetta er framsaga fyrir nefndaráliti í 165. máli; sjá þskj. 191.]

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. utanríkismálanefndar með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu á II. viðauka og bókun 37 við EES-samninginn (dýralyf). Nefndin hefur fjallað um málið. Með þingsályktunartillögu þessari er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu á II. viðauka (Tæknilegar reglugerðir, staðlar, prófanir og vottun) ásamt bókun 37 (sem inniheldur skrána sem kveðið er á um í 101. gr.) við EES-samninginn frá 2. maí 1992 og fella inn í samninginn eftirfarandi gerðir: 1. Reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) 2019/5 frá 11. desember 2018 um breytingu á reglugerð (EB) nr. 726/2004 um málsmeðferð Bandalagsins við veitingu leyfa fyrir manna- og dýralyfjum og eftirlit með þeim lyfjum og um stofnun Lyfjastofnunar Evrópu, um breytingu á reglugerð (EB) nr. 1901/2006 um lyf fyrir börn og á tilskipun 2001/83/EB um Bandalagsreglur um lyf sem ætluð eru mönnum. 2. Reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) 2019/6 frá 11. desember 2018 um dýralyf og um niðurfellingu á tilskipun 2001/82/EB (dýralyfjareglugerðin). Framsetning tillögunnar telst að mati nefndarinnar í samræmi við 7. gr. reglna um þinglega meðferð EES-mála. Nefndin leggur til breytingu þannig að númer ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar komi fram í tillögugrein og fyrirsögn málsins. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: a. Á eftir orðunum „ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar“ í 1. málsl. tillögugreinar komi: nr. 371/2021. b. Fyrirsögnin orðist svo: Tillaga til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 371/2021 um breytingu á II. viðauka (Tæknilegar reglugerðir, staðlar, prófanir og vottun) og bókun 37 (sem inniheldur skrána sem kveðið er á um í 101. gr.) við EES-samninginn (dýralyf). Þorgerður K. Gunnarsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins en skrifar undir álit þetta í samræmi við 2. mgr. 29. gr. þingskapa. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið skrifa hv. þingmenn í utanríkismálanefnd: Bjarni Jónsson, formaður, Njáll Trausti Friðbertsson, framsögumaður, Birgir Þórarinsson, Diljá Mist Einarsdóttir, Logi Einarsson, Jakob Frímann Magnússon, Jóhann Friðrik Friðriksson og Þorgerður K. Gunnarsdóttir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hæstv. utanríkismálanefndar með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu á IX. viðauka (Fjármálaþjónusta) við EES-samninginn (endurbótalýsing verðbréfa). Nefndin hefur fjallað um málið. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu á IX. viðauka (Fjármálaþjónusta) við EES-samninginn frá 2. maí 1992 og fella inn samninginn reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) 2021/337 frá 16. febrúar 2021 um breytingu á reglugerð (ESB) 2017/1129 að því er varðar ESB-endurbótalýsingu og markvissar aðlaganir fyrir fjármálamilliliði og tilskipun 2004/109/EB að því er varðar notkun á sameiginlega rafræna skýrslusniðinu fyrir árleg reikningsskil, til að stuðla að endurbótum í kjölfar Covid-19-hættuástandsins. Framsetning tillögunnar telst að mati nefndarinnar í samræmi við 7. gr. reglna um þinglega meðferð EES-mála. Nefndin leggur til breytingu þannig að númer ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar komi fram í tillögugrein og fyrirsögn málsins. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: a. Á eftir orðunum „ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar“ í 1. málsl. tillögugreinar komi: nr. 384/2021. b. Fyrirsögnin orðist svo: Tillaga til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 384/2021 um breytingu á IX. viðauka (Fjármálaþjónusta) við EES-samninginn (endurbótalýsing verðbréfa). Þorgerður K. Gunnarsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins en skrifar undir álit þetta í samræmi við 2. mgr. 29. mgr. þingskapa. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Gísli Rafn Ólafsson, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykkur áliti þessu. Undir álit hæstv. utanríkismálanefndar skrifa: Bjarni Jónsson, formaður, Njáll Trausti Friðbertsson, framsögumaður, Birgir Þórarinsson, Diljá Mist Einarsdóttir, Logi Einarsson, Jakob Frímann Magnússon, Jóhann Friðrik Friðriksson og Þorgerður K. Gunnarsdóttir. [Ath. Þetta er framsaga fyrir nefndaráliti í 152. máli; sjá þskj. 193.]

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu samnings milli Íslands og Færeyja um fiskveiðar innan íslenskrar og færeyskrar lögsögu árið 2022. Nefndin hefur fjallað um málið. Hér er sem sagt um að ræða fiskveiðisamning milli Íslands og Færeyja fyrir komandi ár. Þessi samningur byggir á sögulegri hefð. Hann er mikilvægur fyrir íslenskan sjávarútveg og hefur verið gerður árlega í áratugi og byggir á gömlum merg. Hér er um sams konar samning að ræða og í fyrra og sömu efnisatriði og síðast. Það er mikilvægt að geta byrjað nýtt ár með samninginn í gildi og þær tölur sem hér eru mjög svipaðar og síðast. Með þessari tillögu er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á samningi milli Íslands og Færeyja um fiskveiðar innan íslenskrar og færeyskrar lögsögu árið 2022, sem gengið var frá með bréfaskiptum í Reykjavík og Þórshöfn 8. og 9. desember 2021. Samningurinn kveður á um heimildir aðila til veiða á uppsjávarfiski í lögsögu hvors annars á árinu 2022. Í honum er gert ráð fyrir gagnkvæmri heimild skipa hvors aðila til veiða á kolmunna og norsk-íslenskri síld innan lögsögu hins á árinu 2022. Íslenskum skipum eru heimilar veiðar á allt að 1.300 lestum af makríl innan færeyskrar lögsögu á árinu 2022 og efni samningsins er samhljóða þeim samningi sem gilti fyrir árin 2021, eins og áður segir. Samningurinn öðlast endanlegt gildi þegar tilkynnt hefur verið um að stjórnskipulegum skilyrðum hvors lands um sig hafi verið fullnægt. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Þorgerður K. Gunnarsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins en skrifar undir álit þetta í samræmi við 2. mgr. 29. gr. þingskapalaga. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Gísli Rafn Ólafsson er áheyrnarfulltrúi í nefndinni og styður álitið. Undir álitið skrifa hv. þingmenn hv. utanríkismálanefndar: Bjarni Jónsson, formaður, Birgir Þórarinsson, framsögumaður, Njáll Trausti Friðbertsson, Diljá Mist Einarsdóttir, Logi Einarsson, Jakob Frímann Magnússon, Jóhann Friðrik Friðriksson og Þorgerður K. Gunnarsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég flyt hér nefndarálit með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum, um framlengingu bráðabirgðaheimilda. Nefndarálitið kemur frá hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti frá dómsmálaráðuneytinu. Með frumvarpinu er lagt til að framlengja bráðabirgðaheimildir sýslumannsembætta, lögreglu og dómstóla, sem renna að óbreyttu úr gildi þann 31. desember 2021, til þess að beita rafrænum lausnum og fjarfundarbúnaði í ákveðnum tilvikum. Með lögum nr. 32/2020, um breytingu á ýmsum lögum til að heimila framlengingu fresta og rafræna meðferð mála hjá sýslumönnum og dómstólum o.fl., voru samþykkt ákvæði til bráðabirgða til að bregðast við áhrifum af völdum heimsfaraldurs kórónuveirunnar á tiltekin verkefni stjórnvalda og dómstóla og gera þeim kleift í auknum mæli að beita rafrænum lausnum við málsmeðferð. Gildistími heimildanna var framlengdur með lögum nr. 121/2020, um breytingu á ýmsum lögum vegna heimsfaraldurs kórónuveiru, framlenging bráðabirgðaheimilda. Með frumvarpinu er nú á ný lagt til að framlengja heimildirnar til ársloka 2024. Þá er jafnframt lagt til í frumvarpinu að framlengja bráðabirgðaheimild fyrir Landsrétt til að hafa aðsetur utan Reykjavíkur, sbr. 3. gr. laga nr. 10/2017, um breytingu á lögum um dómstóla, nr. 50/2016, með síðari breytingum (nefnd um hæfni dómaraefna, aðsetur Landsréttar). Dómstóllinn hefur haft aðsetur í Kópavogi frá því að hann tók til starfa en unnið er að því að finna varanlegt húsnæði fyrir dómstólinn. Við meðferð málsins í nefndinni var rætt um hvort þær bráðabirgðaheimildir sem frumvarpið mælir fyrir um varðandi rafrænar lausnir og rafræna meðferð mála hjá dómstólum og stjórnvöldum ættu að vera varanlegar. Nefndin telur mikilvægt að tryggt verði að þær tímabundnu heimildir sem mælt er fyrir um í frumvarpinu falli ekki úr gildi. Þó svo að þessar tímabundnu heimildir hafi verið veittar til að tryggja að unnt væri að sinna lögbundnum verkefnum og koma í veg fyrir réttarspjöll í ljósi aðstæðna vegna útbreiðslu kórónuveirunnar þá sé mikilvægt að byggja á þeirri reynslu og hverfa ekki til baka til fyrri framkvæmdar óháð því hver þróun heimsfaraldursins verður á komandi árum. Því leggur nefndin áherslu á að kannað verði hvort hægt sé að gera nauðsynlegar lagabreytingar til að innleiða varanlegar heimildir fyrir sýslumannsembætti, lögreglu og dómstóla til að nýta rafrænar lausnir þar sem það er mögulegt til að bæta þjónustu. Fyrir nefndinni kom fram að undirbúningur að slíkum breytingum sé þegar hafinn. Slík endurskoðun á löggjöf og innleiðing taki þó tíma enda þurfi að huga að mörgu og ekki síst að tryggja öryggi við miðlun og vistun gagna. Nefndin leggur til að bráðabirgðaheimildir til að beita rafrænum lausnum verði framlengdar ári skemur en gert er ráð fyrir í frumvarpinu, þ.e. til ársloka 2023, á þeim grundvelli að sá tími verði nýttur til að ljúka vinnu sem þegar er farin af stað með innleiðingu varanlegra heimilda til að nýta rafrænar lausnir hjá lögreglu, sýslumannsembættum og dómstólum. Hyggst nefndin leggja áherslu á að fylgjast með þeirri vinnu og mun hún í því skyni kalla eftir upplýsingum um framgang hennar fyrir árslok 2022. Nefndin leggur jafnframt til eina tæknilega breytingu á fyrirsögn frumvarpsins til að skýra efni þess. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 1. Í stað ártalsins „2024“ í 1.–4. gr. komi: 2023. 2. Fyrirsögn frumvarpsins orðist svo: Frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum til að framlengja gildistíma bráðabirgðaákvæða um rafræna meðferð mála o.fl. Undir þetta nefndarálit skrifa hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir, formaður nefndarinnar og framsögumaður málsins, Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir, Bergþór Ólason, Birgir Þórarinsson, Eyjólfur Ármannsson, Halla Signý Kristjánsdóttir, Jódís Skúladóttir, Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttir og Logi Einarsson. Hv. þm. Sigmar Guðmundsson, áheyrnarfulltrúi, er samþykkur áliti þessu. Ég hef lokið máli mínu.

Frú forseti. Gleðilega hátíð. Það er mér mikill heiður að standa í ræðustól Alþingis. Ég fylltist stolti þegar ég ritaði undir drengskaparheit í síðustu viku þegar ég tók sæti hér á Alþingi. Góð kona benti mér á að orðið drengskaparheit lýsi kannski vel þeim mun sem áður voru á hlutskipti kynjanna í samfélaginu og hlutverkaskiptingu þeirra. Til allra heilla erum við komin miklu lengra í jafnréttismálum í dag en áður var og vil ég nota tækifærið og þakka þeim sem rutt hafa brautina. Við þurfum að halda áfram að varða veg jafnréttis á öllum sviðum og fagna fjölbreytileika í samfélaginu. Alþingi er einn mikilvægasti umræðuvettvangur samfélagsins og hlutverk þess viðamikið, þ.e. að setja öðrum handhöfum ríkisvaldsins, stofnunum og borgurum ríkisins lög. Við ræðum hér þessa dagana frumvarp til fjárlaga og frumvörp um skatta og gjöld, frumvörp sem boða endurreisn efnahagslífsins í kjölfar heimsfaraldurs. Markmiðið er að létta byrðum af fólki og fyrirtækjum en um leið auka aðhaldsstig ríkisfjármála á næsta ári. Það er sameiginlegt verkefni okkar að byggja upp samfélag sem stuðlar að velferð, lífsgæðum og efnahagslegri sjálfbærni til framtíðar, samfélag þar sem aðgangur að framúrskarandi og fjölbreyttri menntun og góðu heilbrigðiskerfi er í boði fyrir alla óháð því hvaða forgjöf við fæðumst með. Á meðan ég stend hér í þessari merku pontu er fjöldinn allur af fólki úti í samfélaginu að sinna margvíslegum og mikilvægum störfum. Í harðfiskverkuninni sem ég hef aðkomu að er fjölbreyttur hópur starfsfólks af ólíkum þjóðernum að meðhöndla fersk fiskflök, nýveiddan fisk við Íslandsstrendur. Það dugmikla starfsfólk er að skapa verðmæti fyrir íslenskt samfélag. Fjölbreyttur atvinnurekstur lítilla, meðalstórra og stórra fyrirtækja á Íslandi leggur grunninn að velferð, framþróun og hagsæld og stendur undir grunnstoðum samfélagsins, menntakerfinu, heilbrigðiskerfinu, velferðarkerfinu, samgöngum, innviðum, menningu og listum. Það er því hagur okkar allra að efla atvinnulíf. Áætlanir sem fjárlögin byggja á gera ráð fyrir kröftugum hagvexti. Við höfum alla burði til að ná þessum mikla hagvexti en til þess þurfum við að styðja við atvinnulífið, m.a. með lágum sköttum og gjöldum, þar á meðal tryggingagjaldi, en ein helsta hindrun fyrirtækja í dag er launakostnaður sem þróast hefur úr takti við verðmætasköpun. Þær launahækkanir sem hið opinbera hefur leitt hafa þyngt rekstur og skapað verðbólguþrýsting og skert samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs. Það er atvinnulífsins að leiða vöxt á vinnumarkaði og fjölga störfum en ekki hins opinbera. Það þarf að minnka umsvif í rekstri hins opinbera og útvista verkefnum enn frekar, semja þar um þjónustu sem greidd er af hálfu hins opinbera og setja viðmið um gæði og öryggi, hvort sem þjónustan er veitt af hinu opinbera eða einkaaðilum. Óskilgreind viðmið geta leitt af sér óhagræði og sóun og það þarf að skapa hvata hjá hinu opinbera til að hagræða í rekstri. Litlir hvatar eru til hagræðingar í starfsemi hjá opinberum aðilum sem ekki fá úthlutað fjármagni á verkefnabundnum grunni. Við þurfum að efla atvinnulífið og skapa hvetjandi umhverfi þar sem fólk fær tækifæri á ólíkum aldri til að nýta hæfileika sína. Ég ber mikla virðingu fyrir þeim kynslóðum sem á undan komu, eldri borgurum sem hafa skilað miklu dagsverki og lagt grunninn að velsældarþjóðfélagi og þeim þjóðarauð sem við njótum í dag. Forræðishyggja hins opinbera í garð eldri borgara þarf að víkja fyrir frelsi þeirra. Aldur er afstæður og ekki er hægt að setja sömu viðmið fyrir þennan stóra og ólíka hóp. Það er til góðs að tvöfalda eigi frítekjumark vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega. Að mörgu öðru þarf að huga í málefnum eldri borgara og mikilvægt að móta heildstæða stefnu. Við eigum bæði að vilja verða öldruð og vera öldruð. Hvatinn til að láta til sín taka þarf að ná til sem flestra og við þurfum að styðja öryrkja til aukinnar virkni á vinnumarkaði. Yfir 21.000 manns teljast til öryrkja og væri það mikið framfaraskref að virkja þá sem það geta til aukinna starfa. Til að svo megi verða þarf að eiga sér stað starfsgetumat og síðustu ár hefur ríkisstjórnin tekið frá fjármuni til að framkvæma megi það og gera breytingar á högum öryrkja. Róttækar breytingar eru nauðsynlegar á tryggingakerfi öryrkja en þær verða ekki gerðar nema í samvinnu og sátt við öryrkja. Markmiðið er að tryggja afkomu þeirra en um leið aukna virkni þeirra og auðvelda þeim þátttöku í samfélaginu á öllum sviðum, ekki síst á vinnumarkaði. Það er jákvætt að sjá að í stjórnarsáttmála nýrrar ríkisstjórnar er lögð mikil áhersla á nýsköpun og innviðauppbyggingu. Við lifum á tímum þar sem samfélagsbreytingar eru ekki bara djúpstæðar heldur ganga þær yfir á sívaxandi hraða. Í því felst mikil áskorun en jafnframt tækifæri. Tækifærin felast ekki síst í möguleikum velferðartækni en með henni getum við aukið þjónustu og um leið lækkað kostnað. Samkeppnisforskot okkar er græn orka og við þurfum að nýta auðlindir okkar á sjálfbæran hátt til uppbyggingar atvinnulífs og orkuskipta hér á landi. Við þurfum að endurhugsa, endurmeta og endurvinna. Við eigum mikið undir sem þjóð og eigum að vera í fremstu röð þegar kemur að umhverfis- og loftslagsmálum. Það er jákvætt sem kemur fram í stjórnarsáttmálanum að stuðla eigi að því að fjölga ávöxtunarmöguleikum lífeyrissjóðanna og möguleikum til aukinnar þátttöku í innviðafjárfestingum og grænum fjárfestingum. Virðulegi þingheimur. Til að stuðla að þeirri velferð sem ég hef farið hér yfir þurfum við að auka verðmætasköpun með öflugri innlendri framleiðslu og treysta stoðir útflutningsfyrirtækja því þar liggur grunnurinn að gjaldeyrissköpun landsins. Þannig tryggjum við stöðu og lífskjör í landinu og löðum að erlendar fjárfestingar. Heimsmyndin er gjörbreytt. Áður var Ísland stökkpallurinn milli austurs og vesturs. Nú er landið miðdepill norðurslóðanna, loftslagsmál og umhverfisvá fá meira vægi, ekki síst hjá yngri kynslóðum og afstaða til kynjajafnréttis, frelsis og mannréttindamála skiptir nýjar kynslóðir miklu máli. Það er okkar að móta framtíðarsýn sem stuðlar að umhverfis- og efnahagslegri sjálfbærni til framtíðar og ég hlakka til málefnalegs og uppbyggilegs samtals við ykkur um framtíðarsýn íslensks samfélags.

Virðulegi forseti. Mig langar að þakka hv. þingmanni fyrir frábæra ræðu og sérstaklega þakka ég henni fyrir mikla áherslu á umhverfismál. Ég tók eftir ákveðnum þáttum, nú þegar mín kynslóð fer að horfa aðeins á hagvöxt og umhverfismál, en hér eru tvö mál þar sem við þurfum að horfa aðeins lengra fram á við. Annað varðar það að hugsa um auðlindir Íslands og náttúru sem einungis eitthvað sem eigi að stuðla að hagvexti, en það er nokkuð sem mér finnst ekki að við ættum að leggja til eða að þróast í átt að, því að þetta er víst náttúra okkar allra sem við þurfum að varðveita fyrir komandi kynslóðir. Hins vegar er það að hagvöxtur og lægri skattar séu kannski eina leiðin fyrir samfélagið til að auka tekjur og framtíðartekjur samfélagsins, sem ég er alveg sammála um að sé ótrúlega mikilvægt, en það eru til fjöldamargar leiðir, eins og auðlindaskattur og kolefnisskattur, sem geta fjármagnað þessar aðgerðir. Mér finnst mjög skemmtilegt að allir flokkar leggi áherslu á umhverfismál, en það er bara mikilvægt að horft sé á þetta til framtíðar og með rétt framtíðarkynslóða að sjónarmiði og rétt okkar til hreinnar náttúru.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma hér upp og veita mér jafnframt tækifæri til þess að gefa andsvör. Hv. þingmaður talar um hagvöxt og umhverfismál. Þessi atriði fara mjög vel saman og við á Íslandi búum svo vel að eiga okkar dýrmætu náttúru sem við getum nýtt á grænan og umhverfisvænan hátt. Öll sú framleiðsla sem hér fer fram með þessum umhverfisvænu hvötum sem við höfum og auðlindum okkar gerir alla framleiðsluna verðmætari og eftirsóttari til útflutnings. Því fer vel á því að þetta helst mjög vel í hendur; innlend framleiðsla, byggð á grænni orku, og hagvöxtur.

Virðulegi forseti. Ég flyt hér nefndarálit með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um loftferðir, nr. 60/1998, framlenging á gildistíma, frá hv. meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti og nefndinni bárust upplýsingar frá samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytinu og minnisblað frá ríkislögreglustjóra. Nefndin sendi tillögu að breytingu á frumvarpinu til umsagnaraðila og barst sameiginleg umsögn um þá breytingu frá Samtökum ferðaþjónustunnar, Isavia, Icelandair og Play air. Með frumvarpinu er lagt til að gildistími ákvæðis til bráðabirgða V í lögum um loftferðir verði framlengdur til 1. júlí 2022 en ákvæðið hefði að óbreyttu fallið úr gildi 31. desember 2021. Ákvæðið hefur að geyma heimild ráðherra til að kveða á um tímabundnar skyldur flugrekenda/umráðenda loftfars til að tryggja sóttvarnir með reglugerð þegar hætta er á að farsóttir berist til eða frá Íslandi og almannaheilbrigði krefst. Þær skyldur eru afmarkaðar í ákvæðinu og ná til þess að kanna hvort farþegi hafi fullnægt skyldu til forskráningar og hafi tilskilið viðurkennt vottorð um ónæmisaðgerð gegn COVID-19, vottorð um að COVID-19 sýking sé afstaðin eða vottorð eða staðfestingu á neikvæðri niðurstöðu prófs gegn COVID-19 áður en farið er um borð í loftfar enda hafi slík skylda verið lögð á farþega á grundvelli sóttvarnalaga. Þá getur ráðherra kveðið á um skyldu til að synja farþega um flutning geti hann ekki framvísað tilskildu vottorði eða staðfestingu. Samkvæmt 2. mgr. ákvæðisins tekur sú skylda þó ekki til íslenskra ríkisborgara. Eftir að frumvarpinu var vísað til nefndarinnar boðaði Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) í formlegu áminningarbréfi til samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins frá 15. desember sl. samningsbrotamál á hendur íslenska ríkinu. Líkt og fram kemur í greinargerð frumvarpsins hefur ESA átt í samskiptum við íslensk stjórnvöld vegna ákvæðis til bráðabirgða V í lögum um loftferðir. Í bréfi ESA kemur fram að EES-ríkjum er heimilt að takmarka för EES-borgara með það að markmiði að ná tökum á COVID-19 faraldrinum en slíkar takmarkanir þurfa m.a. að grundvallast á reglum um meðalhóf og jafnræði. ESA óskaði rökstuðnings íslenskra stjórnvalda fyrir því af hverju reglurnar tækju ekki til allra EES-borgara sem hafa löglega búsetu á Íslandi en vísar í bréfi sínu til þess að íslensk stjórnvöld hafi ekki sýnt fram á með fullnægjandi hætti hvernig aðgerðirnar grundvallist á meðalhófi og samrýmist reglum EES-réttar. Þá kemur fram í bréfi ESA að aðgerðirnar séu með þeim hætti að þær fari í m.a. í bága við EES-löggjöf sem tryggir aðstoð og bætur til farþega sem er neitað um far. Á fundi nefndarinnar með gestum komu fram ýmsar athugasemdir við gildandi regluverk, m.a. um að ekki hefði verið náð þeim markmiðum ákvæðis til bráðabirgða V í lögum um loftferðir að minnka þörf á tvöfaldri skoðun gagna sem farþegar þurfa að framvísa, þ.e. við byrðingu og við komuna til landsins. Fyrirkomulagið eins og það væri eftir gildistöku ákvæðisins hefði í för með sér flöskuhálsa, ylli töfum og neikvæðri upplifun farþega og leiddi til hópamyndana sem hefðu í för með sér aukna smithættu. Nauðsynlegt væri að tryggja að meginreglan yrði að gögn yrðu aðeins skoðuð á einum stað. Meiri hlutinn telur rétt að bregðast við þeim ábendingum sem fram komu í áminningarbréfi ESA þannig að sjónarmiðum sem þar koma fram um meðalhóf og jafnræði sé mætt. Jafnframt tekur meiri hlutinn undir ábendingar um að nauðsynlegt sé að breyta þeirri framkvæmd sem er við lýði að gögn allra farþega sæti skoðun bæði við byrðingu sem og við komuna til landsins líkt og markmiðið var með setningu ákvæðisins. Í samráði við samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið og heilbrigðisráðuneytið leggur nefndin til breytingar á ákvæði til bráðabirgða V í lögum um loftferðir sem ætlað er að mæta framangreindum sjónarmiðum. Í fyrsta lagi leggur meiri hlutinn til að í stað þess að ráðherra verði heimilt að kveða á um skyldu flugrekenda til að synja farþega um flutning sem hvorki hefur forskráð sig né getur framvísað tilskildum gögnum verði heimilt að kveða á um skyldu flugrekenda til að tilkynna íslenskum löggæsluyfirvöldum, innan tilgreinds tíma, um slíka farþega, nafn þeirra, vegabréfsnúmer og flugnúmer, sem eru á leið til landsins. Sú skylda taki jafnt til allra farþega óháð þjóðerni og leggur nefndin til að samhliða falli brott undanþáguákvæði 2. mgr. Með því að afmarka þær persónuupplýsingar sem ákvæðið varðar með tæmandi talningu við upplýsingar sem ekki teljast vera viðkvæmar persónuupplýsingar sem og því að upplýsingunum skuli eingöngu miðlað til löggæsluyfirvalda, telur meiri hlutinn að gætt sé meðalhófs og að ákvæðið standist kröfur sem löggjöf og reglur á sviði persónuverndar gera. Meiri hlutinn leggur til að í reglugerð verði kveðið á um innan hvaða tímamarka tilkynning til löggæsluyfirvalda þarf að berast. Til að ákvæðið nái markmiði sínu þarf slík tilkynning að berast áður en viðkomandi farþegi lendir hér á landi. Er það m.a. ljóst með hliðsjón af varnaðaráhrifum auk þess sem það er forsenda þess að unnt verði að láta af tvöfaldri skoðun vottorða allra farþega. Í öðru lagi verði heimilt að gera flugrekendum skylt að upplýsa viðkomandi farþega um afleiðingar þess geti þeir ekki framvísað framangreindum gögnum við komuna hingað til lands, sem geta til að mynda verið sektir eða brottvísun við komu á grundvelli sóttvarnalaga, nr. 19/1997. Telur meiri hlutinn að með þessu móti séu varnaðaráhrif ákvæðisins nægilega tryggð. Gert er ráð fyrir að skylda flugrekenda til að kanna forskráningu og vottorð farþega verði óbreytt. Í þriðja lagi leggur meiri hlutinn til orðalagsbreytingu á 4. mgr. ákvæðisins þannig að stjórnvaldssektir sem Samgöngustofa hefur heimild til að leggja á beinist að flugrekanda/umráðanda loftfars en ekki einstaklingi eða lögaðila. Meiri hlutinn telur að með framangreindum breytingum sé komið til móts við athugasemdir ESA m.a. hvað varðar meðalhóf og jafnræði. Þá áréttar meiri hlutinn mikilvægi þess að sú vinnsla og miðlun persónuupplýsinga sem af þessu hlýst þurfi að vera í fullu samræmi við ákvæði laga um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga, nr. 90/2018, og að reglugerð ráðherra sem er sett á grundvelli 1. mgr. m.a. þurfi að taka mið af því. Meiri hlutinn tekur undir sjónarmið þess efnis að þær tímabundnu skyldur sem ráðherra er heimilt að leggja á flugrekendur samkvæmt ákvæðinu eru íþyngjandi. Við setningu reglugerðar á grundvelli ákvæðisins, sem og við lögbundna endurskoðun reglugerðar sem fara skal fram eigi sjaldnar en á fjögurra vikna fresti samkvæmt 3. mgr. ákvæðisins, er því nauðsynlegt að gæta meðalhófs og rökstyðja þörfina til þess að beita heimildinni. Meiri hlutinn telur mikilvægt að leitað verði tæknilegra lausna, svo sem varðandi forskráningu farþega og stafrænar innritunarlausnir, sem miði að því að gera eftirfylgni við reglugerð setta á grundvelli ákvæðisins sem minnst íþyngjandi í framkvæmd fyrir flugrekendur og farþega. Nauðsynlegt er að tæknilausnir íslenskra yfirvalda séu samrýmanlegar stafrænum lausnum flugrekenda þannig að kerfin geti unnið saman og skilað sem bestri virkni. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem hér hefur verið farið yfir. Undir þetta álit rita hv. þingmenn Vilhjálmur Árnason, Halla Signý Kristjánsdóttir framsögumaður, Andrés Ingi Jónsson, Bjarni Jónsson, Helga Vala Helgadóttir, Líneik Anna Sævarsdóttir, Njáll Trausti Friðbertsson og Orri Páll Jóhannsson. - Ég hef lokið máli mínu, virðulegur forseti.

Forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Höllu Signýju Kristjánsdóttur fyrir þetta, enda er hún vel þekkt fyrir ágæta framsögu. Ég vil byrja á að fagna því að nefndin hafi tekið höndum saman um að gera verulegar lagfæringar á frumvarpinu eins og það var upphaflega lagt fram. Í sjálfu sér þarf ekki að hafa mörg orð um það að á sínum tíma, þegar upphaflegu lögin voru sett, sem nú er verið að framlengja, varð mikil umræða um stjórnarskrá og ákvæði þeirra laga og þess vegna er maður örlítið hissa á því, þegar kemur síðan áminningarbréf frá eftirlitsstofnuninni ESA, að ráðuneytið og ráðherrann hafi ekki tekið meira mark á því. Ég vil fagna því að nefndin hafi gert endurbætur á frumvarpinu sem mér sýnist að séu allar til þess fallnar að koma til móts við þessi sjónarmið um það að í fyrsta lagi, sem var til umræðu á sínum tíma, væri ekki hægt að meina íslenskum ríkisborgurum að koma til landsins og síðan að taka mark á því sem ESA segir um mismunun. Ég er í sjálfu sér ekki með neinar spurningar til hv. þingmanns en vildi bara árétta þetta. Það er gott að þetta hefur farið svona og vonandi höfum við þá búið þannig um hnútana að við gætum bæði þeirra skyldna sem við höfum gagnvart eigin ríkisborgurum en ekki síður skuldbindinga okkar samkvæmt EES-samningnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og get tekið undir orð hans. Við tókum til okkar þær ábendingar sem bárust. Ég var náttúrlega ekki í nefndinni á síðasta kjörtímabili þegar þessi lög voru sett, breytingar á þeim, en eftir að frumvarpinu var vísað til nefndarinnar boðaði eftirlitsstofnunin í formlegu áminningarbréfi til samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins - sem sagt eftir að málinu er vísað til nefndarinnar. Um leið og málið kom fyrir nefndina tókum við þetta til athugunar. Við vorum öll sammála um það og náðum góðri lendingu og var málið m.a. unnið í góðri samvinnu við Persónuvernd til að það yrði sem best úr garði gert þannig að ekki kæmi til þess að það myndi steyta á því skeri þegar kæmi að framkvæmdinni. Að öðru leyti tek ég bara undir orð hv. þingmanns um að það sé mikilvægt að allir séu með jöfn réttindi eins og mögulegt er.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Höllu Signýju Kristjánsdóttur kærlega fyrir svarið og það er gott að við erum á sömu blaðsíðu. Ég held að það sé mjög gott að við tökum mark á þessu. Þá er ég að vísa til eftirlitsstofnunarinnar. Auðvitað var það þannig að ráðuneytið var búið að fá ábendingar frá ESA um að þetta væri ekki í lagi að mati stofnunarinnar. Engu að síður ákvað ráðuneytið að fara fram með þeim hætti sem það gerði. En síðan kemur þetta formlega bréf og nefndin tekur af skarið, sem er gott og ég fagna því. Þetta er kannski almennt til umhugsunar fyrir okkur, hversu mikilvægt það er að nefndir vandi sig í vinnu sinni. Þetta er gott dæmi um það og því ber að fagna. Þetta er jafnframt oft góð ábending til meiri hluta á hverjum tíma um að gæta sín á því að vera ekki bara framlenging á því sem ráðherrar eða ráðuneyti segja. Ég vildi bara koma þessum sjónarmiðum á framfæri við þessa umræðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og tek aftur undir þau orð að það er gott að fara vel yfir málið. Eins og ég segi veit ég ekki hvernig vinnan fór fram á fyrri stigum en sjálfsagt voru engin mótmæli við því í nefndinni þegar þangað var komið að við yrðum að vinna með þetta og finna þá lausn sem best væri, enda finnst mér að niðurstaðan af þessum breytingum hafi orðið þannig að öllum líki því að allir skrifuðu undir nefndarálitið.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um Barna- og fjölskyldustofu og lögum um Gæða- og eftirlitsstofnun velferðarmála, sem varða flutning starfsmanna. Nefndarálitið er frá velferðarnefnd en frumvarpið sjálft liggur fyrir á þskj. 196, mál nr. 188, og nefndarálit velferðarnefndar við 2. umr. liggur svo fyrir á þskj. 225. Við gildistöku laga um Barna- og fjölskyldustofu, nr. 87/2021, og laga um Gæða- og eftirlitsstofnun velferðarmála, nr. 88/2021, hinn 1. janúar 2022 verða lagðar niður tvær stofnanir, annars vegar Barnaverndarstofa og hins vegar ráðuneytisstofnunin Gæða- og eftirlitsstofnun félagsþjónustu og barnaverndar. Þetta er vegna breytinga á lögum sem samþykkt voru hér á vorþingi. Við gildistökuna munu fyrrgreindar stofnanir taka yfir verkefni síðarnefndu stofnananna. Frumvarp þetta kveður á um að störf hjá Barnaverndarstofu og Gæða- og eftirlitsstofnun félagsþjónustu og barnaverndar verði flutt til hinna nýju stofnana með því að þær yfirtaki gildandi ráðningarsamninga við þá starfsmenn sem eru í starfi við gildistöku laga nr. 87/2021 og laga nr. 88/2021. BHM lýsir í sinni umsögn áhyggjum af því að breytingar á verkefnum leiði til þess að starfi verði breytt það mikið að það verði mögulega lagt niður eða starfsmönnum sagt upp. Í minnisblaði sem nefndinni barst frá félagsmálaráðuneytinu kemur fram að af hálfu ráðuneytisins er lögð rík áhersla á að engum starfsmanni Barnaverndarstofu og Gæða- og eftirlitsstofnunar félagsþjónustu og barnaverndar verði sagt upp um áramótin á þeim grundvelli að starf hans hafi verið lagt niður. Þá áréttar nefndin að í frumvarpinu kemur fram að ráðningarkjör starfsmanna verða þau sömu hjá nýjum stofnunum og ráðningarkjör þeirra hjá Barnaverndarstofu og Gæða- og eftirlitsstofnun félagsþjónustu og barnaverndar. Tekur nefndin undir mikilvægi þess að réttarstaða starfsmanna verði tryggð á fyrrgreindan hátt og leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita sú sem hér stendur, Líneik Anna Sævarsdóttir, formaður nefndarinnar og framsögumaður nefndarálitsins, Ásmundur Friðriksson, Diljá Mist Einarsdóttir, Guðmundur Ingi Kristinsson, Guðrún Hafsteinsdóttir, Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir, Halldóra Mogensen, Jódís Skúladóttir og Viktor Stefán Pálsson.