Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Jeg vil leyfa mjer að stinga upp á því, að máli þessu sje, að umræðum loknum, vísað til kirkjugarðsnefndar.



Þetta frumvarp fer fram á að fella aftan af 2. gr. sóknargjaldalaganna skilyrðið fyrir því, að menn megi vera í söfnuði utan þjóðkirkjunnar, sem sje, að gjaldið til safnaðarins nemi „eigi minna en sem svari 2 kr. 25 au. fyrir hvern safnaðarlim, 15 ára eða eldri“. Í mínum augum er það ekki annað en tilbekking við þjóðkirkjuna, að nema þetta ákvæði í burtu. Ef það væri gjört, mundi fólk streyma úr henni, til þess að losna við gjöldin. En jeg lít svo á, að á meðan við höfum þjóðkirkju, þá eigum við ekkert að gjöra, sem valdi því, að fólk fari úr henni. Þegar að því kemur, að farið verður að ræða um skilnað ríkis og kirkju, þá býst jeg við, að jeg verði því máli fylgjandi, en á meðan þjóðkirkja stendur, er rjett að styðja hana og níða hana á enga lund niður. Ég held því, að máli þessu sje þann veg best komið, að því verði frestað fyrst um sinn, og leyfi jeg mjer þess vegna, að bera fram svohljóðandi dagskrá: Deildin frestar þessu máli fyrst um sinn og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.

Flutnm. (Björn Þorláksson) : Jeg hefi komið fram með brtt. við frv. þetta, og er hún á þgsk. 619, og hefi jeg borið hana fram í samráði við háttv. 2. þm. Skagf. (J. B.). Brtt. er á þá leið, að þar sem bændakirkjur eru, skal leggja legkaupið í sjóð til viðhalds kirkjugarði, og standi sjóðurinn undir stjórn sóknarnefndar. Ef till. þessi verður samþykt, álít jeg að loku sje skotið fyrir það, að legkaupið geti orðið til að tefja fyrir því, að bændakirkjur komist undir umsjón safnaða. Jeg lofaði í gær, við 1. umr. þessa máls, að koma með svona lagaða brtt., og jeg hefi annars litlu við að bæta, auk þess, sem jeg tók þá fram. Finst mjer frv. svo ljóst og einfalt, að allt mæli með því, að það gangi fram. Verði frv. samþykt, þá er girt fyrir, að nokkurt misrjetti geti átt sjer stað; með því móti er öllum gjört jafnhátt undir höfði, einum ekki gjört þyngra fyrir en öðrum. Jeg minnist þess, að háttv. 5. kgk. þm. (G. B.) sagði við 1. umr., og vænti jeg að það hafi verið sprottið af misskilningi, að jeg hefði sagt á þá leið, að bæta mætti úr einum ójöfnuði, með því að fremja annan, sem sje með því að taka upp legkaup um land alt. Jeg get ekki fallist á, að jeg hafi hugsað, og því síður talað í þessa átt. Jeg talaði alls ekki um ójöfnuð, heldur misrjetti, og furðar mig, að jafn skýr maður og háttv. 5. kgk. þm. (G. B.) er, skyldi ekki skilja það, að úr þeim misrjetti, sem Reykvíkingar yrðu fyrir, ef kirkjugarðsfrumvarpið yrði óbreytt að lögum, yrði bætt með upptöku legkaups um land alt. Þá vil jeg í þessu sambandi minnast lítillega á brtt. hans og háttv. þm. Barð. (H. K.) við 3. gr. frv. Ef frv. mitt um alment legkaup yrði samþykt, þá ættu burt að falla ákvæðin um 2 kr. legkaup fyrir börn 5 ára og yngri, og 4 kr. fyrir eldri menn, en ákvæðin um 8 kr. legkaup fyrir legstað, sem helgaður væri til 50 ára, og 16 kr. fyrir lengri tíma, mættu halda sjer. Svona lagaðri brtt. mundi jeg á sínum tíma geta greitt atkv. En nú er brýn þörf þess um land allt, að legkaup sje tekið upp. Eins og háttv. þm. Ísaf (S. St,) tók fram, hafa þarfir kirkjunnar aukist mjög á síðustu árum, og þó að það nemi ekki mikilli fjárupphæð, að taka upp legkaupið, nálægt 5 þús. kr., þá yrði það þó til að bæta allmikið úr sumstaðar, og þá væri síður ástæða til að hækka 75 aura kirkjugjaldið, sem þó hefir víða orðið að gjöra, enda þótt það sje miklum erfiðleikum og umstangi bundið, sjerstaklega við hinar svo nefndu ljenskirkjur, sem eru í umsjá presta. Eitt má enn taka fram, sem mælir með því, að legkaupið verði alment upp tekið. Legkaupið hefir alt af verið skoðað sem aukatekjugrein fyrir kirkjuna, og var það því rangt af skattamálanefndinni, er hún tók það af, en hjelt aukatekjum presta, og finst mjer því ástæða til að taka það upp aftur. Upphæðirnar hefi jeg sett 2 kr. og 4 kr., og hefi jeg gjört það til samkomulags við meðnefndarmenn mína. Hefði jeg þó álitið rjettara að halda því, sem Nd. hafði þegar samþykt, en því mætti breyta til við 3. umr., ef fylgismenn frv. óskuðu þess, en annars læt jeg mig það litlu skifta, hvort það er ákveðið 4 eða 5 kr. heilt. En jeg álít, að þar sem land er dýrt, og það verður víðar dýrt en í Reykjavík, og eins þar sem er margt fólk, sem andast annars staðar en heima, t. d. á spítölum í kauptúnum, þar væri rjettara að hlíta ákvæðum Nd. um upphæð legkaupsins. Jeg tók fram í gær, að legkaupið væri gamalt, alt frá fyrstu kristni, en það er miklu eldra, og mætti því til sönnunar benda á sögu Abrahams, er hann keypti grafreitinn í Hebron um 2000 árum f. Krist (Gen. 23. kap.). Ef frv. verður felt, þykir mjer það skaði, bæði af framangreindum ástæðum, og auk þess að hjer er um afar gamla venju að ræða. Skal jeg svo ekki orðlengja frekar um þetta mál, en legg það algjörlega á vald hv. deildar.

Steingrímur Jónsson : Jeg greiddi atkvæði móti frv. þessu við 2. umr., og ætla því með nokkrum orðum að gjöra grein fyrir ástæðum mínum til þess. Jeg tel vafasamt, hvort kosningarrjettur sá, er konum hefir verið veittur, sje í raun og veru gæði fyrir kvenþjóðina í heild sinni. Jeg vil ekki segja, að rangt hafi verið að veita konum rjett þenna, því að nauðsyn bar til, þar eð lífskjör þeirra hafa breytst svo mjög nú á síðustu áratugum, og þátttaka þeirra í almennri atvinnusamkepni orðin meiri en áður. Að því leyti eru þær mun sjálfstæðari en fyrr. Jeg er ekki heldur í vafa um það, að það er samkvæmt starfslyndi þeirra og gáfnafari talsvert miklum erfiðleikum bundið fyrir kvenfólkið, að taka þátt í opinberurn málum, hvort heldur sem kjósandi eða kjörgengur, auk þess sem lífsstaða þeirra gjörir þeim þar erfiðara fyrir heldur en karlmönnum. Eðlileg afleiðing þessa er því sú, að margar konur hafa alls engan áhuga á, að fá þessi rjettindi, og sumar, og þær ekki allfáar, eru því algjörlega mótfallnar. Ef þetta er rjett, sem jeg efa ekki, þá er ekki að eins rangt, heldur líka áhætta, að gjöra konum þannig að skyldu; að taka þátt i opinberum málum. Það er ekki eingöngu vegna þessara kvenna, sem við verðum að íhuga málið vandlega, heldur líka vegna hinna, því þó að þær hafi viljað fá kosningarrjett, þá leiðir ekki beint af því, að þær hafi viljað fá kjörgengi, eða viljað, að þær væru skyldar til að taka kjöri. Hygg jeg því að heppilegast væri, að skylda konur ekki til að taka kjöri, enda væri það bæði áhætta og ranglæti gagnvart þeim, sem alls ekki æskja þess, ef svo væri gjört. Get jeg tæplega sjeð, að nauðsyn krefjist þess, en aftur gætu þær konur þá tekið kjöri, sem fúsar væru til þess, og hæfar eru. Af þessum ástæðum greiddi jeg atkv. á móti frv., og jeg vona, að það komist ekki í gegn um þetta þing, þar eð margar konur eru því fjandsamlegar.

Jón Þorkelsson : Jeg leyfi mjer að gjöra það að tillögu minni, að kosin verði fimm manna nefnd í málið, að lokinni þessari umræðu.