Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur leyft sér að bera fram við frv. brtt. á þskj. 467 um, að bætt sé við þremur mönnum, sem fái einnig ríkisborgararétt. Þannig er ástatt um þá tvo fyrst nefndu, að þeir hafa dvalizt hér þann áskilda tíma, sem ætlazt er til um útlendinga samkvæmt lögum um ríkisborgararétt. Umsóknir höfðu ekki legið fyrir frá þeim, og fyrir þær sakir hafði n. ekki tekið þá upp á till. sína fyrir 2. umr. Um þriðja manninn er það að segja, að hann hefur líka dvalizt hér tilskilinn tíma. Pietseh, Heribert Jósef, kom hingað til landsins 1933 og dvaldist til 1940, en var þá tekinn af Bretum og farið með hann til Englands. Þar var hann svo þangað til hann kom aftur hingað til landsins. Hann átti kost á því að fara í fangaskiptum yfir til Þýzkalands, en hafnaði því, og var svo hjá Bretum, þar til hann kom aftur hingað. Ef ekki er tekið tillit til þess, að dvalartími þessa manns slitnaði í sundur af þeim ástæðum, sem voru honum alveg óviðráðanlegar, þá hefur hann dvalizt hér tilskilinn tíma. Hann er kvæntur íslenzkri konu, og þau eiga tvö börn. Skjöl hans eru í bezta lagi. Hann hefur stundað keramiksmíði og fær hinn bezta vitnisburð, m.a. frá þeim, sem hafa haft náin kynni af honum og hann hefur starfað fyrir. Þar sem svo er ástatt um þennan mann, sá n. sér ekki fært annað en að leggja til, að honum verði veittur ríkisborgararéttur og honum ekki getið að sök, þó að dvöl hans hlutaðist sundur af þeim ástæðum, sem voru honum alveg ósjálfráðar. Þá flytur n. auk þess till. um, að þeir útlendingar, sem hljóta hér íslenzkan ríkisborgararétt, taki upp íslenzk heiti. Hæstv. menntmrh. hafði orð á því við 2. umr. málsins og benti þá réttilega á, að það væri varhugavert fyrir íslenzka tungu í framtíðinni, ef það væri látið halda svo áfram að þessir útlendingar og niðjar þeirra héldu sínum erlendu heitum. Í framtíðinni yrði þetta mjög afkáralegt og óæskilegt, ef það yrði látið svo til ganga. Ég er alveg sammála hæstv. menntmrh. um, að þetta eru orð í tíma töluð og að rétt sé að ráða bót á þessu nú þegar. - Það kann að þykja nokkur strangleiki í því fólginn, að þessir menn þurfi jafnvel að skipta um nafn. En þegar þess er gætt, hvað okkar tunga á í hættu, þá tel ég það alls ekki of harða kröfu, ef þeim er mikið kappsmál að verða íslenzkir ríkisborgarar, þó að þeir taki sér nýtt nafn. - N. vitnar í till. sinni í lög um mannanöfn og ætlast til, að farið verði eftir ákvæðum þeirra laga. Skulu þeir sækja um heiti til ríkisstj., og það verði það nafn, sem þeir vilja taka upp, og verður það löggilt með þessum hatti. - Nm. eru einnig þeirrar skoðunar, að það verði þá betur gætt þess, að eftir þessum lagaákvæðum sé farið heldur en undanfarið. Ég treysti því, að hæstv. ríkisstj. gefi þessu betri gætur en nú um alllangt skeið. Það er óþarft fyrir okkur Íslendinga að herma eftir erlendum siðum í þessu efni. Það fer vel við okkar mál, að synir og dætur kenni sig við feður sína. En það er afkáralegt, þegar konur hætta að kenna sig við feður sína, en taka að kenna sig við feður eiginmanna sinna. Allt þetta fer mjög illa við mál okkar, okkar þróttmiklu og fögru tungu. Síðar meir mundi vera hin mesta nauðsyn að ganga enn betur frá þessu efni með því að endurskoða l. um mannanöfn, og eitt af þeim grundvallarskilyrðum, sem við viljum setja inn í hina almennu löggjöf um veitingu ríkisborgararéttar gagnvart þeim erlendu mönnum, sem öðlast þennan rétt, er það, að þeir taki upp íslenzk heiti. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta. N. hefur athugað brtt. hv. þm. N-Ísf. og felist á að mæla með þeim. Það er að vísu þannig ástatt um þann mann, sem nefndur er undir fyrri tölul., að hann hefur ekki dvalizt hér tilskilinn tíma, en það er eins ástatt um hann og manninn undir 3. tölul. í brtt. n., að hann hefur að vísu dvalizt eitthvað erlendis, en kom svo heim og er búinn að vera hér alls í 10 ár. En þar sem stendur eins á um þessa menn báða og þeir hafa beztu meðmæli, sér n. ekki ástæðu til að gera upp á milli þeirra og leggur þess vegna til, að þessi brtt. verði samþ. Að því er snertir brtt. á þskj. 473, frá hv. 3. landsk. og hv. 5. þm. Reykv., þá er þannig ástatt um þessa menn alla, að þeir hafa verið hér of stuttan tíma, þar sem þeir hafa allir komið hingað 1946 og verið hér síðan. Tveir þeirra, þ.e. þeir, sem eru undir 1. og 3. lið, voru á frv. hæstv. ríkisstj., og skjöl þeirra eru í bezta lagi, en n. sá sér ekki fært að gera till. um það af sinni hálfu, að þeir yrðu teknir upp, þar sem þeir hafa ekki dvalizt hér nógu lengi. Það er eins ástatt um mann þann, sem er undir 2. lið, en að öðru leyti virðist standa nákvæmlega eins á um hann, skjöl hans öll eru í bezta lagi og þetta eina skilyrði aðeins, sem hann skortir. Hv. d. verður að skera úr um það, hvað hún vill samþ. í þessu efni, meðmæli þessara manna eru góð, það er ekkert að þeim að finna, og hef ég þess vegna ekkert frekar um þetta að segja að sinni.



Það eru bara örfá orð út af brtt. á þskj. 473, sem við hv. 3. landsk. flytjum. Hv. frsm. allshn. hefur gert grein fyrir 1. og 3. tölul. brtt., en það stendur þannig á um þá menn báða, að þeir voru á stjfrv., sem var lagt fyrir d., og plögg þeirra öll í bezta lagi, þeir uppfylla öll önnur skilyrði en það að hafa verið hér búsettir í 10 ár samfleytt. Við ræddum þetta í n., en niðurstaðan varð sú, að hún vildi ekki fara út fyrir ramma ríkisborgararéttarl. um þessa meginreglu. Hv. 3. landsk. talaði þá um það við mig, að við flyttum sérstaka till. um þessa menn, og þar sem þeir höfðu einnig verið á frv. ríkisstj., fannst mér ástæða til að verða við því, því að með þessu móti er hægt fyrir d. að skera úr því, hvort hún vill fylgja í því efni því, sem n. hefur lagt til, eða leyfa sér að fara í einstökum tilfellum út fyrir þann ramma, sem hún auðvitað hefur rétt til, ef hún óskar eða vill. Og það eru að sjálfsögðu nokkur meðmæli með því, að orðið verði við óskum þessara manna, að þeir voru á því frv., sem ríkisstj. upphaflega lagði fyrir d. varðandi veitingu ríkisborgararéttar. Um 2. tölul. á þessu þskj., Norðmanninn, stendur nokkuð öðruvísi á en um hina, og vil ég bæta nokkrum frekari upplýsingum við að því er hann snertir. Hann er nú búinn að vera hér samfleytt í 10 ár, en hins vegar hófst vera hans hér sem hermanns í norska hernum á stríðsárunum, og var hann þá búsettur á Seyðisfirði sem norskur hermaður og giftist þar íslenzkri konu og eignaðist með henni 4 börn. Hann hefur svo dvalizt hér síðan og er sjómaður á íslenzkum togara. Eins og nú er komið högum þeirra hjóna, með þessi 4 börn, mun það vera ásetningur þeirra að halda áfram búsetu heima á Íslandi, og verða menn þá að gera upp við sig, hvort þetta atriði skuli verða honum að fótakefli, að hann að vísu fyrstu árin dvaldist hér sem norskur hermaður á stríðsárunum, en með þeirri dvöl og dvölinni eftir stríðið er dvöl hans hér orðin 10 ár. - Það er rétt, að þetta er utan við hinn formlega ramma að skilningi l., en eins og hv. frsm. gerði grein fyrir, höfum við í sambandi við einn mann í till. n. ekki bundið okkur algerlega við það ákvæði l., við viðkomandi skyldi hafa átt óslitið heimilisfang hér, áður en ríkisborgararéttur væri veittur. Og hið sama gildir um annan þeirra manna, sem hv. þm. N-Ísf. leggur til að fái ríkisborgararétt, og mælir hv. n. með, að það verði samþ. Finnst mér þá svo mjótt á mununum þarna, að hv. þdm. ættu ekki að taka nærri sér að veita þessum aðila ríkisborgararétt eins og hinum, sem þó hefur dvalizt hér öll árin samfleytt.



Ég hafði óskað eftir því í sambandi við till., er ég flutti við 2. umr., en tók aftur til 3. umr., að hæstv. utanrrh. yrði viðstaddur umr., og barst honum það til eyrna, þannig að hann vissi um það. Ég bjóst við, að hann mundi verða hér viðstaddur við þessa umr., því að enginn virðist neitt vita í þessu máli eða vilja vita nema utanrrh. Ég sé hins vegar, að hann er ekki viðstaddur, þó að hann hafi séð, að þetta er fyrsta málið á dagskrá þessarar d., og vísa ég til þeirra tilmæla, sem fyrir lágu. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þá till., sem ég flyt á þskj. 485, en bara vísa til þess, sem ég sagði, þegar málið var til 2. umr., og vil aðeins ítreka það, að mér finnst utanrrh. farast hér heldur lítilmannlega, að vera ekki hér viðstaddur umr., þegar beinlínis er búið að skora á hann að vera það. Þar sem mjög er liðið á þann tíma, sem þinginu er ætlaður fyrir jól, sé ég ekki ástæðu til að lengja umr. frekar nú, en vil þó fara fram á það við forseta, að þessu máli verði frestað, þar til hæstv. utanrrh. hefur tíma til að vera við.



Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju minni yfir seinni till., sem allshn. flytur á þskj. 467, og vænti þess, að þingið stöðvi nú í eitt skipti fyrir öll þann ósóma, eins og ég vildi kalla það, að veita útlendingum ríkisborgararétt, án þess að sett séu skilyrði um nöfn þeirra. Í l. um mannanöfn segir meðal annars, að ekki megi menn bera önnur nöfn en þau, sem eru rétt að lögum íslenzkrar tungu. Ef farið hefði verið eftir þessum lagabókstaf, væru náttúrlega nöfn fjöldamargra manna, sem ríkisborgararétt hafa hlotið, stríðandi á móti þessari lagagrein. Það er óþarfi að endurtaka það, hversu afskræmislega ýmis nöfn, sem hér eru á þessum lista, mundu koma fram í íslenzku máli. Það skýrir sig sjálft. Ég skil þannig till. hv. n., að þeir, sem fá væntanlega ríkisborgararétt með þessu frv., ef að lögum verður, verði að taka sér íslenzk nöfn samkv. þeirri heimild, sem er nú í l. um mannanöfn, - að það sé skilyrði fyrir því, að þeir geti fengið ríkisborgararétt, að íslenzk nöfn séu upp tekin. Ég fagna þessu mjög, og ef ég verð eitthvað áfram í þessu embætti, eftir að þessi till. yrði samþ., mun ég reyna að láta sjá um, að þessu verði nákvæmlega framfylgt. - Einnig vil ég taka undir það, sem hv. frsm. sagði, að það er full ástæða til þess að gefa betri gaum, hvernig framfylgt er l. um mannanöfn. Ég geri ráð fyrir, að sú framkvæmd heyri undir menntmrn., og hef hugsað mér að gera þær ráðstafanir, sem l. gera ráð fyrir að framkvæmdar séu í þessu efni, en það er meðal annars það, að háskólinn geri skrá yfir þau nöfn, sem hann telur, að ekki eigi að vera helmild fyrir að menn nefnist, og sé lagt bann við slíkum nöfnum í íslenzku máli.



Herra forseti. Ég hef ákveðið að fylgja till. hv. n. í þessu máli og segi þess vegna nei.



Herra forseti. Þar sem, eins og ég hef gert grein fyrir, einn af þessum 3 mönnum hefur dvalizt hér tilskilinn tíma, þó að með sérstökum hætti sé, en hinir tveir voru upphaflega á frv. ríkisstj., segi ég já. Brtt. 485 felld með 11:8 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: JÁ, LJós, SG, ÁkJ, ÁS, EOl, GÞG, HelgJ. nei: JPálm, JS, ÓTh, PÞ, PO, MJ, AE, EystJ, GG, IngJ, JóhH. JR, JörB, KS, SÁ, SkG, ÁÁ, ÁB, BÓ, EmJ, HÁ, JG, SB greiddu ekki atkv. 4 þm. (GÍG, StgrSt, FJ, GTh) fjarstaddir. 3 þm. gerðu grein fyrir atkv.:



Herra forseti. Ég hef ekki fengið skýringu á því frá allshn., hvers vegna hún tekur ekki þennan mann upp, og þar sem ég tel málið velta á því, að farið sé eftir því, sem n. samþ., segi ég nei.



Með því að þessi hv. d. hefur áður samþ. þennan mann einróma inn á lagafrv. um veitingu ríkisborgararéttar og það frv. síðan verið stöðvað í Ed. af því, að þessi maður kom þar inn, sé ég ástæðu til þess að ítreka, að Ed. á ekki að ráða yfir Nd., og segi því já.



Með sömu grg. og í atkvgr. um till. á þskj. 473 segi ég nei. Brtt. 486 samþ. með 18:3 atkv. - 467,2 samþ. með 24 shlj. atkv. Frv., svo breytt, samþ. með 19:1 atkv. og afgr. til Ed.



Herra forseti. Ég hefði metið það mest, að allshn. tæki þetta mál til athugunar, þar sem þetta er framhald einnar umr. og um það hefur verið talað, að allshn. tæki það til athugunar. Þetta hefur ekki verið gert enn þá, en það væri ástæða til þess, að n. óskaði eftir fresti til að leita nokkru ýtarlegri upplýsinga í sambandi við þær breyt. á frv., sem samþ. hafa verið í Ed. Hér er um að ræða staðfestingu á brbl. og ákvæði, sem sett voru eftir beiðni frá bæjarstjórn Reykjavíkur. Óskaði bæjarstjórnin þess, að ríkisstj. settí brbl. til að framlengja ákvæði um leiguhúsnæði, sem falla skyldu niður. Það var farið fram á, að þessi lög yrðu látin halda gildi sínu áfram, eins og fram er tekið í grg. fyrir brbl. Hæstv. ríkisstj. setti þessi l. eftir ósk bæjarstjórnarinnar, og þannig fór þetta mál gegnum Nd. En nú hefur Ed. tekið upp í frv. gömlu deilumálin og frestað um eitt ár framkvæmd þeirra, þannig að húsnæðiseigendum sé ekki heimilt að segja upp leigjendum í húsnæði sínu fyrr en vorið 1953; annars kemur þetta til framkvæmda á vori komanda, nema bæjarstjórnin hafi óskað annars. En bæjarstjórn Reykjavíkur hefur ekki óskað eftir því, að gildi þessara ákvæða væri framlengt. Það voru höfð stór orð um það af mörgum, að ef þetta ákvæði væri fellt niður, mundi af því leiða stór vandræði í húsnæðismálum. Það liggur fyrir reynsla um þetta hér í Reykjavík frá s.l. ári, og ef menn nú vilja fara að framlengja þetta ákvæði, þá fyndist mér a.m.k., að hv. d. ætti að fá vitneskju um það, hvað það væri mikið af húsnæðinu í bænum og hvaða vandræði hafa hlotizt af því að fella ákvæði þetta niður. Bæjarstjórn Reykjavíkur lét gera mikla skýrslu um þetta mál, liggur sú skýrsla hjá bæjarstjórninni, og liggja þar fyrir upplýsingar um það, hvort með þessu hafi verið stofnað til þeirra vandræða, sem sumir halda fram. Áður en gengið er til atkvæða í þessu máli, þá ætti n. að kynna sér þessi atriði og upplýsa hv. þm. um þau í sérstakri grg., þannig að menn geti metið, hvaða þýðingu það hefur, að menn megi ekki segja upp húsnæði, þar sem þeir búa ekki sjálfir. Hv. Alþ. hefur verið gerð grein fyrir því, að borgarstjórinn í Reykjavík hafi sagt, að þessi lög þurfi ekki að framlengja. Sömuleiðis taldi hann ekki rétt að breyta um þá stefnu, sem tekin var hér á síðasta Alþ., því að það er vist, að það risa upp hús, þar sem núna er verið að geta frjálsar byggingar smáíbúða með vissum skilyrðum, og þær munu rísa hér upp á næsta ári, og eins mun verða annars staðar á landinu. Þarna er því ein ástæðan, sem mælir á móti því að breyta frá þeirri stefnu, sem tekin var hér í fyrra. Því hefur verið haldið fram, að þar sem fyrir þinginu liggur frv. um húsaleigulög, þá sé ekki ástæða til að athuga þetta núna. Ég vil taka það fram, að ég hef ekki enn þá lagt það á mig að lesa þann lagabálk, og flestir hv. þm. vita, að það frv. verður ekki afgr. á þessu þingi. Ég vil fyrir mitt leyti segja, að ég get ekki metið það, hvort þessi rök hv. allshn. Ed. eru veigamikil, að þessi lög verði e.t.v. samþ. n næsta Alþ., 1952, og þess vegna sé ástæða til að fresta þessu. Þskj. 489 felur í sér till. um að fella niður þá breyt., sem gerð var á frv. í Ed., en ég held, að það hljóti að vera æskilegt fyrir hv. þm., að n. fjalli um efnishliðina á málinu og það sé síðan lagt fyrir Alþ. Ég að minnsta kosti mundi óska eftir því og tel það heppilegustu afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Ég vil fara fram á það við hæstv. forseta, að hann fresti umr., til þess að allshn. fái tækifæri til að athuga málið betur. Það ætti að vinnast tími til afgreiðslu þess fyrir því.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er tekið til meðferðar, er á þskj. 367 og er um breytingu á lögum nr. 62 frá 1939, um tollskrá o.fl. Frv. er flutt af hv. fjhn. Ed. eftir beiðni hæstv. fjmrh. Í grg. með frv. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Fjármálaráðuneytinu hafa borizt ýmsar beiðnir um breytingar á tollskrárlögunum. Hefur ráðuneytið tekið upp í frv. þetta þær af þessum brtt., sem því hafa fundizt á rökum reistar. Einnig hefur komið í ljós við framkvæmd laganna, að nauðsynlegt er að breyta nokkrum atriðum, og eru þau tekin upp í frv. Brtt. þær, sem í frv. felast, eru sem sagt aðeins leiðréttingar. og um þær allar má segja, að þær hafa sáralitla fjárhagslega þýðingu fyrir ríkissjóð.“ Brtt. þessar, sem í frv. felast, eru sem sagt aðeins leiðréttingar og hafa litla fjárhagslega þýðingu fyrir ríkissjóð. - Á þskj. 472, sem er nál. frá fjhn., mælir n. eindregið með því, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Eins og ég gat um við 1. umr. þessa máls og sömuleiðis við 2. umr., þá var það hugmynd ýmissa með þessu frv., að hægt væri með því, eins og það var borið fram í upphafi, að ná töluvert miklu af sparifé inn í landbúnaðinn, og allir vita, hve mikil þörfin er þar fyrir lánsfé. Nú var þessu frv. allverulega spillt hér við 2. umr. og það í tveimur atriðum. Í fyrsta lagi var það, að landbn. gekk inn á það eftir till. Búnaðarbankans að fella niður síðasta lið 5. gr., og í öðru lagi með till. frá hv. þm. V-Húnv. (SkG), sem álítur, að þótt þetta fé væri skattfrjálst til ríkisins, sé skylt að gefa það upp, til þess að leggja megi á það útsvar. Með tilliti til þessa hvors tveggja flyt ég brtt. á þskj. 479, um að sett verði nokkurs konar verðtrygging á þetta fé, þannig að ef verðbreyting verði á búpeningi frá því, sem nú er, þá skal það fé borgast út með verðlagsuppbót. Þannig verður þá líka að reikna þetta á lánin, ef þessi leið er farin, en út í það skal ég ekki fara nánar, því að hv. þm. skilja, hvað það er, sem hér væri verið að gera, því að ef þetta hefði verið ákveðið fyrir 10–12 árum, þá væri það mikil bót til aukningar á sparifé frá því, sem nú er um að ræða, eftir allar þær breytingar, sem orðið hafa, gengisbreytingar og aðrar, sem gert hafa sparifé lítils virði, og margir segja, að það sé til lítils að safna sparifé, því að það sé gert að engu. Ég vil einnig leyfa mér að bera fram aðra till., sem ég flyt skriflega og komi í staðinn fyrir síðasta lið 5. gr., og verði þá liðurinn þannig: „Með tilliti til þessa skattfrelsis er stjórn bankans heimilt að taka 1% gjald af sparifénu, og rennur sú upphæð til bankans.“ - Ég vil sem sé heldur láta taka 1% í skatt af því fé, sem bankarnir fá, svo að vextirnir nemi ekki nema 2½%, heldur en fara að gefa það upp og leggja á það útsvar. Hv. þm. hljóta að skilja það, að til þess að þessi till. komi að fullu gagni, þá verður að vera rík hvöt fyrir allan almenning að leggja fé sitt inn í bankana, og ég vildi reyna þessa aðferð. Ég vil leyfa mér að biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir þessari till. minni.



Ég hafði að vísu orð á því við 2. umr. málsins, að ég teldi vænlegt til þess að fá fé inn í bankadeildina, að verðtrygging yrði sett, en er hins vegar þeirrar skoðunar eftir lestur þessarar till., sem hér ræðir um, að það verði erfitt að framkvæma hana, og greiði því ekki atkv. um brtt.



Þar sem brtt. hefur í sér fólgna eigi alllitla breytingu á þessu frv. og hún hefur mjög lítið verið athuguð, þá treysti ég mér ekki til þess að greiða um hana atkvæði.