Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að atkvæðagreiðslur verða að loknum óundirbúnum fyrirspurnatíma. Um kl. 11 fer fram umræða utan dagskrár um endurreisn íslenska bankakerfisins. Málshefjandi er hv. þm. Eygló Harðardóttir. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra Árni Páll Árnason verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund. Forseti vill geta þess að áður boðuð utandagskrárumræða um endurskoðun á tekjum af Lottói fellur niður af óviðráðanlegum orsökum.

Borist hafa eftirfarandi tilkynningar um kosningu embættismanna fastanefnda: Allsherjarnefnd: Róbert Marshall formaður, Álfheiður Ingadóttir varaformaður. Efnahags- og skattanefnd: Helgi Hjörvar formaður, Árni Þór Sigurðsson varaformaður. Iðnaðarnefnd: Kristján L. Möller formaður, Lilja Rafney Magnúsdóttir varaformaður. Menntamálanefnd: Skúli Helgason formaður, Þuríður Backman varaformaður. Samgöngunefnd: Björn Valur Gíslason formaður, Sigmundur Ernir Rúnarsson varaformaður. Sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd: Lilja Rafney Magnúsdóttir formaður, Ólína Þorvarðardóttir varaformaður. Viðskiptanefnd: Álfheiður Ingadóttir formaður, Magnús Orri Schram varaformaður.

Virðulegi forseti. Það er óhætt að segja að síðustu dagar í lífi ríkisstjórnarinnar hafi ekki verið neinn dans á rósum. Raunar er það svo að ríkisstjórninni hafa verið mislagðar hendur síðan hún tók við en það hefur beinlínis verið átakanlegt að fylgjast með ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur síðustu tíu daga eða svo. Í síðustu viku missti ríkisstjórnin tvo hv. þingmenn fyrir borð og því var haldið fram að það styrkti ríkisstjórnina. Hæstv. forsætisráðherra braut jafnréttislög og reynt var að halda því fram að það lögbrot hafi verið faglegt. Hæstv. sjávarútvegsráðherra, Jón Bjarnason, lýsti andstöðu sinni við frumvarp eigin ríkisstjórnar um breytingar á Stjórnarráðinu og hæstv. innanríkisráðherra gerði alvarlegan fyrirvara við sama mál. Stjórnlagaráði var komið á fót með minni hluta atkvæða þingmanna en án stuðnings hæstv. forseta Alþingis og tveggja ráðherra í ríkisstjórninni. Ríkisstjórnin festi gjaldeyrishöft í sessi til ársins 2015 við litlar vinsældir og rammaði þar með inn vantrú sína á eigin hagkerfi. Vinstri grænir komust á lista hinna viljugu og staðföstu vegna hernaðaraðgerðanna í Líbíu fyrir tilstuðlan hæstv. utanríkisráðherra. Þær aðgerðir styður hann en hæstv. fjármálaráðherra og Vinstri grænir ekki og þeir segjast nú ekki einu sinni hafa verið spurðir álits, manni virðist reyndar sem hæstv. utanríkisráðherra sé í annarri ríkisstjórn en hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. sjávarútvegsráðherra er kominn upp á kant við þá báða.  Ég ætla ekki að spyrja hæstv. forsætisráðherra að því hvort hún telji að þetta hafi styrkt ríkisstjórnina en það blasir við mér 

Forseti vill beina því til hv. þingmanns að hann virði tímamörk í ræðustól Alþingis.

Virðulegi forseti. Þetta var löng upptalning hjá hv. þingmanni og ljóst að það er engin ládeyða í kringum ríkisstjórnina. Ég hélt satt að segja að þingmaðurinn ætlaði aldrei að komast að spurningunni í þessum spurningatíma. En spurningin er um - ég bara man hana ekki.

Túlkun á stjórnleysi.

Stjórnleysi, það er sko alls ekki stjórnleysi. Til marks um það erum við að halda mikilvægan fund í dag með aðilum vinnumarkaðarins sem við skulum vona að skili árangri. Eitt af brýnustu verkefnunum er að koma kjarasamningum í höfn og unnið hefur verið ötullega að því af hálfu ríkisstjórnarinnar, meðal annars með aðilum vinnumarkaðarins, að koma upp fjárfestingar- og hagvaxtaráætlun sem skili okkur áleiðis til að byggja upp atvinnulífið. Það er kannski brýnasta verkefnið fram undan og við skulum vona að það skili árangri. Við skulum líka vona að hún skili jákvæðri niðurstöðu sú atkvæðagreiðsla sem á að fara fram eftir rúma viku um Icesave þannig að það mál sé frá. Og ég hygg að mér endist ekki sá tími sem ég hef til að telja hér upp þann árangur sem ríkisstjórnin hefur skilað á tveimur árum sem má sjá í ýmsum efnahagsstærðum í samfélaginu. Verðbólgan er með því lægsta sem þekkist, stýrivextir hafa sjaldan verið lægri, atvinnuleysi minna þó að það sé allt of mikið og það er verið að vinna að því í þeirri áætlun sem hefur verið lögð fram í dag að minnka atvinnuleysið. Ég held að hv. þingmaður ætti ekki að hafa neinar áhyggjur af ríkisstjórninni. Henni hefur oft veri spáð dauða, eins og við þekkjum, en hún virðist hafa mörg líf og virðist standast allar áraunir sem á hana eru lagðar og virðist ganga vel upp þessa bröttu brekku sem hún þurfti að ganga upp þegar hún tók við 

Virðulegi forseti. Ég hef ekki miklar áhyggjur af ríkisstjórninni, það væri mér ekkert á móti skapi að hún færi frá. Ég hef áhyggjur af þjóðinni sem býr í þessu landi vegna þess að það blasir við öllum sem fylgjast með íslenskum stjórnmálum að algert stjórnleysi ríkir í landinu. Hæstv. forsætisráðherra tókst ekki að útskýra fyrir mér hvað felst í hugtakinu „stjórnleysi“ ef sú upptalning sem ég kom með gerir það ekki. Hæstv. forsætisráðherra leyfir sér að halda því fram að árangur ríkisstjórnarinnar sé mikill. Ég verð að segja það að ég hef sjaldan eða aldrei heyrt neinn forsætisráðherra í þessum ræðustól vera haldinn eins mikilli afneitun og hæstv. forsætisráðherra. Hún virðist ekki vera í neinum tengslum við fólkið í landinu og 

Virðulegi forseti. Mér finnst að hv. þingmaður skuldi stjórnarflokkunum skýringu á þessu orði sem hann tekur sér iðulega í munn, stjórnleysi og verkleysi. Stjórnleysi og verkleysi eru ekki til í orðabók ríkisstjórnarinnar vegna þess að hún hefur unnið mjög kappsamlega, í þau rúm tvö ár sem hún hefur verið við stjórnvölinn, að því að hreinsa upp eftir íhaldið, eftir að það hafði stjórnað hér í 18 ár. Það er ekkert smáverkefni að taka það að sér og reisa við efnahagslífið og atvinnulífið og fjármálamarkaðinn úr rústum eftir óstjórn íhaldsins. Það er ekkert smáverkefni. Ég held að hv. þingmaður ætti að fara að leita í orðabókunum sínum, athuga hvað þetta stjórnleysi þýðir og bera það saman við verk ríkisstjórnarinnar á síðustu tveimur árum.

Forseti. Á undanförnum dögum hafa borist fréttir af því að fjársterkir aðilar eins og það heitir, tíu fjársterkir aðilar frá Bandaríkjunum og Kanada, hafi óskað eftir íslenskum ríkisborgararétti fyrir sig og börnin sín. Það hefur komið fram í fréttum að um sé að ræða afar fjársterka reynslubolta úr orkubransanum sem hafi hug á að fjárfesta í endurnýjanlegri orku hér á landi. Það er sagt að aðilarnir sem hér um ræðir séu þegar í fyrirtækjarekstri varðandi orkufyrirtæki í Bandaríkjunum og Rússlandi og hafi meðal annars komið að rekstri og afkomu ýmissa vogunarsjóða sem við höfum ekki góða reynslu af á Íslandi í aðdraganda hrunsins og áttu meðal annars stóran þátt í því. Það kom líka fram í fréttum og hefur verið staðfest að aðilarnir svokölluðu hafi lagt fram persónulegt sakavottorð sem þeir létu eitthvert fyrirtæki útbúa fyrir sig og vinna og átti að sanna sakleysi þeirra og hreinleika á öllum sviðum. Ég verð að segja eins og er, virðulegi forseti, að það er langt síðan ég hef fundið eins til með þessari þjáðu þjóð og þegar ég horfði á Kastljósið í gær, þennan unga dreng lýsa markmiðum þessara erlendu aðila, þrám þeirra og löngun til að komast inn á íslenskan atvinnumarkað með alla sína peninga. Og leiðbeiningarnar frá honum voru þær að við ættum að líta á það sem sóknarfæri að þessir aðilar vildu eiga heimahöfn á Íslandi. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hver er afstaða hennar til þessa máls? Kemur til greina að mati ráðherra að selja ríkisborgararéttinn með þeim hætti sem þar um ræðir eða telur ráðherra hættu felast í því sem þarna er á ferðinni og að við eigum nú þegar að snúast til varnar hvað þetta varðar? Orrustan um Ísland fer nefnilega víðar fram en hér á landi.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki haft tök á eða tækifæri til að kynna mér sérstaklega það mál sem hv. þingmaður tekur hér upp og sá ekki Kastljóssþáttinn í gær sem hann nefnir. En eftir því litla sem maður hefur heyrt af þessu, og lýsingu hv. þingmanns á þessum tíu fjársterku aðilum sem hingað vilja leita í endurnýjanlega orku, og að þeir séu að sækja um ríkisborgararétt í því skyni, þá sækir að manni uggur að því er það mál varðar. Þetta mál er í höndum allsherjarnefndar sem ég vænti að skoði það mjög vel og gaumgæfilega. Það er vissulega svo að íslenska þjóðin þarf á erlendri fjárfestingu að halda til að byggja atvinnulífið upp en okkur er auðvitað ekki sama hverjir það eru sem koma hingað, kannski með vafasama fortíð og viðskipti við vogunarsjóði og fleira sem hv. þingmaður nefnir. Við hljótum að vera mjög á varðbergi að því er þetta varðar. Ég treysti allsherjarnefnd fullkomlega til að fara yfir þetta mál vegna þess að það vekur upp áhyggjur og grunsemdir að þeir skulu vera að koma hingað og sækja um ríkisborgararétt í því skyni sem hv. þingmaður nefnir.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svarið og ég vil benda á að hér er um alvörumál að ræða og sporin hræða virkilega hvað þetta áhrærir. Það er ekki langt síðan hæstv. forsætisráðherra á Íslandi átti sér þann draum að Ísland yrði þekkt um víða veröld sem alþjóðleg fjármálamiðstöð. Hann átti sér þann draum.  Hæstv. forsætisráðherra þess tíma hvatti til þess að aflétt yrði nánast öllum hömlum fyrir aðgang fjársterkra erlendra aðila til að koma inn í atvinnulíf á Íslandi og gera Ísland að miðstöð fjármálakerfis í heiminum, hvorki meira né minna. Við vitum hvernig það fór. Við vitum nákvæmlega hvernig sú tilraun misheppnaðist algerlega og fullkomlega vegna þess að við stóðum ekki á verðinum, þingið stóð sig ekki, ríkisstjórnin stóð sig ekki  Ég skora á hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórnina alla að standa vörð um Ísland hvað þetta varðar og láta ekki bugast undan því þó að verið sé að bjóða þúsundir milljarða 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að ljúka ræðu sinni þegar bjallan glymur hjá forseta.

Forseti. Mig langar að spyrja hæstv. utanríkisráðherra að því hvort ekki sé tilefni til að hann beiti sér sem utanríkisráðherra á NATO-vettvangi til að óska eftir því að gerðar verði rannsóknir á stríðsglæpum sem hafa verið sannaðir en þó ekki teknir til almennilegrar umfjöllunar eða fólk þurft að axla ábyrgð á þeim voðaverkum sem þar hafa verið framin. Ég óttast að þetta stríð í Líbíu eigi eftir að þróast á óheillavænlegan hátt. Ég sá frétt í gær um að Obama hefði heimilað leynilegan hernaðarstuðning við líbíska uppreisnarmenn tveimur vikum fyrir árásirnar þar sem bæði Bandaríkjamenn, Frakkar og fleiri hafa verið gagnrýndir fyrir að hafa gengið allt of hart fram. Á eina höndina heyrir maður að vernda eigi saklausa borgara og margir tala um að það sé ekki hlutverk NATO eða að í þessari ályktun frá Sameinuðu þjóðunum hafi ekkert kveðið á um að það eigi að losa sig við Gaddafí. Ég hef heyrt í fréttum frá Líbíu, frá fólki sem þar býr, að Gaddafí fari seint frá, hann hafi lofað því að berjast til síðasta blóðdropa og deyja í heimalandi sínu ef það væri það sem þyrfti til að verja landið sitt gegn árásum NATO og fleiru. Mig langar að spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvort ekki sé tilefni til að hann beiti sér í því að vekja athygli á og kalla eftir rannsóknum á stríðsglæpum í Afganistan. Þó að við séum ekki með fólk þar þá erum við með aðild að NATO og eigum að beita okkur þar til hins ýtrasta.

Frú forseti. Hv. þingmaður gerði bæði Líbíu og Afganistan að umræðuefni og hún velti fyrir sér stöðunni í Líbíu. Það liggur líka fyrir að harðstjórinn í Líbíu lýsti því yfir í þann mund sem hann ætlaði að leggja til atlögu við borgarana í Bengasi að hann mundi engu eira og að hann mundi fara fram af fullkomnu miskunnarleysi gagnvart fólkinu þar. Það á þeirri stundu réði ekki hvað síst ákvörðun öryggisráðsins. Sú ákvörðun tekur algerlega skýrt fram að óheimilt er að beita einhvers konar hersetuliði. Með öðrum orðum er landhernaður útilokaður samkvæmt ákvörðun öryggisráðsins, það liggur algerlega skýrt fyrir. Að því er Afganistan varðar þá höfum við mannskap þar en við höfum fyrir löngu dregið til baka allt starfslið þar sem starfar beinlínis að virkum hernaði. Eins og hv. þingmaður man vorum við þar með sveit brynvarinna jeppa og segir fátt af því og ekkert fallegt. Í dag erum við með mannskap þar sem sinnir mannúðarstörfum, ekki síst því að byggja upp kvennahreyfingar, ljósmæður og hjúkrunarfólk. Ísland hefur alltaf lagt mjög ríka áherslu á að farið verði eftir mannúðarlögum í öllum átökum, hvort sem það eru átök sem NATO eða aðrir eiga aðild að. Ef tilefni gefst þá situr ekki á Íslandi og hefur ekki setið á Íslandi að óska eftir því að slíkt yrði rannsakað eða taka þátt í málflutningi í þá veru. Dæmi um það er aðild okkar að tillögu um að Gaddafí verði dreginn fyrir alþjóðlegan sakamáladómstól þannig að það stendur síst á okkur að gera það. Það er alveg ljóst hver afstaða okkar er í þessum efnum. 

Forseti. Er ekki tilefni til að hafa frumkvæði að því að fordæma stríðsglæpi NATO í Afganistan og á vettvangi NATO og kalla eftir rannsókn á því sem komið hefur fram í The Afghan Warlords sem lekið var á Wikileaks? Þar koma fram tölur yfir hversu margir óbreyttir borgarar hafa verið myrtir og meira að segja kom fram í grein í gær, sem var birt í Rolling Stone, með ljósmyndum og vídeóum, að hermenn hafi drepið almenna borgara sér til leiks og látið mynda sig með líkin. Er ekki tilefni til að fordæma svona stríðsglæpi og er ekki tilefni til að beita sér enn frekar á vettvangi NATO til að sýna að við séum með sanni þjóð sem styður frið og t.d. stefnu Vinstri grænna? Ég skora jafnframt á Vinstri græna að beita sér meira í utanríkisstefnu landsins.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar áskoranir. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að þingið allt eigi að beita sér meira í utanríkismálum landsins. Það tiltekna mál sem hv. þingmaður vísað til, og fjallað var um í tímaritinu Rolling Stone, þekki ég. Það er eina málið sem ég þekki sem nýlega hefur komið upp en á því máli hefur verið tekið mjög fast. Bandarísk stjórnvöld hafa réttað yfir þeim ákveðna manni. Hann hefur upplýst um þrjá aðra sem hafa tekið þátt í því og það er frá honum komið, að það sem hann kallar dauðasveitir hafi gert sér að leik að drepa saklausa borgara og stilla sér upp og láta taka „trophy“-myndir sem svo eru kallaðar, með leyfi forseta. Það er búið að dæma þann hermann í 28 ára fangelsi þannig að það hefur verið tekið á því máli. Hins vegar er það rétt hjá hv. þingmanni að Ísland á hvarvetna að stíga fram og fordæma brot á alþjóðlegum lögum og reglum og fordæma hryðjuverk og stríðsglæpi. 

Gætum gert meira.

Hæstv. forseti. Fyrir viku komst kærunefnd jafnréttismála að niðurstöðu í kærumáli vegna ráðningar skrifstofustjóra í forsætisráðuneytinu. Niðurstaðan varð sú að forsætisráðherra hefði brotið í bága við jafnréttislög við þá ráðningu. Fréttir bárust af því í gær að kærandinn í því máli hefði átt fund með forsætisráðuneytinu um úrlausn mála en lítið hefði komið fram á þeim fundi. Þar á meðal segir kærandi í samtölum við fjölmiðla að ekki hafi verið um að ræða neitt útspil eða neitt tilboð af hálfu forsætisráðuneytisins til að bregðast við því broti sem um ræðir. Nú er það svo að jafnréttislögin eru skýr um það að niðurstaða kærunefndar jafnréttismála er endanleg og bindandi. Ég vildi því spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hún teldi ekki að forsætisráðuneytið og forsætisráðherra hefðu frumkvæðisskyldu í því máli að koma með eitthvert útspil til að bæta kæranda það tjón sem orðið hefur í málinu eða hvort hæstv. forsætisráðherra teldi að viðkomandi einstaklingur þurfi að sækja rétt sinn með skaðabótamáli fyrir dómstólum.

Virðulegi forseti. Það er rétt, sem hv. þingmaður segir, að forsætisráðuneytið hefur haft þetta mál til meðferðar frá því að úrskurður kærunefndar lá fyrir. Það er líka rétt að kærandi var boðaður til fundar í forsætisráðuneytinu í gær til að fara yfir stöðuna og hvað það væri sem forsætisráðuneytið hefði gert frá þeim tíma að úrskurðurinn féll. Það er nú einu sinni svo að í svona máli er nauðsynlegt að forsætisráðuneytið leiti niðurstöðu eða álits hjá ríkislögmanni sem hefur verið með málið til skoðunar á umliðnum dögum. Ég hef ekki séð niðurstöðu hans að því er þetta mál áhrærir og ég held að sé það fyrsta að fara yfir álit ríkislögmanns í þessu efni. Í annan stað hefur verið skipuð nefnd, sem er náttúrlega óbeint tengd þessu, sem á að bera saman þá niðurstöðu og þær forsendur sem lágu til grundvallar hjá kærunefnd jafnréttismála og þá niðurstöðu sem lá til grundvallar þeirri ákvörðun sem var tekin um skipun í þetta embætti frá þeim sem um það mál fjölluðu, meðal annars mannauðsstjóra. Það er alveg ljóst að þarna eru mjög mismunandi forsendur lagðar til grundvallar annars vegar hjá kærunefnd og hins vegar hjá þeirri matsnefnd sem fór yfir þetta. Við erum að láta skoða það sérstaklega til að læra af þessum dómi og hvort ástæða sé til að breyta í stjórnsýslunni vegna ráðningarmála út frá þeim forsendum. Ég vænti þess að niðurstaða geti legið fyrir fljótlega hvaða stefnu þetta mál mun taka. Það er alveg rétt að úrskurður kærunefndar er bindandi nema málið fari fyrir dómstóla og engin ákvörðun hefur verið tekin um það. 

Hæstv. forseti. Það sem hæstv. forsætisráðherra segir snertir kannski tvö mál sem í sjálfu sér er hægt að skilja að. Annars vegar er það niðurstaða í því einstaka máli sem snýr að þessari tilteknu ráðningu sem hefur verið metin, af til þess bærum aðila, í bága við eða sem brot á ákvæðum jafnréttislaga. Hvernig ráðuneytið ætlar að bregðast við því - þar leitar hæstv. forsætisráðherra lögfræðilegrar ráðgjafar og er í sjálfu sér ekki hægt að gera athugasemdir við það. Það er hins vegar um að gera að það gerist hratt þannig að réttarstaðan skýrist í þeim efnum. Ég vil hins vegar spyrja hæstv. forsætisráðherra nánar um það hvað hún á við með þessari nefnd sem á að fara yfir þessa úrskurði. Nú er ljóst að svoleiðis nefnd mun hvorki geta breytt niðurstöðu kærunefndar jafnréttismála né komist að einhverri annarri niðurstöðu efnislega. 

Hæstv. forseti. Það er vissulega rétt að þessi nefnd breytir ekki neinu í þeim úrskurði sem kærunefnd kvað upp, það er alveg ljóst. Ég held að það sé ljóst að þetta er mjög sérstakt mál sem er tilefni til að stjórnsýslan læri af og að leitað sé skýringa á þeim mismunandi forsendum sem kærunefnd byggði á og síðan þessi mannauðsráðgjafi og það fólk sem var honum til aðstoðar sem var gjörólíkt mat - og ég er mjög hugsi yfir því hvaða forsendur eru lagðar til grundvallar. Ef eitthvert vit á að vera í hlutunum þá verða að vera lagðar sömu forsendur til grundvallar hjá þeim sem ráða í störf í stjórnsýslunni og hjá úrskurðaraðilum eins og kærunefnd. Nefndin á að fara yfir þetta, það er þriggja manna nefnd sem fer yfir þetta. Ég vona að hún geti unnið fljótt og vel og skilað mér niðurstöðu á kannski viku til hálfum mánuði. Hún á að koma með ábendingar um það sem hægt er að læra af þessu 

Frú forseti. Fram hefur komið í fréttum að hæstv. forsætisráðherra fór fram á umboð í ríkisstjórn til að geta sjálf gert ráðstafanir til breytinga á Stjórnarráðinu. Nú er ljóst að a.m.k. einn hæstv. ráðherra, Jón Bjarnason sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, greiddi atkvæði gegn þessari tillögu og hæstv. innanríkisráðherra gerði við þær alvarlegar athugasemdir. Það virðist jafnframt ólíklegt að meiri hluti sé fyrir málinu í þingflokki Vinstri grænna eða a.m.k. í þinginu. Má treysta því að hæstv. forsætisráðherra muni ekki reyna að koma þessu máli fram á yfirstandandi þingi með afbrigðum? Hver er staða mála varðandi atvinnuvegaráðuneytið? Hyggst hæstv. forsætisráðherra halda sig við áform um stofnun slíks ráðuneytis og þá hvenær? Hefur hæstv. forsætisráðherra í bígerð aðrar veigamiklar breytingar á Stjórnarráðinu og hvenær gerir þá hæstv. forsætisráðherra ráð fyrir að af þeim breytingum verði?

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður getur treyst því að sú sem hér stendur mun ekki fara fram á að leitað verði afbrigða til að þetta mál megi taka fyrir. Ég veit ekki betur en að búið sé að afgreiða það frá þingflokkunum og það sé þá komið til þings eða a.m.k. á leiðinni hingað og ætti að vera hægt að afgreiða það áður en fresturinn rennur út á morgun. Mér finnst hv. þingmaður setja of mikla tengingu á milli þess frumvarps sem er verið að leggja fram núna um breytingu á Stjórnarráðinu og þeirra áforma að stofna atvinnuvegaráðuneyti. Frumvarpið um breytingu á Stjórnarráðinu, sem er mjög mikilvægt mál og stórt, byggist fyrst og fremst á niðurstöðu rannsóknarnefndar Alþingis um gerð breytinga á ýmsum málum innan stjórnsýslunnar og fjallar fyrst og fremst um það en er ekki sérstaklega sett fram til að ná fram breytingu í atvinnuvegaráðuneyti. Það er fullkominn misskilningur hjá hv. þingmanni. Áformin um atvinnuvegaráðuneyti eru með þeim hætti að unnið hefur verið mjög ítarlegt starf í forsætisráðuneytinu þar sem hefur verið farið í ítarlegt ferli með hagsmunaaðilum og samtöl og samráð við þá. Það liggur nú fyrir hvað út úr því hefur komið, ég bíð bara eftir greinargerð frá þeim aðilum sem um það hafa fjallað og hver niðurstaðan var af því samráði og þá verður tekin ákvörðun um framhaldið að því er varðar atvinnuvegaráðuneytið.

Frú forseti. Það er rétt hjá hæstv. forsætisráðherra að þetta er stórt mál og miklu víðtækara en sem nemur þeim sviðum sem atvinnuvegaráðuneytið tekur til. Þetta snýst einmitt um það að færa hæstv. forsætisráðherra ótrúlega mikið vald yfir Stjórnarráðinu. Þannig fæ ég ekki séð hvernig þetta samrýmist ábendingum úr skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis vegna þess að þetta virðist fyrst og fremst til þess ætlað að forsætisráðherra hafi vald yfir öðrum ráðherrum og kannski ekki hvað síst samstarfsflokksins og auðvitað sérstaklega hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jóni Bjarnasyni. Er ekki orðið tímabært að hæstv. forsætisráðherra skeri úr um það hvað ráðherrann áformar með atvinnuvegaráðuneytið? Nú hefur þetta mál verið mjög lengi í vinnslu og ég vissi ekki að búið væri að bæta við enn fleiri nefndum og rýnihópum til að skoða þetta sem er þá væntanlega gert vegna þess að hæstv. forsætisráðherra veit að það er ekki meiri hluti fyrir málinu í þinginu. Er ekki kominn tími til að hæstv. forsætisráðherra viðurkenni að það er ekki meiri hluti fyrir þessum 

Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvernig hv. þingmaður getur komist að þeirri niðurstöðu að það sé ekki meiri hluti fyrir máli sem hefur ekki verið tekið til umfjöllunar og hvað þá atkvæðagreiðslu. Það er atkvæðagreiðslan sem sker úr um það hvort málið nær fram að ganga eða ekki. Mér finnst síðan alveg ljóst að hv. þingmaður hefur ekki kynnt sér málið. Það er náttúrlega ekki komið fram en skýrsla hefur legið fyrir lengi, unnin af sérstakri nefnd í tvö ár um þessar breytingar á Stjórnarráðinu. Hún fór eftir þeim tillögum sem fram komu hjá rannsóknarnefnd Alþingis, m.a. um að samhæfa þyrfti störf á milli ráðherra og kveða á um skyldur ráðherra til að leitast við að samhæfa stefnu og aðgerðir þegar málefni og málefnasvið skarast og hvaða mál það eru sem eiga að fara fyrir ríkisstjórn. 

Frú forseti. Það er einmitt vegna utandagskrárumræðu sem ég kveð mér hljóðs til að spyrja hæstv. forseta hvaða óviðráðanlegu orsakir það eru sem urðu til þess að utandagskrárumræða sem beindist að hæstv. innanríkisráðherra var felld niður með skömmum fyrirvara í dag.

Forseta bárust skilaboð frá hæstv. innanríkisráðherra um að hann hefði ekki tök á að vera við utandagskrárumræðuna og því var komið á framfæri við þingmenn. Það verða svo aðrir að svara fyrir það.

Virðulegur forseti. Ég þakka þetta svar. Ég vildi bara hnykkja á þessu hér, á sama tíma og ég lýsi fullum skilningi á því ef aðstæður voru vissulega og sannarlega óviðráðanlegar, og fá úr því skorið hvað varð til þess að umræðan féll niður. Ég trúi því og treysti að hæstv. innanríkisráðherra, sem ég sé að er staddur hér og ég er mjög ánægð að sjá að það var alla vega ekki vegna veikinda að þau forföll urðu, ég treysti því að umræða á hinu háa Alþingi gangi alltaf fyrir í störfum hæstvirtra ráðherra.

Forseti vill upplýsa að utandagskrárumræðan sem ekki varð af í dag verður næstkomandi fimmtudag kl. 11.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg kjörið að upplýsa þetta stóra leyndarmál. Ég held að allir sem að þessum málum hafa komið og koma geti fengið upplýsingar á svæðinu. Hér er hæstv. innanríkisráðherra bísperrtur, ég veit að hann er mjög vel máli farinn og getur örugglega tjáð sig um af hverju hann gat ekki farið í þessa utandagskrárumræðu. Þetta er slíkt leyndarmál og ég veit að allur þingheimur bíður óþreyjufullur eftir niðurstöðu í þessu stóra leyndarmáli. 

Virðulegi forseti. Við bankahrunið stóðu Íslendingar frammi fyrir gífurlegum ógnunum en að mínu mati líka tækifærum. Við höfðum, held ég, ólíkt öllum nágrannaþjóðum okkar sem hafa átt í erfiðleikum með sitt bankakerfi, tækifæri til að búa til nýtt bankakerfi. Í staðinn hafa stjórnvöld, að mínu mati, unnið ötullega án stefnu og án áætlunar að því að endurreisa hið gamla. Það skýrist væntanlega mjög af því sem ég nefndi áðan að ekki hefur verið mörkuð nein stefna af þessari ríkisstjórn, hvort sem hún var í minni hluta eða meiri hluta, varðandi endurreisn bankakerfisins. Ef skoðuð er samstarfsyfirlýsing ríkisstjórnarinnar kemur fram að ætlunin er að kveða á um hvernig eignarhaldi bankanna skuli hagað. Það er ætlunin að leggja fram stefnu um það hvernig eigi að endurreisa íslenska bankakerfið. Hins vegar hefur sú stefnumörkun aldrei komið í raun og veru inn fyrir fyrir dyr Alþingis. Við höfum séð þess vott í fjárlögum þar sem upphæðir hafa verið að breytast sem var ætlunin að leggja í endurreisn bankakerfisins en að það hafi komið fram áætlun, skýr stefna um hvers konar bankakerfi við viljum hafa til að þjóna hagsmunum íslensku þjóðarinnar, það hef ég ekki séð. Í fyrirspurn sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson lagði fyrir hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um hvort væri alla vega að lágmarki búið að útbúa viðbragðsáætlun við bankaáfalli eins og ályktað var um í skýrslu þingmannanefndar Alþingis, því að fyrir bankahrun lá fyrir að það var engin viðbragðsáætlun, kom fram að hún mundi koma fram á næstu mánuðum, vonandi í apríl, en við höfum ekki enn séð votta fyrir henni. Þegar unnið var að endurreisn bankakerfisins bárust ýmsar fréttir úr fjármálaráðuneytinu sem fór með það starf sem virtist að mestu leyti vera þannig að upphæðirnar voru að breytast en aldrei þannig að við fengjum eitthvert tækifæri til að tjá okkur um hvers konar bankakerfi við vildum. Við framsóknarmenn höfðum miklar áhyggjur af þessu því að við töldum að eitt af meginmarkmiðunum við endurreisn Íslands væri einmitt að stuðla að því að við yrðum með öflugt bankakerfi sem mundi þjóna hagsmunum Íslands. Þess vegna lögðum við fram þingsályktunartillögu þar sem við töldum að sú tillaga sem Fjármálaeftirlitið kom fram með, ekki stjórnvöld heldur Fjármálaeftirlitið, í október 2008 um að stærð nýju bankanna ætti að miða við útlán en ekki innlán, væri röng stefna. Það ætti að endurreisa hér minna bankakerfi sem væri meira í takt við landsframleiðslu og upphæð innlánanna. Þar með hefði ekki verið nauðsynlegt að gefa út skuldabréf á milli gömlu og nýju bankanna. Það hefði verið vel hugsanlegt að Fjármálaeftirlitið hefði þá haft lægri eiginfjárkröfu á bankana vegna þess að lánasöfnin hefðu verið betri, gæðin á þeim hefðu verið betri, og það hefðu þá verið meiri möguleikar á að því að einkavæða eða selja bankana í staðinn fyrir það sem við horfum upp á núna, að við erum með hrúgöld, sem meira að segja sjálfur ráðherra bankamála hefur talað um, með allt að því 60% vanskil í hinum ýmsu formum á lánum bankanna. Bankarnir eru allt of stórir. Meðalgæðin eru of lág. Þeir hafa reynst illa samstilltir, hvort heldur horft er til gjaldeyris- eða verðtryggingarþáttarins. Þessir bankar munu seint fá hátt lánshæfismat og þeir verða seint einkavæddir. Áhætta Seðlabankans af viðskiptum við banka sem eru sligaðir af vanskilalánum er einnig mikil og peningastefna hans þar af leiðandi mjög óvirk. Gjaldþrota bankar, við verðum að horfast í augu við það, bankar sem eru í eigu þrotabúa munu seint geta stutt við fyrirtæki landsins og stuðlað að endurreisn þeirra. Að lokum vil ég minnast á þá miklu hagsmunaárekstra sem eru til staðar hjá ríkinu sjálfu. Ríkið er nefnilega í mörgum hlutverkum. Það er í hlutverki hluthafa, kröfuhafa og eftirlitsaðila með sjálfu sér. Ég hef líka lagt mikla áherslu á að við drögum úr samþjöppun. Núna horfum við upp á það að bankarnir þrír eru með í kringum 90% markaðshlutdeild á Íslandi þannig að samþjöppun hefur bara aukist. Ég hef líka kallað eftir stefnu um það hvernig við tryggjum samkeppni á bankamarkaði og hvernig við tryggjum fjölbreytni, að fólk hafi í raun og veru eitthvert val um hvers konar fjármálastofnanir það á í viðskiptum við. Ég hef hvatt til þess að horft sé til þess að eignarhald sé fjölbreytt og gagnsætt, þar sem ríki, einkaaðilar og svokallað samfélagslegt eignarhald sjái sér hagsmuni í því að koma 

Forseti hvetur enn hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir að hafa frumkvæði að þessari umræðu. Endurreisn fjármálakerfisins var auðvitað stærsta verkefnið eftir hrun þess, stærsta verkefnið í efnahagslegri endurreisn Íslands. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður nefnir, það verkefni er auðvitað enn þá til úrlausnar og því hefur ekki verið lokið. Í reynd má segja að verkefnið greinist í þrjá hluta. Í fyrsta lagi var sá hluti sem fólst í endurreisn og endurfjármögnun fjármálastofnana og lagabreytingum sem beinlínis var ætlað að grípa inn í og leiðrétta ágalla sem í ljós höfðu komið fyrir hrun. Þessum hluta er núna lokið. Inn til Alþingis hafa komið frumvörp um fjárveitingar vegna eiginfjárframlaga inn í bankakerfið. Alþingi veitti heimildir til slíks á grundvelli neyðarlaganna á sínum tíma og þó að hv. þingmaður nefni hér þann galla sem felst í því að hafa samið við kröfuhafa með þeim hætti að eignirnar séu ekki aðskildar í góðan banka og slæman banka felst líka í því mikill ávinningur að ljúka málum í sátt við kröfuhafa með þeim hætti að þeir eigi hlutdeild í endurreisn íslensks efnahagslífs og hagnist á því ef vel gengur í íslensku efnahagslífi héðan í frá. Enn fremur hafa komið inn fjölþættar lagabreytingar á grundvelli þeirrar skýrslu sem Kaarlo Jännäri gerði á sínum tíma og lúta að því að styrkja lagagrundvöll á fjármálamarkaði, auka heimildir Fjármálaeftirlitsins til inngripa og aðhalds. Það er of langt mál að þylja allar þær lagabreytingar upp en þær hafa komið hér inn og verið samþykktar. Annar hlutinn stendur núna yfir. Hann felst í því að við vinnum úr þessu fjármálakerfi og komum því á traustari grunn. Í fyrsta lagi þarf að endurmeta regluverkið áfram til að tryggja hagkvæmara bankakerfi og draga úr áhættu. Við munum kynna hugmyndir þar um í skýrslu til Alþingis sem við náum inn vonandi á vorþingi. Við þurfum að hvata það ferli að bankarnir lagi sig að þeirri stærð sem íslenskt efnahagslíf þarf á að halda og þolir til lengri tíma litið. Þetta er umbreytingaferli sem óhjákvæmilega tekur einhvern tíma. Í annan stað þurfum við með öllu regluverkinu að styðja við þetta ferli eins og við mögulega getum, þ.e. að rekstrarkostnaður bankakerfisins lækki og það verði í því hagræðing. Það er óhjákvæmilegt að fækka verulega störfum í fjármálakerfinu ef þetta á að ganga eftir og að bankarnir verði hér eftir minni, og meira í samræmi við það sem geta heimila og fyrirtækja stendur undir að borga í kostnað af fjármálakerfinu. Í þriðja lagi þurfum við að vinna áfram í þessari skuldaúrvinnslu sem er grundvallaratriði til að efnahagsleg endurreisn geti átt sér stað þannig að bankarnir lækki hlutfall vanskilalána og að við beitum regluverki eins og mögulegt er til að flýta fyrir þeirri þróun þannig að það verði mjög dýrt og óhagkvæmt fyrir bankana að drolla við það verk. Við vinnum að því núna hörðum höndum. Það eru eiginlega þessar þríþættu breytingar; endurmat á regluverkinu til að draga úr áhættu og tryggja betur fjármálastöðugleika, hagræðing í kerfinu og nýting regluverksins til að knýja á um hana og í þriðja lagi skuldaúrvinnslan og hreinsun efnahagsreikninga bankanna, sem er grundvallarverkefnið þessi missirin. Markmiðið er að eftir einhver missiri, vonandi eins stuttan tíma og mögulegt er, stöndum við eftir með heilbrigt fjármálakerfi og að endurreisn fjármálakerfisins verði þá sannanlega lokið. Slíkt fjármálakerfi verði þá samkeppnishæft í alþjóðlegu tilliti og innheimti ekki þjónustugjöld sem eru úr samræmi við það sem tíðkast í öðrum löndum. Það fjármálakerfi þarf að þola afnám gjaldeyrishafta og það þarf líka að geta staðið undir því að innstæðutryggingakerfið virki með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í þeirri löggjöf sem er núna til meðferðar á Alþingi og við getum afnumið forgang innstæðna fram yfir aðrar kröfur í fjármálafyrirtækjum. Þetta ferli gæti gengið yfir í þremur þrepum. Markmiðið er að eftir standi heilbrigt fjármálakerfi sem sé fært um að þjóna íslensku atvinnulífi og heimilum með fullnægjandi hætti án óbærilegs tilkostnaðar.

Virðulegi forseti. Því miður njóta íslensku bankarnir ekki trausts. Það eru kannski þrjú meginvandamál sem við erum að glíma við í landi okkar í dag; ríkisstjórnin, bankarnir og fjölmiðlar. Við erum núna að fjalla um bankana sérstaklega og þar var valin sú leið sem kom fram í ræðu hv. frumflytjanda, það var tjaslað upp á gömlu rústirnar. Því miður sjá menn enn mörg sömu andlitin í bönkunum, sömu andlitin og lokkuðu fólk til að ganga villt vegar í þágu fjármagnseigendanna og síðan á þetta sama fólk að vekja trúnað á ný í bankakerfinu þegar búið er að hafa af öldnum sem yngri stórkostlegar fjárhæðir. Vandamálið er fyrst og fremst það að stjórnvöld láta reka á reiðanum og eftir höfðinu dansa limirnir. Það er grundvallaratriði að setja tímamörk á að afgreiða þá uppsöfnun sem hefur átt sér stað og þar hefur hæstv. ríkisstjórn ekki staðið í stykkinu. Það er enn þá verið að mismuna fyrirtækjum og heimilum og taka geðþóttaákvarðanir í bankakerfinu sem eru gjörsamlega óþolandi þannig að báturinn ruggar og ruggar og ruggar. Það verður að tryggja sem fyrst að réttur heimilanna og fyrirtækjanna gangi fyrir, en ekki réttur fjármagnseigendanna eins og kom fram í ræðu hæstv. ráðherra á undan.

Frú forseti. Endurreisn íslenska bankakerfisins er nú orðið skólabókardæmi og kennsluefni við virtustu hagfræðideildir háskóla í heiminum öllum. Það tókst, sem var með ólíkindum, að verja allar innstæður í öllum fjármálastofnunum og það tókst, eftir fullkomið hrun sem engin dæmi eru um í lýðræðisríkjum áður, að endurreisa bankakerfi með nánast engum tilkostnaði fyrir íslenska skattgreiðendur. Vissulega tóku erlendir kröfuhafar skellinn, 6–8 þús. milljarða kr., en ríkið hefur lagt fjármálakerfinu til, bæði með eiginfjárframlagi og lánum, 184 milljarða kr. sem er 250 milljörðum minna en áætlað var. En við skulum ekki gleyma því að það kemur eign á móti þessu framlagi. Spurningin er hvernig með þá eign skuli farið. Ég vil, frú forseti, taka skýrt fram að við vinstri græn teljum mikilvægt að hafa öflugan ríkisbanka og nú er ég að tala um til frambúðar, bæði í núverandi ástandi og eins þegar fram í sækir, kannski ekki til eilífðarnóns, en þó tel ég nauðsynlegt að ríkið eigi og fari með virkan hlut í bankakerfinu, u.þ.b. þriðjungshlut svipað og Norðmenn hafa gert. Hvers vegna? Jú, til að tryggja að þó að einkaframtakið með alla sína banka fari aftur á 2007-brautina verði áfram til banki sem þjónar fólki en ekki fjármagni, styður við atvinnulíf landsmanna og heimilin í landinu og þykir fengur að því að hafa þau í venjulegum bankaviðskiptum. Þannig bankakerfi þurfum við að hafa.

Forseti. Ég þakka fyrir þessa þörfu umræðu um endurreisn bankakerfisins og vil byrja á að velta upp spurningunni: Fyrir hvern er bankakerfið? Mér hefur fundist íslensk stjórnvöld vera að endurbyggja kerfið úr fúnum spýtum í allt of svipaðri mynd og það var áður. Nú finnst mér við sitja uppi með lasið kerfi sem þjónar hvorki heimilunum né fyrirtækjunum. Við upplifum að við getum okkur hvergi hreyft án þess að það sé hætta á öðru hruni. Okkur er sagt að fyrningarleiðin sé ófær því að þá falli Landsbankinn. Stjórnvöldum er talin trú um að ekki sé hægt að leiðrétta skuldir heimilanna án þess að bankakerfið riði til falls. Til hvers erum við með kerfi sem vinnur gegn fólki og fyrirtækjum, kerfi sem sýgur til sín fjármagn og orku og heldur öllu í járngreipum? Ég spyr: Er ekki kominn tími til að endurskoða það sem við erum að gera? Er ekki kominn tími til að laga kerfið að íbúunum og láta það þjóna heimilum og fyrirtækjum í stað þess að stór hluti íslensku þjóðarinnar sé þrælar fjármálafyrirtækja? Er ekki kominn tími til að stöðva gegndarlausa og siðlausa eignaupptöku fjármálafyrirtækjanna? Er ekki kominn tími til þess að við lærum af mistökunum og förum í róttækar breytingar?

Frú forseti. Ég tek undir áhyggjur hv. frummælanda og þakka henni fyrir frumkvæðið að þessari umræðu. Bankakerfið var endurreist í nánast óbreyttri mynd í þágu kröfuhafa, fjármagnseigenda, og í þeirri von að geta staðið undir ábyrgðaryfirlýsingum um að tryggja innstæður í bönkunum. Vonandi gengur það eftir en upplýsingar sem við fengum í viðskiptanefnd á fundum hafa ekki veitt manni traustan grunn til að álykta að svo verði, því miður. Það var einn ríkisbanki og tveir í einkaeigu og við endurreisnina féll Vinstri hreyfingin – grænt framboð frá þeirri skoðun sinni og stefnu að þriðjungshluti í bönkunum yrði í eigu ríkisins. Hluta bankakerfisins er verulega ógnað og þá á ég við starfsgrundvöll sparisjóðanna. Af þeim hef ég verulegar áhyggjur ef ekki verða þegar í stað gerðar úrbætur, ráðstafanir um samstarf o.fl. eftir að Sparisjóðurinn í Keflavík féll. Það er mjög nauðsynlegt að komið verði upp sameiginlegri millibankaþjónustu, tölvukerfi og öðru slíku, ella eru starfandi sparisjóðir í mikilli hættu. Falli þeir er það þvert á stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Ég vil nefna að viðskiptanefnd fékk á fund sinn talsmenn bankanna, bankastjóra, forstjóra og stjórnendur Fjármálaeftirlitsins og Seðlabankans. Þær upplýsingar sem þar komu fram, eða upplýsingaleysið, varð ekki til að létta af mér þeim áhyggjum sem ég hef af framtíð bankakerfisins. Það olli mér líka miklum vonbrigðum að hvorki Fjármálaeftirlitið né Seðlabanki Íslands og aðrir hafi farið eftir tillögum og tilmælum sem komu fram í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis sem Alþingi samþykkti samhljóða. Þar á ég við samstarf Seðlabankans við mat á eignum, forsendur mats á eignum, rafrænan úrlestur úr upplýsingum frá bönkunum og margt fleira og enn hefur ekki verið undirbúin áætlun varðandi þá vá sem kann að steðja að bankakerfinu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga málefni. Hún fór í ágætu máli yfir aðdragandann að stofnun nýju bankanna. Mér hefur fundist, eftir að hafa hlustað á ræðu hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur, mikill skortur á gagnrýninni hugsun innan Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í umræðunni þegar kemur að svo umdeildum málum sem endurreisn bankakerfisins er. Eins og hv. þm. Eygló Harðardóttir nefndi hefur stefnumótunin nær algjörlega farið fram hjá Alþingi. Eigum við ekki að læra eitthvað af hruninu? Það er kannski þess vegna sem við, nokkrir þingmenn, þar á meðal sá sem hér stendur, höfum beðið Ríkisendurskoðun um að gera úttekt á gjörningum framkvæmdarvaldsins frá hruni. 183 milljarðar hafa farið inn í stóru bankana þrjá, tugir milljarða hafa farið inn í aðrar fjármálastofnanir og tryggingafyrirtæki og það er mikilvægt að Alþingi standi sig í stykkinu þegar kemur að því að skoða þessi mál. Við megum ekki falla í það far, eins og í aðdraganda hrunsins, að samþykkja allt sem framkvæmdarvaldið hefur verið að gera, leggja blessun okkar yfir það og loka augunum, heldur verðum við að vera gagnrýnin í hugsun og fylgjast grannt með framkvæmdarvaldinu þegar kemur að þessum hlutum. Það er hlutverk þingsins. Þá langar mig aðeins að tala um framtíðina. Ég hef áhyggjur af þeirri fábreytni sem mér sýnist að muni að öllu óbreyttu verða á íslenskum fjármálamarkaði ef ekkert verður að gert. Við munum horfa upp á bankakerfið þar sem þrír risar munu ríkja á markaðnum, stóru viðskiptabankarnir þrír, og sparisjóðirnir, verði ekkert að gert, munu því miður hverfa í þá hít. Það er ekki mín framtíðarsýn, eða okkar í Framsóknarflokknum. Ég hvet hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra til að svara spurningum um það hver framtíðarsýn hans er gagnvart uppbyggingu fjármálakerfisins þegar við horfum til sparisjóðanna sem eru svo mikilvæg eining í fjármálakerfi landsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Við erum sammála um að bankakerfið okkar er of stórt, það er visst óhagræði til staðar í rekstri þess en slíkt leiðir til of mikils vaxtamunar. Hvers konar bankakerfi viljum við hafa hér á landi? Hvers konar stefnu ætlar ríkið að framfylgja? Ríkið hefur tvær leiðir og alþingismenn um leið. Ríkið getur gengið fram fyrir skjöldu í eigin bönkum og gætt að því að hagræði sé í rekstrinum, að ríkisbankinn sé vel rekinn. Ríkið getur svo, og alþingismenn, nýtt regluverkið til að móta starfsemina og laga hana að þörfum atvinnulífsins. Til dæmis þarf að dýpka umræðuna um hvort aðskilja beri einkabankastarfsemi og fjárfestingarbankastarfsemi. Eigum við að setja lög þar um eða ekki? Ég held að við verðum að gæta okkar í að tala málefnalega um bankakerfið í landinu. Það er rangt sem hefur verið fullyrt í þessari umræðu, að bankakerfið hafi verið endurreist í þágu fjármagnseigenda. Það hefði verið ákjósanlegt ef við hefðum getað endurreist bankana eins og við hefðum helst viljað og haft þá minni í umsvifum, en gætum að því að valkosturinn var sá að annaðhvort endurreistu erlendir fjármagnseigendur bankana sem þrotabú, sem sínar rekstrareiningar, eða ríkið yfirtæki þá með kostnaði upp á um 200 milljarða kr. fyrir skattgreiðendur í landinu - það hefði verið lakari kostur í þessu tilviki. Ég tel að rétt hafi verið farið að með því að endurreisa bankana undir stjórn erlendra kröfuhafa. Ég held að samþætting starfsemi Landsbankans og sparisjóðakerfisins sé jákvætt skref í að laga bankastarfsemina að þörfum atvinnulífsins. Rekstur sparisjóðanna var erfiður fyrir hrun, styrkleiki þeirra liggur í framhlið starfseminnar en veikleikinn baka til, þ.e. kostnaðarmegin. Nýta ber þá styrkleika sem sparisjóðakerfið hefur í samþættingu þeirrar starfsemi við aðra starfsemi sem ríkið hefur undir höndum. Við þurfum að aðlaga bankakerfið á Íslandi að stærð og þörfum atvinnulífsins. Við þurfum að stilla saman strengi atvinnulífsins og bankakerfisins. Þannig náum við fram hagræðingu og ekki síður öflugri bankastarfsemi á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég verð að viðurkenna að ég beið svolítið spenntur eftir yfirlýsingu frá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Hann talaði eins og hrunið hefði verið fyrir nokkrum dögum en ekki fyrir tveimur og hálfu ári. Hann talaði um hluti sem þarf að taka á. Eftir tvö og hálft ár er það ekki enn þá búið. Við horfum upp á, virðulegi forseti, að það á eftir að svara grundvallarspurningum um fjárfestingar- og viðskiptabanka. Viljum við aðskilja þá starfsemi? Hvert er markmið bankakerfisins? Hver er áhættugreiningin? Hvar liggur það fyrir? Við kláruðum lög um fjármálastofnanir og spurðum þessara spurninga - og það átti að fara í það seinna. Við gengum frá lögum um sparisjóðina og öllum spurningum um þá átti bara að svara seinna. Síðan er búið að setja 250 milljarða í fjárframlög og víkjandi lán. Það er ekki enn þá búið að svara þessum grundvallarspurningum. Í dag ræðum við innstæðutryggingakerfið. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur ekki hunskast til að fara til Brussel til að gæta hagsmuna Íslendinga í því máli.

Heyr, heyr.

Ég beið eftir því. Hann hefur tækifæri á eftir til að lýsa því yfir að hann ætli að ganga í það verk sem er búið að biðja um í rúmlega tvö ár núna. Virðulegi forseti. Það dugar ekki að koma hingað upp og fara með sömu ræðuna og er búið að fara með í tvö og hálft ár. Það vita allir hver verkefnin eru. Það er alveg sama hvernig menn endurraða ræðunni, aðalatriðið er að við þurfum að taka á þessum málum. Vandinn er augljós og hann er miklu meiri vegna þess að hæstv. ríkisstjórn og hæstv. núverandi efnahags- og viðskiptaráðherra, ásamt fyrirrennurum sínum, hafa ekki tekið á þessum augljósu 

Forseti hvetur hv. þingmann til að gæta að virðingu sinni og þingsins við orðaval í ræðustól Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. málshefjanda Eygló Harðardóttur fyrir að vekja máls á þessu. Mig langar að koma aðeins inn í umræðuna. Það er í rauninni hægt að segja um bankakerfið að markmiðið sé í sjálfu sér, eins og ég sé það, ekkert endilega að endurreisa það heldur endurmóta það. Það er ekki eftirsóknarvert að endurreisa bankakerfið sem hrundi og það hefur varla nokkur maður á dagskrá sinni að endurreisa það í óbreyttri mynd, eða ég vona ekki. Við hrun var áætlað að stærð kerfisins væri á að giska tíföld landsframleiðsla. Það er náttúrlega fáheyrð stærð á bankakerfi. Ljóst varð að ekki væri hægt að standa að baki slíku kerfi og því skynsamlegt að reyna það ekki. Það eru margir sem horfa til Íslands og benda á skynsemi þess að hafa ekki farið þá leið að reisa það í óbreyttri mynd, eins og sumar aðrar þjóðir hafa gert. Má í því sambandi til að mynda benda á reynslu Íra sem við fengum fréttir af síðast í morgun að hefðu lent í stórfelldum vandræðum með þá leið sem þeir ætluðu að fara. Virðulegi forseti. Félagslega ábyrgir bankar í umhverfis- og samfélagslegu tilliti eru kannski það sem við eigum að horfa til. Í því sambandi má minna á að í fyrra fengu þrír bankar umhverfisverðlaun Norðurlandaráðs, þ.e. sænskur, norskur og danskur banki. Þessir bankar hafa að leiðarljósi að efla sjálfbærni á sviði umhverfis- og félagsmála til lengri tíma litið. Þeir fjármagna þannig framtíðina, svo sem lífræna matvælaframleiðslu, endurnýjanlega orkugjafa, byggingar sem eru hannaðar á loftslagsvænan hátt, menningar- og menntunartilboð o.fl. Allt þetta gera bankarnir, þ.e. Ekobanken sænski, norski Cultura Bank og danski bankinn Merkur Andelskasse, með því að skila hluthöfum sínum arði. 

Forseti vekur athygli á því að klukkan í púltinu er biluð en tímamæling fer fram hjá forseta.

Frú forseti. Við ræðum endurreisn bankakerfisins. Það hrundi vegna ákveðinna vinnubragða, vegna eftirlitsleysis og vegna þess lagaumhverfis sem Alþingi bjó því. Sá hugsunarháttur að peningar og græðgi væri upphaf og endir alls góðs réð ferðinni. Því miður er það svo að sama fólkið hefur að stórum hluta endurreist bankakerfið og lét það hrynja, sömu embættismenn, sömu bankamenn og að hluta sömu ráðherrar og þingmenn. Það er því ekki von á góðu. Kröfuhafar Glitnis og Kaupþings virðast hafa ráðið ferðinni og ráða henni enn ásamt Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Hagsmunir viðskiptavina hafa mátt mæta afgangi, eins og skuldir heimilanna bera með sér. Við búum við þá stöðu tveimur og hálfu ári eftir hrun að bankakerfið og fjármálakerfið er allt of stórt og allt of skuldsett og þar af leiðandi mjög brothætt, eins og t.d. ábyrgðir fjármálaráðherra til Íslandsbanka og Arion banka upp á 141 milljarð bera með sér. Það var ekki einu sinni gerð grein fyrir þeim ábyrgðum í fjárlögum eins og átti að gera. Það er margt að í endurreisn bankakerfisins, of margt til að hægt sé að láta það ganga áfram þegjandi og hljóðalaust. Sú stefna ásamt algjörlega ógagnsæju eignarhaldi á Íslandsbanka og Arion banka sem og, að því er mér virðist, sömu hugmyndafræði og leiddi til hrunsins er ávísun á ótrúverðugleika. Slík stefna er klárlega ávísun á annað áfall og jafnvel annað hrun nema stórfelld niðurfærsla skulda eigi sér stað. Ég held að það sé tími til kominn að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra geri sér grein fyrir þessu og viðurkenni það og endurmeti stefnu ríkisstjórnarinnar í bankamálum.

Virðulegi forseti. Ég þakka öllum þeim sem tóku þátt í þessari umræðu og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég vil þakka honum kærlega fyrir þann fund sem við áttum í viðskiptanefnd þar sem hann fór í gegnum sama mál, endurreisn bankakerfisins, og að mínu mati svaraði hann mjög heiðarlega þeim spurningum sem nefndarmenn báru upp. Ég held að hæstv. ráðherra geri sér grein fyrir því að mjög margt er óunnið í endurreisn bankakerfisins. Ég tel að hann geri sér grein fyrir því að það hefur verið unnið á síðustu árum án þess að hafa raunverulega áætlun um það hvers konar bankakerfi við ætlum að vera með í raun. Hann nefndi nokkur atriði sem hann taldi mikilvægt að við ynnum að. Ég mundi vilja bæta aðeins við það, ég tel að það sé mjög nauðsynlegt að sú nefnd sem Alþingi samþykkti að yrði sett á stofn á vegum efnahags- og viðskiptaráðuneytisins, þar sem yrði einmitt unnið að því að svara spurningum um hvers konar bankakerfi við viljum hafa, verði sett af stað sem allra fyrst. Ég tel líka að við þyrftum hreinlega að setja lög um það að ráðherrar legðu fram áætlun hér á Alþingi um það hvers konar bankakerfi eigi að vera til staðar, að það sé skýr stefnumörkun frá framkvæmdarvaldinu um fjármálakerfið. Skýrsla er alls ekki nóg. Við höfum verið að vinna hér Alþingi jafnréttisáætlun, allar nefndir þingsins hafa tekið þátt í þeirri vinnu og ég verð að segja að ég tel að endurreisn bankakerfisins eigi alla vega að njóta sömu vinnubragða og virðingar og jafnréttisáætlun hér á Alþingi. Ég hvet ráðherrann til þess. Markmiðið hlýtur að vera að við séum með bankakerfi, séum með banka sem munu aldrei aftur verða of stórir til að falla. En staðan er hins vegar ekki þannig í dag.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Þeirri spurningu var beint til mín hvernig ég sæi fyrir mér uppbyggingu fjármálakerfisins. Eins og ég rakti í upphafi máls tel ég að fjármálakerfið verði að vera í samræmi við getu heimila og fyrirtækja til þess að standa undir kostnaðinum við það. Við verðum þar af leiðandi að ætla okkur í samræmi við það hvað við erum tilbúin að leggja á heimili og fyrirtæki í kostnaði. Þar komum við einmitt að sparisjóðunum. Ég er ekki tilbúinn að endurreisa sparisjóðakerfi ef það þýðir aukaútlát fyrir heimili og fyrirtæki. Annaðhvort eiga sparisjóðirnir sér raunverulegar rekstrarforsendur á grundvelli sérstöðu sinnar eða ekki. Og ef þeir eiga það ekki er engum til góðs að halda áfram að tala um þá eins og goðumlík fyrirbæri. Þá eru þeir bara orðnir skurðgoð. Þetta mat verður bara að fara fram með mjög köldum og einbeittum hætti. Við verðum að leggja mat á það hvort þessar rekstrarforsendur séu fyrir hendi eða ekki.  Hér spurði hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson um innstæðutryggingar. Ég hef haldið fram sjónarmiðum Íslands hvað varðar innstæðutryggingakerfið á alþjóðlegum vettvangi og ég hef gert það í Brussel. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að mikilvægt sé að innleiða það innstæðutryggingakerfi sem kveðið er á um í frumvarpi og það er mikilvægt að það frumvarp verði að lögum. Neytendavernd skiptir miklu máli og þar er gætt að öllum þeim sjónarmiðum sem mestu skipta. Hér hefur nokkuð verið talað um að stefnumótun hafi farið fram hjá þinginu. Það er ekki rétt, engin stefnumótun hefur farið fram hjá þinginu, þvert á móti hef ég veitt til þess fyrirheit að hingað komi skýrsla þar sem við getum þá rætt málið. Ég vil ekki loka þessa vinnu inni í einhverri lítilli nefnd heldur vil ég eiga þessa umræðu við þingið, að hingað komi skýrsla um framtíðarkosti í uppbyggingu fjármálakerfisins. 

Virðulegi forseti. Ég ætla að ræða hér fundarstjórn forseta. Við höfum þann háttinn á eins og önnur þjóðþing að við erum með forseta sem ber að sjá til þess að farið sé eftir þingsköpum og viðkomandi er þá ekki í neinum pólitískum störfum. Forseti er yfir það hafinn og forseti sér til þess að samræmi sé í þingstörfum. Virðulegi forseti. Ég fullyrði að sú ræða sem ég hélt áðan er algjörlega í samræmi við það sem gengur og gerist hér dagsdaglega. Það var ekkert sagt úr þessum ræðustól sem 

Frú forseti. Með þessari þingsályktunartillögu, sem ég mæli nú fyrir fyrir ríkisstjórnar hönd, er leitað heimildar þingsins til þess að staðfesta fyrir hönd okkar Íslendinga ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 149/2009 um breytingu á, eins og hæstv. forseti gat hér áðan, XX. viðauka við EES-samninginn. Hann fjallar um umhverfismál. Með tillögunni er gert ráð fyrir því, og hinni sameiginlegu ákvörðun sem í kjölfarið siglir, að fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2001/81/EB en hún fjallar um landsbundin efri mörk losunar fyrir tiltekin efni sem menga andrúmsloft og geta skaðað lífríki og heilsu manna. Markmið þessarar tilskipunar er, eins og af þessum orðum leiðir, að vernda umhverfið, vernda heilsu manna gegn skaðlegum áhrifum súrrar ákomu, ofauðgunar jarðvegs og sömuleiðis áhrifum ósons við yfirborð jarðar. Eins og menn vita getur óson haft mjög skaðleg áhrif á þeim stað þó að við teljum ákaflega æskilegt að hafa sem mest af því ofarlega í gufuhvolfinu til þess að vernda lofthjúpinn. Þessari tilskipun er líka ætlað að vinna að því, sem við getum sagt að sé langtímamarkmið hennar, að halda loftmengun innan marka sem við teljum að séu nauðsynleg til að koma í veg fyrir skaðleg áhrif á heilsu manna og takmarka og koma í veg fyrir ýmis heilsufarsleg vandamál sem geta stafað af loftmengun og sömuleiðis að hindra skaðleg áhrif þeirra á lífríkið. Þessi tilskipun hefur gildissvið sem nær til losunar tiltekinna efna af mannavöldum frá uppsprettum á landi, sömuleiðis innan efnahagslögsögu viðkomandi ríkja. Undir hana fellur þó ekki losun frá alþjóðlegum siglingum og loftförum, þó að frátalinni losun sem verður vegna flugtaks og lendingar flugvéla á landinu. Innleiðing þessarar tilskipunar krefst breytinga á íslenskum lögum. Ísland mun á næstu árum þurfa að takmarka losun þeirra efna sem falla undir tilskipunina, einkum og sér í lagi brennisteinsdíoxíðs. Eins og þingheimur veit af umræðum sem hér hafa orðið á síðustu missirum hefur losun þess aukist verulega á síðustu árum. Hana má helst rekja til jarðhitavirkjana. Sömuleiðis þarf að gera breytingar á reglum sem varða upplýsingaskyldu fyrirtækja þannig að unnt sé að halda fullnægjandi losunarbókhald í samræmi við þær kröfur sem eru gerðar samkvæmt andlagi þessarar þingsályktunartillögu. Á næsta löggjafarþingi hyggst hæstv. umhverfisráðherra leggja fram lagafrumvarp sem tekur á því og með þeim hætti fær þingið tilefni og tækifæri til að fjalla um þær lagabreytingar sem nauðsynlegar eru og stafa af þessari innleiðingu. Ekki er gert ráð fyrir verulegum kostnaði fyrir ríkissjóð vegna innleiðingarinnar. Sá kostnaður sem hugsanlega fellur til mun einkum leiða af tvennu, í fyrsta lagi af vinnu við aðgerðaráætlun, losunarbókhald og gera losunarspá, en í öðru lagi mun vinnu við gerð þeirra fylgja einhver stofnkostnaður. Það er heldur ekki loku fyrir það skotið að einhver kostnaður kunni að falla á atvinnulífið ef þörf verður á að gera auknar kröfur á grundvelli þessa þegar búið er að breyta lögunum eins og ég rakti hér áðan til að þau geti staðist þær kröfur sem gerðar eru vegna losunar efna sem falla undir þessa tilskipun, t.d. ef fyrirtæki þurfa að koma sér upp einhvers konar varnarbúnaði gegn mengun umfram það sem þau búa við nú þegar. Það er ekki búist við að þessi innleiðing hafi í för með sér einhverjar stjórnsýslulegar afleiðingar hér á landi. Eins og kom fram í upphafi máls míns, og um miðbik þess raunar líka, er þessi ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar þess eðlis að hún kallar á lagabreytingar hér á landi. Þess vegna var hún, eins og lög gera ráð fyrir, tekin með stjórnskipulegum fyrirvara og því er óskað eftir því við Alþingi að fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst verði samþykkt svo aflétta megi þessum stjórnskipulega fyrirvara. Frú forseti. Þegar við höfum rætt þetta mál í þaula og umræðu sleppir legg ég til að þessari tillögu verði vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um staðfestingu á tilskipun Evrópusambandsins og hún fjallar um mengun af ýmsum toga eins og brennisteinsmengun og annað slíkt. Nú kann að vera að einhverjir segi að þetta komi okkur ekki við, við séum hérna lengst úti í hafi og þetta skipti ekki stóru máli. En þetta skiptir okkur heilmiklu máli vegna þess að jörðin er einn hnöttur og mengun sem verður á þessu sviði, t.d. í Japan fyrir stuttu, mengun með kjarnorku, barst með ógnarhraða yfir allan heiminn á innan við þrem, fjórum dögum með loftvindum í efri lögum gufuhvolfsins. Sú mengun sem við ræðum hér, eins og t.d. brennisteinsmengun, kemur hingað til lands í einu og öðru formi, mengun af sjó sem berst með hafstraumum og mengun í lofti sem berst enn hraðar með loftstraumum. Þetta skiptir okkur miklu máli og þetta tengist Íslandi að því leyti að Ísland er sennilega með mestu ónotuðu hreinu orku í heimi. Mannkynið þarf mikla orku, bæði vegna þess að ný ríki hafa komið inn í hóp orkuneytenda, sem eru Kína og Indland, til viðbótar við vaxandi orkuþörf gömlu iðnríkjanna og þriðja heimsins að öðru leyti. Það er spurning hvernig þessari orkuþörf verði mætt. Er það ekki skylda Íslendinga að nýta sína hreinu orku eins og mögulegt er til að minnka þessa mengun sem verður vegna þessa orkuhungurs heimsins? Þetta tengist Íslandi að því leyti að það ætti að vera okkur hvatning, eiginlega allt að því skylda, til að virkja á Íslandi eins og mögulegt er, eins og tilhlýðilegt þykir með tilliti til náttúru. Ég skora því á hæstv. utanríkisráðherra að beita sér innan ríkisstjórnarinnar í því að menn fari nú að taka á honum stóra sínum og virkja, líka vegna þess að það skapar atvinnu, bæði á meðan á byggingu virkjunarinnar stendur - og það vantar atvinnu á Íslandi, frú forseti, það virðast ekki allir vita það - og einnig ef virkjunin er skynsamleg og orkunýtingin skynsamleg vantar fólk til að vinna við þau störf sem þar myndast. Þetta er bæði atvinnusköpun til skamms tíma og langs tíma og ég tel að þessi staðfesting varpi þeirri skyldu á Íslendinga að reyna að minnka þessa mengun í heiminum með því að nýta þær orkulindir okkar sem eru tandurhreinar og seðja orkuhungur heimsins.

Frú forseti. Ég hlustaði af athygli á ræðu hv. þingmanns. Hann beindi til mín áskorun. Hún fólst í því að þingsályktunartillagan sem við ræðum nú yrði mér stökkbretti til þess að beita mér í ríkari mæli fyrir framkvæmdum á orkusviði á Íslandi. Ég þarf ekki sérstaka hvatningu frá hv. þingmanni til þess. Hv. þingmaður veit að ég er þeirrar skoðunar að það eigi að nýta orkulindir landsins innan þeirra hóflegu umhverfisverndarmarka sem sjálfsagt er að við höfum uppi hverju sinni. 
             Það er rétt hjá hv. þingmanni að það hafa skipst veður í heiminum núna og það er líklegt að meiri sókn verði en áður í orku af endurnýjanlegum toga eins og þá sem Íslendingar búa yfir eftir þær hamfarir sem urðu í Japan með afleiðingunum fyrir kjarnorkuiðnaðinn. Ég er sannfærður um það. Ég tel að við Íslendingar munum finna það á næstunni. Þá kemur einmitt að því að það er nauðsynlegt eftir því sem þrýstingurinn verður meiri að nýta slíkar orkulindir að það sé gert með þeim hætti að alveg sé tryggt að það skaði engan, allra síst þá sem nýta orkuna. Hv. þingmaður gat þess að mengun bærist víðs vegar að með vindum í himinhvolfum. Það er hárrétt hjá honum. Það er meira að segja sérstök tegund af mengun sem safnast saman við norðurskautið og undir því. Menn hafa stundum talað um norðurhöfin sem eins konar kuldagildru fyrir þrávirk lífræn efni. Það er þó ekki efni þeirrar tilskipunar sem við ræðum hér, en hitt er alveg klárt að eitt af því sem tilskipunin miðar að er að ríkin sem undir hana gangast setji reglur sem tryggi að efni sem leyst eru við nýtingu þessara jarðorkulinda skaði ekki menn. Það fer eftir eðli jarðhitalindanna. Það liggur fyrir að í sumum þeirra er losað töluvert mikið af brennisteinsdíoxíði. Það hefur verið í umræðunni á Íslandi, m.a. hefur það á síðustu þremur, fjórum árum leitt til mjög harðrar umræðu um hvort hægt sé með einhverjum hætti að koma í veg fyrir að brennisteinsdíoxíð sé losað við nýtingu t.d. jarðvarmalinda sem Íslendingar eiga. Eðli þeirra er þannig að í sumum lindanna er aðeins meira af brennisteinsdíoxíði en í ýmsum öðrum jarðvarmalindum á Íslandi. Ég minnist þess að umhverfisnefnd Reykjavíkur gerði um það bókun á sínum tíma um að sú mengun sem af þessum rótum rennur stundum fyrir vindum, a.m.k. í úthverfum Reykjavíkur, og við höfum stundum kallað hveralykt, yrði takmörkuð. Það er sömuleiðis alveg klárt að í nærlægu kjördæmi risu miklar deilur vegna fyrirhugaðrar virkjunar af hálfu Orkuveitu Reykjavíkur sem leiddu til fjölmennra mótmælafunda, undirskrifta, áskorana og leiddu bókstaflega til þess að tiltekin virkjun, Bitruvirkjun, var sett á ís. Það var eingöngu vegna deilna um brennisteinsdíoxíð. Ég hef þess vegna verið talsmaður þess að Íslendingar noti tækni sem er í þróun á Íslandi til að fullgera ákveðnar leiðir til þess að eyða brennisteinsdíoxíði. Það vill svo til að norður á Akureyri er háskóli þar sem menn hafa í tilraunastofum verið að rækta hitakærar örverur sem fundist hafa í neðansjávarhverum, m.a. í utanverðum Eyjafirði. Þær eru ekki loftháðar og taka alla orku sína í gegnum það að nýta og hvarfa brennistein. Sú tækni mun t.d. í framtíðinni geta leitt til þess að öllu brennisteinsdíoxíði sem kemur úr íslenskum hverauppsprettum og við nýtingu á íslensku jarðhitavatni verður ekki bara hægt að eyða heldur skapa úr því verðmæti með því að framleiða í krafti þessara baktería svo tárhreinan brennistein að eftir honum verður sóst til annarrar iðnaðarframleiðslu í heiminum. Þannig er hægt með sérstökum aðferðum, sem Íslendingar hafa í reynd haft frumkvæði að, bæði að virkja jarðhitalindirnar sem við ræðum hér, fjarlægja mengunina sem við tölum um að setja sérstakt regluverk um og breyta brennisteinsdíoxíðinu yfir í afurð sem skapar verðmæti. Svona eru nú hlutirnir oft skrýtnir en það má segja að reglugerð eins og við tölum um að þurfi að setja til þess að halda losun á því tiltekna efni sem ég hef gert að umræðuefni, innan hæfilegra marka til að hún skaði ekki heilsu manna og dýra, geti í sjálfu sér verið þrýstingur á að halda áfram að virkja viðkomandi orkulindir en um leið að skapa ný verðmæti sem menn gerðu sér ekki grein fyrir að hægt var áður en þeir réðust til verksins. Ég er því sammála hv. þingmanni um að þessi þingsályktunartillaga getur bæði verið hvati til að menn setji í auknum mæli kraft í að virkja þessa möguleika og sömuleiðis til að af spretti ný tækifæri.

Frú forseti. Ræða hæstv. ráðherra hljómaði sem englasöngur í mínum eyrum og væri mjög gleðilegt ef hann væri ekki svo vanmáttugur innan hæstv. ríkisstjórnar að ekkert af þessu kemst í framkvæmd. Nú hefur ríkisstjórnin starfað í rúm tvö ár og það er ekkert að gerast í orkumálum, ekki neitt. Það sem hann nefndi um brennisteinsvinnslu úr brennisteinsdíoxíði með aðstoð baktería er einmitt dæmi um mannauð. En stefna ríkisstjórnarinnar veldur því að mannauðurinn er að sigla til útlanda.  Það sem hæstv. ráðherra nefndi um aukaafurð þegar menn berjast gegn mengun er einmitt það sem oft kemur í ljós þegar menn menga minna, þá koma fram önnur verðmæti eins og t.d. brennisteinn. Ég kom inn á þetta mál allt saman vegna þess að í Evrópu er t.d. verið að brenna brúnkolum og kolum í stórum stíl til framleiðslu á raforku sem veldur brennisteinsmengun og annars konar mengun af ýmsu tagi. Við Íslendingar gætum t.d. virkjað og flutt út orku í gegnum streng og aðstoðað Evrópu við að seðja orkuhungur sitt. Þannig gætum við leyst þann vanda. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig stendur á því að hann er svona vanmáttugur innan ríkisstjórnar sinnar? Af hverju gerist ekki neitt þótt hann vilji virkja og það sé skynsamlegt að öllu leyti? Ég minni á það að Kárahnjúkavirkjun - ég fékk svar við því einu sinni - sparar mannkyninu sem svarar fjórfaldri allri mengun Íslendinga af umferð, þ.e. vegna þess að við virkjuðum við Kárahnjúka.

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að utanríkisráðherra er valdalítill ræfill og fær litlu framgengt en hefur svolítil áhrif í sínum takmarkaða málaflokki sem aðallega er þó fyrir utan efnahagslögsöguna.  Hv. þingmaður talar um að ekkert sé að gerast í virkjanamálum en hann veit að heil virkjun bíður þess að verða reist, með öll leyfi til reiðu. Sömuleiðis veit hann að fyrir norðan eru miklar orkulindir og miklu meiri en ég tel að fram komi í opinberum textum. Ég er að tala um Þeistareyki. Svo vill til að Landsvirkjun hefur lýst því yfir að hún hafi mikinn hug á að flýta virkjun þar. Hafnarfjarðarbær og ýmsir aðilar eru í viðræðum um að virkja í Krýsuvík þar sem hægt væri að nýta þær hitakæru, óloftháðu bakteríur til að vinna brennisteinsauð til framtíðar, eins og menn gerðu reyndar á þeim stöðum á Íslandi fyrir 200–300 árum en með allt öðrum aðferðum. Það er því ákaflega margt á döfinni. Svo bendi ég hv. þingmanni á - ég veit ekki hvort hann situr í hv. iðnaðarnefnd en þar voru menn að ljúka afgreiðslu rammaáætlunar. Hún kemur væntanlega senn inn í þingið. Á grundvelli hennar er ég viss um að þar megi finna einn eða tvo framkvæmdakosti.

Frú forseti. Áður fyrr starfaði hæstv. utanríkisráðherra með flokkum sem voru til í að taka þátt í að byggja upp atvinnu á Íslandi. Nú starfar hann með flokki sem ekki vill gera neitt. Það er vandamál hæstv. ráðherra og hann ætti kannski að hugsa sinn gang í þeim efnum. Það er rétt að menn lofa alls konar hlutum. Það er heilmikið í gangi og heilmikið sem hægt væri að gera, en á meðan menn gera ekki neitt gerist ekki neitt. Þessi 2.000 störf eða 6.000 störf, mismunandi mörg eftir á hvaða tíma menn tala um þau, eru ekki orðin til og fólk getur því ekki sótt um þau. Það er ekkert að gerast. Það er vandamálið. Hæstv. ráðherra sagði að það væri heilmikið að gerast. Hann nefndi reyndar ekki vandann við fjármögnun sem er til staðar en það er hægt að leysa hann á tiltölulega einfaldan hátt. Það væri hægt að leigja Landsvirkjun eða einhverju öðru fyrirtæki, t.d. Orkuveitunni, auðlindirnar til 35 eða 40 ára eða hvað menn telja nauðsynlegt, og svo mætti selja fyrirtækin. Ríkið gæti sem handhafi auðlindanna gæti leigt þær til hæfilega langs tíma og svo mætti selja fyrirtækin. Ég er sannfærður um að þá fengist fjármagn. Lífeyrissjóðirnir mundu fjárfesta í slíkum gullgæsum eins og skot, þannig að það eru ýmsar lausnir á vandamálinu ef menn hafa vilja og getu til að framfylgja skynsamlegri stefnu til að byggja upp atvinnu á Íslandi, en það bara gerist ekki neitt.

Frú forseti. Þetta er sérstakur dagur fyrir mig. Það hefur ekki gerst áður að hv. þingmaður Pétur H. Blöndal komi og segi að ræður mínar hljómi sem englasöngur í eyrum hans. Hann hefur sömuleiðis bent á þá breytingu sem orðið hefur á mínum högum, að ég starfi ekki lengur með flokkum í ríkisstjórn sem hann telur að séu mjög uppbyggilegir fyrir atvinnulífið. Ég bendi honum þó á, eins og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson innti mig eftir áðan, að ég er þó alla vega í blárri skyrtu með blátt bindi og kominn með blátt merki, án þess að menn eigi að leggja of djúpa merkingu í það. Það er eigi að síður þannig að það er margt að gerast. Hv. þingmaður sagði undir lok ræðu sinnar að ég hefði ekki nefnt að það skorti fjármagn til ýmissa verka. Það var nú af tillitssemi við hann og flokk hans að ég ræddi það ekki, en það er auðvitað Icesave-málið hið óafgreidda sem veldur því að okkur hefur ekki tekist að afla fjármagns t.d.

Ó, nei.

í Búðarárvirkjun. Ef hv. þingmaður á með sínu „ó neii“ úti í sal t.d. við það að nýlega hafi verið fregnir um að NIB hafi lánað 9,6 milljarða til Landsvirkjunar ætti hann að lesa þann samning. Þar kemur í ljós að það lán er skilyrt því að önnur fjármögnun takist og hún tekst ekki nema Icesave ljúki. Hitt er rétt hjá þingmanninum að það er hægt að fara aðrar leiðir, t.d. í gegnum lífeyrissjóðina. Það hef ég bent á mörgum sinnum. Ég hef m.a. bent á að það væri alveg kjörið fyrir lífeyrissjóðina að taka yfir virkjanir sem Orkuveita Reykjavíkur hefur ekki treyst sér til sökum þess viðskilnaðar sem fyrri borgarstjórn ber sök á, en ekki núverandi. Nú vill svo til að á þeim tíma voru lífeyrissjóðirnir ekki til í það. Ég hef því miður ekki vald yfir lífeyrissjóðunum. Eins og hv. þingmaður veit hafa þeir engan hirði. Ég er a.m.k. ekki hirðir þeirra. En veður hafa skipast í lofti og hugsanlegt að með þeim tíðindum sem við höfum heyrt síðustu daga geti þetta breyst.

Frú forseti. Dagskrá þingsins liggur fyrir og við sjáum öll hver hún er. Ég tel hins vegar mikilvægt að forseti biðji forustumenn ríkisstjórnarinnar að gera þinginu grein fyrir því í hverju tillögur þær felast sem þau munu birta og bjóða Samtökum atvinnulífsins og ASÍ á fundi sem er víst ráðgerður núna klukkan eitt. Mér skilst að ríkisstjórnarfundur verði hálftvö. Ef þetta eru þær tillögur sem boðaðar hafa verið af hálfu forsætisráðherra, ef þetta eru markvissar og meiri háttar tillögur sem munu koma okkur áfram til endurreisnar íslensku samfélagi, tel ég mikilvægt að þingið sé mjög vel upplýst um gang mála; hvernig menn ætla að fara af stað og drífa áfram hagvöxtinn, hvernig menn ætla að koma atvinnulífinu í gang,  Ég hvet hæstv. forseta til að gefa svigrúm í dagskránni einhvern tímann í dag svo við sem tilheyrum þinginu, löggjafarvaldinu, getum fengið greinargerð um hvers konar tillögur er að ræða sem m.a. er ætlað að liðka fyrir kjarasamningum.

Frú forseti. Virðulegur forseti á þakkir skilið fyrir að hafa farið með langan titil þeirra þingsályktunartillögu sem ég mæli fyrir. Með henni er leitað fyrirframheimildar Alþingis til þess að staðfesta fyrir hönd vorrar þjóðar ákvörðun sem fyrirhugað er að sameiginlega EES-nefndin taki. Sú ákvörðun felur í sér breytingu á XIII. viðauka við EES-samninginn um flutningastarfsemi. Samkvæmt henni á að fella inn í samninginn reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 216/2008, sem ég er viss um að hv. þingmenn hér í salnum kannast vel við en til upprifjunar varðar hún sameiginlegar reglur um almenningsflug og flugöryggismál Evrópu. Meginhlutverk Flugöryggisstofnunar Evrópu er, eins og menn geta auðvitað ráðið af nafni hennar, að tryggja öryggi flugsamgangna. Ísland er aðili að stofnuninni. Fyrir okkar hönd hefur flugmálastjóri setið í stjórn hennar. Með þeirri reglugerð sem getið var áðan, 216/2008, var verksvið stofnunarinnar aukið frá því sem verið hefur og er nú til að mynda til flugrekstrar og starfrækslu loftfara en felur líka í sér mat á flugöryggisatriðum og sömuleiðis útgáfu skírteina fyrir áhafnir. Þessi reglugerð hefur þar að auki að geyma þau nýmæli að framkvæmdastjórn ESB er fengin heimild til að sekta þá aðila sem stofnunin hefur gefið út skírteini til. Slíkri sekt er beitt að undangenginni ósk stofnunarinnar. Í því sambandi ber þingmönnum að hafa í huga að stofnunin gefur samkvæmt ákvæðum reglugerðarinnar einungis út skírteini til tiltekinna fyrirtækja á sviði flugmála eins og nánar er gerð grein fyrir í þessari þingsályktunartillögu. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið frá Flugmálastjórn hefur einungis einn aðili hér á landi, hið góða fyrirtæki Icelandair, fengið útgefið leyfi frá stofnuninni til þessa og það leyfi er afmarkað mjög þröngt. Meginefnið í máli mínu er kannski að vekja eftirtekt á því að reglugerðin sem ég nefndi, með þeirri aðlögun sem leiðir af upptöku hennar í EES-samninginn, kveður á um framsal sektarvalds íslenskra yfirvalda til Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA. EES/EFTA-ríkin hafa talið að slíkt framsal sektarvalds til yfirþjóðlegrar stofnunar kunni að brjóta gegn stjórnskipulegum heimildum landsréttar einstakra EFTA-ríkja og þar með töldu Íslandi. EES/EFTA-ríkin hafa reynt að fá framkvæmdastjórn ESB til að samþykkja að þetta sektarvald sé í tilviki EFTA-ríkjanna í höndum innlendra stjórnvalda. Framkvæmdastjórnin hefur hins vegar hafnað þeim tillögum. Núna er staðan í málinu sú að þrýst er á upptöku reglugerðarinnar í EES-samninginn og Noregur og Liechtenstein hafa þegar lýst því yfir að þau uni þeirri niðurstöðu sem ESB leggur til. Eins og kemur fram í tillögunni og ég hef þegar undirstrikað er reglugerð 216/2008 grundvallarreglugerð í flugöryggismálum. Hún mælir m.a. fyrir um grunnkröfur um umhverfisvernd, skilyrði fyrir útgáfu skírteina vegna lofthæfis, fyrir starfrækslu loftfara og til flugmanna. Hún er líka grundvöllur annarra mikilvægra ESB-reglugerða, m.a. hvað varðar flugöryggismál á flugvöllum, flugumferðarstjórn og flugleiðsögu. Ef reglugerðin verður ekki innleidd í íslenskan rétt verður ekki hægt að innleiða þær gerðir sem á henni byggja. Það mundi leiða til þess að flugöryggismál yrðu með allt öðrum hætti á Íslandi en annars staðar á EES-svæðinu. Þá mundi t.d. skapast sú réttarstaða að þau skírteini sem flugmálastjórn gefur út á sviði flugöryggis nytu ekki viðurkenningar annars staðar í Evrópu líkt og þau gera nú. Þetta mundi skekkja verulega samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja á flugmarkaðnum enda mundu þau eiga mjög erfitt með að sýna fram á að þau uppfylltu sömu flugöryggisreglur og gilda annars staðar á EES-svæðinu. Það verður að telja að slíkt geti haft í för með sér mjög erfiða tálma í framsókn þeirra á eðlilegri starfsemi. Ég vek eftirtekt á því að ég sagði áðan að það hafi leikið vafi á því hvort framsal á sektarheimildum til ESA standist stjórnskipulegar heimildir íslensks réttar. Af þeim sökum kaus ég að leita eftir áliti Stefáns Más Stefánssonar lagaprófessors um þetta harðlögfræðilega álitaefni. Ég fór þá leið að prenta með þessari þingsályktunartillögu álit Stefáns Más sem fylgiskjal við tillöguna. Þar kemur fram sú skoðun hans að taki Alþingi ákvörðun um að leiða þetta í lög, þ.e. framsal sektarvalds til ESA, geti verið erfitt að fullyrða að sú löggjöf brjóti í bága við stjórnarskrána. Í því sambandi er skírskotað til þess að rökin séu fyrst og fremst þau að umræddar reglur nái til mjög fárra aðila hér á landi og muni þar að auki gilda á ákaflega þröngu sviði. Það kemur líka fram í áliti lagaprófessorsins, Stefáns Más Stefánssonar, að Alþingi hafi svigrúm til að meta endanlega hvort tiltekinn þjóðréttarsamningur brjóti í bága við stjórnarskrána eða hvort hann sé í samræmi við hana. Að öðru leyti vísa ég til álitsins um afstöðu hans. Það er alveg klárt að málefnið er nokkuð sem utanríkismálanefnd verður að skoða mjög vel og eftir atvikum hugsanlega aðrar nefndir sem hún kýs að kalla sér til liðsinnis og ráðuneytis í þessu máli. Mál af þessum toga, m.a. framsal á sektarvaldi, er einmitt það sem við sem samþykktum EES-samninginn á sínum tíma, um miðbik síðasta áratugar síðustu aldar, ræddum og deildum mjög mikið um. Þetta var eitt af því sem talið var vera á gráu svæði hvað stjórnarskrá varðar. Nú liggur fyrir að lagaprófessorinn sem var einnig á þeim tíma í hópi þeirra fjögurra sem veittu álit sitt á því hvort EES-samningurinn stæðist stjórnarskrána er þeirrar skoðunar að hægt sé að halda því fram að svo sé með þeim rökum tvennum sem ég hef rakið hér, en segir jafnframt að Alþingi hafi ákveðið svigrúm til að meta það. Það er sá kaleikur sem Alþingi verður að fara í gegnum og drekka í botn. Það verður að skoða þetta. Ég er sammála áliti lagaprófessorsins eftir að hafa farið dálítið djúpt í þetta mál en ég tel að málið sé þess eðlis að þingið verði að fara mjög rækilega í gegnum það. Vegna þess að ég er handhafi framkvæmdarvaldsins og telja verður að handhafar framkvæmdarvaldsins geti ekki úrskurðað um túlkun sem er á mörkum hinna stjórnskipulegu heimilda í þessu sambandi eða skyldum málum var haft samráð við utanríkismálanefnd áður en ég lagði fram þessa þingsályktunartillögu. Niðurstaðan varð sú að við færum þá leið sem við höfum gert í tveimur tilvikum áður, einu sinni á þessu þingi og einu sinni 1998, að leggja fram þingsályktunartillögu um að Alþingi heimili ríkisstjórninni fyrir fram að staðfesta þá fyrirhuguðu ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar sem kveður á um upptöku þeirrar reglugerðar í EES-samningnum sem ég hef hér lýst án stjórnskipulegs fyrirvara, með öðrum orðum að Alþingi sé það afl og sú stofnun sem taki þessa ákvörðun vegna þess að vafi leiki á því að ég sem ber stjórnskipulega ábyrgð á þessu máli hafi sem handhafi framkvæmdarvalds heimild til þess að gera það. Þetta er a.m.k. miklu varfærnari leið. Það verður þá löggjafinn sem ákveður. Ef þessi reglugerð verður felld inn í samninginn mun það kalla á breytingu á loftferðalögum, nánar tiltekið 36. gr. laga 60/1998, í þá veru, svo ég undirstriki það, að ESA verði veitt sektarvald vegna skírteina sem eru útgefin af Flugöryggisstofnun Evrópu. Frú forseti. Þegar þessari umræðu sleppir er það tillaga mín að henni verði vísað til hv. utanríkismálanefndar til rækilegrar umfjöllunar.

Frú forseti. Enn held ég áfram aðlögunarferlinu og flyt frekari tillögur, þó ekki jafnróttækar og þá sem ég mælti fyrir áðan, sem miða að innleiðingu reglugerða og tilskipana frá Evrópusambandinu. Sú þingsályktunartillaga sem ég mæli nú fyrir felur í sér að leitað er heimildar Alþingis til þess að staðfesta fyrir hönd íslensku þjóðarinnar ákvörðun nr. 35/2010 af hálfu sameiginlegu EES-nefndarinnar sem felur í sér breytingu á XIX. viðauka við EES-samninginn sem fjallar um vernd fyrir neytendur. Gert er ráð fyrir því að inn í samninginn verði felld tilskipun þingsins og ráðsins 2009/22/EB sem varðar setningu á lögbanni yfir landamæri til þess að verja hagsmuni neytenda. Með þessari tilskipun er í reynd verið að endurútgefa fyrri tilskipun, 98/27/EB, sem fjallar um hið sama en nær miklu skemmra. Neytendaverndin samkvæmt breytingunni er yfirgripsmeiri og tekur fastar á heildarhagsmunum neytenda. Tilskipunin hefur frá upphafi verið ýmsum breytingum undirorpin og tekið töluverðum stakkaskiptum. Með hliðsjón af skýrleika og til hagræðingar var ákveðið að gefa hana út aftur í nýju formi. Þá var jafnframt einni tilskipun bætt við listann sem hún tekur yfir, þ.e. tilskipun 2008/122/EB um neytendavernd, og varðar tiltekna þætti skiptileigusamninga, langtímasamninga um orlofstilboð, endursölu og sömuleiðis skiptasamninga. Megintilgangur hinnar upphaflegu tilskipunar og nú hinnar nýju er að koma í veg fyrir ólögmæta háttsemi sem gæti haft neikvæð áhrif á hagsmuni neytenda sem eiga eða stunda viðskipti yfir landamæri. Þá er lagt til grundvallar að í öllum aðildarríkjunum séu til réttarúrræði sem gera kleift að stöðva ólöglega markaðsfærslu sem brýtur í bága við hagsmuni neytenda og er bönnuð samkvæmt tilteknum áður innleiddum og samþykktum tilskipunum á sviði neytendaverndar. Þarna er um að ræða tilskipanir sem varða neytendalán, orlofsferðir, skilyrði í samningum við neytendur sem hægt er að færa óyggjandi rök fyrir að séu ósanngjörn, ósanngjarna viðskiptahætti og annað sem tengist fjarsölusamningum. Það er líka rétt að nefna að með tilskipuninni og forvera hennar sem ég gat um er ekki lagt upp með að samræma réttarúrræði eða réttarfar aðildarríkjanna heldur að auðvelda hlutaðeigandi yfirvöldum í öðrum aðildarríkjum að krefjast dómsúrskurðar eða lögbanns gegn ólögmætum athöfnum í því ríki þar sem varnarþing brotaaðilans er. Innleiðing þessarar tilskipunar krefst ekki mikillar lagabreytingar en þó þarf að breyta 1. gr. laga nr. 141/2001, um lögbann og dómsmál, til að vernda heildarhagsmuni neytenda. Í greininni er sömuleiðis tilgreint að lögin eigi við þegar ástæða þykir til að krefjast lögbanns til þess að vernda hagsmuni neytenda samkvæmt ákvæðum íslenskra laga sem hafa verið sett upp samkvæmt þeim tilskipunum sem eru taldar upp í viðauka við þá sem nú er verið að fella úr gildi en taka upp í hinni nýju. Þessar breytingar sem ég nefndi fela í sér að gera þarf viðbætur við upptalningu þeirra tilskipana sem lögin taka til en í því felst sem sagt að menn brjóti út jaðar þess vallar sem vörnin fyrir neytendur er háð á. Lögin sem ég nefndi heyra undir hæstv. innanríkisráðherra og hann mun axla það ok sem í því felst að leggja fram frumvarp sem lýtur að þeirri lítils háttar breytingu sem þarf að gera á 1. gr. laga nr. 141/2001. Ekki er gert ráð fyrir því að breytingarnar hafi í för með sér neinn umtalsverðan kostnað fyrir ríkissjóð eða stjórnsýslulegar afleiðingar. Þessi ákvörðun, ólíkt þeirri sem ég mælti fyrir í síðasta máli, kallar á lagabreytingar hér á landi og gefur ekki fyrirframsamþykki og er ekki óskað eftir því og þess vegna var hún tekin með stjórnskipulegum fyrirvara. Er því óskað eftir í samræmi við reglur sem Alþingi setti fyrr á þessu ári að Alþingi veiti samþykki sitt fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst þannig að aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara og hæstv. innanríkisráðherra hafi þá fullt frelsi til þess að koma hingað með þá lagabreytingu sem um var rætt fyrr í tölu minni. Ég legg til, frú forseti, að þessari þingsályktunartillögu verði vísað til hv. utanríkismálanefndar þegar Alþingi hefur lokið umræðum sínum um hana.

Frú forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 85/2010 um breytingu á IX. viðauka við EES-samninginn um fjármálaþjónustu og fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2009/111/EB. Hún varðar breytingar á tilteknum tilskipunum ESB að því er varðar banka sem tengjast miðlægum stofnunum, tiltekna þætti eigin fjár, stórar áhættuskuldbindingar, fyrirkomulag eftirlits og krísustjórnun. Meginmarkmiðin með þeim breytingum er að takmarka hversu mikla áhættu lánastofnanir geta tekið að því er varðar einn aðila, að bæta krísustjórnun þeirra og að efla eftirlit og samvinnu eftirlitsaðila yfir landamæri. Tilskipunin setur meðal annars ramma um svokallaða blendingsfjármálagerninga sem, með leyfi forseta, er á ensku „hybrid capital instruments“, og stöðu þeirra við útreikning á eigin fé fjármálafyrirtækja. Jafnframt setur hún ramma um hvað telja megi til eigin fjár fjármálafyrirtækja að teknu tilliti til mismunandi félagaforms þeirra. Tilskipunin krefst breytinga á lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, en hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hyggst leggja fram frumvarp til breytinga á lögunum nú á vorþingi. Frumvarp til nýrra laga um greiðsluþjónustu, sem hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hyggst einnig leggja fram nú á vorþingi, inniheldur jafnframt ákvæði sem er ætlað að innleiða ákvæði tilskipunarinnar um breytingar á þeirri sem er nr. 2007/64/EB. Þar að auki krefst tilskipunin að líkindum breytinga á lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi en um hana gilda lög nr. 87/1998, en það liggur ekki enn þá fyrir hvenær frumvarp til breytinga á þeim lögum verður lagt fram. Þar sem umrædd ákvörðun sameiginlegu nefndarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi var hún á sínum tíma tekin með stjórnskipulegum fyrirvara. Því óska ég fyrir ríkisstjórnarinnar hönd eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst svo að aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara. Sem fyrr, frú forseti, legg ég til að þegar umræðu lýkur um þetta mál verði það sent hv. utanríkismálanefnd til vinnslu.

Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti umhverfisnefndar eftir umfjöllun hennar um frumvarp til laga um stjórn vatnamála á milli 2. umr. og þeirrar sem nú er hafin. Við höfum, eins og segir í nefndaráliti, fengið nokkra gesti til að fjalla um tiltekin mál, einkum greinar um refsiábyrgð og þvingunarúrræði og greinina um hlutverk rannsóknarstofnana og síðan nokkur smærri atriði í frumvarpinu, sem er ný löggjöf og þarf að fara vandlega yfir. Við nýttum þann tíma vel sem gafst á mill 2. og 3. umr. Um refsiábyrgð og þvingunarúrræði ræddum við nokkuð og að mati nefndarinnar felur frumvarpið ekki í sér mörg efnisákvæði sem geta varðað refsingu, einna helst ákvæði í III. kafla. Nefndin bendir líka á að lítið hefur reynt á refsiákvæði laga á sviði umhverfislöggjafar og ætti kannski að reyna meira á þau í ljósi ýmissa atburða í vetur á því sviði, en áréttar líka að almenn refsiákvæði er að finna í lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir og telur að þau nái í flestum tilvikum yfir þau atvik sem gætu komið upp við framkvæmd þessara laga ef frumvarpið verður samþykkt. Það er því niðurstaða nefndarinnar að leggja ekki til að refsiábyrgðarákvæði verði sett inn í frumvarpið þótt mælt sé með slíkum ákvæðum í vatnatilskipuninni sem stendur að baki frumvarpinu, í 23. gr. En nefndin bendir á að rétt sé að huga betur að þessum þætti þegar reynsla hefur fengist af hinum væntanlegu lögum um stjórn vatnamála. Við teljum hins vegar að öðru máli gegni um þvingunarúrræði og leggjum til að bæta ákvæði um þvingunarúrræði inn í frumvarpið og teljum að með því verði tryggt að stefnumörkun um vatnsvernd verði samþætt skipulagsáætlunum sveitarfélaga og leyfisveitingum. Með þessari breytingu getur Umhverfisstofnun gripið til aðgerða gegn leyfisveitendum ef þeir sinna ekki skyldum sínum samkvæmt frumvarpinu. Þetta á auðvitað bara við um skussana en það þarf líka að hugsa fyrir þeim. Nefndin áréttar í nefndarálitinu að þvingunarúrræðin eigi eingöngu við um tiltekin ákvæði í lögunum og ekki þau öll, nefnilega 2.–4. mgr. 28. gr. Nefndin ræddi um hlutverk rannsóknarstofnana og það tók nokkurn tíma og var á köflum nokkuð hitakært viðfangsefni. Það var í 10. gr. sem þetta var tekið fyrir og henni var breytt á þinginu að tillögu nefndarinnar við 2. umr. með þeim hætti að hlutur Náttúrufræðistofnunar var aukinn í samræmi við lög um þær fjórar stofnanir sem taldar eru upp í greininni. Fljótlega kom fram óánægja með þetta hjá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu, sem var ekki hrifið af þessari breytingu og skrifaði sérstakt bréf um það efni - merkilegt bréf sem ég bendi mönnum á að lesa á netinu, bæði vegna stílsnilldar og rökfestu - og forstjórar annarra stofnana en Náttúrufræðistofnunar voru heldur ekki nógu ánægðir með þennan vilja okkar. Við héldum fund með þessum forstjórum og forstjóra Umhverfisstofnunar og þar kom í ljós að greininni var einkum ætlað af hálfu frumvarpsflytjenda að lýsa uppbyggingu gagnagrunns á vegum Veðurstofunnar og framlagi hverrar og einnar stofnunar til hans. Það er ljóst að innan stofnana og ráðuneyta er ekki einhugur, því miður, um skipulag náttúrufarsrannsókna, sem hefur breyst nokkuð í tímans rás, og meðal annars er deilt um túlkun áðurnefndra fernra laga. Viðhorf nefndarinnar um þetta kemur skýrt fram í nefndaráliti fyrir 2. umr., þ.e. við lesum það úr lögunum, hinum fernu lögum, að hlutverk Náttúrufræðistofnunarinnar sé að lögum að rannsaka alla náttúru Íslands og einkum allt lífríki þess og reyndar jarðfræði líka, en hlutverk Veiðimálastofnunar og Hafrannsóknastofnunarinnar beinist einkum að nytjastofnum. Það má vel vera að þetta þurfi að skýra nánar í lögum og væri verðugt viðfangsefni að fara í það og tilgreina þá beint skiptingu verka milli einstakra stofnana, meðal annars til þess að deilur eins og þær sem við upplifum komi ekki upp aftur. Nefndin telur þó ekki skynugt að Alþingi setji slík ákvæði inn í frumvarpið og þar með inn í væntanleg lög um stjórn vatnamála og leggur þess vegna til að Umhverfisstofnun verði á grundvelli reglugerðar falið að ganga til samninga við þessar stofnanir og fleiri um þau hagnýtu verkefni sem hér um ræðir. Við 2. umr. kallaði nefndin breytingartillögu sína við 11. gr. frumvarpsins aftur til 3. umr. Nú leggur nefndin til annars konar breytingar á 11. gr. til að ljóst sé hvernig flokka eigi vatnshlot, hver umhverfismarkmiðin eigi að vera og hvar þau eigi að koma fram. Nefndin kallar því aftur, forseti, þá tillögu sem hún gerði við 2. umr. og gerir það hér með. Í 7. og 19. gr. frumvarpsins er rætt um að setja umhverfismarkmið fyrir einstök vatnshlot. Það lásum við í nefndinni og gerðum okkur ekki grein fyrir því fyrr en á það var bent að það væri nokkurn veginn óvinnandi vegur að setja umhverfismarkmið fyrir einstök vatnshlot á Íslandi, fyrir hvern bæjarlæk og hverja á og stöðuvatn og tjörn enda mun hafa verið átt við að markmiðin væru sett fyrir vatnshlotsgerðir í heild sinni og ekki fyrir hvert og eitt eintak af vatnshloti, þannig að ég tali virðulegt mál. Þetta lögum við hér - og þökkum fyrir ábendinguna - í 7. og 19. gr., eins og ég sagði áðan. Í 25. gr. frumvarpsins er fjallað um skrá yfir „vernduð svæði“. Okkur var bent á að í vatnatilskipuninni á tilteknum stöðum komi fram að með þessum svæðum sé átt við ýmiss konar vatnasvæði sem hafa verið skilgreind á grundvelli laga og reglna sem svæði sem þarf að gefa að sérstakan gaum af ýmsum ástæðum, en ekki eingöngu á forsendum náttúruverndar eða vegna vatnstöku eins og mætti skilja af frumvarpstextanum einum. Við leggjum þess vegna til að orðalaginu verði breytt í greininni og í staðinn notuð orðin „vernduð og viðkvæm svæði“. Þess skal getið að í reglugerð sem duglegt fólk í stjórnsýslunni er þegar byrjað að leggja drög að við hin væntanlegu lög er það orðalag notað, þannig að hér er um það að ræða að inn í lögin kemur orðalag úr hinni væntanlegu reglugerð en yfirleitt er þetta öfugt. Við leggjum líka til breytingar á 28. gr. frumvarpsins að ábendingu á þann hátt að við afgreiðslu umsóknar um leyfi til nýtingar vatns og við aðra leyfisveitingu til framkvæmda á grundvelli skipulagslaga og laga um mannvirki skuli leyfisveitandi tryggja að leyfið sé í samræmi við þá stefnumörkun um vatnsvernd sem fram kemur í vatnaáætlun. Þar sem framkvæmdaleyfi sveitarstjórnar á grundvelli skipulagslaga getur varðað vatnshlot sem metin hafa verið, og um hafa verið sett umhverfismarkmið í vatnaáætlun, telur nefndin eðlilegt að slík leyfi verði í samræmi við vatnaáætlunina. Að auki leggjum við til nokkrar breytingar sem einkum snúa að lagatæknilegum atriðum auk einstakra minni háttar leiðréttinga sem koma fyrir á bestu bæjum þegar mikið verk á að vinna. Ég vil segja frá því hér að til álita kom að breyta 19. gr. þar sem tiltekið er í næstsíðustu málsgrein að við gerð vatnaáætlunar skuli gera grein fyrir umhverfismati áætlunarinnar í samræmi við lög um umhverfismat áætlana. Við þessa grein er rétt að gera þá athugasemd að þetta þarf ekki endilega alltaf að gera enda skoði menn annars vegar vatnaáætlunina og hins vegar lögin um umhverfismatið, en samkvæmt greininni á auðvitað að gera það þegar við á, og rétt að menn geri sér grein fyrir þessu, einkum þeir sem þurfa að vinna með lögin. Við leggjum til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er grein fyrir hér að framan og teljum okkur hafa staðið nokkuð vel að verki. Það er ánægjulegt að geta sagt frá því að nefndinni tókst enn að verða samferða í þessu máli. Undir nefndarálitið sem hér liggur frammi skrifar Mörður Árnason ásamt hv. þingmönnum Jónínu Rós Guðmundsdóttur, sem kom inn fyrir Ólínu Þorvarðardóttur, Birgi Ármannssyni, Álfheiði Ingadóttur og Vigdísi Hauksdóttur, sem báðar hafa reyndar fyrirvara, Ólafi Þór Gunnarssyni, Kristjáni Þór Júlíussyni, Skúla Helgasyni og Birgittu Jónsdóttur. Ég vil þakka nefndinni mjög gott starf í verkefni sem oft og tíðum var strembið og einnig þeim sem hjálpuðu nefndinni með ýmsum hætti, nefndarritaranum og starfsmönnum og álitsgjöfum hvaðanæva.

Frú forseti. Ég vil í upphafi máls míns taka fram að ég styð það frumvarp sem hér er til 3. umr. um stjórn vatnalaga og tel, eins og ég sagði við 2. umr., miklu skipta að það verði að lögum. Frumvarpið hefur tekið allmiklum breytingum og miklum framförum í vinnu nefndarinnar sem hefur verið mjög mikil. Við höfum fengið allmarga gesti, mjög mikil og umfangsmikil bréf og tilskrifelsi vegna þessa máls, nú síðast frá sjávarútvegsráðuneytinu. Ég hef áður, frú forseti, kynnt þann fyrirvara sem ég hef haft við framlagningu þessa máls, fyrst við 2. umr. og nú við 3. umr. Ég skrifa undir nefndarálitið með fyrirvara, þeim sama og við 2. umr., en þá óskaði ég þingheimi og þjóð þess að fyrir 3. umr., sem nú er rétt að hefjast og mun standa fram eftir degi, kæmi fram annað hljómfegurra, ljósara og auðskiljanlegra orð yfir vatnsheild eða þá einingu gerða úr vatni sem er allt það vatn sem til að mynda er í einum læk, sem er í einni á, einu stöðuvatni, einum jökli eða þá grunnvatni á tilteknu svæði, hvort heldur það er heitt eða kalt. Ég var sem sé að auglýsa eftir öðru orði en orðinu „vatnshloti“. Nokkuð hefur verið um það rætt að málfar í skjölum og lögum skuli vera vandað, einfalt og skýrt. Ég vil fyrir mitt leyti stuðla að því að svo sé. Það skiptir miklu þegar við setjum nýjan lagaramma, nýja hugsun og nýtt skipulag sem snertir umsýslu alls þess sem lýtur að vatni á Íslandi að menn skilji án þess að þurfa að fletta upp í orðabókum, hvað þá íðorðasafni tiltekinna verkfræðistétta, hvað um er að ræða og jafnvel að menn þurfi að vísa til erlendra tungumála áður en ljóst verður hvað um er rætt. Þegar þetta skrýtilega orð „vatnshlot“ er notað í almennu máli eykst skilningurinn ekki, langt í frá. Ég vil nefna hér því til sanninda breytingartillögu frá umhverfisnefnd sem er að finna við 11. gr. frumvarpsins, með leyfi forseta: „Flokka skal vatn í vatnshlot og gerðir vatnshlota og meta þau. Mat á yfirborðsvatnshloti skal byggjast á fyrirliggjandi gögnum hverju sinni og taka fyrir hverja vatnshlotsgerð …“ Þarna er ekki aðeins verið að taka upp þetta nýyrði „vatnshlot“ heldur er því bætt aftan við auðskilin íslensk orð, samanber „yfirborðsvatnshlot“. Er ekki yfirborðsvatn skiljanlegt, vatn á yfirborði? Þarf eitthvað að „hlotast“ til um það? Mér finnst það ekki vera og þess vegna skoraði ég á þingheim og reyndar alla sem á mál mitt hlýddu að reyna að finna annað og betra orð yfir þær vatnseiningar sem um ræðir og ég hef talið upp áður, það er sem sagt kannski bara einn lækur, ein á, eitt stöðuvatn, heitur eða kaldur grunnvatnsgeymir, jökull og annað þess háttar. Ég get alveg tekið undir að orðið vatnshlot er sýnu skárra en að kalla þetta „boddí“ eða „kropp“ eða „líkama“ en það eru þau orð sem vísað er til á erlendum málum, sem sagt að vatnshlot sé þýðing á því sem á dönsku er nefnt „legeme“, líkami, á ensku „body“, boddí upp á íslensku sem við eigum í ýmsum orðasamböndum, svo sem boddí á bíl, og á þýsku nafnorðið „Körper“ sem við höfum kallað „kropp“. Vatnshlot er miklu betra en þetta. En við þurfum ekkert á þessu vatnshloti að halda að mínu viti og máltilfinningu minni er hálfmisboðið, frú forseti, með því að þetta orð sé sett þarna inn. Orðið vatnshlot kemur 63 sinnum fyrir í þessum texta. Ég þori að fullyrða sem ég stend hér að í helmingi þeirra skipta mætti taka hlotið út og tala bara um það vatn sem við er átt hverju sinni en í hinum helmingnum, og þó að það væri eitthvað meira, er nauðsynlegt að mínu viti að taka þetta orð út og setja annað og betra í staðinn. Ég kallaði eftir því, eins og hér hefur komið fram, við 2. umr. að leitað yrði að nýju orði og ég verð að segja að ég hef fundið það orð og þurfti ekki lengi að leita. Þegar ég kallaði eftir nýju orði var það auðvitað óþarfi því að ástkæra ylhýra málið á ýmis gömul og góð orð sem nýtast vel, eru auðskilin og hægt að beita hér. Þar á ég við orðið „vatnsheild“ sem er sem sagt ekki nýtt heldur gamalt og gott. Það er betra en „hlotið“ að mínu viti. Það er miklu skýrara, það er augljósara, hljómfegurra og það er ekki síst tilgerðarminna en þetta hlot sem ekki nokkur maður getur skilið ef hann hefur ekki setið tíu fundi í hv. umhverfisnefnd Alþingis og hlustað á það hlot ræða nauðsyn þess að koma þessu orði á blað. Þess vegna hef ég lagt fram breytingartillögur við þetta frumvarp við 3. umr. og legg til að í stað þess að 63 sinnum sé tönnlast á „vatnshloti“ verði tekið upp hið fallega, skýra og góða íslenska orð vatnsheild. Ég á von á því að þingheimur, sem nýlega hefur sýnt góðan smekk í málfari að eigin mati, muni styðja við þessa ágætu tillögu mína og greiða henni atkvæði sitt.

Forseti. Það er auðvitað lofsvert þegar þingmenn hefjast upp í baráttu fyrir betra íslensku máli. Það orð sem hv. þingmaður ræðir um er ekki nýtt, það er 25–30 ára gamalt í málinu, var auðvitað nýyrði á sínum tíma en skapað sem íðorð, eins og það heitir, innan ákveðinnar þekkingar- og fræðigreinar. Það voru ekki minni menn en Einar B. Pálsson verkfræðingur og Halldór Halldórsson sem bjuggu þetta til, líklega í orðanefnd byggingarverkfræðinga, og komu því þar á flot. Ég er hvorki höfundur né sérstakur áróðursmaður um þetta orð. Það kemur frá Svandísi Svavarsdóttur, hæstv. umhverfisráðherra, inn í frumvarpið og hefur verið þar síðan. Nefndin hefur hlustað á hv. þingmann ræða þetta en komist að þeirri niðurstöðu, að ég held allir nema þingmaðurinn, að rétt sé að halda þessu íðorði inni, hver sem fegurð þess er, því að það sé nákvæmt að skilgreiningu og hefur þessa sögu á bak við sig. Lög eru ekki bókmenntatexti en þau þurfa að vera vönduð og skýr og einföld að málfari og til þess hefur einmitt verið sett af stað það íðorðastarf sem hér hefur verið stundað í marga tugi ára að sérfræðileg efni sé hægt að orða á íslensku og síðan taka þau upp í lög ef verkast vill. Við höfum náð töluverðum árangri með þetta frumvarp, sem var ekki til fyrirmyndar í málfarsefnum, auðvitað flókið og erfitt, og við erum miklu nær því en áður að þetta frumvarp sé á vönduðu, skýru og einföldu máli. Ég held að tillaga hv. þingmanns bæti hér litlu við.

Frú forseti. Það kann vel að vera að margir merkir menn hafi velt fyrir sér hvernig eigi að þýða orðið „body“. Við erum hér í þingsal. Ætli hann sé ekki kallaður þingmannahópur, sá hópur þingmanna sem þennan sal skipar? Það má líka alveg kalla það hlot þingmanna því að á ensku væri það væntanlega „body“. Menn mundu skilja það upp á enska tungu, en ég er ekki viss um að menn mundu skilja þingmannahlot. Þingmannahóp, þingmannaheild mundu menn -  Þessar hugleiðingar hv. formanns nefndarinnar vekja hjá mér áhuga á því að afla mér betri upplýsinga um höfunda eða höfund, uppruna og tilurð orðsins heildar sem er fallegt íslenskt orð og hefur áreiðanlega verið notað mjög lengi. Ég mun nota matarhléið til að kynna mér það betur. Það kann vel að vera að líftími orða fari að einhverju leyti eftir því hverjir semja þau, en líftími orða fer líka eftir því hversu skýr og auðskiljanleg þau eru og hversu vel þau falla að íslensku máli. Þegar verið er að leita uppi ný orð í stað annarra sem fyrir eru, skýr og auðskiljanleg, tel ég að menn séu að sóa tíma sínum og eigi að nýta hann til annarra og þarfari verka.

Forseti. Ætli hlot sé nokkuð þýðing eða yfirfærslutilraun á enska orðinu „body“? Ætli það sé ekki frekar latneska orðið „corpus“ í ýmsum útgáfum sem menn eru að fást við þar? Ég hygg að svo sé. Það má vera að hv. þingmaður skilji ekki orðið, en það er líklega myndað með a-hljóðvarpi af orðinu hlutur og ætti að vera öllum mönnum skiljanlegt í því ljósi. Um orðið heild er það að segja að ætli elstu dæmi um það séu ekki frá 12. eða 13. öld, úr íslensku hómilíubókinni eða Íslendingasögunum. Þetta er alveg prýðilegt orð og þýðir allan skrattann á íslensku ef menn vilja fara í það. Það er ekki alltaf heppilegt að slík orð séu síðan notuð í íðorðaskyni þó að orðið sé auðvitað ágætt. Ég verð hins vegar að segja að ég held að það örli á misskilningi í greinargerðinni sem hv. þingmaður hefur fyrir máli sínu þar sem hann segir að annað hljómfegurra, gagnsærra og skýrara orð sé fyrir í íslensku máli, þ.e. orðið vatnsheild. Ég kannaði það aðeins í ritmálssafni Orðabókar Háskólans, sem a.m.k. einu sinni hét svo, og í textasafni þeirrar sömu stofnunar og síðan á timarit.is. Ég fann eitt dæmi um það að orðið vatnsheild hefði verið notað í ritmáli íslensku, aðeins eitt, og það er frá Jóni Dan rithöfundi sem samdi árið 1940 grein sem heitir „Um orð“ og notar þar á meðal þetta orð. Fyrst talar hann um egg sem sé fallegt orð og fallegt form, síðan dásamar hann mjög eðli dropans og segir m.a., með leyfi forseta: „Vatn fellur ekki sem vatnsheild“ - það er sem sé eina dæmið um þetta orð í íslensku - „heldur sem dropasafn, og jafnvel aðeins ein stærð er nothæf fyrir vökvann til að kljúfa loftið. Ef vökvinn er of yfirgripsmikill í byrjun fallsins, tvístrast hann. Ef einhver önnur lögun væri heppilegri til að kljúfa loftið, mundi dropinn vafalaust fá á sig þá lögun. Vökvi er mjúkt efni og tekur auðveldlega breytingum. En það að kljúfa loftið  Þetta er eina dæmið í íslensku um það orð sem hv. þingmaður segir að sé hljómfegurra, gagnsærra og skýrara og sé til 

Frú forseti. Nú er loksins farið að ræða um alvörumál á þinginu og tek ég glöð þátt í því. Í greinargerð minni með breytingartillögunni gætir, já, nokkurrar ónákvæmni og ég skal verða fyrst til þess að viðurkenna að ég átti ekki við það að orðið „vatnsheild“ væri mikið notað og gamalt heldur orðið „heild“ sem ég legg til að verði notað í samsetningu með orðinu vatn í staðinn fyrir orðtiktúruna hlot. Kannski ættum við að kalla dropasafnið sem Jón Dan rithöfundur talaði um dropahlot eða hlot dropa. Það væri líklega það sem þetta mundi leiða til, en ég tel óþarft að reikna með því. Ég á von á því að þingheimur muni styðja þetta mál mitt og að þessu orði, hloti, verði ekki komið inn í lagatexta á Alþingi Íslendinga. Ég mun nota seinni ræður mínar hér í dag til að fara yfir það sem hv. þingmaður og formaður umhverfisnefndar kom hér að, að það hefur verið farið í allmiklar málfarsbreytingar á þessu frumvarpi og vænti ég þess að við getum kannski komið sameiginlega með nokkrar tillögur enn til bóta á því. Ég nefni þar forganginn og forgangsefnin, en nú er tími minn búinn og ég hyggst þá taka það fyrir hér síðar í dag.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki. Með frumvarpinu, sem er á þskj. 1772, mál nr. 659, er lögð til breyting á h-lið 2. mgr. 99. gr. laganna, sem kom nýr inn í lögin árið 2004 við innleiðingu ákvæða tilskipunar Evrópusambandsins nr. 24/2001, um endurskipulagningu og slit lánastofnana. Markmið þessarar tilskipunar er að tryggja gagnkvæma viðurkenningu aðildarríkja á ráðstöfunum um endurskipulagningu og slit fjármálafyrirtækja og málsmeðferð sem fylgir í kjölfarið. Samkvæmt tilskipuninni skal að meginstefnu fara um endurskipulagningu og slit fjármálafyrirtækis sem hefur aðalstöðvar í einu aðildarríki Evrópska efnahagssvæðisins og útibú í öðru aðildarríki eftir lögum heimaríkis en ekki gistiríkis. Ákvæði h-liðar 2. mgr. 99. gr., samanber og 2. málsl. 1. mgr. 104. gr. laga um fjármálafyrirtæki, felur efnislega í sér að það ræðst af löggjöf gistiríkis hvort mál sem höfðað var áður en úrskurður um endurskipulagningu eða slit var kveðinn upp verði fellt niður eða haldið áfram. Um er að ræða innleiðingu á 32. gr. tilskipunar nr. 24/2001. Nú standa íslensk fjármálafyrirtæki og þar með skilanefndir og slitastjórnir frammi fyrir því að erlendur dómstóll leggur aðra merkingu í ákvæði 2. mgr. 99. gr. í núverandi mynd en gengið hefur verið út frá hér á landi. Hinn 16. mars sl. féll dómur í Englandi í máli þarlendra aðila gegn Kaupþingi banka hf. sem nú er í slitameðferð samkvæmt lögum um fjármálafyrirtæki. Þar reyndi á frávísunarkröfu Kaupþings, sem hélt því m.a. fram að mál yrði ekki höfðað gegn bankanum meðan hann væri í greiðslustöðvun eða slitameðferð samkvæmt íslenskum lögum. Í stuttu máli komst dómstóllinn að þeirri niðurstöðu að af orðalagi h-liðar 2. mgr. 99. gr. laga um fjármálafyrirtæki megi ráða að 32. gr. tilskipunar 2001/24/EB hafi verið innleidd í íslenskan rétt með víðtækari hætti en tilskipunin gerir ráð fyrir. Afleiðing þess er samkvæmt dómnum að ákvæðið verði að túlka með þeim hætti að réttaráhrif málshöfðunar gegn íslensku fjármálafyrirtæki sem er í endurskipulagningar- eða slitameðferð ráðist af lögum gistiríkis, þ.e. enskum lögum í þessu tilviki, óháð því hvort málið hafi verið höfðað áður en úrskurður um endurskipulagningu eða slit var kveðinn upp. Þessi túlkun gengur þvert gegn grunnsjónarmiðum íslenskra laga um gjaldþrotaskipti, nr. 21/1991, og XII. kafla laga um fjármálafyrirtæki, um endurskipulagningu, fjárhagsslit og samruna slíkra fyrirtækja. Ef hún yrði hins vegar lögð til grundvallar almennt á Evrópska efnahagssvæðinu er líklegt að mál yrðu í mörgum tilvikum rekin fyrir dómstólum bæði erlendis og hér á landi, með tilheyrandi kostnaði. Það skal tekið fram að Eftirlitsstofnun EFTA hefur ekki gert athugasemdir við innleiðingu þessa tiltekna ákvæðis tilskipunarinnar hér á landi þannig að ekki er hægt að draga þá ályktun að Eftirlitsstofnun EFTA sé sammála hinum enska dómi að þessu leyti. Þá verður ekki ráðið af lögskýringargögnum að við setningu núgildandi 2. mgr. 99. gr. hafi staðið til að ganga lengra við innleiðingu 32. gr. tilskipunarinnar en orðalag lagaákvæðisins gefur til kynna. Í ljósi þess að verulegir hagsmunir kunna ella að vera í húfi, og með vísan til jafnræðis kröfuhafa, er með þessu frumvarpi lagt til að orðalagi h-liðar 2. mgr. 99. gr. verði breytt þannig að öllum hugsanlegum vafa verði eytt um að túlka beri ákvæðið til samræmis við 32. gr. tilskipunarinnar frá 2001 samkvæmt orðanna hljóðan. Þannig verði öll tvímæli tekin af um að ákvæðinu sé eingöngu ætlað að undanþiggja þau mál frá gildissviði íslenskra laga sem höfðuð hafa verið fyrir upphaf slitameðferðar eða endurskipulagningar. Ákvæði 2. mgr. 99. gr. laganna um fjármálafyrirtæki verði því svohljóðandi að teknu tilliti til breytingartillögunnar: „Um réttaráhrif úrskurðar um endurskipulagningu fjárhags á málshöfðun vegna eignar eða annarra réttinda sem lánastofnun hefur látið af hendi sem hafin var fyrir uppkvaðningu úrskurðar um endurskipulagningu fjárhags fer eftir lögum þess aðildarríkis þar sem málið var höfðað.“ Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til hv. viðskiptanefndar til umfjöllunar.

Frú forseti. Við ræðum hér breytingu á tilskipunum Evrópusambandsins og það er gott að menn séu þar að reyna að bregðast við því sem gerðist í hruninu. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra um tvær reglur frá Evrópusambandinu sem hafa eiginlega komið Íslandi í koll og verulega á kaldan klaka. Annars vegar er það tilskipun um innlánstryggingar, sem við höfum rætt hér ítarlega og er reyndar til umræðu á Alþingi, þar sem er verið að útvíkka þær tilskipanir, og hins vegar það sem ég hef kallað raðeignarhald og hringeignarhald og því um líkt og ég hef leyst með hugmynd um gagnsæ hlutafélög. Því hefur ekkert verið breytt. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra vegna þess að ég tel að það sé borin von að einhver maður fjárfesti í hlutabréfum á Íslandi að óbreyttum þeim reglum að stórir hluthafar geti þurrkað upp fyrirtækin innan frá með því að búa til nógu langa keðju af raðeignarhaldi og hringeignarhaldi og lánveitingum þvers og kruss eins og við erum að sjá: Hefur hæstv. ráðherra snúið sér til Evrópusambandsins eða Eftirlitsstofnunarinnar og bent á þessa veikleika í reglum um hlutafélög í Evrópusambandinu og reglum um innlánstryggingar? Til dæmis að það sé rökfræðilega mjög vitlaust að stofna innlánstryggingarsjóð í svo litlu landi sem Ísland er þar sem eru bara þrír meginbankar og innlánstryggingarsjóðurinn tryggir ekki neitt því að annaðhvort fer einn bankinn eða fer ekki, og ef hann fer ekki þarf ekki að tryggja og ef hann fer dugar tryggingin ekki til? Hefur verið farið til Evrópusambandsins og bent á þessa stóru galla í tilskipunum sambandsins um leið og menn taka upp enn eina?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið þó að það sé kannski ekki beint um það mál sem hér er rætt. Varðandi það sem hann nefnir um skynsemi þess að setja hömlur á að hægt sé að éta hlutafélög innan frá, er ég sammála honum um það. Það er verkefni sem við erum almennt að glíma við. Sú freisting liggur auðvitað ávallt fyrir hendi í hlutafélögum að menn misfari með það traust sem þeim er falið. Við höfum reynt að herða regluverkið um stjórnun hlutafélaga og vilji stendur til þess að halda því áfram og endurmeta eins og kostur er forsendurnar fyrir því með hvaða hætti menn geta hagað sér við stjórn hlutafélaga og auka ábyrgð á þann hátt að menn stjórni hlutafélögum í þágu allra. Ég held að það þurfi mjög margt til til að vinda ofan af þeirri öfugþróun sem varð hér á síðustu árum en það er mjög mikilvægt að við sköpum forsendur fyrir því að það sé traust á hlutafélagaforminu og því að það virki þegar fram í sækir.

Herra forseti. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að þetta snertir ekki beint það efni sem við fjöllum hér um. Engu að síður tengist það efninu vegna þess að við erum að fjalla um áhrif frá Evrópusambandinu á íslenskt efnahagslíf og alveg sérstaklega á fjármálafyrirtækin og það eru einmitt fjármálafyrirtækin sem voru mergsogin innan frá, voru holuð innan frá með raðeignarhaldi og hringeignarhaldi. Ég sé ekkert sem hefur lagað þá stöðu, ekkert. Það eru reglur sem gilda um allan heim, þetta er ekki bara íslenskt fyrirbæri. Ef menn ætla að bera þá von í brjósti að innlendir aðilar eða einstaklingar fari að fjárfesta í hlutabréfum aftur, eftir að hafa verið hlunnfarnir á þann hátt að 60 þúsund heimili töpuðum 80 milljörðum, venjulegt fólk, þarf að vinna hratt og vel að því að breyta þessum reglum. Helst væri þá að snúa sér einmitt til þeirra aðila sem senda okkur þessar tilskipanir og benda þeim á hvað þær eru gallaðar eins og innlánstryggingartilskipunin og reglurnar um hlutafélög. Ég tel mjög brýnt að fá einstaklinga til að fjárfesta í atvinnulífinu vegna þess að ekki gera útlendingar það. Við verðum að setja fjárfestingar í gang í landinu og þess vegna kem ég að þessu og bendi hæstv. ráðherra á að hann verður að taka á honum stóra sínum og laga þessa stöðu.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst leiðrétta það að þetta mál snýst ekki um að innleiða nýja tilskipun, það snýst um að leiðrétta misskilning ensks dóms á efnisákvæðum íslenskra laga og undirstrika hver skilningur löggjafans var við setningu löggjafarinnar. Það er erindið sem þetta frumvarp hefur. Varðandi að öðru leyti umgjörðina utan um fjárfestingar almennt er það auðvitað verkefni, eins og hv. þingmaður bendir réttilega á, sem snýr að alþjóðlegum félagarétti. Við viljum ekki að íslensk hlutafélög séu sett skör lægra eða séu með einhverjum hætti lakar sett í samkeppni við hlutafélög sem eiga heimilisfesti annars staðar. Við viljum búa atvinnulífinu samkeppnishæft rekstrarumhverfi en við viljum líka draga úr áhættu eins og kostur er og þetta er verkefni sem við þurfum að takast á við í kjölfar hrunsins.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði ekki að fara sérstaklega efnislega í málið sjálft, ég geri ráð fyrir að við fáum tækifæri til þess í viðskiptanefnd. Það sem ég ætlaði hins vegar að koma á framfæri er að þetta er ekki í fyrsta skipti sem við fáum hér inn með hraði mál af hálfu skilanefnda hinna föllnu banka. Ég tel mjög mikilvægt að reynt sé að breyta að einhverju leyti vinnubrögðum varðandi niðurstöður sem eru að falla hjá erlendum dómstólum, að Alþingi fær í rauninni mjög lítinn tíma til að fara yfir niðurstöður þeirra dóma. Ég held nefnilega að það sé orðið mjög nauðsynlegt að fara aftur heildstætt yfir þær breytingar sem hafa verið gerðar á fjármálafyrirtækjum hvað varðar fjárhagslega endurskipulagningu og slit. Það er mjög mikilvægt að viðskiptanefnd fái gott ráðrúm til að fara yfir þessa lagabreytingu og jafnvel aðrar lagabreytingar sem hafa verið ræddar varðandi fjárhagslega endurskipulagningu og slit fjármálafyrirtækja. Við höfum allt of oft séð hversu slæmt það er þegar við þingmenn flýtum okkur við lagasetningu, fáum ekki svigrúm til að kalla eftir umsögnum um mál og höfum jafnvel í einhverjum tilvikum afgreitt þau samdægurs. Mér skilst hins vegar að svo eigi ekki að vera með þetta mál. Ég tel samt mjög mikilvægt að við meðferð málsins í viðskiptanefnd verði skoðað hvort það séu hugsanlega fleiri breytingar sem við ættum að gera í tengslum við það fyrst verið er að opna lögin og eins að við fáum tækifæri til að kalla eftir ekki bara gestum fyrir nefndina heldur skriflegum umsögnum um þær breytingar.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir framsögu hans með þessu máli. Mig langar til að taka það fram að ég tel að hv. viðskiptanefnd geti í sjálfu sér - og það er vegna orða síðasta ræðumanns, hv. þm. Eyglóar Harðardóttur - fjallað um þetta frumvarp eitt og sér í ljósi þeirra aðstæðna sem kalla á framlagningu þess án þess að þurfa að draga það mjög lengi. Ég tel að með tilliti til þess að við höfum nefndadaga í byrjun næstu viku, og viðskiptanefnd hefur þá mjög góðan tíma til að fjalla um þetta mál og önnur sem fyrir liggja, ætti að vera hægt að ljúka umfjöllun fyrir 2. umr. í viðskiptanefnd á nefndadögum, ég vona það svo sannarlega. Þetta þýðir þó ekki að ég telji ekki nauðsynlegt að taka til endurskoðunar fleiri ákvæði sem er að finna í lögum um slit fjármálafyrirtækja. Ég hef sjálf lagt hér fram, ásamt nokkrum öðrum þingmönnum, frumvarp til laga um breytingu á lögum um slit fjármálafyrirtækja í því skyni að setja sólarlagsákvæði um störf skilanefnda, þ.e. að innan tiltekins tíma, nánar tiltekið 1. september nk., falli öll verkefni skilanefnda til slitastjórna sem þá fari með rekstur þrotabúa hinna gömlu banka rétt eins og áskilið er í lögunum um slit fjármálafyrirtækja hvað önnur fyrirtæki varðar en stóru bankana sem hrundu allir sem einn í byrjun október 2008; skilanefndirnar voru settar yfir þá á einni nóttu, nánast yfir þrjá banka. Ef þetta frumvarp mitt, sem ég er hér að nefna, verður að lögum munu þessar skilanefndir hafa starfað í tæplega þrjú ár og er það áreiðanlega tífaldur sá tími í mánuðum talið sem menn töldu að væri nauðsynlegur. Ég vil líka nefna að annað tækifæri gefst til þess, og þá hið þriðja, að fara inn í lög um slit fjármálafyrirtækja því að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur lýst því að hann muni leggja fyrir þingið frumvarp sem kveður á um breytt eftirlit, nýtt eftirlit með störfum skilanefnda ásamt með ýmsum öðrum lagfæringum sem ráðuneytið og hæstv. ráðherra telur að þurfi að gera á þeim lögum. Erindi mitt í þennan ræðustól var því að segja að ég er sammála hv. þm. Eygló Harðardóttur um það að nauðsynlegt er að hv. viðskiptanefnd fari vel og vandlega yfir lögin um slit fjármálafyrirtækja og geri á þeim nauðsynlegar endurbætur, einkum hvað varðar störf skilanefnda. Það tækifæri fáum við sjálfkrafa á næstu vikum og það á ekki að þurfa að tefja okkur í því að ljúka því máli sem hér er á dagskrá. Og, eins og ég segi, heiti ég liðsinni mínu til að hægt verði að gera það, helst á nefndadögunum sem byrja á mánudaginn kemur.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns geta þess að líkt og aðrir nefndarmenn í hv. umhverfisnefnd skrifa ég undir framhaldsnefndarálit það sem hefur komið fram og vil meina að sú meginbreyting sem þarna hefur orðið, þ.e. breytingin á 10. gr. frumvarpsins, sé kannski það sem mestu máli skiptir. Ef ég fer yfir greinarnar eins og hafði verið fyrirhugað að þær stæðu þá var í frumgerð frumvarpsins gert ráð fyrir að 10. gr. væri skipt upp í fjóra stafliði, a-, b-, c- og d-lið. En í þeirri útgáfu sem nú eru gerðar tillögur um, í 3. tölulið breytingartillagna frá umhverfisnefnd, verður fyrirsögn greinarinnar Samstarf rannsóknarstofnana, en hún orðast svo, með leyfi forseta: „Veðurstofa Íslands, Náttúrufræðistofnun Íslands, Veiðimálastofnun og Hafrannsóknastofnunin leggja fram gögn og sérfræðiþekkingu við framkvæmd laga þessara. Um nánari tilhögun þessa samstarfs fer eftir samningum sem Umhverfisstofnun annast við framantaldar stofnanir samkvæmt reglugerð sem ráðherra setur. Umhverfisstofnun semur við Veðurstofu Íslands, Náttúrufræðistofnun Íslands, Veiðimálastofnun og Hafrannsóknastofnunina um einstök verk við framkvæmd laga þessara, og getur jafnframt samið við aðra um að vinna slík verk. Ráðherra setur nánari reglur um slíka samninga í reglugerð.“ Þetta er að mörgu leyti hlutlausara orðalag en var í fyrri útgáfunni þar sem var að sumu leyti tiltekið mun nánar með hvaða hætti þessi hlutverk ættu að vera og fannst mörgum að það stangaðist á við aðrar lagagreinar og sérstaklega á við lög um Náttúrufræðistofnun, Veiðimálastofnun, Veðurstofu og Hafrannsóknastofnun, eins og getið er um í framhaldsnefndarálitinu. Það hefur líka komið upp í sambandi við þessa grein, sem kemur síðan fram í 2. mgr. 3. töluliðar breytingartillögunnar, að Umhverfisstofnun geti síðan samið við aðra aðila um að vinna slík verk. Það kom meðal annars fram í umræðum í nefndinni að nú þegar eru í gangi slíkir samningar, þ.e. það er þegar í gangi vinna, eins og til að mynda hjá Náttúrufræðistofu Kópavogs, þar sem að sumu leyti er unnið að sambærilegri vinnu og þarna er unnin. Það má til að mynda nefna að Náttúrufræðistofa Kópavogs hefur verið frumkvöðull á sviði rannsókna á lífríki Þingvallavatns. Þess vegna held ég að þessi breyting sé ágæt, hún gefur ráðherra og Umhverfisstofnun ákveðið svigrúm til að vinna að þessum málum áfram. Í framhaldinu er þá hægt, ef menn ná um það góðu samkomulagi, að bæta því inn í lagatextann eða láta reglugerðarákvæði duga. Það er einnig önnur ástæða fyrir því að ég er kominn hingað í ræðustól, herra forseti. Frá því að framhaldsnefndarálit hv. umhverfisnefndar kom fram hefur komið fram breytingartillaga á orðalagi sem notað er í frumvarpinu. Þessi tillaga og þessi hugmynd að orðalagi hafði ekki komið fram, alla vega ekki með áþreifanlegum hætti, í nefndinni en hins vegar gerði hv. þm. Álfheiður Ingadóttir fyrirvara, eins og kunnugt er, vegna þess að henni og nokkrum öðrum hv. þingmönnum þótti orðið „hlot“ ekki sérlega heppilegt, hvorki hvað varðaði skilning né gagnsæi að öðru leyti. Því má segja að leit hafi hafist að öðru orði en þessu inn í lagatextann. Orðið „heild“ er ágætlega skiljanlegt hugtak, ég held að flestir hafi ágætan skilning á því að heild sé eitthvað sem hangir saman, eitthvað sem nær utan um eitthvað, og sé að því leyti til skiljanlegra en „hlot“ sem þó, eftir því sem mér skilst, hefur einhverja tengingu við orðið „hlutur“, sem aftur væri með einhverjum vilja hægt að þýða til baka yfir í ensku yfir í einhvers konar mynd af orðinu „body“. Engu að síður erum við þar komin í hálfgerða hringavitleysu. Þó að þau okkar sem erum þokkalega mælt á enska tungu skiljum hugtök eins og enska orðasambandið „body of water“ ágætlega, þá held ég að jafnvel þau okkar sem erum hvað best mælt á íslenska tungu grípum ekki í einni hendingu hugtak eins og vatnshlot, að þar hljóti að vera um að ræða sambærilegt hugtak og „body of water“. Ég held því að þessi tillaga hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur, um að nota frekar orðið heild, sé ágæt. Það komu að sumu leyti í hálfkæringi upp í nefndinni, alla vega frá undirrituðum, ýmsar aðrar hugmyndir um þýðingu á enska orðinu „body“ sem ég ætla svo sem ekki að fara að tíunda hér, en ég held að þessi þýðing sé ljómandi góð. Að minnsta kosti eru verulegar líkur á að þeir sem lesa lögin þegar fram í sækir, eða þurfa að leita sér stuðnings í lögunum, skilji hvað við er átt. Ég held að flestir muni til að mynda átta sig á því að vatnsheildin Vatnajökull sé þá allt það vatn sem er á jöklinum og innan hans marka, en ég held á sama hátt að afar fáir hefðu skilið þetta með hlotið, hvað þá Þingvallavatnshlot o.s.frv., svo að við tökum enn stærri ambögu okkur í munn. Ég hefði svo sem viljað að fram hefði komið enn betri hugmynd að þessu orðasambandi og er þó ekki að kasta rýrð á ágæta vinnu hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur með nokkru móti þegar ég segi það. En ég held, herra forseti, að vatnsheild sé hugtak sem við getum unað við, sem við munum væntanlega skilja. Við getum líka væntanlega treyst þeim sem í framtíðinni þurfa með þessi lög að véla, eða njóta af þeim stuðnings, til að nota það og nýta sér, og það er vel.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir yfirferð hans á því máli sem hér liggur fyrir. Ég vil auðvitað þakka honum kærlega fyrir þann stuðning sem fólst í orðum hans um breytingartillögu mína, um að ýta út þessum hlotum öllum saman, og tek undir það með honum að Þingvallavatnshlot er eitthvað sem fær mig til að hrylla mig, hv. þm. Kristján Þór Júlíusson. Það er annað atriði sem mig langar til að spyrja hv. þingmann um og það varðar 14. gr. frumvarpsins. Það er alveg rétt, sem kom fram hjá hv. formanni nefndarinnar fyrr í dag, að fram hefur farið töluverð málhreinsun í vinnu við frumvarpið. Ég á von á því að geta farið betur yfir það í ræðu hér á eftir. Það er nú svo að sú stofnanamállýska sem verið er að leggja hér fram sem drög að lögum getur alveg farið út í villtustu öfgar og komið út sem hreinar ambögur eða öfugmæli. Þannig er því háttað með eitt atriði í því frumvarpi sem hér er til 3. umr., og það er orðið „forgangsefni“. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann sé mér sammála um að orðið „forgangsefni“ í íslensku máli þýði eitthvað sem hafi forgang, sé í fyrirrúmi, sé eitthvað jákvætt og eigi þess vegna að njóta tiltekins forgangs.

Virðulegi forseti. Já, það er ekki ofsagt með þá blessuðu stofnanamállýsku sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir kom inn á, stundum hefur maður á tilfinningunni að nánast sé verið að reyna að gera lagatexta að einhvers konar öðru tungumáli en því sem við tölum daglega og það er náttúrlega ekki gott. Mér hefur alltaf þótt að lög eigi að vera þannig að þeir sem lesa þau skilji um hvað þau fjalla. Þetta sem hv. þingmaður nefnir með forgangsefnin er dálítið sérstakt. Ég hef hingað til lagt sama skilning í forgang og hv. þingmaður. Það sem hefur forgang á væntanlega að vera í fyrirrúmi, koma fyrst, vera mikilvægast. En eins og útskýrt hefur verið fyrir hv. umhverfisnefnd eru forgangsefni þau efni sem við viljum síst, þ.e. það eru þau efni sem við viljum helst losna við og forgangur þeirra felst í því að þau eigi að hafa forgang um að koma sér í burtu, ef ég hef skilið þetta rétt, og það er náttúrlega ekki gott. Ég lagði til að hið ágæta íslenska orð „óþverri“ yrði notað yfir þessi efni fremur en forgangsefni. Það er öllum mönnum þokkalega ljóst hvað felst í orðinu „óþverri“ þó að sjálfsagt geta menn lagt missterkan skilning í það hugtak. En það er eins og hv. þingmaður segir, stundum er maður ekki viss um að það sé markmið laganna að skiljast, heldur að vera lög í sjálfu sér.

Herra forseti. Það er satt sem hv. þingmaður sagði, ég er nú fegin því að hann skilur þetta á sama hátt og ég. Það er alveg hreint með ólíkindum að hættuleg og þrávirk efni, sem er fyrirsögnin í 14. gr. frumvarpsins eins og það nú liggur eftir 2. umr., skuli vera forgangsefni. Þetta er svona tölvuþýðing, stöðluð þýðing, á „prioritets emne“, eins og það heitir, eða „priority“, sem hefur einhverja allt aðra merkingu en upp á íslenska tungu. Því það er ekki eins og þessi efni séu efni sem eru í fyrirrúmi. Þetta eru, eins og hv. þingmaður sagði, efni sem eru til algjörrar óþurftar. Ég fagna þessari tillögu hans um óþverrann því að í 14. gr. segir að í áföngum skuli draga úr mengun vegna hættulegra og þrávirkra efna, þ.e. forgangsefna. Síðan kemur þessi gullvæga setning, með leyfi forseta: „Raða skal efnunum í forgangsröð og leggja fram tímasetta áætlun um takmörkun á losun þeirra.“ Þarna er verið að tala íslensku. Þarna er verið að tala um það hvernig raða eigi hættulegum og þrávirkum efnum í forgangsröð til þess að eyða þeim og koma þeim út úr umhverfinu. En að það skuli heita upp á íslensku „forgangsefni“, finnst mér aldeilis með ólíkindum. Mig langar, af því nú er tími minn að verða búinn, að lokum að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að það liggi á að afgreiða þetta mál. Hv. umhverfisnefnd hefur verið undir gríðarlega mikilli pressu við að ljúka þessu máli fyrir 1. apríl og ég velti því fyrir mér af hverju það sé.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Álfheiði Ingadóttur fyrir spurninguna. Það er nú oft þannig að þegar stórt er spurt þá verður kannski ekki jafnauðvelt um svör og ella. Ég sé í sjálfu sér ekki að það sé klukkutíma- eða dagaspursmál hvenær þessi lög verða afgreidd frá þinginu. Ég held að við verðum að horfa til þess að við erum að setja lög til margra næstu áratuga sem eiga að duga okkur vel og nýtast þjóðinni til að vernda býsna dýrmæta auðlind, til verndar og stuðnings og stjórnunar á henni. Auðvitað má þá ekki flýta sér um of, það verður að gera það af einhverri skynsemi. Ég tel raunar að hv. umhverfisnefnd hafi í mjög mörgum atriðum bætt það frumvarp sem kom fyrir þingið. Í því eru mörg atriði sem horfa til verulegra bóta umfram það frumvarp sem kom upprunalega fram. Ég nefndi til að mynda áðan 10. gr. Það eru einnig, eins og kom fram í máli hv. formanns umhverfisnefndar, býsna mörg orðalagsatriði önnur sem mætti laga. Síðan kemur, eins og við höfum talað um áður, tillaga frá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, sem ég tel raunar að sé mikilsverð, um að reyna að forða okkur frá orðskrípum. Ég er satt að segja hissa, eins og ég vænti að hv. þingmaður sé, á þeim tiltölulega takmarkaða áhuga sem hv. þingmenn hafa sýnt þessu máli, þ.e. aðrir en þingmenn hv. umhverfisnefndar. En nákvæmlega í hverju sá afgreiðsluhraði 

Herra forseti. Ég varpaði hér fram spurningu til hv. þm. Ólafs Þórs Gunnarssonar og kannski ekki nema von að hann geti ekki svarað henni. En spurningin er: Af hverju er Alþingi Íslendinga að láta leggja þessa pressu á sig, að hér sé eitthvað það á ferð sem verði að gerast á næsta klukkutíma eða svo? Ég vil beina þeim tilmælum til hæstv. forseta að hann kalli eftir því að formaður umhverfisnefndar, hv. þm. Mörður Árnason, komi hér og svari því hverju það sæti að allt í einu er lögð svo mikil pressa á að ljúka þessu máli hér fyrir einhvern tiltekinn klukkutíma. Hann er ekki hér í húsi nú, ég hef gengið úr skugga um það. Ég óska eftir því að hann verði kallaður í hús til að gera þingheimi grein fyrir þeirri pressu sem lögð hefur verið á umhverfisnefnd í þessu máli.

Forseti hefur gert ráðstafanir til þess að kallað verði í hv. þm. Mörð Árnason, formann umhverfisnefndar.

Forseti. Það er nú, held ég, allnokkur ástæða til þess, við umræðu um frumvarpið sem hér liggur fyrir um stjórn vatnamála, að fríska aðeins upp á skilning manna á því orði sem mest hefur verið til umræðu hér, þetta vatnshlot. Í frumvarpinu er orðið skilgreint á þann veg að „hlot“ sé „eining vatns“, svo sem allt það vatn sem er að finna í stöðuvatni, á eða strandsjó. Fyrir þá sem hlusta á þessa umræðu er nauðsynlegt að þessi skilgreining komi fram því að hér hefur verið tekist allnokkuð á um þetta orð. Þegar ég hlustaði á hv. formann umhverfisnefndar og hv. varaformann umhverfisnefndar í ræðu og andsvörum áðan um þetta, „hlaut“ mér í hug: Álfheiði hlotnast sá heiður að hefja á loft orðið heild. En í heildina tekið ég get ekki metið, hvort Mörður sé vatnshlot eða leiður. Þessi umræða ber nokkurn keim af því að umhverfisnefnd hefur við meðferð þessa máls þurft að tileinka sér nokkuð mörg ný hugtök og verulegur tími hennar hefur hreinlega farið í að skilja mörg af þeim hugtökum sem hafa verið lögð fram til umræðu. Það verður að segjast eins og er að frumvarpið, frá því það kom fyrst inn til þeirrar gerðar sem það liggur nú fyrir í, hefur tekið allverulegum breytingum. Ég leyfi mér að fullyrða að þær breytingar hafi flestar verið til bóta og í nefndinni hefur sem betur fer tekist ágætissamstarf um þetta verkefni. Þó svo að þessi kýtingur hér undir lok afgreiðslunnar um einstök orð beri umræðuna kannski ofurliði, gefur það ekki endilega rétta mynd af þeirri vinnu sem fram hefur farið um málið í nefndinni. Ég vil sem sagt lýsa yfir ánægju með það hvernig okkur hefur gengið að komast til þeirrar stöðu sem hér liggur fyrir. Það þýðir þó ekki að maður hafi ekki ákveðna fyrirvara við einstök atriði í frumvarpinu. Ég og samflokksmaður minn, Birgir Ármannsson, erum á því nefndaráliti sem hér liggur fyrir án fyrirvara. Í nefndinni höfum við hins vegar komið á framfæri sjónarmiðum við einstök atriði sem við höfum allnokkrar áhyggjur af þegar kemur til framkvæmda á frumvarpinu þegar það er orðið að lögum. Sérstaklega ber að nefna það atriði sem við höfum oftar en einu sinni og oftar en tvisvar vakið máls á, sem lýtur að því mati sem fjárlagaskrifstofa vinnur á þeim frumvörpum sem koma inn til þingsins, þá sérstaklega í þessu tilviki þar sem við erum að innleiða Evróputilskipun sem mun hafa mjög víðtæk áhrif mjög víða í stjórnsýslu ríkis og sveitarfélaga og hefur síðan áhrif á fyrirtæki og einstaklinga, heimili landsins, þegar fram í sækir, meðal annars að því sem lýtur að gjaldtöku. Það er óútfært með hvaða hætti framtíðargjaldtöku vegna þessara mála verður háttað. Það liggur fyrir í kostnaðarmati með frumvarpinu að gert er ráð fyrir kostnaði upp á 70 millj. kr. til viðbótar þeim 40 milljónum sem þegar eru á fjárlögum eða í rekstri ríkisins núna, þannig að í heildina tekið er ætlunin að eyða í þetta um 100–110 millj. kr. á ári næstu þrjú árin. Á þeim tíma á að móta nýjar leiðir til gjaldtöku. Þar hefur komið fram, í minnisblöðum sem hafa verið lögð fyrir umhverfisnefnd, að ætlunin er að reyna að innleiða almennan skatt á þeim nótum að þeir sem nýta beri kostnaðinn af framkvæmd þessara laga. Þá er það sem vantar upp á, að mínu mati, í það kostnaðarmat sem fram er reitt fyrir þingið þegar frumvörpin eru að koma inn, að leggja mat á þann ábata sem af viðkomandi lagasetningu á að verða eða getur orðið. Umræðan um lagafrumvörp er oft og tíðum á þann veg að þau beri það fyrst og fremst í sér að leggja byrðar á þá starfsemi sem undir viðkomandi lög heyra, en með einhverjum hætti er sjálfsagt að gera þá kröfu, eins og raunar er í regluverkinu sem um þessi mál gilda, að lagt sé mat af hálfu ráðuneytanna á ábatann af þeirri lagasetningu sem fyrirhuguð er. Það er misbrestur á þessu allverulegur. Ég held að það sé eitt af stærri málum þingsins að gera þá kröfu til framkvæmdarvaldsins, þegar það er að koma fram með mál af þeirri stærðargráðu sem hér liggur fyrir, að þau séu unnin allt til enda samkvæmt þeim reglum sem um þetta gilda. Annað atriði sem ég vil nefna hér lýtur að þeim breytingum sem verið er að gera á 10. gr. frumvarpsins og kom ágætlega fram í máli hv. formanns nefndarinnar og eins hjá hv. þm. Ólafi Þór Gunnarssyni hér áðan. Ég tel þær breytingar sem gerðar hafa verið til bóta frá þeirri tillögu sem lá fyrir við 2. umr. málsins. Það má í rauninni spyrja sig hvernig það verður til að sú breyting sem þá lá fyrir og var gerð á 10. gr. kæmi inn. Skýring mín á því er tiltölulega einföld. Hún kemur til af því að þegar verið er að vinna að lagasetningu eru ótal aðilar að reyna að tryggja ítök sín eða passa upp á sitt ef maður getur sagt sem svo í tengslum við þá fyrirhuguðu lagasetningu sem unnið er með. Þetta sáum við ágætlega í umræðum og athugasemdum við það sem áður hét svokallað „vatnaráð“ þar sem ótal stofnanir voru að reyna að tryggja aðkomu sína. Í þessum kafla, um rannsóknir og annað, sáum við hvernig ríkisstofnanir, og þá sérstaklega Náttúrufræðistofnun Íslands, var að reyna að tryggja sér ákveðna stöðu, ákveðin verkefni og á þeim grunni geta sótt til sín og styrkt sig og í rauninni ekkert óeðlilegt við þann metnað sem stofnanir sýna í þá veruna. Að minni hyggju átti það ekkert erindi inn í þá almennu lagasetningu um stjórn vatnamála sem hér liggur fyrir. Ég fagna því þeirri breytingu sem þarna hefur verið gerð. Ég vil aðeins koma inn á það fyrirkomulag sem hér er sett upp um samstarf rannsóknastofnana, þar sem Umhverfisstofnun er annars vegar ætlað að semja við Veðurstofuna, Náttúrufræðistofnun Íslands, Veiðimálastofnun og Hafrannsóknastofnun, um að leggja fram gögn og sérfræðiþekkingu, og að hinu leytinu um ákveðin tiltekin verk - að þessar stofnanir vinni þetta fyrir Umhverfisstofnun á grunni reglugerðar og að gerðum ákveðnum samningum. Ég vil í því sambandi leggja áherslu á það og undirstrika að náttúrustofur, hér var Náttúrufræðistofa Kópavogs t.d. nefnd, sinni ákveðnum þáttum sem tengjast þessu. Ég geri ráð fyrir því að þessari sérfræðivinnu, möguleika á gagnasöfnun og einhverri vinnu, sé líka hægt að finna stað hjá einstaklingum vítt um landið, hjá þeim náttúrustofum sem nú þegar eru starfandi, því þar er mjög margbrotin sérfræðiþekking sem full ástæða er til að nýta fremur en safna öllu saman á einn stað í miðlæga ríkisstofnun eins og tilhneigingin virðist hafa verið að gera í svo miklum mæli á undanförnum missirum og árum. Að lokum, forseti, vil ég segja að stuðningur okkar fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í nefndinni við frumvarpið eins og það liggur fyrir er heill og óskiptur með þeim athugasemdum sem ég hef gert grein fyrir.

Herra forseti. Ég tek undir varnaðarorð hv. þingmanns um kostnað annars vegar og ábata hins vegar af innleiðingu þessarar tilskipunar. Þó að ég hafi við þessa 3. umr. einhent mér í að ræða málfar og málvísindi sem er mikið áhugasvið þingsins nú um stundir ítreka ég að ég styð þetta frumvarp heils hugar og tel þær breytingar sem hér verið að gera á 10. gr. þess algerlega nauðsynlegar. Það sem mér þótti kannski ekki skemmtilegt eða til mikillar fyrirmyndar er að í kringum þessi vatnamál virtist vera risinn ansi mikill stofnanarígur, hv. umhverfisnefnd var allt í einu komin í þau spor að sitja og horfa á fjóra eða fimm forstjóra ríkisstofnana þrátta sín í milli um hver ætti hvað og hvað væri hvurs. Ég tek því undir það sem hv. þingmaður sagði, ég held að það sé nauðsynlegt að breyta þessu eins og nefndin er einhuga um og er ánægð með að þeir fulltrúar Sjálfstæðisflokksins skuli vera okkur samferða í því. Það hafði greint svolítið þarna á milli. Fyrst ég er komin í pontuna langar mig að spyrja hv. þingmann um tillögu mína um orðið „vatnsheild“, hvort hann sé mér ekki sammála um að það sé tímabært að taka það inn í frumvarpið sem hér liggur fyrir.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Fyrst um verkefni stofnananna, Veiðimálastofnunar, Veðurstofunnar, Náttúrufræðistofnunar Íslands og Hafrannsóknastofnunar, að baki þessu liggur náttúrlega bara einföld staðreynd. Þessar stofnanir eru allar að reyna að tryggja sér fjármuni til verkefna. Eins og fram kom í umræðu í nefndinni um þetta mál var sú tillaga sem lá fyrir við 2. umr. þessa máls ekki í samræmi við þá tilskipun sem frumvarpið byggði á. Að mati Umhverfisstofnunar laut sú tillaga sem lá fyrir í 10. gr. að því að flækja málið og auka kostnað en ég held að umhverfisnefnd hafi verið samdóma um að uppstillingin eins og hún lá þá fyrir hafi gefið færi á því að ákvæðið eins og það var mundi nýtast þessum stofnunum til að knýja á um frekari fjárveitingar. Það er nokkuð sem ekki er á okkar verksviði og við bentum á að nær væri að endurskoða þau lög sem um viðkomandi stofnanir gilda. Ég verð hins vegar að hryggja hv. þm. Álfheiði Ingadóttur með því að ég er ekki sammála þeirri tillögu sem hún flytur hér um hreinsun á orðinu „vatnshlot“ . Ég er þeirrar skoðunar að þarna sé um sérhæft fræðiheiti að ræða sem búið er að nýta í 20–30 ár í þessum fræðaheimi sem sýslar með þessi mál. Til að draga úr sárindum hv. þingmanns með þá afstöðu mína sem í þessum orðum liggur get ég þó fullvissað hv. þingmann um að ég mun aldrei kalla Þingvallavatn vatnshlot, aldrei nokkurn tímann. 
            

Ég þakka þetta svar og mun heldur aldrei kalla Pollinn á Akureyri Pollhlot. 
             Ég er hins vegar ekki alveg sammála hv. þingmanni um ástæðu þess að þurfa að taka upp 10. gr. með þessum hætti, en látum það liggja á milli hluta því að við höfum komist að sameiginlegri niðurstöðu þar. Þegar hann segir hins vegar að Umhverfisstofnun hafi komist að þeirri niðurstöðu að það sem þar lá fyrir hafi ekki verið í samræmi við tilskipunina vekur það mig aðeins til umhugsunar um það hvernig sú framkvæmd er þegar verið er að innleiða tilskipanir Evrópusambandsins sem eru af ýmsum toga og þær lagðar fyrir hinar ýmsu nefndir þingsins. Ég hef átt því að venjast, og hélt að það væri alsiða, að tilskipanir sem væri verið að innleiða fylgdu í íslenskri þýðingu þeim frumvörpum sem lögð eru fram. Allra best þætti mér að hægt væri að greina það á stöðuskjali við vinnu nefnda hvaða beinu áhrif tilskipunin sem slík hefur í frumvarpinu annars vegar og hins vegar hvað er heimatilbúið. Ég hef stundum kallað það laumufarþega sem verið er að setja í lög ásamt með innleiðingu tilskipana. Ég verð að hryggja hv. þingmann með því að þó að orðið vatnshlot hafi verið notað í byggingarverkfræði og jarðfræði um berghlot er þetta í fyrsta sinn sem það er notað um vatn svo ég viti til.

Forseti. Það er fagnaðarefni að heyra yfirlýsingu hv. þingmanns um Pollinn á Akureyri, það fallega svæði. Til að hnykkja á okkar miklu samstöðu lýsi ég því yfir að ég treysti því að hv. þingmaður muni aldrei kalla Dalvíkina, þá fögru vík, með fegursta útsýni til suðurs á landinu, Dalvíkurhlotið. Við erum sammála um það. Ég tek heils hugar undir orð hv. þingmanns um það hvernig þessi mál ber að, sérstaklega að því sem lýtur að tilskipun sem þessari. Það er fullkominn samhljómur í afstöðu okkar og orðum til þess með hvaða hætti þessi mál á að bera að til þingsins. Það höfum við, fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í umhverfisnefnd, margítrekað og ég fagna því að við höfum mikla samstöðu um þetta því að þess eru dæmi að Alþingi hafi ekki gengið nægilega vel frá innleiðingu tilskipana vegna þess að verklag vantaði eða var ekki virt. Ég treysti því að við getum lagt krafta okkar saman í því efni að bæta úr þessum vinnubrögðum og gera ríkari kröfu til ráðuneytanna þegar þau koma með jafnflókin og -viðamikil mál inn til Alþingis. Svo ég skýri þá spurningu sem borin var upp áðan er ég alfarið andvígur því að þingi sé þrýst niður með þeim hætti. sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir nefndi um tímapressuna á þingi. Ég geri ráð fyrir því að þau vinnubrögð sem við höfum átalið við gagnaundirbúning fyrir þingið stafi m.a. af því að menn hafi gefið sér of knappan tíma í ljósi einhverra dagsetninga sem við höfum ekki fengið fullnægjandi skýringar á.

Herra forseti. Fyrir hádegishlé bað ég hæstv. forseta að athuga hvort ekki væri hægt að hliðra til í dagskránni þar sem nú er verið að kynna, að sögn forsætisráðherra, umfangsmiklar tillögur ríkisstjórnarinnar til þess vonandi að efla hagvöxt, koma atvinnulífinu af stað, aðgerðir sem verða vonandi til þess að halda utan um fjölskyldurnar og fyrirtækin í landinu. Ég tel eðlilegt að ef þær eru eins umfangsmiklar og sagt er verði þinginu kynntar þær þannig að við förum ekki inn í helgina og lesum í fjölmiðlum um hvað málið snýst. Ég tel þetta brýnt. Ég tel okkur með þessu vera að undirstrika það sem alltaf er verið að segja, að löggjafarvaldið sé ekki einhver þurfalingur á framfæri framkvæmdarvaldsins, ég tel mikilvægt að við þingmenn fáum upplýsingar frá ríkisstjórninni um það í hverju þessar tillögur felast þannig að við getum áttað okkur á því hvernig við byggjum upp á Íslandi til lengri tíma. Það skiptir máli og það er þýðingarmikið að við komum á kjarasamningum. Þess vegna er líka mikilvægt fyrir okkur að vita í hverju þessar tillögur ríkisstjórnarinnar felast þannig að þingið geti brugðist við með verðugum hætti.

Virðulegi forseti. Ég vil fá að taka undir orð hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur. Það kom fram í máli forsætisráðherra í gær að með þeim tillögum sem ríkisstjórnin er nú að kynna á fundi fyrir aðilum vinnumarkaðarins muni taka verulega í í ríkiskassanum. Það er nokkuð sem ég tel skipta máli fyrir okkur á þessum vinnustað, Alþingi, sem fer með fjárveitingavaldið. Það hefur þegar komið fram í fjölmiðlum að sú hagvaxtarspá sem fjárlögin byggja á virðist ekki ganga eftir þannig að menn hafa verið að tala um að það þurfi hugsanlega að gefa í hvað það varðar en að sama skapi virðist ríkisstjórnin vera að kynna tillögur sem hafa ekki verið kynntar fyrir þingflokkunum, a.m.k. ekki þingflokkum stjórnarandstöðunnar, sem gera það hugsanlega að verkum að þá þurfi jafnvel að skera enn þá meira niður. Þetta eru að mínu mati óásættanleg vinnubrögð.

Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur og óska eftir því að virðulegur forseti upplýsi um það með hvaða hætti þinginu verði gerð grein fyrir þeim aðgerðapakka sem ríkisstjórnin er að kynna þessa stundina í Ráðherrabústaðnum, eftir því sem ég best veit. Við förum inn í nefndadaga eftir helgi, þetta er síðasti þingfundurinn í viku. Ég óska eftir því, virðulegur forseti, að brugðist verði við þessu þegar í stað og þingflokksformenn kallaðir saman þannig að við getum rætt það hvernig hægt er að koma þessum upplýsingum til okkar í þinginu þannig að við getum tekið þátt í þeim umræðum. Ég fór í umræður undir þessum sama lið í morgun og spurði hvaða óviðráðanlegu orsakir hefðu gert það að verkum að innanríkisráðherra gat ekki tekið þátt í utandagskrárumræðu. 

Hæstv. forseti. Ég ætla að taka undir þær óskir sem hér hafa komið fram um að þinginu verði með einhverjum hætti gerð grein fyrir þeim tilboðum eða fyrirheitum eða hvað á að kalla það sem ríkisstjórnin er að kynna fyrir aðilum vinnumarkaðarins núna. Hér er væntanlega um að ræða mál sem munu koma til afgreiðslu okkar að stórum hluta til. Það er nauðsynlegt að þingið sé upplýst um þetta þegar í stað, sérstaklega í ljósi þess að áður hefur það gerst að ríkisstjórnin hefur ýmist lofað upp í ermina á sér í samskiptum við aðila vinnumarkaðarins eða lofað upp í ermina á okkur hinum. Það er óhjákvæmilegt fyrir okkur sem sitjum á þingi að fá upplýsingar um þetta jafnóðum og þegar í stað þannig að ekki líði vika þangað til tækifæri gefst til að eiga samræður við ráðherra um þetta á þessum vettvangi.

Herra forseti. Eins og ég gat um áðan beindi ég þessu máli til forseta fyrir hádegishlé. Ég hélt satt best að segja að forseti hefði nýtt hádegishléið til að kanna hvort ekki yrði komið til móts við óskir mínar, og ég heyri líka fleiri þingmanna, til að við þingmenn verðum upplýst um það hver gangur mála er í kjaraviðræðum og þessum umfangsmiklu tillögum - sem vonandi eru umfangsmiklar. Ég sit í samráðshópi fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins sem á að koma með tillögur um vinnumarkaðsaðgerðir og menntamál, hvernig á m.a. að koma fólki sem er atvinnulaust til vinnu. Það lá mjög á, fundurinn átti að vera á þessum tíma, kl. hálfþrjú í dag, en það lá mjög á og fundinum var flýtt, settur á fyrir hádegi til að allar tillögur yrðu tilbúnar fyrir þessa fundi sem ríkisstjórnin á núna með aðilum vinnumarkaðarins. Ég tel eðlilegt að við sem erum á þingi fáum upplýsingar um stöðu mála, um þær tillögur sem fela það vonandi í sér að hagvöxtur aukist hér á ný og atvinnuleysi minnki þannig að hagur heimilanna þegar á heildina litið 

Forseti vill geta þess að hann mun koma þessum skilaboðum til forseta Alþingis sem tekur þá afstöðu til þeirra, en forseti tekur líka eftir því að fundarmenn á þessum fundi eru rétt í þessu að ganga til fundar í Ráðherrabústaðnum að mér sýnist af þeim upplýsingum sem ég sé í tölvu okkar.

Herra forseti. Ég tek til máls undir liðnum um fundarstjórn forseta vegna þess að ég vil að hér verði sett af stað sérstök umræða um þetta efni. Það skiptir verulegu máli fyrir þjóðina. Fyrsta skrefið gæti verið að kalla saman þingflokksformenn og boða síðan til utandagskrárumræðu eða að forsætisráðherra gefi þinginu skýrslu. Við erum hérna á löggjafarsamkundu þjóðarinnar sem setur lög. Það er dálítið ankannalegt að menn úti í bæ setji lög sem við eigum svo að samþykkja og jafnvel standa í fjárútlátum fyrir ríkissjóð þar sem Alþingi er fjárveitingavald. Ég skora á hæstv. forseta sem er fulltrúi þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu að fara í gang með þessi skref og að við fáum að ræða þessar tillögur strax.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þær óskir sem fram hafa komið frá hv. þingmönnum um að ríkisstjórnin verði kölluð til þings til að gera grein fyrir stöðu mála um kjarasamninga og það sem fram undan er, ekki síst í ljósi þess að þingið er að fara í hlé. Það verða nefndadagar hér í næstu viku og ekki þingfundur fyrirhugaður fyrr en á fimmtudaginn. Þetta eru atriði sem eiga erindi við þingið og þingmenn þótt auðvitað læðist að manni sá grunur að í þessum viðræðum sé ríkisstjórnin ekki að gera neitt annað en að dusta rykið af gömlum loforðum sem þegar hafa verið svikin, en a.m.k. er rétt að þingið hafi eitthvað um það að segja hvað er að gerast. Ég tek síðan líka undir það, herra forseti, að það er auðvitað enginn bragur á því að hæstv. ráðherrar rjúki úr húsi og forðist utandagskrárumræður til þess að halda ríkisstjórnarfundi. Með því er þinginu ýtt til hliðar fyrir fundarhöld framkvæmdarvaldsins á þingtíma. Það gengur ekki.

Hæstv. forseti. Ég hef ekki miklar athugasemdir við fundarstjórn, en vil í tilefni þessarar umræðu segja að að því er ég best veit hófst fundur forustumanna ríkisstjórnarinnar ásamt aðilum vinnumarkaðarins um eittleytið. Ég veit ekki annað en að hann standi enn og ég held að það væri ágætt að leyfa þeim fundarhöldum að ljúkast og heyra svo af þeim. Ég get alveg tekið undir það með hv. þingmönnum að að sjálfsögðu væri gott að fá hingað inn fréttir af þeim hið fyrsta. Ég hygg að það væri t.d. hægt að gera með því að formenn stjórnmálaflokkanna á hinu háa Alþingi mundu hittast og ræða saman, en ég skal koma þeim boðum til míns fólks að það sé mikill áhugi hér á að heyra af niðurstöðu fundarins, þ.e. ef einhver niðurstaða fæst á honum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur fyrir að taka að sér að koma boðum til síns fólks. Ég get alveg í sjálfu sér fallist á að það er betra að leyfa fundinum að ljúkast áður en fólk er kallað til, en í ljósi sögunnar á ég ekkert sérstaklega von á því að það verði miklar niðurstöður af þessum fundi. Ég mundi samt sem áður gjarnan vilja fá að heyra hverjar tillögur hæstv. ríkisstjórnar eru vegna þess að þrátt fyrir að aðilar nái kannski ekki saman tel ég það vera umræðuefni sem kemur þinginu mjög mikið við. Hér féll niður hálftímautandagskrárumræða vegna þess að framkvæmdarvaldið þurfti að halda fund og gerði það á þingtíma sem er í besta falli hlægilegt þegar haft er í huga að við erum alltaf að tala um að styrkja þurfi þingið. Dagskrá þingsins er sem sagt breytt vegna fundarhalda framkvæmdarvaldsins og þá bendi ég á að við eigum þarna lausan hálftíma sem við höfðum gert ráð fyrir að taka í utandagskrárumræðuna og væri kjörið að nýta til að fá upplýsingar um þessi fundarhöld framkvæmdarvaldsins.

Virðulegi forseti. Þingflokksformaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir, hlýtur að taka undir það með mér sem alþingismaður á Alþingi að Alþingi á ekki að þurfa að sætta sig við það að ríkisstjórnin hverfi af vettvangi meðan hér stendur þingfundur til að ræða önnur mál en hér eru á dagskrá. Hvar í flokki sem þingmenn standa verða þeir auðvitað að standa í ístaðinu og tryggja að ráðherrar séu hér þegar þeir eiga að vera hér. Ég þakka hins vegar hv. þingmanni fyrir að taka svona vel í beiðni okkar og bjóðast til þess að hafa samband við sitt fólk. Ég legg mikla áherslu á það að umræða um kjaraviðræður fari fram á Alþingi í dag, hvort sem þessar umræður hafa skilað árangri eða ekki, vegna þess að það eru líka mikil tíðindi í því falin ef aðilar vinnumarkaðarins og hæstv. ríkisstjórn 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þau svör sem komu frá forseta um það sem við erum að biðja um, að fá upplýsingar um hvað sé þarna í gangi. Ég verð hins vegar að lýsa yfir ákveðnum áhyggjum af því að svo virðist sem forseti eða þá forsætisnefnd hafi heldur ekki verið upplýst um þennan fund og að það væri ætlunin að leggja fram ákveðnar tillögur, a.m.k. miðað við þau svör sem komu frá forseta. Ég tel þetta líka sýna að þessi ríkisstjórn hafi nánast gefist upp á því að vera í hinu svokallaða samráði eins og var talað mikið um hérna, a.m.k. þegar stöðugleikasáttmálinn var gerður þótt hann hafi meira og minna verið svikinn. Þá var þó stjórnarandstöðunni boðið að sitja við borðið, hlusta og taka þannig þátt og fá upplýsingar sem hún gat þá borið hingað inn á þing. Það virðist ekkert vera í þessu máli þrátt fyrir, eins og ég sagði í minni fyrri ræðu, að forsætisráðherra hefði tilkynnt um að það tæki verulega í hvað varðaði þær tillögur sem er verið að kynna hérna í dag.

Virðulegi forseti. Ég ætla hér í ræðu minni tengt þessu innstæðutryggingamáli að rekja aðeins stöðu þess máls í heild og víkja aðeins að nefndaráliti og fleiru. Hlutverk innstæðutryggingakerfa er að tryggja almenna innstæðueigendur fyrir skakkaföllum af völdum greiðsluþrots innlánsstofnana. Innstæður eru þeir fjármunir sem einstakir viðskiptavinir hafa yfir að ráða til að mæta skammtímaskuldbindingum sínum en án aðgangs að þeim fjármunum gæti myndast öngþveiti í efnahagslífinu þar sem heimili og fyrirtæki gætu ekki staðið skil á reglubundnum greiðslum. Það má því segja að aðgangur að þessum innstæðum sé í raun grundvöllur þess að greiðslumiðlunarkerfi í landinu virki og ekki myndist lausafjárkreppa með tilheyrandi vanskilum. Ég ítreka, virðulegi forseti, að tilgangur innstæðutryggingakerfa er því ekki sá að vernda innstæður stærri fjárfesta, fagfjárfesta eða stofnana á fjármálamarkaði eða opinberra aðila sem geta byggt á eigin fjárhagslegum styrk, heldur að vernda hinn almenna innstæðueiganda. Hér er til umræðu frumvarp sem tekur m.a. mið af nýrri tilskipun frá Evrópusambandinu um innstæðutryggingar sem samþykkt var árið 2009, en meginbreytingar eru þær helstar að lágmark tryggðra innstæða var hækkað í 100 þúsund evrur og tímafrestur sem innstæðutryggingakerfi hafa til útborgunar við greiðsluþrot er styttur úr 5–8 mánuðum í 20 daga. Markmið hvorrar tveggja er að styrkja rétt hins almenna innstæðueiganda. Í tillögum er enn fremur kveðið á um að tryggingarsjóðir skuli hafa náð lágmarksstærð árið 2020 og að iðgjaldið skuli samansett af grunniðgjaldi og iðgjaldi sem endurspeglar áhættu í rekstri viðkomandi innlánsstofnunar. Sömuleiðis er verið að hraða greiðslum inn í innstæðutryggingarsjóðinn til að styrkja grunn hans. Virðulegi forseti. Það er óraunhæft að stefna að því að byggja upp innstæðutryggingarsjóð sem getur mætt stærsta hugsanlega kerfisáfalli. Ef svo væri má áætla að í sjóðnum þyrftu að vera um 400–600 milljarðar kr. miðað við núverandi umfang innstæðna og mörk hámarkstryggingar. Heildarinnlán eru um 1.500 milljarðar kr. og miðað við ákvæði frumvarpsins um tryggðar innstæður gætu þær verið um þriðjungur heildarinnlána eða einhvers staðar á bilinu 400–600 milljarðar. Í þessu sambandi vil ég ítreka að í raun er ábyrgðakerfi um innstæður samansett af fjölmörgum varnarlínum eða þáttum. Í fyrsta hring er ákvæði laga um fjármálafyrirtæki sem ætlað er að tryggja traustan rekstur þeirra og við tókum verulega á í lögum nr. 75/2010, um fjármálafyrirtæki. Í öðru lagi er ákvæði laga um hlutverk Fjármálaeftirlits sem sömuleiðis hafa verið endurskoðuð á þessum vettvangi nýverið. Í þriðja hring svokölluðum er eftirlit Seðlabanka með öryggi kerfisins í heild, fjármálastöðugleika, sem er ætlað að koma í veg fyrir að erfiðleikar í rekstri einstakra fjármálafyrirtækja leiði til falls annarra fyrirtækja eða raski efnahagslegu öryggi ríkisins. Eins og ég sagði hefur löggjöf á öllum þessum sviðum verið eða verður á næstu missirum endurbætt í ljósi efnahagshrunsins með það fyrir augum að bregðast við þeim ágöllum sem í ljós komu. Frekari úrbætur munu að öllum líkindum verða gerðar á næstu missirum, m.a. í ljósi þess endurmats sem nú stendur yfir á vettvangi alþjóðlegra eftirlitsaðila. Með tilliti til allra þessara öryggisráðstafana verður að áætla að líkur á kerfisáfalli, þ.e. falli eins eða fleiri af stærstu fjármálafyrirtækjum landsins, séu afar litlar. Gerist slíkt engu að síður yrði að mæta því með inngripum af hálfu ríkisins hvort sem er, enda væri þá efnahagslegt öryggi ríkisins í hættu. Mig langar í þessu sambandi að rifja upp fyrir þingheim helstu breytingar sem gerðar voru á lögum um fjármálafyrirtæki, nr. 75/2010, en þar er byggt m.a. á skýrslu Kaarlo Jännäri frá mars 2009 þar sem við lögðum til fjölmargar breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki. Þar voru Fjármálaeftirlitinu færðar auknar eftirlitsheimildir. Þar var aukin ábyrgð á hlutverki innri eftirlitsdeilda og áhættustýringar. Þar var kveðið á um sérstaka skrá um stærri lántakendur, en skráin er mikilvægt verkfæri til að unnt sé að tengja saman aðila og leggja mat á kerfislæg áhrif komi til erfiðleika í rekstri þeirra. Þá var skerpt á ákvæðum um heilbrigða og eðlilega viðskiptahætti. Lögð voru til ákvæði um meðferð upplýsinga um viðskiptamenn. Þrengd voru nánar skilyrði fjármálafyrirtækja til þess að mega eiga eigin hluti. Bann var lagt við lánveitingum með veði í eigin hlutabréfum eða stofnfjárbréfum. Settar voru þröngar skorður við lánveitingar til stjórnarmanna, framkvæmdastjóra og lykilstarfsmanna. Fjármálaeftirlitið setur nú reglur um hvernig lán sem tryggð eru með veði í eignarhlutum í öðrum fjármálafyrirtækjum skuli koma til útreiknings á áhættu og eiginfjárgrunni. Skýrðar voru og þrengdar reglur um stórar áhættuskuldbindingar. Þá voru auknar heimildir Fjármálaeftirlitsins til þess að snúa við sönnunarbyrði við mat á þeim sem hyggjast eignast eða auka við virkan eignarhlut. Þá voru auknar kröfur til stjórnarmanna, ábyrgð þeirra á eftirliti með rekstri aukin, og bann var sett við starfandi stjórnarformönnum. Þá voru auk þessa settar reglur um viðskipti fjármálafyrirtækja við starfsmenn og settar reglur um hvernig standa eigi að hvatakerfum, kaupaukakerfum og starfslokasamningum. Með þessu vil ég, virðulegi forseti, leggja áherslu á að við höfum svo sannarlega styrkt mikið löggjöf um fjármálafyrirtæki heilt yfir, enda er ljóst að með nýjum innstæðutryggingarsjóði verður ekki gerlegt að verja hér fyrir allsherjarkerfisáfalli með þessum sjóði en hins vegar er nauðsynlegt að koma á nýjum innstæðutryggingarsjóði til að geta brugðist við áföllum minni fyrirtækja og koma til móts við aðrar athugasemdir sem t.d. eru gerðar í rannsóknarskýrslu Alþingis. Það er ljóst að með þessu frumvarpi er komið til móts við öll helstu atriði sem gerðar voru athugasemdir við við umfjöllun rannsóknarskýrslunnar. Sem dæmi má nefna fyrirkomulag við útreikning á árlegum iðgjöldum sem t.d. leiddu til þess að inngreiðslur í sjóðinn héldu ekki í við þá aukningu innlána sem varð á árinu 2006–2008. Í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir að iðgjöld séu reiknuð út og innheimt fjórum sinnum á ári og séu ávallt miðuð við upphæð innlána síðustu þrjá mánuðina á undan. Auk þess er bætt við áhættuvegnu iðgjaldi eftir nánari reglum og hlutfallslega sem tekur mið af áhættuveginni starfsemi viðkomandi fjármálafyrirtækis. Þá er gert ráð fyrir mun virkara eftirliti stjórnar tryggingarsjóðsins og reglubundnum samskiptum og miðlun upplýsinga á milli stjórnar sjóðsins, Fjármálaeftirlitsins og Seðlabanka Íslands. Þá er lagt hér til að skipuð verði þriggja manna stjórn sem er óháð innlánsstofnunum, en í rannsóknarskýrslu Alþingis voru gerðar verulegar athugasemdir við hin nánu tengsl á milli formanns stjórnar sjóðsins og viðskiptaráðuneytisins. Mikilvægt er að hafa þetta í huga, við erum hér að draga verulegan lærdóm af rannsóknarskýrslu Alþingis. Gert er ráð fyrir því í frumvarpinu að árið 2020 verði sjóðurinn orðinn 4% af heildarinnlánum, þó nokkuð hærra en viðmiðunartala Evrópusambandsins. Það eru um 50 milljarðar kr. miðað við tryggð innlán. Það er óumdeilt, virðulegi forseti, að tryggingarsjóður, þ.e. A-deild hans sem hér er verið að stofna, byrjar á núlli. Engir fjármunir eru til í sjóðnum til að mæta áföllum sem kynnu að ríða yfir en allt fé sjóðsins, þ.e. gamla tryggingarsjóðsins, er eyrnamerkt skuldbindingum Icesave. Það er og verður pólitísk ákvörðun hversu hratt tryggingarsjóðurinn byggist upp, hér er verið að leggja til að fyrstu tvö árin verði um 7 milljarðar kr. greiddir úr bankakerfinu inn í innstæðutryggingarsjóðinn en síðan muni árlegt gjald lækka eftir því sem fjárhagslegur styrkur innlánsstofnana vex. Iðgjöld gætu eigi að síður tæplega orðið lægri en 4 milljarðar á ári. Með þessu móti er verið að koma til móts við viðmiðunarpunkt tillagna framkvæmdastjórnar um að sjóðurinn hafi náð lágmarksstærð árið 2020. Það er ljóst að nokkurn tíma mun taka að byggja upp innstæðutryggingarsjóðinn. Hann verður vanburða fyrstu árin einmitt á því tímabili sem mest kann að reyna á hann vegna óvissu um styrk fjármálakerfisins, mikillar skuldsetningar ríkissjóðs og hugsanlegs óróa vegna afnáms takmarkana á gjaldeyrisviðskiptum. Bregðast má við því með ýmsum hætti. Tveir kostir koma þar fyrstir upp. Annars vegar með ábyrgð ríkissjóðs á það sem á hverjum tíma vantar upp á að sjóðurinn nái lágmarksstærð og að sú ábyrgð félli svo niður þegar þeirri stærð yrði náð. Það mætti því velta upp í því sambandi að innlánsstofnanir greiddu ríkisábyrgðargjald fyrir það sem upp á vantar. Hinn kosturinn, sem hlýtur að koma til skoðunar, er að sameiginleg ábyrgð innlánsstofnana verði á því sem upp á vantar að sjóðurinn nái lágmarksstærð, hlutfallslega þá eftir innlánahlutdeild þeirra þangað til sjóðurinn hefur náð þeirri lágmarksstærð sem við er miðað. Báðir þessir kostir draga úr áhættu innstæðueigenda meðan sjóðurinn er í uppbyggingu. Inn í þetta frumvarp spilar yfirlýsing ríkisstjórnarinnar frá 3. febrúar 2009 um ábyrgð á innlánum, en hún bindur ábyrgðina við tryggingavernd eins og hún er skilgreind í gildandi lögum, þ.e. þeim lögum sem hér er lagt til að breytt verði. Yfirlýsingin er svohljóðandi, með leyfi virðulegs forseta: „Ríkisstjórn Íslands áréttar að innstæður í innlendum viðskiptabönkum, sparisjóðum og útibúum þeirra hér á landi verða tryggðar að fullu. Með innstæðum er átt við allar innstæður almennra sparifjáreigenda og fyrirtækja sem trygging innstæðudeildar Tryggingarsjóðs innstæðueigenda tekur til.“ Það ber að athuga hér, virðulegi forseti, að við erum að breyta þessari skilgreiningu og þar með að draga að einhverju leyti úr þeirri alhliða yfirlýsingu sem ríkisstjórnin gaf vorið 2009. Það er nefnilega eðlilegt að ríkisstjórn endurskoði yfirlýsingu sína um ábyrgð á öllum innlánum þegar þetta frumvarp verður að lögum til að taka af öll tvímæli um inntak hennar í ljósi þess að lögin sem hún miðar við hafa tekið breytingum. Við þurfum að stíga varlega til jarðar í þessu sambandi því að tímasetningar áfanga við að draga úr ábyrgð ríkissjóðs á innstæðum eru þó tengdar öðrum mikilvægum þáttum sem snerta tiltrú á endurreisn fjármálakerfisins, svo sem ákvörðun um afnám gjaldeyrishafta. Markmið stjórnvalda er enn sem fyrr að ríkisábyrgð á innstæðum verði afnumin um leið og aðstæður skapast til þess. Með þessu frumvarpi er verið að skapa gríðarlega mikilvægan grundvöll til þess að hægt sé að afnema þessa yfirlýsingu. Í frumvarpinu eins og það kom frá ráðherra var tillaga um 1% iðgjald en síðan hefur viðskiptanefnd og umsagnaraðilar legið verulega yfir frumvarpinu og skoðað það frá öllum hliðum. Iðgjaldaprósentan hefur nú verið lækkuð. Það var mat viðskiptanefndar og að ég held allra nefndarmanna að um væri að ræða of miklar álögur á bankastarfsemina og erfitt væri fyrir bankana að innheimta svo há iðgjöld því að þau mundu koma frá viðskiptavinum bankanna í gegnum vaxtamun, en um var að ræða 20–30 milljarða kr. á ári. Nú hefur prósentuhlutfallinu verið breytt og ég held að það sé til hins betra. En um almennt iðgjald í 2. mgr. 10. gr. frumvarpsins eins og það kemur breytt frá meiri hluta viðskiptanefndar segir, með leyfi forseta: „Almennt iðgjald skal nema sem svarar 0,3% á ári af öllum innstæðum hjá viðkomandi innlánsstofnun öðrum en þeim sem eru undanþegnar tryggingavernd skv. 14. gr. …“ Gjalddagar eru fjórir á ári, í lok hvers ársfjórðungs, og greiðast hverju sinni 0,075%. Samkvæmt fyrirliggjandi upplýsingum um heildarfjárhæð innstæðna í bankakerfinu er því áætlað að almenna iðgjaldið þannig reiknað muni skila tryggingarsjóðnum um 4 milljörðum kr. á ársgrundvelli. Til viðbótar þessu verður þar með markaðshlutdeilartengda iðgjaldið, sem gert var ráð fyrir í frumvarpinu, fellt niður en eftir standa almennt iðgjald og áhættuvegið iðgjald. Sá samráðshópur sem var skipaður fulltrúum fjármálafyrirtækja, fulltrúum ráðuneytisins og fleirum á fyrstu mánuðum þessa árs var einhuga um að áhættuvegna iðgjaldið væri eitt og sér nægilega gott til að ná þeim markmiðum sem að er stefnt, þ.e. að innlánsstofnanir greiði því hærra iðgjald sem starfsemi þeirra telst fela í sér meiri áhættu fyrir tryggingarsjóðinn. Rétt er að halda því til haga þegar rætt er um iðgjöld til tryggingakerfisins og möguleika þess til að standa við skuldbindingar sínar að ráðstöfunarfé sjóðsins takmarkast ekki við handbært fé hans, en í frumvarpi þessu er gert ráð fyrir að heimild sjóðsins til lántöku, og jafnvel þótt veita þurfi sjóðnum einhvers konar bakábyrgð ríkissjóðs til þess að hann ætti kost á lánsfé á ásættanlegum kjörum hefur sjóðurinn möguleika til að standa undir töluverðum afborgunum. Mig langar að víkja næst að tryggingavernd innstæða vegna lífeyrissparnaðar, en frjáls einstaklingsbundinn lífeyrissparnaður er í daglegu tali nefnist séreignarsparnaður eða viðbótarlífeyrissparnaður byggist á ákvæðum laga um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Slíkur sparnaður er ýmist í vörslu lífeyrissjóða, banka, sparisjóða, verðbréfafyrirtækja eða líftryggingarfélaga. Lífeyrissparnaður getur farið inn á bundinn reikning eða til kaupa á sparnaðartryggingu en iðgjöld greiðenda eru í öllum tilvikum eign hans. Sé iðgjaldi ráðstafað til kaupa á tryggingu er greiðandinn sá sem nýtur tryggingaverndar. Ekki er samræmt utanumhald á þessum reikningum. Í sumum tilvikum eru stofnaðir reikningar á nafni hvers einstaklings en í öðrum eru stofnaðir safnreikningar sem eru skráðir á nafn vörsluaðila. Þar er haldið utan um eign hvers og eins, þ.e. hlutdeild hans, í undirkerfum viðkomandi fjármálafyrirtækis. Eins og frumvarpið leit út þegar það var fyrst lagt fram haustið 2009, sem sýnir glögglega allan þann tíma sem viðskiptanefnd hefur legið yfir þessu frumvarpi, fyrsta frumvarpið sem núverandi viðskiptanefnd tók á tók ekki á þessari sérstöðu reikninga vegna lífeyrissparnaðar. Eftir umfjöllun í nefndinni og að fenginni umsögn þeirra sem bjóða upp á séreignarsparnað lagði nefndin til breytingu á skilgreiningu á innstæðum til að komast til móts við óskir vörsluaðila um að þeir sem valið hafa hreina innlánsleið eigi kost á því að njóta verndar tryggingakerfisins, burt séð frá því hvort reikningar eru skráðir á nafn innstæðueigenda eða á nafn vörsluaðila og þá sem safnreikningar. Frumvarp það sem lagt var fram síðasta haust var í samræmi við þessa breytingartillögu. Það kom hins vegar ekki til umræðu í viðskiptanefnd þegar frumvarpið var til meðferðar á fyrra þingi, þ.e. 138. þingi, að skilgreina blandaðar ávöxtunarleiðir séreignarsparnaðar sem innstæður, þ.e. þá hluta blandaðra leiða sem eru innstæður. Það var fyrst við umfjöllun á þessu þingi sem hugmyndin um slíkt kom fram og ljóst að ef tryggt er að aðskilja má innstæðuhluta blandaðra leiða frá öðrum hlutum viðkomandi ávöxtunarleiða ætti ekkert að vera því til fyrirstöðu að taka tillit til óska þar um. Í tillögum framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins eins og þær liggja fyrir er gert ráð fyrir samræmdum reglum á Evrópska efnahagssvæðinu um hvaða innstæður skuli ekki njóta verndar og ekki er gert ráð fyrir að innstæður lífeyrissjóða njóti verndar. Með vísan til þessa er lagt til að lífeyrissjóðum verði bætt við þá upptalningu sem finna má í 14. gr. frumvarpsins, en slíkt hefur ekki áhrif á réttindi þeirra sem eiga hlutdeild í hreinum innlánsleiðum vörsluaðila lífeyrissparnaðar, samanber skilgreiningu á hugtakinu innstæða. Þess vegna er lögð til eftirfarandi breyting á 14. gr., með leyfi virðulegs forseta: „Við 1. mgr. bætist nýr töluliður,“ - 8. tölul. - „svohljóðandi: innstæður lífeyrissjóða aðrar en hlutdeild viðskiptamanns í reikningi innlánsleiðar vörsluaðila lífeyrissparnaðar hjá innlánsstofnun, sbr. 2. tölul. 2. gr.“ Í frumvarpinu er í skilgreiningu á innstæðu sérstaklega tilgreint að peningamarkaðsinnlán teljist ekki til innstæðna. Sama á við um hin svokölluðu heildsöluinnlán. Þessi innlán hafa nú þróast og eru orðin veigamikill þáttur í fjármögnun bankanna. Slík samningsform voru upphaflega kynnt og nýtt sem skammtímafjármögnun eða fjárfesting fyrir stærri fjárfesta. Þau hafa hins vegar þróast þannig að þau standa nánast öllum viðskiptavinum innlánsstofnana til boða. Áfram er gerð krafa um lágmarksbinditíma og lágmarksinnstæður en þau mörk hafa verið lækkuð þannig að almenningur notar þessa reikninga sem almennt sparnaðarform. Samkvæmt frumvarpinu eru peningamarkaðsinnlán tilgreind með þeim hætti að þau eru líkari hefðbundnum lánasamningi á milli tveggja aðila en hefðbundnu innláni, þ.e. fjármagnseigandi lánar fjármálafyrirtæki tiltekna fjárhæð til tiltekins tíma með tilteknum kjörum. En sú skilgreining er ekki í samræmi við það sem nú tíðkast í raun og veru. Í áðurnefndum samráðshópi voru skiptar skoðanir á því hvort fella ætti peningamarkaðsinnlán undir skilgreiningu innstæðna eða utan. Það var niðurstaðan að rétt sé að fella peningamarkaðsinnlán almennra innstæðueigenda undir vernd tryggingakerfisins - ég vek athygli á orðunum „almennra innstæðueigenda“ - m.a. til að raska ekki stöðu bundinna skammtímainnlána almennra innlánseigenda í dag. Jafnframt er talið að þörf sé á því að skilgreina heildsöluinnlán með skýrari hætti til að ljóst sé að innlán þar sem samið er sérstaklega um kjör og tímalengd falli undir þá skilgreiningu. Er þessa vegna lögð til eftirfarandi breyting á skilgreiningu, með leyfi virðulegs forseta: „2. Innstæða: Inneign á reikningi í eigu viðskiptamanns hjá innlánsstofnun, að meðtöldum áföllnum vöxtum og verðbótum, og millifærsla í hefðbundinni almennri bankastarfsemi, sem innlánsstofnun ber að endurgreiða samkvæmt lögum og umsömdum skilmálum, og hlutdeild viðskiptamanns í reikningi innlánsleiðar vörsluaðila lífeyrissparnaðar hjá innlánsstofnun. Lántökur innlánsstofnunar, eiginfjárreikningar, peningamarkaðsinnlán, heildsöluinnlán og safnreikningar, aðrir en reikningar innlánsleiða vörsluaðila lífeyrissparnaðar, teljast ekki til innstæðna.“ Svo segir í 11. tölul. að heildsöluinnlán séu innlán þar sem samið hefur verið sérstaklega um kjör og tímalengd viðkomandi innlána annaðhvort beint við viðkomandi innlánsstofnun eða fyrir milligöngu miðlara á peningamarkaði. Slík innlán standa almennum sparifjáreigendum almennt ekki til boða og skilmálar eru ekki staðlaðir. Virðulegi forseti. Nú á ég rétt um eina mínútu eftir af tíma mínum hér en ég hef ekki lokið umfjöllun minni um þetta mál og mun því óska eftir því að fara aftur á mælendaskrá. Að lokum vil ég geta þess að nefndin breytti örlítið þeirri skilgreiningu hvaða fyrirtæki teljast í eigu fjármálafyrirtækja verði þrengd frá því sem er í frumvarpinu, en í 3. tölul. 1. mgr. 14. gr. er tilgreint að fyrirtæki þar sem innlánsstofnun fer með virkan eignarhlut njóti ekki verndar, en virkur eignarhlutur miðast við 10% eignarhlut eða atkvæðisrétt. Lagðar er til eftirfarandi breytingar á 3. tölul. sem miðast við rýmri mörk. Þar segir, með leyfi forseta, að 3. tölul. 1. mgr. 14. gr. orðist svo: „innstæður fyrirtækis þar sem fjármálafyrirtæki er meirihlutaeigandi.“ Ég ítreka, virðulegi forseti, að ég óska eftir því að komast aftur á mælendaskrá til að klára umfjöllun mína um þetta efni.

Virðulegi forseti. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi sannfæringu fyrir því að það tryggingakerfi sem lagt er til að stofnsett verði með þessu frumvarpi til laga um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta gangi upp. Þegar ég les frumvarpið og fer yfir það fæ ég ekki séð að þetta frumvarp og það tryggingakerfi sem það mælir fyrir um veiti innstæðueigendum þá vernd sem að er stefnt, m.a. í 1. gr. frumvarpsins. Þar segir: „Markmið laga þessara er að veita eigendum innstæðna í innlánsstofnunum og viðskiptavinum fyrirtækja í verðbréfaþjónustu vernd gegn greiðsluerfiðleikum viðkomandi fyrirtækis.“ Með öðrum orðum á þessi nýi tryggingarsjóður innstæðueigenda að tryggja það að fari banki eða fjármálastofnun á hausinn þurfi þeir sem eiga inneignir á bankabókum eða sparireikningum ekkert að óttast vegna þess að tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta muni þá greiða út þær innstæður sem viðkomandi á í banka. Nú liggur hins vegar fyrir skýrsla frá Talnakönnun sem bendir til þess að ef einn viðskiptabanki fer á hausinn - og við þekkjum nú dæmi þess að íslenskir viðskiptabankar hafa farið á hausinn - taki það 92 eða 93 ár að safna upp í þann sjóð sem ætlað er að tryggja þá vernd sem mælt er fyrir um í 1. gr. frumvarpsins. Ég verð að fá útskýringar á því frá hv. þingmanni hvort hann hafi sannfæringu fyrir því að með þessu frumvarpi nái menn þeim markmiðum sem að er stefnt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hef ég djúpa sannfæringu fyrir því að þetta frumvarp nái markmiðum sínum? Ég hef djúpa sannfæringu fyrir því að hér séum við að stíga mikilvægt skref í átt að því markmiði, já. Við búum við þá staðreynd í dag að ríkisstjórn gaf út yfirlýsingu til þess að 1. mgr. 1. gr. yrði uppfyllt í hugum innstæðueigenda. Ég held að það sé ekki ákjósanlegt að ríkið sitji uppi með þá yfirlýsingu um alla framtíð. Ég tel mikilvægt að við leitum leiða til að komast út úr henni. Ég tel að við eigum að færa þetta hlutverk frá ríkisvaldinu, frá almenningi, til bankastofnananna, til innstæðueigendanna sjálfra. Ég vil færa ábyrgðina af því að innstæðueigendum séu tryggðar innstæður sínar til bankastarfseminnar sjálfrar. Við gætum þannig losnað við þann vanda sem oft hefur verið kallað upp á enska tungu „moral hazard“ (freistnivandi) þannig að það sé á ábyrgð innlánsstofnananna sjálfra að bæta innstæðueigendum það tjón sem þeir geta orðið fyrir falli innlánsstofnun. Ég rakti það í máli mínu áðan og mun gera það betur á eftir að það er ekki hægt að ætlast til þess að sjóðurinn standi á bak við áfall ef einn af okkar stóru viðskiptabönkum fellur. Við höfum aðrar leiðir til að tryggja að svo fari ekki. Ríkið mun eflaust ætíð koma til varnar innstæðueigendum beri svo undir vegna þess að það kemur til með að hafa gríðarleg efnahagsleg áföll ef einn af okkar þremur stóru bönkum fellur og innstæðueigendur glata fjármunum sínum. Ríkið mun aldrei láta til þess koma, það mun alltaf grípa inn í. Ég held hins vegar að það sé mikilvægt gagnvart t.d. minni fjármálafyrirtækjum að þau búi ekki við þá vernd og að það sé þá innstæðutryggingarsjóður sem sinni því hlutverki sem ríkið hefur með höndum í dag við að tryggja innstæður þeirra.

Virðulegi forseti. Ég heyri að hv. þingmaður hefur mikinn áhuga á því að verja réttindi fjármagnseigenda. Það hefur ýmislegt snúist við í íslenskri pólitík þegar íslenskir vinstri menn eru farnir að eyða miklu púðri í að verja hagsmuni fjármagnseigenda. Gott og vel. Ég skil hv. þingmann ekki öðruvísi en svo að hann vilji að í rauninni sé ríkisábyrgð á rekstri allra stóru bankanna. Hann lýsti því yfir að íslenska ríkið kæmi alltaf til bjargar ef einn þeirra færi á höfuðið. Það er hins vegar ljóst, og er þá upplýst, að hv. þingmaður hefur ekki djúpa sannfæringu fyrir því að þetta frumvarp nái þeim markmiðum sem að er stefnt. Hv. þingmaður sagði að hér væri verið að stíga mikilvægt skref í þá átt, en gat ekki fullvissað mig um að markmiðunum væri náð. Það er það sem þetta frumvarp gerir, það veitir falska vernd, sýndarvernd, 

Virðulegi forseti. Mér þykir vænt um vinstri menn en ég hef ekki talið mig vinstri mann. Ég hef talið mig sósíaldemókrata, miðjumann á litrófi íslenskrar pólitíkur.

… sósíaldemókrata …

Ég hef álitið mig miðjumann og frekar hægri krata ef eitthvað er, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson. Ég þakka hins vegar ábendinguna. Ég ítreka að ég skil hv. þingmann ekki þannig að hann líti á það sem valkost að ríkið hlaupi ekki undir bagga ef einn af bönkunum þremur fellur. Er það sjónarmið Sjálfstæðisflokksins í málinu, að ef einn þriggja banka félli kæmi ríkið honum ekki til bjargar? Hann getur komið inn á það í ræðu sinni. En hvað telur hv. þingmaður að gera beri? Hvaða lausn hefur Sjálfstæðisflokkurinn á því vandamáli sem við stöndum frammi fyrir ef þingmenn hans eru ekki áhugasamir um að stofna hér nýjan innstæðutryggingarsjóð til að vernda hagsmuni almennra sparifjáreigenda í landinu?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna en mér finnst hann óþarflega bjartsýnn. Annaðhvort gerist eitthvað á Íslandi eða það gerist ekki neitt. Annaðhvort fer einn af þremur bönkunum í þrot eða hann fer ekki í þrot vegna þess að þessir þrír bankar eru meginuppistaða fjármálakerfisins. Ef einn þeirra fer í þrot getur ríkissjóður ekki bjargað honum. Hann gat það ekki síðast þegar hann fór í þrot. Þá stendur eftir ríkisábyrgð á öllum innstæðum viðkomandi banka sem ég er ansi hræddur um að ríkissjóður geti heldur ekki greitt. Hér er verið að lofa upp í ermina á sér, lofa tryggingu sem ekki er til. Í 40. gr. stjórnarskrár Íslands stendur, með leyfi herra forseta: „Ekki má heldur taka lán, er skuldbindi ríkið …“ Og í 41. gr.: „Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.“ Ég spurði hæstv. fjármálaráðherra fyrir nokkrum dögum hvort ríkisábyrgð væri á innstæðum. Það komu á hann dálitlar vöflur því að það er engin ríkisábyrgð á innstæðum í dag. Þó að eitthvert fólk úti í bæ, hæstv. ráðherrar, lýsi því yfir að ríkisábyrgð sé á innstæðum á Íslandi hefur það ekkert gildi. Til þess þarf að nefna töluna í fjárlögum eða fjáraukalögum. Öðruvísi er ekki hægt að greiða út bætur. Ef það er forsenda allra breytinganna að það sé ríkisábyrgð á innstæðum og sú forsenda er röng eru menn að gera hérna geysilega stór og alvarleg mistök. Ég hef grun um að það sé einmitt tilfellið.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég lít svo á að hér séum við að stíga mikilvægt skref til að styrkja fjármálakerfið í landinu. Þetta er eitt af mörgum mikilvægum skrefum. Við þurfum að styrkja löggjöf um fjármálafyrirtæki, við þurfum að styrkja Fjármálaeftirlitið og stöðu Seðlabankans og við þurfum að koma innstæðutryggingakerfinu í gott horf. Það er ekki til staðar í dag. Við eigum gjaldþrota sjóð og þurfum að búa til nýjan. Við erum að reyna að setja upp kerfi til að koma í veg fyrir að ríkið þurfi að grípa inn í. En við þurfum að vera raunsæ á það að væntanlega getur þessi sjóður ekki tryggt innstæðueigendur ef einn af þremur bönkunum félli og þá mun ríkisstjórn hvers tíma meta hagsmunina og spyrja sig: Eigum við að bjarga þessum banka eða láta hann fara? Þá setja menn stöðuna eflaust upp í debet og kredit og finna út hvort er hagstæðara fyrir okkur, almenning í landinu. Hv. þingmanni hefur orðið tíðrætt um að yfirlýsing ríkisstjórnarinnar frá 3. febrúar, og þá væntanlega sömuleiðis sama yfirlýsing sama efnis sem gefin var út á haustmánuðum 2008, hafi ekkert lagalegt gildi. Ég spyr: Er þá ekki eins gott að við reynum að setja upp innstæðutryggingarsjóð til að geta varið hinn almenna sparifjáreiganda komi til þess að lítill sparisjóður eða lítið fjármálafyrirtæki fari á höfuðið? Er þá ekki eins gott fyrir okkur, fyrst yfirlýsingin hefur ekkert gildi að mati hv. þingmanns, að við reynum að bregðast við með því að koma á fót einhvers konar samtryggingakerfi sem innlánsstofnanirnar sjálfar sjá um að greiða inn í til að koma hinum almenna sparifjáreiganda til varnar, væntanlega 95% af almenningi sem á upphæðir undir 15 milljónum inni í bankakerfinu? Við erum hér að þrengja skilgreiningarnar, taka út heildsöluinnlánin og fyrirtækjainnstæðurnar. Við erum að tryggja hina almennu eigendur sparifjárins og hv. þingmaður hefur nú oft og tíðum barist hatrammlega fyrir hagsmunum þeirra.

Herra forseti. Það er rétt, ég hef barist fyrir hagsmunum sparifjáreigenda, svokallaðra fjármagnseigenda. Það er nefnilega þannig að sparifjáreigendur eru náttúrlega fjármagnseigendur og nánast engir aðrir, reyndar lífeyrissjóðirnir líka.

Ekki horfa á mig.

En ég ætla ekki að veita sparifjáreigendum einhverja gerviábyrgð. Ég ætla ekki að plata fólk. Ég ætla ekki að setja það á svið að ef lítill sparisjóður fari á hausinn sé þetta allt í lagi en ef stóru bankarnir fari á hausinn sé ekkert til.

Hvar er jafnræðið í þessu?

Hvar er jafnræðið? Og er verið að segja litlu sparifjáreigendunum í stóru bönkunum að fara í litla sparisjóðinn sem þá verður stór? Menn eru hérna að búa til gervistyrkingu á atvinnulífinu en ekki styrkingu. Það er nógu lítið traust þótt maður komi ekki með svona gervilausnir. Það sem menn eiga að gera er að ná saman samnorrænum innlánstryggingarsjóði eða helst evrópskum innlánstryggingarsjóði því að þessi regla er galin fyrir lítil þjóðfélög.

Virðulegi forseti. Mér finnst skorta svolítið á hjá þeim sem gagnrýna hvað harðast þetta frumvarp sem lýtur að því að hraða iðgjaldaaukningunni að skilgreina nánar hvað eru innstæður sem ber að vernda o.s.frv. Það eru fjölmargir góðir þættir til að betrumbæta kerfið, byggðir á lærdómnum af hruninu, en þeir þurfa þá að benda á eitthvað sem raunverulega getur komið í staðinn. Þeir hafa helst  
            

Virðulegi forseti. Ég vonast til þess að hv. þm. Magnús Orri Schram hafi alla vega lesið nefndarálit mitt þar sem ég fer í gegnum það að mjög lítil umræða virðist vera um að búa til sameiginlegan evrópskan innstæðutryggingarsjóð í Evrópu. Ég bendi þar á ýmsar aðrar leiðir sem sé nauðsynlegt að skoða til þess að takmarka áhættuna sem við höfum af því að hafa þrjá stóra banka með um 90% markaðshlutdeild. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann: Hver er afstaða hans til þeirra tillagna sem ég legg þar fram? Er hann sammála því að nauðsynlegt sé að minnka einstaka banka og fjölga innlánsstofnunum til að dreifa áhættunni? Hvaða tillögur mundi þingmaðurinn sjálfur vilja sjá verða að raunveruleika samhliða því að við samþykkjum þetta frumvarp? Ég mundi líka vilja fá að heyra skoðanir þingmannsins á því hvort við takmörkum gengisáhættuna nægilega. Þó að ég hafi skilning á því að hæstv. þingmaður vilji gjarnan ganga í Evrópusambandið og fara í framhaldinu inn í myntbandalagið held ég að hann geri sér fullkomlega grein fyrir því að það er töluvert langt í að svo verði. Hvernig getum við takmarkað gengisáhættuna sem er fólgin í því að við tryggjum innstæður upp að 100 þúsund evrum þrátt fyrir að eina myntin sem íslenska ríkið hefur yfir að ráða og getur prentað séu íslenskar krónur? Gæti t.d. komið til greina að fara þá leið sem Kanadamenn hafa farið, að takmarka innstæðutrygginguna hjá sér við innstæður sem eru í kanadískum dollurum? Enn þá væri þó miðað við upphæðina samsvarandi 100 þúsund evrum en það væri algjörlega á hreinu að gjaldeyrisreikningar mundu ekki falla undir innstæðutrygginguna og að það væri alltaf greitt í íslenskum krónum ef kæmi til falls banka.

Virðulegi forseti. Þetta eru fjölmargar spurningar og vonandi gefst mér tími til að svara þeim. Ég get kannski svarað þeim betur í ræðu síðar. Hv. þingmaður stingur upp á því að ein lausn geti verið sú að koma á sameiginlegu innstæðutryggingakerfi fyrir evrópskan fjármálamarkað. Ég er hjartanlega sammála þeirri lausn sem hún stingur þar upp á og ég tel að það sé mjög ákjósanlegt fyrir Ísland að taka þátt í því á vettvangi Evrópusamstarfs. Komið hefur í ljós við umræður í viðskiptanefnd að nú stendur yfir athugun á því verkefni á vettvangi Evrópusambandsins. Þeirri athugun á að vera lokið árið 2014 en það sem stendur kannski helst í vegi fyrir samevrópsku tryggingakerfi er að þýska sparisjóðakerfið stendur veikt og menn eru hræddir við að taka ábyrgð á stöðu þess fyrr en fullvíst er hvert ástandið á sparisjóðakerfinu er í raun og veru. Ég tel að við eigum að skoða þann möguleika mjög ítarlega og taka þátt í þeirri vinnu. Reyndar snýst þetta um að Evrópusambandið er að skoða evrópskt samtryggingarkerfi en við erum aðilar að EES og er þess vegna svolítill vandi á höndum. Vonandi getum við þó tekið þátt í því verkefni. Ég tel að það sé mjög íhugunarvert að skoða frekar að hér verði margir minni bankar frekar en þrír stórir. Við sjáum það ef við berum saman hlutdeild þriggja stærstu bankanna á Íslandi, Danmörku og Noregi að þá er hlutdeild þeirra þriggja stærstu mest á Íslandi eða tæplega 90%, á meðan þeir eru í kringum 75% í Danmörku og 55% í Noregi. Þá er spurningin hins vegar sú: Verða bankarnir okkar veikari en ella ef þeir eru of litlir? Ná þeir upp hagkvæmni í rekstri? Það er spurning sem við verðum að svara um leið. Mikið þykir mér það einkennilegt í þessari ESB- og EES-umræðu að við sem erum fylgjandi því að Ísland gangi í Evrópusambandið erum sömuleiðis fylgjandi því að við viljum vera fullgildir meðlimir í þeirri umræðu sem er á vettvangi Evrópusambandsins, t.d. hvað varðar samevrópskt innstæðutryggingakerfi. En við erum eilítið utangátta eins og staðan er innan EES-samstarfsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svörin og vonast til að heyra hann fara aðeins betur í gegnum annað það sem fram kom í spurningum mínum í seinni ræðu sinni sem hann segist munu flytja á eftir. Ég ítreka að ég vildi gjarnan vilja heyra skoðun hans varðandi þá hugmynd sem ég nefndi, að takmarka gengisáhættuna og horfa til kanadísku leiðarinnar. Ég vil líka benda á að ég kynnti mér nýlega fyrirlestur sem Andrew Haldane, sem er yfirmaður fjármálastöðugleika hjá Bank of England, þar sem hann benti á að stóru bankarnir væru að mörgu leyti veikari fyrir vegna þess að þeir væru með mun hærra skuldahlutfall en minni bankar og virtust eiga auðveldara með að taka lán og væru þar með jafnframt áhættusæknari. Ég hef líka bent á að ég tel að það sé vel mögulegt að tryggja með aðgerðum stjórnvalda að það sé hagkvæmt að vera með fleiri og minni banka en nú eru á Íslandi 

Virðulegi forseti. Við ræddum nokkuð á vettvangi viðskiptanefndar gengisáhættuna, t.d. hvað snertir fjárfestingar og fjárfestingar innstæðutryggingarsjóðsins. Ég tel að hann eigi með einhverju leyti að koma til móts við þá gengisáhættu sem felst í skuldbindingum um 100 þúsund evrur með fjárfestingarstefnu sinni. Við erum hér bundin af EES-reglugerðum um að 100 þúsund evrur skuli vera viðmið og komumst ekki fram hjá því. En gengisáhættan sýnir í raun og veru veikleika myntarinnar sem við höfum, hún sýnir veikleikann í bankakerfinu, að myntin okkar er í raun og veru ekki gjaldgeng. Við lendum því í sífelldum erfiðleikum ef við viljum taka þátt í samevrópsku samstarfi, ef við viljum byggja hér upp bankakerfi sem getur þjónustað almenning og fyrirtæki sem horfa út fyrir landsteinana. Við erum alltaf í vandræðum með krónuna, líka til lengri tíma litið. Við komumst bara ekki fram hjá því að taka á því með einhverjum hætti. Það er alveg sama hvað hv. þingmenn hrista hausinn yfir þeirri staðreynd,  
            

Virðulegi forseti. Ég fór fram á það að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra yrði viðstaddur þessa umræðu af augljósum ástæðum. Við erum búin að fara fram á að fá upplýsingar frá hæstv. ráðherra og hann opnaði á ýmislegt í svörum sínum í utandagskrárumræðu áðan. Hann tjáði skoðanir sínar varðandi sparisjóðina, sem er alveg algjörlega nauðsynlegt að ræða hér, en hann telur ekki ástæðu til að halda sparisjóðunum úti nema þeir hafi rekstrargrundvöll. Sömuleiðis upplýsti hæstv. ráðherra okkur loksins eftir allan þennan tíma um að hann hafi fundað með forsvarsmönnum 

Forseti mun gera ráðstafanir til að láta hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra vita af þessum óskum.

Virðulegi forseti. Ég á erfitt með að svara hæstv. forseta úr sal, ég vil frekar gera það úr ræðustóli Alþingis. Ég þakka hæstv. forseta kærlega fyrir að taka svona vel í þá beiðni sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson setti fram varðandi viðveru hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra í þessari umræðu. Mig langar til að velta þeirri spurningu upp hvort hæstv. forseti Alþingis telur eðlilegt að umræðan haldi áfram meðan hæstv. ráðherra er ekki kominn í hús.

Forseti telur það vel ganga að menn haldi umræðunni áfram meðan forseti gerir ráðstafanir til að ráðherra mæti í þingsal.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka virðulegum forseta fyrir viðbrögðin. Þessum óskum var hins vegar komið áleiðis til hæstv. ráðherra fyrir mörgum klukkustundum síðan þannig að hann gæti gert ráðstafanir til að vera hér. Án þess að ég viti innihald ræðu hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar frá orði til orðs held ég að það væri mjög æskilegt að hæstv. ráðherra mundi hlýða á orð hans því að eins og kom fram í umræðunni þegar hv. þm. Magnús Orri Schram skiptist á skoðunum við hv. þingmann tengist málið beint framkvæmdarvaldinu. Það er því mjög erfitt að fara yfir það og fá niðurstöðu í það án þess að hæstv. ráðherra sé viðstaddur. Ég tek það fram að við þingmenn Sjálfstæðisflokksins höfum ekki oft kallað til ráðherra. Við gerum það ekki nema brýn nauðsyn sé til þess. Það er svo sannarlega í þessu tilviki eins og allir hafa áttað sig á sem hlustað hafa á þær umræður sem farið hafa fram hér á síðustu mínútum. Virðulegi 

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að ég bað um orðið undir liðnum um fundarstjórn forseta er að ég hafði einmitt ítrekað beiðnina sem ég vissi að lá fyrir frá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni. Sá forseti sem sat í forsetastól varð því miður ekki við þeirri beiðni. Ég held að það sé mjög mikilvægt, sérstaklega í ljósi þeirra umfangsmiklu breytinga sem verið er að gera á frumvarpinu og þeirrar umræðu sem verið hefur um aðkomu Evrópusambandsins að málinu, að sá ráðherra sem verið hefur einna duglegastur við að heimsækja Brussel undanfarið sitji við þessa umræðu og geti þá komið í andsvör við þingmenn og við fengið svör við ýmsum spurningum sem vaknað hafa við vinnslu málsins. Ég þakka kærlega fyrir að forseti Alþingis skuli hafa tekið svona jákvætt 

Forseti vill minna á að þingmálið er á forræði Alþingis við 3. umr. Engu að síður telur forseti rétt að verða við beiðni hv. þingmanna og óska eftir því að hæstv. ráðherra komi hér og hlýði á mál manna. Forseti veit að hæstv. ráðherra hefur verið upptekinn á fundi sem senn er að ljúka, ef honum er ekki lokið. Ég geri fastlega ráð fyrir að hann muni koma hér um leið og þeim fundi lýkur. Ég bið hv. 3. þm. Reykjavíkurkjördæmis norður, Sigurð Kára Kristjánsson, að hefja mál sitt og síðan sjáum við til hvort ráðherra verður kominn í hús. Það er alsiða hér að menn hefji mál sitt meðan forseti kallar á ráðherra.

Þakka þér fyrir, virðulegi forseti. Það var nokkuð erfið fæðing að fá hér orðið en tókst að lokum.

Forseti vill upplýsa að ráðherra er á leiðinni á fundinn, þannig að hv. þingmaður getur haldið ræðu sinni áfram.

Þakka þér fyrir það, virðulegi forseti. Ég fagna þeim viðbrögðum hæstv. forseta að hafa brugðist svona vel við óskum okkar þingmanna um að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra verði við staddur þá umræðu sem hér fer fram um frumvarp til laga um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta. Þetta frumvarp er, eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson rakti þegar hann flutti nefndarálit það sem við undirritum, nefndarálit 1. minni hluta viðskiptanefndar - gamall kunningi okkar þingmanna, en ekkert sérstaklega góður. Gríðarlegar miklar deilur hafa verið um þetta mál hér á Alþingi, þær deilur eru mjög skiljanlegar, vegna þess að þetta mál tengist Icesave-málinu mjög sterkum böndum. Eins og menn vita hafa Bretar og Hollendingar haft uppi kröfur á hendur Íslendingum vegna Icesave-reikninganna, en þær kröfur beinast að forminu til gagnvart Tryggingarsjóði innstæðueigenda. Þegar Landsbankinn fór á hausinn kom í ljós að það tryggingakerfi sem við höfum komið okkur upp stóð ekki undir þeirri vernd sem því var ætlað að veita, meðal annars gagnvart þeim sem höfðu lagt sparifé sitt eða fjármuni inn á Icesave-reikningana. Í ljósi þess sem á undan er gengið er eðlilegt að menn velti því fyrir sér hvort og þá hvers kyns tryggingakerfi er eðlilegt að verði komið upp hér á Íslandi fyrir innstæðueigendur og fjárfesta sem eiga hagsmuni í bönkum. Eins og áður segir er þetta mál ekki nýtt af nálinni hér á Alþingi. Það var flutt, efnislega mjög samhljóða, fyrst af fyrrverandi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, Gylfa Magnússyni. Frá því málið kom fyrst fram höfum við þingmenn Sjálfstæðisflokksins alla tíð lýst okkur andvíga frumvarpinu og andvíga þeirri grundvallarhugsun sem þar kemur fram vegna þess að hugsunin gengur einfaldlega ekki upp - ég mun koma að því hér á eftir hvers vegna svo er. Frumvarpið er í eðli sínu ákaflega vanhugsað. Það byggir á tilskipun Evrópusambandsins sem á engan veginn við á þeim smáa markaði sem er á Íslandi. Mig langar að víkja að því að á fyrri stigum þessa máls sneri andstaða okkar sjálfstæðismanna gagnvart frumvarpinu ekki síst að því að í fyrra frumvarpi var ekki tekið fram að hinn nýi Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta nyti ekki ríkisábyrgðar. Það er auðvitað kjarninn í Icesave-málinu og Icesave-deilunni sem hér hefur staðið í um það bil tvö ár. Deilan hefur snúist um það hvort íslenska ríkið og íslenskir skattgreiðendur eiga að bera ábyrgð á skuldbindingum fjármálafyrirtækja; banka, sparisjóða og annarra fjármálafyrirtækja. Í þeirri tilskipun sem núverandi löggjöf byggir á, sem er tilskipun um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta nr. 19/94, ef ég man töluna rétt, er hvergi tekið fram að starfsemi banka njóti ríkisábyrgðar. Í hinni nýju tilskipun frá Evrópusambandinu um sama efni, nr. 14/2009, er gengið mun harðar fram og kveðið fastar að orði um skyldur ríkisins gagnvart innstæðutryggingum og tryggingakerfum fyrir þá en gert var í fyrri tilskipun. Af því leiddi að við þingmenn Sjálfstæðisflokksins, og reyndar fleiri til, höfðum miklar áhyggjur af því að með því að innleiða þessa tilskipun inn í íslenskan rétt væri verið að stíga skref í þá átt að tryggja ábyrgð ríkisins og ábyrgð íslenskra skattgreiðenda á starfsemi bankanna. Þegar þetta frumvarp var lagt fram nú á þessu þingi hafði það tekið breytingum hvað þetta varðar. Nú er tekið fram í lokamálslið 1. mgr. 3. gr. frumvarpsins að hinn nýi sjóður, Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta, njóti ekki ríkisábyrgðar á skuldbindingum sínum í skilningi laga um ríkisábyrgðir, nr. 121/1997. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra féllst því á sjónarmið okkar, sem við færðum fram á fyrri stigum þessa máls, og því ber sérstaklega að fagna. Það er mikið fagnaðarefni að í frumvarpinu sé kveðið skýrt á um það að skuldbindingar sjóðsins njóti ekki ábyrgðar ríkisins og ábyrgðar íslensks almennings. Sú barátta hefur kostað mikið þrek og mikinn tíma, en þessi árangur náðist. Þar með liggur fyrir að verði þessum tryggingarsjóði komið á er hann sjálfseignarstofnun sem starfar samkvæmt lögum sem um þær gilda og ber ábyrgð á eigin skuldbindingum. Um þessi sjónarmið og um þessar deilur sem ég hef hér farið yfir varðandi ríkisábyrgðina og túlkun á tilskipunum Evrópusambandsins frá 1994 og 2009 má lesa í ítarlegu máli í 5. kafla skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Þar er þetta allt skýrt mjög nákvæmlega. Þó svo að þessi mikilvæga breyting hafi verið gerð á frumvarpinu, sem ég tel ástæðu til að fagna sérstaklega, er ekki þar með sagt að frumvarpið sé komið í lag og það sé þess efnis að hægt sé að samþykkja það. Nú ætla ég að fara yfir hvers vegna það er. Reyndar er það svo að þegar maður les nefndarálit meiri hluta viðskiptanefndar fer maður að efast um að málið njóti nú jafnmikils stuðnings meðal stjórnarflokkanna og það gerði hér áður vegna þess að tveir af þeim hv. þingmönnum sem undirrita nefndarálit meiri hlutans og standa að því hafa sagt sig frá stjórnarmeirihlutanum, hv. þingmenn Lilja Mósesdóttir og Atli Gíslason. Það er því hugsanlegt að töluvert hafi fjarað undan stuðningi hv. þingmanna sem áður studdu málið en gera það eflaust ekki nú. Það er til merkis um að hv. þingmenn hafa ekki fast land undir fótum, þ.e. þeir sem tala fyrir því, sem eru fyrst og fremst þingmenn stjórnarflokkanna, hv. þingmenn Samfylkingar og Vinstri grænna, sem leggja mikið kapp á það að frumvarpið verði að lögum. Eins og ég sagði í andsvari mínu fyrr í dag er búið að snúa hlutunum töluvert á haus þegar íslenskir vinstri menn eru farnir að berjast af kappi fyrir hagsmunum fjármagnseigenda. Þannig var það nú ekki í þessum sal hér fyrr á árum, en nú er annað hljóð komið í strokkinn og má segja að íslenskir vinstri menn hafi gengið í lið með hv. þm. Pétri H. Blöndal og fleirum hvað þetta varðar. En hvað er að þessu máli? Jú, í 1. mgr. 1. gr., upphafsmálsgrein frumvarpsins segir, með leyfi forseta: „Markmið laga þessara er að veita eigendum innstæðna í innlánsstofnunum og viðskiptavinum fyrirtækja í verðbréfaþjónustu vernd gegn greiðsluerfiðleikum viðkomandi fyrirtækis.“ Þetta er kjarni frumvarpsins. Kjarninn er sá að tryggja innstæðueigendum vernd gerist það að fjármálafyrirtæki eða banki fari á hausinn. Til að átta sig á því hvernig höfundum frumvarpsins lánast að veita þessa vernd er mikilvægt að fólk átti sig á því út á hvað þetta kerfi gengur. Það gengur út á það að bankar og fjármálastofnanir greiði tiltekna fjárhæð eða iðgjald í sjóð, þennan nýja tryggingarsjóð um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta. Sjóðnum er ætlað að tryggja að innstæðueigendur fái greitt út af reikningum sínum komi sú staða upp að fjármálafyrirtæki falli, að banki fari t.d. á hausinn. Þetta er gert til að tryggja að viðskiptavinir banka geti treyst því að fá innstæður sínar greiddar út við fall fjármálafyrirtækis. Þetta er kjarni þessa máls. Þetta er sú vernd sem kveðið er á um í 1. mgr. 1. gr. frumvarpsins. En hvernig er þessari vernd síðan háttað og hvernig mun hún reynast ef fjármálafyrirtæki verður fyrir áfalli? Í málinu liggur fyrir álitsgerð frá Talnakönnun sem gerði úttekt á iðgjaldagreiðslum bankanna í þennan sjóð. Þegar hún hefur verið lesin kemur í ljós að komi sú staða upp að einn af viðskiptabönkunum þremur, Landsbankinn, Íslandsbanki eða Arion banki, fari á hausinn megi það ekki gerast gagnvart innstæðueigendum í þessum bönkum fyrr en í fyrsta lagi eftir eina öld vegna þess að það tekur heila öld samkvæmt frumvarpinu að safna upp í þann sjóð nægilegum fjármunum til að tryggja viðskiptavinum hins fallna banka þær útgreiðslur sem frumvarpinu er ætlað að tryggja - heila öld. Þá veltir maður því fyrir sér hversu raunveruleg sú vernd sé sem kveðið er á um í upphafsorðum frumvarpsins. Hún er auðvitað ekki raunveruleg. Það kom hér skýrt fram í máli hv. þm. Magnúsar Orra Schrams að hann hefði enga sannfæringu fyrir því að það frumvarp sem hér er til umfjöllunar tryggði þá vernd sem að er stefnt í frumvarpinu og var þar af leiðandi sammála því sem fram kom í ræðu samflokksmanns síns, hv. þm. Skúla Helgasonar, þegar sá hv. þingmaður flutti nefndarálit hins laskaða meiri hluta viðskiptanefndar sem að því áliti stendur. Þetta er það sem ég kalla falska vernd. Það er fölsk vernd og í rauninni sýndarmennska að leggja fram frumvarp sem mælir fyrir um það að upp skuli komið kerfi sem ekki er sterkara á svellinu en svo að það tekur heila öld að tryggja þá hagsmuni sem því er ætlað að tryggja. Þetta sýnir að hugsunin í frumvarpinu gengur ekki upp, hún gengur engan veginn upp og engum þingmanni stjórnarflokkanna hefur tekist að sýna fram á það í þessum umræðum, hvorki í nefndinni, hv. viðskiptanefnd, né í 1. eða 2. umr. um málið hér í þingsal, að eitthvert vit sé í frumvarpinu. Það má vel vera að þessi tryggingarsjóður, hinn nýi tryggingarsjóður sem mælt er fyrir um í frumvarpinu, geti staðið undir áföllum þegar lítil fjármálastofnun fer á hausinn, að það séu nægir fjármunir í sjóðnum til að tryggja hagsmuni innstæðueigenda í litlum sparisjóði, t.d. Sparisjóði Raufarhafnar, það getur vel verið. Hv. þm. Magnús Orri Schram sagði, ef ég tók rétt eftir, að það væri rétt að frumvarpið, þessi sjóður, tryggði ekki innstæður viðskiptavina eins af stóru bönkunum við fall þeirra, en það væri að minnsta kosti ásættanlegt að hann tryggði innstæður viðskiptavina lítilla sparisjóða. Ég spyr nú í því sambandi: Hvar er þá jafnræðið milli innstæðueigenda? Er eðlilegt að við séum með tryggingakerfi sem í orði kveðnu á að tryggja alla en tryggir bara suma? Í ljósi þess hljótum við líka að líta til þess hver markaðshlutdeild stóru viðskiptabankanna þriggja á þessum markaði er. Hún er í kringum 90%. Það segir okkur að það frumvarp sem hér er verndar nánast engan af innstæðueigendum og viðskiptavinum bankanna þriggja. Þetta er kjarni málsins, þetta er það sem er fyrst og fremst að varðandi þá grundvallarhugmynd sem frumvarpið byggir á. Þar fyrir utan furðar maður sig á því, eftir allt sem á undan hefur gengið, að mönnum detti yfirleitt í hug að færa tryggingafjárhæðina úr 20 þúsund evrum á hvern reikning, sem er fjárhæð sem við gátum ekki staðið undir við hrun efnahagskerfisins og hrun bankakerfisins, upp í 100 þúsund evrur, úr 3,3 milljónum íslenskra króna á reikning upp í 16,5 milljónir. Menn láta eins og hér flæði allt í peningum og ríkið, og tryggingarsjóðurinn, sé í færum til þess að greiða út fimm sinnum hærri fjármuni til innstæðueigenda við fall bankakerfis þrátt fyrir að sá sjóður sem fyrir er sé gjaldþrota, og það vita það allir. Þar við bætist að í frumvarpinu er lagt til að sá frestur sem tryggingarsjóðurinn hefur til að greiða út, verði slíkt fall að raunveruleika, verði styttur; fjárhæðin hækkuð og fresturinn til að greiða út styttur. Þá mætti orða það sem svo að hv. þingmenn og hæstv. ráðherra, sem standa að frumvarpinu, hagi sér eins og strútar; stingi bara hausnum í sandinn og vonist til þess að enginn átti sig á því hvað hefur gengið á hér á síðustu tveimur árum. Ég fæ ekki séð annað en að í frumvarpinu felist fullkomin afneitun á þeirri stöðu sem uppi er í íslenska bankakerfinu, sérstaklega hvað þetta varðar. Þar við bætist, virðulegi forseti, að sú tilskipun sem frumvarpið byggist á hefur ekki enn verið tekin upp í EES-samningnum. Í ljósi þessa hlýtur maður að velta því fyrir sér hvað liggur á. Það liggur ekkert á. Það er engin pressa á íslenskum stjórnvöldum að innleiða þessa tilskipun í íslenskan rétt með samþykkt þessa lagafrumvarps. Það hefði verið miklu skynsamlegra, af því hv. þm. Magnús Orri Schram spyr hvað eigi að gera þá, fyrir íslensk stjórnvöld að reyna að fara í einhverjar samningaviðræður við Evrópusambandið eða að finna upp einhverjar nýjar leiðir og aðrar sem ganga upp í íslenskum raunveruleika, en ekki fara fram með frumvarp sem augljóslega gengur ekki upp. Ég skora á alla hv. þingmenn að reyna að koma í andsvar við mig og útskýra það í eitt skipti fyrir öll hvort frumvarpið nær markmiðum sínum, nær fram þeim markmiðum sem að er stefnt, að tryggja innstæðueigendum og viðskiptavinum banka þá vernd sem að er stefnt í 1. gr. frumvarpsins. Það er alveg sama hvað ég les það oft, það er alveg sama hversu margar umsagnir ég les, ég fæ ekki séð að frumvarpið gangi upp. Ég skora á hv. þingmenn að útskýra fyrir mér hvernig í ósköpunum þetta kerfi allt saman á að ganga upp og rökstyðja það fyrir mér 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Við erum sammála um að breytingin á 3. gr. frumvarpsins er ánægjuleg, um að afnema skuli ríkisábyrgð af skuldbindingum sjóðsins. Það er vel, en ég er forvitinn að heyra skoðun hv. þingmanns á því hvað hann telji að gera skuli. Hann nefnir í ræðu sinni tvær hugmyndir, annars vegar að á grundvelli samevrópsks kerfis verði leitað leiða til að hafa tryggingarsjóðinn stærri og sterkari. Það er alveg ljóst að sú umræða á sér stað á vettvangi Evrópusambandsins, en hvað hefur þingmaðurinn hugsað sér að gera þangað til ljóst er með hvaða hætti sá samevrópski tryggingarsjóður verður til? Við vitum svo sem ekki hvort hann verður til en ef hann verður til, hvað hefur þingmaðurinn hugsað sér að gera þangað til? Hefur hann áhuga á því að við komumst undan þeirri yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem er í gildi frá haustmánuðum 2008 og gefin var á grundvelli samstarfsyfirlýsingar ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar? Hvað hefur svo orðið um íslenska hægri menn ef þeir eftirláta vinstri mönnum að berjast fyrir hagsmunum innstæðueigenda í þessu landi? Hvar eru þeir staddir? Það væri gaman að heyra í hv. þingmanni um það hvort hann sé hættur að berjast fyrir hagsmunum innstæðueigenda, þá sérstaklega þegar við horfum til þeirra 95% landsmanna sem eiga ekki nema 43% upphæðarinnar reyndar en eiga innstæður í íslenska bankakerfinu undir 15 millj. kr. 
             Hér hafa hægri menn, hv. þingmaður, gengið hvað harðast fram og harðlega gagnrýnt þessa EES-tilskipun. 

Virðulegi forseti. Ég vil ekki ganga í Evrópusambandið svo ég svari síðustu spurningu hv. þingmanns sem hann varpaði fram til mín, reyndar í töluvert löngu máli en skýru. Ég er heldur ekki hættur baráttu minni til þess að verja eigur fjármagnseigenda eða verja eigur fólks. Það vil ég gera en lít hins vegar þannig á að íslenskir vinstri menn hafi gengið í lið með okkur hægri mönnum, gengið m.a. í lið með hv. þm. Pétri H. Blöndal í baráttu hans fyrir þessu máli. Hún snýst um það að berjast fyrir hagsmunum fjármagnseigenda. Sú var tíðin, eins og ég sagði í ræðu minni, að í þessum ræðustól töluðu íslenskir vinstri menn öðruvísi um íslenska fjármagnseigendur en þeir gera núna. Hvað er best að gera? Ég get alveg svarað hv. þingmanni með því að það er a.m.k. ekki rétt að samþykkja þetta frumvarp, einfaldlega vegna þess að það gengur ekki upp. Í fyrsta lagi ber okkur engin skylda til að gera það vegna þess að tilskipunin sem frumvarpið byggir á hefur ekki verið tekin upp í EES-samninginn og þar af leiðandi erum við ekki í neinum spreng með að klára þetta frumvarp. En við eigum alls ekki að samþykkja það vegna þess að það veitir ekki þá vernd sem að er stefnt. Frumvarpið er ekkert annað en sýndarmennska, þetta er fölsk vernd og blekking gagnvart innstæðueigendum sem hugsanlega munu líta til þessa frumvarps, verði það að lögum, í þeirri trú að innstæður þeirra séu tryggðar. Þegar áfallið verður kemur í ljós að svo er ekki 

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp hefur verið til umræðu í viðskiptanefnd síðan haustið 2009, í tæplega tvö ár. Við höfum rætt mjög ítarlega á vettvangi nefndarinnar um hvernig haga beri þessum málum. Við höfum núna komist að þeirri niðurstöðu að frumvarpinu beri að haga með þeim hætti eins og það kemur frá nefndinni, sem er mjög breytt frá því sem það kom frá ráðherra, um að greiða beri hraðar inn, skilgreiningu á innstæðum hefur verið breytt, iðgjaldaprósentutölunni hefur verið breytt o.s.frv. En það sem skortir alltaf á hjá gagnrýnendum þessa frumvarps, gagnrýnendum þeirra breytinga sem hafa verið gerðar á vettvangi meiri hluta viðskiptanefndar, er til hvaða lausnar beri að grípa. Við skulum gera eitthvað annað, það verður miklu betra, við getum hins vegar ekki alveg sagt ykkur frá því hvað það er - svona mátti skilja orð hv. þingmanns - eða við skulum fara aftur til Evrópu og reyna að fá betri lausn, fara til Evrópu og segja: Eruð þið til í að taka ábyrgð á okkar bankakerfi? Við treystum okkur ekki til að búa til okkar eigin innstæðutryggingarsjóð.  Nei, við reynum þess vegna að ramma frekar inn hvað beri að tryggja. Við reynum að fá bankakerfið til að borga hraðar inn í sjóðinn til að við stöndum eftir með sterkari sjóð. Við gerum skýrari mörk á því að við viljum fá sterkari sjóð en farið er út í á vettvangi Evrópusambandsins vegna þess að við viljum gera betur. Við viljum tryggja hinn almenna innstæðueiganda en við viljum ekki tryggja alla þá fjármuni sem liggja inni í bankakerfinu í dag, sem eru bæði í eigu einstaklinga og lögaðila.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að hv. viðskiptanefnd hefur ráðist í ýmsar breytingar til að tjasla upp á þetta stórgallaða frumvarp. Það þýðir hins vegar ekki að það sé orðið fullkomið, síður en svo. Sú grundvallarhugsun sem fram kemur í frumvarpinu gengur ekki upp. Ég hef óskað eftir því að hv. þingmaður útskýri fyrir mér hvernig hann sér fyrir sér að þetta tryggingakerfi eigi að ganga upp gagnvart t.d. viðskiptavinum eins af stóru viðskiptabönkunum. Ég hef ekki fengið nein svör við því frá hv. þingmanni nema hann telji það ásættanlega vernd að það taki 95 eða 96 ár að safna í þennan tryggingarsjóð til að standa undir þeirri vernd sem að er stefnt. Það tel ég ekki ásættanlega vernd og það er kjarni þessa máls. Í því ljósi segi ég að málið og sú hugsun sem það byggir á gangi ekki upp. Ég er ekki talsmaður þess að það sé ríkisábyrgð á öllum innstæðum í landinu og hef aldrei verið. Það er alveg rétt sem hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur sagt, yfirlýsing ríkisstjórnar þar um hefur ekkert lagalegt gildi. Ég veit ekki hvernig menn ætluðu að byggja á slíkri yfirlýsingu fyrir dómi ef á hana reyndi. Ég tel mikilvægt að íslensk stjórnvöld taki sig saman í andlitinu, gangi á fund viðsemjenda sinna vilji menn koma upp einhverju sameiginlegu evrópsku tryggingakerfi til að efla traust á evrópska bankakerfinu og gangi til samninga um það að það verði sameiginlegt. Að minnsta kosti gengur ekki að íslensk stjórnvöld leiði í lög þetta frumvarp vegna þess að það veitir ekki þá vernd sem að er stefnt, því miður.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni fyrir ágæta ræðu. Ég get tekið undir nánast allt í henni en þegar kom að því að gleðjast yfir 3. gr. hugsaði ég með mér: Litlu verður Vöggur feginn. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hvaða gildi hefur þessi grein eða þetta ákvæði? Með leyfi forseta: „Sjóðurinn nýtur ekki ríkisábyrgðar á skuldbindingum sínum í skilningi laga um ríkisábyrgðir …“ Nú er það svo með tilskipanirnar í Evrópusambandinu að sú gamla frá 1994 var ekki með neinu ákvæði um ríkisábyrgð en sú nýja er með ákvæði um ríkisábyrgð í þeim skilningi að ríkið eigi að tryggja að nægt fjármagn sé til í innstæðutryggingarsjóðnum. Þá er spurningin: Hvað gerist þegar tvö ákvæði rekast á? Hvað gerðist með Icesave, frú forseti, þegar tilskipun Evrópusambandsins sagði eitt og meira að segja mjög veikt og síðan sögðu lög frá Alþingi eða Íslandi að engin ríkisábyrgð væri á þessum sjóðum? Jú, menn fóru í viðskiptastríð og við vorum kúguð til að samþykkja Icesave. Hvað gerist núna þegar stendur í íslenskum lögum að ekki sé ríkisábyrgð á þessu en í tilskipuninni segir að ríkissjóður eigi að tryggja að nægt fé sé til í innstæðutryggingarsjóðnum? Hvað gerist? Ég er ansi hræddur um að við verðum neydd til að greiða þrátt fyrir þetta ákvæði. Ég get því ekki tekið undir gleði hv. þingmanns með þetta ákvæði vegna þess að nú stendur eiginlega sama ákvæðið í gildandi lögum um innstæðutryggingar vegna þess að það stendur ekki neitt um ríkisábyrgð. Þá er að sjálfsögðu ekki ríkisábyrgð. Ég sé ekki að þetta ákvæði breyti neinu nema búa til nýjan lagaágreining við erlenda aðila og innlenda.

Virðulegi forseti. Ég tel að lokamálsliður 1. mgr. 3. gr. frumvarpsins sé afar mikilvægur. Þar segir, með leyfi forseta: „Sjóðurinn nýtur ekki ríkisábyrgðar á skuldbindingum sínum í skilningi laga um ríkisábyrgðir …“ Samkvæmt því, verði frumvarpið að lögum, er alveg morgunljóst og í gadda slegið að það er ekki ríkisábyrgð á skuldbindingum sjóðsins. Hann er sjálfseignarstofnun sem ber ábyrgð á skuldbindingum sínum en ekki íslenska ríkið. Ég tel að það sé ákaflega mikilvægt að fá það ákvæði inn í frumvarpið sem ekki var þar fyrir. Þess vegna tók ég mig til og hrósaði hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra fyrir að breyta frumvarpinu hvað þetta varðar. Menn verða að eiga það sem þeir eiga og það má hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra eiga að hann féllst á að þessi breyting yrði gerð á frumvarpinu eftir mikla baráttu okkar sjálfstæðismanna. Hitt er annað mál að ótti hv. þm. Péturs H. Blöndals, varðandi efni tilskipunarinnar sem hér er verið að innleiða í íslenskan rétt, er algjörlega réttmætur vegna þess að það er grundvallarmunur á orðalagi tilskipunar 94/19/EB sem núgildandi lög um innstæðutryggingar byggja á og orðalagi hinnar nýju tilskipunar sem ekki hefur verið tekin upp í EES-samninginn en frumvarpið byggir á sem er að ég hygg nr. 2009/14/EB. Eins og hv. þingmaður nefndi er gengið miklu lengra í að leggja skyldur á ríkin til að ábyrgjast að í sjóðunum séu nægir fjármunir til að standa undir þeirri vernd sem að er stefnt. Það er auðvitað ein af þeim röksemdum sem halda má á lofti gegn samþykkt þessa frumvarps. Áhyggjur 

Frú forseti. Gefum okkur að einn af þrem bönkunum fari á hausinn og búið sé að safna kannski 3% á 10 árum upp í innstæðurnar og gefum okkur að sá banki hafi verið með 25% af öllum innstæðum í landinu og upp á vanti 22%. Gefum okkur síðan að einhver líti á þessa tilskipun og segi: Ja, bíðum nú við - ríkissjóður á að tryggja að nægt fé sé í innstæðutryggingarsjóðnum en svo er ekki. Hvað gerist? Þá munu menn fara í mál og ríkissjóður mun segja: Heyrið, það stendur hér í lögunum að ekki sé ríkisábyrgð á þessu. En samkvæmt tilskipuninni á ríkissjóður að tryggja fé í sjóðinn. Ég hugsa að þetta sé miklu verra en Icesave. Þrátt fyrir þetta ákvæði er okkur sagt með enn sterkari rökum en var reynt með Icesave: Þið hafið bara ekki innleitt þetta rétt með því að taka ríkisábyrgðina út. Þetta var ekki rétt innleitt. Ég hygg að þetta séu stórkostleg mistök og að ákvæðið sé tómt, það segi ekki neitt. Tilskipunin er mikið sterkari. Hún segir mikið meira, hún tryggir meira. Að mínu mati er þetta ákvæði bara til að búa til meiri ágreining og meiri deilur við erlend ríki. Eins og hv. þingmaður kom réttilega inn á rekur engin nauðung okkur til að samþykkja þetta nú þegar vegna þess að það er ekki búið að innleiða þessa tilskipun hjá Evrópska efnahagssvæðinu.

Virðulegi forseti. Ég vil benda hv. þingmanni á að Eftirlitsstofnun EFTA eða Evrópusambandið gerði heldur aldrei neinar athugasemdir við innleiðingu fyrri tilskipunar, sem Icesave-deilan snýst öll um, þegar hún var innleidd í íslenskan rétt. Aldrei voru gerðar neinar athugasemdir við þá innleiðingu. Túlkun á þeirri tilskipun og efni hennar skýrir kannski hvers vegna sú þjóð sem hikaði ekki við að beita bandalagsþjóð sína hryðjuverkalögum treystir sér ekki til þess að draga íslenska ríkið eða íslenska tryggingarsjóðinn fyrir dómstóla í Icesave-málinu. Það er vitað að þeir hafa ekkert „case“ eins og sagt er. Ég tel að sú yfirlýsing sem fram kemur í 1. mgr. 3. gr. hafi mikla þýðingu. Hún gildir að landsrétti. Ef til þess kemur að fjármálafyrirtæki fari á hausinn og ekki er nægur sjóður í tryggingarsjóðnum til þess að standa undir þeim innstæðum sem í hinum fallna banka eru tel ég að af ákvæðinu leiði að bara verði greiddir út úr tryggingarsjóðnum þeir fjármunir sem þar eru og annað muni tapast. Þá kæmi upp deila um hvort tilskipunin gengi framar ákvæðum frumvarpsins, verði það að lögum. Ég tel svo ekki vera. Ég tel að ákvæði landsréttarins gangi lengra og eigi að tryggja stöðu okkar en um það kann að verða mikill ágreiningur eins og hv. þingmaður nefnir. Í því felst auðvitað veruleg hætta þegar kemur að samþykkt þessa máls.

Virðulegi forseti. Ég þakka viðskiptanefnd fyrir góða vinnu í þessu máli. Ég vildi sérstaklega víkja að nokkrum atriðum sem fram hafa komið í umræðunni. Það er mjög mikilvægt fyrir okkur að koma á heilbrigðu innstæðutryggingakerfi. Við búum við óeðlilegt ástand þar sem ekki er í reynd í gildi trúverðugt kerfi þar sem fjármálastofnanir greiða í dag í hinn gjaldþrota tryggingarsjóð sem stendur til að bæta það tjón sem varð í efnahagshruninu, en það fer engin söfnun fram gagnvart skuldbindingum í nýju fjármálakerfi sem verið er að stofna til. Innstæðutryggingakerfi eru mikilvægur þáttur í nútímalegu fjármálakerfi. Það er mjög mikilvægt að almenningur eigi möguleika á því að verjast ófyrirséðum áföllum og með Innstæðutryggingakerfum sé hóflegur sparnaður venjulegs fólks varinn við slíkar aðstæður. Innstæðutryggingakerfin hafa verið til endurmats og eru enn í kjölfar hrunsins. Nú er gert ráð fyrir því að innleidd verði sú regla sem er að finna í nýrri tilskipun um að hámarks- og lágmarksfjárhæð sem tryggð er sé fastsett 100 þús. evrur í stað þeirrar lágmarksfjárhæðar sem tilgreind er í gildandi lögum og eldri tilskipun. Hér hefur verið farið nokkrum orðum um þetta mál sem ég mundi vilja koma inn á og útskýra nokkuð betur. Er þar fyrst fyrir að fara að ríkisábyrgð sé á þeim tryggingarsjóði sem settur verður á fót með þessu frumvarpi. Svo er ekki, enda er skýrt tekið fram að svo sé ekki í lögunum. Það er ekki rétt þýðing eða skilningur á orðalagi tilskipunarinnar að aðildarríkin beri ábyrgð á innstæðum í tryggingarsjóðnum heldur ber þeim að tryggja að komið sé á fót innstæðutryggingakerfi. Í því kerfi sem lagt er upp með er reynt að laga þekjuna sem á að myndast í því kerfi, tryggingarþekjuna, að því sem innlendar markaðsþarfir krefjast, en líka að gera ráð fyrir raunhæfum uppbyggingartíma á sjóðnum. Við höfum gengið út frá því að lágmarksstærð fyrir sjóðinn sé 60–70 milljarðar og er þá gengið út frá því að hann geti náð að standa undir því að tryggja að fullu og öllu 10% og rúmlega það, um 15% af heildarmagni tryggðra innstæðna. Innstæður í landinu eru í kringum 1.500 milljarða í dag, en ákvæði frumvarpsins og sú þrenging sem þar er á mengi hinna tryggðu innstæðna hefur í för með sér að þær eru samkvæmt frumvarpinu þriðjungur þess eða um 500 milljarðar. Hér hefur verið talað um að það þyrfti að safna í sjóðinn í 100 ár til þess að hann yrði raunhæf trygging en tryggingarsjóðir eru aldrei hugsaðir til að bæta ófyrirséð fjármálaáföll þar sem allir bankar fara á hausinn.  Hlutfall innstæðutryggingarsjóðsins tryggir tímanlega greiðslu á öllum tryggðum innstæðum og á eftir atvikum endurkröfu í viðkomandi þrotabú. Ef gert er ráð fyrir að einn af þremur stóru bönkunum fari í þrot mun fullfjármagnaður sjóður fara langleiðina með að standa undir því. Virðulegi forseti. Það er spurt hvort nokkrar nauðir reki okkur til að hefja þessa vegferð í ljósi þess að ekki sé búið að samþykkja þessa tilskipun með bindandi hætti fyrir hið Evrópska efnahagssvæði. Staðreyndin er sú að ef menn setja það fyrir sig að það taki langan tíma að hefja söfnun í sjóðinn er eins gott að koma sér af stað því að við erum búin að ræða þetta mál frá hausti 2009 og á meðan hefur engin söfnun í nýjan sjóð farið fram. Það er mjög mikilvægt því að þegar við horfum á endurreisn fjármálakerfisins er ein af forsendunum fyrir því að geta aflétt höftum að fullu sú að við getum ætlað fjármálakerfinu að standa á eigin fótum í samkeppnishæfu umhverfi. Ein af grunnforsendunum fyrir þessu öllu saman er að trúverðugu innstæðutryggingakerfi sé komið á fót. Það er orðið mjög mikilvægt að koma þessu kerfi á til þess að greiða fyrir því að við getum látið endurreist fjármálakerfi, eins og ég sagði, standa á eigin fótum og gert því kleift að sækja sér fjármögnun erlendis og þola afnám gjaldeyrishafta. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra en ítreka þakkir til nefndarinnar fyrir góða vinnu. Við lögðum mikið upp úr því í ráðuneytinu að ná samstillingu við Fjármálaeftirlit, Seðlabanka og fjármálafyrirtæki um umgjörðina um þetta mál. Það hefur tekist ágætlega. Um málið er mikil sátt meðal þessara aðila. Ég held að það skipti miklu máli fyrir okkur að koma þessu á rekspöl og hefja söfnun í nýjan innstæðutryggingarsjóð til að standa að baki heilbrigðu fjármálakerfi til lengri tíma.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir ágæta ræðu. Hann fór í gegnum það hversu mikilvægt væri að hafa innlánstryggingarkerfi fyrir traust á bankakerfið. Nú hefur Evrópusambandið sett nýja reglugerð eða tilskipun 2009/14/EB sem ekki hefur tekið gildi á Evrópska efnahagssvæðinu. Þar er enn í gildi tilskipun 94/19/EB og hún er miklu veikari. Hún er í fyrsta lagi með lægri upphæð, 20 þús. evrum í staðinn fyrir 100 þús. evrum, og miklu veikari kröfu og mælir eiginlega fyrir um að ekki sé ríkisábyrgð á innlánstryggingarkerfinu, ef það er rétt innfært, öndvert við þá nýju. Nú er spurning: Af hverju stofnuðu menn ekki nýjan innlánstryggingarsjóð á grundvelli tilskipunar frá 94/19 sem var með 20 þús. evrum og slíku og fór ekki út í þá gífurlegu tryggingavernd sem er samkvæmt 2009/14? Af hverju gerðu menn það ekki? Þá vil ég spyrja: Hefur hæstv. ráðherra bent Evrópusambandinu og Evrópska efnahagssvæðinu á það að þetta gangi bara ekkert upp, þetta kerfi? Það gengur ekkert upp, hvorki í Hollandi, Íslandi, Finnlandi né öðrum svona „minni“ ríkjum. Það gengi ekkert upp í Hollandi ef stærsti bankinn færi á hausinn. Það eru ekki til neinar innstæður í þessu innlánstryggingakerfi. Þetta kerfi gengur ekki upp nema eitt kerfi sé fyrir allan heiminn, eins og raunin er með Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, eða þá alla vega fyrir alla Evrópu. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hefur hann leitað til annarra landa? Við getum gert samning við Bandaríkin, af því að menn eru alltaf að tala um Evrópusambandið, við getum gert samning við Norðurlöndin um að tekið yrði upp innlánstryggingarkerfi sameiginlegt með þeim sem allir mundu hagnast á. Það mundi dreifa áhættunni. En þetta kerfi er handónýtt. 
            

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að hér er miðað við 100 þús. evru trygginguna er sú að við vitum að sú tilskipun er í vændum og það er ekki rétt að hún sé með einhverjum efnislegum hætti öðruvísi hvað varðar ríkisábyrgð á innstæðutryggingarsjóð. Varðandi það sem hv. þingmaður spyr síðan um, tryggingaverndina og samhengi við önnur lönd, þá er það alveg rétt að ágallar eru á innstæðutryggingakerfinu út frá því að aðstaða minni ríkja er lakari gagnvart því. Það er þáttur í því sem almennt er nú fjallað um sem „crossborder banking“-vandamál í kjölfar fjármálakreppunnar og er auðvitað atriði sem ég hef rætt við kollega á erlendum vettvangi, og er til viðvarandi umræðu á vettvangi Evrópusambandsins, hvernig innstæðutryggingakerfið verði lagað að breyttum veruleika og hver framtíðin fyrir bankakerfi sem vinnur þvert á landamæri er í kjölfar fjármálahrunsins. Þau mál eru öll í mikilli deiglu. Ég er ekki viss um að rétt sé að fylgja hv. þingmanni í einhverja skógarferð til Noregs eða annarra Norðurlanda til að búa til eitthvert sameiginlegt innstæðutryggingakerfi með þeim. Norðmenn tryggja nú 250 þús. evrur og ég átta mig ekki á skynseminni í þeim málflutningi hv. þingmanns að fara með innstæðuverndina svo hátt. Ég tel eðlilegast að við setjum á fót tryggingakerfi sem virkar fullkomlega, ef menn bara hlusta á þau rök sem hér eru færð fram, sem er ætlað til að tryggja tímanlega greiðslu við gjaldþrot. En eftir stendur auðvitað það að ef einn eða fleiri af þeim bönkum sem 

Frú forseti. Það er útfærsluatriði hvernig menn tryggja sameiginlegar innstæður. Við gætum haft hámarkið 20 þús. evrur, Norðmenn 250 þús. Þetta er bara svipað og menn endurtryggja um allan heim. Það eru stundaðar endurtryggingar um allan heim. Mér finnst að þetta kerfi eigi að vera samkvæmt sömu aðferðafræði. Það er munur á þessum tveimur tilskipunum hvað varðar ríkisábyrgð. Það er munur á því og hann er veigamikill. Hann er mjög veigamikill vegna þess að nú skal viðkomandi ríki tryggja að til séu innstæður í innstæðutryggingarsjóðnum, að fé sé til reiðu þegar á að greiða út. Ég veit ekki hvernig menn fara að því. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig ætlar hann að fara að því ef banki lendir í vandræðum og hann samkvæmt tilskipuninni á að tryggja að fé sé til í innstæðutryggingarsjóðnum? Er það ekki ríkisábyrgð? Nema hvað?

Frú forseti. Ég hjó eftir því í ræðu ráðherrans að hann talaði um að við þyrftum að koma okkur upp trúverðugu og heilbrigðu innstæðutryggingakerfi. Ég get alveg tekið undir það. En þessi tvö orð mundi ég aldrei nota um það tryggingakerfi sem hér er verið að setja á stofn, svo að það sé sagt. Mig langar að spyrja ráðherrann út í þær tvær deildir sem frumvarpið gerir ráð fyrir að séu stofnaðar, A- og B-deild. Ef við ætlum á annað borð í þessa vegferð finnst mér að við ættum að setja þetta í tvær stofnanir með tvær kennitölur, bara til þess að slá alla þá varnagla sem hægt er að slá. Það væri þá alveg tryggt að sá sem ætti kröfu í A-deildina eða B-deildina gæti ekki gert kröfu í hina deildina. Mér finnst það einhvern veginn hreinlegra og ég veit að framkvæmdastjóri innstæðutryggingarsjóðsins er sammála mér um það. Mig langar líka að spyrja ráðherrann um skoðanir hans á framtíðarfyrirkomulagi innstæðutrygginga í Evrópu eða annars staðar í heiminum - hvort honum finnist virkilega að það kerfi sem hér er lagt til komi til með að ganga og hvort það verði ofan á í framtíðinni, eða hvort menn vilji ekki taka þetta til nánari endurskoðunar. Mig langar líka að spyrja hann um hver hans skoðun sé á forgangsröðun krafna, hvort það væri einhver lausn að gera innstæður að forgangskröfum, varanlega, eins og sumir hafa lagt til og neyðarlögin ganga í raun út frá.

Virðulegi forseti. Þetta voru mjög góðar spurningar hjá hv. þingmanni sem verðskulda kannski lengra svar en ég hef ráðrúm til að veita. Í fyrsta lagi er spurt hvort þetta kerfi sé komið til að vera. Það er auðvitað margt sem verið er að kanna og hugsa á vettvangi fjölþjóðlegra stofnana þar sem menn horfa á bankastarfsemi eftir hrun, ekki bara á evrópskum vettvangi heldur þvert yfir landamæri. Ein af afleiðingum hrunsins er sú að bönkum hefur fækkað í minni ríkjum og þeir hafa verið teknir yfir af bönkum úr stærri ríkjum. Eitt af því sem við höfum vakið máls á í evrópsku samhengi er að kannski séum við komin að endimörkum þess að bankar í minni ríkjum geti yfir höfuð stækkað eða verið í raunverulegri samkeppni við banka í stærri ríkjum. Ein hugmynd sem viðruð hefur verið er sú að einfaldlega verði búið til vegabréf. Það verði tvenns konar bankaleyfi, staðbundið bankaleyfi og svo bankaleyfi yfir landamæri sem byggi þá á fjölþjóðlegum grunni, bæði hvað varðar innstæðutryggingakerfi og lánveitanda til þrautavara. Gallinn við það er sá að þá erum við að draga úr samkeppni á fjármálamarkaði almennt á Evrópuvettvangi. Varðandi þessa framtíðarsýn að öðru leyti þá er hún auðvitað í mótun og ákveðinni deiglu. Ég fæ vonandi ráðrúm til þess í seinna andsvari að ræða það betur.

Ég þakka ráðherranum fyrir svörin svo langt sem þau ná. Ég vil ítreka spurninguna um A- og B-deild, þ.e. að þetta séu tvær stofnanir, og ætla að gefa ráðherranum tíma hér til að svara. Mig langar kannski aðeins til að bæta við spurninguna og spyrja hvort ráðherranum fyndist koma til greina að vera með einhvers konar endurtryggingakerfi á þessu sviði, á sama hátt og viðlagatryggingar hér á landi eru t.d. endurtryggðar annars staðar.

Virðulegi forseti. Það hefur verið afstaða okkar að fullnægjandi sé að hafa kerfi með þessum hætti og það þurfi ekki að hafa A- og B-deildina hvora á sinni kennitölu. Það er sjálfsagt að nefndin meti það ef hún telur ástæðu til að ganga lengra í því og hlusta á það. Endurtryggingakerfi eru alltaf erfiðleikum háð og ég held að menn verði líka alltaf að átta sig á takmörkum innstæðutryggingakerfa. Þau geta aldrei orðið svo stór, þó svo að þau verði fjölþjóðleg, að þau létti af allri áhættu af bankahruni þannig að menn geti tryggt sig fyrir áhættu af fjármálahruni. Það er ómögulegt. Það mun alltaf verða áhætta af fjármálahruni. Til að svara spurningu sem hv. þingmaður spurði áðan þá er ég ekki sannfærður um að hægt sé að viðhalda forgangi innstæðna vegna þess að ég held að það geri bönkum ómögulegt að fjármagna sig þegar fram í sækir. Fjárfestar munu þá 

Virðulegi forseti. Þetta er of langt fyrir andsvar og ég vonast til að geta átt fleiri orðaskipti við ráðherrann í umræðunni sem væntanlega fer fram hér í dag. Ég vil spyrja ráðherrann um nokkra hluti. Í fyrsta lagi segir ráðherrann að hann hafi átt fundi og við vitum að hann hefur farið mikið til Brussel til að ræða þessi mál. Það sem ég vildi fá að vita er svar við spurningunni: Hver var málflutningur ráðherrans? Nú er það öllum ljóst sem að þessu máli koma að þetta kerfi hentar illa alls staðar, en er þó miklu skárra í stórum löndum og fjölmennum, en alls ekki í litlum löndum. Nú hafa menn talað mikið um sveigjanleika Evrópusambandsins. Hver var krafa ráðherrans? Það er alveg augljóst að þetta hentar ekki íslenskum aðstæðum. Hvað lagði ráðherrann upp með í því? Síðan númer tvö: Úr því að hæstv. ráðherra fór í gegnum þessa umræðu, af hverju var verið að breyta orðalaginu í tilskipuninni hjá Evrópusambandinu um það hvernig á að koma þessu kerfi upp? Fulltrúar meiri hlutans hafa túlkað þetta þannig að núna sé það skylda ríkisvaldsins að fjármagna tryggingarsjóðinn sem er skýrara en í fyrri tilskipun sem gekk bara út á að setja upp innstæðutryggingakerfi. Það er lítill munur á því og ríkisábyrgð, þ.e. nýja orðalaginu. Það væri gott að fá svör ráðherrans við því af hverju þessu var breytt. Í síðasta lagi spyr ég um orð hæstv. ráðherra um að það séu litlar líkur á kerfishruni. Nú eru menn allt í einu farnir að skilgreina kerfishrun sem hrun eins af bönkunum. Þýðir það að ríkisstjórnin sé hætt við 

Virðulegi forseti. Það gefst kannski ekki alveg færi til að svara þessu, enda voru þetta ekki að öllu leyti fyrirspurnir heldur málflutningur. 
             Ég vil fyrst fræða hv. þingmann um það, vegna orða hans hér fyrr í dag, að ég hef sem sagt hunskast til Brussel eins og hann hafði efasemdir uppi um fyrr í dag að ég hefði gert. 

Virðulegi forseti. Ég hvet menn til að hlusta á hvað hæstv. ráðherra segir. Hann svaraði ekki spurningu minni um af hverju orðalaginu hefði verið breytt, hann gerir það kannski á eftir. Hann svaraði sömuleiðis ekki spurningu minni um það hvort menn væru hættir við fyrningarleiðina. Hann staðfesti það að hann væri ekki að gæta hagsmuna Íslendinga í Brussel á þessum fundum, heldur frekar almennt að tala um að það ætti að endurmeta starfsaðstöðu íslenskra fjármálafyrirtækja. En hann segir hvað eftir annað að hér sé verið að koma á trúverðugu kerfi sem vaxi. Ég er hér með minnisblað frá efnahags- og viðskiptaráðuneytinu sem var dreift í fjárlaganefnd þar sem farið er yfir að þetta taki ekki á falli stærstu bankanna. Íslenska fjármálakerfið er bara stærstu bankarnir. Ætli það sé ekki komið upp í að 90% af innstæðunum séu þessir þrír íslensku bankar? Hér er talað skýrt um að ríkið þyrfti að koma inn í það. Það hefur hæstv. ráðherra sagt líka sjálfur. Það er augljóst 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvað það tjóar að elta ólar við þennan málflutning. Það er búið að útskýra alveg nákvæmlega hvernig þetta kerfi virkar og það er búið að útskýra að kerfið getur aldrei orðið það stórt að það þoli fall allra stóru bankanna sem eru þjóðhagslega mikilvægir á einum og sama tíma.

… bankar.

Eins og ég rakti áðan í ræðu minni mun kerfið fullfjármagnað fara langleiðina með það að tryggja jafnvel fulla efndafjármögnun á falli eins þriggja banka ef einungis 

Frú forseti. Við ræðum hér enn um frumvarp til laga um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta. Þegar maður les frumvarpið sjálft og nefndarálit meiri hlutans er greinilegt að flutningsmenn trúa því og hafa það sem forsendu að á Íslandi njóti innstæður ríkisábyrgðar. Það er forsenda sem menn ganga út frá. Þeir minnka í rauninni þá ríkisábyrgð, segja þeir, með því að taka upp innlánstryggingakerfi sem dekkar minni hluta af þessum innstæðum. Ég hef fært fyrir því rök að það getur ekki verið ríkisábyrgð á innstæðum á Íslandi vegna þess að yfirlýsingar einstakra ráðherra geta aldrei gilt sem lög í landinu. Við erum með löggjafarvald og þó að sett yrðu lög í landinu þarf samkvæmt 40. gr. stjórnarskrárinnar - ég ætla að fletta henni upp og lesa enn einu sinni, frú forseti: „Ekki má heldur taka lán, er skuldbindi ríkið …“ Það má sem sagt ekki skuldbinda ríkið. Síðan stendur í 41. gr., með leyfi frú forseta: „Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.“ Segjum að eitthvað gerist sem reyni á ríkisábyrgðina og menn segi: Ja, ráðherrar sögðu þarna að það væri ríkisábyrgð á þessu og nú ætla ég að fara til ríkissjóðs og fá þetta greitt. En það má ekki greiða út úr ríkissjóði samkvæmt 41. gr. stjórnarskrárinnar nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum. Það er engin heimild fyrir því í fjárlögum eða fjáraukalögum, hvergi nokkurs staðar. Jafnvel þó að menn samþykki lög um eitthvað með ríkisábyrgð verður að setja í fjárlög eða fjáraukalög heimildina til að greiða það út. Þetta er það sem menn þurfa að hafa í huga. Það er mjög gott, frú forseti, að íslenska stjórnarskráin skuli hafa þetta ákvæði. Það hjálpar okkur t.d. í Icesave-deilunni umfram önnur lönd að það er ekki hægt að skuldbinda ríkissjóð með samningum, kúgunum eða öðru slíku. Það þarf að koma inn í fjárlög eða fjáraukalög. Ef þjóðin skyldi nú slysast til að samþykkja Icesave 9. apríl nk. yrði að setja upphæðina inn í fjáraukalög þess árs, 660 milljarða, því að það er ábyrgðin. Annars hefur það ekki gildi. Fyrir utan að þeir setja 60 milljarða eða 27 milljarða fyrir ríkissjóð á yfirstandandi ári í fjáraukalögin líka, annað er ábyrgð en hitt er greiðsla. Það er sem sagt ekki ríkisábyrgð á innstæðunum og þar af leiðandi er ekki þessi þrýstingur á að samþykkja þetta frumvarp. Þessi meinloka þarf að víkja. Það að einhver hæstv. ráðherra lýsi því yfir að hann tryggi allar innstæður í landinu eða það sé ríkisábyrgð á innstæðum er einkamál hans, þ.e. hvort hann eigi eignir til að borga það, það yrði svo að láta reyna á það fyrir dómi. Hann er bara persónulega ábyrgur fyrir þeim yfirlýsingum. Þetta frumvarp gengur út á ákveðna firringu eða draumsýn. Menn langar voðalega mikið til að byggja upp traust og þeir gætu alveg sett í lög: Á Íslandi skal ríkja traust. Þeir gætu bara sett í lög: Á Íslandi skal ríkja traust á innstæðum og bankastofnunum, og þar með væri málið leyst. Þetta hefur nákvæmlega sömu áhrif. Það er verið að lofa einhverju sem ekki stenst. Það stenst ekki skoðun. Hér er margbúið að fara í gegnum það að þessi trygging er engin trygging. Vegna þess að ég ber umhyggju fyrir sparifjáreigendum sem sumir vilja kalla fjármagnseigendur, það er eitthvert ljótt fólk, en ég tel að sparifjáreigendur séu bara ágætisfólk og í grunninn heimilin í landinu. Heimilin eiga sparifé, annaðhvort í gegnum lífeyrissjóðina eða frjálsan sparnað, og eiginlega engir aðrir. Ég hef farið í gegnum það áður, bankar eiga ekki sparifé, fyrirtæki eiga ekki sparifé, sveitarfélög eiga ekki sparifé og ekki ríkissjóður. Það eru allt aðilar sem nota sparifé, taka það að láni, en fjármagnseigendur eru heimilin, það eru þau sem eiga fjármagnið. Þessi firring er til að búa til traust og menn halda að með því að setja í lög að nú séu komnar innlánstryggingar sé allt saman orðið gott og menn leggi peninga í bankabók í trausti þess að nú sé allt saman tryggt. Ég er ansi hræddur um að það kvisist út að svo sé ekki. Ef menn leggja fyrir 1% eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu, eða 0,3% eins og tillaga meiri hlutans gengur út á, eru menn 100 ár í öðru tilfellinu að safna innstæðum þannig að menn eigi allan sjóðinn og enn þá lengur, 300 ár, ef 0,3% eru sett inn. Auk þess er sett hámark á þessa innstæðutryggingu. Hún var áður fyrr 1%, í frumvarpinu er gert ráð fyrir 4%. 4% duga ekki neitt ef hér verður hrun. Í Þýskalandi eða í öðrum löndum með fjöldamarga banka er þetta tiltölulega góð trygging ef einn banki fer á hausinn. Jafnvel þó að hann sé stór er hann ekki nema lítið brot af öllu bankakerfinu í Þýskalandi. Þar ræður kerfið við þetta. Í minni löndum, ég nefni Finnland eða Holland, hvað þá Ísland sem er ekki nema brotabrot af Hollandi og Finnlandi, ræður svona innlánstryggingarkerfi ekkert við hrun eins stórs banka. Skattgreiðendur þurfa alltaf að grípa inn í, þeir geta það hugsanlega í Finnlandi og Hollandi en þeir geta það alls ekki á Íslandi. Skattgreiðendur geta bara ekki gripið inn í þetta. Kerfið virkar ekki vegna þess að annaðhvort verður hrun og þá verður stórskellur eða það verður ekkert hrun og þá safnast upp innlánstryggingarsjóður. Það er svo sjaldgæf áhætta á Íslandi að einn banki fari á hausinn, en þegar hann fer á hausinn er áhættan svo stór að ríkið getur ekki greitt. Menn þurfa að gera sér grein fyrir þessu og þess vegna hef ég bent á að í staðinn fyrir að fara út í svona firringu ættu menn að framlengja núverandi kerfi og búa til nýjan sjóð. Ég tek alveg heils hugar undir þá hugmynd sem kom fram áðan um að hafa þetta tvo sjóði, tvær kennitölur, þannig að engin hætta sé á því að kröfurnar fari þar á milli, það verði bara farið eftir gömlu tilskipuninni sem er í gildi á Evrópska efnahagssvæðinu. Það getur enginn sett út á það. Ekki getur ESA sett út það því að það á að gæta þess að þær tilskipanir sem gilda á Evrópska efnahagssvæðinu séu í gangi. Það yrði bara sett upp sambærilegt kerfi en vísað í tilskipunina 94/19. Það hefur verið spurt um lausnir. Lausnin felst í því að gera í fyrsta lagi lítið til að byrja með. Það má gjarnan standa í því að ekki sé ríkisábyrgð á þessu eins og gert er í frumvarpinu en vísa í fyrri tilskipunina frá 1994 og jafnframt leita eftir því að gera samninga við stærri ríki um sameiginlegan innlánstryggingarsjóð. Þess vegna má fara til Norðurlandanna. Þess vegna má fara til Evrópusambandsins sé það beggja hagur að gera slíkan samning, beggja hagur að dreifa áhættunni sem víðast. Það er þekkt í tryggingum um allan heim að ef slys verður einhvers staðar dreifist það eins og flóðbylgja um allan heim og mjög margir taka þátt í því. Hins vegar er fráleitt að tryggja hjá sjálfum sér í svona litlu landi eins og Íslandi. Ég hef lagt til að menn geri fyrst litla breytingu og noti gömlu tilskipunina sem gildir á Evrópska efnahagssvæðinu með 20 þús. evrum o.s.frv., og það er þá nokkuð sem hugsanlega er hægt að standa við, og noti tímann til að fá önnur ríki með sér í sameiginlegan innlánstryggingarsjóð. Það merkilega er að hann gæti verið starfandi með ríki utan Evrópska efnahagssvæðisins. Við getum t.d. gert samning við Bandaríkin um þátttöku í innlánstryggingum. Það er ekkert útilokað. Bandaríkjamenn eru líka með sitt innlánstryggingakerfi. Ég þekki það ekki nákvæmlega en þeir gætu tekið þátt í því að bæta tjón hérna ef banki fer á hausinn og við getum tekið þátt í því að bæta tjón hjá þeim ef banki hjá þeim fer á hausinn sem yrði þá eitthvert brotabrotabrot af því að bankar hér á Íslandi eru svo miklu minni. Svo getum við talað við Kínverja. Það er hægt að gera svona samninga við fjöldamörg ríki, líka Norðurlöndin. Ég spurði forseta Norðurlandaráðs, hv. þm. Helga Hjörvar, um daginn hvort menn hefðu kannað það annars staðar á Norðurlöndunum að gera svona sameiginlegan innlánstryggingarsjóð en það hafði ekki verið gert. Ég tel þetta mjög brýnt verkefni fyrir íslensk stjórnvöld ef þau ætla að koma með einhverja tryggingu á innstæðum sem innstæðueigendur geti treyst á í alvöru, að sé raunverulegt traust. En þetta frumvarp segir mér að í 1. gr. gæti staðið í staðinn fyrir allar hinar greinarnar: Á Íslandi skal vera traust á bönkum. Það gæti staðið í lögunum, punktur.  Nei, við erum hér að taka gífurlega áhættu. Ég hélt að menn væru búnir að gera nóg af því á Íslandi og það væri eiginlega nóg að fá skellinn í hruninu, það væri næg áhætta sem menn tóku þá. Nei, hér á að samþykkja frumvarp þar sem aftur er tekin gífurleg áhætta. Hér er bent á það aftur og aftur af hv. þingmönnum, aðallega stjórnarandstöðunnar, eiginlega eingöngu, að í þessu felist mikil áhætta. Þótt það standi þarna í lögunum að ekki sé ríkisábyrgð á þessu er í reynd ríkisábyrgð á þessu vegna efnis tilskipunarinnar sem ekki einu sinni þarf að taka upp. Ef einn banki fer á hausinn sem menn eru jafnvel að tala um vegna þessara hugmynda um breytingar á sjávarútveginum reynir á þetta strax. Við Íslendingar lendum aftur í óskaplegri áhættu. Er ekki komið nóg, frú forseti? Er ekki komið nóg af áföllum á íslensk heimili í því að hækka skatta og skera niður? Þá er það enn frekar að hækka skatta og enn frekar að skera niður eða menn eru hreinlega að lýsa því yfir að þessar innstæður séu bara ekkert tryggðar. Þetta er það sem mér finnst mjög slæmt við frumvarpið, mér finnst allt að því óhuggulegt ef menn tala svona þvert á viðvaranir, fara í gang og fara í gegn og taka ekki sönsum. Fullyrðingum mínum og annarra um að þetta kerfi standi ekki undir sér hefur ekki verið svarað, enda sjá það allir. Ég held að allir sjái að ef menn ætla að leggja fyrir 0,3% á ári eins og hugmyndir meiri hlutans ganga út frá eða þótt það væri 1% á ári eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu dugar það ekkert til ef það verður hrun innan ekki mjög langs tíma, fjögurra eða fimm ára. Þá dugar það ekki til. Það vita það allir, það sjá allir. Á þetta er ekki hlustað. Það er vaðið áfram. Það er tekin áhætta. Svo skella menn inn grein um að ekki sé ríkisábyrgð á þessu. Ég er búinn að færa rök fyrir því. Því hefur ekki verið andmælt, frú forseti, að það sé í reynd ríkisábyrgð samkvæmt þessari nýju tilskipun, og bara með því að fara yfir í gömlu tilskipunina, sem við gætum gert, minnkum við áhættuna verulega. Ég tel að þetta ákvæði um ríkisábyrgð hafi ekkert gildi af því að ríkið á að tryggja að það séu eignir í þessum innstæðutryggingarsjóði. Hvernig í ósköpunum ætti það að gera það? Hvernig skyldi ríkið tryggja að það væru innstæður í innstæðutryggingarsjóði ef hann er tómur og koma kröfur upp á t.d. 100 milljarða?  Ágætar hugmyndir hafa komið fram í umræðunni. Eygló Harðardóttir kom með eina um að tekin yrði ábyrgð í krónum. Það er reyndar ákvæði í lögunum um innlánstryggingarsjóð að honum sé heimilt að greiða innstæðuna út í krónum. Samt erum við að gera samning við Breta og Hollendinga um innstæður í evrum og pundum. Af hverju skyldi það vera? Hvers vegna ganga sjóðurinn og ríkisstjórnin og samninganefndirnar, fyrst Svavarsnefndin og síðan hinar nefndirnar allar og Icesave-samkomulag mörgum sinnum, út frá því að við borgum í evrum og pundum sem er enn ein áhættutakan fyrir hönd íslenskra heimila? Það er enn verið að auka áhættuna fyrir íslensk heimili og ég hélt að nóg væri komið af því. Nei, Icesave er líka dæmi um að menn taka áhættu og allt of margir málsmetandi menn, ASÍ og SA, leggja raunverulega að fólki að samþykkja þetta Icesave-samkomulag og lögin þar um þann 9. apríl. Ég held að þjóðin eigi ekki að samþykkja þetta. Hún á bara að segja nei, svo maður tali nú um það. Að lokum, frú forseti, langar mig til að ræða rétt aðeins um hugtakið fjármagnseigandi. Það er orðið ljótt hugtak og það er alltaf talað um að menn séu að hjálpa hinum ljóta fjármagnseiganda o.s.frv. Nú vill svo til að fjármagnseigendur eru bara heimilin í grunninn. Fjármagn í heiminum myndast alltaf hjá einstaklingum. Það myndast ekki hjá fyrirtækjum. Ef fyrirtæki eru með fjármagn í höndunum og þurfa ekki á því að halda borga þau það út sem arð. Fyrirtæki sitja ekki uppi með bankareikninga, það er óþekkt. Sveitarfélög sitja heldur ekki uppi með bankareikninga eða stofnanir ríkisins. Það eru ekki bankareikningar í gangi nema hjá heimilunum þar sem fólk frestar neyslu, kaupir ekki bíl, fer ekki í ferðalag, kaupir ekki flatskjá eða eitthvað slíkt, frestar neyslu og leggur peninginn fyrir sem innstæðu í banka í trausti þess að geta seinna meir fengið andvirði sjónvarpsins eða bílsins eða þess sem menn frestuðu neyslu á þegar eitthvað kemur upp á á heimilinu eða fólk gerist gamalt og getur ekki lengur unnið o.s.frv. Uppspretta fjármagns er alltaf hjá heimilunum. Þeir sem tala um ljóta fjármagnseigendur eru að tala um ljót heimili, frú forseti. Það er bara þannig. Þeir eru að tala illa um heimilin í landinu. Staða fjármagnseigenda og sparifjáreigenda er þannig í dag að vextir eru nánast engir, m.a.s. á gæðareikningum fyrir öldunga hjá Íslandsbanka er talað um 2,59% vexti, ef ég man rétt. Svo er tekinn af því 20% skattur og þá verða 2,07% eftir. Svo er líka verðbólga í gangi þannig að það er lítið eftir. Ef þetta fólk skyldi slysast til að eiga einhverjar eignir yfir 75 milljónum borgar það auðlegðarskatt upp á 1,5% í viðbót af þeim eignum. Ríkið er farið að hirða innstæður í bönkum með þessum hætti. Svo kemur það til að gabba þetta fólk og segja við það: Heyrðu, við ætlum að setja á þetta innstæðutryggingu, við ætlum að tryggja innstæðuna þína og setjum hérna lög um það. Þá getur fólk sofið rólegt þó að innstæðan rýrni pínulítið á hverju ári. Margir reikningar í bönkunum bera miklu lægri vexti en þetta, þetta eru bestu reikningarnir. Staða sparifjáreigenda er mjög slæm. Sumir hafa sagt: Ja, það er fínt, við viljum endilega pína þá út úr bönkunum, að þeir fari að fjárfesta, kaupa íbúðir og fjárfesta í hlutabréfum, en það vill svo til að þar er nákvæmlega sama traustið, sem sagt ekki neitt, á hlutabréfum. 60 þús. heimili töpuðu 80 milljörðum á hlutabréfum og ég á eftir að sjá menn fjárfesta aftur í hlutabréfum. Kannski væri ráðið að gera eins og hér er gert, leggja fram frumvarp um að fólk skuli treysta hlutabréfum.

Forseti. Ég vil byrja á að þakka þingmanninum Pétri Blöndal fyrir ágæta ræðu og ég sé að við erum sammála um margt í þessu máli. Það er eitt sem ég tók alla vega ekki eftir að þingmaðurinn ræddi um og ég hef töluverðar áhyggjur af og það er að verið sé að venja fjármálakerfið á það að hægt sé að ríkisvæða tap og skella því yfir á skattgreiðendur. Við sem höfum staðið í því að ala upp börn höfum áttað okkur á því, vonandi flest, að það er barninu ekki endilega fyrir bestu að við björgum því alltaf úr öllum þeim vandræðum sem það kann að koma sér í. Börn þurfa að læra að gjörðir þeirra hafa afleiðingar. Ef foreldrarnir koma alltaf og kaupa krakkann úr klípunni með einhverjum hætti er það eiginlega ávísun á að krakkinn lærir ekki af mistökum sínum og heldur áfram að gera þau. Ég hef áhyggjur af þessu varðandi fjármálakerfið, ekki endilega bara á Íslandi heldur í heiminum. Þetta tengist líka því að minni bankarnir fara frekar á hausinn en stærri bönkunum er bjargað. Þeir verða hlutfallslega stærri á markaði sem er eiginlega þvert á það sem við ætluðum að gera eftir hrun, við ætluðum að reyna að dreifa áhættunni. Þess í stað erum við að auka hana og flestir bankarnir, 90% banka á Íslandi eru í raun of stórir til þess að mega falla. Er ríkið þá ekki að gefa þau skilaboð að það muni alltaf hlaupa undir bagga með bönkunum og ríkisvæða tapið?

Frú forseti. Þetta var afskaplega athyglisverð fyrirspurn og ég þakka kærlega fyrir hana. Það er hárrétt, það er verið að venja fólk við það að því sé alltaf bjargað. Mér sýnist að velferðarkerfi nútímans gangi út á það að reyna að útiloka alla áhættu. Menn eiga bara ekki að verða veikir, menn eiga ekki að verða sjúkir, menn eiga ekki að detta, menn eiga ekki að gera neitt, menn eiga ekki að tapa á hlutabréfum, menn eiga ekki að tapa neinu. Það er alltaf verið að búa til heim sem er áhættulaus. En heimurinn er fullur af áhættum, það er bara þannig, og fólk lendir í þeim. Og það er hárrétt að maður á ekki alltaf að bjarga börnunum sínum. Þau eiga ekki að lifa við það að halda að heimurinn sé áhættulaus, hann er nefnilega fullur af áhættum. Það er áhætta í umferðinni, það er áhætta í flugrekstri, það er áhætta í rekstri fyrirtækja eins og við Íslendingar höfum fengið að kenna á núna í hruninu. Þetta er rétt, það sem er verið að gera með þessu frumvarpi er nákvæmlega þetta. Það er verið að segja við fólk: Við erum búin að tryggja innstæður. Hér hafa komið upp hv. þingmenn stjórnarliða og sagt bara mjög létt og auðveldlega: Við ætlum að tryggja innstæður. Við ætlum að sjá til þess að fólk tapi ekki og ef einhver stór banki fer á hausinn kemur ríkið að sjálfsögðu og bjargar honum. En það er nefnilega ekki rétt. Það er ekki rétt hjá hv. þingmanni þegar hún sagði að stærri bönkum væri alltaf bjargað. Lehman-bankinn var ekki lítill, hann var risastór og hann fór samt á hausinn, hann var samt látinn fara á hausinn og það hafði afleiðingar um allan heim, m.a. á Íslandi. Þrír stærstu bankarnir á Íslandi byrjuðu á því að hrynja, þeim var ekki bjargað, enda ekki viðbjargandi. Það er ekki einu sinni tryggt að stærstu bönkunum verði bjargað þó að hv. stjórnarliðar segi það hér í ræðustól.

Forseti. Ég þakka fyrir þetta ágæta svar. Mig langar aðeins að halda áfram á þessum nótum og kannski tengja þetta falli okkar 2008 og fjármálakerfinu hér þar sem stjórnvöld stigu fram og ábyrgðust allar innstæður hér á landi. Í kjölfarið voru neyðarlögin sett sem settu innstæður í forgang og allir innstæðueigendur hér á landi fengu innstæður sínar greiddar. Við fengum svo að vita það í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis að þetta hafði allt verið reiknað út í maí árið 2008, að þá hefði verið gerð úttekt á hversu margir eða mörg prósent fengju greitt miðað við mismunandi tryggingar á innstæðum. Þar kom í ljós að hefðu stjórnvöld bara tryggt 10 milljónir hjá hverjum aðila hefðu langflestir einstaklingar fengið allt sitt tryggt. Mig langar að spyrja þingmanninn um skoðun hans á þessari gjörð, að tryggja allar innstæður hér við hrunið.

Ég held, frú forseti, að neyðarlögin hafi verið kraftaverk. Ég veit ekki hvort menn hafa hugleitt það hvað hefði gerst ef neyðarlögin hefðu ekki verið sett eða þau hefðu fallið. Þá hefðum við nefnilega setið uppi með það að hafa ekkert greiðslukerfi í landinu, enga gilda mynt af því að fólk gengur yfirleitt ekki með peninga á sér. Það hefði ekki geta farið í banka og tekið út af því að þeir hefðu verið lokaðir. Við slíkar aðstæður gæti fólk ekki notað VISA-kortin sín og kreditkortin. Það gæti ekki keypt í matinn nema afhenda úrið yfir borðið, eitthvað slíkt. Eftir nokkrar vikur hefði orðið hungursneyð, hugsa ég. Þetta er nefnilega ekkert grín þegar menn geta ekki borgað. Neyðarlögin voru því að mínu mati kraftaverk. Þar voru innstæður settar inn í nýju bankana og eignir á móti. Fyrir kröfuhafana, merkilegt nokk, var þetta það skynsamlegasta. Ef þetta hefði ekki verið gert með allar innstæður hefði hugsanlega orðið áhlaup á bankana, þessa nýju banka, og menn reynt að taka út og traustið hefði farið algjörlega. Það hefði getað valdið því að þeir færu á hausinn aftur, nýju bankarnir, orðið verðlausir. Þetta er allt mjög viðkvæm staða. Svo varðandi það að íslenskar innstæður hafi verið tryggðar, það er ekki rétt. Erlendar innstæður Icesave-reikninganna fengu 20 þúsund evrur greiddar frá Íslendingum. Sambærileg innstæða á Íslandi er ekki nema 15 þúsund evra virði. Íslenskir fjármagnseigendur töpuðu í evrum mælt vegna þess að krónan minnkaði mjög hratt á eftir og vextir stóðu alls ekki undir því, ekki einu sinni verðtryggðir vextir. Það er því ekki rétt að fjármagnseigendur hafi verið óhultir í þessum gerningum öllum, þeir töpuðu líka.

Virðulegi forseti. Ég vonaðist til að geta átt fleiri orðaskipti við hæstv. ráðherra en hann er ekki í salnum núna en ekki er útilokað að hann sé að fylgjast með. Ég hafði tækifæri til að fara í stutt andsvar við hann áðan en hann svaraði ekki þeim spurningum sem ég lagði fyrir hann. Ég spurði hann hvaða málflutning hann hefði viðhaft þegar hann hitti kollega sína í Brussel vegna þessa máls og síðan hverjar hann teldi ástæðurnar fyrir því að orðalagi í nýju tilskipuninni var breytt frá þeirri gömlu hvað varðar aðkomu ríkisvaldsins. Og í þriðja lagi af því að hér er oft verið að tala niður möguleika á því að bankar falli aftur á Íslandi, þá vitum við sem sitjum í hv. viðskiptanefnd að Landsbankinn mun væntanlega ekki þola það að fyrningarleiðin, sem er stefna hæstv. ríkisstjórnar, verði farin. Hæstv. ráðherra er að vísu eini maðurinn sem hér hefur talað, og þá tel ég stjórnarliðana líka, eins og að innstæðutryggingakerfið sem sett verður á laggirnar ef fram heldur sem horfir, geti komið til móts og sé trúverðugt ef einn af þrem stóru bönkunum fellur, sem við vonum svo sannarlega að gerist ekki. Ég vil því nota tækifærið og lesa beint úr hans eigin minnisblaði. Þetta er minnisblað sem fór að minni beiðni til fjárlaganefndar. Þar segir svo, með leyfi forseta: „Með tilliti til allra þessara öryggisráðstafana verður að ætla að líkur á kerfisáfalli, þ.e. falli eins eða fleiri af stærstu fjármálafyrirtækjunum, séu afar litlar.“ - Hér telur ráðuneytið að það séu litlar líkur á því að einn af þrem stóru bönkunum falli. Síðan segir: „Gerist slíkt engu að síður yrði að mæta því með inngripum af hálfu ríkisins, enda væri efnahagslegt öryggi ríkisins þá í hættu.“ Hér stendur mjög skýrt að ríkið þurfi þá að koma að þessu. Ég skil þess vegna ekki af hverju hæstv. ráðherra gengst ekki við eigin minnisblaði. Hv. þm. Magnús Orri Schram fór ágætlega yfir þetta og hann dró ekki dul á þetta, enda hefur þetta margoft komið fram. Það er alveg sama hvernig þetta er lagt upp, menn hafa ekki getað séð að þetta kerfi geti tryggt einn af bönkunum þremur. Ég er búinn að biðja í rúmlega viku um minnispunkta og upplýsingar frá Fjármálaeftirlitinu, ég bað síðast starfsmenn þingsins um að fylgja því eftir, hvernig innstæður eftir fjármálastofnunum skiptast niður, vegna þess að mér sýnist samþjöppunin vera miklu hraðari en við mundum ætla. Til dæmis þegar Landsbankinn tók yfir Sparisjóð Keflavíkur fór innstæðuhlutfall Landsbankans af heildarinnstæðum landsmanna úr 25% í 30%. Sparisjóður Keflavíkur var með nokkurn veginn helminginn af því sem er í sparisjóðunum á landinu. Það væri fróðlegt og gott fyrir þingheim að vita hvað er orðið eftir fyrir utan stóru bankana þrjá, hvar annars staðar eru innstæður. Við erum búin að setja 250 milljarða, sem er eins fjórir til fimm nýir Landspítalar, í fjármálakerfið og þar með talið sparisjóðina. Þetta eru annars vegar fjárframlög og hins vegar víkjandi lán. Ef menn þekkja víkjandi lán þá eru þau síðast í röðinni ef greiða á lán, ef eitthvað kemur upp á eru þau fyrst út og þar með talið eru hinir ýmsu sparisjóðir. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra talaði mjög skýrt um það í umræðunni í dag um framtíð fjármálamarkaðarins að hann ætlaði ekki að láta ríkið halda uppi einhverjum sparisjóðum ef þar væri ekki rekstrarlegur grundvöllur. Nú bendir ýmislegt til þess að ekki sé rekstrarlegur grundvöllur hjá þessum litlu sparisjóðum. Það þýðir að við sjáum enn meiri samþjöppun á sparisjóðamarkaðnum. Reyndar komu fulltrúar Bankasýslunnar til hv. viðskiptanefndar og fóru yfir það að nokkrar leiðir væru færar hvað varðar sparisjóðina og maður gat ekki séð annað en að sú vænlegasta, og sem byrjað er á, væri að sparisjóðirnir sameinuðust stóru viðskiptabönkunum. Sú þróun er hafin. Virðulegi forseti. Það virðist vera að gerast að stóru bankarnir þrír séu að verða hlutfallslega stærri mjög hratt og það gerir þetta kerfi enn veikara fyrir. Hæstv. ráðherra sagði í ræðu sinni að við gjaldþrot fengjust 50% upp í innstæðutryggingarnar. Hann sagði að vísu seinna í umræðunni að það væri mjög erfitt að halda innstæðum í forgangi hjá tryggingarsjóðnum. Ég held að þetta sé alveg raunhæft mat hjá efnahags- og viðskiptaráðherra og þá eru ansi miklar líkur á því að þetta 50% hlutfall lækki. Það hefur verið upplýst í hv. efnahagsnefnd, og það er væntanlega það sem hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur verið að vísa í þegar hann hélt ræðu sína, að á næstu árum og kannski áratug, a.m.k. á næstu árum, muni íslenskir bankar ekki geta fjármagnað sig öðruvísi en t.d. Landsbankinn var í raun að fjármagna sig, þ.e. með því að fjármagnið er sett fram fyrir tryggingarsjóðinn. Það er eitthvað sem menn þurfa að taka með í reikninginn þegar þeir gera áætlun sína um tryggingarsjóðinn, því að svo virðist að öllu þessu gefnu að við þurfum fyrst og fremst að treysta á inngreiðslur í tryggingarsjóðinn. Við getum ekki treyst á að það komi mikið úr bönkunum vegna þess að þær kröfur munu ganga framar tryggingarsjóðnum. Þetta er í rauninni það sem hæstv. ráðherra sagði í öðru orðinu en kannaðist svo ekki við í hinu. Það er ekki mikill bragur á því og í rauninni fullkomlega fáránlegt af hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra að koma og tala gegn sínu eigin minnisblaði sem bæði er búið að dreifa í hv. fjárlaganefnd og hv. viðskiptanefnd og allir geta lesið sem vilja. Hann er í rauninni að lýsa yfir ákveðnu vantrausti á sjálfum sér ef hann heldur því fram að það sem stendur svona skýrt, og ég er búinn að lesa, í þessu minnisblaði hans sé ekkert að marka. Þetta er mjög skýrt, virðulegi forseti, og ég skal lesa það aftur, með leyfi forseta: „Gerist slíkt engu að síður yrði að mæta því með inngripum af hálfu ríkisins, enda væri efnahagslegt öryggi ríkisins þá í hættu.“ Þá er verið að vísa í það ef einn banki af þessum þrem félli. Þetta er þvert á það sem hæstv. ráðherra talaði um áðan. Síðan er alveg rétt, eins og kom fram m.a. í ágætri ræðu hv. þm. Magnúsar Orra Schrams þar sem hann fór að mörgu leyti ágætlega yfir málið, að það eru auðvitað fleiri öryggisgirðingar en bara innstæðutryggingarsjóður. En það er nú vandinn að við höfum ekki verið að fara yfir það. Ég var hér með nefndarálit minni hluta viðskiptanefndar þegar við vorum að fara yfir fjármálafyrirtækin. Þar segir, með leyfi forseta, að ekki hafi verið tekin afstaða til eftirfarandi atriða: Hvort og hvernig eigi að setja reglur um hámarkseignarhlut fjármálafyrirtækja; hvort skynsamlegt þyki að reka fjárfestingarbanka og viðskiptabanka í einni stofnun; að ekki hafi verið ráðist í endurbætur á lögum um endurskoðendur; að ekki hafi verið tekið á verkaskiptingu milli Seðlabanka Íslands og Fjármálaeftirlitsins; að því hafi ekki verið svarað hver sé framtíðarskipan sparisjóðanna í landinu; að ekki er tekið á ábyrgð svokallaðra skuggastjórnenda. Sömuleiðis hafði minni hlutinn áhyggjur af því að ekki sé girt fyrir að bankar geti lánað til eigenda sinna, að ekki hafi verið rætt um innstæðutryggingakerfið og ekki verið rætt um hvort skynsamlegt væri með auknu valdi Fjármálaeftirlitsins að fjármálafyrirtæki hafi málskotsrétt. Hér er ýmislegt annað tínt til. Þegar við ræddum þessi mál í umræðunni þegar við gengum frá þessu máli síðasta sumar voru allir sammála um það ætti eftir að taka á þessum þáttum, menn ætluðu bara að gera það seinna. Við erum líka að ýta þessu máli á undan okkur núna og ætlum einhvern veginn að afgreiða það seinna. Þegar gengið var frá lögum um sparisjóðina fyrir rúmu ári, og það þurfti að gera fyrir 1. júlí 2009, það lá svo mikið á, átti eftir að fara í nokkra hluti í tengslum við lagaumgjörð sparisjóðanna. Í fyrsta lagi skýrar skilgreiningar. Í öðru lagi rekstrarumhverfi sparisjóða. Í þriðja lagi tengsl við heimasvæði og upphæð stofnfjár. Í fjórða lagi gagnsæi í reglum um stofnfjáreigendur. Í fimmta lagi hverjir geta orðið stofnfjáreigendur. Í sjötta lagi stjórnkerfi sparisjóðanna. Í sjöunda lagi atkvæðavægi stofnfjárhlutar o.s.frv. Í rauninni átti eftir að fara í gegnum allt sem sneri að sparisjóðunum. Á því er enginn vafi að það hefur reynst þjóðinni mjög dýrt að ekki hafi verið farið í þessa vinnu. Ég vek athygli á því að það er búið að setja núna 250 milljarða, sem eru eins og ég sagði fimm til sex nýir Landspítalar, í fjármálakerfið og það er ekki enn farið að taka á þessum grundvallarþáttum. Það er alveg ljóst, virðulegi forseti, og það sér hver einasti maður og ég veit ekki til þess að neinn sem talar um tryggingakerfið hafi haldið neinu öðru fram, að það gengur ekki upp að vera með tryggingakerfi fyrir þrjá aðila, það gengur bara ekki upp, enda er það alveg viðurkennt. Það er fullkomlega óskiljanlegt af hverju hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur ekki bent á þessar augljósu staðreyndir á fundum sínum með Evrópusambandinu. Hér talaði hv. þm. Magnús Orri Schram og hann talar iðulega um Evrópusambandið eins og fyrirheitna landið, þetta lagist allt ef við bara dettum þar inn og þetta verði allt hið fullkomna himnaríki. Því hvet ég hv. þm. Magnús Orra Schram til að skoða umfjöllun The Economist núna um vinaþjóðir okkar Íra og Grikki sem eru einmitt í náðarfaðmi Evrópusambandsins og eru hvorki meira né minna en með evru. Þeir eru núna í þeirri stöðu að geta ekki greitt skuldir sínar út af lánum sem þeir fá frá Evrópusambandinu sem, ef ég man rétt, eru á nálægt 3% hærri vöxtum en markaðsvextir eru í dag og þeir hafa farið fram á að fá lækkun á sínum vöxtum. 
             Virðulegi forseti. Ég heyri að hæstv. ráðherra hefur áhuga á að taka þátt í umræðunni og ég hvet hann til þess að setja sig á mælendaskrá og svara þeim fyrirspurnum sem til hans er beint. Ég fer að vísu aftur í ræðustól ef hann svarar þeim ekki því að ég er sannfærður um að ef ég hamra bara nógu vel á spurningunum mun hæstv. ráðherra átta sig á því að þeim er beint til hans. Þeir fóru fram á það að fá lækkun á vöxtum. Grikkir fengu úrlausn sinna mála gegn því að þeir muni einkavæða fyrir gríðarlega fjármuni á næstu árum. Það voru skilyrðin til að fá 1% vaxtalækkun. En Írar fá ekki vaxtalækkun, þó svo að það sé vitað að þeir geti ekki greitt þessi lán, nema þeir hækki skatta á fyrirtæki. Ég veit ekki hvernig þetta samræmist draumalandinu en það er enginn vafi núna, virðulegi forseti, að blessuð evran hjálpar ekki þessum vinaþjóðum okkar. Ég bið þess vegna hv. þm. Magnús Orra Schram að gæta kannski aðeins orða sinna þegar hann úthúðar hér íslensku krónunni og upphefur evruna, og a.m.k. lesa sér aðeins til um stöðu þeirra þjóða sem eru með evruna núna og við berum okkur oft saman við og höfum gert í gegnum tíðina. Þegar hann hefur farið í einn lestur á slíku og gjaldmiðlamálum almennt í heiminum er ég ekki viss um - ef hann hefur lesið það af athygli - að honum líði jafnilla og honum líður núna 

Virðulegi forseti. Það líður að lokum þessarar umræðu. Mig langar til að halda áfram og fjalla efnislega um nokkra þætti þessa máls og fara aðeins í gegnum þau álitaefni sem aðrir meðlimir viðskiptanefndar hafa reifað. Fram kemur í áliti 2. minni hluta að fýsilegt sé að taka upp samstarf við aðra evrópska tryggingasjóði. Ég vil segja í því sambandi að það hefur að sjálfsögðu verið skoðað og margrætt á vettvangi nefndarinnar hvort það væri ekki fýsileg lausn. Ég sagði í ræðu minni áðan að Evrópusambandið sé nú að kanna hvort sú lausn sé til staðar og muni á næstu rúmum tveimur árum taka afstöðu til þess með hvaða hætti slíkur sjóður gæti orðið til. Það samstarf er hins vegar ekki mögulegt í þeirri stöðu sem er í dag. Við búum ekki við þann valkost, Íslendingar, að geta leitað í samevrópskan tryggingarsjóð og þess vegna þurfum við að huga að því hvernig við getum leyst þessi vandamál sjálf. Mér finnst hins vegar skorta mjög á það í málatilbúnaði þeirra sem eru hvað gagnrýnastir á þetta mál að þeir hafa í raun og veru engin svör við því hvernig gera beri hlutina. Ég spyr hv. þingmenn: Eru þeir að kalla eftir því að hér verði ríkisábyrgð? Eru menn að kalla eftir því að við komum okkur út úr ríkisábyrgðinni? Vilja menn sjá innlánstryggingakerfi eða vilja menn ekki sjá innlánstryggingakerfi hér? Með hvaða hætti ætla þeir að verja hagsmuni innlánstryggingaþega? Þeir hafa ekki fært málefnaleg rök fyrir máli sínu og þess vegna tel ég skynsamlegt að halda áfram og gera þetta frumvarp að lögum eins og það lítur út eftir meðferð viðskiptanefndar. Í áliti 2. minni hluta, hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur, segir t.d., með leyfi forseta: „Nú er trú almennings hins vegar í lágmarki og því mun tómur eða félítill sjóður ekki virka sannfærandi, jafnvel þótt tryggingarfjárhæðin sé hækkuð upp í 100.000 evrur. Þá hafa bæði almenningur og bankamenn lært það af fenginni reynslu að í raun er ríkisábyrgð á innstæðum, því að þegar bankakerfið hrundi greiddi ríkið allar innstæður. Rökrétt er að gera ráð fyrir að komi til annars hruns muni ríkisvaldið bregðast eins við.“ Þá vil ég spyrja hv. þingmann: Hvað vill hún þá gera í raun og veru? Vill hún að ríkisvaldið bregðist við eða vill hún ekki að ríkisvaldið bregðist við? Vill hún ekki hafa ábyrgð á innstæðum eða vill hún hafa ábyrgð? Með hvaða hætti þá? Hér er verið að leggja til ákveðna leið til lausnar á þeim freistnivanda sem nú er í bankakerfinu með því að koma ábyrgðinni frá ríkinu yfir til bankastofnananna sjálfra. Einnig er stungið upp á því í áliti hv. þingmanns, og mig langar bara að reifa það hér hvort sá kostur sé fýsilegur, að skipta greiðslu innlánsstofnana á milli deilda þannig að allt iðgjaldið fari ekki í A-deild heldur sé því skipt á milli gömlu deildanna svo einhver hluti af iðgjaldagreiðslunni í ár fari í það að standa skil á skuldbindingu gamla sjóðsins, þ.e. Icesave-skuldbindingunni. Fram kom í nefndaráliti meiri hluta viðskiptanefndar þegar þessi hugmynd var reifuð í byrjun febrúar að ef leggja ætti þá skyldu á starfandi fjármálafyrirtæki að greiða Icesave-skuldbindinguna ætti heldur að gera það skattlagningu, þ.e. að leggja slíkan skatt á fjármálafyrirtækin, því að mikilvægt væri að nota ekki skattlagningu til að hafa bein áhrif á sjóðssöfnun í innstæðutryggingakerfið. Miklu gegnsærri aðferð væri að taka það í gegnum skattkerfið. En þá ber að gæta að því að hugmyndin um hærri bankaskatt, sem notaður er að hluta eða öllu leyti til að greiða Icesave-skuldbindinguna, verði að vera vandlega íhuguð bæði hvað varðar mögulega álagningarprósentu og skattstofn auk áhrif slíkrar skattlagningar á vaxtamun. Við áætlum að safna um 7 milljörðum kr. á ári inn í nýjan innstæðutryggingarsjóð í gegnum bankakerfið og þess vegna ber að stíga varlega til jarðar. Meðal annars þess vegna höfum við lækkað iðgjaldaprósentuna. Þá er stungið upp á því að innlán verði ætíð forgangskröfur í bú fjármálafyrirtækja sem væri þá frekar í anda neyðarlaganna og þá hlýtur maður að spyrja sig: Hvernig er ætlast til að fjármálakerfið fjármagni sig til framtíðar? Horfum við ekki fram á of mikinn vaxtamun ef eina fjármögnunarleið bankanna er að gera það í gegnum innstæðutryggingarsjóðskerfið? Ég ítreka að ég er sammála þeim sjónarmiðum að okkur beri að leita í samevrópskan sjóð en sá valkostur er ekki til staðar og þess vegna tel ég þær hugmyndir ekki raunhæfar að svo komnu máli, en til lengri tíma litið er það skynsamleg lausn. Að endingu vil ég segja að ég tel að Alþingi ætti að gera þetta frumvarp að lögum vegna þess að við erum í betri stöðu ef við búum til nýjan innstæðutryggingarsjóð en ef við gerum ekkert. Við skilgreinum hér nánar hvað er innstæða og hvað er ekki innstæða. Við setjum þak á verndina en að óbreyttu er ótakmörkuð vernd af hálfu ríkisins á allar innstæður hér á landi og við náum miklu hraðar og betur að safna í sjóði til varnar framtíðaráföllum. Eins og hæstv. ráðherra kom inn á í ræðu sinni getur sjóðurinn fullfjármagnaður varið einn banka en að sjálfsögðu hlýtur það að vera hagsmunamat ráðamanna hverju sinni hvort og þá hvernig þeir koma banka til aðstoðar sem er í vanda staddur. Mér finnst að þeir sem hafa verið hvað gagnrýnastir á frumvarpið hafi ekki kveðið nógu skýrt upp úr um með hvaða hætti þeir vilja bregðast við þeirri stöðu sem við búum við í dag. Við búum nú við ótakmarkaða ríkisábyrgð á öllum innstæðum í þessu landi. Við viljum skapa traustan grundvöll um bankakerfi okkar, við viljum komast út úr höftunum, við viljum skapa traust og trúverðugleika til lengri tíma litið og þá er uppbygging á nýjum innstæðutryggingarsjóði lykilatriði. Til að komast undan þessari ríkisábyrgð, ótakmarkaðri, er nauðsynlegt fyrir okkur að hefjast handa við að safna í nýjan sjóð. Þá er það í anda þeirrar hugmyndar sem Pétur H. Blöndal viðraði áðan, að byrja lítið, byrja smátt en leita um leið eftir samstarfi á evrópskum grundvelli. Svo verð ég að segja að mér finnst það mjög einkennilegur málflutningur hjá þeim sem ganga hvað harðast fram í gagnrýni sinni á Evrópusambandið, sem er miklu meira en bara evra enda er það samstarf á vettvangi t.d. EES-gerða sem rata hingað inn án þess að við höfum mikið um þær að segja, að gagnrýna sambandið í einu orðinu en telja svo grundvöll þess að við getum varið innstæður í þessu landi þann að við eigum að leita eftir frekara samstarfi á vettvangi Evrópusambandsins. Það er einfaldlega holur málflutningur. Hér er lagt til að byrja smátt og leita eftir samstarfi í anda þess sem hv. þm. Pétur H. Blöndal lýsti og ég er þess vegna fylgjandi þessu frumvarpi. Við þurfum að byrja einhvers staðar. Hér er leiðin vörðuð að því að búa til traust bankakerfi, að því að búa til traustan innstæðutryggingarsjóð og losna undan þeirri ótakmörkuðu ábyrgð sem ríkið hefur á öllum innstæðum í landinu, á öllum innstæðum lögaðila, fyrirtækja og einstaklinga.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Magnúsi Orra Schram fyrir ræðuna en ég losna ekki við þá tilfinningu að það er eins og hv. þingmaður hafi ekki hlustað á umræðuna þó að hann hafi setið hér í salnum. Ég kom inn á að sú fullyrðing hv. þingmanns um að það sé ríkisábyrgð á innstæðum á Íslandi, sem er forsenda þess að hann leggur málinu lið, stenst ekki. Hv. þingmaður kom ekkert inn á það, eins og ég hefði ekki sagt neitt um það. Ég sagði: Í stjórnarskránni, 40. gr., stendur, með leyfi frú forseta, enn einu sinni: „Ekki má heldur taka lán, er skuldbindi ríkið …“ Það má ekki skuldbinda ríkið. Svo í 41. gr. stendur enn skýrar: „Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.“ Það vantar forsendur til þess að þetta sé samþykkt. Það er ekki einu sinni búið að setja lög um að það sé ríkisábyrgð á innstæðum. Það eru bara yfirlýsingar fólks úti í bæ sem eru hæstv. ráðherrar. Þeir geta hvorki skuldbundið Alþingi né ríkissjóð og síst af öllu geta þeir gengið þvert á stjórnarskrána. Hv. þingmaður heldur áfram að tala um þetta eins og það sé ríkisábyrgð á innstæðum og þar af leiðandi þurfi að samþykkja þetta. Svo segir hann að ekki hafi verið komið með neinar lausnir. Ég benti á að nota gömlu tilskipunina frá 1994, 94/19/ESB. Svo talar hv. þingmaður um að ég vilji stundum nota Evrópusambandið og stundum ekki. Evrópusambandið er ágætt. Ég er alveg hlynntur því að vera á Evrópska efnahagssvæðinu, ekki spurning, það er ágætt til síns brúks. En við getum líka gert samninga við önnur ríki. Við getum gert samning við Bandaríkin, ég nefndi það líka. Hv. þingmaður hlustaði ekki heldur þá. Fyrsta skrefið væri að nota gömlu tilskipunina því að hún er miklu veikari hvað ríkisábyrgð varðar. Þar stendur ekki að ríkið eigi að tryggja innstæður í innstæðutryggingarsjóði.

Virðulegi forseti. Þingmaðurinn hefur margsagt í dag að yfirlýsing ríkisstjórnarinnar frá 3. febrúar 2009, sem var í sama anda og yfirlýsing ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar frá hausti 2008, væntanlega gefin í október eða nóvember, hafi í raun og veru ekkert gildi.  Það hefur líka verið mat bankastofnana, Fjármálaeftirlitsins, að svo sé og ekki síður ríkisvaldsins sem ákvað t.d. að fara inn í máttvana fjármálastofnanir eins og t.d. Sparisjóð Keflavíkur og tryggja innstæður þar. Fyrst innstæðueigendur og aðrir leggja þennan skilning í málið stöndum við frammi fyrir vandamálinu sem við erum að reyna að leysa sem þessi freistnivandi. Við þurfum að komast út úr honum með því að búa til nýjan innstæðutryggingarsjóð. Ég skil hv. þingmann þannig að hann sé ekki hrifinn af ríkisábyrgð sem slíkri. Vill hann með einhverjum hætti verja hagsmuni innstæðueigenda? Telur hann skynsamlegt að til staðar sé einhvers konar bakábyrgð ef bankastofnun fer illa að ráði sínu og innstæðueigendur, hvort sem þeir eiga 2 millj., 5 millj. eða 15 millj. séu með einhverjum hætti varðir fyrir því ef illa er staðið að málum í rekstri viðkomandi fjármálastofnunar? Með hvaða hætti vill hann þá bregðast við því vandamáli? Vill hann koma innstæðueigendum til hjálpar?

Frú forseti. Vissulega vil ég tryggja og hjálpa og aðstoða innstæðueigendur en ég vil ekki plata þá. Ég vil ekki plata innstæðueigendur eins og yfirlýsingar ráðherra eru ætlaðar til. Það er ekki nóg að ráðherra lýsi því yfir að það sé ríkisábyrgð á innstæðum, engin lög, ekki fjárlög, ekki fjáraukalög, ekkert gert, ekki neitt. Það getur vel verið að einhverjir innstæðueigendur hafi látið plata sig en það er ekki fallegt að gera það og ekki gott fyrir innstæðueigendur. Það er enn verra ef menn þykjast ætla að taka upp einhverja tryggingu á innstæðum samkvæmt módeli Evrópusambandsins sem er meingallað og tryggir í raun ekki neitt ef áfall verður. Það er ekki fallegt. Auðvitað liggur kúnstin í því að bankar fari ekki á hausinn, að þeir séu reknir þannig og að eftirlitið sé þannig að 

Virðulegi forseti. Veruleikinn sem við horfum fram á er þessi: Við núverandi stöðu lítur ríkisstjórn Íslands svo á að hún sé skuldbundin að koma bankastofnunum til hjálpar með því að tryggja hagsmuni innstæðueigenda. Ríkisstjórnin gefur yfirlýsingu þess efnis og þess vegna lítur hún svo á að hún sé skuldbundin til þess. Það er í raun og veru veruleiki málsins, við komumst ekki fram hjá honum. Við ætlum að reyna að bregðast við þeirri stöðu með því að búa til plan B sem er innstæðutryggingarsjóður og reyna að safna inn í hann fjármunum hratt og örugglega til að hann geti í fyllingu tímans, kannski eftir átta, tíu, tólf ár staðið að baki ef einhver af hinum stóru bönkum eða minni fjármálastofnunum falla. Þess vegna mun ríkið koma til hjálpar. Hvort sem yfirlýsingin er lögleg eða ekki, hvort sem hún er réttmæt eða ekki, hvort sem hún er röng eða rétt, er veruleikinn sá að hún stendur og allir aðilar málsins túlka það þannig. Við þeirri stöðu verður að bregðast.

Virðulegi forseti. Mikið er vald framkvæmdarvaldsins. Hv. þm. Magnús Orri Schram er farinn að tala með allt öðrum hætti en hann gerði í byrjun umræðunnar í dag og á allt annan veg en hv. þm. Skúli Helgason gerði, þeir voru þó á sama stað og minnisblað hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, að það væri kerfishrun ef einn af þessum bönkum félli. Við getum bara flett þessu upp, þetta er allt komið í upptöku. En þar segir að ekki sé hægt að bjarga neinum af þessum stóru bönkum, þetta sé ekki hugsað til þess. Hér talar hv. þingmaður um að þetta sé allt að koma, þessi sameiginlegi sjóður hjá Evrópusambandinu, en gert er ráð fyrir skýrslu frá Evrópusambandinu í lok árs 2014, skýrslu. Hann segir: Hér vantar öll málefnaleg rök hjá þeim sem gagnrýna þetta stórkostlega frumvarp. Nú hef ég tekið þátt í þessum umræðum svo klukkutímum skiptir, bæði í þingsal og í nefndinni, og ég hef ekki fengið málefnaleg rök fyrir því að samþykkja frumvarpið. Hvaða málefnalegu rök eru fyrir því að hækka tilskipunina úr 20 þús. evrum í 100 þús. evrur? Hvaða málefnalegu rök eru fyrir því að herða á orðalaginu þannig að það sé gert skýrt að ríki beri að sjá til þess að tryggingarsjóður sé fjármagnaður? Hvaða málefnalegu rök eru fyrir því? Eftir það sem á undan er gengið, í ljósi þess vanda sem við Íslendingar erum í út af þessari tilskipun, sem kemur fram í Icesave, þá er þetta lausnin á hinum evrópska vettvangi. Ég vil biðja hv. þingmann um málefnaleg rök fyrir þessum breytingum.

Virðulegi forseti. Ég hef alltaf sagt það í þessari umræðu að á þeim tíma, komi til þess að einn eða fleiri af hinum stóru bönkum falli, muni ríkið taka afstöðu til þess. Fram mun fara hagsmunamat á því með hvaða hætti ríkið eigi að stíga inn í þá atburðarás. Út frá efnahagslegum forsendum mun það að öllum líkindum verða miklu betra fyrir ríkið að styðja og bjarga viðkomandi banka. Það hef ég ætíð sagt og stend við það. En ef vel gengur að safna í viðkomandi sjóð þá getur hann væntanlega staðið á bak við stærsta hluta af þeim skuldbindingum ef einn af þremur stóru bönkunum fellur. Það hef ég líka ætíð sagt. Það er ágætt að heyra þessa umræðu um hinn samevrópska sjóð og hér er hv. þingmaður að draga úr líkum á því að samevrópski sjóðurinn verði til því að menn ætli að taka ákvörðun um hvort hann verði til árið 2014. Það finnst mér mjög góðar röksemdir fyrir því að við bregðumst þá við með einhverjum hætti. Fyrst menn ætla að bíða til ársins 2014 til að taka ákvörðun um hvort þeir treysti sér til að búa til samevrópskan sjóð þá vilja menn væntanlega liggja mjög vandlega yfir þeirri ákvörðun og þá er eins gott fyrir okkur að undirbúa hvað við ætlum að gera á okkar vettvangi til að tryggja okkar bankakerfi því að ekki getum við beðið eftir Evrópu. 
             Ég tel mjög mikilvægt og það sé jákvæð þróun að hækka viðmiðunartöluna upp í 100 þús. evrur vegna þess að við erum að horfa á hin almenna sparifjáreiganda og við erum að safna fjármunum í takti við þá lágmarksupphæð sem hér um ræðir. Við erum að horfa á hinn almenna sparifjáreiganda. Ég tel sömuleiðis skynsamlegra að miða þá við 100 þús. evrur, eins og lagt er til í frumvarpinu, en að hafa ábyrgðina ótakmarkaða eins og hv. þingmaður er að leggja til að verði veruleikinn því ekki er hann fylgjandi því að frumvarpið verði að veruleika.

Virðulegi forseti. Ég vil biðja hv. þingmann að leggja mér ekki orð í munn. Hann veit það alveg að ég hef engan áhuga á því að hafa ótakmarkaða ábyrgð á innstæðum. Hann veit að vísu líka að hún er ekki til staðar og það vita það líka allir sem vilja vita að þær innstæður, 1.500 millj. kr., 

Hv. þingmaður hefur orðið.

Það vita allir að ríkissjóður Íslands getur ekki borið það, það bara segir sig sjálft. Ég spurði um málefnaleg rök fyrir þessum breytingum og hv. þingmaður segir að það sé mjög jákvætt að koma með innstæðutrygginguna á hvern reikning upp á 16 millj. kr., og það er fyrir sparifjáreigendur. Með fullri virðingu þá þekki ég ekki marga sparifjáreigendur, og það eru ekki tölur um það, sem eru með slíkar upphæðir. Ég spurði líka um herðingu á orðalaginu en hv. þingmaður svaraði því ekki, hann gerir það kannski núna. Ég ætla svo að fara yfir málið í heild sinni hér á eftir og vitna meðal annars í ýmislegt sem ég held að hv. þingmaður ætti að kynna sér.

Virðulegi forseti. Maður staldrar óneitanlega alltaf við það sjónarmið sem kemur fram í málflutningi þeirra sem hvað harðast berjast gegn frumvarpinu: Þeir vilja ekki að frumvarpið verði að veruleika en eru hins vegar ekki fylgjandi ótakmarkaðri ríkisábyrgð. Ég segi: Það er eins gott að þessir aðilar séu ekki í ríkisstjórn. Hvað gerum við þá? Hér er ríkisstjórn þessa lands að leggja til leið út úr þeim vanda sem er til staðar í dag. 

Svaraðu fyrirspurninni.

Ég tel mig vera búinn að svara öllum þeim fyrirspurnum sem hv. þingmaður hefur varpað fram. 
             Við erum að komast undan 

Virðulegi forseti. Ég hef margoft hlustað á hv. þm. Magnús Orra Schram og yfirleitt þótt hann vera tiltölulega málefnalegur í sínum flutningi og jafnvel sanngjarn. En ég verð að segja að það sem hann hefur látið flakka í ræðustóli í dag tel ég hvorki málefnalegt né sérstaklega sanngjarnt gagnvart okkur sem erum í minni hluta í viðskiptanefnd í þessu máli. Ég held að það liggi mjög skýrt fyrir í minnihlutaálitum okkar hvaða tillögur við höfum til úrbóta, bæði á þessu máli og það sem við teljum að nauðsynlegt sé að gera til að hægt sé að koma á einhvers konar innstæðutryggingu á Íslandi. Ég vil benda á að hv. þm. Margrét Tryggvadóttir hefur lagt fram mjög ítarlegt nefndarálit og breytingartillögur í mörgum liðum þar sem hún sér fyrir sér ákveðna leið til að fylgja því eftir sem hún hefur talað fyrir í viðskiptanefnd. Ég vil líka benda á þær tillögur sem ég kem fram með í nefndaráliti mínu og það verður að segjast að ég varð svolítið forviða að heyra hv. þm. Magnús Orra Schram segja í ræðustól að hann telji t.d. ekki fýsilegt að skoða það að gera forgang innstæðna varanlegan. Ég veit nefnilega ekki betur en þingmannanefndin, sem ég og hv. þingmaður sátum í sameiginlega, hafi ályktað þess efnis að það væri eitt af því sem þyrfti að skoða sem möguleika en ekki afgreiða svona einhliða. Ég vil líka benda á aðrar tillögur sem koma fram í nefndaráliti mínu til að draga úr þeirri kerfisáhættu sem er þarna undirliggjandi. Þingmaðurinn hefur jafnvel tekið undir sumar af þeim ábendingum sem ég hef komið með eins og það að nauðsynlegt sé að minnka þær fjármálastofnanir sem taka á móti innlánum og fjölga þeim þannig að það sé einhver möguleiki að leyfa þeim að fara í þrot og að innstæðutryggingarsjóðurinn geti staðið við skuldbindingar sínar án þess að ríkið þurfi að koma til. Það kom einmitt fram í ræðu þingmannsins áðan að að hans mati væri staðan þannig að þó við samþykkjum þessi lög muni það ekki skipta neinu máli.

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka það, vegna þess að ég hef átt mjög gott samstarf á vettvangi viðskiptanefndar um þetta mál, að ég er ekki að gera lítið úr þeim málflutningi sem andstæðingarnir hafa flutt fram í nefndarálitum sínum, og ég biðst afsökunar ef það hefur verið misskilið. Ég er ósammála þeim málflutningi en það hefur kannski borið á því í andsvörum í dag að menn hafa kannski ekki verið nógu málefnalegir í þeim. En á vettvangi nefndarinnar og í þeim nefndarálitum sem komið hafa fram hafa aðilar verið mjög málefnalegir og það vil ég ítreka. Ég vil segja í því sambandi að ég er ósammála þeim hugmyndum sem þar hafa komið fram. Þó vil ég segja, og það kom fram í ræðu minni, að ég er mjög fylgjandi þeirri hugmynd sem velt er upp í fleiri en einu minnihlutaáliti um að leita eftir einhvers konar endurtryggingarsamstarfi eða samstarfi á miklu stærri grundvelli til að styrkja innstæðutryggingahugsunina og þá stöðu sem við erum í í íslensku bankakerfi. Það eru mjög góðar tillögur. Ég hef verið að benda á að sá valkostur er ekki í boði fyrir okkur til skemmri tíma litið og þess vegna verðum við að horfa til þess hvernig við getum stutt við innstæðutryggingakerfið. Ég tel að það sé vel íhugandi að hafa forgang innstæðna við gjaldþrot varanlegan. En ég var bara að velta upp þeim punkti að ef við færum þá leið þyrftum við að skoða vandlega hvernig bankarnir munu fjármagna sig til framtíðar. Ég ítreka þá skoðun mína að mér finnst það vel athugandi, og það mundi vera góður valkostur fyrir íslenskt bankakerfi, að hér yrðu fleiri en minni bankar. Þá mundum við losna við þann kerfisvanda sem við búum við að einhverju leyti. Ég ítreka það hins vegar að stærri bankar eiga auðveldara með að vera hagkvæmir og þess vegna þurfum við að athuga: Er það okkur til hagsbóta að hafa of marga minni banka þegar það gæti hugsanlega verið betra að hafa stærri banka sem munu ekki þurfa að beita jafnmiklum vaxtamun til að ná endum saman?

Virðulegi forseti. Ég kannaðist aðeins betur við félaga minn, hv. þm. Magnús Orra Schram, í þessari ræðu en í öðrum ræðum sem hann hefur flutt í dag. Ég held hins vegar að hv. þingmaður verði að fara að horfast í augu við það að þegar hann stóð í pontu áðan var hann að lýsa kjarnanum í þeim vanda sem við erum ekki einu sinni byrjuð að greina eða skoða, að við erum með banka sem eru of stórir til að hægt sé að leyfa þeim að fara í þrot. Það er það sem þingmaðurinn sagði sjálfur áðan. Það gerir það að verkum að innstæðutryggingakerfið - verið er að leggja það til í frumvarpinu að reyna að endurskapa það - mun aldrei geta gengið eftir. Við erum að tala um það að í kringum 90% af þeim innlánum sem tryggingakerfinu er ætlað að standa undir eru til staðar í þessum þremur stóru bönkum og hv. þm. Magnús Orri Schram sagði sjálfur að óháð því hvort frumvarpið verði samþykkt eða ekki muni ríkið væntanlega ekki geta leyft þessum bönkum að fara í þrot. 

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í utandagskrárumræðu fyrr í dag er samhljómur meðal þingmanna um að fram undan er endurskoðun á bankakerfinu, hinu íslenska, þar sem margt er undir og margt ber að skoða. Liður í því að við getum haft hér sterkt bankakerfi til lengri tíma litið er að til staðar sé innstæðutryggingarsjóður. Þetta frumvarp, sem vonandi verður samþykkt á Alþingi á vorþingi, er að búa til innstæðutryggingarsjóð sem getur lifað til frambúðar því að sá gamli er gjaldþrota og við getum ekki búið við óbreytt kerfi. Smátt og smátt skulum við byggja upp innstæðutryggingarsjóð í þessu landi í smáum skrefum en á næstu árum munum við eiga öflugan sjóð sem vonandi getur tekið við falli eins banka eða fleiri. En það er alveg ljóst að ef við ætlum að horfa á hinn samevrópska tryggingasjóð erum við heldur fýsilegri kostur til samstarfs ef við höfum einhvern innstæðutryggingarsjóð sjálf sem getur þá farið í samstarf við þann sjóð.

Frú forseti. Við tökum nú aftur til við að ræða 6. dagskrármálið, Stjórn vatnamála. Það er 3. umr. og ég hygg að það sé kannski þriðja atrenna að þeirri umræðu. Þess var saknað hér í dag, og sú sem hér stendur var ekki ein um að hafa orð á því, að hv. formaður umhverfisnefndar væri ekki viðstaddur umræðuna þegar við ræddum það form og hvernig lagðar eru fyrir Alþingi tillögur og frumvörp til innleiðingar á Evróputilskipunum og hverju það sætir ef Alþingi afgreiðir ekki slík mál innan einhvers tiltekins tímaramma. Það kom fram hér að við töldum að við hefðum ekki fengið nægar skýringar á þeirri skyndilegu tímapressu sem komin var í málið. Nú stendur það allt til bóta því að hv. formaður umhverfisnefndar er hér og ætti að geta svarað þeim spurningum sem fram voru settar um þetta efni, þ.e. hvaða skýringar hann kann á því. Frú forseti. Ég tók það fram í fyrri ræðu minni í dag að frumvarpið hefði tekið verulegum breytingum á milli umræðna og þær væru flestar til bóta. Hins vegar, eins og fram hefur komið, tel ég þær ekki nægjanlegar og hef þess vegna lagt fram breytingartillögu sem ég hef gert grein fyrir og er að finna á sérstöku þingskjali og ég hvet þingheim til þess að kynna sér það og styðja og koma í veg fyrir að lögfest verði í lögbók Íslands þetta orð „hlot“ og legg til að um það verði haft orðið „heild“. Ég hef einnig við 2. umr. lýst þeirri ánægju sem ég hef haft af leiðsögn tveggja merkra málvísindamanna og áhugamanna um íslenskt mál sem sæti eiga í hv. umhverfisnefnd, hv. þingmanna Marðar Árnasonar og Ólínu Þorvarðardóttur. Það má margt læra í hv. umhverfisnefnd, ekki bara um umhverfismál heldur líka um íslenskt mál. Hlotið er eitt en annað sem ég hef gert athugasemdir við og hef nokkrar áhyggjur af er að í frumvarpinu, eins og það nú stendur, er enn að finna öfugmæli í 14. gr. og í orðskýringum þar sem fjallað er um forgangsefni. Því geri ég þetta að umtalsefni, frú forseti, að ég tel að enda þótt stjórnsýslan hafi tamið sér tiltekið orðfæri sé ekki einboðið að lögfesta það. Það er klárt að stjórnsýslan hefur notað þetta „hlot“ og jafnvel „vatnshlot“ frá árinu 2004, en stjórnsýslan hefur líka á undanförnum árum notað orðið „forgangsefni“ um þrávirk og hættuleg efni. Samkvæmt málskilningi mínum eru forgangsefni þau efni sem forgang eiga að hafa og setja á í fyrirrúm. Hér er þessu algjörlega öfugt farið, þetta eru, eins og einn hv. þingmaður nefndi hér í dag, þvert á móti ekki forgangsefni heldur óþverri sem setja þarf í forgang að því leyti að það þarf að eyða þeim. Því tek ég þetta dæmi, frú forseti, sem rökstuðning við máli mínu varðandi breytingartillögu mína að það eru ekki rök að stjórnsýslan sem slík hafi notað tiltekið orð í tiltekinn tíma.

Forseti. Um þetta mál er það að segja að það var flutt í haust, á haustþingi og hafði reyndar komið inn áður, á síðasta þingi. Hins vegar höfðu íslensk stjórnvöld, framkvæmdarvaldið hér, verið slök við að koma þessu máli í þann búning sem við hæfi var. Það er fyrst og fremst byggt á einni tilskipun, vatnatilskipuninni frægu og reyndar öðrum líka, og hefur verið óánægja með það í höfuðstöðvum þess bandalags sem við erum hluti af í þessu efni. Um þá óánægju er svo sem ekkert að segja. Við höfum tekið þann tíma sem við þurftum í þetta mál. Þetta hefur verið helsta viðfangsefni umhverfisnefndar, eins og hv. þingmaður veit kannski af, í tvo og hálfan mánuð, í mars, febrúar og hálfan janúarmánuð. Við höfum farið vel í gegnum málið og þurft á öllum þessum tíma að halda en nú er það fullþroskað 
            

Forseti biður þingmenn í hliðarsal um að hafa hljótt, gefa þingmanni hljóð.

Ég held að það batni ekki verulega við frekari umfjöllun. Þannig að það er svo í dag að það verður útrætt 31. mars og ég tel það bara alveg ágætt. Þó að atkvæði verði hugsanlega greidd um það síðar hefur þingið í raun og veru fjallað um málið og komið að lokum.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir andsvar hans. Pressan á þetta mál hafi verið vegna óánægju í Brussel, sem við könnumst við, þingmenn. Það er oft sem kallað er eftir því að við innleiðum tilskipanir sem við höfum skuldbundið okkur til og það hefur tekið langan tíma stundum og kannski ekki síst á síðustu tveimur árum þegar þingstörfin hafa verið mjög sliguð af því að greiða úr því þunga höggi sem varð hér í hruninu. Óánægjan í Brussel er því ekkert ný en ég hlýt að skilja orð hv. þingmanns sem svo að það sem hvíslað var hér í þingsölum í dag, um það að lögfesta yrði þetta mál fyrir tiltekna dagsetningu ella yrði sett af stað kæra á Alþingi þá væntanlega, fyrir að hafa ekki hlítt þeim tímatakmörkunum - ég skil orð hv. þingmanns sem svo að það hafi ekki verið á rökum reist og það er vel.

Forseti. Það ber ekki að skilja mig á einn eða neinn hátt um þetta enda er ég ekki erindreki neinna þeirra kappsmanna um framgang vatnatilskipunarinnar sem hugsanlega tala þá við hæstv. umhverfisráðherra. Ég bendi hv. þingmanni á að kanna það hjá hæstv. umhverfisráðherra hvernig standi á þessu. Það eina sem ég segi er þetta: Við höfum lokið okkar verkefni. Við hófum það um miðjan janúar og við höfum unnið það í janúar, febrúar og í mars og við ljúkum því hér á síðasta degi marsmánaðar. Ég tel það vel að verki verið. Ég tel líka, eins og ég sagði áðan, að við höfum þurft á öllum þessum tíma að halda og nú er því lokið og það er vel.

Frú forseti. Ég get tekið undir það að í nefndinni hefur farið fram mjög mikil og góð vinna við frumvarpið eins og ég hef tekið fram hér ítrekað í dag. Ég vil þakka hv. formanni fyrir hans tillegg og innlegg í þá vinnu. Ég er honum sammála um það að okkur veitti ekki af þeim tíma og þess vegna taldi ég það algjörlega óhæft á síðustu metrunum að ekki væri tóm til þess að spyrja einfaldra spurninga eða ræða einstök efnisatriði. Ég hlýt að segja það hér í þessum stól að eftir að ráðherrar, hvort heldur er hæstv. umhverfisráðherra eða aðrir ráðherrar, hafa skilað frumvörpum hér inn til Alþingis eru þau í meðferð Alþingis. Ef pressa er á að koma þeim út er það pressa á Alþingi, sem er ekki viðeigandi að mínu viti, og mér hefði aldrei dottið í hug að leita skýringa á því hjá öðrum en formanni viðkomandi nefndar eða forseta þingsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um uppbyggingu á Vestfjarðavegi, nr. 60. Meðflutningsmenn mínir eru hv. þm. Ásbjörn Óttarsson og Gunnar Bragi Sveinsson. Þannig er mál með vexti að vegamál í Vestur-Barðastrandarsýslu eru í miklum ólestri eins og allir vita. Á undanförnum árum hefur verið reynt að vinna að þessum málum með því að tryggja fjármuni til verkefnanna á þessum slóðum og sérstaklega að leysa það mikla vandamál sem er vegagerðin úr Þorskafirði í Kollafjörð. Þetta á sér allnokkurn aðdraganda og Vegagerðin og aðrir framkvæmdaraðilar sem hafa komið að málinu hafa mjög lengi velt fyrir sér mögulegum leiðum í þessu sambandi. Mjög margar leiðir voru skoðaðar, m.a. sú að fara yfir þá frægu hálsa Ódrjúgsháls og Hjallháls, en niðurstaða þeirra sem skoðuðu var sú að þetta væri ekki viðunandi lausn á vandanum sem við værum að reyna að takast á við með uppbyggingu vega á þessu svæði. Þess vegna voru m.a. skoðaðir aðrir kostir, sérstaklega sá að fara með veginn út Þorskafjörðinn að vestanverðu og þvera bæði Gufufjörð og Djúpafjörð og koma að landi við Melanes rétt innan við Skálanes. Sú leið var síðan send í umhverfismat ásamt fleiri kostum. Skipulagsstofnun féllst ekki á þessa leið, sem þó var óskaleið heimamanna, og sá úrskurður var kærður til þáverandi umhverfisráðherra Jónínu Bjartmarz sem kvað upp nýjan úrskurð, heimilaði þessa leið sem kölluð er B-leið, með hins vegar mjög ströngum skilyrðum sem í raun og veru gerði leiðina öðruvísi en upphaflega var lagt af stað með varðandi umhverfismatið. Þannig var komið til móts við þær aðfinnslur sem höfðu orðið, m.a. með því að gera mun strangari kröfur um umhverfismál en áður var. Niðurstaða hæstv. þáverandi ráðherra var síðan kærð, fyrst til héraðsdóms og síðan áfram áfrýjað til Hæstaréttar sem felldi þann dóm sinn 22. október 2009 að þessi leið væri ekki fær. Það er athyglisvert að fara yfir efnisatriði þess dóms. Trausti Fannar Valsson, lektor í lögfræði, vann lögfræðilega álitsgerð um þetta mál að beiðni Vegagerðarinnar og þar rekur hann niðurstöðu Hæstaréttar eins og við tíundum í greinargerðinni sem fylgir þessu frumvarpi. Þar segir Trausti Fannar: „Í fyrsta lagi staðfestir Hæstiréttur þá niðurstöðu héraðsdóms að rannsókn umhverfisráðherra á umferðaröryggi hafi verið fullnægjandi. Í öðru lagi staðfestir Hæstiréttur þá niðurstöðu héraðsdóms að rannsókn á umhverfisáhrifum á gróðursamfélag á landsvæðinu hafi verið fullnægjandi. […] Í þriðja lagi staðfestir Hæstiréttur þá niðurstöðu héraðsdóms að umhverfisráðherra hefði ekki horft fram hjá lagaákvæðum sem tryggja eiga sérstaka vernd hafarnarins. Í fjórða lagi staðfestir Hæstiréttur þá niðurstöðu héraðsdóms að ráðherra hafi tekið fullnægjandi afstöðu til áhrifa framkvæmdarinnar á fornminjar í Teigsskógi. Í fimmta lagi staðfestir Hæstiréttur þá niðurstöðu héraðsdóms að ráðherra hafi ekki brotið gegn meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar í úrskurði sínum með því að heimila leið B […]. Í sjötta lagi staðfestir Hæstiréttur þá niðurstöðu héraðsdóms að umhverfisráðherra hafi hvorki brotið gegn andmælarétti stefndu né að rökstuðningur ráðherra hafi ekki verið fullnægjandi. Í sjöunda lagi hafnaði Hæstiréttur því“ - sem var niðurstaða héraðsdóms - „að ráðherra hefði ekki rannsakað nægjanlega áhrif sem leiddu af þverun Gufufjarðar og Djúpafjarðar á strauma í fjörðunum. […] Í áttunda og síðasta lagi taldi Hæstiréttur að umhverfisráðherra hefði verið óheimilt að lögum að taka tillit til umferðaröryggis við mat á umhverfisáhrifum í úrskurði sínum.“ Þetta er sem sagt staðan og nú erum við komin í fullkomið öngstræti. Við komumst hvorki lönd né strönd varðandi uppbyggingu vegar á þessu svæði þar sem þörfin er þó himinhrópandi og allir hafa í orði kveðnu lýst yfir að ætti að hafa forgang umfram önnur verkefni í vegamálum í landinu. Hæstv. innanríkisráðherra, ráðherra samgöngumála, gerði það síðast fyrir fáeinum vikum þannig að við getum sagt að um þetta sé í raun og veru enginn pólitískur ágreiningur. Ágreiningurinn liggur hins vegar í því með hvaða hætti eigi að fara í þessa vegagerð og það er einfaldlega mat heimamanna að þær leiðir aðrar sem hafa verið nefndar í þessu sambandi gangi ekki upp. Það sem hefur verið boðið upp á í þessu sambandi er fyrst og fremst það að fara með vegina áfram yfir Hjallháls og Ódrjúgsháls eins og núna er gert og mat heimamanna er að það gangi ekki upp, þetta sé ekki fullnægjandi lausn á vegamálum fyrir sunnanverða Vestfirði, þ.e. vegfarendur sem fara þessa leið. Menn hafa teflt fram ýmsum frekar óútfærðum hugmyndum um að fara t.d. með jarðgöng undir Hjallháls og jafnvel undir Gufudalshálsinn líka. Það vill þannig til að þeir kostir voru skoðaðir mjög rækilega af Vegagerðinni á sínum tíma og niðurstaða Vegagerðarinnar var mjög skýr. Þetta er fær leið en hún kostar bara miklu meiri peninga. Jafnvel á velmektarárunum treystu menn sér ekki til að fara þá leið og þess vegna var málinu vísað frá í raun og veru, því var hafnað á kostnaðarlegum grundvelli. Ég ítreka að niðurstaða hæstv. fyrrverandi umhverfisráðherra fól ekki í sér umtalsverða röskun á náttúru fjarðanna eins og ég hef þegar rakið. Auðvitað felur öll vegagerð í sér einhverja röskun, það vitum við, en hér er um að ræða gríðarlega mikla hagsmuni íbúanna á sunnanverðum Vestfjörðum sem horfa núna álengdar á endalausar tafir á vegaframkvæmdum á þessum slóðum og m.a. eru enn þá í óvissu hugmyndir sem hafa verið uppi um vegaframkvæmdir í framhaldi af þeirri vegagerð sem ég hef gert að umtalsefni. Þá stendur eftir ein spurning. Vilji menn ekki fara þá leið sem hér er lögð til, að setja sérstök lög um þessa vegagerð, verða menn að svara spurningunni: Hvað þá, hvað kemur þá í staðinn? Hvað vilja menn þá gera? Það liggur fyrir að það er ekkert svar fyrir íbúa á sunnanverðum Vestfjörðum að segja: Við skulum fara Hálsaleiðina. Það er heldur ekkert svar að segja: Við skulum fara jarðgangaleiðina einhvern tíma í blámóðu fjarskans. Sú leið er ekki á dagskrá núna í ljósi þeirra þrenginga sem við vitum að við búum við, ekki síst í vegamálunum. Eins og málin blasa við eru þessir tveir kostir til staðar, annars vegar að fara þá leið sem frumvarpið mælir fyrir um og hins vegar að aðhafast ekkert í vegamálum í Gufudalssveitinni gömlu þar sem þessi vegur á að liggja. Þetta er alvara málsins og þess vegna var það niðurstaða okkar þremenninganna sem leggjum fram þetta frumvarp að það yrði að höggva á þennan hnút, menn yrðu einfaldlega að horfast í augu við blákaldan veruleikann og fara í þessa framkvæmd. Auðvitað hefðum við kosið að þurfa ekki að fara lagasetningarleið, en það er búið að reyna allt til þess að ná sáttum í þessum efnum. Ég sat sjálfur fund í samgöngunefnd Alþingis þar sem þetta var reynt og það kom glögglega fram að ekki eru forsendur til að ná sáttum í þessum efnum. Þá verða þeir sem um véla, og það vill þannig til að það eru bara 63 einstaklingar í landinu sem geta tekið um það ákvörðun, að taka af skarið um hvort þeir vilja heldur hafa engar framkvæmdir á þessum slóðum eða fara þá leið sem hér er lögð til, nema því aðeins að menn hafi aðra frambærilega kosti sem hægt er að tefla fram til lausnar á þessu máli. Ég tek fram að á bak við þessar hugmyndir er breiður og mikill stuðningur heimamanna. Það kom fram í ályktun Fjórðungssambands Vestfirðinga í fyrrahaust, það kom fram í júlí sl. í ályktun bæjarstjórnar Ísafjarðarbæjar sem ég hygg að hafi verið samhljóða. Sömuleiðis hafa sveitarstjórn Tálknafjarðar, bæjarráð Vesturbyggðar og bæjarráð Bolungarvíkur ályktað í þessa veru. Á föstudaginn var okkur þingmönnum Norðvesturkjördæmis sem áttum heimangengt og gátum heimsótt íbúa í Vesturbyggð og Tálknafjarðarhreppi afhent áskorun þúsund íbúa á Vestfjörðum þar sem við erum hvött til að samþykkja það frumvarp sem hér er um ræðir, þannig verði hagsmunir íbúa á sunnanverðum Vestfjörðum best tryggðir.

Forseti. Ég tek eftir því að flutningsmenn þessa frumvarps, sem eru hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, Ásbjörn Óttarsson og Gunnar Bragi Sveinsson, telja í greinargerð sinni með frumvarpinu að í samgöngumálum á sunnanverðum Vestfjörðum sé einkum tvennt í vegi, annars vegar það mál sem þeir fjalla um og leggja til að sett verði um sérlög en hins vegar það að það sé mikil bið eftir vegagerð frá Eiði í Vattarfirði að Þverá í Kjálkafirði sem nú er komin í umhverfismat. Ég spyr: Af hverju ekki að nota ferðina, úr því að við erum hvött hér til að afnema umhverfismatslögin um þá leið sem þeir ætla sér að fara, B-leiðina frægu um Teigsskóg, af hverju ekki að gera þetta þá um leið með veginn frá Eiði í Vattarfirði að Þverá í Kjálkafirði? Ekki getur það verið merkilegra umhverfismat en það sem hér er um að ræða. Ég spyr: Því ekki það? Ef menn ætla að setja hnefann í borðið, taka upp skófluna og ryðja hindrunum úr vegi eiga menn að gera það svikalaust og fara alla leið með það mál. Hv. flutningsmenn skulda þingheimi og þjóðinni, og ekki síst heimamönnum meðal hennar, skýringu á þessu dugleysi og andvaraleysi með umhverfismatið frá Vattarfirði til Kjálkafjarðar.

Virðulegi forseti. Hér gæti átt við hið fornkveðna: Illt er að egna óbilgjarnan. Ástæðan fyrir því að við förum ekki þá leið sem hv. þingmaður er nú að hvetja til, að því er mér heyrist, er einfaldlega sú að við lögðum ekki fram frumvarp af þessu taginu áður en umhverfismat fór fram í Gufudalssveitinni. Við biðum eftir niðurstöðunni. Hún kom. Henni var síðan áfrýjað til hæstv. umhverfisráðherra sem kvað upp nýjan úrskurð sem fól það í sér að komið var mjög til móts við sjónarmið þeirra sem höfðu áhyggjur af náttúrunni á þessu svæði. Þegar við vorum komin í þá stöðu eftir að Hæstiréttur hafði kveðið upp sinn úrskurð, sem byggði á því sem ég rakti áðan, stóðum við einfaldlega frammi fyrir því að ekki var annarra kosta völ. Auðvitað er vilji okkar sá að fara eftir þeim reglum sem gilda í þessum efnum, við viljum virða þær reglur. Ég tel eðlilegast að bíða eftir niðurstöðu umhverfismatsins, hvernig sem hún verður, ég trúi því að hún geti orðið jákvæð að þessu sinni. Síðan skulum við bara bíða átekta, en hvatning hv. þingmanns mun auðvitað klingja í eyrum mér.

Forseti. Það er fróðlegt að heyra að 1. flutningsmaður, hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, vill afnema með lögum það umhverfismat sem hann telur hafa farið illa en er reiðubúinn að bíða eftir umhverfismati sem gæti farið vel. Þá vaknar auðvitað spurningin: Eru ekki þessir þrír fínu flutningsmenn og háttvirtu, Einar K. Guðfinnsson, Ásbjörn Óttarsson og Gunnar Bragi Sveinsson, alveg örugglega tilbúnir til að flytja þá sams konar frumvarp ef umhverfismatið skyldi fara illa frá Kjálkafirði til Vattarfjarðar? Má ekki alveg reiða sig á það að ef það fer illa komi lög en ef það fer vel sé þetta í lagi? Umhverfismat er þá til þess að það fari vel.

Virðulegi forseti. Nú er hv. þingmaður að bera saman algjörlega ósambærilega hluti. Það sem við erum að ræða um í þessu frumvarpi er það hvort fara eigi með veginn á láglendi út Þorskafjörðinn, þvera Gufufjörð og Djúpafjörð og koma síðan að landi við Melanes. Það sem um er að ræða á kaflanum frá Eiði í Vattarfirði að Þverá í Kjálkafirði er láglendisvegur. Ágreiningurinn gæti hins vegar snúist nákvæmlega um vegstæðið á þessari leið en ágreiningur er ekki uppi um það hvort þar eigi að fara upp um fjöll og firnindi og gera veginn þannig úr garði að hann nýtist ekki íbúunum. Það er ekkert launungarmál hver mín afstaða í sambandi við vegstæðið þar er, ég tel skynsamlegast að þvera þar Kjálkafjörð eins og áform eru uppi um og Mjóafjörð sömuleiðis. Verði hins vegar niðurstaðan sú að fara ekki þá leið er það bara svo. Ég tel að ekki séu sambærilegir hagsmunir í húfi þar. Hér er hins vegar um að ræða grundvallaratriði, einfaldlega það hvort menn treysti sér til að fara í vegagerð í Gufudalssveitinni sem mun leysa úr brýnasta vandamáli sem við er að glíma varðandi vegamál í landinu um þessar mundir sem er það að rjúfa einangrun Vestur-Barðastrandarsýslu og búa til skaplegan veg sem hægt er að nota. Við erum komin inn á 21. öldina og það er ekki lengur hægt að bjóða fólki upp á að segja sem svo: Ja, við skulum bara fara einhvern veginn í þetta mál, við skulum skoða málin. Við erum búin að vera að skoða þessi mál, fjármunirnir hafa legið fyrir og nú er bara kominn tími til þess að taka ákvörðun.

Frú forseti. Klukkan þrjú áttum við formenn þingflokka fund með hæstv. forseta og óskuðum eftir því að við fengjum fregnir af því hvað fram færi á fundum hæstv. ríkisstjórnar með aðilum vinnumarkaðarins. Nú hefur ekki, eins og mátti kannski búast við, borist svar við þeirri fyrirspurn okkar, alla vega ekki til mín. Ég spyr hæstv. forseta hvort einhver von sé á að við fáum þá umræðu sem um var beðið og til vara hvort forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar geti kallað forustumenn stjórnarandstöðunnar á sinn fund til að greina þeim frá hver staðan í þessum viðræðum er. Við fáum eins og alltaf fréttir úr fjölmiðlum í staðinn 

Forseta hefur ekki borist fregn af viðkomandi fundi sem hv. þingmaður vísar til svo að upplýsingar verða að berast síðar.

Forseti. Orðaskipti í andsvörum áðan voru mjög fróðleg. Þau benda til þess að hv. flutningsmenn telja sig geta valið úr á því ferli sem af stað fer með umhverfismati um framkvæmdir sem teljast umhverfismatsskyldar samkvæmt þeim rétti sem við höfum byggt okkur upp á um það bil 10 árum. Í raun og veru er enn margt eftir í þeim umhverfisrétti sem við erum smám saman að koma okkur upp á Íslandi með evrópskri aðstoð því að Evrópumenn, hvað sem um þá má segja, eru - ég segi nú ekki ljósárum á undan okkur en nokkrum þingmannaleiðum í þessum efni. Þeir hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, Ásbjörn Óttarsson og Gunnar Bragi Sveinsson sem lifa á 21. öldinni telja við hæfi að nema úr gildi umhverfismat sem þeir eru óánægðir með en eru tilbúnir að bíða eftir umhverfismati í öðru efni sem þeir vonast til að verði þeim að skapi. Ég spurði ekki um þennan vegarspotta vegna þess að ég ætti von á því að hann lenti illa úti í umhverfismatinu heldur benti ég á það grundvallaratriði að hv. þingmenn - það liggur við að ég segi: leyfa sér að - koma í ræðustól Alþingis á 21. öld og leggja til að lög verði afnumin og úrskurður verði ógiltur með ofbeldi meiri hluta þingsins vegna þess að svo væri ef þetta gengi eftir. Málið er svona, forseti: Jónína Bjartmarz, umhverfisráðherra á þeim tíma, tók pólitíska ákvörðun og hafði töluvert svigrúm til að taka ákvörðun af því tagi sem hún gerði. Svo mikið svigrúm kann að vera galli í lögunum um umhverfismat. Það reyndist t.d. vera þegar annar, hæstv. núverandi, umhverfisráðherra, Svandís Svavarsdóttir, tók ákvörðun þar sem hún taldi sig hafa svigrúm til að stefna í dóm tilteknum hlutum við mikil hróp og mikinn æsing þeirra sömu hv. þingmanna og flytja einmitt þetta frumvarp og flokksfélaga þeirra sem töluðu upp og niður, fram og aftur, út og suður um það mál. Þeim þykir hins vegar allt í lagi að Jónína Bjartmarz, sem reyndar var ágætur umhverfisráðherra þann stutta tíma sem hún var það, skyldi hafa tekið ákvörðun og lent í ógöngum út af henni af ekki verra tagi en hæstv. umhverfisráðherra Svandís Svavarsdóttir lenti í með Flóahrepp um daginn vegna þess að ráðherrann var beittur miklum pólitískum þrýstingi, sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson kannast ágætlega við vegna þess að hann hefur setið hér lengur en Jónína Bjartmarz og lengur en Mörður Árnason sem hér talar, og er samgróinn því valdakerfi og þeirri hugmyndafræði sem hefur ríkt á Íslandi undanfarna áratugi og var sá grunnur sem hrunið byggði á, sú bjargbrún sem Ísland fór fram af haustið 2008 með afleiðingum sem enn eru ekki komnar í ljós. Það er þetta virðingarleysi fyrir reglum, samfélaginu og aðilum þess og samskiptum þeirra sem lýsir sér í þessu frumvarpi og var undirstaða hrunsins sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson vakti meira að segja yfir sem ráðherra í ríkisstjórn á sínum tíma. Það sem gerðist svo var að Hæstiréttur felldi úr gildi ákvörðun ráðherrans, Jónínu Bjartmarz, sem hún hafði tekið undir pólitískum þrýstingi, vegna þess að hún fór yfir strikið. Það kom í ljós að sú leið sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hvatti til allan tímann að yrði farin reyndist ófær. Hæstiréttur felldi hana úr gildi og þá standa menn uppi eins og asnar, ég segi það bara eins og það er, og horfa fram á að allur þessi tími var til einskis og allt það sem mönnum var talin trú um fyrir vestan að gæti gengið upp með þessum hætti reyndist rangt. Maður spyr sig: Hver ber ábyrgðina á því? Er það Hæstiréttur? Eru það þeir sem gagnrýndu þessa ákvörðun á sínum tíma og það plan að fara í gegnum Teigsskóg? Er það þannig? Nei, forseti, það er ekki þannig. Þeir sem bera einmitt ábyrgð á þessari stöðu eru Einar K. Guðfinnsson - ég ætla ekki að bæta hv. þm. Ásbirni Óttarssyni við vegna þess að hann er nýkominn á þingið eða hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni - og fylgismenn hans sem völdu þá leið sem nú er lokuð og ófær, ekki vegna þess að þar sitji einhverjir lattelepjandi umhverfissinnar úr 101 heldur vegna þess að Hæstiréttur sjálfur kom í veg fyrir hana. Þá spyr maður: Hvað er hægt að gera? Þá ætla ég ekki að segja hvað hefði verið hægt að gera í staðinn fyrir þessa vitleysu. Það eru nokkrir hlutir sem er hægt að gera. Það er hægt að fara í nýtt umhverfismat og láta reyna á það með þeim reglum sem um það giltu en sá kostur hefur ekki verið valinn og það væri hægt að reyna aðrar leiðir. Ég verð að hrósa hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir að telja upp þrjár aðrar leiðir sem hægt væri að fara og auðvitað hafa þær verið kannaðar, það er ekki það. Þriðja leiðin er rakin í greinargerð hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar og félaga, það er leiðin um Hjallaháls og um Djúpafjörð að Grónesi og líka í Melanes sem er nefnt í greinargerðinni, og fjórða leiðin eru jarðgöng undir hálsinn og vegur yfir Ódrjúgsháls. Einu sinni fylgdu þeirri hugmynd önnur jarðgöng úr Gufufirði í Kollafjörð en sá þáttur er sennilega úti núna vegna framkvæmda Vegagerðarinnar þarna í grenndinni. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson er ekki nógu heiðarlegur til þess að lýsa þeirri leið nógu vel heldur segir í greinargerðinni nokkuð groddalega að hún hafi verið slegin út af borðinu sakir kostnaðar. Staðreyndin er sú að þessi leið hefur aldrei verið rannsökuð til hlítar og Vegagerðin - ég veit ekki undir hvaða pólitíska þrýstingi hún var - sló hana út og breytti hugmyndinni, hún taldi að jarðgöngin stæðust ekki nema þau væru nánast við sjávarmál. Þessar leiðir ber hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni, mér og öðrum áhugamönnum um samgöngur og náttúruverðmæti á sunnanverðum Vestfjörðum að athuga eða fá nýtt umhverfismat ef menn hafa áhuga á því. Það hefur ekki gerst, menn hafa ekki sýnt áhuga á því. Það væri fróðlegt að heyra hvers vegna það gengur ekki. Það er kannski vegna þess að menn treysta ekki þessari leið í nýtt umhverfismat. Menn telja að eini möguleikinn til að koma þessum vegi í gegn sé með því ofbeldi sem hér er lagt til í frumvarpi hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar og félaga hans. Þetta er svona þríeint frumvarp, það er þrennt sem vekur athygli í því. Í fyrsta lagi leggja þrír hv. þingmenn til að dómur Hæstaréttar sé sniðgenginn með því að fara yfir þá hindrun sem hann er með lögum, með því að ryðja Hæstarétti burtu. Þannig er það, forseti. Það vill svo skemmtilega til að nákvæmlega þessir sömu þrír þingmenn og félagar þeirra fjölmargir stóðu í þessum stól fram og aftur, nótt og dag, upp og niður, út og suður og gagnrýndu sniðgöngu Hæstaréttar í allt öðru máli þar sem raunar var ekki um dómsúrskurð Hæstaréttar að ræða heldur stjórnvaldsákvörðun þar sem Alþingi tók þann kost að lokum gegn vilja þeirra félaga að virða niðurstöðu Hæstaréttar - við munum hvaða mál þetta var - með því að setja ekki stjórnlagaþing í næsta mánuði sem kjörið var heldur skipa stjórnlagaráð. Fullkomin virðing borin fyrir niðurstöðu Hæstaréttar sem í það sinn var stjórnvaldsúrskurður. En þessir herramenn, þessir með geislabauginn, hinir heilögu, þessir þrír og félagar þeirra þurfa þegar eitthvað gengur ekki eins vel og þeir vilja að fá kjósendur sína til að klappa sig upp til að fela árangurinn sem þeir hafa ekki náð á 10, 15, 20 árunum í héraði sínu á sjálfum Vestfjörðum þar sem Einar K. Guðfinnsson er hinn mesti heimamaður allra heimamanna. Já, þá skal Hæstiréttur víkja. Þá skiptir Hæstiréttur ekki máli. Alveg eins og með umhverfismatið skiptir Hæstiréttur ekki máli nema þegar hægt er að nota hann sér til framdráttar í pólitískum tilgangi. Þetta er ömurleg frammistaða af hálfu þeirra hv. þingmanna Ásbjörns Óttarssonar, Einars K. Guðfinnssonar, félaga hans, og Gunnars Braga Sveinssonar, félaga þeirra í því ágæta kjördæmi sem um er að ræða. Þetta með umhverfismatið, það er ekki spurning um eitt umhverfismat heldur grundvallarlöggjöf í þessum málaflokki. Það sem þeir ætla að gera, þessir herramenn, hinir heilögu með geislabauginn, hv. þingmenn Einar K. Guðfinnsson, Ásbjörn Óttarsson og Gunnar Bragi Sveinsson, er að rífa þá grundvallarlöggjöf upp með rótum og skapa það fordæmi að þegar meiri hluta á þingi líkar ekki sá árangur sem löggjöfin nær sé ekki um að ræða að breyta henni eða leggjast í rannsóknir á löggjöfinni og hvernig eigi að breyta henni heldur á ekki að taka mark á henni. Við samþykkjum bara lög og förum á jarðýtunni eða skriðdrekanum yfir þetta dót sem er fyrir okkur. Það er hugsunin, það eru hinir miklu kraftamenn í Norðvesturkjördæmi, forseti, sem hugsa svona. Þeir fá auðvitað klapp en ætli það klapp verði ekki frekar skammt því að þessi leið gengur auðvitað ekki. Það er ekki hægt að fara hana. Það er ekki hægt að fara með þetta mál í gegnum þingið og það er ekki heldur hægt að fara með það í gegnum þann lagagrunn sem við höfum skapað okkur með bandalagsþjóðum okkar í Evrópu. Lögin um umhverfismatið eru ekki bara heimasmíðuð í okkar landi þó að auðvitað sé partur þeirra héðan heldur byggja þau á samkomulagi Evrópuþjóða. Af hverju er það samkomulag, forseti? Er það vegna þess að menn vilja falla fram og ekki standa í lappirnar o.s.frv.? Nei, það er vegna þess sem a.m.k. sjálfstæðismennirnir tveir ættu að geta skilið, sem fluttu frumvarpið, að við viljum hafa sömu reglur á sama markaðssvæði. Þetta er sumsé markaðshugsun. Ég sé að Einar K. Guðfinnsson strýkur sér í framan og er farinn að skilja að hann er á rangri braut í þessu miðað við þá hugmyndafræði sem að baki liggur. Eða hvað? Hvaða hugmyndafræði liggur að baki? Ég verð að segja að Sjálfstæðisflokkurinn er samsettur flokkur og þar er ein hugmyndafræði, hugmyndastraumur, sem ég ber svolitla virðingu fyrir og það er hugmyndafræði konservatívismans, íhaldsstefnunnar sjálfrar, hinnar gömlu íhaldsstefnu frá 19. öld. Það er ákveðinn sjarmi yfir henni ef hún kemur í hæfilegum skömmtum. En er hér um íhaldssemi að ræða? Mundu íhaldsmenn, konservatívir stjórnmálamenn, láta sér detta í hug að rífa í fyrsta lagi grundvallarlöggjöf upp með rótum og í öðru lagi að sniðganga sjálfan Hæstarétt? Nei, forseti. Þessir menn eru ekki einu sinni konservatívir gæjar, þeir hv. þingmenn sem standa á bak við þetta frumvarp. Hugmyndafræðin sem liggur í frumvarpinu minnir því miður á aðra hugmyndastrauma á hægri vængnum, mun óvirðulegri hugmyndastrauma en íhaldsstefnuna frá upphafi 19. aldar og æ síðan. Það er á grunni þeirra hugmyndastrauma sem þriðji þátturinn í þessu frumvarpi myndast, auk sniðgöngu Hæstaréttar og upprót grundvallarlöggjafar Íslendinga í umhverfismálum. Það er frammistaða þeirra í héraði. Þetta frumvarp er ekki fyrir okkur hér í salnum, forseti. Þetta frumvarp er smíðað handa fólkinu á sunnanverðum Vestfjörðum og á að draga það áfram í hasar og þeirri trú að eitthvað sé að gerast í þeirra málum með þessu dæmi. En svo er ekki. Þetta frumvarp er nánast óþinglegt. Það er bara þannig og ég hef ekki haft ráðrúm til að vekja athygli á því og biðja um rannsókn á því. Þetta frumvarp gerir ekkert gagn. Það eyðileggur, spillir og sundrar í staðinn fyrir að draga menn saman. En það hjálpar hv. þingmönnum Einari K. Guðfinnssyni, Ásbirni Óttarssyni og Gunnari Braga Sveinssyni til skamms tíma að efla sitt eigið fylgi með því að búa til þúsund manna undirskriftasöfnun á Vestfjörðum, halda þar fundi, samþykkja ályktanir með níði um aðra þingmenn og þá sem láta sér annt um náttúruverðmæti 

Forseti vill biðja hv. þingmann um að gæta orða sinna í ræðustól.

Hæstv. forseti. Þetta var mikil eldmessa hjá hv. þm. Merði Árnasyni.  Það kom mjög skýrt fram í máli hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar að auðvitað teldu menn betra ef hægt væri að gera með öðrum hætti það sem búið er að reyna undanfarin ár og það gæti tekist. Hugsunin á bak við þetta er að sjálfsögðu sú, og það ættu allir að vita sem hafa fylgst eitthvað með búsetuskilyrðum á sunnanverðum Vestfjörðum, að gera þeim íbúum sem þar búa kleift að búa við sambærileg skilyrði og aðrir íbúar í landinu. Það er einungis það sem verið er að hugsa um. Svo geta menn haft sterkar skoðanir á því hvernig skynsamlegast sé að gera það. En mér finnst þeir hv. þingmenn sem hafa lagst gegn þessu máli ekki hafa sýnt fram á eða fært rök fyrir því hvernig þeir mundu bregðast við því, hvernig það yrði gert. Hv. þm. Mörður Árnason gerði talsvert að umtalsefni sniðgöngu Hæstaréttar. En ég vil bara hvetja hv. þingmann til að lesa niðurstöðu Hæstaréttar og á hverju hún byggðist. Það má eiginlega segja að málið hafi fallið þar á tæknilegu atriði. Síðan mótmæli ég harðlega þeim fullyrðingum sem komu fram í lok máls hv. þingmanns að það hafi verið samþykkt eitthvert níð um hv. þingmenn sem voru fjarstaddir. Það er alls ekki rétt, það er rangt. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson fór efnislega mjög vel yfir málið og mig langar að gera aðra þætti að umtalsefni, þ.e. búsetuskilyrðin á sunnanverðum Vestfjörðum. Ekki þarf að fjölyrða um það að fyrirtæki þar og íbúar sem þar búa búa ekki við sambærileg lífsskilyrði og aðrir þegnar þessa lands. Þetta er nánast eini staðurinn á öllu landinu þar sem á eftir að byggja upp vegakerfið. Það er því miður hin nöturlega staðreynd. Ekki þarf heldur að ræða lengi þá sögu sem fylgir þessu máli. Unnið hefur verið að því í mörg ár og niðurstaðan var sú að þegar loksins voru komnir peningar var ekki hægt að fara í vegaframkvæmdirnar. Það kom fram úrskurður frá hæstv. fyrrverandi umhverfisráðherra, Jónínu Bjartmarz, sem mér finnst mjög vandaður úrskurður. Það er ekki þannig að menn ætli að fara að vaða yfir og eyðileggja eitthvert merkilegra landslag en verið er að gera annars staðar. Ég hafna því alfarið. Þær kröfur sem eru settar fram í frumvarpinu eru býsna strangar að mínu mati miðað við þá vegagerð sem verið er að fara í almennt hér á landi og þær eru einmitt í samræmi við úrskurð umhverfisráðherra á sínum tíma. Ég verð hins vegar að segja það, virðulegi forseti, að ef farið verður í annað ferli, sem tekur að lágmarki fimm til sjö ár, er óvíst um niðurstöðuna, hver hún verður. Íbúarnir á sunnanverðum Vestfjörðum hafna því algerlega að fara upp á hálsana. Er það vegna þess að íbúar á Vestfjörðum vilja fara að eyðileggja einhverjar hríslur? Nei, það er ekki vegna þess. Það er vegna þess að íbúar á Vestfjörðum þekkja það að fara yfir á hálendið. Svo geta komið einstaklingar úr Reykjavík á fögrum sumardegi og sólað sig þar upp og talið að þetta sé hið besta mál. Því miður er það ekki þannig. Heldur einhver að íbúum á sunnanverðum Vestfjörðum þyki eitthvað minna vænt um umhverfi sitt en öðrum íbúum þessa lands um sitt? Að sjálfsögðu ekki. Það er hins vegar sjálfsögð og eðlileg krafa þess fólks sem býr þarna að búa við sambærileg búsetuskilyrði og aðrir þegnar landsins. Þetta frumvarp er lagt fram til að gera þessum íbúum það kleift að búa við sambærileg skilyrði. Það er tilurð þess að frumvarpið er lagt fram. Mér finnst mjög dapurlegt þegar hv. þingmenn koma hér upp og segja að þetta sé til einhvers heimabrúks fyrir okkur. Það er ekki rétt. Menn tala um umhverfisvernd. Gott og vel. Ég ber mikla virðingu fyrir umhverfinu, en hefur einhver fjallað um það eða lagt mat á það, og ég verð að viðurkenna að eftir því sem ég fer þessa leið oftar og hugsa meira um það, hvað menn mundu gera ef farið yrði yfir hálsana? Það væru engin smáumhverfisspjöll sem þar yrðu með öllum þeim skeringum og því sem þar þyrfti að vera til að gera veginn öruggan. Ég er ansi hræddur um að það sé ekki alveg sjálfgefið að þau verði minni miðað við þær ströngu reglur sem hér eru. Í raun og veru tel ég að þau verði miklu meiri. Það er dálítið óréttlátt að sitja undir ásökunum um að menn vilji umhverfisspjöll. Mig langar líka að gera að umtalsefni - eins og ég sagði áðan til að höggva á þennan hnút vegna þess að ég hef áhyggjur af því samfélagi sem þarna er því að fyrirtækin og íbúarnir búa bara við allt önnur skilyrði - að til að mynda er hvorki flogið, mokað né siglt á laugardögum. Fólk sem býr á sunnanverðum Vestfjörðum á í raun og veru að halda sig heima yfir vetrartímann alveg sama hvað kemur upp á. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir benti mér á það hér að það geti bara synt en ég held að það sé ekki fræðilegur möguleiki fyrir þetta ágæta fólk að synda yfir Breiðafjörðinn. Ég held að það væri glapræði og ég vona að íbúar þessa svæðis taki þá ábendingu hv. þingmanns ekki til greina. Í raun og veru á bara eftir að gefa út þau skilaboð að taka líka rafmagnið af á laugardögum. Það er ekki flóknara en það. Öll aðföng og allt umhverfi fyrirtækja og búsetuskilyrði fólks á þessu svæði eru bara algerlega óásættanleg á 21. öldinni. Ef fyrirtæki með rekstur, til að mynda sjávarútvegsfyrirtæki með rekstur á sunnanverðum Vestfjörðum - mig langar að setja þetta í smásamhengi til að fólk átti sig kannski betur á þessu og þá sér fólk fáránleikann í þessu - kaupir fisk annars staðar á landinu en eins og við vitum er mikið um það að fiskur sé fluttur á milli landshluta. Ef fiskvinnslufyrirtæki á sunnanverðum Vestfjörðum kaupir fisk á Snæfellsnesi eða Suðurnesjum eða hvar sem er og þegar það fiskvinnsluhús fær fiskinn til vinnslu til sín á sunnanverðum Vestfjörðum og segjum sem svo að á sama tíma hafi fiskvinnslufyrirtæki á Þingeyri keypt fisk til að vinna á Þingeyri þá er fiskurinn búinn að fara í gegnum vinnsluna á Þingeyri og er kominn út til Evrópu til neytenda þegar fiskframleiðendur og fiskverkendur á sunnanverðum Vestfjörðum fá sinn fisk til vinnslu. Þannig er staðan núna, hún er ekkert öðruvísi. Það eru í raun og veru áhyggjur íbúanna og okkar þingmanna þessa svæðis að ef slíkt haldi áfram sé stór hætta á að samfélaginu geti blætt út. Það er hin dapurlega staðreynd, því miður. Ég vék að því í máli mínu áðan að skilyrðin fyrir lagningu þessa vegar eru mjög ströng. En ég hef verið hugsi yfir því, virðulegi forseti, og vil segja það hér, að ef þetta væri gert úti á landsbyggðinni sem er verið að gera hér þar sem massinn býr eins og sagt er, fjöldinn, t.d. ef maður keyrir suður í Hafnarfjörð sér maður stórar hallir langt úti í hrauni og búið að ryðja öllu um koll, leggja fjórar akreinar, en þegar komið er út á land virðast einhvern vegin gilda allt öðruvísi reglur, að manni finnst. Því miður er það með þeim hætti. Það er ekki verið að beita sömu reglum á höfuðborgarsvæðinu, maður hefur þá tilfinningu. Mig langar líka að vitna í álit, af því að hv. þm. Mörður Árnason gerði að umtalsefni bæði í andsvörum og í ræðu veginn um Eiði–Kjálkafjörð. Það var dálítið merkilegt sem gerðist um daginn. Starfsmenn Náttúrufræðistofnunar gáfu álit sitt um þennan veg og mig langar að vitna orðrétt í það sem þar kemur fram, með leyfi forseta: „Áherslan er því á styttingu vegar og hámarkshraða ásamt öryggi. Þessi áhersla þjónar fyrst og fremst þeim sem vilja komast hratt á milli staða. Eitthvað lengri leið með á köflum minni hámarkshraða getur vel sparað orkunotkun, haft minni áhrif á landslag þar sem gera má ráð fyrir minni öryggissvæðum, lækkað kostnað við vegagerðina og flýtt fyrir framkvæmdum en auk þess eykst öryggi við minni hraða. Þetta ber sérstaklega að skoða þar sem nú er komið bundið slitlag alla leið til Ísafjarðar …“ Þetta er alveg hreint með ólíkindum að í umsögn Náttúrufræðistofnunar Íslands skuli vitnað í það þegar er verið að fjalla um veginn um Eiði–Kjálkafjörð að það sé komið bundið slitlag til Ísafjarðar. Hvað kemur það málinu við? Akkúrat ekki neitt. Það er bara önnur leið. Það hefði alveg eins mátt hafa í áliti Náttúrufræðistofnunar að það væri komi bundið slitlag til Selfoss eða til Hveragerðis. Það er jafnfáránlegt að mínu mati, sem segir kannski hvers konar umfjöllun er oft og tíðum um þessi mál. Ég vil, virðulegi forseti, fá að vitna til þess sem einn ágætismaður sem býr á Patreksfirði, Haukur Már Sigurðsson, íbúi í Vesturbyggð, sagði á fundi þar sem við mættum á þrír þingmenn kjördæmisins, aðrir höfðu ekki tök á að mæta, og tókum við undirskriftum þúsund íbúa á sunnanverðum Vestfjörðum. Hann kvaddi sér hljóðs og sagðist vilja flytja þar eins konar þingsályktunartillögu um þjóðargarð og óskaði eftir því að tillagan yrði flutt í þinginu og ég hyggst gera það. Hún hefst svona, með leyfi forseta: „Alþingi felur umhverfisráðherra að undirbúa stofnun „þjóðargarðs“ í sveitarfélögunum Vesturbyggð og Tálknafirði. Ráðherra lýsi undirbúningi sínum fyrir Alþingi í formi lagafrumvarps eða skýrslu fyrir árslok 2011. Jafnframt verði innanríkisráðherra falið að gera þær breytingar á lögum sem til þarf, til að gera samgöngur að þessum nýja „þjóðargarði“ fullboðlegar þeim Íslendingum sem þjóðargarðinn vilja sækja heim, m.a. með veglagningu um Teigsskóg samkvæmt svokallaðri B-leið og bundnu slitlagi um þau vegstæði sem þegar eru til umfjöllunar og hönnunar hjá Vegagerðinni. Fjármálaráðherra verði falið að undirbúa strax fjármögnun þessara framkvæmda svo hægt verði að ráðast í þær hið allra fyrsta.“ Síðan fylgir greinargerð með þessari tillögu og hún er svohljóðandi: „Í sveitarfélögunum Vesturbyggð og Tálknafirði býr FÓLK sem er einstakt fyrir margar sakir. Ekkert af þessu fólki er að finna annars staðar á Íslandi, þ.e. aðeins er til eitt eintak af hverjum svona einstaklingi. Þetta FÓLK hefur sýnt einstaka þrautseigju og útsjónarsemi við að lifa af við aðstæður sem m.a. hið opinbera hefur gert afar erfiðar, svo erfiðar að lífsgæði og búsetuskilyrði eru langt undir þeim viðmiðum sem sett eru t.d. á suðvesturhluta landsins. Rétt væri að hefja hið fyrsta rannsókn á hvað veldur þessari útsjónarsemi og þrautseigju ef vera kynni að það kæmi íslensku þjóðinni að gagni í því uppbyggingarstarfi sem nú er í gangi eftir hrun íslenska samfélagsins. Það hrun var ekki af völdum íbúa suðurhluta Vestfjarða heldur þvert á móti. Náttúra svæðisins er einstök og þarf ekki að telja upp hér hvaða náttúruperlur eru huldar íbúum utan svæðisins vegna þess að á undanförnum áratugum hafa þeir ekki treyst sér til að heimsækja svæðið vegna stórtjóns sem þeir valda á eigum sínum með því að aka ófæra, áratugagamla vegi sem þeir telja óboðlega. Tilgangurinn með tillögu þessari um stofnun „þjóðargarðs“ er að opna fyrir Íslendingum og erlendum gestum þjóðarinnar þær einstöku náttúruperlur sem þeir hafa ekki haft aðgang að, hvort heldur það eru einstakar hríslur í Teigsskógi, hrútaber, bláber eða sjálft Látrabjarg. Jafnframt er það tilgangur með tillögu þessari að vernda búsetu þess einstaka fólks sem hefur um aldir barist við manngert og ómanngert mótlæti en náð að lifa hamingjusömu lífi og komið kjarnmiklum Íslendingum á legg, sem margir hverjir hafa verið meðal fremstu manna þjóðarinnar á ýmsum sviðum. Fari sem horfir og opinberir aðilar og einstaka þingmenn haldi áfram að einelta sunnanverða Vestfirði með tillögum sínum gegn samgöngubótum og eðlilegum lífsskilyrðum, leggst byggð hér af innan fárra ára. Þá þurfa homo sapiens sem hafa átt hér heima að leita sér nýrrar búsetu, við önnur skilyrði, sem kannski alls ekki henta þessum einstaka stofni Íslendinga. Líklegast er að stofninn flytti á sunnanvert landið og félli þar inn í fjöldann, óþekkjanlegt innan um „latte-lepjandi“ sjálfskipaða verndardýrlinga sem hafa ekki skilning á því að maðurinn er jú hluti af þeirri náttúru sem hann býr í. Seint verður það sagt um sunnanverða Vestfirði að þar séu sporgöngumenn um eyðileggingu á íslenskri náttúru heldur þvert á móti.“ Virðulegi forseti. Mér finnst lokaorðin í þessari tillögu mjög tilhlýðileg sem segir að íbúar á sunnanverðum Vestfjörðum séu ekki sporgöngumenn um eyðileggingu á íslenskri náttúru heldur þvert á móti. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt að þetta frumvarp verði samþykkt til að íbúar á sunnanverðum Vestfjörðum búi við sömu skilyrði 

Forseti. Ég sé mig knúna til að koma hingað aftur upp í ræðu eftir að hafa hlýtt á ræðu þingmannsins Magnúsar Orra Schrams þar sem hann var að fjalla um tillögu mína og ég vildi vissulega geta svarað honum í lengra máli en ég kem að í andsvari. Það mál sem við ræðum finnst mér eitt stærsta málið sem er í þinginu núna og mér finnst mjög slæmt að sjá hve fáir þingmenn sýna því áhuga. Hjá meiri hlutanum finnst mér þetta mál vera hálfmunaðarlaust. Undir álit meiri hlutans skrifa fimm þingmenn en aðeins einn af þeim er í viðskiptanefnd, þingmaðurinn. Skúli Helgason, sem mælti fyrir nefndarálitinu en viðurkenndi að þetta væri eiginlega glatað mál. Eini þingmaðurinn, fyrir utan kannski ráðherra viðskiptamála, sem hefur eitthvað barist fyrir þessu máli, er Magnús Orri Schram sem ég kom eiginlega upp til að svara en mér sýndist vera farinn í dag. Ég votta honum samúð mína fyrir að þurfa að berjast fyrir þessu vonlausa máli því að hann hefur ekki mjög góðan málstað að verja. Hann sagði hér fyrr í dag að þeir sem hefðu barist gegn þessu máli hefðu ekkert fram að færa eða bentu ekki á neinar lausnir í staðinn. Ég vildi andmæla þessu. Í nefndaráliti mínu er á bls. 3 kafli sem heitir einmitt „Lausn til framtíðar á innstæðutryggingum“. Ef þingmaðurinn hefði lesið aðeins lengra þá hefði hann væntanlega rekið augun í þessa millifyrirsögn sem er feitletruð. Hér var svolítið fjallað um að afnema þyrfti ríkisábyrgð á innstæðum en þrjár síðustu ríkisstjórnir hafa gefið það út að ríkið tryggi allar innstæður. Þær yfirlýsingar hafa ekkert lagalegt gildi og eru því í raun orðin tóm þó að einhverjir kunni að trúa á þær. Þær virka að vissu leyti eins og innstæðutryggingarsjóður, þær veita falskt öryggi en á meðan fólk trúir á þær verður ekki áhlaup bankanna eða alla vega eru minni líkur á því. Þetta finnst mér vera leikur að eldinum. Það er verið að venja fólk við þá hugsun að heimurinn sé hættulaus og fólk þurfi ekki að hugsa um sín mál, það komi alltaf einhver og bjargi því. En ég ætla aðeins að fjalla um þær lausnir sem mér finnst hafa komið fram í umræðunni og ég hef lagt til í nefndaráliti mínu. Eitt sem ég sá ekki fyrir, en Pétur H. Blöndal þingmaður hefur talað fyrir, er að byggja á gömlu tilskipuninni frá 1994 sem er enn í gildi og vinna eftir henni vegna þess að sú tilskipun sem við erum að innleiða hefur ekki enn verið tekin inn í EES-samninginn. Þá hefur einmitt verið bent á að við höfum lítil áhrif þar á. En það er bara ekki alveg rétt. Hér í þinginu erum við að temja okkur ný vinnubrögð og í dag sátum við í viðskiptanefnd fund þar sem við í fyrsta sinn nýttum okkur þennan sex vikna glugga til að skoða mál og gera athugasemdir við þau. Við gerðum reyndar í það skipti - það var mál sem fjallaði um einkaleyfi á lyfjum fyrir börn - ekki neinar athugasemdir en ég er alveg viss um að viðskiptanefnd mundi gera athugasemdir þegar þessi tilskipun kemur og við fáum þennan sex vikna glugga. Þá mundum við svo sannarlega flagga og segja: Þetta hentar okkur ekki. Það hentar okkur ekki að tryggja innstæður upp að 100 þús. evrum, við getum ekki gert það með okkar bankakerfi. Ég er því ekki sammála því að við þurfum endilega að ganga í Evrópusambandið til að geta haft einhver áhrif á þá löggjöf sem kemur í gegnum EES-samninginn. Við þurfum bara að fara að vinna vinnuna okkar og vinna þetta með skipulegum hætti. Það er einmitt það sem Alþingi er að reyna að fara að gera. Þær leiðir sem ég lagði til í nefndaráliti mínu voru í raun og veru tvær. Ég er með frávísunartillögu í nefndaráliti mínu til ríkisstjórnarinnar, henni er falið að leita samstarfs við stærri og burðugri tryggingarsjóð á erlendri grund. Þetta höfum við rætt og það ætti ekki að hafa farið fram hjá þingmanninum Magnúsi Orra Schram. Við höfum einnig rætt þetta töluvert í nefndinni og við höfum rætt þetta við starfsmenn ráðuneytisins og það er eins og þeir fari alltaf undan í flæmingi, að þetta sé feimnismál. Ég lít ekki svo á, ég lít á þetta sem viðskiptahugmynd. Tryggingar eru af öllum gerðum, það er hægt að tryggja nánast allt í heiminum. Ef mig langar að stökkva út úr fallhlíf og vil tryggja mig fyrir því þá kostar það kannski meira en ef ég ætla að fara í strætó upp í Breiðholt. Ef til vill þyrftum við að greiða hærra iðgjald en ekkert er því til fyrirstöðu að við getum keypt okkur tryggingu. Það þarf bara að ganga í það mál og láta á það reyna. Þetta hefur ekki verið reynt. Hitt sem er mín tillaga - þetta er ekki mín hugmynd heldur hef ég heyrt af þessu frá ýmsum, bæði reyndum bankamönnum og í greinum um innstæðutryggingakerfi - er að hafa forganginn á innstæðum varanlegan. Það hafa einhverjir bent á að erfiðara yrði fyrir bankana að fjármagna sig og þá er kannski lausnin á því að skilja milli viðskiptabanka og fjárfestingarbanka þannig að viðskiptabankar yrðu kannski bara góðir og gamaldags og fjármögnuðu sig meira með innstæðum - eins og Icesave var reyndar að gera, við skyldum kannski ekki fara þannig með það fé - og fjárfestingarbankar væru allt aðrar stofnanir sem lytu annars konar lögmálum. Það er ýmislegt í þess máli sem mér finnst stórhættulegt og lífið er stórhættulegt. Við verðum að átta okkur á því að þeir sem eiga peninga verða að hugsa um hvað þeir eru að gera þegar þeir leggja peningana sína í banka. Við erum með gildandi tryggingarsjóð þótt hann sé gjaldþrota þar sem hver innstæðueigandi er með tryggingu upp á rúmar 20 þúsund evrur. Á móti erum við líka með yfirlýsingu frá ríkisstjórninni um að ríkið ábyrgist allar innstæður. Ég vil þá yfirlýsingu burt þannig að það sé alveg á hreinu. Ég held að við getum ekki haldið úti, hvorki á Íslandi né í heiminum, 2007-bankakerfi þar sem allt er auðvelt og þeir sem eiga peninga þurfi ekki að hugsa og þurfi ekki að dreifa ábyrgð. Fólk verður líka að átta sig á því hvað gerist þegar það leggur peninga inn í banka. Bankinn setur ekki peningana þína í eitthvert bankahólf, hann lánar þá út. Fólk þarf að fara að velta því fyrir sér hver útlánastefna þess fjármálafyrirtækis sé. Vil ég að mínum peningum sé varið með þessum hætti? Þetta er umræða sem ég held að sé mjög þarft að taka en þetta er viðhorfsbreyting sem sennilega mun eiga sér stað á lengri tíma og það tekur tíma að breyta hugarfari. Við megum ekki alltaf vera í hlutverki góða foreldrisins sem eyðileggur krakkana sína á dekri með því að forða þeim alltaf úr hættulegum aðstæðum. Bæði bankar og fjármagnseigendur verða að átta sig á því að ríkið getur ekki alltaf hlaupið undir bagga. Einhvern veginn verður að landa þessu innstæðutryggingarsjóðsmáli en það er algerlega óásættanlegt að gera það með þessum hætti. Mér fyndist farsælast að við reyndum að koma okkur í viðskiptasamstarf - við erum ekki að fara fram til að betla - við stærri sjóð. Þær eru úti um allt. Það þarf bara að fara og banka á dyrnar hjá þeim og spyrja: Hvað kostar að vera með hjá ykkur?

Virðulegi forseti. Ég spurði hv. þm. Magnús Orra Schram um málefnaleg rök fyrir því er varðar þær breytingar á tilskipun Evrópusambandsins sem við eigum við hér. Þetta er ekki einu sinni EES-mál því að það er ekki orðið gilt í EES-samningnum að hækka innstæðutryggingar úr 20 þús. evrum í 100 þús. evrur. Sömuleiðis bað ég hann um málefnaleg rök fyrir því af hverju verið væri að herða orðalagið sem snýr að skyldu viðkomandi ríkja. Til upplýsingar er það túlkun meiri hlutans að ríkinu beri að tryggja að viðkomandi innstæðutryggingarsjóður sé fjármagnaður. Það þýðir með öðrum orðum að ef við yrðum fyrir einhvers konar áfalli, það þyrfti ekki að vera stórt, væri sama hvaða áfall það væri, innstæðutryggingarsjóðurinn þyrfti að taka lán og það lægi þá fyrir að ríkið ætti að sjá til þess að sjóðurinn hefði burði til að taka lánið og það gerir ríkissjóður annaðhvort með því að lána sjálfur eða með því að ábyrgjast lán. Það er augljóst að þetta er komið út af Icesave-deilu okkar Íslendinga og því máli öllu saman. Þarna er talin þörf á, sem er áhugavert í heildarsamhengi hlutanna, að festa frekar þá skyldu sem sumar þjóðir telja að við höfum núna í deilumáli okkar. Ef við tölum aðeins um eðli málsins held ég að við séum sammála um að við viljum helst vera nokkurn veginn örugg um peningana okkar í bankanum. Gallinn er bara sá að bankar eru eins og önnur fyrirtæki, þeir geta farið á hausinn og kannski sérstaklega núna þegar við erum ekki búin að vinna okkur út úr þeim vanda, og þá er ég að tala um hinn vestræna heim, sem við erum í núna og þá er ansi mikil hætta á að þeir fari á hausinn. Spurningin er: Hvað viljum við ábyrgjast mikið? 20 þús. evrur eins og er í lögunum núna eru um 3 millj. kr. en þegar við förum upp í 100 þús. evrur er verið að tala um 15–16 millj. kr. á hvern reikning. Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að ef einhver á innstæður upp á 3 millj. kr. er mjög eðlilegt að reyna að koma til móts við það, en ég sé ekki málefnalegu rökin fyrir því að hækka þetta eins og raun ber vitni. Vandinn er sá að framkvæmdarvaldið hefur ekki sýnt neinn vilja til að leysa þetta mál. Það er augljóst eins og við erum búin að fara margoft yfir að þetta hentar ekki fyrir íslenskar aðstæður. Í umræðunni hefur verið upplýst að hæstv. ráðherrar hafa ekki gert neitt við því eða bent á það sem öllum er ljóst sem eitthvað fylgjast með í Evrópu, að við Íslendingar getum ekki staðið á bak við svona innstæðukerfi og þess vegna þarf að nálgast það með öðrum hætti. Hv. þm. Margrét Tryggvadóttir ræddi um samstarf við aðra sjóði. Nú getur vel verið að það sé ekki hægt en við vitum það ekki vegna þess að ekki er búið að kanna það. Tíma hæstv. ráðherra væri örugglega betur varið í þetta mál en mörg önnur því að það er svo mikið undir. Ef hæstv. ráðherra hefði kannað hver viðbrögð Evrópusambandsins væru við því að finna aðrar leiðir fyrir okkur Íslendinga og það væri með lausnir svipaðar og í þeirri tilskipun sem er í gangi núna kæmi hann hingað og segði: Heyrið, Evrópusambandið ætlar að neyða okkur til að gera þetta þó að það séu augljós rök fyrir því að við getum það ekki. Eða hæstv. ráðherra kæmi hingað og segði. Ég er búinn að tala við flestalla sjóði í nágrannalöndunum eða kollega mína, ráðherrana, og það er ekki vilji fyrir því að vinna saman hvað þetta varðar. Þá mundum við alla vega vita það en við vitum það ekki núna vegna þess að það hefur ekki verið reynt. Ég tek undir með hv. þm. Margréti Tryggvadóttur að mjög kaldhæðnislegt sé í þessu stóra máli hve lítinn áhuga hv. þingmenn hafa á því, ekki aðeins að þeir hafi tekið lítinn 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Í umræðunni hefur ítrekað komið fram að ábyrgðaryfirlýsingar stjórnvalda hafi í rauninni aldrei verið settar í lög heldur hafi þær fyrst og fremst verið munnlegar, að vísu hafi yfirlýsingar ráðherra ríkisstjórnarinnar verið skriflegar en hins vegar hafi sá texti aldrei svo vitað sé til verið settur í lög á Alþingi. Nú voru að berast svör við fyrirspurn frá hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni þar sem vísað var í að fjármálaráðuneytið hefði gengist í ábyrgð fyrir skuldabréfi vegna innstæðna sem fluttar voru frá SPRON yfir í Arion banka. Ég spyr þingmanninn hvort það samrýmist að einhverju leyti því sem hefur komið fram í umræðum, að þetta hafi aldrei verið lögbundið heldur hafi fyrst og fremst verið um munnlegar yfirlýsingar að ræða, og hvort þingmaðurinn telji ráðherrann hafa umboð til að gefa út ríkisábyrgð án þess að samþykki liggi fyrir héðan frá Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég var að skoða þetta svar rétt áðan og eftir að hafa skoðað það í fljótheitum varð niðurstaða mín sú að þetta þyrftum við að skoða betur. Ég hefði viljað að við færum yfir málið í hv. viðskiptanefnd og mun fara fram á það við formann nefndarinnar  En ég var síðan með fyrirspurn um ábyrgðir í bankakerfinu, fjárframlög, lán og ábyrgðir, og það var ekki minnst einu orði á þau dæmi í svarinu frekar en að talað væri um lán í tengslum við Saga Capital og VBS. Það er svolítið athyglisvert. Ég er búinn að vera með margar fyrirspurnir og svörin eru oft og tíðum út í hött. Þessi fyrirspurn er þess eðlis að hún er mjög nákvæm. Það er hv. þm. Kristján Júlíusson sem spyr. Hann veit líklega mikið um málið því að hún er mjög nákvæm og hann fær svar. Ég get ekki lesið annað úr svarinu en að þar sé staðfest að um ríkisábyrgð sé að ræða. Ef það er núna svo, sem er einn þátturinn í þessu líka, að hv. alþingismenn þurfi alltaf að hafa svörin þegar þeir leggja fram spurningarnar og geti ekki lengur treyst því að menn segi satt og rétt frá þá erum við í mjög alvarlegri stöðu. Ég var sjálfur ráðherra. Ég las fyrir hvert einasta svar vegna þess að ég vissi að ég bar ábyrgð á því og oft og tíðum þurfti að fara mjög vel yfir það vegna þess að ráðherra ber ábyrgð á sínum málaflokki og svörum. En það er eins og ráðherrar í núverandi ríkisstjórn telji það algjört 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir svar hans. Ég tek undir að þetta er eitthvað sem ekki bara við í viðskiptanefnd þurfum að skoða heldur fellur það að sjálfsögðu undir fjárlaganefnd. Við í viðskiptanefnd þurfum svo sannarlega að kynna okkur það líka og hvernig var staðið að þessu. Kannski er staðan orðin þannig að hægt sé að veita ríkisábyrgð án þess að spyrja Alþingi. Alþingi getur bara framselt þetta vald þó að það komi ekki einu sinni fram í þeim lagatexta sem er verið að vísa til í svarinu. Það sem ég ætla hins vegar að spyrja þingmanninn frekar út í eru þær ræður sem hann flutti í dag, þó ekki endilega þá ræðu sem hann hélt áðan, og varða samskiptin við Evrópusambandið og innstæðutilskipunina. Ég held að það sé nauðsynlegt að frá svör frá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, sem er því miður búinn að yfirgefa okkur sem og varaformaður viðskiptanefndar, um hvað hafi nákvæmlega verið gert til að koma á framfæri þeim upplýsingum og þeirri þekkingu sem við höfum öðlast frá því að bankarnir okkar hrundu í október 2008, um reynslu og þekkingu okkar á því hvað virkaði, hið örfáa sem virkaði varðandi innstæðutilskipunina, og hvað það var sem virkaði ekki, sem var fjölmargt. Menn segja að þetta hafi verið rætt á vinnufundum og ég spyr þingmanninn hvort hann taki ekki undir að nauðsynlegt sé að fá skýr svör frá stjórnvöldum og þá sérstaklega hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sem hefur átt nokkuð tíða fundi í Brussel undanfarið um hvað hann hafi gert til að koma þessum upplýsingum á framfæri og líka til að afla sér upplýsinga um hvert Evrópusambandið hyggist stefna með innstæðutryggingakerfið í Evrópu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Eins og komið hefur fram hefur hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sem við fórum fram á að yrði við umræðuna yfirgefið svæðið og eins og kom fram hjá hv. þm. Eygló Harðardóttir þá ratar hæstv. ráðherra Árni Páll Árnason til Brussel, það er þekkt. Líka hefur komið fram, ef hann var að segja alla söguna, að hann var ekki að flytja okkar mál eins og við vorum sammála um og í rauninni flestir sem komu að því og fjölluðu um það. Nú gæti einhver sagt: Hví skyldum við gera það? Hér er klifað á því að við séum ekki í Evrópusambandinu og getum ekki haft áhrif. Norðmenn eru að stoppa þetta mál vegna þess að þeir gæta hagsmuna sinna. Þeir vilja að vísu fara í öfuga átt við okkur en þeir hika ekki við að gæta hagsmuna sinna. Ég veit það. Ég var formaður þingmannanefndar EFTA og ég gerði það líka sem ráðherra. Þá gætti maður hagsmuna landsins á þessum vettvangi. Ég held að það sé góð hugmynd að fara fram á - ég geri það og ég veit að hv. þingmaður er mér sammála - að við fáum þetta mál á milli umræðna í nefnd. Ég held að það væri vel til fundið að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sem er því miður farinn segði hvað honum og framkvæmdastjórn Evrópusambandsins fór á milli og á hvað hann lagði áherslu. Ég hefði svo gjarnan viljað fá það í þingtíðindum. Við erum, eins og hv. þm. Eygló Harðardóttir benti á, skólabókardæmi um gallana í þessu kerfi og ættum að geta komið því áleiðis og bent á að það gangi ekki eins og lagt er upp með núna. Það er mjög alvarlegt ef hæstv. ráðherra er ekki að vinna með þeim hætti því að eins og kom margoft fram í umræðunni 

Virðulegi forseti. Umræðan um það frumvarp sem hér er á dagskrá, um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta, er mjög upplýsandi svo ekki sé meira sagt vegna þess að vandinn í þessu máli er má segja tvíþættur. Annars vegar er vandi þeirra sem tala fyrir þessu máli sá að sú hugmynd og hugmyndafræði sem frumvarpið byggir á um tryggingakerfi fyrir innstæðueigenda og fjárfesta gengur ekki upp. Það hefur verið sýnt fram á það í umræðunni af hálfu hv. þingmanna í stjórnarandstöðunni að kerfið sem menn ætla sér að byggja upp til að skapa og veita eigendum innstæðna í innlánsstofnunum og viðskiptavinum fyrirtækja í verðbréfaþjónustu vernd gegn greiðsluerfiðleikum viðkomandi fyrirtækis, eins og mælt er fyrir um í upphafsorðum frumvarpsins, stenst ekki, mun ekki standast. Ég hef óskað eftir því að þeir sem mæltu fyrir þessu máli og hafa lýst stuðningi við það útskýrðu fyrir mér og fyrir þingheimi hvernig í ósköpunum þeir sjá fyrir sér að frumvarpið og sú hugmyndafræði sem það byggir á gangi upp. Ég hef ekki fengið nein svör önnur en þau sem hafa borist frá hv. þm. Magnúsi Orra Schram, varaformanni viðskiptanefndar, og Skúla Helgasyni, þingmanni Samfylkingarinnar, að hér sé verið að stíga ákveðið skref í þá átt að tryggja þessa vernd en þeir hafa ekki getað fullvissað okkur um að frumvarpið nái markmiðum sínum. Hinn vandinn er svo sá að þeir sem þó taka til máls um þetta mál og reyna að mæla fyrir því og bera í bætifláka fyrir þá tillögusmíð sem við ræðum hér skortir alla sannfæringu fyrir því að með þessu frumvarpi sé verið að stíga skref í rétta átt. Það er auðvitað magnað og merkilegt að fylgjast með því en þeir eru ekki margir sem hafa treyst sér til þess og hafa haft fátt til málanna að leggja. Það er svo sem ekkert skrýtið vegna þess að fylgismenn þessa máls týna hratt tölunni eins og sjá má af nefndaráliti meiri hlutans. Gera má ráð fyrir að a.m.k. tveir af þeim fimm sem mynda meiri hluta viðskiptanefndar séu fallnir frá stuðningi við málið og það hafi gerst um leið og þeir féllu frá stuðningi við ríkisstjórnina. Að minnsta kosti er uppi vafi um það hvort sá stuðningur er enn fyrir hendi. Það hefur komið til umfjöllunar og verið nefnt í umræðunni um þetta mál að það sé mikilvægt í tengslum við innstæðutryggingarnar að menn dragi lærdóma af því sem fram kemur í rannsóknarskýrslu Alþingis. Það er ágætt að skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis sé nefnd í sömu andrá og frumvarpið vegna þess að stór hluti 5. kafla þeirrar skýrslu fjallar einmitt um innstæðutryggingar og vernd fyrir eigendur innstæðna í fjármálakerfinu. Þar er mjög vönduð yfirferð yfir það regluverk sem finna má í Lagasafni Íslands um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta, bæði samkvæmt íslenskum lögum og ekki síður er þar að finna mjög fróðlega útlistun á efni þeirra tilskipana sem um þetta mál fjalla samkvæmt Evrópurétti. Það væri fróðlegt að vita hversu margir af þeim sem mæla þessu frumvarpi bót hafa lesið þá skýrslu og farið yfir þá yfirferð. En það er mikið talað um mikilvægi þess að menn dragi lærdóma af skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og ég get í sjálfu sér alveg tekið undir að það er mikilvægt að þingið dragi lærdóma af þeirri skýrslu. En eitt er víst að ráð þeirra sem skipuðu rannsóknarnefnd Alþingis voru ekki þau að beita almenningi í landinu blekkingum með sýndarmennsku og bjóða honum upp á falska vernd, að kveða á um það í lögum að eigendur innstæðna, fólk sem á fjármuni í banka sé tryggt og verndað með því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar en síðan þegar til kastanna kemur stendur ekki steinn yfir steini. Mér finnst furðulegt í ljósi allrar þeirrar umfjöllunar sem málið hefur fengið og í ljósi allrar þeirrar vinnu sem þingið og hv. viðskiptanefnd og hv. þingmenn hafa lagt í það að ríkisstjórnarflokkarnir og þingmenn Samfylkingar og Vinstri grænna skuli enn þá rembast eins og rjúpan við staurinn við að reyna að keyra málið í gegn þegar fyrir liggur út á hvað það gengur. Það hefur enginn neitað því í þeirri umræðu sem hér hefur farið fram að það mun taka þennan sjóð á tíunda áratug, rúmlega 90 ár að safna upp þeim sjóðum sem eiga að tryggja viðskiptavinum fjármálafyrirtækjanna þá vernd sem að er stefnt. Það hefur enginn neitað því, enda liggur fyrir vönduð úttekt frá Talnakönnun þar sem sýnt er fram á þetta og hlutirnir reiknaðir samkvæmt þeim forsendum sem fyrir liggja og fyrir lágu í þessu máli. Þetta er auðvitað til marks um það að frumvarpið nær ekki markmiðum sínum en samt halda menn áfram. Það er algerlega óskiljanlegt hversu mikla áherslu stjórnarflokkarnir leggja á að frumvarp þetta verði að lögum, ekki síst í ljósi þess að frumvarpið byggir á tilskipun frá Evrópusambandinu um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta. Það væri eðlilegt ef ríkisstjórn Íslands væri að brenna inni á tíma með innleiðingu þeirrar tilskipunar og ætti yfir höfði sér einhverjar refsiaðgerðir eða aðrar aðgerðir af hálfu Evrópusambandsins ef sú innleiðing ætti sér ekki stað innan einhvers tiltekins tíma. En það er aldeilis ekki svo vegna þess að Evrópusambandið hefur ekkert vald yfir Alþingi Íslands í málinu og þar fyrir utan er Evrópusambandið ekki í neinum færum til að setja á okkur einhvern þrýsting til að klára þetta mál. Ástæðan er sú að tilskipunin sem frumvarpið byggir á hefur enn ekki verið tekin upp í EES-samninginn og meðan svo er ekki eru Íslendingar ekki í neinni tímapressu til að ljúka þessu máli. Það væri óskandi að menn litu til þess og reyndu að setjast niður til að finna þverpólitískar lausnir á því með hvaða hætti er best að vernda og tryggja eigur þeirra sem eiga innstæður í bönkum. Það hefur ekki verið gerð nein tilraun til þess. Ég kannast a.m.k. ekki við það og ég geri ekki ráð fyrir að hv. þingmenn Eygló Harðardóttir og Margrét Tryggvadóttir, sem báðar tilheyra öðrum stjórnmálaflokki en ég en þó ekki hinum sama, kannist við mikla viðleitni ríkisstjórnarflokkanna til að reyna að leysa þetta mál með þverpólitískum hætti og þannig að það gangi upp fyrir þann litla markað og það litla hagkerfi og efnahagslíf sem við búum við hér á landi sem er allt annars eðlis en þeirri tilskipun sem hér er verið að innleiða er ætlað að þjóna. Þetta hefur ekki verið gert og það er miður. Ég tel að við hljótum að taka þetta atriði upp milli 2. og 3. umr. þegar málið kemur aftur til meðferðar í hv. viðskiptanefnd.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirgripsmikla ræðu. En hann kom ekki nægilega vel inn á þetta undarlega svar sem var að berast á þskj. 1232 þar sem segir, með leyfi forseta: „Á grundvelli ákvörðunar FME um að færa innstæður Spron til Arion banka gerði bankinn hins vegar þær kröfur til ríkissjóðs að hann staðfesti ábyrgð ríkisins á þessum innstæðum, eins og á öðrum innstæðum í íslenskum bönkum, ef svo færi að verðmæti veðsettra eigna stæði ekki undir þeim skuldbindingum.“ Svo stendur áfram: „Þar sem ríkissjóður lýsti yfir því með almennri yfirlýsingu að hann ábyrgðist allar innstæður í íslenskum bönkum, og þar með talið þessar, var það álitamál hvort sérstaklega skyldi tiltaka ábyrgð á þessum innstæðum ….“ Hér er sagt í svari frá hæstv. fjármálaráðherra: „Þar sem ríkissjóður lýsti því yfir með almennri yfirlýsingu …“ Ríkissjóður sjálfur er búinn að lýsa því yfir og samt stendur í stjórnarskránni að það sé bannað að taka ábyrgð á ríkissjóð nema með fjárlögum eða fjáraukalögum. Þetta var yfirlýsing eins ráðherra og ég vil spyrja hv. þingmann sem er lögfræðingur: Hvernig lítur þetta eiginlega út? Hvað er að gerast hérna? Þetta tengist því máli sem við ræðum hérna vegna þess að forsenda þess að menn standa í þessum æfingum er sú að menn trúa því að það sé ríkisábyrgð á innstæðum á Íslandi í dag. Hér er verið að framkvæma ríkisábyrgð sem að mínu mati er bara ekki til. Mér finnst þetta mjög alvarlegt mál. Ég vil því spyrja hv. þingmann, auk þeirrar spurningar hvað sé að gerast, hvort ekki væri rétt að ónáða landsdóm sem er nú að störfum og fá hann til að kanna þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég hef lýst því yfir hér og talið að ýmsar embættisfærslur ráðherra í núverandi ríkisstjórn réttlæti það að menn velti því fyrir sér hvort þeir sem þar sitja núna, þ.e. í núverandi hæstv. ríkisstjórn, eigi kannski meira erindi fyrir þann dóm en sá maður sem þangað hefur verið leiddur. Ég hef ekki lesið það svar sem hv. þingmaður las upp en ég hlustaði á hann lesa upp úr svarinu. Hann spurði hvernig mér litist á. Ég verð að segja að mitt svar við þeirri spurningu er: Alveg skelfilega. Ég átta mig ekki á því hvernig hæstv. fjármálaráðherra dettur til hugar að senda slíkan texta frá sér. Það er engin ríkisábyrgð á öllum innstæðum í landinu. Það þarf að tilgreina það sérstaklega í lögum með mjög nákvæmum hætti. Það hefur aldrei verið gert. Ég botna ekkert í því hvað hér er á ferðinni. Ég vona og geri ráð fyrir að hv. þingmaður sé læs og það sé rétt sem hann hafði eftir upp úr svarinu. En ég bara trúi ekki mínum eigin eyrum, ég verð að segja það, og tek alveg undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal að þetta svar virðist vera með algerum ólíkindum og í engu samræmi við gildandi lög í landinu. 
            

Forseti biðst afsökunar á því að enn og aftur er klukkan í ræðupúltinu að stríða okkur, hún gengur ekki rétt en forseti mun gæta að tíma þingmanna.

Frú forseti. Það frumvarp sem við ræðum hérna og höfum rætt töluvert lengi gengur út frá þeirri forsendu að það sé ríkisábyrgð á innstæðum eins og þetta svar í rauninni segir, fjármálaráðherra vinnur eins og það sé ríkisábyrgð á innstæðum, og þess vegna þurfi að minnka ábyrgðina með því að samþykkja þetta nýja innlánatryggingarkerfi. Ég tel að það sé engin ríkisábyrgð á innstæðum og ég hef fært fyrir því rök að það samræmist ekki stjórnarskránni að það sé ríkisábyrgð á innstæðum því að hana þarf að tilgreina í fjárlögum eða fjáraukalögum. Það verður þá bara strax í kvöld að koma með fjáraukalög um að ríkissjóður ábyrgist 1.200 milljarða eða 1.500 milljarða eins og innstæður eru í landinu. Ég vil því enn og aftur spyrja hv. þingmann: Hvernig á maður að túlka svona svar lögfræðilega frá hæstv. fjármálaráðherra ríkisins?

Virðulegi forseti. Ég held að það fari best á því að hæstv. fjármálaráðherra túlki sitt eigið svar sjálfur vegna þess að ég botna ekkert í því hvernig hæstv fjármálaráðherra dettur til hugar að segja það sem segir í þessu svari, með leyfi forseta: „Á grundvelli ákvörðunar FME um að færa innstæður Spron til Arion banka gerði bankinn hins vegar þær kröfur til ríkissjóðs að hann staðfesti ábyrgð ríkisins á þessum innstæðum, eins og á öðrum innstæðum í íslenskum bönkum, ef svo færi að verðmæti veðsettra eigna stæði ekki undir þeim skuldbindingum.“ Ég er alveg sammála hv. þingmanni. Ég hef staðið í þeirri trú að það væri ekki ríkisábyrgð á innstæðum á Íslandi. Það er auðvitað í gildi yfirlýsing frá ráðherrum um að innstæður séu tryggðar en það er ekki ríkisábyrgð í þeim skilningi sem við leggjum í þá ábyrgð. Hana þarf að veita með lögformlegum hætti með lagasetningu þar sem ríkisábyrgðin er tilgreind sérstaklega, fjárhæðin o.s.frv. Ég verð að hryggja hv. þingmann með því að ég á mjög erfitt með að útskýra hvað er hér á ferðinni. Ég leyfi mér að halda því fram að á þessu verði ekki byggt vegna þess að hér virðast vera á ferðinni ekki tilburðir til að segja sannleikann, heldur einhvers konar embættisafglöp af hálfu hæstv. ráðherra sem ekki er hægt að taka mark á að mínu mati.