Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Við upphaf þessa fundar vill forseti óska íslenskum konum til hamingju með daginn, kvenréttindadaginn sem er í dag, 19. júní. Þessi dagur er sannarlega hátíðisdagur allrar þjóðarinnar og minningardagur um mikla réttindabaráttu, m.a. þá sem við minnumst gjarnan sérstaklega, að í dag eru 104 ár síðan konur fengu almennan kosningarrétt. Til hamingju með daginn, konur.

Borist hafa bréf frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurn á þskj. 1567, um útgjöld og notkun á almennum og sérsmíðuðum hugbúnaði hjá ráðuneytinu og undirstofnunum, og á þskj. 1568, um útgjöld og notkun á almennum og sérsmíðuðum hugbúnaði hjá undirstofnunum, frá Birni Leví Gunnarssyni.

Herra forseti. Atvinnuveganefnd fékk frumvarp um hlutdeildarsetningu á makríl inn til sín milli 2. og 3. umr. Óskað hafði verið eftir því að við ræddum hugsanlegt vanhæfi dómara í Hæstarétti vegna málssóknar fyrirtækis gegn ríkinu og niðurstöðu í því máli. Við fengum fulltrúa ráðuneytisins á okkar fund, hæstv. ráðherra og ráðuneytisstjóra, til að fara yfir þessi mál og niðurstaðan af þeim fundi var sú að ráðuneytið og ríkið sem slíkt hefði enga aðkomu að því að meta hæfi dómara í Hæstarétti; það væri ekki ríkisins að meta hæfi dómara og ekkert hefði komið upp sem hefði haft áhrif á gerð þess frumvarps sem hafði verið unnið af hálfu sérfræðinga og lögfræðinga, ekkert sem truflaði gerð frumvarpsins eða hafði áhrif á hvernig það leit út þegar það var lagt fyrir þingið. Og ekki var talin nein ástæða til að fara að blanda hugsanlegu vanhæfi dómara inn í það frumvarp að lögum sem liggur fyrir þinginu og við afgreiðum hér í dag. Þetta er munnlegt álit nefndarinnar. Hún taldi ekki ástæðu til að vera með skriflegt framhaldsnefndarálit í þessu máli þar sem það varðaði ekki efnisinnihald þess frumvarps sem við fjöllum hér um og liggur fyrir til 3. umr.

Herra forseti. Þetta er athyglisvert svar sem ég þakka þó fyrir. Það hefur margkomið fram í umræðunum, ef ég hef skilið rétt, að ástæður þess að frumvarpið kemur í raun fram er þessi hæstaréttardómur og fyrir liggur að þeir sem Hæstiréttur dæmdi í hag hafa farið í skaðabótamál við ríkið upp á milljarða króna, háar upphæðir. Ef hagsmunagæsla þeirra sem voru undir í Al Thani málinu hefði verið líkt og hagsmunagæsla atvinnuveganefndar fyrir hönd almennings hefðum við aldrei fengið þessa niðurstöðu Mannréttindadómstóls Evrópu um vanhæfi dómara. En nóg með það, þetta er niðurstaða nefndarinnar. Ég vil spyrja hv. þingmann og bið hann að svara mér núna vegna þess að ég hef aldrei náð því í umræðunni, sem hefur reyndar ekki verið löng í þingsal um þetta stóra mál, makrílmál, hvers vegna ekki var ákveðið að festa í lög þá leið sem farin hefur verið undanfarin ár og margir sjávarútvegsráðherrar hafa staðfest með reglugerð, allt frá því að Jón Bjarnason setti hana fram í fyrstu. Hvers vegna var ekki ákveðið að fara hreinlega þá leið, þar sem hugmyndin var að fleiri fengju aðgang að makrílkvótanum en færri, heldur farið í að hygla þeim stóru á kostnað þeirra minni?

Herra forseti. Eins og hv. þingmaður veit getur löggjafinn ákveðið hvaða lög gilda um stjórn fiskveiða og löggjafinn leggur þetta núna til, þ.e. hæstv. ráðherra. Atvinnuveganefnd hefur haft málið til meðferðar og gert veigamiklar breytingar á því, einmitt til að mæta þessum útgerðum sem hófu veiðar síðar, þegar makríll kom upp að landinu og var veiðanlegur við strendur landsins. Þær breytingar koma mjög til móts við þá gagnrýni sem verið hefur á að veiðireynsluárin séu ekki sambærileg og þeirra stærstu sem byrjuðu veiðar hér upp úr 2007/2008 og voru að vissu leyti frumkvöðlar til að afla sér reynslu til að við fengjum þá okkar hlut gagnvart þeim þjóðum sem stunda makrílveiðar í kringum okkur þó að samningar hafi ekki náðst milli þessara þjóða í þeim efnum. Ég vil bara segja að það er okkar hér, löggjafans, að ákveða hvernig stjórn veiða á makríl verður í framtíðinni, burt séð frá þessum hæstaréttardómi. Það er bara mál sem er eitt og sér varðandi kröfur um skaðabætur á hendur ríkinu. Það mál er algjörlega sjálfstætt en vissulega kom fram í þeim dómi að löggjafinn gæti ekki stjórnað fiskveiðum við landið með reglugerð. Síðan þarf bara að setjast yfir það mál eins og gert var, starfshópur var fenginn af hálfu sjávarútvegsráðherra til að fjalla um þessi mál. Þar voru listaðar upp fjórar leiðir sem færar væru. Þær eru vissulega fleiri en niðurstaðan varð að velja þá leið sem við erum að gera en það eru veigamiklar breytingar til bóta, að ég tel, á málinu.

Herra forseti. Þessi atburðarás öll vekur spurningar og því vil ég biðja hv. þingmann að fara aðeins betur yfir þetta með mér. Ef útgerðir fara í mál og Hæstiréttur snýr dómi Héraðsdóms Reykjavíkur við og dæmir þeim sem sóttu málið í vil geta þeir sótt sér skaðabætur. Það var niðurstaða dómsins og í kjölfarið kemur hæstv. sjávarútvegsráðherra með frumvarp sem miðar við veiðireynslu sem er alls ekki, að mínu viti, í anda laganna. Það er farið svolítið mikið út fyrir anda núverandi laga og niðurstaða hæstv. ráðherra, ef ég leyfi mér að segja, varð sú að stórútgerðin fékk þarna stærri hlut á kostnað hinna minni. Nú hefur atvinnuveganefnd gert breytingar en samt sem áður koma þeir minni verr út og eru með öðruvísi kerfi í kringum sig. Ekki getur verið að það hafi verið ákveðið að fara þessa leið og hygla stórútgerðinni til að reyna að fá hana til að fara ekki í skaðabótamál því að skaðabótamálið er komið fram. Það hefði líka verið mjög undarlegt ef litlu útgerðirnar hefðu átt að borga skaðabótamál ríkisins gagnvart hinum stóru þannig að það hefði auðvitað verið fáránlegt ef ríkisstjórnin og hæstv. ráðherra hefðu ætlað að ganga þann veg. Hvers vegna þessi leið var farin en ekki bara staðfest, þá með lögum, það sem unnið hefur verið eftir í reglugerð undanfarin ár og margir sjávarútvegsráðherrar úr mörgum flokkum hafa gert - sú spurning stendur enn opin í mínum huga.

Herra forseti. Mér þykir það mjög undarlegt ef hv. þingmaður ræðir um að staðfesta með lögum það sem hefur verið gert með reglugerð til fjölda ára. Ég veit ekki betur en að hv. þingmaður sé búin að berjast fyrir breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu og uppboði á öllum aflaheimildum,  
            

Svara.

Gefa ræðumanni hljóð.) Það er mikill taugatitringur í uppboðsfólki í salnum, heyri ég. Það sem ég ætlaði að segja er að löggjafinn hefur frjálsar hendur um það hvernig hann setur lög um stjórn fiskveiða. Ekki hafa verið sett lög um stjórn á veiðum á makríl. Veiðum á makríl hefur verið stjórnað með reglugerð. Nú er löggjafinn að leggja til hvernig veiðum verði stjórnað með lagafrumvarpi og það ræðst af því hvernig þingið er samansett hvernig sú niðurstaða verður. Hér liggur fyrir niðurstaða um að gera þetta með þessum hætti og það er okkur sem löggjafa alveg frjálst að gera. Ég tel að við Vinstri græn höfum með okkar áherslum náð fram góðum breytingum á málinu til hagsbóta fyrir þær útgerðir sem stunda veiðar með línu og handfærum í kringum landið þar sem makríll byrjaði að veiðast miklu seinna. Veiði verður skipt upp í tvo flokka, þá sem eru á úthafsmiðum og veiða með öðrum veiðarfærum en handfærum og línu og þá sem eru á handfæri og línu. Nú fá þeir sem eru á handfærum og línu á makríl meira að segja hærra hlutfall en hæst hefur náðst hingað til, eitthvað um 5,4%. Eins og frumvarpið lá fyrir voru það rúm 2% sem þeir útgerðarflokkar sem veiddu með þessum veiðarfærum fengu. Ég tel að búið sé að vinna svo í þessu að jafnræði sé orðið miklu meira milli þessara aðila sem stunda veiðar á úthafsmiðum og við strendur landsins. Löggjafanum er bara frjálst að setja lög í landinu um veiðar á makríl eins og gagnvart öðrum málaflokkum.

Herra forseti. Þegar makríllinn gengur inn í okkar lögsögu er hann sameiginleg eign þjóðarinnar. Nú á að kvótasetja hann eftir að það klúðraðist á þingi að kvótasetja hann 2015 af því að þá voru menn svo frekir að þeir vildu setja hann inn í nýtt kerfi þar sem útgerðin myndi fá hann í sex ár plús eitt ár að eilífu. Sjötta stærsta undirskriftasöfnun í sögunni til forseta Íslands gekk út á að vísa því máli í þjóðaratkvæðagreiðslu. Af því að ekki tókst að kvótasetja hann, út af þessari frekju, stöndum við hér í dag. Það var vanrækt 2011 að kvótasetja hann þannig að það er sífellt klúður þegar kemur að því að fara með þessa sameiginlegu auðlind þjóðarinnar, fiskveiðiauðlindina. Þetta er áframhaldandi klúður í ósátt við vilja þjóðarinnar. Það voru rúm 53.000 sem skrifuðu undir á sínum tíma, árið 2015, um að vísa málinu til þjóðarinnar. Ef sú leið verður farin sem verið er að leggja til hér varðandi kvótasetningu á makríl getur það kostað ríkissjóð, þar af leiðandi skattgreiðendur, tugi milljarða. Þetta kemur fram á forsíðu Fréttablaðsins í dag. Í desember þurfti ríkið, skattgreiðendur í landinu, að borga útgerðunum - hvað voru það margir milljarðar þá, í desember þegar Hæstiréttur dæmdi? Man það einhver? Engin svör úr sal. En vegna klúðurs stjórnvalda og Alþingis í því að fara með sameiginlega auðlind okkar eiga skattgreiðendur, eigendur auðlindarinnar, að borga útgerðunum fyrir það klúður, hvernig þær fái að nýta okkar eigin auðlind. Leiðin sem væri hægt að fara er sú að þessi nýja fiskveiðiauðlind, makríllinn, sé boðin út og að landsmenn fái markaðsverð fyrir hana þannig að landsmenn sjálfir fái það verð sem útgerðin er tilbúin að borga fyrir hana. Það væri sanngjörn leið. Við stöndum hvort eð er frammi fyrir því, frekjan er svo mikil, að ríkissjóður og skattgreiðendur þurfa að borga útgerðunum fyrir það að þær fái ekki að nýta auðlindina nákvæmlega eins og þær helst vilja. Það er það sem væri sanngjarnt, að landsmenn fengju markaðsverð fyrir nýtinguna. Það er ekki sú leið sem á að fara hér. Í Fréttablaðinu kemur fram að makrílkvótinn sé 65–100 milljarða kr. virði og að bætur ríkisins til útgerðarinnar gætu þá orðið 35 milljarðar kr. Bótakröfur hafa þegar verið gerðar á ríkið, stefnur frá útgerðinni vegna úthlutunar á makríl hafa þegar verið sendar inn. Þetta er staðan sem við stöndum frammi fyrir. Partur af því sem var kvartað yfir í nefndinni er að nú líti útgerðirnar á það sem sín eignarréttindi að fá þetta og að einhverju leyti er það mögulega rétt, að það sé orðið þannig, af því að það hefur verið vanrækt svo lengi að fara þá leið að taka kvótann aftur til landsmanna. Menn geta deilt um hvort þetta séu orðin séreignarréttindi en nú vilja menn halda því fram og ef svo er er þessi lagasetning hér brot á stjórnarskránni, þetta stjórnarskrárverndar eignarréttinn. Þetta er allsherjarklúður frá upphafi til enda, þegar kemur að fiskveiðiauðlindinni okkar, í ósátt við almenning og nú á almenningur að borga útgerðinni fyrir það að Alþingi klúðrar enn og aftur ef þessi leið verður farin.

Hæstv. forseti. Það er einkum tvennt sem ég er að velta fyrir mér eftir þessa ræðu. Ég ætla að byrja á að leiðrétta það að Hæstiréttur hefur ekki dæmt neinum milljarðabætur.  Annað mál, sem er lykilatriði með svokallaða uppboðsleið, er að þjóðin eigi þennan makríl. Þjóðin á ekki þennan makríl, þessi makríll er bara á úthafssvæði en við getum auðvitað stjórnað þessum veiðum á grundvelli fullveldisréttarins. Það er það sem við getum gert en þetta er ekki réttlætismál í þeim skilningi að við eigum þetta. Þetta er ekki einu sinni í okkar lögsögu. Af hverju fáum við hluta af þessum kvóta? Það er vegna þess að einhverjir sóttu þetta á sínum tíma út á ballarhaf eins og sagt er. Tillaga um að úthluta á einhverjum uppboðsmarkaði mun aldrei ganga miðað við þau réttindi sem menn eiga sem sóttu þetta á sínum tíma, þegar enginn kvóti var á þessu, og lögðu í þann kostnað. Og svo höldum við þingmenn að við getum bara sagt: Heyrðu, þetta er okkar mál og þið eigið engan rétt. Við ætlum að bjóða hæstbjóðanda. Það er ofbeldi ríkisvaldsins og ekkert annað.

Forseti. Makríllinn gengur líka inn í okkar lögsögu og það er partur af deiluefninu sem er í gangi. Það tók hann lengri tíma að ganga inn í lögsöguna og upp að ströndum og þess vegna er veiðireynslan mismikil. Á þeim grundvelli stendur stóra deilan milli hagsmunaaðila í útgerðinni. Jú, við getum víst tekið ákvarðanir um okkar sameiginlegu auðlindir, að taka þær til ríkisvaldsins. Það er nákvæmlega það sem ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar var að vinna að á sínum tíma og kom með mörg álit um að það stæðist stjórnarskrána ef það væri gert hægt og rólega og svo boðið út, það væru 5% á ári. Það er sú leið sem var talað um þar. Aðrir hafa talað um 3% á ári en yfir einhvern árafjölda, að þessi auðlind og rétturinn til nýtingar hennar sé boðinn út. Jú, víst hefur þetta mikið verið rætt í samfélaginu. Er hv. þingmaður ekki sammála því að sú leið myndi standast stjórnarskrá, sú leið sem Samfylkingin og Vinstri græn voru að vinna að á sínum tíma varðandi það að aflaheimildirnar yrðu innkallaðar um 5% á ári og boðnar hæstbjóðendum?

Hæstv. forseti. Nei, ég held að það standist einmitt ekki stjórnarskrá að innkalla aflaheimildir. Hugsanlega gæti það gerst á löngum tíma en það er algjörlega útilokað að mínu viti að innkalla aflaheimildir og selja á uppboði. Menn mega ekki gleyma því að þeir sem sóttu sjóinn í frjálsu kerfi, þeir sem fóru á úthafið til að veiða makríl, mynda réttindi. Þau réttindi eru líka varin af stjórnarskránni, menn mega ekki gleyma því. Við höldum alltaf að við eigum allt, líka það sem er á úthafinu, og þess vegna getum við gert það sem okkur sýnist. Þetta er ekki þannig, hefur aldrei verið þannig og það er ástæðan fyrir því í kvótakerfinu í upphafi að byggt var á veiðireynslu. Sú reynsla og þau réttindi voru varin af stjórnarskrá. Það er kjarni málsins. Þessi makrílkvóti er þannig að þetta eru samningar á milli þjóða. Við náum þessum mikla kvóta vegna þess að einhverjir tóku áhættu, lögðu út í kostnað og fóru að veiða. Jú, jú, stundum kemur eitthvað af þessu hér inn í landhelgina. Í sögulegu ljósi hefur það verið mjög sjaldan og mjög líklegt að það gerist aftur þannig að þarna hafa menn myndað sér réttindi. Vandamálið með ríkisstjórnina 2009–2013 var að hún hélt að hún gæti stjórnað þessu með einhverri reglugerð sem allir vissu að stæðist ekki lög. Allir vissu að þessi dómur kæmi á endanum en vandamálið, að glíma við þetta núna, er að þarna hafði verið úthlutað veiðiheimildum sem síðan er voða erfitt að taka til baka af því að menn hafa lagt í kostnað og fjárfestingar. Þetta er klúðrið sem við höfum lent í og sem lendir á hæstv. sjávarútvegsráðherra að reyna að laga eftir bestu getu. Ég hefði ekki viljað vera í hans sporum.

Forseti. Þá vil ég benda hv. þm. Brynjari Níelssyni á að það að afturkalla kvótann eins og er verið að gera núna, alla vega veiðiheimildirnar sem ákveðnir aðilar hefðu átt að fá úthlutað 2011 - nú eiga þeir ekki að fá þær allar. Þeir vilja fá þær allar sem þeir hefðu átt að fá þá, en með þessu frumvarpi á að taka hluta af þeim og færa til hinna. Það er ákveðið sanngirnissjónarmið en bent var á í nefndinni að það myndi brjóta stjórnarskrána, það stæðist ekki eignarréttarákvæði hennar. Ef hv. þingmaður greiðir atkvæði með þessu frumvarpi eins og það kemur frá ríkisstjórninni er hann að fara í nákvæmlega sömu átt, að færa eignarréttindi, samkvæmt því sem hefur komið fram í nefndinni, frá einum aðila til annars á sama tíma og hann segir að ekki megi færa þessi eignarréttindi frá þeim sem eru að nýta fiskveiðiauðlindina í heild, taka 5% af því og bjóða upp. Það hefur einmitt komið fram í nefndinni að það væri eitthvað sem væri kannski mögulega hægt en ekki væri hægt að taka frá einum aðila og færa á hina eins og gert er í þessu frumvarpi.

Herra forseti. Örstutt um þetta mál. Eins og ég gat um í ræðu við 2. umr. málsins lætur það ekki mikið yfir sér en er engu að síður grundvallarmál, prinsippmál. Það er sorglegt að hlusta á ræður stjórnarþingmanna, m.a. þingmanna Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs, miðað við það hvaða stefnu þeir hafa haft fram til þessa í fiskveiðistjórninni. Nú eru þeir eins og leikskólabörn í bandi Sjálfstæðisflokksins og síðasti ræðumaður, hv. þm. Brynjar Níelsson, kom einmitt inn á það og undirstrikaði að það er sama hvaða leiðir við erum að reyna að fara til að tryggja sameign þjóðarinnar, menn eru með efasemdir. Þess vegna er brýnna en nokkru sinni fyrr að setja auðlindaákvæði í stjórnarskrá. Menn eru hér með verulegar efasemdir um að nytjastofnarnir í sjónum séu sameign þjóðarinnar þrátt fyrir að það standi í 1. gr. fiskveiðistjórnarlaga frá árinu 1990. Það var einu sinni sú grein sem hélt heilli ríkisstjórn saman, frá 1991–1995, þannig að hér eru í raun og veru miklar efasemdir um að þjóðin eigi fiskinn í sjónum. Það kemur ítrekað fram af hálfu Sjálfstæðismanna. Framsóknarmenn sjást ekki mikið í þessari umræðu en þetta virðist vera orðin þeirra skoðun líka og mér finnst það miður því að Framsóknarmenn ásamt Vinstri grænum og öllum öðrum flokkum en Sjálfstæðisflokknum hafa einmitt verið frekar hallir undir það að gera tímabundna samninga. Af hverju erum við í Viðreisn alltaf að ræða tímabundna samninga? Jú, það er til að tryggja það og undirstrika að um er að ræða rétt þjóðarinnar, þetta er sameign þjóðarinnar. Þetta eru auðlindir þjóðarinnar. Það sem er verið að gera hér er ekki bara að hugsanlega sé verið að fara að greiða miklar skaðabætur til þeirra útgerða sem hafa haft hvað mestan hagnað af makrílnum á umliðnum árum, það hleypur á tugum milljarða. Það er mikilvægt að nýta það vel en það er líka mikilvægt að segja ítrekað að þjóðin á hlutdeild í því sem er verið að vinna úr sjónum. En ekki síður tel ég að því til viðbótar sé með þessari leið ríkisstjórnarinnar verið að tryggja stórútgerðum m.a. eilífðarréttindi. Þess vegna er svo sárt að hafa upplifað það að þingmenn, m.a. Vinstri grænna, hafa nú hafnað því að gera tímabundna samninga til þess að undirstrika rétt þjóðarinnar. Ég á eftir að sjá það auðlindaákvæði sem kom út úr samstarfi formanna allra stjórnmálaflokka verða að veruleika. Ég óttast með ríkisstjórnarflokkana, og þá er ég að tala um Miðflokkinn líka, þetta er allt að verða að sömu súpu, að farin verði fjallabaksleið eða einhver önnur leið til að koma í veg fyrir það á endanum að auðlindaákvæðið öðlist gildi, þetta mikilvæga ákvæði til þess að setja svolítið strik í reikninginn hvað varðar þetta frumvarp. Hér er verið að fara þá leið sem við vörum eindregið við, ekki bara að ekki sé verið að gera tímabundna samninga heldur er verið að tryggja eilífðarréttindi. Það er slæmt og því viljum við í Viðreisn mótmæla. Áðan sagði stjórnarþingmaður frá Vinstri grænum, formaður atvinnuveganefndar, að löggjafinn hefði frjálsar hendur í því hvernig farið yrði með stjórn fiskveiða. Það er alveg hárrétt, það er einmitt alveg hárrétt og þess vegna vekur það upp spurningar af hverju Vinstrihreyfingin – grænt framboð fer nákvæmlega þessa leið. Af hverju velur löggjafinn og ríkisstjórnin þessa leið þegar hún hefur val um það hvernig stjórn fiskveiða á að vera? Hún velur að tryggja ákveðnum útgerðum eilífðarréttindi í staðinn fyrir að hugsa um þjóðina, sameign þjóðarinnar, auðlindir þjóðarinnar, þrátt fyrir að hér inni séu miklir efasemdarmenn eins og við höfum heyrt sem vilja ekki taka undir að auðlindir á landi eða í hafi séu og geti verið sameign íslensku þjóðarinnar. Þetta frumvarp er enn eitt skrefið í því að mylja undan rétti íslensku þjóðarinnar gagnvart auðlindum sínum. Það er það sem við í Viðreisn erum að vara við þegar kemur að þessu máli og höfum lagt fram tillögur sem ganga einmitt í þveröfuga átt varðandi réttindi þjóðarinnar. Við lögðum fram frumvarp sem meiri hlutinn hér á þingi, náttúrlega líka með stuðningi Miðflokksins, felldi hér í gær, um að tryggja auðlindir þjóðarinnar. Það var fellt og þess vegna verður baráttan fyrir því að tryggja eðlileg réttindi þjóðarinnar að halda áfram. Þess vegna heldur umræðan um sjávarútveginn áfram með þeim hætti sem hún hefur verið fram til þessa. Ríkisstjórnarflokkarnir og sjávarútvegurinn getur ekki ætlast til þess að meðan málum er svona háttað munum við þegja og vera bara glöð og ánægð með þróun mála. Við erum stolt, ég er margoft búin að ítreka það, af íslenskum sjávarútvegi en þetta óréttlæti verður ekki látið viðgangast.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Nú kom fram í andsvörum hv. þm. Brynjars Níelssonar áðan að allir hefðu bara vitað að ekki mætti ákveða þetta með reglugerð. En það var ekki þannig að allir vissu það. Héraðsdómur Reykjavíkur komst að þeirri niðurstöðu að þetta hefði verið í lagi og að ríkið væri ekki skaðabótaskylt. Hæstiréttur sneri málinu hins vegar við. Hagsmunagæsla meiri hlutans fyrir hönd almennings er slík að þeim dettur ekki í hug að kanna hvort taka þurfi málið upp vegna hugsanlegs vanhæfis eins dómara og fara ekki einu sinni fram á að það verði skoðað. En aðrir hæstaréttardómar hafa fallið og í dómi máls Vinnslustöðvarinnar hf. gegn íslenska ríkinu frá því í mars 2017 kemur fram, í niðurstöðu dómsins, að löggjafi geti ákveðið að úthlutaðar veiðiheimildir skuli innkallaðar á hæfilegum aðlögunartíma og þeim eftir atvikum endurúthlutað svo og kveðið nánar á um réttindi til fiskveiða, bundið hann skilyrðum eða innheimt fyrir hann fégjald vegna breyttra sjónarmiða um ráðstöfun nytjastofna. Það er ekki bara stjórnarskráin, það eru líka hæstaréttardómar sem byggja undir það að sú leið sem Samfylkingin hefur talað fyrir og nú Viðreisn, eftir að hún kom á þing, um útboð á aflaheimildum, sé sjálfsögð og réttlát.

Herra forseti. Ég hef farið nokkuð vel yfir hæstaréttardóma sem hafa fallið um einmitt sjávarútveginn. Það er alveg ljóst að rauði þráðurinn í þessum lykildómum, fordæmum fyrir okkur sem erum að reyna að móta og koma að stjórn fiskveiða, er að ríkisvaldið, löggjafinn, hefur alltaf heimildir til að breyta lögum um stjórn fiskveiða, en hann verður að gæta meðalhófs. Það er eðlilega ekki hægt að svipta útgerðirnar á einu bretti öllum heimildum og innkalla þær á einu bretti en það er hægt að gera það á ákveðnum tíma. Það er löggjafans að finna út úr því. Eru það þrjú ár, fimm ár eða tvö ár? Það er hóflegur tími sem hægt er að miða við. En löggjafinn hefur allar heimildir til þess að breyta kerfinu eins og hann telur hverju sinni og vonandi höfum við það alltaf í huga að það eru fyrst og fremst hagsmunir þjóðarinnar sem við þurfum að gæta annars vegar og hins vegar arðbærni sjávarútvegs og sjálfbærni. Við höfum allar þessar heimildir og um það stendur í raun styrinn, að Sjálfstæðismenn og hinir ríkisstjórnarflokkarnir og Miðflokkurinn vilja ekki breyta neinu. Þau vilja miklu frekar fara þessa leið sem er verið að fara með makrílinn hér, að festa í sessi óréttlæti. Það er það sem við í Viðreisn höfum verið að segja, að hluta til sammála því sem Samfylkingin hefur verið að segja, að annars vegar sé lykilatriði tímabundnir samningar til að tryggja að um er að ræða réttindi þjóðarinnar og það er okkar að ákvarða hvernig við höfum það. Síðan er það leiðin að því að ná gjaldinu, réttmætu og eðlilegu gjaldi. Við höfum kallað það markaðsleið. Það er líka hægt að kalla það uppboðsleið af því að við teljum einfaldlega að markaðurinn sé betur til þess fallinn en stjórnmálamennirnir hér að ákveða hvað er sanngjarnt gjald. Við erum búin að upplifa það aftur og aftur að ef nægilega fast er togað í ákveðna strengi innan ríkisstjórnarflokkanna fara menn af stað og þá fara menn ekki í eðlilega og sanngjarna gjaldtöku heldur fara þeir í að snarlækka gjöld á útgerð til að friðþægja fólk í greininni.

Herra forseti. Hv. þingmaður nefndi breytingar á stjórnarskránni sem eru í samráðsgáttinni, m.a. á auðlindaákvæðinu, en þar stendur, með leyfi forseta: „Veiting heimilda til nýtingar á náttúruauðlindum og landsréttindum sem eru í þjóðareign eða eigu íslenska ríkisins skal grundvallast á lögum og gæta skal jafnræðis og gagnsæis.“ Um gjaldtökuna segir, með leyfi forseta: „Koma þar ýmsar leiðir til greina eins og áður var rakið. Ekki er nauðsynlegt að fjárhæð gjalds komi fram í lögum enda kann gjaldið að vera ákveðið með valferli eða útboði þar sem verð og aðrir skilmálar eru ekki fyrirframákveðin.“ Ég vil spyrja hv. þingmann: Ef hæstv. ríkisstjórn meinar eitthvað með þessari tillögu, eða formennirnir reyndar, hv. þingmaður er í þeim hópi, um ákvæði í stjórnarskrá, hefði ekki verið tilvalið að beita henni á einmitt makrílkvótann og sýna fram á það að með þessa tegund, sem sjálfsagt er að líta sérstaklega á þar sem nú er í fyrsta sinn verið að setja kvótasetninguna í lög, sé rétt að horfa til þessa ákvæðis og grípa til einhverrar fjölbreytni en fara ekki þá sömu leið og hv. þingmaður er búinn að lýsa hér ágætlega, að hygla þeim sömu aftur og aftur og nú þeim stóru á kostnað þeirra minni?

Herra forseti. Jú, ég hefði talið einboðið að við hefðum átt að gera það. En það er líka rétt að draga fram, til að gæta sannmælis í þessu, að stjórnarskrárferlið er þannig að formennirnir koma sér saman um ákveðinn texta, og það byggist náttúrlega á fyrri grunni. Líta þarf til ýmissa þátta, m.a. tillagna stjórnlagaráðs o.fl., en það er ekkert endilega þannig að allir séu sammála því sem stendur í textanum. Ég hefði viljað sjá skarpari ákvæði, m.a. um tímabundna samninga, en það er í greinargerð. Við sjáum síðan hvað kemur út úr þessu en ég gat um það áðan að ég er hrædd um að á endanum, þrátt fyrir mikinn vilja forsætisráðherra til að koma þessu áfram, verði flokkar í ríkisstjórn ásamt Miðflokknum sem koma í veg fyrir að þetta auðlindaákvæði verði að veruleika. Það er það sem ég óttast miðað við það sem á undan er gengið, miðað við umræðuna sem er í tengslum við makríl. Það er eitthvað sem við þurfum að óttast. Ég hefði einimtt viljað sjá okkur taka makrílinn út fyrir sviga. Ég veit að Samfylkingin reyndi á sínum tíma í vinstri stjórninni að segja að makrílinn ætti að taka aðeins út fyrir og að við ættum að fara nýjar leiðir. Ég hefði viljað sjá það, ég hefði viljað sjá stjórn undir forystu Vinstri grænna fara svipaðar leiðir og Høgni Hoydal í Færeyjum sem hefur farið ákveðnar leiðir uppboðs í þeim fisktegundum þar. Ég hefði viljað að Vinstri græn, sem buðu Høgna Hoydal á landsþing sitt, þar sem hann fór m.a. yfir fiskveiðistjórnarkerfið í Færeyjum, hefðu tekið það til fyrirmyndar og haft forystu um það, beitt sér fyrir því innan ríkisstjórnar, að segja: Gott og vel, kæru vinir, við skulum taka makrílinn út fyrir sviga. Reynum að sýna fram á að við ætlum að leita sátta. Við ætlum að reyna að fara nýjar leiðir, m.a. markaðsleið eða uppboðsleið, til að skoða hvaða áhrif og hvernig áhrif það hefur á fiskveiðistjórnarkerfið. Það er upplagt tækifæri í gegnum makrílinn en það tækifæri er ríkisstjórnin að láta sér úr greipum renna.

Herra forseti. Ég vil koma í andsvar við hv. þingmann vegna þess að mér þykir hún vera frekar tvísaga í málflutningi sínum. Hún talaði mikið um Vinstri græna áðan og okkar miklu völd á Alþingi, að geta lagt fram frumvarp sem væri 100% að vilja og stefnu Vinstri grænna. Það vill svo til að við erum í samstarfi við aðra flokka og erum að vinna samkvæmt því. Hv. þingmaður talaði um að verið væri að úthluta aflaheimildum núna til eilífðarnóns og svo í andsvari kemur hv. þingmaður upp og svarar á þann hátt að löggjafinn geti hverju sinni með breytingum á lögum um stjórn fiskveiða breytt úthlutun aflaheimilda. Hvernig getur þetta tvennt samræmst? Getum við ekki þótt síðar verði eða í framtíðinni breytt þessum lögum eins og öðrum lögum? Er verið að úthluta aflaheimildum í makríl til eilífðarnóns? Ég veit ekki betur en að verið sé að úthluta aflaheimildum til eins árs í senn, hvort sem það verður í makríl eða öðrum tegundum. Ég lét gera fyrir mig samantekt af hæstaréttardómara sem nú er látinn, Magnúsi Thoroddsen, og fyrir liggur það álit hans að löggjafinn getur gert breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu án þess að ríkið sé talið skaðabótaskylt. Það þarf vissulega að gæta meðalhófs og horfa til þess hvernig veiðum hefur verið stjórnað en löggjafinn getur breytt fiskveiðistjórnarkerfinu. Þess vegna þykir mér það með eindæmum að hv. þingmaður, sem er löglærður, tali svona í kross þar sem hún fullyrðir að við séum að úthluta aflaheimildum til eilífðarnóns. Það er bara fráleitt.

Herra forseti. Það er nú einu sinni þannig að því fleiri tækifæri sem renna fram hjá til að tryggja réttindi þjóðarinnar og undirstrika að auðlindir eins og nytjastofnar í hafinu við Ísland séu sameign þjóðarinnar, því ríkari verður bótakrafa útgerðarinnar. Því lengur sem þetta kerfi festist í sessi, því ríkari verður réttur þeirra. Ég hefði frekar talið að Vinstri græn hefðu átt að koma hingað upp og segja að þau vildu forgangsraða rétti þjóðarinnar. Já, ég óttast að það sé verið að byggja undir eilífðarréttindi, að það verði snúnara fyrir löggjafann að breyta þó að ég taki undir það að við eigum alltaf að hafa þennan rétt. Það verður að sýna meðalhóf en því lengur sem við festum það í sessi að hafa ekki tímabundna samninga verður það snúnara. Ég hefði einmitt haldið að fyrir útgerðirnar væri það fengur að fara svipaða leið og m.a. þáverandi sjávarútvegsráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, reyndi að fara á sínum tíma en var gerður afturreka af hálfu Sjálfstæðisflokksins, að reyna að gera tímabundna samninga. Það er ekki út af engu sem menn eru að benda á tímabundna samninga. Sjórnarskrárfræðingar hafa líka hafa bent á það þannig að það sé skýrt. Ég skil ekki þetta metnaðarleysi Vinstri grænna og ég veit að Vinstri grænum svíður sárt að standa að svona frumvarpi eftir að hafa staðið fyrr í vetur fyrir því að stórlækka álögur á útgerðina þrátt fyrir að við höfum talið betra að fara aðrar leiðir. Auðvitað veit ég að það kostar eitt og annað að vera með öðrum flokkum í ríkisstjórn en það er ekki hægt að skýla sér á bak við það eingöngu. Það hefur töluvert að segja hver hefur forystu í ríkisstjórn hverju sinni.

Herra forseti. Það skiptir vissulega máli hver hefur forystu í ríkisstjórn hverju sinni og það hefur okkar hæstv. forsætisráðherra, Katrín Jakobsdóttir, svo sannarlega sýnt. Það er hún sem hefur barist fyrir því að ná auðlindaákvæði inn í stjórnarskrá og ná samstöðu um það og hún mun ná því vegna þess að hún hefur verið mjög öflugur talsmaður þess og það styrkir okkar útdeilingu á auðlindum okkar tímabundið hverju sinni. Mig langar að heyra í hv. þingmanni varðandi þær miklu breytingar sem við Vinstri græn höfum náð fram á þessu frumvarpi í samstöðu. Telur hv. þingmaður ekki að 4.000 tonna pottur sem er miklu meira en veiðst hefur af þeim útgerðum sem stunda veiðar á línu og handfæri sem er kominn inn í það kerfi, hvort það samræmist ekki einhverjum þessum hugmynda um uppboð? Þetta er vissulega til leigu úr þeim potti til þeirra aðila sem veiða á línu og króka. Er hv. þingmaður ekki sama sinnis og við Vinstri græn um að það sé ekki verið að framselja aflaheimildir úr minna kerfinu sem bara veiðist hér við land á línu og handfæri upp í það stóra svo það kerfi tæmist? Það er búið að setja girðingu þarna á milli til þess einmitt að tryggja stöðu þeirra sem veiða á línu og handfæri við strendur landsins til að missa ekki aflaheimildir upp til þeirra stærstu og þeir geti sogað allt til sín í framtíðinni. Er þetta ekki jákvætt sem við Vinstri græn höfum lagt hér til og fengið stuðning við? Við erum að heimila tegundatilfærslu á milli kerfa til að bjóða þeim sem eru í minna kerfinu upp á að fá tegundir eins og þorsk og aðrar tegundir til skipta innan ársins við makríl. Það er líka mjög til góða að hafa þennan sveigjanleika 

Herra forseti. Ég er eiginlega alveg undrandi á þessari athugasemd hv. þingmanns. Ég geri ekki ráð fyrir öðru en að hún hafi lesið tillögur okkar í Viðreisn varðandi markaðsleiðina þar sem við tókum sérstaklega fram að 5% af heildaraflahlutdeild í makríl fari sérstaklega inn í smábátakerfið og bannað sé að millifæra þar á milli.  Við í Viðreisn drógum það sérstaklega fram í tillögum okkar að taka tillit til einmitt línu- og handfærabáta, taka tillit til þess að byggja undir smábátakerfið af því að við þurfum á því að halda því að það hefur verið skilvirkt. Þess vegna tókum við sérstaklega fram, reyndar aðeins meira en hlutdeildin er núna, að 5% af heildaraflahlutdeild í makríl fari inn í smábátakerfið í markaðsleið þar, sem verði síðan ekki millifærð inn í stóra kerfið. Við erum sammála þar og það er ágætt. Ég er ánægð með þær breytingar sem hafa komið. Prinsippin eru eftir sem áður til staðar þar. Það er ekki verið að tímasetja og tímabinda aflaheimildir, það er hættulegt og ég vara við því. Eftir því hvernig gangurinn í þinginu hefur verið og eftirgjöfin sem hefur verið alveg með endemum gagnvart Miðflokknum miða ég við að það hafi bara ekki nægilega sterk áhrif inn í allar stjórnarskrárbreytingar en þess þá heldur er það ekki þannig að við í Viðreisn reynum ekki að nálgast málin málefnalega og lausnamiðað. Við munum halda áfram okkar vinnu í stjórnarskrárvinnunni og mér sýnist að í stjórnarskrárvinnunni eigi Viðreisn og Vinstri græn 

Herra forseti. Ég ætla að blanda mér með örstuttri ræðu í þessa umræðu. Vonandi tekst mér að halda mig frá pólitískum skylmingum um nákvæmlega þetta mál. Hér hefur verið vikið að eða komið nálægt grundvallaratriðum varðandi fiskveiðilöggjöf okkar og meðferð þeirra mála með þeim hætti að ég finn mig knúinn til að segja nokkur orð um grundvallaratriði þess máls, sérstaklega það að það særir mig þegar menn tala niður hin skýru sameignarákvæði sem lög um stjórn fiskveiða geyma og hæstaréttardómar og framkvæmd hafa á margan hátt undirstrikað að eru til staðar. Ég vil meina að við sem erum þeirrar skoðunar að að sjálfsögðu eigi þjóðin að eiga saman náttúruauðlindir af þessu tagi og fyrir hönd hennar fari löggjafinn með það að setja leikreglur um nýtinguna, að við eigum ekki að tala niður þá stöðu. Það særir mig að heyra það gert. Og bara til að það sé sagt einu sinni enn: Útgerðir með veiðireynslu eiga ekki einkaeignarréttarvarinn, stjórnarskrárvarinn, rétt. Þær eiga það ekki. En þær eiga vissulega áunnin réttindi, atvinnutengd réttindi, og þær hafa verið í góðri trú. Það er ekki hægt að strika þau út nema að uppfylla tiltekin sjónarmið um meðalhóf og sanngirni. Jafnvel þó að þetta væri stjórnarskrárvarinn einkaeignarréttur er hægt að leysa hann til þjóðarinnar. Það hafa bæði innlend og erlend fordæmi sýnt, en þá verða menn sennilega að sætta sig við enn lengri tíma og gera það með enn mildari hætti gagnvart þeim hlutum. Noregur gerði þetta á sínum tíma með virkjunarréttindi, hin frægu „Hjemfallslov“. Þau hafa staðist tímans tönn og Noregur endurheimti í eigu norsku þjóðarinnar á 70 árum réttindin yfir vatnsaflinu. Að sjálfsögðu gætum við Íslendingar gert slíkt hið sama, jafnvel þótt dómar féllu á þá vegu að hér hefði myndast tímabundið einkaeignarréttur. En það hefur ekki gerst, sem betur fer, og við eigum að standa þar og tala fyrir því og láta þá aðra um að sækja á það. Að sjálfsögðu er ég stuðningsmaður þess að þetta komi inn í stjórnarskrá til að skírskota og undirstrika þetta enn betur. Í mínum huga breytir árleg úthlutun veiðiréttar þótt í ótímabundnum lögum sé engu um þetta. Það er fyrirkomulagsatriði. Menn hafa sumir talað þannig að smátt og smátt myndi einhvers konar óbeinn eða jafnvel síðar beinn einkaeignarréttur fara að myndast en ég er ósammála því og ég tel hættulegt að tala þannig vegna þess að þá stöndum við ekki vörð um hin skýru sameignarákvæði í lögum. Alþingi sem löggjafi hefur mjög sterka stöðu til að setja leikreglur og það er hafið yfir allan vafa að hægt er að gera það. Þess vegna á tal um einhver eilífðarréttindi ekki við hér. Það er sömuleiðis eitthvað sem við eigum ekki að taka okkur í munn. Það er vissulega rétt að stjórnvöldum hefði getað tekist betur til í þessum efnum og eftir á að hyggja og í ljósi dóma hefði verið traustara að setja lagastoð undir tímabundna stjórn makrílveiða alveg frá árunum 2010 og 2011 og til dagsins í dag. Það er fyrst og fremst vegna þess að úthafsveiðilögin eru meingölluð að þessu leyti og þau taka á engan hátt á því hvernig á með málefnalegum hætti að takast á við það þegar t.d. nýjar tegundir mæta inn í lögsöguna. Reyndar á það sama við um lög um stjórn fiskveiða þegar menn hefja nýtingu á nýjum tegundum. Auðvitað eiga að vera skýr og sérstök lagaákvæði um það hvernig því er þá tímabundið stýrt yfir eitthvert langt árabil þangað til að menn eru þá sáttir við að myndast hafi það jafnvægi og jafnræði milli aðila að menn geti farið að byggja á varanlegra fyrirkomulagi. Í tilviki makrílsins tel ég reyndar mjög skrýtið að sú stjórn sem viðhöfð hefur verið undanfarin ár skyldi ekki standast dóm, m.a. af þeim ástæðum að þetta er stofn sem við deilum með öðrum og það er ósamið um endanlega hlutdeild Íslands í stofninum. Hvers vegna hefði yfir höfuð átt að vera að úthluta því með varanlegum hætti meðan svo var? Að mínu mati kallar það eitt og sér á að það hefði átt að vera, vissulega betra, byggt á lögum, heimildir til að stýra tímabundið veiðunum á þessum tíma. Það er alveg rétt sem hér kom fram að þeir sem í frjálsum veiðum hófu veiðar á þessari tegund mynduðu með því ákveðin sögulegan rétt. Þeir bjuggu til rétt fyrir landið, hvort tveggja rétt, og til þess verður að horfa vegna þess að kröfur okkar um, ég tala ekki um 16% og þó að það væru bara 12% af makrílnum í Norður-Atlantshafinu, byggja að sjálfsögðu á því að við höfum sýnt fram á tvennt, að við getum veitt hann og að hann hefur komið hingað inn í okkar lögsögu. Þar skiptir þessi réttur máli. Samt er ekki sjálfgefið að þeir sem fóru fyrstir til veiðanna, áunnu sér rétt og áunnu landinu rétt, eigi að sitja einir að honum um aldur og ævi. Það er ekki sjálfgefið. Við höfum nýleg dæmi um það í sögunni að löggjafinn hefur áður litið svo á að þá þurfi að líta til ýmissa jafnræðis- og sanngirnissjónarmiða. Það er þegar norsk-íslenska síldin hóf aftur að veiðast á Íslandi 1994 og á árunum þar á eftir. Auðvitað voru það stór skip sem sóttu fyrstu síldarfarmana eftir 30 og eitthvað ára hlé út í síldarsmugu. En menn sögðu: Já, en bíðum við, þetta er norsk-íslenska síldin sem allur íslenski flotinn veiddi á gömlu síldarárunum og ef við ætlum að fara að búa til fyrirkomulag um það hvernig við útdeilum réttindum í þessum veiðum sem hafa þá hafist á nýjan leik verðum við að taka tillit til þess. Niðurstaðan var blönduð, hún var málamiðlun milli þeirra sem höfðu veitt í frjálsum veiðum og þess að allur flotinn ætti með vissum hætti eðlilega hlutdeild í þessu, þ.e. þau skip sem væru yfirleitt búin út til slíkra veiða. Þannig var svo að lokum gengið frá hlutdeildinni í norsk-íslenska síldarstofninum. Hið sama á að mörgu leyti við hér, en það þurfa að vera málefnalegar leikreglur og langheppilegast væri að gefa því langt aðlögunartímabil þar til menn byggju til eitthvert varanlegra fyrirkomulag. Að sjálfsögðu eiga minni bátar sem geta veitt makríl alveg upp við ströndina að eiga hlutdeild í því úr því að nú hefur sannast að þær veiðar ganga vel og geta verið ábatasamar, að sjálfsögðu. Þar af leiðandi hljótum við að þurfa að finna málefnalega leið til að deila þessum réttindum einhvern veginn þannig út að allir fái sanngjarnan hlut. Ég tel þetta frumvarp, svo það sé sagt, með þeim breytingum sem atvinnuveganefnd er að leggja til mjög góða nálgun í þeim efnum og er algjörlega sáttur við hana og styð hana. Þá er eitt eftir að nefna, það eru mögulegar skaðabætur sem útgerðaraðilar ætla nú að fara að sækja sér, stórir eða smáir. Ég vil segja um það mál og tala íslensku að það verður þeim útgerðum til skammar sem ætla að fara að sækja sér fjármuni til skattgreiðenda þegar verið er að færa þeim gríðarlega verðmæt réttindi og réttindi sem þær hafa notið undanfarin ár, því að skaðabótamennirnir verða væntanlega þeir sem hafa haft af því góða afkomu að veiða makríl undanfarin ár og munu gera í framtíðinni. Ég öfunda ekki þá eigendur eða stjórnendur sjávarútvegsfyrirtækja sem ætla að bjóða íslensku þjóðinni upp á það. Tal um milljarða- eða milljarðatugaskaðabætur er fráleitt vegna þess að þetta verða aðilar sem hafa veitt og haft góða afkomu af því að veiða makríl. Hefðu þeir getað grætt aðeins meira undanfarin ár? Já, hugsanlega, sumir þeirra ef þeim hefðu verið færð aðeins meiri réttindi, en þeir þurfa þá að sanna það. Það tjón liggur ekki fyrir. Ætli sé ekki rétt að draga gróðann á undanförnum árum frá kröfunni? Ætli það ekki og framreikna eitthvað ávinningana inn í framtíðina sem þessum hópi verður þá færður? Ég kvíði ekki sérstaklega fyrir hönd ríkisins því þó að einhverjir gerist svo smáir að ætla að fara í skaðabótamál út af þessu, ég geri það ekki sérstaklega og óska þeim  Varðandi eignarréttinn að einu leyti aftur finnst mér alveg gleymast í þessari umræðu að nú tökum við auðlindagjöld af sjávarútveginum. Á hvaða grunni gerum við það? Að þjóðin á auðlindina og það er sanngjarnt að menn borgi fyrir hana. Það stríð er unnið. Það vannst 2012.

Heyr, heyr.

Það er ekki lengur rifist um það að Alþingi getur sett með málefnalegum hætti leikreglur um að menn borgi fyrir þann aðgang sem þeir fá að þessari auðlind. Undirstrikar það ekki nægjanlega það sem við höfum verið að tala um, að menn eiga þetta ekki sjálfir? Jú, ég held það. Fari svo að útgerðin fái sér dæmdar, stór eða smá, einhverjar skaðabætur legg ég til að hún borgi þær skaðabætur sjálf í formi hærri auðlindagjalda á komandi árum. 
            

Herra forseti. Ég verð að segja að ég hef ekki verið sérstaklega glöð með það þegar forseti stígur niður úr stólnum og tekur þátt í umræðunni en þegar svona ræður koma - ég er ekki endilega sammála öllu sem hv. þingmaður sagði en það sem hann sagði var mikilvægt og merkilegt. Þar var ákveðinn kjarni, skilaboð sem ég hef ekki heyrt nægilega skýrt frá ríkisstjórninni. Hv. þingmaður getur bara skammað mig fyrir það, en þarna eru prinsippatriði sem eru svo mikilvæg og voru sögð á hreinni og góðri íslensku. Það sem ég hef verið að tala um og menn hafa verið að segja varðandi eilífðarréttindin er að um tímabundinn rétt til aflahlutdeildar - sett voru ákveðin lög á níunda áratugnum. Um þau var mikill ágreiningur, eins og hv. þingmaður þekkir vel. Skipuð var auðlindanefnd undir forystu Jóhannesar Nordals. Kjarni niðurstöðu þeirrar nefndar var mjög skýr og hún skilaði árið 2000. Þar voru fulltrúar allra flokka einhuga um niðurstöðuna og kjarninn var annars vegar sá að réttur til veiða úr sameiginlegri auðlind skyldi vera tímabundinn. Það var annar af tveimur meginkjörnum úr niðurstöðunni. Hins vegar skyldi gjald koma fyrir réttindin og taka mið af tímalengd þeirra, þ.e. tímalengdin væri hluti af verðmæti eða upphæð gjaldsins. Annars vegar átti að tímabinda réttindin og hins vegar að koma auðlindagjald fyrir. Sem betur fer erum við orðin sammála um auðlindagjald. Við getum þráttað um aðferðir, hvort það er markaðsleið eða uppboðsleið en við erum sammála um auðlindagjöldin. Það sem við í Viðreisn leggjum til er að fylgja eftir þeim kjarna sem kemur fram hjá auðlindanefndinni. Auðlindanefndin gefur ekki neinar vísbendingar um hvaða leiðir er best að fara í að tímabinda, þannig að við förum í það og förum í stjórnsýsluréttinn, förum í stjórnarskrána. Hvert er meðalhófið? Þess vegna leggjum við til 20 ára samninga af því að útgerðin þarf líka að hafa ákveðinn fyrirsjáanleika til lengri tíma upp á það 

Herra forseti. Ég er að sjálfsögðu ekki ósammála því að það sé eðlilegt fyrirkomulag að hafa einhver tímamörk í þessu. Það eru mörg góð og gild rök fyrir því, t.d. þau að stjórnvöld þurfi alltaf á hverjum tíma að passa upp á og áskilja sér rétt til breytinga innan einhverra ekki of rúmra tímamarka, ef aðstæður breytast, ef sjónarmið breytast, það kalli eitthvað á að við breytum. Þess vegna mega menn aldrei vera í of góðri trú um að þeir hafi eitthvað í óbreyttu formi um aldur og ævi, hvorki leyfi til að vera með fiskeldi né sækja fisk. Ég vil helst ekki að við tölum um það sem úrslitaatriði gagnvart sameignarelementi þjóðarinnar. Menn verða að hafa í huga hvers vegna þetta er verðmæt auðlind. Er það bara vegna þess að fiskur er í sjónum og það eru einhverjir sem eiga skip sem geta sótt hann? Verður þetta verðmæt auðlind um aldur og ævi, bara vegna þess? Nei, þar kemur m.a. við sögu einfaldlega fullveldisréttur ríkisins. Þar kemur við sögu að löggjafi er í landinu sem setur leikreglur. Þar kemur við sögu að við erum með verndunaraðgerðir til að tryggja viðhald auðlindarinnar. Þar kemur við sögu að við erum fullvalda ríki, gerum samninga við aðrar þjóðir um viðskipti sem gera það að verkum að hægt er að selja þennan fisk á góðu verði. Þar kemur við sögu að við erum með regluverk, heilbrigðisreglur og gæðareglur sem tryggja að vörur okkar fara vottaðar og viðurkenndar beint inn á verðmæta markaði. Ekkert þetta gerist sjálfkrafa bara vegna þess að það er til fiskur og það eru til skip. Það er að lokum þannig að sjálfsögðu að það er sameiginlegt og sameignarverkefni að gera þessa auðlind verðmæta, passa upp á hana og nýta hana með skynsamlegum hætti um aldur og ævi. Þess vegna á þetta einkaeignarréttartal og eilífðarréttartal bara alls ekki við. 
            

Herra forseti. Hárrétt. Við þurfum líka sem löggjafi að passa upp á það að lagaramminn sé þannig að fyrirtæki geti haldið áfram og nýtt hráefni sem best. Ég held að við höfum búið til þannig kerfi sem hefur frekar ýtt undir betri nýtingu á hráefni en sóun. Við höfum upplifað hjá öðrum fiskveiðiþjóðum að þær hafa farið sóunarleiðina og eru í ríkara mæli að líta einmitt til okkar varðandi fiskveiðistjórnarkerfi. Ég hef margsagt í þessum ræðustól að allir flokkar til vinstri eða hægri hafa komið að því að byggja upp nokkuð gott kerfi, annars vegar komið með kvótasetninguna 1983 og hins vegar 1990 með frjálsa framsalið sem var gert í tíð vinstri stjórnar. Ég veit að það var mjög gagnrýnt hjá vinstri öflunum á sínum tíma en það var engu að síður gert. Öll þessi skref urðu til þess að bæta nýtingu á hráefni og auka verðmæti afurðanna. Allt þetta skiptir máli og ég þakka hv. þingmanni fyrir það að hafa einmitt nefnt EES-samninginn sem skiptir okkur gríðarlega miklu máli, ýtti undir að við opnuðum markaði fyrir vöruna okkar og við fengum meiri verðmæti fyrir fiskinn í sjónum. Við erum að nýta núna meira en 80% af hverju kílói af þorski sem kemur inn í landið en á árum áður. Það voru bara 40–50%. Kerfið sjálft hefur útbúið það að við fáum meira fyrir afurðina. Ég vil líka þakka hv. þingmanni fyrir að passa upp á það að tala eins og hann hefur verið að gera í þessari pontu en vil um leið spyrja hvort hann sé þá sammála því sem hefur komið fram í máli hv. þingmanna frá Sjálfstæðisflokknum um að erfitt sé að tala um að fiskurinn í sjónum sé ekki sameign þjóðarinnar, það sé bara ekki hægt að tala þannig eins og þeir hafa verið að ræða. Er hann sammála þeirri nálgun sem kemur fram í máli þingmanna Sjálfstæðisflokksins?

Herra forseti. Ég vona að það teljist ekki útúrsnúningar en mig langar eiginlega til að snúa þessu við og spyrja: Ætli allir þingmenn Sjálfstæðisflokks séu sammála mér? Ég talaði eins skýrt hér og einn maður getur talað, að ég taldi, í ræðu minni og það er bjargföst sannfæring mín. Ég veit alveg að það er ekki endilega heppilegt að ég sem forseti sé að blanda mér í umræðurnar og kveikja í þeim á kannski næstsíðasta degi þingsins en það er bara þannig, herra forseti, og ég vona að mér fyrirgefist, að ég er búinn að hrærast í þessari sjávarútvegsumræðu í ein 40 ár. Ég skrifaði einu sinni bók um sjávarútvegsmál, ég sat á löngum árabilum í sjávarútvegsnefnd og ég hef verið sem ráðherra með þessi mál í mínum höndum í nokkur skipti þannig að ég er upptekinn af þessari sögu og af þeim grundvallaratriðum sem við hv. þingmaður höfum aðeins verið að ræða hér. Ég tel að við höfum þokast í rétta átt á undanförnum árum með hlutum eins og þeim að nú eru 5,3% af öllum tegundum í kvóta tekin til hliðar og sett í ýmsar góðar ráðstafanir. Við erum með strandveiðar. Við höfum reynt að passa upp á að ákveðið jafnvægi væri milli þátta, reynt að viðhalda fjölbreytni í greininni. Við erum með auðlindagjöld. Þetta eru allt skref í rétta átt en auðvitað þekki ég vel til grundvallardeilunnar um sjálft fyrirkomulagið. Það er eins og það er. Ég er sammála hv. þingmanni að sjálfsögðu um að við megum aldrei gleyma mikilvægi þess að starfsumhverfið í greininni sé gott. Þetta er nú einu sinni ein okkar allra mikilvægasta grein, sú grein sem byggði Ísland upp sem velferðarsamfélag. Það þarf að vera fyrirsjáanleiki. Löggjöfin þarf að vera skýr, helst sæmilegur friður um hana og að sjálfsögðu er mikilvægt að kerfið sé hvetjandi til fjárfestinga og nýsköpunar. Upp á þetta verður allt saman að passa og þó að það sé í tísku hjá sumum að tala illa um útgerðina og þess vegna stórútgerðirnar eigum við náttúrlega 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjar- og menntamálanefndar í 53. máli, endurskoðun lögræðislaga. Með þingsályktunartillögunni er lagt til að Alþingi kjósi sérnefnd þingmanna, sem í sitji fulltrúar allra flokka sem eiga sæti á Alþingi, sem vinni að heildarendurskoðun lögræðislaga. Nefndin leggi fram frumvarp á grundvelli endurskoðunarinnar ásamt kostnaðargreiningu og skuli flýta eins og kostur er framlagningu frumvarps um afnám á ólögmætri mismunun gegn fötluðum. Samhljómur var á meðal umsagnaraðila og gesta um að tímabært væri að hefja heildstæða endurskoðun lögræðislaga og að við þá vinnu yrði sérstaklega litið til ákvæða samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Við meðferð málsins var nefndinni aftur á móti bent á mikilvægi þess að jafnframt þyrfti að fjalla um og gera tillögur um breytingar á öðrum lögum sem nauðsynlegar væru til að tryggja annars vegar réttindi þeirra sem sættu ýmiss konar þvingaðri meðferð, frelsissviptingu eða frelsisskerðingu og hins vegar að tryggja samspil og samræmi milli laga, þar á meðal barnaverndarlaga, laga um réttindi sjúklinga og almennra hegningarlaga. Sérstaklega þyrfti að samþætta fjölbreytt umhverfi en nauðsynlegt væri að huga að undirbúningsvinnu þar sem viðfangsefnið væri kortlagt. Um væri að ræða margfalt flóknara og stærra viðfangsefni í þágu þeirra sem í hlut eiga. Meta þyrfti jafnframt laga- og stofnanaumgjörð innan heilbrigðiskerfis, réttarvörslukerfis og félagslega kerfisins. Með hliðsjón af framangreindu leggur nefndin til að víkka efni þingsályktunartillögunnar þannig að sérnefnd þingmanna verði falið að leggja heildstætt mat á endurskoðun og þörf fyrir nauðsynlegar lagabreytingar. Ljóst er að slík vinna kann að vera umfangsmikil og leggur nefndin því einnig til breytingar þess efnis að víðtækt samráð verði haft við hlutaðeigandi stofnanir og hagsmunaaðila, þar á meðal samtök fatlaðs fólks, en jafnframt verði haft samráð við dómsmálaráðuneytið, heilbrigðisráðuneytið og félagsmálaráðuneytið. Þá er lagt til að ráðuneytin verði sérnefndinni innan handar hvað varðar tillögur að nauðsynlegum lagabreytingum sem sérnefndin taki svo til frekari vinnslu og leggi síðan fram sem hluta af heildarendurskoðun sinni á lögræðislögum. Þá telur nefndin einnig nauðsynlegt að gefa sérnefndinni lengri tíma til vinnu sinnar, sérstaklega í ljósi þess að von er á CPT-nefndinni um varnir gegn pyndingum og ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu til landsins á þessu ári sem mun m.a. taka til skoðunar lögræðislögin. Þá hefur umboðsmaður Alþingis með höndum hið svokallaða OPCAT-eftirlit með frelsissviptum og vænta má skýrslu úr fyrsta eftirlitinu í þeim efnum. Nefndin leggur mikla áherslu á að við heildarendurskoðunina verði tekið mið af skýrslum þessara aðila við vinnuna. Í því ljósi leggur nefndin til að tímafrestur í 2. mgr. tillögugreinarinnar verði við lok árs 2020. Undir þetta álit rita hv. þingmenn Páll Magnússon, Helgi Hrafn Gunnarsson, sá sem hér stendur, Andrés Ingi Jónsson, Anna Kolbrún Árnadóttir, Birgir Ármannsson, Guðmundur Andri Thorsson, Jón Steindór Valdimarsson, Steinunn Þóra Árnadóttir og Þórarinn Ingi Pétursson.

Hæstv. forseti. Í dag verður vonandi stigið stórt skref í átt til mikilla réttarbóta fyrir alla á Íslandi og enn stærra skref í átt að afnámi mismununar gagnvart fötluðu fólki í íslenskum lögum. Verði þessi þingsályktunartillaga samþykkt hér í dag hefst ferli sem ég hef barist fyrir allt frá mínum fyrsta degi á Alþingi og raunar töluvert lengur, allt frá því að ég komst að því hvað fatlað fólk og fólk sem er geðveikt eða talið er geðveikt hefur veika réttarstöðu og veikari réttarvernd í réttarríkinu Íslandi. Skýrustu dæmin um þetta óréttlæti í íslenskum lögum er að finna í lögræðislögunum okkar sem innihalda fjölda ákvæða sem fela í sér beina lagalega mismunun gagnvart fötluðu fólki. Ég vil af þessu tilefni, virðulegi forseti, rifja upp mína fyrstu ræðu í þessum ræðustól sem var einmitt tileinkuð endurskoðun lögræðislaga. Þar sagði ég, með leyfi forseta: „Herra forseti. Við þingsetningu undirritaði ég drengskaparheit að stjórnarskránni. Það er því ekki úr vegi að mitt fyrsta ávarp á Alþingi varði verndun mikilvægra réttinda sem þar er að finna. Hér vísa ég, með leyfi forseta, til 65. gr. stjórnarskrárinnar sem segir: „Allir skulu vera jafnir fyrir lögum.“ Ég vek athygli þingsins á þessari grein vegna þess að ekki eru allir jafnir fyrir lögum á Íslandi og því verður að breyta. Ég vísa hér einna helst til lögræðislaga en þar er að finna ýmis ákvæði sem mismuna fólki á grundvelli fötlunar. Má þar nefna 19. gr. laganna sem heimilar frelsissviptingu, svokallaða nauðungarvistun einstaklings, á þeim grunni einum að hann sé, með leyfi forseta, „haldinn alvarlegum geðsjúkdómi eða verulegar líkur eru taldar á að svo sé eða ástand hans er þannig að jafna megi til alvarlegs geðsjúkdóms“. Ekki er að finna í lögræðislögunum önnur skilyrði til slíkrar frelsissviptingar og því verð ég að taka undir ítrekaðar ávirðingar Evrópunefndar um varnir gegn pyndingum sem bent hefur á að ákvæðið feli í sér lagalega mismunun gagnvart fólki með geðsjúkdóma. […] Herra forseti. Þessi lög eru ólög. Þau standast hvorki stjórnarskrá né samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Ég bið því hv. þingmenn alla að leggja mér lið til að fá þeim breytt við fyrsta tækifæri.“ Virðulegi forseti. Ég er bjartsýn á að meiri hluti þingmanna muni leggja mér lið síðar í dag og greiða atkvæði með samþykkt þessarar tillögu sem felur í sér að skipa skuli þverpólitíska nefnd þingmanna frá öllum flokkum sem hafi það hlutverk að framkvæma heildarendurskoðun á lögræðislögum sem samrýmist samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks og öðrum alþjóðlegum mannréttindasáttmálum sem við höfum undirgengist að virða. Það gleður mig sérstaklega að hv. allsherjar- og menntamálanefnd sé öll sammála mér um mikilvægi og nauðsyn þess að endurskoða lögræðislögin og kann ég nefndinni miklar þakkir fyrir sína góðu vinnu í þessu máli, vinnu sem raunar leiddi til þess að umboð umræddrar þingmannanefndar var útvíkkað til að leggja heildstætt mat á þær lagaheimildir og regluverk sem gilda um frelsissviptingu, þvingaða meðferð og aðrar frelsisskerðingar sem fatlað fólk, notendur heilbrigðiskerfisins, fólk með geðveiki og fólk sem er talið vera geðveikt er beitt. Þetta er mikið fagnaðarefni, virðulegi forseti, því að vissulega þarf miklu meira til en endurskoðun lögræðislaga til að tryggja jafnrétti og virðingu fyrir mannréttindum þeirra hópa sem geta átt á hættu að sæta þvingaðri meðferð eða frelsissviptingu vegna heilsufarsástæðna á Íslandi. Ég taldi gott fyrsta skref að byrja á endurskoðun lögræðislaga því að þar er að finna svo skýr dæmi um misrétti og brot á mannréttindaskuldbindingum, en auðvitað eru víða lagaákvæði og skortur á lagaheimildum í íslenskum lögum um rétt fólks, sér í lagi fólks með fötlun en líka fólks sem talið er geðveikt eða bara yfir höfuð notendur heilbrigðiskerfisins sem geta ekki endilega staðið vörð um réttindi sín. Fjöldamörg dæmi má finna í íslenskum lögum um að ekki séu nógu góðar lagaheimildir fyrir beitingu þvingaðrar meðferðar, frelsissviptingar, frelsisskerðingar eða þá að lagaheimildir fyrir beitingu þessara skerðinga eða þvingana eru einfaldlega ekki til staðar. Það er að sjálfsögðu ólíðandi í réttarríki, herra forseti, að það fyrirfinnist stórir hópar í þjóðfélaginu okkar sem njóta ekki sannmælis, njóta ekki réttarverndar, njóta ekki líkamlegrar friðhelgi eða sömu réttinda til bestu mögulegu heilsu og þeir sem auðveldara eiga með að standa vörð um réttindi sín. Það er því mjög gleðilegt að þessari þverpólitísku þingmannanefnd verði líka falið að gera úttekt á öllum þeim lögum og því regluverki sem gildir um beitingu þvingana og þvingaðrar meðferðar á Íslandi. Það er löngu tímabært og það er líka löngu tímabært að réttindi fólks, sér í lagi réttindi fólks með geðsjúkdóma, séu betur tryggð og séu í samræmi við skuldbindingar okkar. Þá vísa ég sérstaklega í samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks en einnig í mannréttindasáttmála Evrópu hvers 3. gr. segir fyrir um bann við pyndingum og annarri ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu sem við tryggjum ekki nógu vel, þ.e. jákvæða skuldbindingu okkar, til að koma í veg fyrir slíka meðferð miðað við núverandi lagaumhverfi, sömuleiðis 5. gr. sem tryggir öllum rétt til frelsis. Þegar að þeirri grein kemur standa t.d. lögræðislögin okkar á mjög veikum grunni hvað varðar málsmeðferðarréttindi fólks með fötlun og þeirra sem taldir eru geðveikir og eru nauðungarvistaðir, lögræðissviptir, sjálfræðissviptir eða fjárræðissviptir. Við byggjum á mjög úreltu hugarfari með þeim lögræðislögum sem við höfum í dag en líka eru margir aðrir lagabálkar úr sér gengnir þegar kemur að réttindum fólks sem er notendur heilbrigðiskerfisins á einn eða annan hátt eða þeirra sem hafa vegna andlegrar vanheilsu verið dæmdir ósakhæfir brotamenn. Um þá og þeirra málsmeðferð gilda örfáar greinar almennra hegningarlaga sem eru heldur betur komin til ára sinna. Það er allt of lítið gert til að tryggja að þessir einstaklingar séu ekki frelsissviptir lengur en þörf er á og að þeir séu ekki beittir þvingaðri meðferð, þvingaðri lyfjameðferð og þvingaðri læknismeðferð án lagaheimildar, án þess að það sé nauðsynlegt, án þess að það sé síðasta úrræðið, í raun og veru án nokkurra lagalegra skilyrða. Þetta er staðan á Íslandi í dag og í dag erum við líka að stíga skref í átt að því að breyta þeim veruleika mæti CPT-nefndin hingað eða Evrópunefnd um varnir gegn pyndingum og annarri ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hún kom einmitt hingað í heimsókn bara fyrir mánuði eða svo. Vonandi hættum við að fá jafn neikvæða umsögn frá henni um lögin sem gilda um lögræði, nauðungarvistanir og líka vistun ósakhæfra brotamanna og þeirra meðferð, eins og við höfum fengið allt frá því að nefndin kom í fyrsta sinn í heimsókn til okkar árið 1994. Tilmælin frá þeirri nefnd hafa alltaf verið þau sömu, að lögræðislögin mismuna fólki á grundvelli fötlunar. Lögræðislögin heimila frelsissviptingu á þeim grunni einum að viðkomandi sé mögulega talinn vera geðveikur. Það er ekki ásættanleg heimild til frelsissviptingar í réttarríki og með samþykkt þessarar tillögu í dag stígum við einu skrefi nær því að afnema þau ólög sem gilda í dag.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um stöðu sveitarfélaganna á Suðurnesjum. Nefndarálit þetta kemur frá umhverfis- og samgöngunefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið umsagnir frá Grindavíkurbæ, Isavia, Reykjanesbæ, Sambandi sveitarfélaga á Suðurnesjum, Suðurnesjabæ og Sveitarfélaginu Vogum. Með þingsályktunartillögunni er lagt til að skipaður verði starfshópur fulltrúa ríkis og sveitarfélaga á Suðurnesjum sem vinni tímasetta aðgerðaáætlun um hvernig efla megi þjónustu ríkisins við íbúa á Suðurnesjum og mæta mikilli fólksfjölgun á svæðinu. Lagt er til að hópurinn skili skýrslu til forsætisráðherra sem kynni Alþingi niðurstöður starfshópsins. Skemmst er frá því að segja að umsagnir um málið voru allar mjög jákvæðar en þar er m.a. bent á sérstöðu sveitarfélaganna á Suðurnesjum þar sem stór hluti fólks starfar í tengslum við ferðaþjónustuna, auk þess sem hlutfall íbúa af erlendum uppruna er hærra á Suðurnesjum en á öðrum svæðum landsins. Þá hefur íbúafjölguninni fylgt tilheyrandi álag á félagslega innviði, ekki síst þá sem eru á forræði ríkisins, svo sem heilbrigðisþjónustu, löggæslu, framhaldsskóla og vegakerfi. Í umsögn Sambands sveitarfélaga á Suðurnesjum kemur fram að í árslok 2018 hafi erlendum ríkisborgurum fjölgað um 3.780 frá árinu 2010, þ.e. rétt um íbúafjölda Ísafjarðarbæjar. Í áætlunargerð ríkisins hafi ekki verið tekið tillit til íbúafjölgunar eða íbúasamsetningar. Sambandið bendir á að nauðsynlegt sé að skoða fjárframlög ríkisins til opinberra stofnana og mikilvægra verkefna á svæðinu þannig að íbúar Suðurnesja búi í það minnsta við sömu þjónustu og íbúar annarra landshluta. Sem dæmi er þess getið að fjáraukning til Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja var 1% á ári með 0,5% hagræðingarkröfu á meðan íbúum svæðisins fjölgaði um heil 15%. Auk þess hafi greining fyrirtækisins Atons sem framkvæmd var árið 2018 sýnt fram á skekkju í framlögum til svæðisins. Nefndin áréttar að staða sveitarfélaganna á Suðurnesjum er um margt sérstök og miklar sveiflur hafa verið í atvinnulífi Suðurnesjamanna á undanförnum árum. Mikilvægt er að bregðast við þeim aðstæðum á grundvelli upplýsinga og með skilvirkum og skýrum hætti. Nefndin leggur áherslu á að starfshópurinn fari heildstætt yfir stöðu sveitarfélaganna á Suðurnesjum með tilliti til íbúafjölgunar og samsetningar íbúa og kanni samfélagsleg áhrif fólksfjölgunarinnar. Þá leggi starfshópurinn mat á hvort fjárframlög til ríkisstofnana á svæðinu hafi fylgt þróun mála á Suðurnesjum, hvort sem er félagslegri eða efnahagslegri. Keflavíkurflugvöllur er stærsti vinnustaðurinn á Suðurnesjum og staða hans hefur mikil áhrif á samfélögin. Það er því mikilvægt að breytingar, hvort sem eru aukin umsvif á undanförnum árum eða samdráttur sem nú stendur yfir, verði metnar skipulega. Nefndin leggur því áherslu á að starfshópurinn meti áhrif niðursveiflu í ferðaþjónustu og færri flugferða um Keflavíkurflugvöll á sveitarfélögin á Suðurnesjum. Leggur nefndin til breytingu á tillögugreininni til samræmis við framangreindar áherslur. Í tillögunni er lagt til að starfshópurinn skili skýrslu sinni fyrir 1. júní 2019 en eðli málsins samkvæmt leggur nefndin til að það tímamark verði 1. desember 2019, þar sem 1. júní 2019 er liðinn, til að tryggt verði að nægur tími gefist í vinnuna en nefndin áréttar þó mikilvægi þess að vinnu starfshópsins verði hraðað eins og unnt er. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með þeim breytingum sem hefur verið farið yfir og eins og áður sagði að starfshópurinn skili skýrslu með niðurstöðum eigi síðar en 1. desember 2019 og að forsætisráðherra kynni Alþingi niðurstöður starfshópsins. Telur nefndin það mjög mikilvægt. Hanna Katrín Friðriksson var fjarverandi við afgreiðslu málsins en hún skrifar undir álit þetta samkvæmt heimild í starfsreglum fyrir fastanefndir. Jón Gunnarsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Björn Leví Gunnarsson, sem er áheyrnarfulltrúi í hv. umhverfis- og samgöngunefnd, er samþykkur áliti þessu en undir það rita Ari Trausti Guðmundsson, Helga Vala Helgadóttir, Bergþór Ólason, Hanna Katrín Friðriksson, Karl Gauti Hjaltason, Líneik Anna Sævarsdóttir, Rósa Björk Brynjólfsdóttir og Vilhjálmur Árnason.

Herra forseti. Loksins kemst tillaga um að líta sérstaklega til Suðurnesja til afgreiðslu þingsins, tillaga um að meta stöðu samfélaganna sem eru um margt sérstök og hafa miklar sveiflur verið í atvinnulífi á undanförnum árum og áratugum. Fulltrúar sveitarfélaga á Suðurnesjum hafa komið fyrir fjárlaganefnd árum saman til að benda á að vitlaust sé gefið þegar ríkisfjármunum sé skipt á milli landshluta og að Suðurnesin hafi ekki notið sannmælis hvað það varðar. Fyrirtækið Aton gerði ítarlega greiningu fyrir Reykjanesbæ á fjárframlögum til stofnana svæðisins og verkefna á vegum ríkisins sem Alþingi verður að taka alvarlega, sannreyna og bregðast við með aðgerðaáætlun til að bæta og styrkja stöðu Suðurnesjamanna. Mörg dæmi má nefna sem benda til þess að sveitarfélögin hafi rétt fyrir sér. Athyglisvert er t.d. dæmið sem dregið er fram í nefndarálitinu og kom fram í ræðu hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur um ábendingu Sambands sveitarfélaga á Suðurnesjum í umsögn um tillöguna um að á meðan fjáraukning til Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja var 1% á ári með 0,5% hagræðingarkröfu fjölgaði íbúum svæðisins um 15%. Slík skekkja kemur augljóslega niður á heilbrigðisþjónustu við Suðurnesjamenn, ég tala nú ekki um þegar stofnunin var fjársvelt fyrir þessa miklu fjölgun. Augljóslega hefur þessi staða komið niður á þjónustu heilbrigðisstofnunarinnar við Suðurnesjamenn. Með þingsályktunartillögunni er lagt til að skipaður verði starfshópur fulltrúa ríkis og sveitarfélaga sem fari heildstætt yfir stöðu sveitarfélaganna á Suðurnesjum með tilliti til íbúafjölgunar og samsetningar íbúa, að samfélagsleg áhrif fólksfjölgunarinnar verði könnuð og sérstakt mat lagt á hvort fjárframlög til ríkisstofnana á svæðinu hafi fylgt þróun mála á Suðurnesjum, hvort sem er félagslegri eða efnahagslegri. Það er einnig nauðsynlegt að meta áhrif niðursveiflu í ferðaþjónustu og færri flugferða um Keflavíkurflugvöll á sveitarfélögin á Suðurnesjum. Þegar mælt var fyrir þessari tillögu í haust var fall WOW ekki komið fram og ekki augljóst í hvað stefndi en nú hefur enn bæst við staða sem þarf að meta og mun koma niður á íbúum Suðurnesja. Keflavíkurflugvöllur er nefnilega stærsti vinnustaðurinn á Suðurnesjum og staða hans hefur mikil áhrif á samfélögin. Það er því mikilvægt að breytingar, hvort sem eru aukin umsvif á undanförnum árum eða samdráttur sem nú stendur yfir, verði metnar skipulega. Samfylkingin gerði það að forgangsmáli sínu á þessu þingi að fá hæstv. ríkisstjórn til að gera tímasetta áætlun til að bæta stöðu sveitarfélaganna á Suðurnesjum. Ég er 1. flutningsmaður málsins en að þessu sinni eru þingmenn Suðurkjördæmis meðflutningsmenn mínir. Tillagan hefur áður verið lögð fram af þingflokki Samfylkingarinnar en fékk þá ekki brautargengi. Nú fær tillagan forgang eingöngu vegna þess að Samfylkingin valdi málið sem forgangsmál, bæði í haust þegar ég mælti fyrir því og kom því til nefndar og nú við frágang þinglokasamninga þegar Samfylkingin kom málinu út úr nefnd til samþykktar. Annars hefði málið dagað uppi og það er sorglegt til þess að hugsa en það er sannarlega ástæða til að gleðjast yfir því að okkur hafi tekist að greiða fyrir málinu. Það er reyndar við hæfi að það hafi verið gert fyrir tilstilli jafnaðarmanna því að málið snýst um að jafna stöðu Suðurnesjamanna, hvort sem er meðal ólíkra hópa samfélagsins eða við aðra landshluta. Suðurnesjamenn eiga það skilið að nú sé litið sérstaklega til þess landshluta eins og þeir hafa kallað eftir árum saman.

Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að fagna afgreiðslu þessarar þingsályktunartillögu allra þingmanna Suðurkjördæmis úr hv. umhverfis- og samgöngunefnd. Það er ekki þörf á að fjölyrða um stöðu fjármála í Reykjanesbæ og fleiri sveitarfélögum á Suðurnesjum en rétt að minna á að tekist hefur að bregðast við með verulegum árangri af hálfu sveitarfélaganna undanfarið. Ýmsar kárínur hafa gengið yfir Suðurnes. Þær verða heldur ekki raktar hér og nú, en ítrekað að miklar vonir eru bundnar við vinnu þess starfshóps sem þingsályktunartillagan tekur til og þá verð ég að segja, herra forseti, að samstaða allra þingmanna sem eru á þessari þingsályktunartillögu er staðfesting þess að málið er mikilvægt og þarfnast ekki aðeins yfirlegu heldur líka þeirra lausna sem yfirlegan mun birta okkur þegar þar að kemur. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri en endurtek að ég er mjög ánægður með að það tókst að afgreiða tillöguna. Ég er nokkuð viss um að hefði hana borið að með einhverjum öðrum hætti hefði hún einnig öðlast stuðning margra þingmanna.

Herra forseti. Ég tek undir það sem komið hefur fram hjá hv. þingmönnum, það er fagnaðarefni að þessi tillaga skuli nú fá hér afgreiðslu. Það má segja að lengi hafi verið beðið eftir henni enda þörfin brýn. Fólksfjölgun á Suðurnesjum er fordæmalaus sem hefur skapað mikið álag á innviði samfélagsins þar. Það er tilefni til þess úr þessum ræðustól að þakka sérstaklega því starfsfólki þessara sveitarfélaga sem hefur unnið frábært starf undir miklu álagi við að mæta öllum þeim kröfum og áskorunum sem fylgja því þegar svo fordæmalaus og hröð fólksfjölgun á sér stað eins og á Suðurnesjum. Hlutfall erlendra íbúa er mjög hátt á Suðurnesjum. Því fylgir auk þess mikið álag á grunnskóla, leikskóla o.s.frv. Því miður verður ekki það sama sagt um ríkisvaldið, að það hafi staðið sig sérstaklega vel í þeim erfiðu aðstæðum sem hafa ríkt á Suðurnesjum. Við þekkjum það og það hefur komið fram í ræðum og riti víða, m.a. frá forsvarsmönnum Reykjanesbæjar, að ríkisvaldið hefur ekki staðið sig sem skyldi í því að fylgja eftir með fjárveitingum og aukningu vegna þessarar fólksfjölgunar. Ég nefni sérstaklega Heilbrigðisstofnun Suðurnesja, löggæsluna og fjölbrautaskólann, þetta eru allt opinberar stofnanir sem hafa þurft að mæta þessu mikla álagi en ekki mætt nægilegum skilningi af hálfu ríkisvaldsins hvað það varðar. Þessari tillögu er m.a. ætlað að fara nákvæmlega yfir það hvernig fjárveitingum ríkisins er háttað til þessara stofnana á Suðurnesjum og leggja mat á það hvort fjárframlögin hafi fylgt þróun mála á Suðurnesjum. Ég tel að svo hafi ekki verið og Reykjanesbær hefur sýnt fram á það, m.a. með mjög vandaðri skýrslu. Hluti þessa starfshóps er að fara yfir það og það er bara gott mál. Ég fagna þessari tillögu og ég fagna að sjálfsögðu frumkvæði Samfylkingarinnar í þessu máli. Ég er einn af flutningsmönnum tillögunnar og ég vil hrósa hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur fyrir framgöngu hennar í málinu. Frá því að tillagan var lögð fram hefur margt gerst og því miður kannski á verri veg hvað atvinnuhorfur varðar á Suðurnesjum. Flugfélagið WOW varð gjaldþrota og því hefur fylgt mikill samdráttur í komu ferðamanna til landsins. Rétt er að hafa í huga að í maímánuði var u.þ.b. 24% samdráttur í komu erlendra ferðamanna til landsins og það er mesti samdráttur sem um getur frá því að talningar hófust þannig að það eru blikur á lofti í þessari grundvallaratvinnugrein þjóðarinnar og hún snertir Suðurnesin alveg sérstaklega. Þess vegna er afar ánægjulegt að tillagan fái hér afgreiðslu á þessum tímapunkti því að það er svo sannarlega þörf fyrir hana. Ég tek undir það sem kom frá framsögumanni umhverfis- og samgöngunefndar, það er brýnt að nefndin skili af sér sem fyrst. Það er annað í þessu líka sem er að vísu áhyggjuefni, ég sé engin teikn í fjármálaáætlun um að það eigi að mæta sérstaklega þessum áhyggjum hvað varðar fjárveitingar til opinberra stofnana á Suðurnesjum. Ég vil þó geta þess að í fjármálaáætlun sem kom bara úr prentsmiðjunni í morgun er gert ráð fyrir sérstöku framlagi árlega upp á 315 milljónir, minnir mig, til framkvæmda á hinu svokallaða varnarsvæði sem er á höndum Landhelgisgæslunnar til viðhalds á varnarmannvirkjum á Keflavíkurflugvelli. Þetta er mikilvægt framlag sem ég vil hrósa ríkisstjórninni fyrir að hafa sett inn í fjármálaáætlunina. Það var ekki þar. Við ræddum málið í fjárlaganefnd og ég hef m.a. verið talsmaður þess að framlagið kæmi inn vegna þess að því fylgir töluvert mótframlag af hálfu Atlantshafsbandalagsins sem gerir það að verkum að þarna er komin dágóð upphæð til að nota í brýn viðhaldsverkefni á Keflavíkurflugvelli, þ.e. varnarhluta svæðisins, og verður þá væntanlega atvinnuskapandi. Síðan eru fyrirhugaðar framkvæmdir á vegum Bandaríkjahers sem mér skilst að verði til þess að einhverjir íslenskir starfsmenn verði þar ráðnir. Bandaríkjaher bauð út framkvæmdir við flugskýli á svæðinu og bandarískur verktaki bauð lægst. Ég spjallaði við fulltrúa á vegum bandaríska sjóhersins hér á landi um þetta mál og hann fullvissaði mig um að til stæði að ráða íslenska verkamenn að því verkefni og vonandi gengur það eftir. Þetta er jákvætt og rétt að það komi hér fram. Ég þakka ríkisstjórninni fyrir að hafa komið með þetta framlag á síðustu metrum fjármálaáætlunarinnar. Í þessu árferði suður frá, þ.e. þessari miklu fjölgun íbúa og ég vil líka nefna fjölgun hælisleitenda, hefur álag á löggæsluna aukist mikið sem hefur gert það að verkum að hinn almenni borgari á svæðinu fær kannski ekki nægilega góða þjónustu vegna þess að mjög mikill tími hefur farið í að sinna verkefnum þar. Þetta hef ég frá stjórnendum lögreglustjórans á Suðurnesjum. Í því tilliti er líka nauðsynlegt að mæta þessum opinberu stofnunum með hærra fjárframlagi. Það sem er kannski mesta áhyggjuefnið er hinn mikli fyrirsjáanlegi samdráttur í ferðaþjónustunni og hvernig hann kemur til með að þróast. Það er svolítil óvissa í þeim efnum. Forsvarsmenn ferðaþjónustunnar hafa áhyggjur af því að samdrátturinn verði dýpri og meiri en stjórnvöld áætla og meiri en fram kemur í spám þannig að haustið og veturinn er vissulega áhyggjuefni fyrir Suðurnesin hvað þetta varðar. Þess vegna er í mínum huga mjög mikilvægt, eins og ég sagði áðan, herra forseti, að nefndin skili af sér sem fyrst en auk þess þurfa fjárveitingar að fylgja verkefninu. Nefndin kemur væntanlega með einhverjar tillögur í þeim efnum þannig að því fyrr sem þær koma betra því betra svo það sé hægt að bregðast við með réttum aðgerðum. Að lokum vil ég bara enn og aftur þakka fyrir þessa tillögu. Ég hef töluverðar væntingar til þess að starfshópurinn komi með góðar og haldbærar tillögur sem gætu orðið til þess að mæta þeim áhyggjum sem fram hafa komið af hálfu stjórnenda Reykjanesbæjar og fleiri sveitarfélaga á svæðinu og líka því sem við horfumst í augu við núna, þ.e. hinum mikla samdrætti í ferðaþjónustunni, þannig að við vonum svo sannarlega að þessi starfshópur komi til með að skila góðu verki.

Herra forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um að fela ríkisstjórninni að skipa starfshóp fulltrúa sveitarfélaga á Suðurnesjum sem yrði einnig skipaður fimm sérfræðingum úr hinum ýmsu ráðuneytum til að vinna aðgerðaáætlun um hvernig efla megi þjónustu ríkisins við íbúa á Suðurnesjum og mæta mikilli fólksfjölgun þar. Starfshópurinn skal skila skýrslu með niðurstöðum eigi síðar en 1. desember eftir að umhverfis- og samgöngunefnd lagði það til enda er tillagan orðin nokkurra mánaða gömul. Loks er gert ráð fyrir að hæstv. forsætisráðherra kynni Alþingi niðurstöður starfshópsins. Herra forseti. Þessi tillaga er lögð fram af öllum þingmönnum Suðurkjördæmis. 1. flutningsmaður er hv. þm. Oddný Harðardóttir og vil ég sérstaklega þakka henni fyrir að beita sér fyrir þessari tillögu og einnig fyrir að beita sér fyrir því að þetta hafi verið og sé forgangsmál á þinginu af hálfu hennar flokks. Ég lýsi ánægju minni með það og fagna því að svo skyldi vera og vonast auðvitað til þess, vegna þess að þessi tillaga er borin fram af öllum þingmönnum kjördæmisins og úr öllum flokkum, að tillagan njóti víðtæks stuðnings og fái framgang og samþykki á næstu klukkustundum. Það er hörmungarsaga hvernig ríkisvaldið hefur sinnt Suðurnesjum á umliðnum árum í gegnum gífurlegar og ítrekaðar niðursveiflur á svæðinu. Síðan þegar rofar til hefur íbúum fjölgað, eins og kemur fram í tillögunni og í nefndarálitinu, með þeim hætti sem ekki er nokkur dæmi að finna annars staðar. Ríkið hefur dregið lappirnar áberandi í allri þjónustu og uppbyggingu á svæðinu. Þetta verður að lagfæra. Um það hefur verið talað síðustu ár og hér er komin tillaga sem vonandi verður til þess að eitthvað fari að gerast í þessum málum vegna þess að íbúarnir eru orðnir langþreyttir á þessari bið. Saga atvinnuþróunar á Suðurnesjum undanfarin ár er vel þekkt og hefur verið reifuð hér í umræðunni, bæði í upphafi og í dag, og óþarfi að ég endurtaki það allt en í stuttu máli hefur ástandið einkennst af því að miklar sveiflur hafa verið í atvinnulífi svæðisins, djúpar lægðir og síðan miklar hæðir. Á undanförnum árum hefur uppsveifla verið á svæðinu eftir mikið samdráttarskeið eftir brottför varnarliðsins 2006 og tveimur árum síðar varð efnahagshrunið, 2008. Varnarliðið var á svæðinu í meira en hálfa öld og atvinna svæðisins dró svolítið dám af því hvernig atvinnu var háttað í kringum veru liðsins. Uppsveiflan undanfarin ár hefur leitt til þess að íbúaþróun á svæðinu hefur verið með þeim hætti að ekki eru til dæmi um slíka íbúafjölgun á nokkru svæði á jafn skömmum tíma. Þar kemur margt til, bæði fordæmalaus uppgangur í ferðaþjónustu og komu ferðamanna til landsins og ekki síður mikil vöntun og verðhækkanir á íbúðum á höfuðborgarsvæðinu þannig að margir hafa kosið að setjast að í nágrenni höfuðborgarsvæðisins þar sem hefur verið kostur á ódýrara húsnæði, a.m.k. til skamms tíma. Merki þess er að finna í nágrenni höfuðborgarsvæðisins, bæði á Vesturlandi, austan við höfuðborgarsvæðið og sunnan við, þ.e. á Suðurnesjum, ekki síst þar. Þannig hefur íbúafjölgun verið algjörlega dæmalaus á Suðurnesjum mörg undanfarin ár. Í nefndarálitinu kemur fram að erlendum ríkisborgurum á svæðinu hafi fjölgað um 3.780 á árabilinu 2010–2018, á átta árum. Svo mikill fjöldi væri góð sneið fyrir marga landshluta ef slík fjölgun ætti sér stað þar fyrir utan það að nú búa á svæðinu yfir 26.000 manns sem er stórt og mikið atvinnusvæði. Á sama tíma hefur þjónusta ríkisins á svæðinu dregist verulega aftur úr íbúaþróuninni. Hvaða þættir heyra undir ríkið? Það er m.a. heilbrigðisþjónusta. Í nefndarálitinu segir, með leyfi forseta: „Sem dæmi er þess getið að fjáraukning til Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja var 1% á ári með 0,5% hagræðingarkröfu á meðan íbúum svæðisins fjölgaði um 15%.“ Aukningin er 1% en íbúafjölgunin 15%. Þarna myndast gap, herra forseti, sem verður að brúa og það er brýnt. Einnig má nefna hér þann hluta skólakerfisins sem heyrir undir og er á forræði ríkisins, eins og t.d. fjölbrautaskólann sem hefur kvartað yfir fjárvöntun. Ég vil einnig nefna löggæsluna þar sem aukning íbúa og aukning ferðamanna að sjálfsögðu hefur kallað á verulega aukningu verkefna lögreglunnar. Einnig vil ég nefna samgöngumálin eins og Reykjanesbrautina sem er ekki enn, árið 2019, búið að tvöfalda milli höfuðborgarsvæðisins og Reykjanesbæjar. Þar eru enn langir kaflar með einni akrein í hvora átt. Allt þetta kallar á að ríkið taki til hendinni, lagi þessi verkefni og þessa þjónustu. Í dag er einnig óvíst um áhrif falls WOW air á svæðið til lengri tíma, en ljóst er að áhrifin eru fjarri því að vera að fullu fram komin. Hvort þetta verður mikill samdráttur í ferðaþjónustu á svæðinu er óvíst enn í dag en menn hafa talað um kannski 15–20% samdrátt í komu ferðamanna og það mun hafa áhrif. Fólk missir atvinnu og er þegar búið að því og það er óvíst hvað kemur í staðinn og hvort við réttum okkur af á skömmum tíma eða löngum. Ég bendi á að Keflavíkurflugvöllur er einn stærsti vinnustaður á Suðurnesjum og þessi óvissa kemur ofan á vöntun á fjárframlögum frá ríkinu til allra þessara stofnana sem ég nefndi og þátta ríkisvaldsins. Á sama tíma og um leið og mikil íbúafjölgun á sér stað á svæðinu og þjónusta ríkisins er langt á eftir þeirri þróun var sveitarfélögunum á svæðinu gert með lögum fyrir 13 árum að gefa ríkinu afslátt af fasteignagjöldum á eigum ríkisins á fyrrverandi varnarsvæði á Ásbrú. Þar ber einnig að hafa í huga að sú ráðstöfun kom á sínum tíma ekki upphaflega til af góðu vegna þess að allar þessar fasteignir komu í fang ríkisins á örskotsstund. Hvað hefur gerst síðan? Síðan þá hefur ríkið selt þessar eignir og fengið milljarða fyrir. Á sama tíma dregur ríkið lappirnar í uppbyggingu þjónustu sinnar á svæðinu. Þetta virkar sem öfugmæli, herra forseti. Ríkið þarf vissulega að gyrða sig í brók varðandi þjónustu við íbúa Suðurnesja og ég ber þá von í brjósti að þessi tillaga, verði hún samþykkt, og vinna starfshópsins sem skipaður verður, sem gert er ráð fyrir að skili niðurstöðum 1. desember nk., dugi til að vekja ríkið af þeim dvala sem það hefur verið í gagnvart þessu svæði og að árangurinn verði sá að gefið verði í hvað varðar uppbyggingu á vegum ríkisins, á heilsugæslu á Suðurnesjum, í bættum samgöngum, sterkum menntastofnunum og eflingu löggæslu á svæðinu íbúum til heilla. Í raun og veru, herra forseti, er einungis farið fram á að ríkið leggi fram sanngjarnan og eðlilegan skerf til þjónustu og uppbyggingar á þeim sviðum sem undir það heyra á svæðinu. Að svo sögðu legg ég til og ber þá von í brjósti að þetta mál nái hér fram að ganga fyrir þinglok.

Herra forseti. Ég tek undir þá jákvæðu tóna sem hafa verið slegnir varðandi þessa þingsályktunartillögu sem er svipaðs eðlis og var flutt á síðasta þingi af hálfu Samfylkingarinnar. Núna eru allir þingmenn Suðurkjördæmis á tillögunni. Þetta er svolítið gott dæmi um það að allir flokkar geta unnið saman en þetta er líka dæmi um nálgun sem ég vil ekki endilega festast í, að það séu bara þingmenn viðkomandi kjördæma sem taka málið að sér. Mig langar til að við horfum á landið okkar allra, sama hvar við búum, a.m.k. gerum við það í Viðreisn, sem kjósendur okkar og okkar fólk sem við þurfum að taka vel utan um, sama hvar það er búsett. Ég er með mikil tengsl við Suðurnesin og Suðurkjördæmið allt og það skiptir mig máli að sjá að ákveðnum hlutum sé sinnt. Um leið vil ég undirstrika ósk um og skila þökkum til flutningsmanna frumvarpsins fyrir að viðhalda þessu máli því að það þarf að gera það. Það þarf að bregðast við hratt og strax að okkar mati því að ríkisstjórnin hefur að vissu leyti ekki staðið sig nægilega vel í stykkinu þegar kemur að því að leysa þann vanda sem fylgir þeirri óvissu sem er í efnahagslífi landsmanna, ekki síst eftir fall WOW. Við sjáum það núna á helstu greiningaraðilum, eins og t.d. hjá Arion banka, að þeir spá því að í haust verði álagið meira, það verði hugsanlega aukið atvinnuleysi og fleiri þættir sem muni koma fram í kjölfarið á samdrætti í ferðaþjónustu. Þá eru það auðvitað Suðurnesin sem við þurfum að gæta sérstaklega að. Eins og hefur komið fram í ræðum hér áður hefur orðið þar íbúasprenging. Fjölgunin hefur orðið hlutfallslega hröðust og mest þar en að sama skapi hefur ekki verið tekið tillit til þess aukna álags á heilbrigðisstofnanir, löggæsluna og fleiri stofnanir, eins og skólakerfið, menntaskólann, Ásbrú líka, sem er á svæðinu. Ég fagna því sérstaklega að þessi tillaga sé komin þetta langt, að hún hljóti vonandi líka afgreiðslu á þinginu síðar í dag. Ég vona þó að það verði ekki þannig að ríkisstjórnin haldi þegar búið verður að samþykkja þessa tillögu að þá sé það bara fínt og svo malli þetta áfram. Þetta má ekki malla. Það verður að fara strax í ákveðnar aðgerðir og við verðum að vera tilbúin gagnvart því sem haustið mun hugsanlega bjóða upp, ekki síst á Suðurnesjunum. Það eru þessir óvissutímar sem við þurfum að átta okkur á og hefjast strax handa við að fara í ákveðnar aðgerðir. Hvað getur ríkisvaldið gert? Það getur stutt við þær stofnanir sem eru á Suðurnesjunum. Við í Viðreisn höfum líka lagt það til til að mæta niðursveiflunni og höfum sérstaklega tilgreint að við eigum að fara í öflugar samgönguframkvæmdir. Við höfum tiltekið að við eigum að klára fyrir 2022, fara strax í að klára Reykjanesbrautina og ýmsar aðrar framkvæmdir, m.a. Ölfusárbrúna og hættulega vegarkafla frá Vík að Jökulsárlóni. Þetta er það sem við eigum að gera á þessu svæði, sérstaklega á Suðurnesjunum, til að koma í veg fyrir að óvissa, óþægindi og erfiðleikar verði meiri á því svæði en þarf að vera. Ég hvet ekki síst stjórnarþingmenn til að halda ríkisstjórninni við efnið. Stundum veitir hreint ekki af því. Ég tek því eindregið undir þessa tillögu og mun greiða henni atkvæði mitt. Ég þakka nefndinni fyrir að hafa unnið þetta áfram en ég mæli líka með því að nefndin fylgi þessu eftir strax í haust og spyrji: Hvað eruð þið búin að gera síðan við samþykktum tillöguna? Hvað hefur verið sett í ferlið þannig að við getum til að mynda gefið skýr skilaboð inn í Ásbrú, gefið skýr skilaboð inn í Fjölbrautaskóla Suðurnesja, til Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja o.s.frv. þannig að Suðurnesjamenn fái skýr svör um þau viðfangsefni sem þeir standa frammi fyrir. Þetta er gott mál, það er gott að það sé komið þetta langt og ég styð það. Þetta mál má þó ekki verða til þess að allir haldi að allt sé komið í höfn. Þetta er ekki þannig, það þarf að fylgja þessu eftir og það er okkar hlutverk á þingi, ekki síst ríkisstjórnarflokkanna, að sjá til þess að raunverulegar úrbætur komi í kjölfarið fyrir Suðurnesjamenn.

Virðulegur forseti. Ég fagna því að við séum að ræða þessa mikilvægu tillögu sem hv. þm. Oddný G. Harðardóttir leggur fram; hún skal hafa miklar þakkir fyrir það ásamt flestum þingmönnum kjördæmisins, það er vel. Það hefur verið gaman að taka þátt í að vinna að þessari tillögu í meðförum þingsins og að þeim málum sem tillagan fjallar um þar sem þingmenn úr öllum kjördæmum og ráðherra og þingmenn í öðrum þingnefndum hafa tekið vel í þetta. Ég vil líka þakka aðkomu sveitarfélaganna, sveitarstjórnarfólksins og starfsmanna þeirra, og Sambandi sveitarfélaga á Suðurnesjum sérstaklega fyrir þá vinnu sem þau hafa lagt í það, bæði að undirbúa þá vinnu sem hér er og líka að vekja athygli á þeirri stöðu sem er á Suðurnesjum. Það hafa þau gert með úttektum og þau hafa verið dugleg að koma í heimsókn í ráðuneytin til ráðherranna og starfsfólks ráðuneytanna og kynna stöðuna og þær upplýsingar sem þau hafa aflað og upplýsa þingmenn og þingnefndirnar almennt um þessa stöðu því að þetta er afar mikilvægt. Við fjölluðum líka um það í byggðaáætluninni, þegar hún var til umræðu hér, hversu mikilvægt væri að fjalla ekki bara um brothættar byggðir í þeim skilningi að þar væri íbúum að fækka og ekki væri mikið að gerast í atvinnumálunum, heldur þyrfti líka að nálgast þær sem mikil vaxtarsvæði. Suðurnesin eru og hafa verið mikið vaxtarsvæði. Þó að kannski hafi aðeins hægt á því nú er þar enn mikill vöxtur og verður. Ég hef mikla trú á því þó að nú hafi aðeins hægst á og atvinnuleysi aukist. Þá skal nefna að það sem er kannski öðruvísi á Suðurnesjum en á öðrum svæðum á landinu er hve uppbyggingin er mikil og mikil atvinnustarfsemi þar en starfsfólkið sem um ræðir býr kannski töluvert fyrir utan svæðið. Þeir sem eru í hvað hæst launuðu störfunum á Suðurnesjum búa á höfuðborgarsvæðinu en alla jafna ekki á Suðurnesjunum sjálfum. Það hefur gert það að verkum að í gegnum tíðina hafa meðallaun á Suðurnesjum verið töluvert lægri en annars staðar á landinu. Það gerir sveitarfélögunum á Suðurnesjum enn erfiðara fyrir að bregðast við þeim mikla vexti og umsvifum sem fylgja þessari miklu uppbyggingu. Á Suðurnesjum hefur íbúum fjölgað einna mest á landinu og því fylgja miklir vaxtarverkir. Þegar umsvifin aukast umfram íbúaþróunina, sem er samt mikil, verða enn meiri vaxtarverkir. Þar vil ég fyrst og fremst nefna samgöngurnar og svo opinbera þjónustu eins og heilbrigðisþjónustu og löggæslu. Þá er gríðarlega mikilvægt að takast á við þetta og til að þessi þróun haldi ekki áfram, að meðallaun séu lægri á Suðurnesjum en annars staðar, verður menntakerfið að fylgja líka. Það verður að vera öflugt menntakerfi. Þegar við förum í þá vinnu sem þessi þingsályktunartillaga kveður á um, og þegar við erum almennt að skoða þessi svæði varðandi byggðaáætlunina og annað slíkt, verður að hafa í huga að það verður að vera öflug grunnþjónusta og sveitarfélögin þurfa að hafa bolmagn til að takast á við þennan mikla vöxt og þessa þróun. Þessi mikla íbúafjölgun sker sig líka frá mörgum öðrum sveitarfélögum í því tilliti hve innflytjendur eru hátt hlutfall. Það gerir íbúaþróunina fjölbreyttari og þar af leiðandi eru fleiri áskoranir sem þarf að takast á við. Þetta eru áskoranir sem er mikilvægt að stjórnvöldum takist, bæði stjórnendum heima í héraði og stjórnvöldum ríkisins, að leysa vel úr svo að samfélagið megi þróast sem best, að við nýtum krafta fólksins sem best og tryggjum því sem mesta velferð. Í þessu samhengi vil ég nefna að nemendur í grunnskólum Reykjanesbæjar eru af yfir 60 þjóðernum og tala meira en 45 tungumál. Það gefur augaleið að það er meiri áskorun en að hafa nemendur alla með sama menningarbakgrunn og sama tungumál. Þetta leiðir líka inn í aðrar opinberar stofnanir eins og löggæsluna og heilbrigðisþjónustuna, félagsþjónustuna og annað. Þetta gerir það að verkum að það tekur oft lengri tíma að vinna verkefnin og veita þá aðstoð sem þarf að veita íbúum svæðisins, það þarf að fara aðrar leiðir og afla frekari upplýsinga út frá mismunandi bakgrunni fólks. Verkefnið er stærra en samt sem áður jafn mikilvægt. Við þurfum að geta brugðist við þessu. Í þessu samhengi vil ég líka benda á að þessi umsvif og þessi þróun á svæðinu er kannski fyrst og fremst út af þróun opinberra eigna. Þá vil ég fyrst nefna Isavia, Keflavíkurflugvöllinn sjálfan og reksturinn í kringum hann, sem er í opinberri eigu. Í kringum það svæði hefur vöxturinn verið hvað mestur. Landsvæðið sem flugvöllurinn er á, og sem Kadeco þróunarfélag hefur til umráða, er að mestu í eigu ríkisins og opinberri eigu. Þar hefur verið mikil markaðssetning, þróun og uppbygging sem er vel og mikilvægt, og við sem íbúar á Suðurnesjum eigum að fagna öllum þessum umsvifum, bæði uppbyggingunni á Keflavíkurflugvelli og í kringum Kadeco. Þeir sem standa að uppbyggingu af þessu tagi, eiga svona eignir og eru að auka verðmæti þeirra, þurfa náttúrlega að taka mið af því samfélagi sem þau eru að vaxa og þróast í. Ég vil bara benda á að það er ríkið sjálft sem hefur af því beina fjárhagslega og efnahagslega hagsmuni og ber samfélagslega ábyrgð á því að þessi uppbygging gangi vel fyrir sig. Því fagna ég því samkomulagi sem er komið í höfn, á milli sveitarfélaganna og fjármálaráðuneytisins, um framtíð Kadecos og hvernig svæðið verður búið til, svokallað uppbyggingarplan, og hvernig megi nota þessi tækifæri og markaðssetja svæðið, hvaða áherslu við viljum leggja á að nýta svæðið. Það er mjög mikilvægt að þarna sé gott samtal á milli sveitarfélaganna á svæðinu, sem sjá þá um að vera talsmenn samfélagsins sem uppbyggingin og þróunin á sér stað í, og svo eigandans, ríkisins sjálfs og stofnana þess. Það er mjög mikilvægt að það samtal sé tryggt, náið og mikið og að þessir aðilar hafi sameiginleg markmið um hvernig við viljum sjá svæðið og samfélagið þar byggjast upp og þróast þannig að við getum byggt upp öflugt og gott samfélag sem er efnahagslega mikilvægt fyrir Ísland allt og ríkissjóð. Það skiptir mjög miklu máli. Ef við nýtum öll þau gríðarlega miklu tækifæri sem Suðurnesin hafa yfir að búa getum við aukið velferð allra landsmanna gríðarlega, ef við höldum rétt á spilunum. Ég vona að bæði í samstarfinu í kringum Kadeco og í þeirri nefnd sem verður sett á fót í framhaldi af þessari þingsályktunartillögu sjái menn þessi tækifæri og sameinist um að ná þeim og byggja upp og sjái hvað þarf til að byggja þarna upp. Eins og komið hefur fram í umræðunni hefur svolítið verið bent á að það hafi verið erfitt fyrir Suðurnesin að takast á við það að vera þetta vaxtarsvæði, stofnanir og aðrir hafa ekki fengið sömu framlög og annars staðar. Þá vil ég bara benda á að Suðurnesin hafa oft orðið fyrir vissri öfund eða fordómum gagnvart því að vera svona nálægt flugvellinum; það hefur verið talið að fyrst Suðurnesin hafi flugvöllinn þurfi þau enga frekari athygli eða aðstoð. Það hefur komið svolítið niður á ferðaþjónustunni og uppbyggingu ferðamannastaða á svæðinu. Það er t.d. sagt að þar sem yfir 90% af ferðamönnum komi til landsins á þessu svæði - allir halda það - en það hefur eiginlega verið öfugt, það hefur verið erfiðara fyrir Suðurnesin. Þar sem Keflavíkurflugvöllur er oft markaðssettur sem Reykjavík og fleira kemur til hafa ferðamennirnir ekki stoppað mikið á Suðurnesjum en sveitarfélögin á Suðurnesjum og fyrirtækin hafa sýnt gríðarlegt frumkvæði í ferðaþjónustu og skipulagi ferðamannastaða með því að vera fyrst sveitarfélaga á landinu til að gera svokallaða áfangastaðagreiningu til að ákveða hvernig við ætlum að taka á móti ferðamönnum og tryggja upplifun þeirra og um leið vernd náttúrunnar. Það er frumkvæði sveitarfélaganna á svæðinu og fyrirtækja á svæðinu að fá UNESCO-vottun fyrir „geopark“ eða jarðvang. Því ber að fagna og ég vil bara benda á að íslensk stjórnvöld hafa ekkert komið að því verkefni. Þetta er algjörlega að frumkvæði sveitarfélaganna og er gríðarlega mikilvægt og mun skipta miklu máli upp á frekari uppbyggingu til framtíðar á atvinnustarfsemi þarna, að hafa þessa UNESCO-vottun á svæðinu. Svo hafa sveitarfélögin á Suðurnesjum líka gert svokallað svæðisskipulag. Í þessu svæðisskipulagi hafa sveitarfélögin sameinast um það hvar þau vilja leggja áherslu á sína uppbyggingu. Þau eru ekki hvert sveitarfélag fyrir sig að biðja um stórskipahöfn og fiskihöfn, þau eru bara búin að ákveða að ætla að hafa eina stórskipahöfn í Helguvík og svo tvær fiskihafnir, aðra í Sandgerði, hina í Grindavík. Um þetta hafa þau sameinast og fleira, svo sem hvar þau ætla að hafa mismunandi iðnaðarsvæði. Þetta er gríðarlega mikilvægt. Mér finnst að stjórnvöld eigi að sýna þeim þakklæti fyrir það frumkvæði sem þau sýna í því að forgangsraða sínum verkefnum og sameinast um hagkvæma uppbyggingu innviða. Þess vegna er mikilvægt að þessir samgönguinnviðir verði byggðir upp núna, bæði Reykjanesbrautin og hafnarmannvirkin, að komið verði til móts við sveitarfélögin í umhverfismálunum, hvernig þau takast á við þetta, í stað þess að segja: Heyrðu, þið þurfið ekki aðstoð af því að þið eruð svo nálægt flugvellinum. Það bara á ekki við þarna, það þarf að takast á við þetta. Nálægðin við flugvöllinn kallar á enn meiri athygli og frekara samstarf stjórnvalda og samfélagsins á Suðurnesjum. Lögreglan fær þarna miklar áskoranir og ég hef kynnst því sem fyrrverandi lögreglumaður á svæðinu hve alþjóðaflugvöllurinn tekur gríðarlega mikið af löggæslu til sín. Þess vegna ber að fagna því hve landamæragæslan hefur fengið miklar fjáraukningar, hátt í milljarð á síðustu árum. Það mun styrkja löggæsluna gríðarlega á Suðurnesjum og vonandi verða til þess að hægt verði að efla hina almennu löggæslu samhliða því. Það er gríðarlega mikilvægt að það gerist því að hin almenna löggæsla á Suðurnesjum hefur þurft að líða fyrir mikla aukningu umferðar á flugvellinum. Það er mikilvægt og ég vil ítreka það. Þess vegna er það líka alveg rétt, sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir sagði áðan, að svona mál eru ekki bara mál þingmanna Suðurnesja eða Suðurkjördæmis heldur eru þetta mál okkar allra, þingmanna þjóðarinnar. Ef vel tekst til við að byggja upp þessi atvinnutækifæri á Suðurnesjum, ef vel tekst að byggja þar upp gott samfélag og nýta þau tækifæri sem þar eru í sátt við samfélagið, mun það skila sér í betri velferð fyrir landsmenn alla. Nú er meira atvinnuleysi og ég vil koma inn á það áður en ég lýk máli mínu að fall WOW hefur haft áhrif um allt land og þá sérstaklega út af ferðaþjónustunni en það hefur umframáhrif á Suðurnesjum af því að það að þjónusta heilt flugfélag með heimahöfn kallar á miklu meiri þjónustu og störf en bein ferðaþjónustustörf gera. Þetta hefur líka mikil áhrif á útflutningsfyrirtæki sem starfa mörg á Suðurnesjum í sjávarútvegi og fiskeldi, vöruflutninga þeirra. Það er margt sem fylgir því að vera þjónustuaðili fyrir heilt flugfélag og störfin á flugvellinum sjálfum sem tengjast því voru gríðarlega mörg. Umfram þessi venjulegu ferðaþjónustustörf sem fall WOW hafði áhrif á hefur það áhrif á þessa hluti. Þarna er því stórt skarð fyrir skildi fyrir almenn fyrirtæki á Suðurnesjum sem voru að þjónusta flugfélagið og starfsfólk þeirra fyrirtækja og þar af leiðandi á samfélagið allt. Það ber að hafa í huga og það hefur bæst við frá því að þessi þingsályktunartillaga kom fram. Framtíðin er björt á Suðurnesjum, ég hef fulla trú á því. En það eru margar áskoranir á leiðinni í að nýta þessa björtu framtíð, að hún megi verða. Við verðum að vera tilbúin að bregðast við þeim áskorunum og vera vel undirbúin. Þess vegna fagna ég þessu máli og vona að þingheimur sameinist um þetta mál og að við náum að láta góða hluti gerast í sameiningu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur fyrir að leiða okkur þingmenn Suðurkjördæmis í því ágæta máli sem hér er komið fram. Það er mjög mikilvægt fyrir okkur að fara að því sem nefndin segir í áliti sínu, að leggja áherslu á að fara heildstætt yfir stöðu sveitarfélaga á Suðurnesjum. Það er ekki langt síðan ég flutti stutta ræðu í störfum þingsins um stöðuna á Suðurnesjum og ég ætla ekki að endurtaka það allt saman, það er alger óþarfi að gera það, en mjög mikilvægt er að varpa ljósi á þau vandamál er snúa að heilbrigðisstofnuninni, skólunum og samgöngum, en við megum ekki gleyma því hversu margt gott er gert á Suðurnesjum og staðan er að mörgu leyti góð. Á undanförnum árum hafa yfir 20 milljarðar á ári verið notaðir í framkvæmdir á Keflavíkurflugvelli sem hefur haldið uppi gríðarlega háu atvinnustigi á svæðinu og störfum hefur fjölgað alveg gríðarlega þrátt fyrir það áfall sem gerðist við fráfall WOW síðasta vetur. Ég vek líka athygli á því að gríðarlega öflugur sjávarútvegur er stundaðar í Grindavík og í Garði og Sandgerði, í nýjum Suðurnesjabæ. Það væri ágætt verkefni þessarar nefndar að benda á að bæta hafnaraðstöðu í Suðurnesjabæ sem þarf að gera til að taka á móti þeim skipum sem eru gerð út frá sameiginlegu sveitarfélagi. Ég held að Suðurnesjamenn geti borið höfuðið hátt. Í rauninni drýpur smjör af hverju strái á Suðurnesjum, það eru tækifæri við hvert einasta fótmál og grípa þarf þau tækifæri. Það er gríðarlega öflugt samfélag á Suðurnesjum með Reykjanesbæ í broddi fylkingar þar sem skuldastaða sveitarfélagsins er komin í 140% og er auðvitað gjörbreytt staða fyrir íbúana. Það skiptir allt svæðið miklu máli að sú staða sé orðin uppi í því sveitarfélagi. Hin sveitarfélögin, ég held að ég megi segja öll, standa verulega vel og þrátt fyrir að við viljum fleiri ferðamenn erum við nú með einn fjölsóttasta ferðamannastað landsins, Bláa lónið, en þangað komu á síðasta ári um 1,3 milljónir gesta, jafnvel rúmlega það, voru það a.m.k. árið 2017, og það segir allt um þann segul sem Bláa lónið er og dregur auðvitað fullt af fólki inn á svæðið. Við sjáum mörg tækifæri í ferðaþjónustu, hjólaferðir og annað slíkt sem nýtt er í Grindavík skiptir miklu máli fyrir svæðið en við viljum sjá meira. Bátar eru gerðir út á sjóstöng og hvalaskoðun og þetta skiptir líka miklu máli. Mikil þjónusta er á svæðinu og auðvitað vinna svo íbúar á því svæði eins og annars staðar í Reykjavík. Ég segi því að tillagan sem hér er komin fram er mjög góð og vonandi verður það plagg sem kemur frá henni í desember gott plagg til að halda áfram að vinna að góðum málum á Suðurnesjum vegna þess að Suðurnesin eru gott svæði, það er vaxtarsvæði. Þar er mikið að gera og þrátt fyrir þetta högg sem er núna megum við ekki láta það blinda okkur. Svæðið býður upp á það mikið. Að þessu sinni ætla ég að láta þetta duga þar sem margir hafa talað og það styttist í þinglok.

Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins um að Sigríður Á. Andersen, 1. þm. Reykv. s., geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Einnig hefur borist bréf frá varaformanni þingflokks Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs um að Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, 7. þm. Norðaust., geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag, miðvikudaginn 19. júní, taka því sæti á Alþingi sem varamenn fyrir þær 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu, Hildur Sverrisdóttir, og 3. varamaður á lista Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu, Óli Halldórsson, en varamenn ofar á lista hafa boðað forföll. Þau hafa bæði áður tekið sæti á Alþingi og eru boðin velkomin til starfa að nýju.

Herra forseti. Við í Samfylkingunni teljum að enn sé mörgum spurningum ósvarað í þessu máli sem æskilegt hefði verið að gefa lengri tíma til að skoða og svara áður en farið væri í að setja þessi lög. Sömuleiðis teljum við leitt að tækifærið hafi ekki verið nýtt til að auka tekjur þjóðarinnar fyrir afnot af sameiginlegri auðlind hennar með því að setja einn þriðja hluta makrílkvótans á uppboð. Þar var sömuleiðis ekki gripið það tækifæri að láta helming þeirra tekna sem yrðu til við uppboðið til sveitarfélaganna. Við verðum því á rauðu í þessu máli.

Herra forseti. Við greiðum atkvæði um hlutdeildarsetningu á makríl. Frá því að veiðar hófust á makríl upp úr árinu 2008 hefur veiðum verið stýrt með reglugerðum. Nú er verið að úthluta samkvæmt aflareynslu 10 bestu ára af síðustu 11. Óánægja hefur verið með viðmiðunarár þeirra sem byrjuðu veiðar á línu og krók síðar þegar makríll fór að veiðast við strendur landsins og þeir bátar hefðu ekki skapað sér sambærilega veiðireynslu. Vinstri græn hafa haft fyrirvara við frumvarpið og hafa lagt til breytingar til að mæta þessum sjónarmiðum. Náðst hefur ágæt sátt um það. Settur verður á fót 4.000 tonna leigupottur fyrir báta sem veiða með línu á krókum sem eykur mjög hlutdeild þeirra í heildarúthlutun á makríl. Veiðiflotanum verður skipt upp í tvo flokka eftir veiðarfærum og framsal bannað á milli þeirra kerfa en tegundatilfærsla leyfð. Ég tel að þetta sé til mikilla bóta en eflaust verða ekki allir sáttir við sinn hlut fremur en verið hefur varðandi stjórn fiskveiða.

Herra forseti. Það liggur ljóst fyrir að stórútgerðin sjálf er að verðleggja verðmæti makrílsins hátt þannig að það eru mikil verðmæti fólgin í sjálfum makrílveiðunum og aflanum sem fæst í gegnum veiðarnar. Það segir okkur líka að það mál sem hér um ræðir er ekki fullbúið, það þarf að vinna það betur. Við í Viðreisn höfum lagt fram skýra tillögu um að tímabinda eigi aflaúthlutanir og setja aflahlutdeildir á markað. Við áttum að nýta þetta tækifæri núna og veita þjóðinni hlutdeild í makrílnum. Það hefur ekki verið gert. Það hefur ekkert verið gert til að reyna að stuðla að sátt um þessa mikilvægu atvinnugrein og þess vegna segjum við í Viðreisn - vegna þess m.a. að málið er ófullbúið, það er ekki verið að horfa til framtíðar, það er ekki verið að huga að hagsmunum þjóðarinnar til skemmri og lengri tíma - nei við þessu máli.

Forseti. Við erum á móti þessu máli. Það hefur komið fram í nefndinni að mögulega standist ekki stjórnarskrá að fara þessa leið varðandi makrílkvótann, við gætum því áfram lent í þeirri stöðu að vera bótaskyld. Það er búið að dæma ríkið bótaskylt, hvað bæturnar séu miklar varðandi úthlutun á makrílkvóta, þ.e. hvað skattgreiðendur munu þurfa að borga útgerðunum. Nú þegar, 6. desember, hefur verið dæmt í Hæstarétti um slíka bótaskyldu. Eins og haldið hefur verið á þessum málum fáum við landsmenn samkvæmt þessari nálgun kvótanum úthlutað eftir veiðireynslu. Ekki er farin sú leið að 5% á ári færist hægt og rólega til þjóðarinnar og þjóðin fái markaðsvirði fyrir það, þ.e. raunverulegt verðmæti á auðlindinni, heldur er einnig verið að bíta höfuðið af skömminni með að við getum verið sett í þá stöðu, líka með þessu máli sem er samþykkt hér, að verða bótaskyld aftur, þannig að við fáum bæði að nýta okkar auðlind, ekki samkvæmt markaðsvirði heldur einhverju verði sem stjórnmálamenn ákveða, og svo að þurfa að borga þessum sömu aðilum sem nýta auðlindina úr ríkissjóði fyrir að hafa ekki fengið að nýta hana eins og þeir helst vildu. Þetta er það sem er verið að samþykkja hérna.

Herra forseti. Því miður náðu breytingartillögur okkar í Samfylkingunni og Pírötum ekki fram að ganga í 2. umr. þessa máls sem hefði verið því mjög til bóta. Við greiddum þess vegna atkvæði gegn breytingartillögu meiri hlutans í gær. Hins vegar teljum við mjög mikilvægt að greitt sé a.m.k. eitthvert gjald fyrir afnot af auðlindum þjóðarinnar og munum við því ekki greiða atkvæði gegn málinu nú heldur sitja hjá, enda hefðum við viljað að farið væri öðruvísi að, greidd væri auðlindarenta og að hluti hennar rynni til sveitarfélaganna.

Forseti. Fljótlega við vinnu þessa ágæta máls komst hv. atvinnuveganefnd að þeirri niðurstöðu í samráði við fleiri að skynsamlegt væri að fara í heildarendurskoðun á öllum gjaldtökumálum er að fiskeldinu snúa. Hún er lögð til í þessu frumvarpi. Hins vegar er lagt til að þann tíma sem gefinn er til að fara í þá heildarendurskoðun muni frumvarpið engu síður taka gildi og gjaldtaka hefjast eftir því. Það er forskrift að endurskoðuninni sem falin er í frumvarpinu, þ.e. sérstaklega er tekið tillit til ýmissa þátta sem margir hafa minnst hér á, m.a. hv. þingmenn minni hlutans, tekjuskiptingar ríkis og sveitarfélaga, hvernig best verði stuðlað að umhverfisvænum rekstri o.s.frv.

Hæstv. forseti. Við í Miðflokknum lítum frumvarpið frekar jákvæðum augum þar sem þetta er tímabundin ráðstöfun sem verður tekin til endurskoðunar eftir eitt og hálft ár. Eins er von á hvítbók í Noregi um niðurstöður þeirra í gjaldamálum í fiskeldinu þar þannig að við munum greiða atkvæði með frumvarpinu.

Forseti. Ég vil benda landsmönnum á að fylgjast með þegar endurskoðunin verður eftir tvö ár. Það var mjög upplýsandi sem kom fram í nefndinni í gær þegar hagsmunasamtök, samtök félaga í sjávarútvegi, komu fyrir nefndina. Þetta á að endurskoða og nú grenja þau yfir því að það séu mögulega ekki rekstrarskilyrði eins og þetta er og áhættumatið sé það þröngt og burðarþolsmatið sem á að passa upp á að ekki sé verið að fara illa með náttúruna með þessum iðnaði, með fiskeldi sem er hægt að gera náttúruvænt að langmestu leyti. Nú eru þau að segja að þetta sé ekki nógu stórt fyrir það sem er verið að gera núna og bíðið þá bara og sjáið hvað mun gerast eftir tvö ár. Þá verður sagt: Annaðhvort þurfum við að fá að stækka meira eða þá að lækka verður þetta gjald á okkur, annast bara stenst þetta ekki. Það er því verið að leggja upp málið núna fyrir okkur og allir að vega og meta hvort þetta sé gott mál. Verið er að réttlæta það að eftir tvö ár verður þetta mantran sem verður sungin hérna inni. Bíðið bara og sjáið.

Virðulegur forseti. Ég kem hingað og held hefðbundna atkvæðaskýringu mína undir þessum lið. Enn og aftur vil ég segja að þetta hefur ekkert með það ágæta fólk sem nú öðlast ríkisborgararétt að gera, heldur vil ég enn einu sinni ítreka athugasemdir mínar við það verklag sem viðhaft er um veitingu ríkisborgararéttar með þeim hætti sem við gerum. Fyrrverandi dómsmálaráðherra hafði gefið ádrátt um að þessar reglur yrðu teknar til endurskoðunar. Nú veit ég ekki hvað verður þar sem - þó að nú sé vissulega dómsmálaráðherra að störfum reikna ég með að þetta verkefni í bíði nýs dómsmálaráðherra hvenær sem hann verður skipaður. En ég vil ítreka að ég mun sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu eins og ég hef gert um þetta mál hingað til. Það hefur ekkert með það fólk sem öðlast ríkisborgararétt að gera, heldur er það áframhaldandi gagnrýni á verklagið sem viðhaft er.

Virðulegur forseti. Í ljósi þess sem hv. þingmaður nefndi áður með verklagið held ég að enginn sé þeirrar skoðunar að verklagið í dag sé gott. Því er ábótavant, það er óumdeilt. Nákvæmlega á hvaða veg það kemur til með að breytast með tímanum þarf tíminn að leiða í ljós og sér í lagi allsherjar- og menntamálanefnd á næsta þingi en til umræðu hefur verið að nefndin leggi fram frumvarp sem muni þá skerpa á ýmsum reglum og breyta þeim. Það er umræða sem við tökum á næsta þingi. Það hefði verið óskandi ef það hefði tekist á þessu þingi en því miður tókst það ekki. Ég tel þó einsýnt, vil ég segja, að ekki sé hægt að afnema það ferli sem hefur viðgengist í meginatriðum að Alþingi veiti ríkisborgararétt með þessum reglulega hætti. Það er einfaldlega ekki þannig að fólk geti komist fyrir svo mikið í boxi. Að mínu mati er það a.m.k. ekki tímabært á næstunni. En ég greiði atkvæði með málinu og 

Herra forseti. Við greiðum atkvæði um aðgerðaáætlun um matvælaöryggi og vernd búfjárstofna. Þetta er aðgerðaáætlun í 17 liðum og ég tel að með samþykkt þessarar þingsályktunartillögu sé traustum stoðum skotið undir innlenda framleiðslu og lýðheilsa landsmanna tryggð vel. Aðgerðirnar eru mjög fjölbreyttar. Flestar þeirra verða tilbúnar þegar frumvarpið tekur gildi 1. janúar 2020 en aðrar eru viðvarandi verkefni, líkt og þær sem snúa að samkeppnishæfni innlendrar matvælaframleiðslu. Því verkefni lýkur aldrei en samkeppnishæfni íslensks landbúnaðar verður best tryggð með því að gæði hans séu meiri en innfluttra matvæla. Ég vil nota tækifærið til að þakka sérstaklega sérfræðingi okkar við vinnslu á þessu máli, Kára Gautasyni, vísindamanni í búvísindum, fyrir alla þá aðstoð sem við höfum fengið við að gera þetta mál sem best úr garði. 
            

Herra forseti. Við greiðum atkvæði um aðgerðaáætlun til að sporna við þeirri áhættu sem lítt heftur innflutningur á ófrosnu hráu kjöti og ógerilsneyddum matvælum er. Afstaða Miðflokksins er sú að við styðjum mótvægisaðgerðirnar svo langt sem þær ná. Þrátt fyrir þessa aðgerðaáætlun er það engin réttlæting á því að samþykkja þennan innflutning, heldur fremur viðleitni til að draga úr fyrirséðri áhættu og hugsanlegu tjóni sem af þessum innflutningi stafar. Við teljum aðgerðir í þessa veru nauðsynlegar, ekki bara núna heldur ætíð, en teljum þær alls ekki ganga nógu langt. Veruleg óvissa er um að mótvægisaðgerðirnar dugi til að tryggja þá vernd gegn dýrasjúkdómum sem okkur er nauðsynleg. Þær eru illa tímasettar, fjármögnun þeirra óviss og óráðin. Við leggjum áherslu á að ráðherra haldi Alþingi upplýstu um undirbúning aðgerðanna. Mikilvægt er að náðst hefur að fresta gildistöku málsins til 1. janúar nk. svo aukið ráðrúm gefist til að undirbúa aðgerðirnar. Miðflokkurinn leggur áherslu á að hagsmunaaðilum verði haldið upplýstum og hafi virka þátttöku í undirbúningnum og ferlinu öllu 

Forseti. Þetta er góð tillaga. Þetta tengist því að innflutningur verður núna leyfður á búvörum sem hefði átt að gera fyrir löngu, en dómur EFTA-dómstólsins féll og í kjölfarið þurfti að leyfa þann innflutning neytendum til hagsbóta. Á móti kemur að fara þarf í mótvægisaðgerðir til að tryggja að sýklalyfjaónæmar bakteríur dreifist ekki í búfénað á Íslandi o.s.frv. Það er mjög gott. Ég spurði alla í nefndinni: Eru þessar mótvægisaðgerðir bæði nauðsynlegar og nægilegar sem mótvægisaðgerð til að koma í veg fyrir þá áhættu sem er verið að tala um? Það kemur alveg skýrt fram hjá Matvælastofnun að fara þurfi í þær allar og það þarf að gera fyrir innleiðingu laganna. Nú verður innleiðingu þeirra frestað til 1. janúar. Út úr þessari þingsályktunartillögu um þær mótvægisaðgerðir sem er verið að fara í á að koma skýrsla til Alþingis 1. nóvember þannig að þetta er á góðum tíma.  
            

Virðulegi forseti. Hér erum við að fara að greiða atkvæði um aðgerðaáætlun sem er mjög mikilvæg fyrir öryggi allra matvæla og vernd búfjárstofna og lýðheilsu í landinu. Mig langar til að nota tækifærið til að þakka hv. atvinnuveganefnd fyrir mikla vinnu að málinu og öllum þeim öðrum sem komu að því á ýmsum stigum. Ég þekki töluvert þá vinnu sem þar fór fram og ég tel afskaplega mikilvægt að þessar aðgerðir eru nú komnar í sérstaka þingsályktun sem gefa þeim allt annað vægi en ef þær væru í greinargerð eða nefndaráliti eins og upphaflega var lagt upp með. Ég fagna þessum áfanga sérstaklega.

Virðulegi forseti. Ég vil nefna að að þeim tillögum sem liggja fyrir í þingsályktunartillögunni hefur verið unnið í hátt í tvö ár með aðkomu fjölda manns í ráðuneytinu, starfsmönnum þingflokka og hjá hagsmunaaðilum. Um þetta hefur skapast breið samstaða og ég vil þakka öllum þeim sem hafa lagt þessu verki lið. Það er rangt sem hefur verið haldið fram að þessar aðgerðir séu illa tímasettar eða ekki fjármagnaður á þessu ári o.s.frv. Þetta er allt í réttum farvegi. Vinna er hafin við allar þær aðgerðir sem þarna liggja fyrir og henni miðar vel þannig að ég kýs að líta svo á, í ljósi þeirra orða sem hér falla, að mikil og breið samstaða sé um að standa vörð um lýðheilsu og búfjárheilsu í landinu, burt séð frá því hvernig við tökumst á um áratugagamalt deilumál sem íslensk stjórnvöld hefðu fyrir löngu átt að vera búin að leiða í lög.

Virðulegur forseti. Ég ætla að leyfa mér að tala um mig sem neytanda og sem matvælaframleiðanda. Sem neytandi og matvælaframleiðandi í einu orði, einni setningu, fagna ég þingsályktunartillögunni. Ég þakka öllum þeim sem hafa komið að þessari vinnu. Ég var svo heppinn að fá að taka aðeins þátt í henni líka. Ég vil bara segja við þá sem halda því fram að bændur landsins séu uggandi, sárir og reiðir yfir því sem hér er verið að gera, 

Virðulegi forseti. Í umræðum um atkvæðagreiðslu um kynrænt sjálfræði sagði hæstv. forsætisráðherra, Katrín Jakobsdóttir, með leyfi forseta: „… allt of oft eru því miður réttindi ekki sjálfsögð og meira að segja þó að árin líði er ekki sjálfgefið að réttindi fólks batni. Það sjáum við nú um heim allan. Til að bæta réttindi fólks í raun og veru þarf pólitískt þor til þess að taka ákvarðanir. Það þarf pólitískan vilja til að keyra þær ákvarðanir til enda …“ Herra forseti. Ég sé á töflunni að meiri hluti þingmanna hefur pólitískt þor og vilja til að leggja af stað í sameiginlegt og þverpólitískt verkefni til að bæta réttindi fjölda fólks í raun og veru. Saman getum við afnumið beina lagalega mismunun gegn fötluðu fólki og fólki með geðsjúkdóma. Það gleður mig, herra forseti, og ég er þakklát vilja þingsins til að leggja af stað í þetta mikilvæga verkefni með mér.

Herra forseti. Við umfjöllun um þetta mál og raunar fleiri mál í allsherjar- og menntamálanefnd í vetur kom fram að margir þættir þeirrar löggjafar sem lýtur að lögræðislögum eða lögræði einstaklinga þyrftu endurskoðunar við. Allsherjar- og menntamálanefnd fjallaði nokkuð ítarlega um þessa þætti en ljóst er að fara þarf yfir fleiri atriði í þessu. Tillagan sem hér liggur fyrir og er til atkvæða gerir ráð fyrir skipun þingmannanefndar sem muni hafa samráð við þau helstu stjórnvöld og hagsmunaaðila sem að þessum málum koma. Ég held að þó að þessi farvegur við undirbúning lagafrumvarps sé með vissum hætti nokkuð óvenjulegur geti þetta verið farsæl leið til að nálgast viðfangsefni sem ég held að við öll eigum að geta sameinast um. Ég styð þetta og tel að málið hafi verið leitt í mjög góðan farveg með afgreiðslu allsherjar- og menntamálanefndar.

Herra forseti. Loksins hefur Alþingi samþykkt að líta sérstaklega til Suðurnesja, meta stöðu þar sem er um margt sérstök. Of miklar sveiflur hafa verið í atvinnulífi á undanförnum árum. Fulltrúar sveitarfélaganna hafa margoft komið fyrir fjárlaganefnd til að benda á að þau telji halla á svæðið þegar ríkisfjármálum er útdeilt. Samfylkingin gerði þessa tillögu að forgangsmáli þó að meðflutningsmenn séu allir aðrir þingmenn Suðurkjördæmis. Það er eingöngu vegna þess að Samfylkingin valdi málið sem forgangsmál að það komst til nefndar og út úr nefnd til samþykktar í dag. Það er reyndar við hæfi að þetta sé gert fyrir tilstilli jafnaðarmanna því að málið snýst um að jafna stöðu Suðurnesjamanna, hvort sem er á milli ólíkra hópa eða við aðra landshluta. Ég bind miklar vonir við að verkefnið sem Alþingi felur ráðuneytum að ráðast í muni skila Suðurnesjamönnum góðum ávinningi.