Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og hæstv. félmrh. sagði í framsöguræðu sinni við 1. umr. þessa máls, er þess vænzt, að lög um almannatryggingar, endurskoðuð af þeirri nefnd, sem nú s.l. tvö ár hefur unnið að því, verði lögð fyrir Alþingi, áður en þessu þingi lýkur. Það þótti þó rétt að taka þau tvö atriði, sem í þessu frv. greinir, sérstaklega og setja um þau lög þegar fyrir áramót. Það er sérstaklega til þess, að þær breytingar, sem verða við það á lögunum, geti tekið gildi um áramót. En breytingarnar eru, eins og hv. alþm. vita, þær, að horfið er frá verðlagssvæðaskiptingunni, sem löngu var orðin úrelt og ég hafði fyrir löngu lagt til að væri hætt, lagði það til, þegar lögin voru endurskoðuð 1956, en þá var það ekki gert, því að svo margar sveitarstjórnir, sem voru þá aðspurðar, mæltu á móti því. En nú munu menn hafa skilið það betur en þá, að þetta er alger óhæfa, að skipta landinu í verðlagssvæði, eins og gert hefur verið til þessa. Hin breytingin er sú, að ellilífeyrir og örorkulífeyrir megi greiðast með 7% hækkun frá 1. júní 1962. Þá hefur það verið meiningin, að þessi hækkun yrði greidd með ellilífeyrinum fyrir desember, þannig að öryrkjarnir og gamalmennin fengju þessa uppbót fyrir jólin. Ég vil því mælast til þess, að hv. þm. greiði fyrir því, að þetta geti gengið fljótt. Eins og segir í nál. n., áskildu þeir hv. 9. þm. Reykv. og hv. 1. þm. Norðurl. e. sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. Það hefur komið fram brtt. um að vikka nokkuð út þessa heimild til að greiða 7%. En ég vildi nú mælast til þess, að þeir létu það bíða þangað til síðar á þessu þingi, þegar almannatryggingalögin væntanlega koma til umr., að flytja bæði þær og aðrar breytingar, sem þeir kynnu að vilja gera á lögunum, til þess að það yrði ekkert til hindrunar því, að öryrkjarnir og gamalmennin gætu fengið núna fyrir jólin þessa bót, sem þeir eiga að fá, en það er sama upphæð og opinberir starfsmenn hafa fengið. Ég sé ekki ástæðu til þess að orðlengja þetta meira að svo stöddu.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Í 3. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir 7% hækkun á vissum bótum almannatrygginga, 7% hækkun frá 1. júní 1962. Þessi hækkun á að ná aðeins til nokkurs hluta bóta, sem fjallað er um í II. kafla laganna um lífeyristryggingar. Hins vegar koma ekki til greina í þessu frv. neinar hækkanir á öðrum bótum almannatrygginga, svo sem sjúkratryggingum eða slysatryggingum. Þessi hækkun nær því aðeins til eins kaflans í almannatryggingalögunum, og við því er út af fyrir sig ekkert að segja. En það, sem mér finnst athugavert, er, að hækkunin skuli aðeins ná til nokkurs hluta þeirra bóta, sem um ræðir í þessum kafla um lífeyristryggingarnar. Hækkunin á aðeins að ná til ellilífeyris og þess örorkulífeyris, sem um er rætt í II. kafla laganna, en alls ekki til alls örorkulífeyris. Í II. kafla laganna, kaflanum um lífeyristryggingar, segir svo í 12. gr.: „Lífeyristryggingarnar taka til ellilífeyris, örorkulífeyris, makabóta, fjölskyldubóta, barnalífeyris, mæðralauna, fæðingarstyrks, ekkjubóta og ekkjulífeyris.“ Og eins og ég tók fram, á hækkunin um 7% frá 1. júní þessa árs aðeins að ná til ellilífeyris og örorkulífeyris. Hækkunin á ekki að ná til makabóta, fjölskyldubóta, barnalífeyris, mæðralauna, fæðingarstyrks og ekkjulífeyris. Nú er ég þeirrar skoðunar, að um fjölskyldubætur gildi nokkuð sérstakar reglur, einkum siðan reglum um fjölskyldubætur svo og upphæð fjölskyldubóta var breytt árið 1960. Og mér finnst í sjálfu sér ekkert óeðlilegt, úr því að undantekningar eru gerðar um hækkun á bótum laganna, að þá komi til greina, að fjölskyldubætur falli hér út úr. En ég skil ekki, hvers vegna makabætur fá ekki að hækka, barnalífeyrir fær ekki að hækka, mæðralaun fá ekki að hækka eða ekkjubætur, úr því að um hækkun er að ræða yfirleitt. Ég vil ekki verða til þess í sjálfu sér að tefja framgang þessa frv. En mér finnst jafnfráleitt að vekja ekki athygli á þessu misræmi, því að ég held, að í þessu misræmi felist ósanngirni gagnvart bótaþegum. Ég heyrði ekki í ræðu hæstv. félmrh. um daginn, hver væri skýring á þessari mismunun, hvers vegna ellilífeyrir og örorkubætur væru teknar hér út úr, en bætur eins og mæðralaun og ekkjubætur og barnalífeyrir hafa ekki fengið að fljóta með. En ég get ekki annað skilið en hér sé um að ræða mál, sem verður að teljast sanngirnismál, að allar þessar bætur þessa kafla laganna fái að fylgjast að. Hv. 1. þm. Norðurl. e. og ég flytjum á þskj. 156 brtt. við 3. gr. frv., og sú brtt, felur í sér leiðréttingu á þessu misræmi. Við leggjum til, að 3. gr. orðist svo: „Ellilífeyrir, örorkubætur, makabætur, barnalífeyrir, mæðralaun, fæðingarstyrkur, ekkjubætur og ekkjulífeyrir skv. II. kafla laga nr. 24 29. marz 1956, um almannatryggingar, sbr. síðari breytingar á þeim lögum, skal hækka um 7% frá 1. júní 1962.“ Hér eru enn, eins og í frv., undanskildar fjölskyldubætur, og það er af því, eins og ég tók fram áðan, að við teljum, að um þær geti gilt nokkuð aðrar reglur en um aðrar bætur í þessum kafla. Ég vil að lokum taka það fram sem mína persónulegu skoðun, að ég tel þessa hækkun of litla, 7% hækkun, þegar um er að ræða bætur almannatryggingalaganna. Ég tel líka, að bæturnar hefðu átt að ná til allra bóta almannatrygginganna, en ekki aðeins lítils hluta þeirra. Ég hefði talið affarasælast og bezt að leysa þennan vanda með því að verðtryggja bætur þeirra, sem hér um ræðir, þannig að bæturnar hækkuðu í samræmi við hækkandi verðlag og vaxandi dýrtíð, eða að þær breyttust með vísitölu. Um þetta hef ég ásamt öðrum hv. þm. flutt frv. hér, sem er nú í athugun hjá nefnd, en ég hef ekki viljað hreyfa því máli nú frekar, til þess að sem minnst yrði til tafar á afgreiðslu þess stjórnarfrv., sem hér liggur fyrir. En fram hjá þessu fannst mér ég ekki geta komizt, að gera athugasemdir um þá ósanngirni, sem mér finnst gæta í 3. gr. þessa frv.



Herra forseti. Ég lét í ljós þá ósk, þegar ég lagði málið fyrir í þessari hv. d. við 1. umr., að það mætti ganga fram eins og það var lagt fram og án mikilla eða helzt nokkurra brtt., sem gætu valdið ágreiningi og tafið málið. Það þarf að úthluta ellilaunum og örorkulífeyri nú í þessum mánuði og helzt sem fyrst, og nauðsynlegt er þess vegna, að ákvörðun verði tekin í málinu sem allra fyrst. Ég gat þess líka, að sá háttur hefði verið hafður að undanförnu, að bótagreiðslur almannatrygginganna hefðu verið látnar fylgja hækkunum á launum opinberra starfsmanna, en þó á mismunandi hátt, stundum þannig, að það hafa aðeins verið elli og örorkulífeyrisgreiðslurnar, sem hafa verið látnar fylgja launum opinberra starfsmanna, en stundum allar lífeyristryggingarnar. Nú er, eins og hér hefur komið fram áður, starfandi mþn., sem hefur þessi mál til meðferðar. Hún lagði til eindregið og einróma, að þessar bætur yrðu teknar út úr nú, ellilífeyrisgreiðslurnar og örorkulífeyrisgreiðslurnar, en aðrar bætur látnar bíða, vegna þess að hún hefur til meðferðar nokkrar breytingar á þessum bótagreiðslum, sem hún hyggst leggja fram hér á Alþingi fljótlega, eftir að það kemur saman að nýju eftir jólaleyfi. Að frv, er þess vegna borið fram svona, eins og gert er, er eingöngu vegna þessara tilmæla n., en ekki vegna þess, að verið sé að skerða eða draga úr öðrum bótagreiðslum. Það spursmál liggur alveg opið fyrir til afgreiðslu eftir nýárið, þegar till, mþn. koma. Ég held þess vegna, að það sé engu sleppt og að allir möguleikar standi opnir jafnt eftir sem áður, þó að þetta verði afgreitt eins og frv. gerir ráð fyrir. Hv. 9. þm. Reykv. og hv. 1. þm. Norðurl. e. hafa borið fram brtt. á þskj. 156 um, að bótagreiðslur lífeyristrygginganna verði allar hækkaðar, þó að undanskildum einum þætti þeirra, þ.e.a.s. fjölskyldubótum. Ég held nú, að það væri mjög æskilegt, ef þessir hv. þm. vildu falla frá að bera þessa till. fram, því að mér þykir á vissan hátt illt að fella hana, og þess vegna æskilegast, að hún kæmi ekki til atkv. nú, heldur yrði málið tekið upp að nýju, þegar till. n. kæmu fram eftir nýárið. Það ætti ekki að vera neinn skaði skeður, þó að það bíði þangað til.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt til staðfestingar á brbl., sem gefin voru út 1. júní s.l. og báru í sér heimild fyrir ríkisstj. til að leyfa h/f Hval innflutning á hvalveiðiskipi, sem eldra var en 12 ára, en eins og kunnugt er, þá er bannað í íslenzkum lögum að flytja inn skip eldra en 12 ára. Þetta er ekki í fyrsta skipti, sem grípa hefur orðið til þess að fá lagaheimild til þess, að hvalveiðibátur eldri en 12 ára verði fluttur inn, en það stafar af því, að hvalveiðibátarnir, sem nú eru notaðir og hafa verið notaðir, eru flestir mjög gamlir orðnir og þurfa endurnýjunar við, og á hinn bóginn vegna þess, að hægt hefur verið að fá í tiltölulega góðu standi skip, sem hæf voru til þessarar notkunar, en þó með þeim galla, eða hvað maður á annars að kalla það, að skipin hafa verið eldri en það hámark, sem í lögum er sett um innflutning á skipum. Frá skipaskoðunarstjóra lá fyrir yfirlýsing um það, að þessi bátur, sem hér er um að ræða, hafi verið byggður 1948 og væri í flokki norska Veritas og 481 brúttólest að stærð og flokkunarskoðun á honum hafi farið fram í nóv. 1960. Skipaskoðunarstjóri segist skv. lögum ekki mega mæla með innflutningi á skipinu, og hann hefur þess vegna valið þá leið að leggja til, að lög yrðu sett til þess að heimila innflutninginn, eins og hann hefur gert áður í svipuðum tilfellum. Það mætti kannske álita, að hægt væri að setja almenna heimild inn í skipaskoðunarlögin um að heimila innflutning eldri skipa en 12 ára, til þess að ekki þyrfti að leita samþykkis Alþingis í hvert sinn. En skipaskoðunarstjóri er eindregið andvígur því, vill halda þessari reglu sem aðalreglu og telur, að ásóknin á innflutning eldri skipa mundi verða það mikil, ef ákvæði laganna eða undanþáguákvæði væri rýmkað, það mundi ekki vera gott fyrir okkar skipastól, og hann leggur þess vegna eindregið til, að það verði ekki nema í fáum tilfellum leyft og þá það unnið til að leita samþykkís Alþingis hverju sinni, þó að umsvifameira sé heldur en ef almenn undanþáguheimild væri til. Ég hef ekki meira við þetta að bæta. óbein meðmæli skipaskoðunarstjóra liggja fyrir. Skipið er aðeins einu ári eldra en heimilt er að flytja inn. Ég leyfi mér þess vegna að leggja til, herra forseti, að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er samið í samræmi við þær reglur, sem fylgt hefur verið á Alþingi undanfarin ár, og er ekki sérstök ástæða til að gera frekari grein fyrir þeim. Einungis er rétt að benda á, að lagt er til, að nokkrir flóttamenn frá Ungverjalandi fái ríkisborgararétt skv. frv., þó að þeir séu ekki enn búnir að dvelja hér full 10 ár. En þetta munu allt vera menn, sem sýnt er að hafa hug á að ílendast hér, og eru fregnir af, að á sínum tíma hafi þeim verið gefið fyrirheit um, að þeir mundu fá ríkisborgararétt fyrr en almennar reglur standa til, ef sýnt væri, að þeir hygðust dveljast hér til frambúðar. Ég legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Frv. þetta er sama efnis og sams konar frv., sem um þessar mundir eru lögð fyrir þjóðþing hinna Norðurlandanna fjögurra. Frv. um þessi efni hafa verið undirbúin af dómsmálastjórnum Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar, en við athugun kom í ljós, að í þeim frv. var ekkert, sem gæti ekki einnig átt við hér á landi. Það þótti því rétt, að Ísland gerðist aðili að því samkomulagi, sem liggur til grundvallar frv. Í grg. segir, að mælzt hafi verið til þess, að Ísland gerðist aðili að þessu samstarfi, og hefur að athuguðu máli þótt rétt og eðlilegt að verða við því. En þetta er e.t.v. ekki alveg rétt til orða tekið, vegna þess að við töldum sjálfir að athuguðu máli, að það væri æskilegt fyrir Íslendinga að gerast aðili, og fór þar saman okkar eigin ósk og það, sem hinir aðilarnir töldu æskilegt. Ég geri ekki ráð fyrir, að þetta frv. hafi ákaflega mikla raunhæfa þýðingu fyrir Ísland, að það verði ekki sérlega mörg tilfelli, þar sem ákvæðum þess þurfi að beita hér eða um okkar fólk í öðrum löndum, þó að enginn geti að vísu sagt um það fyrir fram. En engu að síður tel ég mikilsvert, að við samþykkjum þetta frv. og gerumst þar með aðili að samkomulaginu um lögfestingu þess, vegna þess að ég hygg, að það sé í fyrsta skipti, sem fullvalda ríki setja slíka löggjöf, þar sem teknir eru gildir dómar kveðnir upp í öðrum löndum um þau efni, sem hér um ræðir. Löggjöfin sýnir því mikið gagnkvæmt traust aðildarríkjanna á réttarskipun þeirra hvers um sig, og ég tel það bæði metnaðarmál fyrir Íslendinga og heiður, að hin Norðurlöndin, sem óumdeilanlega eru öll meðal fremstu og sum elztu réttarríkja í heiminum, skuli telja það sjálfsagt, að Ísland sé í þeirra flokki einnig varðandi þessi málefni, þó að við skulum jafnframt játa, að einmitt í þessum efnum er okkur að sumu leyti meira áfátt en sæmilegt er, ekki varðandi öryggi réttarskipunarinnar eða dómstólanna, heldur að fangelsismál okkar eru enn því miður langt frá því að vera í því horfi, sem þau þurfa að vera. En þetta frv. má þá einnig verða okkur áminning um, að þar eigum við mikið verk óleyst, - verk, sem ekki má dragast lengi úr þessu að hafizt verði handa um af fullum krafti að viðunandi lausn fáist á. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meir um frv., en legg til, að því verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.