Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Síðdegis á föstudaginn var boðaður fundur í hv. Nd. til þess að ræða frv. ríkisstj. um hinar fyrstu ráðstafanir vegna nýrrar gengisskráningar íslenzkrar krónu. Þá lá á borði hvers þm. stuttorð og gagnorð orðsending frá hv. 1. þm. Austf., Eysteini Jónssyni, og þremur öðrum aðalforingjum stjórnarandstöðunnar, till. sú um vantraust á hæstv. ríkisstj., sem hér liggur fyrir til umr. í kvöld. Það var sýnilegt, að vígmóður svall hv. 1. þm. Austf. í brjósti; misjöfn tilefni geta gert glatt í döprum hjörtum. Lá ríkisstj. ekki vel við höggi? Gengið fallið, allsherjarverkfall á næsta leiti, viðreisn Landsins öll í voða. Hafði nokkur spurn af svo heimskum þjóðum, að þær hlytu ekki að sjá, að stund spámannsins var komin, nú yrði hliðrað til á stjórnarbekknum, svo að þar gætu orðið langþráðir endurfundir, er hv. þm. settist aftur í sinn forna sess? En margt fer öðruvísi en ætlað er. Áður en hæstv. forsrh. hafði lokið framsöguræðu sinni, hafði meðflm. að vantrauststill., hv. 9. þm. Reykv., Hannibal Valdimarsson, skálmað þvert yfir fundarsal Nd. og lagt á ræðupúltið fyrir framan ráðh. bréf Alþýðusambands Íslands, þar sem stjórn sambandsins kveðst skulu mæla með því við félög þau er hlut áttu að máli, að boðuðum verkföllum yrði aflýst. Draumurinn fagri var orðinn að martröð, stóllinn að hillingum, ekkert framundan nema svartur sandurinn, níu ára eyðimerkurganga átti enn að halda áfram. Ef hv. 9. þm. Reykv., Hannibal Valdimarsson. hefur á þessari stundu litið til meðflm. síns, fer varla hjá því, að honum hafi hvarflað í hug orð skáldsins: „Ei gleymir neinn þess svip, er hann sá sjónum heiftar sig bregða á.“ Hin snöggu veðrabrigði á svip hv. 1. þm. Austf. verða áreiðanlega flestum minnisstæð, sem viðstaddir voru. Rökin, sem fram hafa komið til stuðnings vantrauststill., hafa veríð allmjög með sama markinu brennd. Þó verður að viðurkenna, að einn ræðumanna skar sig nokkuð úr hópnum, hv. 6. þm. Reykv., Magnús Kjartansson. Fyrir honum var það ekki almenn mannvonzka ráðh. né dæmafátt þekkingarleysi ráðgjafa ríkisstj. í efnahagsmálum, sem átti sök á ófarnaðinum, heldur vonzka tímanna og gerónýtt og gatslitið efnahagskerfi, sem villir þessum eðlisgóðu mönnum sýn. Ef hæstv. forseti leyfir mér að fara með tvö lítil erindi úr gömlu kvæði, sem „Aldarhrollur“ nefnist, held ég, að við höfum þar viðhorf hv. þm. í fáum orðum: „Þjóðarsómi allum er út úr flúinn Iandi hér, flærðar vanir furtar þá fjandmönnunum sníkja hjá. Dónum skipað dáðlaust þing danska hyllir svívirðing, eigingirnin ærir þá allri sýn og viti frá.“ Boðskapur hv. þm. um fallegan íslenzkan nasjónalsósíalisma sýnist einlæglega fluttur. Einhvern veginn er það nú samt svo, að þeim, sem reynt hafa að fræðast um það, sem fram fer handan við járntjaldið, bambustjaldið og tóbaksblaðatjaldið, hættir við að verða flökurt við tilhugsunina um ást þessa mannvinar á því, sem þar er að gerast. Um aðra hv. stjórnarandstæðinga á sannarlega við sú líking, að þeir hafa borið fram sama grautinn í sömu skál, að vísu með nokkuð mismunandi kurteisi af framreiðslumanna hálfu. Ég hygg mig muna það rétt, að allir hv. stjórnarandstæðingar, sem til máls hafa tekið, hafi viðurkennt, að gengisbreytingin hafi verið réttmæt, jafnvel óhjákvæmileg eins og á stóð. Samt eru þeir á móti jafnvel allra sjálfsögðustu ráðstöfunum í sambandi við hana. Hvernig má það vera? Mér virðist þeir bera fyrir sig aðallega tvenns konar ástæður. Fyrst er það, að ekki hafi komið fram till. um að létta af hinum og þessum hópum þeim óþægindum, sem af gengisfellingunni leiði, jafnvel sé gengið enn lengra og lagaákvæðið, sem bindur kaupgjald við vísitölu beinlínis afnumið. Nú er sannleikurinn sá, að till. um ýmsar hinar svo kölluðu „hliðarráðstafanir“ hafa enn ekki verið bornar fram, en því hefur verið marglýst yfir af ríkisstj., að reynt verði að sinna sanngjörnum kröfum þeirra, sem verst verða úti. Hitt er náttúrlega alger og bersýnileg fjarstæða, að unnt sé að bæta öllum allt. Þar á meðal verður að horfast í augu við það, að ótímabærar kauphækkanir geta aðeins orðið til að draga úr þeim lækningamætti, sem gengislækkuninni er ætlað að hafa fyrir atvinnulíf þjóðarinnar. Það veit hver hugsandi maður, að gengislækkun er enginn gamanleikur. Hún er harkaleg tilfærsla verðmæta innan þjóðfélagsins og réttlætist af því einu, að ella færu meiri verðmæti í súginn fyrir þjóðarheildina, einnig fyrir þá, sem verða fyrir barðinu á gengisbreytingunni. Áframhaldandi greiðsluhalli við útlönd, stöðvun útflutningsframleiðslu og innlends iðnaðar. Ætla hv. flm. að reyna að segja mér eða öðrum, að þá reki ekkert persónulegt minni til þessara hugtaka? Hafa þeir í raun og sannleika gleymt því, þegar þrír þeirra sátu í ríkisstj. saman og sá fjórði var í stjórn æðstu peningastofnunar landsins, Seðlabankans? Muna þeir ekki, að þá voru þeir með fáránlegu kerfi að reyna að halda atvinnuvegunum á floti, og muna þeir ekki, hvernig sú tilraun endaði? Hafi þeir gleymt því, man þjóðin það enn, hvernig þeir ultu úr hásætinu og ofan hauginn, eins og Hrollaugur konungur í Naumudal forðum. Gengisfellingin, sem þeir fjasa nú svo mikið um, að orðið hafi á árinu 1960, var aðeins leiðrétting á hinni misheppnuðu tilraun flm. sjálfra til að ráða við ófremdarástand efnahagsmálanna með öðrum ráðum en raunhæfri gengisskráningu. Hin aðalröksemdin hjá hv. stjórnarandstæðingum er nánast sú, að ráðh. séu svo vondir menn og ráðunautar ríkisstj. í efnahagsmálum svo fjarri því að vera starfi sínu vaxnir, að ekki verði við neitt ráðið nema forkólfar þeirra sjálfra, stjórnarandstöðunnar, fái að taka þátt í því. sem hv. 9. þm. Reykv., Hannibal Valdimarsson, kallar „dýrtíðaróstjórn okkar innanlands“. Öll vandræðin eru þessum mönnum að kenna. og orsakir, sem mannlegur máttur fær ekki við ráðið, má ekki viðurkenna, nema þá að einhverju örlitlu leyti hjá þeim, sem allra sanngjarnastir eru. Nýverið bar einn aðalreikningsheili Framsóknar það á borð fyrir menn, að meðalverð á skreið hefði stórhækkað frá í fyrra, því að í ár hefðum við aðeins selt dýra skreið til Ítalíu þótt hin ódýra skreið fyrir Afríkumarkaðinn sé óseld í geymslum og óseljanleg í bili. Fjöldi af álíka rökvillum hefur verið hrakinn af ýmsum ræðumönnum. Eru þeir sem bera þetta á borð slegnir blindu eða eru þeir að gera að gamni sínu? Hv. 9. þm. Reykv. talaði um kerfi uppbóta, niðurgreiðslna og styrkja og bætti því við, að þar með hafi gengið raunverulegra verið fallið, þótt ríkisstj. hefði skort hreinskilni til að viðurkenna það. Herra forseti. Var hv. þm. ekki að lesa upp úr endurminningum sjálfs sín. þegar hann ásamt meðflutningsmönnum sínum var einn af æðstu stjórnarherrum þessa lands? Eða var hann bara að leika skollaleik með 1. þm. Austf., Eysteini Jónssyni? Hann vildi, eins og 1. þm. Austf., sem minnst gera úr erfiðleikum atvinnuveganna út af aflabresti og verðfalli, var þó svo sanngjarn að viðurkenna, að „víst lét síldin bíða nokkuð eftir sér“, já, nokkuð, ekkert voðalega mikið. En þrátt fyrir leikaraskapinn kom það hvað eftir annað í ljós, að hv. þm. hafði meiri skilning á málefninu en hann vildi eða mátti sýna. T.d. benti hann réttilega á það, að „sjómenn hafa á þessu ári, eins og allir vita, tekið á sig miklar byrðar, bæði vegna aflabrests og verðfalls“, þessara atvika, sem annars hefðu ekki haft nein áhrif á þjóðarbúið. Einnig sagði hv. þm., að það, sem nú skipti mestu máli, væri, hvernig tækist að halda dýrtíðinni í skefjum. Þetta er hverju orði sannara, og ef við tökum höndum saman um það, verður gengislækkunin þjóðinni til heilla, og ekkert öfugmæli að óska landsmönnum góðs gengis.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Till. sú til þál., sem hér er til umr. um vantraust á ríkisstj., felur vissulega ekki í sér neina nýlundu um vinnubrögð hv. stjórnarandstæðinga. Hún er ekki heldur flutt vegna þess,. að líklegt sé, að hún hafi áhrif á lífdaga hæstv. ríkisstj., heldur einungis til þess að skapa æskilegan vettvang fyrir pólitíska herlúðra stjórnarandstöðunnar, sem nú skulu gjalla um land allt. Í umr. í gærkvöld fékk þjóðin eins konar vasaútgáfu af þeim málflutningi, sem glumið hefur frá talsmönnum stjórnarandstöðunnar hér á hv. Alþ. síðustu tvær vikur. Þar gat hver, sem á hlýddi, sannfærzt um það, að jafnt í málflutningi sem starfsaðferðum af öðru tagi teygja framsóknarmenn sig ætíð feti framar forustumönnum Alþb. um óbilgirni og pólitískan loddaraleik. Þetta sannaði þó einkum ræða hv. 1. flm. vantrauststill., Eysteins Jónssonar, sem var óvenjulegt samsafn af rangfærslum og brigzlyrðum um svik, ósannindi og klækjabrögð. Öll meginatriði í ræðu þessa hv. þm. voru hrakin af ræðumönnum stjórnarflokkanna þegar í gærkvöld, og mun ég ekki víkja að henni mörgum orðum. Svo sem kunnugt er, er þessi vantrauststill. flutt í sambandi við gengisfellingu íslenzku krónunnar. Í ræðum hv. stjórnarandstæðinga hefur hvað eftir annað gætt fullyrðinga um það, að stjórnarstefnan og verðbólguþróunin innanlands hafi ráðið mestu um það, hvað krónan féll. Hér skal ekki gert lítið úr þeim vandamálum, sem verðbólgan hefur valdið. Hitt er þó öllum ljóst, sem viðurkenna staðreyndir, að aðrar orsakir hafa fyrst og fremst þar um valdið. Það afsanna hvorki reiknikúnstir um, að ekkert verðfall hafi orðið, um leið og verðmæti útflutningsins hefur minnkað um 1500-2000 millj. á einu ári, né handahófskenndar og ósamhljóða fullyrðingar um það, hve mikið hafi þurft að fella krónuna til samræmis við fall pundsins. Af þessu tali hv. stjórnarandstæðinga mætti hins vegar ætla, að þeir hafi á undanförnum árum staðið fast á verðinum til þess að sporna við því, að verðgildi krónunnar rýrnaði. Því verður víst harla erfitt að finna nokkurn stað, heldur þvert á móti. Baráttuaðferðir hv. stjórnarandstæðinga hafa á þessum árum einkennzt af ábyrgðarleysi og kröfugirni og þeim pólitísku markmiðum að skapa vandamál, sem verða mættu ríkisstj. örðug viðfangs, og þá ekki skirrzt við, þó að sú barátta hafi orðið til þess að grafa undan verðgildi gjaldmiðilsins. Í þeim leik hefur Framsfl. vissulega leikið það sérstæða hlutverk, sem ýtarlega var lýst af hæstv. viðskmrh. hér í gærkvöld. Það er að sjálfsögðu augljóst, að hin nýja gengisskráning markar alvarleg þáttaskil í efnahagsmálum þjóðarinnar. Hún mun þó treysta mjög stöðu útflutningsatvinnuveganna og bæta samkeppnisaðstöðu innlendrar framleiðslu gagnvart erlendum innflutningi. Það má því vænta þess, að nýtt líf færist í atvinnulífið, en blómlegt atvinnulíf er öruggasta undirstaða afkomu launþega og þjóðarinnar allrar. Útflutningur landbúnaðarvara verður nú auðveldari og markaðsverð þeirra erlendis færist nær framleiðslukostnaðarverði. Vegna spurninga, sem fram hafa komið hér á hv. Alþ. frá stjórnarandstæðingum um það, hvernig hækkanir á rekstrarvörum kæmu niður á bændastéttinni, er rétt að taka fram, sem raunar allir ættu að vita, að eftir framleiðsluráðslögunum fá bændur ársfjórðungslega teknar inn í verðlagsgrundvöllinn hækkanir, sem verða á rekstrarvörum og kauptöxtum viðmiðunarstéttanna. Það er svo annað mál, að ýmsar hækkanir koma illa við bændur, og þeir þurfa auðvitað að taka á sig sína bagga, eins og aðrir þegnar þjóðfélagsins. Væri hins vegar farið eftir því kerfi, sem gilti á vinstristjórnarárunum, þegar Framsfl. hafði æðstu völd landbúnaðarmála í sínum höndum, fengju bændur ekki þessa leiðréttingu nema einu sinni á ári, og væri svo að öllum líkindum enn, ef forustu sjálfstæðismanna hefði ekki notið við. Hér er aðeins um að ræða eitt dæmi af mörgum, sem núv. stjórn hefur haft forustu um að breyta til hagsbóta fyrir bændastéttina. Þær breytingar hafa ekki einungis orðið á framleiðsluráðslögunum, heldur einnig á mörgum öðrum sviðum. Þetta hefur átt sinn mikla þátt í því að gera bændum kleift að hefja þá miklu sókn til framfara í ræktun, tæknibúnaði og húsabyggingum, sem hvarvetna blasa við í sveitum landsins og hafa orðið miklu stórfelldari en forustumenn bænda sjálfir gerðu áætlun um að þyrftu að verða. Bændur munu því yfirleitt gera sér ljóst, að það væri ekki þeim til hagsbóta, að skipt væri um forustuhlutverk í landbúnaðarmálum, og hygg ég, að þeir hafi staðfest þá skoðun í kosningunum s.l. vor. Ég tel því ekki líkur til, að bændur mundu yfirleitt fagna því, hvorki framsóknarbændur né aðrir, að þessi vantrauststill. væri samþ. Þeir mundu ekki telja ávinning að því að fá aftur gömlu framsóknarúrræðin. Hitt er svo önnur saga, að s.l. 2 ár hafa verið bændum erfið vegna árferðis, einkanlega norðan- og austanlands. Vegna kals í túnum og vorkulda hafa þeir bæði mátt þola mikið tjón og aukinn tilkostnað. Það er sú gamla saga okkar kæra lands, að veðurfarið getur ýmist verið blítt eða strítt. Það er því eitt hið mikilvægasta viðfangsefni bænda sjálfra, sem og hinna, sem með forustu fara í málefnum þeirra, að gera enn stór átök til þess að treysta stöðu landbúnaðarins gegn sveiflum í árferði. Hv. þm. Framsfl. þrástagast á því, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki traust þjóðarinnar og útilokað sé, að hún hefði unnið kosningarnar í vor, ef hinn hrekklausi almúgi, sem þeir nefna svo, hefði séð fram á lausn þess efnahagsvanda, sem nú er við að glíma Að minni hyggju snerust kosningarnar í vor ekki hvað sízt um það, hverjum þjóðin treysti bezt til að takast á við þau óvenjulegu vandamál, sem þá þegar blöstu við, sem og þau, sem upp kynnu að koma. Ef kjósendur hefðu verið gæddir þeirri spádómsgáfu að sjá fyrir alla þá óvæntu erfiðleika, sem steðjað hafa að íslenzku efnahagslífi, eftir því sem á árið hefur liðið, er víst, að fáir hefðu sett traust sitt á Framsfl. þeim til úrlausnar. Þjóðin þekkir sögu Framsfl. og starfsaðferðir. Enginn flokkur er eins ber að óheilindum í samstarfi við aðra flokka, enginn flokkur hefur jafnoft hlaupizt úr ríkisstj. til að losna við þá ábyrgð, sem því fylgir að taka ákvarðanir um lausn meiri háttar vandamála. Á honum hvílir því hvort tveggja, vantrú annarra flokka vegna óheilinda í samstarfi og vantrú þjóðarinnar til þess að ráða fram úr torleystum vanda málum. Enda þótt kjósendur hefðu í vor séð fyrir hin stórauknu og óvæntu efnahagsvandamál nú, má telja fullvíst, að það hefði ekki orðið til þess að fjölga atkv. Framsfl. í kosningunum, miklu fremur til að fækka þeim. Hv. þm. Ingvar Gíslason lauk ræðu sinni í gærkvöld með því að segja, að rjúfa verði sjálfheldu íslenzkra stjórnmála. Hv. þm. mun hafa runnið til rifja hin pólitíska sjálfhelda Framsfl., og var það mjög að vonum. Til þess að einhverjar vonir séu til, að flokkurinn komist úr þeirri sjálfheldu verður hann að sýna meiri ábyrgð í störfum, meiri heilindi í samstarfi við aðra, meira raunsæi í málflutningi og síðast en ekki sízt að viðurkenna staðreyndir. Yrðu þessi hughvörf hjá Framsfl., væru fyrst líkur til, að honum tækist að feta sig út úr sinni pólitísku sjálfheldu. Við þau þáttaskil, sem nú eru í íslenzku efnahagslífi, er það höfuðnauðsyn, sem skiptir meginmáli, að sá ávinningur, sem gengisbreytingunni fylgir, verði varanlegur. Enda þótt nokkuð þrengist að um sinn sem óumflýjanlegt var, til hvaða ráða sem gripið hefði verið, má binda vonir við það, að nú renni upp nýtt skeið uppbyggingar og framfara, nýtt tímabil, sem leiði af sér áframhaldandi sókn til aukinnar velmegunar. En það gerist þó því aðeins, að grundvöllur sá, sem lagður er með þessari gengislækkun, verði ekki rofinn með ótímabærum kröfum og ringulreið ófriðar í landinu. Hv. þm. Hannibal Valdimarsson sagði í gærkvöld, að það væri sameiginlegt áhugamál ríkisvalds, atvinnurekenda og verkafólks, að gengisfellingin treysti varanlega grundvöll atvinnuveganna. Þetta eru sönn orð og drengilega mætt. Ég leyfi mér því að láta í ljós miklar vonir um það, að þau fjölmennu og valdamildu launþegasamtök, sem þessi hv. þm. er forseti fyrir, sýni fullan skilning á því, hvað hér er í húfi og láti ekki egnast af pólitískum flugumönnum til óhappaverka. Vinnan er móðir auðæfanna, segir gamalt spakmæli. Þjóðin hefur á undanförnum árum lyft Grettistaki með vinnu sinni, kjarki til framkvæmda og atorku. Möguleikar framtíðarinnar eru miklir. Með aukinni þekkingu nýrri tækni og þróttmiklu átaki huga og handar mun þjóðinni takast að vinna nýja sigra, akapa ný og vaxandi verðmæti úr þeim auðlindum, sem felast í landinu sjálfu og hafinu umhverfis það. Nýjar atvinnugreinar munu dafna og aukin verkkunnátta leiða til vaxandi framleiðni. Við getum því leyft okkur bjartsýni, en við þurfum einnig að temja okkur raunsæi. Í þeim tímabundnu erfiðleikum, sem nú er við að etja, verðum við að setja hagsmuni morgundagsins ofar hagsmunum dagsins í dag. Framtíðarheill þjóðarinnar veltur á því, að þær ráðstafanir, sem nú eru gerðar í efnahagsmálum, verði ekki brotnar niður með óraunhæfum kröfum og pólitísku vopnabraki valdasjúkra stjórnmálaforingja, sem leiði til allsherjarátaka. Þegar þið, hlustendur góðir. heyrið herhvöt hv. stjórnarandstæðinga, þá hugleiðið framtíðarstöðu okkar þjóðfélags, hugleiðið, hve hagsmunir okkar Íslendinga allra eru samtengdir, hugleiðið hin miklu tækifæri, sem okkar bíða, ef vel og skynsamlega er á málum haldið. Þá munið þið hlýða kallinu. Þið látið hina pólitísku valdastreitumenn standa eina á vígvellinum.



Herra forseti. Þegar menn eru í þrengingum staddir, er þess vissulega mikil þörf að eiga vaska vopnabræður. Ber er hver að baki nema sér bróður eigi. Þetta gamla máltæki hefur hv. fyrsti ræðumaður hér í kvöld, Pétur Benediktsson, vafalaust vilja láta á sannast. En ekki er ég viss um, að hæstv. forsrh. og ríkisstj. hans hafi orðið alveg nægilegt lið að framgöngu þessa vörpulega skjaldsveins, þótt skemmtilega vitni hann í fornar sögur og alþýðukveðskap. Og allténd getur kveðskapur verið mönnum til hressingar í skammdeginu. Hinn 20. nóv. 1959, fyrir 8 árum og 9 dögum betur, var íslenzkri þjóð tilkynnt, að ný ríkisstj. hefði tekið við völdum. Við þá ríkisstj. hefur þjóðin búið alla stund síðan, að vísu með nokkrum mannaskiptum í ráðherrastólum, sem orðið hafa í tímanna rás. Það verður því ekki annað sagt en þessi ríkisstj. hafi fengið næg tækifæri og ærinn tíma til að vinna að framgangi stefnumála sinna og móta stjórnarfarið. Ekki hefur á það skort, að fylgismenn ríkisstj. hér á Alþ. hafi reynzt henni þægir og leiðitamir, því að öllu tryggari hjörð mun vandfundin. Naumast verður heldur sagt, að ytri aðstæður hafi torveldað ríkisstj. framkvæmd stefnumála þau ár flest, sem hún hefur setið að völdum. Hitt er nær sanni, að allar forsendur fyrir góðum árangri hafi verið til staðar mestan hluta þessa 8 ára tímabils. Með harðfylgi og dugnaði og tilstyrk nútíma tækni hafa sjómennirnir okkar á þessum árum dregið óhemju auð í bú, og þótt bændum hafi fækkað, framleiðir bændastéttin meira af matvælum en nokkru sinni. Verkamenn. iðnaðarmenn og aðrar starfsstéttir hafa unnið hörðum höndum að verðmætasköpun langan vinnudag, og flest árin hafa viðskiptakjör okkar verið með eindæmum hagstæð, útflutningsafurðirnar selzt fyrir mjög hátt verð. Það er fyrst nú hið síðasta ár þessa langa stjórnartímabils, að útflutningsvörurnar hafa lækkað í verði frá því, sem þær voru hæstar áður. Þó eru þær lækkanir ekki stórfelldari en svo, að á fyrri hluta þessa árs var útflutningsverð vara okkar hærra en meðalverð þeirra síðustu 5 árin. En slíka verðbreytingu þolir hið yfirspennta, íslenzka efnahagskerfi ekki. Þá ætlar allt að snarast, hjól framleiðslunnar stöðvast hvert á fætur öðru. Með þetta í huga fæ ég ekki betur séð en kveðinn hafi verið upp þyngri áfellisdómur yfir stjórnarstefnu síðustu 8 ára en nokkur íslenzk ríkisstj. á undan þessari hefur orðið að þola. Það er ekki stjórnarandstaðan, sem kveður upp þennan dóm, heldur staðreyndirnar sjálfar, blákaldur veruleikinn, og þeim dómi verður ekki áfrýjað. Þegar núv. ríkisstj. tók við völdum fyrir 8 árum, gaf hún út stjórnarboðskap eins og venja er til, setti fram stefnumið og lofaði mörgu. Ekki væri það langrar stundar verk að telja upp þá liði þessarar stefnuyfirlýsingar. sem efndir hafa verið til fullrar hlítar. Til hins þyrfti skorinorðari mann en mig, að tíunda á 20 mínútum öll þau stefnuskráratriði stjórnarinnar, sem lítt eru efnd eða vanefnd. Að þessu sinni læt ég nægja að rifja upp eitt atriði stefnuyfirlýsingarinnar, en raunar eitt hið allra veigamesta, það, sem þjóðinni reið á öðru fremur, að við yrði staðið. Ríkisstj. setti það efst á stefnuskrá sína að koma á jafnvægi í efnahagsmálum og treysta rekstrargrundvöll íslenzkra atvinnuvega Þetta er óneitanlega mikið fyrirheit og engan veginn vandalaust að uppfylla það til hlítar. Ytri aðstæður hverri ríkisstj. óviðráðanlegar hlutu að ráða miklu um, hversu til tækist. En þegar haft er í huga, að lengst af valdaferli núv. ríkisstj. hafa hinar ytri aðstæður verið sérlega hagstæðar, er það fyrirmunun, hversu illa hefur til tekizt um efndir þessa fyrirheits. Ég þarf ekki að eyða að því mörgum orðum, hvert sé það jafnvægi í efnahagsmálum, sem þjóðin hefur búið við. Þrjár gengisfellingar á 8 ára tímabili eru m. a. talandi vottur um þetta. Grátbroslegt er, þegar núverandi stjórnarherrar eru í lofræðunum um sjálfa sig og eigin stjórnvizku að stúta af því að hafa lyft íslenzku krónunni til vegs meðal mynta heimsbyggðarinnar. Þeir eru að vísu hættir þessu sumir núna, en þó var landbrh. svo brjóstheill að nefna þetta hérna í gærkvöld. Sjaldan hafa öfugmælasmiðir verið hugkvæmari en þetta. Árið 1959 jafngiltu 16.32 kr. einum Bandaríkjadollar. Árið 1960 felldi viðreisnarstjórnin, sem svo er nú kölluð einvörðungu í skopi, krónuna, í fyrsta sinn. Eftir þá gengisfellingu þurfti 38 kr. ísl. til að jafngilda Bandaríkjadollar. Næst kom gengisfellingin 1961, refsiaðgerðin alræmda til að ná sér niðri á launþegum, sem ekki höfðu viljað þola afleiðingar 57% gengislækkunar bótalaust. Trúlega var það einhver óviturlegasta stjórnvaldaráðstöfun, sem um getur í síðari tíma sögu íslenzkri, og er þá mikið sagt. Eftir þá gengislækkun jafngilti Bandaríkjadollar 43 kr. Við það hefur setið þar til á dögunum, að stjórnin felldi gengið í þriðja sinn, og nú þarf 57 kr. til að jafngilda Bandaríkjadollar. Í stuttu máli, 16 kr. rúmar við upphaf viðreisnar, 57 kr. í dag. Síðustu vikurnar áður en Bretar felldu gengi sterlingspundsins, stóð innan þings og utan mikill styrr um efnahagsmálafrv. stjórnarinnar, sem fól það í sér að velta yfir á almenning 750 millj. kr. til hagsbóta fyrir ríkissjóð. Þessa skattheimtu áttu heimilin að þola bótalaust og greiða því meira, sem fjölskyldurnar voru stærri. Það þurfti yfirlýsingu um allsherjarverkfall til að knýja ríkisstj. á undanhald og tryggja vísitölubætur 1. des. Þetta efnahagsmálafrv. var í rauninni gjaldþrotayfirlýsing stjórnarstefnunnar, fullnaðarsönnun þess, að viðreisnarstefnan hafði leitt til efnahagslegs öngþveitis. Ekki er annað vitað en ríkisstj, haldi fast við þá fyrirætlun, að meginþorri umræddra 750 millj. fari áfram beint út í verðlagið, að vísu ekki bótalaust launþegum til handa, eins og í upphafi var ætlunin. En ljóst er, hver áhrif þessar aðgerðir hafa á verðlagsþróun í landinu og ekki bæta þær stöðu atvinnuveganna. Gengislækkunin nýja kemur því ekki, eins og sumir virðast halda, í staðinn fyrir 750 millj. kr. álögurnar, heldur til viðbótar við þær. Ætti þá hverjum að vera ljóst, hversu geigvænleg verðbólguholskefla er að rísa, og er ákaflega hætt við, að hagur margra raskist í því flóði. Grengisfelling sterlingspundsins er notuð sem átylla til að lækka gengi íslenzkrar krónu um 24.6%. En 24.6% gengisfelling þýðir það, að vörur keyptar frá þeim löndum, sem ekki hafa fellt gjaldeyri sinn, hækka um tæplega 33%. Til þess að mæta áhrifum af verðfellingu sterlingspundsins á íslenzkt efnahagskerfi hefði varla þurft nema 5-7% gengislækkun krónunnar. Allt hitt er einkagengisfelling ríkisstj., algerlega af innlendum rótum runnin. Ríkisstj. fullyrðir, að gengislækkunin sé fyrst og fremst gerð fyrir útflutningsatvinnuvegina, Engum dylst, að þeir eru að þrotum komnir eftir 8 ára viðreisnarpólitík. Innlend verðbólga, skipulagsleysi og tómlæti stjórnarvalda um endurnýjun mikilvægra þátta sjávarútvegs og iðnaðar eiga gildastan þátt í því. Hlut útflutningsatvinnuveganna varð að rétta, eins og Alþb. hefur lagt á ríkasta áherzlu allra flokka, þótt það hafi löngum talað fyrir daufum eyrum stjórnarvalda En eru nú líkur til, að gengisfelling, eins og ætlunin virðist að framkvæma hana, verði útflutningsatvinnuvegunum veruleg búbót til frambúðar? Fyrst um sinn í nokkra mánuði kann að verða um einhverja úrlausn að ræða, en hvað verða þeir mánuðir margir? Ljóst er af fyrstu viðbrögðum stjórnarvalda, að obbi þeirra hækkana, sem með nokkru móti má rekja til gengisbreytingarinnar, streymir beint inn í verðlagið, og ekki verður annað séð en í blóra við þær verðhækkanir hækki margt annað, eins og löngum hefur átt sér stað í kjölfar gengisfellinga Og þessa gengisfellingu og verðhækkanir af hennar völdum á að knýja fram í fullri andstöðu og jafnvel harðri baráttu við verkalýðshreyfinguna og önnur launþegasamtök. Dettur ráðamönnum í hug, að þeir komist upp með þetta? Og hvað verður eftir af gengishagnaði útflutningsatvinnuveganna, þegar líða tekur á næsta ár, eftir að ný verðbólguholskefla kann að vera risin, eins og nú virðist ljóst, að verið sé að hleypa af stað? Sú ákvörðun ríkisstj. að nema úr l. ákvæðin um það, að kaupgjald miðist framvegis við verðlag og breytist samkv. því, einmitt á tímum, þegar ljóst er, að verðlag hækkar stórlega, getur haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar. Sagt er, að þetta sé gert atvinnuvegunum til framdráttar. En er líklegt, að svo verði? Einn af forustumönnum verkalýðssamtakanna, Björn Jónsson, ræddi þetta mál af glöggskyggni og hreinskilni í Ed. Alþ. í gær. Ég tel ástæðu til að vitna til ummæla hans og eindreginna varnaðarorða Björn Jónsson mælti á þessa leið: „Afnám verðviðmiðunar kaupgjalds jafngildir því í raun réttri að útiloka gerð kaupgjaldssamninga nema í hæsta lagi til örstutts tíma í senn, og á þetta sérstaklega við, þegar um miklar verðbreytingar er að ræða, eins og þær, sem nú eru fram undan.“ Og Björn sagði enn fremur: „Ef slíkt ástand skapast, býður það heim margháttuðum vandkvæðum og þó tveimur helztum: Í fyrsta lagi fullkominni óvissu á vinnumarkaðinum jafnt fyrir vinnuseljendur sem vinnukaupendur, þar sem enginn veit stundinni lengur, hvert kaupgjaldið verður. Er fullljóst, að öllu afkomuöryggi launafólks sem með slíku stefnt í algera tvísýnu og atvinnurekendur geta ekki heldur haft uppi neinar fyrirætlanir um rekstur eða framkvæmdir, sem á öruggum grundvelli verða reistar. Afleiðingin verður óhjákvæmilega glundroði og upplausn tíðar kjaradeilur. vinnustöðvanir, skæruhernaður, tilviljanakennd yfirboð til einstakra hópa launþega, rekstrartruflanir. Í þessum efnum ætti reynslan frá 1960-1964 að vera slíkt víti til varnaðar. að engum. sem ber öryggi á vinnumarkaðinum fyrir brjósti, ætti að koma til hugar að skapa slíkt ástand aftur, ástand, sem aðeins á einu ári, 1963 leiddi til þriggja erfiðra vinnudeilna og lyktaði með allsherjarverkfalli í árslokin en verðlag fór allt úr skorðum í enn ríkara mæli en nokkra nauðsyn bar til. Í annan stað leiðir afnám verðviðmiðunar til þess, að aðhald atvinnurekenda og ekki síður stjórnarvalda til þess að hindra verðlagshækkanir, eftir því sem í þeirra valdi stendur. stórminnkar eða jafnvel hverfur. Reynslan frá 1960-1964 er einnig í þessum efnum ólygin þegar álagningarfrelsi verzlunar og milliliða var aukið á blygðunarlausan hátt. Á það verður seint lögð of mikil áherzla, að sjómenn og verkafólk almennt hafa þegar tekið á sínar herðar hlutfallslega miklu meiri kjaraskerðingu en nokkrir aðrir vegna verðfalls afurða og minnkandi sjávarafla. Er fráleitt að ætla að stórauka þær byrðar með afnámi verðlagsbóta í kjölfar gengisfellingar og hvað sjómennina áhrærir með skerðingu hlutarkjara þeirra, að ráði efnahagssérfræðinga ríkisstj. Slíkar fyrirætlanir eru ekki aðeins ósvífnar og óréttlátar og þjóðfélaginu í heild hættulegar hær eru óframkvæmanlegar.“ Þetta voru ummæli Björns Jónssonar. Enn er að vísu ekki nema að nokkru leyti í ljós komið, hvaða ráðstafanir ríkisstj. hyggst gera í framhaldi af gengislækkunarákvörðun sinni. Á því veltur að sjálfsögðu mikið, og eftir því fer að ekki litlu leyti þróun efnahagsmála í náinni framtíð. En margt bendir til, að ríkisstj. hafi helzt til litið lært af reynslunni. Það er þegar sýnt, hverjir það eru, sem fá byrðum gengisfellingarinnar af sér létt með forgangshraði. Það eru heildsalar, sem skulda erlendis, það eru olíufélög og skipafélög. Með vinnukappi, sem er fágætt hér á Alþ., afbrigðum frá þingsköpum og næturfundum var frv. þessum aðilum til bjargar drifið í gegnum þingið á mettíma og afgreitt sem l. á laugardaginn var. Á hinu bólar ekki enn sem komið er a.m.k., að neitt eigi að gera fyrir sparifjáreigendur, þá sem njóta elli- og örorkulífeyris og íslenzka námsmenn erlendis. Við umr. í Ed. á dögunum sýndi ég fram á, að gengisfellingin raskaði svo stórkostlega högum þeirra 700-800 Íslendinga, sem stunda nám í öðrum löndum, að margir þeirra neyddust til að hætta námi, ef þeir fengju ekki fullar bætur með einum eða öðrum hætti. Hér er um að ræða nálægt 30 þús. kr. hækkaðan námskostnað á mann á ári. Heildarupphæðin, sem íslenzkir námsmenn erlendis verða að borga í hækkuðum kostnaði vegna gengisfellingarinnar, er snöggtum hærri en öll háu lán og styrkir, sem þeir hlutu frá ríkinu á þessu ári. Þetta er aðeins eitt dæmi af mörgum um þá röskun sem gengisfelling veldur. En því nefni ég námsmenn sérstaklega, að margir þeirra klifa þrítugan hamarinn við að afla sjálfum sér og þjóð sinni nauðsynlegrar og verðmætrar menntunar og mega hvorki við því né eiga það skilið, að þeim sé með efnahagsaðgerðum torveldað eða með öllu meinað að ná settu marki. Því spyr ég: Hvað hyggjast stjórnarvöld gera til að rétta að fullu hlut þessara manna? Ein er sú vísitala bundin í l., sem ríkisstj. virðist hafa lítinn hug á að afnema, og er þá vægilega til orða tekið. Það er vísitala húsnæðismálalána. Eftir að kaupgjald og verðlag hefur verið slitið úr tengslum, en stórfelldar verðhækkanir fyrirsjáanlegar, er hað fráleitara en nokkru sinni, að lánþegar húsnæðismálalána verði að greiða vísitöluálag á vexti og afborganir lána sinna. Þegar eru komnar fram harðar og óbilgjarnar kröfur um, að sjómenn verði með breyttum hlutaskiptum eða á annan hátt sviptir þeim kjarabótum, sem gengisfellingin kynni að færa þeim. Á sjómönnum hefur þó nú þegar bitnað með fullum þunga sú kjaraskerðing, sem stafar af minnkuðu aflamagni og lækkuðu fiskverði. Verði sú raunin sem margir hafa fyrir satt, að stjórnarvöld landsins séu staðráðin í að knýja fram skertan hlut sjómanna, blasir nokkuð skýrt við myndin af því, hverjum ætlað sé að axla þyngstu byrðarnar af völdum gengisfellingarinnar. Er það í rauninni svo, að það séu sjómenn verkamenn og aðrir launþegar, húsbyggjendur, ellilífeyrisþegar, námsmenn, sparifjáreigendur, sem eiga að bera þessar byrðar? Mér finnst ástæða til að spyrja. Ríkisstj., sem hefur á 8 ára valdaferli, lengst af við eindæma hagstæð ytri skilyrði. haldið þannig á málum, að efnahagskerfi þjóðarinnar riðar til falls, jafnskjótt og viðskiptakjörin þrengjast nokkuð, sú ríkisstj. er einskis trausts verðug. Ríkisstj., sem ákveður að halda óbreyttri þeirri heildarstefnu, sem með fádæmum illa hefur gefizt, sú ríkisstj. er orðin þjóðinni mikils til of dýr. Ríkisstj.. sem nú er að fella gengi íslenzku krónunnar í þriðja sinn á valdaferli sínum, virðist staðráðin í að framkvæma þá gengisfellingu eftir gömlum, úreltum og óhæfum afturhaldsleiðum, sú ríkisstj. hefur kveðið upp áfellisdóm yfir sjálfri sér. Ríkisstj., sem með nauman þingmeirihluta að baki grípur á alvörustund til óyndisúrræða, sem kallað geta yfir þjóðina nýja óðaverðbólgu og harðvítug stéttaátök, sú ríkisstj. er öllum heillum horfin. Ríkisstj., sem stefnir að því vitandi vits og rær að því öllum árum að hengja þjóð sína á klafa erlendra auðhringa og efnahagsbandalaga, sú ríkisstj. á að víkja.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Undanfarna mánuði hef ég eindregið verið þeirrar skoðunar, að gengisfelling íslenzku krónunnar væri eina úrræðið sem dygði til þess að rétta við hag útflutningsatvinnuveganna, auka atvinnu í landinu og örva gjaldeyrisöflun þjóðarinnar á ný. Ég hef ekki verið ásáttur með tregðu ríkisstj. og efnahagsráðunauta hennar til þess að gera sér þessar staðreyndir ljósar í tæka tíð. En gengisfelling pundsins opnaði augu manna. Þá var strax ljóst, að lækka þurfti krónuna til að bægja frá skakkaföllum vegna lækkunar sterlingspundsins. En úr því að fara þurfti út á þessa braut á annað borð var það auðvitað rétt stefna að stíga skrefið til fulls, að skrá gengi, er gæti staðið til frambúðar, er gerði okkur jafnframt fært að hverfa frá uppbótarkerfi sjávarútveginum til handa, sem skapazt hefur á undanförnum árum. Þótt ég telji gengisfellingu bezta úrræðið til að mæta þeim stórfelldu efnahagslegu áföllum. sem þjóðarbúið hefur orðið fyrir á þessu ári, verða allir að gera sér ljóst, að gengisfellingin krefst fórna af launþegum og neytendum og tvímælalaust af öllum landsmönnum í einhverri mynd. Nú þarf að deila byrðunum á bak allra Íslendinga, sagði Hannibal Valdimarsson í tímariti Alþýðusambandsins haustið 1958. En þá áttu útflutningsatvinnuvegirnir mjög í vök að verjast vegna óðaverðbólgu innanlands. Þessi orð eiga vel við í dag, þótt örðugleikar útflutningsatvinnuveganna séu nú af öðrum rótum runnir en haustið 1958. En gengisfellingin ber því aðeins ríkulegan ávöxt, begar fram liða stundir, að menn skilji hann einfalda sannleika, að við höfum nú sem stendur minna til skiptanna en áður. Deilur og átök stétta og hagsmunasamtaka. sem grundvallast á því. að hver og einn vill velta byrðunum af sér og yfir á náungann fá engu áorkað þjóðinni til heilla, en lama þrek okkar til baráttu gegn örðugleikunum, sem að höndum hefur borið. Við skulum hafa það hugfast, að það er ekki aðeins gengislækkun sem hefur í för með sér fórnir og kjaraskerðingu, heldur einnig sérhver önnur leið sem valin hefði verið til að mæta þeim vanda, sem nú steðjar að. Það sem gengislækkun hefur til að bara umfram önnur úrræði, er einkum tvennt. Hún er sterk hvatning til meiri framleiðslu og aukinnar gjaldeyrisöflunar, og hún er hagkvæmasta ráðið til að auka eftirspurn eftir vinnuafli og bæta úr atvinnuskorti, sem víða hefur komið fram að undanförnu. Örugg atvinna og blómlegt atvinnulíf er langþýðingarmesta hagsmunamál launþega og verkalýðssamtaka og skiptir miklu meira máli en það hvort unnt reynist að greiða fulla vísitöluppbót á kaup um stundarsakir, meðan við erum að komast yfir örðugasta hjallann. Sannarlega erum við á hættulegri þraut, þegar svo er komið, að það er ódýrara að sækja til útlanda flest allt, sem við getum framleitt sjálfir, en að skipta við innlenda framleiðendur. Má í þessum greinum minna á skipasmíðar og skipaviðgerðir, veiðarfæragerð, prentun bóka, smíði innréttinga í hús og framleiðslu ýmiss konar iðnvarnings. Þegar svona er ástatt, er gengisskráningin orðin röng og því leiðréttinga þörf. Gengisleiðréttingin verður þá innlendum framleiðendum styrkur til að auka samkeppnishæfni og framleiðni fyrirtækja sinna og rennir þannig nýjum stoðum undir innlenda atvinnuvegi. Það skal að vísu játað, að gengisfellingin leiðir væntanlega til meiri verðbólgu en önnur úrræði, sem til álita komu. Er því nauðsynlegt að reyna að forðast kapphlaup milli kaupgjalds og verðlags. En sé ekki nema um tvennt að velja, verðbólgu eða atvinnuleysi, vel ég hiklaust fyrri kostinn. Hinni nýju gengisskráningu hljóta að fylgja ýmiss konar viðaukaráðstafanir, sem einkum hafa þann tilgang að jafna byrðunum réttlátlega niður, að koma í veg fyrir óeðlilegan gróða og draga úr áhrifum gengisbreytingarinnar, þar sem hún kemur verst við. Skal ég hér á eftir nefna nokkur atriði, sem borið hefur á góma í þessum efnum. 1. Ströng verðlagsákvæði og aukið verðlagseftirlit. 2. Lækkun tolla. 3. Hækkun ellilífeyris og fjölskyldubóta. 4. Ný fjárframlög til húsnæðismála. 5. Hækkun eignarskatts. 6. Uppbætur á sparifé. Það er mjög mikilvægt, hversu til tekst um þessar hliðarráðstafanir, þótt við megum að hinu leytinu ekki gleyma því, að fjárhagsgeta ríkissjóðs er takmörkuð brátt fyrir það, að nokkurt fé liggur nú á lausu, vegna þess að uppbætur til sjávarútvegsins falla væntanlega niður. Ríkisstj. mun hafa samráð við verkalýðshreyfinguna á næstu vikum um þessar ráðstafanir. og er góðs af því að vænta. Aðalatriðið er það, að þjóðin mun sætta sig við að taka á sig byrðar, ef hún finnur, að þeim er réttlátlega skipt. Framsóknarmenn telja fólki trú um, að meginorsakir erfiðleikanna séu ekki verðfall. markaðsörðugleikar og minnkandi sjávarafli, heldur kenna þeir um rangri stjórnarstefnu. Halda þessir menn að borgarastyrjöldin í Nígeríu, sem valdið hefur lokun mikilvægs skreiðarmarkaðar sé að kenna rangri stjórnarstefnu á Íslandi? Á ríkisstj. sök á því, að páfinn hefur leyft kaþólskum mönnum að éta kjöt á föstudögum, en vegna þess hefur dregið úr eftirspurn eftir fiskmeti? Er það ríkisstj. að kenna, að aukin og endurbætt framleiðsla ýmiss konar gerviefna úti í heimi hefur orsakað stórfellda verðlækkun á ull og gærum? Ber ríkisstj. ábyrgð á því, að aðrar þjóðir hafa aukið fiskiskipaflota sinn svo, að offramleiðsla á sér nú stað í heiminum á lýsi og mjöli með tilheyrandi verðfalli? Er hægt að bæta úr þessu með nýrri stjórnarstefnu? Hefðu síldveiðarnar í ár gengið betur eða kalið 3 túnum bænda orðið minna, ef Framsókn hefði setið í ríkisstj.? Á síðustu árum hafa framsóknarmenn haldið því óspart fram, að góðærið væri ekki ríkisstj. að þakka. En þegar harðnar í ári, er ríkisstj. sökudólgurinn. Svona barnalegur áróður mun ekki finna hljómgrunn meðal íslenzku þjóðarinnar. Stjórnarandstæðingar klifa mjög á því þessa dagana, að nú hafi ríkisstj. fellt gengi krónunnar í þriðja sinn á tæpum 8 árum og sýni þetta glögglega, að lækkun á gengi íslenzku krónunnar sé engin varanleg lausn. Þetta er vert að athuga betur. Ríkisstj. felldi gengið í upphafi stjórnarferils síns í febrúarmánuði 1960 um 34%. Þessi gengisfelling var afleiðing þess, sem gerzt hafði í efnahagsmálum okkar næstu árin á undan áður en núv. ríkisstj. tók við. Raunar féll gengið á vinstristjórnarárunum. En sú gengisfelling var falin fyrir þjóðinni á bak við yfirfærslugjöld og stórfelldar útflutningsuppbætur. Tilgangur gengisbreytingarinnar 1960 var tvíþættur. Annars vegar að leiða staðreyndirnar í ljós og hins vegar að skapa þjóðinni heilbrigðara efnahagskerfi. Árið 1961 var svo framkvæmd minni háttar gengisfelling til að tryggja vöxt gjaldeyrisvarasjóðsins. Þessar gengisbreytingar urðu grundvöllur undir öflun nýrra og stórvirkari framleiðslutækja, sem gerðu þjóðinni fært að nýta vel hin hagstæðu ár, sem á eftir komu með hækkandi verðlagi á útflutningsafurðum okkar og góðum aflabrögðum og meiri velmegun þjóðarinnar en áður hafði þekkzt, Það er því alrangt, sem stjórnarandstæðingar halda nú fram, að gengisbreytingarnar 1960 og 1961 hafi brugðizt sem úrræði í efnahagsmálum. Stjórnarandstæðingar, og þó einkum Eysteinn Jónsson, segja, að verðstöðvunarstefnan hafi verið haldreipi stjórnarflokkanna í kosningunum í vor. Þeir hafi lofað þjóðinni áframhaldandi verðstöðvun, ef þeir héldu velli, en í reynd hafi þeir vitað betur og nú séu svikin komin fram. Aðvaranir framsóknarmanna hafi reynzt réttar, en þjóðin hafi látið blekkjast. Þessi túlkun er ekkert einsdæmi. S. l. 8 ár hefur Eysteinn Jónsson haldið því fram á hverju einasta ári, að ríkisstj. hafi svikið öll sín loforð frá síðustu kosningum og blekkt þjóðina. En í þessum ummælum Eysteins felst sú skoðun hans, að meiri hluti þjóðarinnar sé í raun réttri grunnhyggið og trúgjarnt fólk, sem stjórnarflokkarnir geti logið fullt fyrir hverjar kosningar, sér og sínum skuggalegu fyrirætlunum til framdráttar. Í þessu er einmitt fólginn veikleiki Eysteins sem stjórnmálaforingja. Hann gerir sér ekki nægilega vel ljóst, að meiri hluti þjóðarinnar er fólk, sem vill kryfja hlutina til mergjar og hafa það, sem sannara reynist. Þetta fólk hlustar fúslega á gagnrýni á ríkisstj. og gerðir hennar. En því finnst þessi gagnrýni fara út í öfgar, þegar allt, sem stjórnin gerir, er álitið rangt eða ófullnægjandi, hvort sem það er verðstöðvun gengisbreyting, breytingar á skatta- og tollalöggjöf, svo að eitthvað sé nefnt. Þetta fólk fellst ekki á það að aldrei hefði þurft að leggja byrðar á þjóðina, ef aðrir menn hefðu stjórnað og þetta fólk er líka minnugt. Það man vel, hvernig þeim tókst til á sínum tíma, sem nú bera fram vantraust á ríkisstj. Umfram allt lætur þetta fólk sér ekki nægja innantóm slagorð um gerbreytta stjórnarstefnu. Það vill eitthvað meira. Það var vissulega sjónarmið Alþfl. að viðhalda verðstöðvuninni svo lengi, sem þess væri kostur. En það var skýrt fram tekið af hálfu flokksins fyrir kosningarnar í vor, að hann lofaði þjóðinni ekki gulli og grænum skógum, en á hinn bóginn mundi flokkurinn reyna að hlaupast ekki brott frá þeim skyldum, sem honum væru lagðar á herðar. Ef afkoma ríkissjóðs og atvinnuveganna hefði orðið jafngóð í ár og í fyrra, væri auðvelt að halda verðstöðvuninni áfram. En hér hefur gerbreyting orðið á til hins verra, eins og allir vita, vegna utanaðkomandi atvika, sem ekki var á valdi neinnar ríkisstj. að fyrirbyggja. Kjarni málsins er, að nýjum aðstæðum verður að mæta með nýjum úrræðum. Þótt ekki yrði hjá því komizt að hverfa frá verðstöðvuninni, hefur hún samt gegnt mikilvægu hlutverki fyrir atvinnuvegina og þjóðina í heild og dregið úr afleiðingum þeirra geysilegu erfiðleika, sem nú eru fram komnir. Það var eitt af fyrstu verkum vinstri stjórnarinnar að koma á fjögurra mánaða verðstöðvun og það var talinn mikill ávinningur fyrir útflutningsatvinnuvegina og atvinnuöryggið í landinu. Samt sem áður hvarf vinstri stjórnin frá þessari stefnu, án þess að verðfall eða aflabrestur ætti þar hlut að máli og án þess að minnzt væri á svik við kjósendur. En úr því að fjögurra mánaða verðstöðvun var álitin hafa mjög heillavænleg áhrif á vinstristjórnarárunum, sem ég er alls ekki að véfengja, hlýtur þá ekki 14 mánaða verðstöðvun nú að undanförnu að hafa miklu meira gildi? Gengisbreyting sú, sem nú hefur verið gerð er allmiklu minni en gengislækkanirnar 1950 og 1960. Þótt gengisfelling sé sú lausn sem bezt á við um þessar mundir, hljótum við samt að hafa áhyggjur af því, hve oft hefur þurft að skerða krónuna bæði beint og óbeint á undangengnum áratugum, og leiða hugann að því, hvaða veilur séu í efnahagskerfi okkar, sem valdi þessu Þar eru ofarlega á blaði einhæfni útflutningsatvinnuveganna, rótgróið víxlhækkanakerfi og forsjárlítil fjárfesting. Í fjárfestingarmálum höfum við reynt bæði höft og frelsi, en hvorugt gefizt vel. Hér er mikill vandi óleystur, en lausnin verður að byggjast á annars vegar dug og frumkvæði einstaklinganna, en hins vegar á skipulagningu og áætlanagerð sem ekki sé hvikað frá, þegar á reynir. Vel rekin atvinnufyrirtæki eru einn af hornsteinum að velferð þjóðarinnar. Þau atvinnufyrirtæki, sem eru illa rekin til langframa. eiga að fara á hausinn og það má ekki gefa þeim undir fótinn með að þeim verði bjargað með opinberum ráðstöfunum. Sú hugmynd hefur oft komið fram á undangengnum árum, að rétt væri að taka núll aftan af krónunni, eins og það er kallað eða m.ö.o. gera 10 kr. seðilinn að krónu. Þetta hefur að vísu engin bein hagsmunaleg áhrif, og sumir kalla þetta bara talnaleik. Þó hafa aðrar þjóðir, sem hafa orðið gengisfellingunni að bráð gert þetta, eins og t.d. Frakkar og Finnar. Það væri rétt að íhuga þetta mál vel á næstunni. Menn bera meiri virðingu fyrir stærri krónu og sálræn áhrif í peningamálum hafa líka sitt gildi. En hvað sem þessu líður, þurfum við öll að hugsa það mál vandlega, hvernig framtíðargildi íslenzku krónunnar verði bezt borgið Höfundar till. um vantraust á ríkisstj., sem hér er fram borin eru þeir Eysteinn Jónsson og Lúðvík Jósefsson. Væntanlega gera þeir sér ekki miklar vonir um, að till. verði samþ., enda eru þeir ekki reiðubúnir til að taka við landsstjórninni. Eysteinn Jónsson og Lúðvík Jósefsson hafa enga nýja lausn á takteinum og reyndar óvíst, hvort þeir kæmu sér saman um nokkuð annað en að vera á móti núv. ríkisstj. Vantrauststill. er flutt á örlagaríkum tímum, þegar þjóðinni ríður á því að standa saman. Tilgangurinn með flutningi till. er fyrst og fremst sá, að skapa deilur og spilla fyrir árangri af þeim þýðingarmiklu viðræðum milli ríkisstj. og verkalýðshreyfingarinnar, sem fram hafa farið síðustu vikurnar og er hvergi nærri lokið. Eysteinn og Lúðvík gleyma því ekki, að það var í raun réttri verkalýðshreyfingin sem svipti þá ráðherrastólunum 1958. Verkalýðshreyfingin gerir sér hins vegar grein fyrir því, að ef núv. ríkisstj. félli, gæti orðið bið á því, að ný ríkisstj. væri mynduð sem væri jafnfús til góðs og árangursríks samstarfs við verkalýðshreyfinguna og núv. ríkisstj. Viðræðurnar milli ríkisstj. og verkalýðshreyfingarinnar að undanförnu hafa leitt til þess. að nýja vísitalan er viðurkennd. að verðlagsuppbót verður greidd á laun 1. des. n k. og að yfirvofandi verkföllum hefur verið bægt frá. Í ræðu sinni í gærkvöld taldi forseti Alþýðusambandsins þetta fullan sigur. En Tíminn segir, að verkalýðshreyfingin hafi hopað á hæl fyrir ríkisstj. Vita allir, hvað undir þeim ummælum býr. Alþýðusamband Íslands hefur nú fengið sterka aðild að verðlagsnefndinni. en n þessi er mjög valdamikil, og hafa ákvarðanir hennar mikil áhrif á þróun verðlagsmálanna. N. þessi ætti að taka upp þá nýbreytni að gera almenningi grein fyrir niðurstöðum sínum og skýra frá því, á hvaða forsendum verðhækkanir eru leyfðar. Með þessu má eyða tortryggni og misskilningi og skapa n aðhald. T.d. mætti hugsa sér það fyrirkomulag á þessu, að formaður verðlagsnefndarinnar kæmi við og við fram í útvarpi og sjónvarpi, þar sem hann yrði þaulspurður um þessi mál. Í dag verðum við að horfast í augu við staðreyndirnar. Það dugir ekki að tala til þjóðarinnar með lokuð augu eins og stjórnarandstæðingar hafa gert að undanförnu Við viljum öll tryggja velfarnað þjóðarinnar, en það verður ekki gert nema leggja raunsætt mat á hlutina. Sú þjóð sem trúir á hagsæld án fórna, er á villigötum. Ég trúi því, að íslenzka þjóðin hafi til að bera áræði og giftu til að marka sér rétta braut.



Herra forseti. Háttvirtu áheyrendur. Ræða menntmrh. hér í gærkvöld einkenndist af fúkyrðavaðli um Framsfl. Við slíkan málflutning get ég ekki verið að elta ólar, enda læt ég mér hann í léttu rúmi liggja. Allt hans skraf um. að Framsfl. hefði átt þátt í verkföllum, spillt fyrir lausn vinnudeilna, eins og t.d. farmannadeilunnar nú síðast, er hreinn tilbúningur. Ráðh. virtist meðmæltur stjórn á víðtækari grundvelli. Framsfl. taldi hann þó ósamstarfshæfan, vegna þess að hann stæði vörð um einhverja hagsmunaklíku. Ég spyr nú bara: Hver er sú hagsmunaklíka? Vill ráðh. ekki tala skýrt? Ef þessum annars ágæta manni finnst hann hafa efni á að kenna öðrum lýðræðislegar leikreglur og stjórnmálaleg siðaboð þá hann um það. Ýmsir hefðu nú álitið að hann væri ekki aflögufær í því efni. Það er annars furðuleg kenning, að það sé andstætt lýðræðislegum leikreglum, að flutt sé vantraust á ríkisstj., þó að hún hafi á sínum tíma hlotið meiri hluta í kosningum. Þess eru svo fjölmörg fordæmi, bæði hérlendis og erlendis. Málflutningur okkar orðsnjalla forsrh. í gærkvöld var í daufara lagi. Þegar upplestri úr eigin verkum sleppti, var aðalboðskapur ræðunnar þessi: Það er ekki hægt að fylgja neinni ákveðinni, fastmótaðri stefnu í efnahagsmálum á Íslandi, heldur verður sífellt að sikksakka til og frá, leita úrræða eftir atvikum á hverri tíð. Á slíkri siglingu veitir sannarlega ekki af því að hafa stýrimann hið næsta sér. En kompás stýrimannsins er sennilega eitthvað í ólagi. því að oft hefur legið við strandi á stjórnarskútunni, og enn er klettótt strönd fyrir stafni. Enn einu sinni hefur verið gerð gengislækkun. Sú stórfellda gengislækkun er að langmestu leyti afleiðing fjármálalegrar óstjórnar, ávöxtur rangrar stjórnarstefnu. Hún á ekki nema að litlu leyti rætur að rekja til lækkunar sterlingspundsins, heldur stafar hún að stærstum hluta af öngþveiti í efnahagsmálum og erfiðleikum íslenzkra atvinnuvega. Það er svo augljóst mál, að um það ætti ekki að þurfa að deila. Það er ekki um það deilt, að illa hafi verið komið fyrir íslenzkum atvinnuvegum. Það er ekki heldur um það deilt, að óhjákvæmilegt hafi verið eins og á stóð að gera einhverjar ráðstafanir til bjargar. En af hverju voru atvinnuvegirnir í svo stórfelldum vandræðum svo skömmu eftir að einu samfelldasta góðæristímabili í sögu íslenzkrar þjóðar lauk? Af hverju var þeim ókleift að standast verðfall á íslenzkum útflutningsafurðum, sem að vísu er verulegt miðað við toppverð en þó ekki meira en svo, að nærri lætur, að verðlagið nú svari til meðaltalsverðlags síðustu 5 ára? Hefðu þeir ekki átt að standast það áfall, ef stjórnin hefði staðið við það stefnuskrárheit sitt, sem hún hafði efst á blaði fyrir 8 árum að koma atvinnuvegum landsins á traustan og heilbrigðan grundvöll? Jú, það held ég. Hefðu þeir ekki getað mætt því áfalli, ef allt hefði verið með felldu um fjármálastjórn þjóðarinnar á undanförnum árum og greitt hefði verið fyrir atvinnuvegunum með eðlilegum hætti og um það fyrst og fremst hugsað að koma þeim til nokkurs þroska? Jú, það held ég. Hefðu þeir ekki getað boðið þessu verðfalli byrginn ef ríkisstj. hefði tekizt að hafa hemil á verðbólgunni, eins og hún lofaði fyrir 8 árum? Jú, það held ég. En gallinn er bara sá, að ríkisstj. hefur ekki tekizt það á umliðnum 8 árum að koma atvinnuvegunum á traustan og heilbrigðan grundvöll, og áttu þó skilyrði til þess að vera svo ákjósanleg sem hugsazt gat. Metafli ár eftir ár, óvenjulega hagstætt verðlag. Það fór svo þrátt fyrir fögur fyrirheit, að grípa varð til styrkjakerfis og útflutningsuppbóta í öllu góðærinu, en það hafði þó áður verið fordæmt sem eitur í efnahagskerfinu. Á árinu 1966 skiluðu tvær stjórnskipaðar nefndir, sem stjórnarmenn áttu meiri hl. í, ýtarlegum álitum um afkomu vélbátaútgerðar og togaraflota. Báðar þessar n. komust að þeirri niðurstöðu, að afkoma þessara atvinnugreina væri hörmuleg og þær þyrftu á stóraukinni aðstoð eða fyrirgreiðslu í einni eða annari mynd að halda. Vandi atvinnuveganna er því ekki nýtilkominn og hann kom ekki fyrst til sögu með verðfalli útflutningsafurðanna á þessu ári og síðari hluta síðasta árs. Hitt gefur auga leið og því neitar enginn að vandi þeirra hefur auðvitað stóraukizt við verðfallið Þetta, sem sagt var um útflutningsatvinnuvegina, verða stjórnarsinnar að viðurkenna. En þeir segja, að vandi þeirra stafi af því, að þeim hafi ekki verið leyft að safna sjóðum á góðu árunum. Allt, sem inn kom, hafi farið út til fólksins og komið því til góða. Því verði nú að sækja til þess aftur með beinum eða óbeinum hætti eitthvað af því fé, sem í þess hlut kom. En ég segi: Bakreikningar eru verstu reikningar, og ég spyr: Hver átti að hafa forustu um það að atvinnuvegirnir fengju að byggja sig upp, fengju að safna sjóðum á góðu árunum, hver annar en ríkisstj.? Það má vera, að atvinnuvegirnir hafi í sumum tilfellum greitt kaupgjald umfram getu. En með því er ekki nema hálfsögð sagan. Hvers vegna þurfti fólk á hækkandi kaupi að halda til þess að það gæti lifað? Vegna vaxandi dýrtíðar? Og hver ætlaði að hafa hemil á dýrtíðinni? Ríkisstj. En léleg afkoma atvinnuveganna á vissulega ekki rætur að rekja til kaupgreiðslna nema þá að litlu leyti, heldur til viðhorfs hins opinbera gagnvart þeim, til rangrar stjórnarstefnu. Það var þáttur viðreisnarstefnunnar að íþyngja atvinnuvegunum með óhóflegum vöxtum, takmarka lán til þeirra og leggja á þá síhækkandi opinber gjöld, þ.á.m. há útflutningsgjöld, sem að vísu var aftur skilað að nokkru leyti. Það var sem sagt af opinberri hálfu reynt að plokka af þeim það sem hægt var, en skilningur á nauðsyn þeirra til uppbyggingar og hagræðingar var vægast sagt af skornum skammti. Frumrót alls vanda atvinnuveganna var þó og er verðbólgan. En gegn henni reyndist stjórnin vanmegnug, brátt fyrir hátíðlegar yfirlýsingar. Þó hafði hún lýst því yfir, að ef ekki tækist að stöðva verðbólguna, væri allt unnið fyrir gýg. Stjórnin hamlaði ekki gegn verðbólgunni, heldur þvert á móti ýtti undir hana með ýmsum aðgerðum sínum, og er sú saga alkunn og hefur margoft verið rakin. Margir vonuðu að hin svokallaða verðstöðvun í fyrravetur væri viðleitni í rétta átt. En nú er komið á daginn sem við stjórnarandstæðingar reyndar sögðum fyrir, að hún var að verulegu leyti blekking og til þess eins gerð að efla verðbólguvöxtinn fram yfir kosningar. En það var gert með niðurgreiðslum úr ríkissjóði, sem hætt var svo við þegar kosningar voru lukkulega afstaðnar og tilgangi sjónarspilsins náð. Og nú verður fólkið að gera svo vel að borga verðstöðvunarvíxilinn. Auðvitað hefur verðfall útflutningsafurða og léleg vetrarvertíð á þessu ári aukið mjög á vanda atvinnuveganna. En það, sem ég legg höfuðáherzlu á, er það að ef skynsamlega hefði verið á málum haldið á undanförnum árum og atvinnuvegirnir þá ekki mergsognir, heldur leyft í góðærunum að búa sig undir lakari ár, hefðu þessi áföll ekki skapað nein óyfirstíganleg vandamál. Á það verður einnig að minna, að verðfallið lá fyrir í júnímánuði s.l. Þá var einnig kunnugt um lélega vetrarvertíð. Þá lá vandinn fyrir. Stjórnleysi í fjárfestingarmálum og innflutningi á svo auðvitað sinn þátt í sjúklegu efnahagslífi. Það hefur kannske ekki farið há gjaldeyrisupphæð í innflutning tertubotna, en þeir eru táknrænir fyrir sukkið á þessu sviði. Svo má ekki gleyma ráðsmennskunni á ríkissjóðnum, þar sem sparnaður virðist bannorð nema þá helzt á verklegum framkvæmdum. Þar hefur svo sannarlega verið gengið á undan öðrum í eyðslunni og útþenslupólitíkinni. Það eru þessar orsakir vandans, sem hér hefur lítillega verið drepið á, sem menn verða að hafa í huga, þegar þeir standa andspænis nýjustu gengisfellingu ríkisstj. og reyna að gera sér grein fyrir því, hvort hún muni koma að gagni við lausn þess vanda, sem við er að glíma. Ég vil taka það skýrt fram, að ég álít, að úr því sem komið var og eftir þá ráðsmennsku sem ég hef hér lítillega lýst, hafi enginn kostur verið góður fyrir hendi. Það varð að gera einhverjar ráðstafanir, og fyrir þeim hlutu einhverjir að finna, og meðal annars hlaut sjálfsagt gengislækkun að koma til skoðunar í því sambandi. Því verður ekki neitað að það var búið að grafa undan gjaldmiðlinum. En gengisfelling er í sjálfu sér ekkert töframeðal. Hún er að mínum dómi aldrei neitt fagnaðarefni, þó að sumir stjórnarsinnar virðist líta svo á, sbr. leiðarann í Vísi s. l. laugardag með hinni glaðhlakkalegu fyrirsögn „Birtir upp“. Þar er gengisfellingunni fagnað með hástemmdum hætti. Þar segir m.a.: „Þessi mikla lækkun leysir í einu vettangi flest meginvandamál sjávarútvegsins og fiskiðnaðarins“. Og síðar segir: „En gengislækkunin mun hafa örvandi áhrif á fleiri atvinnugreinar en útflutningsframleiðsluna. Aðstaða iðnaðarins mun styrkjast verulega. Yfirleitt má búast við að svipuð þróun verði og jafnan eftir gengisfellingar, að hjól atvinnulífsins taki að snúast með auknum hraða. Samhliða því aukast að sjálfsögðu atvinnumöguleikar. og yfirvinna eykst.“ Margt er þar fleira sagt í svipuðum dúr. Fögnuðurinn leynir sér ekki. Þarna er ekki verið að minnast á erlendar skuldir atvinnufyrirtækja, ekki á innkaup á rekstrarvörum þeirra, ekki á öll stuttu vörukaupalánin sem talið er, að nú muni nema um 700 millj. kr. en af þeirri verzlunaróreiðu er nú almenningi ætlað að taka á sig hallann. Ég lít öðrum augum á gengislækkun Ég tel hana algert neyðarúrræði, neyðarúrræði, sem stundum getur að vísu verið óhjákvæmilegt. Hún getur haft jákvæð áhrif fyrir útflutningsatvinnuvegina, a.m.k. í bili. En henni fylgir óumflýjanleg kjaraskerðing fyrir tilteknar stéttir og starfshópa. Hún byggist beinlínis á eigna- og teknatilfærslu innan þjóðfélagsins. Í umr. um gengislækkun á Alþ. 1950 sagði núv. viðskmrh., Gylfi Þ. Gíslason m.a. þetta: „Hvað er gengislækkun? Hún er í sjálfu sér ekki annað en flutningur á tekjum á milli atvinnustétta í þjóðfélaginu. Þeir, sem flytja út, fá meiri tekjur, en allar aðrar stéttir minni. Gengislækkun eykur því tekjur útflytjenda á kostnað annarra atvinnuvega.“ Ég álít þessa skilgreiningu Gylfa Þ. Gíslasonar rétta, svo langt sem hún nær. En ég vil bæta því við að gengislækkun bitnar að mínum dómi alveg sérstaklega á launafólki, sparifjáreigendum, rýrir hlut gamalmenna og leggur stein í götu ungs fólks. En eitt er alveg óumdeilanlegt. Stórfelld gengislækkun hefur þegar í stað í för með sér hækkun á verði innfluttra vara. Þær hækkanir eru þegar byrjaðar Þær hækkanir hljóta að magna dýrtíðina. En um áhrif gengislækkunar, þ.e. hvort hún verður að nokkru verulegu gagni fyrir atvinnuvegina og hversu þungbærar byrðar hún leggur á aðra. Skiptir það annars öllu máli, hvernig að henni er staðið hverjar hliðarráðstafanir eru gerðar og hvernig framkvæmd hennar að öðru leyti fer úr hendi. Vegna fenginnar reynslu af ríkisstj. og stefnu hennar treysti ég henni ekki til að halda þannig á málum í sambandi við þessa gengislækkun að af henni verði nokkur varanlegur jákvæður árangur. Ég treysti henni ekki heldur til að gera nauðsynlegar hliðarráðstafanir til þess að hamla gegn kjaraskerðingaráhrifum gengisfellingarinnar. Ég held þvert á móti, að í höndum hennar geti gengishækkunin innan skamms haft skaðsamlegar verkanir, komið af stað nýrri og geigvænlegri verðbólguöldu, en áður. Það spáir ekki góðu að þessi stórfellda gengislækkun skuli ákveðin án þess að henni fylgi nokkrar hliðarráðstafanir og án þess að menn hafi gert sér grein fyrir, hverjar þær þurfa að vera, en það er viðurkennt í grg. Seðlabankans, að ekki hafi reynzt kleift að kanna til fulls, hverra aðgerða væri þörf í þessu efni, þ.e. hverjar hliðarráðstafanir þurfi að gera. Samt er ákvörðun tekin um svona stórfellda gengislækkun. Það kalla ég ábyrgðarleysi. Það má segja, að eina raunverulega hliðarráðstöfunin. sem séð hefur dagsins ljós til þessa, sé ákvörðunin að fella það úr 1., að verðlagsuppbót samkv. vísitölu skuli greidd á laun Það er furðuleg ráðstöfun miðað við það sem á undan er gengið. Má um hana margt segja. En eitt er ljóst, að hún býður upp á átök milli stéttarsamtaka og stofnar vinnufriði í hættu býður upp á stærri stökk og stærri sveiflur í kaupgjaldsmálum en áður. Eðvarð Sigurðsson alþm., formaður Dagsbrúnar, hefur sagt um þetta mál: „Frv. óbreytt boðar nýjan ófrið á vinnumarkaðinum.“ - Hann hefur sagt: „Aflýsing verkfallanna 1. des. þýðir einungis frestun átaka, ef stjórnarflokkarnir samþykkja frv. sitt um afnám lagaákvæða um vísitölugreiðslur á kaup.“ Nú hefur frv. verið lögfest. Eðvarð Sigurðsson er gagnorður maður Það má áreiðanlega taka mark á orðum hans. Stjórnin segist að vísu ætla að gera einhverjar hliðarráðstafanir, en um þær er allt á huldu Það liggur t.d. ekkert fyrir um það, hvort eða hversu mikið eigi að lækka tolla. En auðvitað hefur gengislækkunin í för með sér raunverulega tollahækkun. Ekkert liggur fyrir um það, hvort rétta eigi eitthvað hlut sparifjáreigenda. Ekkert hefur verið sagt um aukna aðstoð við námsmenn erlendis. Þá lofar það ekki heldur góðu hvernig til þessarar gengislækkunar er stofnað. Til skamms tíma, já, allt þangað til pundið var lækkað fyrir rúmri viku kepptist ríkisstj. og ráðamenn hennar við að lýsa því yfir, að gengisfelling hér kæmi ekki til greina. Öll viðleitni ríkisstj. beindist þá að því að afla ríkissjóði aukinna tekna. Um vandamál atvinnuveganna vildi hún ekki ræða, stóð ráðþrota gagnvart þeim vanda, taldi ekki kannað, hver þörf þeirra væri. Það yrði síðar að taka til rækilegrar rannsóknar, en svo þegar pundið var fellt, er allt í einu á 3–4 dögum hægt að gera sér fulla grein fyrir þörf atvinnuveganna, Þá er í skyndi og án þess að málið allt hafi verið gaumgæfilega rannsakað hægt að ákveða gengislækkun, ekki gengislækkun til samræmis við lækkun pundsins, heldur stórfellda gengislækkun með tilliti til íslenzkra atvinnuvega. Þetta eru ekki traustvekjandi vinnubrögð Í Alþýðublaðsleiðaranum á sunnudaginn er að vísu gefin spáný skýring á fyrri yfirlýsingum ráðh. varðandi gengislækkun Þar segir að það sé óneitanleg staðreynd, að ráðh. hafi undanfarna mánuði afneitað gengilækkun og hvað eftir annað sagt opinberlega, að til hennar væri ekki ætlunin að grípa. Síðan segir blaðið orðrétt: „Af hverju gáfu Bjarni Benediktsson og Gylfi Þ. Gíslason slíkar yfirlýsingar, þótt þeir hafi án efa skilið betur en flestir aðrir, að gengi krónunnar kynni að falla innan fárra mánaða? Svarið er augljóst. Þeim bar sem ráðh. skylda til þess, Ráðh. verða að halda uppi trausti gjaldmiðils, enda þótt það kosti yfirlýsingar, sem þeir vita sjálfir að kunna að reynast rangar eftir skamma stund.“ Svo mörg eru þau orð. Alþýðublaðsritstjórinn ber það m.ö.o. blákalt fram að nafngreindir ráðh. hafi vísvitandi sagt þjóðinni ósatt. Og hann reynir meira að segja að réttlæta, þann verknað að stjórnmálamenn ljúgi að þjóðinni. Hvernig lízt mönnum á svona móral? Hann er sem betur fer fágætur enn þá. Það eru kannske svona nýmóðins siðareglur, sem Framsfl. skortir skilning á að dómi Gylfa Þ. Gíslasonar. Vera má, að annað eigi að lesa á milli línanna í leiðara þessum en orðin tjá. Vera má, að þar eigi að lesa botnlausa fyrirlitningu ritstjórans á því framferði ráðh., sem hann er að lýsa. Ekki veit ég það. En hvorir segja satt, ritstjóri eða ráðh.? Um það spyr steini lostinn almenningur. En við nefnda ráðh. má sannarlega segja: Gjafir eru yður gefnar. En sjálfsagt ættu þessir nafngreindu ráðh. að fylgja nýgefnu fordæmi Callaghans, fjmrh. Bretlands. Kjarni þessa máls, sem hér er um að ræða, er sá, og það er höfuðáatæðan frá minni hendi fyrir þessari vantrauststill., að ekkert liggur fyrir um það, að stjórnin ætli að skipta um stefnu. En þessi ríkisstj. hefur tvisvar áður fellt gengi krónunnar. Hvernig hafa þær gengisfellingar reynzt? Því hefur reynslan svarað. Þær hafa runnið út í sandinn, og þær hafa vissulega skapað fleiri og stærri vandamál en þær hafa leyst. Þær hafa ekki leitt til þess, að atvinnuvegirnir kæmust á traustan og heilbrigðan grundvöli. Verðbólgan hefur ekki verið stöðvuð heldur hefur hún magnazt við hverja gengisfellingu. Gengislækkanirnar hafa reynzt henni sannkallaður fjörgjafi. Það eru að mínum dómi engar líkur til þess, að reynslan verði önnur af þessari gengisfellingu að óbreyttri stjórnarstefnu. Hún mun reynast atvinnuvegunum skammgóður vermir, líkt og fyrri gengislækkanir. Dýrtíðarhjólið mun halda áfram að snúast og hraði þess aukast. Hún er í raun og veru dæmd til að mislukkast, ef áfram á að halda óbreyttri verðbólgustefnu og ekki hvika frá ringulreiðinni í fjárfestingunni og sukkinu í innflutningsmálunum. Hún mun skapa stórfellt ranglæti, ef ekkert verður gert til að skipta byrðum af henni réttlátlega niður. Það ranglæti verður rót nýrra meinsemda. Að óbreyttri stjórnarstefnu getum við vissulega átt von á fjórðu gengisfellingunni af hendi þessarar ríkisstj. Að óbreyttri stjórnarstefnu verður haldið áfram lengra út í fenið Misheppnuð gengisbreyting býður nýjum hættum heim, skapar ný vandamál. Það liggur t.d. í augum uppi, að síendurteknar gengisfellingar hljóta, að grafa undan trausti á peningum og sparifjársöfnun. Fyrir því hefði bankastjórinn og alþm. Pétur Benediktsson átt að gera grein hér áðan. Það hefði verið ólíkt gagnlegra en allur kveðskapurinn þó að kveðskapur geti verið góður á réttum stað og réttum tíma. Ég held, að gengislækkun án þess að henni sé fyrir fram tryggður nokkur grundvöllur, sé í raun og veru hættulegt heljarstökk. Ég held, að gengislækkun verði til lítillar bjargar, a.m.k. til frambúðar, nema almennur skilningur sé á nauðsyn hennar og sú stjórn, sem að henni stendur, hafi víðtækt traust. Ég held, að þessar forsendur skorti nú, a.m.k. þær síðari. Meiri hl. stjórnarflokkanna í kosningunum í vor var naumur. Þá var boðskapur stjórnarinnar sá, að allt væri í lagi. Yfir tímabundna erfiðleika af völdum aflabrests og verðfalls væri auðvelt að komast áfallalaust vegna verðstöðvunar og gjaldeyrisvarasjóðs. En allt það skraf hefur reynzt blekking, eins og við stjórnarandstæðingar sögðum fyrir, og þá voru aðvaranir okkar kallaðar hrakspár. Dettur nokkrum í hug, að stjórnin hefði haldið velli, ef hún hefði sagt þjóðinni sannleikann að svo væri komið eftir allt góðærið að ekki yrði komizt hjá nokkurri kjaraskerðingu á næstunni og hún mundi neyðast til þess að fella gengi krónunnar? Nei, gengi stjórnarinnar hefur áreiðanlega fallið frá því í kosningunum í vor Og hvernig á almenningur að skilja nauðsyn þessarar ráðstöfunar, þegar ráðh. hafa keppzt við að lýsa því yfir þangað til fyrir rúmri viku að gengisfelling kæmi alls ekki til greina? Fram hjá því verður ekki með neinu móti komizt, að sú stórfellda gengislækkun sem hér hefur verið gerð er í æpandi ósamræmi við allan málflutning stjórnarflokkanna í síðustu kosningum og yfirlýsingar ráðh. að undanförnu. Þess vegna eru engar líkur til, að stjórnin hafi meiri hl. þjóðarinnar á bak við sig í dag. Þess vegna ætti hún að segja af sér og leita þegar í stað eftir nýju umboði frá kjósendum. En það eru sjálfsagt litlar líkur til þess, að stjórnin geri það. Hún mun reyna að sitja. Stólarnir sýnast vera henni eitt og allt. Og hver veit nema við eigum eftir að lesa það í einhverjum stjórnarblaðsleiðara á næstunni, að það sé skylda ráðh. að segja þjóðinni ósatt, ef á þarf að halda til þess að tryggja áframhaldandi setu sína í ráðherrastólum? Því verður ekki neitað að stjórnin hefur meiri hl. hér á Alþ. Þann meiri hl. notar hún sjálfsagt til þess að fella þessa vantrauststill. Og hún mun ekki hafa þrek né þor til þess að leita nú eftir trausti þjóðarinnar. En ég held, að það allra minnsta, sem núv. stjórn gæti gert, væri að koma að hljóðnemanum og játa, mistök sín mistök, sem engum geta dulizt, og biðja þjóðina auðmjúklega afsökunar á ráðsmennsku sinni fyrr og síðar - Góða nótt.

Fjmrh. (Magnús Jónsson) : Herra forseti. Ég er hræddur um, að það geti orðið nokkurt álitamál, hver helzt eigi að biðja afsökunar á málflutningi sínum, bæði hér í þessum umr. og undanfarna daga. Það var næsta broslegt að heyra hv. þm. Ólaf Jóhannesson hneykslast yfir því, að ríkisstj. hefði ekki á síðustu árum haft forgöngu um að leggja til hliðar hluta hins háa verðs sjávarafurða til að mæta vandanum nú. Vissulega hefði þetta verið æskilegt, en hv. þm. má ekki gleyma því, að flokkur hans hefur allra flokka harðast stutt alla kröfugerð á hendur útgerðinni undanfarin ár. Hvað ætli Tíminn hefði kallað það ef ríkisstj. hefði tekið þetta fé úr umferð? Við getum gert okkur í hugarlund þau viðbrögð þegar við skoðum afstöðu Framsóknar til gjaldeyrisvarasjóðsins. Þá reyndi hv. þm. að rangfæra ummæli Alþýðublaðsins um yfirlýsingar tveggja ráðh. um gengislækkun og talaði í því sambandi um slæmt síðferði, sem Framsfl. væri óskiljanlegt. Í Alþýðublaðinu var sagt, að ráðh. hafi vitað að gengislækkun kynni að verða. Er það sama og að segja, að þeir hafi vitað að hún stæði nú fyrir dyrum? Í fjárlagaræðu minni í haust benti ég á, að við Íslendingar gengjum nú undir örlagaríka prófraun sem ekki ætti að vera okkur ofætlun að standast, en mundi þó reyna á það hvort góðæri og velmegun hefði slævt manndóm okkar og getu til að standast erfiðleika. Þegar ég mælti þessi orð var að vísu gert ráð fyrir, að síldveiði brygðist ekki og vandinn því minni en hann reynist í dag. En það rýrir ekki mikilvægi þessa prófs sem forsendur vel sældar okkar eða ógæfu á komandi árum. Fyrsta skilyrðið til þess að falla ekki á prófi er að skilja spurningarnar, sem fram eru bornar, og síðan að sjálfsögðu að geta svarað þeim rétt. Ef við ekki leggjum okkur fram um að skilja eðli þess vanda, sem nú er við að fást, tökum hann ekki réttum tökum frá byrjun erum við að safna í fjórðu gengislækkunina, eins og formaður Framsfl. sagði í gærkvöld, og því miður leiddi málflutningur hans í ljós, að þeir framsóknarmenn ætla ekki að verða smátækir í framlögum í þá söfnun. Þótt gengislækkun sé óhjákvæmileg eins og á stendur, er það einmitt prófraun okkar nú, að bregðast með þeim hætti við gengisbreytingunni og tileinka okkur þau viðhorf í efnahagsmálum, að til frekari gengisfellingar íslenzku krónunnar þurfi ekki að koma. Þetta getum við vissulega gert, ef við kunnum að draga réttan lærdóm af reynslu okkar síðustu áratugi. Í því efni hvílir sú skylda vitanlega á ríkisstj. að hafa ákveðna og trausta forustu en reynslan hlýtur að hafa fært okkur heim sanninn um það að í okkar Iitla þjóðfélagi, sem er margfalt viðkvæmara fyrir hverri truflun á efnahagsstarfseminni en hin stærri þjóðfélög, er heilbrigð efnahagsþróun vonlaus nema einnig komi til skilningur og jákvæð viðhorf allra helztu hagsmunahópa og þjóðfélagsstétta. Niðurrifsstarfsemi og viðleitni til þess að skapa efnahagslega upplausn má ekki vera aðalvopn stjórnarandstöðu gegn ríkisstj., heldur verður barátta stjórnarandstöðu að beinast að því að veita ríkisstj. aðhald og leita eftir trausti þjóðarinnar með jákvæðri stefnumörkun. Á síðustu árum hafa mikilvæg spor verið stigin í þá átt að veita hlutlæga fræðslu um eðli efnahagsmála. Er þar mikilvægast starf Efnahagsstofnunarinnar, sem með aðstoð annarra stofnana, svo sem Hagstofu og hagdeildar Seðlabankans, hefur lagt grundvöll að upplýsingakerfi um hag atvinnuveganna og þróun þeirra, er óhugsandi hefði verið fyrir fáum árum. Með stofnun kjararannsóknarnefndar hefur verið komið á mikilvægu samstarfi milli launþega og vinnuveitenda, og loks hefur með stofnun hagráðs verið fundinn vettvangur fyrir skoðanaskipti ríkisvalds, stjórnmálaflokka og stéttarsamtaka á grundvelli skýrslugerðar Efnahagsstofnunarinnar. Með þessari nýju starfsemi að upplýsingasöfnun um hag atvinnuveganna, sem ríkisstj. hefur lagt sig fram um að efla og styrkja, hefur verið lagður grundvöllur að því, að stéttarsamtök geti aflað sér nauðsynlegrar þekkingar á eðli efnahagsmálanna, og stöndum við því einmitt nú mun betur að vígi en áður að mæta viðfangsefnunum á réttan hátt. Það er að vísu eðli efnahagsmála, að leiðirnar til úrlausnar þeim eru mismunandi eftir því markmiði, sem þeim er ætlað að ná. En það er ekki lengur auðið að bera á borð margvíslegar fullyrðingar um ástand og þróun efnahagsmála, sem stundum hefur verið uppistaða í deilum um þessi vandamál. Núverandi stjórnarflokkar hafa samfellt farið með stjórn landsins í 8 ár, sem er lengsta stjórnartímabil frá stofnun innlendrar stjórnar, og hafa þeir hlotið traust meiri hluta þjóðarinnar í þrennum kosningum. Það er því út af fyrir sig ekkert að undrast, þótt stjórnarandstæðingar geri nú enn eina tilraun til þess að koma stjórninni frá, ekki sízt framsóknarmenn sem alltaf hafa kunnað illa við sig utan valdastóla. Það er heldur engin nýjung að heyra úr þeirri átt, að ríkisstj. hafi mistekizt allt og hún hafi raunar lagt sig fram um það annað hvort af fákunnáttu eða þá mannvonzku að valda vandræðum í þjóðfélaginu. Sérstaklega á ríkisstj. að vera umhugað um að valda atvinnuvegunum erfiðleikum og níðast á verkalýð og bændum, og auk þess eiga sérfræðingar hennar annað hvort að vera jafnillgjarnir og ríkisstj, eða þá svo fákunnandi um eðli vandamálanna, að allt gangi á tréfótum. Kaupgjaldið á ekki að skipta. neinu máli fyrir hag atvinnuveganna. hvað þá heldur stórfelldasti tekjusamdráttur þeirra um áratugi, heldur er eini ógæfuvaldurinn verðbólga, sem ríkisstj. ein á að eiga sök á. Það er sannarlega ekki að undra, þótt umhyggjusamir föðurlandsvinir vilji koma slíkum óhappamönnum frá völdum. Þessum dómum stjórnarandstæðinga er þarflaust að svara. Öll þjóðin veit, hvað hefur gerzt síðustu 8 árin Jafnvel forustumenn stjórnarandstöðunnar viðurkenna, að þetta hafi verið mesta framfaraskeið í sögu þjóðarinnar og lífskjörin aldrei verið betri og jafnari. Undraverð afrek hafa verið unnin á þessum árum í alhliða uppbyggingu í þjóðfélaginu. Auðvitað verða mörg mistök, þegar slíkur framkvæmdahraði og velmegunaralda gengur yfir, og ekki alltaf auðvelt að fá menn til að þræða hinn gullna meðalveg. En það eru vægast sagt einsýnir menn, sem ekkert sjá nema gallana á þessari stórfelldu uppbyggingu. Þótt margri krónunni hafi verið eytt í fánýti, hefur á tímabili fyrstu fjögurra ára framkvæmdaáætlunarinnar 24 þús. millj. á verðlagi ársins 1966 verið varið til margvíslegrar fjármunamyndunar, fyrst og fremst í undirstöðuatvinnuvegunum. Tekizt hefur að tryggja síðustu árin samfelldari vinnufrið en áður og fá stéttarsamtök til ábyrgs samstarfs við ríkisvaldið sem fært hefur launþegum mun meiri kjarabætur en hin gamla verkfallastefna. Framhald þeirrar samvinnu er ein veigamesta forsenda þess, að farsællega takist að leysa þann vanda, sem nú er við að glíma. Því miður hafa ýmsir áhrifamiklir leiðtogar stjórnarandstöðunnar lagt sig fram um að spilla þessu samstarfi og óspart storkað forustumönnum launþega og bænda til að dáta óbilgirnina ráða. Það er rétt, að ríkisstj. hefur ekki tekizt að hafa nægilegan hemil á verðbólgu. En það er rangt, að hún hafi síðustu árin vaxið hraðar en áður. Það er einnig rangt, að stjórnarstefnan hafi stuðlað að verðbólgu. Þvert á móti hefur meginstefnan í fjármálum og peningamálum, binding sparifjár, vextir og myndun gjaldeyrisvarasjóðs, stuðlað að jafnvægi og til að draga úr ofþenslu. Þessar hagstjórnaraðferðir eru notaðar í öllum þróuðum löndum til að vinna gegn verðbólgu, en fyrir fátt hefur ríkisstj. verið meira skömmuð af andstæðingum sínum. En það er á þessu sviði sem öðrum, að eitt rekur sig á annars horn hjá þeim herrum. Ýmist hefur ríkisstj. verið ásökuð fyrir óhefta fjárfestingu eða fyrir að veita ekki miklu meira lánsfé til fjárfestingar, eftir því sem hentara er að halda fram í það og það skiptið Og í ræðu sinni í gærkvöld lét formaður Framsfl. sig hafa það að bera báðar þessar ásakanir fram samtímis. Kaupgjald á ekki að hafa minnstu áhrif til verðbólgumyndunar eða valda atvinnuvegunum erfiðleikum, en þó lét vinstri stjórnin það vera sitt fyrsta verk að taka af launþegum 6 vísitölustig og hrökklaðist frá völdum, af því að verkalýðssamtökin féllust ekki á að gefa eftir 17 vísitölustig til viðbótar. Hækkun á útgjöldum ríkissjóðs er fordæmd af stjórnarandstæðingum, en samtímis flytja þeir nýjar útgjaldatill., sem á undanförnum 8 árum nema samtals ekki hundruðum millj. heldur milljörðum. Talað er um sukk hjá ríkissjóði þó án þess að vísu að benda á nokkra leið til sparnaðar En það er þó fyrst í tíð þessarar stjórnar, að tekin hafa verið upp skipulögð vinnubrögð til þess að koma á meiri hagkvæmni í ríkisrekstrinum og betri hagnýtingu framkvæmdafjár. Ein höfuðsök ríkisstj. á að vera sú að hafa ekki skipulagt betur framkvæmdir í landinu Og það á að vera helzta úrræði hinnar leiðarinnar að raða framkvæmdum. Það er þó fyrst í tíð núverandi stjórnar, að tekið er að gera framkvæmdaáætlanir og lánsfé til framkvæmda fyrst og fremst beint að lánasjóðum atvinnuveganna í samvinnu við bankana. Þannig má lengi telja mótsagnakenndar fullyrðingar stjórnarandstæðinga. Það er stjórnarflokkunum sannarlega ekkert gleðiefni að hafa þurft að standa að þremur gengislækkunum á 8 árum, og okkur er fullkom lega ljós nauðsyn þessa, að svo má ekki áfram ganga. Það er auðvitað alrangt, að stjórnarstefnan hafi valdið þessum gengislækkunum. Gengislækkunin 1960 var óhjákvæmilegt uppgjör á þrotabúi vinstri stjórnarinnar. Gengisbreytingin 1961 var afleiðing af ótímabærri kröfugerð á hendur atvinnuvegunum. Gengisbreytingin nú er aftur á móti af öðrum toga spunnin. Hún er afleiðing hins mikla samdráttar í tekjum útflutningsframleiðslunnar, sem gerir óumflýjanlega verulega tilfærslu fjármagns til atvinnuveganna, ef framleiðslan á að geta gengið með eðlilegum hætti. Hefði sjávarútvegurinn ekki orðið fyrir þessu mikla áfalli, hefði ekki þurft að grípa til svo róttækra aðgerða. Það er eftirtektarvert við þessar umr., að ekki örlar á réttum skilningi framsóknarmanna á neinu veigamiklu atriði þeirra vandamála, sem við er að glíma. Að því leyti, sem auðið er að átta sig á skoðunum þeirra, sýnast þeir staðnaðir í kenningum, sem engu þróuðu þjóðfélagi dettur í hug að fylgja nú á dögum. Meira að segja hv. þm. Magnús Kjartansson sem annars er ekki sérstakur unnandi okkar lýðræðisskipulags, sýndi mun meiri skilning á eðli vandamálanna, þótt rynni út í fyrir honum, þegar hann ræddi um erlent fjármagn og aðild að EFTA, og hann teldi ríkisafskipti allra meina bót. Þá viðhafði hann þau mjög svo réttu ummæli um eðli verðbólguvandamáls okkar, að orsökin væri sú, að þótt við byggjum í harðbýlu landi, hefðum við sett okkur það mark að halda í við mildu ríkari þjóðir. Þetta er laukrétt. Við heimtum betri lífskjör en jafnvel háþróaðar iðnaðarþjóðir, og fullyrða má, að engin þjóð sem býr við jafneinhæft atvinnulíf og við búi við eins góð lífskjör. Að auki hefur svo síðustu árin hinn mikli munur á greiðslugetu einstakra þátta framleiðslunnar verulega magnað vandann. Stórhækkað verðlag erlendis hefur að verulegu leyti leyst kostnaðarauka einstakra þátta útvegsins, en kauphækkunum í landbúnaði, iðnaði og þjónustugreinum hefur ekki tekizt að mæta með aukinni framleiðni, heldur hefur þeim verið velt yfir í verðlagið. Þess vegna hafa menn ekki viljað una öðru en fá til skipta jafnóðum allan hinn óvenjulega tekjuauka þjóðarbúsins síðustu árin. Þess vegna neyðast menn einnig til þess að bíta nú í það súra epli að mæta með almennri kjaraskerðingu áföllum atvinnuveganna nú, þar eð þeir hafa enga varasjóði upp á að hlaupa. Eftirtektarverðust var þó sú játning hv. þm. Magnúsar Kjartanssonar í gærkvöld, að orsök þess, að stjórnarandstæðingum yrði ekki meira ágengt, væri sú, að þá skorti skilning á brýnustu viðfangsefnum. Þessar umr. hafa glöggt leitt í ljós, að þessi hreinskilnislega yfirlýsing á enn við því að þótt ætlazt sé til, að Alþ. víki núv. ríkisstj. frá völdum, hafa stjórnarandstæðingar ekki gert nokkra tilraun til að gegna þeirri sjálfsögðu skyldu að tilgreina, hvernig þeir ætli að leysa vandann, ef þeim væri fengin forusta. Þeir flokkar, sem vilja koma ríkisstj. frá og telja starf hennar og stefnu leiða til ófarnaðar, hljóta að verða krafðir svars um það hvernig þeir ætli að tryggja landinu stjórn og hvernig eigi að leysa vandamálin á réttan hátt. Eða eiga menn að trúa því, að á hinum alvarlegustu tímum, þegar við er að fást örlagarík vandamál, sé aðeins verið að sviðsetja skrípaleik í trausti þess, að till. verði felld? Þótt prófraunin sé töluvert erfið og almenn kjaraskerðing verði ekki umflúin um sinn, er ástæðulaust að kvíða framtíðinni, ef viðfangsefnunum er mætt af þjóðhollustu og skilningi. Umfram allt verða menn að gera sér ljóst, að hér er ekki um sérhagsmuni ríkisstj. að tefla, heldur veigamikla hagsmuni allrar þjóðarinnar, sem krefjast þess, að allir leggi sitt af mörkum til þess að stuðla að happasælli lausn, sem geri þeim fyrst auðið að jafna metin á ný og halda öruggum skrefum fram til nýrra lífskjarabóta. Ríkisstj. er ljóst, að miklar kröfur hljóta að verða til hennar gerðar um að reyna eftir föngum að dreifa lífskjaraskerðingunni sem réttlátast, svo að hún verði ekki meiri en brýnust þörf krefur. Hv. þm. Hannibal Valdimarsson nefndi í gærkvöld nokkur atriði, er hann taldi brýnt að taka til athugunar í þessu sambandi. Ég hef ekki tíma til að ræða hvert einstakt þeirra atriða, en öll voru þau þess eðlis, að sjálfsagt er að gefa þeim gaum, enda flest þeirra í athugun. Hann vakti einnig athygli á þeim staðreyndum, að ef allir fengju fullar bætur, væri gengislækkun tilgangslaus, og veigamest væri að leggja áherzlu á, að halda dýrtíð í skefjum og tryggja, að gengisbreytingin kæmi atvinnuvegunum að varanlegu gagni. Þetta vill ríkisstj. leggja sig fram um að gera. En ég vek enn athygli á því, að við búum í litlu þjóðfélagi með svo veikt ríkisvald, að stjórn efnahagsmála verður alltaf að verulegu leyti undir viðbrögðum stéttarsamtakanna komin. Því teljum við óraunhæft að banna kauphækkanir, heldur verði að treysta því, að árangur gengisbreytingarinnar verði ekki eyðilagður með ótímabærum kaupkröfum. Þótt verðtrygging launa hafi um sinn verið felld úr lögum, er það ekki til frambúðar, heldur eðlilegt, að verðtrygging verði aftur upp tekin eftir að áhrif gengisbreytingarinnar eru fram komin. Þótt verðlagseftirlit sé ekki æskilegt á venju legum tímum, verður ekki komizt hjá að beita. á næsta ári ströngu verðlagseftirliti og leggja kapp á að tryggja það að engir hagnist óeðlilega á gengisbreytingunni eða hún leiði til spákaupmennsku og brasks. Leggja verður áherzlu á að gæta í hvívetna hagsýni og sparnaðar í ríkisrekstrinum. Síðast en ekki sízt verður að leita allra úrræða til þess að gera rekstur atvinnufyrirtækja sem hagkvæmastan og á það jafnt við í sjávarútvegi, iðnaði, landbúnaði og verzlun. Við megum ekki búast við, að verðlag útflutningsvara okkar hækki á næstunni í það, sem var á árunum 1965-1966. Og því þarf að leggja megináherzlu á betri nýtingu og hagræðingu í rekstrinum. Ýmis vinnubrögð við uppbyggingu fyrirtækja og fjárráðstafanir þarfnast vissulega einnig endurskoðunar og breytinga. Við verðum að ná þeim samningum við efnahagsbandalögin, að verndartollar þeirra valdi okkur ekki varanlegri kjaraskerðingu. Við verðum að halda áfram að finna fleiri stoðir til að skjóta undir atvinnulíf okkar. Vonandi hafa menn einnig lært nægilega af reynslu síðustu ára til þess að koma á því verðtryggingakerfi fyrir sjávarútveginn er geti jafnað hinar óheppilegu verðsveiflur og gert þessum atvinnuvegi kleift að taka við tímabundnum aflabresti án þess að samstundis þurfi að grípa til kjaraskerðingar. Um þessi viðfangsefni öll verðum við nú að sameina krafta okkar Nú er ekki stund ævintýramennsku eða til að reyna að ná sér niðri á pólitískum andstæðingum með því að efna til úlfúðar og vandræða. Það er hægt að þrátta og karpa og kenna hver öðrum um þetta eða hitt, þegar um hægist. En við verðum að eiga þann þroska að standa saman þegar þjóðarhagur er í veði. Ef það stuðlaði að lausn vandans, að ríkisstj. færi frá völdum, væri það sjálfsagt. En hver trúir því, að það sé leiðin út úr erfiðleikunum, eftir að hafa hlýtt á þessar umr.? Næstu mánuðir verða erfiðir, en það er ástæðulaust að kvíða framtíðinni, ef rétt er á málum haldið Væri ekki heppilegt, að við reyndum öll til tilbreytingar að tileinka okkur þann hugsunarhátt, sem Kennedy Bandaríkjaforseti túlkaði í innsetningarræðu sinni, er hann sagði: „Við eigum ekki að spyrja: Hvað getur þjóðfélagið gert fyrir mig, heldur: hvað get ég gert fyrir land mitt?“



Herra forseti. Góðir hlustendur. Fáir í þessu landi munu hafa jafnríka ástæðu til að taka undir, þegar lýst er vantrausti á núv. ríkisstj., og launastéttirnar og verkalýðssamtökin. Það eru ekki aðeins síðustu atburðir, sem þessu valda, heldur flest afskipti ríkisstj. af launamálum, frá því er hún kom til valda fyrir 8 árum. Hún hóf feril sinn með því að stórlækka gengi krónunnar 1960. Samtímis voru með lagaboði numin úr gildi þau ákvæði úr kjarasamningum verkalýðsfélaga við atvinnurekendur, að þeir skyldu greiða verðlagsuppbætur á kaup eftir vísitölu. Launþegum var eftir skilið að taka á sig bótalaust hinar stórfelldu verðhækkanir gengisfellingarinnar. Þegar launastéttirnar reyndu að rétta hlut sinn að nokkru sumarið 1961, var umsvifalaust skellt á nýrri gengisfellingu Fyrir þeirri gengisfellingu voru engin efnahagsleg rök. Hún var pólitísk hefndarráðstöfun gegn verkalýðshreyfingunni og átti að sannfæra launafólk um, að kaupgjaldsbaráttan borgaði sig ekki. Það var þessi gengisfelling, sem Gylfi Þ. Gíslason hæstv. viðskmrh., sagði um í gærkvöld, að enga umhugsun hefði þurft til að framkvæma. Árin 1962 og 1963 einkenndust af sífelldum átökum á vinnumarkaðinum vegna verðhækkana, sem launþegarnir fengu ekki bættar nema með endurtekinni kaupgjaldsbaráttu. Haustið 1963 reyndi ríkisstj. að banna kauphækkanir og verkföll, en mætti þá svo eindreginni afstöðu og mótmælum verkalýðsfélaganna, að hún sá sig um hönd á síðustu stundu. Eftir verkföllin í des. 1963 virtist ríkisstj. loks sannfærð um, að verkalýðshreyfingin léti ekki bjóða sér endalausar verðhækkanir án bóta í kaupi. Næsti áfangi þessara mála er svo hið margnefnda júní-samkomulag 1964. Það er rétt, sem sagt hefur verið að þá var brotið í blað í viðskiptum verkalýðshreyfingar og ríkisvalds. Ríkisstj. breytti þá um stefnu gagnvart verkalýðshreyfingunni. Aðalatriði júní-samkomulagsins var, að á ný var tekin upp verðtrygging á kaupið. Síðan júní-samkomulagið var gert, hefur ríkt meiri kyrrð á vinnumarkaðinum en árin þar á undan. Þó hefur verkalýðshreyfingunni tekizt á þessu tímabili að rétta við kaupmátt tímakaupsins, svo að hann er nú ámóta og hann var 1959. Ýmsir og þá ekki sízt Bjarni Benediktsson, hæstv. forsrh., hafa viljað telja júní-samkomulagið til sinna verka, sinna beztu verka. Enga löngun hef ég til að gera lítið úr hlut Bjarna Benediktssonar eða annarra við gerð júní-samkomulagsins. En þessum mönnum ætti þá einnig að vera umhugað að ekki yrðu að engu gerðir hinir miklu beinu og óbeinu ávinningar þessa margnefnda samkomulags. En það er einmitt það sem nú er að gerast. Nú er að því stefnt að eyðileggja árangur júní-samkomulagsins, og skal ég nú víkja að síðustu afskiptum ríkisstj. af kaupgjaldsmálum launafólks. Fyrir röskum mánuði lagði ríkisstj. frv, fyrir Alþ. um efnahagsaðgerðir. Þessar aðgerðir, sem sumpart komu strax til framkvæmda, fólu í sér nýjar álögur, er námu 750-800 millj. kr. á ári. Tilgangurinn var sá einn að bæta hag ríkissjóðs. Stærsti liðurinn í þessum ráðstöfunum var að lækka niðurgreiðslur á vöruverði, sem nam röskum 400 millj. kr., og afleiðing þess varð mikil verðhækkun á brýnustu nauðsynjavörum eins og mjólk, kjöti og kartöflum, svo sem mönnum er enn í fersku minni. Með frv. ríkisstj. var áformað að fella niður vísitölubætur á kaupið, sem koma áttu 1. des. vegna þessara verðhækkana. Launafólk átti að nýju að taka á sig verðhækkanir bótalaust. Verkalýðshreyfingin leit á þessa ráðstöfun sem algert samningsrof við sig. Ríkisstj. var beinn aðili að júní-samkomulaginu 1964 um verðtryggingu launa En nú ætlar hún einhliða að afnema þessi lögbundnu réttindi verkafólks. Segja má, að verkalýðshreyfingin hafi risið upp sem einn maður til að andmæla, og jafnalmenn mótmæli hafa aldrei dunið yfir ríkisstj. Alþýðusambandið og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja tóku tilboði ríkisstj. um viðræður um þessi mál gegn því skilyrði, að frv. yrði látið kyrrt liggja í þinginu á meðan. Ágætt samstarf var milli Alþýðusambandsins og BSRB varðandi þessi mál, og skipuðu þessi stóru samtök launafólksins sameiginlega viðræðunefnd, 12 manna n. svonefndu. Allvíðtækar viðræður og athuganir fóru nú fram. En árangur var enginn varðandi höfuðatriði málsins. Launþegasamtökin stóðu óhagganleg á rétti sínum til vísitölubóta 1. des., en ríkisstj. neitaði. Samtökin buðu hins vegar, að vísitölubætur skyldu reiknaðar eftir þeim nýja vísitölugrundvelli, sem ríkisstj. hafði hugsað sér að lögfesta, þótt bætur yrðu nokkru minni með því móti en ef miðað væri við eldri grundvöllinn. Það var og er skoðun okkar, sem höfum athugað þessi mál, að nýi vísitölugrundvöllurinn muni ekki mæla lakar verðlag og neyzlu en sá eldri hefur gert og hann sé mun meira í samræmi við neyzluvenjur, eins og þær nú eru og því sé rétt að taka hann upp. Þegar séð var, að viðræðurnar við ríkisstj. yrðu árangurslausar, boðaði Alþýðusambandið til ráðstefnu verkalýðsfélaganna. Ráðstefnan samþykkti einróma að beina því til sambandsfélaganna, að þau lýstu yfir vinnustöðvun 1. des., ef ekki væri þá búið að semja. Verkalýðsfélögin brugðust svo við þessum tilmælum, að yfir 50 félög með yfir 20 þús. félagsmanna lýstu yfir verkfalli frá 1. des. Frammi fyrir þessari fylkingu búinni til allsherjarverkfalls stóð ríkisstj., þegar fréttirnar bárust um fall sterlingspundsins, og má með sanni segja, að sjaldan hafi annar eins hvalreki komið á hennar fjörur. Hér var komin afsökun fyrir gengisfellingu sem annars átti að geyma fram yfir verkföllin, svo að hægt væri að kenna verkalýðshreyfingunni um. Nú blasti allt í einu við ríkisstj. og sérfræðingum hennar allur vandi atvinnuveganna svo ljóst, að þeir gátu á svipstundu sagt til upp á brot úr prósentu hvað hver grein þyrfti að fá í sinn hlut. Aðeins nokkrum dögum áður, þegar viðræðunefnd launþegasamtakanna bað um þessar upplýsingar, var okkur sagt, að þær væru ekki til, því að málið allt væri svo óljóst og ókannað og yrði látið bíða seinni tíma En nú hefur blaðinu verið snúið við og ríkisstj. hugsað sér að slá margar flugur í einu höggi. Auðvitað er það satt, sem sagt hefur verið að nærri 25% gengisfelling krónunnar núna er ekki nema að litlum hluta afleiðing af falli sterlingspundsins. Að langmestum hluta er gengisfellingin úttekt ríkisstj. sjálfrar á viðreisnarbúinu. Það er nú komið í ljós, sem reynt var að fela fyrir kosningarnar í vor, kosningavíxlarnir eru fallnir og meira til. Það má vera, að hv. þm. Bragi Sigurjónsson bankastjóri þekki ekkert til kosningavíxla og hann hafi rætt við sína kjósendur í vor af þeirri einurð, sem hann lýsti hér í gærkvöld. Ég þekki það ekki. En að Gylfi Þ. Gíslason hafi talað af hreinskilni við kjósendur í vor um þessi mál, eins og hann einnig sagði í gærkvöld, hygg ég, að enginn geti samsinnt með honum. Stjórnarflokkarnir sögðu í vor, að kosið væri um framhald verðstöðvunar, og þótt eitthvað bjátaði á í búskapnum, kæmi það ekki að sök, varasjóðir væru gildir. Með þessum málflutningi tókst stjórnarflokkunum að halda hinum nauma meiri hluta sínum. En nú hefur tjaldinu verið lyft og við blasir nýtt dýrtíðar flóð í stað verðstöðvunar, sem heitið var. Og nú hefur ríkisstj, látið þinglið sitt lögfesta afnám l. um verðtryggingu á kaupið og þar með endanlega rofið júní-samkomulagið. Enn á ný er til þess ætlazt, að launafólkið taki á sínar herðar verðhækkanir gengisfellingar bótalaust. Í leiðinni er svo ákveðið að greiða skuli verðlagsuppbót á kaup frá 1, des. vegna þeirra verðhækkana, sem urðu í síðasta mánuði, þegar lækkaðar voru niðurgreiðslur á mjólk, kjöti og fleiri vörum, er þá hækkuðu í verði. Af þessum sökum hækkar allt kaup n k, föstudag um 3.39%. Verkfallsaðgerðir verkalýðsfélaganna 1. des. voru við það miðaðar að knýja fram greiðslu vísitölu nú um mánaðamótin. Nú hefur verið komið til móts við þá kröfu og því hefur miðstjórn Alþýðusambandsins beint því til félaganna að aflýsa vinnustöðvunum sínum. En það hlýtur öllum að vera ljóst, að þótt verkföllum sé nú aflýst, er vinnufriður ekki tryggður til frambúðar, þvert á móti. Afleiðing þess, að launþegar fá ekki vísitöluhækkanir á kaupið vegna verðhækkana af völdum gengisfellingarinnar, verður nýr ófriður á vinnumarkaðinum. Menn eru nú að bjóða heim sama ástandi og ríkjandi var á árunum 1960-1964. Verkafólk í ýmsum greinum hefur þegar tekið á sig byrðar vegna samdráttar í atvinnulífinu og hlutarsjómenn hafa minni tekjur vegna lægra verðs og minni afla. Faglært eða ófaglært verkafólk, sem hefur frá 110-150 þús. kr. í árslaun fyrir að vinna dagvinnu alla virka daga ársins, getur ekki og á ekki að taka á sig kjaraskerðingu. Á þetta fólk á ekki að leggja auknar byrðar. Þær verður að leggja á þá, sem breiðari hafa bökin. Svo er nú látið heita, að frjálst sé, að verkalýðshreyfing og atvinnurekendur semji síðar um vísitölubætur á kaup. Ef öðruvísi á stæði, mætti segja, að það fyrirkomulag væri ekki óæskilegt. En eins og nú er í pottinn búið er afnám l. um verðtryggingu á launin ekkert annað en harkaleg árás á réttindi og kjör verkafólks. Það er yfirlýst af ríkisstj., að kjaraskerðing verði að fylgja gengisfellingunni. Augljóst er því, að kauphækkanir í hvaða mynd sem er vegna kjaraskerðingar gengisfellingarinnar verða ekki sóttar til atvinnurekenda nema í beinum fjandskap við ríkisstj. En enginn skyldi halda, að verkalýðshreyfingin láti það hindra sig til langframa. Það er margyfirlýst stefna launþegasamtakanna, að kaupgjald verði að vera í nánum tengslum við verðlagið í landinu. Um þessa stefnu stendur verkalýðshreyfingin sameinuð eins og berlega hefur komið fram síðustu vikur. Verkalýðshreyfingin mun því ekki una nýju dýrtíðarflóði bótalaust. Og vel að merkja, hér er ekki aðeins um að ræða áhrif gengisfellingarinnar, heldur einnig þær álögur, sem fyrirhugaðar voru í hinu fyrsta frv. ríkisstj. um efnahagsaðgerðir. Söluskattur á að koma á póst- og símaþjónustu og á afnotagjöld hljóðvarps og sjónvarps. Hækka á gjöld til almannatrygginga og sjúkrasamlaga, og hitaveitugjöld eiga að hækka stórlega. Allar þessar hækkanir á fólk einnig að bera bótalaust. Strangt aðhald í verðlagsmálum og ýmsar hliðarráðstafanir gætu dregið úr áhrifum gengisfellingarinnar, en eins og af stað hefur verið farið í þeim efnum, er ekki við miklu að búast. Og verðtryggingin á kaupið sem nú er búið að afnema, var eitt bezta aðhald fyrir stjórnarvöldin til að halda verðhækkunum í skefjum. Ég sagði í upphafi máls míns, að full ástæða væri til að lýsa vantrausti á ríkisstj. vegna stefnu hennar í launamálum verkafólks. Ég þykist hafa leitt rök að þessari fullyrðingu. En fjarri fer því, að þetta sé eina ástæðan til vantrausts. Sjálfsagt verður vantraustið ekki samþ. hér í þingsalnum. Það var fyrir fram vitað enda flutt fyrst og fremst til að vekja athygli almennings á hinni hættulegu stefnu ríkisstj. Þeirri stefnu verður eflaust áfram haldið. Því er það nú sérstök nauðsyn, að verkalýðshreyfingin haldi vel vöku sinni og verði við því búin að hrinda þeirri kjaraskerðingu sem nú er í vændum og er afleiðing hinnar röngu stjórnarstefnu.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Eins og kunnugt er, hefur bylgja hagsældar gengið yfir Vestur-Evrópu undanfarin 6 ár. Áhrifa frá þessari þróun hefur gætt víða og m. a. hér á landi. Þessi hagþróun einkenndist af mikilli eftirspurn eftir iðnaðarvörum, og í kjölfar vaxandi eftirspurnar kom hækkandi verðlag. Atvinna varð mjög mikil í þessum löndum, og verulegur tilflutningur á vinnuafli úr Suður-Evrópu átti sér stað norður á bóginn. Við Íslendingar fundum brátt jákvæð áhrif á eftirspurn eftir útflutningsvörum okkar í kjölfar þessarar þróunar. Allt frá árinu 1960 hefur verðlag farið meira og minna hækkandi sem heild, þótt nokkrar innbyrðis sveiflur hafi komið fram. Þetta tímabil stóð fram á mitt ár 1966, en þá fór að bera á minnkandi eftirspurn og verðlækkun á sumum vörutegundum. Menn reiknuðu ekki með öðru en hér væri á ferð lítilfjörleg lægð er mundi jafnast út fljótlega aftur. En svo varð ekki. Mörg lönd hafa átt við vaxandi erfiðleika að búa í verzlunarjöfnuði við útlönd hina seinustu mánuði. Harðast varð England úti, og þarf ég ekki að rekja það nánar, svo mjög sem búið er að ræða um gengisbreytingu þeirra og ákvörðun um að breyta hér einnig engi íslenzku krónunnar. Til þess að auka áhrif þessarar hagþróunar hér á landi, tók ríkisstj. þegar upp breytta stefnu árið 1960 frá því, sem verið hafði undanfarin ár. Þessi stefna einkenndist af vaxandi frelsi í viðskiptum og auknu vöruvali til mikilla hagsbóta fyrir neytandann. Hinar hvimleiðu biðraðir og betligöngur fyrir nefnd eftir nefnd voru úr sögunni, og enginn mun sakna þeirra, sem reynt hefur hvort tveggja kerfið. Við þessar breyttu aðstæður hófst hið mesta framfaratímabil í sögu þjóðarinnar. Almenningur lagði hart að sér, og geysimikil uppbygging bæði hjá hinu opinbera og einkaaðilum átti sér stað. þetta tímabil einkenndist af vaxandi þenslu í flestum eða öllum starfsgreinum. hér á landi. Í kjölfar eftirspurnarinnar eftir vinnuafli fylgdi launahækkun sem útflutningsframleiðslan gat mætt, en aðeins vegna hækkandi verðlags erlendis á afurðum og sívaxandi afla í síldveiðum. Þrátt fyrir þetta vöruðu forsvarsmenn útflutningsatvinnuveganna margsinnis við svo miklum launahækkunum, er lagðar voru á þær atvinnugreinar með ýmsu móti, sem geta ekki velt innlendri hækkun af sér endalaust í hærra vöruverði á erlendum markaði. En þetta dugði ekki. Launakröfur komu alls staðar að, og vegna mikils afla höfðu sjómenn góðar tekjur, er óspart var vitnað til við viðmiðun í launakröfum. M.a. notuðu opinberir starfsmenn launakjör sjómanna sér til framdráttar, og í mörg ár fengu bændur sjálfkrafa launahækkun út á góðar tekjur sjómanna Fram hjá þeirri staðreynd verður ekki komizt, og eiga þar allir flokkar hlut að máli, að svona launakerfi var og er stórhættulegt og gat ekki leitt til annars en að um leið og minnkandi afli kom og hvað þá er samtímis varð mikil verðlækkun erlendis, kæmu fljótlega fram risavaxnir erfiðleikar, þrátt fyrir margra ára góðæri. Menn greinir mjög á um, hvað hægt sé að gera til þess að draga úr neikvæðum áhrifum þeirrar hagsældar, sem þjóðin hefur búið við undanfarin ár. Hitt er augljóst, að ekki er mögulegt að veita mönnum svo mikið frelsi sem æskilegt er, nema full ábyrgð fylgi öllum starfsgreinum. Það verður því að vera meginsjónarmið við þá endurskipulagningu er fara verður fram við núverandi gengisbreytingu að fyrirtæki sem einstaklingar verða að bera fulla ábyrgð á gerðum sínum og taka afleiðingum af röngum fjárfestingarákvörðunum. Hér mun ekki komast á eðlilegt jafnvægi, nema áherzla sé lögð á þetta atriði, vegna þess að við búum við mjög ójafnar tekjur í aðalframleiðslugreinum okkar og hins vegar dreifast tekjur frá þess um greinum með miklum hraða út um allt atvinnulífið og verður ekki lengur unnt að komast hjá. því, að aukið aðhald með fullri ábyrgð verði grundvallaratriðið í rekstri fyrirtækja á komandi árum. Það getur ekki verið til blessunar ár eftir ár að treysta á verðbólgu og að skuldasöfnun verði léttbærari en sparnaður og ráðstöfun á fjármagni til skynsamlegrar uppbyggingar. Eins og áður var sagt, jókst eftirspurn eftir vinnuafli á þessum árum, og yfirborganir urðu algengar. Þessar ytri aðstæður komu launafólki vel, en voru atvinnuvegunum hættulegar. Þessari þróun varð aðeins mætt með sívaxandi afla, og varð aukningin næstum öll í síldveiðunum, og einnig þurfti hækkandi verðlag að koma til hjálpar, svo að rekstur veiðiflotans gæti verið tryggur og stöðugur. Augljóst var, að við verðsveiflu í útflutningsframleiðslunni niður á við samfara minnkandi aflamagni mundu fljótt koma til miklir örðugleikar. Vegna hagstæðrar þróunar á verðlagi og afla frá 1960 til 1966 var ráðizt í meiri bátakaup á þessum árum en nokkru sinni fyrr í sögu þjóðarinnar. Einkum beindist skipagerðin að skipum til síldveiða, og til aflaaukningar þeirra var sóttur vaxtarbroddurinn í efnahagskerfið undanfarin ár. Sem dæmi um þessa þróun vil ég nefna eftirfarandi skiptingu í síldveiðiflota landsmanna. Árið 1960 voru síldveiðiskipin 258, meðalstærð 82 tonn. Árið 1964 voru síldveiðiskipin 233, meðalstærð 133 tonn og árið 1967 voru skipin aðeins 152, en meðalstærð komin upp í 223 tonn Á þessu yfirliti sést, að stærð meðalsíldveiðiskipsins hefur næstum því þrefaldazt frá árinu 1960 til þessa dags. Þetta segir þó ekki nema hálfa söguna. Verðmæti skipanna um 1960 var 5 til 6 1/2 millj. kr., en er í dag á gamla genginu um 18 til 22 millj. kr. eða jafnvel meira. Ég vil nefna þessa þróun hér, því að framsóknarmenn hafa komizt að mjög spaklegri niðurstöðu að þeirra eigin dómi hér á hv. Alþ. að undanförnu. Þeir hafa fundið út, að verðið í dag á útflutningi okkar sé mjög svipað svonefndu meðaltali á sömu vörum undanfarin 6 ár. Samkv. þessu ætti alls ekki að vera um nein sérstök vandræði að ræða hjá útveginum eða framleiðslu í dag. Ef um vandræði væri að ræða, stöfuðu þau aðeins af alrangri stjórnarstefnu og klaufaskap þeirra, sem stjórna fyrirtækjunum. Það er ekki úr vegi að líta nokkru nánar á þessa staðhæfingu þeirra og gera sér grein fyrir gildi hennar. Eins og ljóslega kom fram af yfirlitinu hér að framan, hafa skipin stækkað verulega. Þessi stækkun kostar auðvitað stórfé. Þótt aflaaukning hafi fylgt eftir stækkuninni, er hún ekki í samræmi við aukinn tilkostnað í kaupum skipanna og hækkandi þjónustukostnað hér á landi varðandi rekstur þeirra. Og því hljóta eðli málsins samkvæmt að koma fram vandræði um leið og verð fellur niður fyrir það sem byggt var á við ákvörðun um kaup á stóru skipunum. Þegar svo þessir tveir þættir tvinnast saman verðfall og aflaminnkun, á a.m.k. öllum að vera ljóst, að erfiðleikar skapast, erfiðleikar, sem engum sérstökum aðila hér á landi verður með nokkurri sanngirni kennt um. Á hitt er svo að líta, að það getur verið sjónarmið út af fyrir sig, að skammast yfir kaupum á góðum bátum og þeim afla, sem kemur í land frá þeim, þótt við erfiðleika sé að etja í rekstrinum sjálfum. Það skal fúslega viðurkennt, að unnt er að fiska á árabátum og trillum einhvern afla, sérstaklega þorsk, ýsu og t. d. grásleppu og eins að þessi útgerð tekur sáralítið til sín í erlendum gjaldeyri. En er það afturhvarf til svona útgerðar, sem framsóknarmenn eru að impra á hér undir rós? Ég geri ráð fyrir, að fiskkílóið mundi ekki lækka, þótt það vitnaðist erlendis, að aflinn væri veiddur á árabátum, og því gæti verið um góðan rekstur á honum sem slíkum að ræða, þótt stærri vel útbúnir bátar ættu í vandræðum og þyrftu meira til sín til þess að lifa af. Eða hvaða lífskjör gæfi árabáturinn Íslendingum í dag? Er nokkur maður, sem í alvöru vill hverfa aftur á tímabil árabátanna til sjós og tíma orfs og ljáar í landi? Það sama gildir um landbúnaðinn. Hann þarf mikið til sín í dag vegna vélvæðingar, sem vissulega hefur verið mikil og í mörgum tilfellum of ör. Það haggar samt ekki þeirri staðreynd, að lífskjör bænda, eins og annarra í þessu landi, hafa farið batnandi undanfarið og aldrei í sögunni verið betri en einmitt nú. Í sambandi við efnahagsvandræðin að undanförnu hafa menn almennt mikið rætt um möguleika á sparnaði hjá hinu opinbera. Þetta er að vonum, en hægara sagt en gert. Fulltrúar launþega höfðu fjárlagafrv. til meðferðar og athugunar í marga daga, þegar viðræður stóðu sem hæst milli fulltrúa þeirra og ríkisstj., en raunhæfar till. frá þeim um sparnað komu ekki fram. Hins vegar var sagt, að spara mætti víða, og þar við sat. Vissulega þarf að gera átak í sparnaði hjá hinu opinbera, en er það ekki mest undir ríkisstarfs mönnunum sjálfum komið ber þeim ekki að sýna forsjálni og aðgæzlu? Eins er það mjög þýðingarmikið að stjórnarvöld landsins sýni í verki sparnað. Þaðan verður fyrirmyndin um aðhald á erfiðum tímum að koma. Ég man ekki eftir öðru en að allar ríkisstj. hafi fengið um það kvartanir, að sparnaðurinn gæti verið meiri hjá þeim hverri og einni. En hér er vandamál á ferðinni, sem á djúpar rætur í okkar skipulagi. Nú höfum við Íslendingar náð þeim áfanga. að verða 200 þús. manns. Þessi hópur manna vill reka hér nútíma þjóðfélag með hliðstæðri stjórnskipan og er hjá stórþjóðum að undanteknum hernum. Við viljum halda uppi mikilli menningarstarfsemi í ýmsu formi, skólum, listum, íþróttum o. s. frv. Allt þetta kostar stórfé og miklar álögur á hvern og einn þjóðfélagsþegn. Gerðar eru hinar margvíslegustu kröfur til ríkisins á sama tíma og því er hallmælt eins og einhverju foraði, sem reytir og ruplar af þegnum sínum eftir fremsta megni. Þannig eru viðhorfin andstæð. Niðurstaða fjárlaga er 6,2 milljarðar, og vissulega eru það miklir peningar, jafnvel í dag. Til fróðleiks má nefna aðalútgjaldaliðina samkv, frv., en breytingar kunna þó að koma fram. Þessir eru helztu liðir til útgjalda: Almannatryggingakerfið 1384 millj. kr. Fræðslumál, listir og söfn o.s.frv. 867 millj. kr. Samgöngumál 599 millj. kr. Niðurgreiðslur ýmislegar eru áætlaðar 519 millj. kr. Ýmisleg félagsmál 437 millj. kr. Dómgæzla og lögreglumál 296 millj. kr. Toll- og skattheimta 98 millj. kr. Menn sjá af þessu að geysileg tekjujöfnun á sér stað í hinu íslenzka þjóðfélagi í gegnum almannatryggingakerfið. Á komandi ári er gert ráð fyrir að jafna til baka til hinna efnaminni og öldruðu fyrst og fremst ásamt einstæðum mæðrum yfir 1 milljarði kr. Margir vilja draga úr þessu, en meðan Alþfl. hefur áhrif á stjórn þessa lands, mun ekki verða slakað á, heldur sótt fram á tryggingasviðinu til aðstoðar við þá, sem af einhverjum orsökum mega sín miður í lífsbaráttunni. Mér finnst rétt að undirstrika sérstaklega kostnaðinn við dómgæzlu og sögreglumálin og innheimtu skatta. Þessi kostnaður er um 40 millj. kr. Hér væri og er vissulega þörf á, að verði á breyting, en hvar verður breytingin? Hún þarf og verður að koma frá þegnunum sjálfum. Það er óhugnanlega há tala, að þarfa að kosta til af hálfu ríkisins um 7% af ríkistekjunum til dómgæzlu og lögreglumála og innheimtu skatta, sem mönnum ber að greiða. Hér er aðeins minnzt á þátt ríkisins, en um þátt bæjarfélaga veit ég ekki að sinni, hve stór er. Það getur verið að það sé ofrausn að tala um bætta stefnu í þessum málum á meðan ríkiskassinn reiknar með teljum af víni og tóbaki hvorki meira né minna en tæplega 700 millj. kr. En svona er háttalag mannsins undarlegt. Nútímaþjóðfélag veitir þegnum sínum mikið, en leggur um leið ákveðnar kvaðir á herðar hverjum og einum. Þessar kvaðir bera menn misjafnlega, og það er mannlegur veikleiki að reyna að skjóta sér undan þeim eftir beztu getu og velta með því byrðinni yfir á náungann. En þegar öll starfsemi þjóðarbúsins er skoðuð niður í kjölinn, sést veð, að ekki er svo auðvelt sem um að tala að gera þar á verulegar sparnaðarráðstafanir, eins og nauðsynlegt er samt að gera hér á Íslandi. Núv. ríkisstj. hefur stofnað til sérstakra athugana á öllum rekstri þjóðarbúsins með stofnun hagsýsludeildarinnar, og verður að vænta þess, að sú viðleitni beri mikinn og góðan árangur. Það er nauðsynlegt að skapa aðhald og öryggi í öllum ríkisrekstrinum og einkum þegar efnahagsörðugleikar steðja að. Almenningur á réttmæta kröfu á slíku. Við þessar umr. sem aðrar áður hafa hlustendur heyrt tölur margar og misjöfn sjónarmið. Stjórnarliðar draga fram sem bezta mynd af högum lands og þjóðar, en andstæðingar ríkisstj. hamast á ranghverfunni og finna allt til foráttu og sjá hyldýpið eitt fram undan. Svona hefur þetta löngum verið. En ég vil spyrja sem nýliði á þessum vettvangi: Þjónar þetta nokkrum tilgangi í sjálfu sér, eru landsmenn svo miklir aular, að þeir gelti ekki af eigin raun séð og dæmt af eigin dómgreind, hvað sé að gerast í kringum þá? Ég ætla mér ekki þá dul að álíta menntaða og vel lesna menn svo dómgreindarlausa, að þeim sé ekki treystandi til þess að meta, hvað vel er gert og hvað miður fer, og af hvaða orsökum lífið gengur misjafnlega hér á Íslandi. Það eru nýafstaðnar kosningar. Um það verður ekki deilt, að þjóðin vottaði Alþfl. og Sjálfstfl. ótvírætt traust með góðum meiri hluta. Þessir flokkar ákváðu því að hafa áfram stjórnarsamvinnu og byggja á heilbrigðum grunni stefnu sína, sem er landsmönnum vel kunn frá ræðu forsrh. í upphafi þingtímans. Vissulega er ekki unnt að ráða við allt í þjóðarbúskap okkar Íslendinga, og núv. stjórn gerir sér grein fyrir því. Hins vegar hefur hún sett sér það markmið og nýtur til þess stuðnings meiri hluta Alþ. að halda áfram að byggja upp, og efla velferð í þessu landi. Það er heilbrigt að rökræða um leiðir, en það er lágmarkskrafa, að um möguleika til aukningar hagsældar sé rætt af fullri einurð og ábyrgð en ekki með upphrópunum um að breyta þurfi um menn og nefna ekki í leiðinni neina sénstaka úrlausn á aðsteðjandi vandamálum. Slíkt hjal ber ekki vott um raunsæi. Það eru engin ný sannindi, að við Íslendingar verðum að hafa okkur alla við til þess að geta lifrað hér menningarlífi. Hitt mætti fremur kalla afrek að geta rekið hér svo umfangsmikinn þjóðarrekstur sem hið unga lýðveldi hefur í dag. Þetta er því aðeins mögulegt, að allir landsmenn leggi jafnan að sér mikla vinnu og stór hluti þjóðarinnar fari vel með sitt og ráðstafi arði sínum skynsamlega. Það er von okkar Alþfl.-manna, að þetta fólk fái að njóta sín sem mest, og svo mikill var stuðningur, þess fólks við Alþfl. í kosningunum í vor, að hann mun ekki vega að þessum liðsmönnum nú. Hitt vitum við sem sitjum fyrir Alþfl. á Alþ. núna, að mikill vandi er á höndum um ákvarðanir til lausnar þeim vanda, er við er að etja í dag. Engu að síður er það von okkar, að menn muni láta skynsemi ráða, en ekki rasa um ráð fram með kröfum, sem ómögulegt er að fá framgengt nema með því að auka enn til muna verðbólgu og glundroða í íslenzku efnahagskerfi. Við treystum því, að almenningur vilji standa áfram að baki okkar í viðleitni til þess að hafa hér frjálsa verzlun og athafnir með fullri ábyrgð hvers þegns, er tekur á sig af fúsum vilja þær skyldur, sem lýðveldið leggur honum á herðar. Þess vegna mun Alþfl. standa fast að núverandi stjórn og Stjórnarstefnu.



Herra forseti. Háttvirtir tilheyrendur. Fornar heimildir greina frá því, að heiðnir menn hafi talið sér leyfilegt, þegar þeir vildu ná sigri, að mæla fagurt, en hyggja flátt. Aldrei mun þó sú aðferð hafa þótt stórmannleg eða þeir vel að sigrinum komnir, sem þeirri aðferð beittu. Með vaxandi menningu og lýðræðishugsjón var slík siðfræði, að mæla fagurt og hyggja flátt, dæmd úr leik. Þó hefur stundum viljað bóla á hinni fornu aðferð hjá ýmsum stjórnmálamönnum, þegar þeir hafa talið málstað sinn standa höllum fæti og ekki þolað að satt væri frá sagt um þeirra verk. Slíkar baráttuaðferðir hafa orðið til þess að veikja trú margra manna á lýðræði, og á síðari árum hefur svo farið, að lýðræðið er víða á undanhaldi í heiminum, einmitt af þeim ástæðum, að baráttuaðferðir ýmissa stjórnmálamanna og stjórnmálaflokka hafa um of hneigzt til þess að vinna kosningasigra á þeim grundvelli að mæla fagurt til kjósenda og lofa miklu og góðu en leyna ýmsu. Af sömu rót er það einnig runnið þegar ráðandi stjórnmálaflokkar fara að móta löggjöf þannig að draga úr afskiptum og ákvörðunarvaldi löggjafarsamkomunnar, en afhenda embættismönnum og ráðuneytum þetta vald. Slíkar ráðstafanir eru allar gerðar til þess, að viðkomandi ríkisstj. geti sem mest komizt fram hjá löggjafarsamkomunni, svo að stjórnarandstöðuflokkarnir fái ekki tækifæri til afskipta. Því miður hefur sá þingmeirihluti og sú stjórn, er hann styður og hér hefur ráðið ríkjum s.l. 8 ár, mjög farið inn á þessa hættulegu braut og þar með veikt lýðræðislega og þingræðislega meðferð mála. Eitt af þeim málum, sem núv. stjórnarflokkar hafa tekið úr höndum Alþ. og fært til embættismanna og ríkisstj., er skráning krónunnar, sem Seðlabankinn hefur í orði kveðnu nú, en allir vita, að raunverulega er ákveðið af ríkisstj. Af hinu stafar þó kannske ekki minni hætta, að stjórnarliðið hefur mjög tekið upp fyrir kosningar og tileinkað sér þá siðfræði heiðinna manna í fornöld að mæla fagurt, en hyggja flátt. Er þar skemmst á að minnast viðreisnarsönginn og sögurnar um alla ódáinsakrana, er nú mundu um alla framtíð spretta sjálfsánir, ef núv. stjórn fengi að halda völdum. Þeir sögðu þjóðinni á s.l, vori fyrir kosningar, að hér kæmi ekki til gengisfellingar. Það væru þeir búnir að tryggja með traustum gjaldeyrisvarasjóði, og allir fjármálavitringar úti í öðrum löndum hefðu framúrskarandi traust á fjármálastjórninni hér. Þeir lækkuðu vöruverðið fyrir kosningarnar, svo að ýmsar vörur, eins og mjólk, smjör og kartöflur, voru seldar fyrirhálfvirði,en ríkissjóður látinn borga hinn helminginn. Þetta var sannkölluð kosningaveizla. Dálítill meiri hluti kjósenda varð glaður og áhyggjulaus og veitti stjórninni umboð til að sitja. En það voru ekki margir mánuðir liðnir frá kosningunum, þegar hið sanna, sem stjórnarandstaðan hafði haldið fram í kosningabaráttunni, fór að koma í ljós. Fyrsta áþreifanlega sönnunin var lækkun á niðurgreiðslu vöruverðsins. Sú hækkun niðurgreiðslnanna, sem sett var á fyrir kosningar, var aftur tekin. Kosningaveizlunni var lokið. Annað kom og í ljós, verzlunarhallinn við útlönd jókst ískyggilega, og gjaldeyrissjóðurinn frægi eyddist því miður fljótt. Það hefði ekki verið talin viturleg spá eða af góðgirni mælt, ef einhver hefði farið að tala um það á s.l. vori á kjósendafundum að ríkisstj. yrði búin að taka gjaldeyrislán fyrir jól, svo að kaupmenn gætu flutt inn jólavarninginn. En það er nú samt svo komið að fyrir einni eða tveimur vikum var slíkt lán tekið að upphæð 160 millj. kr. Stjórnin svarar því til, að þetta stafi af aflabresti og verðfalli á íslenzkum framleiðsluvörum erlendis. Ekki skal ég neita því, að vöruverð hafi lækkað erlendis á afurðum okkar síðustu mánuði og dregið hafi úr aflamagni. Þó má vel geta þess, að verð á saltfiski hefur aldrei verið eins hátt og á þessu ári. Það hefur að vísu tregazt mjög afli til verkunar í salt, en það má vel spyrja ríkisstj., af hverju hún hafi á síðustu árum horft á það aðgerðalaus, að togurum hefur stórfækkað og fiskibátar hafa verið látnir í tuga- eða hundraðatali hætta að veiða fisk til verkunar í salt. Þessi dýru framleiðslutæki liggja víða ónotuð og grotna niður á meðan eftirspurn eftir saltfiski eykst og verðið fer hækkandi. Það hefur oft verið minnzt á það við ríkisstj. hér á hinu háa Alþ. og á öðrum vettvangi, að nauðsyn bæri til að hafa meiri skipulagningu og yfirstjórn á atvinnuvegunum og hinum stóru og dýru tækjum þeirra og að hvaða framleiðslugreinum ætti á hverjum tíma að beina vinnuafli og vélum. Þetta hefur hæstv. stjórn ekki mátt heyra. Hún kveðst trúa á einhver lögmál í efnahags- og atvinnumálum. þar sem samkeppni framboðs og eftirspurnar eigi að ráða. Hæstv. ríkisstj. hefur ekki tileinkað sér hið forna og merka heilræði: Verið ekki lögmáls þrælar, - því að hún hefur viljað gera það að undirstöðuatriði viðreisnarspekinnar, að allt skuli stjórnast af lögmáli framboðs og eftirspurnar. Sú kenning fær ekki staðizt og allra sízt hjá svo fámennri þjóð sem við Íslendingar erum. Efnahagsvanda þjóðarinnar verðum við að leysa með skipulegri yfirsýn og samráði allra þeirra aðila, sem það mál láta sig varða, og það gera auðvitað allir stjórnmálaflokkar landsins. Það verður aldrei hægt að ráða fram úr hinum erfiðu efnahagsvandamálum, sem íslenzka þjóðin er nú komin í, nema um þau verði samið af þeim öllum og það látið ganga fyrir öðru að leysa það mikla vandamál. Það er á engu sviði eins hættulegt fyrir litinn meiri hluta að ætla sér allt valdið og á efnahagsmálasviðinu, þegar í mikinn vanda er komið. Ég lít svo á, að ekki sé hægt að leysa efnahagsvandann til frambúðar nema þar komi til samkomulag og ábyrgð allra stjórnmálaflokkanna. Þeir eru fulltrúar fólks, sem allt vill þjóð sinni vel og þráir það eitt að ná góðum árangri í lífsbaráttu sinni eftir því, sem landið getur veitt. Ég er viss um, að þjóðin vill ekki, að lítill meiri hluti, jafnvel þótt hann hefði ekki sagt þjóðinni ósatt fyrir kosningar um raunverulegar efnahagsástæður sínar, hangi hér við völd og heimti hlýðni þegnanna við hvers konar fyrirmælum, sem eru eitt í ár og annað á næsta ári, eins og reynslan hefur verið að undanförnu. Það eina, sem í haust var sæmandi fyrir hæstv. ríkisstj., var að segja af sér og taka svo þátt í að koma hér á stjórn allra flokka, sem hefði sett sér það mark og samið um það að skiljast ekki fyrr við en búið væri að tryggja atvinnuvegum landsmanna það öryggi, sem veitt gæti þeim vaxtar- og þroskaskilyrði og þjóðinni allri góða framtíð og velgengni, því að velgengni atvinnuveganna eru allir þegnar landsins einnig háðir um sína eigin afkomu. Síðan hið svonefnda júní-samkomulag var gert 1964 og kaupgreiðslu vísitala tók gildi að nýju hefur verið sæmilegur friður um kjaramálin. Varla þarf að efa, hvað af því hlýzt, ef vísitölunni er kippt úr sambandi. Það verður endurtekning á fyrri reynslu frá árunum 19so-1964, deilur og verkföll, sem þjóðin öll líður við. Gengisfellingin mun leiða af sér mikla verðhækkunaröldu eins og alltaf verður við slíkar ráðstafanir, ekki sízt þegar svo stórfelld gengislækkun er gerð. Ég trúi því illa, að fólk eins og allur fjöldi verkamanna og iðnaðarmanna, sem ekki hefur með 8 stunda vinnudegi nema 110-120 þús. kr. í árslaun geti þolað verðhækkun án þess að fá slíkt bætt. Ég er viss um, að þessar stéttir finna leiðir til að knýja fram leiðréttingar á sínum kjörum. En það eru hins vegar til í þjóðfélaginu aðrir aðilar, sem ekki hafa slíka aðstöðu og á ég þar við gamla fólkið sem er að mestu eða öllu leyti hætt að vinna og verður að lifa af ellilífeyri, sem ekki á að hækka til samræmis við þá verðhækkun er nú kemur í kjölfar gengislækkunarinnar. Sumt aldraða fólkið hefur dregið saman nokkrar krónur á langri lífsleið sem það ætlar sér til styrktar í ellinni. Gengislækkunin sér fyrir því að minnka þessar krónur og gera þær lítils virði. Margt eldra fólk á íbúð sem það býr í. Nú hefur hæstv. ríkisstj. í hyggju að tólffalda þessar eignir í verði til skattlagningar. Allir geta séð hvernig slíkar ráðstafanir munu koma við hina öldruðu. Gamla fólkið getur ekki farið í verkfall til að rétta hlut sinn eða fá hann bættan. Það mun því verða að taka til þess eina ráðs, sem fyrir hendi er, að spara við sig þá litlu neyzlu, sem það flest hefur veitt sér. Gengislækkanir og verðhækkanir hitta flesta illa, en fáir verða þó varnarlausari fyrir slíku en hinir öldruðu. Frá því er sagt í Gautrekssögu að á Gautlandi var á einum stað þverhníptur hamar, sem hét Gyllingshamar, og stapi einn á hamrinum, sem hét Ætternisstapi. En svo hét hann af því, að þar fækkaði það fólk ætt sinni, er þar bjó, þegar þrengdist í búi, og þá var gamla fólkið leitt fram af stapanum. Kosningaloforðum ríkisstj. má líkja við Gyllingshamarinn, því að ekki vantaði fyrir kosningarnar á s.l. vori gyllingar og fögur fyrirheit. Upp á það háa fjall leiddi ríkisstj. eða stjórnarflokkarnir kjósendurna í vor, enda leyndist þar hinn fjárhagslegi ætternisstapi, gengisfellingin, á bak við loforðin. Ofan fyrir þann ætternisstapa hrapar nú margur sjóðurinn sem aldraða fólkið ætlaði sér til framfærslu í ellinni, og er það hörmuleg frammistaða af ríkisstj. að láta á þann hátt verða efndirnar fögrum fyrirheitum, þegar hún var að biðja um atkv. á síðasta vori. Hæstv. menntmrh., Gylfa Þ. Gíslasyni, hefði verið nær, þegar hann talaði hér í gærkvöld, að skýra frá því hvernig hann hugsaði sér, að gamla fólkið fái notið sómasamlegra lífskjara eftir, það, sem nú hefur yfir það dunið heldur en að nota sínar góðu gáfur til þess að ryðja úr sér öllum þeim svívirðingum og ósannindum, um Framsfl. og forustumenn hans, sem hann, viðhafði hér. Sannleikurinn er sá, að pólitískt gengi Alþfl. stóð þá hæst og hann naut sín bezt, þegar hann hafði samstarf við Framsfl. En nú stendur hið pólitíska gengi Alþfl. ekki hátt. Og muna mætti hann eftir því, þegar hann fór í liðsbón til Framsfl. 1956 og bað um kosningabandalag til að bjarga Alþfl. frá dauða, en þá var talin hætta á, að Alþfl. kæmi hvergi að manni. Það er sagt, að ýmsir menn sem bjargað hefur verið frá drukknun, hafi upp frá því hatað lífgjafa sína. Það virðist vera einnig svo með Alþfl., a.m.k. Gylfa Þ. Gíslason. Sennilega er slíkt ósjálfrátt, og skal ekki gert veður út af því, þó að hinn þreytti maður sé með ergelsi út af þessu um leið og hann rígheldur sér í ráðherrastólinn Hæstv. landbrh. Ingólfur Jónsson talaði hér í gærkvöldi og minnist með fáum orðum á bændur. Taldi hann, að ræktun ykist mjög. Hvað segja jarðræktarskýrslur um þessa fullyrðingu ráðh.? Þær segja það að nýrækt var hér árið 1965 5045 ha og var rúmum 1000 ha minni en árið áður. Og enn gerðist það sama árið 1966. Þá var nýrækt ekki nema 4057 ha og þá enn það ár 1000 ha minni en árið áður. Á sama tíma mun talsvert af ræktuðu landi hafa farið í órækt með jörðum, sem fóru í eyði. Enn fremur er talsvert af ræktuðu landi, sem fer undir götur, byggingar og önnur mannvirki , í kaupstöðum og þorpum landsins. Þessar staðreyndir eru ekki fagur vitnisburður um viðreisnarstefnuna og áhrif hennar á framkvæmdagetu og hag bænda. Hæstv. landbrh., taldi í ræðu sinni í gær hag bænda stórbatnandi og sagði, að þeir mundu hafa brosað í kampinn þegar þeir hefðu heyrt Eystein Jónsson segja, að staða bænda væri ótraust fjárhagslega og efnahag þeirra væri að hraka. Til hvers er nú hæstv. landbrh. að tala svona borginmannlega og kaldhæðnislega um ástæður bænda? Hann hlýtur þó að vita, að bændur landsins horfa ekki með bjartsýni fram á veginn nú. Ég skal upplýsa nokkrar staðreyndir um efnahagsástandið hjá bændastéttinni. Samkv. úrtaki, sem Hagstofa Íslands gerði á framtölum bænda á árinu 1966 og gert var þannig, að framtöl 734 búa voru tekin sérstaklega úr öllum framtölunum, og síðan voru valin úr þeim 86 bú af þeirri stærð sem notuð eru við ákvörðun verðlagsgrundvallar, - niðurstaðan varð sú, að þegar búið var að draga frá tekjum þessara 86 manna fyrningargjöld af útihúsum og vaxtagjöld, voru eftir 98 þús. kr. tekjur. Þetta sama ár voru meðaltekjur viðmiðunarstéttanna, sjómanna, verkamanna og iðnaðarmanna, 244 þús. kr. Þetta sýnir, hvernig staða bændastéttarinnar sem heildar er á hinum svokölluðu viðreisnartímum, þó að hægt muni vera að benda á nokkra bændur til og frá um landið sem eru betur settir, enda hefur það alltaf verið jafnvel á hinum verstu hallærisárum í sögu þjóðarinnar, að til voru einstakir bændur, sem voru vegna ýmislegrar sérstöðu betur settir en heildin. Er svo ævinlega í öllum stéttum, en slíkt segir ekkert um almennan hag heildarinnar. Af því, sem ég hef hér sagt og upplýst um hag bændastéttarinnar, verður það skiljanlegt, að hvort tveggja gerist í senn, framkvæmdir dragast saman eins og skýrslur um nýræktina gefa til kynna, og lausaskuldir virðast fara vaxandi í stórum stíl. Við síðustu áramót voru lausaskuldir bænda 500–600 millj., og vitað er, að þær hafa mikið vaxið á þessu ári. Þá er veðskuldabyrði bænda ekkert smáræði, því að þær voru í Búnaðarbankanum 830 millj. um síðustu áramót, og eru þá meðtalin ógreidd árgjöld af lánum, en á síðustu árum hefur það færzt í vöxt, að bændur hafa ekki getað staðið í skilum. Vaxtagjöld bænda eru síhækkandi, bæði vegna þess að skuldafjárhæðin vex og vaxtaprósentan einnig. Í Búnaðarbankanum, þar sem veðskuldir bænda eru aðallega, er meðalvaxtaprósentan þessi: Af íbúðarlánum 6%, af ræktunarlánum 61/2% og af veðdeildarlánum 8%. Þar við bætist svo hinn illræmdi stofnlánadeildarskattur. Það er ekki að furða, þótt hæstv. landbrh. telji, að bændur brosi, þegar skýrt er frá, hvernig fjárhagsleg staða þeirra er nú, eins og hún er góð eða hitt þó heldur eftir 8 ára samfellda yfirstjórn hans á landbúnaðarmálum. Sannleikurinn er sá, að bændur geta því miður ekki verið bjartsýnir nú. Allar rekstrarvörur munu stórhækka í verði vegna gengislækkunarinnar, en allt er enn í óvissu um verðlag á framleiðslu þeirra. Nú er talið víst, að fóðurbætir hækki í verði um 28% eða meira. Bændur á kalsvæðunum voru til þess hvattir í haust af ábyrgum aðilum að setja búfé sitt að nokkru á fóðurbæti, svo að ekki þyrfti í haust að fella það svo, að bændur yrðu að hætta búskap. Ég spyr: Hvað ætlar landbrh. að leggja til þessum bændum til hjálpar? Ef þeir fá ekki sérstaka aðstoð í tilefni af verðhækkuninni, má gera ráð fyrir, að þeir verði gjaldþrota í hópum. Ætli þessir bændur séu strax farnir að brosa af ánægju yfir gengislækkuninni og trausti á hæstv. landbrh. og félögum hans? Nú er komið fast að jólaföstu og þrír mánuðir liðnir frá því, að samkv. l. átti að ákveða verðlag landbúnaðarvara. Yfirdómur er enn með það mál í sínum höndum. Auðvitað vona bændur og treysta því, að komið verði til móts við þeirra sanngjörnu kröfur og brýnu þarfir. Eitt af því, sem viðreisnarstjórnin ákvað á sínum tíma, var það, að ekki mætti lána úr Búnaðarbankanum til mjólkurbúa, sláturhúsa og ræktunarsambanda nema gengistryggð lán. Auk þess hafa þessar stofnanir tekið eitthvað af lánum erlendis í sambandi við vélakaup. Gengislækkunin verður þessum stofnunum þung í skauti, og mun það auðvitað lenda á bændum ofan á annað, ef ekkert verður að gert. Nú vil ég spyrja: Hvað verður gert til þess að bæta þessum nauðsynlegu fyrirtækjum bænda það tap, sem þau verða fyrir af gengislækkuninni, eða ætlar ríkisstj. að láta það lenda á bændum? Tími minn mun vera á þrotum. En ég vil í lokin minna á hina alkunnu sögu um það þegar Haraldur harðráði greiddi Halldóri Snorrasyni, sem var konungi trúr og traustur liðsmaður, málann með koparblandaðri mynt í stað silfurs. Þessu reiddist Halldór og kvaðst ekki lengur ætla að þjóna konungi nema hann í stað hinnar verðlausu myntar fengi kaup sitt ófalsað. Meiri hluti íslenzku þjóðarinnar hefur í þrennum kosningum veitt stjórnarflokkunum vald út á fögur fyrirheit þeirra. Þetta hefur hin harðráða ríkisstj. launað með því að skammta þjóðinni nýja Haraldssláttu í þriðja sinn nú á 7 árum. Ætlar þjóðin og þingheimur að verða minni fyrir sér en Halldór Snorrason þegar hann kvaðst ekki mundu þjóna Haraldi harðráða lengur nema hann fengi skíra mynt að launum? Ég vil ekki trúa því. - Góða nótt.



Herra forseti. Virðulegu tilheyrendur. Það er nú komið að lokum þessara útvarpsumr frá Alþ. Rædd hefur verið till. hv. stjórnarandstæðinga um vantraust á ríkisstj. Þessar umr. hófust með ekki áður ókunnum stóryrðum og miður þinglegum fúkyrðum formanns Framsfl. um hrikalegasta blekkingarvef, sem ofinn hafi verið í íslenzkum stjórnmálum af hálfu stjórnarliðsins. Við hefðum farið með ósvífnar blekkingar fyrir kosningar. Við hefðum vitað að grunnur þjóðfélagsins hafi verið orðinn holgrafinn. Það hafi þeir stjórnarandstæðingar reyndar vitað líka, en við hefðum farið með slík botnlaus ósannindi, að þeir hefðu ekki fengið rönd við reist og stjórnarliðinu því lánazt að svíkja sér út meiri hluta hjá kjósendum. Í þessum sama tón talaði bóndinn Ágúst Þorvaldsson sem var að ljúka máli sínu. Ég hef alltaf haldið að þessi bóndi væri námfúsari á annað en slíkan óhróður. Hvorki hann né aðrir þeir, sem talað hafa í þessum tón hafa nokkurn tíma vitnað til þeirra ummæla, sem við frambjóðendur Sjálfstfl. höfum átt að hafa að þessu leyti fyrir kosningar og væru önnur nú. En það er svo, að þó að ekki stæði steinn yfir steini í ásökunum í fáryrðagusu formanns Framsfl. í gærkvöld, eftir að forsrh. flutti næstur sína ræðu og hafði m.a. vitnað til ályktana og afstöðu landsfundar Sjálfstfl. hér að lútandi fyrir kosningar og eigin ummæli í stjórnmálaumr. fyrir kosningar á Alþ., hafa þeir þm. Framsóknar ekkert farið út af laginu í framhaldi umr. Þeir eru orðnir þaulæfðir í þessum talkór ónota og brigzlyrða. Ekki verður þetta lið sakað um að bresta kunnáttu í að þræða forarvilpurnar. Slík eru að mínu viti einkenni þeirra vantraustsumr. stjórnarandstöðu sem hér hafa verið settar á svið. Alþb.-menn eru meðreiðarmenn Framsóknar, en jafnvel málflutningur kommúnistanna í því liði er þó tiltakanlega manneskjulegri en framsóknarþm. Reyna mætti að skilgreina í hnotskurn ásakanirnar, sem fram hafa komið, nú í lokin. Í fyrsta lagi. Allt var á heljarþröm fyrir kosningar, grunnurinn holgrafinn. Í öðru lagi. Augljóst var, að hverju stefna mundi. Stjórnarandstæðingar sáu það fyrir, segja þeir. Í þriðja lagi. Gengislækkunin var löngu ráðin og útreiknuð. Í fjórða lagi. Allar orsakir gengislækkunar íslenzku krónunnar umfram 5% í hlutfalli við gengislækkun sterlingspundsins eru heimatilbúnar. Um fyrsta atriðið hefur verið fjallað í umr. af liðsmönnum ríkisstj. og ráðh. Framsóknarmenn spáðu reyndar í upphafi viðreisnar móðuharðindum af manna völdum á Íslandi, eins og það var orðað. Allir vita og viðurkenna, að aldrei hefur annar eins velgengnistími gengið yfir íslenzku þjóðina og á undanförnum árum viðreisnar. Kjör almennings aldrei betri, framþróun aldrei örari, stórvirkjanir í tengslum við stóriðju hafa haldið innreið sína og ný iðnþróun er í uppsiglingu. Kísilgúrvinnsla er að hefjast við Mývatn. Íslenzk stálskipasmíði er orðin að veruleika og verður efld. Skotið hefur verið stoðum undir íslenzkan veiðarfæraiðnað. Bifreiðayfirbyggingar og margt fleira eflt. Rismikil uppbygging iðnaðarhúsnæðis og iðnaðarsvæða hefur orðið svo sem iðngarðar hér í Reykjavík og svipuð þróun annars staðar vitnar um. Rannsóknastofnanir og vísindamenn vinna að frekari hagnýtingu náttúruauðlinda, svo sem vinnslu perlusteins við Loðmundarfjörð og sjóefnavinnslu á Reykjanesi, og fjölmargt fleira er á prjónunum eða hefur verið í íhugun svo sem hagkvæmni í ullarvinnslu, sútun o. fl. Byggðaáætlanir, aukin ræktun bættar samgöngur og vaxandi framleiðni hefur einkennt þróunina. Já, sáu stjórnarandstæðingarnir s.l. vetur fyrir þá erfiðleika, sem við höfum verið að glíma við undanfarið? Miklir menn erum við Hrólfur minn. Þetta er annað atriði ásakana þeirra. Sáu þeir fyrir, hversu rýr mundi reynast vetrarvertíð vegna aflabrests, ógæfta og veiðarfæratjóns? Sáu þeir fyrir, að síldina þyrfti að sækja norðaustur í hafsauga með þar af leiðandi stórauknum tilkostnaði? Sáu þeir fyrir, að borgarastyrjöld brytist út og yrði viðvarandi í Nígeríu með þeim afleiðingum, að Afríkuskreið okkar hefur reynzt óseljanleg, nær öll framleiðsla ársins? Sáu þeir fyrir, að við gætum aðeins selt þriðjung skreiðar til Ítalíu miðað við sölu þangað fyrir tveimur árum, af því að hinn upphengdi fiskur fraus á liðnum vetri í ríkara mæli en áður, en það útilokar söluna á bezta markaðinum, Ítalíu? Sáu þessi ljós fyrir, að verðfall útflutningsafurðanna mundi halda áfram og fara vaxandi? Vel kunna þessir menn að vera spakir. En að þeir hafi til að bera yfirnáttúrlega hæfileika til þess að vita fyrir óorðna hluti, verður þó að draga í efa. Þá var okkur sagt, að gengislækkun hafi fyrir löngu verið ráðin og útreiknuð af stjórn arliðinu. Annað veifið segja þessir sömu menn að vísu, að við höfum staðið eins og glópar, þegar pundið féll, og verið með öllu óviðbúnir. Staðreyndin og sannleikurinn er allt annar en varaformaður Framsfl., Ólafur Jóhannesson vildi vera láta í ræðu sinni hér áðan. Strax og þing kom saman í haust skýrði ríkisstj. frá því, að hún hefði viljað forðast gengislækkun í lengstu lög og við það miðað till. sínar um efnahagsráðstafanir, þegar Alþ. kom saman. En úrlausn mála á því stigi var m.a. þeim mikla vanda bundin, hve óvissan var mikil um verðlag og viðskipti, enda vaxandi ókyrrð á hinum alþjóðlega peningamarkaði og endurtekinn orðrómur um hugsanlega gengislækkun hjá Bretum og þá jafnframt fjölda annarra þjóða, jafnvel búizt við atlögu að dollaranum. Og þá er loks fjórða atriðið, sameiginlegar ásakanir stjórnarandstæðinga um, að gengislækkun sé að mestu heimatilbúin viðurkenning á því, að viðreisnin hafi gengið sér til húðar. 5% er eina réttlætanlega gengisfellingin miðað við pundið, segja framsóknarmenn. 8-10% lækkun er að þessu leyti réttlætanleg, segir Hannibal. Ef sterlingspundið fellur í verði, fá útflytjendur færri kr. í sinn hlut fyrir þau sterlingspund, sem þeir selja afurðir fyrir og skipta hér í bönkum í kr. til greiðslu á útgerðarkostnaði, kaupum á fiski, greiðslu launa o.s.frv. Miðað við lækkun pundsins eru, áður en krónan lækkaði, um 103 kr. í staðinn fyrir um 120 kr. fyrir hvert sterlingspund. En er einhver eðlismunur á þessu að fá hreinlega vegna verðfalls á útflutningsvörunni sjálfri 103 kr. fyrir tiltekið sama magn í stað 120 kr. áður? Verðfallið á útflutningsvörunum er bara miklu meira, í sumum tilfellum 30-40% og meira en það til viðbótar lækkun pundsins. Ef útflutningsverðmætin lækka miðað við ársframleiðslu úr allt að 6 þús. millj. kr. í rúmar 4 þús. millj. kr. eða um 1/3, þyrfti í raun og veru að hækka þessi verðmæti um allt að 40-50% til þess að útflytjandinn stæði svipað að vígi og áður að greiða innlendan kostnað framleiðslunnar eða hefði jafnmargar krónur til þess. Er þetta heimatilbúinn vandi? Kemur þetta ekkert gengisskráningu við þegar hún er framkvæmd? Ég held, að sjaldan, ef nokkru sinni áður, hafi heyrzt aðrar eins fjarstæður frá þm. eftir þm. og forustumönnum flokka, og hér hafa verið hafðar í frammi um það hvað eðlilegt væri, að fallið á okkar krónu væri, miðað við þær aðstæður, sem eru núna, annars vegar verðfellingu og hins vegar pund og þá væri í raun og veru notaður sá einfaldi reikningur að segja: Þriðji parturinn af vörunni er það sem við seljum fyrir pund. Þriðji parturinn af tæpum 15% er 5%. En hvað er verðfallið? Það er bara heimatilbúið. Hér vil ég svo leiðrétta síendurteknar staðhæfingar um, að viðreisnarstjórnin hafi þrisvar þurft að fella gengi krónunnar vegna rangrar stjórnarstefnu sinnar, eins og margsinnis hefur verið endurtekið hér í kvöld og í gærkvöld. Fyrsta gengisbreytingin þegar viðreisnarstjórnin tók við 1959, var framkvæmd 1960 til þess að leiðrétta ranga stjórnarstefnu vinstri stjórnarinnar. Ári síðar var gerð lítils háttar leiðrétting á skráningunni vegna vaxandi tilkostnaðar, sem ekki hafði verið gert ráð fyrir. Það er og enn fremur rangt, að gengi dollars hafi verið breytt úr rúmum 16 kr. við upphaf viðreisnar í 57 kr. nú. Þó er búið að margendurtaka þetta líka, bæði í umr. hér í kvöld og í gærkvöld. En meðalgengi eftir vinstri stjórn mun hafa verið nálægt 35 kr. dollar, en ekki 16 kr., en auk þess er það á almennings vitorði, að hann gekk þá kaupum og sölum á svörtum markaði á 60 kr., en ekki 57 kr., eins og hann er nú skráður. En gengin voru hins vegar svo fjölmörg í tíð þeirra manna, sem þá höfðu forustu og flytja nú þetta vantraust, í tíð vinstri stjórnar, með tugum margvíslegra uppbóta og álaga á lögskráð gengi, þ.e.a.s. seldan og keyptan erlendan gjaldeyri, að engin furða er í sjálfu sér, þótt fram hafi komið svo greinilega í kvöld og gærkvöld, að stjórnarandstæðingar kunna bókstaflega engin skil á þessu lengur. Herra forseti. Vantraustið er rökstutt af vanefnum. Það hefur reynzt of mikill órói í huga þeirra manna flestra, sem gerzt hafa talsmenn þess, til þess að skýr og hlutlaus hugsun fái að ráða. Sumir eru líka langþreyttir á stjórnarandstöðu farnir að lýjast, eins og verða vill. Ríkisstj. mun nú kappkosta að veita í stjórnsýslu og löggjöf alveg á næstunni svör við þeim spurningum, sem forseti Alþýðusambandsins varpaði fram í gærkvöld af engri illkvittni, eins og hann sagði sjálfur, hvaða hliðarráðstafanir yrðu gerðar til varnar þeim fyrst og fremst, sem hætt er við að veigaminnstir séu til þess að mæta áhrifum gengisfellingar. Minnzt hefur verið á lækkanir tolla til lækkunar vöruverði, sparifjárverðfestingu, uppbætur á ellilífeyri og örorkubætur og aðstöðu námsmanna, erlendis og margt fleira. Um þessi atriði hefur stjórnin tjáð sig fúsa til samráðs við samtök launþega og atvinnustétta. Vandi okkar er mikill, en við eigum fyrningar frá viðreisnartímabili, nýjan skipastól, nýtízku framleiðslutæki, alhliða vélvæðingu og samgöngutæki, gjaldeyrisvarasjóð sem hefur enn reynzt nægur til þess að verjast áföllum fram að þessu samhliða öðrum ráðstöfunum. Vonandi auðnast okkur sameiginlega að búa með hagsýni að okkar, samfara batnandi árferði og viðskiptakjörum, svo að fram verði haldið til vaxandi almennrar velsældar í okkar litla, en góða landi, þótt harðbýlt sé á köflum. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur Það hefur mikið gengið á í efnahagsmálunum undanfarnar vikur hér á Alþ. Fyrsta lotan var sú, að ríkisstj. lagði fram till. sínar um nýjar efnahagsaðgerðir í byrjun þings. Samkv. þeim till. átti að afla ríkissjóði nýrra tekna, sem næmu 750 millj. kr. á ári, með nýjum sköttum í ýmsu formi og stórhækkuðu verðlagi á öllum helztu nauðsynjavörum almennings eða nokkrum helztu nauðsynjavörum almennings. Með þessum till. fylgdu þær yfirlýsingar stjórnarinnar, að hún væri á móti gengislækkun og teldi þá leið skapa fleiri og meiri vandamál en hún leysti. Önnur lotan varð samt sem áður stórfelld gengislækkun sem nýlega hefur verið ákveðin og þegar er farin að hafa sín víðtæku áhrif í verðlags- og kjaramálum. Og hvað er það þá, sem á að gerast í efnahagsmálunum samkv. öllum þessum till.? Í aðalatriðum er það þetta: Álögurnar, sem till. voru gerðar um í fyrstu lotu eiga allar að standa, nema farmiðaskatturinn. Það á sem sagt að afla ríkissjóði nýrra tekna samkv. þessari fyrri leið sem nemur um 700 millj. kr. á ári. Verðhækkanirnar á kjöti, mjólk og kartöflum, sem ákveðnar voru í októbermánuði, eiga að standa áfram. Hækkunin á áfengi og tóbaki á að standa, og hækkun á pósti og síma á að koma. Útvarpsgjöld skulu hækka, sjónvarpsgjald hækkar, iðgjald til almannatrygginga hækkar, sjúkrasamlagsgjöld eiga að hækka, lagður verður á nýr fasteignaskattur, sem ná mun til alls íbúðarhúsnæðis í landinu Og hitaveitugjöld eiga að hækka um 18%. Allar skulu þessar álögur standa samkv. því, sem nú er upplýst. En ofan á allt þetta kemur svo hin mikla gengislækkun gengislækkunin sem ríkisstj. sagðist ætla að forða þjóðinni frá með þessum fyrri till. sínum. Fyrir ríkissjóð munu þessar ráðstafanir hafa þau áhrif, að tekjur hans hækka um 700 millj. kr. vegna fyrri ráðstafamanna og um 300 millj. með því, að niður eiga að falla greiðslur til sjávarútvegsins, sem áður hafði verið aflað tekna til að greiða. Þannig munu tekjur ríkissjóðs raunverulega aukast um 1000 millj. kr., en til viðbótar því koma svo stórauknar tolltekjur vegna gengislækkunarinnar og mikil hækkun á söluskatti, einnig vegna gengislækkunarinnar. Augljóst er því, að ríkissjóður mun skófla til sín nýjum tekjum í skjóli efnahagsaðgerðanna, auðvitað með þeim afleiðingum, að verðlag í landinu fer stórhækkandi. Það lætur því heldur einkennilega í eyrum að heyra hér í þessum umr hæstv. fjmrh. skora á almenning í landinu að stilla nú kröfum sínum í hóf og tala um prófraun, sem menn gangi nú undir í sambandi við framkvæmd gengislækkunarinnar. Mér sýnist, að hann stilli ekki sínum kröfum í hóf fyrir hönd ríkisjóðs og hann hafi með þessum kröfum öllum, greinilega fallið á sínu gengislækkunarprófi. En hver verða áhrif þessara ráðstafana fyrir launafólk í landinu? Samkv. fyrri efnahagsmálatill, ríkisstj. gerði hún ráð fyrir, að afleiðingar þeirra yrði hækkun á vöruverði, sem næmi 7 1/2% miðað við eldri vísitölu. Nú hefur verið ákveðið að launafólk fái bætur á laun 1. des., sem nema tæplega 3 1/2% og standa þá eftir um 4%, sem ekki á að bæta af þessum verðhækkunum miðað við gömlu vísitöluna. Fulltrúar ríkisstj. gera ráð fyrir, að verðhækkanir vegna gengislækkunarinnar muni nema a.m.k. 8%, og er ekki ætlað að bæta þá verðhækkun að neinu í kaupgjaldi. Ljóst er því, að ríkisstj. áætlar sjálf, að launamenn í landinu eigi að taka á sig beina kjaraskerðingu á næstu mánuðum. sem nemur a.m.k. 12%, en sennilegra er, að þessi kjaraskerðing muni nema 15-16%. Sams konar kjaraskerðing á að ganga yfir sjómenn, því að upplýst er, að gengislækkunin sé reiknuð út á þeim grundvelli, að kaup sjómanna eigi ekki að hækka í krónum og það verði því að breyta hlutaskiptakjörum þeirra, ef fiskverð verði látið hækka. Hér er um ótrúlega ósvífnar ráðagerðir að ræða, ráðagerðir, sem útilokað er með öllu að ríkisstj. geti komið fram. Það er svo dæmi um óskammfeilni hæstv. ráðh. að tala hér í þessum umr. um frið og sættir og samvinnu um leiðir til þess að framkvæma, gengislækkunina, þegar málatilbúnaður þeirra er á þessa lund. En hvernig ætlar svo ríkisstj. að standa að framkvæmd gengislækkunarinnar gagnvart milliliðum? Jú, hún hefur þegar ákveðið að heildsalar og aðrir innflytjendur fái leyfi til þess að hækka þegar í stað verð á öllum vörubirgðum, sem í landinu voru, þegar gengislækkunin var ákveðin enda skuldi þeir erlendis vegna þessara vörubirgða, og það gera þeir allir. Samkv. þessari heimild er þegar þúið að hækka verð á olíum, benzíni, smjörlíki, kaffi og fleiri vörutegundum, og næstu daga munu berast tilkynningar um allt verðhækkunarflóðið. Á sama hátt á nú að leyfa skipafélögum að hækka flutningsgjöld á öllum vörum, sem liggja í afgreiðslum þeirra. jafnvel þó að þær vörur hafi verið fluttar til landsins fyrir mörgum mánuðum, enda geti skipafélögin sýnt, að þau skuldi erlendis vegna starfsemi sinnar. Þannig ætlar ríkisstj. að standa að því, sem Jón Þorsteinsson þm. Alþfl. talaði hér um fyrr í kvöld, að jafna byrðunum niður á alla landsmenn. Launþegar eiga strax að taka á sig stórfellda kjaraskerðingu en það á að vægja til fyrir milliliðum. Það væri kannske ástæða einnig til þess að spyrja um það hvernig ríkisstj, ætli að láta ýmsa aðra aðila standa undir útgjöldum vegna gengislækkunarinnar. Hvað ætlar ríkissjóður t.d. sjálfur að taka á sig í þeim efnum? Og hvað á verzlunarstéttin almennt að taka á sig í þeim efnum? Um það hefur ekkert komið fram. En verðhækkanir, sem til falla af þessu tagi og öðru, hafa ekki áhrif á stjórnarvöld landsins vegna þess, að þær á ekki að mæla inn í neina kaupgjaldsvísitölu. Hún á engin að reiknast út þrátt fyrir allar verðbreytingar eftir 1. des. n.k. Og hverjar verða svo afleiðingar þessara efnahagsaðgerða fyrir útflutningsatvinnuvegina, sem allt þetta á þó að vera gert fyrir? Samkv. till. ríkisstj. á að gera upptækan allan þann gengishagnað sem til fellur af þeim útflutningsvörubirgðum, sem til eru í landinu og ekki aðeins af þeim birgðum, sem til voru, þegar gengislækkunin skall á, heldur einnig af þeim vörum sem framleiddar verða í næsta mánuði eða til áramóta. Ljóst er því, að þær vörur, sem framleiddar verða hér eftir til áramóta til útflutnings, verða framleiddar við óhagstæðari kjör en verið hefur, þar sem framleiðslukostnaður hækkar, sbr. olíuhækkunina, sem þegar er orðin, hækkun á umbúðum, stórfelld hækkun á frögtum og hækkun á veiðarfærum og fleira í tilkostnaði framleiðslunnar. Þennan gengishagnað á að leggja á sérstakan reikning í Seðlabankanum, og honum ætlar ríkisstj. að ráðstafa síðar í einhverja sjóði eða einhverjar vanskilaskuldir. Mjög er vafasamt, hvernig hagur hinna einstöku greina útflutningsframleiðslunnar verður eftir þessar ráðstafanir. Þó er ljóst, að sumar greinarnar a.m.k. munu ekki fá verulega bætta rekstraraðstöðu eftir að ríkissjóður hefur dregið til sín 300 millj., sem áður runnu tiI sjávarútvegsins, og eftir að allar rekstrarvörur hafa stórhækkað frá því, sem áður var. Sú ávísun ríkisstj. til atvinnuveganna, að kaup sjómanna skuli standa óbreytt og aflahlutur þeirra minnka og kaup verkafólksins skuli rýrna að verðgildi um a.m.k. 12%, mun ekki standast. Sú ávísun mun reynast ógild, þegar á reynir. Efnahagstill. ríkisstj. munu ekki koma að gagni fyrir atvinnuvegina, vegna þess að efnahagsstefna hennar er röng í grundvallaratriðum. Ríkisstj, ætlar áfram að halda uppi verðbólgustefnu sinni. Hún leiðir áfram hverja verðhækkunina af annarri, sem hægt hefði verið að komast hjá. Hún knýr fram þannig fjármálaaðgerðir fyrir ríkissjóð að af mun hljótast verðhækkunaralda. Ríkisstj. trúir því enn að framboð og eftirspurn geti ráðið eðlilegri verðlagsþróun í landinu. Hún heldur áfram í okurvaxtapólitík sína, einnig gagnvart útflutningsatvinnuvegunum, og hún ætlar sér þá dul, að hún geti með verðhækkunarpólitík sinni rænt verkamenn sjómenn, bændur og annað verkafólk, sem nemur a.m.k. 12% í launakjörum. Þessa fáránlegu stefnu reyndu núv. stjórnarflokkar með gengislækkuninni 1960. Þá voru vísitöluuppbætur á laun bannaðar með lögum. Afleiðingarnar urðu gífurleg átök á vinnumarkaði. Fyrst skullu yfir verðhækkanir, svo verkföll og kauphækkanir, svo aftur verðhækkanir og enn aftur verkföll, þangað til í júní 1964, að ríkisstj. gafst upp og leiddi aftur í lög vísitölubætur á laun. Það verður að telja alveg furðulegt, að líklega verðandi formaður Alþfl., Gylfi Þ. Gíslason ráðh., skuli enn skilja svo lítið starfshætti verkalýðsfélaganna í landinu að telja það til misbeitingar á samtökunum að þau skyldu lýsa yfir vinnustöðvunum, ef verðlagsuppbætur yrðu ekki greiddar á laun 1. des. Verkalýðsfélögin höfðu gilda samninga staðfesta í landslögum um það, að laun skyldu breytast í samræmi við verðlag, og þau áttu að fá hækkun á kaupi samkv. þeim samningum nú 1. des. Þennan rétt ætlaði ríkisstj. að ógilda með l., og af því reis verkalýðshreyfingin upp sem einn maður til varnar sínum rétti. Þetta virðist ráðh. ekki skilja og kastar því fram þeirri fullyrðingu að stjórnarandstaðan á Alþ. hafi misnotað verkalýðshreyfinguna og staðið að verkfallsboðunum. Með þessum fullyrðingum vill Gylfi Þ. Gíslason halda því fram að við stjórnarandstæðingar á Alþ. höfum ráðið yfir Jóni Sigurðssyni formanni Sjómannasambandsins, Óskari Hallgrímssyni formanni rafvirkjafélagsins, Guðjóni í Iðju og mörgum öðrum forustumönnum í verkalýðsfélögunum, sem þó eru stuðningsmenn ríkisstj. kallaðir. Sú stefna, sem leiðir til látlausra verðlagshækkana, til sívaxandi milliliðagróða, til skipulagsleysis og ringulreiðar í fjárfestingu, til sóunar á gjaldeyri, grefur undan verðgildi sparifjár almennings og leiðir til óhjákvæmilegra átaka á vinnumarkaði og til rekstrar- og framleiðslustöðvana, fær ekki staðizt. Hún á ekki rétt á sér. Sú stjórnarstefna, sem mörkuð er skilningsleysi á þörfum íslenzkra atvinnuvega, en dekri við erlenda auðhringa, er efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar hættuleg. Þeirri stefnu verður að breyta. Stefna núv. ríkisstj. á því að hljóta vantraust, og ríkisstj. á að fara frá völdum, og það sem fyrst. Það er bezt fyrir þjóðina. - Góða nótt.



Herra forseti. Háttvirtir áheyrendur. Hv, 2. þm. Sunnl., Ágúst Þorvaldsson sagði, að gengi Alþfl. hefði aldrei verið meira en þegar hann hefði haft samvinnu við Framsfl., en nú sé gengi flokksins sífellt að hraka. Ég skal ekkert fullyrða um gengi eða gengisleysi Alþfl. og Framsfl. Þó hygg ég, að fylgi Alþfl. við síðustu kosningar hafi ekki verið minnkandi, heldur þvert á móti. En hitt vil ég segja hv. þm., að reynsla Alþfl. af samvinnu við Framsfl, hefur jafnan verið erfið og jafnan endað með ósköpum. Sérhagsmunir flokksins, pólitískir sérhagsmunir, hafa jafnan verið látnir sitja í fyrirúmi fyrir hagsmunum almennings. Þetta er ástæðan fyrir því, að samvinna við Framsfl. hefur ekki þótt eftirsóknarverð. Það eru ófáar ávirðingarnar, sem stjórnarandstaðan hefur borið á ríkisstj. Hún á að hafa svikið loforð sem gefin voru fyrir kosningar s.l. vor Þeir segja, að stjórnarstefnan sé í meginatriðum röng, gengisfellingin nú óþarflega mikil, 5% lækkun íslenzkrar krónu hefði svarað til gengisfellingar pundsins, allt, sem þar sé fram yfir, sé afleiðing af rangri stjórnarstefnu, og margt fleira hefur verið fundið stjórninni til foráttu. Þessum ásökunum hefur nú verið hnekkt í öllum meginatriðum. En ég skal aðeins fara um þær nokkrum orðum. Stjórnarflokkarnir sögðu fyrir kosningarnar, að þeir vildu leitast við að halda verðlaginu í skefjum, og það hefur tekizt í hálft annað ár. Frá miðju árinu 1966 og til þessa dags. En það tókst því aðeins, að hægt var að greiða niður verð á nokkrum vörutegundum með greiðsluafgangi fyrra. árs. Þegar sá greiðslu afgangur var þrotinn varð að taka til annarra ráða. Við það var efnahagsmálafrv. ríkisstj. miðað, sem borið var fram í upphafi þessa þings. Þegar svo þar við bættist verðfallið á íslenzkum útflutningsvörum, svo stórkostlegt, að ekki hafði annað eins átt sér stað í áratugi, varð allt erfiðara um vik. Útflutningsverðmætissamdráttur og birgðarýrnun á fyrstu 10 mánuðum þessa árs hefur numið nú hvorki meira né minna, en 1500 millj. kr., svo að augljóst er, að þessi rýrnun þjóðarteknanna hlýtur að snerta þjóðina alla. Þó var ríkisstj. staðráðin í því að leitast við að freista að ná endum saman án gengislækkunar ísl. kr. í þeirri von að útflutningsvörur okkar mundu aftur hækka eitthvað á ný. En þegar brezka gengislækkunin bættist svo við var sýnilegt, að ekki yrði fram haldið á þeirri leið og ekki yrði hjá því komizt að lækka gengið. Þá þótti eðlilegt og sjálfsagt, að gengislækkun okkar yrði meiri en Bretanna, til þess að með henni og henni einni yrði einnig hægt að rétta við hag útflutningsatvinnuveganna, og þetta hefur nú verið gert. Að stjórnarstefnan eigi einhvern mikinn þátt í þessu er hins vegar á engum rökum reist. Ríkisstj. hefur leitazt við að efla hag útvegsins með því fyrst og fremst að gera honum kleift að afla sér nýtízkulegra skipa, fullkominna vinnslustöðva í landi og með því að koma á þeirri vinnuhagræðingu sem frekast er möguleg. Það er því ekki stefna ríkisstj., sem hefur valdið því, að gengislækkunin hefur verið gerð heldur aflatregða, verðfall og aðrir utanaðkomandi örðugleikar, og síðast en ekki sízt verðfall pundsins. Gengislækkun er að vísu alltaf tvíeggjuð ráðstöfun og hún kemur ekki að fullum notum, nema því aðeins, að verðlagi og kaupgjaldi sé haldið í skefjum. Ef þetta er ekki gert, eyðast áhrif hennar furðu fljótt, og allt situr við sama, nema að gildi krónunnar hefur minnkað og verðlag innanlands hefur hækkað. Allt veltur því á því, að til verulegra kauphækkana komi ekki og ströngu verðlagseftirliti verði beitt. Nú hafa stjórnarandstöðuflokkarnir borið fram till. um vantraust á ríkisstj., og það er hún sem hér hefur verið til umr. í kvöld og í gærkvöld. Sjálfsagt fyrst og fremst vegna gengisbreytingarinnar, skulum við segja, en vitaskuld einnig í þeirri von, að hún verði samþ. og stjórnin fari frá og þeir sjálfir komist að, þó að ekkert liggi fyrir um það hvernig þeir ætli að leysa aðsteðjandi vanda. Það má segja í þessu sambandi, að sagan endurtekur sig, eins og oft hefur verið sagt, og allur málflutningur og málatilbúningur stjórnarandstöðunnar nú minnir mjög á atburð, sem gerðist hér á Alþ. fyrir tæpum 18 árum eða á öndverðu ári 1950. Þá hafði ríkisstj., sem var minnihlutastjórn Sjálfstfl., borið fram frv. um gengislækkun til lausnar á aðsteðjandi efnahagsvanda. Framsfl. bar þá fram vantraust á ríkisstj. eins og nú. Hann fékk það samþykkt. En hvað gerði hann þá? Hann myndaði nær samstundis stjórn með þeim flokki, sem hann hafði borið fram vantraust á. Hygg ég, að þetta muni einsdæmi í allri þingsögunni, að flokkur, sem ber fram vantraust á annan myndi þegar í stað stjórn með þessum sama flokki, sem hann hafði fengið samþ. vantraust á. En hvað varð svo um gengisfellingarfrv., sem Sjálfstfl. hafði borið fram? Hvað varð um þetta frv., eftir að Framsfl. var kominn í ríkisstj.? Það merkilega skeði, að frv. var samþ. og með atkv. framsóknarmanna og með nákvæmlega sömu gengislækkuninni og Sjálfstfl. lagði til í upphafi. Þetta varð niðurstaðan af þessu vantrausti. Þetta hefur þá kannske verið einhver smávægileg gengislækkun kunna menn að spyrja. Nei, þessi gengislækkun var aldeilis ekki smávægileg. Hún var, ef svo má segja, stórkostleg. Þetta var hækkun á Bandaríkjadollar um hvorki meira né minna en 75% meira en helmingi meiri en sú gengislækkun sem nú er verið að tala um hér. En þá kunna menn kannske að spyrja enn: Það hefur kannske verið langt um liðið kannske mörg ár síðan ísl., krónan var þá síðast lækkuð? En það var ekki heldur tilfellið. Framsfl. hafði verið með í því að hækka gengið á Bandaríkjadollar um 44% réttu hálfu ári áður, réttu hálfu ári áður, svo að þá hlýtur kannske stjórnarstefnan á undanförnum árum að hafa verið mjög slæm, mjög röng, þar sem nauðsynlegt þótti að lækka gengi ísl. kr. svo ofsalega, ekki einu sinni, heldur í tvígang, En það skyldi maður þó ekki halda, að stjórnarstefnan á undanförnum árum hafi verið mjög röng, a. m. k. ekki að dómi Framsfl., því að 3 árin næstu á undan hafði Framsfl. setið í ríkisstj, og ráðið stefnunni, eins og aðrir, sem þar áttu sæti. Og skyldi maður þá halda, að þar hefði verið vel ráðið En til þess að bæta þar um, þurfti ekki eina gengislækkun á hálfu ári, heldur tvær, aðra upp á 44% hækkun á Bandaríkjadollar og hina upp á 75% hækkun 6 mánuðum síðar. En þetta fór nú svona samt. Þess er þó skylt að geta, að fyrri gengisfellingin í sept. 1949 var gerð í sambandi við það að Bretar felldu gengi síns sterlingspunds, og fylgdum við þeirri lækkun þá, en ekki heldur meira og létum óleyst vandamál okkar eigin efnahagslífs, og það leiddi til þess, að gengisfellingin í marz var gerð réttum 6 mánuðum síðar Þarna er störfum Framsfl. rétt lýst. Þeir bera fram vantrauststill. til þess að komast í ríkisstj., en þegar þeir eru komnir í ríkisstj., samþ. þeir sömu gengislækkunina og Sjálfstfl. hafði áður lagt til. Það skyldi þó ekki vera, að það sama vaki fyrir flokknum enn, að ef vantraustatill. þessi yrði samþ. og þeir kæmust í ríkisstj., að þeir mundu þá standa að sömu leiðum, sömu gengisfellingu og núverandi ríkisstj. hefur stungið upp á? Ég hygg, að með samþykkt þessarar vantrauststill. verði enginn vandi leystur, nema ef til vill sá, sem er Framsfl, sjálfum mest á höndum, vegna þess að þeir eiga ekki sæti í núv. ríkisstj.



Herra forseti. Háttvirtir áheyrendur Jóhann Hafstein var hér enn einu sinni að vitna í gjaldeyrissjóðinn. Sá sjóður er nú svo samanskroppinn, að hann dugar rétt rúmlega til að mæta erlendum lausasku3dum, sem myndazt hafa á viðreisnartímanum. Það er nú allur árangurinn af góðærinu. Hæstv. ráðh. hafa verið að segja hér, að menn greindi á um orsakir gengisfellingarinnar Þetta held ég, að sé ekki rétt, nema að mjög litlu leyti. Því hefur verið haldið fram án mótmæla, að um það bil fimmtungur hennar eigi rætur sínar að rekja til þess, að sterlingspundið var fellt hinn 18. þ.m. Að öðru leyti var lækkunin framkvæmd fyrst og fremst til að jafna þann halla, sem verðbólguþróun undanfarandi ára hafði komið á atvinnuvegina. Um þetta eru að minnsta kosti flestir sammála. Þegar vel gekk, stóð ekki á að eigna sér það Nú segir hæstv. utanrrh., að stjórnarstefnan eigi mjög óverulegan þátt í því, sem gerzt hefur. Það er raunar fleira en lækkun gengis, sem læra má af Bretum. Í kvöld var frá því skýrt, að fjmrh. James Callaghan hefði sagt af sér embætti vegna þess. að áður en pundið var fellt, hafi hann blekkt svo marga með því að afneita gengislækkun fram á síðustu stund. Geta nú ekki einhverjir hér lært eitthvað af þessu? Eða eru íslenzkir ráðh. kannske upp yfir svona siðareglur hafnir? Þegar gengið hefur verið fellt áður, meira að segja í tíð núv., stjórnarflokka, hafa jafnan verið gerðar ýmsar ráðstafanir til að tryggja, að skaðleg áhrif gengislækkunar yrðu sem minnst, það ranglæti, sem alltaf vill sigla í kjölfar þessarar hallærisráðstöfunar, yrði eins lítið og frekast er kostur Nú er þessi háttur ekki á hafður. Nú er gengislækkunin ákveðin einhliða. Lagasetning hefur að vísu verið boðuð en engar upplýsingar fást um efni hennar. Þau l., sem fram að þessu hafa verið sett, eru síður en svo líkleg til að hafa áhrif í framangreinda átt, eins og ég mun sýna. Lögfest hefur verið að sú verðlagsuppbót, sem launafólki er ætluð fyrir allri þeirri verðhækkun sem orðið hefur síðan 1. ágúst, eigi aðeins að verða 3.4%. Þetta er gert með því að taka upp nýjan vísitöluútreikning, sem launþegum er til muna óhagstæðari en sá gamli, að minnsta kosti í fyrstu lotu. Þessi 3.4% verða að nægja til að bæta upp þá stórfelldu verðlagshækkun sem leiðir af því, að í okt. s.l. voru stöðvaðar niðurgreiðslur á ýmsum landbúnaðarvörum, sem námu hvorki meira né minna en 410 millj, kr. Auk þess eiga þær að standa undir fjölmörgum hækkunum öðrum, sem orðið hafa á umræddu tímabili, Þessi rök hafa því engin áhrif í þá átt að draga úr áhrifum gengislækkunarinnar á kjör launafólks. Þau eru aðeins til að mæta þeirri kjaraskerðingu, sem orðin er þegar af öðrum ástæðum, og hrökkva þó hvergi nærri til. Hagspekingar stjórnarinniar hafa áætlað 7% verðhækkun vegna gengisfellingarinnar, en flestir aðrir telja víst, að hún verði miklu meiri. Engar upplýsingar fást um það, hvernig þessi tala sé fundin. Undanfarna daga hafa margar tilraunir verið gerðar til þess hér á Alþ. að fá að vita, eitthvað um það, hvaða hliðarráðstafanir séu ráðgerðar, en hæstv. ráðh. verjast allra frétta og rembast við að þegja. Hv. þm. Bragi Sigurjónsson sem í ræðu sinni í gærkvöld vitnaði jöfnum höndum í Bergþóru Skarphéðinsdóttur og Sigurð Ingimundarson leyfði sér að gagnrýna þm. stjórnarandstöðunnar fyrir það að spyrja um fyrirhugaða framkvæmd þessara mála. Þjóðin á þó ótvíræðan rétt á slíkum upplýsingum. Gengislækkun er ekkert einkamál ráðh., og mig furðar á því, að Bragi Sigurjónsson og aðrir þm., stjórnarflokkanna skuli ætla að votta þeirri ríkisstj. traust, sem virðir Alþ. ekki einu sinni svars, þegar örlagaríkustu mál þjóðarinnar eru rædd. Það er fyrst nú í kvöld, að því brá fyrir hjá einum stjórnarþm., Jóni Þorsteisyni, og raunar hjá hæstv., dómsmrh. líka, að líklega þurfi nú að huga að einhverjum þeirra atriða, sem stjórnarandstæðingar hafa verið að klifa á að undanförnu En allt var það þó mjög loðið Í l., sem samþ. voru í gær, er fleira en það sem nú hefur verið talið. Þar er jafnframt ákveðið að rofin skuli tengslin milli kaupgjalds og verðlags og þar með niður felld sú eina trygging, sem launþegar hafa haft gegn því að kaffærast í verðbólguflóðinu. Hér eftir skal það vera samningsatriði milli verkalýðsfélaga og a,tvinnuveitenda, hvort verðlagsuppbætur á laun séu greiddar eða ekki. Það breytir vitanlega engu í reynd fyrir launþega, hver hluti af kaupi hans er kallaður grunnlaun og hver verðlagsuppbót. Eftir breytinguna verður launþeginn að sækja allan rétt sinn til atvinnuveitandans, ekki bara grunnkaupið eins og verið hefur, heldur afleiðingarnar af verðlagsþróuninni líka, og hljóta þá allir að sjá, hversu aðstaðan er stórum verri en áður. Halda menn þá, að svona aðgerðir séu til þess fallnar að bæta vinnufriðinn? Nei, áreiðanlega ekki, enda skýra forustumenn verkalýðsfélaganna nú frá því, að þeir hafi aðeins verið að fresta aðgerðum, þegar þeir aflýstu boðuðum verkföllum um daginn Baráttan er eftir, segja þeir, baráttan fyrir rétti launþeganna, og sú barátta verður auðvitað þeim mun harðari, sem ósamræmið er meira á milli kaupgjalds og verðlags. Fram að þessu hefur mér yfirleitt virzt allir vera sammála um, að gengislækkun sé neyðarúrræði. T. d. sagði forsrh. ekki alls fyrir löngu að gengislækkun skapaði fleiri vandamál en hún leysti. En undanfarna daga hefur kveðið við nýjan tón í stjórnarblöðunum um þetta. Þess hafa víða sézt dæmi, og hér var minnzt á forustugreinina í Vísi s.l. laugardag, sem einna opinskáast hefur lýst þessari nýju hagspeki. Fyrirsögn greinarinnar, sem fjallaði um neyðarráðstöfun þá, sem gengisfelling nefnist, ber heitið „Birtir upp“, og efni hennar er að sanna, hversu gengislækkun sé allra meina bót, nýtt líf færist í atvinnufyrirtækin og nýir viðreisnartímar væntanlega á næsta leiti. En engin er rós án þyrna, og ríkisstj. hefur ekki komizt hjá því að stinga sig ofur lítið því að síðar í greininni segir orðrétt: „Það er sjálfsagt gert gegn betri vitund sinni, að ríkisstj. leggur nú jafnframt fram lagafrv., þar sem gert er ráð fyrir, að vísitöluhækkanir fyrir 1. des. n.k. verði reiknaðar inn í laun eins og verið hefur undanfarin ár.“ Já, það er vafalaust gert gegn betri vitund hæstv. ráðh. að setja svona l., sem fela í sér hvorki meira né minna en 3,4% verðlagsuppbót á laun í landinu á sama tíma og erlendur gjaldeyrir er hækkaður í verði um 32.6%. Menn sjá af þessu hvernig hæstv. ríkisstj. vildi helzt hafa framkvæmt gengislækkunina. Hér sannast því enn hið fornkveðna, „að gera verður fleira en gott þykir“. Hvernig skyldi svo ganga að standa við stóru orðin eins og t.d. það að þeir, sem knýja fram gengislækkun til þess að hagnast á henni, skuli fá að borga brúsann? Er það þá verkafólkið sem hefur knúið þessa gengis lækkun fram? Nei, kaupmáttur tímakaups hefur lítið sem ekkert vaxið á viðreisnartímabilinu. Eða kannske að það séu sparifjáreigendurnir? Tæplega mun það því að enginn tapar meira á þessu en einmitt þeir, sem hafa verið að reyna að spara saman á undanförnum árum. Hvað þá um opinbera starfsmenn og bótaþega trygginganna? Ef til vill hafa þeir knúið þessa breytingu fram? Illa hygg ég að ganga muni að færa rök að þeirri fullyrðingu því að þessir hópar hafa enga möguleika á að rétta hlut sinn, hafa ekki einu sinni samningsrétt hvað þá verkfallsrétt. Eða unga fólkið sem á að borga húsnæðislánin sín með verðlagsálagi, einnig eftir að uppbótin á kaupi þess hefur fallið niður. Hvað um það? Varla má það líklegt þykja, að hér séu þeir fundnir, sem mest hagnast á gengislækkun og fylgifiskum hennar. Nei, þetta er ekki fólkið sem knúði gengislækkunina fram. En þetta er fólkið sem verður að borga brúsann. Það er hins vegar augljóst mál, að gengislækkun þessi er m, a. knúin fram til þess að afla ríkissjóði tekna. Stjórnin gat ekki komið saman hallalausum fjárlögum, nema með því að leggja á enn þá nýja skatta. Gengislækkun án tollabreytinga eykur tekjur ríkissjóðs um mörg hundruð millj. Hér er því einn aðili fundinn, sem hagnast á breytingunni. Til þess að standa við stóru orðin, þó að ekki væri nema að hluta, ætti því ríkisstj. nú að stórlækka tolla og draga jafnframt úr útgjöldum ríkissjóðs. Það er lítið samræmi í því að krefjast fórna af almenningi, en auka fjárausturinn hjá því opinbera. Með endurskipulagningu ríkisrekstrarins má koma fram gífurlegum sparnaði. Þenslan í skrifstofubákninu þarf að hverfa, en hagsýni og ráðdeild að koma í staðinn Væri þetta gert, er einhver von til þess, að gengisfellingin verði atvinnuvegunum sú lyftistöng, sem vonazt er eftir, án þess að byrðar almennings þyrftu að verða óbærilegar Að öðrum kosti er vandséð hver ávinningurinn verður Herra forseti. Þessum umræðum er nú lokið. Ég vona, að þær hafi orðið til þess að skýra að nokkru þau mál, sem rædd hafa verið fyrir hv. hlustendum. Lítill vafi er á því, að þm. Sjálfstfl. og Alþfl. muni verja ríkisstj. vantrausti í atkvgr. hér á eftir. En það er sannfæring mín að núna, þegar blekkingarhjúpnum frá í vor hefur verið burtu svipt og það liggur ljóst fyrir og staðfest, m.a. með játningu Alþýðublaðsins, að engum, engum var það ljósara þá en einmitt ráðherrunum Bjarna Benediktssyni og Gylfa Þ. Gíslasyni, að gengislækkun var fram undan að þetta vantraust mundi ekki verða fellt af kjósendum, ef þeir hefðu atkvæðisrétt, heldur samþykkt með miklum meiri hluta,. - Góða nótt.