Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ágúst Flygenring Frumv. þetta gengur út á það, að lög 14. des. 1877 um ýmisleg atriði er snerta fiskiveiðar á opnum skipum og viðaukalög við þessi lög frá 10. nóv. 1905, nái einnig til þiljaðra mótorbáta í Vestmannaeyjum, sem ekki eru stærri en nemi 15 smálestum. Tilgangurinn er að eins sá, að koma á samræmi milli þeirra smábáta, er þilfar hefir verið sett í, og annara báta af sömu stærð. Frumv. nær að eins til Vestmannaeyja; og eftir því sem háttv.þm. Vestmanneyinga hefir sagt mér, eru allir útvegsmenn í Eyjunum málinu fylgjandi. - Eg hefi ekki fleira að segja um frv., en mæli með því, að háttv. deild samþykki það.

Framsögum. (Sigurður Hjörleifsson) Þegar mál þetta fyrir skömmu var til 1. umræðu hér í deildinni, mætti það engri mótspyrnu. Eg vona að svo verði og í þetta skifti; að vísu tók enginn til máls við 1. umræðu nema flutningsmaður, svo að það er ef til vill ekki vel að rnarka, þótt ekki kæmu fram andmæli þá. Eins og eg tók fram við 1. umræðu, fer frumv. aðallega fram á 2 breytingar frá ástandi því, sem nú er. önnur breytingin er, að fólk, sem ekki er á sveit, geti orðið flutt nauðungarflutningi á spítalann, því að frumv. gerir ráð fyrir, að flutningurinn sé engum skilyrðum bundinn; en hingað til hafa verið töluverð vandkvæði á að koma holdsveikum sjúklingum, öðrum en sveitarómögum, á spítala, hafi þeir sjálfir verið því mótfallnir. Hin breytingin, sem er bein afleiðing hinnar fyrri, er, að allan kostnað við slíkan flutning sjúklinga á spítala, skuli greiða úr landsjóði. Helzt hefði átt að gera þessa breytingu fyr, því að enn eru víða út um landið holdsveikir menn, sem sýkingarhætta stafar af, en hins vegar er ? hluti holdsveikraspítalans þegar tómur. Eg skal leyfa mér að benda á, að annars eru engin nýmæli í 1. gr. frumv., að eins tekin upp í hana ákvæði úr 7. gr. hinna gildandi laga um þetta efni, sem af öðrum ástæðum varð að falla burtu. Að síðustu leyfi eg mér að óska þess, að málinu verði vísað til 3. umræðu.

Ágúst Flygenring Eg vildi að eins geta þess, að mér þykir það nokkuð hart, að skipa svo fyrir með lögum, að á spítala skuli flytja alla þá menn, er hafa næma holdsveiki. Eg skal auðvitað játa, að ýmislegt mælir með því, það er praktískara bæði af því, að þá hefir spítalinn meira að gera, og útrýmingin gengur fljótara. En hins vegar er það hart aðgöngu fyrir fólk, er séð getur fyrir sér á annan hátt, og gætt allrar þeirrar varúðar, sem nauðsynleg er til þess að hindra útbreiðslu sýkinnar, að þurfa að fara á spítalann, þar sem menn geta látið sér líða miklu betur annarstaðar. Á spítalann fara menn til þess að deyja, og mér hefir dottið í hug, hvort það muni ekki geta flýtt fyrir dauða manna, að komast þangað. Það er kunnugt, að þar liggur í landi skæður sjúkdómur, nefnilega berklaveiki. Geti menn látið sér líða betur utan spítalans, er hart að svifta þá þeirri vellíðan, og ef til vill flýta fyrir dauða þeirra. Eg játa, að miklir örðugleikar eru á, að gera undanþágur frá lögum þessum, og hefi því ekki viljað koma fram með breytingartillögur að þessu sinni, en áskil mér rétt til þess að minnast frekar á þetta við 3. umr., og koma þá ef til vill með breytingartillögu.

Framsögumaður (Sig. Hjörleifsson) Það er rétt af háttv. 3. kgk. þm. að athuga þetta atriði, og rétt af deildinni að gefa því nákvæman gaum. Væri svo, að það flýtti fyrir dauða sjúklinganna, að flytja þá á spítalann, því myndi eg aldrei ljá nafn mitt til fylgis slíku máli. Það væri þá hreint banatilræði við menn, að flytja þá þangað. En háttv. 3. kgk. þm. getur verið alveg óhræddur um að svo er ekki. Lítum á hið núverandi ástand. Holdsveika fólkið er fátækasta fólkið í landinu, og verður að fara á mis við alla »Hygiejne«, öll þægindi og allar lífsnauðsynjar. Það skortir læknishjálp, en getur oft þurft á bráðri læknishjálp að halda, t. d. til þess að gera barkaskurði og verja þá köfnun. Á spítalanum kafna sjúklingarnir ekki, þar er þeim hjálpað og lífið lengt. Það fer miklu betur um sjúklingana þar, en út um land. Þessir menn eru tað vísu sviftir frjálsræðinu, en það er gert fyrir þjóðfélagið í heild sinni, til þess að firra það því böli, er af holdsveikinni leiðir, og það eitt ætti að gera það að verkum, að menn greiddu atkv. með frumv.

Júlíus Havsteen Eg kem ef til vill heldur seint með athugasemd mína við þetta frumv., en hún getur þó komið að gagni enn. - Í frumv. stendur, að ráðherra skuli hafa eftirlaun, en að eins jafn mörg ár eins og hann hefir setið að völdum. Eg álít að eftirlaun eigi að vara meðan sá lifir, er eftirlaunaréttinn hefir, nema hann brjóti af sér réttinn. Og því væru þetta ekki eiginleg eftirlaun, er ráðherra hefði, heldur miklu fremur biðlaun. Hér er naumast fylgt stjórnarskránni, og vil eg því skora á hæstv. forseta að vísa málinu frá. Eftir 26.gr. þingskapalaganna hefir hann fult vald til þess, þó að málið sé komið þetta á leið í deildinni.

Ágúst Flygenring Eg tek alveg í sama streng og háttv. 1. kgk þingm. enda hefir mér frá upphafi verið illa við þetta frumv. Það var ótækt í fyrstu og hefir ekkert batnað við breytingar neðri deildar. Og nú á enn að fara að krukka í það hér í deildinni. Því eins og það liggur fyrir gefur vonandi enginn atkvæði sitt með því. Tilgangur frumv. er svo skammarlega ljótur, og blasir svo við hverjum manni, að eg þykist ekki þurfa að færa fram neinar frekari ástæður, en lýsi því yfir, að eg er alveg á móti slíkum óskapnaði sem þetta frumv er.

Lárus H. Bjarnason Eg gat þess við 1. umr., að eg get ekki verið með frumv. eins og það er nú, og því hefi eg komið með breyt.till. á þgskj. 306. Eg ætla ekki að fara að karpa um það við háttv. 1. kgk. þm., hvort skilningur hans á málinu er réttur. Það getur kannske verið nokkurt álitamál. En þó mun því naumast verða neitað, að hér sé um eftirlaun að ræða, enda þótt eftirlaunarétturinn sé tímabundinn. Og væri þá ekki um neitt stjórnarskrárbrot að ræða, og engin ástæða til að vísa málinu frá fyrir þær sakir. Eg er samdóma háttv. 3. kgk. þm. um það, að frumv. er ekki vel fallið til þess að verða að lögum, eins og það er nú. En breyt.till. gerir það aðgengilegt fyrir alla, sem á annað borð eru fylgjandi þeirri hugsjón, að þetta embætti ætti að vera eftirlaunalaust eða sem eftirlaunalægst. Eg var á því máli þegar á þingi 1902; en þá var ekki hægt að koma því fram. - Þó að eftirlaunin verði ekki afmáð að sinni, þá er nú samt tækifæri til þess að lækka þau mjög, og það út af fyrir sig er góðra gjalda veit. Jafnvel þeir menn, sem annars vilja halda eftirlaunum, geta vel verið á móti ráðherraeftirlaunum. Það er sérstaklega vafasamt um þetta embætti, hvort það sé holt að eftirlaunaréttur fylgi því. Embættið verður nóg keppikefli fyrir suma, þó að eigingjarnar hvatir séu ekki í og með, sem alls ekki er útilokað, á meðan ráðherra má búast við 3000 kr. eftirlaunum til æfiloka, jafnvel fyrir stutta embættisþjónustu. Eg tel víst að menn legðu þá minna kapp á að komast í stöðuna, ef eftirlaunin væru engin eða sama sem engin. Og væri skaðinn bættur. Frumvarpið skerðir ekki rétt nokkurs manns, því að það skerðir ekki eftirlaunarétt þeirra, sem áður höfðu bann, en kemur að eins niður á þeim, sem engan eftirlaunarétt hafa. Það er ómögulegt að samþykkja frv. eins og það liggur nú fyrir, sízt fyrir minnihlutamenn, meðal annars vegna þess, að það gæti þá ekki náð til þess manns, sem nú verður ráðherra, en kæmi fyrst niður á þeim, sem næstur honum kemur. Það gæti orðið til þess, að tryggja þessum nýja ráðherra lengri starfstíma en hann ef til vill ella myndi eiga, af því að sá sem næstur ætti að koma veigraði sér við að taka við embættinu þegar hann vissi, að jafnmikil eftirlauna lækkun biði hans. Eg vona að slíkt hafi ekki vakað fyrir meiri hlutanum. Og til þess að ráða bót á þessu misrétti, hefi eg komið fram með breyt.till. Annaðhvort er að láta lögin ná einnig til þessa nýja ráðherra eða lát alt setja við það sem nú er. Lýk eg svo máli mínu, en atkvæðagreiðslan mun sýna, hverjum er það alvara að spara fé landsins á þennan hátt, og hverjum er það ekki alvara.

Sigurður Stefánsson Eg hefi alt af litið svo á, að þetta frumv. væri töluvert athugavert og vildi því setja það í nefnd þegar við 1. umræðu. Og nú sé eg enn betur, að það er full þörf á nefnd í málinu, þegar háttv. 1. kgk. þm. álítur frumvarpið alls ekki frambærilegt. Hann tók það réttilega fram, að eftir því yrði ráðherra sá eini eftirlauna lausi embættismaður landsins, og það væri varla samrýmanlegt stjórnarskránni. - Eg er ekki ánægður með frumvarpið eins og það er, og ekki heldur eins og það verður með breytingartillögu háttv. 5. kgk þm. - Fyrir því sýnist mér ástæða til þess, og legg það til, að setja nefnd í málið.

Lárus H. Bjarnason Háttv. deild áleit ekki ástæðu til að setja nefnd í málið, þegar það var hér síðast til umræðu. Og eg býst við að henni hafi ekki snúist hugur síðan, því að ekkert mælir með nefnd fremur nú en þá. - Forseti hefir þegar úrskurðað að frumv komi ekki í bága við stjórnarskrána. Hann úrskurðaði það við 1. umr. málsins með því að taka málið á dagskrá, og það er engin þörf á nýjum úrskurði um það atriði. Háttv. deildarmenn hafa hugsað um málið síðan er það var til 1. umr., og því minni ástæða er til að setja það í nefnd nú. Það er nóg af stórmálum á þinginu og nóg af nefndarstörfum, þó að ekki sé verið að setja mál í nefndir að óþörfu. Nú er mjög orðið liðið á þingtímann og mörg mál koma úr nefndum bráðlega, svo að það verður nóg að gera, og því bezt að afgera þetta mál sem fyrst. Eg vil ekki gera háttv.þm. Ísaf. neinar getsakir um tilgang hans með því, að fara nú að stinga upp á nefnd í þessu máli. En það hefir komið fyrir, að mál hafa sofnað í nefndum; og einhverjum kynni að detta í hug að tilgangurinn væri sá, að losna við að greiða atkvæði um málið. Þetta á ekki að vera nein aðdróttun frá minni hálfu, en svona mætti leggja það út.

Júlíus Havsteen Eg skora á hæstv. forseta að meðhöndla þetta mál eftir 34. eða 26. gr. þingskapalaganna, og bið um úrskurð hans í þessu efni eða deildarinnar. Forseta gat yfirsést er hann tók málið á dagskrá í fyrstu, og það er enginn vafi á því, að það er löglegt að vísa máli frá deildinni, þó á þessu stigi sé; það er löglegt eftir 26. gr. þingskapal, ef ekki eftir 34. gr.

Kristinn Daníelsson Eg vildi gera litla athugasemd um breytt. á þgskj. 306. Sú breytingartill. er, að mínu áliti, ekki löguð til að vera samþykt, hvað sem um frumvarpið sjálft verður. Mig furðar mjög að háttv. 5. kgk. þm. skuli koma fram með slíka tillögu, því að mér virðist hún koma í bága við þá stefnu, sem hann hefir áður haldið fram hér í deildinni og lagt mikla áherzlu á, að lög megi ekki verka aftur fyrir sig. En hér er einmitt gert ráð fyrir að þessi lög gildi fyrir sig fram, því að lögin eiga að ná til þess ráðherra, er nú verður skipaður, þrátt fyrir það að þau verða ekki að lögum fyr en eftir að hann er orðinn ráðherra. - Eg sé í því ekki betur en að breyt.till. brjóti í bág við þá stefnu, sem háttv. 5. kgk. þm. hefir haldið fast fram hingað til. Það virðast ætla að verða mjög skiftar skoðanir um þetta frumvarp og því full ástæða að setja það í nefnd. En ef það verður ekki gert, vil eg stinga uppá, að málið verði tekið út af dagskrá svo að háttv. deildarm. fái betri tíma til að átta sig á málinu.

Lárus H. Bjarnason Eg vildi biðja háttv.þm. V.-Ísf. að leggja ekki í vana sinn að finna þá fyrst að ræðum mínum, þegar eg er dauður. Eg réði til þess við 1. umræðu, að hraða málinu svo, að frumv. gæti orðið samferða þeim manni út, er nú verður skipaður ráðherra. En það varð ekki, og því verður að taka þessa aðferðina. Lögin verka ekki aftur fyrir sig fyrir því. Eg er ekki samdóma háttv. 1. kgk. þm. um það, að hér sé um nokkurt stjórnarskrárbrot að ræða, né heldur það, að rétt sé að taka málið út af dagskrá. - Forseti hefði vísað frumv. frá undir eins og það kom fram, ef hann hefði álitið það koma í bága við stjórnarskrána; og með því að hann gerði það ekki, þá er þar með úrskurður fallinn um það atriði. Og sá úrskurður er vafalaust réttur, því 1. gr. frumv. segir að ráðherra skuli hafa »eftirlaun«; og þó að þau séu tímabundin, kemur það ekkert í bág við stjórnarskrána, því að hún segir hvergi að eftirlaunin skuli haldast alla æfi. - Sá skilningur frumv. sjálfs, að þetta séu eftirlaun, verður því væntanlega að ráða.

Steingrímur Jónsson Við 1. umræðu lýsti eg því yfir, að eg væri frumvarpi þessu algjörlega mótfallinn. Eg var á móti því að nefnd væri skipuð í málið, og afstaða mín til málsins er öldungis óbreytt. Eg mun greiða atkvæði mitt á móti því að frumvarpið gangi til 3. umræðu, en aftur mun eg greiða atkvæði með breytingartillögunni á þingskjali 306, til vonar og vara, ef frumvarpið skyldi verða samþykt gegn mínu atkvæði. Þetta er ósanngjarnt mál, en yrði þó enn ósanngjarnara, ef meiri hlutinn notaði það sem hegningu á mótflokkinn. Eg fæ ekki séð, að nokkur meiri hluta maður geti greitt atkvæði á móti þessari breytingartillögu, og það væri bein vanvirða fyrir þingið, ef hún félli, en málið að öðru leyti næði fram að ganga. Háttv. þm. V.-Ísf. hélt því fram, að afleiðingin af samþykt breytingartillögu þessarar yrði, að lögin verkuðu fram fyrir sig. En svo er í raun og veru ekki. Lögin taka ekki til þeirra manna, er eftirlaunarétt hafa eftir öðrum lögum. Lögin snerta að eins þá menn, sem ekki hafa verið embættismenn með eftirlaunarétti áður en þeir urðu ráðherrar. Eftirlaunaréttur þeirra manna verður í raun og veru ekki til fyr en með konungsúrskurði, sem gefinn er eftir að þeir hafa verið leystir frá embætti. Lögin fyrirmuna að eins að gefa slíka konungsúrskurði, og verka því alls ekki fyrir sig fram, þótt þau öðlist gildi frá ráðherraskiftum þeim, er í hönd fara. Að eins vildi eg bæta því við, að þótt eg greiði atkvæði með breytingartillögunni, þá geri eg það ekki af því að eg sé frumvarpinu fylgjandi.

Ari Jónsson Mín skoðun er sú, að frumvarp þetta sé eigi svo stórkostlega athugavert. Eg álít að það geti alls eigi komið til mála, að það komi í bága við stjórnarskrána. Eg kynni þess vegna bezt við að málið gengi vanaleið, en þar sem undirtektirnar hér í deildinni hafa verið dálítið undarlegar, - allir hafa fundið frumvarpið athugavert; en menn greinir mjög á um það, hvað það sé, sem athugavert er, - þá álít eg sjálfsagt að skipa nefnd í málið. Það er ekki ólíklegt, að ýmsir þeirra manna, er mótfallnir hafa verið nefnd, séu nú komnir að annari niðurstöðu, eftir að hafa heyrt, hve skiftar skoðanir manna hafa verið við umræðurnar hér í dag. Það verða menn líka að játa, að mál þetta er þýðingarmeira, en ýms önnur mál, er sett hafa verið í nefnd hér í deildinni. Eg legg því til, að skipuð sé nefnd í málið nú, og ef það verður ekki gjört, þá mundi vera hyggilegast að málið yrði tekið út af dagskrá.

Jósef Björnsson Eg var einn af þeim, sem við 1. umræðu greiddi atkvæði á móti því, að nefnd væri sett í málið. Þá greiddi eg atkvæði á móti nefndarskipun af þeirri ástæðu, að ef málið ætti að koma til framkvæmda, þá ætti það helzt að gera það strax. Mín skoðun er sú, að öll eftirlaun beri að afnema. Eg lít og svo á, að ef málinu hefði þá verið hraðað, svo sem hægt var, þá hefði ekki þurft að brjóta það »princip«, að lög skuli ekki verka aftur fyrir sig, þótt lögin hefðu verið látin öðlast gildi við þessi ráðherraskifti. En nú er málið komið í það horf, að eg álít að lögin geti ekki náð takmarki þessu, nema með því að verka aftur fyrir sig, því takmarki að öðlast gildi þegar við þessi ráðherraskifti, eins og br.till. á þingskj. 306 fer fram á, en það býst eg við að háttv. deild muni ekki vilja að þessi lög gjöri öðrum lögum fremur, því þá væri hún ekki sjálfri sér samkvæm. Enn fremur er málið ef til vill ekki nægilega athugað, einkum þegar þess er gætt, að það er slitið út úr eftirlaunalöggjöfinni í heild sinni. Nú er eg því ekki á móti því að setja nefnd í málið, það er vel þess vert að vera athugað, en getur hins vegar ekki tapað neinu úr þessu við töfina. Héðan af getur það ekki orðið afgreitt frá þinginu, fyr en eftir að hinn nýi ráðherra er skipaður, og hvort hann ber það fram nokkru fyr eða síðar, skiftir engu úr því sem komið er.

Júlíus Havsteen Mér virtist háttv. 5. kgk. þm. leggja áherzlu á það, að eg kæmi of seint með athugasemd mína, en því verð eg að neita. 134. gr. þingskapanna segir svo, að krafan um frávísun skuli koma fram, áður en nokkur annar en flutningsmaður hefir talað, en að þessu frumv. er enginn flutningsmaður hér í deildinni; það er hingað komið frá háttv. neðri deild. Og samkvæmt 26. gr. má vísa máli frá á hvaða stigi sem er. Eg skýt því undir úrskurð forseta, hvort hann ekki vilji þegar taka málið út af dagskrá, þar sem það fari í bága við stjórnarskipunarlögin.

Forseti (J. P.) Eg álít að mál þetta komi ekki í bága við 2. gr. stjórnarskrárinnar, og álít að forseti hafi þegar kveðið upp úrskurð í málinu með því að taka það á dagskrá, og þeim úrskurði vil eg ekki breyta.

Lárus H. Bjarnason Eg vildi gjarnan spyrja, hvort forseti hafi ekki þegar kveðið upp úrskurð. Og ef svo er, þá er eg þess fullviss, að háttv. 1. kgk. þm. sættir sig við þann úrskurð.

Forseti (J. P.) Eg hefi þegar úrskurðað, að frumvarp þetta fari ekki í bága við stjórnarskipunarlögin.

Lárus H. Bjarnason Þegar forseti ekki tekur málið út af dagskrá, er ekki hægt að gera það nema með »voteringu« í deildinni, en það hefir engin tillaga komið fram um það efni.

Forseti (J. P.) Eg tel rétt að nefnd sé skipuð í málið og umræðunni frestað.