Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Ólafur G. Einarsson) Hæstv. forseti. Álit fjh.- og viðskn. er á þskj. 123. N. hefur athugað frv. á nokkrum fundum sínum. Hún fékk til fundar við sig Þorstein Geirsson deildarstjóra í fjmrn., og veitti hann n. ýmsar upplýsingar. N. mælir með því að frv. verði samþ. óbreytt. Ég held ég verði að láta fylgja hér örfá orð til viðbótar. Eins og ljóst er er tilgangur frv. sá að koma betri skipan á fjármál einstakra ríkisfyrirtækja og lántökur þeirra sérstaklega, enn fremur að tryggja það að fjmrn. hafi á einhverjum tímayfirsýn yfir þær lántökur, sem þessir aðilar stofna til, en á það hefur nokkuð skort án þess ég sjái ástæðu til að ræða það sérstaklega nánar. 1. gr. frv. er í samræmi við 40. gr. stjórnarskrárinnar og reyndar bein útfærsla á henni, en hún kveður á um að ekki megi taka lán er skuldbindi ríkið nema lagaheimild sé fyrir hendi. 1. gr. kveður því á um að ríkissjóði og stofnunum, er greinir í A-hluta ríkisreiknings, sé óheimilt að taka innlend lán, eða stofna til skulda innanlands nema til þess séu heimildir í sérstökum lögum eða fjárl. Þó er heimilt að stofna til skulda í tengslum við kaup á fasteignum, enda séu fasteignakaupin samþykkt af fjmrn. Þetta ákvæði mun einkum vera vegna þess að við slík fasteignakaup þarf oft að yfirtaka áhvílandi lán. Um 3. gr. urðu nokkrar umr. í n. og var nokkur ótti meðal nm. um að þessi ákvæði mundu verða nokkuð þunglamaleg í framkvæmd, en þar er kveðið á um að ríkisfyrirtækjum og sjóðum í ríkiseign, sem um getur í B-hluta ríkisreiknings, - þar eru fyrirtæki eins og Áburðarverksmiðjan, Sementsverksmiðjan, Síldarverksmiðjurnar o.fl. - sé óheimilt að stofna til skulda eða taka lán nema til þess sé heimild í sérstökum l. eða fjárl. eða fyrir liggi sérstakt samþykki viðkomandi rn. og fjmrn., eins og segi í gr. Slíkar heimildir þarf þá til samninga um yfirdrátt á viðskiptareikningi í bönkum o.fl. þess háttar, t.d. sölu á víxlum. Ég vek athygli á því, að í aths. við þessa gr. frv. segir, að framkvæmd ákvæða gr. þessarar sé fyrirhuguð þannig að rn. setji viðkomandi stofnunum meginreglur, sem þær starfi eftir. Þetta þýðir raunverulega að það þarf að setja sérstakar reglur fyrir hvert einstakt fyrirtæki vegna þess að það getur ekki átt það sama við alls staðar. Það getur ekki átt það sama við um, svo að ég nefni dæmi, Síldarverksmiðjur ríkisins og Ríkisútvarpið og fleira mætti þannig telja. Í 5. gr. er gert ráð fyrir því að fjmrh. setji reglugerð um þessi viðskipti. Í 4. gr. eru ákvæði um að aðilar, sem um ræðir í 3. gr. ok hafa lántökuheimild er samkv. sérstökum l., skuli, eigi síðar en 1. nóv. ár hvert, gera viðkomandi rn. og fjmrn. grein fyrir áformuðum lántökum á næsta fjárlagaári. Það er öllum ljóst að það getur verið mjög erfitt fyrir einstök ríkisfyrirtæki að gera nákvæmar áætlanir á þessum tíma og þar á það sama við og ég nefndi áðan að það er ákaflega ólík aðstaða hinna einstöku ríkisfyrirtækja. Ég get enn tekið dæmi um Síldarverksmiðjurnar annars vegar, sem eiga vissulega erfitt með að gera nákvæmar áætlanir svo löngu fyrir fram, áður en vitað er um aflabrögð og áður en vitað er um sölumöguleika á afurðunum, en aftur auðveldara fyrir aðrar stofnanir, eins og t.d. Ríkisútvarpið, svo ég nefni það aftur. Ég legg áherslu á að rn. það, eins og segir í 4. gr., er með mál fyrirtækis eða sjóðs fer og fjmrn. geta breytt slíkri lántökuáætlun. Þannig á það að vera tryggt að það sé hægt að breyta fyrri áætlunum ef nauðsyn krefur. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, en eins og ég sagði í upphafi leggur n. til að frv. verði samþ. óbreytt.

Frsm. (Ólafur G. Einarsson) Hæstv. forseti. Álit allshn. er á þskj. 124. N. hefur rætt þetta frv. á nokkrum fundum sínum og fékk til fundar við sig form. BSRB, form. BHM og Þorstein Geirsson deildarstjóra í fjmrn. Þessir aðilar veittu n. ýmsar upplýsingar. N. mælir með því að frv. verði samþ. með þeim breytingum sem hún flytur á þskj. 125. Ég mun nú rekja þessar brtt. n. og ég tek það fram strax að þær eru allar gerðar í samráði við fjmrn. og hæstv. fjmrh. Það er þá l. brtt. Hún er við 2. gr. frv. Þar er lagt til að eitt orð falli niður í fyrstu línu, orðið „lausráðna“. Setningin hljóðar þá þannig: „Óheimilt er að láta starfsmenn starfa í þjónustu ríkisins eða ríkisstofnana nema fjárveiting eða heimild til launagreiðslu sé fyrir hendi.“ Ég skal skýra þetta aðeins á eftir, það eru fleiri brtt. sem eiga sér sömu orsakir og þessi. 3. gr. Þar eru brtt. þær, að 1. og 2. málsgr., eins og þær eru í frv., falli niður, en þess í stað komi ný málsgr. sem hljóðar þannig: „Þegar starfsmaður, sem l. nr. 46 1973 taka til, er ráðinn í þjónustu ríkisins, skal það gert með skriflegum gerningi. Skal þar tekið fram hvort um skipun, setningu eða ráðningu er að ræða.“ Það sem þarna breytist, og á það sama við um breytinguna í 2. gr., er að það er siglt fram hjá því, ef svo má segja, að vera að greina á milli fastra starfsmanna og lausráðinna Það er álit BSRB og BHM að það eigi ekki heima í l. sem þessum, heldur eigi slíkar skilgreiningar heima í l. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Þessar brtt. n. og aðrar, sumar hverjar, eru fluttar m.a. til þess að forðast ágreining við þessa aðila. Þá er brtt. við 5. gr. Hún er orðuð upp að nýju þannig: „Ráðningarnefnd ríkisins skipa 3 menn, form. fjvn., einn skipaður af ríkisstj. og einn af fjmrh. og er hann formaður n. Varamann form. fjvn. skipar fjvn., en ríkisstj. og fjmrh. skipa sinn hvorn varamanninn.“ Breyt. þarna er sú að hagsýslustjóri ríkisins skuli ekki samkvæmt l. eiga sæti í þessari n. Ég þarf náttúrlega ekki að taka það fram að þessari brtt. er ekki á nokkurn hátt beint gegn þeim ágæta manni, sem skipar það embætti, heldur er hér um stefnumál að ræða, að menn skuli ekki vegna stöðu sinnar, hver sem hún kann að vera, eiga þess vegna sæti í tilteknum n. Hins vegar gæti fjmrh. að sjálfsögðu skipað hann ef honum sýndist svo. Þá er brtt. við 9. gr. frv. Hún á sér sömu rætur og brtt. við 3. gr., að 2. og 3. málsgr. falli niður og í stað þeirra komi ný málsgr, og verður þá 2. málsgr. 9. gr., svo hljóðandi: „Starfsmaður á rétt á að fá í hendur afrit af ráðningarbréfi sínu staðfestu af viðkomandi rn. og fjmrn.“ Það mun vera svo nú, að mikill fjöldi opinberra starfsmanna hefur raunverulega ekkert í höndunum um það að þeir séu opinberir starfsmenn. Þeir hafa hvorki ráðningu né skipun í embætti og ekki bréf upp á það að þeir eigi þarna einhvern rétt. Þarna er kveðið á um það að allir, sem ráðnir eru í þjónustu ríkisins, eigi rétt á ráðningarbréfi staðfestu af viðkomandi rn. og fjmrn. Þá er ein brtt. eftir. Hún er við 10. gr. um að niður falli úr fyrstu línu orðin „og 2.“ Það leiðir af brtt. við 3. gr. Þá hef ég gert grein fyrir brtt. n. Megintilgangur þessa frv. er sá að tryggja að starfsmannahald ríkisins hverju sinni ráðist af fjárveitingum og þar með að Alþ. geti fylgst náið með starfsmannafjölda ríkisins og umfangi ríkisstofnana. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, en n. leggur til að frv. verði samþ. með þeim brtt. sem ég hef gert grein fyrir.

Frsm. (Eyjólfur K. Jónsson) Hæstv. forseti. Ég nýt þeirrar ánægju að vera frsm. sameinaðrar fjh.- og viðskn. í því mikla og merka máli, sem hér er til umr., þ.e. frv. til l. um happdrættislán ríkissjóðs f.h. Vegasjóðs vegna framkvæmda við Norðurveg, sem raunar er gert ráð fyrir að bera muni heitið: „Lög um happdrættislán ríkissjóðs f.h. Vegasjóðs vegna framkvæmda við Norðurveg og Austurveg,“ ef Alþ. samþ. frv., sem ég vissulega vona og treysti, því að hér er á ferðinni mál, sem marka mun þáttaskil í samgöngumálum landsmanna, ef að lögum verður, og þm. allir hafa vissulega mikinn áhuga á, líklega meiri en flestum málum öðrum sem starfsfé þjóðarinnar er til varið. Eins og að líkum lætur spunnust miklar umr. um mál þetta er það var til fyrstu meðferðar hér í d. Fjallaði málið þá einungis um fjáröflun til Norðurvegar og ræðumenn allir lýstu skilningi á því að hraða framkvæmd við gerð þess vegar, en bentu margir á brýn og aðkallandi verkefni við vegagerð annars staðar. Síðan hafa miklar viðræður farið fram um málið á nefndarfundum og í viðræðuhópum alþm. En loks auðnaðist í gærmorgun að ná fullri samstöðu í hv. fjh.- og viðskn. um breyt. á frv. og stuðning allra nm. við framgang þess. Leyfi ég mér að vænta þess að aðrir hv. þdm. séu málinu samþykkir og það geti jafnvel fengið lokaafgreiðslu hér í hv. Nd. nú í dag. Ég mun nú gera grein fyrir breyt. þeim sem n. leggur til að gerðar verði á frv., en brtt. eru að finna á þskj. 135. Fyrst er þess að geta, að lagt er til að í stað 1200 millj. í 1. gr. frv. komi 2 milljarðar, og að í stað orðanna „á næstu árum“ komi „á næstu 4 árum“. Það er sem sagt lagt til að boðnar verði út 2000 millj. kr. á næstu 4 árum í happdrættisskuldabréfum. Við 7. gr. er gerð breyt. og er lagt til að hún verði efnislega orðuð á þann veg að fjármunir, sem koma inn fyrir sölu happdrættisskuldabréfanna, skuli renna til Vegasjóðs og 2/3 hlutar fjárins skuli fara til Norðurvegar, en 1/3 hluti til Austurvegar milli Reykjavíkur og Egilsstaða um Suðurland. Önnur efnisbreyting er ekki í þeirri brtt. Þá er loks 3. brtt. að við fyrirsögn bætist orðin „og Austurveg“. Eins og brtt. þessar bera með sér, hefur samkomulag náðst um það annars vegar, að hækka verulega upphæð þá, sem aflað verður með útgáfu happdrættisskuldabréfa, eða úr 1200 millj. í 2 milljarða, og er þá gert ráð fyrir 4 ára tímabili þannig að heildarútboðið nemi 500 millj. kr. ár hvert. Hins vegar er nú gert ráð fyrir, að því viðbótarfjármagni, sem aflað verður með þessum hætti, verði varið til tveggja meginverkefna í stað eins, þ.e. Norðurvegar og Austurvegar, en ekki til fyrrgreindu framkvæmdarinnar einnar. Skulu 2/3 þess fjár, sem aflað verður, eða 1333 millj. kr. renna til Norðurvegar, en 1/3 til Austurvegar eða 667 millj. kr. Við flm. frv. getum vel við þessa niðurstöðu unað, því að upphæð sú sem til Norðurvegar rennur hækkar fremur en lækkar, því að í okkar frv. var gert ráð fyrir 1200 millj. kr., eins og áður segir. Rétt er að leggja á það áherslu, að hugmyndin hefur ætíð verið sú, að því fé, sem með þessum hætti er aflað, sé varið til sérstakra meiri háttar verkefna, án þess að skipting vegafjár á vegalögum raskist. Þannig var það um Skeiðarársand og Djúpveg og þannig geri ég ráð fyrir að enn verði. Þó er skylt að geta þess, að sumir kusu fremur að fjáröflunin með happdrættisskuldabréfum yrði miðuð við hringveginn svonefnda allan, en ég og fleiri lögðum á það megináherslu að við útboð væri miðað við ákveðin, afmörkuð verkefni. Vera má að eðlilegt geti talist við gerð vegáætlunar til næstu ára að taka sérstakt tillit til þess kafla hringvegarins, sem frv. þetta nær ekki til, t.d. aðalvegarins austur frá Akureyri og í vesturátt frá Egilsstöðum, og á sama hátt þess hluta hringvegar hins meiri, sem um Vestfirði á að liggja, og tengingu þess landshluta við Norðurland og Vesturland. Hitt er að mínu mati mjög mikilvægt, og þá skoðun hafa margir tekið undir, m.a. hér í þessum ræðustól, að happdrættisútboð sem þetta eigi að vera einskorðað við ákveðnar vegaframkvæmdir, þannig að fólk hafi það ekki á tilfinningunni að það sé að verja fé sínu í hina svokölluðu ríkishít, heldur ráði það hvað af fjármununum verður. Ég tel sjálfsagt að haga útboðum samkv. væntanlegum lögum um Norðurveg og Austurveg þannig, að sérstök bréf væru boðin út vegna Norðurvegarins og önnur vegna Austurvegar, jafnvel þótt útboð færi fram á sama tíma. Menn gætu þá ráðið því til hvorrar framkvæmdarinnar þeir verðu fé sínu, og jafnvel gæti skapast heilbrigð samkeppni um að ljúka útboði hvors flokksins um sig. Í frv. er þó ekki tekin ákvörðun um þetta efni, en framkvæmd öll lögð í hendur stjórnvalda. Vegagerð ríkisins hefur að undanförnu unnið að áætlun um fullnaðargerð Norðurvegar milli Akureyrar og Reykjavíkur annars vegar og hins vegar Austurvegar frá Reykjavík að Hvolsvelli og mun ég nú gera þeirri áætlun nokkur skil, en víkja síðan að öðrum verkefnum á Suðausturlandi og Austurlandi. Áætlunin sem hér um getur, er gerð í okt. s.l. og kannar, eins og ég sagði, leiðina Akureyri–Reykjavík og Reykjavík-Hvolsvöllur. Á fyrri leiðinni er slitlag komið á kaflann frá Reykjavík í Kollafjörð og þeirri síðari á kaflann Reykjavík - Selfoss og unnið að áframhaldi þaðan að Skeiðavegamótum, svo að athugunin beinist í raun réttri að Kollafirði til Akureyrar og Skeiðavegamótum að Hvolsvelli. En áætlunin er miðuð við kostnað í ágúst s.l. Er gert ráð fyrir því að framkvæmdum verði hagað þannig að slitlag sé ekki lagt á sama ár og uppbygging er gerð, heldur sé umferð látin þjappa fyllingar. Vegurinn er ýmist 71/2 m á breidd eða 8 1/2 og á einstökum köflum 10 metrar, þ.e.a.s. hér næst Reykjavík og út frá Akureyri. Heildarkostnaðaráætlun við veginn sem talinn er munu verða 405 km, er 5 milljarðar 338 millj. að viðbættum brúm, sem eru 1 milljarður 604 millj. Heildarkostnaður nálgast því 7 milljarða og skiptist hann þannig: Í Kjósarsýslu er 41 km og vegurinn kostar þar 733 millj., en brýr 219. Í Borgarfjarðarsýslu eru 45 km, vegur kostar 666 millj., en brýr 700 millj. Í Mýrasýslu eru tæpir 70 km, vegur kostar 1 milljarð 60 millj., en brýr 135 millj. Í Strandasýslu eru 15 km, vegur kostar 270 millj., brýr 54. Vestur–Húnavatnssýsla, þar eru 64 km, vegur kostar 630 millj., brýr 97. Austur-Húnavatnssýsla, 65 km, kostnaður við veg 733 millj., en við brýr 114. Í Skagafjarðarsýslu eru 53 km, kostnaður við veg 610 millj. og við brýr 242. Í Eyjafjarðarsýslu eru 52 km, þar er kostnaður við veg 634 millj. og við brýr 41. Að því er aftur á móti varðar veginn austur að Hvolsvelli þá á að ganga endanlega frá honum. Þar er um að ræða í Rangárvallasýslu 31 km, kostar vegurinn 350 millj. og brýr 18 millj., og í Árnessýslu 3 km, og þar kostar vegur 41 millj. eða samtals 509 millj. eða um það bil. Þess er getið sérstaklega að ýmsir kaflar séu nú þannig byggðir að hægt sé þegar að leggja á þá slitlag, sem væri hægt að vinna strax á næsta ári og líklegt væri og heppilegt væri að gera. Er þar helst um að ræða um 8 km í Hvalfirði, 5 km undir Hafnarfjalli, síðan eru 13 km í Hrútafirði og 7 aðrir í Vestur-Húnavatnssýslu, en þar er umferð ekki svo mikil að ástæða væri til að hraða þar olíumöl. En hins vegar eru 25 km tilbúnir undir slitlag beggja vegna Blönduóss og virðist sjálfsagt að hraða framkvæmdum við lagningu bundins slitlags þar því að þar er mjög mikil umferð. Og síðast en ekki síst er svo vegurinn út frá Akureyri, tæpir 10 km, sem þegar á næsta ári mætti leggja á bundið slitlag. Ef þessir kaflar yrðu teknir, sem ég nefndi sérstaklega, þ.e.a.s. 8 km í Hvalfirði og 25 km við Blönduós og tæpir 10 km út frá Akureyri, þá mundi kostnaður við það vera nálægt 315 millj. og mundi þá mestur hluti þess fjár, sem aflað er samkv. þessum væntanlegu lögum, renna til þessara framkvæmda. En auðvitað yrði samhliða að hraða uppbyggingu annarra vega og búa þá undir að á þá verði lagt slitlag á þar næsta ári. Þá yrði það auðvitað fyrst og fremst út frá Akureyri, miðsvæðis í Skagafirði, nálægt Hvammstanga, í Borgarfirðinum, Hvalfirði og svo auðvitað hér á Kjalarnesinu, en þar er ekki unnt að leggja slitlag á næsta ári, þar sem vegur hefur ekki verið undirbyggður. Þetta eru megindrættir þessarar áætlunar. Á Vegamálaskrifstofunni hef ég aflað mér upplýsinga um kostnað við þau verkefni, sem brýnast er að vinna á Austurvegi, auk þess verkefnis að ljúka veginum að Hvolsvelli, sem ég hef áður gert grein fyrir. Þá er það fyrst Mýrdalssandur. Þar eru á kafla allþung snjóalög oft og það þarf að hækka veginn, en framkvæmdir þar eru ekki ýkjadýrar. Er gert ráð fyrir að allur kaflinn frá Blautukvísl og austur að Skálm mundi verða hækkaður og þar mundu brýr kosta 13 millj., en uppbygging 25 millj. eða samtals 38 millj. kr. Í Skaftártungum er líka lélegur og erfiður vegur. Þar er gert ráð fyrir að byggja hann mun neðar en hann nú er og brúa Kúðafljót þar niður frá. Sú brú mundi kosta 115 millj. og vegur 43 millj. eða samtals 158 millj. kr. En þegar þessi vegur væri kominn má segja að allt frá honum í Eldhraunið og austur yfir Skeiðarársand yrði kominn mjög góður og fullkominn vegur. Breiðamerkursandur, að byggja veginn upp þar kostar 56 millj. kr. Það er ekki dýrari framkvæmd en svo, að í hana ætti að vera hægt að ráðast strax á næsta ári ef frv. þetta verður samþ. Og síðan er Lónsheiðin margumrædda. Þar er rætt um að fara fyrir Hvalneshorn og mundu brýrnar kosta 35 millj., en vegurinn sjálfur 138 millj. eða samtals 173 millj. kr. Þessi 4 meginverkefni, sem mundu hafa gífurlega þýðingu fyrir Austfirðinga og raunar landsmenn alla, mundu þess vegna kosta um 425 millj. kr. Það er ekki stærri upphæð. Hins vegar gat ég um að það mundi kosta um 508 millj. kr. að ljúka fullnaðarfrágangi vegarins að Hvolsvelli. Hér er því um að ræða framkvæmd upp á 933–934 millj., en þar að auki væri eðlilegt að reyna að leggja slitlag á næsta nágrenni Egilsstaða. Ef við hugsum okkur að það kostaði 60–70 millj., þá er hér um einn milljarð að ræða, en samkvæmt frv. þessu er gert ráð fyrir aukafjárveitingu til viðbátar við fjárveitingar á vegalögum, sem nemur til Austurvegar 667 millj., svo að ljóst er að unnt ætti að vera á þessu tímabili að ljúka öllum þessum stórverkefnum sem vissulega mundi gleðja landsmenn alla og þá austfirðinga alveg, sérstaklega. Þetta er ekki stærra átak en svo að við eigum vel að geta lokið því á næsta vegáætlunartímabili. Í grg. frv., eins og það upphaflega var fram lagt, var gert ráð fyrir því að samhliða þessari fjáröflun, framlögum á vegalögum og á samgönguáætlun Norðurlands yrði leitað erlends lánsfjár til að hraða framkvæmdum. Von mín er sú að samþykkt þessa frv. muni leiða til þess að íslendingar aki innan tiltölulega fárra ára á fullkomnum vegi milli Akureyrar og Reykjavíkur og Reykjavíkur og Hvolsvallar, samhliða því sem hinar þýðingarmestu vegarbætur verða gerðar á Austurvegi. Auðvitað deila menn ætíð um framkvæmdaröð og við því er ekki nema gott eitt að segja. Sjálfur hef ég verið þeirrar skoðunar, að fjárveitingar til vegaframkvæmda yrði að takmarka, svo illt sem það er, á meðan verið er að byggja upp trausta atvinnuvegi. Nú hygg ég hins vegar að svo sé komið að þau atvinnutæki, sem fyrir eru í landinu, og þau áform, sem uppi eru um atvinnuuppbyggingu og útfærslu landhelginnar í 200 mílur á næsta ári, vonandi ekki síðar en á miðju næsta ári, nægi til að tryggja atvinnuöryggið á næstu árum ef rétt er á haldið, þess vegna sé röðin komin að stórframkvæmdum í samgöngumálum og þar muni hvert stórvirkið verða unnið af öðru í nánustu framtíð. Ekki er því að leyna, að raddir hafa heyrst um það, að óeðlilegt sé að skerða sparifé í bönkum með skuldabréfaútgáfu á borð við þá sem hér um ræðir. Sumir segja að verðtryggð lán séu allt of dýr fyrir ríkissjóð. Mín skoðun er sú að hvort tveggja sé á misskilningi byggt. Í fyrsta lagi er heilbrigt að nokkur hluti framkvæmdafjár ríkisins sé fenginn að láni hjá borgurunum. Þeir hafa þá eignarráð á því fé, gagnstætt því sem vera mundi ef ríkið heimti fé með skatti, og fjárhagslegt sjálfstæði borgaranna verður meira en ella. Skuld ríkissjóðs við einstaklinga þjóðfélagsins má gjarnan vaxa nokkuð ár frá ári eftir því sem umsvif aukast í þjóðfélaginu, og einmitt bréf sem þessi geta orðið grundvöllur viðskipta á frjálsum verðbréfamarkaði þar sem þau ganga kaupum og sölum fyrir skráð gangverð. Þá er einnig ósýnt að mikið af því fjármagni, sem varið er til þessara kaupa, mundi kyrrt liggja í bönkum og sparisjóðum. Hættara er við hinu, að því yrði varið til kaupa ýmiss konar innflutts varnings, t.d. bifreiða og annars. Það yrði eyðslufé, en ekki sparifé. En er féð þá of dýrt fyrir ríkið? Verða vegirnir of dýrir, þegar endurgjalda verður lánið með verðtryggingu. Skoðun mín er sú, og til þess bendir óneitanlega reynsla undangenginna ára, að vegagerðarkostnaður hækki mun meira en vísitölutryggingunni nemur þannig að vegirnir yrðu ríkinu enn dýrari, ef frestað væri lagningu þeirra, heldur en er þrátt fyrir allt með slíkri lántöku og er þá ekki metinn hinn geysilegi sparnaður, sem allir bifreiðaeigendur njóta er vegakerfið batnar. Allt ber því að sama brunni að hér sé um að ræða það verkefni sem alþýða hefur hvað mestan áhuga á að hrinda í framkvæmd og að hér sé um sparnaðarmál að ræða, að varanleg vegagerð sé í senn mál þjóðþrifa og þjóðarmetnaðar. Á miðju þjóðhátíðarári var hringvegur opnaður um landið. Það fer vel á því í lok ársins að taka ákvörðun um mestu stórframkvæmdir í samgöngumálum hingað til og sameinast um að hrinda þeim í framkvæmd á næstu árum.

Ingólfur Jónsson Hæstv. forseti. Það er ánægjulegt að sjá að hv. n. hefur komið sér saman um afgreiðslu þessa máls. Við 1, umr. málsins vakti ég og fleiri þm. athygli á því, að það nægði ekki að afla fjár til vegarins frá Reykjavík til Akureyrar, ef annað væri skilið eftir sem ekki væri þýðingarminna. Þm. Sunnl. og þm. Austf. gerðu sér grein fyrir því að við svo búið mátti ekki standa. Hæstv. samgrh. hafði sagt, að það bæri að leggja höfuðáherslu á Vesturlands- og Norðurlandsveg. Út af fyrir sig var það rétt, það varð að leggja áherslu á þennan veg, en auðvitað jafnhliða á aðra vegi sem hefðu eins mikla eða meiri umferð. Ég fagna því að það er komin nokkur breyt. á því sem áður var. Þegar till. til vegáætlunar var lögð fram á s.l. vetri var gert ráð fyrir að verja til hraðbrauta, þ.e. vega með bundnu slitlagi 2 550 millj. kr. á 4 árum. Í þeirri áætlun var gert ráð fyrir að vegir á Suðurlandi fengju aðeins 270 millj. kr. af upphæðinni. Sem betur fer var sú till. til vegaætlunar ekki samþykkt í því formi og hún hefur enn ekki verið samþ. En vegáætlun verður vitanlega samþ. á þessu þingi. Ég hef rætt við hæstv. samgrh. um þessi mál og um væntanlega vegáætlun og ég geri mér fyllilega vonir um, að hann vilji beita sér fyrir því að vegafénu verði skipt á sanngjarnan hátt. Það er þess vegna sem við sunnlendingar og austfirðingar sættum okkur við að fá að þessu sinni aðeins 1/3 af því fjármagni sem kann að safnast með sölu verðtryggðra happdrættisbréfa. Það er vegna þess að við reiknum með því að fá réttlátan hlut í skiptingunni af hinu almenna vegafé. Þegar talað er um réttlátan hlut, þá er um það að ræða að meta umferðina á vegunum og gildi þeirra fyrir þjóðina. Það er þessi margumtalaði hringvegur sem hér er rætt um. Vegurinn austur til Egilsstaða frá Reykjavík, vegurinn norður til Akureyrar frá Reykjavík, og hv. frsm. minntist á veginn á milli Akureyrar og Egilsstaða. Auðvitað verður þeim kafla ekki gleymt þegar um hringveg er rætt. Þetta allt út af fyrir sig er ágætt, en þrátt fyrir það þótt þessu frv. sé breytt eins og raun ber vitni, að gera ráð fyrir 2 000 millj. kr. bréfasölu á 4 árum, þá er ekki um hærri upphæð að ræða en það sem er selt af slíkum bréfum á þessu ári. Sparifjármyndunin er mikil. Ætli hún verði ekki nálægt 6 þús. millj. á þessu ári? 500 millj. af þeirri upphæð eru ekki það mikið fjármagn, það há prósenttala að hægt sé með réttu að tala um, að bréfasalan verði til þess að tæma sparisjóði eða bankana. Ég held að það sé nauðsynlegt að við tökum lán hjá okkur sjálfum, innlend lán til nauðsynlegra framkvæmda. Ég held, að við verðum að hugsa okkur vel um áður en við höldum áfram að taka mikið af erlendum lánum, sem auka ekki beinlínis gjaldeyrisöflunina. Það má segja að með því að gera varanlega vegi sé verið að gera ráðstafanir til þess að spara gjaldeyri. En það er eigi að síður spurning hvort það er nægilegt til þess að réttlæta miklar erlendar lántökur, eins og nú er komið. Við þurfum að leggja áherslu á að taka aðeins erlend lán til þeirra mála sem auka erlendan gjaldeyri, sem beinlínis auka framleiðsluna. Það verður að viðurkenna það að skuldasöfnun erlendis er mikil og greiðslubyrðin í vöxtum og afborgunum er þungbær ef eitthvað bjátar á og framleiðslan dregst saman. En erlendar lántökur til framkvæmda, sem auka framleiðsluna, sem auka erlendan gjaldeyri, eiga vitanlega rétt á sér og hlýtur ávallt að verða að athuga á hvern hátt unnt sé að auka framleiðsluna. Ég held að bréfasala sé rétta leiðin til fjáröflunar í vegamálum, þar sem aðrar leiðir eru lokaðar, til viðbótar því sem Vegasjóður fær með öðrum hætti og skipt er af hv. Alþ. á 4 ára fresti. Það er enginn vafi á því, að þessar höfuðlínur, aðalvegir, Austurvegurinn og Vestur- og Norðurlandsvegurinn, hafa mestan umferðarþunga yfirleitt. Ég vil þó í þessu sambandi minna á að á Suðurlandi eru fleiri vegir sem eru í hraðbrautatölu og með það miklum umferðarþunga að þeim verður ekki haldið við með því að bera lausamöl á þá vegi. Ég get nefnt Eyrarbakkaveg. Ég fór hann nokkrum sinnum á s.l. sumri þannig að hann var í rauninni ófær. Þetta var eins og bárujárn, en ekki eins og venjulegt bárujárn vegna þess að bárurnar voru miklu stærri. Það varð þess vegna að skipta niður í annan gír til þess að halda bílnum á veginum. Þar er umferðin orðin mjög mikil og má ekki dragast að setja olíumöl á veginn. Það þarf að muna eftir því þegar skiptingu fjárins samkv. vegáætlun verður ráðstafað. Það má einnig tala um Þorlákshafnarveg þar sem umferðin er mjög mikil og þung og vaxandi, þar sem margar þús. tonna, jafnvel tugir þús. tonna af fiski er flutt frá Þorlákshöfn til Suðurnesja. Þessi vegur er mörgum stundum ófær, og þótt allt sé gert til þess að hefla hann og reyna að halda honum færum, þá er umferðarþunginn orðinn það mikill að það er raunverulega ekki hægt. Þegar umferðarþunginn er kominn að vissu marki á malarvegum, þá er ekki unnt að halda þeim ökufærum nema binda slitlagið. Grímsnesvegur hefur einnig fengið þennan mikla umferðarþunga og beðið er eftir því að koma bundnu slitlagi á hann. Sama máli gegnir um Skeiðaveginn. Það er þess vegna ekki nóg að fjármagn sé útvegað í aðallínuna, þar sem umferð er, miklir hlíðarvegir, eins og á Suðurlandi, eru einnig fyrir hendi. Það er ekki ástæða til að tala langt mál að þessu sinni út af frv. Það er aðeins ástæða til þess, að lýsa ánægju yfir því, að Alþ. virðist ætla að sameinast um lausn í þessu máli og virðist hafa í huga að skipta því fjármagni, sem til ráðstöfunar verður í Vegasjóði, bæði lánsfé og öðru fjármagni, sem sjóðurinn hefur, réttlátlega niður. Er þá horfið frá þeirri leið sem mörkuð var á síðasta þingi, þegar átti að skammta sunnlendingum 270 millj. til hraðbrauta, þegar ætlaðar voru í Vesturlandsveg 2 280 millj. Það er eðlilegt, þegar um fjármuni er að ræða og hagsmuni heilla byggðarlaga, heilla landsfjórðunga, að þá verði að því spurt, hvað sé sanngjarnt, hvað sé réttlátt og á hvern hátt þær fjárhæðir, sem aflað er, komi að sem bestum notum. Ég er vongóður um að það sjónarmið verði nú ráðandi hér á hv. Alþingi.



Herra forseti. Ég á sæti í fjh.- og viðskn. sem hafði með þetta mál að gera, og ég tók þátt í að gera samkomulag um framgang þessa máls á þeim grundvelli sem hér liggur nú fyrir. Ég tel að eftir atvikum sé hér um eðlilega lausn að ræða. Ég hafði sagt það fyrr í umr. um þetta mál að ég teldi mjög eðlilegt að áfram yrði haldið fjáröflun samkv. þessari leið sem hér er rætt um, þ.e.a.s. að afla Vegasjóði tekna með útgáfu happdrættisskuldabréfa. Og það hefur komið í ljós að ekki er óeðlilegt að gera ráð fyrir því að fjáröflun að þessari leið verði í kringum 500 millj. kr. á ári á næstu árum miðað við þá reynslu sem fengist hefur af þessari fjáröflun til þessa. Ég hafði þá einnig lýst því yfir sem minni skoðun, að ég teldi æskilegt að þessari fjáröflun yrði sérstaklega beint í að fullgera hringveginn í kringum landið, ekki aðeins þann hluta af hringveginum, sem liggur um Skeiðarársand, sem athyglin hefur beinst að til þessa, heldur yrði því verki haldið áfram að gera að góðum vegi hringveginn um allt landið. Þá er auðvitað enginn vafi á því, að þau verkefni, sem þar hljóta að verða næst og eru stærst, eru að gera góðan veg frá Reykjavík til Akureyrar um Vesturlandið og síðan að gera á sama hátt góðan veg frá Reykjavík um Suðurlandið til Austurlands. Ég held að það geti varla verið mikill ágreiningur um að það er eðlilegt að leggja höfuðáherslu á þessa tvo þætti á fyrsta sprettinum. Það er mín skoðun að síðan eigi að sjálfsögðu að halda áfram með sömu fjáröflunarleið og ljúka við allan hringinn og þá yrði að sjálfsögðu stefnt að því að gera einnig sæmilega góðan veg frá Egilsstöðum á Austurlandi og til Akureyrar. Ég tel að ekki sé réttileg sú skipting sem samkomulag varð um á þessu fé, þar sem gert er ráð fyrir að 2/3 hlutar renni til Norðurvegar, sem hér er nefndur, þ.e.a.s. vegarins frá Reykjavík til Akureyrar um Vesturland, og 1/3 til Austurvegar, en þannig nefnum við veginn frá Reykjavík um Suðurland, austur til Austurlandsins og til Egilsstaða. Ég játa að það er um miklu meiri umferðarþunga nú að ræða á leiðinni frá Reykjavík til Akureyrar vestur um og verður eflaust um langa tíð, og þá er ekki óeðlilegt, eins og málin standa nú, að þangað renni allmiklu meira fé. Ég vil taka það fram í sambandi við það samkomulag, sem hér hefur verið gert, að ég fagna því að þetta samkomulag hefur náðst og tel að hér sé stefnt í rétta átt. Það ætti með þessu að vera hægt að þoka áfram þessum stóru verkefnum á allmyndarlegan hátt, þó að það sé að vísu augljóst að hér skortir enn á allmikið fé til viðbótar við þetta í báða þessa stóru áfanga. Það er rétt, sem hér kom fram hjá hv. frsm. fjh.- og viðskn. að það komu upp nokkuð mismunandi sjónarmið í n. um það, hvort rétt væri að halda þannig á málum að gera útboð á þessum happdrættisskuldabréfum sér í lagi fyrir Norðurveg og sér í lagi fyrir Austurveg, eða hvort hér yrði um sameiginlegt útboð að ræða hverju sinni og síðan aðeins skiptingu. Þetta er opið samkvæmt frv. og verður auðvitað að ákveðast á sínum tíma af þeim, sem framkvæmdavaldið hafa, og þá verður að vænta þess að valin sé sú leið sem eftir nána athugun telst vera hagkvæmust. En sem sagt hlutfallið í fjáröfluninni er ákveðið með þessu samkomulagi. Ég vil svo taka það fram, að að sjálfsögðu er ætlunin sú að það verði reynt að leggja bundið slitlag á þessa vegi eftir því sem hagkvæmt þykir og fært þykir fjárhagslega á hverjum tíma, jafnt á Austurveginn sem Norðurveg, frá Reykjavík og norður. Þar verður fjárhagur að sjálfsögðu að ráða og allar aðrar aðstæður. En með þessu frv. er að sjálfsögðu ekki slegið neinu föstu um það hvernig staðið verður að þeim framkvæmdum, hvaða kaflar verði sérstaklega ákveðnir fyrst í sambandi við bundið slitlag. Það verður eins og ég segi að fara eftir aðstæðum að mínum dómi. Það er enginn vafi á því, að kaflar á þeim veg, sem við nefnum Austurveg, skipta hér mestu máli. Það eru þeir kaflar, sem við höfum minnst á áður í þessum umr., þ.e. að gera veginn miklu traustari um Suðurlandsundirlendið, um Rangárvallasýslu og sömuleiðis að lagfæra vegina allverulega á Mýrdalssandi, leggja veg alveg að nýju um Breiðamerkursand og alveg nýjan veg í stað vegarins yfir Lónsheiði um Hvalnesskriður og síðan að sjálfsögðu þá vegarkafla frá Hvalnesskriðum og austur að Egilsstöðum þar sem vegakaflarnir eru allra veikastir, þola augljóslega ekki mikla umferð. En þannig er einmitt ástatt þar nú um ýmsa kafla. Ég skal ekki tefja hér umr, frekar. Ég vildi aðeins láta það koma fram að ég hef staðið að þessu samkomulagi og tel að hér sé um mikilsvert mál að ræða og beri að standa að framkvæmdum í þessum efnum þannig, að við höfum fyrst og fremst í huga þessa miklu vegagerð, að gera góðan hringveg allt í kringum landið, og þá að sjálfsögðu að standa þannig að verkinu að þeir kaflarnir verði teknir fyrst sem mesta þýðingu hafa, eins og ég tel að þetta samkomulag raunverulega miði að.

Tómas Árnason. Herra forseti. Ég er einn af fimm þm. sem sæti eiga í fjh.- og viðskn. og stend að því samkomulagi sem hér hefur verið gert um sérstaka fjáröflun til hringvegarins frá Akureyri til Reykjavíkur um Suðurland og austur að Egilsstöðum. Hér er um meiri háttar fjáröflun að ræða og talsvert merkur atburður, ef Alþ., sem við vonumst til, samþykkir þetta mál, því að gert er ráð fyrir sérstakri fjáröflun að upphæð 2000 millj. kr. á næstu 4 árum. Ég hefði heldur kosið, að þessi fjáröflun hefði verið tengd við hringveginn hreinlega, og lét þá skoðun í ljós þegar við vorum að ræða þetta mál í n. En það hefur náðst fullt samkomulag um að haga þessari tillögugerð á þann hátt sem greint er frá á þskj. 17 og 135 og að því leyti til er málið útrætt af minni hálfu hvað það snertir. Það getur verið spurning um hvaða aðferðir á að nota til að afla fjár til vegaframkvæmda og það getur vaknað spurning um það, hvort hægt sé að telja svona fjáröflunaraðferð vísa. Þetta verða menn að reyna að meta miðað við það, sem hefur skeð á þessum vettvangi. Það er náttúrlega ekki gefið mál að hægt verði að selja slík happdrættisskuldabréf, eins og hér er fyrirhugað að selja, fyrir 500 millj. á hverju ári, en við vonum að það verði reyndin. Ef við lítum til baka til þeirra tveggja tilfella þar sem slíkt hefur verið gert áður, þá gerðist það að happdrættisskuldabréfin seldust upp á undraskömmum tíma og það var mjög mikil eftirspurn eftir þeim, bæði þegar um fjáröflunina var að ræða til Skeiðarársands og einnig um Inndjúpsfjáröflunina. Þess vegna verðum við að vona að þessi fjáröflun verði, þegar til kemur, vís, og á þeim grundvelli er málið náttúrlega byggt. Það hefur verið rætt dálítið almennt um þessi mál hér í umr. Ég hef áhuga á því að gera það, en vegna þess að vegáætlunin kemur til afgreiðslu og meðferðar í þinginu eftir áramótin og þá gefst nægur tími til þess að koma á framfæri almennum skoðunum um þessi efni mun ég nú stytta mitt mál. Það er í raun og veru aldrei lögð of mikil áhersla á hverja þýðingu það hefur að hraða uppbyggingu vegakerfisins í landinu. Það hefur sýnt sig á undanförnum árum og áratugum að sú breyting, sem orðið hefur við uppbyggingu vegakerfisins, þó að það sé ekki nærri nógu fullkomið í dag, - sú breyting, sem orðið hefur í landinu hefur í raun og veru skapað hreina - ég vil segja byltingu á sviði atvinnumála og hreina byltingu í þjóðlífinu á ýmsan annan hátt. Það er nú hægt að koma við aðferðum í atvinnulífi sem voru óhugsandi og eru óhugsandi án þess að vegakerfi sé, jafnvel eins og það er í dag, að ekki sé talað um hvernig hægt væri að hagnýta vegakerfið síðar meir, þegar það hefur verið fullkomnað eins og stefnt er að. Það hefur veríð margtekið fram í umr. um þetta mál að við austfirðingar höfum sérstakan áhuga á alveg ákveðnum vegaköflum, eins og kom fram í ræðu hv. frsm. Það er Mýrdalssandurinn og að bæta veginn hér austur um Suðurland það er Breiðamerkursandinn, það er veginn fyrir Lónsheiðina eða fyrir Þvottár- og Hvalnesskriður. Þetta eru þeir vegakaflar sem við höfum hvað mestan áhuga á að úrbætur verði gerðar á hið fyrsta, vegna þess að þetta eru allt saman verulegir umferðartálmar ef nokkuð ber út af. Markmiðið er að gera fullkominn veg með varanlegu slitlagi allan hringveginn og þá kemur einnig til tenging Vestfjarða við hringinn. Við vitum nú orðið nokkurn veginn hvers konar vegi við viljum fá. Það hefur orðið alger bylting í þessum málum á undanförnum árum frá því sem áður var. Við finnum það vel t.d. í kringum höfuðborgina hversu mikla þýðingu það hefur að fá í not fullkomna vegi af þeirri gerð, sem við stefnum að því að gera. Sú bylting, sem átt hefur sér stað hér t.d. á Reykjanesi með tilkomu Reykjanesvegar, og þau áhrif, sem vegagerðin austur fyrir fjall hefur haft á, - ég vil segja bæði atvinnulíf og á mörgum öðrum sviðum, slíkt fer yfirleitt ekki fram hjá neinum manni. Hér er um að ræða málefni sem væntanlega mun stuðla að því að myndarlegur áfangi náist að því markmiði að gera veg kringum landið með varanlegu slitlagi.



Herra forseti. Ég kvaddi mér fyrst og fremst hljóðs til þess að þakka hv. fjh.- og viðskn. fyrir afgreiðslu þessa máls og það samkomulag sem þar hefur tekist, sem ég er mjög ánægður yfir. Ég held að það sé ljóst að við, sem höfum áhuga á Vesturlandsvegi og vegi norður til Akureyrar, höfum enga löngun til þess að hinir yrðu afskiptir í þessum efnum, og finnst mér þess vegna þetta mál hafa ráðist vel. Ég veit að þetta mál á því auðveldan gang í gegnum hv. Alþ., og ég er líka sannfærður um að það mun eiga auðveldan gang hjá þjóðinni í framkvæmd. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram í umr. að með þessari leið er ekki eins mikið um það að fé fari út úr bönkum og sparisjóðum og menn vilja vera láta. Það á sér þarna stað verulegur sparnaður. Happdrættisbréfin eru mikið keypt til þess að gefa í sambandi við afmæli, fermingar og alls konar slíka tyllidaga eða atburði í lífi manna og er það mikið ánægjuefni. Svo hefur það aðra þýðingu líka. Það er það að menn hafa áhuga á því að vera þátttakendur í þessum framkvæmdum. Ég hef hitt marga sveitunga mína sem hafa sagt mér frá því að þeir hafi keypt bréf í Skeiðarársandsveginum, og þeir voru glaðir, m.a. vegna þess að þeir höfðu fengið vinninga, þessir menn sem sögðu mér frá þessu, en þeir voru líka mjög glaðir yfir því að hafa átt sinn þátt í því að hrinda þessu stórvirki í framkvæmd og hafa haldið áfram einmitt að nota þá fjármuni og bætt því við sem þeir höfðu þannig eignast í gegnum þessi happdrætti með því að kaupa bréf á nýjan leik. Ég er því sannfærður um að þessi leið er vinsæl og farsæl og ég held að það sé líka ljóst að það eigi að vera hægt að selja þetta miðað við þá reynslu sem af þessu hefur orðið. Ég skal ekki lengja mál mitt hér að þessu sinni. Ég vil aðeins skýra frá því, að ég gat þess í hv. Ed. í sambandi við frv. um breyt. á vegal. að nú þegar hefur verið gerð athugun á kostnaði við þá vegakafla á leiðinni vestur og norður sem þegar væri hægt að leggja varanlegu slitlagi, þeir eru þannig undirbúnir. Það eru um 100 km tæpir sem þar er um að ræða og mundi kosta um 700 millj. kr. Það hefur einnig verið gerð athugun á því að leggja varanlegan veg austur á Hvolsvöll og kostnaður við það frá Skeiðavegamótunum er um 400 millj. kr., að ljúka varanlegum vegi alveg austur að Hvolsvelli frá Skeiðavegamótunum. Í þriðja lagi hefur verið gerð athugun á kostnaði við að leggja veg yfir Eldhraun að Skálm og á Mýrdalssandi og enn fremur fyrir Hvalneshorn og á Breiðamerkursandi, og er hér um að ræða fjárhæðir sem eru um 450 millj. kr. Það verður haldið áfram að gera athugun á því, hvað kostar að leggja varanlegt slitlag á vegi landsins og liggur hér fyrir frumáætlun um það, hvað mundi kosta að gera varanlegan veg frá Hvolsvelli vestur um land til Akureyrar. Eru það rúmir 7 milljarðar miðað við það verðlag sem nú gildir. Þetta er að vísu gróf áætlun, en gefur þó nokkra hugmynd um þetta. Mér sýnist að það takmark, sem við gætum sett okkur og það kom fram í ræðum hv. alþm. í Ed., sé að ná hringveginum saman úr sæmilega varanlegu efni á svo sem þremur vegáætlunartímabilum eða eitthvað þar í kring. Þá verður haldið áfram að skoða þann hluta landsins þar sem er ekki búið að gera grófar áætlanir um varanlega vegi, - þ.e. frá Akureyri austur um að Hvolsvelli, og það mun verða gert næsta sumar. Enn fremur liggur einnig áætlun fyrir um Reykjanesveginn suður í Engidal og er talið að það muni kosta um 200 millj. að gera þann veg með brúnni á Kópavogslæk sem er nú stærsti liðurinn í þessu. Hér hafa verið gerðar frumáætlanir um þetta og að sjálfsögðu verða svo fjárhagsmál Vegagerðarinnar til meðferðar við framlenging vegáætlunar, en ég geri ráð fyrir að verði horfið að því að leggja fram nýja vegáætlun sem verður svo unnin á eðlilegan hátt af hv. fjvn. og Alþ. Í þessum athugunum er einnig Djúpvegur, en þar er nokkurt fé eftir af því, sem seldist af happdrættisbréfunum í fyrra, til framkvæmda á næsta ári. Ég skal svo ekki orðlengja þetta því að ég hef áhuga á því að málið komist áfram. Ég endurtek þakkir mínar til hv. n. og veit að samstaða mun halda áfram um málið hér í hv. Alþ., enda er enginn vilji til annars en að koma vegamálunum almennt áfram í landinu. Þurfum við að gera heildaráætlun um hvað við ætlum okkur langan tíma til þeirra verka.

Sigurlaug Bjarnadóttir Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð við þessa umr. Hér er vissulega stórt mál komið upp, enn stærra en það var þegar frv. var lagt fram, og ég verð að játa að ég hrökk dálítið við þegar 1200 millj. voru komnar upp í 2 000. Á þessu er þó augljós skýring, þar sem annar landshluti er kominn þarna inn í. Ég vil lýsa því yfir að ég mæli ekki gegn þessu máli og ég unni norðlendingum, austfirðingum og sunnlendingum af heilum hug þeirra umbóta í vegamálum sem þarna er um að ræða. Fullkomið vegakerfi um allt landið er vitanlega það sem við stefnum að, og ég álít að hreppa- eða kjördæmasjónarmið geti verið þar hættuleg og við megum ekki dreifa átakinn um of. Þetta stóra átak nú fyrir þessa landshluta er auðvitað öllum landsmönnum í hag, og við skulum ekki einskorða okkur of mikið við þann landshluta sem við kunnum að hafa sterkastar taugar til og þekkja hvað best til. Hv. 1. þm. Sunnl. sagðist mundu sætta sig við þessa ákvörðun með það í huga að fjárskipting og vegáætlun kæmi réttlátlega niður, og ég verð að segja að ég þakka hv. þm. ekkert fyrir það þó að hann uni bærilega sínum hlut. Ég sé ekki betur en Suðurland og Austfirðir hafi fengið þarna mjög stórum hlut áorkað og ég vil óska hv. 1. þm. Sunnl. innilega til hamingju með það sem honum hefur orðið hér ágengt. Ég veit að Suðurland þarf umbóta við á sínum vegum og ég er í engum vafa um að Austfirðir þurfa þess mjög nauðsynlega. Frsm., hv. 4. þm. Norðurl. v., sagðist vænta þess að þetta stóra happdrættislán til vegagerðar á Norðurvegi og Austurvegi yrði ekki til þess að raska vegáætluninni. Ég skil orð hans svo að hann ætlist til að vissu marki að þetta komi ofan á það fé sem Norðurlandsvegi kann að vera úthlutað í almennri ráðstöfun vegafjár. Ég tók hins vegar sérstaklega eftir því að þessi hv. þm. sagði að sérstakt tillit hlyti að verða tekið til tengingar Vestfjarða í sambandi við þetta stóra áform og það met ég við hann og legg þunga áherslu á að verði gert. Það er nú svo, að þeim, sem búa við jafnófullkomna vegi og víða gerist á Vestfjörðum, finnst það kannske dálítið súrt í brotið þegar talað er um jafnstórt fjárhagslegt átak til þess að fullkomna vegi með fullkomnu slitlagi, á meðan liggur við að heil byggðarlög þar vestra fari í eyði vegna ófullkomins vegasambands. En þetta á við bæði um Austur-Barðastrandarsýslu og vestasta hluta Vestur-Barðastrandarsýslu. Þarna er að vísu ekki um fjölmenn byggðarlög að ræða. Það eru sveitahreppar, ekki mjög fjölmennir og ekki mjög arðgefandi fyrir þjóðarheildina, það viðurkenni ég, en okkar byggðasjónarmið stefnir nú fyrst og fremst að því að afstýra því að nokkur landshluti fari í eyði vegna þess að hann sé afskiptur af þeim fjármunum sem koma til skiptingar milli hinna ýmsu landshluta. því verður ekki of mikil áhersla á það lögð að við megum ekki horfa á höfðafjöldann þegar við ræðum um mikilvægi byggðaátaka í hinum dreifðu byggðum landsins. Þetta er sjónarmið. Um leið og við höldum á lofti byggðastefnu, - það gera allir flokkar, - þá megum við ekki gera okkur sek um að meta nm of fjölmenni, umferðarþunga á vegum og jafnvel arðsemi og tekjuöflun í þjóðarbúið. Ég hjó eftir því að hv. 2. þm. Austf. lagði, að ég tel alveg réttilega, áherslu á að átak okkar í vegamálum þyrfti að beinast að hringvegi um allt landið. Ég er honum hjartanlega sammála. En þessi hv. þm. eins og forðaðist að minnast á Vestfirði í þessu sambandi. Ég er nú dálítið hissa, því að ég sem vestfirðingur hneigist til þess og tel það sjálfsagt að taka Vestfirði og Austfirði alltaf í sama númerinu. Ég held að mér mundi aldrei verða það á í umr. um þetta mál að gleyma Austfjörðum, eins og virtist koma fyrir hjá þessum hv. þm. Þegar hann talaði um hringveginn allan, þá byrjað hann á að tala um veg frá Reykjavík til Akureyrar, síðan frá Reykjavík til Egilsstaða um Suðurland og frá Egilsstöðum norður um til Akureyrar og þar með er hringurinn búinn. En Vestfirðir eru nú enn til, og ég vænti þess að þetta sé gleymska, en ekki ásettri andúð gegn Vestfjörðum að kenna, að hv. þm. varð þetta á í sinni ræðu. Sannleikurinn er sá að tenging Vestfjarða er auðvitað ákaflega brýnt hagsmunamál landsfjórðungsins. Þar eru fjórar heiðar sem þurfa ýmist endurbóta við eða nýbygginga á vegum. Það er Þorskafjarðarheiðin, það er Tröllatunguheiðin, það er Laxárdalsheiðin og það er fyrirhugaður vegur um Kollafjarðarheiði sem að vísu er ekki búið að taka ákvörðun um og á þessu stigi málsins nokkuð deildar meiningar um, hvort eigi að velja sem tengingu Vestfjarða við Vesturlandsveginn eða endurbæta og breyta veginum yfir Þorskafjarðarheiði. Hitt er svo annað mál, þegar við tölum um tengingu Vestfjarða við Norðurlandsveginn, þá hefur það komið hér fram áður að við þurfum að fara alla leið suður í Fornahvamm til þess að komast á leiðina norður, þannig að ég vil leggja áherslu á það sem hv. 4. þm. Norðurl. v. benti á, - náið er nú nef augum, Vestfirðir og Norðurl. v., - að það verði mjög eindregið haft í huga að tengja Vestfirðina beint við Norðurlandið í staðinn fyrir að það þurfi að krækja suður undir Reykjavík til þess að komast á veginn norður. En ég er sannfærð um, að það verði tillit tekið til þessa. Vegáætlun er óunnin, og ég treysti því að þar verði sérstakt tillit tekið til Vestfjarðanna hvað snertir þá stórfjármuni sem nú er verið að bjóða út í happdrættisláni til Norður- og Austurvegar. Ég vil taka undir það sem hér hefur komið fram á Alþ. og nú síðast í ræðu hæstv. samgrh., að ég tel happdrættislánin jákvæða fjáröflun. Hún stuðlar að sparnaði og það er landsfólkið sjálft sem leggur sína fjármuni fram í hluti sem það veit hvað er. Við vestfirðingar þurfum ekki að kvarta undan slæmum undirtektum varðandi okkar litla happdrættislán í Djúpveginn. Þau happdrættisbréf runnu út eins og heitar lummur á 3–4 dögum, og við væntum okkur góðs af þeim afgangi af 80 millj. sem munu fara til þess að fullgera Djúpveg á næsta ári. Vitanlega má benda á að slík happdrættisskuldabréf geta verið hættuleg fjárskuldbinding fyrir ríkissjóð, ekki síst á þeim óðaverðbólgutímum sem yfir okkur hafa gengið. En í von um stöðvun á þeirri þróun og ákveðnara og meira jafnvægi í okkar fjármálum, þá held ég að þetta sé leið sem við getum verið ánægð með og sé í alla staði eðlileg. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð. Ég vænti þess að þessi þarfa framkvæmd komist á með sem skjótustum og bestum hætti og allir landsmenn njóti góðs af.

Páll Pétursson Hæstv. forseti. Þetta frv. fjallaði upphaflega um Norðurveg. Nú er það farið að fjalla bæði um Norðurveg og Austurveg og ég vil taka það sérstaklega fram að mér þykir það ljómandi gott. Það hafa orðið um það alllangar umr. hér í hv. d. og það hefur verið ofurlítill undirtónn af togstreitu vegna ýmissa séráhugamála hinna einstöku þm. Það er vissulega rétt að það er alls ekki nóg að komast hringinn í kringum landið, við verðum að komast um allar byggðir, og ég lít svo á að þetta frv. verði þróun vegamála og öllum framkvæmdum í vegamálum sérstaklega til framdráttar. Þessi fjáröflun léttir á vegáætluninni, og hún má ekki verða til þess að fé í hana minnki. Það er undirstrikað sérstaklega. Vegáætlunin á að hafa meira fjármagn til ráðstöfunar til annarra verkefna. Og verkefnin eru mörg og það mega engin byggðarlög gleymast, það vil ég sérstaklega taka fram. Það er ekki nóg að tala um hringveg, það mega engin byggðarlög gleymast því að vegamálín eru einn meginþáttur byggðastefnunnar, samgöngumál yfirleitt hafa áhrif á alla lífsafstöðu fólksins í dreifbýlinu, bæði á sviði atvinnumála, menntamála og félagsmála.