Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég tel það í hæsta máta alvarlegt þegar við nú göngum til atkvæða um Ríkisútvarpið ohf., mál hæstv. menntamálaráðherra, að þá skuli nú fyrir stundu, í upphafi þessa fundar, vera loksins eftir langa mæðu og ítrekaðar óskir dreift hér svari við fyrirspurnum mínum til hæstv. ráðherra um fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins miðað við 1. desember sl. Hér er um að ræða skjal upp á 40 blaðsíður og þetta er auðvitað lýsandi dæmi um þessa málsmeðferð alla að það skuli vera boðið upp á þetta á Alþingi Íslendinga að svona skuli vera gengið frá málum þegar stjórnarandstöðunni hefur ævinlega verið meinað um að ræða þessi mál sameiginlega í tengslum við fjölmiðlamarkaðinn almennt og að skoða stöðu ríkisfjölmiðilsins á sem heildstæðastan hátt, þá er okkur gert þetta erfitt fyrir varðandi það að gera okkur grein fyrir fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins. Og nú á að knýja málið í atkvæðagreiðslu þegar svona er háttað. Ég vil bara lýsa vonbrigðum mínum með að vinnubrögð á Alþingi skuli vera með þeim hætti sem hér kemur í ljós.

Frú forseti. Ég er algerlega undrandi á þessum orðum hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur sem er líka nefndarmaður í menntamálanefnd og þar fyrir utan hefur hún tekið þátt í atkvæðagreiðslu t.d. um fjáraukalögin en inni á þeim er, eins og menn vita, heimild til að fella niður skuldir Ríkisútvarpsins upp á 625 millj. Ég vil einnig geta þess að ríkisendurskoðandi fór yfir málið með nefndarmönnum og kannski hefur hv. þingmaður ekki viljað heyra það sem hann sagði fyrir framan nefndarmenn. Hann lýsti því sérstaklega yfir að það væri afar vel staðið að allri formbreytingu á rekstrarumhverfi Ríkisútvarpsins og ég lýsi því enn og aftur yfir að Ríkisútvarpinu verður skilað með 15% eiginfjárhlutfalli þegar rekstrarbreytingin á sér stað. Það mun verða til þess að Ríkisútvarpið geti staðið undir þeim kröfum og staðist þær væntingar sem við gerum alla jafnan til þess.

Frú forseti. Hæstv. menntamálaráðherra og reyndar forseti vor verða að hafa í huga að við erum fleiri þingmenn en þeir sem sitja í viðkomandi fagnefnd og það þurfa allir að greiða atkvæði um málið og þar af leiðandi eiga allir rétt á sömu upplýsingum og að hafa þær í höndum. Og það þýðir ekkert að reyna að halda öðru fram en því að það er stórkostlega ámælisvert að svar við þessari mikilvægu fyrirspurn skuli fyrst berast nú í upphafi þess fundar þegar á að fara að ljúka umfjöllun um málefni Ríkisútvarpsins vegna þess að í því birtast alvarlegar upplýsingar. Það birtast í því upplýsingar um hríðversnandi afkomu útvarpsins sem tapaði 50 millj. á árinu 2004, tæpum 200 millj. á árinu 2005 og stefnir væntanlega í um 800 millj. kr. tap á þessu ári ef marka má 420 millj. kr. tap á fyrri helmingi ársins. Það er þar af leiðandi ekki blómlegur rekstur sem hér er verið að skila yfir hið fræga opinbera hlutafélag og það er ekki hægt að halda því fram að það hafi verið vel búið að Ríkisútvarpinu af hálfu stjórnvalda undanfarin ár. Svo má spyrja: Hvers vegna tók allan þennan óratíma að draga þessar upplýsingar út úr bókhaldi Ríkisútvarpsins? Er það svo óaðgengilegt og illa uppfært og er staðan svo óljós frá degi til dags og mánuði til mánaðar að það skuli þurfa að verða stórkostlegur dráttur á því að reiða fram þessar upplýsingar, eða hvað? Hér er aðallega verið að notast við tölur frá fyrri árum, úr ársreikningum tveggja síðustu ára og milliuppgjöri á miðju ári. 

Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin hefur gumað af því að hún beri góðan hug til Ríkisútvarpsins. Þessi góði hugur hefur birst í því að á árunum 1996–2004 drógust rauntekjur Ríkisútvarpsins saman um 15% eða þar um bil. Þetta þýddi 15% fækkun í starfsliði stofnunarinnar. Síðan eru að koma fram upplýsingar um hvað gerst hafi síðan þá. Hér kemur fram að árið 2004 var halli á rekstri Ríkisútvarpsins 49,8 millj. kr. Árið 2005 var halli á rekstri Ríkisútvarpsins kominn upp í 196,2 millj. og á tímabilinu 1. janúar til 30. júní 2006 var halli á rekstri Ríkisútvarpsins 420 millj., hálfur milljarður króna. Hvað er að gerast í rekstri þessarar stofnunar? Finnst mönnum virkilega boðlegt að afgreiða þetta mál núna, frumvarp um Ríkisútvarpið ohf. án þess að þessar upplýsingar séu ræddar? Það var beðið um þessar upplýsingar í desembermánuði og samkvæmt þingsköpum áttu þær að liggja fyrir þinginu 10 dögum síðar og núna fyrst eru þær að koma fram. Hér eru að koma fram grafalvarlegar upplýsingar um fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins og ég leyfi mér að efast um að allar þessar upplýsingar hafi komið fram í menntamálanefnd þingsins vegna þess að þetta eru sumar hverjar nýjar upplýsingar sem hér koma fram og ég vek athygli á því að í frumvarpi ríkisstjórnarinnar er ekki gert ráð fyrir því að bæta stöðu Ríkisútvarpsins fjárhagslega til lengri tíma litið. Þvert á móti á að herða á stofnuninni þegar til lengri tíma er litið og er ég þá ekki að horfa á það sem kann að gerast á fyrstu metrum einkavæðingarinnar.

Forseti. Það er sannarlega sérkennilegur dráttur sem hefur orðið á þessu svari frá menntamálaráðherra og starfsmönnum hans en er raunar í stíl við þá upplýsingaþjónustu sem rekin er í menntamálaráðuneytinu gagnvart Alþingi og best sást á þeirri leynd sem hvíldi yfir hinum svokölluðu ESA-skjölum sem við vorum ekki látin vita af í heilt ár, hvorki þegar fjallað var um Ríkisútvarpið hf. í vor né í haust þegar fjallað var um Ríkisútvarpið ohf. Það er líka þannig að í október beindi ég tveimur fyrirspurnum til menntamálaráðherra sem varða þjónustusamninginn fræga, þjónustusamningsdrögin sem gerð voru. Ég hef fengið svar við annarri þeirra fyrirspurna en menntamálaráðherra hefur ekki mátt vera að því að svara hinni fyrirspurninni. Hvernig stendur á þessu, forseti, og hvaða eftirlit er það sem forseti þingsins hefur með svörum hæstv. menntamálaráðherra sem í tilviki mínu og hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur varða það mál sem hér er til afgreiðslu? Þetta er ákaflega sérkennilegt og engu líkara en verið sé með skipulegum hætti að leyna upplýsingum frá þingmönnum, ef til vill vegna þess að þær upplýsingar sem nú bárust eru viðkvæmnismál fyrir menntamálaráðherra og þann útvarpsstjóra sem hún réð til starfa, m.a. vegna þess að það stendur ekki til að bæta útvarpinu þetta á neinn hátt og sú upphæð sem gert er ráð fyrir í framtíðartekjumögnun miðast við allt of lágan grunn, þann sem nú er veittur með afnotagjöldum. Menntamálaráðherra er því enn einu sinni í vandræðum út af málinu og ég vona að þeim vandræðum og hinum hæstv. menntamálaráðherra linni hvað úr hverju.

Hæstv. forseti. Það hlýtur að teljast alvarlegt þegar mál af því tagi sem hér um ræðir, sem ríkir um gríðarlega mikill pólitískur ágreiningur er afgreiddur héðan frá Alþingi á þeim nótum sem þegar er augljóst. Upplýsingar þær sem hér koma fram eru ekki sömu upplýsingar og koma fram í skýrslu matsnefndarinnar sem gerði stofnefnahagsreikninginn fyrir Ríkisútvarpið ohf. fyrir hæstv. ráðherra heldur er hér um nýjar upplýsingar að ræða. Mann rekur auðvitað í rogastans þegar hæstv. menntamálaráðherra leyfir sér að segja að við, nefndarmenn í menntamálanefnd Alþingis, eigum að vita betur og við eigum að sætta okkur við það sem hún ákveður að skammta okkur úr hnefa. Það er bara ekki svo, hæstv. forseti. Við þingmenn á Alþingi Íslendinga höfum sjálfstæðan rétt til að afla upplýsinga í gegnum ráðuneytin. Það er okkar sjálfsagði réttur og það er ömurlegt þegar ráðherrar að því er virðist leyfa sér að halda upplýsingum leyndum frá þingmönnum eða móast við að leggja fram þær upplýsingar sem sjálfsagt er að við eigum samkvæmt lögum rétt til. Ég vil í lokin, hæstv. forseti, segja að um eiginfjárhlutfall félagsins sem hæstv. ráðherra lofar stöðugt að verði 15% þegar opinbera hlutafélagið fer af stað, það er auðvitað bara fugl í skógi vegna þess að ekki er ekki komin í gegnum Alþingi Íslendinga nein beiðni um slíkt eða þeir fjármunir eru ekki til reiðu fyrir hæstv. ráðherra að lofa. Ég bið, hæstv. forseta Alþingis hér og nú, að heimila um þetta svar, fjárhag Ríkisútvarpsins, umræðu utan dagskrár við fyrstu hentugleika því að hér eru mál sem þarf að skoða sem þjóð og þing þurfa að komast til botns í.

Frú forseti. Ég ítreka það að hér er ekkert nýtt á ferðinni. Menn vissu það alveg að rekstrarstaða Ríkisútvarpsins hefur ekki verið góð í gegnum tíðina og það hefur aldrei verið falið.

Hún hefur versnað.

Það er aldrei falið, ja hún hefur því miður versnað. Ég vil sérstaklega endurtaka það sem ég sagði áðan. Við erum búin að tryggja það í fjáraukalögum að hluta af skuldum Ríkisútvarpsins verður aflétt og það er ekki bara eitthvað smáræði. Að aflétta skuldum auðveldar Ríkisútvarpinu að starfa til lengri tíma. Auðvitað er verið að hugsa til framtíðar, hv. þm. Ögmundur Jónasson. Þegar verið er að aflétta verulegum skuldum Ríkisútvarpsins þá er verið að huga að því að það geti verið starfrækt og staðið undir þeim skyldum og kröfum sem við gerum til þess til lengri tíma. Og það sem skiptir mestu í þessu máli og mér finnst því miður enn og aftur stjórnarandstaðan vera að vaða reyk og villu í þessu máli. Það er alltaf að koma eitthvað nýtt, það er alltaf verið að reyna að fela eitthvað. Það sem skiptir mestu máli og menn forðast að ræða hér, er að það er verið að skila Ríkisútvarpinu með 15% eiginfjárhlutfalli. Það er verið að tryggja góðan starfsgrundvöll til framtíðar, ekki bara einhvern skyndibita heldur til framtíðar.

Virðulegi forseti. Hæstv. menntamálaráðherra sagði að ekkert nýtt væri að koma fram. Það vissu það allir að fjárhagsleg staða Ríkisútvarpsins hefði verið bágborin um langa hríð. Það er alveg rétt. En það óraði engan fyrir því að staðan væri svona slæm. Það óraði engan fyrir því að staðan væri jafnslæm og kemur fram í svari hæstv. menntamálaráðherra til hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur. Ég verð að segja að þegar maður skoðar þetta, mér skilst að þessu hafi verið dreift hér áðan, flettir þessu, lítur á tölurnar þá sér maður að þetta fyrirtæki er á bókstaflega felgunni. Þetta staðfestir náttúrlega það sem við í stjórnarandstöðunni höfum verið að benda á í umræðum, að fjárhagsstaða þessa fyrirtækis væri afskaplega slæm. Og það staðfestir enn og aftur grun okkar, hv. formaður menntamálanefndar, Sigurður Kári Kristjánsson, um að hér sé verið að leggja af stað í vegferð sem muni leiða til þess að þetta fyrirtæki verði selt úr höndum ríkisins og það yrði menningarlegt stórslys, það er bara þannig. Hér á að fara að koma á fót fyrirtæki sem er miklu, miklu verr statt fjárhagslega en nokkurn óraði fyrir, fyrirtæki með litlu hlutafé. Það á að setja á stofn skattlagningu, nefskatt svokallaðan sem verður alveg örugglega mjög umdeildur í þjóðfélaginu. Það er verið að skapa hér og efna til mikils ófriðar í kringum þetta fjöregg þjóðarinnar sem Ríkisútvarpið er og ég verð að segja það fyrir mína parta og okkar í Frjálslynda flokknum, virðulegi forseti, að við viljum ekki taka þátt í þessu verki. Við treystum okkur ekki til þess að standa að því að þetta mál verði afgreitt sem lög frá hinu háa Alþingi þegar við sjáum í þessu svari hversu ofboðslega slæm staða Ríkisútvarpsins er. Það er hreinlega ekki gerlegt að taka þátt í slíkum gjörningi.

Frú forseti. Hæstv. menntamálaráðherra sakaði stjórnarandstöðuna um að vera að fela eitthvað og vera með einhverjar reykbombur í þessari umræðu. Ég spyr á móti: Hver hefur verið að draga þingið á svari, og hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur, önnur en hæstv. menntamálaráðherra? Hvers vegna er það? Vegna þess að niðurstaðan er mjög slæm fyrir menntamálaráðherra. Hún er líka slæm fyrir sérstakan trúnaðarmann menntamálaráðherra sem er skipaður útvarpsstjóri, sem virðist vera orðinn nokkurs konar útvarpsstjóri fyrir meiri hlutann á þinginu og hefur tekið afstöðu gegn okkur í minni hluta þingsins. Þegar farið er yfir skuldirnar kemur í ljós að það hefur sigið verulega á ógæfuhliðina. Skammtímaskuldirnar eru á 19 hundrað millj. kr. og það hefur versnað síðan snillingurinn tók við sem hefur tekið afstöðu gegn okkur í stjórnarandstöðunni. Það kemur hér fram að frá 1. janúar og fram á mitt síðasta ár er tap Ríkisútvarpsins á 5. hundrað millj. kr. Það hefur versnað gífurlega. Og með þessu frumvarpi sem er að fara í atkvæðagreiðslu í þinginu og stjórnarandstaðan hefur mótmælt kröftuglega, er verið að færa þessum manni alræðisvald. Ég spyr: Er ekki kominn upp neinn efi í huga hæstv. menntamálaráðherra að fara svona að? Ég hefði talið að svo væri. Í þokkabót á síðan að fjármagna Ríkisútvarpið með óréttlátasta skatti sem Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn hafa staðið fyrir, nefskatti. Og maður spyr sig: Hvað verður næst hjá þessum flokkum? Hversu langt ætla þeir að ganga í að skapa ójöfnuð í samfélaginu? Ég spyr sjálfan mig að því. Það virðast ekki vera nokkur takmörk fyrir því hversu langt á að ganga.

Hæstv. forseti. Þetta eru auðvitað mjög alvarlegar upplýsingar sem hér koma fram og ég undrast það svolítið að hæstv. menntamálaráðherra skuli ekki gefa nokkur einustu svör við því hvað er hér á ferðinni í þeirri umræðu sem nú fer fram. Hvað gerir það að verkum að 420 millj. safnast í skuld á fyrstu sex mánuðum síðastliðins árs? Veit hæstv. menntamálaráðherra ekkert um það? Hvaða verkkaup, samningar eða skuldbindingar hafa farið fram í rekstri Ríkisútvarpsins sem gera það að verkum að skuldirnar hlaðast upp með þessum hætti á árinu? Hefur hæstv. menntamálaráðherra engar áhyggjur af því? Er engin ástæða til að gefa þinginu eina einustu skýringu á því hvað liggur að baki 420 millj. kr. skuldar á fyrstu sex mánuðum síðastliðins árs? Ég hefði talið að það væri svolítill sómi að því fyrir hæstv. menntamálaráðherra að gefa smáupplýsingar um það hvað stendur þarna á bak við. Það getur varla verið að slíkt gerist án þess að menntamálaráðherra hafi um það nokkra einustu vitneskju. Það væri stórundarlegt ef svo væri. Ég skora á hæstv. ráðherra að gefa einhverjar upplýsingar um þetta. Hæstv. ráðherra hlýtur að vita hvað er hér á ferðinni? Af hverju stafar það? Hvað er verið að gera? Hvað hefur nýr útvarpsstjóri verið að aðhafast?

Hæstv. forseti. Ég beini þeirri spurningu til hæstv. forseta hvort henni finnist yfirleitt stætt á því að taka þetta þingmál til afgreiðslu og gera frumvarp ríkisstjórnarinnar um hlutafélagavæðingu RÚV að lögum í dag í ljósi þeirra upplýsinga sem hér eru að koma fram og hefðu átt heima í umræðu um þetta mál. Það hefur komið hér fram að í stjórnartíð Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hefur orðið samdráttur á tekjustofnun Ríkisútvarpsins sem á árabilinu 1996–2004 skrapp saman um 15%. Það hefur komið fram.  Hér er að koma fram að á fyrstu sex mánuðum ársins 2006 er rekstrarhalli á Ríkisútvarpinu tæpur hálfur milljarður króna og hefur stórvaxið frá því sem áður var. Ég vek athygli þingsins á því að þegar hæstv. menntamálaráðherra kemur hér upp og segir að verið sé bæta fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins til langs tíma, þá er það bara alrangt. Hvað sem gildir um skammtímalausnir, hvað sem um þær gildir þá er það alrangt að það sé verið að bæta fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins. Hvers vegna í ósköpunum ætti útvarpsstjórinn þá að koma á fund menntamálanefndar og segjast ætla að tryggja stöðu Ríkisútvarpsins með 6% hagræðingarkröfu? Hvað þýðir 6% hagræðingarkrafa? Það er niðurskurður um 6%, bæði í mannahaldi og útgjöldum Ríkisútvarpsins. Á þennan hátt á að bæta stöðu Ríkisútvarpsins. Hæstv. forseti. Ég ítreka spurningu mína því að hún fjallar einmitt um fundarstjórn forseta: Er virkilega tækt að taka þetta frumvarp til afgreiðslu nú í ljósi þeirra upplýsinga sem þinginu eru að berast og eru ekki samkvæmt þingskapalögum? Þessar upplýsingar áttu að liggja fyrir í desembermánuði og áttu að liggja fyrir þegar við hófum 3. umr. um Ríkisútvarpið ohf. Þess vegna ítreka ég spurningu mína og hún er borin fram í fullri alvöru.

Umræðu um Ríkisútvarpið er lokið.

Frú forseti. Ég held að það sé rétt sem fram kom í svari forseta að umræðu um Ríkisútvarpið er lokið, en það virðist sem þingmenn stjórnarandstöðunnar séu haldnir einhverjum fráhvarfseinkennum eftir að þeir lögðu af það málþóf sem þeir hófu hér fyrir rúmri viku síðan. Ég vildi bara upplýsa hæstv. forseta um það út af þeirri beiðni og athugasemdum sem hér hafa komið fram að auðvitað er ekkert nýtt í þessum tölum sem gerir það að verkum að fresta verði atkvæðagreiðslu um þetta mál. Það er ekkert slíkt í þeim tölum sem koma fram í þessu tiltekna svari. Það er margoft búið að gera grein fyrir því hvernig tekið verður á fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins. Hæstv. menntamálaráðherra hefur gert grein fyrir því hvernig farið verður með skuldir og hvaða ráðstafanir verða gerðar í fjáraukalögum. Það hefur líka komið fram, og við höfum verið með þær upplýsingar í höndunum í meira en eitt ár, að stefnt er að því að eiginfjárhlutfall Ríkisútvarpsins ohf., hins nýja félags, verði 15%. Það hefur líka komið fram og það vita þeir hv. þingmenn sem sátu í hv. menntamálanefnd og hlýddu á Sigurð Þórðarson, sem var skipaður formaður matsnefndar og fenginn var til að útbúa stofnefnahagsreikning fyrir hið nýja félag, að hann lýsti því yfir fyrir nefndinni að stofnefnahagur þessa nýja félags yrði mjög sterkur til rekstrar fyrir næstu 

Forseti mælist til þess að hv. þingmaður ræði um fundarstjórn forseta en ekki störf í menntamálanefnd.

Það er einmitt það sem ég er að gera, frú forseti. Ég er að upplýsa forseta um það að ríkisendurskoðandi sem er formaður matsnefndarinnar sem útbjó stofnefnahagsreikninginn fyrir hið nýja félag er fullkomlega ósammála þeim fullyrðingum sem hér hafa komið fram hjá þingmönnum stjórnarandstöðunnar. 

Virðulegi forseti. Ég kem raunar upp vegna þess að ég er að sjá þetta svar í fyrsta sinn eins og aðrir, enda var það lagt hér fram rétt fyrir stundu, og ég lýsi yfir óánægju minni með það að forseti þingsins skyldi ekki sjá til þess að þessar upplýsingar væru fram komnar áður en umræðunni um Ríkisútvarpið lyki. Ég hefði talið að forseti hefði átt að kalla eftir því frá menntamálaráðherra að þessar upplýsingar lægju hér fyrir. Það má kannski segja að það sé bitamunur en ekki fjár á því hvort uppsafnaðar skuldir Ríkisútvarpsins eru 5,2 milljarðar samkvæmt árshlutareikningi 30. júní sl. eða hvort þær voru 4,8 milljarðar eins og þær voru í árslok síðasta árs. Það alvarlega í þessu máli, finnst mér, er að Ríkisútvarpið hefur safnað upp á þessu ári tvöfalt meiri rekstrarhalla en allt árið í fyrra. Maður hlýtur að spyrja hvað hafi verið að gerast í Ríkisútvarpinu sem safnar 420 millj. í 

Forseti vill áminna hv. þingmenn um að halda sig við umræðuna um fundarstjórn forseta.

Frú forseti. Mér finnst alveg eðlilega að þessum málum staðið. Kallað var á ríkisendurskoðanda til þess að gera grein fyrir stofnreikningi hins nýja hlutafélags. Ekki hafa verið gerðar athugasemdir við verk hans og þar með liggur fyrir að vel hefur verið að verki staðið. En þetta upphlaup stjórnarandstöðunnar nú er gamalþekkt á Alþingi og hefur ekkert með málefnalegar umræður að gera.

Frú forseti. Hér koma upp vaskir fótgönguliðar og skjóta skildi fyrir ráðherra sinn. En það breytir ekki hinu, og það veit ég að virðulegur forseti hlýtur að viðurkenna, að þetta er stórkostlega ámælisverð málsmeðferð. Auðvitað áttu þessar upplýsingar fullt erindi inn í umræðuna. Þegar búið er að biðja skriflega um upplýsingar frá framkvæmdarvaldinu eiga þær að berast Alþingi innan tilskilins frests nema stórkostleg vandkvæði séu á því og í raun og veru ekki tæknilega hægt að verða við beiðninni. Þá eiga menn að koma hér og óska eftir lengri fresti. Forseti á auðvitað að ganga eftir því fyrir hönd okkar þingmanna að þessi réttur okkar sé virtur. Lágmarkskrafa væri að mér finnst, og sú sem kom fram í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar áðan, að atkvæðagreiðslunni yrði þá að minnsta kosti frestað um sinn, t.d. um einn dag, þannig að mönnum gæfist tími til að gaumgæfa þessar upplýsingar. Menn eiga eftir að fara með atkvæðaskýringar sínar og að sjálfsögðu skiptir afkoma og fjárhagsstaða Ríkisútvarpsins máli í því sambandi. Menn skjóta sér á bak við það að bókhaldslega eigi Ríkisútvarpið samkvæmt efnahagsreikningi að verða með 15% eigið fé. En hvaða gagn er að því ef reksturinn er á dúndrandi niðurleið eins og þessar upplýsingar sýna? Ef tekjustreymið til fyrirtækisins er að hrynja? Eða ef stjórnandinn er búinn að missa svo gjörsamlega tök á rekstrinum að þar er verið að fara úr öskunni í eldinn á örfáum mánuðum? Snillingurinn sem á að fá alræðisvald, bæði í rekstrarlegum og dagskrárlegum málefnum Ríkisútvarpsins ef að líkum lætur, öðlingur menntamálaráðherra, hæstv. forseti, útvarpsstjórinn Páll Magnússon, er að skila 

Hv. þingmaður ræði um fundarstjórn forseta.

Já, ef ég fær frið fyrir bjöllunni mun ég gera það. Hyggst forseti verða við óskum okkar um að fresta atkvæðagreiðslunni að minnsta kosti um sinn þannig að við getum gaumgæft þetta svar sem var að koma í okkar hendur fyrir fáeinum mínútum, helst í einn dag eða að minnsta kosti í nokkra klukkutíma? Verður hægt að fá svör fljótlega frá forseta við þessum spurningum? Ég mæli þó með því að hv. þm. Halldór Blöndal, 2. þm. Norðaust., fái að tala áður því að það er líklegt að þar falli nokkur gullkornin.

Forseti ítrekar það að umræðu um Ríkisútvarpið er lokið og atkvæðagreiðsla er á dagskrá hér á eftir.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með ræðumanni sem talaði hér á undan, hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, taka undir þá frómu ósk að atkvæðagreiðslu verði frestað þannig að þingheimur fái að kynna sér almennilega þetta svar, því að eftir því sem maður skoðar það betur og þær tölur sem liggja fyrir því meira kemur manni á óvart hversu grafalvarleg staða þessa fyrirtækis er. Okkur þingmönnum á hinu háa Alþingi veitir ekki af því og við verðum að fá að kynna okkur þessi gögn almennilega svo við vitum hvað við erum að fara að gera á eftir þegar við greiðum þessu atkvæði, ekki bara stjórnarandstæðingar heldur líka stjórnarliðar, bæði þingmenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Ég tek eftir því að Framsóknarflokkurinn heldur sig mjög til hlés og þegir þunnu hljóði á bekkjum þingsins. 
            

Hv. þingmaður á að ræða um fundarstjórn forseta og haldi sig við það efni.

Já, ég er að rökstyðja mál mitt, virðulegur forseti. Ég held að allir þingmenn verði að fá að kynna sér þessi gögn til hlítar. Það verður að gefa þingmönnum tíma til að kynna sér gögnin, þetta svar er upp á 40 síður. Því beini ég þeim óskum til virðulegs forseta að þingheimi verði gefinn kostur á að kynna sér þessi gögn því að þau ættu að geta ráðið úrslitum um t.d. hvort ekki ætti hreinlega að samþykkja frávísunartillögu stjórnarandstöðunnar og frumvarpinu yrði vísað frá. Málið er gersamlega í uppnámi og frumvarpið um Ríkisútvarpið og staða Ríkisútvarpsins er svo slæm að við getum hreinlega ekki gengið til þess verks á eftir að ætla að fara að breyta rekstrarformi þess þegar við sjáum að fjárhagsstaða þess er svo miklu, miklu verri en nokkurn óraði fyrir.

Frú forseti. Það duldist engum sem hlýddi á mál hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að hann var að tala niður til ýmissa af embættismönnum ríkisins með orðbragði sínu áðan. Við getum farið yfir þetta saman, hv. þingmaður, ef hann óskar þess. Ég vil vekja athygli hæstv. forseta á að það sæmir ekki og er rétt að gera athugasemdir við slíkt ef einstakir þingmenn eru hreyta í embættismenn með þeim hætti að reyna að gera lítið úr stefnu stjórnmálamanna. 

Forseti. Ég ætla að ræða um fundarstjórn forseta öfugt við hv. síðasta ræðumann. Ég ætla að leggja forseta til rök í því máli sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur vakið máls á. Auðvitað komu þær upplýsingar sem nú hefur verið dreift ekki fram í skýrslu matsnefndar um stofnefnahagsreikning ósköp einfaldlega vegna þess að sú skýrsla er frá í nóvember. Þá voru þessar upplýsingar ekki komnar fram. Ég man heldur ekki eftir, ég er nú ekki með þetta á borðinu hjá mér, að þetta yfirlit um reksturinn á fyrri hluta ársins komi fram í þeim reikningi. Það er líka þannig, forseti, að það sem við erum að fara að gera á eftir er að samþykkja eða fella tillögu í frumvarpi menntamálaráðherra um upphæð nefskatts. Við þær upplýsingar sem fram hafa komið vaknar að sjálfsögðu spurning um hvort sú upphæð er rétt, hvort hún dugar. Þarf að hækka nefskattinn, þarf að gera þetta enn óréttlátara, herra forseti, til að koma þessu fyrir miðað við þær upplýsingar sem nú eru? Það er líka rétt að í fjáraukalögum er upphæð sem ætlað er að hala Ríkisútvarpið upp í 15% eiginfjárhlutfall. Hér er enginn fjármálaráðherra, en er það rétt tala miðað við þær upplýsingar sem nú eru komnar fram? Getur hæstv. menntamálaráðherra svarað því 

Forseti ítrekar enn og aftur að hv. þingmenn ræði um fundarstjórn forseta.

Það er verið að gera það …

Það er forseti sem leggur mat á það, ekki hv. þingmenn sjálfir.

Frú forseti. Mig langar að koma upp undir þessum dagskrárlið og upplýsa forseta um að ég er með undir höndum skýrslu frá 28. nóvember 2006 um Ríkisútvarpið ohf. og þar kemur fram greinargerð matsnefndar um stofnefnahagsreikning. Á bls. 11 segir, með leyfi hæstv. forseta: „Við mat eigna og skulda Ríkisútvarpsins lagði matsnefndin til grundvallar efnahagsreikning Ríkisútvarpsins þann 31/12 2005 og ársfundarreikning þann 30/6 2006 að teknu tilliti til breytinga sem rétt þótti að gera og gerð er grein fyrir hér að neðan.“ Búið er að fara yfir allt þetta af hálfu ríkisendurskoðanda. Þetta liggur í öllum möppum þeirra sem hafa mætt og setið 

Hv. þingmaður ræði um fundarstjórn forseta, ekki um efni frumvarpsins eða gögn.

Að lokinni rannsókn kjörbréfs og atkvæðagreiðslum um 2. og 7. dagskrármálið fer fram umræða utan dagskrár um auglýsingar um fjárhættuspil. Málshefjandi er hv. þm. Ögmundur Jónasson. Hæstv. dómsmálaráðherra verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50 gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Borist hefur svohljóðandi bréf frá Ögmundi Jónassyni, formanni þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, dagsett í dag: „Þar sem Jón Bjarnason, 8. þm. Norðvest., er veikur og getur ekki sótt þingfundi óska ég eftir því með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að 2. varamaður á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Norðvesturkjördæmi, Lilja Rafney Magnúsdóttir, taki sæti hans á Alþingi á meðan en 1. varamaður á listanum, Árni Steinar Jóhannsson, er forfallaður að þessu sinni.“ Þá hefur borist bréf frá Árna Steinari Jóhannssyni, 1. varaþingmanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Norðvesturkjördæmi, þar sem hann tilkynnir forföll. Að ósk forseta hefur landskjörstjórn komið saman og gefið út kjörbréf handa Lilju Rafney Magnúsdóttur, sem er 2. varamaður á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Norðvesturkjördæmi. Jafnframt hélt kjörbréfanefnd fund nú í hádeginu til þess að fjalla um kjörbréfið.

Hæstv. forseti. Kjörbréfanefnd kom saman í dag og fór yfir kjörbréf Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur, 2. varaþingmanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Norðvesturkjördæmi, sem landskjörstjórn gaf út í dag. Kjörbréfanefnd leggur einróma til að kjör Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur verði samþykkt.

Kjörbréfanefnd mælir einróma með samþykkt kjörbréfsins og telst það samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum. Lilja Rafney Magnúsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný.

Forseti. Með þessu frumvarpi er ekki skapaður sá starfsrammi sem Ríkisútvarpinu hæfir til frambúðar sem almannaútvarpi og þar með ekki tryggður sá starfsfriður sem Ríkisútvarpinu er nauðsynlegur. Það er líklegt að samþykkt frumvarpsins leiði til enn ákafari deilna en áður um stöðu Ríkisútvarpsins og til málaferla heima og erlendis, ekki síst vegna þess að staða Ríkisútvarpsins gagnvart samkeppnisrétti og sérreglum Evrópuréttarins um útvarp í almannaþjónustu er óljós. Með því að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag er stigið varhugavert skref sem í sambærilegum tilvikum hefur langoftast leitt til þess að viðkomandi stofnun eða fyrirtæki er selt úr almannahöndum. Stjórnunarhættir þeir sem gert er ráð fyrir opna leið til áframhaldandi flokkspólitískra áhrifa og inngripa, réttindi starfsmanna Ríkisútvarpsins eru samkvæmt frumvarpinu í uppnámi og ekki er sennilegt að hinn óréttláti nefskattur efli samstöðu meðal almennings um málefni Ríkisútvarpsins. Við stjórnarandstæðingar höfum sýnt í þeirri umræðu sem nýliðin er og þeim sex öðrum sem farið hafa fram um þetta mál að til eru aðrar leiðir og þær eru bæði færar og eðlilegar. Við höfum nú að lokum lagt fram sameiginlega yfirlýsingu okkar um framtíð Ríkisútvarpsins og endurskoðun á málefnum þess á næsta kjörtímabili. Við höfum lagt okkur fram um að koma á sáttum í málinu, að finna leiðir til sátta, en slíkum boðum hefur öllum verið hafnað. Þar hefur einkum staðið í vegi hinn sári metnaður Þorgerðar K. Gunnarsdóttur, hæstv. menntamálaráðherra. Við samfylkingarmenn berum ásamt öðrum stjórnarandstæðingum fram frávísunartillögu á frumvarpið. Ef hún verður felld verður þess enn freistað að ná sáttum um að fresta gildistöku frumvarpsins þar til eftir kosningar. Gangi það ekki sitjum við hjá við tæknilegar breytingartillögur stjórnarmeirihlutans en greiðum atkvæði gegn frumvarpinu sjálfu, segjum nei við þessu frumvarpi.

Virðulegi forseti. Okkur í þingflokki Frjálslynda flokksins þykir þetta vera afskaplega dapurleg stund þegar gengið verður til þess verks að breyta rekstrarformi Ríkisútvarpsins. Þessi stund er kannski enn dapurlegri en maður bjóst við fyrir þingfund í dag þegar við skoðuðum það svar sem dreift var í þinginu rétt áðan frá menntamálaráðherra til hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur, um fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins. Sá illi grunur sem maður hefur haft og við höfum haft allan tímann um að það sem vekti í raun fyrir ríkisstjórnarmeirihlutanum væri að koma þessu fyrirtæki úr höndum ríkisins, staðfestist nú með hverjum degi. Því miður er það svo og við höfum farið yfir það í umræðum að ríkisstjórnarflokkarnir bera ábyrgð á því að hafa grafið markvisst undan Ríkisútvarpinu og fjárhag þess á mörgum undanförnum árum. Nú er sú stund upp runnin að gengið verður til þess verks að breyta rekstrarforminu. Þetta er náttúrlega enn eitt skrefið í þá átt að fyrirtækið verði hreinlega selt. Það mikill ófriður verður í kringum fyrirtækið, það mikil óánægja verður með skattheimtu og annað að mikil hætta mun myndast á því að fallist verði á að þetta fari úr höndum ríkisins og ég segi enn og aftur: Það mun hafa alvarlegar afleiðingar, að ég tel, fyrir menningu og menningararf þjóðarinnar. Það er ákaflega dapurlegt á þessari stundu að hafa orðið vitni að því og minnast þess að Framsóknarflokkurinn hefur gersamlega brugðist í málinu. Framsóknarflokkurinn hefur lengi talað fjálglega og fallega um Ríkisútvarpið á hátíðarstundum en það sýnir sig núna að það hafa allt saman verið orðin tóm. Ég vænti þess að þjóðin taki eftir þessu. Ég vænti að þjóðin minnist þá þessarar stundar þegar fram í dregur. Við í Frjálslynda flokknum höfum tekið þátt með hinum stjórnarandstöðuflokkunum í sameiginlegri afstöðu um Ríkisútvarpið sem áframhaldandi traust og sjálfstætt almannaútvarp. Við höfum allt frá því að þessi umræða hófst, t.d. í vinnu okkar í fjölmiðlanefndinni svokölluðu, staðið með hinum stjórnarandstöðuflokkunum. Þar ítrekuðum við strax ósk allrar stjórnarandstöðunnar um að málið yrði unnið í sátt allra flokka, það er hægt að gera. Því miður völdu ríkisstjórnarflokkarnir aðra vegferð og þeir verða að axla og bera alla ábyrgð á málinu en við munum segja nei í þingflokki Frjálslynda flokksins, virðulegi forseti.

Frú forseti. Þá er loksins komið að því að greiða atkvæði um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið ohf. Þriðju umæðu er lokið og stjórnarandstaðan hefur gefist upp á því málþófi sem hún hóf fyrir rúmri viku. Mikið hefur verið rætt um málefni Ríkisútvarpsins og þetta frumvarp á þessu þingi. Við höfum rætt þetta mál í þrjú ár og ég fullyrði að fá mál, ef einhver, hafa fengið jafnvandaða og mikla umfjöllun og mál Ríkisútvarpsins. 

Hæstv. forseti. Þetta er ein af dapurlegri atkvæðagreiðslum þessa kjörtímabils. Það er auðvitað önugt að þurfa að standa hér eina ferðina enn og leiðrétta hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson og aðra stjórnarliða sem kalla málefnalegar ræður þingmanna stjórnarandstöðunnar í þessu máli málþóf og yfirlýsingu stjórnarandstöðunnar frá í gær, um samstöðu í málefnum Ríkisútvarpsins, uppgjöf stjórnarandstöðunnar. Það gerir hæstv. menntamálaráðherra líka í fréttum. Hún klifaði á því í fréttum í allan gærdag og það er endurtekið eftir henni í fjölmiðlum í dag að stjórnarandstaðan hafi gefist upp í málinu. Þetta lýsir afskaplega vel hversu þessi stjórnvöld eru illa haldin af því sem kallað er valdhroki og hversu gersneydd þau eru skilningi á grunnreglum lýðræðisins. Átök lýðræðislega kjörinna fulltrúa þjóðarinnar eru lítið annað en leikur í hugum hæstv. ráðherra og hv. formanns menntamálanefndar og spurningin einungis um það hver hefur hvern undir. Hæstv. menntamálaráðherra hefur verið einörð í því að láta ekki nein rök stjórnarandstöðunnar ná til sín í þessu máli og ráðherranum hefur aldrei tekist að svara spurningum um einstaka þætti málsins öðruvísi en í illa orðuðum frösum og innantómum slagorðum. Helst hefur litið út fyrir að um léttvægan kappleik væri að ræða sem spurning væri um að vinna eða tapa. Hæstv. forseti. Mál það sem hér um ræðir er alvarlegt ekki síst fyrir þær sakir að hér eru réttindi starfsmanna Ríkisútvarpsins fyrir borð borin og athugasemdir þeirra hunsaðar. Ásetningur stjórnvalda hefur verið að koma útvarpinu í hendurnar á einráðum útvarpsstjóra, með bakland hjá ríkjandi stjórnvöldum, sem hefur gefið út þá yfirlýsingu að launabil á milli starfsfólks muni aukast þegar kjarasamningum starfsmanna verður breytt úr miðlægum samningum á félagslegum grunni í það sem hann kallar frjálsa samninga, sem festa í sessi launaleynd á þeim nótum sem útvarpsstjóri hefur nú þegar innleitt í stofnunina svo sem fram hefur komið í fjölmiðlum. Kann hæstv. menntamálaráðherra ekki grundvallaratriðin í áhrifum slíkra samninga á launamun kynjanna og hvar er hæstv. félagsmálaráðherra? Hæstv. forseti. Núverandi stjórnvöld hafa það auðvitað á stefnuskrá sinni að selja Ríkisútvarpið. Þessi einkavæðing er skref í þá átt. Komandi kærur og klögumál, vegna þess að Ríkisútvarpið sem yrði ohf. yrði farið að berjast við samkeppnisaðila sína á markaði á öðrum forsendum heldur en nú eru, kalla á kærur og klögumál sem veikja Ríkisútvarpið og eftirleikurinn á eftir að verða einfaldur fyrir ríkisstjórnina, ef hún heldur sessi sínum, að selja útvarpið. Það er mergurinn málsins. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs erum 

Hæstv. forseti. Ég ætla að setja fram þann spádóm við lok þessarar löngu umræðu að Ríkisútvarpið/sjónvarp verði aldrei einkavætt eða selt. Það mun alltaf verða uppi sá þjóðarvilji og sá pólitíski vilji að ríkið starfræki þjóðarútvarp. Frjálshyggjuþjóðin Bretland ver BBC sem þjóðarútvarp. Ríkisútvarpið verður ekki selt samkvæmt þessari lagasetningu nema það komi aftur til umfjöllunar Alþingis. Stjórnarandstöðuþingmenn hafa verið hér í pólitískum skollabuxum og blekkingarleik síðustu 10 daga. Einkaaðilar hafa sem betur fer gert sig mjög gildandi í útvarps- og sjónvarpsrekstri hér á landi og er það vel. Þess frelsis nýtur þjóðin í dag. Hér er verið að færa Ríkisútvarpinu úrræði og frelsi til að mæta samkeppni. Það er undarlegt að ríkiskommaflokkur eins og Vinstri grænir skuli leggjast gegn þessari umbótaáætlun og ríkisvæðingu. Ríkisútvarpið má ekki vera eins og hestur í hafti þegar allir vita að rekstur útvarps- og sjónvarpsstöðva í dag er spretthlaup. Sá deyr á markaðnum sem ekki hefur í höndunum frelsi. Framsóknarflokkurinn styður þetta frumvarp og hefur komið að mörgum athugasemdum og breytingum sem munu styrkja Ríkisútvarpið og gera það betra. Ég er sannfærður um að íslensk þjóð mun átta sig á því, þegar þessu moldviðri lýkur og þessi lög taka gildi, að í kjölfarið eignast hún öflugra og samkeppnishæfara ríkisútvarp. 

Forseti lítur svo á, að höfðu samráði við flutningsmenn, að tillaga um rökstudda dagskrá á þskj. 558 sem kölluð var aftur til 3. umr. komi ekki til atkvæða þar sem fyrir liggur samhljóða tillaga á þskj. 707 frá sömu þingmönnum í minni hluta menntamálanefndar með því sem næst samhljóða rökstuðningi.

Virðulegi forseti. Auðvitað á að vísa þessu þingmáli frá. Ríkisstjórnin hefur valið eins óréttláta leið til fjármögnunar RÚV og hugsast getur með nefskatti, nefskatti sem leitt getur til þess að fjögurra manna fjölskylda með tvo unglinga í heimili gæti þurft að greiða nálægt 60 þús. kr. nefskatt. Þúsundir fjármagnseigenda sem eingöngu hafa fjármagnstekjur sér til framfærslu, sem skipt geta tugum og hundruðum milljóna á ári, sleppa aftur á móti við að greiða nefskattinn. Fáránlegustu dæmi sem um getur í jaðarsköttum munu líka birtast í þessum nefskatti því að lífeyrisþegum sem skríða rétt yfir skattleysismörkin og afla sér kannski 5 þús. kr. tekna fram yfir skattleysismörk er refsað með tæplega 15 þús. kr. nefskatti. Þarna sýnir ríkisstjórnin auðvitað sitt rétta andlit. Þetta frumvarp er meingallað og til háborinnar skammar hvernig ríkisstjórnin er með fjármögnun RÚV að auka á ójöfnuðinn í þjóðfélaginu og hygla fjármagnseigendum og skilja réttindi starfsmanna eftir í uppnámi.

Frú forseti. Frumvarp þetta um einkavæðingu Ríkisútvarpsins er til marks um þráhyggju ríkisstjórnarinnar sem sést engan veginn fyrir og fórnar Ríkisútvarpinu, rýfur friðarskildi um málefni þess, og kastar því út í ólgusjó illdeilna og málaferla. Öllum er orðið ljóst að þetta eru mistök, nema e.t.v. ráðherranum og útvarpsstjóra, en þrjóskan ein stendur eftir, það að hafa sitt fram jafnvel þó að til ófarnaðar verði. En átakanlegast er þó þetta mál fyrir Framsóknarflokkinn. Þetta mál er lýsandi. Það er afhjúpandi fyrir Framsóknarflokkinn, fyrir svik Framsóknarflokksins við eigin landsfundarsamþykktir, fyrir svik Framsóknarflokksins við kjósendur sína, fyrir húsmennsku Framsóknar og flórmokstur í daunillu fjósi íhaldsins.

Frú forseti. Það er eðlilegt að tillaga eins og þessi komi fram um að vísa frumvarpinu frá. Það er eðlilegt að Vinstri grænir standi að slíkri tillögu og mér finnst þessi atkvæðagreiðsla kristalla þann mun sem er á þessum tveim flokkum, Vinstri grænum og Sjálfstæðisflokknum. Það er tilviljun hvar Samfylkingin lendir, hvort það er hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir eða einhver annar sem tekur til máls. Ég segi nei við þessu.

Virðulegi forseti. Stjórnarandstaðan stendur sameinuð að þessari tillögu að málinu verði vísað frá. Frumvarpið er meingallað, það hefur margoft verið bent á það og reynt mjög að koma vitinu fyrir stjórnarliða en það hefur því miður ekki tekist. Við getum til að mynda tekið hinn alræmda nefskatt. Því miður virðast ekki allir vera með nef í þessu landi því að margir eru undanþegnir honum og í þann hóp falla auðmenn landsins. Það er enn ein staðfestingin á því hvernig þessi ríkisstjórn með sínu endalausa auðmannadekri mylur undir þær stéttir sem standa best í landinu á meðan lamið er miskunnarlaust á þeim sem minna mega sín. Þetta er ekki til fyrirmyndar svo vægt sé til orða tekið. Svarið sem hér liggur fyrir í dag leiðir það líka í ljós að málið er illa undirbúið. Hæstv. landbúnaðarráðherra sagði áðan að Ríkisútvarpið mætti ekki vera eins og hestur í hafti. 

Frú forseti. Framganga stjórnarandstöðunnar í þessu máli minnir dálítið á sjóbirting sem hefur þá náttúru að ráðast á bráð sína með stærilæti og látum og ólmast síðan með sporðaköstum og meiri látum og vita ekki nákvæmlega hvert hann ætlar. En skyndilega springur hann á limminu og setur kviðinn upp. Þannig finnst mér stjórnarandstaðan koma með þessa tillögu sína … 

Forseti biður þingmenn um að gefa ræðumanni frið til þess að tala.

Þakka þér frú forseti. Þessi sama stjórnarandstaða kemur hér með kviðinn upp og ætlar ekki einu sinni að taka þátt í atkvæðagreiðslu sem m.a. bannar að Ríkisútvarpið sé sett á sölu. Háttvirt stjórnarandstaða ætlar ekki að taka þátt í atkvæðagreiðslu um að styrkja Ríkisútvarpið til framtíðar. Hv. stjórnarandstaða kemur með tillögu um að vísa málinu frá  
            

Framsóknarflokkurinn á að sjá sóma sinn í því að þegja.


            

Forseti verður að segja að það fer að stórsjá á þessari bjöllu ef hv. þingmenn fara ekki að halda ró sinni þótt það séu kosningar í vor. Það verður að hafa gott skipulag á fundum. Forseti biður hv. þingmenn um að virða það.

Virðulegur forseti. Tillagan sem hér er flutt er tillaga sem stjórnarandstaðan flytur hér til þrautavara, til þess að freista þess að ná sæmilegri samstöðu um málefni Ríkisútvarpsins í lokahnykk þessa máls. Það eru mér mikil vonbrigði að enginn hljómgrunnur hafi verið fyrir því hjá forustu ríkisstjórnarflokkanna að reyna að ná víðtækri samstöðu um Ríkisútvarpið. Miklu veldur sá er upphafinu veldur. Ég verð að játa að hæstv. menntamálaráðherra hefur ekki stækkað af þessu máli sem hún á mikinn þátt í að fór í þann deilufarveg sem raun ber vitni. Ég hef fulla trú, virðulegi forseti, á að það hefði verið hægt að ná sátt um málið ef stjórnarandstaðan og aðrir hefðu fengið að koma að stefnumótun og undirbúningi frumvarps um Ríkisútvarpið. Því var ekki að heilsa. Þess vegna er þessi mikla deila um Ríkisútvarpið og þess vegna er búið að rjúfa þann frið sem ríkt hefur um stofnunina um 

Hæstv. forseti. Við tökum hér afstöðu til þess hvaða gildistími verður á þessu máli. Þannig væri þjóðinni gefinn kostur á að tjá með atkvæði sínu í vor hvort hún treysti stjórnarandstöðunni betur til að lagfæra þetta mál eða ríkisstjórnarflokkunum. Við leggjum til að gildisákvæðinu verði frestað. En það er því miður svo, hæstv. forseti, með ríkisstjórnarflokkana að ef ófriður er í boði þá er hann valinn.

Frú forseti. Það má líta á þessa tillögu sem þrautavaratillögu af okkar hálfu til að reyna að bjóða upp á sættir um meðferð þessara mála. Hún hefur líka þá lýðræðislegu skírskotun að nýr þingmeirihluti, sem hvort sem er kemur til með að bera ábyrgð á málefnum Ríkisútvarpsins á næsta kjörtímabili, hefði málið í sínum höndum og gæti búið um Ríkisútvarpið með þeim hætti sem hann kysi. En það verður kosið um þetta mál í alþingiskosningunum í vor, hvorum megin kosninganna sem gildistaka laganna verður. Það er forgangsverkefni okkar í stjórnarandstöðunni að snúa ofan af þessu máli eftir kosningar fáum við til þess þingmeirihluta. Við skulum hafa í huga, virðulegi forseti, að þetta eru endalokin á dæmalausum ferli ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks í fjölmiðlamálum allt þetta kjörtímabil. Það er rýr og hörmuleg eftirtekja að troða í gegn á síðustu stundu þessu umdeilda máli um Ríkisútvarpið með þeim hætti sem ríkisstjórnin er hér að gera og skömm Framsóknarflokksins mun lengi í minnum höfð.

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni afleitt lagafrumvarp. Það reisir m.a. samkeppnishindrun fyrir einkarekna ljósvakamiðlun í landinu. Um leið er framtíð Ríkisútvarpsins teflt í óvissu. Fullyrt er að staða Ríkisútvarpsins ohf. á markaði leiði til málaferla og hárra bótagreiðslna síðar. Þetta frumvarp er aðför að einkarekstri á íslenskum ljósvakamarkaði um leið og það teflir framtíð Ríkisútvarpsins sem almannaútvarps á Íslandi í tvísýnu og óvissu. Hér er um að ræða mjög alvarlega og gallaða málafylgju sem leiðir til þess að fjölmiðlaumhverfið á Íslandi verður einsleitara og verra og ég segi því að sjálfsögðu nei.

Hæstv. forseti. Samþykkt þessa frumvarps mun að mínu mati styrkja og efla starfsemi Ríkisútvarpsins á tímum vaxandi samkeppni. Margt hefur verið fært til betri vegar í meðförum menntamálanefndar eins og síðustu tillögur, sem við greiddum atkvæði um áðan, hafa leitt í ljós. Það sem stendur hins vegar upp úr eftir 130 klukkustunda umræður um Ríkisútvarpið á þessu kjörtímabili er uppgjöf stjórnarandstöðunnar og alger niðurlæging. Við lokaafgreiðslu þessa máls, hæstv. forseti, getur maður aðeins átt þá einu von í brjósti og þá einu bæn að guð gefi að Ríkisútvarpið verði aldrei undirselt völdum þessa manna. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Hér stefnir í að fest verði í lög, með vilja ríkisstjórnarinnar, lög um Ríkisútvarpið ohf. Ferill ríkisstjórnarinnar í einkavæðingu, hlutafélagavæðingu o.s.frv. hefur verið á einn veg. Það hefur verið áfangi á leið að því að taka ákvarðanir um að selja viðkomandi fyrirtæki. Man ekki einhver eftir fyrstu tillögunum um einkahlutafélagavæðingu Símans? Minnast menn þess? Ég sé að sumir þingmenn í salnum líta niður á borðið og segja ekki neitt. Ég segi nei við þessu frumvarpi eins og þingmenn Frjálslynda flokksins.

Virðulegur forseti. Þetta frumvarp gerir hvorugt, að efla Ríkisútvarpið sem almannaútvarp né að einkavæða það, heldur verður úr einhvers konar viðrini. Hæstv. landbúnaðarráðherra til upplýsinga þá á ríkið að vera eins og hestur í hafti á samkeppnismarkaði. Óeðlileg samkeppnisstaða Ríkisútvarpsins ohf., léleg fjárhagsstaða þess og sá skattur sem óvinsælastur verður allra skatta í sögu landsins, nefskattur Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, mun skapa viðvarandi ósætti um þessa stofnun og að lokum ríða henni á slig ef ekki vildi svo vel til að 12. maí næstkomandi gefst kjósendum færi á að segja þeim stjórnendum Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks upp störfum sem svo illa halda á málum. Ég segi nei.

Með þessari lagasetningu verður Ríkisútvarpið áfram í þjóðareign og fjárhagsstaða þess styrkt. Innlend dagskrárgerð verður styrkt. Með frumvarpinu mun Ríkisútvarpið lagast stjórnunarlega að fjölmiðlaumhverfinu í landinu. Þetta er allt í samræmi við ályktanir Framsóknarflokksins á flokksþingi árið 2005. Ég segi já.

Frú forseti. Ég vil við þessa atkvæðagreiðslu árétta langvarandi og óbilandi stuðning Framsóknarflokksins við Ríkisútvarpið  Á umliðnum árum hefur á flokksþingi Framsóknarflokksins verið lögð rík áhersla á sjálfstæði Ríkisútvarpsins, á trygga rekstrarafkomu Ríkisútvarpsins og að við endurskoðun laganna verði tekið mið af breyttu fjölmiðlaumhverfi. Áskilnaður um ákveðið rekstrarform vék í ályktun flokksþingsins fyrir tveimur árum fyrir megináherslunni á þjóðareign Ríkisútvarpsins og eignarhald þjóðarinnar er tryggt með beinu ákvæði þar um í frumvarpinu. Á meðan Framsóknarflokkurinn fær um það ráðið. Loks vil ég frú forseti segja um rekstrarformið opinbert hlutafélag að það hefur sér til ágætis, auk annars, að tryggja jafnan hlut karla og kvenna í stjórn félagsins. Ég segi já, frú forseti.

Virðulegi forseti. Með þessari lagasetningu er verið að skapa óþarfa ófrið um rekstur og framtíð Ríkisútvarpsins sem hefði mátt koma í veg fyrir ef sáttaboði stjórnarandstöðunnar hefði verið tekið. Þarna er verið að lögfesta algjör ítök stjórnarmeirihluta hverju sinni í stjórnun Ríkisútvarpsins, það er þráður beint úr Stjórnarráðinu samkvæmt þessu frumvarpi niður eftir allri stofnuninni verði þetta frumvarp að lögum. Það er verið að lögfesta hér nefskatt sem er einn sá óréttlátasti skattur sem um getur og hæstv. ráðherra Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur verður án efa minnst fyrir um langa framtíð. Þessi skattur leggst þungt á mannmörg heimili og þessi skattur undanþiggur þá sem allra hæstu tekjurnar hafa af fjármagnstekjum og lifa af fjármagnstekjum í samfélaginu. Fyrir það verður hæstv. ráðherra Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur minnst þegar þetta frumvarp hefur verið samþykkt 

Hæstv. forseti. Ríkisútvarp á forsendum Sjálfstæðisflokksins verður lemstrað Ríkisútvarp. Hæstv. menntamálaráðherra hefur alltaf frá því að hún tók við embætti átt þess kost að vinna með stjórnarandstöðunni að heildstæðu fjölmiðlaumhverfi á Íslandi. Það eru vonbrigði að hæstv. ráðherra skyldi hafa kosið að fara ekki með stjórnarandstöðunni í þennan leiðangur. Það eru líka vonbrigði að framsóknarmenn á Alþingi skuli kjósa að fylgja einkavæðingaráráttu sjálfstæðismanna eftir í blindni og heimila að Ríkisútvarpið skyldi rifið úr samhengi við umhverfi fjölmiðla að öðru leyti og afgreitt á þennan hátt með einn af forvígismönnum um sölu Ríkisútvarpsins sem talsmann, hv. nefndarformann menntamálanefndar. Í hugum fólks hlýtur þessi „affera“ öll, virðulegi forseti, að vera Framsóknarflokknum til minnkunar, ekki síst úti á landi þar sem tryggð fólks við Ríkisútvarpið hefur jafnvel reynst haldbetri og iðulega haldbetri en þeirra sem búa í þéttbýli höfuðborgarinnar. Hæstv. forseti. Ég hafna þessu frumvarpi, ég segi nei.

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem hér er verið að greiða atkvæði um er afar umdeilt eins og raun ber vitni og umræður hafa sagt til um. Eitt af því versta sem sett er inn í það er tekjuöflunin sem á að verða fyrir Ríkisútvarpið í framtíðinni en þar er verið að stórhækka afnotagjaldið sem mun heita nefskattur hæstv. menntamálaráðherra Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur í framtíðinni. Þannig mun þriggja manna fjölskylda fá á sig 25% hækkun, það geta t.d. verið námsmenn með eitt barn, fjögurra manna fjölskylda mun fá á sig 70% hækkun, fimm manna fjölskylda mun fá á sig rúmlega 100% hækkun.  Virðulegi forseti. Þessi nefskattur íþyngir mannmörgum heimilum eins og hér hefur komið fram og það hefur líka komið fram og, hæstv. forseti, er það rangt að þeir sem greiða eingöngu 

Forseti biður hv. þingmenn um að fá sér sæti meðan verið er að greiða atkvæði. Hvert var svar hv. þingmanns?

Hann segir nei.

Forseti. Það eru tímamót í sögu Ríkisútvarpsins og við hér í salnum og í samfélaginu höfðum tækifæri til að tryggja til frambúðar að Ríkisútvarpið gæti sinnt því mikilvæga hlutverki sem það hefur og hefur haft. Það er í mér uggur um að við séum nú að gera mistök hér í salnum af margvíslegu tagi, af menningarlegu tagi, af þjóðernislegu tagi, af skattalegu tagi, af samkeppnislegu tagi og enn gæti ég þulið lengra. Bót í máli er að þrír flokkar af fimm á þinginu hafa náð myndarlega saman og heitið endurskoðun á málefnum Ríkisútvarpsins. Ég segi nei við þessu frumvarpi.

Frú forseti. Ég segi nei við þessu frumvarpi og ég vil vekja athygli á því að við erum að ræða um almannaútvarp. Það segir auðvitað sína sögu um stöðu málsins að þetta er afgreitt í ósætti. Hvers vegna erum við að afgreiða í ósætti þá stofnun sem á að þjóna almenningi? Það er vegna þrákelkni hæstv. menntamálaráðherra og ekki út af neinu öðru. Hún hefur orðið afturreka með hvert málið á fætur öðru þannig að hér er um eitthvert persónulegt stolt hæstv. menntamálaráðherra að ræða og Framsóknarflokkurinn fylgir á eftir. Ég spyr: Hvar er samvinnuhugsjón framsóknarmanna, hvar birtist hún? Birtist hún í 16 þúsund kr. nefskatti sem auðmenn landsins eru undanþegnir? Ég spyr, og það eru fleiri sem spyrja þessarar spurningar og undra sig á þeirri vegferð sem Framsóknarflokkurinn er kominn í. Það þýðir ekkert fyrir varaformann Framsóknarflokksins að vera með ábúðarfullar ræður um að 

Hvað segir hv. þingmaður?

Ég segi nei og ég sagði það í upphafi ræðu minnar.

Frú forseti. Íhaldið í Reykjavík var búið að einkavæða strætó hér á árunum en félagslegur meirihluti R-listans sneri þeirri einkavæðingu til baka. Þar í hópnum voru framsóknarmenn. Það sama þarf að gera hér og verður vonandi gert innan fárra mánaða. Það er hins vegar sláandi og tímanna tákn að hér er svo komið fyrir aumingja vesalings Framsóknarflokknum að hann stendur að því með Sjálfstæðisflokknum að einkavæða almannaútvarpið á Íslandi, Ríkisútvarpið okkar allra, eina helgustu og mikilvægustu menningarstofnun þjóðarinnar. 

Frú forseti. Ég hef á síðustu dögum, bæði í stuttu máli og löngu máli og í andsvörum, reynt að opna augu þingheims fyrir því að í þessu frumvarpi er verið að kippa úr sambandi lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og þar af leiðandi er verið að skerða kjör þeirra. Ég tók eftir því í andsvörum í síðustu viku, á fimmtudag, bæði við hv. formann menntamálanefndar og líka við hæstv. menntamálaráðherra að þeim var fullkunnugt um það. Þau tóku skýrt fram að þau ætluðu ekki að gera betur í þessu ohf.-frumvarpi við starfsmenn en í öðrum. Það var gert illa við starfsmenn í öðrum sambærilegum frumvörpum og þar af leiðandi er þetta vísvitandi gert af hæstv. menntamálaráðherra að skerða réttindi og kjör opinberra starfsmanna með setningu þessa frumvarps. Ég segi nei.

Frú forseti. Við Íslendingar viljum eiga ríkisútvarp og metnaður ríkisstjórnarinnar stendur til að starfrækja hér öflugt ríkisútvarp, ríkisútvarp sem hefur skýrt og afmarkað hlutverk í almannaþágu. Ríkisútvarpið verður að geta starfað í mjög hröðu og síbreytilegu umhverfi fjölmiðlanna. Við þurfum að veita Ríkisútvarpinu svigrúm til að vera í takti við nútímann og veita því jafnframt tækifæri til þess að takast á við framtíðina. Að mínu mati er tækifæri til að efla enn frekar t.d. innlenda dagskrárgerð, efla enn frekar menningar- og almannaþjónustuhlutverk Ríkisútvarpsins. Þess vegna er mikilvægt að Ríkisútvarpið fái svigrúm, svigrúm sem er í þessu frumvarpi sem við erum að greiða atkvæði um, til þess að takast á við mjög ríkar menningarlegar kröfur sem við gerum til Ríkisútvarpsins. Ég er sannfærð um, frú forseti, að þetta frumvarp er lyftistöng fyrir ríkisútvarp í almannaþágu og því segi ég já.

Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin talar mikið um metnað ríkisstjórnarinnar fyrir hönd Ríkisútvarpsins. Sá metnaður hefur birst í því að fjárhagur þeirrar stofnunar hefur versnað stöðugt jafnt og þétt allar götur frá því að Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur mynduðu saman ríkisstjórn 1995. Í þessu birtist metnaðurinn eða hitt þó heldur. Hæstv. forseti. Þetta frumvarp skerðir réttindi starfsmanna Ríkisútvarpsins, það rýfur einhliða samningsbundna aðkomu starfsmanna að stjórn stofnunarinnar og færir völd þar innan dyra í hendur eins manns, bæði mannahald og alla dagskrárgerð. Það veikir því miður fjárhagslega stöðu stofnunarinnar þegar litið er til langs tíma. Ríkisstjórnin hefur slegið á allar tilraunir af hálfu stjórnarandstöðunnar til málamiðlunar og sátta. Það er óábyrgt og það er dapurlegt, en, hæstv. forseti, sem betur fer er ekki bannað með lögum 

Frú forseti. Ég tel að með þessum lögum sé verið að stíga fyrsta skrefið að því að selja Ríkisútvarpið og það er þess vegna sem ég er á móti þessu frumvarpi og það er þess vegna sem ég segi nei.

Frú forseti. Ég hef sagt að ég er ekki á móti hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins í sjálfu sér ef ákveðin skilyrði eru uppfyllt, en þau skilyrði eru ekki uppfyllt eins og ítrekað hefur verið bent á. Til dæmis þarf sjálfstæði fjölmiðilsins að vera að öllu leyti tryggt en bæði Félag fréttamanna og Hollvinasamtök RÚV hafa efasemdir um að svo sé í þessu frumvarpi. Þá eru einnig vísbendingar um að frumvarpið standist ekki kröfur samkeppnisréttarins eins og Samkeppniseftirlitið bendir á og það er grafalvarlegt að mínu mati. Það er sömuleiðis fjölmargt í þessu frumvarpi sem ég get ekki sætt mig við svo sem þátttöku ríkisfjölmiðilsins á auglýsingamarkaði, nefskattinn, óvissuna um réttindi starfsfólks, meirihlutavald ríkisstjórnarinnar í hinu nýja útvarpsráði o.s.frv. Frú forseti. Ég hef aldrei sagst ætla að styðja þetta frumvarp ríkisstjórnarinnar en fyrir utan þá annmarka sem ég hef hér bent á rýfur frumvarpið að auki þann frið sem hefur ríkt um Ríkisútvarpið. Þess vegna segi ég nei, frú forseti.

Hæstv. forseti. Við greiðum atkvæði um frumvarp til laga um Sinfóníuhljómsveit Íslands sem hefur verið fylgifrumvarp með Ríkisútvarpsfrumvarpi hæstv. menntamálaráðherra en hefur sannarlega ævinlega fallið í skuggann af hinu fyrra. Ég tel þetta mál illa ígrundað og ekkert rætt í raun og veru. Við vitum að athugasemdir hafa verið gerðar við þetta frumvarp sem ekki hefur verið svarað. Við höfum bent á það, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að Sinfóníuhljómsveitin þarf á því að halda að vel sé staðið við bakið á henni og það sé tryggt að framtíð hennar sé örugg. Ef fram heldur sem horfir með ætlunarverk ríkisstjórnarinnar, og Sjálfstæðisflokksins sérstaklega sem Framsóknarflokkurinn reyndar styður ævinlega í þessu máli, tel ég hlutverk Sinfóníuhljómsveitarinnar langt í frá tryggt. Ég tel glapræði að samþykkja þetta frumvarp hér í ljósi þess sem mér sýnist vera ljóst varðandi málefni Ríkisútvarpsins. Sinfóníuhljómsveitin getur alveg átt það á hættu að þetta veiki stöðu hennar. Það væri mjög miður.

Hæstv. forseti. Fjárhættuspil og spilafíkn hafa verið mikið til umræðu í þjóðfélaginu að undanförnu. Fyrir þessu eru margar ástæður. Í fyrsta lagi veldur spilafíkn fjölda fólks svo þúsundum skiptir miklum vandræðum, jafnvel svo miklum að það leggur lífið í rúst. Þetta snertir þá sem í hlut eiga, þá sem sjálfir eru haldnir spilafíkn og iðulega stóran aðstandendahóp þeirra einnig. Þetta er því hrikalegt þjóðfélagsmein sem ekki verður vikist undan að ræða. Í öðru lagi hafa fjárhættuspil komist í kastljós fjölmiðla fyrir tilstilli samtaka á borð við Samtök áhugafólks um spilafíkn sem hafa verið óþreytandi við að vekja athygli á vandanum, veita fólki leiðbeiningar og aðstoð og stuðla að umræðu um þetta málefni. Vil ég í því sambandi vekja athygli á heimasíðu samtakanna, spilavandi.is. Þriðja ástæðan fyrir því að spilavandinn er kominn í umræðu sem aldrei fyrr er að borgaryfirvöld í Reykjavík með borgarstjórann í broddi fylkingar hafa vaknað til vitundar um ábyrgð sína. Því ber sérstaklega að fagna, svo og þeim fjölmiðlum sem hafa sinnt þessum málum að undanförnu eða staðfastlega um langt skeið og nefni ég þar sérstaklega Morgunblaðið sem að mínu mati hefur sýnt mikla ábyrgðarkennd í umfjöllun um þetta málefni. Fjórða ástæðan fyrir því að nú fer fram mikil umræða um spilafíknina er sú staðreynd að opnað hefur verið spilavíti á netinu sem auglýst hefur verið á Íslandi. Spilavíti á netinu er engin nýlunda en spilavíti að hluta til í eigu Íslendinga auglýst á Íslandi á netinu og í íslenskum fjölmiðlum er nýlunda. Við borgum, þú spilar, er auglýst í rúllettuspilum hjá Betsson, auglýsingu sem hæglega mætti snúa við því að að sjálfsögðu eru það spilafíklarnir sem borga gróðann til Betssons og annarra sem gera sér sjúklega spilafíkn fólks að féþúfu. Stundum hefur verið komist svo að orði að um tvenns konar spilafíkla sé að ræða, þá sem spila og hina sem hagnast á fíkn þeirra. Ég hef iðulega fundið fyrir heift síðarnefndu fíklanna þegar fundið er að athæfi þeirra. Áhugafólk um spilafíkn hefur gert sitt til að sporna gegn útbreiðslu spilakassa, takmarka aðgengi að þeim, draga úr áreiti þeirra en þess má geta að Háskóli Íslands rekur samtengda spilakassa sem auk þess eru að öðru leyti áreitnir, enda spilavíti háskólans kölluð Háspenna og mundu ekki standast reglur sem settar eru um þessa starfsemi víða um lönd. Allt þetta þarf að skoða af fullri alvöru. Einnig þarf að taka alvarlega ábendingar samtakanna um að nú sé vaxandi ásókn í fjárhættuspil á netinu og þar þurfi að reisa rönd við. Þetta ber stjórnvöldum að gera, ekki einvörðungu af siðferðilegum ástæðum heldur einnig lagalegum því um skýlaust lögbrot er að ræða. Samkvæmt íslenskum lögum eru fjárhættuspil bönnuð. Með sérstökum lögum var Háskóla Íslands og ýmsum samtökum og stofnunum heimilað að reka spilavíti þótt ýmsir beri brigður á að þau hafi starfað löglega því að reglugerð skorti um þessa starfsemi allt til ársins 2005 en kveðið var sérstaklega á um það í lögum að þessa starfsemi bæri að byggja á slíkri reglugerð. Hvað um það, nú er kominn fram á sjónarsviðið aðili sem tvímælalaust brýtur landslög og það er fyrrnefnt fyrirtæki, Betsson. Ég beini tveimur spurningum til hæstv. dómsmálaráðherra af þessu tilefni: Hvað ætlar hæstv. ráðherra að gera til að stemma stigu við ólöglegum fjárhættuspilum á netinu og auglýsingum um þá starfsemi? Í öðru lagi, hæstv. dómsmálaráðherra, leyfi ég mér að vísa í álitsgerðir sérfræðinga sem unnið hafa að rannsókn á þessum málum fyrir hönd Samtaka áhugafólks um spilafíkn og er að finna á heimasíðu þeirra samtaka. Þar kemur fram að tæknilega er unnt að reisa skorður við fjárhættuspilum á netinu og ég spyr hæstv. ráðherra í framhaldinu: Er dómsmálaráðherra tilbúinn að setja niður nefnd, þá hugsanlega með sérfræðingum tilnefndum af Samtökum áhugafólks um spilafíkn, fulltrúum banka og kreditkortafyrirtækja til að setja reglur sem stemma stigu við þessari ólöglegu starfsemi?

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hv. ræðumanns, þakka honum fyrir að taka þetta upp hér og tek undir orð hans varðandi starfsemi Samtaka áhugafólks um spilafíkn. Ég hef átt mjög gott samstarf við þau samtök og veit að þau vinna af mikilli ábyrgð að þessu máli sem fellur undir starfssvið þeirra. Varðandi þær spurningar sem hv. þingmaður lagði fyrir mig er það svo að þann 29. mars sl. ritaði dómsmálaráðuneytið bréf til lögreglustjórans í Reykjavík þar sem segir svo, með leyfi forseta: „Betsson.com hefur ekki verið veitt leyfi til happdrættisrekstrar af neinu tagi hér á landi. Samkvæmt 11. gr. laga um happdrætti, nr. 38/2005, varðar það refsingu ef aðili af ásetningi eða stórfelldu gáleysi auglýsir, kynnir eða miðlar hvers konar upplýsingum um happdrætti sem ekki hefur verið veitt leyfi fyrir samkvæmt lögunum eða uppfyllir ekki skilyrði laganna. Í ljós hefur komið að Betsson.com hefur verið auglýst á fleiri miðlum, þar á meðal á vísir.is og fótbolti.net. Ráðuneytið fer þess hér með á leit að ofangreind háttsemi verði rannsökuð og að lögreglan eftir atvikum hlutist til um að auglýsingar af þessu tagi verði stöðvaðar ef ráðuneytinu þykir sýnt að hér sé um brot á happdrættislögunum að ræða.“ Þetta var skrifað 29. mars 2006. Því miður er ekki komin niðurstaða í þetta mál og ég hef áréttað það innan ráðuneytisins að það sé nauðsynlegt að fá niðurstöðu í það og er sammála hv. þingmanni um það. Ég tel að 11. gr. happdrættislaganna banni slíkar auglýsingar. Hitt er síðan annað mál og miklu flóknara í sjálfu sér, að ræða það umhverfi sem hv. þingmaður vék að þegar hann talar um spilamennsku á netinu. Um það hafa verið skrifaðar lærðar greinar og er mikið um það fjallað í öllum löndum. Hér er um ákveðið vandamál að ræða sem allar þjóðir glíma við og t.d. hafði þetta fyrirtæki Betsson fyrst aðsetur í Svíþjóð og samkvæmt fréttum voru það sænsk stjórnvöld sem beittu sér fyrir því að starfsemin færi ekki fram þar og nú mun það starfa á Möltu. Það eru aðeins tvö lönd í Evrópu, Malta og Bretland, sem heimila starfsemi fyrirtækja af þessu tagi innan sinna landamæra, fyrirtækja sem eru með spilamennsku á netinu sem nær út fyrir landamæri ríkjanna. Í öðrum löndum hefur þetta verið bannað, t.d. hafa Þjóðverjar bannað slíka spilamennsku á netinu en aðrir hafa bent á að það sé ekki skynsamleg leið að banna þetta alfarið því að sé banninu framfylgt, sem er mjög erfitt, leiði það ekki endilega til þess að menn hætti að spila heldur að þeir fari að spila þá ólöglega í viðkomandi löndum og þar með verði hvatt til þess að yfirvöld fylgi ekki fram reglum sem tryggja kannski gagnsæi og eftirlit. Finnar sem þykja standa í fremstu röð þjóða samkvæmt flestum mælikvörðum heimiluðu fyrir mörgum árum að spilað yrði á netinu undir ströngu eftirliti fyrirtækis sem rekið er á vegum eða í skjóli finnska ríkisins. Þar eru settar skýrar reglur um það hvernig spilað skuli á netinu. Fólk verður að tilkynna sig og skrá sig og það verður að vera ljóst að um finnska borgara sé að ræða. Það er líka sett ákvæði um fyrir hve mikið menn geta spilað í hverri viku og það er fylgst með því hvernig það gengur og hve mikið menn geta haft á reikningi sínum. Ef meira er lagt undir en reglur heimila eru gerðar ráðstafanir í því skyni að koma í veg fyrir þetta þannig að þarna er verið að halda aftur af fíkninni. Eins og fram kemur hjá Samtökum áhugafólks um spilafíkn og annars staðar eru þeim mun meiri líkur á að menn ánetjist fíkninni, þeim mun meiri sem áhættan er. Síðan er það þetta alþjóðasamstarf. Öllum er ljóst að til þess að ná tökum á þessu og skapa það öryggi sem við hv. þingmaður erum sammála um að þurfi að vera þarf líka alþjóðlegar reglur. Það er spurning hver á að setja þær reglur til að ná utan um þetta. Þetta er verið að ræða á vegum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, á vegum OECD, á vegum Evrópusambandsins og víðar. Við fylgjumst náið með þessu í dómsmálaráðuneytinu. Ég get fullvissað hv. þingmann um það. Við höfum m.a. stuðlað að því að Íslendingar ættu fulltrúa við málflutning í EFTA-dómstólnum þar sem verið er að fjalla um mál bæði varðandi einkaleyfi í Noregi og einnig mál sem varða það að bresk fyrirtæki óska eftir því að fá að starfa hér á þessum markaði án tillits til þess hvert arðurinn rennur.

Frú forseti. Fjárhættuspil er bannað með lögum á Íslandi, nema spilakassar til fjáröflunar fyrir nokkur tiltekin samtök. Þrátt fyrir það hafa auglýsingar um fjárhættuspil á netinu hljómað mánuðum saman og birst í íslenskum fjölmiðlum án þess að athæfið sé stöðvað. Samkvæmt almennum hegningarlögum skal sá sem gerir fjárhættuspil eða veðmál að atvinnu eða kemur öðrum til þátttöku í þeim sæta sektum eða fangelsi allt að einu ári. Í ljósi þessa er fullkomlega rökrétt að álykta að fjölmiðill og fyrirtæki sem auglýsa fjárhættuspil séu að brjóta lög. Með auglýsingunni er hvatt til þátttöku í ólöglegu athæfi. Spilafíkn er alvarlegur og sívaxandi vandi, fíkn sem getur verið banvæn eins og dæmin sanna. Fram kom í fréttum nýverið að drengir niður í 14 ára stundi fjárhættuspil á netinu. Því fyrr sem unglingar byrja að spila, því hættara er þeim við að verða spilafíklar. Við þessu verða stjórnvöld og löggjafinn að bregðast af festu eins og annarri ógn við heilsu og velferð. Á síðasta Norðurlandaráðsþingi var hvatt til aukins samstarfs í þessum efnum, hvatt til samræmdra aðgerða gegn alþjóðlegum fjárhættuspilamarkaði, sameiginlegra rannsókna og meðhöndlunar á spilafíkn. Við leyfum spilakassa til styrktar velferðarmálum sem er tvíeggjað sverð. Á þinginu kom fram að sá styrkur mundi minnka verulega ef þessi erlendu fyrirtæki fengju að starfa óhindrað. Það er umhugsunarefni að veðmálafyrirtæki sem hér um ræðir er í eigu Íslendinga. Þetta er starfsemi sem getur verið hættuleg heilsu og velferð fólks og ég kalla til ábyrgðar og siðferðiskenndar eigenda, landa okkar sem hagnast á veikleika og fíkn, jafnvel barna, með starfseminni á netinu sem er á lagalega mjög gráu svæði. Við bönnum auglýsingar á áfengi og tóbaki sem skaðar heilsu. Í ljósi þess ættu auglýsingar á ólöglegu fjárhættuspili enn frekar að vera óheimilar.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir að taka þetta mál upp og hæstv. ráðherra fyrir undirtektir. Ég hygg að þetta sé eitt af þeim málum sem er hafið yfir alla flokkadrætti og sé nokkuð þverpólitísk sátt um. Ég ítreka þakkir fyrir að hreyfa þessu viðkvæma og erfiða máli. Það er nefnilega mjög snúið og erfitt, það er svo fullt af andstæðum. Erfiðleikarnir eru m.a. vegna þess að fjárhættuspil í sjálfu sér felur í sér mikið af andstæðum, siðferðilegum, tæknilegum, praktískum og þar fram eftir götunum. Þetta er erfitt mál vegna þess að ýmsar góðgerðastofnanir og háskólar hafa tekjur af þessu og þó að flestir komi óskaddaðir frá þessari tekjulind fylgir því óhjákvæmilega að þar verða fórnarlömb. Sá hópur virðist jafnvel fara nokkuð stækkandi og þar er óhugnaðurinn. Það er líka erfitt vegna skilgreiningar. Hvenær hættir leikur að vera leikur og verður fíkn og sjúkdómur? Það veldur hinum mikla vanda. Erfiðleikarnir eru líka af tæknilegum ástæðum þar sem netið er í sjálfu sér hafið yfir öll landamæri og þó að við vildum banna einhverjum að stunda slíka starfsemi hér gæti sá hinn sami flutt sig og stundað starfsemina, jafnbölvuð og hún kann að þykja í okkar huga, að utan enda netið hafið yfir landamæri. Sá vandi sem hér er minnst á verður ekki leystur nema menn taki höndum saman í hinni samfélagslegu ábyrgð. Ég tek að því leytinu undir þær hugmyndir að skipa nefnd sérfræðinga til að skoða þá möguleika hvort yfir höfuð er hægt að taka á málinu og þá með hvaða hætti. Fórnarlömb spilafíknar hljóta auðvitað að vera aðalatriðið í því.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir að taka þetta mál upp hér. Vonandi verður þessi umræða til að opna augu ráðamanna og þjóðarinnar allrar fyrir því hversu brýnt er að grípa til varnaraðgerða gegn misnotkun á netspilavítum og á spilafíkn almennt. Það er oft gallinn við stjórnmálamenn að þeir vilja ekki bregðast við aðsteðjandi vanda, vilja ekki bregðast við allt að því fyrirsjáanlegum vanda og jafnvel ekki fyrr en í óefni er komið. Frú forseti. Spilafíkn á netinu er orðin að vandamáli hér á landi og okkur berast fregnir af fólki sem er orðið skuldum vafið vegna spilavíta sem eru á veraldarvefnum. Vandamálið er til og það er á okkar ábyrgð að taka á því. Fyrir þá sem telja að hér sé um forsjárhyggju að ræða er tvennt sem mig langar að nefna. Samkvæmt upplýsingum frá Noregi eru tæp 4% barna á aldrinum 11–19 ára haldin spilafíkn sem tengist netinu. Ætla má að svipað eigi við um Ísland, ef ekki nú þegar þá væntanlega í framtíðinni. Spilafíkn barna og unglinga getur leitt af sér þunglyndi, einangrun og jafnvel sjálfsvíg. Hitt er líka staðreynd að þeir sem starfrækja spilavítin á netinu leita allra leiða til að ýta undir fíknina og þá jafnvel með aðstoð sálfræðinga. Við öllu þessu þurfum við að bregðast og vernda okkar borgara og fara þarf fram rannsókn á því hvort íslenskir aðilar komi beint að rekstri netspilavíta, t.d. þess sem nefnt hefur verið hér, Betsson.com. Menn hafa nefnt að íslenskir hluthafar eigi þar í fyrirtækinu.

Frú forseti. Það er ekki vanþörf á að taka þessi mál til rækilegrar athugunar því að yfirvöld hafa því miður verið ákaflega sofandi og það má segja að samfélagið allt hafi lengi verið ákaflega sofandi fyrir þeim miklu hörmungum sem spilafíkn í ýmsum myndum tengjast, jafnvel þrátt fyrir ötula baráttu ýmissa aðila, þar á meðal og ekki síst samtaka sem sérstaklega voru stofnuð fyrir nokkrum árum til að vekja athygli á þessu vandamáli. Angi þessara mála birtist nú í því að íbúar í einstökum hverfum bindast samtökum til að koma í veg fyrir og hafna staðsetningu starfsemi af þessu tagi í þjónustumiðstöðvum sínum. Það sýnir, eins og t.d. hefur gerst í sambandi við Mjóddina í Reykjavík, að almenningur kærir sig ekki um þessa starfsemi í sínu nærumhverfi. Það sýnir að almenningur er meðvitaður um þær hættur sem þessu eru samfara og að ekki er við hæfi að blanda henni innan um aðra starfsemi þar sem t.d. börn og unglingar eiga greiðan aðgang að spilakössum og öðru slíku. Það er ansi hart að engu að síður skuli það vera þannig að opinberar stofnanir og félagasamtök geri hana út í landinu. Maður spyr sig: Er ekki hægt að ná samstöðu um að þessum aðilum séu bættir þeir fjármunir sem þessi rekstur hefur skilað þeim á undanförnum árum, þeir fallist í staðinn á að nota ekki sín leyfi og þeim verði ósköp einfaldlega ekki úthlutað til annarra? Þau liggi þá þaðan í frá á grundvelli samkomulags við viðkomandi aðila ónotuð. Það er í öllu falli full ástæða til, frú forseti, að taka þetta til rækilegrar og feimnislausrar umræðu og við getum ekki skotið okkur endalaust á bak við það að í hlut eigi mikilvæg starfsemi eins og Háskóli Íslands, Rauði krossinn eða aðrir slíkir.

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda í þessari umræðu fyrir að taka þetta mál til umfjöllunar. Það hefur nú þegar komið fram í umræðunni að það mál sem sérstaklega hefur orðið tilefni, þótt mörg tilefni hafi verið tiltekin, það er Betsson sem varð tilefni til þessarar umræðu, er til rannsóknar hjá lögreglu og hefur verið síðustu 10 mánuði og er þannig í réttum farvegi eftir að dómsmálaráðherra sendi það til lögreglu til frekari skoðunar. Hér hafa komið fram hugmyndir um að afleggja fjárhættuspil í þeirri mynd sem við þekkjum þau í formi spilakassanna. Menn geta í sjálfu sér komið fram með slíkar hugmyndir en eins og sú umræða bar með sér verður um leið að finna leiðir til að tryggja nýtt fjármagn í stað þess sem þeir aðilar sem sækja fjáröflun til spilakassanna verða af. Ég held að sú umræða verði líka að vera tekin í samhengi við það hvort við viljum setja þessu einhverjar nýjar reglur, koma þessu í eitthvert nýtt form, út úr verslunarmiðstöðvunum og eftir atvikum láta fjárhættuspilin fara fram með öðrum hætti en við þekkjum þau í dag. Ég er alveg tilbúinn til að taka þátt í þeirri umræðu en sé ekki fyrir mér að við eigum að haga okkur með mjög ólíkum hætti þegar borið er saman við löndin í kringum okkur. Varðandi netið, þá er það alveg sérstakt vandamál. Ég held að menn verði að gæta sín á því að einblína ekki um of á eigendur Betssons sem hafa verið nefndir hér oftar en einu sinni því að lögaðilinn getur verið erlendur og netið er bara eins og útvarp sem stillt er svo hátt í öðru landi að hljóðbylgjurnar berast hingað og við getum talað um það hér að við þurfum að gera eitthvað í því að stöðva hljóðbylgjurnar en þær flæða bara yfir okkur engu að síður. Alþjóðleg samvinna á þessum vettvangi er líklegust til að skila árangri.

Virðulegi forseti. Í nýlegri færslu inni á heimasíðunni spilavandi.is segir kona: „Ég spilaði mig næstum til bana.“ Hún spilaði á 15 árum frá sér 40 millj. kr., spilaði frá sér aleigunni, fjölskyldunni, fjármunum og frama í starfi. Við vitum öll að spilafíkn er mjög vaxandi og alvarlegur vandi í samfélaginu sem hefur vaðið mjög uppi á síðustu missirum og er að verða að nokkurs konar faraldri í sumum öngum samfélagsins. Við höfum ekki brugðist nægjanlega við þessum vanda, ekki skilgreint hann eða tekið á honum. Það þarf að reisa miklu frekari skorður við fjárhættustarfsemi af hvaða tagi sem hún er og það er vafasamt í besta falli og siðlaust í versta falli að fjármagna þá þætti samfélagsins sem við gerum með spilakössunum svokölluðu, hvaða nafni sem þeir kallast hverju sinni. Það er afleitt fyrirkomulag og það ber að endurskoða það og finna þeim stofnunum og samtökum sem hér hafa verið nefnd aðra tekjustofna, að sjálfsögðu. Spilafíknin er vandi sem herjar á þúsundir einstaklinga og fjölmargar fjölskyldur í landinu. Við þurfum að viðurkenna vandamálið og bregðast við því og að sjálfsögðu að fylgja eftir landslögum sem kveða á um bann við auglýsingum af því tagi sem hér um ræðir á netspilavítum og öðrum fjárhættuspilum í landinu. Að sjálfsögðu eigum við að fylgja því eftir en um leið tek ég undir að við þurfum að taka til endurskoðunar allt umhverfi fjárhættuspila í landinu og reisa því þær skorður sem þarf að reisa til að taka á vandanum með sómasamlegum hætti. Við eigum að kalla eftir nýjum úrræðum og hafna þeim lausatökum sem hafa verið á þessum málum. Það er kominn tími til að taka málið alvarlega.

Frú forseti. Spilafíkn er mikið vandamál sem hefur komist í hámæli á síðustu árum. Dæmi er um að spilafíkn heltaki fólk. Hún snertir ekki einungis þá sem eru háðir spilafíkn heldur einnig fjölskyldur, vini og alla aðstandendur. Spariféð hverfur og húseignir eru veðsettar. Hér er því gríðarmikið vandamál sem fer oft leynt og leyndara en önnur fíkn. Til dæmis má nefna að lykt berst úr vitum þeirra sem eru haldnir áfengisfíkn og eru stöðugt að sulla í áfengi en þeir sem eru haldnir spilafíkn koma ef til vill bara við í næstu sjoppu eða verslunarmiðstöð og tapa þar tugum þúsunda króna á skömmum tíma, eða þá eins og hefur komið fram í umræðunni setjast við tölvu og tapa þar háum upphæðum. Mjög nauðsynlegt er að fara í gegnum þessa umræðu, hvernig við eigum að stemma stigu við slíkri fíkn. Við í Frjálslynda flokknum teljum mjög nauðsynlegt að efla rannsóknir á þessu sviði þar sem það verði að markmiði að kanna umfang spilafíknarinnar og ekki síður að koma og leita leiða hvernig megi stemma stigu við fíkninni og finna leiðir út úr þeim vanda. Það er mjög mikilvægt. Það er umhugsunarefni að sjá hvaða samtök það eru sem standa fyrir spilakössum víða um land. Þetta eru góðgerðarsamtök. Mér finnst að við eigum ekki að setja slík félög í þá aðstöðu og við eigum að kalla þau félög til ábyrgðar ekki síður en þau einkahlutafélög sem stuðla að spilafíkn á netinu. Við eigum að leita leiða hvernig hægt er að ná utan um þá starfsemi. Vissulega er það rétt sem komið hefur fram í umræðunni að erfitt er 

Hæstv. forseti. Ég held að ekki sé eins erfitt og margir hyggja að stemma stigu við þessari starfsemi með því að hýsa henni út úr okkar húsi, banna hana. Norðmenn eru að gera þetta núna með spilakassana, tilneyddir. Hægt er að reisa þær skorður líka á netinu og við eigum hiklaust að gera það eftir því sem kostur er. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Það er mikill samhljómur í henni. Við hæstv. dómsmálaráðherra vil ég segja að mér þótti gott að heyra að í marslok á liðnu ári skuli dómsmálaráðuneytið hafa brugðist við ólöglegum auglýsingum Betssons. Ég tel að við eigum að höfða til fyrirtækja, ekki bara um lagalegar skyldur heldur einnig siðferðilega ábyrgð. Ég er ekki kunnugur tæknilegum hliðum þessa máls en vísa aftur í greinargerð sem er að finna á heimasíðu áhugafólks um spilafíkn þar sem Finnur Hrafn Jónsson, sem er verkfræðingur og tölvunarfræðingur með 20 ára reynslu af hugbúnaðargerð, gerir grein fyrir leiðum sem fara má í þessu efni. Að þessu þarf að sjálfsögðu að hyggja. Síðan er að virkja jákvæðan vilja sem er á Alþingi. Þetta er þverpólitískt mál. Þetta tekur til allra flokka. Hér hafa verið flutt mál á undanförnum árum og ég vísa t.d. í málflutning hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur um þetta efni, til langs tíma, í mörg ár. Og þingmenn úr öllum flokkum á þingi hafa lýst vilja til að taka á þessum alvarlega vanda. Ég bið hæstv. ráðherra að íhuga hvort ekki væri ástæða til að kalla saman nefnd sérfræðinga, m.a. frá bönkum og kortafyrirtækjum, ekki bara til að ræða við þá 

Virðulegi forseti. Eins og hv. upphafsmaður umræðunnar vil ég þakka fyrir umræðurnar. Ég vil ekki taka undir það að menn hafi ekki fjallað um þessi mál á þingi því hér voru sett lög árið 2005 eftir ítarlegar umræður um ný happdrættislög og höfðu þá ekki verið sett happdrættislög, held ég, síðan 1928 eða 1923. Það hefur því verið fjallað um þessi mál á þingi á þessu kjörtímabili og farið yfir þetta og settar þær reglur sem við styðjumst síðan við núna þegar við teljum að sporna eigi við þessari starfsemi á netinu. Ég vil einnig segja að þegar menn tala um að fyrirtæki, félög eða stofnanir fái tekjur af þessari starfsemi og sporna eigi við því að þau samtök eða stofnanir fái það fé og eigi að fá fé eftir öðrum leiðum, þá tel ég að bak við þær ákvarðanir sem forverar okkar hafa tekið um þetta fjárstreymi, búi mjög mikið raunsæi. Búi það raunsæi að það sé betra að þessi starfsemi verði í landinu og sé í landinu. Betra sé að það renni til samtaka, stofnana og aðila sem sinna þeim málum sem þeir eru að sinna og fá þetta fé, en að það renni til einhverra annarra. Það er slíkt raunsæi sem þar býr að baki. Menn standa núna frammi fyrir því og Norðmenn eru í málaferlum fyrir dómstóli EFTA um það hvort breska Ladbrokes-fyrirtækið fái heimildir til starfrækslu í Noregi. Og breska Ladbrokes-fyrirtækið er ekkert góðgerðarfyrirtæki. Það er einkafyrirtæki, gróðafyrirtæki og það mun ekki verja fjármunum sínum til háskólastarfsemi eða Rauða krossins eða SÁÁ eða annarra slíkra aðila. Ég tel því að með þeirri stefnu sem við höfum haft og er í löggjöf okkar frá 2005 séum við ekki að gera neinum óleik, heldur í raun og veru að sýna mikið raunsæi.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um Vatnajökulsþjóðgarð. Frumvarpið er unnið í umhverfisráðuneytinu í nánu samráði við sérstaka ráðgjafarnefnd sem þáverandi umhverfisráðherra, Sigríður Anna Þórðardóttir, skipaði þann 30. nóvember 2005 til að vinna með ráðuneytinu að undirbúningi málsins. Í nefndinni áttu sæti fulltrúar allra sveitarfélaga á því svæði sem rætt hefur verið um að Vatnajökulsþjóðgarður nái til, auk fulltrúa umhverfisverndarsamtaka og formanns skipuðum af umhverfisráðherra. Hugmyndir um friðlýsingu Vatnajökuls og lands umhverfis jökulinn hafa verið til umræðu og athugunar í nokkur ár. Á Alþingi hófst umræðan árið 1998 þegar Hjörleifur Guttormsson lagði fram tillögu til þingsályktunar á Alþingi um fjóra þjóðgarða á miðhálendi landsins þar sem stærstu jöklar landsins voru megináherslan. Í tillögunni var m.a. gert ráð fyrir Vatnajökulsþjóðgarði sem næði yfir jökulinn og umfangsmikil svæði allt í kringum hann eða alls um 15.000 ferkílómetra. Í framhaldi af því samþykkti Alþingi vorið 1999 sérstaka þingsályktun um Vatnajökulsþjóðgarð þar sem Alþingi ályktar að fela umhverfisráðherra að láta kanna í samvinnu við skipulagsyfirvöld og hugsanlega rétthafa möguleika á að stofna Vatnajökulsþjóðgarð. Síðan þá hafa nokkrar nefndir unnið að undirbúningi málsins. Má þar m.a. nefna nefnd sem skipuð var fulltrúum allra þingflokka sem þá áttu sæti á Alþingi og fjallaði um svæðið norðan jökulsins. Sú nefnd var einhuga í málinu og lagði í maí 2004 fram tillögur um umfang verndarsvæðisins, verndarstig einstakra svæða og stjórnfyrirkomulag þjóðgarðsins. Nefndin hafði við mótun tillagna sinna náið samráð við viðkomandi sveitarfélög, landeigendur og landnotendur, þar með talda ferðaþjónustuaðila og umhverfisverndarsamtök og vann ítarlega greinargerð um málið. Segja má að við undirbúning málsins síðan, m.a. við gerð þessa frumvarps, hafi í meginatriðum verið byggt á tillögum þingmannanefndarinnar frá árinu 2004. Í frumvarpinu er lagður rammi fyrir Vatnajökulsþjóðgarð, sérstaklega hvað varðar stjórnfyrirkomulag hans og rekstur. Eins og með þjóðgarða samkvæmt náttúruverndarlögum er gert ráð fyrir að friðlýsing þjóðgarðsins taki gildi við setningu reglugerðar um hann. Þar verði dregin mörk þjóðgarðsins og settar nákvæmar reglur fyrir einstök svæði hans. Lagt er til að stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs taki mið af alþjóðlegum viðmiðum um þjóðgarða og friðlýst svæði og að verndarstig einstakra svæða þjóðgarðsins miðist við hefðbundnar nytjar, svo sem beit og veiðar á fuglum, dýrum og vatnafiskum. Hún gæti farið fram með viðlíka hætti innan þjóðgarðsins og verið hefur. Samkvæmt frumvarpinu getur land í Vatnajökulsþjóðgarði verið ýmist í eigu ríkisins eða annarra aðila náist um það samkomulag. Þegar hafa farið fram frumviðræður milli ráðuneytisins og viðkomandi landeigenda á þeim svæðum sem áhugi stendur til að verði hluti þjóðgarðsins og er gert ráð fyrir að halda þeim viðræðum áfram jafnskjótt og frumvarp um Vatnajökulsþjóðgarð er orðið að lögum Ráðgjafarnefndin gerði tillögur að fyrstu mörkum þjóðgarðsins og er gerð grein fyrir þeim í skýrslu nefndarinnar sem fylgir frumvarpinu. Endanleg mörk ráðast hins vegar af samningum við landeigendur þess hluta landsins sem er í einkaeign. Slíkt samkomulag þarf að liggja fyrir við stofnun þjóðgarðsins sem vænst er að geti orðið seinni hluta árs 2007 eða á fyrri hluta ársins 2008. Heimamenn hafa í öllu undirbúningsferli að stofnun þjóðgarðsins lagt á það áherslu að aðkoma þeirra að stjórn og rekstri Vatnajökulsþjóðgarðs verði meiri en í núverandi þjóðgörðum. Í frumvarpinu er leitast við að koma til móts við þessar óskir. Lagt er til að Vatnajökulsþjóðgarður verði ríkisstofnun sem lúti sérstakri sjö manna stjórn skipaðri af umhverfisráðherra. Gert er ráð fyrir að fjórir af sjö stjórnarmönnum, þ.e. formenn svokallaðra svæðisráða þjóðgarðsins, komi úr röðum heimamanna. Einn fulltrúi umhverfisverndarsamtaka sitji í stjórn og formaður og varaformaður skipaður af umhverfisráðherra án tilnefningar. Lagt er til að þjóðgarðinum verði skipt í fjögur rekstrarsvæði undir stjórn þjóðgarðsvarða sem ábyrgð beri á daglegum rekstri svæðanna. Á hverju svæði verði enn fremur skipað sérstakt svæðisráð skipað fulltrúum sveitarfélaga, ferðamálasamtaka og umhverfissamtaka. Verkefni svæðisráða verði m.a. að gera tillögu að verndaráætlun og rekstraráætlun fyrir viðkomandi svæði og að vera þjóðgarðsverði almennt til ráðgjafar um málefni þjóðgarðsins á svæðinu auk þess sem formenn þeirra eiga sæti í stjórn þjóðgarðsins eins og áður segir. Vatnajökulsþjóðgarður verður stærsti þjóðgarður í Evrópu og mun hafa mikla sérstöðu í náttúrufarslegu tilliti í heiminum. Ítarleg samantekt Náttúrufræðistofnunar Íslands á verndargildi svæðisins leiðir í ljós óvenjulegan fjölbreytileika og náttúrufar sem á óvíða sinn líka, ekki aðeins á Íslandi heldur einnig á heimsvísu. Magnús Tumi Guðmundsson jarðfræðingur telur svæðið einstakt í heiminum í jarðfræði og jarðsögulegu tilliti, þar sem samspil elds og ísa hafa ráðið landmótun að miklu leyti. Þessi sérstaða þjóðgarðsins mun í framtíðinni draga að aukinn fjölda ferðamanna, bæði innlendra og erlendra. Alþjóðleg umhverfisverndarsamtök hafa lýst þessum hugmyndum um stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs sem afar metnaðarfullum og líklegum til að vekja heimsathygli. Mat Rögnvaldar Guðmundssonar ferðamálafræðings á áhrif Vatnajökulsþjóðgarðs á íslenska ferðaþjónustu er að þjóðgarðurinn muni á árinu 2012, verði farið að tillögum ráðgjafarnefndarinnar um uppbyggingu þjóðgarðsins, hafa aukið gjaldeyristekjur þjóðarinnar um 3–4 milljarða kr. á ári. Þar af telur hann að 1,5 milljarðar kr. muni koma fram árlega sem auknar atvinnu- og þjónustutekjur á nærsvæði þjóðgarðsins. Þannig má gróflega ætla að þjóðgarðurinn hafi skapað nálega 400 til 500 ný störf í landinu þegar á árinu 2012. Þetta sýnir mjög glögglega þvert ofan í það sem oft er haldið fram að náttúruvernd getur lagt grunn að nýjum tekjum af landinu okkar. Þannig má segja að stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs muni ekki aðeins leggja grunn að vernd einstakrar náttúru heldur jafnframt styrkja verulega atvinnulíf og byggð í nágrenni þjóðgarðsins er fram líða stundir. Stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs er metnaðarfullt verkefni, hvort sem litið er til náttúruverndar eða markmiða um framtíðarlandnýtingu á því svæði sem ráðgjafarnefndin telur að uppfylli kröfur um verndargildi þjóðgarðs. Fullyrða má að það sé langstærsta verkefni sem íslensk stjórnvöld hafa ráðist í í náttúruvernd fyrr og síðar. Markmið stofnunar Vatnajökulsþjóðgarðs mun hins vegar ekki nást nema að tryggð sé sú uppbygging þjónustunets þjóðgarðsins sem ráðgjafarnefnd um Vatnajökulsþjóðgarð hefur lagt til. Gerir nefndin tillögu að tímasettri framkvæmdaáætlun fyrir einstaka þætti þjónustunetsins. Áætlaður kostnaður við uppbyggingu þjónustunets þjóðgarðsins er um 1.150 millj. kr. og telur nefndin raunhæft að sú uppbygging eigi sér stað á fyrstu fimm árunum eftir stofnun þjóðgarðsins. Þannig gæti þjónustunet þjóðgarðsins verið fullgert á árinu 2012 gangi áætlanir um stofnun þjóðgarðsins eftir. Virðulegi forseti. Ég hef rakið meginefni frumvarps um stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs og geri ráð fyrir að að lokinni 1. umr. verði frumvarpinu vísað til hv. umhverfisnefndar.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að það mál sem við hér ræðum, um Vatnajökulsþjóðgarð, skuli vera komið á dagskrá þingsins og tel það eitt af mikilvægari málum sem við höfum tekið fyrir á þinginu fram til þessa. En það verður að segjast eins og er að mál umhverfisnefndar hafa ekki flækst fyrir okkur undanfarna mánuði, það hafa engin stjórnarþingmál komið fram í umhverfismálunum í haust, eitt þingmannamál er á dagskrá og engir fundir. En á þessu eru skýringar hvað varðar undanfarnar vikur og því nota ég það tækifæri sem nú gefst til að senda formanni nefndarinnar kveðjur á sjúkrabeð en fjarvistir hans hafa ekki komið að sök fyrir nefndina auk þess sem varaformaður hefði að sjálfsögðu getað tekið til við störfin ef við hefðum haft mál að vinna að eða ef áhugi hefði verið fyrir að vinna með þingmannamálin. Ég hlýt að geta þessa í upphafi fyrsta máls á sviði umhverfismála. Þetta mál, Vatnajökulsþjóðgarður, er stórt mál og það er mikill áhugi fyrir því hjá okkur í Samfylkingunni að Vatnajökulsþjóðgarður verði að veruleika og ég er líka sannfærð um að almennur áhugi er í landinu fyrir slíkum þjóðgarði. Það er afar brýnt að vel takist til um skipan mála því þjóðgarðurinn á, eins og nafnið vísar til, að verða þjóðargarðurinn, þjóðarinnar allrar, ekki bara svæðisins í kringum Vatnajökul. Þetta hlýtur að vera útgangspunkturinn við alla málsmeðferð og umfjöllun okkar í nefndinni. Hæstv. umhverfisráðherra gat um aðdraganda þess að þetta frumvarp er komið fram og m.a. þeirrar tillögu um þjóðgarð norðan og norðaustan Vatnajökuls sem Samfylkingin flutti 2002–2003 og nefndina sem í kjölfarið vann að þeim málum og var einhuga hvað það svæði varðaði. Það hefur því legið fyrir að stofna þjóðgarð bæði í Skaftafelli og fyrir norðan og norðaustan og að bæta við Skaftafellsjökulinn Vatnajökulsbungunni og hér er þetta komið í stærra form. Þetta er mjög mikilvægt, virðulegi forseti, og ég hlýt að vísa hér í upphaf greinargerðar Samfylkingarinnar með sínu þingmáli. Þar segir, með leyfi forseta: „Jökullinn býr yfir öllu. Hvítur, tær: og þegar nær dregur svo skelfandi með gný skriðjöklanna sem sækja fram sandi sorfnir í sárið, og seilast að söndunum svörtu og smáum vinjum eyðimerkurinnar sem nær með gargandi skúmi fram á brimlostna strönd.“ Þennan texta á Thor Vilhjálmsson. Það var skoðun flutningsmanna þess þingmáls að það væri mjög nauðsynlegt að stokka upp þá stefnu sem gilt hefur um þjóðgarða fram að þessu, t.d. það að hefðbundinn landbúnaður geti farið saman við rekstur þjóðgarða. Samfylkingin lagði til að farið yrði öðruvísi að nú þegar yrði farið að skoða þjóðgarðinn í kringum Vatnajökul og það er mjög vel greint frá þessu í greinargerð með þingsályktunartillögu okkar. Ég get þessa sérstaklega vegna þeirra athugasemda sem ég mun svo gera við það frumvarp sem hér liggur fyrir. Í greinargerð með tillögu okkar segir líka að víða á jöðrum hins fyrirhugaða þjóðgarðs sé að finna mikinn áhuga heimamanna á að heimalönd, eða partur af þeim, verði hluti þjóðgarðsins. Áhuginn stafar af umhyggju fyrir náttúrunni en ekki síður hinu að heimamenn skynja æ betur þau sóknarfæri í atvinnulífi sem gætu siglt í kjölfar stofnunar þjóðgarðs. Sunnan Vatnajökuls, svo sem á Höfn í Hornafirði, er t.d. vaxandi áhugi á að þjóðgarðurinn nái suður af Lónsöræfum og í sjó fram og teygi sig svo með strandlengjunni til vesturs. Vestan jökuls, á Kirkjubæjarklaustri og í grennd, er sömuleiðis áhugi á að þjóðgarðurinn nái með vesturjaðri jökulsins nægilega langt til suðurs til að Lakagígar, sem þegar eru friðland og eitt jarðfræðilega merkasta og fegursta svæði á landinu, verði hluti af þjóðgarðinum. Við í Samfylkingunni höfum mjög oft rætt hver ættu að vera ytri mörk þjóðgarðs af þessum toga og þess vegna er mjög athyglisvert hvaða svæði verða ekki tekin með í Vatnajökulsþjóðgarð að þessu sinni. Frumvarpið sem hér liggur fyrir og sem við höfum beðið eftir og sem ég fagna að er fram komið vekur margar spurningar. Stærsta álitamálið er reglugerðarákvæðið. Heimild er gefin til að friðlýsa Vatnajökul og helstu áhrifasvæði með reglugerð. En allar reglugerðir eiga að hafa lagastoð, engin reglugerð má ganga lengra en lög kveða á um. Við fyrstu sýn virðist vandasamt að setja reglugerð um friðlýsingu. Þar hljóta að koma mörg álitamál upp sem venjulega falla undir lagasetningu. Þessum þjóðgarði virðist jafnframt vera kippt úr sambandi við þær reglur sem gilda samkvæmt lögum. Við í Samfylkingunni höfum miklar efasemdir um að þjóðgarðsmörk verði sett með reglugerð. Hvaða svæði erum við að tala um og hvers vegna er það undanskilið sem ekki virðist eiga að vera með í þjóðgarðinum samkvæmt því sem hér er tekið fram? Það á að leita samþykkis viðkomandi sveitarstjórnar fyrir friðlýsingu landsvæðis í sveitarfélaginu og það á að gera samning við landeigendur um friðlýsingu lands í einkaeign. Þá vaknar spurningin: Um hvað á að semja og hvenær verður það hægt? Í dag er ekki ljóst hvað er þjóðlenda og hvað er einkaeign. Á stórum svæðum í umhverfi jökulsins og á því svæði þar sem fyrirhugað er að vera með þjóðgarð er þessum málum ekki enn þá ráðið til lykta og spurning vaknar hvenær verður hægt að ráða þeim til lykta og hvað gerist með þau sem eru enn þá óleyst. Svo er stóra spurningin: Hvaða náttúrusvæði eiga og munu verða innan borðs? Ég nefni Langasjó, hrífandi náttúrufyrirbrigði vestan Vatnajökuls sem lætur engan ósnortinn sem þangað kemur. Og hvað með Jökulsá á Fjöllum? Vatnasviðið er ekki allt innan þjóðgarðs eins og t.d. var lögð mikil áhersla á í tillögu Samfylkingarinnar varðandi svæðið norðan Vatnajökuls. Þá vaknar auðvitað spurningin um hvort verið sé að halda virkjunarmöguleikum opnum. Það er útilokað annað en að ræða þessi mál algjörlega opið um leið og við förum yfir það hvernig á að halda á málum varðandi þennan þjóðgarð. Í greinargerð með frumvarpinu eru talin upp svæði sem hugsanlega verða viðbót við Vatnajökulsþjóðgarð síðar. Á norðursvæðinu eru þetta Ódáðahraun og Herðubreiðarfjöll, efsti hluti Suðurár og Suðurárbotnar. Á austursvæði: Brúaröræfi og svæði á Jökuldalsheiði. Á suðursvæði: Fjalllendi við Hoffellsjökul og Jökulsárlón og á vestursvæði: Nær öll jaðarsvæði Vatnajökuls, frá Núpsstaðaskógum til Veiðivatnasvæðis, eftir atvikum mismunandi langt frá jökli. Það kemur fram í greinargerðinni að viðræður eru á frumstigi við eigendur þar sem eigendur landsvæða eiga í hlut. Þarna eru nefnd svæði sem skiptir mjög, mjög miklu máli að vernda til framtíðar án þess að það sé komið að því að þau séu innlimuð eða tekin undir það svæði sem fyrirhugað er að lögfesta með þessu frumvarpi að verði Vatnajökulsþjóðgarður að þessu sinni, þ.e. þó með þeim fyrirvara að það er reglugerð sem á að ákveða það en miða við hvernig málið er fram sett. Þegar maður fer að skoða frumvarpið ítarlega er alveg ljóst að það er aftengt bæði náttúruverndarlögum og Umhverfisstofnuninni og ég spyr: Hvers vegna? Þetta er eitt af því sem við þurfum að ræða í nefndinni. Og er þetta nauðsynlegt? Eigum við ekki og þurfum við ekki að vera með meginlög um náttúruvernd sem allt annað tekur mið af? Með þessum þjóðgarði er í raun og veru verið að fara inn á nýja braut og mér finnst mjög mikilvægt bæði að fá skýringu á því af hverju þessi leið er farin og að umhverfisnefndin skoði þetta sérstaklega. Svo virðist líka sem yfirstjórn þjóðgarðsins eigi að koma í stað Umhverfisstofnunar hvað varðar þau verkefni sem Umhverfisstofnun hefur haft gagnvart öðrum svæðum en þau verða nú í raun og veru tekin yfir af yfirstjórn þjóðgarðsins. Það þýðir að breyta þarf náttúruverndarlögunum hvað þessi ákvæði varðar, bæði hvað varðar náttúruminjar og stofnun þjóðgarða vegna þess að lögin um Vatnajökulsþjóðgarð munu í raun ganga þeim lögum framar, það verður þá að taka það fram og gera breytingar á þeim lögum. Við í Samfylkingunni sem höfum verið að skoða þetta skiljum ekki alveg hvað liggur að baki slíkri aftengingu Vatnajökulsþjóðgarðs við náttúruverndarlög og okkur finnst að 38. gr. náttúruverndarlaga sé rifin í sundur og að sumt muni gilda og annað ekki í þjóðgarðinum miðað við þetta frumvarp. Okkur sýnist líka að það verði að skoða hvernig frumvarpið tengist lögum um þjóðlendur. Það eru sérstök lög um þjóðlendur og við vitum öll að víða eru mikil málaferli í gangi til þess að leiða það til lykta hvað eru einkalönd og hvað eru þjóðlendur. Í lögum um þjóðlendur er ákvæði um að það eigi að nýta það fjármagn sem fellur til í þjóðlendum innan þjóðlendnanna sjálfra. Hvað þetta frumvarp varðar og það svæði sem það fjallar um verður sumt þjóðlendur og annað ekki og það er ekki endilega víst að það henti að láta fjármagn falla til innan þeirrar þjóðlendu sem er á viðkomandi stað á svæðinu. Þetta þarf líka að skoða og við sjáum ekki dæmi um að það hafi verið tekið fyrir. Hér er um gífurlega víðfeðmt svæði að ræða eins og fram kom í ræðu hæstv. umhverfisráðherra og, eins og ég hef sagt, sumt þjóðlenda og annað einkaeign, og það er mjög mikilvægt að um leið og við setjum lög þá skoðum við hvernig fyrirkomulag framkvæmda leggst þvert á þau mörk. Svo kemur að stjórnuninni og ég gat þess sérstaklega í inngangi að máli mínu að Samfylkingin vill eiga mjög gott samstarf við heimamenn á svæðinu og líka skoða það hvort þurfi að fara nýjar leiðir með að tengja það sem er hefðbundið og óhefðbundið í því sem er varið. En það er alveg ljóst að það þarf að skoða stjórnarfyrirkomulagið betur. Stjórnin er t.d. ekki staðsett miðað við að vera heimamannastjórn og að svæðið tekur til tveggja kjördæma. Þetta er meirihlutaheimamannastjórn, og miðað við eðli þjóðgarða þá brýtur hún svolítið í bága við þá. Þarna eru fjögur svæðisráð og það er meiri hluti heimamanna í hverju þeirra en tillagan felur líka í sér að það verði meiri hluti heimamanna í yfirstjórninni og við setjum spurningarmerki við það meðan við ekki höfum fengið skýringu á því hvers vegna er farið þannig fram með tillögu. Þetta vekur athygli á því hvernig aðkoman eigi að vera hjá mesta þéttbýlissvæði landsins, suðvesturhorninu. Þeirri spurningu er ekki svarað í frumvarpinu og þetta er líka spurning sem við eigum að ræða opið og á hreinskilinn hátt. Virðulegi forseti. Ég hef farið lauslega yfir meginatriði þess sem við í Samfylkingunni höfum verið að skoða. Félagar mínir í nefndinni, Mörður Árnason og Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, munu koma hér og fara ítarlegar ofan í þessi mál, en mig langar í lokin að nefna sérstakt áhugamál mitt. Ég hef ferðast mjög mikið um óbyggðir á Íslandi og finnst það það eftirsóknarverðasta sem hægt er að hugsa sér hvað varðar ferðamáta og frí. Hvergi er betra að eiga unaðsstundir en á fjöllum eða inni í óbyggðum. Ég fer líka stundum á jökla en í jöklaferðir mínar hef ég farið akandi. Ég átti þess kost að fara í ferð á Vatnajökul fyrir tveimur árum. Það er eitthvað sem ég mun aldrei gleyma, að aka upp á þennan víðfeðma jökul og dveljast þar og keyra hann allan í norður og keyra hann allan í suður og eiga þar næturgistingu undir bláhimni í unaðsveðri. Það er auðvitað alveg einstakt að eiga þess kost að upplifa þetta. Mér finnst mikilvægt að áfram verði hægt að fara í slíkar ökuferðir inn á jökla, bílar eru eins og smádeplar í íshafinu og eftir þá fennir fljótt í slóðir. En jafnframt verður að taka alveg sérstaklega á því að allir sem eru í gönguferð, hvort sem það er á göngu eða skíðum, lendi ekki í því að bílar séu á þeirra slóðum. Það er grundvallaratriði, enda voru í þeirri ferð sem ég fór mjög ströng skilyrði um það hvert bílar mættu aka vegna þess að á sama tíma var mjög mikið fjölmenni að ganga á Hvannadalshnjúk og truflaði þar hvorugt annað, ef hægt er að orða það þannig. Ég tek eftir því að í 15. gr. er ákvæði um akstur vélknúinna ökutækja utan vega í þjóðgarðinum. Þá vaknar spurningin: Á þetta líka við jökulinn sjálfan? Er verið að setja þarna inn ákvæði sem lokar á eitthvað sem gífurlegur fjöldi fólks lítur á sem eitthvað það eftirsóknarverðasta í ferðum á okkar einstaka landi, en það er möguleikinn að keyra á jöklum? Er þarna strax í upphafi verið að loka á að vélknúin ökutæki, vel útbúnir jeppar eða önnur ökutæki megi fara á jökul? Mér finnst mikilvægt að þetta komi fram og ég mun leggja mikla áherslu á að við skoðum það í nefndinni. Ég er alveg sannfærð um að ef hugsunin er þannig á bak við ákvæði 15. gr. að þarna eigi að loka á eitthvað sem er orðin mikil hefð á Íslandi þá séum við að fara vill vega, það er mín skoðun. En við erum vonandi öll sammála um að það er þýðingarmikið og sérstaklega ánægjulegt að Vatnajökulsþjóðgarður verði til. Þetta lagafrumvarp, eins og hefur komið fram, stofnar ekki þjóðgarðinn heldur þær reglugerðir sem verða settar og það er vandi þessa frumvarps, það er stór vandi þessa frumvarps. Við munum að sjálfsögðu ræða frumvarpið í umhverfisnefndinni og senda málið til umsagnar og fá fólk með sérfræðiþekkingu á fund nefndarinnar. Svo vil ég að lokum, þrátt fyrir þessar áleitnu spurningar sem ég hef sett fram, óska hæstv. umhverfisráðherra til hamingju með að bera fram þetta mikilvæga frumvarp á Alþingi.

Hæstv. forseti. Ég tek undir hamingjuóskir síðasta hv. þingmanns til umhverfisráðherra fyrir að bera fram þetta frumvarp. Ástæðan fyrir því að ég kem hér í andsvar er það sem mér fannst skína í hjá hv. þingmanni, talsmanni Samfylkingarinnar í málinu, þ.e. vantraust á heimamenn til að stýra þjóðgarðinum. Hún tók það sérstaklega fram að meiri hluti í svæðisráðum og stjórn þjóðgarðsins væru heimamenn. Heimamenn eru þannig skipaðir að sveitarstjórnir tilnefna þrjá fulltrúa í svæðisráðin. Auk þess eru tilnefndir fulltrúar frá umhverfisverndarsamtökum og ferðamálasamtökum. Ég verð eiginlega að segja sem svo að mér þykir leitt að heyra þetta vantraust Samfylkingarinnar í garð þess fólks sem býr í þessu landi fyrir utan höfuðborgarsvæðið varðandi það að það geti ekki tekið að sér stjórn þess merka fyrirbæris sem við erum að fjalla um, þ.e. Vatnajökulsþjóðgarðar sem eðli málsins samkvæmt er á landsbyggðinni. Hann þekur raunar 13% lands á Íslandi og ... 

Virðulegi forseti. Þetta finnst mér fremur óviðfelldið andsvar vegna þess að ég fullyrði að ekkert í mínum málflutningi gefi tilefni til að bera mér á brýn að ég vantreysti fólki sem býr annars staðar en á höfuðborgarsvæðinu. Sjálf er ég fædd og upp vaxin og stofnaði mitt fyrsta heimili sem ung kona í dreifbýlinu og ég hef mjög sterkar taugar til þess. Ég treysti þar hverjum sem er. En þetta eru líka viðbrögð sem komu á sínum tíma hér þegar umræða var um breytingu á sveitarfélögum og minn flokkur hafði skoðun á því að það ætti að horfa öðruvísi á miðhálendið sem slíkt en sveitarfélögin almennt. Þetta eru hugmyndir um að oft sé heppilegra að stjórnir sameiginlegra svæða séu sameiginlegar. Það sem ég vakti athygli á er að það eru fjögur svæðisráð og þar eru 3:1:1, og meiri hluti heimamanna í öllum svæðisráðunum og það finnst mér að geti verið mjög gott mál miðað við þau verkefni sem þarf að leysa. Síðan verða formenn þessara svæðisráða með í yfirstjórninni og svo er það umhverfisráðherra sem skipar tvo og einn kemur frá umhverfissamtökum. Þarna finnst mér að eigi að skoða hvort það sé bara yfirleitt það rétta að um svona svæði eigi öll þjóðarheildin að sameinast eða hvort það eigi endilega að vera þannig að heimamennirnir hafi meiri hluta í yfirstjórninni. Ég er ekki einu sinni að taka afstöðu til þess núna en þetta er nokkuð sem við höfum staldrað við.

Hæstv. forseti. Mér þykir leitt ef þetta hefur virkað sem óviðfelldið andsvar. Ég óskaði eftir smáskýringu frá fulltrúa Samfylkingarinnar og hún hefur skýrt sjónarmið sitt mjög vel og ég þakka fyrir að þarna kemur fram stefna hennar í þessu máli. Ég ætlaðist alls ekki til þess að við værum að kallast á í óviðfelldnum tóni.

Virðulegi forseti. Aldrei amast ég við því að fá andsvar við ræðu minni og góða umræðu. En í andsvari þingmannsins fólst að mér var borið á brýn að ég vantreysti fólki eftir því hvar það byggi á landinu þannig að mér fannst að verið væri að gera mér upp skoðanir sem ég hef ekki.

Hæstv. forseti. Það er ástæða til að fagna því að við skulum taka til umræðu á Alþingi Íslendinga frumvarp til laga um Vatnajökulsþjóðgarð. Eins og komið hefur fram á þetta mál sér nokkra sögu. Rætur þess liggja í þingsályktunartillögu sem lögð var fram á Alþingi þann 6. október 1998, tillögu til þingsályktunar um þjóðgarð á miðhálendinu. Flutningsmaður hennar var Hjörleifur Guttormsson og lagði hann þá til að Alþingi fæli umhverfisráðherra að láta undirbúa stofnun fjögurra þjóðgarða á miðhálendi Íslands er hefðu innan sinna marka helstu jökla og aðliggjandi landsvæði. Samkvæmt hugmyndum Hjörleifs var gert ráð fyrir því að ráðherra ætti að kynna Alþingi stöðu málsins á vorþingi 1999 og að stefnt yrði að formlegri stofnun þjóðgarðsins árið 2000. Þessi tillaga fór eðli málsins samkvæmt í umhverfisnefnd og síðar á því þingi, eða nánar tiltekið hinn 9. mars 1999, skilaði umhverfisnefnd nefndaráliti og hafði þá fjallað um tillöguna sem var yfirgripsmikil. Eðli málsins samkvæmt þurfti að kalla talsvert til af gestum og nefndin fór vel ofan í saumana á meginhugmyndum Hjörleifs í þessum efnum. Í nefndarálitinu sem allir nefndarmenn skrifa undir má lesa að hún hafi talið rétt að takmarka ályktunina að nokkru leyti við það að fela umhverfisráðherra að láta kanna möguleika á stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs sem tæki til alls jökulsins með það í huga að unnt verði að stofna þjóðgarðinn á aldamótaárinu 2000. Með stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs taldi nefndin að það mundi fást reynsla sem síðar gæti nýst við hugsanlegan undirbúning fleiri slíkra þjóðgarða á miðhálendinu. Ég tel þess vegna að miðað við það frumvarp sem við hér nú ræðum þá sé hugmyndafræði hinnar upphaflegu tillögu enn í fullu gildi sem umhverfisnefnd vorið 1999 lýsti í sjálfu sér stuðningi við þó svo að hún hafi ekki á þeim tíma verið tilbúin til að ganga svo langt sem tillaga Hjörleifs Guttormssonar gerði ráð fyrir. Sú umhverfisnefnd sem þá sat vakti athygli þingmanna á því að tillagan félli afar vel að hugmyndum skipulagstillögunnar um miðhálendið og við þekkjum það sem í þessum sal sitjum og höfum fjallað um skipulag miðhálendisins úr þessum ræðustóli að svo er. Sömuleiðis vitum við að í þeirri vinnu sem stendur yfir varðandi þjóðlendurnar þá er þessi afmörkun miðhálendisins verkefnið sem farið var í á sínum tíma og kemur til með samkvæmt lögum samþykktum héðan að ljúka á árinu 2011. Ég sé því ekki annað en að sú vinna sem þar er í gangi renni enn stoðum undir þennan þjóðgarð, Vatnajökulsþjóðgarð, og sömuleiðis hugmyndirnar sem hin upphaflega tillaga gekk út á. Eins og segir í nefndaráliti umhverfisnefndar frá vorinu 1999 þá var tekið fram að að Vatnajökli lægju ýmis svæði sem þegar nytu verndar að náttúruverndarlögum. Þar voru nefnd Lónsöræfi og Kringilsárrani og Lakagígar. Svo var náttúrlega nefndur þjóðgarðurinn í Skaftafelli sem hjálpaði auðvitað upp á sakirnar og gerði þetta allt saman auðveldara, þ.e. fyrir umhverfisnefnd að samþykkja að endingu tillögu sem fór fyrir Alþingi Íslendinga og var samþykkt héðan sem ályktun Alþingis. Hún var samþykkt þann 10. mars 1999 og gekk út á það að umhverfisráðherra yrði falið að láta kanna í samvinnu við skipulagsyfirvöld og hugsanlega rétthafa möguleika á að stofna Vatnajökulsþjóðgarð. Síðan leið tíminn. Stofnaður var starfshópur og hann skilaði skýrslu til Alþingis, ef ég man rétt, árið 2000 á 125. löggjafarþingi. Þá skýrslu má lesa á þingskjali frá því löggjafarþingi. Ljóst var að starfshópurinn hafði í tillögum sínum gert ráð fyrir því að friðlýsingin næði einungis til jökulhettunnar. Um það urðu talsverðar umræður, þ.e. hvort ekki væri ástæða að fara aðeins út í jaðarsvæðin og svæðin umhverfis jökulinn. Fólki þótti kannski að jökulhettan verndaði sig að mestu sjálf, en það skipti verulegu máli að fá svæði umhverfis jökulinn, jökulkragann inn í þessa friðlýsingu. Um það snerist umræðan að talsverðu leyti á ákveðnu tímabili. Svo urðu afdrif skýrslu starfsfólksins þau að það er lítið svo sem sem virðist gerast í málinu þangað til við fáum svör á Alþingi frá, ef ég man rétt, hæstv. forsætisráðherra við spurningum frá Þórunni Sveinbjarnardóttur um stöðu þingsályktunartillagna sem Alþingi hafði samþykkt. Hún innti ráðherrann eftir því hversu gangi með stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs. Svaraði ráðherrann því þá til að stefnt væri að því að þjóðgarðurinn yrði formlega stofnaður árið 2002 á alþjóðlegu ári fjalla. Þá var nú fagnað. En enn leið og beið og hér stöndum við nú. Það fer að hilla undir vor 2007 og hæstv. umhverfisráðherra Jónína Bjartmarz er nú komin með frumvarp til laga um Vatnajökulsþjóðgarð. Þess vegna segi ég að í ljósi þessarar sögu sem er orðin nokkuð löng er ástæða til að fagna því að málið skuli fram komið. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum hvað eftir annað hreyft málefnum tengdum Vatnajökulsþjóðgarði á Alþingi Íslendinga. Við höfum lagt fram tillögur að friðlýsingu Jökulsár á Fjöllum sem við höfum talið að gæti verið hluti Vatnajökulsþjóðgarðs. Í draumum okkar höfum við kannski séð fyrir okkur þjóðgarð sem næði frá strönd til strandar, frá söndunum í suðri og norður yfir Vatnajökul og norður eftir upptakakvíslum Jökulsár á Fjöllum og ásamt Jökulsánni, Mývatnssvæðinu og Ásbyrgi gæti endað í árósum Jökulsár á Fjöllum við Öxarfjörð. Þá værum við með glæsilegan þjóðgarð sem teygði sig þvert yfir landið, eins og ég segi, frá strönd til strandar. Ég sé svo sem ekki loku fyrir það skotið að þannig þjóðgarður gæti litið dagsins ljós á grundvelli þess frumvarps sem hæstv. umhverfisráðherra hér hefur talað fyrir. Hins vegar má segja að það sé veikt í frumvarpinu á hvern hátt gert er ráð fyrir að afmörkun hans fari fram eða verði. Ég ef efasemdir um að það sé nægilega sterkt að orði kveðið í frumvarpinu varðandi þessa afmörkun hans samkvæmt reglugerð eða með reglugerð. Ég veit að það verður eitt af atriðunum sem umhverfisnefnd kemur til með að taka til rækilegrar skoðunar í vinnu sinni við málið, þ.e. hvort betur þurfi að gera til að segja megi að staðið sé af þeirri reisn sem við öll viljum að gert verði að stofnun þessa þjóðgarðs. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum líka lagt fram tillögur varðandi hálendið norðan Vatnajökuls. Ég ætla ekki að eyða mörgum orðum í að rifja upp deilur okkar og ágreining við ríkisstjórnarflokkana um þá ákvörðun að reisa Kárahnjúkavirkjun á því dýrmæta landsvæði eða þann gjörning að aflétta friðun á Kringilsárrana, mikilvægu friðlandi norðan Vatnajökuls, norðan Brúarjökuls, til þess eins að koma fyrir uppistöðulóninu vegna Kárahnjúkavirkjunar. Ég vil segja það eitt að það er auðvitað leiðinlegt að þurfa að horfa á kort af mögulegum þjóðgarði sem ævinlega verður því marki brenndur að inn í hann miðjan er rekinn þessi fleygur. Virkjunin er þarna og verður og kemur auðvitað ekki til með að geta orðið hluti þjóðgarðsins. Ég kem því alltaf til með að líta svo á að þarna standi fleinn í holdi þjóðgarðsins sem hefði ekki þurft að vera ef við hefðum ráðið ráðum okkar öðruvísi á Alþingi Íslendinga þegar sú ákvörðun var til umfjöllunar. Þó er gott, og guð láti gott á vita, að Framsóknarflokkurinn hefur áttað sig á því að náttúruvernd er í eðli sínu atvinnuskapandi og hefur hæstv. umhverfisráðherra Framsóknarflokksins Jónína Bjartmarz gert grein fyrir því hér hvernig hún sjái störf sem geti skapast í tengslum við þjóðgarðinn og ég tek sannarlega undir það. Það er ánægjulegt að sjá þennan möguleika verða til, þ.e. að fjöldi starfa geti orðið til á atvinnusvæði sem hefur átt undir högg að sækja og sem hefur verulega þurft á því að halda að fá styrkingu. Ég fagna því heitt og innilega að nú skulum við sjá þetta svæði styrkjast fyrir tilstuðlan náttúruverndar, ákvörðunar sem byggir á náttúruvernd og hugmyndafræði náttúruverndarinnar. Ég lýsi því bara yfir að ég horfi björtum augum fram á veginn í þessum efnum því hér getur skapast fjöldi nýrra starfa og hér getur risið öflugur hópur fólks sem mun ryðja brautina til áframhaldandi stórvirkja í þessum efnum. Ég ítreka það að við Íslendingar erum að stíga okkar fyrstu skref varðandi stofnun þjóðgarða og varðandi - hvað á ég að segja? - það að fylgja leiðsögn alþjóðlegu náttúruverndarsamtakanna IUCN í þessum efnum. Allt sem lýtur að vinnu nefndanna sem hafa starfað að undirbúningi sem varðar svæðisskiptingu IUCN og skilgreiningu þeirra samtaka á ólíkum svæðum sem geta heyrt til þjóðgarði, þó svo verndarkvöðin sé mismikil, allt er þetta til fyrirmyndar og í samræmi við þá nútímalegu hugmyndafræði sem IUCN hefur rutt braut í þjóðgarðamálum. Hérna eru ákveðnir þættir sem lúta að stjórnsýslu þjóðgarðsins sem auðvitað verða skoðaðir í nefndinni. Nú þegar hefur verið hreyft í umræðunni sjónarmiðum varðandi aðkomu Umhverfisstofnunar og náttúruverndarsviðs Umhverfisstofnunar að þjóðgarðinum. Umhverfisstofnunar er getið á nokkrum stöðum í frumvarpinu. Gert er ráð fyrir að Umhverfisstofnun hafi ákveðnu hlutverki að gegna ásamt Náttúrufræðistofnun varðandi verndaráætlunina, þ.e. það á að vinna hana í samráði við Umhverfisstofnun og Náttúrufræðistofnun Íslands. Það er líka gert ráð fyrir því að sameiginlegur ársfundur stjórnar þjóðgarðsins og Umhverfisstofnunar og svæðisráðanna verði haldin. Það er samkvæmt 17. gr. Svo er líka gert ráð fyrir því í 11. gr., sem er eiginlega sú grein sem fjallar um Umhverfisstofnun, að hún veiti aðstoð og faglega ráðgjöf við verkefni stjórnar og svæðisráða samkvæmt sérstökum samstarfssamningi. Þetta vekur hugleiðingar um stjórnsýslu þjóðgarða og friðlýstra svæða almennt. Ég geri ráð fyrir að þetta verði eitt af þeim málum sem við tökum til sérstakrar skoðunar í nefndinni. Auðvitað má spyrja sem svo hvort þjóðgarðar og friðlýst svæði eigi ekki að vera samferða í stjórnsýslunni og hvort við þurfum ekki að horfa heildstætt á það hvernig þjóðgörðum og friðlýstum svæðum sé fyrir komið innan stjórnsýslunnar. Ég tel því að hér hafi verið hreyft eðlilegum sjónarmiðum og tel að þetta verði einn af meginþáttunum sem nefndin kemur til með að skoða. Ég vil líka leggja áherslu á það að þó að í ráðgjafarnefndinni sem stendur að skýrslunni, sem dagsett er í nóvember síðastliðnum, hafi einungis verið fulltrúar frá þeim sveitarfélögum sem hlut eiga að máli á þessu svæði þá verðum við auðvitað að átta okkur á því að stefnan í málefnum þjóðgarða og friðlýstra svæða er nokkuð sem öll þjóðin hefur skoðun á. Þetta eru okkar sameiginlegu auðlindir. Þetta eru náttúrugersemar þjóðarinnar. Auðvitað verðum við öll sem hér erum, fulltrúar ólíkra einstaklinga eða ólíkra svæða í þessu landi, að átta okkur á því að við þurfum að ná því að gera þennan þjóðgarð þannig trúverðugan að þetta verði þjóðgarður þjóðarinnar allrar. Það held ég að hljóti að vera einlægur vilji okkar allra sem hér sitjum. Ég held að hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir hafi í sjálfu sér enga ástæðu til að ætla að hér verði togstreita um þau mál. Ég held að við hljótum að geta staðið hér saman um að málinu verði lent farsællega. Við eigum möguleika á að standa vel að verki með því að vinna málið vel í umhverfisnefndinni. Við eygjum líka möguleika á því að langþráður draumur rætist um þjóðgarð á heimsmælikvarða sem orð er á gerandi en er ekki í þessum sýnishornastíl sem við höfum í sjálfu sér verið að friðlýsa landið okkar hingað til þar sem svæðin hafa alltaf verið allt of lítil og ekki í tengslum við neitt í sjálfu sér í umhverfi sínu, ekki verið innan landslagsheilda. Margt má gagnrýna í þeim efnum, þ.e. hvernig framganga okkar hefur verið hingað til. Ég segi: Við skulum bara reyna að horfa björtum augum fram á veginn með það að leiðarljósi að hér verði vandað til verka og að áður en upp verður staðið förum við héðan með einhvers konar ekki bara heit um það að Vatnajökulsþjóðgarður verði hinn glæsilegasti heldur ásetning okkar sem sitjum löggjafarsamkunduna á þessu vori að hægt verði að halda hér þannig á málum að Vatnajökulsþjóðgarður verði stofnaður og að hann verði sú gersemi sem hugur okkar allra stendur til. Ég treysti því og veit auðvitað að við þingmenn sem sitjum í umhverfisnefnd eigum eftir að halda vel á spöðunum og bretta upp ermarnar og fara í þetta mál af krafti.

Hæstv. forseti. Við erum að fjalla um gífurlega stórt mál að mínu mati, frumvarp sem á að leggja grunn að stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs sem verður hinn stærsti, ekki bara á Íslandi, heldur í allri Evrópu. Við erum að tala um að stærð þess lands er 13% af yfirborði Íslands og við erum þar með að tala um rúma 13.000 ferkílómetra af landi sem fara undir þjóðgarðinn eins og áformin eru í þessu frumvarpi, ef samkomulag næst við landeigendur um alla þætti þar að lútandi. Það er þá hluti af landi átta sveitarfélaga sem fer þarna undir. Þetta er stórt hagsmunamál og verður að fá mjög góða og mikla umfjöllun í þinginu. Ég veit að umhverfisnefnd mun leggja mikið á sig til að skoða þetta mál. Fram hefur farið mikil undirbúningsvinna og mikil gögn liggja að baki tillögum þeim sem endanlega eru komnar inn í frumvarpið. Það er líka gert ráð fyrir því að leggja heilmikið af peningum úr ríkissjóði til þess að byggja upp þjónustu við þjóðgarðinn og við ferðamenn sem koma til með að nýta hann. Í umsögn fjármálaráðuneytisins með þessu frumvarpi er tekið fram að einungis stofnkostnaðurinn verði 1,1 milljarður og þar af eru 740 millj. kr. ætlaðar til þess að byggja nýjar gestastofur ásamt því að endurbæta gestastofuna í Skaftafelli. Einnig verða byggðar 11 aðrar starfsstöðvar landvarða og síðan er gert ráð fyrir tæplega 300 millj. kr. til að gera göngustíga, verndaráætlanir, deiliskipulag, hönnun, sýningar og annað sem til þarf til að þessi þjóðgarður geti staðið undir nafni og orðið okkur Íslendingum til sóma þar sem við ætlum að reka hann með þeim hætti að við fáum hingað marga ferðamenn til að skoða okkar frábæra land, ekki síst þennan þjóðgarð. Fyrirtækið Rannsókn og ráðgjöf ferðaþjónustunnar gerði rannsókn á aðsókninni og við megum búast við því að með því að þessi þjóðgarður verði til sem heild, Vatnajökulsþjóðgarður, þessi stóri þjóðgarður, komi 32.000 fleiri ferðamenn til landsins vegna hans. Þeim mundu þá fylgja til landsins 4 milljarðar kr. Þetta hefur heilmikið að segja. Við höfum oft fjallað hér um að við þyrftum að auka þjónustu og afþreyingu fyrir ferðamenn og þarna er verið að leggja til gífurlega mikið í þá veru. Ég sem landsbyggðarþingmaður legg mikla áherslu á að þetta fjármagn verði að sem mestum hluta eftir á landsbyggðinni þar sem það yrði til atvinnuuppbyggingar þar. Það hefur verið reiknað út að af þessum 4 milljörðum yrði mjög stór hluti eftir á landsbyggðinni sem við hljótum að fagna sem erum hlynnt atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni með þessum hætti. Þjóðgarðar eru ákveðin tegund landnýtingar og eins og ég sagði er þarna mjög stór hluti Íslands lagður undir þennan þjóðgarð. Það skiptir líka verulega máli að þeir sem á landsbyggðinni búa geti haft af þessu atvinnu og þetta muni nýtast til uppbyggingar landsbyggðarinnar. Ég átti þess kost að sitja í þingmannanefndinni svokölluðu sem kom með grunninn að þeim tillögum sem hér eru orðnar að frumvarpi. Hér hafa margir aðrir komið að málum. Ég hafði mjög mikla ánægju af því að vinna í þessari nefnd og taka þátt í störfum hennar með öðrum ágætum þingmönnum. Við höfðum mjög mikið samráð við umhverfissamtök, ferðamálasamtök, heimamenn, sveitarstjórnarmenn og alla þá sem við gátum ímyndað okkur að hefðu skoðun á því með hvaða hætti við ættum að byggja upp Vatnajökulsþjóðgarð. Eitt af því sem við lögðum til og lögðum mjög ríka áherslu á í vinnu okkar var að stjórnun heimamanna væri eitt af þeim lykilatriðum sem skiptu máli til þess að uppbyggingin yrði sem mest og best. Það eru heimamenn sem hafa besta sýn á það með hvaða hætti er hægt að nýta þjóðgarðinn fyrir ferðamenn og til atvinnuuppbyggingar. Þess vegna varð meðal tillagna okkar í þeirri nefnd að heimamenn kæmu svona sterkt inn í svæðisráðin sem hér eru lögð til. Auðvitað skiptir líka máli að ferðamálasamtök og umhverfisverndarsamtök komist að með sjónarmið sín. Ég tel þetta mjög farsæla lendingu sem kemur fram í frumvarpinu um það hvernig stjórnskipuninni verði háttað. Við þingmenn töldum að það væri mjög til farsældar fallið ef þingmenn ættu aðild að stjórn þjóðgarðsins en ég sé í þeim tillögum sem hér liggja fyrir að á það hefur ekki verið fallist. Mig minnir að við höfum lagt til að einir fjórir þingmenn ættu aðild að yfirstjórn þjóðgarðsins. Ég held að ég beini því til umhverfisnefndar að hún íhugi það en ætla ekki að hleypa málunum í þann farveg að það skipti meginmáli. Auðvitað skiptir mestu máli að það náist mikil samstaða og sátt um það hvernig stjórnuninni verði háttað. Ég held að sú niðurstaða sem hér náðist sé fín, ég get fullkomlega sætt mig við hana og treysti því að þetta fólk verði vel til þess fallið að stýra því stóra svæði sem hér um fjallar. Eins og hér hefur komið fram er stuðst við flokkun IUCN, Alþjóðlegu náttúruverndarsamtakanna, sem lögðu okkur til grunn að flokkunarkerfi því sem er reiknað með að verndarstig þjóðgarðsins fari eftir. Þar er reiknað með að hluti svæðisins verði friðlýstur, einkum til verndar vistkerfum og til útivistar. Þar er eins og m.a. svæðið í Jökulsárgljúfrum. Þar eru önnur svæði sem eru friðlýst, einkum til verndar tegundum, búsvæðum og vistkerfum. Í þriðja lagi eru friðuð svæði sem er stjórnað, einkum til varðveislu landslags og fyrir útivist. Að síðustu eru einkum svæði sem er stjórnað fyrir sjálfbæra nýtingu náttúrulegra vistkerfa. Allt skiptir þetta máli og öll þessi flokkunarstig rúmast innan þessa stóra svæðis sem fellur undir Vatnajökulsþjóðgarð. Eins og ég sagði tel ég hér um mjög merkilegt mál að ræða, mál sem snertir mjög marga. Þess vegna lýsi ég yfir miklum stuðningi við þetta mál. Ég legg hins vegar mjög mikla áherslu á að umhverfisnefnd fari mjög rækilega yfir öll þau gögn sem hér eru á bak við og kynni sér afstöðu þeirra sem þjóðgarðurinn muni helst snerta. Enn og aftur tek ég fram að auðvitað eru það þeir sem næst svæðinu búa og það á að taka mjög mikið tillit til sjónarmiða þeirra. En þjóðhagslega mun þetta líka skipta okkur mjög miklu máli og í seinni tíð hafa menn farið að sýna landinu miklar tilfinningar, og til allra þessara sjónarmiða verður auðvitað að horfa þegar menn komast að niðurstöðu í umhverfisnefnd.

Frú forseti. Eins og kom fram hjá hv. þingmanni vorum við nokkrir þingmenn í sérstakri nefnd á vegum þáverandi hæstv. umhverfisráðherra sem mótuðum tillögur að mörkum og reyndar líka vísi að stjórnsýslu á þeim svæðum sem þjóðgarðurinn á að taka yfir. Ég vil, eins og hv. þingmaður sem talaði á undan, segja að ég er mjög hlynntur því að menn ráðist í það verk að móta og mynda þennan mikla þjóðgarð. Ég set hins vegar fyrirvara við stjórnsýsluþátt frumvarpsins. Hv. þingmaður gat þess að uppi hefðu verið hugmyndir um að alþingismenn sætu í stjórn þjóðgarðsins. Ég vil að það komi skýrt fram af minni hálfu að hugsunin á bak við það, eins og stuðningur minn við þá hugmynd sem innan nefndarinnar var rædd og reifuð, grundvallaðist af því að þjóðgarðurinn er eign allra landsmanna. Ég tel mikilvægt þess vegna að engir hlutar eða partar þjóðarinnar séu útilokaðir frá stjórn hans. Ég er þeirrar skoðunar í grundvallaratriðum að heimamenn eiga í vaxandi mæli og meira en nú er gert að koma að stjórn svæða af þessu tagi. Hins vegar er nauðsynlegt þegar um svona gríðarlega víðfeðmt svæði er að ræða að það sé enginn sem upplifi sig sem afskiptan frá því. Á suðvesturhorninu búa kannski um 65% þjóðarinnar og þetta er líka þjóðgarður þeirra. Þess vegna finnst mér mikilvægt að með einhverjum hætti komist það fólk líka að stjórnsýslu hans. Það var hugsunin á bak við stuðning minn á sínum tíma við hugmyndina varðandi þingmennina. Ég tek eftir því að sönnu að gert er ráð fyrir að fulltrúi umhverfis- og náttúruverndarsamtaka eigi fulltrúa þarna í stjórn. Jafnframt á umhverfisráðherra að skipa tvo fulltrúa. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Telur hún ekki að það væri við hæfi að þeir tveir fulltrúar kæmu úr röðum þéttbýlisins miðað við hvaðan allir hinir koma?

Hæstv. forseti. Til að byrja með vil ég taka fram að þó svo að sveitarstjórnir tilnefni í svæðisráðin er ekkert sem kveður á um hvar þeir skuli vera búsetufastir. Það má alveg eins gera ráð fyrir að sérfróðir aðilar verði fengnir af einhverjum sviðum, t.d. landfræðingar eða einhverjir sem hafa sérkunnáttu á sviði þjóðgarða. Jafnvel menntað ungt fólk sem er að koma heim til héraðs til að nýta menntun sína úti á landsbyggðinni. Ýmislegt er hægt að hugsa sér í því samhengi. Það er eins með fulltrúa umhverfisráðuneytisins, þar sem gert er ráð fyrir að ráðherra skipi tvo án tilnefningar, að ég legg nú eiginlega meiri áherslu á að horft sé faglega á þá hluti, hvaða bakgrunn þeir aðilar hafa, heldur en búsetufestu þeirra og lögheimili. Það held ég að skipti ekki meginmáli. Meginmálið er að í stjórn slíks þjóðgarðs komist að sem flest sjónarmið. Ég held að við ættum að geta borið gæfu til þess og að þeir sem ráða málum, væntanlega í umhverfisráðuneytinu, geti horft til þess að sem flest og best sjónarmið komist að í stjórn þjóðgarðsins. Ég ber engan sérstakan kvíðboga fyrir því að þetta takist ekki vel.

Frú forseti. Ég held að það sé töluverð óskhyggja af hálfu hv. þingmanns að telja að þeir sem verða skipaðir í stjórn þjóðgarðsins af svæðisráðunum kunni að verða sóttir út fyrir svæðin. Ég á ekki von á því og mér þætti þá Bleik þeirra landsbyggðarmanna nokkuð brugðið ef svo yrði. Ég er ekki heldur sammála hv. þingmanni um að það sé endilega nauðsynlegt að í stjórn svona þjóðgarðs veljist einhver sem hafi mikla sérfræðiþekkingu á þjóðgörðum og rekstri þeirra. Ég held miklu frekar að það sem skipti máli sé að þangað veljist fólk sem hefur nokkuð góða skynsemi til að ráða og reynslu af lífinu. Það verður nóg af sérfræðingum sem koma að þjóðgarðinum í formi starfsmanna og þeirra sem eru ráðnir beinlínis í krafti sérfræðiþekkingar sinnar til þess að gefa góð ráð. Hér talar 1. þingmaður Reykv. n. af reynslu. Hann er eins og kunnugt er hreppstjóri ásamt tveimur öðrum þingmönnum yfir Þingvallaþjóðgarði. Þeir sem þar sitja hafa enga sérstaka þekkingu af rekstri þjóðgarða. En þeir hafa úrvalsstarfsmenn sem þeir geta leitað til og fá bráðum liðsauka. Hins vegar þurfa stjórnendur yfir svona fyrirbæri, eins og þjóðgarði, að vera hæfir til að leggja góða pólitík um aðgengi og hvernig á að nota hann o.s.frv. Það sem fyrir mér vakir að hreyfa þessu máli, sem ég vona að umhverfisnefnd skoði, er ekki að leggja stein í götu málsins heldur einfaldlega að viðra þetta sjónarmið. Ég tel að þarna sé um slíka perlu og gersemi að ræða sem á sér svo mikinn bólstað í hjörtum allra landsmanna að æskilegt væri að öllum fyndist sem þeir ættu hlutabréf í því sólskini.

Hæstv. forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um að meginmáli skiptir að til veljist fólk sem hefur heilbrigða, almenna skynsemi í farteskinu. Ég ætlaði einmitt að taka fram að það á við, held ég, um allflesta þingmenn og væru vel að því komnir að vera í stjórn þjóðgarðsins. Enda hefur það sýnt sig að í stjórn þjóðgarðsins á Þingvöllum, þar sem hv. þingmaður situr nú og hefur staðið sig afskaplega vel og þeir þrír þingmenn sem þar sitja, að ég tel það hafa verið góðan kost að ráða þannig, að þingmenn sætu þar í stjórn. Þess vegna vildi ég nefna að ég tel að sú góða reynsla sem þar hefur fengist hafi m.a. verið það veganesti sem við höfðum þegar við lögðum til, þ.e. ég, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og hv. þm. Magnús Stefánsson, að í yfirstjórninni sætu að minnsta kosti fjórir þingmenn. Það var m.a. hin góða reynsla sem hafði gefist af stjórn þjóðgarðsins á Þingvöllum sem við höfðum þar fyrir okkur. Fyrir utan þá almennu vitneskju að á Alþingi situr yfir höfuð mjög skynsamt fólk.

Frú forseti. Ég vil eins og aðrir ræðumenn á undan mér fagna því að þetta mál skuli komið fram og komið þetta langt, ef langt skyldi kalla. Það er rétt að rifja upp að það hefur tekið ein tíu ár eða nálægt því að koma í lagafrumvarpsbúning og inn á Alþingi þeirri hugmynd sem háttvirtur fyrrverandi þingmaður Hjörleifur Guttormsson flutti á ofanverðum 10. áratug síðustu aldar um að stofna stóra þjóðgarða á miðhálendinu og þar á meðal Vatnajökulsþjóðgarð. Sjálfsagt mun frumkvæði hans í því máli ásamt ýmsu öðru halda nafni hans á lofti þegar fram líða stundir. Ég ber enn þá von í brjósti að tilkoma Vatnajökulsþjóðgarðs verði atburður á heimsvísu á sviði náttúruverndar og þjóðgarðamála ef vel tekst til og ef mörk þjóðgarðsins verða þau sem ég sé fyrir mér. Verði staðið að málinu með þeim metnaði sem til þarf er enginn vafi á að efniviðurinn er til staðar, að í Vatnajökuls- eða miðhálendisþjóðgarði á Íslandi sem teygir sig frá strönd til strandar og tæki til jökulsins eða jafnvel jöklanna og nálægra svæða, vatnasviða og háhitasvæða, eldfjalla, eldstöðvakerfa, minja um hamfarahlaup o.s.frv. er nokkuð ljóst að um nánast einstæðan þjóðgarð í heiminum verður að ræða. Það er óvíða á hnettinum að finna á ekki stærra svæði en þessu, sem tekur til nokkurra tuga þúsunda ferkílómetra, jafngríðarlega fjölbreytt samsafn af náttúruundrum, svo sem jöklum með skriðjöklum, eldstöðvum undir jöklum, fjölbreyttar gerðir eldstöðvakerfa og eldfjallategunda, vatnsfalla á borð við Jökulsá á Fjöllum, með einhverri tilkomumestu fossaröð Evrópu ef ekki heimsins alls. Móbergsmyndanir á þessu svæði eru nánast einstæðar í heiminum, óvíða eða nokkurs staðar annars staðar er aðgengi að jafnmögnuðum ummerkjum eftir eldvirkni undir ís eða í vatni eins og þar eru. Þá má nefna háhitasvæðin og þannig mætti lengi áfram telja. Það er ljóst að til að þetta verk takist vel þarf að vanda það og þurfa a.m.k. þrír hlutir að vera til staðar. Þeir eru hver um sig algert úrslitaatriði. Það þarf í fyrsta lagi að fara í þetta verkefni frá byrjun af nægum metnaði. Þarna má ekki hugsa smátt og dugir ekki kotungsháttur. Ef við ætlum að gera þetta þannig að það verði meira en bara nafnið tómt þá kostar það verulega uppbyggingu, skipulagningu, umsýslu og allt sem tilheyrir. Í öðru lagi þurfa að koma fjármunir, fjárfesting í þessu verkefni, sem að mínu mati er ekki minnsti vafi á að mun skila góðum arði. Jafnvel þótt svo væri ekki þá eru Íslendingar nógu rík þjóð til að standa sómasamlega að þessum málum. Við skulum ekki gleyma gæsluhlutverki okkar fyrir hönd þjóðarinnar, óborinna kynslóða og mannkynsins alls, þegar í hlut eiga þær miklu náttúrugersemar sem Íslendingum hafa fallið í skaut. Í þriðja lagi þarf að vera til staðar sæmilega breið og almenn samstaða um málið. Það verður að halda á þessu af mikilli alúð til að laða fram sem víðtækasta sátt og samstöðu um málið. Í þeirri margnefndu þingmannanefnd sem ég sat ásamt með tveimur ræðumönnum sem þegar hafa talað, hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur og hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, lögðum við frá byrjun mikla áherslu á það að reyna að ná góðu sambandi við alla helstu málsaðila, jafnt landeigendur sem sveitarstjórnir og hagsmunaaðila á svæðunum sem og náttúruverndarfólk og stjórnsýslu- og fagstofnanir á sviði náttúruverndar. Það gildir enn að framtíð þessa máls mun að miklu leyti ráðast af því að áfram takist að byggja upp samstöðu um það og varðveita hana. Hér var nefndur sá möguleiki sem settar voru fram hugmyndir um í skýrslu þingmannanefndarinnar, að Alþingi kæmi beint að stjórn þjóðgarðsins. Í mínum huga var það ekki síður til að tryggja í fyrsta lagi tengsl við Alþingi, sem ættu að geta gagnast málinu, að þjóðgarðurinn og stjórn hans væru beintengd inn í Alþingi og til fjárveitingavaldsins. Í öðru lagi var því ætlað að tryggja þverpólitíska aðkomu að málinu. Með því væri undirstrikaður vilji manna til að um málið ríki þverpólitísk sátt. Til þess eru vart til betri aðferðir en að annaðhvort þingmenn eða fulltrúa þingflokka, sem í mínum huga getur allt eins komið til greina, en kosnir á Alþingi, komi að stjórn þjóðgarðsins. Það undirstrikar líka þjóðareðli málsins, að þjóðin á öll þjóðgarðinn saman. Þau sjónarmið eru vissulega fullgild að eðlilegt er að hafa í huga þann mikla fólksfjölda sem býr á suðvesturhorni landsins og á landfræðilega beint aðild að málinu í gegnum það svæðaskipulag sem lagt er til grundvallar. Ég vil segja að ég held að einn vandasamasti partur þessa máls, sem enn er óþroskaður að ýmsu leyti, sé stjórnsýsluþátturinn. Það þarf að fara vel yfir það hvort þarna næst jafnvægi sem þarf að tryggja milli þess að heimaaðilar, landeigendur, sveitarstjórnarmenn og hagsmunasamtök, t.d. ferðaþjónustuaðilar og áhugamannasamtök svo sem náttúruverndarsamtök á viðkomandi svæðum, verði áfram fullvissuð um að verða höfð með í ráðum og hafi áhrif á umsýslu og stjórn einstakra svæða. Þau þurfa að geta komið sjónarmiðum sínum að og haft áhrif á hvernig staðið verður að málum. Það er dýrmætt og í raun alger forsenda þess að málið gangi eitthvað áfram að það takist að halda áfram að byggja upp þann jákvæða anda sem ég fullyrði að starf þingmannanefndarinnar hafi átt þátt í að skapa. Hitt er jafnljóst og verið hefur að tryggja verður eðlileg tengsl við náttúruverndarlöggjöf og að stjórnsýsla og fagstofnanir á sviði umhverfismála og náttúruverndar séu aðilar að málinu með eðlilegum hætti. Þau tengsl verða líka til staðar. Það er ekkert betra að fá upp ágreining eða missa málin í deilur á eina hliðina frekar en aðra. Þar þarf að búa vel um hnútana og auðvitað hlýtur að koma til skoðunar fyrr eða síðar spurningin um hvort sérstök eða sjálfstæð stofnun skuli koma að þessum málum. Þar gæti ég vel hugsað mér að þjóðgarða- og þjóðlendustofnun af einhverju tagi yrði til sem sjálfstæð eining eða deild í annarri stærri fagstofnun á sviði stjórnsýslu umhverfismála og náttúruverndar. Ég bið menn lengstra allra orða að læsa sig ekki fasta í eitt frekar en annað í þessum efnum. Það er augljóst að þegar tveir af núverandi þjóðgörðum renna saman í einn og eftir stendur fyrst og fremst einn lítill þjóðgarður á Snæfellsnesi utan þess kerfis, að slepptum Þingvöllum sem lúta að sérstökum reglum eins og við þekkjum, þá er einungis hinn litli þjóðgarður á Snæfellsnesi sem fellur undir hin almennu náttúruverndarlög og þá stofnun sem í þessi verkefni fer á vegum umhverfisráðuneytis. Að þessu þarf öllu að hyggja. Þótt hið dreifistýrða og svæðisskipta stjórnsýslufyrirkomulag myndi undirstöðuna í anda þess sem þingmannanefndin lagði til er ég enn staðfastlega þeirrar skoðunar að skynsamlegt og í raun nauðsynlegt sé að hafa heimamenn með og jákvæða í verkefninu. Mér urðu þó nokkur vonbrigði hvernig ráðgjafarnefnd umhverfisráðherra, fjórða nefndin eða starfshópurinn sem starfað hefur að málin frá því að Alþingi afgreiddi ályktun sína 1999, hefur dregið upp mörkin hvað varðar afmörkun Vatnajökulsþjóðgarðs. Ég sakna þess mjög að ekki skuli reynt að ná inn undir þjóðgarðinn eða verndarsvæðið strax í byrjun t.d. þeim náttúruperlum sem við í þingmannanefndinni lögðum til. Ég nefni þar t.d. Suðurárbotna, Suðurá og það svæði í vestur- og norðvesturjaðri Ódáðahrauns þannig að stærri hluti Ódáðahrauns komi strax í byrjun inn í þjóðgarðinn. Ég hefði kosið að breiðari landspilda fylgdi friðlýsingu Jökulsár á Fjöllum. Ég nefni Langasjó, sunnan jökla. Þar stingur í augu fleygurinn sem dreginn er inn í friðlýsingarsvæðið. Það veit ekki á gott. Umfram allt annað veldur mér miklum vonbrigðum að ekki skuli frá byrjun gert ráð fyrir alfriðun Jökulsár á Fjöllum með öllum hennar helstu þverám. Það fæ ég ekki skilið, af hverju sú eindrægna niðurstaða þingmannahópsins og sá margyfirlýsti vilji að ég held allra stjórnmálaflokka, a.m.k þingfulltrúa allra þingflokka á Alþingi, að reka af sér slyðruorðið og friðlýsa Jökulsá á Fjöllum, eitt af stóru jökulvötnunum okkar sem eftir eru ósnortin og ótrufluð. Mér þykir leitt að þetta skuli þynnast út í tillögunum. Þegar frumvarpið er skoðað þá er að sjálfsögðu ekki um neina afmörkun að ræða heldur vísað í að reglugerð verði gefin út en í greinargerð eru hugmyndir um afmörkun Vatnajökulsþjóðgarðs. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Norðan jökuls taki þjóðgarðurinn til þjóðgarðsins í Jökulsárgljúfrum og meginárfarvega Jökulsár á Fjöllum frá upphafi til ósa. Jafnframt væri æskilegt að árfarvegur Kreppu og landspilda að lágmarki 150–200 metra á bökkum beggja árfarvega fylgdi með ásamt Kverkfjöllum og Krepputungu. Þá taki þjóðgarðurinn til Herðubreiðarlinda, Öskju …“ - o.s.frv. Í reynd vísar þetta orðalag Kreppu út úr upphaflegum tillögum um afmörkun þjóðgarðsins eða a.m.k. það sem ég hefði viljað sjá fortakslaust. Kverká er heldur hvergi nefnd. Það vill að vísu svo til að Svartá lendir sjálfkrafa innan svæðisins, sem er afmarkað innan þjóðgarðsmarkanna sunnan Vaðöldu og Öskju, en það sem hér skiptir mestu máli er hvað er verið að friðlýsa. Er verið að friðlýsa Jökulsá á Fjöllum, ekki bara sem vatnsfall heldur sem vatnasvið? Er verið að friðlýsa náttúrulega rennslishætti þess með hlaupum þess, hamförum og öllu sem tilheyrir? Það eins og hver annar brandari fyrir okkur sem til þekkjum að undanskilja Kreppu. Staðreyndin er sú að Kreppa á ekki minni þátt í því en Jökulsá sjálf. Það sem kemur undan Dyngjujökli skapar einnig í henni hlaupin á sumrin og gefur henni þann karakter sem hún hefur. Þetta veit heldur ekki á gott vegna þess að vitað er um áhuga virkjunaraðila og ásælni í þetta vatn. Það eru ekki gamlar hugmyndirnar um að taka Kreppu og Kverká og veita austur á bóginn, með drekkingarlónum í annaðhvort Fagradal eða Arnardal sem mundu að sjálfsögðu einnig stórspilla landslagsheildinni á þessu svæði. Menn töluðu um að þá mætti setja einhvers konar túristakrana á Dettifoss og sjá um að hann yrði a.m.k. 180 rúmmetrar í rennsli á sumrin. Einstöku smekkmenn í hópi virkjunarmanna töldu sig hafa möguleika á að sanna að þannig væri Dettifoss einmitt fallegastur, penastur í svona 180 rúmmetrum. Þetta eru ekki gamlar hugmyndir, frú forseti. Það eru varla 10 ár síðan þingmenn þá Norðurlandskjördæmis eystra og Austurlands, voru leiddir í allan sannleikann um þessa snilld á kynningarfundi á Eiðum. Kannski eru þau 12–15, ekki meira. - Nú sakna ég að sjá ekki formann umhverfisnefndar Alþingis en hann mun vera löglega forfallaður. Einhver gegnir kannski störfum fyrir hann. - Það er þeim mun brýnna að Alþingi manni sig loksins upp í að samþykkja þá þingsályktunartillögu, sem ég ásamt fleiri þingmönnum hef flutt ár eftir ár, um að Alþingi taki af skarið og lýsi yfir prinsippvilja löggjafans til að friðlýsa Jökulsá á Fjöllum og allar hennar þverár, allt vatnasvið og náttúrulega rennslishætti. Ætla menn ekki að hugsa sinn gang gagnvart því að hvert stórjökulfljótið á fætur öðru hverfur nú sjónum sem slíkt, með sínum náttúrulegu rennslisháttum, með sínum korgi á sumrin, með hlaupum og deyr út í uppistöðulónum. Jökulsá á Fjöllum er ein eftir af virkilega stóru korguðu jökulánum sem eru nánast einstæðar á heimsvísu, koma undan þíðjöklum með öllum þeim ósköpum sem því fylgir í hlýindatíð á sumrin. Fyrir utan það er Jökulsá einstæð um margt annað vegna fossaraðanna sem í henni eru, vegna ummerkjanna um hamfarahlaupin og vegna þess að hún er perlubandið sem tengir saman gersemarnar allt frá Vatnajökli og til sjávar í botni Öxarfjarðar. Þessa tillögu, frú forseti, flutti ég upphaflega á 129. löggjafarþingi en í nokkur þing hafa flutt hana með mér þingmenn úr öllum þingflokkum. Það er undarlegt þegar tillaga af þessu tagi nýtur þverpólitísks stuðnings, hefur fengið nánast einróma stuðning í öllum umsögnum, hefur aftur og aftur gengið til umhverfisnefndar Alþingis og verið þar tilbúin í raun til afgreiðslu í marga mánuði. Það er dálítið undarlegt verklag að nefndin komi henni ekki frá sér. Nú skora ég á þingmenn að samþykkja tillöguna og það er þeim mun mikilvægara sem þetta er veiklulega um búið í frumvarpinu. Það má ekki misskiljast þannig að það standi eitthvað til að fara að krukka í Jökulsá á Fjöllum. Þá fyrst mun hrikta í, frú forseti, að mínu mati, ef menn ætla virkilega ekki að standa við stóru orðin, þeir sem sagt hafa að það muni aldrei koma til greina. Þessi tillaga er á dagskrá hér á eftir og gengur vonandi til nefndar. Ég þarf í sjálfu sér ekki að hafa um hana langa framsögu, svo sjálfsögð sem hún er og efni hennar vel kunnugt. Þess vegna mætti hún mín vegna fara umræðulaust til umhverfisnefndar á eftir en ég mun reka hart eftir því að hún verði afgreidd. Það er mikilvægt að Alþingi segi sitt í þessum efnum þannig að það liggi fyrir. Þau skilaboð þurfa að vera skýr þannig að séu einhverjir einhvers staðar úti í þjóðfélaginu sem renna girndaraugum til þess að fara í Jökulsá á Fjöllum þá velkist þeir ekki lengur í vafa um að það verði ekki leyft. Það er ákaflega mikilvægt. Slík prinsippsamþykkt, þótt hún komi á undan afgreiðslu þessa lagaramma um Vatnajökulsþjóðgarðs, gerir ekkert nema styrkja málið. Hún hjálpar málinu, styrkir það og þannig hefur hún allan tímann verið hugsuð. Flutningsmenn málsins hafa meðal annarra verið tveir fyrrverandi umhverfisráðherrar. Núverandi. hæstv. heilbrigðisráðherra, Siv Friðleifsdóttir, var flutningsmaður málsins þegar hún gerði hér stuttan stans milli ráðuneyta sem þingmaður. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson, fyrrverandi. umhverfisráðherra hefur flutt málið, hv. þm. Halldór Blöndal og auk þeirra eru nú á tillögunni hv. þm. Dagný Jónsdóttir, Guðjón A. Kristjánsson, formaður Frjálslynda flokksins, og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir. Í umræðum hefur málið án undantekninga fengið undirtektir og stuðning. Sama gildir að ég best veit eiginlega um allar umsagnir sem um það hafa borist. Ég verð að segja að mér finnst Alþingi og umhverfisnefnd ekki geta boðið okkur upp á hún hafi sig ekki í að afgreiða slíkt mál árum saman, þannig að ég er bjartsýnn á að það verði.

Forseti. Hér er á ferðinni frumvarp um ánægjulegan viðburð, stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs. Rétt er að fagna í upphafi þeim árangri sem flutningur frumvarpsins og væntanleg samþykkt þess fyrr eða síðar er fyrir náttúruverndarhreyfinguna á Íslandi og alla þá sem komið hafa nálægt þessu máli. Hér var minnst á Hjörleif Guttormsson og ágæta tillögu hans um þjóðgarða sem eigi sér kjarna í jökulhettunum. Það er líka rétt að minna á tillögu Samfylkingarinnar um Vatnajökulsþjóðgarð árið 2003 og síðan alla þá aðra sem hafa komið nálægt málinu. En ég verð að segja að ég tel að þetta sé fyrst og fremst árangur náttúruverndarhreyfingarinnar sem slíkrar sem hér hefur þroskast mjög og náð afli hin síðustu ár, tapað orrustum því miður en líka unnið, bæði einstaka bardaga og styrjaldir, og fyrst og fremst þó - til að yfirgefa nú stríðslíkingarnar - náð að skjóta rótum í hugarfari og umhugsun almennings og vonandi líka stjórnmálamanna, a.m.k. sumra. Það er merkilegt við þetta frumvarp og þennan þjóðgarð sem við erum að tala hér um væntanlegan að hér er á ferðinni landnýting með vernd og það liggja fyrir útreikningar um að þessi landnýting verði arðbær. Ég vona svo sannarlega að þeir standist þótt ég geri fyrirvara við tölurnar, a.m.k. í byrjun, sem hér hafa komið fram. Það er líka ánægjulegt að líklegt er að stofnun þessa þjóðgarðs geti að lokum veitt vinnu í nágrenni þjóðgarðsins. Þetta verður því væntanlega gott dæmi um það að landnýting með vernd getur skilað sér með ágóða fyrir samfélagið, beinum ágóða, fjárhagslegum ágóða, bæði fyrir samfélagið og fyrir þá sem næstir búa, alveg öfugt við það sem verið hefur meginstefnan gagnvart verðmætum hér á landi að geta ekki nýtt þau öðruvísi en að eyðileggja þau að hluta eða öllu. Þar er auðvitað nærtækasta dæmið sem áður hefur verið nefnt í þessari umræðu, og er því miður ekki innan þessara þjóðgarðsmarka, framkvæmdirnar við Kárahnjúka og það Hálslón sem nú er að fyllast. Það er sífelld ásókn í landið, í að eyðileggja landið til annars konar nýtingar en verndarnýtingar. Skammsýni og skammtímahagsmunir valda því t.d. að Ingólfsfjall má nú drúpa höfði og að ákveðið hefur verið að Teigsskógur skuli líka tapa gildi sínu, því sem hann hefur nú, svo ég nefni tvö einföld, nýleg dæmi. Annað er sennilega því að kenna að við höfum ekki neinn þann ramma í náttúruverndarlögum, þá vörn í náttúruverndarlögum, og bæði eru þau auðvitað því að kenna, sem getur komið í veg fyrir eyðileggingu af þessu tagi. Hitt dæmið virðist vera um að kenna skammsýni, vonandi augnabliksskammsýni hæstv. umhverfisráðherra sjálfs. Ég vil um þennan þjóðgarð að lokum til hóls taka undir með Roger Croft, sem segir í grein sem hann skrifaði fyrir nokkrum árum, hygg ég, um Vatnajökulsþjóðgarð að hann eigi að tryggja betra umhverfi, hann eigi að tryggja sterkari byggðarlög, hann stuðli að jákvæðri ímynd Íslands og hann komi væntanlega að lokum, stofnun þessa þjóðgarðs, á heimsminjaská um merkustu staði, einhverju merkilegasta landsvæði, samfelldu, á Íslandi, 13 þúsund ferkílómetrar og vonandi meira að stærð þegar yfir lýkur. Þá verður að verja nokkrum tíma í athugasemdir, bæði þær sem þegar hafa komið fram, sem ég skal nú vera fljótur með, og síðan það sem ég vil minnast á sérstaklega. Ég veit að tala á um málið almennt í 1. umr. en ég bið um að horft verði í gegnum fingur með það að ég spyrji nokkurra spurninga um einstaka liði. Það þarf, eins og síðasti ræðumaður sagði, að tryggja fjármuni til þess að mál af þessu tagi gangi upp. Það þarf að skipuleggja svæðið, það þarf að vera fyrir hendi vilji manna til þess svæðis sem um er að ræða og það þarf auðvitað að ganga frá skipulagi þannig að það sé gott. Við skulum láta fjármuni liggja milli hluta, því að það eru heitstrengingar í því plaggi sem hér liggur fyrir og við getum vonandi öll tekið höndum saman um það á næsta kjörtímabili að láta það ganga upp. Um svæðið hafa menn talað hér. Hugmyndin var að Vatnajökulsþjóðgarður næði frá strönd til strandar og væri myndarlegur, myndarlegri en hér er gert ráð fyrir. Menn hafa nefnt ýmislegt og ég ætla ekki að lengja þá upptalningu. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir talaði hér um Langasjó og það er rétt að endurtaka þá spurningu: Af hverju er Langisjór ekki með? Allir viðurkenna að Langisjór er frábært náttúrusvæði fyrir ferðamennsku og upplifun og reyndar fyrir vísindarannsóknir. Enginn efast um að Langisjór er hluti af þeirri heild sem Vatnajökulsþjóðgarður á að taka til og mér finnst rétt að umhverfisráðherra segi okkur frá því hvers vegna hann er undanskilinn. Auðvitað læðist sá grunur að mönnum að umhverfisráðherra hafi brostið kjark eða ekki treyst sér til að hafa hann með vegna ásóknar virkjunarmanna í þetta vatn. Og ekki þarf að bæta við góða ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar um vatnasvið Jökulsár á Fjöllum. Þetta er vonandi bara spurning um tíma og auðvitað er það þannig, miðað við þau lög og þann hátt sem hér er á hafður, að í upphafi verður ákveðið svæði lagt undir og síðan bætt við það með nokkrum hætti. Ég vil sérstaklega minnast á að það hefði þurft segja í lögum og þarf a.m.k. í reglugerð að segja okkur hvað er Vatnajökull, til hvaða svæðis nær það örnefni? Jöklar hopa á hverjum degi og okkur skortir í raun og veru afmörkun á því hvað Vatnajökull er frá ári til árs að ég segi nú ekki degi til dags. Það þarf auðvitað að kveða á um mörkin, kveða á um ákveðið belti út frá jökulbrúninni nú, það er hugsanlega álitamál hvað það nær langt en það verður að muna að Vatnajökull er hvikult náttúrufyrirbrigði umfram það sem gildir um önnur svæði. Við erum að setja lög. Það er sem sagt ekki nægilegt að umhverfisráðherra skrifi um þetta reglugerð, eins og hann getur þó gert samkvæmt náttúruverndarlögum og það er væntanlega vegna þess sem lesa má í plöggum um málið að stofna þarf þennan þjóðgarð gegn náttúruverndarlögunum. Það vekur auðvitað athygli á því sem sjálfsagt er að ræða hér síðar í tengslum við þetta mál að það er kominn tími til að fara í gegnum það hvernig hátta eigi þjóðgörðum og friðlýstum svæðum, hvort það skuli gert með reglugerðum, eins og nú er gert ráð fyrir, eða með lögum. Þó að mönnum kunni að finnast að ekki sé nægilegt svigrúm með lögum tel ég að við eigum að gera meira af því að koma þessu fyrir með lögum en með reglugerðum, hreinlega vegna þess að við sjáum að reglugerðir er hægt að taka til baka með einu pennastriki, með einni undirskrift. Að minnsta kosti tel ég að það eigi að vera þannig og legg það fram sem millileið að reglugerðir um friðlýsingu eða þjóðgarða verði ekki teknar af nema með lögum, að atbeina Alþingis þurfi til þess að afnema reglugerð um friðlýsingu eða þjóðgarð. Hér er líka ekki einungis um það að ræða að sett séu lög vegna þjóðgarðsins, en það er gert sennilega í tvennum tilgangi, annars vegar af því að stjórn þjóðgarðsins er öðruvísi, og þá komum við að skipulaginu, en gert er ráð fyrir í náttúruverndarlögum, og hins vegar eru náttúruverndarlög afnumin á ákveðnum stöðum innan þessa þjóðgarðs. Það er satt að segja einkennilegt að þurfa að gera þetta hvort tveggja og ráðherra þarf að skýra það betur en gert hefur verið hvers vegna hinum hefðbundna eða lögfesta stjórnanda þjóðgarða á Íslandi, Umhverfisstofnun, er kippt algjörlega út úr þessum lögum. Liggur í þessu einhvers konar álit á þeirri stofnun, að hún sé ónýt, að hún geti ekki sinnt þessu? Annað verður ekki lesið úr þessu, því að Umhverfisstofnun á þá eina aðild að þessum þjóðgarði að stundum er nefnt að hún eigi að vera í einhvers konar samráði eða ráðgjöf, stundum með Náttúrufræðistofnun. Maður spyr: Fyrst einungis er um þetta að ræða, nægir þá ekki Náttúrufræðistofnun til að gefa ráð og hafa samráð? Því að jafnvel þótt menn vilji skipa stjórn þjóðgarðs þessa með öðrum hætti en mælt er fyrir um í náttúruverndarlögum þarf ekki að kippa Umhverfisstofnun algjörlega út úr þeirri skipan. Í náttúruverndarlögum nú er kveðið á um að það geti verið ráðgefandi nefndir sem skipaðar séu mönnum frá sveitarstjórnunum sem helst koma að eða heimamönnum eins og það er stundum kallað. Mér fyndist alveg koma til greina að breyta náttúruverndarlögum að þessu leyti og kveða þar á um það að heimamenn, svokallaðir, geti átt aðild að stjórnum þjóðgarða ef þær yfir höfuð eru settar á fót, sem enn fremur væri ekki vitlaust að gera. Á það var minnst hér áðan, hinn augljósa skringileik sem blasir við eftir samþykkt þessara laga að þá eru á Íslandi þrír þjóðgarðar. Einum þeirra er stjórnað af þinginu, öðrum er stjórnað með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir í Vatnajökulsþjóðgarðinum, þ.e. annars vegar er það ráðherra og hins vegar sveitarstjórnirnar sem tilnefna menn í stjórn þjóðgarðsins, sá þriðji er hins vegar í umsjá Umhverfisstofnunar. Ég spyr: Á að skilja hann einan eftir í umsjá Umhverfisstofnunar? Hvernig hefur hæstv. ráðherra hugsað sér að hafa þetta í framtíðinni? Það er líka skrýtið hvernig stjórn Vatnajökulsþjóðgarðs er falið í þessu framhaldi vald sem í náttúrverndarlögum er falið Umhverfisstofnun um framkvæmdir, því að framkvæmdir í þjóðgarðinum eru þannig að Umhverfisstofnun kemur þar hvergi við sögu nema með samráði eða einhvers konar ráðgjöf ef eftir því er sótt. Samráð er, eins og við vitum, óljóst hugtak í íslenskri pólitík á vorum tímum. Það er annars vegar þjóðgarðsstjórnin, sem að meiri hluta er skipuð af sveitarstjórnunum, eða ráðherra sjálfur, án nokkurrar hlutdeildar hinnar faglegu stjórnsýslustofnunar sem hann þó ræður yfir, sem gefur slík leyfi. Ég tel að þetta sé ekki heppilegt stjórnskipulag, það gætu orðið brestir á þessu og að það skapi ekki það traust sem þarf að ríkja í kringum þjóðgarðinn. Svo vil ég segja um stjórnina og það sem áður hefur verið minnst á, að það er erfitt að sætta sig við þá stjórn, það fyrirkomulag sem sett er fram í frumvarpinu að fjórir formenn svæðisráða eigi að skipa meiri hluta þjóðgarðsstjórnarinnar. Mér finnst það vel til fallið að í svæðisráðunum sjálfum, eins og völdum þeirra og áhrifum er háttað, geti setið slíkir menn, tilnefndir af sveitarstjórnum og síðan tvenns konar samtökum í héraði, en að þeir skipi meiri hluta þjóðgarðsstjórnarinnar ásamt einum manni frá umhverfissamtökum og síðan tveimur ráðherraskipuðum mönnum tel ég ekki heppilegt. Þetta er líka í andstöðu við tillögur þingmannanefndarinnar sem vissulega benti á og lagði til að sveitarstjórnum í grennd þjóðgarðsins yrði gert hærra undir höfði en gert er ráð fyrir í náttúruverndarlögum, sem ég endurtek að ég tel að vel megi koma fyrir með breytingum á náttúruverndarlögunum sjálfum, en það var aldrei talað um meirihlutaaðild heimamanna að stjórn og rekstri þjóðgarðsins. Þar stóð að tryggja þyrfti aðild heimamanna að stjórn og rekstri þjóðgarðsins. Það skiptir miklu máli, eins og hér var rakið, að samstaða náist um stofnun þessa þjóðgarðs. Ekki er einungis um það að ræða að stór hluti landsins sé tekinn til þessara ákveðnu nytja, verndarnytja af ýmsu tagi og reyndar hefðbundinna landbúnaðarnytja sem sjálfbærar teljast, heldur er auðvitað líka um það að ræða að hér á að veita verulegt fé til þessarar starfsemi. Það er svo með fjárveitingar að þeir sem leggja fram fé verða að fá eitthvað í staðinn og hætt er við að þessar hugmyndir frumvarpsins um stjórnarfyrirkomulag hreki frá samstöðu u.þ.b. 90% landsmanna við það. 63% munu vera á hinu þrengra höfuðborgarsvæði og ef við víkkum það aðeins út erum við komin upp í kannski 70, 75%. Ekki einu sinni Akureyringar eiga hlutdeild að þessum þjóðgarði. Heimamenn teljast, eðlilega, þeir sem búa við jökulárnar í suðurparti þjóðgarðsins. Síðan teljast heimamenn þeir sem búa í sveitarfélögum sem eiga fjarlæg lönd að Vatnajökli eða á Vatnajökli. Þar á meðal eru bændur og búalið sem búa við strönd Skjálfandaflóa. Ég verð að viðurkenna að það er nokkuð langt seilst í hugtakaskýringu heimamanna að svo langt sé farið. En nágrannar þeirra sem búa þar sem a.m.k. einu sinni hét Húsavík, í því sveitarfélagi, eru hins vegar ekki heimamenn í þessari skilgreiningu, hvað þá annað fólk, íbúar á Vestfjörðum sem eru jafnmiklir Íslendingar og við hér, að ógleymdum þeim kjósendum í Reykjavíkurkjördæmi suður sem hafa treyst bæði þeim sem hér stendur og hæstv. umhverfisráðherra til að vera fulltrúar sínir hér á þinginu. Ég verð að segja fyrir mig að þrátt fyrir fullkominn stuðning minn við það að nágrannar á svæði eins og þessu hafi ákveðinn rétt til að hafa um það að segja og véla um það sem þar fer fram, á ég ákaflega erfitt með það sem fulltrúi Reykvíkinga í Reykjavíkurkjördæmi suður, Reykvíkinga allra og fólks á höfuðborgarsvæðinu og 90–95% Íslendinga, sem ekki teljast vera heimamenn að Vatnajökli, að samþykkja þetta frumvarp eins og því er núna fyrir komið. Ég á lítið eftir, forseti, en vildi þó nefna nokkur atriði og þau eru m.a. ef ég tel þau upp hér: Hvernig stendur á því að eignarnámsheimildir sem eru í náttúruverndarlögum eru afnumdar hérna? Mér þykir ákaflega undarlegt að skapa sér þá samningsstöðu fyrir fram að afnema eignarnámsheimildir sem menn í orkugeiranum veifa í kringum sig og þar eigi ríkið að hlaupa til og nema eignir af mönnum vegna virkjanahagsmuna en það má ekki hafa þetta í bakhöndinni vegna náttúruverndarhagsmuna. Ég vil líka spyrja um þá ágætu hugmynd að þjóðgarður geti samanstaðið af ríkislandi, þjóðlendum, þjóðgörðum sem þegar hafa verið stofnaðir og einkalandi sem lýtur einkaeign. Hvernig á það að vera, getur það þá gengið kaupum og sölum? Hver er réttur landeigandans eftir að samningur er gerður? Er hann t.d. uppsegjanlegur, getur erfingi eignarlands í þjóðgarði sagt: Ég er hættur við, ég ætla að reisa mér sumarbústað á þessu landi og segi bara bless við ykkur? Ég vil að lokum spyrja um það, þó að ég eigi fáar sekúndur eftir: Hvernig er sú stjórnsýsla að ráðherra taki ákvörðun sem síðan sé hægt að kæra til ráðherra, samanber 13. gr. og 19. gr.? Ég held að þetta standist ekki og þetta er meðal þeirra atriða, því miður fleiri en vænta mátti og vonast var til, sem umhverfisnefnd þingsins þarf að fara mjög vandlega yfir.

Frú forseti. Ekki er annað hægt en að fagna því ef stofna á þjóðgarð um Vatnajökul og það svæði sem þar um ræðir þó svo maður sé kannski ekki alveg sáttur við allt sem í þingmálinu stendur, en vissulega ber að fagna því þegar vernda á svo stórt svæði eins og hér um ræðir og alveg norður úr að Axarfirði. Félagar mínir úr Samfylkingunni, hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir og hv. þm. Mörður Árnason, hafa farið yfir allmarga þætti sem við teljum að þurfi kannski að fara betur yfir í nefndinni og þau hafa varpað fram ýmsum spurningum sem ég geri ráð fyrir að hæstv. ráðherra muni svara að lokinni umræðu. Í ljósi þess að við höfum farið saman yfir þetta, þingmennirnir í Samfylkingunni sem sitjum í umhverfisnefnd, er ástæðulaust fyrir mig að endurtaka þau atriði sem hafa komið fram í ræðum félaga minna fyrr í umræðunni. Þó vil ég nefna að ég tek undir með þeim og hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni í andsvari áðan að við höfum ákveðnar efasemdir um stjórnsýsluþáttinn. Ýmsar athugasemdir hafa komið fram og spurningar sem snúa að honum, og það er þáttur sem við verðum að skoða mjög vel í nefndinni. Það er auðvitað ekki viðunandi að stór hluti landsmanna, ég tel að það séu um 80%, eigi ekki aðkomu að því að ráða neinu um þennan garð. Það er alls ekki viðunandi og því þurfum við að breyta eða skoða mjög alvarlega. Ég hef einnig efasemdir um þá leið sem farin er í frumvarpinu. Ég tel að þjóðgarður ætti að heyra undir náttúruverndarlög og hefði gjarnan viljað heyra hjá hæstv. ráðherra á eftir þegar hún heldur ræðu sína og svarar þeim fyrirspurnum sem komið hafa fram, hvort búið sé að tala við landeigendur. Ég veit að í öðrum löndum þar sem menn hafa verið að stofna þjóðgarða hefur það tekið langan tíma, áður en þjóðgarður er stofnaður, að ræða við landeigendur og ganga frá þeim þáttum sem að þeim snúa. Það tekur mörg ár og ég velti fyrir mér: Hversu langt er sú vinna komin? Hve mikil vinna fór fram í ráðuneytinu? Fram kom hjá hæstv. ráðherra að frumvarpið hefði verið unnið þar. Hversu langan tíma og hversu mikil vinna fór fram í ráðuneytinu? Ég veit að mikil vinna hefur farið fram á vegum nefnda sem hafa fjallað um þetta. Fyrir liggja þingmál um þjóðgarðinn frá fyrri tíð en vegna þeirra orða hæstv. ráðherra að þingmálið hafi verið unnið í ráðuneytinu væri fróðlegt að heyra hversu mikil vinna fór fram í ráðuneytinu áður en málið kom inn í þingið. Eins og ég sagði áðan ætla ég ekki að endurtaka það sem félagar mínir hafa sagt. Ég mun náttúrlega koma að málinu í nefndinni. Við höfum skoðað það mjög gaumgæfilega, samfylkingarþingmennirnir, og munum örugglega koma með fleiri spurningar og athugasemdir þegar málið kemur til umfjöllunar í nefnd. En þetta eru í rauninni þau atriði sem ég hefði gjarnan viljað heyra svör ráðherra við auk þeirra spurninga sem félagar mínir hafa varpað fram á undan mér í umræðunni. Virðulegi forseti. Ég held ég hafi þetta ekki miklu lengra en furða mig á hvað skipulagið á stjórninni virðist vera ruglingslegt og stjórnsýsluþátturinn er atriði sem við þurfum að skoða nánar. Athugasemdir okkar og spurningar hafa komið fram í ræðum samfylkingarþingmanna á undan mér.

Frú forseti. Hér er merkilegt mál á ferðinni, það er verið að tala um frumvarp til laga um Vatnajökulsþjóðgarð. Um er að ræða mikið flæmi norðan Vatnajökuls sem ég hef sérstaklega í huga í því sambandi. Í fyrsta lagi skiptir auðvitað miklu að þeir sem ráða þjóðgarðinum lifi í sátt við það fólk sem býr á því landsvæði og að framkvæmd öll sé með þeim hætti að íbúarnir viti hvað til standi og að til þeirra sé tekið fullt tillit vegna þess að þjóðgarður án fólks, eða kannski er réttara að orða það svo að þjóðgarður sem fólk flýr sem hefur búið á því svæði rís ekki undir nafni. Þess vegna er kjarni málsins í þessu samhengi að svo sé um hnúta búið að íbúarnir treysti þeim sem eru í forsvari fyrir þjóðgarðinn. Þess vegna hygg ég að skynsamlegt sé að formenn svæðisráða þjóðgarðsins sitji í stjórn hans en þjóðgarðinum sé ekki stjórnað einvörðungu héðan frá höfuðborginni eins og hefur verið um þann þjóðgarð sem nú er í Ásbyrgi og Hljóðaklettum. Þetta skiptir mjög miklu máli, gagnkvæmt traust. Í öðru lagi skiptir máli að umferð um þjóðgarðinn gangi fyrir sig með eðlilegum hætti. Nú er það svo að fyrir tveim árum var ákveðið í samgönguáætlun að nægilegt fé yrði lagt fram til að unnt yrði að leggja veg af hringveginum niður að Dettifossi. Allur undirbúningur þeirrar vegagerðar var unninn í mikilli og góðri samvinnu við Umhverfisstofnun, hygg ég að það heiti, og menn vissu ekki annað en vegarstæðið væri ákveðið í fullri sátt við alla aðila. Síðan kom annað í ljós og opinberar stofnanir, þ.e. Umhverfisstofnun og Landgræðslan, fóru að deila innbyrðis um það hvar vegurinn skyldi liggja. Á meðan blæddi þeim aðilum sem hafa atvinnu af ferðaþjónustu á svæðinu og meðan blæddi Norðlendingum og öðrum sem um svæðið fara og langar til að koma niður að fossinum hvenær sem er ársins af því að opinberar stofnanir fóru að deila um keisarans skegg, vegna þess að engin leið virtist til þess að Vegagerð ríkisins og sérfræðingar hennar gætu staðið þannig að málum að aðrar opinberar stofnanir gætu sætt sig við það. Kæruferlið hefur verið á þá lund og þá leið að nú er búið að tefja í hálft annað ár að vegurinn sé boðinn út og síðast þegar ég vissi lá málið hjá Skipulagsstofnun. Orðrómur er á kreiki um að Skipulagsstofnun fallist ekki á veglínuna eins og hún liggur og enn ein opinber stofnun ætli að fara að blanda sér í þetta þrátefli. Eins og ég sagði, á meðan tapar fólkið þarna fé, fyrirtæki hafa verri rekstrargrundvöll en ella og þetta er auðvitað mjög sársaukafullt ef við horfum til þess í leiðinni að af umhverfisástæðum er Kísiliðjan lögð niður sem var mikið áfall fyrir fólkið í Mývatnssveit. Ef við síðan horfum niður til Öxarfjarðar þá liggur líka alveg ljóst fyrir að atvinnulíf þar stendur veikum fótum. Þann mikla háhita sem menn höfðu búist við að væri niðri í Öxarfirði er ekki þar að finna og af þeim sökum leggjum við áhugamenn um þjóðgarð norðan Vatnajökuls og áhugamenn um að fólk geti lifað af náttúrunni innan þjóðgarðsins og nærst á honum, ríka og mikla áherslu á að í þeirri samgönguáætlun sem lögð verður fram á næstu dögum verði tryggt að á næstu fjórum árum verði lokið vegagerð frá Dettifossi niður í Kelduhverfi. Síðast þegar samgönguáætlun var samþykkt lagði samgönguráðherra mjög mikið upp úr því að geta lokið við veginn fyrir vestan Snæfellsjökul af því að þar væri þjóðgarður, sagði að sá vegur væri ekki hótinu betri en vegurinn upp með Jökulsá á Fjöllum. Þess vegna þykist ég vita að hann hafi mikinn og góðan skilning á því að hið sama eigi við um þjóðgarð norðan Vatnajökuls eins og þjóðgarð vestan Snæfellsjökuls, að nauðsynlegt er að fólk komist um hann. Þess vegna vil ég brýna hæstv. ráðherra að sjá til þess að fólk komist um þjóðgarðinn með því að þessi vegur verði lagður. Það er enginn vafi á því að þessi vegur er brýnasta verkefni sem nú liggur fyrir varðandi uppbyggingu ferðaþjónustu á öllu landinu og um leið og maður veltir hlutum eins og þessum fyrir sér er auðvitað líka brýnt að hugsa til þess að á vinjum sem eru á þessu svæði verði komið upp GSM-sambandi. Mér er kunnugt um að þeir innan samgönguráðuneytisins eða á vegum þess sem vinna að því að útdeila peningum vegna söluandvirðis Landssímans hafa ákveðið staði þar sem rétt er að GSM-sambandi verði komið á og ég geri ráð fyrir því að t.d. Hvannalindir, allur vegurinn frá hringveginum niður að Dettifossi, ég tala ekki um stað eins og Hólmatungur eða Forvöð njóti að þessu leyti sambærilegrar þjónustu, eigum við að segja eins og t.d. sjávarströndin í Húnavatnssýslu. Það er þetta samspil fólks og náttúru sem verður að tryggja og líka að hægt verði að ganga svo frá málum að þeir sem við þjóðgarðinn vinna séu að öðru jöfnu fólk sem alið er upp á svæðinu, hvort sem við horfum til Suðurlands, Austurlands eða Norðurlands, á þarna rætur og þekkir veðráttu og náttúrufar o.s.frv., unir sér vel á þessum stöðum, er inngróið í landið. Hvarvetna mundi það þykja eftirsóknarvert. Það er enginn vafi á því. Ég legg svo mjög upp úr þessu í sambandi við fólk og þjóðgarð vegna þess að ég hef fundið á ýmsum fyrir norðan að þeim hefur þótt sem ekki hafi verið haft nægilegt samráð við íbúana og það verður að eyða allri tortryggni milli þeirra og þjóðgarðsins. Í annan stað hlýt ég að leggja áherslu á að þessi þjóðgarður, eins og ég hef þegar vikið að, verði annað og meira en nafnið. Auðvitað er þýðingarlaust að gefa yfirlýsingu um þjóðgarð ef ekki er hægt að komast um hann og auk þess er nauðsynlegt að byggja upp aðra þjónustustarfsemi innan þjóðgarðsins og ætla fé til þess. Ég vil í því sambandi, hæstv. umhverfisráðherra, sérstaklega gera Dettifoss að umræðuefni. Það er t.d. skemmtilegt að koma að Gullfossi og sjá hversu góð aðstaða er þar fyrir ferðamenn, hreinlætisaðstaða og annað því um líkt. Ég hygg að óhjákvæmilegt sé um leið og Alþingi fær þetta frumvarp til meðferðar að athuga sérstaklega þau erindi eða þann áhuga heimamanna sem uppi er um að reisa hreinlætisaðstöðu, vatnssalerni og annað sem því fylgir, við Dettifoss og raunar víðar á þessum slóðum, við Dimmuborgir, hveraröndina og jafnvel enn víðar, þótt það þyrfti ekki að gera á öllum stöðum samtímis, en ætla að koma til móts við þetta fólk við uppbyggingu slíkra þjónustumiðstöðva ef það sjálft býðst til þess að standa undir rekstrinum og láta hann standa undir sér. Þetta er einnig mjög þýðingarmikið, að koma þeim þáttum að. Ég vil svo í þriðja lagi segja að ég er ásamt ýmsum öðrum flutningsmaður að þingsályktunartillögu um friðlýsingu Jökulsár á Fjöllum, að slík friðlýsing taki til alls vatnasviðs Jökulsárinnar. Mér finnst þetta sjálfsagt en þetta þýðir auðvitað ekki að við eigum ekki að vera vakandi fyrir því að þær merkilegu náttúrumenjar og vinjar sem eru á þessum slóðum geti staðist hlaup í ánni ef til þeirra kemur. Nú er ég sérstaklega að tala um Herðubreiðarlindir en ég hygg að sá varnargarður sem þar var settur upp fyrir nokkrum árum sé ekki nægilega traustur og þurfi að huga betur að því. Ég hygg einnig að óhjákvæmilegt sé að velta því fyrir sér t.d. niðri í Kelduhverfi hvort ekki sé nauðsynlegt að tryggja þá varnargarða sem þar eru með Jökulsánni því að Vatnajökulsþjóðgarður í þessum skilningi hlýtur að ná alveg niður í Öxarfjörð í hugum manna. Ásbyrgi er auðvitað niðri í Kelduhverfi, og ýmsir aðrir staðir, og við sem viljum halda þessum merkilegu stöðum sem mest friðuðum hugsum um svæðið alveg niður til hafsins. Ég hef í sjálfu sér ekki meira um þetta að segja. Ég hygg að flestir Íslendingar séu sammála um að þessi öræfi eigi að fá að halda sér eins og þau eru. Ekki kemur til greina að breyta farvegi Kreppu og færa hana til Austurlands eins og suma hefur dreymt, það kemur auðvitað ekki til greina. En á hinn bóginn er nauðsynlegt í þessum þjóðgarði eins og öðrum að fólk geti komist um hann með auðveldum hætti því að reynslan sýnir að ef vel er frá stígum og vegslóðum gengið og þeir tryggilega merktir, ég tala ekki um ef hægt er að byggja þá eitthvað upp, þá kemur það í veg fyrir að ekið sé utan vegslóðanna. Að síðustu hygg ég að ég þurfi ekki að taka það fram að nauðsynlegt er að huga mjög að því hvort ekki sé kominn tími til, ekki aðeins í þessum þjóðgarði heldur víðar um landið að friða sérstök svæði þar sem eru kaldavermsl eða volgrur þannig að menn geti ekki hvar sem er gengið að andastofninum vísum og skotið þessa fallegu fugla þegar fer að skyggja. Ég er mikill áhugamaður um að friða endurnar, frá áramótum skulum við segja, það er ástæðulaust annað en láta þær í friði þegar fer að birta. Helst vildi ég friða endur allt árið um kring en ég veit að ég næ því ekki fram og ég vil biðja hæstv. umhverfisráðherra að hugsa hlýtt til andanna.

Hæstv. forseti. Umræðan sem hér hefur farið fram hefur verið um margt athyglisverð. Ég gleymdi eiginlega í ræðu minni áðan að nefna nokkur atriði sem mig langar að tæpa á í lok umræðunnar. Úr því að ég er komin með orðið og hv. þm. Halldór Blöndal rétt farinn úr ræðustóli, langar mig til að segja í tilefni orða hans að eins og kom fram í ræðu minni áðan erum við sem hér höfum talað sammála um nauðsyn þess að heimamenn gegni lykilhlutverki í stjórn þess þjóðgarðs sem hér um ræðir alveg eins og við erum hlynnt því að heimamenn gegni yfir höfuð lykilhlutverki í umsýslu friðlýstra svæða úti um allt land. Ég vil leyfa mér að fullyrða, af því að mér er um það kunnugt, að náttúruverndarsvið Umhverfisstofnunar hefur leitast við, a.m.k. á seinni árum, að koma málum svo fyrir að unnið sé að friðlýsingum svæða í sátt við heimamenn. Ég held að hæstv. umhverfisráðherra geti verið mér sammála um að þar hafi vel tekist til. Við getum talað í þeim efnum t.d. um friðlandið á Hornströndum þar sem heimamenn hafa mikilvægu hlutverki að gegna og örugglega fleiri nýleg dæmi þar sem heimamenn hafa komið með afgerandi hætti inn í umsýslu friðlýstra svæða. Ég held að tortryggni hv. þm. Halldórs Blöndals varðandi þetta, og þess sem kom fram áðan í andsvari hjá hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur, sé í rauninni tilefnislaus. Hún hafi ef til vill átt rétt á sér fyrir nokkrum árum, um það skal ég ekkert segja. Ég veit þó og við þekkjum það öll að um friðlýst svæði hafa staðið deilur, ekki hvað síst í kringum Mývatn og á Laxársvæðinu. Þær deilur, held ég, að hafi á endanum leitt til þess að friðlýsta svæðið í kringum Mývatn og Laxársvæðið var minnkað talsvert. Lögum um það var breytt og ég held að það hljóti að hafa orðið til sátta á því svæði. Ég veit til þess að Umhverfisstofnun hefur lagt sig fram um að virkja heimamenn inn í slíka vinnu og ég sé ekki annað en að þar sem ég þekki til hafi það tekist afarvel. Mér finnst eins og hv. þingmönnum sem talað hafa fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins sé það mikið í mun að opinberar stofnanir komi hvergi nálægt. Mér finnst það ekki eðlilegt sjónarmið á þeim sama tíma og við erum að reyna að efla fagmennsku í einu og öllu. Við verðum auðvitað að átta okkur á því að kunnáttan og fagmennskan í náttúruvernd liggur hjá því starfsfólki sem hefur sinnt þeim málum fyrir okkur og fyrir hönd þjóðarinnar fram að þessum degi. Við skulum því bara átta okkur á því að hér þarf samstarf og velvilja allra aðila og ég er þess fullviss að samstarfsvilji sé til staðar á báða bóga, í öllu falli meðan annað er ekki leitt í ljós. Ég tel ekki þörf á að hafa hér uppi orð um að menn fari að óttast það fyrir fram að hér verði eitthvert valdatafl eða einhver yfirgangur af einhverra hálfu. Ég held að fjármunir þessa væntanlega þjóðgarðs sem aðeins hefur borið á góma í umræðunni hljóti að þurfa að koma til skoðunar í umhverfisnefnd. Mig langar til gamans, vegna þess að ég rakst á það í blöðum mínum þegar ég var að undirbúa mig undir þessa ræðu, að minnast á málþing sem haldið var á Höfn í Hornafirði í nóvember 2001, um þjóðgarðinn Vatnajökul, sem var afar athyglisvert málþing og virkilega gaman að taka þátt í því - reyndar var undirtitill á yfirskriftinni: Þjóðgarðurinn Vatnajökull - nútímaþjóðgarður. Ég held að eins og við höfum lýst í ræðum okkar sjáum við öll fyrir okkur nútímalegan þjóðgarð. Árni Bragason, forstöðumaður náttúruverndarsviðs Umhverfisstofnunar, sagði frá því að ef reiknaðar væru til núvirðis árið 2001 fjárfestingarnar sem settar voru í þjóðgarðinn í Skaftafelli þegar hann var stofnaður árið 1956 næmu þær 130 millj. kr. Það er dálítið athyglisvert og ég bið hæstv. umhverfisráðherra að leggja við hlustir, 130 millj. kr. í Skaftafell á sínum tíma. Það er nokkuð mikið og við þurfum að athuga það að við getum ekki verið eftirbátar þeirra manna sem tóku hina stórhuga ákvörðun um Skaftafellsþjóðgarð á sínum tíma. Við þurfum því að tryggja að hér verði vel að verki staðið hvað varðar fjármunina og tryggt verði að fjármagn til rekstrar verði nægilegt til þess að um nútímalegan þjóðgarð verði að ræða, þjóðgarð af því kalíberi sem við í ræðum okkar höfum lýst og höfum viljað sjá fyrir okkur. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon minntist á það í umræðunni að Kreppu væri ekki getið í textanum í greinargerð frumvarpsins, eins og hún hefði horfið úr greinargerð frumvarpsins því að hún er greinilega í greinargerð hópsins sem vann skýrsluna frá því í nóvember árið 2006, þ.e. skýrslu ráðgjafarnefndarinnar. Mig langar til að vitna í skýrslu iðnaðarráðherra sem birtist á þskj. 504 í 398. máli á síðasta löggjafarþingi. Iðnaðarráðherra fjallaði í skýrslu þeirri um framlög til byggðaáætlunar fyrir árin 2002–2005. Þar er getið um Vatnajökulsþjóðgarð og sagt frá því að í janúar sl., sem hefur trúlega verið janúar 2005, hafi verið samþykkt í ríkisstjórninni að tillögu umhverfisráðherra að vinna áfram að undirbúningi og stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs á grundvelli tillagna þeirrar nefndar sem um hefur verið rætt. Í skýrslu iðnaðarráðherra eru greinilega talin upp landsvæði sem tillögurnar gera ráð fyrir, þ.e. „að svæði þjóðgarðs norðan Vatnajökuls nái frá vatnaskilum á Vatnajökli í suðri til Tungnársvæðis vestan jökuls og nái yfir Vonarskarð, Tungnafellsjökul, meginhluta Ódáðahrauns, Jökulsá á Fjöllum ásamt helstu þverám, eins og Kreppu, …“ Og þar er hún nefnd. Ég held að það hafi bara verið einhver lapsus sem geri það að verkum að í greinargerð ráðuneytisins - eða ég vona það í öllu falli að það hafi ekki verið með ráðum gert að taka Kreppu undan í upptalningunni þar af því að menn hyggist veita Kreppu í uppistöðulón Kárahnjúkavirkjunar. Ég held að það sé alveg á hreinu að um einhver mistök er að ræða en þetta verður auðvitað skoðað. Það sem mig langar svo að nefna að lokum, hæstv. forseti, er niðurlagskafli ráðgjafarnefndarinnar í skýrslu frá nóvember 2006. Þar segir frá því að nefndin hafi átt fund með fulltrúum álrisans Alcoa og Landsvirkjunar en þeir aðilar hafi lýst vilja til að leggja fram umtalsverðan stuðning til Vatnajökulsþjóðgarðs ákveði íslensk stjórnvöld að stofna þjóðgarðinn. Hæstv. forseti. Mér þykir það ekki góð vinnuregla þegar um er að ræða deilumál af því tagi sem við höfum gengið í gegnum á seinni árum, Íslendingar, í átökunum um Kárahnjúkavirkjun og álbræðslu á Reyðarfirði, að gera okkur það - sem höfum tekið virkan þátt í þeim slag sem um umrætt land hefur staðið - að gera Alcoa og Landsvirkjun svona hátt undir höfði í plöggunum að skilja megi á hæstv. ráðherra að það sé bara athugasemdalaust af hans hálfu að Alcoa geti komið hér að með umtalsverðar fúlgur. Við vitum að Alcoa hefur nú þegar lagt fram fjármuni og það hefur verið gagnrýnt verulega að það hafi verið gert. Við þekkjum tilhneigingu stórfyrirtækja til að kaupa sér græna kápu, hvítþvo sig af mengandi starfsemi sinni á þessum nótum. Ég held að við Íslendingar hljótum að verða að ganga á undan með góðu fordæmi, hvað svo sem um það má segja að slík stórfyrirtæki gisti okkar land. Allar þær deilur sem um það standa eru okkur kunnar. Ég held að við verðum að halda löggjöfinni og okkar opinberu þjóðgörðum hreinum og tærum og halda stórfyrirtækjum frá þeim. Við höfum nægilegt fjármagn milli handanna. Við höfum nægilega sjóði til að grípa til þannig að við getum staðið vel að þjóðgörðunum okkar og friðlýstu svæðunum. Við þurfum ekki að leita til Alcoa til að stofna Vatnajökulsþjóðgarð. Ég treysti því að Alþingi Íslendinga og hæstv. umhverfisráðherra verði mér sammála í þeim efnum og við getum alveg sagt Alcoa að þeir geti gert eitthvað annað við peningana sína. Að lokum vil ég tryggja að hæstv. umhverfisráðherra svari í lokaræðu sinni við niðurlag umræðunnar einhverju um sýn hennar varðandi stjórnsýslumálin sem borið hefur á góma. Ég hefði viljað spyrja hvað hún sæi um stöðu og stjórnsýslu þjóðgarða og friðlýstra svæða til framtíðar litið. Ég held að fengur væri að því að fá svar frá hæstv. ráðherra í lokaræðu hennar um þau mál.

Frú forseti. Það sem gerir óhjákvæmilegt að standa upp eru þau ummæli hv. 8. þm. Reykv. n., Kolbrúnar Halldórsdóttur, að við sjálfstæðismenn séum á móti stofnunum en það sé verið að tala um fagmennsku. Eins og fagmennska sé ekki til úti á landi. Er ekki Helgi Hallgrímsson á Egilsstöðum fagmaður? Er ekki Hörður Kristinsson grasafræðingur fagmaður? Og er ekki Árni Einarsson, forstöðumaður Náttúrurannsóknastöðvarinnar við Mývatn, fagmaður? Auðvitað er hann fagmaður. Það sem hins vegar er rétt hjá hv. þingmanni er að ég hef viljað styrkja það að þessir hámenntuðu menn hafi starfsskilyrði og starfsgrundvöll úti á landi og hef barist fyrir því í fjöldamörg ár að þeir draumar og þær sýnir sem voru á bak við stofnun Náttúrurannsóknastöðvarinnar við Mývatn gætu ræst. Þeir segja gjarna Mývetningar að þeir vildu að þessi stofa, náttúrurannsóknastofan, yrði sýnileg, hún yrði opin almenningi. Talað var um það þegar hún var sett á stofn að hún ætti að styðja við bændur í byggðinni, styðja við byggðina, rannsaka vatnið, bæði frá vísindalegu sjónarmiði og líka til gagns fyrir þá sem búa við vatnið. Það er þetta sem ég er að tala um. Þegar við setjum á stofn þjóðgarð norðan Vatnajökuls erum við um leið að tala um að þær rannsóknir og sú fagvinna sem tengist þjóðgarðinum eigi höfuðstöðvar sínar innan þjóðgarðsins, á því svæði norðan Vatnajökuls. Það er sú fagmennska sem við viljum tala um.

Virðulegi forseti. Hv. 2. þm. Norðaust. hefur enga ástæðu til að koma hér og byrsta sig við mig og setja í brýrnar og nánast skamma mig fyrir það að ég sé að gera lítið úr fagmennsku manna á borð við þá heiðursmenn sem hann taldi hér upp. Hv. þingmaður hefði betur hlýtt á ræðu mína sem ég hélt hér fyrr í umræðunni þar sem ég lagði höfuðáherslu á að þjóðgarðurinn yrði lyftistöng atvinnulífs í breiðu tilliti í þeim byggðum sem hann næði til. Við það stend ég. Það er lykilatriði og við þurfum að standa saman um það á Alþingi að þetta verði með þeim hætti, að hann verði lyftistöng atvinnulífs og þeir fagmenn sem á svæðinu búa fái einmitt atvinnu við þjóðgarðinn. Það þýðir ekki endilega að sarga þurfi sundur æðarnar sem liggja til opinberra stjórnsýslustofnana jafnvel þótt þær hafi verið svo óheppnar að vera settar niður í Reykjavík. Ég vísa þeim ummælum hv. þingmanns til föðurhúsanna að það sé einhverjum opinberum stofnunum fyrir sunnan að kenna að Náttúrurannsóknastöðin við Mývatn hafi ekki fengið byr í seglin. Það er þessari ríkisstjórn að kenna að hún hefur ekki fengið byr í seglin. Þessi ríkisstjórn hefur ekki sett þá fjármuni eða það afl til þessarar stöðvar sem hún hefði átt skilið. Hv. þingmaður á bara að eiga það við sína eigin ráðherra en ekki að koma hér og skammast í stjórnarandstöðuþingmönnum vegna þess.

Frú forseti. Það er von að hv. þingmaður byrsti sig. Hún var áðan að tala um að við vildum ekki fagmennsku, sjálfstæðismenn.

Ég sagði það aldrei.

Það var það orð sem hv. þingmaður notaði. Ég vísa því heim til föðurhúsanna og það getur nú vel verið að ýmsir hafi áhuga á náttúruvernd aðrir en Vinstri grænir. Á hinn bóginn er það svo að það er rétt hjá þingmanninum að ég hef aldrei verið talsmaður þess að stofnanir sem tengjast náttúrurannsóknum á Norðurlandi eigi að vera hjálendur stofnana í Reykjavík. Þó að hv. þingmaður tali um það og geri lítið úr því að ég vilji sarga í sundur æðarnar á þessum höfuðstöðvum fyrir sunnan, þá vil ég gera það. Ég vil að þessar stofnanir séu sjálfstæðar og starfi á eigin forsendum og á eigin vegum. Það er af þeim sökum sem ég hef í öll þessi ár, fyrir daufum eyrum, krafist þess að Náttúrurannsóknastöðin við Mývatn yrði styrkt. Það er nú svo einfalt. Fyrir framan mig er flokksbróðir hv. þingmanns frá Akureyri. Ég hygg að hann sé sammála mér að stofnun Vilhjálms Stefánssonar væri ekki það sem hún er í dag ef hún væri hjálenda frá stofnun Sigurðar Nordals í Reykjavík. Þannig getum við auðvitað haldið áfram. Ég minnist þess þegar Sigmundur Guðbjarnason háskólarektor ræddi við mig um stofnun Háskólans á Akureyri að þá sagði hann: „Grundvallaratriði er að háskóli á Akureyri sé ekki útibú frá Háskóla Íslands.“ Hið sama á við að einhvern náttúrufræðistofa á Akureyri er hvorki fugl né fiskur ef henni er stýrt frá Reykjavík. Hvorki fugl né fiskur. Slíkar stofnanir verða að vera sjálfstæðar úti á landi, óháðar þessum stofnunum hér, og heyra beint undir ráðherra og hafa sjálfstæðan fjárhag á fjárlögum eins og sjálfstæðar stofnanir geta haft.

Hæstv. forseti. Þetta er mikið hitamál og hv. þingmanni liggur mikið á hjarta í þessum efnum. Ég held að við hljótum samt sem áður að geta lent þessu ágreiningsmáli þar sem ég hóf mál mitt. Ég sagði það vissulega að fagmennska og kunnátta í stjórnsýslu og umsýslu friðlýstra svæða lægi hjá þessari opinberu stofnun hér fyrir sunnan.  Mér finnst að hv. þingmaður geti ekki alhæft á þeim nótum sem hann gerir. Við erum öll sammála um að Háskólinn á Akureyri er öflug stofnun, að hluta til vegna þess að hann er sjálfstæður og hann er ekki eins og hv. þingmaður kallar, hjálenda Háskóla Íslands. En það er ekki þar með sagt að það þurfi að vera algilt yfir alla flóruna, sama hvar við berum niður, að allir þurfi að vera svo sjálfstæðir að þeir megi hvergi hafa tengsl eða bönd. Ég held að það sé þroskamerki að við getum unnið saman. Það er þroskamerki í pólitíkinni að geta unnið saman, þvert á ólík sjónarmið, og náð málamiðlun og sáttum um hluti. Ég held að það sé líka þroskamerki í stofnanaflórunni ef hægt er að vinna og hafa opið og skapandi samstarf á milli stofnana, grasrótanna og heimamanna og þeirra sem verkin vinna. Ég held að okkur sé sómi að því að vinna þannig og ég treysti því að þannig verði unnið varðandi Vatnajökulsþjóðgarð.

Hæstv. forseti. Mér var svona létt misboðið þegar hv. þingmaður hélt því fram að við sjálfstæðismenn, en það mátti skilja af máli hennar að við, einkum þingmenn Sjálfstæðisflokksins í Norðausturkjördæmi, værum eitthvað sérstaklega að hnotabítast út í stofnanir umhverfisráðuneytisins. Ég get bara ekki fundið það í hjarta mínu að ég hafi gert það á nokkurn hátt. Þess má jafnframt geta, af því að Náttúrurannsóknastöðin við Mývatn kom til umræðu, að í tíð þess þingmanns sem nú situr á forsetastóli, Sigríðar Önnu Þórðardóttur, sem umhverfisráðherra Sjálfstæðisflokksins, voru fjárveitingar til Náttúrurannsóknastöðvarinnar við Mývatn auknar mjög. Ég vildi bara nefna það hér af því að ég get ómögulega skilið það þegar hv. þingmaður reynir að koma því inn í umræðuna að við sjálfstæðismenn séum eitthvað sérstaklega á móti opinberum stofnunum umhverfisráðuneytisins. Það á bara ekki við. Svo það sé tiltekið sem er í frumvarpinu þá er alveg rétt að verið er að stofna sérstaka ríkisstofnun um Vatnajökulsþjóðgarð. Þannig er það en tekið er fram í frumvarpinu að hafa á mjög mikið samráð við stofnanir umhverfisráðuneytisins, m.a. við gerð verndaráætlana og margs annars sem þar er tiltekið að hafa eigi mikið samráð um á milli stofnana þess ráðuneytis. Ég get því ómögulega skilið hvað hv. þingmaður á við og það væri kannski fróðlegt að fá frekari skýringar á því þegar er verið 

Hæstv. forseti. Ég sé ekki að það skili neinu að við séum að fjargviðrast eitthvað í ræðustóli Alþingis um þessi mál. Við erum að deila hér um keisarans skegg sem skiptir í sjálfu sér ekki máli eins og umræðan er að þróast núna. Við eigum, eins og við höfum sagt hér í ræðum, þingmenn stjórnarandstöðunnar, eftir að fara yfir þessi mál í umhverfisnefnd. Við höfum lýst okkur reiðubúin til að fara gaumgæfilega yfir málin og skoða þau frá öllum hliðum.s Við höfum því lýst yfir að við viljum að hlutur heimamanna sé mikill og glæsilegur í Vatnajökulsþjóðgarði og við viljum að þessu máli verði á endanum lent farsællega. Ég held að það skipti mestu máli að halda ákveðinn frið um þetta mál núna og þó að mér hafi orðið á í æsingi við hv. 2. þingmann Norðausturkjördæmis áðan að halda því fram að sjálfstæðismenn hefðu sérstakt horn í síðu opinberra stofnana þá á það ekki síst rætur að rekja til þeirra gjörninga sem gerðir voru hér í dag þegar við einkavæddum Ríkisútvarpið með lögum sem fóru í gegnum Alþingi. Þar drógu sjálfstæðismenn vagninn. Ég held að ég þurfi ekki að fara miklu lengra út í ummæli mín sem að lúta að því að sjálfstæðismenn hafi haft sterka löngun til að losa sig undan oki ríkisstofnana og þegar þeir hafa getað hafa þeir einkavætt þær. Núna er það reyndar ekki til staðar, eða hvað? Ætlar hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir kannski í fyllingu tímans að skoða það hvort Vatnajökulsþjóðgarður geti orðið hlutafélag sem síðan verði hægt að selja? Kannski Alcoa vilji kaupa?

Hæstv. forseti. Þetta var athyglisverð tillaga sem kom hér fram hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur. Ég hef satt að segja ekki heyrt þessa tillögu fyrr. En má kannski búast við að henni verði fylgt eftir af hv. þingmanni? Má búast við því? Hvað er verið að reyna að gefa hér í skyn? Við erum að bera fram frumvarp um stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs sem allir eru sammála um að er gott mál og þá koma einhverjar svona dylgjur inn í umræðuna, dylgjur sem mér finnst engan veginn eiga heima í þessari umræðu. Og varðandi það að við hv. þm. Halldór Blöndal séum að sarga sundur æðar til opinberra stofnana með málflutningi okkar, þá er svo langur vegur frá því. En hv. þm. Halldór Blöndal nefndi það áðan að gengið hefði mjög illa að fá ríkisstofnanir til að vinna saman að því að ná endanlegri niðurstöðu um tillögur að Dettifossvegi. Það hefur dregist von úr viti. Hvernig er það, er þingmönnum ekki heimilt að benda á það ef eitthvað slíkt gengur illa hjá opinberum stofnunum? Ég tel það mjög til vansa að þessar opinberu stofnanir hafi ekki getað komist að samkomulagi og niðurstöðu um það hvernig Dettifossvegur eigi að liggja. Mér finnst sjálfsagt að nefna það hér, því að þetta er satt að segja að farið að fara býsna mikið í taugarnar á heimamönnum í Norðausturkjördæmi, ferðaþjónustuaðilum sem byggja afkomu sína á því að geta 

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um Vatnajökulsþjóðgarð, afargott mál. Það varð dálítið merkileg uppákoma í framhaldi af ágætri ræðu hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur að allir þingmenn Sjálfstæðisflokksins í Norðausturkjördæmi eða öllu heldur báðir hv. þingmenn skuli rísa upp í andsvör út af algjörum smáatriðum og hlutum sem ég reikna ekki með að séu mjög mikilvægir í þessu máli. Kann þó að vera af því að það nálgast kosningar að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins séu með eitthvert samviskubit vegna þess að það eru auðvitað mörg mál sem Sjálfstæðisflokkurinn er með í vörn. Ég nefni þar t.d. aukin framlög til Háskólans á Akureyri og Vaðlaheiðargöng, mál sem hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa því miður ekki komið áfram í þinginu og eiga þar auðvitað við sína ríkisstjórn að sakast en ekki við þingmenn stjórnarandstöðunnar. Ég ætla hins vegar ekki að fara nánar út í þessi mál heldur ætla ég fyrst og fremst að lýsa yfir ánægju minni með margt af því sem kemur fram í þessu frumvarpi til laga um Vatnajökulsþjóðgarð og hv. þingmenn Steingrímur Sigfússon og Kolbrún Halldórsdóttir hafa farið vel yfir sjónarmið Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í því máli. Það er vel við hæfi að nú situr í forsetastól hæstv. fyrrverandi umhverfisráðherra sem ég held að hafi unnið mjög gott verk í því að stofna sérstaka ráðgjafarnefnd um Vatnajökulsþjóðgarð. Nefndin hefur unnið skýrslu fyrir umhverfisráðuneytið sem er afar ítarleg og góð og í sumum tilfellum hefði jafnvel verið betra að fara meira eftir þeirri skýrslu við samningu lagatextans, en í ráðgjafarnefndinni voru einmitt mjög margir heimamenn. Það voru fulltrúar Kelduneshrepps, Öxarfjarðarhrepps, Ásahrepps frá Rangárþingi ytra, frá Skútustaðahreppi, Þingeyjarsveit, Fljótsdalshreppi og Fljótsdalshéraði og einnig frá Skaftárhreppi og sveitarfélaginu Hornafirði. Og sérstaklega ánægjulegt var, og það á ekki alltaf við um svona nefndir, að í nefndinni sátu fulltrúar frjálsra félagasamtaka, þ.e. Ingólfur Ásgeir Jóhannesson, formaður Samtaka um náttúruvernd á Norðurlandi og varamaður hans var Ulla R. Pedersen. Þetta finnst mér allt vera til mikillar fyrirmyndar. Til að vera áfram á jákvæðu nótunum vil ég lýsa yfir sérstakri ánægju minni með yfirlýsingu hv. þm. Halldórs Blöndals þegar hann lýsti því yfir í ræðustól að það kæmi ekki til greina að flytja Kreppu úr farvegi sínum og til Austurlands. Þetta þykja mér mikil tíðindi og góð og gott hefði verið að hafa þvílíkan stuðningsmann þegar hin afleita Kárahnjúkavirkjun var ákveðin á hinu háa Alþingi. En ég vil sem sagt leggja áherslu á að það væri til mikils sóma ef þetta frumvarp yrði að lögum á yfirstandandi þingi þó að auðvitað þurfi að fara vel yfir málið í þingnefnd vegna þess að það er kannski eitt og annað sem þarf að skoða betur. Í tilefni aftur ummæla hv. þm. Halldórs Blöndals um stofnun Vilhjálms Stefánssonar t.d. þá tek ég undir hvert einasta orð þar. Ég held að það sé afar mikilvægt að slíkar stofnanir séu sjálfstæðar og það sem helst háir þeim er að þær fá ekki nógu mikið fjármagn. En eins og ég kom inn á áðan þá er auðvitað ekki við þingmenn stjórnarandstöðunnar í þeim atriðum að sakast en ég er einlægur talsmaður þess að sem flestar stofnanir úti á landi séu sjálfstæðar og fái nægt fjármagn.

Hæstv. forseti. Þeir bæta um betur þingmenn Vinstri grænna, draga inn í umræðuna Háskólann á Akureyri og Vaðlaheiðargöng. Það vill nú svo til að Háskólinn á Akureyri hefði yfir höfuð ekki komist á stofn nema með stuðningi og sérstakri framgöngu sjálfstæðismanna og vil ég í því samhengi sérstaklega nefna hv. þm. Halldór Blöndal. Það hafa satt að segja ekki aðrir þingmenn unnið betur að því að tryggja Háskólanum á Akureyri fjármagn og staðið betur við bakið á Háskólanum á Akureyri en þingmenn Sjálfstæðisflokksins og ég nefni enn og aftur hv. þm. Halldór Blöndal. Þetta á því ekki við nokkur einustu rök að styðjast og er mjög undarlegt inn í umræðuna um Vatnajökulsþjóðgarð. Hvað varðar Vaðlaheiðargöng þá er það eitt af því sem við erum að vinna að og það mun sjást í samgönguáætlun þegar hún kemur fram. En sú ágæta samgönguframkvæmd, sem auðvitað skiptir mjög miklu máli fyrir okkar góða kjördæmi, á kannski ekki akkúrat heima í umræðunni um Vatnajökulsþjóðgarð sem er mjög gott mál og við höfum lýst eindregnum stuðningi við. En þessi málflutningur er satt að segja algerlega hreint með eindæmum og ég er mjög hissa á því að hv. þingmaður skuli draga þetta svona fram og nefna okkur sjálfstæðismenn í því samhengi, að við höfum eitthvert samviskubit út af Vatnajökulsþjóðgarði, út af Vaðlaheiðargöngum og Háskólanum á Akureyri. Þetta er satt að segja fráleitur málflutningur, hæstv. forseti.

Frú forseti. Það er aldeilis að maður hefur hitt á veikan blett hjá hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins í þessu máli. Þessi ræða verið ágæt á fundi hjá Sjálfstæðisflokknum vegna þess að ég held að hv. þingmaður ætti frekar að eiga orðastað við menntamálaráðherra Sjálfstæðisflokksins, fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins sem ekki hefur sett nógu mikið fjármagn í t.d. Háskólann á Akureyri eða þá hæstv. samgönguráðherra Sjálfstæðisflokksins sem dregur lappirnar eins og við vitum í mörgum þörfum málefnum Norðausturkjördæmis, ég nefni bara flugvöllinn á Akureyri, flugvöllinn á Egilsstöðum og svo Vaðlaheiðargöng.

Hæstv. forseti. Þetta er náttúrlega ekki svaravert í raun og veru. Veikan blett, hvernig er það þegar orði er vikið að Vinstri grænum? Finnst þeim ekki ástæða til að svara fyrir sig? Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir og Hlynur Hallsson hafa notað meginhluta ræðutíma síns til þess að fjalla um Sjálfstæðisflokkinn og eyða 

Frú forseti. Það er auðvitað ekki rétt að halda því fram að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafi eytt meginræðutíma sínum í þessu máli í að fjargviðrast um þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Ég held að þingmenn Sjálfstæðisflokksins séu alveg fullkomlega færir um það að sýna okkur fram á hve veikan málstað þeir hafi að verja í þessu máli … 

Frú forseti. Þegar ég var áðan að tala um að það væri nauðsynlegt að gera ýmsar stofnanir á Akureyri sjálfstæðar og óháðar stofnunum í Reykjavík og var að svara því sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir talaði um, en hún talaði um þær sterku æðar sem lægju milli Reykjavíkur og Akureyrar og fannst að næringin yrði að koma að sunnan, þá erum við í rauninni ekki að tala um einhverjar eina eða tvær ríkisstjórnir heldur snýst málið um að ráðamenn stofnana, forstjórar mikilla stofnana sem teygja anga sína víða um land hafa tilhneigingu til að skera frekar niður fjær höfuðstað stofnunarinnar en í hjarta stofnunarinnar sem auðvitað veldur því, og við getum litið á hvaða stofnun sem er, að verkefnin færast inn á miðjuna. Þetta er skýringin á því hversu ör vöxtur opinberrar þjónustu er í Reykjavík. En á hinn bóginn þegar hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir talar um það að við séum of stofnanavænir, ég fór að hugsa um þetta áðan af því að það kemur inn á hið sama. Úti á landi hafa ýmsir vísindamenn og fræðimenn verið að reyna að setja upp litlar stofur, veikburða stofur í raun og veru, af litlum efnum, með miklum vilja og miklum dugnaði til þess að færa þjónustuna heim í hérað og til þess að færa menntað fólk þangað … 

Frú forseti. Við þetta er litlu að bæta. Eins og ég tók fram í fyrri andsvörum mínum þá held ég að við hv. þm. Halldór Blöndal séum nokkuð sammála um þessi mál. Og auðvitað er það þannig og það er miður að einmitt þegar er verið að skera niður hjá stofnunum, eins og t.d. Náttúrufræðistofnun, þá bitnar það hart á útibúinu á Akureyri og væri auðvitað betra ef það væri sjálfstæð stofnun með eigið rekstrarfé. Að öðru leyti var hv. þingmaður í einhverju andsvari við hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur en ekki við mig en að því get ég ekkert gert.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka þeim þingmönnum sem tóku þátt fyrir umræðuna og hversu mikil og málefnaleg hún var, a.m.k. sá hluti hennar sem sneri að hinu eiginlega frumvarpi um stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs. Það er kannski rétt að taka fram í upphafi - vegna þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram og þess að sumir þingmenn, eins og ég gerði í framsöguræðu minni fóru allt aftur til 1998 og nefndu þar upphafsmanninn að þjóðgarðinum ef svo má kalla, Hjörleif Guttormsson - að Vatnajökulsþjóðgarður er ekki og verður aldrei eins manns verk. Hann verður fyrst og fremst afrakstur víðtæks samráðs og samvinnu, þverpólitískrar og í góðri sátt við heimamenn, sveitarstjórnarmenn og landeigendur. Ég vil með þessu svara þeirri áherslu sem Steingrímur J. Sigfússon, einn þeirra þingmanna sem sátu í svokallaðri þingmannanefnd og skilaði áliti sínu, lagði á alúðina sem við eigum að leggja við sáttina í þessu máli. Þá má eiginlega segja að við séum komin inn á það sem helst hefur verið vottur af ágreiningi um í þessum sal og þó ekki. En það kemur vel á vondan, framsóknarmanninn, að leita málamiðlana í því. Sveitarstjórnarmenn og jafnframt ráðgjafarnefndin lögðu mesta áherslu á að aðkoma heimamanna, aðkoma sveitarstjórnarmanna á svæðum sem land eiga að þjóðgarðinum, væri meiri en hefði tíðkast að öðrum þjóðgörðum. Þau vildu að aðkoma þeirra að stjórn og rekstri þjóðgarðsins yrði meiri en hefur tíðkast með aðra þjóðgarða. Það er í raun útgangspunkturinn. Í ljósi þess sem ég sagði í upphafi, um hversu mikilvægt væri að sátt og samvinna ríkti um þennan stóra þjóðgarð, þetta stóra verkefni, má segja að þetta hafi orðið niðurstaða ráðgjafarnefndarinnar, að stjórnskipulag þjóðgarðsins yrði með þeim hætti sem ég gerði grein fyrir. Annars vegar með svæðisráðunum og hins vegar með því að formenn svæðisráðanna sætu í stjórn þjóðgarðsins ásamt fulltrúum umhverfisverndarsamtaka og fulltrúum skipuðum af ráðherra. Þegar ég fer í huganum yfir umræðuna sem farið hefur fram í dag þá snýst hún fyrst og fremst um þetta. Ég geri ráð fyrir að inni í umhverfisnefnd verði ekki síst fjallað um á þennan hátt. En svona liggur í því og það er eiginlega forsendan fyrir því að við erum þó komin þetta langt, ef svo má segja eftir átta ára meðgöngu, með þetta mál. Það náðist sátt um hvernig að þessu yrði staðið. Þetta er heilmikið byggðamál fyrir sveitarfélög sem land eiga að þjóðgarðinum. Vegna þess stjórnskipulags sem frumvarpið gengur út frá geri ég geri ráð fyrir að um það verði fjallað í umhverfisnefnd. Menn hafa bent á hagsmuni þeirra sem ekki eiga land að þjóðgarðinum og á hagsmuni fólks sem býr í Reykjavík, suður og norður, og hinum kjördæmunum sem ekki eiga land að þjóðgarðinum. Ég vil taka fram að útgangspunkturinn í allri þessari vinnu var jafnframt að þjóðgarðurinn með jökulinn sem kjarna og áhrifasvæðin yrðu skoðuð sem ein heild og einn þjóðgarður sem lyti einni stjórn. Þarna er eiginlega farið bil beggja, annars vegar með svæðisráðum sem eru skipuð heimamönnum og hins vegar með landsdekkandi stjórn þjóðgarðsins sem er skipuð formönnum svæðisráðanna auk annarra sem að henni koma. Vatnajökull og nágrenni hans er perla sem þjóðin á sameiginlega. Það er auðvitað grundvallaratriði að tryggja öllum jafnan aðgang að svæðinu, hvort sem við erum að tala um göngufólk, jeppafólk eða vélsleðamenn, að allir geti notið þess sem svæðið hefur upp á að bjóða og allir geti notið frjálsræðisins og víðáttunnar á hálendinu innan ákveðinna marka svo ekki gangi á auðlindina. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir kom lítillega inn á akstur á snjó. Mig langar að benda hv. þingmanni á að ekki er ætlunin að koma í veg fyrir að menn geti ekið á jöklinum. Það er sérstakt ákvæði í 15. gr. frumvarpsins um það. Gert er ráð fyrir sérstökum reglum um akstur á jökli og akstri á snjó. Ég leyfi mér að láta við það sitja að benda hv. þingmanni á það. Annað sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir kom inn á varðaði friðlýsinguna, að friðlýsingin skyldi gerð með reglugerð. Hv. þm. Mörður Árnason nefndi líka hvort við ættum ekki að friðlýsa með lögum. Það sem er sérstakt fyrir Vatnajökulsþjóðgarð er að þar er lagt fram sérstakt frumvarp um stofnun eins þjóðgarðs. Það ræðst m.a. af því hve stór þjóðgarðurinn verður og yfir hversu mikið af flatarmáli landsins hann tekur. Það gerir hann líka sérstakan að við þurftum að ná sátt um stjórnskipun þjóðgarðsins. Í þessu frumvarpi og með þessu stjórnskipulagi er ekki gert ráð fyrir stjórn Umhverfisstofnunar eins og verið hefur með aðra þjóðgarða og verður áfram með Snæfellsjökulsþjóðgarðinn. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir mikilli, sterkri og faglegri aðkomu Umhverfisstofnunar að undirbúningi og verndaráætlunum þjóðgarðsins. Jafnframt er gert ráð fyrir reglulegum fundum þjóðgarðsstjórnar með fulltrúum Umhverfisstofnunar. Stjórnsýslustofnunin sem hér hefur komið til umræðu hefur aðsetur í Reykjavík og hugsunin er sú að nýta alla þá fagmennsku sem þar er. En eins og venja er fara friðlýsingar fram og eru ákveðnar með reglugerð ráðherra sem hefur að öllu jöfnu lagastoð í náttúruverndarlögunum en í þessu tilviki er hún í frumvarpinu sem við ræðum um að þessu sinni. Varðandi mörk þjóðgarðsins er ljóst að þau ráðast endanlega af samningum við landeigendur. Ferillinn í þessu máli er hugsaður þannig að Alþingi samþykki þetta frumvarp, síðan verði látið reyna á samkomulag við landeigendur og því næst ráðist formlega í stofnun þjóðgarðsins. Hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir innti sérstaklega eftir því hvernig hefði verið staðið að þessum viðræðum við landeigendur. Þær hafa farið fram. Menn hafa tekið misvel í málið en þær munu halda áfram eftir að búið er að samþykkja frumvarpið. Inn í þetta allt saman spilar síðan þjóðlendumálið og þær kröfugerðir sem nú eru í gangi á vissum svæðum. Það er ljóst ef einhverjum þeirra er ekki lokið þá er hvers konar samkomulag við landeigendur með fullum fyrirvara. En að öðru leyti, þegar málum er lokið, eru engin áhöld um við hvaða eiganda skuli semja. En endanleg mörk þjóðgarðsins munu ráðast af samningum við landeigendur. Varðandi mörkin að öðru leyti kemur það fram í greinargerðinni og í skýrslu ráðgjafarnefndarinnar, á bls. 11 í athugasemdunum með frumvarpinu, hvað teljist til marka þjóðgarðsins, þ.e. hvað verði innan marka þjóðgarðsins. Ég ætla ekki að fara yfir það orð fyrir orð en hins vegar segir þar að þjóðgarðurinn taki við stofnun, það er gert ráð fyrir því af hálfu ráðgjafarnefndarinnar, í fyrsta lagi til alls Vatnajökuls. Norðan jökuls taki þjóðgarðurinn til þjóðgarðsins í Jökulsárgljúfrum og meginárfarvega Jökulsár á Fjöllum frá upphafi til ósa. Síðan segir í greinargerðinni að jafnframt væri æskilegt að árfarvegur Kreppu og landspilda að lágmarki 150–200 metrar á bökkum beggja árfarvega fylgdi með ásamt Kverkfjöllum og Krepputungu. Til að taka af allan vafa þá hefur aldrei staðið annað til en að allt vatnasvæði Jökulsár á Fjöllum og náttúrulegt rennsli árinnar væru friðað með stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs og þeirri friðlýsingu sem kemur í kjölfarið. En síðan hafa verið nefnd ákveðin svæði sem ekki eru innan þeirra marka sem nefnd eru í greinargerðinni. Jafnframt er á sömu blaðsíðu, í athugasemdunum á bls. 11, talin upp helstu svæði sem eru hugsanleg viðbót við Vatnajökulsþjóðgarð síðar. Það eru m.a. talin upp einhver þau svæði sem hér hafa verið nefnd í dag. Þetta vildi ég segja, frú forseti, um þjóðgarðsmörkin. Töluverð umræða hefur orðið um þá atvinnusköpun sem af stofnun þjóðgarðsins leiðir. Ég fór líka yfir það í framsöguræðu minni, þ.e. áætlaðar auknar gjaldeyristekjur vegna fjölgunar ferðamanna, bæði innlendra og erlendra. Við erum að tala um að áætlaðar tekjur eru 3–4 milljarðar kr. vegna þessa og jafnframt gert ráð fyrir því að a.m.k. 1,5 milljarðar kr. sitji eftir hjá heimamönnum þannig að auðvitað er þetta stórt og mikið mál fyrir heimamenn. Varðandi fjármögnun sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom m.a. inn á - hann lagði á það áherslu að standa yrði að stofnun þjóðgarðsins og öllum undirbúningi af miklum myndarskap - ætla ég að árétta að það er gert ráð fyrir því að uppbygging þjóðgarðsins, með því þjónustuneti sem nauðsynlegt er talið, muni kosta 1,150 millj. kr. Það liggur fyrir áætlun um skiptingu þess fjár til fimm ára en að þeim árum liðnum verði lokið uppbyggingu nauðsynlegs þjónustunets og þar með talið hreinlætisaðstöðu sem hv. þm. Halldór Blöndal nefndi í upphafi að nauðsynlegt væri að huga að. Hann nefndi þar sérstaklega Dimmuborgir og Dettifoss. En það er víða svo að þetta er það sem við m.a. höfum í hyggju að byggt verði upp sem hluta af þjónustuneti. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir kom inn á hugsanlegan stuðning Alcoa og Landsvirkjunar við þetta verkefni. Það er ljóst að í fjárhagsáætlun, áætlun um uppbyggingu þjóðgarðsins, er aðeins gert ráð fyrir fjármagni úr ríkissjóði, 1.150 millj. kr. En m.a. Alcoa og Landsvirkjun hafa lýst áhuga sínum á því að styðja uppbyggingu þjóðgarðsins frekar. Innan ráðgjafarnefndarinnar eru hugmyndir um að styrkja megi þjóðgarðinn í gegnum einhvers konar vinafélag eða velunnarafélag þjóðgarðsins sem fleiri fyrirtæki og einstaklingar sem vilja gætu komið að, þ.e. allir þeir sem vilja leggja málefninu lið. Í umræðunni hefur enginn verið undanskilinn. Frú forseti. Tími minn er á þrotum. Ég tel mig hafa svarað flestu því sem þingmenn hafa komið inn á í ræðum sínum. Að lokinni umræðu fer málið til umhverfisnefndar þar sem ég veit að það mun fá mikla og góða yfirferð. Miðað við þann velvilja og stuðning sem er við þetta frumvarp í þingsal og í ljósi þess að fulltrúar allra flokka hafa komið að málinu á einu eða öðru stigi vænti ég þess að þetta frumvarp verði afgreitt í mikilli sátt út frá umhverfisnefnd.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir þessa yfirferð. Ég held að hún hafi svarað allflestum af þeim fyrirspurnum sem ég kom fram með í ræðu minni. Hún hefur svarað á jákvæðan hátt hlutum sem ég hafði áhyggjur af, svo sem um ferðir um jökul og ekki síst um að öll Jökulsá á Fjöllum verði innan friðlýsts svæðis, sem skiptir gífurlegu máli. Ég er hins vegar svolítið hugsi yfir svarinu varðandi það sem hún segir í kaflanum um að friðlýsingin komist á með reglugerð, eitthvað á þá leið að í þetta sinn verði lagt fram sérstakt frumvarp um svo stóran þjóðgarð og það þurfti að ná sátt um stjórnskipan þjóðgarðsins. Þó verði gert ráð fyrir faglegri aðkomu Umhverfisstofnunar. Þetta svar upplýsir mig um að þessi mál, varðandi stjórnskipan þjóðgarðsins, hafi verið meira hitamál en ég gerði mér grein fyrir. Ég fer að skilja viðbrögðin sem orðið hafa í andsvörum í þessum sal, sem ég á tímabili skildi bara ekki nokkurn skapaðan hlut í. En þetta munum við skoða og ræða um við þá sem að koma í nefndinni. En ég vil samt koma á framfæri, virðulegi forseti, ábendingum sem Mörður Árnason vildi koma á framfæri og sem við höfum skoðað. Núna þegar búið er að ákveða að þetta verði allt sérsvæði og heyri undir ráðherra, þá setur ráðherra bæði reglugerð um verndaráætlanir, þau mál sem verða kærð og svo á að kæra til ráðherra. Ég hvet ráðherrann til að skoða þetta ákvæði. Venjulega eru það úrskurðir stofnana sem eru kærðir til ráðherra þannig að ég ímynda mér að þarna hafi einhver mistök orðið hjá ráðuneytinu. Að öðru leyti þakka ég ráðherra fyrir ágæt svör.

Frú forseti. Það er alveg ljóst, eins og kom fram í framsöguræðu minni og ég endurtók áðan, að mikil áhersla var lögð á það af hálfu heimamanna að aðkoma þeirra að stjórn og rekstri þjóðgarðsins, Vatnajökulsþjóðgarðs, yrði meiri heldur en hefur tíðkast um þjóðgarða. Í ráðgjafarnefndinni náðist samstaða um þetta stjórnarfyrirkomulag eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Svo vil ég rifja upp það sem kom fram í umræðunni áðan, að svokölluð þingmannanefnd sem fjórir hv. þingmenn sem hér hefur verið getið í dag sátu í, hafði aðrar hugmyndir um stjórnarfyrirkomulag þjóðgarðsins, m.a. þær hugmyndir að þingmenn sætu í stjórn þjóðgarðsins, kosnir af Alþingi. Þannig hafa ýmsar hugmyndir verið uppi en sáttin náðist um þetta í hinni stóru ráðgjafarnefnd, að haga þessu svona. Síðasta orðið á umhverfisnefndin. Loks, varðandi kæruheimildirnar sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir nefndi, vonast ég til að umhverfisnefndin skoði þær rækilega.

Frú forseti. Eins og ég sagði í ræðu minni áðan hef ég lagt upp úr því að Náttúrurannsóknastöðin við Mývatn tengist þjóðgarðinum og verði efld. Ég tel að það yrði miður ef þessi breyting yrði til þess að stýfa hana í staðinn fyrir að styrkja hana með því að setja á fót það sem hér er kallað gestastofa eða eitthvað þvílíkt án tengsla við náttúrurannsóknastöðina. Ég álít að það sé einmitt kjörið tækifæri nú til að efla þar starfsemi og hafa þar miðstöð vísindastarfsemi og rannsókna á þjóðgarðinum norðan Vatnajökuls og bið hæstv. ráðherra að íhuga það. Í annan stað held ég að það sé út fyrir sig mjög gott að rúmur milljarður skuli ætlaður til að byggja upp þá þjónustu sem lýst er í greinargerð frumvarpsins og hæstv. ráðherra kom að. En það sem ég vék hins vegar að í ræðu minni var að nauðsynlegt er að fylgja því eftir um leið, verði þessi þjóðgarður stofnaður og Alþingi samþykkir hann, að það hljóti að vera óhjákvæmilegt að veita nægilegt fé til vegagerðar innan þjóðgarðsins og að menn trúi því að hugur fylgi máli. Ég nefndi í því sambandi að óhjákvæmilegt væri að nægilegt fé yrði í samgönguáætlun til að hægt yrði að ljúka veginum frá hringvegi niður í Kelduhverfi með Jökulsá á Fjöllum. Ég held að við hljótum að verða að sameinast um það því að það er í samræmi við markmið hæstv. samgönguráðherra þegar hann talar um þjóðgarða í kjördæmi sínu.

Frú forseti. Ég vil fyrst og fremst taka undir áherslur hv. þm. Halldórs Blöndals, það verður að vera hægt að fara um þjóðgarðinn og til að tryggja það er vegagerð auðvitað nauðsynleg. Hins vegar vil ég segja um Náttúrurannsóknastöðina við Mývatn, sem er minnsta stofnun umhverfisráðuneytisins með einum starfsmanni, að það eru engar hugmyndir um að veikja þá stofnun. Vegna orðaskipta sem urðu fyrr í kvöld vil ég líka árétta það að hvorki sú stofnun né Stofnun Vilhjálms Stefánssonar, sem komst inn í umræðuna og var rædd hér áðan, hafa liðið fyrir nokkurs konar fjárskort. Það eru engar hugmyndir um að veikja þessa stofnun og ég veit ekki annað en að báðar þessar stofnanir séu að skila mjög góðum verkum.

Frú forseti. Ég held að ég hafi ekki skilist, ég kveð ekki nógu fast að orði. Ég var að tala um að ég vildi efla Náttúrurannsóknastöðina við Mývatn. Það er kjörið tækifæri til þess nú. Þegar ráðist var í Kröfluvirkjun dreymdi menn um að rannsóknastarfsemi sem tengdist Mývatni hefði höfuðstöðvar sínar þar. Nú á að fara að stofna þennan þjóðgarð einmitt í tengslum við Mývatn og það svæði og þess vegna segi ég að það sé eðlilegt að höfuðstöðvar rannsókna á þessu svæði séu einmitt við Mývatn. Það hefur verið mín skoðun og ég sé satt að segja ekki hvernig hægt er að komast hjá því ef menn vilja standa sómasamlega að þjóðgarði norðan Vatnajökuls.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að taka hér af tvímæli um að ekkert annað hafi staðið til og ekkert annað standi til af hálfu umhverfisráðuneytisins en að leggja til friðlýsingu alls vatnasviðs Jökulsár á Fjöllum með náttúrulegum rennslisháttum. Reyndar hafði ég svo sem enga ástæðu til að ætla annað en það er mjög mikilvægt að það liggi hér alveg ótvírætt fyrir og sé skráð í þingtíðindin að ekki beri að lesa neitt annað út úr orðalagi athugasemda við frumvarpið. Ég vil svo taka fram varðandi þjóðgarðsmörkin sjálf og að hluta til vegna þess að mér láðist að koma inn á það í ræðu minni að ég tel auðvitað að menn þurfi að hugsa miklu stærra en gert er í þessum fyrstu afmörkunardrögum sem ganga talsvert skemmra en tillögur þingmannanefndarinnar. Ég tel að Skjálfandafljót eigi að friðlýsast ásamt með Jökulsá á Fjöllum þannig að stórfljótin beggja vegna Ódáðahrauns séu með í þjóðgarðinum og þá er Aldeyjarfossi, Goðafossi, Barnafossi og fossum í Skjálfandafljóti sjálfkrafa borgið. Þá er auðvitað einboðið að taka Suðurá og Suðurárbotna með. Ég átti nokkurn þátt í því, held ég, að farið var í Vonarskarð og það skoðað og að þingmannanefndin færði í raun heldur út kvíarnar en hitt og ákvað að leggja til að Tungnafellsjökull og Vonarskarð yrðu tekin með. Í Vonarskarði eru einhver mögnuðustu vatnaskil landsins þar sem Kaldakvísl hnígur til suðurs og Rauðá og upptaka kvíslar Skjálfandafljóts til norðurs á sömu sandsléttunni. Auðvitað er einboðið að tengja friðlýsingu Vonarskarðs, sem er ein af kannski minna þekktum en einhverjum allra mögnuðustu náttúruperlum Íslands, við friðlýsingu Skjálfandafljóts. Þá er að mínu mati komin sú stóra heild norður frá Vatnajökli með 

Frú forseti. Þetta er komið á hreint milli mín og hv. þingmanns varðandi Jökulsá á Fjöllum þannig að ég ætla ekki að endurtaka það. En ég vil nefna það sem ég kom inn á áðan að til viðbótar hinum upphaflegu mörkum þjóðgarðsins sem menn ætla að leggja af stað með og gerð er grein fyrir á bls. 11 í greinargerðinni sem ég nefndi áðan, þá eru fleiri hugumstórir en hv. þingmaður og vilja sjá þjóðgarðinn stærri þegar upp er staðið. Gerð er grein fyrir því á bls. 11 í athugasemdum við frumvarpið hvaða önnur svæði hafa verið nefnd sem hugsanleg viðbót síðar. Þar er talað um eftirtalin svæði: Norðursvæði: Ódáðahraun og Herðubreiðarfjöll, efsti hluti Suðurár og Suðurárbotnar. Austursvæði: Brúaröræfi og svæði á Jökuldalsheiði. Suðursvæði: Fjalllendi við Hoffellsjökul og Jökulsárlón. Vestursvæði: Nær öll jaðarsvæði Vatnajökuls, þ.e. frá Núpsstaðaskógum til Veiðivatnasvæðisins, eftir atvikum mismunandi langt frá jökli. Síðan segir að rætt hafi verið við flesta eigendur þessara landsvæða en þær viðræður eru á frumstigi. Það sem ég vildi árétta með þessu er, eins og kemur fram í athugasemdunum, að við erum mörg hugumstór. Það er ákveðið svæði sem lagt er af stað með sem grundvöll að stofnun þjóðgarðsins og síðan stefnir hugur okkar til þess að svæðið verði enn stærra þegar fram líða stundir en það byggir á samningum við landeigendur.

Frú forseti. Mér er það alveg ljóst og ég get vel sætt mig við að veruleikinn sé sá að taka verði stofnun þessa þjóðgarðs í einhverjum áföngum. En það vantar að mínu mati inn í þessa upptalningu sem einmitt er mikilvæg vegna þess að hún hefur visst forspárgildi um það sem menn eru að hugsa um í framtíðinni og ætla sér að ná í fyllingu tímans inn í þjóðgarðinn. Það sem vantar er fyrst og fremst tvennt en það er ekkert smáræði, það vantar Skjálfandafljót og Langasjó og þau svæði sem með því færast réttum megin markanna. Þá væri ég orðinn fyllilega sáttur og ég áskil mér rétt til að berjast fyrir því af alefli það þetta verði haft í sigti. Það skiptir líka máli vegna þess að sé það komið inn í opinbera stefnumótun og hafi það fengið blessun á Alþingi að þetta sé framtíðarsýn manna þá mundum við að sjálfsögðu ætlast til þess að í framtíðinni tækju stjórnvöld mið af því, gæfu ekki út rannsóknarleyfi til virkjana í viðkomandi tilvikum heldur létu þá frekar stunda grunnrannsóknir og náttúrufarskannanir til undirbúnings því að þessi svæði yrðu svo friðuð. Það skiptir miklu máli hvaða sýn 

Frú forseti. Ég ætla að láta nægja í seinna andsvari mínu að svara hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni því til að framtíðarsýn okkar er nokkuð áþekk.

Frú forseti. Frumvarp það sem ég mæli hér fyrir felur í sér breytingar á nokkrum gjöldum í lögum um úrvinnslugjald. Lög þessi hafa tekið nokkrum breytingum frá því að þau voru samþykkt árið 2002 en vegna efnis laganna var gert ráð fyrir því frá upphafi. Í frumvarpi þessu eru í fyrsta lagi lagðar til breytingar til lækkunar á upphæðum úrvinnslugjalds á umbúðir úr pappa, pappír og plasti og á olíuvörur, prentliti og hjólbarða. Endurskoðun þessari er ætlað að draga úr sjóðsmyndun sem átt hefur sér stað í þessum flokkum, en reynslan hefur sýnt að kostnaður vegna meðhöndlunar þessa úrgangs er lægri en menn reiknuðu með þegar gjöldin voru sett á. Hvað varðar úrvinnslugjald á umbúðir úr pappa og pappír legg ég til að gjaldið lækki úr 10 kr. á kg í 7 kr. á kg og að úrvinnslugjald á umbúðir gerðar úr plasti lækki úr 10 kr. á kg í 3 kr. á kg. Helsta ástæðan fyrir að lögð er til mismunandi lækkun eftir umbúðategundum er að innsöfnun á umbúðum úr pappa og pappír fór mun betur af stað en innsöfnun á plastumbúðum sem leiðir til að minna hefur verið greitt út af sérgreindum sjóði vegna plastumbúða. Helsta ástæða fyrir að innsöfnun fer misvel af stað er að innsöfnunarkerfi fyrir pappa og pappírsumbúðaúrgang er til staðar hjá mörgum söfnunarstöðum sveitarfélaga en aftur á móti lítil sem engin innsöfnunarkerfi til staðar fyrir plastumbúðaúrgang. Til að örva innsöfnun á pappa- pappírs- og pastumbúðum hefur Úrvinnslusjóður hækkað endurgjald til þjónustuaðila til að hvetja þá til að leggja enn meiri áherslu en nú til að ná árangri í söfnun á þessum flokkum úrgangs. Einnig eru lagðar til breytingar til lækkunar á upphæð úrvinnslugjalds á olíuvörum úr 14,50 kr á kg í 13 kr. á kg, lækkun á prentlitum úr 34 kr. á kg í 25 kr. á kg og að lokum lækkun á úrvinnslugjaldi á hjólbörðum úr 20 kr. á kg í 15 kr. á kg. Endurskoðun þessi á gjöldum er, eins og komið hefur fram, til þess fallin að draga úr þeirri sjóðsmyndum sem átt hefur sér stað í þessum flokkum. Í öðru lagi eru í frumvarpinu lagðar til breytingar á álagningarstofni úrvinnslugjalds á umbúðir úr pappa, pappír og plasti. Leiðrétta þarf álagningarstofninn og er markmiðið með þeim breytingum að laga álagningarstofn gjaldsins að nýrri og nákvæmari upplýsingum um magn umbúða sem berst til landsins og gera hann þannig sanngjarnari gagnvart innflytjendum vara. Þar sem fjöldi breytinga sem lagðar eru til í viðauka XVIII er mikill er viðaukinn allur lagður fram að nýju í frumvarpi þessu. Frú forseti. Frá því að frumvarp þetta var lagt fram á Alþingi hefur tollskránni verið breytt umtalsvert. Þessar breytingar á tollskrá sem tóku gildi um áramót leiða til þess að fjöldi tollnúmera sem mynda álagningarstofn úrvinnslugjalds hefur breyst frá því að frumvarpið var lagt fram. Úrvinnslusjóður hefur í samvinnu við tollyfirvöld unnið að endurskoðun á áðurnefndum viðauka XVIII við frumvarpið og munu þær tillögur verða lagðar fyrir hv. umhverfisnefnd og vona ég að hún geri þær að sínum. Hvað varðar gildistökuákvæði í frumvarpi þessu óska ég eftir að hv. umhverfisnefnd taki það til skoðunar að seinka gildistöku laganna til 1. mars 2007, þ.e. að þau taki gildi á sama tíma og samþykkt breyting til lækkunar á virðisaukaskatti á matvæli. Er það til mikillar einföldunar fyrir tollyfirvöld svo og atvinnulífið að þessar breytingar eigi sér stað á sama tíma. Hæstv. forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til hv. umhverfisnefndar að lokinni þessari umræðu.