Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það var tvennt, sem ég hafði að athuga við þetta frv. við 1. umr. Öðru atriðinu hefur nú þegar verið fullnægt. Hitt atriðið er um þá aðferð, sem við veljum til að knýja mál okkar fram. Það er ófært, að það verði rætt hér. Ég hafði óskað þess í utanrmn.. að eftir að málið væri gengið í gegnum þingið, þá yrði haft samráð við utanrmn. um allar frekari aðgerðir. Þessu var hvorki neitað né lofað í n. og ekki hægt að fá ákveðið svar. Því vildi ég leyfa mér að fara fram á það við hæstv. forsrh., ef það er hans vilji, að hann heiti því, að samráð verði haft við n. eftir á. Utanrmn. hefur undirbúið málið, og enda þótt fjmrh. sé veitt valdið með frv., er eðlilegt, að sannað sé haft við utanrmn. Ég vildi því óska þess, að hæstv. forsrh. gefi yfirlýsingu um þetta, svo að losna megi við umr. um málið.



Herra forseti. Út af orðum hv. 2. þm. Reykv. vildi ég taka það fram, að ég get ekki gefið um þetta fullkomið svar, því að það er á valdi hæstv. utanrrh., hvaða meðferð málið hlýtur, að því er lýtur að samningum við önnur ríki. En fyrir mitt leyti get ég látið það í ljós, að ég tel eðlilegt, að utanrmn. fjalli um aðallínur málsins og framkvæmdirnar yrðu til umr. í n. og leitað verði samráðs hennar. Þetta er mitt persónulega álit, en ég get ekki að öðru leyti svarað fyrir hæstv. utanrrh.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. yfirlýsingu hans, og skil ég vel, að hann getur ekki svarað fyrir hæstv. utanrrh., og er það satt að segja slæmt, að hann skuli ekki vera hér viðstaddur. Ég verð að treysta því, að sá háttur verði hafður á, að samráð verði haft við utanrmn. og reynt að fá þar samkomulag um málið.



Herra forseti. Ég hafði lagt fram skrifl. brtt. við 2. tölul., þar sem gert er ráð fyrir, að gjöld í sambandi við skipaeftirlit verði aldrei hærri en svo, að þau gjöld, sem voru 1939, verði innheimt með fullri verðlagsuppbót. Gjöldin voru hækkuð á síðastliðnu ári, og nú er komið með lið, sem heimilar að hækka þau um 200%. Ég tel þessa hækkun óréttmæta og vil því reyna að fá þetta leiðrétt, þannig að gjöldin hækki þó ekki meira en brtt. mín fer fram á. Viðvíkjandi 6. lið 1. gr. frv., um heimild handa ríkisstj. til að veita S.R. 11/4 milljón sem hlutafé í Hæring h/f, þó kom hér fram við atkvgr., að mikill meiri hl. hv. þdm. taldi, að forgangsréttur einstakra útgerðarmanna væri óverjandi, þegar um slíka ríkisábyrgð væri að ræða. Þó var till. um jafnan rétt útgerðarmanna felld, vegna þess að þdm. óttuðust, að ef breyt. væri gerð á frv., þá væri hætta á, að skipið yrði alls ekki keypt. Ég vil af þessari ástæðu flytja brtt., sem felur í sér viljayfirlýsingu Alþ. svipaða því, sem kom í ljós hjá hv. þdm. við atkvgr. En brtt. mín gerir ráð fyrir. að ríkisstj. leitist við að tryggja útvegsmönnum sem jafnasta aðstöðu til að leggja upp hjá h/f Hæringi, og er þá ekki hægt að segja, að málinu sé stofnað í hættu, þó að farið sé fram á við stj. að tryggja þetta. Ef forgangsréttarmenn hóta að eyðileggja málið, þá verður það útgerðinni dýrt. Ég legg því fram brtt. um, að við 6. lið 1. gr. bætist: „Ríkisstjórnin skal jafnhliða þeirri fyrirgreiðslu, sem h/f Hæringi verður veitt til kaupa á síldarbræðsluskipi, leitast við að tryggja öllum íslenzkum síldveiðiskipum sem jafnasta aðstöðu til síldarlöndunar í verksmiðjuna.“ Ég vænti þess, að þessi till. verði samþ., því að þá á stj. hægara með að koma þessu réttlætismáli fram, sem nauðsynlegt er, ef vel á að fara um framkvæmd málsins. Ég vil láta þess getið, að ég er samþ. till. hv. þm. Borgf., en mér skilst, að hún verði dregin til baka. Ég skil ekki, af hverju á að synja síldarverksmiðjunum við Faxaflóa, sem afkasta um 15 þús. málum, um það sama og félaginu. Það er enn óskiljanlegra, ef þess er gætt, að bátaútvegsmenn almennt standa að byggingu þeirra og gert er ráð fyrir auknum afköstum. Ég vil því taka undir áskorun hv. þm. Borgf. um. að stj. sjái sér fært að veita þessum aðilum hliðstæða fyrirgreiðslu. Það er víst, að útvegsmenn yfirleitt hafa meiri von um það, að þær verði betur til taks en skip Hærings. Ég er ekki á móti því að Hæringur fái skip, en ég er á móti forgangsréttindum. Ég leyfi mér svo að leggja fram þessa till. mína og vænti þess, að hæstv. forseli fái veitt afbrigði, svo að hún megi koma til umr.

Forseti (BG): Hv. 2. þm. S-M. hefur lýst brtt., og mun ég leita afbrigða.

Forseti (BG): Viðvíkjandi mælendaskrá vil ég spyrja hv. þm. Borgf., hvort hann hafi kvatt sér hljóðs oftar en einu sinni 



Þetta mál hefur verið rætt mjög mikið og ekki ástæða til að bæta miklu við. Ég vil lýsa brtt., er ég flyt skriflega þess efnis, að við 1. gr., aftan við 1. tölul., bætist: „enda komi ákvæði þessa liðar ekki til framkvæmda fyrr en öll bæjarfélög og kauptún, sem þessi fyrirmæli snerta, hafa fengið hlutfallslega jafnhá fjárframlög og lánveitingar af hálfu ríkissjóðs í hlutfalli við íbúafjölda.“ Í þeim umr., sem fram hafa farið, hafa allmargir þm. lýst yfir andstöðu sinni við 1. lið. og vil ég taka undir það. Því verður hins vegar ekki neitað, að eitt bæjarfélag á landinu, Rvík, hefur notið nokkurs góðs af þessum lögum fram yfir önnur bæjarfélög, því að Rvík hefur fengið styrk, er nemur allt að 5 millj. kr. Ég segi ekki, að Rvík sé of sæl af því, og að ekki þurfi meira til, en gæta verður þess um leið, að þetta er ranglátt gagnvart þeim kaupstöðum, sem ekki hafa notið sömu hlunninda. Það sýndi sig við afgreiðslu málsins til 3. umr., að meiri hluti þm. vildi láta 1. lið ganga fram. Ég ber þó fram þessa brtt., sem stefnir að því að koma í veg fyrir þetta ranglæti, sem ég áður gat um, og að önnur bæjarfélög fái hlutfallslega jafnhátt framlag og Rvík, áður en þessi liður frv. kemur til framkvæmda. Ég skal svo ekki ræða þetta frekar, en vænti þess, að hæstv. forseti leiti afbrigða fyrir till.. sem ég nú afhendi honum.



Út af 1. lið vildi ég flytja brtt. ásamt hv. þm. N-Ísf. þess efnis, að við liðinn bætist: „Þetta gildir þó ekki gagnvart þeim byggingarframkvæmdum, sem hafnar hafa verið eða undirbúnar samkvæmt þessum kafla laganna.“ Eins og kom fram í umr., hafa bæjarfélög hafið framkvæmdir í trausti þess að njóta aðstoðar samkvæmt lögunum. Sumpart eru þessar byggingar í smíðum, sumpart eru þær undirbúnar og staðfestar af stj. Þótt stj. telji sér ekki fært að rísa undir þeim lánveitingum, sem lögin gera ráð fyrir, ef framkvæmdir eru miklar, virðist óhjákvæmilegt, að þau bæjarfélög, sem ráðizt hafa í framkvæmdir og jafnvel fengið þær staðfestar af stj., njóti stuðnings. Málið hefur verið rætt mikið, bæði í gær og í dag, og skal ég ekki fjölyrða um það frekar, en leyfi mér að leggja fram þessa skriflegu brtt.

Forseti (BG): Hv. þm. hafa heyrt þá skriflegu brtt., sem hv. þm. Snæf. hefur lagt fram. Mun ég leita afbrigða.

Forseti (BG): Þar sem enginn hefur kvatt sér hljóðs. er umr. lokið, en atkvgr. er frestað þar til kl. 10 mínútur yfir 6.



Ég vil beina þeirri ósk til hæstv. forseta, að atkvgr. verði frestað enn örstutta stund, 5–10 mínútur.

Forseti (BG): Ég tel rétt að verða við ósk hv. þm. Snæf. um að fresta atkvgr. stutta stund. Ég vænti þess að hv. þm. geri mér aðvart um málalok.



Ég hef fylgt þessu frv. án þess að taka þátt í umr. Frv. er ill nauðsyn. Það er ekki gott, að Alþ. sé sífellt að samþ. l., sem það sligast undir á næsta ári. Ég er á móti þessari brtt. og öðrum og frv. sjálfu, ef samþ. verða breyt. á því.



Ég mun greiða atkv. með brtt, á þskj. 673 og segi því nei við þessari. Brtt. 673 felld með 18:10 atkv. - 663,a felld með 15:9 atkv. - 666 felld með 18:9 atkv.

Forseti (BG): Kemur þá næst til atkv. brtt. á þskj. 671.



Mér finnst eftir efni till., að till. á þskj. 668 og 663 eigi að berast upp á undan till. á þskj. 671. Allar eru þessar till. viðbætur, en þær tvær fyrst nefndu eru skilyrði aftan við tölulið og ganga lengra en till. á þskj. 671. Eftir reglum hæstv. forseta á því að bera þær upp á undan.

Forseti (BG): Ég sé ekki, að það skaði, þó að ég verði við ósk hv. 2. þm. Reykv., en þetta er matsatriði.



Mér virðist, að brtt. á þskj. 663 gangi lengra en brtt. á þskj. 671. Ég sé hins vegar ekki, að till. á þskj. 668 gangi lengra en till. hv. 2. þm. S-M. Ég get tekið mína till. aftur á þessu þskj.

Forseti (BG): Hér er eins og ég sagði áður um matsatriði að ræða, en ég sé ekki, að það hafi nein áhrif á atkvgr., og mun því fyrst bera upp brtt. á þskj. 668.



Ég sé, að sumir hv. þm., er styðja stj., greiða till. atkv., þótt ekki sé séð fyrir neinni tekjuöflun í staðinn. Þar sem ég sé enga meiningu í slíku, segi ég nei, enda þótt ég kunni að verða stimplaður fyrir það síðar. Frv., svo breytt, samþ. með 20:7 atkv. og endursent Ed.



Herra forseti. Það liggur fyrir nál. frá fjhn. á þskj. 653, og skrifaði ég undir það með fyrirvara, sem ég gat ekki gert grein fyrir við 2. umr., vegna þess að ég var kallaður í síma, er málinu var vísað til 3. umr. En fyrirvari minn byggist á því, að mér geðjast ekki að meðferð málsins. Það er blátt áfram hneyksli, að í marz 1948 sé verið fyrst að samþ. ríkisreikninginn fyrir árið 1944. Ég skal þó ekki fjölyrða um þetta nú, því að ég hef áður gert þetta að umfalsefni í Sþ. Nú, fleira mætti segja um þessa reikninga. Þeir eru lagðir fram í gær, þegar 2 eða 3 dagar eru eftir af þingtímanum og allir í önnum. Síðan er þeim vísað til fjhn., en hún hefur engan tíma til að athuga reikningana og hefur gefið út nál. án þess að líta á þá, en hv. frsm. sagði að hann mundi biðja skrifstofu Alþingis að athuga, hvort tölur reikninganna væru rétt teknar í frv. á þskj. 623, því að n. gafst ekki tími til að bera það saman. Nokkrar aths. frá hinum þingkjörnu yfirskoðunarmönnum fylgdu reikningunum og svör hæstv. ríkisstj. við þeim, en sum þeirra voru svo, að lítið var á þeim að græða, því að fylgigögn vantaði, t.d. var 3. aths. um það, að einu félagi hafi árið 1944 verið selt vín frá Áfengisverzlun ríkisins með kostnaðarverði fyrir 43 þúsund kr. Er um þetta vísað til meðfylgjandi bréfs, en það fylgir ekki með og yfirskoðunarmennirnir telja þessa viðskiptareglu nokkuð vafasama, enda sést ekki, af hvaða ástæðum þetta félag hefur fengið áfengið með svo góðum kjörum. Á 5 stöðum öðrum í svari ráðh. er vísað til bréfa, sem ekki fylgja. Þá er og í till. yfirskoðunarmanna málum vísað til Alþingis, en fjhn. hefur engan tíma haft til þess að athuga málið og gera um það till. Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þetta, en vegna meðferðar málsins hef ég skrifað undir nál. með fyrirvara, því að málsmeðferðin er mjög á annan veg en hún ætti að vera.



Herra forseti. Það urðu nokkrar umr. um ríkisreikningana í Sþ. fyrir nokkru út af fyrirspurn frá hv. þm. V-Húnv., sem hann nú vísaði til. Það kom þá fram, hvers vegna reikningarnir eru svona seint á ferð, og sömuleiðis, að með þeim hætti, sem hafður er á, er verk yfirskoðunarmannanna orðið mjög erfitt og verður því tilgangsminna sem reikningarnir eru meir á eftir áætlun. En það er ekki um að ræða neinn slóðaskap af hendi yfirskoðunarmanna. Hluturinn er sá,að hin tölulega endurskoðun fer fram í endurskoðunardeild stjórnarráðsins, en það er verk okkar yfirskoðunarmanna að yfirfara aths. þaðan, bera saman reikninga og fylgiskjöl og athuga, hvort farið sé fram yfir fjárlög. Það, sem veldur því, hve reikningarnir eru seint á ferð, er það, að ríkisstofnanir ýmsar eru svo seinar fyrir með reikninga sína og endurskoðun þeirra er langt á eftir áætlun. Hefur þetta gengið svo langt, að við yfirskoðunarmenn höfum orðið að láta athugun fara fram án þess að fá alla endurskoðun allra ríkisstofnana. T.d. vantar skýrslu Tryggingastofnunarinnar fyrir árið 1944. Ég get nefnt annað dæmi varðandi okkar aðstöðu. Við sendum út okkar aths. 11. júní 1947, en svarið kom fyrst 27. febr. 1948. Varðandi aths. okkar að öðru leyti þá er það svo, að Alþ. hefur aldrei viljað leggja verk í að athuga þær vegna þess, hve reikningarnir voru orðnir gamlir, og eins og hv. þm. V-Húnv. benti á, höfum við vísað sumum atriðum til Alþingis, og er þá til þess ætlazt, að hæstv. ríkisstj. athugi þau atriði, og ekki er óeðlilegt, að Alþ. geri um þau einhverjar till. - Varðandi það, að vísað sé til bréfa, sem ekki fylgi, þá er það ekki regla að birta slík bréf með till. okkar, en gert var ráð fyrir, að fjhn. hefði aðgang að þeim, og það hefur hún og getur athugað þau, ef tími vinnst til. Þessar athugasemdir vildi ég láta koma fram, þar sem ég hef orðið var við, að margir hefðu rangar hugmyndir um, hvernig málið horfir við, og jafnvel hefur verið gefið í skyn, að við yfirskoðunarmenn ættum einhverja sök á því, hve reikningarnir eru síðbúnir.



Herra forseti. Hv. þm. A-Húnv., sem er einn af yfirskoðunarmönnum reikninganna, hefur nú í ræðu sinni vikið að orsökum þeim, er hann telur til þess, hve síðbúnir reikningarnir séu. Taldi hann m.a. þetta stafa af því, hve illa gengi með reikningsskil sumra ríkisstofnana. Ég vil í því sambandi benda á, að mér skilst; að það sé hlutverk yfirskoðunarmannanna að sjá um, að ríkisstofnanir skili reikningum sínum í tæka tíð, og finnst mér, að þeir hefðu mátt bera fram kvartanir út af þessu við ríkisstj. og Alþ. Það má vera, að þeir hafi gert það við hæstv. ríkisstj., en þeir hafa ekki hreyft því hér. Nú, en ef einstakar ríkisstofnanir eiga sök á drættinum, þá er full ástæða til að taka það til athugunar og láta þær bæta ráð sitt eða breyta að öðrum kosti um yfirstjórn þeirra, ef þörf krefur.

forseti (BG): Dagskrá þessa fundar er þrotin, en enn er ekki hægt að segja með vissu, hvort störfum þingdeildarinnar er lokið. Þar sem það þó þykir ólíklegt, að frekari fundir verði, vil ég færa hv. þingdeildarmönnum beztu þakkir fyrir ágætt samstarf og þakka þeim þá þolinmæði, sem þeir hafa sýnt mér sem forseta deildarinnar. Ég vil óska þingmönnum góðrar ferðar og góðrar heimkomu og giftu og gengis í framtíðinni.



Ég vil þakka forseta góðar óskir og veit, að ég mæli fyrir munn allra þingdeildarmanna, þegar ég þakka honum góða og réttláta fundarstjórn og óska honum allrar giftu. Ég vil leyfa mér að biðja þingmenn að standa upp og taka þannig undir þessar óskir. - Deildarmenn risu úr sætum.

Forseti (BG): Ég vil þakka hv. þm. fyrir þessu vingjarnlegu orð og hv. þingdeildarmönnum fyrir þá virðingu, er þeir hafa sýnt mér. - Fundi er slitið. Á 64. fundi í Sþ., 24. marz, las forseti svofellt yfirlit um störf þingsins: Þingið hefur staðið frá 1. okt. 1947 til 24. marz 1948, eða alls 176 daga. Þingfundir hafa verið haldnir: Í neðri deild ................... 83 – efri deild .................... 89 – sameinuðu þingi ............. 64 Alls 236 þingfundir Þingmál og úrslit þeirra: I. Lagafrumvörp: 1. Stjórnarfrumvörp: a. Lögð fyrir neðri deild .... 15 b. - - efri deild ..... 21 e. - - sameinað þing . 3 39 2. Þingmannafrumvörp: a. Borin fram í neðri deild .. 48 b. - - - efri deild ... 27 75 114 Þar af: a. Afgreidd sem lög: Stjórnarfrumvörp 31 Þingmannafrumvörp 31 alls 62 lög b. Felld: Þingmannafrumvarp 1 e. Afgr. með rökst. dagskrá: Þingmannafrumvörp 6 d. Vísað til ríkisstjórnarinnar: Þingmannafrumvarpi 1 e. Ekki útrædd: Stjórnarfrumvörp 8 Þingmannafrumvörp 36 114 II. Þingsályktunartillögur: Allar bornar fram í sameinuðu þingi 72 Þar af: a. Ályktanir Alþingis 16 b. Afgr. með rökst. dagskrá . 4 e. Vísað til ríkisstj. 1 d. Ekki útræddar 51 79 III. Fyrirspurnir: Allar bornar fram í sameinuðu þingi, 27, en sumar eru saman á þingskjali, svo að málatala þeirra er ekki nema 15 Þar af: a. Svarað 26 b. Ekki svarað 1 Mál til meðferðar í þinginu alls 201 Tala prentaðra þingskjala alls 692 Síðan mælti