Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurður Bjarnason) : Ég vil vekja athygli hæstv. forseta á því, að brtt. á þskj. 882 á að vera stíluð við breyt. menntmn. á þskj. 822,2.b, en hún er stíluð við sjálft frv. - Enn fremur er misprentun, þar sem sagt er við 3. málsgr. Breyt. er við aðra breytingu menntmn. á þskj. 822 og er eins cg n. vildi hafa orðalagið. Brtt. 822,2.a samþ. með 19 shlj. atkv. - 882 samþ. með 19 shlj. atkv. - 822,2.b samþ. með 20 shlj. atkv. - 851,5 tekin aftur. - 822,3 samþ. með 20 shlj. atkv. - 851,6 felld með 15:3 atkv. Brtt. 851,7 tekin aftur. - 822,4 samþ. með 20 shlj. atkv. - 822,5 samþ. með 20 shlj. atkv. Frv., svo breytt. samþ. með 19:3 atkv. og afgr til Ed.

Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) : Herra forseti. Þetta frv. hefur tekið dálitlum breyt. í Ed., en þótt brtt. á þskj. 844 séu allumfangsmiklar yfir að líta, 10 að tölu, þá er það í rauninni svo, að í þessu felst aðeins ein raunveruleg breyt. frá því, sem gengið var frá frv. hér í hv. Nd., og er í því fólgin, að afskipti tilraunaráðs búfjárræktar, að það skuli hafa eftirlit með fóðurvörum, eru numin burtu, en Ed. hafði einnig lagt þetta í hendur landbúnaðardeildar atvinnudeildarinnar, án þess að það kæmi nokkuð til afskipta tilraunaráðs búfjárræktar, sem ætlazt var til, að hefði yfirumsjón þessa máls. Landbn. hefur ekki tekið þetta fyrir á formlegum fundi, en af viðtali við nm. má ég segja það, að n. mun ekki gera að deiluatriði við Ed. þá breyt., sem hér hefur verið gerð, og mun fyrir sitt leyti fallast á, að frv. verði afgr. eins og Ed. hefur breytt því. Ég vil taka það fram sem mína skoðun, að ég tel þessa breyt., sem Ed. hefur gert, sízt til bóta, og tel mjög eðlilegt, að búfjárræktartilraunaráðið, sem er skipað sérfræðingum, fengi að hafa yfirstjórn þessara mála, á sama hátt og tilraunaráð í jarðrækt hefur yfirstjórn jarðræktartilraunastöðvanna. En þetta er ekki það atriði frá hálfu nm. í landbn., að eigandi sé á hættu, að frv. dagi uppi í þinginu, og viljum við því fallast á, að það verði afgr. eins og það liggur nú fyrir.

Frsm. (Jón Pálmason) : Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þær brtt., sem hér er um að ræða, þar eð þær liggja alveg ljóst fyrir, og vænti þess, að hv. d. fallist á þær og framgang málsins á þeim, grundvelli.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 856, er um breyt. á l., sem samþ. voru á síðasta þingi, um embættisbústaði héraðsdómara, en þau voru samþ. fyrir atbeins hv. þm. V-Sk., sem er formaður sýslumannafélags Íslands. Þessi l. eru ekki nema ársgömul og hafa því næsta lítið komið til framkvæmda, og meira að segja finn ég ekki í fjárl. fyrir þetta ár neina upphæð til að byggja fyrir þessa embættisbústaði. Mér virðist það helzt liggja til grundvallar fyrir þessu frv., sem fer fram á að bæta inn í þessi l., að hæstaréttardómarar og aðrir embættismenn í Reykjavík skuli sitja fyrir um slíka bústaði, því að reynslan vill vera sú, þegar um er að ræða embættismenn úti á landi annars vegar og í Reykjavík hins vegar, þá gengur þeim, sem eru í Reykjavík, oftast betur að koma málum sínum áfram. Og þar sem hér er um að ræða embættismenn, sem eru í þeim embættum, sem eru með þeim allra hæst launuðu og mest eftirsóttu, þá tel ég óþarft að bæta þeim inn í þessi l., meðan þau eru ekki komin til framkvæmda meira en orðið er. Ég get þess vegna ekki fylgt þessu frv. eins og sakir standa, þó að það kynni að vera rétt að samþykkja það síðar, þegar núgildandi l. hafa náð tilgangi sínum.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Eins og ég tók fram við 1. umr., þá er það misskilningur, að hæstaréttardómarar séu þeir bezt launuðu dómarar í landinu, og ef ætti að undanþiggja menn eftir þeim embættistekjum, sem þeir fá, þá væri langtum nær að taka undan ýmsa utan Reykjavíkur. Það má endalaust deila um tekjur manna og aðstöðu, en það er staðreynd, sem ég skýri frá, að sumir embættisdómarar eru hærra launaðir en hæstaréttardómarar, og af þeim sökum er engin ástæða til að undanþiggja dómara hæstaréttar, en ekki hina. Auk þess verður að líta á eðli og vanda hvers starfs út af fyrir sig, og þá þori ég að fullyrða, eins og ég gerði grein fyrir við 1. umr., að það er sízt minni ástæða til þess að styðja hæstaréttardómara í þessu efni en ýmsa aðra í þessari stétt, auk þess sem það er þannig varðandi suma hæstaréttardómara, þó að það sé ekki geðfellt að gera persónulegan efnahag manna að umræðuefni, þá stendur svo á, að rík ástæða er til að breyta l. í þessu efni. Ég sé ekki, hvaða ástæða er til að láta þessa Reykjavíkurdómara sitja á hakanum í þessu efni gagnstætt því, sem gert hefur verið með prestastéttina, þó að vitað sé, að prestar í Reykjavík séu tekjuhæstu prestar á öllu landinu, gagnstætt því sem er um þessa embættisdómara hér. Allir embættisdómarar hér að undanteknum borgardómara eru í raun og veru tekjulægri en þeir, sem eru í beztu bæjarfógetaembættunum úti á landi og njóta þessara hlunninda. Ef það er ætlunin að láta eitt yfir menn ganga um byggingu embættisbústaða og ef ekki á frekar að mismuna dómurum en prestum, þá er það fullkomið ranglæti að láta hæstaréttardómara og dómara í Reykjavík sitja á hakanum.



Út af því, sem hæstv. dómsmrh. tók fram varðandi tekjur manna utan Reykjavíkur og í Reykjavík, þá skal ég ekki fara beint inn á samanburð um það, af því að ég hef ekki þá reikninga við höndina, en ég geng að því sem sjálfsögðu varðandi prestana, að Reykjavíkurprestarnir séu þeir tekjuhæstu á landinu, og ég hygg, að það sé alls ekki sanngjarnt, þó að það hafi verið sett í l., að taka þá fram yfir og byggja yfir þá á undan þeim prestum, sem eru úti á landi, því að við þekkjum það, að mörg prestaköll úti á landi eru auð og gengur illa að fá presta þangað vegna þess, hve húsakynni eru þar léleg. Það hefði því verið fullkomin þörf að láta þá sitja fyrir og byggja yfir þá, áður en farið var að byggja yfir presta í Reykjavík. Varðandi dómarana er sama máli að gegna. L. voru samþ. fyrst og fremst vegna sýslumanna, og það var talið spursmál, hvort bæjarfógetar, sem margir eru vel launaðir menn, ættu að vera með. En það er alveg víst, að sýslumenn í héruðum landsins eru verr launaðir en flestir embættismenn í Reykjavík, sem á að taka hér með, og ég fyrir mitt leyti efast um, að bæjarfógetar úti á landi séu hærra launaðir en hæstaréttardómarar, þegar allar þeirra aukatekjur eru taldar með. A. m. k. sér maður nokkuð háa reikninga fyrir matsgerðir, sem hæstaréttardómarar hafa verið með að vinna að. Þess vegna finnst mér ekki rétt rök mæla með því að gera þessa breyt. á l., meðan þau eru ekki ársgömul og lítt eða ekki komin til framkvæmda varðandi sýslumenn landsins.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Ég er ekki að halda þessu máli til streitu. Ætlunin var aðeins að breyta l. setja nýjar reglur, af því að þær, sem nú gilda, þóttu ekki sanngjarnar, og það er ekkert sérstakt við það, þótt svo sé gert. Ég vil aðeins ítreka það, og ég er alveg hissa á því, að hv. þm. A-Húnv., sem hefur verið yfirskoðunarmaður landsreikninga, skuli ekki vita, að hæstaréttardómarar hafa minni tekjur en sumir þeirra manna, sem eru bæjarfógetar úti á landi, en það er enginn vafi, að svo er, og það var í raun og veru upplýst við meðferð launal. á sínum tíma. Mín vitneskja um þetta stafar að mestu frá þeim tíma, svo að þar kemst enginn vafi að. Hitt er annað mál, að sumir dómarar hæstaréttar hafa stundum aukatekjur, eins og sumir bæjarfógetar hafa aukatekjur fyrir utan sitt embætti. Þær ganga misjafnt yfir, og sumir hafa ekki slíkar aukatekjur. Ef hv. þm. vill útiloka þá, sem hafa betri laun, frá þessum hlunnindum, þá lægi nær fyrir hann að flytja brtt. um að fella bæjarfógetana niður, svo að þessi lagasetning nái þá eingöngu til sýslumannanna. Það, sem gerði að verkum, að ég ákvað að flytja þetta frv., var það, að ég hafði kynnt mér, að sumir hæstaréttardómararnir voru ákaflega illa stæðir í þessum efnum. Hitt er vitað, að það kostar gífurlega mikið fé, ef menn ráðast í að koma upp íbúð yfir sig á þessum tímum, eins og ég tel þessum mönnum nauðsynlegt. Ég tel, að það sé ákaflega óviðeigandi fyrir ríkisvaldið, að þannig sé búið að æðstu dómurunum, að þeir séu illa staddir, í fjárhagsvandræðum og skuldugir upp fyrir eyru. Þetta frv. er því flutt til að stuðla að því, að þeir geti verið óháðir fjárhagslega. Aðalatriðið er sú nauðsyn, sem er á, að þessir menn séu fjárhagslega óháðir, og ég fullyrði, að það er bein þjóðfélagsleg nauðsyn, að þannig sé að dómurunum búið.



Það er örstutt. Ég þekki ekki inn á það, hvernig efnahagur hæstaréttardómara muni vera, en ég veit, að þetta eru embætti, sem er einna mest eftirsótt í landinu, og það er það, sem ég í þessu sambandi miða við. Aðalatriðið er það, að mér virðist, að samþ. þessa frv. muni hafa það í för með sér að gera l. óvirk langan tíma fyrir sýslumenn landsins, vegna þess að embættismenn í Reykjavík sitji fyrir eins og á flestum sviðum, þegar líkt stendur á.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Ég vil leiðrétta það, að því miður er það svo, að hæstaréttardómaraembætti eru ekki þau mest eftirsóttu embætti þessa lands. Þó að það séu ágætir menn, sem þau embætti skipa nú, þá varð að taka í þau menn, sem voru um þrítugt og höfðu tiltölulega litla æfingu, vegna þess að það voru ekki nógu margir af hinum eldri og reyndari lögfræðingum í embættismannastétt eða málfærslumannastétt, sem sóttu um þessi helztu embætti í lagastétt. Þessi embætti þykja mjög virðuleg og sæmd að vera í þeim, en þau eru ekki eftirsótt, og það getur verið, að menn telji sig neydda til að hverfa frá þeim, ef ekki verður betur að þeim búið en gert hefur verið, - svo að þarna kom líka fram algerður misskilningur hjá hv. þm.



Herra forseti. Þetta frv. var flutt á öndverðu þingi og hefur verið rætt á ýmsum fundum menntmn. Efni þess var í stuttu máli það að greiða eftir föngum fyrir byggingu kirkna, en það er vitað mál, að margir söfnuðir þessa lands, fámennir og fátækir, hafa engin ráð til þess að endurreisa eða byggja kirkjuhús nema með aðstoð ríkisins. Það mál hefur verið til umr. á undanförnum prestastefnum, kirkjufundum, héraðsfundum og safnaðarfundum, og niðurstaðan af þeim umr. er eiginlega þetta frv., sem fer fram á, að ríkissjóður greiði 1/4 hluta kostnaðar við byggingu kirkjuhúsa og á nokkurra ára bili skuli að því stefnt að endurbyggja þær eldri kirkjur, þar sem þess er þörf. - N. ræddi þetta mál með bæði fyrrv. og núv. kirkjumrh. og einnig með biskupinum yfir Íslandi, og lét hann n. í té ýtarlega umsögn um málið, sem prentuð er með nál. sem fskj. N. tókst ekki að ná samkomulagi um að mæla með þessu frv. Hins vegar var n. sammála um að æskja þess, að ríkisstj. tæki það til næsta þings til rækilegrar athugunar, á hvern veg ríkisvaldið gæti greitt fyrir kirkjubyggingum, og varð samkomulag um það í n. að afgreiða frv. að þessu sinni með svofelldri rökst. dagskrá: Í trausti þess, að ríkisstj. taki til rækilegrar athugunar, á hvern hátt kirkjubyggingar þjóðkirkjunnar geti orðið aðnjótandi öruggrar fjárhagsaðstoðar ríkisvaldsins, og leggi niðurstöður sínar fyrir næsta reglulegt Alþ., þykir d. rétt að taka ekki að þessu sinni fullnaðarákvörðun um málið og tekur fyrir næsta mál á dagskrá. Ég vil svo að lokum taka fram, að ég tel sjálfsagt, að ríkisstj. taki á þessu með fullum skilningi. Enda er það svo, að samkv. okkar stjskr. hefur ríkisvaldið tekið á sig þá skyldu að styðja og vernda þjóðkirkjuna, en vitanlega er það einn þátturinn í því starfi að gera kirkjunni kleift að koma upp kirkjuhúsum.



Herra forseti. Snemma á þessu þingi flutti ég ásamt hv. 5. þm. Reykv. (SK) frv. til l. um breyt. á núgildandi húsaleigul. Við höfðum á síðasta þingi flutt frv. eins að efni til, en allshn., sem það fór til, varð ekki sammála um málið, og mun það hafa verið afgr. með rökst. dagskrá eða dagað uppi. Við fluttum síðan frv. á þessu þingi, og var því vísað til allshn., sem hefur haldið nokkra fundi um málið og fékk strax upplýst, að á síðasta sumri, 28. ágúst 1946, hefði ríkisstj. skipað þriggja manna n. til þess að athuga áhrif húsaleigul. og endurskoða þau og gera ákveðnar till. til úrbóta á því vandræðaástandi, sem ríkir í þessum málum hér í bænum. Meiri hl. allshn. vildi, þegar þetta mál kom til hennar, bíða eftir áliti þessara nm., enda fékkst upplýst frá einum þeirra, að von væri á áliti fljótlega. Ekki alls fyrir löngu kom svo þetta álit n. til ríkisstj., og er n. að vísu klofin um málið, þannig að tveir nm. gera ákveðnar till. og þriðji nm. gerir einnig ákveðnar till., en gengið er mislangt í þeim breyt. Allshn. fékk þetta nál., sem er mjög langt, um 60 síður vélritaðar, aðeins að láni og hefur athugað það, en hefur hins vegar ekki, samkv. ósk hæstv. ráðh., tekið upp eða látið prenta niðurstöður þessarar n., og er það vegna þess, að ríkisstj. er ekki sjálf búin að athuga þetta nál., en hæstv. ráðh. hefur leyft mér að hafa eftir sér, að fyrir næsta Alþ. muni verða þornar fram í frv.formi ákveðnar till., þ.e. frv. til l. um breyt. á gildandi húsaleigul. Ég fyrir mitt leyti hef kynnt mér niðurstöður bæði meiri hl. og minni hl. n., og eftir atvikum get ég fellt mig við þær niðurstöður, sem þessir menn hafa komizt að. En þar sem hins vegar hæstv. ríkisstj. hefur ekki haft tíma til þess að kynna sér þetta nál., varð að samkomulagi í allshn. að leggja til, að þessu máli verði vísað til ríkisstj., og tekur n. fram, að það sé gert í því ákveðna trausti, að ríkisstj. leggi fyrir næsta Alþ. nú í haust frv. til nýrra húsaleigul., og enn fremur í trausti þess, að til grundvallar því frv. verði að verulegu leyti lagðar þær niðurstöður, sem felast í nál. meiri og minni hl. hinnar stjórnskipuðu n. Ég vil því óska þess fyrir hönd allshn., að afgreiðsla málsins verði sú, að því verði vísað til ríkisstj.