Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (JPálm): Þá er fundur settur í Sþ. Er þegar gengið til dagskrár og tekið fyrir eina málið, sem er á dagskránni, sem er fjárl. 1953, 1. mál, þskj. 335, frh. 3. umr., og er það framhald útvarpsumr., sem hófst hér í gærkvöld. - Í kvöld verður umr. hagað á þann hátt, að það eru 3 umferðir: 1. umferð 20 mín., 2. umferð 15 mín. og 3. umferð 10 mín. Röð flokkanna við þessa umr. í öllum umferðum er þannig, að fyrst er Sameiningarfl. alþýðu - Sósfl., þá Framsfl., siðan Alþfl. og síðast Sjálfstfl. Nú hefst umr., og tekur fyrstur til máls hv. 7. landsk. þm., Finnbogi R. Valdimarsson.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Þegar litazt er um í þjóðfélagi okkar í dag, virðast mér þrjár staðreyndir benda til þess, að allmikil tímamót fari í hönd í stjórnmálum og efnahagsmálum þjóðarinnar. Þessar þrjár staðreyndir eru: 1) Vinnudeilurnar, sem nú standa yfir, og afstaða ríkisstj. til þeirra. 2) Það viðskiptastríð - og kalda stríð, sem stj. Bretlands hefur sagt þjóð okkar á hendur. 3) Að gjöfum þeim er nú lokið, sem erlent herveldi hefur sæmt okkur á undanförnum árum, eftir að það hefur fengið þau gjöld fyrir, sem til var ætlazt, en þau eru, að það hafi hér her í landi næstu áratugi. Þessar þrjár staðreyndir benda til þess, að fram undan sé hörð barátta, ekki aðeins fyrir vinnustéttir þessa lands fyrir kjörum sínum, heldur einnig hörð barátta allrar þjóðarinnar fyrir hugsjónum sínum um sjálfstæðan tilverurétt. Það stendur yfir vinnudeila, víðtækari en dæmi eru til áður á Íslandi. Á milli 10 og 20 þús. verkamenn hafa lagt niður vinnu, og fleiri hundruð eða þúsundir eiga eftir að bætast við, ef á löngu liður að deilan verði leyst. Verkafólkið hefur lagt niður vinnu, vegna þess að það getur ekki lengur lifað sómasamlegu lífi á þeim launum, sem það hefur, við þá dýrtíð, sem hér er. Þessari staðreynd treystist enginn til að mótmæla. Dýrtíðin hér á landi samkv. opinberum vísitölum, sem að vísu sýna dýrtíðina lægri en hún er, hefur aukizt hraðar og meira í stjórnartíð núverandi ríkisstj. en í nokkru landi öðru í heiminum á sama tíma. Þeirri staðreynd treystist heldur enginn til að mótmæla, því að hana sýna alþjóðlegar skýrslur. Hæstv. ríkisstj. hefur í sinni þjónustu hagfræðinga til að falsa hagfræðilegar staðreyndir. Ég skora á hana að láta þá afsanna þessa staðhæfingu, að hún - hæstv. ríkisstj. - hefur sett heimsmet í dýrtíðaraukningu í sinni stjórnartíð. Þessi staðreynd sannar einnig, að það er þessi sama ríkisstj., sem hefur skapað dýrtíðina hér, en dýrtiðin stafar ekki öll af almennum verðhækkunum á erlendum mörkuðum, því að annars hefði sama dýrtið og hér er komið fram í nálægum löndum á sama tíma. Dýrtíðin hér, a.m.k. að því leyti, sem hún er meiri en í öðrum löndum, er heimatilbúin, verk hæstv. ríkisstj., enda vita allir, að verk hæstv. ríkisstj., gengislækkun, sem olli 75% verðhækkun á allri erlendri vöru í innkaupi, hækkun skatta og tolla, leyfi til ótakmarkaðrar álagningar á hækkað verð og hækkaða tolla, hlaut að valda ægilegri dýrtíð. Hér mun einnig hafa verið sett heimsmet í frögtum, öllum flutningsgjöldum á vörum til landsins og frá, allt að því heimsmet í okurvöxtum á lánsfé og a.m.k. Evrópumet í upphæð óbeinna skatta og nefskatta á alþýðu manna. Svar atvinnurekenda til verkalýðsins í verkfallinu nú er, að vegna þess að atvinnurekstur þeirra stynji undir allri þessari margvíslegu áþján - alveg eins og verkalýðurinn - geti þeir ekki greitt hærra kaup, nema létt sé af þeim þessari áþján skatta, vaxta, fragta, tolla og okurálagningar á nauðsynjar atvinnuveganna. Ef menn efast um, að þetta sé satt, þá ættu menn að hugleiða, hvort ekki er eitthvað að í þjóðfélagi, þar sem þjóðþrifafyrirtæki eins og Eimskipafélag Íslands - óskabarn þjóðarinnar fyrr og síðar - leyfir sér að taka allt að 14 millj. kr. gróða á ári á því að flytja nauðsynjar þjóðarinnar heim og framleiðslu hennar út, eftir að það hefur endurnýjað skipastól sinn fullkomlega, - eða þegar bankar landsins safna tugmilljóna gróða árlega. Sjálfur Landsbankinn, sem þjóðin á sannarlega, safnar 28 millj. gróða á einu ári af viðskiptum sínum við atvinnuvegina og alla landsmenn. Hamingjan má vita, hvað sú stofnun heldur sig hafa að gera með að græða árlega 28 millj. fallinna og fallandi seðlakróna, og þó að það væri gull, - gulltrygging íslenzkra seðla er ekki í pokum í kjallara Landsbankans, heldur íslenzkar vinnuhendur til lands og sjávar. Ef þær eru hraustar og fá að vinna með verkfærum við sitt hæfi, þá er króna okkar tryggð, en annars ekki. Það er svo komið í þessari vinnudeilu, að atvinnurekendur og verkalýðurinn eru í raun og veru sammála, af því að báðir aðilar stynja nú undir sama fargi: dýrtíðarvaldinum hér á landi, okri milliliðanna og áþján skatta og tolla. Báðir aðilar snúa sér til þess eina aðila, sem hefur það á valdi sínu að létta þessu fargi af svo að nægi, til hæstv. ríkisstj. Tugir þúsunda, háir og lágir, ríkir og fátækir, bíða og hlusta eftir svari ríkisstj. Þeir fengu svarið þegar í upphafi verkfallsins og aftur í gærkvöld. Svar ráðh. er þetta: Okkur kemur þetta ekki við, og auk þess getur ríkisstj. ekkert gert til þess að leysa deiluna. - Hæstv. fjmrh. sannaði, að á 400 millj. fjárl. finnist enginn liður, þar sem hægt sé að spara eina krónu, ekki einn einasta sendiherra, ekki eina einustu sendiför, ekki eina veizlu, ekki einn bil, ekki eitt embætti; það væri þá helzt á kennslumálum, sagði hæstv. ráðh. Hann hefur verið kennslumálaráðh. Ég ætla ekki að fara að pexa um þetta við þennan hæstv. heimsmeistara í dýrtíð og Íslandsmeistara í eyðslu og pexi. Það muna allir þá tíð, að hv. framsóknarmenn, ekki sízt þessi hæstv. ráðh., þóttust geta bent á sparnaðarleiðir, og það vita allir ástæðuna fyrir því, að þeir geta það ekki í dag. Aðeins eitt dæmi: Í eldhúsumr. 1950 sagði hæstv. Framsóknarráðh. orðrétt: „Framsóknarmenn fengu því ekki ráðið, að sendiherrum á Norðurlöndum væri fækkað um einn.“ Siðan hafa verið skipaðir 2 sendiherrar á Norðurlöndum; þeir eru báðir framsóknarmenn. Nú veit þjóðin það, að á 400 millj. kr. fjárl. er ekki hægt að spara grænan eyri, og þjóðin veit meira. Hún veit nú, að ríkisstj. vill ekki leysa vinnudeiluna. Það kemur hæstv. ráðh. ekki við, þótt flestallir atvinnuvegir þjóðarinnar og samgöngur séu stöðvaðar. Ríkisstj. vill að vísu, að vinnudeilan leysist, en á einn veg, þann veg, að þegar verkafólkið sé orðið svo soltið, að það hafist ekki við lengur, þá fari það aftur að vinna við sömu kjör og sömu dýrtíð og þá fari atvinnurekendur aftur að gera út sín skip, reka sinn iðnað við sömu aðbúð af ríkisvaldsins hálfu, sömu skatta og tolla, sömu vexti, sömu vátryggingargjöld, sömu fragtir, sama milliliðaokur og sömu dýrtíð. Hvernig stendur á þessu? Er ríkisstj. Sjálfstfl. og Framsfl. ekki fyrst og fremst ríkisstj. atvinnurekendanna í aðalframleiðsluatvinnuvegum þjóðarinnar? Er hún ekki stj. smárra og stórra útvegsmanna, iðnrekenda og bænda? Nei, hún er fyrst og fremst ríkisstj. þeirrar einu virkilegu gróðastéttar, sem til er í þessu landi, milliliðaokraranna, en sú gróðastétt er nú slitin úr öllum hagsmunatengslum við aðalframleiðsluatvinnureksturinn í landinu - í útgerð, í iðnaði og í landbúnaði. Ég skal skýra þetta. Það græðir enginn stórfé á búskap, en það er hægt að græða stórfé á því að flytja inn nauðsynjar landbúnaðarins, t.d. vélar, vélahluta, benzín og olíu. Smáútvegsmenn raka ekki saman fé, jafnvei ekki togaraeigendur. Þess vegna á Kveldúlfur nú ekki nema einn togara. En það er hægt að græða stórfé á því að flytja inn og selja útgerðinni nauðsynjar hennar, veiðarfæri, olíu, kol, salt o.s.frv. Það er hægt að græða stórfé á því að lána útgerðinni rekstrarfé. Það er hægt að græða milljónir á því að kaupa af útgerðinni fiskinn upp úr sjónum og selja hann aftur. Það er áhætta að eiga fé sitt í fiskiskipum, stórum og smáum, og þeir verða aldrei stórríkir, sjómennirnir, sem hætta lífi sínu á þeim skipum og bátum. En það er hægt að græða milljónir árlega á því að vátryggja þessi skip og þessa menn. Við greiðum aðeins erlendum vátryggingarfélögum 21 millj. í árlegan gróða. Iðnrekendur kvarta hástöfum, gefast upp við sinn rekstur og segja verkafólki upp í hundraðatali, en það græðist vel á því að flytja inn hráefni til iðnaðar og þó mest á því að flytja inn tilbúnar iðnaðarvörur. Ríkir menn leggja nú ógjarnan fé sitt í útgerð eða iðnrekstur. Þeir geta haft það í útlánum með allt að 50% vöxtum á ári, með veði í húsum, sem húsnæðislaust fólk er að byggja eða kaupa, og þeim er óhætt að leggja það í heildverzlun, sem flytur inn nauðsynjar almennings og nauðsynjar atvinnuveganna. Á því græðist. En ef þeir ríku menn hafa einnig aðgang að lánsfé í bönkum þjóðarinnar og hafa tök á sjálfu ríkisvaldinu og sambönd við erlent fjármagn og auðhringa, þá er hægt að stofna risavaxin hlutafélög um t.d. bilainnflutning og bílaverzlun, olíuinnflutning og olíuverzlun, vátryggingar- og útlánastarfsemi og jafnvel eina áburðarverksmiðju. Þess vegna hafa á síðustu árum þotið upp ný hlutafélög í þessum greinum, og í flestum hinna þekktustu þeirra hafa tvö nöfn fundizt meðal hluthafa, nöfnin Vilhjálmur Þór og Björn Ólafsson. Samvinna þessi mun vera nýjasta greinin á meiði samvinnuhreyfingarinnar á Íslandi. Þessi tegund samvinnu blómgast t.d. ágætlega í Coca-cola-verksmiðjunni, Esso og Áburðarverksmiðjunni h/f. Það eru þessir menn, Björn Ólafsson, hæstv. viðskmrh., og Vilhjálmur Þór, sem mestu ráða um stefnu hæstv. ríkisstj. nú. Þeir Ólafur Thors, hæstv. atvmrh., og Hermann Jónasson, hæstv. landbrh., sem eru taldir vera og eru í sínu kjördæmi kosnir til að vera og eflaust vilja vera fulltrúar smáútvegsmanna og bænda, þeir ráða minnu. Það, sem ræður, þegar á reynir og í odda skerst, eru hagsmunir hinnar einu raunverulegu gróðastéttar, milliliðaokraranna. Fulltrúar og tákn þeirra eru þeir menn, sem ég áður nefndi. Bezta dæmið um þetta er bátagjaldeyrisfyrirkomulagið. Útvegsmenn fá 50–60 millj. kr. ársstyrk til að halda útgerðinni á floti. Milliliðirnir fá 100 milljónir. Almenningur borgar og sveitist blóði sínu til þess að láta endana mætast, eins og sagt er, kaupið hrökkva fyrir sköttum og nauðþurftum. Og þetta, að gróðastétt milliliðanna hefur meiri áhrif í stjórnarfl. en atvinnurekendurnir í framleiðslunni, útvegsmenn og iðnrekendurnir, veldur því, að hæstv. ríkisstj. vill ekki leysa vinnudelluna. Það er ekki hægt að leysa vinnudeiluna að gagni nema á kostnað gróðastéttarinnar, milliliðanna. Þar er við voldugan að etja, en það er eitt af menningaráhrifum verkalýðshreyfingarinnar í nútímaþjóðfélagi, að samtökin og hin hörðu átök, sem þau lenda í, kenna verkamönnum, hvílíkt afl þeir eru, ef þeir standa sameinaðir. Nú stendur svo á, að í því stríði, sem hér er háð, eiga meira að segja atvinnurekendurnir, útvegsmenn og iðnrekendur, samleið með verkalýðnum um þá kröfu, að milliliðaokrararnir, sem hvergi koma nærri atvinnurekstrinum í framleiðslunni, sitji ekki lengur einir að gróðanum í þjóðfélaginu. Sú ríkisstj., sem veldur slíkri öfugþróun, óskynsemi og ranglæti, á að fara frá völdum og það fyrr en síðar. Ef þetta stríð vinnst ekki til fulls núna fyrir jól, þá er áreiðanlega hægt að vinna það um eða eftir sumarsólstöðurnar næstu. Þá verða kosningar, og ef alþýðan stendur þá sameinuð, getur hún unnið mikilvæga orustu í sínu langa stríði. Alþýðan vinnur alltaf og alls staðar sitt langa stríð að lokum. Hún vinnur það, þegar hún skilur, að það er hún, sem skapar öll verðmæti þjóðfélagsins, af því að það er hún, sem leiðir þau fram úr skauti náttúrunnar með sínum vinnuhöndum. Fyrsta og helzta afsökun núverandi ríkisstj. er sú, að hún hafi tekið við af ábyrgðarlausri og skammsýnni ríkisstj., sem hafi látið sér nægja bráðabirgðalausnir á hverju vandamáli, sniðgengið erfiðleikana í stað þess að horfast í augu við þá og því siglt öllu í strand, áður en núverandi ríkisstj. tók við. Formenn þeirra flokka, sem standa að núverandi ríkisstj., hæstv. landbrh., Hermann Jónasson, form. Framsfl., og Ólafur Thors, hæstv. atvmrh., form. Sjálfstfl., hafa einkum lýst viðskilnaði þeirrar stj., sem núverandi stj. tók við af, og arfinum, sem hún skildi eftir, með miklum skarpleik og þunga. Ég þarf ekki að rekja nákvæmlega ummæli þessara hæstv. ráðh. um fyrirrennara sína. Þeir hafa haft þau yfir í hverjum eldhúsumr. nú síðustu árin, sem þessi ríkisstj. hefur setið. Þau eru í stuttu máli á þá leið, að bátaútvegurinn hafi verið gjaldþrota, nýsköpunartogararnir komnir að þroti, ríkissjóður kominn gersamlega í þrot, enda safnað óreiðuskuldum að upphæð allt að 190 millj. kr. á þeim þrem árum, sem sú ríkisstj. sat, sem hér um ræðir. Veltuskatturinn, tollarnir, gjaldeyrisskatturinn o.s.frv., samtals um 70 millj. kr., sem þjóðinni hafði verið sagt að væru innheimtar til þess að greiða niður framleiðsluvörurnar, höfðu farið í eyðslu, sagði Hermann Jónasson, hæstv. landbrh., í útvarpsumr. 1950. Niðurgreiðslurnar höfðu verið teknar að láni, og voru nú samansafnaðar vanskilaskuldir, en þessu var vitanlega ekki hægt að halda áfram lengur, af þeirri einföldu ástæðu, að ríkissjóður fékk hvergi lán og var kominn í þrot. Ólafur Thors, hæstv. atvmrh., hefur lýst þessu mjög á sömu lund. Útgjöld ríkisins, sagði hann á einum stað, voru hækkuð úr 170 millj. í 300 millj. Stj. lagði nýja skatta á þjóðina, sem námu 100 millj. Samt var greiðsluhalli ríkissjóðs um 60 millj. á ári hennar þrjú valdaár. Vanskila- og óreiðuskuldum var safnað um þá upphæð. Verðbólgan óx um 60–70 stig. Þetta sagði hæstv. atvmrh., Ólafur Thors, m.a. í Morgunblaðinu 21. okt. 1949, og báðir hafa form. núverandi stjórnarflokka lagt áherzlu á það, að sú ríkisstj., sem var við völd 1947–49, hafi með aðgerðum sínum og aðgerðaleysi raunverulega fellt gengi íslenzku krónunnar og þannig gert gengislækkunina 1950 óhjákvæmilega staðfestingu á orðnum hlut, enda hafi stj. Stefáns Jóhanns byrjað hina opinberu gengisfellingu í október 1949. Þetta eru helztu afsakanir og málsbætur núverandi stjórnarflokka fyrir gerðum núverandi stj., að gengislækkunin hafi verið óumflýjanleg nauðsyn, afleiðing þess, sem var áður orðið, bein afleiðing af stefnu stj. Stefáns Jóhanns 1947–49. En hvaða flokkar réðu þeirri stefnu? Það veit öll þjóðin, að það voru fyrst og fremst Sjálfstfl. og Framsfl., en Stefán Jóhann var þar áhrifalitil toppfígúra. Hverjir voru aðalmenn þessarar stj. Stefáns Jóhanns? Það voru Bjarni Benediktsson og Eysteinn Jónsson, núverandi hæstv. utanrrh. og hæstv. fjmrh., sömu mennirnir og mestu ráða í núverandi ríkisstj. Hverjir tóku ákvarðanir í stefnu- og stjórnarathöfnum þessarar stj. Stefáns Jóhanns? Það voru vitanlega miðstjórnir Sjálfstfl. og Framsfl. undir forsæti Ólafs Thors og Hermanns Jónassonar. Hlutverk Alþfl.- ráðh. í þessari stj., Stefáns Jóhanns og Emils Jónssonar, hv. 8. landsk. og hv. þm. Hafnf., hefur aldrei orðið augljósara en í stjórnarandstöðu þessara sömu manna í tíð núverandi stj. Þegar þeir hafa ráðizt á stefnu núverandi stj., sem þeir hafa oft gert af miklum krafti og gildum rökum, þá hafa þeir jafnan fengið sömu svörin frá núverandi hæstv. ráðh., þ. á m. og ekki sízt frá fyrrverandi félögum sínum í stj. Stefáns Jóhanns, þeim 13jarna Benediktssyni og Eysteini Jónssyni, að þeim færist ekki að ráðast gegn stefnu núverandi stj., því að hún sé hin sama og stefna fyrstu stj. Alþfl. Þegar þeir hv. Alþfl.- menn og fyrrverandi ráðh. ráðast á kjaraskerðingu alþýðunnar af hálfu núverandi ríkisstj., eru þeir spurðir: Hver lögbauð fyrstu kjaraskerðingu alþýðunnar? Þegar þeir ráðast á skattaálögur núverandi stjórnarvalda, eru þeir spurðir: Hver lagði 100 millj. á bak alþýðunnar á einu ári? Hver lagði á söluskatt og tolla? Og þegar þeir ráðast réttilega á eyðslu og sóun og svík við sparnaðarloforðin, eru þeir spurðir: Hvað sparaði stj. Stefáns Jóhanns? Og þegar þeir ráðast réttilega á gengislækkanir núverandi stj., opinbera gengislækkun og raunverulega gengislækkun með bátagjaldeyrisfyrirkomulaginu, eru þeir spurðir: Hver undirbjó raunverulega gengislækkun og framkvæmdi opinbera gengislækkun árið 1949? Og þegar þeir ráðast á bátagjaldeyrinn, er svarað: Er bátagjaldeyrir annað en hrognapeningar í 10. veiði - o.s.frv.? Þannig hefur stjórnarandstaða þessara hv. þm., Stefáns Jóhanns og Emils Jónssonar, verið ónýtt, ekki vegna þess að þeir séu ónýtir í ádeilum sínum á núverandi stj., heldur vegna þess, að það er auðvelt fyrir núverandi stj. að sanna, að stefna hennar er beint framhald af stefnu Stefáns Jóhanns-stjórnarinnar, enda sömu öflin og sömu mennirnir, sem mestu ráða, aðeins stórkostlegri og ósvífnari árásir á kjör alþýðunnar, því að ofan á skattpíninguna með tollum og söluskatti hefur verið bætt tvennum gengislækkunum, sem hafa leitt af sér miklu stórfelldari kjaraskerðingar alþýðunnar, en stj. Stefáns Jóhanns stóð að, og þar á ofan bætist stórfelldara atvinnuleysi, en var í tíð Stefáns Jóhanns-stjórnarinnar. Fyrrverandi foringjar Alþfl. hafa sýnt góðan vilja til þess að veita núverandi ríkisstj. harða andstöðu hér á hv. Alþ., og þeir hafa sannarlega mikið til síns máls, þegar þeir hafa sýnt fram á það með rökum, hve stórlega hagur vinnandi fólks í landinu og aðstaða atvinnuveganna hefur versnað síðan á þeirra stjórnarárum fyrir beinar aðgerðir núverandi ríkisstj., en þeir hafa staðið höllum fæti í stjórnarandstöðunni vegna fortíðar sinnar. Þetta hefur fólkið í Alþfl. fundið. Það hefur nú loksins risið upp, kastað frá sér þessum forustumönnum sínum. En hentar það mjög vel hæstv. form. Sjálfstfl., Ólafi Thors, og Hermanni Jónassyni að sanna það við hverjar eldhúsumr., hve glæfraleg stefna Stefáns Jóhanns hafi verið og að núverandi stj. hafi tekið víð gjaldþroti hennar? Og það er satt, þeir voru ekki í stj. Stefáns Jóhanns, en eru í þessari. En það hentar betur hæstv. varaform. stjórnarflokkanna, þeim hæstv. ráðh. Bjarna Benediktssyni og Eysteini Jónssyni, að sanna, að stefna núverandi stj. er hin sama og fyrrv. stj. Stefáns Jóhanns, að gengislækkuninni viðbættri, sem þeir hafa sannað að hafi verið óumflýjanleg nauðsyn, afleiðing þess, sem áður var orðið, eins og hæstv. ráðh. Eysteinn Jónsson hefur komizt að orði. Þessir varaform. stjfl. hafa verið í báðum þessum stj. og ráðið mestu í báðum. Hér er því sama stefnan og raunverulega sama stj. nema skipt um menn, form. stjfl. komnir í stað þeirra hv. 8. landsk. þm., Stefáns Jóhanns, og hv. þm. Hafnf., Emils Jónssonar. Nokkrar staðreyndir sýna þetta ljóslega. Útgjöld ríkisins voru, áður en stj. Stefáns Jóhanns tók við, um 170 millj., að því er haldið hefur verið fram. Sú stj. hækkaði þau í nær 300 millj. Núverandi ríkisstj. hefur komið þeim upp í 400 millj. Álögur á landsfólkið, skattar og tollar, hækkuðu í tíð stj. Stefáns Jóhanns um 100 millj., að því er núverandi hæstv. ráðh. telja. Núverandi stj. hefur hækkað álögurnar á þjóðina um 200 millj. Dýrtíðin samkv. gömlu vísitölunni var í janúar 1947 310 stig, en í oklóber 1952 619 stig, hefur hækkað um 300 stig. Skuldir ríkissjóðs hækkuðu samkv. uppgjöri hagstofunnar um 200 millj. í tíð stj. Stefáns Jóhanns. Þær hækkuðu um aðrar 200 millj. í tíð núverandi ríkisstj. En hverju lofuðu stjfl. fyrir kosningarnar 1949? Hafa yfirlýsingar form. flokkanna og blaða þeirra í kosningabaráttunni þá skýrt málið? Um leið og form. flokkanna, Ólafur Thors og Hermann Jónasson, gagnrýndu stj. Stefáns Jóhanns svo harðlega, lofuðu þeir gerbreyttri stjórnarstefnu. Ég fylgdist ekki með kosningaloforðum Hermanns Jónassonar á Ströndum, en því betur með Ólafi Thors í Gullbr.- og Kjósarsýslu. Hann lofaði á hverjum fundi, að ef horfið yrði að gengislækkuninni, skyldu 100 millj. kr. skattar Stefáns Jóhanns-stj. afnumdir. Hann endurtók þetta loforð í aðalútvarpsræðu sinni fyrir kosningarnar, sem birt er í Morgunblaðinu 20. okt. 1949. Þar stendur: „Ef breyta þarf skráðu gengi krónunnar, til þess að auka kaupmátt hennar, með því að afnema 100 millj. kr. skatta og svartamarkað og tryggja atvinnu handa öllum, þá er það almenningi til hagsbóta, og þá á að gera það.“ Getur þetta loforð verið skýrara? Ef gengið yrði lækkað, þá átti að afnema 100 millj. kr. skatta. En hvað var gert? Hundrað milljóna skattarnir voru ekki afnumdir. Álögurnar á þjóðinni voru raunverulega þrefaldaðar. 200 millj. kr. álögum var bætt við, eftir að gengið var lækkað. Það sjá nú allir, að gengislækkunin hefur gersamlega mistekizt. En það verður að játa, að kjósendur Sjálfstfl. og Framsfl. 1949 trúðu á gengislækkunina sem bjargráð þá og þegar hún var framkvæmd. Nú trúir enginn á gengislækkun sem bjargráð, ekki einu sinni hæstv. ríkisstj. sjálf. En hve margir munu trúa kosningaloforðum þessara flokka um ný bjargráð og nýjar skattalækkanir fyrir næstu kosningar? Öll þjóðin veit, að ríkisstj. Bretlands hefur sagt ríkisstj. Íslands og íslenzku þjóðinni viðskiptastrið - kalt stríð - á hendur. Hæstv. atvmrh., Ólafur Thors, fór mjög hörðum orðum um framkomu brezkra togaraeigenda í gærkvöld og sveigði um leið fast að brezku stj. Við vitum, að það er í raun og veru brezka stj., en ekki brezkir togaramenn, sem lokar brezkum höfnum fyrir íslenzkum skipum eða setur löndunarbann á íslenzkan fisk. En hverju sætir það, að öndvegisþjóð lýðræðisins og vinaþjóð okkar beitir okkur ekki aðeins kúgun og ofbeldi, heldur sýnir okkur um leið kalda fyrirlitningu? Við erum í bandalagi við þessa þjóð, ekki einu, heldur mörgum. Báðar þjóðirnar eru meðal Sameinuðu þjóðanna. Við erum í Atlantshafsbandalaginu með Bretum, jafnréttháir og þeir að sagt er. Í sáttmála þess segir, að þjóðirnar skuldbindi sig til samvinnu, ekki aðeins á hernaðarsviðinu, heldur einnig í efnahagsmálum og menningarmálum. Einmitt Bretar hafa viljað leggja mikla áherzlu á þetta síðasta. Við erum með Bretum í svo nefndu Evrópuráði. Í stofnskrá þess eru mjög hátíðleg heit og skuldbindingar um nána samvinnu. Við tókum ásamt Bretum þátt í svo nefndri efnahagssamvinnu til viðreisnar Evrópu. Um hana eru margir hátíðlegir og flóknir samningar um nána samvinnu og samhjálp. Í einum þessara samninga, sem Bretar hafa undirskrifað og Ísland einnig, segir svo meðal annars: „Ríkisstjórn Bretlands mun gera þær ráðstafanir, sem hún telur viðeigandi, og mun hafa samvinnu við þátttökuríkin um að koma í veg fyrir, að beitt verði af hálfu verzlunarfyrirtækja einstaklinga eða opinberra aðila þeim verzlunaraðferðum, sem torvelda samkeppni, takmarka aðgang að mörkuðum eða stuðla að einokunarfyrirkomulagi, þegar slíkar aðferðir eða ráðstafanir verða til að hefta framgang hinnar sameiginlegu áætlunar um viðreisn Evrópu.“ Þetta samningsákvæði á við í þessu tilfelli. Við höfum enn fremur sérstakan samning um fisklandanir í Bretlandi, gerðan milli Íslands og Bretlands 5. sept. 1949, sem gilti til 28. febr. 1950, en var framlengdur með bréfi í marz 1950 og er í fullu gildi til þessa dags. Í honum skuldbindur brezka stj. sig til þess að leyfa íslenzkum fiskiskipum að landa í ákveðnum brezkum höfnum ákveðnu magni af fiski, og eru um þetta í samningnum ákveðin, ótviræð ákvæði. Þessi samningur hefur verið þverbrotinn. Við vitum öll, að rýmkun landhelginnar er okkur lífsnauðsyn. Hún byggist, hvað sem öllum þjóðarétti liður, á þeim rétti, sem er öllum þjóðarétti æðri, rétti smáþjóðar til að lifa. Hvaða erindi eigum við nú í mörg og margvísleg bandalög með þjóð, sem ekki virðir gerða samninga né heldur rétt okkar sem þjóðar til að lifa? Það er aðeins eitt svar réttmætt og viðeigandi við Breta, að segja Ísland úr Atlantshafsbandalaginu og stækka landhelgina. Í efnahagssamvinnunni höfum við ekkert að gera með þjóðum, þar sem ekki er um neina efnahagssamvinnu að ræða, enda gjafirnar nú á enda og þurfa ekki lengur að freista þeirra, sem þær hafa viljað fá. Og ekki ætti mikill skaði að vera skeður, þótt við drægjum hv. 8. landsk. þm., Stefán Jóhann, út úr Evrópuráðinu um leið. En ég spurði áðan og spyr enn: Hvers vegna leyfa Bretar sér að sýna okkur þá lítilsvirðingu að leika okkur þannig? Má ef til vill benda á ástæðu til þess, að þeir líti smáum augum á þjóðarheiður okkar og telji okkur lítilsvirðingar maklegasta? Lítum á. Árið 1940 mótmæltum við hernámi Breta í samræmi við yfirlýsta utanríkisstefnu þjóðarinnar, sem er hin eina skynsamlega og rétta. Árið eftir gerðum við herverndarsamning við Bandaríkin. Árið 1945 kröfðust Bandaríkin herstöðva hér á landi í 100 ár. Allir stjórnmálamenn landsins lýstu því þá yfir, að það skyldi aldrei ske, erlendur her á Íslandi væri sjálfsmorð nýfengnu sjálfstæði. En hvað hefur skeð? Halda menn, að Bretar hafi ekki veitt því athygli, sem skeð hefur og hvernig það hefur skeð þvert ofan í allar yfirlýsingar íslenzkra stjórnmálamanna? Árið 1946 fengu Bandaríkin Keflavíkursamning, þótt þeir hefðu svikið herverndarsamninginn frá 1941 um að fara með allan her sinn burt. Gegn þeirri samningsgerð var mikil mótstaða á Alþ. Arið 1947, hinn 14. okt., lýsti utanrrh. Íslands, Bjarni Benediktsson, sem þá hafði gegnt embætti í 8 mánuði, því yfir, að ekki kæmi til mála að taka 7–8 millj. Marshalllán. Hæstv. ráðh. sagði þá: „Ísland er ekki í hópi þeirra þjóða, sem hafa beðið um slíka aðstoð. Við skulum vona, að við berum gæfu til að haga svo málum okkar, að við þurfum ekki á henni að halda, en jafnvel þótt miklu stærra lán væri fáanlegt, er greinilegt, að afleiðing þess yrði einungis sú, að við mundum á skömmum tíma festast í skuldafeni, sem við ættum erfitt með að losna úr.“ Á árunum 1948–52 höfum við þegið nær 450 millj. kr. gjafir og lán frá Bandaríkjunum, þrátt fyrir hinar hraustlegu yfirlýsingar 1948. Árið 1949 gengum við í Atlantshafsbandalagið. Enn voru gefnar yfirlýsingar. Hæstv. utanrrh. lýsti yfir, að samkv. skýlausum loforðum utanrrh. Bandaríkjanna í embættisnafni skyldi aldrei til þess koma, að farið yrði fram á herstöðvar á Íslandi á friðartímum, enda gáfu forustumenn þriggja flokka yfirlýsingu um, að þær yrðu aldrei leyfðar, þótt farið yrði fram á það. Það er skylt að geta þess, að einn hæstv. ráðh., Hermann Jónasson, var ekki aðeins andvigur herstöðvakröfunum 1945, heldur einnig Keflavíkursamningnum, og í júlí 1948 varaði hann við Marshalllánunum og gjöfunum í bréfi til ríkisstj. Hann var einnig andvígur þátttöku í Atlantshafsbandalaginu og sagði í bréfi til kjósenda sinna í síðustu kosningum, eftir því sem hæstv. utanrrh. hefur upplýst, að sér hafi þótt stjórn Stefáns Jóhanns undirlægjugjörn og ósjálfstæð í utanríkismálum. En er nú nokkurt samband á milli þeirrar staðreyndar, að tvær ríkisstj. hafa þegið 450 millj. af Bandaríkjamönnum, og hinnar, að stjórnmálamenn og heilir flokkar hafa gert í utanríkismálum einmitt það, sem þeir sögðust aldrei mundu gera? Stóð það á nokkru fyrir þessum tveimur hæstv. ríkisstj., hvort þær fengju gjafirnar eða ekki? Hv. 8. landsk. þm. svaraði því í Alþýðublaðinu í dag. „Það er því miður einnig svo komið,“ segir hann þar, „að óvenjulega ömurlegt ástand og öryggisleysi blasir nú við framtið fjölda manna. Og þó væri þetta enn geigvænlegra, ef ekki hefði notið 300–400 millj. kr. gjafafjár, er gert hefur kleift að viðhalda innflutningi og leggja í framkvæmdir við byggingu viðaukaorkuveranna við Laxá og Sog og reisa áburðarverksmiðju. Og ekki má heldur gleyma því, að framkvæmdir á vegum varnarhersins hafa veitt mörg hundruð mönnum vinnu. Ef ekki hefði komið til þessarar tvöföldu erlendu aðstoðar, væri hér á landi orðið hreint öngþveiti og algert neyðarástand.“ - Hvað mundi það þá þýða fyrir hæstv. núverandi ríkisstj., ef hér á landi væri í dag algert öngþveiti og hreint neyðarástand? Hvernig stæði ríkisstj. þá að vígi í þessum umr. og í vinnudeilunum? Hafa Bretar ef til vill hugmynd um það, hve karlmannlega við höfum á undanförnum árum snúizt við erfiðleikum og ágengni erlends ríkis? Og finnst þeim ef til vill þess vegna ólíklegt, að við snúumst nú karlmannlegar við samningsrofum þeirra og hótunum? Ég sagði í upphafi máls míns, að þrjár staðreyndir, sem nú blasa við, boðuðu tímamót og alvarlega baráttu fyrir framtíð þjóðarinnar: 1) Vinnudeilurnar, 2) að gjafirnar hætta og 3) viðskiptabann Breta. Gjafirnar hætta; það er víst. Blasir þá við algert öngþveiti og hreint neyðarástand, eins og Stefán Jóhann segir. Ef löndunarbannið heldur áfram, eins og líklegt er, þá virðast sannarlega blasa við nýir erfiðleikar. Þeir erfiðleikar eru svo miklir, að þeir verða ekki leystir af neinni ríkisstj. annarri en þeirri, sem hefur einhuga verkalýð og vinnustéttir þjóðarinnar að baki sér. Á Íslandi hafa aðeins setið tvær slíkar stjórnir: stj. Hermanns Jónassonar 1934–38 og stj. Ólafs Thors 1944–46. Báðar þær stj. unnu afrek hvor á sinn hátt, þótt báðum væri ábótavant. Sú hæstv. ríkisstj., sem nú situr, hótar nýrri gengisfellingu íslenzku krónunnar. Það er hennar eina lausn og bjargráð út úr aðsteðjandi erfiðleikum. En það er engin lausn og verri en engin. Það er hægt að mynda þegar á morgun ríkisstj., sem getur leyst vinnudeiluna með samningum við verkalýðinn án gengisfellingar. En þeim, sem taka við af núverandi hæstv. ríkisstj., hverjir sem það kunna að verða og hvenær sem það verður, er bezt að gera sér það ljóst, að nú er ekki tími til að lofa gulli og grænum skógum. En þið, hæstv. ráðh., sem hafið lýst því yfir, að þið viljið ekki og getið ekki leyst vinnudeiluna og erfiðleikana með öðru, en gengislækkun, ef ykkur er alvara, þá eigið þið að fara og fara sem fyrst. Það skiptir ekki höfuðmáli, hvenær þíð farið eða í hvaða embætti, en í hamingjunnar bænum farið.

Forseti (JPálm): Þá hefur hv. 7. landsk. þm. lokið máli sínu. - Næstur tekur til máls hæstv. landbrh., Hermann Jónasson.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Það má sjálfsagt ýmislegt að núverandi ríkisstj. finna, en Íslendingar væru orðnir einkennilegt fólk, ef það borgaði sig fyrir ræðumenn, eins og ræðumenn gerðu í gærkvöld, að halda því fram, að núverandi ráðherrar séu slík varmenni, að þeir gleðjist yfir því alveg sérstaklega, ef fátækt fólk hefur léleg lífskjör, og meira að segja að stjórnarstefnan sé beinlínis við það miðuð að ná því marki. Samhliða þessum tón gerðist hv. þm. Einar Olgeirsson svo óskammfeilinn að halda því enn að þjóðinni, að nýsköpunarstjórnin hafi með stórhug vísað þjóðinni veginn, enda hafi fólki aldrei liðið eins vel hér á landi og í hennar valdatíð, og þetta er endurtekið nú í síðustu ræðu. Nýsköpunarstjórnin bjó við betra verzlunarárferði, en nokkur önnur ríkisstj., svo sem rakið var í gærkvöld. Hún hafði því meiri þjóðartekjur úr að spila, en aðrar ríkisstj. Hún eyddi ekki aðeins öllum tekjunum, heldur öllum gjaldeyrisforðanum mikla, sem safnazt hafði erlendis, þessum þjóðarauði, sem naumast hefur átt sinn líka hjá smáþjóð, og það helzta, sem upp úr stóð eftir allt sukkið, voru 30 togarar, sem hv. þm. Einar Olgeirsson talaði um í gærkvöld. Það var ekki litið þrekvirki að láta þjóðina hafa sæmilega í sig og á, á þessum tímum. En aldrei hefur misskipting arðs og auðs verið meiri á Íslandi, en þessi ár, aldrei meira ranglæti. Og ég vil skjóta því hér inn í, að e.t.v. er þetta meginorsök þeirrar misskiptingar, sem hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason minntist á hér í gærkvöld. En meðan mikill hluti þjóðarinnar sigldi á gullskýinu, taldi ríkisstj. þjóðinni trú um, að þetta væri allt varanlegt ástand, því að þegar erlendi gjaldeyririnn væri eyddur, yrði búið að nýskapa allt atvinnulíf landsins, dýrtíðin gerði ekkert til, því að tækin yrðu svo fullkomin, að við þyldum alla samkeppni fyrir því. Eins og allir vita, voru þetta fánýt glamuryrði, og hver einasti fjármálasérfræðingur og hagfræðingur, sem rannsakað hefur íslenzkt fjármálalíf, hefur komizt að þeirri einu og sömu niðurstöðu, að nýsköpunarstjórnin og stjórnin 1942, sem hvort tveggja var sama tóbakið og kommúnistarnir uppistaðan í, séu meginupphaf og orsök raunasögu okkar í efnahagsmálunum síðari ár. Ég skora á ræðumenn hér í kvöld að nefna einn einasta sérfræðing í fjármálum, sem ekki hefur sett fingurinn á þessa nýsköpunarstjórn og sagt: Þessi stjórn vakti upp dýrtíðardrauginn. Þessi draugur kom nýsköpunarstjórninni sjálfri fyrir kattarnef að lokum, og það hafa allar ríkisstj. síðan verið að glíma við að koma honum niður án árangurs, en hann hefur komizt nær því sjálfur, en flestar stórplágur í þessu landi að liða sundur íslenzkt þjóðfélag, svo sem dæmin sýna í dag. - Það er engin furða, þótt hv. þm. Einari Olgeirssyni og þeim flokki, sem hann tilheyrir, þyki nýsköpunarstjórnin hafa vísað veginn: Ef menn vilja gera sér rétta grein fyrir verkum núverandi ríkisstj., verður ekki hjá því komizt að taka tillit til þess, við hverju hún tók og hvaða erfiðleika hún hefur haft við að stríða. Hæstv. forsrh. gerði mjög glögga grein fyrir þessu í gærkvöld, og ég þarf ekki að endurtaka það, sem hann sagði. Þegar í árslok 1946 var hluti af útflutningsframleiðslunni hættur að bera sig, og var þá fiskábyrgðin illræmda tekin upp. Rússar höfðu af sínu alkunna raunsæi lýst yfir þjóða fyrstir, að þeir gætu ekki verzlað við Íslendinga, af því að framleiðsla okkar væri of dýr. Jafnaðarmönnum hefur oft verið núið því um nasir, að þeir skertu vísitöluna í stjórnartið Stefáns Jóh. Stefánssonar og neituðu að hækka kaup, sögðu að, að öðrum kosti mundi framleiðslan stöðvast. Þetta var auðvitað rétt, þótt þeir prédiki annað nú. Kauphækkunin 1949 varð líka banabiti stjórnar Stefáns Jóh. Stefánssonar og eyðilagði síðustu vonina um, að komizt yrði hjá gengislækkun. Núverandi stjórn varð að framkvæma hana og gerði það. Hún tók sér einnig fyrir hendur að rétta við fjárhag ríkisins með þeim árangri, sem lýst hefur verið. Hún kvað niður svarta markaðinn, sem gert hefði vísitöluuppbætur lítils virði. Hún gerði ráðstafanir til að bæta úr vöruskortinum. Í stað hans selja útsölur nú vörur á niðursettu verði, og ef fólk gætir sín fyrir okrurunum, getur það nú fengið allar sínar nauðsynjar á réttu verði gegnum kaupfélög eða pöntunarfélög, sem fólk stofnar nú í óða önn hér í Reykjavík. Allir hagfræðingar og aðrir sérfræðingar, sem leitað var til, hvar í flokki sem þeir stóðu, töldu gengisbreytingu eina úrræðið, sem völ væri á. Með leiðréttri skráningu gjaldeyrisins og fleiri ráðstöfunum hefur tekizt að halda atvinnuvegunum í gangi til þessa dags, og nú er verðlag erlendra vara loks lækkandi, jafnvægi í nánd og atvinnuhorfur batnandi þrátt fyrir aflabrest og mjög óhagstætt verð útflutningsvaranna, svo sem sýnt hefur verið. Í umræðunum hér í gærkvöld vöktu kommúnistar enga undrun, þeir voru rétt eins og venjulega. Þeir sögðu t.d., að ríkið hefði lagt 100 millj. í áburðarverksmiðju. Hið sanna er, að það leggur fram 6 millj. og aðrir 4 millj. í hlutafé og þar af S.Í.S. langmest. Ríkið hefur meiri hluta verksmiðjustjórnar að lögum og ræður fyrirtækinu. Allt annað stofnfé er lán til verksmiðjunnar, sem útvegað hefur verið eins og mörg önnur lán. En það ætti að hafa vakið furðu allra hugsandi manna að heyra til ræðumanna Alþfl., sem sjálfir áttu forustu í þeirri ríkisstj., sem skildi við 1949 á þann hátt, sem hæstv. forsrh. lýsti í gær. Nú hvetja þeir menn til kauphækkana og eru stórhneykslaðir yfir því, að ekki skuli allt vera í himnalagi í þjóðfélaginu. En þessi ræðumennska stjórnarandstöðunnar og þeir viðburðir, sem orðið hafa í landinu síðustu daga, eiga eins og allt annað sínar skýringar. Atvinnu- og verðlagshorfur eru, eins og fyrr segir, batnandi. Andstöðuflokkar ríkisstj. töldu kosningaaðstöðu hennar of góða. Þess vegna var verkfall kallað yfir þjóðina nú rétt fyrir jólin með þeim furðulega hætti, sem lýst var í gærkvöld, því að það þurfti að hefja það meðan þingið sætí. Það þarf ekki að fara í neinar grafgötur um það, hvers eðlis þetta verkfall er. Kommúnistar töluðu um verkfallið á Alþýðusambandsþinginu sem pólitískt verkfall, og þarf enginn um að villast. Báðir ræðumenn þeirra í gærkvöld töluðu um verkfallið sem fyrsta skref í pólitískum samtökum og gáfu meir en í skyn, að án slíks framhalds væri verkfallið þýðingarlítið. Vitanlega ber að viðurkenna það, að kaupgjald hefur ekki hækkað í hlutfalli við framfærslukostnað. Þess hefur þó verið reynt að gæta, að fórn verkalýðsins yrði sem minnst, enda hefur verið á mörkunum, að framleiðslan gæti staðizt með því kaupgjaldi, sem greitt hefur verið. En nú er allt í einu stofnað til allsherjarverkfalls og launafólkinu sagt, að við þetta skuli ekki unað. Nú eigi að hækka kaupið og afla sér kjarabóta. Við, sem berum fram aðvaranir, erum auðvitað stimplaðir verkalýðsböðlar, sem sérstaka unun höfum af því, að fjölskyldur verkamanna líði skort. Margs konar augljósar blekkingar eru bornar fram, eins og sú, sem hv. þm. Einar Olgeirsson bar fram í gærkvöld, að kaupið ætti að hækka nægilega mikið, til þess að fólkið gæti keypt erlendar vörur í búðunum, og þá sé hægt að selja meiri fisk fyrir meiri erlendar vörur. Það er nú ekki verið að hugsa um íslenzka iðnaðinn þá stundina, og það þykir ekki ómaksins vert að geta um eins lítilmótlegan hlut eins og þann, að ef það kostar meira að framleiða fisk, en fæst fyrir hann á erlendum markaði, þá er enginn fiskur framleiddur. Þá skapast það ástand, sem var, þegar núverandi ríkisstj. tók við völdum, hringrásin á vöruskiptunum stöðvast. Það er mjög áberandi í þessum umræðum og þó enn meir áberandi á bak við tjöldin hér í Reykjavík, að reynt er að vekja óánægju með verð á landbúnaðarvöru og tortryggni í garð bænda og þeirra, sem sölu annast á vörunum. Spurt er, hvers vegna landbúnaðarvörur hafi verið látnar hækka í haust. Í öðru lagi er talað um, að dreifingarkostnaðurinn, sem svo er nefndur, sé óeðlilegur. Í þriðja lagi er mönnum oft talin trú um, að bændur hafi óeðlilega háar tekjur og beinlínis vaði í peningum, meðan aðrir hafi þröng kjör. Um verðhækkunina í haust er því að svara, að samkvæmt landslögum kemur hækkun landbúnaðarvara jafnan á eftir hækkun kaupgjaldsins samkvæmt útreikningum hagstofustjóra. Bændur búa raunverulega við gerðardóm, sem ákveður tekjur þeirra. Til þess að koma í veg fyrir hækkun yrðu bændur að afsala sér rétti, er þeir hafa að landslögum, rétti, sem aðrar stéttir eru þegar búnar að nota sér vegna vísitölunnar. Bændur vita það auðvitað eins vel og aðrir, að hækkun getur valdið sölutregðu og skaðað þá sjálfa á sama hátt og hækkun kaupgjalds veldur atvinnuleysi, ef framleiðslan getur ekki keypt vinnuaflið. Bændur eru eina stéttin í þessu landi, sem sjálf hefur boðið fram og tekið á sig stórar fórnir til þess að afstýra skrúfugangi milli kaupgjalds og verðlags og þar með böli dýrtíðarinnar. Það var árið 1944, sem bændastéttin átti lagakröfu til að fá 9.4% hækkun á landbúnaðarvörum. Þessari kröfu um hækkun, sem þegar var áfallin að lögum, afsalaði bændastéttin sér gegn því, að aðrir stöðvuðu. Það var tekið á móti fórnum bændastéttarinnar, en skilyrðin síðan svikin, og þótt bændur mundu allra stétta fyrstir taka boði um stöðvun, held ég, að fáir geti talið það eðlilegt, að ætlazt sé til þess af þeim, að þeir bjóði aftur fram nýjar fórnir að fyrra bragði eftir það, sem skeði 1944. Um dreifingarkostnaðinn, sem svo er nefndur, er það að segja, að vel má vera, að álagning smásala á sumar landbúnaðarvörur, t.d. kjöt, sé meiri en vera þyrfti, enda oft verið um það deilt milli þeirra og framleiðsluráðsins, en þegar smásalaálagningunni sleppir, er dreifingarkostnaðurinn að langmestu leyti vinnulaun verkafólks og annar kostnaður, sem ekki getur talizt milliliðakostnaður í venjulegum skilningi. Í dreifingarkostnaði kjötsins t.d. er kostnaður við slátrun, kostnaður við að frysta kjötið eða salta, útskipun á framleiðslustað, flutningur til markaðsstaðar, oft langar leiðir á sjó eða landi, uppskipun á markaðsstað, geymsla í frystihúsi bæði á framleiðslustað og markaðsstað og stundum allt að heilu ári, þangað til það er selt. Svipaða sögu er að segja um mjólkina og mjólkurafurðirnar. Dreifingarkostnaðurinn svo kallaði, er þar að miklu leyti vinna verkafólks, eða milli 70 og 80% beinlínis. Það skýtur því nokkuð skökku við að tala í sömu andránni um hækkun á kaupi þeirra, sem dreifa vörunni, og lækkun á dreifingarkostnaðinum. Um tekjur bænda og efnahag almennt mætti tala langt mál. Nokkrir bændur, sem búnir eru að koma sér sérstaklega vel fyrir, hafa vitanlega góðar tekjur, en þeir bændur mega teljast til undantekninga. Því miður er þróunin enn ekki komin lengra en þetta, og einn af þm., sem sæti eiga í þessum sal, skaut í dag að mér bréfi, sem hann hafði fengið í gær frá bónda í einni af sauðfjársveitum harðinda- og garnaveikisvæðisins. Hér er kafli úr bréfinu, þar sem þessi bóndi lýsir með nokkrum glöggum tölum efnahagsástandinu í sinni sveit. Hann segir: „Haustið 1951 voru í öllum hreppnum settar á vetur 1.439 ær og hrútar og 565 lömb, eða rúmar 2.000 kindur. í haust er fjártalan 2.200 kindur, þar af 680 lömb. Af fjalli hafa komið 1.600 lömb. Bændurnir eru 29. Hafa þeir þá fengið að meðaltali 55 lömb. Þeir selja á til viðhalds að meðaltali 23 hver, og til slátrunar koma þá 32 lömb að meðaltali hjá hverjum bónda. Fyrir þetta á svo að kaupa hey, fóðurbæti, áburð og alls konar lyf handa búfénu, og getur þú þáséð, hvort bruðla megi með það, sem eftir verður, þegar búið er að borga vexti og afborganir af skuldum.“ Þessi bréfkafli frá bóndanum þarf engrar skýringar við. Þarna er ekki mjólkurframleiðsla nema aðeins til heimilisnota, ein til tvær kýr á bæ. Ég vík aftur að kaupgjaldsmálunum. Hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason nefndi margar tölur í gær, og munu þær ræddar af öðrum. En hér hefur líka verið minnzt á mjög skilmerkilega skýrslu frá árinu 1950 um það, hvernig verkalýðurinn skuli meta, hvenær kauphækkun sé honum hagstæð og hvenær ekki. Þessi skýrsla er samin af fjögurra manna samstarfsnefnd Alþýðusambands Íslands og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Þetta eru trúnaðarmenn verkamanna og launþega og áttu að rannsaka, hvort hagstætt væri fyrir þessar stéttir að hækka kaup eftir gengisbreytinguna. Álit nefndarinnar, 60 bls. að stærð, dags. 27. maí 1950, er til á prenti, og allir nm. voru sammála og allir nm. þannig settir í verkalýðs- og launastétt, að ég býst ekki við, að þeir verði vefengdir um, að þeir segi hið sanna og réttasta í þessu máli. En um hvað voru þessir menn sammála? Þeir voru sammála um, að það væri ekki til hagsbóta fyrir verkamenn og launþega að krefjast launahækkunar, meðan þjóðartekjur ykjust ekki vegna afkastaaukningar eða fyrir bætt hlutfall milli verðlags útfluttra vara og innfluttra vara. Þeir segja, að ef þessi skilyrði séu ekki til staðar, geti kauphækkun meira að segja orsakað kjaraskerðingu, og þeir sýna með nákvæmum útreikningum, hvernig á því standi. Þeir taka til athugunar, hvort tekjur þjóðarbúsins hafi vaxið, og segja síðan orðrétt á bls. 49 í hinu prentaða nál.: „Á undanförnum árum hefur þróunin verið öll önnur. Raunverulegar þjóðartekjur hafa lækkað vegna versnandi verzlunarárferðis, aflabrests og minnkandi afkasta að öðru leyti, sem eiga rót sína að rekja til eyðingar gjaldeyrisforðans. Allar líkur benda til þess, að sú þróun muni halda áfram um sinn, nema því aðeins að breyting verði á síldarafla frá því, sem verið hefur á undanförnum árum.“ - Og loks segja þeir enn orðrétt: „Það er því óhætt að fullyrða, að sú forsenda, að ekki geti verið um raunverulega aukningu þjóðartekna að ræða, muni vera í fullu gildi á næstunni.“ Því miður hafa þessir menn reynzt allt of sannspáir, því að ef ekki var grundvöllur fyrir kauphækkanir 1950, verkalýðnum til hagsbóta, þá er hann þó enn þá síður til staðar 1952. En ef verkalýðurinn trúir ekki þeim mönnum, sem hann sjálfur skipar til að rannsaka, hvað honum sé fyrir beztu, þá fer málið að vandast. En hið sanna er, að forvígismenn verkfallsins og margir launamenn vita, að trúnaðarmenn þeirra sögðu þeim satt 1950 í nál., sem ég hér hef rakið. Þeir vita það, að kauphækkun nú getur ekki annað af sér leitt, en samdrátt framleiðslunnar, atvinnuleysi og skort eða gengislækkun. Hvorugur kosturinn er verkalýðnum til hagsbóta, sá fyrri af augljósum ástæðum. Sá síðar nefndi, gengislækkun, mundi enn afskrifa skuldir hinna ríku og gefa heildsölum og kaupmönnum, sem nú eiga mjög miklar vörubirgðir, nokkra tugi milljóna. Hið eina, sem nú var unnt að gera láglaunafólki til hagsbóta, var að rannsaka, hvort hægt væri í samvinnu við ríkisstj. að hagræða þannig málum, að einhver kjarabót yrði fyrir þá, sem hafa þyngsta ómegð. Þannig mátti komast hjá því að setja fjárhagskerfið allt úr skorðum með almennum kauphækkunum, öllum verkalýðnum til tjóns og ómagamönnum mest, eins og skýrsla trúnaðarmannanna sannar. En verkfallið er ekki háð á faglegum grundvelli til kjarabóta fyrir vinnandi fólk, heldur af annarlegum pólitískum ástæðum til þess að skapa upplausn, óánægju og æsa hugi manna fyrir næstu kosningar. Þess vegna kann að vera erfiðara að leysa þetta verkfall, heldur en venjuleg verkföll. En þetta ástand í þjóðfélaginu er svo geigvænlegt, að það hlýtur að vekja hvern sæmilegan mann til umhugsunar. Verulegur hluti verkalýðsins er kommúnistar, og þeir væru auðvitað hreinir flokkssvikarar, ef þeir notuðu ekki hvert tækifæri til þess að rífa núverandi þjóðfélag á hol og liða það sundur undir alls konar yfirskini. Með þessum mönnum er vitað, að ekki er hægt að vinna, en hinn lýðræðissinnaði hluti verkalýðsins, sem Alþfl. fylgir, hefur hins vegar fyrir forgöngu forvígismanna sinna neitað öllu samstarfi, neitað að nefna skilyrðin fyrir því, að hann vildi taka á sig nokkra ábyrgð. Lýðræðisflokkur, sem ekki vili taka á sig ábyrgð, á auðvitað engan tilverurétt, því að hann stefnir ekki að því að byggja upp lýðræðislegt þjóðfélag, heldur að því að leysa það upp og er óhjákvæmilega bezti hjálparkokkur kommúnistanna, hvað oft sem forvígismennirnir sverja, að þeir starfi á móti kommúnistum. Eina ráðið til þess að friða þjóðfélagið, tryggja lýðræði og afstýra einræði, sem mundi koma eftir algera upplausn, er, að hinn lýðræðissinnaði verkalýður verði nægilega sterkur nægilega heiðarlegur við sjálfan sig og lýðræðið, nægilega djarfur til að taka á sig ábyrgð. Þetta verður að gerast með þeim hætti, að verkafólk noti félagssamtök sín líkt og íslenzkir bændur til þess að fá í sína umsjá eða stjórn öll þau fyrirtæki og allar þær stofnanir, sem beint eða óbeint geta að öðrum kosti haft tækifæri til að taka ranglega hluta af réttu kaupi hins vinnandi fólks. Ef fulltrúar og umboðsmenn verkafólksins fengju þannig vald til þess að fylgjast með eða stjórna frá því að fyrsta handtakið við framleiðsluvöruna hefst og þangað til síðasta eyri andvirðis hennar er skilað í lófa verkamannsins, sjómannsins, iðnaðarmannsins o.s.frv. og gætu því sannað sérhverjum, að hann fái sitt, þá á að vera hægt að halda hér uppi heilbrigðu lýðræði, er tryggi þá velmegun, sem landið getur veitt börnum sínum. Með öðru móti dreg ég í efa, að það sé unnt á lýðræðislegan hátt til lengdar, eins og nú stefnir. Vegna þessarar sannfæringar minnar, sem ég hef oft áður lýst yfir, mundi ég af alhug styðja þessi vinnubrögð, með hvaða flokki sem þau væru gerð, og lýðræðissinnuðum verkalýð væri nær að vinna í þá átt að skapa sér slíkt vald, heldur en að taka þátt í þeim óvitahætti með kommúnistum að rífa niður það hús, sem hann telur sig þó ætla að búa í.

Forseti (JPálm): Þá hefur hæstv. landbrh., Hermann Jónasson, lokið máli sínu. - Þá tekur til máls hv. 4. þm. Reykv., Haraldur Guðmundsson.



Herra forseti. Niðurlagsorð hæstv. landbrh. kalla á andsvar strax. Hann sagði, hæstv. ráðh., að Alþfl. hefði neitað að taka á sig ábyrgð. Hæstv. ráðh. veit, að þetta er tilbúningur einn, hversu mikla stund sem hann leggur á að breiða þessa framleiðslu sína út um landið. Hitt er rétt, að Alþfl. hefur neitað því algerlega að taka á sig ábyrgð á gengislækkuninni og á framkvæmd og störfum núverandi ríkisstj. - Því, sem hæstv. ráðh. sagði um verkfallið og hvers vegna til þess væri stofnað, munu aðrir svara. En það skal hann muna, að meðal verkfallsmanna eru menn úr öllum flokkum, allmargir einnig úr hans flokki og stuðningsflokki, Sjálfstfl., einnig. Veit ég ekki betur, en að þeir sýni sama áhuga, sömu heilindi og sömu einbeitni í baráttunni fyrir sínum lífskjörum eins og aðrir verkfallsmenn. Ég hef ekki ástæðu til að ætla annað. Við Finnboga Rút vil ég segja það, að heldur linast nú kappinn, þegar hann slær því föstu, að stefna núverandi ríkisstj., gengislækkunin, og það, sem henni fylgdi, sé beint framhald af þeim stöðvunartilraunum, sem næsta ríkisstj. á undan hafði í frammi. Þá brestur nú rökfræðin. Hæstv. landbrh. flutti hér nokkra tölu um það, að kauphækkun væri hreinasti háski fyrir þjóðfélagið og sérstaklega hættuleg fyrir launþega sjálfa og líkleg til þess að spilla kjörum þeirra, ef þeir fengju hana fram að þjóðartekjum óbreyttum. Mig furðar á því, að þessi sami hæstv. ráðh., sem var að hæla sér af því, að það væri samkv. ákvæðum í lögum, að kaup bænda hefði hækkað um 121/2% í haust, skuli ekki sjá, hver háski stafar af þessu. Sé þjóðinni búinn háski af því, að laun verkamanna hækki, hlýtur sami háski að steðja að henni, ef kaup bændanna hækkar. Og hann hefur nú um næstum þriggja ára skeið unnið að því kappsamlega að auka tekjur milliliða og gróðamanna í landinu. Heldur hann, að minni háski stafi af þessum auknu tekjum, heldur en þó að verkamenn auki tekjur sínar svo, að þeir fái til hnífs og skeiðar? Slík rökfræði er ekki neinum bjóðandi. En úr því að farið er að tala hér um verðlagið og skiptingu teknanna, þá er kannske rétt, að ég birti hv. þingheimi og öðrum áheyrendum nokkrar upplýsingar, sem ég hef fengið um, hvernig því er hagað. Ég hef hér lista yfir 9 algengar vörutegundir, sem hvert heimili notar og ekki teljast miklar álagningarvörur. Af hveiti, sem kostar 100 kr. í útsöluverði, renna tæpar 24 kr. í álagningu til milliliðanna. Af haframjöli renna 28–29 kr. af hverjum 100 kr. til milliliða í álagningu, af sykri nálægt 25 kr., af sítrónum nálægt 35 kr., af handsápu um 31 kr., af hreinlætisvörum eins og salernispappír 33 kr. hér um bil, af ullarefni 28 kr., af lérefti 33 kr. og eitthvað og af bollapörum og þess háttar um 42 kr. af hverjum 100 kr. Svo koma í viðbót við þetta tollarnir og B-lista skírteinagjald o.s.frv. Hvað skyldu nú tekjur þeirra manna, sem gera sér að atvinnu að verzla með þessar vörur, hafa aukizt við gengisfellinguna? Við skulum athuga það. Tökum vöru eins og haframjöl, algengustu nauðsynjavöru. Útsöluverðið á 100 kg af haframjöli er núna kr. 396.13. Af því renna til milliliðanna kr. 111.40. Þessi sama álagning var fyrir gengislækkunina kr. 43.35. Hækkunin er því kr. 68.05, eða 157%, sem þessi þjónusta við þjóðfélagið hefur hækkað um. Á sama tíma hafa laun verkamanna fengið 50% uppbót, þriðjunginn tæplega. Tökum annað, tökum hreinlætisvörur, salernispappír, 10 rúllur. Þær kosta nú kr. 25.63 í útsöluverði. Álagningin kr. 8.42. Hún var áður kr. 3.63. Hækkunin er kr. 4.79, eða yfir 132%. Svona má telja upp ótal vörutegundir, og niðurstaðan verður þessu svipuð. Það er ekki til neins að vera að tala um óskerta hækkun á álagningunni í þessu sambandi, vegna þess að hækkunin á vörunni sjálfri vegna gengislækkunar og tolla og bátagjaldeyris er svo gífurleg, að hún margfaldar álagninguna í krónum, þó að prósentan sé óbreytt. Það er augljóst af þessu, að fyrir að annast dreifingu og sölu eins 100 kg poka af haframjöli á að borga kr. 111.40, þ.e.a.s. jafnmikið og fullt dagsverk hjá Dagsbrúnarmanni. Er vit í þessu? Er það eðlilegt, að það þurfi að kosta eins dags kaup fyrir Dagsbrúnarmann að úthluta einum poka af haframjöli, 100 kg? Ég hygg, að hér mætti lækka öllum að skaðlausu, og tel engan vafa á því. Hæstv. ráðh. drap hér áðan á álagningu og milliliðakostnað landbúnaðarafurða. Eftir þeim skýrslum, sem fyrir liggja, þá fá bændur nú kr. 13.80 fyrir hvert kg af kjöti. En milliliðakostnaðurinn á nýja kjötinu frysta er kr. 5.55, eða 40%, en 44% hér um bil, ef það er saltað. Þ.e.a.s., milliliðakostnaður á einum 20 kg dilkskrokk er hvorki meira né minna en liðugar 111 kr. Það er fullkomið dagsverk með Dagsbrúnarkaupi að koma einum einasta dilkskrokk til neytenda. Hugsið ykkur, góðir hálsar! Hvað kostar verzlunin í landinu með þessu háttalagi? Hverjir hafa grætt á gengislækkuninni? Það eru milliliðirnir, sem þessi störf annast. Síðan gengið var lækkað, hefur verið flutt inn vefnaðarvara af frílista fyrir 91 millj. kr. að innkaupsverði. Á þessa vöru hefði átt að leggja, meðan verðlagsákvæði voru í gildi, hjá heildsölum 6.5 millj. kr., en álagning þeirra hefur orðið 18.4 millj.; hjá smásölum samkv. verðlagsákvæðum 26.3 millj. kr., en álagningin varð 39.8 millj. kr. Samtals hefur álagningin orðið 58.2 millj. á þessa 91 millj. - og hækkunin 25.4 millj. fyrir að afhenda þessa vöru frá því, sem verðlagsákvæðin ákváðu. Þessi hækkun, 25 millj. kr., á álagningu þeirra, sem verzla með þessa vefnaðarvöru, nemur hvorki meiru né minnu en heilu árskaupi, reiknað með 300 dögum, 30 þús. kr. fyrir mann, fyrir yfir 800 manns. Er vit í þessu? Getur þjóðfélagið borið þetta? Er nauðsynlegt að hafa þetta svona? Hæstv. ráðh. segja, að það sé ekki hægt að eyða meiru, en aflað er. Það sé ekki hægt að skipta meiru en því, sem framleitt er. Það er rétt. En því minna sem kemur til skiptanna, þeim mun meira er áriðandi, að skiptin séu réttlát, að enginn sé látinn hagnast á öðrum, ekki sé einum ívilnað á annars kostnað. Sök hæstv. ríkisstj. er sú, að alla sína valdatíð hefur hún mismunað stéttunum í landinu. Hún hefur dregið fram hlut þeirra, sem auðnum ráða og eignir hafa, og hún hefur skert hlut hinna, sem hafa átt lausafé og sparifé og vinnu sína til að lifa á. Kunningi minn einn keypti hús eða íbúð, réttara sagt, fyrir 5 árum fyrir 100 þús. kr. Hann átti engar eignir til og fékk féð að láni. Hann seldi íbúðina núna nýlega fyrir 250 þús. kr. Hann borgaði upp þær 100 þús. kr., sem hann hafði fengið að láni, og þá átti hann eftir 150 þús. kr. Þetta þykir smáræði. Þetta er aðeins lítið dæmi. En þetta má margfalda, ekki með 10, ekki með 100, heldur með þúsundum til þess að fá rétta mynd. Allan tímann síðan verðbólga styrjaldarinnar hófst hafa fasteignir og öll veruleg verðmæti stöðugt hækkað í verði með fallandi verði, peninganna. Fasteignirnar, sem menn áttu hér í Reykjavík fyrir 10 árum, hafa a.m.k. tífaldazt í verði. Sá, sem átti milljónavirði í fasteignum, á nú 10 milljóna virði. Hafi hann skuldað út á það, þá hafa skuldirnar minnkað um 9/10 hluta. Þær 500 millj. kr., sem talið er að menn eigi inni í bönkum og sparisjóðum, eru nú ekki meira virði heldur en sem svarar 50 millj. fyrir stríð. Gróði þeirra, sem hafa grætt á gengislækkuninni og vaxandi verðbólgu, var tekinn af þeim, sem áttu sparifé og lögðu bönkunum það til sem starfsfé, og þeim, sem ekki höfðu annað en launatekjur til að lifa á. Í blaðinu Vísi stóð þann 26. nóv. s.l.: „Á miklu veltur, að almenningur geti borið fullt traust til löggjafarþings og ríkisstjórnar, en á því hefur verið nokkur misbrestur um langt skeið.“ Hér er vissulega hófsamlega til orða tekið. Það er ekki sagt, að það sé nauðsynlegt, að þjóðin beri traust til ríkisstj. og Alþingis, heldur aðeins talið mikilsvert, að almenningur geti það, geti borið traust til stjórnarinnar. En að dómi þessa bezta stuðningsblaðs hæstv. ríkisstj. gengur jafnvel þessi fróma ósk lengra en svo, að nokkrar líkur séu til, að hægt sé að verða við henni. Það hefur verið á því nokkur misbrestur um langt skeið, segir blaðið, að almenningur geti borið traust til hæstv. ríkisstj. og meiri hl. Alþ., sem hana styður. Hvernig stendur á þessum ósköpum, að stuðningsblað ríkisstj. kemst að þessari niðurstöðu? Þeir útvegsmenn og sjómenn, sem trúðu því, að þessi ríkisstj. vildi með gengislækkun, bátagjaldeyri og skuldaskilum tryggja atvinnu þeirra og afkomu, hafa allir orðið fyrir sárum vonbrigðum. Þeir bændur, sem vonuðu, að gengislækkunaraðgerðir ríkisstj. mundu tryggja þeim öruggan markað fyrir afurðir þeirra, ekki aðeins hér innanlands, heldur einnig erlendis, eru nú sárlega vonsviknir. Þeir iðnaðarmenn og iðjurekendur, sem vonuðu, að gengislækkunin mundi bæta aðstöðu íslenzks iðnaðar og iðju, hafa orðið að segja upp verkafólkinu, láta mikinn og dýran vélakost og húsa ónotaðan eða hálfnotaðan. Og þeir verkamenn, sem trúðu því, að gengislækkunin mundi veita þeim aukna atvinnu án skerðingar á kaupmætti launanna, hafa fengið lækkun launa og stórfellt atvinnuleysi í ofanálag. Og þeir, sem trúðu loforðum ríkisstj. um lækkun tolla og skatta, skulu lita á fjárlagafrv. og sjá, hvað hækkunin er mikil. Og þeir, sem ef til vill hafa leyft sér að vona, að hæstv. ríkisstj. mundi vinna að því að draga úr misrétti og ójöfnuði á meðal landsmanna, forðast að mismuna mönnum eða stéttum, forðast að bæta hag eins á annars kostnað, - þeir hafa nú allir áreiðanlega lært þá lexíu, sem þeim seint liður úr minni. Vísa ég um það efni til þeirra upplýsinga, sem ég gaf hér áðan. Þess vegna er misbrestur á því, að almenningur geti, þótt hann feginn vildi, borið traust til hæstv. ríkisstj. Þeir, sem trúðu eða vonuðu, að kjör og hagur almennings mundi verða betri eða öruggari, en þegar hún tók við, eða a.m.k. ekki verri en þá var, hafa verið sárlega sviknir. Hins vegar hefur hæstv. ríkisstj. gert að fullum sannindum og augljósum staðreyndum allar spár mínar og okkar Alþýðuflokksmanna um hinar háskalegu afleiðingar af gengislækkuninni og stefnu ríkisstj. í fjárhags-, viðskipta- og atvinnumálum, því miður. Hæstv. ríkisstj. lýsti því yfir, þegar hún tók við völdum, að hún teldi það sitt hlutverk að bjarga útflutningsatvinnuvegunum frá stöðvun og hruni, að koma rekstri þeirra á heilbrigðan grundvöll, létta skattana, afstýra atvinnuleysi og tryggja örugga atvinnu. Þessu marki átti að ná með gengislækkuninni. Ég leyfði mér þá að leiða rök að því, að gengislækkun út af fyrir sig gæti engan vanda leyst í þessu efni, en með henni væri gerð stórfelld röskun á efnahag landsbúa, eignir sparifjáreigenda væru skertar og töp þeirra gerð að gróða hinna, sem ættu fasteignir og notuðu lánsfé. Ég sýndi fram á, að tekjur launþega mundu verða rýrðar, en gróði auðstéttarinnar aukinn að sama skapi. Gengislækkun, verðfelling peninga, er ávallt háskasamleg og hlýtur að skapa nokkurt ranglæti. En jafnframt reyndi ég að sýna fram á, að gengislækkun án fjölmargra annarra samtímisráðstafana til þess að festa hið nýja gengi og koma í veg fyrir, að stéttir eða einstaklingar gerðu sér hana að gróðalind og féþúfu á kostnað annarra, væri augljóst glæfraspil, sem hlyti að leiða beint til ófarnaðar og til nýrrar gengislækkunar. Engar slíkar ráðstafanir voru gerðar af hæstv. ríkisstj. Hún gerði ekkert til þess að festa hið nýja gengi. Hún sýndi enga viðleitni til þess að hafa hemil á dýrtíðaraukningunni eða gróðabrallinu. Þvert á móti. Hún ýtti undir hækkanirnar, gaf álagninguna frjálsa og gróðabrallinu lausan taum. Útlendu vörurnar hækkuðu að sjálfsögðu. Flutningsgjöldin hækkuðu líka, vextir, umboðslaun, þóknun. Tollarnir hækkuðu, skattarnir sömuleiðis. Innlenda varan, kjöt, smjör og mjólk, hækkaði einnig. Rafmagn, hitaveitugjöld til að fylgja kolaverðinu, útsvör o.s.frv. Allt hækkaði þetta. Hækkun á kaupgjaldi verkafólksins átti svo að koma þremur mánuðum síðar, eftir á, þá átti það að fá þá uppbót, sem vísitala næsta mánaðar á undan sagði til um. Eftir tvö og hálft ár er svo komið, að framfærsluvísitalan í nóv. er orðin 163 stig. Hækkunin er næstum því sexfalt meiri heldur en sérfræðingar og ráðunautar stjórnarinnar sögðu fyrir um. Á sama tíma hefur kaupgjaldsvísitalan þó aðeins hækkað um 50 stig. Framfærsluvísitalan segir að sjálfsögðu ekki nema hálfan sannleikann. Og hún segir í raun og veru ekki neitt til um það, hvað framleiðslukostnaður útflutningsvaranna hefur aukizt. En það er augljóst mál, að sú hækkun, sem gengislækkunin kann að hafa haft í för með sér á vöruverði útflutnings, er meira en étin upp af þeirri verðhækkun, sem ríkisstj. hefur skapað sjálf í landinu. Ella hefði ekki þurft að bæta bátagjaldeyrinum við. Ráðherrarnir hæstvirtir, Ólafur Thors og Steingrímur Steinþórsson, hafa með mörgum orðum lýst því, hve hörmulegt ástandið hafi verið, þegar stjórn Stefáns Jóhanns fór frá í árslok I949 og hinir tóku við. Ekki hafa þeir þó sagt, að það hafi verið komið í strand. Þeir hafa sagt, að það hafi litið út fyrir hrun og stöðvun. Þessu hruni og stöðvun, sem fram undan var, ætluðu þeir að afstýra, bjarga þjóðinni frá því. Allt þeirra skraf um hrunið, sem fram undan væri, var spásaga. Allt árið 1949 kenndi engrar stöðvunar hjá atvinnuvegunum, og nær einskis atvinnuleysis varð þá vart. En til uppbótagreiðslu á útflutningsafurðir voru greiddar um 31 millj. kr., eða sem svarar rösklega þriðjungnum af því, sem fjmrh. nú gerir ráð fyrir að söluskatturinn einn gefi honum á næsta ári. Þannig var ástandið þá. Hvernig er þá ástandið nú, eftir að hæstv. ríkisstj. hefur verið að bjarga bátaútveginum, sjávarútveginum allan þennan tíma, eftir að búið er að gera gengislækkun á gengislækkun ofan, leggja á bátagjaldeyri o.s.frv.? Ólafur Thors lýsti þessu svo í ræðu sinni í gærkvöld: Bátaútvegurinn hefur orðið fyrir stórfelldu tapi og heldur við stöðvun vegna síldarleysisins. Meiri hluti nýsköpunartogaranna er rekinn með halla, 11 eru auglýstir til nauðungarsölu. Horfir þunglega með sölu saltfisks vegna birgða, bæði hér heima og erlendis. Voveiflegt útlit með sölu á freðfiski, 2/3 framleiðslunnar óseldir hér og í markaðslöndunum. Þetta er lýsingin, sem hæstv. ráðh. gefur af árangrinum af starfsemi stjórnarinnar, árangrinum af gengislækkuninni og þeirra ráðstöfunum öðrum. En við þetta má bæta: Óselt smjör og ostar hrúgast upp í birgðaskemmum bændanna. Mjólkursalan minnkar mánuð frá mánuði. Atvinnuleysingjar skiptu þúsundum á siðasta vetri. Atvinnuleysið er þegar byrjað aftur, þó að hátt á annað þúsund manns hafi vinnu á Keflavíkurflugvelli. Svona er þá ástandið eftir lýsingu hæstv. ráðherra sjálfra. Hæstv. sjútvmrh. kvað svo að orði, að ríkisstj. hefði lánazt að afstýra stórslysum til þessa. Hún mætti vera ánægð með þessi afrek sin, una hag sínum vel og ganga óhrædd til kosninganna næst. Ég er ekki viss um, að mat og dómur kjósenda sé hið sama á afrekum ráðherranna. - Hæstv. ráðh. sagði einnig, að ef hefði átt að afstýra gengislækkun og halda útveginum gangandi, hefði þurft að leggja yfir eina millj. króna á í nýjum sköttum og það hefði verið ómögulegt. Hvað hefur nú almenningur. fengið? Hann hefur fengið gengislækkunina og yfir eitt hundrað millj. króna í nýjum sköttum í gegnum bátagjaldeyrisfyrirkomulagið í viðbót við skattahækkanir þær, sem koma fram í fjárlagafrv. hjá Eysteini Jónssyni. En út úr þessu hafa þó ekki útflytjendur fengið meira en 54 millj. kr. vegna framleiðslu ársins 1951, og hefur þó ekki öll sú upphæð runnið í hlut útvegsmanna, því að hraðfrystihúsin munu hafa fengið af því mjög verulegan skerf. Svör og afsakanir hæstv. ríkisstj. einkennast af tveimur orðum. Það er stöðugt endurtekið: „ef“ og ;,hefði“. Ef verzlunarárferði hefði verið betra en það var, þá hefði þetta nú slarkað. Ef síldveiðin hefði ekki brugðizt, þá sta2ðum við okkur bara vel. Ef ekki hefði komið ólukku stríðið í Kóreu, þá væri þetta allt í himnalagi. Ef ekki hefðu komið harðindi á Austurlandi og grasbrestur, ja, þá hefði ástandið verið allt annað og betra. Ef meira hefði fiskazt, þá væri allt í bezta lagi. En svo er bætt við: Ef meira hefði selzt og fyrir betra verð, þá væri allt í fullum gangi. Ef og hefði, hefði og ef, það voru svör hæstv. ríkisstjórnar. Yfirleitt er það nú svo, að flestar ríkisstjórnir verða að mæta ýmsum örðugleikum. Og dómur kjósenda, dómur fólksins um þeirra frammistöðu fer eftir því, hvernig þær bregðast við, en ekki eftir því, hvað hefði orðið, ef svona og svona hefðu ástand og kringumstæður verið. Það er vissulega rétt, að ekki er hægt til lengdar að eyða meiru en aflað er, ekki hægt að skipta meiru til neytenda, og það er líka rétt, að sjávarútvegurinn hefur þrátt fyrir alla „björgunarstarfsemina“ orðið fyrir stórfelldum töpum á síðasta ári. En hitt er jafnvíst, að einmitt þessi töp sjávarútvegsins hafa orðið stórfelldasta gróða- og tekjulind fyrir aðrar stéttir og einstaklinga, fyrst af öllu heildsalana, sem hafa fengið innflutningsgróðann allan í sínar hendur, og einnig fyrir aðra þá viðskiptaaðila, eins og vinnslustöðvar, hraðfrystihús, vélaverkstæði, veiðarfæraverzlanir og aðra slíka viðskiptaaðila útgerðarinnar, sem hagnast af þeirra tapi, fyrir utan þá miklu röskun, sem ég drap á fyrr í mínu máli. Ýmsir hv. ræðumenn hafa vikið að vinnustöðvuninni. Það er sízt að ástæðulausu, og er rétt að gera sér nokkuð í hugarlund, af hverju hún er sprottin og hvernig horfir. Ég hygg, að það geti ekki orkað tvímælis, að vinnustöðvunin nú er bein, rökrétt og óhjákvæmileg afleiðing af stefnu og framkvæmdum eða framkvæmdaleysi hæstv. núverandi ríkisstj. Hún er nauðvörn verkalýðsins, sem hefur séð og fundið kaupmátt launa sinna rýrna með hverjum mánuði, samtímis því sem aðrar stéttir auka sínar tekjur eftir vild og geðþótta, eins og ég áðan benti á. Eitt er sérkennilegt við þessa deilu: Báðir aðilar virðast sammála um í fyrsta lagi, að það sé eðlilegt, að verkalýðurinn þurfi og verði að fá kauphækkun, ef hann á að lifa mannsæmandi lífi, og í öðru lagi, að viðhlítandi lausn á deilunni sé varla hægt að finna, nema ríkisstj. geri sitt til að styðja að þeirri lausn. Deilan er um það, hvernig eigi að skipta tekjum þjóðarinnar, þeim verðmætum, sem þjóðin framleiðir með vinnu sinni. Og deilan er fyrir aðgerðir ríkisstj. að þessu sinni ekki einasta milli verkamannanna og þeirra, sem kallaðir eru atvinnurekendur. Deilan er um stærra atriði. Hún er um það, hvernig eigi að skipta þjóðartekjunum þannig, að það sé tryggt, að þeir, sem hingað til hafa borið skarðastan hlut frá borði, fái nokkrar bætur kjara sinna. Hæstv. ríkisstj. hefur í þessum umr. hér ekki látið annað til sín heyra um sín afskipti af vinnudeilunni heldur en það eitt, sem skilja má sem hótun um, að ef verkalýðurinn fái bót á sínum kjörum, þá verði það notað sem tilefni til nýrrar gengislækkunar, nýrra skrefa á þeirri óheillabraut, sem hæstv. ríkisstj. hefur fetað undanfarin ár. Mætti ætla, að hæstv. ríkisstj. væri það ekki fjarri skapi, ef marka má af hennar fyrri aðgerðum. Því miður.

Forseti (JPálm): Þá hefur hv. 4. þm. Reykv., Haraldur Guðmundsson, lokið máli sínu. - Næstur tekur til máls hæstv. viðskmrh., Björn Ólafsson.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Ég verð því miður að biðja menn að afsaka, að röddin er ekki í eins góðu lagi og skyldi, vegna þess að ég er mjög kvefaður. Hv. 4. þm. Reykv., Haraldur Guðmundsson, las hér upp nokkrar tölur, sem áttu að sýna hina miklu hækkun milliliðagróðans, sem orðið hefur nú upp á síðkastið. Því miður virtist eitthvað hafa farið á milli mála hjá hv. þm., því að ég hef hér sömu útreikningana sem hann gerði að umræðuefni, og þeir sýna dálítið annað, þeir sýna til dæmis, að hluti álagningar í hveitiverði 1952 er 4.82% í staðinn fyrir 4.90% fyrir gengislækkunina og í stað 6.90% 1946, þegar allt var undir verðlagsákvæðum. - Sama er að segja um haframjöl. 1946 var heildsöluálagningin 6.90%. 1951 var hún 4.70%, en 1952 er hún 4.54%. - Svipað er með salernapappírinn, sem hv. þm. minntist á. Mér hefur ekki unnizt tími til að bera saman fleiri tölur, sem hv. þm. fór með úr þessum upplýsingum, en vafalaust eru þær með sama marki brenndar. Í þessum útreikningum er álagningin alls staðar hærri hlutfallslega 1946 en 1952, en 1946 voru allar vörur undir hámarksálagningu. Ég ætla að byrja að svara hér einni fyrirspurn, sem gerð var í umr. í gær af hv. 3. þm. Reykv., Gylfa Þ. Gíslasyni. Var hann með ógeðfelldar dylgjur og mikla háreysti í umr. í gærkvöld út af skemmdum á fiski. Spurði hann, hvort satt væri, að sú óhæfa hafi verið framin að leyfa bátagjaldeyrisálag á fisk þennan. Hér er um að ræða fisk frá 1950, sem skemmdist af salti, en seldist ekki fyrr en á árunum 1951 og 1952. Bátaútvegsmenn urðu fyrir miklu tapi af þessu, og var þess vegna talið sanngjarnt, að þessi fiskur þeirra mætti koma að nokkru leyti undir bátagjaldeyrisskipulagið, þótt hann væri veiddur 1950. Hefði hann verið veiddur 1951, þurfti ekki um neitt leyfi að spyrja. Bátaálagið nam samtals 1.8 millj. kr. Fiskur, sem togararnir áttu og skemmdist af sömu orsökum, var ekki bættur með bátaálaginu. Hv. þm. hefur auðsjáanlega verið farinn að hlakka til að geta flett ofan af einhverju stórhneyksli, en það fæðist ekki alltaf stórt, þegar fjöllin taka jóðsótt. Íslenzka þjóðin hefur um langt skeið drýgt tekjur sínar með því að hækka sífellt krónutal þeirra, jafnóðum og kaupmáttur krónunnar rýrnaði. Þessi búdrýgindi höfðu áhrif á allt fjárhagsog atvinnulíf í landinu frá 1942 til ársbyrjunar 1950 og breyttu stórlega öllu verðgildi nema einu. Það var verð erlends gjaldeyris. Þótt tekjurnar og verðmætið innanlands fimmfaldaðist í verði, gátu menn keypt með óbreyttu verði þann gjaldeyri, sem fékkst fyrir allar útflutningsafurðir landsins. Á þann hátt var útflutningsframleiðslan mergsogin, svo að hún gat ekki staðið á eigin fótum. Þjóðin, sem hafði fimmföld peningaráð, fékk að kaupa gjaldeyri hennar fyrir hálfvirði. Sú peningavelta, sem með þessu komst í gang, og það sálarástand, sem verðbólgan hleypti yfir þjóðina á þessum árum, færði allt efnahagskerfi hennar úr jafnvægi. Í tíð þeirrar ríkisstj., sem sat að völdum frá 1947–49, var jafnvægisskorturinn svo áberandi og svo þjóðhættulegur, að leitazt var við um stund að láta allt fljóta með því að leggja 80–100 millj. kr. viðbótarskatta, beina og óbeina, á þjóðina. Þetta var í rauninni ekkert annað en það að taka aftur af þjóðinni það, sem verðbólgufreistarinn hafði fengið henni í hendur, eða réttara sagt, það, sem hún sjálf hafði skammtað sér í krónum umfram það, sem hennar eigin atvinnuvegir voru færir um að bera. Þau 10 ár, sem þjóðin hefur verið að berjast við afleiðingar sívaxandi verðbólgu, má segja, að hvert einasta ár hafi fært henni stöðugt ný og vaxandi vandamál, sem öll voru sprottin af sömu rót, rót verðbólgunnar. Í árslok 1949 var ástandið af þessum sökum orðið þannig, að hjól framleiðslunnar voru að stöðvast, þrátt fyrir allar mótvægisráðstafanir, sem gerðar höfðu verið á árinu 1947–49 með stöðvun kaupgjaldsvísitölunnar og með stórlega hækkuðum tollum og sköttum. Kvörn verðbólgunnar, sem þjóðin sjálf stritaðist við að snúa, malaði jafnóðum þær mótvægisráðstafanir, sem gegn henni voru gerðar. Þetta hættulega ástand framkallaði stjórnarskiptin 1949 og þær víðtæku ráðstafanir, sem gerðar voru af núverandi stjórnarflokkum fyrri hluta árs 1950. Stjórnarandstaðan, jafnaðarmenn og kommúnistar, lagðist af alefli gegn gengisbreyt. og öðrum ráðstöfunum, sem gerðar voru, þótt þeir hvorki fyrr né síðar kæmu með nokkrar till. um, hvernig reisa skyldi við fjárhags- og atvinnulífið, sem var að hrynja í rústir. Aðeins róttækar aðgerðir gátu bjargað því sjúka efnahagsástandi, sem nú var orðið, en enginn gat gengið þess dulinn, að sú gengislækkun, sem talin var óhjákvæmileg til jafnvægis, hlaut að bera í skauti sér tímabundna aukningu dýrtíðarinnar. En færi allt eftir því, sem mannlegu viti var fært að spá fram í tímann, var sennilegt, að dýrtíðaraldan mundi stöðvast og verðbólguskrúfan hætta að hreyfast innan hæfilegs tíma. Þetta fór þó nokkuð á annan veg og voru til þess tvær meginorsakir, sem ríkisvaldið réð ekki yfir. Önnur var sú, að stórkostleg verðhækkun varð erlendis á fjölmörgum nauðsynjavörum, sem stórhækkaði verðlagið hér innanlands. Hin orsökin var samtök verkafólks og launþega, sem knúðu fram nýjar grunnkaupshækkanir, sem aftur komu af stað kapphlaupinu milli verðlags og vinnulauna. En þótt mörgum þætti gengislækkunin mikil og þungbær, kom bráðlega í ljós, að talsvert vantaði á, að hún væri nægileg til þess að gera rekstur bátaflotans arðberandi. Vegna bátanna hefði gengislækkunin líklega þurft að vera 20–25% meiri. En um frekari gengislækkun var þó ekki að ræða að sinni. Var þess vegna horfið að því ráði að koma á bátagjaldeyrisskipulaginu, eins og kunnugt er. Ég hef ætíð litið á þetta skipulag sem neyðarráðstöfun, en taldi það þó betra en annað, sem til mála gat komið að svo stöddu. Sú mynd, sem hér blasir við, er þessi: Þjóðin sjálf gerir meiri kröfur til útflutningsframleiðslunnar, en þessir atvinnuvegir fá risið undir. Þjóðin er því látin endurgreiða það, sem ofgreitt er, í gegnum hærra verð á innfluttum vörum. Slík hringrás kemur ætíð fram fyrr eða síðar í einni eða annarri mynd, þegar gjaldþoli atvinnuveganna er misboðið. Annars mundi atvinnureksturinn stöðvast. Þegar hinir innlendu kostnaðarliðir, kaupgjald, þjónusta og annar kostnaður við framleiðslu útflutningsafurðanna, eru orðnir of háir, leitar það leiðréttingar, aðallega á tvennan hátt, með því að auka tekjur framleiðslunnar í krónum með gengislækkun eða með því að taka af þjóðinni samsvarandi fjárhæð í tollum eða sköttum, sem svo eru látnir renna til baka í rekstrarsjóð framleiðslunnar. Það er mjög athyglisvert, eins og minnzt var á í umr. hér í gærkvöld, að síðan 1946 hafa verzlunarkjörin farið stöðugt versnandi, þ.e.a.s., að verðiag útflutningsins hefur farið lækkandi borið saman við verðiag innflutningsins. Þjóðin hefur því orðið að greiða tiltölulega meira fyrir keyptar vörur, en hún hefur fengið fyrir útflutninginn. Hefur þetta að líkindum kreppt meira að efnahag landsmanna, en nokkuð annað. Athugað hefur verið, að kaupmáttur útflutningsins, samanborið við verðlag innflutningsins, eða m.ö.o. verzlunarkjörin eru óhagstæð um sem svarar 316 millj. kr. á síðasta ári. Veldur hér miklu hin gífurlega verðhækkun, sem ég gat um áðan og varð á mörgum erlendum vörum af völdum Kóreustyrjaldarinnar. Hefur verið gizkað á, að sú verðhækkun hafi kostað þjóðina um 100 millj. kr. 1950 og 150 millj. kr. 1951, og er næsta furðulegt, að ekki skyldi fara allt um þverbak í gjaldeyrismálunum á þessu tímabili. Í viðbót við þetta kemur síldarleysið. Gjaldeyristekjur af síldarafurðum urðu um 80 millj. kr. lægri á þessu ári, en þær voru í fyrra. Það segir sína sögu. Ég verð því miður að viðurkenna, að það, sem ég hef nú gert að umtalsefni, er þurrt og jafnvel torskilið öllum almenningi, en þetta eru staðreyndirnar, eins og þær hafa komið fram í dagsljósið. Menn verða að gera sér grein fyrir þessu til þess að skilja þá miklu erfiðleika, sem nú er við að fást í efnalegu og félagslegu tilliti. Það er erfitt og sjaldan sársaukalaust að snúast gegn erfiðleikum. Hitt er auðveldara í svip, að loka fyrir þeim augum og eyrum og fljóta undan straumi, en það hefur íslenzka þjóðin nú gert um nokkurt skeið. Þess vegna var ljóst, að engin ríkisstj. mundi kafna í vinsældum, sem tók að sér það hlutverk að stöðva verðbólguþróunina og bægja frá því giftuleysi, sem henni fylgir. Núverandi ríkisstj. hefur verið sökuð um það af andstæðingum, að hún hafi ráðizt á lífskjör fólksins og dregið úr þeim. Hið sanna er það, að hún hefur leitazt við að tryggja lífskjörin. Kjör fólksins eru órjúfanlega bundin afkomu þess eigin atvinnuvega. Ef þeir eru heilbrigðir og lifandi, eru kjör fólksins góð. Stjórnin hefur með ýmsum ráðstöfunum, sem ekki hafa verið vinsælar í sumra augum, tryggt, að aðalatvinnuvegir þjóðarinnar geti starfað. Hitt er svo landsmanna sjálfra að gera sér grein fyrir, að gera ekki meiri kröfur til atvinnuvega sinna, en þeir fá undir risið. Auk hinna beinu ráðstafana til að ná jafnvægi í efnahagsástandinu var það eitt af stefnuskráratriðum stjórnarinnar að bæta úr þeim sára vöruskorti, sem ríkti í landinn í mörgum greinum og sérstaklega var áberandi á tímabilinu 1948–50. Vegna vöruskortsins þreifst hér baktjaldamarkaður í stórum stíl, og margar vörur voru raunverulega ófáanlegar nema bak við tjöldin fyrir margfalt verð. Verðlagsákvæði, sem áttu að tryggja rétt verð og lága álagningu, voru aðeins marklaus bókstafur, þegar vöruþurrðin var annars vegar. Undir slíkum kringumstæðum voru þau neytendunum engin trygging fyrir réttu verði. Áhrifin af hinum aukna innflutningi fóru fljótt að koma í ljós. Baktjaldamarkaðurinn hvarf úr sögunni, biðraðirnar við búðirnar hurfu, og almenningur gat fengið nauðsynleg efni til þess að vinna úr heima hjá sér, sem áður höfðu verið ófáanleg. Alþfl. hefur í ræðu og riti ráðizt hatrammlega á stjórnina og þá sérstaklega á mig fyrir þessa stjórnarstefnu. Menn geta notað ýmislegt fyrir árásarefni á andstæðinga sína, en furðulegt mætti það vera, ef þjóðin kysi heldur vöruþurrð og baktjaldamarkað, sem einkenndi stjórnartíð Alþfl., í stað vöruframboðs og vöruvals, sem skapar samkeppni í sölunni og gerir kaupandann óháðan um val sitt á vörunum. Með frílistunum, sem útgefnir voru 1950 og 1951, og með bátalistanum var með nokkrum skilyrðum raunverulega gefinn frjáls innflutningur á 3/5 af öllum innflutningi til landsins. Þótt vissir erfiðleikar hafi öðru hverju gert vart við sig vegna gjaldeyrisskorts, nú síðustu mánuðina vegna síldarbrestsins í sumar, hefur verzlunarástandið gerbreytzt til batnaðar undanfarin þrjú missiri. Ég ætla þá að ræða nokkuð um verðlagið, sem sætt hefur harðri gagnrýni hjá talsmönnum Alþfl. innan þings og utan. Í frjálsu verðlagi hlýtur álagning og verð að vera nokkuð mismunandi, en almenningur hefur með nokkurri aðgætni tækifæri til að kaupa þar, sem álagningin er lægst eða verðið hagkvæmast. Í frjálsu verðiagi myndast óhjákvæmilega samkeppni og sterk viðleitni að ná hagstæðum innkaupum. Kaupmönnum ber saman um það nú, að miklu erfiðara sé að velja og selja vörur nú, en var á haftatímunum vegna þeirrar samkeppni, sem myndazt hefur. Þegar verðlagseftirlitið var í algleymingi og stöðugt var kreppt harðar að verzluninni með óeðlilegum niðurskurði á álagningunni, var það á allra manna vitorði, að það var orðið beinlínis hagsmunamál fyrir verzlunina að kaupa vörurnar á sem hæstu verði. Verzluninni var tryggð hámarksálagning, hversu dýrar sem vörurnar voru, og vegna vöruþurrðar seldust þær jafnóðum. Er nú hægt að hugsa sér öllu hlálegra ástand, en þetta, að hámarksákvæðin bókstaflega skapa verzlunarástand, sem er öfugt við það, sem heilbrigð verzlun á að vera, og hækka í stað þess að lækka vöruverð í fjölda greinum? Engar skýrslur eru til um það, hversu mikið þetta öfugstreymi kostaði þjóðfélagið, þegar ríkisstj. Alþfl. ætlaði að sigrast á svarta markaðinum 1947–49 með því að skera álagningu verzlunarinnar inn í kviku, svo að hún stóð ekki undir dreifingarkostnaði. Þessar óviturlegu ráðstafanir leiddu aðeins til þess, að svarti markaðurinn blómstraði, því að vörurnar leituðu á þann markað, sem ekkert verðlagseftirlit náði yfir. Þegar verðlagið var gefið frjálst, fór strax að bera á því, sem ekki hafði sézt hér í 10 ár, að auglýstar voru útsölur og sérstakar verðlækkanir á vörum. Þetta hafði ekki komið fyrir allan tímann, sem verðlag í landinu var bundið verðlagsákvæðum. Hvers vegna? Vegna þess, að kippt hafði verið burt skjólgarði hámarksákvæðanna, sem allir notuðu sér til fulls, en vöruþurrðinni, sem skapaði svarta markaðinn, hafði verið útrýmt. Nægilegt vöruframboð og frjálst verðiag tryggir betur hagsmuni neytenda en bönn og binding, sem valda öfugþróun, er sniðgengur boð og reglur. Því er haldið fram af andstæðingum ríkisstj., sem reynt hafa að gera sér verðlagsmálin að pólitísku vopni, að verðlagið hafi hækkað óhóflega, síðan verðlagsákvæðin voru að miklu leyti numin í burtu. Þeir menn, sem slíkt mæla, hafa þó viðurkennt opinberlega, að álagningin, eins og hún hafði að síðustu verið skorin niður, var orðin allt of lág, svo lág, að ógerningur var að annast vörudreifingu með slíkri álagningu. Þetta er af öllum viðurkennt og því næsta óheiðarlegt að miða útreikninga við þessa álagningu, þegar um málið er rætt. Krafan um hærri álagningu kom ekki aðeins frá kaupmönnum eða kaupmannaverzlunum, heldur einnig frá flestum kaupfélögum landsins, þ. á m. frá tveimur þeim stærstu, sem vitanlegt er að hafa óvenjumikla veltu og selja vöruna yfirleitt með lágri álagningu og hóflegu verði. Til marks um það, hversu gífurlega álagningin hefur verið skorin niður á árunum 1947–50 frá þeim ákvæðum, sem í gildi höfðu verið frá byrjun stríðsins og til 5. maí 1947, má geta þess, að álagning á matvörur hafði verið lækkuð í heildsölu um 47%, í smásölu um 38%, á vefnaðarvörur í heildsölu um 45% og í smásölu um 49% og á búsáhöld í heildsölu 50% og í smásölu 45%, svo að nokkuð sé nefnt. Það er næsta lærdómsríkt í öllu því moldviðri, sem þyrlað er upp um álagningu á vörur, að fram til 5. maí 1947 voru í gildi eftirfarandi hámarksákvæði um álagningu: Matvörur í heildsölu 10%, í smásölu 30%; vefnaðarvörur í heildsölu 12%, í smásölu 45%, keypt beint; fatnaðarvörur í heildsölu 18%, í smásölu 50%, keypt beint frá útlöndum. Svipuð hámarksákvæði voru í gildi allan tímann, sem viðskiptaráð starfaði, og var þá 3. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason, annar aðalmaðurinn við setningu þessara ákvæða. Sú álagning, sem hafði þótt sanngjörn í mörg ár, fram til vors 1947, var á þremur árum skorin niður um nærri helming, eins og ég skýrði frá áðan. Fyrir þá, sem dæma af sanngirni, er fortíðin oft óþægilegur förunautur. Vegna árása AB-flokksins á verðlagsmálin og vegna misþyrmingar þeirra á staðreyndum, kemst ég ekki hjá að þreyta hlustendur litla stund með því að minnast á vöruverðið. Ég geri ráð fyrir því, að þeir, sem með mestum ofsa hafa látið í ljós vanþóknun sína á frjálsa verðlaginu og því, sem þeir kalla okur í verzluninni, muni viðurkenna nær undantekningarlaust, að verð á vörum hjá tveimur stærstu kaupfélögum landsins muni vera heilbrigt og sanngjarnt. Ég ætla því að gera litinn samanburð í Reykjavík og á Akureyri. Athugað var um síðustu mánaðamót verðlag á helztu nauðsynjum í 50 matvöruverzlunum í Rvík, þ. á m. hjá kaupfélaginu. Allar verzlanirnar höfðu sama verð á 15 tegundum nauðsynja, svo sem kaffi, kókó, palmin, osti, eggjum, blautsápu, þvottadufti, smjörlíki o.fl. Ég ætla að lesa hérna nokkurn samanburð á öðrum tegundum: Molasykur seldi kaupfélagið fyrir kr. 4.90, allir kaupmenn fyrir sama verð. Hveiti seldi kaupfélagið fyrir kr. 3.20, nokkrir kaupmenn 3.20, flestir 3.25. Hrísmjöl seldi kaupfélagið á kr. 5.70, 28 kaupmenn seldu það á kr. 4.10–5.00, aðrir frá 5.25 upp í 5.95. Rúsínur seldi kaupfélagið á 11.80, 22 kaupmenn seldu þær á 10.40–11.50, aðrir frá 11.70–13.00. Sveskjur seldi kaupfélagið á 10.50, 11 kaupmenn á 9.50–9.80, aðrir á 10.00–11.00. Ég skal ekki þreyta hlustendur með frekari upplestri, en á Akureyri seldi kaupfélagið rúgmjöl á 3.25, kaupmenn á 3.10–3.45. Strásykur seldi kaupfélagið á 4.35, kaupmenn á 4.20 og 4.50. Af þessu verður séð, að kaupmannaverzlanir standa kaupfélögum hvergi að baki með lágt vöruverð, og ef verðið er sanngjarnt hjá kaupfélögunum í nefndum stöðum, þá er það ekki síður hjá kaupmannaverzlununum. Til viðbótar þessum athugunum skal ég geta þess, að samkv. athugunum, sem gerðar voru um álagningu á mörgum sendingum af helztu matvörum innfluttum í febrúar til júní fyrir samtals 91/2 millj. kr. að kostnaðarverði, var meðalálagningin í heildsölu 5.3% og í smásölu 22.8%, en samkv. síðustu hámarksákvæðum var leyfð álagning 4.9-5.8% í heildsölu og 16.1–22.2% í smásölu. Staðfestir þetta, að álagning á matvörurnar er mjög lág og hafin yfir alla gagnrýni. Eins og kunnugt er, voru gefin út brbl. í maímánuði um birtingu á nöfnum þeirra fyrirtækja, sem gera sig sek um óhóflega álagningu. Til þess að koma í veg fyrir misskilning vil ég taka fram, að viðskmrn. hefur fyrir nokkru gefið verðgæzlustjóra fyrirmæli um birtingu nafnanna og ákveður þar, hvar draga skuli línuna fyrir óhóflegri álagningu. Að öðru leyti hefur ráðuneytið ekkert með framkvæmd málsins að gera og annast verðgæzlan að öllu leyti birtinguna og ber ábyrgð á þeim útreikningum og athugunum, sem lagðar eru til grundvallar fyrir birtingu nafnanna. Síðan innflutningurinn var gefinn frjáls að talsverðu leyti á árinu 1951, hefur verið rekinn harðdrægur áróður í því skyni að koma þeirri skoðun inn með þjóðinni, að ríkisstj. væri af ásettu ráði að leggja allan iðnaðinn í rúst. Þessum ógeðslega áróðri hefur sérstaklega verið haldið uppi af Alþfl., sem fordæmir frjálsa verzlun og hefur reynt að troða forustu sinni upp á iðnaðinn. Það er nú heldur fávisleg fullyrðing að halda því fram, að ríkisstj., hver sem hún er, sé vitandi vits að leggja einn aðalatvinnuveg landsins í rúst. Um það má hins vegar deila, hversu langt á að ganga í því að vernda allt, sem framleitt er í landinu, hversu frumstætt sem það er. Með því að vernda allt mætti ganga jafnvendilega í berhögg við hagsmuni almennings eins og að vernda ekkert. Nokkur hluti iðnaðarins hefur átt í erfiðleikum, sérstaklega fyrst í stað eftir að innflutningurinn var gefinn frjáls. Fólki fækkaði nokkuð í ýmsum iðngreinum, einkum fatagerð og skógerð. Saumastofur, sem sprottið höfðu upp á svartamarkaðstímabilinu, hættu flestar að starfa, því að heimilin tóku við þeim iðnaði. Aftur á móti hefur nú á þessu ári verið bætt við fólki í flestum iðngreinum, og í sumum hefur aukningin verið mikil. Viðfangsefnið í iðnaðinum er margþætt og vandasamt. Iðnaðarstarfsemin er á bernskuskeiði og varðar því mestu fyrir vöxt og viðgang, að iðnaðinum séu í byrjun veitt skynsamleg og heilbrigð skilyrði til þroska. Mun ríkisstj. í því efni ekki láta glepja sig glamur þeirra, sem ætla að gera sér pólitíska skó úr þeim stundarerfiðleikum, sem sumar greinar iðnaðarins hafa nú þurft að fást við. Ríkisstj. hefur skipað n. til að athuga þessi mál. Álit n. liggur nú fyrir, þótt ekki sé störfum hennar lokið að fullu. Athugun málsins mun nú leiða til þess, að gerðar verða ýmsar raunhæfar ráðstafanir til aðstoðar iðnaðinum. Ég hygg, að þær ráðstafanir muni reynast iðnaðinum raunhæfari aðstoð, en allur sá áróðursvaðall, sem stjórnarandstaðan hefur haft í frammi upp á síðkastið. Hinu má þó ekki gleyma, að ekki er hægt að uppfylla allar óskir þessa atvinnuvegar, frekar en annarra atvinnuvega, og verður að hafa fyrir leiðarstjörnu í því efni, hvað bezt þjónar alþjóðarheill. Með því, sem ég nú hef sagt, hef ég reynt að skýra nokkur atriði í stjórnarframkvæmd síðustu þriggja ára, sem andstæðingarnir hafa deilt á, stundum hatrammlega, oftast af hlutdrægni, aldrei af sanngirni. Þess vegna á almenningur oft erfitt að skilja hismið frá kjarnanum, rétt frá röngu. Eins og ég gat um í upphafi máls míns, hefur mátt rekja erfiðleika þjóðarinnar síðari árin að einni og sömu rót, rót verðbólgunnar. Og nú stendur þjóðin frammi fyrir þessum erfiðleikum í ægilegri mynd, en nokkru sinni fyrr. Í átökunum til að halda þeim kjörum, sem verðbólgan hefur skert, hefur svo að segja allur atvinnurekstur í landinu stöðvazt. Ef til vill er þjóðin nú að komast á leiðarenda í þessu kapphlaupi, því að allir eru nú jafnráðþrota, hvernig halda megi því áfram á sömu braut án þess að fá steina fyrir brauð. í þessum átökum tapa allir, fátækir og ríkir, þjóðin og einstaklingar, enginn getur borið sigur af hólmi, meðan við eyðum stórkostlegum raunhæfum verðmætum vegna deilu um verðmæti, sem ekki eru raunhæf.

Forseti (JPálm): Þá hefur hæstv. viðskmrh., Björn Ólafsson, lokið máli sínu, og er þar með lokið fyrstu umferð. - Hefst nú önnur umferð, og tekur fyrst til máls hv. 2. landsk. þm., Lúðvík Jósefsson.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Í umræðum þeim, sem hér hafa farið fram, hefur ljóslega verið sýnt fram á, hvernig stefna ríkisstj. hefur jafnt og þétt dregið máttinn úr atvinnuvegum landsins og skorið niður lífskjör almennings. Dæmin um gengisfellinguna og um bátagjaldeyrisskattinn, sem nemur 100 millj. kr. á ári og að mestu rennur þó til milliliða, dæmið um söluskattinn, sem orðinn er 90 millj. kr. á ári og rennur nú beint inn í ríkissjóð, eru hverjum manni næg sönnun fyrir skattpíningarstefnu ríkisstj. Allir landsmenn vita um þessa skatta, því að þeir greiða þá daglega, og þeir segja sannarlega til sin. Stefna ríkisstj. hefur nú leitt til allsherjarverkfalls og stöðvunar á nær öllum rekstri í landinn. Stjórnin stendur ráðþrota og virðist ekki skilja afleiðingar sinna eigin verka. Fjmrh. telur fjárhag ríkissjóðs góðan og tekjur hans og gjöld réttlát og óbreytanleg. Hann heldur, að allt sé í stakasta lagi. En hvað blasir við í aðalatvinnuvegi okkar, sjávarútveginum? Aðeins nokkur dæmi skulu nefnd vegna tímaskorts. Bátaútvegsmenn hafa nýlega haldið árlegan aðalfund sinn hér í Reykjavík. Þeir krefjast stórhækkaðs fiskverðs vegna ört hækkandi rekstrarkostnaðar. Kröfur þeirra þýða mikla aukningu á bátagjaldeyrisvörum. Þeir lýsa yfir miklu tapi á rekstri bátanna. Á yfirstandandi ári hafa margir fiskibátar verið seldir nauðungarsölu. Í hvert sinn, sem Lögbirtingablaðið kemur út, má finna þar tilkynningar um nauðungaruppboð á fiskiskipum vegna vanskila. Nýsköpunartogararnir eru líka komnir með í þessar tilkynningar og liggja nú nokkrir undir hamrinum. Þannig er ástand báta- og togaraflotans eftir allar viðreisnartilraunir ríkisstj. Á miðju þessu ári var svo komið, að öll hraðfrystihús í landinu voru full af fiski og urðu að hætta fiskmóttöku. Salan á frosna fiskinum gekk illa, og afskipanir voru nær engar. Þá, á miðju sumri, á miðju framleiðsluári, urðu fiskibátarnir á ýmsum stöðum á landinu að hætta veiðum og togararnir, sem þá veiddu fyrir frystihúsin, urðu ýmist að hætta eða taka upp vonlausar siglingar með ísvarinn fisk á erlendan markað. Þegar þannig var komið, var gripið til þess neyðarráðs að flytja nokkuð af frysta fiskinum út til geymslu erlendis, og þar liggur hann enn óseldur í geymslu. Um svipað leyti í sumar kom tilkynning til saltfiskframleiðenda um það, að bannað væri að taka meiri saltfisk til verkunar, en þá var búið að taka. Slíkt framleiðslubann var nýtt af nálinni og hafði ekki heyrzt áður. Allt var þetta vegna þess, að algert öngþveiti var að skella á í afurðasölumálunum. Í haust rofaði nokkuð til aftur um sölu framleiðslunnar með allmiklum sölum á óverkuðum saltfiski og nokkrum smærri sölum á frosnum fiski. En nú er enn allt að komast í sama öngþveitið. Frystihús eru full af fiski, bannað er að frysta sumar fisktegundir, og ráðlagt er frá að frysta meiri fisk. Nú tilkynnir Morgunblaðið, málgagn utanrrh. og atvmrh., sem bera ábyrgð á afurðasölunni, að 2/3 hlutar af ársframleiðslu frystihúsanna liggi óseldir. Frá þessu er skýrt nú í árslok, rétt áður en ný vertíð á að hefjast. - Ekki er útlitið betra, þegar litið er til annarra atvinnugreina í landinu. Er nú ekki eðlilegt, þegar svona er komið, að Íslendingar spyrji hver annan: Hvar er hagur okkar af Marshallviðreisninni eftir 4 ár? Hvar er afkomuöryggið, sem Marshallstefnan átti að veita okkur? Hvar er afkomuöryggi atvinnuveganna, sem gengislækkunin átti að tryggja? Og hvar eru markaðir hinnar vestrænu viðreisnar? Og í hverju birtist efnahagssamvinna sú, sem við erum aðilar að? Kemur hún fram í framkomu Breta nú í landhelgismálunum? Eða höfum við verið blekktir svona hrapallega? Verkföllin, sem nú geisa, hafa ekki aðeins sannfært meiri hluta þjóðarinnar um, að kröfur verkafólks eru sanngjarnar og eðlilegar. Þau hafa einnig opnað augu margra fyrir því, að framleiðsluatvinnuvegirnir eru ásamt almenningi svo hart leiknir af stefnu ríkisvaldsins, að þeir þurfa líka að gera sínar varnarráðstafanir. Framleiðsluatvinnuvegirnir eru reyttir inn að skinni með hvers konar álögum okurstofnana, sem stunda okur sitt í skjóli ríkisvaldsins. Það er sláandi dæmi, að gróði þjóðbankans eins skuli nema 28 millj. kr. á því ári, sem atvinnuvegirnir eru reknir með tapi. Ef þessum gróða bankans væri skipt niður á báta- og togaraútgerð landsmanna, sem í rauninni leggur til allan þann gjaldeyri, sem bankinn hefur gróða sinn af, þá mætti hugsa sér þá skiptingu á þessa leið: 40 togarar 250 þús. kr. hver, eða samtals 10 millj. kr. 150 stærri fiskibátar 50 þús. kr. hver, eða samtals 7.5 millj. 100 smærri bátar 30 þús. kr. hver, eða 3 millj. Samtals 201/2 milljón króna. Samt hefði bankinn eftir 71/2 millj. í hreinan ársgróða. Hefði þessi mikli gróði runnið til undirstöðugreina framleiðslunnar, þá hefði hagur hennar verið sæmilegur, og þá hefði framleiðsla landsmanna verið meiri, en raun varð á. - En hér var aðeins nefndur gróði eins bankans. Hinir bankarnir hafa líka grætt drjúgum. - Og hver er gróði olíuhringanna? Á s.l. ári fengu þeir leyfi til að hækka olíuverðið um 8–10%, án þess að nokkur hækkun hefði orðið á olíu erlendis. 10% olíuverðsins munu nema um 20 millj. kr. Hver er gróði skipafélaganna, sem flytja vörur til landsmanna? Hver er árlegur gróði vátryggingarfélaganna? Og hvað græðir heildsalastéttin árlega á almenningi í landinu og á atvinnuvegunum? Framleiðsluatvinnuvegirnir eiga samleið með vinnandi fólki. Þeir eru mergsognir af sömu aðilum og standa nú í sams konar vandræðum. Einn þyngsti bagginn, sem hvílir á herðum framleiðslunnar, er ríkisstj. sjálf. Skattar hennar og tollar eru þungar byrðar, en þó eru einokunarhringarnir á framleiðslunni enn þá verri. Allur út- og innflutningur er bundinn í viðjar og er aðeins látinn í hendur gæðingum ríkisvaldsins. Enginn fiskframleiðandi má bjóða út sjálfur eða selja sína framleiðslu á erlendum markaði. Ríkisstj. ein hefur þann rétt og þeir fáu, sem hún lætur fyrir sig vinna. Þó að nú í dag liggi mikill hluti ársframleiðslunnar óseldur, þá mega framleiðendur alls ekki bjóða þá framleiðslu út á erlendum markaði sjálfir. Hvers vegna má ekki veita framleiðendum rétt til að selja sjálfir þá framleiðslu, sem ríkisstj. er í vandræðum með að selja? Hvers vegna mega framleiðendur ekki fá sams konar rétt til innflutnings á vörum fyrir framleiðslu sína og heildsalarnir hafa nú til almenns innflutnings í landinu? Ríkisstj. kemst ekki hjá að svara þessum spurningum nú, þegar stöðva verður framleiðsluna vegna sölutregðu. Ef ríkisstj. vildi létta af framleiðslunni þeim höftum á út- og innflutningi, sem nú eru, þá mundi framleiðslan klára sig auðveldlega. En það er ekki jafnvíst, að sumir þeir, sem klára sig vel nú, mundu þá klára sig jafnvel á eftir. Verkföllin, sem nú standa yfir, verða að leysast og það sem fyrst. Vinnandi fólk og starfandi framleiðendur verða að fara að taka saman höndum. Kröfur alþýðu og vanda atvinnuveganna verður að leysa á kostnað gróðastéttanna og ríkisvaldsins, á kostnað þeirra, sem hafa fengið aðstoð ríkisvaldsins til þess að raka að sér gróða á framleiðslu þjóðarinnar. Við Íslendingar erum þannig búnir að atvinnutækjum nú í dag, að við getum framleitt miklu meira, en nú er gert, ef tækjunum er rétt beitt. Hagur almennings getur vissulega batnað til muna. En til slíks þarf samvirka stjórn, stjórn, sem þorir að auka framleiðsluna, stjórn, sem getur selt framleiðsluna, stjórn, sem fullnýtir atvinnutækin, stjórn, sem er studd af verkalýð landsins og framleiðendum.

Forseti (JörB): Þá hefur hv. 2. landsk. þm., Lúðvík Jósefsson, lokið ræðu sinni. - Næst tekur til máls hv. þm. V-Húnv., Skúli Guðmundsson.



Herra forseti. Ræðumenn Sameiningarflokks alþýðu - Sósfl. í gærkvöld, þeir hv. þm. Ásmundur Sigurðsson og Einar Olgeirsson, nefndu m.a. Eimskipafélagið og Olíufélagið í ræðum sínum. Út af því, sem þeir sögðu um Eimskipafélagið, vil ég benda á það, að þingmenn Sameiningarflokks alþýðu - Sósfl. hafa margsinnis á undanförnum árum greitt atkv. með því hér á Alþ. að framlengja l. um skattfrelsi Eimskipafélagsins. Um Olíufélagið er það kunnugt, að það er alíslenzkt félag og stofnun þess og starfsemi hefur orðið til þess að bæta mjög olíuverzlunina hér á landi, hvað sem einstakir menn segja um það fyrirtæki. Hv. 3. landsk. þm., Gylfi Þ. Gíslason, flutti hér ræðu í gærkvöld. Hann fór m.a. með ýmsar tölur og útreikninga, sem hann fullyrti að sýndu, að hlutur verkamanna í þjóðartekjunum hefði verið tiltölulega miklu minni árið 1950 en 1939. Tölur sínar og reikninga kvaðst hv. 3. landsk. byggja á fræðiriti eftir prófessor Ólaf Björnsson, sem nefnist Þjóðarbúskapur Íslendinga. En um þær skýrslur, sem birtar eru í þessu riti, segir sjálfur höfundur ritsins, prófessor Ólafur, m.a. á þessa leið: „Upplýsingar þær, sem fyrir hendi eru um þjóðartekjurnar, eru allónákvæmar og að töluverðu leyti byggðar á áætlunum, þannig að þær verður að nota með hinni mestu varúð.“ Þrátt fyrir þetta sé ég ekki ástæðu til að finna að því, þó að hv. 3. landsk. geri útreikninga á grundvelli þeirra upplýsinga, sem finnast í þessu riti. En hvernig gengur honum að reikna, hv. 3. landsk., Gylfa Þ. Gíslasyni? Ég hef komizt að þeirri niðurstöðu, að í útreikningum hans séu tvær tölulegar skekkjur, sem gera niðurstöður hans rangar. Hv. 3. landsk. sagði í ræðu sinni, að í des. 1950 hefði kaupmáttur tímakaups Dagsbrúnarverkamanns verið aðeins 30% meiri, en hann var 1939. En samkv. tölunum í áðurnefndu riti prófessors Ólafs Björnssonar var kaupmáttur tímakaupsins 41% meiri 1950 en 1939, - 41 % meiri, en ekki aðeins 30% meiri, eins og hv. 3. landsk. heldur fram. - Önnur villa hv. 3. landsk. þm. er í útreikningi hans á þjóðartekjunum. Virðist sú skekkja stafa af því, að þegar hann breytir þjóðartekjunum 1950 til samræmis við tekjurnar frá 1939, þá notar hann aðra vísitölu, heldur en prófessor Ólafur Björnsson notar við útreikning sinn á kaupmætti launanna. En til þess að fá rétta útkomu úr þessum samanburðardæmum verður vitanlega að nota vísitölu sama mánaðar árið 1950 við útreikninga á hvoru tveggju, þjóðartekjunum og kaupmætti tímakaupsins. Við samanburð á þjóðartekjunum 1939 og 1950 þarf að taka tillit til fólksfjölgunar á tímabilinu, sem mun hafa verið um 20%. Vinnandi fólki og vinnutímum fjölgaði áreiðanlega eins mikið á þeim tíma vegna meiri atvinnu og meiri atvinnutækja. Hv. 3. landsk. segir, að áætla megi fjárfestinguna 10% af þjóðartekjunum árið 1939, en 18.3% 1950. Sé byggt á þessum tölum, verður útkoman úr dæminu sú, þegar búið er að leiðrétta skekkju hv. 3. landsk., sem ég gat um áðan, að þegar miðað er við þann hluta þjóðarteknanna, sem fer til neyzlu, þá hefur hann vaxið um 43% á tímabilinu, en ekki um 48%, eins og hv. 3. landsk. nefndi í sinni ræðu. Niðurstaðan af þessum útreikningum er því sú, að sá hluti þjóðartekna, sem fór til neyzlu, hefur á tímabilinu 1939–50 aukizt um 43%, en kaupmáttur tímakaupsins hefur aukizt á sama tíma um 41%. Hér til viðbótar má benda á það, að samkv. bók Ólafs Björnssonar var kaupmáttur tímakaups í sept. 1951 47% meiri en 1939. Nú má benda á það, að hér er aðeins reiknuð út aukning á kaupmætti tímakaupsins, en enginn vafi er á því, að verkamenn hafa líka fengið tekjuauka á þessu tímabili með aukinni atvinnu. Ég tel því óhætt að fullyrða, að sé tekið tillit til þess, er ég nú nefni, og séu réttir útreikningar gerðir á grundvelli þessara upplýsinga, sem teknar eru úr riti prófessors Ólafs Björnssonar, þá sýni þeir, að hlutur verkamanna í neyzlu þjóðarinnar hefur alls ekki rýrnað á fyrrnefndu tímabili, heldur fremur hið gagnstæða. Útreikningar hv. 3. landsk., sem hann birti hér í gærkvöld, eru rangir, eins og ég hef þegar sýnt fram á, og allar þær bollaleggingar hans, sem hann byggði á þessum skökku tölum sínum, eru þess vegna staðlausir stafir. Til enn frekari stuðnings þeirri skoðun minni, að á tímabilinu 1939–50 hafi hlutdeild verkamanna í þjóðartekjunum ekki rýrnað, heldur fremur hið gagnstæða, vil ég vekja athygli á því, að á þessum tíma hafa verið sett ný lög um almannatryggingar, miklu víðtækari en þau, sem áður voru í gildi. Þetta hefði hv. 3. landsk. þm. gjarnan mátt nefna, því að svo mikið hefur hans flokkur hælt sér af þeirri lagasetningu. Tilgangur tryggingalaganna mun hafa verið að flytja fé frá þeim, sem betur mega í þjóðfélaginu, til hinna, sem lakar eru settir. Og vafalaust hafa lögin líka verkað þannig. Ég tel því alveg víst, að tryggingal. hafi bætt aðstöðu verkamanna verulega. Telji hv. 3. landsk. þm. þetta ekki rétt, þá vænti ég þess, að hann færi rök fyrir því gagnstæða. Ég sé ekki ástæðu til að segja fleira um reikninga hv. 3. landsk., en ég vil fara nokkrum orðum um verzlunarmálin í tilefni af ummælum stjórnarandstæðinga um þau efni. Snemma í apríl 1951 gaf fjárhagsráð út, í samráði við ríkisstj., auglýsingu um, að heimilt skyldi að flytja til landsins margar nauðsynlegar vörutegundir án þess að fá innflutnings- og gjaldeyrisleyfi fyrir þeim. Á þessum frílista voru auk margs annars t.d. kornvörur, kaffi, sykur, ýmsar nauðsynlegustu vefnaðarvörur, svo sem léreft, flónel, tvistdúkar o.fl., smávörur til fatagerðar, nærfatnaður og sokkar úr öðru efni, en silki, gúmmískófatnaður, ýmiss konar búsáhöld og margs konar nauðsynleg áhöld og vörur til framleiðslustarfseminnar. Þessar vörur hefur öllum verið frjálst að flytja til landsins. Fólk hefur því átt þess kost að fá þessar vörur með réttu verði og það magn af þeim, sem það hefur þurft á að halda eða hafði ástæður til að kaupa. Því var allt öðruvísi háttað um margar af þessum vörum í tíð fyrrverandi ríkisstj. Þetta vita þeir vel, hv. þm. stjórnarandstöðuflokkanna, þótt þeim þyki annað betur henta, en að viðurkenna það í þingræðum sínum. Sameiningarflokks alþýðu - Sósíalistaflokksmenn stjórna kaupfélaginu hér í Reykjavík. Á tímum fyrrverandi stjórnar, meðan allur innflutningur var háður innflutningsleyfum, var félagi þessu, eins og ýmsum öðrum kaupfélögum, svo smátt skammtað af ýmsum þeim vörum, sem nú er frjáls innflutningur á, að það gat hvergi nærri fullnægt eftirspurn félagsmanna sinna eftir þeim vörum. Kaupfélagið í Reykjavík tók þá til þess ráðs, eins og mörg fleiri kaupfélög, að taka upp sína eigin vöruskömmtun til þess að miðla þessu örlitla og alveg ófullnægjandi vörumagni, t.d. af vefnaðarvörum, milli félagsmanna. Ríkisstj. hélt að vísu uppi stóru og dýru skömmtunarskrifstofubákni á þeim árum, sem gaf út mikið af alla vega litum pappírum, sem kallaðir voru skömmtunarseðlar. En mikið af þeim var falskar ávísanir, því að menn höfðu enga tryggingu fyrir því, að þeir gætu fengið þær vörur, sem skömmtunarseðlarnir sögðu til um, og gátu oft alls ekki fengið þær nema taka það örþrifaráð að kaupa þessar vörur á svörtum markaði með okurverði, og það gerðu ýmsir fremur en að fá ekkert af vörunum. En nú er öldin önnur hjá kaupfélaginu í Reykjavík og viðar. Á þessu ári hefur það haft meira en nóg, t.d. af ýmsum nauðsynlegustu vefnaðarvörum, til þess að fullnægja eftirspurn félagsmanna sinna. Það hefur auglýst þessar vörur í Ríkisútvarpinu og boðizt til að senda þær hvert á land sem er. Félagið hefur þannig getað haldið uppi samkeppni við kaupmenn í verzlun með þessar vörur, vegna þess að höftin hafa að nokkru leyti verið leyst af verzluninni. Og kaupfélagið þarf nú ekki lengur að leggja í fyrirhöfn og kostnað við skömmtun á þessum vörum til félagsmanna sinna. Forráðamönnum Kron er það vel ljóst, að þessi breyting í viðskiptamálunum hefur orðið til mikilla hagsbóta fyrir kaupfélagsmenn og félagið sjálft, þó að flokksbræður þeirra á Alþ. telji auðvitað ekki heppilegt að viðurkenna þessar staðreyndir í eldhúsdagsumræðum. En þeir vita það vel, hvað sem þeir segja um þessi mál í þingræðum, að félagsmenn í Kron geta nú fengið þar flestar helztu nauðsynjavörur til heimila sinna, og álagningin á þær vörur er ekki meiri en sem nemur kostnaði við félagsreksturinn og lögákveðnum sjóðatillögum félagsins. Þeir hv. þm. Alþfl., sem töluðu hér í útvarpið í gærkvöld, vita það líka vel, að vegna þess að síðustu tvö árin hefur verið frjáls innflutningur á helztu nauðsynjavörum almennings, er nú miklu auðveldara að ná í þær vörur heldur en var á þeim tíma, þegar þeirra flokkur hafði forsætisráðherra og viðskiptamálaráðherra í stjórn landsins. Þeir vita það líka, að ýmsar nauðsynlegar vörur, sem á þeim tíma voru lítt eða ekki fáanlegar nema hjá okrurum, er nú hægt að kaupa með eðlilegu verði hjá heiðarlegum verzlunarfyrirtækjum. Annar þessara ræðumanna Alþfl., hv. þm. Ísaf., Hannibal Valdimarsson, er stjórnarformaður í Kaupfélagi Ísfirðinga, sem mun vera langstærsta verzlunarfyrirtækið við Ísafjarðardjúp. Þessi hv. þm. veit vel, að vegna þeirrar rýmkunar, sem orðið hefur á innflutningshöftum síðustu árin, er kaupfélagið á Ísafirði nú miklu færara um að fullnægja vöruþörfum félagsmanna sinna, en áður var. Það getur nú útvegað félagsmönnum sínum og öðrum viðskiptamönnum flestar helztu nauðsynjavörurnar, sem þeir þurfa að kaupa, og hv. þm. Ísaf. veit einnig vel, að þetta fyrirtæki okrar ekki á viðskiptamönnum sínum. Hann veit, að enginn Ísfirðingur þarf að sæta okurkjörum við kaup á þeim vörum, sem frjáls innflutningur er á. Og hann veit einnig, að íbúar annarra héraða og kaupstaða hafa sömu möguleika til að fá þessar vörur án þess að greiða nokkurn skatt til okrara. Talsmenn stjórnarandstöðuflokkanna ræddu mjög einhliða um verzlunarmálin í umr. í gær. Þeir töluðu um okurálagningu á vörur, og einn þeirra var með einhverja útreikninga um slíkt. Nú er auðvitað síður en svo, að það sé aðfinnsluvert, þó að minnzt sé á okurstarfsemi, úr því að hún er til í þjóðfélaginu. Það getur einmitt verið gott og gagnlegt að vara fólk við okrurum og hvetja það til að sniðganga þá í viðskiptum. En það er einmitt þetta, sem ræðumenn stjórnarandstöðuflokkanna vanrækja að gera, þegar þeir tala um okrarana og þeirra starfsemi. En hvernig stendur á því? - Þeir tala mikið um, að okrararnir féfletti almenning. Út af því má spyrja: Ætlast þessir hv. þm. virkilega til þess, að fólk kaupi vörurnar þar, sem álagningin á þær er mest og þær eru dýrastar? Hvers vegna ættu menn að gera það, þegar viða er hægt að fá vörurnar með sanngjarnri álagningu? En hvers vegna hvetja ræðumenn Sameiningarflokks alþýðu - Sósíalistaflokksins ekki fólk til þess að kaupa nauðsynjar sínar hjá þeim verzlunarfyrirtækjum, sem selja vörurnar með sanngjörnu verði? Og hvers vegna lætur hv. þm. Ísaf. þess að engu getið, að hér í Reykjavík og annars staðar á landinu hafa menn nú sömu möguleika eins og kjósendur hans á Ísafirði til þess að fá allar helztu nauðsynjavörur til heimila sinna án þess að koma nærri okrurum? Já, hvers vegna vara þessir menn ekki fólkið alvarlega við því að verzla við okrarana? Er þessum hv. þm. ekki ljóst, að þetta er ráðið, sem á að beita gegn okrurunum, að hætta viðskiptum við þá? Sé það gert, eru þeir brátt úr sögunni, og enginn ætti að harma það. Hv. ræðumenn stjórnarandstöðuflokkanna tala um okur einstakra kaupsýslumanna eins og einhverja óviðráðanlega plágu, sem ómögulegt sé fyrir fólk að komast undan. Þetta er hliðstætt því, ef einn þessara ræðumanna, hv. 5. landsk., Ásmundur Sigurðsson, héldi hér hrókaræður um það, hvað Jökulsá í Lóni, þar sem hann á heima, væri mikið skaðræðisvatnsfall og ógurlegur farartálmi vegfarendum, en léti þess að engu getið, að nú geta menn farið yfir þetta stóra fljót á nýju brúnni, sem þar hefur verið byggð í tíð núverandi stjórnar. Nú kunna menn að spyrja: Hefurðu gleymt bátagjaldeyrisálaginu? - Nei, ég man vel eftir því. Til þess ráðs var gripið til þess að koma í veg fyrir stöðvun bátaútvegsins, þegar það kom á daginn, að gengisbreytingin var ekki fullnægjandi fyrir þann atvinnuveg. Fyrst eftir að þetta fyrirkomulag var upp tekið, vorið 1951, mun einstökum kaupsýslumönnum hafa tekizt að græða verulega á þessu, vegna þess að nokkuð af fólki var of fljótt á sér að kaupa þann varning, sem þeir fluttu inn fyrir bátagjaldeyri. En þetta breyttist síðar. Og undanfarið mun hafa verið hægt fyrir hvern sem er að fá þennan gjaldeyri keyptan með því fastákveðna álagi, sem gengur til útvegsins. Hefur því getað skapazt samkeppni í verzlun einnig með bátagjaldeyrisvörurnar. Þetta bátagjaldeyrisálag kemur ekki á helztu nauðsynjavörur landsmanna. Það kemur fyrst og fremst á litt þarfar og óþarfar vörur, þó að það komi að vísu einnig á nokkrar þarfar vörur. En yfirleitt eru það vörur, sem menn þurfa ekki að kaupa mikið af. Þeir, sem mest finna að bátagjaldeyrisfyrirkomulaginu, hafa alveg brugðizt þeirri skyldu að benda á það, með hverju móti öðru hefði verið réttara eða auðveldara að afstýra stöðvun bátaflotans. Auðvitað hefði mátt breyta genginu meir en gert var, svo að nægt hefði bátaútveginum. En áreiðanlega hefði það verið miklu óhagstæðara fyrir almenning, því að það hefði valdið verðhækkunum á öllum innfluttum vörum, alveg eins þeim mörgu nauðsynjavörum, sem ekkert bátagjaldeyrisálag leggst nú á. Í umræðum um verzlunarmálin eins og önnur málefni er vitanlega réttast að benda á hvort tveggja, það, sem aðfinnsluvert er og þarf að laga, og einnig hitt, sem áunnizt hefur til umbóta. Mér er það ljóst, að enn vantar mikið á, að verzlunin sé svo góð og hagkvæm landsmönnum sem æskilegt er. Um útflutningsverzlunina er það að segja, að fyrirkomulag á sölu sjávarafurða gæti óefað verið betra en það er, og ættu útvegsmenn og sjómenn víssulega að beita samtökum sínum að því að koma þeim málum í heppilegra horf. Einokun er alltaf varhugaverð, eins í verzlun með útfluttar og innfluttar vörur. Og innflutningsverzlunin er ekki að öllu leyti frjáls. Enn er það svo, að innflutnings- og gjaldeyrisleyfi þarf fyrir mörgum vörum, og þeim leyfum mun vera úthlutað eins og áður eftir hinni mjög svo varhugaverðu „kvóta“-reglu. Seint á s.l. sumri, þegar séð varð, að síldveiðin brást enn einu sinni, taldi ríkisstj. sig til neydda að mæla svo fyrir, að nokkuð af þeim vörum, sem frjáls innflutningur hefur verið á undanfarið, megi nú um sinn aðeins flytja inn frá ákveðnum löndum. Vonandi verður hægt að afnema þessa tilskipun fljótlega, og verður það vafalaust gert svo fljótt sem hægt er. En þrátt fyrir þá annmarka, sem ég hef hér nefnt, má öllum vera það ljóst, sem kynna sér þessi mál og gera samanburð á ástandi verzlunarinnar í tíð fyrrverandi stjórnar og nú, að mikil framför hefur orðið í þeim efnum. Á árunum 1947-49 voru ýmsar nauðsynlegar vörur lítt eða ekki fáanlegar nema á svörtum markaði fyrir okurverð, þrátt fyrir það þó yfirvöldin deildu út skömmtunarmiðum fyrir þeim vörum. Og þó að þá væri fjölmenn sveit opinberra starfsmanna, sem átti að hafa eftirlit með verðlagi, hafði almenningur þar enga vernd gegn svartamarkaðsbröskurunum. Þeir fóru sínu fram og færðu sig stöðugt lengra upp á skaftið, eftir því sem lengra leið á stjórnartímabil Stefáns Jóhanns-stjórnarinnar. Þá gátu samvinnufélögin ekki útvegað félagsmönnum sínum nema mjög takmarkaðan hluta þeirra nauðsynja, sem þeir þurftu að kaupa, vegna þess, hve innflutningur þeirra var skorinn við neglur. Nú er aftur á móti frjáls innflutningur á mörgum helztu nauðsynjavörunum, sem almenningur þarf að kaupa, - nóg framboð á þeim vörum í verzlunum, svo að samkeppni hefur myndazt um vörusöluna. Samvinnufélögin hafa getað fengið þessar vörur eftir þörfum og því getað séð fyrir vöruþörf félagsmanna sinna stórum betur en áður var og haldið uppi samkeppni við önnur verzlunarfyrirtæki. Menn eiga þess því kost að fá þessar vörur með eðlilegu verði, en eru ekki ofurseldir vöruskortinum og okrinu eins og áður var. Sú breyting til batnaðar, sem hér hefur á orðið, er öllum ljós, sem íhuga þessi mál, hvað sem um þau er sagt í eldhúsdagsræðum einstakra manna hér á þingi. En það er vissulega ástæða til að hvetja fólk til aðgæzlu í verzlunarmálum og vandlegrar athugunar á vöruverðinu, því að það er mjög misjafnt. Nú á tímum eins og ævinlega hefur almenningur fulla þörf fyrir að ná sem hagstæðustum kaupum á nauðsynjavörum. Fólk ætti því að athuga gaumgæfilega verð á vörum, sem það þarf að kaupa, og gera samanburð á vöruverði hjá verzlunum, áður en það gerir viðskiptin. Með því móti geta menn komizt hjá því að kaupa vörur með óhóflegri álagningu. Sjálfs er höndin hollust í þessum efnum sem öðrum. Slíkt verðlagseftirlit almennings er vænlegast til stuðnings heilbrigðum verzlunarháttum og langtum áhrifameira og öruggara heldur en verðlagseftirlit opinberra starfsmanna, sem sumir telja að eigi að vera forsjón allra í þessum efnum.

Forseti (JPálm): Þá hefur hv. þm. V-Húnv., Skúli Guðmundsson, lokið máli sínu. - Þá tekur til máls hv. þm. Ísaf., Hannibal Valdimarsson.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Eins og þið heyrðuð í gærkvöld, komu fjórir ráðh. í halarófu hérna fram fyrir hljóðnemann. Ég gat ekki að því gert, að þá datt mér í hug þjóðsagan um Einbjörn, Tvíbjörn, Þríbjörn og Fjórbjörn, og þetta datt mér í hug vegna þess, að allir tilburðir hæstv. ráðh. voru á þá lund, að það var auðséð, að þeir töldu sig vera í reiptogi, - reiptogi við alþýðu landsins, í reiptogi við verkalýðssamtökin, og þeir hugðust að draga verkalýðssamtökin upp, en þó að knáir menn séu í þessari röð ráðh. í hópi ríkisstj., þá er það alveg víst, að það verða ekki þeir, sem ganga með sigur af hólmi úr því reiptogi. Spottinn, sem þeir halda i, er sama eðlis eins og í þjóðsögunni; það er rófa, - það er íhaldsrófan, sem þeir toguðu í, og það fer á sama hátt eins og í þjóðsögunni: íhaldsrófan slitnar og öll ráðherrahersingin, svo virðuleg sem hún er, dettur á rassinn. Það er alveg áreiðanlegt, svona fer þetta. Ég er alveg undrandi á ásökunum hæstv. forsrh. í garð Alþýðusambands Íslands, sem hann þó sagði að hann hefði oft haft góða samvinnu við. Nú sagði þessi virðulegi forsrh., að Alþýðusamband Íslands hefði núna, þegar deilan fór í hönd, siglt undir fölsku flaggi. Þetta er mjög ómaklega sagt í garð Alþýðusambands Íslands. Þá sagði þessi virðulegi forsrh., að samninganefndin hefði stefnt beint til verkfalls og hefði ekkert viljað annað. Þetta sýnir algert þekkingarleysi hæstv. ráðh. á verkfallsmálum, eins og ég vék einmitt að í gær í öðru sambandi. Það eru verkalýðsfélögin, sem ákveða verkföll með 7 daga fyrirvara samkvæmt landslögum, og það gera engir aðrir. N. gerði það ekki og A.S.Í. gerði það ekki. Við höfum að engu öðru stefnt í samningan. heldur en að ná samningum fyrir hönd verkalýðsfélaganna, ef þess er kostur, og að því verður stefnt, þar til yfir lýkur. Og það er engin ástæða fyrir forsrh. landsins að hneykslast á því starfi. Það er starf í þjónustu þjóðarinnar. Hæstv. forsrh. lét sér þau orð um munn fara, að glæfralegri og ábyrgðarlausari verkalýðspólitík hefði aldrei verið rekin heldur en sú, sem verkalýðsfélögin á Íslandi rækju nú. Þetta eru gífuryrði í reiði sögð. Og ég er alveg sannfærður um það, að hæstv. forsrh. iðrast þessara orða, kannske nú þegar. Hér á landi hefur verkalýðshreyfingin óneitanlega sýnt mikla þolinmæði og mikið umburðarlyndi, þangað til svo var komið, að fólkið, sem að framleiðslustörfunum vinnur, gat ekki lengur dregið fram lífið, og þá greip það til þess réttar síns að ákveða verðlag vinnunnar við samningaborð við gagnaðila sinn, vinnukaupendurna, en setti jafnframt sinn Ófeigshnefa í borðið og lýsti yfir verkfalli, og það er lögleg athöfn í þessu landi. Þetta, sem verkalýðsfélögin hafa gert, er svar við því, þegar verðlag á vörum og varningi hefur verið ákveðið einhliða út yfir öll hófleg takmörk, enda viðurkennt af öllum sanngjörnum mönnum, að þá ættu verkalýðssamtökin að ákveða verðið á vinnunni sem samningsaðili við gagnaðilann. Það er ekki ósanngjarnlega að farið. Árum saman hefur það verið sagt við verkalýðssamtökin í blöðum íhaldsins: Þið eigið ekki að vera að hugsa sífellt um hækkandi kaup í krónutölu. Þið eigið að hugsa um það að tryggja kaupmátt launanna. - Og hvað verður svarið nú, þegar verkalýðsfélögin fara inn á þessa braut? Þá stendur ráðh. á bak við ráðh. og rembist við að eyðileggja þessa leið, líkir henni við kommúnisma og hvað annað, sem þeir hafa verst til þess að líkja henni við. Þá stendur m.a. Eysteinn Jónsson, hæstv. fjmrh., fyrir svörum ríkisstj. og segir: Það er ekki hægt að lækka verðlag í landinu. Það er ekki hægt að lækka tolla og skatta, og okkur þótti það bölvað tiltæki af norsku ríkisstj. að hafa fellt niður sykurtoll og kaffitoll og hafa lækkað verð á ýmsum nauðsynjavörum. Sú leið var ekki heldur fær á Íslandi. Ekki hægt að draga úr aukavinnu opinberra starfsmanna. Ekki hægt að lækka verðtoll eða söluskatt. Ekki hægt að hafa lægri fjárlög. Það var nú alveg ómögulegt. Ekki hægt, - ekki hægt, í svona 20–30 varíasjónum. Í mesta lagi hægt að spara svona 5 millj. kr. á fjárl., sagði hæstv. ráðh. - En þar er hann í stríði við meiri hl. fjvn., skipaðan flokksmönnum hans og íhaldsmönnunum. Þeir sögðu, að það væri hægt að fella niður 7–8 millj. kr. póst í aukavinnu hjá starfsfólki ríkis og ríkisstofnana. Þeir bentu á, að það væri losaralegt aðhald, sem ríkisstofnanirnar hefðu af hæstv. ríkisstj., og að það væri hægðarleikur að spara þar mannahald og laun. Þeir bentu á, að það væri hægt að fella niður ýmislegt í fjárl., sem hæstv. ráðh. hefur ekki getað komið auga á. Og ég fullyrði enn og ég get sannað það, að það er hægt að hækka tekjubálk fjárl. um 20 millj. a.m.k., án þess að sú áætlun verði sér til skammar, og það skal ég standa á að verði hér að ári liðnu, þegar reynslan hefur sannað mína fullyrðingu. Og það er hægt að skera niður, ef nokkur vilji er til þess, um 40–50 millj. af gjaldabálkinum, og þannig getur hæstv. ríkisstj. haft um 60–70 millj. kr. til ráðstöfunar til þess að ráða niðurlögum dýrtíðar og hjálpa til þess að leysa þessa alvarlegu deilu. En hæstv. fjmrh. fór síðan, eftir að hann var búinn að segja: Ekki hægt, - ekki hægt, - að berja lóminn yfir því, að stjórnarandstaðan væri afleit, hún væri svo ofan á allt annað að heimta sjúkrahús, heimta skóla, heimta aukin fjárframlög til atvinnuveganna, og þetta fannst honum allt saman ljóta tiltækið. En sannleikurinn er bara sá, að það er ekki gert meira að þessu af stjórnarandstöðunni á þessu þingi a.m.k. heldur en af stjórnarflokkunum, og sérstaklega af íhaldsfl., sem vill nú skreyta sig með frjálslyndisfjöðrum og framfara fyrir kosningar, eins og íhaldið hefur alltaf gert í sinni dæmalausu hræsni. Ólafur Thors tók líka þátt í reiptoginu og gaf kost á gengislækkun og víðtækari bátagjaldeyri, ef verkalýðurinn vogaði sér að knýja fram hærra kaup, og svo gaf hann auðvitað verkalýðnum heilræði, elns og hann hefur oft gert áður. Verkamenn eiga ekki að vera að gera kröfur um kaup, meðan Bretar sækja á og brjóta niður landhelgina hjá okkur, sagði hann m.a. Og vel á minnzt: landhelgina. Hver er afstaða íslenzkrar alþýðu til landhelgismálsins? Ég veit ekki annað, en að það hafi verið fyrsta samþykkt, sem Alþýðusambandsþingið síðasta gerði, að lýsa yfir fullum stuðningi sínum við ríkisstj. Íslands í landhelgismálinu. Og þegar verkfallið var hafið, komu hér 2–3 varðskip til hafnar með bilanir og þurftu að fá viðgerðir. Það voru verkfallsmennirnir, sem voru þá látnir víkja frá meginreglu verkfallsins, framkvæma viðgerðir á skipunum og gerðu það að verkum, að það var hægt að halda uppi landhelgisgæzlu við íslenzkar strendur. Svo er Morgunblaðið, þetta fina málgagn stjórnarinnar, látið ljúga því upp á verkfallsmenn, að þeir ætli að brjóta niður landhelgina, svo að Bretar geti stolið úr henni eftir vild. Þetta er að snúa málinu algerlega við. Ég vona, að það verði haldið fast á málstað Íslands í landhelgismálinu af hæstv. ríkisstj. og að hæstv. ríkisstj. túlki málið þannig, að þetta sé eingöngu skref í áttina í landhelgismáli okkar. Og ég vil vona, að hæstv. atvmrh. í siglingu sinni geri nú engan langvarandi samning um það við Breta, að 4 mílna landhelgin sé endanlegt mark hjá okkur. Bjarni Benediktsson, hæstv. dómsmrh., sagði, að menn yrðu að vinna í sveita síns andlitis. Það er engin hætta á því, að vinnandi stéttir landsins hafi gleymt því, og ég vil bara vona, að hæstv. ráðh. svitni ekki minna undir þeirri byrði, sem þeir ættu að bera, eins illa og þeir hafa stjórnað málefnum þessa lands og þessarar þjóðar. Það væri fyllilega ástæða til þess, að þeir fyrir það starf sitt, eins illa og það hefur tekizt, væru reglulega sveittir. Ég hirði að jafnaði ekki mikið um það að verja sjálfan mig fyrir aðkasti og skömmum, en í þessu verkfallsmáli verð ég þó að víkja út af þessari reglu og svara hér tveimur eða þremur atriðum. Það hefur verið sagt Reykvíkingum núna að undanförnu, að verkfallsmennirnir ætli sér að stöðva mjólkurflutninga til barna og sjúklinga. Þetta mál er þannig vaxið, að á fyrsta degi verkfallsins leitaði borgarlæknirinn til samninganefndar verkalýðsfélaganna og óskaði eftir því, að hún féllist á till. lækna í bænum um, að nálægt 12 þús. lítrar mjólkur fengjust í bæinn daglega handa börnum, sjúku fólki, gamalmennum og barnshafandi konum. Við þessari ósk varð samninganefndin algerlega, heimilaði allt að 12 þús. litra mjólkur á dag í borgina í þessu skyni. En hví fæst ekki þessi mjólk? Nú er mjólkurskammturinn kominn ofan í 5 þús. lítra. Af hverju? Af því að ýmsir framleiðendur mjólkurinnar hafa fallið fyrir þeirri freistni, að fólk héðan úr Rvík hefur hópazt til þeirra og boðið of fjár fyrir hvern mjólkurlítra og er þannig að ná í þessa mjólk handa sér og sínum, sem mjólkin var alls ekki ætluð, og þannig fæst hún ekki handa sjúku fólki og öldruðu. Það er ekki á valdi verkfallsstjórnarinnar að sjá um framkvæmd þessa verks. Það er stjórnarvaldanna í Reykjavík, og þau verða að sjá um, að þessi mjólk fari til sjúkra og gamalmenna og barna. Þá var sagt eftir mér, að ég hefði hótað því, að Reykjavík skyldi verða myrkvuð. Þetta eru alger ósannindi. Ég sagði það, að verkfallsstj. hefði hingað til séð um, að haldið væri uppi landhelgi við Ísland. Við höfum og séð um það, að ekki væru lögð niður störf af verkfallsmönnum austur við Sog. Þar átti ég við eitt ákveðið tilfelli. Við sáum um það, að dælumenn við virkjunina við Sog legðu ekki niður starf, til þess að jarðgöngin fylltust ekki af vatni. Það á því ekkert skylt við að halda uppi störfum í Ljósafossstöðinni. Það eru þess vegna bein ósannindi bæði hjá Vísi og Morgunblaðinu, sem hafa viljað hræða Reykvíkinga til þess að trúa því, að þeir ættu nú að verða sviptir rafmagni og þannig möguleikum til þess að matreiða ofan í sig. Þessi ósannindi rek ég því hér með heim aftur til föðurhúsanna og vil nú vænta þess, að andstæðingar verkalýðsins og verkalýðssamtakanna reyni ekki að beita svona vopnaburði framvegis. Málsvarar ríkisstj. hafa hvað eftir annað verið að reyna að andmæla hinum stórathyglisverðu upplýsingum hv. 3. landsk. þm., Gylfa Þ. Gíslasonar, hér í gærkvöld. Hann sýndi fram á það, að lægst launuðu stéttirnar hefðu dregizt aftur úr. Kaupmáttur tímakaups Dagsbrúnarmanns þyrfti að hækka um 19–20%, til þess að verkamaðurinn fengi fulla hlutdeild í þeirri aukningu, sem orðið hefur á þjóðartekjunum síðan 1939. Málsvarar ríkisstj. hafa sagt, að þetta sé villandi, vegna þess að ekki sé tekið tillit til þess, að atvinnuleysi hafi verið meira 1939 heldur en það sé nú. Í fyrsta lagi er þetta fráleitur hugsunarháttur, en aðalatriðið er þó það, að verkamaður, sem hefur fulla atvinnu nú, fær tiltölulega minna í sinn hlut af þjóðartekjunum heldur en verkamaður, sem hafði fulla atvinnu 1939. Ég spyr: Er það kannske skoðun ríkisstj., að minnkun atvinnuleysis eigi að þýða það, að verkamaðurinn eigi ekki rétt á, að kaupmáttur tímakaups hans vaxi í hlutfalli við aukningu þjóðarteknanna? Ef það er svo, að ríkisstj. meini þetta, þá er gott, að það komi í ljós. Í öðru lagi hefur atvinnuleysi nú aftur haldið innreið sína í landið. Það var horfið, en það kom aftur með núverandi ríkisstj. Athugun sýnir, að enginn munur er á þeirri breytingu, sem orðið hefur á raunverulegu tímakaupi og raunverulegum árstekjum síðan 1939. Árið 1939 voru verkamannstekjur yfir árið um 4.100 krónur. Árið 1951 munu verkamannstekjur hafa numið 33.800 krónum. Ef tekjurnar 1951 eru leiðréttar með tilliti til verðlagsbreytingarinnar, þá kemur í ljós, að þær eru raunverulega 31% hærri en 1939. En Gylfi sýndi fram á það í gær, að hækkun kaupmáttar tímakaupsins væri 30% til 1950. Hækkun þjóðarteknanna á íbúa er hins vegar 63%, en hækkun þess hluta þeirra, sem notaður er til neyzlu, er 48%, ekki 43% eins og hv. þm. V-Húnv. fullyrti hér áðan, og það er þess vegna ómótmælanlegt, að hlutur hinna lægst launuðu, er nú stórum lægri, en vera ætti, hvort sem heldur er miðað við tímakaup eða árstekjur. Nú skal ég játa það, að hv. þm. V-Húnv., Skúli Guðmundsson, er reikningsglöggur maður, og honum er full vorkunn, þegar hann komst hér að annarri niðurstöðu áðan heldur en hv. 3. landsk. þm., Gylfi Þ. Gíslason. En svoleiðis er málið vaxið, að prófessor Ólafur Björnsson, sem er höfundur þeirrar bókar, sem hér er byggt á, gaf verkfallsstj. á dögunum skjal í hendur, sem var útreikningar á þessum sömu atriðum. Þar hafði prófessorinn leiðrétt eina tölu, sem ekki hafði verið nákvæm í þessari bók hans, og þetta plagg liggur nú fyrir og er í margra manna höndum. Þetta veldur því, að Skúli Guðmundsson, sem reiknar eftir tölum bókarinnar og byggir sína útreikninga á því, kemst að annarri niðurstöðu, sem er röng, en Gylfi Þ. Gíslason hafði aðgang að þessum tölum og reiknaði með þessari grundvallartölu og komst að réttri niðurstöðu, og í því er hvorki reikningsskekkja né farið rangt með tölur. Niðurstaða Gylfa Þ. Gíslasonar er því rétt. Það er sannað á vísindalegan hátt, að hlutur verkamanna í þjóðartekjunum er nú 19–20% lægri, en hann var 1939. Og það er ekkert þýðingarlitið atriði fyrir hlustendur í landinu að leggja sér þetta á minni. Þetta er hin rétta niðurstaða. Og svo vil ég aðeins biðja hv. hlustendur að leggja annað á minnið. Um leið og kaupmáttur launanna hefur rýrnað um 20% hjá verkamönnunum á tímabili þessarar stj., hefur átt sér stað þreföldun á álagningu heildsalanna í landinu. Þetta er jafnréttisþjóðfélagið, sem hæstv. dómsmrh. var að guma hér af í gærkvöld og ætlar verkalýðnum að una við það, að það er gengið á hans hlut. Það er slátrað lambi fátæka mannsins enn þá einu sinni, þegar aðrir geta fitað sig á fátækt fjölmennustu stéttar þjóðarinnar. Ég vil ljúka máli mínu með því að segja í kvöld: Íslenzk alþýða, stattu einhuga og sterk um frumburðarrétt þinn til lífsins, - réttinn til vinnunnar og til að fá þau laun fyrir vinnuna, sem lífvænleg séu, til þess að menn fáist til að vinna framleiðslustörf á Íslandi. Það er undirstaðan undir allri þjóðarvelmegun, og ríkisstj. Íslands tekst aldrei að stjórna þessu landi, ef hún virðir ekki þennan frumburðarrétt hins vinnandi fólks. - Þökk fyrir.

Forseti (JPálm): Þá hefur hv. þm. Ísaf., Hannibal Valdimarsson, lokið máli sínu. - Nú tekur til máls-hv. þm. N-Ísf., Sigurður Bjarnason.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Hv. þm. Ísaf., sem talaði hér síðastur, var bersýnilega orðinn töluvert smeykur við þau gífuryrði, sem hann viðhafði á útifundi hér í Reykjavík fyrir skömmu. Þess vegna reyndi hann nú að draga í land. Það hendir þennan hv. þm. oft að hafa ekki taum á tungu sinni. Ég vil aðeins láta þá von í ljós, að sá verkalýður, sem nú hefur sýnt þessum þm. allmikinn trúnað, eigi ekki eftir að biða við það mikið tjón, en því miður litur mjög út fyrir, að svo kunni að fara. Hv. 2. landsk. þm., Lúðvík Jósefsson, dró hér áðan upp dökka mynd af ástandinu hjá sjávarútveginum þar væri allt á kafi í taprekstri. En hvernig hefur hv. þm. og flokkur hans, kommúnistafl., snúizt við þessum erfiðleikum sjávarútvegsins? Þannig, að hafa forustu um stórfelldar kauphækkanir, sem óhjákvæmilega hlytu að stöðva meginhluta allrar útgerðar í landinu. Þannig vilja þá kommúnistar hjálpa útgerðinni. - Hv. 2. landsk. þm. sagði einnig, að ríkisstj. hefði fyrst og fremst með afurðasölu útvegsins að gera. Þetta er fullkomið ranghermi. Það eru samtök útgerðarinnar sjálfrar, sem hana annast, en kommúnistar vilja ólmir sundra þessum samtökum til þess að geta sjálfir hafið brask með afurðasöluna. Kommúnistar hafa einnig í þessum umr. ráðizt mjög á það, sem þeir kalla ofsagróða Eimskipafélags Íslands. Hv. 7. landsk. þm., Finnbogi R. Valdimarsson, sem talaði hér áðan, taldi það þjóðarvoða, ef þetta félag, sem unnið hefur glæsilegt brautryðjendastarf í siglingamálum okkar, fengi að safna sér nokkrum sjóðum. En hvernig ætti Eimskipafélagið að endurnýja flota sinn, ef það ekki mætti safna í sjóði? Hvernig ætti það að eignast ný skip í stað þeirra, sem úr sér ganga? Hvernig ættu einstaklingar, jafnvel ríkisvaldið, að geta ráðizt í nauðsynlegar framkvæmdir, ef aldrei mætti safna fé til þeirra? Þessi ádeila kommúnista á Eimskipafélag Íslands er því eins og vænta mátti gersamlega út í bláinn. Þjóðinni hefur nú gefizt tækifæri til að kynnast, hverjum úrræðum hv. stjórnarandstæðingar búa yfir til lausnar þeim vandamálum, sem við blasa og úrlausnar biða. Í ræðum þeirra hefur lítið farið fyrir jákvæðum till. um raunhæfar aðgerðir. En það er rétt að lita lauslega á höfuðbjargráð þess þm. Alþfl., sem fyrstur talaði hér í gærkvöld, hv. þm. Ísaf., Hannibals Valdimarssonar. Hann skýrði frá því, að flokkur sinn hefði fyrir skömmu flutt frv. um framleiðsluráð sjávarútvegsins, sem leysa ætti öll vandkvæði bátaútvegsins. En hvers konar frv. er þetta? Samkv. 1. gr. þess á að stofna nýtt ráð, skipað 5 aðalmönnum og 5 til vara. Í lok 1. gr. segir svo á þessa leið: „Framleiðsluráð ræður sér starfsfólk, eftir því sem þörf krefur. Ráðherra ákveður laun ráðsmanna, og teljast þau til kostnaðar við störf ráðsins.“ Er þetta úrræði ekki dásamlega líkt Alþfl.? Nýtt ráð, sem ræður sér starfsfólk, eftir því sem þörf krefur. Þá er allur vandi sjávarútvegsins leystur. Haldið þið nú ekki, sjómenn og útvegsmenn um land allt, að hagsmunum ykkar væri borgið, ef þessi ráðshugsjón Alþfl. kæmist í framkvæmd? Er ekki líklegt, að slíku skrifstofuráði hér í Reykjavík mundi t.d. farnast betur forusta um hagsmunamál bátaútvegsins, en samtökum útgerðarmanna sjálfra? Ég læt ykkur um að svara þessum spurningum. En það merkilegasta við þetta frv. er þó það, að þar er gert ráð fyrir, að sjálft bátagjaldeyrisskipulagið sé lögfest. Í 9. gr. þess er framleiðsluráði heimilað að leggja ákveðið hundraðsgjald á innkaupsverð tiltekinna vörutegunda. „Það, sem helzt hann varast vann, varð þó að koma yfir hann,“ má segja um veslings Alþfl. Hann flytur frv., sem hann segir að eigi að afnema bátagjaldeyrinn, en í þessu frv. sjálfu kemst hann ekki hjá að hverfa til sömu úrræða og þegar hefur verið neytt af núverandi ríkisstj. Í þessu sambandi skiptir það ekki meginmáli, að í frv. er sagt, að ekki megi leggja álag á þetta hundraðsgjald. Þetta er þá eina úrræði Alþfl. auk þeirra krafna, sem forvígismenn hans hafa borið fram um 30% kauphækkanir hjá framleiðslutækjum, sem þeir játa að séu þegar rekin með tapi og muni stöðvast, ef rekstrarkostnaður þeirra hækki. En það úrræði mun ég minnast litillega á síðar. Hv. þm. Ísaf. gerðist hér einnig mikill sparnaðarmaður. Um það er ekki nema gott að segja. Batnandi manni er bezt að lifa, og vist er nauðsynlegt að spara. En hvernig ætlaði þessi ráðsnjalli þm. að spara? Jú, m.a. með því að strika út 18. gr. fjárl. Þar ætlaði hann að spara einar Fjárlög 1953 litlar 12 millj. kr. En til hvers er þeim útgjöldum varið, sem á þeirri grein eru? Renna þau ef til vill til einhvers óþarfa, sem auðvelt er að skera niður? Nei, á þessari fjárlagagrein standa nöfn tæplega 400 gamalmenna, ekkna og starfsmanna, sem flestir hafa látið af störfum fyrir aldurs sakir. Þar getur að lita nöfn aldraðra landpósta, fiskmatsmanna, sýslumanna, póstafgreiðslumanna, ljósmæðra, presta, lækna, kennara, vitavarða, listamanna o.s.frv. Meðal þeirra eru rúmlega 200 ekkjur. Flest þetta fólk lifir á þessu styrktarfé. Margt af því er fátækt fólk, sem kæmist á vonarvöl, ef það yrði svipt þessum stuðningi. Svo kemur hinn kokhrausti nýkjörni form. Alþfl. og segist vilja strika þessa grein út og spara 12 millj. kr. Eftir þessu var allur málflutningur þessa hv. þm. Þannig segist hann vilja spara. Með slíkum sparnaði segist bann geta leyst hið pólitíska verkfall, sem hann og kommúnistar hafa leitt þúsundir manna út í í jólamánuðinum. Í þessu sambandi mætti svo upplýsa, að einmitt þessi hv. þm. Alþfl. vann það frægðarverk í bæjarstj. þess kaupstaðar, sem hann er þm. fyrir, að hækka á einu ári, árinu 1951, kostnaðinn við stj. bæjarmála hans um 44.5%, - segi og skrifa 44.5%! Það er svo sem auðséð, að þessum hv. þm. ferst að tala um sparnað á ríkisfé. - Enn má geta þess, að hv. þm. Ísaf. vann sér það til ágætis og fólki kjördæmis sins til kjarabóta að hækka útsvör þess á s.l. sumri um 38%. Mun það meiri hækkun en í nokkrum öðrum kaupstað í landinu á þessu ári. Sjá nú ekki allir, hvílíkur spámaður er upprisinn meðal vor, hvílíkur sérfræðingur í sparnaði og kjarabótum til handa alþýðu manna? - Ég læt þessi svör nægja við ræðu hv. þm. Ísaf. Málflutningur hans var nú eins og ævinlega innantómur og rakalaus belgingur. Hv. 3. landsk. þm., Gylfi Þ. Gíslason, og hv. 7. landsk. þm., Finnbogi R. Valdimarsson, töldu núverandi ríkisstj. hafa slegið öll met í vexti dýrtíðar, þar sem vísitala framfærslukostnaðar hefði hækkað um 63% í stjórnartið hennar á tæpum 3 árum, en það eru rúmlega 20% á ári til jafnaðar. Vist eru þetta miklar verðhækkanir, en þess má þó geta, að næstu 11 ár á undan hafði vísitalan hækkað um samtals 360% samkv. útreikningi hagstofunnar með því að leiðrétta stærstu skekkjur hennar. Það gerir um 33% á ári að meðaltali, svo að auðsætt er, að ríkisstjórnum þeim, sem setið hafa á undan þessari, hefur einnig gengið erfiðlega að halda dýrtíðinni í skefjum. Töluverðan hluta þessa tímabils sat þó Alþfl. í stj., að ógleymdum kommúnistum og Framsfl., okkar ágæta samstarfsfl., enda þótt hæstv. landbrh., Hermann Jónasson, vildi hér áðan kenna nýsköpunarstj. Ólafs Thors um að hafa vakið dýrtíðardrauginn upp. Í ræðum kommúnista hefur ekkert nýtt komið fram. Þeir hafa leikið hér sinn áratuga gamla Sovétsvanasöng. - Hv. 5. landsk. þm., Ásmundur Sigurðsson, gat þess þó í leiðinni, að bændur mundu græða á kauphækkunum, þess vegna hlytu þeir að vera samherjar hans í því verkfalli, sem nú stendur yfir. Það er rétt, að bændur fá afurðaverð sitt hækkað í nokkru hlutfalli við hækkuð vinnulaun, en þeir fá þá hækkun ekki fyrr en eftir á. Hitt er þó alvarlegra, að hækkað afurðaverð rýrir kaupgetu fólksins við sjávarsíðuna og þrengir markaði bóndans. Honum er ekki gagn að háu afurðaverði,ef vara hans selst ekki. Á sama hátt er verkamönnum ekki gagn að háu tímakaupi, ef þeir verða svo að ganga atvinnulausir. Niðurstaðan verður því með tímanum sú, að hvorugur græðir á kapphlaupinu milli kaupgjalds og verðlags. Hækkanirnar hverfa í hít verðbólgunnar. Dýrtíðarpúkinn fitnar á fjósbitanum, en afkoma þjóðarinnar í lífsbaráttu hennar versnar. Síðan síðari heimsstyrjöldinni lauk, höfum við Íslendingar lagt megináherzlu á eflingu bjargræðisvega okkar. Má segja, að uppbygging atvinnulífsins sé raunhæfasta sporið, sem þessi þjóð hefur nokkru sinni stigið til umbóta á lífskjörum sínum. Afkoma fólksins á hverjum tíma byggist fyrst og fremst á þeim atvinnutækjum, sem þjóðin á og rekur. Þess vegna hefur Sjálfstfl. lagt á það höfuðkapp að treysta þennan grundvöll lífskjaranna. Með því hefur hann viljað berjast gegn því böli, sem atvinnuleysi er ævinlega, hvar sem þess verður vart. Hann hefur viljað skapa hverjum fullhraustum manni, sem vill vinna, tækifæri til þess að hafa atvinnu við sitt hæfi og njóta öryggis um afkomu sína. „En hvernig stendur á þeim erfiðleikum, sem íslenzka þjóðin á nú við að etja?“ má vera, að einhver spyrji. Ástæður vandkvæðanna nú eru fyrst og fremst tvær. Hv. stjórnarandstæðingar segja að vísu, að hún sé aðeins ein, sú, að í landinu sitji ríkisstj., sem eigi þá ósk heitasta að kvelja og pína almenning. Enginn skyni borinn maður leggur eyrun við slíkum málflutningi. Sannleikurinn er sá, að meginástæða efnahagsog atvinnuerfiðleika okkar í dag er fábreytni íslenzks atvinnulífs. Þrátt fyrir hina miklu eflingu þess undanfarin ár standa bjargræðisvegir okkar enn þá allt of völtum fótum. Meðan afkoma þjóðarinnar stendur og fellur með brigðulum sjávarafla á rányrktum fiskimiðum, hefur þessi þjóð ekki skapað sér atvinnuöryggi. Ég veit, að mikill meiri hluti fólksins í kaupstöðum og sjávarþorpum víðs vegar um land skilur þetta. Það hefur sárbitra reynslu af átta síldarleysissumrum ásamt aflatregðu á þorskveiðum í einstökum landshlutum. Það veit, hvaða áhrif þau hafa haft á lífskjör þess. Þetta ástand hjá útgerðinni hefur svo verkað á lífskjör alls almennings í landinu. Þetta kom ekki hvað sízt í ljós í stjórnartíð fyrstu stj. Alþfl., eins og Alþfl: menn hafa kallað ríkisstj. Stefáns Jóh. Stefánssonar, hv. 8. landsk. þm. Innflutningshömlurnar, vöruskorturinn, svarti markaðurinn og braskið voru skilgetin afkvæmi aflabrestsins og gjaldeyrisskortsins. Önnur meginástæða efnahagserfiðleika okkar er sú staðreynd, að mitt í áhuga okkar fyrir öflun betri framleiðslutækja hefur okkur ekki tekizt að tryggja jafnhliða rekstur þeirra. Tregða okkar til þess að viðurkenna þá grundvallarstaðreynd, að við getum ekki eytt meiru en við öflum, hefur spennt bogann of hátt og gert meiri kröfur á hendur framleiðslunni heldur en hún hefur getað risið undir. Við höfum m.ö.o. fallið fyrir þeirri sjálfsblekkingu að álita mögulegt að miða lífskjörin við eitthvað annað en arð atvinnutækja okkar. Þetta er háskaleg villa, sem þegar hefur skapað þjóðinni fjölþætt vandkvæði og erfiðleika. Við sjálfstæðismenn höfum jafnan lagt áherzlu á að vara þjóðina við henni. Er og óhætt að fullyrða, að stór hluti hennar hafi glöggan skilning á eðli hennar, en allt of margir vilja ekki skilja þennan háska. Þess vegna geta upplausnaröfl þjóðfélagsins, kommúnistar og taglhnýtingar þeirra, att þúsundum manna út í baráttu fyrir sínum eigin ófarnaði. Þess vegna stendur nú yfir hörð barátta fyrir kröfum, sem óhjákvæmilega hlytu að leiða atvinnuleysi og bágindi yfir þjóðina, ef þær næðu fram að ganga. Ég viðurkenni hiklaust, að fjöldi manna hér á landi þarf um þessar mundir á hærri launum að halda til þess að geta bætt lífskjör sín. Ég veit, að margir af sjómönnum vélbátaflotans, verkamenn og fastlaunamenn í láglaunaflokkum berjast í bökkum með að láta laun sín hrökkva fyrir daglegum þörfum. Ekkert væri þess vegna æskilegra, en að hægt væri að bæta kjör þessa fólks með verulegum kauphækkunum. En hver trúir því, að launahækkanir, sem stöðva útgerð báta og skipa, rekstur frystihúsa og iðnfyrirtækja og hafa jafnframt í för með sér lögbundna hækkun á innlendum matvælum, svo sem mjólk, kjöti, smjöri og garðávöxtum, bæti raunverulega lífskjör þess fólks, sem erfiðast á um þessar mundir? Því getur enginn trúað nema sá, sem setur kíkinn fyrir blinda augað og neitar að viðurkenna augljósar staðreyndir. Hv. stjórnarandstæðingar hafa sagt í þessum umr., að þessar rökræður þeirra, sem styðja núverandi hæstv. ríkisstj., sýni aðeins fjandskap við verkalýðinn og skilningsleysi á þörfum almennings. Þegar Alþfl. hafði forustu í ríkisstj. fyrir fáum árum, lét þó einn af leiðtogum hans sér þau orð um munn fara, að kauphækkanir væru fásinna, ef ekki hreinn glæpur, eins og þá var ástatt í þjóðfélaginu. Þegar kommúnistar voru í ríkisstj. fyrir nokkru fleiri árum, híkuðu þeir ekki heldur við að lofa því að beita áhrifum sínum gegn kauphækkunum. En nú eru þessir flokkar ekki í ríkisstj. Þess vegna þykjast þeir enga ábyrgð bera gagnvart almenningi í landinu. Þess vegna leyfa þeir sér einnig að beita verkalýðshreyfingunni fyrir stríðsvagn sinn til hefndarverka gegn alþýðu manna. En hvaða leiðir ber íslenzku þjóðinni þá að fara til þess að tryggja lífskjör sín og framtíðarafkomu? Fyrst og fremst þá að treysta grundvöll bjargræðisvega sinna og miða kröfur sínar til þeirra við raunverulega greiðslugetu þeirra á hverjum tíma. Við verðum að geta rekið atvinnutækin og haldið uppi varanlegri atvinnu í landinu. Við sjálfstæðismenn höfum á þessu þingi flutt þáltill. um rannsókn á greiðslugetu atvinnuveganna með samvinnu vinnuveitenda, launþegasamtaka og ríkisvalds. Slík rannsókn verður fyrr, en síðar að fara fram, ekki í eitt skipti fyrir öll, heldur árlega. Þjóðin verður að öðlast aukna þekkingu á rekstri atvinnutækja sinna og þeim grundvallarlögmálum efnahagsstarfseminnar, sem lífskjör hennar byggjast á á hverjum tíma. Slík þekking er lykillinn að framtíðarvinnufriði í landinu, sáttum milli vinnu og fjármagns. En jafnhliða því, sem þess er krafizt af almenningi, að hann miði lífskjör sín við afkomu atvinnuveganna, verður að vinna gegn hvers konar óhófi, bruðli og eyðslu, bæði hjá hinu opinbera og einstaklingum, sem við góð efni búa. Okkur Íslendingum hefur á örskömmum tíma tekizt að jafna lífskjörin í landi okkar meira en tíðkast hjá flestum öðrum þjóðum. Í þessu litla þjóðfélagi á auður og örbirgð aldrei að eiga sæti hlið við hlið. Til þess að treysta afkomu okkar og skapa atvinnuöryggi í landinu verðum við enn fremur að gera bjargræðisvegi okkar fjölbreyttari. Á þann hátt einan getum við hindrað lífskjaraskerðingar aflabrests og rányrkju. Það verður að tryggja, að hvert byggðarlag hafi næg atvinnutæki til þess að tryggja fólki sínu atvinnu. Að því takmarki miðar það frv., sem við sjálfstæðismenn höfum flutt á þessu þingi um atvinnubótasjóð. Aukinn iðnaður, vaxandi vinnsla sjávarafurða innanlands og þróttmikill og blómlegur landbúnaður eru frumskilyrði aukins öryggis í efnahagslífi þjóðarinnar. Núverandi ríkisstj. hefur stigið stórt skref áleiðis til eflingar þessum atvinnugreinum. En þrátt fyrir stórvirkjanir við Sog og Laxá, sem nú er langt komið, erum við enn þá örskammt komnir áleiðis með virkjun þeirrar orku, sem býr í fljótum og fossum. Heila landshluta skortír raforku frá vatnsaflsstöðvum gersamlega. Að sjálfsögðu getum við ekki ráðizt samtímis í byggingu allra þeirra raforkuvera, sem við þurfum að reisa, en við verðum að gæta þess að afskipta ekki einstaka landshluta of lengi þessum þýðingarmiklu framkvæmdum. Af því hlýtur óhjákvæmilega að leiða vaxandi jafnvægisleysi byggðarinnar, áframhaldandi fólksflótta frá þeim stöðum, sem útundan verða. Fossaflið og jarðhitinn eru þær náttúruauðlindir þessa lands, sem glæsilegust fyrirheit gefa um blómlega byggð þess, aukin lífsþægindi og atvinnuöryggi fólksins. Við þurfum ekki að hika við að nota erlent fjármagn til þess að hagnýta þær. Ef rétt er að farið, þarf það aldrei að verða okkur fjötur um fót. Hv. stjórnarandstæðingar hafa oft undanfarið, m.a. í sambandi við setningu fjárl. fyrir næsta ár, gagnrýnt ríkisstj. fyrir of ríflegan stuðning við landbúnaðinn. Sú gagnrýni er á mikilli skammsýni byggð. Vei rekinn landbúnaður og fjölmenn og dugandi bændastétt er hverju þjóðfélagi mikilsverð kjölfesta. Efling landbúnaðarins er þess vegna ekki eingöngu hagsmunamál bænda, heldur þjóðarinnar í heild. Á grundvelli heilbrigðs, fjölþætts og þróttmikils atvinnulífs mun þjóðin svo verða fær um að bæta aðstöðu sína og lífsskilyrði á marga aðra vegu. Koma þar ekki hvað sízt til greina umbætur í húsnæðismálum. Þúsundir fjölskyldna búa enn þá í húsnæði, sem er ófullnægjandi og jafnframt heilsuspillandi, og ungt fólk getur ekki stofnað heimili vegna húsnæðisleysis. Úr þessu verður að bæta. Við sjálfstæðismenn höfum á undanförnum árum lagt mikið kapp á að bæta aðstöðu efnalítils fólks til þess að eignast þak yfir höfuðið. Fyrsta sporið, sem stigið var í þá átt, var þegar aukavinna efnalítilla einstaklinga við byggingu eigin íbúða var gerð skattfrjáls. Með þeirri ráðstöfun var eitt af mörgum óvinsælum og ranglátum skattalagaákvæðum afnumið. Forustu um hana höfðum við hv. 7. þm. Reykv., Gunnar Thoroddsen, og hv. 5. þm. Reykv., Jóhann Hafstein. Í skjóli hennar hefur mikill fjöldi fólks ráðizt í byggingarframkvæmdir. Síðan komu l. um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis, sem að vísu giltu of skamman tíma. Á síðasta þingi voru svo settar reglur um lánadeild smáíbúða og til hennar veitt nokkurt fé, sem úthlutað hefur verið til einstaklinga víðs vegar um land. A þessu þingi hefur hæstv. ríkisstj. flutt frv. um öflun 16 millj. kr. lánsfjár, til þess að unnt verði að halda þessari starfsemi áfram og styðja einstaklingsframtakið til nauðsynlegra byggingarframkvæmda. Fyrir Alþ. liggur nú einnig frv., flutt af hv. 5. þm. Reykv., Jóhanni Hafstein, og nokkrum öðrum þm. Sjálfstfl., um eflingu veðdeildar Landsbankans til eðlilegrar fasteignalánastarfsemi. Takmark okkar sjálfstæðismanna í húsnæðismálunum er útrýming alls heilsuspillandi húsnæðis í landinn til sjávar og sveita og sköpun góðra og heilsusamlegra húsakynna í þeirra stað. Við teljum, að líklegasta leiðin að þessu takmarki sé stuðningur við framtak einstaklingsins, en við teljum einnig rétt og sjálfsagt, að félagsframtakið njóti aðstoðar til byggingar verkamanna- og samvinnubústaða. Ég hef hér - góðir hlustendur - gert nokkra grein fyrir því, á hvern hátt við sjálfstæðismenn höfum unnið að því og viljum vinna að því að bæta lífskjör almennings í landinu. Ég hef leitt rök að því, að heilbrigt atvinnulíf er sá grundvöllur, sem allar framfarir og umbætur byggjast á. Þann grundvöll höfum við haft forustu um að treysta. Í því felst hin raunhæfa barátta fyrir bættum lífskjörum fólksins. Hv. stjórnarandstæðingar segja, að við séum á móti framförum og umbótum og viljum lífskjör fólksins sem bágbornust. Til rökstuðnings þessari staðhæfingu hafa þeir ekkert nema íhaldsgrýlu sína, en hún er löngu dauð. Íslenzkt fólk trúir ekki lengur á grýlur. Það dæmir stjórnarfl. og leiðtoga þeirra af reynslunni, af störfum þeirra. Þess vegna er Sjálfstfl. í dag stærsti og þróttmesti stjórnmálafl. þjóðarinnar. Ég vil ljúka máli mínu með því að benda á, að enda þótt við sjálfstæðismenn höfum mörg undanfarin ár tekið þátt í samsteypustjórnum, vegna þess að þær hafa verið nauðsynlegar, þá hlýtur þó höfuðmarkmið stjórnmálabaráttu okkar jafnan að vera hreinn meiri hluti flokks okkar með þingi og þjóð. Við vitum, að í kjölfar samstjórnarskipulagsins hefur siglt ýmiss konar los, stefnuleysi og pólitísk hrossakaup, sem engan veginn hafa haft heillavænleg áhrif á stjórnarfar þjóðar okkar. En samstjórnirnar hafa verið nauðsynlegar, þar sem enginn einn stjórnmálaflokkur hefur haft meiri hluta á Alþingi. Ef þjóðin vill skapa sér heilbrigt stjórnarfar, er sú leið greiðfærust til þess að skapa Sjálfstfl. meirihlutafylgi. Þá fyrst getum við framkvæmt stefnumál okkar án þess að semja um afslátt á þeim við aðra, og þá fær þjóðin jafnframt tækifæri til þess að dæma okkur fyrir framkvæmd þeirra. Þeim dómi kviðum við ekki. - Góða nótt.

Forseti (JPálm): Þá hefur hv. þm. N-Ísf., Sigurður Bjarnason, lokið máli sínu. - Hefst nú 3. umferð, og tekur næst til máls hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson.



Herra forseti. Heiðruðu hlustendur. Út af því, sem hv. þm. N-Ísf., Sigurður Bjarnason, sagði, vil ég segja eitt við stjórnarflokkana. Leysið þið ykkar einokunarfjötra af sjávarútveginum, og við skulum sýna ykkur, að útvegurinn ber hækkað kaup. Við sósíalistar höfum bjargað íslenzkum sjávarútvegi fyrr, og við getum gert það enn, úr því feni, sem þið hafið sett hann í. En þið þorið það ekki. Þið hafið í þrjú ár fellt öll frumvörp okkar sósíalista um slíkt, og af hverju? Af því að þið óttizt, að starfandi stéttir atvinnuveganna mundu draga gróðann úr þeirri hít einokunarauðvaldsins, sem stjórnarflokkarnir eru að vernda. Um frumvörp Sjálfstfl., sem hv. þm. N-Ísf., Sigurður Bjarnason, nú talaði um, vil ég segja: Frumvörpin um atvinnubótasjóð og önnur slík liggja hjá okkur í fjhn. í Nd. Við höfum boðið Sjálfstfl. - og Alþfl. hefur gert það líka - að samþykkja þau. Þið þorið ekki að samþ. neitt af ykkar eigin frumvörpum. Þið látið þau liggja í þinginu, af því að þau eru flutt af tómri hræsni til þess að sýnast. Og ég bið kjósendur um að athuga, hvað mikið af frumvörpunum fer í gegn. Það er meiri hluti fyrir þeim hérna í þingi, en Sjálfstfl. þorir ekki sjálfur að samþ. þau. Háttvirtir hlustendur. Þið hafið heyrt pólitískt gjaldþrota stjórnarflokka birta ráðþrot sín frammi fyrir víðtækasta verkfalli, sem gert hefur verið á Íslandi. Þeir sjá engin ráð, af því að öll þeirra pólitík felst í því einu að slá skjaldborg um gífurlegan auð og háar tekjur einokunarauðvaldsins á Íslandi og verja hann gegn alþýðunni. Þið hafið heyrt úrræðalausa ráðherra staðfesta pólitískt gjaldþrot sjálfra sín og hlustað á þá reyna að breiða yfir þetta gjaldþrot með þvættingi, sem jafnóðum er og skal verða hrakinn. Hermann Jónasson, hæstv. landbrh., talaði um nýsköpunarstjórnina og kvartaði yfir henni eins og vant er, ekki í fyrsta sinn. Hvað er það, sem fer svona í taugarnar á Hermanni Jónassyni og hans flokki í fari nýsköpunarstjórnarinnar? Það er það, að á nýsköpunarárunum lærði íslenzk alþýða að lifa mannsæmandi lífi og gera kröfur til slíkra lífskjara áfram og að á þeim árum fékk þjóðin atvinnutæki til þess að geta fullnægt þeim kröfum. Það er þetta, sem veldur gremju Framsóknar og skal gera það áfram. Þjóðin þekkir ráð Hermanns Jónassonar. Hans ráð voru gerðardómsfjötrarnir 1942. Alþýðan sleit þá fjötra, og hún mun sprengja fjötra hans enn. Ólafur Thors, hæstv. atvmrh., sagði í gær, að það væru bjálfalegar, þjóðhættulegar aðferðir, ef ríkisstj. færi að skipta sér af málum eins og atvinnu og tekjum verkamanna, sem henni kæmi ekkert við: Ég veit ekki, af hverju hann Ólafur er að tala svona alveg eins og flón um hluti, sem hann veit ekkert um, en ætti þó að vita. Ríkisstjórninni er með l. nr. 70 1947, um fjárhagsráð, innflutningsverzlun og verðlagseftirlit, fengið allt vald yfir atvinnulífi landsins og skipað að stjórna því með eftirfarandi sjónarmið fyrir augum: „1) Að öll framleiðslugeta sé hagnýtt til fulls og öllum verkfærum mönnum tryggð næg og örugg atvinna. 2) Að öllum vinnandi mönnum, og þó sérstaklega þeim, sem stunda framleiðsluvinnu til sjávar og sveita, séu tryggðar réttlátar tekjur fyrir vinnu sína, en komið í veg fyrir óeðlileg sérréttindi og spákaupmennsku.“ Svo hljóða lögin. Það er af því að ríkisstj. hefur brotið þessi lög og rænt af verkamönnum þeim réttlátu tekjum, sem þeir áttu að fá og þeir fengu að nokkru leyti 1947, að öll þjóðin er í verkfalli á móti þessari lögbrotaríkisstjórn. Ólafur Thors, hæstv. atvmrh., sagði í gær, að þjóðin fordæmdi og fyrirliti brezka útgerðarmenn. Það er rétt. Hann gleymdi bara að bæta við, að Íslendingar fyrirlitu mest þann brezka aðilann, sem á stærsta brezka togaraflotann, sem á stærsta þýzka togaraflotann líka, sem á meginið af fiskgeymsluhúsum, fiskflutningsvögnum og fiskbúðum Bretlands, Unileverhringinn, sem stjórnar nú herferð brezkra auðmanna gegn Íslendingum. Af hverju skyldi Ólafur ekki hafa minnzt á hann? Og út af hans mikla áhuga fyrir landhelginni má ég þá spyrja: Af hverju lætur ríkisstj. öll varðskipin vera í biliríi 1. desember? Hæstv. dómsmrh., Bjarni Benediktsson, varð að viðurkenna, að gífurleg auðsöfnun ætti sér stað á Íslandi og kröfur verkalýðsins til réttlátari skiptingu auðsins væru því réttmætar. En hann sagði, að nokkrar af þeim stofnunum, sem auðurinn safnaðist í, væru nú eins konar almenningseign. En hverjir ráða þessum stofnunum og nota þær fyrir sig? Hverjir ráða Landsbankanum og nota hann fyrir sig, en banna að lána almenningi út á hús? Það er S.Í.S. og Kveldúlfur og Coca-cola-ráðh. Hverjir ráða Eimskip? Kveldúlfur og S. Í. S. Hverjir ráða olíuhringunum með 50 millj. kr. arðráni þeirra á Íslendingum árlega? Það er S.Í.S. og Kveldúlfur undir yfirstjórn Standard Oil og Shell. Hverjir ráða ríkissjóðnum og nota hann eins og vasapeninga í bitlinga og mútur? Það eru stærstu heildsalarnir og Kveldúlfur og S.Í.S. með einkafyrirtækjum þessara flokka, Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum. Ólafur Thors, hæstv. atvmrh., sagði, að engir bátaútvegsmenn ættu fyrir skuldum. Hvar eru eigurnar, sem bátaútvegsmenn og verkalýðinn vantar? Gylfi Þ. Gíslason, hv. 3. landsk., kom með góðar upplýsingar hér í gær um auðsöfnun ríkustu félaga og manna í Reykjavík. 40 ríkustu menn og félög áttu 566 millj. kr. í skuldlausum eignum. Ég skal bæta við þetta, að meðal þessara aðila eru hvorki Eimskipafélag Íslands, sem á 150 millj. kr. í skuldlausum eignum, né Landsbanki Íslands, sem á yfir 150 millj. kr. í sjóðum, né aðrir bankar. Allir þessir aðilar eiga sínar 400 millj. kr. í skuldlausum eignum. Alls eru yfir 1.000 millj. kr. í eign 44 aðila á Íslandi. Þið vinnandi menn og konur Íslands, sem nú standið í harðri baráttu fyrir réttlátari skiptingu auðsins. Það er nægur gróði, nægur auður á Íslandi, sem þið hafið skapað. Hann er bara ekki í vösum alþýðunnar. Hæstv. dómsmrh. sagði, að allir væru jafnir fyrir lögunum. Nei. Jafnrétti og réttvísi er ekki til á Íslandi undir hans dómsmálastjórn. Hann hefur sett réttarfarsofsóknir í staðinn fyrir réttvísina. Hann hefur skapað dómsvald handa gæðingum sínum og fjötrað dómstólana með mútum og spillingu. Allir eru jafnir fyrir lögunum, sagði Bjarni Benediktsson í gær. Og þetta segja ráðh., sem hafa látið stela af þjóðinni 60 millj. kr. og látið almenning borga, auk 60 millj., 40 millj. kr. í laun fyrir þjófnaðinn. Ég á við bátagjaldeyrinn, sem ríkisstj. lætur taka af þjóðinni í algeru heimildarleysi, og það heitir að stela, ef fátæklingar eiga í hlut. „Steli ég litlu og standi ég lágt, í steininn settur verð ég, en steli ég miklu og standi ég hátt, í stjórnarráðið fer ég.“ Og í stjórnarráðinu dúsa þeir. En þeir ættu að tala um jafnrétti fyrir lögunum, ráðh., sem sitja í gamla tugthúsinu við Lækjartorg. Bjarni Benediktsson, maðurinn, sem telur sig dómsmrh., lék eitt af sínum alræmdu „drengskaparbrögðum“ hér í útvarpinu í gær. Ég ætla að segja þessum manni það, að ef við stjórnarandstæðingar töluðum opinberlega eins um ávirðingar flokksmanna hans og hann gerir, bæði ölæðisafbrot, hjónabandshneyksli og annað verra, þá yrði ekki líft í þessu landi. Utanrrh. kom fram eins og sá maður, sem ekki kann mannasiði. Ef þetta eru hans umgengnishættir við erlenda menn, þá skal mig ekki undra, þó að hann verði að athlægi í Ameríku og honum sé ekki svarað af Sovétstjórninni, af því að hann kunni ekki mannasiði í diplómatískri umgengni. Höfðu þó Rússar t.d. áður gert við hann viðskiptasamning, þann stærsta, sem þeir hafa gert við Ísland, og Bjarni náttúrlega svarað með því að kalla sendiherra sinn heim frá Moskva og senda hann aldrei þangað aftur. Þjóðin spyr nú, þegar verkfall hefur staðið í 8 daga: Af hverju var ríkisstj. svona gersamlega ábyrgðarlaus, að undirbúa ekkert að mæta kröfum verkalýðsins, þegar allsherjarverkfall vofði yfir 1. des., með verulegum sanngjörnum tilslökunum? - Ríkisstj. kom upp um það í síðasta bréfi sínu. En bréfin eru sem kunnugt er eina framlag hennar í þessu lífsmáli þjóðarinnar. Ríkisstj. hafði básúnað sigur svo kallaðra lýðræðisflokka í Alþýðusambandskosningunum sem sigur sinn. Hún hafði treyst á að þurfa aldrei að slaka til fyrir verkalýðnum. Hún hafði treyst á að geta fengið pólitíska jábræður sína í Alþýðusambandsstjórn til að bregðast hagsmunabaráttu verkalýðsins. Hún hafði treyst á að geta breytt fellibylnum frá vinnandi stéttum Íslands í hæga golu, í þægilegan andvara fyrir sex feita ráðh. til þess að hressa sig á í komandi kosningum. Henni brást bogalistin. Hún fékk engan til að svíkja. Verkalýðurinn stóð allur saman. Og nú tryllist ríkisstj. og sendir út opinber svívirðingarbréf á þá, sem hún kallar sína menn í stjórn Alþýðusambandsins, og sannar hið fornkveðna: „Ekki sér hann sína menn, svo hann ber þá líka.“ Af hverju er ríkisstj. svona reið? Hún sér, að þjóðin hefur opnað augu sín fyrir óstjórn hennar, fyrir því, að ríkisstj. skipuleggur skortinn og atvinnuleysið um allt land. Sigurður Bjarnason, hv. þm. N-Ísf., var að tala hér um nauðsyn íbúðarhúsabygginga áðan. Hann talar, en ríkisstj. neitar Íslendingum um frelsi til þess að mega byggja yfir sig og torveldar þeim með lánsfjárbanni sínu að bjarga sér, þegar þeir eru að reyna við byggingar smáíbúðanna núna. Ríkisstj. lætur hins vegar Íslendinga þræla í því að byggja fyrir ameríska liðsforingja suður á Keflavíkurflugvelli íbúðir upp á 90 millj. kr. Sigurður talar orðin. Ríkisstj. sýnir verkin. Og ríkisstj. er nú búin að sýna, hvað er í vændum, ef atvinnuleysis- og kauplækkunarherferð hennar verður ekki stöðvuð. Með svipu atvinnuleysisins rekur ríkisstj. nú um allt land íslenzka verkamenn frá konum og börnum suður á Keflavíkurflugvöll til þess að þræla þar sem ódýrt vinnuafl fyrir ameríska ofbeldismenn. Sjálfir hafa Ameríkanarnir þrefalt kaup á við íslenzka verkamenn, og svo eiga Íslendingar að þakka fyrir. Og fari Íslendingar að mögla, er þeim hótað með sulti og amerísku herliði af blöðum ríkisstj. Þarna á Suðurnesjum sitja nú hundruð íslenzkra manna við sultarskammt, því að Ameríkaninn skammtar smátt matinn, - sitja við okurhúsnæði, 200 kr. fyrir rúmið í bröggunum. Og þessir Íslendingar eru meðhöndlaðir eins og glæpamenn. Það er krafizt æviferilsskýrslu eins og af þurfamönnum á harðstjórnarárunum. Það eru heimtaðar upplýsingar um sannfæringu þeirra, og auðvitað skoðar hver ærlegur Íslendingur það skyldu sína að ljúga að kúgurunum. Síðan er þetta allt borið saman við upplýsingar amerísku njósnaranna á Íslandi, sporhunda þess fjandmannahers, sem lagt hefur undir sig Ísland. Það er leitað á íslenzkum verkamönnum eins og glæpamönnum, þegar þeir ganga um ættland sitt, um þær slóðir, þar sem Íslendingar fyrrum drápu Kristján skrifara og allt útlenda hyskið, sem honum fylgdi. 17. júní 1944 báðum við Íslendingar einum rómi á Þingvöllum við Öxará: „Ó, Ísland, fagra ættarbyggð, um eilífð sé þín gæfa tryggð, öll grimmd frá þinni ströndu styggð og stöðugt allt þitt ráð. Hver dagur líti dáð á ný, hver draumur rætist verkum í, svo verði Íslands ástkær byggð ei öðrum þjóðum háð, svo aldrei framar Íslands byggð sé öðrum þjóðum háð.“ Og í dag eru íslenzkir menn beygðir undir erlent ok og hótað með byssustingjum erlends valds, ef þeir dirfast að heimta sinn rétt. Svona hefur leppstjórnin og þm., sem kölluðu herinn inn í landið, leikið lýðveldið og lýðfrelsi Íslendinga. Það er nóg komið. Sú fátækt og sú smán, sem við sósialistar sögðum að þessi stjórn mundi leiða yfir þjóðina, nistir nú hvern ærlegan Íslending. Hrunið, sem við sögðum að stjórnarstefna Marshallflokkanna mundi hafa í för með sér 1952, er dunið yfir. Og alþýða Íslands ætlar ekki að láta grafa sig lifandi í hrundum rústum Marshallstefnunnar. Alþýða Íslands er risin upp. Hún mótmælir öll sem einn maður þeirri stjórn og stjórnarstefnu, sem breytir allsnægtum þeim, sem hún gæti búið við, í örbirgð. Aldrei siðan 1851 hefur íslenzk þjóð mótmælt leppstjórn erlends valds svo einhuga sem nú með allsherjarverkfallinu á Íslandi. Það er fátækt fólk, sem vart á málungi matar, sem gripið hefur til þessa ráðs, að hætta vinnu, leggja enn þá meira að sér til þess að mótmæla óþolandi aðbúnaði í lífskjörum. Það er alltaf fátækt fólk, sem bjargað hefur Íslandi, tungu þess, lífi þess og heiðri. Sú stjórn, sem engu sinnir hinum sjálfsögðu og sanngjörnu kröfum þessa fólks, svo ábyrgðarlaus, tilfinningalaus og ráðlaus stjórn, - það er ekki íslenzk stjórn. Það er leppstjórn erlends valds, sem engu lætur sig skipta hag íslenzks almennings, nema til að rýra hann að boði amerískra auðdrottna, í þágu erlendra auðhringa og íslenzkra ríkismanna. En eitt ætla ég að segja við þessa stjórn út af hótunum blaða hennar: Láttu ekki amerískt herlið koma nærri þessu verkfalli, því að gerirðu það, þá hleðurðu á þig blóðskuldarsök, sem aldrei verður af þér máð. Nú verður öll íslenzk alþýða, öll íslenzk þjóð að standa saman sem einn maður. Hver sá, sem í dag neitar, órofa samstarfl íslenzkrar alþýðu, faglegu og pólitísku, í verkföllum jafnt sem stjórnmálabaráttu, hann bregzt íslenzkri alþýðu í erfiðustu baráttunni, sem hún hefur háð. Þrennt er nauðsynlegt: Það verður að láta tafarlaust að öllum kröfum verkamanna um kauphækkun. Það verður að höggva á einokunarfjötrana, sem kyrkja íslenzkt atvinnulíf. Það verður að skera burt krabbameinið á Keflavíkurflugvelli, áður en það sýkir allan þjóðarlíkamann. Og hvað sem öllu öðru liður, ríkisstj. á strax að fara frá. -Góða nótt.

Forseti (JPálm): Þá hefur hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, lokið máli sínu. - Tekur nú til máls hæstv. fjmrh., Eysteinn Jónsson.



Herra forseti. „Svo aldrei framar Íslands byggð sé öðrum þjóðum háð,“ sagði kommúnistaleiðtoginn hér áðan og klökknaði. Sams konar ljóð hafa kommúnistaleiðtogarnir áreiðanlega haft yfir í löndum Austur-Evrópu. En hvað gerðu þeir? Þeir létu rússneska heri setja sig í valdastólana, og svo hengja þeir hver annan. Um hv. 2. landsk. þm., Lúðvík Jósefsson, þarf ekki að fara mörgum orðum. Hann lýsti hér með sterkum orðum hinum miklu erfiðleikum sjávarútvegsins. En jafnhliða stendur hann fyrir stórfelldum kröfum, sem allir vita að verður að lokum velt á sjávarútveginn, á útflutningsframleiðsluna, ef þær ná fram að ganga. Veit ekki þessi hv. þm., að hann er fyrir löngu orðinn að athlægi fyrir tvöfeldni sína og óheilindi? Hv. þm. Haraldur Guðmundsson hélt hér langa ræðu. Hann sagði: „Er þá ekki líka skakkt að hækka landbúnaðarvörurnar, ef það er óráð að hækka kaupið eins og nú er ástatt?“ Þessu má svara þannig, að það er lögbannað að hækka landbúnaðarvörur nema til samræmis við áður fram komnar kauphækkanir. - Hv. þm. talaði mikið um verzlunarálagninguna og fannst hún mikil og dreifingarkostnaðurinn. Vill hann ekki spyrja hv. þm. Ísaf., sem er formaður Kaupfélags Ísfirðinga, um það, hvað hann telji hæfilegan dreifingarkostnað á nauðsynjavörum. Hann veit það og hann getur frætt hv. þm. um það fullgreinilega. - Þá sagði hv. þm.: Hugsið ykkur annað eins. Að koma einum dilkskrokk til kaupendanna kostar 45% álag á verðið, sem bændurnir fá. Hefur hv. þm. haft fyrir því að gera sér grein fyrir, hvað innifalið er í þessum 45%? Það er sláturkostnaðurinn, það er frysti- og geymslukostnaðurinn á staðnum, þar sem framleiðslan fer fram, það er flutningskostnaðurinn með bifreiðum eða skipum á sölustaðinn, sem oftast nær er Reykjavík, það er geymslukostnaðurinn í Reykjavík, í frystihúsunum, það er útkeyrslukostnaðurinn í búðirnar í Reykjavík, og það er smásölukostnaðurinn í Reykjavík. Þetta er allt saman innifalið í þessu álagi, sem hv. þm. talaði um. Mér er ekki vel kunnugt um það, hvernig þetta skiptist í vinnulaun og aðra liði, en ég veit það, að kostnaðurinn við mjólkina er 70–80% vinnulaun. Hv. þm. Finnbogi R. Valdimarsson talaði hér áðan. Mér fannst eins og hann talaði upp úr svefni. Hann sagði ýmist, að það hefðu verið þrefaldaðar álögur til ríkissjóðs í tíð núverandi stjórnar eða hækkaðar um 200 millj. Það rétta er, að tekjur ríkissjóðs 1949 voru 295 millj., eða tæpar 300 millj., en eru nú 410 millj. Þær hafa hækkað í krónutölu um 40%. Það er minni hækkun heldur en vísitöluhækkunin er, og það er minni hækkun heldur en kaupgjald í landinu hefur hækkað. Vísitalan hefur hækkað um 63%. Hv. landsk. þm. Ásmundur Sigurðsson flutti hér langa þulu í gærkvöld, barði höfðinu við steininn og hélt því fram, að skattar og tollar hefðu verið hækkaðir, það sæist á því, að ríkistekjurnar hefðu hækkað í krónutölu. Setjum svo, að tekjur ríkissjóðs hefðu lækkað vegna lækkandi verðlags og minnkandi viðskipta, en skatta- og tollalöggjöf staðið óbreytt. Mundi hv. þm. þá telja, að skattar og tollar hefðu verið lækkaðir? Enginn mundi bera sér slíkt í munn. Með þessu lyppast hin langa ræða þingmannsins, annáll og allt saman. Hv. þm. Ísaf. er nú svo aðþrengdur orðinn út af tali sínu um fjárl., að hann er farinn að klóra í bakkann. Ekki tekst það þó fimlega, enda nokkurt vorkunnarmál. Aðalniðurskurðartill. þm. eru þrjár: Taka lán hjá bændum sjálfum í fjárskiptakostnaðinn eða lán annars staðar. Þetta mundi einfaldlega þýða 16–17 millj. kr. halla á fjárlögunum. Strika út 8 millj., sem hann sagði að allar væru greiddar í ríkisrekstrinum fyrir auka- og tímavinnu. Þetta er blekking vegna þess, að í staðinn yrði að fjölga fastafólki. Sú þriðja till. var að strika út 18. gr. úr fjárlögunum og þannig ætti að spara 121/2 millj. Mér var nú ljóst áður, að hv. þm. Ísaf. er „ekki að súta það“, eins og sagt er, ef í það fer og hann er í vandræðum. Á því átti ég þó tæpast von, að form. Alþfl. gerði till. um að fella niður allt framlag til lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og eftirlaun opinberra starfsmanna. En þetta er allt á 18. gr. og nemur 81/2 millj. Þá eru eftir laun ekkna og munaðarleysingja og eftirlaun til manna, sem hafa engin lögboðin eftirlaun, sem nema um 2 millj. kr. Ekkert sýnir betur óheilindi í málflutningi stjórnarandstæðinga, en að þessu skuli kastað fram af formanni Alþfl. Þetta hlýtur að vera gert í fáti. En svona fer fyrir þeim, sem byggja málflutning sinn á röngum staðhæfingum og villandi. Fyrr eða síðar sitja þeir fastir í neti fjarstæðnanna. Kommúnistar hafa hér - og gera það oftast nær - talað mikið um lánsfjárkreppuna, sem sé tilbúin af ríkisstj. Höfuðkenningin er þessi: Það er hægt að búa til nóg fjármagn og lána hverjum sem hafa vill. - Þetta er sami söngurinn sem kommúnistar syngja í öllum löndum, nema þar sem Stalín ræður. Þar sér hann og hans menn um, að þaggað sé niður svona fleipur, með aðferðum, sem við þekkjum. Þessi áróður er einn liður í þeirri baráttu kommúnista að viðhalda upplausn í fjárhagskerfinu, atvinnuleysi og gengisfellingu á víxl, til þess að undirbúa jarðveginn að innlimun landanna í einræðiskerfi kommúnismans. Ríkisstj. hefur stefnt að því, að öll hjól geti snúizt sem hraðast. Einn liður í því er að halda uppi eins mikilli lánastarfsemi og sparifjármagn, framleiðslumöguleikar og gjaldeyrisástæður frekast leyfa. En við þessi atriði verður að miða útlánastarfsemina, ef hún á ekki að grafa undan gildi peninganna og framkalla gengislækkanir. Útlán verða að byggjast á því, að menn leggi sparifé í bankana, eða á framleiðslu seljanlegra verðmæta. Geri þau það ekki, skapa þau verðbólgu í landinu, grafa undan afkomu atvinnurekstrarins og orsaka atvinnuleysi og gengishrun. Heildarútlán bankanna hafa á 21/2 ári aukizt úr 912 millj. í 1.446 millj., eða um 534 millj., og er það 58.8% aukning. Fjármagnsþörfin er mikil, og til þess að leysa úr henni hefur verið teflt á tæpasta vaðið með heildarútlánin. Þannig er verulegur hluti mótvirðissjóðsins nú raunverulega fastur á bak við þessi almennu útlán, og þess vegna þarf nú enn að leita að nýju fé erlendis til virkjananna og áburðarverksmiðjunnar. Það verður ekki leyst úr lánsfjárskortinum nema með auknum sparnaði og aukinni framleiðslu. Þessi kommúnistaáróður um, að hægt sé að hafa nóg fjárráð bara með því að gefa út pappírspeninga eins og hver vill hafa, er svona álíka speki eins og kenningar þeirra og hv. þm. Ísaf. um, að vandamálin megi leysa með því að fella niður tolla og skatta og hækka ríkisútgjöldin um leið. Þessi málflutningur kommúnista allur saman er byggður á þeirri trú, að menn séu svo gersamlega sneyddir öllum skilningi á atvinnu- viðskipta- og fjármálalífi landsins, að óhætt sé að segja mönnum hvaða fjarstæðu sem er, menn muni trúa, ef þess er aðeins gætt að hafa það, sem sagt er, eitthvað nærri því, sem menn vildu að gæti verið satt. Þessi málflutningur er byggður á trúnni á múgsefjun, en ekki á rólegri íhugun. En undarlegt má það teljast, ef Íslendingar reynast lakar menntir en aðrar þjóðir, sem hafa þurrkað af sér kommúnista hver af annarri nú síðustu missirin, enda eru kommúnistar nú að verða gersamlega áhrifalausir í öllum löndum, nema þar sem Rússar hafa með hervaldi sett þá í valdastólana og haldið þeim þar. Ef nokkur glóra væri í gaspri hv. 2. þm. Reykv. og annarra kommúnista um, að kaupgjaldið þyrfti ekki að standa í neinu sambandi við það, sem framleiðslan gefur af sér, og auðvelt væri að skapa velmegun fyrir alla með því einu að búa til peninga og lána þá út, hvernig stendur þá á því, að Stalín t.d. og hans menn skuli pína verkamenn í Sovét-Rússlandi á Í 1.200 rúblna mánaðarlaunum? En það er kaupið, sem kommúnistar sjálfir segja að þar sé borgað. Og samkvæmt rússneskum heimildum um verðlag nauðsynja eftir hina frægu lækkun þar í landi samsvarar ein rúbla einni krónu hér í kaupmætti. Hvers vegna skyldi Stalín og hans menn ekki nota aðferð Einars Olgeirssonar fremur en að láta menn draga fram lífið á hálfu kaupi, miðað við það, sem hér tíðkast? Hvers vegna er ekki þar notað „patent“ Einars, aukin peningaveltan og útlánin til þess að létta neyðina? Einar Olgeirsson og þeir kommúnistar hér ættu að gefa þetta ráð austur. En af því að mér er meinlitið við Einar Olgeirsson persónulega, þá mundi ég ráðleggja honum að vera ekki austan við járntjaldið, meðan aðferðin væri reynd í framkvæmd. Það gæti orðið óþægilegt, þegar afleiðingarnar færu að koma í ljós. Ríkisstj. hefur miðað alla sína pólitík við að auka framleiðsluna, atvinnuna og kaupgetuna. Í því skyni var gengislækkunin gerð á sínum tíma, til þess að koma útflutningsframleiðslunni úr sjálfheldunni og efla atvinnulífið. Í sama skyni hefur ríkisstj. teflt á tæpasta vað um notkun allra þeirra fjármuna, sem hún hefur yfir komizt, til framlaga í þágu atvinnuveganna og almennings. Því fé, sem ríkissjóður hefur haft aflögu frá beinum útgjöldum, hefur verið úthlutað jafnóðum í þessum sama tilgangi, eins og kunnugt er og margsinnis fram tekið. Enginn eyrir, sem stjórnin hefur yfir komizt, hefur notið nokkurs næðis, heldur verið sendur jafnharðan út aftur til þess að leysa úr þeim þörfum, sem brýnastar hafa þótt hverju sinni. Óvenjulega erfiðleika hefur hins vegar verið við að stríða, eins og bezt sést á því, að hefðum við búið við jafnhagstætt viðskiptaárferði 1951 eins og árið 1946, þá hefðum við fengið 316 millj. meira fyrir útflutninginn. Og ef við hefðum búið við jafnhagstætt árferði og 1949, hefðum við fengið 158 millj. meira fyrir útflutning okkar í fyrra en varð. Öll þessi ár hafa verið síldarleysisár, og nú á þessu ári brást síldarframleiðslan svo gersamlega, að slíks eru engin dæmi áður, síðan farið var að fást við þann atvinnuveg. Harðindi og sjúkdómar hafa herjað í landbúnaðinum. Hvernig í ósköpunum dettur mönnum í hug, að önnur eins áföll og þessi gangi yfir þjóðina án þess, að menn verði þess varir, hver og einn? En það merkilega er, að þrátt fyrir þessi gífurlegu áföll hefur þó verið hægt að koma málum þannig, að á sama tíma sem framfærsluvísitalan hefur hækkað um 63% hefur kaupið í lægstu launaflokkunum hækkað um 53%. Sá munur, sem menn þannig hafa tekið á sig á þessu tímabili, er að sjálfsögðu tilfinnanlegur, en þó vonum minni, þegar þess er gætt, hvílíkum áföllum þjóðin hefur mætt. Í þessu sambandi er rétt og skylt að minna á, að fyrir gengislækkunina var kaupgjaldið þar að auki mælt eftir vísitölu, sem ekki sýndi sanna mynd af verðlaginu eins og það raunverulega var. En nú er vísitalan miðuð við verð, sem vörurnar raunverulega fást fyrir í búðunum. Ráðstafanir ríkisstj. og þingmeirihlutans hafa komið hér í veg fyrir hrun og stórfellt atvinnuleysi. Um það er ekki hægt að deila. Með þessari stefnu hefur tekizt að koma á auknu jafnvægi í þjóðarbúskapnum, sem er að sýna sig í bættu atvinnuástandi og stöðvun dýrtíðarinnar. Á árinu 1950 steig verðlagið um 32%, á árinu 1951 um 18%, en það, sem af er þessu ári, um aðelns 4%. Og á ýmsum sviðum er verðlagið nú lækkandi. Engar sérstakar vandræðaráðstafanir eru fram undan vegna framleiðslunnar. Aðalverkefnið, áður en verkfallið kom til sögunnar, var að útvega fé í enn þá nýjar framkvæmdir og gera ráðstafanir vegna þeirra byggðarlaga, sem höllum fæti stóðu um atvinnutæki. Þetta ástand var blátt áfram þannig, að stjórnarandstaðan taldi sig ekki geta þolað það. Hún taldi sig verða af pólitískum ástæðum - að knýja málin úr skorðum fyrir kosningarnar, hvað sem tautaði. Þess vegna var allt kapp lagt á að knýja til verkfalla í vetur. Um það gátu Alþfl.-menn og kommúnistar orðið sammála - og það eitt. Það gerði hin pólitíska nauðsyn beggja. Um þetta getur enginn verið í vafa, sem heyrt hefur þessar umræður. Það sorglega við þessa deilu, sem nú er háð, eru því óheilindin, sem á bak við búa hjá forustumönnum stjórnarandstöðunnar. Það er ekki hægt að komast hjá því að nefna t.d. tvo hv. þm. í þessu sambandi, og það eru þeir hv. þm. Ísaf., Hannibal Valdimarsson, og 2. landsk. þm., Lúðvík Jósefsson. Báðir vita þessir hv. þm., að fengjust fram þær kröfur, sem þeir standa fyrir, þá leiddi þar af, að öll framleiðslustarfsemi í byggðarlögum þeirra hlyti að stöðvast. Eins og stendur, liggur við borð, að mörg atvinnutæki í þessum byggðarlögum flytjist á brott. Og svo fer um sum hin þýðingarmestu þeirra, ef stjórn og þingmeirihluti finna ekki einhver ráð til bjargar. Um þetta varðar þessa hv. þm. ekki neitt. „Planið“ er sem sé þetta: Þeir vita, að menn hafa mikla þörf fyrir auknar tekjur. Það vitum við allir. Þær þykjast þeir ætla að útvega mönnum með baráttu fyrir hækkuðu kaupi, þótt þeir viti, að það étur sig allt upp eins og nú stendur. Þeir halda nú samt, að baráttan fyrir þessu sé vinsæl pólitískt. Þeir vita vel, hvað af þessu leiðir fyrir atvinnu og afkomu manna í þeim byggðarlögum, sem treysta verða eingöngu á sjávarafla og geta ekki velt hækkununum yfir á aðra. En þeir gera þetta í því trausti, að aðrir, sem meiri hafa ábyrgðina, treysti sér ekki, þegar til kemur, til þess að horfa aðgerðalaust á þá eymd og fátækt, sem af atvinnuleysinu stafar, og gangi heldur í að gera ráðstafanir fyrir framleiðsluna, svo að hún geti haldið áfram. - Og þá er komið að síðara þætti málsins og því, sem að er stefnt af hendi þessara forustumanna, og sá þáttur er skefjalausar árásir á þá, sem á þeim tíma standa fyrir því að leysa framleiðsluna úr dróma. Það er nokkuð harðleikið að blanda hagsmunasamtökum verkalýðsins inn í svona „plön“. Það er ástæða til að gagnrýna, hvernig haldið hefur verið á vinnudeilunni af hendi verkfallsforustunnar. Kröfur til atvinnurekenda voru gerðar áður en Alþýðusambandsþing var komið saman, þótt Alþýðusambandsstjórn væri áður búin að gera fastlega ráð fyrir því og skrifa félögunum um það, að einmitt Alþýðusambandsþing fjallaði um málið, hvort gera skyldi kaupkröfur eins og nú stæði eða ekki. Kröfurnar voru hins vegar gerðar um miðjan nóvember, áður en Alþýðusambandsþingið kom saman, og verkfall tilkynnt með aðeins einnar viku fyrirvara og miðað við 1. des. Enginn utan innsta hringsins vissi með meira en viku fyrirvara, að vinnustöðvun væri fyrirhuguð 1. des., en ekki sínar. Því er svo haldið fram, að afskipti stjórnarinnar af málinu hefðu átt að koma til fyrir löngu, þótt verkfallsforustan sneri sér alls ekki til stjórnarinnar fyrr, en á síðustu stundu og viðurkennt sé af henni, að deilan sé kjaradeila við atvinnurekendur, en ekki stjórnina, og þótt stjórnin gæti ekki haft hugmynd um, hvað fyrir verkfallsforustunni vakti. Þegar verkfallsforustan talaði við stjórnina, komu fram bendingar af hennar hendi um atriði, sem hún taldi, að áhrif gætu haft á málið. Stjórnin stakk þá upp á sameiginlegri athugun, ekki bara á afkomu ríkissjóðs og atvinnuveganna, eins og hv. þm. Ísaf. sagði í gær, heldur einnig athugun á þeirra eigin bendingum. Þessari sameiginlegu athugun var hafnað og verkfallið sett á í staðinn. Hvað hefur svo gerzt? Það hefur rignt inn í stjórnarskrifstofurnar fyrirspurnum frá deiluaðilum, fyrirspurnum, sem sýna það, svo að ekki verður um villzt, að verkfallsforustan hefur ekki haft hugmynd um, hvaða þýðingu þau atriði hafa fyrir afkomu verkamanna og þjóðarbúskapinn, sem þeir hafa sjálfir á lofti haft í sambandi við deiluna og jafnvel haldið fram sem úrlausnum í málinu. Hv. þm. Ísaf. virtist bara ánægður með þessi vinnubrögð hér í gærkvöld og sagði orðrétt: „Um margt fleira var spurt.“ En hvað segja menn um þessi vinnubrögð, að halda 10–12 þús. manns í verkfalli, á meðan forkólfarnir sjálfir kynna sér sínar eigin till., sem þeim var auðvitað skylt að vera búnir að kryfja til mergjar, áður en þeir fóru í deiluna? Og hvaða vit var í því að hafna frestun á verkfalli, þegar það var komið í ljós, að það þurfti verulegan tíma til þess, að þeir sjálfir gætu sett sig inn í málin, sem báru till. fram? Það tjón, sem af þessum vinnubrögðum stafar, verður ekki bætt. En ég vil að lokum leyfa mér að minna alla þá, sem af góðvild og ábyrgðartilfinningu vilja vinna að lausn vandamálsins, eins og það er orðið, á það, að höfuðkjarni þessa máls er sá, að næg atvinna geti verið fyrir alla og að fundnar séu leiðir til þess að bæta kjör fjölskyldumanna í lægstu tekjuflokkunum, því að það eru þeir, sem erfiðast eiga með að láta endana mætast, þótt þeir hafi atvinnu. - Góða nótt.

Forseti (JPálm): Þá hefur hæstv. fjmrh., Eysteinn Jónsson, lokið máli sínu. - Tekur nú til máls hv. 8. landsk. þm., Stefán Jóh. Stefánsson.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Haustið 1949 lét ég þess getið í viðtali við Alþýðublaðið, að hinar nýafstöðnu alþingiskosningar þá væru spor til hægri í íslenzkum stjórnmálum. Því miður reyndist þetta rétt. Og sporið var ekkert smáspor. Það hefur nálgazt það að vera risaskref. Öll hjálparkokksaðstoð hv. 7. landsk. þm., Finnboga R. Valdimarssonar, í ræðu hans hér í kvöld breytir þar engu, og hef ég engan tíma til þess að svara rausi þessa flokkaflakkara frekar. Undirrót hins mikla óróa, er nú ríkir í þjóðfélaginu, og einnig ástæðan til þess, hvað allur atvinnurekstur stendur nú höllum fæti, er sú geysilega verðþensla og dýrtíð, er skapazt hefur á tímum núverandi ríkisstj. Áður fyrr töluðu núverandi stjórnarflokkar um það, að ofar öllu ætti að vera skelegg og áhrifarík barátta gegn dýrtíðinni, en þegar þessir sömu flokkar koma sameiginlega í valdastöðu, var jafnvel hætt við að berjast gegn dýrtíðinni í orði og enn þá frekar á borði. Á tímum þeirrar samstjórnar, er sat að völdum frá ársbyrjun 1947 til síðari hluta árs 1949, var hafður raunverulegur hemill á dýrtíðinni. Vísitalan frá 1939, sem á að sýna verðlagsbreytingarnar, - en við hana verður að miða, ef gera á réttan samanburð, - hækkaði frá valdatöku þeirrar stjórnar úr 310 stigum í 330 stig, miðað við 1. sept. 1949, eða um 6.45%. Á þessu tímabili var lík hækkun í nágrannalöndunum, eða í Svíþjóð um 7.78% og í Danmörku um 7.87%. En svo tók núverandi hæstv. ríkisstj. við. Hún skellti yfir þjóðina stórfelldri gengislækkun, stofnaði síðan til hins illræmda bátagjaldeyrisbrasks, sinnti því engu, þó að allur innflutningur væri skipulagslaus og handahófskenndur, og afnam svo að segja allt verðlagseftirlit. Afleiðingar þessarar stjórnarstefnu komu brátt í ljós. Verðvísitalan hækkaði úr 330 stigum í 669 stig, miðað við 1. nóv. 1952, eða um 102.7%, en ekki um 63%, eins og hér hefur verið kennt í kvöld. Á sama tímabili hækkaði verðvísitalan í Danmörku um 20%, í Svíþjóð um 28.3% og í Noregi um 29%. Núverandi ríkisstj. sló þannig öll met í verðhækkunum og dýrtíðaraukningu. Þessi stjórnarstefna hefur beinlínis leitt til þess, að nú standa hér yfir stórfelldustu verkföll, er þekkzt hafa, samtímis því sem margur atvinnurekstur á í vök að verjast. En ekki nóg með það. Versta plága verkalýðsins, atvinnuleysið, hefur verið mjög alvarlegt og færzt í aukana á tímum þessarar ríkisstjórnar. Í gærkvöld lýsti hæstv. forsrh., Steingrímur Steinþórsson, því, hvernig hann teldi, að hefði verið umhorfs í árslok 1949. Sagði hann, að þá hefði staðið fyrir dyrum algert hrun, stöðvun framleiðslustarfseminnar og atvinnuleysi. Nú vildi ég ráðleggja hæstv. forsrh. að athuga engu síður, hvernig nú er umhorfs, í árslok 1952, eftir tæpa þriggja ára stjórn hans sjálfs. Um 15 þús. manns eru nú í alvarlegu verkfalli, er þeir hafa talið sig neydda til að leggja út í vegna hraðvaxandi og óþolandi kjararýrnunar á tímum núverandi ríkisstj. Samtímis því liggja nú um 7 þús. lestir óseldar af íslenzkum fiski erlendis. Frystihús landsins hafa nú, þegar ný vertíð stendur fyrir dyrum, í sínum vörzlum um 8–9 þús. lestir af hraðfrystum fiski og geta þannig ekki tekið á móti miklu nýju magni. Talið er, að í Ítalíu liggi nú um 40 þús. lestir af saltfiski víðs vegar að og sé þar um 9 mánaða neyzlu að ræða. Ef ekki hefði verið vinna, áður en verkfallið hófst, sem 1.500 Íslendingar hafa haft í Keflavík á beinum og óbeinum vegum varnarliðsins, þá væri hér í landi hið stórfelldasta atvinnuleysi, er hér hefur þekkzt um langan aldur. Er atvinnuleysið meira en nóg, þó að 1.500 manns starfi hjá varnarliðinu. - Á tímum núverandi ríkisstj. hefur greiðsluhallinn á viðskiptunum við útlönd numið um 600 millj. kr. Þessum halla hefur orðið að mæta, svo að ekki skapaðist algert öngþveiti, með erlendu gjafafé, sem numið hefur um 370 millj. kr. í tíð núverandi ríkisstj., með erlendum lánum og greiðslum fyrir þjónustu frá varnarliðinu. Ég held það væri engu síður þörf fyrir hæstv. forsrh. að líta alvarlegum augum í kringum sig nú við þessi áramót, eftir tæpra þriggja ára stjórn, heldur en mála með fölskum litum ástandið, er hafi verið í árslok 1949. Mætti við hann segja: „Maður, líttu þér nær; liggur í götunni steinn.“ Dagblaðið Tíminn skýrði frá því skömmu fyrir alþingiskosningarnar 1949, að þá nýverið hefði núverandi hæstv. landbrh., Hermann Jónasson, haldið skörulega ræðu og þá einkum deilt á Sjálfstfl. og forustulið Alþfl., er hefðu, - og nú tek ég orðrétta frásögn blaðsins, - „leikið á þjóðina á undanförnum árum, ginnt hana fyrir síðustu kosningar með hinum fegurstu loforðum um stórfelld mannvirki og framkvæmdir, en síðan sökkt þjóðfélaginu í botnlaust öngþveiti, fjármálaóreiðu, verzlunarspillingu og gjaldeyrisþrot.“ Og blaðið bætir við með feitu letri: „Að lokum spurði Hermann Jónasson: Ef þú, kjósandi góður, hefur falið manni umboð til þess að fara með fjármuni þína og hann hefur gert það á svipaðan hátt og farið hefur verið með fjármál og atvinnumál þjóðarinnar, mundir þú þá veita þeim hinum sama nýtt umboð, þótt hann færi fram á það? Þér ber á sama hátt að dæma þá flokka, sem bera ábyrgð á spillingunni, ef þú vilt fella réttlátan dóm, er þú getur varið fyrir sjálfum þér, þjóð þinni og niðjum þínum.“ - Þannig sagðist Tímanum frá hinni skörulegu ræðu Hermanns Jónassonar þá. Finnst ekki íslenzku þjóðinni, að það gæti verið ærin ástæða til þess að spyrja sjálfa sig líkrar spurningar og þeirrar, er hæstv. landbrh., Hermann Jónasson, varpaði fram fyrir rúmum þremur árum, og þá nú sérstaklega varðandi meðferð umboðs þess, sem þjóðin gaf núverandi stjórnarflokkum og leitt hefur til þess ömurlega ástands í málum þjóðarinnar, er ég hef lítillega drepið á og blasir nú við, hvar sem augum er litið. Ég hef oftar en einu sinni og að gefnu tilefni varað hæstv. ríkisstj. við þeim háska, sem .I því felst að stjórna gegn verkalýðnum og samtökum hans. Þessum viðvörunum hefur ekki verið sinnt. Þvert á móti er núverandi ríkisstj. sú eina, er setið hefur síðustu áratugina, sem hefur talið sér fært og rétt að beina stefnu sinni og framkvæmdum gegn verkalýðnum og samtökum hans. Því er nú komið sem komið er. Verkalýðurinn hefur ekki séð sér annað fært, en að rísa sameinaður upp gegn þeirri plágu og hörmungum, er stjórnarstefnan hefur skapað. Þess vegna skeifur nú okkar litla þjóðfélag á veikum grunni sínum. Þess vegna rís nú upp há og ógnþrungin alda almennings. Það á að verða í síðasta sinn, og skammt eftir af þeim tíma, sem ríkisstj. Íslands stjórnar gegn verkalýðnum og samtökum hans. Í eldhúsi hér á Alþingi fyrir tveimur árum líkti ég núverandi ríkisstj. við Pétur Gaut í leikriti Ibsens. Pétur Gautur leitaðist við að umflýja örlög sín og bað um frest á frest ofan. Að lokum dugði það ekki lengur. Á síðustu krossgötunum gat hann ekki fengið frekari frest. - Innan skamms tíma hittir þjóðin núverandi ríkisstj. á krossgötum kosninganna. Þá verður dómurinn kveðinn upp yfir stefnu hennar og afleiðingunum, sem af henni hafa stafað. Þá mun ríkisstj. lenda í deiglu þjóðarinnar og verða brædd upp af hita þess elds, er hún hefur kveikt í huga almennings. Það eiga að verða örlög, sem ekki er unnt að flýja. - Góða nótt.

Forseti (JPálm): Þá hefur hv. 8. landsk. þm., Stefán Jóh. Stefánsson, lokið máli sínu, og tekur nú til máls síðasti ræðumaður hér í kvöld, hv. 2. þm. Eyf., Magnús Jónsson.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Þessar eldhúsdagsumræður eru nú á enda. Stjórnmálaflokkarnir hafa, eftir því sem efni hafa staðið til, skýrt starf sitt og stefnu fyrir þjóðinni, sem er sá dómari, er endanlega dæmir verk þeirra og úrskurðar á lýðræðislegan hátt, hverjum hún treystir bezt til þess að stjórna málum sínum. Sá dómur verður senn upp kveðinn, og þá er mikils um vert, að þjóðin láti rólega yfirvegun og rétt mat staðreynda ráða afstöðu sinni, en láti ekki blekkjast af kjassmælgi þeirra manna, sem telja vænlegast til kjörfylgis að byggja fallegar skýjaborgir fyrir fólkið, en hylja veruleikann í moldviðri rakalausra fullyrðinga. Á svo skömmum tíma sem ég hef yfir að ráða get ég ekki svarað nema litlu einu af því, sem fram hefur komið hér, enda gerist þess ekki þörf. Hv. síðasti ræðumaður, 8. landsk., var hér með margar ráðleggingar til hæstv. núverandi ríkisstj. Ég vil leyfa mér að vísa þeim ráðleggingum að verulegu leyti heim til föðurhúsanna. Það fer ekki vel á því, að flokkur, sem hefur hlaupizt undan merkjum ábyrgðar og ekki þorað að taka afleiðingum sinna verka, sé að gefa þeim ráðleggingar, sem hafa tekið merkið upp og haldið áfram til þess að reyna að leysa vandamálin. Hv. 2. landsk. þm., Lúðvík Jósefsson, ræddi hér í sinni ræðu um erfiðleikana á því að fá viðskipti við löndin austan járntjalds. Ég vil leyfa mér að upplýsa hér, að þessi hv. þm. hefur tvisvar sinnum sjálfur - eða fyrirtæki hans - fengið leyfi til viðskipta austur fyrir járntjald, en það hefur reynzt árangurslaust. Hann hefur ekki náð þeim viðskiptasamningum, sem hann stefndi til. Hv. 2. þm. Reykv. spurði hér, hvernig stæði á því, að ríkisstj. hefði haft varðskipin biluð 1. des. Það væri ekki nema eftir öðru, að þessi hv. þm. héldi því fram, að stjórnin hefði skemmt varðskipin, til þess að þau gætu verið biluð þennan dag. Hv. þm. Ísaf., Hannibal Valdimarsson, sagði, að það hefði verið gert við varðskipin og þau hefðu ekki verið látin stöðvast. Sannleikur málsins er sá, að það hefur aðeins verið gert við eitt varðskip. Eitt varðskip liggur í slipp og fær ekki viðgerð. Tvö eru í gangi enn. Þau eru sjófær, en þurfa viðgerðar og fá ekki þá viðgerð. Ég ætla ekki að fara að eyða orðum að ummælum hv. 2. þm. Reykv., Einars Olgeirssonar, um dómsmálastjórnina; rakalausum staðhæfingum hans um misnotkun hennar og dylgjum hans um það, að ráðh. og aðrir starfsmenn stjórnarráðsins, að mér skildist, væru þjófar. Í gærkvöld vék hv. 3. landsk. þm., Gylfi Þ. Gíslason, að því, að það væri sannanlegt, að á tímabilinu frá 1939 til 1950 hefði kaupmáttur verkamannslauna aukizt aðeins um 130 stig. Hann vildi halda því fram, að þetta væri að kenna, að manni helzt skildist, óstjórn núverandi ríkisstj. Nú er það staðreynd málsins, að núverandi ríkisstj. hafði aðeins verið við völd í hálft ár, í árslok 1950. Allan þann tíma, 1939–49, hafði Alþfl. verið í stjórn, að undanskildum tveim árum. Hafi verið illa haldið á kjaramálum verkalýðsins á þessu tímabili, þá lendir sökin á því eigi síður á hans eigin mönnum, sem þykjast jafnan vera að springa af umhyggju fyrir verkalýðnum. - Reyndar er sannleikur málsins sá, að hér er um villandi upplýsingar að ræða, eins og sýnt hefur verið fram á hér í kvöld. Raunveruleg hækkun kaupmáttar vísitölunnar var 141 stig á þessu tímabili, og hækkun neyzluvísitölunnar var 143 stig, þannig, að þarna er um eðlilegt hlutfall að ræða á milli. En þessir útreikningar hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasonar snerta ekki núverandi ríkisstj. Hann hefði getað haldið áfram sínum upplýsingum, og með jafnmiklum rétti mætti halda, að upplýsingar Ólafs Björnssonar prófessors um það atriði væru réttar, eins og þær upplýsingar hans, sem Gylfi Þ. Gíslason vitnaði í. En samkvæmt útreikningi Ólafs Björnssonar hefur kaupmáttarvísitalan hækkað um 10 stig í stjórnartið hæstv. núverandi ríkisstj. Hlutur láglaunafólks hefur þó vaxið enn meir fyrir þá sök, að nú er aðeins greidd full vísitöluuppbót á hluta launanna. En það er annað, sem þessi hv. þm. vék ekki að, en vert væri að minna á, og það er það, að á þessu tímabili, sem hann vitnar í, hefur upphæð launa Dagsbrúnarverkamanna aukizt að krónutölu um 1.000%, en á því sama tímabili hefur kaupmáttur launanna ekki aukizt nema um 30% eftir hans eigin upplýsingum. Þrátt fyrir það að Alþfl.- menn væru í ríkisstj. næstum allt þetta tímabil, þrátt fyrir aðgerðir fyrstu stjórnar Alþfl., þrátt fyrir tveggja ára stjórnarþátttöku kommúnista, þrátt fyrir allt verðlagseftirlit, höft og bönn, og þrátt fyrir öll verkföll, þá er kaupmáttur launanna ekki meiri en þessi, sem ég gat um. En í stjórnartíð núverandi ríkisstj., sem þessi hv. þm. og aðrir stjórnarandstæðingar telja, að sé verst allra stjórna, hefur þó kaupmáttur launanna aukizt um 10 stig. Megininnihald í ræðu hv. stjórnarandstæðinga var um nauðsyn aukinna kjarabóta fyrir verkalýðinn. Ég skal fúslega taka undir það og vildi mæla það fyrir munn alls Sjálfstfl., að sjálfsagt er að vinna með öllum ráðum að því að bæta afkomu þjóðarinnar og þá fyrst og fremst þeirra, sem minnst bera úr býtum. Sjálfstfl. telur sig hafa sýnt það með baráttu sinni fyrir eflingu atvinnuveganna og auknum lífsþægindum almennings, að hann stefnir að því að veita bæði verkalýðnum og öðrum þjóðfélagsstéttum raunverulegar kjarabætur. Hitt er illt verk, að villa þjóðinni sýn um raunverulega afkomu sína. Hv. stjórnarandstæðingar hafa nú att verkalýðsfélögum landsins út í allsherjarverkfall. Verkfall er alvarlegt vopn. Þjóðfélagið hefur með lögum viðurkennt rétt verkalýðsfélaganna til að beita því vopni, en aðeins sem algerri nauðvörn, þegar önnur úrræði eru ekki fyrir hendi til þess að fá sanngjarnar kjarabætur. Það hefur skýrt komið fram í ræðum forustumanna verkfallsins sjálfs í þessum umr., að lagt hefur verið út í verkfall nú af fullkomnu ábyrgðarleysi, sem þjóðfélagið og hver einstakur verkamaður hlýtur að harma. Aðalkrafan í verkfallinu er sú að fá sem nemur 30% launahækkun. Ekki verður betur séð af ummælum hv. stjórnarandstæðinga í þessum umr. en þeir viðurkenni það sjónarmið atvinnurekenda, að atvinnuvegirnir beri ekki slíka kauphækkun. Hv. 3. landsk. þm. segir, að aðaláherzluna eigi ekki að leggja á hækkun launanna, og hv. þm. Ísaf., aðalforingi verkfallsmanna, hefur einnig tekið í sama streng og aðallega rætt um ýmsar leiðir til þess að létta opinberar álögur á borgarana. Bæði kommúnistar og Alþfl.- menn hafa í þessum umr. blátt áfram skorað á atvinnurekendur að samfylkja sér með kröfur á hendur ríkisstj. Hv. þm. Ísaf. hét gjarnan á bændurna til fylgis, sem hann lætur nú hella niður mjólkinni fyrir og vill láta hjálpa með eintómum ríkisskuldabréfum í þrengingum þeirra vegna fjársjúkdómanna. Í alvöru sinni er málið komið á það broslega stig, að ríkisstj. er talin ofsækja atvinnurekendurna jafnt og verkalýðinn, svo að það fer vist ekki að verða ofsögum sagt af mannvonzku hennar. Það er mikil nauðsyn fyrir þjóðina alla, og þá ekki sízt verkalýðinn, að gera sér ljóst, hvað hér er að gerast. Það er lagt út í allsherjarverkfall til þess að krefjast kauphækkana, sem forsprakkar verkfallsins játa strax opinberlega, að hvorki sé hægt að fá framgengt né muni leiða til kjarabóta. Það virðist því hafa verið efst í huga verkfallsforsprakkanna, áður en verkfall hófst, að raunverulegar kjarabætur yrðu ekki fengnar nema eftir einhverjum löggjafarleiðum. Þessi skoðun verkfallsforingjanna hefur greinilega komið fram í þessum umr., en einmitt þessi staðreynd er ljósust sönnun þess, hversu fáránlega hefur verið á málum haldið og hvílíkt tjón er nú unnið þeim þúsundum alþýðuheimila, sem sviptar eru brýnum tekjum rétt fyrir jólahátíðina, auk allra þeirra miklu óþæginda, sem allir aðrir verða við að búa af völdum verkfallsins. Eins og málin liggja fyrir, hlýtur sú spurning að vakna hjá öllum: Hvers vegna lögðu ekki forustumenn verkalýðsfélaganna einhverjar till. fyrir ríkisstj. eða Alþ., úr því að þeim var ljóst, að þá leið yrði að fara til kjarabóta? Hvernig í ósköpunum er hægt að ætlast til þess, að ríkisstj. geri fyrst boð fyrir fulltrúa verkamanna og bjóði þeim að snúa kröfum sínum á hendur ríkisvaldsins? Hingað til hefur það þó verið höfuðkrafa verkalýðssamtakanna, bæði hér og í öllum öðrum lýðræðislöndum, að ríkisstj. hefði ekki afskipti af kjaramálum vinnuveitenda og launþega, nema afskipta ríkisstj. væri sérstaklega óskað. Hv. þm. Ísaf. og fleiri stjórnarandstæðingar hafa hér í umr. drepið á ótalmörg úrræði, sem til greina komi af hálfu ríkisvaldsins til lausnar deilunni. Hver heilvita maður skilur, að jafnvel þótt verkfallsmenn sjálfir hefðu ráðið ríkisstj., þá hefðu þeir þurft lengri tíma, en 3–4 daga til þess að rannsaka, hverjar af þeim leiðum væru færar, án þess að skerða um leið lífskjör þjóðarinnar á öðrum sviðum. Ef nokkur fyrirhyggja hefði ráðið gerðum verkfallsforingjanna, hefðu þeir því farið þá sjálfsögðu leið að hafa samningana lausa frá 1. des., en fresta að láta verkfallið koma til framkvæmdar fyrr en útséð væri, hvort fáanlegar væru eftir löggjafarleiðum skynsamlegar kjarabætur. Verkfallinu mátti svo alltaf skella á, ef ekki var sinnt sanngjörnum till. Slík vinnubrögð hefðu verið ólíkt giftusamlegri fyrir verkalýðinn, heldur en að skipa honum í verkfall, þegar einna bezt stóð á fyrir atvinnurekendum. Manni kynni jafnvel að koma til hugar, að hv. þm. Ísaf. og fleiri hefðu fremur horft á sjónarmið vinnuveitenda. Fleira bendir í þá átt, að hagsmunir alþýðunnar séu aukaatriði, svo sem það, að hv. 3. landsk. fann ríkisstj. það sérstaklega til foráttu, að hún hefði látið tollaálögur og bátagjaldeyri aðallega lenda á vörum utan vísitölunnar. Utan vísitölunnar eru fyrst og fremst þær vörur, sem síður eru taldar nauðsynjavörur. Vandamál íslenzku þjóðarinnar verða aldrei leyst með lýðskrumi, heldur samhentum átökum hugsandi þjóðfélagsborgara. Sú er hætta við lýðræðisskipulagið, að stjórnmálaflokkar freistist til þess að láta stundarmöguleika á öflun kjörfylgis ráða afstöðu sinni, í stað þess að miða afstöðu sína við það, sem þjóðinni er fyrir beztu í framtíðinni. Lýðræðisskipulagið krefst því þess, að þjóðfélagsborgararnir, kjósendurnir, séu þroskað fólk með heilbrigða dómgreind, sem gerir fyrst og fremst þá kröfu til forustumanna sinna, að þeir hagi stjórn þjóðmálanna sem skynsamir og framsýnir bændur, sem fremur reyna að þrauka um skeið kartöflulausir heldur en éta upp útsæðið. Hv. stjórnarandstæðingar hafa í þessum umr. treyst á skammsýni þjóðarinnar og dómgreindarleysi. Stjórnarflokkarnir skírskota til heilbrigðrar skynsemi og þroska hugsandi þjóðfélagsborgara. Senn mun í ljós koma, hvor aðferðin er réttari. Íslenzka þjóðin hefur á fáum áratugum orðið að framkvæma það, sem aðrar fjölmennari og ríkari þjóðir hafa gert á mörgum öldum. Af miklum dugnaði og trú á framtíðina hefur tekizt að skapa hér menningarþjóðfélag, sem stendur að flestu jafnfætis öðrum menningarþjóðum. Með stofnun lýðveldisins færðist nýtt líf í þjóðina, og síðan hafa framfarir á sviði atvinnumála, félagsmála og menningarmála verið stórstígari, en nokkru sinni fyrr. Enn er fjölmargt ógert, sem krefst starfandi handa og sameiginlegra átaka. Með hinni miklu eflingu atvinnuveganna síðustu sjö árin hefur þjóðin stigið stærsta sporið að því marki að tryggja efnahagslega afkomu sína í framtiðinni. Síðustu árin hafa erfiðleikar dýrtíðar og verðbólgu háð okkur mjög við uppbyggingarstarfið. Með lækkandi verðlagi á erlendum nauðsynjavörum er nú fyrst von til þess, að hægt sé að sporna fótum gegn verðbólgunni. Því sorglegra er það, ef með vanhugsuðum aðgerðum er komið í veg fyrir það, að hægt sé að spyrna við fótunum. Kommúnistar hafa hvað eftir annað lagt á það mikla áherzlu, að dýrtíðin gerði þá ríku ríkari, en þá fátæku fátækari. Nú virðast þeir því komnir á mála hjá þeim ríku í bróðurlegri samfylkingu við Alþfl. Þjóðin stendur því nú á mjög mikilvægum vegamótum. Annars vegar er leið vaxandi dýrtíðar, upplausnar og örbirgðar. Þá leið vill stjórnarandstaðan fara. Hins vegar er leið áframhaldandi uppbyggingar atvinnuveganna, sem í bili krefst nokkurrar fórnar, en mun með sameinuðum átökum þjóðhollra Íslendinga ein leiða hana til efnahagslegs sjálfstæðis og bættra lífskjara. Því má ekki loka augum fyrir, að mörg alþýðuheimili búa við kröpp kjör, og það er sjálfsagt að leita allra skynsamlegra ráða til þess að létta því fólki lífsbaráttuna. Verst er þó það fólk statt, sem býr við atvinnuleysi, og fyrir það fólk er hækkað kaup með aukinni dýrtíð lítil hjálp. Íslenzkur æskulýður á mest í húfi, ef illa fer. Æskan verður því að mynda skjaldborg um þær umbætur, sem gerðar hafa verið, og koma í veg fyrir, að þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið til að tryggja framtíð hennar, verði eyðilagðar af skammsýni og skilningsleysi. Æskulýðurinn þarf að halda uppbyggingarstarfinu áfram. Það þarf að margfalda ræktun landsins, leiða raforkuna um allar byggðir þess, beizla jarðhitann til ómetanlegra lífsþæginda og framleiðsluaukningar, efla stóriðju í landinu og hagnýta þau skilyrði til aukinna fiskveiða, sem stækkun landhelginnar skapar. Það verður að nýta svo auðlindir landsins, að þjóðin þurfi ekki gjafir erlendis frá sér til framfærslu. Þetta starf verður ekki farsællega til lykta leitt nema í einlægu samstarfi og skilningi á hvers annars högum. Það þarf að efla sjálfsbjargarviðleitni einstaklinganna og gefa frjálsu framtaki þeirra meira svigrúm til þjóðþrifastarfa. Það þarf að gefa æskulýðnum aukna trú á land sitt og framtíðina. Fyrsta skrefið í þessa átt er að leiða til farsællegra lykta það ógiftusamlega verkfall, sem nú stendur yfir. Það þarf að glæða trúna á lýðræðisskipulagið með því að leysa af skynsemi og á drengilegan hátt ágreiningsefni þjóðfélagsstéttanna. Allra sízt nú má sundra þjóðinni, þegar hún á við erlenda ágengni að fást, þegar erlent stórveldi neitar að viðurkenna helgan rétt þjóðarinnar til hafsins við strendur landsins og erlendir veiðimenn, sem um aldir hafa arðrænt íslenzk fiskimið, reyna að svelta þjóðina til að gefa eftir rétt sinn. Það er því illt verk að gefa þessum mönnum, sem ásækja okkur á þennan hátt, ástæðu til að tortryggja einlægni hæstv. ríkisstj. í stefnu hennar í þessu máli, svo sem hæstv. 7. landsk., Finnbogi R. Valdimarsson, gerði hér í kvöld. Þjóðin öll verður að standa sameinuð að baki ríkisstj. sinni um þetta mál, og það má aldrei gefa brezku stjórninni í skyn, að Íslendingar séu til samninga um neinn afslátt af sínum kröfum þar. Aðeins með samtökum og gagnkvæmum skilningi getum vér tryggt rétt vorn sem sjálfstæð þjóð og tryggt öllum landsins börnum öryggi og góða afkomu. - Góða nótt.

Forseti (JPálm): Þá hefur hv. 2. þm. Eyf., Magnús Jónsson, lokið máli sínu, og er þar með þessum útvarpsumræðum lokið.