Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jón Þorláksson [óyfirl.]: Þess hefir áður verið getið hér, að afstaða sjálfstæðismanna til þessa frv. fer eftir afdrifum stjórnarskrármálsins. Stjórnarskrárbreytingin var afgr. hér úr deild í því formi, sem sjálfstæðismenn óskuðu. Hefir hún farið gegnum 1. umr. í Nd. og verið vísað til n. þar. Þar sem svo stendur á, sjáum við ekki ástæðu til að setja okkur á móti því, að frv. verði vísað til n. hér í deild. Geymum við því afstöðu okkar til síðari umr.

Jón Baldvinsson Ég skírskota til þess sem ég hefi sagt áður, og lýsi hér með yfir því, að ég muni greiða atkv. á móti frv. nú þegar.

Fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) Ég hefi tekið það tillit, að játa þetta mál ekki koma á dagskrá fyrr en stjórnarskrárbreytingin væri komin til Nd. Skal ég ekki telja það óeðlilegt, að þessi mál séu sett í samband hvort við annað, þótt lítið raunverulegt samband sé á milli þeirra. Það er um þetta, eins og þegar sagt er á óróatímum: „Ef þú vilt ekki vera minn bróðir í einhverju, skal ég drepa þig“. Hefir þetta oft gengið svo. En að hægt sé að vera án þessa tolls, eins og hv. 2. landsk. heldur fram því að hann ætlar að greiða atkv. á móti honum, er fjarstæða ein, enda veit hann það sjálfur. Ég veit ekki, hvernig flokkur hans ætlar að fullnægja þeim kröfum, sem hann hefir gert til þess opinbera, ef fella á þennan toll. Það veit hv. 2. landsk. ekki heldur. Hver á að taka á sig ábyrgðina af því að samþykkja hann, fer eftir hinni pólitísku ábyrgð. Þeir, sem lifa vilja í ábyrgðarleysi, geta gengið á móti. Ef þess er þörf að jafna einhvern ákveðinn rétt í landinu, þá er ekki siður þörf á því að gefa mönnum réttari upplýsingar en stundum hefir gert verið af flokkum þeim, sem um völdin berjast. Ein þessara réttu upplýsinga er sú, að slíkur tollur verði að haldast. Ef hv. 2. landsk. ætlar að gefa kjósendum rangar upplýsingar, sé ég ekki ástæðu til þess fyrir hann að vera að halda fremur í aðrar réttlætiskröfur. En hann um það.

Jón Baldvinsson Hæstv. fjmrh. lýsti því, að ég og flokksmenn mínir vildum hærri útgjöld í fjárl. og vissum því, að landið gæti ekki verið án þessa tolls. Held ég, að hann, sem er gætinn maður, hafi orðað þetta skakkt. Veit hann, að þótt við óskum eftir hærri útgjöldum í sumu, erum við ekki alltaf samþykkir því, hvernig fé er eytt. Eins veit hann að við erum ósamþykkir þeirri stefnu, sem felst í þessu verðtollsfrv. Hefði það verið rétt, ef hæstv. ráðh. hefði orðað þetta svo, að landið þyrfti á þessum tekjum að halda. En ég sé ekki, að þær þurfi að binda við þessa tekjulind. Við höfum áður bent á aðrar leiðir. Hefir því jafnan verið illa tekið af andstæðingunum, Framsókn og einkum þó Sjálfstæðisflokknum. Eru þeir andvígir aðferðum okkar til fjáröflunar fyrir ríkissjóð. Menn greinast í flokka m. a. um það, hvernig eigi að ná í fé. Hæstv. ráðh. segir, að verðtollurinn verði að haldast. Hefði eins mátt orða það svo, að ríkissjóður verði að fá þetta fé, það er rétt. Getur hæstv. ráðh., ef hann vill, sagt, að við lifum í ábyrgðarleysi. Hefir það engin áhrif á okkar skoðun. Hann veit, að þessi skoðun í skattamálum á sér sterkara fylgi annarsstaðar en hér, því að hjá okkur er þessi stefna, verkamannahreyfingin, ung. Ef hæstv. ráðh. hefði viljað líta til Danmerkur, hefði hann getað séð, hverjum sköttum jafnaðarmannastjórnin þar stakk upp á til þess að útvega nýtt fé í ríkissjóð og geta haldið öllum skuldbindingum. Læt ég mér því í léttu rúmi liggja skraf hans um ábyrgðarleysi okkar. Höfum við heyrt það svo oft. Það, hvernig framsóknarstj. hefir farið fram úr heimildum Alþingis um meðferð fjár, sýnir, að ábyrgðartilfinningin í fjármálum hefir ekki alltaf verið sterk hjá þeim flokki, þótt ég beri það ekki á hæstv. fjmrh., því að enn hefir ekkert sezt frá hans hendi. Hæstv. ráðh. óskaði eftir því, að kjósendur fengju réttar upplýsingar um skattamálin sem önnur. Felst í þessu, að hann telur hafa verið bornar fram rangar upplýsingar. Skil ég ekki, við hvað hann á, og vona ég, að hann skýri það betur. Hitt er rétt, að við Alþýðuflokksmenn höfum haldið því fram, að verðtollurinn ætti að hverfa, því að hann er tekinn á röngum stað og kemur hlutfallslega harðast niður á þeim, sem minnst eiga. Nefskattar koma að krónutölunni til jafnt á ríka og fátæka. Við jafnaðarmenn álítum, að taka beri féð þar, sem það er til. Annars tel ég ekki ástæðu til að fara út í almennar umr. um skattamál. Mér hefir skilizt á hæstv. ráðh., að hann hefði fengið samkomulag um það við sjálfstæðismenn, að málið færi til 2. umr. og n., enda er það stefnumál sjálfstæðismanna, sem hér er um að ræða, og er því engin sjálfsafneitun fyrir þá að veita þessa tilhliðrun.

Fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) Það getur verið, að flokkur hv. 2. landsk. sé okkur ekki sammála um hinar smærri greiðslur úr ríkissjóði, er nú eiga sér stað. En um hin stærri atriði hefir flokkurinn ekki haft neinar till. til niðurfærslu. Flokkurinn hefir ekki séð ástæðu til að amast við lögbundinni útgjaldahækkun síðastliðinna ára, sem nemur 2 millj. síðan 1926. Hefir hann ekki komið með till. til niðurfærslu á þeim, hott hann þykist vera óánægður. Mun það líka meir vera á yfirborðinu. Hv. 2. landsk. lagði áherzlu á aðra tekjumöguleika fyrir ríkissjóð en tolla. Veit hann þó eins vel og ég, að ef slíkir möguleikar eru til, þá þarf þeirra til viðbótar við tollalögin, en þeir geta ekki komið í staðinn fyrir þau, jafnvel þótt hann gæti bent á leiðir til hækkunar um 100–200% . Beinir skattar hafa sína kosti, og „teoretiskt“ er hægt að segja, að peningarnir séu til og að ekki þurfi annað en að taka þá með beinum sköttum, en vegna þess, hvernig hér er ástatt og annarsstaðar, verður aðallega að byggja á óbeinum sköttum. Hv. þm. gat um Danmörku og tilraunir flokksmanna hans þar um hækkun á beinum sköttum. En þessi hækkun er ekki meiri en svo, að samanlagður gamli skatturinn og hækkanir fari fram úr þeim tekju- og eignarskatti, sem hér gildir. Allar stjórnir síðan 1914 hafa farið fram úr fjárlagaheimildum, og er það því ekkert einsdæmi, þó að svo hafi verið gert síðasta ár. Stærst eru dæmin um þetta frá stríðsárunum. Hafa á þeim árum útgjöld, sem í fjárl. var gert ráð fyrir, að nema myndu 21/2 millj., orðið 14 millj. frá 1914 munu hverjar 4 millj. af 9 hafa verið utan fjárlaga. Hefir ekki verið auðvelt að halda útgjöldum í samræmi við fjárl. Þó hefir þetta og síðasta þing gert mikið til bóta í þessu efni. Um samkomulag milli mín og sjálfstæðismanna er ekki að ræða. Hefi ég ekki átt tal um það við neinn sjálfstæðismann að hleypa frv. áfram. Hinsvegar hljóta allir, sem vilja vel, að viðurkenna, að nauðsyn beri til að greiða fyrir því. Samkomulagi er því ekki til að dreifa í þessu efni, þótt reynt sé að koma óorði hver á annan með því, að einn bregður öðrum um samkomulagshug. Það væri ljóta ólánið fyrir þessa þjóð, ef eitthvert samkomulag ætti sér stað í þinginu !

Jón Þorláksson [óyfirl.]: Ég ætla ekki að blanda mér í ágreining hæstv. fjmrh. og hv. 2. landsk., þótt ég sjái fram á það, að ámæli það um ábyrgðarleysi, sem ráðh. bar á 2. landsk. og flokk hans, geti líka hitt Sjálfstæðisflokkinn og mig, ef við tökum sömu afstöðu til málsins og hv. 2. landsk., en þá er tími til andsvara. Vil ég láta það afskiptalaust, sem hæstv. ráðh. sagði um samband þessa máls og stjórnarskrárbreytingarinnar. Sagði hann að vísu, að nokkurt samband væri þar á milli, en lýsti því svo, að það væri eins og þá er maður segði við annan: „Ef þú verður ekki góður að því er þetta snertir, þá drep ég þig“. Sýnir þetta, að hæstv. ráðh. hefir ekki enn öðlazt sama skilning og ég á þessu. Tel ég því rétt í þessu sambandi að rifja það upp, að þegar íbúar Norðurálfunnar hófu baráttu sína um það, að fá þátt í stjórnarvaldinu, þá var byrjunin sú, að borgarar tóku að heimta skattaálöguvaldið úr höndum þjóðhöfðingja og í hendur fulltrúa borgaranna eða almennings. Þessari baráttu hefir verið haldið áfram öld eftir öld, og er nú svo komið, að það er viðurkennt í öllum lýðfrjálsum löndum, að skattaalöguvaldið beri hvergi að hafa annarsstaðar en hjá borgurunum sjálfum, þeim er kosningarrétt hafa. Það er ennfremur almennt viðurkennt í lýðfrjálsum löndum, og um það er enginn ágreiningur, að meiri hl. eigi að ráða og að skattaalöguvaldið sé í höndum meiri hl. þjóðfélagsborgaranna þetta eru þau undirstöðuatriði í því þjóðskipulagi, sem byggir á almennum kosningarrétti, ráðarétti meiri hlutans. Nú er okkar alþingisskipulag komið út af þessum grundvelli; það er ekki lengur þannig skipað, að meiri hl. þess sé í skoðunum í samræmi við skoðanir meiri hl. þjóðarinnar. Að það sé því nú ekki bært að leggja skatta á þjóðina, er alviðurkennt í þeim grundvallarreglum lýðstjórnarfyrirkomulags nútímans, sem ég gat um. Hæstv. ráðh. talaði með lítilsvirðingu um þá menn, sem hrópa réttlæti ! réttlæti ! Hann um það. En hversu lítilsvirðandi, sem hann talar um það, þá munum við krefjast þess, að þetta þing skilji það, að sá eini réttur, sem það hefir, er rétturinn til þess að kippa því í lag, sem í dag er komið af því, sem snertir almennan rétt manna til kosninga samkv. stjskr þetta er sá eini réttur, sem þetta þing hefir, og það skilur ekki sinn vitjunartíma, ef það heldur áfram að leggja á skatta eins og það væri réttur aðili, sem færi með vald sitt í umboði meiri hl. þjóðfélagsins. Í mínum augum er það miklu stærra mál, að koma þessu máli í það horf, sem það á að vera, heldur en hitt, hvort stj. fær fleiri eða færri krónur til að rusla með um eins árs skeið eða svo. Þetta er sá grundvöllur, sem við sjálfstæðismenn stöndum fast á. Og hæstv. fjmrh. má ekki halda, að þó Sjálfstæðisflokkurinn hleypi þessu máli til 2. umr. nú, þá hviki hann neitt af þessum grundvelli. Ég get fullvissað hæstv. ráðh. um það, að með því stigum við ekki spor í þá átt að játa meiri hl. þessa þings fara með skattaálöguvaldið, eins og hann væri réttur umboðsmaður meiri hl. þjóðarinnar.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) [óyfirl.]: Ég held, að hv. 1. landsk. hafi farið nokkuð mörg ár aftur í tímann, til þess tíma, þegar hann var að byrja sinn pólitíska lífsferil og skrifaði grein í blað þess flokks, sem hann var þá í - þeir eru nú víst orðnir sex, flokkarnir, sem hann hefir verið í -, líklega þá frægustu grein, sem hann hefir skrifað - skrifaði lýsingu á viðhorfi borgaranna til skattamála. Þá sagði hann, að íhaldsmenn vildu ekki borga skatta, þeir vildu hliðra sér hjá þeim og láta skattana koma niður á þeim fátæku 

Fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) Það er rétt hjá hv. 1. landsk., að baráttan um sjálfræði þjóðanna eða vald þegnanna í þjóðfélögunum hefir staðið í nánu sambandi við skattamálin þetta er alveg rétt. En hér er ekki um það að ræða, þegar talað er um, hvort eigi að hætta að taka þennan skatt, sem verið hefir - það gæti þá fremur átt við, ef um nýjan skatt væri að ræða, en ekki þó skattur, sem verið hefir, sé framlengdur -, því að það er vitað, að hann er ekki í neinu misræmi við vilja þjóðarinnar. Framsóknarflokkurinn hefir fylgt þessum skatti frá upphafi, og Sjálfstæðisflokkurinn, sem einnig fylgdi honum í upphafi, ber nú engin innri rök fram gegn því að halda honum. Ég man eftir því, að þegar nýbúið var að lögleiða þennan skatt, þá stóð deilan um það, hverjum það væri að þakka. Þá deildu blöðin, Tíminn, Vísir og Morgunblaðið mest um það, hvort það væri hv. 1. þm. Reykv. eða hv. 1. landsk., sem ætti hann heiður að hafa komið skattinum á. Mig minnir, að Tíminn og Vísir þökkuðu það hv. 1. þm. Reykv., en Morgunblaðið hv. 1. landsk. Það er því ekki um það að ræða, að á bak við þennan skatt standi ekki meiri hl. þjóðarinnar. Þess vegna á röksemd hv.þm. ekki við í sambandi við þennan skatt. Skattaalöguvaldið er hjá þjóðinni í gegnum þá fulltrúa, sem hún hefir í þinginu. Milli þessa máls og stjskr.málsins er ekki um neitt samband að ræða, vegna þess að deilan er ekki um skattaálöguvaldið, því hér er engum skattalögum hægt að koma fram, nema að þeim standi fulltrúar meiri hl. þjóðarinnar. Og það er enginn ágreiningur um það, að þeir skattar verða að haldast, sem nú hafa gilt í 8 ár samkv. vilja greinilegs meiri hl. þjóðarinnar. Því í umr., hvorki manna á milli eða í blöðum, hefir ekki borið á neinni sterkri óánægju með þessa skatta. Ég talaði með engri lítilsvirðingu um stjskr.málið. það, sem ég talaði með lítilsvirðingu um, er það, að flokkarnir keppa um þegnana sem mest þeir mega, og svo er umhyggja þeirra fyrir þeim ekki meiri en það, að þeir gefa heim rangar upplýsingar í svona málum.

Í því efni ætti ráðh. að passa sitt eigið hreiður

. Það er nú það, sem ég hefi reynt að gera.

Ég á ekki við hæstv. ráðh. sjálfan

. Hv. þm., sem greip fram í fyrir mér, passar sjálfan sig, en ég geri ráð fyrir, að honum veiti örðugt að passa alla sína flokksmenn, og geri ekki kröfu til þess. Það mun nú ekki standa á mér til samkomulags í þeim öðrum málum, sem hv. andstæðingar vilja setja í samband við þetta mál. Ég viðurkenni það, að það er enginn annar grundvöllur til undir stjórnskipun en að þegnarnir séu jafnir. En það eru ýmsar aðrar ástæður en jafn atkv.réttur, sem þarf að taka til greina til þess, að þeir verði jafnir, en ekki ójafnir. Og ein aðalástæðan er sú, að það þarf að fyrirbyggja það, að flokkavaldið taki ráðin af þeim, sem þau raunverulega eiga að hafa, sem sé einstaklingunum. Og ég sé ekki betra ráð til að koma í veg fyrir það en að láta kjósa einn þm. fyrir hvern stað. Önnur aðalastæðan er sú, að þar, sem margir menn eru saman komnir, hafa þeir meira afl en þeir, sem búa strjálir. Þess vegna er það rétt, að þeir hafi meiri atkvæðisrétt, sem búa strjálir, en þeir, sem saman eru komnir á einn stað og hægra eiga með að beita afli samtakanna. Ef þessi tvö tillit verða tekin, bæði til þéttbýlisins og hins, að verja það virkilega „demokrati“, áhrifarétt einstaklingsins, þá mun ekki standa á mér í þeim efnum. En skattaalöguvaldið er hjá þjóðinni, og verður hjá þjóðinni þó þetta frv. verði samþ., því það þarf fulltrúa meiri hl. hennar til að samþykkja það. Þess vegna er alveg óhætt að samþ. það. Röksemd hv. 1. landsk. á því ekki við, nema um nýjar álögur væri að ræða, sem flokkarnir væru ekki sammála um. En um þennan skatt erum við sammála. En aðrar ástæður valda, sem kunnugt er, að flokkarnir kunna að vilja skjótast undan að gera skyldu sína í þessum efnum, en þær, að þeir vorkenni þjóðinni að borga.

Jón Þorláksson [óyfirl.]: Hæstv. dómsmrh. hljóp nú hér fram fyrir kollega sinn, hæstv. fjmrh., og er það sjálfsagt af því, að hann hafi minnt, að Einar á Eyrarlandi sæti ennþá í stólnum, og þá var þetta svo sem sjálfsagt, en það er ekki víst , að það eigi eins vel við, að hæstv.dómsmrh. sé að þessu nú. Annars var það nú eins og fyrri daginn, að hann opinberaði bara sjálfan sig í ræðu sinni. Það er sagt, að það fari svo fyrir þeim mönnum, sem venja sig á óhóflega vinnautn að kveldi dags eða að næturlagi, að þegar þeir vakna á morgnana, þá eru þeir að vísu ódrukknir, en sjá þá allt tvöfalt. nú sakar enginn hæstv.dómsmrh. um óhóflega vínnautn, en þá hlýtur það að vera einhver annar óþverri svipaðrar tegundar, sem hann hefir inndrukkið í sig og sem veldur því, að það koma fram svipuð áhrif á sálarlíf hans eins og þau áhrif, sem ofnautn áfengis hefir á sjón drykkjumannanna. Ráðh. sér sem sé tvöfalt. Hann þóttist sjá, að ég hefði verið í 6 flokkum. Þetta er nákvæmlega tvöfalt. Ég hefi verið í 3 flokkum: Heimastjórnarflokknum, Íhaldsflokknum og Sjálfstæðisflokknum. En þetta varð að 6 flokkum fyrir sálarsjónum hæstv. ráðh., sem einhverja nautn óheilla andlegra meðala undir lagður sér allt tvöfalt eins og drykkjumaður. Annars var ekkert af því, sem hann sagði um skattamálin, neitt nýstárlegt. Ég veit vel, að hann hefir hallazt og hallast enn að stefnu sócíalista í skattamálum eins og öðrum málum. Og honum mun það ljúft, nú eins og áður, að stefnu flokks hans sé beint meira inn á þær brautir, sem Alþýðuflokkurinn vill fara. Hann hótar að fara eftir skoðunum sínum og leita samvinnu við Alþýðuflokkinn í skattamálum, ef stj. fái ekki nægar tolltekjur þetta vissi ég allt fyrirfram. Og ég get sagt hæstv. ráðh. það, að ég get vel beygt mig, eins og ég hefi alltaf gert, undir hverskonar skattalöggjöf sem er, ef hún hvílir á þeim grundvelli, sem fulltrúar meiri hl. þjóðarinnar vilja vera láta. Og hitt er mér vel ljóst, að gangi Framsóknarflokkurinn og Alþýðuflokkurinn saman, þá hafa þeir til þess nægan meiri hl. að setja há skattalöggjöf, sem þeim þóknast, og þó hún verði ekki í samræmi við skattastefnu míns flokks, þá verður það svo að vera. En hinu víkjum við sjálfstæðismenn ekki frá um hársbreidd, að við viðurkennum ekki, að það þing, sem þannig er skipað, að lítill hluti þjóðarinnar hefir meiri hl. þm., geti tekið sér skattaalöguvald, eins og það færi með umboð meiri hl. þjóðarinnar. Við viðurkennum ekki, að þetta þing hafi nokkurn rétt til að fara með skattaalöguvaldið. Hér er verið að berjast um grundvallarstefnu, um hugsjón, en ekki um það, hvort þeir menn eigi að greiða hærri eða lægri skatt, sem hæstv.dómsmrh. kallar spekulanta, fjárglæframenn og braskara, og þeirra nánustu andlegir félagsbræður, eins og t. d. hæstv.dómsmrh. sjálfur, sem er athafnamestur spekulant hér á landi, þó aldrei hafi hann spekulerað með sitt eigið fé, því þessi hæstv. ráðh. hefir aldrei haft menningu í sér til að eignast neitt, en eingöngu spekulerað með annara fé. Ég get látið mér í léttu rúmi liggja, hvernig löggjafarvaldið og framkvæmdavaldið breytir við þessa menn, og aðstandendur þessa vinahóps ráðh. og meðbræður hans. í þjóðfélaginu, nú og síðar. Hæstv. fjmrh. var að reyna að verja sig með því, að þessi skattur væri í samræmi við vilja meiri hl. þjóðarinnar. Ég geri nú ráð fyrir því, að ef um það eitt væri að ræða að velja á milli þessa skatts og einhverra annara, að þeir flokkar, sem við báðir tilheyrum, vildu fremur þennan skatt en ýmsa aðra, sem stungið kynni að verða upp á. En hér blandar hæstv. fjmrh. tvennu saman. Hann talar um afstöðu okkar sjálfstæðismanna til þessa frv. sérstaklega. En þegar hann gerir það og segir, að þetta skattafrv. sé í samræmi við okkar stefnu og því eigum við að samþykkja það, þá gleymir hann því sambandi, sem við erum báðir búnir að kannast við, að sé á milli stjskr.- málsins og skattamálanna. Átökin eru um það, hvort skattaálöguvaldið eigi að vera í höndum meiri hl. þjóðarinnar, og það ber nú svo að í þeirri deilu, að þetta mál, sem við sjálfstæðismenn undir venjulegum kringumstæðum mundum vera fylgjandi, kemur fyrst fyrir. Og þó það sé náttúrlega vilji okkar að halda okkar stefnu í skattamálum, þá er það okkar bjargföst sannfæring, að skattaálöguvaldið beri þessu þingi ekki að nota, heldur aðeins að gera ráðstafanir til þess, að stjórnskipulagið fái að njóta sín samkv. stjskr. Hitt látum við svo alveg skeika að sköpuðu með, hvaða mál það eru, sem verða fyrst fyrir, og hvaða afstöðu hæstv. stj. tekur til skattamálanna yfirleitt í tilefni af þessu. Og það er nú frekar tilviljun en nokkuð annað, eða þó öllu heldur leifar af úreltu og ranglátu fyrirkomulagi um skipun þingsins, að það yfirleitt er þó mögulegt að koma við nokkurri mótstöðu gegn því, að meiri hl. þingsins færi með skattaálöguvaldið í umboði minni hl. þjóðarinnar. En við erum ákveðnir í að neyta þeirrar aðstöðu út í yztu æsar.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) [óyfirl.]: Ég hygg, að það sitji nú ekki sem bezt á hv. 1. landsk. að vera að breyta ónotum til hv. 2. þm. Eyf. Þeir hafa báðir gegnt sömu stöðu, sinn á hvorum tíma, og það munu flestir mæla, að það sé mikill mismunur á því, hvernig þeir skildu við  Hitt er um viðskilnað hans við fjármálin, þegar hann á árunum 1926–27 kastaði burt skottum til að þóknast einhverjum kunningjum sínum, og skildi við ríkissjóðinn með tekjuhalla, án þess að hafa gert nokkuð af verklegum framkvæmdum. Einmitt árin 1925, 1926 og 1927 gerðust þeir hlutir á sviði atvinnuveganna, sem ekki eiga hliðstæður á öðrum tímum, og það eru hlutir tilheyrandi fjármálastjórnartíð þessa hv.þm. Annars hygg ég, ef hv.þm. vildi fara út í samanburð á meðferð okkar á eiturefnum, að þar sé tvímælalaust um ólíka notkun að ræða, og læt ég nægja að vísa til hans eigin vitundar í því efni. Þar sem hann mundi ekki eftir nema þremur stjórnmálaflokkum, sem hann hefði átt sæti í, þá skal ég benda honum á til viðbótar því, sem hann nefndi, bæði sparnaðarbandalagið og 10-mannabandalagið, sem hann var í þegar hann var milli vita í pólitíkinni. Og auk þess má benda honum á, að nú upp á síðkastið hefir hann staðið nærri því að lenda í Alþýðuflokknum. Ég sé, að hv.þm. muni ætla að mótmæla þessu, og skal ég ekki fara lengra út í það að stríða honum á sambandi hans við þann flokk, en aðeins benda á það, að nú upp á síðkastið hefir hann komið fram eins og nokkurskonar vinnumaður hjá hv. 2. landsk., eins og lýst hefir sér í því, að hann hefir lýst því yfir, að hann vildi fylgja því með Alþýðuflokknum, að landið allt verði gert að einu kjördæmi, sem hann veit þó, að enginn af hans flokksmönnum vill fallast á. En nú, þegar hv.þm. hefir fengið skýringu á því, hverjir eru þessir sex flokkar, sem hann hefir verið riðinn við, þá vona ég, að hann gangist við þessum lausaleikskrökkum sínum með því að viðurkenna faðernið. Viðvíkjandi sjálfu málinu vill hv.þm. nú ekki viðurkenna sína fyrri aðstöðu, þegar hann sat í stj. með minni hl. þingsins að baki sér. Hann leggur mikla áherzlu á það ná, að sú stj., sem með völdin fer, hafi meiri hl. þings að baki sér, sem eðlilegt er, en það var bara frá hans sjónarmiði ekki eins nauðsynlegt í hans eigin stjórnartíð. Þeim skatti, sem hér er um að ræða, fekk hv.þm. á komið með hjálp Framsóknarflokksins árið 1924, sem ekki var þó veitt af því, að flokkurinn viðurkenndi stj. hv.þm., heldur fyrir nauðsyn þjóðfélagsins. Þá sat stj. hans við minnihluta-fylgi, við fylgi 20 þm. af 42, stj., sem honum ætlaði aldrei að takast að mynda, þó að hann væri búinn að lýsa því yfir, að hann ætlaði sér að mynda stjórn. Og þegar þess er ennfremur gætt, að einn þessara 20 stuðningsmanna stj. var minnihlutaþingmaður, þ. e. a. s. maður, sem flotið hafði inn í þingið á fölsuðum atkv., eins og allir vita, þá er það furðulegt, að þessi hv.þm. skuli voga sér að halda því fram, að löglega kosin meiri hl. sé ekki meiri hl. það er ekki hægt að neita því, að sá meiri hl., sem kosinn var í vor, er löglega kosinn, og þess vegna verður ekki hægt að líta á þessi mótmæli hv.þm. öðruvísi en sem byltingatilraunir. Það lítur út fyrir, að hv.þm. vilji byltingu, því allar tilraunir hans að véfengja rétt þingmeirihlutans eru þess eðlis. En ég held, að í staðinn fyrir að ætla að taka sér valdið með ofbeldi, þá sé honum miklu réttara að breyta stefnu og reyna að láta sína flokksmenn lifa þannig að kjósendurnir vilji treysta þeim. Það er áreiðanlega miklu réttara fyrir hann heldur en að vera nú að leggjast á móti þeim málum, sem hann hefir áður barizt fyrir, eða þá hreinlega að ganga nú í annan flokk. Að öðrum kosti þykir mér ekki ólíklegt, að þetta herbragð hv.þm. og hans flokksmanna verði þeim til álíka mikils pólitísks framdráttar og byltingin í fyrra, ef þeir halda því áfram. Hv. þm. var að tala um löngun hjá mér til þess að styðja jafnaðarmenn í því að auka beina skatta frá því, sem verið hefir. En þetta kemur fram hjá honum af því hann virðist ekki þekkja stefnuskrá Framsóknarflokksins, sem gengur einmitt út á það að hækka beina skatta, og hann hefir kannske heyrt það, að framsóknarflokksþingið í fyrra samþykkti einmitt áskorun til þingmanna flokksins um að herða á þeirri hækkun meira en orðið er, alveg eins og flokksþing sjálfstæðismanna í vetur gerði aths. við till: hv. 1. landsk. í kjördæmamálinu. Annars skil ég það mjög vel, að hv. 1. landsk. með öllu sínu sementsbraski og lóðabraski í Skildinganesi lítist ekki sem bezt á hækkun tekjuskatts. Hv. þm. viðurkenndi, að ég væri ekki samskonar braskari og hann, og það er alveg rétt, að ég hefi aldrei verið hrifinn af hans braski, eins og allir vita, enda er líklega enginn, sem þessir braskarar hata meira en mig, eins og þegar er vitað. Ég skal minna á það í sambandi við aðstöðu hv. 1. landsk. til þessa máls, að framkoma hans á Alþingi 1930, sem að öllum líkindum skapar honum þúsund ára frægð, sýnir betur en nokkuð annað glögga mynd af hinu nána sambandi milli hans og fjárplógselementanna í landinu. Sú till., sem hann flutti þá, mun aldrei verða til mikils sóma fyrir hann og hans flokk, en hún sýndi auðvitað mjög greinilega það, sem raunar var áður fyllilega vitað, en það var viðhorf hans og hans flokks til mín, sem var svo mótað af hugarfari fjárplógsmanna og braskara, að engum gat dulizt. Þess vegna er það ekkert óeðlilegt, þó að ég bæði fyrr og síðar beiti mínum áhrifum á móti stefnu þessara manna í skattamálunum, með því að stuðla að því, að tekjuskatturinn komist í réttlátara horf. Við framsóknarmenn höfum enga ástæðu til þess að gera bandalag við Alþýðuflokkinn til þeirra hluta; við munum sjálfstætt vinna að því að hækka beinu skattana, eftir því, sem við verður komið. En ég hygg, að hv. 1. landsk. sé nú einmitt með þessari framkomu sinni að vinna okkar stefnu meira gagn en hann grunar, með því að efla og auka hatur á nefsköttunum, sem hann nú er að mæla á móti, en er í hjarta sínu vinveittur.

Fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) Hv. 1. landsk. sagði, að ég hefði viðurkennt, að það ætti að vera samband milli skattamálanna og stjórnarskrármálsins. Það er rétt, að ég viðurkenndi, að það ætti að vera samband milli skattanna og þjóðarviljans. En það hagar þannig til nú, að það er engin hætta á því, að nokkurt skattamál verði afgr. á þessu þingi, sem ekki hefir meiri hl. þjóðarinnar að baki sér. Það hagar þannig til um skipun Ed. nú, að slíku er alveg borgið. Það er rétt, að ég viðurkenndi sambandið milli skattamála þjóðarinnar og þjóðarviljans, en ég viðurkenndi ekki samband milli skattamálanna og stjórnarskrármálsins, þó að ég sjái og skilji, á hvern hátt hv. andstöðuflokkar hugsa sér, að þessi mál eigi að hafa áhrif hvert á annað, því að það er vitanlega allt af hægt að hugsa sér eitthvert óeðlilegt samband milli tveggja mála, og þetta minnir mig ósjálfrátt á kæru, sem hv. 2. þm. Árn. barst einu sinni, og var eitthvað á þessa leið: „Með því að N. N. hefir haft óleyfilegt samband við konu mína, þá leyfi ég mér hér með að kæra hann fyrir að hafa skotið tíu æðarkollur“. Það er rétt, að þessi kæra ber með sér víst samband milli tveggja alóskyldra mála, og samskonar samband hafa hv. andstæðingar sett á milli tveggja álíka óskyldra mála hér í hv. d., en það samband er þess eðlis, að það tjáir ekki að ræða það nánar.

Jón Baldvinsson Ég ætla að leiðrétta það; sem hæstv.dómsmrh. var að tala um, í hve mörgum flokkum hv. 1. landsk. hefði verið. Hæstv. ráðh. sagði, að hann hefði verið í sex flokkum, en þetta er ekki rétt. Ég hefi nú verið að rannsaka þetta og telst svo til, að þessi hv.þm. hafi ekki verið nema í 5 flokkum. Hæstv. dómsmrh. taldi bæði sparnaðarbandalagið og 10 manna bandalagið, en þetta var einn og sami flokkurinn. en svo gleymdi hann aftur Borgaraflokknum. Hæstv. ráðh. taldi ennfremur Alþýðuflokkinn, en það var vitanlega ekki rétt. Annars stóð ég á fætur til að leiðrétta það, sem hæstv. ráðh. og hv. 1. landsk. hafa verið að bera hvor á annan um samninga við Alþýðuflokkinn. Hv. 1. landsk. hefir borið ráð á hæstv.dómsmrh., að hann hafi tilheyrt Alþýðuflokknum nú um skeið, og hæstv.dómsmrh. hefir haldið því fram, að hv. 1. landsk. hafi undanfarið verið í þessum flokki. En ég mótmæli þessu og vil bera þær sakir af Alþýðuflokknum, að þessir menn hafi nokkurntíma í honum verið.

Hefir dómsmrh. aldrei verið í Alþýðuflokknum?

. Nei, dómsmrh. hefir aldrei verið í Alþýðuflokknum.

Nei, ekki sem ráðh., en áður?

. Nei, aldrei, hvorki sem ráðh. eða sem Jónas frá Hriflu, og það er aðeins gert til þess að svívirða flokkinn að vera að bendla þessa menn við hann.

En hefir þá dómsmrh. aldrei verið í Dagsbrún?

. Það getur vel verið, en það hafa líka margir „frjálslyndir“ verið í því félagi.

1) Með svofelldri grg: Ég er á móti þessu skattafrv., en vil hinsvegar ekki greiða atkv. á móti því, þar sem fjárlög eru svo mjög háð því.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Eins og hv.þd.m. er kunnugt, er þetta mál ekki alveg nýtt hér á Alþingi. Mönnum mun vera kunnugt um það, og yfirleitt kunnugra en mér, að vatnasvæði þetta á Rangárvöllum er nú orðið einn hinn mesti farartálmi, sem til er í byggðum þessa lands, þó að samgöngumálum okkar sé ekki komið lengra áleiðis en það, að segja má að við séum í miðjum klíðum í þeim efnum. Ég er ekki svo kunnugur þarna austur frá, að ég geti af eigin reynslu lýst þeim erfiðleikum, sem þessi stóru vatnsföll valda, en bæði af þeim skjölum, sem fyrir hafa legið um þetta efni, og af viðræðum við vegamálastjóra er okkur nm. Það ljóst, að hér er um mjög stór samgöngumál að ræða og að brýn nauðsyn er á að hefjast handa og ráða bót á þeim vandræðum, sem þessi mikli farartálmi veldur. Sú lausn þessa máls, sem frv. gerir ráð fyrir, er að nokkru leyti aðeins byrjun, þannig að á bak við liggur, að þó gert sé það, sem rætt er um í frv., þá muni þurfa meiri framkvæmdir þarna í framtíðinni. En þær framkvæmdir munu frekar heyra undir annað en samgöngubætur. Það, sem átt er við með frv., er hinsvegar það, að byrjað sé á að ráða bót á samgunguvandræðunum með því að brúa Þverá og Affall og síðan Markarfljót. Samgmn. hefir átt ýtarlegt tal við vegamálastjóra um þetta mál. Af þeim ýtarlegu upplýsingum, sem hann hefir gefið n. og að nokkru leyti má finna í þingtíðindunnm frá 1931, í grg., sem þá fylgdi þessu frv., hefir n. sannfærzt um, að óhjákvæmilegt væri að sinna þessu máli, og að það væri þá aðgengilegast að gera það á þann hátt, sem með þessu frv. er ákveðið. Sérstaklega virðist þetta þing ekki geta gengið fram hjá því að skipa þessu máli með lögum, þar sem héraðbúar hafa hafizt handa umg fjársöfnun og bjóða nú fram fé að láni, til þess að hinar fyrstu framkvæmdir geti byrjað. N. flytur hér eina smávægilega brtt. við frv. Hún er við 10. gr. og er í því fólgin, að þar sem nefndir eru 1. og 2. liður 1. gr., komi í staðinn: 1. til 4. lið 1. gr. Eins og sjá má af 10. gr. frv., er ríkissjóði heimiluð lántaka til þess að hefja með þær framkvæmdir, sem ákveðnar eru í frv. Féð, sem héraðsbúar eru búnir að safna í því skyni að lána ríkissjóði, mun vera um 100 þús. kr., og gert er ráð fyrir, að það muni nægja til þess að brúa Þverá og Affall. En Rangæingar munu það stórhuga að þeir munu beita sínum ýtrustu kröftum til þess, að lengra verði hægt að ganga og brú komi á Markarfljót líka innan tíðar. Og ég hefi fyrir því góðar heimildir, að þegar búið er að framkvæma það, sem tilgreint er í 1. og 2. lið 1. gr., þá muni þeir hugsa sér að hefja fjársöfnun á ný, til þess að komið geti brú á Markarfljót líka. Þess vegna vilja þeir fá þessa breyt. á frv., að ríkissjóði sé heimilað að taka líka lán til þeirra framkvæmda, sem greindar eru í 3. og A. lið 1. gr., sem er brú á Markarfljót og nauðsynlegar fyrirhleðslur í sambandi við hana. Ég geri ráð fyrir, að ég þurfi ekki að skýra þetta mál frekar fyrir hv.þdm., enda brestur mig til þess persónulegan kunnugleika, eins og ég tók áður fram. En það er mér óhætt að segja fyrir hönd samgmn., að hún telur, að þingið eigi að mæta þessu mikla nauðsynjamáli með fullum skilningi og samþ. frv. eins og það liggur nú fyrir, með þeirri einu breyt., sem n. flytur á þskj. 441. Ég þykist vita, að frv. mæti ekki neinni andstöðu hér í hv. d., og hefi því ekki þessi orð mín fleiri.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég vil aðeins leyfa mér að þakka hv. samgmn. fyrir afgreiðslu þessa máls. Ég vil geta þess út af brtt.n., að í hv.Nd. kom fram brtt. í þá átt, að lántökuheimildin gæti náð til allra þeirra framkvæmda, sem gert er ráð fyrir, að komið gæti til samkv. 1. gr. þessa frv. En það var lögð áherzla á það af miklum meiri hl. þeirrar d., að lánsheimildin væri aðeins bundin við sjálfar samgöngubæturnar. Af því að ég veit, að þetta atriði getur ráðið úrslitum málsins í hv.Nd., vil ég leggja áherzlu á það, að hér er aðeins að ræða um lánsheimild til hinna eiginlegu samgöngubóta, en ekki til þeirra annara mannvirkja og fyrirhleðslna, sem gert er ráð fyrir, að komi til síðar og getið er um í 1. gr. frv. Ég fyrir mitt leyti lít svo á, að þar sé um svo stórt og vandasamt mál að ræða, að leita þurfi til þingsins aftur áður en að farið er á stað með það. En hinsvegar geri ég ekki ráð fyrir, að það valdi ágreiningi milli d., þó að lánsheimildin sé færð það út, að hún nái til brúargerðar yfir Markarfljót og þeirra fyrirhleðslna, sem nauðsynlegar eru til þess að leysa samgöngumálið, en ekki til annars. Og þannig skil ég lánsheimildina og brtt.n.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Út af orðum hæstv.forsrh. vil ég taka það fram fyrir n. hönd, að þar sem við berum fram brtt. um, að lánsheimildin nái til framkvæmda 3. og 4. liðar, þá er það aðeins með tilliti til samgöngubótanna. Lánsheimildina ber því ekki að skilja þannig, að hún nái til hinna almennu fyrirhleðslna fyrir þessi vötn. N. er ljóst, að þar er að ræða um mjög stórvægilegt mál, sem er nokkuð annars eðlis en það, sem frv. ræðir fyrst og fremst um, og sem þess vegna verður að leysast á öðrum grundvelli.

Jón Jónsson Ég býst við, að frv. það, sem hér liggur fyrir, hafi allmikinn kostnað í för með sér fyrir ríkissjóð. Með ákvæði 10. gr. er ríkisstj. heimilað að taka lán til þeirra framkvæmda, sem taldar eru í 1. og 2. lið 1. gr., og er ríkissjóði þar með bundinn nokkuð hungur baggi. Finnst mér gengið alllangt á móti þörfum Rangæinga með frv., þótt ekki sé bætt inn í það lánsheimild til þeirra framkvæmda, sem taldar eru í 3. og 4. lið 1. gr., eins og samgmn. leggur til. Með því móti finnst mér Rangárvallasýslu gert hærra undir höfði en öðrum héruðum, sem þurfa að bíða eftir að fá sínar brýr þangað til fé er veitt til þeirra í fjárlögum. Ég sé mér því ekki fært að ganga lengra en það, að greiða atkv. með frv. óbreyttu eins og það liggur mi fyrir. Er það sérstaklega með tilliti til hinna örðugu tíma, sem yfir standa nú, að mér finnst ekki rétt að hvetja til meiri lántaka en brýnasta nauðsyn er á. Mun ég því greiða atkv. á móti brtt.hv. samgmn.

Pétur Magnússon Mig langar aðeins að biðja um skýringu á einu atriði í frv. Það stendur í 2. gr., að brýrnar á Þverá og Affall skuli gera sem „fulltraustar bráðabirgðabrýr“. Hvernig stendur á því, að þarna er notað orðið „bráðabirgðabrýr“ ?

Frsm. (Ingvar Pálmason) Hv. 3. landsk. kvaðst líta svo á, að með þessu frv. væri ákveðið að ráðast í mjög fjárfrekar og stórkostlegar framkvæmdir, ég er það að vissu leyti rétt. En ráð verður líka að líta á, hvernig frv. mælir fyrir um, að þessar framkvæmdir verði af hendi leystar. Í sambandi við það vil ég upplýsa, að þær tvær brýr, sem frv. gerir ráð fyrir, að fyrst verði byggðar og sem lánsheimild 10. gr. nær til, eiga samkv. áætlun vegamálastjóra að kosta 100 þús. kr. Það, sem svo næst getur komið til mála að leggja í eftir brtt. samgmn. er brú á Markarfljót og nauðsynlegar fyrirhleðslur til þess að hún komi að notum. Samkv. sömu áætlun á það verk að kosta 130 þús. kr., og vegur austan Markarfljóts 10 þús. kr. Þetta eru þær upphæðir, sem samgmn. ætlast til, að stj. sé heimilað að taka að láni til framkvæmdanna. Og með brtt. sinni vill n. opna leið til þess, að ef Rangæingar sjá sér fært að sýna eins mikinn áhuga á að fá brú á Markarfljót eins og þeir hafa þegar sýnt á því að fá hvera og Affall brúuð, þá geti ríkið mætt þeim áhuga og tekið það fé að láni, sem þeir safna og bjóða fram til þess að flýta verkinu. Það er alls ekki meiningin, að lánsheimildin sé notuð á annan hátt, og eftir að ráð hefir komið greinilega fram við umr., skil ég ekki í því að hún verði öðruvísi skilin. það eru því 240 þús. kr., sem til mála gæti komið, að lagðar yrðu í þessar framkvæmdir samkv. frv. og brtt. okkar, á þann hátt, að ríkissjóður tæki þær að láni hjá héraðsbúum sjálfum. Ég mun ekki gera það að neinu persónulegu kappsmáli, að brtt. okkar verði samþ., enda hefi ég enga ástæðu til þess. En mér finnst rétt, að þingið mæti þeim mikla áhuga, sem Rangæingar hafa sýnt í verkinu á því að leysa þetta mikilsverða mál, með því að hafa umrædda heimild til. Viðvíkjandi fyrirspurn hv. 4. landsk. skal ég gefa þær upplýsingar, sem ég get. Það er rétt, að gert er ráð fyrir, að brýrnar á Þverá og Affall séu byggðar sem bráðabirgðabrýr. Þær eiga þannig ekki að vera úr steinsteypu. Það byggist á því, að þó að sú lausn á samgöngumáli Rangæinga sé valin, sem hér er gert ráð fyrir, þá er vatnamálið í heild ekki fullleyst, eftir er að beizla þessi stóru vötn, svo að þau geri ekki eins mikinn usla og þau hafa gert og halda áfram að gera, ef þau eru látin sjálfráð. Það mál er nokkuð annars eðlis en það, sem hér er verið að leysa. Ég hygg, að þær framkvæmdir allar muni kosta um 2 millj. kr., eftir því sem vegamálastjóri kemst næst. En þótt sú áætlun verði fyrirsjáanlega ekki framkvæmd til fulls á næstu árum, virðist ekki rétt að láta undir höfuð leggjast að gera tilraun til þess að leysa samgöngumálið út af fyrir sig, þar sem vegamálastjóri álítur þá lausn þess, sem hér er um að ræða, fullnægjandi um nokkurt áraskeið, og að vötnin muni ekki breyta sér meira en það, að fyrstu framkvæmdirnar muni koma að fullum notum, þangað til mannshöndin hefir náð yfirráðum yfir vötnunum og beint þeim í einn farveg, farveg Markarfljóts. Brúna á Markarfljót er gert ráð fyrir að byggja svo öfluga í upphafi, að hún nægi einnig þegar búið er að leysa vatnamálið, veita öllum vötnunum í Markarfljót. En þá verða brýrnar á Þverá og Affalli ekki lengur nauðsynlegar; önnur þeirra verður alveg óþörf og hin a. m. k. óþarflega löng. Þess vegna á að byggja þær sem bráðabirgðabrýr. Ég verð að biðja hv.þdm. velvirðingar á hví, að eins og ég tók fram í upphafi, tala ég ekki um þetta mál af persónulegum kunnugleika, heldur byggi ég á upplýsingum vegamálastjóra og annara kunnugra manna, því að ég hefi aldrei komið þarna austur. - ég veit ekki, hvort þessar skýringar mínar nægja hv. 4. landsk. Ef þær gera það ekki, vil ég leyfa mér, að vísa til Alþt. frá vetrarþinginu í fyrra. Þar eru áætlanir og álit vegamálastjóra um þetta efni prentað sem fskj. með frv.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Þetta frv. er fram komið sem tilraun til lausnar á vetrarsamgöngum milli Rvíkur og austurhéraðanna. Eins og menn vita, hefir þetta mál verið mikið rætt, bæði meðal þjóðarinnar og á Alþingi, og þótt þessi lausn, sem nú kemur fram, sé sú yngsta, get ég sagt fyrir mig, að eftir þeim litlu möguleikum, sem ég hefi haft til að kynna mér þetta mál, tel ég hana tiltækilegasta. Hér er ætlazt til þess, að nýr vegur verði lagður milli austurhéraðanna og Rvíkur, og á hann eingöngu að vera vetrarvegur til að byrja með. N. kvaddi vegamálastj. á fund sinn út af þessu máli, og telur hann, að sú lausn á þessu máli, sem kemur fram í frv., sé mjög aðgengileg. N. hefi engin betri gögn að fara eftir en skýrslur hans og áætlanir um þetta mál, því að allir nm. eru þessu svæði litt kunnir, auk þess sem enginn þeirra hefir sérþekkingu á þessum málum. Og fyrir þá, sem ekki hafa sérþekkingu á þessum málum, hlýtur álit vegamálastjóra að vera bezta leiðarstjarnan. Hann er þessari leið þaulkunnugur, og hefir þar að auki fullkomna menntun til þess að geta dæmt um faglega hlið þessara mála. Auk þess lætur hann sér sérstaklega annt um þetta mál. Það er ekki á mínu færi að fara út í einstakar hliðar þessa máls, enda sé ég ekki ástæðu til þess, en vil að lokum aðeins lýsa yfir því fyrir hönd meiri hl. n., að hann leggur til, að þetta frv. verði samþ.

Halldór Steinsson Ég hefi skrifað undir nál. samgmn. með fyrirvara. Hér á að ákveða með lögum, að leggja skuli nýjan veg, sem vegamálastjóri telur, að muni kosta um 2 milljónir. Ég lit svo a, að ekki sé rétt að ákveða þetta ná þegar með lögum, sérstaklega þar sem ennfremur er ákveðið í frv., að gamla veginum skuli haldið við eftir sem áður. Vitanlega er nú ekkert fé fyrir hendi til þess að leggja í slíka vegagerð, og ég er yfirleitt andvígur þeirri stefnu, sem nú er farið að brydda á hér í þinginu, að lög leiða fjárútlat langt fram í tímann, sem svo kannske ekki er hægt að greiða, þegar sá tími kemur. Af slíkum frv. má nefna t. d. frv. um byggingu handa Háskóla Íslands. Það verður ekki til annars en að koma hringli á alla löggjöfina, ef það, sem á að koma til framkvæmda um 1940, er ákveðið strax 1932, og þegar til framkvæmdanna á að koma, er kannske ekkert fé til, svo að hægt sé að framfylgja lögunum, og þá verður auðvitað að breyta þeim. Af þessum ástæðum skrifaði ég undir nál. með fyrirvara; ég tel alls ekki tímabært að ákveða með lögum svona dýra vegi, þegar ekkert fé er fyrir hendi til þess að framkvæma byggingu þeirra.

Magnús Torfason Mér kom ekkert á óvart, þótt hv.þm. Snæf. léti sér ekki annt um þennan veg. Hann á heima þarna vestur á Nesinu, og mun því sjaldan þurfa að fara um þennan veg eða hafa nokkrar nytjar af honum. Ég get þó ekki neitað því, að mér komu á óvart þær ástæður, sem hv.þm. færði fyrir máli sínu. Þessar ástæður bera það með sér, að hv.þm. er ekki svo kunnugur þessu máli sem skyldi, og legg ég honum það ekki til lasts. Hann fann sérstaklega að því, að það ætti að halda við gamla veginum yfir Hellisheiði. Í upphaflega frv. var gert ráð fyrir því, að þessi vegur yrði lagður niður, en samkv. brtt. frá mér á vetrarþinginu í fyrra var það tekið upp að halda gamla veginum við, og spara með því stórfé á þeim nýja. Í upphaflega frv. var gert ráð fyrir, að sá vegur yrði malbikaður og hefði sú malbikun kostað einar 3 millj. kr., og átti ekki að leggja eldri veginn niður fyrr en sú malbikun væri um garð gengin. Fyrir mitt leyti leit ég svo a, að þessi nýi vegur ætti fyrst og fremst að verða vetrarvegur, aðeins notaður 1/4 hluta ársins, og á þeim tíma er stórum minni flutningur en endranær. Þessi nýi vegur á að verða 13 km. lengri en sá, sem nú er. En það hefir yfirleitt verið lögmál, að stytta vegi, en ekki lengja þá. Og með tilliti til þess, að mér fannst, að langt myndi líða þar til búið væri að malbika veginn, fannst mér réttara að sleppa því og halda heldur gamla veginum við. Þessi breyt. hefir því í för með sér 2 millj. kr. sparnað fyrir ríkissjóð, og er því frv. í sinni núv. mynd hreinasta sparnaðartillaga. Mér kemur því mjög á óvart, að amazt sé við því, að gamla veginum yfir Hellisheiði skuli haldið við. Ég var í fyrra í samgmn. ásamt hv.þm. Snæf., og ég man eftir því, að þessi hv.þm. vildi koma heilmörgum brúm inn í brúalögin, og ég veit ekki betur en að hann hafi samþ. þau lög með mestu ánægju. Það stendur líkt á með þau lög eins og þetta frv., hvorttveggja er framtíðarmál. Og við næsta mál á undan þessu, sem var um vega- og brúargerð í Rangarvallasýslu, hreyfði hv.þm. engum mótmælum, og er þó líkt ástatt með það og þetta. Andstaða hans kemur því ókunnuglega fyrir. Þá kem ég að þeirri mótbáru hv.þm., sem helzt er þess verð, að á hana sé lítið. Það var sú staðhæfing, að engin ástæða væri til þess að flýta þessum lögum, af því að ekkert fé væri til framkvæmda. Við því er það að segja, að verði frv. gert að lögum nú, verður ekkert kapp lagt á það, að halda við þeim vegarspottum, sem leggja á niður. Auk þess eru kaflar á þessum nýja vegi, sem ég býst við, að nú þegar verði lagt í á næsta sumri, af þeirri sjálfsögðu ástæðu að Þegar fer að nálgast Reykjavík, er vegurinn að austan sumstaðar illfær, og verður að laga það eins fljótt og unnt er. Mér fannst hv.þm. ekki leggja svo mikið kapp á þessa mótstöðu sína, að ég vona, að hann beiti sér ekki mjög á móti því, að frv. verði nú gert að lögum á þessu þingi.

Halldór Steinsson það er ekki rétt hjá hv. 2. þm. Árn., að skinið hafi út úr ræðu minni, að ég léti mér ekki annt um þennan veg. Ég mun ekki frekar amast við þessum vegi en öðrum. Ég tel það ágætt, að við gætum fengið sem flesta vegi. Ég talaði um það í fyrri ræðu minni, að ég sæi ekki fram á, að hægt yrði að byrja á þessum vegi í náinni framtíð, og þess vegna væri það þarfleysa að hafa ákvæði um hann í lögum nú þegar. Hv þm. minntist á, að ég hefði hagað mér öðruvísi í næsta máli hér á undan, en þar er allt öðru máli að gegna. Til þess að hægt sé að byrja á þeim framkvæmdum, sem þar er farið fram að hafa sýslubúar safnað 100 þús. kr. Mér vitanlega er ekkert slíkt fyrir hendi í þessu máli, og aðstaðan því allt önnur. Þá bar hv.þm. þetta frv. saman við brúalögin, sem ekki eru á neinn hátt sambærileg við þetta. Ef rétta hefði verið till. um að taka þennan veg í þjóðvegatölu, þá hefði mátt bera það saman. Ég vil svo að lokum mælast til þess, að hæstv. stj. gefi þær upplýsingar, hvort það fé sé eða verði fyrir hendi á næstu árum, sem þarf til þess að leggja í þennan veg, sem þegar hefir verið lýst yfir, að muni kosta a. m. k. 2 millj. kr. Og ef svo er ekki, sé ég enga þörf á að lögfesta þetta nú, enda alltaf hægurinn hjá, þegar féð er til.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Það er vitanlega rétt hjá hv.þm. Snæf., að nú er ekki fé til, svo að hægt sé að leggja út í framkvæmdir þær, er frv. gerir ráð fyrir. Ríkisstj. hefir ekki treyst sér til þess að leggja til í fjárl., sem fyrir þessu þingi liggja, að upphæð verði veitt í því skyni að byrja á þessum framkvæmdum. Samt lít ég svo á, að það hafi mikla þýðingu, að nú verði tekin ákvörðun í þessu máli. Það er t. d. mikilsvert fyrir vegamálastjóra að geta haft hliðsjón af þeirri ákvörðun hvað snertir viðgerðir á Hellisheiði. Þá hefir það ekki svo lítið að segja, að frá Alþingi liggi fyrir skýlaus ákvörðun um lausn þessa samgöngumáls, sem svo mikið hefir verið deilt um. Ég legg sem sagt miklu áherzlu á það, að þetta mál fái góða afgreiðslu; og lít líka svo á, að þarna sé um að ræða mjög forsvaranlega lausn þessa samgöngumáls, og það lausn, sem sýnilegt er, að vex okkur ekki yfir höfuð í framkvæmd. Þar að auki hefir þetta frv. að baki sér álit vegamálastjóra, sem hefir lagt mikla vinnu einmitt í þetta mál. Þótt féð sé ekki fyrir hendi nú, er mikil þörf á því, að þetta frv. verði samþ., og því fyrr, því betra.

Magnús Torfason Ég get sem bezt gert hv.þm. Snæf. það til geðs að draga nokkuð úr því, sem ég sagði um það, að honum væri ekki vel við þennan veg. En ég held fast fram því, að honum er minna um veginn en brýrnar á Nesinu.

Hvers vegna?

. Blátt áfram af þeirri einföldu ástæðu, að þm. er sjálfum sér næstur, og segi ég það ekki hv.þm. til lasts. En hvað við víkur þessum vegi, þá sé ég ekki annað en að hægt væri að byrja á þeim köflum vegarins, sem nú eru ófærir að vetri til, þó að ekki verði lagt í allan veginn í einu. Annars er það nú svo, að helztu fjármálaspekingar heimsins halda, að með haustinu fari að rakna úr kreppunni. Ég fyrir mitt leyti vona, að svo verði, og þá botnar mótstaða hv.þm. Snæf. í því, að hann lítur svartar á framtíðina en ég.

Páll Hermannsson Hv. þm. Snæf. gat þess, að í samgmn. hafi verið nokkur ágreiningur um þetta mál. Ég verð að segja það, að við hinir nm. munum hafa verið á svipaðri skoðun og hv.þm. Snæf. í þessu máli. Það er vitanlegt, að fé vantar til framkvæmda nú, og vafasamt er, hvort rétt sé að binda framtíðinni stóra bagga. En það, sem ýtti undir mig til þess að greiða fyrir frv., var það, að með því er drepið niður þeim ágreiningi, sem verið hefir um lausn þessa samgöngumáls. Þar hefir verið bent á ýmsar leiðir, t. d. járnbraut, yfirbyggðan veg. En lausn frv., sem liggur hér fyrir, er vafalítið sú bezta. Ég vil minnast á þau ummæli, sem hér hafa fallið um það, hve annt mönnum væri um framkvæmdir. Ég tel það mjög eðlilegt, að mönnum sé annast um verklegar framkvæmdir í sínu eigin byggðarlagi. En yfirleitt finnst mér samgmn. láta sér annt um afgreiðslu allra þeirra mála, er hún fær í hendur, og þá engu síður hv.þm. Snæf. en aðrir nefndarmenn.

Frsm. (Páll Hermannsson) Þetta frv. hefir gengið gegnum hv.Nd. og var þar vel tekið. Efni frv. er að gera framvegis kröfur til kunnáttu þeirra manna, sem taka að sér kennslu í leikfimi og íþróttum, hvort heldur er við skóla eða fyrir einstök félög, á þann hátt, að á þeim hvíli prófskylda, þá er þeir taka við starfi. Menntmn. hefir leitað umsagnar fræðslumálastjóra um frv., og lýsti hann því yfir, að hann væri frv. fylgjandi. Fræðslumálastjóri benti þó a, að kannske væri 1. gr. frv. dálítið tvíræð, mætti e. t. v. skilja hana svo, að hún næði jafnt til þeirra kennara, er starfað hafa að þessari kennslu undanfarið, og hinna, er byrja á slíkri kennslu. Mæltist hann jafnvel til, að tekin væri upp í frv. brtt. til þess að útiloka þetta. En eftir að hafa fært þetta í tal við hæstv. kennslumálaráðh. virðist n., að breyt. Þessi muni vera óþörf, því að frvgr. eins og hún er eigi tvímælalaust aðeins við þá kennara, sem hljóta þessi störf eftir að frv. verður að lögum. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta mál, en leyfi mér að óska þess fyrir hönd n., að það verði samþ.

Frsm. (Pétur Magnússon) Tilhögun sú, sem nú er á kosningu sáttanefndarmanna hér í Reykjavík, er ákveðin með tilskipun frá 10. júlí 1795 og er því orðin talsvert á annað hundrað ára gömul. En tilhögunin er þannig, að bæjarstj. á að tilnefna 4 til 6 menn og bæjarbúar að kjósa á milli þeirra. Áhugi bæjarbúa fyrir því að velja þessa starfsmenn hefir ekki verið meiri en það, að ég hygg, að aldrei hafi fleiri en hundrað manns neytt atkvæðisréttar síns við þessa kosningar. Hinsvegar er nokkur kostnaður og fyrirhöfn við þetta, að hafa til kjörskrá, auglýsa kjörfund og yfirleitt að setja þær vélar í gang, sem nauðsynlegar eru við allar kosningar. Sýnist því ástæðulaust að haga þessu þannig lengur. Í frv. er lagt til, að þessu verði breytt á þann veg, að bæarstj. kjósi sáttanefndarmennina með hlutfallskosningu til þriggja ára í senn. Með því móti sparast öll sú fyrirhöfn og allur sá kostnaður, sem nú er við val þeirra. Virðist áhættulaust að fela bæjarstj, að skera úr um þetta, og má benda á, að henni er falið að velja menn til starfa, sem vissulega er meira um vert en starf sáttanefndarmannanna. Á ég þar t. d. við niðurjöfnunarnefndina, sem kosin er með hlutfallskosningu af bæjarstjórninni. Frv. þetta var borið fram í Nd. af hv. 2. þm. Reykv., og gekk það gegnum þá hv. d. mótmælalaust. Hér í Ed. var því svo vísað til allshn., og leggur hún einróma til, að það sé samþ. óbreytt. óbreytt.

Frsm. (Sveinbjörn Högnason) Frv. þetta er komið frá Ed. og var afgr. þaðan með shlj.atkv. Það fer fram á nokkrar breyt. á núgildandi póstlögum. Sumar þeirra eru jafnvel þegar komnar á og hafa verið í framkvæmd um nokkurt skeið samkv. reglugerð. Helzta breytingin er sú, að koma hámarksþyngd bréfa í samræmi við það, sem annarsstaðar gildir, og er það fullkomlega réttmætt að færa það hamark allverulega upp, þegar svo hefir batnað um flutninga á pósti sem öðru. Önnur aðalbreytingin er sú, að staðartaxti megi gilda nokkuð frekar en áður. Þetta kemur einkum til greina milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur. Það er eðlilegt, að staðartaxti gildi milli staða, sem hafa jafnmikil skipti saman og samgöngur og þessir tveir kaupstaðir. Þegar taxinn er þar, þá er vitanlega mikið af bréfum sent sem prívatbréf með bilstjórum, og getur það valdið margvíslegum truflunum á viðskiptum, og póstsjóður missir tekna. Samgmn. hefir óskað að gera nokkra breyt á 2. gr. Í 2. gr. er svo ákveðið, að staðartaxti megi gilda allt að 7 km. út frá pósthúsi. N. þykir rétt að láta staðartaxta gilda jafnan innan sveitar, þótt lengra sé frá pósthúsi en 7 km. Því getur að vísu verið erfitt að koma við þar, sem hreppar eru stórir og beinar póstgöngur eru ekki innanhrepps, heldur ganga yfir aðra hreppa. En þar, sem hreppar eru stórir og samgöngur verri, er ekki ástæða til að láta greiða hárri burðargjöld innansveitar en annarsstaðar og rétt að láta hið sama gilda um þá og aðrar sveitir. Það virðist tæpast rétt að láta slíkar sveitir gjalda með póstflutninga sína þeirra erfiðu samgangna, sem þær eiga við að búa, enda þótt það kosti nokkru meira að flytja hann en annarsstaðar, sem staðartaxti gildir. Aðra verulega breyt. hefir n. ekki gert við frv. En við 6. gr. hefir n. gert orðabreytingu; það er ekki efnisbreyt. Í frv. gr. er talað um „óstimpluð“ frímerki; n. leit svo á, að það gæti misskilizt og menn gætu skilið það svo, að átt væri við áður notuð frímerki. Til að fyrirbyggja þann misskilning hefir n. tekið upp orðið „áprentuð“ frímerki. Í þessari brtt. er prentvilla á þskj. 421. Þar stendur „frímerkjavéla“, en á að vera: frímerkingavéla. Annað held ég, að sé ekki ástæða til að taka fram um þetta mál.

Haraldur Guðmundsson Ég drap á það við l.umr. þessa máls og bað hv. sjútvn. að taka til athugunar frv., sem ég hefi flutt á þessu þingi um sama efni. Ennfremur drap ég þá á ákvæði 4. gr. um skiptingu björgunarlaunanna og beindi til n., hvort ekki mundi rétt að taka upp aðra aðferð um skiptingu björgunarlauna en þar er gert ráð fyrir. Mér skildist þá, að hv. sjútvn. ætlaði að taka þetta atriði og fleira í varðskipalögunum til nánari athugunar ásamt frv. mínu. Þess vegna vildi ég nú leita upplýsinga hjá hv.n., hvort hún hefir gert þetta, og þá á hvern hátt.

Sveinn Ólafsson Það er sannast að segja, að ég gat ekki heyrt mál hv.þm. Seyðf. Mér skildist þó, að hann spyrði um, hvort sjútvn. hefði tekið til meðferðar frv. hans um sama efni og hér liggur fyrir, er legið hefir fyrir n., - eða var ekki svo?

Ég spurði, hvort hún hefði athugað varðskipalögin yfirleitt

. Það hefir n. ekki gert nema í sambandi við þetta frv. Hvað n. ætlar sér að gera við frv. hv.þm. Seyðf., er mér ókunnugt um, en fyrir sjálfan mig get ég sagt, að mér finnst afgreiðsla þess lítt þörf, ef þetta frv., sem hér liggur fyrir, verður samþ. Fleira hefi ég svo ekki að segja um það mál að sinni.

Haraldur Guðmundsson Mér þykir leitt, að svo skyldi takast til, að hv. form. sjútvn. heyrði ekki mál mitt. En ég spurði um athugun hv.n. á varðskipalögunum, og hann hefir svarað því, eins og hans var von og vísa, á þann hátt, að þetta hefði n. ekki gert. En mér heyrðist á einum sjútvnm., að hann væri því fylgjandi að taka upp aðra skiptingu á björgunarlaunum, og því spurði ég, hvað n. ætlaði sér í því efni. Nú vona ég, að hv. form. hafi heyrt mál mitt, en ef svo er ekki, get ég reynt að brýna röddina betur.

Frsm. (Þorleifur Jónsson) Eftir að allshn. hefir rækilega athugað frv. þetta, vill hún mæla með því, að það verði samþ. Að vísu hefir einn hv.nm. ritað undir nál. með fyrirvara, en ég hygg, að fyrirvarinn hafi ekki þá þýðingu, að hann ætli beint að leggjast á móti frv., heldur vilji hann gera aths. við það í ræðu. En ég held, að hann sé ekki viðstaddur nú. Þegar þjóðjörðin Reykir var seld árið 1914, var svo ákveðið af ríkisstj., að undanskilinn skyldi sölunni Reykjatangi. Á tanganum er heit laug, og mun tilætlunin hafa verið sú, að þar rísi síðar upp skóli eða önnur opinber bygging. Þessi hugsjón hefir nú rætzt, því fyrir tveimur árum var þar reistur héraðsskóli fyrir tvær sýslur, og hefir hann nú starfað í tvo vetur. Héraðsskólinn er ábúandi þessa lands, og er það ekki óeðlilegt, þó ábúandi vilji fá kaupréttinn. Þetta landsvæði er alls um 20 hektarar, eða svo lítið, sem nýbýlisland til sveita má minnst vera. Landið er með öllu óræktað, þar eru ekki slægjur og ekki skógur. Eftir því, sem mér er tjáð, er þetta þýft móaland, sem mun vera allvel fallið til ræktunar að ofanverðu, eða í grennd við skólann, en er dregur til sjávar, verður það sendið og jarðvegur þunnur og mundi bezt fallið til leikvalla, þó með nokkurri sléttun. Eftir lýsingum eru ekki aðrir kostir við þetta land en laugin. Hún er 86° heit, en ekki veit ég, hvað hún er vatnsmikil, en a. m. k. nægir hún til að hita skólann. Reykjatangi er austanvert við Hrútafjörðinn um 4 km. fyrir utan Borðeyri. Bæir eru engir nálægir, nema Reykir, um 1 km. frá skólanum. Það kom til tals í n., hvort ekki væri rétt að bera fram brtt. við frv., þess efnis að skylda skólann til að láta af höndum heitt vatn, ef önnur opinber bygging skyldi rísa þarna upp og hann mætti missa það, sér að skaðlausu. Það varð þó ekki af því. Þótti nægilegt að taka þetta fram við framsögu málsins, og vil ég hér með f. h. n. skora á hv.flm. að lýsa því hér með opinberlega yfir, hvort skólinn sé fús til að láta endurgjaldslaust af höndum heitt vatn til opinberra bygginga, sem síðar kynnu að risa þarna, svo framarlega sem heita vatnið nægir til þess. Þar sem skólinn fær þetta heita vatn fyrir lítið, ef af sölunni verður, er réttmætt, að hann láti það af því af höndum aftur, sem hann má án vera, ef hið opinbera þarf á því að halda síðar. Annað atriði, sem kom til tals í n., var það, að skólinn notaði ekki þá aðstöðu, er hann fær við kaupin, á þann hátt, að hann reikni heita vatnið sem framlag frá sjálfum sér móti ríkisstyrknum. Það taldi n. óhæfu og raunar með öllu ólöglegt. Ég hefi orðfært þetta við hv.flm., og vil ég óska opinberlegrar yfirlýsingar hans um þetta atriði. Því að hér er um töluvert mikilsvert mál að ræða. En eins og ég hefi áður skýrt frá, þá er n. meðmælt sölunni. Það fer vel á, að landið sé í eigu skólans sem sjálfseignarstofnunar, er sýslubúar og ungmennafélagar hafa komið upp af miklum myndarskap. Með því móti má vona, að þessi staður verði ræktaður og prýddur. Ég verð að játa, að ég er of ókunnugur staðháttum þarna nyrðra til að geta gefið ýtarlegar upplýsingar. En ég veit, að hv.flm. getur bætt það upp, ef þurfa þykir. Ég vil aðeins leyfa mér f. h. allshn. að óska þess, að málið verði samþ. til 3. umr.

Hannes Jónsson Ég vil þakka hv.allshn. góðar undirtektir, og út af orðum hv.frsm. skal ég taka þetta fram: F. h. skólanefndar lýsi ég yfir því, að skólinn mun ekki nota verðmæti heita vatnsins til að reikna á móti ríkissjóðsframlaginu. Ekki mun skólinn heldur leggja stein í gotu þess, að hver sú opinber bygging, er þarna kynni að verða reist, fengi afnot heita vatnsins að því leyti, sem skólinn sjálfur þarf ekki að nota það. Að þetta land er ennþá í eigu ríkisins, mun aðallega stafa af því, að árið 1893 var löggilt höfn á þessum stað. Þegar beðið var um sölu á jörðinni árið 1912 og sýslunefnd mælti með sölunni, synjaði stj. hennar og taldi sig ekki mega selja hana, vegna hinnar löggiltu hafnar. Það var eina mótbáran gegn sölunni, og það var því löggilding hafnarinnar, sem bjargaði því, að landið er ennþá í eigu hins opinbera. Þessi löggilding er annars einkennilega til orðin. Þegar verzlun hófst á Hvammstanga, óttuðust kaupmenn á Borðeyri samkeppnina þaðan og datt þá í hug að koma upp útibúum á Reykjatanga. Varð þó ekki úr því, að sá tilgangur næðist, og verzlunin við Hvammstanga jókst og 1895 var löggilt höfn þar. Síðan hefir ekki komið til mála, að verzlun legðist niður þar. Möguleikarnir fyrir því, að Reykjatangi verði miðstöð héraðsins, eru ekki miklir. Læknirinn situr á Hvammstanga. Þar er búið að reisa bæði spítala og læknisbústað, og eru engar líkur til þess, að læknissetrið verði fært. Hvammstangi liggur líka nær miðju héraðsins, og er hægari sókn þangað. Aftur á móti er eðlilegt, að Reykjatangi verði miðstöð héraðeins í skólamálum; og það getur ekki orðið héraðsskólanum nema styrkur, að aðrar skólastofnanir, t. d. húsmæðraskóli, rísi þar upp. Það mundi gleðja mig og alla Húnvetninga, og skólanefnd héraðsskólans mun vissulega ekki bregða fæti fyrir það. Ég skal ekki orðlengja þetta frekar, málið er einfalt og þær upplýsingar fram komnar, sem unnt er að gefa.

Frsm. (Bergur Jónsson) Allshn. er sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. með lítilsháttar breyt. Í fyrsta lagi hefir hv.flm. flutt brtt. við 1. gr. frv. Þar er aðeins um leiðréttingu á staðanöfnum að ræða, en engin breyt. á héraðaskiptingunni. Brtt. n. eru flestar um formsatriði. staðinn fyrir „heilbrigðisstj“. vill n., að komi „ráðh.“. Hitt þykir n. of óákveðið. Eina efnisbreyt. flytur n. þó, við 2. mgr. í. gr. Þar er svo ákveðið, að héraðslæknirinn í Reykjavík veiti forstöðu skrifstofu bæjarins um heilbrigðismál. Með þessu ákvæði fannst n. kaupstaðurinn of bundinn um val þessa forstöðumanns. Í samræmi við þessa brtt. er líka brtt. við 6. gr., um að skrifstofufé, 600 kr., falli líka niður, enda er það bundið við hitt ákvæðið. Þá kom það líka til tals í n., að fella niður það ákv. 6. gr., að héraðslæknir hér í Reykjavík hefði hálf önnur héraðslæknislaun. En engin brtt. kemur frá n. um þetta. Og við tveir í n. munum ekki fylgja slíkri till., ef fram kemur. Hv. þm. S.-Þ. hefir komið fram með brtt. við l.gr.N. hefir ekki tekið afstöðu til hennar. En ég býst við, að hún sé sanngjörn, eftir því sem þar hagar til. - Að öðru leyti en því, sem nú hefir verið tekið fram, leggur n. til, að frv. verði samþ. óbreytt. Í frv. þessu liggur mikið verk. Hér eru saman dregin í eitt ákvæði eldri laga og nýju bætt við. Er því ástæða til þess að vera þeim þakklátur, er samdi frv.

Ingólfur Bjarnarson Ég hefi flutt brtt. við frv. Að efninu til eru þær aðeins tvær. Hin fyrri eru um það, að Hálssókn í Fnjóskadal sé ætlað að sækja lækni til Akureyrar. Hin síðari er, að Flateyjarhreppur eigi læknissókn til Húsavíkur. Ég hefi hér fyrir framan mig óskir viðkomandi hreppa og sóknar, og vil ég með leyfi hæstv. fors. lesa þær upp. Er þá fyrst símskeyti frá hreppsnefnd Flateyjarhrepps, svo hljóðandi: „Óskum eindregið, að Flateyjarhreppur verði sameinaður Húsavíkurlæknishéraði. Felum yður flytja málið á Alþingi. Hreppsnefndin“. Hitt skeytið hljóðar svo: „Hálssókn Hrísgerði Víðvellir Draflastaðasókn óska tilheyra Akureyrarlæknishéraði. Oddviti Hálshrepps“. Ég vil gera þá aths. út af þessu skeyti, að ég hefi ekki treyst mér til að taka upp till. um, að þeir tveir bæir í Draflastaðasókn, sem nefndir eru í skeytinu, verði lagðir undir Akureyrarhérað, enda álít ég, að það skipti engu máli. Ég hefi því eingöngu miðað till. við Hálssókn. Þessir tveir bæir liggja því undir Höfðahverfishérað, eins og áður hefir verið. Eins og hv.frsm. drap á, þá er hér um sanngjarna breyt. að ræða, og er í fullu samræmi við það, sem áður hefir tíðkazt. Hálssókn hefir jafnan leitað læknis til Akureyrar. Og nú er þó, vegna bættra samgangna við Akureyri síðan bílaferðir hófust, enn haganlegra en áður var að vitja læknis þangað. Sama má segja um Flateyjarhrepp. Læknissókn liggur miklu betur fyrir heim til Húsavíkur heldur en til Grenivíkur, vegna staðhátta, enda sannar skeytið þetta. Í viðtali við landlækni hefi ég fengið vitneskju um það, að hann hefir fengið staðfestingu viðkomandi lækna á því, að þetta, sem hér er farið fram á, sé í samræmi við þá venju, sem tíðkazt hefur, og séu því brtt. réttmætar frá þeirra sjónarmiði. Veit ég, að landlæknir sannar þessa umsögn mína, ef með þarf. - Af framansögðu vona ég því, að enginn sjái neitt því til fyrirstöðu, að brtt. mínar verði samþ.

Bernharð Stefánsson Ég hefi borið fram brtt. við þetta frv. um það, að Ólafsfjörður verði gerður að sérstöku læknishéraði. Hér liggur og fyrir þessari d. sérstakt frv. um þetta sama. Er það komið frá Ed. og var samþ. þar. Ég vil vona, að hv.allshn., sem hefir það til meðferðar, afgreiði það engu síður, þótt þetta frv., sem nú liggur fyrir, ásamt brtt. minni verði samþ. hér í d. Skeð getur, þar sem nú er orðið allmjög áliðið þings, að þetta frv. gangi ekki fram á þessu þingi. Er þá gott, að hitt frv. gæti verið komið til 3. umr., svo að fljótlega mætti afgreiða það. Ef þetta dagaði uppi. En gangi þetta frv. fram á annað borð, þá taldi ég réttara að taka þetta atriði upp í þau heildarlög um skipun læknishéraða. Ég hefi því borið fram brtt. um, að Ólafsfjörður verði tekinn upp í frv. sem sérstakt læknishérað. Þetta er nú ekki neitt nýtt mál hér á Alþingi. Það var fyrst flutt fyrir meira en 10 árum, og svo aftur og aftur. Síðar komst svo málið inn á nýja braut, því að þótt þingið fengist ekki til að gera Ólafsfjörð að sérstöku læknishéraði, þá viðurkenndi það þó þörfina á að hafa þarna sérstakan lækni með því að taka 1925 upp í fjárl. næsta árs styrk til Ólafsfirðinga til að launa sérstakan lækni. Þetta komst þó ekki strax til framkvæmda. En síðri árin hefir verið þar sérstakur læknir, ráðinn af hreppnum, en styrktur af ríkinu með 2600 kr. á ári. En Ólafsfjarðarhreppur hefir lagt fram 1600 kr. til að launa hann. Sá læknir, sem nú er, var ráðinn til 5 ára, og eru samningar við hann út runnir á næsta ári. Ef ekki næst samþykki Alþingis fyrir því, að þarna verði sérstakt læknishérað, þá skal ég ekkert um það segja, hvernig um þetta fer, þegar samningstíminn er út runninn. Ég veit ekki, hvort Ólafsfirðingar treysta sér að ræða lækni áfram. Þetta er vitanlega mjög þungur baggi á einum hreppi, og það er alveg sérstætt að leggja slík gjöld á einn hrepp, þar sem ríkið launar alla aðra héraðslækna, en starf þessa læknis er alveg hliðstætt starfi þeirra. Það er því á engan hátt sanngjarnt að leggja þetta gjald á Ólafsfirðinga, sem á engum öðrum landsmanna hvílir. –Hvað þörfina fyrir það að hafa þarna sérstakan lækni snertir, þá sýnir hana ljóslegast það, að Ólafsfirðingar vinna það fyrir, til þess að geta haft sérstakan lækni, að leggja á sig þung gjöld. það er alveg augljóst, að hreppsfélagið gerir það ekki að gamni sínu að leggja á sig gjald, er nemur hátt á 2. þús. kr. árlega. Þá sýnir það einnig þörfina, að ríkisvaldið hefir viðurkennt hana með því að styrkja þarna sérstakan lækni, þótt það hafi að vísu ekki enn veitt Ólafsfirðingum sama rétt og öðrum. Þá má enn benda á það, að í þessari sveit er mikil fólksfjölgun, vegna þess að þar er að vaxa upp kauptún, sem stækkar árlega. Að vísu yrði Ólafsfjörður nú með fámennari læknishéruðum, en þó ekki hið fámennasta. Og ég hygg, að þess verði ekki langt að bíða, að þó nokkur önnur læknishéruð verði fámennari. Ég skal þó játa, að það er ekki fólksfjöldinn, heldur staðhættirnir, sem gera það alveg nauðsynlegt, að læknir sé til staðar í Ólafsfirði, og þá um leið réttmætt, að þar verði sérstakt læknishérað. Ég vil benda á það, að fjörðurinn má heita algerlega einangraður. Sveitin er umgirt háum fjöllum. Yfir þau eru engar leiðir og sízt í þá átt, sem liggur til læknis. Og þó hægt sé að klöngrast yfir þau um hásumarið, þá eru þau oftast alveg ófær á vetrum. Er þá ekki um annað að ræða en sjóleiðina. Varð og áður en sérstakur læknir kom að sækja lækni sjóleiðis til Dalvíkur. En sú leið er einnig oft ófær. Því er svo háttað, að Ólafsfjörður er mjög grunnur innan til. Brýtur því oft á honum svo, að alófært er inni á honum, þótt fær sjór sé úti fyrir. Einnig er mjög brimasamt við lendingarstaðina. Þetta gerir það að verkum, að Ólafsfirðingar sjá sér ekki fært að hafa báta sína liggjandi þar á vetrum. Þeir hafa þá á Siglufirði eða Akureyri, að svo miklu leyti, sem þeir leggja þeim ekki á land. Það getur því oft farið svo, þegar sækja þarf lækni í lífsnauðsyn, að þá er bæði ófært á sjó og landi. Sjá allir, hvað af slíku getur leitt. Þar sem þá einnig fólkið í Ólafsfirði er orðið eins margt og í sumum öðrum læknishéruðum og fer fjölgandi, þá er ekki forsvaranlegt, að þarna sé læknislaust. En búast má við því, að svo fari, ef Alþingi sér sér ekki fært að samþ., að þar verði sérstakt læknishérað. Hin brtt. er aðeins afleiðing af þessari. Ólafsfjarðarhreppur hét áður Þóroddsstaðahreppur.

Jón Auðunn Jónsson Ég verð að leiða athygli hv.þdm. að einu atriði í þessu frv., sem snertir skiptingu læknishéraða. Þetta læknishérað er Nauteyrarhérað. Samkv. gildandi l. nær hérað þetta yfir 4 hreppa, Snæfjalla-, Nauteyrar-, Reykjarfjarðar- og Ögurhreppa, að Vigur undanskilinni. Í frv. er farið fram á það að bæta Súðavíkurhreppi við og taka hann undatt Ísafjarðarhéraði. Íbúar þessa hrepps hafa sent þinginu skrifleg mótmæli gegn þessu. Í frv. eru sett ákvæði um, að hreppsbúar eigi jöfnum höndum tilkall til héraðslæknisins á Ísafirði, og í langflestum tilfellum mundu þeir sækja Ísafjarðarlækninn, bæði af því, að oftast má nota ferðina til annars um leið og læknis er vitjað, svo og af því, að gera má að öllum jafnaði ráð fyrir, að Ísafjarðarlæknirinn sé reyndari og betri læknir, og auk þess er ágætt sjúkrahús á Ísafirði, svo að nota má sömu ferð til þess að flytja sjúklinga, sem þurfa að fara á sjúkrahús, og þá, sem farin er til að flytja lækninn heim. Hreppsbúar eru hræddir við, að þessu ákvæði um rétt þeirra til að nota Ísafjarðarlækninn óskorað geti verið breytt síðar. Þess vegna er eðlilegt, að þeir mótmæli mjög ákveðið. Í núgildandi l. er læknissetrið í Nauteyrarhreppi á Langadalsströnd. Er næsta eðlilegt, að íbúar Nauteyrarhrepps mótmæli færslu þeirri, sem hér er farið fram á í frv. Það er rétt að búsetumál læknisins hefir verið hið mesta deilumál innan héraðs. Fyrrv. landlæknir reyndi að fá samkomulag um læknissetrið, og kjörmenn úr viðkomandi hreppum hafa hvað eftir annað með nokkurra ára millibili haldið fundi um málið og reynt að ná samkomulagi, en ávallt án árangurs. Hinsvegar er öllum héraðsbúum vitanlegt, að ekkert verður úr byggingu læknisbústaðar meðan samkomulag ekki fæst. En jafnframt er fullreynt, að ekki fæst læknir í héraðið til frambúar, nema byggt sé fyrir hann. Útlit er fyrir, að ekki fáist samkomulag innan héraðs um læknissetrið og þá ekki um byggingu læknisbústaðar. Þar með er það fyrirfram séð, að ekki taka allir hreppar héraðsins þátt í kostnaðinum við byggingu læknisbústaðar. Það er fyrirsjáanlegt, að ekki verður kleift fyrir þá hreppa, sem taka vilja hátt í kostnaðinum, að leggja fram það fé, sem áskilið er móti tillagi ríkissjóðs, og má því búast við, að ríkissjóður verði að greiða meira en almennt hefir verið gert. Mér þætti í mesta mata ósanngjarnt að skylda t. d. Súðavíkurhrepp, sem tilheyrt hefir öðru læknishéraði, þar sem engin kvöð hvílir á um byggingu læknisbústaðar, til þess að leggja fram fé til byggingar læknisbústaðar. Nokkuð sama má segja um þá hreppa, sem ekki samþykkja læknissetrið. Í þessu tilfelli, sem hér liggur, fyrir, er svo ástatt, að lítt hugsanlegt er, að meira en tveir hreppar samþ. læknissetrið. Ég hefi getið þess hér, svo að engum komi á óvart, þótt ríkissjóðstillagið til byggingar læknisbústaðar í þessu héraði verði nokkru hærra en almennt hefir verið. Fyrir því er fordæmi, að tillag ríkissjós hefir orðið mun hærra, vegna þess að ekki hefir náðst samkomulag um læknissetur, og þeir hreppar, sem óánægðir voru, hafa ekkert tillag greitt, en ríkissjóður greitt þann hluta, sem þeim annars bar að greiða. Þá vil ég geta þess, að auk þess sem Súðavíkurhreppur hefir mótmælt sameiningunni, þá hafa hreppsnefndir tveggja annara hreppa, Nauteyrarhrepps og Reykjarfjarðarhrepps, og þá líka hreppsbúar, mótmælt þeirri breyt., að læknissetrið yrði flutt að Ögri. Það er sérlega erfið læknisvitjun frá innri hl. Nauteyrarhrepps að Ögri. En sé læknishéraðið stækkað svo sem lagt er til í frv., þá er Ögur næst miðju héraðsins. Ég hefi viljað kynna hv.þdm. þessi mótmæli hinna ýmsu hreppa gegn breyt. Hitt verð ég að játa, að ástandið er ótækt eins og það er, og sýnilegt, að engin lausn fæst svo, að ekki verði nokkur hl. héraðsbúa óánægður. Hitt er vafasamara, að breyta einu vissu ástandi í ef til vill annað verra og taka heilan hrepp gegn mótmælum hans úr hagfelldu sambandi við læknishérað og setja hann í annað mun óhagfelldara.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Úr því að hæstv. forseti hefir tekið mál þetta út af dagskrá, vil ég leyfa mér að ítreka þá ósk til hv.allshn., að hún nú geri gangskör að því að efna þau heit, er mér voru gefin, og upplýsa deildina um álit hreppsnefndaroddvita ljósfellshrepps og sýslunefndaroddvita Kjósarsýslu. Ég tek þetta fram nú, svo þetta þurfi ekki að valda óþörfum drætti, því liggi þessar upplýsingar ekki fyrir við umr., þá mun ég fara fram á, að málið verði aftur tekið út af dagskrá.

Forseti (JörB): Hv. allshn. tekur þessi tilmæli hv.þm. G.-K. vafalaust til íhugunar. Á 59. fundi í Nd., 25. apríl, var frv. enn tekið til 3. umr.

Jóhann Jósefsson Eins og ég benti á við 1. umr. þessa máls, er mjög varhugavert að leggja út á þá braut að veita einstökum lánþegum innan þjóðfélagsins gjaldfrest án þess að jafnframt séu gerðar nokkrar ráðstafanir til þess að tryggja lánardrottna þeirra á neinn hátt, sem að sínu leyti kynnu að vera skuldunautar annara manna eða stofnana. Ég benti þá á, að í þessu er ekkert réttlæti fólgið. - Hinsvegar má segja, að skylt sé að gera tilraun til þess, að þessar ráðstafanir, sem ég fyrir mitt leyti vil viðurkenna, að séu á margan hátt nauðsynlegar, verði svo úr garði gerðar, að þær þurfi ekki að vera valdandi óþörfum truflunum í viðskiptalífinu, en slíkt mætti einmitt verða, ef í frv. væri jafnframt tekið tillit til þeirra manna og stofnana, sem lenda í greiðsluvandræðum fyrir þann gjaldfrest, sem skuldunautar þeirra fá samkv. frv. Mér virðist nú að sumu leyti, að n, gæti fallizt á þetta, en hinsvegar treysti hún sér ekki til að ganga inn á þá till., sem ég lagði fyrir hana, og hefi ég fundið mig knúðan til að koma með þessa till. fyrir d., og hún er hér á þskj. 475. Hún gengur út á það, að lánsstofnanir, þar með talin verzlunarfyrirtæki, svo sem kaupfélög og kaupmenn, sem lenda í greiðsluörðugleikum vegna ákvæða þessara laga, sem meðan þessi lög eru í gildi, sem ætlazt er til, að sé í rúmt ár, vernduð fyrir því, að bú þeirra séu tekin til gjaldþrotaskipta að þeim nauðugum, ef skattaframtöl þeirra og efnahagsreikningar sýna, að þau eigi fyrir skuldum. Hér er þess vegna fylgt sömu grundvallarstefnunni, sem í frv. er, sem sé þeirri, að þeir menn, sem gjaldfrestinn fá, séu ekki svo á vegi staddir, að sjálfsagt sé að gera þá gjaldþrota, heldur svo á vegi staddir, að þeir eigi fyrir skuldum. Mér virðist það vera réttlætiskrafa, að sá maður, sem verður fyrir aðgerðir löggjafarvaldsins að biða eftir greiðslu frá náunga sínum, sé þá um leið með aðstoð sama valds verndaður frá því, að atvinnuvegur hans sé eyðilagður af þessum orsökum. Það er það, sem hér er farið fram á með þessari brtt.

Jón Ólafsson Ég gat þess við 1. umr., að mér hætti mjög vafasamt, hvað langt ætti að ganga á þessu sviði, hvað margar atvinnugreinar ætti að draga undir þetta og hvað margir ættu að verða þessara hlunninda aðnjótandi. Ég hefi síðan athugað þetta frekar, og ég fyrir mitt leyti hefir komizt að þeirri niðurstöðu, að þar sem við göngum hér inn á alveg nýja braut, þá eigi ekki að byrja á því að gera þessar undanþágur svo víðtækar, að valdið geti óþægindum og vandræðum. Mér þykir sjálfsagt að byrja aðeins á því að gefa bændum þessi fríðindi, því að þeirra atvinnurekstur er fastur og breytist ekki mikið úr skorðum ár frá ári. En það er öðru máli að gegna með sjávarútveginn, þó vitanlega sé ekki hægt að segja annað en það, að sá atvinnuvegur þarf þess með, að liðlega sé farið að honum á þessum vandræðatímum. En það er svo með þennan atvinnurekstur, bátaútveginn, að hann hjarir nú aðeins á því trausti, sem hann hefir hjá hinum ýmsu kaupmönnum, sem hafa lánað til útgerðarinnar og komið henni af stað, a. m. k. þessa vertíð, sem nú stendur yfir. En nú vill löggjafarvaldið allt í einu taka í taumana, leysa bátaútvegsmenn undan því að greiða skuldir sínar. En hætt er við því, að þeir, sem hafa lánað þeim í ár, búist við, að hér verði ekki látið staðar numið, heldur þá og þegar skellt á þá þeirri kvöð, að þeir geti ekki litið eftir skuldum sínum; þeir hafa enga heimild til þess. Það er reynsla fyrir því á þessum árum, sem yfir standa, að menn líta enn svo bjart á efnahag manna, eigur manna eru metnar svo hátt. að það virðist ekki ná nokkurri átt. Þeir, sem meta bata og veðgögn, sem sem er til lánsstofnananna, meta venjulega svo hátt, að ekki er hægt að fá einu sinni hálfvirði fyrir það á markapi. Þegar svo þessir sömu menn eiga að segja um það, hvort þessi og þessi maður á fyrir skuldum og hvort honum beri þar af leiðandi að verða aðnjótandi þessara hlunninda, þá er það svo sem auðvitað, að það verða flestir, ef ekki allir bátaútvegsmenn, sem eiga fyrir skuldum, ef mat þessara manna á að raða, sem ég geri ráð fyrir að verði, jafnvel þó tekið sé fram í lögunum, að það eigi að vera það mat, sem lagt er til grundvallar fyrir skattaframtali. Ég er sannfærður um ráð, að þó menn séu búnir að hlaða á sig það miklum skuldum í lánsstofnunum og annarsstaðar, þá muni félagar þeirra hlífa sér við að dæma þá það lélega, að þeir ættu ekki fyrir skuldum og gætu þar af leiðandi ekki orðið þessara hlunninda aðnjótandi, sem lögin gera ráð fyrir. Það er ekki vafi á því, að svo mundi fara, að ekki er hægt að grípa til þeirra ráða, sem lánsstofnunum eru nauðsynleg, t. d. að hafa eftirlit með útistandandi skuldum. Ég býst við, að það yrði alveg ómögulegt. Og mér er nær að halda, að þó að menn kynnu að hafa nokkuð meira en þeir þyrftu til vaxtagreiðslu og gætu því innt af hendi einhverjar afborganir, þá mundu þeir skjóta sér undir þessi lagaákvæði. Þá má benda á það, að sjávarútvegstæki, svo sem batar, ganga afarmikið úr sér á ári hverju. Það þarf því að vera sérstakt eftirlit með viðhaldi bata. Ég vil endurtaka það um þennan atvinnuveg að það er lánstraustið hjá kaupmönnum, sem hafa skaffað til útgerðarinnar, sem hefir haldið honum uppi. Ef þingið verður til að spilla því trausti, sem þeir hafa nú, með því að leggja þessar kvaðir á, þá er ég hræddur um, að það verði til þess að færa þessum atvinnuvegi mikla óhamingju, því það veltur svo mikið á því, hvaða traust menn hafa á viðskiptamönnum sínum. Að öllu athuguðu sé ég ekki betur en að þessi lagaákvæði yrðu þessum atvinnuvegi frekar til óþæginda en ávinnings. Ég vildi ekki láta undan reka að koma fram með þessa till. í d., til þess að hv. dm. gæfist kostur á með atkv. sínu að láta í ljós skoðun sína um þessi atriði.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Þessar 4 brtt., sem fyrir liggja við þessa umr., ganga ýmist út á það að víkka það svið, sem lög þessi eiga að ná til, eða þrengja það. Það er ekki nema eðlilegt, þegar verið er að búa til nýja löggjöf, að þá verði ágreiningur um það, hversu stórt eigi að vera verksvið slíkra laga. Ég skal í stuttu máli lýsa afstöðu landbn. til þessara brtt., og tek þá fyrst brtt. á þskj. 358, frá hv. 1. þm. Eyf. N. hefir ákveðið að mæla með þeirri till. Hún mun að sönnu stækka nokkuð það svið, sem lög þessi eiga að ná til, en n. fannst ekki rétt að útiloka þá, sem hafa meðfram atvinnu af öðru en landbúnaði og bátaútvegi, og mælir hún því með brtt. Þá er brtt. frá hv.þm. Seyðf., um það, að lögin skuli ná til útgerðarsamvinnufélaga, sjómanna og verkafólks. N. sá ekki fært að mæla með þessu, því að ef útgerðarsamvinnufélög eru með, þá ætti eins að taka öll samvinnufélög, og það sá n. sér ekki fært og leggur því á móti þessari brtt. Þá er það brtt. á þskj. 456, frá hv.l.þm. Rang., um það að þrengja svo verksvið þessara laga, að þau nái ekki til bátaúvegsmanna. Ég held, að ég hafi tekið það fram við 1. umr. þessa máls, að það var ekki ákveðið í því frv., sem kom til landbn. frá búnaðarþinginu, að taka bátaútvegsmenn með. En það komu fram raddir í n. um það, að það væri sanngjarnt. nú kemur hv. 1. þm. Rang. og telur, að þetta sé til ills eins fyrir þennan útveg, af því, skilst mér, að það geti orðið til þess, að lánardrottnar dragi sig til baka með ný lán, gangandi út frá því, að þessi lög muni verða framlengd síðar. Ég skal viðurkenna, að þetta getur komið fyrir. En náttúrlega var það ekki tilgangur n. að gera þessum útvegi illt, heldur þvert á móti. En ég segi fyrir mig, að það veikir mína sannfæringu fyrir því, að þetta sé til hjálpar, þegar eins kunnugur maður og hv. 1. þm. Rang. telur, að þetta verði til ills eins. En aftur á móti vegur það mjög hjá mér, og ég held hjá öllum í n., að það sýnist eins og gert sé upp á milli þeirra, sem óneitanlega hafa að ýmsu leyti svipaða aðstöðu, ef þetta er fellt burt. Þess vegna varð það ofan á í n. að mæla ekki með því, að þessi brtt. verði samþ.N. vill þá heldur una því, að d. felli þetta burt, því að eins og ég tók fram, þá skilst mér, að erfitt sé að halda því fram, að hér sé ekki um sanngirnismál að ræða, en vitaskuld er það álitamál, hvort það er til hjálpar eða ekki, og um það vil ég, að hv. dm. skeri úr. Svo er það till. frá hv.þm. Vestm. um talsvert mikla víkkun á starfssviði þessara laga. Það varð ofan á í n. að mæla ekki með þeirri till. En fyrir mig skal ég segja það, að mér finnst samræmis vegna, að verði brtt.hv. 1. þm. Rang. ekki samþ., þá sé ýmislegt, sem mæli með því, að till.hv.þm. Vestm. verði samþ. En verði aftur á móti brtt.þm. Rang. samþ., þá mun ég greiða atkv. móti till.hv.þm. Vestm. Ég segi þetta aðeins frá mínu brjósti, en frá n. hefi ég það að segja, að hún getur ekki fallizt á brtt. á þskj. 475. Ég held svo, að ég þurfi ekki að fara fleiri orðum um þetta mál. Það kemur fram, sem auðvitað var strax í byrjun, að menn eru hræddir og hikandi, hvað langt eigi að fara og hvort nokkuð eigi að gera. En ég hygg, að n. sé á sömu skoðun og áður, að nauðsynlegt sé að fá lög um þetta efni. Að því er bændur snertir mun hún ekki hvika frá að halda því alveg föstu. Sama er að segja, hvað viðvíkur bátaútvegsmönnum. N. getur ekki fallizt á að fella það í burt, en hinsvegar er henni það ekki eins fast í hendi eins og með landbúnaðinn.

Pétur Ottesen Um það leyti, sem landbn. var að undirbúa þetta mál, leitaði hún álits Landsbankans, Búnaðarbankans og S. Í. S. um það. Það kom svar frá Landsbankanum og frá Búnaðarbankanum löngu síðar, og lögðu þeir á móti því, að nokkuð væri gert í þessu efni. Skriflegt svar kom aldrei frá Sambandinu, en hinsvegar hafa menn þaðan talað við form. landbn. um þetta atriði, og þau skilaboð, sem n. fékk þannig frá Sambandinu, eru þau, að það er alveg á móti því frv., sem búnaðarþingið hafði samþ. og sent til landbn., en að það gæti gengið inn u það frv., sem n. hefir flutt. Hinsvegar var málið ekki sent til álits Útvegsbankans. Mér verður þess vegna fyrir að líta svo á, að þær brtt., sem hv. 1. þm. Rang. hefir flutt hér, og þau ummæli, sem hann hefir viðhaft hér í sambandi við þetta mál, sé nánast að skoða sem álit Útvegsbankans í þessu máli. Hann sneri sér sérstaklega að því, sem tekur til bátaútvegsmanna, og finnst mér það líka geta stutt það, að hér sé um álit Útvegsbankans að ræða, því að ég veit, að hans viðskipti eru meira við þá, sem sjávarútveg stunda, en landbúnað. Ég verð að segja það, að sú nauðsyn, sem það byggist á, að gripið sé til slíkra ráðstafana sem í frv. felast fyrir landbúnaðinn, er og engu síður fyrir hendi gagnvart bátaútveginum. Þar sem hér er farið inn á nýja braut, og engin reynsla er fyrir hendi um framkvæmd slíkra ákvæða, sem í frv. felast, þá var n. Það alveg ljóst, að eigi var annað fært, líka hvað bátaútveginn snertir, en að miða framkvæmdirnar við nokkuð takmarkað svið. Þess vegna treysti n. sér ekki til að láta þetta ná til þeirra, sem hafa útgerð stærri bata en 30 smálesta. Það er einungis miðað við það, að takmarka sviðið sem mest, að n. gekk ekki lengra, en ekki af því, að henni væri ekki ljóst, að þeir, sem hafa útgerða stærri bata með höndum, gætu ekki þurft á þessu að halda, eða að ekki væri síður mikilsvert fyrir þjóðfélagið að gera eitthvað til að tryggja þeim mönnum, að þeir geti haldið áfram atvinnuvegi sínum. Ég get ekki fallizt á þá rökfærslu hv. 1. þm. Rang., að þetta verði til skaða fyrir afkomu smábátaútvegsins. Ákvæði þessi samkv. frv. ná ekki til þeirra skulda, sem stofnaðar eru á þessu ári, einungis til þeirra, sem eru stofnaðar fyrir 1. jan. þ. a., og það er ekki ætlazt til, að 1. séu í gildi nema eitt ár. Hitt er rétt, að ef ákvæði laganna verða framlengd, þá gæti einnig komið til álita, hvort þau ættu að ná til skulda, sem stofnaðar eru á þessu ári eða síðar, og ekki hefir verið staðið í fullum skilum með. En það fer vitanlega eftir þeirri reynslu, sem l. gefa á því eina ári, sem þau eiga að gilda, hvort þau verða framlengd eða ekki. Þá hélt hv. 1. þm. Rang. því fram, að vegna ákvæða þessara laga hefðu lánsstofnanir ekki eins góð tök á að líta eftir því, að veðin gengju ekki úr sér. En þetta er vitanlega misskilningur og stafar eflaust af því, að hv.þm. hefir ekki athugað 10. gr. frv., en þar stendur, að skilanefnd sé óheimilt að úrskurða skuldunauti frest á afborgunum, ef hann er líklegur til að nota frestinn til að rýra tryggingar skuldunauta sinna. Það fer því að vísu mikið eftir því, hvernig tekst með val á skilanefndunum og hversu fer um störf þeirra, en ef það tekst vel, sem gera verður ráð fyrir, þá er í þessum ákvæðum fólgin full trygging fyrir því, að veð þau, sem lánardrottnar hafa, gangi ekki úr sér. Hv. 1. þm. Rang. sagði, að ákvæði þessa frv. stæðu í vegi fyrir því, að hægt væri að taka bata, sem væru að veði fyrir lánum, úr höndum eigenda og færa þá yfir á aðrar hendur. Ég tel nú þetta ekki útilokað eftir frv. En vitanlega þarf það ekki að fara saman, að maður, sem einhverra hluta vegna hefir orðið ófær í bili að standa við skuldbindingar sínar á erfiðum tímum, sé fyrir það ófærari en aðrir að stjórna því atvinnufyrirtæki, er hann hefir með höndum. Ýms atvik og óhöpp geta orðið þessu valdandi, þótt ekki sé viðráðanlegum mistökum við atvinnureksturinn um að kenna. Það geta verið annarleg atvik, eins og t. d. kreppan núna, sem eru að koma atvinnuvegunum á kné. Hvað bátaútveginn snertir, þá er báturinn hið sama fyrir útgerðarmanninn og bústofninn fyrir bændurna. Ef atvinnutækin eru af þeim tekin, þá eru þeir þar með gerðir ófærir til að standa síðar við skuldbindingar sínar, og sá atvinnurekstur af þeim tekinn, sem er sjálfum þeim til lífsbjargar og til uppbyggingar fyrir þjóðfélagið. Það hefir ekkert það komið fram hjá hv. 1. þm. Rang., sem afsannar, að smábátaútgerðin eigi einnig að njóta þeirra hlunninda, sem frv. Þetta skapar. Og það hefir heldur ekkert það komið fram hjá honum, er sanni, að það sé hættulegt. Það má að vísu segja, að ákvæðin geti valdið nokkurri tortryggni fyrir lánsstofnanir, en meiningin með þessu er, að atvinnuvegirnir geti haldið áfram, ef þeir menn, sem komast undir ákvæði þessara laga, eru líklegir til þess að halda uppi atvinnurekstrinum síðar. Hér er úr brýnni þörf að bæta, þegar að steðja slík vandræði sem nú. Ég vænti, að hv. deild geti fallizt á, að þörfin sé jafnbrýn báðum þeim aðiljum, er ákvæði frv. ná til eins og það er nú, og geti fallizt á till. landbn. um það.

Jón Ólafsson Ég bjóst svo sem ekki við, að ég mundi breyta áliti hv. landbn. með því, sem ég sagði. Ég ætlaði mér vissulega ekki þá dul, að það mundi hafa áhrif á álit sumra manna hér í hv. deild. En ég vildi láta það koma fram, út af orðum, sem fallið hafa, að það er mitt eigið álit, sem ég fer hér með, en ekki þess banka, sem ég starfa við. Hann hefir ekkert álit látið uppi, af þeirri ástæðu, að til hans hefir ekki verið leitað. Hér er um vandræðaráðstöfun að ræða, eins og reyndar allir viðurkenna, sem líka getur leitt til vandræða. En ef því að mér er það enn eigi fullljóst, hve miklum vandræðum það getur valdið, þá vil ég fara hægt af stað, meðan enn er eigi séð, hvað víðtæk áhrif þessi ákvæði hafa, svo að þau valdi ekki meiri truflun en þörf er á. Ég endurtek það, að ég er alveg viss um það, að þegar þetta einu sinni er komið á, þá verður það framlengt ár frá ári. Því að það er líka alveg víst, að við erum ekki komnir í botn á vandræðunum ennþá, og sízt á þessu ári. Verður þá ekki hægt að hætta, ef komið er inn á þessa braut. En afleiðingin af því, að búið er að festa hinar gömlu skuldir, er sú, að miklu harðara verður að þeim skuldum gengið, sem stofnaðar eru á þessu ári. Það er enginn vafi á því, að harðara verður gengið að þeim skuldum, sem hægt er að að ganga. Því er ekki hægt að neita. Hv. þm. Borgf. var að tala um það, að 10, gr. frv. tryggði það, að öllum veðum yrði vel við haldið. Þar væri svo sem engin hætta á, að ekki yrði allt í bezta lagi. Ég veit nú ekki, hvort hv.þm. Borgf. er eins kunnugur þessum vottorðum og ég, sem gefin eru þeim mönnum, sem lán þurfa að taka. Ef hann væri það, þá vissi hann líka, hve ábyggileg þau vottorð eru, sem gefin eru af góðum vinum þess, sem lán þarf að taka, og sem einatt eru miðuð við þá upphæð, sem lántakandi þarf að fá. Ég segi það, að ég vil ekki treysta slíkum vottorðum. Einmitt vegna slíkra vottorða hefir afarmikið fé tapazt. Þegar litið er til 9. gr. frv., þá sest, að skilanefnd og atvmrn. eru hinn eini réttur, sem tekið er tillit til. Þeir, sem lánað hafa, hafa ekkert að segja um þetta. En ég tel það þó mikið atriði og eiginlega óhjákvæmilegt, að lánþegar hafi nokkurn hita af lánardrottnum sínum. En þegar skuldunautarnir eru komnir undir slíka lagavernd, sem hér er gert ráð fyrir, þá verður þeim ef til vill sama, hvernig fer úr því, og gæta þess miður að standa við skuldbindingar sínar og halda við eignum sínum eftir að þeir hafa fengið vottorðið. Er því hætt við því, að ekki komi allir þeir aurar til skila, sem annars hefðu getað komið. Það má nú segja, að með þessu frv. sé verið að tryggja sjávarútveginum, eða hinum smærri hluta hans, að ekki verði gengið að bátaeigendum, ef þeir teljast eiga fyrir skuldum, eru líklegir til þess að svara vöxtum af skuldum sínum og að geta haldið sínum útveg. Þá verði þeim veittur greiðslufrestur á lánum. En ég held, að það hafi nú verið venja lánsstofnananna að ganga ekki að skuldunautum sínum fyrr en í fulla hnefana. Dæmin eru mörg um það, að það hafi verið gert allt of seint, en aldrei of snemma. Og þegar þetta er skoðað nákvæmlega, þá verða þessi ákvæði aðeins skjól fyrir þá, sem haga sér verr en skyldi. Hv. þm. Borgf. þarf þó ekki að halda, að ég sé að mæla á móti því, að þetta verði reynt hvað landbúnaðinn snertir. En ég vil fara varlega af stað í þessu. Og ég hefi viljað lýsa því, hvernig ég er hræddur um, að þetta verki. Ég er hræddur um, að það skerði lánstraust þeirra, sem undir lögin heyra, bæði eins og annars. Og það er ekki af neinum illvilja gert, að ég ber fram brtt. mína, heldur af því, að ég tel, að bátaútvegurinn hafi illt eitt af því að komast undir þessi ákvæði. Vil ég því ráða hv. deild til að samþ.brtt. mína.

Bernharð Stefánsson Ég hefi áður gert grein fyrir brtt. minni á þskj. 358 og stend því upp til að þakka hv. landbn. fyrir það, að hún mælir með henni. Annars vil ég segja það um frv., að þótt ég greiði því atkv. í þeirri von, að það geti orðið einhverjum að gagni undir sérstökum kringumstæðum, þá er þó sú skoðun mín óbreytt, sem ég lét í ljós við 1. umr. frv., að ég efast um, að þetta frv. komi að almennu gagni, þó að samþ. verði. Ég fylgi því aðeins fyrir þá sök, að það virðist vera hið eina, sem hægt er að gera eins og nú er ástatt. Ég benti á það við 1. umr., að yfirleitt væri ekki gengið að skuldum eins og nú stendur. En það er ekki fyrr en gengið er að höfuðstólnum, sem þetta bjargar. Bændur munu nú vera erfiðast staddir vegna þeirra greiðslna, sem frv. nær ekki til, en það eru vextir af skuldum og ýms opinber gjöld, einkum sveitargjöld. Ég veit að vísu, að ekki þýðir um þetta að tala. Ástandið batnar ekki við það. En ég gat þó ekki látið hjá líða að benda á það, að frá mínu sjónarmiði er hér ekki um neitt bjargrað að ræða, nema þá fyrir sárafáa einstaklinga. Hinsvegar er rétt, úr því þessi lög eru sett, að þeir menn, sem samkv. minni till. eiga að komast undir ákvæði l., verði einnig aðnjótandi þeirra hlunninda, ef nokkur eru, sem þau hafa að bjóða. Hefir hv. landbn. sýnt velvilja með því að fallast á brtt. mína.

Bjarni Ásgeirsson Ég kemst í vanda með að greiða atkv. um þau ákvæði frv., er snerta bátaútveginn, þegar maður, er hefir jafnmikla þekkingu á þessum málum og hv. 1. þm. Rang., hefir lagzt jafneindregið gegn því, að ákvæði þessa frv. séu látin ná til sjávarútvegsins. En þótt ég meti mikils þá þekkingu, sem hv. 1. þm. Rang. hefir á þessu, þá get ég samt ekki metið minna skoðun þeirra manna, sem nánasta þekkingu hafa á þeirri grein útvegsins, smábátaútgerðinni, sem hér er um að ræða. Þegar frv. Þetta lá fyrir landbn. og var þar í smíðum, kom till. frá hv. 1. þm. S.-M., þar sem hann lagði til, að bátaútvegurinn væri tekinn með. Samskonar tilmæli komu frá hv.þm. Borgf., sem telja verður fulltrúa bæði fyrir landbúnaðinn og líka smábátaútveginn. Ég verð því að segja, að ég treysti mér ekki til að greiða atkv. með brtt.hv. 1. þm. Rang., gegn till. og yfirlýstum vilja þeirra hv.þm. er ég nefndi, og sem verður að telja eigi síður kunnuga bátaútveginum en hv. 1. þm. Rang. Býst ég því við að greiða atkv. móti brtt. hans. Ég vil leyfa mér að leiðrétta ummæli hv.þm. Borgf., þau, sem hann viðhafði um afstöðu bankanna og Sambands ísl. samvinnufélaga til þessa frv. Það var álit okkar, að þessir þrír aðilar, Búnaðarbankinn, Landsbankinn og S. Í. S., ættu mest í húfi gagnvart þessu frv. að því er landbúnaðinn snerti. Við óskuðum því eftir áliti þeirra. - Búnaðarbankinn sendi álit sitt og gerði till. til breyt., sem landbn. tók til greina. Landsbankinn lagði á móti frv. Sambandið sendi ekki skriflegt álit. En ég átti tal við forstjórann og lagði fyrir hann bæði frv. búnaðarþings og frv. landbn. eins og það var þá. Það var ekki rétt, að S. Í S. hefði lagt á móti frv. sem heild, heldur gerði það aths. við einstök atriði, sem svo voru tekin til greina af landbn. Er því ekki rétt, að S. Í. S. sé á móti frv. eins og það er nú, heldur er það því sammála. Forstjóri S. Í. S. spurði mig að því, hvort ég óskaði eftir skriflegu áliti frá þeim. Ég áleit ekki horf á því. Kvaðst geta skilað þessu til landbn.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég orðaði það við hv.frsm. landbn., að atkvgr. yrði frestað. Hann tók vel í það. Ég bjóst því við, að hann myndi óska þess. Ég hygg, að þetta sé nokkuð almenn ósk þdm. Ætti það ekki að tefja málið svo neinu næmi. Ástæðan fyrir því, að þessa er óskað, er nýlega fram komnar brtt., sem þdm. hafa enn ekki áttað sig á.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Það er rétt, að hv.þm. G.-K. kom til mín, er umr. voru að enda, og fór þess á leit, að atkvgr. væri frestað. Ég er fyrir mitt leyti ekkert á móti því, að það sé gert. ef frv. verður tekið fyrir sem fyrsta mál á föstudag og atkvgr. þá lokið.

Forseti (JörB): Ég mun verða við þeirri ósk, að taka málið út af dagskrá nú og fresta atkvgr. Málið verður tekið á dagskrá á föstudag sem 1. mál.

Á 56. fundi í Nd., 20 apríl, var frv. tekið til 2. umr. Forseti tók málið af dagskrá. Á 58. fundi í Nd., 23. apríl, var frv. aftur tekið til 2. umr.

Flm. (Pétur Ottesen) Ég get verið mjög fáorður um frv. þetta, því að aðalástæðan til þess, að það er fram komið, er tilgreind í grg. Það hefir farið mjög í vöxt hin síðari ár, að útlendingar þeir, sem sækja á fiskimið okkar, en ókunnugir öllum háttum hér - ekki einungis miðunum, heldur bera þeir ekkert skynbragð á, hvernig verka á saltfisk - hafa ráðið innlenda menn sér til leiðbeiningar og fræðslu í þessum efnum. Í tvennum tilgangi hafa útlendingar þessir sótzt eftir Íslendingum; í fyrsta lagi til að kynnast fiskimiðunum, sem þeir hafa fengið íslenzka skipstjóra til þess að vísa sér á, og í öðru lagi ráða þeir sér innlenda háseta til þess að kenna þeim, sem fyrir eru á skipunum, flatningu og söltun, svo að saltfiskur þeirra geti orðið samkeppnisfær þegar á markaðinn kemur. Þar með eru að engu orðnir þeir yfirburðir, sem við nú höfum á saltfisksmarkaðinum með vöruvöndun. Hvorttveggja þetta er varhugavert: að gera útlendingum léttara fyrir á þennan hatt í samkeppni um sölu á annari aðalframleiðsluvöru landsmanna, og gera þeim léttara fyrir við aflabrögðin með því að vísa þeim á fiskimiðin. Með frv. þessu er það lagt á vald löggjafarvaldsins að gera sérstakar ráðstafanir, sem komi í veg fyrir jafnþjóðhættulegar athafnir og hér er um að ræða. Þetta læt ég nægja að sinni, en mælist til, að frv. fái að ganga til 2. umr. og geri að till. minni, að því verði vísað til hv. sjútvn. að þessari umr. lokinni.

Haraldur Guðmundsson Ég verð að mæla mjög eindregið gegn því, að frv. þetta verði að lögum. Í fyrsta lagi verður því, sem hv.flm. telur að eigi að nást, með frv. - að fyrirbyggja, að íslenzkir menn ráði sig á erlend fiskiskip - ekki náð á meðan Íslendingar vilja það, þótt frv. verði samþ. Þó að slíkt bann sem þetta yrði lögtekið, þá er auðvelt fyrir Íslendinga að fara til annara landa og láta skrá sig þar. Það er því sýnt, að það, sem hv.flm. kallar aðaltilgang frv., næst aldrei, hvorki með lagaboði né öðru, svo fremi að eigendur erlendra fiskiskipa kosta kapps um að raða íslenzka menn á skipin og Íslendingar sjálfir vilja gefa sig í það. En jafnvel þó að takast mætti að ná þessum tilgangi frv., þá mundi ég samt vera á móti því, að slík óhæfa sem þessi væri í lög tekin. Eins og hv.flm. er kunnugt, þá ganga hér atvinnulausir menn svo hundruðum eða þúsundum skiptir mikinn tíma úr úrinu, og þegar svo er ástatt, þykir mér langt gengið, ef löggjafarvaldið ætlar að svipta þá menn atvinnu, sem raðið hafa sig í þjónustu erlendra manna, og an þess að sjá þeim fyrir annari vinnu. En auk þess vil ég benda á, að ef þessi stefna - ef stefnu skyldi kalla - yrði ofan á og færð út, þá mætti teygja hana nokkuð langt. Ég sé ekki betur en að banna verði þá atvinnurekendum þessa lands marga þá hluti, sem þeir hafa fram að þessu byggt á afkomu sína. Næsta sporið yrði sennilega að banna Íslendingum að nota erlendar vörur og kaupmönnum að selja þær. Það kann vel að vera, að hv.flm. þyki þetta rétt og sanngjarnt, en mér og mörgum öðrum finnst þetta barnaskapur einn og fjarstæða. Ef útgerðarmenn, sem atvinnurekstur stunda hér heima, geta ekki séð sjómönnum fyrir nægri vinnu og vinnutækjum, þá eiga sjómenn ekki annars úrkosta en taka þeirri vinnu, sem býðst, og hvar sem hana er að fá. Að banna atvinnulausum manni að taka þá atvinnu, sem býðst, er svo mikil fúlmennska, að ekki getur komið til nokkurra mála, að Alþingi Íslendinga láti slíkt um sig spyrjast. Það er líka fullvíst, að þó að það tækist að fyrirbyggja, að Íslendingar ráði sig á erlend fiskiskip, þá væri ekki unnt með því að fyrirbyggja, að útlendingar notuðu sér fiskimiðin hér við land og lærðu sömu vinnubrögð um verkun fiskjar og Íslendingar nota á sínum veiðiskipum. Ég veit, að hv.flm. er það kunnugt, engu síður en mér, að frá því fyrsta að byrjað var að stunda botnvörpuveiðar hér við land, hefir það tíðkazt, að útlendingar hafa fengið innlenda menn til að vísa sér á fiskimiðin. Þessir menn hafa verið kallaðir „fiskiskipstjórar“, svo að nú má ætla, að á flestum erlendum botnvörpungum séu menn, sem orðnir eru jafnkunnir helztu fiskimiðum kringum land og Íslendingar sjálfir. Englendingar hafa haft íslenzka fiskiskipstjóra til að vísa sér á miðin og nauðþekkja þau orðið. Svo þó að nú bætist nýir menn í fiskiveiðaflotann kringum land, eins og t. d. Spánverjar, þá gætu þeir fengið þaulkunnuga Englendinga, að ég ekki tali um þjóðverja, til að vísa sér á beztu fiskimiðin. Að öllu þessu athuguðu mun ég því greiða atkv. gegn því, að frv. þetta gangi til 2. umr. og nefndar. En áður en ég sezt niður get ég ekki látið hjá líða að drepa lítilsháttar á þá stefnu; sem er að baki þessa frv., eins og raunar fjölmargra annara frv., sem stungið hafa upp höfðinu á hinu háa Alþingi í vetur. Og hún er sú, að nota neyðarastandið, sem nú er, til þess að tryggja með lagasetningum enn betur aðstöðumun atvinnurekenda, svo að þeim geti lánazt að nota kreppuna og atvinnuleysi landsmanna til að lækka kaup verkafólksins. Þetta frv. er spor í þá átt; með því að banna innlendum atvinnuleysingjum að taka þeirri vinnu, sem býðst á erlendum fiskiskipum hér við land, er aukið á atvinnuleysið og þar með gert líklegra, að hægt verði að koma fram almennri kauplækkun í landinu.

Flm. (Pétur Ottesen) Ég held, að andstaða hv.þm. Seyðf. gegn frv. þessu sé byggð á háskalegum misskilningi, enda var auðheyrt af ræðu hans, að honum er alls ekki ljóst, hvaða hætta er hér á ferðum fyrir stærsta atvinnuveg landsmanna. Um marga útlendinga, er hingað koma með fiskiskip, er það vitað, að þá skortir alla þekkingu til veiðiskapar hér við land, en það er gefið, að með aðstoð þeirra innlendra manna, er þeir ráða til sín sem fiskiskipstjóra, verða þeir fljótir að afla sér þekkingar á aflasælustu fiskimiðum okkar. Auk þess skortir þessa útlendu menn þekkingu á að gera úr fiskinum söluhæfa markaðsvöru í samkeppni þeirra þjóða, sem lengst eru komnar í þessum efnum. Nú færist erlenda útgerðin mjög í aukana. Með hverju ári bætast nýir menn og nýjar þjóðir í þann stóra hóp, er sendir fiskiflota sinn til veiða í kringum strendur landsins. Þessir menn eru að taka að sér það hlutverk, sem við höfum áður innt af hendi og afkoma landsins byggist á: að fylla þörf Miðjarðarhafslandanna fyrir saltfisk. Á þennan hátt skerða þeir og taka af okkur möguleika til betri og meiri afkomu í atvinnuvegum þjóðarinnar. Ennfremur mætti nefna það, sem okkur er ekki síður hættulegt í samkeppni þessara þjóða á saltfiskmarkaðinum, að Frakkar greiða há verðlaun fyrir þann fisk, sem veiddur er á þeirra skipum hér við land. Þá er og hitt kunnugt, að Spánverjar eru farnir að stunda fiskveiðar her. Það er kunnugt, að á bak við útgerð þeirra stendur spánska ríkið, og það ber mikið af þeim kostnaði, sem af þessari útgerð leiðir. Spánska útgerðin stendur því að þessu leyti miklu betur að vígi heldur en sú íslenzka, sem einskis slíks styrks nýtur, heldur þvert á móti hvíla á henni þungar skattaálögur. En það, sem styrkir íslenzku útgerðina og gerir henni kleift að bjóða þessum mikla aðstöðumun birginn, er kunnugleiki íslenzkra sjómanna á miðum og kunnátta þeirra í að verka saltfisk. Þessi aðstöðumunur er algerlega þurrkaður út, ef íslenzkir menn verða fengnir til að fylla þetta skarð, sem er hjá Spánverjum og öðrum útlendingum, sem fiskveiðar stunda hér við land. Þetta er sá hættulegi hlutur í þessu máli. Ég vil því segja það, að þær ástæður, sem fram hafa veri bornar gegn þessu frv., eru svo lítils virði í samanburði við þá hættu, sem hér liggur fólgin, að það er hrapallegur misskilningur að sporna á móti því, að lög slík sem þessi verði sett. Þá má einnig benda á það, að atvinna fyrir íslenzka sjómenn á þessum skipum verður skammgóður vermir, því að þegar útlendingar eru búnir að afla sér nægrar þekkingar á verkun fiskjarins og eru farnir að þekkja miðin, þá þurfa þeir ekki lengur á íslenzkum mönnum að halda, og þar með er þetta atvinnuspursmál úr sögunni. En hinsvegar eru þeir búnir að greiða svo götu útlendinganna, að þeir verða okkur miklu hættulegri keppinautar, og þar með stórum rýrt öryggi útgerðarinnar, og atvinnumöguleikar þeirra manna, sem þann atvinnuveg stunda, skertir að sama skapi í framtíðinni. Það má því segja, að ef Alþingi vill ekki taka hér í taumana og gæta varúðar, þá er hér stefnt í mjög óvænt efni, og af því getur mikil hætta stafað. Hv. þm. sagði, að þetta væri einn þátturinn í þeirri stefnu að lækka kaupgjaldið. Ég get ekki séð, við hvaða rök það hefir að styðjast, því að íslenzkir hásetar á þessum erlendu skipum fá, að því er sagt er, lægra kaup en á íslenzkum skipum. Eins og ég hefi áður sagt, þá megum við ekki líta eingöngu á stundarhagsmunina; við verðum líka að líta á framtíðina og þá hagsmuni, sem hér er teflt í voða. Hv. þm. Seyðf. helt því fram, að þótt ákvæði þessa frv. yrðu lögfest, þá gætu útlendingar samt auðveldlega fengið íslenzka menn á skip sín með því að fara fyrst með þá til útlanda og lögskrá þá þar. Það kann að vera, að þessi möguleiki sé til, en þessu fylgir mikill kostnaður og fyrirhöfn, og auk þess veit ég ekki, hversu auðvelt yrði að koma þessu í kring. Það er kunnugt, að stéttarfélögin úti í löndum eru mjög sterk, svo að það gætu orðið erfiðleikar, ef ekki ómögulegt að fá þar annara þjóða menn lögskráða á skip.  Ég skal ekki fara mörgum orðum um þá almennu stefnu, sem hv.þm. sagði, að kæmi fram á þessu þingi. Ég held, að það sé sú almenna stefna, sem hann á við, að hér hafi komið fram, en sem þingið hefir því miður sýnt allt of mikið tómlæti, nefnilega sú stefna, að stuðla sem bezt að því, að landsmenn búi sem mest að sínu, að ekki sé verið að kaupa það frá útlöndum, sem framleiða má nægtanóg af í landinu. Það er hinn bezti stuðningur við atvinnuvegina, jafnframt því, sem og líka felast í því að öðru leyti hyggindi, sem í hag koma. Hv. þm. Seyðf. hefir því miður barizt af alefli gegn þessari þjóðnytjastefnu. Ég vænti, að þetta frv. fái að fara til nefndar og að þar verði rækilega athugað, hvernig heppilegast verði að haga framkvæmdum í þessu efni, og er þess að vænta, að sjútvn. hraði afgreiðslu málsins.

Jón Ólafsson Ég rak augun í það í grg. frv.,. að þar stendur, að ísl. sjómenn séu að gerast sínir eigin böðlar, og má segja, að það sé satt, þar sem svo hart hefir verið gengið að ísl. togaraútgerð sem gert hefir verið. Sjómenn hafa verið svo harðir í kröfum sínum, að útgerðin hefir ekki staðizt, og þar með hafa þeir gerzt sínir eigin böðlar, enda er svo komið nú, að tveir togarar liggja nú inni og enginn fæst til að gera þá út. Ég held nú, að hér sé ekki um svo mikla hættu að ræða, þó að þessir menn ráði sig á þessi útlendu skip. Það er að vísu svo, að ef þeir væru ekki á skipunum, þá lærðist útlendingunum það kannske eitthvað seinna að þekkja miðin og veiða fisk á þeim, en þessi hætta er þó svo hverfandi lítil, að það er engin ástæða til að svipta þessa menn atvinnu sinni fyrir það. Ekki kenndum við Englendingum að veiða, og þó hafa þeir komizt upp á það.

Jú, þeir fengu íslenzka fiskikapteina

. Aðeins við veiðar hér í Faxaflóanum, en þeir eru frá gamalli tíð kunnugir hér við land. Þeir, sem leggja kapp á að fiska hér, heim mun takast það. Það má taka dæmi af okkur Íslendingum sjálfum. Við kunnum ekki að fara með togara og botnvörpur 1906, - en hvernig hefir farið? Nú höfum við fjölda manna, sem kunna til fullnustu að nota botnvörpu og þekkja öll mið hér við land. Hv. þm. hefir því ekki fundið neitt öruggt ráð með því að ætla að banna þessum mönnum að ráða sig á erlend skip, því að eins og ég hefi bent á, þá er það þýðingarlaust. Svo verður líka að taka tillit til þess, að á þessum erfiðu tímum megum við ekki banna innlendum mönnum að fá vinnu, hvar helzt sem er, og þarna hafa þó nokkrir íslenzkir menn fengið atvinnu, sem rekin er af útlendingum, og við það kemur útlent fé til landsins, og það er ekki svo lítils virði. En það er annað, sem við þurfum að banna, og það er það, að útlendir menn séu teknir í vinnu hér innanlands. Ég álít miklu meiri þörf á að banna það heldur en að innlendir menn fái vinnu hjá útlendingum. Ég mun greiða atkv. með þessu frv. til n. og 2. umr., hvaða afstöðu sem ég tek svo til þess síðar meir.

Haraldur Guðmundsson Hv. þm. Borgf. tók svo til orða, að ég hefði ekki gert mér ljóst, hver hætta sjávarútvegi okkar stafaði af því, að ísl. menn réðu sig á erlend fiskiskip. Ég hygg, að mér sé það eins ljóst og hv.flm. sjálfum. Ég vil í þessu sambandi minna hv.þm. á það, að því fer fjarri, að við Íslendingar kunnum einir að veiða með botnvörpu eða að við höfum fundið þá aðferð upp sjálfir. Ég veit ekki betur en að við hofum lært það af erlendum þjóðum. Ég held líka, að þótt við höfum duglega sjómenn, sem kunna vel sitt starf, þá sé alls ekki þar með sagt, að við eigum ekki ýmislegt ólært í því efni. Það er ekkert ólíklegt, að þegar íslenzku sjómennirnir eru komnir um borð í þessi stóru og fallegu nýtízku fiskiskip Spánverja, þá megi þeir læra notkun ýmissa véla og áhalda, sem þeir hafa ekki þekkt áður. Þannig getur dvöl þeirra á þessum skipum orðið til að auka hagnýta þekkingu þeirra á ýmsu, er snertir þennan atvinnuveg. Eins og hv. 1. þm. Rang. benti á og hv.flm. tók reyndar fram líka, þá er engin ástæða til að ætla, að útgerð Spánverja hér við land velti á því, hvort þeir fá fáeina eða enga Íslendinga á skip sín. Hv. flm. tók réttilega fram, að á bak við þessa útgerð stæði spánska ríkið. Spánverjar eru því að gera hér tilraun til þess að afla sjálfir meira en verið hefir af þeim fiski, sem þeir þurfa, og eins og ég tók fram í minni fyrri ræðu, þá er það enginn vafi, að þótt Íslendingar fáist ekki á skip þeirra, þá er engin hætta á, að þeir geti ekki fengið á skip sín annara þjóða menn, sem eru kunnugir á miðum öllum og vanir að salta fisk. Hv. 1. þm. Rang., sem er þessu máli gagnkunnugur, komst svo að orði, að það gæti verið, að Spánverjum lærðist veiðin eitthvað seinna, ef þeir fengju ekki Íslendinga á skipin, en eins og ég hefi áður bent hv.flm. á, þá fer því fjarri, að Íslendingar séu útilokaðir frá að ráða sig á útlend skip þrátt fyrir þessi fyrirmæli, sem hann vill nú lögfesta. Hann heldur, að erlendu stéttarfélögin mundu banna slíkt. Þetta sýnir, að hann hefir ekki hugmynd um, hvernig þessi stéttarfélagsskapur er. Heldur hann kannske, að stéttarfélögin t. d. í Englandi eða Noregi banni íslenzkum mönnum að ráða sig á spánska togara? Nei, þau mundu alls ekki gera það. Eins og áður hefir verið tekið fram, þá stendur spánska ríkið á bak við þessa útgerð. Ef við færum núi að sýna þá stífni og hörku að neita Spánverjum um menn á skipin, þá mundi það ekki aðeins verða til þess, að við misstum þá atvinnu, sem okkur býðst þarna, heldur gæti það og leitt til þess, að Spánverjar yrðu erfiðari viðfangs í öllum samningum við okkur, en við því megum við illa, bæði að því er snertir Spánverja og aðrar Miðjarðarhafsþjóðir, eins og hv.flm. veit. Eftir þeim skýrslum, sem fyrir liggja allt fram til ársins 1929, þá hafa Þjóðverjar hagnazt á sinni togaraútgerð. Stóru útgerðarfélögin hafa borgað 8%–12% arð af hlutafénu, smærri félögin, sem hafa haft 5–8 skip, hafa greitt eitthvað minna, sum kannske ekki neitt. Sé þessi útkoma borin saman við það ástand, sem hér ríkir, eða eins og því hefir verið lýst hér í d. af þeim, sem hlut eiga að máli, þá virðist það sýnt, að aðrar þjóðir kunni að hagnýta sér þennan atvinnuveg ekki síður en við. Í þessu sambandi vil ég spyrja hv.flm. þess, hvort hann sé reiðubúinn að veita þeim mönnum atvinnu, sem yrðu nú að fara í land, ef þetta frv. yrði lögfest. Hv. þm. sagði, að þessir menn hefðu ráðið sig á spönsku togarana fyrir lægra kaup en gilti á ísl. togurum. Eins og allir vita, þá hefir þetta ekki við nein rök að styðjast. Nægir í því sambandi að benda á grg. um þetta, sem formaður sjómannafélagsins hefir ritað, þar sem sýnt er fram á, að laun þessara manna eru í flestum tilfellum mun hærri en á ísl. togurum. Það þarf afarmikinn afla til að lifrarpeningar bæti upp þann mismun, sem er á fasta kaupinu. Á spönskum togurum er kaupið kr. 12,50 á dag, eða 375 kr. á mán., auk fæðis, en fastakaup á ísl. togurum er 210 kr. Þyrftu þá lifrarpeningar að vera til uppjafnaðar 165 kr. á mánuði, en allir vita, að svo miklir verða þeir ekki nema kannske á stöku skipum þá 2 man. vertíðarinnar, sem mest veiðist. Ég þarf þá ekki að fara fleiri orðum um það, sem hv.flm. sagði. Ég hefi lýst afstöðu minni til frv. og sé enga ástæðu til, að það fari einu sinni til n.

Flm. (Pétur Ottesen) Ég verð að segja það, að mér kom það kynlega fyrir, að hv. 1. þm. Rang. skyldi andmæla frv. og þar með skorta skilning á þeirri nauðsyn, sem liggur á bak við þessar ráðstafanir, sem hér á gera, því að það er byggt á því að hafa víðari sjóndeildarhring en svo, að aðeins sé litið á augnablikið, sem yfir stendur. Það er enginn vafi á því, að af ráðningu þessara íslenzku manna á erlenda togara stafar hin mesta hætta. Hv. þm. Seyðf. minntist á það, að við Íslendingar hefðum ekki fundið upp að veiða í botnvörpu. Það er alveg rétt; það kunna fleiri að nota botnvörpu en við, en hér er ekki um það að ræða, heldur eru það miðin, sem við þekkjum manna bezt, og um verkun saltfiskjar stöndum við öllum öðrum framar, og það eru höfuðskilyrði fyrir því, hver árangur verður af útgerðinni. Þá minntist hv.þm. á það, að engin hætta væri á, að Spánverjar legðu árar í bát, þó að þeir fengju ekki ísl. menn á skipin, þar sem ríkið stæði á bak við. Ég vil benda honum á það, að einmitt af því að ríkið stendur á bak við þetta, þá er sérstök ástæða fyrir okkur að vera hér á verði. Ríkið gerir þessa tilraun, og það veltur vitanlega mjög mikið á því, hvort haldið verður áfram, hvernig sú tilraun tekst í fyrstu. Þær tilraunir, sem Spánverjar gerðu til fiskveiða hér á síðastl. ári, leiddu af sár stórtjón fyrir spánska ríkið. Nú byggja Spánverjar allar vonir sínar um betri árangur á því að fá íslenzka menn á skipin, sem geta vísað þeim á miðin og kennt þeim að verka fiskinn. Það er þess vegna að miklu leyti valdi Íslendinga sjálfra, hvernig fer um þessa tilraun Spánverja að veiða sjálfir fiskinn á miðunum hér við land, í stað þess að kaupa hann af okkur. Viljum við kaupa atvinnu þeirra tiltölulega fáu manna, sem um stundarsakir eru á hinum erlendu togurum, því verði að stofna með því fiskiveiðunum, öðrum höfuðatvinnuvegi landsmanna, í bersýnilega hættu í framtíðinni? Þessu verður svarað með því, hvernig Alþingi snýst við þessu frv. Og með þessu svari er teningum kastað um það, hvort við látum Spánverjum í te þá aðstoð, sem þeim er nauðsynleg til þess að reka fiskveiðar hér við land með sæmilegum árangri - en það þýðir útrýming íslenzks saltfiskjar af Spánarmarkaði -, eða við hagnýtum í okkar þágu eingöngu þekkingu og leikni íslenzkra sjómanna við fiskveiðarnar og gerum allt, sem í okkar valdi stendur, til að halda í þá aðstöðu, sem við nú höfum til fisksölu á Spáni. Þetta ætti hv. 1. þm. Rang. og hv.þm. Seyðf. að vera fyllilega ljóst. Þeir mega ekki loka augunum fyrir þeirri augljósu hættu, sem við horfumst hér í augu við, né sporna við því, að við byrgjum brunninn áður en barnið er dottið í hann. Hv. þm. Seyðf. sagði, að við yrðum að vera undirgefnir við Spánverja og það gæti orðið okkur hættulegt, ef þeir gætu ekki fengið hér menn á skip sín. Þetta er engin ástæða. Hvaða ástæðu hefðu Spánverjar til að reiðast okkur, þó að Íslendingar vilji ekki ráða sig á þessi skip þeirra? Þá sagði hv.þm., að þýzka togaraútgerðin bæri sig vel, þó að Þjóðverjar hefðu enga Íslendinga sér til hjálpar. Þar til er því að svara, að það er viðurkennt af öllum, að kostnaður þjóðverja við útgerðina er margfalt minni en kostnaður við togaraútgerð hér á Íslandi. Það er aðalástæðan til þess, að útgerð Þjóðverja ber sig máske betur en togaraútgerðin hér á landi, og svo er hitt, að Þjóðverjar byggja ekki togaraútgerð sína nema að tiltölulega litlu leyti á fiskveiðum hér við land. Hv. þm. benti enn á það, að útlendingar gætu fengið ísl. menn á fiskiskip sín með því að flytja þá fyrst til útlanda, en eins og ég hefi bent á áður, þá fylgir því mikill kostnaður og fyrirhöfn. Það er ekki heldur nokkur vafi, að stéttarfélögin í hverju landi beita áhrifum sínum gegn því, að útlendir menn verði lögskráðir þar. Ég vil spyrja hv.þm. Seyðf., hvað, hann heldi, að stéttarfélag sjómanna hér mundi segja, ef Íslendingar væru reknir af skipunum og annara þjóða menn teknir í staðinn. Ég hugsa, að þeir mundu beita sínum félagsáhrifum til að koma í veg fyrir það. Þessi félagsskapur er alþjóðafélagsskapur, og því er ekkert líklegra en að þeir beiti áhrifum sínum til þess, að félagsbræður þeirra grípi þarna í taumana, a. m. k. byggist það á þesskonar félagsskap, þegar verkamálaráðið í Reykjavík er að leggja afgreiðslubann á íslenzk skip í erlendum höfnum. Hv. þm. spurði svo að lokum, hvort ég væri við því búinn að útvega þessum mönnum atvinnu, þegar þeir kæmu í land af spönsku togurunum. Ég hefi áður bent á það, að með því að ráða sig á þessi skip brjóta menn í bága við almenna þjóðarhagsmuni. Það bitnar á þeim og öðrum síðar, eins og ég hefi bent á áður. Ég skal líka taka það fram, að mér er ekki kunnugt um, að hann og hans flokksbræður útvegi þeim mönnum atvinnu, þegar þeir hafa látið þá gera verkfall, þeim sjálfum og öllum öðrum til stórtjóns og skaða. Ég held, að þeir megi þá ganga atvinnulausir fyrir þessum foringjum sínum.

Haraldur Guðmundsson Það er því miður að miklu leyti rétt hjá hv.þm. Borgf., að við þm. Alþýðuflokksins höfum ekki getað bætt úr atvinnuleysi sjómanna og verkamanna að verulegum mun, en við höfum þó sýnt viðleitni í þá átt. Aftur á móti minnist ég þess ekki, að hv.þm. Borgf. hafi nokkru sinni lagt þeim málum lið, heldur hefir hann þvert á móti reynt að spilla fyrir þeirri viðleitni, eftir því sem hann hefir getað. Hv. þm. veit, að ég hefi engan atvinnurekstur með höndum, og get ekki haft eins og stendur, og hefi þess vegna engin tök á því að bæta sjálfur úr atvinnuleysinu. Ég get ekki seð, hvernig hv.þm. getur réttlætt það fyrir samvizku sinni, ef hann ætlar nú að svipta nokkra tugi sjómanna atvinnu sinni, vitandi það, að þeirra bíður ekkert nema atvinnuleysi, ef till. hans ganga fram. Hv. þm. segir, að með því að ráða sig á þessi skip spilli sjómenn atvinnuhorfum sínum í framtíðinni. Ég er þess alveg fullviss, að hv.þm. álítur ekki, þó að hann haldi því fram, að þessi útgerð Spánverja velti á því, hvort frv. hans verður samþ. eða eigi. Svo grunnhygginn er hv.þm. ekki. Hann veit vel, að ef Spánverjar álíta sér nauðsynlegt að ráða íslenzka sjómenn á skip sín, þá horfa þeir ekki í að kosta til þess að flytja þá til næstu landa - Noregs eða Englands - og lögskrá þá þar á skipin. Ég get fullvissað hv.þm. Borgf. um, að alþjóðasamband verkamanna eða félög norskra og enskra sjómanna hafa ekkert á móti því, þó að íslenzkir sjómenn verði skráðir á spönsk skip í þeim löndum. Það er aðeins hugarburður hv.þm., sem ekkert hefir við að styðjast. Ég held því fast við það, sem glöggt hefir komið fram í þessum umr., að jafnvel þó að þetta frv. verði samþ., þá sé ekki girt fyrir, að Spánverjar ráði ísl. menn á skip sín. Og jafnvel þó að Íslendingar ráði sig ekki á skip þeirra, þá veltur þessi útgerðartilraun Spánverja ekki á því, hvort þeir hafa Íslendinga á skipunum eða ekki, - það má öllum vera ljóst. En hitt er vitað, að þetta veitir allmörgum ísl. sjómönnum atvinnu, í bili að minnsta kosti. Og þeir geta lært margt á því að fara með vélar og önnur fullkomin tæki á þessum nýtízku skipum.

Flm. (Pétur Ottesen) Það er von, að hæstv. forseta þyki þessar umr. nokkuð langdregnar; en hverjir eru það, sem valda því, að úr umr. hefir teygzt svo mjög?  Hv. þm. Seyðf. sagði, að þó að þetta frv. yrði samþ., þá mundi ekki verða girt fyrir það, að Íslendingar réðu sig á erlenda togara, en ég hefi margsinnis bent á þá örðugleika og hömlur, sem á því eru, og að því fylgir mikill kostnaður. Það er því ástæðulaust að ætla, að nokkur brögð yrðu að þessu. Hitt er svo augljóst mál, að því verður ekki mótmælt, að það er afskaplega mikilsvert fyrir útlendinga að fá íslenzka sjómenn á skip sín. Það getur hreint og beint oltið á því, hvert áframhald verður á þessum útgerðartilraunum Spánverja, hvort ísl. sjómenn leggja sitt lóð þar í skálina eða ekki. Og þá sjáum við greinilega, hvað Íslendingar bera úr býtum fyrir þessa augnabliksatvinnu, þegar Spánverjar eru búnir að læra af þeim og reka þá svo í land úr skipunum að því búnu. Þá sjáum við ennfremur, hvað þessir víðsýnu og þjóðhollu!! leiðtogar verkamanna, sem berjast á móti því, að sett verði undir þennan leka, hafa verið framsýnir, eða hitt þó heldur. Hv. þm. Seyðf. sagði að ég hefði æfinlega verið á móti öllum till. til þess að auka atvinnu í landinu og koma á atvinnubótum. En þetta eru rakalaus ósannindi 

Flm. (Haraldur Guðmundsson) Samkv. þessu frv. er gert ráð fyrir, að af sé tekinn erfðaréttur útarfa. Ég býst við, að ýmsir hv.þdm. fleiri en flm. þessa frv. séu sammála um, að þetta sé rétt, þótt menn kunni að greina frekar á um hitt, hvar skuli setja mörkin milli útarfa og nærarfa. Við flm. þessa frv. gerum ráð fyrir, að framfærsluskylda og erfðaréttur séu látin fylgjast nokkurnveginn að. Gert er ráð fyrir því í frv., að erfðaréttur. haldist óbreyttur frá því, sem nú er, til ættingja beint upp og niður, til foreldra, föðurforeldra, móðurforeldra o. s. frv., svo framarlega sem nokkrir eru á lífi. Einnig haldist erfðir til allra niðja. Ég skal geta þess, að við flm. munum ekkert hafa á móti því, þótt þetta yrði rýmkað nokkuð, t. d. þannig, að systkin ættu að taka arf eftir bróður eða systur, sem hefði verið fyrirvinna þeirra og þau annars félaus. Ekki er þó gert ráð fyrir í frv., að þetta sé víðara en það, að heimilt sé með arfleiðsluskrá að ráðstafa til þessara ættingja nokkrum hluta eignanna. Einnig er gert ráð fyrir því, að sjóður sá, sem arfinn tekur, ef nærarfar eru ekki á lífi, hafi sama rétt og aðrir lögarfar að því leyti, að óheimilt sé að ráðstafa nema ¼ hluta eignanna með arfleiðsluskrá, jafnt hvort sem logarfar eru til eða eigi, ef eftirlátnar eignir nema meiru en 20 þús. krónum. Ég skal geta þess, að þetta hámark - 20 þús. kr. - er ekki neitt sérstakt kappsmál hjá okkur flm. Við getum vel hugsað okkur að ganga inn á eitthvert annað hámark, ef það er líklegra til samkomulags, en meiningin með því að skerða ráðstöfunarréttinn með arfleiðsluskrá er að gera rétt hins opinbera jafnan og rétt lögarfa. Þá er farið fram á smávægilega breyt. á 3. gr., að ógift kona, sem býr með manni og hefir alið honum barn, hafi sama rétt til arfs og þau voru gift. Þetta er sjálfsagt, og geri ég ekki ráð fyrir, að nokkur hafi á móti því. Þá er einnig gert ráð fyrir því, að erfðafjárskattur sé hækkaður tvöfalt frá því sem nú er, á arfi, sem fer yfir 5000 kr., en jafnframt að erfðafjárskattur skuli alveg niður falla, ef arfurinn nemur ekki meiru en 5000 kr., og heimilað að ráðstafa með arfleiðsluskrá allt að sömu upphæð af eftirlátnum eignum, þótt hún fari fram úr fjórðungi alls arfsins. Þá er og ennfremur gert ráð fyrir, að þetta fé verði ekki notað sem eyðslueyrir til almenningsþarfa. Það liggur í hlutarins eðli, að það væri eignaeyðsla, ef það fé, sem hið opinbera tæki í arf, væri gert að eyðslueyri. Fyrir því er hér gert ráð fyrir, að það renni í sérstakan sjóð, sem á sínum tíma á að notast til þess að framfleyta gamalmennum og öryrkjum í landinu. Meiningin er sú, að þegar erfðaréttur og framfærsluskylda fer saman, þá taki hið opinbera við framfærslu gamalmenna og öryrkja um leið og arfinum. Þá vil ég geta þess, að við samningu frv. um alþýðutryggingar var okkur það ljóst, að léttara yrði fyrir tryggingarnar, ef hægt yrði að safna sjóði fyrir örorkutryggingarnar. Gerum við því ráð fyrir, að erfðafjárskatturinn renni til slíks sjóðs. Hve miklu þetta muni nema nú, er ekki unnt að segja. Undanfarið hefir erfðafjárskatturinn numið um 50 þús. kr., og sé gert ráð fyrir, að hann hækki um helming, þá nemur hann 100 þús. kr. Hversu miklu myndi muna um arfa þá, sem samkv. frv. þessu féllu til hins opinbera, er ekkert hægt að segja. Um það, vantar allar skýrslur. En það teldi ég ekki ógætilega áætlað, þó að gert væri ráð fyrir, að það myndi nema jafnri upphæð og skatturinn sjálfur. Yrði sjóður þessi þannig eftir 10 ár um 2 millj. kr. fyrir utan vexti. En með vöxtum töluvert á 3. millj. Væri þá sæmileg fúlga. Sé ég svo ekki ástæðu til að láta lengri formála fylgja þessu máli, en óska, að því verði vísað til allshn. að umr. lokinni, og vil jafnframt spyrja þá hv.n., hvort ekki sé bráðlega von á nál. um alþýðutryggingafrv., sem til hennar var vísað.