Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

[12:45] Herra forseti. Ég talaði lítillega um þetta mál sem manna á milli gengur undir nafninu skröltormur eða skrölti litli sökum þess að það er hálfgert afkvæmi bandormsins. Ég ræddi það í nótt að mér þætti ekki við hæfi að ekki væri með einhverjum hætti gerð grein fyrir því að fyrir þinginu liggur tillaga til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun í umferðaröryggismálum. Þar er ein af tillögunum, akkúrat sú sama og 1. gr. þessa frv. fjallar um, en þó í öðrum tilgangi, þ.e. að hækka svo nefnt umferðaröryggisgjald. Frv. gerir ráð fyrir að þetta sé gert í því skyni að afla tekna í ríkissjóð. Á sama tíma liggur fyrir þinginu stjórnartillaga flutt af hæstv. dómsmrh., yfirmanni umferðarmála, sem gengur út á það meðal annars að hækka svonefnt umferðaröryggisgjald og verja þeim peningum til aðgerða í umferðaröryggismálum. Ég vakti athygli á þessu ósamræmi sem ég held að hljóti að verða að teljast, í nótt og bað um að meiri hlutinn skoðaði þetta milli umræðna og það yrðu gefnar skýringar á því hvernig menn hygðust halda á þessu máli. Ég lýsti því sjónarmiði mínu að ef þessi breyting, sem frv. gerir ráð fyrir, næði fram að ganga, að umferðaröryggisgjaldið yrði hækkað og þeim tekjum ráðstafað til annarra þarfa en að auka umferðaröryggi, þá vonaði ég að sú breyting yrði tímabundin. Mér finnst ekki við hæfi, herra forseti, að menn vinni þannig að málunum að samtímis liggi á borðum þingmanna tvenns konar stjórnartillögur eða plögg sem ganga í sína áttina hvor. Það má láta bjóða sér ýmislegt hér hvað vinnubrögð snertir, eins og kunnugt er og sjá má, en þetta er að mínu mati fulllangt gengið. Ég tel líka að það sé þá að fara fyrir lítið það starf sem liggur að baki þessari þingsályktunartillögu sem mér finnst nokkur akkur í. Ég vil gjarnan heyra hvað hv. 6. þm. Reykv., formanni í nefnd um þetta mál sem lagði til efniviðinn í þingsályktunartillöguna, finnst um þessa stöðu sem upp er komin. Ég fer fram á að það komi hér einhvers konar skýring á þessu máli, a.m.k. yfirlýsing frá hæstv. ráðherra eða hv. form. efh.- og viðskn. um hvernig menn hyggist hafa þessa hluti í framtíðinni. Er ætlunin að falla frá afgreiðslu tillögunnar um umferðaröryggismál? Ef hún verður afgreidd síðar á þinginu, hvað þá með þennan fjáröflunarþátt málsins til þess að auka umferðaröryggi? Á þá að leggja þá hækkun ofan á það sem hér er lagt til í frv. þannig að gjaldið verði hækkað í tvennum tilgangi í þetta mikið á skömmum tíma? Langbest þætti mér að afdráttarlaus yfirlýsing af hálfu hæstv. ríkisstjórnar kæmi um að þessi fjáröflun í ríkissjóð yrði bara í eitt ár og að því loknu breyttist þetta í tekjustofn fyrir umferðaröryggisáætlunina eins og ráð var fyrir gert. Það er alveg nóg fyrir hæstv. fjmrh. að ræna þessu gjaldi í eitt ár. Það eru lagðir nógir skattar á umferðina, samtals um 18 milljarðar kr. eins og kom fram í atkvæðaskýringu fyrir nokkru síðan, þó að það bætist nú ekki við að þetta gjald verði stórhækkað fyrst og fremst sem tekjustofn í ríkissjóð. Herra forseti. Ég fer fram á að umræðunni verði frestað ef ekki koma einhver svör við þessu frá hæstv. ríkisstjórn eða hv. form. efh.- og viðskn.

[12:50] Virðulegi forseti. Ég vil í andsvari aðeins ræða um þetta mál. Það liggur fyrir brtt. þess efnis að hækka þetta gjald til frambúðar enda eru engin tímabundin ákvæði í sjálfu sér í þessari grein. Ég vek hins vegar athygli á því að við næstu fjárlagagerð, hljóta öll þessi mál að koma til skoðunar, þ.e. sértekjur Umferðarráðs og verkefni þess og hvað menn ætlast fyrir um þá starfsemi og þá að sjálfsögðu í ljósi allra þeirra tillagna sem samþykktar verða á þinginu sem í hönd fer eftir áramótin.

[12:51] Herra forseti. Þetta er gjörsamlega ófullnægjandi. Ég vek athygli á því að í greininni sjálfri segir að ráðherra setji reglur um innheimtu gjaldsins og um skil þess í ríkissjóð. Hvað segir í greinargerð með greininni í þessu afar stutta og ómerkilega frumvarpi, skrölta litla? Þar segir: ,,Í 1. gr. er lagt til að sérstakt umferðaröryggisgjald, sem sett var á með lögum nr. 15/1992, hækki úr 100 kr. í 200 kr. Er þessi breyting lögð til í tengslum við fyrirhugaða breytingu á 18. gr. frumvarps til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1996.`` Hvað er þarna verið að segja? Það er verið að segja að þessar 100 kr. sem eiga að leggjast ofan á skoðunargjöld bifreiða séu eyrnamerktar því að standa undir kostnaði vegna laga um ábyrgð ríkisins á greiðslum bóta til þolenda afbrota. Ég hef nú ýmislegt séð um dagana en svona hlutir held ég að taki öllu fram. Það er verið að segja það hér að vegna þess að ríkisstjórnin lét undan þrýstingi og dró aðeins úr skerðingu þeirra lagaákvæða, og það kostar viss útgjöld að sjálfsögðu umfram það sem fjárlagafrv. gerði ráð fyrir, þá verði alls óskyldur tekjustofn hækkaður og því fé varið í þessu skyni. Eins og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson segir, þá er sú breyting ekki tímabundin eða bundin við afgreiðslu fjárlaga þessa árs eins og málum er hér skipað ef marka má greinargerð með skrölta. Ég segi það alveg eins og er, herra forseti, að það er alveg óviðunandi að fá ekki skýringar á þessu máli og þessu verði þá breytt og það komi a.m.k. einhvers konar yfirlýsing sem hafi lögskýringargildi gagnvart framtíðinni í þessum efnum. Ég tel eitt vera hvernig menn ganga frá þessu máli vegna fjárlagaársins 1996 út af fyrir sig, þó það sé ekki beinlínis áferðarfallegt að hafa svona hrossakaup skjalfest. En látum það nú vera. En að ætla sér með það inn í framtíðina án frekari skýringa, það gengur ekki. Svo óska ég eftir því og ítreka að ég vil fá að heyra eitthvað frá þeim sem fara með umferðaröryggisþátt málsins, hæstv. ráðherra eða hv. 6. þm. Reykv.

[12:54] Herra forseti. Til skýringar á því sem hér er verið að fjalla um er rétt að taka fram að umferðaröryggisgjaldið rennur að sjálfsögðu allt til Umferðarráðs til umferðaröryggismála. Það er verið að leggja til að það verði hækkað um 100 kr. og verði framvegis 200 kr. Á móti verður framlag ríkissjóðs til Umferðarráðs skert til þess að auka svigrúm ráðuneytisins til að verja fé til annarra mikilvægra verkefna. Þetta gjald rennur óskipt til umferðaröryggismála á vegum Umferðarráðs. Ég tel að þetta sé alveg skýrt og greinilegt og það þurfi ekki að valda neinum misskilningi að gjaldið er varanlegt og fer til umferðaröryggismála. En framlag ríkissjóðs verður skert og skapar þannig svigrúm fyrir ráðuneytið að leggja fjármuni til ráðstöfunar til annarra mikilvægra verkefna.

[12:55] Herra forseti. Þessi skýring hæstv. dómsmrh. var býsna góð svo langt sem hún náði en það vantaði í hana botninn. Botninn þarf að vera sá að hæstv. ráðherra taki af tvímæli um að þessi skerðing á ríkisframlaginu til Umferðarráðs á móti sé tímabundin og aðeins ákveðin fyrir árið 1996. Ef það er ekki gert, sér náttúrlega hver heilvita maður í gegnum það, að það er ekki verið að bæta stöðu umferðaröryggismálanna um eina einustu krónu með þessari ráðstöfun. Og þá verður ekkert úr framkvæmdaáætlunum um aðgerðir í umferðaröryggismálum því þær gera að sjálfsögðu ráð fyrir því að það komi til viðbótartekjustofn hjá Umferðarráði með hækkun gjaldsins til að standa undir nauðsynlegum nýjum aðgerðum og útgjöldum, fræðslu og ráðstöfunum í umferðar- og öryggismálum. Markmið áætlunarinnar er að draga úr alvarlegum umferðarslysum um 20% á nokkrum næstu árum þannig að það þýðir ekki að bjóða okkur svona einfalda röksemdafærslu. Það verður að banka í kollinn á hæstv. fjmrh. og hætta að láta hann stjórna alls óskyldum málum. Umferðaröryggismál heyra ekki undir fjmrn. og fjmrh. verður að gjöra svo vel að láta sér nægja að það liggi fyrir við afgreiðslu málsins að það sé eingöngu verið að ganga frá þessu til eins árs með þessum hætti. Öðruvísi er ekki hægt að sætta sig við þetta sem niðurstöðu.

[12:57] Herra forseti. Málið er enn alveg í uppnámi. Þetta er enginn frágangur á því og ég sætti mig mjög illa við að þetta verði ekki til lykta leitt með skýrum hætti. Aðstæður í málinu er engan veginn boðlegar. Ég trúi því ekki að stjórnarliðar hafi ekki meiri metnað til hlutanna en þann að þeir vilji láta stjórnartillögu liggja í reiðileysi fyrir þinginu og örlög mín eru nú nokkuð sérkennileg, stjórnarandstöðuþingmannsins, að vera orðinn sá eini sem ber hana fyrir brjósti. Stjórnartillaga um aðgerðir í umferðaröryggismálum liggur hér fyrir þinginu. Hvað eigum við þingmenn þá að gera með hana? Eigum við að henda henni? Hún er í glanskápu, eitthvert fallegasta þingskjal sem hefur verið dreift um áraraðir. Ég man aldrei áður eftir því að það sé haft svo mikið við að notað sé ,,hard-cover``, glanskápa á þingmáli, af því þetta er svo fínt. Þetta er þá virðingin sem á að sýna því. Það á í raun og veru að henda því með afgreiðslu þessara mála hér. Ég ætla ekki að tefja tímann með umræðum um þetta frekar og sætti mig svo sem við það að 2. umr. ljúki hér. En ég mótmæli því, herra forseti, að þetta verði tekið til 3. umr. fyrr en komin er einhver niðurstaða í þetta mál. Mér sýnist á ýmsu, m.a. á áköfum símtölum hæstv. fjmrh. út í bæ, hér í dyrunum, að stjórnarliðar þurfi einhvern tíma til að ná áttum í málinu. Ég legg til að þeir fái hann og málið verði tekið af dagskrá, helst að þessari umræðu verði frestað um sinn. Það má svo klára málið ef botn kemst í þetta síðar í dag.

[12:59] Virðulegi forseti. Ég tel að það sé óþarfi að fresta umræðunni um málið. Það er rétt hjá hv. þm. að nefndin hefur greinilega unnið vel. Það getur ekki verið annað en að innihaldið sé eitthvað sérstaklega fínt þegar svo falleg kápa er utan á skýrslunni. En málið er einfaldlega það að ef eitthvað verður gert í framhaldi af samþykkt þingsályktunartillögu um þetta mál kemur það væntanlega til umfjöllunar við gerð næstu fjárlaga. Hv. þm. veit það eins vel og aðrir þingmenn að það er ekki hægt að samþykkja og ekki venjan að samþykkja fjárlög tvö eða þrjú ár fram í tímann þótt það myndi kannski bæta vinnubrögð að við hefðum svo mörg ár undir. Ég held að það sé alveg ástæðulaust fyrir hv. þm. að vera með áhyggjur út af fjárlagafrv. og fjárlögum fyrir 1997.

[13:00] Herra forseti. Þessi mikla speki var mér nú ljós að fjárlög eru afgreidd til eins árs í senn en ég þakka hv. þm., formanni efh.- og viðskn., fyrir það að upplýsa það samt ef einhver hefur verið í vafa um þetta. Hins vegar er ekki verið að leggja til slíka afgreiðslu á þessu frv. sem við erum að ræða. Tekjustofninn sem verið er að mynda er varanlegur. Það er ekki gert ráð fyrir því að gjaldið lækki aftur á næsta ári. Það er verið að hækka þetta gjald um 100% og fjárlögin byggja á því að tekjur Umferðarráðs verði skertar á móti um nákvæmlega sömu upphæð. Ef ekki kemur einhver yfirlýsing frá hæstv. ríkisstjórn um stefnuna í þessum málum, þá þyrfti nú meira en lítið bláeyga menn til þess að gera því ekki skóna að ætlunin sé að hafa þetta svona áfram. Á meðan ekkert annað liggur fyrir, neyðumst við til að trúa því, hv. þingmenn. Ef það er ekki ætlunin, þá er væntanlega einfalt mál að koma og gefa yfirlýsingu um það. En mér sýnist að hæstv. fjmrh. haldi hér öllum í gíslingu og það megi ekki láta þau orð út úr sér. Kannski er rétt að heyra hvað hæstv. dómsmrh. hefur að segja um þetta ef honum hefur vaxið kjarkur. Mér finnst alveg ótrúlegt að hæstv. fjmrh. skuli getað haldið mönnum í gíslingu með þessum hætti.

[13:00] Virðulegi forseti. Ég held að málið þurfi ekki að valda hv. þm. Steingrími Sigfússyni þvílíku hugarangri sem það gerir. Málið er að það er verið að hækka þetta gjald núna og það getur verið að þurfi að hækka það á næsta ári ef áform hv. þm. og umfjöllun þingsins nú í vor og meðferð fjárlaga fyrir næsta ár gefa tilefni til. En ég tel að það væri enn þá asnalegra og asnalegast af öllu að hækka þetta gjald fyrst núna úr 100 í 200 tímabundið til þess að hækka það svo varanlega við gerð næstu fjárlaga í samræmi við tillögur þeirrar nefndar sem hann starfaði í og gaf út þessa fínu skýrslu.

[13:03] Herra forseti. Málið er í reynd ósköp einfalt. Það liggur fyrir þinginu stjórnartillaga um að auka tekjur Umferðarráðs til að hefja aðgerðir í umferðaröryggismálum. Vonandi verður sú tillaga afgreidd sem ályktun Alþingis innan fárra mánaða. Við skulum segja í febrúar næstkomandi. En þá er hún í raun og veru í lausu lofti og innistæðulaus nema tekjustofninn verði fyrir hendi, að Umferðarráð fái viðbótartekjur sem nemi útgjöldum vegna þeirra verkefna sem áætlunin gerir ráð fyrir. Það var talið að til þess þyrfti a.m.k. 50 kr. hækkun á umferðaröryggisgjaldinu. Það sem ég er að biðja um er að áður en þessi ráðstöfun á hækkun gjaldsins, sem í reynd rennur beint í ríkissjóð í gegnum skerðingu á móti á framlagi ríkisins til Umferðarráðs, verði afgreidd, verði okkur gerð grein fyrir því hvernig menn hugsa sér þá að fullnusta tillöguna sem hér liggur fyrir, stjórnartillöguna. Í hvaða samhengi á hún þá að vera við afgreiðslu málsins? Það sem þarf að liggja fyrir til þess að hægt sé að afgreiða málið er að menn heiti því að tryggja Umferðarráði þennan viðbótartekjustofn með einum eða öðrum hætti þegar áætlunin kemur til framkvæmda. Það er það sem þarf að liggja fyrir og ég er að biðja um af umhyggjusemi fyrir þessari stjórnartillögu sem ég, einn manna hef tekið að mér að verja og reyna að sjá um að verði ekki eyðilögð.

[13:05] Herra forseti. Ég hygg að málið sé alveg skýrt eftir þá umræðu sem hefur farið fram. Hér er um að ræða tillögu um að hækka umferðaröryggisgjaldið. Það fer ekki í ríkissjóð. Það rennur allt óskipt til umferðaröryggismála á vettvangi Umferðarráðs. Á móti verður skorin niður áður áformuð fjáveiting til Umferðarráðs á fjárlögum. Sú ákvörðun er vitaskuld tekin, eins og allar aðrar ákvarðanir sem teknar eru með fjárlögum, til eins árs í senn og er enginn munur á þeirri fjárveitingu og öðrum sem fjárlögin taka til. Á þessu stigi er ekki ástæða til þess að blanda þessu saman við þá umferðaröryggisáætlun sem hv. þm. gerði að umtalsefni og liggur fyrir þinginu. Ég met mikils að hann styður hana svo eindregið enda átti hann hlut að máli við samningu þeirrar tillögugerðar. Ég vænti þess að síðar á þinginu fáist umfjöllun um það mál og góð samstaða. Ég vil líka minna á að þó að sú tillaga leiði til nokkurra aukinna verkefna Umferðarráðs og kosti meiri fjármuni en það hefur haft til ráðstöfunar, liggur megináherslan í fyrirliggjandi umferðaröryggistillögu á samræmdum vinnubrögðum. Kostnaðurinn af framkvæmd áætlunarinnar er fyrst og fremst borinn af ýmsum öðrum aðilum en Umferðarráði sjálfu. Þó það sé ljóst að aukinn kostnaður leggist á Umferðarráð, mun meginkostnaðurinn af framkvæmd tillögunnar liggja á herðum annarra aðila.

[13:07] Herra forseti. Þetta er nú að tosast áfram. Hæstv. dómsmrh. komst núna hálfa leið í mark. Hann fór býsna nærri því að segja að þetta væri einstök ráðstöfun bundin við þetta ár og síðan ekki söguna meir. A.m.k. má segja að það hafi legið í hans máli að svo yrði það svona ,,den tid, den sorg`` þegar að því kæmi og hann væri ekki skuldbundinn hæstv. fjmrh. til þess að leggja honum til þessar tekjur í formi þeirrar sérkennilegu ráðstöfunar að gera umferðaröryggisgjaldið að skattstofni með þessum hætti. Það er það sem í reynd er verið að gera. Við höfum oft áður séð svona æfingar, bókhaldslegar eða færslulegar æfingar um einhverja starfsemi sem áður hefur verið kostuð af ríkinu. Henni eru merktar einhverjar tekjur og síðan sker ríkið niður framlag sitt á móti. Þar með segja menn að þetta sé allt í lagi og algjörlega sjálfstæður tekjustofn fyrir viðkomandi málaflokk en það kemur auðvitað alveg út á eitt. Ég er nú að hugsa um að taka þann kostinn, herra forseti, að lýsa þeim skilningi mínum að hér liggi í raun og veru fyrir yfirlýsing hæstv. dómsmrh. um það að fyrir þessum tekjustofni til aukinna aðgerða á sviði umferðaröryggismála verði séð og Alþingi sé í trausti þess óhætt að afgreiða þetta frumvarp nema hæstv. fjmrh. mótmæli því sérstaklega. Ég lít svo á að hans þögn yrði sama og samþykki við því.