Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsetl (BF): Umr. í kvöld verður hagað þannig, að hver flokkur fær til umráða 50 mín., sem skiptast í 3 umferðir, 20 mín., 15 mín. og 15 mín., þó þannig, að heimilt er að færa 5 mín. fram frá síðari umferð til fyrri umferðar. Röð flokkanna er þessi: Sjálfstfl., Alþb., Alþfl. og Framsfl. Ræðumenn Sjálfstfl. eru Gunnar Thoroddsen, Ingólfur Jónsson og Magnús Jónsson. Ræðumenn Alþb. eru Björn Jónsson, Gils Guðmundsson og Einar Olgeirsson. Ræðumenn Alþfl. eru Gylfi Þ. Gíslason, Jón Þorsteinsson og Guðmundur Í. Guðmundsson. Ræðumenn Framsfl. eru Ólafur Jóhannesson, Þórarinn Þórarinsson, Ingvar Gíslason og Helgi Bergs. Nú verður umr. haldið áfram, og tekur fyrstur til máls Gunnar Thoroddsen fjmrh. og talar af hálfu Sjálfstfl.



Herra forseti. Góðir hlustendur. í ræðum í gærkvöld féllu þau orð, að við kosningarnar í sumar hefðu stjórnarflokkarnir skrökvað að þjóðinni um ástand efnahagsmálanna. Ekki er nokkur fótur fyrir þessari fullyrðingu. Í fyrsta lagi má benda á það, að í áramótaræðu hæstv. forsrh. var það rakið skýrt og skilmerkilega, hver háski þjóðinni stafaði af óheillaþróun þeirri, sem verið hefði í launamálum, og ef ekki væru upp tekin skynsamlegri vinnubrögð í þeim efnum, væri hætta á verðbólgu og erfiðleikum atvinnuveganna. Í ræðum margra talsmanna Sjálfstfl. og Alþfl. fyrir kosningarnar kom fram sama sjónarmið, og einnig var bent á það, að fjárfesting væri orðin of mikil. En þótt nokkrar blikur væru á lofti, hélt þróunin áfram eðlilega í ýmsum greinum. Kosningarnar fóru fram 9. júní, og fram að þeim tíma hafði gjaldeyrissjóðurinn haldið áfram að vaxa. Um áramót var hann 1150 millj., en fram til maíloka hafði hann vaxið um 271 millj. upp í 1421 millj. Það var ekki fyrr en eftir að alþingiskosningar voru um garð gengnar, sem gjaldeyrisstaðan fór að versna. Eins er um sparifjáraukninguna. Fimm fyrstu mánuði þessa árs hafði hún haldið áfram að vaxa. Hún óx á þeim tíma um 303 millj., sem var allmiklu meiri aukning en á sama tíma í fyrra. Það er fyrst eftir kosningarnar, sem fer að draga úr sparifjáraukningunni. Því fer fjarri, að ríkisstj. hafi gefið þjóðinni villandi upplýsingar um ástandið eða fegrað það frá því, sem var. Hitt er annað mál, að síðan í júní hefur þenslan í efnahagslífinu aukizt og undanfarnar vikur hafa verið uppi hafðar svo hástemmdar kauphækkunarkröfur, að menn eru uggandi um afkomu atvinnuveganna, ef ekki verður að gert. Þróun launamálanna er eitt aðalviðfangsefni okkar í dag. í nágrannalöndum hefur þróunin verið sú, að samtök launþega og vinnuveitenda hafa gert með sér heildarsamninga fyrir margar eða flestar atvinnugreinar í einu, og slíkir samningar hafa verið gerðir til langs tíma, 2 eða 3 ára. Svo hefur í meginatriðum verið í Danmörku, Noregi og Svíþjóð. Hér hefur þróun þessara mála verið á allt annan veg. Núverandi forusta Alþýðusambandsins, sem er skipuð kommúnistum með stuðningi Framsóknar, hefur þrátt fyrir ítrekuð tilmæli ríkisstj. ekki sinnt þessum verkefnum með neitt svipuðum hætti sem nágrannarnir. Það hefur verið skorað á forráðamenn Alþýðusambandsins að beita sér fyrir, að hægt verði að gera heildarsamninga fyrir alla eða sem flesta meðlimi sambandsins í einu. Þessu hefur verið hafnað. Það hefur verið lagt til að gera samninga til langs tíma. Því hefur verið hafnað. Ríkisstj. hefur beint því til Alþýðusambandsins, að það reyndi fyrir sitt leyti að tryggja kjarabætur til handa láglaunamönnum og að þær yrðu raunhæfar, en þær kjarabætur yrðu ekki að engu gerðar með því , að allar aðrar stéttir fengju það sama eða meira. Þessum tilmælum hefur verið hafnað. Alþýðusambandið taldi það ekki vera í sínum verkahring. Í hinni pólitísku forustu Alþýðusambandsins ráða ferðinni fyrst og fremst 3 þm. Alþb., þeir Hannibal Valdimarsson, Eðvarð Sigurðsson og Björn Jónsson, þeir menn, sem hafa haft einna hæst hér á Alþ, undanfarna daga í gagnrýni sinni á ríkisstj. og andstöðu gegn launamálafrv. Þeir hafa hafnað öllum þessum tilmælum um skynsamleg vinnubrögð, vinnubrögð svipuð því, sem nágrannaþjóðir okkar viðhafa. Þeir hafa valið aðra leið, vilja hafa lausa samninga, semja til nokkurra mánaða í senn með alls konar fyrirvörum, þannig að samningar geti verið lausir hvenær sem á þarf að halda. Þeir hafa viljað láta hvert einstakt félag semja fyrir sig á mismunandi tíma og til mismunandi tíma. Og hver hefur árangurinn af stefnu kommúnistanna í Alþýðusambandinu orðið fyrir verkamenn, fyrir láglaunamenn? Í stuttu máli þessi: Árið 1961 fengu verkamenn eftir langt verkfall um 10% kauphækkun. Strax á eftir komu aðrar stéttir, fyrst og fremst iðnstéttirnar, og þær fengu ekki 10% hækkun, heldur upp í 17% þær hæstu. Hvað gerðist árið eftir, 1962? Verkamenn riðu á vaðið og fengu um 9% hækkun að meðaltali. Aðrar stéttir, sem hærra voru launaðar, komu á eftir, og lauk þannig, að þeir iðnaðarmenn, sem hæstir urðu, fengu um 20% hækkun. Ef litið er yfir þessi 2 ár saman, 1961 og 1962, er útkoman þessi: Láglaunamenn, verkamenn, höfðu fengið samtals um 20% hækkun, en þeir iðnaðarmenn, sem mest hlutu, fengu um og yfir 35%. Þessi er árangurinn af stefnu og starfsemi hinnar pólitísku forustu Alþýðusambandsins. Verkamennirnir byrja til þess að reyna að fá einhverjar kjarabætur sér til handa, en vegna vinnubragða og viðhorfs kommúnista og Framsóknar í stjórn Alþýðusambandsins verður útkoman þessi, að þegar hringnum er lokað, hafa verkamenn fengið langminnst, en aðrar stéttir miklu meira. Af því leiðir svo að sjálfsögðu vaxandi dýrtíð þegar allar stéttir í landinu fá þessar hækkanir, svo að að lokum eru kjör verkamanna lakari en áður en kaupgjaldsbaráttan byrjaði. Það er furðuleg fásinna að kenna ríkisstj. um þessa þróun mála, ríkisstj., sem hefur einmitt margsinnis gert tilraunir til þess að fá forustu verkalýðssamtakanna inn á heppilegar brautir. Þessi þróun, að verkamenn og láglaunamenn hafa orðið verst úti, verður að skrifast á reikning þessarar pólitísku forustu, m.a. þeirra þriggja alþm., sem nú deila einna harðast á ríkisstj., og þeim mun raunalegra er það, hversu gæfuleysið hefur fallið að síðum þessara manna, sem tveir þeirra eru einmitt formenn stærstu verkamannafélaga á Íslandi. Um leið og það er viðurkennt, að bæta þarf kjör láglaunamanna, og undirstrikað, að ríkisstj. stefnir að því, verður að leiðrétta þær villandi upplýsingar, sem hér eru gefnar um tekjur og afkomu verkamanna. Eftir lýsingum sumra hv. þm. mætti ætla, að hér væri íslenzk alþýða í algeru svelti og byggi við meiri örbirgð og fátækt en þekkist í nokkru landi Evrópu utan kommúnistaríkjanna. Upplýsingarnar, sem okkur eru gefnar, eru þessar: Útgjaldaupphæð vísitölufjölskyldu, sem sýni þarfir meðalfjölskyldu, sé 95 þús. kr. á ári, en verkamaðurinn hafi aðeins 67 200 kr. til þess að lifa á. Nú eins og áður hefur af opinberri hálfu, hagstofu og skattstofu, verið gert yfirlit um meðaltekjur verkamanna í Reykjavík, þær voru á s.l. ári ekki 67 þús., heldur 89 þús. kr. Þær verða á þessu ári, 1963, ekki 67 þús., heldur um 100 þús. kr., og í þessum 100 þús. kr. eru aðeins taldar tekjur fyrirvinnunnar, en ekki annarra fjölskyldumeðlima, þannig að hafi eiginkona eða börn tekjur, koma þær til viðbótar þessum 100 þús. kr. Tal stjórnarandstæðinga um, að verkamenn hafi ekki nema 67 þús. kr. til lífsframfæris, er því óraunhæft með öllu. Stjórnarandstæðingar vitna mjög í þá yfirlýsingu ríkisstj. frá 1960, að hún vildi forðast að skipta sér af samningum vinnuveitenda og launþega, kjör þeirra ættu að byggjast á frjálsum samningum. Það er rétt, að ríkisstj. vildi í lengstu lög treysta því, að samtök atvinnurekenda og launþega gætu náð samningum um kjaramálin, þannig að kjörin yrðu bætt í samræmi við aukna þjóðarframleiðslu, að gætt yrði hagsmuna láglaunamanna og það tækist að ná heildarsamningum til langs tíma til þess að tryggja atvinnuöryggi, eðlilega þróun og eðlilegar kjarabætur. Það eru ríkisstj. vissulega mikil vonbrigði, að leið hinna frjálsu samninga hefur ekki skilað betri árangri en raun er á, og af því neyðumst við til þess að grípa nú inn í með frv. til laga til þess að fá nokkurra vikna frest til frekari undirbúnings málanna. Framfærsluvísitala hefur hækkað frá ársbyrjun 1960 um 44 stig. Þessa miklu verðlagshækkun kenna stjórnarandstæðingar ríkisstj. Nokkur hluti þessarar vísitöluhækkunar stafar af verðhækkun erlendrar vöru vegna tveggja gengisbreytinga. Hvernig voru þessar gengisbreytingar til komnar? Hin fyrri þannig, að núv. stjórn lét meta krónuna, meta, hvers virði hún var eftir daga vinstri stj., og lét skrá krónuna með því gengi, sem hún raunverulega hafði. Sú verðlagshækkun, sem stafar af leiðréttingu á genginu, viðurkenningu á genginu, er ekki sök núv. stj., sem aðeins viðurkenndi í verki það ástand, sem orðið var fyrir tilverknað annarra. Seinni gengisbreyt., í ágúst 1961, var á ábyrgð þeirra manna, sem þá knúðu fram kauphækkanir í landinu, sem voru ótvírætt umfram greiðslugetu þjóðarinnar, meiri en framleiðsla hennar gat borið. En hækkun vísitölunnar stafar aðeins að nokkru leyti af hækkun erlendra vara. Nær 18 stig af þessum 44, eða um 40% af vísitöluhækkuninni, stafa af hækkun landbúnaðarvara. Sú hækkun stafar fyrst og fremst af auknum tekjum verkamanna, iðnaðarmanna og sjómanna. Bændur eiga rétt á því skv. lögum að fá hækkun á sínum tekjum, hliðstætt því, sem þessar stéttir fá í auknar tekjur. Þetta er því reikningsdæmi. Að nokkru leyti stafar hækkun landbúnaðarvara af því, að leiðréttur hefur verið verðlagsgrundvöllurinn. Þegar framsóknarmenn deila á stj. fyrir hækkun verðlagsins, eru þeir þá að gefa í skyn, að landbúnaðarvörurnar, sem eru um 40% af hækkuninni, hafi hækkað of mikið? Hafa að áliti Framsóknar laun bóndans hækkað of mikið, eða hafa of miklar leiðréttingar verið gerðar á verðlagsgrundvellinum? Og þegar kommúnistar deila á ríkisstj. fyrir hækkun vísitölunnar, sem stafar þannig 40% af hækkun landbúnaðarvara, eru þeir þá að deila á ríkisstj. fyrir það, að verkamenn, sjómenn og iðnaðarmenn hafi á viðreisnartímanum haft of háar árstekjur, en það eru þær, sem hafa fyrst og fremst leitt til hækkunar landbúnaðarvara? Launamál opinberra starfsmanna og kjaradóm hefur borið mjög á góma í umr. um launamálafrv. Stjórnarandstæðingar hafa notað það mál svo í áróðri sínum og upplausnarstarfi, að hverjum manni, sem til þekkir, hlýtur að blöskra tvöfeldni þeirra og tvískinnungur. Ég ætla rétt að rekja nokkur tildrög þessa máls. Opinberir starfsmenn höfðu árum saman krafizt samningsréttar um laun sin, í stað þess að þau væru ákveðin af Alþ. með launalögum. Vinstri stj. hafði ekki sinnt þessum óskum. Núv. stj. ákvað hins vegar að beita sér fyrir þessu mannréttindamáli, og lög um kjarasamninga opinberra starfsmanna voru samþ. á Alþ. 1962 með shlj. atkv. Samkv. þeim skyldu samningar fyrst reyndir til hlítar. Ef þeir tækjust ekki, skyldi óháður dómstóll, kjaradómur, skera úr, en hann er að meiri hluta skipaður af hæstarétti. Kjaradómur er þannig óháður æðsti dómstóll í þessum málum, hliðstæður hæstarétti í venjulegum dómsmálum. Þegar kommúnistar tala um úrskurð kjaradóms eins og hann væri ákvörðun ríkisstj., ber það aðeins vott um, hvað þessir þm. eru gersneyddir skilningi á því grundvallaratriði lýðræðísins, að dómstólar séu óháðir, sjáifstæðir og lúti ekki fyrirmælum ríkisstjórna. En þetta skilningsleysi þeirra skýrist auðvitað af því, að öll hugsun þeirra er formyrkvuð af einræðisskipulagi kommúnismans, sem þekkir ekki hugtakið óháðir dómstólar. Við endurskoðun á launum opinberra starfsmanna þurfti að hafa tvennt í huga. Annars vegar var það almennt viðurkennt, að þeir höfðu orðið aftur úr á undanförnum árum og þurftu því almennt að fá kjarabætur. Hins vegar þurfti að rétta hlut þeirra , sem miklu fé og tíma höfðu varið til náms og sérstakar kröfur voru til gerðar um menntun, sérhæfni og ábyrgð. Alþjóðamarkaður má segja, að nú sé opinn fyrir ýmsa sérfræðinga, og Ísland átti vissulega á hættu, að missa af ágætum, nauðsynlegum starfskröftum, ef hlutur þeirra yrði ekki bættur. Og langt nám og aukna ábyrgð þurfti vissulega einnig að launa. Þessi sjónarmið leiddu til þess, að launamismunur milli hinna lægst launuðu og hinna sérfróðu, háskólagenginna manna o.fl., hlaut að aukast. Um þetta meginatriði voru Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og ríkisstj. sammála. En sá var munurinn, að bandalagið vildi ganga miklu lengra en ríkisstj. í þessum launamismun. Þegar bandalagið lagði fram kröfur sínar, vildi það, að lægst launaði flokkurinn fengi 5050 kr. á mánuði, en þeir hæst launuðu 32800, eða 61/2 sinnum hærra. Ríkisstj. þótti hér allt of langt gengið um launahæð hinna hæstu og hinn gífurlega launamismun. Fyrstu till. hennar voru, að hámarkslaun yrðu 14 700 kr. á mánuði, eða rúml. 31/2 sinnum hærri en lægsti launaflokkur. Hverjir stóðu nú að þessum kröfum bandalags opinberra starfsmanna? Í stjórn þess er svokölluð vinstri forusta, sem mjög var fagnað á sinni tíð af Tímanum og Þjóðviljanum. Forustumenn bandalagsins eru í innsta hring Framsfl. og kommúnista, og allar þessar kröfur voru samdar í nánu samráði við og með samþykki æðstu manna þar. Kjaradómurinn fór hér þá leið, að hann ákvað hæstu laun 19 910 kr. á mánuði, eða 4 sinnum hærri en lægstu laun, sem eru nýliðar í nokkrum störfum. Nú gerist það hér á Alþ. dag eftir dag, að þingmenn stjórnarandstæðinga ráðast á ríkisstj. fyrir það, að hún hafi aukið ósæmilega og óhæfilega misréttið í launamálum og misskiptingu launa í landinu. Einn þm. kommúnista sagði í þingræðu í gær, að þetta væri fullkomlega í anda og stíl viðreisnarstjórnarinnar, að þeir fengju minnst, sem lægst hefðu launin, en þeir mesta hækkun, sem mest höfðu fyrir. Þetta segja þeir menn, sem kröfðust margfalt meiri hækkana fyrir þá hæst launuðu, miklu meiri launamismunar en kjaradómur úrskurðaði, hvað þá sem ríkisstj. lagði til. Við kröfugerð hinna opinberu starfsmanna var það jafnan undirstrikað af hálfu framsóknarmanna og kommúnista, að kröfurnar væru gerðar til þess að samræma laun opinberra starfsmanna við þau laun, sem veitt væru á almennum vinnumarkaði, og ættu aðrar stéttir alls ekki að geta á þeim grundvelli krafizt hækkana. Nú er blaðinu snúið við. Þótt kjaradómur tæki ekki til greina nema nokkuð af kröfunum, reyna nú þessir sömu menn að æsa hverja stétt og hvern starfshóp til að gera nýjar og auknar kröfur vegna þeirra kjarabóta, sem opinberir starfsmenn hafa fengið. Og einn hv. þm. kommúnista segir, að verulegur hluti opinberra starfsmanna fái miklu hærri laun en þeir eigi að fá, og heimtar þau lækkuð. Ég verð að segja, að það er hörmulegt að þurfa að horfa ofan í það hyldýpi tvöfeldni og óheilinda, sem birtist í þessum málum. Við heyrum hér úr munni kommúnista, að hér hafi skapazt á Ísland í alger þjóðarsamstaða móti frv. ríkisstj. um launamát. Það er nú ekki nýtt, að kommúnistar séu þjóðin. Það er vitnað í allan þann fjölda verkalýðsfélaga, sem hafa boðað verkföll í mótmælaskyni við frv. frá og með 11. þ.m. Ég hef nú athugað, hve mörg félög hafa boðað verkföll. Tvö félög höfðu boðað verkföll, áður en frv. var lagt fram, en þau, sem boðað hafa verkföll, að því sagt er til að mótmæla þessu frv., eru 23 félög. Í Alþýðusambandinu eru 220 félög. Það er rétt að það nái því, að það sé tíunda hvert félag, sem svarað hefur kalli kommúnistanna og boðað verkfall í þessu skyni. Ef litið er á félagsmennina, þá munu í Alþýðusambandsfélögunum vera samtals um 35 þús. félagsmenn, en í þessum félögum, sem boðað hafa mótmælaverkföll og eru allfjölmenn sum, munu vera um 9 þús. félagsmenn, m.ö.o., þó að það sé ekki nema 10. hvert félag, þá er það þó í kringum 4. hver félagsmaður innan vébanda Alþýðusambandsins, sem er Í þessum félögum. Þetta er þá öll uppskeran eftir hinn taumlausa áróður fyrir verkföllum í mótmælaskyni í fulla viku. Það er ekki að furða, þótt kommúnistar segist hafa alla þjóðina á bak við sig í sinni andstöðu. Þá hefur verið vitnað í umr. í Ed. í dag um launamálafrv. í fjölmennan fund, sem Verzlunarmannafélag Reykjavíkur hélt í gærkvöld, og þá stóð mikið til hjá stjórnarandstæðingum, því að nú átti að klekkja á ríkisstj. Þeir fluttu till. um, að verzlunarmenn samþykktu að hefja verkfall, náttúrlega í mótmælaskyni við frv., en þegar á leið fundinn, sáu stjórnarandstæðingar sitt óvænna og drógu verkfallstili. til baka, svo að hún kom aldrei til atkvæða. Það er sagt, að frv. ríkisstj. um launamál sé stefnt fyrst og fremst gegn verkamönnum og öðrum láglaunamönnum. Þetta er rangt. Hið gagnstæða er rétt. Það voru ekki verkamenn, sem voru búnir að boða verkföll, þegar þetta frv. var lagt fram, heldur voru það aðrar stéttir, sem sumar hafa miklu hærri laun en verkamenn. Ef frv. yrði ekki að lögum, er hagur verkamanna í mestu hættu, þá mundi fara eins og fyrr, að kauphækkunarholskefla gengur yfir alla þjóðina, og þegar aldan er riðin af, þá liggja eftir í valnum þeir lægst launuðu og verst settu við verri kjör en áður, og atvinnuvegirnir hafa hlotið áfall, samkeppnisaðstaða þeirra út á við versnað, starf þeirra lamað. Ef frv. verður að lögum, er þessari vá vonandi forðað. Ríkisstj. fær þann frest, það ráðrúm, sem hún hefur óskað eftir, til þess að tryggja grundvöll framleiðslunnar og færa láglaunafólki raunhæfar kjarabætur, sem verða ekki af því teknar á næstu vikum í villtri hringekju verðbólgunnar. En eru þá þessar kjarabætur eitthvað meira en orðin tóm? Af þeim atriðum, sem í athugun eru, vil ég nefna þessi, sem hér fara á eftir: 1) Afnám tekjuskatts af launum meðalfjölskyldu, sem hefur 115-120 þús. kr. tekjur. 2) Veruleg lækkun á útsvari láglaunamanna, en hjón með tvö börn, sem hafa 100 þús. kr. tekjur, hafa nú í Reykjavík milli 10 og 11 þús. kr. í útsvar. 3) Hækkun á fjölskyldubótum. 4) Hækkun á ellilífeyri og örorkubótum. 5) Gagnger athugun á því , hvort ekki er hægt að tryggja láglaunafólki hærri tekjur fyrir 8 stunda vinnudag en nú er, m.a. með breyttum vinnubrögðum og vinnutilhögun. 6) Kerfisbundið starfsmat, eins og nú er unnið að hjá sjómannastéttinni, verði framkvæmt með sem flestum stéttum til þess að fá rökstuddan grundvöll undir launagreiðslur og launahlutföll. 7) Ákvæðisvinna verði aukin sem mest, en reynslan sýnir það viða, að með henni aukast tekjur launþega verulega með óbreyttum eða jafnvel styttri vinnutíma. 8) Aukin áherzla verði á það lögð að hagnýta hvers konar tæknilegar nýjungar, sem geta aukið framleiðni, bætt nýtingu og vinnubrögð og gert fyrirtækjum kleift að gera betur við starfsfólk sitt en áður. 9) Tekin verði upp í fjárlög nú fjárveiting til þess að standast kostnað af viðtækum undirbúningi og aðgerðum til aukinnar hagkvæmni og hagræðingar í atvinnurekstrinum, þjálfunar manna til leiðbeiningar og fræðslu um bætt skipulag, rekstrartækni og vinnubrögð. Það er kunnugt, að með bættri nýtingu hráefna, vinnuafls og tækja má bæta lífskjörin og það jafnvel stórlega. Það liggja nú fyrir till. forstjóra Iðnaðarmálastofnunar Íslands um þetta mái, sem gerðar hafa verið að tilhlutun vinnutímanefndar og félmrh. 10) Leiðrétting á kjörum þeirra starfshópa, sem sannanlega hafa ekki enn fengið lagfæringu til samræmis við hliðstæða, sambærilega starfsmenn samkv. úrskurði kjaradóms. Þessi atriði og mörg fleiri eru til athugunar hjá ríkisstj., þeim er ekki slegið föstum, sum þeirra flókin og krefjast mikils undirbúnings og tíma til rannsóknar, og þess vegna hefur ríkisstj. óskað eftir þeim fresti, sem launamálafrv. fer fram á. Herra forseti. Góðir hlustendur. Gamla aðferðin til þess að bæta kjör verkamanna og láglaunafólks hefur verið reynd lengi, gefizt illa og beðið skipbrot. Við megum ekki halda áfram við úrelta, árangurslausa aðferð. Nú viljum við reyna og verðum að reyna nýjar leiðir. Í því skyni er frv. um frestun á hækkun launa og verðlags fram borið.



Herra forseti. Heiðruðu tilheyrendur. Málflutningur hæstv. ráðh. hér í umr. Í gær ætti að verða öllum þeim, sem á hlýddu, minnisstæður, því að hann var í einu orði sagt með þeim endemum, sem vart eiga sinn líka í þingsögunni, og er þá mikið sagt. Sjútvmrh. Emil Jónsson átti þó vafalaust metíð í þeim efnum og var vel að því meti kominn, og það voru ekki sízt þrjú atriði, sem færðu honum þennan ótviræða sigur. í fyrsta lagi, þegar hann líkti ofbeldisfrv. ríkisstj. nú við samkomulag verkalýðshreyfingarinnar og ríkisstj. 1956 um jöfnuð á 6 vísitölustigum og jafnmikilli ákveðinni og fyrirséðri hækkun á nauðsynjum. Í öðru lagi, þegar hann húðstrýkti sinn einkavin og samráðherra, Guðmund I. Guðmundsson, tryggingamálarh. vinstri stjórnarinnar, með því að fullyrða, að af öllu því illa, sem vinstri stjórnin hefði gert, þá hefði það, sem gert var í tryggingamálunum, þó verið Það versta, sem sú stjórn hefði aðhafzt. Og loks, þegar hann í þriðja lagi lét svo sem Alþfl. hefði enga ábyrgð borið á vinstri stjórninni eða jafnvel alls ekki nærri henni komið. Um ræðu Bjarna Benediktssonar í gærkvöld vil ég aðeins segja það, að þar var stungin tólg í fyndni, svo að notað sé orðafar Nóbelsverðlaunaskáldsins, þegar þessi hæstv. ráðh. fullyrti, að þeir, sem bágasta afkomu hefðu í þjóðfélaginu, ættu nú ekkert athvarf sér til halds og trausts nema ríkisstj. Og svo kom hv. skattameistari núv. ríkisstj. hér fram fyrir þjóðina rétt áðan og kvað ríkisstj. hafa fengið fullt umboð frá þjóðinni til þeirra einstæðu aðgerða, sem hún nú fyrirhugar. Þessi hæstv. ráðh. vildi líka fara að stjórna skipulagsmálum verkalýðssamtakanna og heimtaði, að ákvörðunarrétturinn yrði tekinn af hverju einstöku verkalýðsfélagi. Fer þá skörin vissulega að færast upp í bekkinn, og væri þessum hæstv. ráðh. og skattameistara nær, eins og hann hefur staðið í stöðu sinni undanfarin ár sem einn æðsti maður í íslenzkum efnahagsmálum, að beina geiri sínum þangað, sem þörfin meiri er fyrir, eins og stefna hans hefur líka skilað góðum árangri - eða hitt þó heldur fyrir launastéttirnar í landinu. Þessum hæstv. ráðh. þykir það lítið, að 23 verkalýðsfélög hafa nú boðað verkfall á mánudaginn kemur, og virtist harma það, að þau stéttaátök, sem ríkisstj. hans hefur efnt til, skuli ekki vera víðtækari. Ég vil spyrja þennan hæstv. ráðh.: Hvenær hafa svo mörg verkalýðsfélög boðað verkfall samtímis? Þannig tala ekki aðrir en þeir, sem bæði eru rökþrota og ráðþrota. En þessum mönnum er viss vorkunn, því að ekkert er deginum ljósara en það, að stjórnarstefna þessara manna, sú sem ráðið hefur í landi s.l. fimm ár, stendur nú gjaldþrota frammi fyrir þingi og þjóð. Og gjaldþrot þeirra er svo stórt í sniðum og svo algert, að allir, hvar sem þeir hafa áður í flokki staðið, sjá það og skilja, líka sjálf ríkisstj., en hjá henni skortir aðeins þann manndóm, sem þarf til þess að viðurkenna, hvernig komið er, og taka réttum þingræðíslegum afleiðingum af gerðum sínum og segja af sér. Í stað þess að gera þetta, eins og henni bæri, fer henni nú eins og þeim manni, sem gripi til skammbyssunnar gegn lögmætum aðgerðum skiptaréttar í hans eigin þrotabúi. Með því frv. til l. um launamál o.fl., sem ríkisstj. er nú í þann veginn að kvelja þinglið sitt til að samþykkja, hefur ríkisstj. viðurkennt, svo að ekki verður um villzt, að hún hafi komið málefnum þjóðarinnar í slíkt öngþveiti á valdaferli sínum, að hún sjálf sjái enga leið út úr vandanum aðra en þá að gripa til ofbeldisaðgerða gegn íslenzkum vinnustéttum, - ofbeldisaðgerða, sem engan sinn líka eiga í íslenzkri stjórnmálasögu. Þó að þessar aðgerðir séu að vísu dæmdar til að mistakast, fer þó ekki milli mála, að samþykkt þessa einstæða frv. er líkleg til að leiða til stórfelldari stéttaátaka, líkleg til þess að baka öllu þjóðfélagi okkar slíkt tjón, að allt, sem í mannlegu valdi stendur, ber að gera til þess að hindra framgang þess, þ. á m. að freista þess að flýta fyrir falli ríkisstj., áður en það kemur til framkvæmda. Og því er það, að Alþb. ber einmitt nú fram þá vantrauststill., sem hér er til umr. Þegar metin er nú staðan í íslenzkum stjórnmálum og gert upp við viðreisnarstefnuna, þá er óhjákvæmilegt að festa sér tvennt í minni: annars vegar þau loforð og úrræði, sem þjóðinni voru heitin við vöggu viðreisnarinnar, og hins vegar þá mynd, sem nú blasir við, þegar þessi stefna er nú að stíga síðustu skrefin beint ofan í gröfina. Þetta er nauðsynlegt, bæði til þess, að rétt stefna verði mörkuð í framtíðinni, og einnig til þess, að viti viðreisnarinnar verði um ókomin ár til varnaðar þjóðinni allri og hverjum þeim, sem til þess veist að stýra málefnum hennar. Það vantaði ekki á fyrirheitin við valdatöku viðreisnarinnar, en ég minni þó aðeins á fá þeirra . Hið fyrsta var, að atvinnuvegum þjóðarinnar skyldi komið á traustan og heilbrigðan grundvöll. Annað, að jöfnuði yrði komið á í viðskiptum við aðrar þjóðir og greiðsluhallalaus viðskipti yrðu tryggð. Þriðja, að hvers konar höft og bönn yrðu afnumin. Fjórða, að skattar yrðu lækkaðir, að verndaðir yrðu hagsmunir þeirra , sem umfram aðra bæri að forða frá kjaraskerðingu, þ.e.a.s. hinna verst settu í þjóðfélaginu. Og síðast, en ekki sízt, að tryggður skyldi frjáls samningsréttur launþega og atvinnurekenda. Gjaldið, sem þjóðin átti svo að greiða fyrir uppfyllingu þessara fallegu fyrirheita, var það, að vinnustéttirnar eirðu þeirri miklu kjaraskerðingu, sem framkvæmd var í ársbyrjun 1960, allt að einu ári, en að því liðnu skyldu tryggðar stöðugar og öruggar efnahagslegar framfarir og bætt lífskjör. Vinnustéttirnar greiddu þetta gjald og þó miklu meira. En hvernig hefur gengið með endurgreiðsluna, hvernig hafa fyrirheitin staðizt reynslunnar dóm? Varðandi þau höfuðatriði, sem ég nefndi, eru svörin þessi í stuttu máli: Útflutningsatvinnuvegirnir berjast í bökkum eða tæplega það. Stanzlaus verðbólguþróun, mögnuð af gengisfellingum, hóflausri skattheimtu og vaxtaokri, hefur aukið tilkostnað þeirra svo, að afkoma þeirra er lakari en oftast áður. Samtök útflutningsframleiðenda hafa í fullri alvöru rætt um algera stöðvun framleiðslutækjanna til þess að knýja ríkisstj. til algerrar stefnubreytingar í málefnum atvinnuveganna. Í gjaldeyrismálum er staðan þannig, að hún hefur aldrei verið geigvænlegri. Aðeins á 7 fyrstu mánuðum þessa árs hefur hallinn á vöruskiptum orðið um 700 millj. kr. eða álíka mikill að krónutölu og gjaldeyrishallinn á 4 síðustu árum fyrir viðreisn samanlögðum. En þá var ástandið að dómi viðreisnarmanna slíkt. að álit og framtíð þjóðarinnar var í veði, ef ekki yrði gerð breyting á. 1 skattamálum er ástandið þannig, að í stað skattalækkana hefur skattpíningaræði verið í algleymingi. Á valdatíma stjórnarinnar hafa samanlagðir tollar og skattar verið hækkaðir á fjárl. einum úr 703 millj. kr. 1958 - og eru þá niðurgreiðslur útflutningssjóðs með taldar - í 2.1 milljarð á fjárl. fyrir árið 1960. Hækkunin er um 196% eða þreföldun. Til viðbótar koma svo nefskattar, sem hafa hækkað um á annað þús. kr. á hvern gjaldanda eða um 52%. Og loks koma svo bæjarfélögin, sem neyðzt hafa til vegna sívaxandi dýrtíðar að hækka álögur úr öllu hófi fram. Og hver hafa svo áhrif tvennra gengisfellinga og skattpíningarstefnunnar orðið á lífskjör almennings og sérstaklega þeirra , sem heitið var, að verndaðir skyldu fyrir kjaraskerðingum? Í verðlagsmálunum hefur þróunin orðið sú, að á móti hverjum 100 kr., sem þurfti til matvælakaupa í marz 1959, þarf nú 175 kr. Hækkunin er 75%. Vísitala vöru og þjónustu stendur í 165 stigum miðað við sama tíma. Húsnæðiskostnaður hefur a.m.k. tvöfaldazt vegna stöðvunar byggingarframkvæmda og húsnæðisneyðar, stórhækkaðs byggingarkostnaðar og vaxtaokurs. Á sama tíma og slík verðlagsþróun hefur átt sér stað og magnazt með síauknum hraða, hefur kaupgjald verkamanna hækkað um 28% frá því í okt. 1958, en um 17.4% - segi og skrifa 17.4%, frá því í jan. 1959, þ.e.a.s. áður en kauplækkunarlög Alþfl: stjórnarinnar tóku gildi, og þó enn minna á hærri töxtum verkamanna. Þetta þýðir, að kaup verkamanna hefur hækkað 4-5 sinnum minna en matvæli og tæplega fjórum sinnum minna en meðaltalsverðlag á vörum og þjónustu. Gagnvart húsnæðiskostnaði eru tölurnar svo enn geigvænlegri, þar sem árstekjur verkamanns gera nú litlu betur en að greiða vexti af verði hóflegrar íbúðar. Þannig hafa loforðin um sérstaka vernd hinna lægst launuðu verið efnd og fyrirheitin um stöðugan bata lífskjaranna. Og svo algert er blygðunarleysi þeirra manna, sem ábyrgðina bera á þessari þróun, að þeir vilja nú ekki láta staðar numið, heldur undirbúa þeir í ofanálag fordæmalausa mannréttindaskerðingu gegn því fólki, sem þeir hafa leikið á þennan hátt, og ætla að svipta það þeim eina rétti, sem því er enn eftir skilinn, að mega vera annar ákvörðunaraðila að frjálsum samningum um launakjör sin. Og þetta er gert í trausti þess, að láglaunastéttirnar séu nú orðnar svo aðþrengdar, að þær fái engum vörnum við komið gagnvart ofbeldinu. Er þá komin að fullu fram efndin á því loforði, sem ég síðast nefndi af fyrirheitum viðreisnarinnar, að samtök launþega og atvinnurekenda skyldu algerlega frjáls að semja sín í milli, og vil ég nú spyrja: Á núv. ríkisstj. nokkurt loforð ósvikið? Hefur hún ekki líka í þeim efnum gengið götuna á enda? Jafnvel núv. hæstv. ríkisstj. væri þó margt fyrirgefandi, ef hún vildi eða kynni að draga réttar ályktanir af afglöpum sínum, bæði þing og þjóð afsökunar á misferli sínu og héti algerri stefnubreytingu. En það er nú síður en svo, að því sé að heilsa, því að í stað þess að gera slíkt hyggst hún enn troða ógæfuleiðina og beita til þess slíku ofbeldi gegn grundvallarreglum lýðræðis og mannréttinda, að allir, jafnt andstæðingar hennar sem fyrri stuðningsmenn, standa undrandi og agndofa. Nýjasta dæmið af því tagi er það, að ötl verkalýðssamtök, sem stjórnarsinnar hafa forustu fyrir, hafa nú mótmælt fyrirætlunum ríkisstj. og nú síðast í gærkvöld Verzlunarmannafélag Reykjavíkur, höfuðvígi sjálfstæðismanna í verkalýðshreyfingunni, einróma, en meðal stuðningsmanna mótmælanna voru tveir varaþm. Sjálfstfl. Ríkisstj. er að sjálfsögðu ljóst eins og öðrum, að stefna hennar hefur leitt til ófarnaðar, leitt til öngþveitis og loks til fullkomins styrjaldarástands við öflugustu almannasamtök, sem til eru meðal þjóðarinnar, verkalýðshreyfinguna. En af þessu dregur hún þá ályktun, að ekki hafi verið nóg að gert. að enn hraðar en áður beri að feta slóð misréttis og tæta okkar litla þjóðfétag enn meira en orðið er sundur í stríðandi hópa. Í bókstaflega öllum skilningi virðist ályktunargáfa þessarar ógæfustjórnar vera algerlega brengluð. og hafa röksemdir hennar í þessum umr. borið því ófagran vitnisburð. Þegar það liggur fyrir, að geigvænlegur halli verður á utanríkisviðskiptunum, segir ríkisstj., að það sé því að kenna, að almenningur í landinu, sem aldrei í 18 ár hefur búið við bágari kjör samkv. hennar eigin útreikningum, hafi krafizt of mikils, hafi í launum fengið of háar ávísanir á erlendan innflutning, þess vegna sé eina leiðin að hindra allar leiðréttingar á kjörum láglaunastéttanna. Henni virðist ekki koma til hugar, að ástæðan kunni að vera sú, sem hún vitanlega er, að ríkisstj. hefur sleppt öllu taumhaldi mannlegs hyggjuvits á utanríkisviðskiptunum. Henni virðist ekki koma til hugar, að ástæður greiðsluhallans megi t.d. rekja til þess, að inn eru fluttar vörur eins og lúxusbílar og sjónvarpstæki handa yfirstétt Reykjavíkur fyrir allt að hálfum milljarð á einu ári, alveg án tillits til þess, hver efni þjóðin í heild hefur á slíku. Henni kemur ekki til hugar, að það hafi haft meðverkandi áhrif, að verzlunarstéttinni hefur á einu ári verið rétt aukið lánsfé, sem nemur nærri allri sparifjáraukningu í landinu. Og hún sér ekki neinar hættur í því fólgnar, að heildsalastéttinni séu veittar hömlulitlar eða hömlulausar heimildir til skuldasöfnunar erlendis. Og ekki virðist hún telja neinar hættur í því að ávísa til hálauna- og embættismannastéttanna 400-500 millj. kr. á einu ári í hækkuðum launum og meira að segja allt að hálfri millj. í árslaun til einstakra manna, einstakra starfsmanna eins og bankastjóra. Nei, ríkisstj. virðist halda, að öll óhófseyðslan og eftirspurnin eftir erlendum gjaldeyri sé hjá verkafólkinu og því beri þar að stemma á að ósi með því að lækka í sífellu laun þess, eins og hún hefur gert. Er það að undra, þótt flest gangi úrskeiðis hjá þeim valdhöfum, sem þannig hugsa og álykta? Fjárfestingin er hóflaus. segir ríkisstj.. spennan í þeim efnum bölvaldur og verðbólgu. En ríkisstj. mundi seint viðurkenna, að slíkt væri lexía um áætlunarbúskap, þar sem lægi til grundvallar mat á því, hvaða fjárfesting væri þjóðinni nauðsynleg og gagnleg og hver mætti bíða betri tíma. Ættu t.d. byggingar bankastórhýsa og verzlunarhalla fyrir hundruð millj. í höfuðborginni að sitja í fyrirrúmi fyrir framkvæmdum, sem til þess væru fallnar að auka framleiðslu og framleiðni og í kjölfar þess þjóðartekjur og launatekjur vinnustéttanna? Slíkar ályktanir dregur hæstv. ríkisstj. ekki, heldur rígheldur sér við þá speki, að fjármagnið, peningarnir eigi að ráða ferðinni, en vitsmunirnir megi þar hvergi nærri koma. Eftir 5 ára samstjórn stjórnarflokkanna og 4 ára viðreisn lýsir ríkisstj. því nú yfir, að útflutningsatvinnuvegirnir séu að þrotum komnir vegna verðbólgu og þar af leiðandi síaukins tilkostnaðar. Þetta telur hún vera sína höfuðröksemd fyrir ofbeldisfrv., og hún kveinar undan því, að þessir atvinnuvegir standist ekki samkeppni við aðrar útflutningsþjóðir sjávarafurða. Hvers vegna? Vegna of hás kaupgjalds verkafólksins. Aðrar ástæður til erfiðleikanna þekkir hæstv. ríkisstj. ekki eða þykjast ekki þekkja. Hið sanna er þó, að fiskiðnaðurinn, sem er sérstaklega hafður á oddinum í þessu sambandi, býr hérlendis við miklu lægri vinnulaun en t.d. í okkar helzta. samkeppnislandi, Noregi. Samkv. nýjustu skýrslum um vinnulaun í Noregi bera verkamenn bar í landi frá borði meðaltalstímalaun að upphæð 47.40 kr. á klst., en enn hærra kaup er algengt í fiskiðnaðinum. Hérlendis er kaup verkamanna í fiskiðnaði 28.00-28.45 kr. á klst. í Noregi ber fiskiðnaðurinn einnig við miklu hærra hráefnisverð en hér er greitt. Ríkisstj. virðist halda eða vill láta menn halda, að vinnulaunin séu eini hreyfanlegi kostnaðarliðurinn í framleiðslunni. Hið sanna er þó, að verkalaun, t.d. í frystiiðnaðinum, eru ekki yfir 20% af vinnslukostnaði afurðanna og í öðrum greinum fiskiðnaðarins miklu mínni þáttur. Aftur á móti eru kostnaðarliðir, sem beint eru háðir ákvörðunum stjórnarvalda og ríkisstj. hefur ákveðið nokkru hærri en verkalaunin eða um 22%. Annar kostnaður er svo að meira eða minna leyti háður hagkvæmni í rekstri. Stjórnarvöld hafa í hendi sér t.d. vexti og útflutningsgjöld, en þessir liðir gera samanlagt 17-18% af tilkostnaði við fiskvinnslu. Lækkun þessara liða beggja um t.d. 40-50% er auðveld, en út á slíka lækkun mætti hækka laun um hartnær sömu hundraðstölu eða meira en nemur öllum kröfum verkafólks nú. Og mætti þó fleiri kostnaðarliði nefna, sem líku máli gegnir um. En hæstv. ríkisstj. einblínir á kaup verkafólksins og sér enga leið aðra en að halda því niðri, lemur höfði við stein og býst, þótt blind sé á báðum augum, til baráttu við verkalýðshreyfinguna. ekki aðeins um launakjörin, heldur einnig og ekki síður um þau grundvallarréttindi, sem verkalýðsstéttinni eru dýrmætari en flest, ef ekki allt annað, og mun þess vegna leggja allt þrek sitt, allan manndóm sinn og allt vit sitt fram til að verja, hvað sem í skerst og hvaða boð og bönn sem höfð eru í frammi. Ríkisstj. er því fyrir fram dæmd til þess að tapa þeim ljóta leik, sem hún hefur nú hafið, ofbeldislög hennar, þótt samþ. verði af þægu þingliði, verða aldrei pappírsins virði, sem þau verða prentuð á. En þótt svo muni fara og ríkisstj. verði knúin til þess að leyfa samninga um hækkuð laun láglaunastéttanna, kann það tilefnislausa stríð, sem hún ein her ábyrgð á að um svo sjálfsagða hluti verði háð, að kosta alþýðu manna og þjóðina alla miklar fórnir og fjármuni. Þær fórnir og þá fjármuni getur Alþingi sparað til þarflegri hluta með því að veita ríkisstj., þeirri stjórn, sem verst hefur leikið íslenzka hagsmuni og íslenzka alþýðu, lausn í náð að illum verkalokum. Gerbreytt stefna í íslenzkum stjórnmálum og ný ríkisstj., sem notað gæti trausts þjóðarinnar, er kjörorð og krafa allrar alþýðu og frjálslyndra Íslendinga úr öllum flokkum. Tafarlausir friðarsamningar við alþýðusamtökin yrðu fyrsta verk slíkrar stjórnar. Áralangri fjandskaparstefnu í garð láglaunastéttanna yrði hætt, verkalaun hækkuð verulega og árvissar kjarabætur í formi kauphækkana og verðlækkana yrðu tryggðar. Sérstaklega yrði kappkostað að bæta hag þeirra , sem að útflutningsframleiðslunni vinna, og hún þannig efld til þess að afla aukins gjaldeyris og gerð samkeppnisfær um traust og nægilegt vinnuafl. Í öðru lagi: útflutningsatvinnuvegunum yrði tryggt rekstraröryggi og viðunandi afkoma og þeim jafnframt gert kleift að bæta kjör síns fólks með mikilli vaxtalækkun, lækkun útflutningsgjalda og fleiri kostnaðarliða, sem ríkisvaldið hefur vald á, svo sem tolls af rekstrarvörum, vátryggingargjalda o. ft. Í þriðja lagi: komið yrði á stjórn í fjárfestingar- og gjaldeyrismálum, - stjórn, sem miðaði að því, að fjárfesting nýttist þjóðinni til aukinnar verðmætasköpunar og aukinnar framleiðni og að hinu leytinu tryggði eðlilegan viðskiptajöfnuð út á við. Í fjórða lagi: gróði innflutningsverzlunarinnar yrði að meira eða minna leyti beizlaður til almenningsþarfa með því, að ríkið tæki í sínar hendur stærstu greinar hennar, eins og innflutning olíu, bifreiða, véla og skipa og enn fremur innflutning lúxusvara. Í fimmta lagi: almennir vextir yrðu lækkaðir og aðrar ráðstafanir, svo sem afnám tolla og söluskatts af nauðsynjum, gerðar til beinnar verðlækkunar í landinu. í sjötta lagi: skipulegt átak yrði gert til þess að leysa húsnæðismálin með því að tryggja þeim fjármagn og með lengingu lána og lækkun vaxta. í sjöunda lagi: studdar yrðu allar aðgerðir hagsmunasamtaka launafólks og atvinnurekenda til þess að leita nýrra úrræða til aukinnar framleiðslu og framleiðni með. bætt kjör og styttingu vinnudags að takmarki. Lög um vinnuvernd yrðu sett í samráði við alþýðusamtökin. Í áttunda lagi: skattar og útsvör af lágtekjum yrðu stórlækkuð og jafnframt komið á virku skattaeftirliti, sem útilokaði skattsvik og tryggði, að rétt mynd sæist af því, hvert gróðinn í þjóðfélaginu safnast, og að hann yrði skattlagður réttilega. Í níunda lagi: sjálfstæði þjóðarinnar, efnalegt og pólitískt, yrði tryggt og varið og öllum áformum um eflingu herstöðva á Íslandi yrði tafarlaust hætt og sömuleiðis hverjum þeim ráðagerðum öðrum. sem lagt gætu þjóðina og efnalegt sjálfstæði hennar í aukna hættu frá því, sem nú er. Þetta er stefna, sem umbótamenn í öllum flokkum mundu allir fagna og fylgja, eins og nú er komið málum. Þetta er stefna, sem binda mundi enda á viðreisnina. Þetta er stefna hófsamlegra lágmarksaðgerða, sem nú eru orðnar þjóðarnauðsyn, eftir að núv. stjórnarstefna hefur tröllriðið efnahagskerfinu í fimm ár og siglt flestum þjóðmálum í öngþveiti. Þetta er sátta og friðarstefna, sem okkar litla þjóðfélagi er orðin lífsnauðsyn að við taki nú um sinn eftir of mörg ár ófriðar og sundrungar í samfélagi, sem fyrst alls þarf á því að halda að standa saman um allt hið stóra, sem allir þegnar þess eiga sameiginlegt. Þetta er stefna, sem Alþb. er reiðubúið að vinna að utan þings og innan og með hverjum þeim, sem vera kann sama sinnis. Á tímamótum eins og þeim, sem nú eru í þjóðmálum, æskir hvorki verkalýðshreyfingin né flokkur hennar styrjaldar í þjóðfélaginu, heldur rétta hvorir tveggja fram hönd sína til sátta og samstarfs við öll þjóðholl og framfarasinnuð og frjálslynd öfl meðal þjóðarinnar. En enginn skyldi taka sáttaboð okkar svo, að verkalýðshreyfingin sé ekki albúin þess að berjast, ef á þarf að halda, því að það er hún. Þvingunarlögin verða brotin á bak aftur og að engu höfð, vegna þess að þau eiga sér enga stoð í réttarvitund þjóðarinnar. Verkalýðshreyfingin mun, þrátt fyrir öll boð og bönn, tryggja láglaunastéttunum sambærilegar launabætur og þær, sem betur launaðar starfsstéttir hafa áður hlotið. En það er hvort tveggja unnt og auðvelt að ná þessum markmiðum með friðsamlegum hætti og án allra fórna fyrir alþýðu manna og þjóðina í heild. En til þess að svo megi verða, verður viðreisnarstefnan og sú stjórn, sem fylgja vill henni til grafar, að víkja, annað tveggja á þann hátt, að þing verði rofið og efnt til nýrra kosninga til Alþingis, eða á þann veg, að það sé þrautkannað, hvort Alþingi, eins og það nú er skipað, vilji og geti mótað breytta stjórnarstefnu í samræmi við þarfir og kröfur alþjóðar. Þess vegna ber Alþingi að samþykkja vantrauststill. okkar Alþýðubandalagsmanna.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Í hverri einustu ræðu hv. stjórnarandstæðinga, sem flutt hefur verið um frv. ríkisstj. um festingu kaupgjalds og verðlags, er einn og sami rauði þráðurinn. Það er höfðað til tilfinninga launþega, reynt að vekja hjá þeim óánægju, leitazt við að telja mönnum trú um, að ríkisstj. sé að hafa af þeim, hverjum um sig, kjarabót, sem hún hafi látíð öðrum í té, það sé verið að svipta þá rétti til þess að baeta kjör sin, kúga þá. Málsvarar Framsfl. og Alþb, bera alls ekki á móti því, að nú á þessu ári hefur ástand breytzt til hins verra í gjaldeyrisviðskiptum þjóðarinnar. Þeir gera ekki heldur neina tilraun til þess að hnekkja þeim skýringum, sem við málsvarar stjórnarflokkanna höfum veitt, og orsökum þess, hvers vegna svo hefur farið. Þeir gera enn síður nokkra tilraun til þess að benda á úrræði til þess að leysa vandann. Það, sem þeir segja og endurtaka í sífellu, er: Það verður að hækka kaupið, því að það er orðið svo dýrt að lifa. - Þeir spyrja af miklum þjósti: Hvernig í ósköpunum á verkamaður að lifa af launum sínum? En fyrir 5-7 árum voru hv. stjórnarandstæðingar í ríkisstj. Lífskjör verkamanna voru þá sannanlega lakari en þau eru nú og atvinna ótryggari. Skyldu þeir, sem þá voru í ríkisstj. úr Framsfl. og Alþb., enga hugmynd hafa um það haft, hvernig verkamenn fóru þá að því að lifa af launum sínum? Hitt er annað mál, að á síðustu árum hafa átt sér stað miklar framfarir á Íslandi. Það hefur verið og er skoðun mín, að hinir lægst launuðu hafi ekki fengið eins mikið í sinn hlut af framleiðsluaukningunni og rétt hefði verið. En það er ekki af því, að ríkisvaldið hafi verið þeim andstætt. Það er af því, að launþegasamtökin og atvinnurekendur hafa í frjálsum samningum samið um hlutfallslega meiri hækkun til þeirra , sem hærri laun hafa, en láglaunafólksins. Þess vegna er nú svo komið, að hlutur hinna lægst launuðu verður ekki réttur nema með aðstoð ríkisvaldsins. Ríkisstj. hefur lýst því yfir, að hún muni beita sér fyrir lagasetningu til þess að bæta raunveruleg kjör láglaunafólks til þess að ná markmiði, sem þeim hefur ekki tekizt að ná í frjálsum samningum. Það er mergur alls þess máls, sem hér er um að ræða. Höfuðtilgangurinn er alls ekki að beita launþegasamtökin ofbeldi, allra sízt láglaunafólkið, heldur þvert á móti að tryggja því raunverulega kjarabót, sem samtök þess hafa ekki getað veitt því. Svo þrástagast hv. stjórnarandstæðingar á því, hversu opinberir starfsmenn hafi fengið mikla kauphækkun. Enginn stingur samt upp á því að lækka kaup opinberra starfsmanna aftur. Hins vegar er sagt við allar aðrar stéttir: Þið eigið að fá jafnmikla kauphækkun og opinberir starfsmenn. - Samt voru rökin fyrir kauphækkun opinberra starfsmanna þau, að þeir hefðu tiltölulega lægra kaup en aðrar stéttir, miðað við ábyrgð og menntun. Áður en opinberir starfsmenn fengu sína kauphækkun, voru allir sammála um, að kaup þeirra þyrfti að hækka. Allir flokkar þingsins samþykktu þau lög, sem eru grundvöllur kauphækkunarinnar. Samtökum opinberra starfsmanna var og er stjórnað af framsóknarmönnum og Alþb: mönnum. Þeir gerðu kröfur um miklu meiri kauphækkun en náði fram að ganga. Ríkisstj. ákvað ekki þá kauphækkun opinberra starfsmanna, sem varð. Það gerði hlutlaus dómur, sem að meiri hl. var tilnefndur af hæstarétti. Hann hækkaði kaup opinberra starfsmanna ekki nálægt því eins mikið og framsóknarmennirnir og Alþb: mennirnir í forustuliði opinberra starfsmanna höfðu krafizt. Framsóknarmenn og Alþb.-menn, sem áður töldu opinbera starfsmenn eiga rétt á meiri kauphækkun en þeir fengu, miðað við aðrar stéttir, telja nú aðrar stéttir eiga að fá kauphækkun til samræmis við opinbera starfsmenn. Þegar því væri lokið, teldu þeir væntanlega opinbera starfsmenn enn á ný eiga rétt á kauphækkun til samræmis við aðrar stéttir, enda gera lögin um kjör opinberra starfsmanna beinlínis ráð fyrir slíku. Þá væri kominn tími til, að aðrar stéttir ættu aftur rétt á kauphækkun til samræmis við opinbera starfsmenn. Eru Íslendingar svo glámskyggnir, að þeir sjái ekki, hvers konar skollaleik framsóknarmenn og Alþb.-menn eru hér að leika? Er það í raun og veru ekki að misbjóða dómgreind íslenzku þjóðarinnar að láta sér slíkan málflutning sæma? Það er persónuleg skoðun mín, að rangt hafi verið að láta þá miklu breytingu, sem kjaradómur gerði á kjörum opinberra starfsmanna, koma alla til framkvæmda í einu. Það hefði verið skynsamlegra að dreifa henni á nokkurn tíma. Þótt breytingin hafi verið réttmæt, var hún svo stórkostleg, að efnahagskerfið og þjóðfélagið hefði þurft nokkurn tíma til að framkvæma hana. En ríkisstj. og stjórnarflokkarnir bera ekki einir ábyrgð á því, sem gert var. Allir stjórnmálaflokkar Alþingis samþykktu löggjöfina, sem hér er um að ræða, og launþegasamtökin í landinu yfirleitt virtust styðja þær kröfur, sem leiðtogar opinberra starfsmanna gerðu í samningunum. Stjórnendur Alþýðusambandsins létu aldrei eitt einasta orð frá sér fara þess efnis, að þeir teldu launakröfur opinberra starfsmanna of háar eða ósanngjarnar. Það er því hreinn ódrengskapur af hálfu leiðtoga Alþýðusambandsins í garð opinberra starfsmanna að vilja nú taka aftur af þeim þá kjarabót, sem þeir fengu, því að væntanlega er öllum ljóst, að ef kaup allra annarra launastétta hækkaði í átt við það, sem kaup opinberra starfsmanna hefur hækkað, þá væri kjarabót þeirra að engu orðin. Ég hef orðið þess var, að ýmsir af stuðningsmönnum ríkisstj. hafa velt því fyrir sér, hvers vegna ekki hafi verið gripið til gagnráðstafana gegn öfugþróuninni nú á þessu ári, fyrr en raun ber vitni. Í þessu sambandi verða menn að minnast þess, að kauphækkanirnar, sem eru meginorsök þess vanda, sem nú er við að etja, urðu ekki fyrr en á miðju þessu ári. Í júní sömdu verkamenn um 71/2% kauphækkun. Í kjötfar þeirra komu samningar annarra launastétta um ýmist 71/2% eða 13% kauphækkun. Þessir samningar stóðu fram eftir sumri. Í júlí var hin mikla kauphækkun opinberra starfsmanna ákveðin með kjaradómi. Úrskurður kjaradóms tók aðeins til sjálfra ríkisstarfsmannanna, en hlaut að sjálfsögðu að hafa áhrif á kjör annarra opinberra starfsmanna, svo sem bankamanna og bæjarstarfsmanna. Framkvæmd þeirra breytinga á launakjörum, sem telja mátti beinar afleiðingar kjaradómsins, hefur staðið yfir lengst af síðan í júlí. Allir vita einnig, að lögum samkv. áttu bændur rétt á breytingum á afurðaverði í septembermánuði. Ástand og horfur í launa- og verðlagsmálum voru alls ekki orðnar ljósar fyrr en allar þessar breytingar voru um garð gengnar. Þá er þess síðast, en ekki sízt að geta í sambandi við almennu kauphækkunina í júní s.l., að það varð um það samkomulag milli launþega og vinnuveitenda, að sérstök rannsókn skyldi fram fara á greiðslugetu atvinnuveganna. Sú rannsókn hófst ekki fyrr en um miðjan ágúst og er ekki lokið enn, þótt nefndin hafi gert almenna grein fyrir störfum sínum um miðjan október. Ríkisstj. hlaut að telja það skyldu sína að öðlast heildaryfirlit yfir ástand og horfur í launamálum og efnahagsmálum yfirleitt, móta stefnu í þeim málum í samráði við stuðningsflokka sína og leggja síðan till., byggðar á þeirri stefnu, fyrir Alþingi. Þetta var ekki unnt, fyrr en kauphækkanir sumarsins voru um garð gengnar og verð innlendra landbúnaðarafurða hafði verið ákveðið og ljóst var, hver yrði árangur af störfum kjararannsóknarnefndar samtaka launþega og vinnuveitenda. Um það leyti, sem Alþingi kom saman, hafði ríkisstj. lokið athugunum sínum og hóf umr. um málið við stuðningsflokka sína. Ríkisstj. og þingflokkarnir, sem að henni standa, stefndu að því að leggja sem fyrst fyrir Alþingi heildartillögur, sem tryggðu afkomu útflutningsatvinnuveganna og þar með stöðuga atvinnu áfram, varðveizlu gengisins samfara bata á viðskiptaaðstöðunni út á við og auk þess leiðréttingu á tekjuskiptingunni láglaunafólki í vil. En vegna þess að verkfall prentara var boðað þegar 1. nóv. og verkfall verzlunarmanna 4. nóv. og ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar töldu, að það væri þjóðhættulegt, ef ný verkfallsalda risi í landinu, þá varð niðurstaðan sú að leggja fram þetta frv. um bráðabirgðafestingu kaupgjalds og verðlags til áramóta, meðan unnið væri að heildartillögunum, sem tilætlunin var og er að leggja fyrir Alþingi. Nú eru af hálfu stjórnarandstöðunnar gerðar miklar tilraunir til þess að espa tilfinningar manna, rugla dómgreind þeirra og æsa menn til óhappaverka. Ríkisstj. og henni einni er kennt um þann vanda, sem íslenzku þjóðinni er nú á höndum. Ýmsir eru þannig gerðir, að þeir vilja alltaf trúa öllu illu um andstæðinga sína, en ég er samt sannfærður um, að mikill meiri hluti þjóðarinnar sé reiðubúinn til þess að hlusta á rök og taka tillit til þeirra , ef hann sannfærist. Það er eflaust tilgangslítið að tala til þeirra , sem vilja trúa því, að ríkisstj. hafi vísvitandi stefnt málum í óefni. En hinum, sem vilja leita hins sanna í málinu og eru reiðubúnir til þess að taka tillit til réttra raka, vil ég segja þetta: Vandamálið nú á sér fjórar orsakir. Í fyrsta lagi hefur á þessu ári orðið kauphækkun hjá öllum launastéttum, sem nemur 13%, til viðbótar mikilli almennri kauphækkun í fyrra. Í öðru lagi var í júlí mikil kauphækkun hjá ríkisstarfsmönnum, sem leitt hefur einnig til kauphækkunar hjá öðrum opinberum starfsmönnum á undanförnum mánuðum. í þriðja lagi var í sept. mikil almenn hækkun á innlendum landbúnaðarafurðum lögum samkvæmt. Og í fjórða lagi hefur af öllu þessu og af óttanum við áframhaldandi kauphækkanir og verðhækkanir og þar með gengisfall leitt mikla aukningu framkvæmda og innflutnings og þá fyrst og fremst framkvæmda einkaaðila og innflutnings í sambandi við þær. En nú spyr ég alla skynsama, alta góðviljaða menn: Bar ríkisstj. ábyrgð á 13% almennu kauphækkuninni á þessu ári? Nei, auðvitað ekki. Hún var ákveðin í frjálsum samningum milli launþega og vinnuveitenda. Bar ríkisstj. ein ábyrgð á niðurstöðum kjaradómsins? Nei, siður en svo. Lögin um kjaradóm voru samþ. af öllum flokkum á Alþingi, kröfur ríkisstarfsmanna voru studdar af öðrum launþegasamtökum og þó alveg sérstaklega af stjórnarandstöðuflokkunum. Ber ríkisstj, ábyrgð á verðhækkun landbúnaðarafurða? Nei, hún hefur verið ákveðin skv. lögum, sem haldizt hafa litíð breytt í 2 áratugi, lögum, sem allir flokkar þingsins stóðu að á sínum tíma og enginn hefur í tvo áratugi treyst sér til að flytja gagngerar brtt. við og hafa ekki einu sinni verið gagnrýnd nema af hálfu Alþfl. Nei, þeir, sem vilja sjá hið sanna og rétta í málinu, hljóta að viðurkenna, að vandinn, sem okkur öllum er nú á höndum, er ekki afleiðing af þeirri stefnu, sem ríkisstj. hefur fylgt síðan 1959. Hann á þvert á móti rót sína að rekja til þess, að ríkisstj. hefur ekki haft aðstöðu til þess að framfylgja þessari stefnu sinni að öllu leyti. Hér eru frjáls launþegasamtök og frjáls vinnuveitendasamtök, og þau hafa því miður ekki tekið tillit til staðreynda efnahagslífsins þrátt fyrir viðvaranir ríkisstj. Og Alþingi í heild, ég undirstrika: allir flokkar Alþingis bera ábyrgð á löggjöf, sem reynist nú mjög hæpin í framkvæmd, og á ég þar við löggjöfina um verðlagningu landbúnaðarafurðanna og kjaradóminn. Hins vegar er það auðvitað skylda sérhverrar ríkisstj. að stjórna landinu, láta ekki allt fara úr böndunum, bjarga því, sem bjargað verður hverju sinni, og freista þess að halda þjóðarskútunni á réttum kili í ólgusjónum, sem sú ríkisstj. verður ávallt að sigla um, sem á við harðvítuga og ábyrgðarlausa stjórnarandstöðu að etja. Af þessum sökum hefur ríkisstj. lagt fram þetta frv. í því skyni að koma í veg fyrir öngþveitið. Annars er málflutningur stjórnarandstöðunnar í þessu máli með þeim hætti, að óhjákvæmilegt er að gera hann að sérstöku umræðuefni. Málsvarar Alþb. tala eins og slík óhæfa hafi aldrei gerzt áður Í sögu Íslands, að nú eigi kaupgjald allt að haldast óbreytt til áramóta eða Í u.þ.b. átta vikur, samfara því að allt innlent verðlag skuli fest. Alþb. og Sósfl. hafa tvívegis átt sæti í ríkisstj. á Íslandi. Í fimm ár samtals hefur þessi flokkur borið ábyrgð á stjórnartaumum. Það er skemmri tími en nokkur hinna flokkanna hefur átt sæti í ríkisstj. En þótt stjórnartími Alþb. sé ekki lengri en þetta, hefur hann samt verið nógu langur til þess, að Alþb. hefur ekki aðeins borið ábyrgð á, heldur beinlínis haft forustu um festingu kaupgjalds, ekki aðeins í jafnlangan tíma og nú er lagt til, heldur í helmingi lengri tíma. Það eru rúm sjö ár liðin, síðan þetta átti sér stað. Í ágúst 1956, rétt eftir að stjórn Hermanns Jónassonar hafði verið mynduð og Alþb. hafði tekið ábyrgð á stjórnartaumum, stóð fyrir dyrum almenn kauphækkun í kjölfar hækkaðrar vísitölu. Launþegasamtök áttu rétt á þessari kauphækkun skv. samningum og landslögum, en hún var augljóslega umfram aukningu þjóðartekna á því ári. Núv. formaður Alþýðusambandsins og Alþb., sem hæst talar gegn þessari lagasetningu, hikaði þá ekki við að festa kaupgjaldið í fjóra mánuði og gera þar með það, sem hann nú kallar að svipta verkalýðsfélögin frjálsum samningsrétti og taka meira að segja af launþegum kauphækkun, sem þeir áttu skýlausan rétt á. En Hannibal Valdimarsson er auðsjáanlega einn þeirra manna, sem lítur allt öðruvísi á öll vandamál þjóðarinnar eftir því, hvort hann er sjálfur í ríkisstj. eða í stjórnarandstöðu. Hann er auðsjáanlega einn þeirra manna, sem telur hagsmunum launastétta eitt gagnlegt, þegar hann er í ríkisstj., en annað, þegar hann er utan stjórnar. Hannibal Valdimarsson talaði mikið haustíð 1956, eins og hann gerir nú, en þá var svolítið annað hljóð í strokknum. Festingu kaupgjaldsins þá taldi hann ekki aðeins mikið nauðsynjaverk, heldur taldi hann sig og flokk sinn beinlínis hafa stuðlað að því með þessari lagasetningu að bægja bráðum voða frá íslenzku efnahagslífi. Afstaða Framsfl. til þessa máls er þó enn þá furðulegri en Alþb. Hver á fætur öðrum af þm. Framsfl. hefur talað eins og aldrei hafi annað eins gerzt í sögu Alþingis og það, að nú skuli ríkisstj. leyfa sér að leggja til, að kaupgjald og verðlag sé fest um nokkurt skeið, svo að tóm gefist til varanlegra, skynsamlegra og réttlátra ráðstafana. Leiðtogar Framsfl. hrópa jafnvel enn þá hærra en leiðtogar Alþb. um, hvílík óhæfa það sé, að ríkisvaldið hafi með löggjöf afskipti af launamálum stéttarfélaga, svipti þau frjálsum samningsrétti og banni verkföll. En nú skutum við eitt andartak hverfa 25 ár aftur í tímann og virða fyrir okkur það, sem síðan hefur gerzt. Framsfl. hefur verið í ríkisstj. næstum 3/4 hluta þessa tímabils, og skyldi Alþingi aldrei hafa haft afskipti af launamálum, samningsrétti eða verkfallsrétti á þessu tímabili, þegar Framsfl. var í ríkisstj.? Sannleikurinn er sá, að á s.l. 25 árum er þetta í sjöunda - í sjöunda skiptíð, sem Alþingi á einn eða annan hátt hefur talið sig nauðbeygt til afskipta af frjálsum samningsrétti launþegasamtaka. Framsfl. hefur alltaf staðið að þessum afskiptum og stundum haft beina forustu um þau. Á s.l. 25 árum hefur Alþingi aldrei takmarkað frjálsan samningsrétt verkalýðsfélaga án þess, að Framsfl. hafi átt þar aðild að, fyrr en núna, þegar Framsfl. er í ábyrgðarlausustu stjórnarandstöðu, sem um getur í sögu íslenzks þingræðis. Ég skal rekja þessi dæmi með örfáum orðum. Vorið 1939 var gengi krónunnar lækkað og grunnkaup bundið með lögum. Framsfl. hafði forustu um þessa lagasetningu, enda hafði hann stjórnarforustu. Þetta er fyrsta dæmið. 1942 voru öll launþegasamtök svipt samningsrétti og allar kaupbreytingar lagðar undir úrskurð gerðardóms. Framsfl. beitti sér fyrir þessari lagasetningu, enda var hann í ríkisstj. Þetta er annað dæmið. 1947 var kaup beinlínis lækkað með lögum. Framsfl. stóð að þeirri lagasetningu. Það er þriðja dæmið. 1950 var gengi krónunnar lækkað. Grunnkaupshækkanir voru þá bannaðar með lögum. Framsfl. hafði forustu um þá lagasetningu, enda hafði hann þá forsæti í ríkisstj. Þetta er fjórða dæmið. Haustið 1956 voru launþegar með lögum sviptir kauphækkun, sem þeir áttu samningsbundinn rétt á vegna hækkunar framfærsluvísitölu. Framsfl. stóð að þeirri ráðstöfun, enda var hann í ríkisstj. Þetta er fimmta dæmið. 1959 var allt kaupgjald í landinu lækkað með lögum. Framsfl. samþykkti það lagafrv., sem borið var fram af minnihlutastjórn Alþfl. Það var í fyrsta skipti, sem hann samþykkti afskipti Alþingis af frjálsum samningsrétti launþegasamtaka án þess að vera sjálfur í ríkisstj., en ástæðan var eflaust sú, að hann gerði sér sterkar og eindregnar vonir um að komast í ríkisstj. að afloknum kosningum eftir nokkra mánuði. Þetta er sjötta dæmið. Og þá eru upp talin öll þau skipti, sem Alþingi hefur talið sig nauðbeygt til þess að festa kaupgjald um sinn eða jafnvel lækka laun með lagaboði. Framsfl. hefur ávallt samþ. þessar ráðstafanir. Alþingi hefur fram til þessa dags aldrei samþ. kaupfestingu eða launalækkun án þess, að Framsfl. hafi staðið að henni eða beinlínis haft forustu um hana. Það er ekki fyrr en núna, þegar Framsfl. er ekki í ríkisstj. og hefur alls enga von um að komast í ríkisstj., að hann snýst algerlega öndverður gegn ráðstöfunum, sem hann hefur sjálfur sex sinnum á 25 árum ýmist staðið að eða beitt sér fyrir. Hvernig á slíkur flokkur, hvernig eiga slíkir stjórnmálaleiðtogar að halda virðingu heilbrigt hugsandi manna? Hvernig getur það nú allt í einu verið orðið alrangt, bara af því að Framsfl. er utan ríkisstj., sem sex sinnum á 25 árum hefur reynzt rétt, þegar Framsfl. var í ríkisstj. eða beið Þess að komast í ríkisstj.? Nei, það er hægt að ofbjóða dómgreind almennings, og það gerir Framsfl. með ofstækisfullri afstöðu sinni í þessu máll. Sannleikurinn er sá, að meginþorri Íslendinga gerir aðrar kröfur til Framsfl. en Alþb., þegar mikinn vanda ber að höndum, hvort sem það er í innanríkismálum eða utanríkismálum. Það er vitað, að þeir, sem raunverulega ráða málum Alþb., eru sumpart á valdi annarlegra afla og sumpart fangar úreltra kreddukenninga, sem þeir ungir hafa ánetjazt og síðan aldrei haft siðferðisþrek til að losa sig undan. Þessir menn teyma síðan á eftir sér ýmsa aðra, sem lítinn skilning hafa bæði á innlendum efnahagsmálum og erlendum stjórnmálum. En það ætti að vera hægt að ætlast til annars og meira af leiðtogum Framsfl., sem s.l. 25 ár hafa farið lengur með stjórn á Íslandi en nokkrir aðrir menn og ættu því að hafa fullkomna þekkingu á lögmálum efnahagslífsins og hafa öðlazt mikla reynslu. Þeim verður ekki fyrirgefið vegna þess, að þeir séu slegnir blindu alheimskommúnismans eða séu ráðvilltir menn, sem rekið hefur á fjörur hans. Til þeirra verður að gera kröfu sem ábyrgra stjórnmálamanna, en einmitt þess vegna er afstaða þeirra nú óafsakanleg. Það fær mig enginn til þess að trúa því , að maður með þekkingu og reynslu Eysteins Jónssonar skilji ekki fullkomlega, að það hefði verið Þjóðarvoði, ef ný verkfallsalda hefði risið nú í byrjun nóvember. Það fær mig enginn til þess að trúa því, að maður með þekkingu og reynslu Eysteins Jónssonar skilji ekki fullkomlega, að allt kaupgjald í landinu getur nú ekki hækkað um allt að 40%, eins og kröfur eru uppi um. Það fær mig enginn til þess að trúa öðru en Eysteinn Jónsson hefði gert nákvæmlega hið sama og núv. ríkisstj. hefur gert, þ.e.a.s. leggja til bráðabirgðafestingu kaupgjalds og verðlags, ef hann og hans flokkur hefðu verið í ríkisstj. Sönnunin fyrir því, að þeir hefðu farið þannig að, getur ekki einfaldari og augljósari verið. Undir líkum kringumstæðum hafa þeir í grundvallaratriðum farið alveg eins að, þegar þeir hafa verið í ríkisstj., ekki einu sinni, ekki tvisvar, ekki þrisvar, ekki fjórum sinnum, ekki einu sinni fimm sinnum, heldur sex sinnum. Ég hef þá óbilandi trú á dómgreind Íslendinga, að þeir fordæmi þetta háttalag Framsfl. Lýðræðisflokkur á ekki og má ekki hegða sér eins og Framsfl. gerir í þessu máli. Um kommúnista og fylgifiska þeirra gegnir því miður öðru máll. Þeir eru í fjötrum, sumpart erlends valds, sumpart gamalla fordóma, en í Framsfl. eru frjálsir menn. Á örlagaríkum úrslitastundum reynist samt enginn munur á þeim og bandingjunum, sem eru í viðjum landplágunnar miklu, sem þjakar mannfólk frá Eystrasalti til Kyrrahafs. Þetta er hinn ömurlegi sorgarleikur íslenzkra stjórnmála í dag. Góðir áheyrendur. Ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar hafa ekki gert það að gamni sínu að leggja þetta frv. fyrir hið háa Alþingi. Þeir hafa ekki gert það af því, að þeir telji það æskilegt í sjálfu sér, að löggjafarvaldið hafi afskipti af frjálsum samningum stéttarfélaga við vinnuveitendur. Þeir hafa þvert á móti talið sig til neydda að gera þetta til þess að forða þjóðinni allri og ekki sízt launþegum frá vísum voða. Þann starfsfrið, sem ríkisstj. hefur beðið um, mun hún nota vel, og þá mun hún sýna, að henni og stuðningsflokkum hennar hefur ekki gengið til fjandskapur við láglaunafólk. Miðstjórn Alþfl. hefur markað stefnu flokksins í þessu máli skýrt og ótvírætt. Alþfl. telur nauðsynlegt að bæta kjör láglaunafólks frá því, sem nú er. Til þess telur hann ýmsar leiðir koma til greina, svo sem verulega lækkun útsvara og skatta á láglaunafólki, ákvörðun lágmarkslauna og verulega aukningu tryggingabóta. í þessu sambandi vil ég ekki láta hjá líða að geta þess og leggja á það áherzlu, að engar lagfæringar í skatta- og útsvarsmálum geta náð tilætluðum árangri, nema jafnframt sé tekið fyrir þann þjóðarósóma, sem nú er beinlínis smánarblettur á íslenzku efnahagslífi, þar sem eru hin víðtæku skattsvik, sem því miður hafa tíðkazt hér á landi um langt skeið og valda því, að fastlaunamenn með miðlungstekjur greiða í raun og veru skatta og útsvar fyrir fólk, sem hefur tvöfalt, þrefalt eða margfalt hærri tekjur, en hefur aðstöðu til þess að skjóta þeim undan skatti og útsvari. Þessu ástandi verður að breyta. Það er ófrávíkjanleg forsenda þess, að launþegar geti sætt sig við kjör sín. Góðir áheyrendur. Allir hugsandi Íslendingar þurfa nú að gera sér ljóst, að vandi er á höndum. Það er skylda ríkisstj. og stjórnarflokka á hverjum tíma að hafa forustu um lausn vandans. Hins vegar erum við auðvitað ekki alvitrir. En ég spyr ykkur að síðustu, hlustendur góðir: Haldið þið, að meira tillit yrði tekið og betra tillit yrði tekið til hagsmuna launastéttanna, ef Framsfl. ætti aðild að ríkisstj.? Og sérstaklega spyr ég ykkur, Reykvíkinga: Er reynslan af starfi Framsfl. sú, að þið hafið ástæðu til þess að vænta vinsamlegri tillagna frá honum en þeim, sem nú fara með völd? Og enn spyr ég íslenzka launþega: Var reynslan af stjórnarþátttöku Alþb. á árunum 1956-58 slík, að þaðan sé að vænta lausnar á víðtækum vandamálum? Nei, öll svörin hljóta að verða neitandi. Einu flokkarnir, sem hafa aðstöðu til þess að leysa þann vanda, sem nú steðjar að, eru þeir, sem nú standa að ríkisstj. Einu flokkarnir, sem vilja leysa hann og geta leyst hann af réttlæti og skynsemi með raunverulegar hagsbætur láglaunafólks fyrir augum, eru flokkarnir, sem standa að núv. ríkisstj. Undan þeirri skyldu sinni munu þeir ekki víkjast. Ef þeir vikjust undan henni, yrði hér upplausn, glundroði, hrun. Þess vegna munu þeir gegna skyldu sinni í krafti þess umboðs frá meiri hl. íslenzku þjóðarinnar, sem þeir fengu í alþingiskosningunum í sumar. Þess vegna munu þeir fylgja fast fram þeirri stefnu, sem ein tryggir stöðuga atvinnu og stöðugt gengi gjaldmiðilsins, en færir jafnframt láglaunafólki réttlátan og vaxandi hlut af þjóðartekjunum.



Herra forseti. Hv. áheyrendur. Það liggur nú ljóst fyrir og verður ekki um það deilt, að yfirlýstum höfuðmarkmiðum viðreisnarinnar hefur alls ekki verið náð. Verðbólgan hefur ekki verið stöðvuð og efnahagslífinu hefur ekki verið komið á heilbrigðan grundvöll. Viðreisnarstefnan hefur ekki leitt til velmegunar, heldur til óheillaþróunar á fjölmörgum sviðum þjóðlífsins. Og hæstv. forsrh. sagði í gær, að erfiðleikarnir, sem við er að fást, væru alveg sama eðlis og áður. Viðreisnin hefur því ekki komið með neina lækningu. Ríkisstj. segir að vísu, að viðreisnin hafi að sumu leyti borið árangur, og bendir því til stuðnings á mikla atvinnu og nokkurn gjaldeyrisvarasjóð. En hvorugt er stjórninni að þakka. Hvort tveggja er að þakka góðu árferði og metaflabrögðum. Viðreisnarstjórnin hefur því raunverulega beðið algert skipbrot. Það liggur nú einnig ljóst fyrir, að þrátt fyrir alllangan umhugsunartíma hefur ríkisstj. eins og er ekki önnur ráð tiltæk til lausnar þessum vanda, er hún telur vera fyrir hendi, en kaupbindingu samkv, frv. því, sem hún nú hefur lagt fram á Alþingi, og er varla hægt að auglýsa úrræðaleysi sitt með átakanlegri hætti. Þess hefði mátt vænta, að við þær aðstæður hefði stjórnin séð sér þann kost vænstan að beiðast lausnar af sjálfsdáðum og án þess að bíða eftir vantrausti. En stjórnin stritast við að sitja, þó að stjórnarstefnan hafi reynzt röng í meginatriðum og stjórnin sjái nú engin önnur ráð til að fleyta sér um sinn heldur en þau að binda kaup allra launþega, þ. á m. lágtekjumanna og hinna tekjulægstu manna í þjóðfélaginu. Ríkisstj. játar þó nú, sumpart beint og sumpart óbeint, að ástand og horfur í efnahagsmátum séu engan veginn jafnglæsilegar og stjórnarsinnar vildu vera láta í alþingiskosningunum s.l. vor. Hún verður að viðurkenna, hvort sem henni er það ljúft eða leitt, að aðalatvinnuvegir þjóðarinnar hvíli, eins og sakir standa, á ótraustum grunni og eigi í margvíslegum erfiðleikum, að verðbólga og dýrtíð fari sívaxandi, að kaupmáttur krónunnar fari hraðminnkandi, að kaupgjaldsmál öll séu í hinni mestu upplausn, að afkoma landsins út á við fari versnandi, að gengi krónunnar sé í hættu og að sparifjáraukningin sé hægari en áður. Þannig er nú útkoman í efnahagsmálunum eftir fjögurra ára viðreisnarstjórn. Hér hefur vissulega átt sér stað óheillaþróun, sem út af fyrir sig væri æskilegt að stöðva. Um það geta sennilega flestir orðið sammála. Vafalaust geta og margir orðið sammála um það, að hér sé hætta á ferð að öllu óbreyttu. Um hitt eru skoðanir skiptar, af hverju þessi óheillaþróun stafi og til hverra úrræða skuli grípa til þess að vinna bug á henni. En á þessum tveim meginatriðum þarf fólk fyrst og fremst að reyna að átta sig. Hvernig stendur á því , að svo er komið sem komið er þrátt fyrir góðæri og tvö metaflaár Í röð, árin 1961 og 1962, og yfirstandandi ár einnig ágætt, og hver ber fyrst og fremst ábyrgð á þessari öfugþróun? Hvaða úrræðum á að beita í baráttunni við óheillaþróun verðbólgunnar og aðsteðjandi efnahagsvanda? Í málflutningi sínum virðist ríkisstj. kenna öðrum um allar sínar ófarir. Það, sem aflaga hefur farið í landsstjórn, vill hún rekja til stjórnarandstöðunnar. Hún telur stjórnarandstæðinga bera ábyrgð á kaupgjaldshækkununum og verðbólguþróun. Það á að vera stjórnarandstæðingum að kenna, að viðreisnin fór úr böndum. Þessar kenningar ríkisstj. eru blátt áfram broslegar og eru auðvitað fjarri öllum sanni. Ég held hins vegar, að það sé óhrekjandi staðreynd, að vaxandi verðbólga og dýrtíð að undanförnu eigi beint og óbeint rætur að rekja til efnahagsaðgerða ríkisstj. sjálfrar og þá fyrst og fremst til viðreisnarinnar 1960 og gengisfellingarinnar 1961. Ekki stóð stjórnarandstaðan að þeim ráðstöfunum. Við framsóknarmenn vöruðum þvert á móti eindregið við þeim og bentum á, hvílíkar afleiðingar það glæfraspil mundi óhjákvæmilega hafa, en aðvörunum okkar var því miður ekki sinnt. Við afgreiðslu efnahagslaganna 1960 bentum við einmitt á Þá starfshætti við lausn efnahagsvandans, sem við töldum eðlilegasta og líklegasta til árangurs. Þá fluttu framsóknarmenn svo hljóðandi dagskrártill., með leyfi forseta: „Þar sem deildin lítur svo á, að þjóðarnauðsyn sé, að unnið verði að skipan efnahagsmálanna með sem víðtækustu samstarfi, ályktar hún að beina því til ríkisstj. að skipa nú þegar 8 manna nefnd, 2 frá hverjum þingflokki eftir tilnefningu þeirra , og verði verkefni n.: Í fyrsta lagi að gera till. og leggja þær fram á þessu þingi innan þriggja vikna um ráðstafanir, er miðist við að halda verðbólgunni niðri og atvinnulífinu í fullum gangi. í öðru lagi að starfa á milli þinga á þessu ári og hafa tilbúnar fyrir næsta reglulegt Alþingi heildartiltögur um skipan efnahagsmálanna. Og með skírskotun til þess, er að framan segir, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Ég minni aðeins á þetta. Ég býst við því, að það hefði margt getað farið betur úr hendi í dýrtíðar- og efnahagsmálunum, ef þessi till. hefði verið samþykkt á sínum tíma. Það er alrangt, sem oft hefur verið bent á, að með gengisbreytingunni 1960 hafi aðeins verið skráð sú gengislækkun, sem raunverulega hafi verið orðin með uppbótakerfi og yfirfærslugjöldum. Hún gekk miklu lengra en það. En auk hinnar gífurlegu gengisfellingar og tollahækkunar, sem af henni leiddi, voru svo, eins og alkunnugt er, vextir stórhækkaðir, nýir neyzluskattar á lagðir og ýmis opinber gjöld hækkuð. Það lá í sugum uppi, að þessar samræmdu efnahagsaðgerðir mundu auka dýrtíðina, kalla á kauphækkanir, íþyngja atvinnuvegunum og leiða til margvíslegs misréttis í þjóðfélaginu. Eins og alþjóð veit, hafa allar þessar afleiðingar komið fram. Það er margsannað áður í útvarpsumr., að gengisfellingin 1961 var með öllu óþörf. Hefur það enn á ný verið rökstutt í þessum umr. Í kaupgjaldssamningunum 1961 var að ýmsu leyti farið inn á nýjar brautir, og þeir hefðu getað orðið grundvöllur að vinnufriði, ef rétt var á haldið. En þá greip ríkisstj. til þess óhappaverks að fella gengið á nýjan leik og kastaði þar með olíu á dýrtíðarbálið, sem sannarlega var þó nógu magnað fyrir. Afkoma ársins 1961 sýnir svo glöggt, að ekki verður vefengt af öðrum en Þeim, sem vilja berja höfðinu við steininn, að atvinnuvegirnir gátu án nokkurrar gengislækkunar borið umsamda kauphækkun, sem óumflýjanleg var vegna vaxandi dýrtíðar af víðreisnar völdum. Og það hefði ekki komið til neins gjaldeyrishalla gagnvart útlöndum, þó að gengið hefði verið óbreytt. Það er efalaust einsdæmi í allri veraldarsögunni, að gengi gjaldmiðils hafi verið fellt á metaflaári við batnandi gjaldeyrisaðstöðu og þegar verðmæti útflutningsafurða eykst um 14% frá því á árinu áður. Það er sannarlega ekki að undra, þótt talsmenn stjórnarinnar séu farnir í þessu sambandi að tala um gengisfellingarleik. Það er rétt, að s.l. sumar hefur ískyggileg verðbólguþróun átt sér stað. En verðbólguþróun og kaupgjaldshækkun s.l. sumar má einmitt að verulegu leyti rekja til þeirra r dýrtíðar, sem siglt hefur í kjölfar þeirra tveggja gengisfellinga og efnahagsaðgerða núv. ríkisstj., sem ég hef getið um. Og eitt er víst, að stjórnarandstæðingar verða ekki sérstaklega sakaðir um þær kaupgjaldshækkanir, sem áttu sér stað s.l. sumar. Ekki ber stjórnarandstaðan ábyrgð á kaupgjaldsákvörðun kjaradóms, sem ég er síður en svo að gagnrýna. En út af því, sem hæstv. fjmrh. sagði varðandi kröfugerð bandalagsins, vil ég bara spyrja að því, hvort sjálfstæðismenn og Alþfl: menn í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja hafi verið andvígir þeirri kröfugerð, sem gerð var. Ekki ber stjórnarandstaðan sérstaklega ábyrgð á kauphækkunum til blaðamanna, bæjarstarfsmanna og bankastarfsmanna. Allar þessar kauphækkanir voru í raun og veru fyrirsjáanlegar fyrir síðustu alþingiskosningar, þó að ríkisstj. segði þá, að allt væri í stakasta lagi, aðeins ef hún fengi meiri hl. til að halda viðreisninni áfram. Á það var bent í síðustu eldhúsdagsumr., bæði af mér og öðrum, að vaxandi verðbólguþróun væri á næsta leiti. Ég sagði þá t.d. orðrétt: „Fram undan er geysileg launahækkun hjá opinberum starfsmönnum. Aðrir launþegar munu sigla í kjölfarið: Ríkisstj. vill láta líta svo út, að á s.l. sumri hafi gerzt einhverjar óvæntar, ófyrirsjáanlegar skyndibreytingar, sem geri neyðarráðstafanir á borð við kaupþvingunarlögin óhjákvæmilegar. Hún lætur svo sem sér komi á óvart kauphækkunarkröfur verzlunarmanna og verkalýðsfélaga. En það fær ekki staðizt, eins og ég hef þegar sýnt fram á. Henni átti og mátti vera ljóst, hvers var að vænta, en auk þess var um miðjan júní s.l. gert bráðabirgðasamkomulag við verkalýðssamtökin um 71/2% kauphækkun. Það samkomulag gilti til 15. okt. s.l. Þann tíma átti að nota til endanlegrar samningagerðar. Ríkisstj. var vel ljóst, að samkomulagið frá því í júní var aðeins bráðabirgðasamkomulag. Hitt er svo rétt, að verðbólguþróunin s.l. sumar hefur verið sérstaklega ör. Þar í á útlánaaukning bankanna efalaust drjúgan þátt. En fyrstu 8 mánuði þessa árs hefur átt sér stað útlánaaukning hjá bönkunum upp á 433 millj. kr. fram yfir alla sparifjáraukningu á sama tíma, þ.e. samanlagða aukningu spariinnlána og veltuinnlána. Menn geta rétt ímyndað sér, hvaða áhrif svo gífurleg útlánaaukning á svo skömmum tíma hefur haft. Hverjir ráða bönkunum? Stjórnin og hennar stuðningsmenn, sem þar eru alls staðar í meiri hl. Hitt er svo annað mál, sem margir hefðu áreiðanlega gaman af að vita, í hvað þessi auknu útlán fóru. En úr þeirri spurningu leysi ég ekki hér. Niðurstaðan verður sú, hvort sem mál þessi eru athuguð lengur eða skemur, að það er stjórnarstefnan og stjórnarráðstafanir, gamlar og nýjar, sem leitt hafa til þeirra vandræða, sem við er að glíma. Það er því ríkisstj., sem fyrst og fremst ber ábyrgð á því, að svo er komið sem komið er. Vandinn, sem við er að fást, er fjögurra ára árangur viðreisnarstefnunnar. Og nú kemur ríkisstj. og segir, að þörf sé á nýjum, samræmdum ráðstöfunum í launamálum, fjármálum og peningamálum, til þess, eins og hún orðar það, að vinna bug á þeim vandamálum, sem við er að glíma, og treysta efnahag þjóðarinnar. En ríkisstj. er bara ekki alveg tilbúin með tillögur til varanlegrar lausnar á vandamálunum. En það er svo sem auðvitað, að þessi ríkisstj. getur ekki verið þekkt fyrir annað en finna varanlega lausn á vandanum. Á annasömum sumarmánuðum hefur hæstv. ríkisstj. ekki gefizt ráðrúm til að hugsa Þessi mál til þrautar, enda þótt hún vissi mætavel eftir bráðabirgðasamkomulagið í júní, hvers vænta mátti, og hafi þannig haft 41/2 mánuð til þess að velta þessum málum fyrir sér. En hina varanlegu lausn telur hún sig geta fundið á 2 næstu mánuðum, en á meðan hefur hún fundið það þjóðráð að banna með lögum allar kauphækkanir fyrst um sinn og fram að áramótum, a.m.k. til að byrja með, enda stendur svo vel á, að langflestir hinna betur launuðu í þjóðfélaginu hafa nú að undanförnu fengið mjög verulegar kjarabætur, svo að kaupgjaldsstöðvunin bitnar í bili fyrst og fremst á láglaunamönnum og hinum tekjulægri þjóðfélagsþegnum. Þetta er eina úrræði ríkisstj., og hún segir, að ekki sé annarra kosta völ í bili a.m.k. Ég held, að þessi leið ríkisstj. sé einhver sú ósanngjarnasta og ósæmilegasta, sem unnt er að velja, eins og á stendur. Ég held líka, að þetta sé ein sú óskynsamlegasta leið, sem hægt var að fara, og á því mun stjórnin eiga eftir að kenna, ef hún heldur fyrirætlunum sínum til streitu. Ranglætið liggur í augum uppi, að ætla að neita öllu láglaunafólki um lagfæringar á kaupi, eftir að flestir tekjuhærri launamenn hafa fengið verulegar kjarabætur. Það er augljóst mál, að dagvinnukaup verkamanns nægir ekki honum og fjölskyldu hans til framfæris. Hann kemst ekki af, nema hann geti unnið því meiri yfirvinnu. Einhverjar kjarabætur til hinna lægst launuðu eru því óumflýjanlegar. En ríkisstj. segir: Það er ekki hægt, atvinnuvegirnir þola ekki kauphækkun. - Það var skaði, að ríkisstj. skyldi ekki láta fylgja frv. sem fskj. leiðbeiningar til fimm manna fjölskyldu um það. hvernig hún ætti að fara að því að lifa af 67200 kr. yfir árið. A.m.k. hefði verið rétt, að ríkisstj. hefði látið flytja t.d. eitt útvarpserindi um það efni. Það er einnig augljós ósanngirni að synja skrifstofu- og verzlunarfólki hjá einkafyrirtækjum um allar launabætur, eftir að bankamenn, bæjarstarfsmenn og skrifstofumenn í ríkisstofnunum, sem sambærileg störf vinna, hafa fengið kaup sitt hækkað allverulega. Það er ósanngjarnt að ætla sér að leysa vandamál efnahagsmálanna fyrst og fremst á kostnað láglaunamanna og tekjuminnstu þjóðfélagsþegnanna. Ríkisstj. segist síðar ætla að gera ráðstafanir, sem feli í sér kjarabætur til þeirra , sem verst eru settir. En hvers vegna eru þessar ráðstafanir ekki gerðar samtímis kaupbindingarlögunum? Þær eru ekki tilbúnar. En þó sagði hæstv. forsrh. í gær, að athuganir ríkisstj. að undanförnu hefðu einkum að því beinzt að finna, hvaða ráðstafanir væri hægt að gera til að rétta hlut hinna lægst launuðu. Þess er ekki að vænta við þessar aðstæður, að launþegar vilji eiga nein eftirkaup við núv. ríkisstj., enda lítið mark takandi á loðnum yfirlýsingum hennar. Ég held, að kaupbindingin sé alls ekki framkvæmanleg, jafnvel ekki um stundarsakir. Það rignir daglega yfir Alþingi mótmælum frá launþegasamtökum hvarvetna um land. Mörg verkalýðsfélög virðast staðráðin í að virða þau að vettugi. Ég held, að þessi kaupbinding sé dæmd til að mistakast, og því verður hún aðeins til þess að auka vandann. Þess vegna er hún óskynsamleg. Auk þess er hún í algeru ósamræmi við áður yfirlýsta stefnu ríkisstj. Í aths. við viðreisnarlagafrv. 1960 segir svo: „Það er stefna ríkisstj., að það sé og eigi að vera verkefni samtaka launþega og atvinnurekenda að semja um kaup og kjör." Þessa yfirlýsingu endurtók hæstv. forsrh. í framsöguræðu sinni um frv. Margt bendir til þess, að ríkisstj. hugsi sér að framlengja kaupbindinguna í einni eða annarri mynd eftir áramótin, a.m.k. hefur hún ekki viljað gefa yfirlýsingu um hið gagnstæða. Af því, sem hér hefur stuttlega verið rakið, er auðsætt, að kaupbindingarfrv. ríkisstj. er hreint óráð, en ekkert úrræði. Það er í raun og veru ekki hægt að hugsa sér öllu rækilegri uppgjöf en þá játningu, sem felst í kaupbindingarfrv. ríkisstj. og málflutningi hennar. Já, en við sjáum bara ekkert annað úrræði, segja þeir í ríkisstj. Og svo ákallar ráðlaus ríkisstj. stjórnarandstöðuna og segir: Hver eru ykkar úrræði? Bendið þið á einhver ráð. Það er náttúrlega ekki beinlínis hlutverk stjórnarandstöðunnar að ráða fram úr þeim vandamálum, sem stjórn og þingmeirihluta ber að hafa forustu um að leysa. En við framsóknarmenn höfum þó bent á ýmis úrræði til að létta byrðar atvinnuveganna, svo sem lækkun vaxta, afnám eða lækkun útflutningsgjalda og niðurfellingu tolla, og gera þeim þannig kleift að mæta nokkurri kauphækkun, sem varla verður umflúin til lengdar. Ég skal ekkert fullyrða um það, hvort þau úrræði reyndust fullnægjandi, en þau eru a.m.k. spor í rétta átt. í kaupgjaldsmálunum vilja framsóknarmenn reyna samningaleiðina til þrautar, og það er trú mín, að vandi efnahagsmálanna verði ekki leystur nema á grundvelli samninga og víðtæks samstarfs. Það er vissulega margt fleira en hér hefur verið rakið, sem miður hefur farið hjá núv. ríkisstj. Ég nefni aðeins aðbúnaðinn að unga fólkinu og framkomuna í garð bænda. Hér er eigi kostur að rekja þau mál. Ég nefni aðeins hinn rangláta launaskatt á bændur. Samkv. l. á að ákveða söluverð á afurðum landbúnaðarins þannig, að heildartekjur þeirra , sem landbúnað stunda, verði í sem nánustu samræmi við tekjur annarra vinnandi stétta. Þetta lagaákvæði hefur verið framkvæmt þannig, að tekið hefur verið meðaltal af tekjum verkamanna, sjómanna og iðnaðarmanna og bændum reiknaðar tekjur Í verðlagsgrundvelli landbúnaðarvara í samræmi við það. En eftir að tekjur bændanna hafa verið ákveðnar með þessum hætti, er lagður á þeirra hlut sérstakur skattur til einnar ríkisstofnunar. Slíkur aukaskattur er ekki lagður á þær tekjur verkamanna, sjómanna eða iðnaðarmanna, sem kaup bændanna miðast við. Bændur einir verða að þola slíkt af hálfu löggjafarvaldsins þrátt fyrir mótmæli stéttarsambands þeirra og búnaðarþings. Þessi sérstaki skattur, sem stjórnarflokkarnir hafa lagt á bændur, nemur um 2% af launum þeirra . öll er skattheimta þessi hin ranglátasta, og það nær vitaskuld ekki nokkurri átt, að bændur skuli sviptir eignarrétti að þessum framlögum sínum. Hitt væri þó sök sér, ef framlag hvers og eins væri áfram eign hans og á sérreikningi sem eins konar skyldusparnaður eða ellitrygging. En gallinn er bara sá, að hluti skattsins fer til þess að greiða gengistöp búnaðarbankasjóðanna, en gengistöp gjaldeyrisbankanna voru á sínum tíma færð á gengistapsreikning, og er að þessu leyti farið verr með fjárfestingarsjóði landbúnaðarins en fjárfestingarsjóði annarra stofnana. Ég sé, að hæstv. landbrh. muni vera ætlað að stíga í stólinn hér á eftir mér. Vafalaust reynir hann að benda á einhver ímynduð afrek sín í landbúnaðarmálum. En ég vil bara benda á, að sú afrekaskrá er byggð á hugsunarhætti mannsins, sem sagði: Ef engir aðrir hæla mér, þá verð ég að gera það sjálfur. Ég skal þó gjarnan taka það fram, að ég veit, að hæstv. landbrh. persónulega vill gera vel í þessum málum. En hann ræður bara engu í þeirri ríkisstj., sem hann situr í. Hann er þar utangarðsmaður. Það er sá sorglegi sannleikur, sem bændur landsins allir verða að gera sér ljósan. Stjórnarstefnan hefur reynzt röng í meginatriðum. Vandamálin nú eru bein afleiðing þeirra r stjórnarstefnu. Ríkisstj. ber höfuðábyrgð á vandanum, en stendur nú gagnvart honum úrræðalaus og ráðþrota, því að kaupbindingarlögin kalla ég engin úrræði. Ríkisstj., sem sér ekki annan kost til að fleyta þjóðarskútunni en þann að leysa vanda atvinnuveganna á kostnað þeirra þjóðfélagsþegna, sem verst eru settir, á ekki rétt á sér. Hún á að fara frá og það sem fyrst. Það er öllum fyrir beztu. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Alþb. hefur flutt vantrauststill. á ríkisstj. vegna fram komins frv. um stöðvun launa- og verðlagshækkana. Framsóknarmenn á Alþingi hafa sungið sama sönginn og kommúnistar, lýst yfir, að þeir muni snúast gegn frv. og greiða atkv. með fram kominni vantrauststill. Það kemur engum á óvart, þótt stjórnarandstaðan hafi ekki minnzt á, hvað við muni taka, ef ríkisstj. fer frá. Fáir munu búast við, að stjórnarandstaðan hafi nokkra raunhæfa stefnu, sem sigla mætti eftir til þess að komast í gegnum þá stundarerfiðleika, sem nú steðja að í efnahagslífinu vegna kapphlaups í launamálum. Eitt er flestum ljóst, að framsóknarmenn og kommúnistar hafa ekkert lært síðan 1958, þegar þessir flokkar gáfust upp við að stjórna landinu, vegna þess að þeir réðu ekki við vandann og áttu engin úrræði til, sem gætu forðað þjóðinni frá efnahagslegu gjaldþroti. Tæplega munu launþegar hafa gleymt því, sem gerðist á Alþýðusambandsþingi haustíð 1958, þegar fulltrúar þess þings voru sammála um, að ekki kæmi til mála að framlengja líf vinstri stjórnarinnar. Reynslan af þeirri stjórn var slík, að þeir, sem verst voru settir og lægst laun höfðu í þjóðfélaginu, töldu þá stjórn vera hina verstu fyrir verkalýðinn, sem setið hefur í landinu. Og Ólaf Jóhannesson vil ég minna á það, að bændur hafa ekki heldur gleymt vinstri stjórninni og meðferð hennar á þeim. Þrátt fyrir þessa staðreynd flytja nú kommúnistar vantraust á ríkisstj. og hafa tryggt sér fylgi Framsfl., enda er Framsfl. vanastur því að fylgja flestu því, sem kommúnistar bera fram. Einn af þm. kommúnista lýsti því á Alþingi, hvað það væri ánægjulegt að vinna með framsóknarmönnum í stjórnarandstöðu. Þeir væru þá svo róttækir, að sérstök ástæða væri til að þakka góða liðveizlu, þegar snúast þyrfti gegn þeim málum, sem ríkisstj. vildi fá fram. Framsóknarmenn keppast um að lýsa fylgi sínu við það, sem kommúnistar vilja fá samþykkt. Flestir muna viðbrögð framsóknarmanna, þegar lausn landhelgismálsins fékkst. Formaður Framsfl. gaf út dagskipan, þar sem boðað var, að mótmælafundi skyldi halda um land allt, eins og kommúnistar höfðu einnig í hyggju að gera. Nú er ekki lengur talað um landhelgismálið, en allir sammála um, að sú lausn, sem fékkst í málinu, var farsæl og Íslendingum í hag. Fyrir síðustu kosningar var mikið rætt um Efnahagsbandalag Evrópu. Stóðu framsóknarmenn við hliðina á kommúnistum í þeirri ljótu iðju að skrökva því að þjóðinni, að ríkisstj. ætlaði Íslandi að ganga í Efnahagsbandalagið og fórna með þeim hætti hagsmunum og sjálfstæði Íslands. Nú er ekki lengur minnzt á þetta mál, enda öllum ljóst nú, að stjórnarandstaðan fór með hreinar blekkingar í því skyni að ná atkv. frá stjórnarflokkunum, sem vissulega hefur tekizt að einhverju leyti. Þau atkv. voru illa fengin, og tæplega verður það tryggt fylgi fyrir stjórnarandstöðuna. Nú síðast má minnast á Hvalfjarðarmálið svokallaða. Framsóknarmenn hafa einnig í því máli verið Í kapphlaupi við kommúnista. Það hefur þó reynzt erfitt fyrir Framsókn að telja alþjóð trú um, að ríkisstj. væri að leiða hættu yfir þjóðina með því að samþykkja endurnýjun á nokkrum olíugeymum í Hvalfirði, sem fyrirtæki Framsfl. hefur leigt varnarliðinu til afnota með góðum hagnaði. Jafnvel í utanríkismálum elta framsóknarmenn kommúnista, þótt þeir telji sig öðru hverju vilja vestræna samvinnu og styðja samstarf lýðræðisþjóðanna. Í innanlandsmálum hafa framsóknarmenn, síðan þeir komust í stjórnarandstöðu, kastað fyrir borð þeim fræðilegu kenningum í efnahagsmálum, sem þeir töldu sjálfsagðar og réttar, á meðan þeir báru ábyrgð á ríkisstj. og vildu leitast við að láta skynsemina ráða. Stjórnarandstaðan hefur snúizt gegn frv. ríkisstj. um stöðvun launa og verðlags undir því yfirskini, að með þessu frv. sé verið að níðast á launþegum og taka af þeim réttinn til þess að gera frjálsa samninga um kjaramálin. Fullyrða má, að þetta er ekki ástæðan fyrir því, að framsóknarmenn og kommúnistar snúast gegn þessu máll. Sjálfir hafa þeir sett brbl. til þess að hindra hækkun á kaupi til þeirra lægst launuðu, eins og greinilega hefur verið tekið fram í þessum umr. Launastöðvunin er aðeins til áramóta samkv. þessu frv. og til þess gerð að samræma till. um raunhæfar bætur til þeirra , sem verst eru settir og lægst hafa launin. Frv. er flutt til þess, að tími vinnist til að rétta hlut þeirra , sem hafa orðið út undan í kapphlaupinu um hækkuð laun að undanförnu. Það er og einnig flutt til þess að vernda krónuna frá falli. Það eru mikil öfugmæli, þegar því er haldið fram, að ríkisstj. vinni gegn hagsmunum þeirra lægst launuðu. Með raunhæfum aðgerðum er að því unnið að rétta hlut þeirra, sem minnst bera frá borði, um leið og þannig verður haldið á málum, ef skemmdaröfl verða ekki ráðandi, að gjaldmiðillinn megi halda gildi sínu og komið verði í veg fyrir gengislækkun. Stjórnarandstaðan segir, að frambjóðendur stjórnarflokkanna hafi blekkt kjósendur á s.l. vori og haldið því leyndu, sem nú er fram komið. Sannleikurinn er sá, að á fyrri hluta þessa árs hélt gjaldeyrisvarasjóður og sparifé þjóðarinnar áfram að vaxa. Atvinnuvegirnir gengu vel, og ekki var kvartað um of mikinn tilkostnað við framleiðsluna miðað við það verð, sem fyrir hana fékkst. Frambjóðendur Sjálfstfl. tóku það skýrt fram fyrir síðustu kosningar, að nauðsyn bæri til, að samræmi væri hverju sinni milli tilkostnaðar og framleiðsluverðs. Sjálfstæðismenn hafa ætíð gert sér ljóst og hvergi farið leynt með það, að hvenær sem hærri kröfur eru gerðar til atvinnuveganna en þeir geta staðið undir, er stefnt til vandræða, stöðvunar, gengisfellingar eða uppbótakerfis og skömmtunar, eins og framsóknarmenn eru nú farnir að tæpa á, þótt þeir séu feimnir að tala hátt um það enn sem komið er. Það er ekki lengur ágreiningsefni, þegar talað er í alvöru, að viðreisnin heppnaðist og þjóðin var komin út úr þeim erfiðleikum, sem hún komst í fyrir fimm árum. Í júlíbyrjun kvað kjaradómur upp úrskurð í launamálum opinberra starfsmanna. Ekki er ástæða til að draga fjöður yfir það, að úrskurður kjaradóms hefur haft óholl áhrif á launamálin síðari vikurnar. Þótt opinberir starfsmenn hafi átt rétt á lagfæringu launa, vegna þess að þeir höfðu dregizt aftur úr undanfarin ár, er ljóst, að kjaradómur gekk í mörgum greinum það langt í hækkunarátt, að af því hefur leitt kröfugerð frá öðrum stéttum þjóðfélagsins, sem hafa gert samanburð, oft óréttmætan, á hinum nýju launum, sem opinberum starfsmönnum er ætlað að hafa. Það kemur svo úr hörðustu átt, þegar stjórnarandstaðan er með ásakanir í garð ríkisstj. fyrir það, að ýmsir launaflokkar opinberra starfsmanna hafa fengið rífleg laun samkv. úrskurði kjaradóms. Stjórnarandstaðan ber ekki siður ábyrgð á lögum um kjaradóm en stjórnarflokkarnir. Allir þm. voru fylgjandi lagasetningunni. Framsóknarmenn og kommúnistar gerðu till. um 60% hærri laun til handa þeim hæst launuðu en kjaradómur úrskurðaði. Framsóknarmenn og kommúnistar gerðu till. um meiri launamismun en niðurstöður kjaradóms sýna, enda þótt sá launamunur sé meiri en hollt getur talizt miðað við þann launajöfnuð, sem hefur jafnan verið í þessu landi. Á þessu hausti hafa ýmis stéttarfélög gert kröfur um allt að 40% launahækkun. Útflutningsatvinnuvegirnir hafa látið frá sér heyra. Frystihús SH og SÍS hafa gefið út tilkynningu þess efnis, að frystihúsin geti engan aukinn tilkostnað tekið á sig og tæplega staðið undir þeim kostnaði, sem fyrir er. Miðað við þann málflutning, sem framsóknarmenn viðhafa á Alþingi, mætti ætla, að frystihús Sambandsins gætu tekið á sig útgjaldahækkanir. En því er ekki til að dreifa samkv. tilkynningum forráðamanna SÍS. Tilkynning þeirra er í fullu samræmi við það, sem stjórn SH hefur látið frá sér fara. Framsóknarmenn á Alþingi halda því fram, að með því að lækka vexti hjá útgerðinni og frystihúsunum, afnema útflutningsgjaldið og lækka tolla á vélum, geti útgerðin og frystihúsin bætt á sig kauphækkunum eitthvað í líkingu við það, sem farið hefur verið fram á. Það er fróðlegt að gera sér grein fyrir því, hvað rétt er í þessu. Gera má ráð fyrir, að beinar og óbeinar kaupgreiðslur útgerðarinnar séu um 1800 millj. kr. Sé reiknað með 30% kauphækkun, ekki 40%, eins og farið hefur verið fram á, nemur greiðsluaukningin 540 millj. kr. Ef vextir væru lækkaðir um 3% eða talsvert niður fyrir það, sem vextirnir voru í tíð vinstri stjórnarinnar, kemur í ljós, að vaxtalækkunin næmi um 54 millj. kr., þar sem talið er, að lánsfé útgerðarinnar nemi um 1700-1800 millj. kr. Af 540 millj. kr. útgjaldaaukningu mætti því draga frá 54 millj. kr., ef vextirnir væru lækkaðir talsvert niður fyrir það, sem þeir áður voru. Ljóst er, að þetta nægir ekki til bjargar, ef útgjaldaaukningin færist yfir á útgerðina og frystihúsin. En stjórnarandstaðan er ekki ráðalaus. Hún segir, að til viðbótar vaxtalækkun megi afnema útflutningsgjaldið, sem er 7.4%. Stjórnarandstaðan virðist gleyma því, að útflutningsgjaldið rennur allt til útvegsins aftur. Með útflutningsgjaldinu eru tryggingagjöld greidd, gjöld til aflatryggingasjóðs, gjöld til fiskveiðasjóðs og annarra þarfa útvegsins. Fullvíst er, að útvegsmenn telja ekki hjálp í því að afnema útflutningsgjaldið, nema þá ríkissjóður taki á sig þær greiðslur, sem útflutningsgjaldið hefur staðið undir. E.t.v. er það þetta, sem framsóknarmenn og kommúnistar vilja, þ.e. að taka aftur upp uppbótakerfið og leggja nýja skatta á almenning í landinu, til þess að standa undir því kerfi, sem gekk sér eftirminnilega til húðar í tíð vinstri stjórnarinnar. Þriðji liðurinn, sem stjórnarandstaðan telur að megi verða útgerðinni til bjargar, er lækkun tolla. Þótt vélar til fiskiðnaðar, sem hér eftir verða fluttar inn, væru gerðar tollfrjálsar, getur það lítið hjálpað á næstu vertíð. Vera má, að einhver segi, að þegar rætt er um greiðsluaukningu frystihúsanna og útvegsins, beri ekki að reikna með öllum greiðslum, bæði beinum og óbeinum, það sé of há upphæð. Fyrir þá, sem það telja, skal tekið annað dæmi og reiknað aðeins með beinum greiðslum útvegsins, sem munu vera meira en helmingi lægri en sú upphæð, sem ég áðan nefndi, eða um 800 millj. kr. Sé reiknað með 30% greiðsluaukningu af 800 millj., verður um að ræða aðeins 240 millj. kr. útgjaldaaukningu. Vaxtalækkunin miðast þá aðeins við það, sem útgerðin fær hverju sinni í rekstrarfé, en ekki af samningsbundnum stofnlánum. En það er, eftir því sem næst verður komizt, afurðalán, hámark 700 millj., lágmark 300 millj., eða til jafnaðar á ársvöxtum allt að 500 millj. kr., viðbótarlán í viðskiptabönkunum, 15% af afurðalánunum, sem gerir 75 millj., yfirdráttarlán, aðallega vegna rekstrar, allt að 150 millj. kr. Rekstrarlán á ársvöxtum nema því 725 millj. kr. 3% vaxtalækkun af þeirri upphæð nemur 21 millj. 750 þús. kr. Af þessu er ljóst, að allt tal um vaxtalækkun til hjálpar í þessu efni er út í hött. Það er auðvitað æskilegt fyrir sjávarútveginn og aðra atvinnuvegi að hafa ódýrt rekstrarfé og ódýr stofnlán, en það bjargar ekki öllu, eins og dæmin sýna, sem hér hafa verið nefnd. Til þess að geta staðið undir kauphækkunum þarf aukna framleiðslu, aukna tækni og vinnuhagræðingu, sem miðar að auknum afköstum. Enginn vafi er á því, að með þeim hætti er unnt að bæta kjör þeirra, sem við framleiðsluna vinna. En það þarf sinn tíma til þess að verða almennt að gagni. Má fullvíst telja, að við Íslendingar eigum margt ólært á því sviði, sem eðlilegt er, þar sem þróunin hér á landi á sér stutta sögu á hinu tæknilega sviði. Ríkisstj. hefur beitt sér fyrir athugunum á þessu máli og lagt grundvöll að því, að raunhæfar aðgerðir verði hafnar, til þess að skjótur árangur geti náðst. Ríkisstj. tók við arfi vinstri stjórnarinnar og sigraðist á þeim erfiðleikum, sem hún skildi eftir óleysta. Sá vandi, sem nú steðjar að, er vissulega viðráðanlegur. Unnið mun verða eftir raunhæfum leiðum til lausnar vandanum með almenningsheill fyrir augum. Frv. um stöðvun launa og verðlags er flutt til þess að fá nokkurn frest til nauðsynlegra athugana á lausn málanna. Stjórnarandstaðan er með hótanir um að brjóta niður löggjöf, sem nú verður sett. Öruggt er, að verkamenn og aðrir launþegar í landinu muni ekki hlýða kalli ábyrgðarlausra manna, sem vilja hvetja til óhæfuverka og grafa undan hornsteinum lýðræðis og sjálfstæðis á Íslandi. Launþegar munu að athuguðu máli sannfærast um, að ríkisstj. er að vinna að lausn málanna með hagsmuni þeirra og alþjóðar fyrir augum. Sú var tíðin, að atvinna var takmörkuð í þessu landi og launþegar kviðu því að hafa ekki næga atvinnu. Ríkisstj. hefur unnið að því að skapa atvinnuöryggi og næga atvinnu fyrir alla. Nú dettur engum í hug, að atvinnuleysi steðji að, nema atvinnuvegirnir verði stöðvaðir vegna of mikillar kröfugerðar. Ríkisstj. hefur margfaldað starfsemi tryggingamálanna með því að stórauka bætur hinna tryggðu, fjölskyldubætur, ellilífeyri og slysabætur. Stjórnarflokkarnir hafa lagt grundvöllinn að Því að tryggja alla Íslendinga gegn skorti. Áfram verður stefnt Í þá átt að gera það kerfi enn fullkomnara, sem tryggir þá, sem á bótum þurfa að halda, enn betur en áður. Stjórnarandstaðan fullyrðir, að ríkisstj. hafi misst traust þjóðarinnar. Slíkar fullyrðingar hafa lítið gildi og styðjast aðeins við þann áróður, sem stjórnarandstaðan hefur haft uppi síðustu vikurnar. Fullyrða má, að afstaða Framsfl. mælist mjög illa fyrir úti um land, og hafa ýmsir framsóknarmenn sagt, að forusta flokksins hafi tapað trausti margra gætnari manna víðs vegar um landið. Það eru ekki aðeins bændurnir, sem hafa tapað trausti á Framsfl., það er fólk úr öllum flokkum um landið allt. Það er of mikil bjartsýni hjá stjórnarandstöðunni, ef hún trúir því , að þjóðin vilji, að framsóknarmenn og kommúnistar taki völdin Í landinu. Reynslan af valdatíma þeirra er ekki gleymd og mun verða um langa framtíð til viðvörunar. Þjóðin vill hafa ríkisstj., sem þorir að horfast í augu við vandann hverju sinni og gera þær ráðstafanir, sem nauðsynlegar eru til lausnar. Það hefur núv. ríkisstj. gert á undanförnum 4 árum, og þannig mun hún halda áfram að vinna. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Þegar gengið var til alþingiskosninga á s.l. vori, geystust frambjóðendur stjórnarflokkanna um landsbyggð alla með þann boðskap, að nú riði á að tryggja áframhaldandi velmegun með því að framlengja valdaumboð ríkisstj., svo að hún gæti lagt síðustu hönd á kraftaverkið, svo að hún gæti fullkomnað viðreisnarundrið. Þeir voru ekki aldeilis á því, að neitt væri bogið við stjórnina á þjóðarskútunni né hið minnsta athugavert við stefnuna. Menn muna, að þessi var söngur stjórnarsinna, og það breytir ekki staðreyndum, þó að fjmrh. neiti þessu, eins og hann hafði nokkra tilburði til í ræðu sinni hér í kvöld. Við stjórnarandstæðingar þóttumst hins vegar sjá þegar í vor, að sigling ríkisstj. var háskaleg og lík í lestinni, þar sem viðreisnin var. Við töldum því öllu máli skipta, að breytt yrði um stjórn og stefnu. Þegar flokkur minn, Þjóðvarnarflokkurinn, tók ákvörðun um það, hvernig haga skyldi kosningaundirbúningi og framboðum, taldi hann ástandið í íslenzkum stjórnmálum svo alvarlegt, að einskis mætti láta ófreistað til þess, að hnekkt yrði ríkjandi stjórnarstefnu. Allt bar þar að sama brunni, undirlægjuháttur stjórnarherranna í íslenzkum Þjóðfrelsismálum, undanhald þeirra og brigðmæli í landhelgismálinu, flaumósa tilburðir þeirra til að innlima okkur í Efnahagsbandalag Evrópu og gjörvöll hin svokallaða viðreisnarpólitík. öll stefna stjórnarinnar í meginmálum knúði okkur stjórnarandstæðinga til að leita allra þeirra ráða, er tiltæk væru til að binda endi á slysaferil stjórnarflokkanna. Með tilliti til hins óvenjulega og alvarlega stjórnmátaástands varð það úr, að Þjóðvfl. samdi við Alþb. um sameiginleg framboð á grundvelli kosningastefnuskrár, sem samkomulag náðist um. Samvinna helzt milli flokkanna um sameiginlega baráttu fyrir þessari stefnuskrá, en að öðru leyti starfa þeir sjálfstætt og óháðir hvor öðrum eins og áður. Kosningarnar í vor fóru á þann veg, að stjórnarflokkarnir mörðu meiri hl. Í dag má öllum vera ljóst, að þessi meiri hl. var fenginn á röngum forsendum. Dýrðarsöngur stjórnarliða frá því í vor er nú löngu þagnaður. Nú keppast stjórnarherrarnir við að lýsa því, sem allir vita, að efnahagskerfi þjóðarinnar er gersamlega úr skorðum gengið, dýrtíð vex örar en nokkru sinni, óðaverðbólga er skollin yfir. Hvað hefur gerzt síðan um kosningar? Hefur dunið yfir hallæri af völdum náttúrunnar? Er stórfelldu aflaleysi um að kenna? Hefur þjóðin haldið að sér höndum og látíð undir höfuð leggjast að draga björg í bú? Eru útflutningsafurðir okkar óseljanlegar? Nei, ekkert af þessu hefur gerzt. Síldarvertíðin í sumar var önnur hin bezta um langt skeið og skilar útflutningsverðmætum, sem nálgast metvertíðina í fyrra. Annar fiskafli hefur yfirleitt verið góður. Almenningur hefur stritað. Hann hefur unnið lengri vinnudag en oftast áður. Framleiðslan hefur selzt greiðlega fyrir hátt verð. Hver er þá skýringin á ástandinu í dag? Forsrh. ólafur Thors sagði í umr. hér á Alþingi á dögunum, að hin gífurlega tekjuaukning sjómanna á síldveiðunum í fyrra hefði haft mjög truflandi áhrif. Svipuð voru ummæli dómsmrh. Í þeim umr., Bjarna Benediktssonar. Þarna er þá fyrsti sökudólgurinn fundinn. Síldveiðisjómenn voru svo frekir og ókurteisir að veiða meiri síld en viðreisnarstefnan þoldi. Þetta finnst þeim háu herrum þó ekki fullnægjandi skýring. Með ýmsum vafningum hafa ráðh. verið að impra á því, að óhófleg kröfugerð verkafólks eigi sinn þátt f, hversu illa er komið. En það mega sumir þeirra eiga a.m.k., að ekki nefna þeir þennan sökudólg án þess, að svolítill blygðunarroði færist þeim í kinnar. Þá var málgagn ríkisstj., aðalmálgagn hennar, Morgunblaðið, dálítið skorinorðara hér í haust, þegar það talaði um landráðalýðinn, sem nú krefðist kauphækkana. Það var að skrifa um kjarabaráttu íslenzkrar alþýðu. Í fullu samræmi við þessar kenningar lagði ríkisstj. fram í síðustu viku frv. sitt um launamál o.fl., frv., sem hefur það að geyma, að svipta á alþýðu tandsins um tveggja mánaða skeið í þessum áfanga verkfallsréttinum og réttinum til að semja um kaup sitt og kjör, og þetta er gert, eftir að yfir hafa dunið örustu og stórfelldustu verðhækkanir lífsnauðsynja, sem um getur. Það er gert, eftir að fjölmargir þjóðfélagsþegnar hafa fengið miklar kauphækkanir, hinir launahæstu embættismenn svo ríflegar, að hækkanirnar einar nema allt að tvöföldum árstekjum verkamanns. Þetta afdráttarlausa bann við hinni minnstu kauphækkun til handa verkafólki er eina úrræðið, sem ríkisstj. kveðst hafa tiltækt nú til að forða efnahagskerfi landsins frá hruni. Hvað hefur þá gerzt síðan í vor, þegar stjórnarflokkarnir unnu kosningarnar undir því kjörorði, að allt væri í sómanum, ekki þyrfti annað að gera en gefa þeim tækifæri til að fylgja sömu stefnu, þá væri öryggi fengið og velsældin tryggð. Vissulega hafa mikil tíðindi gerzt á þessum skamma tíma. Sú stefna í efnahagsmálum, sem fylgt hefur verið undanfarin ár og kennd er við viðreisn, er gjaldþrota. Gjörvöll spilaborgin er hrunin. Úrræðalausir og ráðvilltir norpa stjórnarherrarnir nú á rústunum og gripa í vanmætti til þess úrræðis að segja verkalýðshreyfingu landsins stríð á hendur. Hver voru loforðin, sem núv. ríkisstj. gaf, þegar hún tók við völdum og hófst handa um viðreisnina? Í höfuðatriðum þessi: Að koma efnahagslífi þjóðarinnar á traustan grundvöll, að stöðva verðbólgu og halda dýrtíð í skefjum, að endurskipta þjóðartekjunum þannig, að þær dreifist af sem fyllstu réttlæti á þjóðfélagsþegnana, að láta samtök launþega og atvinnurekenda eina semja sín í milli um kaup og kjör án afskipta ríkisvaldsins. Niðurstaðan eftir 4 viðreisnarár er þessi: Samkv. lýsingum stjórnarherranna sjálfra er jafnvægið Í efnahagsmálum á þá lund í dag, að greiðslujöfnuður fer hríðversnandi, sparifjáraukning minnkar, eftirspurn eftir lánsfé vex, neyzla og fjárfesting er langtum meiri en þjóðarbúið þolir. Í stað þess að verðbólgan sé stöðvuð, hefur dýrtíð magnazt ofsalegar undanfarna mánuði en nokkru sinni á jafnskömmum tíma. Framfærsluvísitala hefur hækkað á tímabilinu júní-okt. úr 131 stigum Í 143 stig og vísitala vöru og þjónustu úr 153 stigum í 175 stig, 22 stiga hækkun á 4 mánuðum. Endurskipting þjóðarteknanna til að koma á sem fyllstu réttlæti milli þjóðfélagsþegnanna hefur verið framkvæmd þannig, að verðbólgubraskarar hafa rakað til sín meiri gróða en nokkru sinni, að hálaunamenn hafa fengið konunglegar launabætur, en þegar verkalýðsstéttin kemur síðust allra með sinar kröfur og á henni brotnar ein holskefla dýrtíðarinnar annarri hærri, þá segja stjórnarherrarnir: Nú er nóg komið. Hagkerfið okkar þolir ekki meira. Við höfum skammtað hinum svo ríflega, að það er ekkert eftir handa ykkur. Þá er að minnast á efndir heitsins um, að ríkisvaldið skyldi ekki hafa afskipti af launasamningum. Það féll að vísu fljótt í gleymsku, og einstakir starfshópar fengu að kynnast gerðardómum og lögbindingu. En nú á að fullkomna verkið, afnema verkfallsrétt og samningsrétt með lögum. Hafi nokkur stjórnarstefna beðið algert skipbrot, þá er það stefna núv. ríkisstj. Það er sannast sagna, að viðreisnarpólitíkin var frá upphafi dæmd til ófarnaðar. Einstakt góðæri, metafli ár eftir ár frestaði að vísu því, sem fram hlaut að koma. En eftir að meginskriðan fór af stað, hefur engin árgæzka dugað til að stöðva hana, og hina síðustu mánuði hafa ófáar aðgerðir ríkisstj. sjálfrar beinlínis magnað þensluna, verkað sem olía á eld. Það mætti segja mér, að herkostnaður stjórnarflokkanna í kosningunum s.l. vor sé ekki lítill verðbólguvaldur. Þeir voru staðráðnir í því að vinna þessar kosningar, hvað sem það kostaði, stjórnarflokkarnir, enda létu þeir þjóðina borga kostnaðinn, og þessi herkostnaður bitnar á hinu veika fjárhagskerfi landsins með gífurlegum þunga. Ég fullyrði, að aldrei hefur nokkur íslenzk ríkisstj., - og hafa Þær þó fæstar verið heilagar, - aldrei hefur nokkur beitt opinberu fjármagni eins skefjalaust fyrir kosningavagn sinn og viðreisnarstjórnin gerði á liðnu vori. Allir bankar, tryggingasjóðir og peningastofnanir aðrar voru opnaðar upp á gátt. Kosningasmalarnir voru á þönum út um allar jarðir og leituðu menn uppi til að spyrja þá, hvort þá vantaði ekki einhverja fyrirgreiðslu, t.d. myndarlegt lán. Hinir voru einnig margir, sem höfðu sig sjálfir á kreik, vissu, að nú var rétta stundin til að fá umbun fyrir veitta og væntanlega liðsemd. Menn þurftu fyrirgreiðslu fyrir sjálfan sig, fyrir fyrirtæki sitt eða hlutafélagið. Enn aðrir komu og minntu á peningaþörfina til að leggja tiltekinn veg, til að reisa ákveðna kirkju, veitingahús eða bíó. Aðstoðin þurfti að berast fljótt, og hún þurfti að vera myndarleg, annars væri eins líklegt, að kosningarnar færu illa. Og fjármagni var stráð af miklu örlæti á báðar hendur. Óskabarn ríkisstj., verzlunin, fékk vitanlega bróðurpartinn. Útlánaaukning til verzlunarinnar var frá áramótum til júlíloka orðin 234 millj. kr. eða meiri en til sjávarútvegs og landbúnaðar samanlagt. Og hin stuttu vörukaupalán heildsala erlendis munu þegar hafa hækkað á Þessu ári um 180 millj. kr. Svo var Það kosningalánið, enska lánið, 240 millj., það var sett í umferð. Eftir slíkar aðfarir stjórnarflokkanna þarf enginn að vera sérlega hissa á því , þótt verðbólgan vaxi ört og gjaldeyrisstaðan sé orðin hörmuleg. Eftir að opinberir starfsmenn og margar aðrar stéttir og starfshópar höfðu fengið miklar kauphækkanir í sumar og haust, kom vist fáum til hugar, að verkamenn og annað láglaunafólk gæti látið allar verðhækkanir yfir sig ganga án þess að fá hlut sinn réttan. Verkalýðssamtökin höfðu með samkomulagi við atvinnurekendur og ríkisstj. á s.l. vori fallizt á að bíða með meginkröfur sínar til haustsins. Því var marglýst yfir, að allar raunverulegar kjarabætur, þótt í öðru formi væru en bein hækkun tímakaups, skyldu metnar til jafns við hana. Hitt blandaðist engum hugur um, að verkalýðsfélögin hlytu að krefjast verulegra kjarabóta í okt. í siðasta lagi. Ríkisstj. hafði fengið dýrmætan fjögurra mánaða frest. Hún notaði ekki frestinn. Hún hafði engan viðbúnað og stóð uppi nú í lok októbermánaðar án þess að hafa nokkrar jákvæðar till. fram að færa. í þess stað leggur hún fram frv. um algert bann við frekari kauphækkunum. Það bann nær til allra þeirra , sem ekki höfðu þegar komið ár sinni fyrir borð, til verkamanna, verzlunarmanna og ýmissa fleiri. Og þetta bann virðist ekki aðeins eiga að standa Í þessa tvo mánuði. Fyrir áramót er gert ráð fyrir, að ný löggjöf verði sett, og þrátt fyrir endurteknar fsp. hefur ríkisstj. ekki fengizt til að lýsa því yfir, að óskoraður samnings- og verkfallsréttur verði leyfður á ný eftir áramót. Það er því vist, að svo framarlega sem ríkisstj. heppnast fyrirætlun sín nú, þá er ætlunin að svipta verkalýðshreyfinguna þessum dýrmæta rétti til frambúðar. Það er ætlunin að lögbinda til frambúðar það gífurlega launamisrétti í íslenzku þjóðfélagi, sem komið hefur verið á og aukizt stórlega síðustu mánuði. Þegar spurt er, hvernig verkamenn eigi að lifa á 67 þús. kr. árslaunum, en það er kaupið fyrir 8 klst. vinnu alla virka daga ársins, þá hefur ríkisstj. svar á reiðum höndum. Framtöl sýna, að árslaun verkamanna hafi í fyrra orðið milli 80 og 90 þús. kr., sagði fjmrh. hér í kvöld. Og fjmrh. fullyrti áðan, að laun verkamanna mundu verða um 100 þús. á þessu ári. Ef það reynist rétt, er ástæða til að spyrja: Með hverjum hætti getur verkamaður fengið 100 þús. kr. árstekjur? Með því að vinna eftirvinnu, næturvinnu, helgidagavinnu, með linnulausu striti. Lögfesting á 28 kr. tímakaupi hinna lægst launuðu er því lögfesting á vinnuþrælkun. Það er í reynd verið að leiða í lög 11-12 klst. vinnudag hjá íslenzkum verkalýð. Með ötlu skemmri vinnutíma er óhugsandi, að láglaunamaður geti séð meðalstórri fjölskyldu farborða undir viðreisn. Það hefði einhvern tíma þótt ólíklegt, að forustumenn Alþfl. berðust fyrir öðru eins og þessu, og alveg er það blöskrunarlegt, þegar Alþfl: ráðh. Gylfi Þ. Gíslason stendur hér fyrir framan hljóðnemann, eins og hann gerði áðan, og fer um það mörgum og hjartnæmum orðum, að allt sé nú þetta gert af einskærri umhyggju fyrir láglaunamönnum, á þá væri skellt hurðum, eftir að aðrir hefðu fengið sitt, til þess að leita ráða til að bjarga þeirra hag. Nei, það fer ekki hjá því, að mönnum blöskrar. Og þeir hafa líka komizt að raun um það undanfarna daga, ráðh. Alþfl. og þm., að kaupbindingarfrv. á fáa formælendur í röðum óbreyttra fylgismanna þess flokks, heldur hlýtur fordæmingu margra. Margir sjálfstæðismenn láta þá skoðun og hiklaust í ljós, að eftir þá atburði, sem gerzt hafa í kjaramálum á liðnu sumri, sé það óhæfa að ætla nú að skella hurðum á verkamenn og annað láglaunafólk. Fordæming þessa hátternis er hvorki bundin við flokka né stéttir. Fjölmargir úr hópi þeirra , sem nýlega hlutu miklar kauphækkanir, gera sér þess fulla grein, að hér er verið að fremja stórfellt ranglæti, og víst er, að ýmsir atvinnurekendur eru ekkert hrifnir af þessu tiltæki. Þeir sjá sem er, að lagafrv. um launamál o.fl. er bæði óréttlátt og óviturlegt. Það er óvit að hafna með fyrirlitningu samkomulags- og samningaleiðinni og lýsa styrjöld á hendur verkalýðshreyfingunni, - styrjöld, sem hlýtur að verða hörð, þar eð ekki er einungis um kaupgjaldsbaráttu að ræða, heldur eru hin dýrmætustu réttindi í veði, - réttindi, sem alþýðustéttirnar hafa aflað sér með langvinnri baráttu, verkfallsrétturinn og samningsrétturinn um kaup og kjör. Ríkisstj. hóf þessa styrjöld. Hún ber meginábyrgð á því, hver eftirleikurinn verður. Sú ábyrgð getur orðið þung. Alþýða landsins mun verja réttindi sín og lífshagsmuni. Fólk rís upp gegn ranglætinu, hvar í flokki sem það stendur. Að síðustu þetta: Sú ríkisstj., sem stendur nú á rústum viðreisnarinnar og hefur ekkert fram að færa eftir 4–5 mánaða umhugsunarfrest annað en ranglát þvingunarlög, sem engu geta bjargað, aðeins aukið vandræði og upplausn, sú ríkisstj. á að víkja. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Gils Guðmundsson var hér að ásaka ríkisstj. fyrir það að hafa ausið of miklum peningum út í vor. Framsóknarmenn saka hins vegar ríkisstj. fyrir hið gagnstæða. Þeir segja, að hún sé allt of íhaldssöm á peninga. Hvernig ætti nú ríkisstj. að stjórna peningamálunum, ef hún þyrfti að hlíta ráðum hv. stjórnarandstæðinga? Undarlegt er tilefnið, sem notað er til að bera fram vantraust á ríkisstj. Vandinn, sem við er að etja og engan veginn er auðleystur, er sá að stöðva verðbólguna og rétta hlut láglaunafólksins. Þetta er nauðsynlegt að gera, vegna þess að launahlutföllin í landinu hafa undanfarið raskazt mjög láglaunastéttunum í óhag og verðbólgan vaxið mikið á síðustu mánuðum. Þetta vandamál er í rauninni gamalt og lífseigt. Það hefur í einhverri mynd ásótt allar ríkisstj., sem hér hafa setið frá því á stríðsárunum. Það var í eðli sínu sami vandinn, sem varð banabiti vinstri stjórnarinnar. Þá fór vinstri stjórnin fram á frest við Alþýðusambandsþingið, en Hannibal Alþýðusambandsforseti neitaði Hannibal ráðh. um frestinn, og þarf ekki að rekja þá hetjusögu frekar. Til þess að leysa vandann, ætlar ríkisstj. nú að taka sér umhugsunarfrest í rúman mánuð, meðan hún er að kanna betur allar þær úrlausnir, sem til greina koma, í því skyni að geta valið beztu og árangursríkustu leiðina. Á meðan vill ríkisstj. tryggja óbreytt ástand, svo að ný vandamál skapist ekki, meðan umhugsunarfresturinn er að líða. Ef stjórnarandstöðunni mislíkar sú lausn vandamálanna, sem ríkisstj. væntanlega leggur fyrir Alþingi í næsta mánuði, þá gæti ég skilið, að stjórnarandstöðunni þætti rétt að bera fram till. um vantraust. En að bera fram vantraust, af því að ríkisstj. vill hugsa sig um, taka sér stuttan frest til að leita betri ráða en hún hefur á takteinum í dag, það er fráleitt. Þessi frestur er fyrst og fremst í hag þeim stéttum, sem nú bera skarðan hlut frá borði. Skákmaður, sem er að tefla í vandasamri stöðu, þar sem nauðsynlegt er að gera alltaf bezta leikinn til þess að sigra, reynir vitanlega að koma skákinni í bið til að geta undirbúið framhaldið sem vandlegast. Það þætti skrýtinn náungi meðal skákmanna, sem héldi því fram, að í slíkri stöðu væri bezt að tefla hraðskák. Stjórnarandstaðan heldur því fram, að ríkisstj. hafi haft nægan tíma til að undirbúa ráðstafanir sínar í efnahagsmálum, því að þá þróun, sem nú er orðin, hafi verið unnt að sjá fyrir á s.l. sumri. Lausn vandamálanna ætti því að liggja fyrir nú þegar. Ég skal fúslega viðurkenna, að nokkuð er til í þessu. En athugum málið nánar. Það var eðlilegt, að ríkisstj. biði eftir tvennu: annars vegar eftir ákvörðuninni um landbúnaðarvöruverðið í haust og hins vegar eftir því , að nefndin, sem átti að rannsaka greiðsluþol atvinnuveganna, léti frá sér heyra 15. okt. s.l. Í þessari nefnd sitja m.a. þrír þm. stjórnarandstöðunnar. Nú er í ljós leitt, að nefndin hefur litlu í verk komið og engu frá sér skilað. Verkefni hennar var að vísu umfangsmikið, en það verður að áteljast, að hún skuli ekki einu sinni hafa komið því í verk að rannsaka greiðslugetu frystihúsanna, en vitneskja um það er undirstöðuatriði í sambandi við lausn kaupgjaldsmálanna. Þýðingarmesta ástæðan fyrir því , að till. um lausn vandans geti ekki legið fyrir fyrr en í næsta mánuði, er sú, að það nægir ekki í slíku máli, að ráðh. og efnahagsráðunautar fjalli einir um þetta, heldur þurfa þm. stjórnarflokkanna einnig að fylgjast með málunum frá upphafi og móta þá lausn, sem álitlegust er. Þetta allt tekur nokkurn tíma. Þm. verða innan síns flokks og í viðræðum við þm. samstarfsflokksins að geta reifað allar hliðar málsins, skipzt á skoðunum og kannað sjónarmið hver annars. Þessi vinnubrögð eru viðhöfð, þau eru skynsamleg og líkleg til góðs árangurs. Hér sem endranær gildir það, að flas er ekki til fagnaðar. Um miðjan okt. var haldin ráðstefna Alþýðusambandsins um kaup og kjaramál. Ráðstefnan setti fram kröfu um 40% hækkun á launum verkamanna. Þessi krafa var m.a. rökstudd með því, að frá því í marz 1959 hafi kaup verkamanna aðeins hækkað um 36%, á sama tíma og verðlagsvísitalan hafi hækkað um 63%. Fyrri talan er að vísu ekki alveg rétt, því að kaup Dagsbrúnarmanna hefur hækkað um 43% á þessum tíma. Samt sem áður er kaup verkamannsins 20% á eftir hækkun verðlagsins. Á móti þessum 20% koma hins vegar miklar yfirborganir í sumum atvinnugreinum, stórauknar fjölskyldubætur og veruleg lækkun á tekjuskatti og útsvari. Í flestum tilfeilum munu þessi atriði gera meira en vega upp á móti 20%, en um það eru Þó skiptar skoðanir. Samt sem áður er eðlilegt, að verkamenn heimti nú bætt kjör, enda eiga þeir vegna aukningar á þjóðarframleiðslunni rétt á því að búa við betri kjör nú en fyrir 5 árum. Lítum nú á það, hvað mundi ske að óbreyttum lögum, ef kaup verkamanna hækkaði í dag um 40%. Landbúnaðarvörurnar mundu hækka í verði um 20%. Frystihúsin mundu ekki geta borið sig nema með stórlækkuðu fiskverði til sjómanna og útgerðarmanna. Iðnverkafólk, verzlunar- og skrifstofufólk og iðnaðarmenn mundu telja sig eiga rétt á 40% hækkun líka og knýja hana fram. Þá væru kauphækkanirnar orðnar svo almennar og verulegar, að opinberir starfsmenn ættu væntanlega samkv. 7. gr. l. um kjarasamninga opinberra starfsmanna rétt á 40% kauphækkun til viðbótar því, sem þeir fengu með kjaradómi í sumar. Kaupmenn og kaupfélög mundu krefjast aukinnar álagningar til að mæta auknum launaútgjöldum, og verðiag hlyti því enn á ný að hækka. Af öllu þessu leiddi, að útgjöld ríkisins mundu vaxa um 400-500 millj. á ári, og þyrfti þá að leggja á nýja skatta sem því næmi. Stórfelld kauphækkun til verkamanna að óbreyttu því kerfi, sem við búum við í dag og höfum að mestu búið við s.l. 20 ár, yrði því eftir skamman tíma orðin að engu. Í þessu er vandinn einmitt fólginn: að bæta kjör láglaunamanna, án þess að ný skriða fari af stað. Þetta er sá vandi, sem ríkisstj. ætlar að reyna að leysa innan þess frests, sem hér er verið að taka. Þetta vandamál virðist ráðstefnu Alþýðusambandsins einnig hafa verið ljóst, því að í ályktun hennar segir m.a. svo orðrétt: „Lögð verði áherzla á fullnægjandi ráðstafanir til verðtryggingar og varðveizlu kaupmáttar þess kaups, sem um semst “ Þetta er út af fyrir sig gott og blessað, en það, sem vantar alveg í samþykktina, er, hvaða ráðstafanir það eru, sem duga til verðtryggingar og varðveizlu kaupmáttarins. Ráðstefna Alþýðusambandsins sér réttilega, hver vandinn er, en getur ekki bent á, hvernig á að leysa hann. Hvernig eigum við t.d. að komast hjá því, ef prentarar fá hækkað kaup, að blöð og bækur hækki í verði? Hvernig eigum við að forða því, að daggjöld á sjúkrahúsum hækki, þar sem hjúkrunarkonur og læknar fengu stórhækkuð laun með kjaradómi í sumar? Hvernig á að komast hjá því, að byggingarkostnaður hækki með hækkuðu kaupi iðnaðarmanna? Póst- og símagjöld hafa hækkað í haust vegna hækkunar á launum póst- og símamanna. Þannig mætti lengi telja. Hér á Alþingi sitja margir þm. Framsfl., sem eiga sæti í stjórnum kaupfélaganna og Sambandsins. Fróðlegt væri t.d. að fá vitneskju um það hjá þeim, hvað SÍS og kaupfélögin telja sig geta hækkað laun skrifstofu- og verzlunarfólks mikið án þess að krefjast hærri álagningar. Á undanförnum árum hafa verkamenn oft fengið kauphækkanir, en eftir skamman tíma hafa þær misst gildi sitt vegna hækkandi verðlags. Kommúnistar skýra þetta svo, að verðlagshækkanir stafi af hefndarráðstöfunum stjórnvaldanna, sem vilji ná sér niðri á verkamönnum. Þessi skýring getur þó naumast verið einhlít. Í lok septembermánaðar 1958, þegar vinstri stjórnin sat að völdum, samdi Dagsbrún um 9% kauphækkun. Þennan samning taldi Þjóðviljinn mikinn sigur fyrir verkamenn. Áður en samningurinn var gerður, var vísitala kaupmáttarins 97 stig, en í október, næsta mánuði ettir að samningurinn gekk í gildi, stóð vísitala kaupmáttarins í stað, eða m.ö.o. vegna verðhækkana í kjölfar kauphækkunarinnar stóð kaupmáttur tímakaupsins í stað þrátt fyrir 9% launabót. Nú hlýtur maður að spyrja: Hverju reiddist verðlagsmálaráðherrann Hannibal í okt. 1958, að hann skyldi þá gera nýfengna kauphækkun verkamanna í sept. að engu? Stjórnarandstæðingar halda því mjög á lofti, að frv. um launamál o.fl. sé fyrirboði þess, að eftir áramótin eigi einnig að binda kaupgjaldið með lögum. Um það er ekkert hægt að fullyrða af eða á, á meðan ekki hefur verið tekin ákvörðun um þær ráðstafanir, sem ríkisstj. ætiar að beita sér fyrir í næsta mánuði. Um þetta atriði tel ég þó rétt að fara nokkrum orðum. Ég er þeirra r skoðunar, að það megi hvorki né eigi að vera framtíðarlausn í launamálum að ákveða kaupgjald í landinu með lögum. Hitt er ég sannfærður um, að meðan verkalýðshreyfingin endurbætir ekki skipulag sitt, sé óhjákvæmilegt að skerða samningsréttinn að einhverju leyti við og við með lagafyrirmælum, til þess að hægt sé að stjórna landinu og halda verðbólgunni í skefjum, enda hafa allar ríkisstj. að meira og minna leyti gripið til bessa ráðs. Vanræksla kommúnista í því efni að endurskipuleggja Alþýðusambandið í samræmi við ýtarlegar samþykktir Alþýðusambandsþings 1960, þar sem gert var ráð fyrir að koma samningsréttinum á hendur miklu færri aðila, er því sífellt að bjóða heim auknum ríkisafskiptum af launamálum. Ég fyrir mitt leyti tel útilokað að binda verðlag og kaupgjald í landinu eftir áramótin, nema launahlutföllin milli stétta séu áður leiðrétt verkamönnum og láglaunafólki til hagsbóta og að sú binding sé ekki til mjög langs tíma. Í þessu sambandi má varpa fram þessari spurningu: Hvaða gagn hefur verkamaðurinn af samningsfrelsinu, meðan aðrir hafa frelsi til þess að gera kauphækkanir hans jafnharðan að engu? Verðbólgan er versti óvinur verkamannsins, og það er til nokkurs vinnandi fyrir hann, ef unnt væri að halda henni niðri. Stjórnarandstæðingar virðast telja allar hugleiðingar um tímabundna lögbindingu kaupgjalds og verðlags nánast glæpsamlegar. Allir vita þó, að í ríkjum kommúnista hefur verkalýðshreyfingin engan samningsrétt og því siður verkfallsrétt. Framsfl. hefur ekki heldur ætíð verið sama sinnis og nú. Sumarið 1957, eða fyrir aðeins 5 árum, lét flokkurinn semja frv. til I. um breyt. á vinnulöggjöfinni. Í því var ákvæði um 2 ára bindingu kaupgjalds og verkfallsbann. Þetta er þó naumast í frásögur færandi. Það er nú einu sinni svo með þennan blessaða Framsfl., að hann hefur nokkuð skiptar skoðanir á hlutunum eftir því, hvort hann er í stjórn eða utan stjórnar. Ýmsir segja, að það sé miklu skynsamlegra að reyna að semja við verkalýðssamtökin heldur en vera að hugsa um lögbindingu. Þetta er alveg rétt, svo langt sem það nær. Gallinn er bara sá, að grundvöllinn skortir. Við hvern á ríkisstj. að semja? Hvorki Alþýðusambandið né neitt annað verkalýðssamband í landinu hefur samningsrétt fyrir sína meðlimi. Það eru hin einstöku verkalýðsfélög, sem eru 200 talsins, sem hafa samningsrétt hvert fyrir sína menn. Miðstjórn Alþýðusambandsins getur ekki á sitt eindæmi tekið kjaraákvörðun fyrir eitt einasta verkalýðsfélag í landinu. Ef miðstjórnin fengi samningsumboð frá öllum félögum innan Alþýðusambandsins, horfði málið allt öðruvísi við. En það liggur ekki fyrir. Ég teldi mjög athugandi, að einhvern tíma á næsta ári yrði kölluð saman stéttaráðstefna, þar sem mættir væru fulltrúar frá verkalýðssamtökunum, vinnuveitendasamtökunum og bændum. Meginverkefni ráðstefnunnar væru tvö, annars vegar að reyna að koma sér niður á eðlileg launahlutföll milli stétta, hins vegar að reyna að finna nýtt kerfi, sem kæmi í veg fyrir víxlhækkanir á launum verkamanna og verðlagi landbúnaðarafurða, t.d. með því, að báðar þessar stéttir semdu samtímis um kjör sín. Ef þessi ráðstefna tækist vel, væri mikill vandi leystur. Í þessum umr. hefur kjaradóm um laun opinberra starfsmanna mikið borið á góma. Forseti Alþýðusambandsins ræddi um það í gær, að bankastjórar og ráðherrar hefðu knúið fram kjaradómslaun sér til handa. En hann gleymdi einum manni, sem sízt skyldi. Hann gleymdi sjálfum sér, því að nú í haust fékk hann um 60% launahækkun hjá Alþýðusambandinu á grundvelli einhvers hálaunaflokks samkv. kjaradómi. Hitt skal ég undirstrika með honum, að það er hneyksli, ef bankastjórar hafa fengið mikla launahækkun, eftir að vitað var, að frv. um launastöðvun yrði lagt fram. Stjórnarandstæðingar hafa viljað kenna ríkisstj. um hinar miklu launahækkanir, sem hátekjumenn fengu með kjaradómi. Ekkert er fjær sanni. Dómsniðurstaðan hlýtur að nokkru að markast af þeim kröfum, sem gerðar voru. Þar var í fyrirsvari Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, sem stjórnað er af framsóknarmönnum og kommúnistum. Þeir gerðu í upphafi kröfu um að launin í hæstu flokkunum hækkuðu átta sinnum meira en laun verkamanna hjá ríkinu. Þeir vildu hafa verkamanninn í 4. launaflokki og voru mjög tregir til að samþykkja Þá kröfu samninganefndar ríkisstj. að færa verkamanninn upp í 5. launaflokk, sem tókst þó um síðir. Þetta var áhuginn fyrir verkamönnum. Svo féll kjaradómurinn, og hálaunafólkið fékk mikla kauphækkun, Þótt eigi væri hún nærri Því eins mikil og bandalagsforustan hafði krafizt: Þjóðviljinn fagnaði úrslitunum og sérstaklega hinni nýju stefnu að auka svo mjög launagreiðslur til þeirra , er gegndu störfum, þar sem miklar kröfur væru gerðar til menntunar og ábyrgðar, þ.e. mannanna í efstu launaflokkunum. Þó sagði blaðið, að þetta væri aðeins áfangi, meira þyrfti að gera af slíku síðar. Björn Jónsson, Þm. Alþb. í Norðurl. e., sagði réttilega í umr. í Ed. í gær, að laun ráðherra væru greidd af verkafólki í landinu. Þetta þýðir m.ö.o., að hinar miklu kauphækkanir til hálaunamanna, sem flokksbræður Björns hafa barizt fyrir innan Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og fengið fram að nokkru leyti, eru teknar af láglaunafólkinu í landinu. Ég er ekkert hissa á því, þótt verkamenn og annað láglaunafólk sé óánægt með laun sín eftir uppkvaðningu kjaradóms, þegar svo þar á ofan bætast miklar verðhækkanir síðustu mánuðina. Það er einmitt með hagsmuni þessa fólks fyrir augum, sem ríkisstj. Þarf nú stuttan frest til að leysa þeirra hagsmunamál á árangursríkari hátt en áður og leiða það út úr svikamyllukerfi víxlhækkandi kaups og verðlags. Eitt má ekki gleymast, þegar rætt er um kaup verkamanna. Kommúnistar, sem ráða stærstu verkamannafélögum landsins, hafa haldið þannig á málum þeirra undanfarin ár, að verkamaðurinn hefur jafnan fengið minni kauphækkun en aðrar stéttir og fórnað meiru til. í fyrra samdi Dagsbrún um 5% minni kauphækkun en flest önnur félög hér í Reykjavík. Í febr. s.l. náðu þeir þó upp þessari hækkun til að standa jafnfætis öðrum. En sú dýrð stóð ekki lengi. Í júní og júlí voru gerðir nýir samningar og þá drógust verkamennirnir á ný aftur úr um 5%. Í þetta skipti var það verkamannafélag á Akureyri, sem hafði forustuna. það er eftirtektarvert, að í kaupgjaldsbaráttu verkamanna hafa félögin, sem kommúnistar sjálfir stjórna, ekki einu sinni getað staðið saman og árangurinn orðið eftir því. Kommúnistar og framsóknarmenn reyna nú að magna andúðaröldu gegn frestunarfrv. og hafa í hótunum um að beita ólöglegum verkföllum og skæruhernaði. Kommúnistar eiga nú hægara um vik en ella, vegna þess að engin blöð koma út og því er erfiðara að skýra málin fyrir fólkinu. Menn skulu hér minnast hinna mörgu mótmæla, sem bárust, þegar lausn landhelgismálsins átti sér stað. Margir, sem þá skrifuðu undir mótmæli, mundu ekki vilja standa við þau í dag. Margir verkalýðssinnar telja rétt að mótmæla formsins vegna, þótt þeir í hjarta sínu séu sammála því, sem gert er. Mótmæli stéttarfélaganna gegn frestunarfrv. eru fyrst og fremst gerð til áréttingar kjarakröfum þeirra. Framsóknarmenn og kommúnistar vilja ekki gefa ríkisstj. vinnufrið. Ef stjórnin fengi hann, óttast þeir, að henni takist að leysa vandamálin í des. á farsælan hátt. Það þætti stjórnarandstæðingum verst af öllu, og því er nú öllum gauraganginum hleypt af stað. Þeir munu að sjálfsögðu ráða tiltektum sínum, en meiri hl. Alþingis mun ráða því, hvernig málin lúkast. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Hæstv. fjmrh. vildi svo vera láta, að aðeins stjórnarandstæðingar hefðu mótmælt frv. ríkisstj. um launamál. Samkv. þessu eru forráðamenn fulltrúaráðs verkalýðsfélaganna í Reykjavik, stjórnendur Iðju í Reykjavík og stjórnendur Alþýðusambands Vestfjarða stjórnarandstæðingar, þótt þeir hafi áður tilheyrt stjórnarflokkunum. Allir þessir aðilar hafa mótmælt frv. ríkisstj. mjög harðlega og varað við afleiðingum þess. Þá lézt hæstv. fjmrh. vera mjög ánægður með fund, sem haldinn var í gærkvöld í Verzlunarmannafélagi Reykjavíkur. Hversu ánægður hæstv, ráðh. má vera með þennan fund, geta menn bezt dæmt af eftirfarandi till., sem var samþ. einróma á fundinum: „Fundur í Verzlunarmannafélagi Reykjavíkur, haldinn 6. nóv. 1963 á Hótel Sögu, mótmælir harðlega fram komnu frv. um launamál o.fl. og skorar á Alþingi að fella það. Fundurinn telur frv. ranglátt, þar sem það felur í sér bann við launahækkunum þrátt fyrir sívaxandi dýrtíð og afnemur sjálfsögðustu mannréttindi, sem eru frjálsir samningar um kaupgjald og vinnutíma. Jafnframt skorar fundurinn á allt verzlunarfólk að standa fast saman um réttmætar kröfur sínar og neyta allra ráða til þess, að þær nái fram að ganga.“ Þetta var ályktun Verzlunarmannafélags Reykjavíkur. Hæstv. viðskmrh. lét sér sæma að fara með þau ósannindi, að Framsfl. hefði sjö sinnum á seinustu 25 árum verið með löggjöf, sem væri sambærileg við það frv. stjórnarinnar, sem nú liggur fyrir Alþingi. Þetta er algerlega tilhæfulaust. Samkv. gerðardómsl. frá 1942. sem byggðust á styrjaldarástæðum, var leyft að hækka kaupgjald til samræmingar og jafnframt greidd dýrtíðaruppbót. Samt varð reynslan af þessum lögum svo slæm, að Framsfl. hefur aldrei síðan staðið að lögum, er tækju samningsréttinn af verkalýðsfélögunum. Í gengislögunum 1950 og vísitölulögunum 1956 fólst engin skerðing á samningsréttinum, og er furðulegt, að hæstv. ráðh. skuli ganga jafnlangt í hreinum ósannindum og að staðhæfa slíkt. Annars stæði hæstv. ráðh. nær að rekja frekar afstöðu Alþfl. en Framsfl. til þessara mála. En það gerir ráðh. ekki, enda eðlilegt, því að þá kæmi bezt í ljós, hve Alþfl. svíkur nú öll sín fyrri stefnumál og fótumtreður helgustu réttindamál verkalýðshreyfingarinnar. Sælir eru þeir Jón Baldvinsson og Sigurjón A. Ólafsson að þurfa ekki að lifa hin algeru svik Gylfa, Emils og Guðmundar í þessum málum. Ein er sú mannlýsing í íslenzkum sögum, er glöggt lýsir andúð sagnaritarans. Þessi mannlýsing felst í einu orði: ójafnaðarmaður. Jafnaðarkennd og réttlætistilfinning átti sterkari rætur hér á landi í fornöld en dæmi eru til um hjá öðrum þjóðum þá. Um það vitna ýmis lagafyrirmæli frá þessum tíma. Þessi lafnaðar- og réttlætiskennd hefur varðveitzt hjá þjóðinni fram á þennan dag. Hér hefur verið gerður minni mannamunur en annars staðar hefur þekkzt. Landlæg er hér andúðin á þeim húsbændum, sem skiptu hjúum sínum ójafnt, þegar skortur var í búi. En fátt hefur þótt prýða betur góðan forustumann, þegar hörgull var vista eða annar aðbúnaður ónógur, en að deila kjörum með liðsmönnum sínum. Fátt hefur verið sannara sagt um íslenzka þjóð en hún hafi ódeig sætt sig við harðræði, þegar þess hefur þurft, en misrétti af manna völdum hefur hún jafnan illa þolað. En hví skyldi á þessum stað og þessari stundu verið að minna á þá jafnaðar- og réttlætiskennd, sem verið hefur aðalsmerki íslenzku þjóðarinnar í gegnum aldirnar? Ég geri það vegna þess, að aldrei hefur verið ríkari ástæða til þess á Alþingi að minna á þetta en einmitt nú. Aldrei hafa verið lögð fram á Alþingi Íslendinga slík ólög ójafnaðarins sem frv. það um launamál o.fl., sem ríkisstj. hefur lagt fram og verið hefur hér til umr, seinustu dagana. Þótt farið sé í gegnum alla þingsöguna og grandskoðað hvert einasta mál, mundi aldrei neitt mál fyrirfinnast, er felur í sér því líka ósanngirni eða byggt er á slíku misrétti sem þetta frv. Efni þessa frv. er í stuttu máli það, að þeir, sem lægst laun hafa og verst eru settir, skuli engar launahækkanir og kjarabætur fá, þótt hinir, sem hærri laun hafa og miklu betur eru settir, hafi þegar fengið miklar kauphækkanir og þó einkum þeir, sem hæst laun hafa. Aldrei áður í þingsögunni hefur það gerzt, að þannig sé níðzt á þeim, sem verst eru settir í þjóðfélaginu. Ranglátara og ódrengilegra mál hefur ekki verið flutt á Alþingi Íslendinga. Það gleðilega hefur hins vegar gerzt, að það hefur komið ótvírætt í ljós, að enn er jafnaðarog réttlætiskenndin rík í Íslendingum. Til Alþingis hafa borizt mótmæli úr öllum áttum og það ekki aðeins frá þeim, sem með þessum lögum á að setja skör neðar en aðra þegna þjóðfélagsins. Mótmælin og andúðin hafa ekki síður komið frá þeim, sem eiga að hafa hinn betri hlut samkv. þessu frv. Utan Alþingis hef ég ekki heyrt nema einn einasta mann lýsa velþóknun á þessu lagastarfi. Benjamín Eiríksson bankastjóra í útvarpsræðu nýlega. Benjamín hefur ekki heldur persónulegar ástæður til að kvarta. Seinasta verk hæstv. ráðh., áður en þeir lögðu þetta mál fyrir þingið, var að hækka laun bankastjóra um 40% og munu þau nú vera í kringum 400 þús. á ári, þegar risna og bílastyrkur er meðtalinn, eða u.þ.b. 5-6-föld verkamannalaun. Af hálfu hæstv. ráðh. hafa verið færð næsta fáránleg rök fyrir þessu máli. Hæstv. forsrh. hampar því mjög, að þetta sé gert fyrir þá launalægstu. Það er sem sagt gert fyrir þá launalægstu að láta skammt þeirra vera óbreyttan, meðan aðrir fá skammt sinn stóraukinn og dýrtíðin magnast meira en nokkru sinni fyrr. Ólafur Thors hefur oft verið skemmtilega fyndinn, en þessi fyndni hans skýtur langt yfir markið. Ólafur Thors mundi skilja það, ef hann hefði sjálfur ekki nema 67 þús. kr. í árslaun í stað 450 þús. kr. árslauna að ótöldum mörgum fríðindum. Emil Jónsson og Gylfi Þ. Gíslason lofa að bæta láglaunamönnum þetta upp með lækkun skatta og útsvara. En hvorir ætli græði nú meira á þessari ráðgerðu skatta- og tollalækkun, verkamaðurinn. sem hefur 67 þús. kr. árslaun eða Emil og Gylfi, sem hafa hvor um sig yfir 400 þús. kr. árslaun að ótöldum fríðindum? Ekki kæmi mér á óvart, þótt skattalækkunin hjá Emil og Gylfa yrði a.m.k. tíföld. jafnvel tuttuguföld sú skattalækkun, sem verkamaðurinn fær. Þetta frv. hæstv. ríkisstj. er ekki aðeins mesta ójafnaðar- og misréttismál, sem lagt hefur verið fyrir Alþingi, það stefnir einnig gegn þeim réttindum launastéttanna, sem eru þeim dýrmætust og mikilvægust allra réttinda, verkfallsréttinum. Það á að afnema hann fyrst í tvo mánuði, síðan í lengri tíma. Það á að sníða verkalýðshreyfingunni hér sama stakk og á Spáni og í Portúgal og fyrir austan tjald. Hér skal vera, eins og í þessum tveim löndum, verkalýðshreyfing án verkfallsréttar, verkalýðshreyfing, sem í raun og veru er ekki annað en nafnið, gagnslaus gervihreyfing. Á þann hátt skal framkvæma langþráðan draum stóratvinnurekenda og stórgróðamanna, koma þeim í paradís gróðavaldsins, sem þá hefur lengi dreymt um. Það hefur margt misjafnt verið sagt um verkfallsréttinn, og vissulega hefur hann oft verið misnotaður, alveg eins og líðræðið hefur oft verið misnotað. Hér á landi þarf vissulega að koma þessum málum í miklu fastara form með frjálsu samkomulagi atvinnurekenda og launþegasamtaka, t.d. eins og á Norðurlöndum, þar sem gerðir eru heildarsamningar til lengri tíma. En þrátt fyrir þessa galla verkfallsréttarins. sem vel á að mega sigrast á með frjálsum samningum atvinnurekenda og launþega, hefur hann ekki aðeins gagnazt launastéttunum vel, heldur verið vestrænum þjóðum ómetanleg lyftistöng. - Einhverjir kunna að segja, að ég fari með öfugmæli, þegar ég segi, að hann hafi verið vestrænum þjóðum ómetanleg lyftistöng. En hvers vegna halda menn. að þau lönd séu fremst í framleiðslu, framleiðni og tækni, er lengst hafa búið við verkfallsrétt? Hvers vegna halda menn, að lífskjörin séu bezt í þessum löndum og kommúnistar eigi þar örðugast uppdráttar? Það stafar einfaldlaga af því, að launþegar þessara landa hafa getað beitt samtakamættinum til að knýja fram bætt kjör. Bætt kjör þeirra hafa skapað framleiðslunni stóraukinn markað. og bætt kjör launþega eða réttara sagt hækkað laun þeirra hefur knúið atvinnurekendur til að taka framleiðni og tækni í sívaxandi mæli í þjónustu sína. Lágt kaupgjald er atvinnurekendum hins vegar engin hvatning í þessum efnum, og því er tækni og framleiðni yfirleitt á lágu stigi, þar sem kaupgjald er lágt. Íslenzk alþýða hefur á undanförnum áratugum búið við sæmileg kjör. Það á hún að þakka samtakarétti sínum framar öllu öðru. Samtakaréttinn verður hún að verja. Sá réttur er hins vegar raunverulega úr sögunni með frv. ríkisstj. um launamál, því að þótt þar sé talað um að afnema hann í fyrstu í tvo mánuði, efast enginn um að það er aðeins hugsað sem upphaf að öðru meira. Það er víst, að sú stefna ójafnaðar, misréttis og réttindasviptingar, er felst í frv. ríkisstj., ber sjálf dauðann í sér. Svo sterk er jafnaðarkennd og réttlætishugsjón þjóðarinnar, að hún getur ekki þolað slík álög, ekki slíkan ójöfnuð, ekki slíkt misrétti. Verkalýðssamtökin mega ekki láta afmá þýðingarmesta rétt sinn án öflugustu baráttu, sem þau geta innt af hendi. Frv. ríkisstj. er því ekki aðeins ranglátt, heldur hættulegt friðnum í landinu. Ríkisstj. á að hafa séð á þeirri mótmælaöldu, sem þegar er risin og enn á eftir að magnast, að hún er þar að kynda styrjaldareld, sem getur gert íslenzku þjóðlífi óbætanlegt tjón um langa framtíð. Það. sem þessi þjóð þarf, ef hún á að halda hlut sínum meðal hinna stærri þjóða, er samstarf og samhugur, gagnkvæmur skilningur og gagnkvæmur drengskapur einstaklinga og stétta. Þetta frv. grefur grunninn undan slíku samstarfi og slíkum skilningi. Það margfaldar þá sambúðarörðugleika, sem nú er búið við. Þetta frv. ríkisstj. hefur þegar skapað þann vanda, að ég efast um, að þjóðin hafi horfzt í augu við þvílíkan um áratugi. Á slíkum stundum má ekki láta misskilinn metnað ráða, ekki æstar tilfinningar, heldur hóflega skynsemi. Hafi ríkisstj. á einhverju stigi gert sér von um. að frv. hennar mundi leysa einhvern vanda, má henni vera ljóst, að það gerir hið gagnstæða. Ríkisstj. á því ekki nema eina leið út úr þeim vanda, sem hún hefur komið sér og þjóðinni í, því að það er ekki leið að auka enn deilurnar og ófriðinn. Þessi leið er sú, að stjórnin segi af sér og dragi frv. sitt til baka og hjálpi síðan til þess að bæta sambúð stéttanna. Þetta er sú eina leið, sem stjórnin mundi vaxa af, hin eina leið, sem sæmir mönnum, er finna til skyldunnar á örlagastund. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur fjær og nær. Undanfarna daga hafa hæstv. ráðh. staðið hér hver á fætur öðrum í ræðustól á sjálfu Alþingi og lýst yfir því, að efnahagsmál þjóðarinnar séu komin í algert öngþveiti. Jafnframt hafa þeir viðurkennt, að þeir hafi engin úrræði á takteinum til þess að leysa þennan mikla vanda. Þetta úrræðaleysi kemur mönnum að vísu ekki svo mjög á óvart, sem fylgzt hafa með ferli hæstv. ríkisstj. allt frá því að hún kom til valda og þá einkum undanfarnar vikur og mánuði. Það hefur alltaf verið ljóst, að efnahagsaðgerðir ríkisstj. og almenn landsmálastefna hennar hlyti fyrr eða síðar að leiða til efnahags- og stjórnmálaöngþveitis. Meginmarkmið íhaldsstjórnar undanfarinna ára virðist hafa verið að þjóna auðvaldinu í landinu og efla það sem mest. Má segja, að þessu höfuðmarkmiði sínu hafi ríkisstj. náð með hinni breyttu tekjuskiptingu meðal þjóðarinnar og áhrifum þessara afla á framkvæmdir og fjárfestingu í landinn, þar sem blind þjónusta við verzlunarauðvaldið í Reykjavík hefur sett svip sinn á framkvæmdir og fjárfestingu algerlega á kostnað almenningsframkvæmda, svo sem húsnæðis fyrir almenning og uppbyggingastarfsemi úti um landsbyggðina, í vegamálum og öðrum samgöngumálum, í raforkumálum, ræktunarframkvæmdum, hafnargerðum og skólabyggingum, svo að nokkuð sé talið. Það hefur verið einkenni stjórnarfarsins undanfarin ár að láta landsbyggðina sitja á hakanum með sín framfaramál, enda varla við öðru að búast af núverandi valdhöfum. Er það þó illa farið, því að mikilvægara og þjóðnýtara starf er ekki unnið annars staðar í landinu en einmitt í sveitum og sjávarþorpum úti um landið. Mönnum ætti að vera það ljóst, að sú verðmætasköpun, sem á sér stað í frumatvinnuvegum okkar, er undirstaða allrar annarrar starfsemi í landinu. Hinir fornu aðalatvinnuvegir okkar eru enn sem fyrr burðarásinn í íslenzku efnahagslífi, og ætti að vera keppikefli hverrar stjórnar að vernda hagsmuni þeirra og þess fólks, sem við þá vinnur, hvar sem það býr á landinu. Ég vil leyfa mér að gera húsnæðismálin að sérstöku umræðuefni, þó að í stuttu máli verði, enda er þar um að ræða þann þátt í þjóðarbúskap okkar, sem einna mest hefur verið vanræktur. Er þess fyrst að minnast, að byggingarkostnaður hefur vaxið gífurlega, og þar við bætist sú stefna hæstv. ríkisstj. að banna hreinlega bönkum og sparisjóðum nokkra fyrirgreiðslu við efnalitla húsbyggjendur, sem eðlilega hefur leitt til mikils samdráttar í íbúðabyggingum. Þótt rangsnúið sé, virðist það falla prýðilega að smekk og réttlætisskyni sumra hæstv. ráðh, að guma af vaxandi tryggingastarfsemi, en láta sér fátt um finnast, þótt hundruð fjölskyldna hafi ekki sæmilegt þak yfir höfuðið. Það er ekki til neins fyrir ríkjandi stjórnarvöld að víkja þessum málum til hliðar eða láta þau mæta afgangi, þegar metin er nauðsyn fjárfestingar, sízt af öllu þegar á spilum er haldið eins og undanfarin ár, Þar sem skemmtistaðir, verzlunarhallir og alls konar umboðsmiðstöðvar hafa bókstaflega gleypt í sig megnið af byggingargetu þjóðarinnar og valdið með því óeðlilegu kapphlaupi um efnivöru og vinnuafl og viðurkennt er, jafnvel af hæstv. ráðh., að það sé ein meginundirrót þenslunnar í efnahagslífinu, sem nú er um það bil að velta hæstv. ríkisstj. úr sessi. Ég vil leyfa mér að endurtaka það, sem ég hef áður sagt við svipað tækifæri: „Réttur til húsnæðis á að vera jafnsjálfsagður og réttur til ellilífeyris og annarra tryggingabóta. Þjóðin hefur mætavel efni á því að byggja hóflegar, en vandaðar íbúðir yfir hverja einustu fjölskyldu í landinu, hvort sem er í bæ eða sveit.“ En til þess að svo megi verða, verður að taka húsnæðismálin nýjum tökum. Það þarf að skipuleggja byggingarstarfsemina, bæði lánamálin og almenna byggingarhætti. Það þarf að fá skilning á því, að húsnæðismálin séu fyrst og fremst félagslegt vandamál, þ.e.a.s. úrlausnarefni, sem opinberir aðilar, eins og ríkisvaldið og bæjaryfirvöldin, eiga að leysa í samstarfi við banka og aðrar lánastofnanir. Nú er svo komið, að öllum má vera ljóst, að hæstv. ríkisstj. riðar til falls og á raunar ekki annað eftir en stíga það manndómlega spor að segja formlega af sér. Hæstv. ríkisstj. hefur misst tökin á stjórnartaumunum, og þó að henni hafi farið flest einstök mál illa úr hendi, er það úrræðaleysi hennar í verðbólgu- og dýrtíðarmálum, sem bezt styður kröfuna um frávikning hennar þegar í stað. Og þegar þess er enn fremur gætt, að hið háskalega ástand í dýrtíðarmálunum á rætur í sjálfum efnahagsaðgerðum og fjármálastjórn hæstv. ríkisstj., verður krafan um afsögn hennar þeim mun betur rökstudd. Efnahagsaðgerðirnar í ársbyrjun 1960 leiddu yfir almenning meiri og almennari verðhækkanir og kjararýrnun en hægt var að gera ráð fyrir, að launþegar í landinu sættu sig við til lengdar. Þó er það staðreynd, sem aðrir hafa bent á á undan mér, en ekki sakar að endurtaka, að allt var kyrrt á kaupgjaldssviðinu hið fyrsta viðreisnarár, 1960, og hálft ár 1961. Engar kauphækkanir áttu sér stað fyrr en í júní 1961. Svo sem alkunna er, var kaupgjaldi í landinu þannig háttað árið 1958, á seinasta ári vinstri stjórnarinnar, að dagkaup verkamanna var 21.85 kr. á klukkustund. Mátti þetta teljast viðunandi kaupgjald á þeim tíma, miðað við ríkjandi verðlag, enda var það stefna ríkisstj. þá að halda kaupgjaldi svo háu sem gjaldþol atvinnuveganna megnaði. Þá voru sjálfstæðismenn í stjórnarandstöðu, mjög sællar minningar, og kröfðust þess, að kaup yrði hækkað. En eftirleikinn þekkir öll þjóðin. Sjálfstfl. tókst um nokkurra mánaða skeið árið 1959 að ná þeirri aðstöðu að stjórna í gegnum Alþfl. og greiða götuna fyrir varanlegri íhaldsstjórn í landinu. Eitt hið fyrsta verk þessarar ríkisstj. var að lækka kaup verkamanna, sem verið hafði 21.85 kr. á vinstristjórnartímanum, niður í 20.67 kr. og annað kaup í samræmi við það. Þetta lækkaða kaup hélzt síðan óbreytt hálft þriðja ár, þ.e. 1959, 1960 og fram í júní 1961. M.ö.o.: almenningur í landinu bar þannig viðreisnarbyrðarnar bótalaust og kauplækkun íhaldsins að auki. Í júní 1961 leystu samvinnufélögin og verkalýðsfélögin á Norðurlandi kaupgjaldsdeilur með sanngjörnum samningum, sem aðilar voru fúsir til að hlíta. En hið merkasta við þessa samninga var það, að samið var um kaup og kjör til tveggja ára, eða lengri tíma en áður hafði þekkzt í kaupgjaldssamningum, þó að því tilskildu, að verðlag héldist að mestu óbreytt á tímabilinu. Sáu allir, að þarna var um beina áskorun á ríkisvaldið að ræða um að gera allt, sem í þess valdi stæði, til þess að viðhalda jöfnuði milli verðlags og kaupgjalds. Með því móti mátti tryggja vinnufrið í 2 ár. En hvernig brást hæstv. ríkisstj. við þessari áskorun? Hún gerði það með því að kalla norðlenzku kaupgjaldssamningana svikasamninga og hefndi sín með því að lækka gengi íslenzku krónunnar með uppdiktuðum rökum, sem ekki fengu staðizt í neinu. Með gengislækkuninni 1961 hefst núverandi verðbólguþróun fyrir alvöru. Æ síðan hefur verið styrjaldarástand í kaupgjalds- og verðlagsmálum, sem náð hefur hámarki í frv. hæstv. ríkisstj., sem felur í sér bann við því, að launafólk og vinnuveitendur semji um kaup og kjör. Lengra er ekki hægt að ganga í óréttlæti og lögleysum. Það er eins og hæstv. ríkisstj. hafi ekki verið sjálfrátt, þegar hún réðst til þessa verks, því að henni mátti vera ljóst, að með þessu var hún að efna til stjórnleysis eða a.m.k. ófriðarástands um lengri eða skemmri tíma. Slík lög sem þessi stríða gegn almennri réttarvitund þjóðarinnar, og því er ekkert líklegra en þau verði brotin, án þess að fært reynist að refsa gegn slíkum brotum. Lögin eru óframkvæmanleg og munu einungis stuðla að virðingarleysi almennings fyrir löggjafarstarfi almennt. Auk þess munu slík ákvæði án efa torvelda stórlega samstarf ríkisvaldsins og samtaka almennings um hin mikilvægustu mál. Allt þetta sýnir, að hæstv. ríkisstj. er komin í þrot. Hún er úrræðalaus, og hún stefnir út í stjórnleysi. Það verður að breyta til, taka upp nýja stjórnarhætti, þar sem hagsmunir almennings og hagsmunir landsbyggðarinnar verða látnir sitja í fyrirrúmi fyrir blindri gróðrahyggju, sem haldið er uppi með þvingunaraðgerðum og lögleysum, ef ekki vill betur til. Ég tek undir það vantraust, sem hér hefur verið flutt á hæstv. ríkisstj., og því fyrr sem hún víkur, því betra. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Þegar tekin er afstaða til vantrausts á ríkisstj., verða þm. að íhuga tvö meginatriði: Er málefnaleg ástæða til vantraustsins, og hvaða horfur eru á, að unnt sé að tryggja landinu starfhæfa ríkisstj., sem líklegri sé til þess að veita þjóðfélaginu betri forustu? Ég mun í þeim mínútum, sem ég hef hér til umráða, leitast við að skýra þessi atriði svo sem þau horfa við mér sem þm., en tel ástæðulaust að elta ólar við margvíslegar firrur í ræðum stjórnarandstæðinga, er allar hafa verið marghraktar. Í þingræðislöndum byggist tilvera ríkisstj. á trausti eða a.m.k. ekki vantrausti meiri hl. þings. En þjóðin er þinginu æðri, og í frjálsum kosningum kveður hún upp dóm, sem verður ekki áfrýjað. Fyrir aðeins 5 mánuðum felldi þessi æðsti pólitíski dómstóll landsins sinn dóm um starf og stefnu núv. ríkisstj. síðustu 4 árin. Sá dómur var ótvíræð traustsyfirlýsing og jafnframt viljayfirlýsing um, að hún skyldi áfram fara með stjórn landsins á grundvelli þeirrar stefnu, sem hún markaði sér í unnhafi. Niðurstöður kosninganna verða ekki túlkaðar á annan veg. En áhrif stjórnarstefnunnar voru öllum landslýð ljós, og báðir stjórnarflokkarnir lýstu yfir, að þeir mundu vinna saman eftir kosningar á grundvelti óbreyttrar stefnu. Af þessum sökum getur ekki vantraust nú orðið rökstutt með verkum ríkisstj. síðasta kjörtímabil. Það væri álíka fjarstætt og að undirréttur hyggðist breyta dómsúrskurði hæstaréttar. Vantraustið verður því að rökstyðja með verkum eða aðgerðaleysi ríkisstj. síðustu 5 mánuðina. Ástandinu í þjóðfélaginu þessa mánuði þarf ekki að lýsa með mörgum orðum. Ýmist þekkja menn það af eigin raun eða hafa heyrt greinargóðar lýsingar af hinum duldari þáttum efnahagsþróunarinnar í ræðum ráðh. við þessar umr. Í fáum orðum sagt hefur boginn verið spenntur of hátt. Framkvæmdir í landinu og neyzla er orðin svo mikil á ný, að byrjað er að ganga á hinn dýrmæta gjaldeyrisvarasjóð og vinnuaflið er komið á svartan markað. E.t.v. er síðara atriðið enn þá alvarlegra, því að svartamarkaðskaupgreiðslur draga vinnuaflið ekki endilega að nytsömustu störfunum, heldur fyrst og fremst að þeim framkvæmdum, þar sem hægt er að velta auknum tilkostnaði yfir á neytendur. Slíkar yfirborganir eru ekki heldur yfirleitt í neinu samræmi við eðlfleg launahlutföll milli starfshópa og valda því margvíslegri ólgu og óánægju. Hver einasti skyni borinn maður hefur fylgst með þessari þróun í sumar og haust með vaxandi kvíða. Þótt menn hafi að vísu glaðzt yfir aukinni veltu og vaxandi kaupi og hinum auknu launauppbótum, þá hef ég engan mann hitt að undanförnu, hvorki stjórnarsinna né stjórnarandstæðing, sem hefur ekki gert sér þess fulla grein, að hér yrði með einhverjum hætti að sporna við fótum, ef ekki á illa að fara. Hefur helzt gætt þeirrar gagnrýni, að stjórnin grípi ekki nógu fljótt í taumana. Alls konar spákaupmennska er aftur byrjuð að grafa um sig, og síaukinn ótti sparifjáreigenda við nýja gengislækkun hefur valdið stöðvun sparifjáraukningar síðustu mánuðina í stað hinnar miklu aukningar á síðustu 2 árum og fyrri helmingi þessa árs. Nú er þjóðinni sagt, að ríkisstj. sé með bráðabirgðalöggjöf sinni um frestingu kaupgjalds og launa í tvo mánuði að fremja einstakt óhæfuverk gagnvart launþegastéttum landsins. Og þar sem þetta er eina röksemd vantraustsmanna, sem ekki var úrskurðuð í síðustu kosningum, skal hún rædd nokkru nánar, því að afstaða núv. ríkisstj. í kjaramálum launþega og einnig bænda er sannarlega ekki neitt feimnismál. Það gegnir furðu, að sjálfir höfuðsmenn vinstri stjórnarinnar, sem létu það verða sitt fyrsta verk að taka 6 vísitölustig af launþegum með brbl., skuli telja mannréttindabrot að ákveða óbreytt kaupgjald í 2 mánuði. Sá er munurinn, segja þeir, að verkalýðssamtökin báðu um launalækkunina í þeirra tíð. Við höfum öll heyrt um samþykktir verkalýðssamtaka í kommúnistaríkjum, þar sem verkamennirnir eru sagðir hafa beðið um að fá að vinna helgidagavinnu án endurgjalds. Misnotkun kommúnistaforingjanna á verkalýðssamtökunum og framsóknarmanna á bændasamtökunum hérlendis er einnig sorgarsaga, því að með þessum starfsháttum hafa þessi þýðingarmiklu samtök oft gert sér óhægt um raunhæfa samvinnu við ríkisstj. Verkalýðsforusta, sem telur sjálfsagt að skerða kaup og hindra kauphækkanir, þegar tiltekinn stjórnmálaflokkur er við völd, en gegndarlausar kaupkröfur sjálfsagðar og tveggja mánaða kaupbindingu glæpsamlega, þegar aðrir flokkar stjórna landinu, bregzt alvarlega skyldu sinni. Sama er að segja um bændaforustu, sem lætur ekki á sér bæra eða beinlínis geldur samþykki kjaraskerðingu bænda, þegar tiltekinn flokkur er við völd, en telur það árásarefni hið mesta á hendur ríkisstj. annarra flokka, ef ekki einungis er bættur allur tilkostnaðarauki frá tíð þeirrar ríkisstj., heldur einnig frá þeim tíma, þegar þeir sömu bændaforingjar guldu jáyrði við kjaraskerðingu af pólitískum ástæðum. Meðan slíkur andi ræður ríkjum í stéttasamtökum. er ekki við góðu að búast. Sjálfstfl. hefur aldrei gert þá kröfu til sinna verkalýðsforingja eða bændaleiðtoga, að þeir settu flokkshagsmuni ofar stéttarhagsmunum, en væntir þess eins, að þeir láti raunsætt mat staðreynda ráða afstöðu sinni. Nú er sú krafa borin fram af hálfu stéttarfélaganna almennt, að laun hækki um 30-40% eða meira. Víst er hægt að vitna til þess, að yfirborganir hafi jafnvel verið meiri en þetta í ýmsum greinum síðustu mánuðina, og fljótt á litið kann það að líta sennilega út, að þá ætti að vera auðvelt að viðurkenna þetta kaup með samningum. Það sér þó auðvitað hver maður við nána athugun, að fær ekki staðizt. Umframgreiðslurnar eru langmestar í byggingariðnaðinum, sem getur velt tilkostnaðinum yfir á aðra, en það mun óvéfengjanlegt, að útflutningsframleiðslan, sem er háð erlendu verðlagi, getur ekki greitt slíkt kaup. Væri orðið við slíkum kröfum, sem stjórnarandstæðingar telja sjálfsagt, væri ekki auðið að forðast gengislækkun, sem fyrst og fremst kæmi til góða hinum skuldugu, sem ríkisstj. hefur oftast verið talin að hjálpa, en mest í óhag hinum efnaminni þjóðfélagsborgurum. En málið er ekki svona einfalt. Víxlhækkanir kaupgjalds og verðlags mundu halda áfram með auknum hraða. Margir segja, sem fljótt á litið lítur sennilega út: Af hverju má ekki almennt hækka kaup vegna hinna miklu launahækkana opinberra starfsmanna og stórhækkunar á afurðum bænda? Það má vel vera, að kjaradómur hafi úrskurðað einhverjum hópum of há laun. En lögin mæltu svo fyrir, að launin skyldu ákveðin með hliðsjón af því, sem sambærilegir starfshópar þá þegar höfðu, og kauphækkun hjá öðrum stéttum mundi því sjálfkrafa leiða til nýrrar kauphækkunar opinberra starfsmanna. Þetta er staðreynd málsins, þótt jafnvel lögfræðiprófessorinn Ólafur Jóhannesson, sem annars er sanngjarn maður, sé orðinn svo sýktur af Framsóknarsiðferðinu, að hann léti sér sæma að rangtúlka kjarasamningalögin í ræðu sinni í kvöld. Og við ákvörðun landbúnaðarverðs í haust var verið að ákveða bændum laun á grundvelli þess, sem aðrir höfðu þegar fengið. Almenn kauphækkun nú mundi því leiða til nýrrar hækkunar landbúnaðarvara. Vitja stjórnarandstæðingar ógilda samninginn við opinbera starfsmenn eða svipta bændur verðtryggingarlöggjöf sinni? Það má vafalaust finna þessu skipulagi ýmislegt til foráttu, svo sem gagnrýna litt skiljanlega ákvörðun kjaradóms um eftirvinnukaup opinberra starfsmanna. En þetta skipulag hefur einnig marga kosti. M.a. forðar það illdeilum um kjaramál þessara stétta, og hingað til hefur það ekki verið baráttumál neins flokks að afnema það. Og munu ekki verkalýðsfélögin telja óumflýjanlega nýja kauphækkun, þegar þessi afleiðing væri orðin af stórfelldri kauphækkun nú? Er það nú ekki loksins að verða öllum ljóst, að þessi hringavitleysa verður að taka enda og forustumenn stéttasamtaka við sjó og í sveit verða að taka upp ný vinnubrögð til að tryggja umbjóðendum sínum kjarabætur? Það þýðir ekkert að skella skollaeyrum við þeirri staðreynd, að það verður aldrei hægt að skipta meiru en aflað er, hver svo sem skömmtuninni stjórnar. Skammtanir geta verið misjafnar í hvern stað, munu ýmsir segja. Rétt er það. En hver fær nú of mikið? Það væri fróðlegt að heyra það frá stjórnarandstæðingum. Ekki man ég eftir að hafa heyrt aðra tilnefnda en ráðh. og bankastjóra. E.t.v. hafa þeir of há laun. En þó eru þau mun lægri en laun efstu launaflokka í launakröfum þeim, sem forustulið Framsóknar og kommúnista í samtökum opinberra starfsmanna bar fram og bæði Tíminn og Þjóðviljinn töldu óhæfu af ríkisstj. að panga ekki að. Það er að vísu óspart gefið í skyn, að launamunur ríkisstarfsmanna sé of mikill, og ríkisstj. kennt um, þótt hún hafi lagt allt kanp á að minnka hann og hlotið fyrir ótalin skammaryrði einmitt frá framsóknarmönnum og kommúnistum. Man nú enginn skammirnar á ríkisstj. fyrir að ganga ekki orðalaust að kröfum lækna og verkfræðinga? Jú, það er raunar einn hópur manna, sem stjórnarandstæðingar telja, að fái allt of mikið í sinn hlut. Það eru sparifláreigendur, fólkið, sem með sparnaði og ráðdeild, sem sífellt er þó vanþökkuð, gerir auðið að byggja upp atvinnulíf og framkvæmdir í landinu. Þetta fólk má að þeirra dómi gjarnan fá minna í sinn hlut, svo að aðrir geti betur hagnazt á fé þess. Það á að vera allra meina bót og geta staðið undir öllum kauphækkunum. Það eru þó ekki braskararnir í þjóðfélaginu, sem eiga sparifé. Þeir hafa vit á að eiga sitt í eignum, sem verðbólgan gerir verðmeiri. Ég hef aldrei getað skilið réttlætíð í því, að ég eigi kröfu á því að fá fyrir lítið endurgjald peninga annars fólks til að græða á þeim. Ég held sannast sagna, að niðurstaðan verði sú, að af fáum sé hægt að taka til að bæta kjör annarra umfram þá almennu kjarabót, sem aukin þjóðarframleiðsla á að veita. Sjálfsagt er þó, að þetta sé kannað til hlítar, því að sérhver þjóðfélagsborgari verður að sjálfsögðu að geta með fullri vinnu átt kost þeirra tekna, er geri honum á sómasamlegan hátt auðið að framfleyta sér og fjölskyldu sinni. Þótt launamismunur sé hér minni og opinberar ráðstafanir til tekjuöflunar meiri en í flestum öðrum löndum, verður sá jöfnuður þó að vera enn meiri, ef ekki er auðið að veita hinum lægra launuðu lifvænlega afkomu með öðrum hætti. En þá þýðir ekki um leið að taka undir kröfugerð úr öllum áttum. Kæmi vel til athugunar í því sambandi að lögfesta viss lágmarkslaun. Það er engum efa bundið, að kjör almennings á Íslandi hafa aldrei verið betri en nú. Það er auðvitað ekki allt ríkisstj. að þakka. En varla hefði það þó orðið, ef þær fullyrðingar stjórnarandstæðinga hefðu haft við rök að styðjast, að ríkisstj. hefði lagt allt kapp á að spyrna gegn uppbyggingu og framförum í landinu. Sérstaklega er það gleðiefni, hversu jöfn atvinna hefur verið um allt land. Hitt er rétt, að dýrtíð er mikil, og stafar fyrst og fremst af því , að þeim viðvörunarorðum hefur ekki verið fylgt að hækka ekki árlega kaup meira en framleiðsluaukningu nemur. Þessar aðvaranir hafa verið túlkaðar sem fjandskapur við verkalýð og bændur, og hringrás áróðursins er næsta kátbrosleg. Fyrst er ríkisstj. sökuð um að standa gegn sanngjörnum kauphækkunum. Síðan er hún skömmuð fyrir verðhækkanir, sem óhjákvæmilega leiðir af þessum kauphækkunum. Ríkisstj. er ásökuð um of litla hækkun á framleiðsluvörum bænda. Síðan er hún skömmuð af sömu aðilum fyrir verðhækkun landbúnaðarvara. Ríkisstj. er ásökuð fyrir að ganga ekki orðalaust að sanngjörnum kröfum ríkisstarfsmanna um allt að 33 þús. kr. laun á mánuði. Síðan er ríkisstj. ásökuð með sama offorsi fyrir að hafa komið öllu úr jafnvægi með því að hlíta úrskurði kjaradóms, eftir að hafa synjað hinum háu kröfum starfsmannanna. Þannig eltir hver vitleysan aðra. Sannleikurinn er sá, að engin stjórn hefur fremur þessari lagt áherzlu á að tryggja hinum launalægri raunhæfar kjarabætur. Auk hinnar stórkostlegu hækkunar almannatrygginga hefur ríkisstj. ítrekað beitt sér fyrir því, að hinir lægst launuðu fengju kauphækkun. En því miður hefur árangur orðið lítill, því að þeim aðvörunum hefur ekki verið hlýtt, að þessar kaupbætur yrðu einskis virði, ef allir fylgdu á eftir með kauphækkanir. Um þetta hefur hin kommúnistíska forusta A.S.Í. ekki verið til viðtals. Þá var enn fremur freistað að fá samstarf við verkalýðssamtökin um sama efni með því að samþykkja till. Alþb: manna um að rannsaka möguleika á því að tryggja lífvænlegt kaup fyrir 8 stunda vinnu með aukinni framleiðni og betri nýtingu vinnuafls. Síðast í vor beitti ríkisstj. sér svo fyrir samstarfsnefnd til að rannsaka af raunsæi möguleika atvinnuveganna til að greiða hærra kaup. Engu að síður er því blákalt haldið fram, að ríkisstj. vitji launþegum og raunar þjóðinni allri allt hið versta. Hin heilaga barátta gegn 2 mánaða kaupbindingu nú er fjarri því að þjóna hagsmunum launþega, heldur til þess ætluð að reyna að sameina margklofnar fylkingar kommúnista. Síðasta verk vinstri stjórnarinnar, sem kommúnista og framsóknarmenn munar í að endurvekja, var að taka 17 vísitölustig af launþegum. Þannig lauk ferli þeirrar stjórnar með launaskerðingu, eins og hann hafði byrjað. Höfundi þessara aðgerða er sannarlega ekki klígjugjarnt, er hann getur nú belgt sig út yfir óhæfuverkum þeirrar stjórnar, sem hefur byggt traust efnahagskerfi úr rústum þeim, sem hann lét eftir sig, og telur sig þess umkominn að lýsa vantrausti á þá ríkisstj., ekki fyrir að skerða kaup, heldur fyrir það eitt að vilja fá tveggja mánaða frest til þess að íhuga leiðir til að tryggja með nýjum úrræðum bætta afkomu þess fólks, sem hann ætti helzt að bera fyrir brjósti. Þetta er vafalaust hægt að gera, ef af raunsæi og einlægni er að málum unnið, einmitt vegna þeirra framfara, sem í þjóðfélaginu hafa orðið, síðan vinstri stjórnin góðu heilli hvarf frá völdum. Það er engum meira virði en hinum lægst launuðu, að gengi krónunnar verði tryggt og verðbólguflóðið stöðvað. Það gerist ekki með því að ana hugsunarlaust út í fen óraunsærra kauphækkana, sem meira að segja Þjóðviljinn segir nýlega, að hafi ekki fært neinar kjarabætur, og Björn Jónsson varði stórum hluta ræðu sinnar í kvöld til að sýna árangursleysi hinnar óraunhæfu kauphækkunarstefnu fyrir verkalýðinn. Það verður að gerast með því að íhuga leiðir til breyttrar vinnutilhögunar og jöfnunar kauptaxta og fínna úrræði til þess að tryggja útflutningsframleiðslunni, sem er lifakkeri þjóðarinnar, eðlileg arðskiptihlutföll, sem veitir báðum aðilum öryggi og hvetur til aukinnar framleiðslu. Verkalýðshreyfing undir heilbrigðri forustu mundi leggja megináherzlu á að efla sem mest framleiðni og framleiðslu. En umfram allt er nauðsynlegt, að verkalýðshreyfingin fylgi því fordæmi Bandalags starfsmanna ríkis og bæja að flokka störfin og ákveða launahlutföll milli starfsgreina. Það er frumskilyrði allrar eðlilegrar og friðsamlegrar launamálaþróunar í þjóðfélaginu. Í kjaramálunum er síðast, en ekki sízt brýn nauðsyn að leita allra úrræða til að létta almenningi hinn mikla húsnæðiskostnað, þótt þar sé við ramman reip að draga. Í þessum umr. segja stjórnarandstæðingar, að viðreisnarstefnan hafi mistekizt. Engu að síður halda þessir sömu menn því fram, að ekki aðeins geti atvinnuvegirnir borið þá 12-13% almennu kauphækkun, sem þegar er orðin á þessu ári, heldur 30–40% í viðbót. Á stjórnartíma þessara miklu verkalýðssinna í vinstri stjórninni voru ýmsir verkalýðsleiðtogar Sjálfstfl. sakaðir um að grafa undan efnahagskerfinu þá með 5% kauphækkun. Þannig er allt á. sömu bókina lært. Það er ljóst, að málefnisleg rök fyrir vantrausti Alþb: manna eru engin. Ríkisstj, vill tryggja kjör almennings, en ekki skerða þau. En hvað hafa svo þeir flokkar að boða, sem vilja stjórnina feiga? Alþb.-menn ættu fyrst að reyna að koma á friði á eigin heimili, áður en þeir bjóðast til að stjórna þjóðinni. Um stefnu Framsóknar er það helzt að segja, að enginn veit, hvort hún stefnir í austur eða vestur, suður eða norður. Það fer eftir vindáttinni hvern dag. Og þeir, sem eru flokknum vinveittir, segja menn ekki mega dæma flokkinn hart, því að foringjarnir meini ekkert af því, sem þeir segja. Það hefur verið trúaratriði núv. formanns flokksins, frá því að hann tók við formennskunni, að öll efnahagsmál yrðu leyst, ef vextir væru lækkaðir og losað allt bundna féð í Seðlabankanum. Það þarf ekki mikinn speking til að sjá, að slík ráðstöfun nú mundi á skömmum tíma kaffæra þjóðfélagið í botnlausu verðbólguflóði. Við bætist svo í gærkvöld sú sameiginlega speki samherjanna framsóknar- og Alþb.-manna, að auðvelt væri fyrir útveginn að hækka kaup um 30% með því að afnema gjald, sem nú rennur allt til útvegsins. Það broslega gerðist svo hér í kvöld, sem vonandi hefur ekki farið fram hjá neinum, að varaformaður Framsfl. fór þungum orðum um of mikil útlán bankakerfisins. Þetta er víst „hin leiðin“, sem formaður Framsfl. lýsti hér í gærkvöld. Þjóðin þekkir vel úr áróðursræðum þessa hv. þm. dulúðgar lýsingar á einhverri „hinni leið“ eða „þriðju leið“, sem allan vanda á að leysa, þegar Framsfl. er utan stjórnar, en lítið verður vart við, þegar í stjórnarstóla er komið. Síðasta dæmið um „hina leiðina“ í framkvæmd er strandsigling vinstri stjórnarinnar. Einhvern tíma hefði það þótt í frásögur færandi, að Framsfl. gerðist ötull málsvari allra kröfugerða, hversu fáránlegar sem þær eru. Sannast þar sem oftar, að skammt er öfganna á milli, því að einmitt Framsfl. hefur lengst af verið hatrammur andstæðingur allra kjarabóta launþega. Vitanlega er það þeirra mál, hvernig þeir haga málflutningi og stefnu sinni. En hamingjan forði þjóðinni frá að fela slíkum flokki forustuhlutverk, meðan það er helzta keppikeflið að slá kommúnista út í öfgum. Það er svo kaldhæðni örlaganna, að engir menn hafa flutt skeleggari fordæmingarræður um þá ævintýrapólitík, sem Framsfl. nú fylgir, en einmitt Eysteinn Jónsson, þegar hann fyrr á árum las kommúnistum pistilinn. Rétt fyrir síðustu kosningar sagði iðnrekandi hér í bæ: Nú er ég að hugsa um að kjósa kommúnista. - Af hverju? spurði ég að vonum. Af því, svaraði hann, að núverandi ástand er óviðunandi, því að fólk hleypur úr vinnu sinni, þegar því þóknast, en ef kommúnistar og Framsókn fá völdin, verður komið atvinnuleysi eftir stuttan tíma. - Skyldi þessi tilgáta vera svo fjarri lagi? Úrslit síðustu kosninga sýndu, að þjóðin vili trausta og einbeitta forustu, og það er engin ástæða til að halda annað en meiri hl. þjóðarinnar beinlínis ætlist til þess af ríkisstj., að hún leysi með ákveðnum tökum Þann vanda, sem nú er við að glíma, og láti hótanir öfgamanna sem vind um eyru þjóta. Að sjálfsögðu ber að leita samvinnu við mikilvæg stéttasamtök, og láti forustumenn þeirra rétt mat staðreynda ráða gerðum sínum, þá er ekki að efa, að auðvelt verður að leysa vandann. En ríkisstj. og Alþingi bera ábyrgð þess gagnvart þjóðinni, að úrlausn fáist, er sé í samræmi við Þjóðarhag. Þess vegna má ekki kasta vandanum á herðar stéttasamtakanna einna, svo sem vinstri stjórnin gerði, heldur verður ríkisstj. og Alþingi að eiga þann manndóm að höggva á hnútinn, ef hann leysist ekki með öðrum hætti. Allir þjóðhollir Íslendingar munu meta þá einbeittu viðleitni ríkisstj. að verja gengi ísl. krónunnar. Það er ekkert nýtt fyrir núv. ríkisstj., að öfgamenn gera að henni hróp, og það er tiltölulega auðvelt verk að ala á óánægju og hrópa um réttlæti og mannréttindi. En það er kaldhæðnislegt, þegar þeir menn eru í fylkingarbrjósti lýðréttindaprédikaranna, sem eru boðberar þjóðskipulags, sem veitir verkalýðnum þann eina rétt að fá að biðja valdhafana um að fá að leggja meira á sig. En sem betur fer hefur reynslan sannað, að heilbrigð dómgreind og hávaðalaus íhugun á sterkari tök í þjóðinni en háreysti og hótanir, illyrði og grjótkast. Seta núv. ráðh. í stólum sínum er ekki það, sem núverandi barátta snýst nú um, heldur er hér um að tefla velferð þjóðarinnar. Menn geta verið mismunandi ánægðir með löggjöf, en sérhvert siðað þjóðfélag hefur í heiðri þau lög, sem af rétt kjörnum valdhöfum eru sett. Þeir, sem ábyrgð bera á löggjöfinni, fá svo sinn dóm í almennum kosningum. Nú hafa þau alvarlegu tíðindi gerzt, að alþm., sem unnið hafa eið að stjórnarskránni, hvetja menn til að hafa að engu lög frá Alþingi. Hér er vegið að undirstöðu þjóðfélagsins. Þau orð hins spakvitra manns eru enn í fullu gildi, að ef vér rjúfum lögin, rjúfum vér einnig friðinn. Þá horfir sannarlega illa um framtíð íslenzku þjóðarinnar, ef þessi sannindi ættu ekki á úrslitastundu sterkari ítök en hrópyrði öfgamanna, því að hversu oft hefur ekki verið meiri ástæða til að hafa lög að engu en þessa löggjöf, sem á mestu velmegunartímum þjóðarinnar leggur á hana þá einu kvöð að una í tvo mánuði óbreyttum kjörum, meðan verið er að leita raunhæfra úrræða til að bæta kjör þeirra, sem minnst bera úr býtum? Stjórnarandstæðingar mega vita, að með slíkum óhappaverkum verður ríkisstj. ekki hrakin frá völdum, heldur er mér nær að halda, að sú fylking þjóðhollra Íslendinga verði stærri en æsingamennina grunar, sem skipi sér að baki ríkisstj. sinni til verndar lögum og rétti í landinu. Og við vantrauststill. frá slíkum mönnum er aðeins til eitt svar: Nei.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Það er þrælalagafrv., sem er tilefni þess vantrausts, sem hér er borið fram. Um það stendur nú baráttan á þingi og hjá þjóðinni. Gegn því hefur íslenzkur verkalýður risið allur, jafnt sá í vinnugallanum sem hinn flibbaklæddi, jafnt við höfnina sem á plönunum, í verksmiðjum og verzlunum, í skipum og á skrifstofum. Og það er skiljanlegt, að ráðh. ríkisstj. vefjist tunga um tönn og að skjóti mörgu skökku við hjá þeim, er þeir reyna að verja svo illan málstað sem þrælalögin eru. Þeir ráðh. Gylfi og Gunnar Thoroddsen sögðu í ræðum sínum hér áðan, að ríkisstj. vildi aðstoða láglaunafólk til þess að fá launabætur. Og hvernig hefur sú aðstoð birzt? Í því, að þegar láglaunamenn hafa knúið fram kjarabætur, hefur ríkisstj. ráðizt á þá með gengislækkun og rænt þá allri kauphækkuninni tafarlaust. Hæstv. viðskmrh., Gylfi Þ. Gíslason, reyndi í innfjálgri ræðu hér áðan að lofa launþegum öllu fögru, ef þeir bara vildu lofa ríkisstj. að fjötra sig. Hvernig dettur honum í hug, að nokkrir láti blekkjast af slíkum fagurgala eftir fjögurra ára níðingsverk afturhaldsins gegn íslenzkum launþegum? Hafi hann viljað íslenzkum launþegum vel, þá hefur hann haft tækifæri í 4 ár til að sýna það. Það hefur hann ekki gert, og nú er of seint fyrir hann að iðrast eftir dauðann - sinn pólitíska dauða. Gunnar Thoroddsen, hæstv. fjmrh., þóttist harma það, að atvinnurekendur og verkamenn hefðu ekki getað komið sér saman. En hver er sannleikurinn? Einmitt þegar verkamenn og atvinnurekendur hafa samið frjálst, eins og 1961, þá er það ríkisstj., sem ræðst á samninginn og eyðileggur hann með gengislækkun. Hæstv. forsrh., Ólafur Thors, reyndi sem von var að verja nokkuð stjórn sína hér í gærkvöld. Hann kvað lífskjörin aldrei hafa verið betri en nú. Lífskjör hverra? Kannske hálaunamanna og braskara? En lífskjör verkalýðsins eru þau, að meiri vinnuþrældóm og lægri kaupmátt launa hefur hann ekki búið við í tvo áratugi. Hæstv. forsrh. kvartaði yfir víxlhækkunum verðlags og kaupgjalds. Hverra verk eru þær víxlhækkanir? Það er verk íslenzku verðbólgubraskaranna, sem hækka verðlagið og lækka gengið í sífellu, til þess að ræna þannig kaupgjaldinu af verkalýðnum. Og kaupmáttur tímakaupsins er í dag 20% lægri en í árslok 1958 vegna valds þessara verðbólgubraskara yfir stjórnarstefnunni. Hæstv. forsrh. kvað launin aðeins geta aukizt, ef þjóðarframleiðslan ykist. Það er nú að vísu rangt. Launin geta líka hækkað á kostnað gróðans hjá auðmönnum og í krafti betri skipulagningar á atvinnulífinu. En tökum samt dæmið af þjóðarframleiðslunni, frá því að hann varð forsrh. 1945 og þar til nú. Hreinar þjóðartekjur á mann hafa aukizt frá 1945 um 25% samkv. skýrslum Framkvæmdabankans, en kaupmáttur lægstu Dagsbrúnarlauna hefur á sama tíma minnkað um 20%. Þarf þá frekar vitnanna við? Aukning þjóðarteknanna bæri meira en 40% kauphækkun, eins og sjá má af þessu, ef rétt væri skipt. Hæstv. forsrh. er, sem kunnugt er, mikill húmoristi. En þegar hann segist vera að gera allt þetta fyrir þá lægst launuðu, jafnvel setja þrælalögin fyrir þá, yfirgengur hann sjálfan sig. Skyldi hann trúa því, ef alþýðan tæki upp á því á morgun að setja lög, sem bönnuðu auðmönnum alla gróðamyndun og sviptu þá yfirráðum yfir atvinnutækjunum, ef einhver segði við hann, að alþýðan væri að gera þetta allt fyrir veslings suðmennina, sem kynnu ekki fótum sínum forráð? Ég læt nú þetta nægja. Þegar sá, sem vitrastur er og víðsýnastur úr stjórnarliðinu, sjálfur forsrh., talar svona svart, þá má nærri geta, hvernig vörnin ferst hinum smærri spámönnum. En eitt atriði verð ég þó að taka í ræðu Birgis Finnssonar, hv. 2. landsk. Sá ræðumaður sökk svo djúpt að hóta verkalýð Íslands gengislækkun, ef hann bryti þrælalögin á bak aftur. Hann veit, að verkalýður Íslands hræðist engar hótanir. Hann veit fullvel, að ef hann ekki brýtur þessi þrælalög á bak aftur, fær hann önnur til enn lengri tíma, eins og Jón Þorsteinsson, hv. 9. landsk., viðurkenndi berum orðum í ræðu sinni hér áðan. Og verkalýðurinn veit, að ofan á þrælalög fengi hann líka gengislækkun. Braskarar Íslands hafa aldrei getað á öðru grætt en verðbólgu og gengislækkunum og munu halda áfram við þá þokkalegu iðju, svo lengi sem þeim helzt það uppi. Alþýðuflokksfólkið um allt land stendur við hlið stéttasystkina sinna í verkalýðssamtökum landsins í baráttunni fyrir frelsi þess. Þetta Alþýðuflokksfólk hefur haldið tryggð við flokk sinn þrátt fyrir allt vegna þess, sem hann einu sinni var. Það fólk, sem forðum barðist við auðvaldið undir merkjum hans, hefur alltaf vonazt til þess, að sá dagur kæmi aftur, að það stæði sameinað öllum öðrum í verkalýðssamtökum í lífsbaráttu alþýðunnar á Íslandi. Og sá dagur er nú kominn. Við fögnum þeirri samstöðu við Alþfl.-fólkið, sem skapazt hefur í þessari orrahríð, og við efumst ekki um, að einnig í forustuliði þess flokks muni þrátt fyrir allt finnast sá stjórnmálaþroski, er á örlagastund flokksins heyrir rödd fólks síns og hlýðir henni. Braskaravaldið hefur með þrætalögum sagt íslenzkum verkalýð stríð á hendur. Hingað til hefur þetta óráðsíuvald, sem aldrei hefur getað stjórnað Íslandi af viti og því síður réttlæti, aðeins heimtað peninga verkalýðsins og rænt þeim í ríkum mæli. Nú heimtar braskaravaldið líka frelsi verkalýðsins, og þá er íslenzkum verkalýð ofboðið. Þess vegna hefur verkalýður Íslands risið upp sem aldrei fyrr í sögu sinni, albúinn þess að brjóta þessi ólög á bak aftur, ef Alþingi Íslendinga sekkur svo djúpt að samþykkja þau. Erfiðismenn Íslands, verkamenn og verkakonur, bera alla þjóðfélagsbygginguna á herðum sér, allt gróðabákn yfirstéttarinnar, allt embættisbákn hálaunamannanna. Þeir vita það, að ef frv. þetta er samþykkt, hafa þeir engu að tapa nema fjötrunum, en frelsi sitt og lífskjarabætur að vinna. Og þessi verkalýður til sjós og lands þekkir sinn mátt. Hann veit, að hann heldur uppi öllu þjóðfélaginu með framleiðslustarfi sínu. Án hans verður engin síld söltuð, enginn fiskur unninn, engin fleyta hreyfð. Og það vil ég minna auðmenn Reykjavíkur á, að þegar þetta erfiðisfólk réttir að fullu úr bognu baki sínu, sem það nú ber ykkur á, þá hrynur ykkar fúna og spillta gróðahöll sem hrófatildur í rúst. Gætið að því að beita ekki illa fengnum meiri hl. ykkar á Alþingi jafnóviturlega og ykkar rangfengna auði. Það er hverri yfirstétt nauðsynlegt að læra af dýrkeyptri reynslu. öll þau tilræði, sem íslenzkum verkalýð hafa verið sýnd á undanförnum áratugum með gerðardómum, gengislækkunum og öðrum kúgunarráðstöfunum, hafa sannað, að það er ekki hægt að stjórna Íslandi gegn verkalýðnum. En með því að vera í sífellu að gera tilraunir til slíks, þá er yfirstéttin að gera Ísland að vettvangi eilífra hjaðningavíga. Og þegar nú á að kóróna öll fyrri kúgunarlög með því að gera verkalýðinn að annars flokks fólki í sínu eigin landi, þá rís hann upp sem aldrei fyrr, af því að vinnandi íslenzk þjóð hefur ekki unnað frelsi sínu og barizt fyrir því áratugum og öldum saman til þess að láta nokkra braskara svipta sig því nú. En sá hnefi, sem verkalýðurinn nú kreppir til að berjast fyrir frelsi sínu, getur breytzt í útrétta sáttarhönd á samri stundu og verkalýðurinn finnur, að látíð er af illum áformum gegn frelsi hans og rétti og lífshagsmunum og tekið að stefna í réttlætisátt. Íslenzk verkalýðshreyfing hefur á undanförnum áratugum orðið að hafa vit fyrir þeim ofstopamönnum auðsins og gróðans, sem hafa hvað eftir, annað í gróðasýki sinni ætlað að sundra þessari þjóð á nýrri Sturlungaöld og ofurselja hana erlendu valdi. Verkalýð Íslands langar ekkert til þess að sjá auðinn, sem hann hefur skapað með hörðum höndum sínum, glatast í allsherjar átökum komandi vikna, Austfjarðasíldina eyðileggjast, vetrarsíldarvertíðina fara forgörðum, verðmæti, er skipt gætu hundruðum millj. kr., eyðast eða aldrei verða til. En frelsi sitt, samningsrétt sinn metur hann miklu meira en allt þetta. Verkalýður Íslands er reiðubúinn jafnt til þess að berjast til þrautar fyrir frelsi sínu, ef ekki er annars kostur, eins og til hins, að leysa sameiginleg vandamál okkar þjóðar af viti og réttlæti. Og vandamálin eru ekki stór. Ef við værum bláfátækir í dag, íslendingar, ef okkur skorti skip og verksmiðjur, ef síldin brygðist og markaðurinn fyrir þorskinn hryndi, ef atvinnuleysi syrfi að, þá væri vissulega vandamál að leysa. En nú er Ísland ríkt, atvinnutækin mikil, auðlindir sjávar gjöfular, og allur heimurinn er okkar markaður og hrópar á matvæli vor. Vandinn er því lítill móts við það, sem hann einu sinni var. Það þarf aðeins að halda nokkrum hamslausum bröskurum í skefjum, láta þá ekki vaða inn á öll svið atvinnulífsins með gráðuga gróðakló sína. Það þarf að deila rétt því mikla, sem verkalýðurinn skapar, beita viti og forsjá í stjórninni á efnahagslífinu. Og forsendan fyrir að leysa vandann og hefja samstarf er að láta þetta þrælafrv. hverfa út úr heiminum. Og það vil ég segja við hæstv. ráðh. þessarar ríkisstj., ekki sízt þá þeirra, sem ég met hátt sem raunsæja stjórnmálamenn, að það er enginn sjómaður að minni fyrir að rifa segl í stormi, og nú er stýrt beint í stormsveip, ef eigi er sveigt hjá. Þeir eru menn að meiri að meta nýjar aðstæður, er þær skapast. Og það þykist ég vita, að enginn þeirra hafi átt von á því ofviðri, sem nú er á brostið, er þeir ýttu þessu frv. úr vör. Eða hvort mun marga hafa órað fyrir því þá, þegar þrælalögin nú voru lögð fram, að þorri íslenzkra verkalýðsfélaga stæði reiðubúinn til allsherjarverkfalls á mánudaginn kemur og 500 manna fundur í Verzlunarmannafélagi Reykjavíkur samþykkti einróma harðvítug mótmæli gegn þrælafrv. og skoraði á Alþingi að fella það? Það er sjálft fólkið, vakandi og virkt, sem er að verki um allt Ísland í dag. Hin vinnandi þjóð er vöknuð til varðstöðu og baráttu um frelsi sitt. Jafnt alþýðan sjálf sem yfirstéttin má minnast þess, er Björnstjerne Björnson og Matthías kváðu forðum: Vér mörgu, vér smáu, vér vinnum þetta verk, og vilji ei hinir skilja, þá fram með tygin sterk. Það byrjaði sem blærinn, er bylgju slær á rein, en brýzt nú fram sem stormur, svo hriktir í grein. Og rokviðrið nálgast, fyrr en nokkur veit af. En nákalt og rjúkandi kveður við haf. Sú þjóð, sem veit sitt hlutverk, er helgast afl um heim. Eins hátt sem lágt má falla fyrir kraftinum þeim. Hinn góði málstaður verkalýðsins mun sigra í þeim átökum, sem fram undan eru, af því að fólkið, launþegar um allt land, er þess albúið að berjast og fórna fyrir hann, fyrir frelsi sitt og rétt. En þá yrði gifta Íslands mest, ef sá sigur ynnist, án þess að okkar litla þjóðfélag yrði tætt í sundur í þeirri efnahagslegu borgarastyrjöld, sem þrælalögin stofna til, ef samþykkt yrðu. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Þegar í ljós kom eftir alþingiskosningarnar í sumar, að 56% kjósenda höfðu vottað ríkisstjórninni traust, flutti form. Alþb., Hannibal Valdimarsson, ávarp til þjóðarinnar í ríkisútvarpið. Niðurlagsorð þessa ávarps hljóðuðu svo, með leyfi hæstv. forseta: „Viðreisnarflokkarnir hafa nú tilkynnt þjóðinni, að viðreisninni verði haldið áfram. Þeirri stefnu eru Alþb. og verkalýðssamtökin andvíg í grundvallaratriðum. Þeirri stefnu viljum við hnekkja. Þess vegna boðar Alþb. nú stríð, en ekki frið. Og það veit, að viðreisninni verður hnekkt". Flestir urðu undrandi, er þeir heyrðu þessa yfirlýsingu Hannibals Valdimarssonar. Meiri hluti þjóðarinnar hafði við almennar alþingiskosningar vottað viðreisnarstarfi ríkisstj. traust og látið í ljós þann vilja, að því væri haldið áfram. Með yfirlýsingu sinni í sumar boðar Hannibal Valdimarsson stríð, en ekki frið. Hann tilkynnir meiri hluta þjóðarinnar í ríkisútvarpinu, að vilja hennar skuli verða hnekkt. Stjórnarandstöðunni hafði ekki tekizt að fella ríkisstj. við kjörborðið. Meiri hluti kjósenda hafði séð fyrir því. Þá dugði ekkert minna en lýsa yfir styrjöld á hendur vilja meiri hluta kjósenda. Viðreisninni skyldi hnekkt, hvað sem vilja meiri hluta þjóðarinnar leið. En hver var þessi viðreisn, sem Hannibal Valdimarsson og Alþb. vildu hnekkja með styrjöld, og hvað vildu þessir aðilar fá í staðinn? Athugum það lítillega. Ríkisstj. hafði gert rekstrarskilyrði sjávarútvegsins stórum heilbrigðari en áður var með afnámi uppbótakerfisins og með breytingu stuttra lána í löng. Fyrir þetta sköpuðust betri skilyrði til aukinnar þjóðarframleiðslu og þar með raunverulega bættra lífskjara. Hallinn, sem verið hafði á greiðslujöfnuði þjóðarinnar við önnur lönd frá því í lok styrjaldarinnar, hafði horfið. Í stað hans kom verulegur greiðsluafgangur bæði árin 1961 og 1962. Með þessum og öðrum aðgerðum hafði lánstraust þjóðarinnar erlendis og traustíð á gjaldmiðlinum verið endurreist. Íslendingar gátu nú fengið framkvæmdalán til langs tíma með eðlilegum hætti hjá alþjóðastofnunum, á fjármagnsmörkuðum og í erlendum bönkum, sem þeir áður gátu ekki. Þetta gerði það mögulegt að halda uppi meiri framkvæmdum en ella og þar með auka þjóðarframleiðsluna og bæta lífskjörin. Gjaldeyrisvarasjóður, sem nam 1100 millj. kr., hafði myndazt og spariinnlán í bönkum höfðu tvöfaldazt. Innflutningur hafði að mestu verið gefinn frjáls og svartamarkaðsbrask horfið, vöruval stóraukizt, skipastóll landsmanna hafði vaxið meira en nokkru sinni fyrr, lögin um almannatryggingar höfðu verið endurskoðuð og framlög til þeirra sexfölduð, lögin um verkamannabústaði höfðu einnig verið endurskoðuð og framlag til verkamannabústaða og íbúðabygginga stórum aukið. Þannig mætti lengi telja. Lífskjör alls almennings í landinu höfðu aldrei verið jafngóð, og aldrei höfðu einstaklingar veitt sér eins mikið áður. Öllu þessu vildi Alþb. hnekkja, og gegn því boðar það stríð, en ekki frið, strax og úrslit alþingiskosninganna voru kunn. En hvað vildi þá Alþb. fá í staðinn? An efa það ástand, sem ríkti, meðan það sjálft átti sæti í ríkisstjórn, vinstri stjórninni. Alþb. vildi hverfa aftur til desemberdaganna 1958, þegar form. Framsfl. lýsti því yfir, að óðaverðbólga væri skollin yfir og engin samstaða væri innan ríkisstj. um neina úrlausn. Alþb. telur, að nú sé tími kominn til að leggja til atlögu gegn viðreisnarstarfi ríkisstj. Tilefnið, sem notað er, er ósk ríkisstj. um tveggja mánaða frest eða varla það til að ganga frá till. varðandi efnahagsvandamál. Á undanförnum mánuðum hefur skapazt misræmi í efnahagslífinu vegna launakapphlaups og víxlhækkana kaupgjalds og verðlags. Att hefur sér stað almenn launahækkun samkvæmt kjarasamningum, sem nemur 13%, til viðbótar við launahækkanir 1962, sem að meðaltall námu 12%. Í sumar hækkuðu og laun opinberra starfsmanna samkvæmt úrskurði kjaradóms. Ríkisstj. átti engan þátt í þeirri niðurstöðu. Stjórnarandstaðan hefur sitt hvað um þessa hækkun að segja, en gleymir því gjarnan, að lögin um kjaradóm voru sett með samþykki allra flokka. Hún gleymir því einnig, að launakröfur opinberra starfsmanna voru allar studdar af stjórnarandstöðunni, enda þótt þær væru til muna hærri en niðurstöður dómsins, einkum hinna hæst launuðu. Þá hækkaði og verð landbúnaðarafurða í haust um sem svarar 21% í verðgrundvelli eða 26% í tekjum bóndans. Hér er í heild um miklar hækkanir að ræða. Árangur viðreisnarstarfs ríkisstj., sem Hannibal Valdimarsson vill nú fyrir hvern mun brjóta niður, er hins vegar sá, að efnahagskerfið getur borið þessar hækkanir. Seinustu vikurnar hafa komið fram kröfur um nýjar launahækkanir, sem nema eigi undir 40% og sumar miklu meira. Augljóst er, að nái kröfur um almennar launahækkanir fram að ganga nú, svo sem til er stofnað, þá stöðvast atvinnutæki landsmanna, nema róttækar ráðstafanir verði gerðar þeim til bjargar, og vist er, að ný verðbólgualda skeilur þá yfir, sem eyðir launahækkuninni á skömmum tíma. Ríkisstj. hefur oft lýst því yfir, að hún telji óhjákvæmilegt að rétta hlut láglaunafólks. Á undanförnum árum hefur þróunin verið sú, að fyrst hefur láglaunafólk komið fram launahækkunum, síðan hafa aðrir komið á eftír og náð fram meiri hækkunum, og loks hafa hækkanir á vöruverði, landbúnaðarvörum og öðru, fylgt í kjölfarið, og á skömmum tíma hafa kjarabæturnar verið étnar upp og meira en það. Láglaunafólk hefur verið verr sett eftir en áður og verst sett af öllu. Stéttarfélög láglaunafólks hafa ekki reynzt þess megnug að ráða við þessa þróun. En eins og ríkisstj. telur, að rétta verði hlut láglaunafólks, þá telur hún einnig, að slíkt verði ekki gert nema fyrir atbeina ríkisvaldsins. Þess vegna hefur ríkisstj. unnið að því að finna leiðir til úrlausnar á málinu, án þess að til almennra launahækkana leiði og án þess að sú kjarabót, sem láglaunafólk fengi, fari inn í hringrás verðbólgu og dýrtíðar. Þetta er vandasamt verk, og þarf margt að athuga. Hefur komið til álita að ákveða lágmarkslaun hærri en nú eru, ívilnanir í opinberum gjöldum o.fl. Einn af ræðumönnum Framsfl. vék að þessum hugmyndum í útvarpsræðu í gærkvöld og fann á þeim öll tormerki. Sýnir það bezt, hve vandasamt málið er. Er verkföll áttu að hefjast 1. þ.m., hafði ríkisstj. ekki till. sinar tilbúnar. Þess vegna óskaði hún eftir fresti á aðgerðum í launamálum í tæpa tvo mánuði. Stjórnarandstaðan hefur ekki komizt hjá því að viðurkenna, að eðlilegt sé og réttmætt, að ríkisstj. fái nokkurn frest. Það kom fram í útvarpsumr. í gærkvöld hjá einum af ræðumönnum Alþb., að af þess hálfu var boðið upp á 10 daga frest. En með því að svo skammur frestur er ófullnægjandi, átti ríkisstj. ekki annarra kosta völ en að bera fram frv. Alþb. hefur einu sinni verið í svipuðum vanda og ríkisstj. er nú. Það var sumarið 1956. Hannibal Valdimarsson leysti þann vanda með útgáfu brbl., þar sem felldar voru úr gildi í 4 mánuði launahækkanir, sem verkalýðsfélögin áttu samningsbundinn rétt til. Þegar verkalýðsfélögin kvörtuðu undan því, að sjálfur forseti Alþýðusambandsins hefði gefið út slík lög án samráðs við þau, svaraði hann því til, að slíkt samráð hefði ekki samrýmzt hagsmunum verkalýðsfélaganna. En þegar ríkisstj. nú fer fram á frest á, að gerðir verði nýir kjarasamningar, í tvo mánuði eða tæplega það, þá er slíkt talið gerræði við verkalýðssamtökin. Stjórnarandstaðan beitir sér nú gegn því á Alþingi, að ríkisstj. fái umbeðinn frest. Alþb. ber fram vantraust, og Framsfl. fylgir því . Utan þings beitir Alþb. sér fyrir vinnustöðvun gegn væntanlegum lögum, og Framsfl. tekur einnig þátt í því. Ljóst er, að Alþb. telur, að nú sé tími kominn til að hefja styrjöld þá gegn viðreisninni, sem Hannibal Valdimarsson boðaði eftir kosningarnar í sumar. Um það er ekkert hirt, þótt af slíku leiði nýja verðbólguöldu og aðgerðir stjórnarandstöðunnar séu þannig beint fjörráð við þá lægst launuðu í landinu. Hannibal Valdimarsson vitnaði til þess í útvarpsumr. í gærkvöld, að verkalýðsfélögin í Noregi hafi á sínum tíma með vinnustöðvunum brotíð á bak aftur löggjöf, sem þau vildu ekki þola. Þetta er rétt. Þessir atburðir gerðust í Noregi fyrir u.þ.b. 40 árum. En hins vegar gleymdi Hannibal Valdimarsson að segja frá því, að reynsla norsku verkalýðshreyfingarinnar af þessum verkföllum varð sú, að hún hefur aldrei gripið til slíkra ráðstafana síðan og jafnan eftir þetta verið öruggur talsmaður þess, að vinnustöðvanir væru ekki notaðar gegn ríkisvaldinu og lögmætum stjórnarathöfnum. Því má einnig bæta hér við, að fáum árum eftir að norska verkalýðshreyfingin beitti vinnustöðvunum gegn framkvæmd laga, þá studdi hún setningu laga, reynslunni ríkari. Hannibal Valdimarsson veit vel, að dæmi það, sem hann vitnaði til úr sögu norsku verkalýðshreyfingarinnar, hefur um áratugi af verkalýðshreyfingunni sjálfri verið skoðað sem fordæmi, sem forðast bæri, en ekki taka til fyrirmyndar. Alþfl. hefur unnið að viðreisnarstarfi ríkisstj. fyrir sitt leyti vegna þess, að hann telur, að í henni felist sú heppilegasta lausn þjóðmála, sem af núv. flokkaskipun leiðir. Alþfl. styður frv. ríkisstj. vegna þess, að frestinn á að nota til að skapa láglaunafólki raunverulegar kjarabætur. Fáist fresturinn ekki, er vá fyrir dyrum og mest hjá þeim, sem lægst eru launaðir. Alþfl. varar við slíku, og minnir á, að enn eru í fullu gildi ummæli Jóns heitins Baldvinssonar: Eðli verkalýðshreyfingarinnar er ekki skyndiupphlaup, hávaðafundir og ævintýri, heldur markvisst, sleitulaust strit fyrir málefnunum sjálfum. - Góða nótt.



Herra forseti. Gott kvöld, góðir hlustendur. Síðasti ræðumaður var drjúgur yfir því, að stjórnin hefði fengið traust í kosningunum í vor. Þetta segir hann, þótt honum sé það fullljóst, að þeir héldu aðeins meiri hl. sínum vegna þess, að þeir leyndu þjóðina því, sem þeir eru nú að gera, og því, sem nú er komið í ljós. Gylfi Þ. Gíslason sagði í kvöld, að Framsfl. hefði sex sinnum staðið að því að skerða samningsfrelsi verkalýðssamtakanna. Sannleikurinn er sá, að síðan á stríðsárunum hefur grunnkaup aldrei verið fest með lögum og verkalýðsfélögin aldrei verið svipt samningsréttinum í meira en 20 ár, vegna þess að Framsfl. hefur ekki léð máls á því. Hann dró sínar ályktanir af reynslunni af gerðardómnum á stríðsárunum. Og þeir nota sér það einmitt núna, að þeir telja sig komast fram hjá Framsfl. Það voru bein ósannindi, að grunnkaup hefði verið bundið árið 1950. Það var glatt á hjalla hjá viðreisnarmönnum fyrir 4 árum. Með lítinn meiri hl., - þótt hann sé naumari núna, - höfðu þeir komið út úr kosningunum þá um haustið og höfðu nú höndlað allan sannleika um, hvernig efnahagsmálum þessarar þjóðar skyldi stýrt. Allt skyldi vegið á peningavogina, og lögmál peninganna skyldu sjálfkrafa stýra hverjum hlut í réttan farveg. Jafnvægi var slagorð þeirra daga. Jafnvægi á peningamarkaðnum átti að skapa með því að hækka vexti til þess að draga úr eftirspurn og auka framboð lánsfjárins. Þetta var ekki aðeins talin nauðsyn fyrir atvinnulífið, heldur einnig sérstakt hagsmunamál sparifjáreigenda, eins og bankastjórinn Magnús Jónsson var enn að stagast á hér áðan. Nú hefur þetta verið reynt í 4 ár, og jafnvægisleysið hefur aldrei verið meira í peningamálum innanlands, og ófullnægð eftirspurn eftir lánsfé er meiri nú en nokkru sinni fyrr. En atvinnuvegirnir stynja undan vaxtaokrinu, og hinum vísu feðrum virðist alveg hafa yfirsézt sú afleiðing vaxtaokursins, sem augljósust hefði þó átt að vera frá upphafi, en það eru áhrif hinna gífurlegu vaxtagreiðslna á verðlagið í landinu. Háu vextirnir höfðu auðvitað áhrif á verðlagsþróunina og eiga sinn drjúga þátt í því dýrtíðarflóði, sem hefur sópað burt þeim hagnaði, sem sparifjáreigendur áttu að fá, og meira til. Engir hafa verið sárar leiknir af dýrtíðarholskeflunum en einmitt þeir. Jafnvægi í gjaldeyrismálum skyldi ná með því að skrá rétt gengi, en það var annað slagorð þessara daga, sem aldrei hefur verið skilgreint. Þetta jafnvægi reyndist þannig, að með því að stofna til 600 millj. kr. verzlunarskulda erlendis og með erlendum lántökum öðrum upp á mörg hundruð milljónir tókst að nurla saman í eindæma góðu árferði 1200 millj. kr. gjaldeyrisvarasjóð í bili. En nú berast þær fréttir úr búðum ríkisstj., að 700 millj. kr. halli sé á vöruskiptunum við útlönd, það sem af er þessu ári. Jafnvægi í verðlagsmálum átti að ná með því að taka vísitöluna, verðlagsmælinn, úr sambandi við kaupgjaldið með lagaboði, og óheftur innflutningur og samkeppni skyldu tryggja verðlagið. Fullyrt var, að jafnvægi mundi nást, þegar vísitalan hefði hækkað úr 100 stigum í 103 stig. Nú er hún komin í 144 stig og ekkert jafnvægi enn sýnilegt. En samkeppnin varð ekki frjáls vegna lánsfjárskortsins og hafði því ekki þau áhrif á verðlagið, sem sagt var, en hefur í staðinn leitt til óhóflegs innflutnings á hvers konar tízkuvöru og óheilbrigðrar birgðasöfnunar í verzluninni á þessu sviði, en skorts á öðrum sviðum. Jafnvægi í fjárfestingarmálum átti að skapa með því að loka vænan hluta af sparifé landsmanna inni og frysta í bankakerfinu. Afleiðingin varð sú, að nauðsynlegar framkvæmdir almennings urðu að sitja á hakanum, en þeir, sem höfðu fullar hendur fjár, gátu valsað að vild sinni. Eftir því sem dýrtíðarflóðið jókst, komu afleiðingar þessa í ljós. Allir peningamenn, sem gátu höndum undir komizt, tóku nú að setja peninga sína í fasta fjármuni. Þegar líða tók á árið 1962 fór að bera á samkeppni um vinnuaflið, og ríkisstj. sá, að svo gæti farið, að nauðsynlegar framkvæmdir í þágu þjóðarheildarinnar yrðu útundan. Nú voru góð ráð dýr. Kosningar fóru í hönd, og ferillinn var ekki fagur. Stjórnin tók þá það ráð, sem þó var ekki sérlega rökrétt í þessu sambandi, að taka stórt framkvæmdalán í Bretlandi til þess að koma áfram ýmsum umbótaframkvæmdum í þágu þjóðarinnar. En við þetta voru víða miklar vonir tengdar, og þjóðin fagnaði lántökunni, og það er rétt, sem Jón Þorsteinsson sagði hér áðan, að Framsfl. styður gjarnan fjárframlög til þarfra framkvæmda. Ófagrar sögur fara að vísu af því, hvernig ríkisstj. úthlutaði þessu fé í kosningabaráttunni í vor, en það er ekki aðalatriðið. Aðalatriðið er hitt, að ríkisstj. gerði enga tilraun til þess að tryggja það, að aðrar ónauðsynlegri framkvæmdir yrðu að bíða, svo að þessar framkvæmdir kæmust áfram í samkeppninni um vinnuaflið. Af þess háttar framferði hlaut að leiða þenslu, og afleiðingin varð sú, að enska framkvæmdaláninu og raunar fleiri erlendum lánum var hellt út á verðbólgubálið, svo sem öllum er nú augljóst. Þannig breytti ríkisstj. einnig sinni þörfustu framkvæmd í stórslys með fyrirhyggjuleysi og stjórnleysi. Og nú þykist hún hvorki skilja upp né niður í orsökum þeirra r ofþenslu, sem hún er að býsnast yfir. Svona fór um jafnvægið bar. Jafnvægi á vinnumarkaðnum átti að skapa með því að láta atvinnurekendur og launþega semja um sín mál eins og áður. Forsrh. orðaði þetta svo í ræðu um efnahagsmálafrv. 1960: „Ríkisstjórnin telur, að það eigi að vera hlutverk samtaka launþega og atvinnurekenda að semja um kaup og kjör.“ Já, mikið rétt. En stjórnin hélt ekki þetta heit, heldur greip sífellt inn í málefni þessara samtaka með þeim árangri, að ófriður á vinnumarkaðnum hefur aldrei verið meiri en þessi undanfarin ár. Og nú leggur ríkisstj. fram frv. til 1., sem bannar Það, sem hún áður lofaði. Nú heimtar hún lög, sem banna frjálsa samninga atvinnurekenda og launþega. Þetta lagafrv. er einstakt í sinni röð og algerlega fordæmalaust. Það er rökstutt með kröfuhörku og óbilgirni launþegasamtakanna og þá væntanlega fyrst og fremst hinna lægst launuðu, sem þessi þvingunarlög bitna á. Ástæða væri því til að rifja upp söguna af samskiptum ríkisstj. við lægst launaða fólkið í landinu, en til þess gefst mér ekki tími nú. Það nægir nú að minna á það, að eftir að núv. flokkasamsteypa kom til valda um áramótin 1958-1959, ríkti alger friður á vinnumarkaðnum í 21/2 ár. Þá sömdu atvinnurekendur og launþegar um hóflega kauphækkun eftir harða og umfangsmikla vinnudeilu. Ríkisstj. tók þá hækkun alla aftur með ástæðulausri og órökstuddri gengislækkun, sem flestir viðurkenna nú að hafi verið versta afglapaverk stjórnarinnar á ófögrum ferli. Enn biðu launþegar í 10 mánuði, þar til þeir fengu aftur hóflega kauphækkun. Móti henni magnaði ríkisstj. dýrtíð svo ferlega, að engir samningar hafa síðan haldið nema fáa mánuði í einu, þar sem launþegar hafa reynt að verja sig áföllum dýrtíðarinnar. Á síðasta Alþingi voru sett lög um það, að næðust ekki samningar milli ríkisins og opinberra starfsmanna, skyldi sérstakur dómstóll, kjaradómur, ákveða þeim laun. Í sumar felldi kjaradómurinn sinn fyrsta dóm. Hann taldi eðlilegt, að opinberir starfsmenn fengju að meðaltall 45% hækkun á kaupi sínu. Með hliðsjón af þeirri verðlagsþróun, sem orðið hefur undanfarin ár, munu fáir telja það óeðlilega niðurstöðu. Síðan hafa starfsmenn Reykjavíkurborgar og fleiri bæja fylgt í kjölfarið og einnig bankastarfsmenn. Tveim vikum áður en kjaradómur felldi úrskurð sinn, sátu lægst launuðu stéttir þjóðfélagsins að samningum við sina vinnuveitendur. Þær féllust á að láta sér nægja 7~/z% hækkun gegn því að fá aftur leiðréttingu í okt. Sama gerði verzlunar- og skrifstofufólk. Forsrh. nefndi þetta „þjóðhátíðarsamninga“ í hjartnæmri ræðu, sem hann hélt á þjóðhátíðardaginn af svölum þessa húss. Ég hef engan mann talað við síðan, sem hefur ekki gert ráð fyrir því, að þetta fólk hlyti að fá einhverja leiðréttingu sinna mála. En nú launar ríkisstj. þjóðhátíðarsamningana og kemur til Alþ. og biður það að lögbjóða óbreytt kaup þessara stétta. Ríkisstj. hefur hækkað kaup verkafólks og skrifstofufólks, sem hjá henni vinnur, og hún vill nú láta banna öðrum með lögum að borga fólki, sem vinnur sömu störf og hefur sama undirbúning undir störfin, svipuð laun og gert er hjá ríkinu sjálfu, hjá bæjarfélögum og bönkum. Hér er um að ræða hróplegt ranglæti. Eitt meginboðorð þeirra , sem fást við löggjafarstörf, er það að misbjóða ekki réttlætis og siðgæðiskennd þjóðarinnar. En þau lög, sem ríkisstj. biður nú um, eru ósanngjörn gagnvart stórum hluta þjóðarinnar, og með þeim er réttlætiskennd fólksins efalaust misboðið. Þeir, sem þau samþykkja, taka á sig þunga ábyrgð af þeim afleiðingum, sem það kann að hafa fyrir virðingu þjóðarinnar fyrir lögum og rétti. Af þessu, sem ég hef nú rakið, er alveg augljóst, hverjir það eru, sem sýnt hafa óbilgirni. Og það eru hvorki launþegasamtökin né atvinnurekendur, því að báðir þessir aðilar hafa sýnt hófsemi og ábyrgðartilfinningu í því vandasama hlutverki, sem þjóðfélagið ætlar þeim að gegna. Óbilgirnin er ríkisstjórnarinnar. Það var eitt af vígorðum viðreisnarmanna á sinni tíð, að þannig skyldi búið að útflutningsatvinnuvegunum, að þeir gætu staðið á eigin fótum. En hvernig metur nú ríkisstj. sjálf aðstöðu fiskiðnaðarins eftir 4 ára viðreisn? Hún metur hana þannig, að nú verður að setja lög, sem banna hærri kaupgreiðslu til lægst launuðu verkamannanna en 28 kr. á klst. eða 67 200 kr. fyrir alla dagvinnutíma ársins, til þess að þessar atvinnugreinar geti starfað. Þetta kaupgjald svarar til þess, að hraðfrystihúsin borgi að meðaltall innan við 3000 kr. í vinnulaun fyrir hvert framleitt tonn af freðfiski. Meira er ekki hægt, segir ríkisstj. En það er hægt að láta þau borga 1500 kr. í vexti fyrir hvert tonn, og það er hægt að láta þau borga 1400 kr. í útflutningsgjöld fyrir hvert tonn og á fjórða hundrað krónur í opinber gjöld fyrir hvert tonn, eða samtals yfir 3200 kr. í þessi gjöld, auk annarra smærri gjalda, sem beinlínis er á valdi ríkisstj. að ákveða. Væri ekki nær að setja lög, sem banna slíkar óhóflegar álögur, en það er m.a. lækkun þessara álaga, sem leið Framsfl. út úr vandamálunum gerir ráð fyrir. En um leið og fiskvinnslustöðvunum er bannað að borga meira en 28 kr. á klst., er öðrum, sem að undanförnu hafa yfirborgað stórlega, 40 -50 kr. á klst., lögheimilað að halda því áfram. En ríkisstj. gerir enga grein fyrir því, hvernig fiskvinnslustöðvarnar eiga að halda sínu fólki upp á þessar spýtur í samkeppni við þá, sem yfirborga og er lögheimilað að gera það. Væri ekki nær að reyna heldur að tryggja framleiðsluatvinnuvegunum og nauðsynlegustu framkvæmdum vinnuaflið með því að láta ónauðsynlegasta hluta einkafjárfestingarinnar bíða um sinn? Framsfl. telur nauðsynlegt, að efnahagsmálum Íslands sé stjórnað. Þegar menn renna huganum 4 ár aftur í tímann, að upphafi viðreisnarinnar, þá verður mönnum efalaust minnisstæðast hið taumlausa yfirlæti, sem ríkisstj. gekk að verkefnum sínum með. Forsrh. lýsti því yfir, að tilgangslaust væri annað en að horfast í augu við allan vandann í einu. Fjmrh. lofaði nýjum þjóðfélagsháttum. Í áróðurspésum Sjálfstfl. var því lofað, að nú skyldi lokið því 30 ára tímabili, sem Framsfl. hefði sett svip sinn á. Allt var rangt, sem áður hafði verið gert á því tímabili, sem þó er mesta framfaratímabil íslenzku þjóðarinnar. Einkum var veitzt að vinstri stjórninni, og Þar létu ekki ráðh. Alþfl. sinn hlut eftir liggja og settu það ekki fyrir sig, þó að þeim væri málið skylt. Með þessu hugarfari hófu þeir sitt stríð. Lúðrar voru þandir, trumbur voru slegnar, og undir blaktandi fánum lögðu þessir riddarar viðreisnarinnar til atlögu gegn kaupgetu almennings, sem þeir töldu skapa umframeftirspurn og gjaldeyrishalla, gegn fjárfestingu á vegum almennings, sem þeir töldu skapa þenslu og verðbólgu. Nú höfðu þeir höndlað allan sannleikann. Nú skyldi allur vandinn leystur og upp renna hinir góðu gömlu dagar. En dramb er falli næst. Nú eru þeir komnir aftur úr herferð sinni. Þeir eru komnir til Alþ. og gefa því þá skýrslu, sem fjmrh. orðaði svo við 1. umr. fjárlaganna: „Á þessu ári er orðinn ískyggilegur halli á viðskiptunum við útiönd. Innflutningurinn hefur aukizt gífurlega, gjaldeyrissjóðurinn hefur ekki vaxið frá áramótum, sparifjáraukning er tregari en áður, eftirspurn eftir vinnuafli í mörgum greinum svo mikil, að enginn vegur er að fullnægja henni, og yfirborganir og undandráttur sigla í kjölfarið. Fiskvinnslustöðvarnar telja sig trauðlega geta risið undir þeirri hækkun kaupgjalds og annars kostnaðar, sem orðin er.“ Svo mörg voru þau orð. Og nú biðja þeir Alþ. um það að lögbjóða á íslandi lægsta kaup, sem nokkurs staðar þekkist í nágrenni okkar, því að að öðrum kosti ráði þeir ekki við neitt. Þangað lá þá eftir allt saman leiðin, sem eitt sinn var kölluð „leiðin til bættra lífskjara.“ Og séu þeir spurðir, hvað þeir ætli að gera næst, er fátt um svör, helzt þau, að þeir ætli að halda viðreisninni áfram. Lúðrarnir eru þagnaðir, trumburnar eru rifnar og stríðsfánar viðreisnarinnar í henglum. Það er ekki hátt á þeim risið núna, riddurum hinnar sorglegu myndar, en stríð sitt vilja þeir hafa áfram og stefnumiðin óbreytt. En þjóðin ætlast til forustu Alþ. í annarri baráttu, baráttu fyrir bættum lífskjörum Íslendinga til sjávar og sveita, baráttu fyrir öflugum stuðningi við atvinnuvegi landsmanna, svo að þeir geti komið á hjá sér þeim endurbótum og þeirri framleiðniaukningu, sem nauðsynleg er til þess að geta greitt það kaup, sem þjóðinni er sæmandi, í stað þess að þeim sé íþyngt stöðugt með vaxtaokri, skattlagningu og öðrum álögum, - baráttu fyrir betri framtíð Íslendinga í landi sínu. Ríkisstj. er nú ber að því að hafa sagt þjóðinni ósatt frá efnahagsmálum þjóðarinnar fyrir síðustu kosningar. Hún hefur því fyrirgert öllu trausti, og henni ber að fara frá. -Góða nótt.