Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jóhannes Jóhannesson Jeg leyfði mjer að gera nokkrar athugasemdir við frv. þetta þegar það var til 2. umr. hjer í háttv. deild. Háttv. fjárhagsnefnd tók sumt af þeim athugasemdum til greina, en samt hefi jeg komið hjer fram með nokkrar brtt. á þgskj. 322. Flestar þeirra eru að eins til þess að skýra frv., en 1. 4. og 5. brtt. eru efnisbreytingar. Í sambandi við 1. brtt. skal jeg geta þess, að við 2. umr, sýndi jeg fram á, hve óhæfilega lágt það væri að borga að eins 2% af söluupphæðinni fyrir stimplun, þar sem innheimta á stimpilgjaldinu væri mjög umsvifamikið starf. Launin fyrir þetta eru samkvæmt frv. helmingi minni heldur en fyrir sölu á frímerkjum, en ábyrgðin þó margfalt meiri fyrir þann, sem um stimplunina á að sjá. Jeg gat þess einnig, að lægstu stimpilgjöldin mundu tíðast koma fyrir hjá sparisjóðum og póstafgreiðslum úti um sveitir. Þar mundu umsvifin verða mest, en ágóðinn minstur. Jeg endurtek það, að jeg álít mjög ósanngjarnt að hafa sölulaunin lægri af stimpilmerkjum en frímerkjum. Hæstv. fjármálaráðherra kannaðist við, að launin væru of lág. Jeg býst því ekki við mótmælum af hálfu stjórnarinnar, og þó að bent hafi verið á það hjer í deildinni, að þetta væri ekki annað en það, sem áður hefði við gengist og því ekki ástæða til þess að fara að breyta því nú, þá er þar til að svara því sama og áður, að ítrekað ranglæti er ekki rjettlæti, heldur aukið ranglæti. 2. brtt. mín er að eins orðabreyting og fer betur en það orðalag, sem er í frv. „Gjafabrjef“ finst mjer ekki geta heimfærst undir sölu fasteigna og skipa. Þess vegna vil jeg hafa „afhendingu“ í stað „sölu“. 3. brtt., við 5. gr., er einnig til skýringar, því að það mætti leggja þann skilning í orðin, eins og þau standa, að með þeim væri átt við alla fjárupphæðina, en ekki verðhæð fasteignarinnar eða skipsins, sem sjálfsagt er þó meiningin. 4. brtt., við 6. gr., er gerð til þess að fyrirbyggja, að byggingarbrjef þjóðjarða og kirkjujarða verði stimpilskyld, nema þau, sem þinglesin eru. Loks er 5. brtt., við 9. gr., um að fella burt skylduna á valdsmanni um synjun á stimplun, þótt eigi sje greidd þegar í stað, og heimila í staðinn frestun á greiðslunni. Sú regla gildir um aukatekjur, vitagjald o. fl., að óheimilt sje að veita frest á greiðslu. Ættu því að gilda sömu reglur um aukatekjur og stimpilgjald, en til samkomulags er hjer stungið upp á, að þetta sje heimilt undir vissum kringumstæðum. Jeg legg ekki mikla áherslu á 2. og 3. brtt. mína, en á 1., 4. og 5. brtt. legg jeg svo mikla áherslu, að jeg sje mjer ekki fært að greiða frv. atkvæði ef þær verða allar feldar.

Frsm. (Magnús Torfason) Það sjer á ræðu háttv.þm. Seyðf. (Jóh. Jóh.), að hann var ekki staddur á fundi deildarinnar við upphaf þessarar umræðu. Þetta kom berlega fram, er hann var að tala um 2., 3. og 4. brtt. á þgskj. 322. Það má segja um allar þessar tillögur, að þær sjeu óþarfar, því að það, sem brtt. eiga að skýra, kemur sæmilega skýrt fram í frv., og um 4. brtt. ber enn fremur að geta þess, að 3. brtt. nefndarinnar á þgskj. 317 hefir lagað þar það, sem áfátt var, og af orðalagi á 3. gr. c er það ljóst, að gengið er út frá því, að leigusamningur sje þinglesinn og stimplaður um leið og hann er afhentur til þinglestrar. 5. brtt. á þgskj. 322 getur ekki staðist eins og hún er orðuð. Í frv. er bannað að neita um stimplun, þótt stimpilgjaldið sje ekki greitt strax, ef það getur valdið hlutaðeiganda rjettarmissi eða verulegum óþægindum, og er slíkt eins dæmi í lögum. En þar sem þetta er tekið svo berlega fram, þá er ekki hægt að líta öðruvísi á en að innheimtumaður beri ekki ábyrgð á stimpilgjaldi því, sem frestur er veittur á samkvæmt þessu ákvæði 9. gr. En háttv.þm. Seyðf. (Jóh. Jóh.) vill færa yfir á innheimtumanninn ábyrgð á þessu stimpilgjaldi, sem frestur er veittur á með greiðsluna, og það er líka eins dæmi í lögum, og verð jeg þá að segja, að jeg fyrir mitt leyti tel ákvæði frv. talsvert betri en brtt. Eigi er heldur hægt að samþykkja þessa brtt., ef gætt er nánar að orðalagi 9. gr. Síðar í greininni segir svo: „Eigi má heldur fresta afgreiðslu skjals“ o. s. frv. Þetta orðalag fellur eins og flís við annað orðalag greinarinnar; má segja, að greinin sje þar samsteypt heild, en aftur er þetta orðalag í mótsögn við 5. brtt.háttv.þm. Seyðf. (Jóh. Jóh.). Þetta sjá allir, er þeir athuga greinina og brtt. En fjórar síðustu till. á þgskj. 322 eru að eins dilkar eða taglhnýtingar fyrstu till. á þgskj. 322, sem er um það að hækka innheimtulaunin um helming frá því er segir í frv. Eins og jeg tók fram við 2. umr., þá játa jeg það fúslega, að þessi brtt. er í sjálfu sjer sanngjörn og rjettmæt, og herðir það á till., að jafnósjerdrægur maður og háttv.þm. Seyðf. (Jóh. Jóh.), maður, sem situr í einu besta, eða best launaða, embætti landsins, ber hana fram. En nefndin ber kvíðboga fyrir því, að ef brtt. yrði samþykt, þá gæti það orðið frv. að falli í háttv.Nd., og þar sem landssjóði er mjög mikil þörf meiri tekna, þá vill nefndin ekki tefla málinu í tvísýnu eða samþykkja það, sem orðið gæti því að falli. Nefndin telur því 2., 3. og 4. brtt. á þgskj. 322 óþarfar, 5. brtt. er hún mótfallin og 1. brtt. telur hún ekki ráðlegt að samþykkja, vegna þess, að með því gæti málinu verið stofnað í voða.

Jóhannes Jóhannesson Jeg verð að vera algerlega á mótsettri skoðun við háttv.þm. Ísaf. (M. T.) um 4. brtt. á þgskj. 322. Samkvæmt 1. gr. frv. á að stimpla t. d. byggingarbrjef fyrir kirkjujörðum, því að þau eru gefin út af og afgreidd af embættismanni, en samkv. 6. gr. í á að reikna gjaldið, og það er ekki hægt að sjá annað en að stimpla eigi byggingarbrjefin, jafnt fyrir það, hvort þau eru þinglesin eða ekki. Annars er þetta atriði svo ljóst, að jeg hirði ekki að karpa um það við háttv.þm. Ísaf. (M. T.). Það geta allir háttv.þm. dæmt um það sjálfir með því að lesa greinarnar. Jeg skal játa það, að mjer hefir skotist yfir þetta orðalag síðar í 9. gr., sem háttv.þm. Ísaf. (M. T.) var að tala um, en þetta má lagfæra með því að fella niður orðið „heldur“. Yrði orðalagið á þessu þá svo: „Nú er stimpilgjald eigi greitt þegar í stað, og má þá veita frest á greiðslu þess, ef það getur valdið hlutaðeiganda rjettarmissi eða verulegum óþægindum, og skal þá innheimtumaður innheimta gjaldið síðar. Eigi má fresta afgreiðslu skjals “ Jeg hefi samið skriflega brtt. um það að fella orðið „heldur“ niður, og vona jeg, að hæstv. forseti leyfi, að hún sje borin upp, þótt hún sje skrifleg  Um innheimtulaunin vil jeg ekki heldur deila við háttv.frsm. (M. T.). Jeg álít þá upphæð, er jeg ber fram, sanngjarna, og hv.frsm. hefir margviðurkent það og nú síðast í ræðu sinni. Og við eigum að samþykkja það, sem við teljum sanngjarnast og rjettast, án tillits til þess, hvað aðrir óska, hvort svo sem það er háttv.Nd. eða aðrir. Um það, hvor okkar háttv.þm. Ísaf. (M. T.) sje eigingjarnari eða hvor okkar sje betur launaður, ætla jeg mjer ekki að deila. Jeg sje ekki, að það komi nokkra minstu vitund við því máli, sem hjer liggur fyrir, og jeg er ekki vanur að blanda öldungis óviðkomandi málum inn í umræður um óskyld mál.

Frsm. (Magnús Torfason) Þessi nýja brtt., er háttv.þm. Seyðf. (Jóh. Jóh.) hefir flutt, gerir það að verkum, að fært er að samþykkja 5. brtt. á þgskj. 322, og úr því að svo er, þá vil jeg ekki meina það og læt brtt. afskiftalausa. Um 4. brtt.háttv.þm. Seyðf. (Jóh. Jóh.) verð jeg að halda því föstu, að hún sje með öllu óþörf, því að það kemur skýrt fram í 3. gr. staflið c, að greiða eigi stimpilgjaldið þegar leigusamningurinn er þinglesinn, því að leigumálinn á að koma fram í skjalinu einmitt þess vegna. Og þetta gildir um alla leigusamninga. Þetta er ekkert karp, en jeg hefi eins mikinn rjett og háttv.þm. Seyðf. (Jóh. Jóh.) til þess að skýra mitt mál. Mjer þótti það harla einkennilegt, að háttv.þm. Seyðf. (Jóh Jóh.) skyldi stökka upp á sitt háa nef út af því, að jeg tók það fram, að hann væri maður ósjerdrægur, jafnframt að geta þess, að hann væri vel launaður; Það var sannarlega engin ástæða fyrir hann til þess að taka það sem öfugmæli, enda sjá allir, að svo er ekki, því að það væri brot á öllum rjettum hugsunarreglum. Afbrigði um skriflega brtt. frá þm. Seyðf. (Jóh. Jóh.) (sjá A. 343) leyfð og samþ.

Frsm. (Guðmundur Ólafson) Jeg þarf ekki að fara mörgum orðum um frv. þetta. Bjargráðanefndin hefir fallist á það í öllum aðalatriðunum; að eins hefir hún lagt það til, að frvgr. yrði orðuð á annan hátt, þannig, að það yrði lagt á vald landsstjórnarinnar, á hvaða vörutegundum megi banna innflutning. Þá þótti nefndinni fara betur á því, að frvgr., sem er viðauki við lög nr. 5, 1. febr. 1917, yrði sett annarsstaðar inn í lögin en gert er ráð fyrir í frv. Nefndin vill skeyta frvgr. aftan við 3. tölulið 2. gr. laganna, því að í þeirri grein eru taldar upp vörur, sem flytja megi inn, en í 3. gr. laganna er talað um, hvaða vörur megi banna að tilbúnar sjeu í landinu. Nú á fundinum hefir verið útbýtt brtt. frá háttv.flm. (M. T.), og fer hún í svipaða átt og brtt. bjargráðanefndar; að eins er því við bætt, að landsstjórnin skuli hafa heimild til þess að ákveða, hve mikið megi leggja á vörurnar. Jeg get ekki sagt um það með vissu, hvernig nefndin öll lítur á þessa brtt., en fyrir mitt leyti mun jeg fallast á hana, og mjer þykir líklegt, að bæði aðrir hv. meðnefndarmenn mínir og aðrir hv. þgdm. líti svo á, að brtt. þessi sje alt eins heppileg og brtt. nefndarinnar. Sje jeg svo ekki ástæðu til þess að fara frekari orðum um málið.

Magnús Torfason; Jeg get verið hv. bjargráðanefnd þakklátur fyrir undirtektir hennar og þá ekki síður háttv.frsm. (G. Ó.) fyrir ummæli hans um brtt. mína á þgskj. 331. En ástæðan til þess, að jeg ber fram brtt. þessa, er sú, að síðan frv. kom fram hefir aðstaða öll breyst í málinu. Frv. var að eins til þess að heimila landsstjórninni að banna innflutning á ónauðsynlegum vörum, en brtt. er til þess, að ekkert verði flutt inn nema með leyfi landsstjórnarinnar. Vegna bresku samninganna er það nauðsynlegt, að landsstjórnin hafi heimild til þess að koma hjer á nokkurskonar „licence“ eða leyfisteppu á innflutningi. Nauðsyn þessa sjest best á því, að landsstjórnin hefir þegar látið skipa útflutningsnefnd og aðflutningsnefnd. Ástæðurnar fyrir brtt. eru því ekki að eins hinar sömu og fyrir frv., að koma því til leiðar, að farrými yrði sem best notað, heldur er þetta nú orðin knýjandi nauðsyn. Jeg þarf því ekki að fara fleiri orðum um þessa hlið málsins. Þá vildi jeg minnast á síðari hluta brtt., sem veitir landsstjórninni heimild til þess að ákveða, hve mikið sje lagt á vörur. Það er öllum kunnugt, að nauðsynjavarningur er orðinn afardýr. Vil jeg benda á sem dæmi klæðnaðarvörur. En þetta geypiverð á þeim er að miklu leyti óþarft og stafar af því, að óhæfilega mikið er lagt á vöru. En eins og kunnugt er, komast menn ekki af með þann klæðnað, sem hægt er að vinna hjer; að minsta kosti verða kaupstaðarbúar að nota mest klæðnað úr útlendum efnum. Það mundi því vera sjerstaklega þörf á því að beita þessu ákvæði hjer. En þess ber að gæta, að þetta er að eins heimild, en ekki skipun, til landsstjórnarinnar, og það ætti öllum að vera ljóst, að slíkrar heimildar er full þörf, þar sem hagur landsins getur breyst á svo margan veg, að full nauðsyn verði á að beita lögum þessum mikið og jafnvel út í ystu æsar.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg vildi að eins leyfa mjer að lýsa yfir því, að jeg er mjög þakklátur hv. flm þessa frv. Það hefði ef til vill verið ástæða til að gera þessa ráðstöfun miklu fyr, því að þetta er ekki annað en gert hefir verið mjög víða annarsstaðar, að taka fyrir það með lögum, að hægt sje að flytja inn hvaða óþarfa sem er og gera vörur miklu dýrari en ástæða er til. En þetta hefir hvorttveggja viðgengist. Varan er hækkuð með mjög hárri hundraðstölu, eftir því sem einn selur öðrum, uns smásalinn tekur við. Óþarfur vöruflutningur til landsins gerir hvorttveggja, að tefja flutninga, sem eru nauðsynlegir, og tekur upp mikið skipsrúm. Verði frv. með brtt. samþykt, þá getur orðið fyrirbygt þetta hvorttveggja og auk þess hindraður óforsvaranlegur millimannagróði, þar sem landsstjórnin sjálf getur ákveðið, hve mikið skuli langt á vöruna. Jeg get því ekki hugsað annað en að háttv. deildarmenn sjái, að hjer er ekki farið fram á annað en það, sem sjálfsagt er. Og jeg fyrir mitt leyti vildi mjög sterklega mæla með þessu frv., sem bætir mjög úr með kaup og sölu. Sumum kann ef til vill að finnast, að verðlagsnefnd gæti sjeð um þetta, en hún getur þó varla gert alt það, sem þarf í þessum efnum. Það þarf að athuga vöruverð frá byrjun og segja fyrir um, hve mikið megi leggja á. Þetta alt er hægt að gera, þar sem nú er komin nefnd, sem veitir aðflutningsleyfi, en til þess, að hún geti haft verulega þýðingu, þarf hún að fá slík lög sem þessi til að styðjast við.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Það getur verið, að sumir líti svo á lögin frá 1. febrúar 1917, að þau heimili það, sem hjer er farið fram á; en jeg býst samt við, að skiftar skoðanir yrðu um það, og getur þá þetta frv. tekið af allan vafa í því efni. Jeg hallast helst að brtt.háttv.þm. Ísaf. (M. T.), enda mun nefndin geta fallist á að taka sína brtt. aftur. Svo vildi jeg lýsa yfir því frá stjórnarinnar hálfu, að hún mun alls ekki ætla sjer að beita nokkru einræði í þessu máli. Hún mun leita umsagnar forstöðumanns landsverslunarinnar og nefndarinnar, sem nú er nýskipuð. Það er alveg ástæðulaust að halda, að kaupmönnum verði gert svo erfitt fyrir, að þeir treystist ekki til að halda áfram atvinnu sinni. Jeg fyrir mitt leyti treysti hinni nýskipuðu nefnd fullkomlega til þess að eyðileggja ekki hvötina hjá kaupmönnum til að halda áfram að versla með hagnaði.

Magnús Kristjánsson Jeg hefi skrifað undir nál. með fyrirvara og skal hjer með gera grein fyrir hvers vegna. Í fyrsta lagi hefi jeg gert það af því, að frv. er óþarft, þar sem landsstjórnina brestur ekki þá heimild, sem það veitir. Sú heimild er fyrir í lögum frá 1. febrúar 1917. Í öðru lagi getur ekki, eins og nú er ástatt, orðið um mikinn annan vöruflutning til landsins að ræða en þann, sem er landsmönnum bráðnauðsynlegur, vegna þess að skipastóllinn er hvergi nærri nógur. Í þriðja lagi hefi jeg, ásamt öðrum stjórnendum landsverslunarinnar gert grein fyrir áliti okkar í þessu máli, í skjali til landsstjórnarinnar, og þar lagt til, að nauðsynjavörur, svo sem kornvara og sykur, sjeu seldar af landsversluninni, en aðrar vörur gangi til kaupmanna. Jeg gæti fært til fleiri ástæður, svo sem þá, að eins og nú er komið, ræður lands stjórnin í raun og veru öllum inn- og útflutningum, og til þess að flytja inn nauðsynjavörur þarf leyfi landsstjórnarinnar. Færi nú landsstjórnin að gefa út einhverja reglugerð fyrir því, hvaða vörur skyldu teljast ónauðsynlegar og hverjar ekki, þá má ganga að því sem vísu, að um það yrðu skiftar skoðanir, hve mikið rjettlæti væri í þeirri reglugerð, hvað væri nauðsynjavara og hvað ekki. Hún yrði eilíft þrætuepli. Jeg get því ekki heldur fallist á brtt. meðnefndarmanna minna um, að reglugerð sje gefin um, hvað ekki megi flytja til landsins. Brtt. á þgskj. 331, frá flm. frv. (M. T.), er næst því að vera frambærileg, og skal jeg ekki leggjast á móti henni, a. m. k. fyrra atriðinu. En viðvíkjandi síðara atriðinu, þá hefir reynslan sýnt, að erfitt er að framfylgja landsstjórnarreglunum. Þegar landsstjórnin seldi sykurinn og kaupmenn áttu að hafa útsöluna á hendi, þá máttu þeir hvorki halda honum inni hjá sjer nje selja hann fyrir hærra verð en landsstjórnin setti á hann. En hvorttveggja átti sjer stað. Kaupmenn sumir seldu hærra en leyfilegt var og hjeldu sykrinum inni hjá sjer. Jeg hefi þá þegar lýst því, að jeg sje á móti þgskj. 219 og 320. Þgskj. 331 get jeg látið hlutlaust. En mig skyldi ekki undra, þótt árangurinn af öllu þessu yrði eitthvað minni en háttv.flm. (M. T.), forsætisráðherra o. fl. hjer í deildinni halda.

Guðjón Guðlaugsson Við, sem erum í bjargráðanefnd, höfum komið okkur saman um að taka aftur brtt. á þgskj. 320.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Það hefir vakað fyrir útflutningsnefnd, að það gæti kornið henni að gagni, að þetta frv. yrði samþykt. Jeg álít því sjálfsagt, að þingið taki það tillit til hennar, að það samþykki frv.