Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. á þskj. 704 til hæstv. menntmrh. um Safnahúsið. Fyrirspurnin hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Hver er fyrirhuguð nýting Safnahússins við Hverfisgötu eftir að Þjóðarbókhlaðan hefur verið tekin í notkun?`` Saga Safnahússins við Hverfisgötu er rakin til ártíðardags Snorra Sturlusonar 23. sept. 1906 er hornsteinn hússins var lagður að viðstöddu fjölmenni. Aðeins þremur árum síðar var Safnahúsið formlega vígt, 28. mars 1909. Yfir útidyrum hússins er greypt í stein Landsbókasafn, en fyrst um sinn fengu auk þess inni í Safnahúsinu Landsskjalasafnið, síðar Þjóðskjalasafnið, Fornminjasafnið, síðar Þjóðminjasafnið og Náttúrugripasafnið. Ekki var gert ráð fyrir að húsið dygði lengi undir hin mörgu söfn og þegar Íslendingar höfðu efni á var byggt undir önnur söfn en Landsbókasafnið eitt af öðru. Hluti Þjóðskjalasafns varð þó eftir í Safnahúsinu og er þar enn. Það liggur fyrir að Landsbókasafn Íslands og Háskólabókasafn munu lögð niður 30. nóv. á þessu ári og að á fullveldisdegi muni nýtt safn verða til, sennilega undir nafninu Þjóðarbókhlaða. Þessu nýja safni er ætlað að vera til húsa í stórri og reisulegri byggingu á Melunum. Verður þá aðeins eftir hluti Þjóðskjalasafnsins sem væntanlega flytur innan tíðar í húsakynni sín í gömlu Mjólkurstöðinni og sameinast þeim hluta safnsins sem þegar er þangað kominn. Það hús sem eitt sinn átti að vera eins og skel utan um perlu sína, svo vitnað sé til vígsluræðu Hannesar Hafsteins stendur nú autt eftir og spurt er að nýjum húsráðendum. Augljóst virðist að hús sem hefur yfir útidýr meitlað orðið Landsbókasafn og á útveggjum nöfn merkustu innlendu skálda, fræðimanna og útgefenda geti trauðla orðið annað en safnahús. Hvað getur slíkt hús hýst annað en þjóðarauð okkar, dýrmætar bækur?

Hæstv. forseti. Eins og kunnugt er standa vonir til þess að starfsemi geti formlega hafist í Þjóðarbókhlöðu hinn 1. des. nk. Miðað er við að um sama leyti verði að mestu lokið flutningi á ritum og öðrum gögnum Landsbókasafnsins úr Safnahúsinu við Hverfisgötu. Einhver hluti húsnæðisins verður þó enn um hríð notaður í þágu Þjóðskjalasafnsins. Ákvörðun um hvernig hagað verði framtíðarnýtingu Safnahússins hefur ekki verið tekin. Æskilegt er að sjálfsögðu að sú ákvörðun liggi fyrir innan tíðar og áður en brottflutningi Landsbókasafnsins lýkur. Eins og mönnum er kunnugt hafa ýmsar hugmyndir verið á lofti um hvaða starfsemi skuli ætlað rúm í Safnahúsinu þegar aðstæður breytast eins og nú hillir undir. Vorið 1987 skipaði þáv. menntmrh. þriggja manna nefnd til þess að gera tillögur til menntmrn. um nýtingu Safnahússins við Hverfisgötu þegar Landsbókasafn og Þjóðskjalasafn hafa verið flutt þaðan í önnur húsakynni, eins og segir í skipunarbréfi. Tekið var fram að einkum væri til þess ætlast að nefndin athugaði hvort nýta mætti húsið í þágu íslenskra fræða að fornu og nýju og bókmennta. Einn nefndarmanna lést áður en starfi nefndarinnar yrði lokið, en formaður sendi menntmrh. vorið 1989 greinargerð um nefndarstörfin og þær hugmyndir sem ræddar hefðu verið án þess að um eiginlegt nefndarálit væri að ræða. Umræðan hafði í aðalatriðum snúist um að Safnahúsið yrði gert að þjóðmenningarhúsi eins og það var orðað, þar sem komið væri fyrir sýningum á því besta sem þjóðin ætti í listmunum og minjum, þar á meðal merkum bókum og skjölum. Þá var þeirri hugmynd hreyft að jafnframt yrði í húsinu aðsetur fyrir skrifstofu forseta Íslands. Þá er og kunnugt að um skeið var til athugunar hvort til greina kæmi að gera Safnahúsið að aðsetri Hæstaréttar en frá því ráði var horfið. Loks ber að geta þess að forsvarsmenn Stofnunar Árna Magnússonar á Íslandi hafa kynnt þá hugmynd að Safnahúsið yrði nýtt fyrir Árnastofnun og yrði þar með varðveislu- og sýningarstaður hinna fornu handrita. Jafnframt yrði húsið tengt Þjóðarbókhlöðu með þeim hætti að þar yrðu geymd öryggis- og varaeintök sameinaðs Landsbókasafns og Háskólabókasafns. Fleiri hugmyndir mætti nefna þótt það verði ekki gert hér, en ég ítreka að ákvörðun hefur ekki verið tekin en verður vonandi áður en flutningi lýkur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur fyrir þessa fyrirspurn sem hér er til umræðu og vil af því tilefni vekja athygli á því að Landsbókasafnið er eitt af þeim húsum sem eru á grundvelli þjóðminjalaga friðuð eins og lög um húsafriðun gera ráð fyrir. Ég fæ ekki séð að það væri auðvelt að koma fyrir annarri starfsemi í húsinu án þess að brjóta þau lög vegna þess að það þarf að gera miklar breytingar á Landsbókasafnshúsinu ef ætti að nýta það til annarrar starfsemi en nú er eða mjög líkrar starfsemi. Ég vil að þetta komi fram og lýsa því yfir að ég get ekki hugsað mér að við stæðum frammi fyrir því hv. þm. að breyta nýtingu Landsbókasafnsins á þann hátt að það yrði að breyta þjóðminjalögum. Ég vil vara við því og vekja athygli á þeim vandkvæðum sem því gæti fylgt með tilliti til þess að það þarf að friða mörg önnur hús hér í landinu.

Virðulegi forseti. Ég vil einnig þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að reifa þetta mál og reyndar taka undir það sem síðasti hv. ræðumaður sagði. Safnahúsið er friðað hús og eins og ég hef bent á í umræðum áður, þá eru innréttingar bókasafnsins mjög merkilegar og orðnar mjög sérstakar og erfitt að finna slíkar. Þess vegna tek ég undir það sjónarmið að þetta hús á að nýta sem bókasafn og sem vinnustað fyrir fræðiiðkanir. Ég minni í því sambandi á tillögu sem ég hef lagt fram þess efnis að Safnahúsið verði gert að setri íslenskra fræða. Ég get ekki hugsað mér betri starfsemi í þessu virðulega og fallega húsi.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir hans svör og eins þeim hv. þm. sem hér hafa tekið til máls um þetta mikilvæga mál. Það hefur ekki verið tekin ákvörðun um framtíðarnýtingu á þessu fallega og stórmerkilega húsi en ég skil það svo að það mál liggi ekki í neinum dvala heldur sé verið að velta því fyrir sér. Ég get séð fyrir mér hin ólíku söfn sameinast um húsið sem einhvers konar miðstöð sýninga á innlendum menningararfi. Það mætti líka hugsanlega hafa þar tónleika eða myndlistarsýningar. Ég get alveg nefnt sem dæmi að Þjóðarbókhlaða, Árnastofnun, Þjóðskjalasafn, Þjóðminjasafn eða safn Seðlabankans og fleiri söfn gætu átt þarna inni. En aðalatriðið er það að húsið verði nýtt þannig áfram í þágu þjóðarinnar sem einhvers konar menningarmiðstöð en að hæstv. ráðherra leiði ekki hugann að því að fara að gera það að hæstaréttarhúsi eða öðru slíku, enda kom það fram í hans máli að það stendur ekki til. Eins og hér hefur komið fram gilda ákveðin lög um þau hús sem eru friðuð og Safnahúsið er í friðunarflokki A þannig að því verður ekki breytt, hvorki að utan né innan. Okkur eru því nokkuð þröngar skorður settar varðandi nýtinguna og ég er að sumu leyti þakklát fyrir að það er ekki hægt að gera hvað sem er með þetta hús vegna sögunnar sem þar býr að baki og er mjög merkileg. Ég hvet hæstv. menntmrh. að lokum til þess að fara að hugsa þetta mál alvarlega og ákvörðun verði tekin í tengslum við samþykkt nýrra laga.

Hæstv. forseti. Það fer að sjálfsögðu fram alvarleg athugun á því hvernig húsið verði nýtt eins og kom fram í máli mínu áðan. Það er öllum ljóst að Safnahúsið er friðað og breytingar á því verða því ekki gerðar. Það er öllum líka ljóst að innréttingar þessa húss eru mjög merkilegar og þeim ber að halda í því horfi sem þær eru núna. Af þeim sökum er auðvitað takmörkunum háð hvers konar starfsemi getur orðið í framtíðinni í húsinu og flestar þær hugmyndir sem uppi hafa verið hníga einmitt í þá átt að þar verði safnahús áfram og þá fyrst og fremst fyrir bækur og þeim hugmyndum er ég sammála. Ég gat um það í umræðu hér um daginn að þegar ræddar voru hugmyndir um að flytja Hæstarétt í þetta hús hefðu fulltrúar menntmrn. í þeirri nefnd mótmælt þeim hugmyndum á sínum tíma. Af hálfu menntmrn. hefur því ekkert annað verið ætlað en að þarna yrði áfram safn eða söfn í einni eða annarri mynd.

Frú forseti. Á þskj. 781 hefur hv. 1. þm. Austurl., Karen Erla Erlingsdóttir, borið fram svohljóðandi fsp. til samgrh.: ,,Hvernig stendur á því að ríkisútvarpið á Austurlandi getur ekki nýtt sér þá möguleika sem ljósleiðarinn gefur?`` Þannig hljóðar þessi fyrirspurn. Því miður er ég ekki nógu kunnugur á Austurlandi til þess að fylgja þessari fsp. úr hlaði með ítarlegum hætti en óska eftir að hæstv. samgrh. veiti svar.

Hæstv. forseti. Merki Ríkisútvarpsins er í dag flutt eftir ljósleiðara frá Egilsstöðum suður um firði á Reyðarfjörð, Eskifjörð, Neskaupstað, Stöðvarfjörð, Breiðdalsvík og Djúpavog. Ríkisútvarpinu stendur til boða að leigja hjá Pósti og síma flutning á merki sínu eftir ljósleiðara alveg frá Reykjavík um Akureyri til Egilsstaða á mjög hagstæðum kjörum eða þeim sömu og Stöð 2 nýtur. Póstur og sími hefur byggt upp fyrir Ríkisútvarpið flutningskerfi á örbylgjuleiðum sem nú eru orðnar það úr sér gengnar vegna aldurs að nauðsynlegt er að skipta þeim út. Ríkisútvarpið hefur í langan tíma verið að bera saman þá valkosti að byggja upp stafrænt örbylgjukerfi eða leigja sambönd í ljósleiðurum Pósts og síma. Þeir hafa ekki komist að niðurstöðu enn, en Póstur og sími er tilbúinn að tengja merki Ríkisútvarpsins inn á þessar leiðir á innan við þrem mánuðum ef óskað er eftir.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. þetta svar. Ég skil það svo að það sé ekki ókleift að koma þessu sambandi á og ég tel að það væri heppilegt að vinda bráðan bug að því að koma þessum úrbótum á.

Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að bera fram svohljóðandi fyrirspurn á þskj. 815 til hæstv. landbrh.: ,,1. Hvaða reglur styðst ráðherra við þegar veitt eru embætti héraðsdýralækna? 2. Hvers vegna var ekki fylgt svokallaðri punktareglu dýralækna þegar nýlega var veitt embætti héraðsdýralæknis í Mýrasýsluumdæmi?`` Nýlega, virðulegi forseti, réði hæstv. landbrh. í stöðu héraðsdýralæknis í Mýrasýslu. Fyrst var staðan auglýst í nóvember sl. og þá skipaður í stöðuna starfandi dýralæknir í Stykkishólmi sem sótt hafði um. Var hann með flesta punkta sökum starfsaldurs og reynslu og hingað til hefur hæstv. landbrh. farið eftir því við skipun í embætti dýralækna. Einhverjir bændur í Mýrasýslu hófu þá söfnun undirskrifta til stuðnings öðrum dýralækni sem leyst hafði af í forföllum í Mýrasýslu. Við það tækifæri sagði hæstv. ráðherra þetta í viðtali við DV 20. des. sl.: ,,Ég hef ekki annað um þetta að segja en að það hefur verið farið eftir ákveðnum reglum. Ég veitti stöðuna í samræmi við það. Hann er mjög hæfur sá sem skipaður var í stöðuna. Þegar margir hæfir menn sækja um er ekki einhlítt hver fær stöðuna.`` Þetta sagði hæstv. ráðherra í DV þann 20. des. þegar hann veitti þessa stöðu í fyrra skiptið. Hins vegar sagði sá maður stöðunni lausri og því var auglýst aftur. Sá frestur rann út 1. febr. sl. og nú hefur staðan verið veitt þeim manni sem hefur verið sjálfstætt starfandi dýralæknir á svæðinu. Nú var ekki farið eftir svokallaðri punktareglu sem ráðherra hefur þó alfarið farið eftir hingað til, t.d. við veitingu dýralæknisembættis nýlega í Eyjafirði. Sá sem nú fær stöðuna er aðeins með helming þeirra punkta sem annar jafnhæfur umsækjandi hefur. Sá umsækjandi er kona og það gerir e.t.v. gæfumuninn. Hún var með langflesta punkta og jafnframt nýkomin úr sérnámi til viðbótar almennu dýralæknisnámi. Það er vissulega eftirtektarvert að ráðherra skuli hafa ákveðið það nú að brjóta þá reglu sem fylgt hefur verið sl. fimm ár við veitingu dýralæknisembætta og einmitt þegar kona á í hlut. Hefur hæstv. ráðherra gleymt því að hann samþykkti á síðasta þingi þál. um framkvæmdaáætlun til fjögurra ára um aðgerðir til að ná fram jafnrétti kynjanna? Í öðrum lið þeirrar ályktunar segir, með leyfi forseta: ,,Það kynið sem er í minni hluta í viðkomandi starfsgrein skal að öðru jöfnu ganga fyrir við ráðningar í störf þegar umsækjandi er jafnhæfur eða hæfari.`` --- Það má minna á það að það eru 26 héraðsdýralæknar starfandi á landinu, þar af aðeins þrjár konur. Í 8. lið segir: ,,Landbúnaðarráðuneytið athugi ýmis opinber réttindi kvenna í landbúnaði og geri tillögur til úrbóta þar sem þess gerist þörf.`` Enn fremur segir í þessum sama 8. lið um landbrn. að það leitist við að fjölga konum í trúnaðarstörfum. Þetta eru yfirlýst markmið landbrn. en nú þegar ráðherra hefur kjörið tækifæri til þess að fylgja þessum markmiðum eftir þá brýtur hann allar fyrri starfsreglur við veitingu þessa embættis sem hér um ræðir.

Hæstv. forseti. Spurt er í fyrsta lagi: ,,Hvaða reglu styðst ráðherra við þegar veitt eru embætti héraðsdýralækna?`` Þar er fyrst og fremst stuðst við starfsreynslu, sem vegur þyngst, framhaldsmenntun, endurmenntun, ábyrgð í starfi, félagsstörf. Sérstakir punktar eru gefnir fyrir að sinna afskekktu héraði og héraðsdýralæknar frá fleiri punkta heldur en praktiserandi. Þetta er um það að segja. Í öðru lagi er það rétt hjá hv. þm. að nú fyrir áramót var Rúnari Gíslasyni, dýralækni í Stykkishólmi, veitt héraðsdýralæknisembætti í Mýrasýslu. Þá hafði komið fram að það var mjög traustur stuðningur við Gunnar Gauta í Mýrasýslu. Það voru ekki einhverjir bændur í Mýrasýslu sem studdu hann heldur var þar mjög mikill stuðningur frá þorra bænda. Mér finnst því alveg ástæðulaust að gera lítið úr því þótt kona eigi í hlut. Á bak við umsókn þessa manns, sem hafði verið praktiserandi í þessu dýralæknisumdæmi, var mikill stuðningur frá bændum sem þekktu til hans starfa. Það er alveg rétt að eftir að í ljós kom að Rúnar Gíslason, dýralæknir í Stykkishólmi, kaus að hverfa frá einmitt af þeim ástæðum hversu mikils trausts Gunnar Gauti naut í þessu dýralæknisumboði, þá ákvað ég í hið síðara sinn að taka tillit til vilja bænda á svæðinu. Ég vísa því algerlega á bug að það hafi eitthvað með kyn að gera. Í Norðurlandskjördæmi eystra eru fjórir kvendýralæknar starfandi nú um þessar mundir, tveir héraðsdýralæknar, einn í Hrísey og einn, má ég segja, heilbrigðisfulltrúi á Húsavík og ég hef ekki heyrt neinar umræður um það að kvendýralæknar standi eitthvað verr í stykkinu en aðrir. Það kemur mér satt að segja mjög mikið á óvart að hv. þm. er að gera því skóna að ástæða hafi verið til að taka þannig á málinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það var síður en svo að ég væri að láta liggja að því að konur væru eitthvað verr hæfar til þess að gegna þessu starfi. Ég benti einmitt á það að sú kona sem hér um ræðir hefur fyrir utan almennt dýralæknisnám einnig sérnám. Þar að auki var hún, eins og ég sagði áðan, með helmingi fleiri punkta samkvæmt punktakerfinu heldur en sá maður sem ráðinn var. Mér finnst það skjóta nokkuð skökku við að hæstv. ráðherra viðurkennir það að í gangi séu ákveðnar reglur við veitingu þessara embætta en kýs síðan að brjóta þær reglur þegar hann er að setja í þetta embætti. Hvað varðar það að margir bændur, yfir 200 bændur, skrifuðu undir þennan undirskriftalista, þá er það vissulega rétt, en það má alveg eins spyrja að því hvort ekki þurfi að gilda ákveðnar reglur og fara eftir þeim. Eigi að breyta þeim er hægt að gera það og fara síðan eftir þeim breytingum en ekki áður en reglunum er breytt. Þessar reglur hafa gilt og ég er alveg sannfærð um það að dýralæknar almennt eru mjög óánægðir með það að þetta skuli hafa verið brotið. Það getur verið spurning hvort hér sé ekki um fleiri brot að ræða. Það er mjög líklegt að þetta verði kært til kærunefndar jafnréttismála og einnig til siðanefndar Dýralæknafélagsins vegna þess að umsækjandi sem veit um það að undirskriftalisti er í gangi honum til stuðnings á líklega að stöðva það þar sem það er ekki samkvæmt þeim reglum sem notaðar hafa verið við að leggja inn umsóknir, sem hæfnisnefnd á síðar að fjalla um, að þeim umsóknum fylgi undirskriftalistar viðkomandi. Þó að ég segi þessi orð er ég ekki að kasta rýrð á þann mann sem hefur verið ráðinn. Ég þekki hann ekki að neinu, hvorki góðu né illu, en ég tel að hér hafi verið brotið freklega á þeirri konu sem sótti um þetta embætti.

Hæstv. forseti. Mér finnst hv. þm. tala mjög mikið um þá menn sem sóttu um þetta starf en málið snýr líka að bændunum í Mýrasýslu. Það hefur komið fram að vilji þeirra stendur mjög sterklega til þess að sá maður sem þar hefur verið praktiserandi verði skipaður héraðsdýralæknir. Mér finnst þetta mál með öðrum orðum ekki vera einkamál landbrh. og dýralækna. Mér finnst bændur koma einnig að málinu. Mér finnst svolítið grunnt að taka málið upp á þessari forsendu þegar það liggur fyrir og er alveg viðurkennt að ástæðan fyrir því að ég veitti Gunnari Gauta stöðuna var sá sterki stuðningur sem hann hafði frá bændum og þau fjölmörgu viðtöl sem bændur höfðu við mig af þessu máli og lögðu meira að segja leið sína upp í ráðuneyti, bæði landbrn. og samgrn. til að fylgja því eftir. Það er því ekki verið að tala hér um kynferði. Það er ekki heldur verið að tala um aðra eiginleika en þá að þessi dýralæknir nýtur sérstaks trausts bænda á þessum stað. Ég vil segja um punktareglurnar að þær eru til viðmiðunar. Það er ráðherra sem ber ábyrgðina og auðvitað verður hann að taka ákvörðun um það hvort hann vilji heldur hlíta punktareglunum í blindni eða fara eftir vilja bændanna í þessu tilviki. Ég vil svo að síðustu segja að það er óhjákvæmilegt eftir fengna reynslu að endurskoða punktareglurnar. Sá misskilningur hefur komið upp að þessar punktareglur séu hæfnisreglur. Það er ekki svo að dýralæknar séu með sinni niðurstöðu að meta hæfni viðkomandi lækna, málið er ekki þannig vaxið. Á hinn bóginn get ég vel skilið það að fulltrúar Kvennalistans á Alþingi standi upp af þessu tilefni vegna þess að þeir telja að hvernig sem á stendur og hvernig sem aðstæður eru, ef inntökuskilyrði eru sambærileg, þá beri konan að sitja fyrir.

Frú forseti. Það er alveg rétt að við fulltrúar Kvennalistans reynum að vinna að bættum hag kvenna og auka þeirra hlut. Í þessu tilviki var ótvírætt um að ræða mjög hæfan umsækjanda ef ekki þann hæfasta sem sótti um. Ég ætla hins vegar ekki að dæma um það þannig að í því tilviki erum við ekki að tala um að það sé verið að hygla konum fram yfir aðra heldur er í þessu tilviki, held ég, um að ræða mjög hæfan umsækjanda þannig að ráðherra hefði ekkert sett niður við það að ráða þarna hæfa konu. Fyrir utan það að mjög fáar konur eru í þessari stétt, ef ég hef réttar upplýsingar, þá eru þrjár konur af 26 í slíkum stöðum þannig að það hefði verið mjög við hæfi. Það er spurning hvort það sé þá ekki rétt að fara að skoða þessar punktareglur, ef ráðherra telur að ekki eigi að fara eftir þeim reglum, og það sé þá kosið í héraði. Er það það sem verið er að tala um? Ég gat ekki betur heyrt en ráðherrann teldi að punktareglurnar ættu ekki lengur rétt á sér.

Hæstv. forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fyrirspurn á þskj. 782 til hæstv. menntmrh. um áhrif breytinga á lögum um Lánasjóð ísl. námsmanna og hljóðar fyrirspurnin svo, með leyfi forseta: ,,1. Hefur ráðherrann skipað samstarfshóp til að fara yfir áhrif breytinganna á lögum um Lánasjóð ísl. námsmanna frá 1992? 2. Ef svo er, hverjir skipa hópinn og hvenær er honum ætlað að skila áliti? 3. Hvernig hyggst ráðherrann bregðast við niðurstöðu samstarfshópsins?`` Ástæða þess að ég kem hér fram með þessa fyrirspurn er m.a. frétt sem kom í blaði stúdenta fyrir um það bil tveimur mánuðum síðan. Þar er yfirskriftin og haft eftir hæstv. menntmrh., með leyfi forseta: ,,Útiloka ekki breytingar á LÍN.`` Þar segir m.a. að stúdentar bindi miklar vonir við þriggja manna samstarfshóp sem hæstv. menntmrh. Ólafur G. Einarsson hafi skipað til að fara yfir áhrif breytinganna á lögum um Lánasjóð ísl. námsmanna. Það er vitnað í hæstv. ráðherra að hann hafi sagt í samtali við háskólann, Stúdentafréttir, að honum hafi líkað illa hvað mikið hafi borið á milli að mati talsmanna stúdenta og meiri hlutans í stjórn LÍN á áhrifum laganna. Svo segir hann orðrétt, með leyfi forseta: ,,Menn hljóta að geta komist að sameiginlegri niðurstöðu þegar þeir setjast niður og ræða málið.`` Og ráðherra sagði fleira. Hann sagði að hann hefði aldrei útilokað breytingar á lánasjóðnum og það væri hugsanlegt að gerðar yrðu einhverjar breytingar í ljósi þeirrar reynslu sem fengist hefði af nýju lögunum jafnvel þótt tiltölulega stutt væri liðið frá gildistöku þeirra. Þetta fannst mér ákaflega góðar fréttir og ástæða til þess að forvitnast meira um þessa nefnd því að sannleikurinn er sá að ég hafði grun um að hún hefði ekki komið saman. Hvað sem því veldur þá gæti kannski hæstv. menntmrh. sagt okkur hver á að kalla hana saman o.s.frv. Ég hef sjálf viljað standa í þeirri meiningu að það gæti látið sig gerast á hv. Alþingi á síðasta ári þessa kjörtímabils að hæstv. menntmrh. skoðaði nú hug sinn að nýju því að sannleikurinn er sá að ýmislegt sem var breytt með þessum nýju lögum fyrir tveimur árum sparar ekki nokkurn skapaðan hlut fyrir sjóðinn. Það er ekki til annars en að gera stúdentum erfiðara fyrir eftir því sem maður best getur séð og ég veit bara af kynnum mínum við hæstv. menntmrh. að þegar hann áttar sig á því mun hann taka þetta mál til alvarlegrar athugunar með það í huga að ná fram breytingum.

Hæstv. forseti. Starfshópurinn hefur ekki verið skipaður. Á fundi með námsmönnum í Háskóla Íslands sl. haust komst ég svo að orði að leitt væri til þess að vita að upplýsingar frá Lánasjóði ísl. námsmanna og fulltrúum námsmanna um staðreyndir bæri oft og tíðum ekki saman. Ég varpaði því fram þeirri hugmynd að til greina kæmi að skipa starfshóp sem færi yfir hvaða áhrif ný lög um LÍN hafi haft, m.a. á sókn manna í lánshæft nám o.s.frv. Auðvitað er reynslutími laga nr. 21/1992 skammur. Hann er í raun aðeins rúmlega eitt skólaár og þyrfti starfshópurinn því í vinnu sinni að hafa hliðsjón af þessum skamma reynslutíma. Þá er spurt ef starfshópurinn hafi verið skipaður hvenær honum væri ætlað að skila áliti. Ég nefndi við fulltrúa frá Stúdentaráði Háskóla Íslands að mér þætti rétt að skipa í slíkan starfshóp menn frá Lánasjóði ísl. námsmanna, formann stjórnar og framkvæmdastjóra sjóðsins nefndi ég og formann Stúdentaráðs. Framkvæmdastjóri Lánasjóðs ísl. námsmanna tjáði mér seinna að hann teldi ekki rétt að hann eða aðrir starfsmenn sjóðsins tækju sæti í slíkum starfshópi þótt eðlilega yrði leitað til þeirra um upplýsingar sem hópurinn taldi sig þurfa í starfi sínu. Þá ræddu fulltrúar námsmannasamtaka við mig og lýstu þeirri skoðun sinni að það væri óeðlilegt að ekki kæmu önnur námsmannasamtök en Stúdentaráð, t.d. SÍNE og BÍSN, að þessu starfi. Ég hef þess vegna hugsað mér að ræða betur við þessi samtök áður en ég tek frekari ákvarðanir í þessu máli. Ég hef raunar fengið bréf frá samstarfsnefnd námsmannahreyfinganna þar sem samstarfsnefndin tilnefnir einmitt Pál Magnússon sem fulltrúa sinn í samstarfsnefndina og sem ég hafði ætlað mér að skipa í starfshópinn. Það er augljóslega ekki tímabært að gefa yfirlýsingar um hvernig brugðist verður við áliti starfshóps sem ekki hefur verið formlega skipaður og ekki liggur fyrir hvernig áliti muni skila en í þessu sambandi vil ég benda á að það er úr lausu lofti gripið að með þessari hugmynd um starfshópinn hafi ég gefið í skyn að nýsettum lögum um LÍN þyrfti að breyta. Ég hef hins vegar aldrei útilokað breytingar eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda. Og af því að vitnað var frétt í blaði stúdenta og í samtal sem þar var átt við mig, þá átti það samtals sér aldrei stað. Þetta var hins vegar sett upp eins og um viðtal við mig væri að ræða í blaði stúdentanna. Ég hef lagt á það áherslu að það gæti verið leið til þess að fulltrúar námsmannasamtaka og meiri hluti stjórnar LÍN, skulum við segja, gætu borð saman bækur um staðreyndir og gefið mér rökstutt álit á því hvaða áhrif lögin hafi haft á þeim skamma reynslutíma sem liðinn er frá því að þau voru sett. Þetta er svar mitt við þessum spurningum. Ég hef ekki fallið frá því að starfshópurinn verði skipaður með fulltrúum frá stjórn lánasjóðsins og samtökum námsmanna. Það liggja að sjálfsögðu fyrir hjá lánasjóðnum ýmsar upplýsingar um áhrif hinna nýju laga og ég veit það að hjá samtökum stúdenta liggja einnig fyrir ýmsar upplýsingar, en eins og ég sagði þá ber þessum upplýsingum ekki alltaf saman og það var ástæðan fyrir því að ég setti fram þessa hugmynd.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli en erindi mitt hingað í pontuna er fyrst og fremst það að brýna ráðherrann til þess að skipa þennan hóp því að ég held að það sé mjög brýnt að fylgjast náið með þeim áhrifum sem breytingin á lögum um Lánasjóð ísl. námsmanna hefur og mun hafa. Vandinn í þessu máli er sá að afleiðingarnar munu vera að koma fram, ekki bara núna á fyrstu tveimur, þremur árunum heldur á mörgum, mörgum árum. Því miður munum við standa frammi fyrir því að margt ungt fólk sem nú er að taka lán mun enda með mjög erfiða greiðslubyrði á sínum herðum. Því er nú haldið fram að þetta fólk muni eiga afar erfitt með að komast inn í húsnæðiskerfið, ekki síst vegna þeirrar þróunar sem hefur orðið á atvinnumarkaði. Og það er spurningin um hvers konar hagstjórn þetta er að vera að gera fólki erfiðara fyrir að stunda nám þegar jafnerfitt er að fá vinnu og raun ber vitni.

Hæstv. forseti. Ég neita því ekki að ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum með svör hæstv. menntmrh. en ég þakka engu að síður fyrir þau. Nú heitir þetta bara að hafa sett fram hugmynd en ég lýsi þó ánægju með það að hann er ekki fallinn algerlega frá þeirri hugmynd að setja á laggirnar starfshóp sem fari yfir þessi mikilvægu mál. Það sem ég vil láta koma fram, hæstv. forseti, eru þau þrjú atriði sem eru óásættanleg. Það er hin margumtalaða 6. gr. um eftirágreiðslurnar. Ég veit ekki hvort hæstv. menntmrh. veit það að þeir fjármunir sem sjóðurinn þarf að deila út í auknum lánum vegna vaxtanna eru 30--40 millj. en það er nánast sama upphæðin og allt fjaðrafokið varð út af og 6. gr. er afleiðing af. Nefnilega það að það hafi verið um 50 millj. á ársgrundvelli sem nemendur vanreiknuðu tekjur sínar og fengu of mikil lán. En samt sem áður voru 90% endurgreidd á sama ári. En það voru þessar 50 millj. sem allt snerist um hérna um árið. Um endurgreiðslurnar er svo aftur það að segja að þær eru ekki komnar til framkvæmda. En eins og þetta er í dag, þá þarf fólk að borga 3,75% af sínum launum og þó að það sé ekki hærri prósenta en þetta, þá veldur hún því að fjöldinn allur ræður ekki við endurgreiðslurnar. Það eru beiðnir á borði stjórnar á hverjum fundi um það að taka á þessu og veita undanþágu, hvað þá þegar þetta er orðið 5% og síðan 7% eins og kveður á um í lögunum sem eru 10% af ráðstöfunartekjum. Þetta getur náttúrlega ekki gengið.