Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurður Hjörleifsson Kvaran) Um þetta mál er það fyrst að segja, að það tafðist svo lengi í Nd., að nú er þegar komið í eindaga með afgreiðslu þess, ef það á að koma að notum á þessu ári, sem var víst upphaflega tilætlun stjórnarinnar. Þar af leiðir, að jeg tel mjer ekki skylt að ræða málið jafnmikið eða á svo margvíslegan hátt, sem gert var í Nd. Jeg geri líka ráð fyrir, að háttv. þingdeildarmenn hafi gert sjer ljósa grein fyrir frv. eins og það nú liggur fyrir. Skal því ekki fara mörgum orðum um það nje brtt. nefndarinnar. Fyrst er þá skattstiginn. Hann er lægri en í gildandi lögum, en aftur hærri en í frv. stjórnarinnar. Hjer er þó ekki um hækkun að ræða frá stjórnarfrumvarpinu, heldur fyrirkomulagsatriði. Stjórnin gerði ráð fyrir í frv. sínu, að frádrátturinn fyrir nef hvert hyrfi í burtu, en í þessu frv. sem liggur fyrir, er gert ráð fyrir, að hann haldist. Sje tekið tillit til þess. Þá verður skattstigi þessi mjög svipaður skattstiga stjórnarfrv. Þá er tillaga nefndarinnar, að nýr liður bætist aftan við 11. gr. Í Nd. var gerð sú ráðstöfun, að aukaútsvör skyldu dregin frá áður en skattur væri reiknaður út. Nú hefir nefndin viljað bæta því við, að tekju- og eignarskattur væri líka dreginn frá. Jeg lít svo á, að ekkert atriði geri þennan skatt eins óvinsælan eins og það, að borga skattinn tvöfaldan, skatt af skattinum, bæði af útsvari og tekju- og eignarskatti. án þess að skattgreiðandi hafi þessar fjárhæðir til umráða. Um þetta hafa verið mestar umkvartanirnar. Mjer hafa fundist þessar umkvartanir eðlilegar og býst við, að tillögur til breytinga á þessu fái góðan byr hjer í deildinni, jafnmikið og talað hefir verið um hina tvöföldu skatta nú á síðustu árum. Nefndin hefði að sjálfsögðu gert stærri og víðtækari breytingar á skattalögunum, ef tíminn hefði ekki verið svona naumur, en frv. varð að hraða og halda því í sem líkustu formi og það kom frá Nd., ef það átti að koma að notum í þetta sinn. Aðalatriðið er, að frv. þetta, ef nær fram að ganga, veitir nokkra linun á skattinum. Tel jeg það vel farið. Við höfum fyrir þungan beinan skatt, þar sem eru aukaútsvörin. Þegar við þau bætist tekju- og eignarskatturinn, þá verður það mjög tilfinnanlegur skattur. Eins og kunnugt er, þá verður frádráttur fyrir börn yngri en 14 ára eftir þessu frv. 500 kr., í stað 300 kr. í núgildandi lögum. Vegna þess að ágreiningur hefði getað orðið um það atriði. hversu lög þessi skyldu gilda lengi, þá varð nefndin ásátt um það að ákveða engan vissan tíma. heldur láta lögin gilda óákveðinn tíma. Er það þá algerlega á valdi þings og stjórnar, hvenær þau vilja breyta þeim; enda er reynsla fengin fyrir því, að lög, sem hafa ákveðið tímatakmark, eru framlengd ár frá ári, svo sem er með útflutningsgjaldslögin. Þetta frv., þó samþykt verði, útilokar ekki, að deildin geti á þessu þingi tekið aðalfrv. fyrir og breytt því eftir vild sinni. Þá hefi jeg gert nokkra grein fyrir frv. og vona, að háttv. þingdeild taki vel undir till. nefndarinnar. Um hina fjárhagslegu hlið málsins, þá er að ríkissjóði veit, er ilt að gera ábyggilega áætlun. Ef til vill getur hæstv. fjrh. (MagnJ) gefið einhverjar bendingar um það atriði, en jeg efast þó um, að það sje hægt, svo ábyggilegt sje, að þessu sinni. En hvort það eru 100 þús. eða 200 þús. kr., þá munar þó töluvert um hækkunina.

Fjármálaráðherra (MagnJ): Jeg get ekki stilt mig um að telja ýms tormerki á frv. þessu, eins og nú er komið, sjerstaklega þó hversu síðbúið það verður. Skattanefndir munu nú margar búnar að ljúka við skattskýrslurnar. Og þó frv. þetta yrði nú þegar að lögum, þá gætu skattanefndir samt varla verið tilbúnar að leggja fram skýrslurnar 1. apríl, eins og lögin gera ráð fyrir. Jafnvel getur orðið erfitt að koma lögunum fyrir þann tíma í afskektar sveitir. Í aðalskatthjeruðum, eins og Reykjavík, er fresturinn lengri, og kemur þar því ekki í bága. Þá má gera ráð fyrir, að lög þessi komi of seint til þess að undirskattanefndir geti dregið frá útsvar og eignar- og tekjuskatt, sem nú er gert ráð fyrir í frv. Er því ekki um annað að gera fyrir menn en að bera sig upp við yfirskattanefndirnar og láta þær lagfæra það. Jeg tel breytingarnar, sem orðnar eru á frv., síst til bóta. Þá verður þetta allmikill tekjumissir fyrir ríkissjóð, að útsvör og tekju- og eignarskattur dregst frá. Hvað mikill er ekki hægt að segja. Hjer í Reykjavík nemur frádráttur þessi á 3. miljón kr. af skattskyldum tekjum. Hvað mikill skattur af því yrði, er ekki gott að segja, því hann lendir á hæstu prósentunni. Sje gert ráð fyrir að meðaltali 10% af þessari upphæð, sem skatturinn af henni næmi, þá yrði það á 3. hundrað þús. kr. bara hjer í Reykjavík. Það út af fyrir sig að lækka skattinn er ekki frágangssök, ef tekið er tillit til lækkunarinnar við afgreiðslu skattafrumvarpa, sem til meðferðar eru, t. d. útflutningsgjaldsins, svo ekki leiði til hins sama þar, að lækkað verði. En þrátt fyrir öll tormerki, sem jeg hefi talað um, þá er þó sá kostur við frv., að það lækkar gjaldið á þurftartekjunum, eða lægri tekjum, eins og fyrir mjer vakti, er jeg lagði frv. fram. Vil jeg þess vegna eigi mæla móti því, að það verði samþykt.

Frsm. (Sigurður Hjörleifsson Kvaran) Jeg skil ræðu hæstv. fjrh. (MagnJ) svo, að hann telji rjett, að frv. verði samþykt og komi til framkvæmdar sem lög á þessu ári. Jeg skal kannast við það, að framkvæmd þeirra í þetta sinn er örðugleikum bundin. Vegna þess hve tíminn er naumur. Þó finst mjer, sem skýra mætti sýslumönnum fljótlega frá lögunum og gefa þeim vald til að veita undirskattanefndinni lengri frest til að ljúka skýrsunum. t. d. bæta við vikutíma eða svo. Eins og embættisrekstri er nú hagað hjer á landi, þá sje jeg ekki að það myndi á nokkurn hátt breyta eða koma í bága við þau „princip,“ sem fylgt er í embættisfærslunni. Sú linun á skattinum, sem verður eftir þessu frv., er mjer aðalatriðið. Skal jeg svo ekki lengja umr. meira. Ef einhverjir kynnti að óska eftir því að taka til máls. Þá er hægt að tala nánar um þetta við 3. umr.

Guðmundur Ólafsson Það var einmitt það atriði í ræðu háttv.frsm. (SHK), að ekki væri tími til að ræða málið, sem kom mjer til að standa upp. Jeg vildi láta í ljósi óánægju mína yfir því, hve Ed. er ætlaður stuttur tími til afgreiðslu málanna. Málunum er þvælt í Nd. þangað til komið er í eindaga með þau, þá á Ed. að taka við þeim og afgreiða þau í flýti og með afbrigðum frá þingsköpum, svo hvorki vinst tími til nægilegrar íhugunar nje til þess að gera þarf breytingar, sem deildarmenn kynnu að óska. Því miður varð jeg snöggvast að bregða mjer frá, og heyrði því ekki alla ræðu hæstv. fjrh. (MagnJ). En jeg tel breytingar nefndarinnar til bóta, því mjer finst engin ástæða til þess, ef aukaútsvar er undanþegið skatti, að tekju- og eignar skatturinn sje það ekki líka. Það er að vísu leiðinlegt, að enginn veit, hverju upphæð þessi nemur nje hverjar tekjur ríkisjóðs muni verða eftir þessu frv. en sumstaðar breytir þessi frádráttarviðbót engu, því sumstaðar höfðu þessir skattar verið dregnir frá skattskyldum tekjum árið sem leið. (SHK: Því minni tekjumissir. Já, en enginn þingmaður veit þó, hve mikill hann muni verða. Annars var óheppilegt, að svo fljótt skyldi þurfa að fara að breyta þessum lögum, áður en reynsla er fengin fyrir þeim. En það stafar af því, að þegar lögin voru afgreidd frá þinginu 1921, komst það ákvæði ófyrirsynju inn í þau, að þau fjellu úr gildi 31. des. 1923. En framkvæmd þeirra er enn svo mjög á reiki og mismunandi, sem sjá má meðal annars á því, að þessi frádráttur á útsvörum og tekju- og eignarskatti, sem nú er verið að bæta inn í lögin, var sumstaðar framkvæmdur á síðastliðnu ári. Samt mun jeg greiða atkvæði með brtt. og frv., þó jeg geri það ekki með neinni sjerlegri ánægju af framangreindum ástæðum.

Frsm. (Sigurður Hjörleifsson Kvaran) Mjer þykir eigi þurfa að halda langa ræðu um mál þetta. Háttv. deild hefir við 2. umræðu skorið úr því með nafnakalli. Er því fyrirsjáanlegt, hvernig um málið muni fara nú. Er það vitað, að með samþykt þessara laga eru allir þm. nema 2, sem hafa svo litla ábyrðartilfinningu fyrir sjávarútvegi landsins og velferð hans, að þeir eru reiðubúnir til að baka þjóðinni fjölda miljóna króna beint tap. En auðvitað yrði tapið miklu meira en þær 121/2 miljón, sem um hefir verið rætt, því að ef vilji þeirra yrði ofan á í máli þessu, þá er fyrirsjáanlegt fjárhagslegt hrun, og eigur sjávarútvegsmanna verða að litlu sem engu. En þótt ástæða sje til að beina athygli háttv.þm. að þessum tveim hjáróma röddum, tel jeg þó meiri ástæðu til þess að beina athygli háttv.þm. að því, að nálega allir þingmenn eru sammála um hvernig fram úr þessu máli verði að ráða. Þingmenn hafa líka allir átt kost á því að tala við kjósendur sína um þetta mál, og er það áþreifanleg bending um það, að það, sem þeir gera í þessu máli, sje vilji þjóðarinnar. Jeg held því fram, enda hefir verið bent á það hjer í þessari háttv. deild, að ekki sje hægt að gera bannhugmyndinni meira ógagn en að neita að samþykkja frv. það, er hjer liggur fyrir. Það er of vægt til orða tekið, að það mundi gera bannlögin óvinsæl, ef frv. yrði ekki samþykt: fyrirsjáanlega mundi það leiða til þess, að óhugsandi yrði, að nokkur bannlög gætu þrifist í landi þessu. En eins og jeg tók fram í öndverðu, álít jeg eigi þörf á því að rekja mál þetta í sundur. En nú eigum vjer von á því, samkvæmt gefnu loforði, að hlýða hjer á líkræðu yfir bannlögunum. Býst jeg við, að þar verði alt lesið aftur á bak að vanda, og faðirvorið líka. Þykir mjer ólíklegt, að jeg þurfi að halda langan kapítula út af þeirri ræðu.

Jónas Jónsson Það mun hafa verið síðasta bakterían, sem háttv. 2. þm. S.-M. (SHK) hefir ætlað að leggja til í banamein bannlaganna með ræðu sinni. Annars gaf hún lítið tilefni til andsvara En af öðrum ástæðum finst mjer ekki úr vegi að líta dálítið aftur í tímann um mál þetta. Jeg gerði ráð fyrir því áður, að jeg mundi halda líkræðuna yfir bannlögunum í dag, og virtist mjer háttv. 2. þm. S.-M. hneykslast mjög á því, að jeg talaði um dauða þessara laga. Hann virðist ekki hafa áttað sig á því, að dauði bannlaganna hefir verið fullkomin staðreynd í 1 ár, fyrir tilstilli háttv.þm. og annara. Líkið hefir staðið uppi í 1 ár. Er því best að snúa sjer að moldum þess. Bannmálið er það mál, sem einna best allra mála hefir verið búið undan úrskurð þjóðarinnar. Mikill meiri hluti þjóðarinnar var því fylgjandi, og það fylgi hefir æ farið vaxandi. Mun óhætt að segja, að nálega enginn þm. hafi treyst sjer til þess að ná þingsæti, nema með því að fylgja banninu. Man jeg svo langt, að háttv.þm. S.-M. (SHK) og háttv. 4. landsk.þm. (JM) lýstu yfir sterkri trú sinni á bannhugsjóninni og ást á henni. Alþjóðarviljinn í landinu bar bannlögin fram til sigurs. En það var annar vilji til í landinu - embættismannaviljinn - ef svo mætti að orði kveða, sem var mjög andvígur banninu frá upphafi og hafði það mjög mikil áhrif. Voru í hóp þessara embættismanna margir læknar og sýslumenn, og auk þess töluvert af dómurum landsins, sem eigi voru sýslumenn. Auk þess voru í flokki þessum ýmsir aðrir leiðandi menn, svo sem kennarar við mentaskólann og háskólann. Þegar því litið er sögulega á bannmálið, sjest, að meiri hluti þjóðarinnar hefir viljað losna við áfengið, en minni hlutinn, nokkuð af hinum svonefndu langskólagengnu mönnum og allur þorri kaupmanna, hafa viljað hafa vín í landinu. Í upphafi var það aðallega heimastjórnarflokkurinn á þingi, sem mest beitti sjer á móti banninu, en eins og mönnum er kunnugt, þá var kjarni þess flokks embættismenn. Litlu síðar bættust við í þann flokk kennarar hins almenna mentaskóla. Það var þess vegna bersýnilegt, að þeir, sem eiga að móta embættismannastjett landsins, höfðu opinberlega bundið fylgi sitt við andbanningastefnuna. Það orkar mjög tvímælis, hversu heppilegt það er frá uppeldislegu sjónarmiði. Um sama leyti kom það í ljós, að allmargir af dómurum landsins litu eins á. Það þótti mjög óviðkunnanlegt, að dómarar skyldu binda sig í svo þýðingarmiklu máli með því að láta í ljós opinberlega andstöðu gegn máli, sem fyrirsjáanlegt var, að þeir mundu fyr eða síðar dæma um. Þessu næst komu svo rithöfundar og heimspekingar. Þeir hjeldu því fram, að bannlögin væru brot á helgustu mannrjettindum, brot á allsherjarstjórnarskrá, sem veröldin væri bygð á. Frá slíkum talandi, kennandi og prjedikandi mönnum var því óspart haldið fram, að það væri fullkomlega leyfilegt að brjóta bannlögin, Þessi eitrun streymdi út frá allmörgum þeim mönnum, sem lengsta skólagöngu höfðu fengið. Það er sennilegt, að hjer hafi aldrei komið í ljós önnur eins siðferðisspilling sem við þessar „agitationir“. Margir þeir menn, sem stöðu þeirra vegna mátti búast við, að þjóðin tæki mikið tillit til, prjedikuðu það, að fólkið þyrfti ekki að hlýða lögum landsins. Það leið heldur ekki á löngu, áður en mótþrói manna þessara fór að bera ávöxt og tekið var að slaka á bannlögunum. Fyrst kom skipabrennivínið. Því var haldið fram, að nauðsynlegt væri, að skip Eimskipafjelagsins hefðu vínveitingar. Menn þyrftu að drekka á sjónum; fengju menn ekki áfengi á Eimskipafjelagsskipunum, þá ferðuðust menn með skipum hinna útlendu fjelaga. Því næst kom hið svokallaða konsúlabrennivín. Það þótti óhjákvæmilegt, að hinir erlendu konsúlar hefðu vín eftir þörfum. Kom þá fram í verkinu, að það töldu sumir menn hjer til skuldar hjá þeim og ætluðu sjer að taka það út með því að fá sjer í staupinu hjá fulltrúum erlendu ríkjanna. Þetta voru nú smágöt á bannlögunum. En svo kemur þriðja innrásin, læknabrennivínið. Andbanningar gerðu þá uppgötvun, að óheppilegt væri fyrir sjúklinga, að læknar hefðu ekki áfengi eftir þörfum. Og þeir fengu því framgengt, að apótekin og læknishúsin voru gerð að áfengisbúðum. Þetta fyrirkomulag hafði sínar ljósu og dökku hliðar. Það er sennilegt, að flestir læknar hafi notað eitthvað af áfengi í meðul. Jeg átti tal við einn helsta lækni þessa bæjar, sem leggur stund á innvortissjúkdóma, og hann sagðist mundu nota um 20 flöskur á ári til lyfja. En það er bersýnilegt, að læknar hafa notað heimild þessa misjafnlega. Allir bestu læknarnir hafa farið vel með hana, notað vínið sem lyf, en því miður lítur út fyrir, að töluverður hluti læknastjettarinnar hafi misbrúkað leyfið. Sömuleiðis virðist sem lyfjabúðirnar hafi ekki altaf gætt skyldu sinnar. Þarna voru nú komnar þrjár opnar leiðir að áfenginu. skipabrennivínið. konsúlabrennivínið og læknabrennivínið. Við þetta bættist svo, að oft reyndist erfitt að sækja þessi mál fyrir dómstólunum. Sektir voru lágar og dómar mildir. Kom það meðal annars ljóslega fram í gær, er hv.þm. Seyðf. (JóhJóh), sem er dómari, fanst það goðgá að stinga upp á háum brennivínssektum og lagði til, að frv. um það efni yrði tafarlaust felt. Þetta gefur dálitla hugmynd um, hvernig dómarar hafa hagað sjer við framkvæmd bannlaganna, í sambandi við þetta má minnast á hinn danska dómara, sem dæmdi flesta dóma í Danmörku á stríðsárunum fyrir óleyfilega verslun við stríðsþjóðirnar. Hann tók hart og miskunnarlaust á öllum smyglurum og vandi þá greypilega af því að svívirða land sitt, og er sagt, að honum sje manna mest að þakka, hversu Dönum tókst að halda hlutleysi sínu. En hjer hefir lítið orðið vart við slíka röggsemi. Jeg skal hjer aðeins minnast á einn dóm, í hinu svokallaða Blöndahlsmáli. Það var á þeim tíma, er íslensk skip gengu til Ameríku, að maður nokkur, Blöndahl að nafni, kom með áfengiskassa í farangri sínum. Málið kom fyrir rjett og maðurinn var sýknaður. Blöndahl bar það fram, að hann hefði ekki vitað, hvað í kassanum var, og dómarinn tók það fyrir góða og gilda vöru. Svo stóð á, að um þetta leyti var verið að stofna hjer hæstarjett. Templarar vildu áfrýja máli þessu til hæstarjettar og fóru fram á það við þáverandi forsætisráðherra (JM), að hann gerði það, og mun hann hafa lofað því. En það varð ekkert úr því, og það hefir aldrei komið fram, hvers vegna dómsmálaráðherrann lofaði þessu, en efndi ekki. Þetta dæmi sýnir, hversu erfitt það var fyrir almenningsviljann að fá að njóta sín. Þeir, sem áttu að gæta bannlaganna, gengu ekki með orku að því; menn fengu þá trú, að ekki væri hættulegt að brjóta og studdust við álit mentamannanna, að það væri siðferðislega rjett. Það er ekki rjett að gleyma því, að þetta ástand hefði átt að geta vakið blíðar tilfinningar gagnvar banninu í brjósti sumra þeirra, er áttu að gæta þess. Það er sagt, að einn merkur dómgæslumaður hafi haft svo miklar tekjur af tollheimtu eitt árið, að hann hafi þá orðið varanlega auðugur maður og bygt fyrir gróðann eitt af stórhýsum þessa bæjar. Svo gott hafði bannið reynst honum. Þá er og vitanlegt, að bannið hefir orðið ljelegri tegund lækna hjer fjárgróðavegur. Því væri ekki ólíklegt, að þessir menn mintust bannsins með þakklátssemi. Jeg man eftir því, að fyrir 12 árum hitti jeg í Danmörku gamlan íslenskan prest, sem sagði við mig: „Jeg veit það, að bannið verður ekki afnumið þegar kvenfólkið fær kosningarrjett. Þótt karlmennirnir bregðist, þá treysti jeg kvenfólkinu með sína næmu siðferðistilfinningu, er það minnist þess, hvað það hefir oft og einatt orðið að þola vegna vínbölsins.“ Jeg trúi ekki öðru en þetta rætist og við útför bannsins sjáist það, að kvenþjóðin láti spádóm þennan verða að sannindum. þannig, að hinn útvaldi fulltrúi kvenþjóðarinnar standi djarflega á verði. Þegar bannlögin voru búin að ganga í gegnum þennan reynsluskóla og stríðinu var lokið. tók straumur almenningsvaldsins smám saman að sigra hinn svarta straum lögbrotaheimspekinnar. Rostinn tók að lækka í þeim, sem vildu brjóta bannlögin. En þá kemur þessi dagsbrún, þessi sólarupprás á Spáni, sem endanlega losar andbanninga við þann ótta, að landið þurfi að vera „dry“. Er krafa Spánverja frjettist, þá varð uppi fótur og fit hjá andbanningum. Blað eitt, sem aðallega var málsvari flokks þess, er var á móti banninu, taldi þegar í stað ekkert vit í öðru en láta undir eins undan hinni dökkhærðu suðrænu þjóð. En stjórnin vildi þó gera eitthvað til þess að fá Spánverja til þess að falla frá kröfum sínum, og til þess valdi hún þann mann, sem áður fyr hafði látið í ljós mestu fyrirlitningu á banninu og ótrú á því. Hann var þá suður í löndum og var nú sendur til Spánar til þess að sannfæra Spánverja um nauðsyn bannsins. Það virtist nú mörgum merkilegt, að láta höfuðandbanning landsins vera fulltrúa þess í þessu máli á þessum stað. Það gekk auðvitað ekki neitt á Spáni. Jeg segi ekki, að niðurstaðan hefði orðið önnur, þótt annar hefði verið sendur, en þetta sýnir vel hjartalag þáverandi forsætisráðherra (JM). er stóð fyrir samningunum. - Bannmenn gerðu hvað þeir gátu til þess að fá aðstoð erlendis í þessu máli. Þeir sendu ágætan bannmann. Einar Hjörleifsson Kvaran, út í lönd, og var honum víða vel tekið. En hann hafði engan stuðning frá stjórninni. Jeg held að það sje rjett, að einu sinni er hann var staddur í Englandi, þá átti hann erfitt með að ná tali af háttsettum stjórnmálamönnum, af því að hann vantaði stjórnarumboð. Hann símaði þá heim eftir umboði, en fjekk ekki. Stjórnin treystist ekki til að veita honum stuðning. Þá kom það og í ljós, að stjórnin hafði ekkert gert til þess að afla oss bandamanna erlendis. Norðmenn stóðu í stímabraki við Spánverja um sama mál og við. Þá var ekki úr vegi, að stjórnin færi þess á leit við Norðmenn að gera bandalag við þá, og eitt gengi yfir báða. Þessu var haldið fram af bannmönnum. En þá var því haldið fram af íslenskum andbanningum, að Norðmenn sætu á svikráðum við okkur og við yrðum að sigra einir. Það var ekki eingöngu stjórnin, sem var á móti þessu, heldur var viðskiftanefndin og ófús á að reyna þessa leið. Þá hefði og verið reynandi, að formaður stjórnarinnar færi til Bandaríkjanna til þess að reyna að útvega oss þar stuðning í þessu máli gegn Spánverjum. Það hefði að minsta kosti ekki verið óþarfara en að sitja hjer heima í veislufagnaði með erlendum gestum. Þannig hjelt málið áfram. Maðurinn, sem hafði haldið hjer út blaði og kallað bannlögin þrælalög, sat suður á Spáni, en stjórnin og viðskiftanefndin vildu enga samvinnu við Norðmenn. Um þetta leyti kemur þing saman. Þá gerist merkilegur hlutur. Einn af helstu bannmönnum þingsins kallar bannmenn saman á fund, til þess að fá þá til að láta engan mann skerast úr leik við afnám bannlaganna. Nokkuð líkt gerðist hjer í deildinni nú. er einn hv.þm. virtist furða sig á því, að þm. skyldu ekki allir sem einn rjetta upp höndina með kröfu Spánverja. Þá kem jeg að 121/2 miljónunum, sem hv. 2. þm. S.-M. (SHK) veifaði hjer eins og úlfhjeðni. Honum fanst ósæmilegt af mjer að fara niðrandi orðum um útreikninga viðskiftanefndarinnar. Virtist hann álíta slíka útreikninga skeikula. Jeg vil nú leyfa mjer, honum og öðrum til skilningsauka, að nefna hjer nokkur dæmi um mannlegan fallvaltleik í þessum efnum. Fyrir um 20 árum var einn af hv.þm. þessarar deildar mjög sannfærður um nauðsyn Íslandsbanka. Það var háttv. 2. þm. G.-K. (BK). Síðar, er hann var orðinn bankastjóri við annan banka, virtist af skrifum hans, að hann hefði fundið nýjan sannleik við nýja rannsókn. Hin fyrri rannsókn hafði þá ekki reynst tæmandi. Líka má benda á útreikninga sama manns viðvíkjandi S. Í. S. Í vetur þóttist hann sýna fram á það með rökum, sem áttu að vera vísindaleg, að fyrirtæki þetta væri að setja landið á hausinn. En veruleikinn er sá, að þangað hefir aldrei komið reikningur, sem ekki hefir verið greiddur. En á sama tíma fara keppinautafyrirtæki og kaupmenn hópum saman á höfuðið og þeim eru gefnar upp miljónir. En það hafði þessi maður talið ábyggileg fyrirtæki. Þá munu margir, sem kannast við umræður í símamálinu, þar komast við „vísindalega“ útreikninga hv. 2. þm. G.-K. (BK) að fullnaðarvissu um að landssíminn myndi setja íslensku þjóðina á höfuðið. Jeg tek þessi dæmi um mannlegan fallvaltleik, og háttv. 2. þm. S.-M. (SHK) má ekki vera of viss um, að allir útreikningar sjeu óyggjandi. En til þess að nefna samskonar dæmi honum nær, skal jeg geta þess, að þegar jeg var unglingur norðanlands var hann blaðstjóri á Akureyri. Jeg las þá í blaði hans, sem mjer þótti fremur skemtilegt, marga leiðara um það, hvað einn flokkur í landinu væri skaðlegur og sjerstaklega varað við foringja flokksins, sem nú er látinn, Hannesi Hafstein. Svo varð háttv.þm. alt í einu ritstjóri blaðs hjer í Reykjavík. Og snemma í þeim blaðaleiðangri kemur mynd í blaði hans af H. Hafstein, ásamt löngum leiðara um þann mæta mann, og kveður þar töluvert við annan tón en í blaði hans á Akureyri: því að nú kemur fram alt önnur skoðun á manninum. Vafalaust hefir aukin rannsókn kent ritstjóranum, að hin fyrri skoðun var röng. Þetta er aðeins dæmi, sem sýnir, að bjargfastar skoðanir geta verið rangar. En til þess að sýna, að útreikningar geta líka verið rangir, nægir að minna háttv.frsm. (SHK) á, að hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) komst að annari niðurstöðu í fyrra en háttv.frsm. með útreikninginn á pesetunum. Verð jeg þó að telja háttv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) miklu skýrari mann. Þá má og nefna matið á hlutabrjefum Íslandsbanka.  Hefði því fullvel mátt svara Spánverjum öðruvísi, þegar kröfur þeirra voru annaðhvort að breyta lögunum eða að þeir keyptu ekki saltfiskinn af okkur. Það var því eigi um annað en verslunarkúgun að ræða hjá þeim. En hvað sögðu Belgir við Þjóðverja, þegar þeir vildu fá að fara með herinn yfir land þeirra ? Þeir sögðu vitanlega nei, þrátt fyrir það, þótt þeir vissu vel, hve mikið var í húfi. Þeir sögðu eins og einn af okkar frægustu mönnum, þegar danskir dátar ætluðu að kúga þjóðina: „Vjer mótmælum allir“. Belgíumenn komu óskemdir út úr rauninni. Höfðu vitanlega látið bæði menn og fje, en hjeldu því, sem mest var um vert, en það var heiðurinn. Fáar íslenskar setningar eru á sama hátt tengdar við manndóm eins og orð Jóns Sigurðssonar: „Vjer mótmælum allir.“ Og þessi orð voru einmitt sögð, þegar beita átti okkur ofríki af útlendu valdi. Og maðurinn, sem sagði þessi orð, vildi heldur lifa við skuldir og fátækt heldur en selja manndóm sinn, því að honum voru boðin góð embætti, til þess að hann hætti að standa á verði í þjóðfrelsisbaráttunni. Jeg býst nú ekki við, þrátt fyrir þetta, að hægt sje að láta háttv. 2. þm. S.-M. (SHK) skilja þessa hlið málsins. En jeg skal taka það fram, að mjer finst afnám bannlaganna svo ófrægilegt verk, að jeg vil ekki eiga þátt í að greiða atkvæði með því. Hvernig eru þá meginlínur í þessu máli? Því er fljótsvarað. Annars vegar eru kröfur bannmanna um að losa þjóðina algerlega við áfengisbölið, heilsutjón, fjártjón, líkamlega og andlega úrkynjun: en hins vegar er eigingirni og nautnalöngun hinna vínþyrstu. Og þessi eigingjarna, spilta hneigð hefir frá upphafi ráðið atkv. andstæðinga bannstefnunnar. Bannlögin liggja nú á líkbörunum. Sjúkdómssaga þeirra byrjar á hinum heimspekilegu kenningum um að þjóðin eigi að brjóta bannlögin. Fyrsta undanþágan mun hafa verið konsúlabrennivínið, þá kom læknabrennivínið, skipabrennivínið og að síðustu kröfur Spánverja um innflutning ljettra vína, sem nú þegar hefir verið gengið að. Og einn af hinum miklu bannvinum þingsins. hv. 2. þm. S.-M. (SHK) leggur til, að Spánarvínin verði seld sem víðast, einmitt til að auka hófsemina! Eftir öll þessi sjúkdómsköst lá veikin niðri þangað til í gær. Þá tekur veikin að gera vart við sig hjer í háttv. deild, er felt var frv. frá 2. umr., er gekk í þá átt, að hafa örugt eftirlit með bannlögunum, að því leyti, sem þau eru enn í gildi. Samkvæmt því átti að framfylgja á öruggan hátt fyrirmælum um, að vera ekki ölvaður á almannafæri, og svo um búið, að smyglarar sættu verulegum sektum fyrir brot sín. Þetta vildu samkepnismenn efri deildar ekki láta ræða, enn síður samþykkja í þinginu. Til að kóróna alt verk þingsins í þessu máli er síðan hið endanlega dráp bannsins afgreitt hjer með afbrigðum frá þingsköpum. Bak við allar þessar aðgerðir hlýtur að vera einhver dularfullur kraftur, sem knýr löggjafana áfram eftir þessari þrotlausu vínsölubraut. Út af þeim gorgeir háttv.frsm. (SHK) að við hefðum ekki efni á að tapa 12 milj. króna, má benda á, að einmitt eftir að undanþágan frá bannlögunum var veitt hefir verslun með saltfisk verið svo vond, að hún hefir sjaldan eða aldrei verið verri áður. Lítur því eindregið svo út, að undanþágan hafi ekki haft þá þýðingu fyrir saltfisksmarkaðinn, sem andbanningar hafa lofað. Er því, sem eðlilegt er, mikil óánægja víða út af saltfiskssölunni, því að af hinni vondu sölu hefir leitt, að krónan hefir lækkað og allar nauðsynjar því lækkað í verði. Hefði því eflaust legið nær fyrir andbanninga að reyna að koma góðu skipulagi á fisksöluna heldur en berjast fyrir afnámi bannlaganna. En þeir hafa ekki gert svo mikið sem líta í þessa átt, þrátt fyrir það, þó að þeir viti vel, að nær því öll saltfiskssalan er nú í höndum 2–3 útlendinga, og að ólagið á sölunni hefir hin verstu áhrif á ástandið yfirleitt, og þjóðin tapar árlega við það mörgum miljónum króna. Til þess að ráða bót á þessu hafa hinir miklu föðurlandsvinir ekkert gert, þótt vel hefði mátt búast við, að þær söluaðferðir hefði mátt finna, sem meira hefði munað almenning en fisktollurinn á Spáni. Að Copland hefir fengið að halda áfram braski sínu með íslenskan saltfisk, hlýtur að skiljast svo, að hann starfi í góðu samræmi við útgerðarmennina, sem hrópuðu hæst um afnám bannlaganna. Og gagnvart þeim mönnum, sem þykir jeg ekki nógu liðugur að beygja mig í vínmálinu eftir dutlungum útgerðarmanna, vildi jeg mega minna á, að mín litlu áhrif í olíumálinu hafa orðið til þess að hjálpa fiskframleiðslunni og losa hana við þvingun ameríska hringsins. Framtíðarlandið, sem nú blasir við okkur, er þannig, að við erum búnir að versla með bannið, og Spánarvín verða seld hjer á mörgum stöðum. Þeir verða „vargar í vjeum“, sem vilja halda smygluninni í skefjum. Því hefir verið haldið fram, að drykkjuskapur myndi minka, ef innflutningur Spánarvína yrði leyfður. En reynslan hefir sýnt hið gagnstæða, því að aldrei hefir meira verið keypt af smyglurum en einmitt eftir að undanþágan frá bannlögunum var veitt. Og ekkert má gera fyrir andbanningum til þess að halda þessu í skefjum, því gróðanum af víninu, sem sumir kalla hina „30 silfurpeninga“, má ekki verja til þess að vinna á móti bölinu, sem af því leiðir. Enda má vel vera, að honum eigi að verja til þess að jafna gúlana á fjáraukalögunum frá 1920–21. Mjer fyndist nú rjett, að hinir miklu menn, sem hjer vinna sigur í dag, færu í sinn besta skrúða og hengdu á sig alla þá krossa, sem þeir hafa unnið sjer inn með hraustlegri baráttu fyrir föðurlandinu, og að þeir fylgi nú bannhreyfingunni til grafar eins og kærum vini. En alt í kringum okkur í hinum siðaða heimi eru vísindi þau, sem byggja á lífeðlisfræði, altaf meira og meira að kreppa að víninu. En hjer, í hinu unga fullvalda ríki, er verið að opna því leið - inn að hjarta þjóðarinnar.

Jón Magnússon Jeg hefi ekki fundið ástæðu til að tala mikið um þetta mál, því í raun og veru snertir það mig sjerstaklega fremur lítið, eins og það er nú komið. En þar sem reynt hefir verið að afflytja mig fyrir aðgerðir mínar í samningunum við Spán, skal jeg svara því nokkrum orðum, sem að mjer hefir verið beint. En mun þó ekki fylgja háttv. 5. landsk.þm. (JJ) út um alla heima og geima. Jeg get þegar tekið það fram, að jeg var þeirrar skoðunar, er jeg átti að fara að semja við Spánverja um boð þeirra um lægsta toll á íslenskum saltfiski, gegn því, að gerð væri undanþága frá bannlögunum, að þessi lög yrðu fremur þýðingarlítil, ef gengið væri að þessu. Jeg segi boð Spánverja. því um kröfur af þeirra hendi var alls ekki að ræða, því að þeir hafa aldrei heimtað neitt, heldur einungis sagt, að ef bannað sje að flytja spönsk vín til Íslands, þá verði íslenskur saltfiskur undir hæsta tolli á Spáni. Og þeir ljetu það alveg ótvírætt í ljósi, að þeirra væri ekki þægðin. Er því alveg rangt að vera að tala um kúgun af þeirra hendi. Og jeg segi ykkur það fyrir satt, ef Norðmenn hefðu talið, að um kúgun væri að ræða, þá hefðu þeir aldrei látið undan síga, því að þeir eru svo næmir fyrir þess háttar. Heldur hafa þeir litið svo á, að hjer væri um verslunarsamning að ræða, þar er gildir reglan: do ut des. Hefðum vjer þá gert nokkuð rjettara, ef vjer hefðum leitað aðstoðar Norðmanna en hafnað aðstoð Danmerkur, sem var langsterkasta ríkið af þessum þremur og hafði besta aðstöðu ? í því hefði ekkert vit verið. Jeg verð því að segja, að mjer finst það skrítið, þegar verið er að halda því fram, að við hefðum ekki átt að taka kostum Spánverja, heldur bjóða þeim birginn, þegar Norðmenn hafa orðið að láta undan síga í samningunum. Þá skal jeg víkja að aðgerðum mínum í þessu máli, sem svo mikið veður hefir verið gert úr. Já, hvað gerði jeg? Því er fljótsvarað. Ekkert annað en fá frest, þangað til Alþingi kæmi saman, á því, að hinn hái tollur væri lagður á íslenskan saltfisk, gegn því að lofa að leggja fyrir þingið frumvarp um að veita undanþágu frá bannlögunum að því er snertir spönsk vín undir 21% styrkleika. Annað gerði jeg ekki. Það hefði vitanlega verið hægt að tala mannalega og segjast ekki ganga að þessum boðum. En það hefði kostað sjávarútveginn afarmikið fje. Jeg skal ekki segja, að sá útreikningur sje rjettur, að það hefði orðið um 12 milj. króna, því að altaf getur verið inn það að ræða, að eitthvað af tollinum lendi á neytanda. Hefði því verið alvara þjóðarinnar að mótmæla þessu, er enginn efi á, að farið hefði verið um landið til þess að vekja andróður gegn því. Og því bjóst jeg við, er jeg lofaði að leggja þetta fyrir þingið. En hvað skeður? Það heyrðist varla svo mikið sem goluþytur. Og eitt af mestu bannhjeruðum landsins sendi áskorun um að láta eftir atvikum undan síga, og hið sama var að heyra frá mörgum þingmálafundum, og var þó þingmönnum í fyrra fyllilega ljóst, áður en þeir fóru til þings, hvernig þetta mál lá fyrir. Þegar svo stjórnin fór frá í þingbyrjun, er ekki með neinum rjetti hægt að kenna henni um úrslit málsins. Eru því ræður eins og hv. 5. landsk.þm. flutti, einungis haldnar fyrir pallana, til þess, að reyna að kasta ljósi yfir sig, en skugga á aðra. Jeg held, að það sje ekki rjett að vera að tala um, að bannið hafi verið dautt áður en samningarnir við Spánverja komu til sögunnar. Það höfðu að sjálfsögðu verið misfellur á framkvæmd bannlaganna, en menn máttu vita það fyrir fram, að örðugt yrði að koma í veg fyrir það. Að framkvæmdirnar á eða eftirlitið með lögunum hafi ekki verið svo örugt sem þurft hefði, er að vísu satt. En til þess vantaði í landinu kröftugra framkvæmdarvald en vjer nokkurn tíma höfum haft, og hefði það kostað ærna fje. Samt höfðu bannlögin, að minni skoðun, gert afarmikið gagn þann tíma, er þau stóðu óskert, og jeg hafði ekki haldið, að til þess mundi koma, að þau yrðu afnumin, enda sagt það ofl. Enginn bjóst við því, að það mundi fram koma, sem nú er raun á orðin vegna samninga við Spán. Það er ekki rjett hjá hv. 5. landsk.þm. (JJ) að lasta kennara mentaskólans, þótt þeir hafi látið álit sitt í ljós um bannlögin. Þeir gerðu ekki annað en það, sem þeim hlaut að vera heimilt. Enn leyfist mönnum hjer á landi, sem betur fer, að hafa ákveðnar skoðanir um þjóðmál og láta þær í ljósi; þingið hefir ekki enn þá vald til að binda þær. Það getur vel verið, að heyrst hafi raddir um, að lögin væru þannig, að rjett væri að brjóta þau. En það eru bara undantekningar, og eins og menn vita, eru samskonar lög, t. d. tolllög, mikið brotin, án þess að það sje talið neitt sjerstakt ódáðaverk. Sumir leika sjer að því að brjóta þau, hafa það fyrir eins konar „sport“. Það er öllum ljóst, að bannlögin voru mikið brotin í fyrstum en við því mátti hver maður búast. Jeg man ekki vel, en held þó, að það sje rangt, að skipabrennivín hafi fyrst verið leyft, heldur svo nefnt konsúlabrennivín; jeg átti lítinn þátt í því öllu, en hefi ávalt talið það efasamt, að læknar hafi nokkurn tíma átt að fá svo víðtæka heimild til að láta áfengi í tje. Það er ekki rjett af hv. 5. landsk.þm. (JJ) að kasta skarni á dómarastjett þessa lands. Það er ósæmilegt. Allir góðir menn ættu að vera samtaka í því að halda uppi dómarastjettinni og dómstarfinu. Dómarar hafa aðeins gert það, sem þeir töldu rjett vera: meira er ekki hægt að krefjast af þeim. Og eftir því sem mjer er kunnugt, standa íslenskir dómarar fullkomlega jafnfætis dómurum annara landa hvað snertir rjettlætistilfinningu, hvort sem maður tekur til dæmis yfirdóm, hjeraðsdóma eða undirdóma. Svo að jeg víki að Blöndahlsmálinu, þá átti jeg ekki von á að tala um það nú. Jeg man ekki til, að hafa fengið nein sjerstök tilmæli frá Templurum. Það getur þó vel verið: jeg þori ekki að segja um það. Jeg held, að spurningin hafi komið fram á þingi. Jeg hafði sagt við eitthvert tækifæri, að til mála gæti komið að bíða eftir hinum íslenska hæstarjetti, er þá var aðeins ókominn á fót, en þegar jeg fór að rannsaka málið í stjórnarskrifstofunni, þá kom það í ljós, að málið hafði verið sent til fullnustugerðar. Annar þeirra, er málið hafði verið höfðað gegn í upphafi, var dæmdur sekur, en Blöndahl sýknaður. Er svo var komið, þótti ekki rjett að áfrýja málinu, er það hafði verið sent til fullnustugerðar. Mjer virtist eiginlega ekki mikið viðkomandi þessu máli það, sem hv. 5. landsk.þm. (JJ) var að dylgja með, að jeg hefði haft svo mikinn ábata á innflutningi áfengis fyrir 1912. Mig minnir, að jeg hafi heyrt um grein eina, er birtist í „Tímanum“ hjer í vetur og hjet eitthvað á þessa leið: „Illur fengur illa forgengur“. Rangminni mig eitthvað, verð jeg að biðja afsökunar á því. Í greininni stendur, að jeg hafi átt að hafa fengið mikla peninga fyrir áfengistolla og að þeim hafi jeg átt að verja til blaðs á Austurlandi, og þar hafi þeir tapast eða í því fyrirtæki muni þeir forganga. Þessi mikla fjárfúlga, sem jeg á að hafa fengið af áfengistolli, ætti þá helst að hafa komið á árið 1912. Nú hefi jeg af tilviljun hjá mjer skýrslu um tekjur mínar frá árunum 1912–1916. Árið 1912 voru hreinar embættistekjur mínar alls rúmar 16000 kr. (að frádregnum kostnaði), en hreinar jafnaðartekjur mínar fyrir hvert umgetinna 5 ára um 15500 kr. Þetta ætti að sýna, að bannið hefir ekki haft mikil áhrif á tekjur mínar. Eyrir þessar auknu tekjur 1912 átti jeg að hafa bygt stórt hús og stofnað blað á Austurlandi. Það virðist augljóst, að munurinn á tekjunum 1912 og á hinum árunum er ekki svo mikill, að bygt verði fyrir hann stóreflis hús og stofnað blað, - sem jeg vissi ekki einu sinni hvað hjet, hvað þá meira, og lagði ekki einn eyri í. - og vera auk þess vel fjáður annars á eftir. Jeg hefi altaf álitið þjóðhagslega heppilegt að hafa bann, en að mjer hafi þótt sjerstaklega vænt um bannið vegna hinna ákaflegu tekna fyrir sjálfan mig, það get jeg ekki fundið, hvernig ætti að geta átt sjer stað. En það kann að vera, að slíkt fyrnist hjá manni, er maður er búinn að njóta góðs af því. Hv. þm. fann að því, að einn stækasti andbanningurinn skyldi vera sendur suður á Spán til að semja. Jeg skil ekki, hvernig var hægt að komast hjá því að senda þann mann, sem var þá einmitt erindreki Íslands í Miðjarðarhafslöndunum. Um samningana annaðist danski sendiherrann aðallega. Þessi maður. Gunnar Egilson, er vitanlega heiðarlegur maður og hafði enga ástæðu til að taka málið öðruvísi en það lá fyrir. Nú, hvað var svo unnið við sendiför hans? Það var áreiðanlega engu spilt, en margir álíta, að það hafi verið meðfram fyrir skýrslur hans, að ársfrestur fjekst gegn því, að stjórnin legði málið fyrir þingið. Það hefði verið hægt að senda sendimenn hjeðan að heiman til Spánar, til að reyna að telja Spánverjum hughvarf, segja sumir. Jeg veit, að háttv.þm. (JJ) þekkir svo vel þessa dökkhærðu þjóð á Pyreneaskaganum, að honum er það ljóst, að það hefði verið þýðingarlaust þá, eins og það reyndist síðar, fyrir okkur að reyna að snúa þeim. Það eru bara látalæti, er menn tala um, að fortölur hafi nokkuð að segja móti kröfum þeirra. Hv. þm. (JJ) talar um, að sendimaður Templara hafi ekki fengið umboð til að leita samninga við önnur ríki. Þó vita allir, að hann var sendur af hálfu stjórnarinnar á bindindisstefnu í Sviss. Hitt er satt, að jeg neitaði honum um að fara á fund stjórnarinnar í London til að leita liðsinnis af hálfu stjórnarinnar hjer. Það var búið að koma sjer saman við Spánverja til bráðabirgða. Stjórnin gat þá ekki farið að senda út um allan heim til að biðja um hjálp, svo að hún þyrfti ekki að efna gefið loforð. Hún var búin að binda sig og gat ekki úr því verið með nein undirmál við aðrar þjóðir. Um hitt atriðið, sem kemur mjer minna við, hvort ekki hafi verið rjett að leita samvinnu með Norðmönnum, þá finst mjer alveg augljóst, að það hefði ekki orðið til mikils, enda játaði háttv.þm. það. Það hefði auðsjáanlega enga þýðingu haft, eftir því sem nú er fram komið. Þá að leita til Ameríku. Mjer finst ekkert vit að slá því fram, að það hefði þýðingu. Ef menn halda því fram, að það væru líkindi til, að Ameríka skifti sjer af slíku máli, þá hefi jeg ástæðu til að halda, að þeir tali á móti betri vitund. Eftir öll þau ósköp, sem hafa gengið á í heiminum, eftir að hver hryðjuverkin á fætur öðrum hafa verið drýgð, án þess að Ameríkumenn hafi gefið því gaum. ættu þeir að skifta sjer af þessu. Nei, og aftur nei. Þeir myndu ekki fara að senda „diplomata“ sína til að pressa að Spánverjum. Það er þýðingarlaust að tala um þetta. Menn sjá, að við getum ekki borgað háan toll, og það er það eina, sem um er að ræða. Háttv. 5. landsk.þm. (JJ) talaði um goluþyt. Jeg skil ekki, við hvað hann á með því, nje hvers vegna hann er að staglast á því hvað eftir annað. Annars er það fullkominn óþarfi að hræðast goluþyt, sjerstaklega um þetta mál.

Jóhannes Jóhannesson Jeg ætla að leyfa mjer að leiðrjetta það, sem háttv. 5. landsk.þm. (JJ) sagði um eitt bannlagabrotið hjer, sem sje hið svonefnda „Blöndahlsmál.“ Það kom fyrir eftir að jeg varð bæjarfógeti, svo mjer er sagan kunn. Saga málsins er í fám orðum sú, að Blöndahl var dæmdur í hjeraði fyrir brot á bannlögunum, ásamt tveim mönnum öðrum, en landsyfirrjettur sýknaði Blöndahl. Var þetta áður en hæstirjettur var settur á stofn innanlands, og þurfti, ef áfrýja skyldi dómnum, að skjóta málinu til hæstarjettar í Danmörku. Það hygg jeg vera ástæðuna fyrir því, að því var ekki áfrýjað, því að það mun hafa þótt óviðkunnanlegt að senda slíkt mál til hæstarjettar í öðru landi. Jeg hefi kveðið upp marga dóma í málum út af bannlagabrotum. Hefir nokkrum þeirra verið áfrýjað, en enginn verið mildaður. Hafi þeim verið breytt, þá hefir það verið í gagnstæða átt.

Forsætisráðherra (SE): Það var einkar eðlilegt, að þess væri krafist áður en gefin væri undanþága frá bannlögunum, að alt væri gert, sem unt væri, til að komast fram hjá þessu skeri. Núverandi stjórn gerði það, sem í hennar valdi stóð, til þess að þessi kaleikur gæti vikið frá þjóðinni. Þó að deildinni sje þetta fullkunnugt, ætla jeg að rifja það upp, vegna mumæla háttv. 5. landsk. (JJ), að sendir voru 3 menn til Spánar til að semja, sem sje sendiherra Íslands í Kaupmannahöfn, Sveinn Björnsson, Einar H. Kvaran, sem lengst af hefir notið hins mesta trausts meðal bannmanna, og Gunnar Egilson. Þessum mönnum var falið að halda áfram samningunum í samvinnu við sendiherra Dana. Jeg veit, að Gunnar Egilson hefir unnið í fullu samræmi við hina, og skýrslur hans bera vott um, að hann hefir gert alt, sem hann gat. Mönnum er kunnugt, hvernig sendiförin tókst. Jeg er alveg sammála háttv. 4 landsk. (JM) um, að hjer var engu hægt um að þoka. Á þessari skoðun var bygð sú niðurstaða, sem kunn er frá síðasta þingi. Og þessi niðurstaða þingsins hefir verið staðfest af ýmsu, sem gerst hefir í heiminum síðan. Það nægir að benda á svipað lagafrv., sem norska Stórþingið mun nýlega hafa samþykt. Þar stóð þó öflugur flokkur, er barðist á móti því að slaka til á bannlöggjöfinni, en niðurstaðan hefir orðið þar sú sama og hjer. Sannleikurinn er, að jeg hefi fylgt þeirri reglu að tala lítið um málið; mjer hefir fundist það óþarfi; jeg hefi verið viss um. hver niðurstaðan yrði, viss um, hvernig atkvæði þingmanna mundu falla. Menn vita líka, að það er fleiri en ein hugsjón, fleiri hugsjónir en bindindishugsjónin, sem menn verða að bera fyrir brjósti. Ein þeirra er stærst. - sjálfstæðishugsjónin, og sterkasti þáttur hennar er hið fjárhagslega sjálfstæði. Það þing, sem ætlar að kippa fótunum undan því, má sannarlega hugsa sig um tvisvar. Það er ekki nóg að mæna hjer á bannhugsjónina, heldur er hjer að ræða um valið á milli hennar og hins fjárhagslega sjálfstæðis. Þá er spurningin, hvernig velja skuli. Jeg vil benda háttv. 5. landsk.þm. (JJ) á það, að sumir, sem nú greiða atkvæði með frv., hafa áður greitt atkvæði gegn öllum undanþágum frá bannlögunum. Í tölu þessara manna er jeg. En nú er svo mikið í húfi, að jeg sje mjer ekki fært annað en vera með þessari undanþágu. Jeg sje ekki þörfina á því að ræða þetta frekar. Það er sama. Hvort greidd eru atkvæði í dag eða á morgun. Þau falla eins. En það er nauðsynlegt, að málinu sje heldur hraðað, til þess að hægt verði að ljúka sem fyrst samningum við Spánverja. Áður en jeg sest niður vil jeg að það heyrist úr þessu sæti, að jeg ber fult traust til dómara landsins og verð að mótmæla þeim ummælum, sem háttv. 5. landsk.þm. (JJ) hafði um þá.

Jónas Jónsson Jeg get ekki látið hjá líða að gera stutta athugasemd. Það fer eftir hugsunarhætti manna, hvað þeir telja kúgun og hvað ekki. Belgir gátu samið við Þjóðverja í byrjun ófriðarins og látið þá fótum troða hlutleysi sitt. En þeir gerðu það ekki. Þeir litu á það sem kúgun. Og nú eru flestir á einu máli um það. Heigullinn er oft svo mikill heigull, að hann þorir ekki einu sinni að viðurkenna, að hann sje kúgaður. Þá vil jeg líka benda á það, að önnur vínþjóð hefir ekki viljað beita þessu bragði. Það eru Frakkar. Ástæðan er sú, að Frakkar eru einhver mentaðasta þjóð heimsins, En Spánverjar einhver ómentaðasta þjóð Evrópu. Það er talað um fyrirsjáanlegt hrun sjávarútvegsins. En þeir, sem bera hann svo mjög fyrir brjósti, reyna ekkert til þess að bæta, úr öðru, sem er þessum atvinnuvegi miklu hættulegra, og það er fyrirkomulagið á fisksölunni. Mjer hefi verið sagt, að einn danskur maður hafi tapað um 7 miljón kr. á fiskútflutningi hjeðan síðustu ár. En það er undarlegt, hve lítið er um þessa hættu talað, og enn minna gert til þess að sporna við henni. Það er vitanlega ekki nóg að hafa rjett við að selja fisk með lágum tolli þegar verðið er lágt. Og það er undarlegt, að það eru aðrir en fiskimennirnir sjálfir, sem hafa hæst um hættuna, sem stafar af háum tolli. Þeir hafa yfirleitt tekið öðruvísi í málið. Hjer á þinginu er einn maður fulltrúi fyrir þessa stjett, og hann hefir verið á móti undanþágunni. Jeg get ekki sagt, að jeg sje fulltrúi þessarar stjettar, en kjósendur mínir vissu vel afstöðu mína til málsins áður en þeir kusu mig; jeg gerði ekkert til þess að leyna henni, og jeg hefi því ástæðu til að ætla, að jeg sje ekki í andstöðu við þá. Jeg efast því um, að íslenskir kjósendur sjeu jafnhrifnir af undanhaldi þm. sinna eins og þeir sjálfir eru. Það er rangt, að ekki hafi verið haldnir mótmælafundir út af afnámi bannlaganna. Þeir hafa verið haldnir, og það margir og fjölmennir. En jeg skal viðurkenna, að goluþyturinn hefir ekki orðið eins mikill eins og búast hefði mátt við í fljótu bragði. En það er eðlilegt; þegar nærri því hver einasti þm. hefir tekið þátt í flóttanum, þá er síst kyn, þótt hægt sje að rugla þjóðina. Þá eru ýms smáatriði, t. d. um afstöðu dómaranna. Jeg veit, að þeir eiga að hafa skoðanafrelsi, en jeg veit líka, að fleirum en mjer þykir það óviðfeldið, að dómarar og aðrir, t. d. kennarar, halda opinberlega fram þeim skoðunum um æsandi nautnaefni, að menn gætu glapist til að taka það sem meðmæli með þessu efni. Þá kem jeg að háttv. 4. landsk.þm. (JM). Mjer þótti hann ekki hafa tekið skarpt á hlutunum í leit eftir hjálp gegn yfirgangi Spánverja. Þetta verð jeg að standa við. Jeg get ekki talið það vel til fallið að senda þann mann í þessa hjálpar- og samningaleit, sem hefir kallað bannlögin þrælalög og gert mest til þess af öllum hjer að svívirða þau opinberlega. Jeg skil ekki þessa sálarfræði. Jeg skil ekki að ætla mönnum að dæma og breyta hlutlaust um þau efni, og meira, ætla þeim að berjast fyrir því, sem þeir eru einhuga á móti. Og jeg verð að telja það óviðfeldið, að dómarar og aðrir, sem settir eru til að vernda landslögin, geri nokkuð til að veikja þau og gera þeim ógagn. Mjer þykir vænt um, að jeg hefi orðið til þess að fá það dregið fram, hvernig fyrverandi og núverandi stjórnir hafa haldið á þessu máli. Þó er mjer enn óskiljanlegur þessi flýtir, þessi ákafi að afnema bannlögin og beygja sig fyrir tollkröfunum, en gera ekkert til þess að hindra óheilbrigða verslun með fisk.

Forsætisráðherra (SE): Háttv. 5. landsk.þm. (JJ) talar altaf eins og bannlögin sjeu afnumin; hann talar um útför o. fl., og vildi jeg þá spyrja hann, hvort hann vilji að bannlögin verði að öllu leyti upphafin. Jeg vona, að hæstv. forseti leyfi honum að svara.

Jónas Jónsson Þetta mál er ekki á dagskrá, en jeg skal samt vera fljótur til að svara því. Það er erfitt að halda uppi nokkrum bannlögum eftir að undanþágum er veitt og eftir að þessi háttv. deild vill ekkert gera til þess að herða kosti smyglara og lögbrjóta, heldur virðist varla mega vamm þeirra vita. En hæstv. forsætisráðherra (SE) þarf ekki að gera ráð fyrir, að jeg reyni að verða banamaður bannlaganna.

Forsætisráðherra (SE): Jeg skil þetta svo, að jarðarförin hafi ekki farið fram enn, og hefir því margt, sem háttv.þm. (JJ) sagði, verið bygt á misskilningi.

Frsm. (Sigurður Hjörleifsson Kvaran) Háttv. 5. landsk.þm. (JJ) er dauður, og er því sjálfsagt að reyna að forðast deilumál við hann, nema óhjákvæmilegt sje. Þó vil jeg benda á, að í hans löngu ræðu kom ekkert það fram gegn útreikninginum, sem ástæða er að taka til greina. Í nefnd þeirri, sem útreikninginn gerði, sátu 12 menn, og þar var aðeins 1 maður, sem ekki aðhyltist reikninginn algerlega. En hjá háttv.þm. (JJ) kom ekki eitt einasta orð fram til að hnekkja útreikninginum. Ekki eitt. Í stað þess skrafaði hann um skeikular ályktanir manna, eins og það væri ekki hlutur, sem allir vissu. Það var sannkölluð neyðarvörn. Hann reyndi ekki einu sinni að styðjast við útreikning þessa 1 nefndarmanns, sem gerði tapið minna. En það er auðvelt að sýna fram á, hvernig á því stóð. Hann reiknaði pesetann 72 aura, í stað 115 aura, og hann taldi engan annan fisk með en þann, sem flyst beint til Spánar. Það var því ekki undarlegt, þó að reikningurinn yrði dálítið skrítinn. En háttv.þm. (JJ) kom ekki með neitt í staðinn. sýndi enga viðleitni í þá átt. Og það var undarlegt að fara að veitast að okkur, sem hann telur pólitíska andstæðinga sína, með allskonar skrafi, sem ekkert kemur við þessu máli, eftir að hafa ekki fengið einn einasta mann úr sínum flokki til þess að fallast á skoðanir sínar. En þeir verða að taka stóryrði háttv.þm. (JJ) til sín eins og við hinir. Það er engin röksemd í þessu máli, að fiskur sje nú í lágu verði, þrátt fyrir samningana við Spánverja. Væri það kanske lækning við því að fella frumvarpið, svo það yrði enn þá lægra? Er það ekki einmitt sönnun þess, að frv. verði að samþykkja? Þá er skrafið um, að hægt hefði verið að komast að betri kjörum við Spánverja. En það er út í loftið sagt. Um það leyti, sem við vorum að semja, við Spánverja, báðu Finnar þá að semja við sig, en þessari beiðni var neitað. Og halda menn, að niðurstaðan hefði orðið önnur hjá okkur, ef við hefðum ekki gengið að samningunum ? Þá vil jeg láta háttv.þm. (JJ) vita, að jeg læt mjer það liggja í ljettu rúmi, þó að hann sje með glósur um það, að jeg sje vitgrannur. Jeg hefi aldrei miklast af gáfum mínum. En þó að hann sje sjálfur gáfaður maður, þá eru gáfur hans sýnilega með þeim annmörkum og takmörkunum, að jeg verð að segja honum, að jeg vildi ekki skifta.

Jón Magnússon Það eru aðeins örfá orð. Jeg mundi ekki áðan með vissu, hvernig hafði legið í Blöndahlsmálinu. Jeg veit það nú, að það hafði komið til tals í þinginu og beint hafði verið fyrirspurn til mín viðvíkjandi því. Jeg svaraði henni svo, að jeg hefði ekki viljað vísa málinu til erlends dómstóls, en komið gæti til mála að vísa því til hins íslenska hæstarjettar, er þá átti að byrja störf sín eftir lítinn tíma. En ekki varð samt af því, af þeim ástæðum, er jeg fyr hefi talið. Háttv. 5. landsk.þm. (JJ) var aftur að minnast á kennara mentaskólans, sem hefðu ill áhrif á nemendurna, lærisveina sína, með því að æsa þá gegn bannlögunum. eða eitthvað í þá átt. Jeg held, að háttv.þm. (JJ) geri ekki nægilegan mun á banni og bindindi eða hófsemi. Jeg held ekki, að kennarar hafi haft ill áhrif á lærisveina sína. Að þessu leyti má segja, að verkin beri merkin. Jeg er ekki mjög kunnugur stúdentalífi hjer, en jeg hygg, að stúdentar sjeu yfirleitt reglusamir, og það frekar en áður hefir verið, og jeg veit, að stúdentalíf er með miklum blóma nú. Þá eru dómararnir. Þó að þeim sje bannað að sitja á þingi, þá er engin ástæða til að amast við því, að þeir láti skoðanir sínar í ljósi um almenn málefni. Þá var háttv.þm. (JJ) að tala um mótmæli. Jeg sagði ekki, að þau hefðu engin verið, en jeg sagði það, sem rjett var, að ekki hefðu komið fram nein veruleg mótmæli, og jeg veit, að flestir góðir og skynsamir bannmenn sjá það, að við urðum að hlíta þessu.