Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um stjórn fiskveiða. Hér er um heildarlöggjöf að ræða. Þetta er þskj. 968, 570. mál þessa þings. Frumvarpið hefur að geyma ný heildarlög um stjórn fiskveiða sem er ætlað að leysa af hólmi gildandi lög með sama heiti sem sett voru upphaflega sem lög nr. 38/1990, en síðar endurútgefin með áorðnum breytingum sem lög nr. 116/2006. Reyndar gerir þetta frumvarp betur því að með því eru felld úr gildi allmörg fleiri lög á sviði fiskveiðimála. Þannig kemur það sömuleiðis í stað laga nr. 151/1996, um fiskveiðar utan lögsögu Íslands, laga nr. 38/1998, um stjórn veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum, og laga nr. 12/1975, um samræmda vinnslu sjávarafla og veiðar, sem háðar eru sérstökum leyfum, eins og sjá má í 44. gr. frumvarpsins, um gildistöku og brottfall laga. Hér eru þá sameinuð á einn stað í nýja heildstæða löggjöf allmörg sérlög sem um þetta hafa gilt. Það er búið að vinna að þessu máli í ýmsum skrefum og þessari fyrirhuguðu og áformuðu endurskoðun fyrirkomulags fiskveiðistjórnar allt frá upphafi kjörtímabils þannig að frumvarpið á sér langan aðdraganda og reyndar miklu lengri en það ef út í það er farið eins og hv. þingmenn þekkja vel. Við þetta hefur verið glímt í ýmsum nefndum og í tíð ýmissa ríkisstjórna allt frá því fyrir aldamót þegar auðlindanefnd var að störfum o.s.frv. Í júlí 2009 var skipaður sérstakur þverpólitískur starfshópur stjórnmálamanna og hagsmunaaðila til að skilgreina álitaefni sem fyrir hendi væru við stjórn fiskveiða og láta vinna nauðsynlegar greiningar og setja fram valkosti varðandi leiðir til breytinga á stjórn fiskveiða. Í þessum starfshópi áttu sæti allir helstu hagsmunaaðilar í sjávarútvegi og skýrsla hópsins kom fram í nóvember 2010. Þar eru rakin ýmis álitaefni við breytingar á lögum um stjórn fiskveiða og lagðar fram hugmyndir og tillögur. Þar var lögð áhersla á gerð samninga um nýtingu aflaheimilda til þess að ganga formlega frá því að auðlindinni sé ráðstafað af ríkinu gegn gjaldi og að eignarréttur ríkisins sé skýr. Þar var jafnframt lagt til að aflaheimildum yrði skipt í svokallaða potta, annars vegar aflahlutdeildir og hins vegar pott í hverjum væri að finna bætur, ívilnanir, byggðakvóta, strandveiðar og aðrar sértækar ráðstafanir í kerfinu. Að auki skyldi úthlutun nýrra heimilda fara fram í einhverjum mæli á opinberum markaði. Eftir að vinnu þessa starfshóps lauk hófst vinna í sjávarútvegsráðuneytinu, sem þá hét, við samningu frumvarps til nýrra heildarlaga um stjórn fiskveiða í nánu pólitísku samráði milli stjórnarflokkanna. Frumvarpið kom fram á 139. löggjafarþingi veturinn 2010–2011 og var mælt fyrir því á þingfundi 3. júní 2011, reyndar ekki fyrr en það. Því frumvarpi var vísað til hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar eftir 1. umr. Nefndin leitaði umsagna um frumvarpið og bárust þær fjölmargar og segja má að í þeim umsögnum hafi komið fram ýmisleg gagnrýni á sum af veigameiri ákvæðum frumvarpsins. Haustið 2011 setti þáverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra, Jón Bjarnason, á fót starfshóp fjögurra manna sem vann frumvarp til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Var það kynnt á vefsíðu ráðuneytisins í nóvember 2011. Síðar í þeim mánuði var samþykkt í ríkisstjórn sú tillaga forsætisráðherra að skipa sérstaka ráðherranefnd tveggja ráðherra, hvors frá sínum stjórnarflokki, til að fara enn yfir málin og skilaði sú nefnd stöðuskýrslu til ríkisstjórnar í janúar 2012 þar sem fjallað var um einstök og afmörkuð viðfangsefni og álitamál innan þessa ramma. Ríkisstjórnin tók við stöðuskýrslu ráðherranefndarinnar og fól þá nýskipuðum sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, þ.e. þeim sem hér stendur, að vinna að breytingum á lögum um stjórn fiskveiða með þetta til hliðsjónar. Að lokinni umfangsmikilli undirbúningsvinnu í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu var svo mælt fyrir nýju frumvarpi til heildarlaga um stjórn fiskveiða á 140. löggjafarþingi 28. mars á síðasta ári. Við þá vinnu var haft samráð við til dæmis þingmenn stjórnarflokkanna í atvinnuveganefnd. Auk þess voru haldnir upplýsingafundir með hagsmunaaðilum. Samhliða frumvarpinu var mælt fyrir sérstöku frumvarpi um veiðigjöld sem byggt var á tillögum frá nefnd um mótun heildstæðrar stefnu um framtíðarfyrirkomulag skattlagningar í sjávarútvegi sem sett var á fót af þáverandi fjármálaráðherra í nóvember 2011. Frumvörpunum tveimur var vísað til atvinnuveganefndar til nánari meðferðar. Aftur barst nefndinni mikill fjöldi umsagna um frumvörpin og fjallaði hún ítarlega um þau á fjölmörgum fundum sínum. Frumvarp til laga um stjórn fiskveiða varð þó ekki afgreitt úr nefndinni en þar hafði þýðingu að þegar á leið var ákveðið að leggja þyngri áherslu á afgreiðslu frumvarps til laga um veiðigjöld, þess sem síðar varð að lögum nr. 74 frá 26. júní 2012, enda voru þær tekjur sem veiðigjöldin eiga að skila orðnar hluti af samþykktri ríkisfjármálaáætlun til meðallangs tíma. Með þessum lögum um veiðigjöld var mælt fyrir um tvenns konar gjaldtöku, annars vegar grunnveiðigjald sem nefnist almennt veiðigjald og svo sérstakt afkomutengt auðlindagjald sem nefnist sérstakt veiðigjald. Ítarlega er gerð grein fyrir því og markmiðunum að baki í athugasemdum sem fylgdu því frumvarpi og ég tel ekki ástæðu til að rekja þau hér en læt nægja að vekja athygli á því sem öllum er ljóst, að löggjöfin um veiðigjöld er að sjálfsögðu skyld og tengd því hver verður niðurstaðan varðandi fyrirkomulag stjórnar fiskveiða hverju sinni. Þessu tengist og að hinn 18. júní 2012 undirrituðu formenn stjórnarflokkanna yfirlýsingu um afgreiðslu og meðferð þeirra sjávarútvegsfrumvarpa sem hér voru í höndum Alþingis í fyrravor og þar var meðal annars kveðið á um að svonefndur trúnaðarmannahópur fulltrúa stjórnmálaflokkanna sem þá hafði unnið nokkuð með málið mundi ljúka sinni vinnu og skila samantekt eða greinargerð og hafa þá einnig til hliðsjónar það samspil sem ég nefndi áðan milli fyrirkomulags fiskveiðistjórnar og veiðigjalda. Í greinargerð þessa trúnaðarmannahóps, sem er dagsett 12. september 2012, er fjallað um einstök viðfangsefni sem hópurinn hafði til skoðunar og dregið fram eftir atvikum það sem samkomulag gæti orðið um þótt það sé háð ýmsum fyrirvörum, t.d. um heildarniðurstöðu. Greinargerð þessi er birt sem fylgiskjal með frumvarpinu. Við undirbúning þess frumvarps sem nú kemst hér loksins til 1. umr. hefur allt þetta verið haft til hliðsjónar og skoðunar, í raun öll gögn sem birst hafa í málinu og bæst við síðan á síðustu vormánuðum, þar á meðal sú vinna að stefnumótun á sviði auðlindalöggjafar sem leit dagsins ljós í skýrslu á haustdögum. Loksins hefur verið höfð til hliðsjónar önnur vinna, svo sem endurskoðun stjórnarskrárinnar og annað sem máli skiptir. Frú forseti. Ég hef þá lítillega rakið aðdraganda þessa frumvarps, farið þar hratt yfir sögu og vil víkja að helstu efnisbreytingum sem þetta frumvarp geymir, með hliðsjón af því frumvarpi sem ekki varð útrætt á 140. löggjafarþingi. Þar má meðal annars nefna að í fyrsta lagi er gert ráð fyrir verulegu aflamarki á kvótaþing til útleigu á vegum ríkisins. Er áætlun þar um til þriggja ára sett upp og birt sérstök tafla um líklega þróun að gefnum tilteknum forsendum um þróun veiðiheimilda á komandi árum. Hluti þessarar uppbyggingar kvótaþings er fólginn í tilfærslu frá öðrum hliðarráðstöfunum kerfisins eins og þær hafa verið að undanförnu, byggðakvóta, línuívilnun og skel og rækjubótum, en megnið er aflamark sem fengið er með varanlegri tilfærslu frá aflahlutdeildarhöfum á fyrstu þremur árum áætlaðs gildistíma laganna. Þá ber og að hafa í huga að í þessu sambandi mun ráðstöfun fastrar aflahlutdeildar til strandveiða auka nokkuð hlut þeirra ef að líkum lætur á næstunni. Í öðru lagi er mælt fyrir um 20 ára úthlutun aflahlutdeilda í upphafi en ekki um sjálfkrafa úthlutun hlutdeildanna til 15 ára í senn við upphaf hvers fiskveiðiárs að liðnum fimm árum frá gildistöku frumvarpsins eins og áður var, verði ekki annað ákveðið, en þannig var frá málinu gengið í fyrra frumvarpi. Í staðinn er kveðið á um að ráðherra skuli eigi síðar en í desember 2016 leggja fram frumvarp til laga um breytingu á lögunum þar sem mælt verði fyrir um ráðstöfun nýtingarleyfa og aflahlutdeilda að liðnu hinu 20 ára tímabili. Í bráðabirgðaákvæði við frumvarpið segir að skipa skuli nefnd eigi síðar en 1. september 2013 sem vinni tillögur og nauðsynlega stefnumótun til undirbúnings slíku frumvarpi. Í þriðja lagi eru felld brott ákvæði sem voru í 2. mgr. 12. gr. fyrra frumvarps um skerðingu á framseldri aflahlutdeild við flutning og í 3. mgr. 12. gr. þess frumvarps varðandi hámark á framsali aflahlutdeildar einstakra tegunda, en þau höfðu sætt verulegri gagnrýni í meðförum Alþingis. Af öðrum atriðum frumvarpsins má nefna að ákvæði gildandi laga, þ.e. gildandi fyrirkomulag, um viðskipti með krókaaflahlutdeildir og aflahlutdeildir „milli kerfa“ eru efnislega óbreytt frá ástandi dagsins í dag. Það er fallið frá þeim breytingum sem lagðar voru til í þeim efnum í fyrra frumvarpi. Þá er einnig leitast við að skýrgreina stærðarmörk krókaaflamarksbáta betur en nú er gert í lögum, en reyndar er einnig tekið á því í litlu sérfrumvarpi sem er til umfjöllunar nú í hv. atvinnuveganefnd. Heimildir til að flytja aflamark til skipa í upphafi fiskveiðiárs eru nokkuð rýmkaðar frá því sem gert var ráð fyrir í fyrra frumvarpi. Fastri aflahlutdeild er ráðstafað til strandveiða, hinu sama magni í hlutfalli af þeim tveim tegundum sem byggja þær veiðar upp, þ.e. þorski og ufsa, og er á yfirstandandi fiskveiðiári miðað við heildarveiði. Mælt er fyrir um að tengdir aðilar í skilningi ákvæða um hámarksaflahlutdeildir teljist aðilar þar sem annar á beint eða óbeint 30% hlutafjár í hinum og er hlutfallið þar með lækkað úr 50%. Gefinn er þriggja ára aðlögunartími að þessari breytingu. Fiskistofa hefur illa treyst sér til að framfylgja ákvæðum gildandi laga nema þau væru skýrð og gerð fortakslaus og er það gert með þessum hætti og tekið mið af þeim viðmiðunarmörkum sem almennt eru notuð annars staðar í löggjöf þegar skilgreint er hvenær aðilar skuli teljast tengdir. Þá er tekið á því að reglur um hámarksaflahlutdeildir gildi ekki um deilistofna með skýrum hætti, en það er til samræmis við gildandi lög eða túlkun þeirra. Loks er gert ráð fyrir að sérstök nefnd sem taki til starfa eigi síðar en 1. september 2013 taki þessi ákvæði um hámarksaflahlutdeildir til endurskoðunar, samanber bráðabirgðaákvæði IV í frumvarpinu. Frú forseti. Ég vil nú fjalla um nokkra aðra megindrætti frumvarpsins sem mikilvægt er að fái góða skoðun. Það þarf að sjálfsögðu ekki að fara mörgum orðum um mikilvægi þessa máls, enda er hér sýslað um hina verðmætu og dýrmætu fiskveiðiauðlind þjóðarinnar, tvímælalaust eina þá mikilvægustu fyrir okkar tilveru í landinu og mætti hafa skáldlegar tilvitnanir uppi í þeim efnum. Í 1. málslið 1. gr. gildandi laga um stjórn fiskveiða er lýst yfir sameign íslensku þjóðarinnar á nytjastofnum á Íslandsmiðum. Í skýringum við það ákvæði er tekið fram að í því felist eins og þar segir, með leyfi forseta, „sú sjálfsagða stefnumörkun að markmiðið með stjórn fiskveiða er að nýta fiskstofnana til hagsbóta fyrir þjóðarheildina“. Jafnframt segir að það verði að vera ákvörðunarefni löggjafans á hverjum tíma hvaða skipulag teljist best henta til að nýta þessa sameign þjóðarinnar með hagsmuni heildarinnar að leiðarljósi. Með 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins er gerð minni háttar tillaga um breytt orðalag að þessu leyti þannig að því verði lýst yfir að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameiginleg og ævarandi eign íslensku þjóðarinnar. Þessi orðalagsbreyting tekur meðal annars mið af tillögu stjórnlagaráðs frá 2011 að frumvarpi til nýrrar stjórnarskrár. Sú tillaga á sér rætur í umræðum um auðlindamál á síðustu árum, m.a. í skýrslu auðlindanefndar frá árinu 2000 og frumvarpi til stjórnarskipunarlaga sem lagt var fram á 136. löggjafarþingi 2008–2009. Í skýringum með tillögum ráðsins kemur fram að ákvæðið feli í sér að núlifandi kynslóð deili náttúruauðlindum í þjóðareign með óbornum kynslóðum og hafi því ekki rétt til að ráðstafa auðlindunum eingöngu í eigin þágu. Skorðurnar sem ákvæðinu sé ætlað að reisa við ráðstöfun auðlinda í þjóðareign eigi einnig við um réttindi tengd auðlindunum en ekki aðeins auðlindirnar sjálfar. Með þessari breytingu er leitast við að tryggja enn frekar eignarhald þjóðarinnar á fiskveiðiauðlindinni. Í 1. gr. frumvarpsins er því lýst yfir að markmið þess séu sex talsins. Í fyrsta lagi er að stuðla að verndun og sjálfbærri nýtingu fiskstofna við Ísland, í öðru lagi að stuðla að farsælli samfélagsþróun með hagsmuni komandi kynslóða að leiðarljósi, í þriðja lagi að treysta atvinnu og byggð í landinu, í fjórða lagi að auka vægi jafnræðissjónarmiða við ráðstöfun aflaheimilda, í fimmta lagi að hámarka þjóðhagslegan ávinning af sjávarauðlindinni og tryggja þjóðinni eðlilega auðlindarentu og í sjötta lagi að sjávarútvegurinn sé arðsamur og búi við hagstætt og stöðugt rekstrarumhverfi. Með frumvarpinu er leitað jafnvægis milli þessara sjónarmiða sem að hluta til falla saman og geta að mörgu leyti verið samrýmanleg, en að sumu leyti eru þau það síður þannig að þarna er úrlausnarefnið að leitast við að ná jafnvægi. Frú forseti. Í athugasemdum við frumvarpið er ítarlega gerð grein fyrir því hvernig það samrýmist stjórnarskrá lýðveldisins og alþjóðlegum skuldbindingum Íslands. Þar er rakið hvernig fyrirkomulag fiskveiða hefur tekið breytingum og gerð grein fyrir helstu dómum sem fallið hafa í Hæstarétti um þá tilhögun sem felst í gildandi lögum. Þá er einnig gerð ítarleg grein fyrir áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna frá árinu 2008 í svonefndu Fagramúlamáli. Í þessu ljósi er fjallað um eðli þeirra réttinda sem felast í handhöfn aflaheimilda. Á það er bent að réttindi njóti sérstöðu þar sem þau eru stofnuð með lögum, sett í skjóli almannaréttar til fiskveiða og er ætlað að þjóna samfélagslegum markmiðum. Með frumvarpinu er leitast við að tryggja festu og öryggi í sjávarútvegi með tímabindingu aflahlutdeilda til nokkuð langs tíma og fyrirsjáanleika um mögulegar breytingar á skipulagi í sjávarútvegi. Með þessu er forræði þjóðarinnar yfir auðlindinni með ótvíræðum hætti hafið yfir vafa og leitast við að koma til móts við þau sjónarmið sem leiða af áliti mannréttindanefndarinnar, einkum með tímabindingu réttindanna, auknum möguleikum til nýliðunar og stofnun kvótaþings. Frumvarpið gerir ráð fyrir að núverandi handhafar aflaheimilda fái tiltekinn og stærstan hluta þeirra í formi nýtingarleyfa sem ákveðnar kvaðir verða á. Valin er sú leið að tala um nýtingarleyfi en ekki nýtingarsamninga þar sem talið er eðlilegt og í samræmi við meginreglu stjórnsýslunnar og stjórnsýsluréttarins að hafa slíkt skipulag á í stað þess að færa stjórn fiskveiða í búning einkaréttarlegra viðskipta milli tveggja aðila. Það má segja að með þessu sé enn fremur undirstrikað eignarhald þjóðarinnar og það ráðsmannshlutverk sem ríkið fer með en um leið lítum við á nýtingarleyfin sem ígildi tiltekins samkomulags sem tryggir ákveðinn rétt til handa báðum aðilum sem að málinu koma. Með frumvarpinu er lagt til að aflahlutdeildum verði skipt í tvo flokka, í fyrsta lagi flokk 1 sem er nýtingarleyfi til aflahlutdeildarhafa og í öðru lagi flokk 2 sem er aflahlutdeildir í höndum ríkisins til ráðstöfunar samkvæmt IV. kafla frumvarpsins. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að framsal aflahlutdeilda verði í megindráttum heimilað innan 20 ára aðlögunartíma og gildistíma þeirra nýtingarleyfa sem mælt er fyrir um í 11. gr. Frumvarpið hefur að geyma heimild fyrir ráðherra til að neyta forgangsréttar við framsal aflahlutdeilda ef séð er að mikil aflahlutdeild yrði mögulega seld úr fámennu byggðarlagi með verulegum neikvæðum áhrifum á það. Þá er í frumvarpinu að sjálfsögðu ekki girt fyrir það að sett verði nánari ákvæði um meðferð aflahlutdeilda með hliðsjón af meginmarkmiðum frumvarpsins. Það er rétt að leggja áherslu á það að að sjálfsögðu hverfur ekki frá löggjafanum rétturinn til að gera áfram málefnalegar breytingar sem rök standa til þó að lögfest séu þau ákvæði sem hér eru lögð til í frumvarpinu. Að sjálfsögðu er löggjafarvaldið ekki tekið úr sambandi eða framselt annað á einn eða neinn hátt. Í því frumvarpi sem ekki varð útrætt á 140. löggjafarþingi var til að mynda í 2. mgr. 12. gr. mælt fyrir um takmörkun á framsali aflahlutdeilda eftir að 20 ár væru liðin frá því að frumvarpið hefði orðið að lögum. Ekki var talin ástæða til að setja slíka reglu í þetta frumvarp en að sjálfsögðu verður það viðfangsefni löggjafans á næstu árum og eftir atvikum áratugum að móta reglur um þetta eins og annað. Vísa ég þá aftur til þeirrar lagaskyldu sem með frumvarpi þessu yrði lögð á ráðherra málaflokksins að koma innan ársloka 2016 með tillögur til Alþingis í frumvarpsformi um framhaldið. Með frumvarpinu er lagt til að heimild til að flytja aflamark milli skipa verði þrengd nokkuð frá núgildandi lögum. Með því er ætlunin að stuðla að því að skip almennt veiði sínar úthlutuðu aflaheimildir. Á hinn bóginn er auðvitað mikilvægt að útgerðir geti brugðist við, t.d. varðandi óhjákvæmilegan meðafla við veiðar, geti skipt á veiðiheimildum eða leigt til sín eftir atvikum við slíkar aðstæður. Það er mikilvægur þáttur þess að umgengni um auðlindina sé góð og að allt sé gert sem hægt er til að draga úr hættu á slæmri umgengni og brottkasti. Þá er og áfram mikilvægt að svigrúm gefist til hagræðingar og að menn geti jafnan brugðist við breyttum aðstæðum. Meiri hluti starfshóps sjávarútvegsráðherra um endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða frá 2010, sáttanefndin svokallaða, taldi rétt að kaup og sala aflamarks færi fram á vegum ríkisins þar sem verð myndaðist við tilboð og að aðgangur þeirra sem áhuga hefðu á heimildum yrði jafn. Verði frumvarpið að lögum mun Fiskistofa starfrækja sérstakt kvótaþing um viðskipti með aflamark. Á árunum 1998–2001 var starfrækt sambærileg eining, Kvótaþing, og leitast verður við að byggja á þeirri reynslu sem þá varð til. Kvótaþing mun samkvæmt frumvarpinu annast það hlutverk að starfrækja markað fyrir aflamark. Það skal vera vettvangur viðskipta og annast greiðslumiðlun milli kaupenda og seljenda. Að meginreglu munu kaup og sala á öllu aflamarki í flokki 1 fara fram á kvótaþingi, auk þess að ráðherra verður heimilt að ráðstafa hluta, reyndar stærstum hluta, aflamarks úr flokki 2 um þingið. Gert er ráð fyrir að með þessu opnist möguleikar af ýmsu tagi, þar á meðal fyrir fleiri til þess að fóta sig í útgerð eða bæta stöðu sína, þá sem við takmarkaðar og þröngar aðstæður búa. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að ráðherra muni ráðstafa verulegu aflamarki árlega sem til fellur úr aflahlutdeild innan flokks 2. Um er að ræða aflahlutdeild sem samanstendur af núverandi úthlutun til byggðakvóta, línuívilnun, rækju- og skelbótum, strandveiðum og frístundaveiðum auk viðbótarskerðingar á aflahlutdeild núverandi aflahlutdeildarhafa. Með þessari aukningu og auknum sveigjanleika til úthlutunar á henni er leitast við að draga úr óvissu og meðal annars auka stöðugleika þeirra byggða sem veikast standa. Þannig verður mögulegt að bjóða aflaheimildir til leigu um kvótaþing á veikburða svæðum með skilyrðum um veiðar og vinnslu á svæðinu. Auk þess munu strandveiðar standa nær óbreyttar frá því sem þær hafa nú þróast undanfarin ár, en því verður ekki á móti mælt að þær hafa komið sér vel og hleypt lífi á nýjan leik í fjölmargar smærri sjávarbyggðir. Í frumvarpinu er gerð óbreytt tillaga um ráðstöfun tekna sem hlýst af leigu aflamarks úr flokki 2 á kvótaþingi og að það skiptist í hlutföllunum ríki 40%, sveitarfélög 40% og markaðs- og þróunarsjóður innan greinarinnar 20%. Af hluta ríkisins yrði samkvæmt frumvarpinu heimilt að ráðstafa í þágu þeirra aðgerða sem greinir í 2. mgr. 13. gr., um forgangsréttinn, 2. mgr. 18. gr., um nýliðunarleyfi, og 1. mgr. 19. gr., um kvótaþingið sjálft, til að auka svigrúm ríkisins eða standa straum af kostnaði í þeim efnum. Hvað snertir ráðstöfun þeirra tekna deilt til sveitarfélaga sýnist eðlilegt að tekið verði meðal annars mið af sögulegu mikilvægi sjávarútvegs á einstökum svæðum eða í einstökum landshlutum, en sérstök nefnd skal gera tillögur að því leyti og hafa þar sveitarfélögin með, samanber ákvæði V til bráðabirgða. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að fastri aflahlutdeild sé ráðstafað til strandveiða eins og kveðið er nánar á um í 20. gr. og sambærilegt ákvæði er að finna í því frumvarpi sem ég þegar nefndi og er nú til umfjöllunar í hv. atvinnuveganefnd. Með frumvarpinu er gert ráð fyrir að ráðherra taki frá aflamark í flokki 2 það sem ráðstafað verður til byggðakvóta sem og til greiðslu bóta og annarra slíkra aðgerða. Byggðakvóti er fyrst og fremst aðgerð fyrir byggðarlög sem orðið hafa fyrir skerðingu aflaheimilda og eru háðar veiðum og vinnslu. Er það árlega reiknað út á hlutlægan hátt hvaða byggðarlög hljóta slíkar aflaheimildir. Í frumvarpinu er ekki gerð tillaga um gagngerar breytingar á þessu kerfi eða þessu regluverki varðandi meðferð og úthlutun byggðakvóta en gert er ráð fyrir því að á næstu árum verði svigrúm til að draga nokkuð úr því aflamarki sem ráðstafað verður í byggðakvóta og þá á móti því og til samræmis við það svigrúm sem myndast með útleigu á kvótaþingi og eftir atvikum svæðisbundinni útleigu þar. Ég vil þó taka fram fyrir mitt leyti að ég tel fulla þörf á því að endurskoða fyrirkomulag byggðatengdra ráðstafana í frumvarpinu eða í lögum eins og þau hafa staðið í heild sinni og gæti það verið verðugt viðfangsefni strax á næsta fiskveiðiári. Í kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins við frumvarpið er hvað þennan þátt varðar slegið á það mati að tekjur af leigu aflamarks úr flokki 2 gætu orðið á bilinu 2,3–2,7 milljarðar kr. fiskveiðiárið 2013/2014 og mundu þá skiptast í þeim hlutföllum sem áður greindi. Eins og ég sagði í upphafi máls míns, frú forseti, er í þessu frumvarpi gerð tilraun til þess að endurskoða og færa saman á einn stað allmörg lög, sérlög sem gilt hafa til hliðar við lög um stjórn fiskveiða, og búa þar til eina heildstæðari löggjöf sem nær betur utan um málið í heild. Það fer ekki hjá því þegar maður flettir lagasafninu á þessu sviði að löggjöfin er nokkuð sundurleit og brotakennd og sums staðar er að finna býsna hliðstæð en þó ekki endilega alveg eins ákvæði um sömu hlutina, annars vegar í lögum um stjórn fiskveiða, hins vegar í lögum um fiskveiðar utan lögsögu Íslands og jafnvel í lögum um umgengni og nytjastofna sjávar og þar fram eftir götunum. Þar af leiðandi er á þessu tekið og ég bendi hv. þingmönnum á að lesa 44. gr., um gildistöku og brottfall laga, sem og 45. gr., um breytingar á öðrum lögum, og umsagnir þar um. Þar er þetta samhengi hlutanna skýrt. Ekki er vafi á, burt séð frá deilum sem kunna að vera um inntak frumvarpsins hvað varðar ákveðin efnisatriði, að það væri til mikilla bóta og mikilla framfara að fá á einn stað og í ein samræmd heildarlög öll helstu ákvæði sem snúa að því hvernig farið er með og stjórnað nýtingu sjávarauðlindarinnar. Virðulegur forseti. Málið er hv. þingmönnum og viðkomandi þingnefnd vel kunnugt. Það hefur verið rætt áður ítarlega. Vonir mínar standa til þess að málið geti nú eftir málefnalega 1. umr. gengið til hv. atvinnuveganefndar og það sem fyrst. Ég legg því til að að lokinni þessari umræðu verði frumvarpinu vísað til hv. atvinnuveganefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Hér heldur hæstv. ríkisstjórn áfram að breyta fiskveiðistjórnarmálum okkar Íslendinga. Í máli hæstv. ráðherra kom fram að allt sem áður hefur fram komið um þessi mál hefði verið skoðað og vel farið yfir það. Ákveðnar breytingar eru gerðar í því frumvarpi sem hann leggur nú fyrir þingið. Í ljósi þeirra miklu deilna sem fyrri mál hafa vakið og þá miklu gagnrýni sem hefur komið fram á þær tillögur og þau þingmál, vil ég inna hæstv. ráðherra eftir því hvað ráðuneytið hafi gert varðandi undirbúning á þessu máli. Hafa sérfræðingar verið fengnir til að skoða þær breytingar sem nú eru lagðar fram? Hvaða áhrif hefur málið á íslenskan sjávarútveg, mismunandi útgerðarflokka, arðsemi 

Frú forseti. Eins og ég tók fram hefur verið farið yfir allt það sem bæst hefur við af gögnum og sjónarmiðum frá því að málið var til umfjöllunar á Alþingi síðastliðið vor. Þá lágu fyrir, og eru vel kunnug, viðhorf til einstakra álitamála þannig að við litum ekki svo á að það þyrfti að endurtaka það, ekki væri ástæða til að ætla að margt nýtt kæmi fram þótt sömu aðilar yrðu fengnir til að fjalla um sömu hlutina. Þær breytingar sem gerðar hafa verið taka mið af ýmsu. Tiltekin ákvæði úr lögunum sem málefnalegrar gagnrýni sættu eru felld brott og uppbyggingu potts 2, eða hluta hans, hefur verið breytt nokkuð. Innan greinarinnar er því dreift öðruvísi að leggja til þær heimildir sem byggja þann pott upp, meðal annars og sérstaklega með hliðsjón af því sem talið var vera sú besta nálgun sem fáanleg væri úr opinberum gögnum og hagtölum um afkomu mismunandi greina þannig að það kæmi 

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra nefndi það hér í framsögu sinni að það þyrfti ekki að fara mörgum orðum um mikilvægi málsins. Undir það get ég tekið með hæstv. ráðherra, málið er ákaflega mikilvægt. Þau atriði sem hann tilgreinir að hafi verið skoðuð og gerðar einhverjar breytingar á eru veigamikil atriði og ráða mjög miklu um það hverjar afleiðingar og áhrif þessa frumvarps verða, meðal annars á þá þætti sem ég fór yfir hér áðan. Í ljósi mikilvægi málsins og þess að ráðuneytið hefur ekki látið yfirfara það með þeim hætti sem eðlilegt hefði verið að gera við þessar breytingar, með því að meta þessi áhrif upp á nýtt út frá nýjum forsendum í veigamiklum atriðum, er ráðherrann þá ekki sammála því að hv. atvinnuveganefnd hljóti að kalla til þá sérfræðinga sem hún fékk til að vinna álit á málinu síðast? Að þeir fari í vandaða vinnu við að leiða í ljós áhrifin af þessu frumvarpi, þessari útgáfu af málinu. 

Frú forseti. Ef menn fara yfir þær greinargerðir og þær umsagnir sem lágu fyrir um málið í fyrravor sem og þá vinnu sem síðan hefur verið unnin þá er tiltölulega fljótlegt að bera það saman við þær breytingar sem hafa verið gerðar. Reynt hefur verið að taka tillit til þess sem málefnalegt taldist og sæmilegt samkomulag gat orðið um. Auðvitað er þetta frumvarp málamiðlun margs konar sjónarmiða. Það er gagnrýnt úr ýmsum áttum eins og þegar heyrist. Menn geta valið þann kost að finna því ýmislegt til foráttu, en það mun ekki breyta hinu að viðfangsefnið yfirgefur okkur ekki og ef við leiðum þetta ekki í heila höfn nú heldur glíman áfram við það að ná niðurstöðu í þessi mál og skapa um þau meiri sátt. Ég get nefnt sem dæmi einn þátt sem var gagnrýndur af ýmsum sérfræðiaðilum, meðal annars óháðum aðilum sem ráðuneytið fékk í fyrravetur til að vinna greinargerð. Sagt var að það þyrfti meira svigrúm og möguleika á að skapa meiri festu í stuðningsaðgerðum við byggðarlögin. Því hefur nú verið mætt meðal annars með því að rýmka 

Virðulegi forseti. Ýmislegt kemur manni á óvart í þessu frumvarpi þótt sumir gamlir kunningjar gangi nú aftur. Einn af þeim er að lesa í frumvarpinu að gert sé ráð fyrir því að hinar svokölluðu rækju- og skelbætur skulu skertar um helming á þremur eða fjórum árum. Þetta mun auðvitað hafa gríðarlega mikil áhrif. Þessi breyting kemur á óvart vegna þess að hæstv. ráðherra kom vestur í Stykkishólm í fyrra til þess að greina frá því að hugmyndin væri ekki að ganga fram með þeim hætti sem boðað hafði verið í því frumvarpi sem þá var til umfjöllunar. Síðan mat fjórmenningahópurinn svokallaði það svo að slíkur samdráttur væri líklegur til að hafa í för með sér veruleg og staðbundin áhrif. Það er alveg ljóst mál að þetta mun mjög víða koma mjög illa niður. Ég nefni sérstaklega Stykkishólm sem hefur orðið fyrir miklum búsifjum vegna skerðingar á skelveiði og banni við skelveiðum. Það er alveg ljóst mál að sjávarútvegur þar hefur staðið og fallið með þeim heimildum sem hafa verið til staðar. Þess vegna verð ég að segja, virðulegi forseti, að í ljósi alls þessa 

Frú forseti. Undanfarin ár hafa menn rætt um að það þyrfti að vinna sig út úr þessu bótakerfi, það er auðvitað ekki gott að sitja fastur í því árum og áratugum saman. Ég vil þó taka fram fyrir mitt leyti að ég hef gert skýran greinarmun á skelbótunum annars vegar og rækjubótunum hins vegar. Fyrir því eru gildar ástæður. Annars vegar þær að skelbæturnar eru áfram á þeim stað sem skelin var sótt eða nýtt og unnin og þær hafa ekki færst til. Öðru gildir um rækjubætur sem fara að dreifast núna vítt og breitt um landið vegna framsals. En auk þess hefur sem betur fer dregið úr þörfinni fyrir þær að undanförnu þar sem rækja hefur komið upp aftur á slóðum þar sem hún veiddist ekki um tíma. Þær væntingar manna um að svigrúm verði til þess að draga nokkuð úr þeim veiðiheimildum sem þarf í þessar bætur ber að skoða á næstu árum. Frumvarpið gengur skemur en ýmsar tillögur sem komið hafa fram á undanförnum árum um að afnema bæturnar kannski með öllu á tiltölulega skömmum tíma, eins og ég veit að hv. þingmaður þekkir.

Virðulegi forseti. Þegar upphaflega var farið að deila út rækju- og skelbótum á grundvelli þágildandi laga var gert ráð fyrir því í hugum flestra, held ég, að þetta yrði mjög tímabundið ástand. Menn gerðu ráð fyrir því að rækjustofninn innfjarðar mundi rétta úr kútnum. Menn bjuggust við því þegar skelin hrundi í Breiðafirði að það ástand mundi ekki vara mjög lengi. Þess vegna horfðu menn á þetta út frá þeim sjónarhóli. Síðan voru gerðar breytingar til þess að bregðast við þeim veruleika sem við stöndum frammi fyrir núna. Það er alveg ljóst mál að eins og sakir standa núna er fullkomin óvissa um það hvenær rækju- og skelveiðar, eða að minnsta kosti skelveiðarnar, hefjast í Breiðafirði. Þess vegna er það gríðarlegt áfall ef ætlunin er af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að keyra málið áfram í þeim anda sem hérna er verið að boða. Það má vel vera að rétt sé sem hæstv. ráðherra segir, að ákveðinn greinarmunur sé á rækju- og skelbótunum, en það ættu að minnsta kosti að vera rök fyrir því að lækka ekki skelbæturnar 

Frú forseti. Ég þekki þetta vel og ég er sammála hv. þingmanni í þeim efnum að eins og málin standa og horfa fyrir Stykkishólm og Snæfellsnesið eru skelbæturnar mikilvægar þó ekki sé gott að þurfa að búa við slíkt uppbótarkerfi árum og ég tala nú ekki um áratugum saman. Sérstaklega ekki ef þau réttindi geta færst til eins og átt hefur sér stað með rækjuna. Auðvitað er augljóst mál að það yrði mikill skellur fyrir viðkomandi svæði ef þær yrðu teknar af. Að því þarf að sjálfsögðu að huga. Í aðalatriðum tel ég mikilvægt að ríkið hafi svigrúm til þess að ráðstafa á besta mögulegan máta þeim veiðiheimildum sem það hefur til ráðstöfunar hverju sinni. Meiningin er að stefnumótunin hvað það varðar sé lögð fyrir Alþingi með reglubundnum hætti í formi þingsályktunartillögu. Þannig yrði það í höndum löggjafans að staðfesta slíkar tillögur eða breyta þeim ef svo ber undir. Ég les ekki út úr því endilega að skelbæturnar sem slíkar yrðu til dæmis skertar mikið frá því sem nú er. Ég held að ástæða sé til að 

Frú forseti. Það eru 15 dagar eftir í störfum Alþingis. Hér kemur loksins fram frumvarp til laga um stjórn fiskveiða. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Gerir hann sér yfirleitt vonir um að það verði samþykkt? Hvort mundi hann velja þetta frumvarp eða frumvarpið um stjórnarskrána ef velja þyrfti á milli? Það verður erfitt að gera hvort tveggja. Síðan vildi ég spyrja hann um það sem kemur fram í greinargerð frá fjármálaráðuneytinu. Þar stendur, með leyfi frú forseta: „Fjármála- og efnahagsráðuneytið bendir í þessu sambandi á að mörkun ríkistekna í tiltekin verkefni eða til tiltekinna aðila, í þessu tilviki til sjóðs á vegum ráðherra, bindur hendur fjárveitingavaldsins og skerðir fjárstjórnarvald Alþingis sem kveðið er á um í stjórnarskránni.“ Það er sem sagt meiningin að fara að brjóta stjórnarskrána. Við erum að vanda okkur við það núna að gera breytingar á stjórnarskránni. Stendur ekki til að virða stjórnarskrána yfirleitt?

Frú forseti. Ég er bjartsýnismaður og alltaf bjartsýnn á það að mál fái farsæla úrlausn á Alþingi, hef þá trú á Alþingi sem stofnun að það muni axla ábyrgð sína og skila öllu því góða verki sem það lífsins mögulega getur á þeim tíma sem við höfum eftir fram undir páska. Ég ætla hins vegar ekki úr þessum ræðustól að fara að gera upp á milli einstakra mála, ég lít ekki svo á að það sé eðlilegt að menn séu settir í þá stöðu að þeir eigi að fara hér og nú að velja á milli einhverra tiltekinna einstakra mála. Það er eitthvað sem menn ræða og reyna eftir atvikum að komast að heildarsamkomulagi um. Það ber ekki að skilja þá hefðbundnu gagnrýni tiltekinnar skrifstofu í fjármálaráðuneytinu á kostnaðarmati þannig að með því sé verið að segja að yrði frumvarpið óbreytt að lögum væri þar með um brot á stjórnarskrá að ræða. Það er alls ekki svo. Það ber hins vegar að vísa til þess að menn þurfa að gæta tiltekinna sjónarmiða sem hafa í heiðri að sjálfsögðu fjárstjórnarvald Alþingis. Það þarf að vera skýr afmörkun á öllu því 

Frú forseti. Ég las ekki stjórnarskrána bókstaflega. Ég las upp úr umsögn fjármálaráðuneytisins um frumvarpið, reyndar bókstaflega. Það er mat hennar að stjórnarskráin sé brotin að þessu leyti. Nú langar mig til að spyrja um stöðu útgerðarinnar. Hún á að fara að borga heilmikið veiðileyfagjald o.s.frv., það er þekkt, en síðan á samkvæmt ákvæði til bráðabirgða VIII að auka ríkiskvótann, sem er 21 þús. tonn, upp í samtals 45 þús. tonn. Það er hvergi tekið nema af útgerðinni sem er að borga stigvaxandi veiðileyfagjald. Er það tekið með í afkomu fyrirtækjanna, sem var gagnrýnt mjög mikið? Hvernig sér hæstv. ráðherra það gerast að menn taki um 24 þús. tonn af útgerðinni, sem núna er að veiða og borgar sífellt hærra og hærra veiðileyfagjald? Af þessu er reyndar líka borgað veiðileyfagjald, en þetta er tekið af þeirri útgerð sem er starfandi núna.

Frú forseti. Þessi hlutdeild er nú að hluta til byggð upp með áætlaðri aflaaukningu á komandi árum í þorski og síðan því að aðrar kvótasettar tegundir en þær sem fram undir hin síðustu ár hafa eingöngu lagt af mörkum í þágu hliðarráðstafana og jöfnunaraðgerða í kerfinu, þ.e. þorskur, ýsa, ufsi og steinbítur, munu núna leggja til hlutdeild þannig að byrðunum af hliðarráðstöfunum kerfisins verður dreift á allan útveginn. Ég held að orðin sé almenn samstaða um að það er réttlátara og sanngjarnara fyrirkomulag en fyrra fyrirkomulag. Það mun þýða að útkoma þeirra sem eru sérstaklega háðir bolfiskveiðum eða veiðum og vinnslu, þorskveiðum einkum og sér í lagi, þeir koma að breyttu breytanda betur út úr þessu en eldri hugmyndir hafa gengið út á. Aðrar greinar og aðrar kvótasettar tegundir leggja því meira af mörkum, þar á meðal stóru, sterku samsettu fyrirtækin með veiðiheimildir í uppsjávartegundum og öðrum tegundum en þessum fjórum sem ég nefndi áðan. Ég tel að þetta sé betra fyrirkomulag og betri aðferð við að byggja upp þá hlutdeild í flokki 2 en 

Virðulegi forseti. Það eru fjölmörg atriði sem áhugavert væri að ræða við hæstv. ráðherra. Ég vona að hann verði við umræðuna svo að hægt verði að taka hana, ekki er hægt að ná því öllu á mínútu. Þegar málið kom til umfjöllunar í upphafi, í september, lýsti ráðherra því yfir að hann hygðist ekki standa við þá samninga sem voru gerðir við lok þings síðasta vor og fara í einu og öllu eftir svokölluðum trúnaðarmannahópi. Það voru greinilega orð að sönnu því að hér er ýmislegt sem gengur aftur sem menn voru þó búnir að koma sér saman um að ætti ekki hér heima. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hverju það sæti. Hvort rétt sé að taka þann slag aftur, hvort þingmenn úr stjórnarflokkunum sem voru aðilar að því séu búnir að skipta um skoðun og líklegra sé að þetta fari í gegn. Mig langar að 

Frú forseti. Nú man ég ekki nákvæmlega hvernig ég kann að hafa orðað þetta á haustdögum, en ég kannast ekki við að ég hafi sagt að það ætti ekkert að gera með þá vinnu sem var unnin af hinum svonefndu trúnaðarmönnum. Vandinn er hins vegar sá að þegar niðurstaðan þar er skoðuð, og þess vegna er hún birt hér sem fylgiskjal, þá er hún háð miklum fyrirvörum um heildarsamkomulag. Farið er að sumum þeirra ábendinga sem þar eru, en öðrum ekki eins og gengur, meðal annars vegna þess að þær voru nátengdar því að grundvallarósamkomulag var um tiltekna þætti sem ekki er pólitískur stuðningur við af hálfu stjórnarflokkanna að falla frá, eins og því að hafa kvótaþing og byggja þar upp virkan leigumarkað með veiðiheimildir. Ágreiningur um slíkt er einfaldlega of mikill til að hægt sé að brúa hann þrátt fyrir vinnu fjórmenninganna. Ég hefði gjarnan viljað að málið hefði komist fyrr inn, því er ekki að leyna, en á móti kemur að þingmönnum er það mjög vel kunnugt. Ekki eru það miklar breytingar á því frá því sem menn hafa rætt hér, alla vega á síðasta þingi og jafnvel áður, að mönnum ætti ekkert að vera að vanbúnaði að skoða þessar tilteknu afmörkuðu breytingar og eftir atvikum takast á við málið í heild. Eins og ég sagði í andsvari við hv. þm. Pétur Blöndal er ég bjartsýnismaður. Ég treysti þinginu og hv. atvinnuveganefnd 

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra minntist einmitt á kvótaþingið og var það einmitt það sem ég ætlaði að ræða við hann í seinna andsvari mínu. Það snýr annars vegar að því að þeir sérfræðingar sem atvinnuveganefnd og reyndar ráðuneytið fékk til að skoða fyrri frumvörp hafa bent á að kvótaþingið sé ekki nægilega góð leið til að styrkja byggðirnar og muni auk þess draga úr þjóðhagslegri hagkvæmni. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra af hverju það komi inn með þessum hætti. Af hverju er ekki tekið tillit til slíkra ábendinga? Eða er ríkisstjórnin einfaldlega að segja með því að leggja þetta fram í þriðja eða fjórða sinn að þeir sérfræðingar hafi ekki vit á þessum hlutum? Það kom líka fram í vor að hefði það frumvarp orðið að lögum væri ólíklegt að kvótaþingið gæti tekið til starfa á yfirstandandi fiskveiðitímabili vegna þess að það þyrfti umtalsverðan undirbúning við að koma því á laggirnar. Það kemur reyndar fram í athugasemdum. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort slíkur undirbúningur sé þá búinn núna, 

Frú forseti. Varðandi fyrri þáttinn að kvótaþingið bjóði ekki upp á nægjanleg tæki eða sé ekki í þágu þess að styrkja stöðu byggðanna þá hefur þeirri gagnrýni einmitt verið mætt að hluta til. Í þessu frumvarpi er búið að auka svigrúmið til þess að geta leigt út svæðisbundið, og það er sérstaklega tekið fram að það geti verið til byggðarlaga sem hallað hefur á í atvinnu- og byggðalegu tilliti. Sama orðalag og notað er á öðrum stað í lögum til dæmis um byggðakvóta. Til viðbótar er kominn inn, að ábendingu sérfræðinga, möguleikinn á að hluti þeirrar útleigu yrði til meira en eins árs í senn. Það mætti því hugsa sér að búa til aðeins meiri stöðugleika fyrir þá sem væru að sækja sér veiðiheimildir svæðisbundið í gegnum slíkt. Varðandi hagkvæmni, að kvótaþing og virkur leigumarkaður eða uppboðsmarkaður með aflamark sé andstæður arðsemi í greininni þá er ég ósammála því. Ég tel að færa megi fram sterk rök fyrir því að 

Virðulegi forseti. Til þess að byrja á jákvæðum nótum verð ég að segja að ég dáist að sumu leyti að þeirri þrautseigju að koma fram með svona frumvarp í þriðja sinn. Förum aðeins yfir söguna í örstuttu máli. Við munum að hæstv. fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jón Bjarnason, lagði fram frumvarp. Það má segja að það hafi hér um bil sjálfkrafa lent í tætaranum því að umsagnir um það og viðtökur almennt hvar sem var í þjóðfélaginu voru með þeim hætti að auðvitað var ekki hægt að afgreiða það. Þá gripu menn til þess ráðs að draga andann í smá tíma og svo var lagt á djúpið að nýju með frumvarp sem fór í svipað ferli. Kallað var eftir umsögnum eins og lög gera ráð fyrir á Alþingi og viðtökurnar voru mjög svipaðar, a.m.k. mjög samkynja. Í rauninni varð niðurstaðan sú, og það sáu allir, að það mál var ekki hægt að afgreiða, það var ekki efnislega tækt til þess, það hefði haft svo neikvæðar afleiðingar að menn treystu sér ekki til þess á þeim tímapunkti að afgreiða málið. Þá fór málið til skoðunar í fjögurra manna hópi fulltrúa fjögurra stjórnmálaflokka og síðan var það skoðað á vettvangi ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna. Nú sjáum við þriðju tilraun. Það er því miður svo sérkennilegt að það er eins og menn hafi engu gleymt en ekkert lært. Þetta heitir í raun og veru að berja höfðinu við steininn því að það er verið að leggja af stað í sömu ólánsvegferðina með þetta frumvarp og farið var af stað með fyrri frumvörpin tvö sem hlutu þann illa endi sem allir muna eftir. Það sem helst var fundið að forverum þessa frumvarps var í fyrsta lagi neikvæð þjóðhagsleg áhrif, með öðrum orðum yrði verra fyrir íslenskt samfélag ef þau yrðu niðurstaðan, í öðru lagi var á það bent að þau mundu hafa í för með sér margvíslegar neikvæðar afleiðingar fyrir sjávarbyggðirnar í landinu - þó er mikið talað um í greinargerð og í málflutningnum að þessu frumvarpi sé ætlað að mæta sérstaklega þörfum sjávarbyggðanna - og loks var bent á að sú ákvörðun að skerða sérstaklega aflaheimildir í ákveðnum tegundum þegar aflamarkið væri komið að tilteknum mörkum mundi stuðla að verri umgengni rétt eins og menn þekkja í Norðursjónum og víða í kringum okkur. Það sem ég á við er að ég varð nokkuð undrandi að átta mig á því þegar ég fór að lesa frumvarpið hversu litlar breytingar er í raun og veru verið að gera frá fyrri frumvörpum. Ég vil heldur ekki vera of neikvæður og verð auðvitað að viðurkenna að það er hægt að sjá breytingar frá fyrri frumvörpum. 3% klípan er a.m.k. ekki inni í þessu frumvarpi. Stillimyndin fræga er ekki inni í þessu frumvarpi. Þess vegna leyfði ég mér strax þegar frumvarpið kom fram í upphafi að gefa því svona 0,1 hærra í einkunn en þeim fyrri sem við ræddum í þinginu. En því miður var að sumu leyti líka gengið í þveröfuga átt, gagnstæða átt, í verri átt, með þetta mál. Enn á ný sjáum við að þetta er málamiðlun, ekki milli ólíkra sjónarmiða úti í þjóðfélaginu heldur málamiðlun innan stjórnarflokkanna alveg eins og var lýst þegar málið kom fram. Fram kom að þetta mál hefði verið lagt fyrir stjórnarflokkana einhvern tímann á aðventunni. Þar nam það staðar vegna þess að ekki var skilyrðislaus stuðningur við málið innan stjórnarflokkanna. Þá var tekið til við að reyna að ná pólitískri samstöðu í þessum tveimur stjórnarflokkum. Þar eru menn auðvitað ekki með neitt annað í huga en að finna þann lægsta samnefnara sem þeir geta komið sér saman um. Niðurstaðan er þetta frumvarp. Það er alveg ljóst mál að þetta frumvarp, verði það að lögum, mun sérstaklega bitna á þorskveiðiútgerðunum rétt eina ferðina enn. Það var eitt af einkennum hinna tveggja fyrri frumvarpa að þeim var beinlínis stefnt gegn þorskveiðiútgerðunum í landinu. Það var gert með því að viðhalda því óréttlæti sem margoft hefur verið bent á að þorskveiðiútgerðirnar hafa verið að borga meira inn í leigupottana en aðrar útgerðir. Í öðru lagi var gert ráð fyrir því að um leið og afli í fjórum tilteknum tegundum ykist upp fyrir tiltekið mark mundi hluti þeirrar aukningar fara inn í leigupotta ríkisins og það hefði náttúrlega bitnað sérstaklega á þeim þorskveiðisvæðum sem voru mjög háð þorskveiðinni og öðrum tegundum sem þar voru undir. Nú má segja sem svo að þarna sé stigið skrefið til baka að því leytinu að þessi skerðingarákvæði eiga bara við um þorskinn, en þá er auðvitað bætt um betur því að þessi skerðingarákvæði eru ekki lengur 40% heldur 50%. Þetta er mjög slæmt. Þetta mun gera það að verkum að þeir sem eru t.d. búsettir á þorskveiðisvæðunum, sem standa í ýmsum tilvikum illu heilli verr í byggðalegu tilliti, verða sem þessu nemur fyrir meira höggi. Svo er auðvitað líka, af því hæstv. ráðherra er nú fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, alveg ljóst mál að þetta fyrirkomulag dregur mjög úr hinum grænu viðhorfum. Þegar menn þurfa að taka á sig skerðingar hafa þeir gert það í góðri trú um að mega njóta þess þegar betur árar, en nú er verið að taka þann hvata út aftur. Við sjáum að í mörgu tilliti er í þessu frumvarpi ýmsum álitaefnum vísað til framtíðar. Hæstv. ráðherra eru veittar gríðarlegar heimildir til að framkvæma lögin. Ég er ekki frá því að heldur hafi dregið úr því frá fyrri frumvörpum hæstv. ráðherra og forvera hans en þó er ýmsu vísað til framtíðar, t.d. varðandi stærðarmörk fyrirtækja, að vísu er í tilteknum greinum í frumvarpinu kveðið á um reglur varðandi stærðarmörk fyrirtækja, 31. og 32. gr. Út af fyrir sig er ég sammála því að setja ákveðið þak á stærðarmörk fyrirtækja, stóð að því á sínum tíma að það væri gert. Hér er verið að boða breytingar frá gildandi lögum í þessum efnum. Það er verið að herða þessi ákvæði. Krosseignatengslin eru gerð virkari, má segja. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hefur verið lagt mat á það hverjar verða afleiðingar af þessu? Hvaða fyrirtæki kunna að vera þar undir? Hvaða fyrirtæki verða að bregðast við með einhverjum hætti ef þetta verður að lögum? Sama varðar kvótaþingið. Þar er líka að ýmsu leyti vísað inn í framtíðina og hæstv. ráðherra afhent talsvert mikið reglugerðarvald. Hæstv. ráðherra vakti athygli á því hérna áðan, þegar var verið að ræða þessi mál í andsvörum, að gert væri ráð fyrir því að á kvótaþinginu mætti skilyrða hluta ráðstöfunarinnar við útgerðir sem eru staðsettar á tilteknu landsvæðum sem hefði hallað á í atvinnulegu og byggðalegu tilliti. Það er út af fyrir sig sjónarmið. Það sem vekur athygli mína í því sambandi er að þarna er um að ræða mun þrengri heimildir til hæstv. ráðherra til þess að svæðisbinda úthlutun eða framboð af kvótaþingi en áður hafði verið gert. Í frumvarpinu varðandi kvótaþingið er talað um að hæstv. ráðherra sé heimilt að setja reglugerð um viðskipti með aflamark og megi þar tilgreina upplýsingar um magn og verð, hámarksmagn sem hver aðili getur boðið í og skiptingu milli tímabila. Í fyrri frumvörpum var hins vegar gert ráð fyrir því að þarna mætti líka kveða á um skiptingu milli svæða. Nú er greinilega búið að hverfa frá því. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hver er ástæðan fyrir þessu? Að vísu var harðlega gagnrýnt fyrirkomulagið sem var í fyrra frumvarpinu. Er hæstv. ráðherra með þessum hætti að koma að einhverju leyti til móts við slík sjónarmið? Engu að síður er ljóst að hæstv. ráðherra fengi talsverðar almennar reglugerðarheimildir sem þetta frumvarp mundi veita honum ef það verður að lögum. Það sem ég tel vera einna alvarlegast í þessu frumvarpi er með hvaða hætti á að fara með það sem kallað verður fiskveiðileyfi, þ.e. leyfi til að nýta aflahlutdeild. Ég er að vísu þeirrar skoðunar að það hefði átt að reyna betur að setja þetta mál í þann búning sem sáttanefndin lagði til á sínum tíma, sem var samningsaðferðin, ekki leyfisaðferðin. Það sem er þó miklu alvarlegra, að mínu mati, er að þetta ákvæði felur í sér mjög mikla óvissu. Leyfin eru ætluð til 20 ára. Þá segja margir: Er það ekki kappnóg? Er ekki alveg nóg að menn sjái að þessu leytinu til 20 ár fram í tímann? Það er hins vegar alveg óljóst hvað tekur við. Það eru enginn sjálfvirk ákvæði sem fela það í sér, eins og gert var ráð fyrir í niðurstöðu sáttanefndarinnar, að að uppfylltum tilteknum skilyrðum ættu menn að geta gengið nokkurn veginn út frá því að fiskveiðiréttur þeirra yrði endurnýjaður og þannig væri hægt að tryggja og stuðla að aukinni fjárfestingu í greininni og vissu um starfsumhverfið að þessu leyti. Nóg er óvissan samt af markaðslegum ástæðum og náttúrufarsástæðum o.s.frv. Hér er gert ráð fyrir því að í árslok 2016 í síðasta lagi verði lagt fram frumvarp um breytingu á þessum lögum þar sem kveðið verði á um ráðstöfun nýtingarleyfa og aflahlutdeilda að liðnum þeim tíma sem er ákveðinn í 1. mgr. Það má segja sem svo að þetta geri að verkum að næstu þrjú árin verði menn í mikilli óvissu um það með hvaða hætti framhaldinu verði fyrir komið varðandi þessi leyfi. Þetta mun þess vegna hafa neikvæð þjóðhagsleg áhrif, draga úr fjárfestingu og draga úr vissunni sem menn þurfa að hafa fyrir því sem fram undan er. Þetta er að mínu mati einna alvarlegast í frumvarpinu. Ég hef aðeins komið inn á hin byggðalegu áhrif. Mér er dálítið hulin ráðgáta með hvaða hætti er gengið fram í þessum efnum í frumvarpinu. Á annan veginn er mikið talað um það í greinargerð og ræðum að þessu frumvarpi sé ætlað að styrkja stöðu byggðanna. Svo þegar við skoðum það betur kemur á daginn að alls staðar er gert ráð fyrir að hin byggðalegu úrræði sem við höfum haft, línuívilnun, byggðakvóti, rækju- og skelbætur svo að ég taki dæmi, verði skert um helming. Það er alveg ljóst að það mun hafa mjög neikvæð áhrif fyrir ýmsar byggðir í landinu sem hafa reitt sig mikið á þau úrræði. Ég tók saman úr skýrslu sem hæstv. fyrrverandi ráðherra lét gera um byggðakvótann. Grundarfjörður er til að mynda með 288 tonn í byggðakvóta, Snæfellsbær 355, Ísafjarðarbær 662, Skagaströnd 300, Vesturbyggð 282, Súðavík 210, Blönduós 140. Hér er gert ráð fyrir því að þessi úthlutun verði helminguð á þeim þremur árum sem taflan úr frumvarpinu nær yfir. Sama er þegar kemur að línuívilnuninni, það á að helminga hana sömuleiðis á þremur árum. Það mun bitna harðast á þeim litlu byggðarlögum sem hafa sannarlega notið línuívilnunar. Bolungarvík hefur fengið 1.000 tonna viðbótarkvóta í gegnum línuívilnun, Rif/Ólafsvík 750 tonn, Suðureyri 330 tonn og Siglufjörður 350 tonn. Það má segja sem svo að þetta frumvarp, verði það að lögum, feli í sér að veiðirétturinn í þessum byggðarlögum verði helmingaður, skertur í Bolungarvík um 500 tonn, tæp 400 tonn í Rif/Ólafsvík, Suðureyri um 160 tonn og Siglufirði um 175 tonn. Það munar um það í þessum byggðarlögum. Hvert er þá svarið? Hvert eiga menn að leita? Jú, þá er vísað á kvótaþingið. Þá er sagt: Kvótaþingið á að bjarga þessu. Kvótaþingið sem þó mun hafa í för með sér skerðingar á aflahlutdeildum vegna þess að gert er ráð fyrir því að lækka aflahlutdeildirnar til þess að hægt sé að „fjármagna“ kvótaþingið. Fyrst mun sem sagt aflahlutdeildirnar í þessum litlu byggðum verða skertar og þær færðar inn í kvótaþingið. Eftir að búið er að skerða bæði línuívilnun og byggðakvóta er mönnum stefnt í að leigja sér aflaheimildir til eins árs í senn. Hvaða vissu hafa menn þá? Menn hafa nákvæmlega enga vissu. Eins og ég rakti hér áðan er gert ráð fyrir því að hæstv. ráðherra geti skipt þessu í tímabil. Hann getur ákveðið að hver og einn sem býður í megi bara bjóða í svo og svo mikið magn. Hann getur t.d. ekki, eins og gert var þó ráð fyrir í fyrra frumvarpi, skipt þessu niður á svæði nema með þeirri undantekningu að byggðarlög hafi orðið sérstaklega illa úti, það er orðað með einhverjum slíkum hætti í frumvarpinu, þ.e. byggðarlög sem hafi hallað á í atvinnulegu tilliti geti boðið í þessar heimildir án þess að nánar sé tilgreint hvað um sé að ræða. Það er alveg ljóst mál með öðrum orðum að það hallar á þessar byggðir. Hingað til hafa þær fengið þennan veiðirétt í gegnum línuívilnun og byggðakvóta. Nú á að lækka hvort tveggja og bjóða mönnum upp á að róa með því að leigja sér heimildir frá ríkinu í fullkominni óvissu sem er auðvitað ekki neitt svar gagnvart þeim vanda sem þessum byggðarlögum verður stefnt í.

Virðulegur forseti. Mig langar að beina spurningum til hv. þingmanns. Þar sem við erum nú bæði fædd og uppalin á Vestfjörðum, þekkjum vel til á því svæði og höfum horft upp á mikla fækkun íbúa síðastliðin 20 ár og því hefur verið haldið á lofti, og ég hef þá trú, að núverandi kvótakerfi hafi átt mikinn þátt í því - telur hv. þingmaður að það kerfi sem við búum við núna hafi engin áhrif haft á byggðaþróun á Vestfjörðum og hvaða möguleika sér hann til þess að snúa þeirri byggðaþróun við? Sér hann eitthvað jákvætt í þessu frumvarpi sem gæti orðið til að styrkja byggð á Vestfjörðum? Hv. þingmaður kom inn á mikla óvissu sem frumvarpið fæli í sér. Búa menn við enga óvissu í núverandi kerfi? Ríkir engin óvissa í þessum byggðum, Flateyri, Suðureyri, Bolungarvík, ef viðkomandi útgerðaraðilar mundu ákveða á morgun að flytja af svæðinu með sínar aflaheimildir og fara að gera út annars staðar en þar? Ég vil heyra hvað hv. þingmaður segir um þetta og mun koma fleiri spurningum að á eftir.

Virðulegi forseti. Auðvitað hefur núverandi fiskveiðistjórnarkerfi haft áhrif á byggðirnar á Vestfjörðum og í ýmsum tilvikum neikvæð áhrif. Ég er fyrstur manna til að viðurkenna það og ég hef meðal annars helgað hluta af mínu pólitíska starfi því að reyna að bregðast við með ýmsum hætti. Við sjáum þetta til dæmis á því að tilfærslur á fiskveiðirétti urðu fyrst og fremst, ekki algjörlega en fyrst og fremst, eftir að framsalskerfið var sett á 1991 og fyrsta áratuginn þar á eftir. Segja má að ekki hafi orðið mjög miklar breytingar síðan þó að við þekkjum engu að síður sár dæmi um það. Þannig að ég vil fullyrða það, það er alveg rétt, að núverandi kerfi hefur líka haft neikvæðar afleiðingar fyrir byggðirnar á Vestfjörðum. Við reyndum að bregðast við með ýmsum hætti og það sem ég tel að hafi skipt þar langmestu máli var það þegar við settum á laggirnar sérstakt fiskveiðikerfi smábáta, þar sem við með pólitísku handafli, eins og ég hef stundum orðað það, færðum til fiskveiðirétt úr aflamarkskerfinu inn í það sem við höfum núna kallað krókaaflamarkskerfi og ég er ekki í nokkrum vafa um að hefur breytt miklu og búið til nýja viðspyrnu fyrir minni byggðirnar í landinu. Það sjáum við einfaldlega á dreifingu krókaaflamarksins. Það sem síðar varð til að styrkja það kerfi sérstaklega var tilkoma línuívilnunar og það er alveg ljóst mál líka, af tölum sem við sjáum, að það hefur skipt miklu máli. Það bjó til forskot fyrir þessar útgerðir þó að þessum útgerðum sé meinað að stunda aðrar veiðar en á króka. Engu að síður bjó það þarna til forskot og þess vegna er ég mjög undrandi á því að sjá að í þessu frumvarpi skuli vera lögð svona mikil áhersla á að veikja þennan hlut málsins sem sannarlega hefur komið að gagni fyrir ýmsar veikari byggðirnar hringinn í kringum landið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi svör þó að mér hafi nú ekki fundist þau vera alveg tæmandi. Hv. þingmaður kom inn á það að hann sæi ýmsa galla á þessu kerfi og nefndi að hann hefði stuðlað að því að efla krókaaflamarkskerfið. Hann ræddi um framsalið, hvaða neikvæðu áhrif það hefði haft á byggðirnar. En þegar hann var hér við stjórnvölinn var framsal líka leyft í krókaaflamarkskerfinu og hafði nákvæmlega sömu afleiðingar og í stóra kerfinu að samþjöppun varð og mikil byggðaröskun í framhaldinu. Telur hv. þingmaður að það hafi verið rétt ákvörðun á sínum tíma að leyfa þetta framsal með þeirri fækkun sem varð og samþjöppun í krókaaflamarkskerfinu sem vissulega styrkti þær byggðir sem höfðu misst frá sér kvóta og aflaheimildir úr stóra kerfinu? Í sambandi við strandveiðarnar sem settar voru á vorið 2009, telur hv. þingmaður að strandveiðarnar hafi orðið til að styrkja byggðirnar og mundi hann vilja halda þeim áfram með sama hætti og verið hefur? Ef hann hefði eitthvað um það að segja á næsta kjörtímabili, hvernig sæi hann það þá fyrir sér? Hvaða augum lítur hann það að strandveiðarnar skuli nú settar inn í hlutdeild sem þýðir að það sé sjálfkrafa aukning, ef aflahlutdeild eykst þá stækki potturinn sjálfkrafa, og sé til þess að styrkja þá sem hafa haft lifibrauð af strandveiðum yfir sumartímann, og hefur vissulega styrkt þá sem hafa gert út í smábátakerfinu til að afla sér tekna árið um kring.

Virðulegi forseti. Við höfum verið að ræða hér um byggðarleg áhrif á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi en ég spyr bara á móti: Er þetta frumvarp svar við því? Færir þetta frumvarp fiskveiðirétt til hinna veikari byggðarlaga þegar á sama tíma er verið að skerða hin sértæku byggðarlegu úrræði sem við höfum byggt inn í þetta fiskveiðistjórnarkerfi, skerða þau um helming? Er þá ekki ljóst mál að þetta mun fremur leiða til þess að veikja útgerðir á þessum stöðum og þar með byggðirnar á þessum stöðum? Síðan er mönnum vísað inn í kvótaþing eins og ég rakti hér áðan, þar sem ekki verður á vísan að róa, þar sem menn eiga að bjóða í aflaheimildirnar sem ríkið býður upp og vita aldrei fyrir fram hvort þeim takist að krækja sér í veiðirétt í gegnum kvótaþingið eða ekki. Að vísu er sett sérstakt varnaglaákvæði varðandi veikustu byggðirnar en mun auðvitað ekki vera almenna ákvæðið sem gildir fyrir allar sjávarbyggðir hringinn í kringum landið, það blasir við og það er auðvitað andi þessa frumvarps. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að á sínum tíma, þegar tekin var ákvörðun um krókaaflamarkið, þá var framsal leyft innan krókaaflamarksins. En það var gert meira, jafnframt var gefin heimild til þess fyrir þessa báta að leigja til sín og kaupa til sín úr stóra aflamarkskerfinu aflaheimildir, fiskveiðirétt. Af hverju var það gert? Jú, það var vísvitandi verið að búa til betri stöðu fyrir krókaaflamarkskerfið og fyrir því voru fyrst og fremst færð byggðarleg rök. Það er alveg rétt, þessum bátum hefur fækkað, en er það endilega neikvætt? Er betra fyrir okkur að reyna að gera út tíu báta sem fiska 150 tonn eða einn bát sem fiskar 1.500 tonn? Ég er ekki í nokkrum vafa um það að forsendan fyrir því að þessir bátar hafa getað verið svona mikilvægir í hráefnisöflun fyrir fiskvinnslu hringinn í kringum landið og sem heilsársstarfsemi er auðvitað sú að þeir hafa verið að auka sínar aflaheimildir hver um sig 

Frú forseti. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir tók nú eiginlega af mér spurninguna þannig að ég ætla aðeins að fá að spinna þráðinn áfram af þeirri umræðu sem hér hefur sprottið milli hennar og hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar. Nú er það þannig að hv. þingmaður er borinn og barnfæddur í plássi sem var mikill útgerðarbær hér á árum áður, þar sem smjör draup af hverju strái, má segja, á blómatíma þess bæjar. Síðan var kvótakerfinu komið á, þessu kvótakerfi sem þingmaðurinn ver nú með kjafti og klóm, og mér finnst hálfátakanlegt að heyra hv. þingmann standa síðan hér í ræðustóli og býsnast yfir hugsanlegum áhrifum sem hann telur að geti komið til skerðingar eða orðið til verri vegar fyrir byggðarlög eins og á Vestfjörðum, þegar hann sjálfur tók þátt í því og hefur stutt það að kakan var tekin í burtu og molarnir skildir eftir. Það er hlutskipti byggðarlaganna eins og Bolungarvíkur og því er mér algerlega fyrirmunað að skilja hvers vegna hv. þingmaður stendur svo stífan vörð um þetta kerfi. Ég vil spyrja hv. þingmann, inna hann eftir því, ef hann bara horfir á sitt byggðarlag, Bolungarvík, þaðan sem hann raunar er fluttur en hefur búið og verið stóran hluta af sínu lífi, hverju hefur núverandi kvótakerfi skilað því byggðarlagi? Hvernig metur hann það? Þetta er samviskuspurning.

Virðulegi forseti. Ég bý í Bolungarvík og þess vegna veit ég nákvæmlega hvernig mál hafa þróast þar. Bolungarvík hefur lifað sína góðu tíma, sína slöku tíma en það er hins vegar mjög ánægjulegt að sjá, meðal annars fyrir tilstyrk þessa krókaaflamarks sem ég var hér að tala um og línuívilnunar, að Bolungarvík hefur verið mjög að rétta úr kútnum. Sannleikurinn er sá, af því að það byggðarlag er sérstaklega tekið hér sem dæmi, að leita þarf æðilangt aftur, um áratugi, til að finna jafnstóra hlutdeild Bolungarvíkur í lönduðum afla og getur að líta þar nú. Ungir menn hafa haslað sér völl innan þessa kerfis og byggt upp kraftmikla útgerð en ein forsendan fyrir því hefur verið þetta framsal sem við ræddum hér áðan við hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir þar sem menn hafa verið að leyfa þetta framsal innan krókaaflamarksins sem hefur gert það að verkum að hægt hefur verið að halda þar úti heilsársútgerð með hinum minni bátum, þessum minni og öflugu bátum. Ég held því að það dæmi sem hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir tekur af heimabyggð minni sé kannski gott dæmi um það að það eru líka tækifæri í þessi fiskveiðistjórnarkerfi fyrir minni byggðirnar. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að vel sé réttlætanlegt að taka hlut af fiskveiðiréttindum og ráðstafa honum með öðrum hætti, til dæmis í gegnum krókaaflamarkið, til dæmis í gegnum byggðakvóta að einhverju leyti, til dæmis með línuívilnun. Því er það mér algerlega óskiljanlegt hvernig gengið er fram í frumvarpinu, að verið er að veikja þó þá varnagla sem við höfum í fiskveiðistjórnarkerfinu, þessi forskot sem við höfum búið til fyrir minni útgerðirnar og minni staðina, og síðan er mönnum vísað inn í kvótaþing þar sem ekki verður á vísan að róa, þar sem menn geta boðið í fiskveiðirétt til eins árs í senn, þar sem ekki er gert ráð fyrir þessari svæðaskiptingu nema hvað varðar þau einstöku byggðarlög sem hafa orðið verst úti. Þannig að ég segi: Margt má finna í byggðarlegu tilliti að núverandi fiskveiðistjórnarkerfi en hér værum við sannarlega að fara úr öskunni í eldinn og meira en það.

Frú forseti. Það er mjög athyglisvert að þingmaður í flokki sem kennir sig við einkaframtak og frelsi og markaðssjónarmið skuli finna alla annmarka á þeirri hugmynd að koma upp opnum leigumarkaði með aflaheimildir en bítur sig þess í stað þeim mun fastar í ráðherraúthlutaða potta og ívilnanir eins og línuívilnun og rækju- og skelbætur, molana sem voru skildir eftir þegar kakan var tekin fyrir tilstilli þess stjórnmálaflokks sem hann er fulltrúi fyrir. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins áfram. Ég hef nefnilega séð mikla breytingu á Bolungarvík síðustu þrjú ár, eftir að strandveiðarnar komu til. Ég hef orðið þess vör, eins og reyndar á fleiri stöðum í okkar kjördæmi, að strandveiðarnar hleyptu miklu lífi í hafnirnar í þeim bæjum. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hvernig metur hann áhrif strandveiðanna á sitt byggðarlag og ekki síst þá sinn bernskubæ, Bolungarvík? Mig langar líka að spyrja hv. þingmann: Sjái hann yfirleitt ástæðu til að breyta einhverju í þessu kvótakerfi, sér hann ástæðu til þess og ef svo er, hvaða breytingar mundi hann þá vilja sjá?

Kvótaþingið hefur þann mikla galla að það gerir ráð fyrir því að menn leigi sér fiskveiðirétt til eins árs í senn. Það er auðvitað ekki neitt sem menn geta byggt á, það vitum við. Nútímasjávarútvegur krefst langtímaskipulags meðal annars með markaðsstarfi sem byggir á langtímanýtingarrétti og þess vegna er svo mikilvægt að menn falli ekki í þá gryfju að segja að kvótaþingið sé einhvers konar markaðslegt svar. Það er það ekki. Leigukvóti á rétt á sér, það er alveg hárrétt en það vita það hins vegar allir að af því er margföld reynsla að hann einn og sér getur ekki verið svarið sem þeir sem standa í útgerð þurfa að gefa bæði sínu starfsfólki og ekki síður úti á mörkuðunum. Það er þess vegna sem ég segi: Það er vond aðferð að skerða meðal annars þau úrræði sem við þó höfum í fiskveiðistjórnarkerfinu og hafa verið í byggðarlegu tilliti vegna þess að það er alveg augljóst mál að þau byggðarlög sem verða fyrir skerðingunni, hvort sem það eru byggðarlög eins og Bolungarvík sem verður fyrir 500 tonna skerðingu eða byggðarlag eins og Grundarfjörður, meðal annars vegna skelbótanna sem Grundarfjörður hefur mjög byggt á, eða önnur byggðarlög sem ég nefndi dæmi um - þessum byggðarlögum verður ekki bara vísað inn á kvótaþing. Hv. þingmaður spurði mig um strandveiðarnar hvort þær hafi ekki skipt máli fyrir Bolungarvík. Að sjálfsögðu skiptu þær máli fyrir Bolungarvík. 

Þetta er kjaftæði.

Frú forseti. Ég verð nú að byrja á því að segja að ég fagna sinnaskiptum hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar gagnvart strandveiðunum sem hann hefur reyndar barist gegn öll þau ár sem við höfum setið saman á þingi. Nú nálgast kosningar svo það er ágætt að hann sjái að sér varðandi það. Ég vil í tilefni af því líka minna hv. þingmann á ágætt frumvarp sem ég hef flutt í þinginu um breytingar á fyrirkomulagi strandveiðanna sem hrekur auðvitað algjörlega gífuryrði hans rétt áðan um aðkomu mína og afstöðu til þeirra mála. Ég mun koma nánar að því í ræðu minni. Við erum að ræða frumvarp til laga um stjórn fiskveiða sem hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra mælti fyrir fyrr í dag. Málið hefur verið okkur þungt í skauti í þinginu og um það hafa staðið miklar deilur öll þau fjögur ár sem þetta kjörtímabil spannar. Kjarni þeirra deilna sem hér hafa verið uppi má segja að séu átökin milli sérhagsmunanna og hinnar samfélagslegu kröfu um heilbrigðar og eðlilegar leikreglur í þeirri undirstöðuatvinnugrein sem sjávarútvegurinn er, þ.e. krafa og vilji núverandi stjórnarflokka til þess að taka upp eðlilegt samkeppnisumhverfi og rekstrarumhverfi í sjávarútveginum, opna kerfið og líta þar með til atvinnufrelsis- og jafnræðissjónarmiða sem skipta auðvitað miklu máli. Ekki síður það sjónarmið sem lítur til þess réttar sem byggðirnar ættu að hafa til að bjarga sér sjálfar og njóta síns frumbyggjaréttar til að nýta aðliggjandi auðlindir og náttúrugæði. Byggðirnar í landinu greiddu fyrir hagræðinguna í sjávarútveginum. Þær guldu með lífsbjörg sinni fyrir samlegðaráhrifin í sjávarútveginum eftir að kvótakerfinu var komið á, aflaheimildirnar tóku að safnast á færri hendur og kvótinn fór að hverfa úr byggðarlögum. Kerfinu var lokað og það bundið við forréttindaúthlutun örfárra á grundvelli þriggja ára veiðireynslu eins og við þekkjum. Ég skal fúslega viðurkenna að frumvarpið leysir ekki allan vanda en það er skref í rétta átt eins og ég vona að mér takist að rökstyðja á eftir. Það hefur tekið breytingum frá þeim frumvörpum sem hafa verið kynnt fyrr á kjörtímabilinu og þar er hnykkt á grundvallaratriðum sem varða aukið atvinnufrelsi, jafnræði og eignarhald á auðlindinni, þ.e. kröfunni um þjóðareign á auðlindinni, hverjum hún skuli nýtast, hverjir hafi aðgang að henni og hverjir fái að njóta arðsins af nýtingu þessarar þjóðarauðlindar. Áherslan er á hina samfélagslegu hagsmuni og þjóðhagslegan ávinning eins og kemur glöggt fram í markmiðsgrein 1. gr. frumvarpsins. Verði þetta frumvarp að lögum mun eftirfarandi gerast. Ég lít svo á að með gildistöku frumvarpsins séu allar aflaheimildir innkallaðar á einu bretti og þeim úthlutað að nýju til afmarkaðs tíma gegn gjaldi. Hinn ótímabundni nýtingarréttur sem útgerðin hefur viljað slá eignarhaldi á er gerður tímabundinn og einskorðaður við að vera nýtingarréttur. Það er hluti 1, nýtingarleyfin. Með hinum tímabundnu nýtingarleyfum er sú ótímabundna eignarmyndun sem útgerðin hefur slegið á aflaheimildirnar rofin og nýtingin einskorðuð við 15–20 ár. Nái það fram að ganga má segja að hraðar sé farið í þá grundvallarbreytingu sem boðuð var fyrir síðustu kosningar, að fyrna aflaheimildir um 5% á ári og koma auðlindinni þannig í hendur þjóðarinnar á 20 árum. Til hliðar við nýtingarhlutann verður hluti 2 sem samanstendur af nokkrum pottum; byggðakvóta, línuívilnun, strandveiðum, rækju- og skelbótum, en ekki síst leigupottinum sem mér er annast um í því samhengi vegna þess að sá pottur er ekki til ráðherraúthlutunar. Hann er ekki handstýrður heldur er hann opinn leigumarkaður með aflaheimildir og með honum opnast þar með markaður sem samkvæmt frumvarpinu ætti að geta orðið virkur og verðmyndandi gangi það eftir sem er stefnt að með frumvarpinu, að upphafsstaðan í þeim potti liggi nálægt 20 þúsund tonnum. Úr pottinum verður hægt að leigja aflaheimildir frá ári til árs á grundvelli tilboða á kvótaþingi og til viðbótar við hann hefur útgerðin heimild til að leigja frá sér 25% sinna aflaheimilda. Sá réttur er vissulega áunninn með veiðum en þarna er um að ræða 25% af þeim aflaheimildum sem eru í stóra kerfinu nú þegar og skylda að láta þau leiguviðskipti fara fram um kvótaþing. Þetta er gríðarlega mikilvægt vegna þess að gangi það eftir má segja að um þriðjungur allra aflaheimilda sé kominn á kvótaþing, á opinn markað þar sem útgerðin hefur ekki tök á að stýra verði eða stjórna framboði. Þetta er grundvallaratriði og auðvitað grundvallarbreyting fyrir þá sem eiga núna svo mjög undir því að hafa aðgang að leiguheimildum. Það atriði finnst mér koma til móts við kröfuna um að aflaheimildir séu í reynd eign þjóðarinnar og að nýting auðlindarinnar byggist ekki á eignarhaldi einstaklinga heldur sé þar um að ræða tímabundinn rétt gegn gjaldi í þjóðarbúið. Það er náttúrlega mjög mikilvægt að sem flestir eigi möguleika á að leigja til sín aflaheimildir á grundvelli jafnræðis- og atvinnufrelsissjónarmiða á opnum leigumarkaði. Sá markaður hefði vissulega mátt vera stærri. Ég hefði gjarnan viljað sjá það því að auðvitað er það grundvallaratriði að leigumarkaðurinn sé það stór að hann beri uppi eðlilega verðmyndun og tryggi aðgengi með nægu framboði aflaheimilda. Það er mjög mikilvægt að rjúfa það leiguliðakerfi sem er við lýði í kerfinu nú þegar þar sem menn eiga þess ekki kost að leigja aflaheimildir nema af núverandi kvótahöfum. Vissulega mætti margt betur fara í frumvarpinu og ýmislegt sem hefur ekki náðst þar fram. Sjálf hefði ég viljað sjá aðskilnað veiða og vinnslu sem og tryggingu þess að óunninn afli færi á innlendan markað fyrir fiskvinnsluna. Ég hefði líka viljað sjá að inntak nýtingarleyfanna yrði skilgreint betur í sjálfum lagatextanum, t.d. með áskilnaði um löglega kjarasamninga þar sem við á, skattskil, umgengni við auðlindina og aðra löghlýðni. Ég hef beitt mér fyrir þeim breytingum en ekki haft erindi sem erfiði en ég er ekki alveg vonlaus um að þær nái kannski fram að ganga í formi reglugerðar sem ráðherra mundi setja um úthlutun nýtingarleyfanna. Eins og hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra kom inn á áðan er frumvarpið málamiðlun í þeirri mynd sem það er núna. Hér hafa ekki allir fengið það sem þeir vildu og líkt og í sambandi við rammaáætlun og fleiri mál þurfa ýmsir að slá af sínum ýtrustu kröfum. Sú samviskuspurning sem ég stend frammi fyrir í þessu máli er hvort ég vilji frekar óbreytt ástand en að stíga skref fram á veg. Óbreytt ástand er versti kosturinn sem ég get hugsað mér í þessari stöðu. Hér er að mínu viti stigið skref í rétta átt. Ásættanlegt skref með þeim opna leigumarkaði sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu og þar af leiðandi styð ég málið í þessari mynd þótt ég viðurkenni fúslega að ég hefði viljað ganga lengra. Síðastliðið vor afgreiddum við héðan veiðigjaldafrumvarpið sem tryggir það líka að samfélagið fær til sín arð af nýtingu auðlindarinnar. Það var mjög mikilvægt að það skyldi nást í gegn í samhengi við þetta frumvarp. Önnur breyting sem ég vek athygli á að ég tel að þurfi að eiga sér stað er fyrirkomulag strandveiðanna. Eins og ég nefndi í upphafi ræðu minnar flutti ég nýlega frumvarp í þinginu um breytt fyrirkomulag strandveiða sem ég vona heitt og innilega að þingið muni samþykkja þannig að hægt sé að fella það inn í þetta fiskveiðistjórnarmál. Þar er ekki verið að breyta grunnhugsuninni um strandveiðarnar, þ.e. hversu mikið skuli fara í strandveiðipottinn, heldur miklu frekar verið að hugsa um að vinna bug á þeirri mismunun sem er við núverandi ástand í strandveiðikerfinu. Í strandveiðikerfinu eins og það er núna flykkjast bátarnir inn á bestu svæðin þar sem háð er mikið kapp um að komast á veiðarnar og ná sem mestu magni á sem skemmstum tíma. Þetta var gagnrýnt strax í upphafi og kallað ólympískar veiðar og talað um að öryggi sjómanna stafaði hætta af þessu fyrirkomulagi sem er rétt. Það er hægt að bæta það með því að opna glugga strax í apríl, gefa öllum kost á því sem uppfylla skilyrði að sækja um strandveiðileyfi, skipta því magni sem er til úthlutunar jafnt á milli þeirra báta sem uppfylla skilyrði um strandveiðileyfi og deila þeim síðan niður á landsvæðin eftir veiðiþoli. Það held ég að væri mjög skynsamleg breyting og þörf í því samhengi. Sömuleiðis að herða á kröfunni um eignarhald báta í strandveiðum, þ.e. að það séu raunverulegir eigendur sem eiga 50% eða meira í báti sem séu á þessum veiðum. Þar með gæti strandveiðibátum fækkað nokkuð sem mundi um leið þýða að meira væri til skiptanna fyrir þá sem stunda veiðarnar. Ég vona vissulega að breytingarnar nái fram að ganga og ég held að þær yrðu mjög til góðs. Ég hef goldið jáyrði mitt við frumvarpi hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra um stjórn fiskveiða og mun fylgja því eftir. Ég lít svo á að verið sé að opna kerfið og stíga skref í rétta átt, afnema það leiguliðakerfi sem er nú við lýði með opnu kvótaþingi og þar með verið að auka atvinnufrelsi sem okkur er svo umhugað um og skiptir svo miklu, ekki síst fyrir sjávarbyggðirnar. Eins og ég segi er þetta vissulega málamiðlun en það þarf líka þingmeirihluta á þessum vettvangi til að geta stigið eitthvert skref í rétta átt og þar af leiðandi ætla ég að fylgja því skrefi eftir.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og staldra aðeins við það sem hv. þingmaður nefndi um það frumvarp sem hún flutti ásamt nokkrum öðrum hv. þingmönnum og snýr að strandveiðum. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að núverandi fyrirkomulag búi til ákveðna mismunun. Hv. þingmaður sagði það í ræðu sinni að hún vildi að það yrði afgreitt samhliða þessu máli. Mig langar að spyrja hv. þingmann af hverju ekki má afgreiða það mál sérstaklega sem búið er að mæla fyrir og er löngu komið inn í þingið. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann um það sem snýr að þeirri breytingu sem á sér stað þegar ein tegund úthlutunar, þorskurinn, er komin í 240 þús. tonn þá fari 50% inn á leyfi 2, leigupottinn, kvótaþingið eða hvað sem menn kalla það. Ef ég skil þetta rétt er væntanlega verið að hugsa um meðaltalsveiðina einhver ár aftur í tímann og þess háttar. Þegar menn miða við hana segja þeir: 240 þús. tonn af þorski? Þá er eðlilegt að það fari inn í svokallað kvótaþing. Hver er ástæðan fyrir því að það á ekki við um aðrar tegundir, af hverju bara þorskinn þar sem mestu skerðingarnar eru og þar sem alla tíð hefur þurft að borga bætur þó að ekki hafi verið stigið skref í þá átt núna? Af hverju eru þá ekki allar aðrar tegundir þar inni, þ.e. meðaltalið, sem er væntanlega fundið út frá þorskveiðiheimildunum? Af hverju gegnir ekki sama máli með aðrar tegundir? Það er auðvitað réttlætismál að þeir sem eru með ákveðna viðmiðun muni þurfa að setja inn í svokallað kvótaþing, gangi það eftir, á miðað við þá meðaltalsveiði sem verið hefur undanfarin ár.

Frú forseti. Ég er alveg sammála hv. þm. Ásbirni Óttarssyni um að strandveiðifrumvarpið megi afgreiða sérstaklega. Nái frumvarpið ekki fram að ganga tel ég í öllu falli rétt að afgreiða strandveiðifrumvarpið. Hins vegar fer það til hv. atvinnuveganefndar þingsins núna og þetta mál er að koma þar inn þannig að ekkert er eðlilegra en að þessi tvö mál fái þar umfjöllun í samhengi. En breytingin varðandi strandveiðifrumvarpið þarf að ná fram að ganga hvað sem öðru líður. Varðandi leigupottinn og tegundaval í hann get ég ekki svarað því af hverju þarna er fyrst og fremst miðað við þorskinn og af hverju ekki er tekið meira af uppsjávartegundunum. Þorskurinn er auðvitað sú tegund sem mest munar um hjá minni útgerðum í smábátaútgerðinni og hjá kvótalitlum útgerðum. En ég get alveg tekið undir það með hv. þingmanni að þarna hefðu mátt vera önnur hlutföll inni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Mig langar að spyrja hv. þingmann um eitt til viðbótar sem er í 19. gr., þ.e. ráðstöfun til kvótaþingsins sem slíks. Hv. þingmaður ítrekaði það í ræðu sinni að þetta væri opinn, virkur uppboðsmarkaður án afskipta ráðherra, en í greininni stendur að hægt sé að skilyrða úthlutun úr kvótaþingi, þ.e. að í reglugerð er heimilt að skilyrða hluta ráðstöfunar við útgerðir sem staðsettar eru á tilteknum landsvæðum o.s.frv. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hún hafi ekki áhyggjur af því að ráðherra, hver sem hann er á hverjum tíma, fái allt of mikil völd eina ferðina enn. Það er ágætt að rifja upp hvað gerðist í sambandi við svokallaðar strandveiðar þegar búið var að skipta svæðinu í fernt og þáverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra Jón Bjarnason færði línuna eins og honum datt í hug, hann tók stóran hluta af Norðurlandi vestra og færði í annað svæði. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hún hafi ekki áhyggjur af því að hér sé enn eina ferðina verið að láta hæstv. ráðherra hafa allt of mikil völd, óháð því hver ráðherrann er á hverjum tíma. Fyrirkomulagið þarf að vera í fastari skorðum en það er nú. Eins er hægt að spyrja um það sem snýr að endurúthlutun á nýtingarsamningunum. Nú getur ráðherra tekið tillit ýmissa þátta eins og aldurs manna og hvað þeir hafa verið að gera og svo framvegis, sem er auðvitað alveg fáránlegt. Ég mun fara yfir það í ræðu minni á eftir. En aðalatriðið er: Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því að hér sé enn eina ferðina verið að gefa hæstv. ráðherra of mikið vald?

Herra forseti. Ég er í grundvallaratriðum hlynntari opnum markaði en handstýringu ráðherra í þessu sem öðru. Ég tek undir þau orð hv. þingmanns. Það á að vera grundvallarsjónarmiðið en eins og málum er háttað er líka ástæða til að hafa áhyggjur af því sem getur gerst í byggðarlögum þegar um er að ræða sölu aflaheimilda úr byggðarlögum og frá byggðarlögum. Ég hef líka upplifað það í nágrannabyggðarlögum mínum hvaða þýðingu slíkt getur haft til hins verra. Þar af leiðandi finnst mér ekki hægt að gagnrýna það harkalega þó að sett sé ákveðið öryggisnet þar undir eins og gert er í 19. gr., að ráðherra hafi möguleika sem fulltrúi hins pólitíska valds til að grípa inn í ef neyðarástand skapast í byggðarlagi vegna þess t.d. ef allar aflaheimildir streyma þaðan út á einni nóttu, eitthvað því um líkt. Hins vegar er grundvallarsjónarmiðið að það á, eftir því sem unnt er, að draga sem mest úr handstýringu pólitískra afla og leyfa hinum heilbrigðu, eðlilegu leikreglum að hafa sinn gang eftir því sem hægt er, en öryggisnetin verðum við auðvitað að hafa til staðar.

Virðulegi forseti. Eins og við munum, hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir og ég, fengu fyrri fiskveiðistjórnarfrumvörp hæstv. ráðherra nánast falleinkunn þegar þau komu til umsagnar í atvinnuveganefnd og sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Það var eiginlega alveg sama hvar borið var niður, hvort hagfræðingar veltu fyrir sér þjóðhagslegu gildi frumvarpanna, hvort þeir sem voru sérfræðingar á byggðalegu sviði veltu fyrir sér hinum byggðalegu áhrifum frumvarpanna eða hvort þeir sem t.d. töluðu máli hinna grænu gilda í umgengni um fiskstofnana veltu frumvörpunum fyrir sér; alls staðar var það á sömu lund með fáeinum undantekningum og varla nokkur sem steig fram og sagði: Þetta er nákvæmlega það sem ég hef beðið eftir. Allar þessar upplýsingar liggja fyrir. Öll þessi gögn liggja fyrir. Öll þessi gagnrýni liggur fyrir. Nú koma menn fram með þriðja frumvarpið og ég spyr: Hvað sér hv. þingmaður í þessu frumvarpi sem komið hefur sérstaklega til móts við hina viðurhlutamiklu gagnrýni á ýmsum sviðum, á þýðingarmiklum sviðum; þjóðhagslegum, byggðalegum og umgengnislegum sviðum? Það skiptir auðvitað gríðarlega miklu máli því að við ræðum frumvarp sem mér sýnist í meginatriðum vera mjög svipað því frumvarpi sem við fjölluðum um í atvinnuveganefnd á síðasta ári en var ekki afgreitt sem betur fer. Nú er gert ráð fyrir, eins og fram kom í orðaskiptum áðan, að þarna sé sérstakt varnaglaákvæði, sem er reyndar í gildandi lögum, varðandi það þegar um er að ræða sölu á 20% aflaheimilda eða meira úr byggðarlagi eða ef hætta er á því, sé möguleiki á að stíga þar inn. Í fyrra frumvarpi var gert ráð fyrir því að það væri nánast síðasta úrræðið. Áður ætti að leita forkaupsréttar innan héraðs og síðan að athuga það á héraðsvísu 

Herra forseti. Þessari spurningu hefði nú kannski verið eðlilegra að beina til ráðherrans en til hins óbreytta þingmanns sem fallist hefur á frumvarpið með semingi. Hv. þingmaður vísar til þeirrar gagnrýni sem fram hafi komið frá málsmetandi aðilum, minnir mig að hv. þingmaður hafi sagt. Sú gagnrýni kom fyrst og fremst fram frá hagsmunaaðilum sem voru mjög háværir í gagnrýni sinni. Margt í þeirri gagnrýni var að mínu viti misskilningur, eins og ég hef rakið fyrr í ræðum í tengslum við málið og á síðasta þingi, eða lýsti afstöðu sem var einfaldlega önnur en afstaða stjórnarflokkanna. En það breytir ekki því að komið hefur verið til móts við margt af því sem sett var fram í þeirri gagnrýni og var vissulega hlustað og mikið um þetta fjallað á fyrri þingum. Auk þess hefur verið komið til móts við sjónarmið varðandi til dæmis markmiðsgreinina, að treysta betur í sessi ákvæði um þjóðareign, ákvæði um jafnræðissjónarmið og fleira sem komið er inn í markmiðsgreinina. Búið er að breyta líka ákvæðum sem lúta að úthlutun nýrra tegunda, ég man nú ekki númerið á greininni, og búið er að stækka leigupottinn þannig að frumvarpið hefur tekið talsverðum breytingum frá því sem var á síðasta þingi. Klípan er dottin út. Ég sá nú svolítið eftir henni en hún er dottin út. Dæmi um efnisatriði sem komið hefur til móts við athugasemdir hinna fjölmörgu umsagnaraðila en umsagnirnar voru ekki allar á eina lund, þær komu bæði frá hagsmunaaðilum, sem voru mjög harðir í gagnrýni sinni, 

Virðulegi forseti. Ég talaði reyndar aldrei um málsmetandi aðila en þeir eru náttúrlega mjög málsmetandi menn sem bæði tjáðu sig um þjóðhagslegt gildi frumvarpsins, um byggðalegt gildi og umgengnisþátt málsins. Þeir komu úr fjölmörgum áttum. Það var málsmetandi fólk úr háskólasamfélaginu, starfandi sjómenn, starfandi útgerðarmenn, starfandi fiskverkendur o.s.frv. og einnig sveitarfélögin, eins og við munum eftir. Ég sakna hins vegar alvörudæma í svari hv. þingmanns um það með hvaða hætti brugðist hefði verið við fyrri gagnrýni. Það var mjög viðurhlutamikil gagnrýni og niðurstaðan t.d. úr sérfræðingahópnum sem mat frumvarpið fyrir atvinnuveganefnd, var sú að frumvarpið mundi hafa mjög alvarlegar og neikvæðar afleiðingar í för með sér, bæði í byggðalegu tilliti og í þjóðhagslegu tilliti. Hópurinn benti meðal annars á að forsendan fyrir því að einhver möguleiki væri að ráða við þær hugmyndir sem uppi voru um veiðigjaldið og voru síðan lögleiddar væri t.d. að hverfa frá öllum hugmyndum um miklar skerðingar á aflahlutdeildunum. Skerðingarnar á aflahlutdeildunum mundu bitna harðast á skuldugustu útgerðunum sem ættu þá verr með að standa undir kröfu um veiðigjald sem hv. þingmaður er mikill talsmaður fyrir. Ég sé t.d. ekki að brugðist sé við því í frumvarpinu. Það er dálítið sérkennilegt að enn á ný skuli ganga aftur í frumvarpinu sú óskaplega áhersla á að skerða sérstaklega aflahlutdeildirnar í þorski, bæði með því að hafa skerðingarprósentuna í þorskinum miklu hærri en í öðrum tegundum, til dæmis uppsjávartegundum, eða þá eins og þarna er gert ráð fyrir, að þegar þorskafli fer yfir 240 þús. tonn fari helmingurinn til þeirra sem haft hafa nýtingarleyfin eða fiskveiðiréttinn fram að þessu en hinn helmingurinn fari til annarrar ráðstöfunar. Það er greinilegt að áhersla hæstv. ríkisstjórnar er fyrst og fremst 

Virðulegi forseti. Gagnrýnin kom úr ýmsum áttum. Hún var að verulegu leyti pólitísks eðlis og að verulegu leyti hagsmunatengd. Við skulum bara vera sanngjörn; þeir sem harðast gengu fram í gagnrýni sinni höfðu margir hverjir „agendu“ með því sem þeir sögðu og settu fram. Ég get nefnt dæmi sem mér er mjög minnisstætt, það var gagnrýni bankastofnana á frumvarpið. Maður sá síðan í smáa letrinu þegar betur var lesið að þeir gerðu ráð fyrir því að enginn fiskur yrði veiddur á Íslandsmiðum eftir 20 ár, að öllu yrði lokið eftir 20 ár. Það var ein forsendan og svo var um margt sem fram kom í gagnrýninni sem olli því að ekki var hægt að fallast á hana.

Ómarktæk.

Að sumu leyti. Sumt af því sem fram kom var ekki hægt að fallast á af pólitískum ástæðum og eins af sanngirnisástæðum. Sumt af því voru kenningar eins og til dæmis þær að nær væri að styrkja byggðarlögin með framlögum, með ölmusu en að leyfa þeim að bjarga sér sjálfum. Þarna er ég í grundvallaratriðum algjörlega ósammála. Ég held að ég geti mælt fyrir munn beggja stjórnarflokka þegar ég segi að það sé ekki hið eðlilega sjónarmið og það er ekki það sem maður hefði fallist á. Það var margt af þeim toga í umsögnunum sem gerði það að verkum að það var ákvörðun að taka það ekki allt saman til greina, enda hefði það verið að æra óstöðugan að ætla að eltast við það allt.

Virðulegi forseti. Nú horfum við upp á þriðju útgáfu og þá væntanlega lokasvar hv. ríkisstjórnarflokka þegar kemur að því að gera grundvallarbreytingar á íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu. Fyrri tilraunir hafa mistekist hrapallega. Það er með ólíkindum að hlusta á hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur þegar hún fer yfir þá miklu gagnrýni sem kom fram á þau frumvörp sem áður hafa verið tekin til ítarlegrar umfjöllunar í þinginu og fengið mjög faglega málsmeðferð af hálfu hv. atvinnuveganefndar - okkar bestu sérfræðingar á sviði auðlindanýtingar fengnir til að fjalla um málið auk fjölmargra hagsmunaaðila og virtra endurskoðenda - að hv. þingmenn standi hér upp og segi að gagnrýnin sé pólitísks eðlis eða hagsmunatengd. Það er ekki viðurkennt að um sé að ræða hlutlausa úttekt þessara manna heldur eru þeir í pólitískum hráskinnaleik og eru að reka hagsmuni einhverra. Það er ekki von að við getum náð langt þegar svona er fjallað um þetta. Þetta er þriðja tilraun, virðulegi forseti, eins og ég kom inn á áðan, og það hljómar í gegn hversu ósamstæðir ríkisstjórnarflokkarnir eru þegar kemur að þessu mikilvæga máli, búnir að hafa allt kjörtímabilið undir til að standa við þær stóru heitingar sem þeir hafa haft í þessum málaflokki á undanförnum árum, mér liggur við að segja áratugum, búnir að hafa heilt kjörtímabil til þess og gjörsamlega búnir að klúðra málinu. Það er auðvitað í ætt við annað sem við sjáum í stórum málum. Við horfum upp á það hvernig er að fara í þessu stjórnarskrármáli og allt er það út af innbyrðisdeilum þessara flokka, milli einstakra þingmanna innan flokkanna og á milli þeirra. Hæstv. sjávarútvegsráðherra hafði orð á því hér fyrir rúmu ári að þegar hann settist í stól ráðherra í atvinnuvegaráðuneytinu mundi taka svona þrjár vikur að skrifa nýtt frumvarp. Hann hefur heldur betur rekið sig á vegg og honum er örugglega vorkunn. Þegar maður hlustar síðan á málflutning ákveðinna þingmanna er þess ekki að vænta að þeir sem vilja nálgast þetta á faglegum nótum, eins og ég gef mér að ráðuneytið vilji gera, geti náð langt þegar viðhorfin eru eins og þau endurspeglast í umræðum sumra hv. þingmanna úr stjórnarflokkunum. Það hefur verið niðurstaða þeirra sérfræðinga sem fjallað hafa um þessi mál að yrðu þau að lögum hefði það mjög neikvæð áhrif á íslenskan sjávarútveg, afkomu hans og getu til að byggja upp lífskjör í landinu, vera sú undirstöðuatvinnugrein sem hann hefur verið og verður í samfélagi okkar um nána framtíð og um langa framtíð. Þetta er allt gert undir því fororði að það eigi að auka hag þjóðarinnar, það eigi að auka hlut þjóðarinnar af afrakstri þessara greina. En auðvitað liggur hagur þjóðarinnar í því að hér sé rekinn arðbær sjávarútvegur og það kemur fram í markmiðssetningu þessa frumvarps, þegar það er lesið, að meðal annars eigi það að hámarka þjóðhagslegan ávinning af sjávarauðlindinni og tryggja þjóðinni eðlilega auðlindarentu. Það kemur líka fram að auka eigi vægi jafnræðissjónarmiða við ráðstöfun aflaheimilda og treysta atvinnu og byggð í landinu, stuðla að farsælli samfélagsþróun með hagsmuni komandi kynslóða að leiðarljósi. Í ljósi þessara háleitu markmiða hljótum við í hv. atvinnuveganefnd að þurfa að leggjast í heilmikla vinnu yfir þessu frumvarpi sem í senn er reyndar talað um af hv. stjórnarliðum og hæstv. ráðherra að sé að grunninum til það sama og síðast, en þó sagði hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir í ræðu sinni áðan að það hefði tekið miklum breytingum og þær breytingar hlýtur að þurfa að meta. Frumvarpið er ekki málamiðlun á milli ólíkra sjónarmiða. Ég held að við getum fullyrt að það er málamiðlun á milli stjórnarflokkanna og einstakra þingmanna innan þeirra. Það hefur komið fram í fjölmiðlum, í máli ákveðinna þingmanna innan stjórnarflokkanna, að því sé svo farið. Það vita allir sem hafa fylgst með þessu og þekkja til málsins að í því hefur vinnan verið fólgin undanfarnar vikur og mánuði að reyna að ná einhverri sátt meðal þessa fólks en ekki þeirra sem skulu vinna eftir frumvörpunum, eftir þeim reglum sem í þeim liggja. Það er alveg ljóst að þetta mun leggjast sérlega þungt á þorskveiðiútgerðir og þar með þau byggðarlög sem eru kannski hvað veikust fyrir. Það hefur komið í ljós, þegar fyrsta reynsla okkar er fengin af svokölluðu veiðigjaldi eða þessari viðbótarskattheimtu á sjávarútveginn, hversu mjög misjafnlega útgerðarformin eru í stakk búin til að mæta henni. Það liggur fyrir að þau stóru fyrirtæki sem eru í blandaðri starfsemi bolfiskveiða og uppsjávarveiða, eða þau fyrirtæki sem byggja afkomu sína að mestu á uppsjávarveiðum, eru miklu betur í stakk búin til að takast á við veiðigjaldið en hinar fjölmörgu litlu og meðalstóru útgerðir sem eru burðarásinn í atvinnulífi landsbyggðarinnar og byggja afkomu sína á bolfiskveiðum. Þetta hefur komið í ljós. Nú skal hoggið áfram í sama knérunn. Það er ekkert hægt að lesa annað út úr þessu en að áfram verði hoggið í sama knérunn og í fljótu bragði blasa afleiðingarnar við. Auðvitað þurfum við að fara betur yfir það hversu alvarlegar þær eru, hvers megi vænta, en í fljótu bragði blasa afleiðingarnar við. Það sem við heyrum í dag úr þeim geira, t.d. frá Landssambandi smábátaeigenda og fulltrúum útgerða sem ekki eru með fiskvinnslu, er að menn horfa í stórum stíl til þess hvernig þeir geti komið sér út úr greininni verði ekki breyting á, hvernig þeir geti selt rekstur sinn. Þar með mun hefjast sú þróun að nýju þar sem ákveðin samþjöppun aflaheimilda verður til þeirra sem sterkari eru. Ekki er hægt að gera sér fyllilega grein fyrir því hverjar afleiðingarnar verða á einstökum stöðum en þær geta orðið mjög alvarlegar. Í frumvarpinu eru bráðabirgðaákvæði þar sem mælt er fyrir um að ráðherrar skuli setja á fót nefnd með aðild Samtaka sveitarfélaga og hagsmunaaðila í sjávarútvegi sem geri tillögur um ráðstöfun teknanna af þessari leigu ríkisins á aflaheimildum. Í umsögn á vegum fjármálaráðuneytisins er gagnrýnt hvernig að þessu er staðið og þar kemur meðal annars fram að engin ákvæði séu í frumvarpinu til að stofnsetja umræddan sjóð á vegum ráðherra og ekki virðist heldur gert ráð fyrir að honum verði skipuð stjórn - svo að ég vitni beint í umsögn fjármálaráðuneytisins, með leyfi forseta: „Þá eru ekki heldur ákvæði um hvernig markaðs- og þróunarsjóði verði komið á fót eða til að kveða á um hvort um verði að ræða ríkisaðila eða sjóð á vegum sjávarútvegsins sem atvinnugreinar. Telja má að í þessum ákvæðum felist ekki fullnægjandi fyrirsögn um með hvaða hætti fjármunum ríkisins verði varið til þessara verkefna.“ Þetta segir okkur að þrátt fyrir einhverjar hugmyndir um að þetta geti nýst þeim sveitarfélögum sem kunna að lenda verst í þessu að þá er það allt mikilli óvissu háð hvernig skipulagið verður á þeim málum. Ætlunin er að ráðstafa um 40% af tekjunum til sveitarfélaga en ekki er tilgreint hvernig framlög til sveitarfélaganna eiga að tengjast opinberum verkefnum þeirra eða fjárhagsstöðu. Fjármálaráðuneytið segir að ástæða virðist til að huga að samhengi þessara áforma við þá stjórnskipan fyrir stjórnsýslustig hins opinbera sem er til staðar í landinu. Sú skipan felur í sér skýrt og afmarkað tekjuöflunarkerfi og fjárstjórnarvald sem skoða þarf hvort verið er að gera flóknara með þessum breytingum; það telur líka að ákvæði um Jöfnunarsjóð sveitarfélaga í lögum um tekjustofna séu óaðskiljanlegur hluti af þessu fyrirkomulagi. Þrátt fyrir einhver markmið á þessum vettvangi er greinilegt að þetta er mikilli óvissu háð og mikið vald er sett í hendur ráðherra á hverjum tíma. Það er gagnrýnisvert að málið skuli ekki vera vandaðra en svo að við skulum skilja eftir margar spurningar sem væri þá ósvarað ef kæmi til afgreiðslu þessa frumvarps. Þannig er verið að vísa mikilli óvissu inn í framtíðina og það er það sem hefur einkennt umfjöllun ríkisstjórnarflokkanna á kjörtímabilinu um þetta mikilvæga mál og þessa mikilvægu atvinnugrein, þetta hefur allt verið í mikilli óvissu sem hefur leitt af sér miklu minni fjárfestingar og skapað mikið óöryggi víða um land. Ætlunin er að tvöfalda það magn sem nú fer til ráðstöfunar utan aflahlutdeildarkerfisins og það mun þýða skertar heimildir hjá þeim sem eru með kvótaréttinn í dag, veiðiréttinn í dag. Þetta veikir, eins og ég hef komið inn á, mjög útgerðirnar og þegar við fjölluðum um þennan þátt á fyrri stigum var bent á það af hálfu sérfræðinganna að ef svona aðferð yrði beitt mundi það ganga frá mörgum útgerðarfélögum, þau mundu hreinlega ekki lifa þetta af. Það gengur þá í algjört berhögg við markmiðsgrein frumvarpsins sem er mjög göfugt markmið og vel sett fram en virðast þá ekki í þessu frumvarpi vera í neinu samhengi við innihald málsins. Ég held að enn og aftur bíði mikil vinna hv. atvinnuveganefndar. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan, sem hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir sagði, að málið hefði tekið miklum breytingum. Við erum að fara að skoða þær núna. Málið kemur til atvinnuveganefndar og það er einboðið að við hljótum að þurfa að fara í svipað ferli og við fórum í síðast vegna þessara miklu breytinga. Það hlýtur að þurfa að endurmeta málið út frá þeim miklu breytingum sem stjórnarliðar telja sig hafa gert á því til að mæta þeirri gagnrýni sem áður hefur komið fram. Þá veltir maður því fyrir sér hvort það er einhver alvara að leggja þetta fram núna, hvort það er einhver alvara af hálfu ríkisstjórnarflokkanna með framlagningu þessa máls núna á lokametrum þingsins. Það eru auðvitað vinnubrögð sem við höfum orðið vitni að meira og minna allt kjörtímabilið í þessu máli um fiskveiðistjórnarkerfið sem og í öðrum málum. Við höfum yfirleitt verið að vinna þetta í miklu tímahraki og endað uppi á skeri. Ég hefði nú haldið að menn hefðu látið þá lexíu sér að kenningu verða en það virðist ekki vera ef mönnum er einhver alvara í því að ætla að ljúka þessu. Ég bara hef enga trú á að það sé markmiðið. Ég held að þetta sé málamiðlun af hálfu ríkisstjórnarflokkanna að koma fram með þetta mál núna. Það er alveg ljóst að í eðlilegu umsagnarferli 

Virðulegi forseti. Nú hefjum við umræðuna hér um fjórðu aðför ríkisstjórnarinnar að einum helsta atvinnuvegi þjóðarinnar. Það er svolítið sérstakt að á lokadögum þessa þings skuli ríkisstjórnin velja að koma með slíkt umdeilt mál inn til þingsins. Maður gæti alveg hikstalaust velt fyrir sér hvort að baki sé raunverulegur vilji til að klára þetta. Ef maður les markmiðskafla laganna er hann sá sami, held ég að ég geti fullyrt, nema orðalagsbreytingar um nytjastofna á Íslandsmiðum sem séu sameiginleg eign. Markmiðin eru mjög háleit, ég held að allir geti tekið undir að þau séu mjög mikilvæg, eins og að stuðla að verndun og sjálfbærri nýtingu fiskstofna við Ísland, stuðla að farsælli samfélagsþróun með hagsmuni komandi kynslóða að leiðarljósi, treysta atvinnu og byggð, auka jafnræðissjónarmið við ráðstöfun aflaheimilda, hámarka þjóðhagslegan ávinning af sjávarauðlindinni, tryggja þjóðinni eðlilega auðlindarentu og að sjávarútvegurinn sé arðsamur og búi við hagstætt og stöðugt rekstrarumhverfi. Allt þetta getum við skrifað upp á og orðið sammála um. Ég hef rætt það við fyrri tilraunir ríkisstjórnarinnar til að koma fiskveiðifrumvörpum sínum í gegnum þingið að ég hef saknað áherslu á nýsköpun. Það orð kemur hvergi fyrir í markmiðskafla laganna. Ekkert er heldur minnst á nýliðun í honum og ekkert er um aukna nýtingu hráefnis, eins og gjarnan er gert í sjávarútveginum sjálfum eða um að auka nýtingu á ónýttum eða vannýttum stofnum. Ég verð að segja alveg eins og er að það undrar mig að ríkisstjórnin skuli koma með slíkt plagg enn og aftur hingað án þess að taka á þessum þáttum þar sem sjávarútvegurinn sjálfur er í sjávarklasanum og samstarfi fyrirtækja akkúrat að fara þessar leiðir. Þeir sem eru að tala um aukna verðmætasköpun í samfélaginu horfa til þess að nýsköpun í þessum geira sé auðveldari en í mörgum öðrum geirum vegna þess að þekkingin í honum er svo mikil. Ef við heimsækjum sjávarklasann niðri við Grandagarð sjáum við þar um 40 fyrirtæki saman að störfum þar sem þau leiða saman hesta sína, koma úr ólíkum áttum og munu auka verðmæti sem tengjast sjávarútvegi gríðarlega í útflutningi, en ekki í veiðum og ekki í vinnslu. Enn og aftur virðast stjórnarflokkarnir halda að sjávarútvegur snúist einungis um veiðar og vinnslu en ekki alla keðjuna, markaðssetninguna, tækniþekkinguna, hliðarfyrirtækin í greininni og alla þá þætti sem gera það að verkum að sjávarútvegurinn einn og sér er gríðarlega stór ef hann er skilgreindur mjög þröngt, mjög stór atvinnugrein í landinu. Ef allt er tekið með er hann okkar langmikilvægasta atvinnugrein. Ég vil nota tækifærið og minna á stefnu okkar framsóknarmanna þar sem við leggjum gríðarlega áherslu á nýsköpun í okkar drögum. Á nýafstöðnu flokksþingi okkar um helgina var áréttuð sú stefna sem við lögðum í sjávarútvegsmálum árið 2011, áréttað enn frekar hversu mikilvægt það er að horfa til nýsköpunarinnar og verðmætaaukningarinnar og að setja á laggirnar einhvers konar verkefni, atvinnusköpunarverkefni, þróunarverkefni, sem beindust að því að nýta vannýttar tegundir. Til dæmis gæti kúfiskstofninn við landið verið það stór að við gætum verið að tala hér um veruleg umsvif hringinn í kringum landið og annað í þeim dúr. Við höfum líka lagt til að í byggðaaðgerðunum yrðu farnar aðrar leiðir en hér er lagt til. Við lögðum til að mynda til að byggðakvótanum yrði úthlutað til fiskvinnslnanna en ekki með þeim hætti sem við þekkjum í dag. Það sem ég ætla að leggja aðaláherslu á í þessari stuttu 1. umr. er að mér finnst að þeim athugasemdum sem atvinnuveganefndin fékk við síðasta frumvarp og þeirri vinnu sem við lögðum í þar hvergi svarað nægilega vel. Það er vissulega rétt að nokkra af verstu ágöllunum sem voru á frumvarpinu í vor er búið að sníða af. Ef við trúum því sem ríkisstjórnarflokkarnir vilja meina, að þeir vilji gera allt sem þeir geta til að styrkja byggðirnar í landinu, verður maður að spyrja sig hvort þessar leiðir séu góðar til þess. Í því skyni ætla ég að vitna til Þórodds Bjarnasonar, prófessors og stjórnarformanns Byggðastofnunar, sem gagnrýndi harðlega fyrra frumvarp. Hann stendur væntanlega enn við þá gagnrýni því að enn og aftur er hið sama gert. Í ágripi af grein hans í Tímariti um viðskipti og efnahagsmál frá því í desember segir að hnignun íslenskra sjávarbyggða eigi sér almennar skýringar á borð við auknar kröfur um þjónustu, hækkandi menntunarstig og sérhæfðara vinnuafl og sértækar skýringar á borð við aflasamdrátt, samþjöppun og breytingar í fiskvinnslu og aukinn útflutning á ferskum fiski. Neikvæð áhrif núverandi fiskveiðistjórnarkerfis á sjávarbyggðir felist einkum í breyttu skipulagi veiða og vinnslu, samdrætti aflaheimilda og óvissu um framtíðina sem dragi úr byggðafestu. Síðan segir hann orðrétt, með leyfi forseta: „Sé pólitískur vilji til að verja hagsmuni sjávarbyggða er nauðsynlegt að skilgreina slíkar sjávarbyggðir og hagsmuni þeirra með skýrum hætti. Sjávarbyggðir á Íslandi eru of margar og dreifðar til að útgerð geti staðið undir þeim öllum, en með eflingu stærri sjávarbyggða og klasa smærri þorpa gæti sjávarútvegur verið ein meginstoð margra atvinnusvæða um allt land. Til þess þurfa útgerðir að sjá hag sinn í eflingu útgerðarsvæða, t.d. með því að tiltekinn hluti aflaheimilda verði svæðisbundinn í stað núverandi mótvægisaðgerða. Þannig yrði kostnaður þjóðfélagsins af því að taka tillit til hagsmuna sjávarbyggða sýnilegur og leyst væri úr ætluðum fórnarskiptum milli hagkvæms rekstrar og byggðasjónarmiða án þess að leggja auknar byrðar á útgerðina. Hins vegar þarf að grípa til markvissari aðgerða ef veikburða sjávarbyggðir utan stærri atvinnusvæða eiga ekki að leggjast af.“ Ég vil minna á þær hugmyndir sem hann var með í umræðunni í vor um að annars vegar yrði aflaheimildum úthlutað óskilyrt, eins og við þekkjum í dag í aflahlutdeildarkerfinu, og hins vegar skilyrt. Til dæmis mætti setja skilyrði um að það ætti að landa á tilteknum stöðum, það ætti að landa og vinna á tilteknum stöðum og annað í þeim dúr þannig að menn viðhéldu markaðs- og aflahlutdeildarkerfinu sem er í dag en væru ekki með látlaust pólitískt inngrip með markmiðum sem í sjálfu sér eru góð en munu augljóslega aldrei nást. Ég ætla líka að koma aðeins inn á þjóðhagslega hagkvæmni sem við framsóknarmenn leggjum gríðarlega áherslu á í okkar tillögum. Allir gagnrýnendur, hvort sem það eru sérfræðingar, ASÍ eða hagsmunaaðilar í sjávarútvegi, hafa bent á að meginparturinn af því sem ríkisstjórnin leggur til dregur úr þjóðhagslegri hagkvæmni fiskveiða við landið. Þá ætla ég að vitna hérna í grein eftir Ögmund Knútsson, Daða Má Kristófersson og Helga Gestsson úr Tímariti um viðskipti og efnahagsmál, með leyfi forseta: „Íslenskur sjávarútvegur hefur nokkra sérstöðu samanborið við sjávarútveg nágrannaþjóðanna hvað varðar arðsemi. Margir hafa bent á að fyrirkomulag fiskveiðistjórnar hefur áhrif á rekstrarhegðun útgerðarfyrirtækja og þar með afkomu þeirra. Afar mikilvægt er, þegar hugað er að breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu, að fyrir liggi hvað það er sem leitt hefur til góðrar afkomu í íslenskum sjávarútvegi. Mikilvægt er að breytingar á kerfinu tryggi áframhald þessarar miklu verðmætasköpunar. Fyrri rannsóknir höfunda hafa bent til þess að þeir þrír ytri þættir sem hafa haft hvað mest áhrif á árangur virðiskeðjunnar hérlendis séu afnám útflutningshindrana, fiskveiðistjórnarkerfið og stofnun fiskmarkaða á Íslandi. Niðurstöður rannsókna benda til þessa að fiskveiðistjórnarkerfið auki skilvirkni virðiskeðjunnar með því að draga úr sóknarkostnaði, auka sérhæfingu í veiðum, skapi hvata til að auka verðmæti afla og tryggi stöðugleika framboðs hráefnis.“ Ég ætla aðeins að vitna áfram til Daða Más sem benti á að íslenskur sjávarútvegur væri markaðsdrifin virðiskeðja en til að mynda í Noregi sé veiðidrifin virðiskeðja. Mismunurinn er ávinningur íslenskum aðilum í hag, um 10 milljarða meira virði úr sjávarútveginum en er í Noregi. Þetta er skapað með fjárfestingum, m.a. af kvóta, markaðssókn, mannauði og tækni. Þetta er þar af leiðandi ekki auðlindarenta en það vantar hins vegar algjörlega í hugmyndir ríkisstjórnarinnar að taka þann fjármagnskostnað sem tengist þessum kostnaði sjávarútvegsfyrirtækjanna inn í kostnað fyrirtækjanna sem raunkostnað og þess vegna eru veiðigjöldin sem við þekkjum í dag hreinasti ofskattur. Sérfræðingar hafa fjallað aðeins um þetta frumvarp í fjölmiðlum og áðurnefndur Daði Már Kristófersson var í fréttum á RÚV sem ég ætla að vitna til, þá til umsagnar hans frá fyrravori. Hún var mjög harðorð. Nú segir hann að búið sé að sníða ýmsa vankanta af þessu frumvarpi og ákvæði um svonefnt kvótaþing feli þó fyrst og fremst í sér tekjuöflunarleið fyrir ríkið. Síðan fjallar hann aðeins um greinarnar í því og segir að nýja frumvarpið sé skref í rétta átt. Ólíklegt sé þó að stjórnvöld nái með því markmiðum sínum á borð við eflingu byggða og nýliðun í sjávarútvegi. Hann segir að það sé svo skrýtið að þær breytingar allar hafi gert það að verkum með þau háleitu markmið sem sett eru með frumvarpinu að það verði alltaf minna og minna í frumvarpinu sem geri það líklegt að markmiðin náist. Jú, það sé vissulega skárra en það einhvern veginn hrópi á mann: Til hvers er verið að þessu? Ég staldraði við þetta. Til hvers er verið að þessu þegar ljóst er að nánast allt sem stendur í frumvarpinu núna, nákvæmlega eins og í frumvarpinu í vor, fer þvert á þau markmið sem koma fram í 1. gr.? Hæstv. ráðherra svaraði mér í andsvari að það væri búið að setja sveigjanleika í kvótaþingið frá því í vor og þar með hefði verið hlustað á þá sérfræðinga sem gagnrýndu það harðlega. Það voru þeir Daði Már Kristófersson og Stefán B. Gunnlaugsson. Þeir sögðu, og þetta er á bls. 54 í kaflanum, að leigupotturinn mundi skapa ríkissjóði tekjur auk þess sem hann gæti aukið sveigjanleika veiða innan aflamarkskerfisins þar sem sjá mætti fyrir að leigumarkaður fyrir aflaheimildir dýpkaði. Mat þeirra var að slíkt gæti hugsanlega stutt við nýliðun í sjávarútvegi. Allt þetta telja þeir þó háð því að kvótaþing starfi með eðlilegum hætti, án pólitískra afskipta. Þess vegna vitna ég til þess að í frumvarpinu er vald ráðherra allt of mikið og það á að vera svona hipsumhaps hvernig á að beita þessum leigupotti sem ríkið er með. Ég ætla að enda þessa stuttu ræðu á athugasemdum mínum í trúnaðarmannahópnum í sumar um kvótaþingið. Þar sagði ég, með leyfi forseta: „Ég tel vel koma til greina að koma kvótaþingi á fót (endurvekja það) sem vettvang útgerðaraðila til þeirrar verslunar með aflaheimildir sem ekki telst til beinna skipta. Kostir þess gætu meðal annars orðið gegnsæ viðskipti og raunhæfari verðmyndun á markaði. Ljóst er að leggja þarf áherslu á mikinn sveigjanleika þannig að stuðlað verði að bættri nýtingu aflaheimilda og áframhaldandi hagræðingu í sjávarútvegi. Í frumvarpinu tel ég felast áform um „leigupott ríkisins““ - og það hefur verið staðfest hér í ræðum í dag - „sem mér hugnast ekki. Mat mitt og míns flokks er að nýting sjávarauðlindarinnar verði betri, þ.e. þjóðhagslegur ábati verði meiri, verði aflaheimildum sem lagt er til að ríkið úthluti um kvótaþing úthlutað beint til núverandi handhafa aflahlutdeildar.“ Sú sátt sem mér fannst vera alveg í farvatninu í vor og við það að nást milli allra stjórnmálaflokka í þinginu um að klára fiskveiðifrumvarpið í vor byggðist meðal annars á því að menn sættu sig við það að miklu minni hluti færi í pott 2 en hér kemur fram. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það sem virðist blasa við í sjávarútveginum er að það hefur verið stöðug þróun í sömu átt að því leytinu að starfsfólki í hinum hefðbundna sjávarútvegi, fiskveiðum og fiskvinnslu, hefur fækkað. Það hefur auðvitað haft miklar byggðalegar afleiðingar. Ég hef í sjálfu sér ekki heyrt neinn tala um að æskilegt væri að snúa því öllu til baka, hafa fleira fólk sem ynni við að vinna úr jafnmörgum tonnum eða fiska jafnmörg tonn og við fiskum í dag, þannig að þróunin virðist vera í þá átt með tæknibreytingunum. Það sem hefur verið bent á í því sambandi er að tækifærin í byggðunum felist miklu frekar í því að þar séu öflug sjávarútvegsfyrirtæki, þótt þau verði með samþjappaðri aflaheimildir á skip, og það geti síðan gefið þeim tækifæri til að fara í alls konar aðra vöruþróun og þróun á sínum fyrirtækjum og við sjáum mörg dæmi um það. Það hefur fyrst og fremst orðið fjölgun í afleiddum störfum sem tengjast sjávarútvegi, Marel, Skaginn og 3X Technology eru mjög góð dæmi um það en við sjáum líka mikla og athyglisverða þróun á sviði líftækni sem menn binda miklar vonir við. Ég nefni sem dæmi í því sambandi fyrirtæki eins og Codland í Grindavík sem hv. þingmaður þekkir örugglega til og Kerecis á Ísafirði og síðan mætti auðvitað nefna fleiri dæmi. Sjávarklasinn sem menn tala um þessa dagana er annað mjög skýrt dæmi um þetta. Alls staðar virðist forsendan vera sú að það séu til öflug sjávarútvegsfyrirtæki sem séu stöðugt í vöruþróun. Sér hv. þingmaður til dæmis einhverja stefnumörkun í frumvarpinu sem mun stuðla að þessari vöruþróun, að sjávarútvegsfyrirtækin fari síðan að auka fjárfestingu? Menn hafa einmitt verið að benda á að frumvarpið muni örugglega leiða til þess, a.m.k. í skammtímanum, að það dragi úr þeirri fjárfestingu sem er þó forsendan fyrir því að hægt sé að fjölga störfum í atvinnugreinum sem byggja á sjávarútvegi, 

Virðulegi forseti. Þetta var akkúrat það sem ég var að koma inn á. Mér hefur fundist að stefna ríkisstjórnarflokkanna hafi ævinlega snúist um veiðar og vinnslu og þar er fækkun starfa og í mörgum hverjum tilvikum er það hið besta mál. Ég hef heyrt marga lýsa því að þegar þeir hafi fengið hátæknifyrirtækin til þess að koma inn í fyrirtækið hafi það eytt erfiðu starfi, leiðinlegu starfi sem byggðist á því að fólk þurfti að vinna baki brotnu jafnvel með heilsuna undir. Í staðinn var komin einhver hátæknigræja sem gerði það að verkum að hægt var að fækka störfum og auka hagkvæmni, en það var komið nýtt starf sem var að fylgjast með tæknigræjunni, viðhalda henni og halda áfram að þróa hana. Þá er aftur kominn kostnaður við það og fjölgun afleiddra starfa eins og hv. þingmaður kom inn á. Ég tel að það sé hið besta mál og hin eðlilega þróun. Ég get nefnt sem dæmi sérkennilegheitin við handbeitta línu. Á meðan til eru vélvæddir bátar sem afkasta mun meira og ná fram meiri hagræðingu - það er t.d. sparnaður í olíu en við vorum að tala um olíu í dag og loftslagsáhrif - er verið að keyra með beitu á þjóðvegum landsins, fram og til baka milli landshluta og fullt af fólki haft í erfiðari vinnu af því að menn vilja ekki nota tæknina sem er til. Það er mjög sérkennilegt. Hv. þingmaður nefndi frábær fyrirtæki eins og Codland og Kerecis og það eru dæmi um hvað okkur hefur tekist miklu betur. Í dag fáum við Íslendingar af 5 kílóum af þorski á bilinu 2.000–2.500 kr. fyrir fiskinn - ekki bara flakið heldur er viðbót, það eru hausar, hryggur, lifur og annað - en fyrirtækið Codland 

Virðulegi forseti. Það sem starfsmenn í sjávarútvegi gera kröfu um er auðvitað að þeirra starf sé heilsársstarfsemi, alveg eins og við ætlumst til að sé í öðrum störfum. Það er kannski vandinn í þessu máli, við einbeitum okkur svo mikið að hugmyndinni um hver á að veiða og hvernig á að veiða að við gleymum þeirri grundvallarhugsun. Út af fyrir sig geta menn bent á að skipum hafi fækkað og það hafi leitt til þess að störfum fækkaði en við erum um leið að skapa aðstæður fyrir fyrirtæki til að bjóða starfsemi allan ársins hring. Ég hef tekið dæmi um að í krókaaflamarkinu er það þannig að öflugustu bátarnir fiska 1.000–1.500 tonn á ári. Við gætum út af fyrir sig haft bátana tíu sinnum fleiri þar sem hver um sig fiskaði 100 tonn eða 150 tonn. Það yrði hins vegar ekki heilsársstarfsemi. Það er auðvitað ljóst mál að fjöldi fólks mundi þá einfaldlega kjósa að yfirgefa sjávarútveginn vegna þess að hann svaraði ekki þörfum um heilsársstarfsemi og góð laun. Forsendan fyrir því öllu saman er sú að sjávarútvegurinn verði burðarásinn í einhvers konar nýsköpun og þá þurfa menn auðvitað að geta skipulagt sig lengra fram í tímann. Það eru sannarlega mjög spennandi tækifæri í þeim efnum. Mér finnst það mjög miður að öll okkar orka í sjávarútvegsumræðunni hér á hinum pólitíska vettvangi snúist um það, eða fer í það öllu heldur, að ræða þann afmarkaða þátt hver á að veiða, hvort það á að vera blár, hvítur eða rauður bátur, með hvaða veiðarfærum o.s.frv. Við hugsum miklu minna um það í því stóra samhengi sem við ættum að gera af því að við erum stjórnmálamenn og viljum móta reglurnar fyrir atvinnugreinina svo hún geti leitt til þeirrar nýsköpunar sem við erum að tala um. Hún skiptir svo miklu máli í samfélagi okkar núna og hún skiptir miklu máli fyrir byggðirnar, að svona starfsemi geti einmitt sprottið upp í litlu byggðunum okkar úti um allt land en fari ekki bara fram á höfuðborgarsvæðinu.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hefur komið fram, það kom fram hjá verkalýðshreyfingunni í Vestmannaeyjum að þeir höfðu gert skoðanakannanir meðal starfsmanna í fiskvinnslu og kom í ljós að fólkið þar vildi frekar vinna hjá stærri fyrirtækjum, atvinnuöryggið var meira þar. Það vill vinna hefðbundna vinnu eins og hver annar, dagvinnu, en ekki vera í gamla vertíðarstílnum. Það vill hafa örugga fasta vinnu, vill geta gengið að henni á hverjum degi og það vill heldur ekki vinna allt of lengi á hverjum degi eins og kröfur í nútímasamfélagi eru um. Það er líka rétt að flotinn er það stór í dag að hann gæti veitt miklu meira en hann gerir. Þess vegna finnst mér svo sérkennilegt að öll frumvörp ríkisstjórnarinnar snúist yfirleitt um það að fjölga skipum, auka kostnaðinn, taka atvinnuna af þeim sem hafa hana í dag og færa hana einhverjum öðrum. Ég verð að segja alveg eins og er að ég get ekki skilið þá tilhneigingu - því það virðist vera að menn hafi hreinlega ekki eða vilji ekki, væntanlega af pólitískum ástæðum af því að ég býst við að fólk skilji þetta, að munurinn á því að hafa þá starfsemi sem við þekkjum hér á Íslandi svona með mun meiri arðsemi en nokkurs staðar annars staðar á byggðu bóli í sjávarútvegi - að vera alltaf að höggva í þann sama knérunn að gera hann lakari. Ég held að forsendur fyrir breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu hefðu átt að vera hvað það er sem gerir kerfið okkar gott og hvað við megum þar af leiðandi ekki eyðileggja. Mér finnst allt sem er í þessu frumvarpi, ég er kannski að taka fullmikið upp í mig með því að segja allt, en mér finnst markmið ríkisstjórnarflokkanna ævinlega snúast um það að uppfylla ekki markmið laganna, ganga á þjóðhagslega hagkvæmni og ganga það langt að fyrirtækin eigi hreinlega erfitt 

Virðulegur forseti. Mig langar að velta aðeins upp þeirri þjóðhagslegu hagkvæmni sem hv. þingmaður kom inn á svona til að setja hlutina í samhengi. Unnið hefur verið að því í landinu í gegnum Samkeppnisstofnun að koma í veg fyrir fákeppni á matvörumarkaðnum. Nú ná engin samkeppnislög yfir sjávarútveginn. Þykir hv. þingmanni það eðlileg þróun að það sé þessi mikla samþjöppun í sjávarútvegi og eignartengsl á milli fyrirtækja og annað, sem er nú reynt að bregðast við í frumvarpinu, þykir honum sú mikla samkeppni eðlileg? Og þegar talað er um þjóðhagslega hagkvæmni og arðsemi er þá verið að tala um arðsemi fárra og hagkvæmni fárra og ekki horft neitt til þess að hægt sé að hafa arðsemi sem dreifist til fleiri aðila og fleiri njóta góðs af? Það er auðvitað sjónarmið eitt og sér að það sé mjög gott að fáir aðilar græði sem mest og hafi sem mest út úr sjávarútvegi fyrir sig og þjóðin fái eðlilegt afgjald af því. En er ekki líka þjóðhagslega hagkvæmt að byggðirnar sem hafa byggst upp í kringum landið með innviðum sem miða að því að þær geti með eðlilegum hætti haft útgerð, vinnslu og nýsköpun í sínum sjávarbyggðum, að sú hagkvæmni dreifist líka og nýtist fleirum í stað örfárra? Ef við færum út í það gætu eflaust átta stórir togarar tekið allan afla á Íslandsmiðum. Er hv. þingmaður að tala um að við eigum að ganga götuna til enda í hagkvæmni fárra en ekki heildarinnar?

Virðulegi forseti. Ég held kannski að þetta sé misskilningur ríkisstjórnarflokkanna í hnotskurn. Hafi hv. þingmaður til dæmis lesið stefnu Framsóknarflokksins og hlustað á það sem ég hef stundum fram að færa varðandi hana snýst hún ekki um - ég held að í öllum ræðum okkar hafi komið skýrt fram að við viljum ekki sjá örfá fyrirtæki í landinu. Hagnaður margra verður til í samfélagi sem við höfum þekkt. Það eru gríðarlega mörg fyrirtæki á landinu í dag með gríðarlega umframgetu sem þau hafa líka til að veiða vegna þess að sérstaklega þorskstofninn hefur minnkað, þótt hann hafi sem betur fer vaxið á liðnum árum, m.a. vegna þess að við fylgjum stefnu um sjálfbærar veiðar og við hv. þingmaður erum ekkert ósammála um það held ég. Hv. þingmaður virðist með sinni skoðun á málinu vera að lýsa því sama og til að mynda Þóroddur Bjarnason prófessor, sem ég var að vitna til áðan, sem sagði að það væri ekki hægt að dreifa veiðum og vinnslu, halda öllum byggðum og þorpum sjálfbærum eingöngu á sjávarútvegi og menn þyrftu að horfa á stærri heildir, það væru stærri atvinnusvæði. Við framsóknarmenn höfum talað fyrir því að þeir fjármunir sem meðal annars kæmu inn í greinina vegna veiðigjalda, og þá ekki með þeirri útfærslu sem ríkisstjórnin setti á í vor sem mun leggja greinina í rúst ef fram heldur sem horfir, að ákveðinn hluti af þeim fjármunum rynni til þessara landsvæða til að byggja upp fjölbreyttari atvinnu, til að búa til fleiri störf og verðmætari en bara fara út og veiða og setja fiskinn í fiskvinnslu. Nútímasamfélag vill miklu fjölbreyttari þætti. Ef við getum hugsað þetta þannig að stækka atvinnusvæðin með betri samgöngum, betri fjarskiptum, meiri möguleikum með raforku og allt það sem til þarf í grunnstoðirnar getum við byggt upp fleiri, 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður talar mikið um nýsköpun og möguleika á nýsköpun og ég held að við séum öll sammála því að nýsköpun í sjávarútvegi er fyrir hendi og verður áfram. Mér finnst hann kannski ýja að því að eitthvað í frumvarpinu dragi úr möguleikum manna á að halda áfram á þeirri braut að auka nýsköpun og framlegð í sjávarútvegi. Ég sé ekki að það sé neins staðar fótur fyrir því. Ég tel þvert á móti að með löngum nýtingarleyfum fram í tímann sé verið að styrkja fyrirtæki til þess að skipuleggja sig og markaðssetja sínar afurðir með sem bestum hætti. Mig langar að koma aðeins inn á fyrirtæki og stærð þeirra. Sér hv. þingmaður ekki líka möguleikana og fjölbreytileikann í mörgum minni fyrirtækjum, rétt eins og í annarri fyrirtækjaflóru þar sem einnig er hægt að byggja á arðsemi og hagkvæmni í minni fyrirtækjum þótt þau séu ekki af þeirri stærðargráðu sem stærstu sjávarútvegsfyrirtæki á Íslandi eru nú í dag? Sér hann ekki möguleika á því einmitt fyrir hinar dreifðu byggðir að byggja sig upp og með því sé verið að auka þennan hlut í hluta 2 þar sem aðgengi og jafnræði er aukið frá því sem nú er? Er það ekki akkúrat til að styrkja þær stoðir? Telur hann ekki að það sé betra að hafa aðgengi að leigupotti ríkisins yfir allt árið frekar en að það sé undir einstaklingum í útgerð í dag komið hvort menn hafi einhvern aðgang að leigu á kvóta og á hvaða verði? Það hefur komið fram í greinargerð fjármálaráðuneytisins að við þá aðgerð að koma á leigupotti ríkisins muni leiguverð á kvóta lækka, telur hann 

Virðulegi forseti. Svo að það sé sagt er stefna okkar framsóknarmanna auðvitað að ýta undir sem mestan fjölbreytileika í stærðum fyrirtækja. Sem betur fer er staðreyndin sú að langflest fyrirtæki landsins eru fjölskyldufyrirtæki sem hafa starfað í kannski 40–50 ár þrátt fyrir allt, sum hver hafa verið að stækka, önnur hafa staðið í stað og vegna minnkandi kvóta hafa kannski umsvif sumra minnkað, það er lykilatriði. Já, ég tel að frumvarpið dragi úr nýsköpun. Það er engin áhersla lögð á nýsköpun í frumvarpinu, það stendur hvergi í markmiðunum eins og ég hef margítrekað bent á. Og allt það sem dregur úr hagnaði fyrirtækjanna við að nota þá fjármuni í að skapa nýtt, það dregur úr nýsköpun þannig að þegar ríkisstjórnarflokkarnir ætla að taka svo stóran hluta af þeim sem vinna í greininni en gætu verið að veiða miklu meira, getan er fyrir hendi, mun það draga úr möguleika þeirra til nýsköpunar. Þegar við leggjum síðan veiðigjöldin ofan á er nánast búið að taka alla möguleika fyrirtækjanna á Íslandi til að fara í nýsköpun af stærri stærð og það er akkúrat í þá átt sem við þurfum að fara. Við þurfum að auka verðmætasköpunina og fjölga tækifærunum. Ef Codlandverkefnið yrði að veruleika með stóran hluta af slóginu sem fellur til á Íslandi getum við leikandi aukið virði sjávarútvegs á Íslandi um 100 milljarða. Það er þangað sem við eigum að stefna í staðinn fyrir að vera að bítast um molana og egna fólki hvert gegn öðru, byggðarlagi gegn byggðarlagi, fyrirtæki gegn fyrirtæki, útgerðarflokki gegn útgerðarflokki. Það á að stækka pakkann. Þannig förum við til að mynda út úr kreppunni, út úr atvinnuleysi og þannig styrkjum við byggðir í landinu. Varðandi kvótaþingið, sem mér finnst vera of pólitískt tengt, er alveg hugsanlegt að það sé hægt, eins og ég sagði, að nota það til þess að fá fram gegnsærra opinbert verð. Þeir fjármunir sem á að fara að taka út samkvæmt niðurstöðum fjálagaskrifstofunnar, við erum að tala um nokkra milljarða til viðbótar sem á að taka út úr greininni og fyrir þá peninga verður ekki til nýsköpun. Þeir eiga að fara til ríkisins sem tekjur. Þar verður engin nýsköpun fyrir þá fjármuni. Þegar við bætum veiðigjöldunum ofan á er það því miður eins og fyrirtækin segja: