Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er sýnilegt, að þessu yfirstandandi þingi verður ekki lokið áður en hinn lögákveðni samkomudagur reglulegs Alþ. fyrir 1954 rennur upp, og af þeim ástæðum er þetta frv. hér borið fram. Er það tillaga ríkisstj., að reglulegt Alþ. á þessu yfirstandandi ári skuli kvatt saman eigi síðar en fyrsta dag októbermánaðar, ef hæstv. forseti Íslands hefur eigi tiltekið annan samkomudag fyrr á árinu. Við vitum það öll, sem setu eigum á Alþ., að þessi venja er orðin nokkuð rótgróin að breyta þessum lögákveðna samkomudegi Alþ., sem er 15. febr. Eru ýmis atriði, sem hafa valdið því, að sú venja hefur skapazt, og hefur sú venja eiginlega verið föst nú í kringum tíu ár a.m.k., að svo sé að farið. Að undanförnu hefur samkomudagurinn oft verið nokkru síðar en þetta á árinu, 40. eða 11. okt. Það er með það í huga, sem ríkisstj. leggur til, að samkomudagur Alþ. verði ekki síðar en 1. okt., að það megi verða meiri möguleikar til þess að ljúka störfum Alþ. fyrir næstu áramót á reglulegu Alþ. fyrir þetta ár heldur en annars væri. Það heppnaðist á síðasta ári að ljúka afgreiðslu fjárlaga fyrir áramót, þó að Alþ. kæmi ekki saman fyrr en 10. okt. En það var mjög erfitt að ljúka því. Og það er víst, að ef ekki er nema svo skammur tími til stefnu, getur alltaf orkað tvímælis, hvort hægt er að ljúka fjárlagaafgreiðslu og Alþ. þá einnig fyrir áramótin. Ég lít því svo á, að það sé heppilegra, að hinn lögákveðni dagur, sem Alþ. má síðast koma saman á þessu ári, verði ekki ákveðinn síðar en 1. okt. Ég skal taka fram, að þessi háttur, sem nú hefur orðið að venju, að breyta þannig samkomudegi Alþ. árlega með lögum, hann er að mínum dómi lítt heppilegur. Ég álít, að Alþ. hljóti að standa gagnvart því mjög fljótlega að taka til athugunar, hvort ekki eigi að gera ákvörðun um eitthvert frambúðarskipulag á þessu máli, þannig að ekki þurfi að breyta þessu árlega. En það verður ekki gert nema með nokkrum undirbúningi og með því, að hægt sé að fá nokkurn veginn samkomulag meginþorra Alþ. um það, á hvern hátt slík breyt. ætti að verða, hvort e.t.v. ætti að breyta fjárhagsárinu, þannig að það væri ekki bundið við almanaksárið, og ákveða svo, hvenær Alþ. kæmi saman, í samræmi við það, eða hvort ætti að fara aðrar leiðir. Þó að ég nefni þetta hér, ætla ég ekki frekar að fara út í bollaleggingar um það að þessu sinni. Þetta mál, sem hér liggur fyrir, er svo einfalt, að ég mun ekki gera að till. minni, að því verði vísað til n., enda er tími skammur, þangað til málið þarf að vera afgr. frá hæstv. Alþ. Ég leyfi mér því að leggja aðeins til, að þessu frv. verði vísað til 2. umr., og vil að öðru leyti leyfa mér að beina því til hæstv. forseta, að hann flýti göngu þess gegnum þessa hv. d. eins og hann frekast sér sér fært.



Herra forseti. Áður en þessi ríkisreikningur fer hér út úr þessari hv. þd., þykir mér rétt að segja örfá orð, ekki sízt vegna þess, að hv. frsm. fjvn. flutti hér a.m.k. hálfrar klst. ræðu út af fylgihnetti þessa ríkisreiknings, fjáraukalögunum fyrir árið 1948, í hv. Sþ., og hefði þá, eftir því sem útlit var fyrir við þá umr., farið allur sá dagur í umr. um það mál, ef umr. hefði ekki verið frestað um málið. - Nú er það svo, eins og kunnugt er, að fjáraukalög fylgja hverjum ríkisreikningi, og er það orðið talið sjálfsagt, og hefur samþykkt þeirra laga ekki neina praktiska þýðingu, hellur er hún til þess að fylgja formi. En ríkisreikningurinn sker úr um það, hvernig farið hefur verið með fé af hálfu ríkisstj. á því ári, sem um er að ræða. Ég hef nokkuð orðið þess var, að sumum mönnum finnst, að við yfirskoðunarmenn ríkisreikningsins höfum verið nokkuð vægir í aths. út af þessum ríkisreikningi, enda er hann sá hæsti, sem nokkurn tíma hefur verið lagður fram hér á hæstv. Alþ. En fyrir hví. að við höfum ekki gengið harðar að í aths. út af ríkisreikningnum, eru nokkuð margar ástæður. og ekki sízt sú, sem við höfum rekið okkur á, að á undanförnum árum hefur yfirleitt ekki verið gert neitt með aths. yfirskoðunarmanna ríkisreikningsins hér á Alþ. Í öðru lagi eru þessir reikningar, eins og fleira, orðnir nokkuð á eftir áætlun. Í þriðja lagi er það, að sú ríkisstjórn, sem hlut á að máli og var ráðandi yfir þetta tímabil, sem reikningurinn fjallar um. er dauð sem slík - og svo er oftast, þegar ríkisreikningarnir eru afgr. hér á Alþ. Aðalatriði í þessum ríkisreikningi eru þau, að umframareiðslur umfram fjárlög eru nokkuð yfir 100 millj. kr., og skuldir hafa á þessu ári, sem reikningurinn tekur til, safnazt um 70 millj. kr. Það er því út af þessum reikningi nokkurt tilefni til athugasemda. Og þó ekki sé ástæða til að lengja þetta mál hér, vil ég víkja að einu atriði, sem gerði það að verkum, að ég kvaddi mér hljóðs. - Það hefur á undanförnum árum nokkrum sinnum verið kastað hnútum að okkur yfirskoðunarmönnum ríkisreikningsins fyrir það, hve við værum seint fyrir með okkar aths. Við höfum svarað þessu alltaf á undanförnum árum með því, sem eðlilegt er, að við gætum ekki hlaupið alveg á undan hinni umboðslegu endurskoðun. Nú höfum við þó gert það og birtum um það skýrslu, sem er í aths., sem ég geri ráð fyrir, að hv. alþm. hafi lesið. Þannig stendur þetta, samkv. þessari skýrslu, sem þar er prentuð, að það eru 154 stofnanir og starfsgreinar, sem heyra undir okkar yfirskoðun, og teljum við, að þá sé allt talið. Þegar við lukum yfirskoðun í nóvembermán. s.l., þá var umboðslega endurskoðunin búin um 79 stofnanir og starfsgreinar fyrir árið 1948. Í 8 stofnunum var endurskoðunin langt komin, en í 67 stofnunum og starfsgreinum var hún ókláruð, og í sumum þeirra lengra á eftir. Þetta sýnir það nokkurn veginn glöggt, að við höfum hér e.t.v. gengið lengra en okkur bar að gera. En það er nú gert samt, eins og ég hef tekið hér fram áður við annað tækifæri, í samráði við hæstv. fjmrh. að skila þessum aths., þó að svona sé ástatt. Hv. fjhn. leggur nú til, að ríkisreikningurinn verði samþ., og væntanlega verður það gert. En ég tel - og við yfirskoðunarmennirnir höfum hvað eftír annað gert aths. og flutt fram áskoranir um það, - að það verði að koma á þetta öðru lagi heldur en nú er. Og ég neita því fyrir mig og mína samstarfsmenn, að þessi dráttur sé okkur að kenna. Að öðru leyti skal ég ekki fara mörgum orðum um þennan reikning, enda þótt ástæða væri til þess, margra hluta vegna, bæði vegna þess, hver eyðslan hefur verið, og líka vegna þess, hvernig sum svörin hafa verið, sem við höfum fengið frá hæstv. ríkisstjórn.



Ég get verið fáorður um þetta mál, þar sem gerð er nokkur grein fyrir því í aths. við frv., en örfá orð vildi ég þó segja. Ríkissjóður skuldar nú um 46 millj. króna, sem fengnar voru sem bráðabirgðalán á síðasta ári vegna togarakaupanna. Var ætlunin, að þetta lán yrði fengið aðeins til eins árs. Það er nú augljóst orðið, að ekki er hægt að greiða hærri afborganir af þessu láni en sem svarar 10 af hundraði, og liggur því fyrir að reyna að útvega fé til að greiða þetta bráðabirgðalán og auk þess til viðbótar 8–9 millj. til að mæta því, sem ríkissjóður þarf að leggja út til togaranna til viðbótar. Það er ekki hægt að segja með fullrí vissu, hve sú upphæð verður há, en þessi áætlun mun þó vera nálægt lagi. Mundi þá þurfa að taka um 25 millj. króna lán vegna togaranna, 16 millj. til að greiða upp bráðabirgðalánið og allt að 9 millj. vegna hækkunar skulda í sambandi við togarakaupin. Þegar ríkisstjórnin hefur að undanförnu gert áætlanir um lánsfjárþörf landbúnaðarins, hefur komið í ljós, að Búnaðarbankann vantar mjög nýtt starfsfé, ef hann á að geta haldið uppi svipaðri lánastarfsemi og nú til þeirra framkvæmda, sem honum er ætlað að lána til. Hins vegar er eftirspurn eftir lánum til framkvæmda í sveitum nú mjög mikil, og það þykir ískyggilegt, ef ekki verður hægt að verða við þeirri eftirspurn. Það vottar nú fyrir því, að menn vilji hverfa frá öðrum atvinnuvegum til landbúnaðarins og að áhugi fyrir honum sé að aukast. En það er ljóst, að menn komast ekki langt áleiðis í þessum efnum, nema fá lán til framkvæmdanna. Það hafa verið gerðar margar áætlanir um þetta efni, og sýna þær allar, að lánsþörfin er mikil. Hér er um að ræða tiltölulega lága lánsfjárupphæð, sem leita á heimildar til að taka og síðan yrði svo lánuð stofnlánadeildum Búnaðarbankans í því skyni, að honum megi þá takast að bæta nokkuð úr þessum vandkvæðum. Það er þó aðeins nokkur hluti þess lánsfjár, sem landbúnaðurinn þyrfti að fá á næstu missirum, ef vel ætti að vera, en það þótti ekki fært að fara fram á heimild fyrir hærra lán í bili, enda hér aðeins um bráðabirgðalán að ræða, og yrði þá leitazt við að leita að leið til útvegunar á meira fjármagni til frambúðar. - Það hefur einnig verið sýnt fram á, og það hér á Alþ., að iðnaðurinn þyrfti meira fé til sín en hann hefur nú tök á að fá, og það hefur komið fram frv. um stofnun iðnaðarbanka, þar sem gert er ráð fyrir því, að ríkið legði fram allt að 21/2 millj. króna í því skyni. Nú stendur einmitt yfir á vegum ríkisstj. allsherjarathugun og endurskoðun á bankakerfi landsins. Það sýnist því eðlilegt, að athugun á stofnun slíks iðnbanka verði tekin inn í þessa athugun á bankamálunum. En í stað þess að gera slíka skipun nú, hefur stjórnin tekið inn í þetta frv. ákvæði um heimild fyrir 3 millj. króna láni til iðnaðarins í landinu, og svo verði ákveðið síðar um það, hvernig fyrirkomulag þeirra lánveitinga verði. Með þessu vinnst það, ef hægt verður að útvega lánið, að hægt verður að notfæra lánið á meðan athugun á fyrirkomulagi iðnbankans fer fram í sambandi viði athugun á bankalöggjöfinni í heild. Með þessu, frv. fer ríkisstj. fram á að fá heimild til lántöku., 25 millj. króna vegna togaranna, 15 millj. til Búnaðarbankans og 3 millj. til iðnaðarins, eða samtals 43 millj. króna. - Nú er rétt að taka það fram., að það liggur ekki fyrir neitt um það, hvort hægt verður að útvega þetta lán, þótt þetta frv. sé sett fram nú. En ef þetta frv. verður samþ., mun ríkisstj. að sjálfsögðu leggja sig fram við að útvega lánsféð, en um það er ekkert hægt að segja nú að svo stöddu, hvort það muni takast. - Að síðustu vildi ég óska þess, að þessu máli verði vísað til hv. fjhn. að lokinni umr.



Herra forseti. Ég vildi við þessa umr. segja nokkur orð um þetta mál og fyrst og fremst til þess að lýsa undrun minni yfir framkomu þessa frv. Ég hafði satt að segja ekki búizt við því, að hæstv. ríkisstj. mundi á þessu stigi málsins fara þess á leit við Alþ. að fá að taka talsvert stórfelld erlend lán, og sízt hafði ég þó búizt við því, að hæstv. fjmrh. færi inn á þessa braut, því að mér hefur alltaf skilizt á honum, að hann teldi það vandræðalausn á þessum málum að taka útlend lán til ríkisins. Að vísu má segja um það lán, sem taka á vegna togarakaupanna, að þar sé um viðbót að ræða við það bráðabirgðalán, sem tekið var í fyrra. Mér er þó ekki ljóst, hvort hægt hefði verið að semja um framlengingu þess láns áfram og fá til viðbótar þær 40 millj. króna, sem talið er að þurfi til að fullnægja þeirri fjárþörf, sem skapazt hefur vegna kaupa á nýju togurunum. Í grg. fyrir frv. segir, að það þurfi allt að 25 millj. króna til togarakaupanna, og þar sé innifalið 46 millj., sem nota á til að endurgreiða bráða birgðalánið frá í fyrra, og enn fremur, að það geti komið til mála, að ekki þurfi alveg svo háa fjárhæð. Ég mundi ekki geta haft neitt út á það að setja, þótt hæstv. ríkisstj. færi fram á það að fá lagaheimild til annars tveggja, að framlengja bráðabirgðalánið frá í fyrra auk þess að fá 9 millj. kr. viðbótarlán eða þá að fá nýtt lán til þessara þarfa. En ég verð að segja það, að ég er undrandi yfir framhaldinu, eins og ég mun víkja nánar að á eftir. Það getur verið fullkominn rökstuðningur fyrir því að taka erlend lán til kaupa á stórvirkum framleiðslutækjum, eins og togararnir eru. Það er vert að vekja athygli á því, að nýju togararnir hafa nú á tæpum hálfum öðrum mánuði selt í Englandi fyrir um 25 millj. íslenzkra króna, eða sem næst þeirri upphæð, sem álitið er, að þurfi að taka að láni vegna þeirra. Það er því ekkert óeðlilegt, þótt tekið sé lán erlendis til kaupa á svo stórvirkum framleiðslutækjum sem togararnir eru, tækjum, sem afla beinlínis sjálf mikils gjaldeyris. Og þó svo vilji verða, að gjaldeyristekjur togaranna séu ekki alltaf jafnmiklar og nú að undanförnu, þá er þetta dæmi þó talandi tákn um það, að ástæða er til að taka erlend lán til kaupa á slíkum tækjum. Því hef ég ekkert út á það að setja, þótt hæstv. ríkisstj. fari fram á heimild til lántöku vegna togaranna, þó það hefði máske verið heppilegra að „konvertera“ bráðabirgðalánið og fá þá til viðbótar því nýtt lán allt að 9 millj. króna. Veit ég þó ekkert um, hvort það hefði verið hægt eða ekki. En þegar þessu efni sleppir og við komum að öðrum atriðum frv., þá er það, sem ég vil lýsa undrun minni. Ég skal þó ekki draga í efa, að bændur óski eftir frekari lánum til bygginga og ræktunar, né heldur það, að þeim sé full þörf á að fá aukið lánsfé í þessu skyni, og ég álít nauðsynlegt að bæta úr fyrir bændum í þessu efni eftir því, sem ástæður leyfa. En ég tel mjög vafasamt að fara þessa leið út úr þeim vandræðum, sem hér er lagt til, að farin verði. Hæstv. fjmrh. sagði, að verufeg eftirspurn væri nú eftir láni til framkvæmda í sveitum og að hann áliti, að þeirri eftirspurn þyrfti að fullnægja. Ég dreg ekki í efa, að eftirspurnin er mikil, en ég vil bæta því við, að það er nú víðar eftirspurn eftir lánum til framkvæmda, sem ekki er hægt að fullnægja öllum á stuttum tíma. Ég er að því leyti sammála hæstv. ríkisstj. varðandi fjárfestinguna, að það beri að gæta þess með atbeina almannavaldsins, að hún verði ekki of ör á hverjum tíma, svo að ekki komi til alvarlegrar aukinnar verðbólgu. Þó vil ég taka það fram, að það á ekki aðeins að haga fjárfestingunni þannig, að hindruð verði aukin verðbólga, heldur einnig svo, að ekki komi til atvinnuleysis. Alls staðar erlendis, þar sem skipulag er á þessum málum, t.d. í Bretlandi, er þess gætt að hefta fjárfestinguna ekki svo, að atvinnuleysi skapist í löndunum. Þetta vildi ég brýna fyrir hæstv. ríkisstj. í sambandi við þetta mál, og virðist mér hún ætti að gæta vel að þessu atriði nú á þessum síðustu og verstu tímum. Ég hefði því talið, að farið verði inn á mjög hæpna leið, ef farið verður að taka erlent lán til Búnaðarbankans, sem síðan verði veitt til framkvæmda í sveitum. Það er svo, að með okkar takmarkaða fjármætti er varið nokkru fé á ári hverju til ræktunar og bygginga í sveitum, og ég veit ekki betur en við sjáum á hverju ári fasta liði í fjárlögunum, sem renna til þessara framkvæmda, þ.e. 2,5 millj. kr. til landnámssjóðs og 2,5 millj. í byggingarsjóð, og er það fjarri mér að telja það framlag eftir. Sem sagt, ég lýsi undrun minni yfir lántökufyrirætlunum ríkisstj. til landbúnaðarins, og ekki sízt vegna þess, að eftirspurn eftír lánum til ýmissa annarra framkvæmda, engu síður nauðsynlegra, er mjög mikil, og hefur hún aukizt mjög mikið á síðasta ári vegna gengisfellingarinnar. Hófleg lán til iðnaðarins, útgerðarinnar og verzlunarinnar til þess að halda rekstrinum í horfinu þurfa að vera mun hærri nú en fyrir ári síðan. Og bankarnir munu eiga fullt í fangi með að veita lán, svo að hægt sé að halda uppi innflutningi nauðsynlegustu vörutegunda til landsins. Það er því víðar eftirspurn eftir lánum en hjá landbúnaðinum og iðnaðinum, og ég hefði haldið, að bankarnir teldu það hæpið að fara nú að taka erlend lán til að bæta þar úr, meðan hægt væri að komast hjá því. - Að lokum eru það svo 3 millj. króna lán, sem ríkisstj. fer fram á að fá leyfi til að taka handa iðnaðinum - og algerlega út í bláinn. Það er ekkert getið um það, hver eigi að fá það fé til ráðstöfunar eða með hvaða kjörum, og löggjöf um þetta atriði er engin til. Það er einu sinni ekki gert ráð fyrir því, að þetta fé gangi til þess litla vísis af iðnlánasjóði, sem til er í landinu. Ég þykist vita, að þegar fara átti að taka erlent lán á annað borð, þá hafi einhverjum ráðh. þótt viðeigandi að fara fram á að fá eitthvað handa öllum atvinnuvegunum, svo að segja mætti, að lánið hafi verið tekið handa öllum aðalatvinnuvegunum, sjávarútveginum, landbúnaðinum og iðnaðinum. En þrátt fyrir það, , að þörf mun fyrir stofnlánasjóð handa íðnaðinum, þá álít ég ekki rétt að byrja á því að fara að taka erlend lán í þessu skyni. Að undanförnu hefur legið fyrir Alþ. frv. til l. um stofnun iðnaðarbanka, og það virðist nú augljóst, að hæstv. ríkisstj. hefur komið sér saman um að svæfa það frv. og færir þær ástæður fyrir, að nú standi fyrir dyrum allsherjarathugun og endurskoðun á bankakerfi landsins. Ég er síður en svo mótfallinn því, að slík endurskoðun fari fram, og ég er þakklátur ríkisstj. fyrir þær fyrirætlanir. Það er að mínu viti mjög tímabært að endurskoða bankalöggjöfina, en það er önnur saga, sem ef til vill gefst tækifæri til að ræða síðar. Ég mun svo ekki hafa þessi orð miklu fleiri, en eins og ég hef áður sagt, er ég mjög undrandi yfir aðgerðum og aðferðum hæstv. ríkisstj. í þessum efnum, að stofna til stórfelldra erlendra skulda á þann veg, sem frv. fer fram á og ég hef nú skýrt. Ég tel því mikla þörf á, að þetta mál verði grandskoðað, áður en nokkur ákvörðun í því er tekin, og að það verði vel athugað, hvort ekki þurfi að breyta því frv., sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Ég vildi nú þegar við þessa umr. drepa aðeins á eitt atriði í sambandi við þetta frv. Það er í sambandi við 2. gr. þess, en þar stendur, að af láni því, sem um ræðir í 1. gr., skuli heimilt að verja allt að 3 millj. króna til iðnaðarlána. Það kemur jafnframt fram í grg. frv., að ætlunin er að stöðva frv. það um stofnun iðnaðarbanka, sem flutt var fyrir nokkru af meiri hl. iðnn. Ég vil taka það fram, að ég er á sömu skoðun um það og áður, að brýna nauðsyn beri til að afla iðnaðinum aukins lánsfjár, bæði stofnlán og lán til rekstrarins, og það er ljóst, að engin lánsstofnun eða banki er til í landinu, sem telur það sitt hlutverk að styðja iðnaðinn í þessu efni. Því var það, að meiri hl. iðnn. taldi rétt að verða við óskum iðnaðarmanna um að flytja frv. til l. um stofnun banka, sem hefði það hlutverk að styðja iðnaðinn í landinu. Nú hefur ríkisstj. svarað þessari málaleitan í grg. fyrir þessu frv., og segir þar, að hún telji ekki tímabært að setja nýja löggjöf um fyrirkomulag lánastarfsemi til iðnaðarins nú á þessu þingi. Um það atriði skal ég ekki ræða að sinni, þar sem tækifæri gefst væntanlega til þess síðar. En hins vegar vildi ég segja það, að þegar ríkisstj. hefur í hyggju að útvega lán til landbúnaðarins og iðnaðarins, sem ég geri ráð fyrir, að hún muni geta, þá virðist mér, að þessum atvinnuvegum sé mismunað mjög. Landbúnaðurinn, sem haft hefur sinn eigin banka á þriðja tug ára, á að fá 15 millj. króna af þessu láni, en iðnaðurinn, sem hefur engan banka, á aðeins að fá 3 milljónir. Með þessu er iðnaðurinn, sem hefur orðið útundan í lánveitingum, enda þótt hann hafi brýna þörf fyrir bæði stofnlán og rekstrarlán, settur skör lægra en landbúnaðurinn. Ég skal þó ekki draga í efa, að landbúnaðurinn þurfi lánsfjár við, eins og oftar en einu sinni hefur komið fram hér á Alþ. En fyrst hæstv. ríkisstj. fór á annað borð að taka fjárveitingu til iðnaðarins inn í þessa lántökufyrirætlun sína, þá hefði mátt ætla, að þessi atvinnuvegur fengi ríflegri skammt en honum er ætlaður með þessu frv. Ég vildi láta þetta sjónarmið koma fram þegar við þessa umr.



Herra forseti. Það á að vera meginregla, að atvinnuleyfi séu gefin út til vinnuveitenda, en ekki þess aðila, sem ráðinn er í vist. Brtt. á þskj. 646 lýtur að því að kveða skýrar á um þetta en gert er í frv.



Herra forseti. Ég vildi gjarnan mega beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forsrh. vegna þessa lagafrv., hvort það muni ekki vera meiningin, að nokkurn veginn sömu ákvæði haldist í reglugerð um þessi mál og verið hafa fram að þessu. Hingað til hefur það t.d. verið þannig, að í þeirri n., sem hefur látið rn. í té umsagnir um innflutning erlendra verkamanna, hafa verkalýðsfélögin átt fulltrúa. Og ef ég man rétt, þá hefur verið tekið mjög mikið tillit til þeirrar n. og jafnvel þannig, að ekki hefur verið leyfður innflutningur verkafólks, ef sú n. hefur lagzt gegn því. Ég vil því spyrja, hvort slík ákvæði muni ekki haldast eftir sem áður. Ég tek annars eftir því, að það er ein smávægileg breyt., sem á að gera á l. með þessu frv., sem sé að taka það upp að geta veitt leyfi erlendum atvinnurekendum til atvinnurekstrar hér á landi, og er þetta í 7. gr., sem mér skilst, að ekki hafi verið löglegt. Það hefði verið æskilegt að fá ofurlítið nánari upplýsingar um það, hvernig þetta. fyrirkomulag sé hugsað. Ef erlendum mönnum eru veitt leyfi til atvinnurekstrar hér, þá mætti það ekki brjóta í bága við þau lög, sem banna þeim að eiga fasteignir hér á landi. Þetta mundi þá sennilega koma aðeins til greina í sambandi við rekstur þeirra erlendu manna, sem ekki gætu haft umráð yfir fasteignum. Nú er vitanlegt, að íslenzkir atvinnurekendur eru í raun og veru betur útbúnir til atvinnurekstrar nú en þeir hafa oft verið áður, og þess vegna er það í raun og veru dálítið vafasamt, hvort það sé rétt að fara að taka það í löggjöf nú að veita erlendunt atvinnurekendum þann möguleika a.m.k. að keppa við íslenzka atvinnurekendur. Við vitum, að það hefur verið nokkur óánægja út af því að undanförnu, að keppt hefur verið að undanförnu um allstór mannvirki að taka framkvæmd þeirra að sér. Og við vitum, að þá hefur svo farið stundum, að erlendir atvinnurekendur hafa komizt þar að í staðinn fyrir íslenzka, vegna þess að þeir hafa getað boðið lægra, og því hefur verið erfitt að standa á móti. - En ég hygg, að heppilegt væri, að hæstv. ráðh. gæfi okkur skýringu á, hvernig hæstv. ríkisstj. hugsar sér að nota svona heimild, því að það er um þetta eins og alltaf er, þegar með svona lagafyrirmælum er heimilað einhverri ríkisstj. að gera vissa hluti, þá geta þær heimildir verið saklausar og jafnvel alveg nauðsynlegar, til þess að hægt sé að nota þær í undantekningartilfellum, en slík lagaákvæði gætu líka verið skaðleg, ef ríkisstj. notaði þau of oft. Í brtt., sem flutt er af hv. heilbr.- og félmn., er tekið skýrt fram, að atvinnuveitendum skuli veitt þessi leyfi. Ég er í dálitlum efa um, að það sé rétt að gera þetta að aðalreglu í þessu efni. Þetta er að gefa atvinnurekendum óþarflega mikið vald í þessum efnum, að þeir skuli fá rétt til þess að taka erlenda menn í sína þjónustu beinlínis og án þess að þurfa að fullnægja öðrum skilyrðum en þeim, sem sett eru í 3. gr. og oft er hægt að deila um. Hins vegar ef sú regla er höfð, að félmrh. veiti leyfi til innflutnings erlendra verkamanna, þá takmarkar það meir innflutning þeirra. Ég held. ekki sízt af því að nú eru þannig horfur í þjóðfélaginu, að atvinnuleysi er orðið tilfinnanlegt, að það sé áreiðanlega mikill áhugi af hálfu verkalýðsfélaganna og launþega yfirleitt fyrir því, að ekki sé rýmkað um möguleika fyrir atvinnurekendur til þess að flytja inn útlenda verkamenn. Ég held þess vegna, að það þurfi að koma greinilega í ljós. hver stefna hæstv. ríkisstjórnar er, þegar farið er fram á svona breyt., og hvernig hún mundi hugsa sér að nota þá heimild, sem ríkisstj. væri gefin með þessu.



Herra forseti. Út af þessari fyrirspurn frá hv. 2. þm. Reykv. vil ég taka þetta fram: Ég skal fyrst koma að því atriði, er snertir 3. gr. frv., sem hv. þm. minntist fyrst á. Hann virtist álíta. að með ákvæðum 3. gr. væri verið að rýmka, frá því sem verið hefði áður, möguleikana til þess að fá atvinnuleyfi. En þessu er þó ekki svo farið, því að samkv. lögum frá 1927 um þetta efni þurfti ekki neina slíka heimild frá atvmrn., sem þetta hefur þá sennilega heyrt undir, af því að félmrn. var þá ekki til, til þess að gera þetta, heldur þurfti venjuleg atvinnuleyfi og ekkert annað. En með þessu er í raun og veru verið að þrengja þetta að því leyti, að það er ætlazt til samkv. þessum ákvæðum. að þessi leyfi verði ekki veitt, nema ráðuneytið telji sérstaka þörf á. Þess vegna held ég, að ummæli og afstaða hv. 2. þm. Reykv. sé ekki á rökum reist. Ég skal taka fram almennt, að það var hugmyndin með þessu frv. yfirleitt að brengla möguleikana til þess, að erlent fólk gæfi komið hingað og setzt að með tiltölulega litlum heimildum og stundað atvinnurekstur eða einhvers konar vinnu. Vil ég meðal annars nefna þau ákvæði, er snerta fólk til landbúnaðarstarfa. Þar er tvímælalaust um mjög mikla þrengingu að ræða frá því, sem áður var. Mun verða litið á það misjafnlega af hálfu bændastéttarinnar, sem oft hefur gripið til lausafólks frá útlöndum án þess að hafa mikil form þar á. En við höfum talið rétt að láta sama gilda um það fólk eins og annað fólk. Þá minntist hv. 2. þm. Reykv. á 7. gr. frv. og telur, eins og rétt er, að þar sé að nokkru leyti um nýmæli að ræða, þar sem heimilt sé samkv. þeirri gr. að veita erlendum mönnum atvinnurekstrarleyfi að einhverju leyti. En þetta hefur nú áreiðanlega verið gert að einhverju leyti undanfarið, án þess að nokkur veruleg heimild hafi verið til þess í l. En það virtist vera miklu heppilegra að hafa ákvæði um það, að sérstakt leyfi frá ráðuneytinn þyrfti til. Og ég vildi taka greinilega fram, að meðan ég er í ráðuneytinu, er ég ákveðinn í því að beita þessari heimild afar varfærnislega og veit, að það er ástæða til þess. Það er að vissu leyti mjög svipað um þetta ákvæði í 7. gr. og það, sem við höfum talað um áður, mjög óljós lagaákvæði, og þótti heppilegra að taka þetta þarna inn. - Hv. þm. spurði, hvort sömu ákvæði í reglugerð mundu gilda. Ef hv. þm. meinti atvinnuleyfanefndina, þá hefur hún verið afnumin. Hins vegar hefur sú aðferð verið notuð af hálfu ráðuneytisins að leita til þeirra iðngreina, sem málin heyra undir. Það er leitað til fulltrúa þeirrar iðngreinar, sem maðurinn ætlar að stunda. Þetta var gert t.d. fyrir fáum dögum um mann, sem vildi fá leyfi til að setja hér upp að nokkru leyti sérstakan atvinnurekstur. Var beint leitað til iðnfulltrúa og þeirra, sem um það hafa að ráða. Ég vildi taka fram, að ég hef hugsað mér að framkvæma þetta á þann hátt að leita til þeirra samtaka, sem hafa með viðkomandi vinnu að gera, hvort sem það er bein iðn eða annar atvinnurekstur. Þá vil ég að lokum taka fram, að tilgangurinn með því að breyta l. frá 1927 er fyrst og fremst sá að setja þetta í fastara form, taka fram þau atriði, sem ekki er bundið í l. áður, hvernig eigi með að fara, og að vissu leyti að þrengja á sumum sviðum, eins og gert hefur verið gagnvart landbúnaðarverkafólkinu sérstaklega.



Ég er í sjálfu sér ánægður með framkomu þessa frv., því að það var mín reynsla, meðan ég hafði yfirstjórn félmrn., eins og komið hefur í ljós í grg. frv. og rökstutt er af hæstv. félmrh., að löggjöfin um þetta er dálítið óljós og þyrfti að betrumbæta, sérstaklega í sambandi við innflutning á fólki til landbúnaðarstarfa, þar sem félmrn. gat ekki haft afskipti af því máli, enda kom í ljós, að landinu varð stór byrði af, áður en lauk, og sennilega ekki séð fyrir endann á því enn þá. En ég vildi spyrja hæstv. fors.- og félmrh., þó að það sé raunar sjálfgefið hvort ekki gildi enn þá ákvæði, sem verið hafa, að dómsmrn. veiti leyfi til landsvistar. Það mun vera í l. um eftirlit með útlendingum, og ég sé ekkert í þessu frv., sem breyti því. Gæti ég vel hugsað mér, að félmrn. hefði með höndum að veita slík landsvistarleyfi, eftir að hafa haft um það samráð við dómsmrn., því að það er dálítið stirður gangur og örðugt í framkvæmd að þurfa að sækja um leyfi til tveggja ráðuneyta fyrir útlendinga, sem hér vilja stunda atvinnu á einhverju tímabili, til dómsmrn. um landsvistarleyfi og til félmrn. um atvinnuleyfi. - Ég hef einnig höggvið eftir því, að 3. gr. frv., sem hæstv. fors.- og félmrh. hefur nú skýrt, mundi, eftir að sú nefnd hefur verið lögð niður, sem fjallaði um þessi mál, verða framkvæmd á bann hátt í ráðuneytinu, að það leitar umsagnar hlutaðeigandi atvinnugreina eða réttara sagt félagssamtaka í hlutaðeigandi “atvinnugreinum, sem snerta þann mann, sem sækir um atvinnuleyfi hér á landi. Nú efast ég ekki um, að núverandi fors.- og félmrh. mundi fylgja þeirri reglu, sem hann hefur tekið upp, frá því er nefndin var lögð niður. En vera mætti, ef ekki er nánar bundið í l. en í frv. er gert, að félmrh., sem fjallar síðar um þessi málefni, sæi enga ástæðu til að leita ráða og upplýsinga hjá félagsskap hlutaðeigandi starfsgreina, ef ekki er bundið í löggjöf. Hefði ég þar af leiðandi talið réttara, þó að ég hafi ekki séð ástæðu til að flytja brtt. um það, að bundið hefði verið í löggjöfinni, að félmrn. ætti, áður en það ákveður um atvinnuleyfi, að leita umsagnar verkalýðssamtakanna í hlutaðeigandi starfsgrein á staðnum, þar sem veita ætti leyfið. - Ég vildi aðeins láta þessa aths. koma fram, áður en málið fer úr d., og ég hefði í rauninni kosið, að 3. gr. frv. hefði verið ákveðnari hvað þetta atriði snertir. Ég hefði vel getað hugsað mér félmrn. hafa rétt til að ákvarða bæði um landsvistarleyfi og atvinnuleyfi. Hins vegar er dómsmrn. nauðsynlegt og lögreglustjóra á hverjum stað að hafa fullkomna skrá um alla útlendinga, sem hér dvelja í landinu, til þess að geta fylgzt með þeim, og þá skrá mun félmrn. geta samið og afhent dómsmrn. og hlutaðeigandi lögreglustjóra. En yfirleitt tel ég, að þetta frv. sé til bóta frá því, sem áður var, enda hefur verið vitnað í þá sorglegu reynslu, sem varð seinast á þeim tíma, sem ég hafði yfirstjórn félmrn. Það reyndist mjög óhentugt að hafa fólk hér í stórum stíl utan við öll lög. Og þegar horfurnar eru nú verri en tíu undanfarin ár í atvinnumálum Íslendinga, er brýn þörf að viðhafa fulla gætni í þessu máli, en eins og ég sagði áðan, treysti ég núverandi fors.- og félmrh. til að framfylgja þeirri reglu, sem hann hefur upp tekið, að leita til starfsgreinanna, en hefði kosið, að þetta væri fast bundið í löggjöfinni. Má vera að það komi seinna fram á Alþingi á einn eða annan hátt.



Aðeins örfá orð út af því, sem hv. 8. landsk. sagði. Ég skal taka fyrst fram, að ákvæðið um það, að dómsmrn. veiti landsvistarleyfi, en félmrn. atvinnuleyfi, er algerlega óbreytt. Er alveg rétt, að þetta veldur að vísu nokkrum snúningum og seinni afgreiðslu. Ekki hefur þó verið talið rétt að breyta þessu. En að dómsmrn. verði að vita algerlega um og fylgjast með, hvað gerist, er alveg gefið. Þá minntist hv. 8. landsk. á 3. gr. frv. og taldi, að það vantaði í raun og veru ákvæði í hana um, að leita skyldi álits viðkomandi samtaka um þau réttindi eða þau leyfi, sem veita má samkv. þeirri gr. Ég hefði ekki haft á móti því, að slík brtt. hefði verið sett inn í frv. Mér finnst ósköp eðlilegt að leita slíks álits, og þetta er framkvæmt þannig nú og höfð sem bezt samvinna. En mér er dálítið sárt, ef farið er nú að seinka afgreiðslu þessa máls frá hv. d. með því að taka það af dagskrá nú. Ég hefði því álitið, að komið gæti til greina að athuga þetta í Ed., ef áhugi er fyrir því. En ég vildi heldur óska, að hægt væri að afgr. málið nú til Ed., því að ég hef nokkurn áhuga fyrir því, að frv. nái fram að ganga á þessu þingi. Ég vil leyfa mér að taka fram, út af því, sem hv. 8. landsk. talaði um sorglega reynslu af innflutningi verkafólks - og mun hafa meint þýzka verkafólkið, að ég tel nú ekki, að þessi reynsla sé neitt sérlega sorgleg. En eins og alltaf má búast við, þegar í fljótheitum er tekinn hópur af fólki, verður misjafn sauður í mörgu fé. Allmargt af fólkinu er farið út aftur, og var reynsla af því nokkuð misjöfn. En hins má geta, að ég held, að fram undir helmingur af fólkinu sé að meira eða minna leyti rótgróið í sveitum landsins, hefur setzt þar að og gengið inn í hina íslenzku þjóð, og er ekki líklegt, að það verði út af fyrir sig til neins ills. Við vitum, að undanfarið hefur verið fólksfæð í sveitum landsins og vantað starfsfólk. Þarna hefur komið nokkur hópur, sem áreiðanlega sezt þar að og starfar og verður með tímanum Íslendingar - eða afkomendur þess, og virðist ekkert slæmt um það að segja. Þetta vildi ég aðeins taka fram út af því, sem hér hefur fram komið. En þetta breytir ekki að öðru leyti neinum ákvæðum í þessu frv. varðandi innflutning á fólki til landbúnaðar.



Ég vil aðeins þakka hæstv. forsrh. fyrir góðar undirtektir viðvíkjandi þeim skýringum, sem ég var að óska eftir á þessum vissu greinum, og þær yfirlýsingar, sem hann hefur gefið um það, hvernig hann mundi - a.m.k. meðan hann ræður - beita þeim. Og raunverulega mun þetta vafalaust mega skoðast sem sú almenna stefna, sem í l. felst, hvað framkvæmdina snertir. Ég tók eftir því með ánægju, að hann sagði viðvíkjandi 7. gr., að það bæri að beita þeirri heimild afar varfærnislega, og er það mjög gott. Enn fremur vil ég taka fram viðvíkjandi atvinnuleyfanefnd, sem hann sagði að væri niður lögð, að ég tel fyrir mitt leyti fyllilega eins gott - og jafnvel betra fyrirkomulag, að ráðuneytið snúi sér til stj. verkalýðsfélaganna og iðnfélaganna í viðkomandi grein til þess að fá upplýsingar, því að í raun og veru fengjust alltaf með því enn þá öruggari upplýsingar en þó að ein allsherjarnefnd væri fyrir allt landið. Einnig þótti mér vænt um að heyra undirtektir hæstv. ráðh. undir það að setja inn í l. bindandi ákvæði um þetta, að hann er ekki á móti því, þó að hann sjálfur lýsti yfir, að hann mundi sjálfur alltaf snúa sér til verkalýðsfélaganna. Ég held þetta þyrfti ekki að tefja málið, ef till. í þá átt kæmi fram nú, svo að ekki þyrfti að þvæla málinu aftur hingað frá Ed.



Herra forseti. Ég þakka góðar undirtektir hæstv. fors.- og félmrh. varðandi aths. mínar út af 3. gr. frv. Vil ég nú leyfa mér að flytja hér litla skrifl. brtt. við þessa gr., á þá leið, með leyfi hæstv. forseta, að upphaf gr. orðist þannig: „Félagsmálaráðuneytið veitir atvinnuleyfi samkvæmt lögum þessum, að fengnum tillögum verkalýðsfélags á staðnum í hlutaðeigandi starfsgrein, og skulu þau veitt vinnuveitendum, ef sérstakar ástæður“ o.s.frv. Ég vildi vænta góðra undirtekta hæstv. ráðh. og að brtt. verði samþ. Mundi þá frv. ekki þurfa að tefjast fyrir þær sakir. Leyfi ég mér að afhenda hæstv. forseta þessa brtt. og bið hann að freista þess að koma henni undir atkv. við þessa umr. málsins.



Eins og ég tók fram áðan, hef ég ekki á móti því, að till. í þessa átt verði sett inn í frv. Ég vil aðeins taka fram, til þess að fyrirbyggja allan misskilning, að eins og till. er orðuð á hún vitanlega við það, að leita skal álits verkalýðsfélaganna eða einhvers fulltrúa þeirra, t.d. hér í Reykjavík, um það, sem snertir atvinnuleyfi hingað til Reykjavíkur. En ef á að veita atvinnuleyfi til sveita, þarf vitanlega ekki að leita álits verkalýðssamtakanna hér í Reykjavík.



Með skírskotun til þeirrar venju, sem á þessu hefur verið, og grg. félmrh. get ég sagt já



Með skírskotun til þeirrar skýringar, sem hæstv. forsrh. gaf á þessari till., get ég verið með henni og segi já.