Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kemur í stuttri grg. með þessu frv., er hér um að ræða sáralitlar breytingar frá núgildandi l. frá 1962 um Handritastofnun Íslands. Í 1. gr. núgildandi l. segir, að komið skuli á fót Handritastofnun Íslands. Eins og við vitum, hefur Handritastofnunin þegar starfað í allmörg ár, og samkv. því er 1. gr. núgildandi l. frá 1962 felld niður, en heiti stofnunarinnar fellt inn í 2. gr. l. frá 1962, og hún, svo breytt, er þá 1. gr. þessa frv. Þá hefur verið fellt niður ákvæði í 4. gr. núgildandi l. um það, hvar Handritastofnunin skuli vera til húsa, og loks er lögð til sú breyting, að í stað þess, að í 6. gr. núgildandi laga segir, að forstöðumanni til aðstoðar séu tveir menn, sem hafi fullt og fast starf við stofnunina, skuli kveðið svo á, að til aðstoðar honum séu sérfræðingar, sem hafi fullt og fast starf við stofnunina, eftir því sem fé er veitt til í fjárl. Þetta ákvæði er í 2. mgr. 4. gr. frv. og ákvarðast þá samkv. því fjöldi aðstoðarmanna eða sérfræðinga af fjárveitingum á hverjum tíma. Heimspekideild Háskólans hafði óskað eftir því að fá að tjá sig um frv. og barst menntmn. umsögn hennar og enn fremur erindi forstöðumanns Handritastofnunarinnar, þar sem gefið er yfirlit yfir starfsemi stofnunarinnar, þ. á m. öflun gagna og útgáfustarfsemi þau ár, sem stofnunin hefur starfað. Eftir að hafa athugað þessi erindi varð niðurstaðan sú í n., að hún leggur til, eins og fram kemur í nál. á þskj. nr. 471, að frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Þetta frv. fjallar einvörðungu um breytingar á 4. gr. læknaskipunarl. frá 1965, en þessi 4. gr. er á þá leið, að takist ekki í eitt ár að fá héraðslækni skipaðan í eitthvert læknishérað samkv. 1. gr., þó að það hafi verið auglýst minnst þrisvar, sé heimilt að sameina héraðið því nágrannahéraði, sem bezt hentar, ef staðhættir annars leyfa slíka sameiningu, enda verði læknir skipaður til starfa í hinu sameinaða læknishéraði ásamt héraðslækni þeim, sem starfar þar fyrir. Enn fremur segir í þessari 4. gr. læknaskipunarl.: „Þar sem staðhættir leyfa, má sameina fleiri læknishéruð, þegar svo stendur á, sem um ræðir í 1. mgr., enda verði að jafnaði skipaður læknir til viðbótar fyrir hvert hérað, sem sameinað er.“Og að lokum segir í þessari 4. gr., að ráðh. setji með reglugerð nánari ákvæði um læknamiðstöðvar, sem upp kunni að rísa samkv. ákvæðum þessarar gr. Þegar að því kom fljótlega eftir að þessi læknaskipunarlög voru sett 1965, eða þeim breytt, að fara að framkvæma þessa 4. gr., en landlæknir taldi nauðsynlegt að nota heimild hennar til þess að koma á fót læknamiðstöðvum, þá komu ýmsir annmarkar í ljós og reyndist þurfa að athuga það mál sérstaklega og til þess var skipuð sérstök n., sem átti að hafa það hlutverk að semja reglur um fyrirkomulag og rekstur læknamiðstöðva samkv. 4. gr. læknaskipunarlaganna og athuga sérstaklega afstöðu læknanna hvers til annars og verkaskiptingu þeirra. Þessi n. skilaði till. sínum í septembermánuði 1967 og lagði þar til, að sett yrði reglugerð á grundvelli 4. gr. um læknamiðstöðvar héraðslækna og gerði n. drög að slíkri reglugerð. En við nánari athugun á till. þessarar n. hjá rn. og landlækni kom í ljós, að þessi 4. gr. læknaskipunarlaga er ófullnægjandi undirstaða til raunhæfra framkvæmda um stofnun og starfrækslu læknamiðstöðva, og því fól rn. landlækni í samráði við þá, sem áttu sæti í þeirri n., er annaðist samningu læknaskipunarlagafrv., að gera till. að nýjum ákvæðum um stofnun og rekstur læknamiðstöðva, og þetta frv., sem hér liggur fyrir, er árangurinn að því starfi. Þetta frv. var borið fram í Nd. Þar urðu í fyrstu mjög skiptar skoðanir um þetta mál, og komu fram margvíslegar aths., þó að ég hyggi, að allir hafi verið sammála um nauðsyn þess að gera þessa 4. gr. læknaskipunarl. betur úr garði en áður. En að lokum tókst þó samkomulag um hin mismunandi sjónarmið í hv. Nd., og voru þar gerðar ýmsar breytingar á greininni, sem menn voru að lyktum sammála um. Og þannig liggur frv. hér fyrir þessari hv. d. Meginbreytingarnar, sem Nd. gerði, eru þær annars vegar, að sett er inn ákvæði, sem segir, að þegar liðin séu 5 ár frá því, að læknamiðstöð samkv. 1. mgr. tók til starfa, verði svæðið, sem stöðin þjónar, eitt læknishérað, ef um fleiri en eitt hérað er að ræða, og ákveður ráðh. nafn hins nýja héraðs. Og þarna er sem sagt settur sérstakur aðlögunartími, sem ekki var í frv. í upphafi. Og enn fremur eru settar ítarlegri reglur um kostnað við byggingu og starfrækslu slíkrar læknamiðstöðvar, sem er ærið flókið mál. Þessu frv. var vísað til heilbr.- og félmn. Og hún fékk þar í hendur umsagnir með frv., sem höfðu borizt til Nd., þ. á m. frá Sambandi íslenzkra sveitarfélaga, sem leggur til, að frv. verði samþ., en gerir á því lítils háttar breytingu, sem tekin var til greina í Nd., og enn fremur frá Læknafélagi Íslands, sem mælir eindregið með samþ. frv. Það varð svo niðurstaðan í heilbr.- og félmn. Nd. að mæla með því, að frv. yrði samþ. eins og það liggur nú fyrir.



Herra forseti. Frv. þetta fjallar um eftirlaun forseta Íslands, en um það efni hefur ekki verið sett löggjöf fram að þessu. Fjhn. hefur haft þetta frv. til meðferðar, og eins og nál. á þskj. 479 ber með sér, mæla allir þeir nm., sem viðstaddir voru á þeim fundi, er afgreiddi málið, með því, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Aðalefni þessa frv., sem er frv. til l. um breyt. á l. um lækningaleyfi o.fl., er í því fólgið að heimila að veita erlendum ríkisborgurum tímabundið lækningaleyfi hér á landi, þegar tiltekin skilyrði eru fyrir hendi, en þau eru upp talin í 2. gr. frv., m.a. þau, að viðkomandi læknir hafi lokið prófi í læknisfræði frá viðurkenndum háskóla og hafi nægilega kunnáttu í töluðu og rituðu íslenzku máli að dómi landlæknis, enda sé um að ræða tiltekið læknisstarf, sem enginn íslenzkur læknir hefur fengizt til að gegna. Í öðru lagi felast þær breytingar í frv., að heimilt er að skylda lækna til að halda skrá yfir ávísanir á ávana- og fíknilyf, ef landlæknir telur ástæðu til, og einnig heimild til að svipta lækni leyfi til að ávísa slíkum lyfjum. Þetta frv. er undirbúið á vegum landlæknisembættisins, og þetta frv. var, áður en það var fullsamið, einnig sent til umsagnar Læknafélagi Íslands, og stjórn þess hefur mælt með því, en gerði tiltekna brtt., sem tekin var upp í frv. áður en endanlega var frá því gengið og hefur sem sagt mælt með frv. í þeim búningi, sem það er nú. Í þriðja lagi felst það reyndar í þessu frv., að það er breytt um heiti á þessum lögum, og þau skulu eftirleiðis heita „læknalög“. Skrifstofa Alþingis hefur vakið athygli mína á því eftir að n. afgreiddi þetta mál, að það færi betur á því að bæta þarna við ákvæði um það, að þegar þessi lög hafa hlotið staðfestingu, skuli fella meginmál þeirra ásamt meginmáli l. nr. 8 frá 15. febr. 1964 inn í l. nr. 47 frá 23. júní 1932 og gefa þau út þannig breytt, og leiðir þetta fyrst og fremst af því, að hér er breytt um heiti á l., og geri ég ráð fyrir, að n. taki þetta atriði til meðferðar á milli 2. og 3. umr. En þetta mál var fyrir heilbr.- og félmn., og varð n. sammála um að mæla með því, að frv. yrði samþykkt.



Herra forseti. Í 4. gr. laga um aðstoð til vatnsveitna frá árinu 1947 segir, að styrkur ríkissjóðs skuli ná til greiðslu hluta af kostnaði við stofnæðar, vatnsgeyma, dælur og jarðboranir. Styrkurinn nemi þó ekki meira en helmingi kostnaðar þessa. Styrkur skal því aðeins veittur, að fyrirsjáanlegt sé, að sveitarfélag geti ekki með hæfilegum vatnsskatti staðið straum af stofn- og rekstrarkostnaði veitunnar, og ráðh. ákveði styrk til einstakra vatnsveitna samkv. l. þessum eftir því, sem fé er veitt til þess í fjárlögum. Hv. 6. þm. Sunnl. hefur flutt sérstakt frv., þar sem þessari gr. laga um aðstoð við vatnsveitur er allmikið breytt. En í þessu frv. hv. 6. þm. Sunnl. segir í fyrsta lagi, að styrkur ríkissjóðs til vatnsveitna þeirra, er samþ. hafa verið af rn., skuli nema helmingi af kostnaði við stofnæðar, vatnsgeyma, dælustöðvar, jarðboranir og önnur nauðsynleg mannvirki. Þarna er haft nokkru víðtækara orðalag en í lögunum, þar sem talað er um „önnur nauðsynleg mannvirki“, sem m. a. gæti átt við dreifikerfi, sem ekki hafa verið styrkhæf fram til þessa og eru það ekki samkv. þeirri 4. gr., sem ég las áðan. Enn fremur segir í þessu frv., að veita megi þó hærra tillag úr ríkissjóði, ef sérstaklega stendur á og sýnt þykir, að helmingur kostnaðar verði ekki borinn uppi með eðlilegum vatnsskatti næstu 10 ár, eftir að stofnkostnaður myndast. Þarna er það nýmæli í þessu frv., að það er heimilt að veita styrk, sem er hærri en helmingur af kostnaðinum, en í 4. gr. er hámarkið helmingur. Og þarna er enn fremur nýmæli, að í þessu frv. skuli miðað við, að framkvæmdin verði ekki borin uppi með eðlilegum vatnsskatti hin næstu 10 ár, eftir að stofnkostnaður myndast. Það er sem sagt settur sérstakur viðmiðunartími, sem ekki er í 4. gr. nú. Og svo kemur enn fremur í þessu frv.: „Á sama hátt má ákveða lægri þátttöku ríkissjóðs en nemur helmingi eða synja um þátttöku hans í vatnsveitu, ef sýnt þykir, að eðlilegur vatnsskattur frá notendum sé nægur til þess að greiða stofnkostnað mannvirkisins innan 10 ára.“ Og að lokum segir, sem er nýtt í þessu frv., að Alþingi skuli ákveða framlög samkv. l. þessum til einstakra vatnsveitna á fjárl. hverju sinni. En nú er sá háttur hafður á, hygg ég, að þetta er ákveðið sem ein sameiginleg fjárhæð til allra vatnsveitna. Þessi 4. gr. l. um aðstoð við vatnsveitur hefur verið framkvæmd þannig eftir þeim upplýsingum, sem við höfum fengið frá félmrn., að allar þær vatnsveituframkvæmdir, sem eru styrktar á annað borð, fá styrk sem nemur helmingi. Þó er þar, eins og ég gat um áðan, alveg undanskilinn kostnaður við dreifikerfi. Þannig hafa vatnsveituframkvæmdir ýmist fengið fullan styrk, þ. e. a. s. helming af framkvæmdakostnaðinum, eða þær hafa engan styrk fengið, og það hefur verið skilið þannig á milli, að yfirleitt hafa kaupstaðirnir ekki fengið neinn styrk nema í undantekningartilfellum, og þar eru a. m. k. tvö þekkt dæmi, þ. e. Seyðisfjörður og Vestmannaeyjar, af því að þar er talið standa alveg sérstaklega á og vatnsveitumannvirkin væru þar mjög kostnaðarsöm, miðað við íbúafjölda og allar aðstæður, og þess vegna væri eðlilegt að veita þennan styrk. Þau sveitarfélög, sem hafa fengið styrk til vatnsveituframkvæmda, hafa hins vegar ekki verið látin sitja við sama borð að því leyti, að styrkur þessi hefur verið greiddur út á mjög mislöngum tíma, eftir efnahag sveitarfélagsins að því er virðist, þannig að sumir hafa fengið þetta á 2–3 árum, en hjá öðrum hefur þessum styrk verið dreift á allt að 10 ár. Þessu frv. var vísað til heilbr.- og félmn. N. fékk umsögn um þetta frv. frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, sem mælti með samþykkt þess, ef nægjanlegt fé væri veitt í þessu skyni á fjárl., eins og þar var sagt. En n. náði ekki samstöðu um þetta mál og klofnaði í meiri og minni hl., og ég mæli nú hér fyrir nál. meiri hl., sem leggur til, að málinu verði vísað til ríkisstj. En eins og í þessu nál. segir, telur meiri hl. n., að ekki sé skynsamlegt að breyta gildandi l. um aðstoð til vatnsveitna nema að vel athuguðu máli, og áður en þær breytingar yrðu gerðar, sé ýmislegt, sem þurfi að athuga sérstaklega og upplýsa, sem ekki er hægt að fá vitneskju um á skömmum tíma og þarf sérstakrar athugunar við. Þessi atriði eru talin hér upp í nál. meiri hl. Og þá er það í fyrsta lagi, hvort ástæða sé til að veita styrk út á önnur vatnsveitumannvirki en í l. greinir, en í frv. hv. 6. þm. Sunnl. er sem sagt gengið lengra í þessu en í lögunum. Það er talað um „önnur nauðsynleg mannvirki“, sem þá fyrst og fremst mundi geta átt við dreifikerfið. Þetta er fyrsta atriðið, sem við teljum, að athuga þurfi. Í öðru lagi þurfi að athuga, hver sé eðlilegur fyrningartími vatnsveitumannvirkja. Í þessu frv. er eiginlega miðað við, að hann sé 10 ár. Ég hygg, að nær lagi mundi vera, að hann væri 15–20 ár, og þarf þó eðlilegur fyrningartími allra vatnsveitumannvirkja alls ekki að vera sá sami, heldur getur hann verið misjafn eftir því, um hvers konar mannvirki er að ræða, hvort það eru t. d. leiðslur, dælur eða hús eða annað þess konar, þannig að ekki þarf sami fyrningartíminn að eiga við um öll vatnsveitumannvirki, en það er æskilegt að hafa glögga vitneskju um það, áður en farið væri að breyta lögunum. Í þriðja lagi þarf að athuga, hvernig eigi að meta það, hvað sé hæfilegur vatnsskattur. Vatnsskatturinn mun nú miðaður við fasteignamat og mun vera nokkuð breytilegur. Ég held, að ég muni það rétt, að hann sé yfirleitt á milli 1 og 2% af fasteignamati. En það er auðvitað mjög nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því, hvað telja má hæfilegan vatnsskatt, og út frá því sjónarmiði, hvað gjaldendurnir geta borið og hvað skatturinn þurfi að vera, til þess að mannvirkin standi undir sínum framkvæmdakostnaði. En hér í 4. gr. l. er þetta ekkert skýrt nánar, aðeins sagt, að styrkur skuli því aðeins veittur, að fyrirsjáanlegt sé, að sveitarfélag geti ekki með hæfilegum vatnsskatti staðið straum af stofn- og rekstrarkostnaði veltunnar. Þarna virðist það vera alveg opið, hvað sé metið sem hæfilegur vatnsskattur, í staðinn fyrir, að eðlilegt væri, að um þetta giltu einhverjar rammareglur. Þá er fjórða atriðið, sem við viljum láta kanna. Það er, hvort þörf sé á að setja skýrari reglur um styrkveitingar, t. d. með því að kveða á um breytilegt hlutfall milli styrkfjárhæðar og kostnaðar eftir aðstæðum, og setja ákvæði um, á hve löngum tíma styrkur skuli borgaður út. Eins og ég skýrði frá, hafa l. verið framkvæmd þannig, að ýmist fá sveitarfélög styrk, sem nemur 50% af kostnaðinum, eða þau fá engan styrk, þannig að það virðist ekki í framkvæmdinni hafa verið þarna neitt millistig. Einhverjir fá t. d. 25% eða 30%, og það er vissulega spurning um það, hvort þarna þyrfti ekki að setja sérstakar reglur, sem geta kveðið á um misjafnan styrk eftir aðstæðum. Og einnig fyndist manni eðlilegt, að vatnsveltustyrkur væri borgaður til allra á jafnlöngum tíma, eða a. m. k. þyrftu þá sérstakar ástæður að vera fyrir hendi til þess að mismuna sveitarfélögunum eins og gert hefur verið. Þeim hefur verið mismunað í því, hvað styrkurinn hefur verið borgaður út á mörgum árum. Það er þess vegna líka þörf á því að athuga þessa hlið málsins betur, áður en lögunum yrði breytt. Og þá er í fimmta lagi, hvort æskilegt sé að hafa heimild til þess að greiða hærri styrk en 50% í sérstökum undantekningartilfellum. Það eru auðvitað ærið misjafnar aðstæður fyrir sveitarfélög til þess að byggja upp vatnsveitumannvirki, og það, sem mönnum er nú ríkast í huga, er Vestmannaeyjaveitan, sem er auðvitað mjög kostnaðarsöm og dýr, þar sem hefur þurft að leiða vatn úr landi og eftir sjávarbotni, og það gæti þess vegna verið í vissum tilvikum hugsanlegt að greiða hærri styrk en 50%, þó að rétt sé að undirstrika það, að við Vestmannaeyjar hefur að því leyti verið betur gert en flesta aðra kaupstaði, að þær hafa fengið vatnsveitustyrk. Þó að hann sé auðvitað langt frá því að vera fulluppgerður, þá hafa flestir kaupstaðir engan vatnsveitustyrk hlotið. En spurningin er sú, hvort í sérstökum undantekningartilfellum ætti að vera heimild til þess að greiða meira eða hvort ætti að leysa þau sérstöku tilfelli á annan hátt. Þetta eru þau atriði, sem við í meiri hl. viljum láta athuga sérstaklega og leggjum til, að frv. verði vísað til ríkisstj. í trausti þess, að þessari athugun verði hrundið í framkvæmd. Ég tek það svo að lokum fram, að einn af okkur, sem skrifum undir þetta meirihlutaálit, hv. 5. þm. Sunnl., ritar undir álitið með fyrirvara.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið hjá frsm. meiri hl. allshn. í máli þessu, hefur n. ekki orðið ásátt um afgreiðslu málsins. Meiri hl. vill vísa þessu máli til ríkisstj., en við í minni hl., ég og hv. 6. þm. Sunnl., teljum, að rétt sé að samþykkja frv. með tveimur breytingum, sem fram koma í nál. okkar á þskj. 469. Um það þarf að sjálfsögðu ekki að deila og allir um það samdóma, að vatnsveitumál séu í flokki hinna veigamestu hagsmunamála sveitarfélaganna og þjóðarinnar allrar. Framkvæmd þessara mála er yfirleitt mjög kostnaðarsöm og stundum stórfellt fjárhagslegt átak fyrir viðkomandi sveitarfélag. Því hefur löggjafinn litið svo á, að velta bæri aðstoð af þjóðfélagsins hálfu við lausn slíkra vandamála. Eins og fram kom hjá hv. frsm. meiri hl. n., er það svo í núgildandi l. um aðstoð ríkisins við vatnsveitur, að heimilt er að veita úr ríkissjóði styrk í þessu skyni og til greiðslu allt að helmingi kostnaðar. Nú hefur reynslan um 20 ára skeið, - mig minnir, að l. séu frá 1947, - orðið sú, að eigi hefur verið náð því marki, sem líklegt mátti telja, að löggjafinn hafi ætlazt til í upphafi. Og ég er alls ekki viss um, að það sé rétt hjá hv. frsm., að ríkissjóður hafi jafnan, þegar hann samþykkti að veita styrk - eða ráðh. samþykkti að veita styrk í þessu skyni, hafi styrkurinn ævinlega verið nærri eða að fullu helmingur kostnaðar, - ég er ekki viss um það. Og við teljum í minni hl., að meira hafi í þessum l. frá 1947 verið gefið í skyn heldur en staðið hafi verið við. Til þess geta að sjálfsögðu verið ýmsar orsakir, og fer ég ekki nánar út í þær. En til þess nú að það sé engum vafa undirorpið, hver sé nauðsyn þess, að ríkið styðji, svo að um muni, mannvirkjagerð í vatnsveitumálum, er í þessu frv. kveðið afdráttarlaust á um það, að ríkissjóður skuli greiða styrk, sem nemur helmingi af kostnaði þeim, sem verður af nánar skilgreindum vatnsveituframkvæmdum, að því tilskildu, að viðkomandi rn. hafi áður samþ. alla tilhögun og áætlanir veitunnar. Því er það, að áður en til styrkja kemur, verður rn. að gera sér fulla grein fyrir eðli vatnsveitumálsins, hversu miklir hagsmunir eru þar á ferðinni fyrir sveitarfélagið eða vatnsveitufélag, ef um það er að ræða, og enn fremur að gera sér ljósa grein þess, hver muni verða kostnaður, svo mjög sem auðið er, í áætlun um allar stofnframkvæmdir. Flest, ef ekki öll atriði, sem hv. frsm. meiri hl. drap á og getið er í nál. meiri hl., eru þess eðlis að okkar áliti í minni hl., að eigi þurfi um þau löggjöf, heldur sé eðlilegt, að viðkomandi ráðh. athugi um þessi atriði, m. a. áður en styrkur er veittur, og geri sér fulla grein fyrir því, hvort ástæða er yfirleitt til þess að veita styrk. Við sjáum ekki, að það sé neitt því til fyrirstöðu þess vegna að samþykkja frv., rn. hefur það alveg í hendi sér eftir athugun á styrkbeiðni, hvort ástæða er til eða rök mæli með því, að styrkur verði veittur. Og við teljum einmitt, að þetta sé nægilegur öryggisventill fyrir ríkissjóð. Það mætti líka geta sér til, að það væri ekki óeðlilegt, að viðkomandi ráðh. léti semja reglur, jafnvel reglugerð, þar sem m. a. þessir fimm punktar, sem um getur í nál. meiri hl., væru teknir til greina að meira eða minna leyti, því að þessi atriði, eins og frsm. meiri hl. sagði, geta verið ærið misjöfn eftir því, hvernig á stendur eða hver aðstaða er til athafna og fjárhagslegra möguleika fyrirtækisins hverju sinni. Þess vegna teljum við, eins og ég sagði áðan, ekki ástæðu til þess að vísa málinu þess vegna til ríkisstj. Viðkomandi ráðh. hefur málið í hendi sér hverju sinni að þessu leyti og hefur bezta aðstöðu til þess að meta alla málavexti. Í öðru lagi gerir frv. ráð fyrir því, að Alþ. ákveði við setningu fjárl. hverju sinni, hver fjárveiting skuli vera til hverrar einstakrar vatnsveitugerðar. Þessi háttur er mjög svipaður því, sem gerist og gengur í mannvirkjagerð, eins og við hafnarframkvæmdir og skólabyggingar. Með þessu móti er t. d. auðvelt að fylgjast með framkvæmdum, sem taka mörg ár, og haga þá aðstoðinni eftir því, sem verkin ganga fram. Einnig má þá ætla, að aðstoðin komi að sem jöfnustu og beztu gagni, sérstaklega þegar um stærri framkvæmdir er að ræða. En í þessu efni er hins vegar svo farið nú, eins og áður hefur verið getið, að Alþ. ákveður heildarfjárhæð á fjárl. til vatnsveitustyrkja, og svo hefur verið um langa hríð. Og oft hefur það komið fram hér á Alþ. í máli þm. og í tillögugerð, að þessir styrkir hafi verið allt of mjög við nögl skornir og séu það enn í dag. Þá er það og nýmæli í þessu frv., að veita megi hærra tillag úr ríkissjóði, ef sérstaklega stendur á og helmingur kostnaðar við veitugerðina verður ekki borinn uppi með eðlilegum eða hæfilegum vatnsskatti næstu 10 árin, eins og segir í frv. En við höfum, minni hl., leyft okkur að bera fram brtt. um, að 10 ár verði færð í 15 ár. Og árafjöldinn miðast við það, hvenær stofnkostnaður myndast, og talinn frá þeim tíma. Enn fremur segir í frv., sbr. brtt. minni hl., að ákveða megi með sama hætti lægri styrkveitingu af hálfu ríkissjóðs en nemi helmingi kostnaðar, ef auðsætt er, að eðlilegur vatnsskattur frá notendum sé nægilegur til að greiða stofnkostnað mannvirkisins innan 15 ára. Þannig er veruleg sveigja í þessum nýmælum í frv., og þess vegna sýnist það mjög eðlilegt, að frv. með þessum hætti megi ná fram að ganga án nokkurrar hættu út af fyrir sig fyrir ríkissjóð. Ekki yrði hægt að ganga fram hjá hagsmunum hans, þó að þessi ákvæði væru samþ., enda væri þá eftir að ákveða um það hverju sinni, hver styrkur skuli vera á einstaka veitugerð í fjárl. Hér hef ég þá í stuttu máli rakið höfuðatriði frv, og getið hinnar fyrri brtt., sem við í minni hl. gerum við það. Þá á ég eftir að minnast á hina aðra brtt. okkar. Hún er sú, að í 1. mgr. 1. gr. frv. falli niður orðin „og önnur nauðsynleg mannvirki“. Þessi klausa þykir óákveðin, ef til framkvæmda kæmi. Það mætti ýmislegt verða, og það kom fram hjá hv. frsm. meiri hl., - það mætti ýmislegt verða, sem eigi væri rétt, að ríkissjóður styrkti eftir atvikum, en gæti fallið undir þetta orðalag. Og til þess að fyrirbyggja hugsanlegan misskilning og greiða þannig betur fyrir framgangi frv. höfum við gert þessa brtt. Að lokum vil ég taka þetta fram: Til dæmis um það, hversu langt frá gefnum loforðum eða allt of langt frá gefnum loforðum vatnsveituaðstoð ríkissjóðs er nú, má nefna framlög ríkisins til vatnsveitugerðar Vestmannaeyja. Hér er um alveg óvenjulega og sérstæða framkvæmd að ræða, bæði að allri gerð og fjárhagslegri stærð. Kostnaðurinn er af kunnustu mönnum vart talinn geta orðið undir 160 millj. kr. Nú vitum við það öll, að Vestmannaeyjar eru eitt mesta framleiðsluhérað landsins. Þar búa á sjötta þúsund manns, og um vertíðir bætist við stór hópur aðkomumanna og aðkomubáta. En þar hefur ríkt lengst af geigvænlegur skortur á neyzluvatni og vart unnt að fá það með öðrum hætti en safna rigningarvatni eða flytja vatn á skipum frá landi og til Eyja. Það dylst engum og hefur ekki dulizt lengi, að það er bóta þörf í þessu efni. Mikill hluti framleiðslunnar í Vestmannaeyjum er útfluttur varningur, sem hlýtur að verða að sæta enn strangari reglum, eftir því sem tímar líða, um heilbrigði og hollustuhætti. Nú ákváðu Vestmanneyingar fyrir nokkrum árum að leggja í þessa stórkostlegu vatnsveitugerð í trausti fyrst og fremst á efnahagslega getu sjálfra sín, enda orðið lengst af að búa að sínu án annarra aðstoðar. Hins vegar mun þeim hafa þótt þeir eiga nokkurn rétt á aðstoð í þessu efni af þjóðfélagsins hálfu, þegar svo stórt mál um ræðir og varðar ekki aðeins þá eina, heldur og alla þjóðina. Einu sinni heyrði ég þess getið, það eru nokkur ár síðan, að í Vestmannaeyjum hefði afli borizt á land, sem samsvaraði allt að 12%, jafnvel 14%, af allri útflutningsframleiðslunni í fiskafurðum. Ekki skal ég segja um þennan útreikning, en vissulega vitum við það öll jafnvel, að þar er mikill slagkraftur í þessari atvinnugrein. Um það er ekki að villast. Og ég er viss um það að við öll erum á einu máli um það, að hér verði ríkið að koma mjög til aðstoðar, og það hefur það vissulega gert. Það hefur komið hér til hjálpar, en ekki og hvergi nærri svo vel sem að margra áliti hefði þurft að vera og nauðsynlegt. Ríkissjóður greiddi af sinni hálfu styrk til þessarar veitugerðar árið 1968 2.7 millj. kr., 1969 mun styrkurinn verða nokkru hærri, en eigi sýnist, að þetta sé nægilegt og hér þörf mikils átaks af hálfu Alþingis. Og engan veginn má duga á næstu árum smávægilegur stuðningur við þetta fyrirtæki, og er þá sama, hvort horft er frá fjármagns- og framleiðslusjónarmiðum eða frá siðferðilegum sjónarhóli. Og með þessu frv. er m. a. stefnt að því að auka verulega stuðning af ríkisvaldsins hálfu til þessarar framkvæmdar. Þá vil ég enn fremur minnast annarrar vatnsveitugerðar, og hún er komin í kring, henni er lokið. Hún er í sambandi við Vestmannaeyjaveituna, en það er svo kölluð Landeyjaveita. Austur-Landeyingar með sínum milli 20 og 30 býlum hafa tekið vatn úr leiðslunni á landi, Vestmannaeyjaleiðslunni, og fært vatnið í nær öll þessi býli, og kostnaðurinn við það er milli 5 og 6 millj. kr. Mér er ekki kunnugt um það til fulls, hvern styrk Landeyingar hafa fengið úr ríkissjóði, en hann mun ekki vera ýkjamikill. Hins vegar hefur hreppsnefndin þar, hreppsnefnd Austur-Landeyjahrepps, tekið alldrjúg lán til að standa undir kostnaðinum. Ég tel, að ríkið eigi hér enn fremur að hlaupa undir bagga og það betur með beinum styrk fram yfir þann, sem verið hefur. Um aðrar vatnsveitur í framtíðinni er í raun og veru það sama að segja, að þeim getur orðið mikil aðstoð og aukin að því, þegar til kemur, að slíkt frv. sem þetta verði að lögum, þar sem allt yrði mun ákveðnara en er nú í löggjöfinni um aðstoð við vatnsveitur af ríkisins hálfu. Við í minni hl. n. teljum, að það sé ekki verjandi, eins og á stendur og málið er á sig komið og í heild nauðsynlegt, að drepa því á dreif með samþykkt frávísunartill. á þskj. 453. Það væri að okkar hyggju alvarlegt undanskot á máli, sem fyllsta nauðsyn er á að taka enn fastari og afdráttarlausari tökum. Ég vil geta þess, að Samband ísl. sveitarfélaga hefur samþ. af sinni hálfu - eða stjórn þess - að mæla með samþykkt þessa frv. Enn fremur er í þeirri ályktun að því vikið, að nauðsyn sé þess, að í fjárl. á hverju ári verði veittur frekari styrkur í þessu efni og það mun meiri en verið hefur. Að lokum vil ég svo geta þess, að við leggjum kapp á það að fá þessi ákvæði fram, sem í frv. eru, og væntum þess, að þau hljóti undirtektir meiri hl. dm. og frv. þannig verði samþ. með þeim tveimur breytingum, sem um getur í r.ál. okkar í minni hl.



Herra forseti. Í grg. með frv. þessu segir, að frv. sé flutt vegna fjárhagsörðugleika hjá Vestmannaeyjaveitu m. a. Mér er ekki kunnugt um, að ráðamenn heima í héraði telji, að málefni Vestmanneyinga hafi fengið nauma fyrirgreiðslu hjá Alþ. og ríkisstj. Ég tel því ekki, að málefni Vestmanneyinga knýi á um þessa lagabreytingu. Hins vegar get ég fallizt á, að gerð sé athugun eins og sú, sem lagt er til í nál. meiri hl., að gerð verði, og mun því greiða atkv. með því, að frv. verði vísað til ríkisstj.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð út af ræðu hv. frsm. minni hl. Í þessu frv. segir, að Alþ. ákveði framlag samkv. l. þessum til einstakra vatnsveitna á fjárl. hverju sinni, og er þá við það átt, að þar séu auðvitað framlög til hinna einstöku vatnsveitna sundurliðuð. Ég vil taka það fram, að í þeirri upptalningu, sem í okkar nál. er gerð á þeim atriðum, sem sérstaklega þurfa athugunar við, þá er þetta atriði að sjálfsögðu ekki talið upp, vegna þess að við teljum, að hvenær sem til greina kemur að breyta þessum l., séu alþm. við því búnir að meta þetta alveg upp á sitt eindæmi án nokkurrar könnunar. Hitt skal ég kannast við, að persónulega legg ég ekki mikið upp úr því, hvort sá háttur er hafður á, að þetta sé ein tala, þar sem öll framlög til einstakra vatnsveitna eru lögð saman, og það er ein tala, sem birtist í fjárl., en fjvn. hefur aftur í sínum fórum listann yfir sundurliðanir, eða hvort þessi sundurliðun er beinlínis tekin upp í fjárlögin. Ég skal viðurkenna það, að ég tel, að þær brtt., sem minni hl. flytur, séu til bóta og vissulega líti frv. betur út, ef þær eru teknar til greina. En þær nægja ekki að mínum dómi til að veita þessu frv. liðsinni, og sérstaklega held ég, að okkur greini á um það í meiri hl. og minni hl., kannske, hver reynslan er af þessum l., þegar hún er athuguð. Ég verð að játa það, að mér finnst nokkuð undarlegt, að í öllum tilfellum, þegar styrkur er veittur á annað borð, skuli allir fá 50%. Rn. virðist ekki hafa treyst sér til að fara þar út í mismunandi mat, og ég hygg, að það stafi af því, að í l. eru ekki neinar sérstakar reglur um, hvernig á að meta fjárhæð styrksins, og þess vegna treystir rn. sér ekki til þess að gera annað en hafa hann alltaf jafnháan í öllum tilfellum, þegar hann á annað borð er veittur. Þetta tel ég ekki eðlilega framkvæmd, og einmitt virðist mér, að þarna skorti á það, að einhverjar grundvallarreglur séu settar í l. um, hvernig eigi að meta styrkfjárhæðina. Aftur á móti að öðru leyti hefur rn. metið stöðu sveitarfélaganna ærið misjafnt að því er varðar útborgunartímann, sem getur verið allt frá 2 árum upp í 10 ár, sem sveitarfélög fá þennan vatnsveitustyrk greiddan. Það finnst mér aftur á móti ærið óeðlilegt og fyndist rétt, að það væri eins og flestar aðrar framkvæmdir, það væri einhver fastákveðinn tími, 4 ár, 5 ár eða 6 ár eða hvað fyndist hæfilegt, sem allir fengju sinn styrk greiddan á föstum og fyrir fram ákveðnum tíma, sem væri þá væntanlega lögfestur, a. m. k. væri þetta ekki algerlega frjálst mat. Þess vegna er eiginlega það, sem greinir á milli meiri hl. og minni hl., að við í meiri hl. teljum, að þarna séu ýmis atriði, sem þurfi að athuga mun betur og það sé ekki fyrr en niðurstaða liggi fyrir, sem hægt sé að taka afstöðu til þess, hvort eigi að breyta þessum l. og á hvern hátt eigi að breyta þeim. En minni hl. telur, að æskilegt sé að koma þeim breytingum á, sem hann leggur til, og treystir þá á það, að ráðh. meti þetta allt saman réttilega og sanngjarnlega. En ég held, að það sé ekki alls kostar æskilegt, ekki vegna þess, að ég álíti, að neinn ráðh., sem með þau mál fari, vilji út af fyrir sig neitt misbeita sínu valdi, heldur tel ég, að það sé miklu betra fyrir viðkomandi ráðh. og rn. að hafa einhverjar skýrar grundvallarreglur til að fara eftir, það sé æskilegra fyrir sjálf sveitarfélögin, sem eiga eftir að ráðast í vatnsveituframkvæmdir, að löggjafinn veiti þeim eitthvað nánari vitneskju um þessi mál, hvaða fyrirgreiðslu og styrks þau megi vænta, og þess vegna undirstrika ég nauðsyn þess, að ýmsir þættir þessa máls verði athugaðir mun betur, áður en ráðizt verður í breytingar.