Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Hér kemur til umfjöllunar við 3. umr. það mál sem við greiddum atkvæði um á fyrri fundi sem lýtur að nýju tekjuskattskerfi á Íslandi, þriggja þrepa kerfi eins og þekkist í nágrannalöndum okkar. Sjálfstæðisflokkurinn hefur farið mikinn um að hér sé verið að flækja skattkerfið óhóflega. Það er ástæða til að vekja athygli á ferli þess flokks í þeim efnum. Sjálfstæðisflokkurinn rak hér margþrepatekjuskattskerfi um langt árabil. Þar voru þrepin hins vegar öfug við það sem menn þekkja víðast hvar í heiminum. Lægstu þrepin í hinum þrepaskipta tekjuskatti Sjálfstæðisflokksins voru nefnilega fyrir fólkið með hæstu tekjurnar. Hér var einn tekjuskattsflokkur fyrir almenning. Ofan á það var sérstakur tekjuskattur sem var annað þrep. Og svo var sérstakt 10%-þrep, lægsta skattþrepið í margþrepatekjuskatti Sjálfstæðisflokksins - fyrir fjármagnseigendur, fyrir þá sem lifa af vöxtunum, fyrir þá sem hafa bara vaxtatekjur, fyrir þá sem eru í sterkastri aðstöðu til að leggja til í samfélaginu. Ekki nóg með það, Sjálfstæðisflokkurinn hagaði sínu flókna skattkerfi með þeim hætti að lágar skattprósentur í þessum fjármagnstekjuskatti og á atvinnufyrirtækin urðu til þess að þúsundir og aftur þúsundir Íslendinga fluttu launatekjur sínar með fullkomlega lögmætum hætti yfir í einkahlutafélög og hófu að telja fram sem rekstraraðilar með ómældu flækjustigi í skattkerfinu og erfiðleikum fyrir skattyfirvöld í allri skattframkvæmd. Þannig hefur það aldrei vafist fyrir Sjálfstæðisflokknum að flækja skattkerfið þegar það þjónar pólitískum hagsmunum hans. Að reka þriggja þrepa skattkerfi er sannarlega ekki flókið. Það gera einfaldlega flestar þjóðir, m.a. nágrannaþjóðir okkar sem eiga því láni að fagna að hafa náð meiri jöfnuði í sinni tekjudreifingu en við og hafa um leið búið að meiri efnahagslegri farsæld en við. Það er afstaða ríkisstjórnarinnar að af nágrannaþjóðum okkar megum við mikið læra í þessum efnum. Við megum af þeim læra að auka jöfnuð í okkar samfélagi og að beita þeim aðferðum sem þar er beitt til þess. Upphrópanir Sjálfstæðisflokksins um flækjustig eru auðvitað bara illa dulbúin andstaða þeirra við auknar álögur á þá sem breiðust hafa bökin því að það sem m.a. er verið að gera hér - og Sjálfstæðisflokkurinn hefur kannski ekki talað mest um - er að verið er að færa fjármagnstekjuskattinn til nokkurs samræmis við það sem launafólk í landinu greiðir af sínum launum. Það er verið að færa hann úr 10% í 18% og í þeirri verðbólgu sem við erum í er það sannarlega orðið nokkuð svipuð skattheimta og er á launatekjum í landinu. Auðvitað eru það þessi atriði ásamt með auðlegðarskattinum sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa jafnvel gengið svo langt að líkja við gamla ekknaskattinn sem fólk greiddi bara af venjulegu íbúðarhúsnæði. Andstaða flokksins við það að við þær einstöku aðstæður í efnahagsmálum sem við búum leggi það fólk sem á 100 millj. kr. í hreinni eign eða meira lítils háttar til þess að létta byrðarnar í samfélaginu er einfaldlega óskiljanleg. Virðulegur forseti. Við höfum rætt skattamál nú í nokkurn þaula undanfarna daga, þetta mál og önnur, aðdraganda þeirra og ástæður. Við höfum líka gert grein fyrir afstöðu okkar hér í atkvæðaskýringum. Vegna þess að samkomulag hefur orðið um fyrirkomulag umræðunnar læt ég þessa almennu umfjöllun um málið nægja að öðru leyti en því að hér hefur misskilnings gætt hvað varðar tengingar á launavísitölu sem voru settar inn við 2. umr. Þess misskilnings hefur gætt að vegna þess að við ákváðum að tengja þrepin við launavísitölu komi það sér bara vel fyrir meðaltekjufólk og hátekjufólk. Það er auðvitað fjarri öllum sanni. Það þýðir að mörkin í lægsta skattþrepinu muni hækka eftir því sem laun í landinu hækka og með því er leitast við að tryggja að þeir sem á lægstu laununum eru verði áfram í lægsta þrepinu, jafnvel þó að launaþróun verði hér jákvæð en flytjist ekki eftir nokkur ár upp í milliþrepið með hluta af tekjum sínum. Það kemur þess vegna öllum tekjuhópunum til góða að setja um þetta reglur og skýr viðmið þegar í upphafi. Hitt er síðan rétt að við þurfum að taka afstöðu til persónuafsláttarins og hvernig hann eigi að þróast samhliða þrepaskipta skattkerfinu og til vaxtabótakerfisins og barnabótakerfisins og við höfum ákveðið að gefa okkur tíma til þess næsta árið vegna þess að það er sannarlega býsna flókið verkefni, að fara í gegnum samspil tekjuskattskerfisins og bótakerfisins. Þar kemur auðvitað margt til álita fyrir utan að tengja persónuafsláttinn við ákveðin viðmið vegna þess að í hinum nýja þrepaskipta tekjuskatti koma líka aðrar leiðir til greina sem eru samspil á persónuafslætti og skattprósentunni í hverju þrepi. Það má líka ná árangri til þess að tryggja að skattbyrðin aukist ekki með því að lækka prósenturnar í þrepunum og auðvitað verðum við líka að gefa okkur góðan tíma til að meta það í hvaða færum við erum og hversu mikið hægt er að halda aftur af skattbyrðinni á þeim árum sem nú fara í hönd. Þar er uppi mikil óvissa og þar sem ákvarðanir hafa verið teknar hér um fyrirkomulagið á næsta ári teljum við það fullnægjandi afgreiðslu málsins nú og rétt að gefa sér þennan tíma til að fara yfir aðra þætti málsins og komast að niðurstöðu í þeim, auðvitað í samráði við aðila vinnumarkaðarins og þó einkum auðvitað verkalýðshreyfinguna.

Virðulegi forseti. Þetta var fróðleg ræða hjá hv. þm. Helga Hjörvar, ræða sem gekk út á að blekkja landslýð og reyna að koma inn þeirri hugmynd að hér væri verið að taka upp þriggja þrepa kerfi eins og þekkist á Norðurlöndunum þannig að ég vitni orðrétt í hv. þingmann. Það kerfi sem verið er að innleiða með 14. gr. er vissulega með þremur þrepum en þetta á ekkert skylt við skattkerfi á Norðurlöndunum. Það er hin stóra blekking. Skattkerfið á Norðurlöndunum sem er notað til mikillar tekjujöfnunar þar byggir vissulega á þrepum þótt Danir séu reyndar að losna við eitt þrepið hjá sér og einfalda það í átt til kerfisins sem var á Íslandi, eða réttara sagt sem verður fram að áramótum, og mikil umræða fari fram í Svíþjóð um að fækka þrepunum og líkja meira eftir kerfinu eins og það er á Íslandi. Til að setja upp kerfi sem hv. þm. Helgi Hjörvar lýsti áðan þyrfti að lækka persónufrádrátt stórkostlega þannig að frítekjumarkið yrði kannski yfir 40.000 eða eitthvað svoleiðis, það þyrfti að setja skatta á þá lægst launuðu, lægri skatta, það er rétt að það komi fram, þannig að fleiri verði skattgreiðendur. Hv. þm. Lilja Mósesdóttir lýsti akkúrat þessu kerfi, hvernig ætti að fara að því að breyta í norrænt velferðarskattkerfi á næsta ári, þ.e. með því að lækka persónufrádráttinn stórkostlega og láta þá tekjulægstu fara að borga skatta. Það er alrangt sem hv. þm. Helgi Hjörvar heldur fram, að hér sé verið að innleiða eitthvert skattkerfi eins og þekkist á Norðurlöndunum. Það er einföld blekking. Þá fjallaði hv. þingmaður í löngu máli um að Sjálfstæðisflokkurinn hefði verið með margþrepakerfi, talaði um að sumir hefðu ekki borgað neina skatta, aðrir borguðu skatta, síðan borguðu einhverjir bara fjármagnstekjuskatta og það væri í einkahlutafélögum og annað slíkt. Þessi málflutningur er ekki boðlegur á Alþingi og það er ekki boðlegt að bjóða upp á svona. Í öllum skattkerfum eru sérreglur fyrir atvinnurekstur og sérreglur fyrir einkaaðila. Ef það er allt saman talið saman geta einstaklingar lent í mörgum skattflokkum. Að tala um það sem þrepaskatt og flækjur er blekking og ekkert annað, það er stór blekking. Það er kannski eitt sem hefur ekki verið fjallað nægilega vel um hér en er fjallað ágætlega um í nefndaráliti okkar í 1. minni hluta, gríðarlega mikil breyting verður á jaðarsköttum á Íslandi. Allir munu borga hærri jaðarskatta eftir kerfisbreytinguna og þessir jaðarskattar þýða að hvatinn til að hækka í tekjum minnkar vegna þess að stöðugt er meira tekið af launþeganum. Það er akkúrat gallinn á þrepaskattkerfinu að það letur til atvinnuþátttöku. Nú gætu einhverjir sagt að þetta væru ýkjur en það er samt staðreynd að í hæstu tekjuflokkunum eftir að þessi breyting hefur farið fram enda 66% af launakostnaði fyrirtækis við launþega ekki í vasa launþegans. Svo skulu menn tala um Svía að þeir séu með hæstu skatta í heimi. Ætli það verði ekki eins og í virðisaukaskattinum, að við náum þeim?

Frú forseti. Við erum að ræða um tekjuöflun ríkisins og eins og fulltrúi Framsóknarflokksins í efnahags- og skattanefnd fór ágætlega í gegnum við 2. umr. leggjast framsóknarmenn ekki gegn því að hækka þurfi skatta á almenning. Þegar einn þriðji af tekjustofnum ríkisins hefur horfið og gífurlega miklar skuldir lagst á ríkissjóð liggur fyrir að einhvern veginn þarf að taka á þeim vanda. Við mótmælum hins vegar vinnubrögðunum. Við erum mjög ósátt við það hvernig staðið hefur verið að þessum breytingum á tekjuskattskerfinu og ég held að ef menn hefðu kannski gefið sér aðeins meiri tíma, eins og hv. þm. Pétur Blöndal benti á í atkvæðaskýringum fyrr í dag, nýtt núverandi kerfi, hækkað persónuafslátt einstaklinga umtalsvert og staðgreiðsluna sjálfa hefði verið hægt að afla sömu tekna og hérna er lagt til varðandi tekjuskatt einstaklinga þannig að það liggi algerlega fyrir og fólk geri sér grein fyrir því að þær breytingar sem hér eru lagðar til eru ekki fyrst og fremst til tekjuöflunar heldur eru þetta hugmyndafræðilegar breytingar. Það er verið að flækja hlutina algjörlega að óþörfu og ríkisstjórnin hefur réttlætt það með því að verið sé að búa til meira jafnræði. Það er búið að hrekja það líka algjörlega. Núverandi kerfi hefði getað staðið undir því að afla ríkinu þessara tekna. Það hefði gert það að verkum að það væri ekki nauðsynlegt fyrir fyrirtæki núna um áramótin að uppfæra hvert einasta launakerfi í landinu sem þýðir umtalsverðan kostnað hjá fyrirtækjum sem mörg berjast þegar í bökkum. Í tilefni þessa langar mig til að minna á hvernig staðið var að þegar síðast var farið í jafnumfangsmiklar breytingar á tekjuskattskerfinu. Þá var mikil vinna lögð í að undirbúa þær breytingar. Lengi hafði verið rætt um að taka upp staðgreiðslu skatta og það má fullyrða að það hafi verið þverpólitískur vilji í samfélaginu til að breyta og einfalda skattkerfið. Íslenskt atvinnulíf er þannig samsett að töluvert er um að fólk sé annaðhvort í fleiri en einu starfi eða með mjög sveiflukenndar tekjur. Það er töluvert ólíkt frá því sem t.d. þekkist á Norðurlöndunum en hugmyndin að þessum breytingum hjá ríkisstjórninni kemur einmitt annars staðar að á Norðurlöndunum og það er algerlega hunsað að það skuli vera töluverður munur á atvinnulífinu og hvernig tekjur fólks eru hér og þar. Þegar við stóðum síðast í svona miklum skattbreytingum voru flestir sammála um að æskilegt væri að útrýma eftirásköttum. Það hlýtur að vera hagstætt fyrir ríkisvaldið að geta nokkurn veginn áætlað greiðsluflæðið inn í ríkissjóð og að þeir geri sér ekki bara grein fyrir áætluðum tekjum eða rekstraráætlun heldur hversu mikla peninga ríkissjóður hefur í raun og veru á milli handanna. Hið sama hlýtur náttúrlega að gilda líka um heimilin, að fólk geri sér grein fyrir því frá mánuði til mánaðar hversu mikla skatta það borgar í raun og veru og ætlunin var einmitt að losna við eftiráskatta, reyna að útrýma þeim eins og hægt væri. Árið 1986 var settur mikill kraftur í að skoða þessi mál með nefndaskipan og í beinu framhaldi tóku ASÍ og VSÍ, sem er forveri Samtaka atvinnulífsins, frumkvæði í málinu og nánast sömdu um það. Núna sjáum við hins vegar að ASÍ ályktar hreinlega gegn ákveðnum hluta þessa frumvarps hvað varðar afnám af verðtryggingunni og persónuafslættinum. Samstarfið við aðila vinnumarkaðarins virðist vera nánast ekki neitt. Síðan var komið á samkomulagi um að taka upp staðgreiðslu opinberra gjalda í ársbyrjun 1988. Það lá fyrir samkomulag. Ég man ekki eftir því að í kosningabaráttunni núna í vor, og það er ekkert sérlega langt síðan, hafi almennt verið rætt um að fara í svona umfangsmiklar breytingar á staðgreiðslukerfinu, að fara í þetta miklar breytingar á tekjuskattskerfinu. Ég held að það sé algjörlega ljóst að þeir flokkar sem eru að fara núna í þessar breytingar hafi ekki fengið umboð frá almenningi til þess. Mig langar annars til að þeir bendi mér á það því að það fór þá algjörlega fram hjá mér. Ég hef spurt fleiri hvort einhver umræða hafi farið fram á opinberum vettvangi um að til stæði að fara í eina stærstu og umfangsmestu byltingu á tekjuskattskerfinu frá 1988. Þegar staðgreiðsla skatta átti 10 ára afmæli birtist grein í Tíund. Með leyfi forseta segir í greininni: „Náið samráð var haft við fulltrúa atvinnulífsins í landinu um hvernig tilhögun staðgreiðslu skyldi vera. Allir voru sammála um að nýja skattkerfið okkar ætti að vera einfalt, auðskiljanlegt og aðgengilegt. Ákveðið var að nota eina skattprósentu með háum persónuafslætti sem ætlað var að koma í stað fjölmargra sérgreindra frádráttarliða.“ Svo mörg voru þau orð. Nýja skattkerfið sem fólk var sammála um að koma á átti að vera einfalt, auðskiljanlegt og aðgengilegt. Þetta sem verið er að gera er flókið, það verður erfitt fyrir fólk að skilja þetta og það verður óaðgengilegt þannig að þessar breytingar uppfylla ekki eina einustu af þeim forsendum sem var lagt upp með 1988 þegar síðast var farið í svona miklar breytingar. Meira að segja innan stjórnarflokkanna viðurkenna menn að þurft hefði að gefa sér meiri tíma í þetta, að kerfið sem verið er að koma á núna sé hálfgerður bastarður eins og var talað um í atkvæðaskýringum eftir 2. umr. Ef við ætluðum okkur í alvöru að koma upp sams konar tekjuskattskerfi og er á Norðurlöndunum hefðum við þurft að vinna þetta mun betur, við hefðum þurft að skoða þetta heildstætt út frá vaxtabótakerfinu og barnabótunum þannig að við hefðum tekið inn heildarkerfi í staðinn fyrir ákveðinn hluta af kerfinu. Með leyfi forseta langar mig til að vitna í grein eftir Guðmund Jóelsson, löggiltan endurskoðanda, sem skrifaði í Morgunblaðið 20. nóvember sl. Hann spyr, með leyfi forseta: „Skyldi það vera skynsamlegt nú, rúmum tuttugu árum síðar, að hverfa aftur frá einfaldleikanum yfir í flækjustig, sem hlýtur að vera miklu dýrara í framkvæmd og draga úr gegnsæi og möguleikum til eftirlits? Svar mitt er afdráttarlaust nei.“ Ég get ekki annað en tekið undir þetta, svarið hlýtur að vera nei. Í þessari grein lýsir hann líka miklum áhyggjum af þessum hugmyndum, að það sé í rauninni verið að hverfa frá samsköttun hjóna. Þetta „getur leitt til mjög mismunandi skattbyrði fjölskyldna eftir því hvernig hjón kjósa að standa að öflun tekna í heild“ eða hvernig fólk hefur möguleika á því að afla sér tekna í heild. Fyrir allmörgum árum tókst að ná því fram, m.a. fyrir baráttu jafnréttissinna - og ég minni á, virðulegi forseti, að þessi ríkisstjórn hefur talað um sig sem jafnréttissinnuðustu ríkisstjórn sem hefur verið hér - að persónuafsláttur beggja hjóna skyldi nýtast að fullu á móti heildartekjum þótt annar aðilinn kysi að vera heimavinnandi. Hvar eru þær gagnrýnisraddir sem höfðu þá svo hátt? Hvernig stendur á að þær vilja hverfa til fortíðar í þessum efnum? „Hvað er orðið um hugtakið „fjölskyldustefna“ í þessum málum?“ spyr þessi löggilti endurskoðandi, Guðmundur Jóelsson, í grein sinni. Það skyldi þó ekki hafa horfið á sömu braut og þegar þeir stóðu að breytingunum á fæðingarorlofssjóðnum sem hefði raunar verið eitt stærsta skrefið í átt að jafnrétti í samfélaginu. Það er að koma betur og betur í ljós að það er ekkert að marka þessa norrænu velferðarstjórn, eins og hún hefur viljað titla sig. Það er ekki um neina norræna velferð að ræða. Menn geta ekki einu sinni tekið almennilega upp hugmyndir frá Norðurlöndunum, heldur skila þeim hálfköruðum inn í þingið. Ég er nokkuð viss um að við munum gera fátt annað á næsta ári en að leiðrétta mistök sem væntanlega hafa verið gerð í þessu máli. Ég held að það muni koma stórum hluta almennings mjög á óvart þegar upplýst verður um þessar breytingar eftir áramótin. Það hefur ekki verið neinn tími til að kynna fólki breytingarnar og það er svo einkennilegt þegar það er orðið þannig að það þarf að breyta breytinganna vegna en ekki til að ná tilganginum með kerfinu sem er sá að skila ríkissjóði tekjum. Ríkissjóður þarf nauðsynlega á tekjum að halda og innan núverandi kerfis væri hægt að ná þessum tekjum. Það væri líka hægt að tryggja það með umtalsverðri hækkun persónuafsláttar, jafnvel er talað um hátt í 50.000 kr. Með því að hækka tekjuskattinn upp í u.þ.b. 42% væri hægt að ná þessum jafnræðissjónarmiðum sem stjórnarliðar hafa lagt svo mikla áherslu á. Ég get alveg tekið undir að það er mikilvægt að hafa í huga. Það má benda á að það er líka mjög einkennilegt að einn af helstu ráðgjöfum hæstv. fjármálaráðherra, aðstoðarmaður hans og fyrrum ráðuneytisstjóri, Indriði Þorláksson, skilst mér að hafi verið mjög virkur í þeim breytingum sem voru gerðar á sínum tíma. Hann hefur þá væntanlega tekið undir þau markmið að skattkerfi okkar ætti að vera einfalt, auðskiljanlegt og aðgengilegt. Eitthvað hefur greinilega breyst í millitíðinni. Ég hef miklar áhyggjur af þessu. Þetta verða áföll fyrir fyrirtækin og það verður áfall eftir áramótin fyrir einstaklingana að þurfa að standa í því að reyna að skilja þetta kerfi. Það verður enn á ný erfitt og flókið fyrir fólk að skilja þegar kemur að því að skila inn skattframtalinu og það verður flókið og erfitt fyrir fólk að skilja nákvæmlega hinn endanlega tekjuskatt sem það þarf að greiða til ríkisins. Það er talað um að þessi eftirágreiðsla geti leitt til þess að minni fjármunir renni í ríkissjóð og það gæti verið um hundruð milljóna króna að ræða, jafnvel milljarða. Eins og virðulegur forseti getur heyrt á orðum mínum sé ég fátt gott við þetta mál. Að lokum vil ég nefna sérstaklega vinnubrögðin í þinginu. Þau hafa verið algjörlega til skammar. Menn hafa haft lítið svigrúm til að kynna sér málið sjálft og þær breytingartillögur sem voru gerðar fyrir 2. umr. Ég vil fá að vitna í orð hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar úr nefndaráliti hans sem hann ritar „seint á föstudagskvöldi en á laugardagsmorgni hyggst meiri hlutinn kynna þær breytingar sem lagðar eru til á frumvarpinu“. Hann neyddist til að skrifa nefndarálit sitt án þess  „Þetta verklag er óásættanlegt og vitlaust og má segja að kannski beri skattafrumvörp ríkisstjórnarinnar þess merki.“ Ég vil bara segja að það er ekki spurning um kannski, heldur bera þau þess merki.

Virðulegur forseti. Við ræðum áfram við 3. umr. skattbreytingar ríkisstjórnarinnar sem eru viðamiklar og að sumu leyti flóknar en að sumu leyti æskilegar líka. Frumvarp þetta gengur út á það að afla ríkinu aukinna tekna með breytingum á ýmsum lögum, m.a. um tekjuskatt, staðgreiðslu opinberra gjalda, fjármagnstekjur og tryggingagjald. Hér er verið að innleiða fjölþrepatekjuskattskerfi.  Hvað varðar áhrif skattbreytinganna á efnahagslífið almennt og þjóðarhag telur Hreyfingin að sá rökstuðningur sem er í frumvarpinu gangi einfaldlega ekki upp við aðstæðurnar í íslensku efnahagslífi nú um stundir. Sá rökstuðningur byggist á því að ríkisútgjöld sem fjármögnuð eru með skattheimtu geti haft örvandi áhrif á hagkerfið í niðursveiflu en telur jafnframt til misskilnings að aukin skattheimta dragi úr eftirspurn í hagkerfinu. Einnig er því haldið fram í rökstuðningnum að aukin ríkisútgjöld muni auka eftirspurn í hagkerfinu meira en sem nemur samdrætti einkaneyslu vegna samsvarandi skattheimtu. Rök þessi geta verið góð og gild við ákveðnar aðstæður og þessar aðferðir hafa reynst vel sem sveiflujafnandi og kreppuminnkandi aðgerðir. Sem slík gengur kenningin upp, þessi svokallaða keynesíska kenning, í reynd þó að það beri að varast ýmislegt við notkun aðferðanna, sérstaklega hvað varðar þá freistingu að ofgera notkun aðferðanna og varanleika þeirra. Það er hins vegar ljóst að tekjuskattsstofnar ríkissjóðs hafa rýrnað mjög mikið og sumir hafa allt að því horfið. Almennar launatekjur og tryggingagjaldið eru stöðugir og tiltölulega auðinnheimtir skattstofnar og því er freistandi að fara þá leið í leit að tekjum fyrir ríkissjóð. Í því efnahagsástandi sem við búum við núna eru þessir skattstofnar hins vegar viðkvæmir, geta auðveldlega rýrnað að upphæð og fjölda greiðenda ef brottflutningur frá landinu heldur áfram. Það er mjög varasöm þróun og talsvert líkleg og getur valdið umtalsverðum vandræðum mjög fljótt inn í framtíðina. Auknir skattar á heimilin eru erfið viðbót við þær hremmingar sem þegar hafa dunið á þeim. Að sama skapi er tryggingagjaldið í raun gjald fyrir að hafa fólk í vinnu og það getur takmarkað enn frekar vilja fyrirtækja til mannaráðninga. Það er því hætt við, frú forseti, að þessar skattahækkanir muni einfaldlega leiða til enn frekari samdráttar en þegar hefur orðið þar sem það mun þýða að ráðstöfunartekjur heimilanna munu skerðast. Í þessu sambandi er vert að benda á að ef hugmyndin er að auka eftirspurn og einkaneyslu er myndarleg niðurfærsla á verðtryggðum höfuðstól íbúðalána heimila líklegri til að leiða til þeirrar auknu eftirspurnar sem frumvarpið vill ná fram sem og að hafa góð sálræn áhrif á heimilin þar sem bjartsýni þeirra á framtíðina mundi aukast. Aukin skattheimta hefði hins vegar þveröfug áhrif hvað þetta varðar. Annar minni hluti leggur því til að tekið verði tillit til þeirra breytinga sem Hreyfingin hefur lagt til fyrir lokaafgreiðslu fjárlaga. Þar er m.a. fallið frá því að hækka skatta á almenning en lagt til að ríkissjóður afli frekari tekna með því að taka inn alvöruauðlindagjald af annars vegar aflaheimildum og hins vegar raforkusölu til stóriðju sem og gistináttagjald. Þetta eru tekjur sem koma af þeim greinum sem best standa í dag. Þetta eru tekjur af útflutningsgreinunum hverra hagur hefur vænkast til muna, eru best aflögufærar og ættu að öðru óbreyttu að vera færar um að reiða af hendi gjald fyrir notkun auðlindanna. Hingað til hafa þær ekki greitt neitt fyrir þau afnot. Þó að raforkuverðið sé að vísu eitthvert er það ákveðin lágmarksupphæð sem stóriðjan fær nánast á silfurfati og því er mikilvægt upp á framtíðina að gera og hagkvæmari nýtingu náttúruauðlindanna að þegar verði farið að taka af þeim ákveðið gjald. Þessar skattbreytingar hafa verið unnar á gríðarlegum hraða og þær eru illa unnar. Það er mjög varasamt að innleiða svona viðamiklar breytingar á skattkerfum með svo stuttum fyrirvara sem raun ber vitni í þessu máli. Það eru líkur á því að mistök verði gerð um áramótin og í upphafi næsta árs og það er mjög erfitt fyrir skattkerfi sem fer af stað á brauðfótum að rétta sig við aftur. Það tapar ákveðnum trúverðugleika og við slíkt tap aukast skattundanskot til muna. Það er mjög erfitt að ná aftur tökum á kerfinu, á skattundanskotunum og þeim trúverðugleika sem mun hverfa. Þessar skattbreytingar eru ekki nægilega vel ígrundaðar. Þær eru ekki nægilega vel yfirfarnar og efnahags- og skattanefnd hefur haft alveg fáránlega skamman tíma til að ígrunda þær. Fjölmargir hafa vissulega komið fyrir nefndina en lítil sem engin efnisleg umfjöllun hefur verið um þær innan nefndarinnar sjálfrar þó að ýmis sjónarmið hafi komið fram af hálfu einstakra nefndarmanna. Það er líkt með þessar skattbreytingatillögur sem og aðrar lagabreytingar sem liggja fyrir þinginu núna að það er verið að afgreiða mjög mikla lagasetningu hér á methraða við aðstæður sem eru algjörlega óásættanlegar. Eins og kom fram hjá hv. þm. Eygló Harðardóttur rétt áðan eru menn að skrifa nefndarálit allar nætur og allar helgar. Menn eru við það illa sofnir og illa hvíldir og það eru gerð mistök, bæði í álitum sem og í lagasetningunni sjálfri. Það hefur þegar komið í ljós að m.a. er búið að selja tvo ríkisbanka í heimildarleysi og það er ekki neitt smámál. Það er að koma inn frumvarp sem tekur á því á síðasta degi fyrir jólahlé þingsins. Löng runa af mistökum er gerð í þinginu þessa dagana og það er einfaldlega að mínu mati skammarlegt fyrir Alþingi að starfa með þessum hætti. Það er óþarfi fyrir Alþingi að starfa svona. Það er einfaldlega hægt að fækka málum sem á að afgreiða fyrir jól og fyrir áramót og reyna að afgreiða hin með betri hætti en gert er. Hreyfingin leggur því til að frumvarpinu um tekjuskattshækkanir verði einfaldlega frestað og það betur ígrundað þannig að fólki gefist betri tími til að undirbúa þær skattbreytingar sem þurfa þó að eiga sér stað. Það liggur ekki á að gera það fyrir áramót. Þó að það sé að mörgu leyti æskilegt er sú hætta einfaldlega fyrir hendi eins og áður hefur komið fram að mjög mörg mistök verði gerð um áramótin. Þetta eykur flækjustigið. Til frambúðar ætti það ekki að vera vandamál vegna þess tækniumhverfis sem íslensk atvinnufyrirtæki og skattstjóri búa við en til skemmri tíma er mjög auðvelt að gera mistök í þessum málum. Þau er erfitt að leiðrétta og það er erfitt að leiðrétta þann brest á trúverðugleika sem skattkerfið verður fyrir þegar þau mistök verða gerð. Það er í rauninni ekki spurning um hvort, heldur bara hvenær og hve mikil þau mistök verða. Því leggjum við til að þessum breytingum verði frestað og að frekara tillit verði tekið til breytingartillagna Hreyfingarinnar sem koma fram síðar.

Frú forseti. Við sjálfstæðismenn höfum ítrekað í þeirri umræðu sem nú stendur yfir, um tekjuskatt og hækkun á tekjuskatti og ýmsa aðra nýja skatta sem lagðir verða á þjóðina, varað við þeirri efnahagsstefnu sem birtist í skattafrumvörpum ríkisstjórnarinnar. Við höfum varað við því vegna þess að reynslan sýnir að tilraunir til að reyna að skattleggja sig út úr þeirri stöðu sem við Íslendingar erum í eru allt að því dæmdar til að mistakast. Vissulega er hægt að finna dæmi þar sem orðið hafa áföll og ríkissjóðir viðkomandi landa hafa lent í vandræðum að menn hafi tímabundið jafnvel hækkað skatta til að bjarga ríkissjóðum sínum. En það er engin spurning um að skattahækkun verður alltaf þess valdandi að hætta á samdrætti eykst, en menn hafa látið slíkt yfir sig ganga þegar þeir hafa metið það svo að það væri nauðsynlegt og það væri forgangsatriði að bjarga ríkissjóði, afleiðingar af því ef ríkissjóður færi illa væru alvarlegri en það sem fylgdi því að framlengja efnahagslægð eitthvað. Nú háttar svo til á Íslandi, frú forseti, að við höfum lent í því að í kjölfar bankahrunsins varð alveg gríðarlegur samdráttur í efnahagslífi okkar. Jafnframt þurfum við að draga saman útgjöld þegar kemur að hinu opinbera. Það mun valda samdrætti. Af þeirri staðreynd að heimilin hafa minna á milli handanna til að kaupa vöru og þjónustu - af því að lánin hafa hækkað, íbúðalánin, bílalánin, neyslulánin, öll lán hafa hækkað annars vegar vegna þess að gengi íslensku krónunnar hrundi og hins vegar vegna þess að verðbólgan hefur hækkað lánin - má ljóst vera að enn meiri samdráttur er yfirvofandi. Nú þegar, frú forseti, er atvinnuleysið allt of mikið og stór hluti íslenskra heimila hefur mátt þola það að laun hafa verið lækkuð. Með öðrum orðum, allt bendir til þess að áframhaldandi samdráttur verði. Við slíkar aðstæður verður hið opinbera að gera allt sem í þess valdi stendur til að reyna að koma hjólum atvinnulífsins aftur af stað. Um þetta hljóta allir að vera sammála. Ég væri í hópi þeirra sem segðu að ef engar aðrar leiðir væru en þær að hækka skatta til að koma í veg fyrir að ríkissjóður færi nánast á hausinn yrðu menn að sætta sig við lengri kreppu og dýpri, meiri samdrátt hjá heimilunum í landinu, meiri samdrátt kaupmáttar, meira atvinnuleysi. Það væri sennilega óumflýjanlegt. Þó væri skynsamlegast ef menn treystu sér til að skera þá meira niður í ríkisútgjöldum en allar rannsóknir sýna að líklegra er að við náum atvinnulífinu aftur af stað með skattalækkunum heldur en auknum útgjöldum ríkissjóðs. En það er pólitískur veruleiki sem við horfumst í augu við að við verðum að gæta að ákveðinni þjónustu í samfélagi okkar og takmörk eru fyrir því hvað við komumst langt niður með ríkissjóð í útgjöldum. En þegar fyrir liggur, frú forseti, útreiknuð og útfærð áætlun um hvernig við getum bjargað ríkissjóði, komist í gegnum þessa kreppu með ríkissjóðinn og á sama tíma örvað hagkerfið þá sætir það furðu að hlýða á margt af því sem fram hefur komið í málflutningi stjórnarliða, hv. þingmanna og hæstv. ráðherra, sem tala eins og núna sé brýn nauðsyn á því að breyta og umbylta íslenska skattkerfinu til að ná fram einhverjum pólitískum markmiðum. Verkefni dagsins og næstu mánaða og missira, frú forseti, er að bjarga íslenskri þjóð úr þeirri kreppu sem við stöndum núna frammi fyrir. Vel má vera að það séu pólitískar deilur um hvernig skattkerfið eigi að vera uppbyggt, hvort það sé fyrst og fremst notað til að jafna tekjur eða til að afla ríkissjóði tekna. Sá pólitíski ágreiningur er eðlilegur. En það er hörmulegt til þess að vita að ekki skuli hafa náðst samstaða í þinginu um að fara aðra leið en þá sem nú blasir við til að vinna okkur út úr kreppunni. Ég verð að segja eins og er, það hefði verið skynsamlegra fyrir ríkisstjórnina að taka þá leið sem við sjálfstæðismenn höfum lagt fram, sem ég veit að góður stuðningur er við hjá stjórnarandstöðunni allri, og vinna þá á næstu 2–3 árum þær breytingar sem þeir flokkar sem nú mynda ríkisstjórnina vilja gera á skattkerfinu til að ná fram því sem þeir kalla meira réttlæti. Nú er frægt hvernig þeir flokkar hafa talið sjálfa sig vera handhafa hins endanlega réttlætis en sumum finnst réttlæti þeirra jafnvel verra en versta ranglæti heimsins. Þess vegna, frú forseti, ítrekum við sjálfstæðismenn enn á ný að það er svo hættulegt fyrir okkur að fara að hækka skatta við þessar aðstæður að allt að því er hægt að fullyrða með vissu að þær efnahagsaðgerðir ríkisstjórnarinnar munu valda skaða. Enn á ný, frú forseti, minni ég á að þegar kreppan varð í Bandaríkjunum, vegna þess að fjármálakerfið þar lenti í ógöngum árið 1929, þá var það svo að til þurfti rangar aðgerðir ríkisstjórnar Bandaríkjanna og seðlabanka Bandaríkjanna, bæði í stjórn peningamála, í skattamálum og í ríkisfjármálum, til að breyta þeirri kreppu sem á Bandaríkjunum skall yfir í kreppuna miklu. Hún varð nefnilega, frú forseti, ekki kreppan mikla fyrr en rangar ákvarðanir ríkisstjórnarinnar buldu og dundu yfir. Við stöndum frammi fyrir því núna á Íslandi að vegna aðgerða og þeirrar stefnu sem núverandi ríkisstjórn leggur af stað með sem byggir á skattahækkunum ofan á þann samdrátt sem orðið hefur í hagkerfinu og fyrirsjáanlegur er á næstu missirum vegna þeirra aðstæðna sem ég fór yfir áðan, þá er svo augljóst að kreppan á Íslandi mun dýpka og hún mun verða lengri. Það er valkostur, frú forseti, og það er alveg rétt sem stjórnarliðar hafa bent á að með því að taka þá peninga sem ríkið sannarlega á í séreignarlífeyrissjóðunum, peninga sem ríkið á, að ef við tökum þá núna eyðum við þeim ekki seinna. Það er alveg hárrétt. En þá ber að horfa til þess hver stærð almenna lífeyrissjóðakerfisins er og hversu mikla fjármuni ríkið á inni í því kerfi. Menn verða að horfa á valkostina. Ef við förum ekki þá leið sem Sjálfstæðisflokkurinn leggur til og ef það gengur eftir sem færa má sterk rök fyrir að muni gerast gangi skattaákvarðanir og áform ríkisstjórnarinnar eftir aukast líkur á landflótta. Þá munu fleiri Íslendingar, eigi þeir þess kost, flytja af landi brott og sækja sér störf annars staðar. Þetta var reynsla t.d. Færeyinga. Það er ekki svo að hægt sé að hækka skatta og ætlast til að það eina sem gerist sé að ríkissjóður fái meiri peninga. Hærri skattar enn og aftur munu auka samdráttinn og munu auka líkur á fólksflótta, munu draga úr efnahagsstarfseminni og draga um leið líka úr tekjum ríkissjóðs þegar upp verður staðið. Það eru góðar líkur á því eða öllu heldur, frú forseti, svo ég leiðrétti mig strax, það eru slæmar líkur á því. Þess vegna, frú forseti, er það allt svo hörmulegt hvernig að þessum skattatillögum ríkisstjórnarinnar hefur verið staðið. Þær eru illa útfærðar, þær eru vanhugsaðar og bent hefur verið á, bæði í efnahags- og skattanefnd og í þingsal, að ýmis atriði í útfærslu þessara tillagna ganga ýmist ekki upp eða munu valda verulegum skaða. Efnahagsáhrifin verða augljós. Það er ógæfa fyrir okkur að svona skuli hafa verið staðið að málum. Frú forseti. Ríkisstjórn Íslands, ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar, er að dýpka og lengja þá kreppu sem við stöndum nú frammi fyrir og því fylgir mikil ábyrgð.

Virðulegi forseti. Í kjölfar bankahrunsins fyrir um ári síðan kom skýr krafa frá almenningi um að þingheimur og þingmenn mundu vanda sig, taka sér tíma í að fara yfir það sem hefði farið úrskeiðis og koma með vel ígrundaðar tillögur um hvernig koma mætti þjóðinni úr þeim vanda sem hún enn glímir við. Síðasti ræðumaður orðaði það ágætlega. Við Íslendingar erum í kreppu en ég hef skynjað það svo úti í þjóðfélaginu að fólk upplifir það ekki enn þá að kreppan sé almennilega skollin á. Það er vegna þess að velferðarkerfið og sá grunnur sem hefur verið til staðar og var lagður á síðustu 10 árum er góður, hann hefur fleytt þjóðinni áfram það ár sem er liðið er frá bankahruninu. Við í stjórnarandstöðunni höfum ítrekað bent á að þau skref sem nú er verið að stíga muni dýpka kreppuna, þau muni gera kreppu sem hefði getað varað í stuttan tíma og hefði getað snert landsmenn lítils háttar, meiri og að hún geti varað í langan tíma. Það er ótrúlegt til þess að hugsa að þegar krafa almennings er að þingmenn vandi sig skuli ríkisstjórnin viðhafa þau vinnubrögð sem hún hefur sýnt á undanförnum dögum. Það er verið að umbylta skattkerfi þjóðarinnar, og hvenær komu þær skattatillögur fram? Fyrir um 20 dögum. Þetta er keyrt í gegnum Alþingi með látum og vonast til að nefndir Alþingis fái ráðrúm til að breyta slæmum tillögum í a.m.k. þolanlegar. Við í stjórnarandstöðunni og við í Framsóknarflokknum höfum lagt okkur öll fram. Það hefur örlítið þokast í rétta átt en ekki nægilega. Framsóknarflokkurinn leggur því til að málinu verði vísað aftur til ríkisstjórnarinnar og það er ekki traustsyfirlýsing til núverandi ríkisstjórnar. Þessum skattafrumvörpum ætti nánast öllum að vísa út í hafsauga en reglur Alþingis leyfa því miður ekki að það sé orðað með þeim hætti. Virðulegi forseti. Eitt skýrasta og besta dæmið um það hversu slæleg vinnubrögðin eru er þegar það uppgötvaðist í fjárlaganefnd um daginn að hæstv. ríkisstjórn gleymdi að sækja um heimild í lögum til að selja bankana.

Einkavæða.

Einkavæða bankana, og kemur vel á vondan vegna þess að ríkisstjórnarflokkarnir hafa í mörg, mörg ár talað um að einkavæðingin sem gerð var 2002 hefði verið illa framkvæmd en viðhafa svo nákvæmlega sömu vinnubrögð. Ef þingheimur lærir ekki af mistökum fyrri ára, sama hver á í hlut, er illa komið fyrir þjóðinni. Ef það er svo, eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson benti á, að vinnubrögð núverandi ríkisstjórnar eru jafnvel verri en þeirra sem hafa setið á undan á þjóðin ekki von á góðu og þá er það einfaldlega þannig, frú forseti, að við í stjórnarandstöðunni verðum að taka okkur meira á, við verðum að benda ítrekað og oftar á þau mistök sem nú er verið að gera vegna þess að þau verða ekki tekin til baka. Hvað er ríkisstjórnin er að gera með skattahækkununum? Mér reiknast til ásamt starfsmönnum Alþingis að ríkisstjórnin ætli sér að sækja 51 milljarð í vasa skattgreiðenda, en ég tek fram að það er afar erfitt að nálgast þessar tölur, sérstaklega í ljósi þess að þær breytast dag frá degi og þá skeikar um milljarða. Tökum sem dæmi að ríkisstjórnin ætlaði að reikna sér arð frá sölunni á Arion banka algerlega án lagaheimilda og hrökklaðist til baka eftir að stjórnarandstaðan benti á að þetta væri mjög líklega kolólöglegt, en þetta eru vinnubrögðin. Ríkisstjórnin er eins og ég segi að sækja sér um 51 milljarð, þessi tala er nefnd með öllum fyrirvörum. En höfum eitt í huga: Vaxtakostnaður ríkisins á þessu ári af Icesave er 45 milljarðar. Allar þær skattbreytingar sem nú dynja á landsmönnum munu fara í það eitt að greiða vexti af Icesave. Tekjuskattur 70 þúsund skattgreiðenda mun bara fara í það að greiða vextina af Icesave. Mér skilst að um sé að ræða alla íbúa Kópavogs, Hafnarfjarðar, Mosfellsbæjar og Akraness og ég gleymi örugglega einhverjum. Skattgreiðendur eru 180 þúsund og 70 þúsund þeirra munu greiða vexti af Icesave og hér leyfa menn sér það í umræðunni að koma upp og segja að þeir standi um leið vörð um velferðarkerfið. Það gengur einfaldlega ekki upp, frú forseti. Það er ekki hægt að leggja jafnmiklar álögur á fyrirtæki og einstaklinga í landinu ofan á Icesave og segja um leið að staðinn sé vörður um velferðarkerfið. Hvað gerist ef tekjur ríkissjóðs lækka? Skorið verður niður í velferðarkerfinu og það er einmitt það sem við framsóknarmenn höfum gagnrýnt, að hér sé verið að ráðast á þá sem síst skyldi. Ráðist var á aldraða og öryrkja í sumar. Þeir hafa ítrekað lýst yfir óánægju sinni með framgang ríkisstjórnarinnar. Alþýðusamband Íslands og Samtök atvinnulífsins hafa ítrekað komið fram og sagt að stöðugleikasáttmálinn sé í mikilli óvissu og að allir samningar sem ríkisstjórnin hefur gert við þessa aðila vinnumarkaðarins séu í rauninni sviknir, sviknir af hálfu ríkisstjórnarinnar. Við framsóknarmenn lögðum fram skynsamlega tillögu. Hæstv. fjármálaráðherra kom upp í ræðustól áðan og sagði að tillögur okkar væru óábyrgar. Ég hafna þeim málflutningi algerlega. Við leggjum til að farið verði í hækkanir í því skattkerfi sem við búum við núna. Þar er hægt að sækja tekjur án þess að það bitni á millistéttinni og þeim sem minna mega sín. Þingmenn úr öðrum þingflokkum hafa komið hér upp og sagt og tekið undir að það sé hægt að hækka persónuafsláttinn og það er einmitt það sem við framsóknarmenn höfum bent á. Það var samþykkt í tíð Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks að hækka persónuafsláttinn, að hann mundi fylgja verðlagi, en nú er lagt til að slíkt verði ekki gert. Það eru svik á samkomulagi við aðila vinnumarkaðarins. Er nokkur furða að þeir lýsi yfir að ríkisstjórnin svíki allt sem hægt er að svíkja? Við leggjum líka til og tökum að hluta til undir með sjálfstæðismönnum sem hafa bent á það að hægt sé að sækja tekjur í séreignarlífeyrissparnað. Við viljum fara milliveginn, vinna með núverandi skattkerfi og sækja helminginn í séreignarlífeyrissparnaðinn eða um það bil. Það er skynsamleg leið. Í nefndaráliti meiri hlutans benda menn nefnilega sjálfir á þá ítarlegu og miklu gagnrýni sem komið hefur frá Alþýðusambandinu, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja og fleirum. Þar er varað við flækjustigi tillagna ríkisstjórnarinnar. Af hverju? Jú, vegna þess að þær leiða til mikilla eftirágreiðslna, innheimtuhlutfallið mun lækka og sú skylda að launamaður skuli tilkynna atvinnurekanda hvaða skatthlutfalli hann tilheyrir væri erfiðleikum bundið og í sumum tilfellum ómögulegt. Þá hafa þeir líka bent á að hin fulla samsköttun á tekjum samskattaðra aðila yrði rofin en bætur yrðu eftir sem áður miðaðar við samanlagðar tekjur. Formaður efnahags- og skattanefndar, hv. þm. Helgi Hjörvar, kom jafnvel í ræðustól og viðurkenndi að því miður væri ekki hægt að ganga skrefið til fulls vegna þess að það sem hér væri verið að gera væri of flókið. Ég skildi hv. þingmann ekki öðruvísi. Hvenær eiga þessi lög að taka gildi? Eftir rúma viku, hæstv. forseti, 1. janúar 2010 eiga landsmenn að taka á sig skattkerfi sem nánast enginn veit hvernig á að framkvæma og nánast enginn hefur farið almennilega yfir. Hvað mun þetta leiða af sér? Gríðarlegan kostnað, frú forseti, gríðarlegan kostnað fyrir einstaklinga, fyrir fyrirtæki sem þurfa að umbylta tölvukerfum og því sem þau hafa til að reikna út í frekar einföldu skattkerfi. Þau munu leggja fram gríðarlegar fjárhæðir. Þá vil ég koma að því höfuðatriði sem við framsóknarmenn höfum verið að benda á, að það þarf að slá skjaldborg um heimilin og fjölskyldurnar í landinu.

Tapað/fundið.

Hér var kallað fram í að það væri tapað/fundið á Alþingi. Hv. þm. Þráinn Bertelsson benti á það. 

Virðulegi forseti. Við erum í 3. umr. um þetta frumvarp til laga um tekjuöflun ríkisins. Það má segja að flestar þær athugasemdir sem þinginu hafa borist frá umsagnaraðilum í málinu séu í sama anda og við sjálfstæðismenn höfum talað fyrir allt þetta ár frá því fyrir kosningar, þeim anda sem sveif yfir efnahagstillögum okkar sem teflt var fram strax í júní og síðan aftur í haust. Þar er meginatriði að núna búum við ekki við aðstæður til að leggja auknar byrðar á einstaklinga, heimili eða atvinnustarfsemi í landinu. Um þetta grundvallaratriði virðist vera skýr ágreiningur milli ríkisstjórnarflokkanna tveggja og okkar í stjórnarandstöðu þar sem ríkisstjórnin hefur ekki viljað taka til alvarlegrar skoðunar aðrar leiðir sem við höfum bent á til lausnar á vandanum. Sannarlega er mikill vandi fyrir dyrum. Sannarlega getum við ekki búið við fjárlagahalla af þeirri stærðargráðu sem við sjáum á þessu ári og lagt er upp með á næsta ári til lengri tíma. Augljóst er að við verðum fljót að komast í stórkostleg vandræði til langs tíma ef okkur tekst ekki að laga fjárlagahallann og gatið í rekstri ríkisins hratt og örugglega á um það bil 2–4 árum. Þess vegna eiga menn að leggja kapp á það í þinginu að tefla fram og takast á um efnahagstillögur sem líklegar eru til að greiða leiðina sem allra fyrst út úr þessari þröngu stöðu. Um þessa nálgun er mikill ágreiningur á milli flokkanna og ég verð að segja fyrir mitt leyti að mér finnst hálfdapurlegt í hvaða farveg umræðan hefur farið á hinu háa Alþingi. Umræðan af hálfu stjórnarflokkanna hefur einkum borið þess merki að þeir telji sig þurfa að gera upp fortíðina, þeir þurfi að tala um það hvers vegna við erum komin í þessa stöðu, hvað það var sem fór úrskeiðis. Merkilegt er að hlusta t.d. á þingmenn Samfylkingarinnar láta hver stóryrðin falla af öðrum, að Sjálfstæðisflokkurinn hafi eyðilagt skattstofnana í landinu. Hvað var sá ágæti flokkur að hugsa fyrir kosningarnar 2003 með risastóran skattalækkunarpakka upp á yfir 20 milljarða? Flokkarnir sem buðu fram fyrir kosningarnar 2003 töluðu fyrst og fremst um að lækka skatta, hver á fætur öðrum. Nú koma þessir sömu menn og báru ábyrgð á þeirri stefnu upp í ræðustól og tala um að við höfum ratað í þessar ógöngur vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn hafi með einhverjum hætti eyðilegt skattstofnana. Þessi flokkur sem ég minntist á, Samfylkingin, var líka í ríkisstjórn frá árinu 2007 og hans spor í þeirri ríkisstjórn markast fyrst og fremst af útgjaldaaukningu. Það kom kippur í vöxt útgjalda ríkisins þegar Samfylkingin kom í ríkisstjórn og sá fjárlagahalli sem við glímum við núna er ekki síst þeirri stefnu Samfylkingarinnar að kenna að koma inn í ríkisstjórn og stórauka útgjöld ríkisins. Það er því heldur holur hljómur í málflutningi þeirra sem nú sitja í ríkisstjórn þegar talað er um að allt sé þetta Sjálfstæðisflokknum að kenna og hafi ekkert með þeirra eigin áherslur að gera. Mergur málsins er einmitt sá að í stað þess að nota tímann á Alþingi, þennan dýrmæta tíma sem við höfum til að taka mikilvægar ákvarðanir, til að ræða í þaula hvers vegna við höfum ratað í þessa stöðu þá eigum við að ræða og takast á um leiðir út úr henni. Þá umræðu hafa menn viljað forðast og það er af veikleikum sem stjórnarflokkarnir hafa viljað forðast þá umræðu. Þeir hafa ekki þorað í hana af neinu kappi þar sem við sjálfstæðismenn höfum mætt með öfluga stefnu til leiks, leið sem forðar heimilum og atvinnulífi frá auknum álögum við þessar viðkvæmu aðstæður. Við höfum aldrei sagt að það væri gallalaus leið. Við höfum sagt að hún væri betri en sú að auka skattana. Um þessa skattahækkunarstefnu sem ríkisstjórnin er að keyra í gegn er auðvitað hægt að hafa fjölmörg orð, bæði um hvort einfaldlega sé rétt að hækka skatta og efnahagsleg áhrif af því en líka aðferðafræðina sem notuð er og hvar menn drepa niður fæti við hækkun skatta. Mig langar til að byrja stuttlega á því að fara yfir neikvæð áhrif af þeim skattkerfisbreytingum sem við erum að innleiða. Það er viðurkennd, hagfræðileg staðreynd að fjölþrepa skattkerfi eins og við ræðum um dregur úr hvata til frumkvæðis, nýsköpunar, dugnaðar og jafnvel menntunar þar sem jaðarskattarnir verða sífellt hærri. Umsagnaraðilar hafa bent á að jaðarskattar í þessu fjölþrepa skattkerfi sem við ræðum nú geti hjá millitekjufólki orðið allt að 60%. Þetta er hlutfall skattgreiðslu af síðustu krónunni sem menn þéna. 60% jaðarskattur er allt of hár, það er bara svo einfalt. Við viljum ekki byggja upp skattkerfi, a.m.k. ekki við í Sjálfstæðisflokknum, þar sem jaðarskattarnir verða svo háir að það dregur stórkostlega úr hvata til þess að leggja á sig. Ég held að ein mesta auðlind sem við Íslendingar höfum sé viljinn til að leggja á sig, dugnaðurinn og krafturinn sem býr í fólkinu í landinu, og það er hann sem við þurfum að virkja við þær aðstæður sem núna hafa skapast hjá okkur. Jaðarskatturinn verður um 60% hjá millitekjufólki við þessar breytingar en séð frá sjónarhóli atvinnurekandans verður skatturinn jafnvel enn hærri. Ef við skoðum hvað verður um krónurnar sem flæða frá atvinnurekandanum vegna launa sem renna í lífeyrissjóðakerfið og til ríkisins og síðan vegna tryggingagjaldsins þá eru skattarnir jafnvel enn þá hærri. Þetta fer að nálgast 70%. Það er orðið dýrt að ráða til sín fólk við þær aðstæður sem þessi ríkisstjórn er að skapa, enda kemur það manni ekkert á óvart að maður hittir annan hvern dag eða jafnvel oft í viku atvinnurekendur sem hafa verið að fara yfir sín plön t.d. fyrir næsta ár - ég hitti einn slíkan í gær sem sagði mér að hann sæti í stjórnum nokkurra félaga, þar væri verið að fara yfir áætlanir næsta árs og það blasti við að grípa þyrfti annaðhvort til töluvert mikilla launalækkana eða hreinlega uppsagna. Það blasir ekkert annað við, enda hefur hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem situr fyrir framan mig, margoft bent á að tryggingagjaldið er ekki annað en skattur á það að ráða fólk í vinnu. Við erum svo sem ekki beint að ræða tryggingagjaldið hér. Ég nefndi sérstaklega gallana á fjölþrepa skattkerfum. Í því sambandi er bent á Norðurlöndin sem fyrirmynd. Viljum við raunverulega nota Norðurlöndin sem fyrirmynd okkar skattkerfis? Er mönnum virkilega alvara með því að við viljum feta þá slóð sem Norðurlöndin hafa farið í sinni skattkerfisuppbyggingu? Ég veit ekki hvort við höfum tæmt þá umræðu á Alþingi eða hvort í umræðu um hið norræna skattkerfi hafi allt verið sagt í raun og veru. Ég vil nefna sem dæmi nokkra hluti í hinu norræna skattkerfi sem ég kann ekki sérstaklega vel við. Skattur er tekinn miklu fyrr, þ.e. af miklu lægri launum. Frítekjumarkið er miklu lægra. Ríkisstjórn sem segist ætla að hlífa sérstaklega þeim sem lægst hafa launin getur varla viljað fara inn í hið norræna skattkerfi þar sem menn byrja að borga skatta miklu fyrr. Er það? Vilja menn auka svo við skattheimtuna hjá þeim sem hæst hafa launin að jaðarskattarnir sem ég minntist á áðan verði ekki bara 60% heldur jafnvel allt að 80%? Vilja menn raunverulega fara inn í slíkt skattkerfi? Ef við tökum bara þá einföldu staðreynd að Norðurlöndin eru með mestu skattbyrði í heiminum þá þurfum við kannski að eiga samtal við íslenskan almenning svona eins og fyrir einar kosningar áður en við færum okkar skattamódel yfir til þess þar sem skattbyrðin er hæst í heimi. Ég held að það væri ágætt að eiga samtal við þjóðina þó ekki væri nema eins og 6–8 vikur fyrir einar kosningar áður en menn leyfa sér að taka það upp sem sína stefnu inni á Alþingi. Í umræðu annars vegar um okkar íslenska veruleika og hins vegar um hvernig umhorfs er í efnahagsmálum á Norðurlöndunum hefur verið nefnt að við viljum færast nær þeim vegna þess að þar sé landsframleiðslan svo há. Ég hef heyrt þetta nefnt í ræðustól Alþingis. Landsframleiðsla á Norðurlöndunum er ekki hærri en hér. Hún hefur lengi verið jafnhá hér og þar og oft og tíðum hærri hér en á flestum öðrum Norðurlöndum. Þetta segir mér að við höfum öll færi til að auka við lífskjörin þannig að þau verði í öllu tilliti sambærileg við það sem þar gildir. Það sem við stöndum hins vegar frammi fyrir í augnablikinu eru stórauknar skuldir hins opinbera og ekki síst ríkisins. Mér finnst mikilvægt að koma þessu að. Mestu ósannindin við kynningu á þessu frumvarpi sem við ræðum eru samt annað mál og ég er varla búinn að koma inn á það enn þá. Það lýtur að persónuafslættinum. Menn hafa áttað sig á því hver á fætur öðrum undanfarna daga og vikur en við sjálfstæðismenn höfum bent á þetta frá upphafi: Ríkisstjórnin faldi þau áform sín í skattahækkunarmálum sínum að afnema vísitölutengingu persónuafsláttar og kynnti málið þannig að hér væri sérstaklega verið að hlífa láglaunafólki. Ég ætla að taka eitt fram. Við getum tekið umræðu um hvort ríkið hafi efni á því að láta persónuafslátt fylgja hækkunum á vísitölu neysluverðs, það er sérstök umræða, en það gengur ekki að ríkisstjórnin taki ákvörðun um að afnema þessa tengingu og kynni það síðan sem mál sem hlífi sérstaklega þeim sem lægst hafa launin. Það er ekkert annað en blekking sem fólk á ekki skilið við þær aðstæður sem nú eru. Þær tekjuskattshækkanir sem við erum að ræða um eru sagðar eiga að skila ríkissjóði um það bil 10–12 milljörðum, þ.e. prósentuhækkunin í þessum hærri skattþrepum. 9–10 milljarðar eru einmitt hin aukna skattbyrði sem leiðir af afnámi vísitölutengingar persónuafsláttarins og það eru þessir 9–10 milljarðar í aukinni skattbyrði sem aldrei eru nefndir til sögunnar í umfjöllun á þinginu. Það er verið að leggja 9–10 milljarða á alla launamenn, alla þá sem hafa tekjuskattskyld laun. Allir þessir aðilar munu þurfa að borga hærra hlutfall launa sinna í skatt vegna þess að vísitölutenging hefur verið afnumin. Ég er því þeirrar skoðunar að heildaráhrifin af skattahækkunarpakka ríkisstjórnarinnar séu vanmetin um 10 milljarða eða um það bil 20% vegna þess að málið hefur verið kynnt þannig að það muni auka tekjur ríkisins um 44 milljarða eða þar um bil. Ég er þeirrar skoðunar að það sé að öllum líkindum ofmat vegna þeirra neikvæðu efnahagslegu áhrifa sem þessar skattahækkanir munu hafa, að þetta muni ekki á endanum skila sér í ríkiskassann. Við erum þegar farin að sjá slíkt gerast, t.d. þegar ríkisendurskoðandi skilaði okkur skýrslu nú í haust og benti á að þær skattahækkanir sem ríkisstjórnin er þegar búin að ákveða og koma til framkvæmda um mitt ár skila ekki þeim tekjum sem menn voru búnir að reikna sér. Ég tel að það sama muni því miður gerast varðandi þau áform sem menn kynna hér til sögunnar og vilja lögleiða, þ.e. að þessar skattahækkanir muni ekki skila öllum þeim krónum sem að er stefnt. Eitt er þó alveg víst og það er að með því að láta ekki persónuafsláttinn fylgja verðlagi munu þessir 9–10 milljarðar örugglega sparast vegna þess að þar geta menn ekki gert neinar reikningsskekkjur. Þeir milljarðar munu allir skila sér vegna þess að það er tekið af hverjum einasta launaseðli í landinu. Það er von að heildarsamtök launþega í landinu stígi núna fram, þó nokkuð seint sé, og telji sig hafa verið svikin, að gerðir samningar hafi verið sviknir og menn hafi ekki sagt satt og rétt frá þegar skattapakki ríkisstjórnarinnar var kynntur. Allt á þetta að vera okkur mikið áhyggjuefni. Ég hef ekki einu sinni nefnt hvað flækjustigið kemur til með að vaxa mikið og hve mikið við munum að nýju finna fyrir eftirágreiddum sköttum. Fólk mun í auknum mæli fá gíróseðil frá ríkinu 1. ágúst í staðinn fyrir tékka. Ríkisstjórnin telur greinilega að eftirágreiddir skattar séu ásættanlegir því þetta er bein afleiðing af þessum aðgerðum. Eftirágreiddir skattar, nota bene, innheimtast verr en staðgreiðsluskattar. Þannig er það bara. Flóknara og ógagnsærra skattkerfi er það sem ríkisstjórnin býður upp á og sorglegast af öllu er  
            

Frú forseti. Ég tel mikilvægt að setja það sem hér er að gerast í skattamálum í víðara samhengi vegna þess að búið er að fara ágætlega yfir það hversu fráleitt þetta er að mörgu leyti og órökrétt. En hvernig stendur á því að menn kjósa engu að síður að fara þessa leið og gera það á þennan hátt, þ.e. keyra þetta í gegn nokkrum dögum fyrir áramót þegar augljóst er að atvinnulíf og almenningur verða ekki í stakk búin til að takast á við þessar breytingar? Hvers vegna er þetta gert? Þetta er hluti af því sem við horfum nú fram á í íslenskum stjórnmálum að eftir að menn telja að óhófleg frjálshyggja á undanförnum árum hafi valdið hruni efnahagslífsins er ekki farin sú leið af hálfu núverandi ríkisstjórnar að reyna að finna einhverja skynsamlega rökrétta millileið. Nei, sagt er sem svo að hér hafi frjálshyggjan, hægri stefnan brugðist og þar af leiðandi eigum við að sveiflast alveg til vinstri, fara í hugmyndir algerlega á vinstri kantinum sem fyrir löngu síðan voru fallnar. Það kann að vera að hægri stefnan og frjálshyggjuhugmyndirnar hafi að einhverju leyti fallið á þessu ári og því síðasta en þær hugmyndir sem byggt er á í þessu skattafrumvarpi voru fallnar fyrir löngu, fyrir einhverjum áratugum líklega og svo náttúrlega endanlega með falli austantjaldslandanna þegar menn áttuðu sig á að það væri ekki einu sinni hægt í ríkjum þar sem yfirvöld hefðu stjórnað nánast öllum þáttum daglegs lífs að viðhalda slíku kerfi. Þess vegna er alveg stórfurðulegt að sjá að menn ætli aftur að fara yfir á þessa undarlegu braut, en til þess ætla þeir væntanlega að fara í hvers konar eftirlit og stýringu á daglegu lífi fólks því að mér sýnist að ekki muni veita af, flækjustigið til að mynda verður slíkt. Reyndar er gert ráð fyrir því í fyrstu að launþegar eigi sjálfir að hafa eftirlit með þessu og upplýsa vinnuveitendur sína, sérstaklega þeir sem vinna á fleiri en einum stað, um það hvernig eigi að skattleggja sig. Ég sé ekki fyrir mér í ljósi þess hversu erfitt hefur reynst fyrir þingið að fá álit frá fólki sem áttar sig fyllilega á því hvert er verið að fara, frá sérfræðingum, að almenningur í landinu geti gert sér grein fyrir því hvernig hann á að uppfylla öll þessi skilyrði. Þetta er enn eitt skref í þá átt að lífið á Íslandi verði eins og það var orðið austurrísk/ungverska keisaradæminu, að stór hluti af tíma hvers manns fór í það að sinna hvers konar skriffinnsku og reyna að átta sig á og uppfylla öll þau skilyrði sem stjórnvöld ætluðust til, vegna þess að í stað þess að einfalda kerfið og horfast í augu við mistök sem gerð höfðu verið var reynt að ráðast gegn vandanum með enn meiri flækjum. Þetta er það sem við þurfum kannski allra síst á að halda við þær aðstæður sem við erum í núna þar sem við þurfum einmitt að fá skýra framtíðarsýn og opna fyrir möguleikana á verðmætasköpun. Nei, þá er lífið gert miklu flóknara og erfiðara bæði fyrir íslenskan almenning og fyrir fyrirtækin. Það er náttúrlega dregið úr öllum helstu hvötum til verðmætasköpunar en líka er fólki einfaldlega gert erfitt fyrir að vinna vinnuna sína og lifa sínu daglega lífi. Á þetta er litið að mati þeirra sem horfa á þetta utan frá, til að mynda þeirra sem hugsanlega gætu viljað koma og fjárfesta í uppbyggingu landsins, sem mjög stóran óvissuþátt og nú eru menn farnir að reikna sér, þeir sem hugleiða fjárfestingar á Íslandi, sérstakt pólitískt álag. Það hefur ekki verið til á Íslandi fyrr, þetta hefur verið í sumum þróunarríkjum þar sem stjórnvöldum er ekki talið treystandi. En nú eru menn farnir að meta Ísland út frá þessu pólitíska áhættuálagi, þannig að þeir telja sig þurfa alveg sérstaklega mikla ávöxtun á fjárfestingu sína til að réttlætanlegt sé að taka þá áhættu sem fylgir því að fjárfesta hér á landi þar sem séu við völd stjórnvöld sem geti tekið upp á hvers konar óúthugsaðri vitleysu með engum fyrirvara, eins og við erum svo glögglega að verða vitni að í þessu skattamáli. Mönnum, sem eru vanir festu í stjórn ríkja og að geta gert áætlanir fram í tímann og líta á það sem grundvallarforsendu í rekstri fyrirtækja, líst varla sérstaklega vel á að fjárfesta í landi þar sem nokkrum dögum fyrir áramót eru kynntar vanhugsaðar, og óframkvæmanlegar að hluta til, tillögur í skattamálum sem leggja mjög ósanngjarnar álögur bæði á almenning og atvinnurekendur. Svo eru það náttúrlega hin beinu efnahagslegu áhrif sem liggja í því að það er ekkert svigrúm til staðar til að ráðast í þessar hækkanir. Stór hluti íslenskra heimila, alla vega helmingur samkvæmt mati Hagsmunasamtaka heimilanna, á í mesta basli við að skrapa saman til að eiga fyrir afborgunum af lánum. Hvaða svigrúm hefur þetta fólk til að bæta enn á sig og borga enn þá hærri skatta? Það svigrúm er ekki til staðar býsna víða og því til viðbótar verður að hafa það í huga að jafnvel þar sem slíkt svigrúm kann að einhverju leyti að vera til staðar er verið að taka úr umferð fjármagn sem hefði ella nýst til að halda neyslu í samfélaginu uppi, halda fyrirtækjum í rekstri. Á þann hátt ýtir þetta undir enn aukið atvinnuleysi en það ýtir líka með enn beinni hætti undir aukið atvinnuleysi, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur margnefnt, með hækkun tryggingagjaldsins. Það er verið að mynda sterkan hvata gegn því að ráða fólk í vinnu. Það er verið að skattleggja atvinnusköpunina fyrir utan náttúrlega hina hliðina á þeim áhrifum sem er sú að fyrirtæki munu væntanlega sum hver taka ákvörðun um að segja upp fleira fólki en ella til að spara sér tryggingagjaldið. Þetta er því þveröfugt við að sem gera ætti við þessar aðstæður. En áhrifin eru fleiri vegna þess að þegar brugðist er svona við þessum aðstæðum hugsa menn sem svo: Af hverju á ég að vera að leggja á mig að puða hér og reyna að þrauka á launum sem hafa lækkað um helming í samanburði við sambærileg störf í útlöndum? Til að mynda laun verkfræðinga og lækna sem geta fengið vinnu nánast hvar sem er í Evrópu, laun þeirra hafa lækkað í evrum talið um helming. Hvers vegna ættu þeir að halda áfram að strita hér þegar ríkisvaldið kemur fram með þessum hætti? Þetta ýtir sem sagt undir líklega stærstu hættuna sem við stöndum frammi fyrir um þessar mundir sem er aukinn landflótti og landflóttinn er eins og tölur Hagfræðistofnunar sýna því miður þegar hafinn. Hvar stöndum við þá ef það fólk sem við þurfum svo bráðnauðsynlega á að halda til að byggja upp og skapa aukin verðmæti sér sér ekki lengur fært að starfa hér á landi vegna þess að það getur fengið sams konar vinnu á tvöfalt og jafnvel þrefalt hærri launum annars staðar? Hvað verður þá um þá skattstofna sem verið er að reyna að knýja svo mikið út úr hér? Þeir lækka enn og þessi spírall, þessi neikvæða keðjuverkun heldur áfram. Allt er þetta hluti af þeirri skökku sýn ríkisstjórnarinnar á lausn vandans sem leiðir til enn meiri vanda. Þessi neikvæða keðjuverkun sem ég hefði haldið að menn væru búnir að læra af reynslunni með, því að þetta er ekki í fyrsta skipti sem menn standa frammi fyrir svona vanda og því hvernig eigi að bregðast við honum. Það hefur sýnt sig áratugum saman a.m.k., líklega árhundruðum saman, að þessi leið að bregðast við kreppu með því að hækka skatta og reyndar á sama tíma að ráðast í vanhugsaðan flatan niðurskurð og viðhalda óhemjuháu vaxtastigi getur ekki gengið upp, ekki fræðilega einu sinni. Ekkert land hefur nokkru sinni í sögu heimsins skattlagt sig út úr kreppu. En hér er verið að ræða um mjög óhagkvæmar, óskilvirkar og ósanngjarnar skattahækkanir á sama tíma og ríkið er að ráðast í niðurskurð og þótt vissulega þurfi að spara eigum við ekki að ráðast í flatan niðurskurð sem jafnvel í mörgum tilvikum leiðir til enn meira tjóns í framtíðinni, á sama tíma og vöxtum er haldið líklega þeim hæstu í heimi á Íslandi. Þessi þrenning myndar saman þær aðstæður að atvinnulífið getur því miður ekki náð sér upp úr vandanum og ef atvinnulífið gerir það ekki bitnar það á heimilum landsins, íslenskum almenningi og reyndar á ríkinu sem fær minni skatttekjur fyrir vikið. Með þessum aðgerðum er í besta falli verið að fresta vandanum en mér þykir reyndar líklegt að áhrifin komi býsna fljótt fram. Til hvers er þetta gert? Til að ná 44 milljörðum, beinir og óbeinir skattar samanlagt. 44 milljarðar er kunnugleg tala því að þetta er nánast nákvæmlega það sama og nú stendur til að greiða bara í vexti af Icesave-samningunum og vextirnir vel að merkja munu alltaf lenda á íslenskum skattgreiðendum, sama hverjar endurheimturnar verða hjá Landsbankanum, hvort þær verða 90%, 100% eða 50%, vextirnir munu alltaf lenda á íslenskum almenningi. Þarna ætla menn að ráðast í þessar skaðlegu aðgerðir, gera heimilunum, mörgum hverjum, nánast óbærilegt að standa við aðrar skuldbindingar til að skrapa saman fyrir bara vöxtunum af Icesave. Reyndar má ekki láta hjá líða að geta þess að þessir vextir verða greiddir í erlendri mynt til útlanda og ekkert fæst fyrir sem er eðlisólíkt því að innheimta hér í íslenskum krónum sömu upphæð vegna þess að þegar þeir peningar sem greiddir eru í vextina fara út úr hagkerfinu verða engin margföldunaráhrif af þeim. Þeir halda ekki áfram að veltast hér og skapa aukin verðmæti. Ef íslenskur launþegi fær upphæð greidda tekur hann hana og nýtir í matvælakaup og kaup á þjónustu af öðru fólki, heldur öðrum í vinnu. Þannig veltast þessir peningar áfram og verða á endanum tvöföld eða þreföld upprunaleg upphæð. Með því má segja að þetta sé sambærilegt við það ef við ætlum að bera saman annars vegar álagningu skattanna og hins vegar vaxtagreiðslurnar, að þá ættu vaxtagreiðslurnar af Icesave að vera a.m.k. tvöfalt hærri vegna þeirra margföldunaráhrifa sem við förum á mis við með því að glata þessum peningum úr hagkerfinu og fá ekkert í staðinn. Bent hefur verið á að hér sé fyrst og fremst um að ræða pólitíska aðgerð miklu frekar en hagfræðilega eða aðgerð sem sýnt hefur verið fram á hvernig eigi að gagnast ríkinu og þá er undarlegt að menn skuli telja nauðsynlegt að hrinda þessu í framkvæmd algerlega án þess að vera búnir að klára málið eða reikna það til enda núna rétt fyrir áramót. Hvers vegna gefur ríkisstjórnin sér ekki tíma á næsta ári til að ráðast í þessar kerfisbreytingar telji hún það þjóna einhverjum sérstökum pólitískum tilgangi? Hefur ríkisstjórnin ekki trú á því að hún endist út næsta ár? Ætlar hún að reyna að koma í gegn sem allra mestum kerfisbreytingum þess vegna? Ég veit ekki hver ástæðan er en mér skilst á reyndari mönnum en mér í þinginu að aldrei hafi sést annað eins vinnulag og núverandi ríkisstjórn hefur viðhaft við gerð fjárlaga og í þessum skattatillögum sínum. Í lokin, frú forseti, mundi ég vilja vitna í álit 1. minni hluta í efnahags- og skattanefnd þar sem fjallað er um óframkvæmanleika sumra af þeim atriðum sem hér er ráðist í. Það hefur nefnilega ekki verið sýnt fram á hvernig hægt er að framkvæma vissa hluti eins og skattlagninguna á innstæður í erlendri mynt og gengishagnað af innstæðunum. Það virðist sem sé þurfa að finna upp, ná framförum í heimi stærðfræðinnar til þess að ein af skattlagningarhugmyndum ríkisstjórnarinnar, þessi um tekjur af völdum gengisbreytinga, sé framkvæmanleg og sama má eiginlega segja um þennan nýja eignarskatt sem hefur ekki verið sýnt fram á hvernig hægt er að útfæra og fjölmörgum spurningum þar er ósvarað. Því miður hef ég ekki þann tíma sem ég gerði ráð fyrir til að fara í það en þetta er bara eitt af ótal vanreifuðum atriðum í þessu furðulega máli.

Virðulegi forseti. Hæstv. ríkisstjórn er að beita mjög óviðkunnanlegu ofbeldi gagnvart sjómönnum landsins. Hún ræðst að fjölskyldum sjómanna og sýnir sjómönnum ótrúlega lítilsvirðingu með því að leggja til að sjómannaafsláttur verði lagður af á fjórum árum. Sjómenn eru burðarás íslensks samfélags. Þaðan koma 60% af þjóðartekjunum. Þeir vinna harðsæknustu vinnuna við erfiðustu aðstæður og í 40 ár hefur sjómannaafslátturinn verið hluti af kjörum þeirra, kom inn sem hluti af kjörum og hefur verið þannig. Þetta eru hlutir sem við eigum að virða í stað þess að snýta framan í sjómenn. Það er nú svo að sjómannaafslátturinn er 1.000 kr. á dag og hámark sjómannaafsláttar er 330.000 kr. að fullu. Að meðaltali má segja að sjómenn séu 180–200 daga á hafi úti og á árinu 2008 fór 1 milljarður kr. í sjómannaafslátt fyrir 5.700 sjómenn.  Hv. þm. Helgi Hjörvar státaði af því fyrr í umræðunni að norræna skattkerfið væri til fyrirmyndar og ætti að vera fyrirmynd Íslendinga í breytingum á skattkerfinu í þrepaskiptingu. Sjómannaafslátturinn í Noregi, virðulegi forseti, var nýlega hækkaður og er 3,3 millj. kr. á ári. Hámarkið á Íslandi er 330.000 kr. og svo á að leggja þetta af. Sjómannaafslátturinn í Færeyjum er 1.850.000 kr. á sjómann á ári, í Danmörku 1 millj. kr., í Svíþjóð 630.000. Hvar er núna réttlætið í norræna skattkerfinu sem hæstv. ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna þykist miða við? Þetta er allt orðagjálfur, sýndarmennska og hégómi. Það vantar sjómenn á Íslandi, það vantar jafnvel sjómenn á bestu báta í bestu plássin. Það sýnir að staðan er alvarleg. Það er ekkert hugsað um menntun sjómanna og flotinn er að afmenntast í því sem gefur okkur 60% af þjóðartekjunum. Þetta er viðtekið vandamál sem byrjaði reyndar í þessum efnum til að mynda árið 1951 hjá þeirri vinstri stjórn sem þá var við lýði. Ef þessi valdbeiting verður að lögum, virðulegi forseti, munum við baráttumenn Íslands hefja á sömu stundu baráttu fyrir því að sjómenn endurheimti þennan rétt sinn. Það á að vera skylda okkar og metnaður að standa við bakið á sjómönnum og verja þá út í ystu æsar. Þeir ganga í gegnum pusið og brimskaflana og við eigum að verja þá. Þeir eru að vinna fyrir okkur og í hag samfélagsins í heild, 

Virðulegi forseti. Við erum að ræða skattkerfisbreytingar og eins og á við um önnur stór mál á þessu þingi ræðum við þau á miklum hlaupum. Umsagnir hagsmunaaðila eru að detta inn þessar mínúturnar og samt sem áður liggur fyrir að hæstv. ríkisstjórn og spunameistarar hennar sem hafa haft heilt ár til að undirbúa málið - og tala þar sem því er við komið um fagleg vinnubrögð, opið og gegnsætt stjórnkerfi, lýðræðisleg vinnubrögð og annað slíkt - viðhafa í þessum málum eins og öllum stórum málum þau ófaglegustu vinnubrögð sem sést hafa á þingi svo áratugum skiptir. Ég efast um að nokkur þingmaður á hv. þingi, þó að einn og einn hafi verið kosinn inn um miðja síðustu öld, hafi séð önnur eins vinnubrögð. Ég efast um það, virðulegur forseti. Allt er þetta gert undir einhvers konar slagorðakenndum markmiðum, hlutirnir lagðir upp með þeim hætti að allt hafi verið svo gríðarlega vont og svo mikill skaði frá Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum og þess vegna þurfi menn að gera upp einhverja hluti undir merkjum norræna velferðarkerfisins í þessu tilfelli og flestum öðrum. Virðulegi forseti. Skoðum þetta aðeins. Hvað er þetta norræna velferðarkerfi? Síðast þegar ég vissi voru Norðurlöndin nokkur og misjafnt kerfi í hverju landi fyrir sig. Eitt örlítið dæmi kom fram hjá hv. þm. Árna Johnsen. Hann fór yfir gríðarlega mikinn mun á því hvernig Norðurlöndin haga t.d. sjómannaafslætti. Hvað er þá norræni sjómannaafslátturinn? Hver er hann, virðulegi forseti? Skoðum velferðarkerfið. Hver er norræni biðlistinn í heilbrigðismálum? Er eitthvað slíkt til? Við Íslendingar höfum án nokkurs vafa náð lengst í því að afnema biðlista og gerðum það á allra síðustu missirum. Ef menn skoða tölur frá landlækni sést að síðustu ríkisstjórn tókst gríðarlega vel upp í að stytta biðlista og jafnvel leggja þá alveg af. Sá árangur er ekki til staðar á Norðurlöndunum. Er þá markmið þessarar ríkisstjórnar að ná upp í biðlistana sem eru annars staðar á Norðurlöndunum? Virðulegi forseti. Í umhverfismálum stöndum við Íslendingar framar öðrum þjóðum, m.a. Norðurlandaþjóðunum. Er það markmið okkar að koma á einhverju norrænu velferðarmengunarstigi á Íslandi? Ég spyr vegna þess að í fullri alvöru tala talsmenn ríkisstjórnarinnar eins og að menn hafi náð einhverri himnasælu í nágrannalöndum okkar og allt sé til þess vinnandi að ná einhverju ásigkomulagi sem er þar. Íslendingar hafa t.d. ferðast, eru víða í ágætistengslum og vita að þessar þjóðir eiga ekki síður við vanda að etja en við þó að færa megi full rök fyrir því að þær hafi haft mikla forgjöf á okkar þjóð að mörgu leyti. Með nokkurri einföldun má segja að við Íslendingar séum ung þjóð, það er stutt síðan við tókum að fullu og öllu eigin mál í eigin hendur. Við keppum við þjóðir sem voru stórveldi fyrir nokkur hundruð árum. Sumar högnuðust mjög á síðustu öld, t.d. á öllum styrjöldunum. Nefni ég Svíþjóð sem dæmi. Það var sama hvort það var fyrri eða seinni heimsstyrjöld eða kalda stríðið. Það er uppsafnaður auður í ýmsum löndum sem kom til af ýmsum ástæðum, m.a. út af nýlendustefnu þessara ríkja á meðan við Íslendingar höfum í um 60 ár verið með okkar mál að fullu í okkar höndum. Á þessum tíma hefur þurft að byggja allar undirstöður og innviði, hvort sem það eru samgöngur, húsnæði eða annað slíkt. Okkur hefur tekist býsna vel upp. Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að mér finnst ömurlegt að hlusta á eilífa minnimáttarkennd þessarar ríkisstjórnar fyrir útlendingum. Þetta er ekkert annað en minnimáttarkennd. Í hvert skipti sem hingað kemur útlendingur er honum hampað eins og að þar sé um algóðan guð að ræða. Þau sem eru til vinstri í pólitík, hvort sem þau starfa á fjölmiðlum eða í stjórnmálum, bugta sig og beygja og leggja út af öllum orðum þessara einstaklinga eins og um heilagan sannleika væri að ræða sem við þyrftum með einhverjum hætti að fara eftir. Þegar menn mættu útlendingum sem gættu svo sannarlega ekki hagsmuna Íslendinga heldur allt annarra hagsmuna í Icesave-samningunum sýndi sig þetta viðhorf. Þá bognuðu menn og beygðu sig fyrir erlendu valdi í tómri og klárri minnimáttarkennd sem mun skaða hagsmuni Íslendinga til langs tíma. Skoðum markmiðin með þessu frumvarpi og þessum lagabreytingum. Ef við erum að færa okkur til þessa svokallaða norræna velferðarkerfis, hver bað þá um ósveigjanlegri vinnumarkað? Það er ekki nokkur vafi að Íslendingar eru með sveigjanlegri vinnumarkað en þær þjóðir sem við berum okkur saman við. Hvenær kom fram sá stjórnmálamaður eða það stjórnmálaafl sem sagði: Nú ætlum við að minnka sveigjanleikann í íslensku samfélagi og á íslenskum vinnumarkaði og við lofum því að ef við komumst að munum við gera hann ósveigjanlegri og erfiðari þannig að við verðum í sömu vandamálum og þær þjóðir sem eru annars staðar í Evrópu, t.d. Norðurlandaþjóðirnar? Virðulegi forseti. Ég man ekki eftir þessu kosningaloforði. Ég man heldur ekki eftir kosningaloforðinu sem vinstri flokkarnir efna núna sem hljómar væntanlega einhvern veginn svona: Nú ætlum við að flækja skattkerfið.  Ég man ekki eftir þessu loforði, virðulegi forseti. Var þetta í kosningastefnuskrá Samfylkingarinnar eða Vinstri grænna? Ég man ekki eftir loforðinu: Við ætlum að koma á eftirágreiðslu skatta. Nú skulum við aftur fara til fortíðar. Ég man ekki eftir þessum ræðum hjá Vinstri grænum eða Samfylkingunni. Ég man ekki eftir ræðunum sem hefðu átt að hljóma svo: Munið þið þann tíma þegar þið voruð í tómum vandræðum vegna þess að þið gátuð lent í verulegum fjárhagserfiðleikum, sérstaklega ungt fólk sem er að byrja sína vinnu, sérstaklega það allra yngsta sem áttaði sig ekki á því að það ætti eftir að greiða mikið af sköttum eftir á? Við ætlum að koma því aftur á. Það er það sem við skulum gera. Við skulum sjá til þess að þúsundir manna, sérstaklega þeir sem yngri eru, verði í verulegum vandræðum vegna þess að þeir nái hugsanlega inn miklum tekjum og ári eftir, þegar þeir eru með lægri tekjur, fái þeir reikninginn fyrir sköttunum sem þeir höfðu af háu tekjunum. Ég man ekki eftir þessu loforði. Virðulegi forseti. Það er það sem þetta fólk er að gera núna og hvort sem fólk vill horfast í augu við þá staðreynd eða ekki var ástandið þannig að þegar sérstaklega þeir sem yngri eru - og ég veit þetta vel - stigu sín fyrstu skref á vinnumarkaði áttuðu þeir sig yfirleitt ekki á því að þeir ættu eftir að greiða skatta. Þeir vöruðu sig ekki og eyddu um efni fram. Sannarlega má segja að þeir hefðu átt að hugsa fyrir þessu, alveg rétt, en sérstaklega vegna þess að skattkerfið var flókið - eins og við erum að gera það aftur núna - áttaði þetta fólk sig ekki á því. Það eru mýmörg dæmi, tugþúsundir dæma, þar sem ungt fólk lenti í gríðarlegum erfiðleikum út af þessu. Og nú, virðulegur forseti, eftir að við höfum ekki séð þetta vandamál í áratugi kemur vinstri stjórnin í nafni norræns velferðarkerfis og ætlar svo sannarlega að koma þúsundum, ef ekki tugþúsundum, manna aftur í vandræði. Virðulegi forseti. Ég man ekki eftir þessu loforði. Kannski hv. þm. Magnús Orri Schram geti upplýst okkar um hvenær þetta loforð var gefið. Ég man heldur ekki eftir loforðinu um að aftur eigi að fara af stað með jaðarskattana. Ég man eftir því þegar hv. þingmenn Samfylkingarinnar og hv. þingmenn Vinstri grænna fóru sem frambjóðendur um allt og sögðu: Við viljum lækka jaðarskattana, það er markmið okkar. Ég held að það hafi verið í kosningabaráttunni 2003. Þá stóð upp úr hverjum einasta hv. þingmanni Samfylkingarinnar sem þá var í kosningabaráttu að lækka ætti jaðarskattana, þeir væru óréttlátir, vinnuletjandi og kæmu í veg fyrir verðmætasköpun, að það væri engin skynsemi í þeim. Ég man ekki eftir neinum stjórnmálamanni, engum, ekki einum einasta flokki, sem sagði: Við skulum hafa jaðarskattana. Það hefur svo tekjujafnandi áhrif. Það er svo svakalega gott. Þetta er svo í anda norræna velferðarkerfisins. Ég man ekki eftir því, virðulegur forseti, og ég fullyrði að það var aldrei sagt. Það var góð samstaða um það, virðulegi forseti, hjá öllum flokkum að einfalda þetta, koma í veg fyrir þessi gríðarlegu jaðaráhrif. Hvað erum við að gera núna? Jaðarskattarnir komu aftur. Ég vil fá að vita, virðulegi forseti, hver lofaði kjósendum þeim. Hvar kemur þetta fram í málflutningi eða kosningayfirlýsingum Samfylkingarinnar og Vinstri grænna?

Við erum orðnir gleymnir, munum það ekki.

Hv. þm. Pétur Blöndal kallar að við séum orðnir gleymnir og að við munum það ekki. Ég held að við séum ekki gleymnir, við hv. þm. Pétur Blöndal. Ég held að við munum umræðu um skattamál mjög vel og við munum að þetta hefur ekki komið fram. Ég held að menn átti sig ekki á því hvað þetta er gríðarlega alvarlegt en við munum fá að finna fyrir þessu. Og það er alveg sama þó að spunameistararnir ryðji út úr sér: Nú erum við að fá norrænt velferðarkerfi. Það verður alveg jafnvont að fá flókið skattkerfi, það verður alveg jafnvont að fá jaðarskattana, það verður alveg jafnvont að fá eftirágreiðslu skatta, það verður alveg jafnvont þegar fólk áttar sig á því að það er misjafnt eftir hjónum og sambúðarfólki þó að það sé með upp á krónu nákvæmlega sömu tölu samanlagt í tekjur, önnur fjölskyldan mun greiða meira en hin. Það verður alveg jafnvont þó að spunameistararnir spinni eins mikið og þeir mögulega geta. Virðulegi forseti. Hver lofaði eignarsköttum? Ég tók þátt í síðustu kosningabaráttu. Ég fylgdist nokkuð vel með henni. Hver lofaði eignarsköttum? Kannski hv. þingmenn Samfylkingarinnar. Ég spurði einn hv. þingmann hvort það hefði verið í stefnuskránni. Nei, það var ekki í stefnuskránni, ekki frekar en fjölþrepa- eða flækjustigið eða jaðarskattarnir. Er kannski svo langt um liðið frá kosningum, virðulegi forseti? Nei, það er ekki. Það eru nokkrir mánuðir liðnir. Kannski áttuðu þeir sig ekki á stöðunni. Nei, virðulegi forseti, það er ekki það, samfylkingarmenn eru búnir að vera í stjórn frá 2007 og með VG síðan 1. febrúar sl. Virðulegi forseti. Hér er um að ræða hrein og klár svik. Þessir flokkar svíkja vitandi vits kjósendur sína og vitandi vits eru þeir á miklum hlaupum við að eyðileggja skattkerfið eins og við þekkjum það. Það er enginn vafi að launþegar þessa lands, yngri og eldri, munu virkilega fá að finna fyrir því, kannski sérstaklega þeir sem yngstir eru og eru að fóta sig á vinnumarkaði í fyrsta skipti. Virðulegi forseti. Þetta frumvarp er skemmdarverk.

Frú forseti. Við ræðum síðasta skattamál ríkisstjórnarinnar a.m.k. í þessari lotu, síðasta ömurlega skattamálið, þ.e. frumvarp til laga um tekjuöflun ríkisins. Verið er að gera breytingar á m.a. tekjuskattslögunum. Ég vil í upphafi spyrja einhvern stjórnarliðann, t.d. hv. þm. Magnús Orra Schram, sökum þess að áður aflagður skattur, eignarskatturinn, hefur verið endurvakinn undir nýju nafni, þetta er svona kennitöluflakk í skattaheiminum en nú er gamli eignarskatturinn nefndur auðlegðarskattur, hvort til standi þá að breyta nafni laganna. Vegna þess að þetta hét áður lög um tekjuskatt og eignarskatt, því var svo breytt í lög um tekjuskatt af því að eignarskatturinn var aflagður, ég geri því fastlega ráð fyrir að við förum að sjá lög um tekjuskatt og auðlegðarskatt ef eitthvert samræmi á að vera í þessu og ef menn eiga að vera með gagnsæi í þessum skattamálum. Frú forseti. Ég ætla ekki að fara yfir efnisatriði málsins. Það hefur verið gert og athugasemdir okkar sjálfstæðismanna hafa komið fram. Það sem mig langar til að ræða er aðferðafræði þessarar vinstri stjórnar við málið. Hverju stöndum við frammi fyrir? Við stöndum frammi fyrir því að hér varð hrun. Tekjur lækkuðu og útgjöld hækkuðu, stöðugleikinn brást. Hvað er þá til ráða? Ég mundi halda, frú forseti, að við þyrftum þá að koma á stöðugleika. Við þyrftum að forgangsraða málum þannig að setja í forgang þau mál sem mega ekki bíða og við eigum að setja önnur mál til hliðar. Við eigum að leita allra leiða til að koma aftur á stöðugleika. Við eigum að leita allra leiða til að ná samstöðu, koma á stöðugleika og auka tekjur ríkisins. Það er eitt sem við getum öll sammælst um og það er að auka þarf tekjur ríkisins. Við erum bara ekki sammála um hvernig á að gera það. Við þurfum að ná samstöðu meðal þjóðarinnar en hæstv. fjármálaráðherra hæddist að því í morgun þegar stjórnarandstaðan greiddi atkvæði með frumvarpi hans um nýsköpun, þá hæddist hann að því að við gerðum það. Það var frekar ósmekklegt. Hæstv. fjármálaráðherra hefur líka sagt að þetta sé ekki tíminn fyrir pólitíska landvinninga. Nú þurfum við að standa saman og hann ákallaði stjórnarandstöðuna einhvern tíma í þessu ferli öllu saman, að þetta væri ekki tíminn fyrir pólitíska landvinninga. Þess vegna spyr ég: Af hverju fer þá þessi ríkisstjórn af stað með ekkert plan nema það að koma á einhverju ömurlegu fjölþrepa skattkerfi sem enginn skilur, hvorki þeir sem eiga að greiða eftir því né þeir sem eiga að vinna í kerfinu? Er það ekki pólitískur landvinningur þegar allir umsagnaraðilar, allir sérfræðingar, við í stjórnarandstöðunni og fólk út um allt hefur bent á að það sé ekki klókt, þetta sé ekki rétti tíminn til að fara út í stórfelldar skattkerfisbreytingar með engum fyrirvara og án alls undirbúnings? Í Morgunblaðinu á laugardaginn birtist grein þar sem segir að skattbreytingar séu óþarfar, að tekjujöfnunarmarkmið náist í núverandi skattkerfi ef það er markmiðið. Ónei, frú forseti. Það er nefnilega ekki markmiðið. Markmiðið er að koma á vinstri vitleysisskattkerfi sem enginn skilur bara vegna þess að þá geta þeir sagt: Við aflögðum kerfi sem Sjálfstæðisflokkurinn kom á. Það er engin hugsun í þessu, það er engin heil brú í þessu og það er ekki tími fyrir hugmyndafræðilega landvinninga, frú forseti. Þar tek ég undir með hæstv. fjármálaráðherra. Þess vegna segi ég: Það er svo yfirgengilega sorglegt að sjá hvernig þetta fólk ryðst fram og eyðileggur meira en það bætir bara vegna þess að það er í einhverjum hugmyndafræðilegum landvinningum. Hlustum á sérfræðingana. Hlustum á viðvörunarorðin. Tökum þetta til baka. Náum tekjum ríkissjóðs upp með þeirri leið sem við sjálfstæðismenn leggjum til. Vinnum okkur tíma og þá getur ríkisstjórnin sest yfir það hvernig hún ætlar að koma þessu ömurlega kerfi á en það verður ekki gert með nokkurra daga fyrirvara, frú forseti.

Virðulegi forseti. Nú er það svo að við sem á Alþingi störfum, og jafnframt þeir sem eru í ríkisstjórninni, erum að glíma við efnahagshrun og ég hef margoft sagt í þessum stól að auðveldara er um að tala en í að komast að finna leiðir til að koma okkur skjótt og vel upp úr efnahagslægðinni. Við í stjórnarandstöðunni höfum viðhaft mjög svo ábyrga stjórnarandstöðu og lagt fram okkar tillögur um hvað skal gera í efnahagsmálum. Varðandi þetta mál, þ.e. hvernig eigi að afla ríkissjóði tekna, höfum við sjálfstæðismenn lagt fram þá tillögu að séreignarlífeyrissparnaðurinn verði skattlagður fyrir fram og við náum þannig það miklum tekjum í ríkissjóð að umfangsmiklar skattahækkanir eins og ríkisstjórnin virðist stefna að með öllum tiltækum ráðum verði óþarfar. Það er einfaldlega vegna þess að okkar skoðun er að þannig sé komið fyrir heimilunum í landinu að ekki sé mögulegt að leggja frekari byrðar á þau og alls ekki í þeim mikla mæli sem ríkisstjórnarflokkarnir eru að gera. Frú forseti. Á þessar tillögur hefur vissulega verið hlustað af hálfu ríkisstjórnarflokkanna og sumir þingmenn stjórnarflokkanna hafa tekið undir þær. Hv. þm. Helgi Hjörvar hefur fullyrt og lofað því að um þær tillögur verði fjallað nánar í efnahags- og skattanefnd og ég vonast til að það verði gert. En það er nú einfaldlega þannig, frú forseti, að ef búið verður að hækka skattana það mikið að það getur haft þau áhrif að kreppan lengist og dýpki þá getur það einfaldlega verið of seint að fara leið okkar sjálfstæðismanna. Frú forseti. Í stað þess að fara þá leið velja ríkisstjórnarflokkarnir að umbylta skattkerfi landsins, flækja hlutina og í raun er það líka mjög kostnaðarfrekt að fara slíka leið vegna þess að heilmikill kostnaður fellur til við skattbreytingarnar. Það þarf að breyta bókhaldskerfum allra fyrirtækja, auka þarf vinnu við skatteftirlit og það verður miklu flóknara að gera sitt skattframtal. Og erfitt er að áætla kostnað samfélagsins í heild við þessar breytingar en það hefur að því er mér skilst ekki verið gert í vinnu efnahags- og skattanefndar. Sumir sérfræðingar eins og t.d. Hjálmar Gíslason hjá DataMarket hefur áætlað þennan kostnað um 1 milljarð kr. Það er gríðarlegt fé sem leggst bæði á ríkissjóð og fyrirtækin í landinu. Það er því spurning hvort hægt hefði verið að fara einhverjar aðrar leiðir hefðu menn viljað fara í þessar skattahækkanir, og það er svo. Bent hefur verið á það af Hjálmari Gíslasyni og jafnframt í grein eftir Örn Arnarson í Morgunblaðinu um helgina að með því að nota núverandi skattkerfi og byggja á því sé hægt að ná fram sama tekjuauka í ríkissjóð. Ég spurði hv. þm. Helga Hjörvar í umræðunni hvort þetta hefði verið skoðað, hvort það væri ekki einfaldlega lag að taka þetta mál aftur inn í nefnd og fara þessa leið, breyta frumvarpinu þannig að farin verði sú leið fyrst menn vilja endilega vera að hækka þessa skatta, en ég hef ekki fengið skýr svör við því hvort þetta hafi verið skoðað í einhverri alvöru. Frú forseti. Segja má að persónuafslátturinn sé einfaldasta hátekjuskattskerfið. Það hefur umræddur Hjálmar Gíslason fjallað um í pistli í heimasíðu sinni og ef ég má vitna til orða hans, frú forseti, kemur fram að persónuafslátturinn „tryggir það að þeir sem hafa lægstu tekjurnar greiði litla sem enga skatta og þeir sem hafa hæstu skattana greiði meira.“ Þetta er í rauninni það kerfi sem við höfum verið að nota. Það er einfalt, gagnsætt og gott kerfi. Og jafnframt er hægt að ná fram þeim tekjuauka fyrir ríkissjóð sem ríkisstjórnin virðist með þessu frumvarpi leggja til í gegnum þetta kerfi án þess að umbylta öllu og án þess að flækja kerfið okkar. Ég er mjög undrandi á því að ríkisstjórnin skuli senda fyrirtækjunum í landinu þessa sendingu rétt fyrir áramót meðan þau hafa lítinn sem engan tíma til að undirbúa breytingar. Ég held að fyrirtækin í landinu, frú forseti, glími einfaldlega við næg verkefni akkúrat í dag og þegar hægt er að fara aðra leið og ná sama markmiði sem virðist vera að ná inn ákveðnum tekjuauka í ríkissjóð af hálfu ríkisstjórnarinnar, þá skil ég ekki hvers vegna sú leið er ekki valin. Það er spurning hvort kannski einhver önnur sjónarmið vegi þyngra í huga ríkisstjórnarflokkanna, sem eru þá væntanlega að verða meira eins og önnur Norðurlönd og í raun mætti þá ætla að það sé kostur í huga hv. þingmanna ríkisstjórnarflokkanna að flækja skattkerfið.

Frú forseti. Við ræðum mjög viðamiklar lagabreytingar og gefst lítill tími til þess. Ég verð að byrja á því að ræða um misskilning hv. þm. Helga Hjörvars, formanns efnahags- og skattanefndar, en hann áttar sig ekki á því sem er löngu þekkt að það er mikill munur á fjármagnstekjum og venjulegum launatekjum. Það var farið í gegnum það í nefnd sem fjallaði um þetta fyrir löngu síðan og tók þá ákvörðun að taka upp samræmdan skatt, 10%, vegna þess að fjármagn rýrnar í verðbólgu, bæði sparifé, hlutafé o.s.frv. Til að mæta verðbólgutapinu þurfa skattarnir að vera lægri. Þegar verðbólgan er t.d. 18% og menn eru með 10% vaxtatekjur af innstæðu rýrnar innstæðan verulega en viðkomandi borgar 1% í skatt. Fyrir utan þá sem hafa tapað hlutafé sem ekki kemur skattkerfinu neitt við eða leigu sem er með kostnað og annað slíkt. Það er reyndar búið að taka tillit til þess að einhverju leyti, það er verið að flækja kerfið óskaplega. Síðan eru það launatekjur. Þar eru dagpeningar og bílastyrkir inni sem menn geta dregið frá en það gerir þetta ekki sambærilegt. Hv. þingmaður nefndi reiknaðar tekjur sem dæmi um flækingu en ég vil kalla það uppgjöf skattyfirvalda við að framfylgja lögunum. Þau áttu alltaf að vera mikið harðari á því að gefa út úrskurði um hvað væru reiknaðar tekjur. Hraðinn við þetta frumvarp er ótrúlegur. Þrjár umsagnir bárust í nótt og í morgun, ein frá ASÍ þar sem þeir gagnrýna harðlega að hætt sé við að verðtryggja persónuafsláttinn. Umsögnin er undirrituð af Gylfa Arnbjörnssyni og hann bendir á það sem er alveg hárrétt, frú forseti, að það eru vinstri stjórnin 1989 og vinstri stjórnin 2009, 20 árum seinna, sem hafa afnumið verðtryggingu persónuafsláttar en það kemur lágtekjufólki langverst. Það eru sem sagt vinstri stjórnir sem afnema þetta. Svo er hér umsögn frá manni sem heitir Árni Þór Hlynsson og bendir á að það sé alveg óvíst hvernig eigi að framkvæma þessa lagasetningu um að 50% af arði yfir 20% séu laun. Á að borga skatt af þeim arði líka og svo laun? Hvenær er gjalddaginn? Á að borga tryggingagjald af þessu? Á að borga í lífeyrissjóð? Hvenær er gjalddaginn á því? Eru komnir dráttarvextir á það þegar menn geta borgað? Hann bendir á fjölmörg atriði. Þessi umsögn barst í gær og hefur engin áhrif á málið. Við munum væntanlega leiðrétta þetta strax í janúar eða mjög fljótlega. Það þarf að leiðrétta mjög margt. Annar maður sem skrifaði umsögn í gær, Eiríkur Baldvin Þorsteinsson, bendir á dæmi um tvenn hjón. Í öðru tilvikinu er makinn með 700 þús. kr. á mánuði og hinn 300 þús. kr. og hins vegar er annar með milljón á mánuði, þ.e. sömu heimilistekjur, og hinn makinn er heima yfir börnum, t.d. í tilfelli sjómanns. Í báðum tilfellum eru heimilistekjurnar milljón en önnur fjölskyldan borgar 250 þús. kr. meira. Ég get ekki farið nánar út í þetta. Heildarásýnd frumvarpsins er dæmigerð fyrir vinstri frumvörp og það er svo sem allt í lagi ef menn hefðu gefið sér almennilegan tíma til að vinna úr þessum frumvörpum og gera það almennilega þannig að þau væru ekki full af göllum. Þessi frumvörp flækja skattkerfið alveg ótrúlega, frú forseti. Þau auka skatta á heimilin í landinu. Markmiðið er bæði að stýra fólki og auka skattbyrðina um 44 milljarða sýnist mér. Það eru 150 þús. kr. á mann eða 600 þús. kr. á fjögurra manna fjölskyldu. Þó að menn þykist gera vel við þá sem verst eru settir þá gerist það einmitt að þeir verða sérstaklega fyrir barðinu á þessum frumvörpum, olíugjaldi og öðru slíku, og því að persónuafsláttur fer ekki eftir verðlagi. Þessi frumvörp eru öll meiri háttar mistök. Þau ætla sér að laga kreppu með því að skattleggja löskuð heimili og fjölskyldur í landinu. Ég vara eindregið við þessu, að menn skuli fara þessa leið, sérstaklega þegar í boði er önnur leið sem er að skattleggja séreignarsparnaðinn. Þá hefðu menn getað legið yfir þessum frumvörpum í rólegheitum í heilt ár og reynt að sníða af þeim verstu agnúana, þeir sem dreymir um að koma á vinstri sköttum.

Frú forseti. Af því að senn líður að lokum umræðna um þau stóru tekjuöflunarfrumvörp eða skattafrumvörp sem hér hafa verið til umfjöllunar á Alþingi að undanförnu vil ég nota þetta tækifæri og byrja á því að þakka hv. efnahags- og skattanefnd fyrir mikla og góða vinnu. Ég vil þakka nefndarmönnum og einnig starfsmönnum nefndasviðs Alþingis sem hafa lagt hart að sér að undanförnu sem og auðvitað starfsmönnum í fjármálaráðuneytinu og hjá ríkisskattstjóra og fleirum sem lagt hafa hönd á plóg að undanförnu. Hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar, einkum Sjálfstæðisflokksins, hafa í umræðunum haft af því miklar áhyggjur að þessar aðgerðir í skattamálum kunni að valda samdrætti eða auka á samdrátt í hagkerfinu og hafa farið um það allmörgum orðum. Ég tel að ekki sé ástæða til að hafa þessar þungu áhyggjur og nefni í því sambandi í fyrsta lagi að þrátt fyrir þessar skattkerfisbreytingar og nokkuð aukna tekjuöflun á nýjan leik eftir mikla lækkun undanfarin ár verður stig tekjuöflunar hins opinbera samt til muna lægra en það hefur verið á umliðnum árum sem hlutfall af þjóðartekjum og til muna lægra en það er í mörgum nálægum löndum svo sem á hinum Norðurlöndunum. Í öðru lagi hafa ýmsir aðrir þættir áhrif á eftirspurn í hagkerfinu. Þar má nefna í fyrsta lagi að hagstætt gengisstig krónunnar hefur þegar örvað útflutningsstarfsemina og hleypt miklu lífi í þær greinar. Við horfum nú sem betur fer fram á lækkandi vexti sem að sjálfsögðu leggjast með okkur í því. Lækkandi verðbólga og lækkandi vextir eru eitt af því jákvæðasta sem nú er að gerast og skila okkur því umhverfi sem við höfum auðvitað lengi stefnt að. Við sjáum bæði lægri vexti og lægri verðbólgu en við höfum gert um margra missira eða ára skeið. Það leggst líka með okkur að nú stefnir í að vaxtakostnaður ríkissjóðs á næstu árum verði milljarðatugum lægri en litið gat út fyrir að yrði framan af ári. Það svigrúm, ásamt heldur hagstæðari skilyrðum á síðari hluta ársins, nýtum við að fullu til að draga úr annars áformuðum skattahækkunum. Það kemur að sjálfsögðu hagkerfinu til góða og mælist í öllum reiknilíkönum í formi aukinna umsvifa í hagkerfinu og meiri kaupmáttar ráðstöfunartekna.

Með því að selja banka.

Þegar þessir hlutir eru allir hafðir í huga eru ágætar horfur á því að spár um að viðsnúningur verði í íslenska hagkerfinu á næsta ári og við förum að sjá bata á síðari hluta ársins gangi eftir. Ég deili því ekki þessari miklu svartsýni sem svífur yfir vötnum í ræðuhöldum stjórnarandstæðinga með þeim. Þó að það sé um það bil svartasta skammdegið einmitt þegar við eigum þessi orðaskipti er engu að síður ástæða til að muna eftir því að sól fer að hækka á lofti og það eru að mörgu leyti bjartari horfur fram undan í okkar efnahagsmálum. Um efni frumvarpanna að öðru leyti vil ég segja um tekjuskattinn og þrepaskiptan tekjuskatt sem hér er innleiddur að hann er óumdeilanlega kostur frá sjónarhóli tekjujöfnunar. Markmiðið er að sjálfsögðu að ná m.a. fram í gegnum það að hlífa lægstu launum og lægri launum við sköttum. Það er enginn vafi í mínum huga að til framtíðar eigum við að stefna á að lækka skattprósentuna á lægsta þrepi um leið og efnahagslegar aðstæður leyfa. Varðandi umræður um verðtryggingu persónufrádráttar eða aðra slíka hluti er rétt að hafa í huga að það hleypur ekki frá okkur að skoða það ásamt öðru á næsta ári, hvernig þeim hlutum verður fyrir komið í ljósi efnahagsaðstæðna og aðstæðna í ríkisfjármálum sem hlýtur að vera verkefnið. Varðandi sjómannafrádrátt er gefinn þar rúmur aðlögunartími og ekki farið inn í kjarasamninga á gildistíma þeirra. Um tryggingagjald er það að segja að auðvitað er ekkert fagnaðarefni að þurfa að hækka launatengd útgjöld en atvinnulífið er þeirrar skoðunar að atvinnutryggingagjaldið eigi að bera kostnað af atvinnuleysi. Það er lagt hér til grundvallar og það er ástæða til að hrósa forsvarsmönnum atvinnulífsins og aðilum vinnumarkaðarins fyrir að kikna ekki undan þeirri ábyrgð að leggja sitt af mörkum til að hægt sé að greiða atvinnulausum fullar bætur á komandi árum. Tekjuskattur lögaðila er hækkaður á nýjan leik í 18%. Það var ofrausn að mínu mati að lækka hann á síðasta ári. Fjármagnstekjuskattur einstaklinga er færður til betra horfs með upptöku frítekjumarks og prósentu sem er nær því sem gerist í nálægum löndum en hann verður áfram með því lægsta sem þekkist hér engu að síður. Að lokum nefni ég auðlegðargjaldið þar sem efnaðasti hluti samfélagsins mun á næstu árum leggja eitthvað af mörkum, fólk sem hefur safnað miklum fjáreignum á undanförnum árum. Það er enginn vafi á því í mínum huga að eftir sem áður og þrátt fyrir þessar breytingar þarf 

Frú forseti. Öllum hv. þingmönnum er ljóst að það þarf að finna leiðir til að leysa vanda ríkissjóðs. Þess vegna höfum við sjálfstæðismenn flutt bæði þingsályktunartillögu og frumvarp til laga um það hvernig megi bregðast við þeim vanda. Grunnhugsunin er að koma í veg fyrir að hér verði gripið til skattahækkana við aðstæður þar sem þjóðin þolir ekki skattahækkanir. Hér hefur orðið gríðarlegur samdráttur vegna þess að fjármálamarkaðurinn hrundi og það verður samdráttur vegna þess að við þurfum að draga saman í ríkisútgjöldum. Það hefur orðið samdráttur hjá heimilunum í landinu vegna þess að fjármögnunarkostnaðurinn hefur hækkað, launin hafa lækkað og kaupmátturinn dregist saman. Við þessar aðstæður, frú forseti, er glapræði og röng efnahagsstefna að hækka skattana á heimilin í landinu. Það er þess vegna, frú forseti, sem við segjum nei.

Virðulegur forseti. Það er forgangsverkefni stjórnarflokkanna að auka jöfnuð í íslensku samfélagi og hér er stigið mikilvægt skref í þá átt með innleiðingu á þrepaskiptu tekjuskattskerfi eins og þekkist í nágrannalöndum okkar með því að verja hina lægstlaunuðu fyrir skattahækkunum við þessar erfiðu aðstæður um leið og skattar eru auknir á fjármagnseigendur og dregið úr því óréttlæti sem launafólk hefur búið við í þeim afsláttum sem þeir hafa haft á sköttum í tíð Sjálfstæðisflokksins.

Hæstv. forseti. Stjórnarandstaðan er ósammála ríkisstjórninni og stjórnarmeirihlutanum um áherslur í skattamálum og við því er ekkert að segja. En það er hægt að gera kröfu til þess að ríkisstjórnin sé látin njóta sannmælis. Látum vera að stjórnarandstöðunni finnist flókið að hafa fleiri en eitt skattþrep, nokkuð sem ég á mjög erfitt með að skilja á tölvuöld. Hér voru lengi tvö skattþrep, annað var hátekjuskattsþrep sem Sjálfstæðisflokkurinn vildi úr sögunni, út af borðinu, ekki vegna þess að það væri svo flókið að hafa það heldur vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn hefur viljað standa vörð um hagsmuni hinna efnameiri í þjóðfélaginu.  Síðan er það hitt, að bera okkur á brýn 

Virðulegur forseti. Þrepaskipt tekjuskattskerfi er að mörgu leyti mjög gott og við styðjum það. Við teljum hins vegar forsendurnar að baki þeim skattahækkunum sem gert er ráð fyrir ekki ganga upp. Þær byggjast á keynesískum kenningum sem við ákveðnar aðstæður ganga upp en eins og aðstæður eru í íslensku samfélagi í dag gengur einfaldlega ekki að hækka skatta á almenning með þessum hætti. Við bendum á aðrar leiðir í okkar tillögum og leggjum til að þær atvinnugreinar sem nota auðlindirnar hvað mest verði látnar greiða fyrir þau afnot. Það virðist vera ætlun ríkisstjórnarinnar að hafna því. Við hörmum það og við hörmum líka að meiri skattar séu lagðir á almenning eins og gert er í þessu frumvarpi þó að margt gott megi um það segja. Það hefði þurft betri undirbúning og lengri undirbúningstíma og við teljum að þau mistök sem verða gerð um áramótin við skattaútreikninga muni hafa slæmar afleiðingar á fólk.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2010, frá meiri hluta fjárlaganefndar. Nefndin hefur fjallað áfram um frumvarpið frá því að 2. umr. fór fram 13. desember sl. Í þeim tillögum sem hér eru lagðar fram kemur fram að gerðar eru breytingar, það eru komnar auknar tekjur og hallinn verður minni en leit út fyrir eftir síðustu umræðu. Í endurskoðaðri tekjuáætlun efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytis er gert ráð fyrir að tekjur verði í heildina 461.881,3 millj. kr. en það er hækkun um 3.151,5 millj. kr. frá því sem gert var ráð fyrir við 2. umr. um frumvarpið. Þetta skýrist af því í fyrsta lagi að reiknað er með að tekjuskattur af útgreiddum séreignarsparnaði verði 700 millj. kr. hærri en áætlað var, í öðru lagi að tryggingagjald verði 900 millj. kr. hærra og í þriðja lagi að virðisaukaskattur er áætlaður hækka um 1.600 millj. kr. Hækkun tekjuáætlunar frumvarpsins leiðir til minni halla sem nemur um 2,9 milljörðum kr. Tekjujöfnuður verður því neikvæður sem nemur 98,9 milljörðum kr. Í þessum tillögum er gert ráð fyrir styrkingu á Byggðastofnun. Lagt er til að sú breyting verði gerð á fjármunahreyfingum í 2. gr. frumvarpsins, sjóðstreymi ríkissjóðs, að önnur eiginfjárframlög og hlutabréfakaup verði mínus 2.000 millj. kr. í stað mínus 1.000 millj. kr. Það er í samræmi við þá breytingu sem lögð er til með nýrri heimildagrein um að efla eiginfjárstöðu Byggðastofnunar með 1.000 millj. kr. stofnframlagi. Gerðar eru nokkrar breytingar á útgjöldum milli umræðna auk þess sem nokkrar færslur eru milli útgjaldaliða. Nettóútkoma er hækkun útgjalda um 229,8 millj. kr. Stærstu breytingarnar eru framlög til sveitarstjórna eða sveitarfélaga og til félags- og tryggingamála auk menntamála. Helstu breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar á útgjaldaliðum á milli umræðna eru að sveitarfélögunum verði tryggðar 1.200 millj. kr. viðbótarframlag í jöfnunarsjóð til að mæta hækkun á tryggingagjaldi. Þessu verður mætt með því að lækka lið 09-989 Ófyrirséð útgjöld, um sömu upphæð. Þá er tillaga um 30 millj. kr. til að styrkja varasjóð húsnæðismála vegna félagslegra íbúða sveitarfélaga og loks má nefna að sett er inn 500 millj. kr. framlag til samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins vegna aukinna verkefna til eftirlits með fjármálum sveitarfélaga. Umönnunarbætur á liðnum 07-829 1.15 hækka um 200 millj. kr. samkvæmt tillögunum. Á móti lækkar ráðstöfunarfé ríkisstjórnarinnar um 20 millj. kr. og lækkun áætlunar útgjalda vegna vasapeninga ellilífeyrisþega um 35 millj. kr. en sú lækkun á þó ekki að hafa áhrif á greiðslur vasapeninga til ellilífeyrisþega. Þá er liðurinn Stofnkostnaður á öldrunarheimilum lækkaður um 35 millj. kr. Mismunurinn er 110 millj. sem kemur til hækkunar á fjárheimildum í 3. umr. Þá er við 3. umr. gerð grein fyrir nýju samkomulagi félags- og tryggingamálaráðherra og heilbrigðisráðherra þar sem nokkur hjúkrunarheimili auk tveggja samninga við sveitarfélög um öldrunarþjónustu eru færð til heilbrigðisráðuneytis. Gerð er tillaga um flutning fjármagns milli þessara ráðuneyta í samræmi við þetta samkomulag án þess að upphæðum sé í heild breytt. Í útgjaldaliðnum er einnig gerð tillaga um að Sjúkrahúsið á Akureyri fái 4 millj. kr. til að hægt verði að tryggja áfram nám læknanema við sjúkrahúsið. Í menntamálunum fær Landbúnaðarháskóli Íslands á Hvanneyri samkvæmt þessum tillögum 70 millj. kr. hækkun á framlagi til að tryggja nám í náttúru- og umhverfisvísindum, skipulags- og landslagsarkitektúr, skógfræði og endurheimt landgæða. Unnið er að samningi við skólann þar sem rekstur verður aðlagaður fjárveitingum til háskólans. Þá er tillaga um hækkun á framlagi til framhaldsskólanna til að mæta aukinni virkni og fjölgun nemenda um 10 millj. kr. og verður þá heildarhækkunin í 2. og 3. umr. fjárlaga samtals 160 millj. Áður var búið að samþykkja í 2. umr. 150 millj. og þarna bætast 10 millj. við. Í 2. umr. varð nokkur umræða um Keili og vegna þeirrar umræðu ætla ég að fara aðeins betur yfir það mál, skýringar sem ég vil að komið verði á framfæri. Það er þannig að auk 32 millj. framlags vegna nemenda í orku- og tækniskóla Keilis ehf. var samþykkt við 2. umr. um frumvarpið tillaga um að veita fjárframlag að fjárhæð 108 millj. kr. til Keilis ehf. til frumgreinanáms og annarra vinnumarkaðsúrræða. Einnig hefjast í byrjun næsta árs viðræður mennta- og menningarmálaráðherra og forsvarsmanna Keilis ehf. um gerð samnings um skólahaldið. Í þeim samningi verði fjallað um rekstrargrunn skólans og þess gætt að námið uppfylli skilyrði viðeigandi laga, þar á meðal samkeppnislaga vegna þess náms sem er rekið á samkeppnisgrundvelli. Farið verður yfir hlutverk Keilis ehf. bæði sem hluta af menntakerfi landsins og í uppbyggingu samfélagsins á Ásbrú, fyrrum varnarsvæðis á Keflavíkurflugvelli. Þetta er flutt til að árétta hvaða hugmynd liggur að baki fjárhæðinni í 2. umr. þannig að það valdi ekki neinum misskilningi hvað til stendur. Gerðar eru tillögur um nokkrar leiðréttingar miðað við þær vinnureglur sem unnið var eftir við úthlutun til lista- og menningarmála, safna o.fl. auk þess að leiðrétta framlög til Íslenska upplýsingasamfélagsins samkvæmt nánari skoðun, en þetta birtist allt í tillögum sem fylgja framhaldsnefndarálitinu Í 2. umr. tilgreindi ég þrjú atriði sem skoða ætti nánar fyrir 3. umr. Í fyrsta lagi nefndi ég tillögu um hækkun til samtakanna Beint frá býli en sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd gerði tillögu um að samtökunum yrði falið ákveðið verkefni og til þess yrði varið 4 milljörðum kr. Meiri hluti fjárlaganefndar gerir tillögu um þessi hækkun verði samþykkt. Í öðru lagi var ákveðið að skoða betur framlög til Þjóðgarðsins Snæfellsjökuls. Ég ætla að taka það fram að heitið Snæfellsjökull þjóðgarður er rangt í breytingartillögunum, textinn, og þarf að laga það. Meiri hluti fjárlaganefndar gerir tillögu um hækkun á framlagi um 10 millj. kr. til vinnu við tilgreind verkefni samkvæmt lista frá Umhverfisstofnun. Í þriðja lagi var rætt um að skoða fjárframlög til Vegagerðarinnar með það að markmiði að auka ferðatíðni í ferjusiglingum en ekki er gerð tillaga um breytingu fjárheimilda til Vegagerðarinnar. Í breytingartillögum á þskj. 546 er textabreyting í 6. gr., lið 7.15, og gerð tillaga um að textinn verði svohljóðandi: „Að stofna hlutafélag um byggingu nýs Landspítala og leggja félaginu til nauðsynleg lóðarréttindi ríkisins við Hringbraut undir bygginguna.“ Meiri hluti fjárlaganefndar telur í ljósi bréfs Ríkisendurskoðunar, dags. 15. desember 2009, til verkefnisstjórnar um byggingu nýs Landspítala að ástæða sé til að taka undir sjónarmið Ríkisendurskoðunar varðandi það hvernig með málið skuli fara. Mælt er fyrir um að þrátt fyrir að verkefnið byggist á reglugerð nr. 343/2006 um þjónustukaup og samninga þar að lútandi verði sett sérlög um byggingu nýs Landspítala jafnvel þótt ákvæði 30. gr. fjárreiðulaga gildi. Það er sem sagt niðurstaða meiri hlutans og fjárlaganefndar að sérstök lög um þá framkvæmd þurfi að koma til áður en ráðist verði í framkvæmdir við þennan spítala. Í breytingartillögu meiri hlutans við frumvarpið er að finna 6. gr. heimild eins og ég las upp áðan sem lýtur að stofnun undirbúningsfélags og lóðarréttindum því tengdu. Óháð því telur meiri hlutinn að sérlaga sé þörf um verkefnið og að nauðsynlegt sé að huga að því áður en meiri háttar skuldbindingar hefjast. Nú eru til staðar fjárheimildir í verkefni á fjárlagalið 08-376 en ljóst er að fyrr en síðar þarf að horfa til frekari fjármögnunar í ljósi mikils umfangs. Verkefnið skuldbindur ríkið til langs tíma og um leið er verið að ráðstafa eignum og kveða á um fyrirkomulag framkvæmda. Með sérlögum verður öllum efa eytt og skilgreiningar verkefnisins munu liggja betur fyrir. Slík sérlög geta því komið fram síðar óháð afgreiðslu fjárlaga 2010. Í framhaldi af þessu er það mat meiri hlutans samhljóða mati Ríkisendurskoðunar að nauðsynlegt sé að tilgreina í fjárlögum hvers árs í framtíðinni þær greiðslur og skuldbindingar sem falla til á viðkomandi fjárlagaári. Við fyrri umræðu var rætt um hvort og þá hvernig eigi að bókfæra skuldbindingu og framlög vegna byggingar tónlistar- og ráðstefnuhússins Hörpu. Fram kom í 2. umr. að fjárlaganefnd beindi fyrirspurn til Ríkisendurskoðunar um þetta atriði og í bréfi til nefndarinnar í framhaldi af fundi 8. desember sl. er eftirfarandi svar: „Leigugreiðslur ríkis og Reykjavíkurborgar eiga samkvæmt samningi að hefjast í mars 2011. Búið er að festa niður þessa upphafsdagsetningu hvað sem líður afhendingu hússins. Samkvæmt þessu þarf ekki fjárheimild vegna leigunnar í fjárlögum fyrr en 2011.“ Engu að síður benti Ríkisendurskoðun á að skoða þyrfti færslur vegna undirbúningskostnaðar á næsta ári. Þar er vísað í að verið sé að vinna að áætlun um kostnað en þessi áætlun liggur ekki enn þá fyrir frá Austurhöfn–TR, ekki nein áætlun sem hefur hlotið umfjöllun og afgreiðslu hjá eignaraðilum, hvorki hjá Reykjavíkurborg né ríkinu. Í fjárlagafrumvarpinu fyrr árið 2010 eru 70 millj. kr. í undirbúningskostnað undir liðnum 02-969 6.23 og er ekki gerð tillaga um að hækka þá upphæð. Einnig var rætt í fyrri umræðu um bókun varðandi Icesave-samkomulagið og með hvaða hætti ætti að færa ríkisábyrgð á svokölluðum Icesave-lánum sem Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta áætlar að taka frá breska og hollenska ríkinu vegna greiðslu lágmarkstrygginga á Icesave-reikningum Landsbankans. Samkomulag er um með hvaða hætti eigi að færa þessar skuldbindingar en skilningur meiri hluta fjárlaganefndar er að ef samþykkt verða sérlög um ríkisábyrgð og þau verða afgreidd á þessu ári dugi þau lög til að fullnusta afgreiðslu málsins og í gögnum og umfjöllun um fyrirliggjandi frumvarp koma fram þær forsendur sem til þarf. Skuldbindinguna á síðan að færa inn í lokafjárlög fyrir árið 2009 ef málið verður afgreitt á þessu ári. Meiri hlutinn telur því ekki þurfa sérstakar ráðstafanir við afgreiðslu fjárlaga 2010. Eftirlit með vaxtakostnaði og heildarskuldbindingum fer síðan eftir ákvæðum áðurnefndra laga, ef þau verða samþykkt, laganna um ríkisábyrgð og verður þá farið samkvæmt þeim tillögum sem þar liggja fyrir en þar eru mjög ströng skilyrði um hvernig haga beri eftirliti með skuldbindingunum. Ég ítreka að mikið hefur verið rætt í tengslum við fjárlagagerðina hve mikilvægt það er að bæta enn frekar allan undirbúning við gerð fjárlaganna, fjárlagaferlið í heild, sem og að styrkja eftirlitshlutverk fjárlaganefndar og Alþingis og þar að auki hefur líka verið bent á að styrkja þurfi lánasýslu í ríkiskerfinu. Mikilvægt er að þessi vinna hefjist strax á nýju ári. Þá hefur verið áætlað að setja af stað vinnuhóp innan fjárlaganefndar um að endurskoða allt ferlið varðandi umsóknir og afgreiðslu smærri erinda svo sem vegna safna, lista, fornminja, húsfriðunar o.s.frv. Þar þarf að skoða hverjar af þessum umsóknum eiga best heima í sjóðum sem þegar eru til staðar, að hve miklu leyti menningarsamningar sveitarfélaga geta leyst málin eða með hvaða hætti er hægt að fá fram sem skilvirkust ferli þar sem skýr markmiðssetning og forgangsröðun verkefna ræður ríkjum. Þá mun meiri hluti fjárlaganefndar gera tillögu um að setja á stofn vinnuhóp til að skoða hagræðingarmöguleika í ríkiskerfinu þar sem áhersla verði á að skoða hver eigi að vera verkefni ríkisins og hvernig þeim sé best fyrir komið. Þar má sameina stofnanir til að hagræða og til að ná aukinni skilvirkni. Eru einhverjar stofnanir óþarfar eða betur komnar hjá öðrum aðilum? Öll slík skoðun tekur tíma en nú þegar er heilmikil vinna í gangi á vegum ráðuneyta og þvert á ráðuneyti en meiri hlutinn telur rétt að það fari fram sjálfstæð skoðun á vegum fjárlaganefndar Alþingis. Ég vil að lokum þakka starfsfólki nefndasviðs enn og aftur fyrir þá frábæru vinnu sem það hefur innt af hendi oft undir miklu álagi og þá ekki hvað síst starfsmönnum fjárlaganefndarinnar. Þá vil ég einnig þakka nefndarmönnum í fjárlaganefnd fyrir þeirra vinnu og gott samstarf á milli umræðna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsöguna. Ég ætla ekki að reyna að spyrja hann út í stærstu málin. Mér heyrist að meiri hlutanum verði ekki hnikað, hvort sem það er í skattamálum eða útgjaldamálum, og er sérkennilegt að vita til þess að meiri hlutinn hafi ekki verið tilbúinn til að fara með minni hlutanum í nauðsynlegar aðhaldsaðgerðir í þessu frumvarpi. Ég ætla samt ekki að dvelja við það, heldur ætla ég að dvelja við eitt sem lítið hefur verið rætt en er samt stórmál, hrossakaup með sjúklinga milli ráðuneyta. Í fjárlagafrumvarpinu er óskiljanleg tilfærsla á hjúkrunarrýmum frá heilbrigðisráðuneyti yfir í félags- og tryggingamálaráðuneyti. Þetta var gert án nokkurrar einustu umsagnar fagaðila og komu allir af fjöllum sem hagsmuna hafa að gæta þegar þeir voru spurðir að þessu og lögðust allir sem einn gegn þessu, í það minnsta þeir sem hv. heilbrigðisnefnd kallaði til. Röksemdirnar voru mjög sérkennilegar. Það kom fram að þetta væri vegna þess að öldrun er ekki sjúkdómur. Það kemur þessu máli nákvæmlega ekkert við, enda ekki bara verið að tala um þá sem eldri eru. Eins og allir vita heita hjúkrunarrýmin svo af gildri ástæðu og eru heilbrigðisstofnanir. Þar er fólk sem er veikt og þróunin er að það verður veikara af ástæðum sem ég ætla ekki að fara í hér. Sömuleiðis var nefnt að þetta væri út af færslu málaflokks til sveitarfélaga en það kemur því auðvitað ekkert við. Síðan heyrði ég líka þau rök að það hefði verið gengið frá þessu fyrir tveimur árum sem eru hrein og klár ósannindi, enda stóð aldrei annað til en að heilbrigðisþjónusta fyrir aldraða og aðra yrði hjá heilbrigðisráðuneyti. Nú er verið að færa 30% hjúkrunarrýma til baka, en það virðist ekki vera nein heil brú 

Hæstv. forseti. Þetta mál hefur verið töluvert í umræðu, bæði í þinginu og var auðvitað í nefndum að auki þó að fjárlaganefnd hafi ekki akkúrat verið að véla um það hvorum megin ákveðin hjúkrunarheimili eða öldrunarheimili væru staðsett, í heilbrigðisráðuneyti eða félags- og tryggingamálaráðuneyti. Við röktum þetta mál einhvern tíma fyrr í umræðunni þar sem fram kom að þegar Sjúkratryggingastofnun var sett á laggirnar voru uppi ákveðin áform og hugmyndir um það hvernig ætti að skipta verkefnunum milli félags- og tryggingamálaráðuneytis annars vegar og heilbrigðisráðuneytis hins vegar. Það var afgreitt fyrir þetta ár með samþykkt, ef ég man rétt, um að það ætti að ljúka þessu í janúar sl. hvað ekki var gert, en síðan náðist samkomulag á milli þáverandi ráðherra einhvern tíma í febrúar, ef ég veit rétt, með hvaða hætti þetta skyldi gert. Þannig fór það inn í fjárlögin. Hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra og hæstv. heilbrigðisráðherra settust síðan yfir þetta mál að nýju og komust að samkomulagi með ákveðnum tveimur sveitarfélögum sem voru í upphafi tilraunasveitarfélög í þessum málaflokkum um þá skiptingu að færa þessi ákveðnu heimili og þessa umsýslu aftur undir heilbrigðisráðuneyti. Áfram verður unnið að því að koma þessum málaflokki í ákveðið horf. Þetta er svo sem ekki endanleg breyting en gildir þá þetta ár. Fjárlaganefnd hefur tekið inn í sínar tillögur það samkomulag sem þar náðist og ekki fjallað efnislega um það í neinum smáatriðum.

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þingmanni fyrir hreinskilnina. Hann segir réttilega, og ég ætla honum ekki annað, að hv. fjárlaganefnd sé ekki að véla um þessi mál, þetta eru bara hrossakaup á milli ráðherra. Þetta verður bara svona í ár og síðan verður haldið áfram með það. Ég get vel skilið að hv. þingmaður geti ekki svarað þessu neitt betur, það er engin leið að greina hvaða regla er í gangi þegar menn sjá þessa nýju skiptingu. Leiðin sem menn ætluðu að fara í fjárlögunum var mjög slæm og hefði án nokkurs vafa haft slæm áhrif á þjónustuna. Nú er einhvers konar leiðrétting á því en þó þannig að það er augljóslega eins og menn hafi verið í matador. Einn fær Austurstræti, annar Laugaveg og menn ætla síðan eitthvað áfram að véla um þetta og leika sér í matador með sjúklinga sem er mjög alvarlegt. Ég vona að hv. þingmaður reyni að beita sér fyrir því að menn fari að vinna faglega í þessum málaflokki en hagi sér ekki eins og hér kemur fram.

Virðulegi forseti. Hér er fjárlagafrumvarpið við 3. umr. og ljóst að það á að fara að greiða atkvæði um það á morgun. Einn af þeim liðum sem kemur á tekjuhliðina í þessu fjárlagafrumvarpi er 1,2 milljarða kr. fyrirframgreiðsla skatta af stóriðjufyrirtækjunum. Nú vill svo til að ég sit í hv. iðnaðarnefnd og þar voru til umfjöllunar viðbætur við fjárfestingarsamninga stórorkunotendanna til að gera okkur kleift að fá þessa fyrirframgreiðslu. Iðnaðarnefnd fékk á fund til sín Ríkisendurskoðun þar sem kom fram að það mundi alls ekki samræmast reikningsskilavenjum að bóka þessa fyrirframgreiðslu eins og ætlunin var, jafnframt að sá hraði sem var á málinu - það var hægt mikið á því og síðan var okkur tilkynnt að engir frekari fundir yrðu um þetta mál eða önnur í iðnaðarnefnd þannig að það er eins og að þetta mál allt saman sé einhvern veginn að gufa upp. Það sem mig langar til að spyrja hv. formann fjárlaganefndar, Guðbjart Hannesson, er: Er ætlunin að lagt verði fyrir þingið til atkvæðagreiðslu á morgun, væntanlega, fjárlagafrumvarp þar sem vitað er um gat upp á 1,2 milljarða kr.? Telur formaðurinn þetta eðlileg vinnubrögð?

Hæstv. forseti. Það er kannski með þetta eins og margt annað, það skiptir auðvitað máli að þarna er verið að vinna samkvæmt ákveðnu samkomulagi, þarna eru ákveðnar upphæðir á hreinu, hvað er verið að borga. Ágreiningurinn er svo um með hvaða hætti eigi að bókfæra það í bókhald ríkisins, hvort þetta kemur inn sem beinn tekjuliður eða sem fyrir fram greiddur skattur og fært þá yfir efnahag með einhverjum hætti. Það er alveg hárrétt sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson bendir á, það hefur verið ágreiningur á milli fjármálaráðuneytis og Ríkisendurskoðunar um þetta mál. Sá ágreiningur var ekki leiddur til lykta og við í fjárlaganefnd höfum ekki tekið afstöðu til þess ágreinings. Þetta kemur þá til atkvæða eins og það var sett fram í fjárlagafrumvarpinu og gerir meiri hluti fjárlaganefndar ekki tillögur um að breyta því en látum það standa fyrst og fremst eftir að það breytir ekki afkomunni eða því sem hér er verið að ljúka til að ná samræmingu í fjárlagafrumvarpinu.

Virðulegi forseti. Það er vissulega rétt hjá hv. formanni fjárlaganefndar að það er ágreiningur milli fjármálaráðuneytis og ekki bara Ríkisendurskoðunar heldur og allra annarra sem vit hafa á málinu. Það samræmist ekki reikningsskilavenjum að bókfæra tekjur úr framtíðinni. Það er hárrétt sem hv. þingmaður segir, þetta á að fara yfir efnahag en ekki yfir reksturinn, þannig að í raun á að samþykkja hér fjárlög á morgun sem eru með 1,2 milljarða kr. meiri halla en gefið er upp í fjárlögunum. Og það er vitað. Ég ætla að spyrja hv. þingmann aftur: Eru eðlileg vinnubrögð að þetta sé gert miðað við þá forsendu að ekki sé 

Hæstv. forseti. Eðlileg vinnubrögð eða ekki, eðlileg vinnubrögð eru að leiða svona mál til lykta og það þarf þá að vera tími til þess. Það á eftir að samþykkja það frumvarp sem þarna er verið að fjalla um, frumvarp sem staðfestir þennan samning við stóriðjuna. Ég tel eins og fram hefur komið í fyrra svari mínu að þarna sé ágeiningur um með hvaða hætti eigi að fara með þetta. Sá ágreiningur hefur ekki verið leiddur til lykta. Það tókst með bankamálið eins og áður hefur komið fram. Þar var ágreiningur, þar gátu menn fundið sameiginlega lausn og það þarf sjálfsagt að gera það í þessu máli líka. Sú lausn liggur hins vegar ekki fyrir og þar með liggur fyrir að afgreiða frumvarpið eins og hér er um það mál búið.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni fyrir málefnalega umfjöllun um frumvarpið áðan, eins og hans er von og vísa. Hér fyrir utan í dag fjölmenntu verktakar til að mótmæla því að ekki væri meiri atvinnu að hafa fyrir þann stóra flokk karla og kvenna sem vinnur á jarðvinnuvélum og stórum vinnuvélum. Mótmælendur afhentu fjárlaganefnd Alþingis áskorun um að ráðast þegar í stað í arðbærar framkvæmdir til að koma hjólum atvinnulífsins í gang. Samtals munu eitthvað á annað hundrað vélar hafa verið í þessum aðgerðum. Miðað við fréttaflutninginn í dag er staða verktaka um þessar mundir alvarleg. Engin önnur starfsgrein hefur orðið verr úti í þessum mikla samdrætti en jarðvinnu- og byggingariðnaðurinn. Fram kom í máli forsvarsmanna þessara mótmæla að tæplega 18.000 manns hafi haft atvinnu af þessum málaflokki fyrir hrun en séu nú um 5.000. Fulltrúar sjálfstæðismanna lögðu til, og þess sér stað í nefndaráliti þeirra fyrir 2. umr. þessa máls, að Vegagerðinni yrði heimilað að nýta óhafnar fjárveitingar um síðustu áramót, að framlag til vegamála yrði þannig aukið um 4,4 milljarða kr. og því fé varið til að ráðast í mannaflsfrekar framkvæmdir um land allt og frekar til smærri verka en stærri. Frú forseti. Það stendur í nefndarálitinu að þessi aðgerð mundi skapa bæði atvinnu og skila virðisauka til samfélagsins. Hún mundi einnig koma í veg fyrir fjöldagjaldþrot meðal verktaka, ekki síst þeirra smærri. Ég hitti nokkra mótmælendur fyrir utan áðan sem spurðu einmitt eftir því hvort þetta mál og þessar athugasemdir frá fulltrúum Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd hefðu verið teknar til umræðu og hvort meiri hluti fjárlaganefndar hefði fallist á þær, og ef ekki, með hvaða rökum. Nú beini ég þeirri spurningu hér með til hv. þm. Guðbjarts Hannessonar.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir að vekja athygli á þessu máli. Ég ætlaði að koma aðeins inn á það í ræðu minni að hér voru mjög öflug mótmæli verktaka sem af eðlilegum ástæðum lýsa yfir miklum áhyggjum af verkefnastöðunni fyrir félaga þeirra. Það kom fram að sá hópur var gríðarlega öflugur á þenslutímunum, þá var mjög mikil uppbygging, en þetta er sá hópur sem verður hvað harðast úti í þeim samdrætti sem varð síðan í kjölfarið. Það er því full ástæða til að huga að því hvernig hægt er að koma til móts við þann hóp. Það er réttilega nefnt að hér hafa menn aðeins horft til þess hvernig farið verður með lokafjárlög frá árinu 2008. Eins og kunnugt er voru þau fryst, þær fjárveitingar sem þar voru inni, einfaldlega til að hagræðingin á árinu 2009 virkaði, þ.e. að menn gætu ekki verið að leika sér með að nota heimildir, en þar var ekki Vegagerðin langstærst. Hún var að vísu stærsti einstaki aðilinn en það voru fjölmargir aðrir aðilar og yfir 20–30 milljarðar í inneignum sem menn ákváðu að frysta meðan menn væru að fara í gegnum múrinn. Nú kemur það til kasta lokafjárlaga fyrir árið 2008 að ákveða með hvaða hætti heimildir verða færðar yfir áramótin. Mér er kunnugt um að einhver hluti af vegagerðarheimildunum hafi nú þegar farið yfir. Að þessu er verið að vinna og við eigum eftir að fá þetta til fjárlaganefndar til umræðu. Þessi hluti hefur ekki komið til kasta fjárlaganefndar enn þá þó að við lokafjárlögin ætti hann að sjálfsögðu að vera kominn til umræðu með öllum þeim gögnum sem eiga að fylgja. Við höfum kallað eftir því en það hefur því miður ekki náðst. Ég benti á það áðan úti þar sem ég tók við þessu mótmælaskjali að það skiptir líka mjög miklu máli að okkur takist að ná samkomulagi við lífeyrissjóðina um stærri framkvæmdir, koma hlutunum á einhvern hátt þannig fyrir að hér verði hægt að ráðast í stór verkefni. Það skiptir mjög miklu máli og að það gangi sem hraðast fyrir sig.

Hæstv. forseti. Nú er það svo að þegar ástand efnahagsmála er með þeim hætti sem það er í dag er gríðarlega mikilvægt að stjórnvöld hafi skýra stefnu og sendi þau skilaboð til samfélagsins hvert skuli stefnt og hvernig skuli taka á vanda stórra hópa, eins og þess hóps sem mótmælti hérna fyrir utan. Nú var svarið kannski svolítið loðið upp á það að í rauninni væri ekki búið að taka neinar ákvarðanir en þeirra væri að vænta þegar lokafjárlög 2008 yrðu tekin til meðferðar. Þá er næsta spurning, sem ég held að ég hafi spurt áður í umræðunni: Hvenær er lokafjárlaga fyrir árið 2008 að vænta og eru einhver önnur verkefni, eitthvað annað í pípunum hjá ríkisstjórninni í atvinnumálum varðandi þá hópa sem við ræðum?

Hæstv. forseti. Varðandi stefnuna eða ástand efnahagsmála eins og hér hefur verið nefnt verða menn auðvitað að átta sig á því að það er nákvæmlega þess vegna sem við erum í þessari stöðu. Ég hef margítrekað sagt það í ræðustóli að öll þau úrræði sem við hefðum átt að grípa til, þ.e. við hefðum átt að lækka skatta, við hefðum átt að auka lántökur og ráðast í meiri framkvæmdir - því miður eigum við ekki þessi úrræði einfaldlega vegna þess að við erum mjög skuldsett. Við erum að koma með fjárlög sem eiga að vera með 100 milljarða halla og gríðarlegum vaxtakostnaði, næstum 100 milljarðar líka, þannig að við eru að tala um það háar upphæðir að erfitt er að setja inn einhvern kraft í efnahagslífið plús það að við verðum auðvitað að stilla okkur upp á nýtt miðað við nýjan raunveruleika. Það er unnið á mörgum stöðum að því að reyna að koma af stað framkvæmdum eftir efnum og ástæðum, t.d. við Suðurlandsveg, Vesturlandsveg, nýjan spítala sem ég nefndi í ræðu minni og fleiri atriði. Við skulum vona að okkur takist að þoka einhverjum af þessum verkefnum áfram. Það er ekki auðvelt að endurreisa samfélagið með þessum takmörkuðu miðlum vegna þess einfaldlega að við vorum búin að koma okkur í svo ótrúlega vonda stöðu og framkvæma langt umfram það sem innstæða var fyrir, því miður.

Hæstv. forseti. Ég þakka formanni fjárlaganefndar, hv. þm. Guðbjarti Hannessyni, fyrir framsögu hans með áliti meiri hluta fyrir 3. umr. og vil einnig nota þetta tækifæri til að þakka honum mjög gott samstarf í nefndinni. Þó að við séum ósáttir um ýmislegt sem í frumvarpinu liggur hef ég fullan skilning á þeirri stöðu sem hann er settur í sem formaður fjárlaganefndar því að pressan á stjórnarmeirihlutanum er gríðarlega mikil undir þeim skilmálum sem honum er ætlað að vinna. Meðal annars af þeim sökum tel ég nokkuð víst að stjórnarmeirihlutinn í fjárlaganefnd hafi orðið að hafna boði stjórnarandstöðunnar um samstarf til að reyna að lækka útgjöld ríkissjóðs. Þetta er í rauninni einstakt boð stjórnarandstöðu við fjárlagagerð. Við buðum upp á samstarf um lækkun útgjalda allt að 8 milljörðum kr. en því miður sá stjórnarmeirihlutinn sér ekki fært að þiggja það boð en boðar, eins og kom fram í ræðu hv. þingmanns áðan, vinnu í þeim efnum á komandi ári. Ég vona og vænti þess að það muni ganga þá þokkalega vel. Þær tillögur sem stjórnarmeirihlutinn hefur gert frá upphaflegu fjárlagafrumvarpi sem var lagt fram í október eru þess eðlis að hallinn á ríkissjóði hefur eingöngu aukist í meðförum stjórnarmeirihlutans, sérstaklega fyrir tilverknað ríkisstjórnarinnar á þeim fáu vikum sem liðnar eru frá því að upphaflegt frumvarp kom fram. Það er staða sem ógnar að mínu mati verulega fjárhagslegri afkomu ríkissjóðs og því miður virðast hlutirnir ganga með þeim hætti að ekki sé fullur skilningur hjá ríkisstjórninni á þeirri nauðsynlegu tekjuaukningu sem þarf að eiga sér stað. Hún virðist standa í þeirri trú að þeirri tekjuaukningu sem ríkissjóður þarf á að halda sé endalaust hægt að ná með auknum álögum í stað þess að gera sér ljóst að koma þarf gangverki atvinnulífsins í lag, efla atvinnulífið númer eitt, tvö og þrjú. Svo getum við tekist á um með hvaða hætti það á að vera, hvort heldur það er í garðyrkju eða stóriðju og allt þar á milli. Látum það liggja milli hluta en grundvallaratriðið er að koma gangverki þjóðfélagsins í það horf að það geti farið að stækka kökuna og meira verði til skiptanna en nú er. Það er þetta grundvallarsamhengi hlutanna sem er afskaplega áríðandi að menn geri sér grein fyrir. Þó svo stjórnarandstaðan hafi boðið upp á þetta samstarf um lækkun útgjalda þýðir það ekki endilega að við höfum samþykkt með einum eða öðrum hætti alla þá þætti sem liggja fyrir í frumvarpinu til lækkunar. Þar er áherslumunur á. Ég vil sérstaklega geta þess við upphaf ræðu minnar að ef maður ætti að horfa til arfleifðar ríkisstjórnarinnar eftir tæpa fyrsta starfsár hennar þá markast það af þrennu. Það er af þessu alræmda Icesave-máli. Það er jafnframt af því hvernig gengið var fram í vor í svokölluðum bandormi, sem voru lög sem áttu að aðstoða og leiða betur til jafnaðar í ríkisfjármálum á árunum 2009–2013, en þar var gengið fyrst fram í því að skerða bætur til aldraðra og öryrkja. Það er mjög miður að svo sé því jafnframt er nú við síðustu umræðu um fjárlögin gengið enn lengra í þeim efnum. Þegar þessar stærðir eru bornar saman í þeim málaflokkum er varða lífeyristryggingarnar þá er það alveg með ólíkindum þegar maður leggur þetta niður fyrir sér. Örorkulífeyrir var á árinu 2009 rúmir 6,9 milljarðar og var síðan í frumvarpinu 5 milljarðar. Hann var lækkaður um 38%. Tekjutrygging ellilífeyrisþega var lækkuð um 20%, úr 18,8 milljörðum í 15,7. Og svo síðasta atriðið sem kemur núna fram í tillögum frá meiri hlutanum fyrir 3. umr. er lækkun á vasapeningum ellilífeyrisþega. Þeir voru 500 millj. kr. í fjárlögum ársins 2009, þeir voru skornir niður í 350 millj. kr. þegar frumvarpið kom fram í október og nú 21. desember er komin fram enn ein skerðingartillagan á þennan lið upp á 35 millj. kr. Vasapeningar ellilífeyrisþega lækkuðu því á milli ára úr fjárlögum ársins, í frumvarpinu, um 40%, þeir eru að fara núna úr 500 millj. kr. niður í 300 millj. kr. Þetta er sennilega alsvívirðilegasta skerðing sem fyrirfinnst í þessu frumvarpi þar sem lengst er gengið. Það er mjög miður að þessir tveir hópar skuli verða fyrst fyrir barðinu á aðgerðaleysi, ef maður getur svo sagt, vonleysi ríkisstjórnarinnar í þessum efnum. Ef maður á að rita eftirmæli eftir ríkisstjórnina á þessu fyrsta fjárlagafrumvarpi hennar, 

Ertu að tala um utanríkisráðherra?

Ég var að tala um hæstv. ríkisstjórn og það er til háborinnar skammar hvernig þarna er farið með og væri hægur vandi að mæta með öðrum hætti en þeim sparnaði sem af þessu leiðir í öðrum þáttum frumvarpsins. Ég læt mér nægja að nefna ráðstöfunarfé ríkisstjórnar. Ofan á það ráðstöfunarfé sem einstakir ráðherrar hafa er ráðstöfunarfé ríkisstjórnar sennilega einhvers staðar á bilinu 150–180 millj. kr. og hefði verið hægur vandi að ganga nær því. Ég vil í annan stað nefna eitt dæmi, lítið samfélag 100 einstaklinga, sem leggur miklu meira til ríkissjóðs en það fær og nýtur nokkurn tíma, það er sú litla eyja norður í ballarhafi eins og við segjum stundum, Grímsey. Hún byggir á því að koma afurðum eyjarskeggja sem fyrst á markað. Í fjárlögum er gert ráð fyrir að skerða ferðatíðni um þjóðveg þeirra í land, Sæfara, en þeir hafa tvær ferðir í viku til að koma afla sínum á markað sem þýðir að það geta liðið allt upp í fimm dagar frá því að fiskur veiðist úr sjó og kominn á land í Grímsey þar til hann er kominn á markað í landi. Í mínum huga er þetta ekki boðlegt. Hægur vandi er að auka verðmætin með því að halda þessari ferðatíðni. Það kostar vissulega 16 millj. kr. en það margborgar sig með verðmæti þess afla sem Grímseyingar draga á land sem skilar sér að sjálfsögðu margfalt í kassann og hægur vandi einnig að ná 16 milljóna sparnaði á öðrum sviðum en þessum. Þegar þessi dæmi eru nefnd í samhengi við það góða boð sem stjórnarandstaðan lagði fram um samstarf um lækkun útgjalda þá snýr það líka að forgangsröðinni og að sjálfsögðu er krafa uppi um að hún sé önnur en hér er lögð fram. Við í 1. minni hluta fjárlaganefndar lögðum fram framhaldsnefndarálit á þskj. 553. Þau sem standa að því auk mín eru hv. þingmenn Ólöf Nordal og Ásbjörn Óttarsson. Við munum endurflytja flestar þeirra breytingartillagna sem lágu fyrir við 2. umr. og við kölluðum aftur til 3. umr. Þar vegur stærst sú tillaga sem við gerðum til að forða þjóðinni frá hvoru tveggja auknum skattálögum á þessum tíma og ekki síður, ef vilji stæði til og geta hjá hæstv. ríkisstjórn, að standa sómasamlega að því að gerbylta skattkerfinu og gefa sér lengri tíma í það, þá var einboðið að fara þá einföldu leið sem Sjálfstæðisflokkurinn bauð upp á í þeim efnum. Við gerum ítarlega grein fyrir þeim tillögum okkar í nefndarálitinu við 2. umr. og ég leyfi mér einfaldlega að vitna til þess. Það er á þskj. 394. Við höfum einnig nefnt og viljum geta þess sérstaklega að ákveðnum vandamálum er slegið á frest sem þýðir í rauninni að það er dulinn halli í fjárlögum ríkisins sem lýtur að því að um er að ræða verulegan fjölda ríkisstofnana sem á við fjárhagsvanda að etja og á því máli er ekki tekið hér. Við vitum að sumar stofnanirnar eru með uppsafnaðan halla. Nægir í því sambandi að nefna stærstu töluna sem er líkast til hjá Landspítala – háskólasjúkrahúsi upp á 2,8 milljarða. Sú stofnun fær að auki hagræðingarkröfu í þessum fjárlögum upp á 3,2 milljarða. Samanlagt erum við að ræða um 6 milljarða kr. fjárhæð sem nemur um það bil 20% af heildarfjárveitingum til þessara stofnana. Það eru engin fyrirmæli um það frá þeim sem stjórna landinu til viðkomandi stjórnanda stofnunarinnar hvernig honum er ætlað að halda sig innan þeirra heimilda sem honum eru settar. Það eru engin skýr fyrirmæli um hvernig ríkisstjórnarmeirihlutinn ætlast til þess að stjórnendur Landspítala – háskólasjúkrahúss skeri niður þá þjónustu sem þeir hingað til hafa veitt. Þannig væri hægt að fara yfir fleiri stofnanir og tiltaka en ég ætla að sleppa því, virðulegur forseti. Engu að síður þýðir þetta verklag að á þessum málum er ekki tekið með skýrum hætti, þeim stofnunum sem hér um ræðir er haldið í fjárhagslegri gíslingu og það sem meira er, að starfsmönnum og forstöðumönnum er ekki áskilið með hvaða hætti ætlast er til að þeir taki á þeim vandamálum sem við er að glíma. Við höfum enn fremur lagt áherslu á að það sé ekki síður tekið á þeim ríkisstofnunum sem virðast auka starfsemi sína í takt við fjárheimildir jafnt og þétt. Þess vegna höfum við viðrað þá hugmynd að breyta lögum um markaðar tekjur ríkisstofnana í þá veru að þær renni allar í ríkissjóðinn og Alþingi ákveði á fjárlögum hvers árs þann ramma sem þeim sömu stofnunum er ætlað að vinna innan. Tæpast þarf að hafa mörg orð um tekjuhliðina. Það hefur verið mikil umræða um hana og þau nýju skattalög sem ríkisstjórnin vill fá og gera að veruleika. Það ber öllum saman um það sem þau mál hafa rætt og komið hafa til fundar við efnahags- og skattanefnd sem hefur borið hitann og þungann af því starfi sem liggur í meðferð þessara skattalagafrumvarpa að allir mótmæla þeim vinnubrögðum sem viðhöfð hafa verið við vinnslu þessara tillagna. Samráðið er lítið sem ekki neitt og þessi áform mæta mikilli andstöðu. Engu að síður er alveg ljóst að tekjuhliðin á næsta ári er háð mjög mörgum og miklum óvissuþáttum og í raun mætti fullyrða að hún hafi ekki verið jafnbrothætt í mörg ár. Raunar kom það fram í máli hæstv. fjármálaráðherra við umræður fyrr í dag, skilja mátti orðræðu hans með þeim hætti, að gert væri ráð fyrir að menn yrðu að fara yfir þessi mál öll að nýju á næsta ári og hugsanlega stokka fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar upp að nýju. Það kemur raunar ekki á óvart í ljósi þess hvernig þessum málum hefur undið fram á Alþingi. Nægir í því sambandi að minna á tekjuhliðina og viðbrögð einstakra ráðherra ríkisstjórnarinnar þegar fjárlagafrumvarpið kom fram. Það var viðurkennt í rauninni strax að tillögur ríkisstjórnarinnar væru ekki fullunnar. Það var boðað við 1. umr. fjárlagafrumvarpsins að þeim tillögum sem þá lágu fyrir yrði breytt og nægir í því sambandi að nefna áform um 16 milljarða auðlindaskatta sem voru reiknaðir inn í frumvarpið í upphafi en eru nú orðnir 5 milljarðar. Þar er um að ræða 11 milljarða mismun og munar um minna. Þetta tengist að sjálfsögðu þeirri umræðu sem átt hefur sér stað um skattalagafrumvörpin en það er alveg kristaltært í mínum huga að ríkisstjórnin þarf, verður og hún neyðist til þess að fylgjast afar vel með tekju- og gjaldaþróun ríkissjóðs á næsta ári og Alþingi þarf að gera það sömuleiðis og vera þá tilbúið til að grípa inn í og grípa þá til viðeigandi ráðstafana þegar og ef þessi áform ríkisstjórnarinnar ganga ekki eftir. Ég vil líka nefna ákveðna þætti sem lúta að vinnubrögðum, upplýsingagjöf og samráði. Þetta eru, eins og ágætir hv. þingmenn þekkja, grundvallaratriði þegar fyrir dyrum stendur að taka þýðingarmiklar ákvarðanir hvort sem um er að ræða einkaaðila eða ríkisaðila og verður að segjast alveg eins og er að það eru mikil vonbrigði að þessi tvö grundvallarhugtök hafi ekki verið virt og ekki eftir þeim unnið. Sá hraði og sú mikla tímapressa sem hefur verið á vinnslu fjárlaganna, sérstaklega á síðari stigum, skapar fyrst og fremst aðstæður fyrir óvönduð vinnubrögð og því fylgir að mistök eru gerð. Ég er fullkomlega sannfærður um að það á eftir að koma tiltölulega fljótt í ljós á nýju fjárlagaári að í fjárlagafrumvarpinu er fullt af mistökum sem fyrir okkur liggur að þurfa að leiðrétta. Sem dæmi um flumbruganginn í þeim efnum nægir að nefna eitt atriði sem lýtur að sölu bankanna, að selja hlut ríkisins í Íslandsbanka og Arion banka og núna í síðustu viku Landsbankanum eða NBI hf. Eftir afgreiðslu fjáraukalaganna kom í ljós að vafamál voru uppi með þá afgreiðslu sem átt hafði sér stað. Nú liggur fyrir það álit - ég kem raunar að því síðar - Ríkisendurskoðunar að þetta hafi ekki verið heimilt og því ber að taka af allan vafa. Ég vil sömuleiðis nefna takmarkaðar upplýsingar sem fjárlaganefndin fékk varðandi breytingar á sjóðstreymi samkvæmt 2. gr. fjárlaganna. Og ef maður tekur þó ekki væri nema þessi tvö dæmi er alveg ljóst að þinginu gefst ekki kostur á því að setja sig almennilega inn í málið og gera sér grein fyrir þeim áhrifum sem fjárlagafrumvarpið og breytingartillögur sem eru að koma fram núna skömmu fyrir lokaafgreiðslu, breytingartillögur ríkisstjórnarinnar, fela í sér. Það er því á engan hátt unnt með þokkalega bærilegum hætti fyrir Alþingi og fjárlaganefnd að leggja heildarmat á áhrif þeirra tillagna og þess fjárlagafrumvarps sem hér liggur fyrir á íslenskt samfélag. Enn og aftur væri til viðbótar hægt að vitna í gerbyltingu skattkerfisins þegar maður hefur það í huga hvenær þær tillögur komu fram en það var ekki fyrr en 5. desember sem þær litu fyrst dagsins ljós á þingi og tóku í rauninni breytingum allt fram á síðasta dag í meðferð þingsins. Ég vil einnig nefna áhyggjur varðandi sveitarfélögin og þá stöðu sem þar er uppi. Við erum að fá sífellt fleiri og fleiri fregnir af erfiðri fjárhagsstöðu sveitarfélaga. Því vekja þau áform nokkra furðu sem í fjárlögunum eru um fjölgun hjúkrunarrýma þar sem gert er ráð fyrir að sveitarfélög muni taka það verkefni að sér að fjármagna, byggja og reka hjúkrunarrými fyrir ríkið, fá 100% lán frá Íbúðalánasjóði og lögbundin kostnaðarskipting er sú að sveitarfélögunum ber 15% hlutur í stofnkostnaði, ríkinu 85%. Það vill svo til að þó nokkur af þeim sveitarfélögum sem eiga og er ætlað að byggja upp þessi hjúkrunarrými hafa sömuleiðis fengið tilmæli frá eftirlitsnefnd sveitarfélaga um fjármál sveitarfélaga. Í mínum huga er það ábyrgðarlaust að á sama tíma og ríkið sendir sveitarfélögum þessi skilaboð, og setur þau þar með í áhættuflokk, ætlar ríkið þessum sömu sveitarfélögum að taka það verkefni að sér að byggja fyrir 100% lán hjúkrunarrými og standa síðan skil á rekstri þeirra með væntanlegu framlagi frá Framkvæmdasjóði aldraðra, en eftir því sem ég best veit var hann frekar auralítill síðast þegar ég fékk fréttir af því. Í andsvörum við annars ágæta ræðu hv. formanns fjárlaganefndar var nefnd þessi fyrirframinnheimta tekna sem byggir á samkomulagi við annars vegar Samtök atvinnulífsins og stórnotendur raforku hins vegar. Ég leyfi mér að kalla þetta bókhaldsbrellu eins og þetta er fært inn í fjárlögin núna einfaldlega vegna þess að þarna er fyrst og fremst um samkomulag aðila að ræða sem gerir ráð fyrir því að á árunum 2013–2018 fái þeir endurgreiðslu þess láns sem þeir veita ríkissjóði með þessu samkomulagi. Þeim er ætlað og þeir undirgangast að lána ríkissjóði 1.200 milljónir á árinu 2010 og sömuleiðis 2011 og 2012 og svo fá þeir endurgreitt næstu fjögur árin þar á eftir. Um þetta eru skiptar skoðanir og þetta hefur, eins og kom fram í máli hv. formanns fjárlaganefndar áðan, verið fært undir tekjur í frumvarpinu eins og það liggur fyrir þrátt fyrir að fyrir liggi álit m.a. frá Ríkisendurskoðun um að þetta beri ekki að færa með þessum hætti, taka undir þau sjónarmið sem stjórnarandstaðan setti fram strax þegar við fréttum af þessum áformum og töldum fyrst og fremst að þetta væri í eðli sínu þriggja ára lánveiting og andstætt öllum grunnforsendum reikningsskila að færa hana til tekna. Þess ber líka að geta í þessu sambandi að með þessari fyrirframinnheimtu hefur rekstrarhalli ríkissjóðs ekki verið bættur þó svo greiðsluafkoman kunni að batna tímabundið. Ég vil nefna líka undir lok máls míns að ég er þeirrar skoðunar að bankarnir hafi verið seldir án heimildar og styðst það álit mitt við þá vinnu sem lögð var í fjáraukalagafrumvarp fyrir árið 2008 og sömuleiðis í fjárlagafrumvarp ársins 2009. Í fjáraukalögum fyrir árið 2008 var fjármálaráðherra veitt heimild til að stofna þrjá banka. Í 6. gr. heimild fjárlagaársins 2009 var fjármálaráðherra heimilt að leggja þessum þremur fjármálafyrirtækjum sem stofnuð voru til fé, samtals 385 milljarða í eigið fé. Meðferðin á þessu í framhaldinu var eftir og við vöktum máls á því við umræður um fjáraukalögin að skammur tími hefði gefist til að fara ofan í þessa hluti og því miður gafst ekki tækifæri til að vanda nægilega mikið til þeirrar vinnu. Það hefði verið hægur vandi að koma þessari heimild fyrir með þeim hætti sem lögskipað er. Nú hefur verið boðað frumvarp til laga um heimildina til að staðfesta þessar breytingar og það er vel í sjálfu sér en hefði farið betur á því að gera þetta jafnhliða fjáraukalögunum þó svo einhver vafamál væru uppi. Við tökum væntanlega umræðu um frumvarpið þegar það kemur fram. Ég vil að lokum nefna, virðulegi forseti, að stjórnarmeirihlutinn virkar strax á þessu fyrsta ári þreyttur og þrotinn að kröftum. Að mínu mati byggir það fyrst og fremst á heimatilbúnum vanda sem stafar af innbyrðis átökum, illa ígrunduðum vinnubrögðum, hugmyndaskorti og síðast en ekki síst hafa báðir stjórnarflokkarnir þurft að ganga á svig við gefin fyrirheit til kjósenda sinna. Ég kýs að túlka hlutina þannig og framgang mála hér að meiri hlutinn virðist ákveðinn í því að umbylta þjóðfélaginu í hendingskasti á grundvelli lítt ígrundaðra hugmynda. Samráð er ekkert og fram undan er mikill glundroði þegar öryggi og festa ætti að vera grundvallaratriði. Ég árétta þá skoðun mína að réttast væri að einbeita sér að brýnum verkefnum við endurreisn íslensks samfélags og hætta nú þegar gagnslausum tilraunaverkefnum sem sett eru á flot. Ég árétta sömuleiðis að ríkisstjórnin hefur að mínu mati sýnt virðingarleysi gagnvart fjárlögum og agaleysi við stjórn ríkisfjármála og því miður bera fjárlög ársins 2010 það mark og eru því marki brennd og verða þar til Alþingi fær þau að nýju til meðferðar. Ég vænti þess að hv. fjárlaganefnd muni undir formennsku hv. þm. Guðbjarts Hannessonar taka til við það þegar í upphafi næsta árs, þó eftir þokkalega hvíld, að leggja drög að fjárlögum ársins 2011 því að mér segir svo hugur um að það sé ýmislegt í því frumvarpi sem ætlunin er að afgreiða og samþykkja sem kalli á breytingar eins og raunar kom fram í máli hæstv. fjármálaráðherra fyrr við umræður í dag.

Frú forseti. Hv. þingmaður telur að stjórnarmeirihlutinn sé þreyttur og þrotinn að kröftum nú þegar á fyrsta ári þessarar ríkisstjórnar. Ég er a.m.k. ekki dasaðri en það að ég ákvað að koma upp í andsvar við hv. þingmann og í raun gæti ég alveg sagt hið sama. Mér hefur fundist stjórnarandstaðan vera hálfpunkteruð núna síðustu daga og velti fyrir mér hvort hún hafi ofreynt sig á Icesave-málþófi. En nóg um það. Ég vil gera þá athugasemd að við erum - og ég persónulega, hafandi skoðað það mál nokkuð vel - algerlega ósammála því að fjármálaráðuneytið skorti nokkrar heimildir til þess að ganga frá málefnum bankanna eins og það hefur verið gert. Þegar menn kynna sér grundvöll þeirra samninga kemur í ljós að þar fer engin sala fram, enda skilst mér í reynd að Ríkisendurskoðun og aðrir lögspekingar séu ekki að tala um að heimild vanti til hefðbundinnar sölu ríkiseigna heldur til að taka af allan vafa um að þessi ráðstöfun, á þeim grunni sem hún er samkvæmt samningunum, geti farið fram. Í reynd er það þannig bókhaldslega og reikningslega og grundvöllur samningagerðarinnar er sá að kröfuhafarnir eiga eignarhlutinn að því marki sem þeir eiga hann, 95% eða 87% eða 19%, frá stofnun gömlu bankanna. Ríkið er þar af leiðandi ekki að selja það sem það í raun hafði átt. Ríkið lagði eingöngu fram lágmarkshlutafé á sínum tíma, 775 milljónir ef ég man rétt, og forfjármagnaði svo tímabundið, eftir að samningar lágu fyrir í haust, bankana hvað eigið fé snerti sem gengur til baka um leið og kröfuhafar hafa tekið ákvörðun um að eignast þá frá byrjun. Þar af leiðandi fer í rauninni aldrei nein sala fram. Ríkið hefði ekki eignast stærri hlut í bönkunum að okkar mati en upphaflega hlutafjárframlagið fyrr en kröfuhafar hefðu komist að þeirri 

Hæstv. forseti. Það kemur mér í sjálfu sér ekki á óvart að hæstv. fjármálaráðherra sé ekki þrotinn að kröftum, enda alinn upp á traustum grunni í einhverri almestu matarkistu kjördæma sem um getur og það stendur að sjálfsögðu með hverjum manni sem nýtur þeirra gæða sem þar er að finna. Með fullri virðingu fyrir öðrum hæstv. ráðherrum í ríkisstjórninni hef ég þá trú að einna mesti kengurinn sé í hæstv. fjármálaráðherra, svo það liggi hér fyrir. Ég vil að öðru leyti segja um það atriði sem hæstv. ráðherra gerði hér að umtalsefni, þ.e. sölu bankanna, að það kann vel að vera að skilningur hans sé réttur. Ég er hins vegar ósammála því að þetta sé lagt upp með þeim hætti sem hæstv. ráðherra gerir, einfaldlega vegna þess að það er rétt að það voru lagðar fram 775 milljónir í hvert þessara þriggja fjármálafyrirtækja sem stofnuð voru með skýrri heimild frá Alþingi. Þetta var lágmarksstofnfjárframlag að lögum. Virði þeirra fyrirtækja sem stofnuð voru var miklu meira en 775 milljónir þannig að samningarnir við kröfuhafana snerust í rauninni um virði þessara fyrirtækja, ekki satt? Það kann vel að vera að þetta sé ekki bein sala á eignum en þetta eru samningar um verðmæti eigna. Í mínum huga er það ígildi kaups og sölu, þeir samningar sem um slík efni fjalla. Á þeim grunni byggi ég þessa skoðun mína, sem ég er afdráttarlaust fastur á, að það hafi þurft skýra lagaheimild frá Alþingi til þess að þessi framkvæmd ætti að eiga sér stað. 
            

Frú forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að það stendur með manni sem maður vex upp af og þar á meðal kjarngott fæði, eins og það að hafa tekið þorskalýsi frá barnsaldri, étið sauðasíður og magál og bútung og fleira gott sem við höfum sjálfsagt gert báðir, ég og hv. þingmaður. 
             Varðandi bankana aftur þá finnst mér þetta í sjálfu sér vera deila um afar tæknilegt lagalegt atriði. Ég vil taka skýrt fram að auðvitað er best að taka af allan vafa um að fyrir þessari ráðstöfun varðandi bankana standi traustar lagastoðir og það er að sjálfsögðu mín ósk. Ég fagna því að svo verði gert, að það komi fram frumvarp sem vonandi verður stutt og fær afgreiðslu og þá þurfa menn ekki að eyða púðri í að takast á um það. Samningarnir milli gömlu og nýju bankanna sem ríkið leiddi fyrir hönd ríkisins voru uppgjörssamningar til að fá fram endanlega niðurstöðu varðandi verðmæti eigna og skulda sem flutt voru í nýju bankana þannig að rétt væri gert upp í lokin. Það er út af fyrir sig rétt hjá hv. þingmanni að þar er samið um verðmæti og hvernig þeim skuli skipt eða ráðstafað milli aðila. Við höfum litið svo á og það er ekki úr lausu lofti gripið vegna þess að lögfræðileg greinargerð var tekin saman um þetta fyrir okkar hönd snemma í þessu ferli þannig að enginn vafi léki á að samningarnir mættu fara í það ferli sem þeir gerðu með samkomulaginu 20. júlí sl. Ef við hefðum talið einhvern vafa leika á því að heimildir stæðu til þess að klára málin þannig hefðum við brugðist við því í framhaldinu. Það var ekki talið af hálfu þeirra lögspekinga sem aðstoðuðu okkur og á bak við það liggur lögfræðileg álitsgerð frá hæstaréttarlögmanni sem var tekin saman af því tilefni. Við höfum því verið í mjög góðri trú í þeim efnum, að þetta væri hafið yfir vafa, en til þess að gera það enn rækilegar og fyrirbyggja allan hugsanlegan 

Hæstv. forseti. Ég fagna því að menn leiti leiða til þess að eyða vafa varðandi þá eignasölu sem hér hefur átt sér stað því það er alveg rétt og verður ekki á móti mælt að sú ráðstöfun sem leiðir af þeim samningum sem fjármálaráðuneytið gerði snertir eignarhlut ríkisins í viðkomandi félögum. Þegar menn sýsla með slíka þætti er óumdeilt að einhver verðmæti fara á milli samningsaðila. Fjárlaganefnd var upplýst um þá lögfræðilegu álitsgerð sem hæstv. fjármálaráðherra vitnaði hér til og er það gott eitt. Ríkisendurskoðun vann málið fyrir hönd fjárlaganefndar, komst að þessari niðurstöðu og síðan var efnt til sameiginlegs fundar með fjármálaráðuneytismönnum og Ríkisendurskoðun sem væntanlega skilar sér í frumvarpi því sem ég gerði að umtalsefni áðan. Ég hef alveg hlíft hæstv. fjármálaráðherra við umræðunni um einkavæðingu bankanna. Ég veit ekki enn þá hverjir keyptu. Það hefði verið mjög gaman að fá að heyra frá hæstv. ráðherra hverjir eigendurnir væru en tími andsvara gefst ekki til þess. Pólitísk umræða um þetta tekur væntanlega kipp þegar frumvarpið kemur fram og Alþingi verður upplýst um hverjir séu móteigendur ríkissjóðs að þessum ágætu stofnunum, sem vonandi eru komnar á fætur á ný og verða þjóðinni til gagns. Sú umræða bíður en að öðru leyti þakka ég hæstv. ráðherra andsvörin.

Virðulegur forseti. Við erum komin inn í síðustu lotu fjárlagaumræðunnar. Umræðan hefur verið skörp og hröð og fjárlagafrumvarpið ber þess merki að hafa verið unnið af miklu hraði, og yfirsýn ekki alltaf nægilega góð. Við í 2. minni hluta höfum farið vandlega yfir tekju- og útgjaldaáætlun frumvarpsins og þær þjóðhagsforsendur sem liggja þar til grundvallar. Breytingartillögur hafa verið nokkrar frá 2. umr. og nema um 230 millj. kr. til hækkunar á fjármálum ríkisaðila í A-hluta. Endurskoðun tekjuáætlunar fjármálaráðuneytisins gerir ráð fyrir 462 milljörðum kr. í tekjur, sem er hækkun um rúmlega 3 milljarða kr. frá síðustu umræðu. Það er gert ráð fyrir að innheimta tekjuskatts af útgreiðslu séreignarsparnaðar hækki umtalsvert, þ.e. um 700 millj. kr., frá því sem áður var gert ráð fyrir. Tryggingagjald hækkar um 900 millj. kr. og virðisaukaskattur um 1.600 millj. kr. Hækkun tekna lækkar þann halla fjárlaga sem fyrir var áætlaður um 2,9 milljarða kr. og verður tekjujöfnuðurinn neikvæður um 98,9 milljarða kr. Þetta eru háar tölur, frú forseti, og hér er verið að leggja miklar álögur á einstaklinga og atvinnulífið. Ég er þeirrar skoðunar og við í Hreyfingunni að það sé hæpið að þessir aðilar standi undir þessum álögum og höfum lagt til aðrar leiðir. Að öðru leyti langar 2. minni hluta að nefna væntanlega tekjufærslu ríkissjóðs af fyrirframinnheimtu skattgreiðslna hjá stóriðjufyrirtækjum þar sem tilgangurinn er að auka tekjur ríkissjóðs. Þar telur 2. minni hluti að einfaldlega séu ekki til staðar heimildir í lögum um bókhald eða í reikningsskilastöðlum til að tekjufæra þessar greiðslur fyrr en þeirra verður aflað og því beri að lækka tekjuáætlunina um 1,2 milljarða kr. Hér má í rauninni segja að ríkissjóður sé að taka lán hjá erlendum stórfyrirtækjum, auðhringum, sem sumir hafa vafasamt orðspor í gegnum tíðina og telur 2. minni hluti einfaldlega mjög varhugavert af hálfu ríkisvaldsins að fara þá leið að fjármagna ríkissjóð með þessum hætti. Sum þessara fyrirtækja hafa orðspor sem er þvílíkum þyrnum stráð að ég hefði aldrei, ef ég hefði fengið að ráða, viljað sjá þau stíga fæti inn fyrir landsteinana. Það er of seint að koma í veg fyrir það, en það ætti að fara varlega í öll samskipti við fyrirtæki sem hafa sögu eins og þessi. Að mati 2. minni hluta eru þær grundvallarbreytingar sem gerðar eru á skattkerfinu að mörgu leyti mjög til bóta og mikilvægur áfangi til leiðréttingar á þeim losarabrag sem var lengi á skattumhverfi á Íslandi, sérstaklega undanfarin ár. Þar að auki eru þær tímabær leiðrétting á þeim ábyrgðarlausu skattalækkunum sem gerðar voru á hámarki þensluskeiðsins og virkuðu sem olía á eld þenslunnar. Fjölþrepavirðisaukaskattskerfi þar sem markmiðið er að virðisaukaskattur á matvæli sé sem lægstur er æskilegt enda eru matvæli einfaldlega lífsnauðsyn og matarskattar mjög óréttlátir. Flokkun ríkisstjórnarinnar er hins vegar einkennileg svo ekki sé meira sagt þar sem t.d. gosdrykkir og ferðaþjónusta eru sett í sama flokk og matvæli. Til einföldunar væri betra að hafa eitt lágt þrep, 7%, fyrir matvæli og matvæli eingöngu, svo annað þrep fyrir allt annað, kannski um 20%. Fjölþrepatekjuskattskerfi er einnig að mörgu leyti mjög æskilegt og leiðir til meiri jöfnunar þótt alltaf þurfi að varast að ganga of langt í því að leggja einhvers konar hátekjuskatt á of lágar tekjur sem og að hafa skattprósentuna það háa að hvatinn til vinnu dofni. Þar sem fjölmargir hagsmunaaðilar og sérfræðingar hafa lýst áhyggjum af auknu flækjustigi skattkerfisins með fjölgun skattþrepa er að mati 2. minni hluta vel þess virði að gaumgæfa hvort hægt sé að fresta þessum breytingum þannig að meiri tími gefist til undirbúnings. Lítill undirbúningstími getur leitt til alvarlegra vandamála strax um áramótin og í byrjun næsta árs. Ef nýtt skattkerfi fer af stað á brauðfótum getur verið erfitt að rétta það við og gera það trúverðugt en trúverðugleiki skattkerfa er einmitt einn mikilvægasti þáttur þeirra. Hins vegar telur 2. minni hluti að aukið flækjustig og eftiráinnheimta skatta vegna fjölgunar þrepa þurfi ekki að verða vandamál vegna þess tækniþróaða umhverfis sem efnahagslífið býr við, svo fremi sem nægur tími gefist til undirbúnings. Við lifum á tölvuöld og það er tiltölulega einfalt, frú forseti, að haga málum með þeim hætti að ekki verði vandræði af slíkum skattkerfum. Hvað varðar áhrif skattbreytinganna á efnahagslífið almennt og þjóðarhag telur 2. minni hluti að sá rökstuðningur sem að baki liggur í frumvarpinu og birtist í kaflanum um áhrif skattheimtu í athugasemdum með frumvarpi til laga um tekjuöflun ríkisins gangi ekki upp við þær aðstæður sem uppi eru í íslenskum efnahagsmálum. Rökstuðningurinn þar byggist á keynesískum kenningum hagfræðinnar þar sem gengið er út frá því að ríkisútgjöld sem fjármögnuð eru með skattheimtu hafi örvandi áhrif á hagkerfið í niðursveiflu og það er talið til misskilnings að aukin skattheimta dragi úr eftirspurn í hagkerfinu. Einnig er því haldið fram að aukning á útgjöldum ríkissjóðs muni auka eftirspurn í hagkerfinu meira en sem nemur samdrætti einkaneyslu vegna samsvarandi skattheimtu. Þessi rök eru góð og gild við ákveðnar aðstæður og hafa reynst vel í gegnum tíðina sem sveiflujafnandi og kreppuminnkandi aðferðir og kenningin sem slík gengur upp í reynd þótt ýmislegt beri að varast við notkun aðferðanna, sérstaklega hvað varðar þá freistingu að ofgera notkun þeirra eða varanleika. Undir þeim kringumstæðum sem íslenskt efnahagslíf býr við er þess hins vegar ekki að vænta að um verði að ræða samsvarandi eða meiri aukningu eftirspurnar en sem nemur skattheimtunni vegna bágrar skuldastöðu ríkissjóðs og takmarkaðs svigrúms til útgjalda. Stór hluti ríkisútgjaldanna fer einfaldlega í það að greiða vexti af lánum og allar auknar tekjur sem falla til vegna hærri skatta fara beint í þann útgjaldalið. Einnig er á sama tíma um að ræða umtalsverðan niðurskurð í ríkisútgjöldum með tilheyrandi samdrætti og uppsögnum starfsfólks í stórum stíl þannig að það er í rauninni æpandi þversögn í beitingu þeirra aðferða sem eru í rökstuðningi frumvarpsins sagðar auka eftirspurn. Það er því hætt við að þessar skattahækkanir muni einfaldlega leiða til enn frekari samdráttar en þegar hefur orðið þar sem þær þýða að ráðstöfunartekjur heimila muni skerðast. Í þessu sambandi er vert að benda á að ef hugmyndin um að auka eftirspurn og einkaneyslu er myndarleg niðurfærsla á verðtryggðum höfuðstól íbúðalána heimila miklu líklegri til að leiða til þeirrar auknu eftirspurnar sem frumvarpið vill ná fram og hafa góð sálræn áhrif á heimilin þar sem bjartsýni þeirra á framtíðina eykst. Aukin skattheimta í þessu árferði hefur hins vegar þveröfug áhrif hvað þetta varðar. Um það er ekki deilt að staða ríkissjóðs er mjög slæm og það þarf einhvern veginn að reyna að brúa þann gríðarlega halla sem blasir við. Ríkisstjórnin hefur valið svokallaða blandaða leið þar sem útgjöld eru skorin niður og skattar hækkaðir á almenning og fyrirtæki, leið sem 2. minni hluti telur við þessar aðstæður bæði óheppilegar og í raun óþarfar. Ljóst er að tekjuskattsstofnar ríkissjóðs hafa rýrnað mjög og sumir allt að því horfið. Almennar launatekjur og tryggingagjaldið eru hins vegar stöðugir og tiltölulega auðinnheimtanlegir skattstofnar og því freistandi að fara þá leið að ná inn tekjum af þeim fyrir ríkissjóð. Í því efnahagsástandi sem við búum nú við eru þessir skattstofnar hins vegar viðkvæmir og þeir geta auðveldlega rýrnað að upphæð og fjölda greiðenda sem er mikilvægt mál. Þeir geta rýrnað að fjölda greiðenda ef brottflutningur frá landinu heldur áfram eða fleiri fyrirtæki fara á hausinn. Auknir skattar á heimilin eru erfið viðbót við þær hremmingar sem þegar hafa dunið á þeim og að sama skapi getur tryggingagjaldið, sem er í rauninni gjald fyrir að hafa fólk í vinnu, enn frekar takmarkað vilja fyrirtækja til mannaráðninga. Því telur 2. minni hluti brýnt að leita annarra leiða til að rétta við hag ríkissjóðs en þeirra sem fyrirhugaðar eru í fyrirliggjandi frumvarpi. Þingmenn Hreyfingarinnar leggja því til að í stað þeirra tekjuskattshækkana og niðurskurðarútgjalda til heilbrigðis-, velferðar- og menntamála sem gert er ráð fyrir í fyrirliggjandi fjárlagafrumvarpi og frumvörpum um tekjuöflun ríkisins skuli leitast við að afla ríkissjóði tekna sem hér segir. Hér munum við, frú forseti, leggja fram ítarlegar breytingartillögur við atkvæðagreiðsluna um fjárlagafrumvarpið hvað varðar bæði tekju- og útgjaldahlið frumvarpsins. Tekjuhliðarmegin leggjum við í fyrsta lagi til að tekið verði upp gistináttagjald sem leggist á hótel- og gistihúsarekstur, sem og landgöngugjald fyrir komufarþega á skemmtiferðaskipum. Gjald þetta verði 500 kr. Miðað við gistinætur ársins 2008, samanber skýrslur Hagstofu, gæti þetta gjald skilað tekjum upp á um 1,4 milljarða kr. á ári. Ekki hefur enn tekist að afla upplýsinga um fjölda farþega skemmtiferðaskipa vegna þess hve stutt er síðan tekjutillögur ríkisstjórnar komu fram og með hvaða hætti og hraða fjárlagafrumvarpið hefur farið í gegnum þingið. Þá er lagt til að dregið verði úr fyrirhugaðri hækkun tekjuskatts til samræmis við þetta. Gjald þetta renni í ríkissjóð árin 2010 og 2011 en verði eftir það eyrnamerkt til uppbyggingar á ferðamannastöðum. Í öðru lagi er lagt til að tekið verði upp auðlindagjald á raforkusölu til stóriðju í stað sérstaks skatts af allri seldri raforku og heitu vatni, sturtuskattsins svokallaða. Gjald þetta verði 1 kr. á kílóvattstund af seldri raforku. Miðað við tölur Orkustofnunar um raforkusölu til stóriðju gæti gjaldið skilað tekjum upp á u.þ.b. 12,4 milljarða kr. á ári. Þar sem raforkusala til Járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga er meitluð í stein hvað verðbreytingar varðar verður leitast við að útfæra auðlindagjaldið sem hlutfall af útflutningsverðmæti verksmiðjunnar þannig að það nemi samsvarandi upphæð og 1 kr. á selda kílóvattstund. Lagt er til að dregið verði úr fyrirhugaðri hækkun tekjuskatts til samræmis við þetta. Í þriðja lagi leggur Hreyfingin til að tekið verði upp auðlindagjald á úthlutaðar aflaheimildir til fiskveiða. Gjald þetta verði að meðaltali 50 kr. á úthlutað kíló aflaheimilda. Miðað við úthlutaðar aflaheimildir ársins 2008 sem voru um 553.600 tonn gæti gjaldið skilað tekjum upp á u.þ.b. 27,7 milljarða kr. á ári. Lagt er til á móti að fyrirhuguð hækkun tryggingagjalds falli niður og að því sem eftir stendur af tekjunum verði varið til styrkingar heilbrigðis-, velferðar- og menntamála. Áhrif þessara breytinga eru að álagður tekjuskattur á einstaklinga minnkar um 12,4 milljarða kr. og tekjur af tryggingagjaldi minnka um 12,6 milljarða kr. miðað við frumvarp ríkisstjórnarinnar. Á þessu þurfa heimilin og fyrirtækin sannarlega að halda. Þá aukast framlög til heilbrigðismála um 7,5 milljarða kr., um 3,7 milljarða kr. til velferðarmála og 3,7 milljarða kr. til menntamála. Þá leggja þingmenn Hreyfingarinnar til breytingar sem varða ýmsa safnliði og fasta fjárfestingarliði á útgjaldahlið frumvarpsins. Það er mat 2. minni hluta að flestöllum úthlutunum á svokölluðum safnliðum beri að fresta. Flestir þeirra rúmast nú þegar innan starfssviða ýmissa sjóða og hinum ætti tafarlaust að koma fyrir, annaðhvort innan ráðuneytanna eða nýrra sjóða, t.d. svæðisbundinna, sem gætu lagt faglegt mat á umsóknirnar og fylgt því eftir að fjármunum væri varið í þau verkefni sem til er ætlast. Í þessu skyni er lagt til að fjárlaganefndarmenn hætti sjálfir að úthluta framlögum til húsafriðunar en þess í stað annist sérfræðingar húsafriðunarnefndar þessa úthlutun á grundvelli sérfræðiþekkingar sinnar. Lagt er til að framlög til Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands falli niður. Þau nema um 160 millj. kr. eftir 2. umr. frumvarpsins. Íþróttahreyfingin fær mikla fjármuni frá t.d. lottói, og einstök íþróttafélög fá umtalsverðan stuðning frá sveitarfélögunum. Á samdráttartímum sem þessum telur 2. minni hluti að svo kostnaðarsöm afþreying verði einfaldlega að dragast meira saman en aðrir nauðsynlegir útgjaldaliðir. Þá er lögð til veruleg lækkun á framlögum til þjóðkirkjunnar, Kirkjumálasjóðs, Kristnisjóðs og Jöfnunarsjóðs sókna, og lagt er til að ríkissjóður hætti innheimtu sóknargjalda fyrir þjóðkirkjuna og trúfélög, og að innheimtu fyrir Samtök iðnaðarins verði einnig hætt. Í sumum tilfellum kalla þessar breytingar á minni háttar lagabreytingar í kjölfarið, en því má auðveldlega ná ef vilji er fyrir hendi. Í tillögunum er reynt að gæta þess að staðið verði við þá samninga sem gerðir hafa verið við ýmsa aðila. Að mati 2. minni hluta ver fjárlaganefnd allt of miklum tíma í smáu málin og of litlum tíma í þau stærri sem í reynd mynda grunn fjárlaganna. Vikum saman standa yfir viðtöl við fólk frá alls konar félögum og stofnunum og jafnvel einstaklinga sem koma á fund nefndarinnar til að biðja um peninga. Áður hefur 2. minni hluti vakið athygli á gestum fjárlaganefndar sem sögðust vera spákonur, skrímslasérfræðingar og mývetnskir jólasveinaáhugamenn. Meiri hluti nefndarinnar ákvað að taka þetta fólk alvarlega og afhendir þeim milljónir króna af skattfé landsmanna og meiri hluti nefndarinnar, oft í samvinnu við hluta minni hlutans, hreinlega mokar fjármunum í alls kyns gæluverkefni heima í héraði, á einhverri mestu ögurstund íslenskra ríkisfjármála þegar verið er að skera niður fé til heilbrigðis-, mennta- og velferðarmála. Meiri hlutinn vill t.d. úthluta 334 millj. kr. til stjórnmálaflokka sem er í raun dæmi um það hvernig sitjandi þingmenn reyna að tryggja sér og sínum flokkum áframhaldandi völd. Því leggja þingmenn Hreyfingarinnar til að framlög til stjórnmálaflokka verði lækkuð um 60%, þ.e. um 200 millj. kr., og verði 133,8 millj. kr., enda eru stjórnmálaflokkar frjáls félagasamtök sem eiga ekki að vera á framfæri skattgreiðenda. 2. minni hluti gerir sér hins vegar grein fyrir mikilvægi stjórnmálasamtaka og lagt er til að í framtíðinni fái þau fé sem nægir til reksturs á skrifstofu og hæfilegri fundaraðstöðu og til greiðslu launa fyrir framkvæmdastjóra og einn starfsmann að auki. Í frumvarpinu er lagt til að framlaginu verði skipt jafnt á milli stjórnmálaflokkanna því að léttvæg rök eru fyrir því að greiða þeim sem flesta þingmenn hafa hærri styrk en þeim sem hafa fáa þingmenn. Vikið hefur verið að vanda sveitarfélaga í fjárlagaumræðunni. Sjálfur er ég á Álftanesinu. Þar er sveitarfélagið komið í miklar kröggur, en jafnframt er talið að Álftanes sé einfaldlega fyrsta sveitarfélagið af hugsanlega 10–15 sveitarfélögum sem munu lenda í nánast nákvæmlega sömu stöðu á fyrri hluta næsta árs. Brýnt er að samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið móti nú þegar heildstæðar tillögur að því hvernig á að taka á þeim vanda sveitarfélaganna sem yfirvofandi er á næsta ári. Það er ekki nægilegt að mínu mati að gera það eingöngu með auknum framlögum í jöfnunarsjóð, heldur þarf samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið að vera viðbúið því að mörg sveitarfélög landsins lendi í miklum vandræðum. Það er ekki hægt að velta þeim vanda yfir á næsta sveitarfélag við hliðina á með sameiningu, í einhverjum tilfellum er hægt að auka hagkvæmni með slíkri sameiningu en þetta er ekki rétti tíminn og þetta eru ekki réttu aðstæðurnar til að sameining sveitarfélaga gerist. Hreyfingin hefur lagt til mikilvægar breytingar á fjölgun sveitarstjórnarmanna. Þar og í gegnum það kerfi er hyggilegt að sameina sveitarfélög en ekki að neyða þau til sameiningar vegna þess að þau eru í fjárþröng. Annað dæmi sem tæpt hefur verið á varðandi þessi fjárlög er sala bankanna þó að sumir telji að ekki sé um eiginlega sölu að ræða. Það mál verður væntanlega tekið fyrir síðar í dag þegar frumvarpið kemur inn í þingið en ég er sömu skoðunar og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson viðraði hér áðan, ég vil fá að vita hverjir fá bankana og hvað þeir ætla að gera við þá. Slíkt hefur enn ekki verið upplýst og það er ófært að ganga frá fjárlögum án þess að menn viti út í hvað þeir eru að fara með bankana. Að lokum vill 2. minni hluti ítreka undrun sína á þeim vinnubrögðum sem viðgengist hafa við gerð fjárlaga, hvort sem um er að ræða efnahags- og skattanefnd eða fjárlaganefnd. Vonast 2. minni hluti til að framangreindar tillögur verði til þess að bæta þá þætti fjárlagavinnunnar sem hér hafa verið gagnrýndir. Það hefur, frú forseti, verið ótrúleg upplifun að standa í lagasetningu í umhverfi sem þessu og ég hefði sjálfur aldrei nokkurn tímann trúað því þó að mér hefði verið sagt það með hvaða hætti vinnubrögðin væru á Alþingi. Þetta eru vinnubrögð sem eru Alþingi ekki sæmandi og þetta eru vinnubrögð sem einfaldlega verður að breyta.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þór Saari fyrir ágæta ræðu. Við erum sammála um margt og ég deili áhyggjum hans af sveitarfélögunum sérstaklega svo ég nefni það stóra mál. Ég tek líka undir áhyggjur af þeim vinnubrögðum sem eru viðhöfð á Alþingi. Frá því að ég tók sæti á Alþingi hef ég talað fyrir því að þeim verði breytt, en því miður virðist það ekki raunin. Má í rauninni telja það meiri hlutanum til vansa og kannski sérstaklega sorglegt í ljósi þess að fyrir um ári höfðu þingmenn Vinstri grænna og Sjálfstæðisflokksins, sem þá var í ríkisstjórn, áhyggjur af vinnubrögðunum. En þar hefur ekkert breyst. Mig langar til að spyrja hv. þingmann út í eitt atriði. Hann nefndi áðan að sú þensla sem hefði átt sér stað á undanförnum árum og að þær skattalækkanir sem þá var ráðist í hefðu verið olía á eld þenslunnar. Ég velti þá fyrir mér hvort ekki megi núna líta þannig á, vegna þess að ríkisstjórnin er að ráðast í aukna skattheimtu, að það sé um leið olía á eld kreppunnar. Ég er nefnilega þeirrar skoðunar að það að ætla sér að sækja tekjustofnana til einstaklinga og fyrirtækja sé í rauninni stórhættulegt og muni gera kreppuna mun dýpri en hún hefði þurft að verða. Svo tek ég bara fram að lokum að þegar ég tók sæti á Alþingi lögðum við framsóknarmenn til að fjárlög fyrir árið 2007 yrðu skorin niður, en ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks ákvað að auka þau um 20%. Það voru 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Höskuldi Þór Þórhallssyni andsvarið. Hvað varðar skattahækkanir á röngum tíma er það svo með þessar svokölluðu keynesísku kenningar að á samdráttartímum og í kreppu getur það vel gengið upp að hækka skatta og nota fé sem innheimtist af sköttunum til framkvæmda í gegnum ríkisvaldið. Staðan sem Ísland býr við í dag er hins vegar sú að þær auknu tekjur sem ríkissjóður fær af hækkun skatta fara ekki í aukin verkefni á vegum ríkisins, þær auknu tekjur fara í að greiða vexti af skuldum. Afraksturinn af skattahækkununum sem afl inn í hagkerfið verður því enginn og mun þar af leiðandi mjög líklega leiða til dýpri kreppu. Ég átta mig ekki á því hvort mönnum hafi einfaldlega yfirsést þetta eða menn séu haldnir einhverri ofurbjartsýni, hvort heldur sem er skiptir ekki endilega máli, en ég hef verulegar áhyggjur af því að framhaldið verði þannig að heimilin muni kikna undan skattálögunum og fyrirtæki muni gera það líka og hér verði einfaldlega lengra samdráttar- og stöðnunarskeið. Við höfum dæmi frá Japan sem fór í gegnum nærfellt 20 ára tímabil stöðnunar og verðhjöðnunar vegna þess að Japan skuldaði svo mikið og svo stór hluti tekna ríkisvaldsins fór í að greiða eingöngu vexti af skuldum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þór Saari fyrir svarið. Það var skynsamlegt eins og margt af því sem kom fram í ræðu hans áðan. Hann nefnir að það sé stórhættulegt að ætla sér að sækja tekjur og setja þær svo allar í afborganir af lánum. Það sem þingmaðurinn sagði kannski ekki en ég hefði samt viljað heyra hann segja er að mikill hluti þeirra fer í dráttarvexti af Icesave-láninu einu og sér. Ég hef reiknað það út að skattatillögur ríkisstjórnarinnar eigi að skapa tekjur inn í ríkissjóð upp á rúma 50 milljarða hugsanlega. Það er reyndar erfitt að fá þær upplýsingar eins og þingmaðurinn veit. Mig langar að spyrja hann hvort hann hafi ekki sömu áhyggjur og ég af Icesave-samkomulaginu og hvort hann hafi kynnt sér þær tillögur eða þau álit sem hafa komið eins og t.d. frá Mishcon de Reya, bresku lögmannsstofunni, þar sem í rauninni er varað við því að Íslendingar samþykki Icesave-samningana.

Virðulegur forseti. Jú, jú, það er mikið rétt að m.a. eru vaxtagreiðslur af Icesave þungbærar, 40 milljarðar á ári eða nærfellt það. Það eru gríðarlegir fjármunir. Það getur svo sem verið að Íslandi takist með einhverjum hætti að standa undir öllum þeim skuldbindingum sem yfir okkur vofa, ég hef mínar efasemdir um það en eitt er ég viss um, það er ekki hægt að gera það með því að sækja þá peninga í vasa almennings. Það er alveg útilokað að fjármagna allar þessar skuldir með aukinni skattheimtu, það mun bara ekki ganga upp. Fólk mun náttúrlega og heimilin kikna og fyrirtækin fara á hausinn. Það er hugsanlegt að gera það með því að sækja fjármuni, eins og t.d. Hreyfingin leggur til, í auðlindagjöld. Þá er ég að tala um alvöruauðlindagjöld en ekki sturtuskatta eins og ríkisstjórnin hefur verið að leggja til. Það eru þær atvinnugreinar sem standa best þessa dagana og það eru þær atvinnugreinar sem munu standa best sennilega næsta áratuginn, því að í spám Seðlabankans og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins segir að við munum búa við viðvarandi lágt raungengi og lágt gengi á krónunni næstu árin, í mörg ár. Útflutningsgreinarnar munu því ganga vel og verða þar af leiðandi aflögufærar í gegnum auðlindagjöld. En með skattheimtu tekst þetta ekki. Varðandi lögfræðiálit Mishcon de Reya, ég hef ekki lesið það í þaula, ég reyndi að renna yfir það í nótt en það er ansi þungur lestur. Það snýr að mörgu leyti að því sama og við höfum oft sagt að þeir samningar sem gerðir hafa verið við Breta og Hollendinga eru ekki góðir samningar. Þeir leggja of þungar byrðar á þjóðina og það eru engar tryggingar í þeim fyrir því að Íslendingar komist upp með að greiða ekki þó að hér verði enginn hagvöxtur og ég held að það séu því miður talsverðar líkur á því að það verði lítill hagvöxtur hér á landi á næstu árum.

Virðulegi forseti. Fyrir um ári síðan hrundi hér heilt bankakerfi. Þjóðin var í miklum vanda og öllum ljóst að grípa þurfti til margra mikilvægra aðgerða. Við sem vorum þá í stjórnarandstöðu, Framsóknarflokkurinn og Vinstri grænir, tókum sameiginlega þá ákvörðun að gefa ríkisstjórninni andrými til að fara í nauðsynlegar neyðarráðstafanir. Það var mjög erfitt á þeim tíma að átta sig á hvert umfang hrunsins var og menn reyndu svona að horfa í gegnum reykinn og átta sig á stöðunni. Hæstv. fjármálaráðherra hefur notað þennan tíma og sagt að stjórnarandstaðan eigi jafnvel að gefa meiri hlutanum sama svigrúm til að fara í gegn með þær skattahækkanir sem hér eru til umræðu, svo og Icesave sem tengist því máli óhjákvæmilega. Ég vil samt segja eitt: Nú er ár síðan bankarnir hrundu, nú er reykurinn horfinn. Menn hafa haft marga mánuði til að fara yfir og skoða hvernig þeir ætluðu sér að sækja þær tekjur sem þurfti til að brúa fjárlagagatið. En hvað gerist? Nokkrum dögum fyrir jólahlé koma fram róttækar tillögur um breytingu á skattalögum, á skattumhverfinu, verið er að fara frá því einfalda kerfi sem landsmenn hafa búið við undanfarin ár. Það er í rauninni með miklum eindæmum að ríkisstjórnin og hæstv. fjármálaráðherra skuli leyfa sér að koma hér og óska eftir náð og miskunn stjórnarmeirihlutans til þess að koma þessum umdeildu málum í gegn. Ef ríkisstjórnin vissi nákvæmlega hvert hún ætlaði að stefna, ef hún hefði skýr markmið, væri þetta kannski allt öðruvísi en við búum við í dag, en vandamálið er hins vegar það að skýru markmiðin vantar. Það vantar algjörlega leiðsögn frá ríkisstjórninni um það hvert hún ætlar að stefna með þjóðina. Auðvitað gagnrýnum við í minni hlutanum það harðlega að ráðist sé í breytingar á skattkerfinu og því sé umbylt hér á nokkrum dögum - að sjálfsögðu mótmælum við því harðlega, eins og atvinnulífið hefur gert sem og einstaklingar - og það jafnvel þótt menn hafi ekki fengið nokkurn tíma til að fara yfir og skoða hvað þetta mun hafa í för með sér. Ég hef nefnt hér í umræðunni að ríkisstjórnin ætli að sækja sér um 51 milljarð og það er samkvæmt bréfi sem fjárlaganefnd barst frá fjármálaráðuneytinu. Það er samt óvissa um hversu miklar tekjur ríkisstjórnin ætlar að sækja sér í vasa skattgreiðenda og það eitt og sér er mjög alvarlegt mál. Ekki er endalaust hægt að sækja peninga í vasa venjulegs fjölskyldufólks sem hefur farið í það að koma sér upp þaki yfir höfuðið á undanförnum árum og ekki er hægt að leggja meiri álögur á eldri borgara og öryrkja. Það er alveg sama þótt stjórnarmeirihlutinn komi hér ítrekað upp og segi að verið sé að vernda þessa þjóðfélagshópa, það er einfaldlega ekki þannig, það eru auknar álögur á eldri borgara og öryrkja. Það sem við framsóknarmenn höfum talað um í umræðunni er að staðinn verði vörður um þá sem minna mega sín í okkar þjóðfélagi. Við viljum ekki umbylta núverandi skattkerfi. Við segjum: Ef fara á í róttækar skattbreytingar á skattkerfinu, verður ríkisstjórnin og Alþingi Íslendinga að gefa sér lengri tíma. Við erum reiðubúin að skoða allar góðar tillögur. Við erum reiðubúin að skoða hvort koma megi á t.d. hátekjuskatti en það verður að vera skilyrði að sá skattur leggist ekki á millitekjufólk. Það er einmitt það sem núverandi skattbreytingar gera. Það verður að vera þannig að þetta sé alvöruhátekjuskattur. Við höfum líka talað fyrir því að hækka megi persónuafsláttinn. Við höfum nefnt að samningur sem gerður var við aðila vinnumarkaðarins um að persónuafslátturinn mundi fylgja verðlagi hafi verið svikinn og mætt mikilli andstöðu úr þeirri átt, og þar á bæ hjá aðilum vinnumarkaðarins hafa menn jafnvel komist svo sterkt að orði að segja að stöðugleikasáttmálinn hafi í rauninni verið svikinn. Það er staðan á Íslandi í dag, þessari ríkisstjórn hefur tekist á örfáum mánuðum að fá nánast alla hagsmunahópa upp á móti sér. Eitt lítið dæmi: Hæstv. félagsmálaráðherra boðaði Hagsmunasamtök heimilanna á fund með sér. Lýsti því yfir að þetta hefði verið góður samráðsfundur, jafnvel þó að hann hefði í rauninni tilkynnt þeim hvaða aðgerðir hann ætlaði að fara út í. Hvað gerðist í kjölfarið? Hagsmunasamtök heimilanna sendu frá sér stríðsyfirlýsingu, hvorki meira né minna, gagnvart núverandi ríkisstjórn. Hér fyrr í dag var opnaður liðurinn tapað/fundið. Hverjir eru þessir óskilamunir sem við þingmenn stjórnarandstöðunnar köllum eftir? Jú, skjaldborgin um heimilin. Skjaldborgin um heimilin, vegna þess að ekkert af þeim skrefum sem ríkisstjórnin er að stíga núna með breytingum á skattkerfinu, mun gera það að verkum að heimilum landsins verði borgið. Við framsóknarmenn höfum áhyggjur af þessu og teljum að til þess að sækja tekjur, til þess að brúa fjárlagagatið, hefði einfaldlega verið hægt að hækka álögur á fólk innan kerfisins. Það hefði verið sanngjarnasta leiðin, það hefði verið einfaldasta leiðin og það hefði líka leitt til þess að lán heimilanna hefðu ekki hækkað. Við höfum líka talað fyrir því að hægt sé að fara þá leið sem aðrir stjórnmálaflokkar hafa bent á, að skattleggja séreignarsparnaðinn og sækja þar með tugi milljarða og nota þá núna þegar við þurfum sem mest á því að halda. Við höfum boðað skynsamlega leið og við höfum talað fyrir hófsemi og að farið verði ítarlega í málin. Við höfum líka boðið ítrekað fram aðstoð okkar og samvinnu en því hefur ítrekað verið hafnað og það er miður. Ég held að það sem þjóðin hefði mest þurft á að halda nú fyrir jólahátíðina væri samstaða milli þings og þjóðar; samstaða milli stjórnar og stjórnarandstöðu, en þeirri útréttu sáttarhönd hefur í rauninni verið hafnað. Eitt gott dæmi um þann vandræðagang sem hefur einkennt ríkisstjórnina á síðustu dögum. Það kom í ljós, eftir þarfa ábendingu frá fyrrum fjárlaganefndarmanni, að meiri hlutinn er nú að ráðskast með eign ríkisins í bönkunum án lagaheimildar; án heimildar í 6. gr. fjárlaga, án heimildar í fjáraukalögum. Það er grafalvarlegt mál. Nú keppist ríkisstjórnin og hæstv. fjármálaráðherra við að reyna að sannfæra þjóðina um að þetta sé í rauninni ekki sala, þetta sé einhvers konar yfirfærsla á eignarréttindum, sem í eina tíð hefði jú kallast sala, á milli tveggja aðila. En hvaða nafni sem menn kalla þetta er það einfaldlega svo að þegar ríkið ráðstafar eignum þjóðarinnar þarf samkvæmt stjórnarskránni að hafa til þess skýra heimild. Ríkisstjórnin hefur á vissan hátt viðurkennt að það þurfi heimild vegna þess að ég hef fyrir fram mig frumvarp til laga um heimild til að staðfesta breytingar á eignarhlut ríkisins í Íslandsbanka hf., Arion banka hf. og NBI hf. Hæstv. fjármálaráðherra sagði að þetta frumvarp væri lagt fram til þess að menn hefðu vaðið fyrir neðan sig. Ég held að það sé ekki ástæðan fyrir því að slíkt frumvarp er lagt fram, ég held að aðalástæðan fyrir því sé sú að Ríkisendurskoðun benti á að nýju bankarnir væru 100% í eigu ríkisins. Það var íslenska ríkið sem stofnaði bankana á sínum tíma og það er 100% eigandi. Ef það væri ekki svo, eins og reynt hefur verið að halda fram í umræðunni, skulum við átta okkur á því að íslenska ríkið hefur verið að sýsla með eignarhluta sem hefur ekki verið í eigu þess. Það út af fyrir sig er jafnvel alvarlegra mál en það að menn skyldu hafa klúðrað því að setja heimild í lagafrumvarp. Virðulegi forseti. Við framsóknarmenn erum á minnihlutaáliti ásamt öðrum þingmönnum í minni hluta í fjárlaganefnd en með fyrirvara. Fyrirvarinn er sá, eins og ég hef komið inn á, að við viljum fara aðrar leiðir en sjálfstæðismenn til að sækja tekjur í ríkiskassann. Við viljum ekki hafna alfarið öllum skattahækkunum, við viljum gera þær innan núverandi kerfis, við viljum hafa þær einfaldar og ekki breyta kerfinu núna á nokkrum dögum. Við viljum líka sækja tekjur í séreignarsparnaðinn og þar með væri hægt að brúa það bil sem ríkisstjórnin glímir við. Fyrir einum og hálfum klukkutíma, eða tveim tímum réttara sagt, mættu hér á Austurvöll með þung vegavinnutæki menn sem kalla sig verktakalestina. Þeir ræddu við okkur í fjárlaganefnd. Þeir skoruðu á þingheim að endurskoða þá ákvörðun sem meiri hlutinn hefur tekið að nýta ekki ónýttar fjárlagaheimildir Vegagerðarinnar. Þarna er um 4,5 milljarða að ræða. Við framsóknarmenn höfum sagt að nýta eigi þessa heimild í verkefni út um allt land, jafnvel í smáverkefni sem geri það að verkum að verktakar, smáir sem stórir, hafi verkefni og missi þar af leiðandi ekki mannskap frá sér sem og tekjurnar. Við verðum að taka til greina þær ábendingar sem við fengum í því bréfi sem okkur var afhent, þar sem á það er bent að þessir aðilar hafi þurft á undanförnum mánuðum að taka á sig meiri skerðingu en aðrir atvinnuhópar. Það er einfaldlega ekki hægt að segja við verktaka í landinu að hægt sé að ganga á tekjustofn þeirra. Virðulegi forseti. Minni hlutinn, eða sá sem hér stendur er ekki með á breytingartillögum sjálfstæðismanna. Við munum taka sjálfstæðar ákvarðanir hvað þær varðar og koma með okkar eigin tillögur.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér fjárlagafrumvarpið í lokaumræðu og ég verð að segja að þótt okkur greini kannski á um hvernig við viljum nálgast hlutina tel ég því miður að ríkisstjórnin fari nú mjög vitlausa leið með því að hækka álögur á heimilin í landinu. Ég vil byrja á að vekja athygli á því, virðulegi forseti, að ef farið væri að ráðum okkar sjálfstæðismanna væri hægt að skila hallanum á ríkissjóði, sem er geigvænlegur og áætlaður 100 milljónir á næsta ári en ég er ansi hræddur um að hann verði mun meiri þegar upp verður staðið - ef farið væri að tillögum okkar sjálfstæðismanna mundi þessi halli minnka um 30 milljarða og 70 milljarða halli yrði á ríkissjóði á næsta ári. Það veldur mér miklum vonbrigðum að hæstv. ríkisstjórn vilji ekki hlusta á þessar tillögur okkar en telji skynsamlegra að fara þessa leið og telji þar af leiðandi að það sé borð fyrir báru hjá heimilunum í landinu að skattpína þau enn frekar. Virðulegi forseti. Mig langar að árétta í þessu tilefni, og það hefur komið ábending um það frá Hagsmunasamtökum heimilanna, að við þær skattabreytingar sem ríkisstjórnin ætlar að fara í, ef þær verða að veruleika sem því miður margt stefnir í, munu skuldir heimilanna hækka um 12 milljarða. Það þýðir að þegar upp verður staðið munu uppsöfnuð áhrif aðgerðanna verða 50 milljarðar kr. sem leggjast til viðbótar á heimilin í landinu. Virðulegi forseti, ég deili ekki þeim skoðunum með hæstv. ríkisstjórn og stjórnarmeirihluta að heimilin í landinu eigi að bera þessar auknu byrðar. Ég hef verulegar áhyggjur af því að með þessum aðgerðum ríkisstjórnarinnar sé verið að sliga heimilin endanlega og það muni skapa atgervisflótta og þar fram eftir götunum, sem er alveg hreint með ólíkindum. Síðan vil ég líka benda á að þegar menn stofnuðu nýju bankana og hófu að færa húsnæðislánin á milli yfir til þeirra hefur það verið gert með töluverðum afföllum. Maður hefur heyrt tölur upp í 60% sem niðurfærslan á lánunum hefur verið. Síðan er haldið áfram að rukka fjölskyldurnar í landinu um öll lánin. Þetta veldur mér miklum áhyggjum og ég sendi skriflega fyrirspurn um daginn til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Það kom nú lítið út úr því nema það sem vitnað var í, bankaleynd og annað, en að öðru leyti var snúið út úr því að mestu leyti. Virðulegi forseti, ég held að hæstv. ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutinn geri sér ekki grein fyrir þeirri vegferð sem nú er farin. Ég vil undirstrika að getuleysi ríkisstjórnarinnar til þess að taka á vandamálunum er algjört. Það er sennilega einsdæmi að hluti stjórnarandstöðunnar, við sjálfstæðismenn buðum upp á að á milli 2. og 3. umr. yrði farið í að útfæra tillögur til þess að skera enn frekar niður í útgjöldum ríkisins. Við buðumst til að fara í þá vinnu með stjórnarmeirihlutanum að skera niður um 8 milljarða vegna þeirra gífurlegu vandamála sem ríkissjóður er í. Flestir gera sér grein fyrir því að það þarf að gera. Það verður að fara í niðurskurð til þess að ná endum saman því annars munum við einungis greiða vexti og enn þá meiri vexti, sem er ekki gott. Því miður hafði ríkisstjórnin ekki þrek í það. Hún afþakkaði boð um að skera enn frekar niður þótt stjórnarandstaðan vildi styðja hana til þess að fara í þá vegferð, í stað þess að þegar búið væri að fara í ákveðna vinnu værum við gargandi hér úti í sal eða úti í samfélaginu um hvað ríkisstjórnin væri að gera. Þess vegna veldur þetta mér miklum áhyggjum og undirstrikar þær áhyggjur sem ég hef af því að hæstv. ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutinn geri sér ekki grein fyrir þeim vandamálum sem eru fram undan. Virðulegi forseti. Það sem hefur einkennt vinnu við gerð fjárlaga fyrir árið 2010 er að sjálfsögðu allur þessi flumbrugangur og skyndiákvarðanir sem eru teknar frá degi til dags og mér liggur við að segja frá klukkutíma til klukkutíma. Hér koma menn með skattbreytingar sem eiga að umbylta öllu skattkerfi landsins þegar liðin er vika af desembermánuði en upphaflega stóð í áformum hæstv. ríkisstjórnar að það yrði gert í síðasta lagi um miðjan nóvembermánuð. Ég vil líka benda á að þegar við vorum að klára 2. umræðu fjárlaga rétt fyrir klukkan tíu um kvöldið, höfðum verið á fundi með fulltrúum frá fjármálaráðuneytinu og vorum að klára okkar nefndarálit eftir að hafa fengið stórar breytingar á þeim tölum sem þar voru, þá var ég að fara yfir nefndarálitið okkar en fékk aldrei neinn botn í þessar tölur sem ég var nýbúinn að fá í hendurnar. Þá hafði því miður láðst að veita okkur í minni hlutanum þær upplýsingar, og það kom ekki fram á fundi fjárlaganefndar, að grunnurinn að þeim breytingum sem voru gerðar í tekjuáætlun ríkisins var að búið var að hækka landsframleiðsluna úr 1.520 milljörðum í 1.606 milljarða án þess að fyrir lægju neinar haldbærar skýringar á því inni í nefndinni. Virðulegi forseti. Ég hef stórar áhyggjur af svona vinnubrögðum og er hræddur um að því miður muni þetta leiða til þess að niðurstaðan á næsta ári verði ekki 100 milljarðar í mínus heldur enn meiri, þótt ég voni sannarlega að svo verði ekki. Þar sem ég tel að ríkisstjórnin hafi gefist strax upp á verkefni sínu og ráði ekki við það vil ég benda á að þegar skrifað var undir stöðugleikasáttmálann til þess að brúa fjárlagagatið fyrir árið 2010 var reiknað með að það yrði gert með því að 45% yrðu skattahækkanir og 55% niðurskurður á ríkisútgjöldum. Nú er þegar búið að færa til 2% sem eiga að fara í auknar skatttekjur í staðinn fyrir niðurskurð á ríkissjóðsútgjöldum. Þessi 2% láta svo sem ekki mikið yfir sér þegar menn tala um tölur en þessi 2% þýða að það á að leggja á frekari skattálögur um 12 milljarða. Það segir kannski allt um hvernig þessi vinnubrögð eru. Ég vil árétta enn einu sinni, virðulegi forseti, hvernig ríkisstjórnin gerir þessar ráðstafanir í ríkisfjármálum. Nú er hæstv. ríkisstjórn búin að færa 2,5 milljarða frá sveitarfélögunum í landinu beint inn í ríkiskassann án þess að bæta sveitarfélögunum það upp. Ríkið er búið að hrifsa til sín 2,5 milljarða. Ég tel sveitarfélögin í landinu ekki vera í stakk búin til að hlaupa undir bagga með ríkissjóði við þessar aðstæður. Fréttirnar undanfarna daga benda því miður til að svo sé ekki. Þess vegna er gjörsamlega óþolandi, ólíðandi og óréttlátt að ríkisvaldið taki 2,5 milljarða frá sveitarfélögunum til þess að rétta af sinn eiginn rekstur. Það undirstrikar enn frekar það máttleysi sem er í ríkisstjórninni, í stað þess að takast sjálf á við vandann ætlar hún öðrum að gera það. Þegar hrunið varð í lok ársins 2008 brugðust mörg sveitarfélög við því með mjög ábyrgum hætti. Sveitarstjórnarmenn víða um land þurftu að taka mjög erfiðar ákvarðanir og standa frammi fyrir íbúunum með þær, hvernig þeir ætluðu að ná saman rekstri sveitarfélaganna, en þegar þessi hæstv. ríkisstjórn tók við tók hún í mörgum tilfellum allar þær sparnaðaraðgerðir sem sveitarstjórnir voru búnar að fara í og hrifsaði þær til sín á einu bretti. Sveitarstjórnarmenn um land allt þurftu því að fara í enn frekari niðurskurð. Þetta sýnir hvernig ríkisstjórnin vinnur, hún getur ekki tekið til í eigin ranni heldur lætur aðra gera það. Ég vil líka undirstrika að ríkisstjórnin gerir margt fleira en þetta. Ég tel það mjög óábyrgt að hún skilur nú margar stofnanir ríkisins eftir í fjárhagslegri gíslingu. Ég nefni sérstaklega eina stofnun sem er Landspítali – háskólasjúkrahús. Hann er núna við lok árs 2009 með 2,8 milljarða uppsafnaðan halla. Það var ekki tekið á því í fjáraukalögunum sem við samþykktum um daginn og það stendur ekki til að gera það í fjárlögunum 2010. Virðulegi forseti, þarna er ríkisstjórnin að fresta vandamálum. Ég er ekki að mæla því bót að einstaka stofnanir fari fram úr en því miður er algjörlega óábyrgt að ætla að láta Landspítala – háskólasjúkrahús fara inn í næsta ár með 6 milljarða á bakinu, þ.e. 2,8 milljarða í hallarekstri og sparnaðarkröfur upp á 3,2 milljarða. Þessir 6 milljarðar eru 20% af heildarfjárveitingu Landspítalans. Hver heilvita maður sér að þetta mun ekki ganga eftir. Landspítali – háskólasjúkrahús getur ekki skorið niður um 6 milljarða á næsta ári nema hann fái bein fyrirmæli frá hæstv. ríkisstjórn um hvar á að draga saman í þjónustunni. Það er með ólíkindum að hlusta síðan á hæstv. heilbrigðisráðherra tala um að það megi ekki segja upp fólki, það má ekki gera þetta og það má ekki gera hitt, en samt sem áður ætlar ríkisstjórnin að láta Landspítalann fara með 6 milljarða inn á næsta ár. Þetta er óraunhæft og algjörlega úr takti við allt. Þetta er enn eitt dæmið um að ríkisstjórnin horfist ekki í augu við vandamálin heldur frestar þeim. Hún stingur hausnum ofan í sandinn. Núna er hæstv. ríkisstjórn búin að gera samning við stóriðjufyrirtækin í landinu um að fá fyrir fram greidda skatta á árunum 2010–2012, þ.e. næstu þrjú árin, upp á 3,6 milljarða. Virðulegi forseti. Ég tel að það sé ólöglegt. Algjörlega. Menn geta gert þessa samninga en þeir mega ekki tekjufæra það núna á árunum 2010, 2011 og 2012 sem þeir taka í fyrir fram greiddar álögur sem á að ganga til baka á árunum 2013–2018. Þetta er öll sýn hæstv. ríkisstjórnar. Hún ætlar að taka núna 3,6 milljarða inn í ríkissjóð sem eiga að greiðast til baka á árunum 2013–2018 þegar hún er farin frá völdum. Þetta er nú allur manndómurinn í því hvernig hún tekur á hlutunum. Þetta er algjörlega með ólíkindum og í raun og veru bókhaldslega ekki hægt, vegna þess að þetta hefur áhrif á efnahaginn og streymi fjármagns. Þú minnkar ekki rekstrarhallann með þessum hætti. Þetta er enn eitt dæmið um að hæstv. ríkisstjórn stundar barbabrellur. Við þessi fjárlög skerðir ríkisstjórnin tvær sjúkrastofnanir á landsbyggðinni miklu meira en aðrar. Það eru Heilbrigðisstofnunin Blönduósi um 10,1% og Heilbrigðisstofnunin Sauðárkróki um 9% en þetta er langt umfram allar aðrar heilbrigðisstofnanir. Á sama tíma eykur þessi svokallaða velferðarstjórn útgjöld á aðalskrifstofu heilbrigðisráðuneytisins um 8,4%. Þetta eru skýr skilaboð frá hæstv. ríkisstjórn: auðvitað skal skera niður á landsbyggðinni og láta sjúklingana þar og íbúana blæða en auka skrifstofuveldið hér í Reykjavík. Til þess að árétta vitleysuna í kringum þetta, virðulegi forseti, sem ég bar nú mikla von um að yrði leiðrétt milli 2. og 3. umr., er búið að færa verkefni frá heilbrigðisráðuneytinu yfir í félagsmálaráðuneyti fyrir sennilega 15 milljarða. Það er búið að draga hluta af því til baka en ætli það séu ekki 15 milljarðar í dag, ég giska á það en þori ekki að fullyrða um það. Samt sem áður er verið að auka útgjöld aðalskrifstofunnar um 8,4%. Þetta er með ólíkindum og skýr skilaboð til íbúa landsbyggðarinnar frá þessari ríkisstjórn. Eitt enn dæmið um hvernig ríkisstjórnin færir til vandamál og hugsar ekki hlutina til enda er að nú er skorið mjög niður hjá SÁÁ. Hvað gerist við það, virðulegi forseti? Það sem gerist er að menn færa vandamálin til. Áfengissjúklingarnir hætta því miður ekki að vera til og áfengisvandamálið hverfur ekki. Þetta vandamál færist núna inn á heilbrigðisstofnanirnar og til fangelsanna. Þetta eru miklu dýrari úrræði, fyrir utan að ef hægt er að hjálpa mönnum sem lenda í áfengisóreglu mun það að sjálfsögðu frelsa margar fjölskyldurnar úr þeirri ánauð. Til viðbótar þessu er skorið niður núna hjá Breiðafjarðarferjunni Baldri um 14%. Það er verið að fækka um eina ferð í viku. Á meðan er gerð krafa á Vegagerðina um að hún skeri niður um 10%. Eftir allt það sem hefur gerst í vegamálum í Barðastrandarsýslu sýnir þetta enn skilningsleysi hæstv. ríkisstjórnar á því hversu mikilvæg samgönguleið þetta er fyrir suðurhluta Vestfjarða. Þetta eru enn ein skilaboðin um að það skuli skera niður á landsbyggðinni. Auk þess sker hæstv. ríkisstjórn niðurgreiðslur á húshitun niður um 130 milljónir á sama tíma og búið er að hækka rafmagnsverð á þessu ári um 20%. Nú er orðið 336% dýrara að kynda húsnæði úti á landsbyggðinni á köldum svæðum heldur en hér á höfuðborgarsvæðinu. Síðan get ég nefnt til viðbótar að verið er að lækka niðurgreiðslur á námskostnaði þannig að það stefnir allt í sömu átt hjá þessari hæstv. ríkisstjórn. Virðulegi forseti. Nú er tími minn því miður liðinn 

Virðulegi forseti. Þjóðin stendur frammi fyrir því að hér varð hrun, bankarnir okkar hrundu og hér er mikil efnahagslægð og það er því mikið verk að koma saman fjárlögum fyrir næsta ár. Mikilvægast við það verk er að hafa í huga að reyna að ná tökum á fjármálum ríkissjóðs með því í fyrsta lagi að skera niður og í öðru lagi að afla ríkissjóði frekari tekna án þess þó að þær séu af þeim toga að þær komi til með að sliga atvinnulífið og leggja það miklar skuldbindingar á herðar almennings í landinu að ekki verið við unað. Við í Sjálfstæðisflokknum á þingi í stjórnarandstöðu höfum lagt fram okkar tillögur um það hvernig við teljum best að taka á þessum efnahagsvanda. Þær tillögur voru lagðar fram bæði á sumarþingi og svo var tillaga til þingsályktunar lögð fram á haustþinginu. Jafnframt höfum við lagt fram frumvarp til laga sem efnislega felur í sér þá breytingu að séreignarlífeyrissparnaður verði skattlagður fyrir fram. Þannig verði náð því marki að afla ríkissjóði það mikilla tekna að ekki þurfi að ráðast í skattahækkanir sem komi til með að sliga atvinnulífið og jafnframt að forðast að leggja svo miklar álögur á heimilin í landinu að ekki verði við unað. Ýmsir fulltrúar stjórnarliðar hafa tekið ágætlega í þessa tillögu okkar sjálfstæðismanna og að sjálfsögðu ágætir fulltrúar stjórnarandstöðunnar jafnframt, en hins vegar hefur ekkert verið gert með hana. Hv. þm. Helgi Hjörvar, formaður efnahags- og skattanefndar, fullyrðir þó að nefndin muni fjalla áfram um tillöguna en ég óttast, herra forseti, að það verði einfaldlega of seint. Og ef til stendur að grípa til þess úrræðis þegar búið er að skattleggja um of getur verið að það sé of seint í rassinn gripið. Nú er það svo að jafnframt þarf að skera niður hjá ríkissjóði. Það er í rauninni eitt veigamesta verkefni ríkisstjórnarinnar að gera það með þeim hætti að landsmenn allir finni að verið sé að beita við það verkefni skýrri forgangsröðun og að jafnræði gæti milli þeirra ákvarðana og þeirra atriða sem tekið er til við að skera niður. Fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd lögðu upp með það að meira yrði skorið niður en núverandi stjórnarflokkar treysta sér til að gera og þeir buðu fram samstarf við ríkisstjórnarflokkana um það verkefni. Ekki var tekið í þá sáttarhönd og er það miður vegna þess að ég tel gríðarlega mikilvægt á tímum sem þessum að ráðamenn þjóðarinnar sýni að efnahagsmálum sé stjórnað af festu og fagmennsku. Það er gríðarlega erfitt verkefni að skera niður á tímum sem þessum en hins vegar er það óhjákvæmilegt og því tel ég það stórmannlega boðið af stjórnarandstöðuflokki að vilja taka þátt í slíku verkefni með stjórnarflokkunum. Ég harma það mjög að ekki hafi verið hlustað á það boð og í rauninni samstarfsbeiðni stjórnarandstöðuflokksins, Sjálfstæðisflokksins. Allir landsmenn gera sér grein fyrir því að skera þarf niður. Niðurskurður er óhjákvæmilegur hjá hinu opinbera, hann verður erfiður og það eiga allir eftir að finna fyrir honum, en eins og ég sagði, er gríðarlega mikilvægt að slíkt sé gert af fagmennsku. Ég hef áhyggjur af því að ríkisstjórnarflokkarnir ráði ekki við þetta verkefni og af þeim sökum muni niðurskurðarþörfin vaxa og verða enn erfiðara verk að fara í á komandi árum. Herra forseti. Ríkisstjórnarflokkarnir hafa gagnrýnt hugmynd okkar sjálfstæðismanna um séreignarlífeyrissparnaðarleiðina á þeim forsendum að með því sé verið að taka lán hjá framtíðinni. Þetta eru rök sem halda alls ekki og þau hafa verið hrakin í þessum ræðustól. Að mínu viti er það dálítið sérkennilegt af stjórnarandstöðuflokkunum að halda þessum rökum fram þegar að sama skapi þeir sjálfir eru að taka lán hjá stóriðjufyrirtækjunum í skatttekjum framtíðarinnar, af framtíðargjöldum þeirra. Vissulega er það leið til að afla tekna fyrir næstkomandi ár en hins vegar er þetta lán sem þýðir að sjálfsögðu að þessar skatttekjur verða ekki greiddar aftur og ekki á næstu árum. Hér hefur verið fjallað töluvert um sveitarfélögin og stöðu þeirra og væntingar eða í rauninni þá skuldbindingu sem ríkisstjórnarflokkarnir virðast hafa gert gagnvart sveitarfélögunum varðandi hækkun á tryggingagjaldi, að sveitarfélögin þyrftu ekki að taka hana á sig. Ég vonast til að komið verði til móts við sveitarfélögin að fullu með það og staðið verði við þau orð. Nú hafa samtök eins og ASÍ ásakað ríkisstjórnina um að standa ekki við gerða samninga og því hef ég ákveðnar áhyggjur af þessu vegna þess að ég hef þá trú að sveitarfélögin geti ekki borið þessa hækkun á tryggingagjaldi. Sveitarfélögin í landinu hafa tekið á sínum rekstri af mikilli festu á undanförnum missirum. Í kjölfar bankahrunsins sýndi það sig að minni stjórnsýslueiningar, eins og sveitarfélögin mörg hver eru, réðu ágætlega við það verkefni að skera niður. Má í því sambandi varpa upp þeirri hugmynd hvort ríkisstjórnin gæti ekki skoðað aðferðafræðina sem þau sveitarfélög sem hafa náð árangri í þessu efni hafa notað og væri hugsanlega hægt að yfirfæra á vinnubrögðin í þinginu sem flestallir sem hér hafa komið og talað í þessu máli gagnrýna mjög. En þau vinnubrögð felast aðallega í því, eins og margoft hefur komið fram hér, að tekjuhlið fjárlaganna eins og þau voru lögð fram við 1. umr. stóðst alls ekki og litu einfaldlega út sem drög að fjárlagafrumvarpi. Stærsta og umtalaðasta dæmið er að sjálfsögðu sá texti sem skrifaður var inn í frumvarpið um orkuskattana sem síðan var horfið frá og menn töluðu eins og þetta hefði aldrei átt að fara á blað, en engu að síður olli þetta miklum óróa og jafnvel einhverjum skaða þar sem vissulega er tekið mark á frumvörpum sem ríkisstjórnarmeirihluti leggur fram. Það hlýtur að vera meiningin hjá ríkisstjórninni að það sé gert, að þetta sé ekki bara einhver markleysa. En svo virðist hafa verið í þessu tilviki. Herra forseti. Það er náttúrlega grundvallaratriði þegar taka á erfiðar og þýðingarmiklar ákvarðanir að haft sé samráð við þá aðila sem hagsmuna eiga að gæta en því miður hefur það ekki verið gert við vinnslu þessara fjárlaga. Það var mikill hraði á umfjöllun um breytingartillögur ríkisstjórnarinnar við frumvarpið og tímapressan og álagið á hv. þingmenn sem sitja í fjárlaganefnd hefur verið gríðarlegt á undanförnum vikum. Ég vil bara nota tækifærið og hrósa sérstaklega þeim fulltrúum, hvar í flokki sem þeir eru, sem eiga sæti í fjárlaganefnd og hafa setið hér dag sem nótt liggur við í öllum þingfundahléum við það að vinna að hinum ýmsu málum. Að sjálfsögðu er svo einnig rétt að hrósa starfsmönnum nefndarinnar. Mig langar að taka dæmi um verkefni eða atvinnugrein sem hefur átt mjög undir högg að sækja síðan allt fór hér á verri veg og það eru verktakar. Við sáum þá í dag streyma í stríðum straumum um götur borgarinnar til að koma hér niður á þing til að mótmæla því hvernig kjörum þeirra er háttað. Það var svo að 18 þúsund manns unnu við þessa grein, jarðvegsvinnu og byggingariðnaðinn, á undanförnum árum en nú eru um 5 þúsund sem enn hafa starf af því. Þessum mótmælum er ætlað að vekja athygli á því hversu mikilvægt það er að fara í framkvæmdir og halda framkvæmdum í gangi til að örva atvinnulífið og reyna að koma í veg fyrir að hér fari allt í stórt stopp. Ég hef margoft komið upp í ræðustól á Alþingi og auglýst eftir atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar. Ég hef hvergi fundið henni stað og það verða að teljast mikil vonbrigði þegar meiri hluti sjálfstæðismanna lagði fram metnaðarfullar tillögur í fjárlagagerðinni og þar á meðal um það að Vegagerðinni væri gert kleift að nýta þá fjármuni sem voru óráðstafaðir til að fara í framkvæmdir með það að markmiði að koma fleiri verkefnum af stað og skapa fleiri tækifæri fyrir aðila til að taka að sér verk og vinna. Á þessar röksemdir minni hlutans, þ.e. sjálfstæðismanna, hefur ekki verið fallist í fjárlaganefnd og er það miður. Ég spurði hv. formann fjárlaganefndar í andsvari áðan hvort til stæði að fara í þetta verkefni. Það er ekki búið að slá það algjörlega út af borðinu en hins vegar verð ég að segja, herra forseti, að það eru mér mikil vonbrigði að sjá þess ekki stað í fjárlagafrumvarpinu að fara eigi í þessar breytingar. Með leyfi forseta, langar mig að fjalla betur um þessa tillögu minni hlutans. Hér segir: „Lagt er til að Vegagerðinni verði heimilað að nýta óhafnar fjárveitingar um síðustu áramót. Framlag til vegamála verði þannig aukið um 4,4 milljarða kr. og verði því fé varið til mannaflsfrekra framkvæmda um land allt og frekar til smærri verkefna en stærri. Þessi aðgerð mundi bæði skapa atvinnu og skila virðisauka til samfélagsins. Hún mundi einnig koma í veg fyrir fjöldagjaldþrot meðal verktaka, ekki síst þeirra smærri.“ Herra forseti. Ég átta mig á því að hér verður ekki öllu bjargað. Hér verður ekki sú gósentíð að 18 þúsund manns komi áfram til með að hafa atvinnu af því að vinna í jarðverktöku og í byggingariðnaði. Ég tel að flestallir geri sér grein fyrir því. Hins vegar er gríðarlega mikilvægt að ráðamenn hafi eitthvert plan í atvinnumálum og hafi einhverja sýn á það hvernig við ætlum að hindra það að fjöldagjaldþrot verði í þessari stétt sem dæmi, og reyni að vekja von hjá fólki um að verið sé að hugsa málin og koma fram með lausnir sem hindra slíkt. Ég fann þess hvergi stað í máli hv. þm. Guðbjarts Hannessonar þegar við áttum orðastað um þetta mál fyrr í dag og er það miður. Annað atriði sem ég vil fara yfir eru málefni lögreglunnar. Lögreglan vinnur mikið og mikilvægt starf við að viðhalda öryggi í landinu. Framlag hennar til þess verkefnis að verja Alþingi og Stjórnarráðið í byltingunni svokölluðu sem hér átti sér stað fyrir tæpu ári síðan verður seint fullþakkað. Álagið á lögregluna hefur verið gríðarlegt og mun aukast. Það hefur sýnt sig, allar kannanir sýna það að þegar efnahagurinn fer niður á við, eins og gerst hefur hér á landi, eykst álag á löggæslustofnanir. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt að gæta að því að skera ekki svo mikið niður í þessum þætti ríkisins að hér verði minna öryggi en við landsmenn eigum að geta krafist. Þegar maður forgangsraðar við niðurskurð, mundi ég fyrst og fremst forgangsraða í því að viðhalda öryggi landsmanna. Það tel ég vera augljóst atriði og mér þykir mjög leitt að sjá að það er ekki hugsunin í þessu fjárlagafrumvarpi. Þjóðfélagsástandið sem hér hefur ríkt vegna efnahagskreppunnar og bankahrunsins gerir það að verkum að mati allra sem ég hef heyrt í og hafa skoðað þetta mál að mun meira mæðir á lögreglunni og það kemur jafnvel enn til með að aukast. Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd vöktu athygli á þessu í nefndaráliti sínu við 2. umr. málsins en ég sé þess ekki stað í því áliti sem meiri hlutinn leggur fram eða í tillögum meiri hlutans að það sé hlustað á þessar athugasemdir. Samkvæmt upplýsingum frá lögreglunni í Reykjavík, en þangað fór ég í heimsókn í liðinni viku ásamt hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, Jóni Gunnarssyni og Ólöfu Nordal, skilst mér að lögreglunni í Reykjavík sé gert að skera niður sem svarar því, að auki við aðrar sambærilegar stofnanir, hvað það kostaði að standa hér fyrir utan og verja Alþingishúsið, 50 millj. kr. Þann kostnað, þá aukavinnu alla, þá vinnu þarf lögreglan sjálf í Reykjavík að bera og fær það ekki bætt. Þetta er gríðarlega alvarlegur hlutur, herra forseti, að mínu mati og sýnir ekki mikla virðingu fyrir þeim mikilvægu störfum 

Herra forseti. Við erum í 3. umr. um fjárlög ársins 2010 og nú eru ekki nema örfáir dagar eftir þar til þau taka gildi. Inn í frumvarp þetta vantar risastóra þætti, þar er að nefna Icesave. Talið er að vextirnir af Icesave árið 2009 séu 45 milljarðar og gengishækkunin er, vegna þess hvað gengi pundsins og evrunnar hefur hækkað, vel yfir 100 milljarðar, herra forseti. Það vantar. Það eru sannarlega aukin útgjöld á þessu ári út af Icesave, nánast 150 milljarðar. Það vantar. Þetta gefur okkur sem erum á móti Icesave kannski ákveðna von sem felst í því að ríkisstjórnin trúi bara ekki á það að ná þessu í gegn. Það getur vel verið að það sé von en það vill svo til að hæstv. fjármálaráðherra er búinn að skrifa undir Icesave-samkomulagið og sett voru lög í haust, alla vega um að veita ríkisábyrgð á þennan samning. Ég hélt því að þetta væri orðin ansi mikil skuldbinding. Það er ljóst að í einhverju formi verður Icesave samþykkt, þó að við kannski, sem væri best, frestuðum þessu eða biðum með þetta. Ég ætla nú ekki að ræða Icesave neitt sérstaklega mikið, en ummæli eða skýrsla hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra, Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, gefur mér ákveðna von um að Samfylkingin sjái að sér og bíði með þetta svo sem eins og í nokkra mánuði og þá geri ég ráð fyrir að Bretar og Hollendingar sjái sitt óvænna og sendi tilkynningu um að þeir fallist á lögin frá því í ágúst. En skuldbindingin er og hún á að vera þarna, herra forseti, og alveg ótrúlegt að hún skuli ekki vera í fjárlagafrumvarpinu. Svo vantar líka miklu smærri liði, herra forseti, en engu að síður einhverja tugi milljarða. Það er tónlistarhúsið. Það virðist detta af himnum ofan. Ég er margbúinn að spyrja um það en það virðist enginn bera ábyrgð á því. Það er svo furðulegt að á sama tíma eru að berast fréttir frá sveitarfélögum eins og Álftanesi um að einmitt það sama er að detta á hausinn á þeim, eða þeir eru að detta ofan í djúpu laugina, sem er ástæðan fyrir hruni þeirra. Menn ætla ekki að læra neitt af þessu. Ég hefði nú haldið að þau varnaðarorð sem ég hef haft yfir hérna í áratugi einmitt um skuldsetningu sveitarfélaganna vegna íþróttamannvirkja, ég nefni Egilshöll og Reykjanesbæ, hefðu skilað einhverju. Víðast hvar eru sveitarfélög að leika sama leik og ríkið líka. Nú ætlar ríkið að byggja tónlistarhús sem dettur ofan af himnum og mér sýnist að næsta verkefni verði háskólasjúkrahús upp á 40 milljarða. Það vill svo vil, herra forseti, að það er nokkurn veginn það sama og vextirnir af Icesave. Dálítið athyglisvert. Heilt háskólasjúkrahús eru vextirnir af Icesave á einu ári, þ.e. við erum að borga í vexti eitt háskólasjúkrahús á ári til Breta og Hollendinga. Það virðist vera að menn ætli að fara út í að byggja það hús og plata litlu börnin okkar sem koma til með að borga skattana. En stjórnarskráin gerir ráð fyrir því að fólk sé ekki platað með þessum hætti. Hún gerir ráð fyrir því að allar skuldbindingar ríkissjóðs séu færðar til bókar, þannig að menn viti hvar þeir standa. Svo er alveg furðuleg lántaka. Ég hélt að menn mundu nú bara gleyma þessu frumvarpi um lántöku hjá álfyrirtækjunum, þeir mundu bara skammast sín til þess. Ég verð að segja, herra forseti, að ég er alveg gáttaður á þessu. Menn eru sem sagt að semja við skattgreiðendur um að taka lán hjá þeim. Ég man ekki til þess að samið hafi verið við bíleigendur eða aðra um að taka lán hjá þeim í bensínskattinum en þetta er svipað. Ég spyr: Hvað gerist ef eitthvað af þessum fyrirtækjum verður gjaldþrota um mitt næsta ár og búið er að borga skattinn? Það hefur nú gerst að stórfyrirtæki hafi farið á hausinn úti í heimi, svo ég leyfi mér að segja þetta. Hvað gerist þá? Þarf ríkissjóður þá að endurgreiða af því að skattstofninn hvarf? Stofninn, þ.e. hagnaður og tekjur fyrirtækisins hvarf, þarf þá ríkissjóður að endurgreiða það? Ég veit ekki hvar menn enda með svona fyrirkomulagi. Ég veit ekki hvar menn enda. Ég ætla ekki að tala meira um það. Ég ætla að gleðjast yfir því að búið er að einkavæða bankana. Þeir voru ohf. Ég benti á það mörgum sinnum að þeir voru ohf. Þeir voru alfarið í eigu ríkisins. Þar af leiðandi eru þeir ohf., opinbert hlutafélag. Það var aldrei farið að þeim lögum, herra forseti. Ég skil ekki af hverju menn eru að setja lög út og suður um jafnrétti kynjanna og ég veit ekki hvað og hvað en svo er ekki farið að þeim, því að samkvæmt lögum á í stjórnum opinberra hlutafélaga að vera jafnrétti kynjanna. Það var búið að ná því í gegn en ekki var farið eftir því. Hjá Kaupþingi voru fimm konur í stjórn, enginn karlmaður. Ekki jafnrétti kynjanna þar. Hjá öðrum bönkum voru eintómir karlmenn í stjórn, ekki var farið að lögum þar. Það er því dálítið skrýtið að menn setji lög út og suður og fari svo ekkert að þeim. Svo eiga fjölmiðlar og kjörnir fulltrúar rétt á að mæta á svona fundi og þá þarf að boða þá fundi. Það var ekki gert. Það er spurning hvort þeir aðalfundir sem hafa verið haldnir séu ekki allir ólöglegir. En nú er búið að selja bankana og menn komast að því að það var líka óheimilt. Þess vegna er á þskj. 571 frumvarp til laga um að staðfesta breytingar á eignarhaldinu. Snyrtilega orðað. Ég mundi nú segja að þetta væri sala á eignarhaldi, en þetta eru sem sagt breytingar á eignarhaldi. Það er náttúrlega mjög óvisst hverjir eru eigendur að bönkunum. Það veit enginn hverjir þeir eru og dálítið skrýtið eða merkileg örlög hjá vinstri grænum að þurfa nú að lenda í þeim ósköpum að einkavæða bankana og selja þá til eigenda sem enginn veit hverjir eru. Þetta er eitthvað sem ég lagði til fyrir ári síðan og hef svo sem oft gaukað þessari hugmynd að mönnum því að þetta lagar ansi margt eins og t.d. ágreining um uppgjör á milli gamla og nýja bankans. Það er ekki áhugavert lengur. Eins styrkir þetta neyðarlögin þar sem þessir útlendu aðilar eru orðnir aðilar að bönkum sem byggja á innlendum innstæðum. Svo kemur þarna inn þekking erlendra aðila sem okkur Íslendinga hefur illilega vantað og síðan koma væntanlega lánatengsl og bætt staða ríkissjóðs af því hann er að selja. Það skýrir bætta stöðu ríkissjóðs undanfarið sem hæstv. fjármálaráðherra hefur verið að guma af, þ.e. eignasalan á bönkunum, lægri vextir og annað slíkt vegna þess að hann þarf ekki að leggja eins mikla peninga fram. Það er fínt. Nákvæmlega eins og við sjálfstæðismenn vildum, þ.e. nota eign ríkissjóðs í séreignarsparnaðinum, ná í hana og minnka þar með skuldbindingu ríkissjóðs, vexti og annað slíkt til framtíðar, vexti til framtíðar, en ekki mátti hlusta á það. Við höfum verið að afgreiða hérna fullt af skattafrumvörpum og þau bera öll þess merki að vera samin af vinstri mönnum og ég skil það alveg. Ég fellst alveg á að þeir vilji kerfi sem ekki bara nær í tekjur af atvinnulífinu og heimilunum, heldur jafnar það líka kjör einstaklinga. Það er hugsjón þeirra. Ég skil það alveg. Sú hugsjón hlýtur að hafa í för með sér flækjur vegna þess að ef þú ætlar að taka tillit til þess hvernig maðurinn hefur það og ætlar að reyna að laga kjörin hans verðurðu að taka kjörin hans inn í skattkerfið og það er gert í auknum mæli. Þar af leiðandi verða kerfin óskaplega flókin. En varðandi orkuskattana og kolefnisskattana, eða umhverfisskattana, gengu menn fulllangt í flækjustiginu, herra forseti. Settir voru á skattar sem eru svona um 500–600 kall í hvert skipti og það eru sennilega 1,2–1,5 milljónir færslna með svona litlum upphæðum. Engar tvær af þessum upphæðum eru eins af því að þær eru háðar því hvað menn fara oft í sturtu, þetta er sturtuskattur, og þær eru líka háðar því hvað menn nota mikið af rafmagni. Þetta eru alls konar litlar, pínulitlar upphæðir sem fljúga um kerfið og það þarf að hafa eftirlit með þessu öllu saman, skattinum og fleiru. Ég veit ekki hvað menn eru að fara út í. Einkennið á öllum þessum skattalögum er að það er eins og teknar hafi verið ákvarðanir fyrir tveimur eða þremur vikum og ekkert samráð haft við einn eða neinn. Hraðinn og óðagotið var með þvílíkum ósköpum að allir umsagnaraðilar gagnrýndu það. Umsagnir voru að berast meira að segja í morgun og í gær, að 2. umr. lokinni og nefndin löngu búin að ljúka máli sínu, kom umsögn frá ASÍ þar sem gagnrýnt var harðlega að hér skuli vinstri stjórn hverfa frá því að verðtryggja persónuafslátt eins og vinstri stjórnin 1989. Það virðist vera einkenni á vinstri stjórnum að afnema verðtryggingu persónuafsláttar. Það var gert 1989 í vinstri stjórn þá og nú tuttugu árum seinna gerist það árið 2009. Það virðist sem sagt vera markmið vinstri stjórna að afnema verðtryggingu á persónuafslátt sem tryggir þó lægstu launin best. Það á sem sagt ekki að tryggja þau neitt frekar hér eftir. Árið 2010 er að flestra mati, herra forseti, það ár sem verður erfiðast eftir hrunið. Farið var nokkuð mildilega með árið 2009 til að keyra ekki atvinnulífið í kaf í ágætu samstarfi vinstri grænna og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þá var ákveðið að fara ekki mjög mikið í árið 2009 en á árinu 2010 á að fara að taka á, þá á að skera, skerða og skattleggja. Það var skynsamlega valið að gera hvort tveggja að skerða velferðarkerfið og hækka skatta. Ósköp skynsamlegt. En menn hefðu getað farið betri leið, herra forseti. Menn hefðu getað farið leið sjálfstæðismanna og skattlagt séreignarsjóðina, þá er verið að ná í eign, það er sama og eignasala. Það er svipað og þegar hæstv. fjármálaráðherra seldi bankana tvo, þá batnaði staða ríkissjóðs, vextirnir lækkuðu og staðan batnaði. Hann gat þess reyndar ekki þegar hann talaði um að nú yrði bjartara fram undan, en það er vegna þess að hann seldi bankana. Ég er náttúrlega afskaplega hrifinn af því, herra forseti, af því að ég vil einkavædda banka og get ekki annað en tekið ofan fyrir vinstri grænum að einkavæða þessa tvo banka fyrir mig. Staðan batnaði og menn eru sem sagt að selja eignir. Mér finnst að ríkið hefði alveg eins getað náð í eign sína hjá séreignarsparnaðinum. Þar á ríkið ákveðna eign og hugmynd sjálfstæðismanna var þannig útfærð. Hún kom í rauninni lítið við menn, losaði heilmikið fé og bætti stöðu sveitarfélaganna líka um 40 milljarða. Það getur vel verið að verktakarnir sem voru að mótmæla hérna áðan hefðu nú verið ánægðir með það, því að sveitarfélögin hefðu hugsanlega getað haldið uppi atvinnu í sínum ranni. Nei, það mátti ekki gera það af því þetta kom frá sjálfstæðismönnum, heyrðist mér. Margir voru sammála því að þetta væri skynsamlegt en ekki mátti samþykkja það af því að það voru rangir aðilar sem fundu þetta upp. Ég man það næst að gauka því að einhverjum öðrum ef mér dettur eitthvað sniðugt í hug, þ.e. að láta ekki sjálfstæðismenn bera það fram. Það er ekki sama í hvaða röð menn gera hlutina, margir hafa rekið sig á það. Ef við hefðum fyrst notað séreignarsparnaðinn til þess að hlífa löskuðum heimilum og fyrirtækjum, einmitt núna þegar staðan er hvað verst í þessu áfalli og notað það til að skattleggja, bætt stöðu ríkissjóðs um 18–20 milljarða eða meira, 25 milljarða, og lækkað vexti, vaxtagreiðslur, til frambúðar, og síðan farið í skattbreytingarnar. Atvinnulífið hefði vonandi orðið þróttmeira eftir að hafa fengið svona vítamínsprautu í eitt ár og hefði getað borgað þessa skatta miklu léttar en það gerir núna. Það hefði verið miklu liprara fyrir atvinnulífið að borga skattana, þessa vinstri skatta, eftir ár og tími hefði gefist til að vinna þessa skatta almennilega. Ég er nærri viss um, ég benti reyndar á það í morgun, að það er fullt af villum í þessum frumvörpum sem þarf að byrja að laga strax í byrjun febrúar eða í lok janúar. Það skiptir því verulegu máli í hvaða röð menn gera hlutina. Þegar ástandið er eins og það er núna er það eiginlega vitlausasta sem maður gerir að taka þann sem á bágt og reyna að pína út úr honum eitthvað meira. Það er samdóma álit allra að heimilin eru ekki vel stödd, alla vega nokkur stór hluti þeirra, kannski áhöld um hversu stór hluti, en það er ákveðinn hluti heimila sem á alveg nóg með að glíma við lækkandi lífskjör, hækkandi vöruverð, hækkandi lán, hækkandi erlend lán sérstaklega, og fara svo að borga hækkandi skatta líka. Það er ekki á bætandi. Og að þetta sé einhvern veginn gott fyrir lágtekjufólk er rangt. Ég sýndi fram á það í minnihlutaáliti að tekjuskattskerfið hækkar skattbyrði lágtekjufólks um 3.266 kr. frá gildandi lögum. Þau gildandi lög hefðu getað gilt áfram ef við hefðum farið í séreignarsparnaðinn, þá hefði ekki þurft að gera neinar breytingar á skattalögum í heilt ár og ríkissjóður samt staðið betur. Og auk þess sem allir skattarnir, skattarnir á bensínið o.s.frv. koma að sjálfsögðu niður á lágtekjufólki líka. Það þurfa allir að taka bensín til að komast leiðar sinnar í vinnuna. Skattahækkanirnar koma illa við alla, líka lágtekjufólk.

Hæstv. forseti. Hér er komið að lokum 3. umr. um fjárlögin fyrir 2010. Fyrir þennan lokahnykk eru komnar þó nokkrar breytingartillögur á milli 2. og 3. umr. frá hv. fjárlaganefnd. Ég verð að fá að segja, hæstv. forseti, að það er ekki óeðlilegt miðað við þær aðstæður sem nú eru uppi, ekki bara í þjóðfélaginu, heldur einnig í öllu fjármálakerfinu sem og ekkert síður hjá fjármálaráðuneyti og öðrum þeim ráðuneytum sem fara með umsýslu ríkisins. Þar hefur verið mjög mikið álag af ástæðum sem við þekkjum öll allt þetta ár og erfitt í raun og veru að koma endum saman, þannig að hægt sé að segja að yfir öllum hafi verið mögulegt að liggja eins og þörf er. Ég tel að þetta verði svona nokkuð inn á næsta ár líka og geti tekið einhvern tíma að við greiðum úr þeim miklu flækjum og mikla dýpi sem er í fjárlögum ríkisins. Að komast út úr þeim mikla rekstrarhalla sem við blasir er ekki auðvelt mál, rekstur margra stofnana og rekstur hins opinbera og sveitarfélaganna, ég tek þau með, verður erfiður á næsta ári og næstu árum meðan við erum að komast í gegnum þessa miklu erfiðleika. Við verðum að horfa á þá staðreynd að það munu allir taka á sig einhverjar byrðar. Því miður fer velferðarþjónustan ekki varhluta af þeirri skerðingu sem verður að koma yfir opinberan rekstur en reynt hefur verið af fremsta megni að hafa skerðinguna minni í velferðarþjónustunni og þá sérstaklega í heilbrigðisþjónustunni. Hæstv. forseti. Ég vil í nokkrum orðum fara yfir þær breytingar sem gerðar hafa verið milli 2. og 3. umr. hvað varðar liði er snúa að velferðarþjónustunni og þær tillögur sem gerðar eru núna um flutning hjúkrunarrýma og nokkurrar annarrar þjónustu aftur frá félagsmálaráðuneyti og yfir til heilbrigðisráðuneytisins. Þessi flutningur á sér þó nokkurn aðdraganda, það þekkir núverandi ríkisstjórn, sú fyrrverandi og þær sem voru þar á undan, að um nokkurra ára skeið hafa menn verið að undirbúa það að koma öldrunarþjónustu sem heildstæðum málaflokki yfir til félags- og tryggingamálaráðuneytisins. Árið 2007 var gert samkomulag af þáverandi ríkisstjórn um að ábyrgð á þeim málaflokki færi yfir til félagsmálaráðuneytisins um áramótin 2008 og að um þessi áramót skyldu málefni öldrunarmála færð inn á fjárlagaliði í því ráðuneyti. Að þessu hefur síðan verið unnið, verkefnastjórn hefur verið komið á eins og lýst hefur verið, og um mitt síðasta sumar var gert samkomulag milli þessara tveggja ráðuneyta um flutninginn og þar með færðust einnig hjúkrunarheimili. Var litið svo á að þeim málaflokki væri best fyrir komið sem einni heild. Frá því þetta birtist í fjárlagafrumvarpinu hefur hv. heilbrigðisnefnd verið að skoða málið frekar og hvað þetta þýði fyrir þjónustuna. Nefndin hefur kallað til vistunarmatsnefnd og farið yfir málið í þrígang. Einnig fékk hún á milli 2. og 3. umr. á sinn fund aðila sem málið snertir, fulltrúa frá Landssambandi eldri borgara, frá vistunarmatsnefnd, frá Samtökum fyrirtækja í heilbrigðisþjónustu og Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga, sem hafði þá nýlega ályktað um þennan flutning. Að þessari vinnu lokinni var ljóst að víða voru áhyggjur af þessum flutningi, þ.e. flutningi hreinna hjúkrunarheimila yfir til félagsmálaráðuneytisins, við núverandi aðstæður og kannski ekki síst vegna þess að svokallað vistunarmat, þ.e. það sem núna er grunnur að því mati hvaða einstaklingar fá inni á hjúkrunarheimilum, hefur breyst á síðastliðnum tveimur, þremur árum. Það mat er alveg heildstætt og er eins fyrir allt landið. Það er þannig núna að þeir einstaklingar sem komast inn á hjúkrunarheimili eru miklu veikburðari og þurfa miklu meiri þjónustu en áður var og eru í raun og veru miklu meiri hjúkrunar- og umönnunarsjúklingar en áður var. Ég held að við flest lítum svo á að búa eigi öldruðum gott ævikvöld og að breyta eigi núverandi stofnanaþjónustu, sem hefur verið allt of ríkjandi, yfir í þjónustu í heimahúsum eins lengi og aldraðir einstaklingar hafa getu og vilja til. Til þess þarf að byggja upp fjölbreyttari þjónustu en verið hefur og til þess að sú áherslubreyting gangi eftir er ekki nægilegt að hafa þau þjónustustig sem við höfum í dag. Þau eru heimaþjónusta sveitarfélaga, sem hefur að mestu leyti verið þrif og svolítið farið yfir í að vera félagslegur stuðningur, og svo dvalarheimilin sem hafa verið að breytast meira og minna sem betur fer og stefnt er að því að breyta mun meira í þjónustuíbúðir fyrir aldraða þannig að þetta gamla dvalarheimilisform hverfi, stofnanablærinn, en þar sé lægra vistunarstig en þjónusta á hjúkrunarheimilum sem er dýrasta þjónustan. Á milli allra þessara stiga, frá því að fólk geti búið eitt í heimahúsum með tiltölulega lítilli aðstoð yfir í það að vera vistað á hjúkrunarheimilum, þarf að koma til miklu meiri stuðningur en er í dag, sérstaklega fyrir fólk sem þarf umtalsverðan og þá oft félagslegan stuðning til að geta búið heima og vera ekki íþyngjandi fyrir sína nánustu. Þannig blasir þetta við eftir að vistunarmatið er orðið eins og það er í dag. Það er alveg ljóst að hjúkrunarheimilin eru að breytast í vistunarúrræði fyrir síðustu æviárin eða þegar umönnunarþörfin er orðin svo mikil að ekki er hægt eða erfitt er að sinna slíku heima fyrir. Í dag eru heilbrigðisvandamálin mest undirliggjandi ástæða þess að fólk er á hjúkrunarheimilum, 95% eru heilbrigðis- eða heilsufarsvandamál og 5% félagslegar ástæður. Þetta er sú breyting sem hefur orðið. Það að stefna í þá átt að fara úr stofnanaþjónustu og yfir í öflugri þjónustu utan heilbrigðisstofnana eða öldrunarstofnana almennt, tekur tíma. Það þarf að byggja heilmikið upp og þetta mun kosta sveitarfélögin umtalsvert að standa vel að slíkri uppbyggingu. Ég tel að meta þurfi mjög vandlega með hverju sveitarfélagi hvort þörf sé á frekari framkvæmdum þar og þá á ég við byggingu hjúkrunarheimila. Og ef niðurstaðan er sú að þörf sé á hjúkrunarheimili í viðkomandi sveitarfélagi verði farið mjög vel yfir það hvernig þjónustu viðkomandi sveitarfélag ætlar að veita, hvernig uppbyggingin á að vera. Sveitarfélögin eru svo misjöfn. Það er ekki hægt að bera þau saman við höfuðborgarsvæðið sem hefur farið þá leið að taka að sér heimahjúkrunina og sinnir henni og samþættir með heimaþjónustunni. Ekki er hægt að yfirfæra það módel eða það munstur yfir á önnur sveitarfélög, því að víða er heilsugæslan þannig mönnuð að þar eru hugsanlega ekki nema einn og upp í fimm hjúkrunarfræðingar á viðkomandi stöð, ef verið er að tala um heimahjúkrunina, sem sinna miklu fleiri verkefnum. Ekki væri hægt að fara þá leið sem er í Reykjavík, að slíta þarna í sundur nema hreinlega að bæta við þjónustuna enn frekar. Það sem skiptir máli þegar við förum þessar nýju leiðir er að undirbúa þetta vel og samþætta vel þjónustuna. Það hefur sem sé orðið niðurstaða og samkomulag á milli viðkomandi ráðuneyta að fresta yfirfærslunni eða fara ekki í yfirfærslu hjúkrunarheimila sem eru hrein hjúkrunarheimili og að fresta einnig þeim samningi sem nú er í gildi milli heilbrigðisráðuneytisins og Akureyrar og Hafnar í Hornafirði þar sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu að öldrunarþjónustan fari út úr þessum samningum og flytjist yfir til félagsmálaráðuneytisins. Þunginn í þessum tveimur samningum liggur á heilbrigðisþættinum og ég er því mjög ánægð með að sjá að í breytingartillögunum kemur fram að ekki eigi að slíta þessa samninga í sundur. Eins vil ég geta þess að fram kom hjá gestum nefndarinnar að forstöðumenn stofnana, frá Samtökum fyrirtækja í heilbrigðisþjónustu, telja mjög mikilvægt að hafa einn rekstraraðila, að heyra ekki undir tvö ráðuneyti. Því er forsenda fyrir þeirri uppskiptingu sem núna er sú, með leyfi forseta, ætla ég að fá að lesa upp forsendur þessa samkomulags sem er á milli heilbrigðisráðuneytis og félags- og tryggingamálaráðuneytis - og nú næ ég því ekki í tíma - en það er að flutningur heimilda gangi þannig fyrir sig að forstöðumenn stofnana þurfi aldrei að skipta við nema eitt ráðuneyti og að stofnanir sem eru á grundvelli heilbrigðisstofnana verði áfram hjá heilbrigðisráðuneytinu, en það eru Sóltún, Eir, Skjól, Sunnuhlíð, Droplaugarstaðir og Skógarbær. Að sérstakir samningar verði áfram hjá heilbrigðisráðuneytinu, enda séu í þeim stórir þættir sem eru heilbrigðisþjónusta, og þar sem um er að ræða stofnanir og/eða sveitarfélög sem eru í samningaviðræðum við félags- og tryggingamálaráðuneytið vegna væntanlegra bygginga flytjist yfir til félagsmálaráðherra. Og að stofnanir eins og Holtsbúð, Seljahlíð og fleiri, sem eru aðeins rekstrarheimildir vegna hjúkrunarrýma,  
             Hæstv. forseti. Þetta voru forsendur breytinganna.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir afar athyglisverða ræðu sem ég hlustaði vel á. Hv. þingmaður kom mjög vel inn á öldrunarþjónustuna almennt sem hún hefur mikla þekkingu á. Mig langar að spyrja hv. þingmann um eitt atriði vegna þess að hv. þingmaður kom inn á mikilvægi sveitarfélaganna gagnvart öldrunarþjónustunni og ég er algjörlega sammála hv. þingmanni þar. Hvaða skoðun hefur hv. þingmaður á því að nú er hæstv. ríkisstjórn búin að færa tekjur frá sveitarfélögunum upp á 2,5 milljarða? Það er búið að gera með einskiptisaðgerð, annars vegar í tryggingagjaldinu og hins vegar í atvinnuleysisfrumvarpinu nýja, þetta eru 2,5 milljarðar. Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því að það bitni á sveitarfélögunum? Staða þeirra er því miður ekki nógu góð um þessar mundir, en sú grunnþjónusta sem sveitarfélögin veita er að sjálfsögðu m.a. öldrunarmálin. Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því að þetta muni koma mjög harkalega niður á þann þátt hjá sveitarfélögunum?

Hæstv. forseti. Ég hef í raun áhyggjur af þeim niðurskurði sem við verðum að taka hvort sem okkur líkar betur eða verr og nú fellur það í hlutverk þessarar ríkisstjórnar að brúa þá miklu gjá sem er í ríkisrekstrinum. Við gerum það m.a. með því að fara bæði í skattlagningu og að draga úr útgjöldum. Það er mjög mikill tilflutningur frá sveitarfélögunum en það stendur nú til að styðja þau frekar. Ég tel mjög mikilvægt í öllum þessum niðurskurði og sérstaklega í velferðarþjónustunni að við fylgjumst mjög vel með framgangi mála, hvort niðurskurður í heilbrigðisþjónustunni færist yfir í félagsþjónustuna, hvaða áhrif það hefur. Þess vegna tel ég að ábyrgð fjárlaganefndar 

Virðulegur forseti. Mig langar að nefna það, af því það er í tillögum okkar sjálfstæðismanna að skattleggja séreignarsparnaðinn, að þá þyrftum við ekki að fara í neinar af þeim skattahækkunum sem fyrirhugaðar eru og þær mundu skila okkur um 19 milljörðum meira í tekjur en áætlaðar eru í öllum þessum skattahækkunum. Hv. þingmaður kom inn á það að hún hefði miklar áhyggjur af þessum niðurskurði og það gefur þá augaleið að við hefðum getað hlíft hugsanlega meira þessum niðurskurði en verið er að gera. Hver er skoðun hv. þingmanns á því? Hefðum við átt að ræða tillöguna frekar og reyna að vinna meira saman að því að leita leiða til að reyna að styrkja skattstofnana? Og ef það hefði ekki dugað til að ári að fara þá frekar í skattahækkanir til að leiðrétta hallann á ríkissjóði sem er að sjálfsögðu alveg bráðnauðsynlegt að gera. Hver er skoðun hv. þingmanns á því? Hefðum við ekki átt að vinna frekar saman, stjórn og stjórnarandstaða, að því hvernig við ættum að standa að þessum málum?

Hæstv. forseti. Sannarlega hefði ég viljað það að við hefðum getað unnið betur saman, ég tala nú ekki um þegar við horfum til baka og horfum til ábyrgðar okkar allra hér inni, sérstaklega þeirra sem hafa setið við stjórnvölinn og eiga þátt í þessu hruni. Hvað varðar það að skattleggja lífeyrissparnaðinn, um það verður auðvitað að vera einhvers konar pólitísk sátt að byrja á því á þessu ári. Það verða erfið ár fram undan, hugsanlega verður þetta eitthvað sem við munum þá líta til á næsta ári. Ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn á Alþingi telur að betra sé að fara þá leið sem lögð hefur verið til, en við eigum þó þetta neyðarúrræði inni, því að auðvitað er þetta svona svolítið að pissa í skóinn sinn að taka þetta fyrir fram. Þó að við vonum það besta og ætlum okkur að koma okkur út úr þessum erfiðleikum núna á tiltölulega skömmum tíma, tveim, þrem árum, er ekki þar með sagt 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu þar sem hún fór vel yfir málaflokk sem hún þekkir vel. Hv. þingmaður ræddi einmitt mikið um þessa tilfærslu á milli ráðuneyta. Ég er með nokkrar spurningar. Í fyrsta lagi, af því við upplifðum hvað þetta voru gríðarlega ófagleg vinnubrögð, hvort hv. þingmaður hafi einhverjar skýringar á því. Í öðru lagi, af því að fram kemur í minnisblaðinu að nú eigi að bjarga einhverju fyrir horn og setja þá sem yngri eru aftur til heilbrigðisráðuneytisins, þá er samt sem áður gert ráð fyrir að geðrými á Ási í Hveragerði verði í félagsmálaráðuneytinu og sömuleiðis rekstur dagvistar fyrir MS-félagið, sem er fyrir alla aldurshópa. Að vísu er Ás fyrir eldra fólk en það er geðrými, ekki nokkur spurning að það er heilbrigðismál. Síðan að spyrja kannski um … 

Þetta er ekki vandi forseta.

Hæstv. forseti. Varðandi ófagleg vinnubrögð. Ég tel að heilbrigðisnefnd og ríkisstjórnin hafi einmitt með þessum flutningi til baka sýnt fagleg vinnubrögð, að frá því að frumvarpið var lagt fram núna í haust og unnið var að því frá því í sumar þá hefur þetta komið fram. Ég kalla það ekki ófagleg vinnubrögð að viðurkenna það að taka þurfi skrefin hægar en í upphafi var ætlað, það kalla ég ekki ófagleg vinnubrögð. Hvað varðar skiptinguna þá hljóp ég yfir það í fljótu máli áðan. En Ás, hvers vegna er Ás eftir hjá félagsmálaráðuneytinu? Þar er verið að breyta mjög miklu í uppbyggingu starfseminnar og færa hana meira út fyrir stofnunina. Ég vil minna á að hæstv. heilbrigðisráðherra hefur faglega ábyrgð á heilbrigðisþjónustunni á þessum stofnunum og hún hverfur ekki þó svo að fjárhagslegt … 

Virðulegi forseti. Ég tel að það sé ekki nokkur spurning, og mér fannst hv. þingmaður fara vel yfir það hversu illa þetta var unnið áður en þetta kom inn í þingið og það var rétt á síðustu metrunum sem einhverju var bjargað. Hv. þingmaður fór vel yfir að þetta er heilbrigðisþjónusta, hún nefndi það. Það er alveg augljóst að t.d. hv. þingmenn Samfylkingarinnar átta sig ekki á því og neita að horfast í augu við það. Varðandi Ás í Hveragerði og aðrar slíkar stofnanir, það kom bara fram í þeirri litlu umræðu sem var í heilbrigðisnefnd að þeir sem reka hjúkrunarheimili líta svo á að verði þetta fært yfir í félags- og tryggingamálaráðuneytið, muni það slaka á heilbrigðisþjónustunni, þeir töluðu bara skýrt með það. Þarna er um geðrými að ræða, svo dæmi sé tekið, og það er ekkert félagslegt úrræði eins og við öll vitum. Og varðandi MS-félagið þá er svo sannarlega um heilbrigðisþjónustu að ræða þar fyrir alla aldurshópa. Ég hef miklar áhyggjur af þessu, virðulegi forseti, 

Hæstv. forseti. Hvað varðar hjúkrunarheimilin. Til okkar kom fulltrúi frá Samtökum fyrirtækja í heilbrigðisþjónustu og lýsti því að með þeirri breytingu að færa þessa þjónustu, öldrunarþjónustuna, yfir til félagsmálaráðuneytisins mundi mönnunin breytast. Ég er alveg hreint sammála því að inni á dvalarheimilum þar sem er meira félagsleg þjónusta við aldraða má sannarlega og á að breyta mönnuninni 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Hún fjallaði mikið um hjúkrunarrými og annað slíkt en hún kom ekkert inn á stóru þættina sem er skorturinn á upplýsingum úr fjárlagafrumvarpinu, sérstaklega varðandi Icesave. Bara vextirnir af Icesave á þessu ári svara til eins háskólasjúkrahúss. Allt sem hv. þingmaður sagði er hjóm eitt við hliðina á þeirri skuldbindingu sem hv. meiri hluti ætlar að taka yfir án þess að hafa neinar tryggingar eins og gert var ráð fyrir í sumar. Þá voru tryggingar fyrir þjóðina en nú eru engar tryggingar lengur, þær eru farnar. Ég vil spyrja hv. þingmann hvernig henni hugnist það að vera með 45 milljarða í skuldbindingu og 100 milljónir í gengisáhættu á þessu ári við hliðina á þeim vandamálum sem hún er að horfa á.

Hæstv. forseti. Eins og hv. þm. Pétri H. Blöndal á að vera mjög ljóst höfum við ekki afgreitt Icesave-málið frá Alþingi. Vissulega hef ég miklar áhyggjur af þeim skuldbindingum sem við verðum að taka á okkur sem ég tel að við komumst ekki undan. Þetta eru vissulega mjög háar upphæðir, þetta eru miklar skuldbindingar en við metum það þannig, við gerum það í meiri hlutanum, að undan þessu verði ekki komist, það sé til nokkurs að vinna að klára þetta mál og standa við þær skuldbindingar sem við höfum tekið á okkur. Þetta er mjög flókið mál og þetta er mjög erfitt mál. Ég ætla ekki að draga dul á það að ég hef áhyggjur af því hvað þetta leggur þungar byrðar á þjóðina, en við verðum að taka því og reyna að 

Herra forseti. Hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, hefur sagt að Brussel-viðmiðin séu ekki inni í þessu samkomulagi, þar sem var eiginlega tekið fram að það ætti að vera trygging fyrir þjóðina, trygging fyrir því að hægt sé að byggja hér upp aftur sterkt atvinnulíf sem getur staðið undir öllum þeim bótum og velferðarkerfi sem við höfum byggt upp. Ég vil spyrja hv. þingmann: Eftir ár stöndum við á þessum sama stað og verðum að ræða fjárlög fyrir árið 2011, hvernig hugnast hv. þingmanni að taka á þeim vanda og þeim gífurlega niðurskurði sem þá þarf, þegar bæst hafa við þessir geysilegu vextir sem eru á Icesave, sú mikla skuld sem þegar hefur orðið upp á 150 milljarða til viðbótar, plús svo skuldin sjálf upp á 600 milljarða eða hvað það nú er, hvernig heldur hv. þingmaður að niðurskurðurinn verði þá?

Hæstv. forseti. Ég óttast það og tel alveg ljóst að niðurskurðurinn á næsta ári verði jafnvel meiri en hann er í ár, geti a.m.k. orðið það og ég óttast að hann verði það. Þess vegna er líka mikilvægt að við stöndum við fjárlögin og aðgerð fjárlaganna eins og þau eru í ár, tökum á okkur þessa þungu byrði núna til að reyna að minnka fjárlagahallann svo eftirleikurinn fyrir þarnæsta ár verði þá aðeins léttari því að við getum ekki ýtt þessum vanda á undan okkur. Ef við gerum það ekki, ef við förum ekki þá leið sem við erum að fara hér, að vinna markvisst að því að ná jafnvægi í ríkisfjármálum á sem skemmstum tíma, verðum við bara með þeim mun hærri vaxtabyrði á herðunum og það mun fara mjög illa með þjóðina. Ég geri mér fyllilega grein fyrir að þetta er erfitt núna en það verður ekki betra á næsta ári.

Herra forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að lýsa mikilli ánægju minni með þá niðurstöðu sem hér er fengin og hv. formaður heilbrigðisnefndar lýsti, sem hefur orðið til þess að yfirfærsla fjárheimilda á milli þessara tveggja ráðuneyta verður nú tekin í skynsamlegum áföngum á grundvelli ákveðinna sjónarmiða sem hv. formaður heilbrigðisnefndar lýsti. Ég vil líka nota tækifærið til þess að þakka bæði heilbrigðisnefnd sem slíkri og sérstaklega formanni hennar, hv. þm. Þuríði Backman, sem hefur eins og hér hefur verið bent á víðtæka reynslu og ríka tilfinningu fyrir þeirri þjónustu sem þarna er verið að fjalla um. En mig langar til þess að spyrja hv. formann heilbrigðisnefndar um afstöðu nefndarinnar í heild, hvort sú niðurstaða sem hér er fengin njóti ekki stuðnings heilbrigðisnefndarmanna almennt.

Hæstv. forseti. Ég tel að heilbrigðisnefnd almennt sé sáttari við að fara þessa leið, að taka þau heimili sem eru hrein hjúkrunarheimili og þá samninga sem hér hafa verið nefndir aftur til heilbrigðisráðuneytisins. Hér liggur fyrir tillaga frá minni hluta fjárlaganefndar um yfirfærslu dvalarheimila og allrar öldrunarþjónustu aftur til heilbrigðisráðuneytisins. Ég tel að það sé óþörf varfærni. Það að færa félagslega þjónustu, dvalarheimilin, þ.e. blönduð heimili, sé skref sem við getum tekið að sinni.

Frú forseti.  Nú hefur hv. heilbrigðisnefnd fjallað ítarlega um málið frá því að það var lagt fram og mig langar til að spyrja hv. formann heilbrigðisnefndar hvernig hún sér fyrir sér hlutverk heilbrigðisnefndar í því að fylgja þessu máli eftir því að það er töluverð vinna eftir þarna. Aðalatriðið í mínum huga er að flutningur fjárveitinga og skipulagsbreytingar á þessari þjónustu bitni ekki á þjónustunni við aldraða. Það er aðalatriðið.

Hæstv. forseti. Ég tel mjög mikilvægt í svona viðkvæmum málaflokki að hæstv. heilbrigðisnefnd og fjárlaganefnd fylgist með því hvernig þetta gengur fyrir sig á komandi ári, ekki bara hvernig þessi flutningur og skipulagsbreytingarnar ganga fyrir sig, heldur fylgi því líka eftir ef fjármagn losnar innan þessarar þjónustu með fækkun hjúkrunarrýma, sama hvort þau falla til hjá heilbrigðisráðuneytinu eða félagsmálaráðuneytinu, að það fjármagn fari a.m.k. til þess að styrkja stoðþjónustuna sem þarf að vera utan sjúkrahúsanna. Það er nauðsynlegt, ekki bara hvernig þetta gengur fyrir sig og hvort það sé sátt við akkúrat þessa skiptingu eða aðra skiptingu. Síðan verði lögð áhersla á að hafa þetta net sem verður að vera fjölbreyttara. Ég tel að líta verði til mismunandi aðstöðu sveitarfélaga, hvaða þjónustu þau geta boðið,