Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 723, hefur fjhn. þessarar hv. d. ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa máls. Meiri hl. n. mælir með því, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Hér liggur fyrir frv. frá hæstv. ríkisstj. um heimild til lántöku til vegaframkvæmda. Alls vill stjórnin fá heimild til að taka 135.5 millj. kr. að láni til vegaframkvæmda. Stærsta upphæðin, 115 millj., er vegna Reykjanesbrautar, en það er ætlað, að þá upphæð þurfi til að fullgera veginn. Mér skilst, að ríkisstj. þyrfti í raun og veru að fá dálitlu hærri heimild til lántöku til Reykjanesbrautar, ef hún vill ljúka þeirri vegagerð á þessu ári. Skv. upplýsingum vegamálaskrifstofunnar voru föst umsamin lán til Reykjanesbrautar 130.9 millj. í árslok 1964, en áður hefur Alþingi veitt lántökuheimildir í fjárl. fyrir 1963 og 1964 fyrir u.þ.b. 82.9 millj. Þannig var við síðustu áramót búið að taka 48 millj. kr. lán til vegarins umfram lagaheimildir. Samgmrn. segir, að Íslenzkir aðalverktakar hafi lánað þetta fé. Þegar stjórnin lagði fyrir þingið nú fyrir skömmu frv. um heimild til að taka innlent lán, þá gaf hún þær upplýsingar, að hún hefði í hyggju að verja 27 millj. af því láni til vegagerða. Ef þessi upphæð verður notuð til lántöku vegna Reykjanesbrautar, vantar þó enn heimild fyrir um 21 millj. til Reykjanesbrautar, til þess að vegagerðinni verði lokið á þessu ári. Og við teljum rétt í minni hl. fjhn., að þessari upphæð verði bætt við frv. til leiðréttingar á því. Við höfum ekki flutt enn þá till. um það, en viljum benda hæstv. samgmrh. á það, að þetta ætti hann að gera til leiðréttingar á sínu frv. Þá bendum við á, að 4. töluliður 1. gr. frv. er alveg óþarfur og má falla niður. Þar ræðir um lántöku til Ólafsvíkurvegar um Enni. En það er upplýst, að þessari vegagerð er lokið, og enn fremur, að umrætt lán, 3 millj., var tekið af innlenda láninu, sem ríkið tók beint á árinu 1964 skv. heimild frá Alþingi. Stjórnin hefur því áður fengið heimild til þessarar lántöku og notað hana og þess vegna er aldeilis óþarft að koma nú með þennan lið inn í þetta nýja frv. Þessu vil ég einnig beina til hæstv. stjórnar, hvort hún vill ekki flytja till. um að fella þennan lið niður. Nyrzta sveitin í Strandasýslu er Árneshreppur. Þar er dugmikið fólk, sem leggur sig vel fram við framleiðslustörfin, en það býr við mikla samgönguerfiðleika, meiri en flestir aðrir landsmenn. Það mun vera þar lítill flugvöllur, sem hægt er að nota fyrir litlar vélar, en veg vantar þangað og því verða allir flutningar á fólki og vörum að og frá sveitinni að fara fram á sjó og skipagöngur þangað eru strjálar. Í vetur rak hafís að norður- og austurströnd landsins, sem kunnugt er og í 2–3 mánuði hefur ísinn lokað skipaleiðum til hafnanna í Strandasýslu. Þetta hefur valdið íbúum Árneshrepps miklum örðugleikum, þar sem þeir eru ekki í sambandi við þjóðvegakerfi landsins og geta því ekki fengið nauðsynjar sinar með bifreiðum. Talið er, að 2 millj. kr. framlag vanti, til þess að hægt sé að tengja Árneshrepp við akvegakerfið. Það er lífsnauðsyn fyrir íbúa sveitarinnar að fá veginn þangað, til þess að þeir séu ekki algerlega útilokaðir frá umheiminum, þó að hafísinn loki leiðum um hafið, eins og orðið hefur á þessu ári. Þessar 2 millj. eru hreinir smámunir í samanburði við þá stóru upphæð, sem ráðgert er skv. þessu frv. að taka að láni til vegagerðar annars staðar á landinu, aðallega til Reykjanesbrautar. Þegar frv. þetta var til meðferðar í hv. Ed., bar hv. 1. þm. Vestf., Hermann Jónasson, fram brtt. um, að inn í það væri bætt heimild til 2 millj. kr. lántöku vegna vegagerðarinnar norður í Árneshrepp. Svo undarlega fór í þeirri þd., að þessi sanngjarna till. var felld. Hún hefur nú verið tekin upp til flutnings hér í deildinni af hv. 3. þm. Vestf., Sigurvin Einarssyni, og er á þskj. 699. Við umr. um málið í fjhn. lýstu fulltrúar stjórnarflokkanna sig andvíga brtt. um veginn í Árneshrepp. Þeir færðu fram þá ástæðu, að samgmrh. hæstv. væri á móti þessu, og úr því að hann var á móti till., þá töldu þeir sig líka þurfa að standa gegn henni. Svo er nú það. Till. kemur nú til atkv. hér í deildinni. Hér eiga sæti 12 stuðningsmenn ríkisstj, fyrir utan fjárhagsnefndarmennina og ráðherrana sjálfa. Og nú vaknar sú spurning, hvort allir þessir 12 muni hlýða kalli ríkisstj. eins og stjórnarflokksmennirnir í fjhn. og greiða atkv. gegn þessu mikla hagsmunamáli fólksins í Árneshreppi. Skyldu þeir allir vera svo helteknir af þeim hjartans ís, sem Hannes Hafstein kvað um forðum, að þeir greiði atkv. gegn 2 millj. kr. lántöku til vegagerðar inn í afskekkta byggðarlagið í Strandasýslu, á sama tíma sem þeir rétta upp hendurnar með því, að 115 millj. kr. verði teknar að láni til þess að ljúka lagningu steinsteypta vegarins frá höfuðborginni til Keflavíkur? Við sjáum, hvernig þeir haga sér í málinu, innan litillar stundar og Alþingistíðindin munu geyma frásögn af framkomu þeirra í málinu. Ég vil svo, herra forseti, óska þess, að nafnakall verði haft um brtt. á þskj. 699 og ég vil að lokum geta þess, að við í minni hl. fjhn. mælum með þessu frv.



Herra forseti. Það er út af ummælum hv. 1, þm. Norðurl. v., sem ég vildi mega leiðrétta hér í sambandi við brtt. þá, sem hann flytur við veg í Árneshreppi, Strandasýslu. Við athuguðum þetta mál við hæstv. samgmrh. Og það, sem ég sagði í n. var; að ráðh. hefði talið, að þetta mundi ekki mögulegt. Hins vegar yrði litið til þessa vegar, eftir því sem ástæða væri til, en alls ekki, að hann væri á móti þessu máli sem slíku.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að ræða þetta mál, en vil vekja athygli á meðferð vegamála hér á hv. Alþingi. Um áramótin 1963–1964 voru afgreidd hér ný vegalög, þar sem gert var ráð fyrir því að semja vegáætlun til 4 ára. Og þeir hæstv. stjórnarsinnar hafa gert stundum tilraun til að hæla sér af því, að allt annað yrði nú að vinna að þessum málum framvegis, þegar búið væri að undirbyggja þau vel og unnið væri eftir fastgerðri áætlun, er væri til 4 ára. Og fyrir samkomulag hér í þinginu fékkst því breytt á þann veg, að endurskoða skyldi þessa áætlun á 2 ára fresti í staðinn fyrir 3 ára fresti. Nú hefur á þessu þingi, sem nú er senn að ljúka, verið lögð fram fyrsta 4 ára áætlunin. Hún var lögð fram um miðjan desember og var svo tekin til meðferðar í febrúar. Þegar hún hafði legið hér í hv. Alþ. í 3 mánuði, kom ríkisstj. og embættismennirnir með verulegar breytingar á þessari áætlun, vegna þess að hún var orðin úrelt. Verðlagsbreytingar fyrir áhrif söluskattshækkunar ríkisstj. höfðu gert það að verkum, að það þurfti að endurskoða vegáætlunina eftir 3 mánuði. Þessi áætlun var síðan samþ. á hv. Alþ. Það mun hafa verið í apríl, sem það var gert, en hún var ekki búin að vera í gildi - sennilega búið þó að staðfesta hana, þegar inn í fjvn. voru sendar till. til breytinga á 4 ára áætluninni. Hæstv. ríkisstj. hafði nefnilega þóknazt að lækka fjárveitingu á fjárlögunum um 20% og nú var gerð till. um að breyta því í vegáætluninni. Þegar þetta mál kom til meðferðar í fjvn., var meðferð þess mótmælt og sýnt fram á það með rökum, að það væri ekki hægt að framkvæma það á þann hátt, sem lagt var til. Meiri hl. n. óskaði eftir fresti í málinu og það hefur ekki verið tekið til meðferðar síðan og gert ráð fyrir, að fjvn. hafi lokið störfum. Ég lít því svo á, að hæstv. ríkisstj. hafi fallið frá þessari ákvörðun sinni um að lækka vegaféð, enda er engin heimild í vegáætluninni til niðurskurðar, eins og hugsað var af hendi hæstv. ríkisstj. Það liðu ekki nema 1 eða 2 vikur frá þessu, þangað til hæstv. ríkisstj. bar fram hér frv. á Alþ. til breyt. á vegáætluninni. Þetta frv. er nú til meðferðar hér í hv. d. í dag og það er byggt á því, að hún hafi um tíma hugsað sér að malbika Keflavíkurveginn, en upphaflega var áætlunin miðuð við, að hann yrði steyptur. Nú eru það engin ný sannindi og vissu allir, þegar farið var að steypa Keflavíkurveginn, að hann yrði dýrari en malbikun, en hitt vissu menn líka, að steinsteypan er varanlegri en malbikunin, og þess vegna var horfið að því ráði í upphafi, að vegurinn skyldi steyptur, en ekki malbikaður. Ekki veit ég, hvað olli þessu afturhvarfi hæstv. ríkisstj. í vetur, en hún hefur snúizt á nýjan leik í einn hring og kemur nú fram með brtt. við vegáætlun með þessu lagafrv. Það eru fleiri vegir, sem hæstv. ríkisstj. óskar eftir að breytt verði fjárveitingu til eða lántökuheimild til á vegáætluninni, og samt hefur vegáætlunin ekki staðið í 4 mánuði. Svo heldur hæstv. ríkisstj., að hún geti samið um vegáætlun til 4 ára, þegar hún getur ekki einu sinni látið hana standa breytingalausa í 4 vikur, hvað þá 4 mánuði. Þetta sýnir á vissan hátt vinnubrögð hæstv. ríkisstj. og hún þarf ábyggilega að læra verulega miklu meira í vinnubrögðum, áður en hún getur látið sér detta í hug að láta samþ. áætlun til 4 ára. Á þessu vildi ég vekja athygli.



Herra forseti. Það mun vera þannig með flesta, að þeir þurfa ýmislegt að læra. En hræddur væri ég um það, að ekki væri gott að fara í kennslustund til hv. 3. þm. Vesturl., hvorki hvað vegamál snertir né annað. Hv. þm. segir, að það sé engin heimild til þess að fresta vegaframkvæmdinni. Það hefur verið ákveðið að lækka 47 millj. kr., sem eru í fjárl., um 20%. Þetta var fjvn. tilkynnt. Þetta hefur hv. þm. verið tilkynnt, og í fjvn. hefur það verið bókað, að ætlazt er til, að þm. kjördæmanna hafi samráð við vegamálastjóra og ráðuneytið um það, hvaða framkvæmdum verði frestað. Það er því ekkert um annað að ræða heldur en það, að þessar 47 millj. verða lækkaðar um 20%. Það hefur verið ákveðið og þýðir ekkert fyrir hv. 3. þm. Vesturl., sem á sæti í fjvn., að koma hér og láta sem svo, að hann viti ekki um, að þetta hefur verið ákveðið. Hv. þm. talar um það, að vegáætlunin sé úrelt, af því að nú sé farið fram á lántökuheimild og þessi lántökuheimild er með ríflegra móti, aðeins hærri en gert er ráð fyrir í vegáætluninni. Nú er það svo, að vegáætlunin er gerð samkv. þál. frá Alþingi. En sjálfsagt hefur hv. 3. þm. Vesturl. ekki dottið það í hug, að þessi ályktun, vegáætlunin, væri óbreytanleg með lögum frá Alþ. Vegáætluninni verður vitanlega ekki breytt nema með lögum frá Alþ. En hingað til hefur alltaf þótt fært að breyta ályktunum Alþ. með lögum. Ekki svo meira um það, sem hv. 3. þm. Vesturl. sagði. Það má segja, að það sé mjög vinsamlegt hjá hv. 1. þm. Norðurl. v. að benda vegamálastjórninni á, að það vanti nú reyndar hærri lántökuheimild, en farið er fram á. En ég vil þá geta þess til skýringar á því, sem ég ætla, að hv. 1. þm. Norðurl. v. reyndar viti, hafi fengið upplýsingar hjá ráðuneytisstjóranum í samgmrn. um það, að þessi 21 millj., sem hv. þm. talar um, það eru bráðabirgðalán hjá Aðalverktökum og það hefur skeð fyrr, að það hefur ekki verið leitað lánsheimildar fyrir bráðabirgðalánum. En það er ætlunin að athuga það fyrir haustið, þegar vitað verður nákvæmlega, hvað mikið er um að ræða, því að þessar 115 millj., sem farið er fram á til að ljúka Keflavíkurveginum, eru áætlunarupphæð. Vonandi þarf ekki að nota það allt og þegar lokið er við að steypa veginn, þá er vitað, um hve háa upphæð er að ræða og þá verður vitanlega gengið frá lánsheimildum fyrir öllu, sem að láni hefur verið tekið, um leið og bráðabirgðalánunum verður breytt í föst lán. Það er þess vegna ekki ástæða til að hækka lántökuheimildina frá því, sem farið er fram á með þessu frv. Út af fyrir sig er ekkert nema eðlilegt, þó að hv. þm. benti á þetta, úr því að hann kom auga á það, en vegamálastjórnin ætlar sér ekki að taka lán án heimildar eða láta þau standa án heimildar. Um Ennisveginn er það að segja, að það er engin ástæða til þess að breyta frv., en það mun rétt vera, að þessi heimild, sem hér er farið fram á, er óþörf, vegna þess að það var önnur heimild fyrir hendi, en það getur nú ekkert sakað, þótt þessi heimild sé látin vera með. Það tekur ekki að breyta frv., því að það verður ekki meira lán tekið í þennan veg, sem lokið var að byggja á s.l. ári. Um Keflavíkurveginn er það að segja, að á tímabili var til athugunar að malbika það, sem eftir var af honum. En það er staðreynd, að talsverður hluti þessa vegar hefur þegar verið steyptur. Þessi vegur hefur þá sérstöðu, að það er ætlað að taka umferðargjald á veginum, og eftir atvikum þótti þá eðlilegt að ljúka við veginn á þann hátt, sem byrjað hefur verið á, þótt það sé mín skoðun, að aðrar hraðbrautir muni verða malbikaðar. Ég tel, að það sé rétt stefna, sem Reykjavíkurborg hefur tekið upp, að reyna að komast yfir sem lengsta vegi og fá gott slitlag á þá. Þannig sparast slit og eyðsla á ökutækjum og ef við ætlum að steypa Vesturlandsveginn og Austurveginn og aðra fjölfarna vegi, verðum við vitanlega miklu lengur að bíða eftir því að fá traust slitlag á þá, heldur en með því að malbika. Ég ætla einnig, að það verði erfitt að koma því við að taka umferðargjald af öðrum vegum og þess vegna hefur Keflavíkurvegurinn algera sérstöðu. Um brtt. hv. 3. þm. Vestf. á þskj. 699, sem er samhljóða till., sem hv. 1. þm. Vestf. flutti í hv. Ed., er það að segja, að það þykir ekki eðlilegt að samþykkja þessa till. í sambandi við það mál, sem hér er um að ræða. Það er ekki vegna þess, að það vanti skilning á vandamálum þeirra, sem búa þarna vestur á Ströndum. Og ég hygg, að það megi segja, að það verði athugað, á hvern hátt megi koma til móts við þessa menn, sem vissulega eru einangraðir og illa staddir vegna íssins. Það er miður smekklegt hjá hv. 1. þm. Norðurl. v. að vera að tala um, að það verði nafnakall um þessa till., það sjáist í Alþingistíðindunum í framtíðinni, hverjir hafi verið á móti því að rétta hjálparhönd til þeirra, sem illa eru staddir. Í þessu felst nokkurs konar hótun. En ég hygg, að hv. þm. standi það nú alveg af sér og það sé alveg eftir að reyna á það, hverjir standi raunverulega með þeim, sem þarna búa, eða á móti, Og víst er það, að Strandamenn munu spyrja að því í dag: Hvernig stendur á því, að okkur vantar veg? Hvernig stendur á því, að það er ekki búið að leggja veg til okkar? Hvernig stendur á því, að það var ekki farið að tala um það, fyrr en núv. ríkisstj. kom til valda? Þeir munu spyrja að því, og ég geri ráð fyrir því, að Strandamenn muni eiga eftir að þreifa á því, hverjir standa með þeim í verki og hverjir eru það helzt í orði.



Herra forseti. Mig langar til þess að gera aðeins stutta aths. í sambandi við þessar umr. og leyfi mér að vitna til ræðu hæstv. ráðh. um það, hvort það væri æskilegra að steypa vegi eða malbika þá. Sannleikurinn er sá, að þetta mál er búið að vera mikið til umr. víða, bæði í blöðum og hér á Alþ. og meðal verkfræðilega menntaðra manna. En ég held, að það hafi ekki verið nægilega oft og ekki kannske nægilega öfluglega bent á þá staðreynd, að það á ekki og má ekki vera neitt hjartans mál eins eða neins, hvort jafn þýðingar miklar framkvæmdir í landinu og varanleg vegagerð eiga að vera gerðar með einhverjum tilteknum hætti. Það er aðeins ein raunhæf og skynsamleg aðgerð til þess að skera úr um það, hvort betra sé að malbika vegi eða steypa þá. Hún er sú, að það fari fram verkfræðileg og fjárhagsleg rannsókn á því, hvort betra sé. Að henni lokinni geta hv. alþm. eða hæstv. ríkisstj. eða aðrir þeir aðilar, sem um þetta fjalla, tekið sínar ákvarðanir. Það væri ákaflega dýrt spaug að hefja vegagerð á Íslandi, varanlega vegagerð, og láta það vera einhverjum tilviljunum háð, hvaða aðferð verður við það notuð. Ég vil aðeins í þessu sambandi benda á það, að stjórn Sementsverksmiðju ríkisins hefur boðizt til þess við aðra opinbera aðila að taka þátt í þeim kostnaði, sem af því mundi leiða, að slík fræðileg rannsókn færi fram. Og það er vonandi, að menn muni sameinast um að láta þá rannsókn fara fram hið fyrsta, vegna þess, eins og ég sagði áðan, að einungis í kjölfar slíkrar rannsóknar er hægt að taka skynsamlegar ákvarðanir. Það hefur sýnt sig á erlendum vettvangi, þar sem hafa verið gerðar rannsóknir á því, hvort betra sé að steypa vegi eða malbika þá, að þegar til lengdar lætur, eftir kannske aðeins nokkur ár, 2–3 ár, er ódýrara að hafa steypt vegi heldur en að hafa malbikað þá, og það er þá aðeins spursmál um fjármagn og vexti af því. Er þess að vænta, að það muni koma í ljós eftir rannsókn á Íslandi, að það muni ekki líða langur tími, þangað til það hafi beinlínis borgað sig að hafa þá aðferð, sem ég drap á fyrst. Ég vek athygli á þessu hérna, ekki vegna þess í sjálfu sér, að það skipti meginmáli í sambandi við umr. um þetta mál, heldur vegna hins, að þetta hefur borið á góma og ég tel þetta vera mjög mikilvægt atriði upp á framtíð vegagerðar á Íslandi, e.t.v. eitt þýðingarmesta atriði allra þeirra, sem til álíta koma.



Herra forseti. Ég skal ekki fara að þreyta hér neitt málþóf eða ræða frekar um framkvæmd hæstv. ríkisstj. á vegamálunum og vegáætluninni. Það mál er svo ljóst, að það þarf ekki frekar skýringa við. En í sambandi við það, sem ég sagði um niðurskurðinn til vegamálanna, vil ég taka eftirfarandi fram: Hæstv. ráðh. sagði, að vegáætlunin væri ekki þannig úr garði gerð, að hún væri óbreytanleg. Það er rétt. En hann sagði líka, hæstv. ráðh., að það væri hægt að breyta henni með lögum. Ég endurtek, að það er ekkert atriði í vegáætluninni, sem heimilar niðurskurð á þeim framkvæmdum, sem gert er ráð fyrir í henni. Vegáætlunin byrjar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar samkv. III, kafla vegal. nr. 71 30. sept. 1963, að árið 1965–1968 skuli framkvæmdum í vegamálum hagað og vegir flokkaðir samkv. eftirfarandi vegáætlun.“ Það er engin heimild til þess að breyta þessu nema með því að breyta sjálfri vegáætluninni. Þess vegna flytur hæstv. ríkisstj. nú lagafrv. til þess að breyta þeim atriðum, sem hún telur sjálf, að verði að breytast og eins þyrfti að verða um þessar 47 millj. kr., ef það ætti að koma til framkvæmda niðurskurður á þeim árið 1965. Ég vil því undirstrika þetta: Það mál hefur aldrei verið afgreitt í fjvn. Það er engin heimild í vegáætluninni til niðurskurðar og til þess að fá heimild verður að samþykkja lög hér á Alþ., sem breyta vegáætluninni frá því, að Alþ. gekk frá henni. Þess vegna mótmæli ég öllum aðgerðum í þá átt að skera niður þá vegáætlun, sem samþ. var af Alþ. 2. apríl 1965, og tel, að hæstv. ríkisstj. hafi enga heimild til þess, nema Alþ. samþykki þá heimild.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. segir, að nokkuð af lánunum til Reykjanesbrautar hafi verið bráðabirgðalán. Þetta kemur ekki heim við fyrri upplýsingar stjórnarinnar. í till. til vegáætlunar, sem lögð var fram fyrr á þessu þingi, er á bls. 32 gerð grein fyrir framkvæmdum við hraðbrautir og þar er rætt um kostnað við lagningu Reykjanesbrautar, hver hann verði orðinn um áramótin 1964–1965, og síðan segir: „Fjár til þessara framkvæmda hefur verið aflað svo sem hér segir: Föst umsamin lán 130.9 millj.“ Þarna segir, að þetta séu föst umsamin lán, en ekki bráðabirgðalán. Enda fékk ég þær upplýsingar hjá ráðuneytisstjóra samgmrn., að það væru fastir samningar um þessi lán frá Íslenzkum aðalverktökum. Hæstv. ráðh. segir út af því, sem ég hélt fram, að það vantaði þarna rúmar 20 millj. í lántökuheimild vegna Reykjanesbrautar, til þess að þeir gætu tekið það lán, sem talið er, að þurfi til að ljúka henni á þessu ári, að það kæmi ekki að sök. En ég vil benda hæstv. ráðh. á það, sem hann á þó að vita og hlýtur að vita, að ríkisstj. er ekki heimilt að taka lán nema samkv. heimildum frá Alþ. Það kemur einnig fram í okkar nál., minni hl., að ríkisstj. hafi ekki enn farið fram á neina heimild til lántöku til vega á Vestfjörðum, sem hún skýrði þó frá fyrir ekki löngu á Alþ., að ætti að taka og meðal annars sé gert ráð fyrir í vegáætluninni, að það verði unnið að nokkru af þeim framkvæmdum 1965. Stjórnin hefur bara ekki fengið neina heimild til þessarar lántöku, sem hún ætlar að framkvæma einhvers staðar erlendis, að því er okkur skildist. Hæstv. ráðh. viðurkennir, að 4. tölul. 1. gr. frv. ætti ekki þar að vera, það sé búið að taka þetta lán. En hann telur samt enga ástæðu til að leiðrétta skekkjur í stjórnarfrv., þær megi gjarnan vera. Það er trúlega ekkert einsdæmi, að það komi þar inn villur, menn eru ekkert að kippa sér upp við það. Hann telur hins vegar ekki eðlilegt að samþykkja brtt. hv. 3. þm. Vestf. um veginn í Árneshrepp. Það telur hann ekki eðlilegt, þó að hitt megi standa, heimild til lántöku í veg, sem búið er að veita áður og búið er að taka lán til. Hann virtist undrast það, að Strandamenn skyldu ekki vera búnir að fá akfæran veg eftir endilangri sýslunni, þegar núv. hæstv. ríkisstj. kom til valda. Það var mikið átak að gera vegi um Strandasýslu. Hún er löng og vogskorin og það fór mikið fjármagn til vegabóta í Strandasýslu fyrir daga núv. ríkisstj. En það var vitanlega í þeirri sýslu eins og öðrum á landinu, að það var ekki að fullu lokið vegaframkvæmdum þar og það þarf enginn að undrast það og það er vitanlega til þess ætlazt, bæði af Strandamönnum og öðrum, að það verði eitthvað haldið áfram með vegagerðir þar, þó að ný ríkisstj. kæmi hér á landi seint á árinu 1959.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Mér þykir ákaflega leiðinlegt, hvað hv. 3. þm. Vesturl. þykist vita lítið í dag. Það stendur við það, sem ég sagði, að vegáætluninni verður ekki breytt nema með lögum. Það er alveg rétt. Það er engin heimild í vegáætluninni til þess að lækka framkvæmdir. En það er heimild í 22. gr. fjárl. fyrir árið 1965 fyrir ríkisstj. til þess að fresta framkvæmdum á árinu og ég er alveg sannfærður um það, að hv. 3. þm. Vesturl., sem er fjvn.-maður, veit um þessa heimild, þó að hann hér í dag þykist ekkert vita og mér finnst þetta ekki sæmilegt og alveg ástæðulaust, ekkert á því að græða fyrir hv. þm., ekki nokkurn hlut, tilgangslaust. Hv. 1. þm. Norðurl, v. er við sama heygarðshornið og vitnar nú hér í till. til vegáætlunar, þar sem sagt er, að um samin og föst lán til Reykjanesbrautar séu 130.9 millj. kr. Það er rétt, það stendur þarna. Eigi að síður er hluti af þessu bráðabirgðalán til örstutts tíma frá Aðalverktökum og það er það, sem á að breyta. Það á að breyta þessum lánum í lengri lán, og það á að afla heimildar fyrir því, sem vantar á vegaframkvæmdirnar, þegar það liggur fyrir í haust, eftir að búið er að steypa veginn, hve mikið vantar. Það verður gert og það getur hv. þm. verið alveg viss um, að það er ekki gert ráð fyrir að brjóta þar lög. Hv. þm. talar um, að mér sýnist ekki ástæða til að leiðrétta skekkjur. Ég sé ekki, að þó að það sé fengin þarna heimild til Ennisvegar, sem er óþörf, geti nokkurn hlut sakað eða neinu breytt, þótt það standi í frv. Það er engin ástæða til þess. Sú skekkja er algerlega saklaus og engum að meini, og ég hafði haldið, að hún væri ekkert að meini hv. 1. þm. Norðurl. v. heldur. Svo vil ég taka undir með hv. þm. um það, að það er erfið vegagerð á Vestfjörðum og Ströndum og kannske eðlilegt, að það sé ekki öllu lokið. En ég vil þó vekja athygli á því, að það er ekki langt síðan farið var fram á lánsheimild til vegaframkvæmda á þessum stað. Það var ekki fyrr, en framsóknarmenn hv. voru farnir úr ríkisstj. og farið var að gera kröfur á hendur núv. stjórn, og ég hef mikla samúð með þeim á Ströndum og annars staðar, þar sem erfitt er um vegaframkvæmdir, að það verði nú hægt að hjálpa þeim.



Herra forseti. Brtt. mín við þetta frv. á þskj. 699 um 2 millj. kr. lánsheimild til að rjúfa einangrun Árneshrepps hefur nú fengið athugun í hv. fjhn. Stjórnarsinnar í n. eru andvígir till., en minni hl. n., þrír hv. þm., vill samþykkja hana. Þessi till. er, eins og ég gat um áður, flutt í samræmi við bréf sýslunefndar Strandasýslu, sem prentað hefur verið sem fskj. með nál. minni hl. n. Þar skorar sýslun. á hv. Alþ. að heimila lánsfé til þessa vegarkafla, sem um getur í þessari brtt. minni, vegarkafla til að rjúfa þá einangrun, sem vegaleysið skapar Árneshreppi. Sýslun. er ekki að biðja um neinar gjafir. Hún krefst þess eins, að þessi vegarkafli verði lagður nú í sumar, sem á að leggja hvort sem er á næstu árum, ekki er farið fram á annað. Hún krefst þessarar fyrirgreiðslu til þess að afstýra ógnun, sem af hafís hefur nú í vetur, stafað fyrir Árneshrepp og getur ógnað á komandi vetrum. Þessari liðveizlu ætla stjórnarsinnarnir að neita, um leið og allir alþm. samþykkja 115 millj. lánsheimild til byggðarlags, sem aldrei hefur af hafís haft að segja. Þetta er frammistaða stjórnarflokkanna í þessu máli. Hæstv. samgmrh. fór að afsaka sig hér áðan, hvers vegna hann væri á móti till., en það er hann, sem fyrirskipar, að till. skuli felld. Hann segir, að það sé ekki eðlilegt að samþykkja svona till. Af hverju er það ekki eðlilegt? Er þá eðlilegt að samþykkja 115 millj. kr. til Reykjanesbrautar? Já, það er eðlilegt, segir hann. Hann segir, að þessi andstaða sé ekki af neinu skilningsleysi. Nei, skilningurinn er svo glöggur, að það er með öllu óeðlilegt, óverjandi, að Árneshreppur fái vegasamband! Svo góður er skilningurinn hjá honum og hans mönnum í garð þessa héraðs. Hann spyr, hvers vegna vanti þarna veg. Ætli það mætti ekki spyrja um marga vegi og vegarkafla í landinu, ef því væri að skipta? Mætti þá ekki alveg eins spyrja, hvers vegna hefur vantað rafmagn nú að undanförnu? Það vantar þennan vegarkafla m.a. fyrir það, að felldar hafa verið till. okkar stjórnarandstæðinga þing eftir þing um fjárveitingar í vegi. Hæstv. ráðh. segist hafa mikla samúð með þessu fólki. Ja, hún er ekki lítil. Hún er svo mikil, samúðin hans með þessum 260 íbúum Árneshrepps, að þeir skulu ekki fá þennan vegarkafla í sumar. Það er niðurstaðan af þeirri afstöðu, sem hann og hans menn hafa tekið til þessarar brtt. Ég tel það alveg furðulegt, að þannig skuli vera hægt að segja mönnum fyrir verkum hér á Alþ., sem fram kemur í þessu máli.



Herra forseti. Fjhn. hv. d. hefur haft þetta mál til athugunar. Eins og kunnugt er, eru l. um kjarasamninga opinberra starfsmanna í endurskoðun og vinnur að því n., sem í eiga sæti fulltrúar frá báðum aðilum. Frv. þetta er staðfesting á samkomulagi, sem þegar hefur verið gert um tiltekin atriði, sem miða að því að framlengja samningsaðgerðir eða fresti til samningsaðgerða, sem reynslan hefur þegar sýnt, að eru of stuttir. Fjhn. er sammála um að mæla með frv. óbreyttu.

Frsm. meiri hl. (Matthías Á Mathiesen): Herra forseti. Fjhn. þessarar hv. d. hefur haft frv. þetta til athugunar, en hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu þess. N. hefur athugað frv. m.a. á tveim fundum sameiginlegum með fjhn. hv. Ed., en þangað komu raforkumálastjóri og rafmagnsveitustjóri ríkisins og gáfu n. þær upplýsingar, sem nm. óskuðu eftir. N. hefur klofnað um afgreiðslu málsins. Meiri hl. n. leggur til, eins og fram kemur á þskj. 745, að málið verði afgreitt óbreytt eins og það kom frá Ed., sem gerði á því örlitlar breytingar. Ég tel ekki ástæðu til þess hér að fjölyrða um málið. Hæstv. raforkumálaráðh. hefur við 1. umr. þess bæði hér í þessari hv. d. svo og í hv. Ed. gert málinu þau skil, sem ástæða er til og legg ég því til fyrir hönd meiri hl. fjhn., að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, er um að reisa stóra rafstöð í Þjórsá við Búrfell, og þar er einnig að finna till. um heimild til ríkisstj. til að ábyrgjast lán til þessarar virkjunar, allt að 1.204 millj. kr. Ef af framkvæmdum verður, verður þetta stærsta átak, sem gert hefur verið hér á landi í virkjunarmálum. Og víst er þess þörf, notkun rafmagns fer ört vaxandi og raforkuskortur yfirvofandi. Á þskj. 747 liggur fyrir nál. frá 1. minni hl. fjhn. Í honum eru hv. 11. þm. Reykv. og ég. Við mælum með þessu frv. Við byggjum álít okkar á umsögn sérfræðinga, sem fylgja aths. með frv. Þeir telja stórvirkjun Þjórsár heppilegustu lausnina í rafmagnsmálum í þetta sinn. Hér er stórt og þarft mál á ferð, en frv. þetta er þó gallagripur á ýmsan hátt. Það kemur mönnum ekki á óvart, þegar þess er gætt, að það er borið fram af núv. hæstv. ríkisstj. Þessa galla þarf að laga, en til þess gefst allt of naumur tími, þar sem stjórnin hefur fleygt málinu inn í þingið á allra síðustu dögum þess. Sú meðferð á þessu þýðingarmikla máli er óafsakanleg með öllu. Frv. gerir ráð fyrir, að orkuverið við Þjórsá verði 210 þús. kw. Þetta er stór rafstöð. Segja má að fullnægjandi hefði verið að veita nú heimild til að ráðast í 1. áfanga væntanlegrar virkjunar og ábyrgð fyrir láni, sem hefði verið nægjanleg til þeirrar framkvæmdar, þar sem Alþ, hefði getað veitt viðbótarheimildir, jafnskjótt sem þörf var fyrir stækkun virkjunarinnar. Við flytjum þó ekki till. um takmörkun á heimildum, hvorki til virkjunar né ríkisábyrgðar fyrir láni, þar sem við gerum ráð fyrir, að fram komnar upplýsingar sérfræðinga um, að hagkvæmt sé að stefna að fullvirkjun Þjórsár við Búrfell, séu réttar og þótt þær framkvæmdir geti tekið alllangan tíma, þar sem hraði þeirra hlýtur að fara eftir orkuþörfinni. En það skal skýrt fram tekið, að þó að við mælum nú þegar með ríkisábyrgð fyrir allri þeirri upphæð, sem nefnd er í 15. gr. frv. og með heimild til þeirrar stóru virkjunar, sem um ræðir í 6. gr. þess, teljum við með öllu óheimilt að gera samning um raforkusölu til útlends fyrirtækis, án þess að sérstök lög um það hafi áður verið sett á Alþingi. Það teljum við heimildarlaust með öllu að gera slíkan samning án þess. Allar meiri háttar framkvæmdir í raforkumálum hér á landi hafa verið gerðar af ríkinu eða með aðstoð þess. Þegar einstök bæjar- eða sveitarfélög hafa ráðizt í virkjanir fallvatna, hafa þau undantekningarlaust notið ríkisábyrgða til tryggingar lánum, sem þau hafa tekið til framkvæmdanna, og oft einnig beinnar aðstoðar ríkisstj. við útvegun lánsfjár. Með slíkri aðstoð ríkisvaldsins var komið upp virkjunum við Sogið, sem eru stærstu mannvirki þeirrar tegundar hér á landi. Og enn er það íslenzka ríkið, sem veitir ábyrgð og útvegar lánsfé erlendis til væntanlegrar Þjórsárvirkjunar samkv. frv., sem hér liggur fyrir. Í sambandi við þetta stóra mál er skylt að taka til íhugunar, hvernig séð er fyrir raforkuþörf fólksins, sem býr í öðrum héruðum. Þar hafa verið reist nokkur raforkuver af ríkinu og önnur með aðstoð þess og síðustu 10 árin hefur verið unnið að dreifingu rafmagnsins um kauptún og sveitabyggðir. Enn eru þó hátt á annað þús. sveitabýli á landinu, sem hvorki hafa rafmagn frá samveitum né sérstökum vatnsaflsstöðvum og enn hafa ekki verið teknar ákvarðanir um framhald raflínulagna um sveitirnar, þótt telja megi, að nú sé um það bil lokið framkvæmd þeirrar 10 ára rafvæðingaráætlunar, sem unnið hefur verið eftir síðasta áratuginn. Þm. Framsfl. hafa lagt fram till. á síðustu þingum um, að gerðar yrðu áætlanir um rafvæðingu allra byggða og heimila á landinu og yrðu þær áætlanir miðaðar við, að því verki yrði lokið fyrir árið 1969. Stjórnarflokkarnir hafa staðið gegn þessum till. Till. um þetta efni var enn borin fram af framsóknarmönnum tímanlega á þessu þingi og enn varð ágreiningur um málið í þn., sem fékk till. til athugunar. Stjórnarflokkamennirnir í n., sem eru þar í meiri hl., hafa ekki annað fram að færa í þessu þýðingarmikla máli en till. um, að Alþ. vísi því til ríkisstj., sem hefur sýnt óskiljanlega tregðu í því að fallast á slíka áætlunargerð. Enn er því allt í óvissu um framkvæmdir. Raforkuráð er einn af þeim aðilum, sem á að fjalla um þetta mál, en þar eru engir fundir haldnir tímunum saman. Þar eru stuðningsmenn ríkisstj. í meiri hl. og bera ábyrgð á aðgerðaleysinu. Það fólk, sem enn er án rafmagnsins, hefur lengi beðið þess með mikilli eftirvæntingu að fá vitneskju um, hvers það má vænta í þessu lífshagsmunamáli. En frá stjórnarvöldunum heyrist hvorki hósti né stuna. Frá þeim heyrist ekkert um fyrirætlanir þeirra og allt bendir til þess, að núv. ríkisstj. hafi svo takmarkaðan áhuga á að ljúka rafvæðingu sveitanna, að þær framkvæmdir dragist úr hófi fram. Af þessu hafa menn áhyggjur, sem vonlegt er. Ætla má, að ekki séu fleiri en 5% landsmanna, sem enn eru án raforku frá samveitum eða sérstökum vatnsaflsstöðvum. Það er ósæmilegt með öllu að láta þetta fólk verða lengi enn utan við ljósið og ylinn, sem rafmagnið veitir. Þjóðfélaginu ber skylda til að ljúka rafvæðingunni á allra næstu árum og það er vel framkvæmanlegt, ef nægur vilji er til þess. Það er lítið fjárhagslegt átak fyrir þjóðina. Og fólkið, sem enn er án rafmagnsins, á heimtingu á því að fá nákvæma vitneskju um það án frekari tafar, hvenær þörf þess fyrir rafmagnið verður fullnægt. Sú vissa, ef veitt verður, getur forðað því, að mörg vel nothæf býli og jafnvel heil byggðarlög leggist í eyði. Svo að segja allir landsmenn, sem nú njóta rafmagnsins, hafa fengið þau hlunnindi með atbeina ríkisins. Og enn er það ríkið, sem á að útvega lánsféð til þeirrar stórvirkjunar, sem um ræðir í þessu frv. og taka á sig ábyrgð á greiðslu þess. Það er því eðlilegt, að í sambandi við þetta mál verði tekið til íhugunar, með hvaða kjörum landsmenn fá rafmagnið frá þeim aflstöðvum og orkuveitum, sem ríkið hefur komið upp eða veitt óhjákvæmilega aðstoð til að koma upp. Í fjhn. komu fram upplýsingar um þetta atriði frá yfirmönnum raforkumálanna. Rafmagnsveitustjóri ríkisins skýrði okkur frá því, að heildsöluverð á rafmagni frá rafmagnsveitum ríkisins mundi nú vera um það bil 30% hærra, en heildsöluverð frá Sogsvirkjuninni, sem ríkið á að hálfu leyti. Og hann gizkaði á, að söluverð á rafmagni frá héraðsrafmagnsveitum ríkisins sé nú um það bil 40–50% hærra, en verðið hjá Rafmagnsveitu Reykjavíkur. Þessi verðmismunur þarf að hverfa. Ríkið er stærsti raforkuframleiðandi og raforkusali landsins. Það á helming Sogsvirkjunarinnar og rafstöðvar í öllum landsfjórðungum. Allir landsmenn eiga að njóta sömu viðskiptakjara hjá raforkuverzlun ríkisins. Þetta er réttlætismál. Því flytjum við brtt. við frv. um, að inn í það verði bætt nýrri gr., sem mælir svo fyrir, að söluverð rafmagns frá rafmagnsveitum ríkisins til héraðsrafmagnsveitna skuli vera jafnhátt því verði, er Rafmagnsveíta Reykjavíkur greiðir Landsvirkjun fyrir rafmagn og verð á rafmagni frá héraðsrafmagnsveitum ríkisins til notenda skuli vera það sama og rafmagnsverð hjá Rafmagnsveitu Reykjavíkur. Enn fremur að ríkissjóður skuli greiða þann halla, sem verða kann á rekstri rafveitna ríkisins vegna þessarar breytingar. Þetta er 2. brtt. á þskj. 747. Sumir kunna að segja, að þetta ákvæði eigi ekki heima í frv. um Landsvirkjun, en það er misskilningur. Með þessu frv. er stefnt að því, að ríkið gerist enn stærri raforkuframleiðandi og rafmagnssali en áður og þá er fyllilega tímabært að setja í lög, að ríkið selji öllum landsmönnum þessar nauðsynjar með sama verði. Fleiri rök hníga að því, að einmitt nú eigi að setja þetta í lög. Við 1. umr. um þetta mál vakti hv. 11. þm. Reykv. athygli á fyrirmælum 13. gr. frv., þar segir svo, að fella skuli niður aðflutningsgjöld og söluskatt á efni, tækjum og vélum til virkjunarinnar, en þetta er nýmæli í l. Engar upplýsingar liggja fyrir um þær fjárhæðir, sem ríkissjóður gefur Landsvirkjuninni eftir með þessu ákvæði frv., en þar er vitanlega um stórfé að ræða. Og sú eftirgjöf á ríkisgjöldum styður mjög þá till. að um leið verði ákveðið, að ríkið leggi fram fé til lækkunar á rafmagnsverði í öðrum landshlutum, en af vélum og efni til raforkuvera og orkuveitna, sem þar hefur verið komið upp, hafa ætíð verið greidd full aðflutningsgjöld samkv. landslögum. Ég vil þessu næst gera grein fyrir öðrum brtt. okkar hv. 11. þm. Reykv., sem við flytjum á þskj. 747. 1. brtt. okkar er við 3. gr. frv. Í henni er rætt um verkefni Landsvirkjunar. Þar vantar skýr fyrirmæli um, að fyrirtækið eigi að fullnægja raforkuþörf allra landsmanna. Sú stofnun, sem ber það stóra heiti, Landsvirkjun, á að vera þjónustufyrirtæki fyrir alla þjóðina. Geri hún það ekki, kafnar hún undir nafni og til þess að ákveða þetta verkefni virkjunarinnar leggjum við til í 1. brtt. okkar, að 3. gr. frv. orðist á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Starfsemi Landsvirkjunar skal í upphafi beinast að öflun raforku fyrir þau orkuveitusvæði, sem nú eru tengd Sogsvirkjun. Það er einnig verkefni Landsvirkjunar að fullnægja raforkuþörf allra landsmanna og reisa í því skyni aflstöðvar og aðalorkuveitur eftir nánari ákvörðun Alþ. Sama gjaldskrá fyrir rafmagn frá Landsvirkjun skal gilda um land allt.“ Það var svartur blettur á frvgr., þegar hún var lögð fyrir þingið. Þar kom fram blákalt peningasjónarmið. Þar var sagt, að ef áætlanir fyrirtækisins sýni, að það sé fjárhagslega hagkvæmt að leggja orkuveitur frá landsvirkjun út fyrir Suðvesturlandið, skuli það heimilt, annars ekki. Ekkert vikið að því, að fullnægja beri þörfum manna fyrir rafmagn. Hv. d. bar gæfu til að þvo þennan ljóta blett af gr. að verulegu leyti. Eins og hún er nú orðuð, má lesa það út úr henni, að gróðasjónarmið eigi ekki að ráða, a.m.k. ekki eingöngu. En þrátt fyrir mikilsverða lagfæringu í Ed. þarf ð gera betur og því flytjum við okkar till., þá er ég las hér áðan. Upphaf 7. gr. frv. er þannig: „Til byggingar nýrra aflstöðva og aðalorkuveitna þarf Landsvirkjun leyfi ráðh. þess sem fer með raforkumál.“ Samkv. raforkul. á Alþ. að taka ákvarðanir um byggingu stærri rafstöðva. Það fyrirkomulag viljum við láta haldast og leggjum því til í 3. brtt. okkar, að 1. málsl. gr. falli niður. Af því mundi það auðvitað leiða, að þessi ákvæði raforkul. héldust í fullu gildi. Þá eru loks brtt. okkar við 11. gr. frv. Í fyrri mgr. eru fyrirmæli um ákvörðun raforkuverðs frá Landsvirkjuninni. Samkv. því á Landsvirkjunin sjálf eða stjórn hennar að ákveða verðið á rafmagninu, sem hún selur. Í l. um Sogsvirkjun er ákveðið hámarksverð á rafmagni. Það er ekki í þessu frv. Ríkið heldur uppi kostnaðarsömu verðlagseftirliti. Það eru margir ríkislaunaðir menn, sem ákveða m.a. útsöluverð á títuprjónum, vasaklútum og öðrum slíkum varningi. En samkv. frv. þessu á einkasölufyrirtækið, sem verzlar með rafmagn, sem almenningur þarf að kaupa og borgar mikið fyrir, að fá sjálfdæmi um söluverð þess. Ekki er hægt að segja, að samræmið sé gott í verðlagningarmálunum hjá hæstv. ríkisstj. Við flytjum till. um, að ráðh. raforkumála skuli staðfesta gjaldskrá Landsvirkjunar. Síðari mgr. 11. gr. frv. er ekki síður íhugunarverð, en sú fyrri. Þar kemur fram mjög varhugaverð stefna. Því hefur verið haldið fram af lærðum mönnum og leikmönnum í þessum efnum, að einn höfuðkosturinn væri sá við stórar virkjanir, að frá þeim gæti almenningur fengið ódýrara rafmagn, en frá litlum aflstöðvum. Og trúlega er þetta rétt. En ég fæ ekki betur séð, en að með ákvæðum mgr. sé strikað yfir vonir manna um lægra raforkuverð, sem þeir ættu að geta notið vegna þess, hve Þjórsárvirkjunin er stór. Í gr. er m.a. rætt um orkusölusamninga til langs tíma við stóriðjufyrirtæki. Líklega gægist þarna fram draumur ríkisstj. um orkusölusamning við útlent fyrirtæki og síðan segir í niðurlagi mgr.: „Slíkir samningar mega ekki að dómi ráðh. valda hærra raforkuverði til almenningsrafveitna en ella hefði orðið.“ Þarna segir, að stóru samningarnir megi ekki valda hærra raforkuverði til almenningsrafveitna en ella hefði orðið. M.ö.o.: raforkuverðið til almennings má vera jafnhátt og það hefði orðið án orkusölu til stórra iðjufyrirtækja, aðeins ekki hærra. Þetta væri hægt að framkvæma þannig, að hin stóru iðjufyrirtæki hafi ein hagnaðinn af því, hve virkjunin er stór og aðrir ekki. Við teljum ekki rétt að samþykkja þessa mgr., eins og hún liggur fyrir. Því leggjum við til, að hún falli niður, en í hennar stað komi ný mgr., sem verði þannig orðuð, með leyfi hæstv. forseta: „Til orkusölusamninga við iðjufyrirtæki, sem nota meira en 100 millj. kwst. á ári, þarf Landsvirkjun samþykki Alþingis.“ Þetta er síðasta brtt. okkar á þskj. 747. Herra forseti. Ég hef lokið að ræða um brtt. okkar, sem skipum 1. minni hl. fjhn. Ég vil að síðustu bera fram þá ósk, að væntanleg framkvæmd samkv. þessu frv. verði þjóð vorri til hagsbóta. Það er von mín, að m.a. vegna þessarar framkvæmdar verði vel séð fyrir rafmagnsþörf heimilanna næstu áratugi og að íslenzkur iðnaður, sem rekinn er af íslenzkum mönnum, geti þar fengið nægilegt afl til að knýja sínar vélar.



Herra forseti. Ég mun nú gera grein fyrir brtt. mínum við frv. í stuttu máli. Mér þykir einsýnt, að það sé tilgangslítið að halda hér uppi löngum umr. eða leggja hér fram fsp., sem mættu verða eitthvað til upplýsinga í þessu mikla máli. Það þykir ekki lengur vera tími til þess að standa þannig að afgreiðslu málsins, að hægt sé að veita þær upplýsingar, sem um er beði, eða fá þær umr. fram hér, sem mættu verða til þess að skýra málið. Ég vek aðeins athygli á því, að þrátt fyrir ítrekaða beiðni hefur fjhn. ekki getað fengið rekstraráætlun fyrir þetta virkjunarfyrirtæki. Mjög lauslegar upplýsingar, sem þar voru gefnar og áttu að koma í stað rekstraráætlunar, eru fjarri því að geta svarað þeim spurningum, sem svarað hefði verið með eðlilegri rekstraráætlun, en það hefur sem sagt ekki fengizt fram, að slík rekstraráætlun yrði lögð á borðið. Það sama er að segja um greiðsluáætlun, sem þó skiptir mjög miklu máli í sambandi við þetta mikla fyrirtæki, hvernig greiðslum þess muni verða háttað fyrstu árin, þegar búast má við talsvert þungum gjöldum hjá fyrirtækinu og meiri útgjöldum, en tekjum af raforkusölu. Upplýsingar um þetta hafa ekki heldur fengizt. Það sama er að segja um upplýsingar varðandi ráðgert raforkuverð frá fyrirtækinu. Þær upplýsingar hafa ekki heldur fengizt. Og eins og hér hefur komið fram í umr., er augljóst, að byggingaráætlanir, sem fyrir liggja, eru mjög á reiki og erfitt á þær að treysta. Á þskj. 751 flyt ég fimm brtt. Þær eru sömu till. og þm. Alþb. fluttu um þetta mál í Ed. 1. brtt., sem er við 3. gr., miðar að því að ákveða það skýrt og skilmerkilega, að þessi Landsvirkjun eigi að vera raunveruleg landsvirkjun, en ekki aðeins virkjun fyrir tiltekinn landshluta, en það teljum við Alþb: menn að sé eðlilegt, að þessu mikla fyrirtæki verði ætlað það verksvið að ná til landsins alls. 2. brtt. mín á þskj. 751 miðar að því að takmarka heimildina samkv. 6. gr. frv. um stærð orkuversins við 70 þús. kw aflstöð sem fyrsta áfanga að fullvirkjun Þjórsár við Búrfell. En það hefur komið hér fram, að verði virkjað á þessum stað fyrir Íslendinga sjálfa, mundi 1. áfangi virkjunarinnar verða af þessari stærð. Í þessari till. leggjum við einnig til, að Landsvirkjunin fái heimild til að ráðast í aðrar virkjanir, minni en fleiri, ef nánari athugun málsins bendir á, að hagkvæmara væri að hverfa að því ráði. 3. brtt. mín er um breytingar á stjórn fyrirtækisins, að stjórnarnm. verði fjölgað úr 7 í 9. Ég tel, að hér sé um svo mikið fyrirtæki að ræða, að það sé eðlilegt, að það séu 9 menn í stjórn þess og t.d. að öllum flokkum hér á Alþ. og í borgarstjórn sé gefinn alveg ótvíræður réttur til þess að eiga fulltrúa í þessari stjórn. 4. brtt. mín á þskj. 751 er um verðlagningarákvæðin í frv., en þar legg ég til, að sama regla verði látin gilda áfram um verðlagningu á raforku frá raforkuveri þessu eins og verið hefur um raforku frá Soginu, þó hækkuð nokkuð, þannig að heimiluð verði 7% álagning í stað 5%, sem verið hefur Og í þessari till. er einnig d-liður, um það, að orkusölusamningar við erlenda aðila skuli háðir samþykki Alþingis. 5. till. er svo aðeins til samræmingar við till. 3 á þskj. Fengjust þessar brtt. samþykktar, ynnist það, að því yrði í fyrsta lagi slegið föstu, að þessi Landsvirkjun væri þá fyrirhuguð sem virkjun fyrir landið allt. Í öðru lagi væri því slegið föstu, að virkjunin væri ætluð fyrir þarfir landsmanna einna. Og í þriðja lagi væri því slegið föstu, að í meginatriðum skyldu sömu reglur gilda áfram um verðlagningu á raforku frá raforkuveri eins og gilt hafa að undanförnu. Þetta tel ég mikilvægustu ákvæðin, sem þyrftu að fást fram í sambandi við afgreiðslu þessa frv. Ég vil svo ekki, eins og tíma er orðið háttað nú, lengja frekar umr. um þetta mál, en tel miklu skipta, að þessar till., sem ég flyt á þessu þskj., nái fram að ganga.



Herra forseti. Í grg., sem fylgir frv. um Laxárvirkjun, er tekið fram, að það sé að meginstofni til byggt á gildandi löggjöf. Lagt er til, að gerðar verði eftirfarandi breytingar: Þegar tímabært þykir að dómi ríkisstj. að leggja aðalorkuveitur frá Laxárvirkjun til Norðvesturlands, Skeiðsfossvirkjunar og Austurlands, er Laxárvirkjun heimilt með nánara samkomulagi við ríkisstj. í hvert sinn að leggja þessar aðalorkuveitur og selja raforku í heildsölu til rafmagnsveitna ríkisins og héraðsrafmagnsveitna í þessum landshlutum. Áður en til framkvæmda kemur, skal hafa náðst samkomulag við hlutaðeigandi aðila um raforkuverð og sölusamningar gerðir. Með þessu ákvæði er veitt heimild til stækkunar orkuveitusvæðis Laxár. Ákvörðun um þetta atriði kemur stjórn virkjunarinnar til með að taka, eftir að ríkisstj. hefur tekið málið upp. Framkvæmdir allar eru háðar því skilyrði, að náðst hafi samkomulag við aðila um raforkuverð. Laxárvirkjun er heimilað að reisa allt að 12 þús. kw. raforkuver í Laxá við Brúar, einnig eldsneytisstöðvar, sem fyrirtækið telur rétt, að komið verði upp. Til þess að standa undir kostnaði við þessar framkvæmdir, sem þegar hafa verið áætlaðar, er ríkisstj. heimilað að taka lán allt að fjárhæð 160 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar upphæðar í erlendri mynt og endurlána féð Laxárvirkjun. Auk þess er ákveðið, að ríkið láni Laxárvirkjun 20 millj. kr. með þeim kjörum, sem ráðh. ákveður. Einnig er gengið út frá því, að ríkissjóður leggi Laxárvirkjun til óafturkræft framlag allt að 5 millj. kr. gegn jafnháu framlagi frá Akureyrarkaupstað. Öll þessi ákvæði um fjáröflun byggjast á þeirri staðreynd, að virkjunin hefur ekki haft aðstöðu til þess að leggja til hliðar fé til nývirkjunar. Verður því að taka til lánsfjár og beinna framlaga eigenda virkjunarinnar. Stjórn Laxárvirkjunar ákveður að fengnum till. Efnahagsstofnunar heildsöluverð á raforku. Skal verðið við það miðað, að eðlilegur afrakstur fáist af því fjármagni, sem á hverjum tíma er bundið í rekstri fyrirtækisins. Að því skal stefnt, að fyrirtækið skili nægilegum greiðsluafgangi, til þess að það geti jafnan með eigin fjármagni og hæfilegum lántökum tryggt notendum sínum næga raforku. Með þessu ákvæði á að tryggja það, að fyrirtækið eigi nægilegt eigið fé til stækkunar og framkvæmda, þegar þar að kemur. Raforkuver þurfa að fá lán til langs tíma og með hagstæðum kjörum, þar sem hagnaður þeirra hlýtur að koma á mörgum árum. En hvaða fyrirtæki fær slík kjör, nema um verulegt eigið fé sé að ræða? Rammi 6. gr. Laxárvirkjunarl. var of þröngur varðandi þetta atriði, þar sem þar var tekið fram, að virkjunin seldi Rafveitu Akureyrar og rafmagnsveitum ríkisins raforku við kostnaðarverði að viðbættum 5%. Af þessu ákvæði leiddi það t.d., að virkjunin gat ekki ráðizt í jafnnauðsynlegar framkvæmdir og aðgerðirnar við Mývatnsósa nema tryggja sér lánsfé til þeirra. Vegna þessa drógust framkvæmdir öllum til tjóns. Í þessu sambandi verður að hafa það í huga, að notendur raforkunnar verða að greiða kostnaðinn við öflun hennar. Ákvæði um hámarksverð verða þeim því ekki til hagsbóta, ef þau stangast á við raunveruleikann. Þá verður kjörtímabil Laxárvirkjunarstjórnar nú 6 ár í stað 3 áður. Gengið er út frá, að aðilar komi sér saman um oddamann, 5. manninn í stjórnina, eftir að þeir eiga virkjunina að helmingi hvor. Náist hins vegar ekki samkomulag milli aðila, skipar hæstiréttur oddamanninn. Oddamaður skal vera formaður stjórnarinnar. Að lokum er svo sú breyting, að felld skuli niður aðflutningsgjöld og söluskattur af efni, tækjum og vélum til virkjunarinnar, svo og til eldsneytisstöðva, sem Laxárvirkjun kann að reisa á Akureyri. Ég hef nú í örfáum orðum gert grein fyrir breytingum á löggjöfinni um Laxárvirkjun. Segja má, að meginatriði þeirra séu, að nú er aflað heimildar til allt að 12 þús. kw. nývirkjunar, heimild er fengin fyrir fjáröflun, heimild gefin til þess að færa orkuveitusvæðið mjög mikið út, ef hagkvæmt þykir og ákvæðunum um verðlagningu raforkunnar breytt í það raunhæfa horf, að virkjunin geti sjálf lagt verulegt fé af mörkum til nýrra framkvæmda. Stjórn Laxárvirkjunarinnar hafði tækifæri til þess að kynna sér frv. og nýmæli þess, áður en það var lagt fram á Alþ. og í öllum atriðum, a.m.k. í öllum meginatriðum, var hún því samþykk, svo sem fram kemur í bókun stjórnarinnar á fundi, sem haldinn var 6. þ. m. Í rúmlega 25 ár hafa orkuverin við Laxá í Suður-Þingeyjarsýslu séð Akureyrarkaupstað fyrir rafmagni. Byggðir Eyjafjarðar og Suður-Þingeyjarsýslu fá og þaðan orku, svo að Laxárvirkjunin nær nú til svæðisins frá Dalvík og allt austur að Tjörnesi. Það var á árunum 1938 og 1939, að Akureyrarbær réðst einn í það stórvirki að beizla að nokkru afl Laxárinnar við Brúar. Þá var augljóst, að vegna sívaxandi rafmagnsnotkunar væri Glerárstöðin orðin gersamlega ófullnægjandi. Beinn voði var fram undan, ef ekki fengist aukin raforka. Athuganir höfðu verið gerðar á ám í nágrenni bæjarins, en engin þeirra þótti álítleg til virkjunar. Voru þá rannsökuð fjarlægari fallvötn, m.a. Goðafoss, en Laxá var að lokum valin sem hentugasta fallvatnið, m.a. vegna jafnrennslis árinnar og góðra aðstæðna til framhaldsvirkjunar. Eins og kunnugt er, fellur Laxá úr Mývatni, sem liggur um 280 m yfir sjávarmál. Árfarvegur er um 34 km að lengd og meðalrennsli um 35 kúbikmetrar á sek. Árni Pálsson verkfræðingur gerði áætlun um virkjunina á sínum tíma, en erlent verkfræðifirma sá um allar framkvæmdir. Með fyrstu virkjun Laxár fengust 1.500 kw, sem var álitleg aukning, þegar á það var litið, að Glerárstöðin gamla framleiddi ekki yfir 300 kw. Orkan var þannig fimmfölduð í einum áfanga. Akureyringar stóðu einhuga að þessari framkvæmd, eftir að hún var ákveðin, en ekki mun þó vera hallað á neinn, þó að sagt sé, að undirbúningur og framkvæmdir hafi fyrst og fremst mætt á þáv. bæjarstjóra, Steini Steinsen verkfræðingi og Knúti Otterstedt rafveitustjóra. Störf þessara merku manna í þágu raforkumála okkar Norðlendinga verða þeim seint þökkuð. Þegar ráðizt var í Laxárvirkjunina var sýnt, hvert stefndi í atvinnumálum Akureyrar, að bærinn mundi fyrst og fremst byggja afkomu sína á fjölþættum iðnaði. Öllum var því ljóst, að næg raforka fyrir hóflegt verð var ein helzta forsendan fyrir vexti og viðgangi bæjarfélagsins og til að tryggja, að möguleikar væru jafnframt fyrir hendi til aukningar hennar með hagkvæmum hætti. Árið 1944 var bætt við nýrri vélasamstæðu. Vélahúsið hafði verið byggt fyrir tvær samstæður upphaflega, þannig að orkuframleiðslan náði 4.500 kw. Ekki leið þó á löngu þar til í ljós kom, að enn þurfti að auka raforkuna. Iðnaðurinn var í örum vexti á Akureyri, jafnt og þétt fjölgaði býlunum, sem fengu rafmag, og með vaxandi fiskvinnslu þörfnuðust sjávarplássin enn meiri orku. Strax á árinu 1946 var því farið að hugsa til nývirkjunar. Með l. um Laxárvirkjun frá 25. maí 1949 urðu þáttaskil í sögu hennar. Jafnframt því sem tryggð var framkvæmd á nýrri virkjun með ábyrgð ríkisins fyrir lánum, var svo kveðið á í l., að ríkið ætti rétt á að stækkun lokinni að gerast eigandi að 35% mannvirkjanna og helmingi þeirra, þegar lokið væri næstu aukningu virkjunarinnar þar á eftir. Ríkið skyldi kaupa tiltölulegan hluta af þeim mannvirkjum, sem í eigu fyrirtækisins voru, af Akureyrarkaupstað með því að taka á sig greiðslu á tilsvarandi hluta lána og annarra greiðsluskuldbindinga fyrirtækisins. Næðist ekki samkomulag um kaupverð mannvirkjanna, sem fyrir voru, þegar l. gengju í gildi, skyldi það ákveðið með mati samkv. l. um framkvæmd eignarnáms, en kaupverð þeirra mannvirkja, sem gerð væru eftir þann tíma, skyldi verða kostnaðarverð þeirra að frádreginni eðlilegri fyrningu. Ári síðar var svo gerður samningur milli fyrrgreindra aðila um virkjun neðra fallsins við Laxá og var ríkið þar með orðið meðeigandi í allri Laxárvirkjun að 35%. Bæjarstjórn Akureyrar tilnefnir nú 3 menn í stjórn virkjunarinnar, en ríkisstj. 2 menn. Virkjunin er að öllu leyti rekin sem sjálfstætt fyrirtæki með sérstöku reikningshaldi samkv. reglugerð, sem ráðh. hefur staðfest. Á árinu 1953 var svo viðbótarvirkjun að stærð 8.000 kw tekin í notkun. Uppsett afl Laxárvirkjunar er því nú í dag 12.500 kw. Til þess að draga úr rekstrartruflunum vegna krapa og ísmyndunar var á árunum 1946–1960 ráðizt í ýmsar framkvæmdir, þar sem áin fellur úr Mývatni. Þaðan rennur hún í þremur kvíslum. Var þar bæði um breikkun og dýpkun á farvegi að ræða, einnig lokur settar í eina kvíslina. Framkvæmdir þessar kostuðu verulegt fé, sem Framkvæmdabankinn lánaði að nokkru leyti. En þær hafa gefið mjög góða raun, þar sem ekki hefur komið til neinna verulegra stöðvana orkuversins, síðan þessum framkvæmdum lauk. Eins og ég hef getið um, hefur rafmagnsnotkunin á orkuveitusvæði Laxár stöðugt farið vaxandi. Til þess að fyrirbyggja rafmagnsskort og koma upp varaafli var ráðizt í það á árinu 1960 að setja upp 2.000 kw dísilrafstöð á Akureyri og á s.l. ári var svo annarri bætt við af sömu stærð. Komi til rekstrartruflana eða vélabilana frá orkuverunum við Laxá, eru þessar stöðvar mjög þýðingarmiklar fyrir allt orkuveitusvæðið. Með rafmagnsskömmtun yrði þá unnt að forða mestu skakkaföllunum. Samanlagt afl véla Laxárvirkjunar og dísilstöðvanna á Akureyri er núna 16.500 kw. Mesta álag á þessu ári mun ekki vera áætlað undir 14 þús. kw. Raforkumálaskrifstofan áætlar samkv. upplýsingum í febrúar 1965 orkumarkað núv. Laxárvirkjunar sem hér segir: Árið 1968 18 þús. kw. árið 1970 20 þús. kw. og árið 1973 25 þús. kw. Í þessari áætlun er ekki gert ráð fyrir raforkuþörf kísilgúrverksmiðju, sem allar horfur eru á, að rísi upp við Mývatn innan tíðar eða öðrum stórrekstri. Allt frá 1959 eða 1960 hefur Laxárvirkjunarstjórn rætt á fundum sínum undirbúninginn að nýrri Laxárvirkjun. Varðandi það mál hefur hún skrifað raforkumálaráðh. og rætt við hann og raforkumálastjóra. Sigurði Thoroddsen verkfræðingi var falið að gera áætlanir um nýjar virkjanir og jarðboranadeild raforkumálaskrifstofunnar að annast jarðvegsathuganir. Í apríllok 1964 skilaði Sigurður Thoroddsen áætlun um 4 mismunandi tilhaganir um virkjun fallsins við Brúar og áætlun um að veita Suðurá til Laxár, en það mundi auka vinnslugetuna við Brúar um 30–40%. Skýrsla hans til Laxárvirkjunarstjórnar er mjög ýtarleg og nær til áætlanagerðar um 10 mismunandi virkjanir. Þar er og vikið að vatnasvæði árinnar og gerð grein fyrir flutningsvirkjun vegna hinna ýmsu tilhagana, spennistöðvum við virkjanirnar, háspennulínu til Akureyrar og spennistöð þar. Því miður brestur mig þekkingu til þess að lýsa þessum till. Sigurðar Thoroddsens, en þær miðast við framkvæmdir, sem við mundum nú telja stórvirkjanir. Til þess að standa undir þeim fjárhagslega, þ.e.a.s. greiða afborganir og vexti af lánum, þyrfti stórauknar tekjur, sem núverandi markaður skilar ekki að óbreyttum aðstæðum. Stóriðja á Norðurlandi í einhverju formi eða sala á rafmagni til hins orkufreka markaðar við Faxaflóa mundi að sjálfsögðu gerbreyta dæminu. Tenging við Austurland og vesturhluta Norðurlands kemur til með að mynda nýjan markað, en hann er þó ekki nægilega stór, eins og nú er háttað, til þess að greiða kostnaðinn af stórvirkjun við Laxá, nema þá neytendur vildu taka á sig hærra verð, en framleiðslan greiðir núna á Suður- og Suðvesturlandi. Till. Sigurðar Thoroddsens, sem ég drap á áðan, voru athugaðar í tækninefnd í raforkumálum, sem ráðh. skipaði og var niðurstaða hennar sú, að hagkvæmast væri að styðjast við olíustöðvar á Akureyri fram yfir 1970, fá þá rafmagn frá Búrfellsvirkjun og virkja Laxá eftir það í stórum stökkum. Með þessu móti væri hagsmunum neytendanna bezt borgið. Að fengnu þessu áliti fól Laxárvirkjunarstjórn Sigurði Thoroddsen að athuga, hvort ekki væri unnt að virkja við Brúar á einhvern þann hátt, sem betur hentaði þeim orkumarkaði, sem fyrir hendi væri og frá fjárhagslegu sjónarmiði yfirleitt. Sigurður Thoroddsen gerði þá áætlun um 11 þús. kw virkjun, sem án nýrrar linu til Akureyrar mundi kosta um 170 millj. kr. að aðflutningsgjöldum frátöldum. Kostnaður við síðari 11 þús. kw. er áætlaður: vinnsluvirki 74.5 millj. og flutningsvirki 60 millj. eða heildarkostnaður 134 millj. kr. Í þessu sambandi er rétt að benda á, að ný virkjunarmannvirki, þ.e.a.s. stór stífla, mundu koma í veg fyrir truflanir af völdum kraps og íss á stöðvunum, sem nú eru fyrir í Laxá. Jafnframt mun sandburður hverfa að mestu úr ánni og minnka þá til muna slit á vélum. En þessar framkvæmdir auka og nokkuð orkuframleiðslu þeirra stöðva, sem fyrir eru, þ.e.a.s. um 500 –1000 kw. og virkjun með hárri stíflu býr enn fremur í haginn fyrir stórvirkjanir í Laxá. Það má ekki dragast, að gerðar verði ráðstafanir til þess að tryggja orkuveitusvæði Laxárvirkjunar næga raforku. Málið þolir raunar enga bið. Eins og gerð hefur verið grein fyrir í stuttu máli, eru staðreyndirnar þessar: Orkuverið við Brúar skilar 12.500 kw og dísilstöðvarnar á Akureyri 4.000 eða samtals 16.500 kw. Hinir vísu menn hjá raforkumálaskrifstofunni spá því, að orkuþörfin á núv. Laxárvirkjunarsvæði verði þegar á árinu 1970 um 20 þús. kw. Vegna neytendanna og atvinnurekstrarins á orkuveitusvæðinu er nauðsynlegt að gera ráðstafanir í tíma til þess að tryggja þeim, sem ódýrasta raforku. Hvaða leiðir eigi að fara, til þess að þessu takmarki verði náð, verða eigendur Laxárvirkjunar að ákveða í samráði við sérfræðinga sína og stjórn raforkumálanna. Áður en endanleg ákvörðun verður tekin í þessu máli, þarf að rannsaka mörg atriði og ég leyfi mér að benda á örfá. Nú er gert ráð fyrir þeim möguleika, að orkuveitusvæði virkjunarinnar verði tengt Norðvesturlandi og Austurlandi, en þar skortir nú rafmagn. Tenging þessara landshluta mundi að sjálfsögðu auðvelda stærri virkjanir í Laxá, tryggja þeim betri fjárhagslegan grundvöll. Þá ber að hafa það í huga, að hve miklu leyti getur verið hagkvæmt að nota rafmagn til upphitunar. Úr því eiga sérfræðingar að skera. í því samhandi hefur það sennilega úrslitaþýðingu fyrir virkjunina, að jarðhiti fáist í grennd Akureyrar, en það mun vonandi skýrast á næstunni. Kæmi orkufrekur iðnaður á Norðurlandi, eykur hann að sjálfsögðu þörfina fyrir meira rafmagn. Öll þessi atriði og raunar að líkindum fleiri þarf að athuga, áður en úr því verður skorið, hvort nú þegar eigi að ráðast í nýja virkjun við Laxá eða hvort leysa skuli þörfina fyrst um sinn með nýjum eldsneytisstöðvum á Akureyri og virkja síðar Laxá. Yrði það ofan á, að Laxárvirkjun sameinaðist Landsvirkjun, kynni sú ákvörðun að flýta fyrir lagningu háspennulínunnar milli Suður- og Norðurlands, en sú tenging hlýtur að koma fyrr eða síðar. Eins og fram kemur á þskj. 746, hefur hv. fjhn. athugað frv. og orðið sammála um að mæla með samþykkt þess, en einstakir nm., þrír nm., hafa þó áskilið sér rétt til þess að flytja og fylgja brtt., sem fram kunna að koma.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. úr hófi fram og tel ekki ástæðu til að ræða efnisatriði frv., enda er augljóst, að það er lítill sem enginn ágreiningur um meginefni þess og það hefur verið upplýst og mér er kunnugt um, að frv. var samið og flutt í samráði og með vitund stjórnar Laxárvirkjunar. Ég vil því lýsa því yfir, að það er full ástæða til að fagna frv., eins og það er, þó að e.t.v. mætti hugsa sér breytingar á einstökum greinum. Með þessu frv. er m.a. mörkuð stefna, sem ég veit, að er fagnað á Norðurlandi, a.m.k. á Akureyri og þar í grennd, m.a. það, að Laxárvirkjun er haldið sem sjálfstæðu fyrirtæki, en utan við Landsvirkjunina. Og einnig virðist mér, að felist í frv. fyrirheit um, að fljótlega verði framkvæmd viðbótarvirkjun við Laxá, sem óneitanlega er mikil þörf fyrir, því að þegar er orðið vart við orkuskort á þessu svæði og mjög brýn nauðsyn til, að ráðizt verði í myndarlega viðbótarvirkjun til þess að fullnægja þörfunum. Þetta er það helzta, sem um frv. er að segja nú og ég skil frv. a.m.k. þannig, að ætlunin sé að hefja mjög fljótlega viðbótarvirkjun í Laxá. Þannig er a.m.k. ástæða til að skilja frv. Og mér virðist, að andi og orðalag frv., eins og það liggur fyrir, gefi það beint til kynna, enda er nauðsynin augljóslega fyrir hendi. En hins vegar langar mig til þess að gera hér litla aths. og fsp. til hæstv. raforkumálaráðh. eða jafnvel hæstv. iðnmrh. Hér liggur fyrir þinginu skýrsla ríkisstj. til Alþ. um athugun á byggingu alúminíumverksmiðju á Íslandi. Á öftustu blaðsíðu þess eru hugleiðingar, sem mér eru ekki alveg fullljósar, hvað merkja. Og mér þætti vænt um, ef hæstv. ráðh. gætu upplýst, hvað í þessu felst. Seinasta lína þessarar skýrslu hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Það er því æskilegt, að ákvarðanir um litla virkjun Laxár bíði, þar til ljóst er, hver hin raunverulega þróun þessara mála verður.“ Hvað merkja þessi orð? Þýða þau það, að það frv., sem hér liggur fyrir og við erum nú að ganga frá, eigi ekki að koma til framkvæmda á næstunni, það eigi að bíða eftir því, að eitthvað annað verði gert? Ef svo er, er mér ekki ljóst, hvað á að gera á næstunni í raforkumálum Norðlendinga og ég hygg, að fleirum muni fara sem mér, að þeim sé þetta ekki fullljóst. En ég tel, að það væri mjög æskilegt, áður, en þetta mál fer hér út úr d., að nánari skýring verði gefin á þessu af hæstv. ráðh.



Herra forseti. Ég heyrði nú ekki alveg allt, sem hv. þm. sagði, en ég held, að ég hafi þó gripið nægilega mikið til þess að vita, við hvað hann á. Hann spyr um það, hvernig beri að skilja þetta, sem sagt er á öftustu síðu í skýrslu ríkisstj. um alúminíumverksmiðju. Ég held, að hv. þm. geti skilið, hvað felst í því frv., sem við erum að ræða um, þ.e. Laxárvirkjun. Þar er engin ákvörðun um tíma, hvenær ráðizt verði í Laxárvirkjun. Það er aðeins heimild um það að stækka virkjun í Laxá, en það er engin tímaákvörðun. Ég geri ráð fyrir því, að ríkisstj. hafi fullt samráð við Laxárvirkjunarstjórn og bæjarstjórn Akureyrar um það og ég vil vekja athygli á því, að sú stærð á virkjun, sem ákveðin er í þessu frv., er sett þarna inn í samráði við Laxárvirkjunarstjórn. Og þetta er sú hagstæðasta lítil virkjun, sem hægt er að fá í Laxá og sérstaklega til áætlunargerðarinnar stofnað eftir beiðni Laxárvirkjunarstjórnar af Sigurði Thoroddsen. Ég á þess vegna alveg ómögulegt með að svara nokkru um það, hvenær hafizt verður handa um virkjun í Laxá. Það er ákvörðunaratriði, sem síðar verður tekið af stjórnarvöldunum og stjórn Laxárvirkjunar. En eins og tekið er fram í frv. um Landsvirkjun, er þar beinlínis sagt, að Norðlendingar geti, ef þeir vilja, gerzt strax aðilar að Landsvirkjun og þeir gætu e.t.v. strax gerzt aðilar að Landsvirkjun, þótt ráðizt væri í þá virkjun, sem gefin er heimild til með þessu frv. - Ég vona, að ég hafi svarað nægilega skýrt.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð viðkomandi brtt. á þskj. 749, sem ég flyt ásamt hv. 1. þm. Norðurl. v. við frv. það, sem hér er til umr. um Laxárvirkjun. Þessar brtt. eru fluttar til samræmis við þá afstöðu, sem við, þessir 2 sömu þm., höfðum til frv. til Landsvirkjunar, að svo miklu leyti sem við á, og eins og fram kom af máli hv. frsm. fjhn., hefur fjhn. öll skrifað undir mál., en einstakir nm. hafa áskilið sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. við það. Og ég mun gera grein fyrir í örstuttu máli þeim brtt., sem ég stend hér að ásamt öðrum. Þær eru þrjár. 1. brtt. er við 2. gr. Hún er um það, að við 2. mgr. gr. bætist: „Enda sé verðið ekki hærra, en raforkuverð hjá Landsvirkjun.“ Að þessu máli hníga mikið til þau sömu rök, og raunar alveg sömu rök og ég færði hér fram fyrir sams konar brtt., sem við stöndum að um frv. um Landsvirkjun og ég tel, að það sé eðlilegt, að sömu ákvæði gildi um Laxárvirkjun að þessu leyti, þar sem sýnilegt er, að henni er ætlað í framtíðinni að verða hluti af Landsvirkjun. Það lá nokkuð ljóst fyrir þegar í upphafi, en hefur skýrzt við meðferð málsins, vegna þess að sú breyting, sem hv. Ed. gerði á 2. gr. frv., sýnir það ótvírætt, að Laxárvirkjuninni er ætlað að ganga inn í Landsvirkjun og verða hluti af stærri virkjun þar nyrðra. Sú breyting, sem þar var gerð, er eins og kunnugt er sú, að í stað þess að áður stóð, eins og í Landsvirkjunarfrv., að það væri undir því komið, hvort áætlanir stjórnar Laxárvirkjunar og eigenda hennar sýndu, að fjárhagslega væri hagkvæmt að leggja orkuveitur, hvort það yrði gert eða ekki, en þessu hefur nú verið breytt á þá lund, að nú er það mat ríkisstj., sem þarna á til að koma og það mat hlýtur auðvitað að verulegu leyti og nánast eingöngu að byggjast á þörfinni um aukna raforku á því svæði, sem þessi virkjun getur náð til. Þess vegna er það till. okkar, að einnig þarna verði ákveðið rafmagnsverðið á svipaðan hátt og við hugsuðum okkur þessu varið hjá Landsvirkjun. 2. brtt. lýtur að nokkuð svipuðu efni. Hún er um það, að fyrri mgr. 5 gr. falli burt. Sú mgr. er um það, að til byggingar nýrra aflstöðva og aðalorkuveitna þurfi Laxárvirkjun leyfi ráðh. þess, sem fer með raforkumál. Við teljum, að eðlilegast sé, að það sé Alþ., sem hér eftir sem hingað til ræður ferðinni í virkjunarmálum og með því að fella þessa mgr. niður, mundu raforkul. um þetta efni gilda óbreytt, eins og þau hafa gert og það teljum við flm. brtt. eðlilegt fyrirkomulag. Það hefur verið svo, að það er Alþ. og ríkið, sem hefur byggt eða stuðlað að byggingu allra þeirra raforkuvera, sem hér hafa verið reist á landinu og enn er það áætlunin, að það sé ríkissjóður, sem leggi til það fjármagn, sem hér á til að koma, því að í 11. gr. frv. um Laxárvirkjun er svo sagt, að ríkissjóði skuli heimilt að taka lán, 160 millj. kr., til þess að endurlána Laxárvirkjuninni. Þannig er það tilætlunin núna, eins og jafnan áður, að það sé forganga ríkisins, sem þarna á til að koma, enda þótt fyrirtækið verði fyrst um sinn sameign fleiri aðila. Þess vegna teljum við eðlilegt, að Alþ. haldi áfram að marka stefnuna í þessu máli, og það sé það, sem hefur úrskurðarvald um það hér eftir sem hingað til, en það vald sé ekki flutt annað. 3. brtt. okkar og sú síðasta fjallar um raforkuverðið. Í fyrsta lagi er örlítil breyting, sem hnígur að því, að það sé eðlilegra, að Hagstofan sé til ráðuneytis um rafmagnsverðið í stað Efnahagsstofnunarinnar, eins og núna er tekið upp í lög í fyrsta skipti. En meginbreytingin er þó sú, að við gr. bætist þessi mgr.: „Ráðh. sá, sem fer með raforkumál, staðfestir gjaldskrár Laxárvirkjunar.“ Satt að segja skil ég ekki þá tregðu, sem lýsir sér hér á hv. Alþ. gegn því að hafa þennan hátt á. Ég tel hann svo sjálfsagðan. Bæði þegar um Landsvirkjun er að ræða og eins um Laxárvirkjun, er það eitt ákveðið fyrirtæki, sem hefur einkaaðstöðu til þess að selja tiltekna vöru á tilteknu svæði. Og með fullri virðingu fyrir þeim ágætu stjórnum þessara fyrirtækja, bæði þeirra, sem nú eru og þeirra, sem væntanlegar eru, hlýtur það alltaf að verða nokkurt keppikefli þeirra að hafa fjárhag fyrirtækisins, sem þær starfa við, sem allra beztan. Og þess vegna hlýtur tilhneiging að verða til þess hjá þeim að ákveða raforkuverðið nokkuð hátt. Ég get vel fallizt á það, sem hér hefur komið fram í mörgum ræðum og allir virðast út af fyrir sig sammála um, að það sé eðlilegt, að slíkum fyrirtækjum eins og rafvirkjunum, sem þurfa að ráðast með tiltölulega stuttu millibili í fjárfrekar framkvæmdir, sé veitt heimild til þess að safna nokkrum sjóðum. Og ég tel víst, að þó að raforkumálaráðh. yrði falið að staðfesta gjaldskrá þessa fyrirtækis eins og allar aðrar gjaldskrár um verð á rafmagni, sem hingað til hafa gilt, mundi hann viðurkenna þetta sjónarmið. En ég tel bara óeðlilegt, að það sé stjórn fyrirtækisins ein, sem eigi að hafa úrskurðarvald um það, hversu langt er gengið í þessu efni, vegna þess að það eru vissulega fleiri hliðar á þessu máli, en sú ein að safna sjóðum. Raforkuverðið hefur mikil áhrif á framfærslukostnað allra heimila og þess vegna er ástæða til þess að reyna, eins og tök eru á, að halda því niðri, enda er sú stefna vissulega undirstrikuð í báðum þeim frv., sem hér um ræðir, þar sem nú er ætlazt til þess í fyrsta skipti, að aðflutningsgjöld tækjanna séu felld niður. Þetta eru þær þrjár brtt., og ég og hv. 1. þm. Norðurl. v. höfum fram að færa við frv. um Laxárvirkjun, og ég mun ekki eyða fleiri orðum að því að lýsa þeim, tel að það sé þegar nægilega gert.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. sagði, að það fælist ekki nein ákvörðun um tíma í þessu frv. og það er alveg rétt. Það er ekkert ákvæði um tíma. En ég lýsti því hér sem minni skoðun, að ég liti þá svo á, að það væri hugsunin að virkja eftir þörfum, sem fyrir hendi eru, sem sé mjög fljótt. Og þess vegna kom mér það dálítið á óvart, þegar ég las það hér í seinustu línu skýrslu ríkisstj. um alúminíummálið, að Laxárvirkjunin eigi að bíða, þangað til eitthvað annað verður ákveðið. Hvað lengi á að bíða? Það er hlutur, sem þarf að upplýsa mikli betur og útskýra það nánar, eftir hverju á að bíða. Og það veit ég, að hæstv. ráðh, getur upplýst okkur miklu betur um og talað um það af fullkomnum rólegheitum og sagt okkur, eftir hverju á að bíða, áður en tekin yrði fullnaðarákvörðun um það, hvenær ráðizt verður í þá virkjun, sem nú er verið að heimila hér með sérstökum l. Við getum ekki beðið endalaust eftir virkjuninni, það er alveg útilokað. Og ég held, að á Laxárvirkjunina verði að líta sem sjálfstætt mál, sem sérstaklega þarf að leysa fyrir það svæði, sem hún er ætluð fyrir og þess vegna þætti mér gott að vita nánar um það, hvaða önnur mál eru tengd við framkvæmdir í Laxá. Það er mikilvægt, að það fáist upplýst nánar, en komið hefur fram.

Lúðvík jósefsson: Herra forseti. Það voru aðeins nokkur orð til þess að gera grein fyrir afstöðu minni til þessa frv. Ég er samþykkur því að heimila stækkun Laxárvirkjunar, eins og ráðgert er í frv., en ég er hins vegar mótfallinn nokkrum öðrum atriðum í frv. og þá sérstaklega þeim, sem 8. gr. fjallar um, en það er um verðlagningu á raforku frá fyrirtækinu. Sams konar ákvæði og þar eru eru í frv. um Landsvirkjun, sem hér liggur einnig fyrir. Við þau ákvæði flyt ég sérstaka brtt., en hef hins vegar ekki flutt brtt. við þetta frv., sem fyrst og fremst stafar af því, að mér þótti einsýnt, að það mundu verða látnar gilda sömu reglur í þessu falli um Laxárvirkjun og um Landsvirkjunina, en reiknaði hins vegar með því, að Landsvirkjunin, sem greinilega er hér forgöngustofnun í þessu efni, það mál yrði hér afgreitt fyrst. Sem sagt, afstaða mín til málsins miðast við þetta. Ég get fallizt á að heimila þá stækkun á Laxárvirkjuninni, sem í frv. felst, en er andvígur þeim reglum, sem er að finna í frv. viðvíkjandi verðlagningu frá orkuveitum.



Herra forseti. Fjhn. hv. d. hefur haft þetta mál til athugunar, en hefur ekki orðið á eitt sátt um afgreiðslu þess. Meiri hl. leggur til, að það verði samþ. óbreytt, eins og það kom frá hv. Ed. Ég skal ekki rekja efni frv., það hafa hv. þm. áreiðanlega þegar kynnt sér rækilega. Ég vil aðeins benda á það, að með óbreyttum lögum er gert ráð fyrir, að skattar þessir hefðu á þessu ári numið um 500 millj. kr., en voru í fjárl. ákveðnir 375 millj. vegna þeirrar fyrirhuguðu lækkunar, sem hér er á ferðinni. Frv. gerir ráð fyrir að framkvæma lækkunina með talsverðri aukningu á persónufrádrætti, breytingu á skattþrepum og lækkun skattprósentu á hverju þrepi og er talið, að breytingarnar til lækkunar séu eins miklar og fjárlagaupphæðin, 375 millj. kr., frekast leyfir. Margir eru sjálfsagt þeirrar skoðunar, að æskilegt hefði verið að ganga lengra en gert er, en þá hefði orðið að gera sérstakar ráðstafanir til þess að mæta frekari lækkunum. Ég held þó, að fullyrða megi, að fjölskyldumenn með lágtekjur og lægri miðlungstekjur verði skattfrjálsir samkv. frv. og tekjuskattar verða varla teljandi, fyrr en tekjur eru orðnar talsvert miklar. Skatturinn verkar fyrst og fremst til tekjujöfnunar og er ekki nema gott um það að segja út af fyrir sig. En þó að háir skattar séu vondir, er annað verra og það er það óréttlæti, sem falizt hefur í skattsvikum. Frv. hefur að geyma ýmis ákvæði til þess að auðvelda skattyfirvöldum eftirlit með framtölum og eru í því sambandi ýmsar vonir bundnar við nýtt embætti skattrannsóknarstjóra og er þess að vænta, að hér sé stigið skref til leiðréttingar á miklu ranglæti, sem orðið geti til lækkunar skatta í framtíðinni, er byggist á betri og réttlátari skattheimtu. Meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Eins og fram kom af máli hv. síðasta ræðumanns, varð ekki samstaða í fjhn. um afgreiðslu frv. til l. um breyt. á l. um tekjuskatt og eignarskatt. Ég hef gefið út nál. um málið, ásamt hv. 1. þm. Norðurl. v., sem prentað er á þskj. 725. Þegar rætt er um tekjuskatt og eignarskatt nú, verður að hafa það í huga eins og löngum áður, að í upphafi valdatímabils núverandi hæstv. ríkisstj. voru gerðar gagngerðar breytingar á innheimtu ríkissjóðstekna, þar sem horfið var að verulegu leyti, eða a.m.k. hét það svo, frá beinum sköttum, en ríkissjóðstekjurnar í vaxandi mæli innheimtar með óbeinum sköttum, söluskatti og aðflutningsgjöldum. Síðari hluti þessarar stefnuyfirlýsingar hefur verið rækilega framkvæmdur, því að á þessu tímabili hefur söluskattur einn hækkað um 510% og önnur skattheimta ríkissjóðs með óbeinum sköttum vaxið stórkostlega, bæði þeir tekjustofnar, sem fyrir voru, þegar ríkisstj. kom til valda og auk þess hafa verið lagðir á fleiri gjaldaliðir, en ég man hér að nefna. En það hefur ekki að sama skapi gengið vel að framkvæma fyrri hluta loforðsins, þ.e. að lækka beinu skattana. Þegar skattalögin voru hér til meðferðar í fyrra, var svo ástatt, að verðbólgan hafði vaxið gífurlega árið 1963 og þar með tekjur manna. Þá var þegar augljóst, að skattalögin frá 1960 mundu verða gersamlega óframkvæmanleg vegna þessarar tekjuhækkunar og vegna þeirrar miklu hækkunar á skattstigum, sem í þeim lögum var að finna. Hæstv. ríkisstj. sá þetta eins og allir aðrir og hún lagði fram frv. hér á hv. Alþ., sem hún taldi að ætti að bæta úr þessum ágöllum, en aðrir, sem fjölluðu um það mál hér, sáu og bentu á, að þessi lagfæring mundi engan veginn duga til þess að leiðrétta þá afskræmingu, sem verðbólgan hafði á þessum reglum gert og við meðferð málsins á hv. Alþ. bárum við fulltrúar Framsfl. þess vegna fram brtt., sem fjölluðu um það að hækka persónufrádráttinn til samræmis við það, sem tilkostnaður hafði vaxið, að breikka þrepin í skattstiganum og að taka upp umreikning bæði á persónufrádrætti og tekjutölum skattstigans, eins og verið hafði í lögum fram að 1960. Þessum till. okkar var engu svarað nema skætingi. Þær voru taldar óraunhæf yfirboð, sem ekki ættu við neinn veruleika að styðjast og m.a. var boðið upp á það sem eins konar svar við þessum brtt. okkar, að skattalög frá eldri tímum, áður en breytingin á tekjuinnheimtunni hafði átt sér stað, yrðu látin gilda, ef einhver vildi það heldur. Þetta var náttúrlega mislukkuð gamansemi, sem ég held að enginn hafi haft gaman að, nema þá helzt þeir, sem fóru með hana hér og efast ég þó um, að þeir hafi haft það sjálfir, en a.m.k. var þetta svo fjarri öllum veruleika, að ekki var svara vert. En svo skeði það, eins og alltaf gerist á ári hverju, að nefndir ljúka störfum og einnig skattanefndirnar luku störfum. Þó að það væri mjög seint, þá kom að því í fyrra og þá blasti þessi veruleiki við, að ríkisgjöldin og opinberu gjöldin urðu svo há, að allir voru sammála um það, að þar væri of langt gengið. Og þegar ég segi allir, þá meina ég ekki bara stjórnarandstöðuna hér á hv. Alþ. og annars staðar, heldur einnig stjórnarliða sjálfa, sem í blaðakosti sínum voru þar fremstir í flokki og þar kom, að hæstv. fyrrv. fjmrh. sá sér ekki annað fært en að játa það, að út úr þessu skattadæmi hefði komið allt önnur niðurstaða en hann hefði átt von á. Þessi játning átti sér stað í útvarpsþætti, sem stofnað var til 17. ágúst í fyrra, sem sagt þrem mánuðum eftir að till. okkar framsóknarmanna höfðu verið dæmdar yfirboð og óframkvæmanlegar hér á hv. Alþ. Það tók 3 mánuði þá að komast að því, að þær hefðu ekki verið eins rangar og þá var látið í veðri vaka. Nú þýddi náttúrlega ekkert út af fyrir sig að játa það, að mistök hefðu verið gerð. Það varð einhverju að lofa til þess að bæta úr þeim og það var líka gert. Þau úrræði, sem ríkisskattstjóri og hæstv. fyrrv. fjmrh. komu auga á til þess að lagfæra þau mistök, sem þarna höfðu átt sér stað, voru aðallega þrjú. Það var að hækka persónufrádráttinn, að breikka þrepin í skattstiganum og að taka upp umreikning, eins og verið hafði í lögum fyrir 1960, - sömu þrjú atriðin og hér höfðu verið felld með öllum atkvæðum stjórnarliða á Alþingi þrem mánuðum áður. Þar að auki var svo hugsanlegt, að til bóta mundi vera að innheimta gjöldin, um leið og tekjurnar féllu til og er það vissulega alveg rétt. Nú liggur hér aftur fyrir frv. til breytinga á tekjuskatti og eignarskatti, og í samræmi við það, sem þegar hefur verið sagt, þá hefur verið látin fara fram lagfæring á persónufrádrættinum. Hann hefur verið færður til samræmis við vísitöluhækkun, sem orðið hefur síðan 1960, svona nokkurn veginn. Hann er hækkaður um 60%, og það hygg ég, að muni svara nokkurn veginn til þeirrar hækkunar á vísitölu, sem átt hefur sér stað frá árinu 1960 til meðalvísitölu ársins 1964. Til viðbótar því hefur skattþrepunum verið breytt aðeins um 10%, sem er náttúrlega allt of lítið og á næsta ári er talað um að taka upp umreikning, að vísu miðaðan við eitthvað, sem enginn veit enn þá, hvað er og kallað er í þessu frv. skattvísitala, án þess að nokkur maður viti, um hvað þar er verið að ræða, eða nokkur skýring fylgi því í aths. frv., hvað þar sé átt við, svo að enn þá a.m.k. er ekki séð, hvort þar er nokkur lagfæring á ferðinni eða ekki. Sú breyting, sem gerð er á skattstiganum, er allt of lítil til þess að vega á móti þeirri tekjuaukningu, sem átt hefur sér stað og hún lagfærir ekki nema að mjög litlu leyti þá breytingu, sem gerð var á tekjustigunum árið 1960. Sams konar tillögur og ég er hér að tala fyrir og hef borið fram brtt. um á þskj. 726 hafa þegar verið bornar fram í hv. Ed. og þar felldar. Ég óttast, að nú sé verið af hálfu hæstv. ríkisstj. að gera sömu mistök og gerð voru í fyrra, þ.e.a.s. að afgreiða úrbótartillögur okkar sem óraunhæf yfirboð og að það muni ekki líða nema kannske þrír mánuðir, þangað til hæstv. núv. fjmrh. hefur áttað sig á því, að betra hefði verið að fara eftir því, sem hér er lagt til og ég vildi mjög óska þess, að hann íhugaði það vandlega, vegna þess að ég óska þess ekki, að hann þurfi að lenda í því að koma í útvarpið þremur mánuðum síðar til þess að afsaka þau mistök, sem átt hafi sér stað. Til viðbótar því að játa það, að mistök hefðu átt sér stað í fyrra, þá var lengi fram eftir árinu talað um það, að eitthvað þyrfti að gera til þess að lagfæra þessi mistök, ekki bara í framtíðinni, heldur á yfirstandandi ári og ég held, að það sé alveg óhætt að fullyrða það, að fólk hafi búizt við því lengi fram eftir öllu sumri, að það mundi verða eitt fyrsta verk, sem Alþingi gerði, þegar það kæmi saman að nýju, að koma á einhverjum úrbótum á þessu, sem átt hefði sér stað á miðju sumri fyrir mistök, af því að menn áttuðu sig ekki á því, að tekjurnar voru miklu hærri en árið áður og eins og hæstv. viðskmrh. sagði, fólk hafði haft svo miklar verðbólgutekjur, að skattarnir ruku upp af þeim ástæðum. En sumarið leið og þingsetningardagurinn einnig og ekki sást þetta lagfæringarfrumvarp. Þegar sýnt var, að það mundi ekki koma frá hæstv. ríkisstj., þá báru nokkrir þm. úr stjórnarandstöðunni fram frv. til þess að reyna að fá einhverja lagfæringu fram á þessu máli og tvö frv. voru borin fram, annað af okkur framsóknarmönnum, sem gerði ráð fyrir endurgreiðslu á tiltekinni fjárhæð, þar sem reynt var að komast eins nærri því að leiðrétta mistökin og hægt var með þeirri aðferð, sem hafði þann kost að vera fljótvirk og framkvæmanleg og svo hins vegar frv. frá hv. 5. þm. Austf. o.fl., þar sem farið var fram á endurreikning allra gjalda og hefði vitanlega leitt til réttari niðurstöðu, en hafði þann ókost að taka alllangan tíma og kosta mikla fyrirhöfn. Bæði þessi frv. hafa legið fyrir hv. Alþingi í allan vetur, án þess að þau hafi nokkurn tíma verið rædd nema við 1. umr. og vísað til n. og þaðan hafa þau ekki komið. En samningaumleitanir stærstu launþegasamtaka áttu sér stað lengi fram eftir vetri og enduðu þannig, eins og alkunnugt er, að ekkert var hægt að gera, þegar til kom. Þannig hefur engin leiðrétting farið fram á því, sem misgert var í fyrra af misgáningi. Þeim mun meiri ástæða væri til þess nú að gera það frv., sem hér er til umr., þannig úr garði, að það byggði ekki á þeirri skekkju, sem leidd var inn í fyrra, heldur leiðrétti hana, fyrir utan það, að það tæki tillit til þeirrar verðbólguhækkunar, sem orðin er síðan og þarf að leiðrétta jafnframt. Þess vegna er það, að ég flyt ásamt hv. 1. þm. Norðurl. v. brtt. um það, að 4. gr. orðist eins og þar segir, að þrepin verði fleiri og að byrjað verði lægra. Ef frv. verður samþ. óbreytt núna, þá verður skatturinn hærri, en hann var 1960. Það stafar af því, að prósentutalan, sem ákveðin var í fyrra, var of há, miðað við það, sem hún var 1960. Til þess að fá fram sama ástand og þá var, þarf að lækka þessa prósentu, eins og ég hef þegar gert grein fyrir og fyrsta brtt. okkar fjallar um það. Þá erum við einnig með brtt. um það, að í stað orðsins „skattvísitölu“, sem miðað er við í 10. gr. og er eins og ég áðan sagði, algerlega ótiltekin bæði í frv. og aths. þess, þannig að enginn veit, hvað verið er að samþ., ef þetta orðalag er viðhaft, - að í stað þess komi „kaupgjaldsvísitala“, eins og var í lögum, áður en umreikningurinn var afnuminn. Í fyrra gátum við ekki miðað okkar brtt. við kaupgjaldsvísitölu, vegna þess að hún var þá ekki reiknuð. Það átti að vera eitt af snjallræðunum til þess að koma efnahagsmálunum í viðunandi horf að kúpla frá, sem kallað var, samhenginu milli launa og vísitölu. En þegar það sýndi sig, að þá fyrst tóku launin verulegan sprett, þegar hætt var að tengja þau við vísitöluna, var eins og kunnugt er, aftur horfið að því ráði að koma þarna á sambandi á milli á ný, svo að nú er reiknuð út kaupgjaldsvísitala og þess vegna teljum við eðlilegast, að það verði nú eins og áður umreikningur á persónufrádrætti og tekjutölum miðað við þá vísitölu, vegna þess að það er eðlilegast, að skattarnir séu í hlutfalli við launin. 3. brtt., sem við berum fram, er um rannsókn skattyfirvalda. Í fyrra var nokkuð hert á möguleikum ríkisvaldsins til þess að fylgjast með undandrætti frá skatti, með því að stofnuð var sérstök deild, sem með þau málefni skyldi fara. Um þetta var alger samstaða á Alþingi og ég tel, að það hafi allir fagnað því og veit, að það hafa allir fagnað því, að á þetta ráð var brugðið, því að það er löngu Ijóst, að verulegur hluti af misræminu og óánægjunni, sem á sér stað vegna greiðslu opinberra gjalda, stafar einmitt af því, hvað menn vita til þess, að mikil brögð eru að því, að menn telji misjafnlega fra, og að mikið sé af tekjum, sem ekki komi til skila, þegar verið er að leggja á ríkisgjöldin og sveitarfélagsgjöldin. Nú hafa þau ákvæði, sem um þetta voru sett í fyrra, nokkuð verið skýrð, og það hefur verið fjallað um eldri ákvæði og þau einnig nokkuð skýrð og gerð ákveðnari, þar sem þess hefur þótt þurfa, þannig að fyllstu vonir eru til þess, að þarna verði verulega tekið á. Enn þá er það þó þannig, að það er algjörlega eftir mati viðkomandi yfirvalda, hvaða framtöl eru tekin til athugunar og enda þótt það sé fyllilega hægt að treysta þeim embættismönnum, sem um þessi mál eiga að fjalla, til þess að láta þar réttlæti og sanngirni ríkja, þá er það þó skoðun okkar, að það sé gott, ekki sízt fyrir þessa menn, sem að málunum eiga að starfa, að jafnframt því að þeir taki til athugunar þau framtöl, sem þeim finnast sérstaklega grunsamleg af einum eða öðrum ástæðum, að þá sé líka látið fara fram úrtak úr öllum framtölum landsins, sem komi til athugunar alveg án tillits til þess, hvort nokkur ástæða er til þess af framtalinu sjáanleg að athuga það eða ekki. Sams konar till. mun hafa verið borin fram hér í fyrra og fékk þá ekki stuðning, en þess er freistað nú í annað sinn að fá þingheim til þess að fallast á þessa aðferð með því að bera fram brtt. um það, að umfram þau framtöl, sem að dómi skattyfirvalds gefa sérstaka ástæðu til rannsóknar, skuli árlega fara fram rannsókn á 3% allra framtala þeirra aðila, sem bókhaldsskyldir eru og á 2% annarra framtala. Það er eðlilegast, að útdráttur þessi verði framkvæmdur af óvilhöllum aðila, t.d. Hagstofu Íslands, eins og við leggjum til og að hún setji um það nánari reglur, hvernig þeim útdrætti skuli hagað. Til þess er henni fyllilega treystandi og treyst með þeim tillöguflutningi, sem hér um ræðir. Þetta mun nú vera í fjórða skipti, sem því er lýst yfir við meðferð skattamála á Alþingi, að meðaltekjumenn skuli vera skattfrjálsir, en það var tekið fram af frsm. meiri hl. fjhn. áðan, að með þessu væri tryggt, að allir meðaltekjumenn væru skattfrjálsir. Reyndin hefur hins vegar fram að þessu verið sú, að meðaltekjumennirnir, sem við verðum að kalla svo, þeir hafa ekki verið skattfrjálsir nema frá því að lögin voru sett á Alþingi og þangað til skattskráin kom út, því að það hefur ævinlega sýnt sig, að það hefur ekki tekizt, þetta sem alltaf hefur staðið til, að ákveða skattstigana þannig, að þeir, sem geta kallazt meðaltekjumenn, beri engan tekjuskatt.*** Til þess nú að hægt sé að gera sér rökstuddar vonir um það, að þessi tilraun mætti takast í fjórða sinn, er alveg nauðsynlegt að samþ. 1. brtt. okkar á þskj. 726, vegna þess að fyrr er ekki búið að færa skattareglurnar til þess horfs, sem var hér 1960, þegar breytingin mikla var gerð, þegar allir óbeinir skattar voru stórhækkaðir og síðan margfaldaðir í því skyni, að hægt væri að sleppa meðaltekjumönnum við það að greiða tekjuskatt. Þetta vonast ég til, að verði sérstaklega athugað af þingheimi til þess að reyna að koma í veg fyrir, að sagan frá því í ágúst í fyrra þurfi að endurtaka sig.

Frsm. 2. minni hl. Lúðvík Jósefsson): Herra forseti. Það gildir í rauninni sama um þetta mál eins og önnur, sem á dagskrá hafa verið hér í dag, að enginn tími er til þess, að eðlilegar umr. geti nú farið fram um málið, þar sem komið er að þinglokum. Ég mun því stytta mál mitt eins og ég frekast get. Ég hef áður tekið það fram í umr. um þetta mál, að það er skoðun okkar Alþb.–manna, að það sé brýn þörf á því að taka til rækilegrar endurskoðunar öll gildandi lagaákvæði um innheimtu á beinum sköttum til opinberra aðila. Það er mjög erfitt að taka á þessum málum af nokkru viti, án þess að þessi mál séu lögð fyrir sem heild, þ.e.a.s. innheimta á tekju– og eignarskatti, innheimta á útsvörum og ýmsum öðrum beinum sköttum. En málin liggja ekki þannig fyrir nú, að þess sé kostur. Ég flyt á þskj. 732 nokkrar brtt. við frv. Aðalatriði þessara tillagna eru þau, að lagt er til, að persónufrádráttur og annar frádráttur, sem leyfður er skv. skattalögunum af almennum tekjum, verði nokkru hærri en gert er ráð fyrir í frv. Í frv. er persónufrádrátturinn hækkaður um 23% frá því, sem hann hefur verið, en ég legg til, að hann verði hækkaður um 30% eða sem svarar þeirri tekjuhækkun, sem úrtök sýna, að orðið hafi á milli síðustu tveggja ára. Þá legg ég til, að veittur verði sérstakur frádráttur verkafólki og fólki, sem vinnur við fiskiðnað og hafnarverkamönnum, svipaður frádráttur og sjómenn hafa nú skv. skattalögunum. Ég hafði rökstutt þessa till. hér áður og veit, að það þarf ekki að fara um hana mörgum orðum. Hv. þm. vita, hvaða rök standa til þess, að eðlilegt er að veita þessu fólki sérstaklega nokkrar skattaívilnanir umfram ýmsa aðra launþega. Þá legg ég einnig til, að skattur á félögum verði hækkaður frá því, sem nú er ákveðið í lögum. Í fyrsta lagi, að varasjóðstillag félaga verði gert lægra, en það er nú heimilað, að það verði lækkað úr 25% af hreinum tekjum niður í 20% og að síðan verði skattstiginn á félögunum hækkaður úr 20% í 30%. Það er enginn vafi á því, að nú er svo komið, að skattur á félögum er lægri hér á landi, en í flestum nálægum löndum og nú er búið að koma því þannig fyrir, að skattur félaga er orðinn allmiklu lægri, en skattur einstaklinga, þó að um sams konar rekstur sé að ræða hjá báðum aðilum. Ég álít því, að það sé full þörf á því, að um leið og lagt er til að lækka skattinn nokkuð á lágtekjum og almennum launatekjum, þá verði einnig gerðar ráðstafanir til þess að hækka skattinn á félögum. Þá legg ég til, að ákveðið verði í lögunum, að tekið skuli sérstakt úrtak framtala og á þeim gerð sérstök og allnákvæm athugun til þess að reyna að veita aukið aðhald með, að framtöl séu rétt og til þess að fyrirbyggja skattsvik. Við Alþb.-menn höfum flutt hér till. nokkrum sinnum áður í þessa átt og teljum mjög miður farið, að þessar till. okkar skuli ekki hafa verið samþ. Þá leggjum við einnig til, að skattstiganum verði nokkuð breytt frá því, sem lagt er til í frv. og hann lækkaður á hinum lægri tekjum frá því, sem lagt er nú til í þessu frv. Þetta eru meginbreytingarnar, sem ég flyt að þessu sinni, en tek það jafnframt fram, að mér er alveg ljóst, að það hefði þurft að gera miklum mun meira til þess að koma skattalöggjöfinni í viðunandi horf, en ég tel, að engar aðstæður séu til þess, eins og málið liggur fyrir Alþingi nú. Ég skal svo ekki orðlengja frekar um málið en orðið er.



Herra forseti. Þó að freistandi hefði verið að ræða allýtarlega um skattamálin hér, eins og hv. frsm. n. hafa tekið fram, vil ég ekki heldur á þessu stigi lengja þessar umr., þar sem tími til að afgreiða málið er mjög naumur og nauðsyn ber til, að það fái endanlega afgreiðslu hér á hinu háa Alþ. Það er auðvitað alltaf töluvert matsatriði, hvað er hægt að ganga langt í skattalækkunum og kann mönnum að sýnast sitthvað um það og till. um skattalækkanir eru alltaf ákaflega vinsælar, eins og menn vita. Það borga fáir skatta sína af gleði og þess vegna mjög handhægt að flytja till. um slíkt. En það verður þó að sjálfsögðu að byggjast á því raunsæi, að séð sé fyrir þeim þörfum, sem ríkissjóði er ætlað að leysa og samþ. hafa verið á Alþ. sjálfu á hans herðar, því að ella mun illa fara, sem ég veit, að allir hv. þdm. eru mér sammála um. Út í þá sálma skal ég ekki fara hér, en aðeins segja það eitt, að ég er ákaflega hræddur um það, að æðimargir muni verða fyrir vonbrigðum, þegar þeir sjá uppgjör ársins 1964 hjá ríkissjóði. Það er búið æðioft á þingi nú í vetur að vitna til þess, að það sé hægt að leggja margar kvaðir á ríkissjóðinn, hann muni ekki um að taka á sig einn pinkilinn til, því að þar flæði allt út úr kassanum og raunar gustukaverk að grynna í honum og hafa hinar frumlegustu till. verið fluttar í þessu sambandi. Ég fyrir mitt leyti vildi óska, að þetta hefði við rök að styðjast, en því miður er ég hræddur um, að menn sjái nokkuð aðra mynd, þegar útkoma ársins 1964 liggur fyrir, en endanlegu uppgjöri þess mun verða gengið frá nú næstu daga. En hvað sem því líður, er það mat þeirra, sem undirbúið hafa þetta frv. og miðað við allar aðstæður, að ekki sé hægt að ganga lengra í skattalækkunum, en hér er gert og tjóir ekki að eyða frekari orðum að því að sinni. Reynslan mun skera úr því, þegar þar að kemur og þessar upplýsingar liggja fyrir, hvernig þau mál horfa og getum við þá síðar fengið aðstöðu til þess að mynda okkur skoðanir um það og eftir atvikum hafa mismunandi skoðanir um það, hvernig eigi að leysa þann vanda, sem þarna verður við að glíma. Ég tel því ekki auðið að gera breytingar á þeim skattstigum, sem gert er ráð fyrir í frv. Þeir hafa verið athugaðir vendilega og það er mat þeirra, sem bezt þekkja til, að lengra verði ekki gengið í því efni og ég hygg, að það sé hægt að taka undir með fullum rökum það, sem hv. frsm. meiri hl. fjhn. sagði, að með þessum skattabreytingum hér eru gerðar mjög verulegar umbætur, fyrst og fremst í þágu þeirra, sem lægstar tekjur hafa og það er fyrst og fremst það, sem vakir fyrir okkur öllum. Ég vil ekki ræða einstök atriði sérstaklega í þessum till., sem liggja fyrir frá hv. minni hl., en minnast þó aðeins á tvær þeirra. Annars vegar er fundið að því, að það sé miðað við skattvísitölu og talið vera mjög óljóst hugtak, sem notað sé í frv. Þetta stafar beinlínis af því, að það eru svo margar vísitölur, sem kemur til greina að miða við og ég efast um það, að menn við nánari athugun málsins séu reiðubúnir í dag að segja um það, hvorki stjórnarliðar né stjórnarandstæðingar, ef það lægi formlega fyrir að taka um það ákvörðun, hvaða vísitölu ætti við að miða og þetta orðalag var valið með það í huga, að það væri möguleiki til þess, að það væri ekki fest við ákveðna vísitölu, ef annað þætti eðlilegra. En tilgangurinn með þessu ákvæði er að sjálfsögðu sá, að með þessu sé það nokkurn veginn tryggt, svo sem verða má, það má auðvitað alltaf deila um vísitölur, að þessir stigar breytist þannig, að ekki þurfi af þeim sökum að breyta skattalögunum á hverju ári. Þetta er auðvitað mjög bagalegt, að það þurfi á hverju einasta ári að vera að gera breytingar á skattalögum og það oft seint, þannig að þetta seinkar störfum skattstjóra og framtalsnefnda og vissulega væri það mikils virði, ef hægt væri að finna einhverjar þær grundvallarreglur í þessu efni, sem leyst gætu þann vanda. Hitt atriðið, sem ég vildi minnast á, er sú till., sem út af fyrir sig virðist ákaflega meinlaus og er um það að ákveða, að dregin skuli út tiltekin prósenta skattframtala. Þessi till. var flutt hér, ef ég man rétt, eða eitthvað svipuð till, á síðasta þingi og ástæðan til, að það hefur ekki verið talið rétt að taka þetta upp, er meir af teknískum ástæðum, að rannsóknarmenn eða skattrannsóknarstjóri, sem væntanlega ber það nafn og ríkisskattstjóri hafa talið, að það væru svo mörg verkefni, sem að þeim hlæðust, að á þessu stigi væri í rauninni óheppilegt fyrir þeirra starfshætti og starfsaðstöðu alla að fyrirskipa þeim að fylgja slíkri reglu. Ég tel hins vegar alveg ljóst, að í framtíðinni hljóti að verða mörkuð einhver slík regla sem þessi, því að það er hárrétt, að auðvitað má þetta ekki verða tilviljun háð, - það á kannske að vera tilviljun háð, öllu réttara, hvað tekið er og hvað ekki. En það má ekki vera eingöngu á valdi starfsmanna að finna út einhvern ákveðinn mann til þess að skoða skattana hjá. Ég er alveg sammála hv. frsm. minni hl. beggja að því leyti til, en ég held, að á þessu stigi, miðað við það, að æðimargt hefur borizt þessari rannsóknardeild í hendur og meðan hún er að átta sig á þessum starfsháttum sínum öllum og hvað bezt henti í því, sé ekki æskilegt, að Alþ. bindi henni þann ramma, sem hér er um að ræða. Ég vil mega taka undir orð beggja frsm. minni hl. um það, að ég fyrir mitt leyti ber mikið traust til rannsóknardeildarinnar og það verður áreiðanlega ekki af hálfu rn. gerð nein tilraun til þess að hafa afskipti af því, hvað hún tekur sér fyrir hendur og ég efast ekkert um, að þeir menn, sem þar vinna, munu vinna sín verk samvizkusamlega og reyna að finna þær leiðir, sem skili mestri sanngirni í sambandi við athugun þeirra á málum. Það má auðvitað endalaust um það deila, - það getum við yfirleitt um alla hluti, - hvort fullkomin hlutlægni er höfð eða ekki. En ég er ekki í neinum vafa um það að, að því verður stefnt, að það verði gert. Og þó að ég taki fram, að ég sé á engan hátt andvígur þeirri hugsun, sem í þessu felst, held ég, að væri ekki heppilegt á þessu stigi, miðað við skoðanir þessara embættismanna, að mæla nú þegar fyrir um ákveðna starfshætti að þessu leyti. Ég vil svo leyfa mér, herra forseti, að minnast hér örfáum orðum á brtt., sem ég hef flutt. Svo sem hefur verið vikið hér að áður, hafa verið nú síðustu tvö árin og nú í sambandi við meðferð þessa frv. hér í þingi settar reglur um allnákvæmt eftirlit með framtölum, sem á að miða að því að uppræta þá alvarlegu þjóðfélagsmeinsemd, sem hér hefur, eins og við allir vitum, grafið mjög um sig, að menn hafi ekki talið rétt fram tekjur sínar til skatts. Þetta er meinsemd, sem ég veit, að okkur greinir ekki á um, að eigi að uppræta og beri að vinna að með öllum ráðum, að gera verði. Hinu er ekki að leyna, að þessi meinsemd hefur verið mjög almenn og æðimargir þar við sögu komið og því hefur jafnvel stundum verið varpað fram, að það þætti hálfgerður barnaskapur að telja rétt fram, ef menn hefðu aðstöðu til þess að svíkja undan skatti, þannig að hinn þjóðfélagslegi skilningur á þessu máli hefur því miður ekki verið sem skyldi. Og að því miða þau ákvæði, sem sett voru í síðustu skattalög og nú hafa verið gerð nokkru ljósari og ákveðnari og einnig nú við meðferð tekjustofnalaga sveitarfélaga tekin upp í það frv. í Ed., - öll þessi ákvæði miða að því að reyna að uppræta þann ósóma, sem hér er um að ræða og það veltur að sjálfsögðu á mjög miklu, hvernig á þessum málum er tekið og hvernig er að þeim unnið. Í lögum eru nú heimildir um allveruleg viðurlög í þessu sambandi, mjög veruleg viðurlög og að sjálfsögðu er rétt að stefna að því, að á þessum málum verði tekið með fullkominni festu og ekki sköpuð sú almenna venja um meðferð mála sem þessara, að þau verði litin allt of mildum augum í framtíðinni. Miðað við það ástand, sem hefur verið og miðað við þá almennu meinsemd, sem hér er um að ræða; hygg ég, að geti naumast verið ágreiningur um það, að það sé nauðsynlegt með öllum ráðum, án þess að um beinar ofsóknaraðgerðir sé að ræða, að gefa borgurunum kost á að koma sínum hlutum í lag, ekki á þann hátt, að þeir sleppi við að borga eðlilega skatta og skyldur af því, sem undan hefur verið dregið, heldur með því að hvetja þá til þess að gera þetta. Og ég held, að það muni verða til mikilla bóta fyrir framtíðina til þess að fá almennan skilning og ég vil segja vinsamlega afstöðu hins almenna borgara til skatteftirlitsins og gera mönnum það ljóst, að það þjónar hagsmunum borgaranna, en er ekki sett þeim til höfuðs sem ofsóknaraðili, að gefa mönnum með skaplegum hætti kost á áð koma sínum hlutum í lag, taka eðlilega á sig skatta, en án þess að sæta óhæfilegum refsingum og með hliðsjón af þessu hef ég leyft mér að flytja þessa till., sem er á þskj. 748, þess efnis, að skattborgurunum gefist þar til nú á þessu ári og með framtölum sínum árið 1966 kostur á því að koma sjálfir með réttar upplýsingar um, ef þeir hafa undan dregið tekjur sínar eða eignir og ef þetta sé gert, án þess að það sé beint skattalögreglan, sem komi þar til skjalanna, heldur af sjálfsdáðum, borgi menn eðlilegan skatt af þessum fjárhæðum, en að öðru leyti njóti þeir þess, að þeir gefi sig fram með þessar sakir sínar og játi þær, þannig að þeir verði ekki beittir skattsektum. Það má hugsa sér auðvitað hina leiðina, en ég býst við, að allir hv. þdm. séu sammála um, að það megi ekki í byrjun reka þessa stofnun sem refsirétt í þjóðfélaginu, heldur sé hún mjög nauðsynlegt tæki til þess að koma vandamálum í lag. Það má auðvitað hugsa sér, að á þessu máli væri tekið á þann veg að beita mildilega refsiaðgerðum þeim, sem eru nú í lögum. Ég álít, að sú stefna væri ekki rétt og það ætti að lagfæra málin á þennan hátt og ekki koma á þeirri venju að taka strax í byrjun mildilega á þessum málum eftir þeirri leið, heldur verði beinlínis heimiluð þessi undantekning og þá að sjálfsögðu yrði gagnályktað á þann veg, að með önnur mál skyldi farið eftir harðari refsiákvæðum, - heldur en að koma þeirri venju á strax í byrjun að beita mjög mildilegum ákvæðum í sambandi við refsingar fyrir skattsvik. Þetta er efni þessa máls. Síðari till. er varðandi söluskatt. Það má segja, að það sé nokkuð annars eðlis, því að eins og menn munu réttilega geta sagt, þá er hér raunverulega um þjófnað að ræða að draga undan söluskatt og kann því að vera, að mönnum þyki það nokkuð á annan veg. En miðað við það, að hér er eingöngu um það að ræða, að þar komi til uppgjör á söluskatti, sem alger óvissa er um, að skattyfirvöld og skattrannsóknarstjóri hefði ella komizt að þ.e.a.s. .sem menn telja fram af sjálfsdáðum og hefði ella getað farið forgörðum, sé ég ekki annað, en það þjóni sama tilgangi að gefa mönnum kost á því að koma sínum hlutum í lag á þennan hátt, borga það, sem undan er dregið, en sæta ekki sektum að hinu leytinu. En miðað við það, að hér er um greiðslur að ræða, sem falla árfjórðungslega, er gert ráð fyrir, að þessi heimild gildi ekki nema til 1. júlí 1965. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að orðlengja frekar um þetta mál, nema tilefni gefist til þess og vil ekki lengja umr. frekar með því að ræða skattamálin almennt á þessu stigi.



Herra forseti. Við höfum fengið nýjan fjmrh. Það er sagt, að nýir siðir komi með nýjum herrum og það á hér við. Það sést á brtt. hans á þskj. 748, þeirri, sem hann var að lýsa hér áðan. Það er því miður litill tími til að átta sig á mál hans og er það þó þess vert, að það væri athugað, því að þetta er hreint ekkert einfalt mál. En það er eins með þetta og önnur mál, sem hæstv. stjórn dembir inn í þingið á síðasta eða næst síðasta degi þess. Þessa till. fengum við ekki að sjá fyrr en nú í dag, þegar við komum hér á þingfund og það er víst meiningin að afgreiða hana nú í sambandi við þetta frv., er hér liggur fyrir. Það væri ástæða til að spyrja margs í sambandi við þessa till. Hvernig verður framkvæmd hennar? Hvernig er hún hugsuð? Og hverjar verða afleiðingarnar af því, ef þessi till . verður samþ.? Ég treysti mér ekki til þess að sjá þær fyrir nú þegar, en þær geta orðið ýmsar og sumar að ég hygg varhugaverðar. Menn eiga, að mér skilst, samkv. till. að fá frest til þess að bæta fyrir gamlar syndir, möguleika til að fá aflausn, eins og hjá páfanum í Róm fyrr á öldum. Rannsóknardeildin, sem sett var á stofn í fyrra í sambandi við ríkisskattstjóraembættið, mun þegar hafa rannsakað framtöl manna, ekki veit ég, hve margra og hún mundi hafa orðið vör við undandrátt við skattaframtal, en heyrzt hefur, að málin séu enn óútkljáð. Við skulum hugsa okkur tvo menn Pétur og Pál. Báðir eru sekir um það að hafa dregið tekjur og eignir undan við skattaframtal og við getum hugsað okkur, að rannsóknardeildin hafi þegar athugað mál Péturs og fundið sök hjá honum, en Páll hafi enn þá sloppið við heimsókn hennar og hann gæti komizt undir nýju ákvæðin, sem hæstv. fjmrh. vill lögfesta. Á þá Pétur að borga sekt samkv. gildandi lögum, en Páll að sleppa við slík? Ja, mér skilst eftir till., að það megi sleppa Páli við þetta, ef hann gefur sig nú fram og játar sína yfirsjón eða undandrátt, en Pétur, það er ekkert um það, að það megi sleppa honum við sekt. Kemur þá ekki hæstv. fjmrh. ef til vill síðar til þingsins með beiðni um heimild til að fella niður sektargreiðslur manna, sem þegar eru uppvisir að brotum? Kemst hann ekki að þeirri niðurstöðu, ef hann íhugar málið betur, að þetta þurfi að gera til samræmis? Ég býst við, að hann gæti sagt, að það hafi verið tilviljunum háð, hvar rannsóknardeildin byrjaði sín störf. Það er bara tilviljun, að það var Pétur, sem varð fyrir barðinu á henni, en ekki Páll. Menn eiga að koma af sjálfsdáðum og gefa rétta skýrslu fyrir 1. marz 1966. Ef menn láta bíða til þess tíma, að fresturinn rennur út, að gefa sig fram, hefur þá rannsóknardeildin nokkuð að starfa við rannsóknir á skattaframtölum, á meðan fresturinn er að líða? Lætur hæstv. ráðh. eða ríkisskattstjóri ekki rannsóknarmennina bíða á meðan og sjá, hverjir gefi sig fram af fúsum vilja? Það sýnist mér nú trúlegast, til þess að menn geti notað sér þessa nýju reglu. Ætli yfirmenn þessara mála hugsi ekki sem svo, að ástæðulaust sé að angra menn með rannsóknum, fyrr en séð er, hvort þeir koma og kaupa syndakvittun rétt áður en fresturinn rennur út? Ef þeim sýnist þetta eðlileg málsmeðferð, þá mun starfssvið rannsóknarmannanna þrengjast mjög um sinn, en auðvitað halda þeir áfram að taka laun sín úr ríkisfjárhirzlunni hjá hæstv, ráðh. Hann hefur trúlega nóg fé í ríkissjóði til að borga þetta. Hann var að vísu að segja okkur, að það væri óuppgert enn þá, hvernig ríkisbúskapurinn kæmi út fyrir árið sem leið. En trúlega getur hann borgað þessum mönnum launin eins og öðrum. Hann ætlar líka að taka samkv. þessu frv., sem hér liggur fyrir, 80% hærri tekjuskatt af lægstu skattskyldum tekjum en gert var 1960. Þetta eiga þeir að borga, sem telja rétt fram. Ríkissjóður á að borga kostnað af starfi rannsóknardeildarinnar. Þetta þýðir, sýnist mér, að þeir, sem telja rétt fram, eiga að borga þetta. Ég hefði nú talið réttara, að þeir brotlegu borguðu þennan kostnað með sektum samkv. ákvæðum laganna. Og hvernig er með vaxtagreiðslur af því fé, sem þeir hafa haft af ríkissjóði á undanförnum árum? Það er ekkert um það í till., að þeir eigi að borga vexti. Og ég minnist þess ekki, að það sé í gildandi skattalögum neitt um vaxtagreiðslur af sköttum, þó að greiðsla dragist. Það verður þá leiðrétt, ef þetta er misminni hjá mér. Það voru svonefndar eldhúsdagsumræður hér í gærkvöld, fyrra kvöldið, sem þeim er útvarpað. Þar kom einn af hv. þm. stjórnarflokkanna á elleftu stundu og flutti ræðu. Það er hv. 9. landsk. þm. Ég held, að ég hafi tekið rétt eftir, að hann hafi verið að tala þar um vasklega framgöngu stjórnarinnar í rannsóknum skattaframtala og látið í það skína, að nú mundu loks þeir brotlegu fá makleg málagjöld. Hann var heppinn, þessi hv. þm., að fá að tala fyrra kvöldið í hinum almennu umr., áður en till. hæstv. fjmrh. kom fram. Það hefði verið lakara fyrir hann að flytja þennan þátt í kvöld. Hann verður sjálfsagt með atkvgr. að taka aftur það, sem hann sagði landslýðnum í gærkvöld um góða framgöngu ríkisstj. í stríðinu við skattaundandráttarmenn, ef þessi till. hæstv. ráðh. verður samþ., svo að frv. þurfi að fara aftur til Ed. Hann verður aðeins að bíða um stund eftir því að fá að gera það, á meðan verið er að matbúa handa honum nýjan rétt, sem hæstv. fjmrh. ætlar að senda héðan til Ed. Hv. frsm. meiri hl. fjhn. í þessu máli, hv. 1. landsk. þm., sagði líka áðan í framsöguræðu sinni, að menn gerðu sér miklar vonir um starf rannsóknardeildarinnar. Fyrstu lögin um tekjuskatt og eignarskatt voru sett hér á landi árið 1921. Það voru að vísu til lög um tekjuskatt frá árinu 1877, en þau voru mjög í öðru formi og frábrugðin þeim skattalögum, sem hér hafa verið í gildi síðustu áratugina. Þessum lögum frá 1877 var breytt 3. okt. 1903 og enn var samþ. á þingi viðauki við þau í októbermánuði 1917, en þau voru afnumin með lögunum nýju 1921. Það er ástæða til að vekja athygli á einu ákvæði, sem var í skattalögunum frá 1917, sem voru um breytinguna á og viðauka við lögin frá 1877. Þar stendur m.a. þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Þyki skattanefnd ástæða til, getur hún krafizt þess, að framteljandi staðfesti framtal sitt með eiði eða drengskaparheiti fyrir dómi.“ Ég hef ekki rannsakað það, hvenær þetta var fellt úr lögum, en svona var þetta árið 1917. Þá þótti þeim rétt að setja þetta í lög, þeim sem þá áttu sæti á löggjafarsamkomunni. En hverjir voru það, sem stóðu að þessari lagasetningu árið 1921? Lögin voru gefin út hér í Reykjavík 27. júní 1921 og hétu lög um tekjuskatt og eignarskatt. Þau voru útgefin af konungi vorum Kristjáni X, sem þá var hér á ferð og undir þau ritaði með honum þáverandi fjmrh. Íslands, Magnús Guðmundsson. Ég ætla að lesa fyrir ykkur - með leyfi hæstv. forseta - upphaf 41. gr. þessara laga. Það er þannig: „Nú skýrir einhver maður visvítandi rangt frá einhverju því, sem máli skiptir um tekjuskatt eða eignarskatt og skal hann þá sekur um allt að því tífalda skattupphæð þá, sem undan var dregin. Sektina skal þó aldrei miða við lengri tíma en 10 ár alls. Stjórnarráðið ákveður sektina, nema það eða sá seki óski, að málinu sé visað til dómstólanna.“ Þannig var ákveðið í þeim lögum, sem þáverandi fjmrh., Magnús Guðmundsson, gaf út ásamt konungi vorum. Í þeim lögum, sem nú gilda og í frv., sem hér liggur fyrir, eins og það kom frá Ed., eru ákvæði, sem eru svo að segja eins og þetta. Þannig er það í 7. gr. frv., en í henni er umorðun á 48. gr. skattalaganna og þar stendur svo í upphafi þeirrar gr., með leyfi hæstv. forseta: „Nú skýrir skattþegn af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi rangt frá einhverju því, er máli skiptir um tekjuskatt hans eða eignarskatt og skal hann þá sekur um allt að því tífaldri skattupphæð þeirri, sem undan var dregin.“ Þetta er eins og það var í lögunum 1921. Þetta mun hafa verið óbreytt í skattalögum alla tíð síðan. Og á þessum tíma hafa ákaflega margir menn gegnt starfi fjmrh., en eins og kunnugt er, þá er sá ráðh. yfirmaður skattamála. Í þeirri stöðu hafa verið menn úr þeim flokki, sem einu sinni hét Íhaldsflokkur og menn úr þeim flokki, sem nú nefnir sig Sjálfstæðisflokk og þar hafa verið líka menn úr Framsfl., en þetta ákvæði hefur haldizt óbreytt alla tíð. Ég vek athygli á því, að þessi sektarákvæði, sem þarna eru í lögum, eru ákaflega rúm. Það er allt að tíföld sú upphæð, sem undan var dregin. Ég er ekki kunnugur, hvernig þessu hefur verið beitt. Ég veit ekki um það, hvort nokkurn tíma hefur verið farið í hámark. Ég efast um það. Ég veit það ekki. Ég hef ekki haft aðstöðu til að kynna mér það. En ákvæðin eru ákaflega rúm. Og þeir, sem fara með framkvæmd skattamála, hafa það í hendi sinni að ákveða sektir eftir þessum rúmu ákvæðum. Þeir hafa það í sinni hendi. Hæstv. ráðh. talar um í ræðu sinni ofsóknaraðgerðir og óhæfilegar refsingar. Telur hann virkilega, að þessi ákvæði, sem eru svona rúm og teygjanleg: „allt að tífallt það, sem undan er dregið“, feli í sér nú allt í einu ofsóknaraðgerðir eða í sambandi við þessi ákvæði sé hægt að tala um óhæfilegar refsingar allt í einu nú árið 1965? Þetta er búið að vera í lögum, eins og ég benti á, síðan 1921. Menn hafa vitað eða átt að vita, hvað var í skattalögunum og hvað lá við, ef þeir fóru ekki eftir þeim. Það er því alveg út í hött að tala um ofsóknir eða óhæfilegar refsingar nú. Ég get ekki fallizt á þessa till. hæstv. ráðh. Ég tel það ekki sæmilegt að slengja slíku máli inn á síðasta eða næstsíðasta degi þingsins. Ég tel ekki rétt að fella niður sektir, eins og þar er lagt til, að óathuguðu máli á síðasta degi þingsins. Eins og ég gat um í upphafi þessara orða, þá höfum við nú fengið nýjan fjmrh. Það er kominn nýr Magnús í stól fjmrh. Sá er ekki Guðmundsson, heldur Jónsson og fyrsta verk hins nýja fjmrh. er að rífa niður það, sem nafni hans byggði fyrir 44 árum. Eftir að hafa lesið þessa till. hæstv. ráðh., held ég, að við hann megi segja: „Ill var þín fyrsta ganga.“



Herra forseti. Ég þakka hv. 1. þm. Norðurl. v. fyrir hans ágætu ræðu hér og sérstaklega fyrir þær vinsamlegu móttökur, sem hann veitti mér sem fjmrh. Og ég er ekki svo ákaflega kvíðinn yfir þessari minni fyrstu göngu, þó að honum þyki hún ill og kannske ekki sízt af því, að honum þykir hún ill. Ræða hans hér var mjög fróðleg fyrir þá sök, að hann rifjaði upp fyrir okkur eftirtektarverðar staðreyndir í sambandi við þetta mál, allt frá því að nafni minn Guðmundsson, sem hann vitnaði til, átti hlut að því, sem ég efast ekkert um, að sé satt, - ég hef ekki þann sögulega fróðleik hv. þm., en ég er ekki að efa, að hann hafi farið rétt með, - að hlutast til um, að sett yrði inn refsiákvæði í skattalög um viðurlög við að svíkja undan skatti. En mér hefði þótt ákaflega fróðlegt, ef hinn fróði þm. hefði jafnframt upplýst okkur um tekjur ríkissjóðs af skattsektum, síðan þessi lög voru sett, eða hvort það mundi vera hans skoðun, að frá setningu laganna og þangað til nú upp á síðkastið, hafi ekki verið svikið undan skatti á Íslandi. Eða hefur engin tilraun þá verið gerð, fyrr en nú til þess að hafa upp á skattsvikum? Ég skal ekki fara lengra út í þessar hugleiðingar en ég held, að öllum hv. þm. hljóti að hafa orðið það ljóst, einmitt við þennan málflutning hv. 1. þm. Norðurl. v., að þetta mál hefur aldrei verið sérstaklega einfalt mál og þrátt fyrir öll þessi refsiákvæði hafa áratugum saman, - það er ekkert nýtt, - átt sér stað stórfelld skattsvik á Íslandi, - skattsvik, sem hafa með vaxandi peningamagni aukizt ár frá ári. Ég skal ekkert segja um, hvort þau hafa hlutfallslega aukizt, en ýmsar aðstæður valda því í þjóðfélaginu, að það er auðveldara nú að svíkja undan skatti en áður var, og ég býst við, að það séu fáir hv. þm., sem hafi ekki einhvern tíma komizt í kynni við það, að það hafi verið farið fram á það við þá, að það vær ekki taldar fram vissar tekjur, sem þessi eða hinn hafi haft fyrir eitt eða annað, sem hann hafi fyrir þá gert, svo að við sleppum nú öllum öðrum, sem atvinnurekstur og annað hafa með höndum. Með þessu er ég ekki að ber sakir á einn eða neinn, en þetta er viðurkennt og er alvitað mál. Spurningin er aðeins sú, hvernig við bezt getum lagað þetta nú. Það er eina spurningin. Og ég held ekki, að hv. 9. landsk. þm. þurfi að biðja neitt afsökunar á ræðu sinni hér í gærkvöld, þó að þessi till, mín sé flutt hér í dag. Hún er í nákvæmu samræmi við þá stefnu að vilja lagfæra þetta með eðlilegum hætti. Ég var ekki að kalla þær samþykktir, sem gerðar hafa verið, ofsóknaraðgerðir. Ég sagði, að það væri nauðsynlegt í sambandi við þetta mál allt, að borgararnir litu ekki á það sem ofsóknaraðgerðir, heldur að þeir hefðu skilning á því, að þessi rannsóknarstarfsemi og þessi rannsóknardeild væri í þágu þjóðfélagsins og í þágu borgaranna allra, en ekki sett þeim til höfuðs. Tel ég sem fjmrh. nauðsynlegt, að sá hugsunarháttur komst inn hjá fólkinu. Ég lít ekki á mig sjálfan sem neinn ofsóknaraðila gagnvart borgurunum. Ég vil stuðla að því, að heiðarleikur ráði í sambandi við þær greiðslur, sem menn eiga af höndum að inna til þjóðfélagsins og ég vil reyna að hvetja borgarana til þess að hjálpa til við að koma þessum málum í rétt horf með því að gefa þeim þann möguleika, sem hér er um að ræða. Þetta er efni málsins og ekkert annað. Hér er ekki verið að tala um að gefa eitt né neitt, heldur spurning um það, hvort hér séu ekki skynsamleg vinnubrögð og hér er ekki á einn né neinn hátt verið að draga úr því, að rannsóknardeild skattamála haldi áfram störfum sínum. Hún getur gert það. Þetta felur ekki í sér neina kröfu frá einum né neinum skattborgara um það, að hann megi bíða þangað til tiltekinn dag að koma sínum málum í horf og geti svarað skattrannsóknarmönnum þannig. Hér er aðeins um heimildarákvæði að ræða, - heimildarákvæði, sem ég vil heldur hafa á þennan hátt, en að verði byrjað nú strax að taka upp mildilegar sektir, vegna þess að þetta hafi verið svona almennt ástand. Ég vil, að þessi heimild sé tímabundin og eftir það verði teknar upp ákveðnari og harðari sekti,r en ella hefðu verið teknar upp, vegna þess að þá álít ég, að frá þjóðfélagsins hálfu hafi verið gefið fullkomið tækifæri á þennan hátt til þess að koma þessum málum í lag. Og ég held, að við getum alveg sparað okkur allar ásakanir á einn né neinn um það, að nokkur hér í þingsölum vilji halda verndarhendi yfir skattsvikum. Ég dreg það ekki í efa, að hver einasti þm. vill hafa skynsamlegan máta á þessum efnum og ég held, að við ættum öll að reyna að sameinast um það með þessari merkilegu tilraun, sem nú er gerð með rannsóknardeild skattamála, að hafa þetta frá byrjun í það skynsamlegu horfi, að við fáum samúð þjóðfélagsins með okkur og það verði innan ekki langs tíma talin óhæfa á Íslandi að svíkja undan skatti.



Herra forseti. Það er nú komið að þinglokum og því vil ég leyfa mér að gera hér fyrirspurn til hæstv. sjútvmrh. utan dagskrár. Eins og kunnugt er, þá er vetrarvertíð bátaflotans nú að ljúka. Vetrarvertíðin hefur gengið misjafnlega eins og oft áður, sums staðar vel, en hjá öðrum miður vel. Nú er það kunnugt mál, að margir útgerðarmenn eiga í miklum erfiðleikum með að standa við umsamdar greiðslur af stofnlánum fiskibáta, einkum til fiskveiðasjóðs. Þá er það einnig vitað, að rekstrarlán bankanna í sambandi við síldarútgerð eru mjög lág og hvergi nærri jafnhá, miðað við tilkostnað við að gera út á veiðarnar, eins og þau voru áður. Af þessum ástæðum vil ég nú spyrja hæstv. sjútvmrh. um það, hvort ríkisstj. hefði ekki í huga að gera nauðsynlegar ráðstafanir í þessum efnum til þess að greiða fyrir því, að útgerðarmenn geti tekið fullan þátt í sumarsíldveiðunum í sumar og þurfi ekki að lenda í greiðsluþrotum af þessum ástæðum. Ég er á þeirri skoðun, að það sé alveg nauðsynlegt að gera vissar ráðstafanir, ef það eigi ekki að bitna verulega á þátttökunni í síldveiðunum í sumar og því, hvernig bátarnir verða útbúnir til veiðanna. Ég vil vænta þess, að hæstv. ráðh. sjái sér fært að svara þessari fsp. minni.



Herra forseti. Vertíðinni er að ljúka, það vitum við. En niðurstaða af aflabrögðum og afkomu hefur ekki legið að fullu fyrir enn sem komið er. Það er að vísu rétt, að sums staðar hefur veiðin gengið treglega og aflabrögðin verið minni, en æskilegt hefði verið. Hins vegar er líka vitað, að annars staðar hefur veiðin gengið mjög sæmilega og sums staðar vel, en sem sagt, skýrsla um þetta er ekki fyrir hendi. En ég get hins vegar sagt, að það hafa ekki heldur borizt frá aðilunum neinar óskir sérstaklega í þessu sambandi enn sem komið er, en verða auðvitað, ef þær koma fram, teknar til athugunar. Hins vegar get ég skýrt frá því, að það hefur verið sótt um frest á afborgunum af stofnlánum báta á Vestfjörðum og Norðurlandi, aðallega þeim, sem línuveiðar hafa stundað og hafa haft mjög lélega afkomu. Í það mál var sett nefnd og rætt við aðallega fiskveiðasjóðinn, sem hefur mest af þessum lánum og var þar tekið vel á þessari málaleitun útvegsmanna að norðan og frá Vestfjörðum, sem harðast hafa orðið úti, með því að fresta afborgunum af lánunum, sem áttu að greiðast á árunum 1963 og 1964. En sem sagt, það hefur ekki enn borizt í mínar hendur nein málaleitun fyrir vertíðina í ár,og þess vegna hefur engin afstaða verið tekin til þess máls enn, en verður að sjálfsögðu athugað, ef hún liggur fyrir.



Herra forseti. Ég vil aðeins þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans og undirstrika þær óskir mínar, að hann fylgist með þeim vanda, sem ég efast ekkert um, að hér er á ferðinni, og geri það, sem réttmætt er að gera í slíkum tilfellum sem þessu. Ég er fyrir mitt leyti ekki í neinum vafa um, að það er brýn þörf á því að vinna að því, að rekstrarlánin til síldveiðiskipa verði hækkuð allverulega frá því, sem verið hefur og það með sérstöku tilliti til þess, hvernig nú stendur á.