Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þáltill., sem er 106 mál, er um fullgildingu á tveimur bráðabirgðasamningum Evrópuríkja um félagslegt öryggi og samþykkt Evrópuríkja um framfærsluhjálp og læknishjálp. Markmiðið með þessum samningum er að tryggja, að sérhver meðlimur Evrópuráðsins veiti þegnum annarra meðlima þess jafnrétti við sína eigin þegna, að því er tekur til réttinda á þeim sviðum, sem samningarnir taka til, um tryggingar og félagsmál, og þegnar Evrópuríkjanna njóti góðs af tilteknum réttindum samkv. gildandi samningum milli ríkjanna. Eru nánari ákvæði um það, á hvern hátt þetta skuli framkvæmt. Ekki er ætlunin að menn geti gengið inn í fullar tryggingar með því að fara yfir landamæri, heldur eru reglur um búsetu og mismunandi reglur eftír því, hvort tryggingarnar eru þess eðlis, að menn verði að greiða iðgjöld til að geta notið þeirra eða ekki. Þá er og sleginn varnagli fyrir því, að menn geti flutt sig á milli landa til þess eingöngu að njóta hagstæðustu trygginga, þar sem þær eru. Að því er Ísland varðar, taka þessir samningar til eftirtalinna tryggingagreina: til ellilífeyris, örorkulífeyris, barnalífeyris, ekkjulífeyrirs, læknishjálpar, sjúkradagpeninga, fæðingastyrks og ekkjubóta, slysatrygginga, fjölskyldubóta og mæðralauna. Hér eru ýmis ákvæði, sem munu hafa mikla þýðingu fyrir það fólk, sem flytur sig milli landa til vinnu og oft þarf að starfa í öðru landi um langt árabit, áður en það fær þar full borgararéttindi. Ég vil t.d. benda á 6. gr. sem dæmi, en þar er sagt, að aðildarríki, þar sem þegn annars aðildarríkis er löglega búsettur, skuli ekki senda hann til heimalands síns fyrir þá eina sök, að hann þarfnast aðstoðar. Við munum enn eftir því, hvílíkt skref það var, þegar hreppaflutningar voru afnumdir hér á landi.. Þegar þessi samþykkt verður að veruleika, eins og hún er nú þegar orðin hjá sumum ríkjum, afnemum við sams konar flutninga á milli landa. Þannig er starfssviðið smám saman að stækka. Allshn. hefur haft sömu vinnubrögð á afgreiðslu þessarar till. og þeirra samninga, sem í henni felast, og þeim, sem ég lýsti í sambandi við siðasta mál. Fyrir liggur brtt. á þskj. 397 um það, að fskj. I-III orðist eins og þar segir. Þessi fskj. eru samþykktirnar sjáifar, sem staðfesta á og eru hér prentaðar með þeim breytingum, sem hafa orðið við yfirferð á þýðingu úr frumtextanum.



Herra forseti. Á undanförnum árum hefur þróazt alþjóðlegt samstarf á margvislegum sérsviðum og hefur m.a. beinzt að því að gera alþjóðlegar samþykktir, t.d. í félagsmálum, um mannréttindi og annað slíkt, í þeirri von, að þær samþykktir verði til að hvetja til hraðra framfara þjóóir, sem eru aftur úr í þessum efnum. Við íslendingar höfum gerzt aðilar að ýmsum slíkum samþykktum, og hefur það oft verið okkur útlátalítið, vegna þess að við stöndum félagslega, hvað mannréttindi og annað slíkt snertir, mjög framarlega í hópi þjóðanna. Þetta þing hefur til afgreiðslu a.m.k. 2 þáltill., sem fjalla um slík mál. Hin fyrri, sem er 123. mál, er um fullgildingu á alþjóðasamþykkt um misrétti með tilliti til atvinnu eða starfs. Till. þessi er tiltölulega einföld að efni og fjallar um að útrýma misrétti í sambandi við atvinnu og koma í veg fyrir, að mönnum sé mismunað eða þeim veitt forréttindi eða útilokaðir frá vinnu vegna kynþáttar, hörundslitar, kynferðis, trúarbragða, stjórnmálaskoðana eða þjóðfélagslegs uppruna síns, þannig að þeir njóti ekki sömu möguleika og aðrir borgarar. Samþykktin var gerð á 42. atþjóðavinnumálaþinginu í Genf 1958 og þar samþykkt með yfirgnæfandi meiri hl. atkv. Ekki er það talið misrétti í þessu sambandi, þó að gerðar séu mismunandi kröfur til starfa, eins og eðlilegt er. Ríki, sem fullgilda samþykktina, skuldbinda sig til að lýsa yfir, að þau ætli að framfylgja stefnu, er miði að því, að allir hafi sömu möguleika og njóti sömu aðstöðu að því er varðar vinnu og réttindi á þessu sviði. Skal hafa um þetta samráð og samvinnu við samtök atvinnurekenda og verkafólks og aðra aðila, sem þessi mál snerta. Þó að ákvæði 2. gr. í samþykktinni séu afdráttarlaus um þessi réttindamál, er rétt að vekja athygli hv. þm. á því, að eins og í mörgum alþjóðasamþykktum, þar sem reynt er að sameina margar, en oft sundurleitar þjóðir, eru vissir varnaglar, t.d. í 4. gr. Þar er sagt að menn, sem með rökum eru grunaðir um að vera þátttakendur í starfsemi, sem er hættuleg öryggi ríkisins, skuli ekki taldir beittir misrétti í þessum efnum, en það er að sjáifsögðu mat hvers ríkis, hvað það telur vera starfsemi sér hættulega. Þingnefnd, sem fær slík mál til meðferðar, er nokkur vandi á höndum, vegna þess að þinginu er ætlað að leggja blessun sína yfir málið í heild og þar með texta viðkomandi samþykkta. Með því að reynsla er fyrir því, að þýðingar hafa ekki alltaf verið nákvæmar, valdi allshn. þann kost að fá löggiltan skjalaþýðanda til þess að bera saman þýðinguna fyrir hönd þn. Þýðingin hafði upprunalega verið gerð af öðrum löggiltum skjalaþýðanda á vegum rn. Sá, sem fór yfir þýðinguna fyrir hönd allshn., gerði við hana allmargar breytingar. Þar var þó ekki um að ræða mikilvægar efnisbreytingar. N sendi hinn breytta texta til rn. til umsagnar. Rn. lét í ljós samþykki sitt við þeim breytingum, sem gerðar voru. Það er álit allshn.-manna, að það felist eðlilegt öryggi fyrir þingið í því, að þýðingar séu þannig endurskoðaðar. Vegna þess að texti á fskj., sem er samþykktin á frummálinu og á íslenzku, hefur tekið allmörgum breytingum, þótti hentugra að endurprenta hinn breytta texta og leggja til, að breytingar yrðu gerðar með einni till., sem er till. 2 á þskj. 399. Till. 1 er um fyrirsögn þáltill. A það var bent, þegar tilt. var fyrr til umr., að í fyrirsögninni stæði, að till. fjallaði um fullgildingu á alþjóðasamþykkt um misrétti. Þótti mönnum þetta ekki nákvæmt, því að efnislega er till. um alþjóðasamþykkt gegn misrétti. Hins vegar er þetta þýðing á heiti upprunalega samningsins, og þar stendur ekki „gegn“, heldur orðalag, sem er ekki rangt að þýða „um“, en mætti þó eins segja, að orðalagið gæti verið um alþjóðasamþykkt, „er varðar“ misrétti. Þess vegna er gerð till. um það, og geta hv. þm. valið á milli, en ég hygg þó, að hér sé um áferðaratriði að ræða, en það muni ekki valda misskilningi. Með samþykkt á 2. brtt. á þskj. 399 - og ef hv. þm. sýnist 1. till. - mælir allshn. með því, að þingið staðfesti alþjóðasamþykktina, eins og hún þá hefði breytzt.



Herra forseti. Þáltill. á þskj. 323 er þess efnis, að ríkisstj. skuli falið að láta gera kostnaðaráætlun fyrir fullkomna bifreiðaferju á Hvalfjörð, svo og flotbryggjur og nauðsynlega vegi báðum megin fjarðarins. Með þessari till. er tekið upp aftur mál, sem mikið var rætt og allmikið undirbúið í lok siðasta heimsófriðar. Það gerðist snemma á árinu 1946, að Akurnesingar tóku upp þetta mál undir forustu bæjarstjóra kaupstaðarins, sem þá var Arnljótur Guðmundsson. Bærinn keypti tvær ferjur, sem smiðaðar höfðu verið til ófriðarþarfa, og var ætlunin að nota þær til bifreiðaflutninga yfir Hvalfjörð. Komst málið svo langt, að gerður var vegur og einhverjar hafnarbætur, a.m.k. öðrum megin fjarðarins, en eftir það lognaðist málið út af. Ferjurnar voru teknar til annarra nota, en ekki var frekar gert að þeim undirbúningi við Hvalfjörð, sem þurfti til að þær gætu orðið bifreiðaferjur þar. Önnur af þessum ferjum reyndist vel og er enn í notkun sem flutningaskip; hin reyndist vera gölluð og hefur verið rifin. Síðan hefur, að ég bezt veit, lítið verið rætt um bifreiðaferju yfir Hvalfjörð, þar til nú síðustu vikur, að ýmsir hafa orðið til þess að spyrja, hvort ekki megi taka þessa hugmynd upp og kanna hana í nýju ljósi í þeirri von, að þarna fáist mikilsverð samgöngubót. Ef litið er á vegakort af Íslandi, verður ljóst, að þar er einn sérstaklega veikur hlekkur. Annars vegar er allt vegakerfi Austur- og Norðurlands, Vestfjarða og Vesturlands, hins vegar er vegakerfi Suðvestur- og Suðurlands. Þessir tveir hlutar tengjast aðeins saman á tveim stöðum, með Hvalfjarðarvegi og með fjallvegi um Uxahryggi. Þeir, sem ferðazt hafa milli þessara landshluta, t.d. nú síðustu vikurnar, geta dæmt um það, að vikum og mánuðum saman er Hvalfjarðarvegurinn í nágrenni höfuðstaðarins einna erfiðastur yfirferðar á löngum leiðum. Það er því augljóst, að hvers konar samgöngubót, sem gæti stytt leiðina yfir eða fyrir Hvalfjörð, mundi koma að beinum notum fyrir samgöngur, er varða fólk og atvinnuvegi á næstum öllu landinu. Þetta er miklu stærra mál en snertir þær byggðir, sem eru næstar Hvalfirði, þó að segja megi, að þær, t.d. kaupstaðir eins og Akranes og Borgarnes, muni hafa hvað mest not af slíkri samgöngubót. Ef fært reyndist að setja bílaferju yfir Hvalfjörð, mundi leiðin styttast, að ég hygg, upp undir klukkustund. Þegar málið var fyrst flutt í ófriðarlok, var áætlað, að hún mundi styttast um 11/2 klst., en síðan er búið að gera allmiklar bætur á veginum umhverfis fjörðinn, svo að ég hygg, að sparnaðurinn mundi verða allt að klukkustund, ef bifreið þarf ekki að bíða lengi eftir ferju. Það liggur að sjálfsögðu ekki fyrir, fyrr en sú áætlun hefur verið gerð, sem till. gerir ráð fyrir, hvernig kostnaðarhlið á slíku máti mundi verða, hve dýrt yrði að fara með ferjunni með bifreiðar og hvaða áhrif sá kostnaður mundi hafa fyrir vöruflutningabila og hópferðabíla. Ef slík samgöngubót , kæmi, mundi ekki þurfa að leggja nálægt því eins stórar upphæðir í vegabætur á liðlega 40 km leið í kringum Hvalfjörð sjálfan, og mundi þar koma mikill sparnaður á móti þeim kostnaði, sem yrði við að koma á slíkri ferju. Í nágrannalöndum okkar, sérstaklega í Noregi og Skotlandi, er mikið um bifreiðaferjur, bæði yfir ár, vötn og firði. Ég hef skoðað skýrslur um ferjustarfsemi í Noregi, og virðast þar vera margir tugir af ferjum, sem ganga allt frá 200 m upp í 60–80 km sjóleið. Þessar ferjur eru af ýmsum stærðum, allt frá litlum prömmum, sem taka 2–3 bíta, upp í ferjur, sem bera 50–100 bíla, en langmestur fjöldi þeirra tekur 10–25 bíla. Virðist fljótt á litið með leikmannsaugum ekki vera fráleitt, að Hvatfjarðarferja mundi henta bezt af slíkri stærð. Ég vil benda á, að hér er hugsað fyrst og fremst um fullkomna bifreiðaferju, sem mundi sigta fram og aftur yfir fjörðinn, án þess að skipinu væri snúið við, og þar af leiðandi yrði að vera hægt að aka inn á ferjuna og út af henni bæði að framan og aftan. Þetta þýðir aftur á móti, að hafnarmannvirki verða að vera af sérstakri gerð með flotbryggjum, og ég vil taka fram á þessu stigi, að það er ljóst, að slík mannvirki í Hvalfirði yrðu ekki ódýr, m.a.. vegna þess, að þar eins og víða hér við land er allmiklu munur á flóði og fjöru. Hins vegar er tilgangur till. að byrja á því að kanna, hve dýr þessi mannvirki og ferjan mundu reynast, og að fengnum þeim upplýsingum er hægt að gera sér grein fyrir, hvort þetta er fyrirtæki, sem hagkvæmt er eða hugsanlegt að ráðast í. Mér virðast öll viðhorf í okkar þjóðlífi, ekki sízt varðandi samgöngur, vera svo gerbreytt frá því, er þetta mál var rætt á þingi 1946, að fyllsta ástæða sé til að ætla, að nútíma bifreiðaferja sé lausn á samgönguvandamátinu við Hvalfjörð, sem mundi verða til mikils góðs, og sé því fyllsta ástæða til að láta fram fara ýtarlega rannsókn á því, hver kostnaður mundi vera við að koma upp nauðsynlegum mannvirkjum og kaupa slíka ferju. Á þeim kostnaðaráætlunum yrði síðan hægt að byggja einhverjar hugmyndir um rekstrargrundvöll fyrir slíkt fyrirtæki. Ég vil því vænta þess, að hv. Alþingi taki þessu máli vel og samþykki að óska eftir, að ríkisstj. láti slíka athugun fram fara, láti gera þá kostnaðaráætlun, sem þarf að byrja á, til þess að hægt sé að hrinda þessu máli fram. Herra forseti. Ég legg til, að till. verði vísað til allshn.



Herra forseti. Þessi till. fjallar um það, að Alþingi álykti að fela ríkisstj. að gera nú þegar ráðstafanir til þess að útvega byggingarsjóði ríkisins allt það fjármagn, sem þarf til þess, að unnt sé án tafar að veita hámarkslán skv. l. til allra þeirra, sem sótt hafa um lán og komið íbúðum sínum í lánshæft ástand. Enn fremur, að ríkisstj. ákveði, að 150 þús. kr. hámarkið, sem nú er ákveðið í lögum um lánveitingar húsnæðismálastofnunarinnar, verði látið ná til íbúða, sem byrjað var á eftir gengisbreytinguna 1980. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að á undanförnum árum hefur orðið mikill misbrestur á því, að þeir, sem hafa átt að fá lán úr byggingarsjóði ríkisins, hafi fengið það á þeim tíma, sem íbúðir þeirra eða viðkomandi aðila hafa orðið lánshæfar, og hafa þessar tafir oft og tíðum valdið viðkomendum hinum mestu óþægindum. Það verður einnig að teljast eðlilegt, að það hámark á þessum lánum, sem samþ. var á siðasta þingi, þ.e.a.s. lánin máttu ná 150 þús. kr. hámarki, verði látið ná til allra, sem byrjuðu á byggingu íbúða eftir gengisbreytinguna 1960, en nú ná þau ekki nema til þeirra, sem voru búnir að steypa grunn að byggingu fyrir 1. ágúst 1961. Ég held, að öllum hljóti að koma saman um, þegar þeir athuga þetta mál, að hér sé um sjálfsagt rétttætismál að ræða. Mér finnst rétt að rifja það upp, hvaða tekjuöflun mundi þurfa hjá byggingarsjóði til þess að geta fullnægt þessari till. Skv. upplýsingum, sem ég hef fengið frá stjórn byggingarsjóðsins eða mönnum, sem eiga sæti í stjórn byggingarsjóðsins, var þannig ástatt 8. marz s.l., að fyrir lágu lögmætar umsóknir, þ.e. þar sem búið var að fullnægja öllum skilyrðum, sem námu samanlagt 114 millj. kr. Auk þess lágu fyrir umsóknir, þar sem ekki var fullséð, hvort íbúðirnar væru orðnar lánshæfar, þ.e. hvort þær væru orðnar fokheldar, en munu hins vegar verða það áreiðanlega mjög fljótlega, ef þær eru þá ekki orðnar það. Þessar umsóknir námu samanlagt 21.6 millj. kr., þannig að 8. marz s.l. lágu fyrir lánsbeiðnir hjá byggingarsjóði upp á 135.6 millj. kr. En þess ber að gæta varðandi flestar umsóknirnar utan af landi, að það vantaði skilríki um, hvort búið hefði verið að steypa grunninn fyrir 1. ágúst 1961, og þess vegna er þeim í þessari áætlun yfirleitt ekki ætlað nema 100 þús. kr. lán. En ef skilríki koma fram um það, sem vafalaust má vænta um mjög margar þeirra, að það hafi ekki verið búið að steypa grunninn fyrir 1. ágúst 1961, þá má búast við, að þessi upphæð hækki verulega, þannig að það er ekki fjarri lagi að gera ráð fyrir því, að þær lánsbeiðnir, sem lágu fyrir hjá húsnæðismálastofnuninni 8. marz s.l. og eru ýmist orðnar lögmætar eða verða það mjög fljótlega, nemi að upphæð um 140 millj. kr., sem sagt, að sjóðurinn þyrfti að ráða yfir 140 millj. kr. nú í dag til að geta fullnægt þessum lánsbeiðnum. Nú mun það hins vegar hafa verið gert af hálfu hæstv, ríkisstj., að sjóðnum hefur verið tryggt fé til útlána, sem nemur um 80 millj. kr., þannig að þó að þessi fjárveiting hafi fengizt, þá mun samt vanta um 60 millj. kr., þegar þeirri úthlutun lýkur, sem nú stendur yfir, til þess að sjóðurinn geti fullnægt þeim lánsbeiðnum, sem fyrir liggja. En svo má að sjálfsögðu gera ráð fyrir því og verður að sjálfsögðu á þessu ári, að þá bætast við margar nýjar íbúðir, sem verða lánshæfar. Ef um væri að ræða eðlilega byggingarstarfsemi, þá er alls ekki fjarri lagi að gera ráð fyrir því, að slíkar íbúðir gætu orðið um 800, og eigendur þeirra allra ættu skv. lögum að hafa rétt til að fá 150 þús. kr. lán út á hverja, svo að hér yrði um 120 millj. kr. upphæð að ræða. Þannig virðist liggja nokkurn veginn ljóst fyrir, að til viðbótar þeim 80 millj., sem sjóðurinn er þegar búinn að fá til ráðstöfunar á þessu ári, þurfi alltaf um 180 millj. kr. til viðbótar á árinu, og það fjármagn þyrfti að útvega, ef þessi till. yrði samþ. Ég held, að allir hv. þm., sem eru mjög kunnugir því, hvernig ástatt er í byggingarmálunum, hljóti að telja sjálfsagt, að þessi upphæð verði útveguð sjóðnum, og samþ. þá till., sem hér liggur fyrir. Það vill líka svo vel til, að það eru ýmsir góðir möguleikar til þess að fullnægja þessum þörfum sjóðsins. Bæði er það, að það hefur mikið fé verið fryst hjá Seðlabankanum. Það er mikið fé, sem hefur safnazt í atvinnuleysistryggingasjóð, og víðar er um sjóði að ræða, sem ættu að geta lánað til þessarar starfsemi. En í sambandi við þetta er ekki úr vegi að gera sér nokkra grein fyrir því, hver fjárþörf byggingarsjóðs muni verða á komandi ári, en hún verður að sjáifsögðu töluvert miklu meiri en þetta, vegna þess að það er ljóst, að það er alls ekki fullnægjandi, eins og nú er komið byggingarkostnaði, að veita 150 þús. kr. lán út á íbúð. Ef íbúðarbyggjandi ætti t.d. nú að vera svipað staddur og 1958, þannig að hann þyrfti ekki að leggja fram meira fé eða útvega meira lán sjálfur en hann þá gerði, heldur fengi hitt að láni frá byggingarsjóði ríkisins, þá mundi það lán, sem byggingarsjóður ætti að útvega honum, þurfa að nema frá 250 til 300 þús. kr., þannig að það þyrfti næstum því að tvöfaldast frá því, sem nú er, til þess að menn verði svipað staddir og þeir voru 1958 í þessum efnum. Nú mun það vera talið eðlilegt, að það þurfi að bætast við á ári um 1500 nýjar íbúðir, þar af má gera ráð fyrir, að kannske 120–140, miðað við venju undanfarinna ára, séu í sveitum, en til þeirra ná lánveitingar byggingarsjóðs ekki, en í kaupstöðum mundu þá skv. þessu þurfa að bætast við um 1300–1400 nýjar íbúðir árlega. Að sjálfsögðu eru ýmsir þeirra, sem byggja, þannig fjárhagslega staddir, sem betur fer, að þeir þurfa ekki að leita eftir láni úr byggingarsjóði. En fjarri lagi væri ekki að gera ráð fyrir því, að eigendur um 1000 íbúða mundu þurfa að leita eftir láni úr sjóðnum, og ef gert væri ráð fyrir því, að hægt væri að hækka lánin upp í 250–300 þús. á hverja íbúð, væri hér um upphæð að ræða, sem nemur 250–300 millj. kr. á ári. Það virðist vera það lágmarksfjármagn, sem byggingarsjóður þyrfti að hafa til umráða, svo að vel væri og svo að það yrði tryggt, að ekki drægi óeðlilega mikið úr byggingarstarfsemi í landinu. Nú hefur hins vegar verið þannig háttað á undanförnum árum, eða t.d. á s.l. ári, að þá fékk sjóðurinn ekki nema 82 millj. kr. til umráða, en það er sem sagt ekki nema frá 1/4 til hluta þess, sem sjóðurinn þyrfti að hafa til umráða, ef vel væri. Þess vegna er augljóst mál, að hér er mjög atórt og erfitt verkefni við að fást. En það verður ekki komizt hjá því að reyna að leysa þennan vanda, og þess vegna er það, að við framsóknarmenn höfum flutt till. um það á öðru þskj., að tekin verði til endurskoðunar öll löggjöf, sem fjallar um aðstoð við byggingar, og sett ný heildarlöggjöf með það fyrir augum, að það verði hægt að útvega þeim að láni, sem þess þurfa, um 2/3 hluta byggingarkostnaðar, en það er sú upphæð, sem menn eiga kost á í nágrannalöndum okkar sem lánsfé, og jafnvel í sumum þeirra geta menn fengið meiri hluta byggingarkostnaðarins að láni. Sú till., sem hér liggur fyrir, fjallar aðeina um þann vanda, sem við er að fást í dag, að tryggja það, að menn geti fengið þau lán, sem þeim eru eiginlega nú heitin í lögunum um byggingarsjóðinn. En mikið vantar á, að svo að, eins og tölurnar sýna, sem ég hef nú greint frá. Fyrir fjöldann allan, sem stendur í byggingum, er að sjálfsögðu mjög nauðsynlegt, að ekki standi á, þessum lánum, og því eðlilegt og sjálfsagt, að þær ráðstafanir séu gerðar, sem till. fjallar um, að tryggja það, að hægt sé að veita þessi lán strax og íbúðirnar verða lánshæfar. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri að sinni, en leyfi mér að leggja til, að till. verði vísað að lokinni þessari umr. til allshn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp., sem prentuð er á þskj. 380, varðandi rannsókn á hafnargerð við Dyrhólaey í Vestur-Skaftafellssýslu og í Þykkvabæ í Rangárvallasýslu. Fsp. er þannig: „Hvað líður framkvæmd þál. um athuganir á hafnarframkvæmdum við Dyrhólaey í Vestur-Skaftafellssýslu og í Þykkvabæ í Rangárvallasýslu, sem samþ. var á Alþingi á öndverðu ári 1961?“ Það er alkunna, að lengi hafa menn brotið heilann um það, hverjir möguleikar kynnu til þess að vera á hinni löngu hafnlausu suðurströnd landsins að koma þar upp hafnarmannvirkjum, koma þar upp höfn. Í því sambandi hefur hugur manna einkum beinzt að Dyrhólaey eða Dyrhólaósi við Dyrhólaey, og um skeið var mikið rætt um, að hafnargerðarskilyrði mundu vera skapleg í Djúpárhreppi í Rangárvallasýslu, þ.e.a.s. í Þykkvabæ. Þessi mál eru kunn hér af þingi. Um hið fyrra þeirra, hafnargerðina við Dyrhólaey, má geta þess, að samþykkt var hér á þinginu árið 1956 till., sem fól í sér áskorun á ríkisstj. um að láta fram fara rannsókn á því, hverjir hafnargerðarmöguleikar þar væru, en af þeirri rannsókn mun af einhverjum ástæðum litið eða ekkert hafa orðið. Á árinu 1960 er aftur flutt hér á Alþingi till., sem fer í þá átt að skora á ríkisstj. að láta fram fara nákvæma rannsókn á því, hvernig háttað sé hafnargerðarmöguleikum við Dyrhólaey, og var sú till, einnig samþ. snemma á árinu 1961. Flm. þeirrar till. lögðu á það áherzlu, bæði í till. sjálfri og einnig í grg. með henni, að þessi rannsókn yrði nákvæm og færi fram eins fljótt og hægt væri. Upphaflega lögðu tillögumenn til að hún færi fram á árinu 1961, en með því að nokkuð leið frá því, að till. kom fram, og þar til hún hlaut afgreiðslu á Alþingi, þá mun í n. hafa verið breytt því orðalagi og óskað eftir því, að rannsókninni gæti lokið svo fljótt sem auðið vri, án þess að nefna þar ártöl eða tímatakmarkanir aðrar. Það er þess vegna ástæða til að ætla, að nú sé vel á veg komið, máske lokið þeim rannsóknum, sem Alþingi með samþykkt þessarar tillögu fól ríkisstjórninni að láta fram fara. Í þeirri sömu till., sem ég hef hér áður getið um og flutt var að hausti 1960 og samþ. í febrúarmánuði 1961, var einnig gert ráð fyrir því, að fram færi rannsókn á hafnargerðarskilyrðum í Þykkvabæ í Rangárvallasýslu. Í þeim umr. og á þeim þskj., sem þetta mál varða, kemur það fram, að rannsóknir á hafnargerð í Dynhólaey hafi farið fram á árinu 1952, þá á vegum hersins eða varnarliðsins, eins og þar segir. Þær upplýsingar hafa aldrei verið lagðar fyrir Alþingi eða neina opinbera stofnun, að því er ég til veit, en hugsanlegt er, ef rétt er frá greint í þskj. um rannsókn þessa, að eitthvað megi styðjast við hana, enda þótt ekki sé vitað, að hve miklu leyti þar kunni að vera miðað við höfn, sem okkur gæti hentað. En með því að till., sem samþ. var snemma á ári 1961, gerir einnig ráð fyrir því, að á vegum íslenzkra stjórnarvalda fari fram rannsókn á hafnargerðarmöguleikum í Þykkvabæ, þá vænti ég þess. að sú rannsókn hafi einnig farið fram, og hef með þessari fsp. minni gert tilraun til að fá upplýst hér á Alþingi, hvaða árangur eða hvaða niðurstöður hafi fengizt við þær rannsóknir, sem þarna um ræðir, og vænti ég þess, að hæstv. ríkisstj. sjái sér fært að svara þessari fsp. minni greiðlega.



Herra forseti. Spurt er: „Hvað líður framkvæmd þál. um athuganir á, hafnarframkvæmdum við Dyrhólaey í Vestur-Skaftafellssýslu og í Þykkvabæ í Rangárvallasýslu, sem samþ. var á Alþingi á öndverðu ári 1961.“ Þessari fsp. hefur verið vísað til vitamálastjóra og óskað eftir umsögn hans um málið, og hann hefur með bréfi, dags. í fyrradag, svarað þannig: „Með bréfi, dags. 15. marz, óskaði hið háa rn. till. minnar um það, hvernig svara beri fsp. Karls Guðjónssonar alþm. á þskj. nr. 380, 1. liður, þar sem alþm. spyrst fyrir um það, hvað liði framkvæmd þál. um athuganir á hafnarframkvæmdum í Þykkvabæ á Rangárvallasýslu og Dyrhólaey í Vestur-Skaftafellssýslu, sem samþ. var á Alþingi 8. febr. 1961. Með bréfi, dags. 16. marz 1961, fól hið háa rn. mér að annast framkvæmd rannsóknar þessarar, sem getur í áðurnefndri þál. Nokkrum sinnum hefur Alþingi gert svipaðar ályktanir um rannsóknir og athuganir á hafnarmöguleikum við Dyrhólaós eða Dyrhólaey. Hefur vitamálaskrifstofan því nokkrum sinnum gert athuganir á þessu sviði og því allmiklar upplýsingar fyrirliggjandi. Allar þessar athuganir hafa bent til þess, að hafnargerð á Dyrhólaeyjarsvæðinu sé möguleg, en mjög erfið og kostnaðarsöm. Kemur hér margt til, en þó fyrst og fremst, að hafnarstæðið er fyrir opnu Atlantshafi og án þess að skjól sé fyrir nokkurri hafátt. Þá er og á ferð með suðurströndinni aftur og fram gífurlegt magn lausra efna, sandur og möl, sem óhjákvæmilega hljóta að valda miklum erfiðleikum við byggingu hafnarmannvirkja á þessu sviði. Árið 1950 samdi dr. Trausti Einarsson prófessor skýrslu á vegum vitamálastjórnarinnar um sandflutning og landbreytingar á svæðinu í kringum Dynhólaós. Komst hann að þeirri niðurstöðu, að sandmagn það, sem er á ferð meðfram ströndinni, muni nema nokkrum hundruðum þúsunda rúmmetra é. ári. Sömuleiðis kemur fram í skýrslunni, að dr. Trausti segist hafa séð brotsjóabelti ekki minna en 100 metra breitt frá, ströndinni og var þó að sögn kunnugra um lítið brim að ræða. Það mun samhljóða álit allra, sem þessi mál hafa athugað, að komi til greina hafnargerð við Dyrhólaey, verði um mjög mikið og kostnaðarsamt mannvirki að ræða. En með tilliti til þess, hversu þýðingarmikið það er talið af heimamönnum og öðrum að fá höfn á þessu svæði, hefur athugunum verið haldið áfram, eftir því sem tök hafa verið á og tækifæri verið til. Þannig var haustið 1957 gerð allnákvæm dýptarmæling úti fyrir Dyrhólaey. Náði sú mæling frá því lítið austan við Vík og nokkuð vestur fyrir eyna. Eftir samþykkt þáltill. 1961 var gerð allýtarleg könnun á landi, bæði landmæling og boranir á svæðinu austan og vestan eyjarinnar. Niðurstöður athugananna bentu mjög í sömu átt og fyrri athuganir, að hafnargerð væri þar að vísu möguleg, en ef úr mannvirkjagerð yrði, mundi hún verða mjög dýr og erfitt um framkvæmdir. Niðurstöður þessara rannsókna hafa þó ekki verið teknar saman í skýrsluform eða endanlega úr þeim unnið. En hins vegar eru allar þær athuganir, sem gerðar hafa verið á Dyrhólaeyjarsvæðinu, mjög þýðingarmiklar með tilliti til þess að auðvelda ákvörðun síðar um möguleika á gerð hafnarmannvirkja þar. Um Þykkvabæjarsvæðið er það að segja, að eftir samþykkt till. 1961 hafa engar sérstakar athuganir verið gerðar af vitamálastjóra. Eru fyrir því tvær meginorsakir: í fyrsta lagi, að skortur sérfræðinga til slíkra starfa hefur verið mikill. Og í öðru lagi, að vitað er, að til eru áætlanir og athuganir bandaríska varnarliðsins um gerð hafnar í Þykkvabæ. Rannsóknir þær bentu til, að möguleikar væru á hafnargerð, en hins vegar mun sú framkvæmd vera bæði erfið og kostnaðarsöm. Áðurnefndar athuganir hafa allar beinzt að hinum tæknilega hluta verkefnisins, sem er bygging hafnar fyrir Suðurlandsundirlendið austan Þjórsár. Segja má, að niðurstöður þeirra séu, að tæknilega sé hægt að byggja hafnir á öðrum hvorum eða báðum þessara staða, sem um hefur verið rætt. En hins vegar skortir algerlega rannsókn á því, hvaða hagræna þýðingu höfnin mundi hafa og hvaða fjárhagslegur grundvöllur er fyrir byggingu slíkra mannvirkja. Með tilliti til mögulegrar breytingar á atvinnuháttum á Suðurlandi, t.d. með tilkomu stórvirkjana og stóriðju, tel ég rétt, að rannsókn á hafnarstæðum á Suðurlandi verði haldið áfram, og má í því sambandi geta þess, að nú er kominn til lands einn af færari og þekktari vísindamönnum á sviði efnisflutnings með ströndum fram, prófessor Per Bruun frá Florida, og mun hann verða til ráðuneytis íslenzkum ríkisstofnunum nú í sumar. Hef ég farið þess á leit við prófessor Bruun, að hann aðstoði vitamálaskrifstofuna við að gera áætlun um heildarrannsóknir á sandflutningi og möguleikum til hafnargerða á Suðurlandsundirlendinu frá Vík og að Ölfusá. Fullnægjandi rannsóknir á þessu sviði munu án efa taka nokkur ár, en allverulegar upplýsingar ættu að geta legið fyrir innan fárra ára, eða áður en ákvörðun þarf að taka um byggingu hafna á áðurgreindu svæði. Í fljótu bragði virðist mér fjárhagsgrundvöllum fyrir slíkum mannvirkjum enginn vera nú sem stendur, þar sem ekki mun vera um að ræða, að kostnaður reiknist í tugum millj„ heldur í hundruðum millj. kr. til þess að gera mannvirki, sem að nokkru gagni mega verða. Undirbúningsrannsóknir sem þessar, sérstaklega á svæðum, þar sem sandburður er mikill, taka ætið mjög langan tíma, og er því vissulega mikils virði það, sem þegar hefur verið unnið, og sú rannsókn, sem nú er í gangi.“ Ég get aðeins bætt við þeim orðum frá sjálfum mér, að ég hef um tíma verið með í því að kanna möguleikana fyrir hafnargerð á öðrum þessara staða, þ.e.a.s. við Dynhólaey, og hef sannfærzt um, að öll mannvirkjagerð þar er ákaflega erfið, eins og vitamálastjóri segir, og ég efast ekki um, að það sé rétt hjá honum, að þar velti ekki á tugum millj., heldur á hundruðum millj. kr. Ber þar tvennt til. í fyrsta lagi, að þetta svæði er fyrir opnu Atlantshafinu og þegar af þeirri ástæðu ákaflega erfitt að gera þarna höfn, en hitt veldur þó ekki minni erfiðleikum, að sandflutningurinn með suðurströndinni er, eins og dr. Trausti Einarsson á sínum tíma komst að, gífurlega mikill. Hann telur, að þessi sandburður skipti hundruðum þús. teningsmetra á ári, og ef svo væri, að slíkt sandmagn settist að nafnarmannvirki á þessum stað, þá væri það náttúrulega ekki lengi að fara í kaf, ef ekki væru gerðar sérstakar ráðstafanir. En hér hefur áður tvisvar sinnum verið á ferð danskur verkfræðingur, dr. og núv. prófessor, sem hefur leiðbeint okkur, sem þá, störfuðum á vitamálaskrifstofunni, um sandflutning með ströndum fram. Þessi maður er nú fyrir stuttu, einu ári eða svo, orðinn prófessor við háskólann í Florida og ráðunautur um sandflutninga þar með ströndum fram. Hann dvelst hér í sumar og mun nú halda áfram því verki, sem okkur hefur alltaf skort að láta vinna að fullu, þ.e.a.s. að gera sér eins nákvæma grein og mögulegt er fyrir sandflutningum með suðurströndinni, en það er eitt grundvallaratriðið fyrir því, að til hafnargerðar á þessu svæði sé hægt að hugsa. Hv. alþm. mega ekki vera of óþolinmóðir, þó að nokkuð dragist þessar athuganir, því að þær eru vissulega tímafrekar, en þær eru svo þýðingarmiklar, að það þýðir ekkert til mannvirkjagerða að hugsa, nema þessar athuganir hafi farið fram.



Herra forseti. Þótt ég hafi því miður ekki ástæðu til þess að fagna yfir miklum afrekum í þeirri rannsókn, sem hér hefur verið spurt um, þá. tæt ég þó í ljós ánægju mína yfir þeirri hreinskilni ráðh. að segja það hér nokkurn veginn umbúðalaust, að í þessum málum hefur ekkert verið gert. Ég fagna því að sjálfsögðu, ef rétt reynist, að nú séu væntanlegir til starfs á þessu sviði sérfróðir menn, sem muni gera hér undistöðumælingar í framtíðinni á því, hverjir hafnargerðarmöguleikar muni vera við suðurströndina yfirleitt. En ég held, að það fari ekki á milli mála af því, sem hæstv. ráðh. sagði hér um þetta mál, að þá hefur engin raunveruleg rannsókn farið fram á því, hverjir möguleikar eru til hafnargerðar á þessum tveim tilteknu stöðum. En þó að ég láti í ljós ánægju mína yfir því að fá það hreint út, hvernig þessi mál standa, vil ég láta í ljós alveg sérstaka óánægju mína með eitt atriði, sem fram kom í svarinu og að vísu snerti ekki ráðherra sjálfan eða hans embætti, heldur hitt, hvernig vitamálastjóri svarar því, þegar honum er send þáltill. og hans embætti er beðið um að framkvæma hana. Þá kemur fram í svarinu, að vitamálastjóri segist ekki sjá neinn hagrænan grundvöll fyrir þessari hafnargerð. Það er ekki verið að spyrja vitamálastjóra um það. Þegar Alþingi samþ. að fela ríkisstj. að láta fara fram ákveðna rannsókn á ákveðnum hlutum, eins og því, hvort hægt sé að gera höfn í Þykkvabæ eða við Dyrhólaey, þá er það auðvitað að svara Alþingi út úr, þegar vitamálaskrifstofan sendir rn. sem sitt svar bréf um það, að hún sjái engan hagrænan grundvöll undir þeim framkvæmdum, sem hún er beðin að rannsaka, hvort fram geti farið. Og mér þótti eðlilegt, að hæstv. ráðh. léti sitt rn. setja afan í við skrifstofu vitamálastjóra fyrir að svara ráðuneytinu, sem greinilega á að framsendast sem svar til Alþingis, þannig út úr. Þetta er ekkert annað en að snúa út úr. Þótt vitamálastjóri eða hans skrifstofa hafi ekki komið auga á neinn hagrænan grundvöll fyrir höfn á Suðurlandi, eru það, sem betur fer, ýmsir aðrir, sem hafa komið auga á þann möguleika. A.m.k. mega það vera furðusljóir menn, sem hafa á þessum vetri, það sem af honum er, ýmist horft á eða heyrt fréttir af því, að milljónaverðmætum hefur verið ausið upp úr hafinu einmitt á þeim slóðum, fram undan Dyrhólaey og þar um kring, og síðan hefur þetta ýmist ekki komizt í not vegna þess, hve langt var til hafnar, eða ekki nema sem skemmd vara, sem aðeins gat farið í ódýrustu vinnslu, og þannig hefur þjóðarbúið orðið af milljónatugum. Og mér er nær að halda, að það megi segja um það eins og hugsanlega Dyrhólahöfn með slumpareikningi, að þar hafi farið hundruð millj. kr. verðmæti forgörðum, þegar árin liða þannig hvert af öðru, að svona standa málin, eins og við höfum horft á nú 2 undanfarin ár, að þarna nýtist ekki af síldveiðimöguleikum vegna þess, hve langt er til hafnar. Ég ætla svo að lokum að láta í ljós þá ósk mína, að þrátt fyrir það, hver seinagangur hefur orðið hér á verði undinn bugur að því að rannsaka þetta mál, ekki með því að lesa yfir gömul bréf, sem stjörnufræðingur hefur einhverju sinni fyrir meira en áratug hugleitt um það, hve brimaldan nái þarna langt út, og hvað mörg tonn af sandi muni flytjast þarna til með ströndinni, heldur verði málið rannsakað eins og mál þarf að rannsaka sem undirbúning að framkvæmdum. Það er að vísu alveg hárrétt, að út úr slíkri rannsókn gæti komið, að það væri íslenzku þjóðinni ofviða á þessari stundu að leggja í þá mannvirkjagerð, sem hér um ræðir. En það er ekki vitamálaskrifstofunnar að meta það og haga rannsóknum sínum skv. því. Hún á auðvitað að framkvæma það, sem henni er falið af því ráðuneyti, sem hún heyrir undir, og ég vænti þess, að það verði hún látin vita til eftirbreytni framvegis og að því verði hún látin vinna í framtíðinni.



Herra forseti. Mér þykir vænt um, úr því að ég hef tækifæri til að koma hér inn í þingsalinn, að þetta mál skyldi bera hér á góma, jafnvel þó að það sé ekki nema í fyrirspurnarformi. Frá því fyrst að ég fór að líta í kringum mig, hefur það verið mitt áhugamál - mikið áhugamál, að möguleiki opnaðist einhvers staðar á Suðurlandi fyrir hafnargerð. Og hugur minn og margra annarra kunnugra manna eystra hefur gjarnan stefnt að Dyrhólaey. Þetta er orðið gamalt mál, því að 1814 samþykkti sýslunefndin í Vestur-Skaftafellssýslu að láta vinna að því að koma upp verzlunarstað og höfn við Dyrhólaey. Það mál komst það langt, að lítils háttar aðdráttur að efni til verzlunarhúss hófst, en ekki söguna meir. Menn muna það líka, að löngu síðar, eða 1901, þá flutti Guðlaugur Guðmundsson, þáv. þm. Vestur-Skaftfellinga, þetta mál hér í Alþingi og flutti þá frv. um það, að Englendingum yrði heimilað að byggja höfn við Dyrhólaey gegn vissum fríðindum, þ.e. að þeir fengju að nytja landhelgina frá Jökulsá á Sólheimasandi allt að Ingólfshöfða um 20 ára bil, en skyldu í staðinn byggja höfn við Dyrhólaey, sem ríkið átti síðan að eignast að þessum tíma loknum. Þetta mál var fellt með jöfnum atkv. hér á Alþingi. Síðan liggur þetta mál niðri, þangað til að ég ætla 1942, að Gísli Sveinsson, þáv. þm. Vestur-Skaftfellinga, flutti till. svipaða eðlis og hér hefur verið minnzt á inn á Alþingi. Síðan hafa allir þm. þessa kjördæmis, Vestur-Skaftfellinga, flutt till. um þetta í svipaða átt, um rannsókn á hafnargerð við Dyrhólaey, og Alþingi hefur alltaf samþykkt að verða við óskum um rannsókn á höfn við Dyrhólaey. Það er frá mínum bæjardyrum séð hafnarstæði við Dyrhólaey, sennilegasta eitt hið ákjósanlegasta, sem um getur á landi hér frá hagrænu og þjóðhagslegu sjónarmiði, og liggja til þess margar orsakir. í fyrsta lagi er stytzt til landsins utanlands frá. Allt í kring er gjöfult haf með alls konar verðmætum. Og mér er það vel kunnugt og lýsti því í grein 1844, að við suðurströndina, við Dyrhólaey, er síld, sem nú er einn aðalhyrningarsteinn undir afkomu okkar íslenzka þjóðfélags, svo að segja allt árið. Og til sannindamerkis um það get ég upplýst, að togarar fyrr og síðar hafa kastað vörpu sinni þar í kring og stundum fengið hana kjaftfulla af síld. Þessu hefur ekki mikið verið haldið á lofti. Nú kemur líka að því, að það vantar meira jafnvægi, sem kallað er, í byggð landsins, og okkur er ljóst, að án þess að koma upp hafnaraðstöðu eða einhverju þess háttar, verður erfitt að halda jafnvæginu við. Þess vegna er það, að ég legg mikla áherzlu á, að hraðað verði enn rannsóknum við Dyrhólaey. Ég verð að hafa þetta stutt mál, en ég vil minna á, að nú er komin ný tækni til sögunnar, sem vissulega er þess virði að lita á hana og getur orðið þess valdandi, að tiltölulega suðvelt verði að gera höfn í Dyrhólaey, en þar á ég við hin stórvirku sanddæluskip, sem nú eru komin til sögunnar, skip, sem dæla um 500 kúbikmetrum af sandi á klst. Slík tæki geta flutt stór landssvæði til á stuttum tíma, en það opnar möguleika til hafnargerðar á stað eins og er við Dyrhólaey. Sennilega verður sandurinn ekkert vandamál nú innan stundar, er mjög auðvelt verður að færa hann til. Og það er mín trú, að með þessum tækjum og öðrum slíkum, sem er verið að koma upp núna, verði innan tiltölulega skamma tíma auðvelt að gera höfn við Dyrhólaey. En það er mín sannfæring, að það yrði hin mesta lyftiatöng undir allt líf Sunnlendinga, og ekki sóeins þeirra, heldur einnig Vestmanneyinga, og ég vil fara lengra, einnig Austfirðinga, sam vantar tilfinnanlega hafnaraðstöðu um vetrarvertíðina, sem er ákjósanleg á þessum stað, og þar a leiðandi er þetta þýðingarmikið fyrir landið allt.



Herra forseti. Ég skal nú ekki vera margorður við þá hv. þm., sem hér hafa talað. Ræða hv. síðasta ræðumanns, hv. 4. þm. Sunnl., var tiltölulega mjög laus við raunhyggju, en byggðist sýnilega á óskhyggju. Hann hefur frá blautu barnsbeini lifað í þeirri trú og þeirri von, að það væri hægt að byggja hafnir á þessum stöðum og kannske báðum, og það er enginn, sem það láir honum. Það vildu sjálfsagt allir, að það væri hægt. En að ekki að horfzt í augu við þá erfiðleika, sem eru á hafnargerðinni, kemur betur fram í því, að hann taldi skilyrði við Dyrhólaey ein þau æskilegustu, sem til væru á Íslandi fyrir hafnargerð. Ég vildi segja, að hvergi á Íslandi hvergi nokkurs staðar á Íslandi - væru verri skilyrði til hafnargerðar, og segi ég það af 20 ára reynslu í starfi hafnarmálastjóra. Það fær enginn maður mig til að trúa því, að hv. þm. geti með nokkrum skynsamlegum rökum leitt að því hinar minnstu líkur, að það séu neitt nálægt því að vera beztu skilyrði fyrir hafnargerð við Dyrhólaey, sem finnast í landinu, - eða hvers vegna mundi þá ekki eitthvað hafa verið gert á þessum stað, þar sem menn hafa verið að burðast við það nú síðustu 10–20–30 árin að bæta hafnarskilyrðin á landinu? Nei, sannleikurinn er sá, að hafnarskilyrði þarna frá teknísku sjónarmiði og ég vil líka segja frá hagrænu sjónarmiði eru hin erfiðustu, því að umferðin um þennan stað getur ekki a.m.k. með óbreyttum skilyrðum orðið nema tiltölulega lítil. Sunnlendingar hafa nú fengið byrjun að höfn í Þorlákahöfn, og ég tel það ákaflega mikils virði fyrir þá, því að Þorlákahöfn er eini staðurinn á Suðurlandi, frá Faxaflóa og austur um Vestmanneyjar til Hornafjarðar, sem nokkur viðhlítandi skilyrði hefur til hafnargerðar á þeim verðlagsgrundvetti, sem viðráðanlegur er okkar íslenzku þjóð. Kostar þó tiltölulega lítil hafnargerð í Þorlákshöfn, sem nú hefur verið farið út í, milli 40 og 50 millj. kr., og er þó sú hafnargerð í vari frá úthafsöldunni og tiltölulega lítill efnisflutningur, sem þar á sér stað, samanborið við það, sem austar er. Ég skal svo ekki segja frekar við þennan hv. þm. En ég get ekki komizt hjá því að vita, hvernig hv. 6. þm. Sunnl. talaði. Hann sagðist hafa heyrt það, sem ég sagði, en niðurstaðan af mínu tali hefði verið sú, að ekkert hefði verið gert, - ekkert gert. Og ef það mætti treysta því, sem ég hefði sagt um það, hvað ætti að gera, þá væri það kannske eitthvað í áttina, en langt frá því að vera viðhlítandi. Þetta er náttúrlega áróðursmálflutningur og ekkert annað. Það, sem hefur verið gert í þessu máli, er, að það hefur verið mæld upp öll ströndin með hafnargerð fyrir augum, frá því, eins og segir í skýrslu vitamálastjóra, austan við Vík og vestur fyrir Dyrhólaey. Landið í kring hefur verið nákvæmlega mælt og boranir farið fram. Það eina, sem eftir er, til að mynda sér skoðun á málinu, er sandflutningurinn með ströndinni, sem þessi hv. þm. vildi gera lítið úr og taldi, að það þyrfti ekki að gefa því mikinn gaum, sem einn stjörnufræðingur hefði sagt um þá, hluti. Þetta var auðsýnilega sagt í háðslegum tón til þess að gera lítið úr athugunum dr. Trausta Einarssonar. En þessu vil ég mjög mótmæla, því að dr. Traustí Einarsson er einn mesti jarðeðlisfræðingur, sem til er í þessu landi, og hefur líka allra manna bezt vit á þessum málum, sem við eigum kost á. Hitt er svo annað mál, þó að ég treysti honum vel, þá treysti ég enn betur dr. Bruun, sem kominn er hingað til að kanna þetta og bæta við það, sem gert hefur verið. Ég held þess vegna, að það, sem hv. þm. sagði um, að ekkert hefði verið gert og allt vanrækt, séu ómerk orð og hann kunni ekki skil á því, hversu mikið þurfi að gera, áður en í þessar framkvæmdir verði ráðizt, ef það verður gert. En það þarf að vera vel grundað. Hann vildi líka í sinni ræðu, hv. 8. þm. Sunnl., víta vitamálastjóra fyrir ummæli hans í svarbréfinu til rn., fyrir það, að hann hefði leyft sér að hafa skoðun á málinu. Ég vil algerlega mótmæla þessu, og ég fullyrði, að það er ekki maklegt að fara þeim orðum um starf vitamálastjóra, að hann hafi ekki gert það, sem honum var falið, og hann hafi haft óleyfilega skoðun um það. Hvorugt þetta hefur að mínu viti verið tilfellið. Þetta mál er náttúrlega, eins og nú horfa sakir, að mestu áróðursmál, því er ekki að leyna, því að bæði hv. 6. þm. Sunnl. og hv. 4. þm. Sunnl. gera sér fulla grein fyrir því, að hafnargerð við Dyrhólaey og í Þykkvabæ er ekki jafnviðráðanleg og þeir vilja vera láta. Það hljóta fjöldamargir staðir á. þessu landi að koma til greina með framkvæmdir, áður en í þessar verður ráðizt, því að það liggur alveg fyrir, eins og vitamálastjóri segir, að hér er ekki um tugmilljóna verk að ræða, heldur hundruð milljóna, og það þarf að vera einhver fjárhagalegur grundvöllur undir verki, til þess að í það geti orðið ráðizt.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. gaf mér svolítið tilefni til að líta hér upp í þennan ræðustól aftur, þar sem hann heldur því fram, að það sé alrangt og í áróðursskyni einu sagt það, sem ég hef sagt um þetta mál, þ.e.a.s. ég geri mig ekki ánægðan með sem rannsókn á málinu það, sem hann segir hér að fram hafi farið. Hann tekur fram, að það muni vera sagt í háðslegum tón hjá mér og lítilsvirðandi fyrir dr. Trausta Einarsson, að ég tel, að það sé ófullnægjandi sem svar við fyrirspurn um það, hvernig framkvæmd hafi verið þál. frá 1961, að lesa hér upp bréf um það, hvað dr. Trausti Einarsson hugleiðir um það árið 1950, að sandburðurinn sé í nánd við Dyrhólaey. Ég leyfi mér, þrátt fyrir arð ráðh., að halda því fram, að Trausti Einarsson geti verið ágætismaður og það breyti engu um hans vísindamennsku, þó að það sé engin framkvæmd á þál., sem felur ríkisstj. Íslands árið 1961 að láta fram fara athugun á hafnarstæði við Dyrhólaey, að lesa hér upp plagg, sem dr. Trausti Einarsson skrifar árið 1950. Þetta er ekki framkvæmd á þingsályktuninni frá 1981. Þá virðist hæstv. ráðh. ekki fallast á það að taka undir mitt mál að því leyti, að það sé vítavert af vitamálaskrifstofunni, þegar hún er beðin um að gera áætlun um hafnargerð á einhverjum stað eða rannsókn á hafnargerð á einhverjum stað, þá svari hún fyrir Alþingi, að hún telji ekki vera hagrænan grundvöll fyrir þessa hafnargerð. Þetta er að mínu mati, þó að það fari ekki saman við mat ráðh., að svara Alþingi út úr. Þetta er að skjóta sér undan að gera það, sem menn áttu að gera, en hafa á hinn bóginn uppi vaðal um málið, sem kemur ekki því við, sem þeim var falið í þessu efni. Ég skal, hæstv. forseti, ekki misnota tíma minn eða nota langan tíma. - Að lokum vék hæstv. ráðh. að því, að þetta mál mundi vera eintómur áróður og að því er mér skildist vítaverður áróður. Það vill nú svo til, að ef hann vilt beina orðum sínum að því, að hér sé um áróðursmál að ræða, þá ætti hann að snúa þeim í aðra átt. Ég er hér að spyrja um framkvæmd á till., sem tveir hv. stuðningsmenn ríkisstj. fluttu hér 1981, þeir hv. 8, þm. Sunnl. og hv. 3. þm. Sunnl., og ef málíð er áróðursmál, þá, er um það að eiga við þá, sem málið fluttu á Alþingi, því að ég fæ ómögulega skilið það, að ef flutningur málsins er góðra gjalda verður þá sé það svívirðilegur áróður að spyrja um, hver árangur hafi orðið af þeim rannsóknum, sem Alþingi skv. þeirra till. ákvað að láta framkvæma.



Herra forseti. Ég má til að koma hér aðeins til þess að leiðrétta þann leiða misskilning, sem hæstv. sjútvmrh. viðhafði um það, að ég hefði sagt, að það væri hvergi hægara á Íslandi að byggja höfn en við Dyrhólaey, - ég sagði: frá hagrænu sjónarmiði. Mér er ljóst, að tæknilegu erfiðleikarnir eru miklir, en ég veit, að það hefði meiri þjóðhagslega þýðingu en nokkurn mann gæti grunað, ef höfn væri komin við Dyrhólaey. Það var þetta, sem ég hélt fram. En tæknilegu hliðina á málinu minntist ég ekki á í því sambandi. Mér er ljóst, að þar er mikill vandi á ferðum, en mér er líka ljóst, að hér er ekki um áróðursmál að ræða í sambandi við höfn í Dyrhólaey. Þetta er fullkomið alvörumál, lífsspursmál fyrir fjölda fólks á Suðurlandi, í Vestmannaeyjum og á Austfjörðum. Því er það skylda fulltrúa þessa fólks að bera fram einmitt svona mál, til þess að reyna að ýta þeim áleiðis. Þetta mál hefur verið alvörumál fyrr. Vil ég benda á í því sambandi, að á tímum nýsköpunarstjórnarinnar var mjög að því hugað af nýbyggingarráði að koma upp landshöfn við Dyrhólaey, og það voru a.m.k. sumir menn í nýbyggingarráði, sem lögðu það til, en aðrir vildu það ekki, svo að úr þeim hugleiðingum varð ekkert. Ég er sannfærður um, það væri óvíða. sem það hefði meiri þýðingu að koma upp hafnaraðstöðu en einmitt við Dyrhólaey. Ég er ekki að vanþakka það, sem miðar í áttina með Þorlákshöfn. Það er vissulega ánægjulegt, að þar miðar í áttina, og ber vissulega að þakka það. En vegna þess, hve hér er um stórt og mikið mál að ræða og þarf nákvæmrar og mikillar rannsóknar við, þá er fullkomlega tímabært að halda uppi öflugum rannsóknum á því, hvort ekki sé unnt og með hvaða hætti sé hægt að byggja höfn við Dyrhólaós, og ég vildi mega vona það, að hv. Alþingi styddi að því með ráðum og dáð, að svo mætti verða sem allra fyrst. Ég benti einmitt á það í fyrri ræðu, að með hinni nýju tækni, sem nú er komin upp í sambandi við sandinn, einmitt í sambandi við sandinn, þá er vandamálið um sandinn að minnka og verða mjög lítið, sbr. það, að fyrir u.þ.b. einum tug ára var talið óhugsandi að ráða við sandinn í Vestmannaeyjahöfn. Hvað kom á daginn? Þetta er bara svo auðveit, að það er ekki nema leikur einn að ráða við hann. Og svona gæti ég trúað að færi einnig við Dyrhólaey. Ég læt svo máli mínu lokið.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Sunnl. taldi það fráleitt að taka sem svar við þáltill. frá 1961 það, sem dr. Trausti Einarsson hefði skrifað um málið 1950. Og hann bætti því við í sinni fyrri ræðu, þó að hann vildi nú draga úr því í þeirri seinni, að það væri stjörnufræðingur, sem hefði skrifað um málið 1950, og það var greinilegt, að í því var háðstónn, því vík ég ekki frá, og þar með var reynt að gera tortryggilegt það verk, sem dr. Trausti hafði unnið, af því að hann væri frekar hæfur til þess að skoða stjörnur, að því er manni skildist, heldur en brim og sandburð við strendur landsins. Þetta var að mínu viti ómaklega mælt, og þetta vítti ég. En þetta svar dr. Trausta frá 1950 er nauðsynlegur grundvöllur til þess að skilja, vegna hvers dregizt hefur á langinn, eina og gert hefur, um eitt sumar að koma fram nauðsynlegum rannsóknum, sem þarf að gera, áður en svar fæst við þeirri spurningu, sem lögð hefur verið fyrir, og það er sá mikli sandburður, sem dr. Trausti lagði áherzlu á, á þessu svæði. Hann þarf að rannsaka og rannsaka betur, og það er það, sem stefnt hefur verið að því að gera nú í vor og í sumar með komu hins erlenda sérfræðings í þeim efnum. Og þetta byggist fyrst og fremst á þeirri niðurstöðu dr. Trausta, stjörnufræðingsins, frá 1950. Raunar vissu það allir menn og var mér raunar vel kunnugt fyrr á árum, að sandburður með ströndinni er geysimikill. Menn muna það, sem muna Kötlugosið og Kötlutanga 1918, sem myndaðist kílómetra fram í sjóinn, hann hvarf á tiltölulega stuttum tíma og fluttist úr stað. Þar voru milljónir af teningsmetrum af sandi á ferð, þó að hv. 8. þm. Sunnl. vitji gera lítið úr því. Nei, það er þessi vísindalega athugun, sem þarf að fara fram, áður en hægt er að segja nokkurn hlut um möguleikana á því að gera höfn á þessu svæði. Það er sandburðurinn fyrst og fremst, fyrir utan þær ráðstafanir, sem þarf svo að gera, af því að þetta er fyrir opnu hafi, en það vita menn betur, hvernig fyrir liggur. Þá endurtók þessi hv. þm., að það væri ekki maklegt af vitamálastjóra að sletta því svona í sinni umsögn, að það væri ekki hagrænn grundvöttur fyrir hendi, eins og stæði. Þegar vitamálastjóri gefur rn. umsagnir um hafnargerðir, a.m.k. ef þær eru eitthvað erfiðar viðfangs og dýrar, þá er m.a. ævinlega óskað eftir því, að hann gefi umsagnir um líkurnar fyrir því, að höfnin geti staðið undir þeim útgjöldum, sem hún þarf að bera, svo að það er ekkert nýtt í þessu tilfelli, þó að vitamálastjóri bendi á það, að sér sýnist ekki vera hagrænn grundvöllur undir þessa hafnargerð, eins og stendur. Hitt er svo annað mál og þess getur hann alveg réttilega í sínu bréfi eða sinni umsögn, að ef til komi einhver stóriðja á Suðurlandsundirlendinu, þá megi vera, að hún myndi þann fjárhagslega grundvöll, sem til þurfi, en eins og er, þá sé hann ekki fyrir hendi. Þá taldi hv. þm., að það væri of djúpt í árinni tekið hjá mér að segja, að hér væri áróðursmál á ferð. En eins og greinilega kom fram í minni ræðu, þá var því beint til málsmeðferðar þessa hv. þm., því að ég kalla það áróðursmál, þegar um svo veigamikið efni er að ræða eins og hér, að hann reynir að gera það tortryggilegt, að málinu er ekki flaustrað af, án þess að það sé nánar athugað, og eins hitt, að gera bæði umsagnir vitamálastjóra og þeirra manna, sem að þessu hafa unnið, eins tortryggilegar og hann reyndi að gera. Það var þessi málsmeðferð, sem ég kunni ekki við og kallaði áróðurslega frekar heldur en efnislega. En málið er þannig vaxið, að það þarf gaumgæfilega athugun, sem það hefur ekki fengið enn þá og það hefur ekki etað fenið, því að það er á einskis manns færi, hvorki þessa hv. þm. né ég vil segja flestra íslenzkra verkfræðinga að gefa þá umsögn, sem þarf til þess að svara, hvernig varið er efnisflutningunum með ströndinni á Suðurlandi.



Herra forseti. Fsp. sú, sem hér er til umr., er um framkvæmd á till., sem ég ásamt hv. 5. þm. Sunnl. flutti á árinu 1961 um rannsókn á möguleika fyrir byggingu hafna við Dyrhólaey og í Þykkvabæ. Þær umr., sem hér hafa farið fram, hafa mjög beinzt að hagsmunum þess fólks, sem á þessu svæði býr, og einskorðazt nokkuð við það. Ég þakka hæstv. sjútvmrh. fyrir hans skýrslu um málið, og sérstaklega vil ég þakka hans umsögn um það, að hingað til lands yrði fenginn sérfræðingur til frekari athugunar á. möguleikum um hafnarbyggingu á þessu svari, sem þar um ræðir. En það er eitt atriði í sambandi við þetta, sem ekki hefur komið fram í þessum umr., sem ég tel mjög mikilsvert, en það er, að höfn við Dyrhólaey mundi verða lífhöfn fyrir alla strandlengjuna frá Hornafirði að Þorlákshöfn eða hafnar innan við Reykjanes. Þetta er einhver erfiðasta siglingarleið hér við land, og það hefur oft borið þannig að, að það hefur augljóslega komið í ljós, að brýna nauðsyn ber til þess að vinna að hafnarbyggingu á þessu svæði til þess að skapa öryggi fyrir þann mikla skipafjölda, sem á þessu svæði siglir. Ég benti á þetta í minni framsöguræðu um málið, þegar það var hér til umr. 1961, að önnur meginástæðan fyrir því, að þarna væri nauðsynlegt að byggja höfn, er, að það vantar lífhöfn fyrir þann skipafjölda, sem á þessu svæði siglir. Ég vildi láta þetta koma fram hér við þetta tækifæri, þar sem það hafði ekki komið fram hjá þeim hv. þm., sem um þetta hafa rætt nú. En þetta er önnur meginástæðan fyrir því að mínu áliti, að nauðsynlegt er að hraða því eins og unnt er, að þarna komi upp höfn.



Herra forseti. Hv. varaþm. úr Norðurlandskjördæmi eystra, Valtýr Kristjánsson, sem mætti hér á Alþingi í forföllum mínum um skeið, bar fram fsp. þá um starfsfræðslu, sem nú er fyrir tekin. Ég tel mér skylt, af því að hann er vikinn af þingi, að fylgja fsp. úr hlaði með nokkrum orðum, enda var hún lögð fram í samráði við mig. Eins og allir vita, er lífshamingja hvers manns undir því komin, að hann lendi ekki á, rangri hillu, þegar hann velur sér lífsstarf. Þess vegna má það val ekki vera af handahófi gert, heldur ef unnt er af skilningi og í samræmi við hæfileika hvers manns. Starfsfræðsla hefur að meginmarkmiði að kynna unglingum starfsgreinar, svo að þeir geti betur en ella valið sér lífsstarf, er séu þeim við hæfi, m.ö.o. komizt á rétta hillu í lífinu, eins og kallað er. Sagt er, að ekki séu nema um 55 ár síðan hafin var skipuleg starfsfræðsla, og var byrjunin gerð í Bandaríkjunum, í Boston. En nú er svo komið, að allar helztu menningarþjóðir leggja ríka áherzlu á starfsfræðslu, enda er hennar meiri og meiri þörf með hverju ári sem líður, því að starfsgreinum fjölgar og verkaskipting vex ört. Það er talið, að starfsgreinar muni vera orðnar í he3minum milli 20 og 30 þúsund. Öll Norðurlöndin nema Íaland munu hafa tekið starfsfræðsluna upp í fræðslukerfi sín. Hér á landi voru lengi vel atvinnuhættir mjög einfaldir og fábrotnir. Hinir ungu fræddust af hinum eldri um starfsgreinarnar, og var sú fræðsla í mjög nánu sambandi við heimili manna, og þetta varð að duga. Nú er þetta gerbreytt, og ný viðhorf krefjast nýrra aðgerða. Starfsgreinar eru að verða allmargar hér á landi eða svo að hundruðum skiptir, að því er fróðir menn um þessi efni segja. Höfuðborgin, Reykjavík, hefur riðið á vaðið og gefið æsku sinni kost á nokkurri starfsfræðslu síðustu árin, þó að ekki hafi verið í föstu formi að öðru leyti en því, að haldinn hefur verið árlega almennur starfsfræðsludagur a.m.k. 7 ár í röð og starfsfræðsludagur einnig fyrir sjávarútveginn a.m.k. þrem eða fjórum sinnum. Einnig hafa allir ungtingar hér í Reykjavík, um leið og þeir útskrifast úr unglingaskóla, átt kost á að fá ókeypis bókina Starfsval, en sú bók er fróðlegt rit og skemmtilegt um þessi efni. Þetta er höfuðborginni til sóma og þeim áhugamönnum úr atvinnustéttunum, sem tekið hafa þátt í að byggja upp viðfangsefni starfsfræðsludaganna og sýningar á þeim. Reykjavík lagði í þann tilkostnað árið 1951 að ráða sérstakan mann til að vinna að framkvæmd þessara málefna, ótaf Gunnarsson sálfræðing. Og hans verk hefur verið þetta, að undirbúa framkvæmd starfsfræðslu í Reykjavík og stjórna henni. En jafnframt var gert ráð fyrir því af hlutaðeigendum, að ég held, að starfsemin færðist innan skamms yfir til ríkisins og næði þá til landsins alls. Hefur Ólafur Gunnarsson verið driffjöður í þessum málum og óþreytandi í ræðu, riti og viðtölum að vekja áhuga á nauðsyn starfsfræðslu og skýra, í hverju hún er fólgin og hvað gerist hjá öðrum þjóðum í þessum efnum. Það má óefað telja, að honum sé að verulegu leyti að þakka, að mikill áhugi er risinn víðs vegar um landið fyrir því, að komið verði á fót skipulegri starfsfræðslu í landinu. ólafur Gunnarsson hefur mikið ferðazt um landið til að halda fyrirlestra í skólum, sem hafa beðið hann að heimsækja sig og fræða í þessum málum, og hann hefur skipulagt með heimamönnum, þ.e. atvinnurekendum og kennurum, þrjá starfsfræðsludaga á Akureyri, einn á Akranesi og einn á Siglufirði, og nú liggur fyrir, að hann hjálpi heimamönnum á Sauðárkróki eftir beiðni þeirra að koma þar á starfsfræðsludegi um næstu mánaðamót. Hinn 1. júní 1980 samþykkti Alþingi svo hljóðandi þál. um starfsfræðslu, sem ég les, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta athuga möguleika á því, að starfsfræðsla verði tekin upp í skólum landsins.“ Ég man ekki betur en þessi till. væri samþ. með öllum atkv. viðstaddra þm., svo að þingviljinn virtist ótvíræður. Ekkert hef ég frétt um, hvað hæstv. ríkisstj. hefur gert vegna áskorunar þessarar. Máske má segja, að efni hennar sé ekki að öllu leyti innan ramma fsb., en vissulega væri fróðlegt og ekki utan við efnið að heyra í leiðinni, þegar fsp. verður svara. hvaða framkvæmdir þessi þáltill. hefur hlotið. Fsp. er annars þannig, að henni er sérstaklega beint til hæstv. atvmrh., Ingólfs Jónssonar, sem ég veit ekki betur en hafi áhuga á starfsfræðslu, og spurt er vegna landsbyggðarinnar fyrst og fremst utan Reykjavíkur. einmitt af því, að Reykjavík hefur sjálf, eins og ég gat um, veitt æsku sinni nokkrar úrlausnir í þessum málum. Spurningin er í tveim liðum, svo hljóðandi, með leyfi hæstvirts forseta: „1) Hvað hefur atvmrh. gert til þess að tryggja, að unglingar í dreifbýlinu eigi hið fyrsta kost á nauðsynlegri starfsfræðslu, sem þegar hefur verið hafin í Reykjavík? 2) Hvernig er áformað að verja fjárhæð þeirri, sem á 16. gr., IX. lið, fjárl. 1963 er ætluð til starfsfræðslu utan Reykjavíkur?“ Seint í fyrravetur barst okkur þm. Norðurl. e. bréf frá framámönnum í atvinnumálum og kennslumálum á Akureyri. Í bréfi þessu báðu þeir okkur að leggja því lið, að stofnað yrði til starfsfræðslunámskeiðs á vegum ríkisins fyrir kennara og um leið skipulögð uppfræðsla á því sviði. Við þm. að norðan framsendum erindi þetta með meðmælum okkar til hæstv. ráðh.. Emils Jónssonar. Litlu síðar fengum við tilkynningu frá honum um, að hann hefði látið málaleitunina ganga til menntmrn. Af þessu erindi okkar hef ég svo engar fréttir haft síðan. Menntmrn. hefur mér vitanlega engu svarað því til okkar þm. Nú teldi ég æskilegt, að upplýst yrði, enda er það innan ramma fsp. þessarar, hvort ekki er áformað að stofna á þessu ári til slíks námskeiðs, en það álít ég að gæti orðið mikilsverður aflgjafi til starfsfræðslustarfsemi úti um land og skipuleg byrjun á undirbúningi allsherjar framkvæmdar í þessum málum fyrir landið allt.



Herra forseti. Ég get strax svarað því, sem hv. fyrirspyrjandi talaði um í niðurlagi ræðu sinnar. Það var það, hvort fyrirhugað væri að halda kennaranámskeið í starfsfræðslu. Mér er kunnugt um það, að menntmrh. hefur beitt sér fyrir því, að þetta mætti verða á næsta hausti. Mér er einnig kunnugt um það, að menntmrh. hefur áhuga á því, að starfsfræðsla verði tekin upp í kennaraskótanum, þannig að kennaraefnin læri sérstaklega í kennaraskólanum að fara með þau mál. Og mér er kunnugt um, að menntmrh. telur eðlilegt og bezt til árangurs í þessum málum, að starfsfræðslan verði tekin upp í skólunum í 1-13 ára bekkjum þannig að unglingarnir fái í skólunum fræðslu um þessi mál. Ég tel þetta vel farið og hygg, að þarna sé rétt stefnt. Hins vegar tel ég, að það geti einnig verið rétt og eðlilegt að halda áfram á þeirri leið, sem hefur verið farin síðan 1951–1952, að Ólafur Gunnarsson fór að undirbúa sérstaka starfsfræðsludaga. Ég hygg, að þeir dagar, þessir starfsfræðsludagar, hafi gert ýmislegt gott og að margir unglingar hafi þar fengið talsverða fræðslu um hin ýmsu störf, sem nú eru orðin margþætt og breytileg í okkar þjóðfélagi. Og ég get tekið undir það, sem hv. fyrirspyrjandi sagði hér áðan, að ég hygg, að Ólafur Gunnarsson hafi unnið þarft og gott verk með þessu. En starfsfræðsludagarnir hafa verið oftast aðeins hér í Reykjavík, og það er þess vegna Reykjavíkuræskan, sem helzt hefur notið þessa. í tilefni af því var nú í fyrsta sinn sett á fjárlög litil upphæð, sem ætluð er til starfsfræðslu utan Reykjavíkur. Þetta er vitanlega lítil upphæð, aðeins 30 þús. kr., en það er í fyrsta sinn, sem þetta er tekið á fjárlög í þessu skyni. Og þá er það, lít ég svo á, til þess að styrkja starfsfræðsludaga utan Reykjavíkur, og jafnvel hafa ýmsir hv. þm., sem beittu sér fyrir því, að þessi fjárhæð væri tekin á fjárlagagrein, sem ég ávísa af, þeir hafa jafnvel sérstaklega ætlazt til þess, að þessi fjárhæð væri notuð í sveitunum eða í dreifbýlinu, geri ég ráð fyrir. Ég skal viðurkenna það, að ég hef ekki enn hugsað nægilega mikið, hvernig þessi upphæð gæti komið að sem beztum notum. En ég hef rætt við Ólaf Gunnarsson um þetta, þar sem hann hefur reynsluna, og okkur hefur komið saman um, að í þetta sinn yrði þessu fé bezt varið með því að styrkja starfsfræðsludaga utan Reykjavíkur. Það var nefnt hér áðan, að það yrði starfsfræðsludagur á Sauðárkróki um næstu mánaðamót, og það er gert ráð fyrir, að unglingum úr Skagafirði og Húnavatnssýslu verði sérstaklega boðið á þennan starfsfræðsludag. Í sambandi við það verður vitanlega nokkur kostnaður, undirbúningskostnaður Ólafs, hann hefur verið beðinn sérstaklega um að mæta þarna. Ég tel eðlilegt að styrkja tarfsfræðsludaginn á Sauðárkróki að einhverju leyti og vænti þess, að það þjóni ilganginum. Mér er einnig kunnugt um það að ýmsir fleiri aðilar hafa snúið sér til Ólafs Gunnarssonar og óskað eftir aðstoð hans til að skipuleggja starfsfræðsludaga, og teldi ég þá eðlilegt að verja þessari upphæð, svo lengi sem hún endist, til styrktar hinum ýmsu starfsfræðsludögum víðs vegar um landið, þar sem erfiðast er að koma þeim á, og gera þá unglingum úr hinum ýmsu byggðum mögulegt að koma á starfsfræðsludagana og kynna sér það, sem þar fer fram. N.k. sunnudag er starfsfræðsludagur hér í Reykjavík, og það hefur verið vakin sérstök athygli á þessum degi meðal unglinga hér á Suður- og Suðvesturlandi og þess vænzt, að þeir noti tækifærið og komi til Reykjavíkur og kynnist því, sem fram fer á starfsfræðsludeginum n.k. sunnudag. Ég vænti þess, að það verði ekki talið mér mikið til ámælis, þó að ekki hafi enn verið hafðar uppi stórar ráðagerðir í sambandi við starfsfræðslu utan Reykjavíkur vegna þessarar upphæðar, sem nú fyrsta sinn er á fjárlögum til að styrkja þá starfsemi, og það er vitanlega ljóst, að það er ekki nema örlítið, sem hægt er að gera við þessa upphæð. Ég tel, að þótt í framkvæmd komi, sem ég vona að verði, áætlun menntmrh. um starfsfræðslukennslu í skólum, að starfsfræðsludagar í því formi, sem þeir áður hafa verið, geti haft sína þýðingu og það sé vitanlega ekki nóg, að þessir starfsfræðsludagar verði helzt aðeins hér í Reykjavík, heldur þurfi þeir að vera sem víðast um landið, þar sem hægt er að koma því við, svo að unglingar sem víðast af landinu geti notið þessarar fræðslu, ekki aðeins í skólunum, heldur einnig á starfsfræðsludögum, þar sem er til sýnis ýmislegt frá hinum ýmsu atvinnuvegum og þar sem er kannske enn betra tækifæri til skýringar af hinum ýmsu forstöðumönnum starfsgreinanna heldur en þótt kennslan færi fram í skólum, sem að sjálfsögðu er mikilvægt spor til framfara frá því, sem verið hefur. Ég get tekið undir það, sem hv. fyrirspyrjandi sagði hér áðan, að það er vitanlega mikils virði, að æskan og unglingarnir kynnist atvinnulífinu, kynnist hinum ýmsu og mörgu starfsgreinum, sem um er að ræða í okkar þjóðfélagi. Það er enginn vafi á því, að það er mikill og góður efniviður í íslenzkri æsku, og það er mikils virði, að hver og einn velji sér það starf, sem hann er hæfur til og hann hefur áhuga á, og þjóðfélagið gengur því betur sem hlutfallið milli hinna ýmsu nauðsynlegu atvinnuvega verður í meira og betra jafnvægi. Ég tel ekki ástæðu til að segja öllu meira í sambandi við þessa fsp. Ég vænti þess, að hv. fyrirspyrjandi láti sér eftir atvikum nægja það, sem ég hef sagt, og ég er vitanlega reiðubúinn til að hlýða á ábendingar um það, hvernig bezt mætti verja því fé, sem á fjárlögum er í þessu efni. En ég hef talið að þessu sinni, að á meðan ekki er um meira fé að ræða en þetta, þá verði því bezt varið til að stuðla að því, að starfsfræðsludagar geti komizt á utan Reykjavíkur, eins og ég benti á áðan, og borga ferðakostnað fræðslustjórans í Reykjavík, sem hefur verið beðinn um aðstoð við þessa daga, og þá á annan hátt, eftir því sem hægt væri að koma því við.



Herra forseti. Ég þakka hæstv, atvmrh. fyrir svör hans. Ég fyrir mitt leyti get lýst yfir, að að því leyti sem skoðanir hans komu fram í svörunum, á ég samleið með honum. Ég held, að því er þessar 30 þús. snertir, sem á fjárl. eru til starfsfræðslu nú, þá sé þeim vel varið með því, að fulltrúi hjálpi þeim stöðum úti á landi, sem vilja koma upp starfsfræðsludögum, til þess að skipuleggja þá. En því vildi ég bæta við, að heppilegt teldi ég, að fulltrúinn gæti líka heimsótt fleiri staði til að kynna þessi mál og búa undir framtíðina, eftir því sem þetta fé hrekkur nú til. Mér þóttu það góðar fréttir, sem hæstv. ráðh. flutti um það, að hæstv. menntmrh. hefði ákveðið, að í haust yrði stofnað til námskeiðs fyrir kennara í starfsfræðslu og til þess að koma á skipulegu fræðslustarfi, enn fremur að taka á upp starfsfræðslu í kennaraskólanum og við unglingaskóla. En ég hef heyrt því fleygt, að til þess að standa fyrir námskeiði því, sem hér um ræðir og fyrirhugað er, sé ráðgert að fá danskan mann. Ég get ekki að því gert, að mér finnst það dálítið annarlegt að fá danskan mann til þess að leiðbeina íslendingum um atvinnuvegi þeirra, t.d. að því er snertir útgerðina. Ég hafði haldið, að sá fulltrúi, sem við höfum hér heima og kunnugur er atvinnulífinu og unnið hefur að þessum málum undanfarin ár, sé miklu betur til þess fallinn að skipuleggja fyrir okkur þetta starf, og þess vegna mundi það vera mér geðfelldara og ég hygg flestum, að það væri íslenzkur maður, sem væri þarna falið íramkvæmdastarfið. Hinu er svo alls ekki að neita, að gott getur verið að fá almenna fræðslu frá útlendum aðila um starfsfræðslu erlendis. Ég vildi þess vegna óska þess, að hæstv. menntmrh. endurskoðaði þetta atriði, ef það er rétt, að hugsað hafi verið að fá danskan mann til að standa fyrir þessu námskeiði. Þá hefði ég viljað spyrjast fyrir um það, hvort komið hefur til tals hjá þeim, sem fara með þessi mál, að taka upp það fyrirkomulag, sem tíðkast hjá öðrum þjóðum, að hafa starfsfræðsluráð, sem skipað sé ekki aðeins kennurum, heldur einnig fulltrúum aðalatvinnuvega. Mér skilst, að til þess að starfsfræðsla geti orðið verulega fullkomin og m.a. til þess að fá, fé til hennar, þurfi að leita samstarfs við atvinnuvefina sjálfa, eins og raunar hefur verið gert hér í Reykjavík á starfsfræðsludögum. - Svo þakka ég aftur fyrir svörin.