Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Frv. þetta er hingað komið frá hv. Nd. og er um það að bæta við í tölu þeirra sjúkrahúsa, sem viðurkennd eru sem fjórðungssjúkrahús, einu sjúkrahúsi fyrir Suðurlandsundirlendið. Munu vera samtök um það í byggðum Suðurlandsundirlendisins að standa að byggingu þessa sjúkrahúss. Í bréfi frá landlækni, sem heilbr.- og félmn. Nd. birti með áliti sínu, skýrir hann viðhorf sitt til þessa máls, og er hann mjög samþykkur því, að málið nái fram að ganga. Samkv. þessu var málið afgr. hingað til þessarar hv. d. Meiri hl. heilbr.- og félmn. þessarar d. mælir með því, að frv. sé samþ. óbreytt, en minni hl., þ.e. hv. þm. Barð., er því andvigur. Ég vil taka það fram, að mér er kunnugt um það og hef þær upplýsingar frá hv. 2. þm. Árn., sem á sæti í þessari deild, að við umræður um málið á svæðinu, sem hér um ræðir, var það athugað, að það eru til möguleikar, sem eru aðeins ætlaðir að vísu smærri sjúkrahúsum, til þess að fá greidda 2/3 kostnaðar við byggingar, og þeim, sem að þessum málum standa, er þetta mjög ljóst, en hafa fylkt sér um þá ósk, að þetta væntanlega sjúkrahús Suðurlandsundirlendisins verði viðurkennt sem fjórðungssjúkrahús og hljóti styrk samkv. því. Er sá styrkur að vísu nokkru minni, en ætlaður er sjúkrahúsum eða sjúkraskýlum í sveitum, en þetta er vitað og viðurkennt. Leit meiri hl. n. svo á, að eðlilegt væri að koma til móts við óskir þeirra manna, sem vilja stofna þarna til fjórðungssjúkrahúss.



Herra forseti. Það er nú alveg nýtt, að hér á Alþingi séu borin fram frv. um að þiggja minni greiðslur úr ríkissjóði til þess að koma upp ákveðnum byggingum eða sinna ákveðnum verkefnum, en lög mæla fyrir um, en þannig er það nú um það frv., sem hér liggur fyrir. Ég gat ekki verið sammála hv. meiri hl. um að afgr. þetta mál, m.a. af því, að fyrir mér liggja ekki nægilega miklar sannanir um, að meiri hl. þeirra aðila, sem hér eiga hlut að máli, vilji þessa réttarskerðingu, en að því atriði skal ég koma nokkuð síðar. Það hefur verið reynt að túlka það þannig, þótt hv. form. n. gerði það nú ekki, að lögin nr. 24 frá 1949, um breyt. á þeim lögum, sem hér um ræðir, muni ekki vera nægilega skýr og ákveðin til þess að tryggja það, að sjúkrahús af þeirri stærð og gerð, sem ætlazt er til að reisa á Selfossi eða á Suðurlandsundirlendinu, hefði fullan rétt til þess að fá 2/3 af byggingarkostnaði úr ríkissjóði. Og vegna þess að þetta hefur verið vefengt og það er m.a. skoðun hv. flm., að það sé ekki svo, þá vildi ég hér, með leyfi hæstv. forseta, mega lesa upp þessa grein. Hún er þannig: „Ríkissjóður greiðir bæjarfélögum allt að 2/5 kostnaðar, en öðrum sveitarfélögum allt að 2/3 kostnaðar af að reisa almenn sjúkrahús, sjúkraskýli eða læknisbústaði, sem reistir verða samkv. ákvæðum laga þessara, enda fallist þá ráðh. á þörf þeirra framkvæmda og meti þær við hæfi.“ Og það er einmitt vegna þessara fyrirmæla, að einn hv. þm., sem hefur umboð fyrir svo og svo mikinn hluta af þeim íbúum, sem búa á þessu svæði, hefur raunverulega mótmælt þessu frv., hv. 2. þm. Rang. Honum er það fullkomlega ljóst, að þessi ákvæði laganna eru alveg skýr og óvefengjanleg. Nú er það svo, að hv. þm. Seyðf., sem einnig er í heilbr.- og félmn., hefur talið, að samkv. lögskýringum væri á því mjög mikill vafi, að þetta gilti um jafnstórt sjúkrahús og hér er átt við, en þegar litið er á þetta mál og meðferð þess hér á þingi, þá er sýnilegt, að sú skoðun hv. þm. er ekki ú rökum reist, enda hefur hann viðurkennt, að hann hafi ekki sett sig svo inn í þetta mál, að hann geti kveðið þar upp neinn sérstakan dóm, sem sé óhrekjanlegur. En þegar frv. er fyrst borið fram, þá hljóðar það svo, með leyfi hæstv. forseta: „Læknishéruð utan bæja með yfir 2.000 íbúa, sem reisa sjúkrahús og læknisbústað, skulu njóta styrks úr ríkissjóði til bygginganna, allt að 2/3 kostnaðar,enda sé staður þeirra og starfssvæði samþykkt af heilbrigðisstjórninni.“ Þannig var frv. borið fram upphaflega. Síðan er frv. breytt - kemur brtt. einmitt frá einum af þeim hv. þm., sem hér á að gæta hagsmuna þessara aðila. Það er frá hv. þm. V-Sk. Hann kemur hér með brtt. þá, sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þó skal framlag til að reisa læknisbústaði og sjúkraskýli í læknishéruðum með færri en 850 íbúum greiðast með 4/5 kostnaðarverðs.“ Hann vildi þá á því stigi málsins skerða þennan rétt við 850 íbúa, sem flm. vildu fyrst skerða við 2 þús. íbúa, en hvort tveggja þetta er fellt. Þessi skerðing við 850 íbúa og skerðingin víð 2 þús. íbúa er hvort tveggja fellt út úr frv. og það er samþ. hér samkv. nál., sem einnig hv. flm. þessa frv. undirritar. Þar stendur svo, með leyfi hæstv. forseta: „ N. ræddi frv. á allmörgum fundum. Nm. voru fylgjandi efni frv., en ákvæði 1. gr. voru nokkuð óljós og gátu valdið misskilningi. Auk þess þótti n. ekki rétt að binda ákvæðið um aukið framlag til byggingarframkvæmda við ákveðna fólkstölu í héruðunum. N. leggur því til, að frv. verði samþ. með eftirfarandi breytingu“ - og það er sú breyting, sem ég þegar hef lesið. Hér skrifar Helgi Jónasson, fundaskrifari og frsm. að þessari breytingu, undir, svo að það er alveg sýnilegt, að hann á því stigi málsins hefur einmitt ætlað að tryggja það, að þó að byggt yrði svo stórt hús sem hér um ræðir á Suðurlandsundirlendinu, þá fengi það 2/3 parta úr ríkissjóði, sem og er fullkomlega tryggt með þeim l., sem samþ. voru. Þetta þótti mér rétt að láta koma hér fram. Hver er þá ástæðan fyrir því, að hv. flm. ber þetta frv. fram nú og vill með þessu frv. skerða rétt þeirra íbúa allra, sem hér eiga hlut að máli? Það er alveg sýnilegt og hefur komið alveg ljóslega fram í sambandi við umr. um málið í heilbr.- og félmn. Hún er sú, að hann vill með þessu mótí reyna að tryggja þessu húsi einhverja sérstaka aðstöðu í rekstri. Fyrir það fyrsta hefði það nú verið miklu drengilegra og manndómsmeira að setja það strax inn í l. sér, annaðhvort í þetta frv. eða í sambandi við annað mál, að það sé sjálfsagt að gefa einhver forréttindi til sjúkrahúsa, sem viðurkennd eru sem fjórðungssjúkrahús, og láta það standa í l., en það er ekki gert, heldur er verið að svíkjast að Alþ. á þennan hátt, sem hér er gert. Það er verið að innleiða það hér að reyna að koma þessu inn sem fjórðungssjúkrahúsi til þess síðar meir að fá meiri og sterkari aðstöðu til þess að krefjast meira fjárframlags árlega í rekstur til þess sjúkrahúss, og það er unnið til þess að fórna hér allt að 700–800 þús. kr. úr vasa þessara manna til þess að reyna að tryggja þau sérréttindi. Nú er það svo, að það veit enginn, hvort það tekst síðar að fá nokkur sérréttindi fyrir rekstur fjórðungssjúkrahúsa, auk þess sem það var a.m.k. nægilegur tími til þess að taka upp þá baráttu, þegar búið var að stinga fyrstu skóflustunguna á Suðurlandsundirlendinu fyrir þetta mikla hús, sem þar á að koma. Ég get hins vegar upplýst það í sambandi við þetta mál, að það var mjög mikið rætt í fjvn. á þessu þingi að tryggja hinu nýja sjúkrahúsi á Akureyri einhver sérréttindi í rekstri, og það var komið svo langt, að það var hugsað að láta allt að 300 þús. kr. framlag úr ríkissjóði til rekstrar, en það strandaði allt á því, að þá komu aðrir þm., sem áttu að gæta hagsmuna sinna kjósenda, og kröfðust þess, að það væri einnig látinn sami réttur ganga yfir þá þegna, sem þar byggju, því að það er sjáanlega óstandandi á þeirri kröfu, að einhver ákveðinn hluti þjóðarinnar skuli fá meira framlag til byggingar sjúkrahúsa og alveg sérstaklega til rekstrar sjúkrahúsa heldur en annar. Það er alveg ótækt að standa á því, enda hefur það aldrei verið lögtekið hvað snertir reksturinn. Því er nú þannig komið fyrir, að það er fjárhagsatriði í hvert skipti, hvað mikið er látið til fjórðungssjúkrahúsa, og þau hafa fengið um 100 kr. á hvert rúm hingað til, en það hafa sí og æ vaxið kröfurnar frá öðrum sjúkrahúsum um, að þau fengju einnig þennan sama rétt. Hér skýtur hv. flm. því alveg yfir markið að halda, að hann geti með þessu móti tryggt sjúkrahúsi á Suðurlandsundirlendinu nokkuð betri aðstöðu í sambandi við rekstur í framtíðinni, og er alveg óþarft fyrir hann að fórna 7–8 hundruð þús. kr., meðan á byggingunni stendur, sem teknar eru úr vasa hans ágætu kjósenda og annarra,sem að þessu standa, því að um það verður ekkert sagt, hvernig þeim málum verður skipað, undir neinum kringumstæðum. Ég vildi þá aðeins koma að því, hvort það sé eðlilegt út af fyrir sig, ef einhver sérréttindi eru gefin til fjórðungssjúkrahúsa, að einmitt þetta sjúkrahús kæmi undir þann lið. Og ég verð að segja það, að mér finnst það vera mjög vafasamt. Þegar upp hefur verið komið fjórðungssjúkrahúsum, þá hefur það grundvallazt alveg sérstaklega á því, að ekki einasta aðilar úr þeim landsfjórðungum stæðu að sjúkrahúsinu, heldur að þessi sjúkrahús tækju við svo og svo miklu af fólki, sem flytur til þessara ákveðnu staða í sambandi við vertíðir og ýmsar framkvæmdir á sjó og landi, sem fara fram á vissum tímum, m.a. eins og t.d. á Siglufirði, sem að vísu er ekki tekið inn sem fjórðungssjúkrahús, en nýtur sömu réttinda eins og fjórðungssjúkrahús, vegna þess að svo og svo mikill fjöldi landsmanna flytur sig þangað að sumri til, til þess að hafa þar atvinnu, og það er talið, að það sé skylt fyrir ríkið að sjá um, að þeir menn, sem þar eru, njóti þess vegna sömu réttinda í sambandi við sjúkrahúsmálin eða sjúkdóma eins og aðrir staðir, þar sem komið er upp fjórðungssjúkrahúsum. Hið sama má segja um Ísafjörð. Þar nýtur Ísafjörður þessarar sérstöðu vegna þess, að þangað koma óhemjumargir sjómenn, bæði héðan úr Reykjavík og víðs vegar af landinu, og einkum og sér í lagi á veturna. Það sama er að ske og hefur raunverulega skeð um sjúkrahúsið, sem er á Patreksfirði. Þó að aldrei hafi það fengið að njóta þessara hlunninda, þá er sjúkrahúsið á Patreksfirði að hálfu leyti byggt upp fyrir þá aðila, sem stunda sjó fyrir Vestfjörðum allan veturinn, og m.a. fyrir fjölda manna héðan úr Reykjavík, og bezta sönnunin fyrir því, að ég fer hér með rétt mál, er það, að togaraútgerðarmannafélagið greiddi ákveðna upphæð til byggingar þessu húsi, vegna þess að þeir viðurkenndu, að það væri svo stórkostlegt atriði fyrir togaraflotann hér og fyrir þá menn, sem á honum vinna, að hafa sjúkrahús á Patreksfirði til þess að taka við veikum eða slösuðum mönnum. Þetta hefur verið gert hér í mörg ár, án þess að sjúkrahúsið hafi enn fengið nokkurn styrk frá Alþ. í sambandi við rekstur. Og ég get upplýst, að þetta sjúkrahús, sem er aðeins fyrir hálfa Barðastrandarsýslu, hefur orðið að standa undir á annað hundrað þús. kr. rekstrarhalla á hverju ári nú seinni árin, og það mun ekki verða liðið undir neinum kringumstæðum, hvað sem líður framlagi til byggingarkostnaðarins, að það verði verið að gefa einhver sérréttindi til rekstrar sjúkrahúsi á Suðurlandsundirlendinu, ef einmitt ekki verða tekin upp sömu réttindin fyrir þau önnur hús, sem líkt stendur á með. Í sambandi við það sjúkrahús, sem hér er hugsað að reisa, þá er alveg útilokað, að nokkur maður, sem stundar sjó, komi á þetta sjúkrahús, - ja, það er helzt, ef hann yrði þá settur í land á Eyrarbakka, sem eru engin líkindi til, kannske í Þorlákshöfn síðar, þegar þar er komin höfn, gæti hugsazt, - en eins og sakir standa núna er húsið fyrst og fremst fyrir héruðin sjálf, en ekki fyrir neina aðra aðila utan að komandi, og þess vegna er alveg sýnilegt, að það þarf ekki að fórna neinum 7–8 hundruð þús. kr. til þess að tryggja sérstök fríðindi í sambandi við reksturinn, því að þau munu aldrei fást, svo lengi sem nokkurt réttlæti gildir hér á Alþ. um það, að nokkur sérstök fríðindi verði gefin í rekstri til þess húss. Þetta þótti mér rétt að láta koma fram. Það er sjálfsagt ekki mitt hlutverk hér, á meðan ég er formaður fjvn., að standa og vera á móti því, að þessir menn fái leyfi til þess að taka á sig þennan bagga. Það er m. a. þess vegna, sem ég hef ekki gefið út sérstakt nál., því að hvers vegna ætti ég, sem veit, að ríkissjóður þarf að halda á hverri krónu, sem hægt væri að spara, að berjast hér gegn því, að ríkissjóður geti sparað þessa nærrí 1 millj. og lagt það á herðar þeirra manna, sem eru óðfúsir og vilja endilega hlaupa til og fá leyfi til þess að borga það sjálfir? Þess vegna hef ég ekki heldur gefið út nál. Mér þykir samt sem áður rétt að benda á þetta, vegna þess að það liggja engin gögn fyrir, að um þetta mál sé samkomulag nema innan mjög þröngs hrings, og það er hjá þeim mönnum, sem hafa allra hagsmuna að gæta um það, að sjúkrahúsið komi upp, og þéna svo og svo mikið á því í sambandi við atvinnu og verzlun, að húsið komi þar upp á ákveðnum stað. Það eru engin ummæli frá t.d. Vestur-Skaftfellingum um það, að þeir vilji fórna þessu og borga sjálfir þennan hluta, og það er ekki nema, eins og ég segi, samkomulag við annan hv. þm. Rang., en hinn hins vegar á allt annarri skoðun og litur alveg réttilega á þetta mál, að ekki sé ástæða fyrir þá að taka að sér að greiða þetta, sem vitað er að ríkissjóður verður að greiða samkv. lögum. Ég skal svo ekki ræða meira um það atriði. En ég vil hins vegar leyfa mér að bera fram hér brtt. við frv., og hefur hún verið prentuð hér á þskj. 695, þ.e., að framan við 1. málsgr. bætist stafliður, svo hljóðandi: „Aftan við 1. efnismálsgr. 1. gr. l. bætist nýr málsliður: Í kostnaði við að reisa sjúkrahús eða sjúkraskýli er innifalið andvirði nauðsynlegs húsbúnaðar, áhalda og lækningatækja.“ Þetta er baráttumál, sem hvert eitt einasta hérað á landinu stendur að og svo að segja hver einn og einasti þegn í þjóðfélaginu vill að sett sé inn í l., og satt að segja á ég ákaflega erfitt með að skilja, hvers vegna þetta er ekki löngu síðan lögtekið, því að það er alveg sýnilegt, að húsið eitt gerir læknaþjónustunni og heilsugæzlunni í landinu ekkert gagn, ef ekki er hægt að útbúa það með þeim húsbúnaði, áhöldum og lækningatækjum, sem nauðsynleg eru, og að það er svo stór liður í byggingu hússins og útbúnaði, að það er ómögulegt fyrir fátæk héruð að standa undir þeim kostnaði. Þetta gildir um svo að segja öll sjúkrahús á landinu. Þetta er náttúrlega mismunandi upphæð eftir því, hvað sjúkrahúsin eru stór, en öll sjúkrahús þurfa undir öllum kringumstæðum eitthvað af þessum tækjum. Mér er m.a. kunnugt um það nú, að það hafa verið hafin viðtæk samskot í Barðastrandarsýslu til að afla nægilegs fjár til þess að geta keypt þessi tæki, og heilsugæzlan líður stórkostlega fyrir það, að ekki hefur verið hægt að kaupa þau. Ég vildi því vænta þess, að hvað sem meginatriðinu líður, þá fylgi hv. þm. þessu máli hér, og ef ríkissjóður getur með samþykkt frv. á öðrum sviðum sparað sér upp undir 1 millj. kr., eins og til er ætlazt, þá er því ríkari ástæða til þess að nota það fé, sem hann lagalega væri skyldugur til að greiða af hendi, og nota þá það fé til þess að standa undir þeim kostnaði, sem af þessu leiðir nú, að héruðin verða að kaupa þau tæki, sem hér um ræðir. Ég vil því mælast til þess mjög, að þessi till. verði samþ.



Ég skal viðurkenna það, herra forseti, að ég hef ekki sett mig sérstaklega inn í þetta mál, en mér finnst gæta svo mikils misskilnings hjá þm. Barð. á málinu í heild, að ég held ég verði að segja nokkur orð til þess að reyna að túlka það sjónarmið, sem ég hygg að hér liggi á bak við og ég hygg að þm. Barð. sé líka með, þegar hann athugar málið nánar. Menn hafa verið sammála um það hér á Alþ. margir - ekki allir, að það bæri að stefna að því að hafa sjúkrahús á nokkrum stöðum á landinu og að það væri óumflýjanlega nauðsynlegt, að við sjúkrahúsið væru tveir læknar. Ég hygg, að þm. Barð. hafi verið sammála mér og öðrum um þetta. Hér er um stórt og víðlent hérað að ræða, sem eru í, ef ég man rétt, sex læknishéruð. Í staðinn fyrir að fara fram á að reisa hvert um sig eitt lítið sjúkrahús, sem fái hærri styrkinn, sem þm. Barð. var að tala um, þá ætla þau öll að sameina síg um að reisa eitt stórt, gott, fullkomið sjúkrahús og sætta sig við að fá lægri styrkinn til þess að hafa það tryggt, að það þurfi ekki að stofna mannslífum í hættu með því, að það sé einn læknir við þau sjúkrahús, sem reist yrðu í Vík eða niðri á Eyrarbakka eða í Hveragerði eða uppi í Grímsnesi eða austur á Síðu, - það sé einn læknir við það og hann sé að skera upp og þá sé komið að sækja 20, 30, 50, upp í 100 km veg til konu í barnsnauð. Hvað á hann að gera? Á hann að hlaupa frá uppskurðinum og fara til konunnar? Á hann að klára uppskurðinn og láta konuna deyja drottni sínum? Það þurfa að vera 2 læknar við hvert sjúkrahús, svo að slíkt tilfelli komi aldrei fyrir, og þess vegna er það, að Sunnlendingar sjá þetta og vilja þess vegna koma upp einu góðu sjúkrahúsi, þar sem hægt sé að hafa fullkomna og góða aðbúð og alltaf lækni við, þó að annar sé sóttur. Þetta er það, sem Húnvetningar sjá ekki, sem vilja láta koma nýtt læknishérað 20 km veg frá Blönduósi og hafa svo annan lækninn á Blönduósi og að hann hafi sitt stóra hérað, sem hann áður hefur, og eigi svo að hendast af spítalanum út um hvippinn og hvappinn, nema hann ætli sér á eftir að koma með kröfu um nýjan lækni á Blönduósi - þriðja lækninn þá í því læknishéraði. Það er þetta sjónarmið, sem Sunnlendingarnir eru með, og ég tel þetta sjónarmið alveg rétt. Ég tel, eins og reyndar þm. Barð. sagði áðan, þegar hann var að ræða um frv. um breyt. á læknaskipuninni, sem síðan var drepið, - að það mál allt saman þurfi að fá miklu betri undirbúning, en það hefur fengið. Gunnar Thoroddsen var skipaður af Alþ., landlæknir af ríkisstj. og Magnús Pétursson eftir ábendingu Læknafélags Íslands til að undirbúa þetta mál allt saman fyrir mörgum árum og hafa aldrei gert neitt í því. Ég tel það vanrækslusynd. Og ríkisstj. hefur verið ónýt að ganga á eftir, að þeir gerðu það, og það vil ég að hæstv. dómsmrh. heyri, sem hér er, - þetta heyrir að vísu ekki undir hann, en hann er þó einn í ríkisstj., og þetta átti hún að vera búin að gera fyrir löngu. Þá þarf að taka til athugunar, hvort það sé nokkur ástæða til þess að hafa lækni niðri á Eyrarbakka og lækni í Hveragerði, þegar það kemur stórt sjúkrahús með tveim læknum eða kannske þrem læknum á Selfossi. Hvor skipunin á að vera? Eigum við að bora læknunum út um allt, svo að fólkið þurfi að fara sem stytzt til að ná til þeirra? Það var gert, eftir því sem hægt var, á meðan ekki voru vegir, ekki voru brýr og ekki voru samgöngutæki í því lagi, sem nú er. Eða eigum við að sameina þá á færri stöðum og láta þá þar fá möguleika til þess að geta stundað sín störf miklu betur, en á hinn háttinn? Það er það, sem ég vil, og ég veit, að þm. Barð. vill það líka. Ég veit, að hann vildi miklu heldur, að sjúkrahúsið á Patreksfirði væri enn þá fullkomnara og betra, en það er og að því stæðu Flateyjar-, Reykhóla- og Bíldudalshérað og vegasamgöngurnar væru komnar í það lag, að hægt væri að koma sjúklingunum úr allri sýslunni, úr öllum þessum fjórum héruðum, í þetta eina sjúkrahús, heldur en að fara að baksa í að koma upp nýju sjúkrahúsi á Reykhólum, enn þá einu á Bíldudal o.s.frv. og láta svo allt búa við þröngan kost fjárhagslega og enn þá þrengri kost læknislega séð, þannig að það geti orsakað heilsutjón manns, að ekki er hægt að hafa nema einn lækni við sjúkrahúsin, eigi þau að koma alls staðar. Þess vegna held ég nú, þó að ég ætli ekki að gera till. um það, að það væri langréttast, - ja, það má ákveða að vísu að koma þarna upp sjúkrahúsi núna, það er hægt að gera það, ef vill, ég tel það ekki neina höfuðnauðsyn, - en ég tel höfuðnauðsyn, að stjórnin láti rannsaka öll þessi mál, hvar þurfi að hafa stór, góð sjúkrahús og tvo lækna eða fleiri við þau og um leið fækka læknum annars staðar. Það á að vera stefnan að mínum dómi. Það hafa ekki verið umr. á Alþ. öllu harðari, en voru um þetta á sínum tíma. Þá varð samkomulag um að setja nefnd, sem átti að finna leið í málinu. Hún hefur sem sagt aldrei gert neitt annað, en að hirða sín laun, sem hún gerði fyrst til að byrja með, og nú er hún víst hætt að hirða þau og líklega líka hætt að hugsa nokkuð um málið. Ég tel, að Alþingi eigi að heimta það af ríkisstj., að hún láti rannsaka þetta mál í heild, og þá er ég viss um það, að þm. Barð. fellur inn á sömu hugsun og ég, að hann mundi heldur vilja hafa eitt gott sjúkrahús á þessu svæði, þar sem þessi 6 læknishéruð eru, heldur en 6 sjúkrahús sitt með hverjum lækni og öll af vanefnum gerð og öll af enn þá meiri vanefnum til að rækja þær læknislegu skyldur, sem hvíla á læknunum, sem þá verða hvort tveggja fyrir héraðið og fyrir sjúkrahúsið. Og það er einmitt það, sem þetta frv. fer fram á. Það fer fram á, að það sé byggt eitt sjúkrahús, sem sé nægilegt fyrir sex læknishéruð, í staðinn fyrir að byggja sex sjúkrahús með að vísu hærri styrk til að byrja með fyrir sex læknishéruðin, sem á svæðinu eru, en þetta eina, sem hér er gert ráð fyrir að reisa.



Herra forseti. Það eru nokkur atriði, sem komu fram í ræðum þeirra, sem talað hafa síðan ég talaði seinast, sem ég sé ástæðu til þess að víkja að nokkrum orðum. Það kom fram hjá hv. 1. þm. N-M., að hann teldi, að lausn sú, sem fékkst á vinnudeilunni í desember s. l., skipti ekki neinu máli í sambandi við afgreiðslu þessa frv., sem hér liggur fyrir. Þessa missögn hjá hv. þm. vil ég aðeins leiðrétta með nokkrum orðum. Í tilboði því, sem hæstv. ríkisstj. átti sinn þátt í að sáttanefndin lagði fram á sínum tíma til lausnar á vinnudeilunni, segir svo berum orðum, ef ég má, með leyfi hæstv. forseta, aðeins lesa það upp hér: „ Ríkisstj. hefur í samræmi við till. sínar varðandi lausn núverandi kjaradeilu verkamanna og vinnuveitenda, er birtar voru 16. þ. m., ákveðið, að eftirfarandi ráðstafanir skuli koma til framkvæmda, ef siðargreind miðlunartill. verður samþ. og aflétt verður verkföllum þeim, sem nú eru háð .... f. Verð á brennsluolíu lækki um 4 aura á lítra. - Þessar verðlækkanir ásamt lækkun kolaverðs og fleira valda lækkun vísitölu um 5.18 stig, miðað við vísitölu nóvembermánaðar s. l. - II. Verð á benzíni lækkar um 4 aura á lítra.“ Í niðurlagi till. segir svo, að ef að þessu samkomulagi verði gengið, þá skuli það gilda til 1. júní 1953 og sé eftir það uppsegjanlegt með eins mánaðar fyrirvara. Það er þess vegna alveg greinilegt, að í miðlunartill. þeirri, sem sáttan. lagði fram á sínum tíma, er því lofað og ríkisstj. heitir að beita sér fyrir því, að verð á benzíni og olíum skuli lækka um 4 aura á lítra. Þegar deiluaðilar tóku afstöðu til miðlunartill., þá var það m. a. að sjálfsögðu á grundvelli þessa atriðis. Það var ákvörðunarástæða fyrir deiluaðila, þegar þeir sögðu já eða nei við miðlunartill., að þeim hafði verið boðið upp á þessa verðlækkun á benzíni og olíu. Ef þetta frv., sem hér liggur fyrir, verður samþ., þá er það alveg ljóst, að sú lækkun, sem þarna er heitið, fæst ekki og það er komið í veg fyrir þá lækkun með aðgerðum frá hv. Alþ., sem almenningur hefur haft ástæðu til að ætla að hæstv. ríkisstj. hefði að baki sér, a. m. k. að meiri hluta til, þegar tilboðið var gert. Það verður því ekki um það deilt, að samþykkt þessa frv. og sú hækkun, sem af því leiðir á verði á olíu og benzíni, er bein vanefnd á því samkomulagi, sem gert var til lausnar vinnudeilunni. Afleiðing slíkra vanefnda er ákaflega augljós: Í fyrsta lagi geta samningsaðilar hvenær sem er lýst því yfir, að samkomulagið í vinnudeilunni sé úr gildi fallið, vegna þess að það hafi verið vanefnt af þeim þriðja aðila, sem þar gerðist meðalgöngumaður og ber að verulegu leyti ábyrgð á því. Fyrsta afleiðingin er því sem sagt sú, að það er hægt að segja samkomulaginu upp og lýsa það úr gildi fallið fyrirvaralaust. Á þessu er enginn vafi. Næst á eftir þessu kemur svo það, að mér virðist liggja alveg beint við, ef frv. verður samþ., með þeim verðbreytingum, sem verða á olíu og benzíni, að þá fari ekki hjá því, að þeir, sem verða að kaupa þessa vöru með hinu hærra verði, eigi endurkröfurétt á ríkissjóð fyrir verðmuninn, og mundi þá ríkissjóður með þeim hætti fá á sig mjög verulegar skaðabætur, auk þess sem slík meðferð á málinu mundi áreiðanlega um alla framtíð verða mjög til að draga úr því trausti, sem deiluaðilar í vinnudeilum verða að bera til þeirrar ríkisstj. á hverjum tíma, sem kemur fram með till. til lausnar vinnudeilum. Slíkt er að sjálfsögðu mjög alvarlegur og þýðingarmikill hlutur. Ég fyrir mitt leyti vil því leitast við að gera tilraun til, að hægt verði að komast fram hjá þessum annmörkum, með því að bera hér fram till. um það, að aftan við frv., sem hér liggur fyrir, verði samþ. ákvæði til bráðabirgða, svo hljóðandi : „Á meðan í gildi eru kaup- og kjarasamningar þeir, sem byggjast á miðlunartillögu sáttanefndar í vinnudeilum, frá 19. des. 1952, skal verð á olíu og benzíni ekki hækka vegna framkvæmda þessara laga. Jafnframt frestast um sama tíma innheimta verðjöfnunargjalds. Allur kostnaður vegna framkvæmda laganna greiðist úr ríkissjóði, þar til verðjöfnunargjaldið verður innheimt.“ Þessa till. vil ég leyfa mér að leggja hér fram og óska eftir því, að hún komi til atkvæða með frv.

Forseti (LJóh): Mér hefur borizt brtt. frá hv. 6. landsk., sem er svo hljóðandi: [Sjá þskj. 699]. Það þarf tvöföld afbrigði fyrir þessari till., vegna þess að hún er skrifleg og of seint fram komin.



Herra forseti. Ég saknaði þess mjög, að hv. þm. N-M. skyldi ekki gera grein fyrir þeim atriðum ræðu sinnar, sem ég sýndi fram á um daginn að voru ærið hæpin. En hann hefur af einhverjum ástæðum talið, að þögnin geymdi sinn málstað bezt, og er hans að dæma um það, en ekki okkar hinna. En það er svar fyrir sig að fá það frá svo málskrafsmiklum manni eins og honum, að hann hefur gefið upp alla vörn fyrir sínum hæpna málstað. Út af þeirri till., sem hér er fram komin, vil ég vekja athygli á því, sem ég benti á um daginn, að með frv. er í raun og veru eingöngu um að ræða skattlagningu á nokkurn hluta landsmanna til handa öðrum, skattlagningu með ákaflega óeðlilegum hætti. Það er ætlazt til, að komið sé upp nýju skrifstofubákni til þess að jafna þessum álögum niður, og auk þess sem ég tel, að frv. allt horfi í ranga átt og sé til hins lakara, verði til þess að gera kostnað meiri við þessi mál heldur en verið hefur og þarf að vera, þá sýnist mér, að það sé eðlilegra og í alla staði heppilegra að nota þá aðferð til skattlagningar, sem við þegar þekkjum og vitum, hvernig reynist, og þegar eru til skrifstofumenn til að annast, sem sé þá venjulegu skattheimtu ríkissjóðs. Ef illt á að ske, þá sýnist mér sem sagt miklu betra, að ríkið taki að sér að borga þessar greiðslur, sem til jöfnunarinnar þarf, úr sínum sjóði, og síðan sé það innheimt með nýjum sköttum beinlínis á borgarana, heldur en að hafa þá óvenjulegu aðferð, sem hér er ætlazt til. Ég get því ekki annað sagt en að mér virðist þessi till. vera til stórra bóta og vil eindregið mæla með samþykkt hennar. - Ég hef í sjálfu sér ekki meira um það að segja. En, hæstv. forseti, verður ekki hinkrað við eð atkvgr., þangað til allir eru komnir; sem von er á?

Það er ómögulegt að lofa því, því að ég veit ekki, á hvaða tíma það verður.

Nei. En ég áskil mér þá rétt til þess að tala aftur, þegar hv. þm. N-M. er kominn, nema það verði samkomulag um að fresta atkvgr.



Herra forseti. Ég vil hér að gefnu tilefni af ræðu hv. 6. landsk. leyfa mér að benda á, að því lengra sem líður á þetta ágæta þing og því fleiri mál sem eru til umræðu hér, því augsýnilegra er það, hversu miklum erfiðleikum það veldur, að gerðir séu slíkir samningar sem hér hafa verið gerðir. Það hefur verið rætt um þessa samninga í sambandi við tryggingalöggjöfina. Nú kemur inn í þetta mál annað stórmál eins og verðjöfnun á olíu, sem má ekki gera nú, alveg sérstaklega af því, að samningar hafa verið gerðir fyrir utan þingið í sambandi við vinnudeilur. Hv. þm. sagði, að það væri alveg ljóst, að ef þetta frv. yrði samþ., þá mættu viðkomandi aðilar segja upp samningum fyrirvaralaust. Þess vegna ber hann nú fram brtt., sem gengur miklu lengra en að forða því, að ekki sé sagt upp samningum, því að það er sýnilegt, að eins og till. er nú útbúin, þá gengur hún miklu lengra en að forðast þá árekstra, og er þar af leiðandi ekki hægt að samþ. hana eins og hún er, þó að þetta væri viðurkennt. Það er þá sýnilegt, að þessir samningar hafa þau áhrif, að það er ekki hægt að koma fram þessu réttlætismáli vegna þeirra samninga, sem gerðir hafa verið, án þess að Alþ. fengi að fjalla um þá, og það eitt út af fyrir sig er ákaflega alvarlegt atriði. Hann sagði einnig, að það væri hægt að gera hér skaðabótakröfu á ríkissjóð, þó að samningunum væri ekki sagt upp. Ég skal nú ekki fara út í þá hlið málsins hér á þessu stigi, en hins vegar benda á, að framkvæmd þessarar lagasetningar gæti orðið á þann veg, að hægt væri að fyrirbyggja hvort tveggja. Það er sýnilegt, að ef hægt er að fá lækkun á benzíni og olíu úti á landinu með því að samþ. þetta lagafrv. hér, þá gæti þó a. m. k. sú lækkun gengið til þeirra, sem mundu fá hækkun við, að frv. verði samþ., á meðan samningstíminn stendur, svo að það er nú ekki.alveg útilokað að laga frv. á þann hátt, að það þurfi ekki að rjúfa samningana. Þá sagði hv. þm. einnig, að í þriðja lagi mundi þetta verða til þess að veikja álit á ríkisstj. sem samningsaðila. Ég vil ákaflega mikið benda á það, að ég held, að það borgaði sig mjög vel fyrir hv. Alþ. að ganga svo frá þessum málum hér, að ekki nein ríkisstjórn ætti auðvelt með að gera slíka samninga, sem gripu inn í fleiri lög í landinu. Og ég teldi nú, ef þetta. er ástæðan, að þá væri það nú heldur til bóta að samþ. frv., því að það er, eins og ég tók fram áðan, sýnilega að koma í ljós, að þessir samningar valda ákaflega miklum erfiðleikum á ýmsum sviðum. En það er enn eitt atriði, sem ekki hefur komið hér fram og ég vildi nú gjarnan að hæstv. dómsmrh. hlustaði á, ef hann hugsar sér að láta allt réttlæti ríkja í þessum málum. Og það er í sambandi við olíuskipið Þyril. Það hafa mörg undanfarin ár verið skattlagðir ákveðnir aðilar úti á landinu á þann hátt að taka svo mikið flutningsgjald fyrir að flytja olíu frá stöðum hér við Faxaflóa út um landsbyggðina, þar sem þessir menn verða að greiða olíuna miklu hærra verði, að það hefur gefið ríkissjóði á aðra millj. kr. á hverju ári fram yfir það, sem skipið hefur þurft í nauðsynleg flutningsgjöld, og það sem verra er: Það hefur á sama tíma verið liðið, að hin sterkauðugu olíufélög hafa haldið uppi svo háum flutningsgjöldum á þessari vöru frá Reykjavík og út um landið, að þau hafa tekið, ekki sams konar gróða, heldur kannske tvöfaldan eða þrefaldan skatt af mönnum í sambandi við flutningana. Og hæstv. ríkisstj. eða hv. Alþ. hefur ekkert haft við þetta að athuga. Ef þegar á að fara inn á að skattleggja menn, eins og hæstv. ráðh. talaði um, þá sé rétt að gera það að hinum venjulegu leiðum, þá er líka jafnframt alveg sjálfsagður hlutur að hætta að skattleggja menn úti á landsbyggðinni á þennan sérstaka hátt í sambandi við flutningana á olíunni. Það getur ekki verið nein sanngirni í því að halda fyrst og fremst áfram því kerfi að láta þá menn, sem búa úti á landinu og reka þar atvinnuvegi eins og gert er hér í kringum Faxaflóa, fyrst og fremst borga alveg nauðsynleg flutningsgjöld og ofan á það að halda úti skipi og útgerð, sem ríkið á, eins og Þyrli og á þann hátt að skattleggja um milljónaupphæðir útgerðarmenn og aðra þegna úti á landinu. Það er alveg sýnilegt, að þeim sömu mönnum, sem ætla sér að fella þetta frv., ber bókstaflega skylda til að ganga þá frá því frv. þannig, að 1. gr. frv. a. m. k. fari í þá átt að lögbjóða, að slíkt megi ekki eiga sér stað í framtíðinni. Og ég vænti þess, að þeir menn, sem hugsa sér að setja fótinn fyrir þetta frv., sýni þá ekki einungis svo mikla sanngirni í þessu máli að taka upp baráttuna fyrir því, heldur séu og svo samkvæmir sjálfum sér í orðum og athöfnum um það að fylgja fast fram, að ekki sé verið að skattleggja neina borgara í landinu í gegnum olíusölu eins og hér er gert. Það var alveg nýlega í fjvn. þáltill. frá einum hv. þm. um að fyrirskipa, að lækka skyldi flutningsgjald á olíu og benzíni umhverfis landið með því skipi, sem ríkissjóður hefur til þeirra flutninga. Og það var réttilega bent á það í grg. og framsöguræðu hjá hv. þm., að þetta væri engan veginn viðunandi, þessi ágóði hefði verið mörg undanfarin ár. Hann er nú látinn koma fram í að greiða stórkostlegan óþarfan og ónauðsynlegan halla, sem er á Skipaútgerð ríkisins og beinlínis stafar af því, að meiri hl. Alþingis hefur ekki viljað skipa þeim málum betur, en gert er, eins og hefur verið sýnt fram á hér í þessari hv. d. Þessi till. fékk þá meðferð í hv. fjvn., að henni er raunverulega vísað frá með þeim rökum, að nú sé verið að skipuleggja þessi mál eða koma þeirri skipun á þessi mál, að allir eigi að vera hér jafnir fyrir lögunum. Ég fullyrði það, að ef nokkur hefur búizt við því, að lítill meiri hl. í hv. Ed. mundi kúga hér stóran meiri hl. í hv. Nd., þar sem sitja 2/3 allra þm., þá hefði sú málsmeðferð ekki verið höfð á málinu eins og gert var. Og ég segi fyrir mína parta, að ég geymi mér allan rétt til þess að taka upp baráttu fyrir annarri afgreiðslu á því máli, ef það á að verða svo, að ekki sé hægt að koma fram hér þessu réttlætismáli. Ég vil einnig í sambandi við þetta leyfa mér að benda á, hverjir voru studdir hér fjárhagslega, þegar þáverandi hæstv. ríkisstj. stuðlaði mjög að því, að hinum íslenzku olíufélögum hér væru gefin hundruð þúsunda, tugir hundraða og milljónir í verðmætum í sambandi við olíugeymana í Hvalfirði. Ég held, að það sé alveg óhætt, að þessir menn fari að skila einhverju af þeim gróða nú í sambandi við þetta mál, og það sé ekki ósanngjarnt að breyta till. hv. 6. landsk. þm. á þann veg, að á meðan samningarnir standa milli atvinnurekenda og atvinnuþiggjenda eða verkamanna í sambandi við það verkfall, sem nú er nýlega liðið hjá, þá skuli einmitt þeir sömu menn, sem fengu gefins milljóna kr. verðmæti í geymum í Hvalfirði, taka á sig kostnaðinn. Ég held, að það væri ekki fjarri sanni. Og þætti mér ekkert ólíklegt, að hv. 6. landsk. vildi vera með þeirri réttlætingu á till. Sannleikurinn er sá, að það hefur verið hlaðið undir þessa menn. Og hvað sem sagt er um þeirra fjárhag nú, þá er það alveg víst, að það hefur verið hlaðið undir þessa menn þannig, að það er þeim engin ofraun að standa undir þessum kostnaði, sem þarf til þess að dreifa olíunni, meðan samningarnir gilda, því eins og hv. þm. tók fram, þá gilda þessir samningar ekki nema til 1. júní annars vegar og þá má segja þeim upp með mánaðar fyrirvara, en alveg er áreiðanlegt, að þeir verða ekki látnir gilda um aldur og ævi. Ég gæti hins vegar vel fallizt á og skal vera með að athuga það fyrir 3. umr., hvort ekki sé hægt að setja bráðabirgðaákvæði í sambandi við framkvæmd laganna, þannig að það sé alveg augljóst, að hvorki hæstv. ríkisstj. sé gerð vansæmd í sambandi við samningana né samningsaðilar þurfi að bera nokkrar áhyggjur út af því að þurfa að segja samningum upp eða þeim verði rift fyrir það, þótt þessi löggjöf verði samþykkt. En ég get hins vegar ekki verið með till. eins og hún er nú, því að m. a. er gengið þar svo langt, að þar er talað um að leggja þetta á ríkissjóðinn, sem er alveg óþarfi, eins og ég þegar hef bent á.

Frsm. 2. minni hl. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Eins og ég minntist á í gær í sambandi við þetta mál, þá var það nú afgreitt þannig úr heilbr.- og félmn. í þessari hv. d., að n. fimmklofnaði. Það eru í henni fimm nm., og hver hafði sína sérstöku afstöðu til málsins. Að vísu hafa ekki nema tveir nm. gefið út nál., en það er þegar ljóst, að þannig var málið afgreitt frá hv. n. Það ber nú ljóst vitni um það, að þetta mál þyrfti frekari athugunar við, og í sambandi við þetta vil ég einnig leyfa mér að minna hv. formann n. á, að það var einnig verið að afgreiða hér annað mál, 121. mál, úr n., en það er frv. til laga um breyt. á nákvæmlega sömu lögum, og hefði verið langeðlilegast, að þessum tveimur málum hefði verið steypt saman, ef þau eiga að ná fram að ganga á annað borð. Það er ákaflega óviðkunnanlegt, að það sé verið að samþykkja tvö frv. um breyt. á sömu lögum á sama þingi, og ég tel það út af fyrir sig engin vinnubrögð að hafa þann hátt á, en um það hefur nú víst ekki heldur fengizt neitt samkomulag. Ég vil í sambandi við þetta mál leyfa mér að upplýsa, að það lá einnig fyrir á síðasta Alþ., og þá var gefið út nál. á þskj. 661 frá heilbr.- og félmn. þessarar hv. d., en í henni áttu þá sæti nákvæmlega sömu menn og m. a. einnig sami formaður, og mér þykir rétt hér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér upp það nál., sem þá var gefið út um málið. Það er mjög stutt og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nefndin hefur rætt þetta mál á nokkrum fundum og m. a. kallað til sín landlækni og enn fremur flutningsmenn að þeirri brtt., sem borin var fram á þskj. 231 og samþykkt var í Nd., en þeir telja mikla nauðsyn bera til þess, að Egilsstaðalæknishéraði verði skipt í tvö læknishéruð, eins og fyrir er mælt í 2. gr. frv. Landlæknir tjáði sig hins vegar andvígan þessari skipan málanna og telur það ekki til bóta fyrir íbúa héraðsins, að hún verði lögtekin. Af þeim gögnum, sem n. hefur haft aðgang að, og þeim upplýsingum, sem gefnar voru, þykir rétt, að málið fái betri undirbúning, og leggur nefndin því til, að frv. verði afgreitt með svo hljóðandi rökstuddri dagskrá: Í trausti þess, að ríkisstj. láti athuga fyrir samkomudag næsta reglulegs Alþingis, á hvern hátt bezt verði séð fyrir læknisþjónustu í Blönduóshéraði og Egilsstaðahéraði, og leggi fram frv. um það, ef nauðsyn þykir, fyrir næsta þing, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Og undir þessu nál. er öll n. óklofin. Nú er það sýnilegt, að síðan þetta skeði hefur hæstv. ríkisstjórn ekki látið gera nokkurn skapaðan hlut í þessu máli, og verður það að skoðast sem bein yfirlýsing frá hæstv. ríkisstj. um, að hún telji enga þörf á þeirri breytingu, sem hér er farið fram á. Mér er kunnugt um, að m. a. landlæknir er enn þá jafnandvígur því, að skipt sé læknishéraðinu í Egilsstaðahéraði og það verði gert að tveimur læknishéruðum, og ég sé enga nauðsyn bera til þess að setja þar upp sérstakan aukalækni, eins og farið er fram á í frv. nú eftir 3. umr. í hv. Nd., því að samkvæmt lögum er ætlazt til þess, að það sé aðstoðarlæknir í Egilsstaðahéraði, og það hefur einnig verið þar aðstoðarlæknir um langt árabil. Það hefur verið sagt, að það sé ekki hægt að fá þar lækni að staðaldri, en ég sé ekki hvað það ætti að vera til bóta fyrir héraðið, hvort maðurinn er kallaður aukalæknir eða hann er kallaður aðstoðarlæknir. Ég sé ekki, að það breyti nokkrum sköpuðum hlut. Eins og frv. liggur hér fyrir nú, er það ekki nokkur lausn á þeim málum, sem hér er deilt um. Ég vil einnig í sambandi við Blönduóshérað leyfa mér að benda á, að síðan þetta mál var hér á þingi, hefur verið hafizt handa um að byggja stórt og mikið sjúkrahús á Blönduósi, hús, sem búizt er við að kosti a. m. k. 5–6 millj. kr. Það atriði var mjög rætt í n. á s. l. þingi, og það voru þá skoðanir uppi í n. um, að það væri mjög vafasamur greiði, sem gerður væri fyrir Blönduóshérað almennt, að fara að kljúfa héraðið í sundur og setja nýjan lækni á Skagaströnd eða fyrir nokkurn hluta héraðsins, eins og ætlazt er til að sé gert nú, og til þess þar með að veikja aðstöðuna til að koma upp raunverulega sterkri og góðri heilsugæzlustofnun á Blönduósi. Og þessi stefna að kljúfa læknishéruðin, í hvert skipti sem fólksfjölgun verður þar, og á sama tíma að vera að eyða stórkostlegu fé til þess að koma upp stórum, myndarlegum sjúkrahúsum, sem þurfa ekki einn, heldur helzt þrjá eða fjóra lækna, ef á að reka þau með nokkrum myndarskap og vera nokkuð til bóta heilsugæzlunni, er náttúrlega algerlega óviðeigandi. Og það er fyrir þetta álit mitt og fyrir þær umræður, er ég hef átt við heilbrigðisstjórnina út af þessum atriðum, að ég get ekki verið með að samþykkja frv. eins og það liggur fyrir nú. Það er líka alveg ljóst, að ef þetta frv. er samþykkt nú óbreytt, þá er ýtt undir það að kljúfa fleiri læknishéruð í tvo eða fleiri parta, stofna fleiri ný læknishéruð, byggja fleiri nýja læknisbústaði. Það er m. a. hér á ferðinni brtt. frá hv. 7. landsk. (FRV) um að setja upp nýtt læknishérað í Kópavogi, og hún er ekki síðasta till., sem kemur fram í sambandi við ný læknishéruð, ef þessi stefna er tekin, og í sambandi við það vil ég þá einnig leyfa mér að benda á, að ríkið sér, sér ekki fært í dag að leggja fram nauðsynlegt fé til þess að byggja læknisbústaði og sjúkrahús og sjúkraskýli í þeim héruðum, sem þegar eru í landinu. Samþykkt á þessu frv. mundi því hafa það í för með sér, að krafizt yrði að byggja læknisbústað og sjúkraskýli á Skagaströnd, læknisbústað og sjúkraskýli á Egilsstöðum, þar sem læknisbústaður og sjúkraskýli eru fyrir, svo og læknisbústað í Kópavogi og sjúkraskýli þar, ef sú till. verður samþykkt, og þannig má halda áfram, og ég tel, að það sé lítil fyrirhyggja í því að samþ. þessi mál þannig nú. Ég álít, að þessi mál séu slík, að breytingar á gildandi lögum um læknishéruð ættu að koma frá hæstv. ríkisstj., þegar henni að rannsökuðu máli þykir nauðsynlegt að setja einhvers staðar upp nýtt læknishérað, og að þá sé það jafnframt athugað gaumgæfilega, hvort það sé ekkí jafnmikið til óhagræðis fyrir aðra íbúa héraðanna en þá, sem beinlínis fá læknisbústaðina, en að það verði ekki gert á þann hátt, sem hér er lagt til, að órannsökuðu máli. Ég legg því til, að þetta mál verði afgreitt með rökstuddri dagskrá á þann hátt, sem fram kemur á þskj. 687, sem hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Þar sem ríkisstj. hefur ekki séð ástæðu til að leggja fram frv. um breytingar á læknaskipun landsins á þessu þingi, þrátt fyrir þá rökstuddu dagskrá, sem samþykkt var á síðasta þingi, sbr. þskj. 661, lítur d. svo á, að ekki sé aðkallandi að stofna ný læknisembætti á þessu ári með þeim aukakostnaði, sem þau hljóta að hafa í för með sér; og í trausti þess, að ríkisstj. láti athuga það fyrir samkomudag næsta reglulegs Alþ., á hvern hátt bezt verður fyrir komið læknisþjónustu í héruðum þeim, sem hér um ræðir, og geri síðan till. um þá skipan málanna fyrir næsta Alþ., tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Það hafa ekki verið færðar fyrir því neinar þær ástæður, sem ég get tekið gildar, að mínir hv. meðnm., 4 að tölu, hafa breytt um skoðun á þessu máli. Og í nál. hv. form. n. kemur ekki heldur fram neinn rökstuðningur fyrir því, að hér sé um nauðsyn að ræða. Ég hygg, að það sé af velvilja til flokksmanns hv. þm. miklu frekar, en af nokkrum öðrum ástæðum, að hann leggur til, að málið sé afgreitt þannig, en ég legg til, að það verði afgreitt með rökstuddri dagskrá, eins og ég þegar hef lýst hér að framan.



Herra forseti. Eins og nál. hv. 1. minni hl. á þskj. 647 ber með sér, þá er n. í raun og veru fimmklofin í þessu máli, og er nú varla hægt að gera ráð fyrir frekari klofningi í fimm manna n. Eins og í þessu nál. segir, þá er ég samþykkur 1. gr. frv., en andvígur 2. gr. Enn fremur hef ég óbundnar hendur um að greiða atkvæði brtt., sem fram kunna að koma, og hef ég þá fyrst og fremst í huga brtt., sem orðuð var um stofnun sérstaks læknishéraðs í Kópavogshreppi. Ég skal játa það, að það eru ýmis rök, sem mæla með dagskrártill. hv. þm. Barð. á þskj. 687, þar sem hæstv. ríkisstj. hefur algerlega látið undir höfuð leggjast að láta fara fram þá athugun á skipun læknishéraða, sem gert var ráð fyrir í dagskrártill. þeirri, sem samþykkt var hér á síðasta þingi. Ástæðan til þess, að ég hef þó mælt með því, að 1. gr. frv. yrði samþykkt, er sú, að mér er persónulega um það kunnugt, að ákaflega sterk rök hníga að því, að nauðsynlegt sé að stofna sérstakt læknishérað í Höfðakauptúni eða Höfðahéraði, eins og það er nefnt hér í frv. Þar er nú að vaxa upp talsvert myndarlegt þorp. og fjarlægðin á milli þeirra tveggja þorpa, sem í sýslunni eru, Blönduóss og Höfðakauptúns, er það mikil, að það veldur sjúkrasamlaginu og meðlimum þess mjög tilfinnanlegum kostnaði að þurfa að sækja lækni hvenær sem er inn á Blönduós. Ég veit, að það er mjög almennur áhugi fyrir því í þessum hluta héraðsins, að þessi skipting sé gerð, og álít, að þau rök, sem hafa verið fram borin í því máli, sýni og sanni, að nauðsyn sé á þessari skiptingu. Hv. þm. Barð. taldi, að með því að skipta héraðinu verði gerð óhægari aðstaða í sambandi við byggingu sjúkrahúss á Blönduósi, sem nú mun vera byrjað á. Ég get ekki verið hv. þm. sammála um þetta. Ég geri ráð fyrir því, að sjúkrahúsið verði notað alveg jafnt af þeim hluta héraðsins, sem fellur undir Höfðahérað, þó að skiptingin fari fram, eins og að héraðinu óskiptu. Um fjárframlög þaðan veit ég ekki sjálfur með víssu, en ég geri ráð fyrir, að enginn munur yrði á þeim, hvor leiðin sem farin yrði í þessu efni. Ég verð að draga mjög í efa, að á Blönduósi kæmu til með að sitja sem starfsmenn sjúkrahússins 3–4 læknar. Ég tel, að eftir byggingu hins myndarlega sjúkrahúss á Akureyri og með þeim sjúkrahúsum, sem til eru hér í Reykjavík nú, og væntanlegri aukningu á þeim, þá væri óhyggilegt að reisa svo stór og viðamikil sjúkrahús úti um land, að þar þyrfti 3–4 fasta lækna. enda hygg ég að sú stærð sem þar er miðað við, fyrir innan við 30 sjúklinga, mundi ekki krefjast slíks. Ég fæ því ekki séð út af fyrir sig, að sjúkrahúsbyggingin þurfi neinu að valda um það, að hennar vegna sé ástæða til þess að draga enn að skipta þessu stærsta læknishéraði á landinu eins og gert er ráð fyrir í frv. Um 2. gr. frv. um það að setja sjálfstæðan aukalækni í Egilsstaðahérað gildir að minni hyggju allt annað. Málum er nú þannig skipað á Egilsstöðum, að þar situr fastur héraðslæknir og með honum aðstoðarlæknir. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar, að í ýmsum héruðum landsins ætti einmitt þessi skipun vel við, að héraðslæknirinn hefði fastan aðstoðarlækni, þannig að ef héraðið er víðáttumikið þá væru líkur til þess, að ekki væru báðir læknarnir fjarverandi samtímis. En á samstarfi og sambúð tveggja lækna, sem báðir eru sjálfstæðir læknar og báðir eigin húsbændur, ef svo mætti segja, hljóta jafnan að verða margir annmarkar, eins og landlæknir, sem ég veit að er þessari skipan andvígur, hefur mjög greinilega bent á. Þarna er sjúkrahús, og það getur verið ágreiningsefni, hvor eigi að hafa forstöðu og ábyrgð sjúkrahússins eða sjúkraskýlisins og vera læknir þess. Sjúkrasamlög eru starfandi um héraðið allt, og getur það einnig valdið nokkrum átökum, ef kæmi til að velja á milli lækna í því sambandi, sem vel getur komið til, og bezt að geta strax í byrjun komizt hjá öllu slíku. Þar sem eru fleiri sjálfstæðir læknar, þó að praktiserandi séu, eins og er t. d. í Keflavík og fleiri stöðum, þar sem svipað háttar um, þá hefur þegar komið í ljós, að það eru nokkur vandkvæði á því að tryggja það samstarf, sem nauðsynlegt er og æskilegt á milli lækna, með þeim hætti, að hver um sig sé sjálfstæður læknir og starfi án sambands við hinn. Ég tel því, að ekki sé ástæða til að gera þær breyt. á læknaskipan í Egilsstaðahéraði, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Mér er ekki kunnugt um, hvernig þetta mál stendur í d. Ég kysi sem sagt helzt, að frv. yrði afgreitt þannig, að 2. gr. yrði felld niður og 1. gr. ein yrði að l., en er því hins vegar andvígur, að 2. gr. verði samþ. Ég áskil mér því rétt til undir umr. að taka til athugunar, eftir því hvernig mér virðist horfa með afgreiðslu málsins, hvort ég gæti fallizt á dagskrá hv. þm. Barð. Það fer nokkuð eftir því, hvað mér virðist líklegt að verði hér ofan á í hv. d. við lokaatkvgr., en það vil ég taka fram, að ef sú dagskrártill. yrði samþ., þá teldi ég, að það væri mjög nauðsynlegt, að í sambandi við þá athugun á læknaskipun og skiptingu landsins í læknishéruð, sem væntanlega fer fram, væri einnig athugað um þörf sjúkrahúsa og hver stærð væri heppilegust á þeim stöðum, þar sem sjúkrahús eru ekki komin upp, því að það skiptir verulegu máli, í nánu sambandi við þær sjúkrahúsbyggingar, sem nú eru að rísa upp hér í höfuðstaðnum, og Fjórðungsspítalann, sem nú má heita fullgerður á Akureyri.

Frsm. 1. minni hl. (Rannveig Þorsteinsdóttir) : Herra forseti. Ég vil fyrst leyfa mér að leiðrétta misskilning, sem fram hefur komið hjá hv. þm. Barð. um það, að hér liggi fyrir og séu á dagskrá í dag tvennar brtt. við sömu l. Mál það, sem við erum hér að ræða nú, er um breyt. á l. nr. 44 1932, um skipun læknishéraða, verksvið landlæknis og störf héraðslækna, en hitt málið, sem hv. þm. mun eiga við, er 121. mál, en það er um breyt. á l. nr. 30 frá 1933, um sjúkrahús o. fl., og er allt annar lagaflokkur. Ég vil leiðrétta það, því að með bezta vilja yrði þessu ekki steypt saman. Út af máli því, sem hér liggur fyrir, vil ég segja það, að ég tel mína afstöðu vera fullkomlega í samræmi við það, sem hún var hér á síðasta þingi, þó að ég vilji láta samþ. það, að skipaður verði aukalæknir í Egilsstaðahéraði, því að það mundi ekki verða til þess að breyta læknisskipuninni, heldur er það eiginlega nánast annað form á því að hafa aðstoðarlækni, heldur en verið hefur. En það er nú búið að þrautreyna það um margra ára skeið, hvað erfitt er þar austur á Héraði að hafa aðstoðarlækni, og það svo, að fólkið, sem á við þetta að búa, telur ekki við það unandi lengur og hefur því stöðugt verið að reyna að gera tilraunir til þess að fá úr því bætt. Nú hafði m. a. þessi hv. d. hér ekki litið á það sem mögulegt að skipta læknishéraðinu, og þá var einmitt í samráði við landlækni gerð sú breyt., sem hér liggur fyrir varðandi Egilsstaðahérað, og var gengið frá þeirri breyt. af heilbr.- og félmn. Nd. Ég vil leggja áherzlu á það, að landlæknir var með í ráðum um þessa breyt. Það bendir ekki til þess, að hann sé málinu andvígur, að hann skuli hafa átt þátt í því. Og ég hygg, að menn ættu að spara sér allar áhyggjur út af þeim erfiðleikum, sem kunni að verða á starfi læknanna þar eystra, aukalæknis og aðallæknis, þangað til þeir erfiðleikar sýna sig, vegna þess að það má þá að minnsta kosti segja það, að þeir erfiðleikar, sem búið er við núna, séu svo miklir, að þeir muni tæpast verða meiri, þó að sú breyt. verði gerð, sem hér er gert ráð fyrir. - Ég leyfi mér svo að ítreka það, að ég óska þess, að hv. d. samþ. mína till., sem hefur m. a. þann kost, að hún gerir ekki ráð fyrir heildarbreyt. á læknaskipuninni.



Herra forseti. Ég hef ekki átt þess kost að fylgjast til hlítar með umr., svo að mér verður að meta það til afsökunar, ef ég spyr um það, sem ef til vill er þegar búið að segja frá hér. En ég minnist þess, að það mun hafa verið ráðgert síðast, þegar hliðstæð mál voru til umr. hér í d., að fram færi allsherjar endurskoðun á læknaskipun. Nú er ég ekki svo kunnugur því, hvað þeirri endurskoðun líður, en mér finnst þó mjög mikilsvert að fá vitneskju um það, áður en afstaða er tekin til þess máls, sem hér um ræðir, því að óneitanlega er hér verið að ræða um það að ráðgera stofnun allmargra nýrra sjálfstæðra embætta og þess vegna eðlilegt, að menn fái vitneskju um það, hvað heildarendurskoðun líður, áður en afstaða er tekin til þeirra embættastofnana. Auk þess minnist ég þess, að í hv. Nd. voru felld frv. um fjölgun kennara við háskólann, bæði í lagadeild og læknadeild, þó að viðurkennt væri af öllum, að út af fyrir sig sé þörf á þeim embættismönnum. Enda er það t. d. greinilegt, að lagadeildin hefur sama kennarafjölda í lögfræði eins og lagaskólinn hafði, þegar hann var stofnaður fyrir meira en 40 árum með örfáum nemendum, en hefur nú nemendur - ég veit ekki hvað mörgum sinnum fleiri, sjálfsagt 10–20 sinnum fleiri, en í fyrstu var, svo að það er engin von til þess, að sú stofnun geti komizt af með sama kennarafjölda og þá var. Eins er mér frá skýrt, að það sé mikil nauðsyn á þeirri aukningu á starfsliði læknadeildarinnar, sem ráðgerð var í því frv., sem um það fjallaði. Það er þess vegna enginn efi á því, að þetta þing hefur ekki treyst sér til þess að stofna ný embætti í þeim mikilsverðu greinum, sem ég þarna drap á. Auðvitað er þeirri þjónustu gegnt á einn eða annan hátt, sem þessir nýju embættismenn eiga að inna af höndum, og segja má þess vegna, að heimurinn farist ekki, þó að ákveðið hafi verið í Nd. að láta það bíða um sinn. Alveg eins er um þau læknaembætti, sem hér um ræðir, að það eru einhverjir menn, sem þessum störfum gegna, og þess vegna geri ég ráð fyrir, að ekki þurfi allt um koll að keyra, þó að bið verði á því þangað til heildarendurskoðun lýkur, að þessi embætti verði stofnuð. Það er þess vegna síður en svo af illvilja við það málefni, sem hér liggur fyrir, að mér finnst, að fara megi um það með svipuðum hætti og varðandi þessa embættafjölgun við háskólann, sem ég tel ekki síður mikils virði, en þá breyt. á læknaskipuninni, sem er ráðgerð í þessu frv. En mér finnst það miklu máli skipta og nauðsyn, að glöggar fregnir berist um það til þessarar d., hvað endurskoðuninni líður, áður en við tökum afstöðu í málinu. Þá minnist ég þess einnig frá fyrri þingum, að það þótti síður en svo neyðarúrræði, heldur mjög ráðlegt einmitt frá læknislegu sjónarmiði að hafa tvo lækna starfandi saman. Ég minnist þess, að það var talað um það sem sérstaka framför í heilbrigðismálum að hafa þann hátt á t. d. á Héraði, á Egilsstöðum, að tveir læknar gætu unnið saman, þannig að annar gæti þá gegnt sjúklingum heima á staðnum, en hinn farið í ferðir um héraðið, og eins hygg ég að hafi verið ráðgert að hafa þetta á Blönduósi og að því er ég hygg fleiri stöðum. Mér finnst, að áður en frá þessu sé breytt, sé mikil nauðsyn að fá glögga umsögn fróðustu manna um það, hvað breytzt hafi í eðli heilbrigðismála frá því að okkur var talin trú um það fyrir 2–3 árum, að það væri mikil framför að koma þessari skipan á, ef það á nú að vera orðin lífsnauðsyn að afnema hana aftur. Eins og ég sagði, hef ég ekki til hlítar fylgzt með þessum umr., þó að ég hafi heyrt nokkuð af þeim, og ég hef ekki heyrt rök fyrir því, að ástæða sé til að gera á þessu svo snögga breyt. sem sumir vilja nú. Mér finnst þvert á móti, að öll rök hljóti að hníga að því, að þetta mál sé íhugað betur. Eins finnst mér varðandi Kópavog, að þó að það sé rétt, að þar sé svo mikill fjöldi manna nú, að ekki sé ósanngjarnt, að þeir óski eftir að fá sérstakan lækni, þá vil ég spyrja um það mér til fróðleiks: Er ekki meginfjöldi Kópavogsbúa nú þegar í sjúkrasamlagi, og eiga þeir ekki kost á því að njóta sjúkrasamlagslækna eins og aðrir menn hér í bænum og nágrenni bæjarins, og mundi héraðslæknir í Kópavogi vera betri lausn á vanda þessara manna heldur en það, að þeir geti valið úr sjúkrasamlagslæknum og þannig hver fengið þann, sem honum hentar bezt? Það kann að vera, að þetta hvíli að einhverju leyti á misskilningi hjá mér, en þá er fróðlegt að fá það leiðrétt. Ég er ekki reiðubúinn til þess að taka afstöðu til þeirrar till. fyrr en ég fæ nánari skýringar á þessu atriði.



Herra forseti. Ég vil nú í fyrsta lagi viðurkenna þá leiðréttingu, sem kom fram frá hv. 8. þm. Reykv. (RÞ), að tilvísun mín hafði ekki verið rétt í þau lög, sem ég ræddi um, og viðurkennist það hér með. Út af því, sem hæstv. ráðh. spurði um, þá hefur ekkert komið til n., sem upplýsir það, hvað líður allsherjarendurskoðun þessarar löggjafar.  Ég tek mjög undir það, sem hæstv. ráðh. sagði og ég raunar tók fram áðan, að það sé ekki eðlilegt eða rétt að láta skipta svona neinum læknishéruðum nema með forgöngu frá heilbrigðisstjórninni, því að það er svo margt, sem rekst hér á í þessum málum, og er engan veginn rétt að fara þar eftir óskum einstakra manna, sem af því hafa hag að fá lækni rétt við húsdyrnar. Ég vil m. a. taka hér samanburð á Blönduósi annars vegar eða Skagaströnd og Patrekshéraði. Patreksfjörður hefur nú álíka sjúkrahús, eftir því sem hv. 4. þm. Reykv. upplýsir, að sjúkrahúsið á Blönduósi eigi að vera, þ. e. um 30 rúm. Patreksfjörður hefur núna 39 rúma sjúkrahús, og við það er einn læknir og einn aðstoðarlæknir. Þessi héraðslæknir á að gegna héraðslæknisstörfum yfir mjög erfiða fjallgarða til Barðastrandar og yfir sjó og fjallgarða í Rauðasandshreppinn, og ég hygg, að þær vegalengdir séu margfalt meiri frá sjálfu læknissetrinu þar heldur en á milli Skagastrandar og Blönduóss, sem aðeins mun vera um 25 km, að mér skilst, og upphleyptur akvegur alla leið, sem væntanlega er einnig bílfær flesta vetur. Hinn læknirinn á að sækja yfir fjallgarða og yfir sjó, og það hefur þótt miklu heppilegra í því héraði að hafa sjúkrahúsið á Patreksfirði, búa vel að því og hafa þar tvo lækna, þar sem annar gæti alltaf sinnt sjúkrahúsinu, en hinn verið á ferðalagi, og þar er hvorki skipaður aukalæknir né annar sérstakur jafnrétthár læknir á þeim stað, heldur þetta haft sameiginlegt og hefur reynzt alveg prýðilega. Þá vil ég einnig leyfa mér að benda á, að samkv. bæði þskj. 225, þ. e. frv. eins og það var upphaflega borið fram, og samkv. ákveðnum ummælum allra flm. hjá heilbr.- og félmn., þá sætta þeir sig engan veginn við, að frv. nái fram að ganga eins og það nú er eftir 3. umr. í hv. Nd., á þskj. 634. Og þess er að vænta, að þegar á næsta þingi komi alveg ákveðin krafa um það, að ef frv. verður samþ. eins og það er á þskj. 634, þá verði 2. gr. frv. breytt á næsta þingi í það sama horf sem 1. gr. er nú á þskj. 225. Þetta er hv. form. n. vel kunnugt um og öllum nm. Þetta deiluatriði er því engan veginn leyst, þó að frv. sé samþykkt nú eins og það er á þskj. 634. Þeir hafa hins vegar lýst því yfir, að þeir sætti sig við, að frv. verði samþ. eins og það er á þskj. 580, og það er í það horf, sem hv. 8. þm. Reykv. er að reyna að fá frv. En það er eingöngu gert til þess að geta náð takmarkinu síðar meir, af því að hér sé búið að fá fótfestu um það, að nú sé kominn hér fastur aukalæknir og það sé ekki nema eðlilegt og rétt, að hann sé einnig síðar gerður að föstum héraðslækni á þessum sama stað, þegar hvort sem er, er búið að byggja undir hann læknisbústað, því að það er alveg áreiðanlegt, að ef ekki á að byggja læknisbústað undir þann aukalækni, sem hér um ræðir, þá er engin ástæða til þess að breyta lögunum, því að það var eitt af því, sem viðkomandi aðilar færðu fram á síðasta þingi, að það væri ómögulegt að láta læknana búa í sama húsi,. vegna þess að annar læknirinn hefði svo og svo stóra íbúð, en aukalæknirinn eða aðstoðarlæknirinn hefði miklu minni íbúð, sem hann mundi aldrei beygja sig undir að hafa, og þess vegna yrði að byggja þar nýjan læknisbústað. Þetta þótti mér rétt að láta koma fram hér í þessu máli. Ég geri ráð fyrir, að hæstv. forseti beri fyrst upp mína rökstuddu dagskrá. Það er sýnilegt, að ef hún verður felld, þá verður borin upp brtt. á þskj. 677. Er það ekki rétt?

Þú meinar á undan 1. gr.

Já, á undan 1. gr.

Jú, jú.

Já, þá verður hún borin upp á undan 1. gr. Verði sú till. felld og 1. gr. samþ., sem vel getur orðið, þá er sýnilegt, að skipt er héraðinu í Húnavatnssýslu og stofnsett er læknishérað á Skagaströnd, en ekkert raskað Egilsstaðahéraði. Þessi afgreiðsla er möguleg. Að vísu þarf þá málið aftur að fara til hv. Nd., og það kynni vel að vera, að það annaðhvort dagaði þar uppi eða því yrði breytt aftur og þessi grein sett inn á ný. Fyrir mína parta mundi ég miklu frekar styðja að því, að nýtt embætti yrði sett upp á Skagaströnd, þó að ég sé því alveg andvígur, með þeim rökum, sem ég hef þegar sett fram í sambandi við þetta mál, heldur en að það sé verið að gera þær ráðstafanir í Egilsstaðahéraði, sem hér er ætlazt til að gera, því að ég veit. að þær eru hvorki til þess að fullnægja þörf héraðsbúa né vilja flm. og eru ekkert annað, en áfangi að því, sem þeir ætla sér að ná síðar, en það er að skipta héraðinu í tvö héruð, því að það er það, sem þeir hafa alltaf stefnt að og munu stefna enn að, að skipta héraðinu í tvö héruð og fá tvo lækna og tvo læknisbústaði á sama stað í héraði. Ég skal svo ekki vera að tefja þessar umr., en ég vænti þess, að mín dagskrá verði samþ. Ég hygg, að það sé það bezta fyrir málið í heild.



Herra forseti. Það er nú aðeins stutt mál. Það er aðallega út af fyrirspurn hæstv. dómsmrh. varðandi brtt. okkar hv. 6. landsk. þm. (GÍG) um læknishérað í Kópavogi. Hæstv. ráðh. spurði, hvort þar væri ekki sjúkrasamlag, þannig að íbúarnir ættu kost á að velja þá sömu lækna og Reykvíkingar. Þetta er að vísu svo. Það er í Kópavogi starfandi sjúkrasamlag, sem allir eiga að vera í samkv. lögum, en það hefur komið í ljós, að það eru miklir erfiðleikar á því oft og tíðum að fá þá lækna, sem starfa hér í Reykjavík og eru búsettir þar, þegar á þarf að halda, og þótt jafnvel í brýnustu tilfellum sé. Enn fremur veldur þetta íbúum í Kópavogshreppi, sem er mjög víðlendur, allmiklum kostnaði og óþægindum, meðan svo er, að enginn læknir er búsettur þar í byggðinni. Í hreppnum eru margir bæir, sem eru alllangt frá Reykjavík og nokkuð jafnvel frá aðalbyggðinni, og byggðahverfi, t. d. við Vatnsenda og Lögberg, sem eiga mjög erfitt með að ná til lækna, þegar á þarf að halda, og mér er ekki grunlaust um, að þess vegna sé misbrestur á því, að menn séu þar í sjúkrasamlögum, og verða sumir að leita fremur til læknis í Álafosshéraði, þó að hann sé líka búsettur hér, og þess vegna er það, að eðlilegt væri, að þeir bæir í hreppnum, sem enn eru nú samkv. lögum í Álafosshéraði, yrðu í Kópavogshéraði, ef læknir væri þar búsettur. Ef héraðslæknir væri búsettur í Kópavogi, þá mundi leiða af því fyrst og fremst það hagræði fyrir íbúana alla, sem skipta þúsundum og fjölgar stöðugt, að það væri auðveldara að ná til læknis, þar sem héraðslæknirinn yrði vitanlega búsettur þar í byggðinni. Í öðru lagi ættu þeir kost á ódýrari þjónustu, m. a. vegna þess, að þá giltu héraðslæknataxtar um þá þjónustu og bílferðir eða ferðir þess læknis yrðu mun styttri til allra þeirra, sem hann þyrfti að gegna. En í þriðja lagi, og það var nú það sem ég ræddi sérstaklega um í framsöguræðu fyrir brtt. minni, er svo heilbrigðiseftirlitið, sem nú heyrir undir borgarlækni í Reykjavík. Það hefur verið unnið að því, síðan borgarlæknisembættið í Reykjavík var stofnað, að koma hér á ströngum reglum um heilbrigðiseftirlit og verið sýnd virðingarverð viðleitni til þess að koma því í framkvæmd, svo að sambærilegt sé við fyrirkomulag þeirra mála í borgum. En það er alveg augljós nauðsyn á því, að sömu reglur og sama heilbrigðiseftirlit gildi í fjölmennum byggðum í næsta nágrenni Reykjavíkur vegna daglegs sambands við bæinn. Það eru miklir erfiðleikar á því fyrir borgarlækni í Reykjavík að koma þessu á í nágrenni bæjarins, sem að vísu heyrir undir hann sem embættismann, og það þarf talsverða starfskrafta til að halda uppi því eftirliti og þeirri þjónustu, sem þörf er á í því sambandi, svo að ég hef leyft mér að fullyrða, að einmitt borgarlæknirinn í Reykjavík mundi beinlínis vera því mjög meðmæltur, að Kópavogsbyggðin væri tekin undan hans umdæmi og þar væri settur sérstakur héraðslæknir. Það er ekki nokkur vafi á því, að það verður fyrr eða síðar að gera breyt. á skipun þessara mála í Reykjavík og nágrenni. Íbúum Reykjavíkur fjölgar, eins og allir vita, mjög ört. Þar er einn embættismaður, sem á að halda uppi mjög nákvæmu heilbrigðiseftirliti og sjá um, að því sé haldið uppi, og eins og ég sagði áðan, er fyllsta nauðsyn á því, að það sé einnig í þeim byggðum, sem næstar eru Reykjavík, en þar fjölgar íbúum svo ört, að það getur skipt þúsundum á hverju ári, sem þar bætist við af fólki alveg á næstu árum, svo að ég er alveg viss um, að fyrr eða síðar verður horfið að því ráði að gera þá breyt. á skipun þessara mála, sem við hv. 6. landsk. þm. leggjum til, eða aðra sambærilega. Það má vera, að menn kynni að greina þar eitthvað á um nákvæma takmörkun þess svæðis, sem væri tekið og gert að sérstöku læknishéraði, en það er algert aukaatriði. Það mundi koma í ljós, hvort viðkomandi heilbrigðisyfirvöld, eins og landlæknir og borgarlæknirinn í Reykjavík, vildu gera aðrar till. um það, en ég og meðflm. minn að brtt., sem fyrir liggur, leggjum nú til, en okkur virðist hún eðlileg, og ég held, að borgarlæknirinn í Reykjavík t. d. mundi telja hana eðlilega. En það er í mínum augum ekkert höfuðatriði, hvort þessi breyt. verður gerð árinu fyrr eða síðar. Ég efast ekki um, að ef heilbr.- og félmn. þessarar hv. d. vildi afla sér upplýsinga um þetta frá landlækni og borgarlækninum í Reykjavík, þá mundu þær fáanlegar mjög fljótt. Það þyrfti ekki annað, en að óska þess, að þeir mættu á einum fundi stutta stund til þess að upplýsa það, að þessi tilhögun, sem hér er lögð til, væri ekki á móti þeirra ráði í neinum aðalatriðum a. m. k. Eins og þetta mál liggur fyrir, þá get ég ekki séð, að það hafi verið sýnt fram á ríkari nauðsyn á breyt. á skipun læknishéraða í þeim héruðum, sem eru nú í því frv., sem hér liggur fyrir, heldur en ég hef sýnt hér fram á, að er á nýskipun á læknishéruðunum hér í Reykjavík og Kópavogi. Þessi hv. d. taldi í fyrra rétt að afgreiða þetta sama mál á þann hátt að óska eftir nánari athugun á því af hálfu heilbrigðisyfirvaldanna, fyrst og fremst fyllri rökum, nákvæmari tillögum um skipun þessara mála í þeim héruðum, sem í frv. er nú gert ráð fyrir að breyta tilhögun um. En þær upplýsingar, sem þessi hv. d. óskaði þá eftir, virðast ekkert liggja fremur fyrir, nú en þá. Ef ekki er sýnt fram á ríka nauðsyn þess að breyta nú þegar læknisskipun í Egilsstaðahéraði og Blönduóshéraði, sem mér virðist nú ekki hafa verið sýnt fram á, þá get ég ekki séð, að það kalli fremur að nú, eins og málin liggja fyrir, að breyta læknisskipuninni um þau héruð og stofna til nýrra embætta, heldur en í því héraði, sem ég hef sérstaklega flutt till. um, Kópavogshéraði. Ég gæti vel fallizt á, að þessu máli væri enn frestað og þess krafizt, að þær upplýsingar og till., sem þessi hv. d. óskaði eftir í fyrra, kæmu fram, því að ég tel það ekkert höfuðatriði hvað Kópavog snertir, eins og ég sagði áður, hvort það yrði horfið að þeirri skipun, sem við leggjum til. Það er að vísu hægt að upplýsa afstöðu heilbrigðisyfirvaldanna og viðkomandi embættismanna til þess máls nú þegar á mjög stuttum tíma, en það er ekki höfuðatriði. En ef á að breyta skipun læknishéraða að ekki meira athuguðu máli og með ekki fyllri upplýsingum og rökum en fyrir liggja, þá álít ég, að Kópavogshérað geti alveg eins komið til greina eins og hin héruðin, sem hér er rætt um.



Herra forseti. Ég þakka bæði hv. þm. Barð. og hv. 7. landsk. þm. fyrir þau gögn, sem þeir lögðu fram í þessu máli og mér finnst mjög hníga að því, að samþykkja beri rökstuddu dagskrána, - að málið liggi ekki þannig fyrir enn þá, að það sé hægt að taka um það fullnaðarákvörðun af hv. d. eða að það sé yfirleitt verjandi. En mér finnst þó, vegna þess að ekki er öruggt, að hún verði samþykkt, rétt að ræða nokkru nánar um þá till. að setja sérstakan héraðslækni í Kópavog. Eins og ég sagði áðan, þá er enginn vafi á því, að mannfjöldi í Kópavogi er svo mikill, að út af fyrir sig væri mjög eðlilegt, að þar starfaði sérstakur héraðslæknir, en það, sem þvælist fyrir mér, er þetta, hvort líklegt sé eða hugsanlegt, að sá maður geti fengið nóg að starfa. Hv. 7. landsk. drap á það um menn í byggðahverfum, t. d. upp við Elliðavatn, Vatnsenda og jafnvel enn þá ofar, nærri Lækjarbotnum, að vafasamt væri, að þeir gætu fengið sjúkrasamlagslækna úr Reykjavík til þess að fara þangað upp eftir. Þetta kann út af fyrir sig að vera rétt, - ég skal ekki um það dæma, er því ekki nógu kunnugur, - en hitt virðist mér greinilegt, að það muni vera auðveldara oft og tíðum fyrir lækna úr Reykjavík að komast einmitt á þessa staði, sérstaklega á þá staði, sem eru fyrir ofan Elliðavatn, heldur en fyrir mann, sem væri búsettur í Kópavogi. Það er beinlínis um styttri og greiðfærari leið að ræða úr Reykjavík á þessa afskekktustu staði heldur en er um að ræða fyrir mann í Kópavogi. Til viðbótar þessu kemur það, að íbúarnir þarna eru í sjúkrasamlagi og eiga þar að vera, og mundu þeir þá ekki eftir sem áður halda áfram að velja sér sjúkrasamlagslækna hér í Reykjavík? Eða er meiningin að banna þeim að velja sér slíka lækna, og mundi þá ekki leiða af því réttarsviptingu þeim til handa, þannig að þeir teldu sig verr setta en áður? Ef ekki væri um slíkt bann að ræða, heldur ættu menn kost á því að velja - við skulum segja úr 70 manna hóp - þann, sem hverjum líkar bezt, er þá ekki greinilegt, að af því mundi leiða, að héraðslæknirinn mundi hafa sáralitlum störfum að gegna? Það er að vísu rétt, sem hv. 7. landsk. þm. sagði, að hér í Reykjavík er sérstakur borgarlæknir, sem fyrst og fremst annast heilbrigðis- og eftirlitsstörf, en ekki venjuleg læknisstörf. En ég minnist þess frá þeim tíma. er ég var borgarstjóri hér í Reykjavík og verið var að stofnsetja embætti borgarlæknis, að það var einmitt mjög illa séð af heilbrigðisstjórninni, að það embætti væri sett á stofn. Þá taldi heilbrigðisstjórnin, að það væri alveg nóg að hafa sérstakan héraðslækni. Það mundi vera allsendis óþarft að hafa tvo slíka lækna til að annast ýmiss konar heilbrigðiseftirlit. Í Reykjavík voru þó þá í kringum 50 þús. manns, - nú kringum 60 þús., - og það fékkst samþykkt, aðallega fyrir forgöngu heilbrigðisstjórnarinnar, að embætti borgarlæknis og héraðslæknis var sameinað, eftir að hinn ágæti maður, Magnús Pétursson, lét af héraðslæknisstörfum, og nú starfar borgarlæknir einn, ásamt að því er ég hygg aðeins einum aðstoðarlækni og einhverju af eftirlitsmönnum og skrifstofufólki. En með þetta er hægt að komast af í þessum víðlenda bæ, sem er þó með upp undir 60 þús. manns, ýmist búsetta hér eða dveljandi meginhluta ársins. Það eru þó ekki nema fáar þúsundir, ef það skiptir þúsundum, sem í Kópavogi eru, þannig að ég efast mjög um, að sérstakur heilbrigðiseftirlitslæknir, sem starfi þar fyrir utan 70 sjúkrasamlagslækna, sem teygja þangað sínar klær héðan úr Reykjavík, gæti haft nóg að starfa, þannig að menn mundu lenda í vandræðum með það embætti, áður en langt um liði. En eins og ég segi, þá er ég ekki þessu kunnugur, og það kunna að vera fleiri viðhorf í málinu, sem verður að íhuga, en ég vildi benda á þetta til styrktar því, að það er rétt að samþ. hina rökstuddu dagskrá, af því að mér sýnist það augljóst, að af öllum þeim læknisembættum, sem hér er verið að tala um að bæta við, þá sé þó einna ríkust ástæðan til að setja héraðslækni í Kópavog, því að þar er langflest fólkið.



Ég mun ekki lengja umræður, herra forseti. Það var út af ummælum hæstv. dómsmrh. í fyrri ræðu hans, þar sem hann spurði, hvað hefði breytzt t. d. í Húnavatnssýslu eða í Blönduóshéraði, frá því að mest var rætt í hv. Nd. um kostina á því fyrirkomulagi að hafa tvo lækna í víðlendustu héruðunum. Sú breyting hefur á orðið síðan þessar umræður fóru fram, að Höfðakauptún eða Skagastrandarkauptún hefur vaxið upp og hefur nú, ætla ég, nálægt 400 manna íbúatölu, og það er örðugt og af því leiðir mjög verulegan kostnað fyrir svo fjölmennt þorp að þurfa jafnan að sækja lækni upp undir 25 km leið. Það er sú meginástæða, sem liggur til þess, að svo fast er sótt eftir því að skipta héraðinu, og ég ætla, að það sé ástæðan til þess, að landlæknir mælir með því, að svo sé gert, jafnvel þó að ekki sé búið .að framkvæma þá endurskoðun á skipun læknishéraða, sem allir eru sammála um að sé æskileg. Að því er Kópavog snertir, þá er það rétt, sem hæstv. ráðh. tók fram, að meðlimir sjúkrasamlagsins í Kópavogi leita yfirleitt til læknanna hér í Reykjavík og hafa samning við félagið hér um læknishjálp. Sá samningur er í höfuðatriðum ekki ósvipaður þeim samningi, sem sjúkrasamlagið hér í Reykjavík hefur gert við læknana, en þó er sá munur á, að sérstakur aukakostnaður fellur á vegna bílferða suður í Kópavog, vegna fjarlægðarinnar, sem þangað er. Væri sérstakur héraðslæknir skipaður í þetta hérað með búsetu í Kópavogshreppi, þá ættu héraðsbúar rétt á því, að hann gegndi kalli fyrir venjulegan héraðslæknistaxta, sem er stórum lægri en sú greiðsla, sem embættislausir læknar, praktiserandi læknar hér í Reykjavík taka fyrir sín störf. Ég skal náttúrlega ekki um það fullyrða, hvort meginhluti Kópavogsbúa mundi notfæra sér þetta og halda sig að héraðslækninum, en mér þykir ákaflega líklegt, ef vel tækist til um val á þeim manni, að það mundi mikill hluti þeirra gera, af þeirri einföldu ástæðu, að það er auðveldara að ná til læknisins og það er kostnaðarminna að vitja hans, heldur en að sækja praktíserandi læknana hingað inn í Reykjavík. Kópavogur er orðinn það stórt hérað, hátt á þriðja þús. manns, að það er auk þessa nauðsynlegt að hafa þar mann í ráðum með allar heilbrigðisframkvæmdir í kauptúninu og annað þess háttar. Það er ekki fullt starf, - það er rétt hjá hæstv. dómsmrh., - en kauptúninu er nauðsynlegt í sambandi við framkvæmd heilbrigðismálanna að hafa þar mann, sem getur verið þeirra ráðunautur í því efni og aðstoðað þá við samningu reglugerða og eftirlit með því, að þeim sé framfylgt. Ég hef, síðan ég talaði hér áðan, reynt að kynna mér nokkuð afstöðuna til þessa máls hér í deildinni og þykist sjá fram á það, að ekki séu neinar líkur til, að fram nái að ganga skipting Blönduóshéraðs, sem er nú það atriði í frv., sem ég legg áherzlu á, og mun ég því greiða atkv. með till. til rökstuddrar dagskrár frá hv. þm. Barð. og sjá, hvernig hún fer, en að öðru leyti vísa ég um afstöðu mína í nefndarálitið á þskj. 677.



Það voru, herra forseti, tvö atriði í ræðu hv. 4. þm. Reykv., sem mér virðist þurfa að svara nokkru nánar eða gera nánari grein fyrir. Í fyrsta lagi segir hann, að það sé ódýrara að sækja héraðslækni, sem sé búsettur í Kópavogi, heldur en praktiserandi lækni hér í Reykjavík. Nú vil ég spyrja: Kemur það í einn stað niður, þó að mennirnir séu í sjúkrasamlagi og séu að sækja sinn sjúkrasamlagslækni? Og er þá engu að síður ódýrara fyrir þá að sækja héraðslækni, þó að þeir séu í sjúkrasamlagi hjá öðrum manni? Og er þá yfirleitt ástæða fyrir þá að vera áfram í sjúkrasamlaginu með þeim hætti að leyfa þeim að hafa aðgang að læknunum hér í Reykjavík? Verður þetta ekki að vera með þeim hætti, ef héraðslæknir er þarna settur og ætlunin er að hann taki að verulegu leyti við því að gegna störfum, að þeim sé þá jafnframt bannað að njóta læknanna hér í Reykjavík, því að annars mundu þeir í raun og veru fá tvöfaldan rétt á við flesta aðra? En ef þeim er bannað að sækja sjúkrasamlagslækna hér í Reykjavík, þá virðist mér að mennirnir verði fyrir réttarskerðingu, en ekki réttaraukningu. En svo er annað atriði, sem ég ætlaði að spyrja um, og það er það: Er ekki nú þegar a. m. k. einn læknir búsettur í Kópavogi, og gildir þá þessi dýrleiki á sókn lækna til Reykjavíkur einnig um hann? Nægir ekki að borga honum minna, en Reykjavíkurlæknunum, ef hann er sóttur og ef menn njóta þess að vera sjúkrasamlagsmeðlimir hjá honum?

Páll Zóphóníasson Hv. Alþ. hefur áður kosið þriggja manna mþn. til að gera þetta verk. Í henni voru Vilmundur landlæknir, Magnús Pétursson og borgarstjórinn í Reykjavík. Alþ. hefur áður fjórum sinnum spurt um, hvort það væri komið nál. frá þessum mönnum. Það hefur alltaf verið sagt, að það væri von á því. Það var í fyrra samþ. til ríkisstj. þál. um að ýta á þetta og semja sjálf frv., ef þessi n. fæst ekki til þess. Ríkisstj. hefur vanrækt það. Og þó að ég treysti ríkisstj. til margs, þá er hún búin að sýna það tómlæti og þá vanrækslu í þessu, að það þýðir ekki að vísa því til hennar, og þess vegna segi ég nei. Brtt. 676,1 felld með 8:7 atkv. - 677,1 felld með 10:6 atkv. 1. gr. samþ. með 8:5 atkv. 2. gr. samþ. með 9:5 atkv. 3.–4. gr. samþ. með 9:1 atkv. Brtt. 676,2–3 komu ekki til atkv. - 677,2 kom ekki til atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Fellt að vísa frv. til 3. umr. með 8:8 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HermJ, KK, LJóh, PZ, RÞ, SÓÓ, VH, BSt. nei: HG, StgrA, ÞÞ, BBen, BrB, FRV, GJ, GÍG. 1 þm. (JJós) fjarstaddur.



Mér þykir skylt að svara fyrirspurnum hæstv. ráðherra. Fyrri fyrirspurninni ber að svara á þá leið, að sjúkrasamlög yfirleitt hafa héraðslæknana fyrir sína samlagslækna, og þá vinna héraðslæknarnir eftir taxta héraðslækna, sem er mun lægri að sjálfsögðu, heldur en taxti embættislausra lækna. Um það, hve mikill hluti af Kópavogsbúum mundi kjósa að skipta við héraðslækninn og hafa hann fyrir sinn samlagslækni, þori ég ekki að fullyrða. Ég tel engar líkur til þess, að samlagið mundi banna sínum meðlimum að leita til lækna í Reykjavík, en þá er náttúrlega á valdi þess að ákveða, hve mikinn hluta af þeim kostnaði það greiði. Að því er snertir búsetu einhvers embættislauss læknis í Kópavogshéraði nú, þá get ég ekki upplýst um það. Samningurinn er við Læknafélag Reykjavíkur um greiðslur fyrir læknisvitjanir og bíla í því sambandi, og ég hygg, að sama taxtaákvæði gildi, hvort sem læknirinn er búsettur nálægt Kópavogslæknishéraði, í því eða í hinum endanum á Reykjavík, sem fjærst liggur. Ég held, að það sé einn allsherjartaxti, sem gildi án tillits til þeirrar vegarlengdar, sem hver einstakur læknir kann að fara í hvert skipti. - Ég ætla, að ég hafi nú svarað spurningum hæstv. ráðherra.