Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þessu var vísað til fjhn. til athugunar, og eins og fram kemur í nál. á þskj. 201, hefur n. athugað málið, og eru allir nefndarmenn sammála um að mæla með því, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls gerði hæstv. forsrh. nokkra grein fyrir efni frv. og ástæðunum fyrir því, að gefin voru út þau brbl., sem hér liggja fyrir til staðfestingar. Fjhn. hefur fyrir sitt leyti einróma mælt með því, að frv. þetta verði samþ. En efni þess er, eins og sjá má á grg. og hinum fáorðu tveim gr. frv., að ákvarða laun forseta Íslands á annan veg, en áður var gert, því að þegar sett voru lög 1944 um laun forseta Íslands, þá gilti sú almenna regla um launauppbætur til opinberra starfsmanna, að þær skyldu aðeins greiddar á ákveðinn hluta af laununum, sem nam þá aðeins fimmtungi launa forsetans, eða af tæpum 10 þús. kr. Þegar svo dýrtið óx jafnmjög eins og öllum er kunnugt um, var alveg sýnilegt, að það var skapað misræmi í þessum launakjörum forsetans, miðað við það, sem var ákvarðað um aðra þá ríkisstarfsmenn, sem launalögin náðu til. Og eftir að gengislækkunarlögin höfðu verið sett, þegar ákvörðuð voru eiginlega nánast ný grunnlaun og ákveðið að veita uppbætur á þau eftir þeim reglum, sem þar voru settar í öndverðu og framlengdar hafa nú verið á tveim þingum, þá var orðið augsýnilegt, að það mátti ekki lengur við svo búið standa með launakjör forseta Íslands. Þess vegna gaf hæstv. ríkisstj. út nú í vor, 20. marz, æði löngu fyrir forsetakosningarnar, þau brbl., sem hér liggja fyrir, því að það eru ákvæði stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, að það megi ekki breyta launum forseta á kjörtímabilinu til lækkunar. En brbl. ákváðu ákveðin grunnlaun, 85 þús. kr., og var það miðað við það á vissan hátt, að eins og grunnlaun opinberra starfsmanna höfðu breytzt af sjálfu sér með ákvæðum gengislaganna, þá þyrfti að festa einhver ákveðin grunnlaun einnig fyrir forseta Íslands.



Herra forseti. Fjhn. d. hefur einróma samþ. að mæla með þessu frv. Aðaltilgangur þessa frv. er að styðja að starfsemi Sambands ísl. berklasjúklinga, sem öllum hv. þm. er kunn og þarf ekki að rekja. Innihaldið í frv. er að breyta lögunum um vöruhappdrættið þannig, að í staðinn fyrir, að sex flokkar voru áður, þá skuli nú mega vera tólf. Stendur það í sambandi við hækkun á vinningunum. En þó er höfuðatriðið hitt, að láta verða skattfrelsi að öllu nema eignarskatti á vinningunum í þessu vöruhappdrætti. Það hafði sýnt sig, að frá 1950 til 1951 höfðu lækkað nokkuð nettótekjurnar af vöruhappdrættinu, og þess vegna var nú farið út í það að hækka vinningana. En þegar vinningarnir eru hækkaðir, þannig að sá hæsti er 75 þús., þá leiðir þar af, að skattfrelsið verður alveg nauðsynlegt, svo framarlega sem menn eiga ekki beinlínis að óttast það að taka þátt í þessu happdrætti. Frv. hefur verið flutt í hv. Ed. af hv. þm. Barð. (GJ) og hlaut þar einróma samþykki, og er það till. fjhn., að það sé samþ. hér óbreytt. Og þarf ég ekki, held ég, að gera frekari grein fyrir því, því að Alþ. hefur sýnt það, að það vill á allan hátt sem allra mest og bezt reyna að hlynna að þeirri þjóðnytjastarfsemi, sem S.Í.B.S. rekur.



Herra forseti. Frv. þetta er flutt samkv. ósk landbrn., og því fylgdi grg. á þá leið, að sektarákvæðin í núgildandi lax og silungsveiðilögum hafi haldizt óbreytt frá því 1932, þau séu þess vegna orðin úrelt, þegar litið er á þær verðbreytingar, sem hafa orðið á peningum síðan þessi l. voru sett. Geta má þess um leið, að slík sektarákvæði skapa ekki lengur það aðhald, sem sektarákvæðum er ætlað, að sporna við, að l. séu brotin, því að í raun og veru eru sum sektarákvæði þessi orðin svo hlægilega lág, að enginn mun telja það eftir sér að borga þá upphæð. Hér er lagt til, að sektirnar séu hækkaðar í hlutfalli við verðbreytingu peninga. Ég geri ráð fyrir, að flutningur þessa frv. stafi kannske fyrst og fremst af því, að á s.l. sumri varð vart við, að framin voru stórkostleg brot á laxveiðilöggjöfinni, sem einnig er vikið hér að í grg. og ástæða er til að búast við að gætu endurtekið sig, ef ekki væri nein breyting gerð á sektarákvæðum þeim, sem nú gilda. - Ég vil að svo mæltu fyrir hönd n. mælast til þess, að málið gangi til 2. umr. að þessari umr. lokinni.



Herra forseti. Frv. það til l., sem hér liggur fyrir til umr., er um breyt. á l. nr. 61 1947, um vátryggingarfélög fyrir fiskiskip. Er frv. flutt samkv. ósk samgmrn. af sjútvn. Aðalefnisbreyt. á l. frá 1947 eru þær, að rýmkuð er heimild félaganna til að tryggja lausamuni og afla. Er þetta talið nauðsyn, svo að félögin geti á hverjum tíma verið samkeppnisfær við aðra tryggjendur á sama sviði. Enn fremur er sú breyt., að ráðh. getur ákveðið, að félögin innheimti aukagjald af vátryggða, og nemur gjald þetta allt að 1% á vátryggingarfjárhæð hvers skips. Gjald þetta renni óskert til félaganna og á að innheimtast hjá hverju félagi, þar til fjárhagur þess telst öruggur, en fjárhag þeirra hefur ekki verið séð borgið í 14 ára starfsemi félaganna. Þá felst í breyt. það atriði, að auk 800 þús. kr. ábyrgðar ríkissjóðs er veitt heimild til að veita félögunum ríkisábyrgð fyrir lánum allt að 1 millj. kr. samtals fyrir öll félögin. Aðrar breyt. eru orðalagsbreyt. eða til samræmis á breyttum aðstæðum. Vísast að öðru leyti til frv. og grg. fyrir því á þskj. 200. - Sjútvn. flytur frv., eins og áður er sagt, að tilhlutun samgmrn. Áskilur n. sér og einstakir nm. hennar rétt til að hafa óbundnar hendur til að bera fram brtt. við frv. á síðara stigi. Óskast því svo vísað til 2. umr.



Herra forseti. Á þskj. 180 hef ég flutt ásamt hv. þm. Ak. og hv. 2. þm. Rang. frv. um heimild fyrir ríkisstj. til lántöku handa Iðnaðarbanka Íslands h/f. Síðasta Alþ. samþ. lög um stofnun og rekstur Iðnaðarbanka Íslands, og sá banki hefur nú verið stofnaður í s.l. mánuði. Í lögum hans er svo fram tekið, að hlutverk hans sé að styðja verksmiðjuiðnað og handiðn í landinu. Í þessum lögum er svo ráð fyrir gert, að ríkissjóður leggi bankanum til í öndverðu 3 millj. kr. og öðrum 3 millj. sé safnað hjá meginsamtökum iðnaðarins, þ.e.a.s. fyrir forgöngu Landssambands iðnaðarmanna og Félags ísl. iðnrekenda, og loks sé aflað 1/2 millj. með almennri hlutafjársöfnun. Það er að sjálfsögðu ljóst, að bankinn þarf nú alveg á næstunni verulega aukið fé umfram hlutaféð, til þess að starfsemi hans megi koma að verulegu gagni. Um lánsfjárþörf iðnaðarins í landinu þarf ekki að fjölyrða. Það er öllum ljóst, að bæði til stofnlána og rekstrar þarf iðnaðurinn mikið fé. En nú er svo komið, að iðnaður er orðinn ein af þremur aðalatvinnugreinum landsmanna. Iðnaðarbankinn er að sínu leyti hliðstæður Búnaðarbankanum, sem stofnaður var fyrir rúmum tveim áratugum. Sá banki hefur það hlutverk að styðja landbúnaðinn á ýmsa vegu og hefur orðið honum mikil lyftistöng. Alþ. og ríkisstjórnir hafa sýnt mikinn hug á því að efla þann banka fyrr og síðar. Vil ég nefna sem dæmi, að af gengishagnaði bankanna 1950 var ákveðið að Búnaðarbankinn skyldi fá 13.75 millj., af greiðsluafgangi ríkissjóðs á árinu 1951 var ákveðið að Búnaðarbankinn skyldi fá 13.75 millj., þriðja lagi var 16 millj. kr. lán í Alþjóðabankanum tekið á þessu ári. Loks liggur nú fyrir frv. frá hæstv. ríkisstj. um að heimila henni 22 millj. kr. lántöku til handa Búnaðarbankanum. Eins og Alþ. og ríkisstjórnir hafa þannig sýnt mikinn hug á því að efla þessa nauðsynlegu lánsstofnun landbúnaðarins, eins væntum við flm. þessa frv., að það fái góðar undirtektir hjá Alþ. og ríkisstj., þegar fram er borin till. um eflingu Iðnaðarbankans. En þetta frv. fer fram á að heimila ríkisstj. að taka allt að 15 millj. kr. að láni, innanlands eða utan, og endurlána Iðnaðarbankanum það með sömu kjörum. - Ég skal ekki fjölyrða um þetta mál, en vænti góðra undirtekta og vil leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. og iðnn.



Herra forseti. Eins og hv. 1. flm. þessa frv., hv. 7. þm. Reykv., gat um, þá var það öllum ljóst, þegar lögin um Iðnaðarbankann voru sett, að hlutafjárframlagið eitt mundi ekki nægja til sómasamlegrar starfsemi fyrir þennan banka. Eins og hann gat um, þá er hlutafjárframlagið í lögunum ákveðið 61/2 millj. kr. og ekki líklegt, að hægt verði að ná verulegum árangri í þeirri bankastarfsemi, sem hér er um að ræða, nema meira fé komi til. Þess vegna er það fullkomlega eðlilegt, að þetta frv., sem hér er lagt fram, komi fram. Og ég þarf ekki að hafa um það út af fyrir sig mörg orð, að ég er þessu frv. fyllilega sammála og mun greiða því atkv. En það eru tvö atriði í þessu sambandi, sem mig langar til að minnast á og snerta þetta mál og geta haft þýðingu fyrir afkomu þessarar væntanlegu lánsstofnunar, Iðnaðarbankans. Í fyrsta lagi vildi ég minnast lítillega á það, hvernig hæstv. ríkisstj. hefur hugsað sér að greiða sitt hlutafjárframlag til bankans. Ég hef heyrt það frá stofnfundi bankans, og ég ætla, að það hafi líka komið fram í blöðum, að hæstv. ríkisstj. hafi ákveðið að greiða ekki af höndum allt hlutafjárframlagið, þessar 3 millj., í einu lagi, heldur láta eingöngu sem hlutafjárframlag jafnmikið og einstaklingar leggja fram við bankastofnunina, en taka vexti af þeim hluta þessara 3 millj., sem ekki er lagður fram í upphafi sem hlutafé. Ég veit nú ekki, hver ber ábyrgð á þessari ráðstöfun, hvort það er hæstv. fjmrh. eða hæstv. iðnmrh., en hvorugur þeirra er hér í d. sem stendur. En ég hefði mikla tilhneigingu til þess að fá að vita, hver það er, sem þessa ákvörðun hefur tekið, eins frámunalega smásmuguleg og mér finnst hún vera. Það má kannske segja það, að í strangasta skilningi beri ekki hæstv. ríkisstj. að leggja fram meira hlutafé, en aðrir gera hlutfallslega. En þar sem þetta hlutafjárframlag ríkisins er ekki lagt fram í gróðaskyni, heldur eingöngu til þess að styrkja þá stofnun, sem hér er um að ræða, og þá starfsemi, sem henni er ætlað að inna af höndum, þá finnst mér það, elns og ég sagði áðan, frámunalega smásmugulegt að hafa þennan hátt á. Og það er enginn vafi á því, að þessi ákvörðun muni há starfsemi bankans í upphafi mjög mikið. Við skulum gera ráð fyrir því, að ríkissjóður leggi fram sem hlutafé þriðjung þessarar upphæðar, eða 1 millj., í upphafi, en láni 2 millj. með 5% vöxtum, eins og ég hef heyrt, að ríkissjóður ætli að taka. Þá munar það þessa ungu og fátæku stofnun hvorki meira né minna en 100 þús. kr. á ári í rekstri, ef hún á að gjalda vexti af þessum 2 millj., sem ekki eru lagðar fram sem hlutafé strax í byrjun. Og með þeim innlánsvöxtum, sem nú eru á peningum og ákveðnir voru á þessu ári, þar sem innlánsvextirnir fara upp í 6–7% í ársvexti, þá er það sýnilegt, að hagnaður á bankastarfseminni verður það lítill, að ég efast um, að hún geti staðið undir sér. M.ö.o.: Það er með þessari ráðstöfun verið að gera tilraun til þess að kyrkja stofnunina í fæðingunni. Þetta vildi ég óska, að yrði leiðrétt. Og þar sem málið fer nú til þeirrar n., sem ég á sæti í, þá mun ég taka upp í n., hvort ekki sé hægt í sambandi við þetta frv. að taka þetta mál upp, svo að lagfæring fáist á. Ég veit að vísu og hef séð það, að hv. þm. Siglf. hefur borið fram till. um það að fá þessu breytt, en sú till. er ekki komin til afgreiðslu enn, hefur ekki verið tekin á dagskrá, eftir því sem ég bezt veit, svo að ég teldi á allan hátt heppilegast að fá þetta mál afgreitt um leið og tekin verður ákvörðun um þetta frv. Hitt atriðið, sem ég vildi aðeins minnast á, er það, að á síðasta þingi var gerð ályktun um það, að verulegur hluti af mótvirðissjóði gengi til þess að mæta lánsfjárþörf bændastéttarinnar í landinu eða landbúnaðarins. Og var sú ályktun samþ. Á þessu þingi hefur komið fram till. um að taka verulegan hluta af mótvirðissjóðnum í atvinnubótasjóð ríkisins, og hefur komið fram um þetta lagafrv. Ég er fyrir mitt leyti ekki sérstaklega spenntur fyrir þessari ráðstöfun á mótvirðissjóði og teldi, eins og ég sagði í fyrra, þegar þetta mál var hér þá til umr., að heppilegra mundi að hafa annan hátt á ráðstöfun mótvirðissjóðs. En ef mótvirðissjóðurinn verður þrátt fyrir það að einhverju leyti tekinn til þeirrar ráðstöfunar, sem ég hef nú lýst, bæði til þess að mæta lánsfjárþörf landbúnaðarins og til þess að efla væntanlegan atvinnubótasjóð ríkisins, þá teldi ég alveg sjálfsagt, að athugað væri um leið, hvort ekki væri hægt og rétt að hjálpa Iðnaðarbankanum með því, að verulegur hluti mótvirðissjóðsins verði einnig tekinn til þessarar bankastofnunar og honum þannig auðveldað sitt starf, að mæta lánsfjárþörf iðnaðarins í landinu. Þessi tvö atriði vildi ég leyfa mér að minnast á hér strax við þessa 1. umr., vegna þess að ég tel, að þau hafi ekki minni þýðingu fyrir þessa stofnun heldur en það frv., sem hér hefur verið lagt fram. En ef þessar ráðstafanir væru gerðar allar, þá mundu þær að verulegu leyti hjálpa bankanum yfir byrjunarörðugleikana og gera honum fært þegar í upphafi að hefja allmyndarlega starfsemi, sem ég sannast sagt efast um að hann geti, ef ekkert verður að gert annað en að láta til hans þetta takmarkaða hlutafé, sem ákveðið hefur verið, svo að ég nú ekki tali um, ef hlutafjárframlagið verður afgr. til hans á þann hátt, sem maður hefur heyrt að verði og ég nú hef lýst, en er ósamþykkur í fyllsta máta.



Herra forseti. Það er út af fyrir sig ekki nema gott um þessa tillögu að segja og hennar tilgang að reyna að tryggja nokkurt fé til handa Iðnaðarbankanum. Hafa, elns og hv. þm. er ljóst, komið fram allmargar till. hér á þinginu nú viðvíkjandi auknu lánsfé til bankanna og yfirleitt ákaflega margar till. viðvíkjandi því, hvernig eigi að leysa úr lánsfjárþörfinni, sem hér sé allt að kyrkja. Ég tek eftir því, að allar þessar till. ganga út á það og sjá engan annan möguleika, en að taka útlend lán. Það er vitanlega vegna þess, að það er ekki hægt að fá lán innanlands. Nú er það alveg vitanlegt, hvað þessi útlendu lán þýða stjórnarfarslega séð. Þau þýða svona eitthvað í kringum 5% vexti á ári, ef þau fást, - 5% vexti á ári í erlendum gjaldeyri út úr landinu, sem er þannig beinn skattur til auðugra manna erlendis, sem lifa af því og græða á því að lána fé til fátækra landa, sem eru að byggja sig upp, og þó að þörfin sé svona mikil fyrir fé hérna heima, þá er alveg nauðsynlegt, að hv. þm. samvizkusamlega gangi úr skugga um það, hvort þeir möguleikar, sem til eru hér innanlands til lánsfjárveltu, séu raunverulega fullhagnýttir, áður en farið er út á þá braut að taka í stórum stíl erlend lán. Ég vil benda á það, að fyrir þrem, fjórum árum þótti það dálítið varhugaverð leið að gera að minnsta kosti allt of mikið að því að taka erlend lán. En þó efast ég ekki um, að það er þó skárri leið að taka erlend lán til framkvæmda hér heima, t.d. eins og til virkjunar okkar fossa og annars slíks og til yfirleitt nýsköpunar í okkar atvinnulífi, heldur en að láta það vera. En ég vil aðeins minnast á í þessu sambandi, eins og ég hef raunar oft gert og mun ekki þreytast á að gera, hvort hv. þm. hafi gert sér það ljóst, þegar þeir eru að binda núverandi kynslóð og kannske komandi kynslóðum svo og svo þunga bagga með erlendum lánum, að þegar verið er að taka lán í pundum og dollurum og hv. flokkar ríkisstj. síðan eftir eitt eða tvö ár, þegar vel stendur á í sambandi við kosningar, lækka gengið, þá er þar með verið að þyngja skattinn, sem lagður er á herðar Íslendinga. Það er öllum vitanlegt, hvað þeir skattar, hvað þau afgjöld af Íslandi út á við voru þyngd, þegar gengið var fellt seinast. Þetta er náttúrlega ekki sízt athugavert, þegar það gengur máske ekki stundum allt of vel að skaffa markaði fyrir okkar vörur í þeim löndum, sem við eigum að greiða afgjaldið til, vexti og afborganir. Ég vil þess vegna alvarlega skora á hverja þá nefnd, sem fær þessi mál til meðferðar, hvort sem hún heitir iðnaðarnefnd, landbúnaðarnefnd, fjárhagsnefnd eða annað, og þm. yfirleitt að ganga fyllilega úr skugga um það með sjálfum sér, hvort þeir séu vissir um, að þeir lánsfjármöguleikar, sem þjóðin ræður sjálf yfir, séu fullhagnýttir, áður en þeir leggja á herðar þjóðinni að greiða svona og svona þunga skatta í erlendri mynt. Því er oft fleygt framan í mig sérstaklega, að ég vilji fara að láta auka seðlaveltuna í landinu og auka lánsfjárveltuna. Ég vil nú skora á hv. þm. í sambandi við þetta mál að gera sér fyllilega grein fyrir því, hvort þeir halda, að núverandi seðlavelta seðlabankans á Íslandi sé í samræmi við það, sem hún geti verið með eðlilegustum hætti, og hvort lánsfjárveltunni í landinu núna sem stendur sé stjórnað með þarfir þjóðfélagsins fyrir augum. Við skulum bara gera okkur ljóst, að okkar íslenzka þjóðfélag, þetta þjóðfélag 150 þús. manna hér, er þjóðfélag, sem stendur á ákaflega háu stigi teknískt séð, hefur mikið af tækjum, veltir þess vegna ákaflega miklu, framleiðir ákaflega mikið hlutfallslega miðað við vinnuafl hvers einstaklings vegna þess, hve miklu vélaafli hver einstaklingur að meðaltali ræður yfir við sina vinnu hér á Íslandi. Enn fremur framleiðir okkar þjóðfélag vöru, sem venjulega þarf að liggja með frá 6 upp í 12 mánuði, frá því að hún er veidd, - frá því fiskurinn er veiddur í sjónum, - og þangað til varan er seld erlendis. ,Það þýðir, að þjóðfélagið þarf að liggja með í fé, sem það setur í þessa vöru, miklar fúlgur miklu, miklu lengur en flestallar aðrar þjóðir gera. Sem sé, bæði vegna þess tæknistigs, sem þjóðfélagið stendur á, og vegna þess sérstaka háttar, sem er á framleiðslu Íslands, þá þarf íslenzka þjóðfélagið eðlilega miklu meira veltufé, en aðrar þjóðir - veltufé, sem við sjálfir getum skaffað. Og við skulum muna það í því sambandi, að við höfum meiri útflutningsverzlun, en nokkur önnur þjóð veraldarinnar að tiltölu. Við miðum sem sé okkar framleiðslu meira við að framleiða vörur til að selja út úr landinu, sem líka krefst venjulega miklu lengri lánsfrests, miklu meiri lánveitinga heldur en hjá þeim þjóðum, sem framleiða vörur til þess að selja innanlands og selja venjulega nokkuð fljótt. Ég hef t.d. verið að gera smávægilegan samanburð og hef þó ekki getað alveg stuðzt við fullkomlega öruggan grundvöll í þessu - á seðlaveltu Íslands eins og hún var t.d. 1915 og eins og hún er nú, og ég efast ekki um, að hverjum einasta þingmanni sé ljóst, að Ísland þarf allt annað og miklu meira veltufé og miklu meiri seðlaveltu, nú heldur en þurfti 1915. Við vitum allir, a.m.k. þeir, sem voru fæddir þá og eitthvað farnir að fylgjast með, eða þá hinir hafa þá lesið um það, hvernig okkar land var 1915 og hvernig það er nú, hve stórkostleg sú tæknilega breyting er og atvinnubylting, sem farið hefur fram í okkar þjóðfélagi með þessari kynslóð. Seðlavelta Íslands 1915 var eitthvað í kringum 36 krónur .á mann. Ég býst við, að kaupgjaldið frá því 1915 sé eðlilegasti grundvöllurinn eða mælikvarðinn til þess að leggja til grundvallar, þegar maður ætlar að athuga, hvað seðlaveltan muni þurfa að vera meiri. Það er eitthvað í kringum 50 sinnum. Ef það hefur verið, sem mig minnir nú að það hafi verið á þeim árum, 25 aurar um tímann, en nú er það tæpar 14 krónur, þá er það 56 sinnum hærra en þá var. Það þyrfti þá um 2.000 króna seðlaveitu á mann, ef hún hefur verið 36 krónur 1915. Sú seðlavelta ætti að þýða hér 300 millj. kr. núna eða í kringum það. Hún hefur verið, eins og þið vitið, í kringum 200 millj. En ég þori ekki að fullyrða, að þetta sé nákvæmlega réttur grundvöllur að öllu leyti, en hitt er að minnsta kosti gefið, að seðlaveltan er núna hlutfallslega minni, en hún var t.d. 1915. Og það er alveg vitanlegt, hvernig á þessum hlutum stendur. Seðlaveltan og lánsfjárveltan hafa verið stöðvaðar á óeðlilegan hátt, eftir að gengislækkunin varð og hin svo kallaða frjálsa verzlun var innleidd í ársbyrjun 1951. Með sérstökum samningum var Ísland skuldbundið til þess að öllum líkindum, þó að það hafi aldrei fengizt opinberlega viðurkennt, að stöðva lánsfjárveltuna og seðlaveltuna hérna innanlands, til þess að eftirlit Ameríkana og Benjamíns Eiríkssonar með mótvirðissjóðnum væri fullkomlega öruggt. M.ö.o., út frá öllum eðlilegum forsendum í landinu, út frá tæknilegu stigi þess og atvinnulegum og fjárhagslegum þörfum þess og út frá auðæfum þess og ríkidómi, þá var fyllilega mögulegt að hafa miklu meiri seðlaveltu og lánsfjárveltu hér innanlands heldur en er, en af utanaðkomandi öflum er þetta stöðvað, og seðlaveltan og lánsfjárveltan er stöðvuð hérna á Íslandi á miklu lægra stigi heldur en hún eðlilega ætti að vera. Ég hef aldrei fengið hv. þm. og því síður hæstv. ríkisstj. til þess að ræða þetta mál af alvöru, en hver einasti þingmaður hér er meira eða minna flutningsmaður að nýjum frv. eða þáltill. um að bæta úr lánsfjárþörfinni. En hvernig í ósköpunum dettur mönnum í hug að vera að koma fram hér með hvert frv. á fætur öðru um að bæta úr lánsfjárþörfinni og þora aldrei nokkurn tíma að skyggnast fyrir orsakir þess lánsfjárskorts, sem nú ríkir, hvort þetta er með eðlilegum hætti eða ekki? Er það vegna þess, að hv. þm. stjórnarflokkanna sé ljóst, að þetta sé með óeðlilegum hætti og að þeir megi ekki hreyfa við því? Eða vilja þeir ekki fara að grafa fyrir rætur þessa meins? Allir viðurkenna, að þetta sé mein, þannig megi bókstaflega drepa þjóðfélagið, - það er að stöðva að miklu leyti útflutningsframleiðsluna, það er að draga úr atvinnunni um allt land, og það er að ræna menn eignum sínum í hundraðatali. Ísland er líklega það eina land, a.m.k. nokkurs staðar í nágrenni við okkur, þar sem t.d. ekki er hægt að fá lán út á 1. veðrétt í stóru húsi. Menn geta átt það á hættu, ef þeir hafa t.d. keypt íbúð og hafa unnið hana af sér og lenda í miklum sköttum seinna meir eða einhverju slíku, að íbúðir séu boðnar upp skuldlausar fyrir 2.000 króna skatti, og það koma fyrir dæmi um, að heil hús eru boðin upp út af 900 kr. skuld. Þetta er algerlega brjáluð bankastarfsemi og lánsfjárstarfsemi, sem hér er rekin á Íslandi. Það er þess vegna ekkert undarlegt, þótt fram komi hvert frv. á fætur öðru, sem byggir á réttum kröfum og frómum og góðum óskum og þjóðarnauðsyn, eins og það frv., sem hérna liggur fyrir. En ástandið er bara þannig, að meira að segja mennirnir, sem flytja þetta, eru allir saman dauðhræddir um, að það komist aldrei lengra, en til nefndar, vegna þess að þar verði það stoppað af ríkisstj. Ég verð að segja það, hvort sem það er fyrir Iðnaðarbanka, Búnaðarbanka eða hvaða banka sem er, að það er nú náttúrlega höfuðatriði, hvort menn fá peningana að láni að lokum, en það er líka mikill aðstöðumunur, hvort menn verða að borga 5% vexti af þeim eða hvort menn fá þá frá seðlabankanum og seðlabankinn reiknar þeim kannske 1% í vexti, eins og seðlabankinn náttúrlega ákaflega vel gæti, ef hann með eðlilegu móti og án þess að skapa verðbólgu og hækkun ætti og mætti gefa út meira af seðlum og veita meira lánsfé út í atvinnulífið, heldur en nú er gert. Og hvað þýðir það, ef Iðnaðarbankinn verður að starfa með kapítali, sem hann verður að borga 5% vexti af? Það þýðir að leggja aukaskatt á allan iðnaðinn á Íslandi og reyna að gera hann ósamkeppnishæfan. Fyrsta skilyrðið til þess, að við getum rekið hér stóriðju og iðnað, er, að slík atvinnugrein geti unnið með ódýru rekstrarfé. Við skulum alveg gera okkur ljóst, hvað það þýðir, ef við segjum við Iðnaðarbankann hér: Þú færð 15 milljónir, þú færð 30 milljónir, þú borgar 5% vexti af þeim út úr landinu. - Það þýðir, að hann borgar til iðjuhöldanna erlendis, sem hann á að „konkurrera“ við, 5% vexti af því fé, sem hið útlenda auðvald lánar honum. Það þýðir að gera íslenzka iðnaðinn skattskyldan gagnvart þeim stóriðjuhringum, sem eru samfléttaðir bönkunum erlendis og hann á að „konkurrera“ við. Þegar við hugsum um, að það væri gott fyrir Iðnaðarbankann að fá lán, borga 5%, þá megum við ekki bera það saman við, að það þykir gott í Reykjavík í dag að fá lán og borga 10% og 20% á ári og að það þekkist í dag að borga upp í 80% á ári í vexti í Reykjavík, - að það þekkist í dag slíkur svartamarkaður, sem ríkisstj. hefur innleitt og skipulagt með sinni lánsfjárpólitík, að annað eins hefur aldrei þekkzt á Íslandi fyrr. Við megum ekki bera saman við svona ástand. Við verðum að bera saman við það, sem drottnar erlendis í þessum málum, það, sem við ætlum okkar iðnaði að keppa við. Við vitum það ósköp vel, að Ísland þarf að verða iðnaðarþjóð. Og ef við ætlum að byggja á heilbrigðum grundvelli okkar raforku og okkar iðnað, þá er það víst, að það, sem við þurfum að fá í þessum málum, er ódýrt fjármagn. Ég veit, að það kostar ákaflega harða baráttu að fá slíkt gert. Ég veit, að það kostar harðvítuga baráttu, svo að það hriktir í öllum máttarviðunum í þjóðfélaginu, ef maður ætlar að knýja það fram að útvega atvinnulífinu á Íslandi ódýrt fjármagn. Ég hef staðið í slíkri baráttu sjálfur. Þegar stofnlánadeild sjávarútvegsins var stofnuð, þá kostaði það engan smáræðis slag að tryggja, að það væri hægt að lána út með 2% vöxtum. Það eru slíkar aðstæður, sem þarf að skapa og hefur að nokkru leyti verið gert gagnvart landbúnaðinum, á meðan Framsókn var og hét og þorði eitthvað í þeim efnum, og þarf að gera það gagnvart iðnaðinum núna. Ég held þess vegna, að það væri ákaflega æskilegt, ef sú hv. n., iðnn., sem fær þetta mál til meðferðar, vildi íhuga þetta mál nokkuð frá þessu sjónarmiði líka. Það er vissulega númer eitt fyrir iðnaðinn að fá sitt fjármagn, en þar næst að tryggja iðnaðinum eins og sjávarútveginum og landbúnaðinum sitt fjármagn þannig, að hann sé sem allra samkeppnishæfastur og hann sé ekki gerður skattskyldur að óþörfu við útlent auðvald, sem hann á að keppa við, - að honum séu ekki að óþörfu lagðar byrðar á herðar. Ég skal fyllilega viðurkenna það, að svo framarlega sem það sýndi sig, að það væri ómögulegt frá hagfræðilegu sjónarmiði að skapa meira lánsfjármagn hér innanlands, setja meira fé í veltuna af þjóðfélaginu sjálfu, þá væri ekki önnur leið heldur en sú, sem hér er stungið upp á. En ég vil halda því fram, að það sé óhætt, að það sé eðlilegt og að það sé sjálfsagt að setja meira fé í veituna, heldur en hér er gert núna, og ég held, að ég hafi þar fyrir mér allar kenningar nútíma hagfræðinga um, að aukin seðlavelta og aukin lánsfjárvelta skapi ekki neina verðbólgutilhneigingu, þegar atvinnuleysi er fyrir í landinu. Hitt skal ég viðurkenna, að um leið og atvinnuleysið verður þurrkað upp, um leið og fullnægt væri þörf allra þeirra, sem nú eru atvinnulausir í landinu, þá yrði stöðvuð seðlaveltan og lánsfjárveltan. Þá er komið að því marki í þjóðfélaginu, þar sem aukin seðlavelta og aukin lánsfjárvelta mundu verða til þess að skapa verðbólgu. Hins vegar vita allir, hve fjarri því er, að Ísland hafi ekki yfirdrifið af vinnukrafti núna til þess að ráðstafa í sína framleiðslu. Þannig er engin hætta til sem stendur af aukinni innlendri seðla- og lánsfjárveltu, sízt af öllu þegar henni er einbeitt að því annars vegar að auka útflutningsframleiðslu landsins og skapa þannig gjaldeyri, gera íslenzka seðla að erlendum gjaldeyri og hins vegar þegar henni er einbeitt að því að framleiða íslenzkar iðnaðarvörur, sem við að öðrum kosti hefðum orðið að flytja inn. Ég vil sem sé, um leið og ég mæli með þessu frv., eindregið mælast til þess við hv. iðnn., að hún íhugi þetta, þann almenna hluta úr þessu máli, sem ekki á frekar sérstaklega við og ég segi ekki frekar út frá þessu frv. um Iðnaðarbanka heldur en ég hef komið að því stundum áður í sambandi við aðrar tillögur um lánsfjáröflun. Ég vil mælast til þess við hv. iðnn., að hún íhugi alvarlega þennan þátt. Ég held, að það sé verið að gera okkur stórkostlegan skaða, öllu okkar atvinnulífi og öllu okkar fjárhagslífi, og verið að binda okkur óþarflega þunga bagga í útlendum gjaldeyri í óþörfum vaxtagreiðslum viðvíkjandi framtíðinni með hringlandi vitlausri fjármála- og flokkapólitík, sem nú er rekin.



Herra forseti. Ég vil lýsa því yfir, að ég er samþykkur þessu frv., sem hér liggur fyrir, og mun veita því stuðning. Ég vil þó taka það fram, að ég tel dálítið varhugavert að fara inn á þá braut að leysa öll vandamál í sambandi við útlánastarfsemi og fé til lánastarfsemi í landinu með því að taka erlend lán. Það er dálítið hættuleg braut, og ég held, að það þurfi að athuga það mjög ýtarlega, ekki sérstaklega í sambandi við þetta mál, heldur bara almennt um lánamál okkar, hvort þörf sé á því að taka svo mikið af erlendum lánum eins og um er talað. Það er athugandi, að mikið af þessu fé, sem yrði endurlánað Iðnaðarbankanum, fer ekki til greiðslu á erlendum varningi, hráefni og slíku; verulegur hluti fer til greiðslu á vinnulaunum og alls konar öðrum framleiðslukostnaði hinna ýmsu iðnfyrirtækja, sem fengju þetta fé lánað, eftir að bankinn væri búinn að hefja starfsemi sína, og þess vegna virðist ekki vera sérstök þörf fyrir það, að allt féð yrði tekið í erlendu láni. Ég vil sérstaklega leggja áherzlu á það, að afgreiðslu þessa máls verði hraðað sem mest, vegna þess að ég tel vera mikla nauðsyn á því að hrinda áfram Iðnaðarbankanum, koma honum í framkvæmd. Eins og hv. þdm. muna, þá voru sett lög um Iðnaðarbanka hér á síðasta þingi og samþ. á Alþ. 19. des. 1951. Að vísu var þingið ekki sammála í þessu atriði. Það var sérstaklega einn flokkur þingsins, sem skar sig þar úr og hafði ekki áhuga fyrir þessu máli, en að málinu stóð hins vegar mikill meiri hluti þm. í báðum þingdeildum, og þess vegna varð ég nokkuð hissa, þegar ég frétti það, eftir að haldnir voru stofnfundir Iðnaðarbankans, að þar hefði verið upplýst, að ríkissjóður væri ekki tilbúinn til þess að greiða sitt hlutafjárframlag eins og l. gerðu ráð fyrir. En í 3. gr. l., sem samþ. voru 19. des. í fyrra, er gert ráð fyrir því, að hlutafé bankans skuli vera 61/2 millj. Ríkissjóður á að leggja fram 3 millj. kr. eða allt að 3 millj. kr., Félag íslenzkra iðnrekenda og Landssamband íslenzkra iðnaðarmanna skulu safna og leggja til, hvort um sig, 11/2 millj. í hlutafé, en 1/2 millj. á síðan að afla með hlutafjársöfnun innanlands samkv. opinberu útboði. Nú liggur það fyrir, að það er búið að safna þessu hlutafé, sem Landssamband íðnaðarmanna og Félag íslenzkra iðnrekenda hafa safnað, og það er bara meðal iðnaðarmanna; og það sýnir bezt, þegar tekið er tillit til þeirra erfiðleika, sem atvinnulífið og iðnaðurinn á við að stríða núna, hvílíkur áhugi er á málinu að það skuli vera nú búið að safna þessu hlutafé. Á stofnfundinum var upplýst, að ríkisstj. vildi ekki borga út nema fjórðung af sínu hlutafé eða 750 þús. kr. af þessum 3 millj. og mundi ekki leggja fram meira, nema því aðeins að hún fengi greidda af því vexti, eða sem nokkurs konar lán. Nú má segja sem svo, að ríkið eigi náttúrlega sem hluthafi að sitja við sama borð og aðrir hluthafar. En það er vitanlega hægt að leysa það með öðrum hætti en þeim, að ríkið taki vexti af sínu hlutafé. Eðlilegast er, að ríkið borgi út sitt hlutafé, en síðan verði samið við hina einstöku hluthafa, sem lagt hafa fram 3 millj. á móti, að þeir, sem þegar eru búnir að borga, og þeir munu allir vera búnir að borga sinn fjórðung, greiði venjulega bankavexti af því hlutafé, sem eftir er að greiða, og leggi bankanum fram tryggingar fyrir greiðslu þess hlutafjár. Þá sitja ríkið og þessir einstöku hluthafar, sem þessi tvö sambönd hafa safnað, við sama borð, og þá fæst það líka, að bankinn getur hafið starfsemi sína. Ég er ekki í nokkrum minnsta vafa um það, að þær undirtektir, sem komið hafa fram við stofnun hankans, sýna, að þessir fjölmörgu menn, sem að iðnaðinum standa í landinu, muni vilja leggja mikið á sig til þess að skaffa þessum banka rekstrarfé, og ég efast ekkert um það, að strax og bankinn væri búinn að hefja starfsemi sína, mundi honum áskotnast sem sparisjóðsinnstæður og á annan hátt ýmislegt fé til þess að starfa með fyrir hina mörgu aðila, sem þarna eiga hlut að máli og hagsmuna hafa að gæta í sambandi við það, að iðnaðurinn í landinu verði rekinn stöðugt og örugglega. Í Sþ. flyt ég till., sem ekki hefur enn þá komið til umr., um það, að Alþ. álykti að fela ríkisstj. að greiða nú þegar allt hlutafjárframlag ríkissjóðs til Iðnaðarbanka Íslands h/f. Þessi till. er ekki komin til umr. Ég vil aðeins minna á það hérna, að þessi tvö mál ganga í sömu átt að verulegu leyti, og virðist vaka fyrir bæði mér og flm. þessa frv., sem hér liggur fyrir, það sama: að koma bankanum á stað sem allra fyrst. Bankans biða mikil verkefni, og menn bíða með óþreyju eftir því, að hann geti hafið starfsemi sína, og það er illt til þess að vita, að ríkisstj. skuli setja þannig fótinn fyrir þetta. Ég vil alveg undirstrika það, að það tiltæki ríkisstj. að vilja ekki greiða út hlutafjárframlag sitt er í fullu ósamræmi við vilja meiri hluta þingsins, sem kom fram, þegar stofnun Iðnaðarbankans var ákveðin með lögum í fyrra. Og þess vegna taldi ég rétt, að þetta mál yrði borið fyrir þingið og þingið verði á ný látið skera úr um það, hvort það sé ekki vilji þess áfram eins og var í fyrra, að þessum banka verði hleypt af stokkunum. Hæstv. fjmrh., sem mun vera í fyrirsvari fyrir ríkisstj. í sambandi við allar greiðslur, er kannske vorkunn, vegna þess að hann og hans flokkur var einkum - meðal þingmanna - á móti því, að iðnaðarbanki væri stofnaður á sínum tíma. Og ég held, að þessi andstaða hans gegn því að greiða út hlutafjárframlagið sé ekki annað, en framhald af andófi, sem flokkur hans beittí í þessu iðnaðarbankamáli á síðasta þingi. Ég vildi sérstaklega mælast til þess við þá n., sem fær þetta frv. til meðferðar, að hún hraði afgreiðslu þess sem mest, vegna þess að ég tel, að það liggi fyrir meirihlutavilji á Alþ. fyrir því, að þessi iðnaðarbanki geti hafið starfsemi sína sem allra fyrst.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt nokkrum flokksbræðrum mínum að flytja hér á þskj. 192 frv. til l. um heimild handa ríkisstj. til öflunar lánsfjár til íbúðabygginga og í því sambandi till. um eflingu Veðdeildar Landsbanka Íslands. Ég vildi leyfa mér að fylgja þessu frv. úr hlaði með nokkrum orðum fram yfir það, sem grg. gerir grein fyrir tilgangi þess. Á síðasta Alþ. var samþ. till. til þál. frá okkur hv. 7. þm. Reykv. um lánveitingar til íbúðabygginga, og var efni þeirrar till. að fela ríkisstj. að láta safna ýtarlegum skýrslum um lánveitingar til íbúðabygginga og leggja svo fyrir Alþ., á grundvelli þeirrar rannsóknar, till. til úrbóta, sem við það miðuðust, að hægt sé að fullnægja eðlilegri lánsfjárþörf til þess að útrýma heilsuspillandi íbúðum og bæta úr húsnæðisskortinum. Þessi till. var samþ. á síðasta þingi. Þá voru, eins og hv. þm. rekur minni til, einnig fluttar og á döfinni ýmsar aðrar till. og frumvörp í sambandi við húsnæðismálin, og ég hygg, að þær umr., sem um þessi mál urðu þá, hafi m. a. þegar borið nokkurn árangur á síðasta þingi. Á ég þar við till. frá ríkisstj., sem fram komu í lok þingsins um það að verja 12 millj. kr. af tekjuafgangi ríkissjóðs árið 1951 til íbúðabygginga, sem skipt var þannig, að 4 millj. voru ætlaðar til lána til smáíbúðabygginga, 4 millj. átti að lána byggingarsjóði verkamanna og 4 millj. bæjarfélögum, sem stæðu í því að byggja sjálf og með það fyrir augum að útrýma heilsuspillandi íbúðum. Á hinn bóginn er mér ekki kunnugt um og held, að fyrir þm. yfirleitt liggi engar grg. um það, að sú rannsókn hafi verið látin fara fram eða sé lokið, sem þáltill. í fyrra gerði ráð fyrir og lagði fyrir hæstv. ríkisstj. Hins er aftur að minnast, og er það vel, að í upphafi þessa þings lagði hæstv. ríkisstj. fyrir frv., þar sem hún fer fram á, að ríkisstj. sé veitt lánsheimild allt að 16 millj. kr., sem ætlunin er að lána aftur lánadeild smáíbúða. Það komu hins vegar fram á þinginu í fyrra mismunandi skoðanir um það, hvar ætti að bera niður í þessum efnum, hverjum tökum ætti að taka þessi mál í heild, og það er svo enn á þessu þingi, að það fara nokkuð á dreif till. þm. um það, hvernig ráða beri bót á þeim vanda, sem lánsfjárskorturinn í þessu efni hefur í för með sér. Ég er þess vegna sömu skoðunar eins og í fyrra, að það sé mjög mikils virði, að framkvæmd sé og lokið þeirri rannsókn, sem þáltill. gerði ráð fyrir, sem ég hef minnzt á, frá okkur hv. 7. þm. Reykv. Sannleikurinn er sá, að einstakir þm. eiga síður en svo greiðan aðgang að því að gera sér grein fyrir eða að fá upplýsingar um lánveitingar úr hinum einstöku sjóðum og stofnunum og með hvaða kjörum lánin hafa verið veitt. Og þó að það hafi komið fram hér, sem mig rekur nú minni til, undir meðferð þessara mála í fyrra, að það þyrfti ekki að fela ríkisstj. slíka rannsókn, en þingnefndir gætu annazt hana, þá er það sannast að segja svo, að n. hér í þinginu, sem fá mál til meðferðar, hafa mjög takmarkaða aðstöðu og takmarkaðan tíma til þess að fá ýtarlegar upplýsingar og framkvæma ýtarlegar rannsóknir, og hv. þm. vita það allir, að það er mjög undir hælinn lagt, hver svör þn. fá, þegar þær senda frv. og mál til umsagnar, og oft eru þær miklu lengur að berast heldur, en óskað er eftir. Ég hygg til dæmis, að smáíbúðabyggingarnar séu með þeim hætti, að það væri einkar fróðlegt fyrir hv. þm. að fá um það skýrslugerð, hvaða aðstöðu þeir menn, sem í þessar byggingar lögðu, höfðu til þess að afla sér lánsfjár í þessu skyni. Þeim var gert það að senda inn ásamt lánbeiðni sinni ýmsar upplýsingar um möguleika sína til lánsfjáröflunar annars staðar frá heldur, en úr smáíbúðadeildinni. Við vitum, að þær 4 millj., sem sú deild hafði yfir að ráða, hrukku skammt, og eru náttúrlega hæg heimatökin að fá greinargerðir um það, að hve litlu leyti það lánsfé nægði. En það hljóta einnig í fórum lánadeildarinnar að liggja fyrir allýtarlegar upplýsingar um möguleika manna til lánsfjáröflunar að öðru leyti. Þessu hef ég viljað vekja athygli á til þess að árétta það, hversu hægara væri um vik, bæði fyrir einstaka þm. og þn., að starfa að þessum málum, ef fyrir lægi nú sú rannsókn, sem ég hef vikið að. En um þetta frv., sem hér liggur nú fyrir til umræðu, er það að segja, að í aðalatriðum er tilgangur þess að efla þá stofnun, sem ætti að vera aðalfasteignalánastofnun landsmanna, sem er veðdeild Landsbanka Íslands, er stofnuð var með löggjöf árið 1900 og hefur átt á þessari öld að sinna því hlutverki að lána landsmönnum út á byggingar þeirra. Ég hygg, að mönnum blandist ekki hugur um það, að það sé mjög mikil nauðsyn að efla einmitt þessa lánastarfsemi, sem hér er um að ræða, vegna þess, í hversu ríkum mæli hún hefur raunverulega - raunverulega, segi ég - lagzt niður hin síðari árin. Það er gert ráð fyrir því eftir l. um veðdeild Landsbankans, að veðdeildin láni eftir vissum reglum út á 1. veðrétt. En þannig hefur það verið hin síðari ár, að slík lán hafa engin verið veitt í reiðu fé, eða a. m. k. að mjög litlu leyti, en nærri því eingöngu með því að láta mönnum í té verðbréf, sem menn síðan hafa átt mjög erfitt með að gera sér mat úr, þannig að þeir hafa þurft að selja þau með gífurlega miklum afföllum. Eins og fram kemur í grg. fyrir þessu frv., þá hefur einu sinni áður verið tekið með mjög svipuðum hætti á vandamálum veðdeildarinnar og útlánastarfseminnar til íbúðabygginga. En það var fyrir 25 árum. Þá þótti það vera eðlilegt hlutverk ríkisstjórnar Íslands að beita sér fyrir því að gera veðdeildinni kleift að sinna sínu hlutverki sem aðalfasteignalánastofnun landsmanna. Það er þess vegna í þessu frv. gert ráð fyrir í aðalatriðum sömu aðferð og var viðhöfð hér á Alþingi 1926 og 1927, að í fyrsta lagi beiti ríkisstj. sér fyrir því að afla allt að 30 millj. kr., sem varið sé til þess að kaupa bankavaxtabréf af veðdeildinni. Veðdeildinni er svo ætlað að lána út andvirði þeirra, en að vísu með nokkuð sérstökum hætti, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. og nokkuð er frábrugðinn þeim reglum, sem veðdeildin hefur lánað út eftir fram að þessu. En þessar sérreglur, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, eru hins vegar miðaðar við þær aðstæður, sem eru í þjóðfélaginu í dag. Í fyrsta lagi er hækkað verulega það hámark, sem veðdeildin mætti lána til byggingar út á 1. veðrétt, og auk þess er tekið upp það nýmæli að veita heimild til þess að lána gegn 2. og 3. veðrétti til þess að ljúka byggingum eða greiða eftirstöðvar byggingarkostnaðar. Þetta nýmæli byggist af hálfu okkar flm. á því, að þess verður mjög vart í dag, að það er fjöldi manna, sem berst í bökkum með að ljúka byggingum og þarf í raun og veru mjög lítið fé, hefur í fyrsta lagi kannske fengið takmarkað eða naumast nokkurt lánsfé, þurft þó að binda 1. veðrétt í afar litlum lánum og mundi að verulegu leyti bjargast, þótt ekki væri hægt að veita nema óveruleg lán út á hvort heldur sem væri 2. eða 3. veðrétt. Og það er kannske varla nokkuð, sem speglar vandræðin og öfugstreymið í þessum málum nú meira, heldur en það, að það skuli vera svo, að menn, sem hafa komið upp ágætis íbúðum, sem naumast hvíla á nokkrar skuldir, skuli berjast í bökkum við að fá lánaða nokkra tugi þúsunda króna út á slíkar byggingar. Samkvæmt lögunum um lánadeild smáíbúðanna, sem samþ. voru á þinginu í fyrra, er gert ráð fyrir því, að lánadeild smáíbúðanna geti lánað 30 þús. kr. að hámarki gegn 2. veðrétti. En samkvæmt þeim lögum var einnig gert ráð fyrir, að þá mætti ekki hvíla á viðkomandi eign meira en 60 þús. kr. á 1. veðrétti, og skyldi maður þá ætla, að í því hafi í raun og veru falizt sú skoðun löggjafans og stjórnarvaldanna á þeim tíma, að viðkomandi menn ættu að eiga þess nokkurn kost að útvega sér þessi 1. veðréttar lán, allt að 60 þús. kr. En það mun vera mjög fjarri því, að menn hafi átt þess kost. Eins og fram kom í umræðunum í fyrra, þá mun það aðallega vera í sambandi við sérstaka aðstöðu manna. Opinberir embættismenn og starfsmenn ríkisins hafa haft allgreiðan aðgang að lánum úr lífeyrissjóði, sumir hafa einhvers konar aðgang að lánum úr eftirlaunasjóðum hjá stofnunum, sem þeir hafa unnið við, byggingarsjóður verkamanna hefur haft yfir nokkru fé að ráða o. s. frv. En almennt má segja, að mönnum hafi verið lokaðar dyr til þess að fá lán út á fasteignir sínar eða þau hús, sem þeir hafa átt í smíðum. Ef nokkur veruleg átök eiga því nú að gerast í þessum málum, að gera mönnum kleift að fá eðlileg lán út á fasteignir sínar, þá hygg ég, að menn gætu orðið nokkuð sammála um, að fátt sé eðlilegra en að efla veðdeild Landsbanka Íslands í þessu augnamiði, og hafa enda komið fram raddir um það æ ofan í æ hér á þinginu á undanförnum árum, þó að ekki hafi orðið úr. 1. gr. þessa frv. felur ríkisstj. það hlutverk eða veitir henni þá heimild að taka að láni allt að 30 millj. kr., sem síðan yrðu veittar til íbúðabygginga. Eins og fram kemur í grg., þá getum við flm. þessa frv. ekki um það sagt á þessu stigi málsins, hvernig hæstv. ríkisstj. muni bregðast við þessari lánsheimild eða hvaða möguleika hún muni hafa til þess að hagnýta sér hana. En eins og það hefur komið fram hér á þinginu, að ýmis önnur mál eru við það miðuð að afla erlends lánsfjár til þeirra framkvæmda, sem fyrirhugaðar eru, þá höfum við bent á, að það komi vissulega til greina nú að útvega erlent lánsfé til íbúðabygginganna, og engu síður ætti það að vera kleift fyrir okkur þjóðhagslega en það var á árunum 1926 og 1927. Sú lánsheimild, sem hér er farið fram á, er vissulega minni í raun og veru heldur en sú lánsheimild, sem Alþ. veitti ríkisstj. á árunum 1926–1927, miðað við þær verðbreytingar, sem orðið hafa á þessum tíma. en hámark þeirrar lántökuheimildar var 4¾ millj. kr. Þá er einnig vikið að því í grg. frv., að það hefur nokkuð verið látið hilla undir það hér á þinginu í fjárlagaræðu hæstv. fjmrh., að á döfinni væri að koma á laggirnar hér framkvæmdabanka eða fjárfestingarbanka í sambandi við ráðstöfun mótvirðissjóðsins. Í því sambandi teljum við eðlilegt, að það komi til athugunar undir meðferð þessa máls hér í þinginu, að hve miklu leyti kynnu að opnast einhverjir nýir möguleikar í sambandi við það mál fyrir úrlausn þess frv., sem hér liggur fyrir. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta mál að svo komnu, en vildi mega vænta góðs stuðnings hv. þm. og vil leyfa mér að leggja til, að frv. fari til hv. fjhn. og 2. umr. að lokinni þessari umræðu.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að fara mörgum orðum um þetta frv. Það blandast vafalaust engum hv. þm. hugur um, hver nauðsyn liggur á bak við flutning þess, og ég vildi taka undir það með hv. frsm., hv. 5. þm. Reykv., að undir meðferð þessa máls og þá helzt strax gerði fjhn. nokkra gangskör að því að reyna að grafast fyrir um, hvernig sakirnar standa viðvíkjandi þessum málum. Það er eitt atriði, sem mig langar sérstaklega til, að fjhn. gæti fengið upplýst í viðræðum við bankana um þessi mál, og það er, hvað eru raunverulega lánin, sem núna eru veitt á Íslandi út á íbúðir. Ég held, að núverandi brunabótamat allra íbúðarhúsa á Íslandi sé um 3000 millj. kr., eða þrír milljarðar. Ég veit, að öll lán veðdeildar Landsbankans eru, ef ég man rétt, 38 millj. kr. Ég býst við, að aðrir bankar hafi kannske nokkra tugi milljóna lánaða út á veð í húsum. Ólíklegt þykir mér þó, að það sé samanlagt í bönkunum mikið yfir 60, 70 til 80 millj. kr. Þá er það, sem væri lánað út á veðrétt í húsum af einstaklingum. Það kynni að vera kannske 100–200 millj., - ég veit ekki, hvað það er, en mér er nær að halda, að öll veðlán út á hús á Íslandi séu varla yfir, ef þau ná nokkuð nærri því að komast í 300 millj. kr., eða 10% af andvirði allra húsbygginga á Íslandi. - Nú vitum við, að öll hús á Íslandi að heita má eru byggð mestmegnis af okkar kynslóð, en að nokkru leyti af kynslóð okkar feðra. Þau eru sem sé byggð það sem af er þessari öld, og hvað þýðir það, ef þeir, sem eiga þessi hús núna, eiga ýmist með hárri leigu gagnvart öðrum eða gagnvart sjálfum sér að rísa undir að borga upp allt, sem byggt hefur verið á Íslandi á þessum 50 árum? Það þýðir, að allir þeir efnaminni á Íslandi kikna undir því og verða að selja sín hús og selja sínar íbúðir og að meginið af öllum húsum á Íslandi verður boðið upp á næstu 10–20 árum og lendir í höndunum á örfáum auðkýfingum, sérstaklega hér í Reykjavík. Þetta er afleiðingin af því að neita konsekvent um lán út á hús eins og nú er gert. Það er rétt, að menn geri sér alveg hreint ljóst, hvað slík lánsfjárpólitík þýðir. Hún þýðir gagnvart kynslóðunum í heild, að það er sagt við þessa kynslóð: Þú verður að borga upp öll húsin, sem nú eru byggð á Íslandi, - sem þýðir, að það er sagt við þessa kynslóð: Þú verður að neita þér jafnvel um sumt það nauðsynlegasta til þess að borga upp þessi hús. Það verður afleiðingin af því. Þar sem slíkt er ekki framkvæmanlegt, þá lendir þetta út í því, að hinir efnaminni kikna undir því að eignast nokkurn skapaðan hlut, enda er þróunin, sem nú er að fara fram í þjóðfélaginu, sú, að alþýða manna og millistéttir, sem voru að eignast einhvern hluta af sínu landi eða húsunum, sem á því standa, eða verkstæðunum, sem á því eru byggð, fyrir 5–10 árum, eru að missa það allt saman aftur. Það er þróunin, sem er að ganga fyrir sig núna á þessum árum, að þessir aðilar missa það allt saman aftur, m. a. og sérstaklega vegna lánsfjárpólitíkurinnar og vegna hins skipulagða atvinnuleysis, sem nú er í landinu. Ég held, að það sé óhætt að segja, að það er óvíða byggt eins vel og byggt er á Íslandi núna. Og meginið af þeim byggingum, sem hér eru reistar, a. m. k. 10 síðustu árin, eru byggingar, sem vafalaust geta staðið, ef ekkert sérstakt kemur fyrir, ein 200–300 ár og verið búið í þeim. Og það sjá allir menn, að það er ekki nokkurt vit, að núverandi kynslóð sé látin borga þær upp. Og svo bætist við það, sem er nú aðaltilgangurinn með þessu frv., að tryggja það, að menn geti haldið áfram þessari starfsemi, sem nú er að miklu leyti búið að stöðva eða valda mönnum svoleiðis erfiðleikum í sambandi við það, eins og gleggst sést hjá þeim, sem nú eru að berjast í sambandi við smáíbúðirnar, að þeir eru að kikna undir þessu. Það er þess vegna engum efa bundið, að það þarf að finna lausnir í þessum málum, og þetta frv. er að því leyti alveg í rétta átt. Hins vegar vildi ég benda á það, - ég held það væri gott, að fjhn. íhugaði það um leið, - að þarna er farið fram á 30 millj. kr. Ef til vill komum við til með að heyra það, að hæstv. ríkisstj., sem hv. frsm. upplýsti nú að mundi víst lítið hafa rannsakað enn þá hans þáltill. frá síðasta þingi eða það, sem þar var falið að gera, - hún segi, að það sé kannske erfitt að fá þessi lán. Og ég vil aðeins minna á í því sambandi, af því að það eru sumir, sem halda að það séu aldrei neinir peningar til, að Landsbankinn græddi á síðasta ári samkv. hans reikningum 28 millj. kr. í hreinan tekjuafgang og það er fé, sem hann hvort sem er á að lána út aftur, og það væri m. a. hægt náttúrlega að fyrirskipa honum að setja það í veðdeildina og lána það út. Eins og við vitum, þá er það þessi stofnun hér, Alþingi, sem ræður því, hvað Landsbankinn gerir og hvernig hann stjórnar og hvernig hann starfar. Það er með l. frá þessari stofnun, sem Landsbankinn er búinn til. Það er með l. frá þessari stofnun, sem honum er breytt. Og það er hægt að fyrirskipa héðan, - og Alþingi er eina stofnunin í landinu, sem getur það, - hvað gera skuli í þessum efnum, þannig að það er síður en svo, að Alþingi sé valdalaust í þessum efnum. - Ég vil sem sé eindregið mæla með þessu frv. og vonast til þess, að það verði tekið til góðrar athugunar í fjhn. og afgr. fljótt frá henni aftur.



Herra forseti. Ég vil með örfáum orðum lýsa fylgi mínu og míns flokks við þá hugmynd, sem fram kemur í þessu frv. Ég tel það stefna í rétta átt og vera mjög mikils virði fyrir kaupstaði og kauptún landsins, ef það næði fram að ganga. Ég skal ekki eyða tíma hv. d. í að rekja þá nauðsyn, sem er á því, að aukið sé lánsfé til íbúðarhúsabygginga. Það hafa þeir, sem áður hafa talað fyrir frv., þegar gert, hv. 1. flm. og hv. 2. þm. Reykv. Ég dreg þá ályktun af ræðu hv. 2. þm. Reykv., að flokkur hans mundi greiða atkv. með þessu frv., ef það kæmi til endanlegrar afgreiðslu í þessari hv. d. Ég sé, að frv. er flutt af liðlega fjórðungi annars hv. stjórnarflokksins, hins stærri þeirra. Það mun eiga fylgi að fagna af hálfu stjórnarandstöðunnar í þessari hv. deild að minnsta kosti. Mér skilst því, að örlög þessa frv. séu fyrst og fremst undir því komin, hvort þeim liðlega fjórðungi hv. Sjálfstfl. tekst að sannfæra hina ¾ síns eigin flokks um nauðsyn þess, að málið nái fram að ganga. Spurningin um örlög þessa frv. er því spurning um, hvað verður ofan á í hv. Sjálfstfl. Ég vona, að þeim hluta flokksins, sem hér hefur gerzt flm. að þessu frv., liðlega fjórðungi hans, megi takast að vinna skjótan sigur á ¾ flokks síns. Þá nær málið áreiðanlega fram að ganga.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er um breyt. á l. um stofnlánadeild sjávarútvegsins, nr. 41 frá 1946, og er sérstaklega ætlað að leysa úr stofnlánaþörf sjávarútvegsins og þau vandamál, sem risið hafa nú í sambandi við það. Svo sem frv. ber með sér, þá er 1. gr. þess umorðun á 6. gr. l., eins og hún er núna, og felur þess vegna í sér í upphafi það, að 6. gr. l., eins og hún er núna, fellur niður, en 6. gr. l. fjallar um það, að stofnlánadeildin skuli endurgreiða seðlabankanum á hverju ári jafnháa upphæð og þau A-lán nema, er falla í gjalddaga á því ári, án tillits til þess, hvort skuldunautar deildarinnar greiða á tilteknum tíma. Þessi 6. gr. hefur verið framkvæmd þannig, að þær 100 millj., sem seðlabankinn lánaði stofnlánadeildinni upphaflega, hafa verið borgaðar inn í seðlabankann jafnóðum og þær hafa átt að borgast inn til stofnlánadeildarinnar. Áhrifin af þessu hafa orðið þau, að stofnlánadeildin er hægt og hægt að strikast út. Ekki safnast fyrir í henni neinir vextir eða neitt slíkt, vegna þess að seð1abankinn mun taka eiginlega alla þá vexti, sem stofnlánadeildin fær, sem eru 2,5%, og ætlar víst stofnlánadeildinni ekki nema 0,1%, sem er rétt aðeins fyrir starfsemi hennar, og verða þess vegna engir fjármunir eftir í deildinni. Það er sem sagt sýnilegt, að fyrir seðlabankanum vakir að strika þessa lánadeild út. Ég tel vera mjög mikla þörf á því, að þessi stofnun sé gerð að varanlegri lánastofnun fyrir útveginn. Þegar hún var stofnuð 1946, þá stóðu sakir þannig, að Íslendingar áttu mikla fjármuni í erlendum gjaldeyri og voru sammála um, að það væri mikil nauðsyn á því, að keypt væru skip, sérstaklega fiskiskip, inn til landsins. Þá var stofnuð þessi deild, þannig að það var stofnuð A-deild og B-deild. A-deildin átti að lána það, sem var lánað í erlendum gjaldeyri. T. d. voru togararnir, skipin, sem byggð voru í Svíþjóð, og fleira greidd með gjaldeyri, sem bankarnir höfðu á sínu valdi, og síðan var þeim, sem keyptu þessi tæki hér innanlands, lánað úr A-deildinni. Vegna þess að heildarkostnaðarverð þessara atvinnutækja var greitt upphaflega í erlendum gjaldeyri, þá voru þau talin í A-deild í stofnlánadeildinni og lánuð upphæð út á þau, sem samsvaraði 2/3 hlutum og 3/4 hlutum, ef viðkomandi bæjarfélag ábyrgðist lánið, þangað til það hafði greiðzt niður um helming. Þetta varð til þess, sem ekki er óeðlilegt, að það var betra að fá lán til þess að kaupa skip erlendis, láta smíða þau þar, heldur en hér innanlands. Þetta varð vitanlega af sjálfu sér með togarana. Við höfum ekki tök á því að smíða togara sjálfir. En þetta má segja að hafi verið illu heilli með fiskiskipin, vegna þess að það er komið á daginn núna, að það hefði verið betra að smíða fiskiskipin innanlands. Við höfum fulla möguleika til þess. Við eigum skipasmíði, sem eru fyllilega jafnfærir erlendum skipasmíðum til að smíða tréskip, og það bendir ýmislegt til þess, að það hefði verið hægt að smíða þau hér fyrir mjög svipað verð og þau hafa verið smíðuð erlendis og sennilega þó haldbetri, vegna þess að það hafa komið fram ýmsir gallar á þessum skipum, Svíþjóðarbátunum, þó sérstaklega í sambandi við vélarnar, sem hefur orðið til þess, að eigendum þeirra eða þeim, sem tóku við þessum skipum, þegar þau voru komin hingað inn, hefur orðið erfiðara að reka þessi skip en annars hefði þurft að vera. Nú eru þessi rök fyrir því að skipta stofnlánadeildinni niður í A-deild og B-deild í raun og veru algerlega úr sögunni. Við höfum engan þann gjaldeyrissjóð erlendis, sem ástæða er til að halda að verði notaður til stórfelldra kaupa á atvinnutækjum, enda býst ég við því, að á sviði fiskiskipa þurfi ekki nú orðið að gera eins stór átök og gert var á árunum 1945–47 og á meðan skipin voru að koma hingað upp, og má segja, að aðstæður landsins og þjóðarinnar hvað snertir fiskiskipastól séu nú miklum mun betri, en þá var. Hins vegar sýnir það sig, að það er óhjákvæmilegt á hverju ári að reikna með því, að það þurfi að endurbæta og fylla upp í skörð í fiskiflota okkar, og eftir þeim skýrslum, sem fyrir liggja, þá mun það vera svo, að fiskiskip, sem nema allt að þúsund tonnum brúttó, hverfi úr sögunni á hverju ári. Nokkuð af því er að vísu skip, sem ekki hafa verið starfrækt þannig núna um lengri tíma, sérstaklega ýmsir af gömlu bátunum, sem eru smám saman að falla út af skrá og verða ónothæfir og komast í það ástand, að engum manni dettur í hug að hreyfa þá framar. En þessar tölur sýna þó, að það er óhjákvæmilegt að halda áfram að geta byggt skip í skörð þeirra, sem falla úr á einn eða annan hátt. Það liður ekki svo ár, að við missum ekki fleiri skip og sum þeirra meira að segja með öllum mannskap, og hefur það komið fyrir núna þráfaldlega á síðustu árum, að skip hafa týnzt alveg, og það meira að segja skip, sem hafa verið keypt inn með fé úr stofnlánasjóði, úr A-deildinni. Þar á ég sérstaklega við gömlu Svíþjóðarbátana, sem keyptir voru inn og eru, þó að þeir hafi gott skipalag og séu að mörgu leyti heppilegir í rekstri, yfirleitt með lélegum vélum og gömlum, og sérstaklega er þó yfirbygging þeirra ekki eins traust og yfirbygging á íslenzk-byggðum bátum, og telja sumir, að það, hvað margir af þessum sænsku bátum hafa farizt, þannig að ekkert hefur til þeirra spurzt, stafi af því, að tekið hafi ofan af þeim yfirbygginguna. Slíkt hefur ekki komið fyrir íslenzku skipin. Þau hafa staðið sig betur í hinum miklu veðrum, sem oft skella á hér á vetrarvertíðinni, og stafar það af því, að þau eru öll rammbyggilegar gerð, en þessi erlendu skip. Þetta sýnir okkur, að við getum ekki trúað öðrum þjóðum fyrir því að byggja okkar báta. Þeir gera sér það ekki ljóst niðri í Svíþjóð, hvers konar sjólag er hér við Ísland að vetrinum til og hvað styrkurinn, sérstaklega í yfirbyggingunni, þarf að vera mikill til, þess, að bátarnir standist þau óskaplegu veður, sem hér geta skollið á. Íslenzku bátarnir hafa sem sagt gefizt betur. Og það ætti m. a. að vera mikil hvöt fyrir okkur til að halda áfram stöðugt að byggja íslenzk skip, gefa íslenzkum skipasmíðastöðvum verkefni og fylla í skörðin með góðum bátum, sem við vitum af reynslu okkar að munu reynast betur en skip, sem við höfum getað fengið erlendis frá. Til þess að þetta sé hægt, þá þarf að breyta stofnlánadeildinni í varanlegan lánasjóð, stofnlánasjóð útvegsins. Ég tel, að þarna sé eitt stærsta verkefnið, að halda áfram að byggja skip nægilega mikið til þess að halda við okkar bátaflota. Að svo komnu held ég, að það sé ekki sérstök þörf fyrir að auka flotann frá því, sem komið er. Það þarf miklu frekar að gera ráðstafanir til þess, stjórnmálalegs eðlis, fjárhagslegs eðlis, að tryggja lengri rekstrartíma hvers báts, heldur en nú er. En hins vegar er óhjákvæmilegt að gæta þess, að bátarnir týni ekki tölunni, þannig að útgerðin dragist saman. Á s. l. tveimur árum hefur verið nokkuð um það, að menn hafa keypt báta erlendis frá, byggða í Danmörku og jafnvel víðar, sérstaklega þeir menn, sem hafa misst báta sína í veðrum hérna eða af einni eða annarri ástæðu. Það held ég að sé ekki heppileg þróun, vegna þess að þeir bátar reynast aldrei eins vel og þeir íslenzku. Sem sagt, fyrsta breyt., sem þetta frv. felur í sér, er það, að stöðvuð verði sú útstrikun á stofnlánadeildinni, sem felst í 6. gr. l., eins og þau eru nú, og stofnlánadeildin verði gerð að fastri lánastofnun, sem heldur áfram að lána stofnlán til sjávarútvegsins. Þegar svo er komið, að menn sjá nauðsyn þess, að þarna sé haldið áfram stöðugri lánastarfsemi til sjávarútvegsins, þá er nauðsynlegt að breyta - og því gerir frv. ráð fyrir - þessu um þessar 100 millj., sem lánaðar voru stofnlánadeildinni upphaflega, þannig að það verði ekki um lán að ræða, heldur verði þetta aðeins talið sem framlag, sem liggur í þessari stofnlánadeild til notkunar í þessu ákveðna skyni, sem l. um stofnlánadeild gera ráð fyrir, og það er skýrt markað í 3. gr. þeirra l. Lánunum frá seðlabankanum samkv. 4. gr. er sem sagt breytt í það að verða framlag frá seðlabankanum til stofnlánadeildarinnar til varanlegrar notkunar þar. Eins og nú er komið, þá mun stofnlánadeildin vera búin að endurgreiða seðlabankanum nokkra milljónatugi af upphaflegum lánum. Ég hef ekki þær tölur við höndina, - það skiptir ekki heldur mestu máli, - en í frv. er gert ráð fyrir, að þessi upphæð verði afhent stofnlánadeildinni á nýjan leik, til þess að hún sé fyrir hendi til þeirrar starfsemi, sem stofnlánadeildinni er ætlað að inna af höndum. Með tilliti til þess, að stofnlánadeildinni var upphaflega þannig háttað, að það var betur hægt að komast af með að láta byggja fiskiskip erlendis, það var hægt að fá hagstæðari lán með því móti, þá höfum við flm. sérstaklega tekið hér upp í frv., að lán út á fiskiskip, sem byggð séu innanlands, skuli að öðru jöfnu ganga fyrir. Ég tel nauðsynlegt, að það komi nú skýrt fram, þegar við förum að viðhalda okkar bátaflota, að þá viljum við sérstaklega, að íslenzkar skipasmíðastöðvar vinni að því viðhaldi og þeim endurbyggingum, sem þarf að framkvæma, vegna þess að reynslan hefur sýnt það, að þær eru vel færar til þess, og vegna þess líka, að ef stöðug smíði á sér stað hér innanlands, þá fer ekki hjá því, að íslenzkum skipasmíðastöðvum takist að fullkomna svo sína handiðn og sína báta, að við verðum vel færir um það að bera okkur saman í því efni við hverja aðra. Með nokkurri tilhliðrunarsemi í tollamálum má líka sennilega gera þessa báta mikið til jafnódýra og erlendu bátana. Það er líka ótalið það fé, sem hefur farið í það að lagfæra ýmsa af þeim bátum, sem smíðaðir eru erlendis, vegna þess að þegar þeir koma hingað upp, þá er eitt og annað við þá báta, sem íslenzkir fiskimenn vilja ekki sætta sig við og vilja ekki una, og þá þarf að breyta því með ærnum kostnaði. Þegar tekið er tillit til þessara atriða, þá eru íslenzku skipasmíðastöðvarnar sem næst samkeppnisfærar hvað verð snertir við erlendar skipasmíðastöðvar. Við flm. höfum talið, að það væri hyggilegast að fela framkvæmdastjórn Landsbankans að annast stjórn sjóðsins og taka ákvarðanir um lánveitingar úr honum. Eins og l. voru samþ. á sínum tíma, þá var nýbyggingarráði ætlað að úrskurða um það, hverjir fengju þessi lán, - það var nefnilega í sambandi við ráðstöfunina á gjaldeyrinum erlendis eðlilegt, að það félli undir þá stofnun, sem hafði með gjaldeyrinn að gera. En nú, þegar hér verður eingöngu um innlenda lánastofnun að ræða, þá er eðlilegast, að stjórn Landsbankans annist þessa hluti og taki ákvarðanir um lánveitingar og hvaða tryggingar hún heimtar fyrir lánum. Það hefur verið mikið um það rætt, að nauðsyn sé á því að koma af stað einhverjum skipabyggingum hér innanlands og halda þeim gangandi. Ég flutti á síðasta þingi þáltill. um það, að ríkið hlutaðist til um, að það yrðu smíðaðir 10 fiskibátar. Og það er ekki meira en sem svarar því, sem hefur helzt úr lestinni á tæpum tveimur árum. Þetta er líka nauðsynlegt til þess bókstaflega að halda skipasmíðastöðvunum gangandi í landinu. Það er ekki hægt að halda skipasmíðastöðvunum gangandi með viðgerðum einum saman, þó að viðgerðirnar séu gersamlega óhjákvæmilegar, til þess að bátaflotinn geti yfirleitt starfað. Það er þannig óhjákvæmileg nauðsyn, að alltaf stöðugt sé byggt eitthvað af bátum innanlands, sem skipasmíðastöðvarnar geta haft við höndina og sett sinn vinnukraft í þess á milli, að þær snúa sér að því að vinna að viðgerðum við bátana fyrir vertíðir, eins og gerist og gengur. Það er náttúrlega alltaf álitamál, hvað mikið eigi að byggja, en ég býst við því, að það muni enginn mæla því í gegn, að það sé óhjákvæmilegt að halda áfram nokkrum nýbyggingum stöðugt hér innanlands. Með því að breyta stofnlánadeildinni svona, eins og gert er ráð fyrir með þessu frv., þá er líka aðstaða stofnlánadeildarinnar til þess að lána út á ýmislegt annað en báta og skip miklu rýmri en áður hefur verið. En samkv. 3. gr. má lána út á ýmislegt annað en fiskiskip, svo sem hraðfrystihús, beitugeymsluhús, niðursuðuverksmiðjur, verksmiðjur til vinnslu á fiskúrgangi, lifrarbræðslu, skipasmíðastöðvar, jafnvel dráttarbrautir, vélsmiðjur, verbúðir í viðleguhöfnum og ýmislegt fleira, vegna þess að með hverju ári má segja að komi fram nýmæli og nýjungar á sviði sjávarútvegsins. Við verðum að breyta okkar framleiðslu eftir því, sem markaður er fyrir okkar vörur. Og liggja fyrir okkur vafalaust núna stórfelld átök í því sambandi að geta unnið betur okkar sjávarafurðir heldur en við höfum gert fram að þessu. Það mundi líka auka okkar möguleika til þess að geta rétt okkar gjaldeyrishalla, ef betur væri að sjávarafurðunum unnið, áður en þær eru sendar út úr landinu. Verkefni stofnlánadeildarinnar eru þess vegna ótæmandi, og ég tel ekki vera forsvaranlegt, að það fé, sem upphaflega var lagt til þess að tryggja sjávarútveginn með stofnlán, verði þannig frá henni tekið, þegar verkefni hlaðast stöðugt upp, sem er óhjákvæmilegt að verði leyst. Samtök útvegsmanna hafa nú undanfarið verið að ræða um þessi stofnlán, og þau hafa, eftir því sem ég sé í blöðunum, gert samþykkt um að lengja lánstímann. Inn á það er ekkert farið í þessu frv. Þetta gæti vitanlega vel komið til mála, og væri rétt að láta fagmenn líta á það, hvað hæfilegt er að lána til langs tíma út á jafngóð skip eins og fiskiskipin okkar, þau nýrri, eru yfirleitt núna, og sérstaklega er athugandi, hvort ekki væri hægt að hjálpa til við þá stundarörðugleika, sem sjávarútvegurinn á nú við að stríða, með því að slaka eitthvað til á þessum afborgunum. En það er í raun og veru mál, sem ekki snertir þetta atriði, sem frv. okkar hv. 2. þm. Reykv. fjallar um. Mun ég ekki ræða það frekar að svo komnu. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta mál, en vil gera það að till. minni, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. sjútvn. þessarar deildar.