Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta hefur legið fyrir fjhn. d., og var hún sammála um að mæla með því, að það nái fram að ganga. Þetta frv. er breyting eða úrfelling á 14. gr. vegal. frá 1947, en hún hljóðar svo: „Sýslunefnd getur ákveðið, að hluta af því fé, er sýslun. leggur fram til sýsluvega, verði varíð til kaupa á stórvirkum, vélknúnum tækjum til vegagerðar í sýslunni, svo sem jarðýtu og skurðgröfu, enda hafi áður verið leitað um það álits og tillagna vegamálastjóra. Telji vegamálastjóri ráðlegt, að sýslun. kaupi slíkar vélar, greiðir ríkissjóður helming af verði vélanna, þar með talinn allur kostnaður við þær, komnar á ákvörðunarstað í sýslunni.“ Þessi málsgr. er nú felld niður samkv. frv. þessu, og er það talið til raka, að það sé engin nauðsyn á því að leggja fram fé frá ríkissjóði til að kaupa vélar þessar, því að nú megi reka þær þannig, að þær geti borið sig. Mér er ekki kunnugt, að það hafi verið nema 4 vélar, þar sem sýslurnar hafa notað sér aðstöðuna til þess að fá þennan styrk, sem var veittur samkv. 14. gr. Það var keypt ýta í Vestur-Ísafjarðarsýslu, sem skilað var aftur, því að það var ekki um annað að ræða. Einnig var keypt ámokstursvél í Skagafjarðarsýslu, sem engin krafa er á hendur ríkissjóði út af, en hinar 2 ýturnar eru, önnur í Árnessýslu, sem keypt var eftir framlagi úr sýslusjóði Arnessýslu, en eftir er greiðsla ríkíssjóðs; helmingur, sem mun vera 70.000 kr., en hin í Barðastrandarsýslu. Þar er eftir að greiða helming verðs vélarinnar, um 90.000 kr. Alls er eftir að greiða fyrir þessar vélar, það sem er ógreitt úr ríkissjóði nú, 112.000 kr., sem er lagt til í fjárlfrv. að verði greitt. Það verður því að telja, að það sé engin nauðsyn á því að halda þessum greiðslum áfram lengur. Það er búið að gera meginverkið af sýsluvegunum, sem ýtur þarf til, og svo að öðru leyti erfiðara að ná í vélar, enda mun vera svo komið, að hægt er að fullnægja að mestu leyti eftirspurninni eftir vélum til vega, eins og sakir standa. Þess vegna er n. sammála um að mæla með því, að frv. sé samþ. eins og það nú liggur fyrir.



Herra forseti. Fjárhagsnefnd hefur nú athugað þetta frv. og borið það saman við l., sem áður giltu um þetta efni frá fyrra ári og undanfarin ár, og virðist upptakan í þetta frv. rétt. Enn fremur hefur n. athugað l. nr. 98 frá 9. júlí 1941, en ákveðið er svo í síðustu gr. þessa frv., að þau l. falli úr gildi við gildistöku þessa frv. Athugun á þeim l. frá n. var einkum í því fólgin að ganga úr skugga um, hvort yfirleitt væri óhætt að fella þessi lög með öllu úr gildi, það hefur verið sett reglugerð samkvæmt þeim, og athugaði n., hvort hún þurfi að vera í gildi áfram. En það er skemmst frá að segja, að ákvæði þessara l. eru fallin úr gildi þegar eða komin inn í önnur lög, nema eitt atriði, sem komið er inn í frv., sem búast má við að verði samþ. hér á Alþ., og virðist þá óhætt að fella þau l. úr gildi. N. er því öll sammála um það, að formsins vegna sé ekkert við það að athuga að samþ. þetta frv., en öðru máli er að gegna um efni þess, þar sem einn nm., hv. 4. landsk., vill fella frv. að mestu leyti niður, halda aðeins 3. gr., eftir því sem mér skilst á hans nál. M.ö.o., hann vill fella niður þann tekjuauka, sem í frv. felst og gilt hefur undanfarin ár. Það er sjónarmið út af fyrir sig, en við 4 nm. lítum svo á, að það sé á engan hátt fært að skerða svo tekjur ríkissjóðs, að þessi viðauki fái ekki að haldast, og því er það okkar till., meiri hl., að frv. verði samþ. óbreytt. Ég hygg, að það þurfi ekki fleiri orð um það. Fjárlagafrv. og allar ástæður ríkissjóðs sýna það, að ríkissjóður má ekki missa þær tekjur, sem hann hefur haft, nema því aðeins að aðrar tekjur jafnmiklar komi í staðinn, eða þá að stungið sé upp á það miklum sparnaði, sem nemi tekjurýrnuninni, og sýnt fram á, að hann sé framkvæmanlegur. En hvorugt liggur fyrir frá hv. 1. landsk., og fæ ég því ekki vel skilið, hvað hann hugsar sér. En væntanlega kemur það fram þegar hann gerir grein fyrir sínu nál.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. meiri hl. tók fram, hefur n. ekki orðið sammála um þetta frv. Ég skila hér sérstöku nál., og mín afstaða kemur greinilega fram í nál. á þskj. 69. Ég legg til, að felld sé niður 1., 2. og 5. gr. frv., þ.e.a.s. þær gr., sem fela í sér ákvæðin um tollahækkanir þær, sem hér um ræðir og eru framlenging á tollahækkunum, sem lagðar voru á fyrir 2 árum; en hins vegar legg ég til, að 3. gr. verði samþ., sem aðeins er framlenging á ákvæði l. um dýrtíðarráðstafanir frá 1941, sem er heimild um niðurfelling eða lækkun á aðflutningsgjöldum á þeim vörum, sem þar greinir. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um þessa afstöðu mína. Ég hygg, að hún sé af fyrri umr. öllum hv. dm. kunn. Ég var andvígur þessum tollahækkunum, sem hér um ræðir, þegar þær voru fyrst lagðar á. Þá urðu allmiklar umr. um málið, og ég hélt því fram, að þessar tollahækkanir væru ekki annað en afleiðing þeirrar heildarstefnu, sem fylgt hefur verið, það væri þess vegna ekki hægt að taka afstöðu til þessa máls án þess um leið að taka afstöðu til allrar stefnu ríkisstj., það væri ómögulegt að taka afstöðu til þessa máls út af fyrir sig. Ég er enn sömu skoðunar og tel aðeins, að það hnigi enn sterkari rök undir hana nú en þá, en ég sé ekki ástæðu til að fara að endurtaka þær umr., sem þá fóru fram hér í þessu sambandi. Þegar þessar tollahækkanir voru lagðar á fyrst, var það talin bráðabirgðaráðstöfun, eins og raunar hefur verið um öll tollalög, sem samþ. hafa verið um margra ára skeið, þau hafa verið talin neyðarúrræði, sem gripið væri til til bráðabirgða, af því fyrst og fremst að krónan væri skráð á röngu gengi. Ef menn líta á umr., sem þá fóru fram, þá geta menn séð, að þetta var höfuðröksemdin, að krónan væri skráð á röngu gengi. Síðan hefur krónan verið skorin niður rösklegar en nokkur impraði þá á. En bráðabirgðaráðstöfunin var ekki látin niður falla og tollar lækkuðu ekki, heldur hækkuðu. Loks vil ég taka fram, að enda þótt allt væri með felldu að því er snertir þá stefnu, sem fylgt hefur verið og leitt hefur til þess, að þessir tollar eru á lagðir, þá er ég þeirrar skoðunar, að til svo óhóflegra hátolla á almennar neyzluvörur sem hér um ræðir eigi seinast að grípa af öllu.



Herra forseti. Ég býst við, að það þýði lítið, að við frsm. meiri og minni hl. þessa máls ræðumst við hér í d. um þetta mál. Það hefur hvor sína stefnu í þessu, og hvorugur sannfærir hinn. Ég ætla heldur ekki að fara út í ræðu hv. 1. landsk. að ráði. Ég lýsti eftir því í minni ræðu, að hann benti á önnur úrræði í þessum efnum, en þau heyrðust ekki koma fram hjá honum. Annars var það ein setning í ræðu hv. þm., sem vakti athygli mína og ég er sammála. Hann segir, að þetta frv. sé afleiðing af þeirri heildarstefnu, sem fylgt hafi verið. Ég er þessu sammála, en þetta tekur til miklu lengri tíma en síðan núverandi ríkisstj. tók við völdum. Það hefur nefnilega afar lengi verið fylgt þeirri stefnu, að miklar tekjur eru nauðsynlegar fyrir ríkissjóðinn, vegna þess að á hann hlaðast mikil útgjöld, og þetta átti sér stað ekki hvað sízt meðan hv. þm. sat í ríkisstj., og hans starfsgreinar urðu, ekki síður en aðrar, fjárfrekar til ríkissjóðs. Það er langt frá, að ég álíti þetta til lasts, sumt af því var mjög þarft, en það er þó þannig, að þegar þegnarnir krefjast mikils af ríkinu og ríkið fær á sig fleiri og fleiri byrðar, meira og minna þjóðinni til hagsbóta, þá verður ríkið að krefjast meiri gjalda af þegnunum. Ég hef ekki heyrt nokkurn mann skýra það, að peningar kæmu í ríkissjóðinn af sjálfu sér, sem væri hægt að verja til útgjalda ríkísins, - þeim t.d. rigndi og rigndi úr loftinu, þegar á þeim þyrfti að halda. Það getur verið rétt, að einhver hafi talað um ranga skráningu íslenzku krónunnar í sambandi við þessi lög, þegar þau fyrst voru sett, og getur það verið rétt út af fyrir sig á þeim tíma. En það er bara að stefnan er sú sama alltaf, að það bætast fleiri og fleiri gjöld á ríkissjóðinn. Fjárlagafrv. sýnir sig. Og ég tel, að það sé fyrir alla hv. þm., hvar í flokki sem þeir standa, með öllu óforsvaranlegt að leggja til, að þeir tekjustofnar, sem hér um ræðir, falli niður, nema þá því aðeins, að fluttar séu till. um aðra tekjustofna eða þá tilsvarandi sparnað. Ef slíkar till. koma frá hv. þm., þá er hægt að ræða um það við hann. En hitt, að segja í hvert sinn sem rætt er um tekjuöflun fyrir ríkissjóð: Ég er á móti þessu, - og svo í hvert sinn sem rætt er um útgjöld úr ríkissjóði: Ég er með þessu, - það kann að vera vinsælt, - ég skal ekki segja um það -, en það er samt pólitík, sem er ekki hægt að reka á ábyrgan hátt. Það vita allir, og þessi hv. þm. mjög vel.



Herra forseti. Ég ætla alls ekki að fara að hefja hér almennar umr. við hv. frsm., enda hefur hann ekki gefið neitt tilefni til þess. En ég vil aðeins, út af því, sem hann sagði, segja þetta: Það er ekki fyrst og fremst vegna þess, að hlaðizt hafi mikil útgjöld á ríkissjóðinn til nytjamála, að nauðsynlegt hafi verið að leggja þessar tollaálögur á. 1946, í lok þess tímabils, sem nýsköpunarstjórnin fór með völd, þá stóð ríkissjóður undir þeim útgjöldum, sem samþ. voru þá til nytjamála. Þá var engin nauðsyn til þess að leggja á þessa tolla, sem hér er um að ræða. En það er annað, sem orðið hefur síðan, ekki aðeins það að geysilega hafa aukizt ríkisútgjöldin, og það ekki til nytjamála, - kostnaður við ríkisbáknið hefur aukizt stórkostlega, um 20 millj. kr. eftir upplýsingum hv. form. fjvn. Hitt er aðalatriðið, að síðan 1948 hefur útflutningur landsmanna lækkað um 240 millj. kr., eða um meira en þriðjung, samkv. upplýsingum hæstv. viðskmrh. Reyndar er nú, rétt talið, lækkunin enn þá meiri. Og það er þetta, sem er afleiðing af þeirri stjórnarstefnu, sem rekin hefur verið á undanförnum árum hér hjá okkur. Og það er þetta, sem ég átti við, er ég sagði, að þetta mál væri ekki hægt að greina frá allri stefnu ríkisstj. undanfarið yfirleitt. En ég ætla ekki út í almennar umr. um þetta hér. Hvað snertir umr. um nýja tekjustofna, þá mundi ég, ef nauðsynlegt væri þrátt fyrir allt að auka tekjustofna ríkisins, sízt af öllu leggja til, að þessi leið yrði farin. Það er náttúrlega fjöldamargt annað, sem til greina kemur í því efni, heldur en þetta, og ég mundi fyrr vera með. T.d. vorum við nýlega að samþ. framlengingu á gjaldi af innlendum tollvörutegundum. Það væri hægt fyrir ríkið að verzla með þessar tollvörur og nýta þann gróða, sem er mjög mikill. Sama er að segja um fjöldamargar svartamarkaðsvörur, sem gæti verið stórgróði fyrir ríkið að verzla með. Gæti ég nefnt fjölda af vörum, sem fyrr kæmi til greina í þessu sambandi að taka gróða af verzlun með til tekna fyrir ríkið, að mínu áliti, heldur en með þessu, sem hér er um að ræða. Er hér um að ræða gagngeran skoðanamun milli stuðningsmanna hæstv. ríkisstj. annars vegar og mín og minna flokksmanna hins vegar.



Herra forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta, frekar en hv. 1. landsk. þm. gerði nú. En út af því, sem hann var að tala um, að núverandi örðugleikar stöfuðu af þeirri stjórnarstefnu, sem fylgt hafi verið síðan 1948, þá held ég, að það komi þar fleira til greina. Ég skil nú ekki í því, jafnvel þótt ríkisstjórn Íslands kunni að vera slæm, að þá sé hún svo slæm, að t.d. síldin fælist af þeim ástæðum að koma nálægt landinu. Síldin hefur þá eitthvað meira sálarlíf með einhverjum hætti heldur en álitið hefur verið til þessa, ef það er nú orsökin fyrir síldarleysinu. Og nú vita allir, að síldarleysi undanfarinna ára er ein aðalorsökin til þess, að heildarútflutningur landsmanna hefur minnkað á þessum síðustu árum. Þar sem hv. þm. talar um, að í árslok 1946 hafi allt verið í himnalagi um fjárhag ríkisins, og þess vegna hefði það verið að kenna þeim, skilst mér, sem síðar hafa stjórnað, að ríkið þarfnast nú meira fjár en áður, þá mætti nú kannske aðeins minna hann á það, að töluverður hluti þeirra útgjalda, sem ríkið hefur síðan orðið að inna af hendi, er vegna löggjafar, sem þá var búið að setja, en ekki var komin fyllilega til framkvæmda í árslok 1946. Ég get minnt hann þar á lög, sem beinlínis heyrðu undir hans stjórnardeild, fræðslulögin nýju. Þau hafa kostað ekki svo lítið fé. En þau voru ekki farin að kosta mikið fé í árslok 1946. En ég tek fram, að ég segi þetta ekki í ádeiluskyni. Ég álít, að fræðslulögin nýju hafi verið á margan hátt til bóta, frá því sem áður var. En þetta sýnir það, að það er ekki stefna allra síðustu ára, sem orsakar, hvernig komið er um fjárhag ríkisins, heldur er það stefna margra ára.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta, en vil aðeins segja við hv. þm., að hefði hagur landsmanna verið jafngóður eins og 199ö áframhaldandi, þá hefði ekki þurft að leggja þessa tolla á til þess að framkvæma fræðslulögin. Það veit hv. þm. - Það, sem hann sagði um síldina, missir marks, því að það hafa verið síldarleysisár í sex ár, svo að það er þýðingarlaust að kenna síldinni um, hvernig nú er komið fjárhagnum.



Herra forseti. Það kemur ljóst fram í grg. þessa frv., hvers vegna það er borið fram og hvert er efni þess. Og það er þá skemmst af því að segja, að frv. er flutt vegna þess, að það þykir naumast þörf á því að hafa ráðunaut í loðdýraræktarmálum, þar sem sá atvinnuvegur, loðdýraræktin, hefur að verulegu leyti dregizt saman og raunar á ýmsum sviðum lagzt niður hér á landi. Þetta er aðalástæðan til þess, að þetta frv. er borið fram, þar sem gert er ráð fyrir, að þetta starf loðdýraræktarráðunautarins verði lagt niður og að Búnaðarfélag Íslands taki að sér að annast hans verk. - Í öðru lagi er lagt hér til, að gerð verði sú breyt. á lögunum um loðdýrarækt frá 1947, að gerðar eru sérstakar kröfur um geymslu á minkum, eins og kemur fram í frv. Þó er gert ráð fyrir í frv., að gefa megi undanþágu frá þessu ákvæði, þar sem eigendur dýranna eiga sérstaklega góð minkabú. En eins og fskj., sem fylgir þessu frv., ber með sér, bréf frá Búnaðarfélagi Íslands til ráðuneytisins, þá er það skoðun stjórnar Búnaðarfél. Ísl., að nokkru nánar þurfi að ganga frá þessu atriði. Frv. var að sjálfsögðu sent til umsagnar Búnaðarfél. Íslands, og það féllst á, að ráðunautsstarf þetta verði lagt niður og að taka að sér þau störf, sem ráðunauturinn hefur haft með höndum. En stjórn Búnaðarfél. Ísl. telur, að þessu ákvæði frv. um geymslu minkanna þurfi að breyta, og kemur sérstaklega fram, að stjórn Búnaðarfél. Ísl. vill ganga enn lengra í þessu atriði en í frv. er gert ráð fyrir. Þess vegna koma fram a. n. l. tvær skoðanir í þessu bréfi, og vil ég láta þessa greinargerð um það fylgja með frv. til þeirrar n., sem tekur málið til meðferðar. Mun þá n. að sjálfsögðu velja þá leið, sem hún telur heppilegasta í þessu máli, og má nú gera ráð fyrir, að álit n. verði fremur á þá leið að gera öryggið enn þá meira. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum og hygg þess ekki þörf. Efni þessa frv. er ekki flókið og liggur ljóst fyrir af grg. og fskj., bréfi frá Búnaðarfél. Ísl. Vil ég óska þess, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Ég sé, að samkv. þessu frv. er hugsað að leggja niður starf loðdýraræktarráðunautsins og að þetta starf sé afhent Búnaðarfélagi Íslands, eins og hæstv. ráðh. hefur lýst. Frv. sjálft segir ekkert um það, hvort greiða skuli fyrir þetta til Búnaðarfél. Ísl. né hve mikið. Og í bréfi frá Búnaðarfélagi Íslands, sem prentað er hér sem fskj., segir, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórnin getur samþykkt þessa ráðstöfun sem leið til sparnaðar, þó gengið sé út frá, að Búnaðarfélag Íslands fái nokkra þóknun fyrir þetta starf.“ Ég vildi heyra, hvort ráðh. hugsaði sér, að Búnaðarfélag Íslands tæki þóknun fyrir þetta og hvað mikla. Ef upphæðin yrði álíka mikil, sé ég ekki, að hún yrði til sparnaðar. Mér skilst, að það sé krafa frá Búnaðarfél. að fá þóknun fyrir þetta starf. Á fjárl. er gert ráð fyrir framlagi til loðdýraræktarfélags Íslands. Mundi þetta hafa áhrif á þetta framlag?



Herra forseti. Út af þessari fyrirspurn vil ég geta þess, að eins og frv. ber með sér, þá er gert ráð fyrir, að eitthvert starf þurfi að inna af hendi, t.d. að ákveða í lögum um örugga geymslu minka. Ekkert er enn samið um, hver þóknunin verður, en fullljóst er þó, að hún verður ekki neitt svipuð launum embættismanns. Loðdýraræktunin hefur gengið svo saman undanfarið, - t.d. refaræktin og minkaræktin jafnvel einnig, - að þessi atvinnuvegur, sem menn bundu svo miklar vonir við, hefur gengið svo mjög saman, að ekki er þar starf fyrir einn mann. Ég geri ráð fyrir, að þóknunin verði aðeins lítill hluti af laununum. Um það, hvort lækkað verði framlagið af þessum styrk, sem loðdýraræktarfél. hefur fengið, þá hefur engin ákvörðun verið tekin um það. Það er vitanlega á valdi þingsins að taka ákvörðun um það.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er fram komið vegna þess, að a.m.k. fyrir síðustu sveitarstjórnarkosningar kom það fram á nokkrum stöðum, að nærri lá, að árekstrar yrðu út af því, að lög þau, sem gilda um sveitarstjórnarkosningar, ganga skilyrðislaust út frá hlutfallskosningum í þeim sveitarfélögum, þar sem 3/4 hlutar íbúanna eru búsettir í kauptúni. Og þetta frv. um breyt. á sveitarstjórnarkosningal. felur í sér breyt. aðeins á þá leið, að á þeim stöðum, þar sem gert er ráð fyrir .hlutfallskosningu samkvæmt lögunum, sé einnig möguleiki til óhlutbundinnar kosningar í þeim tilfellum, að enginn framboðslisti komi fram. Í því litla byggðarlagi, sem ég er búsettur í, lá nærri, að úr því yrðu vandræði við síðustu sveitarstjórnarkosningar, að lögin gera skilyrðislaust ráð fyrir hlutfallskosningum í þeim sveitarfélögum, þar sem 3/4 íbúanna búa í kauptúni. Þar var ekki vilji á að koma fram með lista. Sú sveitarstjórn, sem sat áður, óskaði ekki að bera sjálf fram lista með þeim mönnum, sem þar voru, og það komu ekki heldur áskoranir frá öðrum um breytingar á sveitarstjórninni. Þetta sat svona til síðustu stundar, að ekki leit út fyrir annað en að engin hreppsnefnd yrði þarna kosin og því yrði ekki nein lögleg sveitarstjórn í hreppnum næsta kjörtímabil. Ég hygg, að það hafi að síðustu orðið fyrir ákveðin tilmæli frá sýslumanni í héraðinu, sem áður hafði haft samband við félmrn. og tilkynnt því þessi vandræði, að síðast var farið í það af nokkrum mönnum að koma fram með lista með mönnum úr fyrrv. hreppsnefnd. En síðasta hreppsnefnd var mjög óánægð með þetta, þó að hún gæfi kost á sér til þessa, til þess að hreppurinn hefði löglega hreppsnefnd, og taldi hreppsnefndin, að hér væri mjög brýn þörf á breyt. á l. - Á síðustu árum hafa byggðir víða færzt saman úti á landinu, og sums staðar eru íbúar hreppanna að þrem fjórðu búandi í þorpi, þar sem byggðin var áður mjög miklu dreifðari. Víða er það svo í smærri hreppum, að þar er ekki áhugi fyrir pólitískum kosningum, og ég lít persónulega svo á, að það sjónarmið sé æskilegra og að líklegra sé, að fram komi starfhæfari og betri kraftar í sveitarstjórnir með því, að menn leggi til hliðar í fámennum hreppum við sveitarstjórnarkosningar alla stjórnmálatogstreitu, en reyni að velja menn í stjórn fyrir sveitarfélagið á hverjum stað eftir trú manna á starfshæfni og manngildi, en meti þá ekki eingöngu eftir pólitískum flokkum. Og þó er hitt enn þá þýðingarmeira, að það getur, eins og fram er tekið í grg., auðveldlega komið fyrir, að það komi alls ekki framboðslisti við sveitarstjórnarkosningar, af því að menn vilji halda sig svo fast við óhlutbundnar kosningar. Og í slíkum tilfellum, með því fyrirkomulagi, sem nú er eftir l., eru ekki möguleika,r á að koma á löglegri sveitarstjórn. Ég hef rætt efni breyt. þeirrar, sem frv. felur í sér, við skrifstofustjóra félmrn., Jónas Guðmundsson, og hefur hann fallizt á, að breyt. þessarar sé þörf. Hann rak sig á það fyrir síðustu sveitarstjórnarkosningar, að mjög lá við, að af þessu fyrirkomulagi, sem l. nú gera ráð fyrir, hlytust vandræði við sveitarstjórnarkosningar í þeim hreppum, sem ég hef minnzt á. Ég vil því óska þess og vænti, að hv. Ed. sjái sér fært að samþ. að vísa þessu máli til 2. umr. og allshn.