Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. á þskj. 563 um heimild fyrir ríkisstj. til að fullgilda samning um afnám alls misréttis gagnvart konum. Með þáltill. þessari fer ríkisstj. fram á heimild Alþingis til að fullgilda samning um afnám alls misréttis gagnvart konum sem samþykktur var á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna í New York 18. desember 1979. Samningurinn var undirritaður fyrir Íslands hönd á ráðstefnunni um kvennaáratug Sameinuðu þjóðanna í Kaupmannahöfn 24. júlí 1980. Samningurinn var árangur fimm ára starfs ýmissa nefnda Sameinuðu þjóðanna. Samningurinn er í anda annarra mannréttindasamninga Sameinuðu þjóðanna, sem Ísland er aðili að, en með samningnum skuldbinda aðildarríkin sig til að gera ráðstafanir til að afnema misrétti gagnvart konum á hinum ýmsum sviðum. Í II hluta samningsins er fjallað um ráðstafanir á stjórnmálavettvangi og opinberum vettvangi. III. hluti varðar ráðstafanir á sviði menntunar, atvinnumála, heilsugæslu og öðrum sviðum efnahags- og félagslífs. IV. hluti fjallar um réttarstöðu kvenna, þ. á m. um löghæfi og hjúskaparstöðu. Með lögum nr. 78/1976 um jafnrétti kvenna og karla er tryggð framkvæmd meginreglna samningsins. Með lögum nr. 49 frá 1982 var lögum nr. 100 frá 1952 um íslenskan ríkisborgararétt breytt til þess að geta framfylgt ákvæðum samningsins um jöfn réttindi kvenna og karla varðandi þjóðerni barna þeirra. Ekki er talin þörf frekari lagasetningar til þess að unnt sé að fullgilda þann samning sem hér um ræðir. Um efni samningsins að öðru leyti vísast nánar til aths. við till. og samningsins sjálfs sem birtur er sem fskj. með till. á ensku og í íslenskri þýðingu. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til að þáltill. þessari verði vísað til utanrmn. milli umræðna.



Herra forseti. Ég leyfi mér að óska eftir því að hæstv. félmrh. verði kallaður í salinn þar sem þetta mál snertir mjög hans verkefnasvið.  (Forseti HS: Ég skal kanna málið, en ég hygg að hæstv. félmrh. sé vikinn af fundi.)  Ég hef þá mál mitt og mun sjá hvað setur. Herra forseti. Við vorum hér áðan að ræða um stöðuveitingar í félmrn. og þau viðhorf sem hæstv. félmrh. kynni að hafa í þeim málum og sem fram komu við þá stöðuveitingu. Það er mjög við hæfi að við vindum okkur í það hér og nú, í framhaldi af þeim umr. sem voru hér áðan, að ræða þá stórmerku þáltill. sem hér er fram komin, till. sem hljóðar upp á hvorki meira né minna en „afnám alls misréttis gagnvart konum“, eins og segir í fyrirsögn till. Vísar till. þessi til alþjóðasamnings um þessi efni, sem Ísland er aðili að, en sem hefur af einhverjum ástæðum dregist að fullgilda á Alþingi Íslendinga í rúm fimm ár. Um leið og ég fagna því innilega að þessi till. er hér fram komin og lýsi fullum og einhuga stuðningi Kvennalistans við hana vil ég jafnframt benda á að enn vantar mikið upp á raunverulega framkvæmd þess að allt misrétti gagnvart konum, svo að notað sé orðalag till., hér á landi sé úr sögunni. Því miður er reyndin ekki sú og því hnýt ég um það sem stendur í grg. með till., með leyfi forseta: „Ekki er talin þörf frekari lagasetningar né annarra ráðstafana til þess að geta framfylgt samningnum.“ Nú er það ekki svo að allt misrétti teljist afnumið gagnvart konum í viðkomandi aðildarlandi við fullgildingu þessa samnings, heldur skuldbinda aðildarríkin sig til að, eins og segir í 24. gr. samningsins með leyfi forseta: „takast á hendur að gera allar nauðsynlegar ráðstafanir í löndum sínum sem miða að því að framfylgja fullkomlega réttindum þeim sem viðurkennd eru í samningi þessum.“ Hér á landi er einmitt þörf á lögum eða öðrum ráðstöfunum sem tryggja raunverulega bættan hag kvenna, sem tryggja það að markmiðum þessa merka samnings verði náð. Þótt fullgilda megi samninginn án frekari lagasetningar á það því ekki við rök að styðjast, sem segir í grg. með till., að ekki þurfi til að koma ráðstafanir til að þessum samningi um afnám alls misréttis gagnvart konum verði framfylgt hér á landi. Ef við lítum fyrst á vinnumarkaðinn þá blasir kynbundið launamisrétti við hvert sem við lítum. Konur eru fjölmennastar í lægst launuðu störfunum. Þær manna láglaunahópa þessa lands að 2/3 hlutum. Hefðbundin kvennastörf eru lægra launuð en hefðbundin karlastörf. Eins og fram kemur í nýrri skýrslu Framkvæmdastofnunar ríkisins um vinnumarkaðinn árið 1983 skila öll karlastörf nema í landbúnaði launum yfir landsmeðaltali það ár á meðan öll kvennastörf skila lægri launum en sem nemur landsmeðaltalinu. Meðallaun karla voru skv. þessari skýrslu tæpum 52% hærri en meðallaun kvenna þetta sama ár. Kynbundið launamisrétti eru orðin sem við notum yfir þetta ástand á vinnumarkaðinum. Og hvað ætlar hæstv. ríkisstj. að gera til þess að afnema það? Ég spyr og vonast til að hæstv. utanrrh., sem hefur fylgt þessari till. úr garði, svari því hér á eftir. Hvaða ráðstafanir ætlar hæstv. ríkisstj. að gera til þess að afnema kynbundið launamisrétti og framfylgja þeim samningi sem hér er til umr. um afnám alls misréttis gagnvart konum að þessu leytinu til? Ég vil benda á í þessu sambandi að stjórnvöld geta fjöldamargt gert í þessu sambandi. Þau geta sýnt fordæmi og afnumið þetta kynbundna misrétti í samningum við sína eigin starfsmenn, þ. e. opinbera starfsmenn, og þannig rutt brautina fyrir aðra launþega sem geta notað fordæmi ríkisins í samningum við sína vinnuveitendur. Stjórnvöld geta líka sett lög um tímabundna jákvæða mismunun kvenna á vinnumarkaðinum. Sérstaklega er tekið fram í þeim samningi sem hér er til umr. að slík lagasetning teljist ekki brot á honum, heldur í anda hans, ef slík lagasetning þykir horfa til raunverulegs jafnréttis í viðkomandi landi. Stjórnvöld geta einnig beitt sér fyrir endurmati á hefðbundnum kvennastörfum, þ. e. á störfum láglaunahópa. Hefur frv. þess efnis verið borið fram tvívegis hér á hv. Alþingi, á þessu þingi og einnig á síðasta þingi, í bæði skiptin í upphafi þings. Á síðasta þingi fékkst frv. ekki afgreitt úr nefnd fyrir þinglausnir og á þessu þingi er það búið að dúsa í hv. allshn. Nd. síðan í október og enn bólar ekki á því úr nefndinni þegar fimm vikur eru eftir af þinginu. Stjórnvöld gætu einnig beitt sér fyrir því að heimilisstörf, sem að miklum meiri hluta eru unnin af konum og launalaust inni á heimilum landsins, yrðu metin til starfsreynslu úti á vinnumarkaðinum. Þáltill. þess efnis hefur legið í hv. allshn. Sþ. síðan í janúar og ekkert bólar heldur á henni úr nefndinni. Ef afnema á allt misrétti gagnvart konum hér á landi, eins og samningurinn hljóðar upp á, verður að taka á þessum málum. Og ég spyr: Hvað ætla stjórnvöld sér að gera í þessu efni? Fjöldamargt fleira má tiltaka, er varðar fjárhagsstöðu kvenna sérstaklega, svo sem skattamál, lífeyrismál og tryggingamál. En ég vil aðeins minnast á tvö önnur atriði sem borin hafa verið upp sem þingmál hér á hv. Alþingi og miða að raunverulega bættri stöðu kvenna hér á landi, að því að konur búi ekki við misrétti vegna þess að þær eru konur. Þetta eru þingmál sem ekki hafa hlotið náð hjá þeim þingmeirihluta sem væntanlega stendur að baki þeirri þáltill. sem hér er til umr. Í fyrsta lagi vil ég nefna frv. til l. um lengingu fæðingarorlofs úr þremur mánuðum í sex mánuði, sem m. a. auðveldar konum til mikilla muna að samhæfa móðurhlutverkið þátttöku á öðrum sviðum þjóðfélagsins, en það er eitt af meginmarkmiðum samningsins. Þetta frv. hefur nú verið flutt tvívegis. Á síðasta þingi lá það í salti í hv. heilbr.- og trn. Ed. í fulla fjóra mánuði og fékkst ekki afgreitt úr nefnd fyrir þinglausnir. Nú er það búið að dúsa í þessari sömu hv. nefnd síðan í desember og enn er engin hreyfing á málinu sýnileg. Ef hæstv. ríkisstj. er ekki tilbúin til að taka tillit til barnsfæðingarhlutverks kvenna á þann máta sem lagt er til í þessu frv., hvernig hefur hún þá hugsað sér að gera það? Ég spyr og vona að hæstv. ráðh. geti svarað hér á eftir. Mér þykir mjög miður að hæstv. félmrh. hefur ekki birst hér í þingsal því að þetta eru mál sem heyra undir hans rn. (Forseti HS. g hef látið kanna það. Hæstv. félmrh. er horfinn af fundi.) Ég vil þá fara fram á það, herra forseti, að þegar umr. lýkur hér á eftir um þessa till. verði umr. frestað og henni síðan fram haldið á næsta fundi Sþ. svo að hæstv. félmrh. hafi tækifæri til að taka þátt í þessari umr.

Það skal orðið við þeim tilmælum.

Ég spyr hvernig hæstv. ríkisstj. hafi hugsað sér að taka á barnsfæðingarhlutverki kvenna og vona að hæstv. utanrrh. og hæstv. félmrh. geti svarað því, annaðhvort á eftir eða á næsta fundi Sþ. Og þegar því verður svarað bið ég þá að hafa í huga ofurlítinn kafla í inngangi samningsins sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Ríki þau, sem aðilar eru að samningi þessum, hafa í huga hinn mikla skerf sem konur leggja fram til velferðar fjölskyldunnar og þróunar þjóðfélagsins, sem hingað til hefur ekki verið viðurkenndur að fullu, hið félagslega mikilvægi móðurhlutverksins og hlutverk beggja foreldra fyrir fjölskylduna og uppeldi barnanna og eru sér þess meðvitandi að barnsfæðingarhlutverk konunnar á ekki að vera undirrót misréttis heldur skal ábyrgð á uppeldi barna vera skipt milli karla og kvenna og alls þjóðfélagsins.“ Og ofurlítið seinna segir, og er vísað til þeirra ríkja sem eru aðilar að þessum samningi, að þau séu „staðráðin í að framfylgja grundvallarreglum þeim sem settar eru fram í yfirlýsingunni um afnám misréttis gagnvart konum og gera í því skyni nauðsynlegar ráðstafanir til að afnema slíkt misrétti í hvaða mynd sem er.“ Og þá spyr ég: Hvaða ráðstafanir er hæstv. ríkisstj. tilbúin til að gera til að framfylgja þessu grundvallaratriði samningsins? Því að ráðstafanir verður að gera í þjóðfélagi þar sem yfir 80% kvenna eru úti á vinnumarkaðinum, það sér hver heilvita maður. Og þá kem ég að síðara málinu sem ég vildi minnast hér á. Það eru dagvistarmál barna. Í 11. gr. samningsins, lið 2, segir m. a., með leyfi forseta: „Til þess að koma í veg fyrir misrétti gagnvart konum vegna hjúskapar eða móðurhlutverksins og til þess að framfylgja raunverulegum rétti þeirra til vinnu skulu aðildarríkin gera allar viðeigandi ráðstafanir.“ Og síðan kemur e-liður: „til þess að stuðla að því að séð sé fyrir nauðsynlegri félagslegri þjónustu til þess að styrkja foreldra til þess að þeir geti sameinað skyldur sínar við fjölskylduna ábyrgð í starfi og þátttöku í opinberu lífi, sérstaklega með því að stuðla að stofnun og þróun sem flestra barnagæslustofnana.“ Nú er ástandið þannig hér á landi að á meðan flestar vinnufærar konur á barneignaraldri eru úti á vinnumarkaðinum og þurfa á barnagæslu að halda er aðeins rúm fyrir innan við 10% barna á aldrinum þriggja mánaða til fimm ára á dagvistunarheimilum landsins í heilsdagsfóstrun. Í þessum efnum ríkir neyðarástand. Og það er að sönnu um tómt mál að tala um jafnrétti karla og kvenna úti á vinnumarkaðinum á meðan foreldrar eiga ekki kost á öruggri gæslu fyrir börn sín á daginn ef þeir kjósa. Á þessu þingi var borið fram frv. til l. um sérstakt átak í dagvistarmálum barna. En stjórnarflokkarnir treystu sér ekki til að styðja það og var því vísað til ríkisstj. og þar með saltað um aldur og ævi. Ég vil í þessu sambandi minna á að núv. hæstv. ríkisstj. hefur hingað til ekki gert annað en að minnka framlög á fjárlögum til þessara mála frá einu ári til annars og er því varla líkleg nú til að veita þeim sérstakan forgang. Eða er fullgilding þessa samnings teikn um að sinnaskipti hafi orðið hjá hæstv. ríkisstj. í þessum efnum? Ég spyr hæstv. utanrrh. að því hvort svo sé. Og ef svo er ekki, hvernig hann hafi þá hugsað sér að framfylgja lið 2c í 11. gr. samningsins. Herra forseti. Ég hef hér aðeins af handahófi valið fáein þingmál sem fram hafa komið á Alþingi að undanförnu og miða að því að bæta stöðu kvenna hér á landi og tryggja að konur búi ekki við misrétti vegna þess að þær eru konur. Málin eru miklu fleiri. En öll eiga þau það sameiginlegt að þau hafa verið söltuð eða svæfð í nefndum þingsins. Samt bregður svo við að við erum hér að ræða þáltill., borna fram af hæstv. utanrrh., um afnám alls misréttis gagnvart konum, eins og það heitir. Eins og ég sagði í upphafi máls míns, þá fagna ég því innilega að þessi þáltill. er fram komin og ég lýsi einhuga stuðningi Kvennalistans við hana. En ég hlýt að spyrja hæstv. ráðh. að því hvernig þeir hafi hugsað sér að afnema í raun, eins og sagt er í samningnum, allt misrétti gagnvart konum hér á landi. Hvernig ríkisstj. ætli að taka á þessu stóra verkefni, ekki aðeins í orði heldur einnig á borði, því að orðin ein duga ekki, hvort sem þau eru að finna í ræðum hér á hv. Alþingi eða í gagnmerkum alþjóðasamningum, jafnvel ekki heldur þótt þau sé að finna í gagnmerkum lögum eins og jafnréttislögum. Þau lög hafa nú verið í gildi í nær 10 ár. En þrátt fyrir þau viðgengst hér á landi .hróplegt launamisrétti karla og kvenna. Og ekki hafa jafnréttislögin heldur knúið menn til að byggja barnaheimili, lengja fæðingarorlof eða endurmeta hefðbundin kvennastörf, svo að eitthvað sé nefnt. Slík lög og fögur orð duga nefnilega engan veginn til að afnema allt misrétti gagnvart konum. Til þess er félagslegur og fjárhagslegur aðstöðumunur karla og kvenna allt of mikill og hugmyndir um hefðbundin hlutverk og stöðu kynjanna allt of rótgrónar. Til þess að hér megi ríkja jafnrétti í raun, á borði jafnt sem í orði, verður að taka sérstaklega á þessum málum með lagasetningu og ráðstöfunum, sem taka með beinum hætti á vandanum og tryggja ótvírætt bættar aðstæður kvenna hér á landi, ráðstöfunum sem tryggja í raun bæði félagslegt og fjárhagslegt sjálfstæði kvenna. Í þá átt ganga þau þingmál sem ég hef hér nefnt og þær leiðir sem ég hef nefnt að fara mætti í kjaramálum. Og því spyr ég hæstv. utanrrh., sem hér er nú viðstaddur, og hæstv. félmrh. hvort þeir séu tilbúnir til að beita sér fyrir því að þessi þingmál og fleiri, sem fram hafa komið og miða í sömu átt, fáist afgreidd og samþykkt á þessu þingi og að aðrar þær ráðstafanir verði gerðar sem horfa til úrbóta í þessum efnum, m. a. á vinnumarkaðinum. Á því veltur hvort þessi gagnmerki samningur um afnám alls misréttis gagnvart konum hér á landi verði eitthvað annað en orðin tóm, eitthvað annað en enn ein dúsan sem er stungið upp í konur á hátíðastund.



Herra forseti. Ein ástæða þess að dregist hefur að flytja þessa þáltill. er sú að rannsókn hefur farið fram á því hvort þörf væri sérstakrar lagasetningar á hinum ýmsu sviðum er snerta aðstöðu kvenna og rétt þeirra áður en staðfesting færi fram. Það voru vangaveltur um nokkur atriði í þessu sambandi og voru þau könnuð. En ég leit svo á eftir að mér höfðu verið kynnt þau atriði, að það væri ekki ástæða til að fresta staðfestingu samningsins vegna þeirra og rétt væri að staðfesta samninginn til þess að hann væri grundvöllur okkar til þess að framfylgja jafnrétti kynjanna. Þess vegna er e. t. v. ekki rétt orðað að segja í innganginum: „Ekki er talin þörf frekari lagasetningar né annarra ráðstafana til þess að geta framfylgt samningnum.“ Þótt ekki sé talin þörf frekari lagasetningar kann vissulega að vera þörf annarra ráðstafana. En það sem þarna er átt við er að ekki sé þörf annarra „formlegra“ ráðstafana, en eftir sem áður þurfum við með mismunandi hætti og á mörgum sviðum auðvitað að fylgja eftir og fylgjast með að ákvæði samningsins séu haldin. Þegar spurt er um einstaka þætti eins og fæðingarorlof eða dagvistunarstofnanir þá kemur auðvitað margt til greina og sjónarmið geta verið mismunandi hvernig þeim málum verður best háttað. Það er í þeim efnum spurning um fjárhagsgetu á hverjum tíma. Það er í þeim efnum spurning um verkaskiptingu milli sveitarfélaga og ríkisins. Það er í þeim efnum einnig spurning um fjármögnun, bæði bygginga og reksturs og þannig mætti lengi telja. Ákvörðun í þessum efnum, afstaða í þessum málum getur verið mismunandi þótt allir virði þennan samning og jöfn réttindi kynjanna. Ég hygg þess vegna að það verði að koma fram í afgreiðslu þessara mála á þingi hvernig við viljum haga úrlausn þeirra á mismunandi sviðum. Og þá er ágætt að hafa sem grundvöll og forsendu framkvæmdar og löggjafar þann samning sem við hér erum að gera till. um að verði staðfestur. En með því að ósk hefur komið fram um það að umr. væri frestað læt ég máli mínu lokið og þótt ég vildi gjarnan ræða um einstaka þætti þessara mála þá heyra þeir eðli málsins samkvæmt fremur undir einstaka fagráðherra heldur en utanrrh. Í þeim orðum mínum felst ekki að ég biðjist undan því að taka þessi mál nánar til meðferðar, en ég sé ekki ástæðu til að orðlengja um þessa þáltill. úr því að síðar verður fram haldið umr.



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um till. til þál. um bætta merkingu akvega. Nefndin hefur fjallað um till. og fengið umsagnir vegamálastjóra, Umferðarráðs, Náttúruverndarráðs og Ferðamálaráðs Íslands. Nefndin leggur til að till. verði samþykkt með breytingu sem flutt er á sérstöku þskj. Fjarverandi við afgreiðslu málsins voru Birgir Ísl. Gunnarsson og Pétur Sigurðsson. Brtt. er flutt á þskj. 700. Lagt er til að tillgr. orðist svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir átaki til að bæta merkingu akvega, setja upp viðvaranir við hættulegar ökuleiðir og samræma merkingar vega alþjóðlegum reglum.“ Það þarf ekki að taka það fram að vaxandi ferðamannastraumur um landið gerir það brýnt að tekist verði á við það verkefni sem þáltill. fjallar um.



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um till. til þál. um reglur um notkun almannafjár til tækifærisgjafa. Nefndin fékk á sinn fund Halldór V. Sigurðsson ríkisendurskoðanda. Nefndin leggur til að till. verði samþ. óbreytt. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru Birgir Ísl. Gunnarsson og Pétur Sigurðsson.



Herra forseti. Þetta er milljarðamál sem hér er tekið til umfjöllunar. Ætli innflutningsverð okkar á olíuvörum á þessu ári muni ekki nema um 3 milljörðum? Það verða allmörg hundruð milljónir á hvern þm. sem hér er mættur núna. Það er athyglisvert í sambandi við þessi mál að lítið er talað um frelsi í innflutningi á olíuvörum. Ég varð t. d. aldrei var við að Sjálfstfl. ályktaði um það á landsfundi sínum núna sérstaklega að frelsi ætti að gilda í þessari grein. Það var almennt ályktað um frelsi í viðskiptum, en þetta var ekki sérlega tilgreint og er þó þriggja milljarða mál. Munu þó fáir þættir í viðskiptalífinu hjá okkar vera öllu stærri í sniðum. Ég man reyndar aldrei eftir því að Sjálfstfl., sem er talsmaður frelsis í viðskipfum og samkeppni, hafi sérstaklega ályktað um að frelsi skyldi gilda í þessari grein og hér skyldi samkeppni ríkja. Þeir sjálfstæðismenn boða frelsi í öllum viðskiptum, en einmitt þegar kemur að olíuinnflutningnum og reyndar útflutningsversluninni hljóðna þeir, þá tala þeir ekki um frelsið. Maður hlýtur að spyrja hvers vegna það sé að þetta skuli vera undanskilið. Gæti það verið vegna þess að olíufélögin hafi eitthvað að segja í málinu, að einmitt þess vegna, þegar kemur að þessu þriggja milljarða verkefni, minnki og dofni allt í einu áhuginn á frelsinu? Sannleikurinn er sá að ég hef ekki orðið var við það að olíufélögin hafi neinn áhuga á að breyta til í þessum efnum. Einn forstjóri olíufélags lét hafa það eftir sér í blaðaviðtali nýlega að vitaskuld gildi ekkert frelsi og engin samkeppni í olíuversluninni á Íslandi. Þetta var forstjóri BP. Ég sagði að olíufélögin væru ánægð með þetta ástand og ég held að það séu orð að sönnu. Ég hef oftsinnis orðið var við að þessu fyrirkomulagi, sem gildir hér varðandi olíuverslunina og olíuinnflutninginn, vilja olíufélögin ekki breyta. Þeim finnst þetta þægilegt. Þau þurfa lítið eða ekkert fyrir að hafa. Og eins og kerfið er njörvað saman geta þau bara framvísað sínum reikningum. Við höfum hlustað á harmagrát olíufélaganna yfir því hvað tapið væri alltaf mikið á sama tíma og við sjáum hallirnar rísa yfir bensínafgreiðslur og þess háttar. Það merkilega er að eins og kerfið er núna þurfa olíufélögin tæplega að hafa fyrir því að þrýsta á um sín eigin mál vegna þess að ef það safnast upp skuldir í bönkunum fara bankarnir að æmta og æpa og heimta hækkanir handa olíufélögunum. Þetta er gulltryggt kerfi fyrir olíufélögin. Það er kannske ekki nema von að þau séu heldur áhugalaus um að breyta. En maður hlýtur að ætlast til þess af stjórnmálaflokkum sem taka sjálfa sig alvarlega, eins og ég ætlast þó til af þeim flokki, Sjálfstfl., sem talar fyrir frjálsri samkeppni og frjálsum viðskiptum, að þeir a. m. k. hugleiði hvort það fyrirkomulag, sem ríkir í þessum efnum, sé eins og best verði á kosið. Ég minnist þess líka að hæstv. viðskrh. gaf fögur fyrirheit á liðnu sumri um að það skyldi lækka olíuverðið fyrir 1. okt. Það var hluti úr stefnuyfirlýsingu ríkisstj. þegar hvað mest gekk á á miðju sumri og flotinn sigldi í höfn fyrir austan. En hverjar urðu efndirnar? Ekki lækkaði olían 1. okt. Hún hækkaði. Nú er hæstv. ráðh. að „pjattast“ í aðgerðum sem eiga að skila 2% lækkun á olíuverði. Það er auðvitað góðra gjalda vert að fá 2%, en ég held að rétt sé að skoða það í samhengi við aðrar stærðir í þessu dæmi. Við höfum líka upplifað það allt s. l. ár og allt fram á þennan vetur og reyndar á árinu 1983 líka að heimsmarkaðsverð á olíu fór lækkandi og við hlustuðum á fréttir um það aftur og aftur, en á sama tíma hækkaði alltaf olían hjá okkur. Gefur þetta ekki tilefni til þess að menn liti á þetta mál og skoði það? Olían á Íslandi er dýr. Ég held að óhætt sé að fullyrða það. Munurinn milli olíuverðsins hjá okkur og á Norðurlöndunum einkanlega hefur þó minnkað núna á síðustu mánuðum, m. a. með hliðsjón af þeim vetrarhörkum sem hafa verið, en hann á vafalaust eftir að vaxa aftur ef við gerum ekkert sérstakt til þess að breyta um að því er varðar skipan þessara mála. En við upplifðum það allt s. l. sumar og árið þar á undan að gasolía var 40–50% dýrari á Íslandi en t. d. í Bretlandi og Þýskalandi og bensín hefur gjarnan verið 20–40% ódýrara í ýmsum grannlöndum okkar, t. d. í Þýskalandi, en það er hjá okkur. Þá hlýtur maður að spyrja: Hvers vegna er olían svona dýr? Við skulum hyggja að kostnaðarsamsetningunni. Innkaupsverð á gasolíu og svartolíu er um 75–80% af smásöluverði olíunnar þegar hún er komin hingað. Álagning til þess að standa undir dreifingarkostnaði innanlands hvaða nafni sem það nefnist, hvort heldur það er kallað landsútsvar, sem er bara hluti álagningarprósentu fyrir sköttum sem þessi fyrirtæki eiga að greiða, eða leki í hafi, er á bilinu 15–20%. Opinber gjöld eru á bilinu 3–3.5%. Fram að þessu höfum við horft upp á að það sem hæstv. ráðh. og ríkisstj. eru að glíma við eru þau 3–3.5% í olíuverðinu sem eru hin opinberu gjöld. Eftir mikinn bardaga og vangaveltur allt frá því á miðju s. l. sumri hefur nú séð dagsins ljós sú stefnumörkun að hér megi lækka um 2 prósentustig. Það var þrautafæðing og hefur reyndar kostað það í leiðinni að ríkisstj. hefur orðið að heita því að höggva á tekjustofna sveitarfélaga, þar með landsútsvarið, vegna þess að hún treystir sér ekki til þess að draga úr álagningarprósentunni öðruvísi en að höggvið væri á þann tekjustofn sveitarfélaganna sem svaraði til þessa. Við heyrum ýmsa titla í sambandi við verðmyndun á olíuvörum. Við heyrum talað um innkaupajöfnunarreikning. Getur verið að hluti af skýringunni á því hvers vegna olían er svona dýr hjá okkur sé fólginn í innkaupajöfnunarreikningi? Við skulum líta á þennan mismun sem er upp á 40–50%. Við erum búin að skoða opinberu gjöldin sem eru upp á 3%. Hvað getur þessi innkaupajöfnunarreikningur gert þegar hann stendur sig eins og hann stendur sig oftast, heldur illa? Jú, hann gerir kannske 5% í olíuverðinu. Auðvitað er það breytilegt. Hann getur farið niður í 1–2%, upp í 67%. Ekki skýrir það heldur þennan 40% mun eða 50% ef við lítum á gasolíuna. Þar að auki er innkaupajöfnunarreikningurinn í rauninni einungis bókfærsluatriði sem menn nota til að jafna mun á verði á förmum, þannig að það sem inn á hann kemur fer út af honum jafnóðum aftur og áhrif hans á verðlagninguna sem slíka eiga þess vegna engin að vera nema að því leyti sem menn búa við gamlar syndir. Hitt má vel vera og má gera sérstaklega að umtalsefni að innkaupajöfnunarreikningurinn hafi þau áhrif að það sé takmarkaður áhugi hjá olíufélögunum að stunda hagkvæmni í innkaupum. Er það flutningurinn til landsins sem er svona dýr? Flutningurinn til landsins er 3-4% af verði olíunnar. Það skýrir ekki heldur muninn. Og ef við bara skoðum eina staðreynd sjáum við hvað innkaupsverðið skiptir miklu í þessu sambandi. Við sögðum að innkaupsverðið á gasolíu væri um 75% af söluverðinu hérna, en það hefur líka verið staðhæft og fyrir því sannanir að smásöluverðið á olíu í Bretlandi og Þýskalandi hafi verið með þeim hætti að gasolían væri 50% dýrari hér. Þá er smásöluverðið í þessum útlöndum orðið lægra en innkaupsverðið hjá okkur. Þá er smásöluverðið í þessum löndum orðið lægra með öllum dreifingarkostnaði og því um líku og álagningu en innkaupsverðið hjá okkur. Þetta er hin yfirgnæfandi staðreynd. Að því er varðar olíukerfið sjálft sagði ég að við byggjum við samannjörvað kerfi. Við búum við sérstakt kerfi að því leytinu að innflutningurinn er leyfisbundinn. Sem sagt: það ríkir algert ófrelsi og höft í þessum efnum og engin samkeppni og það sem meira er, ráðh. úthlutar í rauninni einokunaraðstöðu til olíufélaganna á þessu sviði. Það er rekið olíuverslunarkerfi sem er einokunarkerfi og er á ábyrgð ríkisins vegna þess að ráðh. úthlutar þessari einokun. Þetta kerfi að meðtöldum innkaupajöfnunarreikningi og öðru því ófrelsi sem ríkir þýðir að olíufélögin hafa engan hag af því að leita eftir hagkvæmni í innkaupum og afraksturinn er sem sagt 40–50% hærra gasolíuverð, sem við höfum mátt búa við á undanförnu ári og fram á þennan vetur, hér en í Bretlandi og Þýskalandi. Þessi munur verður ekki skýrður með flutningskostnaði til landsins, verður ekki skýrður með dreifingarkostnaði, verður ekki skýrður með tollum eða gjöldum til ríkisins af þeirri einföldu ástæðu að innkaupsverðið til landsins án alls dreifingarkostnaðar er hærra en það smásöluverð sem oftlega hefur að undanförnu verið í gildi erlendis. Skýringin á því hvernig komið er í þessum efnum hlýtur þess vegna að liggja í því kerfi sem við búum við. Þrátt fyrir að svona vel sé um hnútana búið kvarta olíufélögin yfir taprekstri og menn eiga kannske erfitt með að skilja hvernig þetta geti gengið upp. Það er til lítils fyrir hæstv. viðskrh. að vera að pjattast í 2% meðan 75–80% verðsins sitja föst og engin tilhneiging er til þess að ná þar aukinni hagkvæmni. Munurinn á 50% og 48%, þessi 2%, vegur harla létt í þessum efnum. Við höfum keypt u. þ. b. 80% af olíuvörum okkar frá Sovétríkjunum. Því hefur verið haldið fram að þessi innkaup væru mjög hagkvæm, en það er eitt sem ég sé ástæðu til að vekja athygli á í þessu sambandi. Það er að Sovétmenn ráða æðimiklu um það hvenær ferming skipanna fer fram. Ég hef séð línurit yfir það hvernig Rotterdam-markaðurinn þróaðist. Það sýnir m. a. að það er ótrúlega lítil tilhneiging til þess að það sé tilviljun undirorpið hvar menn eru staddir á sveiflunni á Rotterdam-markaði þegar ferming fer fram. Menn eru æðioft á toppunum á Rotterdam-markaðsskráningunni þegar ferming fer fram. Þetta er eitt af því sem við ráðum ekki yfir við gildandi kerfi. Ég ætla ekki að segja að þetta skýri nema hluta af þessu vandamáli, en ég kemst ekki hjá því að nefna það. Í umræðunum um olíumálin vitna menn oft til þess hversu mikilvæg olíukaup okkar séu frá Sovétríkjunum. Annars vegar segja menn: Þau eru hagkvæm, en þau eru líka mikilvæg vegna sölu á afurðum þangað. Við skulum líta á þetta. Ef þessi kaup eru hagkvæm, eins og fram er haldið, munu þau væntanlega halda jafnt áfram þó að frelsi sé gefið í þessum efnum. Væntanlega munu olíufélögin leita eftir því að halda þeim viðskiptum áfram ef þau eru eins hagkvæm og af er látið. Þá þurfa menn varla að óttast neinar breytingar af þeim sökum. Þá eru áhrifin á sölu á afurðum okkar auðvitað engin. Við kaupum þá jafnmikið eða meira. Hins vegar getur verið að úr því að olíuverð er svona hátt hérna hafi önnur kaup, þessi 20%, verið mjög óhagkvæm. Er þá ekki ástæða til þess að ætla að aukin samkeppni mundi verða til þess að lækka verðið á þeim hluta innkaupanna og verða þannig til þess að stuðla að lægra olíuverði? Lítum nú á hinn kostinn. Ef það skyldi nú vera að olíuinnkaupin frá Sovétríkjunum, sem menn segja að séu svo mikilvæg, séu óhagkvæm, hvað erum við þá að gera með því að halda uppi þeim viðskiptum? Við erum vitaskuld að skattleggja okkur vegna útflutningsins. Við erum að stunda innflutning á dýrari vöru en þyrfti að vera til að útflutningur geti átt sér stað. Hvaða aðili er það sem greiðir bróðurpartinn af þeirri skattlagningu? Það er stærsti olíukaupandinn á Íslandi. Það er útgerðin. Útgerðin ásamt með öðrum landsmönnum er þá að skattleggja sig til að standa undir þessum útflutningi. Það yrðu menn þá að taka inn í dæmið vegna þess að það er heildarniðurstaðan sem skiptir meginmáli. Úr því að hér er verið að tala um að gasolían hafi gjarnan á undanförnum árum, þó bilið hafi mjókkað núna, verið 40–50% dýrari en í grannlöndum okkar, hugsum okkur þá bara helminginn af því, ef það væri hægt að lækka innkaupsverð á olíuvörum um 20% með því að nýta kosti hinnar frjálsu samkeppni og frelsis í viðskiptum, og hvaða fjárhæðir væri þá um að ræða. Ef við erum með innflutning upp á u. þ. b. 3 milljarða á árinu 1985 eru það 600 millj. kr. Ef þetta væru hlutföllin er hér um 600 millj. kr. skatt að ræða á þjóðina sem stafar af því að menn velja ekki hagkvæmustu leiðina. Ég nefni þetta ekki vegna þess að ég gæti staðhæft að þessar tölur eigi við, heldur einungis til þess að menn átti sig á hver eru stærðarhlutföllin í þessum efnum. Markaðsstaða okkar, segja menn, markaðurinn í Sovétríkjunum skiptir okkur mjög miklu máli hvað sem öllum peningaupphæðum líður að því er olíuverðið varðar. Það er vissulega rétt að við höfum selt heilmikið af vörum til Sovétríkjanna, en ef þau viðskipti í heild sinni hafa verið þannig að um skattlagningu hafi verið að ræða vegna þess að olían sé of dýr af þeim sökum verður að taka það inn í dæmið og í annan stað verðum við að líta á hvað það sé sem við höfum verið að flytja út og hvort við höfum fengið hátt og gott verð fyrir þá vöru. Það hafa verið fluttar út ullarvörur, mönnum hefur þótt þægilegt og gott að vera með þessa samninga um útflutning á ullarvörum til Sovétríkjanna, en verðið hefur verið lágt. Það hefur verið unnt að fá langtum hærra verð fyrir prjónles og aðra ullarvöru sem menn hafa þó komið á Evrópumarkað eða Bandaríkjamarkað, en það var fyrirhöfn. En verðið var lágt og menn hafa dofnað af því að eiga aðgang að mörkuðum sem ekki skila háu verði og þeir hópar sem hafa unnið í þessum prjónaskap hafa orðið láglaunastétt á Íslandi. Ég held menn hefðu gott af því að spreyta sig í auknum mæli á því að finna markaði annars staðar þar sem verðið er hærra eða fá hærra verð í Sovétríkjunum. Karfaútflutningurinn var okkur ákaflega mikils virði, Sovétmarkaðurinn þar. Nú hafa menn uppgötvað að við getum unnið markað fyrir karfa annars staðar. Við eigum kannske að fara með hann með eitthvað öðrum hætti, en það hefur sýnt sig að með hugkvæmni er hægt að finna ágæta markaði, sem skila hærra verði, annars staðar, bæði í Bandaríkjunum og t. d. í Japan. Það hafa menn fengið að sjá og reyna. Nú er staðan sú að menn hafa ekki áhuga á að auka útflutninginn á karfa til Sovétríkjanna, heldur draga frekar úr honum og leitast þá við að auka hann á öðrum stöðum. Og þá komum við að þriðja þættinum, sem menn geta litið á sem viðkvæman í þessum efnum, nokkuð stórum þætti. Það er síldarútflutningurinn. Það er ekkert launungarmál að Sovétmenn hafa keypt af okkur langstærstan hluta af þeirri síld sem við höfum saltað. Menn hafa náttúrlega bundið sig við og horfa á að þessi markaður sé mikilvægur. Þetta er þó einungis brot af því sem við kaupum inn olíuvörur fyrir frá Sovétríkjunum. En hvað um það. Síld er etin víðar en í Sovétríkjunum. Hún er etin um allan heim. En það hefur verið þægilegt og notalegt fyrir okkur að flytja hana út saltaða í tunnur til Sovétríkjanna af því að það er verkunaraðferð sem við kunnum og var fljótvirk og þægileg. Sá markaður hefur gert það mögulegt fyrir okkur að vera ekki að leggja á okkur neina sérstaka fyrirhöfn við að leita að eða finna markaði sem krefðust meira af okkur í verkun, í fyrirhöfn, í markaðsmálum, en kannske markaðir sem gætu gefið okkur langtum meira í aðra hönd. Vitaskuld verða menn að aðlaga sig að aðstæðum á hverjum tíma. Ég held að menn hafi líka gott af því að fá svolítið aðhald í því að laga sig að aðstæðum að því er varðar útflutning á síldarvörum. Þess vegna held ég að ótti manna í þessum efnum sé að ýmsu leyti og að flestu leyti ástæðulaus. Ef innkaupin eru hagkvæm halda þau áfram. Ef þau eru óhagkvæm erum við að skattleggja okkur og menn verða að taka það inn í dæmið. Það gæti vel skeð að einmitt þau viðskipti sem við höfum átt við sovétríkin, sem menn hafa haft áhyggjur af, hefðu gott af samkeppnisaðhaldi og við mundum fá lægra verð frá þeim jafnframt að því er olíuna varðar. Að öðru leyti er nauðsynlegt að menn aðlagi sig að markaðsaðstæðum. En ef við skoðum einungis þær tölur sem ég minntist á hér í upphafi um verðsamsetningu olíunnar, um að að því er varðar gasolíu og svartolíu sé innkaupsverðið einhvers staðar á bilinu 75–80% af smásöluverðinu, sjá menn auðvitað að innflutningsverðið er langafdrifaríkasti þátturinn og innflutningsfrelsi mundi vera langafdrifaríkasti þátturinn í því að auka frjálsræði og auka samkeppni í þessum viðskiptum. Ég held að það sé líka ljóst að án frelsis á þessu sviði verður nánast ekki um neina samkeppni að ræða, hvað annað sem menn gera þegar svo stór hluti verðsins er undir því kominn hvernig menn haga innkaupunum. En þá er það líka ljóst að hagkvæmni í innkaupum ræður úrslitum um hvort menn ná raunverulegum árangri í því að lækka verð á olíuvörum hér á landi. Það er hagkvæmnin í innkaupunum sem mun ráða raunverulegum úrslitum um það. Allar aðrar aðgerðir eru nánast fálm og hjóm í samanburði við þær aðgerðir sem miða að því að ná sem hagkvæmustu innkaupsverði. Það fyrirkomulag sem við búum við er ákveðið með reglugerð nr. 172 frá 20. mars 1980. Það styðst við lög nr. 63 frá 1979 um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála. Það er þess vegna á valdi ráðh. viðskiptamála að taka ákvörðun um hvort hér skuli ríkja frelsi eða ekki. Ráðh. viðskiptamála getur breytt þessari reglugerð hvenær sem er og það er af þeim sökum sem sú till. sem hér er flutt felur það einungis í sér að fela viðskrh. að breyta þeim ákvæðum reglugerðarinnar sem valda því að ófrelsi ríkir í innflutningi, felur honum það vegna þess að það er beinlínis á hans valdi. Það fyrirkomulag sem er við lýði hefur gilt hér mjög lengi. Mér sýnist ljóst að það hafi í gegnum tíðina, og alveg sérstaklega var það áberandi á árunum 19831984, skilað okkur langtum dýrari olíuvörum en í ýmsum grannlöndum okkar, eins og ég rakti hér í upphafi. Þá verður að leita nýrrar skipunar. Og hvert á þá að leita um það hvers konar skipan upp eigi að taka? Liggur ekki beint við að leita fyrirmyndar hjá þeim sem búa við lægra olíuverð og hafa viðskiptafrelsi í þessum efnum, leita samræmis við það sem gildir hjá þessum grannlöndum okkar og taka upp þá skipan? Vitaskuld. Það er af þeim sökum sem það liggur beint við að flytja till. eins og þá sem ég mæli hér fyrir og það er þess vegna sem þessi till. er flutt. Tilgangurinn með þessari till. er einfaldur. Hann er sá að stuðla að verðlækkun á bensíni og olíu með því að gefa innflutning á þessum vörum frjálsan og koma þannig á samkeppni í þessum mikilvægu viðskiptum sem að innflutningsverðmæti eru upp á 3 milljarða á árinu 1985 eða því sem næst ef að líkum lætur. Þessi mál hafa lítið verið rædd hér á þingi. Þau hafa ekki verið hér til umfjöllunar. Þó er eðlilegt og rétt að um svo stórvægilegan málaflokk fari fram ítarleg skoðanaskipti á þinginu. Mér leikur forvitni á að vita, ekki einungis hvað viðskrh. hefur um þetta mál að segja, heldur líka hvað forustumenn hinna stjórnmálaflokkanna hafa um þetta mál að segja. Hver er afstaða formanns Framsfl.? Hver er afstaða formanns Sjálfstfl. til þessa máls? Hvað eru þeir að hugsa? Hvað vilja þeir gera í þessum efnum? Eru þeir ánægðir með það kerfi sem er við lýði eða vilja þeir ná fram breytingum? Við því mundi ég gjarnan vilja fá svör og ef þessir aðilar eru ekki hér í húsinu núna legg ég til að framhaldi umr. verði frestað þangað til þeir geta skýrt frá því hvaða stefnu þeirra flokkar hafa í þessum mikilvæga málaflokki, miðað við þá reynslu sem menn hafa búið við á síðustu árum. Við höfum upplifað verulegan verðmun miðað við ýmis grannlönd okkar í þessum vöruflokki. Sá verðmunur er minni núna en hann var fram undir þennan vetur og hann er minni einkum að því er varðar Norðurlöndin, en hann er verulegur og hann er mikill og hann er okkur þungbær. Þess vegna verða menn að leita nýrrar skipunar.



Herra forseti. Ég verð að segja að eftir að ég las grg. með þeirri till., sem hér er til umr., gerði ég mér grein fyrir því að flm. till. virtust ekki hafa fylgst með eða gert sér grein fyrir því hver væri staða þessara mála, svo mjög er rangt með farið í grg., svo mjög er fullyrt skakkt í grg., en þegar ég hlusta svo á hv. 3. þm. Reykn., fyrrv. hæstv. viðskrh., koma hér í ræðustólinn og flytja þá ræðu sem hann flutti áðan keyrði að mínum dómi alveg um þverbak í málflutningi eins og hann birtist, hvort heldur er í grg. eða í þeirri ræðu sem haldin var áðan, og ég er ansi hræddur um að ef ætti að taka hvert atriði, sem á var minnst hér af hv. 1. flm. þessarar till. áðan, og leiðrétta, hvort heldur eru talnalegar vitleysur eða efnislegar fullyrðingar, þá yrði að halda mjög langa ræðu. Ég skal reyna að hafa það sem ég hér segi eins stutt og mögulegt er, en ég vildi strax í upphafi setja þennan fyrirvara. Hann hóf ræðu sína á því að segja að hann hefði ekki orðið var við að Sjálfstfl. hefði ályktað neitt um frelsi á nýafstöðnum landsfundi í þessum málum, eins og hann orðaði það, og fannst harla skrýtið að viðskrh. úr röðum Sjálfstfl. væri að haga hlutum í samræmi við það sem áður hefur verið gert um áratuga skeið í sambandi við innflutning á olíuvörum og útflutning á sjávarafurðum frá Íslandi. Sjálfstfl. ályktaði um frelsi. Ef hv. þm. hefur ekki gert sér grein fyrir því hver er grundvallarstefna þess flokks er að sjálfsögðu hægt að útvega honum gögn í þeim efnum, en hann m. a. s. ályktar um olíuinnkaup undir vissum kringumstæðum og er þá ekki að ræða um innflutningsverslun, heldur á grundvelli þess að við séum ekki of háðir einum aðila í innflutningi. Ef við aðeins rekjum þetta mál, þ. e. efni till. á þskj. 533, og þau efnisatriði sem þar við koma, þá er það fyrst að segja að hér hugsa menn sér stjórn landsins með nokkuð óvenjulegum hætti. Við höfum stjórnarskrá sem segir okkur hvaða samkoma það sé sem setji landinu lög sem eftir skuli farið og stjórnað. Sumum hefur stundum fundist vera einum of af því gert að Alþingi afsalaði sér valdi sínu til ráðh. og sagt sé í lögum að þessum málum skuli skipað með reglugerð. Nú er komin ný aðferð. Nú ætlar Alþingi að fara að stjórna landinu með þál. Hér flytur þm. till. til þál. um hvernig skuli háttað olíuinnkaupum í landinu, hvernig skuli háttað útflutningi frá landinu, vék að því áðan í mörgum atriðum, og það skuli þá í framtíðinni óþarfi að breyta lögum, það sé auðvelt að breyta reglugerðum með ályktunum Alþingis og þannig skuli þessu stjórnað. Ég skal ekki fara út í stjórnlagalegar umr. hér, vitna í fræðirit eða neitt slíkt, en mér er til efs að samþykkt á slíkri till. yrði talin með þeim hætti að ríkisstj. eða ráðh. bæri þar að skrifa undir eins og hér er lagt til. Alþingi hefur í vaxandi mæli komið fram skoðunum sínum, vilja sínum, viljayfirlýsingum sínum og ríkisstjórnir reynt að verða við því eftir því sem efni og aðstæður eru fyrir hendi á hverjum tíma, en hér er um að ræða að mínum dómi alveg nýja aðferð til þess að stjórna. Kannske er það frelsið sem hér er lagt til grundvallar. Kannske er það frelsið, sem hv. þm. talaði um áðan og saknaði úr yfirlýsingu Sjálfstfl. á nýafstöðnum landsfundi, sem er grundvöllurinn að því að þessar tillögur eru fluttar. Þetta vildi ég segja um formið á því, sem við erum hér að fjalla um, hvort breyta eigi til um innflutning á olíuvörum og þá í leiðinni breyta um í sambandi við viðskiptamál því að það er öllum ljóst sem til þekkja að þessum hlutum er hagað svo vegna viðskiptahagsmuna þjóðarinnar allrar. Þá komum við að því sem till. leggur til, að mér verði falið að breyta reglugerð nr. 172 20. mars 1980. Þessi reglugerð er byggð á lögum nr. 63 frá 31. maí 1979. Hver skyldi nú hafa staðið fyrir lagasetningunni sem reglugerðin er byggð á nema flm. sjálfur? Áður en reglugerð nr. 172 20. mars 1980 var gefin út hafði önnur reglugerð verið í gildi svo til eins að efni til, a. m. k. varðandi liðina 27.09.00, 27.10.19, 27.10.60 og 27.10.70. Hver skyldi svo hafa gefið þá reglugerð út nema 1. flm. þessarar till.? Ekki það að ég sé ekki reiðubúinn til þess að aðstoða flm. við að leiðrétta og lagtæra þær villur sem hann hefur gert á sinni hvort heldur er þingmannstíð eða ráðherratíð. Þó verð ég að segja að hv. þm. bar sem viðskrh. á sínum tíma skylda til að skoða þessa hluti miklum mun betur en mér sýnist að hann hafi þá gert, miðað við það sem er grundvöllurinn að reglugerðinni og löggjöfinni sem sett var. Hvers vegna breytti ekki hv. þm., þáv. viðskrh. þessum málum? Hvers vegna var reglugerðin gefin út með sama hætti og á sömu forsendum og gert hafði verið allt frá 1953? Vel má vera að það hafi orðið hvati að þessu öllu saman að honum hafi fundist að Sjálfstfl. væri að missa af eða láta falla niður úr sinni stefnuskrá frelsi og það sem því tilheyrir og hann hafi þess vegna talið eðlilegt að Alþfl. og Alþfl.-þm. yrðu að taka það upp og þess vegna flutt þessa till. hér. Ég hef ekki þá trú að sú hafi verið ástæðan. Ég bendi á að það eru ekki liðin mörg ár síðan hv. þm. gegndi ráðherraembætti og gerði það í þó nokkurn tíma og hefði á þessum tíma einmitt getað lagtært allt það sem hann var áðan að segja að væri í ólagi. En hann gerði það ekki.  Það er öllum ljóst, sem fylgst hafa með í þessum málum, að um langan tíma hefur þessum málum verið þannig háttað að innflutningur á olíuvörum hefur verið háður leyfum. Viðskiptahagsmunir okkar eru með þeim hætti að þeir sem farið hafa með stjórn landsins hafa verið reiðubúnir að leggja til að þetta væri svo, þannig að hagsmunir viðskiptaaðilanna íslensku gætu náð fram að ganga. Við skulum gera okkur grein fyrir því að við þurfum að sjálfsögðu að hafa viðskipti við margar þjóðir. Þróunin á undanförnum árum í hinum frjálsa heimi hefur verið frelsi í viðskiptum og við höfum staðið þar í fararbroddi, en við viljum skipta við þær þjóðir sem ekki hafa þá skoðun að slíkir skyldu viðskiptahættir þeirra vera og þess vegna gert viðskiptasamninga og nýtt okkur þá sölu á okkar eigin varningi og keypt vörur í staðinn. Þannig hefur því verið varið með þá samninga sem gerðir hafa verið við Sovétríkin allt frá því á árinu 1953. Að nú allt í einu sé skynsamlegt að gera þessa hluti, að nú allt í einu muni menn fá ódýrari vöru með því að gera ekki slíkan samning, að nú allt í einu geti menn komið vörum sínum fyrir á markaðinum og þurfi ekki að gera neina slíka samninga, það eru ekki rök sem duga. Þar verður eitthvað annað að koma til til þess að hægt sé að telja það trúverðugt, en ekkert vildi ég frekar en að við gætum átt frjáls viðskipti með olíu og frjáls viðskipti með síld hvar sem við gætum komið því við.

Það þýðir nú engin óskhyggja í þessu.

Það þýðir engin óskhyggja, sagði þm. Mér sýnist að þessir hlutir hafi verið með nokkuð svipuðu sniði það lengi að menn hafi gert sér grein fyrir því að það þýðir ekki nein óskhyggja og menn þess vegna viljað horfast í augu við raunveruleikann og þess vegna hafi hver viðskrh. á eftir öðrum verið reiðubúinn að standa að slíkum viðskiptasamningum eftir því sem ástæða hefur verið til á hverjum tíma. Í grg. segir, með leyfi forseta: „Tilgangur þessarar till. er að stuðla að verðlækkun á bensíni og olíum með því að gefa innflutning á þessum vörum frjálsan og koma þannig á samkeppni í þessum mikilvægu viðskiptum.“ Svo sagði þm. að um 80% af olíuinnkaupum kæmu frá Sovétríkjunum og nú bið ég hann um að leiðrétta mig ef ég hef ekki tekið rétt eftir því að alltaf getur það verið að manni sjáist yfir.  Í hv. Ed. flutti ég í desembermánuði frv. um breytingu á verðlagningu olíunnar innanlands. Ég gerði nokkra grein fyrir því í hverju það væri fólgið og þar fannst mönnum að viðskrh. stigi ekki nægilega stórt skref í átt til frelsis. Það er út af fyrir sig alveg rétt. Þetta var frv. sem ríkisstj. flutti og ég tók heils hugar undir það þegar allir ræðumenn, sem þar komu í ræðustólinn, sögðu: Við verðum að breyta þessu. Við verðum að fá meira frelsi. - Þetta var í desember. Nú er komið fram í apríl og þar hefur ekki enn verið gefið út nál. En ég veit að nefndin hefur unnið mjög mikið í þessu máli, hefur aflað sér mikilla gagna, fengið upplýsingar. Ég er ansi hræddur um að menn þar geri sér örlítið betri grein fyrir því að þær upphrópanir, sem hafa verið í sambandi við þessi mál, þegar breytingar hafa átt sér stað, hafa ekki allar átt við rök að styðjast. Ég mun að sjálfsögðu óska eftir því að allar þær upplýsingar, sem sú nefnd hefur fengið, verði sendar til þeirrar nefndar sem um þetta mál fjallar í Sþ. þannig að menn geti gert sér grein fyrir því hvernig staða þessara mála er. Ef við höldum svo áfram með grg., með leyfi forseta: „Verð á olíum og bensíni er mun hærra á Íslandi en í nágrannalöndunum.“ Það kannast nú einhver við þessa setningu utan veggja Alþingis. „Bensín er yfirleitt 20–40% dýrara hér en í öðrum Evrópulöndum og oft er til þess vitnað að íslensk fiskiskip greiði 40–50% hærra verð fyrir gasolíu hérlendis heldur en þegar þau kaupa hana í evrópskum höfnum.“ Ég lét gera sérstaka könnun á því hvaða verð væri á olíum og bensíni allt í kringum okkur. Mér komu ekkert á óvart þær upplýsingar sem ég fékk. Sú fullyrðing að verðmismunurinn sé 20–40% dýrari olía hér en í öðrum Evrópulöndum fær ekki staðist, a. m. k. ekki miðað við þær upplýsingar sem ég fékk. Ég óskaði eftir því að það væru ekki þeir aðilar sem hér selja olíuna og flytja hana hér inn sem öfluðu upplýsinga, heldur gerði það sá aðili sem við auðvitað leitum til, okkar eiginn sendimaður á staðnum, sem hefur aðgang að þessu. Ef við horfum til okkar næstu landa kemur í ljós að olían er sums staðar dýrari. Mér var alltaf ljóst að bensínið væri dýrara á Íslandi. Því gerði ég mér grein fyrir. Það stafar ekki af innflutningnum. Það stafar af skattlagningunni hjá okkur sjálfum. Ég man ekki eftir því að í tíð hv. 3. þm. Reykn. sem viðskrh. væri verið að tala um lækkun í þeim efnum. Ég hef undir höndum ítarlega grg. um verð á gasolíu. Við skulum taka Danmörku. Lítrinn af olíu kostar 11,10 kr. sem er verð sem tók gildi 22. febr. miðað við birgðir í landinu 20. febr. Miðað við verð í Danmörku 22. febr. og miðað við að gengi dönsku krónunnar sé 3,53 kr. kostar olíulítrinn á Íslandi 11,10 kr., en í Danmörku 12,97 kr. Innkaupsverð hér er 8,13 kr., verð frá olíuhreinsunarstöð þar 8,03 kr. Ef við tökum svo dreifingarkostnaðinn með og ekkert annað er hann hjá okkur 1,12 kr., en í Danmörku 1,33 kr. Sambærilegur verðgrundvöllur með fob-verði og dreifingarkostnaði er 9,26 kr. hér hjá okkur, en 9,36 kr. í Danmörku. Það er kannske ekki alveg sanngjarnt að taka ekki einhvern flutningskostnað með í verðið í Danmörku þar sem um er að ræða verð frá olíuhreinsunarstöð þar, þannig að hráolían hefur komið þangað og þarf að hreinsast, en að það sé meiri flutningskostnaður en 10–15 aurar á lítra get ég ekki ímyndað mér þegar flutningskostnaðurinn til Íslands er 0,32 kr., þannig að verðið er nákvæmlega það sama og þegar skoðað er verðið í Danmörku. Hér eru tölur, sem ég hirði ekki að lesa upp, jafnvel frá Bretlandi. Þar er talað um ákveðna tegund af olíu sem er 40–50% ódýrari undir ákveðnum kringumstæðum. Þá kemur dæmið þannig út að um er að ræða rétt innan við 11 kr. þegar við erum með 11,10 kr., Noregur með um 10,89 kr., Vestur-Þýskaland 13,02. Þetta eru staðreyndir og þessar upplýsingar liggja allar hjá fjh.- og viðskn. Ed. Þær munu að sjálfsögðu koma til þeirrar nefndar sem fær þessi mál til umfjöllunar í Sþ. Fram kemur í grg. að haldið sé uppi óhagstæðum viðskiptum við Sovétríkin. Ég veit að þm. gerir sér grein fyrir að það er ekki rétt. Við fiskum síld sem betur fer aftur og við viljum koma þeirri afurð á markað. Þm. sagði áðan að það ætti að finna upp nýjar pakkningar, vera ekki að salta í tunnur eins og voru í gamla daga. Það er vissulega merkilegt að það skuli vera sömu umbúðir og sama meðferð á þessu hráefni, en ég er ansi hræddur um að þó við færum víða yfir kæmumst við að þeirri niðurstöðu að það væru svo margir sjálfum sér nógir með síld á mörkuðum, sem við mundum leita til, að það væri ekki fyrir okkur að bæta á. Í skýrslu utanrrh. á bls. 43 er gerð ítarleg grein fyrir hver þessi viðskipti hafa verið á s. l. ári og hvernig þróunin hefur þar verið. Við skulum gera okkur grein fyrir því að það hefur ekki verið jafnvægi í viðskiptum Sovétríkjanna og Íslands. Það hefur hins vegar verið minna ójafnvægi á s. l. ári heldur en áður. Ég nefndi í upphafi að forsenda þess hvernig þessum málum hefur verið háttað er viðskiptalegs eðlis af okkar hálfu. Þetta er ekki spurningin um hvort við viljum hafa frjálsan innflutning eða ekki. Þetta er spurningin um hvort við viljum beina viðskiptum með ákveðnar vörutegundir frá okkur sjálfum til ákveðinna viðskiptalanda. Það er ljóst að þeir aðilar sem að þessum málum vinna og stunda síldarsöltun gera sér grein fyrir að hér er um hagstæð viðskipti að ræða. Um 3/4 hlutar af saltsíldarframleiðslu okkar hafa verið seldir til Sovétríkjanna, frystur fiskur, hvort heldur er flök eða heilfrystur, ullarvörur og lagmeti. Allt hefur þetta verið til útflutnings og eftir því sem a. m. k. mér er kunnugt hafa framleiðendur ekki séð möguleika til sölu á þessum afurðum og þess vegna fylgt þeirri aðferð sem hér er við höfð og hv. 3. þm. Reykn. og fyrrv. viðskrh. stóð að á sínum tíma sem ráðh. í ríkisstj. Hvort við vildum hafa hlutina einhvern veginn öðruvísi, það er allt annað mál, en ég held að það að hér sé um að ræða ákveðna vörutegund til innflutnings undir ákveðnum kringumstæðum vegna hagsmuna í útflutningi geti enginn talið til ófrelsis. Hér er um að ræða, eins og ég sagði áðan, að menn telja skynsamlegra að haga sér með þessum hætti frekar en einhvern veginn öðruvísi. Því er haldið fram að þessir viðskiptasamningar hafi kostað þjóðfélagið hærra verð á olíu og lélegri gæði. Þetta held ég að ég hafi sýnt fram á að er ekki rétt hvað snertir verð. Það er samdóma álit þeirra sem þekkja til þessa innflutnings að gæði þeirrar olíu sem inn er flutt frá Sovétríkjunum séu meiri og betri en olíu sem annars staðar fengist. Það hefur verið talið nauðsynlegt fyrir okkur að kaupa olíu með þeim gæðum sem þarna fást. Á undanförnum mánuðum hefur nokkuð dregið úr nýtingu á svartolíu sem stafar sjálfsagt af því að þar hefur verðhækkunin orðið töluvert meiri en búist var við. Hins vegar liggur ljóst fyrir að eftir að verkfalli kolanámumanna í Bretlandi lýkur, sem þarna hafði áhrif, má reikna með að þar verði snúið við í þeim efnum og sá verðmismunur muni minnka aftur og þannig geti menn nýtt sér hagkvæmara verð á svartolíu sem keypt hefur verið frá Sovétríkjunum. Í lok grg. þeirrar till. sem þm. talaði fyrir áðan segir, með leyfi forseta: „Núverandi fyrirkomulag hefur gilt um langa hríð.“ - Það er rétt. Sennilega eitt af því fáa sem er rétt í grg. að undanteknum tilvísunum í frv. og reglugerðir eða lög og reglugerðir sem fyrrv. ráðh. gaf út eða stóð að að samþykkt voru. - „Það hefur skilað okkur miklu dýrari olíuvörum en gildir í nágrannalöndunum.“ Ég minnist þess, eins og ég sagði áðan, að það var gerður út leiðangur til kaupa á olíuvörum undir öðrum kringumstæðum, við aðrar verðmiðanir. Ég held að sú niðurstaða sem þar fékkst hafi ekki skilað því sem hefði getað orðið til þess að breyta um fyrirkomulag, a. m. k. gerðu það ekki þeir aðilar sem þá fóru með þessi mál. Í lok grg. segir: „Þá er rétt að breyta fyrirkomulaginu og leita nýrrar skipunar í samræmi við það sem gildir í grannlöndunum.“ Er þá meiningin að sækja fyrirkomulag til nágrannanna sem jafnframt hafa hærra verð? Það er það sem lagt er til hér í grg. Þar segir: „Með innflutningsfrelsi og samkeppni á að stuðla að verðlækkun á olíum og bensíni.“ Ég er reiðubúinn að stuðla að verðlækkun á olíum og bensíni. Þm. vék að því áðan og sagði að ég hefði orðað það á s. l. ári að lækka skyldi olíuverð 1. okt. Ég man að hann orðaði þetta einhvern tíma við mig frammi á gangi og spurði. Ég sagði við hann að ef hann héldi því fram að ég hefði sagt það færi hann ekki rétt með. Um var að ræða að verð á olíu skyldi endurskoðað fyrir 1. okt. Það var það sem sagt var. Það skyldi endurskoðað. Ég er hér með lista yfir verð á olíum alveg frá 1. jan. 1978 til 1. okt. 1984. Eitthvert tímabil á þessu blaði gæti ég heimfært undir viðskiptaráðherratíð hv. þm. og ég gæti jafnvel tekið margfeldið af verðinu á olíunni og bensíninu þegar hann byrjaði og þegar hann endaði og þann tíma sem ég hef verið ráðh. Sá samanburður er a. m. k. ekki til framdráttar þeim málflutningi sem viðhafður var áðan, að ég nú minnist ekki á eina skiptið sem olía og bensín hefur lækkað sem var eftir að ég tók við embætti viðskrh. Þó að það stæði ekki í langan tíma gerðist það þó. Það er meira en hægt er að segja um þá sem á undan voru, hvort heldur það er hv. þm. sem hér talaði áðan eða aðrir. En endurskoðunin fór fram. Hins vegar hefur ekki enn náðst að tryggja lækkun eða niðurfellingar á gjöldum sem eru á olíu. Vonandi verður það áður en langt um líður. Það getur vel verið að menn telji 2% ekki neitt, en það eru þó a. m. k. 2% og getur haft sitt að segja og hafði það a. m. k. þegar þessi mál voru til umræðu og menn vildu reyna að leysa vandamál þeirra aðila sem hér þurfa við að búa, þ. e. útgerðarinnar, og reyna að tryggja að hennar rekstrargrundvöllur geti verið sem bestur. Það er hins vegar engum betur ljóst en einmitt útgerðarmönnum að þeir þurfa að selja sína síld. Sú leið hefur verið farin sem ég ræddi um. Menn hafa ekki fundið aðra betri. Á meðan hún finnst ekki vilja menn a. m. k. ekki kasta verðmætum, t. d. 20 000 tunnum af síld, rakleiðis í sjóinn og segja að það sé ekkert í okkar þjóðarbú, við getum bara látið vera að veiða síldina. Þegar síldveiðar voru stöðvaðar eftir ofveiðina á áratugnum 1960–1970 fannst mönnum það ansi slæmt. Það var mikill fengur þegar síldveiðin var leyfð aftur. Ég trúi því að þeir útgerðarmenn a. m. k. sem hafa tækifæri til að stunda síldveiði vildu ekki vera án þess. Þm. orðaði það svo áðan að ekki væri neitt mál að gera þetta. Það mætti breyta reglugerðinni. Þeir sem yrðu þá að búa við breyttar aðstæður yrðu að reyna fyrir sér á öðrum mörkuðum og hann tryði ekki öðru en að ef þetta gerðist lækkaði olíuverð og við fengjum lægra verð til að tryggja okkar sjávarútvegi. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa orð mín fleiri. Ég segi það enn á ný: Það stendur ekki á mér að standa að málum með þeim hætti að þar ríki frelsi. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því hvað hér er um að ræða. Ég met svo að það séu þjóðarhagsmunir fyrir okkur að eiga viðskipti við Sovétríkin eins og aðrar þjóðir. Við metum hvernig aðstæður eru hjá hverri þjóð fyrir sig og við verðum að haga okkar viðskiptum eftir því hvernig stjórnskipulag er og hvaða stefna er í viðskiptamálum hjá hverri þjóð fyrir sig. Ég kysi að sjálfsögðu að við gætum haft fríverslun í þessum málum eins og öðrum. Ég er viss um að hv. 3. þm. Reykn. hefði hvorki staðið að þeirri löggjöf sem um þessi mál gildir í dag né skrifað undir reglugerð sem var á undan þeirri sem gildir um þessi mál ef hann hefði haft trú á því að honum gæti tekist að koma fram þessum málum betur en var. Ég er sannfærður um að hefði hann treyst sér til þess að gera það hefði hann gert það þó það væri ekki til annars en að skreyta sig með þeim fjöðrum sem hann af því hefði haft. En að koma til Alþingis og hugsa sér að stjórna þýðingarmiklum málum í inn- og útflutningi með þál. tel ég mjög vafasamt og frá stjórnlagalegu sjónarmiði tæplega hægt. Ef flokksmenn hans hafa áhuga á því að koma þessum málum fram hafa þeir tækifæri til þess. Í Ed. er frv. sem þeir geta gert við sínar brtt., lagt þær þar fram og fundið þar hvert fylgi þær hafa til þess að verða að lögum.



Herra forseti. Hæstv. viðskrh. fann að formi þessarar þáltill. Mér skildist að honum þætti skynsamlegra að flutt yrði lagafrv. En nú er það svo að í lögunum, sem í gildi eru, er tiltekið að viðskipti með alla vöru, aðra en þá sem er undanskilin sérstaklega með reglugerð, skuli vera frjáls. Þá þyrfti lagabreytingu sem gengi á snið við þetta og tæki það fram, en þar að auki skuli það gilda sérstaklega um olíuvöruna. Mér finnst óþarfi að fara út í slíkar formbreytingar á lögum, sem fyrir hendi eru, þegar hæstv. viðskrh. hefur það gersamlega í hendi sér hvernig hann framkvæmir þá reglugerð sem í gildi er. Hæstv. ráðh. orðaði það svo að nú ætti að fara að stjórna landinu með þáltill. Ég vil nú minna á það að í ýmsum merkum málum hefur stefna Alþingis verið boðuð og ákveðin með þáltill. Í ekki ómerkari málum en hvernig við skipum öryggismálum landsins, aðild okkar að Atlantshafsbandalaginu, í ekki ómerkari málum en landhelgismálinu og ekki einu sinni, heldur í marggang hefur því verið skipað með þáltill. Þetta er mjög mikilvægt mál sem við ræðum hér og ég get ekki annað séð en það eigi ágætlega heima í flokki með þeim málum sem ég nefndi, svo miklu sem það skiptir í þjóðarbúskap okkar, og að hæstv. ráðh. megi vera fullsæmdur af að um þennan málaflokk, sem undir hann heyrir, skuli einmitt vera fjallað með sama hætti og þau stórmerku mál sem ég rakti hér áðan. Mér finnst hann vera fullsæmdur af og ætti bara að vera hreykinn. Á þessari till. er vitaskuld ekki nokkur formgalli. Hæstv. ráðh. gat þess að í ályktun frá Sjálfstfl. hefði þess verið getið að menn ættu ekki að vera of háðir einum aðila í þessum viðskiptum. En það var ekki ályktað um það að þessi viðskipti skyldu vera sérstaklega frjáls. Og niðurstaðan úr ræðu ráðh. var vitaskuld ákaflega merkileg. Hún var í fyrsta lagi sú að verðið á á Íslandi væri mjög lágt, ekki hátt. Það væri greinilega alger misskilningur hjá Íslendingum að þeir byggju við hátt verð á . Það væri lægra en menn gætu búist við, það væri lægra en hjá öðrum, það væri mjög lágt. Í ljósi þessa hlýtur menn að furða það að útgerðarmenn á Íslandi skuli leggja það á sig, m. a. útgerðarmenn í Neskaupstað, að fara alla leið til Bretlands á sérstökum skipum til að sækja olíu sem skv. upplýsingum hæstv. ráðh. er dýrari en hér heima. Mann hlýtur að furða á því að talsmenn LÍÚ skuli hafa látið hafa það eftir sér að olíuverðið hér væri 40–50% hærra en það sem þeir gætu fengið í erlendum höfnum. Þessi talnakúnst, sem hér er uppi höfð, kemur vissulega á óvart. Hitt er ljóst, að það hafa orðið breytingar á olíuverðinu á líðandi vetri, eins og ég gat reyndar um í framsögu minni, þannig að bilið hefur minnkað. En það á bara eftir að breikka aftur. Önnur niðurstaða ráðh. var sú að það væri alveg klárt að við gætum ekki fengið olíu við lægra verði en við höfum fengið undanfarið. Sem sagt, það væru engir möguleikar á lægra innkaupsverði en við höfum notið. Þó er það svo að annað veifið hafa verið að koma farmar til landsins sem hafa verið undir Rotterdamskráningu, jafnvel langt undir Rotterdam-skráningu. Sannleikurinn í málinu er nefnilega sá, að þó að það sé til Rotterdam-markaður og þó að það sé til skráning á honum, þá er það mjög lítill hluti af olíuviðskiptum í heiminum sem fer þar í gegn. Mjög stór hluti af viðskiptunum gerist með öðrum hætti og margt af þeim viðskiptum er á hagkvæmari kjörum en Rotterdammarkaðurinn gefur til kynna. Það fer eftir aðstæðum hverju sinni. Ef menn hins vegar ætla að binda sig við einhverjar skráningar þá er Rotterdam ekkert verri skráning en hver önnur. En í hinum almennu olíuviðskiptum er það ekki skráning á Rotterdam-markaði eða einhver önnur skráning sem ræður þessum viðskiptum alfarið. Í því liggur nefnilega hundurinn grafinn, með leyfi hæstv. forseta. Í því liggur efni þessa máls. Þess vegna tel ég að sú staðhæfing hæstv. ráðh. að við getum ekki fengið lægra olíuverð standist ekki. Hún stenst einfaldlega ekki vegna þess að aðrir hafa fengið lægra olíuverð og við bjuggum hér í langan tíma við það að munurinn var þau 40–50% sem ég rakti hér áðan. Þriðja meginniðurstaða hæstv. ráðh. í ræðunni var sú að samkeppni mundi ekki skila lægra verði. Þetta þótti mér merkileg yfirlýsing af hálfu eins af fremstu talsmönnum þess flokks sem hefur ævinlega haldið því fram að samkeppni mundi skila lægra verði. Nú er það tekið út fyrir sviga að því er olíuna varðar, einhver stærstu viðskipti sem eru í gangi í heiminum í fyrsta lagi, stærsta samanlagða innflutningspóst hjá Íslendingum. Í þessari grein gildir það skv. mati hæstv. ráðh. að samkeppni geti ekki skilað lægra verði. Þetta var harla merkileg yfirlýsing. Og þetta gengur náttúrlega þvert á það, eins og hv. þm. Hjörleifur Guttormsson benti á, sem Morgunblaðið hélt fram í leiðara 27. janúar s. 1., að leysa þyrfti olíuviðskiptin úr úreltum haftaviðjum. Hæstv. ráðh. gerði mikið mál úr því að það væri áreiðanlega rangt farið með prósentutölur og fleiri tölur í grg. með þessari till. Eitthvað er það nú orðum aukið. Í grg. sem unnin hefur verið af opinberum aðilum, dags. 24. ágúst 1984, stendur skýrum stöfum: „Á undanförnum árum hafa innkaup frá Sovétríkjunum á olíuvörum numið tæplega 80% af heildarinnflutningi til landsins á þessum vörum.“ Þessi tala, 80%, er ekki gripin úr lausu lofti. Það kemur líka nákvæmlega í sama stað niður ef hæstv. ráðh. tekur innflutning á þeim vörum sem hér er verið að fjalla um, svartolíu, gasolíu og bensíni og lítur á árið 1983. Þá kemur út 80%. Það er breytilegt eftir tegundum. Það var 100% í svartolíunni, 70% í gasolíunni og eitthvað um 70% í bensíninu líka. Hæstv. ráðh. kinkar kolli.

Það var 70% í bensíninu.

Það var 70% í bensíninu og ég geri ráð fyrir að hann sé að kinka kolli við hinu líka. Þá held ég að honum hljóti að vera fyllilega ljóst að meðaltalið úr 70 og 100%, hver svo sem vigtin er á hinum ýmsu magntölum sem þarna koma inn í, getur aldrei orðið 56.4% eða hvað það nú var sem hann var að reyna að halda fram hér áðan. Þessi fullyrðing hæstv. ráðh. er því rekin til föðurhúsanna. Hæstv. ráðh. gerði mál úr því að ég hefði verið meðal flm. þeirra laga sem hér væri byggt á, ég hefði gefið út reglugerð varðandi þessi mál, sem ekki væri að vísu í gildi núna en hefði verið í gildi þar á undan, og að það sem ég væri fyrir hann að leggja væri það að hann ætti að leiðrétta villur og skyssur sem ég hefði staðið að á sínum tíma. Nú getur hann auðvitað valið hvaða orðalag sem hann vill í þeim efnum. En hitt er auðvitað meginatriði málsins í fyrsta lagi að þetta fyrirkomulag hefur verið mjög lengi við lýði og þau lög sem hér var um að ræða tóku ekki sérstaklega til þess að höft skyldu vera í olíuverslun. Þar var heimild til þess að takmarka frelsi í viðskiptum eftir því sem ráðh. kysi. Og í annan stað, að því er reglugerðina varðar, þá hafði þetta fyrirkomulag verið lengi í gildi. En í þriðja lagi, og það skiptir kannske ekki minnstu máli, er það að aðstæður eru allt, allt aðrar núna heldur en þá. Við skulum gæta að hvernig aðstæður voru á árunum 1979–1980. Þá var skortur á olíuvörum. Ég skal víkja að því nánar hér á eftir. En núna er framboð á olíuvörum aukið svo mjög að það er umfram eftirspurn. Þetta eru auðvitað allt, allt aðrar aðstæður og gefa allt aðra möguleika til að afla bensíns og olíu með öðrum hætti og meiri líkur á að geta fengið lægra verð. Hitt var rétt að vegna þess að ég taldi að ekki væri gott að vera einum of háður og við skyldum leita eftir fjölbreytni stóð ég að undirbúningi þeirrar tilraunar sem gerð var að umtalsefni áðan varðandi innflutning á olíu frá Bretlandi til að reyna að losa hér um og við ættum fleiri kosta völ. Sú tilraun bar ekki þann árangur sem við ætluðumst til. Reyndar voru það ekki örlög mín að fylgja henni eftir til enda, heldur gengu aðrir frá verðsamningum varðandi þann innflutning. Þetta er reyndar ekki í fyrsta skipti sem ég hef velt fyrir mér og gert tillögur um breytingar að því er varðar innflutning á olíuvörum og það var ekki heldur takmarkað við þessar tilraunir til þess að komast inn á breska markaðinn, heldur flutti ég líka till. í þeirri ríkisstj. um að stofnað yrði sérstakt innflutningsfyrirtæki um innflutninginn. Allt er þetta viðleitni til að taka á þessu máli, sem menn hafa yfirleitt aldrei fengist til þess að ræða hér á hv. Alþingi, en svo sannarlega gefur fullt tilefni til þess með tilliti til þess hversu háar fjárhæðir eru í húfi. Hæstv. ráðh. kvartaði undan því að ég hefði ekki hrósað honum nóg fyrir það að hann væri að lækka verðið um a. m. k. 2%. g biðst velvirðingar á því ef hann hefur ekki fengið nógsamlegar þakkir fyrir það og óska honum til hamingju með það mikla afrek, en hitt er það að það væri langtum meira afrek ef hann gæti komið á raunverulegu frelsi í þessum viðskiptum, ef hann gæti komið á raunverulegri lækkun á innkaupsverði, sem er eftir sem áður 75–80% af hinu endanlega verði olíunnar hér. Varðandi þær tölur sem raktar eru í grg., 40–50% verðmun á s. l. sumri á gasolíunni, þá getur hæstv. ráðh. flett upp í LÍÚ til að fá það staðfest. Varðandi þær tölur sem tilgreindar eru um bensín, þá getur hæstv. ráðh. líka flett því upp hver staðan var í þeim málum fyrir tveimur mánuðum. Það eru til gögn, sem birst hafa á opinberum vettvangi, sem staðfesta að þessar tölur, sem tilgreindar eru í grg., voru þá í gildi. Herra forseti. Ég gef senn lokið máli mínu í þessari atrennu, en ég hlýt að ítreka það, sem ég sagði hér áður, að með tilliti til þess hversu hér er um mikilvægt mál að ræða hefði ég talið eðlilegt að þessari umr. yrði nú frestað og henni yrði haldið áfram þegar talsmenn Framsfl., sem engir eru hér núna, formaður Framsfl. eða formaður þingflokksins og eins formaður þingflokks eða flokks sjálfstæðismanna, væru viðstaddir og gætu tekið þátt í umr. og gætu gefið yfirlýsingar um hvort það sé raunverulega svo að þessir flokkar vilji engar breytingar í þessum efnum og telji að hér sé engan ávinning að hafa, eins og virtist koma fram í máli hæstv. viðskrh., hvort þeir séu sammála því að verðið á Íslandi sé lágt, við eigum enga möguleika á því að fá lægra verð og samkeppni muni ekki geta skilað lægra verði í þessari grein. Þessa óska ég, herra forseti, og ítreka þá ósk mína um leið og ég læt máli mínu lokið á þessu stigi.

Eftirfarandi tafla er unnin af bankaeftirliti Seðlabanka Íslands: Vaxtamismunur inn- og útlána í bönkum og sparisjóðum. (Viðauki við töflu sem birt var 14. mars.) Viðskipta- Lands- Búnaðar- Útvegs- Iðnaðar- Samvinnu- Verslunar- Alþýðu- Spari- bankar og banki banki banki banki banki banki banki sjóðir sparisjóðir Árið 1983 Raunvaxtamismunur á leiðréttum útlánum og inniánum í m. kr. * Á verðlagi í ársbyrjun 290,8 158,6 73,1 57,3 69,2 43,4 26,6 164,5 883,5 Á verðlagi í árslok 504,2 275,0 126,7 99,4 119,9 75,3 46,2 285,1 1 531,8 Árið 1982 Raunvaxtamismunur á leiðréttum útlánum og inniánum í m. kr. * Á verðlagi í ársbyrjun 137,8 80,2 41,5 27,8 36,5 22,0 11,6 82,0 439,4 Á verðlagi í árslok 221,2 128;8 66,6 44,6 58,6 35,3 18,7 131,7 705,5 * Miðað er við það fjármagn sem bundið er í innlánum (án gjaldeyrisreikninga) á árinu, sbr. enn fremur áður birta töflu.

Forseti (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hv. 3. þm. Reykn. hefur óskað eftir frestun á þessari umr. Þó er enginn á mælendaskrá. Hann leggur áherslu á að málið sé svo mikilvægt að það þurfi fleiri að ræða það. Ég vek athygli á því að málið er búið að vera marga fundi á dagskrá og öllum hefur mátt vera ljóst að málið væri mikilvægt, ef svo er. Það skal enn fremur tekið fram, sem augljóst er, að þó málinu sé frestað er það ekki í valdi forseta að sjá svo um að fleiri taki til máls ef þeir óska þess ekki. En þrátt fyrir þetta mun nú verða orðið við ósk hv. þm. Umr. er frestað.

Fyrirspurnin hljóðar svo: Hver er byggingarkostnaður opinberra bygginga á vegum ríkisins miðað við fullbúið húsnæði, reiknaður á rúmmetra eða fermetra hverju sinni? Svar óskast sundurliðað eftir verkefnum. Svar: Hér á eftir fer skrá frá Framkvæmdadeild Innkaupastofnunar ríkisins er sýnir greiddan byggingarkostnað vegna framkvæmda á árunum 1971–1983 á verðlagi í janúar 1985. Dæmi um byggingarkostnað nokkurra heilsugæslustöðva sem lokið var á árunum 1971–1983 á verðlagi í janúar 1985. Kostnaður Kostnaður Búnaður Kostnaður Stærð án búnaðar í þús.kr. í þús.kr. án búnaðar m3 kr./m2 Borgarnes 32 933 3 446 29 487 1 024 28 800 Dalvík 26 960 912 26 048 735 35 440 Höfn 31 444 2 719 28 725 735 39 080 Vík 15 646 1 120 14 526 429 33 860 Kirkjubæjarklaustur 14 303 1 341 12 962 375 34 560 Búðardalur 16 135 1 292 14 843 429 34 600 Bolungarvík 15 647 919 14 728 375 38 590 Vopnafjörður 13 033 940 12 093 337 35 880 Hvolsvöllur 14 618 217 14 401 429 33 570 Fáskrúðsfjörður 14 280 612 13 668 375 36 450