Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. sem birt er á þskj. 467. Þar segir að nefndin hafi rætt málið á fundum sínum. Á fund nefndarinnar komu eftirtaldir aðilar til viðræðna: Magnús Pétursson og Gunnar Hall frá Fjárlaga- og hagsýslustofnun, Bolli Þór Bollason og Maríanna Jónasdóttir frá Þjóðhagsstofnun, Bjarni Bragi Jónsson og Jakob Gunnarsson frá Seðlabanka Íslands, Halldór Jónatansson og Örn Marinósson frá Landsvirkjun, Hrafn Magnússon og Pétur Blöndal, fulltrúar lífeyrissjóðanna, Hilmar Þórisson og Katrín Atladóttir frá Húsnæðisstofnun ríkisins, Bragi Hannesson og Gísli Benediktsson frá Iðnlánasjóði, Svavar Ármannsson og Hinrik Greipsson frá Fiskveiðasjóði, Guðmundur Malmquist frá Byggðastofnun, Birgir Þorgilsson frá Ferðamálaráði, Ólafur Davíðsson og Gunnlaugur Sigmundsson frá Þróunarfélaginu, Pétur Sigurðsson alþm. frá Atvinnuleysistryggingasjóði, Magnús E. Guðjónsson frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, Ásmundur Stefánsson og Björn Björnsson frá ASÍ og Vilhjálmur Egilsson frá VSÍ. Gestir nefndarinnar svöruðu spurningum nefndarmanna greiðlega og greindu frá skoðunum sínum um málið. Nefndin vill árétta að framlagið skv. 22. gr. eigi að renna til Ferðamálaráðs. Meiri hl. nefndarinnar mælir með samþykkt frv. en mun flytja við 3. umr. lánsfjárlaga breytingartillögur í samræmi við afgreiðslu fjárlaga. Undir þetta ritar meiri hl. nefndarinnar, þ.e. Páll Pétursson, Guðmundur Bjarnason, Friðrik Sophusson, Ólafur G. Einarsson og Halldór Blöndal. Ég hefði gjarnan viljað mæla fyrir öðruvísi lánsfjárlögum. Það er ýmislegt sem má að þessum lögum finna. Það eru bjartsýnar áætlanir um innlenda lánsfjáröflun. Það gæti reynst torvelt að afla innanlands þess fjár sem áætlað er og gæti það enda haft þau áhrif að vextir hækkuðu óhóflega en vaxtasprenging er ekki á stefnuskrá ríkisstjórnarinnar og þess vegna verður að treysta því að Seðlabankinn grípi inn í lögum samkvæmt. Í 4. gr. seðlabankalaganna mælir fyrir um að peningamálastefna Seðlabankans verði í sem nánustu samræmi við stefnu ríkisstjórnar á hverjum tíma. Erlendar skuldir þjóðarinnar eru of miklar. Þess vegna væri skynsamlegra að afla hinu opinbera meiri tekna innanlands með skattheimtu. Samstaða hefur ekki myndast í stjórnarflokkunum um aukna skattheimtu og þess vegna afgreiðum við nú fjárlög með halla, allt of miklum halla og lánsfjárlög sem eru í hærri kantinum. Ég tel að ekki geti gengið svo til lengdar að meiru sé eytt en aflað og ekki munum við framsóknarmenn skorast undan því að gera okkar til þess að ríkistekjur verði auknar svo sem þarf, hvort heldur sem er með því að leggja skatta á stóreignir ellegar með öðrum hætti. Ef við ætlum að lifa farsællega hér í þessu góða landi þá verðum við að koma ríkisfjármálunum í lag.

Frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. (Svavar Gestsson): Herra forseti. Á þskj. 472 er nál. frá 1. minni hl. fjh.- og viðskn. um frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1987. Ég ætla nú að fara yfir nál. Lánsfjárlög voru afgreidd samhliða fjárlögum á síðasta þingi. Í lögunum var gert ráð fyrir erlendum og innlendum lántökum sem hér segir: Erlend lántaka 3240 millj. kr. Nú er gert ráð fyrir því að á þessu ári verði erlendar lántökur ekki 3240 millj. kr. heldur 5590 millj. kr. Það eru því allar líkur til þess samkvæmt nýjustu tölum embættismanna fjmrh., sem ég fékk í gær, að erlendar lántökur fari á árinu 72,5% fram úr lánsfjárlögum þessa árs. Nú er enn gert ráð fyrir því skv. 1. gr. þessa frv. að fjármálaráðherra fái heimild til þess að taka erlend lán allt að 1700 millj. kr. Með því móti aukast erlendar lántökur á komandi ári, alls um nærri 2000 millj. kr. umfram afborganir. Auðvelt ætti að vera að draga úr erlendum lántökum og er hér bent á leiðir til þess að fella algjörlega niður erlendar lántökur ríkisins á næsta ári: Erlend lán til flugstöðvarbyggingarinnar nema alls 500 millj. kr., erlend lán til Þróunarfélagsins nema 100 millj. kr., til Landsvirkjunar 400 millj. kr., auk þess sem taka á erlent lán til rekstrar ríkissjóðs. Þetta eru stærstu liðirnir. Hluta af þessari lánsfjárþörf má leysa með því að knýja bankana til aukinna lána til verkefna ríkisins. Hluta má leysa með því að spara í útgjöldum ríkisins, til yfirstjórnar þess. Hluta má spara með því að hækka beina skatta á fyrirtæki og stóreignamenn. Hefur Alþb. hér á Alþingi undanfarna daga í umræðum um skattamál og ríkisfjármál sýnt fram á leiðir til þess að auka þannig svigrúm ríkisins um verulegar fjárhæðir sem hefðu dugað til þess að draga mjög úr erlendum lántökum. Ljóst er hins vegar, herra forseti, að ríkisstjórnarliðið hafnar öllum brtt. og því er tilgangslaust að okkar mati að flytja brtt. við frv. þetta umfram það sem þegar hefur verið gert. Mun ég greiða atkvæði gegn skerðingarákvæðum á Jöfnunarsjóði sveitarfélaga, Atvinnuleysistryggingasjóði og Framkvæmdasjóði fatlaðra en ekki taka þátt í atkvæðagreiðslu um frv. þetta að öðru leyti. Margt bendir líka til að frv. í heild sé markleysa. Samanber það sem áður kemur fram um hækkun erlendra lána á þessu ári um 72,5% frá ráðgerðum lántökum samkvæmt lánsfjárlögum þessa árs. Samkvæmt lánsfjárlagafrv. er gert ráð fyrir því að skerða Atvinnuleysistryggingasjóð um 42 millj. kr. Það hefur aldrei áður verið gert og hefur undirritaður mótmælt þessari skerðingu harðlega, m.a. á fundum nefndarinnar svo og hér úr þessum ræðustól. Á fund fjh.- og viðskn. í gærmorgun kom Pétur Sigurðsson f.h. Atvinnuleysistryggingasjóðs og Ásmundur Stefánsson f.h. Alþýðusambands Íslands og gerðu þeir þetta mál að sérstöku umtalsefni. Mótmæltu þeir báðir skerðingu Atvinnuleysistryggingasjóðs. Ég hef átt viðræður við forustumenn stjórnarliðsins um þetta atriði í dag. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef enn þá virðist mér að þeir ætli að halda fast við það að Atvinnuleysistryggingasjóður verði skertur á árinu 1987. Ég tel að hér sé um að ræða fáheyrða ósvífni, m.a. gagnvart verkalýðshreyfingunni í landinu og þeim aðilum sem hafa forræði Atvinnuleysistryggingasjóðs með höndum. Þetta hefur áður verið reynt. Embættismenn hafa áður gert tilraunir til þess að koma þessu ákvæði inn á hina almennu skerðingarkafla lánsfjárlaganna. Núverandi ríkisstjórn er fyrsta ríkisstjórnin og þetta þing fyrsta þingið sem mundi samþykkja skerðingu á framlögum Atvinnuleysistryggingasjóðs. Það væri í fyrsta sinn frá því að sá sjóður var stofnaður árið 1955 og ég trúi því ekki enn að menn eins og hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson eða aðrir sem tengst hafa starfsemi verkalýðshreyfingarinnar, þó úr stjórnarliðinu séu, geti staðið að því að skerða þennan sjóð. Þar er gengið svo nærri ýmsum grundvallarsjónarmiðum verkalýðssamtakanna að ég trúi því ekki, þrátt fyrir margt sem á undan er gengið, að þessir menn treysti sér til að skerða sjóðinn með þeim hætti sem hér er gerð tillaga um. Hagsýslan heldur því fram að þessi skerðingartala sé óhjákvæmileg vegna þess að það sé ágreiningur um það hvernig á að reikna út framlögin í Atvinnuleysistryggingasjóð. Það er rangt. Það er enginn ágreiningur um það. Það er skýrt í lögum að það á að taka fé til Atvinnuleysistryggingasjóðs miðað við tiltekinn taxta og miðað við vinnuviknafjölda. Greiddur er 1/4 af sérstöku gjaldi í sjóðinn. Tvöföld sú upphæð kemur síðan úr ríkissjóði og jafnhá upphæð kemur síðan frá sveitarfélögunum. Ég held að það væri æskilegt ef stjórnarliðið á þessari nóttu treysti sér til að brjóta nú odd af oflæti sínu einu sinni, hlusta einu sinni á það sem verið er að segja og strika út tillöguna um skerðingu Atvinnuleysistryggingasjóðs. Ég skora á stjórnarþingmenn að halda þannig á málinu. Í nál. mínu er farið yfir ýmsa fleiri sjóði eins og Ferðamálasjóð og þar er einnig rætt um lán vegna aðbúnaðar á vinnustöðum sem veitt hafa verið á undanförnum árum samkvæmt lögum um aðbúnað og hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Nú á í fyrsta sinn frá því að þau lög voru sett að fella niður allar lánaheimildir í þessu skyni, þannig að það er vegið að verkalýðshreyfingunni sérstaklega í þessu frv. bæði með ákvæðinu um Atvinnuleysistryggingasjóð og þessu ákvæði um aðbúnað á vinnustöðum. Í frv. er sérstök aðför að sveitarfélögunum sem rædd hefur verið hér í þessum sal í dag í umræðum um fjárlög fyrir árið 1987 og mun ég ekki endurtaka það. Í þeim áætlunum er gert ráð fyrir því að skera Jöfnunarsjóð sveitarfélaga niður um 340 millj. kr. Það eru 200 millj. kr., hin gamla skerðing sem verið hefur frá því að þessi stjórn tók við og núv. félmrh. var forgöngumaður um, og það eru 140 millj. í viðbótarskerðingu. Aldrei hefur í rauninni verið saumað eins að sveitarfélögunum og gert er af núverandi ríkisstjórn með þessum hætti. Og það er athyglisvert að á sama tíma og menn eru að setja niður samráðsnefndir, viðræður við sveitarfélögin o.s.frv., skuli menn þrátt fyrir þetta ganga svona að sveitarfélögunum og þrátt fyrir allt talið um sjálfstæði sveitarfélaganna kemur í ljós í þessu máli eins og fleirum að það er markleysa. Við umræður í fjh.- og viðskn. Nd. kom fram að aðilar vinnumarkaðarins eru sammála um að allar verðlagsforsendur kjarasamninganna eru í hættu vegna stefnu ríkisstjórnarinnar í peningamálum. Þar kom einnig fram að starfsmenn Þjóðhagsstofnunar telja að hækka ætti skatta, beina skatta, við þær aðstæður sem fram undan eru en undirritaður hefur flutt fjölda tillagna um hækkun skatta á fyrirtæki á Alþingi á síðustu dögum. Ég vil sérstaklega gagnrýna í þessu frv. loðnar og óskýrar heimildir til fjmrh., m.a. varðandi fjárhagsvanda hitaveitnanna. Á fundum nefndarinnar hefur komið fram að búist er við verulegri vaxtahækkun á næsta ári í kjölfar þess mikla halla sem ríkissjóður er með. Fulltrúar Seðlabankans töldu að áætlanir Þjóðhagsstofnunar um verðlagsþróun á næsta ári væru of lágar. Aðalhagfræðingur Seðlabankans nefndi þar tölur um verðbólgu á næsta ári sem eru langt fyrir ofan tölur Þjóðhagsstofnunar. Verulegar áhyggjur komu fram hjá fulltrúum Seðlabankans vegna hinna nýju fjármögnunarfyrirtækja. Í nefndinni kom fram að byggingarsjóðina vantar mörg hundruð milljóna króna á næsta ári til þess að ná saman endum. Að lokum skal hér bent á leiðir til þess að koma í veg fyrir að erlendar lántökur aukist á næsta ári: 1. Sjálfsagt er að auka hlut bankakerfisins í verðbréfakaupum til að fjármagna lánsfjáráætlun. Þar má ná aukalega 300-400 millj. kr. 2. Sjálfsagt er, og efnahagslega skynsamlegt að mati Þjóðhagsstofnunar, að auka skatta á fyrirtæki. Alþb. hefur flutt till. um þetta efni sem geta skilað a.m.k. 2000 millj. kr. 3. Við núverandi aðstæður er eðlilegt að fela fjmrh. að stuðla að sparnaði í yfirstjórn ríkisins og ríkisstofnana. Er ekki ofverkið hans að ná þar saman 300 millj. kr. sem er langt innan við 1% af öllum ríkisútgjöldum. 4. Sjálfsagt er að draga úr erlendum lántökuheimildum einkaaðila við ríkjandi aðstæður en þær nema alls á næsta ári samkvæmt áætlunum 4,1 milljarði kr. Með þessu móti er auðvelt að koma erlendum lántökum niður í 6300 millj. kr. þannig að afborganir og lán standist á; og niðurstaða: Erlend lán aukist ekki um eina krónu á næsta ári. Þetta liggur fyrir, herra forseti, að er unnt. Viljann, hinn pólitíska vilja til að veita alvarlega forustu í ríkisfjármálum vantar því miður á þessu þingi.

Frsm. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. (Kjartan Jóhannsson): Herra forseti. Till. meiri hlutans, till. ríkisstjórnarflokkanna um fjárlög og lánsfjárlög gera ráð fyrir því að ríkissjóður verði rekinn með nærfellt 3 milljarða kr. halla og að þjóðarbúið í heild eins og það birtist í lánsfjárlögum og lánsfjáráætlun taki ný löng erlend lán upp á 8,2 milljarða kr. á árinu 1987. Það þýðir að ný erlend lán fara nær 2 milljörðum kr. fram úr afborgunum af eldri lánum. Þetta er geigvænleg þróun í einhverju því mesta góðæri sem yfir landið hefur gengið. Ef við hins vegar lítum til baka þá sjáum við að í upphaflegu frv. til lánsfjárlaga var gert ráð fyrir að nettólántökur samtals erlendis yrðu 1,5 milljarðar kr. Það var þetta sem menn höfðu fyrir framan sig þegar gengið var til seinustu kjarasamninga. Og einmitt við þá kjarasamninga settu aðilar vinnumarkaðarins fram þá eindregnu ósk að úr þessum halla yrði dregið og honum yrði nánast eytt og þannig ekki aukið á erlendar skuldir þjóðarbúsins á næsta ári og sköpuð þau þensluáhrif sem af innstreymi erlends fjármagns mundi leiða. Þetta var talin ein af undirstöðum kjarasamninganna. Þessi málaleitan var borin til ríkisstjórnarinnar sem undirstöðuþáttur kjarasamninga. Ríkisstjórnin tók þessu vel. En hverjar eru svo efndirnar? Efndirnar eru að auka enn á erlendar lántökur frá því sem hafði verið fyrirhugað í upphaflegum lánsfjárlögum. Ekki að draga úr þeim, ekki að eyða þessum 1,5 milljörðum króna eins og hafði verið heitið þegar gengið var til kjarasamninga, heldur að auka þær upp í næstum 2 milljarða. Ábendingu verkalýðshreyfingarinnar um það að nýta mætti að einhverju leyti fjármagn lífeyrissjóðanna, eitthvað á annan milljarð króna, til þess að eyða þessum halla á ríkisbúskapnum, þeim halla sem sneri að erlendri skuldasöfnun, hvernig var henni tekið? Jú, ábendingunni var þannig tekið að samkvæmt fyrirliggjandi áformum ríkisstjórnarflokkanna eiga byrðarnar sem lífeyrissjóðirnir eiga að taka á sig að vera meira en tvöfalt meiri en aðilar vinnumarkaðarins gerðu ráð fyrir þegar þeir komu með málaleitan sína til ríkisstjórnarinnar. Á þriðja milljarð hefur verið bætt við sem ætlast er til að lífeyrissjóðirnir veiti til hins opinbera og sjóðakerfisins. Með þessum áformum er niðurstöðum kjarasamninganna og markmiðum um lága verðbólgu á næsta ári stefnt í mjög mikla hættu. Að þeim sé stefnt í mjög mikla hættu eru akkúrat þau orð sem fulltrúar Vinnuveitendasambands Íslands og Alþýðusambands Íslands notuðu á fundi fjh.- og viðskn. í morgun og þeim var greinilega brugðið. Þeir orðuðu það svo að skilyrðin fyrir því að þeir skynsamlegu samningar, sem hafa verið gerðir, gætu haldist væru einkum tvö: Í fyrsta lagi að verðbólga yrði lág þannig að freisting atvinnufyrirtækja til þess að velta af sér út í verðlagið launahækkunum eða slíku væri ekki mikil. Og í annan stað að ekki yrði með neinum hætti hvatt til launaskriðs. En hvatning til launaskriðs á sér venjulega stað í þenslu og orsök þenslu er innstreymi fjármagns, erlends fjármagns. Þess vegna var líka óskin borin fram um að þjóðarbúið yrði rekið nánast í jafnvægi. Sú þensla sem stafar af því að auka erlendar lántökur er auðvitað hættulegust fyrir útflutningsatvinnuvegina, hættulegust fyrir sjávarútveginn. Ef sú þensla birtist í launaskriði einhvers staðar í þjóðfélaginu lendir hún fyrr eða síðar á sjávarútveginum og þá er markmiðið um fast gengi hrunið. Þetta eru hættumerkin. Þetta er það sem aðilar vinnumarkaðarins eru að tala um þegar þeir segja að markmiðum kjarasamninganna sé stefnt í mikla hættu ef hér sé haldið fram sem horfir. Við í Alþfl. teljum hins vegar nauðsynlegt og mikilvægt að treysta undirstöður kjarasamninganna og fyrirætlanir um hjaðnandi verðbólgu. Við teljum að þetta sé meginmarkmið. Við erum sammála aðilum vinnumarkaðarins um það í fyrsta lagi að hlaða ekki enn frekar á þjóðina erlendum skuldum og í öðru lagi og ekki síður að það verði að hamla gegn þenslu með því að reka þjóðarbúið hallalaust. Það er sannarlega mikið í húfi. Það er svo mikið í húfi að það er skylda þingsins að taka á þessu verkefni. Þetta má ekki svo fram ganga að undirstöður kjarasamninganna séu skertar og verðbólgumarkmiðum sé stefnt í voða. Ég vara ríkisstjórnina og þá flokka sem hana styðja alvarlega við að halda við áform sín í þessum efnum. Auðvitað er það svo, herra forseti, að það eru engar léttar eða sársaukalausar leiðir til í aðhaldsaðgerðum af því tagi sem nauðsynlegar eru. Það sem nauðsynlega þarf að gerast getur ekki gerst öðruvísi en annars vegar með niðurskurði frá þeim áformum sem uppi eru og hins vegar með tekjuöflun. En það er of mikið í húfi til þess að menn geti leyft sér að flýja frá þessu verkefni eins og afstaða meiri hlutans gefur til kynna að gera eigi. Menn mega ekki láta vaða á súðum og menn mega ekki láta kosningaár villa fyrir sér þannig að menn fáist ekki til þess að stjórna þjóðarbúinu eins og því í heild er best og þannig að þau markmið náist sem að er stefnt og eru okkur mikilvæg. Víð höfum áður fengið að þola verðbólgusprengingar hér á landi. Það er við þessar aðstæður sem við Alþýðuflokksmenn nú flytjum brtt. annars vegar við frv. til fjárlaga, brtt. sem miða að því að draga úr rekstrarhalla ríkissjóðs um nærfellt 2 milljarða kr., og jafnframt flyt ég fyrir hönd Alþfl. till. um breytingar á frv. til lánsfjárlaga sem eiga að geta tryggt jöfnuð í rekstri þjóðarbúsins. Ef við skoðum þessar till. í heild þá fela þær í sér aukna tekjuöflun til ríkissjóðs, aukna skatta um 1650 millj. kr. sem verða að berast að mestu leyti af atvinnuvegunum. Það er augljóst að hjá atvinnuvegunum, í áformum þeirra liggur mesta hættan á þenslu, mesta hættan á þrýstingi sem gæti orðið til þess að hér yrði verðbólgusprenging vegna launaskriðs. Þegar af þeirri ástæðu er eðlilegt og rétt að skattbyrðin lendi fyrst og fremst þar. Í annan stað fela þessar till. í sér niðurskurð á útgjaldaáformum í ríkisbúskapnum um 500 millj. kr. Þetta mundi bæta stöðu ríkissjóðs, draga úr halla ríkissjóðs um 2150 millj. kr. Till. að því er lánsfjárlögin varðar fela það þó í sér að erlend lántaka ríkissjóðs er lækkuð um 900 millj. kr. frá því sem gert er ráð fyrir í meirihlutaáliti, þ.e. úr 1700 millj. kr. niður í 800 millj. kr. Í annan stað fela þær í sér að lífeyrissjóðunum er ekki gert að fjármagna neinn halla hjá ríkissjóði, en í till. meiri hlutans er lífeyrissjóðunum ætlað að mæta 1300 millj. kr. af halla ríkissjóðs. Í þeim till. okkar Alþýðuflokksmanna sem ég flyt hér fyrir hönd flokksins er í þriðja lagi að lántökur ríkissjóðs innanlands munu lækka um 1300 millj. kr. frá áformum meiri hlutans eða í 3150 millj. kr. Í fjórða lagi að erlendar lántökur lánastofnana og sjóða eru einungis 650 millj. kr. en ekki nærfellt 1600 millj. kr. eins og ríkisstjórnin áformar. Áform lánastofnana og sjóðakerfis í heildarlántökum eru í fimmta lagi lækkuð um nálægt 400 millj. kr. en að öðru leyti er það svigrúm sem fæst á innlendum lánamarkaði þegar ríkissjóður hirðir það ekki í halla sinn nýtt til þess að mæta þörfum sjóðanna. Í sjötta lagi eru verðbréfakaup lífeyrissjóða um 800 millj. kr. lægri en samkvæmt till. stjórnarliðsins, um 800 millj. kr. lægri í þessum till. okkar Alþýðuflokksmanna. Í samræmi við þetta þarf engin erlend lán til Byggðastofnunar, Iðnþróunarsjóðs eða Iðnlánasjóðs og þess vegna falla brott 6. og 8. og 9. gr. í frv. til lánsfjárlaga sem fjalla einmitt um erlenda lánsfjáröflun til þessara þriggja sjóða og stofnana. Heildarniðurstaðan samkvæmt tillögum okkar Alþýðuflokksmanna er þá sú í erlendum lántökum að opinberir aðilar taka 1325 millj. kr. minna í erlend lán en nemur afborgunum af eldri lánum; og í annan stað að erlendar lántökur þjóðarbúsins í heild eins og þær birtast í lánsfjárlögum og lánsfjáráætlun verða 6400 millj. kr., en afborganir eru taldar verða 6300 millj. kr. þannig að nánast er um jöfnuð að ræða þar eð nettólántaka samkvæmt þessum till. okkar er einungis 100 millj. kr. Brtt. í samræmi við það sem ég hef hér rakið birtast á sérstöku þskj. 480. Þær eru mjög einfaldar, einungis í fjórum liðum, og taka til þess að 6., 8. og 9. gr. falli brott og að lántökuheimildir ríkissjóðs verði lækkaðar eins og ég hef hér lýst. Nánara yfirlit yfir lántökur skv. þessum till. eru á fylgiskjali með nál. Ýmsir kunna að segja að hér sé hart fram gengið í till. Alþfl. En sannleikurinn er hins vegar sá að till. stjórnarliða eru aðhaldslausar og bera bragð af kosningaplaggi þar sem menn treysta sér ekki til þess að neita því sem neita þarf, en láta þjóðarhag lönd og leið, skrifa víxil á framtíðina og láta sig undirstöðu kjarasamninga og verðbólguframvindu á næsta ári litlu varða. Við í Alþfl. teljum að þetta viðhorf sé bæði rangt og hættulegt og till. okkar miða að því að ná jafnvægi og treysta undirstöður kjarasamninga og stefna að hjaðnandi verðbólgu. Það er meginmarkmiðið og það má ekki gleymast.



Herra forseti. Ævinlega fyllist ég andúð og vonbrigðum þegar ég verð vitni að slíkum vinnubrögðum og hér eru viðhöfð á síðustu dögum þingsins fyrir jól. Hér eru á nokkrum sólarhringum teknar ákvarðanir um ráðstöfun þess fjár sem Íslendingar hafa aflað. Reyndar eru hér einnig og ekki síður teknar ákvarðanir um stórfelldar og vaxandi erlendar lántökur sem ríkisstjórnin ætlar að ráðstafa fyrir hönd landsmanna til fjárfestinga og eyðslu þrátt fyrir marggefin loforð og yfirlýsingar um hið gagnstæða og þrátt fyrir yfirlýstan vilja þjóðarinnar í skoðanakönnunum um vilja til að minnka erlendar lántökur. Aðeins tveir sólarhringar gefast t.d. hér í Nd. til að gaumgæfa flóknar samverkandi tölur og talnarunur sem tekið hafa stöðugum breytingum undanfarna daga og milli umræðna vegna breyttra forsendna. Nýgerðir kjarasamningar og sívaxandi góðæri og sívaxandi halli á ríkissjóði krefjast endurskoðunar talnanna en þm. eiga að leggja nótt við dag þessa tvo daga, setja sig inn í dæmið og taka síðan stóru ákvarðanirnar, ég mundi segja í raun oft af talsverðum vanefnum þó að tölur séu ótt og títt matreiddar fyrir þá af sérfræðingum ríkisstjórnarinnar, svo og fulltrúum ýmissa peningastofnana, sjóða og annarra stofnana. Sú tímaþröng sem þessi stóru og afdrifaríku mál lenda í eða eru reyndar sett í og þau vinnubrögð sem af þeim leiða eru hreinlega ósæmileg. Hve margir landsmenn vita í raun hvernig staðið er að þeim stóru ákvörðunum um fjárafla þeirra sem móta efnahagslíf þjóðarinnar? Ætli þeim mundi ekki mörgum blöskra ef þeir ættu kost á að fylgjast með háttalaginu? Margir hafa haft á orði að þessi fjárlög sem hér hafa verið til umræðu, svo og lánsfjárlög, séu marklaus plögg. Og hafa sumir haft á orði að þeir nenntu varla að ræða þau eða gera brtt. við þau. Ég mun þó hafa um þau nokkur orð, þar sem ég á áheyrnaraðild að hv. fjh.- og viðskn. en skila þar ekki nál. Í fyrsta lagi er hér um að ræða að ríkissjóður verði rekinn með halla sem næst 3 milljörðum kr., og hefur hann vaxið ört á undanförnum dögum og þinghaldið því orðið dýrara með hverjum deginum. Þrátt fyrir óvanalegt góðæri eru erlendar lántökur auknar svo um munar eða upp í 8,2 milljarða kr. þannig að ný lán verða um 2 milljörðum hærri en afborganir af eldri lánum eru þegar. Fram kom á fundum fjh.- og viðskn. að fulltrúar VSÍ og ASÍ voru sammála um það að þessar erlendu skuldir stefndu nýgerðum kjarasamningum í hættu og töldu að stjórnvöld hefðu lofað því að draga úr þessum skuldum, minnka þær niður í ekki neitt nánast. Orðrétt var sagt: "Hver erlend króna sem kemur inn í landið kemur í bakið á samningunum og veldur þenslu." Sömuleiðis töldu þessir samningsaðilar að verðlagshorfur á árinu 1987 væru orðnar mjög veikar þegar halli ríkissjóðs hefði aukist svo mjög og samningunum væri beinlínis stefnt í hættu ef afgreiðsla fjárlaga yrði á þann hátt sem horfði. Auk erlendrar lántöku er svo áætlað að taka að láni allt að 85% af svonefndu ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna. Þessi aukna byrði sem lífeyrissjóðunum er ætlað að taka til að fjármagna hallarekstur ríkissjóðs er um tvöfalt meiri en ætlast var til í fyrstu, og er ástæða til að hafa áhyggjur af hag lífeyrissjóðanna og reyndar einnig af hag ríkissjóðs sjálfs því þegar farið er að reka ríkissjóð fyrir lífeyri fólksins í landinu þá er ástandið orðið slæmt. Margir óttast að þessar auknu innlendu lántökur geti leitt til ískyggilegrar vaxtahækkunar sem síðan reki enn frekar til erlendrar lántöku. Þessi fjárlög og lánsfjárlög sem hér liggja fyrir eru þensluhvetjandi og þau bjóða jafnframt eftirkomendum okkar upp á enn einn víxilinn til að greiða. Nú er komið fram yfir óttu og ekki ástæða til að lengja mál úr hófi. Þó eru nokkur atriði enn sem ég vil nefna. Erfitt er að horfa upp á ranga forgangsröð í byggingarframkvæmdum og er æ erfiðara að stöðva þær, eftir því sem þær byggjast upp. Má sem dæmi nefna Flugstöðina sem við lýstum andstöðu við allt frá fyrstu byrjun og er nú senn fullgerð og áætlað er að taka 520 millj. kr. að láni til að fullgera hana. Þetta hefur okkur ævinlega þótt óþörf bygging og reyndar margar aðrar sem hefðu átt að rísa fyrr eða þá öllu heldur að byggingarfé hennar hefði mátt nota á annan hátt. Ég lýsi mikilli óánægju með það hvernig farið er með Framkvæmdasjóð fatlaðra, eins og ég hef áður minnst á hér í kvöld þegar ég mælti fyrir brtt. við fjárlög, en hann er skertur eina ferðina enn. Sömuleiðis Jöfnunarsjóður sveitarfélaga sem líka er skertur en á þó að fjármagna skólaakstur í dreifbýli. Atvinnuleysistryggingasjóð á að skerða um 42 millj. kr. en hann hefur aldrei áður verið skertur eins og kom fram hér áðan. Fulltrúi sjóðsins og forseti ASÍ mótmæltu báðir þessari skerðingu og sama mun Kvennalistinn gera. Það er mikil forsmán hvernig farið er með Ríkisútvarpið, og er nú allt að koma fram í þeim efnum sem Kvennalistaþingkonur spáðu fyrir við umræður um útvarpslög fyrr á þessu þingtímabili bæði við umræður um stjórnarfrv. og eins um frv. Kvennalistans. Við mótmælum harðlega þeirri skerðingu á tekjuöflun Ríkisútvarpsins sem hér er verið að gera. Sama er að segja um Ferðamálaráð og reyndar öll framlög til ferðamála. Afstaða ríkisstjórnarinnar og fyrirhyggjuleysi í þessum efnum, þar sem um er að ræða vaxandi atvinnugrein, er ekki bara afleit, hún er illskiljanleg þegar litið er til þess hversu arðbær þessi atvinnugrein er. Ástæða væri að minnast á Lánasjóð ísl. námsmanna, en hv. 7. landsk. þm. Kristín Halldórsdóttir hefur þegar gert það ítarlega í máli sínu er hún mælti fyrir brtt. við 3. umr. fjárlaga svo ég mun ekki ítreka það frekar. Það er undarlegt að mitt í þeirri kreppu sem hitaveitur og raforkukaupendur eiga í um þessar mundir skuli skattgreiðendum öllum ekki ætlað að greiða sitt. Auðvitað eiga stórkaupendur raforku að greiða sinn skatt eins og aðrir og á ég þar við fyrirtækið Alusuisse. Um 500 millj. eiga nú að fara í Blöndu en samt er a.m.k. 5 ára forði af umframorku í kerfinu og enginn stórkaupandi raforku í augsýn. Óhóflegar virkjunarframkvæmdir vegna stóriðju hafa valdið mestu um skuldastöðu íslenska þjóðarbúsins en þessar framkvæmdir hafa þó enn ekki skilað þeim arði sem vonir stóðu til. Í stað þess að læra af fenginni reynslu skal enn haldið áfram á sömu braut. Það eru þrjár leiðir færar til að eiga við þann gífurlega halla á fjárlögum sem við blasir: Aukin skattheimta, frekari niðurskurður á útgjöldum ríkisins og svo auknar lántökur innanlands og utan með þeim þensluhvetjandi áhrifum sem þær hafa. Það er augljóst að þriðja leiðin hefur verið valin og hún verður áfram notuð til að mæta rekstrarhallanum. Fyrstu leiðinni hefur verið hafnað að mestu, og þeirri seinni beitt af handahófi. Það er ljóst að þetta eru kosningaársfjárlög og ólánsfjárlög, og munum við hvorug styðja. Það þarf ákveðnari, hugrakkari og mannúðlegri fjárlagagerð en hér er lögð fram. Þessi ríkisstjórn hefur ekki sýnt sig færa um að sýna slíka efnahagsstjórn. Þess vegna er líka mál að linni og sér stjórnarskráin til þess



Herra forseti. Athugasemd mín lýtur að því að hér er enn þá gert ráð fyrir því að Framkvæmdasjóður fatlaðra fái á næsta ári 100 millj. kr., en það höfðu komið fram yfirlýsingar um það að ríkisstjórnin ætlaði af rausn sinni að hækka þá tölu í 130 millj. kr. Hv. formaður fjh.- og viðskn. hefur upplýst mig um að brtt. verði af hálfu meiri hl. nefndarinnar flutt við 3. umr. málsins. En það sem sagt lá ekki fyrir nú, þannig að ef þessi tala hefði verið samþykkt þá hefði í raun og veru verið hafnað þeirri ákvörðun um hækkun sem hæstv. fjmrh. hafði gefið yfirlýsingu um.



Herra forseti. Hér er flutt till. um að fella niður skerðingu á Atvinnuleysistryggingasjóði. Verði till. mín samþykkt þá sleppur þetta þing við þá smán að vera fyrsta þingið frá því Atvinnuleysistryggingasjóður varð til 1955 sem ræðst að þessum sjóði verkalýðshreyfingarinnar. Ég segi já.



Herra forseti. Það liggur við að mér ofbjóði svona samkvæmi. Ég vænti þess að alþm. viti hvað þeir eru að gera og ég vænti þess líka að hæstv. forseti kynni greinarnar betur en hann gerir. Ég er ekki að vanda um við hæstv. forseta en það má vera að sumir séu svo heimskir í salnum