Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hefur haft þetta frv. til meðferðar og athugað efni þess og rætt. Áfengisverzlun ríkisins tók til starfa samkv. l. nr. 69 7. maí 1928 óg Tóbakseinkasalan samkv. l. um einkasölu ríkisins á tóbaki, nr. 58 frá 8. sept. 1931. Síðan hafa þáðar þessar stofnanir starfað sem sjálfstæð fyrirtæki, en raunar þó oft verið rætt um, að hagfellt gæti verið að sameina rekstur þeirra, en þó ekki af orðið fyrr en ef nú verður. Á s.l. ári var fyrir atbeina hæstv. fjmrh. látin fara fram ýtarleg athugun á rekstri þessara fyrirtækja, og sýndi sú athugun, að líkur væru fyrir því, að um verulegan sparnað mundi verða að ræða með sameiningu þessara tveggja stofnana. Fjhn. hefur orðið sammála um að mæla með því við hv. d., að frv. þetta verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Þetta frv. er hingað komið frá hv. Ed., þar sem það hefur verið afgreitt, að ég ætla alveg samhljóða og ágreiningslaust, en frv. var þar flutt eftir minni beiðni af hv. sjútvn. Ástæðan til þess, að þetta frv. er flutt, eða aðdragandinn að flutningi þess er sá, að nokkru fyrir nýárið 1960 var ráðuneytinu bent á, að nokkrir erfiðleikar væru á lögskráningu sjómanna, þannig að talsverð brögð mundu að því vera, að menn réðust til skips og færu til skips án þess að vera skráðir á eðlilegan hátt, og var talið, að erfitt væri að ráða á því viðunandi bót, nema því aðeins að lögunum um lögskráningu sjómanna væri breytt verulega. Það varð þess vegna til þess, að hinn 15. jan. 1960, - Þetta var fyrir áramótin 1960, sem þessi ábending kom fram frá tollstjóranum eða þeim, sem annast skráninguna, - var svo skipuð n. til þess að endurskoða lögin, og voru skipaðir í n. fulltrúar frá flestum þeim aðilum eða öllum, sem nokkurra hagsmuna hafa þarna að gæta. Þar var fulltrúi frá Landssambandi íslenzkra útvegsmanna Baldur Guðmundsson, frá Farmanna- og fiskimannasambandinu Kristófer Eggertsson, frá Sjómannafélagi Reykjavíkur Sigfús Bjarnason og fulltrúi tollstjóra, Sveinn Þórðarson, ásamt með deildarstjóra í samgmrn., Brynjólfi Ingólfssyni. Þessi nefnd skilaði áliti nú tiltölulega nýlega, og er þetta frv., sem hér liggur fyrir, árangurinn af starfi hennar. Fyrstu lagaákvæði um lögskráningu sjómanna munu vera þau, sem er að finna í lögskráningarbálki farmannalaga frá 1890 og giltu mikið til óbreytt fram til janúar 1930, en þá var á Alþ. lagt fram nýtt frv. um þetta efni, sem varð að lögum á því þingi. En eins og gefur að skilja, breytist margt á skemmri tíma en 30 árum rúmum, og hefur þess vegna þótt nauðsynlegt að endurskoða lögin og semja þau upp að nýju. Höfuðsjónarmiðin, sem ráðið hafa um samningu þessa frv., eru eftirfarandi: 1) Að lögskráningin tryggi, að áhöfn skips sé lögleg, að ekki séu aðrir í skiprúmi á skipi en þeir, sem mega það lögum samkvæmt og hafa fært sönnur á fyrir skráningarstjóra, að svo sé og að þeir hafi lagalegan rétt til þess að gegna þeim störfum á skipinu, sem þeir eru ráðnir til. 2) Að lögskráningin tryggi, að upplýsingar séu til um það, hverjir eru í skiprúmi á hverjum tíma. 3) Að gerðir séu glöggir samningar um kaup og kjör lögskráðra sjómanna með því að vitna í heildarsamninga, eða séu slíkir samningar ekki til, þá með því að skrá sérstaklega, um hvaða kjör sé samið. 4) Að með lögskráningunni er skráður siglingatími sjómanns. Annars eru upp í þessi nýju lög tekin ýmis atriði úr þeim gömlu og nýjum bætt við, eftir því sem ástæða hefur þótt til. Frv. fylgir mjög ýtarleg grg. og skýring á hverri grein laganna, sem ég tel óþarft að rekja, en vildi leyfa mér að leggja til, að frv. væri að lokinni þessari umr. vísað til hv. sjútvn.



Herra forseti. Sú löggjöf, sem reynzt hefur einhver hin farsælasta, sem sett hefur verið um landbúnaðarmál hin síðari ár á Íslandi, er löggjöfin um jarðræktarsamþykktirnar, nr. 7 frá 12. jan. 1945. Á grundvelli þeirra laga voru ræktunarsamböndin mynduð, stórvirkra jarðræktarflækja aflað til þeirra með stuðningi ríkisins og þannig myndaður traustur grundvöllur, sem hin mikla ræktun síðustu 10–15 ára hefur að mestu leyti byggzt á. En í gegnum þá verðbólguþróun, sem öllum er kunn frá því á styrjaldarárunum, hefur verulega raskazt sá grunnur, er í upphafi var lagður, þannig að í gegnum fyrningarákvæði, sem hvílt hafa á jarðræktarvélum sambandanna og tryggja áttu endurnýjun tækjanna, ef þau yrðu ónothæf, hefur þetta ekki reynzt kleift. Þess vegna stóðum við frammi fyrir þeirri staðreynd nú, að ræktunarsamböndin yfirleitt skortir bolmagn til að kaupa nýjar beltadráttarvélar, nema nokkur aðstoð komi til enn. Á því er byggð sú fjárveiting, 1 millj. kr., sem veitt er á fjárlögum yfirstandandi árs í þessu skyni. Á síðasta Alþingi fluttu nokkrir hv. framsóknarmenn frv. um breyt. á l. um jarðræktarsamþykktir, sem mun hafa verið alveg eða nær alveg shlj. því frv., sem hér er nú til 2. umr. Því frv. var þá vísað til ríkisstj. Hæstv. landbrh. skipaði þá þriggja manna nefnd til að endurskoða þessi lög, sem hér um ræðir, rannsaka hag og starfsemi ræktunarsambandanna og gera tillögur um, á hvern hátt verði tryggður starfsgrundvöllur þeirra framvegis. N. lauk störfum s.l. haust og skilaði áliti sínu til ríkisstj. í lok október. Hv. flutningsmönnum þessa frv., sem hér er nú til 2. umr., var vel kunnugt um, að n. var að störfum og mundi skila áliti. Þrátt fyrir þetta fluttu þeir enn sitt fyrra frv. þegar í þingbyrjun. Verð ég að játa, að ég furðaði mig nokkuð á þeim vinnubrögðum. Svo sem fram kemur í nál., sem hér liggur fyrir, hefur landbn. þessarar hv. d. eða réttara sagt stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. í n. beðið þess um hríð, hvort frv. mundi koma fram frá hæstv. ríkisstj. um þetta mál, en þess er ekki að vænta á næstunni. Ég hef orðið var þeirrar skoðunar hjá sumum, að engin fyrirmæli væru raunverulega nú í gildi um úthlutun þess fjár, er á fjárlögum er veitt í þessu skyni, og því beri nauðsyn til að lögfesta slík fyrirmæli. Út af þessu sneri ég mér til lögfræðings í atvmrn. og spurði um þetta atriði. Hann kvað engan vafa á því, að lögin um ræktunarsamþykktir væru í gildi um þetta atriði sem önnur og það væri landbrh. að sjá um skiptinguna, svo sem verið hefur, með aðstoð eða eftir tillögum vélanefndar. Eins og nál. ber með sér, tekur meiri hl. n. ekki afstöðu efnislega til þess frv., sem hér liggur fyrir til 2. umr., en ég vil þó taka fram, að ég er ekki samþykkur þeim skiptingarreglum á stuðningi til ræktunarsambandanna, sem þar er lagt til að lögfestar verði. Hin eldri sambönd, sem lengur hafa starfað, fengu vélar með lægra verði. Bændur í þeim samböndum hafa því bæði notið ódýrari vinnu, fengið hagkvæmari ræktun og notið hennar lengur en bændur í þeim samböndum, sem síðar keyptu vélar. Það ber eigi síður að líta á það, hver aðstaða einstaklinganna er, sem samböndin mynda, og hún er tvímælalaust betri, því lengur sem þeir hafa notið þjónustu sambandanna og því ódýrari vélar sem samböndin hafa haft til rekstrar síns. Mismunun í framlagi ríkisins til sambandanna nú til vélakaupanna er því að mínu viti ekki sanngjörn, auk þess sem slíkt er ætíð nokkuð vandasamt í framkvæmd. Því á að mínu viti ein regla að gilda sem fyrr. Svo sem fram kemur í okkar nál., lítum við svo á, að æskilegar séu ýmsar breytingar á núgildandi lögum. Við viljum vænta þess, að málið verði áfram í athugun hjá ríkisstj. með það megintakmark að leiðarstjörnu, að ræktunarsamböndin verði hér eftir sem hingað til framkvæmdaraðili ræktunar í landinu, síaukinnar ræktunar, og hafi til þess fjárhagslegt bolmagn. Við leggjum því til, herra forseti, að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar.



Herra forseti. Við hv. 6. þm. Sunnl. höfum gefið út nál. í máli þessu og er álit okkar prentað á þskj. 332. Nál. þetta lögðum við fram hér á hv. Alþ. 3. þ. m. Málið fékkst aldrei tekið fyrir í landbn., en nú hefur meiri hl. n. gefið út álit frá sér um málið, og hefur frsm. meiri hl., hv. 3. þm. Austf., nú haft hér orð fyrir nál. Þegar ég hafði í byrjun þessa þings framsögu fyrir frv., tjáði hæstv. landbrh. mér, að frá hans hendi mundi brátt koma fram frv. um þetta sama efni og mundi það mjög fara í sömu átt og þetta frv. gerir ráð fyrir. Hann bað mig þá, um leið og ég mælti fyrir málinu hér, að láta þessa getið, og það gerði ég og lét þá í ljós gleði mína yfir því, því að það var ekkert aðalatriði fyrir mér, að þetta frv. okkar, sem ég mælti fyrir, yrði samþ., heldur var aðalatriðið það, að málefnið leystist á þann hátt, sem kæmi landbúnaðinum að sem beztu gagni. Og gat ég vissulega unnt samþingismanni mínum, hæstv. landbrh., að leysa þetta mál, enda taldi ég það líka honum manna skyldast allra þm., þar sem hann situr í sæti landbrh. Nú hefur hins vegar raunin orðið sú, að meiri hl. landbn. skýrir frá því í nál., að hæstv. landbrh. hafi tjáð meiri hl., að frv., sem samið var á s.l. sumri af stjórnskipaðri nefnd, verði ekki lagt fram í bráð. Mér finnst þarna skjóta skökku við það, sem ráðh. tjáði mér í þingbyrjun og óskaði, að ég gæti um í þingræðu, og sannarlega varð mér bilt við, þegar ég sá þetta, því enda þótt ég viti ekki, hvernig þetta felu-frumvarp hæstv. landbrh. er, þá vil ég þó trúa því, að það feli í sér grundvöll, sem geri ræktunarsamböndum fært að halda áfram því starfi að brjóta land til ræktunar. Ég sé í nál. meiri hl., að þar er talið, að leystur hafi verið að þessu sinni vandi ræktunarsambandanna með þeirri einu milljón króna, sem á fjárlögum þessa árs er veitt til vélakaupa. Þessu vil ég mótmæla og tel, að þessi upphæð hefði þurft að vera tvisvar sinnum hærri en hún var, svo að forsvaranlegt gæti talizt, með tilliti til þeirrar þarfar, sem fyrir hendi er um endurnýjun véla og tækja. Gengislækkunin eða hinar svokölluðu viðreisnarráðstafanir hæstv. ríkisstj. hafa margfaldað svo verð véla og tækja, að bændur og ræktunarsambönd hafa enga möguleika til endurnýjunar vélakosts síns, þar sem ekki hefur verið af hálfu hins opinbera séð fyrir tekjum til þess.að mæta hækkuninni. Í nál. okkar hv. 6. þm. Sunnl. er frá því skýrt, að árið 1945, þegar vélakaupin byrjuðu, kostaði beltavél af miðlungsstærð 43500 kr., en núna kostar slík vél 622500 kr., og hefur verðið þannig frá því í upphafi fjórtánfaldazt eða í kringum það. Það er ekki furða, þó að erfitt sé fyrir bændur að endurnýja vélar sínar og önnur tæki, þegar verðhækkunin hefur orðið svona gífurleg. Mjög mikið af þeim stórvirku ræktunarvélum, sem til landsins hafa verið keyptar síðan í stríðslok, - en þá hófst, sem kunnugt er, fyrst innflutningur hingað á slíkum stórvirkum tækjum, - er nú mjög orðið úr sér gengið. Meiri hl. n. heldur því fram í nál. sínu, að fjárhagshlið þessa máls hafi verið leyst með einu milljóninni á fjárlögum þessa árs. Þetta þykir mér einkennileg fullyrðing, þegar þess er gætt, sem ég vil hér með upplýsa, að um 20 ræktunarsambönd bíða núna eftir því að fá styrk til að kaupa jarðýtu, og verður ekki annað séð en þeim bráðliggi flestum á að fá þessar vélar. Auk þess eru svo jarðvinnslutæki margs konar, sem sífellt þarf að endurnýja. Sannleikurinn er sá, sem betur fer, að þrátt fyrir það, þó að bændur landsins eigi nú um sinn við skarðan hlut að búa vegna efnahagsráðstafana af hálfu stjórnarvalda og skilningsleysi að mæta frá sömu aðilum, þá er þó í þeim framkvæmdahugur, og þeir vona, að ný stefna í málefnum landbúnaðarins og þjóðarinnar allrar nái tökum í þjóðlífinu, áður en langt líður. Sú von þeirra þarf að rætast sem fyrst. Ég er ákaflega hræddur um, að bændum verði lítill styrkur í því til endurnýjunar vélakosti sínum, þótt mþn. hafi lokið endurskoðun laga um jarðræktarsamþykktir, þegar hæstv. ríkisstj. leggst á frv. mþn. eins og ormur á gull. Ein milljón af litlu gengisfellingarkrónunum, sem á fjárl. er nú, leysir málið ekki heldur nema að mjög takmörkuðu leyti. Ég tel fulla og rökstudda ástæðu, eins og ég þykist hafa leitt rök að, til þess að hv. þdm., sem á annað borð vilja efla ræktun í landinu, felli till. meiri hl. landbn. um að vísa þessu máli til ríkisstj., en samþ. þess í stað frumvarpið.



Herra forseti. Hv. 2 þm. Sunnl. var að ljúka máli sínu og sagði, að þeir hv. þm., sem vilja efla ræktun í landinu, eigi að samþykkja till. minni hl., en fella till. meiri hl. Ætli þetta sé alveg víst, að það sé landbúnaðinum fyrir beztu að samþykkja frv., sem hér um ræðir? Gæti ekki verið, að það væri landbúnaðinum betra að fresta samþykkt laga í þessu efni, samþykkja nú till. meiri hl. hv. landbn. og nota tímann til þess að þreifa fyrir sér betur um, hvað heppilegast er, til þess. að ræktun í landinu megi halda áfram með sem mestum krafti? Eða lætur hv. 2. þm. Sunnl. sér detta í hug, að þótt hans frv. verði samþ., þá sé það eitt út af fyrir sig nóg til þess að tryggja áframhaldandi ræktun í landinu? Ég held ekki. Ég held, að það þurfi miklu fleira að koma til, og þrátt fyrir góðan vilja þessa hv. þm., sem mér dettur ekki í hug að efast um, verði hann að líta lengra, ef hann ætlar sér að tryggja áframhaldandi framhald ræktunar í landinu, því að þetta frv. hans er aðeins bundið við það eitt að styrkja kaup á vélum vegna ræktunarsambandanna. Það er í sama formi og áður. Ég býst við því, að þótt ræktunarsamböndin ættu nú kost á því að fá styrk að vissu marki samkv. þessu frv., þá næði það ef til vill skammt, eftir því sem hv. þm. var að lýsa hér áðan. Hv. þm. harmar það, að ekki skuli vera flutt frv., sem ég minntist á við hann á s.l. hausti að e.t.v. væri von á, frv. mþn. Það er rétt, að mþn. hefur skilað áliti í þessu máli, og tillögur hennar eru þær, að það verði veittur nokkur styrkur, en þó í stærri stíl lán. Till. hennar voru, að styrkur og lán samanlagt yrðu allt að 60 eða 65%, a.m.k. ekki undir 50%. Ég álít, að mþn. hafi starfað vel, og það kom ýmislegt fram í nál. fleira til breytingar á þessum lögum, sem gæti orðið undirstaða frekari lagasetningar. En ég tel þó að athuguðu máli, vegna þess hversu hér er um mikilsvert mál að ræða, að það beri ekki að flýta lagasetningu í þessu efni svo mjög, að ekki gefist tóm til að fá tillögur hinna beztu manna, sem yfirsýn hafa yfir þessi mál, og dettur mér þá í hug búnaðarþing, sem kemur saman nú eftir fáa daga, að það sé eðlilegt, að það fái álit mþn. til athugunar, og ég hef ákveðið, að það fái það. Ég efast ekkert um, að búnaðarþing, samkoma bændanna, hefur ýmislegt um þetta að segja, og þeir vita það vel, eins og hv. 2. þm. Sunnl. og ég, að eitthvað þarf að gera í þessu efni. En ég tel, að þetta mál sé leyst í bili á viðunandi hátt. Ég hef átt tal við ýmsa forustumenn ræktunarsambandanna, og ég hef spurt þá um það, hvort þetta væri ekki nokkuð góð lausn á málinu í bili, ef styrkur og lán gætu samanlagt orðið allt að 60%. Við það bætast fyrningarsjóðir, sem ræktunarsamböndin eiga, því að lögum samkvæmt er skylt að leggja í fyrningarsjóð, eftir því sem vélarnar slitna og eldast. Mat þessara forustumanna ræktunarsambandanna hefur verið það, að með því að fá þessa lausn á málinu, styrkinn og lánið, þá muni þeir geta endurnýjað vélakostinn. Það er ekki rétt, sem hv. 2. þm. Sunnl. sagði hér áðan, að það væru um 20 ræktunarsambönd, sem biðu nú eftir því að endurnýja vélakostinn. Það kemur að því, að þau þurfi að gera það, en það liggur ekki nærri, að það séu 20 vélar í pöntun nú. Ég hef kynnt mér þetta nokkuð, og það eru nokkur ræktunarsambönd, sem hafa hug á því að panta vélar og gera það, því að það er nokkuð langt síðan forustumenn þessara sambanda hafa komið að máli við mig og þeir hafa fengið vitneskju um það, hvers þeir mættu vænta. Það er ekki rétt, sem hv. 2. þm. Sunnl. sagði hér áðan, og mér leiddist, að hann skyldi koma með svo ótímabæra fullyrðingu, að lausnin á þessu máli sé aðeins þessi eina milljón, sem er á fjárlögunum. Það er ljóst, að það er ekki nóg út af fyrir sig. Það þarf meira til að koma, og hafi hv. þm. lesið nál. meiri hl., þá sér hann að það er meira, sem kemur þarna til, og mér er kunnugt um, að ýmsir forustumenn ræktunarsambandanna telja eðlilegt, að það sé farið inn á lánaleiðina. Þeir telja það á ýmsan hátt heilbrigðara. Og það vill svo til, að ræktunarsjóður hefur heimild til þess að lána út á þessar vélar. Ég býst við, að hv. 2. þm. Sunnl. segi: Ræktunarsjóður lánar ekki út á vélarnar, nema hann hafi fé til þess. - Og það væri út af fyrir sig eðlileg aths. En hv. þm. verður að gera sér ljóst, að þeir, sem standa að meiri hl. í hv. landbn., vita það líka. Þeir vita, að ræktunarsjóður lánar því aðeins, að hann hafi fé til þeirra hluta. Og hv. 2. þm. Sunnl. er mér sammála um það, að ræktunarsjóður verður að fá fé, ekki aðeins í þessu skyni, heldur til þess að fullnægja öðrum skyldum, sem á sjóðnum hvíla, þannig að ekki þyrftum við að vera að deila um það út af fyrir sig. Það eru út af fyrir sig gleðitíðindi, að ræktunarsamböndin eiga nú kost á því að kaupa mun - ódýrari vélar en áður. Nú er hægt að fá þýzkar og enskar ræktunarvélar á mun lægra verði en þær amerísku vélar, sem áður hafa verið fluttar inn og hafa verið í notkun ræktunarsambandanna. Ég hef talað við vélaráðunautinn, Harald Árnason, og hann fullyrti við mig, að þessar ódýrari vélar fullnægðu ræktunarsamböndunum í sambandi við ræktunarframkvæmdir. En þær væru ekki eins heppilegar til vegagerðar, en ræktunarsamböndin hafa undanfarin ár drýgt tekjur sínar með því að lána þær til vegagerðar. Hefur það komið sér vel fyrir ræktunarsamböndin. Það hefur gert þeim léttara að standa undir kostnaðinum, og það hefur einnig komið sér vel fyrir vegagerðina, þar sem vélakostur hennar hefur verið af skornum skammti. En mér er kunnugt um, að nú er hægt að fá heppilegar ræktunarvélar, sem samsvara hinum amerísku, fyrir rúmlega 400 þús. kr., en amerísku vélarnar, þessar stærri, sem áður hafa verið keyptar, munu kosta um eina millj. kr. Ég vil þess vegna segja það við hv. 2. þm. Sunnl., að það er bezt að kasta frá sér öllu vonleysi í því efni, að ræktun landsmanna muni nú stöðvast að fullu, ef ekki sé samþ. frv. hans. Eins og ég sagði áðan, jafnvel þótt frv. verði samþykkt, þá mundi ræktun í landinu stöðvast, ef ekki kemur ýmislegt fleira til. Hitt þykir mér svo leiðinlegt, að jafnmætur maður og hv. 2. þm. Sunnl. skuli vera að tala um það, að bændurnir beri mjög skarðan hlut frá borði vegna viðreisnarinnar og að vegna viðreisnarinnar muni þeir gefast upp og landbúnaður á Íslandi eiga litla framtíð. Það er leiðinlegt, þegar menn, sem hafa tilhneigingu til þess að vera sanngjarnir og eru það í eðli sínu, eru að elgja sig upp hér á hv. Alþ. með fullyrðingar, sem eiga ekki neina stoð í veruleikanum. Ég veit, að hv. 2. þm. Sunnl. er það sanngjarn, að þegar hann lítur í eigin barm og þegar hann rifjar upp aðeins stutta sögu, sem öllum er í fersku minni, - og skal ég ekki fara mörgum orðum um það, - þegar hann ber það saman, þá veit hann, að það hefur nú verið betur séð fyrir hlut bændastéttarinnar en var, á meðan hann studdi ríkisstj. og gert var það, sem kallað var - ekki viðreisnarráðstafanir, heldur bjargráð, og í rauninni er ástæðulaust fyrir okkur hér á hv. Alþ. að vera að deila um þetta. Hér er ekki það, sem kalla má kjósendafund. En bændurnir þurfa ekki að hlusta á okkur deila, þótt við mundum frekar gera það, ef þeir hlustuðu á okkur, því að þeir vita, þegar þeir bera þetta saman, að það var allt öðruvísi að þessu staðið í sambandi við viðreisnartillögurnar heldur en bjargráðin 1958. Þess vegna hefði hv. 2. þm. Sunnl. átt að sleppa þessu. Ég er viss um, að hv. 2. þm. Sunnl. hefur gert sér það ljóst, hvers vegna þurfti að gera viðreisnarráðstafanirnar. Hann veit sem bóndi og kunnugur bændum, að ýmsir hinir skynsamari bændur hafa spurt: Hvernig væri okkar hlutur í dag, ef stefna vinstri stjórnarinnar hefði ráðið áfram? Hv. 2. þm. Sunnl. veit, að bændur hefðu ekki þolað vinstri stefnu eitt ár í viðbót. Það er ekki ástæða til að eyða mörgum orðum um það. Við vitum, hvert stefnt var. Það var stefnt í fullkomna ófæru í þessu efni. Dýrtíðarskrúfan var laus, og það mátti ekki lengur dragast að gera ráðstafanir, sem komu við alla, að sjálfsögðu bændurna líka. En það væri rangt að segja, að í sambandi við viðreisnina hefðu verið lagðar þyngri byrðar á þá en aðra landsmenn. Og vegna þess að þetta liggur í augum uppi og bændurnir vita það og hv. 2. þm. Sunnl. veit þetta, þá skal ég ekki eyða fleiri orðum að því að sinni. Það má vel vera, að hv. 2. þm. Sunnl. vilji koma hér upp í ræðustól á eftir og fullyrða, en þá ætla ég að biðja hv. þm. um að láta fylgja nokkur rök fullyrðingunum, meiri en áðan, og ég tei. að nál. meiri hl. sé þannig, að hv. Alþ. geti með góðri samvizku samþykkt það. Sú lausn, sem hér er bent á, er sæmileg lausn í bili, sem forustumenn ræktunarsambandanna sætta sig við. Það, sem síðar kemur, verður byggt á frekari tillögum hinna reyndustu manna. Nál. mþn. fer til búnaðarþings, búnaðarþing lýsir sínum vilja og sínum till. í þessu efni, og það, sem lengi skal standa, það skal vel vanda. Það er ekki aðalatriðið, hvort við fáum lög um þessi mál í vetur. Aðalatriðið er lausnin. Aðalatriðið er það, sem reyndar hv. 2. þm. Sunnl. sagði hér áðan, að málið leysist. Hér hefur verið bent á lausn málsins í bili, og við skulum vona, að frekari lausn málsins verði betri, því að vissulega má bæta úr þessu. En þá skulum við byggja á till. hinna færustu manna og þeirri reynslu, sem fyrir liggur.



Herra forseti. Í þeirri mþn., sem fram hefur komið í umr. að hafi undirbúið frv. um starfsemi ræktunarsambandanna, átti sæti einn af varaþm. Alþfl., Pétur Pétursson. Hann lét þar í ljós nokkuð sérstæða skoðun á því máli, sem mér þykir rétt að skýra hér frá í mjög stuttu máli. Hann benti á það höfuðatriði í sambandi við skipulagningu ræktunarsambandanna, að þau eru hér á landi ákaflega misjafnlega stór og að rannsókn á starfsemi þeirra sýnir, að þau eru ákaflega misjöfn að öllum rekstri, þ. á m. að hagkvæmni í rekstri, reglusemi um innheimtu og góðan fjárhag. Þarna er allt að finna frá stórum og hentugum samböndum, sem eru mjög vel rekin, til hreinnar fyrirmyndar, og niður í sambönd, sem hafa vafasaman starfsgrundvöll og ýmislegt er hægt út á að setja hvað rekstur snertir. Það var hugmynd Péturs í n., að tekið væri til athugunar, hvort ekki væri rétt að reyna að endurskipuleggja ræktunarsamböndin, sem starfa með svo dýrum vélum sem raun ber vitni, þurfa mikla fjárfestingu og gegna ákaflega mikilvægu hlutverki, þannig að samböndin væru færri og stærri, hefðu þar af leiðandi meira vélaval, meira starfsmannaval hvert - og það, sem skiptir höfuðmáli, hefðu sæmilega skynsamlegar aðstæður til þess að hagnýta til fullnustu vélar, geyma þær og halda þeim við yfir veturinn. Í sambandi við þetta er mjög mikið vandamál víða í sveitum, hvernig hægt er að koma viðhaldi og viðgerð vélanna fyrir, og ýmis dæmi eru um það, að einstakir menn, sem eru að reyna að setja sig niður, eiga í erfiðleikum með afkomu, vegna þess að þetta skipulag á notkun véla, sem í heild eru að verðmætum margir tugir milljóna, er eins og það er. Sjálfsagt er að viðurkenna, að það er auðveldera að setja svona hluti niður á pappír heldur en í raunveruleikanum, og hér kemur vissulega til greina ýmis sérstaða, sérstaklega landfræðilegar aðstæður, í sambandi við hagnýtingu á þessum vélum. En ég vildi benda á, að uppi voru í n. hugmyndir, sem vissulega eru þess virði, að þær væru athugaðar nánar, og frá mínum bæjardyrum, séð tel ég þess vegna æskilegt, að nánari umhugsun um þetta frv. eigi sér stað og fleiri aðilar fjalli um það en hingað til hefur verið. Þegar starfsemi eins og ræktunarsambanda er í litlu héraði, verður að leggja alvarleg trúnaðarstörf á einhverja þeirra fáu manna, sem þar eiga hlut að máli. Þar á meðal eru þau trúnaðarstörf að skammta vinnu véla yfir bezta vinnutímann og innheimta og vinna bókhaldsstörf, sem oft geta verið ærið viðkvæm á milli nágranna. Allt þetta eru gallar, sem hafa komið fram og benda til þess, að ástæða sé til fyrir okkur að athuga, hvort við getum ekki með endurskipulagningu á ræktunarsamböndunum skipulagt ræktunarstarfið í þessu litla landi okkar þannig, að við fáum út úr því eins hagkvæman rekstur sambandanna og framast er unnt, eins mikla, nýtingu á þessum dýru vélum og framast er unnt, - en á því hefur mikill skortur verið, - og að við getum komið upp um allt land góðri viðgerðarþjónustu með fasta menn í þjónustu þessarar starfsemi allt árið, í staðinn fyrir það að láta menn, sem eru ráðnir nokkrar vikur, fá í hendur þessi dýru tæki. Allir vita, að slíkar mannaráðningar verða ekki til að gera meðferð tækjanna eins góða og hún þyrfti að vera. Ég vildi aðeins skjóta þessu atriði hér inn sem einu dæmi um það, að það er ýmislegt fleira en fjárhagslegur styrkur, sem felst í þessu máli, og það er ýmislegt í þessu, sem gefur tilefni til að hugsa málið vel, áður en löggjöf er sett. Ég hygg, að það sé í einhverju sambandi við tillögur Péturs Péturssonar í n., að n. gerir ráð fyrir auknu eftirliti vélanefndar með starfsemi ræktunarsambandanna. En hún gerir till. um ráðningu á nýjum eftirlitsmanni, sem sjálfsagt kostar sína peninga og ætti svo að ferðast á milli. Ég tel, að íhuga ætti það mál mjög vandlega, áður en fjölgað er starfsmönnum til slíks eftirlits, og kanna, hvort menn eru á einu máli um, að slíkt eftirlit sé líklegt til þess að svara kostnaði. Ég vil að lokum segja það í sambandi við sjálfan styrkinn, að ég hef fengið svipaðar upplýsingar og landbrh. gat hér um áðan hjá öðrum aðila en hann tilgreindi, að nú séu einmitt komnar á markaðinn vélar frá Englandi og Þýzkalandi, sem séu miklum mun ódýrari en þær, sem hingað til hefur verið talað um. Það hefur verið talað um við landbn. þessarar hv. d., að vélarnar kosti með nauðsynlegustu tækjum rúmlega milljón króna. En viðhorfið er töluvert annað, þegar sú upphæð er komin niður fyrir hálfa milljón. Mér sýnist með tilliti til þeirra upplýsinga svo og þeir raunhæfu eftirspurnar, sem virðist vera á vélakaupum á þessu vori, að áframhaldandi kaup og þar með áframhaldandi ræktun sé ekki í neinni hættu, þó að þetta mál fengi nánari umhugsun og nánari athugun. Af þessum sökum hef ég með tveimur öðrum nm. skrifað undir þá till., að þessu máli verði að sinni vísað til ríkisstjórnarinnar.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Vesturl. ræddi um það, hversu mikið nauðsyn væri á því að bæta sem mest umhirðu um vélarnar og reyna að koma á nýju skipulagi í þessum málum um landið allt. Ég vil taka undir þetta. Þetta er vissulega alltaf nauðsynlegt að reyna, að bæta rekstur fyrirtækja og fara sem bezt með þau tæki, er menn hafa með höndum, og gildir það vitanlega ekki síður um þessar ræktunarvélar en aðrar vélar. Og vissulega er það rétt, að ræktunarsamböndin eru mjög misstór. Hvernig það kann að takast að steypa þeim saman í stórar heildir, það er aftur annað mál og veldur þar um, að ég hygg, mjög landslag og aðstæður, landfræðilegar aðstæður hjá okkur, að það mun verða erfitt að steypa mörgum smáum ræktunarsamböndum saman í stórar heildir, því að víða er það svo í landi okkar enn þá, að ekki er nú betur vegað og brúað víða um landið en svo, að það er ekki hægt að koma þessum tækjum á milli enn þá, svo að ég geri ráð fyrir því, að það geti orðið nokkur dráttur á því enn, að hægt verði að breyta þessu skipulagi nokkuð, svo að teljandi sé. Þá talaði hann eins og hæstv. landbrh. um það, að nú væru að koma á markaðinn vélar af sömu stærð og ég var að tala hér um, á miklu lægra verði en gert var ráð fyrir. Og það er sannarlega gott að vita til þess, að það muni vera hægt að fá slíkar vélar. En hitt er annað mál, að ræktunarmennirnir og ræktunarsamböndin yfirleitt hafa óskað eftir að stækka sínar vélar frá því, sem þær voru. Vélar af þessari miðlungsstærð hafa ekki þótt henta upp á síðkastið og það hefur verið mikil ásókn í það að fá stærri vélar. Á s.l. ári hygg ég, að tvö ræktunarsambönd hafi keypt vélar af stærri gerðinni, sem kostuðu á aðra milljón. Í sambandi við það, sem hæstv. landbrh. var að segja hér áðan, að hann hefði spurnir af því eða vissu fyrir því, að ýmsir forustumenn ræktunarsambanda teldu lánaleiðina eðlilega og ágæta og teldu þetta, eins og það er núna, í allgóðu lagi, þá vil ég segja það, að einn formaður ræktunarsambands, sem fékk aðra þessa vél á s.l. ári, hringdi til mín í morgun og sagði frá því, að hann væri búinn að fá 200 þús. kr. styrk út á þessa vél, sem kostaði rúma milljón, og var að furða sig á því, hvernig stjórnarvöldum dytti í hug að styrkja þetta svona lítið, í svona smáum stíl. Hann hafði heyrt minnzt á lánaleiðina, en hann spurði mig, hvar peningar mundu þá vera, hvort það væri séð fyrir því, að peningar yrðu til, til þess að lána í þetta. Um það vissi ég ekki, og vitaskuld reynir á það innan skamms, hvort hæstv. landbrh. sér fyrir því, að ræktunarsjóður hafi fé til þess að lána út á þessar vélar. Ég get vel viðurkennt, að það kunni að mega leysa þetta spursmál að töluverðu leyti, ef fengjust hagkvæm lán, lán til langs tíma með lágum vöxtum. Þá mundi það bæta mjög úr fyrir ræktunarsamböndunum, ef hægt yrði að fara inn á þá leið. Hæstv. landbrh. fann það helzt til foráttu þessu frv., sem ég og við nokkrir alþm. höfum flutt hér um þessi mál, að það sé í sama formi og áður. En sannleikurinn er sá, að það er einmitt það, sem bændur og ræktunarmenn um land allt hafa talið fullnægja sér, að fá helmingsstyrk út á vélarnar, og ég hygg, að bændur almennt geri ekki hærri kröfur en svo, að ef þeir gætu fengið helmingsstyrk út á þessar vélar, þá létu þeir sér það lynda, þrátt fyrir það þó að þær hafi nú stigið mjög í verði frá því, sem áður var. Landbrh. hæstv. vefengdi, að ég hefði farið rétt með, að um 20 sambönd þyrftu nú eða vildu kaupa vélar. Ég held, að þetta fari ekki á milli mála, því að hjá vélanefnd ríkisins liggja fyrir umsóknir frá um 20 ræktunarsamböndum, - ég man ekki alveg, hvort þau eru 19 eða 20, - liggja fyrir umsóknir og meðmæli um styrkveitingu, svo að ég fer þar ekki með rangt mál. Hæstv. landbrh. taldi leiðinlegt að heyra það, að ég væri að tala um vonleysi hjá bændum og að þeir væru farnir að draga úr sinum framkvæmdum. En þetta er ekki neinn uppspuni úr mér. Þetta er þannig. Það liggja fyrir tölur um það, hve mikið dróst saman á s.l. ári gröfturinn hjá vélum vélasjóðs, en það er um rúm 20%, sem skurðagröfturinn minnkaði, og ég hef talið það bera vott um, að bændur væru að draga saman seglin í framkvæmdum. Mér er fullkunnugt um það sem bónda og allkunnugum manni í sveitum, a.m.k. hér sunnanlands, að samdráttur í verklegum framkvæmdum hjá bændum var gífurlega mikill á s.l. ári, og vitaskuld er þessi samdráttur af því, að þeir hafa ekki haft fé til framkvæmdanna, en ekki af því, að verkefnin séu ekki fyrir hendi, því að þau eru svo mikil, að fram úr því verður ekki séð að leysa þau. Þá spurði hæstv. landbrh., hver ég héldi að hlutur bænda væri nú, ef stefna vinstri stjórnarinnar hefði ráðið og réði enn í landinu. Ég er sannfærður um það, ef sú stjórnarstefna hefði fengið að ráða og þær ráðstafanir, sem búið var að gera, hefðu fengið að njóta sín, að nú væri blómlegt atvinnulíf í landinu og fólkinu liði vel, í staðinn fyrir að nú logar hér allt í ófriði og vinnudeilum og ekki annað fyrirsjáanlegt en að stórkostlega þrengist hagur þessarar þjóðar nú á næstu mánuðum. Og ef það væri rétt, sem hæstv. landbrh. vill vera láta, að viðreisnin hafi reynzt þjóðinni svona vel, af hverju eru þá þessar vinnudeilur og ófriður í landinu núna? Af hverju lætur fólkið sér ekki líka vel þessa viðreisn og þessa góðu stjórnarstefnu, sem hann er að lofa? Nei, sannleikurinn er sá, að fólkið finnur, að það hefur verið þrengt mjög að þess kjörum, og það eru ekki sízt bændurnir. Þeir finna, hversu þrengt hefur að þeim. Ég þykist geta úr flokki talað, þar sem ég er einn úr þeirri stétt og veit vel um það, að mjög hefur þrengt að efnahag bænda á síðastliðnum missirum.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ræða hv. síðasta ræðumanns gefur ekkert tilefni til þess að halda hér langa ræðu um þetta mál. Hann segir, að annar forustumaður þess ræktunarsambands, sem keypti stóra vél í fyrra, hafi talið, að 200 þús. kr. styrkur væri alls ekki fullnægjandi fyrir sitt samband. Ég get vel trúað því, að hann hafi sagt það,enda er hér boðið upp á allt annað og meira en aðeins 20% styrk af kaupverði einnar vélar. Þau ræktunarsambönd, sem keyptu vélar í fyrra, hafa ekki fengið nein lán, og þess vegna er ekkert óeðlilegt, þótt þessi vélakaup hvíli nokkuð þungt á þeim. En eins og hv. 2. þm. Sunnl. veit, þá er gert ráð fyrir, að lán og styrkur verði nú 50–60% samanlagt af kaupverði vélanna. Ef þessi tvö ræktunarsambönd væru þegar búin að fá það, þá er ég viss um, að þau teldu hag sínum sæmilega borgið. Annar þessara manna hef ég rætt við, og hann hefur fullyrt, að ef ræktunarsambandið ætti kost á 50–60% í lánum og styrk, þá væri þessu sæmilega borgið. Og það er það, sem hér er verið að tala um að gera. Hv. 2. þm. Sunnl. sagðist ekki hafa vitað um, hvort peningar yrðu útvegaðir til þessara hluta. Það verður vitanlega að reikna með því, að þegar talað er um að veita lán og styrk, þá verði peningar til þessara hluta. Það verður að reikna með því. Og ég veit, að hv. 2. þm. Sunnl. reiknar með því. Þá talar hv. þm. um það, að 20 sambönd hafi þegar lagt inn umsóknir sínar, 19 eða 20. Það mun vera rétt, að þau hafa látið um það vita, að þau hafi áhuga fyrir að endurnýja vélakostinn, en ekki á þessu ári öll, - ekki nema aðeins nokkur á þessu ári, en hin á næsta og næstu árum. Og það gerir vitanlega meginmuninn í þessu. Ef þetta kæmi allt yfir á eitt ár, þyrfti vitanlega mikla fjármuni bæði í styrk og lán. Um það, að hér væri allt í blóma, ef vinstri stjórnin og vinstri stefnan hefði verið ráðandi enn í dag, ætla ég ekki að ræða. Ég veit, að hv. þm. gera sér ljóst, að þessi fullyrðing hv. 2. þm. Sunnl. stenzt ekki, og ég segi það, að ég ann þessum hv. þm. betri hlutar en að koma hér upp í ræðustólinn með slíka fullyrðingu, sem allir hv. þm. hlæja að í hjarta sínu, hvaða svip sem þeir kunna að setja upp, þegar orðin eru sögð. Og þegar svo sanngjarn maður eins og þessi hv. þm. kemur hér með slíkar fullyrðingar í fullu tilgangsleysi, þá vil ég segja það, að ég vil unna honum betri hlutar. Það má vel vera, að það verði einhver samdráttur í framkvæmdum, og það þarf ekki að vera vegna peningaleysis. Við vitum það, að um mörg undanfarin ár hafa bændur ekki átt kost á því að hafa vinnufólk, hvorki karla né konur, og þetta hefur gert búreksturinn mjög erfiðan oft og tíðum og síður eftirsóknarverðan en í gamla daga, þegar hægt var að hafa vinnukonur og vinnumenn, eins og hver vildi, fyrir lítið kaup. Þess vegna er það, að þegar bændur hafa ræktað svo mikið, að ræktunin ber stórt bú, sem hjónin og skyldulið getur hugsað um, þá hugsar sá bóndi: Ja, það þýðir ekki fyrir mig að rækta öllu meira í bili, vegna þess að ég með því vinnuafli, sem ég hef yfir að ráða, ræð ekki við meira. - Þess vegna er hætt við því, að það geti borið á því, að einstöku bændur, sem lengst eru komnir, dragi nokkuð úr framkvæmdum í bili, þangað til farið er að hugsa um að skipta jörðinni á milli barnanna í tvíbýli, þegar börnin eru komin á þann aldur. Og það hefur einmitt gerzt í nokkuð stórum stíl hér á Suðurlandi og víðar um land, og það má segja að það sé rétt og að það sé holl stefna. En við skulum vera bjartsýn á það, að ræktuninni verði haldið áfram á Íslandi og landbúnaður megi eflast á Íslandi. Og við skulum ekki vera að deila lengi um það, hv. 2. þm. Sunnl. og ég, hverjum er bezt trúandi til þess að stuðla að því, að nú og í framtíðinni megi landbúnaður eflast. Ég fullyrði það og ég vil viðurkenna það, að þessi hv. þm., 2. þm. Sunnl., vill ljá því máli lið heils hugar, sem má verða landbúnaðinum til góðs. En um leið og ég gef honum þessa viðurkenningu, þessa kvittun, þá verður að ætlast til þess, að hann einnig, a.m.k. þegar hann sér engan stundarávinning í öðru, gefi öðrum sams konar kvittun, ef hann vill líta hlutlausum augum á starf þeirra, sem vitanlega hafa stuðlað að framförum í sveitum ekkert síður en hann eða hans flokkur. Ég þarf svo ekki að eyða fleiri orðum um þetta. Ég endurtek það, að nál. meiri hl. er eðlilegt að samþykkja og með því þjónum við þeirri stefnu, sem má verða landbúnaðinum til framfara.



Herra forseti. Það var í raun og veru aðeins eitt atriði, sem kom fram í ræðu hv. 2. þm. Sunnl. (ÁÞ), frsm. minni hl., sem ég finn ástæðu til að fara nokkrum orðum um, og það var það, sem hann sagði, að við héldum því fram í meirihlutaáliti okkar, að með þeirri einu milljón, sem veitt hefði verið á fjárlögum 1961, væri vandamál ræktunarsambandanna leyst. Og hann sagðist vilja mótmæla þessu. En ég vil alveg eins segja, að ég mótmæli alveg þessum skilningi. Það, sem við bendum á, og það, sem er ómótmælanlegt, er það, að með afgreiðslu fjárlaga fyrir 1961 er skorið úr um það, hvað mikið fé verði til ráðstöfunar í þessu skyni á því ári. Og þó að Alþingi samþykkti hér einhver lög síðar um eitthvað anað, þá breyttu þau engu um þessa staðreynd. Þetta vil ég alveg sérstaklega benda á og taka fram. Það segir þannig í áliti meiri hl., með leyfi hæstv. forseta: „Í fjárlögum fyrir árið 1961 er veitt 1 millj. kr. framlag til kaupa á jarðræktarvélum ræktunarsambandanna. Í því er fólgin viðurkenning Alþingis á nauðsyn málsins og leystur að þessu sinni sá þátturinn, sem mikilvægastur er.“ Þetta vil ég alveg sérstaklega undirstrika og endurtaka, að það mundi engu breyta, þó að einhver lög væru samþykkt nú, sem fælu eitthvað annað í sér, - fjárlagaákvæðið hlyti að vera það, sem gildir, og skera úr um það, hve mikið fé er til ráðstöfunar í þessu skyni. En það var þó eitt annað atriði, sem mig langaði aðeins til að víkja hér að. Hv. frsm. minni hl. komst að orði eitthvað á þá leið, að bændur hefðu fengið helmingsstyrk út á vélarnar og mundu þurfa þess áfram. Ég vil vekja athygli á því, að þegar talað er um styrk í þessu sambandi, og þá er átt við það framlag, sem veitt hefur verið úr ríkissjóði til kaupa á þessum vélum, að á þessu framlagi og láni er í raun og veru enginn eðlismunur. Þessi aðstoð, sem þannig hefur verið veitt til ræktunarsambandanna, hefur í raun og veru alltaf verið í lánaformi, að vísu mjög hagkvæmu. Það ber að athuga, að í gegnum fyrningarákvæði ræktunarsambandanna, þar sem ákveðið er, að vélarnar séu fyrntar á rösklega 6 árum, endurgreiða samböndin þetta framlag til fyrningarsjóðanna. Það kemur þess vegna mjög svipað út og ef þau hefðu fengið þetta fé að láni í lánsstofnun. Það hefðu þau líka orðið að endurgreiða lánsstofnuninni, en þá hefðu þau ekki lagt tilsvarandi upphæð í fyrningarsjóðina. Sá eini munur, sem á þessu er, og hann er að vísu nokkurs virði, er sá, að yfirleitt hefur þetta fyrirkomulag verið nokkru hagstæðara, því að í byrjun hefur þetta framlag verið vaxtalaust, sem hefði vitanlega orðið að greiða af vexti, ef það hefði verið beinlínis sem lán í upphafi. Þetta vildi ég gjarnan að kæmi hér fram, til þess að menn áttuðu sig á því almennt, hvað hér er um að ræða, þegar talað er um styrk til ræktunarsambandanna í þessu formi. Ég er ekki með þessu að draga neitt úr því mikilvægi, sem í þessari aðstoð hefur verið fólgið, en ég vil bara benda á það, að í raun og veru er hún miklu skyldari því að vera lán heldur en styrkur.



Herra forseti. Í nál. meiri hl. landbn. á þskj. 384 er á það bent, að ræktunarsjóður hafi heimild til að lána fé til vélakaupa ræktunarsambandanna. Þetta var mönnum kunnugt áður. En það er þýðingarlítið að vísa á stofnun til að fá þar lán, ef hún hefur ekki peninga til að lána. Það segir í þessu nál., að landbrh. hafi tilkynnt þeim nm., að hann muni beita sér fyrir því, að ræktunarsamböndin geti fengið lán í þessum sjóði til greiðslu á nokkrum hluta af kaupverði vélanna. En ég vil spyrja: Hvenær fást slík lán úr ræktunarsjóði? Hér er kunnugt um það, að ræktunarsjóð vantar nú fé til annarra lánveitinga einnig. Það liggja óafgreiddar nú hjá ræktunarsjóði lánaumsóknir frá allmörgum bændum, sem þeir sendu sjóðnum fyrir síðustu áramót, en hafa ekki fengið afgr. enn. Mér er kunnugt um þetta, því að ég hef umboð til lántöku, og þar var það þannig, að umsóknir voru sendar sjóðnum fyrir síðustu áramót, en lán fékkst ekki afgreitt þá. Og þegar ég hef spurt um það í Búnaðarbankanum og það nú nýverið, þá er mér sagt, að það sé allt í óvissu um, hvenær lán fáist, því að þar séu ekki peningar til og ekki kunnugt forráðamönnum bankans, hvenær sjóðurinn fái peninga til útlána. Það hefur verið venja á undanförnum árum, að ræktunarsjóður hefur veitt nokkur lán snemma á árinu til þeirra, sem höfðu sent lánaumsóknir um áramótin, en af ýmsum ástæðum ekki fengið afgreiðslu sinna mála fyrir nýár. Þetta hefur verið venja, að slíkar umsóknir hafa verið afgreiddar snemma á árinu. Og nú vil ég spyrja hæstv. landbrh.: Hvenær verður ræktunarsjóði útvegað fé til þess að afgreiða þær lánaumsóknir frá fyrra ári, sem þar liggja fyrir frá bændum, vegna framkvæmda, sem þeir stóðu í árið sem leið, og þá jafnframt til þess að lána ræktunarsamböndum samkvæmt þeirri ávísun, sem hér er á sjóðinn gefin í þessu nál.? Hvenær koma þessir peningar í sjóðinn? Það er ekki útlit fyrir, að hann geti sinnt þessum lánbeiðnum, nema ríkisstj. eigi hér hlut að máli. Þannig hefur þetta oft verið áður. Ég vildi óska eftir svari frá hæstv. ráðh. um þetta, svo að bæði ég og aðrir, sem þarna erum að leita eftir lánum, fái vitneskju um það, hvenær peningar koma í sjóðinn og hvenær við getum fengið afgreiðslu á þessum málum.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG) spurði hér ákveðið um það, hvenær ræktunarsamböndin gætu vænzt þess að fá lán úr ræktunarsjóði samkvæmt þeirri ávísun, sem gefin er í nál., eins og hann orðaði það. Ræktunarsamböndin hafa ekki enn sótt um lán úr ræktunarsjóði og væntanlega verður það tekið fyrst til athugunar, þegar umsókn liggur fyrir eða umsóknir. En í sambandi við peningaleysi ræktunarsjóðs, sem hv. þm. gerði mikið úr áðan, þá vil ég gleðja þá hv. þm., sem bera hag ræktunarsjóðsins mest fyrir brjósti, og segja þeim, að nú eru aðeins 6 millj. kr. óafgreiddar frá fyrra ári, en hefur verið undanfarin ár ekki minna, stundum meira. Síðan ég gerðist milligöngumaður um lán úr ræktunarsjóði, - en síðan eru 26 ár, að ég fór að taka umboð fyrir ýmsa bændur og taka lán fyrir þá úr ræktunarsjóði, - hafa þau lán, sem ekki fengu afgreiðslu fyrir áramót, vegna þess að lánaumsóknirnar komu of seint, aldrei verið afgreidd fyrr en í marz og stundum ekki fyrr en í apríl. Og ég get upplýst það, að þessar 6 millj. kr., sem nú bíða frá fyrra ári, munu verða afgreiddar í marz eða apríl í ár. Um það hef ég rætt við bankastjóra Búnaðarbankans. Og ég geri ekki ráð fyrir, að ríkisstj. þurfi sérstaklega að útvega það fé, því að það vill nú svo til, að það er svo mikið útistandandi hjá ræktunarsjóði af lánum, sem hafa verið lánuð á undanförnum árum, að vaxta- og afborgunartekjur sjóðsins, sem komu inn í desember og koma inn þessa mánuði, munu samsvara þessari upphæð, þannig að við þurfum ekki út af fyrir sig að hafa áhyggjur af þessum 6 millj. Þeir, sem lögðu inn lánabeiðnir fyrir áramótin og fengu ekki afgreiðslu þá, munu verða afgreiddir á þessum vetri. En hvenær verður ræktunarsjóði úthlutað fé? spyr hv. þm. Hafið þið heyrt þessa spurningu áður frá hv. 1. þm. Norðurl. v.? Það er eins og þessir menn haldi, að ræktunarsjóður fái aldrei fé. Hvenær fær hann fé? Ræktunarsjóður fær vanalega fé til útlána á haustin, og fé, sem ræktunarsjóði þarf að útvega og verður að útvega með einhverju móti á þessu ári, þarf hann að fá til ráðstöfunar á næsta hausti út á framkvæmdir, sem unnar verða á þessu ári, næsta sumar. Og það er vitanlega verkefni núv. ríkisstj. að útvega þetta. En það er ekki létt verk, og það ætti hv. 1. þm. Norðurl. v. að vita, að það er ekkert létt verk að gera lánasjóði landbúnaðarins starfhæfa eftir þá meðferð, sem þessir sjóðir hafa fengið, og þá ráðstöfun, sem gerð hefur verið undanfarin ár með því að láta þessa sjóði hafa mest af útlendu fé til ráðstöfunar og taka á sig alla áhættu, sem því fylgir að nota útlent fé. Ef sjóðir Búnaðarbankans hefðu á undanförnum árum fengið fé til ráðstöfunar á sama hátt og á s.l. ári, sem núv. ríkisstj. útvegaði, þá væri hagur þessara sjóða okkur ekkert áhyggjuefni í dag. Þá væri grundvöllur fyrir starfsemi þessara sjóða. Og þá þyrfti ekki að eyða orku í það að útvega fé, ekki til þess að lána út á framkvæmdir, heldur til þess að borga vaxtatapið og gengistapið. En framsóknarmenn kunna eitt ráð við því að losna við það, það er bara að samþykkja frv. upp á 160 millj. kr. eftirgjöf. Var það ekki til umræðu hér í Ed. í vetur? Það er enginn annar vandi en bara að samþykkja 160 millj. kr. eftirgjöf í einu lagi, þá er fjárhagur þessara sjóða tryggður. En þeir minnast þess nú ekki, að formaður Framsfl., þegar hann veitti vinstri stjórninni forstöðu, hafði vilja til þess, því að hann sá hvað leið, að reyna að koma fótum undir þessa sjóði, en hann gat ekki fengið þá eftirgefnar 30–40 millj. En það er mikið traust, sem hv. framsóknarmenn hafa á núv. ríkisstj., að hún geti tekið í einu 160 millj. kr. bagga, þegar vinstri stjórnin gat ekki tekið 30–40 millj. En þetta er alvörumál, og ríkisstj. hefur gert sér grein fyrir þeim vanda, sem þessari alvöru fylgir, og hefur hug á að leysa hann. Ég held, að ég hafi svarað fsp. hv. þm., og vænti, að þetta nægi.



Herra forseti. Þegar þetta mál var hér síðast til umr., beindi hv. fyrri flm., hv. 4. þm. Austf., til mín fsp. nokkurri, sem ég vil ekki láta ósvarað, þó að ekki gæfist tækifæri til að gera það þá, vegna þess að fundartíminn var á enda, þegar hann hafði lokið sínu máli. Hv. þm. spurði, hvort það væri álit mitt, að leggja bæri gæðamatið til grundvallar við verðflokkun fisksins, eða hvort ég væri þeirrar skoðunar, að frekar ætti að hafa annan hátt á. Ég skal svara þessu alveg eindregið, að til þess er gæðamatið sett á laggirnar, að til þess er ætlazt, að það geti orðið grundvöllur undir þá verðflokkun, sem gildir um verð fisksins, sem seldur er til vinnslu hverju sinni. Þó að það hafi orðið ofan á í þetta fyrsta skipti, sem gæðamatið kemur til framkvæmda, að nokkuð annar háttur hafi verið hafður á, þá álít ég það í fyrsta lagi enga frambúðarlausn og í raun og veru óheppilegt, að þá leið hefur verið farið. En skýring er þó til á því, sem er sú, að menn hafa litla eða enga reynslu enn af gæðamatinu og þess vegna kannske ekki óeðlilegt, að menn séu nokkuð bundnir við fyrri hugmyndir í þessu efni. En fyrri hugmyndir manna í þessu efni voru fyrst og fremst þær, að netafiskur og línufiskur væru mismunandi vara, sem strax gæfi tilefni til þess að verðflokka eða verðleggja fisk. Það er þess vegna sjálfsagt sá gamli hugsunarháttur, sem hefur ráðið því að einhverju leyti a.m.k., að þessi leið hefur verið farin. En ég tel, eins og ég sagði, sjálfsagt, að gæðamatið sjálft á fiskinum, þegar hann kemur í land, verði látið ráða því, í hvaða verðflokki hann lendir. Ég skal svo ekki ræða það frekar. En ég skal aðeins, úr því að ég tók til máls á ný um þetta, minnast örlítið á það, sem bæði þessi hv. þm. og hv. 6. þm. Sunnl, komu inn á í sínum ræðum hér síðast um gerðardómsákvæði 2. gr. Þessir þm. báðir vildu sem sagt reyna að smeygja sér fram hjá því, að í 2. gr. fælust nokkur gerðardómsákvæði af nokkru tagi. En þetta er vitaskuld fjarri öllu lagi. Það, hvað. sjómaðurinn ber úr býtum, markast af tvennu. Annars vegar af því, hvað hann fær stóran hlut af aflanum, og í öðru lagi hinu, hvaða verði þessi aflahlutur hans er seldur. Og þetta síðara atriði, á hvaða verði aflahluturinn er seldur, er vissulega ekki þýðingarminna en hitt, hvað hann fær stóran hlut af aflanum. Ég er þeirrar skoðunar, að það muni mjög fljótlega komast á nokkuð föst ákvæði eða fastar reglur um skiptinguna á milli bátseigenda annars vegar og þeirra, sem á skipunum starfa, hins vegar og þess vegna verði raunverulega ekki neinn vafi um, hvað sjómaðurinn ber úr býtum, nema vegna þess, hvaða verð er greitt fyrir aflann. Ég tel þess vegna, að aflaverðið verði í framtíðinni það, sem nánast sker úr um það, hvað sjómaðurinn eða starfandi menn á skipunum bera úr býtum. Ég tel þess vegna, að það sé, - ég vil ekki orða það sterkara en að segja, að það sé mjög varhugavert að fara þessa leið og það sé langæskilegasta aðferðin, að aðilarnir komi sér hreinlega saman um það, eins og raunar er gert ráð fyrir líka í frv., þó að þar sé gert ráð fyrir aðferð, ef menn koma sér ekki saman, sem raunverulega getur orðið tekin til notkunar eða til framkvæmda mjög fljótlega, eftir að menn hafa byrjað að tala saman, því að það er ekkert um það í frv., hve langur tími á að líða, frá því að viðræður hefjast á milli fiskkaupenda og fiskseljenda og þangað til sáttasemjari getur komið þar inn sem 13. aðili í ákvörðun verðsins. Ég held þess vegna, að það verði ekki með neinu móti fram hjá því komizt, að þessi aðferð er gerðardómur í málinu og ekkert annað. Og ég vil segja meira. Ég tel, að það liggi fyrir, að það sé ekki heppilegt að fara þessa leið, heldur að þetta eigi að vera samkomulagsatriði og verði að vera samkomulagsatriði á milli fiskseljendanna og fiskkaupendanna, hvert verðið verður. Það er nú, sem betur fer, komið svo, að samkomulag hefur orðið á flestum stöðum landsins um þau mál, sem hér er gert ráð fyrir að lögfesta og einungis fyrir árið 1961. Ég tel þess vegna þegar af þeirri ástæðu, að frv. sé óþarft, hvað sem um það er að segja að öðru leyti. Hv. 4. þm. Austf. kom inn á það í sínum tveim síðustu ræðum, hversu mikill verðmismunur væri á fiskinum upp úr sjó hér á Íslandi og í Noregi. Hann er raunar horfinn frá því, held ég, að mestu leyti að gera samanburðinn fyrir liðna tíð, heldur hefur hann nú fært sig yfir á þann vettvang að segja, hvað verðið muni verða, sem greitt verður í Noregi á þessari vertíð, og hefur talið, að það verð væri miklu hærra en okkar. Ég skal viðurkenna það, að ég hef ekki haft aðstæður til þess að kanna þetta. En af undanförnum fullyrðingum þessa hv. þm. tel ég rétt og sjálfsagt að taka þessum upplýsingum hans með nokkrum fyrirvara, þó að sjálfsagt verði farið út í að kanna það siðar. Mér þykir rétt að geta þess að lokum, að ég hef fengið í hendur upplýsingar um það, hverjar tekjur norsks fiskimanns hafi orðið að meðaltali við Lófótfiskiríið á árinu 1960. Og þá kemur í ljós, að meðaltekjur norsks sjómanns alla Lófótvertíðina í fyrra, á árinu 1960, varð með þessu háa fiskverði, sem hv. þm. hefur talið að væri, alls 1906 kr. norskar fyrir alla vertíðina eða rétt í kringum 10 þús. ísl. kr. Þetta þykir mér rétt að komi fram, vegna þess að þetta er, að ég ætla, þó allmiklum mun lægra en íslenzkir sjómenn hafa að launum fyrir sín vertíðarstörf.



Herra forseti. Þegar þetta mál var til umr. í hv. deild s.l. föstudag, benti ég á það, að hvorki væri tímabært né hentugt að lögfesta reglur um mat á ferskum fiski eins og frv. gerir ráð fyrir. Þessa skoðun rökstuddi ég með því, að slíkt mat væri nýlunda hér á landi og þyrfti þess vegna að afla nokkurrar reynslu af framkvæmd þess, áður en svo langt yrði gengið að lögfesta matsreglurnar. Einnig benti ég á, að yfirleitt mundi betur fara á því, að starfsreglur fyrir slíkt mat væru ákveðnar í reglugerð, en ekki í lögum, sbr. það, að gæðaflokkun á nýju kjöti er ákveðin með reglugerðum, sem mjög oft þarf að breyta. Og ég leyfi mér enn að halda fram þeirri skoðun, að það mundi vera býsna þungt í vöfum að setja lög í hvert skipti, sem breyta þarf ákvæðum um starfsreglur ferskfiskmatsins. Þess háttar ákvæði eiga heima í reglugerð, en ekki í lögum. Þetta byggist einfaldlega á því, að matinu hlýtur að vera ætlað að tryggja það, að kaupendur vörunnar, sem metin er, fái þann gæðaflokk, sem þeir óska eftir og hafa samið um, en kröfur kaupenda til gæða geta verið mismunandi og breytilegar, hvort sem um er að ræða fisk, kjöt eða einhverjar aðrar vörur. Þetta sjónarmið út af fyrir sig hélt ég að væri auðskilið. En hv. fyrri flm. frv., 4. þm. Austf., lét a.m.k. svo í síðari ræðu sinni s.l. föstudag sem hann hefði ekki skilið þetta og greip þá til þess ráðs að ræða um aðrar hliðar á málinu sem svar við þessu. Hann krafði mig sagna um það, hvort ég teldi ekki, að verðflokkun á fiski ætti ávallt að fylgja gæðaflokkun, og spurði: Á að vera leyfilegt að verðfella fisk, sem ríkismatið hefur úrskurðað í fyrsta verðflokk? Þetta kalla ég að ræða aðra hlið á málinu, því að ég gerði eingöngu að umtalsefni, hvort hentugra væri í framkvæmd að hafa starfsreglur eða flokkunarreglur ferskfiskmatsins bundnar í lögum eða settar í reglugerð, og ég þykist vita, að hv. 4. þm. Austf., sem er fyrrv. sjútvmrh. og þekkir mætavel þá byrjunarörðugleika, sem ferskfiskmatið þarf að sigrast á, skilji í raun og veru þetta atriði miklu betur en hann vill vera láta. Þess vegna leyfi ég mér að spyrja hv. 4. þm. Austf.: Mundi hann treysta sér til að lögfesta reglur um gæðamat og verðflokkun á nýjum fiski? Hefði hann lagt það til sem ráðherra sjávarútvegsmála? Hvers vegna lét hann ekki lögleiða þetta kerfi í ráðherratíð sinni? Ég vænti þess, að hv. þm. svari þessu beint, en ekki með því að ræða eitthvað annað. Áður en ég svara þeim spurningum, sem hann beindi til mín og ég gat um áðan, vil ég leyfa mér að benda á, hvers vegna hv. 4. þm. Austf. spyr umræddra spurninga. Það skilst mér að hljóti að vera af því, að hann telji, að ekki sé fullt samræmi milli gæðaflokkunar ferskfiskmatsins og þeirra verðflokka, sem L.Í.Ú. hefur samið um við fiskkaupendur. Sé eitthvað til í þessu, er einmitt sérstök ástæða til þess að fara að öllu með gát og lögbinda ekki reglur um gæðaflokkunina að svo komnu máli. Öll byrjun er erfið, og í þessum efnum er byrjunin óvenjulega erfið. Ég skal þá snúa mér að spurningum hv. 4. þm. Austf. Á verðflokkun að fylgja gæðaflokkun? spurði hann, og á að vera leyfilegt að verðfella fisk, sem ríkismatið hefur úrskurðað í fyrsta verðflokk? Vitanlega á að greiða mishátt verð fyrir fiskinn eftir gæðum, og er fiskmatinu ætlað að úrskurða um gæðin, og hlýtur úrskurður þess að vera bindandi. Hins vegar er það mál milli fiskkaupenda og fiskseljanda, í hversu marga verðflokka þeir óski eftir að flokka fiskinn. Ferskfiskmatið hefur til að byrja með ákveðið þrjá gæðaflokka, en gerir, eins og eðlilegt er, ráð fyrir, að þeir geti orðið fleiri. Þessa reglu er auðveldara að setja fram með orðum heldur en framkvæma hana. Ég er ekki fyrir mitt leyti sannfærður um, að þessi gæðaflokkun sé svo fullkomin, að hana beri að lögfesta. Samkv. þessari flokkun er t.d. gengið út frá því, að allur fyrsta flokks fiskur fari í hraðfrystingu. En hvers vegna má ekki alveg eins hugsa sér, að fyrsta flokks fiskur sé unninn í saltfisk eða skreið? Og sé það svo, að úr annars flokks fiskinum, sem talinn er hæfur í saltfisks- og skreiðarverkun, megi framleiða útflutningsverðmæti, er geti gefið fyllilega sambærilegt hráefnisverð á við hraðfrysta fiskinn, hvers vegna á þá að ákveða þann fisk í annan verðflokk? Þannig mætti lengi spyrja í þessu sambandi, og við ýmsu þarf að fá skýrari svör en nú er hægt að gefa, áður en hægt er að lögbinda reglur um gæðaflokkun og þar af leiðandi verðflokkun á nýjum fiski, og skal ég víkja nánar að verðflokkuninni hér á eftir. Ég gat þess í umr. s.l. föstudag að gefnu tilefni, hvernig á því stóð, að sjómannasamtökin eða samninganefnd þeirra var ekki aðili að samkomulagi um fiskverð 1961 milli L.Í.Ú. og fiskkaupenda. Meðan sérstakt skiptaverð gilti, voru sjómannasamtökin ekki aðili að þessum samningi, heldur var gerður sérsamningur milli þeirra og L.Í.Ú. um skiptaverðið. Þegar umr. hófust s.l. haust um nýjan skiptagrundvöll, sem miðast skyldi við prósentur úr heildarverðmæti aflans, kom í ljós, að fulltrúar sjómanna töldu sig ekki viðbúna til að segja neitt um þá meginbreytingu, fyrr en þeir fengju vitneskju um fiskverðið. Taldi L.Í.Ú. því nauðsynlegt að ljúka samningum við fiskkaupendur að mestu til þess að geta haldið áfram samningaviðræðum við gagnaðilann um sjómannakjörin. Þeir samningar um sjómannakjörin, sem síðar hafa verið gerðir, miðast við hið umsamda fiskverð og verðflokkunarreglur milli L.Í.Ú. og fiskkaupenda, og hafa sjómannasamtökin þannig að sínu leyti staðfest fiskverðið að þessu sinni, þó að þau væru ekki beinir aðilar að samningsgerðinni. Loks er þess að geta, að verðákvæðum um handfærafisk og ýsu var breytt, meðan samningar við sjómenn stóðu yfir, beinlínis fyrir áhrif frá samningamönnum þeirra. Það gekk eins og rauður þráður í gegnum síðari ræðu hv. 4. þm. Austf. s.l. föstudag, að hann óttaðist, að verðflokkunin yrði til þess, að fiskkaupendur sæktust eftir ódýrari verðflokkunum til þess að verða sér úti um ódýrt hráefni, en síðan mundu þeir selja fullunna vöruna sem fyrsta flokks vöru á hæsta verði. Ég neita því ekki, að þessi hætta gæti verið til staðar, og ef menn sæju ekki neitt annað við verðflokkunina en þetta, þá væri rökrétt ályktun af því sú að hverfa frá verðflokkuninni með öllu. En sem betur fer er önnur hlið á málinu, sem sé sú, sem snýr að sjómönnum og útgerðarmönnum. Það hlýtur að verða þeirra keppikefli, eftir að farið er að greiða mishátt verð fyrir fisk eftir gæðum, að fá sem mest af fiskinum í hæsta verðflokk. Þannig er verðflokkunin, sem núna er gengið út frá, við það miðuð, að þær veiðiaðferðir, sem allir viðurkenna að skili bezta fiskinum, njóti þess í verðinu, en það eru fiskveiðar með línu og handfærum, og ætti sú verðlagning að vera mönnum hvatning til þess að stunda þær veiðar í ríkari mæli en verið hefur. Verðið á línufiskinum slægðum með haus er kr. 3.11 kg, en á netafiskinum kr. 2.70. Mismunurinn er 41 eyrir á kg eða 41 þús. kr. fyrir hver hundrað tonn af fiski slægðum með haus. Þessi uppörvun til að koma með sem mest af fyrsta flokks hráefni að landi ætti að vega drjúgt á móti tilhneigingu fiskkaupenda til að næla sér í ódýrt hráefni. Í þessu sambandi spyrja menn e.t.v., hvers vegna verið sé að reyna að flokka verðið eftir veiðiaðferðum, eins og raun ber vitni. Því er til að svara, að víðast hvar mundi vera mjög erfitt að framkvæma nákvæmt gæðamat á aflanum úr hverri veiðiför. Bátarnir koma oftast að á svipuðum tíma, og þeir þurfa að losna við aflann sem allra fljótast til þess að komast út í næstu veiðiför. Framkvæmd matsins má ekki verða til þess að tefja bátana. Á hinn bóginn vita menn það af reynslu, hvaða veiðiaðferðir og hvaða meðferð aflans gefur bezta vöru, og því er ekki nema eðlilegt, að stuðzt sé við veiðiaðferðirnar til að auðvelda framkvæmd matsins og um leið reynt að örva menn til meiri ástundunar þeirra veiðiaðferða, sem skila beztum fiski. Ég tel þetta rétta stefnu í höfuðatriðum, en það á eftir að sýna sig, hvernig verðflokkunin samkv. samningi L.Í.Ú. og fiskkaupenda reynist í framkvæmd. Einhvers staðar hef ég séð því haldið fram í blaði, að ef einhver fiskkaupandi fengi eingöngu fyrsta flokks fisk á kr. 3.11, þá mundi hann stórskaðast eða jafnvel fara á hausinn, af því að ekkert útflutningsverð á neinni verkunartegund samsvaraði þessu hráefnisverði. Þessu er svarað þannig af kunnugustu mönnum, að ef eingöngu sé tekinn fyrsta flokks fiskur til hraðfrystingar t.d., þá eigi verðið að fást uppborið í betri nýtingu aflans. Hvort þetta fær staðizt, skal ég ekki leggja neinn dóm á. En því miður mun það ekki algengt, að fiskvinnslustöðvar fái eingöngu fyrsta flokks fisk. Samt sem áður gæti þarna verið um að ræða eitt atriði enn þá, sem gerir það að verkum, að umrætt frv. er ótímabært, og hefur hv. 1. flm. þess sjálfur raunar dregið fram önnur rök í umr., sem hníga að hinu sama. Báðir hv. flm. frv. kepptust við það í ræðum sínum að neita því, að þetta frv. verkaði eins og eins konar gerðardómur í vinnudeilum, ef samþ. yrði. Hv. 6. þm. Sunnl. orðaði þetta á þá leið, að það væri um alrangan skilning að ræða, að með frv. væri lagt til, að gerðardómur skæri úr vinnudeilum. Mér finnst þetta furðulegur málflutningur. Í grg. frv. vitna hv. flm. hvað þetta snertir algerlega gegn sjálfum sér. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta, m.a.: „Meðal sjómanna er ekki síður mikil andstaða gegn reglum þessum, og hafa kjarasamningar víða ekki fengizt samþykktir í samtökum sjómanna af þeim sökum.“ Sem sé, kjarasamningar sjómanna hafa ekki fengizt samþykktir í samtökum þeirra vegna mikillar andstöðu gegn verðflokkunarreglunum, og til þess að binda endi á það ástand á 13 manna nefnd, þar sem sáttasemjari er oddamaður, að kveða upp úrskurð. Hvað er þetta annað en gerðardómur í vinnudeilum að sögn hv. flm. sjálfra? Ef þeir af einhverjum ástæðum sjá nú svo mjög eftir að hafa flutt þetta frv., þá væri þeim sæmra að taka það aftur heldur en vanvirða hv. d. með því að afneita nú þeirri staðreynd, sem þeir sjálfir viðurkenna skriflega og á prenti í plaggi, sem liggur á borðum allra hv. dm. Að lokum þetta: Frv. er óþarft, af því að ekki er lengur deilt um þau atriði, sem því er, ætlað að leysa. Sú till. flm. að gera sáttasemjara ríkisins að oddamanni í eins konar gerðardómi í vinnudeilu, er beinlínis hættuleg. Starf sáttasemjara hefur, svo erfitt sem það er og vandasamt, hvað eftir annað reynzt ómetanlegt við að leysa kjaradeilur. Áhrif hans og árangur í starfi byggjast á því, að hann nýtur trausts beggja deiluaðila sem óvilhallur maður. Þessu trausti mundi hann glata, ef farið yrði að ráðum þeim, sem í frv. felast. Og víst er um það, að okkur ríður á öðru meira en brjóta niður þær leikreglur í vinnudeilum, sem bezt hafa reynzt. Slík ráð geta ekki verið fram borin í neinum góðum tilgangi, þó að hér sé haft að yfirvarpi, að með þeim eigi að leysa tiltekna deilu. Sjómenn og útgerðarmenn hafa nú komið sér saman um þá miklu grundvallarbreytingu á kjarasamningum að miða aflahlut skipverja við prósentu úr heildarverðmæti aflans. Sérstakt skiptaverð er þar með úr sögunni, og jafnframt ern sköpuð skilyrði til að eyða margvíslegri tortryggni, sem skiptaverðið áíjur olli milli sjómanna og útvegsmanna. Þar að auki eru menn orðnir ásáttir um að hverfa frá því að selja aflann á jafnaðarverði. Þessar tvær grundvallarbreytingar hafa eftir atvikum gengið tiltölulega greiðlega fyrir sig, og af þeim sökum er engin ástæða fyrir löggjafarvaldið að grípa inn í þessi mál með valdbeitingu í líkingu við það, sem umrætt frv. gerir ráð fyrir. Sjómannasamtökin, L.Í.Ú. og fiskkaupendur þurfa að koma sér saman um framtíðarskipun þessara mála. Leiðin að slíku samkomulagi hefur þegar verið rudd, og gefur byrjunin ekki ástæðu til annars en að ætla, að slíkt samkomulag geti tekizt án íhlutunar Alþingis. Verði reynslan hins vegar sú, að aðilar komi sér ekki saman, mætti hugsa sér, að til kasta Alþingis kæmi, en þau afskipti þyrftu þá að vera með öðrum hætti og betur hugsuð og betur undirbúin en það frv., sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Mér þótti vænt um að heyra það hér í þessum umr., að hæstv. sjútvmrh. hefur komizt að þeirri niðurstöðu við að athuga efni frv. nánar eftir þær umr., sem hér fóru fram síðast, þegar þetta mál var hér á dagskrá, að hann lýsir því nú yfir, að hann telji, að þær verðflokkunarreglur, sem nú hafa verið settar af L.Í.Ú. og forustumönnum nokkurra fiskkaupasamtaka, séu óheppilegar. Hann telur, að það sé óheppilegt að fara þá leið, sem þar er farin, þar sem ekki sé byggt á raunverulegu gæðamati á fiski, og ég tók svo eftir, að hann lýsti því einnig yfir, að hann væri í grundvallaratriðum samþykkur því, að verðflokkun á fiski yrði miðuð við gæðaflokkun, einmitt við gæðamat ferskfiskeftirlits ríkisins. En þetta eru einmitt meginatriðin í því frv., sem við flytjum og er hér til umr., en hæstv. ráðh. hefur því miður, þrátt fyrir þessa skoðun, ekki séð sér fært að vilja styðja að þessu sinni. M.ö.o.: þó að hæstv. ráðh. sé samþykkur því, að sú grundvallarskoðun, sem flutt er í frv., sé rétt, vill hann ekki styðja frv., en leyfa þeim reglum að vera áfram í gildi, sem hann lýsir yfir að hann telji óheppilegar reglur og óeðlilegar. Mér þykir vænt um það samt sem áður að heyra, að skoðanir hæstv. ráðh. fara saman við skoðanir mínar og okkar flm. í þessum efnum, því að það vitanlega bendir þó til þess, að hæstv. ráðh. muni ætla sér að vinna að því að færa þessi mál í rétt horf, þó að hann geti nú ekki fallizt á að samþykkja frv. okkar. Og það verður auðvitað svo að vera, maður er orðinn svo vanur því hér á hæstv. Alþ., að það þykir ekki við eiga að samþykkja frumvörp andstæðinganna; en jafnvel að hirða efnið úr þeim og reyna þá að tileinka sér það síðar, að ég fyrir mitt leyti sætti mig mjög vel við, að það verði gert í þessum efnum, ef það mál nær fram að ganga, sem hér er hreyft og ég er sannfærður um að er nauðsynlegt að nái fram að ganga, ef ekki eiga að hljótast af vandræði í framtíðinni. Hæstv. ráðh. vék svo nokkuð að þeim þrætum, sem hér hafa farið fram um svonefnd gerðardómsákvæði í frv., og það gerði einnig hv. 5. þm. Vestf. En það var greinilegt þegar við fyrstu umr. um málið, að þessir tveir hv. þm. vildu, gera aðalatriði úr því, sem þeir þóttust sjá í frv. um gerðardómsákvæði í vinnudeilum. Við flm. frv. tókum skýrt fram, að hér er ekki um að ræða nein gerðardómsákvæði í þessu frv. varðandi lausn á vinnudeilum, og það er einfaldlega af þeirri ástæðu, að engin vinnudeila hefur staðið yfir um þetta atriði, - engin vinnudeila. Og ég skora á þessa tvo hv. þm. að nefna mér þá vinnudeilu, sem staðið hefur yfir að undanförnu út af þessu ákvæði. Ég skora sérstaklega á hv. 5. þm. Vestf. að tilnefna mér þá vinnudeilu, sem hér hefur verið út af þessu atriði, vegna þess að strax í upphafi vinnudeilna, sem hér stóðu yfir á milli útgerðarmanna og sjómanna, var það grundvallaratriði og því lýst yfir opinberlega og birt ég held í öllum blöðum hér, að aðilar væru báðir sammála um, að sá samningur, sem gerður yrði um kaup og kjör sjómanna að þessu sinni, skyldi verða miðaður við það, að sjómenn fengju sama fiskverð sér til handa og útvegsmenn fá. Þannig var samningurinn grundvallaður allan tímann, að þær vinnudeilur, sem hér spruttu upp, voru um kjarasamninga, vegna þess að báðir aðilarnir höfðu komið sér saman um að þræta ekki út af fyrir sig í þessari vinnudeilu um fiskverðið, en báðir skyldu verða að sætta sig við að búa við sama fiskverð. En vitanlega sjá allir menn, að það er hægt að fara þannig að í framkvæmd, að síðan sé farið að blekkja svo í framkvæmdinni, hvað sé hið raunverulega fiskverð, að menn hverfi frá því aftur og vilji hverfa að einhverju fastmörkuðu fiskverði. Ég þykist vita, að hv. 5. þm. Vestf. þekki það úr sinni reynslu sem útgerðarmaður, að svo var málum háttað um margra ára skeið hér í kjarasamningum sjómanna og útgerðarmanna, að það gilti sama fiskverð til beggja, og það fóru aldrei fram neinir samningar þá um það, hvaða fiskverð sjómenn skyldu sérstaklega búa við, vegna þess að kjarasamningarnir voru byggðir þannig upp, að sjómenn áttu að taka sinn tiltekna aflahlut úr því fiskverði, sem endanlega átti að koma til skila, úr því fiskverði, sem útgerðarmaðurinn fékk. En þegar búið var að halda þannig á þessum málum í nokkur ár, að sjómenn gerðu sér ljóst, að það var alltaf verið að blekkja þá á fiskverðinu, það var verið að stinga undan stórum summum, sem raunverulega áttu að vera inni í fiskverðinu, það var búið að falsa fiskverðið raunverulega, þá töldu þeir sér ekki annað fært en fara að semja um hið svonefnda skiptaverð, það verð, sem þeirra skiptakjör skyldu miðuð við, hvað svo sem réttu fiskverði annars liði. Og svo var komið, að skiptaverðið til sjómanna var t. d. á s.l. ári kr. 1.66 á kg af fiski, á sama tíma sem útgerðarmennirnir fengu kr. 2.53 fyrir kg og kr. 2.63 fyrir kg, eða miklum mun hærra verð. En nú voru menn aftur á því, að þeir skyldu taka upp gamla lagið í þessum efnum og það yrði ekki samið um sérstakt fiskverð, heldur skyldu þeir koma sér saman um það, áður en gengið væri að samningaborði, að sjómenn fengju aðeins það fiskverð, sem útgerðarmenn fengju, báðir skyldu fá hið sama. Sú hætta, sem er því á ferðum nú, er, að það sé enn verið að rugla þessu, sem nú var meiningin að reyna að halda sér við, með því að setja upp reglur, sem allir sjá að eru í eðli sínu rangar. Þegar svo á að fara, að opinbert fiskmat ríkisins metur fisk sem fyrsta flokks gæðafisk, en síðan er heimilt að verðleggja hann til sjómannsins og útgerðarmannsins sem þriðja flokks fisk, en það er heimilt nú samkv. þessum reglum landssambandsins, þá er hætt við, að það geti beinlínis síðar meir risið upp vinnudeilur út af fiskverðssamningum, eins og hér átti sér stað á tímabili. En um það var ekki að ræða nú í vetur. Engin slík deila hefur verið háð. Það hefur aðeins verið háð ein deila á milli tveggja atvinnurekendahópa um þessar verðflokkunarreglur. Það var þegar útgerðarmannafélagið í Vestmannaeyjum beinlínis lýsti yfir því, að það mundi ekki hefja róðra fyrr en fiskkaupendur þar vildu breyta þessum verðflokkunarreglum. Þar var deila á milli tveggja hópa atvinnurekenda um þetta fyrirkomulag. En vinnudeilur í þess orðs venjulegu merkingu hafa ekki verið háðar um þetta mál. Það er fullkomlega rangt, og hér hefur því aðeins verið um beinan útúrsnúning þessara hv. tveggja þm. að ræða í sambandi við þau ákvæði, sem er að finna í þessu frv. Hitt var vitanlega ofur eðlilegt um frv., sem þannig er byggt upp eins og frv. okkar að reyna að finna lausn á því, hvað á að vera fiskverðið til útgerðarmanna og sjómanna samkv. þeirra samkomulagi, sem átti að vera það sama, þegar reynt er að finna rétt og réttlátt verð á fiskinn, þá sé miðað við, að það opinbera fiskmat, sem sett hefur verið á laggirnar, dómur þess um gæði fisksins sé viðmiðunaratriðið, en ekki einhver önnur gerviatriði eins og þau, sem hafa verið sett upp af landssambandinu. Það er ofur eðlilegt, að þessar kröfur komi fram, enda er nú viðurkennt bæði af hæstv. sjútvmrh. og hv. 5. þm. Vestf., að í rauninni séu þeir samþykkir þessari hugsun. Af einhverjum annarlegum ástæðum er það t.d. svo, að hv. 5. þm. Vestf. hefur líka kosið sér að ræða um annað atriði í frv., sem líka er hreinn og beinn útúrsnúningur, eins og honum hefur verið bent á áður. Hann endurtekur það nú í sinni ræðu, að hann hafi sérstaklega um það talað, þegar málið var hér fyrst til umr., að með þessu frv. ætti að lögfesta gæðamatsreglurnar, og hann sé andvígur því að lögfesta gæðamatsreglurnar, vegna þess að það sé miklu eðlilegra að hafa í reglugerð ákvæði um það, hvað skuli teljast fyrsta flokks fiskur, hvað skuli teljast annars flokks fiskur o.s.frv. Auðvitað hefur aldrei verið neinn ágreiningur á milli okkar flm. og hans um það, að slíkar matsreglur séu eðlilegar í reglugerð, og hann veit það mætavel. En það, sem við höfum gert í okkar frv., er aðeins að segja, að við viljum, að verðflokkunin fylgi gæðaflokkunum, þannig að fyrsti verðflokkur sé fyrsti gæðaflokkur og annar verðflokkur sé annar gæðaflokkur. Vegna þess að nú nýlega hafa verið settar þessar reglur um gæðaflokkunina, segjum við í frv. nákvæmlega upp úr reglugerðinni um gæðamat, að það skuli telja á þessu ári fyrsta verðflokk fyrsta gæðaflokk, sem þannig sé tilgreindur, eins og stendur í reglugerðinni. Við erum ekki á nokkurn hátt með þessu frv., eins og hver maður sér, sem les frv., að berjast fyrir því að lögfesta, hverjar eigi að vera gæðamatsreglurnar. Frv. felur í sér, að það á aðeins að gilda út þetta ár. Meginkjarninn er sá að láta flokkana, verðflokkana og gæðaflokkana, falla saman, og síðan er tekin beint upp úr reglugerðinni um gæðamat skilgreining á því, hvað telst fyrsti flokkur og hvað telst annar flokkur o.s.frv. Hér er auðvitað um hreinan útúrsnúning hjá hv. þm. að ræða, þar sem hann reynir sí og æ að halda því fram, að frv. fjalli fyrst og fremst um það að lögfesta gæðamatsreglurnar. Það er rangt, enda benti ég líka á það í minni fyrri ræðu um málið, að ef menn væru með slíkan orðhengilshátt eins og þetta, sem er augljóslega hreinn útúrsnúningur, þá mætti auðvitað ganga til samkomulags við slíka menn með því að taka þarna af öll tvímæli. Við flm. værum ásáttir um það að segja, að ef þessum gæðamatsreglum yrði breytt á árinu, þá skyldi verðflokkunin líka fylgja því. En það vitanlega féll ekki í kramið, hjá hv. þm. núna í hans útúrsnúningi á málinu að minnast á það, að þessu hefði verið yfir lýst, og af því gat hann vitanlega leikið sér að því að spila hér sömu plötuna upp aftur. Nei, kjarni þessa máls er sá, hvort menn nú á þessu ári, fyrsta árinu, sem á að fara að taka upp mismunandi verðflokkun á nýjum fiski, sem annars hefur yfirleitt verið í einum flokki, hvort menn vilja reyna að búa þannig um hnútana, að það séu líkur til þess, að þetta fái staðizt eða ekki. Ég efast ekkert um, að það eru til ýmsir fiskkaupmenn, sem vilja hafa þann hátt á, sem nú hefur verið hafður á af hálfu landssambandsins og samtaka fiskkaupenda. Fiskkaupendurnir hafa þegar sýnt það þessa fáu daga, sem reglugerðin er búin að vera í gildi eða reglurnar nýju eru búnar að vera í gildi, að þeir vilja geta keypt fisk í þriðja verðflokki, verka hann sem fyrsta flokks fisk og selja hann út úr landinu á hæsta verði. Þeir vilja geta fengið svona fisk og eru nú þegar á hnotskóg eftir því að fá svona fisk. Og þeir, sem eru að selja fiskinn, fá það beinlínis framan í sig: Ja, ég get ekki keypt af þér fisk, góði minn, vegna þess að þú, ert með línufisk, þá þyrfti ég að borga kr. 3.11 fyrir fiskinn, en ég kaupi hins vegar fiskinn af hinum bátnum, sem lætur mig hafa hann á kr. 2.70, því að það er netafiskur, af því að ég fæ sem verkari jafnmikið fyrir hvorn tveggja fiskinn í útflutningsverði. - Þetta er þegar komið fram, og þetta hlýtur hv. 5. þm. Vestf. að vita. En þá er vitanlega tal hans hér í þessum efnum ekki skýranlegt á annan hátt en þann, að hér sé rödd fiskkaupandans að tala, og þá skilur maður hana. Öðruvísi verður hún ekki skiljanleg. Það er rætt um það í þessum efnum,, og það gerði hv. 5. þm. Vestf., að hann teldi æskilegast nú á þessu fyrsta ári, að um þetta mál gæti orðið samkomulag á milli fiskseljenda og fiskkaupenda. Hann veit manna bezt, hygg ég, a.m.k. er í hópi þeirra, sem bezt vita um það, hverjir það eru, sem ákváðu þessar nýju reglur um verðlagningu á fiski af hálfu L.Í.Ú. og þeirra, sem við það sömdu. Ég hygg, að það megi segja, að þeir hafi allir saman verið fyrst og fremst fiskkaupendur, sem ákváðu þær reglur.  Það er mesti misskilningur hjá hv. 5. þm. Vestf., að sjómannasamtökin í landinu hafi, eins og hann sagði, raunverulega samþykkt þessar verðflokkunarreglur. Það er alveg þvert á móti, að þau hafa einmitt lýst því yfir og það mjög greinilega, að þau hafi ekki átt hér neina hlutdeild að og samþykki þær ekki. Og þau hafa vitanlega alveg frjálsar hendur um að gera sínar ráðstafanir þar á móti, ef menn telja, að hér sé verið að fara raunverulega á bak við samtökin. Hins vegar getur vel svo farið, að menn verði að una þessu, a.m.k. víða á landinu, þar sem þeir geta ekki komið fram leiðréttingum heima fyrir á þessu ári. En ég er sannfærður um það fyrir mitt leyti, að þessar reglur fá ekki staðizt til frambúðar, þær eru svo ósanngjarnar og óeðlilegar. Ég held því, að það hefði verið hið bezta í þessu máli að samþykkja frv. okkar um þetta atriði, enda hefur það þegar fengið mjög góðar undirtektir í samtökum útgerðarmanna, sem selja fisk fyrst og fremst, og sjómanna víðs vegar af landinu. En fáist ekki leiðrétting á þessu núna, er auðvitað gefið mál, að þá sækir í það fyrir næstu vertíð, að annaðhvort verður á nýjan leik tekið upp lagið að semja sérstaklega um skiptaverð fyrir sjómenn eða þá að það verða að koma þær reglur fram í sambandi við verðlagninguna á fiski, að sjómenn sætti sig við það sem réttar leikreglur, en ekki rangar. Ég skal svo ekki orðlengja þetta miklu meira en orðið er. Ég tel að það hafi komið allgreinilega fram í þessum umr., um hvað raunverulega er deilt í þessum efnum, og þau aukaatriði, sem hefur verið reynt að blanda inn í þetta, eins og varðandi gerðardómsákvæði í vinnudeilum, eru vitanlega hreinn útúrsnúningur. Og sama er að segja viðvíkjandi því, að hér sé verið að lögbinda þær flokkunarreglur, þær gæðamatsreglur, sem yfirleitt eiga að vera í gildi af hálfu ferskfiskmatsins. Um það er ekki að ræða. En það voru aðeins nokkur orð svo í sambandi við það sem hæstv ráðh. sagði í sambandi við fiskverðið í Noregi. Ég þarf ekki að fara um það mörgum orðum. Það var ekki svo mikið, sem hæstv. ráðh. sagði í þeim efnum nú. Hann sagði þó, að við, sem höfum nokkuð deilt við hann um fiskverð í Noregi, værum nú horfnir frá því að gera samanburð á fiskverðinu í Noregi, eins og það var í fyrra, og hér á Íslandi. Það er mesti misskilningur. Við höfum einmitt dregið það mjög skýrt fram í þessum umr., að við vildum halda okkur við samanburðinn á fiskverðinu í Noregi í fyrra og á Íslandi í fyrra. Sá samanburður kemur nákvæmlega fram í grg., sem fylgir okkar till., sem hér liggur fyrir hv. Alþ. um rannsókn á fiskverðinu. Samanburður á milli verðlagsins, sem var í Noregi í fyrra og á Íslandi í fyrra, kemur þar greinilega fram, og allar tölur, sem þar eru tilfærðar, eru réttar. Við höfum auk þess í þessum umr. gert samanburð á fiskverðinu í Noregi eins og það er nú og eins og það á nú að vera hér á Íslandi. Hvor tveggja þessi samanburður sýnir, að verðmunurinn er gífurlega mikill. En okkur ber ekki saman, hæstv. ráðh. og okkur, og það þýðir ekki að vera að þrátta frekar um það. En í þessum efnum sagði hæstv. ráðh., að hann vildi geta þess í leiðinni og hann hefði upplýsingar um það, að meðaltekjur norskra sjómanna á Lófótvertíðinni væru þar taldar vera 1906 norskar eða rétt um 10 þús. ísl. kr. Hann vildi geta þessa. Ekki skal ég draga í efa, að þetta sé rétt. En ég vil þá geta þess jafnframt í leiðinni, að þessi tala segir harla lítið í sambandi við samanburð á milli Noregs og Íslands. Eins og réttilega er tekið fram í grg. þeirri um fiskverðið í Noregi, sem birt var í tímaritinu Ægi af starfsmanni Fiskifélagsins, er útgerð við Lófóten á vetrarvertíð gersamlega ólík því, sem er hér á landi, í sambandi við rekstur bátanna og slíka aðstöðu. Þar ganga mjög smáir bátar, gerólíkt því, sem er á vertíð hjá okkur. Þar er aflinn á hvern bát og reyndar á hvern mann líka aðeins brot af því, sem er hjá okkur. Meðaltal yfir allan þennan gífurlega stóra smábátaflota, meðaltalskaup yfir vertíð þar og meðaltalskaup á vertíð hér hjá okkur, sú tala liggur ekki fyrir, ég hef aldrei séð þá tölu hér nokkurs staðar, að maður hefði hér meðaltalskaup uppfært í sambandi við rekstur allra okkar báta. Þar er vitanlega verið að jafna saman alveg gerólíkum hlutum, því að hér eru yfirleitt gerðir út á vetrarvertíð stórir bátar og af miklum krafti og skila vitanlega allt öðru en litlir bátar. En hitt er hins vegar auðvitað sambærilegt að athuga, hvaða fiskverð norsk frystihús og norskir fiskverkarar geta gefið fyrir nýjan fisk. Þegar þeir verka fiskinn á sömu markaði og við og selja hann þangað, að því er við bezt vitum á sambærilegu verði og við, þá er mjög sambærilegt að bera saman, hvaða fiskverð þeir geta borgað og hvaða fiskverð okkar fiskvinnslustöðvar geta borgað. En samanburður á meðaltekjum allra bátasjómanna við Lófóten á vertíð og þeirra, sem sjó stunda hér á vertíð, hefur ekkert gildi, af því að þar er svo gersamlega ólíkum hlutum jafnað saman. Ég skal svo ekki orðlengja frekar um þetta, en ítreka mína fyrri till. um það, að ég óska eftir því, að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til hv. sjútvn.



Herra forseti. Það er náttúrlega alveg vitatilgangslaust að ætla sér að elta ólar við hv. 4. þm. Austf., því að hann er fljótur að slá úr og í, og ég skal þess vegna ekki ræða hér nema örfá atriði úr hans síðustu ræðu. Hv. þm. sagði síðast, að það væri alveg fjarri lagi að bera saman tekjur sjómanna við Lófótveiðar og tekjur sjómanna á Íslandi, vegna þess að útgerðin væri rekin þar allt öðruvísi en hún er rekin hér á Íslandi og að mestu leyti á smábátum. Þetta vitum við. En þetta getur vissulega haft þýðingu, þegar athugað er, að hv. flm. till. um rannsókn á fiskverði hér og í Noregi hafa algerlega skotið undan í sínum málflutningi og grg. einu mjög veigamiklu atriði, sem eru verðuppbæturnar norsku. Þeirra er hvergi getið í grg., en það eru einmitt verðuppbæturnar, sem hafa mikla þýðingu í sambandi við það, hvað hlutur sjómannanna í Noregi er lítill. Því verður ekki móti mælt, að heildartekjur fiskimannanna við Lófót á vertíðinni 1960 hafa reynzt þetta, sem ég sagði, í kringum 10 þús. ísl. kr. eða 1900 norskar krónur rúmar. Árið 1958 komust þær niður í 1200 norskar kr., og það náttúrlega gefur enn meira tilefni til þess fyrir ríkisvaldið í Noregi að styrkja þær veiðar, sem skila ekki meiri árangri en þetta, til þess yfirleitt að geta haldið mönnunum við veiðarnar. Í þessu sambandi hafa upplýsingarnar um heildartekjur sjómannanna vissulega þýðingu. En þeir létu sig hafa það, þessir hv. flm. tveir, hv. 4. þm. Austf. og hv. 6. þm. Sunnl., að skjóta því alveg undan, að það væru nokkrar uppbætur greiddar á aflann í Noregi. Annað er það, sem þeir hafa líka leikið, og það er að bera saman hæstu verðflokkana í Noregi við það meðaltalsverð, sem á Íslandi var greitt árið 1960. Þetta er líka rangur samanburður, því að samanburðurinn er ekki réttur, fyrr en svipaðir verðflokkar á Íslandi eru bornir saman við svipaða verðflokka í Noregi. En hvað verður um verðið í ár, skal ég ekki segja, ég hef ekki haft aðstöðu til þess að afla fullnægjandi upplýsinga um það, en eins og ég sagði hér áðan, ég vil taka upplýsingum hv. þm. með mjög miklum fyrirvara. Svo eru aðeins tvö smáatriði önnur. Hv. þm. sagði, að því aðeins væri hægt að tala um, að 2. gr. í frv. þeirra gerði ráð fyrir gerðardómi í vinnudeilum, að einhverjar vinnudeilur hefðu átt sér stað út af fiskverðinu. Og hann fullyrti, hv. þm., að engin slík deila hefði átt sér stað, og hann skoraði á mig og hv. 5. þm. Vestf. að nefna dæmi um það, að hér á Íslandi hefði nokkurn tíma staðið yfir vinnudeila út af fiskverði. Það þarf ekki að fara langt aftur í tímann til þess að benda hv. þm. á þetta. Ég man ekki betur en þegar tillögur samninganefndanna í sjómannadeilunni hér síðast voru bornar undir félögin, þá hafi þær verið felldar í félögunum, ekki vegna þess, að heildarsamningurinn í sjálfu sér hafi verið óaðgengilegur, heldur vegna þess, að fiskverðið var ekki á þann hátt, að meðlimir félaganna gætu við það unað. Þetta skeði hér í nágrannaverstöðvunum allt í kringum okkur, svo að ég vænti þess, að það hafi ekki farið fram hjá hv. þm. Við þetta er svo því einu að bæta, að þetta samkomulag, sem hafði verið gert um fiskverðið, var nokkuð lagfært í þá átt, sem sjómennirnir óskuðu eftir, og ég veit ekki annað en um þetta sé nú komið fullkomið samkomulag, sem þurfi ekki að setja neina löggjöf um. En það er vissulega rangt hjá hv. þm., að það hafi ekki átt sér stað átök um fiskverðið, bæði nú og áður. Og hann getur náttúrlega aldrei komizt fram hjá því, að 2. gr. er ekkert annað en gerðardómur í þeirri deilu, sem kann að rísa um fiskverðið, sem eru vinnulaun sjómannsins. Fyrir utan, hversu það prinsip er varhugavert, hef ég áður bent á, hversu fráleitt það er að gera sáttasemjara ríkisins þar að oddamanni, og hv. þm. hefur ekki treyst sér til þess að rökstyðja það neitt nánar eða koma inn á það í sínum langdregna málflutningi fyrir þessu máli. Það verður þess vegna ekki um það deilt, að 2. gr. gerir ráð fyrir gerðardómi einmitt í vinnudeilu, sem það auðvitað má kallast að ákveða fiskverðið, sem er vinnulaun sjómannsins. Þá sagði hv. þm. loks, að það væri rangt hjá okkur hv. 5. þm. Vestf., að það væri í frv. verið að lögfesta matsreglurnar. Það væri ekki verið að lögfesta matsreglurnar, því að það væri bara verið að ákveða, að verðflokkunin væri í samræmi við flokkunarreglur fiskmatsins. En það er vissulega meira gert í greininni en þetta. Þar er ákveðið, hvað flokkarnir eiga að vera margir. Þar er nokkuð tekið upp úr reglugerðinni, sem sjútvmrn. hefur gefið út um fiskmatið, en í reglugerðinni er líka haldið opnum möguleikum fyrir fleiri flokka. Og ég vil segja hv. þm. og öðrum það, að það getur vel komið til mála, að flokkaskipun gæðamatsins verði breytt, og t.d. má nefna í því sambandi, að það er uppi, að mér er tjáð, sú viðleitni í Noregi nú að ná þar fram einum flokki, sem þeir kalla úrvalsgæðaflokk, sem meiri kröfur séu gerðar til en mesta gæðaflokksins nú. Og ég er ekkert frá því, að þegar tími líður og kannske ekki mjög langur, þá væri mögulegt fyrir okkur að taka upp einhverja svipaða skiptingu. Ég held þess vegna, að það verði ekki heldur fram hjá því komizt, að það sé óheppilegt að setja í lög ákvæði um, hvað flokkarnir eigi að vera margir, hvernig flokka skuli, þó að það sé talið í samræmi við núverandi flokkunarreglur ferskfiskeftirlitsins. Ég skal svo ekki fara neinum frekari orðum um þetta mál. Ég tel, að það sé flutt á sinn hátt eins og þessi hv. þm., sem hér talaði síðastur, oft gerir, meira af vilja til þess að gera sig góðan framan í einhverja aðila, sem málið skiptir, heldur en af umhyggju fyrir framgangi sjálfs málsins. Málið er afgreitt núna með þeim samningum, sem gerðir hafa verið, og þess vegna eru lög alveg óþörf.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Austf. bar mér það á brýn, að ég sneri út úr 3 þessu máli, þegar ég héldi því fram, að með frv. væri lagt til að lögfesta reglur um gæðaflokkun á nýjum fiski. Ég get ekki betur gert til að sanna mitt mál um þetta en að leiða hv. 4. þm. Austf. sem vitni gegn sjálfum sér, en í grg. með frv. hans stendur þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Með frumvarpi þessu er gert ráð fyrir, að verðflokkun fisks verði algerlega byggð á gæðamati ferskfiskeftirlits ríkisins, en í reglum þeirrar stofnunar er einmitt ákveðin sú þriggja stiga gæðaflokkun, sem í frv. þessu er lagt til að verði einnig verðflokkun. Flokkunarákvæði þessa frv. eru tekin beint upp úr 37. gr. reglugerðar um ferskfiskeftirlit, útgefinnar hinn 13. jan. 1961.“ Ég veit ekki, hvað er að lögfesta reglugerð, ef það er ekki einmitt það, sem þarna er. Þá hélt hv. 4. þm. Austf. því fram í síðustu ræðu sinni, að ástæðan til þess, að tekið var upp á sínum tíma sérstakt skiptaverð, hafi verið sú, að útvegsmenn hefðu stungið undan svo og svo miklu af fiskverðinu. Ég verð að segja, að ég þekki ekki þann praksis, og veit ekki til, að þetta hafi tíðkazt í því byggðarlagi, þar sem ég á heima. Það kann að vera, að hv. 4. þm. Austf. hafi meiri þekkingu á þessu úr sinni heimabyggð. En ég vil í þessu sambandi biðja menn að athuga, hvað skiptaverðið var. Skiptaverðið var einmitt viðurkenning á því, að útgerðin þyrfti að fá meira úr aflanum en hún gat fengið með þágildandi ráðningarsamningum. Þegar ákveðið er sérstakt skiptaverð, er í raun og veru verið að semja um það að „stinga undan“ svo og svo miklu af aflaverðmætinu, eins og hv. 4. þm. Austf. orðaði það. Með þeim samningum, sem nú hafa verið upp teknir, er þessi regla afnumin. Nú eiga sjómenn eftirleiðis að fá hlut úr fullu andvirði fisksins, og þar af leiðir, að þeir hljóta eftirleiðis að verða aðilar að fiskverðssamningunum. Ég hygg, að það sé ekki rétt, sem kom fram hjá hv. 4. þm. Austf., að sjómenn hafi ekki að þessu sinni gjarnan viljað vera aðilar að fiskverðssamningum, en það lá í hlutarins eðli, eins og ég gerði grein fyrir um daginn, að meðan ekki var búið að koma sér niður á afnám sérsamninga um skiptaverðið, voru þeir ekki orðnir aðilar að fiskverðssamningunum við kaupendur. Að lokum vil ég aðeins bæta því við að gefnu tilefni frá hv. 4. þm. Austf., að á Vestfjörðum róa nú um 40 bátar með línu og veiða fisk, sem eingöngu á að fara í fyrsta flokk, og ég veit ekki til þess, að þeir séu í neinum vandræðum með að losna við afla sinn.