Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að ráðgert er að fundurinn geti haldið áfram eftir kl. 6 í dag, að afloknum þingflokksfundum, til að ljúka megi dagskrármálum.

Hæstv. forseti. Við alþingismenn sitjum á löngu sumarþingi og fjöllum um ýmis merkileg mál. Í morgun var ég stödd sem varamaður á fundi umhverfisnefndar þar sem skyndilega var boðað til fundar til að tala um náttúruverndaráætlun. Meiri hlutinn afgreiddi áætlunina úr þeirri nefnd í mikilli og harðri andstöðu stjórnarandstöðunnar þar sem málið hefur ekki fengið umfjöllun í nefndinni. Það hefur einu sinni verið fjallað um það í þessari nefnd þar sem þeir sem smíðuðu álitið komu til að gera grein fyrir máli sínu. Það komu umsagnir frá ansi mörgum aðilum. Enginn þeirra var boðaður á fund nefndarinnar til að fjalla um málið og svo var það afgreitt út úr nefnd í morgun án þess að nefndin hafi nokkurn tíma fjallað sjálfstætt um málið. Þessi vinnubrögð koma mér sem er nýr þingmaður gríðarlega mikið á óvart og ég skil ekki hvers vegna stjórnarliðar ákveða að gera ágreining um hvernig málið er afgreitt úr nefnd. Er ekki nóg að ágreiningur sé um málin? Hvers vegna eru þessi vinnubrögð viðhöfð? Ég spyr hv. varaformann nefndarinnar, Atla Gíslason, hvort honum þyki þetta virkilega vera fagleg vinnubrögð. Hvort hann telji að nefndarmenn séu vel upplýstir um hvaða ákvörðun þeir tóku í morgun, hvort ekki sé ástæða til þess og hafi ekki verið ástæða til að ræða við þá aðila sem veittu umsögn og hvort hafi ekki verið ástæða til að fara betur yfir málið, þar á meðal þær breytingartillögur sem fyrri umhverfisnefnd á fyrra þingi gerði við málið. Hvers vegna eru þessi vinnubrögð viðhöfð á Alþingi? Hvers vegna eru ekki viðhöfð fagleg vinnubrögð og hvers vegna megum við sem erum nýir þingmenn á Alþingi þurfa að þola þessi vinnubrögð af hálfu stjórnarmeirihlutans?

Frú forseti. Hér er um að ræða þingsályktun og náttúruverndaráætlun fyrir árin 2009–2013. Verið er að samþykkja viljayfirlýsingu um áætlun og ef hún verður ekki samþykkt núna er engin áætlun í gangi fyrir árið 2009 því að þá klárast málið ekki fyrr en í fyrsta lagi í nóvember eða desember á þessu ári. Hin fimm ára áætlun sem á að vera í gildi lögum samkvæmt verður aftengd í heilt ár. Ég verð að minna á, frú forseti, að tillagan er unnin á grundvelli 65. gr. laga nr. 44/1999, um náttúruvernd. Það ber skylda til að leggja þessa áætlun fyrir Alþingi.

Ólesna?

Síðasta áætlun rann út um síðustu áramót og Alþingi ber skylda til að bregðast við þessu. Ég og meiri hluti umhverfisnefndar tökum svona lagaskyldur alvarlega.

Án þess að hlusta á umsagnaraðila?

Menn verða að átta sig á því í stjórnarandstöðunni að við lifum á nokkuð óvenjulegum tímum, alla vega frá 6. október sl.

Af hverju hefur nefndin ekki fundað um þetta?

Það hafa verið óeðlilegir tímar, við höfum verið með stór og erfið mál og þetta mál hefur ekki komist þar, óvænt frestun á þingfundum og þar fram eftir götunum. 

Virðulegi forseti. Icesave-samningarnir eru svo hræðilegir fyrir íslensku þjóðina og hagsmunir þjóðarinnar svo heiftarlega fyrir borð bornir að auðveldlega er hægt að færa fyrir því rök að um landráðasamninga sé að ræða. Ég hef velt því fyrir mér eftir að ég settist á þing fyrir hverja ríkisstjórnin vinnur raunverulega og hverra hagsmuna hún gætir. Eitt er víst að ríkisstjórnin er ekki að vinna að hagsmunum Íslendinga. Nei, ríkisstjórnin vinnur að hagsmunum lánardrottna og erlendra fjármagnseigenda. Aðstoðarmaður hæstv. fjármálaráðherra staðfesti í gær að friðhelgisréttindum landsins væri rutt í burtu í Icesave-samningunum. Ég var afar slegin yfir þessum fréttum því að ég hef oft bent á það úr þessum ræðustól og einnig í grein í Morgunblaðinu frá 25. júní, sem ég hvet þjóðina til að kynna sér, að þetta er grafalvarlegt mál. Ryðja á friðhelgisréttindunum í burtu. Áttar fólk sig á því hvað það er alvarlegt mál? Þegar friðhelgisréttindum er rutt burt hjá heilli þjóð þýðir það á mannamáli að standi íslenska ríkið ekki við samninginn yfirtaka Bretar og Hollendingar allar eigur íslenska ríkisins. Með þessu er átt við að hægt er að kyrrsetja gjaldeyrisvaraforða Íslendinga, flugvélar og skip, það er hægt að yfirtaka banka og það er hægt að yfirtaka auðlindir Íslendinga. Við eigum hvergi griðland. Ríkisstjórn Íslands, Bretar og Hollendingar hafa tekið allsherjarveð í eigum Íslendinga verði Icesave-samningurinn samþykktur á Alþingi. Því spyr ég hv. formann utanríkismálanefndar, Árna Þór Sigurðsson: Finnst hv. þingmanni eðlilegt að sá ráðherra sem telur svona samning góðan og glæsilegan fyrir þjóðina sé yfirleitt treystandi til að gegna ráðherraembætti fyrir íslensku þjóðina?

Virðulegur forseti. Það er varla hægt að sitja undir orðræðu eins og þeirri sem hér var viðhöfð og ég undrast að forseti skuli láta þessa ræðu óátalda. Ég vil upplýsa vegna þess sem þingmaðurinn sagði að um þetta álitamál er m.a. fjallað í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar til fjárlaganefndar og það mál er þar til umfjöllunar. Þingheimi er kunnugt um að þetta álitamál eins og önnur eru til umfjöllunar hjá fjárlaganefnd og ég mun ekki tjá mig frekar um það mál 

Virðulegi forseti. Við búum við vaxandi erfiðleika í atvinnuástandi landsins og aukna vantrú þjóðarinnar og landsmanna á eflingu atvinnulífsins. Þetta á ekki síst við í stéttum iðnaðar, tækni og verkfræði þar sem er að verða landflótti, okkar besta fólk flyst unnvörpum úr landi og óvíst er hvenær það skilar sér heim. Á sama tíma slær sú hæstv. ríkisstjórn sem nú er við völd á frest þeim framkvæmdum sem hefðu getað eflt atvinnulíf eins og eflingu samgönguframkvæmda og virkjanaframkvæmda. Svo liggur fyrir að það á að fara að gefa eftir þann árangur sem þjóðin náði í Kyoto-viðræðunum í fyrirhuguðum loftslagsviðræðum í Kaupmannahöfn. Frekari áform um stóriðju eru þess vegna í uppnámi í þessu landi ef til framtíðar er litið. Allir sérfræðingar sem fjalla um málefni Íslands og horfur til framtíðar eru sammála um að það er nýting náttúruauðlinda landsins sem fyrst og fremst mun gefa viðspyrnu til að við náum að byggja upp mannvænlegt samfélag að nýju. Það er ekki einungis hér innan lands sem það hefur komið fram, það hefur líka komið fram hjá sérfræðingum OECD og víðar. Þess vegna spyr ég hv. varaformann iðnaðarnefndar, Lilju Rafneyju Magnúsdóttur, um markmið stjórnarflokkanna í atvinnumálum. Hvert er það og hvað ætla þessir stjórnarflokkar að gera í atvinnumálum? Ég spyr að því hvort menn sjái virkilega ekki skóginn fyrir trjánum. Hvar sjá menn í þessum flokkum tækifæri til atvinnusköpunar ef það verður ekki með aukinni nýtingu náttúruauðlinda og á þeim vettvangi stóriðju sem allir sérfræðingar sem um málið fjalla eru sammála um að verði sú viðspyrna sem við þurfum?

Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin tekur í arf atvinnuleysi í sögulegu hámarki og atvinnulíf í miklum erfiðleikum í kjölfar hruns fjármálakerfisins. Það er því eitt brýnasta verkefni stjórnvalda að koma hjólum atvinnulífsins aftur í gang með eðlilegum hætti og að því er unnið hörðum höndum með endurreisn bankakerfisins, stöðugleikasáttmála við aðila vinnumarkaðarins, aðgerðum í ríkisfjármálum sem stuðla að endurreisn efnahagskerfisins og fjölbreyttum vinnumarkaðsaðgerðum sem hrint hefur verið í framkvæmd. Atvinnuleysið náði hámarki í apríl sl. þegar það fór í 9,1% en hefur verið að minnka síðan og var 8,1% í júlí. Og þær tölur sem berast á morgun frá Vinnumálastofnun um atvinnuleysi í landinu sýna að enn dregur úr atvinnuleysi. Skólafólki hefur gengið betur að fá vinnu í sumar en reiknað var með. Þegar það fer aftur í nám í haust eru þó horfur á að enn dragi úr atvinnuleysi en búast má við auknu atvinnuleysi aftur í vetur vegna samdráttar í mannvirkjagerð og tengdum greinum. Á landsbyggðinni allri hefur atvinnuleysi farið minnkandi undanfarna mánuði og ekki fyrirséð breytingar þar á og tel ég frjálsar strandveiðar vera þátt í því. Atvinnuleysi kvenna á höfuðborgarsvæðinu er áhyggjuefni. Það hefur aukist hlutfallslega og því mjög brýnt að standa vörð um velferðarkerfið og velja sem best um störf sem fyrir eru. Búast má við fjölgun gjaldþrota hjá fyrirtækjum þegar líður fram á haustið og veturinn og því aldrei brýnna en nú að halda áfram því endurreisnar- og uppbyggingarstarfi sem stjórnvöld vinna að og verja þau dýrmætu störf sem við höfum í dag og þann kraft og nýsköpun sem til staðar er í landinu til þess að vinna okkur út úr þessum hörmungum af manna völdum af okkar eigin vélarafli. Þar er stóriðja ekki sá vonarneisti sem við sjáum.

Frú forseti. Mig langar til að beina fyrirspurn til hv. þm. Helga Hjörvars, formanns efnahags- og skattanefndar, varðandi þá tilraunalagasetningu sem á sér stað í þeirri nefnd. Í eðlisfræði eru bæði til tilraunaeðlisfræði og fræðileg eðlisfræði en tilraunalagasetning ætti ekki að vera til. Í vor, fyrir einum eða tveimur mánuðum, samþykktum við lög um ráðstafanir í ríkisfjármálum, lög nr. 70/2009. Það var 29. júní þegar vörugjöldum var breytt í hundruðum vöruflokka. Á fundi skömmu áður hafði meiri hluti efnahags- og skattanefndar ákveðið að hverfa frá því sem upphaflega var ætlað, að hækka virðisaukaskatt á vissum sykruðum vörum úr 7% í 24,5% og fara frekar yfir í vörugjaldshækkanir. Það var gert á 15 mínútum, engir gestir, engar umsagnir og ekki neitt. Þessi kerfisbreyting var ákveðin á 15 mínútum hér uppi í færeyska herbergi. Núna er að sjálfsögðu komin fram breyting á þessu vegna þess að menn felldu t.d. niður skatt á hjólbarða í þessu óðagoti og settu skatt á vörur sem ekki eru til 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal og fyrrverandi formanni efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis fyrir fyrirspurnina. Hann hefur löngum verið sérstakur áhugamaður um vörugjöld og gott að búa að reynslu hans sem formanns nefndarinnar. Um þetta er það að segja að við erum í efnahags- og skattanefnd í þeim erfiða leiðangri að auka hér skattheimtu og meðal annars að taka upp eldri skattheimtu og það var það sem við gerðum að verulegu leyti hér í ráðstöfunum í ríkisfjármálum í lok síðasta mánaðar og í nokkurri tímapressu, eins og menn þekkja, fyrir mánaðamótin eins og oft er í afgreiðslu skattamála og hv. þingmaður þekkir. Það er rétt hjá hv. þingmanni að þá urðu mistök í dagsetningu sem gerðu það að verkum að við þurftum að leiðrétta málið hér inn. Að segja hins vegar að það sé tilraunalagasetning, í því hittir nú hv. þingmaður sjálfan sig fyrir vegna þess að við erum jú ekki að gera annað en að taka aftur upp þau vörugjöld sem voru í gildi þegar hv. þm. Pétur H. Blöndal var formaður efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis og voru hér í gildi árum og áratugum saman og voru innleidd með sérstökum rökstuðningi.  Ég vil hins vegar segja um það mál sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir tók hér upp í upphafi og varðaði náttúruverndaráætlun, að ég var formaður umhverfisnefndar á síðasta þingi og sú áætlun fékk náttúrlega gríðarlega yfirgripsmikla 

Virðulegi forseti. Þrátt fyrir að við séum alla daga að ræða hér afar erfið mál eins og Icesave og mál sem kljúfa þjóðina í tvennt eins og umsókn um Evrópusambandið og önnur íþyngjandi mál, þrátt fyrir það þurfum við engu að síður að horfa fram á við. Við þurfum að hafa framsýni og bjartsýni að leiðarljósi og huga að uppbyggingu. Í því ljósi er mikilvægi alþjóðasamvinnu ekki það minnsta. Við þurfum að læra af öðrum. Mig langar að nefna að í síðustu viku átti ég þess kost á vegum Alþingis að heimsækja Grænland vegna ráðstefnu Vestnorræna ráðsins og langar því að ræða hérna aðeins við formann ráðsins, hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur, um mikilvægi þessarar samvinnu við Grænlendinga og Færeyinga og þá staðreynd að við sem búum á norðurslóðum eigum gríðarlega sameiginlega hagsmuni. Þessi ráðstefna snerist um ófaglært starfsfólk og þó svo að við séum kannski stóri bróðirinn að einhverju leyti í þessu samstarfi og séum að einhverju leyti að miðla af þekkingu okkar og þeirri uppbyggingu sem við höfum sinnt þá getum við engu að síður lært margt af nágrönnum okkar. Í þessari heimsókn áttum við þess líka kost að kynnast þeirri staðreynd hvað Grænland er gríðarlega víðáttumikið og hafið hér í kring er uppfullt af hagsmunum. Hér eru að opnast norður/austur leiðin og norður/vestur leiðin. Nú verður kannski í fyrsta sinn í sögu mannkyns hægt að sigla sitt hvorum megin hingað frá Asíu, þ.e. milli stóru úthafanna og það í gegnum okkar hafsvæði. Grænlendingar eða danski herinn ítrekaði mikilvægi þess við okkur á þessum fundi að hafa samvinnu við okkur Íslendinga og Grænlendinga á þessu svæði. Mig langar að heyra þess vegna í formanninum hvort hún sé ekki sammála mér um mikilvægi þess að við tökum virkilega á þessu máli og tökum þetta svæði til okkar og gerum það 

Frú forseti. Ég verð að byrja á því að leiðrétta það að ég er ekki formaður Vestnorræna ráðsins. Ég er formaður Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins og gegni því starfi með mikilli gleði og stolti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir að vekja máls á vestnorrænu samstarfi í framhaldi af þessari ágætu þemaráðstefnu sem við sóttum til Grænlands núna í síðustu viku, þ.e. helmingur Íslandsdeildarinnar. Af sparnaðarástæðum gátum við því miður ekki farið öll. Það hefði vissulega verið æskilegt en við verðum að virða samdráttar- og sparnaðarástæður. Ég tek undir með þingmanninum að þetta samstarf er mjög mikilvægt, ekki síst vegna þess hvernig aðstæður eru að breytast í Norðurhöfum vegna þiðnunar og opnunar nýrra skipaleiða. Ég tek undir allt sem þingmaðurinn sagði í því samhengi. Við eigum margt sameiginlegt með Færeyingum og Grænlendingum og það var sérstæð og djúp reynsla eiginlega að koma þarna til Grænlands og skynja að þetta stóra og víðáttumikla land sem er svo fullt af auðlindum og á við svo erfiðar aðstæður að stríða varðandi samgöngur og vegalengdir og annað, þ.e. hvað þessi þjóð er í raun og veru um margt lík okkur Íslendingum og hvað Grænland er að mörgu leyti bara ýkt - vandamálin þar eru í raun og veru bara ýkt útgáfa af ýmsu því sem íslensk landsbyggð stendur frammi fyrir. Við, eins og Grænlendingar og Færeyingar, lifum af því sem hafið gefur. Við eigum marga sameiginlega hagsmuni og það er mjög mikilvægt að halda uppi góðu samstarfi milli þessara þjóða, ekki síst í menntamálum og í sambandi við öryggis- og björgunarmál eins og hefur verið á dagskrá ráðsins vegna hættu í Norðurhöfum, þ.e. að samhæfa betur starfsemi björgunarsveita og öryggismála á þeim slóðum. Ég sé marga möguleika í þessu og ég tek undir það að 

Frú forseti. Ég sit í umhverfisnefnd og hér fyrr í dag vorum við í meiri hlutanum vænd um ófagleg vinnubrögð þegar við afgreiddum út úr nefndinni tillögu að náttúruverndaráætlun. Ég vil í þessu sambandi benda á að tillagan var flutt óbreytt frá síðasta þingi en þá hafði umhverfisnefnd lokið umfjöllun sinni um málið og nefndarálit hafði verið frágengið. Ég tel að nefndin hafi sýnt mjög fagleg vinnubrögð. Sex gestir komu á fund nefndarinnar. Það voru 40 umsagnir sem við sóttum á þessu þingi og það voru 20 umsagnir sem nefndin tók til hliðsjónar frá síðasta þingi, þ.e. það voru á milli 60–70 sjónarmið reifuð fyrir nefndinni. Ef það eru ófagleg vinnubrögð skal ég hundur heita. 
             Umsagnir voru  Í nefndaráliti okkar segir: „Meiri hlutinn telur þó rétt að benda á að samþykkt tillögunnar jafngildir ekki fyrir fram ákvörðun um friðlýsingu svæðanna heldur er hún í reynd viljayfirlýsing frá Alþingi um að unnið verði að friðlýsingu þeirra. Um er að ræða áætlun og því felur samþykkt hennar hvorki í sér friðun né endanlega ákvörðun um mörk friðlanda.“ Það er í raun og veru alveg ótrúlegt að umhverfissinnar stjórnarandstöðunnar skuli velja sér þetta mál til að búa til ágreining eða ég ætti kannski frekar að segja „umhverfissinnar“, því að þetta er mjög þarft mál fyrir umhverfið hjá okkur hér á þessu landi og þess vegna skulum við afgreiða það frá Alþingi sem allra fyrst.

Forseti vill minna hv. þingmenn á að leita leyfis forseta áður en lesið er úr prentuðu máli.

Hæstv. forseti. Mér þótti ræða hv. þm. Atla Gíslasonar fyrr í umræðunni nokkuð ósvífin en verð þó að segja að hv. þm. Magnús Orri Schram sló allt út þegar hann lýsti þessu sem sérstaklega vönduðum vinnubrögðum í nefndinni. Bara til þess að hafa það á hreinu þá fundaði nefndin einu sinni um þetta mál og þá komu höfundar tillögunnar til fundar við nefndina. Síðan hefur bara ekki verið fundað um þetta mál í nefndinni. Það hafa gefist ótal tækifæri til þess. Reglulegir fundir umhverfisnefndar hafa fallið niður viku eftir viku eftir viku þannig að ef mönnum þótti svo brýnt að klára málið  Það er vísað hér til umræðu á síðasta þingi, á öðru kjörtímabili. Nú eru nýir þingmenn 27. Í umhverfisnefnd eru, hygg ég, átta af níu nefndarmönnum nýir og tóku ekki þátt í þeirri umfjöllun sem átti sér stað á síðasta tímabili. Þessi vinnubrögð eru því algjörlega fáheyrð og alveg ótrúlegt að menn reyni að verja þetta hérna með þessum hætti. Ég var að rifja upp hvernig hæstv. umhverfisráðherra, sem flutti tillöguna, tók til orða þegar hún mælti fyrir málinu hér á sínum tíma. Hún segir, með leyfi hæstv. forseta: „Tekin var ákvörðun um það í umhverfisráðuneytinu að afloknum kosningum að leggja náttúruverndaráætlun fram óbreytta þar sem talið var að nýtt þing, fjöldi nýrra þingmanna ætti að eiga aðkomu að framkvæmdinni og umfjölluninni í samráði og samstarfi við landeigendur og hagsmunaaðila.“ Það var sá háttur sem valinn var að hafa. Ég vildi gjarnan að hv. þm. Atli Gíslason eða aðrir sem tóku þátt í þessari afgreiðslu vildu vera svo vænir að útskýra hvað valdi því að þeir taka hér gerólíka afstöðu við ráðherrann í þessu máli og hvaða brýnu hagsmunir það voru að taka þetta út í morgun þegar ljóst er að það hefur ekki verið  
            

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim sem talaði hér síðast, hv. þm. Birgi Ármannssyni, þegar hann segir að þrátt fyrir að ræða hv. þm. Atla Gíslasonar hafi verið ófyrirleitin þá hafi allt slegið út þegar hv. þm. Magnús Orri Schram talaði hér. Ég vek athygli á því, með leyfi forseta, að hann sagði: „Ef þetta eru ekki fagleg vinnubrögð þá skal ég hundur heita.“ Það er í rauninni bara spurning hvaða tegundarheiti hv. þingmaður vill þá velja sér því að það er ekki nokkur einasta leið að halda því fram að þetta séu fagleg vinnubrögð. Ég hvet menn sem iðulega tala um lýðræði, eins og hv. þm. Atla Gíslason - ef hv. þm. Atli Gíslason er í fullri alvöru að segja það að hér eigi menn, burt séð frá hvaða mál það er, ekki að taka tillit til þess að það séu kosningar á milli og menn eigi bara að taka vinnu frá síðasta þingi þá er það í það minnsta ekki mjög lýðræðisleg hugsun. Það er nú þannig að það er kosið nýtt fólk og nýir flokkar á þing.

Ótal dæmi um þetta.

Ef menn ætla að halda því fram að það sem var gert á síðasta þingi, að það eigi bara að taka það og stimpla á nýju þingi eftir kosningar þá skulu menn alla vega ekki vera að tala mikið um lýðræði. Það er víst alveg deginum ljósara. Það er nokkuð athyglisvert bara í þessari einu umræðu núna um störf þingsins að þá eru menn að ræða - það er afgreitt mál á 15 mínútum í nefnd. Þá kemur hér upp hv. þm. Árni Þór Sigurðsson sem gerir athugasemd við störf forseta því hann hafi ekki stoppað hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur þegar hún gagnrýndi stjórnarmeirihlutann og sagði af mikilli hógværð að hann ætlaði bara ekkert að fjalla um þetta hér,  
            

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þeim hv. þingmönnum sem hafa blandað sér í umræðuna um störf umhverfisnefndar í morgun þrátt fyrir að svör stjórnarþingmannanna hafi verið ansi rýr og hreinlega með hreinum ólíkindum að hlusta á hv. þm. Atla Gíslason sem hingað til hefur verið þekktur fyrir að tala úr þessum stóli um fagleg vinnubrögð og lýðræði. Ég er þess fullviss að menn tala þar ekki af sannfæringu. Mér þykja þessi vinnubrögð til háborinnar skammar og það eru mér mikil vonbrigði að sjá þetta gerast á Alþingi. Ég trúi því og treysti að þessir nýju þingmenn sem sitja hér eru ekki tilbúnir að skrifa athugasemdalaust án umfjöllunar upp á öll þau mál sem fram hafa farið í þingsal á öðrum þingum, sama úr hvaða flokki þeir eru. Ég tala nú ekki um nýjan flokk sem situr hérna á þingi sem enga hefur aðkomu haft að þessu máli, hefur ekki fengið að heyra í einum einasta umsagnaraðila. Þetta er ekki til fyrirmyndar og er, svo vægt sé til orða tekið, hreinlega til skammar. Mér þykir hreinlega miður að þurfa að tala svona úr þessum stóli en það er einfaldlega vegna þess að mér er algerlega misboðið hvernig haldið hefur verið á þessu máli. Og ef vinnubrögðin í umhverfisnefnd voru svona mikið til fyrirmyndar þar sem nefndin lagði til ýmsar breytingar á ætluninni, hvers vegna var þá ekki tekið mið af þeim breytingum í núverandi umhverfisnefnd? Var það vegna þess að það var ekki tími til að skoða þær eða höfðu menn einfaldlega ekki skoðað þær? Voru menn búnir að gleyma, þrátt fyrir þessa miklu og góðu yfirferð síðustu nefndar, hvað fjallað var um og hverju var talað um að breyta? Ég vonast til þess að hv. þm. Atli Gíslason hafi tækifæri til að tala aftur í dag og leiðrétta að hann telji þetta vera fagleg vinnubrögð vegna þess að ég vona að við eigum aldrei aftur eftir að sjá þetta á þingi. Og ég trúi því og treysti að flestallir nýir þingmenn, nema þá greinilega hv. þm. Magnús Orri Schram, séu sammála mér um að þeir ætli ekki að kvitta orðalaust upp á allar ákvarðanir og öll nefndarálit sem samþykkt hafa verið á fyrri þingum.

Virðulegi forseti. Samningar um gagnkvæma vernd fjárfestinga eru tiltölulega nýtt fyrirbrigði sem rekja má aftur til ársins 1959 þegar fyrsti slíki samningurinn leit dagsins ljós. Í dag eru um það bil 2.500 slíkir samningar í gildi og eru flest vestræn ríki með tugi slíkra samninga. Samningar um gagnkvæma vernd fjárfestinga eru tvíhliða samningar þar sem þau ríki sem í hlut eiga leitast við með þeim að skapa sem hagstæðastar aðstæður fyrir fjárfestingar af hálfu fjárfesta annars ríkis á landsvæði hins ríkisins. Slíkum samningum er ætlað að hvetja til fjárfestinga milli þeirra ríkja sem í hlut eiga og tryggja vernd fjárfestinga og stuðla þannig að auknum viðskiptum milli ríkjanna. Ástæður þess að ríki gera slíka samninga eru m.a. að tryggja aukna vernd fjárfestinga sinna erlendis og til að laða að erlenda fjárfestingu með því að veita erlendum fjárfestum aukna vernd og skjól. Þessir samningar kveða á um að fjárfestar hvors ríkis skulu njóta fullrar verndar og öryggis á landsvæði hins ríkisins og að ekki verði gripið til neinna óréttmætra aðgerða sem varða fjárfestingar fjárfesta hins ríkisins á landsvæðinu. Slíkir samningar fela jafnframt í sér að ekki megi taka fjárfestingar fjárfesta eignarnámi, þjóðnýta þær eða gera ráðstafanir gagnvart þeim sem hafa sömu áhrif og eignarnám eða þjóðnýting. Komi til slíkra aðgerða skal slíkt aðeins gert samkvæmt tilhlýðilegri lagalegri málsmeðferð og gegn nægilega skilvirkum bótum. Auk þess er í slíkum samningum yfirleitt alltaf mælt fyrir um að ríkið skuli tryggja að fjárfestar hins ríkisins geti yfirfært fjárfestingar sínar og ágóða sem bundinn er á landsvæði fyrrnefnda ríkisins án tafar. Deilur milli ríkja getur hvor samningsaðili fyrir sig lagt fyrir gerðardóm sex mánuðum eftir að samningaviðræður um úrlausn deilunnar hefjast og er slíkur gerðardómur þá sérstaklega skipaður í slíkum tilvikum. Sé um að ræða deilur milli fjárfestis og ríkis getur fjárfestir lagt þær fyrir alþjóðastofnunina um lausn fjárfestingardeilna eða fyrir sérstakan gerðardóm. Í báðum tilvikum fengist endanleg lausn sem væri bindandi fyrir þau ríki og fjárfesta eftir atvikum. Það er áhugavert að velta fyrir sér hverju það hefði breytt fyrir okkur ef slíkir samningar hefðu gilt milli okkar og Bretlands nú í haust þegar Bretar beittu okkur hryðjuverkalögum eins og allir þekkja. Þeir fjárfestar sem ráðist höfðu í beinar fjárfestingar í Bretlandi hefðu samkvæmt slíkum samningum getað farið með mál gegn breska ríkinu fyrir alþjóðlegum gerðardómi en slík mál eru að öllu jöfnu leyst fyrir alþjóðlegum gerðardómi undir yfirumsjón Alþjóðastofnunarinnar um lausn fjárfestingardeilna. Ég vil líka í þessu sambandi vekja athygli á einu og það er að við erum með sérstakar aðstæður hér á landi. Við þurfum að laða að okkur erlent fjármagn og hluti af því gæti verið að koma á slíkum samningum til að auka traust á milli aðila sem vilja fjárfesta hér og umhverfisins á Íslandi. Við vitum að það hefur ríkt mikil tortryggni í okkar garð og hefur ríkt mikil tregða til að fjárfesta við þessar aðstæður hér á landi. Því hef ég lagt fyrir hæstv. utanríkisráðherra tvær spurningar um gagnkvæma vernd fjárfestinga.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Hann talaði af miklum þrótti, list og kunnáttu um fjárfestingarsamninga. Þær vangaveltur sem hv. þingmaður hafði uppi um hugsanlega möguleika okkar Íslendinga hefði slíkur samningur verið í gildi við Bretland voru einkar áhugaverðar. Mér hefur ekki enst aldur í núverandi embætti til að geta komið slíku í kring á sínum tíma. Hins vegar vil ég svara hv. þingmanni þeim fyrirspurnum sem eru á þingskjali frá honum og hv. þingmanni entist ekki tími til að koma með í máli sínu. Fyrri spurningin er um hversu marga samninga um gagnkvæma vernd fjárfestinga við höfum gert og eru nú í gildi. Því er til að svara að við höfum gert samtals ellefu samninga, þ.e. við Síle, Egyptaland, Indland, Suður-Kóreu, Kína, Lettland, Líbanon, Litháen, Mexíkó, Víetnam og Singapúr, en Singapúr-samningurinn er reyndar hluti af fjárfestingarsamningi EFTA og Singapúr. Samningarnir við Egyptaland og Líbanon bíða fullgildingar en fyrrgreindir samningar ná allir til gagnkvæmrar verndar fjárfestinga. Hv. þingmaður spyr sömuleiðis hvort það sé í undirbúningi að vinna að gerð fleiri slíkra samninga og ef svo er, við hvaða lönd. Frá því er skemmst að segja að rituð hafa verið drög að fjárfestingarsamningi við Úganda. Ísland og Albanía annars vegar og hins vegar Ísland og Tyrkland hafa líka skipst á skriflegum tillögum að texta fjárfestingarsamnings og er til skoðunar að hefja formlegar samningaviðræður við þau ríki. Ég hef sjálfur átt fund með utanríkisráðherra Úkraínu um gerð slíks samnings í framtíðinni og hafa gengið textar á milli Íslands og Úkraínu um það. Þær viðræður fóru hins vegar í biðstöðu þegar ákveðið var af hálfu EFTA-ríkjanna að hefja fríverslunarviðræður við Úkraínu. Það eru ekki sem stendur í gangi formleg samskipti við önnur ríki um gerð fjárfestingarsamnings. Hins vegar hafa átt sér stað á undanförnum árum og missirum óformlegar þreifingar á milli Íslands og ýmissa ríkja sem kunna að leiða til þess að gerður verði slíkur samningur. Menn geta svo velt því fyrir sér hvenær sprettur þörf á slíkum tvíhliða fjárfestingarsamningum. Hún ræðst yfirleitt af því hversu víðtæk ákvæði eru um fjárfestingar og vernd þeirra í fríverslunarsamningum sem við eigum við viðkomandi ríki, þ.e. ef slíkum samningum er til að dreifa. Yfirleitt er það svo að ef fríverslunarsamningurinn nær bæði til stofnfjárfestinga og fjárfestingarverndar hafa menn ekki talið þörf á sérstökum fjárfestingarsamningum. Ef þessir tveir þættir eru hins vegar ekki tryggðir í þeim fríverslunarsamningum sem við höfum við ríki er hægt að bregðast við því með því að gera slíka fjárfestingarsamninga eins og hv. þingmaður ræddi áðan. Ég vil síðan í lokin segja að undir ræðu minni hef ég aðeins verið að þenkja um hugmynd hv. þingmanns um að ef í gildi væri slíkur samningur milli okkar og Bretlands. Ég hygg að það sé alveg rétt að við hefðum átt tök á því að skjóta þeirri ákvörðun sem breska ríkisstjórnin tók í október sl. til slíks gerðardóms. Það hefði væntanlega styrkt stöðu okkar töluvert í því stríði sem háð var um þann tiltekna hluta þeirrar deilu.

Virðulegi forseti. Hér er verið að ræða mjög áhugaverða nálgun á atvinnumálum og ég vil koma inn á mikilvægi þess að hæstv. utanríkisráðherra líti vel til þessa máls sérstaklega. Í ljósi þeirra atburða sem hér hafa orðið má segja að virðing og traust gagnvart Íslandi hafi rýrnað og að því leyti sé ólíklegra að fyrirtæki erlendis séu tilbúin að líta hingað til aukinnar uppbyggingar atvinnustarfsemi. Það gæti verið liður í því að auka traust fyrirtækja og líta til okkar vegna þess að þrátt fyrir að atvinnustefna þessarar hæstv. ríkisstjórnar sé með þeim hætti að ekki sé mikils að vænta. Eins og fram kom áðan í umræðunni eru það frjálsar strandveiðar og annar smáiðnaður sem er á þeirra dagskrá en þetta gæti kannski liðkað fyrir því að hér væru aðilar sem væru tilbúnir að koma og horfa til stærri uppbyggingar atvinnulífsins 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir svörin og sömuleiðis hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir þátttöku í þessari umræðu. Það er alveg ljóst að spurningin um samninga um gagnkvæma vernd fjárfestinga hefur mjög sjaldan verið lögð fram. Þetta mál hefur verið mjög aftarlega á merinni. Við höfum ekkert gefið þessu gaum og örugglega hafa verið fyrir því ástæður. Menn hafa einfaldlega talið að það væri ekkert sérstaklega knýjandi fyrir okkur að slíkir samningar væru í gildi vegna þess að menn sáu ekki fyrir að þeir gætu lent í þeirri aðstöðu sem við höfum lent í og lentum í gagnvart Bretum sem beittu okkur hörðu núna í haust, eins og allir vita. Það er áhugavert að velta því fyrir sér núna hvert skjól okkar hefði verið ef við hefðum haft slíkan samning milli okkar og Breta en að mínu mati er reynslan í haust tilefni fyrir okkur til að herða okkur í þeim róðri. Við eigum núna að mínu mati að skoða mjög alvarlega að gera fleiri slíka samninga. Það er alveg ljóst mál af upptalningu hæstv. utanríkisráðherra að dæma að þeir samningar sem eru í gildi milli okkar og nokkurra annarra ríkja, 11 ríkja, eru í langflestum tilvikum við ríki sem við höfum tiltölulega litla efnahagslega hagsmuni af núna. En hins vegar er mjög mikilvægt að að þessu máli sé sérstaklega hugað. Þegar málin eru skoðuð t.d. í alþjóðlegu samhengi liggur fyrir að við erum mjög aftarlega í þessum efnum. Við erum samkvæmt upplýsingum á heimasíðu Alþjóðastofnunarinnar um lausn fjárfestingardeilna í 119.–123. sæti af 174 ríkjum sem gert hafa slíka samninga og má nefna að þau lönd sem gert hafa jafnmarga samninga og við Íslendingar eru Búrkína Fasó, Trínidad og Tóbagó, Saír og Sambía. En ríkin í kringum okkur eins og t.d. í Evrópu hafa miklu fleiri slíka samninga einfaldlega vegna þess að þau líta þannig á að með því sé verið að styrkja möguleika á því að fá aukna erlenda fjárfestingu og skapa öryggi fyrir erlendar fjárfestingar þeirra landa í öðrum ríkjum.

Frú forseti. Ég er ekki alls kostar sammála skýringum hv. þingmanns á fæð þeirra fjárfestingarsamninga ríkja sem við höfum gert fjárfestingarsamninga við. Þó að við séum svona aftarlega á þeirri meri þarf það ekki að endurspegla að við höfum ekki jafnmikla vernd og mörg þeirra ríkja sem eru á undan. Ástæðan er sú, eins og ég held að ég hafi drepið á í svari mínu til hv. þingmanns, að við höfum mjög marga fríverslunarsamninga við mjög öflug ríki og í mörgum þeirra er að finna ákvæði sem tryggja vernd fjárfestinga. Í þeim tilvikum sem ekki er að finna trygg ákvæði í slíkum fríverslunarsamningum hafa menn ráðist í gerð samninga af því tagi sem við ræðum hér um. Ég er hv. þingmanni alveg sammála um að í þeim felast mjög handhæg tæki til að tryggja gagnveginn milli fjárfestinga viðkomandi ríkja, þ.e. þeirra sem mundu gera slíka samninga við okkur. Ég er líka sammála honum um að það er mjög nauðsynlegt að gera það sem hægt er til að efla fjárfestingar, ekki síst miðað við þá stöðu sem Íslendingar eru í núna. Hv. þm. Jón Gunnarsson talaði um að eitt af því sem Íslendingar gætu gert og þyrftu að gera til að rífa sig upp úr þeim erfiðleikum sem þeir hafa lent í núna væri að reyna að laða erlend fyrirtæki hingað til lands m.a. til að nýta íslenska orku. Það er kannski hægt að skamma marga fyrir að hafa staðið sig illa í því en ég held að það sé ekki hægt að skamma þann ráðherra sem hér stendur fyrir að hafa slegið slöku við í þeim efnum. Fyrir fátt hefur sá ráðherra, þ.e. ég, verið skammaður jafnmikið og einmitt fyrir þá samninga sem ég hef gert fyrir hönd framkvæmdarvaldsins við slík fyrirtæki. Ég geri reyndar greinarmun á máli hv. þm. Jóns Gunnarssonar. Mér fannst hann vera að tala um fjárfestingarsamninga við fyrirtæki og þessi ríkisstjórn hefur líka verið að ljúka tveimur slíkum. Að öðru leyti þakka ég hv. þingmanni fyrir þá elju sem hann sýnir við að reyna að efla 

Frú forseti. Eins og frú forseti nefndi réttilega er þetta mál nr. 26. Ég spurði hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þann 20. maí sl. um það hvort haft verið hefði samráð við hagsmunaaðila í sjávarútvegi, fiskverkafólk, sjómenn og útgerðaraðila, áður en fyrningarleið ríkisstjórnarinnar var tilkynnt. Mikið vatn hefur runnið til sjávar síðan því að nú er að verða kominn miður ágúst og því tveir og hálfur mánuður liðnir síðan fyrirspurnin var lögð fram en ráðherra hefur að jafnaði átta virka daga til þess að svara fyrirspurnum sem lagðar eru fram. Það hefur því ýmislegt gerst síðan þessi fyrirspurn var lögð fram en mér finnst eðlilegt að spyrja hæstv. ráðherra hvernig hann hagaði samráði við helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi, launafólk og útgerðaraðila þegar þessi leið var tilkynnt, þ.e. að fyrna ætti fiskveiðiheimildir á 20 árum, eins og forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar boðuðu skömmu eftir síðustu kosningar. Í framhaldinu kom í ljós að þessi aðgerð mundi hafa mjög mikil áhrif á starfsemi stærstu fiskvinnslufyrirtækja landsins sem þúsundir einstaklinga hafa atvinnu af og eru burðarásar í atvinnulífi landsbyggðarinnar í velflestum byggðarlögum hringinn í kringum landið. Það var því eðlilegt að sveitarfélög vítt og breitt um landið ályktuðu mjög harðlega gegn boðaðri stefnu ríkisstjórnarinnar og í framhaldinu ákvað hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að boða til samráðs um það hvernig menn ættu að haga stjórn fiskveiða í framtíðinni. Þá var reyndar búið að gefa það út að fyrna ætti aflaheimildir sem þessu næmi. Það gleðilega var að formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, Atli Gíslason, lýsti því yfir í fjölmiðlum og á opnum fundum að hann muni ekki standa að leið sem muni tefla íslenskum sjávarútvegi í tvísýnu. Á meðan höfum við aftur á móti yfirlýsingar úr ranni Samfylkingarinnar sem m.a. kveða á um að fyrna mætti kvóta sjávarútvegsfyrirtækja allan í einu þess vegna eða jafnvel á þremur árum. Það er því mikill áherslumunur á milli stjórnarflokkanna í þessum efnum og ég vil hæla hæstv. sjávarútvegsráðherra fyrir þær yfirlýsingar sem hann hefur gefið á undangengnum vikum þar sem hann hefur talað um að hann hafi ríkan skilning á hagsmunum sjávarútvegsins. Þó að ég vilji síst af öllu útiloka neinar breytingar á því kerfi, enda er það ekkert hafið yfir endurskoðun, vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hann fari ekki með opnum huga í það starf sem nú er fram undan. Og hvort sá starfshópur sem skipaður hefur verið til að endurskoða þetta hafi ekki rúmar heimildir til þess að veita hæstv. ráðherra ráðgjöf um það hvernig við högum 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir þessa fyrirspurn. Varðandi það að henni hafi ekki verið svarað fyrr er ekki við mig að sakast heldur hefur þingstörfum verið háttað þannig í sumar að þessi ágæta fyrirspurn hefur ekki komist á dagskrá fyrr.  Það er alveg hárrétt, það var haft samráð við hina ýmsu aðila sem tengjast sjávarútvegi um það hvernig sá starfshópur skyldi skipaður sem kveðið er á um í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að endurskoða skuli lögin um stjórn fiskveiða. Hinn 1. júlí 2009 gaf ég einmitt út skipunarbréf til þeirra sem skipa þennan starfshóp og ég ætla að leyfa mér að vísa til þess skipunarbréfs, frú forseti. Þar segir: „Með vísan til stefnuyfirlýsingar núverandi ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs um endurskoðun laga um stjórn fiskveiða, hefur Jón Bjarnason sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skipað starfshóp til þess að endurskoða fyrirkomulag fiskveiðistjórnarinnar. Verkefni starfshópsins verður að skilgreina helstu álitaefni sem fyrir hendi eru í löggjöfinni og lýsa þeim. Hann láti vinna nauðsynlegar greiningar og setji að því loknu fram valkosti um leiðir til úrbóta, þannig að greininni verði sköpuð góð rekstrarskilyrði til langs tíma, fiskveiðar verði stundaðar með sjálfbærum hætti og sem víðtækust sátt náist um fiskveiðistjórnina meðal þjóðarinnar. Starfshópnum er gert að hafa sem víðtækast samráð við aðra aðila, t.d. með viðtölum, viðtöku álitsgerða og á veraldarvefnum. Honum er gert að skila af sér álitsgerð fyrir 1. nóvember nk. Á grundvelli vinnu starfshópsins og þeirra valkosta sem hann bendir á, mun ráðherra ákveða frekari tilhögun við endurskoðun fiskveiðilöggjafarinnar.“ Starfshópurinn hefur verið skipaður og ég held að það sé mjög gott að nota þetta tækifæri og upplýsa þingið um skipan þessa starfshóps en þar í eru fulltrúar allra stjórnmálaflokka og -hreyfinga hér á þingi. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson og Svanfríður Jónasdóttir bæjarstjóri eru fulltrúar Samfylkingarinnar og Guðbjartur er jafnframt formaður hópsins. Hv. þm. Björn Valur Gíslason og Lilja Rafney Magnúsdóttir eru fulltrúar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson er fulltrúi Framsóknarflokksins, hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson er fulltrúi Sjálfstæðisflokksins og Finnbogi Vikar er fulltrúi Borgarahreyfingarinnar. Fulltrúar annarra aðila sem tengjast sjávarútvegi eru Árni Bjarnason, formaður Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, Adolf Guðmundsson formaður og Friðrik Arnbjörnsson, framkvæmdastjóri Landssamtaka íslenskra útvegsmanna, Arthúr Bogason, formaður Landssambands smábátaeigenda, Sigrún B. Jakobsdóttir, bæjarfulltrúi fyrir hönd Samtaka íslenskra sveitarfélaga, Erla Kristinsdóttir, framkvæmdastjóri fyrir Samtök fiskvinnslustöðva, Jón Steinn Elíasson, formaður Samtaka fiskframleiðenda og útflytjenda, Sævar Gunnarsson, formaður Sjómannasambands Íslands, Aðalsteinn Baldursson, formaður Matvælasviðs Starfsgreinasambands Íslands, og Guðmundur Þ. Ragnarsson, formaður Félags vélstjóra og málmtæknimanna. Það er rétt líka að það komi fram eins og segir í erindisbréfinu að ráðherrann muni leggja hópnum til verkefnisstjóra og kosta jafnframt starf hópsins hvað varðar greiningar og aðkeypta vinnu en eftir atvikum verði reynt að veita sem mesta aðstoð beint frá ráðuneytinu. Gert er ráð fyrir að hver tilnefningaraðili beri kostnað af sínum fulltrúa. Starfshópnum ber eðlilega að gera kostnaðarmat í upphafi vegna nauðsynlegrar gagnaöflunar og aðfenginnar sérfræðivinnu. Að sjálfsögðu þarf að vinna þetta verk innan fjárheimilda. Þetta er þá erindisbréf hópsins. Ég treysti því ágæta fólki sem þarna er skipað til þess að takast á við þetta vandasama verkefni. Það verður að líta á það frá öllum þeim hliðum sem þar geta verið og þeim álitaefnum sem þar eru, en einmitt af þeim ástæðum vísa ég til vinnu þessa hóps varðandi hvernig einstök álitaefni þarna eru unnin og skilgreind. Það skiptir miklu máli að þessi vinna verði vönduð og eins og ég sagði treysti ég þessum hóp, frú forseti, prýðilega til að takast á við þetta verkefni og skila því til ráðherra fyrir hönd ríkisstjórnarinnar.

Virðulegri forseti. Ég ætla í örstuttu máli að hvetja hæstv. ráðherra til þess að gera það sem hann segist ætla að gera og hafa víðtækt samráð. Ef hann gerir það og hlustar á þær athugasemdir sem fram eru komnar hef ég engar áhyggjur. Þær eru nær einróma gegn þeirri leið sem búið er að ákveða að fara og það þykir mér vera skrumskæling á lýðræði að setja á fót nefnd sem er með fyrir fram gefna niðurstöðu, en það er önnur saga. Annað sem ég vildi vekja athygli á í skipan þessarar nefndar eru ítrekaðar yfirlýsingar og mikil markmið þeirra tveggja flokka sem skipa þessa ríkisstjórn um að hafa kynjahlutföllin í lagi. Það hefur verið ítrekað í hverju því máli sem við höfum fengið til viðskiptanefndar að það þurfi nú að hnykkja á því að hafa kynjahlutföllin í lagi. Í þessari nefnd eru 17 einstaklingar, þar af fjórar konur. Ég veit að stjórnmálaflokkunum var gefið tækifæri á að skipa bæði karla og konur til að þetta mætti vera jafnara, 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurnina og hæstv. ráðherra fyrir ágæt svör. Mig langar að lýsa aðeins því umhverfi sem sjávarútvegurinn er í. Núna er búið að boða 33% skerðingu á ýsu og 10% skerðingu á þorski og menn sjá það alveg í hendi sér ef farin væri einhver fyrningarleið ofan á það væri það nánast dauðadómur fyrir allt saman. Ég geri hins vegar ekkert lítið úr því og tek alveg heils hugar undir að það er mjög mikilvægt fyrir okkur að vera með fiskveiðistjórnarkerfið í endurskoðun á hverjum tíma því að það þarf að ná sátt um það hér á Alþingi og meðal þjóðarinnar. Því tel ég mikilvægt að það sé gert. Ég bind ágætisvonir við vinnu þessa góða fólks sem þarna er og eftir því sem ráðherra lýsti að yrði á verksviði nefndarinnar eru þau ekki með neina útfærslu á fyrningarleiðinni heldur er markmiðið að ná ákveðinni sátt og að koma með tillögur og breytingar um hvað megi betur fara. Ég bind því ákveðnar vonir við störf þessarar nefndar.

Virðulegi forseti. Það er ljóst af svari hæstv. ráðherra að ekki var haft neitt samráð við hagsmunaaðila áður en framtíðarfyrningarleiðarhugmyndir ríkisstjórnarinnar voru kynntar. Hins vegar er búið að koma þessu máli í ágætisfarveg núna og ég treysti því að sú nefnd sem skipuð hefur verið eigi eftir að fara vel og vandlega fyrir þessi mál. Vandinn er hins vegar sá að nú er skaðinn skeður. Með því að boða fyrningarleiðina hefur ríkisstjórnin sett starfsumhverfi sjávarútvegsins í uppnám. Við verðum vör við að í sjávarútveginum reyna menn að bregðast við þessu nýja ástandi með því að halda að sér höndum, hægja á við fjárfestingar o.s.frv. Og síðan er gráu bætt ofan á svart með því að ríkisstjórnin ákvað að hefja samningaviðræður við Evrópusambandið með það að markmiði að Ísland yrði aðili að því. Það má því segja sem svo að núna sé með tvöföldum hætti búið að auka mjög alvarlega á óvissuna í sjávarútveginum og var þó ekki á bætandi. Það er mjög alvarlegt og umhugsunarvert fyrir hæstv. ráðherra að þurfa að standa í því sem aðili að þessari ríkisstjórn að standa þannig að verki.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og þeim hv. þingmönnum sem tóku þátt í þessari mikilvægu umræðu því að við erum hér að ræða um fjöregg íslensku þjóðarinnar sem er sjávarútvegurinn, undirstöðuatvinnugrein landsbyggðarinnar. Ég fagna því að hæstv. ráðherra talaði hér með þeim hætti að sú breiða nefnd sem hann hefur skipað - reyndar ekki með jöfnum kynjahlutföllum eins og hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir benti á - megi hafa nokkuð frjálsar hendur við tillögugerð sína. Hæstv. ráðherra sagði í svari sínu í upphafi ekkert um það hvort fara ætti þá fyrningarleið sem aðallega samfylkingarmenn hafa boðað á undangengnum árum, eins og við þekkjum vel. Ég treysti hæstv. ráðherra fyrir því að hann verði skynsamur þegar kemur að tillögugerð um framtíðarstarfsumhverfi íslensks sjávarútvegs og ég býð fyrir hönd okkar framsóknarmanna aðstoð okkar enda skipuðum við í þennan starfshóp. Vonandi náum við þverpólitískri sátt um það hvernig við ætlum að standa að sjávarútvegsmálum hér á landi til langrar framtíðar því að eftir það mikla hrun sem orðið hefur hefur sjávarútvegurinn trúlega aldrei verið eins mikilvægur okkur Íslendingum og einmitt í dag. Ég tek undir með hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni að ég varð var við það eftir að sumir forustumenn ríkisstjórnarinnar gáfu út fyrningarleiðina að það varð mikill skjálfti í greininni og starfsumhverfi greinarinnar var vissulega ógnað. Ég vonast til þess að það sé einhver ró að færast yfir það í ljósi yfirlýsingar hæstv. ráðherra hér og fulltrúa allra stjórnmálaflokka sem hafa heitið því að standa með íslenskum sjávarútvegi í gegnum þykkt og þunnt enda er hér um að ræða mjög mikilvæga hagsmuni fyrir okkur öll þegar við ætlum að reisa landið úr þeim efnahagslegu rústum sem blasa við okkur í dag. Ég óska hæstv. ráðherra og nefndinni góðs gengis í því.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessar ágætu umræður. Ég vil vekja athygli á því að þessum starfshóp er ætlað að taka fyrir atriði eins og tilgreind eru í verkefnalista og stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, ef ég má vitna til þess, frú forseti, en þau eru að: „a) stuðla að vernd fiskstofna b) stuðla að hagkvæmri nýtingu auðlinda sjávar c) treysta atvinnu d) efla byggð í landinu e) skapa sátt meðal þjóðarinnar um eignarhald og nýtingu auðlinda sjávar.“ Þarna eru fjölmörg atriði tínd til sem snerta þjóðarsátt um meðferð, eignarhald og nýtingu þessara auðlinda. En að sjálfsögðu á þjóðin þessa auðlind. Ég treysti starfshópnum ágætlega til að takast á við þessi verkefni. Ég tek undir þau sjónarmið hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur um kynjahlutföllin og það er alveg rétt að sett var sú krafa að þarna yrðu skipuð bæði karlar og konur. 

Virðulegi forseti. Í dag hefur verið rætt m.a. um mikilvægi sjávarútvegsins og var bent á að vægi hans fari ekki minnkandi, vægi hans hefur einmitt aukist í íslensku þjóðlífi. Hér fór hv. þm. Ásbjörn Óttarsson yfir þá erfiðu stöðu sem blasir við í sjávarútveginum hvað varðar ýmsar aðstæður og vísaði þá sérstaklega í aflasamdrátt og sömuleiðis þær ógnir sem steðja að sjávarútveginum hvað varðar fyrirætlanir stjórnvalda um fyrningarleiðir. Ég ætla ekki að fara yfir það hér, virðulegi forseti. Um það hefur verið fjallað mjög mikið af góðri ástæðu og þeir sem bera sjávarútveginn fyrir brjósti hafa haft áhyggjur af þessu og átta sig á mikilvægi hans fyrir þjóðarbúið. Þær eru mjög skiljanlegar þegar fyrningarleiðin er annars vegar. Það hefur hins vegar farið fram hjá mörgum að í þessum mjög svo langa stjórnarsáttmála sem gengið var frá fyrir nokkrum vikum síðan - einn lengsti stjórnarsáttmáli sem saminn hefur verið - er ýmislegt, m.a. um sjávarútvegsmál. Í kaflanum efst á bls. 11, um brýnar aðgerðir er fyrst talað um að knýja á um frekari fullvinnslu afla hérlendis með því m.a. að skoða hóflegt útflutningsálag á fisk og/eða að óunninn afli verði settur á íslenskan markað. Á íslensku heitir þetta að setja skatt á útfluttan fisk og það er talið brýnt í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar. Eðlilega hefur ekki mikið farið fyrir þessu í umræðunni þar sem fyrningarleiðin hefur verið meira áberandi og önnur mál sem ég ætla ekki að nefna hér sem eru gríðarlega stór. En ég hef áhuga á því að fá að heyra hjá hæstv. ráðherra hvort hann ætli að fylgja eftir þessu atriði sem nefnt er „brýnt“ í stjórnarsáttmálanum, þ.e. að setja skatt á útfluttan fisk. Ef svo er, hvenær verður það gert og hvað verður það hár skattur? Ég held að það sé afskaplega mikilvægt að þeir aðilar sem að þessum málum koma, þar með taldir við þingmenn, að við og þjóðin fáum að vita af því.

Frú forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn frá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni um það hvort sjávarútvegsráðherra hyggist leggja útflutningsálag á fisk, samanber ákvæði þar um í stjórnarsáttmálanum. Þetta fiskveiðistjórnarkerfi og lög og ákvæði sem lúta að því, meðal annars hvað varðar þessa þætti, tók ríkisstjórnin í arf. Það er athyglisvert að hv. fyrirspyrjandi kom ekkert inn á eigin skoðanir í þessu máli nema að því er virtist að það væri nauðsynlegt að hafa sem frjálsastar heimildir til að flytja óunninn fisk úr landi. Hins vegar er alveg hárrétt að í þessum ágæta stjórnarsáttmála eða stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er kveðið á um, eins og hv. þingmaður minntist á, að knýja á um frekari fullvinnslu afla hérlendis með því m.a. að skoða hóflegt álag á fisk eða að óunninn afli verði settur á innlendan markað. Sem sagt að grípa til þeirra aðgerða sem lögin heimiluðu eftir því sem kostur er til að tryggja að fiskur fari á innlendan markað. Það markmið er óbreytt. Ég tel reyndar mjög brýnt að málum sé þannig fyrir komið að íslenskar fiskvinnslur geti haft fullt jafnræði á við erlendar við að bjóða í og fá fisk sem veiddur er á Íslandsmiðum til vinnslu hérlendis. Ef við lítum aðeins á hvernig þetta hefur breyst voru árið 2003 flutt út 27.800 tonn af fiski í gámum eða um 8% af heildarverðmæti fiskaflans það ár. Síðan óx þetta og árið 2006 voru flutt út 48.500 tonn og þá erum við komin í tæp 13% af heildarverðmæti afla á Íslandsmiðum. Árið 2008 vorum við síðan komin upp í 58.655 tonn af botnfiski eða tæp 16% af heildarverðmæti aflans en einungis 12% af magninu. Það liggur í því að menn telja sig á ýmsan hátt hafa fengið hærra verð á mörkuðum erlendis. Ráðherra hefur, eins og hv. þingmaður minntist á, heimildarákvæði til að taka á þessum málum, skv. 11. gr. laga nr. 2006, um stjórn fiskveiða, til að ákveða að afli af ákveðnum fisktegundum sem fluttur er óunninn á erlendan markað skuli reiknaður með álagi þegar metið er hversu miklu af aflamarki skips er náð hverju sinni. Getur álagið verið allt að 20% á þorsk og ýsu en 15% á aðrar tegundir. Álag þetta varð til þegar í upphafi kvótakerfisins og var 25% í mörg ár og lagðist á allan botnfisk sem fluttur var út óunninn. Það var síðan lækkað í áföngum og fellt niður af óunnum afla sem vigtaður er innan lands. Árið 2007 tók þáverandi sjávarútvegsráðherra ákvörðun um að afnema útflutningsálagið á óunninn fiski. Hins vegar er heimildin enn þá fyrir í lögum. Á þessum skamma tíma hefur verið unnið innan þeirra lagamarka sem ráðuneytið hefur til að hafa áhrif á að afli sem veiddur var á Íslandsmiðum kæmist til íslenskra fiskvinnsla á jafnræðisgrunni. Við höfum heimildir til að afnema undanþágur til vigtunar hér á landi en eins og nú er var viðurkennt að vigta mætti aflann erlendis og það yrði þá gert undir eftirliti Fiskistofu. Við höfum heimildir til að afnema það. Það er alveg hárrétt. Við höfum Fjölnet sem er markaðsvefur þar sem á að vera hægt að bjóða í og tryggja jafnræði fiskvinnsla í aðgengi að fiski sem er á markaði en það hefur samt ekki virkað með þeim hætti sem vænst var. Einnig hefur verið borið við að þær einingar sem settar voru á markað séu of stórar þannig að það þurfi minni einingar til að hægt sé að bjóða á markaði svo margar fiskvinnslur sem eru háðar fiski á markaði geti boðið minna magn. Allt þetta er til skoðunar, frú forseti, en ráðuneytið mun vinna innan þeirrar lagaheimildar sem við höfum og sækja þá lagabreytingu ef nauðsynlegt er til að tryggja að íslenskar fiskvinnslur eigi jafnan aðgang a.m.k. til þess fisks 

Virðulegi forseti. Eins og hæstv. ráðherra rakti höfum við áralanga reynslu af svokölluðu útflutningsálagi í fiski. Reynslan varð sú að þetta fyrirkomulag skilaði ekki þeim árangri sem að var stefnt. Þess vegna og líka vegna þess að þessi lagasetning stóðst ekki með nokkrum hætti var ákveðið að hverfa frá því fyrirkomulagi. Þess í stað var ákveðið að setja upp annað fyrirkomulag til að reyna að tryggja betur aðgengi fiskvinnslunnar í landinu að hráefninu. Ef reynslan er sú að þessi lög og þær reglugerðir sem settar hafa verið á grundvelli þeirra laga hafa ekki náð því markmiði sem að var stefnt vil ég hvetja hæstv. ráðherra til að endurskoða reglugerðina með það í huga að auðvelda fiskvinnslunni betur aðgengi að hrávinnslunni en fara ekki út í þá vitleysu að endurvekja útflutningsálagið sem reynslan sýnir okkur að nær ekki þeim markmiðum sem að er stefnt. Við skulum líka hafa það í huga að það geta verið margar ástæður fyrir því að menn senda út fiskinn óunninn, t.d. þegar ýsuaflinn jókst þá jókst einfaldlega útflutningur 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrirspyrjandanum hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir fyrirspurnina. Aðeins hvað þetta varðar held ég að það væri mjög skynsamlegt af hæstv. ráðherra að fela þeirri nefnd sem fer yfir fiskveiðistjórnarkerfið sem hann lýsti áðan að koma með hugsanlega kosti og galla þess að fara þessa leið í tillögum sínum. Ég verð að segja, frú forseti, að ríkisstjórnin er búin að gera nógu mikið af handahófskenndum aðgerðum sem skila síðan ekki tilætluðum árangri. Þetta er ekki þannig mál að menn geti ekki beðið eftir því. Ég vil benda á það að t.d. mesta útflutningshöfn á ferskum fiski er Vestmannaeyjar. Það er kannski samgönguleysi við land sem er ástæðan fyrir því og sennilega breytist það ekki fyrr en hv. þm. Árni Johnsen er búinn að moka göngin. En aðeins til að glöggva okkur á þessu, þegar okkur vantar gjaldeyri, þá er ég með upplýsingar um verðið sem var á fiskmörkuðunum bæði erlendis og innan lands í gær. Þá var þorskur erlendis seldur á 530 kr., á 209 kr. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka undir orð hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar um að ef fara á að skoða þessa hluti sé mjög eðlilegt að þeir séu teknir til umræðu í þeirri nefnd sem ráðherrann er nýbúinn að skipa. En hins vegar vil ég vara við því, og tek undir orð hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, að hér verði farið að vekja upp gamla drauga sem eru þekktir því að það er alveg ljóst að við þurfum á því að halda að sjávarútvegurinn geti starfað og skilað okkur eins góðum hagnaði eins og hægt er inn í þjóðarbúið. Ég held að það sé mikilvægt að við lærum af reynslunni og það er mikilvægt fyrir ráðherra eins og aðra að skoða myndina heildstætt þegar rætt er um útflutning á óunnum fiski og öðru slíku vegna þess að það eru vitanlega markaðsaðstæður, aðstæður innan lands og utan, sem ráða því hvernig að þessu er staðið. Ég treysti ráðherra fullkomlega til að flana ekki að þessu og leggja auknar byrðar á sjávarútveginn sem hann getur ekki staðið undir.

Virðulegi forseti. Þetta er sá liður þingfundar sem gefur okkur þingmönnum tækifæri til að spyrja ráðherra. Það fer þannig fram að við sendum inn á skrifstofu þingsins fyrirspurnir og ráðherrar sjá þær með mjög löngum fyrirvara þannig að þeir hafa mjög góðan tíma til að undirbúa sig. Það er væntanlega gert til að enginn vafi leiki á því að fyrirspurnunum verði svarað. Það stendur mjög skýrt í stjórnarsáttmálanum að það sé brýn aðgerð að setja útflutningsálag á fisk. Það er nákvæmlega það sem ég spurði hæstv. ráðherra um. Ég var ekki að biðja hæstv. ráðherra, með fullri virðingu, að fara í söguskýringar eða að spyrja almennt um kerfið. Ég vil bara fá að vita, og er ekki einn um það, hvort hann ætlar að framfylgja því sem þarna stendur. Virðulegi forseti. Er til of mikils mælst að fá svar við þeirri spurningu? Nú kemur hæstv. ráðherra aftur á eftir og ég mun fylgjast vel með því eins og aðrir hvort hann svari spurningunni sem hann átti að svara áðan því að hugmyndin er sú að hæstv. ráðherra svari spurningunni og við höfum tækifæri til að koma með athugasemdir okkar eða skoðanir á svarinu. Nú er ég í þeirri stöðu að ég hef ekki hugmynd um hvað hæstv. ráðherra ætlar að gera í þessu máli af því að hann ákvað að fylla ræðutíma sinn án þess að svara þessu einu orði. Virðulegi forseti. Það er ekki til of mikils mælst að hæstv. ráðherra svari þeirri spurningu sem hann fékk senda fyrir mjög löngu síðan og er mættur hér til að svara?

Frú forseti. Ég hefði talið rétt að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefði sparað sér hrokann í máli sínu og sagt okkur hvaða skoðun hv. þingmaður hefur á þeirri stefnuyfirlýsingu sem lögð er fram yfirleitt í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Þar stendur, með leyfi frú forseta: „Knýja á um frekari fullvinnslu afla hérlendis með því m.a. að skoða hóflegt útflutningsálag á fisk og/eða að óunninn afli verði settur á innlendan markað.“ Markmiðið er að efla innlenda fiskvinnslu og að fiskvinnslurnar eigi aðgang að þessu hráefni til jafns við aðra. Það skiptir einmitt gríðarlega miklu máli núna að við nýtum auðlindir eins og fiskinn til að hámarka þjóðhagslegan ábata af þessari auðlind og efla og standa á bak við atvinnu hér á landi. Þess vegna er verið að skoða öll þessi atriði, með hvaða hætti er hægt að tryggja þetta. En ég höfða líka til samfélagslegrar ábyrgðar útgerðarinnar í þessum efnum, að þurfa að stýra öllu með boði og bönnum í þessa veruna, það er sjálfsagt leið hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar. En ég tel að það eigi að vera sameiginlegt markmið allra, útgerðarmanna, sjómanna, fiskvinnslunnar, okkar hér á Alþingi, að lög og reglur séu með þeim hætti að allir vinni samkvæmt þeim til að stuðla að því að sá fiskur sem veiddur er á Íslandsmiðum skapi okkur sem mestan þjóðhagslegan ábata og þar á meðal vinnslu hér á landi. Tilgreindar eru í lögunum þær aðgerðir sem hægt er að grípa til 

Frú forseti. Háskólinn á Akureyri er sverð og skjöldur háskólamenntunar á landsbyggðinni og hefur sannað gildi sitt á undangengnum árum. Nú þegar rætt er um endurskipulagningu á fjármálum hins opinbera, uppstokkun á menntakerfinu og sameiningu háskóla hef ég ákveðið að leggja fyrirspurn fyrir hæstv. menntamálaráðherra sem hljóðar svo: Hyggst ráðherra standa vörð um að Háskólinn á Akureyri verði áfram sjálfstæð stofnun? Ég spyr vegna þess að Háskólinn á Akureyri hefur á mörgum undangengnum árum verið okkur alþingismönnum mjög hugleikinn. Og í byggðaáætlun fyrir árin 2006–2009 sem iðnaðarnefnd samþykkti árið 2006 og ég gegndi formennsku í, lagði nefndin sérstaka áherslu á eflingu menntunar á landsbyggðinni. Þar stendur, með leyfi frú forseta: „Menntamál eru byggðamál og því leggur nefndin til að uppbygging menntunar á landsbyggðinni verði forgangsatriði í stefnumótandi byggðaáætlun áranna 2006–2009. Háskólinn á Akureyri hefur verið í fararbroddi við uppbyggingu háskólanáms á landsbyggðinni. Reynslan sýnir að nemendur sem stunda nám við skólann eru mun líklegri til að setjast að á landsbyggðinni en nemendur annarra háskóla.“ Þetta var það sem iðnaðarnefnd lagði fyrst og fremst áherslu á í störfum sínum á sínum tíma þegar byggðaáætlun fyrir þessi umræddu ár var samþykkt með öllum samhljóða greiddum atkvæðum á Alþingi Íslendinga. Það er alveg ljóst sama hvar í flokki við stöndum að Háskólinn á Akureyri og sú glæsilega starfsemi sem þar fer fram hefur mikinn hljómgrunn á Alþingi Íslendinga. Því velti ég fyrir mér hvort einhver stefnubreyting hafi átt sér stað hjá núverandi ríkisstjórn þegar kemur að því að standa vörð um sjálfstæði Háskólans á Akureyri. Ég þekki það eftir að hafa setið í fjárlaganefnd að útibú á landsbyggðinni - segjum sem svo að Háskólinn á Akureyri verði gerður að útibúi - verða oft fyrst fyrir niðurskurðinum vegna þess að það er auðveldara fyrir hinar stóru stofnanir í Reykjavík að skera niður fjær sér en nær sér jafnvel á næstu skrifstofu. Sagan segir þetta og ég gæti bent á mörg tilfelli í þessari umræðu. Spurningin er þessi: Ætlar hæstv. menntamálaráðherra að beita sér fyrir því að Háskólinn á Akureyri verði áfram sjálfstæð stofnun? Að Háskólinn á Akureyri geti áfram sinnt því lykilhlutverki í uppbyggingu háskólamenntunar á landsbyggðinni sem hann hefur gegnt á undanförnum árum, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og ég get tekið undir orð hans um að Háskólinn á Akureyri hefur auðvitað verið okkur Íslendingum öllum til mikils sóma með starfi sínu. Ekki aðeins hefur hann verið sverð og skjöldur háskólanáms á landsbyggðinni heldur hefur hann náð miklum árangri sem við getum öll verið stolt af þannig að ég tek undir þau orð. Hins vegar er eðlilegt að hv. þingmaður spyrji enda liggja fyrir eins og áður hefur komið fram í umræðum í þingsal, tvær skýrslur um háskólamál þar sem lagðar eru til sameiningar háskóla, fækkun stofnana. Í annarri skýrslunni er lagt til að opinberu háskólarnir verði sameinaðir í einn og einkareknu háskólarnir verði sameinaðir í annan. Í hinni er ekki eins skýrt á um þetta kveðið en velt vöngum yfir fækkun háskóla. Síðan þessar skýrslur komu fram hefur verið starfandi rýnihópur í menntamálaráðuneytinu þar sem í sitja fulltrúar frá ólíkum stofnunum, þó ekki sem fulltrúar þeirra stofnana heldur fulltrúar sem þekkja til starfsemi ólíkra stofnana og m.a. situr þar einmitt prófessor við Háskólann á Akureyri. Rýnihópurinn hefur verið að fara yfir þær hugmyndir sem þarna liggja fyrir og mun skila af sér líklega í þessum mánuði eða undir lok mánaðarins. Ég held að það sem stendur upp úr í þeim hópi sé að rf hægt er að ná fram hagræðingu með auknu samstarfi og aukinni verkaskiptingu sé það gott. Það er í rauninni mjög í takt við það sem mér hefur sýnst því að sameiningar skila ekki endilega sparnaði. Þær kalla jafnvel á aukinn kostnað ef ætlunin er að halda starfsemi í útibúum, eins og hv. þingmaður nefndi, um land allt þannig að mér finnst mikilvægt að við höfum þau sjónarmið í huga. Ég held að við munum sjá fram á aukið samstarf allra háskóla á Íslandi á næstu árum og ég hef skynjað mikinn vilja til þess frá forsvarsmönnum háskólastofnana á Íslandi að efla t.d. samstarf um stoðþjónustu og ýmislegt þar sem hægt er að ná fram hagræðingu en um leið viðhalda ákveðnu faglegu sjálfstæði stofnana. Ég held að það sé líka lykilatriðið í að ná árangri, það er auðvitað að stofnanirnar hafi ákveðið faglegt sjálfstæði. Hins vegar, eins og ég kom að áðan, mun rýnihópurinn skila af sér seinni hluta þessa mánaðar en ég held að þær tillögur sem þar muni liggja fyrir verði ákveðinn grunnur að stefnu til frambúðar. Þar er byggt á því starfi sem þegar hefur verið unnið í tíð forvera míns í ráðuneytinu og ég held að við getum séð fram á ákveðnar breytingar á íslenskum háskólum með þessu aukna samstarfi. Það skiptir máli að skapa umhverfi sem er hvetjandi til samstarfs þannig að skólarnir geti nýtt sér tækifærið, samlegðaráhrif og annað. Hvað varðar Háskólann á Akureyri sérstaklega held ég að það sé mjög mikilvægt að við lítum til inntaks þess starfs sem þar er. Þar hefur auðvitað verið unnið mjög dýrmætt starf t.d. þegar kemur að ýmsu sem tengist norðurslóðastarfi, sjávarútvegsfræðum og öðru slíku. Ég held að það séu ýmsir mjög spennandi framtíðarmöguleikar fyrir Háskólann á Akureyri að verða það sem við getum kallað t.d. norðurslóðaháskóla, að tengja saman ýmis fræði tengd hinum hefðbundnu atvinnugreinum við önnur fræði, nýsköpun í þeim greinum, þannig að ég held að sóknarfærin séu gríðarlega mörg fyrir þessa stofnun. Ég læt mér jafnvel detta í hug aukið samstarf Háskólans á Akureyri við ýmis setur um land allt, svo dæmi sé tekið, og tengja þau saman, útbúa einhvers konar net þeirra stofnana þannig að þær njóti samstarfsins hver við aðra við áframhaldandi þróun og rannsóknir í þessum greinum. Ég held að á svona tímum þegar kreppir að í samfélagi okkar - við þurfum að draga saman, við sjáum fram á samdrátt til fjárveitinga, til háskóla á næsta ári, það mun að sjálfsögðu verða erfitt fyrir skólann - sé mjög mikilvægt að við nýtum öll færi til að skólarnir starfi saman þannig að þeir nái að viðhalda faglegum gæðum og starfi sínu með því að fá stuðning hver af öðrum. Ég held að aðalsamkeppnin núna sé í raun og veru við skóla í útlöndum. Aðalsamkeppnin snýst um að halda okkar góða, unga fólki, okkar góða fræðafólki hér á landi og þá þurfum við öll að leggjast á eitt. Ég skynja þann vilja úr háskólasamfélaginu þannig að ég hef lagt áherslu á þessi tvö lykilatriði: Samstarf, skiptingu verka og að menn nýti sér kraftana saman til að komast í gegnum þetta.

Frú forseti. Ég fagna þessari fyrirspurn hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar, í þessu efni erum við algerir samherjar  Örstutt um þetta. Stærsta byggðaaðgerð Íslandssögunnar er að troða stjórnsýslunni á einn stað. Við verðum að vinda ofan af þeirri vitleysu og færa sjálfstæðar stofnanir út um allt land. Ein best heppnaða byggðaaðgerð í sögu þjóðarinnar er Háskólinn á Akureyri með 190 föst stöðugildi, 1.500 nemendur, þar af þriðjung í fjarnámi. Það væri ömurlegur vitnisburður um núverandi ríkisstjórn ef hún hvikaði frá sjálfstæði Háskólans á Akureyri.

Forseti vill áminna hv. þingmann um að ávarpa forseta en ekki þingmenn úti í sal.

Frú forseti. Ég kem hér til að fagna þessari umræðu og þá sérstaklega þeim orðum menntamálaráðherra sem glöddu mig þegar hún sagði að samstarf geti skilað hagræðingu ekkert síður en sameining. Ég held að það sé grundvallaratriði því að sjálfstæði menntastofnana skiptir gríðarlegu máli og skiptir ekki aðeins máli varðandi stjórnsýslu þeirra og faglegt innra starf. Það skiptir líka miklu máli fyrir sjálfsmynd þeirra byggðarlaga þar sem þessar stofnanir eru upp sprottnar. Ég held að arðsamasta fjárfestingin á erfiðum tímum sé einmitt að fjárfesta í menntun og ein besta byggðaaðgerð sem hægt er að grípa til held ég að felist í því að efla menntastarf á landsbyggðinni. Svo þakka ég aftur fyrir þessa umræðu.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og þeim hv. þingmönnum sem tóku þátt í þessari mikilvægu umræðu að mínu mati. Ég vil taka undir með síðasta ræðumanni um að fjárfesting í menntun á tímum sem þessum er trúlega besta fjárfesting sem völ er á. Ég tel að það lykilhlutverk sem Háskólinn á Akureyri hefur sinnt og gegnt með miklum sóma á undangengnum árum að þar megi ekki verða nein breyting á. Ég var ánægður að heyra að hæstv. ráðherra talaði um aukið samstarf og ég hefði líka viljað heyra hana tala um aukna samvinnu, sem er ekki síður fallegt orð, á milli háskóla og stofnana frekar en sameiningar. Ég vil sjá það í framtíðinni að Háskólinn á Akureyri verði áfram öflugur háskóli sem þjónustar ekki hvað síst fólk af landsbyggðinni. Það er sannað að þeir sem fara í nám í Háskólanum á Akureyri flytjast oftar en ekki eitthvert út á landsbyggðina. Það hefur sýnt sig að Háskólinn á Akureyri er mikil kjölfesta í sínu byggðarlagi á Akureyri, á Eyjafjarðarsvæðinu, í Þingeyjarsýslum, og það skiptir okkur gríðarlega miklu máli að standa vörð um þessa stofnun sem hefur stórhækkað þekkingarsvið á landsbyggðinni, sem er mikilvægt í dag. Ég vil því árétta það og það væri gott að fá það alveg kristaltært frá hæstv. ráðherra að hún hafnaði því að vegið yrði að sjálfstæði Háskólans á Akureyri. Ég er opinn fyrir þeim hugmyndum að Háskólinn á Akureyri eigi ágæta samvinnu við aðrar háskólastofnanir, jafnt innlendar sem erlendar, það eru mikil sóknarfæri í því. En fyrst og fremst eiga forsvarsmenn Háskólans á Akureyri að ráða hvernig þeir verja þeim fjármunum sem ætlaðir eru til starfsins á fjárlögum hverju sinni, þær ákvarðanir séu ekki teknar á höfuðborgarsvæðinu því að þá er hætt við því að stofnun eins og 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Birki Jóni Jónssyni og þakka þessa umræðu. Ég vil segja það fyrst, af því að hann nefndi orðið „samvinnu“, að á fundi í síðustu viku hitti ég rektora allra háskóla utan einn sem ekki komst á staðinn. Meðal þeirra sem mættir voru var nýr rektor Háskólans á Akureyri og ég held að það sé einmitt mikill vilji til aukins samstarfs. Auðvitað hefur verið talsvert samstarf en það hefur líka verið mikil samkeppni, ekki síst um nemendur og að trekkja að nemendur, en ég held að við séum á ákveðnum tímamótum, að háskólasamfélagið vilji leggja sitt af mörkum fyrir þjóðina og hugsi líka um hvernig það verði best gert. Það gerir það, held ég, einmitt með þessum hugmyndum um samvinnu og annað slíkt. Nú er ég búinn að segja það orð tvisvar í þessari ræðu, hv. þm. Birki Jóni Jónssyni til upplýsingar. Ég held að það verði mjög áhugavert að sjá niðurstöðu þess rýnihóps sem nú fer að ljúka störfum. Ég á ekki von á því, eins og ég sagði hér í mínu fyrra innleggi, að farin verði sú leið að sameina í tvo háskóla eins og nefnt var í skýrslu erlendu sérfræðinganna sem rædd var hér fyrr. Ég á fremur von á því að við horfum til þess sem ég nefndi áðan, aukinnar samvinnu um stoðþjónustu, til samstarfs, en um leið verði lögð áhersla á þetta faglega sjálfstæði stofnana. Ég á von á því að það muni nást allnokkur sátt um þá leið sem reynum að fara í þessum efnum. Ég þekki vel hug skólafólks fyrir norðan og ég held að ég geti fullvissað það um að ég ber mikla virðingu fyrir starfi þess og á ekki von á öðru en að þar verði áfram mjög öflugt starf í sama anda og verið hefur.

Þú ert frábær ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég er hér með fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra en vegna fyrirspurnatíma þar sem ég og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skiptumst á orðum vil ég upplýsa þingheim um að ég ákvað að fylgja því eftir að fá svar við þeirri spurningu sem ég bar fram en fékk ekki svar við. Ég sendi inn skriflega fyrirspurn og mun sjá hvort ég fæ svar við henni. Eins og við vitum er hugmyndin sú að hæstv. ráðherrar svari hér og ég er ekki í neinum vafa um að hæstv. menntamálaráðherra mun svara þeirri spurningu sem ég ætla að leggja fyrir hana. Ég er enn og aftur og verð hér í dag með hugann við þennan langa stjórnarsáttmála sem inniheldur margt athyglisvert ef einhver les hann. En þar er mikið magn orða og ýmislegt sem þarna leynist sem ég held að vert sé að skoða og ræða hér. Eitt af því sem þar kemur fram, virðulegi forseti, er á bls. 14. Með leyfi forseta, segir í einum af þeim punktum sem þar eru að heildstæð lög um fjölmiðla verði sett þar sem ritstjórnarlegt sjálfstæði og réttur blaðamanna eru tryggð. Nú þekkjum að það hefur verið mikil umræða um að setja lög um fjölmiðla og menn hafa bent á að ein af þeim mistökum sem gerð voru og orsakaði m.a. það ástand sem upp kom hér var að sú umgjörð sem var um fjölmiðla í landinu var ekki fullnægjandi. Við þekkjum það að sett voru fjölmiðlalög hér sem forseti lýðveldisins neitaði að skrifa undir. Niðurstaðan varð þá sú að ekki var farið út í neina slíka lagasetningu og hvort sem það var ástæðan - alla vega hefði það ekki verið hægt ef fjölmiðlalögin hefðu verið sett - var það samt sem áður þannig að þær viðskiptablokkir sem hér voru stærstar áttu, held ég, allar sinn fjölmiðil. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, fyrrverandi menntamálaráðherra, setti af stað vinnu með fulltrúum allra flokka. Menn komust þar að ákveðinni niðurstöðu þar sem m.a. var tekist á um eignarhald en ekki náðist sátt um að klára það í þinginu. Það kom mér þess vegna á óvart, þar sem menn eru með þetta inni í stjórnarsáttmálanum, að þar skuli ekki einu orði vikið að eignarhaldinu. Ég hef ekki heyrt á neinum fulltrúum stjórnmálaflokkanna sem hafa rætt þessi mál að menn hafi talið ástæðu til annars en að setja einhverjar reglur um eignarhald og það er vel þekkt í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Þess vegna vildi ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvers vegna er ekki gert ráð fyrir reglum um eignarhald á fjölmiðlum í þeim fjölmiðlalögum sem ætlunin er að setja samkvæmt stjórnarsáttmálanum og eiga að tryggja ritstjórnarlegt sjálfstæði 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir fyrirspurnina. Það er vissulega rétt sem fram kemur hjá honum að í stjórnarsáttmálanum segir að stefna ríkisstjórnarinnar sé að setja heildstæð lög um fjölmiðla þar sem ritstjórnarlegt sjálfstæði og réttur blaðamanna eru tryggð. Um þetta er fjallað í kaflanum samstarfsyfirlýsingarinnar sem ber yfirskriftina „Lýðræði og mannréttindi“ en þar er sem sagt rætt um nauðsyn þess að slík lög verði sett. Í raun og veru er þarna tæpt á mun stærra máli, þ.e. heildstæðri fjölmiðlalöggjöf, og er ekki ástæða til að gagnálykta á þann veg að ekki verði gert ráð fyrir einhverjum reglum um eignarhald á fjölmiðlum í þeim fjölmiðlalögum sem nú eru í undirbúningi. Ég reikna með því að niðurstöður þverpólitískrar nefndar um fjölmiðla sem skilaði skýrslu vorið 2005, verði hafðar til hliðsjónar við smíði fjölmiðlafrumvarps. Meðal þess sem þar kom fram var að settar yrðu reglur sem tryggðu gagnsæi eignarhalds á fjölmiðlum, að mótaðar yrðu reglur um ritstjórnarlegt sjálfstæði. Þá voru settar fram ákveðnar hugmyndir um takmarkanir sem eru nú í skoðun í menntamálaráðuneytinu þar sem unnið er að undirbúningi þessarar heildstæðu löggjafar. Mig langar að nefna það, af því að þetta mál er allstórt, að þau lög sem helst snúa að fjölmiðlum á Íslandi nú eru annars vegar útvarpslög, sem byggja að miklu leyti á Evróputilskipunum um sjónvarp án landamæra, og hins vegar lögum um prentrétt. Þessi lög heyra undir tvö ráðuneyti, útvarpslög undir menntamálaráðuneyti og lög um prentrétt undir dómsmálaráðuneyti. Nokkurt misræmi er að finna í þessum lögum þegar kemur t.d. að ábyrgðarreglum. Ég tel því mjög mikilvægt að þessi lög verði skoðuð samhliða og að reynt verði að samræma þær reglur sem þar er að finna um fjölmiðla. Í lok árs 2007 voru gerðar grundvallarbreytingar á Evróputilskipun frá árinu 1989 um sjónvarp án landamæra og kemur það m.a. til vegna þeirra gríðarlegu breytinga sem orðið hafa á fjölmiðlamarkaði m.a. vegna tilkomu stafrænnar og gagnvirkrar miðlunar. Undanfarið eitt og hálft ár hefur verið unnið að því í ráðuneytinu að innleiða nýja tilskipun ESB um hljóð- og myndmiðlun auk þess sem talið var bæði nauðsynlegt og eðlilegt að endurskoða löggjöfina í heild sinni samhliða lögleiðingu þeirra breytinga sem efni tilskipunarinnar felur í sér. Mig langar aðeins að tæpa á því af hverju við erum að fara í heildarendurskoðun samhliða þessari innleiðingu. Í fyrsta lagi hefur þróunin auðvitað verið mjög hröð og tækniframfarir miklar á þessu sviði frá setningu gildandi útvarpslaga, sem eru frá árinu 2000, svo ekki sé minnst á lögin um prentrétt sem ég nefndi hér áðan, sem eru frá árinu 1956. Gildandi lög eru um margt úrelt, þar með talið gildissvið þeirra og viðmið, og má þar nefna að grundvallarhugtök eins og sjónvarp og sjónvarpsstöð eru skilgreind með of þröngum hætti í gildandi löggjöf. Bann er lagt við því að byggja upp fjölrásasjónvarp á því tíðnisviði sem nágrannaþjóðir okkar nota, skortur er á jafnræði milli sjónvarpsstöðva af þeirri einföldu ástæðu að gildandi lög gera ekki ráð fyrir tækniframförum, og þá er ekki gert ráð fyrir tilkomu internets í gildandi prentlögum. Ef við reiknum með því að það sé ekki bóla er ágætt að fara að koma því fyrir í lögum. Frá gildistöku núgildandi laga hafa átt sér stað miklar breytingar á samsetningu og gerð íslensks fjölmiðlamarkaðar og það hafa, eins og hv. þingmaður kom inn á áðan, miklar umræður verið í samfélaginu um frekari reglusetningu og skipan mála á þessu sviði. Tvær viðamiklar skýrslur um málefnið hafa verið unnar á síðustu árum og þær tillögur sem þar hafa komið fram hafa auðvitað sumar hverjar verið umdeildar en aðrar hefur verið mikil sátt um og varða grundvallaratriði í rekstri og starfsumhverfi fjölmiðla sem eiga erindi í ný lög á þessu sviði. Það liggur líka fyrir að flest ríki sem við berum okkur saman við eru komin mun lengra í þróun þess regluverks og umhverfis sem fjölmiðlar 21. aldarinnar kalla á og er nauðsynlegt að bregðast við nú þegar þannig að við drögumst ekki frekar aftur úr grannríkjum okkar um mótun reglna og starfsumhverfis sem verður æ alþjóðlegra og óháð landamærum. Ákvæði þessarar nýju Evróputilskipunar eru viðamikil, útheimta verulegar breytingar á gildandi lögum. Við samningu frumvarpsins hefur þótt nauðsynlegt að víkka sjóndeildarhringinn frá þeirri afmörkun sem liggur gildandi útvarpslögum og lögum og prentrétt til grundvallar. Útheimtir þetta auk smíði nýrrar heildarlöggjafar breytingu á ákvæðum nokkurra annarra laga svo sem höfundarlaga. Eins og greina má af því yfirliti sem ég hef nú hraðspólað allnokkuð yfir er í þessum nýju heildstæðu lögum um fjölmiðla tæpt á mjög mörgu öðru en eingöngu því sem nefnt er í stjórnarsáttmála um ritstjórnarlegt sjálfstæði en þótti sérstök ástæða til að nefna þar. Ákvæði um reglur um eignarhald á fjölmiðlum eru til skoðunar í ráðuneytinu og verður þá reynt að byggja á þeirri vinnu sem fyrir liggur en ég reikna líka með því að frumvarpið verði kynnt mjög ítarlega hagsmunaaðilum og almenningi áður en það kemur til umræðu hér á þingi, vonandi á haustmánuðum.

Frú forseti. Ég fagna þessari umræðu sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefur hér í sölum þings. Um þetta er það að segja að ríkið rekur stærsta miðil þjóðarinnar en vill líka ráðskast með alla hina. Það er í sjálfu sér umhugsunarvert og snýst kannski þá aðalatriði þessa máls um þessa meginspurningu: Treystir ríkið einstaklingum til þess að reka fjölmiðla? Ég held að þetta mál hverfist um þá spurningu. Ég treysti einstaklingum til þess að reka fjölmiðla á Íslandi en ég vil hins vegar ekki sjá það gerast að stórar viðskiptablokkir eignist fjölmiðla með húð og hári. Hér þarf að setja almennar reglur í samfélaginu eins og annars staðar, en ekki pólitískt sértækar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir að vekja máls á þessu og einnig hæstv. ráðherra fyrir það sem hún sagði hér. Ég túlka orð hennar þannig að ekki sé útilokað að það verði skoðað sérstaklega hvernig eignarhaldi á fjölmiðlum er háttað og ég held að það sé mjög mikilvægt. Ég held að það sé mjög mikilvægt að menn fari yfir það og setji skýrar reglur um hvernig eignarhald fjölmiðla skuli vera því að við megum ekki gleyma því að fjölmiðlar eru það sem við köllum fjórða valdið. Ég hef velt því fyrir mér persónulega hvort ekki sé full ástæða til þess að fara yfir þátt fjölmiðla í íslensku þjóðlífi, fara yfir hagsmunatengslin, fara yfir fjárhagslegu tengslin, fara yfir eignarhaldið og velta því upp hver þáttur fjölmiðla er í íslensku þjóðlífi, í efnahagshruninu hugsanlega, í bankahruninu, í hinu pólitíska starfi. Hvernig eru tengslin? Hver eru fjárhagslegu tengslin, hver eru fjölskyldutengslin, hver eru pólitísku tengslin? Hver á í raun fjölmiðla og hver stýrir þeim? Ég held að fjölmiðlarnir geti ekki verið út undan í þeirri umræðu um breytingar á íslensku samfélagi 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir skýr og góð svör. Hún upplýsti að verið er að vinna að þessu málum og er jafnvel von á drögum, frumvarpi eða skýrslu þessarar nefndar í haust. Ég vonast til þess að þegar þar að kemur verði umræðan málefnaleg og tengist ekki persónum eins og svo oft er í íslensku þjóðfélagi. Vonandi verður það andrými í þjóðfélaginu, að þetta snúist ekki um menn séu spyrtir við einhverja einstaklinga hvort sem það er í stjórnmálunum eða atvinnu eða annars staðar í þjóðfélaginu því að það gerir alla umræðu afskaplega ómálefnalega og afskaplega ómarkvissa. Fyrir mér er þetta mjög einfalt. Ég held að gegnsæið sé afskaplega mikilvægt. Hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson benti á að ríkið er líka stærsti aðilinn. Ríkisfjölmiðillinn er ekki undanskilinn þar. Það væri nú ekki verra að það væri líka gagnsæi þar. Þar eru gríðarleg völd þegar kemur að fréttaflutningi, svo ekki sé dýpra í árinni tekið, og þarf ekki að gera það neitt tortryggilegt. Það er eðlilegt að við förum yfir þetta í rólegheitunum, ræðum þessa hluti málefnalega. Það er mjög eðlilegt að það séu ólík sjónarmið en eins og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson fór yfir er þetta kallað fjórða valdið af góðri ástæðu. Það er sjálfsagt fyrir okkur og vonandi berum við gæfu til að fara yfir öll þau mál sem misfórust hjá okkur í rólegheitunum og við getum skoðað hvað má betur fara til að koma í veg fyrir að það gerist aftur. Einn sá þáttur í þjóðlífinu sem er ansi stór eru fjölmiðlarnir. Það er ekkert leyndarmál að ég er mjög fylgjandi frelsi í fjölmiðlum. Ég treysti svo sannarlega einstaklingunum til að reka, eiga og stýra fjölmiðlum og sem betur fer eru fleiri tækifæri núna en áður m.a. út af tæknimálum og það er algerlega frábært. 

Virðulegi forseti. Ég þakka umræðuna og get tekið undir með hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að gagnsæið er gríðarlega mikilvægt þegar kemur að fjölmiðlum því að eins og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson sagði er hlutverk þeirra að vera fjórða valdið. Það skiptir máli að þeir sem lesa fjölmiðla þekki hvernig eignarhaldi þeirra er háttað því að það er hluti af því að meta fjölmiðilinn. Við getum t.d. litið til Norðurlandanna þar sem finna má fyrirmyndir, þar sem t.d. fjölmiðlastofur viðkomandi lands reka einfalda vefsíðu þar sem hægt er að skoða eignarhald allra fjölmiðla í landinu. Það er því hægt að setja einhverjar slíkar reglur og hluti af því er að hafa allt uppi á borðum. Þetta er viðamikið verkefni og ég reikna með að það verði eitt af stærstu málunum sem verða til umfjöllunar hjá hv. menntamálanefnd næsta vetur þar sem þetta er yfirgripsmikið verkefni. Þarna er verið að tala um hljóð- og myndmiðla og prentmiðla og í þessu nýja umhverfi er æ erfiðara að skilgreina í raun og veru hvað fjölmiðill er því að við erum að horfa upp á gerbreytt umhverfi þar sem margir einstaklingar eru orðnir í raun og veru lifandi fjölmiðill að eigin mati, getum við sagt. Það eru ýmsar flóknar spurningar sem tengjast þeim miklu tækniframförum sem orðið hafa þar sem hver og einn rekur sína eigin síðu sem sinn vettvang sem í raun er farið að virka eins og fjölmiðill. En samt gerum við ekki sömu kröfu til þeirra og þess sem við köllum fjölmiðla í daglegu tali þar sem starfa blaðamenn sem við ætlumst til að sýni fagleg vinnubrögð. Það er mikilvægt að endurnýja löggjöfina þannig að skilgreiningar á fjölmiðlum séu í takt við þann veruleika sem við lifum í nú. Það er margt sem er undir, tjáningarfrelsið, frelsi til upplýsinga fjölmiðla, fjölmiðlalæsi, fjölbreytni í fjölmiðlum, neytendavernd, barnavernd, og svo mætti lengi telja, sem og auðvitað ákvæðin um gagnsæi, hugsanlegar reglur um eignarhald og ritstjórnarlegt sjálfstæði. En ég á von á því að þetta verði kynnt á haustmánuðum og vona að umræðan verði, eins og hv. þingmaður Guðlaugur Þór Þórðarson sagði, málefnaleg.

Virðulegi forseti. Fyrirspurn mín til hæstv. viðskiptaráðherra varðar yfirtöku fyrirtækja. Það er grundvallaratriði í einu þjóðfélagi að atvinnulífið gangi, grundvallaratriði númer eitt, tvö og þrjú að hjól atvinnulífsins snúist. Það virðist vera víða maðkur í mysunni í þessum efnum við þær hremmingar sem yfir hafa dunið að grípa til ráða, hratt og ákveðið, markvisst með verksvit að leiðarljósi. Einn af þeim þáttum sem gengið hefur hægt að sigla fram að því er virðist er framgangur tengdur bönkunum. Mín fyrirspurn í þessum efnum til hæstv. viðskiptaráðherra varðar það hvaða aðferðafræði hefur verið beitt til yfirtöku fyrirtækja af hálfu banka og skilanefnda. Í öðru lagi, hefur verið reynt til hins ýtrasta að láta fyrirtækin standa? Í þriðja lagi, hefur jafnræðis verið gætt að fullu?

Virðulegi forseti. Mér hefur borist fyrirspurn í þremur liðum frá hv. þm. Árna Johnsen. Í fyrsta lagi spurði þingmaðurinn um hvaða aðferðafræði hafi verið beitt við yfirtöku fyrirtækja af hálfu banka og skilanefnda. Vegna þessa er rétt að taka fram að endurskipulagning atvinnufyrirtækja á vegum bankanna eða annarra fjármálafyrirtækja er flókið og umfangsmikið verkefni og raunar eitt það vandasamasta sem Íslendingar standa núna frammi fyrir. Það er nauðsynlegt, ekki bara vegna þeirra sem eiga beinan hlut að máli heldur fyrir efnahagslífið allt, að skýrar og sanngjarnar verklagsreglur séu hafðar að leiðarljósi þegar fyrirtæki eru endurskipulögð eða fjárhagur þeirra og þau jafnvel yfirtekin af fjármálafyrirtækjum. Eftir því sem næst verður komist hafa bankar og eftir atvikum sparisjóðir, skilanefndir og aðrir slíkir aðilar komið sér upp nokkuð skilvirkum og eðlilegum verklagsreglum um endurskipulagningu fyrirtækja þótt vitaskuld séu þær ekki fullkomnar frekar en önnur mannanna verk og verða eðli máls samkvæmt aldrei óumdeildar. Það er einfaldlega þannig í málum sem þessum þar sem tekist er á um mikla hagsmuni að sitt sýnist hverjum og aldrei er hægt að gera svo öllum líki. Þessar reglur eru, eftir því sem næst verður komist, alla jafnan aðgengilegar á vefjum viðkomandi fyrirtækja m.a. og er vísað til þeirra ef menn vilja kynna sér þær nánar. Í öðru lagi spurði þingmaðurinn hvort reynt hafi verið til hins ýtrasta að láta viðkomandi fyrirtæki standa. Viðskiptaráðuneytið fær þær upplýsingar frá bönkunum og skilanefndunum að það sé alla jafnan raunin, að reynt sé til hins ýtrasta að aðstoða skuldsett fyrirtæki með skuldbreytingum og öðrum þeim leiðum sem færar kunna að vera til að ekki komi til yfirtöku. Yfirtaka er þrautarúrræði í flestum tilfellum enda er það yfirleitt ekki í hag banka að reka fyrirtæki hvort sem það er um lengri eða skemmri tíma ef hjá því er hægt að komast. Þó skal bent á að rök standa til þess að sum fyrirtæki, eins og t.d. mjög skuldsett eignarhaldsfélög sem eru hvorki atvinnuskapandi, enda með lítinn sjálfstæðan rekstur, né verðmætaskapandi, ættu að fara gjaldþrotaleiðina frekar en vera yfirtekin af bönkum. Það er a.m.k. vandséð að það sé þjóðhagslega hagkvæmt að halda þeim gangandi nema e.t.v. í undantekningartilfellum þótt það geti verið þjóðhagslega hagkvæmt og sé það væntanlega í mörgum tilfellum, jafnvel flestum, að halda þeim rekstrarfélögum gangandi sem eignarhaldsfélögin eiga eða hafa átt. Í þriðja lagi spurði þingmaðurinn hvort jafnræðis hafi verið gætt. Vegna þessa er rétt að taka fram að viðskiptaráðuneytið leggur áherslu á að jafnræðis sé gætt hjá bönkum og skilanefndum við fjárhagslega endurskipulagningu fyrirtækja. Þær upplýsingar sem ráðuneytið fær úr fjármálakerfinu gefa almennt ekki tilefni til að efast um að svo sé þótt vissulega sé eins og áður var nefnt lítil sátt í sumum tilfellum um aðgerðir gagnvart einstökum fyrirtækjum. Hafa ber í huga að framtíð viðskiptabankanna ræðst m.a. af því hversu vel þeim tekst að halda utan um og styðja viðskiptavini sína og sýna þeim sanngirni um leið og vörður er staðinn um viðskiptahagsmuni bankans.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. viðskiptaráðherra svör hans. Ég hygg að það sé ástæða til að hvetja hæstv. ráðherra til að leggja allt sitt af mörkum til að flýta þeirri vinnu sem verið hefur í farvegi um margra mánaða skeið í þessum efnum í bönkum og tengdum fyrirtækjum. Það hefur reynt mjög á þolrifin í allmörgum fyrirtækjum víða um land og ekki síst á höfuðborgarsvæðinu og líka t.d. í útgerðarfyrirtækjum víða um land þegar menn hafa verið í biðstöðu allt of lengi. Það er því rík ástæða til að hvetja til þess að menn spúli nú dekkin og geri klárt vegna þessa róðurs.

Virðulegi forseti. Ég þakka hvatningu hv. þingmanns og tek undir orð hans um mikilvægi þess að þessari vinnu sé hraðað eins og unnt er. Það er reyndar hægt að benda á að það hafa um margt skapast betri aðstæður og eru að skapast betri aðstæður til að flýta þessari vinnu nú en var rétt eftir hrunið því að nú er fjárhagur nýju bankanna allur að skýrast og reyndar einnig eignarhald þeirra. Og það er vitaskuld eitt af því sem þarf til að bankarnir sjálfir geti aðstoðað fyrirtæki að málefni bankanna sjálfra séu á hreinu og að þeir séu vitaskuld vel fjármagnaðir með nægt eigið fé og laust fé. Það er og hefur verið að færast í rétta átt og það ætti að flýta því að bankarnir geti aðstoðað viðskiptavini sína við fjárhagslega endurskipulagningu sem vissulega er mjög brýnt verkefni, eins og hv. þingmaður benti á.

Virðulegi forseti. Hæstv. viðskiptaráðherra. Það sem mér leikur hugur á að spyrja hæstv. viðskiptaráðherra um varðar það hvernig yfirtöku fyrirtækja af bönkum og skilanefndum hefur verið háttað, hvaða fyrirtæki hafa verið yfirtekin af bönkum og skilanefndum með beinum eða óbeinum hætti, og í öðru lagi hverjir skipa stjórnir þeirra og í umboði hverra. Það er auðvitað mjög mikilvægt að öll reynslan sem liggur að baki hverri rekstrareiningu sé nýtt með því að eins margir af fyrirtækismönnum og hægt er geti áfram tekið þátt í sigla í gegnum brimgarðinn og að þekking þeirra og reynsla komi þannig að notum fremur en kalla til utanaðkomandi menn sem hafa hvorki verkreynslu né rekstrarreynslu í viðkomandi fyrirtækjum. Mér er kunnugt um að í ákveðnum fyrirtækjum í bankakerfinu hefur einn maður frá sama banka verið settur í stjórnir fjölmargra fyrirtækja, allt að 40 fyrirtækja, hæstv. viðskiptaráðherra. Sá maður hefur státað af dugnaði sínum og snilld í þeim efnum. En það er ekki málið í sjálfu sér. Málið er einfaldlega það hvernig einn maður getur sinnt starfi af fullri alvöru og metnaði fyrir 40 fyrirtæki sem eiga við vanda að glíma. Það gengur auðvitað ekki upp. Þá er þetta komið út í sýndarmennsku og eitthvað sem er ekki nokkur lifandi leið að skilja eða meta nema að það skilar engum árangri. Það er alveg ljóst. Þetta vildi ég spyrja hæstv. viðskiptaráðherra um.

Virðulegi forseti. Mér hefur borist fyrirspurn í tveimur liðum frá hv. þm. Árna Johnsen. Í fyrsta lagi spurði þingmaðurinn um hvaða fyrirtæki hafi verið yfirtekin af bönkum og skilanefndum með beinum eða óbeinum hætti. Ráðuneytið sendi fyrirspurn þessa til banka og skilanefnda og óskaði upplýsinga. Því miður varð niðurstaðan frekar rýr. Neituðu sumir aðilar að veita upplýsingar um hvaða fyrirtæki hefðu verið yfirtekin og báru við þagnarskylduákvæðum laga um fjármálafyrirtæki. Ráðuneytið hefur því ekki fullnægjandi upplýsingar til að svara fyrirspurninni. Þó má benda á að allmörg stærri fyrirtæki, og reyndar smærri einnig, hafa þegar verið nefnd opinberlega í fjölmiðlum en vitaskuld er það ekki tæmandi upptalning. Í öðru lagi spurði þingmaðurinn um hverjir skipi stjórn viðkomandi fyrirtækja og í umboði hverra. Því er til að svara að fulltrúar þeirra banka eða skilanefnda sem yfirtaka fyrirtækin skipa stjórnarmenn og er í sjálfu sér ekki hægt að vænta annars eða gera kröfu um annað en að þeir velji hæfasta fólkið sem völ er á í hverju tilfelli. Ég þekki það að oft er það fólk sem tengist viðkomandi rekstri frá fyrri tíð, sérstaklega ef um smá fyrirtæki er að ræða enda oft ekki völ á öðrum sem geta tekið við og haldið áfram viðkomandi rekstri með góðu móti en það er þó vitaskuld ekki einhlítt. Í sumum tilfellum kemur alveg nýtt fólk að stjórn viðkomandi fyrirtækja. Þingmaðurinn nefndi sérstaklega einn væntanlega starfsmann banka eða skilanefnda sem sinnir stjórnarsetu í 40 fyrirtækjum. Þetta er eitthvað sem mér var ekki kunnugt um áður en þingmaðurinn benti á þetta. En ég get tekið undir með hv. þingmanni að mér þykir þetta dálítið sérstakur ráðahagur nema ef um er að ræða fjölmörg fyrirtæki sem í reynd eru ekki með neinn rekstur þannig að þetta sé bara formsatriði frekar en viðkomandi maður sé í raun að stjórna 40 fyrirtækjum. Það held ég að sé óhætt að fullyrða að sé öllum mönnum ofviða, sama hversu duglegir þeir eru.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessari fyrirspurn frá hv. þm. Árna Johnsen vegna þess að við erum að tala um afskaplega mikilvægt mál. Við þekkjum til sögu Argentínu sem fór í mikla efnahagslega dýfu og þar var reynslan sú að spillingin væri jafnvel meiri á leiðinni upp úr eðjunni en á leiðinni ofan í hana. Ég held að við þurfum að gjalda varhuga við slíkum fordæmum í þessu efni. Þess vegna legg ég mikla áherslu á og vona að svo sé um alla þingmenn á hv. Alþingi að mjög verði vandað til þessara verka. Ég treysti hæstv. ráðherra Gylfa Magnússyni til að fara vel með það vald sem þessu verkefni fylgir vegna þess að það er mjög horft til þess og þarna þurfum við að hafa allar upplýsingar uppi á borðum en ekki ofan í skúffum.

Virðulegur forseti. Þetta er þörf umræða. Það væri líka þarft að vita hver þessara fyrirtækja eru enn í rekstri, hvort þau hafa verið auglýst til sölu eða afhent einhverjum aðilum til áframhaldandi rekstrar. Svo verður að vera ljóst hverjir skipa stjórnirnar, hverjir eru í stjórnum og hvar hægt er að finna það. Og í þriðja lagi, frú forseti, vakti það undrun mína þegar hæstv. viðskiptaráðherra segir að hann hafi óskað eftir upplýsingum úr ríkisbönkum og frá skilanefndum um það sem hann bað um og hafi ekki fengið þær upplýsingar. Hvað finnst hæstv. viðskiptaráðherra um slíkt í ljósi þess umhverfis sem við erum í í dag, að hæstv. viðskiptaráðherra sé synjað um upplýsingar í krafti laga um fjármálafyrirtæki? Það er verulega umhugsunarvert og líklegt að hv. fyrirspyrjandi Árni Johnsen kanni það enn frekar.

Virðulegi forseti. Það gengur náttúrlega ekki að hæstv. viðskiptaráðherra fái ekki svör frá undirstofnunum sínum, það gengur bara ekki. Ef þeir aðilar vilja hafa það trúnaðarmál er það trúnaðarmál gagnvart viðskiptaráðherra, hæstv. ráðherra á að meta hvort hann fylgir því eftir eða ekki. Bankarnir eiga ekki að hafa það í hendi sér. Það sýnir að tortryggni í garð íslensku bankanna og fjármálastofnananna í dag er á góðum rökum reist. Það lifir enn í glæðum gamla bankakerfisins sem var undirlagt af siðspillingu, „plotti“ og hlutum sem hefðu betur litið dagsins ljós fyrr. Þetta er mergurinn málsins. Ráðherra getur ekki látið bjóða sér svona svar. Það er krafa og ekki síst þegar komið er að öllum hliðum þessa máls varðandi dómskerfið og fleira, þá eru opnaðar dyr, þá geta bankarnir ekki haldið áfram að vera með lokaðar dyr, með einhverja starfsemi sem er falin. Hún er falin og varðar lífið í landinu, hún varðar lífshjólið sjálft, atvinnulífið, og möguleika fólks á að hafa atvinnu og tekjur. Það er auðvitað vandmeðfarið að fjalla um svona mál eins og hæstv. ráðherra sagði. Það má ekki búa til of mikinn vanda, nóg er af honum fyrir án þess að leggja endilega öll spil á borðið. En þó verður að svara ákveðnum hlutum eins og til að mynda varðandi setu manna í nefndum. Hverjir eru það? Eru það fyrirtækin eða utanaðkomandi aðilar eða einhverjir menn úr bögglauppboði bankanna? Hverjir skipa stjórn í þessum efnum í dag?

Virðulegi forseti. Ég held að ég geti tekið undir flest ef ekki allt af því sem hv. þingmenn nefndu í ræðum sínum. Hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson benti réttilega á hættuna á spillingu við aðstæður sem þessar. Ég ætla ekki að saka neinn um spillingu héðan úr ræðustólnum en það er alveg augljóst að ástand eins og það sem við búum við og munum fyrirsjáanlega búa við á næstu mánuðum og missirum býr til freistingar. Við, þ.e. hið háa Alþingi, framkvæmdarvaldið og eftirlitsstofnanir einnig verða að sjá til þess að umgjörð efnahagsins sé slík að menn falli ekki fyrir þessum freistingum en geri þeir það verði það upplýst og þeim refsað. Það stendur einfaldlega upp á okkur. Ég hef ekki upplýsingar um hversu mörg þeirra fyrirtækja sem bankar, skilanefndir eða sparisjóðir eða aðrir slíkir aðilar hafa tekið yfir, eru enn í rekstri en ég vil benda á vegna almennra fyrirspurna um hvað sé hægt að fá upplýsingar um og hvað ekki, um stjórnarsetu og annað, að bankaleyndin umlykur ekki alveg allt. Þessi fyrirtæki eins og önnur verða vitaskuld að senda inn tilkynningar í stjórn til fyrirtækjaskrár og þau verða að birta ársreikninga eins og önnur þannig að það er hægt að fylgja þar að ákveðnu marki með því sem er að gerast. En það er vissulega veruleg handavinna að gera það með því að fylgjast með tilkynningum til aðila eins og fyrirtækjaskrár og eftir atvikum ársreikningaskrár. Ég vil enn fremur benda á að þótt viðskiptaráðuneytið geti ekki lögum samkvæmt knúið banka eða önnur fjármálafyrirtæki til að upplýsa um eitthvað sem telst falla undir bankaleynd getur Fjármálaeftirlitið, sem er undirstofnun ráðuneytisins, gert það og það hefur væntanlega eftirlit með þessum málum m.a. í krafti þess valds.

Virðulegi forseti. Hér er ég komin til að bera loksins fram fyrirspurn sem ég lagði fyrir viðskiptaráðherra og þingið fyrir um það bil þremur mánuðum. Ég ætla að leyfa mér að lesa upp úr þingsköpum og þetta er kannski til marks um í hvaða óstjórn löggjafarþingið er hjá framkvæmdarvaldinu því að í 4. mgr. 49. gr. segir, með leyfi forseta: „Fyrirspurn skal þó að jafnaði ekki tekin á dagskrá síðar en átta virkum dögum eftir að henni var útbýtt.“ Hér erum við að tala um þrjá mánuði og það er náttúrlega ekki boðlegt hvaða vinnuumhverfi þingmönnum er boðið upp á þar sem Alþingi sjálft, framkvæmdarvaldið, brýtur á þeim sjálfum. Þessir fyrirspurnatímar eru í eðli sínu þannig uppbyggðir að þeir eru til aðhalds fyrir framkvæmdarvaldið, til þess eru þeir. Þegar þingmenn biðja um skýrslur og annað er þetta til aðhalds fyrir framkvæmdarvaldið. Nú ber svo við að ég er með fyrirspurn um vátryggingafélög og síðan sú fyrirspurn var lögð fram hefur heldur betur margt gerst því að fyrirspurnin hljóðar í megindráttum upp á það, í þremur liðum, hvort Fjármálaeftirlitið sé ekki að bregðast skyldum sínum þegar óstarfhæf tryggingafélög eru á markaði og eru starfrækt í skjóli Fjármálaeftirlitsins og á undanþágu þess. Nú hefur það gerst síðan þessi fyrirspurn var lögð fram - hún sneri að tveimur fyrirtækjum og hæstv. viðskiptaráðherra fer yfir það í svari sínu á eftir og ég ætla ekki að eyða tíma mínum í að lesa upp spurningarnar, en á þessum tíma voru það tvö vátryggingafélög sem uppfylltu ekki þessar skyldur og störfuðu á undanþágu. Svo einkennilega vildi til að Ríkiskaup gerði samning í byrjun árs 2009 um allan tryggingapakka Landhelgisgæslunnar eins og hann leggur sig við annað félagið sem nú er komið í þrot og íslenska ríkið er búið að taka yfir. Í því tryggingafélagi voru eigendur búnir að ryðjast inn í bótasjóðina fyrir fleiri milljarða en samt voru það Ríkiskaup, sem er ríkisstofnun, sem gerði tryggingasamning fyrir ríkisfyrirtækið Landhelgisgæsluna á þessum forsendum. Þetta er svo alvarlegt mál og það er umhugsunarefni hvaða leið ríkið er að fara með tryggingar sínar. En það er kannski ástæða þess að ríkið brást þannig við þegar þetta fyrirtæki, Sjóvá–Almennar, fór í þrot og varð uppvíst að refsiverðri háttsemi, þá var farið inn í tryggingasjóðina. Ég legg þessar spurningar fram. Almenningur getur nálgast þær á vef Alþingis en ég er orðin mjög langeygð eftir að heyra svör hæstv. viðskiptaráðherra og óska ég eftir að hann verði skýr í svörum sínum því að þetta er mikið hagsmunamál fyrir íslensku þjóðina.

Virðulegi forseti. Mér hefur borist fyrirspurn í þremur liðum frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur. Áður en ég svara fyrirspurninni vil ég taka fram að svarið hefur verið reiðubúið um nokkurra vikna skeið og hefur ekki staðið á mér að flytja það þannig að töfin á því að svarið kæmi fram getur ekki skrifast á viðskiptaráðuneytið eða þann sem hér stendur. Ég vík að fyrstu spurningu hv. þingmanns. Um starfsemi vátryggingafélaga gilda lög um vátryggingastarfsemi, nr. 60/1994, og fer Fjármálaeftirlitið með eftirlit með starfsemi þeirra og því hvort þau uppfylli skilyrði starfsleyfis svo sem um fjárhagsgrundvöll. Í lögunum er að finna ákvæði sem taka á því þegar fjárhagsleg staða vátryggingafélags uppfyllir ekki skilyrði og hvernig brugðist skuli við. Þá er að finna sérákvæði í bráðabirgðaákvæði með lögunum um aðlögunartíma fyrir vátryggingafélög til að uppfylla skilyrði um lágmarksgjaldþol sem rót á að rekja til innleiðingar á tilskipunum um gjaldþol vátryggingafélaga. Lög um vátryggingastarfsemi kveða því á um sérstök úrræði sem gripið er til, uppfylli vátryggingafélag ekki skilyrði starfsleyfis. Því fer fjarri að vátryggingafélög, hvort sem þau uppfylla lágmarksgjaldþol eða ekki, starfi óáreitt. Vík ég nú máli mínu að annarri spurningu hv. þingmanns. Ég frétti af tilkynningu Fjármálaeftirlitsins þann 16. júlí sl. um tap innlendra skaðatryggingafélaga. Á árinu 2008 kom fram að í árslok 2008 hafi tvö skaðatryggingafélög, Sjóvá–Almennar tryggingar hf. og Vörður tryggingar hf., ekki uppfyllt kröfur um lágmarksgjaldþol og hafi félögin starfað samkvæmt áætlunum um að rétta við fjárhag félaganna í samræmi við 90. gr. laga um vátryggingastarfsemi. Það getur hent vátryggjendur sem og aðra eftirlitsskylda aðila að uppfylla ekki tímabundið skilyrði starfsleyfis, t.d. lágmarksskilyrði um gjaldþol. Þegar þannig stendur á fer um afgreiðslu þess að hætti ákvæða laga um vátryggingastarfsemi. Í 90. gr. laganna kemur fram að vátryggingafélag sem ekki uppfyllir skilyrði um lágmarksgjaldþol skuli leggja fram áætlun um hvenær og á hvern hátt markinu verði náð og metur Fjármálaeftirlitið hvort þær áætlanir teljist fullnægjandi. Vátryggingafélag sem starfar samkvæmt slíkri áætlun lýtur sérstöku eftirliti Fjármálaeftirlitsins og ýmsum takmörkunum í rekstri. Ástæður þess að fjárhagslegur styrkur vátryggingafélaga minnkar geta verið margar. Í fyrrnefndri fréttatilkynningu frá Fjármálaeftirlitinu þann 16. júlí sl. kom t.d. fram að innlendu skaðatryggingafélögin hafi tapað samanlagt um 49,6 milljörðum kr. á síðasta ári en tapið megi nær eingöngu rekja til mikils taps af fjárfestingum félaganna. Með vísan til framangreinds er ekki hægt að fullyrða að þrátt fyrir að vátryggingafélög uppfylli ekki skilyrði um lágmarksgjaldþol að eftirlitsaðili hafi brugðist hlutverki sínu. Hvað varðar málefni Vátryggingafélagsins Sjóvár–Almennra trygginga hf. og hvort eftirlit hafi brugðist í því tiltekna tilviki er ljóst að fara þarf nánar ofan í kjölinn á því hvað gerðist og ástæður þess hvort stjórnarmenn félagsins eða aðrir stjórnendur hafi brugðist, upplýsingagjöf hafi verið ábótavant eða hvort eftirlit hafi ekki verið nægjanlegt eða brugðist í einhverjum skilningi. Þá hefur komið fram að mál tengd Sjóvá og fyrrum eigendum þess eru nú til rannsóknar hjá sérstökum saksóknara. Sú rannsókn mun væntanlega varpa ljósi á hvað fór úrskeiðis. Þá er rétt að vekja athygli á því að fyrir Alþingi liggur frumvarp til heildarendurskoðunar laga um vátryggingastarfsemi. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á ýmsum ákvæðum, þar á meðal eru auknar kröfur til stjórnar og stjórnenda vátryggingafélaga um útreikning á gjaldþoli. Að lokum vík ég máli mínu að þriðju spurningu hv. þingmanns. Eins og fram kom í fréttatilkynningu fjármálaráðuneytisins þann 8. júlí sl. ákvað ráðuneytið í samráði við ríkisstjórnina að taka þátt í endurskipulagningu á vátryggingastarfsemi Sjóvár og hefur ríkissjóður með aðkomu sinni þannig aðstoðað að tryggja hagsmuni almennings. Ríkissjóður seldi SAT eignarhaldsfélagi hf., sem er dótturfélag Glitnis, kröfur sem ríkissjóður eignaðist við fall viðskiptabankanna í október sl. Samkvæmt tilkynningu fjármálaráðuneytisins er sala þessara krafna jafnframt þáttur í þeirri vinnu sem fram fer í fjármálaráðuneytinu við að hámarka verðgildi þeirra eigna sem ríkissjóður fékk við fall bankanna í október. Að lokum vil ég taka fram að ég hef engar upplýsingar um hvernig staðið var að samningi Landhelgisgæslunnar eða Ríkiskaupa um tryggingafé Landhelgisgæslunnar og treysti mér því ekki til að segja neitt um það mál að svo stöddu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. viðskiptaráðherra mjög góð svör. Það var ekki svo að ég ætlaði sérstaklega að spyrja um Landhelgisgæsluna, ég var að nota þetta sem rök í máli mínu þegar tryggingafélag er komið á þann stað í rekstri sínum að vera undir eftirliti Fjármálaeftirlitsins og vissulega var Sjóvá búin að vera það í tvö ár. Þess vegna undraðist ég að slíkir samningar væru gerðir af hálfu ríkisins við félag sem væri það illa statt. Hæstv. ráðherra telur að eftirlitið hafi ekki brugðist. Mér þykir það mjög einkennilegt ef eftirlitið hefur ekki brugðist með þeim tveimur tryggingafélögum sem voru á þessari undanþágu því að hlutirnir gerðust árin 2007, 2008 og 2009. Einhvers staðar hefur pottur verið brotinn, enda hefur það komið fram í fréttum hvernig málum var komið hjá tryggingafélaginu Sjóvá. Eins og ég kom inn á í byrjun, voru bótasjóðirnir veðsettir og algerlega án heimildar og eins og ráðherra benti á og alþjóð veit, eru málefni þessa tryggingafélags komin til sérstaks saksóknara. Ég minntist á það í byrjun, og þessi tæplega þriggja mánaða gamla fyrirspurn sýnir það enn og aftur, að kannski hefði verið hægt að vekja athygli þjóðarinnar og þingsins á þessu fyrr ef ekki væri þetta sleifarlag á þingsköpum og stjórn þessa þings undir framkvæmdarvaldinu og þeirri ríkisstjórn sem nú situr. Ég tek alveg heils hugar undir að auðvitað er þetta ekki hæstv. viðskiptaráðherra að kenna heldur framkvæmdarvaldinu öllu og rengi ég hann ekki um að hann hafi verið tilbúinn með þessi svör. En það er samt svolítið einkennilegt að verða vitni að því að ríkið standi í kennitöluflakki 

Virðulegi forseti. Ég vil árétta það sem kom fram í máli mínu áðan eða skýra það að þótt ég telji ekki augljóst af því sem fram hefur komið opinberlega til þessa að eftirlit hafi brugðist er það vitaskuld eitt af því sem þarf að skoða. Það er ekki sjálfgefið að eftirlit hafi brugðist þótt eftirlitsskyldur aðili verði gjaldþrota en í þessu tilfelli er rík ástæða til að kanna allar hliðar málsins, þá fyrst og fremst hegðan stjórnenda tryggingafélagsins en einnig þeirra sem áttu að hafa eftirlit með þeim og það verður gert.

Virðulegi forseti. Með nýjum raforkulögum á árinu 2003 urðu miklar skipulagsbreytingar í rafmagnsmálum landsmanna. Þessi lagasetning var gerð í framhaldi af yfirtöku okkar á tilteknum tilskipunum Evrópusambandsins og var á sínum tíma mjög umdeild. Það má segja sem svo að þessi raforkulög hafi falið það í sér að horfið var frá því fyrirkomulagi sem gilt hafði árum og áratugum saman mikil jöfnun varðandi raforkuverð hafði átt sér stað, bæði innan fyrirtækja og eins á milli einstakra notenda að raforku. Með þeim raforkulögum sem þá voru sett má segja að horfið hafi verið frá þessu. Niðurstaðan varð sú að hafa ætti þessa verðlagningu gegnsærri og ef menn vildu síðan lækka orkukostnað þar sem hann yrði hærri fyrir vikið yrði það gert með þeim hætti að auka niðurgreiðslu á raforku á þeim svæðum. Í framhaldi af þessari lagasetningu voru síðan sett önnur lög, þ.e. lög um jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku sem tóku gildi 1. janúar 2005, þar sem segja má að þessi ætlun löggjafans hafi verið betur römmuð inn. Þar var með tilteknum hætti kveðið á um hvernig staðið yrði að lækkun á orkukostnaðinum og í því sambandi var ákveðið að taka mið af hæstu gjaldskrá dreifiveitu að dreifbýlisgjaldskrám undanskildum, að niðurgreiðslan mætti ekki vera meiri en svo að verðið í dreifbýlinu, þ.e. dreifbýlustu svæðum, yrði aldrei lægra en svaraði til hæstu gjaldskráa hjá dreifiveitum í þéttbýli. Í framhaldi af þessu voru síðan settar ýmsar reglugerðir til að ramma þetta mál betur inn og sérstök gjaldskrá sem gildir varðandi raforkuframleiðslu og lækkun á orkukostnaði þar sem dreifbýlissvæðin voru skilgreind. Þau voru skilgreind þannig að það væri strjálbýli þar sem byggju innan við 200 manns og þeir nytu ekki tengingar við flutningskerfi eða stofnkerfi. Verðlag raforku hefur oft verið til umræðu í þinginu og sérstaklega þróun þess frá því að raforkulögin voru sett. Í því sambandi hefur sitt sýnst hverjum en umræðan hefur kannski minna snúið að því sem eru afmarkaðri þættir þessa máls, þ.e. þróun orkuverðsins á þessum dreifbýlustu stöðum þar sem búa innan við 200 manns. Þess vegna hef ég leyft mér, virðulegi forseti, að leggja fyrirspurnir til hæstv. iðnaðarráðherra til að varpa ljósi á þetta mál. Menn hafa kvartað undan því að þróunin hafi verið mjög óhagstæð fyrir þessi dreifbýlli svæði og þess vegna er fróðlegt að fá upplýsingar um það hvernig hin raunverulega þróun orkukostnaðarins hefur verið á þessum svæðum í samanburði við önnur svæði í landinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Hér er um að ræða mjög mikilvægt mál og margumrætt og það er gott að fá tækifæri til að koma hér og svara fyrirspurn um þróun á raforkukostnaði í dreifbýli frá árinu 2005 eða frá því að lögum var breytt. Fyrsta spurningin er um þróunina, hver hún hafi verið í dreifbýli frá árinu 2005 í samanburði við raforkukostnað í þéttbýli. Er skemmst frá því að segja að á tímabilinu 2005–2009 hefur meðaltalsverð raforku í þéttbýli hækkað um 1,08 kr. Það er úr 7,12 kr. á hverja kílóvattstund í 8,20. Dreifiveiturnar hafa hækkað mismikið á umræddu tímabili, allt frá 3,3% hjá Orkuveitu Húsavíkur sem þó er dýrasta veitan þrátt fyrir minnstu hækkunina á tímabilinu upp í 28,3% á hækkun Orkubúi Vestfjarða. En meðaltalshækkun á þessu tímabili allra dreifiveitna í þéttbýli nam 15,8%. Einungis Orkubú Vestfjarða og Rarik hafa leyfi Orkustofnunar til að hafa sérstaka gjaldskrá fyrir dreifbýli. Á umræddu tímabili hækkaði meðaltalsverð veitnanna í dreifbýli um 2,88 kr. á hverja kílóvattstund, úr 7,43 í 10,31 eða um 38,7%. Rétt er að benda á að meiri munur er á milli hæsta og lægsta verðs í þéttbýli, sem er 1,41 kr., en á milli hæsta verðs í þéttbýli og lægsta verðs í dreifbýli, sem er þá 1,17 kr. Í öðru lagi spyr hv. þingmaður hversu miklum fjármunum á föstu verðlagi hafi árlega verið varið til að lækka raforkukostnað í dreifbýli á fyrrgreindu tímabili. Á árunum 2005–2009 námu heildargreiðslur vegna húshitunar og vegna dreifingar raforku í dreifbýli samtals 3.869,5 millj. kr., sem er um 53% af heildarniðurgreiðslum sem alls námu 7,3 milljörðum kr. á tímabilinu 2005–2009 miðað við verðlag ársins núna miðað við janúar 2009. Eins og fram hefur komið er fjárhæð til niðurgreiðslna ákveðin í fjárlögum á hverju ári. Niðurgreiðslur mega þó ekki leiða til lægra verðs í dreifbýli eins og fram kom hjá hv. þingmanni en sem nemur viðmiðunarmörkum sem settar eru í reglugerð af ráðherra og við ákvörðun viðmiðunarmarka skal taka mið af hæstu gjaldskrá dreifiveitu að dreifbýlisgjaldskrám undanskildum. Það er líka hægt að koma því á framfæri að þegar við ræðum um niðurgreiðslur vegna húshitunar er um að ræða 9% heimila eða um 30 þúsund manns. Þá er í þriðja lagi spurt hvort ætlunin sé að gera frekari ráðstafanir til að lækka sérstaklega raforkukostnað í dreifbýli. Þá verður að horfa til þess að niðurgreiðslur eru ekki eina leiðin til að draga úr húshitunarkostnaði. Og til að reyna að lækka húshitunarkostnað þeirra sem búa á köldustu svæðunum og draga úr niðurgreiðslum ríkissjóðs hefur á undanförnum árum verið lögð mjög mikil áhersla á að stuðla að uppbyggingu hitaveitna víðs vegar um landið. Í tengslum við mótvægisaðgerðir fyrri ríkisstjórnar vegna þorskaflasamdráttar var úthlutað af orku samtals 172 millj. til jarðhitaleitar á 29 stöðum þar sem hitaveitu nýtur ekki. Ef mótframlag styrkumsækjanda er tekið með stefnir í að um 300 millj. kr. hafi verið varið í jarðhitaleit á síðustu tveimur árum. Þá hefur ríkissjóður jafnframt styrkt uppbyggingu nýrra hitaveitna og stækkunar starfandi hitaveitna með það fyrir augum að draga úr húshitunarkostnaði á þessum köldustu svæðum. Á síðasta þingi voru samþykktar breytingar á lögum um niðurgreiðslur sem gerðu mögulegt að verja auknum fjármunum í orkusparnaðaraðgerðir. Breytingunum er ætlað að draga úr húshitunarkostnaði íbúa á köldum svæðum og draga úr kostnaði ríkissjóðs til lengri tíma litið við að niðurgreiða húshitunarkostnað og jafnframt að hvetja til atvinnuskapandi verkefna. Á grundvelli þessarar breytingar hafa verið auglýstir styrkir til að ráðast í endurbætur á húsnæði og orkuöflun sem leiðir til lægri húshitunarkostnaðar svo sem notkun varmadælna sem skilað hafa afar góðum árangri og í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er kveðið á um að gerð verði áætlun um orkusparnað jafnt fyrir atvinnufyrirtæki og heimili.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni fyrir fyrirspurnina og hæstv. iðnaðarráðherra fyrir góð svör vegna þessa gríðarlega mikla hagsmunamáls landsbyggðarinnar eða þeirra sveitarfélaga sem eru á köldum svæðum. Það eru 10% þjóðarinnar, þ.e. um 30 þúsund íbúar, sem búa á svæðum sem eru kynnt með olíu og rafmagni. Og bara til þess að varpa ljósi á hvað þetta er gríðarlega mikið hagsmunamál, kostar hver kílóvattstund í kringum 5 krónur úti á landsbyggðinni í dag fyrir utan niðurgreiðslur á meðan hún kostar 1,80 kr. hér í Reykjavík. Það sjá allir hversu gríðarlegt hagsmunamál þetta er. Eftir að gjaldskráin var hækkuð, það er búið að hækka hana um 20% núna á síðustu átta mánuðum, er orðið ódýrara að kynda með olíu en niðurgreiddu rafmagni og það er mjög dapurlegt. Ég hvet hins vegar hæstv. iðnaðarráðherra til þess að halda áfram á sömu braut.

Frú forseti. Ég vil lýsa yfir ánægju með þessa fyrirspurn frá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni. Hér er verið að hreyfa mikilvægu máli og við ræddum það reyndar fyrr á þessu sumri, og eins benti hv. þm. Ásbjörn Óttarsson á það, að hér er um að ræða um tíu þúsund heimili sem þurfa á niðurgreiðslum að halda eða búa við hátt rafmagnsverð. Þetta eru oftar en ekki sömu heimilin í dreifbýlinu sem þurfa að senda börn sín að heiman, m.a. til framhaldsnáms, og við þekkjum öll sorglega sögu þess hversu lítið dreifbýlisstyrkurinn hefur hækkað á undangengnum árum. Þessi sömu heimili þurfa líka að greiða há flutningsgjöld og þau hafa farið hækkandi vegna hækkunar á eldsneytisverði almennt þannig að aðstaða þessara heimila í dreifbýlinu hefur versnað til mikilla muna á undangengnum árum. Ég hvet hæstv. ráðherra og ríkisstjórnina alla til þess að fara að sýna nú í alvöru að þau vilji 

Frú forseti. Að mínu viti er þetta afskaplega brýnt mál og ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir þessa fyrirspurn. Ég vil taka fram að í mínum huga hefur hann alltaf verið vakinn og sofinn yfir hagsmunum landsbyggðarinnar og er það vel og til fyrirmyndar vegna þess að hér erum við að tala um grundvallarmál í byggðapólitískum skilningi. Ætlum við að láta það líðast að íbúar Reykjavíkursvæðisins séu jafnari gagnvart stjórnsýslunni en íbúar úti á landi? Þessi fyrirspurn frá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni er ekki lítil og ég hvet þingmenn landsbyggðarinnar og aðra þingmenn hér til þess að leiða hugann að því hvort ekki eigi að gera rannsókn á því á vegum þingsins hvernig stjórnsýslan hefur mismunað þjóðinni í þessum efnum 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin nema að því leyti að ég tel að hæstv. ráðherra hafi ekki svarað annarri fyrirspurn minni þar sem ég spurðist fyrir um hversu miklum fjármunum á föstu verðlagi hafi árlega verið varið til þess að lækka raforkukostnað í dreifbýli á fyrrgreindu tímabili. Hæstv. ráðherra gaf okkur svör um það hver heildartalan væri yfir allt þetta tímabil en ekki kom svar við fyrirspurn minni sem tók til þess hverjar þessar fjárhæðir væru árlega á þessu tímabili. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hún hafi tiltæk þau gögn. Í öðru lagi vil ég benda á það og vekja athygli á því að markmiðið með þessari fyrirspurn var að reyna að varpa ljósi á hvernig þróun raforkukostnaðar hefur verið á dreifbýlustu svæðunum, þ.e. þeim svæðum þar sem búa 200 manns eða færri, einfaldlega vegna þess að mikil umræða hefur verið uppi um að niðurgreiðslurnar og stuðningurinn til þess að lækka orkukostnaðinn á þessum svæðum hafi ekki fylgt þeirri þróun sem orðið hefur á ýmsum öðrum svæðum, m.a. á landsbyggðinni. Það sem svar hæstv. ráðherra leiðir fram, ef ég náði því rétt, er að á þéttbýlli stöðunum hefur orkukostnaðurinn hækkað að jafnaði um 15,8%, dæmin eru að vísu mjög mismunandi, en á þessum dreifbýlustu svæðum þar sem orkukostnaðurinn er hæstur hefur hækkunin verið 38,7%, sem er auðvitað miklu meira. Það er þetta sem er algjörlega óviðunandi og segir okkur að sú gagnrýni sem hefur verið höfð uppi, m.a. í sveitum landsins og á dreifbýlustu stöðunum, um að menn hafi skilið eftir þessi svæði, hefur greinilega átt við rök að styðjast og er algjörlega réttmæt. Þetta er óréttlátt og óviðunandi og ég hvet hæstv. ráðherra til þess að vinna að því að ráða bót á þessu. 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá góðu umræðu sem hér hefur átt sér stað og þakka hv. þingmönnum sem tóku þátt í umræðunni. Ég er algjörlega sammála þeim um að hér er um gríðarlega mikið hagsmunamál að ræða fyrir landsbyggðina og þessar niðurgreiðslur eru mikilvægur liður í því, og það er auðvitað hugmyndin með þeim, að jafna búsetuskilyrði í landinu. Það er vilji okkar að halda því áfram og beita þessu tæki áfram til þess. Virðulegi forseti. Ég verð að biðja hv. þingmann afsökunar á því að hafa misskilið spurninguna eða komið með upphæðina í heildartölu. Ég er eingöngu með árið í fyrra, þ.e. 2008, og síðan 2009, en ég tek árin á undan gjarnan saman og sendi sundurliðað til hv. þingmanns. Á síðasta ári voru niðurgreiðslurnar eða heildarniðurgreiðslurnar beint vegna húshitunar 938 millj. kr. og gert er ráð fyrir svipaðri upphæð á þessu ári. Enn og aftur, virðulegi forseti, vil ég taka fram að þessar orkusparandi aðgerðir - mér fannst hv. þingmaður kannski gera fulllítið úr þeim - eiga eftir að skipta mjög miklu máli. Varmadælurnar t.d. eru tækni sem getur skipt miklu máli og dregið verulega úr kostnaði þeirra heimila sem búa við svona hátt raforkuverð. Þær geta dregið verulega úr kostnaði þeirra vegna kaupa á raforku og menn mega ekki gera lítið úr því. Ég geri fastlega ráð fyrir því að við eigum eftir að sjá töluvert af umsóknum, eins og ég nefndi áðan, um styrki til þess að heimili geti komið sér upp slíkum búnaði. Hef ég miklar væntingar til þess og hvet raunar þessi heimili sem það geta að grípa til þessara orkusparandi aðgerða vegna þess að þær geta skipt verulegu máli og muna miklu í krónum talið 

Frú forseti. Eftir margra ára baráttu Jóhönnu Sigurðardóttur, þáverandi hv. þingmanns, var unnin skýrsla í viðskiptaráðuneytinu um svokallaðan neyslustaðal. Neyslustaðall var í opinberum viðmiðum um áætlaðan framfærslukostnað heimila og hefur verið tekinn upp víða erlendis, þar á meðal á Norðurlöndum, í Bandaríkjunum og víðar. Skýrslan var tilbúin í október 2006 líkt og kom fram í svörum þáverandi viðskiptaráðherra, Jóns Sigurðssonar, við fyrirspurn áðurnefnds þingmanns og núverandi hæstv. forsætisráðherra. Við það tækifæri sagði hæstv. forsætisráðherra, með leyfi forseta: „Hér á landi er þetta allt í einum hrærigraut. Hið opinbera tekur mið af a.m.k. fimm mismunandi framfærslugrunnum við ákvörðun bóta, lána, fjárhagsaðstoðar og styrkveitinga. Má þar nefna tryggingakerfi, fjárhagsaðstoð sveitarfélaga, Lánasjóð íslenskra námsmanna, Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna, Íbúðalánasjóð og lánastofnanir auk þess sem Hagstofan gerir reglulegar neyslukannanir.“ Í áðurnefndri skýrslu frá viðskiptaráðuneytinu kemur fram að ekki er nauðsynlegt að gera lagabreytingar eða setja ný lög til að taka upp svona neyslustaðal, heldur virðist þetta fyrst og fremst vera í höndum framkvæmdarvaldsins. Nefndin lagði einnig til tillögur og kostnaðaráætlun um með hvaða hætti hægt sé að útfæra slík viðmið án óhóflegs stjórnsýslukostnaðar. Stuttu síðar yfirgaf Framsóknarflokkurinn viðskiptaráðuneytið og ný ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks tók við. Lítið hefur heyrst af hugmyndum um opinberan neyslustaðal síðan þá þrátt fyrir að hæstv. forsætisráðherra hafi þá strax tekið sæti í ríkisstjórn og sitji nú í þeirri þriðju, nú sem forsætisráðherra og verkstjóri. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Má vænta þess að ríkisstjórnin móti neyslustaðal samkvæmt tillögum í skýrslu á vegum viðskiptaráðuneytisins frá því í október 2006? Er fyrirhugað að endurvekja hugmyndina um að neyslustaðall nái til allra opinberra aðila sem þiggja bætur, lán, styrki eða aðrar greiðslur á neysluviðmiðum og hefur kostnaður við gerð og viðhald slíks neyslustaðals verið reiknaður aftur frá því sem var í áðurnefndri skýrslu?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að taka þetta mál upp á Alþingi. Hún lýsti forsögu þessa máls en það var árið 2004 sem ég lagði fram fyrirspurn til þáverandi forsætisráðherra Halldórs Ásgrímssonar um hvernig ríkisstjórnin ætlaði að framfylgja þingsályktunartillögu sem samþykkt var 2001 um að gerður yrði neyslustaðall, sem er til staðar að ég best veit á öllum hinum Norðurlöndunum og víðar. Þáverandi forsætisráðherra svaraði því þá til að viðskiptaráðherra mundi skipa starfshóp sem hafa ætti umsjón með gerð forkönnunar að framkvæmd slíkrar neysluviðmiðunar. Þegar ég spurðist næst fyrir um þetta mál 2006 varð fyrir svörum þáverandi viðskiptaráðherra Jón Sigurðssonar og greindi frá því að starfshópur hefði skilað frá sér skýrslu í október 2006 og komist að þeirri niðurstöðu að útgáfa neysluviðmiðs, með svipuðum hætti og önnur vestræn ríki hafa gert, sé framkvæmanleg hér á landi. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér hefur ekkert gerst í framhaldi af birtingu þessarar skýrslu. Nú eru liðin átta ár síðan þessi þingsályktunartillaga var samþykkt og það er auðvitað eðlilegt að hv. þingmaður spyrjist fyrir um þetta. Ég deili með henni þeirri skoðun að hér er á ferðinni mjög brýnt mál. Að vísu hefur það vafist fyrir mönnum hvenær ætti að framkvæma það. Ég óskaði eftir því við viðskiptaráðherra Gylfa Magnússon að hann meti möguleikana á því að fylgja eftir niðurstöðum skýrslunnar, enda heyrir þetta mál undir viðskiptaráðherra, og láti uppfæra kostnaðartölur sem m.a. er spurt um í þessari fyrirspurn og endurmeti stöðuna að öðru leyti. Varðandi hvort slíkur neyslustaðall eigi að ná til allra opinberra aðila eins og til bótakerfisins, lána, styrkja og annarrar greiðslu, benti nefndin í skýrslu sinni á að opinbert neysluviðmið gæti komið að gagni fyrir þá fjölmörgu aðila sem vinna við slík viðmið. Nefndin taldi hins vegar að ekki ætti að mæla alfarið fyrir um notkun eins slíks neysluviðmiðs hér á landi. Eins og hv. þingmanni er kunnugt hefur ýmislegt gerst frá því að skýrslan var birt 2006 og ég held að það sé margt sem bendir til þess ekki síður nú en þá að ástæða sé til að taka upp slík neysluviðmið. Ég tel að hæstv. viðskiptaráðherra hljóti að skoða þær tillögur sem fram koma í skýrslunni í ljósi þeirrar stöðu sem nú er uppi og þeirra úrræða og viðmiða sem nú er unnið eftir og treysti ég honum til að komast að skynsamlegri niðurstöðu að því er það varðar. Að öðru leyti þakka ég hv. þingmanni fyrir að taka upp þessa fyrirspurn. Það verður til þess að nú verður rekið á eftir þessu máli.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra kærlega fyrir svör hennar. Mér hefur þótt mjög gaman og athyglisvert að leita í smiðju hennar varðandi þau mál sem hún lagði áherslu á á sínum langa og góða ferli sem þingmaður á þinginu. Þetta er eitt þeirra mála sem mér þótti sérstaklega áhugavert þegar ég fór að skoða það. Áhugi minn á neyslustaðli vaknaði einmitt í framhaldi af því þegar Seðlabankinn ákvað upp á sitt eindæmi að greiðslubyrði lána ætti að vera undir 30% af ráðstöfunartekjum til að teljast viðráðanleg. Þegar menn fóru síðan að spyrja hvaðan þeir hefðu þessa tölu og hvernig þeir gætu ákveðið að þetta væri viðráðanlegt virtist ekki vera hægt að benda á nein viðmið og þá sérstaklega ekki opinber viðmið. Ég tel að sjaldan eða aldrei hafi verið mikilvægara en núna að móta sameiginlegan neyslustaðal fyrir hið opinbera. Það þarf ekki endilega að vera þannig að verið sé að skipa opinberum stofnunum eða einkaaðilum að nota þann staðal en hann væri þá til, hann væri sameiginlegur fyrir alla og byggði á góðum gögnum. Bæði hæstv. félagsmálaráðherra og hæstv. menntamálaráðherra hafa bent á þá neikvæðu hvata sem eru í núverandi kerfi, að það eru mismunandi framfærslugrunnar fyrir atvinnuleysisbætur og námslán þannig að það er lítill eða enginn hvati fyrir atvinnulaust fólk að hefja nám þar sem munar 50 þús. kr. á því hvort maður er á námslánum eða á atvinnuleysisbótum. Ýmsir hafa líka velt því fyrir sér hvort hin mikla fjölgun öryrkja á undanförnum árum sé að einhverju leyti tengd efnahagslegum hvötum, þ.e. hvers vegna farið er af atvinnuleysisbótum á örorkubætur. Ég tel skipta mjög miklu máli að þetta sé unnið áfram og fagna því að því sé komið skýrt á framfæri við viðskiptaráðherra.

Hæstv. forseti. Mér finnst ánægjulegt að heyra að hv. þingmaður skuli verja einhverju af sínum dýrmæta tíma í að skoða þær tillögur sem ég hef lagt fram gegnum árin. Ég segi það gagnvart þessari tillögu að ég hef lagt mikla áherslu á það að hún nái fram að ganga vegna þess að eins og hv. þingmaður nefnir eru hér margvíslegir framfærslugrunnar í stjórnkerfinu eftir því hvað menn fást við hverju sinni. Þeir eru mjög mismunandi og getur munað mjög miklu hvaða framfærslugrunna er miðað við, hvort það er fjárhagsaðstoð, styrkveitingar, hvort það er í skattakerfinu, tryggingakerfinu eða bótakerfinu, þannig að það er virkilega þörf á því að taka á þessu máli og ítreka ég þakklæti mitt til hv. þingmanns fyrir að taka það upp. Hv. þingmaður nefndi viðmið sem Seðlabankinn hefði sett fram varðandi 30% af ráðstöfunartekjum sem miðað er við þegar rætt er um greiðslubyrði. Þetta er tala sem ég þekki frá fyrri tíð. Mig minnir að það hafi verið í húsbréfakerfinu sem miðað var við að þegar um væri að ræða greiðslumat færi greiðslubyrðin ekki fram úr 30% af ráðstöfunartekjum þó að slíkt viðmið hafi á síðari árum lækkað eitthvað að því er varðar viðmiðið frá Íbúðalánasjóði og greiðslumat. En eins og ég sagði, virðulegi forseti, vona ég að í framhaldi af þessari fyrirspurn komist hreyfing á þetta mál. Ég hef þegar óskað eftir því við viðskiptaráðherra að hann vinni áfram með þetta mál og vonandi sjáum við einhverja niðurstöðu í því sem fyrst.

Virðulegi forseti. Þann 3. maí 2002 samþykkti Alþingi tillögu til þingsályktunar um stefnumótun í byggðamálum fyrir árin 2002–2005. Margvíslegt starf hefur verið unnið á grunni þessarar stefnumörkunar m.a. er varðar byggðarkjarna og vaxtarsamninga t.d. Eyjafjarðarsvæðisins, sem kom til framkvæmda í júlí 2004. Á grunni þessarar stefnumótunar hefur verið samið um vaxtarsamninga víða um land sem síðan hafa tekið gildi hver á fætur öðrum. Maður getur spurt sig: Hvað er vaxtarsamningur? Einkenni slíks samnings er sameiginleg stefnumörkun samstarfsaðila fyrir vaxtargreinar á einu svæði. Vaxtarsamningur skal tengja saman atvinnuleyfi, rannsóknastofnanir, háskóla, menntun og fleira í skipulegu samstarfsneti og hann samanstendur af vaxtarklösum sem og stuðningsverkefnum. Sú þróun í samningunum hefur verið mikilvæg að þeir hafa tekið gildi hver á fætur öðrum og fjármunirnir hafa nýst beint í verkefnin. Þar er lykilatriði að heimaaðilar stýra og möndla með alla þætti málsins á hverju svæði, enda er þar mesta þekkingu að hafa á svæðinu sjálfu og vaxtarmöguleikum þess. Sem dæmi má nefna vaxtarsamning Suðurlands og Vestmannaeyja sem gildir fyrir 2006–2009 en af 117 millj. sem liggja fyrir í þeim samningi hafa 75 millj. farið beint til hátt á fjórða tug verkefna, 15 millj. hafa farið í sérverkefni sem m.a. iðnaðarráðuneytið hefur áhrif á og enn eru nokkrar milljónir útistandandi. Þessir vaxtarsamningar hafa haft þann mjög svo jákvæða eiginleika að þeir eru eins og snjóbolti, fara kannski aðeins hægt af stað, sérstaklega í byrjun, en þeir hafa síðan hlaðið utan á sig, tekið inn sífellt áhugaverðari verkefni sem skipta meira og meira máli. Um þau er mikil ánægja og er vaxandi eftirspurn eftir því að komast í slík verkefni. Því langar mig að beina fyrirspurnum til hæstv. iðnaðarráðherra um það hver reynslan sé af samningunum um land allt og einnig hvort ráðherra hyggist framlengja slíka samninga. Sá samningur sem hún nefndi um Suðurland og Vestmannaeyjar rennur út í árslok en nokkrir samningar, þeir fyrstu, hafa nú þegar verið framlengdir eftir því sem ég best veit.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn og það tækifæri að fá að ræða vaxtarsamningana í þingsal vegna þess að þeir hafa skipt gríðarlega miklu máli á þeim landsvæðum þar sem þeir hafa verið virkir. Spurt er hver reynslan af vaxtarsamningunum á landsbyggðinni er. Reynslan af þeim sjö svæðum þar sem vaxtarsamningar hafa verið gerðir á milli stjórnvalda og hagsmunaaðila í heimabyggð er mjög góð enda hefur helstu markmiðunum með gerð þeirra verið náð. Með vaxtarsamningunum er ábyrgðin á stefnumörkun fyrir vaxtargreinar á viðkomandi svæði færð til hagsmunaaðila í héraði. Eitt af meginmarkmiðum vaxtarsamninganna er að efla samstarf og uppbyggingu svokallaðra klasa í ákveðnum atvinnugreinum þar sem byggt er á svæðisbundnum styrkleikum, sérstöðu og þörfum. Dæmi um þetta er að finna innan sjávarútvegs, landbúnaðar og ferðaþjónustu auk þekkingar- og rannsóknarstarfs. Við mat á framvindu vaxtarsamninga hefur hingað til verið lagt almennt mat á starf framkvæmdaraðila auk þess sem hvert og eitt verkefni er metið sérstaklega til árangurs með tilliti til markmiða hvers samnings. Horft er til gildis verkefna fyrir landsvæði og fyrirtæki, þar á meðal áhrif samstarfs, vöruþróunar, rannsókna, markaðs- og kynningarstarfs, utanaðkomandi ráðgjafar og áætlanagerðar sem unnin hafa verið á vettvangi vaxtarsamninganna. Fjöldi samstarfsverkefna og klasa hefur orðið til fyrir tilstyrk vaxtarsamninganna. Þar er unnið að sameiginlegum markmiðum og hagsmunamálum fyrirtækjanna með dyggum stuðningi stoðkerfis atvinnulífsins um land allt. Vaxtarsamningarnir hafa líka stuðlað að bættum tengslum milli atvinnulífs á hverju svæði fyrir sig og stoðkerfisins. Slíkt tengsl efla mjög svæðisbundna atvinnuþróun og nýsköpun. Loks hefur svæðisbundin sérþekking aukist með öflugu fræðslustarfi og samstarfsverkefnum af ýmsu tagi sem óhætt er að fullyrða að eru einungis fyrstu skrefin í löngu samstarfi. Erlendur samanburður áþekkra verkefna sýnir að eftir því sem samstarfið eflist verða verkefnin stærri og þróast í auknum mæli að umfangsmiklum rannsóknar- og þróunarverkefnum. Í dag hefur samstarfið verið að þróast á afar jákvæðan veg svo búast má við að á næstu missirum verði um fjölbreytt þróunar- og nýsköpunarverkefni að ræða auk þátttöku í alþjóðlegum verkefnum. Reynslan af þessum samningum er því afar góð og berum við líka miklar væntingar til áframhaldandi samstarfs. Spurt er hvort ráðherra hyggist framlengja slíka samninga. Í 1. tölulið Sóknarstefnu til framtíðar, sem er hluti af stjórnarsáttmála þessarar ríkisstjórnar, Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, kemur m.a. fram að ríkisstjórnin muni efna til víðtæks samráðs undir forustu forsætisráðuneytisins um sóknaráætlanir fyrir alla landshluta til eflingar atvinnulífs og lífsgæða til framtíðar. Markmiðið er að kalla fram sameiginlega framtíðarsýn og að samþættar verði áætlanir í samgöngumálum, fjarskiptamálum, ferðamálum og byggðamálum auk áætlana um eflingu sveitarstjórnarstigsins og, eins og segir í stjórnarsáttmálanum, ýmsa vaxtarsamninga og aðra opinbera stefnumótun og framkvæmdaáætlanir sem ætla má að komi til endurskoðunar í kjölfar efnhagshrunsins. Vaxtarsamningarnir eru því hluti af sóknaráætlun þessarar ríkisstjórnar sem ná yfir landið allt. Við undirbúning að endurnýjun vaxtarsamninga nú haustið 2009 hefur starfshópur starfað undir forustu Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands með aðkomu atvinnuþróunarfélaga og Byggðastofnunar. Mun hópurinn móta árangursviðmið við framkvæmd nýrra vaxtarsamninga sem stuðst verður við hjá öllum starfandi vaxtarsamningum svo framvinda og árangur verði mæld á skýran og samræmdan hátt á milli svæða. Í þessu starfi er afar mikilvægt að horft sé til framvindu þeirra vaxtarsamninga sem unnið hefur verið eftir undanfarin ár og reynslunnar af því starfi. Við mótum árangursmælikvarðanna verður einnig horft til árangurskerfa sambærilegra verkefna sem stuðst er við í Svíþjóð, Noregi, Finnlandi, Danmörku og Þýskalandi en Nýsköpunarmiðstöð Íslands á í mjög nánu samstarfi við stofnanir í þessum löndum og tekur þátt í nefndum og vinnuhópum þar sem sameiginlega er unnið að mótun árangursmælikvarða í sambærilegum vaxtarsamningum. Sú þróunarvinna sem unnin hefur verið fram að þessu verður að teljast sterkur grunnur að frekari framþróun vaxtarsamninganna en þeir hafa hérlendis verið óðum og eru óðum að ná ámóta stöðu og sambærileg verkefni nágrannaþjóða okkar og annarra Evrópusambandsríkja til eflingar samkeppnishæfni svæða, atvinnuþróunar og nýsköpunar þar sem byggt er á samstarfi og hugmyndafræði klasa. Ég tek undir með hv. þingmanni þegar hann segir að þessir samningar hafi snjóboltaáhrif og séu og hafi verið mjög til styrkingar á þeim landsvæðum þar sem þeir eru 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir þessa ágætu fyrirspurn og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég held að það sé alveg ljóst af þessum svörum, þó að þessir samningar hafi gengið misjafnlega fyrir sig eftir landsvæðum eins og gengur, að mörg hundruð störf hafa skapast í kjölfar vaxtarsamninganna. Það er ekki amalegt fyrir hæstv. iðnaðarráðherra að taka við keflinu af Framsóknarflokknum sem stuðlaði náttúrlega að því að þessir samningar færu af stað, þó að það sé öfundsvert að horfa til þess núna þegar þeir stækka og stækka og munu vonandi leiða af sér fjölda nýrra starfa til viðbótar. Það eru ekki slæm eftirmæli fyrir þá ráðherra sem gegnt hafa embætti iðnaðarráðherra á undangengnum árum - og eru þeir margir hverjir framsóknarmenn - að heyra slíka lofræðu hjá hæstv. iðnaðarráðherra um vaxtarsamningana. Það er ekki slæmt bú sem hæstv. iðnaðarráðherra hefur tekið við í þessum efnum eins og svo mörgum öðrum.

Frú forseti. Ég tek undir orð félaga míns, hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar, um að það sé ánægjulegt að heyra hversu vel hefur gengið með vaxtarsamningana og að sú vinna sem framsóknarmenn lögðu á sig við að koma þessum vaxtarsamningum hafi virkilega skilað árangri. Ég get talað af persónulegri reynslu, ég vann bæði að því þegar vaxtarsamningurinn varð til og að hugmyndavinnunni auk þess sem ég vann hjá Atvinnuþróunarfélagi Suðurlands sem sá um umsýsluna fyrir vaxtarsamninginn á Suðurlandi og í Vestmannaeyjum. Má nefna þar nokkur verkefni sem hafa skilað sér af þeim vaxtarsamningi, Suðurland bragðast best, sem tengdist síðan öðru verkefni, Söfn á Suðurlandi. Ég vildi benda á að það er mjög mikilvægt sem hæstv. ráðherra sagði, að skilin á milli Nýsköpunarmiðstöðvar, 

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir þakka fyrir fyrirspurnina og svör ráðherra. Það sem ég velti fyrir mér er tvennt, það er annars vegar að mig langar að forvitnast hjá ráðherra varðandi þessar sóknaráætlanir, á hvaða stigi þær eru og hvenær við megum búast við að þær séu tilbúnar og fari þá að rúlla og virka. Hins vegar vil ég gefa hæstv. ráðherra góð ráð, að skoða mjög vandlega þá fjármuni sem iðnaðarráðuneytið setur í vaxtarsamninga, aðra samninga, í nýsköpun almennt og atvinnuráðgjöf og atvinnuþróun. Að skoða hve mikið af því fjármagni fer í raun aftur til ríkisins án þess að það hafi viðkomu og skapi eitthvað á þeim stöðum þar sem fjármagnið á að fara. Vegna þeirrar reynslu sem ég bý þó yfir eftir að hafa komið nálægt atvinnuþróunarmálum veit ég að það eru miklir fjármunir sem ríkið veitir í svona verkefni sem það tekur aftur til sín til þess að viðhalda einhverju batteríi hjá sér.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir góð svör, þau gleðja mig svo sannarlega. Ég tala af reynslu af því að sitja í stjórn Atvinnuþróunarfélags Suðurlands þegar verið var að koma þessum samningum á og við veltum talsvert fyrir okkur til hvers þeir væru og hverju þeir ættu að skila. Ég hef orðið vitni að því að þeir skila miklu og satt best að segja hefur þessi útfærsla, eins og við gerðum hana á Suðurlandi og í Vestmannaeyjum, haft þau áhrif að menn hafa tekið hana upp eftir okkur á öðrum svæðum við endurnýjun samninga m.a. til þess að nýta fjármuni betur. Það er líka gleðilegt að þrátt fyrir að hér sé stundum skipt um stjórn og pólitískar áherslur að menn geti nýtt góða hluti áfram og það var þá ekki allt slæmt sem gert var í fortíðinni. Það er mjög mikilvægt í smáum flokki eins og atvinnumálum að menn hafi langa framtíðarsýn og haldi sér lengi á sömu línunni því að hún skilar ekki alltaf arði einn, tveir og þrír, það þarf stundum að gefa sér svolítinn tíma í að skapa fleiri ný störf og annað í þeim dúr. Ég vil þakka ráðherranum kærlega skýr svör og ég held að þetta séu svör sem þeir sem vinna við þetta um land allt hljóti að gleðjast mjög yfir að heyra, að þessari stefnu skuli haldið áfram. Að sjálfsögðu þarf að endurbæta hana á öllum vígstöðvum en ég held að við séum á réttri leið hvað þetta varðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa fínu umræðu um vaxtarsamningana, gott gengi þeirra og gildi. Mönnum var hér tíðrætt um bú Framsóknarflokksins, hversu góðu búi tekið er við í iðnaðarráðuneytinu og ég segi nú bara: Þó það nú væri að Framsóknarflokkurinn hafi nú gert eitthvað rétt. Þetta er svo sannarlega eitt slíkt. 
             Það er rétt sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson sagði að vissulega hafa þessir samningar skapað störf. Þeir hafa skilað fjölda starfa á landsvísu og sömuleiðis hafa öflug samstarfsverkefni sem byggja á þessum vaxtarsamningum jafnframt dregið að sér fjármagn. Þarna erum við komin að þessum snjóboltaáhrifum sem rætt var um áðan. Sömuleiðis hafa menn séð að aukin samvinna í héraði skilar meiri árangri. Þessir samningar hafa skilað því að ný starfsemi er að líta dagsins ljós víða um land og öflugt rannsóknar- og þróunarstarf. Og sú öflugu þekkingarstarfsemi sem við sjáum núna á landsbyggðinni byggir að miklu leyti til á þessari klasahugsun og -hugmyndafræði sem vaxtarsamningarnir byggja á og er það afar jákvætt. Ég var spurð hér af hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni um stöðu sóknaráætlunar ríkisstjórnarinnar. Hún er í mjög góðum gangi. Undirbúningur að henni gengur mjög vel og er verið að kalla til fjöldann allan af fólki til þess að byggja í ákveðna sviðsmynd sem við förum síðan að fylla inn í með tímanum, á næstu mánuðum. Virðulegi forseti. Aftur þakka ég þessa góðu umræðu, það skiptir máli að halda þessum vaxtarsamningum áfram. Þeir eru ungir og það er staðreynd að það þarf lengri tíma til þess að láta þá dafna þannig að þeir nái að skila hinum raunverulega árangri, sumir segja 10 ár og aðrir 15 ár. 

Virðulegi forseti. Ég ætla að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra út í það sem snýr að hennar málaflokki, ferðamálunum, og það sem er sagt frá í stjórnarsáttmálanum. Verið er að velta upp ýmsu í þessum langa samningi sem ekki hefur vakið mikla athygli en er nú alveg þess virði að ræða og er afskaplega mikilvægt að við gerum það á þinginu. Á bls. 12 er málsgrein sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Kannaður verði grundvöllur þess að leggja á umhverfisgjöld tengd ferðaþjónustu sem renni til uppbyggingar þjóðgarða og annarra fjölsóttra og friðlýstra áningarstaða ferðamanna og til eflingar ferðaþjónustu.“ Það er ekki annað að skilja á þessum texta en að hér sé verið að hreyfa við hugmynd sem oft hefur verið rædd sem menn hafa ekki sett áður, eftir því sem ég best veit, í stjórnarsáttmála og ekki framkvæmt áður á landinu, nema á einum stað á Suðurlandi. Það olli miklum deilum en þá var tekið gjald af rútum sem komu með ferðamenn. Ég held að menn hafi hætt við það. Rök þeirra sem áttu það svæði voru þau að það væri mikill ágangur á svæðinu og það kostaði mikið að sjá um það. Þess vegna voru þessi gjöld sett á. En forsvarsmenn ferðaþjónustunnar brugðust mjög hart við og varð af þessu talsverð fjölmiðlaumfjöllun. Hér er þetta inni í stjórnarsáttmála og það hefur vakið athygli mína hvað lítið hefur farið fyrir umræðu um þetta. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. iðnaðarráðherra hvað menn eru að hugsa varðandi þetta, um hvers konar aðgangseyri er hér um að ræða? Þá er ég að vísa til hvort menn séu búnir að gera sér grein fyrir upphæðum og sömuleiðis um hvaða staði er að ræða. Það eru auðvitað margir staðir á Íslandi mjög fjölsóttir af ferðamönnum, og síðan hvenær þessi gjaldtaka kemur til framkvæmda. Er þetta eitthvað sem við eigum t.d. von á í tengslum við fjárlögin í haust?

Virðulegi forseti. Mér er greinilega þakklæti ofarlega í huga í dag en ég þakka fyrir þessa góðu fyrirspurn. Það er rétt að í stjórnarsáttmálanum segir að kannaður verði grundvöllur þess að leggja á umhverfisgjald tengt ferðaþjónustu. Það er ljóst að aukið fjármagn þarf til viðhalds og uppbyggingar ferðamannastaða enda er ferðamönnum að fjölga mjög hér á landi umfram það sem gerist að meðaltali í öðrum löndum Evrópu. Sem dæmi má nefna að frá árinu 2002 hefur ferðamönnum hér á landi fjölgað úr því að vera 278 þúsund í 502 þúsund á síðasta ári. Þetta er mikil fjölgun á skömmum tíma. Núna í ár þegar samdráttur er í heiminum horfum við fram á að ferðamannafjöldinn sem hingað kemur á þessu ári stendur líklega í stað miðað við árið í fyrra. En á meðan er allt að 20% samdráttur í heimsóknum ferðamanna til ríkjanna í kringum okkur sem við berum okkur saman við þannig að það er þó ljós í myrkrinu þrátt fyrir þá stöðu sem við erum í. En aftur að efninu. Enn hefur engin ákvörðun verið tekin um það hvort og þá á hvaða stöðum krafist verður aðgangseyris eða hvaða aðferðum yfir höfuð verði beitt við að innheimta þessi gjöld. Grundvöllurinn hefur þó verið kannaður í Ferðamálaráði þar sem helstu hagsmunaaðilar í ferðaþjónustu eiga fulltrúa en ráðið er ráðgefandi við iðnaðarráðherra samkvæmt lögum um skipan ferðamála frá árinu 2005. Þær leiðir sem kynntar voru í Ferðamálaráði í október árið 2008 eru að í fyrsta lagi er hægt að fara þá leið að innheimta gjald af öllum ferðamönnum frá Íslandi hvort sem þeir ferðast með flugi eða skipi. Í öðru lagi væri hægt að hugsa sér að innheimta gjald af öllum atvinnurekendum á Íslandi, leggja t.d. 0,05% ferðamannagjald á gjaldstofn til greiðslu tryggingagjalds samanber álagningu og innheimtu markaðsgjalds samkvæmt lögum um útflutningsaðstoð frá árinu 2002. Í þriðja lagi var í Ferðamálaráði kynntur sá möguleiki að hugsanlega væri hægt að útfæra þetta þannig að innheimt væri gjald af atvinnurekendum í ferðaþjónustu en menn telja að sú leið gæti orðið frekar snúin þar sem ferðaþjónustan er ekki skilgreind sem sérstök atvinnugrein í þjóðhagsreikningum. Ferðamálaráð taldi leið tvö, sem ég nefndi, helst færa en þó var settur sá fyrirvari að með fjölgun ferðamanna ykjust tekjur ríkissjóðs og því væri eðlilegt að hann fjármagnaði uppbyggingu ferðamannastaða án þess að til sérstakrar skattheimtu kæmi. Aðrar aðferðir sem kæmu til greina eru t.d. að hluti veggjalds fari til úrbóta á ferðamannastöðum, gistináttagjald eða aðgangseyrir. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði að þessi umræða hefur oft komið upp og má líka segja frá því hér að í könnun sem gerð var á ferðamannastöðum árið 2003, um viðhorf ferðamanna til gjaldtöku á þessum ferðamannastöðum, var kannaður vilji innlendra og erlendra ferðamanna til að greiða aðgangseyri við Gullfoss og í Skaftafelli ef tekjurnar mundu renna til staðanna sjálfra. Á þessa staði kemur hálf milljón ferðamanna á ári, varlega áætlað. Í þessari rannsókn árið 2003 kom fram að 94% gesta við Gullfoss voru reiðubúin að borga meðalupphæðina 333 kr. samkvæmt verðlagi ársins 2009 og 93% gesta í Skaftafelli voru reiðubúin að borga meðalupphæðina 508 kr. Ferðamálastofu hefur verið falið að afla nýrri upplýsinga um afstöðu ferðafólks á þessum stöðum og taka þá fleiri staði í þá könnun þannig að við fáum skýrari mynd af stöðunni eins og hún er núna af viðhorfum gestanna. Þá er spurt hvenær þessi gjaldtaka kæmi til framkvæmda. Aðferðafræðin er ekki útrædd þannig að það er óvíst hvort og þá hvernig það mun verða gert en það má segja frá því að fjármálaráðherra hefur óskað eftir tilnefningu í nefnd sem verður skipuð innan skamms til að meta og gera tillögur um hvort og hvernig að slíkri gjaldtöku verði staðið. Í þeirri nefnd eiga sæti fulltrúar umhverfisráðuneytisins, iðnaðarráðuneytisins, Samtaka ferðaþjónustu, náttúruverndarsamtök fá einn sameiginlegan fulltrúa og síðan er formaðurinn tilnefndur af fjármálaráðherra sjálfum. Þessum hópi er ætlað að fara yfir þær kannanir sem gerðar hafa verið á viðhorfum og þeim möguleikum og útfærslu sem ég hef nefnt hér og hugsanlega fleira.

Virðulegi forseti. Það var gengið mun lengra á sínum tíma í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks en núverandi ríkisstjórn gerir nú. Þá var hreinlega sett upphæð inn í fjárlagafrumvarpið, 15 millj. kr., sem fjármálaráðherra, sem var á þeim tíma Geir H. Haarde, vildi að yrði innheimt á fjölsóttum ferðamannastöðum. Sett var niður nefnd til að athuga hvernig hægt væri að standa að því og nefndin klofnaði í jafnmarga parta og hægt var. Það var enginn sammála um hvernig ætti að gera þetta. Þá var talið að það væri allt of dýrt að innheimta gjald. Þetta væru það fáir staðir sem svo margir kæmu á þannig að gjaldið færi eiginlega í innheimtukostnað, það væri svo kostnaðarsamt að hafa fólk með kaskeiti að innheimta að gjaldið kæmist aldrei til skila. Núna er staðan hins vegar sú að við fáum afar marga ferðamenn og það stefnir í að við fáum milljón ferðamenn hingað árið 2016. Það þarf að byggja salerni, það þarf að byggja brýr, göngustíga og allt það og af hverju í ósköpunum ættu skattgreiðendur að borga þetta allt? Ég vil lýsa mig sammála þeirri stefnu að taka umhverfisgjöld. 

Frú forseti. Ég er sérstaklega ánægður með þetta orðalag í stjórnarsáttmálanum og tel mikilvægt að þetta mál komi til lausnar á vettvangi ráðuneytanna í haust. Ég hef áður komið fram með þá tillögu að lífeyrissjóðirnir geti komið að þessu verkefni, þ.e. fjármagnað uppbygginguna strax, en gjaldið, með hvaða formi sem það verður innheimt, komi svo til greiðslu til lífeyrissjóðanna yfir lengri tíma. Ég vil um leið nýta þetta tækifæri sem ég hef til að hvetja ráðherra til dáða á sviði ferðamála og með tvennum hætti þá helst, að stofnun Íslandsstofu komi sem allra fyrst til framkvæmda og að hún tryggi fjármagn til markaðssetningar á íslenskri ferðaþjónustu vegna þess að við eigum mikið undir því að þessi atvinnugrein skili tekjum inn í þjóðarbúið áfram eins og hún hefur gert hingað til.

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra fyrir skýr svör. Þau eru mjög athyglisverð og nokkuð nákvæm. Ég held að það sé ekki hægt að kvarta undan neinu þegar við erum komin með tölurnar 333 kr. fyrir aðgang í Gullfoss og 508 kr. fyrir aðgang fyrir Skaftafell, þá getur maður ekki kvartað undan því að hæstv. ráðherra sinni ekki upplýsingaskyldu sinni. Þetta er mál sem er afskaplega mikilvægt að fara vel yfir. Það er rétt, eins og komið hefur fram í umræðunni, afskaplega mikilvæg atvinnugrein. Það liggur alveg fyrir að ef okkur tekst það sem við viljum, að fá hingað fleiri ferðamenn, og vonandi dreifast þeir meira yfir árið, þýðir það líka að við þurfum að fjárfesta í ýmsum þáttum til að sjá til þess að við skemmum ekki landið okkar. Það er eitthvað sem við verðum að horfast í augu við. Ég fagna því að menn skoði þetta ábyrgt og fari vel yfir það. Það hefði verið gaman að átta sig á því um hvaða upphæð menn eru að ræða. Það er augljóst að menn eru farnir að hugsa nokkuð um þessi umhverfisgjöld. Það kom fram hjá hæstv. ráðherra að menn voru að hugsa um ferðamannagjald ofan á tryggingagjald sem væri 0,05% sem er þó nokkur upphæð. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki tækifæri til að reikna það hér en það verður að segjast eins og er að það er ansi mikið búið að leggja á þetta tryggingagjald og við skulum ekki gleyma því að það er launaskattur. Það þýðir að hver starfsmaður verður dýrari og ef við leggjum meira á þetta gjald erum við að ýta undir atvinnuleysi sem við viljum ekki gera. En ég þakka fyrir skýr svör og ef hæstv. ráðherra er með það á hraðbergi hvaða tölur menn eru að hugsa um væri ágætt að fá þær fram.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Það er augljóst að hér ríkir nokkur sátt um að feta þessa braut, a.m.k. að fara vel yfir það í samráði við ferðaþjónustuna sjálfa með hvaða hætti þessu verði komið á og hvort það verður gert yfir höfuð. Virðulegi forseti. Því miður er ég ekki með þær tölur sem hv. fyrirspyrjandi var að biðja mig um og ég er ekki til í að slumpa á upphæðina hér og nú, mér þætti það heldur óábyrgt. En ég skal reyna að fá þennan útreikning og koma honum til hv. þingmanns. Ég er sammála því sem hér hefur verið sagt að ferðaþjónustan er okkur gríðarlega mikilvæg og þetta er mjög mikilvæg atvinnugrein. Hún er að verða ein af sterku, einstöku stoðunum undir efnahagslífi okkar og því skiptir máli að gera vel við hana. Ég hef áður sagt, af því að hv. þm. Magnús Orri Schram ræddi um markaðsátak og Íslandsstofu, að það eru svo sem engin geimvísindi að til þess að fá fleiri ferðamenn til landsins þurfum við að auglýsa erlendis. Þess vegna erum við að vinna í því núna á vettvangi ríkisstjórnarinnar að fara ofan í matarholur og reyna að finna fé til að ráðast í markaðsátak með haustinu. Það þurfum við að gera vegna þess að þó að bókanir séu góðar í sumar, eins og ég kom inn á áðan, og nái að haldast í horfinu er óvissa um hvað gerist að september liðnum og þá skiptir máli að við ráðumst í þetta átak. Varðandi Íslandsstofu vonast ég til þess að það mál komi í þingið og ég geri ráð fyrir því að það komi í þingið von bráðar. Ég vona að hún eigi eftir að fá skjóta afgreiðslu innan húss enda málið orðið vel þroskað. Fram að þessu erum við búin að leggja drög að því að þeir aðilar sem að henni munu standa hefji nú þegar nánara samstarf vegna þess að það skiptir máli bæði fyrir ímynd landsins og það sem fram undan er, 

Virðulegi forseti. Ég vil spyrja enn og aftur út í stjórnarsáttmálann. Af því að ég er búinn að gera það nokkuð oft í þessari umræðu skal því haldið til haga að það er ekki vegna þess að ég hafi verið að lesa hann núna heldur einfaldlega vegna þess að þessar fyrirspurnir eru búnar að bíða nokkuð lengi. Það sem ég vil spyrja um snýr að hæstv. iðnaðarráðherra og varðar það sem segir um sóknarstefnu til framtíðar á bls. 9: „Ríkisstjórnin vill efla græna atvinnustarfsemi, þar með talin verkefni þar sem hrein endurnýjanleg orka er nýtt á sjálfbæran hátt til verðmæta- og atvinnusköpunar. Lögð verði áhersla á að kortleggja sóknarfæri Íslands í umhverfisvænum iðnaði og ýta undir fjárfestingar með tímabundnum ívilnunum og hagstæðu orkuverði.“ Þetta er um margt athyglisvert og gott væri að fá nánari útlistanir. Það er augljóst að menn tóku mjög góðan tíma í að skoða og gera þennan sáttmála. Hann er mjög langur og ítarlegur en spurningin er: Hvað er nákvæmlega á ferðinni þarna? Við höfum heyrt umræðu um orkuverð. Við Íslendingar vitum að við eigum hagstæða, umhverfisvæna orku og erum í rauninni með einstaka stöðu í heiminum hvað það varðar. Oft hefur verið umræða um verðlagningu á þessari umhverfisvænu orku. Það kom örugglega mörgum nokkuð á óvart er sagt var frá því að við værum í rauninni ekki með mjög ódýra orku í samanburði við aðra aðila. Við værum í meðallagi þegar kemur að stóriðju en því hefur oft verið haldið fram að við séum með umhverfisvæna orku á algeru lágmarksverði. Það sem ég vildi fá að vita er einfaldlega þetta: Hvernig, og þá er ég að vísa í stjórnarsáttmálann, hyggst hæstv. ráðherra beita sér fyrir ívilnunum og hagstæðu orkuverði til eflingar atvinnulífi og lífsgæðum til framtíðar eins og þar segir? Það væri ágætt að fá nánari útlistun á því, ekki bara hvernig það er gert heldur hvenær. Ég vonast til að fá ekki síðra svar en ég fékk frá hæstv. ráðherra áðan.

Virðulegi forseti. Enn þakka ég fyrir þessar fínu fyrirspurnir sem ég fæ hér í dag. Þessi er sérlega áhugaverð fyrir mig að koma inn á vegna þess að eins og réttilega kom fram birtist sú skýra stefna ríkisstjórnarinnar í stjórnarsáttmálanum að nýta skuli hreina og endurnýjanlega orku á sjálfbæran hátt til verðmæta- og atvinnusköpunar. Hugmyndin er ekki síst sú að ýta undir fjölbreyttari nýtingu orkunnar þannig að við dreifum áhættunni af orkufjárfestingunni og eflum umhverfisvæna atvinnuuppbyggingu. Tilteknar eru tvær meginaðgerðir, annars vegar kortlagning á sóknarfærum Íslands í umhverfisvænum iðnaði og hins vegar að ýta þurfi undir fjárfestingar með tímabundnum ívilnunum og hagstæðu orkuverði eins og fyrirspyrjandi kom réttilega inn á. Nú er unnið að kortlagningunni í undirbúningi sóknaráætlunar sem þegar er hafinn og ég kom inn á í svari mínu áðan. Varðandi fjárfestingar er ánægjulegt að geta sagt frá því að þrátt fyrir efnahagssamdráttinn er enn mikill áhugi á verkefnum sem nýta íslenska endurnýjanlega orku og menntað vinnuafl. Í mínum huga er mikilvægt fyrir endurreisn efnahagslífsins að við fáum hingað erlenda fjárfestingu í arðbærum fyrirtækjum. Til þess þurfum við virkar aðgerðir. Samkeppnislönd okkar um slíkar fjárfestingar hafa boðið upp á ívilnanir þegar best áraði í efnahagslífi heimsins. Við höfum hins vegar hingað til farið þá leið að gera einstaka fjárfestingarsamninga þar sem við bjóðum m.a. ákveðna festu og stöðugleika í rekstrar- og skattumhverfi en slíka samninga gerum við enn, m.a. til að tryggja erlenda fjárfestingu þrátt fyrir gjaldeyrishöftin. Nú síðast var undirritaður fjárfestingarsamningur vegna uppbyggingar aflþynnuverksmiðju Becromal og Strokks ehf. við Eyjafjörð og ESA hefur nýlega samþykkt fjárfestingarsamning vegna álvers í Helguvík sem undirritaður var sl. föstudag. Þá er líka unnið að fjárfestingarsamningi við Verne Holdings. Virðulegi forseti. Við höfum viljað ganga lengra og því hefur verið skipaður starfshópur sem mun skila drögum að rammalöggjöf fyrir ívilnanir fyrir árslok. Þar með yrði til rammi utan um þær ívilnanir sem heimilt er að bjóða hér á landi og fyrir lægi að þær væru viðurkenndar af ESA. Slík rammalöggjöf auðveldar ekki aðeins kynningu á Íslandi sem fjárfestingarkosti heldur auðveldar hún einnig alla vinnu aðila við undirbúning verkefna og mat á þeim tækifærum sem hér bjóðast. Með þessu móti getum við líka unnið markvissar eftir markaðri atvinnustefnu, þ.e. hverjar áherslur okkar eru í uppbyggingunni. Með þessu erum við líka að tryggja gagnsæi í því sem við höfum upp á að bjóða og sömuleiðis stoppum við það þunga ferli sem þessi mál hafa hingað til verið í. Það er langt samningaferli í framhaldi af því þegar málið er komið fyrir Alþingi og eftir það þarf málið að fara til ESA. Af því að hér var líka spurt um orkuverð þá er það svo að á Íslandi er orkuverð hagstætt og það byggir m.a. á hagkvæmni þess að nýta endurnýjanlegar náttúruauðlindir. Við þurfum þó að skoða gjaldskrár fyrir flutning raforku og hvernig við getum mætt þörfum þeirra stórnotenda sem nú eru skilgreindir fyrir neðan hin svokölluðu stóriðjumörk, þ.e. fyrir neðan 14 megavött og nýtingartíma 8000 stundir. Sérstök skoðun á því hvernig við getum nýtt orkukostinn til atvinnuuppbyggingar til skemmri tíma er nú í gangi af hálfu iðnaðarráðuneytis í samráði við orkufyrirtækin og ráðuneyti umhverfis- og fjármála auk þess sem senn tekur til starfa stýrihópur um mótun heildstæðrar orkustefnu. Vinna þess hóps mun nýtast í áðurnefndri sóknaráætlun fyrir Ísland, atvinnustefna og orkustefna þurfa að vinna saman. Eitt af því sem við verðum þó að líta til er fjármögnun verkefna. Að mínu mati er fjármögnun, hvort sem er til orkuöflunar eða uppbyggingar iðnaðar, helsti þröskuldurinn sem nú þarf að yfirstíga. Þar verðum við að huga að nýjum leiðum á borð við verkefnafjármögnun en miðað við ástand og horfur á fjármálamörkuðum er ólíklegt að á næstu árum verði nýframkvæmdir fjármagnaðar með stórum hagstæðum lánum á bókum orkufyrirtækjanna eins og tíðkast hefur. Þá skiptir verulegu máli að með lögum nr. 58/2008 var eignarhald orkuauðlinda í opinberri eigu tryggt til frambúðar og aðskilið frá eignarhaldi þeirra fyrirtækja sem sinna áhættufjárfestingum og samkeppnisrekstri við orkuframleiðslu. Þar með er sá möguleiki opinn að við getum boðið fagfjárfesta á borð við lífeyrissjóði eða innlenda og erlenda fjárfesta velkomna í það verkefni að efla orkufyrirtækin eða fjármagna einstök verkefni á sviði orkuöflunar án þess að yfirráð sjálfra auðlindanna eða ábyrg nýting þeirra sé í hættu. Virðulegi forseti. Ég mundi vilja nefna margt til viðbótar en ég tel að það skipti máli núna því að við erum með þrjár sterkar stoðir undir íslensku efnahagslífi - nú þurfum við að bæta þeirri fjórðu við sem er grænn iðnaður. Það er sú vinna sem felst í þessari sóknaráætlun og 

Frú forseti. Falleg voru orð hæstv. ráðherra en þetta eru ekkert annað en áætlanir, nefndir og nefndaskipanir og eitthvað sem er í framtíðinni. Hvenær geta hinir atvinnulausu farið að sækja um vinnu við að byggja upp orkuver og nýta þau 70% orkunnar sem enn eru ónýtt á Íslandi? Hvenær geta menn farið að sækja um vinnu? Hvenær fer atvinnan að aukast í þjóðfélaginu? Rekst hæstv. iðnaðarráðherra hugsanlega á sessunaut sinn, hæstv. umhverfisráðherra, í því að það megi ekki virkja á Íslandi, það megi hreinlega ekki virkja umhverfisvænstu orku í heiminum? Getur það verið? Ég vildi gjarnan að hæstv. ráðherra svaraði því hvenær þúsundir atvinnulausra Íslendinga í miklum vandræðum geta farið að sækja um vinnu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið og ég held að ég geti tekið undir flest sem fram kom í svari hennar. Það er athyglisvert að heyra hugmyndir um að aðrir aðilar komi að fjármögnun orkufyrirtækja og orkuverkefna. Ég held að það sé skynsamlegt að skoða og sömuleiðis að stytta leiðirnar þannig að þetta gangi hraðar fyrir sig því að við þurfum á atvinnu að halda núna. Sem betur fer höfum við borið gæfu til þess, og stundum hefur þurft að taka pólitískan slag, að nýta þessa umhverfisvænu orku okkar. Ef við hefðum ekki gert það, virðulegi forseti, værum við í miklu verri stöðu. Þá værum við miklu háðari erlendum aðilum varðandi orku og sömuleiðis fengjum við ekki þær gjaldeyristekjur og þau störf sem við höfum núna. Við skulum hafa það í huga. Í stjórnarsáttmálanum er ýmislegt sem vinnur gegn þessum markmiðum sem hæstv. ráðherra nefndi. Það liggur t.d. fyrir að það sem fjallar um Árósasamninginn mun tefja alla hluti, svo dæmi séu tekin. Ýmislegt fleira mætti nefna sem er talið undir náttúruvernd, ekki alltaf réttilega. Það væri ágætt að heyra viðhorf hæstv. ráðherra til þess hvort þetta sé eitthvað meira en falleg orð úr ræðustól þingsins því að það er rétt sem kemur fram hjá hv. þm. Pétri Blöndal að þetta snýst um að fólkið fái vinnu við umhverfisvæna atvinnustarfsemi. Það er ekkert nýtt að á Íslandi sé grænn iðnaður. Hvort sem mönnum líkar betur eða verr er blessað álið meira að segja kallað græni málmurinn af góðri ástæðu. Bæði 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu og held að við eigum að ræða oftar og lengur um atvinnumál okkar Íslendinga og það sem fram undan er í þeim vegna þess að fjölmargt er á teikniborðinu. Hv. þm. Pétur H. Blöndal spyr hvenær menn geti farið að sækja um störf við orkuöflunarframkvæmdir. Það strandar ekki á þessari ríkisstjórn að samþykktir orkukostir verði nýttir enda er búið að gera áætlanir um það og umhverfismeta ýmsa kosti. Vandinn er fjármögnun eins og ég kom inn á áðan. Ef hv. þingmaður er með lausn á því máli væri gott að við settumst niður saman vegna þess að við erum núna að vinna að því að finna leiðir til að fjármagna þessar framkvæmdir. Það er stóri vandinn vegna þess að við lentum í bankahruni fyrir ekki mörgum mánuðum síðan og það veldur okkur vandræðum. Háttvirtur fyrirspyrjandi segir réttilega að við eigum að nýta okkar grænu orku og ég er sammála því. Við eigum að gera það skynsamlega. Það sem skiptir máli núna og getur skipt miklu máli við nýtingu orkuauðlindanna til fjölbreyttari atvinnuuppbyggingar er að fyrir lok þessa árs lýkur áratuga vinnu við rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma þar sem leitað er sátta milli verndunar og nýtingar. Þar með höfum við í höndunum ítarlegt mat á mismunandi kostum til orkuöflunar sem auðveldar alla ákvarðanatöku í framtíðinni og gefur okkur heildstæðari mynd af þeim auðlindum sem hægt er að nýta og þeim auðlindum sem við viljum vernda. Það skiptir gríðarlega miklu máli. Ég er ekki sammála hv. þingmanni um að aðkoma almennings í gegnum Árósasamkomulagið tefji endilega þetta ferli þegar við erum komin með heildstæða mynd eins og ég nefni hér. Virðulegi forseti. Öll þau verkefni sem ég hef tæpt á bæði í fyrri ræðu minni og hér miða að því að tryggja að orkulindir okkar verði nýttar á sjálfbæran hátt til verðmætasköpunar og bættra lífskjara hér á landi. Einn af okkar styrkleikum - og þar er ímynd okkar ósnert - 

Virðulegi forseti. Stuðningur ríkisins við fráveituframkvæmdir sveitarfélaga er byggður á lögum frá 9. mars 1995 nr. 53. Þeim hefur verið breytt í þrígang og síðasta breyting tengdist lengingu laganna, þ.e. því ákvæði hversu lengi hægt er að koma til stuðnings sveitarfélögunum við fráveituframkvæmdir. Í því fólst að lengja tímabilið frá 31. desember 2005 til 31. desember 2008, þannig að lögin virðast vera því miður útrunnin hvað þetta varðar. Spurningin er því: Hvað tekur við? Hvað hyggst hæstv. umhverfisráðherra gera til að bregðast við því ásamt þeirri staðreynd að á liðnum árum hafa sveitarfélög fengið sífellt minni hluta endurgreiðslunnar til baka, jafnvel fullkomna afneitun vegna þess að engir fjármunir voru til. Ég þekki til sveitarfélaga sem voru í framkvæmdum á árinu 2008, árinu sem gildistími laganna stóð til, og fengu ekki eina einustu krónu endurgreidda af þeim framkvæmdum og aðeins hluta af árinu 2007. Frú forseti. Í frumvarpinu með upphaflegu lögunum var fjallað um kostnað á landsvísu og einnig á íbúa. Kostnaður á íbúa var áætlaður um 30–90 þús. kr. og að meðaltali var kostnaður reiknaður 40.000 kr. Áætlaður kostnaður á landsvísu til þess að koma fráveitukerfinu í þokkalegt lag var því talinn vera 10 milljarðar. Þetta var unnið af nefnd sem hafði lagst yfir þetta nokkuð ítarlega. Ýmislegt hefur gerst á þeim langa tíma sem síðan hefur liðið. Kröfur hafa vaxið, m.a. kröfur ríkisins. Kostnaður hefur aukist gríðarlega og einnig eru þær framkvæmdir sem þarf að fara í, ákaflega ólíkar eftir því hvort um er að ræða þéttbýli eða dreifbýli, hvort byggðin er við sjó eða stórfljót - sem er öflugur viðtaki samkvæmt þeirri hugmynd að lengi taki sjórinn við - eða langt inni í landi. Staðreyndin er sú að kostnaður á íbúa er gjarnan tíu sinnum hærri eða 300–500 þús. kr. og í einstaka tilfellum mun hærri, jafnvel ein millj. á íbúa. Dæmi má taka af 1.000 manna sveitarfélagi með þrjá byggðarkjarna inni í landi með auk þess sífellt þéttari byggð. Kostnaður þessa sveitarfélags við fráveitu hefur verið áætlaður milli 800 og 1.000 millj. en ársvelta sveitarfélagsins er 600 millj. Hvernig á þetta sveitarfélag að geta staðið undir þessu? Því spyr ég hæstv. umhverfisráðherra hvernig hún hyggst bregðast við þeirri staðreynd að engir fjármunir eru til og að lögin eru útrunnin. 

Virðulegur forseti. Lög nr. 53/1995, um stuðning við framkvæmdir sveitarfélaga í fráveitumálum, fela í sér heimild til að styrkja tilteknar fráveituframkvæmdir á tímabilinu 1. maí 1995 til 31. desember 2008 um allt að 20% af staðfestum raunkostnaði styrkhæfra framkvæmda, eins og segir í lögunum. Samkvæmt 4. gr. laganna getur fjárhagslegur stuðningur ríkisins vegna framkvæmda sveitarfélaga við fráveitur numið allt að 200 millj. kr. á ári eftir því sem nánar er kveðið á um í fjárlögum, þó aldrei hærri upphæð en sem nemur 20% af staðfestum heildarraunkostnaði styrkhæfra framkvæmda næstliðins árs. Þannig hefur fráveitusjóður einungis haft til ráðstöfunar það fé sem veitt hefur verið á fjárlögum á hverju ári. Ekki hafa verið greiddir út styrkir samanber lögin um stuðning við framkvæmdir sveitarfélaga í fráveitumálum vegna framkvæmda á árinu 2008 þar sem mjög takmarkað fjármagn er til ráðstöfunar til verkefnisins. Styrkir til sveitarfélaga vegna framkvæmda í fráveitumálum eru greiddir út ári eftir að framkvæmdir eiga sér stað. Lög um stuðning við framkvæmdir sveitarfélaga í fráveitumálum voru upphaflega sett árið 1995 og fyrst úthlutað þess vegna árið 1996. Upphaflega giltu lögin, eins og fyrirspyrjandi spyr hér um, bara til loka árs 2005 en með viðbótarlögum og samkomulagi milli ríkis og sveitarfélaga voru lögin framlengd með óbreyttri hámarksfjárhæð á hverju ári. Því var gert ráð fyrir að hægt yrði að styrkja framkvæmdir sveitarfélaga allt til loka ársins 2008. Þau sveitarfélög sem hafa sótt um styrki vegna fráveituframkvæmda og uppfyllt skilyrði laganna hafa fengið greiddan styrk í samræmi við lögin fyrir framkvæmdir á þessu tímabili, þ.e. frá 1995 til 2007. Vegna fjárhagsstöðu sjóðsins, sem m.a. kemur til vegna mikilla framkvæmda sveitarfélaganna á árunum 2006 til 2007, hefur þó ekki reynst mögulegt að nýta heimildarákvæði laganna um fráveitustyrki vegna framkvæmda á árinu 2008. Af þessum sökum var þeim sveitarfélögum sem sóttu um styrk til framkvæmda fyrir árið 2008 tilkynnt í apríl sl. að engir fjármunir væru til ráðstöfunar til að styrkja framkvæmdir sem unnar voru á því ári. Þetta var gert í framhaldi af því að fráveitunefnd, sem starfar samkvæmt lögunum og í eiga sæti fulltrúar ríkis og sveitarfélaga, sendi ráðuneytinu bréf í byrjun þessa árs þar sem gerð er grein fyrir yfirferð nefndarinnar á fráveitusjóði og stöðu hans 30. desember sl. Í bréfinu er staðan rakin og þegar búið var að greiða 10% af framkvæmdakostnaði vegna fráveitumála árið 2007 voru með fjárheimildum ársins 2009 til ráðstöfunar út gildistíma laga um stuðning við framkvæmdir sveitarfélaga í fráveitumálum tæpar 100 millj. kr. Því gerði fráveitunefnd tillögu um að þessar fjárhæðir væru notaðar til að styrkja framkvæmdir ársins 2007 að fullu. Ráðuneytið samþykkti þá tillögu nefndarinnar að þeir fjármunir sem væru til ráðstöfunar árið 2009 til að styrkja fráveituframkvæmdir sveitarfélaga, samanber áðurnefnd lög, yrðu notaðir til að styrkja fráveituframkvæmdir sveitarfélaganna á árinu 2007. Þannig gætu styrkir vegna fráveituframkvæmda sveitarfélaga ársins 2007 numið allt að 20%. Við lokauppgjör á framkvæmdum vegna ársins 2007 hefur nú komið í ljós að einhverjir fjármunir munu geta styrkt framkvæmdir vegna ársins 2008 og verið er að skoða það í ráðuneytinu. Í framhaldi af því verður farið yfir umsóknir vegna framkvæmda ársins 2008 og styrkir greiddir til sveitarfélaga sem uppfylla skilyrði laganna í samræmi við tillögur fráveitunefndar frá því í byrjun júní sl. Þó er ljóst að styrkirnir verða hlutfallslega mun lægri en undanfarin ár. Lögin eru, eins og fyrirspyrjandi gat um, ekki lengur í gildi og því er ekki gert ráð fyrir frekari stuðningi við fráveituframkvæmdir sveitarfélaga samkvæmt þeim lögum. Ég vil að lokum geta þess sérstaklega, vegna þess að fyrirspyrjandi talaði um lögbundinn eða lögboðinn stuðning, að í lögunum er um að ræða heimildarákvæði til þess að greiða allt að tilteknu hlutfalli en ekki það hlutfall óskert. Varðandi framhaldið og framtíðarsýn er ljóst að umræðan um frekari aðkomu ríkisins að fráveituframkvæmdum er hluti af snúnum samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Ég hef miklu meiri reynslu af því að vera sveitarfélagamegin í þeim málum en ráðherramegin og sem fyrrverandi varaformaður stjórnar Sambands íslenskra sveitarfélaga þekki ég þessa togstreitu raunar afar vel. Annars vegar í ljósi þess að fráveituframkvæmdir eru stórkostlegt heilbrigðismál og mikið hagsmunamál fyrir sveitarfélögin, m.a. með tilliti til atvinnuuppbyggingar og umhverfis- og ferðaþjónustu sveitarfélaganna. Hins vegar, eins og fyrirspyrjandi vék raunar að í sínu máli, þeirrar þröngu stöðu sem ríkissjóður er í. Ég lít svo á að þessi umræða hljóti að vera hluti af samskiptum milli ríkis og sveitarfélaga sem eru vonandi í farsælum og góðum farvegi núna og ég mun fyrir mína parta beita mér fyrir því að þessi umræða verði farsæl á þeim vettvangi.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra fyrir fyrirspurnina og svörin. Hér er um gríðarlega stórt mál að ræða, mikið hagsmunamál fyrir alla sem að því koma, ríkisvaldið, íbúana og sveitarfélögin. Það er mjög mikilvægt að sveitarfélögin og ríkisvaldið eigi góðar samræður um hvernig eigi að leysa þetta mál því að ég hef kynnst því að mörg sveitarfélög geta hreinlega ekki farið í úrbætur sem nauðsynlegar eru samkvæmt þeim kröfum og reglugerðum sem samþykktar hafa verið hér á landi vegna fjárhagsstöðu sinnar, hreinlega vegna þess að það er þeim ofviða. Við höfum tekið upp viðmið og reglur Evrópusambandsins sem taka á engan hátt tillit til aðstæðna hér, t.d. til þeirrar staðreyndar að við erum eyja langt úti í ballarhafi þar sem í rauninni má fullyrða að lengi tekur sjórinn við og allt slíkt. Við eigum samt ekki að gerast neinir sóðar, ég er ekki að mæla fyrir því. Ég vil gjarnan beina því til ráðherra, 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég hefði kannski viljað sjá og heyra nánar um og fá fram vilja ráðherrans, ekki síst með tilliti til fortíðar hennar sem forsvarsmanns í sveitarstjórnargeiranum, m.a. um framhaldið og lenginguna. Hvort ráðherra hafi hug á því að taka málið upp og leggja til framlengingu á þessum lögum eða taka þau upp í heild sinni. Eins hvort þetta sé sjónarmið um heimild eða hvort um lögbundna greiðslu sé að ræða. Í því sambandi er rétt að minnast á að þetta er 20% greiðsla. Það hefur lengi verið rifist um hvort þetta sé endurgreiðsla virðisaukaskatts eða ekki. Ríkisvaldið vildi aldrei viðurkenna það en í raun og veru er það viðurkennt í síðustu breytingu á lögunum þar sem varðandi hina breytinguna var bara sagt að það yrði aldrei hærra en virðisaukanum næmi. Ef endurgreiðslan er lægri en 20% hagnast ríkið á því í raun og veru, því meir sem sveitarfélögin framkvæma. Ríkið hefði því á árunum 2006 og 2007, ef það hefði ekki verið greitt af fullu, haft af því verulegar tekjur að sveitarfélögin uppfylltu þessar skyldur sínar. Síðan er hinn þátturinn sem við höfum aðeins komið inn á. Þau sveitarfélög sem fóru í þetta fyrst voru þau stærstu og öflugustu og þau fóru fyrst og fremst í tæknilegar lausnir, að koma þessu frá sér eins hratt og hægt er án þess að fara í miklar hreinsanir eins og við þekkjum. Aftur á móti eru þau sveitarfélög sem eru síðast í þessum kafla gjarnan langt inni í landi og þurfa að fara í mjög tæknilegar lausnir, þessa þriggja þrepa hreinsun sem er miklu, miklu dýrari. Lögin hefðu því kannski þurft að taka tillit til þess að þau sveitarfélög þurfa á miklu víðtækari stuðningi að halda en ella, auk þess sem þetta eru dreifbýlissamfélög þar sem þarf að leggja mjög langar lagnir. Á síðustu árum hefur byggð í þessum sveitarfélögum einnig 

Ég vil þakka Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir að vekja máls á þessu og raunar tel ég að málefni sveitarfélaganna yfir höfuð séu sífellt meira aðkallandi í því efnahagsumhverfi sem nú er. Í ljósi þess sem Gunnar Bragi Sveinsson nefndi líka að ekki verði hart gengið að sveitarfélögunum að því er varðar að uppfylla skyldur, þá er það sameiginlegt verkefni hins opinbera, þ.e. ríkis og sveitarfélaga, að sinna og standa vörð um grunnþjónustuna. Mér segir svo hugur að það verði sífellt meira krefjandi verkefni á allra næstu missirum og árum og þá getum við t.d. nefnt rekstur grunnskóla og leikskóla og því um líkt. Ég held því að það sé afar mikilvægt að við hér, bæði ríkisstjórn og stjórnarandstaða, ræðum þessi mál af skilningi gagnvart sveitarfélögunum. Varðandi framlengingu á lögunum sem fyrirspyrjandi velti hér upp hef ég satt að segja velt því fyrir mér hvort það sé rétt nálgun vegna þess að eins og hann benti réttilega á eru lögin að sumu leyti ófullkomin. Það eru þarna þættir sem þyrfti a.m.k. að taka til verulegrar endurskoðunar, til að mynda að því er varðar staðsetningu sveitarfélaga, mismunandi stærð þeirra og mismunandi aðstæður að mörgu öðru leyti og að því er varðar heimildarákvæðið. Ég þekki það frá stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga að það hefur valdið sveitarfélögunum verulegum vanda þegar þau gera áætlun sem miðar við tiltekið hlutfall endurgreiðslu en lenda síðan í því að heimildarákvæðið er nýtt í þeim skilningi af hendi ríkisins að um töluvert minni upphæð er að ræða þegar allt kemur til alls inn í rekstur sveitarfélagsins. Ég vil í lokin þakka fyrir afar góða umræðu og gagnlega og vænti þess að við ræðum stöðu sveitarfélaganna enn frekar hér á næstu þingum. Ég lofa fyrirspyrjanda því að ég mun skoða þetta afar vel og treysti honum til að standa vaktina fyrir sveitarfélögin hér 

Forseti vill minna hæstv. ráðherra á að nota hefðbundin ávarpsorð í þingsal og nefna þingmenn hv. þingmenn.

Virðulegi forseti. Ég kem enn og aftur að stjórnarsáttmálanum. Ég gæti örugglega tekið aðra hrinu líka við að spyrja út í hann því að þessi langi sáttmáli hefur fengið mjög litla umræðu og mikilvægt er að við séum með nokkuð á hreinu hvað ríkisstjórnin ætlar sér í hinum ýmsu málum. Hins vegar vakti athygli mína þegar ég renndi yfir sáttmálann á sínum tíma hvað þar er mikið af verkefnum sem gert er ráð fyrir að fara í og stundum fær maður á tilfinninguna að hann sé ekki saminn á vormánuðum 2009. Þess vegna vildi ég taka út ákveðin atriði. Nefna má ýmislegt fleira til sögunnar en þar sem við horfum fram á, virðulegi forseti, að tekjur okkar munu dragast mikið saman á næstu árum, og það er eins hjá ríkisvaldinu og hjá heimilum að þegar tekjur dragast saman þarf að mæta því með því að spara á ýmsum sviðum. Mér leikur forvitni á að vita hver kostnaðurinn er við eftirtalin verkefni. Virðulegi forseti, ég nefni stjórnlagaþingið, viðbætur við velferðarkerfið og hverjar þær eru ef einhverjar, endurskoðun framfærslugrunns LÍN og hækkanir þar, aðlögunarstuðning til bænda sem skipta úr hefðbundinni ræktun í lífræna, auðveldun nýliðunar í landbúnaði og eflingu Jafnréttisstofu. Þetta mun kosta aukna fjármuni og þess vegna vil ég spyrja hvernig ætlunin er að afla fjármuna til þessara verkefna. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt að hæstv. fjármálaráðherra upplýsi okkur um það. Ég efast ekki um að menn hafa legið yfir því en mjög langan tíma tók að semja þennan sáttmála, auk þess að það voru sömu flokkar sem tóku við eftir kosningar og voru í ríkisstjórn fyrir kosningar. Nokkuð hefur verið um það rætt, og var sett inn í stjórnarsáttmálann sérstaklega, að menn ætluðu að minnka aðkeypta þjónustu hjá þekkingariðnaðinum, sem orkar nokkuð tvímælis. Ætli það hafi nokkurn tíma verið jafnhagstætt að ná kaupum á þeirri þjónustu og fróðlegt væri að vita hvað er gert ráð fyrir að minnka mikið aðkeypta þjónustu hjá þekkingariðnaðinum.

Frú forseti. Hv. þingmaður er áhugasamur um stjórnarsáttmálann, samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, það er vel og ánægjuefni að svara fyrir ýmsa liði þar. Hv. þingmaður spyr um kostnað við verkefni, í fyrsta lagi stjórnlagaþing. Þar er því til að svara að samkvæmt umsögn frá fjárlagaskrifstofu um frumvarp sem hér liggur fyrir er gert ráð fyrir að kostnaður við það geti orðið allt að 40 millj. kr. á mánuði. Þannig má áætla að miðað við átta mánaða þing yrði kostnaður um 312 millj. en 392 millj. miðað við 11 mánaða þing. Málið liggur fyrir á þingi til umfjöllunar, er ekki endanlega útfært og þaðan af síður afgreitt þannig að meira er að sjálfsögðu ekki hægt að segja á þessu stigi máls. Í öðru lagi er spurt um viðbætur við velferðarkerfið samkvæmt stjórnarsáttmálanum og hverjar þær séu. Því er einfalt að svara að við núverandi aðstæður í ríkisfjármálum er ekki staða til að auka útgjöld til velferðarmála en eftir fremsta megni verður reynt að standa vörð um velferðarkerfið og nýta fjármuni sem þar er ráðstafað sem allra best, t.d. með samþættingu stofnana. Unnið er að endurskoðun á ýmsum þáttum innan velferðarkerfisins, t.d. verkaskiptum ríkis og sveitarfélaga. Megi það verða til hagræðingar og til að standa vörð um þjónustuna að færa verkefni, eins og umönnun á sviði málefna barna, fatlaðra, aldraðra og fjölskyldna, til sveitarfélaga frá ríki og samþætta þannig þjónustuna þá er það í skoðun og reyndar í ákveðnum tilvikum í undirbúningi samkvæmt samningi. Einnig er verið að endurskoða almannatryggingakerfið og auknum útgjöldum á sviði velferðarmála er mætt í allmörgum tilvikum þrátt fyrir erfiðar aðstæður. Þar ber fyrst að nefna að eindreginn ásetningur stjórnvalda er að standa vörð um atvinnuleysistryggingakerfið þó að það muni kosta gríðarlega aukna fjármuni, sennilega um 22 milljarða kr. á þessu ári í viðbót við það sem var á fyrra ári. Þeirri útgjaldaaukningu er mætt eftir því sem það dugar með hækkun á tryggingagjaldi. Ákveðið hefur verið að auka verulega greiðslur vaxtabóta á þessu ári, væntanlega sem nemur um 2.330 millj. kr. umfram það sem hafði verið ákveðið í fjárlagafrumvarpi fyrir árið, og til þess verður ráðstafað drýgstum hluta tekjuauka ríkissjóðs vegna útgreiðslu séreignasparnaðar. Enn fremur hefur verið ákveðið að auka greiðslur húsaleigubóta, eða standa að fullu við þær hækkuðu húsaleigubætur sem höfðu verið ákveðnar, og það mun kosta allt að 1.000 millj. kr. á þessu ári. Auk þessa hefur ríkið í tengslum við stöðugleikasáttmálann gert viðbótarsamkomulag við sveitarfélögin um að gera upp skuldahala frá fyrra ári og þessu, vegna þess hluta húsaleigubóta sem til ríkisins heyrir. Ekki hafði verið ætlað fyrir því í fjárlagafrumvörpum þannig að þar er um umtalsverðar fjárhæðir að ræða sem ríkið leggur í púkkið. Ákveðið hefur verið að setja frítekjumark á lífeyrissjóðstekjur ellilífeyrisþega upp á 10 þús. kr. á mánuði, með kostnað upp á um 700 millj. kr. Ráðgjafarstofa heimilanna verður efld og til þess eru ætlaðar um 40. millj. kr. Síðan er áformað að auka á næsta ári framlög til símenntunar og fullorðinsfræðslu, sem er hluti af samkomulagi stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins, um allt að 100 millj. kr. Varðandi framfærslugrunn Lánasjóðs íslenskra námsmanna er í skoðun hjá menntamálaráðuneytinu hvernig með það mál verði farið. Þar er ætlunin m.a. að reyna, eftir því sem viðráðanlegt er, að draga úr þeim mun sem er á milli annars vegar atvinnuleysisbóta og hins vegar námslána. Grunnatvinnuleysisbætur eftir skatta eru um 132 þús. kr. á mánuði en framfærslugrunnur lánasjóðsins 100.600 kr. á mánuði. Varðandi aðlögunarstuðning við bændur sem hafa skipt úr hefðbundinni ræktun í lífræna og endurskoðun landbúnaðarstefnunnar þá er hafin vinna við að endurskoða landbúnaðarstefnuna í heild og þessi áform munu ganga inn í það endurskoðunarstarf. Þetta var ákveðið í samningum stjórnvalda og Bændasamtakanna nú í vetur þegar framlengdir voru samningar við hefðbundnu búgreinarnar, sauðfjárrækt og mjólkurframleiðslu, sem og við garðyrkjubændur á dögunum. Varðandi Jafnréttisstofu er ekki gert ráð fyrir því að það kalli á aukinn útgjöld þó að staða hennar verði styrkt innan stjórnkerfisins. Þessum auknu útgjöldum verður augljóslega að mæta með hagræðingu og sparnaði á öðrum útgjaldaliðum og/eða auknum tekjum ríkissjóðs, eins og ég hef þegar gert að nokkru leyti grein fyrir. Varðandi sérfræðiþjónustuna hef ég ekki í höndunum sundurliðaða áætlun um hana en minni kostnaður í þeim efnum kemur fram í sparnaðarramma ráðuneyta og stofnana.

Frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra er örugglega ekki í öfundsverðu hlutverki en engu að síður finnst mér að ríkisstjórnin og hann séu dálítið út og suður. 25. mars sagði hæstv. menntamálaráðherra að hún ætlaði að byggja tónlistarhús. Þar er verið að dæla út milljörðum í erlendum gjaldeyri til að flytja inn gler og erlenda verkamenn. Þá sagði hæstv. menntamálaráðherra, Katrín Jakobsdóttir, 23. júlí að hún ætlaði að eignast listaverkasafn bankanna, 4.000 málverk. Það er vitað mál að kröfuhafar láta þau ekki af hendi nema gegn greiðslu og má reikna með að þau kosti 1–2 milljarða eftir því á hvað hvert málverk er metið, hálfa milljón eða eitthvað. Síðan tók hæstv. fjármálaráðherra ákvörðun um að veita Saga Capital lán með 2% vöxtum sem er umdeild ákvörðun og kostar eflaust 10 milljarða. Þetta er dálítið sundurlaust, frú forseti.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra fyrir fyrirspurnina og svörin. Ef ég hef skilið svör hæstv. ráðherra rétt þá lagði hann tölu á a-lið 1. töluliðs fyrirspurnarinnar en ekki á neitt annað af því sem spurt er um. Í b-lið er spurt um viðbætur við velferðarkerfið, eins og kveðið er á um í stjórnarsáttmálanum en ef ég skildi svar hæstv. ráðherra rétt er ekki lengur gert ráð fyrir neinum viðbótum við kerfið. Haldið er í við kerfið eins og það er, verið að reyna að halda því gangandi, sem er skiljanlegt í ljósi aðstæðna þannig að ég skil vel orð ráðherra varðandi það. Hins vegar er athyglisvert að þegar þessi stjórnarsáttmáli var gerður lá alveg ljóst fyrir að menn hefðu ekki efni á því að bæta við velferðarkerfið. Því er þetta staðfesting á að blessaður stjórnarsáttmálinn sem hér er til umræðu, og ég er ekki jafnáhugasamur um og hv. þingmaður, er mikið auglýsingaplagg.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hér hefur komið fram hjá þeim sem hafa gert athugasemdir að þetta er ekki auðvelt verkefni en það var alveg vitað þegar stjórnarsáttmálinn var samþykktur. Þess vegna kemur mér nokkuð á óvart hvernig hann hljómar en svör hæstv. ráðherra koma ekki á óvart, því þau eru nánast engin. Við þurfum að fara betur yfir þetta og fá svör við spurningunum, það er þó nokkuð síðan þessi fyrirspurn var lögð fram og við eigum kröfu á því að fá nánari útskýringar. Til dæmis svaraði hæstv. ráðherra engu um 2. tölulið. Hvernig er ætlunin að afla fjármuna til þessara verkefna? Þetta eru erfiðir dagar hjá hæstv. fjármálaráðherra og ég ætla ekki að skammast mikið í honum þó að ég áskilji mér allan rétt til að fylgja þessu eftir. Mér fyndist gott að hann kæmi með nánari útlistanir, sérstaklega á því hvernig á að ná í fjármuni til þessara verkefna. Ég fagna þó að loksins er kominn skilningur hjá hæstv. ráðherra á því að við þurfum að nýta betur þá fjármuni sem við höfum til að halda uppi þjónustustigi. Við höfum engan annan valkost. Ég man hvernig umræðan um fjárlögin var í desember, þá fannst mér þingmenn Vinstri grænna almennt hafa nákvæmlega engan skilning á því og þeir töluðu eins og allar tilraunir til að ná því sem nú er verið að gera væru gerðar af tómri illkvittni, en svo var ekki. Við verðum að gera þetta til að halda uppi þjónustustiginu. Við munum hjálpa ráðherra eins og við getum til þess en við hljótum að gera þá kröfu að fá skýr svör um það sem liggur fyrir og hvað menn ætlast fyrir svo að við getum farið vel yfir það.

Frú forseti. Það er hárrétt hjá fyrirspyrjanda að við værum í öðru samhengi að ræða þessa hluti ef efnahagslífið í landinu hefði ekki hrunið í haust með skelfilegu tjóni fyrir land og þjóð. Við værum líka í öðru samhengi að ræða þetta ef við ættum 200–300 milljarða kr. innstæður í Seðlabankanum umfram það sem er, vegna þess að eðlilegri skattheimtu hefði verið haldið uppi á löngu þenslutímabili í landinu en svo er ekki. Við erum að glíma við alla þessa hluti við skelfilega erfiðar aðstæður. Varðandi tónlistarhús, sem hv. þm. Pétur Blöndal spurði um, þá tókum við það mál í arf og það var einfaldlega mat borgar og ríkis að meira tjóni væri afstýrt með því að klára þá byggingu heldur en láta hana grotna niður hálfkaraða. Við skulum ekki gleyma að í því sambandi voru afskrifaðir einir 8 milljarðar kr. sem aðrir höfðu lagt í púkkið. Varðandi listaverkasafnið stendur ekki til að punga út stórum fjárhæðum. Í undirbúningi er samningur milli ríkisins og nýju bankanna um að ríkið hafi aðgang að því að kaupa, ef svo ber undir á síðari stigum, þjóðargersemar sem kunna að vera svo flokkaðar í listaverkasafni bankanna að ekki er gert ráð fyrir miklum útgjöldum af þeim sökum strax í núinu. Varðandi svör um aðra liði þá fór ég yfir að verið er að setja stóraukna fjármuni inn í vissa hluta velferðarkerfisins vegna þess að menn ætla að verja atvinnuleysistryggingakerfið án skerðinga, ætla að greiða húsaleigubætur án skerðinga og eru að stórauka vaxtabætur til að aðstoða fólk við að halda húsnæðinu við erfiðar aðstæður. Í þetta fara umtalsverðir viðbótarfjármunir og á móti því er reynt að afla tekna með hækkun tryggingagjalds, með tekjum af útgreiðslu séreignarsparnaðar o.s.frv. Ég tel að ég hafi gefið alveg skýr svör og fullnægjandi eftir því sem hægt er um þá liði sem liggja fyrir og bið engan afsökunar á því svari sem ég hef gefið samkvæmt bestu vitund og bestu fáanlegum upplýsingum.