Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill láta þess getið að tvær utandagskrárumræður eru fyrirhugaðar í dag. Hin fyrri hefst áður en gengið er til dagskrár og er um stöðuna í viðræðum um verka- og tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Málshefjandi í þeirri umræðu er hv. þm. Margrét Frímannsdóttir. Hæstv. félagsmálaráðherra Árni Magnússon verður til andsvara. Hin síðari hefst um klukkan eitt í dag, að loknu hádegishléi, og er um samþættingu jafnréttissjónarmiða í íslensku friðargæslunni. Málshefjandi í þeirri umræðu er hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir. Hæstv. utanríkisráðherra Davíð Oddsson verður til andsvara. Umræðurnar fara fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og standa í hálfa klukkustund hvor.

Virðulegi forseti. Samkvæmt fréttum sem nú berast má ætla að samkomulag sé í burðarliðnum hvað varðar tekjuskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga og er sannarlega tími til kominn þar sem skammt er í að kjósa á um tillögu nefndar um sameiningu sveitarfélaganna. En sveitarstjórnarmenn hafa ítrekað lýst því yfir að ekki verði kosið um sameiningu nema það liggi ljóst fyrir hverjir tekjustofnar sveitarfélaganna verði í framtíðinni. Sveitarfélögin hafa ekki fengið hlutdeild í tekjustofnum hins opinbera í réttu hlutfalli við þau verkefni sem þeim er ætlað að vinna. Það kemur m.a. fram í því að 40% allra sveitarfélaga á landinu voru með neikvæða rekstrarniðurstöðu á árinu 2003 upp á samtals ríflega 3 milljarða kr. Samkvæmt framreikningum hagdeildar Sambands íslenskra sveitarfélaga mun þróunin áfram verða í sömu átt verði ekki verulegar breytingar á tekjustofnunum, eins og skýrt kom fram á fjármálaráðstefnu sveitarfélaganna í nóvember. Það hlýtur að verða að leiðrétta þessa grunnskiptingu. Fráleitt er að ræða um færri og stærri sveitarfélög og aukin verkefni nema núverandi staða verði lagfærð og til komi nýir tekjustofnar. Jafnframt þarf að taka sérstaklega á stöðu nokkurra sveitarfélaga sem eru í hreinum bráðavanda. Tillaga fulltrúa ríkisstjórnarinnar um 400 millj. kr. í aukafjárveitingu ríkisins til jöfnunarsjóðs var miðuð við bráðavanda 24 sveitarfélaga sem eftirlitsnefnd hefur til umfjöllunar. Það væri þó aðeins plástursaðgerð og engin framtíðarlausn. Hún mun ekki leysa fjárhagsvanda þessara 24 sveitarfélaga til framtíðar, hvað þá ef horft er til þeirrar staðreyndar að sveitarstjórnarmenn meta stöðuna þannig að ekki einungis 24 sveitarfélög eigi við verulegan vanda að stríða heldur séu þau mun fleiri. Ríkisstjórnin neitar að horfast í augu við raunverulegan vanda en kýs plástrameðferðir sem duga skammt. Nú er búið að ráðstafa þessum milljónum að hluta og verður fróðlegt að fylgjast með hverju það skilar. Þessi 24 sveitarfélög munu að öllum líkindum sameinast öðrum en vandi þeirra hverfur ekki við það. Hann færist aðeins inn í stærri einingar. Ef marka má fréttaflutning af væntanlegum niðurstöðum í samningum ríkisins og sveitarfélaganna er langt frá því að tekjugrunnur sveitarfélaganna hafi verið leiðréttur til frambúðar. Mér virðist sem staðan sé á þá leið að ríkisstjórnin hafi stillt sveitarfélögunum upp við vegg og sagt: Þetta er það sem þið fáið og annað ekki. Allir fulltrúar sveitarfélaganna eru óánægðir en pólitískir samherjar ríkisstjórnarinnar velta því fyrir sér hvort þeir láti undan þrýstingi. Fróðlegt væri að heyra mat hæstv. ráðherra á stöðunni: Telur hann að verið sé að tryggja almennan tekjugrunn sveitarfélaganna eða er þetta bráðabirgðaaðgerð? Eða má treysta því að rekstur þeirra mikilvægu eininga sem sveitarfélögin eru sé tryggður til frambúðar? Það að ríkið greiði sveitarfélögum fasteignaskatt af eignum ríkisins er ekki lausn heldur sjálfsagt réttlætismál. Samt, ef marka má fréttir, er gert ráð fyrir að þær greiðslur komi á þremur árum í þremur áföngum. Er það til marks um vilja ríkisstjórnarinnar að leysa fjárhagsvanda sveitarfélaganna að þar sé um fasta upphæð að ræða, langt frá virðismati þessara eigna? Hvernig á að taka á þeim vanda sem sveitarfélögin eru í varðandi félagslegar íbúðir sem standa tómar? Er ætlun ríkisstjórnarinnar að koma til móts við kröfur sveitarfélaganna um 2 milljarða kr. hækkun á framlögum í jöfnunarsjóðinn? Viðræður sveitarfélaga og ríkisvalds áttu að vera á jafnréttisgrundvelli, snúast um leiðréttingu á tekjum ríkis og sveitarfélaga. Sá jafnréttisgrundvöllur er ekki fyrir hendi. Það er ekki hægt að setja aukin verkefni á sveitarfélögin án þess að raunhæfir tekjustofnar fylgi með og núverandi rekstrargrunnur sé leiðréttur. Það var og er meginkrafa fulltrúa sveitarfélaganna. Er t.d. ekki eðlilegt að sveitarfélögin ákveði sjálf útsvarsprósentuna hverju sinni? Er þeim ekki fyllilega treystandi til þess án íhlutunar ríkisvaldsins? Það á að virða sjálfsákvörðunarrétt þeirra í þeim efnum. En það er mest um vert að menn ljúki því verkefni að styrkja fjárhagsstöðu sveitarfélaganna til frambúðar. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hefur verið tekin ákvörðun um að leiðrétta þá skekkju sem er í núverandi tekjuskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga og veldur því að 40% allra sveitarfélaga á landinu búa við neikvæða rekstrarniðurstöðu? Hvað hefur verið gert til að taka sérstaklega á stöðu nokkurra sveitarfélaga sem eru í bráðafjárhagsvanda, m.a. vegna fólksfækkunar og tekjumissis á síðustu árum og er fjárhagsgrundvöllur þeirra sveitarfélaga tryggður til frambúðar? Hversu mörg sveitarfélög er um að ræða? Er áætlað að auka framlög í jöfnunarsjóð? Ef svo er, hve mikið? Hefur náðst sátt um framtíðartekjustofna ríkis og sveitarfélaga? Ef svo er, í hverju felst sú sátt? Hefur náðst sátt um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga? Ef svo er, hvað felst í þeirri sátt?

Hæstv. forseti. Viðræður hafa staðið yfir í rúmt ár milli ríkis og sveitarfélaga í tekjustofnanefnd sem starfar í tengslum við átak um eflingu sveitarstjórnarstigsins. Mikið hefur borið á milli í þeim viðræðum en ég tel góðar horfur á að samkomulag sé að takast í nefndinni. Tillögur nefndarinnar verða í framhaldi kynntar í ríkisstjórn og stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga. Mikil vinna hefur verið unnin í tekjustofnanefnd og á vegum eftirlitsnefndar um fjármál sveitarfélaga til að greina umfang og ástæður fyrir fjárhagsvanda sveitarfélaganna. Sú vinna hefur leitt í ljós að ástæður vandans má í langflestum tilvikum rekja til óhagstæðra ytri aðstæðna á borð við erfiðleika í atvinnulífi í viðkomandi byggðarlagi og tekjusamdráttar vegna fólksfækkunar. Ríkissjóður hefur á undanförnum árum komið til móts við sveitarfélög sem glíma við fjárhagsvanda af þessum sökum með því að veita sérstakt viðbótarframlag í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Um er að ræða 700 millj. kr. á ári á tímabilinu 1999–2001 og 400 millj. kr. árin 2003 og 2004. Án þess að ég ætli, hæstv. forseti, að greina nákvæmlega frá tilboði fulltrúa ríkisins í tekjustofnanefnd get ég þó nefnt að í því felst m.a. að árlegt 700 millj. kr. viðbótarframlag verði reitt af hendi í sama skyni árin 2006–2008. Alls fengu 38 sveitarfélög greitt fólksfækkunarframlag árið 2004 af umræddu viðbótarframlagi, samtals 100 millj. kr. En aðrar 100 millj. kr. runnu til útgjaldajöfnunar sem allflest sveitarfélög njóta. Eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga hefur verið falið það verkefni að gera tillögu um ráðstöfun þeirra 200 millj. kr. sem þá standa eftir af viðbótarframlagi síðasta árs til sveitarfélaga sem glíma við sérstakan fjárhagsvanda. Sú úthlutun mun fara fram á grundvelli reglna sem settar voru í desember síðastliðnum að höfðu samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga. Til álita kemur að veita um tíu sveitarfélögum sértæka aðstoð með þessum hætti. Sú aðstoð sem þarna verður veitt er á þeirri forsendu að viðkomandi sveitarfélög geri sitt ýtrasta til að hagræða í rekstri sínum og má gera ráð fyrir að þessi aðstoð muni skipta þau verulegu máli. Ástæður hallareksturs viðkomandi sveitarfélaga eru hins vegar í ýmsum tilvikum viðvarandi tekjusamdráttur án þess að mögulegt sé að draga á móti úr þeirri þjónustu sem veitt er. Fyrir vikið er ljóst að frekari breytinga er þörf til að taka varanlega á vanda þessara sveitarfélaga. Rekstur félagslegra íbúða hefur reynst mörgum sveitarfélögum þungur í skauti og nú er á vegum varasjóðs húsnæðismála unnið að greiningu á þeim vanda. Til greina kemur að ganga á eigið fé varasjóðsins til að greiða niður hallarekstur einstakra sveitarfélaga af félagslegum íbúðum og auðvelda úreldingu húsnæðis sem ekki er fyrirséð að verði nýtt til íbúðar. Þetta er til umræðu í tekjustofnanefndinni og ég vænti þess að sátt náist um það atriði. Það er athyglisvert að á síðasta ári voru rúmlega 30 sveitarfélög sem ekki nýttu að fullu heimild sína samkvæmt tekjustofnalögum til að leggja útsvar á íbúa sína. Þrátt fyrir að 67 sveitarfélög hafi verið rekin með halla árið 2003 var ekkert sveitarfélag, ekki eitt einasta, sem nýtti heimild í 5. mgr. 24. gr. laga um tekjustofna sveitarfélaga sem allar sveitarstjórnir hafa til að hækka útsvarshlutfall um allt að 10%. Menn hljóta að spyrja sig: Hvaða þörf hafa sveitarfélögin fyrir almenna hækkun útsvars þegar þau nýta alls ekki þær heimildir sem fyrir hendi eru í lögum? Stærstur hluti tekjuvanda sveitarfélaga er að mínu mati sá að möguleikar þeirra til að afla tekna og skipuleggja þjónustu sína á sem hagkvæmastan hátt eru afar misjafnir. Ég tel raunar nauðsynlegt, ekki síst í því ljósi, að hefjast handa við endurskoðun úthlutunarreglna jöfnunarsjóðs og mun það verkefni vonandi hefjast á næstu vikum. Hæstv. forseti. Eitt meginmarkmið átaks um eflingu sveitarstjórnarstigsins er að auka valddreifingu í samfélaginu og skýra verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga með verkefnaflutningi. Frá upphafi var miðað við að lokatillögur um verkefnaflutning yrðu lagðar fyrir ríkisstjórn í september 2005 og er enn við það miðað. Verkefnisstjórn átaksins fundaði með sveitarstjórnarmönnum um land allt síðastliðinn vetur en þar komu fram ýmsar hugmyndir um breytingar á verkaskiptum hins opinbera. Verkefnisstjórnin vann úr þeim hugmyndum og lagði fram tillögur sínar í apríl síðastliðnum. Í þeim er megináhersla lögð á flutning velferðarverkefna frá ríki til sveitarfélaga í samræmi við þá reynslu sem hlotist hefur af reynslu sveitarfélaga af verkefninu. Þær hugmyndir hafa verið til umræðu í ríkisstjórn og er nú unnin undirbúningsvinna í þeim ráðuneytum sem málið varðar. Raunar hefur nefnd á vegum heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra skilað áfangaskýrslu um flutning verkefna á sviði heilbrigðisþjónustu og öldrunarmála til sveitarfélaganna. Niðurstöður þeirrar skýrslu gefa vísbendingar um að auka þurfi umræðu um málið meðal sveitarstjórnarmanna og síðast en ekki síst þurfa mörg sveitarfélög að stækka umtalsvert til að vera reiðubúin til að taka við svo umfangsmiklum málaflokkum. Hæstv. forseti. Ég tel að framtíðarhorfur fyrir sveitarstjórnarstigið séu ágætar og að nú hljóti að geta náðst sættir um tillögur tekjustofnanefndar. Þetta hafa verið langar og strangar viðræður en ég trúi ekki öðru en forsvarsmenn sveitarfélaganna samþykki þær tillögur sem uppi eru á borðinu, enda til mjög verulegs tekjuauka fyrir sveitarfélögin. Þær eru settar fram á þeirri forsendu af hálfu fulltrúa ríkisins að frekari viðræður um breytingar á tekjustofnum sveitarfélaga eigi sér ekki stað fyrr en árið 2009, ef frá eru taldar breytingar sem leiða af breyttri verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga.

Frú forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að afkoma sveitarfélaganna hefur verið með öllu óviðunandi í um einn og hálfan áratug og þetta vita allir Íslendingar nema hæstv. félagsmálaráðherra. Síðustu ár hefur keyrt um þverbak og halli sveitarfélaganna verið að meðaltali 2–4 milljarðar á hverju einasta ári. Framkoma ríkisins í þessum samskiptum er sú að lengi vel reyndi ríkið að neita því að ræða þessa núverandi stöðu sveitarfélaganna og eingöngu átti að mega ræða samkvæmt óskum ríkisins um verkefnatilfærslur og tekjur þeim tengdar. Það á sem sagt að keyra áfram pólitík Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks um að svelta sveitarfélögin til hlýðni, svelta þau til eignasölu og einkavæðingar. Tilboð ríkisins nú felur eingöngu í sér bráðabirgðalausnir, smámola, tímabundin framlög í jöfnunarsjóð og millifærslur á fjármunum úr sjóðum sveitarfélaganna sjálfra. Ef tímabundnu greiðslurnar eru dregnar frá stæðu kannski eftir 600–800 millj. kr. í varanlegum fyrirheitum. Öllum tillögum sveitarfélaganna um varanlega úrlausn, um varanlega hlutdeild í almennum sköttum, veltusköttum eða umferðargjöldum er hafnað. Framkoma fulltrúa ríkisins er þannig að það er ekki hægt að kalla annað en svívirðilega. Sveitarfélögunum er stillt upp við vegg. Þeir er sagt núna: Tilboð ríkisins er endanlegt, það verður um enga frekari fjármuni að ræða og ráðherrar hafa ekki umboð til að semja um neitt annað. „Take it or leave it“ er sagt við sveitarfélögin. Og ganske pent er þeim tilkynnt að skilyrði þess að ríkið skrifi undir sé að sveitarfélögin falli frá öllum meginkröfum sínum. Þetta tilkynnir aðalfulltrúi ríkisvaldsins í samskiptum fulltrúum sveitarfélaganna. Þetta er þvílík framkoma við sveitarfélögin og það er svo fráleitt að láta sér detta í hug að menn fari að taka við nýjum verkefnum frá ríkinu ef andinn í þessum samskiptum á að vera svona, 

Hæstv. forseti. Það hefur gengið hægar í vinnu tekjustofnanefndar en mörg okkar höfðu vænst þegar lagt var upp í þá vegferð að efla sveitarstjórnarstigið. Þær nefndir sem unnið hafa að verkefninu voru verkefnisstjórn, sameiningarnefnd og tekjustofnanefnd. Fljótlega kom í ljós ágreiningur innan tekjustofnanefndar um hlutverk nefndarinnar og lögðust störf hennar niður. Hinar nefndirnar störfuðu ótrauðar áfram og skiluðum við, sem sitjum í verkefnisstjórn, skýrslu um flutning verkefna síðastliðið vor og sameiningarnefnd í haust. Ekki náðu nefndarmenn í tekjustofnanefnd að stilla saman strengina fyrr en höggvið var á hnútinn í september síðastliðnum með sérstakri yfirlýsingu fjármálaráðherra, félagsmálaráðherra og formanns Sambands íslenskra sveitarfélaga um hvernig unnið skyldi að málinu. Nú fer að hilla undir lok vinnu tekjustofnanefndar en eftir er að vinna tæknilegar útfærslur. Einnig er ljóst að sumar tillögurnar kalla á lagabreytingar sem koma til kasta Alþingis. Við hljótum að líta svo á að verkefnið sé að koma til móts við þau sveitarfélög sem verst standa og hafa orðið fyrir hvað mestum búsifjum vegna byggðavanda. Áfram hefur jöfnunarsjóður mikið hlutverk með höndum. Svo verður áfram svo lengi sem sveitarfélögin eru svo misstór sem raun ber vitni og eru að kljást við mjög misjafnan vanda. Það má ekki gleymast í umræðunni að það er krafan í efnahagsstjórninni að hið opinbera, bæði ríki og sveitarfélög, beiti ýtrasta aðhaldi. Ef það verður ekki gert spennist gengið upp með hækkandi vöxtum, útflutningsfyrirtækin og þar með oft á tíðum undirstöðufyrirtæki í hverju sveitarfélagi þola ekki frekari áföll í gengismálum. Til þeirra þátta verða sveitarstjórnarmenn að líta sem og aðrir sem á þeim bera ábyrgð. Með vaxandi umsvifum sveitarfélaganna í opinberum rekstri verður að efla samráð ríkis og sveitarfélaga í hagstjórninni og fjármálum hins opinbera. Einnig er eðlilegt að lagafrumvörp sem snúa að sveitarfélögunum verði kostnaðarmetin áður en þau koma til umfjöllunar og samþykktar á Alþingi. Það á einnig við um Evróputilskipanir sem gera kröfur gagnvart sveitarfélögunum. 

Virðulegur forseti. Viðræður sveitarfélaganna um nýja tekjustofna standa enn yfir en fréttir af gangi mála benda ekki til þess að byggt verði undir sífellt aukin verkefni sveitarfélaga með varanlegum tekjuauka þó ætlast sé til þess af stjórnvöldum að fleiri verkefni verði færð á sveitarstjórnarstigið í framtíðinni. Viðhorf stjórnvalda virðast enn þá vera tímabundnar bráðabirgðalausnir án þess að taka á vandanum, t.d. með auknu fé í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Krafa fólks er um bætta þjónustu sveitarfélaga en til þess þarf auknar tekjur. Sveitarfélög á ekki að þvinga til sameiningar og loforð um aukna fjármuni eiga ekki að vera beita eða gulrót frá stjórnvöldum. Skuldir sveitarfélaga sem þegar standa illa fjárhagslega hverfa ekki við sameiningu. Eins og fram kom í máli hæstv. félagsmálaráðherra er vandinn víða tengdur fólksfækkun og tekjusamdrætti því samfara. Stefna ríkisstjórnarinnar er að viðhalda óvissu í byggðum landsins. Að því hef ég oft vikið í máli mínu í þessum ræðustól á Alþingi. Sjávarútvegsútfærslan og stefnan um sölu á kvóta og tilfærslu á kvótum milli byggðarlaga getur aldrei búið til festu fyrir byggðirnar og það mun aldrei vera hægt að byggja á því til framtíðar með óbreyttri fiskveiðistjórnun að sveitarfélögin hafi örugga og ábyggilega stöðu. Það verða að koma til ný viðhorf gagnvart sveitarstjórnunum, ný viðhorf um tekjuskiptingu ef tryggt á að vera að sveitarfélögin geti eflst og ríkið verður að viðurkenna þarfirnar og gefa eftir af tekjustofnum sínum.

Frú forseti. Það er töluvert liðið á annað ár frá því að hæstv. félagsmálaráðherra nálgaðist mikilvægt verkefni af miklum metnaði, að efla sveitarstjórnarstigið. Því miður sýnist mér staðan á ráðherrabekkjunum vera táknræn fyrir verkefnið. Hæstv. félagsmálaráðherra hefur staðið einn í verkinu, hann hefur ekki haft stuðning hinna ráðherranna í það. Þess vegna er staðan í málinu sú sem hún er í dag, við erum að reyna að plástra saman einhverjum bráðabirgðalausnum varðandi tekjustofna sveitarfélaganna þrátt fyrir að auðvitað hefðu menn átt að skoða málið í heild sinni, taka tekjustofnana alla upp og gera nýtt kerfi samhliða því sem unnið er að verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga, sem einnig er býsna mikilvægt. Síðast en ekki síst er verkefnið um að sameina sveitarfélög, gera þau stærri og öflugri þannig að þau geti tekið við verkefnum. Til að ná settu marki þarf hæstv. félagsmálaráðherra að taka á öllum þessum þáttum. En hæstv. ráðherra getur þetta að sjálfsögðu ekki einn. Ég er sannfærður um að hæstv. ráðherra hóf verkið á þann hátt að hann vildi ná settu marki. Því miður hafa liðsmenn hans í ríkisstjórninni ekki stutt hann til þessa mikilvæga verks. Ég held því, frú forseti, að við verðum að bíða enn um sinn með að ná því marki að sveitarfélögin beri þann sess í okkar samfélagi sem þeim ber vegna þess að þau eru mikilvæg stjórnsýsla, á þeim byggist meira og minna þróun samfélagsins. Þess vegna eru það kaldar kveðjur þegar hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir, sem á sæti í verkefnisstjórninni, sendir þau skilaboð að aðalvandinn sem blasi við í efnahagsmálum þjóðarinnar sé ábyrgðarleysi sveitarfélaganna. Ja, ég segi ekki annað en það væri vert að hv. þingmaður liti sér nær.

Frú forseti. Við þá umræðu sem hér fer fram er rétt að minna á tilefni verkefnisins. Frumkvæðið kom frá stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga þegar hún leitaði til félagsmálaráðuneytisins um að fara í átak til að sameina sveitarfélög. Ástæður þess eru augljósar. Menn telja flestir að sumar stjórnsýslueiningar minnstu sveitarfélaganna séu það smáar að þær geti illa þjónað þeim kröfum sem nútímasamfélag gerir og séu á engan hátt búnar til að taka við frekari verkefnum. Það kann að vera ein meginástæða þess að opinber stjórnsýsla skipar sér hérlendis þannig að 70% eru á vegum ríkisins og 30% á vegum sveitarfélaganna öfugt við nágrannaþjóðir okkar. Við erum með öðrum orðum miðstýrðari. Ósk sambandsins snerist eingöngu um sameiningu og þar hefur mikið verið unnið af mjög öflugri nefnd. En fljótlega þróaðist málið yfir í að menn fóru að ræða um eflingu sveitarstjórnarstigsins með það í huga að færa verkefni frá ríki til sveitarfélaga og um það liggja fyrir tillögur núna. Jafnframt fór málið að snúast um fjármál sveitarfélaga, hina eilífu deilu um skiptingu kökunnar milli ríkis og sveitarfélaga. Hún er ekki ný af nálinni og henni mun ekki ljúka, en ég fagna yfirlýsingu hæstv. félagsmálaráðherra þar sem nú hillir undir lausn á því máli. Menn verða að fara að svara því hvort þeir vilji enn horfa á hin upphaflegu markmið. Tillögur þar að lútandi eru klárar. Menn verða að svara því hvort þeir vilji efla sveitarstjórnarstigið, efla þjónustuna meðal íbúa landsins og færa verkefnið frá ríki til sveitarfélaga. Ég fagna því að það skuli hilla undir lausn því þetta er eitt af stærri verkefnum sem við höfum glímt við í stjórnmálum, að draga úr miðstýringu og færa þjónustuna frá ríkisvaldi yfir til sveitarfélaga.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Margréti Frímannsdóttur fyrir að taka málið upp. Það virðist vera komið að verklokum hjá tekjustofnanefnd og er það vonum seinna þar sem mikilvægt er að hafa tillögur um tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga ljósa í þeirri mynd sem verið er að draga upp með tillögum um stækkun sveitarfélaganna og fyrirhuguðum kosningum þar að lútandi í vor. Í gær birtust á forsíðu Fréttablaðsins upplýsingar um nokkra þætti sem liggja fyrir í tekjustofnanefnd. Samkvæmt upplýsingum blaðsins er ljóst að ekki er vilji hjá ríkisstjórninni að hækka útsvarsprósentu á íbúa umfram 13,0%. Ef þetta reynist rétt er einnig ljóst að verið er að bjóða tímabundnar bráðabirgðalausnir þar sem ekki er tekið á vanda sveitarfélaganna til frambúðar né tekið á uppsöfnuðum fjárhagsvanda sem flest þeirra eiga við að glíma í dag. Krafan um stækkun sveitarfélaganna er augljóslega sett fram sem forsenda leiðréttingar eða breytinga á tekjustofnum sveitarfélaganna. Hæstv. forseti. Ég vil fá að nota tækifærið og minna á frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga sem hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lögðu fram í vetur. Í frumvarpinu er lagt til að rýmka heimildir sveitarfélaga til álagningar útsvars um 1%, þ.e. úr 13,03% í 14,03%. Tillagan var lögð fram í tengslum við áform ríkisstjórnarinnar um að lækka álagningu tekjuskatts um sama hundraðshluta. Nú þegar ríkisstjórnin fer fram með tekjuskattslækkanir sínar á miklum þenslutíma, þvert ofan í ráðleggingar Seðlabankans og annarra ráðgjafa, tel ég að frumvarp Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs eigi fullan rétt á sér og eigi að skoðast í samhengi við núverandi fjárhagsvanda sveitarfélaganna. Verkaskipting ríkis og sveitarfélaga er annað verkefni. Aukin verkefni krefjast nýrra tekjustofna fyrir sveitarfélögin. 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir umræðuna. Hér á hinu háa Alþingi hefur oft verið tekin umræða um fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga. Ég hef starfað í nefnd um eflingu sveitarstjórnarstigsins þar sem sameiningarmál sveitarfélaga er stærsta málið. Nefndin er í biðstöðu með að loka tillögum sínum þar til tekjustofnanefnd hefur lokið störfum. Við nefndarmenn finnum það á sveitarstjórnarmönnum að niðurstaða þeirrar nefndar getur skipt miklu um framhald um sameiningu sveitarfélaga. Flutningur verkefna frá ríki til sveitarfélaga vegur ekki þungt á móti. Rekstur margra sveitarfélaga er mjög erfiður og hefur sjaldan verið erfiðari. Flutningur á rekstri grunnskólanna frá ríkinu hefur verið þeim dýr. Skýringin er ekki sú að sveitarfélögin hafi ekki fengið nógar tekjur á móti yfirtöku þeirra heldur sú að nærþjónustan og metnaður sveitarfélaganna við að auka þjónustu sína hefur tekið til sín meiri rekstrarkostnað þar sem verið er að þjónusta umfram það sem lögbundið er. Nú er svo komið að flest sveitarfélög þurfa að fullnýta tekjustofna sína til að mæta aukningunni og dugar ekki til hjá mörgum sveitarfélögum. Frú forseti. Ríkissjóður hefur komið til móts við sveitarfélögin með viðbótarfjármagni Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga eða um 2,9 milljarða frá árinu 1999. Einnig hafa verið tryggðir fjármunir í gegnum jöfnunarsjóð til að aðstoða einstök sveitarfélög við sameiningu. Á næstu fimm árum erum við að ræða um 2,4 milljarða. Það eru helst minni sveitarfélög sem njóta framlaganna, sem er mjög eðlilegt. Við erum að ræða um litlar einingar þar sem það er mjög dýrt að sinna lögbundinni þjónustu. Jafnframt er staða landsbyggðar með þeim hætti að íbúum fækkar og skattgreiðendum fækkar þar af leiðandi líka. Þótt íbúum fækki er ekki alltaf hægt að spara hlutfallslega jafnmikið í rekstri því lögbundin og eðlileg þjónusta þarf að vera til staðar. Frú forseti. Það er lykilatriði í fjárhagslegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga að niðurstaða fáist í eitt skipti fyrir öll. Hvort sem um er að ræða ríkissjóð eða bæjarsjóði þurfa þeir aðilar sem veljast til þess að fara með yfirstjórn peningamála á viðkomandi stað að axla þá ábyrgð sem því fylgir að vera kosnir í þessi miklu ábyrgðarstörf. Með miklum skattalækkunum núverandi ríkisstjórnar er ljóst að það er ekki til endalaust svigrúm til að færa fjármagn til. En niðurstaða og lokatillögur í málinu þurfa að vera sanngjarnar svo báðir aðilar geti gengið sáttir frá borði.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að ég varð fyrir vonbrigðum með svör hæstv. ráðherra. Þegar lagt var af stað í samningaviðræðurnar settu sveitarfélögin sér þrjú meginmarkmið. Í fyrsta lagi að bráðavandi verst stöddu sveitarfélaganna yrði leystur í gegnum jöfnunarsjóð til framtíðar, ekki bara plástursaðgerð sem dygði akkúrat núna, vegna þess að það er forsenda þess að þær tillögur sem sameiningarnefndin hefur gert við sameiningu sveitarfélaga gangi eftir, því það liggur fyrir flestum sveitarfélaganna að verða hluti af stærri heild og farið er með vandann í hinar nýju einingar. Í öðru lagi lögðu þau áherslu á að núverandi tekjustofnar yrðu aðlagaðir lögbundnum, venjubundnum verkefnum sveitarfélaganna eins og þau eru í dag. Það er ekki gert í tillögunum sem koma frá ríkisvaldinu heldur er sagt: Takið þetta eða þið fáið ekki neitt. Í þriðja lagi að þegar frá þessu hafi verið gengið sé hægt að fara að ræða um ný verkefni og tekjustofna sem eigi að fylgja þeim. Hv. þm. Hjálmar Árnason, sem hefur komið dálítið mikið að vinnunni, sagði að menn yrðu að fara að gera það upp við sig hvort þeir vildu efla sveitarstjórnarstigið eða ekki. Það er meginmálið og það er kominn tími til þess að ríkisstjórnarflokkarnir geri þetta upp við sig. Það er kominn tími til þess að hæstv. félagsmálaráðherra geri þetta upp við sig en ekki síður hæstv. fjármálaráðherra sem ekki er hér. Þegar þingmenn koma og segja að sveitarfélögin verði að spara - þetta er byggðavandinn í hnotskurn.  Það er alveg ljóst að tillögurnar 

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu sem er nú ekki sú fyrsta í vetur og sjálfsagt ekki sú síðasta. Ég vil byrja á að brýna hv. þingmenn á því að við megum ekki í þessari umræðu rugla saman þessu tvennu, annars vegar tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga vegna þeirra verkefna sem sveitarfélögin annast núna og svo hins vegar þeirra hugmynda sem eru á borðinu um tilflutning verkefna frá ríki til sveitarfélaga. Það liggur fyrir einarður vilji ríkisvaldsins að þeim verkefnum fylgi viðeigandi tekjustofnar. Þuríður Backman minntist á útsvarsprósentuna og fréttir um að vilji ríkisins stæði ekki til þess að heimila hækkun útsvarsprósentunnar. Það er rétt. Við höfum ekki léð máls á því. Ég veit ekki hvort það hefur farið fram hjá hv. þingmanni þar sem ég nefndi í fyrri ræðu minni að á síðasta ári voru rúmlega 30 sveitarfélög sem nýttu sér ekki að fullu heimild sína til álagningar útsvars og þrátt fyrir að 67 sveitarfélög hafi verið rekin með halla á árinu 2003 var ekkert þeirra sem nýtti sérstaka heimild í lögum um tekjustofna sveitarfélaga til að hækka útsvarshlutfallið um 10%. Ég hef þar að auki, hæstv. forseti, miklar efasemdir um að hækkun útsvarsprósentunnar sé það sem kemur verst stöddu sveitarfélögunum best. Ég hef miklar efasemdir um það og tel að aðrar leiðir komi þar betur að gagni. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson efaðist um vilja ríkisstjórnarinnar í þessu efni. Það er ástæðulaust af hv. þingmanni að efast um það, ríkisstjórnin stendur öll að þessu verki og í það hefur verið lögð mikil vinna um langa hríð og stendur ekki annað til af hálfu ríkisins en að standa þétt við bakið á þeim sem að þessu verkefni hafa unnið. Ég tek undir með hv. málshefjanda Margréti Frímannsdóttur að við erum að ræða um byggðavanda. Ef vel gengur við sameiningu sveitarfélaganna, eflingu sveitarstjórnarstigsins og tilfærslu verkefna frá ríki til sveitarfélaga, er þar um leið um einhverja mestu byggðaaðgerð sögunnar að ræða.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að mæla fyrir breytingartillögu við 2. málsl. 2. mgr. 2. gr. og við 2. málsl. 2. mgr. 3. gr. jafnframt. Þetta mál er þannig vaxið að það fór til allsherjarnefndar sem stóð sameiginlega að breytingartillögum á því frumvarpi sem fyrir nefndina var lagt. Það atriði sem ég mæli hér breytingartillögu fyrir varðar birtingu á erlendum frumtexta milliríkjasamninga. Sú afstaða mótaðist í allsherjarnefnd við meðferð málsins þar að fara bæri varlega við að innleiða hér heimildir til að taka upp tilvísunarleið í frumvarpinu, tilvísunarleið sem gerði það að verkum að hægt væri að birta í A-deild og B-deild með tilvísun til texta sem áður hafði birst í C-deildinni á erlendu frummáli. Fyrir þessu voru færð rök í nefndaráliti allsherjarnefndar. Eftir að nefndarálitið kom út bárust mér sem formanni nefndarinnar athugasemdir frá utanríkisráðuneytinu sem fer með ábyrgð á birtingu þeirra texta sem þar fara í gegn. Ég kallaði því til funda í nefndinni og málið var nokkuð rætt þar. Í kjölfar þess tefli ég fram þeirri breytingartillögu sem hér liggur frammi á þskj. 840 og felur það í sér að opnað er fyrir það að með lagasetningunni verði sérstaklega heimilað að beita tilvísunarleiðinni annars vegar þegar um er að ræða birtingu í A-deild og svo hins vegar þegar um er að ræða birtingu í B-deildinni, þá verði tilvísunarleiðin heimil þegar leyfi dómsmálaráðherra er fengið. Ég tel að þessi breyting komi mjög til móts við þá aðila sem bera ábyrgð á birtingunni í þessum efnum og jafnframt sé gætt að þeim sjónarmiðum sem nefndin hafði í huga þegar hún ákvað að stíga varlega til jarðar í þessu efni. Ég tel að þessi breyting sé skynsamleg, sé nauðsynleg fyrir framkvæmdina og það sé í engu ógnað því meginmarkmiði sem nefndin hafði í huga á sínum tíma að það væri algjör meginregla að þeir textar sem rötuðu inn í Stjórnartíðindi til birtingar væru á íslensku.

Virðulegi forseti. Ég heyri það á sumum hv. þingmönnum, a.m.k. tveir þeirra hafa sagt að þeir eigi erfitt með að átta sig á út á hvað þetta mál gengur. Ég lái þeim það ekki því þetta hljómar sem mjög lagatæknilegt mál, en í rauninni varðar þetta ákveðin grundvallaratriði. Það er einmitt þess vegna, virðulegi forseti, sem ég vil meina að hv. allsherjarnefnd hafi komist að algjörlega samhljóða niðurstöðu í nefndaráliti sínu á sínum tíma. Segja má að allsherjarnefnd segi eiginlega við ráðuneytið sem leggur það til að í raun sé heimilt að birta þjóðréttarsamninga eingöngu á öðru tungumáli þegar frumtextinn er ekki til á íslensku, með öðrum orðum að koma sér hjá því að þýða þennan texta. Þegar það er gert er um að ræða frávik frá þeirri óskráðu meginreglu að allur texti Stjórnartíðinda skuli vera á íslensku. Bent hefur verið á það í umsögnum, m.a. frá Lögmannafélaginu og lagadeild eða dósent við lagadeild Háskóla Íslands, að efast mætti um að slíkur texti hefði í rauninni nokkurt lagagildi þegar til þess kæmi að hann yrði skoðaður sem slíkur. Undir þetta tók hv. allsherjarnefnd í nefndaráliti sínu, sem ég ítreka enn og aftur að var algjörlega samhljóða. Með öðrum orðum töldum við að ráðuneytið væri að ganga of langt með því að koma sér hjá því að þýða slíkan texta. Við höfum ákveðinn skilning á því og það var rætt heilmikið í allsherjarnefnd að þegar um er að ræða sérstaklega texta sem varðar t.d. flugöryggismál og er oft á tíðum eingöngu notaður á frummálinu eða á ensku, þá svona praktískt séð sé þjónustan ekki veitt í þeim tilgangi að þýða slíkan texta, en ef við gerum það ekki erum við eigi að síður að víkja frá þeirri óskráðu meginreglu um að allur texti Stjórnartíðinda skuli vera á íslensku og geti aðeins þannig orðið grundvöllur laga. Í kjölfar þessarar umræðu í allsherjarnefnd fengum við strax í upphafi, virðulegi forseti, allar þessar ástæður sem ráðuneytið gaf sér fyrir því að nauðsynlegt væri að heimila þetta frávik. Við féllumst einfaldlega ekki á þessi rök ráðuneytisins. Í mínum huga hefur ekkert breyst í málflutningi þeirra sem gefur tilefni til þess að hvika frá þeim varnagla sem hv. allsherjarnefnd sló á sínum tíma. Allsherjarnefnd gerir með öðrum orðum breytingartillögu við frumvarpið eins og það kom frá ráðuneytinu, sem felur það í sér að aðeins megi nota tilvísunaraðferðina ef um er að ræða reglur sem hafa verið birtar og þýddar á íslensku. Við viljum halda okkur við þessa grundvallarreglu. Um þetta var öll allsherjarnefnd sammála, meiri hluti og minni hluti og við samþykktum slíka breytingartillögu á hinu háa Alþingi fyrir nokkrum dögum, virðulegi forseti. Síðan gerist það eftir að hv. allsherjarnefnd hefur komist að þessari niðurstöðu að ráðuneytið er enn að reyna að hafa áhrif á okkur með það að þetta sé of langt gengið, það sé svo mikið óhagræði af því að þurfa að þýða alla þessa texta. Þetta sé flókinn tæknilegur texti og menn noti hann hvort eð er á ensku o.s.frv. Þetta kaupir hv. formaður allsherjarnefndar, hv. þm. Bjarni Benediktsson, og hefur nú flutt breytingartillögu við breytingartillögu allsherjarnefndar, þar sem sú tillaga gengur út á þá viðbót að það eigi ekki við um birtingu samkvæmt 2. mgr. 4. gr., þegar um er að ræða tilvísunaraðferðina, nema annað verði ákveðið með lögum. Þarna er hv. þingmaður að gera þá tillögu að það megi með ákveðnum lögum heimila birtingu erlends frumtexta milliríkjasamnings. Ég leyfi mér að efast um það, virðulegur forseti, að þetta standist skoðun. Ég er þeirrar skoðunar. Þegar maður skoðar skýr ákvæði EES-samningsins, ég er að vísa til 1. mgr. 129. gr. samningsins, þá segir þar, með leyfi forseta: „Textar gerða, sem vísað er til í viðaukunum, eru jafngildir á dönsku, ensku, frönsku, grísku, hollensku, ítölsku, portúgölsku, spænsku og þýsku, eins og þeir birtast í Stjórnartíðindum Evrópubandalagsins, og skulu með tilliti til jafngildingar gerðir á finnsku, íslensku, norsku og sænsku.“ Ég er þeirrar skoðunar, virðulegur forseti, og það hélt ég satt besta að segja að öll hv. allsherjarnefnd væri eftir umræðurnar í nefndinni að ekki væri heimilt í almennu lögunum, eins og þessi birtingarlög eru sem heita núna lög um Stjórnartíðindi og Lögbirtingablað og eru almenn lög, að heimila frávik frá skýrum bókstaf milliríkjasamnings sem hefur verið fellt úr lögum og er þar af leiðandi sérlög. Ég efast því um að þetta standist og tel að þarna sé verið að ganga allt of langt, virðulegi forseti, í því að heimila íslenskum stjórnvöldum að koma sér hjá þeirri skýru skyldu sem þau hafa til að þýða þessar gerðir. Það er rétt, virðulegi forseti, að koma aðeins inn á það í lokin að til hv. allsherjarnefndar kom minnisblað um hvaða umræddu gerðir þetta væru sem menn væru í vandræðum með að þýða og þetta væri eitthvað voðalega mikið og tæknilegt og erfitt að þýða. Það er talað um nýlega aðild EES- og EFTA-ríkjanna að flugöryggisstofnun Evrópu. Þar vísa menn til þess að þetta sé texti sem nánast eingöngu sé notaður á enskri tungu. Það má vel vera, en eigi að síður er skyldan til þýðingar skýr í mínum huga og hana á að framkvæma. Það er sagt að þetta séu reglur sem mundu verða dæmigerðar fyrir þær sem hentugast er að innleiða með tilvísunaraðferð og það mundi hljótast af því verulegur óþarfa kostnaður að þýða þær allar á íslensku, enda mundi enginn nota þær á því tungumáli. Enn og aftur, við erum að víkja samt frá mjög mikilvægu grundvallaratriði um að allur texti Stjórnartíðinda skuli vera á íslensku. Síðan er vísað til þess að fyrir utan járnbrautargerðirnar eru þrjár EES-gerðir sem teknar hafa verið upp í samninginn óþýddar. Það er tilskipun um íhlut í ökutæki á tveimur eða þremur hjólum. Það er reglugerð um evrópska þjóðhagsreikninga. Síðan er það tilskipun um flutning á hættulegum efnum á vegum. Ég leyfi mér að spyrja, virðulegi forseti: Er t.d. tilskipun um flutning á hættulegum efnum á vegum og um flutning á hættulegum farmi - er það eitthvað sem allt í lagi er að hafa bara á frummálinu? Ég segi nei. Jafnvel, virðulegi forseti, þó að freistandi sé að skapa sér þetta hagræði, þá erum við með því að víkja frá mjög mikilvægu grundvallaratriði um að texti Stjórnartíðinda og íslensk lög skuli alltaf birta og grundvöll þeirra á íslenskri tungu. Ég held það hafi verið rifjað upp hér við 2. umr. að athugasemdir komu líka frá íslenskri málnefnd um þetta. Ég hef meiri áhyggjur persónulega og mestar áhyggjurnar af því að við séum með þessu að búa það hreinlega til að þetta standist ekki þegar á það kann að reyna fyrir dómstólum. Ég held að við eigum ekki, virðulegi forseti, að vera að búa til slík frávik sem eru vafasöm. Ég bið hv. formann allsherjarnefndar, af því að ég sé að hann hefur beðið um andsvar eða hugsanlega er á leið í aðra ræðu, að svara þeirri spurningu hvort hann telji það ekki vafasamt að heimilt sé að veita þetta frávik frá meginreglunni sem kveðið er á með milliríkjasamningi og lögum byggðum á honum, sem er EES-samningurinn, í almennum lögum um Stjórnartíðindi og Lögbirtingablað. Ég hef mikla fyrirvara við slíkar breytingar. Þess vegna munum við, fulltrúar Samfylkingarinnar í allsherjarnefnd, greiða atkvæði gegn breytingartillögu hv. þm. Bjarna Benediktssonar, formanns allsherjarnefndar. Væntanlega munum við ekki treysta okkur, þrátt fyrir að hafa í grundvallaratriðum verið mjög sátt við frumvarpið, sérstaklega eftir að nefndin gerði breytingar á því, til þess að styðja frumvarpið heldur, verði sú tillaga samþykkt. Við munum að sjálfsögðu styðja frumvarpið ef það verður samþykkt í þeirri mynd sem það kom upphaflega frá hv. allsherjarnefnd eftir 2. umr.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem fram kom í upphafi máls hv. þm. Bryndísar Hlöðversdóttur. Þetta er dálítið tæknilegt mál og þess vegna er mjög auðvelt að þvæla það í tæknilegri umræðu. Ef við stöldrum fyrst við það hvort eðlilegt sé að birtir séu í Stjórnartíðindum yfir höfuð textar milliríkjasamninga á erlendum tungumálum þá er það þannig, samkvæmt frumvarpinu sem hv. þingmaður studdi. Alveg frá upphafi var það í C-deildinni samkvæmt 4. gr., lagt til og allsherjarnefnd alfarið sammála um að það væri heimilt að birta eingöngu erlenda frumtexta milliríkjasamnings ef samningurinn varðaði afmarkaðan hóp manna sem með sanngirni mætti ætlast til að skildi hið erlenda mál vegna menntunar sinnar eða annarra sérhæfingar. Þetta er þarna inni, var þarna inni og hefur ekki verið neinn ágreiningur um þetta atriði.

... með breytingartillögunni.

Síðan ákveður nefndin að taka til sérstakrar skoðunar atriði sem vörðuðu birtingu í A-deildinni, þ.e. hvort það mætti taka upp í A-deildina birtingu sem vísaði til birtingarinnar á erlenda frumtextanum. Þar staldraði allsherjarnefndin við og sagði: Ja, við skulum ekki ganga of greitt, stígum varlega til jarðar. Við viljum þetta ekki nema það sé búið að tryggja íslenska þýðingu í C-deildinni. Frávikið sem ég mæli hér fyrir varðar eingöngu það að löggjafinn sjálfur geti ákveðið að óþarft sé að gera þýðingu á viðkomandi efni úr C-deildinni að skilyrði. Ég trúi því og treysti að hv. þingmaður og þingmenn almennt treysti Alþingi til að meta þetta. Hér er ekki verið að opna almenna heimild fyrir framkvæmdarvaldið til að birta í A-deildinni á frumtextanum heldur mun Alþingi taka það til sérstakrar skoðunar hverju sinni.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður hlýtur að þurfa að svara því hvað hefur breyst frá því hann lagði til hér fyrir nokkrum dögum, sem við samþykktum tillögu um og vorum öll samstiga um það í hv. allsherjarnefnd, að bæði hvað varðar A-deild og B-deild Stjórnartíðinda að aðeins megi nota tilvísunaraðferðina ef um er að ræða reglur sem hafa verið birtar og þýddar á íslensku. Við gerðum þessa breytingu og með þeirri breytingu gat ég með glöðu geði treyst mér til að styðja frumvarpið í þeirri mynd sem það er í dag, þ.e. eftir að við samþykktum þá tillögu við 2. umr. Núna hefur hv. þingmaður lagt til að snúa örlítið til baka, vinda örlítið ofan af því sem við samþykktum í hv. allsherjarnefnd og hv. þingmaður samþykkti líka, að það eigi ekki við um birtingu samkvæmt 2. mgr. 4. gr. nema annað verði ákveðið með lögum. Annars vegar vill hann heimila þessa undanþágu með lögum hvað varðar A-deildina og hins vegar með leyfi dómsmálaráðherra hvað varðar B-deildina. Mér finnst það ekki hafa komið skýrt fram hjá hv. þingmanni hvað veldur þessari breytingu hans. Allsherjarnefnd var um það innilega sammála að hafa ætti allan vara á þessari heimild. Hv. þingmaður hefur ekki heldur svarað því hvernig hann sér það standast að heimila þetta frávik í almennum lögum á meðan skýr texti laganna um EES hljóðar á um að gerðirnar skuli þýddar. Þessu hefur hv. þingmaður ekki svarað. Þar af leiðandi er málflutningur hans í tengslum við þessa breytingartillögu afar ósannfærandi. Ég vil endilega að hv. þingmaður geri tilraun til þess að útskýra hvað valdið hefur þessari stefnubreytingu því að um þetta var fullkomin eining í allsherjarnefnd á sínum tíma.

Virðulegi forseti. Ég hygg að hv. þingmanni sé fullkunnugt um hvað hafi valdið því að ég ákveð að leggja fram þá breytingartillögu sem ég mælti fyrir. Þegar nefndin afgreiddi frá sér málið höfðu ekki komið fram sannfærandi upplýsingar frá ráðuneytinu. Það var einfaldlega þannig. Ég rakti það í framsögu minni að utanríkisráðuneytið kom að máli við mig. Við höfum fundað með utanríkisráðuneytinu eftir að nefndarálitið var gefið út. Færð voru fyrir því rök að mjög varlega yrði stigið til jarðar þótt löggjafanum sjálfum væri heimilt að taka ákvörðun um það hverju sinni hvort beita mætti tilvísunaraðferðinni. Ég fellst á það sjónarmið og tel að þrátt fyrir allt sé mjög varlega farið. Varðandi EES-gerðirnar sérstaklega vil ég ítreka að við erum hér að tala um algjör undantekningartilvik. Auðvitað er allur texti sem ratar inn í A-deildina í öllum aðalatriðum byggður á því sem þýtt hefur verið á íslensku. Ég þori að fullyrða að svo er í 99% tilvika. Hér er um afskaplega afmörkuð tilvik að ræða í mjög tæknilegum málum þar sem hópur sérfræðinga starfar með viðkomandi reglur. Sá hópur sem starfar á grundvelli þeirra reglna gerir ekki einu sinni tilkall til að þetta verði þýtt á íslensku og skilur ekki í því. Þessi leið er jafnframt farin annars staðar. Ég vek athygli á því að þrátt fyrir allt er þetta að mínu áliti betri framkvæmd en tíðkast hefur hingað til vegna þess að það hefur oft gerst hingað til að segja einfaldlega í Stjórnartíðindunum að viðkomandi samningur hafi verið gerður, hann liggi frammi í ráðuneytinu og hann hafi ekki verið birtur. Að öðru leyti, um EES-gerðirnar, vil ég bara ítreka að ég tel að þetta hafi engin áhrif á skuldbindingargildi EES-gerðanna.

Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að enn þá hafi ekki komið fram sannfærandi rök frá ráðuneytinu fyrir því að vinda ofan af því sem allsherjarnefnd var sammála um. Ekkert í málflutningi þeirra hefur breyst. Á hinn bóginn sagði fulltrúi ráðuneytisins m.a. að það hefði komið honum á óvart hve fáar gerðir ættu í hlut. Ég sé ekki nokkur einustu rök fyrir því að fara þessa leið. Deilan snerist aldrei um C-deildina en hins vegar vildi allsherjarnefnd taka af allan vafa um A- og B-deildina á sínum tíma. Í mínum huga hafa ekki komið fram nein rök sem breyta því. Það er verið að heimila að opna fyrir þann möguleika að EES-gerðir séu innleiddar í íslensk lög óþýddar. Það tel ég mjög vafasamt að gera, virðulegi forseti, og vil í raun ekki veita frá því nokkra undanþágu. Við erum ekki sammála um þetta, ég og hv. þm. Bjarni Benediktsson. Hann hefur sannfærst um að rétt sé að vinda örlítið ofan af því sem allsherjarnefnd kom sér saman um í nefndaráliti sínu og breytingartillögunni við 2. umr. Ég er ekki sannfærð um það en ég er jafnsannfærð, eftir sem áður, um að texti þessara laga hefði verið réttari í þeirri mynd sem við samþykktum hann við 2. umr. Ég leyfi mér að efast stórlega um að hann standist í þeirri mynd sem hann yrði í með umræddri breytingu, m.a. með tilliti til þess hvort setja megi slíka heimild í almenn lög þegar skýrt er kveðið á um það í sérlögum á grundvelli milliríkjasamnings að gerðirnar skuli þýddar. Hv. þingmaður hefur ekki heldur svarað skýrt spurningunni um hvort hann telji slíka aðgerð standast.

Forseti. Það kemur nokkuð ankannalega fyrir sjónir, manni utan allsherjarnefndar, að hér skuli formaður nefndarinnar flytja einn og sjálfur breytingartillögur eftir að önnur umræða hefur farið fram, en ekki nefndin öll eða a.m.k. meiri hluti hennar. Hv. þm. Bjarni Benediktsson upplýsti að utanríkisráðuneytið, sem flytur ekki þetta mál í upphafi, þ.e. utanríkisráðherra hæstvirtur, heldur dómsmálaráðherra, hafi rætt sérstaklega við hann um að það kunni að vera dýrt og óhagræði af því að hafa þetta eins og allsherjarnefndin var þó búin að ákveða og samþykkja í atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. Þá spyr maður að því, forseti, hvaða neyðarástand sé hér á ferðinni eða þau gríðarlegu mistök í uppsiglingu sem valda því að hæstv. utanríkisráðherra kallar formann allsherjarnefndar sérstaklega á sinn fund til að koma í veg fyrir þetta með heill og gagn þjóðarinnar og ókominna kynslóða fyrir augum. Það kemur í ljós að það er of dýrt að mati hæstv. utanríkisráðherra og nú hv. formanns allsherjarnefndar að íslenskir þegnar, íslenskir borgarar, geti lesið lög sín á íslensku. Það á auðvitað ekki að gera lítið úr þeim vanda sem skapast við það að við eigum löggjöf sameiginlega með öðrum þjóðum sem tala aðra tungu. Ég minni í þessu samhengi á að ég flutti í fyrra tillögu sem þá var vísað til ríkisstjórnarinnar um að kanna réttarstöðu íslenskrar tungu Það var ekki frumvarp heldur þingsályktunartillaga. Þessari tillögu var nokkuð vel tekið á þinginu. Hún var sum sé ekki svæfð í nefnd heldur vísað til ríkisstjórnarinnar. Nú er mig farið að gruna að það sé eiginlega verra en að fá mál séu svæfð í nefnd því að ríkisstjórnin hefur ekkert aðhafst í þessu, hvorki forsætisráðherra, sem minnst var sérstaklega í þeirri tillögu, né menntamálaráðherra, sem málið er skylt, og séu þeir báðir hæstvirtir. Þar var m.a. getið um þá þörf sem væri á að skapa, fyrst og fremst í stjórnarskrá eða með sérstökum lögum, gjarnan bæði í stjórnarskrá og með sérstökum lögum, ákveðnar leiðbeiningar eða reglur um hvernig við viljum haga okkur hér á landi í næstu framtíð. Í fyrsta lagi hvað varðar stöðu íslenskunnar. Í öðru lagi varðandi íslenskt táknmál fyrir heyrnarlausa, sem telst vera móðurmál ákveðins hóps af Íslendingum. Í þriðja lagi varðandi stöðu nýbúamála, hvernig við ætlum að koma þeim fyrir. Í fjórða lagi varðandi stöðu mála sem geta talist alþjóðamál, sem við erum hér að takast á við. Ég held að þetta mál og reyndar önnur sem hér hafa komið upp, t.d. tillaga 15 sjálfstæðismanna um að fella niður þýðingarskyldu á útsendingum í sjónvarpi, mál sem eru sífellt að koma upp og varða núninginn milli móðurtungu okkar og annarra mála, séu afleiðing af þróun alþjóðavæðingar og auknum samskiptum okkar við útlönd á síðari árum. Þau mál sýna að full þörf er á að samþykkja þá tillögu sem ég flutti um það efni eða aðra í hennar dúr. Hún var nú ekki viðameiri en svo að hún gerði ráð fyrir að skipuð yrði nefnd til að kanna þessa hluti og fara í gegnum þá, m.a. í því að fara í gegnum ákveðna texta sem ég tók til, einn þeirra fróðlegan eftir Þór Vilhjálmsson, lögfræðing og lagaprófessor með meiru. Hér er auðvitað þess að gæta, og þess vegna er ég hér kominn fyrst og fremst, að okkur ber að gæta íslenskra hagsmuna. Íslenskir hagsmunir eru m.a. hagsmunir íslenskrar tungu, að íslensk tunga sé móðurmál á landinu og njóti þeirrar stöðu sem eðlilegt er að hún njóti. Minnt skal á að í fjölmörgum stjórnarskrám annarra ríkja, einkum þeim nýlegri, er þetta tekið fram um móðurtungu, oft í tengslum við ákvæði um mál minni hluta eða mál sem aðrir íbúar í landinu tala, en þó ekki endilega. Þetta er t.d. tekið fram í stjórnarskránni frönsku og hefur verið, hygg ég, allt frá 1792. En ég þori þó ekki að fara með það því að ég hef ekki rannsakað það nákvæmlega. Þar er franska sum sé þjóðartunga Frakka. Þetta ber okkur að hafa í huga og mér finnst á móti þessu gengið með þeirri tillögu sem hæstv. utanríkisráðherra hefur nú látið hv. formann allsherjarnefndar flytja hér eftir 2. umr. málsins um Stjórnartíðindi og Lögbirtingablað. Það er auðvitað ekkert bara þetta. Fyrir utan þau rök sem hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir færði hér fram um að þetta væri sennilega óleyfilegt samkvæmt þeim samningum sem við þegar höfum gert við erlendar þjóðir, innan ramma Evrópska efnahagssvæðisins, er auðvitað spurning hér um jafnræði þegnanna. Þegar lög eru sett og samningar staðfestir eiga þegnarnir að eiga kost á því, með þeim venjulegu hæfileikum sem þeir eru útbúnir sem Íslendingar, að kynna sér þessi gögn. Fyrir því er, forseti, gert ráð í almennum reglum sem m.a. tiltaka að menn sem brjóta lög geti ekki fært það sér til afsökunar að hafa ekki séð þau. Af þeim sökum hvílir mjög rík skylda á stjórnvöldum að lögin séu aðgengileg. Þess vegna eru Stjórnartíðindi og Lögbirtingablaðið gefin út. Þess vegna er t.d. lagasafnið á netinu. Það varð ofan á fyrir einum 10 árum, eftir að gerðar höfðu verið sérstakar athugasemdir við það að í upphafi átti að gera safnið að þætti í rekstri fyrirtækis þannig að menn ættu ekki kost á því að komast í lagasafnið á netinu. Það hefur nú verið lagað og það er samkvæmt þessum sjónarmiðum um samskipti yfirvalda og borgara í landinu. Enn er það auðvitað röksemd í þessu að ef lögin liggja ekki fyrir á þeirri tungu sem töluð er í landinu og er þar móðurtunga er ekki hægt að tala um að jafnaðarreglan sé í gildi. Menn halda stundum að allir Íslendingar tali ýmis önnur tungumál en íslensku. Að einhverju leyti gera þeir það. Menn geta keypt í matinn og kannski fengið sér bjór í útlöndum á einhverju þeirra tungumála sem skiljast þar, ensku, skandinavísku eða einhverri blöndu af þessum málum og heimamálinu, en jafnvel kunnátta í ensku er ekki eins almenn hér og við gjarnan hrósum okkur af. Þegar komið er að ensku af því tagi sem viðgengst í lagatextum skilur ekki mikill meiri hluti manna það mál vel. Bara af þeim ástæðum verður að mæla á móti því að enska sé jafngild íslensku með þessum hætti sem hér stendur til þó að um afmörkuð atriði sé að ræða. Ég vil segja það að í þeirri tillögu sem ég flutti og ríkisstjórnin hefur nú til meðferðar, þótt lítill árangur hafi sést af þeirri meðferð, var líka rætt um tiltekna þjónustu við þegnana. Í minni tillögu var rætt um það að í tilvikum nýbúa og útlendinga væri íslenska ríkinu skylt að annast ákveðna þjónustu við þá þar sem þeir skildu ekki íslensku, annaðhvort alls ekki eða þá ekki nógu vel til að geta kynnt sér lög og reglur sem yfirvöld gefa út. Yfirvöld ætlast hins vegar til þess að ekki bara borgarar landsins heldur líka þeir útlendingar sem hér eru staddir fari eftir umræddum lögum og reglum. Meðan við höfum ekki neina slíka þjónustu í gangi er í raun og veru varasamt að fara á nokkurn hátt út á þá braut sem gert er í þessu frumvarpi með samþykki allrar nefndarinnar, hvað þá það sem varðar hina umdeildu tillögu, án þess að um leið sé mælt fyrir um það að innan ráðuneytanna eða stjórnvaldsstofnana eða á einhverjum sérstökum stað sé hægt að leita til túlka og þýðenda sem geti leyst úr ákveðnum vandamálum sem upp geta komið við að lesa texta á ensku eða hvaða öðru tungumáli sem vera skal. Það er ábyrgðarlaust að setja ekki fram slíkar reglur. Hv. þm. Bjarni Benediktsson minntist á að það hlyti að vera í lagi að Alþingi sjálfu yrði falið að ákveða þetta í hvert skipti. Í því fannst mér eins og væri sá tónn að þeir sem væru á móti tillögu hans treystu þá ekki Alþingi og alþingismönnum. Það er auðvitað fráleitt. Það er hins vegar svo að þó að ég hafi bara verið stuttan tíma hér á þingi, þó jafnlangan og hv. þm. Bjarni Benediktsson og kannski ívið lengri reyndar, hef ég þegar séð það í ýmsum stjórnarfrumvörpum að tilmæli um að hagræðingarráðstöfunum sem koma niður á íslenskri tungu og jafnrétti þegnanna í landinu er eins og laumað inn í langa lagabálka. Oft er erfitt að veita þeim einhverja fyrirstöðu því að þau lög sem hér eru helst samþykkt koma ekki frá þingmönnum sjálfum og hafa fengið mismikla meðferð í nefndum á þinginu. Það er eins og ég segi eðlilegt að þetta sé rætt. Það ætti að gera á þeim vettvangi sem ég lagði til, í sérstakri nefnd sem stjórnvöld veldu, launuðu og byggju málið í hendurnar á. Hún gæti síðan útbúið reglur fyrir okkur að íhuga, m.a. með sérstöku stjórnarskrárákvæði sem síðan hefði afleidd lög. Ég vil líka segja að það er eðlilegt að menn líti til einhvers konar hagræðis á þessu sviði, ég get vel skilið það, en ég skil hins vegar ekki þessa sérstöku aðferð sem hv. þingmaður hefur við þetta mál, og hæstv. utanríkisráðherra. Það er af sem áður var þegar Sjálfstæðisflokkurinn taldi sig vera sérstakan málsvara íslensks þjóðernis, og þar á meðal íslenskrar tungu, í krafti þeirrar sögu sem hann vissulega á. Nú er það hæstv. utanríkisráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, og hv. þm. Bjarni Benediktsson, ein af vonarstjörnum þessa flokks, sem ætla sér að spara á íslenskri tungu og jafnrétti þegnanna. Í gær eða fyrradag vildu 15 sjálfstæðismenn aftur gefa sérstakan afslátt á íslenskri tungu og á jafnrétti þegnanna, meira að segja á börnum og unglingum í landinu, vegna þess að þeim þótti það annars vegar líklegt til vinsælda og hins vegar þótti þeim það létta á rekstri Skjás eins í eigu Símans, sem er fyrirtæki sem Sjálfstæðisflokknum er ákaflega annt um að komist í hendurnar á réttum mönnum fyrr eða síðar. Þessir sjálfstæðismenn tóku undir dellumakarí sem forstöðumenn Skjás eins höfðu komið sér upp til að spara 25 þús. kr. á hvern útsendan knattspyrnuleik og spara einnig hinum svokölluðu gestgjöfum knattspyrnuáhugamanna sem voru að mig minnir Flugleiðir, Actavis, Visa Ísland og ég kann ekki að telja fleiri upp hér í stólnum. Ég skil ekki í öðru en að gestgjafarnir hafi þegar talað við Skjá einn, Símann og væntanlega Sjálfstæðisflokkinn líka um að rétta hlut sinn. Það er þeim auðvitað til mikillar háðungar og armæðu að Skjár einn, Síminn og Sjálfstæðisflokkurinn skuli bera það upp á þessi góðu fyrirtæki að þau séu svo blönk og nísk og smásmuguleg að þau tími ekki að borga fyrir einn íþróttafréttamann á vakt á hverjum degi. Þetta er ömurlegur kafli í sögu Sjálfstæðisflokksins og ég vona að flokkurinn beri gæfu til þess að snúa af þessari braut og ganga aftur í bandalag annarra stjórnmálaflokka hér á Íslandi um að halda við íslenskri tungu á þeim nýju tímum sem nú eru að renna upp og með fullu tilliti til þeirrar jákvæðu aukningar á samskiptum í heimsþorpinu sem nú er að verða. Ég ætla ekki að samþykkja þessa tillögu hv. þm. Bjarna Benediktssonar og skora á hann að draga hana til baka, ræða e.t.v. við fleiri ráðherra og skoða betur hug sinn en standa ekki hér uppi sem sérstakur árásarmaður á íslenska tungu, þótt í litlu sé, án þess að hafa á bak við sig neinar þær reglur eða neinn þann málstað sem geti varið þessa einkennilegu málsmeðferð í 3. umr. um ágætt mál.

Frú forseti. Þetta mál hefur átt sér svolítið langan aðdraganda í allsherjarnefndinni. Við byrjuðum að ræða það fyrir jól og fljótlega kom í ljós að ákveðnar efasemdir voru meðal allra nefndarmanna hv. allsherjarnefndar hvað laut að þýðingum EES-gerðanna. Fyrst ber kannski að nefna að megintilgangur þessa frumvarps lýtur að því að heimila rafræna birtingu á stjórnvaldsfyrirmælum og lögum sem í sjálfu sér er jákvætt að mínu mati. Hins vegar rakst hv. allsherjarnefnd mjög fljótlega á ákveðinn vafa sem laut að þýðingu EES-gerðanna. Ég held að þetta mál sé einmitt spurning um togstreitu milli hagræðisembættismanna, lagatextanna og þeirra grundvallaratriða sem lögin byggja á. Ég held að gríðarlega mikilvægt sé fyrir hv. þingmenn að vera á bremsunni þegar embættismenn leita eftir heimildum og öðru slíku í nafni hagræðis, þegar teflt er í tvísýnu hvort það standist lög. Hér er um að ræða EES-samninginn. Hann er ekki bara milliríkjasamningur, hann er lög. Það er búið að lögfesta EES-samninginn þannig að hann er alveg eins og hver önnur lagaákvæði sem gilda hér á landi. Hér er um að ræða afskaplega afdráttarlausa skyldu til þýðinga á EES-gerðinni, 129. gr. EES-samningsins. Orð eins og „skulu“ og „gerðir“ á íslensku koma fram í þeirri grein. Ég sé ekki hvernig þessi grein EES-samningsins veitir það svigrúm sem breytingartillaga hv. þm. Bjarna Benediktssonar lýtur að. Þetta er skýrt orðalag hvort sem við viljum það eða ekki. Þótt við vildum kannski vísa í eitthvert hagræði eða annað slíkt sé ég ekki hvernig við getum komist fram hjá þeirri afdráttarlausu skyldu sem er nú þegar í lögunum. Breytingartillaga allsherjarnefndar sem bæði minni hluti og meiri hluti samþykktu og ákváðu að leggja fyrir þingið og var samþykkt hérna fyrir nokkrum dögum laut að því að heimildina sem um er að ræða í 2. gr. og 3. gr. megi ekki nýta til að innleiða óþýdda þjóðréttarsamninga í landsréttinn með tilvísunaraðferð. Þetta var skilningur og vilji meiri hluta nefndarinnar þegar við lögðum fram þessa breytingartillögu. Í millitíðinni bárust athugasemdir frá utanríkisráðuneytinu, og í kjölfarið á því frá dómsmálaráðuneytinu, um að þetta mundi takmarka svigrúm þeirra of mikið og að þetta væri afskaplega óheppilegt þegar kæmi að ákveðnum lagagerðum sem mönnum fannst ekki praktískt að þýða. Ég get alveg tekið undir að það er ekkert praktískt að þýða járnbrautagerðir hér á landi. Hins vegar eru þær hluti af EES-gerðinni, þar af leiðandi á lögunum og þar af leiðandi á að þýða þær. Síðan má deila um aðrar gerðir sem ráðuneytið vísaði til að ætti ekki að þýða, eins og evrópska þjóðhagsreikninga eða tilskipun um flutninga á hættulegum efnum og jafnframt ákveðnar flugreglur. Hversu þægilegt sem við teljum það vera að sleppa því að þýða þessar gerðir er sú skylda á okkur að þetta skuli verða þýtt. Á meðan EES-samningnum hefur ekki verið breytt hvað þetta varðar teljum við okkur ekki komast fram hjá því. Það er fróðlegt að rifja það upp að þegar frumvarpið var lagt fyrst fram sögðu fulltrúar ráðuneytisins að hugsunin bak við það væri ekki að heimila óþýddar EES-gerðir í landsréttinn. Nefndin vildi taka af allan vafa, gerði þessa breytingartillögu sem við samþykktum við 2. umr. málsins og setti í nefndarálit sitt þar sem meiri hluti og minni hluti voru báðir sammála. Þar stendur, í nefndaráliti allrar allsherjarnefndar, með leyfi forseta: „Til að taka af allan vafa telur nefndin þó rétt að bæta við 2. mgr. 2. gr. og 2. mgr. 3. gr. ákvæði þess efnis að þær heimildir sem þar eru nefndar til að vísa til birtingar skv. 4. gr. laganna eigi eingöngu við um reglur sem hafi verið birtar og þýddar á íslensku.“ Síðan eftir að við erum búin að samþykkja þetta koma athugasemdir frá embættismönnunum um að þetta gæti valdið þeim einhverju óhagræði. Þess vegna treysti ég mér ekki til að styðja þetta mál í ljósi skýrs lagatexta og lagaskyldu á okkur um að þýða EES-gerðirnar hvort sem við viljum það eða viljum ekki og burt séð frá öllu hagræði. Ég held að í þessu samhengi sé mjög mikilvægt að þingmenn séu á bremsunni þegar embættismenn kalla eftir heimildum til hagræðis og annars slíks. Hér er í húfi ákveðinn lagatexti, ákveðin grundvallaratriði sem við höfum í raun ekki svigrúm til að breyta, að mínu mati, eins og hv. þm. Bjarni Benediktsson er að leggja til í sinni breytingartillögu við breytingartillöguna. Mig grunar að hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans séu að einhverju leyti að leggja fram þessa breytingartillögu við breytingartillöguna með talsvert óbragð í munni. Í ljósi þess hvernig umræðan var í allsherjarnefndinni þá vildu menn fara varlega í þetta. Þeim fannst skýrt að tilgangurinn hefði ekki verið að opna á óþýddar EES-gerðir. En nú er verið að gera það annars vegar með almennum lögum eða með leyfi ráðherrans og þá er ég að tala um í tilviki B-deildarinnar. Ég held því að á meðan við höfum þessa skyldu í 129. gr. EES-samningsins, sem er bæði lagaleg skylda og þjóðréttarlegs eðlis, getum við ekki farið þá leið sem felst í breytingartillögu við breytingartillögu sem hv. þm. Bjarni Benediktsson leggur til að við samþykkjum hér.

Frú forseti. Mér fannst málflutningur hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar dálítið sérstakur. Hann gerði mikið úr nauðsyn þess að allar EES-gerðir yrðu þýddar og engar undantekningar gerðar frá þeirri þýðingarskyldu. Hann var kaþólskari en páfinn í þeim efnum. Menn hafa nánast snúið þessu máli upp í andhverfu, finnst mér, og láta eins og íslenskri tungu stafi hætta af þeim breytingum sem hér er lagt til að gerðar verði á lögum um Stjórnartíðindi og Lögbirtingarblað, eins og að lagasafnið væri gefið út á frönsku og þá jafnvel útgefið í Brussel. Auðvitað er þetta ekkert þannig. Það er bara verið að leggja til heimild fyrir löggjafann sjálfan til þess að birta tilteknar gerðir, ef honum sýnist svo, á takmörkuðu sviði, reglur um flug og reglur um kannski járnbrautir og sporvagna, einhver atriði sem skipta okkur Íslendinga kannski ekki mjög miklu máli. Hv. þingmaður lýsti því yfir að hann sæi sér ekki fært að styðja þetta mál í ljósi þeirra breytinga sem hér koma fram og þeirrar miklu hreintrúarstefnu sem hann talaði hér fyrir. Það er nú sérstaklega furðulegt í ljósi þess að þingmaðurinn sjálfur stendur að nefndaráliti um og samþykkti að í lögin yrði leidd regla sem fram kemur í 2. mgr. 4. gr. þar sem beinlínis er heimilað að birta eingöngu erlendan frumtexta milliríkjasamnings ef samningurinn varðar afmarkaðan hóp manna sem með sanngirni má ætla að skilji hið erlenda mál vegna menntunar sinnar og annarrar sérhæfingar. Þingmaðurinn var með öðrum orðum eftir 2. umr. tilbúinn til að gera ákveðnar tilslakanir á þessum grundvallarprinsippum sínum en hefur nú horfið frá þeim tilslökunum. Ég vil fá að vita 

Frú forseti. Málflutningur hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar er með ólíkindum. Hann er að væna mig um að hafa skipt um skoðun í miðjum leik. Það er hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sem er núna að leggja fram breytingartillögu við breytingartillögu sem hann samþykkti fyrir aðeins örfáum dögum. Þetta er grundvallarbreyting sem opnar á það að ákveðnar EES-gerðir verði ekki þýddar. Hann talaði um 4. gr. Hún lýtur að því, eins og frumvarpið leit út í upphafi, að heimilt sé að birta eingöngu erlenda frumtexta milliríkjasamninga. Ég stend alveg við það. Ég er hlynntur þeirri heimild. En ég tel að það eigi ekki við EES-samninginn. Ég veit ekki hvort hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson áttar sig á því að EES-samningurinn er ekki eins og hver annar milliríkjasamningur. Hann er lög. Hv. þingmaður talar um að ég sé kaþólskari en páfinn og talar um hreintrúarstefnu. En það vill nú svo til að hv. þingmaður var nú á þessari skoðun í allsherjarnefndinni og stóð fyrir breytingartillögu sem ég studdi m.a. og hún var einmitt í þá átt sem ég er að lýsa, þ.e. að EES-gerðirnar skuli ætíð vera þýddar. Seinni tíma viðbót, til komin vegna frumkvæðis embættismanna, gerir afstöðu hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar afskaplega skringilega því hv. þingmaður er að opna hér á leyfi bæði hjá ráðherranum og hjá löggjafanum til þess að ákveðnar EES-gerðir verði ekki þýddar. Um það snýst málið. Hann kemst ekkert hjá þeirri lagalegu skyldu sem er nú í EES-samningnum, sem er lög, þ.e. í 129. gr. sem lýtur að því að EES-gerðirnar skuli þýddar hvort sem við viljum það eða viljum það ekki. Þetta er bara skýr lagaleg skylda og við komumst ekkert hjá því. Við höfum hins vegar svigrúm þegar kemur að öðrum milliríkjasamningum sem eru ekki lög til að hafa þá eingöngu á frumtextanum og 2. mgr. 4. gr. lýtur að því. Ég er sammála þeirri heimild. En ég set stoppmerki við þegar kemur að EES-gerðunum því þar er um að ræða lög sem hafa gildi í okkar landsrétti. Við komumst ekkert hjá þeirri skyldu. Fróðlegt væri að vita hvernig hv. þingmaður rökstyður 

Virðulegur forseti. Þetta er ágætisumræða um málið og endurspeglar ýmis sjónarmið sem tekist var á um í nefndinni áður en nefndarálitið var gefið út og komu fram á fundum nefndarinnar með fulltrúa utanríkisráðuneytisins eftir að nefndarálitið var gefið út. Ég ætla aðeins til upprifjunar að rekja feril þessa máls til þess að draga upp skýrari mynd af því sem við erum að fjalla um. Mér finnst að menn hafi aðeins farið út af sporinu í þeirri umræðu sem átt hefur sér stað hér í dag. Í frumvarpinu sem var lagt fram fyrir áramót er í greinargerð með 4. gr., sem hér kemur mjög til umfjöllunar, farið yfir það viðkvæma atriði sem tekist er á um í umræðunni í þingsal í dag. Ég leyfi mér, með leyfi forseta, að lesa aðeins upp úr greinargerðinni: „Í 2. mgr. er að finna heimild til að birta milliríkjasamninga á erlendu máli þegar frumtexti samnings er ekki á íslensku. Hér er um að ræða frávik frá þeirri óskráðu meginreglu að allur texti Stjórnartíðinda sé á íslensku. Heimildin er bundin því afdráttarlausa skilyrði að viðkomandi samningur varði afmarkaðan hóp manna sem með sanngirni má ætlast til að skilji hið erlenda mál vegna menntunar sinnar eða annarrar sérhæfingar. Heimildin á við um umfangsmikla samninga (eða viðauka við samninga) þegar sá hópur manna sem þeir varða hefur augljóslega nægilega kunnáttu til að kynna sér efni þeirra án sérstakrar þýðingar á íslensku.“ Ég endurtek þetta, með leyfi forseta: „... sá hópur manna sem þeir varða hefur augljóslega nægilega kunnáttu til að kynna sér efni þeirra án sérstakrar þýðingar á íslensku.“ Síðan segir í framhaldinu, með leyfi forseta: „Hafa ber í huga að heimilt er að vísa til birtingar skv. 4. gr. frumvarpsins þegar milliríkjasamningar eru lögleiddir með settum lögum eða stjórnvaldsfyrirmælum. Þarf því að beita umræddri heimild með varfærni, sérstaklega ef um er að ræða refsireglur eða aðrar íþyngjandi reglur. Í vafatilvikum væri hægt að láta íslenska þýðingu milliríkjasamnings fylgja með settum lögum eða stjórnvaldsfyrirmælum sem lögfestu ákvæði slíks samnings við birtingu þeirra í A- eða B-deild, ef slíkri þýðingu samningsins hefur verið sleppt við birtingu hans í C-deild Stjórnartíðinda.“ Það hefur því verið ljóst alveg frá upphafi að menn voru meðvitaðir um að það bæri að stíga varlega til jarðar vaðandi þessa heimild, sérstaklega út af þeirri tilvísunarreglu sem er innbyggð í frumvarpið. Það gerðist síðan þegar allsherjarnefndin fór yfir málið, m.a. með frumvarpshöfundum og þeim ráðuneytum sem málið snertir, að nefndinni þótti skorta nokkuð á að það lægi skýrt fyrir fyrir hvað væri nákvæmlega verið að opna. Menn vildu geta fest fingur á hvaða gerðir þetta væru, hvers konar samningar þetta væru sem menn óska eftir heimild til að nota tilvísunarleiðina til þess að koma inn í A-deildina. Þar sem nefndinni þótti ekki hafa komið fram nægilega skýr svör í þessu efni var sú leið farin sem ég studdi svo sannarlega og birtist í nefndaráliti allsherjarnefndar um að taka af allan vafa í þessu efni. Var því bætt við 2. mgr. 2. gr. og 2. mgr. 3. gr. ákvæði þess efnis að tilvísunarleiðin væri einungis heimil þegar þær reglur sem birtar hefðu verið á grundvelli 4. gr. laganna hefðu verið þýddar á íslensku. Með öðrum orðum féllst nefndin ekki á eða hún vildi ekki einungis fara varlega heldur vildi hún, þar sem ekki lá fyrir um hvað var hér að ræða, nánast skrúfa bara fyrir þennan möguleika. Við þessu bárust athugasemdir. Þá var kallað eftir frekari skýringum. Það er á grundvelli þeirra skýringa sem nefndinni bárust í framhaldi af þessu sem ég tefli fram þeirri breytingartillögu sem ég hef hér mælt fyrir og ég hreinlega frábið mér alla umræðu um að hér sé íslenskri tungu stefnt í hættu. Mér finnst sú umræða alveg með ólíkindum, algjörlega með ólíkindum vegna þess að hér er um slíkar undanþágur að ræða frá þeirri meginreglu sem allir eru sammála um, að íslensk lög og reglur séu birtar þegnunum á íslensku, að mér finnst tilefnið til að blanda slíkri umræðu inn í þetta þingmál vera afskaplega léttvægt. Það sem mestu máli skiptir hér er það að hafi menn ætlað eða séu reiðubúnir til þess að gera eitthvert frávik frá þeirri reglu að í A-deild og B-deild sé ekki vísað til birtingar nema gerðirnar hafi verið þýddar á íslensku þá er varla hægt að stíga varlegra skref en að láta matið í þessu efni í hendur Alþingis. Hvernig er hægt að stíga með nokkrum hætti varlegar til jarðar en að gera það einmitt þannig?  Ég vil ítreka að ég held að menn séu hér að gera úlfalda úr mýflugu. Ég tel að ég mæli hér fyrir afar varfærinni undanþágu. Löggjafanum og dómsmálaráðherra á að vera treystandi til þess að meta hvort tilvísunarleiðin sé tæk í þeim fáu tilvikum sem sú leið hefur verið farin að birta gerðir einungis á frumtextanum í C-deildinni. Þetta verða eins og við þekkjum fá tilvik og varða til að mynda, eins og allsherjarnefnd hefur verið upplýst um, flugöryggisreglur, handbækur sem mælast í metravís, handbækur sem notaðar eru á vettvangi Flugmálastjórnar og flugrekenda. Að menn skuli vera að blanda því hér inn í umræðu um slík mál að í voða sé stefnt jafnrétti almennings til aðgangs að upplýsingum um þau lög og reglur sem hér á landi gilda er auðvitað alveg með ólíkindum vegna þess að þetta er sjálfsagt hagræði sem við eigum að samþykkja og menn hafa gert annars staðar jafnframt.

Frú forseti. Ég vil byrja á að fagna því að þetta mál sé aftur komið til umræðu á hinu háa Alþingi. Eins og menn muna kannski var umræðu um málið frestað fyrir viku, eftir að menn höfðu staðið í pontu Alþingis og út úr þeim staðið bunan svo klukkutímum skipti, um allt annað en málið sjálft. Þá snerist umræðan um það hvort það nægði að settur menntamálaráðherra væri í salnum og viðstaddur umræðuna eða ekki.

Staðgengill.

Staðgengill menntamálaráðherra, ef það þjónar hagsmunum hv. þm. Marðar Árnasonar að kalla ráðherrann það. Það skiptir ekki máli. Við þá umræðu var lítið fjallað um efni málsins og málið þæft af stjórnarandstöðunni og hún gaf frá sér yfirlýsingar um að nauðsynlegt væri að fresta málinu. Það má svo sem segja að stjórnarandstaðan, sérstaklega þingmenn Samfylkingarinnar, hafi náð nokkrum árangri í því máli. Þeim hefur tekist að tefja það að þetta góða mál sé leitt í lög. Rifjum aðeins upp hver afstaða stjórnmálaflokkanna er til málsins og fulltrúa þeirra sem hingað hafa komið í pontu og fjallað um það. Ef við rifjum upp afstöðu þeirra til þessa máls, sem snýr náttúrlega fyrst og fremst um sameiningu Tækniháskóla Íslands og Háskólans í Reykjavík, þá hefur komið skýrt fram, m.a. fram í máli hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar - hann er því miður ekki í salnum þrátt fyrir að hæstv. menntamálaráðherra sé kominn í salinn og ég sakna hv. þingmanns - en hann lýsti því yfir að Samfylkingin styddi ekki sameiningu þessara tveggja skóla nema með þeim skilyrðum að frumvarpinu yrði breytt. En þegar að var spurt þá kom í ljós að Samfylkingin styddi ekki sameininguna. Það kom líka fram í umræðunni í máli hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur að Vinstri hreyfingin – grænt framboð styddi ekki heldur sameininguna. Það eru nokkur tíðindi, þykir mér, vegna þess að ég tel að málið sé gott og mér finnst líka dálítið sérstakt að stjórnmálamenn, þingmenn stjórnarandstöðunnar, vilji beita áhrifum sínum á hinu háa Alþingi til að bregða fæti fyrir það fólk sem stendur að rekstri þessara skóla og koma í veg fyrir að þeir stúdentar sem þar sinna námi geti gert það á þeim forsendum sem þeir sjálfir hafa lýst yfir að þeir vilji gera. Þetta er bara upprifjun á því sem komið hefur fram í umræðunni. Ég verð þó að segja, áður en ég kem að efni málsins, að það ótrúlega gerðist þegar málið var síðast til umræðu að ég var sammála hv. þm. Merði Árnasyni sem lýsti því yfir í upphafi ræðu sinnar, ef ég man rétt, að stjórnarandstaðan hefði kannski mátt vera betur samstiga í málinu. Það er dálítið sérstakt að fulltrúar stjórnarandstöðunnar hafa skilað frá sér tveimur nefndarálitum um málið þar sem fram koma mismunandi sjónarmið. Það er athyglisvert í ljósi þess að það er ekki ýkja langt síðan formenn stjórnarandstöðuflokkanna lýstu því yfir, þegar þeir riðu til þings, að þeir mundu hafa með sér mikið og gott en þó löglegt samráð í afstöðu sinni til einstakra mála. Eitthvað virðist þó sem slest hafi upp á vinskapinn í stjórnarandstöðuflokkunum, a.m.k. í þessu máli. Ég held að hv. þm. Mörður Árnason hafi lýst því ágætlega í upphafi ræðu sinnar um málið. Ég tek undir það og það væri sómi af því ef stjórnarandstaðan mundi standa við stóru orðin í jafnmikilvægum málum eins og þessu, standa saman. Ekki að það geri málstaðinn eitthvað göfugri eða betri en það væri betri bragur á því eins og fram kom hjá hv. þingmanni í ræðu hans. Eins og ég hef áður sagt, herra forseti, tel ég að hér sé um mikið framfaraskref í íslenskum menntamálum að ræða og einstaklega gott mál. Ég tel það sé mikið fagnaðarefni að ríkisstjórnarflokkarnir vilji beita sér fyrir því að sameina Háskólann í Reykjavík og Tækniháskóla Íslands. Hér er um að ræða sameiningu tveggja tiltölulega lítilla háskóla í einn sterkan háskóla sem getur virkað sem mótvægi við Háskóla Íslands. Úr sameiningunni verður að mínu mati til mjög öflugur háskóli, öflug menntastofnun. Starfið sem fram fer í hinum nýja háskóla mun nýtast nemendum og kennurum vel og sömuleiðis þjóðfélaginu öllu. Það á náttúrlega að vera kappsmál fyrir okkur að mennta þjóðina vel og tryggja gæði menntunar þannig að hér geti orðið framfarir, hvort sem það er í íslensku háskólalífi, íslensku atvinnulífi eða samfélaginu öllu. Ég tel, herra forseti, kosti sameiningarinnar ótvíræða. Samkeppni milli háskóla er mjög af hinu góða og ég tel að reynslan hafi sýnt okkur að með samkeppninni aukist gæði menntunar verulega. Samkeppni bætir skólana, eykur valfrelsi og þeir kostir sem stúdentum bjóðast verða fleiri. Ég tel að besta dæmið um það sé mín gamla háskóladeild í háskólanum vestur á Melum, lagadeild Háskóla Íslands. Ég man hvernig sú deild var áður en lagadeild Háskólans í Reykjavík tók til starfa. Hún hafði verið óbreytt um áratuga skeið en við samkeppnina tóku menn sig á, gjörbreyttu og bættu námið sem hefur skilað sér í betri og efnismeiri menntun en fór fram á árum áður, þótt sú menntun hafi veri ágæt. Hið sama mun gerast hvað varðar verkfræði og tæknimenntun. Við hljótum að fagna því að í hinum sameinaða háskóla verði lögð aukin áhersla á þær greinar umfram það sem nú er í hinum tveimur smáu háskólum. Við vitum að áhrifin af því að auka vægi og styrkja nám í verkfræði og tæknifræði verða þau að ýmsar atvinnugreinar, t.d. í hátækniiðnaði, eflast. Við stígum í raun sama skref með þessu og Finnar gerðu fyrir mörgum árum þegar þeir tóku þá pólitísku ákvörðun að efla verkfræðinám til að efla nýsköpun í atvinnulífinu og efla hátækniiðnað með þeim afleiðingum sem við þekkjum, að finnskt efnahags- og atvinnulíf óx og dafnaði og Finnar risu ef svo má segja úr öskustónni og standa nú einna fremstir meðal þjóða. Eins er það sérstakt fagnaðarefni að með þessu frumvarpi er ríkisstofnunum fækkað um eina. En það er ekki stærsti hlutinn af þessu máli þó að rétt sé að halda því til haga. Í starfi og á fundum menntamálanefndar kom skýrt fram að kennarar, stjórnendur beggja skólanna og nemendur þeirra styðja mjög sameiningu skólanna. Það er sérstakt ánægjuefni. Það er gaman fyrir okkur sem stöndum að frumvarpi eins og þessu að finna jafnmikinn meðbyr og raunin er hjá þeim sem málið varðar. Það er gott að finna það að stjórnvöld eru að réttri leið í menntamálum og finna stuðning við málið, bæði hjá stjórnendum, kennurum og nemendum. Í ljósi þess skilur maður ekki hvers vegna í ósköpunum stjórnarandstaðan vill leggja stein í götu þess fólks sem á hagsmuna að gæta í málinu. Það kom líka fram í nefndinni að það skipti verulegu máli að þetta frumvarp fáist samþykkt sem allra fyrst. Það er ljóst að framtíð þeirra sem hlut eiga að máli er að nokkru leyti óljós. Við erum að tala um 2.300 stúdenta sem vita ekki alveg nákvæmlega hvað býður þeirra meðan málið hangir í lausu lofti og frumvarpið er ekki samþykkt. Það sama má segja um 200 kennara sem málið varðar. Við vitum að frumvarpið felur það í sér að kennurum í Tækniháskólanum verður öllum sagt upp. Það skiptir miklu máli fyrir það fólk, sem á afkomu sína undir starfi sínu, fái að vita hvað framtíðin ber í skauti sér. Maður skilur ekki þann málflutning stjórnarandstöðunnar, hv. þm. Mörður Árnason, að stjórnarandstaðan vilji fresta málinu eða leggjast gegn því. Það er algerlega óskiljanleg afstaða. Að sínu leyti er það blaut tuska framan í þetta fólk, 2.300 stúdenta og 200 kennara. En stjórnarandstaðan og hv. þingmenn hennar verða náttúrlega að eiga það við sig, ekki ætla ég að taka undir slíkan málflutnings. Herra forseti. Stóru tíðindin í þessu máli eru að með sameiningunni og breytingu í menntakerfinu mun koma 300 millj. kr. innspýting frá atvinnulífinu, þ.e. einkaaðilum, inn í menntakerfið. Það eru stóru tíðindin í málinu, 300 millj. kr. frá einkaaðilum inn í menntakerfið. Auðvitað á að fagna þeim tíðindum. Hvers vegna í ósköpunum setja stjórnarandstöðuflokkarnir sig upp á móti sameiningunni eins og þeir hafa gert? Af hverju styðja þeir ekki að atvinnulífið styðji við bakið á menntakerfinu, stjórnmálaflokkar sem á hátíðisdögum telja að menntakerfið skipti miklu máli og tala mikið um það? Þegar á reynir sér maður hins vegar bara í iljarnar á þeim vegna þess að þeir hlaupast undan málinu, sérstaklega vegna einhverra formsatriða. Þá skulum við koma að því hver eru helstu ágreiningsmálin varðandi þetta frumvarp milli stjórnarinnar og stjórnarandstöðuflokkanna. Ágreiningsmálin snúast fyrst og fremst um formsatriði, þ.e. um rekstrarform hins nýja skóla. Almennt er ég þeirrar skoðunar að það sé ekki ríkisins að ákveða hvert rekstrarformið á hinum nýja háskóla skuli vera. Taki einkaaðilar að sér að reka menntastofnanir þá eiga þeir sjálfir að fá að ákveða á hvaða formi þær eru starfræktar. Hið sama má segja um það þegar einkaaðilar taka að sér slíkan rekstur. Þá ættu menn að fagna því framtaki en ekki reyna að rífa það niður eins og hér hefur verið gert í umræðunni. Ég verð að segja, út af þessu máli, ágreiningnum um rekstrarform hins nýja skóla, að mér finnst það býsna ódýrt, ódýr málflutningur, að þingmenn á hinu háa Alþingi komi í ræðustól og út úr þeim standi bunan um að það gangi ekki að þessi skóli sé rekinn á hinu forminu eða öðru og skipti sér af rekstrarforminu, menn sem taka enga áhættu í málinu eða leggja lítið sem ekkert af mörkum til málsins. En það stendur út úr þeim bunan við að mótmæla því rekstrarformi sem fólkið sjálft, sem vill efla menntakerfið og styrkja með því að starfrækja nýjan háskóla, hefur kosið að velja. Þetta er mjög ódýr málflutningur. Afskaplega ódýr. Ég segi það fyrir mitt leyti að ef aðstandendur hins nýja skóla hefðu viljað starfrækja skólann á einhverju öðru rekstrarformi tel ég að við stjórnarliðar hefðum aldrei staðið gegn því. Ef það hefði verið mat stjórnenda hins nýja skóla að reka hann í formi sjálfseignarstofnunar, nú þá gott og vel, þá hefðu þeir bara fengið að gera það, a.m.k. hefði ég ekki slegið neina varnagla við því. Þeir hafa hins vegar sjálfir ákveðið út frá sínum hagsmunum og þeim röksemdum sem þeir hafa fært fyrir máli sínu að það sé skynsamlegra að reka skólann á hlutafélagaforminu og það mega þeir taka ákvörðun um að mínu mati. Það er rangt sem fram kom í máli hv. þm. Marðar Árnasonar að við í stjórnarliðinu værum á móti sjálfseignarstofnunum sem rekstrarformi. Það er ekki rétt. Ég er ekki á móti sjálfseignarstofnunarforminu sem rekstrarformi, alls ekki. Ég virði bara rétt þeirra sem hyggjast reka og starfrækja háskóla til þess að velja sjálfir á hvaða formi sá rekstur fer fram. Sú ákvörðun kemur að mínu mati hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni ekkert við. Með öðrum orðum, herra forseti, þá er það atvinnulífið sjálft sem á að fá að ákveða með hvaða hætti slíkur rekstur fer fram en sú ákvörðun á ekki að vera undir okkur þingmönnum komin sem tökum ekki neinar afleiðingar eða berum neina ábyrgð á þeim rekstri sem hér er til umfjöllunar. Eins og við ræddum við 1. umr. og ég tók þátt í fjölluðum við aðeins um það af hverju einkahlutafélagsformið var valið vegna reksturs hins nýja háskóla. Ég sagði þá að það væru í rauninni bara praktísk rök sem leiddu til þess að þessir aðilar veldu það form umfram sjálfseignarstofnunarformið en hvatti til þess að menn mundu nú spyrja stjórnendur hins nýja skóla hvers vegna það form hefði verið valið en ekki sjálfseignarstofnunarformið. Það var gert. Rekstraraðilarnir og stjórnendur hins nýja skóla gerðu mjög málefnalega og ítarlega grein fyrir því hvers vegna einkahlutafélagsformið var valið fram yfir sjálfseignarstofnun. Það kemur reyndar mjög skýrlega fram í bréfi sem menntamálanefndinni barst þann 7. febrúar árið 2005 sem stafar frá Sverri Sverrissyni, Guðfinnu S. Bjarnadóttur, Stefaníu K. Karlsdóttur og Bjarka A. Brynjarssyni. Þar færa þau býsna góð rök fyrir því hvers vegna hlutafélagaformið var valið fram yfir sjálfseignarstofnunina. Ég gæti svo sem farið yfir þau rök nákvæmlega en ég ætla ekki að gera það hér, það hefur verið gert. En mér finnst það ansi kaldar kveðjur til þessa fólks, þar á meðal skólameistaranna í Háskólanum í Reykjavík og Tækniháskóla Íslands, sem hafa fært fram rök fyrir hlutafélagaforminu á einum þremur blaðsíðum, að síðan þegar málið er afgreitt frá nefndinni segir 1. minni hluti menntamálanefndar, þ.e. hv. þingmenn Björgvin G. Sigurðsson, Mörður Árnason og Katrín Júlíusdóttir, í nefndaráliti sínu að engin rök hefðu komið fram sem styddu einkahlutafélagsform hins nýja skóla. Mér finnst þetta nú ansi kaldar kveðjur gagnvart því fólki sem ætlar sér að starfrækja þennan háskóla og hefur valið sér þetta rekstrarform og hefur gert grein fyrir því á þremur blaðsíðum í svörum sínum til nefndarinnar að halda því fram að það séu bara engin rök, það sé ekkert að marka það sem frá þessu fólki kemur. Þar tel ég að liggi fyrir mjög haldbær rök fyrir því af hverju hlutafélagaformið er valið umfram sjálfseignarstofnunarformið og það fólk sem undir þetta plagg skrifar hefur það nú fram yfir marga hv. þingmenn að hafa reynslu af því að reka stofnanir og fyrirtæki á þessum tveimur formum. Í þessu bréfi segir, með leyfi forseta: „Reynsla okkar og kynni af þessum tveimur formum hefur sannfært okkur um að hlutafélagaformið sé almennt heppilegra þó alls ekki beri að gera lítið úr sjálfseignarstofnunum.“ Þetta fólk hefur reynslu af rekstri á báðum þessum félagaformum og kemst að þessari niðurstöðu á þeim grundvelli. En ef við förum aðeins yfir það hver voru rök stjórnarandstöðunnar gegn einkahlutafélagsforminu þá voru þau tvenns konar. Tvenns konar rök voru færð gegn því að hinn nýi háskóli yrði rekinn á einkahlutafélagsforminu. Fyrri rökin voru þau að það gengi ekki að reka háskóla á Íslandi í formi einkahlutafélags vegna þess að slík félög væru rekin í hagnaðarskyni. Slíkum félögum væri ætlað að afla eigendum sínum arðs. Í öðru lagi var því haldið fram að sjálfseignarstofnunarformið hefði sannað sig og það væri miklu betra við rekstur á skólastofnun og vitnað til skólamanna í því sambandi og einkum þó skólameistarans í Háskólanum á Akureyri. Ef við förum aðeins yfir fyrri röksemdina um það sem komið hefur fram hjá stjórnarandstöðunni að það gangi ekki að reka háskóla sem hlutafélag vegna þess að það sé gert í hagnaðarskyni, þá kemur einfaldlega fram í samþykktum þess félags sem hér um ræðir, þ.e. Hástoðar, en í 2. gr. samþykktanna segir, með leyfi forseta: „Hlutverk félagsins er ekki að afla hluthöfum þess fjárhagslegs ávinnings af rekstri.“ Í 11. gr. segir, með leyfi forseta: „Hagnaði félagsins skal aðeins ráðstafað til að efla starfsemina í samræmi við hlutverk félagsins. Félaginu er óheimilt að verja hagnaði, réttindum eða eignum til annarra verkefna en þeirra sem samræmast hlutverki og starfsemi félagsins. Ekki verður greiddur arður út úr félaginu.“ Hvað segir þetta okkur? Þetta segir okkur að helstu rök sem stjórnarandstaðan flutti gegn þessu máli standast ekki vegna þess að það liggur fyrir í samþykktum félagsins að ekki verður greiddur út arður og ef það verður einhver arður af rekstrinum verður hann notaður til að efla þessa stofnun enn frekar. Ekki eru það því hagnaðarsjónarmiðin sem ráða. En þá hafa hv. þingmenn haldið því fram að það sé nú ekkert að marka þetta vegna þess að í samþykktunum segi að þeim megi breyta með 2/3 hluta atkvæða þannig að menn geti í rauninni komið saman á stjórnarfundi í Hástoð ehf. og breytt samþykktunum og tryggt sér það að greiddur verði út arður af þeirri starfsemi sem þar fer fram. En hvaða reglur skyldu nú verða ef vilji stjórnarandstöðunnar næði fram að ganga og háskólinn yrði rekinn á sjálfseignarstofnunarformi? Það vill nefnilega þannig til að þann 19. mars árið 1999 samþykkti hið háa Alþingi lög um sjálfseignarstofnanir sem stunda atvinnurekstur. Þau eru nr. 33 frá árinu 1999. Í 36. gr. þeirra laga, sem fjallar um breytingu samþykkta, slit og sameiningu, segir: „Samþykktum sjálfseignarstofnana verður ekki breytt nema með heimild í þeim.“ - Sem er það sama og segir í hlutafélagalögum. - „Til breytinga á samþykktum þarf samþykki minnst 2/3 hluta greiddra atkvæða, svo og samþykki þeirra aðila sem hafa lagt fram minnst 2/3 hluta þess stofnfjár sem farið er með atkvæði fyrir.“ Með öðrum orðum, það gildir algjörlega sama regla um breytingar á stofnsamþykktum í sjálfseignarstofnun og í hlutafélagi. Þau rök að halda því fram að það kunni að vera að samþykktum hlutafélags verði breytt til þess að heimila að greiða út arð, þau gilda á nákvæmlega sama hátt um sjálfseignarstofnun. Það er enginn eðlismunur á þessu tvennu.  Ef við víkjum að sjálfseignarstofnunarforminu af því að því hefur verið haldið fram af fulltrúum stjórnarandstöðunnar að sjálfseignarstofnunarformið sé miklu betra en einkahlutafélagsformið þá hlýtur maður að gera kröfu til þess að hv. þingmenn rökstyðji hvers vegna í ósköpunum það form er betra. Þau rök hafa ekkert verið færð fram hérna í þingsalnum. Því hefur bara verið haldið fram að sjálfseignarstofnunarformið sé miklu betra,  Menn hafa vitnað í orð skólameistara Háskólans á Akureyri og bera fyrir sig einhverja skólamenn. En hvað með þá skólamenn sem hér um ræðir? Hvað með stjórnendur Tækniháskóla Íslands?  Hvað með aðra skóla sem starfræktir eru á Íslandi? Hvað með Flugskóla Íslands hf., hvað með hann?  En ég hlýt að kalla eftir rökum fyrir því af hverju í ósköpunum sjálfseignarstofnunarfyrirkomulagið er betra en einkahlutafélagsformið. Maður hlýtur líka að spyrja sig: Hvernig í ósköpunum stendur á því að þegar menn hefja atvinnurekstur - og ég bið hv. þm. Mörð Árnason að svara þessari spurningu - hvort sem það er í venjulegum atvinnurekstri, í menntakerfinu eða hvar sem er, hvernig í ósköpunum skyldi standa á því að menn kjósa að gera það í formi hlutafélags? Hvernig stendur á því að hér spretta upp þúsundir ef ekki tugir þúsunda hlutafélaga um alls kyns rekstur, hvort sem það er á sviði menntamála eða einhverju öðru sviði? Ef sjálfseignarstofnunarformið er svona gott eins og hv. þingmenn vilja halda fram, af hverju sjáum við ekki sjálfseignarstofnanir spretta upp eins og gorkúlur úti um allt? Það er bara einfaldlega vegna þess, og ég skal svara þessari spurningu fyrir hv. þm. Mörð Árnason, að einkahlutafélagsformið og hlutafélagaformið er miklu hentugra í rekstri, þetta er bara miklu betra rekstrarform. 

… lögin frá 1999.

Ég kalla eftir þessum rökum, herra forseti. Ég kalla eftir röksemdum fyrir því af hverju í ósköpunum stjórnarandstaðan telur að sjálfseignarstofnunarformið er valið en ekki hlutafélagaformið.

Ég vil biðja hv. þingmann að gera hlé á máli sínu þar sem gert var ráð fyrir matarhléi klukkan hálfeitt.

Hv. þingmaður á einungis tvær mínútur eftir af ræðu sinni. Má ég klára hana?

Já.

Herra forseti. Ég óska innilega eftir því að fá svör við þessum spurningum sem ég hef hér varpað fram. En að öðru leyti vil ég segja að ég tel að þetta mál sé mikið framfaramál, framfaraskref í íslenskum menntamálum. Ég furða mig á því og ég skil ekki af hverju í ósköpunum stjórnarandstaðan leggst gegn máli eins og þessu, sem er jákvætt og gott, ekki bara fyrir íslenskt menntakerfi heldur líka þá nemendur sem stunda nám í þessum skólum, kennara og stjórnendur. Maður skilur ekki í ljósi þeirra yfirlýsinga sem fram hafa komið fyrir menntamálanefnd af hverju í ósköpunum fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna vilja bregða fæti fyrir það fólk sem hér á raunverulega hagsmuni. Herra forseti. Að þeim orðum sögðum lýk ég máli mínu.

Forseti. Ég var í rúman klukkutíma í fyrri umræðu málsins að reyna að skýra út fyrir hv. þingmanni hvernig þetta stæði allt saman og hann virðist eitthvað hafa verið sljór við þá umræðu því hann er nú að spyrja spurninga sem þegar hefur verið svarað. Ég ætla að gera honum það til geðs og þingheimi öllum náttúrlega að halda ræðu á eftir þar sem ég svara í annað sinn eða þriðja þeim spurningum sem hv. þingmaður ber hér fram. Núna langar mig til að spyrja hv. þingmann sjálfan tveggja spurninga í tilefni af orðum hans: Í fyrsta lagi: Þekkir þingmaðurinn dæmi um háskóla í hlutafélagsformi? Í öðru lagi, vegna þess að hann talar um að það sé gott að háskólar keppi: Hvernig verður háttað eftir samþykkt þessara laga samkeppni í tæknifræði og skyldum greinum milli íslenskra háskóla?

Herra forseti. Hv. þm. Mörður Árnason víkur sér undan því að svara þeim spurningum sem ég hef varpað til hans og mér finnst það skiljanlegt. En hann spyr mig tveggja spurninga: Annars vegar hvort ég geti nefnt einhverja háskóla sem starfa á hlutafélagsformi. Því er til að svara, herra forseti, að ég get ekki nefnt neina háskóla a.m.k. á Íslandi sem starfa á því formi. Hins vegar nefndi ég í ræðu minni að til eru menntastofnanir sem eru starfræktar í formi hlutafélags og ég taldi þær upp, en ég efa ekki að í löndunum í kringum okkur séu starfræktir háskólar á hlutafélagsformi. Ég hef ekki rannsakað það sérstaklega, ég vil taka það fram, en ég efa ekki að í Bretlandi og Bandaríkjunum séu starfræktir háskólar á einhverju slíku formi. Ég tel að þessi umræða, og ég sagði það strax í upphafi ræðu minnar, sé í rauninni deila um keisarans skegg. Ég tel að það skipti ekki öllu máli á hvaða formi skólinn er rekinn, en okkur ber hins vegar að virða það að það eru stjórnendur þessara skóla sem eiga að fá að taka ákvörðun um á hvaða formi þeir reka sinn háskóla. Varðandi samkeppni í tæknifræði styð ég að það verði samkeppni þar og vonast til að Háskóli Íslands taki upp kennslu í þeirri námsgrein í samkeppni við Háskólann í Reykjavík eða hinn nýja sameinaða skóla. Ég geri mér vonir um að það geti gerst og geri ráð fyrir að slík viðbót við það nám sem nú er þegar starfrækt í verkfræðideild Háskóla Íslands sé ekki mjög mikil.

Forseti. Ég biðst forláts á því að hafa kinokað mér við að svara á tveimur mínútum eða tvisvar sinnum tveimur mínútum öllum þeim miklu spurningum sem hv. þingmaður hefur beint til mín. Ég sagðist ætla að gera það á eftir. Ég vona að hann taki mark á mér með það en ég var búinn að því. Ef hv. þingmaður hefði verið vakandi í fyrri ræðu minni eða viðstaddur a.m.k. hefði hann heyrt að ég færði þar margvísleg rök í nokkuð langri ræðu, sennilega aðeins of langri fyrir hv. þingmann og þingheim og jafnvel of langri fyrir sjálfan mig. Um fyrra svar hv. þingmanns við spurningu minni í andsvörum er það að segja að hann þekkir ekki neinn háskóla sem rekinn er með hlutafélagsformi. Ég skal ekki fortaka það frekar en hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson að einhverjir háskólar séu það í Bretlandi og Bandaríkjunum. Ég hygg að það sé ekki í nágrannalöndum okkar á Norðurlandasvæðinu eða í Norður-Evrópu yfir höfuð. Háskólar eru auðvitað með margvíslegum hætti í ríkjum. Ég hef t.d. tekið eftir því að stundum fær maður tilboð í netpóst sinn um að kaupa sér ýmsar gráður í háskólum, einkum í Bandaríkjunum, og ég efast ekki um að þeir háskólar séu reknir með hlutafélagsformi, ef það er það sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson meinar. Um síðari spurninguna vekur það mikla athygli að Sigurður Kári skuli svara með þeim hætti því hann hefur þá væntanlega tryggt það hjá menntamálaráðherra eða einhvers staðar í djúpum valdsins að þetta verði gert. Það kemur hvergi fram að þetta eigi að gera. Við höfum þráspurt um þetta. Við höfum ekki fengið neinar áætlanir, plön, yfirlýsingar eða fyrirheit um að tæknifræðinámið verði stundað í öðrum skóla en þessum hlutafélagsskóla með skólagjöldum. Þetta er eitt af grundvallaratriðum málsins eins og verður komið inn á væntanlega á eftir. Það vekur hins vegar athygli að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson virðist, eins og hv. þm. Dagný Jónsdóttir, með einhverjum hætti hafa skilyrt stuðning sinn við málið því að þessar tæknigreinar yrðu teknar upp í öðrum skólum, Háskóla Íslands m.a., en þá spyrjum við: Hvar eru efndirnar á því, hvar eru fyrirheitin, hvar eru loforðin um það?

Herra forseti. Ég vil taka fram í upphafi að þegar hv. þm. Mörður Árnason flutti ræðu sína við 2. umr., fyrir viku síðan, var ég bæði vakandi og viðstaddur, reyndar var ég viðstaddur hluta ræðunnar við sjónvarpstækið mitt á skrifstofunni en ég fylgdist með henni þar sem hv. þingmaður fjallaði fyrst og fremst um akademískt frelsi en að litlu leyti um rekstrarformið þó svo að hann hafi vikið að því orði. Ég vil taka fram út af því sem kom fram hjá hv. þingmanni að ég hefði skilyrt stuðning minn við málið því að tekið yrði upp tæknifræðinám í öðrum háskóla. Það er ekki rétt. En ég vil hins vegar, sem aðdáandi Háskóla Íslands og stuðningsmaður hans, og vona að Háskóli Íslands eflist og þar verði kenndar fleiri greinar en kenndar eru í dag og það á við um tæknifræðina eins og margar aðrar námsgreinar. Það að tæknifræði sé tekin upp í Háskóla Íslands er ekki skilyrði fyrir því að ég styðji þetta mál, alls ekki, en eins og ég sagði vonast ég til að Háskóli Íslands sjái sér hag í því að taka upp það nám væntanlega við verkfræðideildina.

Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa langt andsvar við ræðu hv. þingmanns þar sem ég er næstur á mælendaskrá og mun koma inn á nokkur atriði úr ræðu hans í ræðu minni á eftir. Það er þó eitt atriði sem er nauðsynlegt að bregðast við strax, þ.e. þegar hv. þingmaður gaf í skyn að stjórnarandstaðan væri á einhvern hátt að fresta eða tefja málið. Það eru ásakanir sem standast engan veginn skoðun. Þannig er þessu máli háttað að hæstv. menntamálaráðherra lagði það loksins fyrir þingið í desembermánuði, þ.e. að lokinni afgreiðslu fjárlaga sem var auðvitað býsna óeðlilegt, þannig að ef tafir eru einhvers staðar á málinu þá eru þær áður en málið kom til þings. Menntamálanefnd brást afar skjótt við og náði að halda fund í nefndinni og koma málinu til umsagnar fyrir jólaleyfi þingsins en gat hins vegar ekki fjallað um það fyrr en að loknu jólaleyfi, þ.e. í lok janúarmánaðar. Málið kom síðan til 2. umr. á þriðjudag í síðustu viku og þá vildi svo óheppilega til að hæstv. ráðherra var ekki viðstödd. Þetta er eitt stærsta mál sem frá ráðuneytinu hefur komið. Það var auðvitað afar óheppilegt en það er auðvitað rétt að vekja athygli á því að hæstv. forseti sá til þess að umræðunni lauk ekki fyrr en hæstv. ráðherra gat verið viðstödd og það er auðvitað fagnaðarefni og afar eðlilegt. Umræðan um málið hefur í raun og veru ekki verið löng, 1. umr. var ekki löng og 2. umr. stendur enn yfir. Það verður að teljast eðlilegt í svo stóru máli að það þurfi nokkrar klukkustundir til að fara yfir það í þingsal og mér finnst fullfljótt að hv. þingmaður fari að kvarta yfir því eða gefa það í skyn að stjórnarandstaðan sé að tefja málið með þeim hætti. Það var síðan ákvörðun stjórnar þingsins eða vegna þess að hæstv. ráðherra gat ekki verið við fyrr en í dag að 2. umr. hélt ekki áfram nú fyrr en rúmlega viku eftir að hún hófst. Það er að sjálfsögðu ekki við stjórnarandstöðuna að sakast í þeim efnum.

Herra forseti. Það kom samt sem áður fram í umræðunni þegar við ræddum málið síðast, fyrir viku, að stjórnarandstaðan óskaði eftir því að málinu yrði frestað. Það kom ekki bara einu sinni fram heldur margoft, bæði af þeim ástæðum sem hv. þm. Einar Már Sigurðarson nefnir hér og sömuleiðis af öðrum ástæðum. Hugleiðingar um frestun eða tafir á málinu skipta kannski ekki öllu máli, það sem mestu máli skiptir er að stjórnarandstaðan og þar á meðal Samfylkingin hefur lýst því yfir að flokkurinn og stjórnarandstaðan styðji ekki sameiningu Tækniháskólans og Háskólans í Reykjavík. Það kom í svari hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar við fyrirspurn minni fyrir viku síðan þar sem ég spurði hv. þingmann hreinlega: Styður þingmaðurinn og Samfylkingin þetta mál og sameininguna? Svarið var alveg skýrt að flokkurinn gerði það ekki. Það er náttúrlega lykilatriði í málinu. Enda neitaði hv. þm. Einar Már Sigurðarson ekki þessum fullyrðingum mínum þegar hann kom í andsvar við mig áðan og þær standa, enda styðjast þær við yfirlýsingar þingmanns Samfylkingarinnar. Það er bara gott til þess að vita að menn séu hreinskilnir í málinu. Þeir vilja ekki sameina þessa tvo skóla. Þeir verða að eiga það við sig en við í stjórnarliðinu erum sáttir við okkar hlut í málinu og erum stoltir af þessu máli og styðjum það og viljum leiða það í lög sem allra fyrst.

Herra forseti. Það er rétt að við upphaf 2. umr. var óskað eftir að hæstv. ráðherra yrði viðstödd umræðuna og eins og ég sagði áðan er það auðvitað fagnaðarefni að stjórn þingsins og hæstv. forseti hafa séð til þess að umræðan heldur áfram hér með hæstv. ráðherra. Það var eðlilegt að óskað væri eftir því. Það var orðið við því og það er rétt að fagna því. Þar sem hv. þingmaður heldur því fram þegar ég í örstuttu andsvari náði ekki að mótmæla ýmsu sem hann sagði í ræðu sinni að þar með sé ég að staðfesta það sem hann hafi sagt, þá stenst það auðvitað ekki og ég mun fara nánar yfir það í ræðu minni á eftir. Það er hins vegar reginmisskilningur hjá hv. þingmanni að við höfum lagst gegn sameiningu þessara skóla í málflutningi okkar. Því fer víðs fjarri. Við höfum talið það koma vissulega mjög vel til greina og það verði væntanlega til að efla tæknifræðinámið og við höfum fagnað því. Hins vegar höfum við fært mikil og sterk rök fyrir því að það sé óheillaspor að fara að taka upp hlutafélagaform á rekstri háskóla. Það er þar sem við erum með varnagla og ég mun að sjálfsögðu fara betur yfir það í ræðu minni á eftir og ég trúi því að fleiri þingmenn okkar í Samfylkingunni muni gera það. Ég vona að hv. þingmaður hlýði vel á þær ræður og komi í andsvör við einstaka þætti ef hann telur ástæðu til. En hv. þingmaður talaði um hreinskilni og ég vil þakka honum fyrir að hann var býsna hreinskilinn í ræðu sinni. Það komu fram mjög mörg rök fyrir því af hverju hv. þingmaður telur eðlilegt að hlutafélagaformið sé notað á háskólastigi og það er auðvitað upplýsandi að það séu ástæðurnar fyrir því að menn fari í þetta form að menn geri engan greinarmun á því að reka háskóla og fyrirtæki af hvers konar gerð í samfélaginu.

Hæstv. forseti. Í vikunni kom út skýrsla um jafnréttis- og kynjasjónarmið í stefnu og starfsemi íslensku friðargæslunnar en hún er unnin af Birnu Þórarinsdóttur, framkvæmdastýru UNIFEM á Íslandi, fyrir Rannsóknastofu í kvenna- og kynjafræðum við Háskóla Íslands og UNIFEM, m.a. unnin með tilstyrk frá utanríkisráðuneytinu. Í þessari skýrslu kemur fram að konum hafi fækkað á viðbragðslista íslensku friðargæslunnar á undanförnum fjórum árum og að konur hafi færri tækifæri en áður til að starfa fyrir friðargæsluna. Svo er komið að fyrri hluta árs 2004 voru konur einungis þrjár af 22 friðargæsluliðum, þ.e. 14% af heildinni. Þetta eru alvarleg tíðindi og í hróplegu ósamræmi við þá stefnu sem upphaflega var mörkuð í þessum efnum. Þetta stangast einnig á við ályktun 1325 sem samþykkt var í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna í október árið 2000 en hún kveður á um aukinn hlut kvenna í ákvarðanatöku og þátttöku við friðarumleitanir og uppbyggingu eftir stríð. Ályktun 1325 varpar ljósi á sérstakar hættur sem blasa við konum og stúlkum á stríðstímum og í kjölfar stríðs og kveður á um að sérstakt tillit skuli tekið til stöðu og réttinda kvenna á slíkum tímum. Til að tryggja að þessum atriðum sé framfylgt er farið fram á að aðildarríki og aðalritari Sameinuðu þjóðanna sjái til þess að starfsfólk í friðargæslu- og uppbyggingarstarfi fái sérstaka fræðslu í, eins og það er orðað í ályktuninni, verndun, réttindum og sérþörfum kvenna. Að auki er kveðið á um að starfsfólk skuli fá fræðslu um mikilvægi þess að konur séu þátttakendur í öllum aðgerðum sem snúa að friðargæslu og friðaruppbyggingu. Í skýrslu Birnu Þórarinsdóttur segir að í upphafi hafi stefna og starfsemi íslensku friðargæslunnar tekið visst mið af jafnréttis- og kynjasjónarmiðum en síðustu ár hafi verkefnaval verið konum í óhag og engin sýnileg skref stigin til að auka þátttöku þeirra. Þessar staðreyndir stangast á við markmið ríkisstjórnarinnar og einnig við markmið utanríkisráðuneytisins sem hefur heitið samþættingu jafnréttis- og kynjasjónarmiða í alþjóðastarfi. Í ljósi þessa spyr ég hvers vegna verkefnaval íslensku friðargæslunnar á síðustu missirum hafi verið með þeim hætti að hafi leitt til hlutfallslegrar fækkunar kvenna, bæði á viðbragðslistanum og meðal útsendra friðargæsluliða. Getur verið að það stafi af því að stefnumótun íslensku friðargæslunnar hefur einvörðungu verið í höndum karla? Í öllu falli er ljóst að ekki hefur verið litið nægilega til áhrifa verkefnanna á jafnrétti kynjanna í viðkomandi landi. Hvers vegna hefur megináherslan verið á uppbyggingu flugvalla af okkar hálfu? Hvernig tengist það verndun, réttindum og sérþörfum kvenna? Loks má gagnrýna utanríkisráðuneytið fyrir að sinna ekki jafnréttisfræðslu handa friðargæsluliðum eða þeim sem annast stefnumótun friðargæslunnar. Til að samþætta jafnréttissjónarmið starfi og stefnu íslensku friðargæslunnar þarf í fyrsta lagi að auka hlutdeild kvenna í stefnumótuninni því að það er vitað að því jafnara sem hlutfall kynjanna er við stefnumótun þeim mun líklegra er að ákvarðanir sem teknar eru endurspegli hagsmuni beggja kynja. Varðandi verkefnavalið þarf að huga að sérþekkingu þeirra sem skráðir eru á viðbragðslistann og tryggja að þátttaka kvenna í friðargæslu aukist á komandi árum í stað þess að minnka eins og gerst hefur upp á síðkastið. Þá þarf að huga miklu betur að áhrifum verkefnanna á jafnrétti kynjanna í viðkomandi landi og tryggja að þau hafi jákvæð áhrif á stöðu og lífskjör karla og kvenna. Síðast en ekki síst þarf að veita friðargæsluliðum og ábyrgðarmönnum íslensku friðargæslunnar fræðslu í jafnréttismálum og samþættingu jafnréttissjónarmiða því að fræðsla er forsenda þess að samþætting beri árangur og að henni sé viðhaldið. Öll þau atriði sem ég nú hef nefnt til úrbóta eru í samræmi við markmið utanríkisráðuneytisins um jafnrétti kynjanna. Þau eru líka í samræmi við ályktun 1325 sem ríkisstjórnin hefur veitt sérstakan stuðning. Því legg ég eftirfarandi spurningar fyrir hæstv. utanríkisráðherra: Hvernig hyggjast stjórnvöld rétta hlut kvenna í starfi íslensku friðargæslunnar og á hvern hátt framfylgja einstökum þáttum ályktunar 1325? Er þar átt við aðkomu kvenna að stefnumörkun, verkefnaval og áhrif verkefnanna á jafnrétti kynjanna í viðkomandi landi, einnig jafnréttisfræðslu handa friðargæsluliðum og þeim sem annast stefnumótun hennar. Það er mat þeirrar sem hér stendur að spyrna þurfi kröftuglega gegn þeirri þróun að konur hafi nú færri tækifæri en áður til að starfa á vegum íslensku friðargæslunnar og að nauðsynlegt sé að auka tækifæri þeirra í þessum efnum. Ég skora á hæstv. utanríkisráðherra að lesa þessa skorinorðu skýrslu vandlega, horfa svo á heimildarmyndina Íslensku sveitina en þar mun hann komast að hinu sanna um hernaðaryfirbragð íslensku friðargæslunnar og það hversu langt starfið hefur vikið frá upphaflegri braut og ályktun 1325. Þegar hæstv. 

Herra forseti. Ég hef þegar lesið þessa ágætu skýrslu sem hv. þingmaður nefndi síðast í tali sínu, og get tekið undir með henni. Þetta er vönduð og ágæt skýrsla. Það er hollt og gott fyrir alla að fá úttekt og yfirlit af þessu tagi, enda styrkti ráðuneytið það að til þessarar skýrslu var stofnað. Hins vegar er nauðsynlegt varðandi skýrslu af þessu tagi og ályktanir sem menn af henni draga að horfa í tilfelli eins og þessu til mjög langs tíma. Sveiflur eru eðlilegar í starfsemi eins og í íslensku friðargæslunni. Starfsemi hennar hefur, eins og menn vita, tekið allmiklum breytingum frá árinu 1994 þegar fyrstu Íslendingarnir tóku þátt í friðargæslu á Balkanskaga undir merkjum Sameinuðu þjóðanna og síðar í samvinnu við Norðmenn og Breta ásamt fleiri þjóðum á vegum ýmissa alþjóðastofnana. Á viðbragðslista friðargæslunnar eru samtals 224 einstaklingar. Þar af eru 160 karlar, þ.e. 71%, og 64 konur, þ.e. 29%. Á tímabilinu 1994–2004 störfuðu 106 karlar og 44 konur í íslensku friðargæslunni.. Hlutfall kvenna hefur því verið að meðaltali 41,5%. Hins vegar hefur hlutur kvenna í verkefnum friðargæslunnar minnkað eins og hv. þingmaður vék að áðan og vildi að við veittum sérstaka athygli. Við skulum ekki draga fjöður yfir það að hlutur kvenna í verkefnum friðargæslunnar hefur minnkað á undanförnum árum og farið niður í 24% árið 2003 og 14% árið 2004. Þetta eru beinharðar tölur sem við getum ekkert vikið okkur undan að skoða. Á hinn bóginn eru á þessu skýringar eins og jafnan er. Þetta hefur gerst vegna eðlis þeirra verkefna sem friðargæslan hefur tekið að sér. Hér er átt við rekstur og stjórnun flugvallanna í Pristina í Kosovo og í Kabúl í Afganistan, og nú undir merkjum Atlantshafsbandalagsins. Þetta hafa verið langviðamestu verkefni friðargæslunnar undanfarin tvö ár, og reyndar frá upphafi. Þau hafa fyrst og fremst kallað á starfskrafta flugumferðarstjóra, flugumsjónarmanna, slökkviliðsmanna, tæknimanna af ýmsu tagi, svo og vélvirkja og fleiri. Fleiri verkefni kröfðust einkum þátttöku lækna hér áður fyrr, hjúkrunarfræðinga o.s.frv. Þau voru, eins og áður sagði, unnin einkum í samvinnu við Norðmenn og Breta og lauk endanlega á árinu 2003. Menn spyrja: Hvers vegna þetta val? Þá er þýðingarmikið að menn átti sig á því að ákvörðun um val er tekin eftir beiðni, þrýsting, óskir um það að Íslendingar taki að sér tiltekin verkefni. Þetta gerðist í báðum þessum tilvikum varðandi flugvellina, og var mjög mikils metið þegar sú ákvörðun var tekin að annast þessi verkefni. Þar með hafði valið átt sér stað. Auðvitað er það ekki tekið gagngert til að draga úr hlut kvenna, það dettur engum í hug. Ég kom ekki að þessum ákvörðunum á sínum tíma, heldur fyrirrennari minn. Ég tel að þær hafi verið teknar algjörlega efnislega eftir þeim beiðnum sem þar komu fram. Í verkefni á Pristina-flugvelli tóku þátt tvær konur, önnur í flugumferðarstjórn og hin í flugumsjón. Hvað varðar Kabúl-flugvöll var kona valin til starfa í flugumsjón en það varð ekki af því af persónulegum ástæðum að hún gæti hafið störf. Stefna íslensku friðargæslunnar er eftir sem áður að starfa á breiðum grundvelli, enda tekur hún þátt í verkefnum á borð við rekstur skrifstofu UNIFEM í Pristina, þjálfun lögreglumanna í Bosníu-Hersegóvínu, eftirliti með vopnahléssamningum í Sri Lanka, auk þátttöku í friðargæslu á vegum Atlantshafsbandalagsins í Kosovo og Afganistan. Starfsemi friðargæslunnar á síðastnefndu stöðunum er þáttur í þeirri stefnu stjórnvalda að taka virkan þátt, eins og við höfum lýst yfir, í friðaraðgerðum Atlantshafsbandalagsins. Verkefnavalið hefur tekið mið af því að framlag gagnist þeim sem þurfandi eru, auk þess að falla að utanríkispólitískum áherslum á hverjum tíma en við það verður auðvitað að miða áfram hér eftir sem hingað til að þessi verkefni taki eins og kostur er, eins og hv. þingmaður lagði áherslu á, tillit til jafnréttissjónarmiða. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna nr. 1325 frá október 2000 er um margt athyglisverð. Þetta er reyndar mikill og langur listi í þessari ályktun, nokkuð óvenjuleg ályktun fyrir öryggisráðið, tekur á mjög mörgum brýnum málum og mikilvægum, og ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um mikilvægi þess að íslensk stjórnvöld fylgi ályktuninni eftir eins og við á.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þessa þörfu umræðu. Í skýrslunni sem hér um ræðir segir, með leyfi forseta: „Vöxtur friðargæslunnar hefur átt sér stað samhliða stefnumörkun ríkisstjórnarinnar um samþættingu jafnréttis- og kynjasjónarmiða en án nokkurrar sýnilegrar skörunar.“ Hér sýnist mér að hnífurinn standi í kúnni. Niðurstöður skýrslu Birnu Þórarinsdóttur rökstyðja í öllum atriðum þá gagnrýni sem þingmenn Samfylkingarinnar hafa haft uppi á verkefnaval íslensku friðargæslunnar. Framkvæmdaáætlanir ríkisstjórnarinnar um jafnrétti kynjanna, bæði gamlar og nýjar, virðast ekki hafa haft nein áhrif á störf og stefnumótunina í utanríkisráðuneytinu. Þar virðist skorta bæði þekkingu og pólitískan vilja til að standa við stóru orðin, hvort sem þau falla hér í þessum ræðustóli eða á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna í New York. Íslenska friðargæslan er í mínum huga skilgetið afkvæmi karla, fyrst og fremst ætluð til að veita körlum störf, og ekki síst til þess að ýta undir þá ímynd Íslands á alþjóðlegum vettvangi að við séum tilbúin í samstarf, tilbúin í hörðu pakkana eins og það var einu sinni orðað, og að láta til okkar taka jafnvel þegar það krefst vopnaburðar. Það er kominn tími til að snúa blaðinu við, að stefna friðargæslunnar og starf hennar sé raunverulega á þeim breiða grundvelli sem hæstv. utanríkisráðherra nefndi í ræðu sinni. Það þarf að sýna það í verki, hæstv. forseti, og það þýðir að við breytum stefnunni í verkefnavali íslensku friðargæslunnar og sönnum það að friðargæsla er ekki karlmannsstarf.

Virðulegi forseti. Það er ekki langt síðan íslenska friðargæslan var formlega stofnuð, í september árið 2001. Strax í upphafi tók stefna og starfsemi íslensku friðargæslunnar mið af jafnréttis- og kynjasjónarmiðum enda voru verkefni hennar af þeim toga. Það eru fáir í dag sem efast um gott starf friðargæslunnar nema kannski hv. þingmenn Vinstri grænna en Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur undanfarið viljað tala um íslensku friðargæsluna sem íslenskan her sem er algjörlega út í hött. Nú bregður svo við að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir vill ræða hér um jafnréttissjónarmið friðargæslunnar sem að mínu mati er klárlega stefnubreyting. Ég fagna því að viðkomandi flokkur vilji ræða málefnalega um friðargæsluna og hætta að vega að okkar góða fólki sem er í íslensku friðargæslunni og stundar störf sín víða um heim. Varðandi starf friðargæslunnar vil ég t.d. nefna gott starf Íslendinga í UNIFEM í Kosovo. Íslendingar njóta mikillar virðingar fyrir þátttöku í uppbyggingarstarfi þar, ekki síst vegna hjálpar til kvenna í stríðshrjáðum löndum. Fjórir Íslendingar hafa gegnt verkefnisstjórastöðu í UNIFEM í Kosovo, allt konur. Síðustu ár hafa stjórnvöld frekar beint framlagi Íslands að ákveðnum verkefnum og tel ég það jákvæða þróun. Verkefnin sem hafa orðið fyrir valinu eru þó frekar karllæg, þ.e. umsjón með flugvöllum, og hafa þau verkefni verið leyst vel af hendi. Eðli verkefnanna er slíkt að dregið hefur að einhverju leyti úr möguleikum kvenna til að koma að þeim. Þó tel ég að það geti vel breyst. Við þurfum ekki annað en að fylgjast með auknum fjölda kvenna í t.d. verk- og tæknifræðinámi og gefur það fyrirheit um að fleiri konur geti komið að verkefnum friðargæslunnar ef þau haldast óbreytt sem við vitum þó ekkert um.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir að taka til umræðu nýútkomna skýrslu UNIFEM á Íslandi um jafnréttis- og kynjasjónarmið í stefnu og starfi íslensku friðargæslunnar. Skýrslan er miklu meira en úttekt á jafnréttis- og kynjasjónarmiðum íslensku friðargæslunnar eins og hv. þingmaður gerði grein fyrir. Hún endurspeglar ekki síður áherslur íslenskra stjórnvalda á þátttöku í friðargæslu á ófriðartímum. Opinbera þátttöku Íslands í alþjóðlegri friðargæslu má rekja allt aftur til ársins 1950 en þá voru fyrstu lögregluþjónarnir ráðnir til starfa á vegum Sameinuðu þjóðanna. Þátttaka Íslands lá eftir það niðri allt til 1984 en þá hófst tímabil markvissrar þátttöku í friðargæslu með því að ráða heilbrigðisstarfsfólk og lögregluþjóna til starfa og síðar sérfræðinga á ýmsum sviðum. Þetta var gert á vegum ÖSE, NATO og Sameinuðu þjóðanna. Um þessa þátttöku Íslendinga í friðargæslu var góð sátt enda var hópurinn blandaður bæði að kyni og starfsstéttum og sinnti margbreytilegum verkefnum. Miklar breytingar urðu á starfseminni haustið 2002 þegar íslenska friðargæslan tók við rekstri flugvallarins í Pristina í Kosovo en með þeim samningi komst Ísland í fararbrodd smáþjóða til að taka að sér rekstur og verkefni á vegum NATO. Það má velta því fyrir sér hvers vegna ákvörðun hafi verið tekin um að fara í svo viðamikið og sérhæft verkefni og nota til þess nær alla krafta íslensku friðargæslunnar. Um verkefnið sjálft má í sjálfu sér deila og athuga vandlega hvort íslenska þjóðin sé því hlynnt að friðargæsluliðar séu skilgreindir sem hermenn í störfum sínum. Þetta verkefni og það næsta, að taka við rekstri alþjóðaflugvallarins í Kabúl á síðasta ári, gerir að engu samþykkt Íslands á ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna nr. 1325 um konur, frið og öryggi en sú ályktun er algjört lykilatriði varðandi samþættingu jafnréttissjónarmiða og friðargæsluaðgerða.

Hæstv. forseti. Ég fagna því sérstaklega eins og hv. þm. Dagný Jónsdóttir að Vinstri hreyfingin – grænt framboð skuli hafa áhuga á innviðum og skipulagi íslensku friðargæslunnar og beri framþróun hennar fyrir brjósti. Hingað til hafa þau staðið fyrir frekar neikvæðri umræðu um friðargæsluna og gjarnan hamrað á því að íslenska friðargæslan væri ekkert annað en íslenskir hermenn í útlöndum, gráir fyrir járnum. Nú láta þau allt í einu jafnréttissjónarmið innan friðargæslunnar sig varða. Já, batnandi mönnum er best að lifa. Hæstv. utanríkisráðherra hefur skýrt vel starfsemi íslensku friðargæslunnar sem hefur tekist afar vel. Ég tek hins vegar undir með hv. málshefjanda, nauðsynlegt er að gæta að jafnréttissjónarmiðum við stefnumótun, ráðningu starfsmanna, val á verkefnum o.s.frv. Þá vil ég þakka UNIFEM á Íslandi sérstaklega fyrir mjög gott starf og tel sjálfsagt að farið verði nánar ofan í þessi mál og skoðað hvernig við getum gert betur. Sú skýrsla sem hér er rædd er gott innlegg í því sambandi en höfundur hennar fékk einmitt sérstakan styrk frá utanríkisráðuneytinu. Minna má einnig á athyglisverða skýrslu frá UNIFEM, Konur í stríði og friði, sem kom út árið 2002 en þar var einmitt vakin athygli á þessu mikilvæga hlutverki kvenna. Utanríkismálanefnd hefur farið vel yfir málefni íslensku friðargæslunnar og mun að sjálfsögðu halda áfram að fylgjast með starfseminni. Í dag eru konur um þriðjungur viðbragðslistans hjá íslensku friðargæslunni og mér skilst að unnið sé að því að auka hlut kvenna á listanum. Það er alveg ljóst að jafnréttis- og kynjasjónarmið umvefja alla starfsemi íslenska ríkisins í dag og ég er sannfærð um að fjöldi kvenna hefur áhuga á störfum íslensku friðargæslunnar og gæti lagt þar þung lóð á vogarskálarnar, ekkert síður en karlar.

Virðulegi forseti. Á kvennaráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í Beijing árið 1995 var samþykkt framkvæmdaáætlun með sérstökum kafla um konur og vopnuð átök. Kveðið er á um verndun kvenna í vopnuðum átökum og aukna þátttöku kvenna í ákvarðanatöku. Þegar Dayton-samkomulagið vegna Bosníu-Hersegóvínu var gert kom á óvart að ekkert gaf til kynna að Beijing-áætlunin væri til. Samt var Dayton-samkomulagið hið fyrsta sinnar tegundar eftir Beijing-ráðstefnuna. Konur komust síðan á dagskrá öryggisráðsins á alþjóðadegi kvenna 8. mars árið 2000 þegar formaður öryggisráðsins gaf sérstaka yfirlýsingu um að nú viðurkenndu fulltrúar öryggisráðsins að friður væri órjúfanlega tengdur jafnrétti kvenna og karla. Svokallaður Brahimi-hópur sem samanstóð af sjö körlum og tveim konum skilaði skýrslu, líka árið 2000, sem var niðurstaða heildstæðrar endurskoðunar friðargæslu Sameinuðu þjóðanna. Þar láðist að taka tillit til kynjasjónarmiða. Á þessum árum og í þessu umhverfi var verið að móta hugmyndir um þátttöku Íslands í borgaralegri friðargæslu svo að það er varla að undra að kynjasjónarmið verði líka út undan hér heima. Öryggismál og ófriðarumfjöllun er karlaheimur með karlatalsmáta þar sem nálgun viðfangsefnisins er út frá reynsluheimi hans enda er það vel undir 10% að konur taki almennt þátt í fundum og ráðstefnum í heiminum um öryggismál. Það er fyrst þegar öryggishugtakið víkkar og fer að ná til mannréttinda, umhverfismála og efnahagsþátta sem þátttaka kvenna kemur til. Ríkisstjórnin hefur sett sér markmið. Við höfum ekki séð hvernig þau skila sér inn í friðargæsluna enn þá. Nú reynir á hvernig nýr utanríkisráðherra velur að höndla þessi mál og hvert eðli verkefna verður sem hann velur í framtíðinni.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir svör og fyrir að taka jafnjákvætt í þær óskir sem ég setti fram í ræðu minni og hann gerði. Ég treysti því auðvitað að orð hans endi í því að utanríkisráðuneytið taki núna í auknum mæli til við að efna gefin fyrirheit um samþættingu og jafnrétti innan íslensku friðargæslunnar. Það er auðvitað það sem málið snýst um, ekki um það að vinstri grænir hafi gagnrýnt hervæðingu íslensku friðargæslunnar sem við göngumst fullkomlega við. Við höfum ævinlega sagt: Það eru rangar áherslur í uppbyggingu friðargæslunnar. Það á að samþætta jafnréttissjónarmiðin. Það á ekki að hervæða íslensku friðargæsluna. Við höfum haft uppi fullkomlega málefnalega gagnrýni á störf friðargæslunnar hingað til, vil ég segja til hv. þingmanna sem hafa hér notað tækifærið og sagt að við séum eitthvað að breyta um kúrs í þessum efnum. Svo er ekki. Við stöndum við alla okkar gagnrýni og við fögnum því að hæstv. utanríkisráðherra skuli ætla að ganga til liðs við þessi sjónarmið. Við erum hér í því hlutverki að halda ríkisstjórninni við efnið varðandi samþættingarmál og jafnréttismál. Við höfum séð það á jafnréttisáætlun ríkisstjórnarinnar að það hefur gengið illa að standa við gefin fyrirheit. Það staðfesti hæstv. félagsmálaráðherra í ræðu í fyrravor þegar hann fylgdi úr hlaði nýrri jafnréttisáætlun. Það er alveg nauðsynlegt að allir ráðherrar ríkisstjórnarinnar taki til í sínum ranni hvað þetta varðar. Mér virðast orð hæstv. utanríkisráðherra vera með þeim hætti hér að við getum átt von á því að friðargæslan íslenska hætti að vera hið skilgetna afkvæmi karla og fái nú að njóta samþættingar- og jafnréttissjónarmiða eins og ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna gerir ráð fyrir.

Herra forseti. Ég tel, og ég ítreka það, að sú skýrsla sem var tilefni umræðunnar og umræðan sjálf sé mjög jákvæður þáttur í starfsemi þingsins. Ég ítreka jafnframt að ég tel að við í utanríkisráðuneytinu eigum að horfa til þess að gæta eins og kostur er jafnréttissjónarmiða við ákvarðanir okkar sem snúa að íslensku friðargæslunni. Ég ítreka þetta og ég tel að það sé rétt ábending til okkar og að til hennar sé fullt tilefni. Ég tel enn fremur og tek undir með hv. þm. Sólveigu Pétursdóttur og Dagnýju Jónsdóttur að umræðan hafi verið góð að því leyti til að hér er talað um íslensku friðargæsluna með þeim brag eins og að hér sé um - sem það svo sannarlega er - að ræða góða, eðlilega og æskilega starfsemi á vegum íslenska ríkisins. Ég er þeirrar skoðunar. Hitt er svo aftur umhugsunarefni fyrir okkur öll að hér er verið að tala um að við eigum að skipta liði nokkurn veginn eftir hlutverkunum. Ef það væri nú þannig að utanríkisráðherrann væri í þessu tilfelli kona - sem hann er nú ekki en verður kannski einn góðan veðurdag, og kannski vonandi fyrr en síðar, þ.e. ekki ráðherrann heldur embættið - hefðu eingöngu konur talað hér í dag. Og það er kannski svolítið umhugsunarefni fyrir okkur að liðsskiptingin í umræðunni sé ekki jafnari en svo. Eigum við ekki að taka okkur á í þessum efnum?

Herra forseti. Ég held að það sé rétt í upphafi ræðu minnar að þakka stjórn þingsins fyrir það skipulag að hafa ekki lokið 2. umr. fyrr en tryggt væri að hæstv. menntamálaráðherra gæti verið viðstödd umræðuna. Hún var einmitt viðstödd umræðuna þegar hún hófst fyrir hádegi.

Hæstv. menntamálaráðherra er í húsinu og ég hygg að hún fylgist með því sem fram fer.

Já, ljómandi.

Ég skal samkvæmt beiðni hv. þingmanns láta gera henni aðvart um að umræðan standi yfir en ég hygg að hæstv. menntamálaráðherra hafi rétt vikið sér frá.

Ljómandi, herra forseti. Ég mun nefnilega þurfa að spyrja hæstv. ráðherra örfárra spurninga. Ég þarf út af fyrir sig ekki að byrja á því í ræðu minni en óska eftir að það sé tryggt að hæstv. ráðherra heyri spurningarnar svo að svör við þeim berist örugglega inn í umræðuna. Það er býsna mikilvægt að mínu mati og ég þakka hæstv. forseta fyrir viðbrögðin. Umræða um sameiningu Tækniháskóla Íslands og Háskólans í Reykjavík er búin að standa nokkuð og hér er langt komin 2. umr. um afnám laga um Tækniháskóla Íslands sem nauðsynlegt er ef þessi gjörningur á að ná fram að ganga. Það eru auðvitað býsna mörg áleitin mál sem koma upp þegar málið er rætt. Vissulega hefur mikið verið rætt um eignarformið og það er trúlega það stærsta sem hér þarf að ræða. Það er einnig eðlilegt að mismunandi skoðanir hafi komið fram varðandi fyrirkomulag á tæknifræðinámi og það var t.d. athyglisvert að talsmaður Framsóknarflokksins í menntamálanefnd lagði mikla áherslu á að verið væri að tryggja meiri fjölbreytni í því námi. Það er akkúrat varðandi þann þátt sem nauðsynlegt er að hæstv. menntamálaráðherra svari nokkrum spurningum. Enn fremur þarf að ræða útfærslur á fyrirliggjandi samningum og yfirlýsingum sem gefnar hafa verið, m.a. varðandi skipan háskólaráðsins sem töluvert hefur verið rætt um. Þá er að sjálfsögðu nauðsynlegt að líta yfir sviðið í heild sinni, þ.e. heildarstefnumótun háskólanáms á Íslandi sem væri æskilegt að væri tengt þeirri umræðu sem hér fer fram. Ég vil þó byrja á því að ræða eignaformið og hvernig það tengist þeim lögum sem nú gilda um háskóla. Í 3. gr. laga um háskóla segir, með leyfi forseta: „Ríkisreknir háskólar eru sjálfstæðar ríkisstofnanir sem heyra stjórnarfarslega undir menntamálaráðherra og lúta stjórn samkvæmt sérstökum lögum um hvern skóla. Háskólar geta verið sjálfseignarstofnanir og starfa þá eftir staðfestri skipulagsskrá. Heimilt er einkaaðilum að stofna háskóla að fengnu samþykki menntamálaráðherra. Allir háskólar skulu hafa sjálfstæðan fjárhag gagnvart ríkissjóði.“ Það er augljóst mál þegar þessi grein er lesin og þegar farið er yfir umræður á Alþingi þegar lögin voru samþykkt að enginn virðist hafa viljað eða haft hugsun á að vekja athygli á því að skilja mætti þessa grein eins og nú er verið að gera með því lagafrumvarpi sem hér liggur fyrir, og þeim samþykktum og yfirlýsingum sem því fylgja, þ.e. að einkaaðilar gætu rekið háskóla sem hlutafélag. Það getur ekki verið tilviljun að hér er þessi setning: „Háskólar geta verið sjálfseignarstofnanir og starfa þá eftir staðfestri skipulagsskrá.“ Þetta rekstrarform er hið eina sem nefnt er í greininni. Síðan kemur að vísu ein setning: „Heimilt er einkaaðilum að stofna háskóla að fengnu samþykki menntamálaráðherra.“ Það er augljóst mál þegar farið er yfir umræður á Alþingi 1997 að þá hafa menn skilið það svo að einkaaðilar mættu eingöngu stofna sjálfseignarstofnanir um rekstur háskóla. Það er hins vegar ekki hægt bara út frá orðanna hljóðan að segja að það sem hér er nú verið að boða standist ekki lögin. Þess vegna, herra forseti, hafa fulltrúar Samfylkingarinnar í menntamálanefnd lagt fram breytingartillögu við sjálf lögin um háskóla til að taka af allan vafa um að eingöngu það form eigi að ríkja varðandi rekstur háskóla, nákvæmlega eins og andi laganna í raun og veru er. Vegna ónákvæmni í orðalagi eða vegna þess að einhverjir ætluðu sér að lauma þessu inn án þess að ræða það sérstaklega er opin glufa. Þegar mælt var fyrir frumvarpinu hefði a.m.k. verið eðlilegt að sérstök athygli væri vakin á því að með þessu væri hægt að taka upp hlutafélög á háskólastigi. Ég er samt ekki viss um að árið 1997 hafi nokkrum manni dottið það í hug og þess vegna hafi menn ekki haft varann á. Ella hefðu þeir haft orðalagið skýrara. Það er algjörlega nauðsynlegt að þeir aðilar sem nú eru að undirbúa stofnun þessa sameiginlega háskóla geri sér grein fyrir því að með þessari breytingartillögu fulltrúa Samfylkingarinnar í menntamálanefnd er verið að gefa merki um það hvernig við munum nálgast þetta málefni þegar fulltrúi okkar er sestur í stól menntamálaráðherra. Þessir aðilar verða að gera sér fyllilega grein fyrir því að þá verði lögunum breytt á þennan hátt nái þessi tillaga ekki fram að ganga í þessari atrennu. Ég geri þó að sjálfsögðu ráð fyrir því og geri mér vonir um að meiri hlutinn á þinginu átti sig á því að við þurfum frið um rekstrarform háskóla. Sjálfseignarstofnunarformið hefur sýnt það og sannað, ekki bara á Íslandi heldur víðast hvar í heiminum, að það er hið æskilega form fyrir rekstur háskóla. Það er t.d. engin tilviljun að Danir hafa ákveðið að hafa alla sína háskóla þannig, líka þá sem hafa verið reknir af ríkinu. Með því er fundin besta tryggingin fyrir öllu því frelsi sem menn telja æskilegt að háskólar búi við. Þess vegna hafa Danirnir valið það form. Við getum auðvitað velt því fyrir okkur, og eigum að gera það þegar við förum að skoða háskólastigið allt saman, hvort við eigum að fara sömu leið og Danir. Við þurfum bara að fara í gegnum þetta mál allt saman og skoða það, ekki að fara þá leið sem núverandi ríkisstjórn hefur valið, að taka alltaf einn og einn bita í einu og horfa aldrei yfir sviðið í heild sinni heldur krukka alltaf hér og þar án samhengis í hlutunum. Herra forseti. Ég ítreka að breytingartillagan skiptir miklu máli í meðferð málsins. Með henni er Samfylkingin að boða hvernig hún vill að háskólar séu reknir, að þeir eigi að vera sjálfseignarstofnanir ef þeir eru ekki reknir af ríkinu sem ríkisháskólar. Breytingartillagan er ekki einhver tillaga sem dúkkar bara upp heldur er hún niðurstaða eftir skoðun á málinu að þannig viljum við að orðalagið sé í lögum um háskóla. Eðlilegt er að þeir aðilar sem nú vinna að sameiningu skólanna átti sig á því að þegar samfylkingarmaður sest í stól menntamálaráðherra verða samningar við þann skóla teknir upp, teknar verða upp viðræður um að taka þann samning upp og það verður að sjálfsögðu óskað eftir því að þetta form verði tekið upp. Ég trúi því ekki að það verði neitt vandamál, m.a. vegna þess að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson fór í nokkuð langri ræðu í morgun yfir að það skipti engu máli hvort um hlutafélag væri að ræða eða sjálfseignarstofnun. Það væri enginn munur á því. Hv. þingmaður gekk að vísu svo langt að segja að okkur kæmi þetta ekkert við. Þar erum við ekki sammála. Okkur kemur þetta við vegna þess að við viljum tryggja að háskólar landsins búi við sem bestar aðstæður þannig að þeir nái markmiðum sínum sem best fram. Við þurfum að forðast þær hættur sem geta verið í mismunandi rekstrarformum og augljóst mál að ákveðnar hættur liggja í hlutafélagaforminu. Vissulega er það rétt hjá hv. þingmanni að það er margt eins í rekstrarformunum en það eru ýmsar hættur sem menn búa við þegar hlutafélagaformið er veitt …  Við getum líka farið yfir sérkennilegar sendingar sem hv. menntamálanefnd hefur fengið. Ýmis viðhorf vekja ugg í mínu brjósti sem koma fram í þeim pappírum sem meiri hluti nefndarinnar segir í áliti sínu að hafi dugað þeim fyllilega til að sannfærast um að hlutafélagaformið væri betra en sjálfseignarstofnunarformið. Formaður háskólaráðs, Sverrir Sverrisson, segir í bréfi til hv. menntamálanefndar, með leyfi forseta: „Þá var það mat aðila“ - þ.e. þeirra sem vilja koma að rekstri hins nýja háskóla - ,,að með þessu félagaformi væri stjórnendum skólans ljóst að gerð væri krafa um hagkvæmni í rekstri og skynsamlegri meðferð fjármuna, eins og í venjulegum atvinnufyrirtækjum.“ Herra forseti. Þetta er mjög athyglisvert sjónarmið að í hinum formunum sé ekki gerð krafa um hagkvæmni í rekstri né skynsamlega meðferð fjármuna. Er þetta þannig? Ja, það er greinilega mat formanns háskólaráðs hins nýja skóla að ríkisháskólarnir séu ekki reknir með hagkvæmni í huga og það sé ekki skynsamleg meðferð fjármuna í þeim skólum. Og ekki bara það. Það sé ekki heldur í sjálfseignarstofnunum, þ.e. að þeirra viðhorfa hafi ekki gætt í Háskólanum í Reykjavík. Þetta eru tíðindi. Þetta er nýtt, að vandinn við sjálfseignarstofnunina Háskólann í Reykjavík sé að þar hafi ekki verið gætt hagkvæmni í rekstri og ekki verið beitt skynsamlegri meðferð fjármuna. Það er algerlega með ólíkindum að þau rök séu notuð til að segja að menn þurfi að stofna hlutafélög um rekstur háskólans því við vitum auðvitað að þetta er ekki rétt. Hagkvæmni er gætt og það er skynsamleg meðferð fjármuna í öllum þessum stofnunum. Formaður háskólaráðsins segir einnig í sama bréfi, með leyfi forseta: „Eðlilegt er að menn velti fyrir sér hvort heppilegra hefði verið að skilja eignarhaldið á skólanum með skýrari hætti frá þátttakendunum t.d. með því að setja reksturinn í sjálfseignarstofnun.“ Þetta finnst mér virðingarvert. Formaður háskólaráðs segir að eðlilegt sé að menn velti þessu fyrir sér og ég held að það sé eðlilegt að menn velti þessu fyrir sér í fyllstu alvöru. Það er nefnilega ekkert vandamál fyrir þessa ágætu aðila sem koma jákvætt að málinu og vilja gera góða hluti í rekstri skólanna, sem er mjög mikilvægt og ég hef áður í ræðu minni fjallað um mikilvægi þess að tryggð séu góð tengsl við atvinnulífið við rekstur skólans. Þeir aðilar hefðu að sjálfsögðu getað stofnað sérstakt félag um allar eignirnar en haft reksturinn í sjálfseignarstofnun. Þar með hefði málið verið í allt öðrum farvegi og að mínu mati miklu álitlegri. Herra forseti. Ég ætlaði ekki að staldra mjög lengi við bréfaskriftirnar en það vakti alveg sérstaka athygli mína og væri forvitnilegt að heyra ef einhverjir hv. þingmenn sem sæti eiga í menntamálanefnd hafa fengið skýringu á einni setningu í bréfi til menntamálanefndar frá Guðfinnu Bjarnadóttur, rektor Háskólans í Reykjavík, og væntanlegs rektors hins nýja háskóla. Þar er verið að fjalla um sjálfseignarstofnunarfyrirkomulagið og rétt að vekja athygli á því ef það er ekki öllum kunnugt að Háskólinn í Reykjavík hefur verið rekinn sem sjálfseignarstofnun. Enginn maður hefur nokkurn tíma heyrt um einhvern vandræðagang frá stofnuninni við að hún væri sjálfseignarstofnun, aldrei, ekki eitt einasta orð. Síðan kemur þessi setning í bréfinu fram, með leyfi forseta: „Það er afar ábyrgðarlaust að reka háskóla með þeim hætti“ - þ.e. sem sjálfseignarstofnun. Þetta eru engin smá orð frá rektor í sjálfseignarstofnun  „Það er afar ábyrgðarlaust að reka háskóla með þeim hætti, sérstaklega þegar hlutverk háskólans er að styrkja samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs og taka að sér veigamikið hlutverk á háskólastigi með samruna HR og Tækniháskóla Íslands (THÍ).“ Er það ábyrgðarlaust af því að þessir tveir háskólar eru að renna saman eða vegna þess að hlutverkið er sérstaklega að styrkja samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs? Eru ekki einhverjir aðrir háskólar að því líka? Ég ætla rétt að vona að einhverjir háskólar hér á landi hafi það hlutverk að styrkja samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs. Ég ætla rétt að vona að sjálfseignarstofnunin, Viðskiptaháskólinn á Bifröst, sé að því. Samkvæmt þessu er ábyrgðarlaust að það skuli vera gert með þessu fyrirkomulagi. Þetta þykir mér algerlega með ólíkindum og ég heyri að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson ætlar að útskýra það fyrir okkur á eftir hvernig setningin var skýrð í menntamálanefnd. Við verðum óhjákvæmilega að fá fullnægjandi skýringu á þessu því þetta eru engar smá ásakanir í garð þeirra stofnana sem eru reknar og bréfritarinn rekur sjálfur. Ég átta mig ekki á því hvaða gífurlegi munur verður á því að reka sameiginlega háskólann og þann háskóla sem rektor rekur í dag, en ef til eru skýringar á því væri mjög ánægjulegt að fá að heyra þær. Það væri líka æskilegt að fá að heyra frá þeim hv. þingmönnum sem styðja frumvarpið algerlega óbreytt hvað sé nákvæmlega að í rekstri sjálfseignarstofnunar. Hvaða vandamál eru á ferðinni? Ef það eru einhver vandamál er ekki hægt að gera einhverjar breytingar t.d. á lögum um sjálfseignarstofnanir til að koma til móts við þau, og hvernig stendur á því að þau vandamál hafa aldrei komið fram?  Hv. þm. Mörður Árnason fór mjög nákvæmlega yfir málið í ræðu sinni í síðustu viku og ég benti á það áðan til að rifja það upp fyrir hv. þingmanni að það sem væri afskaplega stórt í því samhengi væri að sjálfseignarstofnunarformið tryggir langbesta frelsið sem háskólar þurfa að hafa í rekstri sínum, m.a. hið akademíska frelsi. Það er langbest tryggt með sjálfseignarstofnunarfyrirkomulaginu. Þetta er meginatriðið. Auðvitað er hægt að fara í fleiri smáatriði en ég er ekki viss um að hv. þingmaður átti sig á því hversu mikilvægt þetta er vegna þess að ræða hv. þingmanns áðan gekk út á það að það væri enginn munur á að reka háskóla og hvert annað fyrirtæki sem á að skila hagnaði. Við vitum og hv. þingmaður veit það, hann fór yfir það í morgun, að hlutafélagaformið er sniðið að því að reka fyrirtæki sem eiga að skila hagnaði og að áliti flestra býsna gott form til að ná meginmarkmiðinu, að skila hagnaði. Menn geta svo auðvitað, eins og gert er varðandi skipulagsskrána sem einkahlutafélagið á að hafa, sett í 2. gr. að ef einhver hagnaður verði skuli hann renna til skólans. En ef menn ætla ekki að hafa neinn hagnað af þessu skilur maður ekki enn af hverju ekki er hægt að hafa sjálfseignarformið. Ég vil þess vegna biðja hv. þingmenn sem hafa tekið þessa trú að reyna að færa einhver rök fyrir því, ekki segja bara: Þetta er betra, það er eitthvað annað sem er verra. Ég tala ekki um þegar rökin eru þau eins og ég benti á áðan hjá rektornum. Þá veltir maður því fyrir sér hvernig standi á því að ekki er hægt að færa önnur rök en að þetta sé ábyrgðarlaust vitandi það að verið er að reka háskóla vítt og breitt um heiminn með því formi. Það er líklega allt ábyrgðarlaus rekstur. Þetta eru hreinlega ekki rök. Þeir ágætu aðilar sem ákváðu með góðum vilja að koma að því að sameina háskólana og leggja fjármuni til þess koma auðvitað úr því rekstrarumhverfi að þeir þekkja hlutafélagaformið. Mér finnst mjög eðlilegt að þeir aðilar hafi komist að þeirri niðurstöðu að þeir vilji vinna í því umhverfi sem þeir þekkja. Það sem hefur hins vegar skort í umræðuna er leiðbeining menntamálaráðuneytisins og upplýsingaskylda ráðuneytisins til þessara aðila um að það form sé ekki heppilegt til að reka háskóla. Annað form er heppilegra. Þar átti ráðuneytið að sjálfsögðu að hafa upplýsingaskyldu og leiðbeiningarskyldu. Ég er viss um að þessir ágætu aðilar hefðu tekið þeim rökum. En málið er komið svo langt að menn upplifa það einhvern veginn að þeir þurfi að fara að bakka ef þeir gera breytinguna. Ég mundi ekki líta svo á. Ég held að þarna hafi skort upplýsingar og menn verði menn að meiri að viðurkenna að nú þegar þeir eru búnir að fá allar upplýsingar í málinu sé hægt að breyta ákveðnu formi. Það er algerlega kristaltært að breytingartillaga Samfylkingarinnar er ekki bara einhver einstök breytingartillaga við eitthvert léttvægt mál heldur boðar hún stefnu flokksins gagnvart rekstrarformi á háskólastigi. Það þýðir að sjálfsögðu að þegar Samfylkingin verður aðili að ríkisstjórn verður þetta eitt af þeim málum sem þar verða tekin upp. Þess vegna átta ég mig ekki á því hvernig á því stendur að þeir aðilar sem eru að fara í þetta mikilvæga verkefni vilji ekki hafa sátt strax í upphafi um rekstrarform skólans. Atriði sem að mati ýmissa þingmanna í meiri hlutanum skiptir greinilega litlu máli. Af hverju var þá ekki náð sátt um rekstrarformið til að tryggja að þetta verði allt sem best og sem mest samstaða um, ef þetta skiptir svona litlu máli? Það er algerlega óskiljanlegt og því miður hef ég ekki enn heyrt fullnægjandi rök fyrir því að velja þurfi þetta form. Mér sýnist því miður sú kenning mín um hvernig þetta hafi orðið til vera býsna líkleg og að þau rök sem síðan hafa komið fram og ég hef m.a. vitnað til séu fyrst og fremst eftirárök til að reyna að verja sig í málinu. Þetta hafi ekki verið hugsað þannig í upphafi. Það væri t.d. fróðlegt að fá að heyra rökstuðning fyrir því sem kemur fram m.a. í þessum bréfaskiptum að ein meginröksemdin, það sem er aðallega breytingin, sé að það hafi bara verið Verslunarráðið sem hafi komið að Háskólanum í Reykjavík og þess vegna hafi verið hægt að nota sjálfseignarstofnunarformið en nú séu þetta orðnir þrír aðilar og þá gangi ekki sjálfseignarstofnunarformið.  Herra forseti. Ég held að ég þurfi ekki að staldra mikið meira við þetta atriði. Það var býsna vel farið yfir þennan rökstuðning, eins og ég sagði áðan, í ágætri ræðu hv. þm. Marðar Árnasonar varðandi rekstrarformið og frelsi háskóla, hvað það skiptir miklu máli þar. Ég ætla þó aðeins rétt í lokin að nefna eitt atriði enn varðandi rekstrarformið og varðandi það sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson kom einmitt inn á, að það væri nær enginn munur á hlutafélagalögunum og lögunum um sjálfseignarstofnanir, og nefndi m.a. að það þyrfti tvo þriðju hluthafa …  Við getum síðan rætt um það sem tengist þessu auðvitað líka, sem er skipun háskólaráðsins. Þar eru atriði sem er rétt að vekja athygli á og nauðsynlegt að fulltrúar meiri hlutans í menntamálanefnd útskýri nokkuð hvað þeir eiga við vegna þess að ég sé að meiri hlutinn er sammála mér varðandi skipun háskólaráðsins. Mér þykir vera skautað nokkuð léttilega fram hjá þessum mikilvæga þætti vegna þess að í meirihlutaálitinu segir, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn leggur áherslu á að eðlileg þátttaka starfsmanna og nemenda í stjórn skólans verði tryggð og að þeim samskiptum verði fundinn eðlilegur farvegur.“ Bíðum nú við. Hvað er eiginlega átt við með þessu? Hér segir meiri hlutinn að þátttaka starfsmanna og nemenda við stjórn skólans sé eðlileg. Meiri hlutinn er sem sagt á því að það sé eðlilegt að starfsmenn og nemendur eigi fulltrúa í stjórn skólans, fulltrúa í háskólaráðinu, og segja síðan: „... verði tryggð og að þeim samskiptum verði fundinn eðlilegur farvegur.“ Hvernig stendur á því að metnaðarleysi meiri hlutans er algjört í málinu? Við erum trúlega nær öll sammála um að þetta sé nauðsynlegt en af hverju lætur meiri hlutinn duga að orða þetta svo að fundinn verði eðlilegur farvegur? Hvað er átt við? Hefur meiri hlutinn einhverja tryggingu fyrir því að eftir þessu verði farið? Af hverju fór meiri hlutinn ekki fram á að samþykktunum yrði breytt þannig að hægt væri að sjá það svart á hvítu hvernig þetta væri tryggt? Hér hefur meiri hlutinn væntanlega áttað sig á því að allur þingheimur er sammála um þetta mál. Hvaða vandamál voru þá í því að fá þetta tryggt? Af hverju þetta kurteislega orðalag „og að þeim samskiptum verði fundinn eðlilegur farvegur“? Af hverju var hann bara ekki fundinn áður en málið kom til 2. umr.? Ég nefndi í upphafi að það væri nauðsynlegt að skoða heildarstefnumótun á háskólastigi og taka ekki ákvarðanir í bútum. Ég held að það sé orðið mjög brýnt, ekki bara varðandi rekstrarform og annað þess háttar heldur líka varðandi það hvernig við framkvæmum hluti eins og skólagjöld í háskólum á Íslandi. Sú mismunun hvernig það er framkvæmt gengur auðvitað ekki gagnvart nemendum og gagnvart skólum. Það er algjörlega nauðsynlegt að menn fari yfir þetta svið allt saman frá a til ö. Það á ekki að fara þá leið sem allt of margir hafa nú á tilfinningunni, þ.e. að skólagjöld verði á einhvern hátt tekin upp með þvingunum. Með þessu frumvarpi er t.d. augljóslega verið að fjölga þeim greinum á háskólastigi sem ekki er hægt að stunda á Íslandi nema borga skólagjöld. Við þekkjum það nú þegar t.d. varðandi nemendur sem stunda nám við Listaháskóla Íslands að það nám er ekki hægt að stunda á Íslandi nema borga skólagjöld. Nú er verið að bæta tæknifræðináminu við þannig að hlutfall þeirra greina sem ekki er hægt að stunda á háskólastigi nema borga skólagjöld er að vaxa. Þetta ber auðvitað þess keim að verið sé að fara bakdyramegin inn í að koma á skólagjöldum. Það er vinnulag sem er ekki boðlegt að þannig sé staðið að málum, vegna þess að það er ekki lengur samkeppni, sem sumir hv. þingmenn nota þegar þeir segja að hægt sé að hafa þetta svona á meðan samkeppni er á milli en nú er engin samkeppni lengur. Listaháskólinn hefur ekki samkeppni, tæknifræðinámið hefur ekki samkeppni, það verður að borga skólagjöld í skólunum. Þetta er auðvitað gróf mismunun á nemendum sem eru í þessu námi. Þess vegna verður að fara yfir þetta svið í heild sinni og hafa samræmi í hlutunum. Svona ósamræmi gengur hreinlega ekki upp. Herra forseti. Ég sé að nú gengur hæstv. menntamálaráðherra í salinn og svo glæsileg er tímasetning ráðherrans að það er einmitt nú sem ég þarf að bera fram spurningar til hæstv. ráðherra. Það vakti alveg sérstaka athygli í byrjun 2. umr. að fulltrúi Framsóknarflokksins í menntamálanefnd hafði það sem meginrökstuðning í ræðu sinni við að styðja málið að það kæmi fram í yfirlýsingu frá menntamálaráðuneytinu að fjölbreytni væri tryggð og samkeppni væri fram undan í tæknifræðinámi. Herra forseti. Ég held að það sé nauðsynlegt að vitna í ræðu hv. þm. Dagnýjar Jónsdóttur, en þar segir hv. þingmaður, með leyfi forseta: „Ég er þeirrar skoðunar að skoða beri kosti þess að hefja kennslu í tæknifræðum í fleiri skólum og þá sérstaklega þeim ríkisreknu til að fjölga valkostunum. Mér finnst að þetta ætti að geta gengið fljótlega, sérstaklega í ljósi yfirlýsinga menntamálaráðuneytisins. Mér finnst brýnt að slíkt nám sé einnig í boði í ríkisreknum háskóla, enda er samkeppni um framboð greina eitt af því besta sem hefur hent margar greinar sem ekki bjuggu við samkeppni áður. Ég vil því hvetja“ - segir hv. þingmaður - „ríkisrekna háskóla til að hefja undirbúning og sækja um að fá að bjóða upp á tæknifræðinám hið fyrsta.“ Þetta er auðvitað hluti af röksemdinni að vegna þess að það eru skólagjöld í einum skóla þá sé boðið upp á sambærilegt nám í ríkisháskólunum til þess að fólk geti þá valið sambærilegt nám án þess að borga skólagjöld. Ég ætla ekki á þessu stigi að vitna meira til hv. þingmanns en yfirlýsingin sem þingmaðurinn er að vitna til er send úr ráðuneytinu þann 3. febrúar sl. til menntamálanefndar. Ég verð að segja það hreinskilnislega, herra forseti, að mér finnst það býsna magnað að geta fengið þennan skilning út úr yfirlýsingunni eins og hv. þingmaður nær að gera. Þess vegna er alveg nauðsynlegt að hæstv. menntamálaráðherra staðfesti það að hv. þingmaður hafi skilið yfirlýsinguna rétt og þá verð ég að segja að mér finnst málið vera örlítið öðruvísi en við höfum áætlað, ef hv. þingmaður hefur skilið þetta rétt, þ.e. að í yfirlýsingunni felist að ríkisháskólarnir hafi tryggingu fyrir því að geta tekið upp tæknifræðinám. Maður getur að vísu spurt: Til hvers er þá allur leikurinn gerður? en látum það nú vera. Sem sagt að það sé tryggt með yfirlýsingunni að ríkisháskólarnir þurfi bara að senda eitt lítið lettersbréf upp í ráðuneyti og þá geti þeir boðið upp á nám í tæknifræðum. Ég held að það sé nauðsynlegt, herra forseti, þannig að allir hafi samhengið á hreinu að ég vitni örlítið í yfirlýsinguna frá menntamálaráðuneytinu. Þar byrjar klásúlan með þessum orðum, með leyfi forseta: „Menntamálaráðuneytið vill einnig taka fram að í samræmi við hjálagða viljayfirlýsingu um stofnun einkahlutafélags“ - svo kemur millikafli sem ég hoppa yfir en síðan kemur aftur örlitlu neðar, með leyfi forseta: „Í yfirlýsingunni kemur einnig fram“ - og þá er vísað til þessarar hjálögðu viljayfirlýsingar um stofnun einkahlutafélagsins - „að boðið verður upp á nám í þeim greinum sem skólarnir hafa boðið, bæði á grunnstigi til BA og BS prófs og á framhaldsstigi.“ - Síðan er framhaldið: „Er að því stefnt að framboð í tæknigreinum verði eflt og aukið á komandi árum.“ Herra forseti. Er ekki eðlilegt að við mörg höfum skilið þetta paragraf þannig og þessa síðustu setningu að hún vísaði til viljayfirlýsingar um að þessi nýi háskóli ætlaði sér að efla og auka framboð í tæknigreinum á komandi árum? Auðvitað er hugsanlegt að við höfum ekki áttað okkur á því að þarna hafi væntanlega átt að vera greinaskil og að verið væri að vísa til þess sem ráðuneytið hefði á prjónunum, til stefnu ráðuneytisins, að ráðuneytið ætlaði sem sagt að efla og auka tæknifræðinám á komandi árum með því að taka það upp í fleiri háskólum. Á því virðist a.m.k. Framsóknarflokkurinn hafa byggt afstöðu sína til málsins, miðað við ræðu hv. þingmanns og talsmanns flokksins í menntamálanefnd, að með þessari setningu væri verið að tryggja það að ríkisháskólarnir gætu sent líklega einn lítinn og nettan tölvupóst upp í ráðuneyti og síðan fljótlega þar á eftir fengið svar og gætu síðan auglýst tæknifræðinám á háskólastigi með ýmsum tilbrigðum fljótlega eftir það. Herra forseti. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að hæstv. ráðherra upplýsi okkur um það hvort við höfum flest hver misskilið algjörlega þetta erindi úr ráðuneytinu og Framsóknarflokkurinn hafi hinn eina rétta skilning. Það er þá efni í nokkuð margar ræður við að ræða allt ferli málsins ef sá gjörningur að sameina þessa ágætu tvo háskóla og búa til úr þeim vonandi mjög öflugan og sterkan háskóla hafi fyrst og fremst verið til þess að taka mætti upp tæknifræðinám við aðra háskóla til að tryggja hina langþráðu samkeppni í tæknifræðinámi. Ég vona að hæstv. ráðherra geti upplýst okkur um þetta. Þá gætum við rætt málið á þeim grunni. Ef þessi skilningur Framsóknarflokksins er réttur verðum við að játa það, mörg hver, að við höfum misskilið smáþátt í málinu og áttuðum okkur ekki á því að málið væri komið svo langt að ráðuneytið væri reiðubúið til að tryggja ríkisháskólunum fjármagn og allt til þess að koma tæknifræðinámi á laggirnar í þeim skólum einnig. Herra forseti. Rétt að lokum vil ég ítreka að hér er að okkar mati um að ræða mjög stórt pólitískt mál. Hér er verið að stíga fyrstu skrefin í því að taka upp nýtt rekstrarform á háskólastigi og við höfum tekið þetta mjög alvarlega í Samfylkingunni. Við höfum farið vel yfir það. Ég rakti í byrjun ræðu minnar að m.a. hefði verið skoðuð umræðan öll frá 1977 þegar hér voru samin lög um háskóla. Við höfum mótað stefnu okkar mjög skýrt í því að við höfum komist að þeirri niðurstöðu að háskólastofnanirnar sem ekki eru reknar eins og ríkisstofnanir eigi að vera sjálfseignarstofnanir. Þess vegna er lögð hér fram breytingartillaga við lög um háskóla til að sú stefna okkar komi algjörlega skýrt fram. Það er líka heiðarlegt af okkar hálfu að gera það á þennan hátt þannig að þeir aðilar sem nú eru að vinna að undirbúningi þessa nýja háskóla viti hver stefnan er hjá okkar flokki. Þá vita þeir að hverju þeir ganga þegar að því kemur, sem stöðugt styttist í, að Samfylkingin eigi menntamálaráðherra.

Herra forseti. Mér finnst dálítið merkilegt að heyra þá yfirlýsingu frá hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni að hér á landi megi ekki vera neinn rekstur á háskólastigi nema á formi sjálfseignarstofnunar. Mér finnst alveg magnað að menn megi ekki hafa frelsi til að ráða því rekstrarumhverfi sem þeir sjálfir kjósa að starfa í. Mér finnst líka magnað að hv. þingmaður boði það að þegar og ef Samfylkingin kemst í stól menntamálaráðherra verði það hennar fyrsta verk að ganga á milli bols og höfuðs þeirra aðila sem ætla að reka þennan nýja háskóla. Löggjafarvaldinu verður beitt gegn þessum mönnum. Hv. þingmaður hótaði því. Við erum að tala um rekstur og hv. þingmaður sagði að kosturinn við sjálfseignarstofnunarformið umfram hlutafélagaformið væri sá að hlutafélagaforminu væri ætlað að skila arði til eigenda en ekki sjálfseignarstofnunum. Þar er einhver verulegur misskilningur í gangi. Heldur hv. þingmaður að lög frá árinu 1999 um sjálfseignarstofnanir sem stunda atvinnurekstur séu sett utan um atvinnurekstur sem er ætlaður að rekast á núllinu eða skila tapi? Hefur hv. þingmaður aldrei heyrt talað um sparisjóðina? Ætlar hann að halda því fram að sparisjóðirnir sem eru sjálfseignarstofnanir skili ekki neinum hagnaði til eigenda sinna? Gallinn við sjálfseignarstofnunarformið er sá að hugarfarið á bak við það er nánast það að þegar einhver hefur stofnað sjálfseignarstofnun og lagt fram peninga í stofnfé er afskipta viðkomandi af rekstri stofnunarinnar ekki óskað frekar. Sá er gallinn við þetta rekstrarform umfram hlutafélagaformið.

Herra forseti. Hv. þingmaður er vanur að draga miklar ályktanir af því sem menn segja. Ég held að það sé veruleg oftúlkun hjá hv. þingmanni að ég hafi sagt að það ætti að ganga milli bols og höfuðs á þeim sem munu reka þennan nýja háskóla. Ég sagði að það væri heiðarlegt að láta þá aðila vita hver stefna okkar flokks væri og að við teldum að þetta ætti að vera svona. Ég taldi hins vegar mjög líklegt þó að stutt væri í það að flokksmaður okkar yrði menntamálaráðherra að þeir yrðu orðnir sammála okkur um þetta þannig að þetta verður ekkert vandamál. Varðandi það að menn megi ekki hafa frelsi til að velja rekstrarform sitt í því sem þeir hafa áhuga er algjörlega ljóst að þegar menn njóta ríkisstyrkja til þess hlýtur sá aðili sem leggur meginhluta fjármagnsins til að mega hafa einhverjar skoðanir á málinu. Þessir aðilar fara með peninga ríkisins líka. Það er ekkert vandamál fyrir menn að stofna hlutafélög út og suður um háskóla ef þeir ætla að fjármagna það algjörlega sjálfir. Þá dettur okkur að sjálfsögðu ekki í hug að fara að segja þeim til eða hafa út af fyrir sig einhverjar skoðanir á því eða hömlur, þó ekki væri, ef menn borga brúsann sjálfir. Það er hins vegar sérkennilegt þegar menn nota að uppistöðu til ríkisfé að þeir skuli þá hafa þær skoðanir að þeir megi ganga í ríkiskassann eins og þeim sýnist, hafa það form um það fjármagn sem þeim sýnist og að ríkisvaldið eigi engar skoðanir að hafa á því. Ég vissi að hv. þingmaður væri mikill frelsissinni en fyrr má nú rota en dauðrota í frelsinu ef það eiga að vera frjáls afnot allra af ríkisfjármagninu. Það þykir mér heldur langt gengið. Ég tel mig vera nokkuð 

Herra forseti. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson kemst ekki undan því að hafa haft í hótunum við þá rekstraraðila sem ætla að reka hinn nýja háskóla. Hann lýsti því beinlínis yfir að ef Samfylkingin 

Herra forseti. Hann er merkur, sá ræðustíll að endurtaka það sem búið er að leiðrétta og að því skuli fram haldið þótt búið sé að benda að rangt hafi verið farið með. Ég ætla samt ekki að elta ólar við það. Enn einu sinni kemur þó hv. þingmaður hér og fullyrðir að Samfylkingin sé á móti sameiningunni. Ég veit ekki hvar hann finnur slíku stað. Það liggur hvergi nokkurs staðar fyrir. Það er hins vegar rétt hjá hv. þingmanni að athugasemdir eru gerðar bæði við rekstrarform og vinnulag, að ekki hafi verið farið algjörlega yfir þetta svið. 

Herra forseti. Einkar sérkennileg umræða á sér stað um Tækniháskóla Íslands og Háskóla Reykjavíkur hér á þingi. Mér finnst hún markast af mikilli fordæmisfælingu hjá Samfylkingunni fyrir því að taka upp breytt rekstrarform í rekstri háskóla á Íslandi. Það hefur skýrt komið fram í menntamálanefnd að Hástoðir, sem eru rekstraraðili hins nýja skóla, hafa sjálfar tekið þá ákvörðun að nota rekstrarformið einkahlutafélag. Þær hafa sjálfar gert það og rökstutt með þeim hætti að þrír aðilar komi að rekstri skólans, nýir aðilar séu að koma inn og það sé hagfelldast fyrir þá að reka þessa stofnun á sem skynsamlegastan og bestan hátt með þessu rekstrarformi. Það er rétt sem kom fram hjá þingmanninum áðan, Einari Má Sigurðarsyni, að þeir þekkja þetta rekstrarform og þeir þekkja það af góðu einu. Þess vegna vilja þeir eðlilega nota það. Mér fannst gengið nokkuð langt hér áðan með þeim hótunum sem þingmaðurinn hafði í máli sínu. Þær gengu út á það að þegar og ef Samfylkingin kæmist í menntamálaráðuneytið mundi hún umsvifalaust slíta þeim samningum sem giltu milli ríkis og þessa skóla. Þess vegna langar mig að spyrja þingmanninn: Gildir það einu þótt rekstrarformið og þessi nýja stofnun muni ganga vel? Munuð þið samt sem áður segja upp samningum og rjúfa tengsl ríkisins og þessara stofnana þrátt fyrir að stofnunin gangi vel, standi sig vel varðandi gæði og rekstur skólans? Munuð þið samt sem áður segja upp samningum við þessa aðila? Mér finnst þetta marka mest fordæmisfælni Samfylkingarinnar, að þora ekki inn á nýjar brautir á sama tíma og mikil gróska er í bæði atvinnulífi og skólastarfi á Íslandi.

Herra forseti. Hv. þingmaður ræðir um hræðslu og fælni. Ég held að það geti út af fyrir sig átt að einhverju leyti við að menn geti haft einhvern ótta af því að verið sé að stíga þessi skref, ég tala ekki um þegar þau eru ekki betur undirbúin en raun ber vitni. Menn geta haft ákveðinn beyg af því. Hv. þingmaður tók líka upp þessa umræðu um hótanirnar og bætti eiginlega í, sagði að umsvifalaust yrði samningum slitið.

Þetta er satt.

Ég sagði það aldrei, hv. þingmaður. Eins og herra forseti veit sagði ég að teknar yrðu upp viðræður varðandi þá samninga sem fyrir lægju. Það væri heiðarlegt að láta þá aðila vita hver stefna okkar væri nákvæmlega í málinu. Ég sagði enn fremur að ég tryði því og treysti að þessir aðilar væru orðnir sammála okkur, þótt stutt væri í það, um að við tækjum upp slíkar viðræður. Ég trúi því að þessir aðilar sem hv. þingmaður kom inn á hafi mikla reynslu af að reka hlutafélög við allt aðrar aðstæður, þar sem eðlilegt er talið að sem allra best og nánust tengsl séu milli eigenda og rekstursins. Það er hins vegar talið mjög mikilvægt fyrir háskóla að hafa ákveðið frelsi, hafa ákveðna fjarlægð frá eigandanum til að geta starfað í frelsinu. Þessu munu þessir aðilar væntanlega komast að þegar þeir fara í reksturinn og byrja að kynna sér málin betur. Þess vegna segi ég aftur að mér finnst að ráðuneytið hefði átt að hafa það hlutverk að hafa áhrif í þessa átt. Ég hef alltaf sagt að mér finnist eðlilegt að þessir ágætu aðilar hafi komið að málinu með þessi viðhorf vegna þess að þeir þekktu þetta. Þess vegna hefði verið eðlilegt að ráðuneytið hefði komið með leiðbeiningar um það hverjar hefðirnar væru við rekstur háskóla og af hverju hefðirnar væru þær sem þær væru. Ég er alveg sannfærður um að þá hefðu þessir aðilar breytt forminu í sjálfseignarstofnun, vandkvæðin væru engin og við sigldum góðu máli í höfn sem ætti fyrir sér bjarta framtíð.

Herra forseti. Ég vil gjarnan endurtaka spurningu mína og spyrja hv. þm. Einar Má Sigurðarson: Munuð þið fara í samningaviðræður við rekstraraðila Hástoða þrátt fyrir að vel mundi ganga í því formi sem við erum að tala um? Samningaviðræður tala þeir um núna. Það var talað um það bókstaflega áðan að rifta þessum samningum. Eitt atriði vil ég nefna. Hvaða máli skiptir, hv. þm. Einar Már Sigurðarson, nokkuð sem heitir gæði og þjónusta í rekstri skóla og fyrirtækja? Það skyldi þó ekki vera eitthvað líkt með rekstri fyrirtækja og skóla hvað varðar gæði og þjónustu?

Herra forseti. Að sjálfsögðu er margt líkt, þó það nú væri, og gæði þjónustu og annað þess háttar á að sjálfsögðu við í ýmsum þjónustufyrirtækjum og skólar eru að sjálfsögðu þjónustustofnanir. En það er þó margt líka sem er gjörólíkt. Herra forseti. Ég vil ekki skorast undan því að svara spurningunni vegna þess að það er augljóst mál að hv. þingmaður er farinn að upplifa það eins og mjög margir að það styttist óðum í að stjórnarskipti verði, og ekkert skrýtið þó að örlítið fari um hv. þingmann þegar hann áttar sig á því að ekki er mjög langur tími fram undan í þeim efnum. Ef vel gengur, sagði hv. þingmaður, hvort við mundum samt sem áður fara í viðræður við þá. Það er algjörlega skýrt að þetta er stefna okkar og við munum að sjálfsögðu þar af leiðandi fara í viðræður við aðila um það hvort einhver vandkvæði séu á því að þessu sé kippt í liðinn.

Þetta getur …

Mjög margir hv. þingmenn úr meiri hluta í menntamálanefnd hafa einmitt sagt að það væri eiginlega enginn munur á þessu þannig að ég get ekki ímyndað mér að það væru nein vandræði þegar að þessu kemur, ég get ekki séð að það séu nein vandræði. Ég skil heldur ekki þessa upplifun hv. þingmanna 

Virðulegi forseti. Ja, þvílík málefnafátækt í þessu máli hjá Samfylkingunni, ég er nú eiginlega farin að finna til með henni. Ef það eru nú orðin meginrök í málinu að slæmt sé að hafa einhverja framtíðarsýn í menntamálum og að stjórnvöld hafi metnað til þess að efla framboð á tæknigreinum og það verði aukið á komandi árum, þá er nú illa komið fyrir okkur. Stjórnvöld hafa hingað til verið mjög opin fyrir því að taka upp og auka framboð á námsleiðum og það ætti að vera hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni vel ljóst. Rökstuðningurinn er tíundaður í ræðu minni og ætti hv. þingmaður kannski að fara yfir þann rökstuðning og vil ég ekki orðlengja það neitt meira en hann ætti kannski að fara varlega í það að segja að sumir dragi miklar ályktanir af orðum annarra vegna þess að það er nákvæmlega það sem kom fram í máli hv. þingmanns áðan. Mig langar aðeins að koma inn á rekstrarformið sem hv. þingmanni varð tíðrætt um áðan. Hann talar um að það hafi verið óskiljanlegt hjá stofnendum hins nýja skóla að skapa ekki sátt varðandi skólann heldur ætli menn í þetta einkahlutafélagaform og skapa þannig einhverja óeirð í kringum hinn nýja skóla. Það kom fram í máli gesta sem komu á fund hv. menntamálanefndar varðandi þetta að þeir hefðu ekki verið mjög uppteknir af þessu atriði og það sem þeir hefðu mest hugsað um og það sem okkur finnst vera rök í málinu eru nákvæmlega sterk tengsl við bakhjarlana sem eru gríðarlega mikilvæg. Félagið er ekki rekið í hagnaðarskyni sbr. 2. og 11. gr. stofnsamþykktar og eftirlitið er tryggt og verður tryggt í kennslusamningi við menntamálaráðuneytið. Og að halda því fram að hægt verði að breyta þessum samþykktum hist og her án þess að það verði fylgst með því er bara ekki rétt.

Frú forseti. Það er gaman þegar hv. þingmenn fara í dómarasætið og fara að dæma mál annarra. Ég ætla að sleppa því í þetta skiptið því mér finnst það alltaf jafnóviðeigandi þegar það er gert vegna þess að það er eiginlega lágmark að við virðum það að við þurfum ekki endilega að hafa alltaf sömu skoðun á öllum málum og það kemur út af fyrir sig ekki fátækt eða ríkidæmi nokkurn skapaðan hlut við. En hver verður auðvitað að velja sínar leiðir í málflutningi og ég ætla út af fyrir sig ekki að hafa neinar skoðanir frekar á því. Hins vegar er afar merkilegt að hv. þingmaður telur það vera sérkennilega dregna ályktun af máli hv. þingmanns í fyrri ræðu að ég gerði nokkurt mál úr því að hv. þingmaður væri að draga ályktanir af einni setningu í bréfi menntamálaráðuneytisins og gerði töluvert mikið úr því. Ef það hefur ekki verið stór hluti af rökstuðningi hv. þingmanns bið ég auðvitað afsökunar á því að hafa dregið of miklar ályktanir. En ég tek eftir því að m.a. í andsvari sem hv. þingmaður svaraði í þessari umræðu kemur þetta fram, með leyfi forseta: „Ég sagði hér að það ætti að skoða kosti þess að hefja kennslu í tæknifræðum í fleiri skólum og þá sérstaklega þeim ríkisreknu til að fjölga valkostunum.“ Svo kemur það sem máli skiptir: „Þetta er fullkomlega í samræmi við yfirlýsingu frá menntamálaráðuneytinu sem hv. menntamálanefnd barst og þar stendur í niðurlagi þeirrar yfirlýsingar, með leyfi forseta:“ Og setningin kemur þá sem ég las hér áðan og ég taldi að verið væri að draga ályktun af. Ef ég hef eitthvað misskilið þá sýnist mér hv. þingmaður hafa að einhverju örlitlu leyti misskilið sjálfa sig líka.

Virðulegi forseti. Ég er að sjálfsögðu mjög ánægð með það að menn skuli taka svona mikið mark á orðum mínum og ég stend fyllilega við það sem ég hef sagt, og vil endurtaka það sem ég sagði í ræðu minni, með leyfi forseta: „Ég er þeirrar skoðunar að skoða beri kosti þess að hefja kennslu í tæknifræðum …“ Síðan segi ég í niðurlagi, með leyfi herra forseta: „Ég vil því hvetja ríkisrekna háskóla til að hefja undirbúning …“ Mér finnst þetta vera mjög mikilvægt og ég ætla ekkert að slá af því og finnst þetta vera liður í málinu að við horfum til framtíðar. Ég get alveg viðurkennt að vonir mínar standa til þess að þetta nám verði tekið upp í ríkisreknum háskólum og hélt að við gætum nú sammælst um að það sé framtíðarstefnan. En það er auðvitað erfitt að standa í þeim sporum sem Samfylkingin stendur í, að þurfa að vera á móti þessu góða máli.

Frú forseti. Það er ekki erfitt út af yfir sig að þurfa að vera á móti þessu máli sem slíku enda erum við á móti ákveðnum þáttum  Það er hins vegar merkilegt sem hv. þingmaður kemur hér með, og ég get út af fyrir sig verið sammála, að þetta sé ákveðin framtíðarsýn. En það sem ég var að vekja athygli á er að mér þótti nokkuð frjálslega dregnar ályktanir af einni setningu í yfirlýsingum menntamálaráðuneytisins og þess vegna er það afskaplega mikilvægt að hæstv. ráðherra svari því hvort í þessari setningu felist það loforð til ríkisháskólanna sem hv. þingmaður var að gefa í skyn og byggði að hluta til a.m.k. 

Frú forseti. Það frumvarp sem við erum að ræða fjallar um afnám laga nr. 53/2002, um Tækniháskóla Íslands. Þegar þau lög voru sett mátti ekki af því ráða að hér væri verið að setja einhver bráðabirgðalög sem ættu að gilda í nokkur ár því ef ég vitna í ræðu þáverandi menntamálaráðherra sem hann flutti þegar mælt var fyrir því frumvarpi, þá lagði hann einmitt ríka áherslu á að hér væri verið að setja á stofn metnaðarfulla stofnun sem hlyti virðulegan sess innan háskólasamfélagsins. Nú þremur árum síðar stöndum við í þeim sporum að vera að nema umrædd lög úr gildi og sameina Tækniháskólann Háskólanum í Reykjavík að stærstum hluta. En það sem er ámælisvert er hve aðdragandinn að þessu máli hefur verið skammur. Umrætt mál fór t.d. einungis í gegnum tvær umræður í menntamálanefnd en ég hefði talið að það hefði þurft að ræða þetta aðeins lengur og út frá fleiri hliðum. Við í Frjálslynda flokknum teljum í rauninni að svo stórar ákvarðanir ættu að ræðast á breiðari vettvangi og eðlilegra hefði verið að taka lengri tíma í að fara yfir málið. En þau rök sem hafa verið notuð gegn því að taka lengri tíma eru þau að hætt væri við því að verið væri halda nemendum og kennurum Tækniháskólans í ákveðinni óvissu. En hver skapaði þá óvissu? Var það ekki einmitt hæstv. menntamálaráðherra sem hratt atburðarásinni af stað? Í rauninni þurfti þessi atburðarás ekki að fara þessa leið heldur hefði einmitt átt að skoða málið frá fleiri hliðum. Engu að síður er vert að leggja þunga áherslu á það að Frjálslyndi flokkurinn vildi skoða sameiningu Tækniháskóla Íslands og Háskólans í Reykjavík með opnum hug og leggja því lið að sú sameining yrði gifturík fyrir framtíð tæknináms á Íslandi. Við í Frjálslynda flokknum leggjum áherslu á að efla tækni- og verknám og hefur okkur þótt skorta vissan skilning á því hjá stjórnarflokkunum, Framsóknar- og Sjálfstæðisflokki. Það hefur verið lögð ofuráhersla á bóknám á kostnað verk- og tæknifræðináms. Það hefur komið víða fram en einna best hjá Sjálfstæðisflokknum þar sem hann hefur lagt niður allt nám í undirstöðuatvinnugrein landsmanna, fiskvinnslunni. Ég hef reyndar hreyft því máli ítrekað á hinu háa Alþingi, að rétt sé að huga að því námi en engar fréttir berast af því að koma eigi því námi af stað á ný, en samt berast ítrekað fréttir af hinum og þessum hrókeringum. Það á að sameina Tækniháskólann og Háskólann í Reykjavík og ég tel vert að skoða það. Síðan á að setja upp sportskóla í Keflavík, en á meðan er eins og það skipti engu máli að ekkert nám fari fram í fiskvinnslu og nám í iðnmenntun og tæknimenntun. Ég tel að það eigi að veita því verðugri sess. En á sama tíma er ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins að búa til framsóknarlega sjóði til þess að auka virði sjávarfangs. Verið er að búa til sjóð sem heitir AVS-sjóðurinn, sem er skammstöfun fyrir aukið virði sjávarfangs. Í stað þess að hafa trú á menntun og koma á menntun, tæknimenntun í fiskvinnslu og undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar fer Sjálfstæðisflokkurinn þá leið að setja upp enn einn opinbera sjóðinn. Það eru einkum þrír þættir sem við í Frjálslynda flokknum teljum að hefði mátt fara betur yfir í þessu máli. Í fyrsta lagi hefði mátt kanna með opnari hug sameiningu í frekari mæli við nám í Háskóla Íslands, en þar er fyrir verkfræði- og raunvísindadeild og veigamikil rök hníga í þá átt að þar næðust fram samlegðaráhrif sem gætu án efa eflt nám bæði í tæknifræði og verkfræði. Með þeim hætti væri hægt að efla ýmsa rannsóknaraðstöðu og tæknibúnað sem gæti nýst í vísindastörfum. Ef vel væri staðið að málum gæti það án efa leitt til betri nýtingar á fjármunum. Þau rök sem hafa verið notuð gegn því eru að með því að sameina tæknifræðina í Háskóla Íslands væri komið í veg fyrir samkeppni. Með því að vera með verkfræði á tveim stöðum væri ákveðin samkeppni á milli skólanna. Þá hefur hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson m.a. vitnað til þess að eitt það besta sem kom fyrir Háskóla Íslands, lögfræðideildina, hafi einmitt verið lögfræðideildin í Háskólanum í Reykjavík. En þar er auðvitað ekki líku saman að jafna vegna þess að verkfræðideild Háskóla Íslands og tækninámið í Tækniháskóla Íslands er náttúrlega í samkeppni við útlönd meðan lögfræðideildin í Háskóla Íslands - ég held að sú samkeppni sé nú takmörkuð nema þá ef til vill á framhaldsstigi. Í öðru lagi lýtur gagnrýni okkar í Frjálslynda flokknum að rekstrarforminu, að hinn nýi skóli skuli vera rekinn í einkahlutafélagi. Gagnrýni okkar snýr ekki að rekstrarlegum forsendum, eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson og fleiri þingmenn hafa gefið í skyn. Sjálfur hef ég átt hlut í nokkrum einkahlutafélögum og rekið einkahlutafélög og þekki kosti þess og galla. Það fylgja þar líka ýmsir gallar, það er ekki eintóm sæla í slíkum rekstri eins og hefur komið fram hér. En við verðum að gæta að því að Háskóli Íslands er ekki eingöngu venjulegt fyrirtæki þar sem rekstrarlegar forsendur þurfa að ráða för. Þetta er ekki eins og sjoppa, fiskvinnsla eða kjötvinnsla. Eitt meginverkefni háskóla fyrir utan kennslu er að stunda vísindarannsóknir þar sem óháð og gagnrýnin hugsun ræður för. Þar eru menn að ræða um akademískt frelsi. Hvað er akademískt frelsi? Það er svigrúm háskólakennara til þess að stunda rannsóknir sem þeir óska og að þeir rökstyðji þær fræðikenningar og þær kennisetningar á óháðan hátt. Ég hef fulla trú á að eigendur Hástoðar, eigendur hins nýja sameinaða skóla, muni nýta áhrif sín til góðra verka. Ég tel hins vegar ómögulegt að líta fram hjá því að háskólakennarar sem stunda rannsóknir hjá hlutafélaginu Hástoð verði án efa gagnrýndir fyrir að kenningar þeirra og rannsóknir litist af viðhorfum og hagsmunum eigenda skólans. Andstæðingar kennisetninga þeirra munu vafalítið draga niðurstöður starfsmanna hlutafélagsins í efa á þeim forsendum. Með þessu gefur Háskólinn í Reykjavík höggstað á sér. Ég tel að Hástoð og Háskólinn í Reykjavík eigi að bregðast við þessu, rétt eins og þeir hafa brugðist við með því að setja inn í samþykktir hlutafélagsins að ekki skuli stofnað til þess að skila eigendunum arði. Þess vegna ættu þeir í raun að hafa forgöngu um samþykktir í samningum við kennara Háskólans í Reykjavík og hins sameinaða háskóla um að þar sé kennurum tryggt akademískt frelsi. Ég tel einnig að menn hafi gert of mikið úr þeim þætti að um sé að ræða einkarekstur. Staðreyndin er sú að Háskólinn í Reykjavík er rekinn fyrir skattfé og í fjárlögum ársins 2005 kemur fram að til hans rennur um hálfur milljarður íslenskra króna og tæpar 700 millj. kr. til Tækniháskóla Íslands. Þetta verður eftir sem áður ríkisrekinn skóli sem hefur heimild til að innheimta skólagjöld. Við í Frjálslynda flokknum höfum vissar efasemdir um að auka eigi við skólagjöld. Hvers vegna? Jú, ástæðan er sú að við viljum efla tækninám. Við eigum ekki að leggja stein í götu þeirra sem ætla að stunda nám í tæknigreinum heldur reyna að hvetja fólk til að skrá sig í nám, einnig til að háskólinn standist samkeppni við stofnanir svipaðs eðlis, m.a. í Danmörku. Spurningin er: Hvernig hyggst hæstv. menntamálaráðherra bregðast við ef hann sér að aðsókn dregst saman og skólagjöld draga úr aðsókn að náminu? Hyggst hann þá koma upp styrkjum til að hvetja unga og efnilega nemendur til að fara í tækninám? Við í Frjálslynda flokknum höfum trú á menntun og einkum teljum við að þessi menntun geti skilað þjóðfélaginu ávinningi. Í lok ræðu minnar vil ég óska hinum nýja skóla velfarnaðar. Ég tel allar líkur á að frumvarpið verði samþykkt. Ég vona sannarlega að hann standi sig og skili þjóðfélaginu á Íslandi góðri menntun til framtíðar.

Frú forseti. Nú fer fram umræða um frumvarp til laga um afnám Tækniháskóla Íslands. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson fjallaði síðast um málið. Þannig háttar til á hinu háa Alþingi að venju samkvæmt eru álit nefnda lögð fram við 2. umr. Þá kemur fram vilji meiri hluta nefndar en minni hlutinn getur verið í einu lagi eða fleiri hlutum. Í þessu máli háttar þannig til að í nefndinni eru 1. minni hluti og 2. minni hluti. Það kemur hins vegar ekki fram í nefndarstarfinu hver skoðun Frjálslynda flokksins er í málinu. Ég tók eftir því í máli hv. þingmanns áðan að hann óskaði skólanum velgengni. Má ég skilja það þannig að hv. þingmaður og Frjálslyndi flokkurinn ætli að styðja frumvarpið þegar til atkvæðagreiðslu kemur? Mér fannst hv. þingmaður fara eilítið út í önnur mál menntakerfisins eins og fiskvinnsluna og iðnmenntun, sem er gott mál í sjálfu sér og allt í lagi með það. En mig langar að fá að heyra hver skoðun Frjálslynda flokksins er, þar sem þeir hafa hvorki verið með á áliti meiri hluta né 1. og 2. minni hluta.

Frú forseti. Mér taldi mig hafa sagt skoðun mína á frumvarpi þessu og því hvernig verklagið var við frumvarpið. Ég taldi upp þessa þrjá þætti sem ég hafði vissar efasemdir um, m.a. akademískt frelsi. Ég skoraði á skólann að bregðast við því. Skólagjöldin óttast ég að dragi úr aðsókn að skólanum þegar þjóðfélagið kallar í raun á frekari tæknimenntun. Mér fannst ég gera nokkuð skilmerkilega grein fyrir skoðunum mínum. Ég held að flestir ef ekki allir óski skólanum velfarnaðar, vilji að starf hans gangi vel hvort sem menn styðja frumvarpið eða ekki. Ég hef vissar efasemdir en við í Frjálslynda flokknum, eins og fram kom í ræðunni, hefðum án efa staðið með öðrum hætti að því. Ég tel að ég hafi talað nokkuð skýrt út með það.

Frú forseti. Markmiðið með lagafrumvarpi því sem hér er til umræðu er að greiða götu sameiningar Tækniháskóla Íslands og Háskólans í Reykjavík. Hæstv. menntamálaráðherra hefur sagt í fjölmiðlum að efla þurfi verkfræði- og tæknimenntun á Íslandi. Hún hefur þar nokkuð til síns máls, þ.e. einkum þarf að fjölga tæknimenntuðu vinnuafli. Ég veit ekki betur en bæði íslenskir verkfræðingar og tæknifræðingar teljist ágætlega menntaðir. Steinar Friðgeirsson, formaður Verkfræðingafélags Íslands, segir í grein í Morgunblaðinu þann 15. nóvember síðastliðinn frá ráðstefnu Verkfræðingafélags Íslands og Tæknifræðingafélags Íslands í haust. Hann segir í greininni, með leyfi forseta: „Frá árinu 1998 hefur nemendum í verkfræðideild HÍ fjölgað stöðugt og síðastliðin fimm ár hafa nær helmingi fleiri útskrifast en árin fimm þar á undan. Nú ljúka árlega um tvö hundruð nemendur verkfræðiprófi, MS eða sambærilegu, BS-prófi í verkfræði eða tæknifræðiprófi, BS, frá íslenskum eða erlendum háskólum. Með sambærilegum nemendafjölda og nú er í tæknifræði og verkfræði tekur það okkur 10 til 15 ár að fjölga stéttunum í hlutfallslega sama fjölda af þjóðinni og nú gerist mest í nágrannalöndunum.“ - Það er vissulega of langur tími en þegar farið er af stað með breytingar í skólakerfinu, virðulegi forseti, þarf að vita nákvæmlega hvaða breytinga er þörf. Samanburður við nágrannalönd sýnir að við stöndum þeim langt að baki í fjölda tæknimenntaðra. Sigurður Brynjólfsson, deildarforseti verkfræðideildar Háskóla Íslands, segir í umsögn til menntamálanefndar Alþingis þann 27. janúar síðastliðinn, með leyfi forseta: „Annars staðar á Norðurlöndum eru tæknifræðingar tvöfalt fleiri en verkfræðingar en hér er þessu öfugt farið. Það er því mun meiri þörf á að fjölga nemendum í tæknifræði en að reyna að fjölga verkfræðingum fram yfir það sem Háskóli Íslands stefnir í.“ Steinar Friðgeirsson segir í fyrrnefndri Morgunblaðsgrein að á ráðstefnu félaganna hafi rannsókna- og þróunarstjórar Marels hf. og Össurar hf. staðfest að skortur væri á mönnum með verklega þjálfun og tæknimenntun fyrir fyrirtæki þeirra. Atvinnulífið kallar á menn með hagnýta tæknimenntun og því þarf skólakerfið að koma til móts við markaðinn og þörfina fyrir fjölbreytni. Steinar segir jafnframt frá því að í dag séu 3.500 manns á Íslandi með verk- eða tæknifræðimenntun sem samt séum við ekki nema hálfdrættingar á við nágrannaþjóðir ef miðað er við höfðatölu eins og venjan er. Það er því kjörið að efla tæknifræðimenntun með sameiningu háskólanna sem um er rætt en mín skoðun er sú að verkfræðimenntun verði best efld á Íslandi með því að efla verkfræðideild Háskóla Íslands. Sigurður Brynjólfsson, deildarforseti Verkfræðideildar Háskóla Íslands, segir í áðurnefndri umsögn, með leyfi forseta: „Verkfræðideild bendir á að fjármunir og mannafli á Íslandi er takmarkaður. Skortur er á hæfum verkfræðikennurum og því oft erfitt að bjóða nauðsynleg framhaldsnámskeið. Það er hæpið að ætla að tveir skólar á Íslandi geti haldið uppi fullgildu meistaranámi sem stenst samjöfnuð við góða erlenda verkfræðiháskóla. Mikil nauðsyn er að nýta góða vísinda- og tækniþekkingu sem best og skapa framúrskarandi aðstöðu til rannsókna, sem standast alþjóðlegar gæðakröfur.“ Síðar í sömu umsögn sagði hann: „Einn verkfræðiskóli verður faglega sterkari og mun geta veitt öflugri þjónustu en nokkrir dreifðir skólar sem keppa um takmarkað fjármagn. Skólinn mun geta byggt upp meiri sérhæfingu og breidd til að fást við mismunandi viðfangsefni og taka þátt í alþjóðlegum rannsóknaverkefnum á vegum ESB eða annarra alþjóðlegra samtaka sem máli skipta.“ Einnig má álykta að hinn nýi háskóli þjónaði betur samfélaginu með sterkri og sérhæfðri tæknifræðideild án samkrulls við verkfræði. eins og mér skilst að hugmyndir séu um, þ.e. að vegna smæðar deildarinnar muni þurfa umtalsverða samkennslu í verkfræði og tæknifræði. Sigurður Brynjólfsson bendir í umsögn sinni á að hæfnisdómar núverandi lektora og dósenta við Tækniháskóla Íslands miðuðu við að þeir kenndu tæknifræði en ekki verkfræði, ekki hafi verið gerðar sömu kröfur til þeirra og gerðar væru til kennara við verkfræðideildir á alþjóðavettvangi og við verkfræðideild Háskóla Íslands. Þetta er athyglisvert, virðulegi forseti, ekki síst með tilliti til þess sem áður er komið fram, að skortur er á hæfum verkfræðikennurum á Íslandi. Ég vil á engan hátt að kasta rýrð á tæknikennara Tækniháskóla Íslands en hér er varpað fram fullyrðingu sem vert er að veita athygli. Það er mín skoðun, ég hef látið hana í ljós áður á hinu háa Alþingi, að ekki sé nægilega vel að verkfræði búið í Háskóla Íslands. Aðbúnaðinn þar þarf að bæta með auknu fjármagni. Það kom t.d. fram í heimsókn samfylkingarmanna í Háskóla Íslands fyrir rúmu ári að ekki hefur verið hægt að endurnýja tækjakost verkfræðideildar svo viðunandi geti talist vegna fjárskorts. Það vita allir sem vita vilja að Háskóla Íslands hefur verið haldið í fjárhagskröggum árum saman. Það er ekki leiðin til að efla verkfræðinám og verkfræðikennslu, virðulegi forseti, og heldur ekki að dreifa kröftunum eins og gerist ef tekin verður upp kennsla í verkfræði við annan skóla. Ég kem að umræðunni um sameiningu háskólanna með opnum huga. Ég ætla að láta öðrum eftir að tala um rekstrarform þótt ég telji að það skipti sannarlega máli. Það er mögulegt að með sameiningu verði háskólar öflugri, fjölbreytni námsframboðs aukist og rekstur verði betri en í minni háskólum. En það er ekki gefið að allt fáist með sameiningu háskóla. Ég er satt að segja mjög hugsi yfir öllu talinu um að við Íslendingar eigum allt of marga háskóla og spurningu um hvort við ætlum að fara að stofna einn háskólann enn eða þegar fullyrt að litlu háskólarnir rísi ekki undir nafni. Menn nefna jafnvel að Háskóli Íslands teldist lítill í útlöndum. Mikið rétt, en aðstæður á Íslandi eru sérstakar. Við erum fámenn þjóð í stóru og erfiðu landi. En við sköpum okkur samfélag og búum um okkur í landinu í samræmi við getu okkar, þarfir og vonandi af því viti sem okkur er gefið. Við þurfum að gæta sanngirni og réttsýni þegar við fjöllum um málin en ekki aðeins að líta á arðsemi til skamms tíma. Við þurfum auðvitað að bera okkur saman við erlendar þjóðir og aðstæður, það besta hverju sinni, af því að við stefnum hátt. En við megum ekki halda að ef eitthvað er svona eða hinsegin í útlöndum verði málum að vera komið fyrir á sama hátt hjá okkur, af og frá. Við erum að tala um sameiningu háskóla. En við getum líka spurt: Hvað er háskóli? Ég er þeirrar skoðunar að hugmyndir allt of margra um háskóla séu staðnaðar. Menn sjá gjarnan fyrir sér gamla háskólann sinn, hús og fjölda fólks við nám, kennslu, samvinnu og samskipti, að ógleymdum rannsóknum. Þannig eru auðvitað margir háskólar en staðreyndin er sú að í dag getur maður setið við tölvu og stundað nám við háskóla sem er langt fjarri, jafnt í útlöndum sem á Íslandi, háskóla sem ekki einkennast af húsum og öðrum þeim þáttum sem ég rakti að ofan. Það er ekki nauðsynlegt að mæta á staðinn. Við þetta fyrirkomulag tapast hin hefðbundnu og dýrmætu samskipti og samfélag sem nemendur og kennarar eiga saman en í staðinn venst nemandinn á enn sjálfstæðari vinnubrögð en við hefðbundið nám þar sem aðgangur að leiðbeinanda er greiðari. Íslenskir háskólar hafa gjarnan brugðist við hættunni á einsemd nemenda með því að skipuleggja samvistir annað slagið og með samskiptum um tölvuna. Háskóli er því ekki aðeins nafn á húsi fullu af fólki. Að mínum dómi er það einnig misskilningur að háskóli geti ekki risið undir nafni nema hann sé stór. Hugtakið stór er reyndar afstætt. Til dæmis er enginn íslenskur háskóli stór ef borið er saman við ýmsa erlenda háskóla. En ég tel einmitt að litlir háskólar kalli gjarnan fram mikinn metnað, samheldni og frumkvæði starfsfólks og nemenda. Litlir háskólar leita leiða til að styrkja sig, t.d. með samvinnu við aðra háskóla, innlenda sem erlenda. Þeir eiga auðveldara með að aðlaga sig og auðveldara er að stjórna þeim en stórum háskólum. Við höfum einmitt dæmi um það á Íslandi þar sem háskólar skiptast á kennurum. Námskeið við einn háskóla eru metin til eininga í námi við annan háskóla. Meistara- og doktorsnemendur stunda rannsóknarvinnu sína undir faglegri leiðsögn starfsmanna við annan háskóla en þann sem þeir eru formlega skráðir í. Þarna höfum við frjóan jarðveg ekkert síður en við stóru skólana, að þeim þó ólöstuðum. Og með mörgum smærri háskólum erum við að auka líkurnar á því að sérstakar aðstæður nýtist, t.d. við rannsóknir og kennslu og jafnframt á því að þessar sérstöku aðstæður gætu nýst í atvinnulífi nútíðar og framtíðar. Við þurfum ekki að koma okkur upp aðstæðum heldur nýtum það sem fyrir er á staðnum. Reynslan sýnir að atvinnulífið á viðkomandi stöðum kemur mikla sterkar inn í samvinnu og stuðning við háskólann en líkur eru á að orðið hefði með þremur til fimm háskólum á landinu, svo að einhverjar tölur séu nefndar. Hætta á faglegri einangrun í litlu háskólunum er hverfandi nú á tímum þegar samskipti eru greið, hvort heldur er um veg eða í lofti eða hin rafrænu samskipti. Ég verð að játa að þegar umræður um háskóla á Vestfjörðum komu fyrst upp var ég í fyrstu afar vantrúuð á hugmyndina, allt að því andsnúin henni. Mér fannst óskynsamlegt að koma upp háskóla þar, sérstaklega þar sem fyrstu hugmyndir virtust beinast að þeim greinum sem verið er að kenna í fjarnámi. Mér fannst í sannleika sagt að nóg sé komið af skólum sem bjóða kennara-, lögfræði- eða viðskiptamenntun. Ég tel sem sagt að við þurfum nýjungar í námsframboði. En smám saman breyttust viðhorf mín og ég er nú eindreginn stuðningsmaður háskóla á Vestfjörðum. Mér finnst Vestfirðingar eiga skilið að fá þá grósku og innspýtingu í mannlífið og þá gleði sem fylgir uppbyggingu og starfrækslu háskóla á sama hátt og Eyfirðingar, Skagfirðingar, Borgfirðingar og íbúar höfuðborgarsvæðisins njóta háskólanna sem þar eru. Ég tala af reynslu því að ég hef reynt á eigin skinni þá breytingu á samfélagi sem uppbyggingu háskóla fylgir, fundið hvernig ný von vaknar í brjóstinu. Hvers vegna skyldu Vestfirðingar ekki eiga skilið að fá sinn háskóla? Rökin sem hafa verið borin fram gegn því eru að það sé dýrt, skólinn verði of lítill, hann muni aldrei rísa undir nafni sem háskóli, hvað sem fólk á við með því, og fleira og fleira. Í dag stunda 130 manns háskólanám á Ísafirði. Það eru fleiri nemendur en nokkru sinni í framhaldsskólanámi á Ísafirði og þeir munu væntanlega halda áfram námi, einkum ef þeim er gert það auðvelt með háskóla í grenndinni. Háskóli á Vestfjörðum mundi að sjálfsögðu ekki eingöngu þjóna Vestfirðingum heldur öllum þeim sem þangað vildu sækja og með spennandi og hagnýtu námsframboði þarf ekki að óttast að nemendur sæktu ekki vestur. Uppbygging háskóla á Vestfjörðum mildar einnig þá breytingu sem verður við styttingu námstíma til stúdentsprófs þar sem þá yrði hægt að stunda nám áfram í heimabyggð. Það er dýrt að halda úti háskólum. En það er líka dýrt að smala fólki á örfáa staði á landinu ef það vill stunda nám. Dýrast af öllu er að haga málum þannig að fáir mennti sig, að 40% vinnuaflsins sé aðeins með grunnskólapróf eða minna, en þannig er málum einmitt háttað á Íslandi í dag. Og hlutfallið er ekki að breytast til batnaðar, hæstv. forseti, heldur þvert á móti. Það hlýtur að benda til þess að einhverju sé ábótavant í skólakerfi okkar. Það má ekki leita skýringa eingöngu í kennurum, skipulagi og innihaldi námskrár. Menn verða einnig að spyrja sig að því hvort staðsetning og gerð skólastofnunar sé eins og best verður á kosið því að allt skiptir þetta máli. Ég vil líka að gefnu tilefni benda á að Ísafjörður er tilvalinn staður fyrir tækninám á háskólastigi, en a.m.k. sumir stjórnarliðar hafa lýst yfir vilja sínum til að koma á tækninámi í ríkisháskóla þannig að þeir einstaklingar sem áhuga hafa á tækninámi hafi val um hvort þeir borga há skólagjöld eða innritunargjald í ríkisháskóla. Á Ísafirði eru mörg mjög framsækin fyrirtæki á tæknisviði sem gætu hæglega stutt við nemendur í tækninámi auk þess sem þar er löng hefð fyrir verknámi á framhaldsskólastigi. Háskóli á Vestfjörðum yrði í samvinnu við aðra háskóla, innlenda sem erlenda, á svipaðan hátt og háskólinn á Hólum. Ég hef engar áhyggjur af faglegum gæðum eða möguleikum til rannsóknarvinnu. Það er hvergi meiri metnað að finna en einmitt í stofnunum sem berjast fyrir tilveru sinni og þurfa að sanna tilverurétt sinn. Fjarnemendur hafa staðið sig ákaflega vel enda hefur samfélagið stutt vel við bakið á þeim, t.d. með góðri vinnuaðstöðu. Frú forseti. Ég ætla svo að ljúka þessu með enn einni tilvitnun í umsögn Sigurðar Brynjólfssonar um leið og ég segi að ég vildi að ég hefði haft þessa umsögn undir höndum þegar ég átti orðastað við hæstv. menntamálaráðherra fyrir skemmstu um aðlögun framhaldsskólans að aukinni áherslu á verkfræði- og tæknimenntun á háskólastigi. Því miður þurfti hæstv. menntamálaráðherra að fara úr húsi í lögmætum erindum sem hún hefur gert grein fyrir. Í samræðum okkar taldi hæstv. ráðherra að nægur fjöldi nemenda stundaði raungreinanám í framhaldsskólum og ekki þyrfti sérstaklega að leggja áherslu á að efla þær þó aukin áhersla væri á háskólanám í verkfræði og tæknifræði. Ég benti á að það sem áður hét eðlisfræðideild væri í raun nauðsynlegur undirbúningur fyrir verkfræðinema en á þeirri braut er krafist talsvert meiri stærðfræði- og eðlisfræðikunnáttu en á náttúrufræðibraut. Nemendur á eðlisfræðibraut hafa alltaf verið frekar fáir enda er hún talin erfiðasta námsleiðin til stúdentsprófs. Og þó nú sé búið að breyta um nafn á brautum í framhaldsskóla og breyta valfyrirkomulagi tel ég þá staðreynd óbreytta að fáir velja sér þyngstu stærðfræði- og eðlisfræðiáfangana og að sérstaks átaks og hvatningar sé þörf í framhaldsskólunum til að það breytist. Hæstv. menntamálaráðherra er því miður ekki sammála mér og taldi ekki þörf á því. En Sigurður Brynjólfsson segir í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Nemendur með stúdentspróf og hafa fullnægjandi undirbúning í stærðfræði og raunvísindum eru ekki nægjanlega margir til að standa undir verkfræðinámi í tveimur skólum á Íslandi.“

Frú forseti. Ég hlustaði með athygli á ræðu hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar fyrr í dag og var hálfundrandi á þeim sjónarmiðum sem þar komu fram. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé sömu skoðunar og hv. þm. Einar Már Sigurðarson, að það eigi að setja sérstakar takmarkanir við því með hvaða hætti félagasamtök eða einstaklingar geti komið að háskólanámi hér á landi og að því að efla háskólastofnanir. Nú er það svo að á bak við stofnun hins nýja háskóla sem við erum hér að ræða standa félagasamtök, Samtök atvinnulífsins, Samtök iðnaðarins og Verslunarráð Íslands og það liggur ljóst fyrir að á bak við stofnun þessa skóla er ekki gróðafíkn eða arðsemissjónarmið heldur vilji til þess að treysta það nám sem fer fram í háskólanum. Þessi félagasamtök telja best að gera það með því að hér sé um hlutafélag að ræða. Á hinn bóginn boðaði hv. þm. Einar Már Sigurðarson að einhvern tíma kynni að því að koma, sem margir brostu að, að Samfylkingin fengi embætti menntamálaráðherra og bætti því síðan við að auðvitað væri mönnum frjálst að stofna hlutafélag um háskóla en þeir gætu þá ekki vænst þess að fá sama stuðning við slíkan rekstur eins og ef það væri sjálfseignarstofnun eða ríkisskóli. Þetta var mjög merkileg yfirlýsing hjá hv. þingmanni og ég vil spyrja hv. þm. Önnu Kristínu Gunnarsdóttur hvort hún taki undir með Einari Má Sigurðarsyni um þessi atriði.

Frú forseti. Ég er alveg fullkomlega sammála þeirri breytingartillögu sem lögð er fram við það frumvarp sem hér er til umræðu og snýr að rekstrarforminu. Ég tel því eðlilegt að reki einkaaðilar háskóla á Íslandi þá séu þeir skólar sjálfseignarstofnanir. Ég vil benda á að í því tilfelli sem er verið að ræða um hér, hins nýja skóla, mun Verslunarráð Íslands eiga 90% af öllu hlutafé og þar með verða í rauninni allsráðandi í stjórn skólans, ef það vill svo hafa.

Eins og hv. þingmanni er kunnugt þá hafa ekki aðrir alþingismenn stutt betur að Hólaskóla en fyrrverandi framkvæmdastjóri Verslunarráðsins, Vilhjálmur Egilsson, ef við eigum að rekja þá sögu, meðan hann var hér þingmaður. En þetta vekur á hinn bóginn þá spurningu, vegna þess að hv. þingmaður talaði um að hún vildi efla háskólanám á Ísafirði - ég hygg einnig að hv. þingmaður vilji efla nám á háskólastigi eða háskólanám á Hólum í Hjaltadal - ber þá að skilja ummæli hv. þingmanns svo að ef einkaaðilar vildu að því koma eða félagasamtök og standa að slíku háskólanámi með stofnun hlutafélags á þeim forsendum sem hér er gert, að þá mundi hv. þingmaður leggjast gegn því?

Ég vil nú einmitt taka þetta dæmi sem hv. þingmaður Halldór Blöndal tók um stuðning fyrrverandi framkvæmdastjóra Verslunarráðsins við Hólaskóla sem dæmi um það að rekstrarformið skiptir auðvitað engu máli um það hvort menn vilji styðja skóla eða ekki. Ef menn vilja styðja við skóla og bera til hans hlýjan hug þá gera þeir það að sjálfsögðu óháð rekstrarformi. 
             Varðandi það hvaða afstöðu ég mundi taka gagnvart einkahlutafélagi um háskóla á Vestfjörðum þá held ég nú, hv. þingmaður, að miðað við meðaltekjur og stöðu fyrirtækja á Vestfjörðum þurfi ég ekki að velta því svo mikið fyrir mér á þessu stigi málsins því að núverandi ríkisstjórn og nokkrar ríkisstjórnir á undan henni hafa staðið þannig að málum að það er, því miður, allt á fallanda fæti á Vestfjörðum og ekki við því að búast að þar sé afl til að stofna til háskóla. Mér hefur satt að segja ekki sýnst heldur að fyrirtæki á suðvesturhorninu þar sem allir peningarnir eru fyrir tilstilli ríkisstjórnarinnar hafi áhuga á því að styðja við atvinnulíf eða aðra starfsemi á landsbyggðinni.

Kaupfélagið á Ísafirði var nú rekið af Alþýðuflokknum ...

Ég vil áminna hv. þingmenn um að ávarpa hæstv. forseta en ekki beina orðum sínum til annarra þingmanna í salnum.

Frú forseti. Ég vil fara örlítið yfir ræðu hv. þm. Önnu Kristínar Gunnarsdóttur sem hún flutti hér áðan um Tækniháskólann. Þar kom ýmislegt fram, m.a. það að hún taldi að hlutfall tæknifræðinga og verkfræðimenntaðra manna væri ekki sem skyldi hér á landi. Hún hafði um það upplýsingar en það vill svo til að þessar sömu upplýsingar komu fram hjá öðrum fulltrúa Samfylkingarinnar í menntamálanefnd þar sem ég á sæti og ég var einmitt með fyrirspurn hvað þetta mál varðar til þeirra sem reka Háskólann í Reykjavík. Við fengum skriflegt svar. Með leyfi forseta ætla ég að lesa upp úr því skriflega svari: „Aðalatriðið er að í landinu eru bæði allt of fáir verkfræðingar og of fáir tæknifræðingar, mun færri en á hinum Norðurlöndunum. Hér er um innan við 10% háskólastúdenta útskrifaðir ár hvert úr tækni- og verkfræðigreinum en hlutfallið er tvöfalt það víða á Norðurlöndum og nær þrefalt í Finnlandi.“ - Ég vil beina því til okkar, þingsins, að við ræðum þetta á þeim grunni að hér þurfum við að efla bæði verkfræði- og tæknifræðinám en ekki að það sé rangt hlutfall milli verkfræðinga og tæknifræðinga. Við þurfum að auka þessa menntun í heild sinni af því að við stöndum öðrum Norðurlandabúum að baki. Það er enginn sem segir að það hlutfall sem er á Norðurlöndunum sé rétt. Það kom jafnvel fram í máli þeirra sem komu til nefndarinnar að það væri bara betra að það væru fleiri verkfræðingar, það væri hærra menntunarstig þannig að það eitt er ekkert slæmt.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni, og það kom reyndar fram í ræðu minni áðan, að við stöndum Norðurlöndunum langt að baki hvað varðar fjölda verk- og tæknifræðimenntaðra. Hins vegar er alveg ljóst að það hallar mun meira á fjölda tæknifræðimenntaðra og mín skoðun er sú, og ég tek undir með Sigurði Brynjólfssyni, deildarforseta verkfræðideildar Háskóla Íslands, að það sé farsælla að efla tæknifræðimenntunina í einum skóla til að byrja með 

Virðulegi forseti. Frumvarp það er hér er til umræðu er fagnaðarefni. Það er ljóst að nýr sameinaður háskóli sem hér liggur fyrir tillaga um að stofna undir nafni Háskólans í Reykjavík mun efla verk- og tæknimenntun í landinu, nemendum, starfsfólki og atvinnulífinu til framdráttar. Hinn sameinaði háskóli verður öflugri í starfsemi en Háskólinn í Reykjavík og Tækniháskólinn voru hvor í sínu lagi, með minni yfirbyggingu og skýra sérstöðu innan háskólasamfélagsins. Nemendur munu fá fjölbreyttari menntun, starfsfólk betri starfsaðstöðu og atvinnulífið betur undirbúna framtíðarstarfsmenn. Það er að mínu viti kjarni málsins. Lengi hefur verið rætt um það í þjóðfélaginu að leita eigi leiða til að efla tæknimenntun á Íslandi. Nú hefur Alþingi tækifæri til að leggja grunn að öflugum háskóla sem mun bjóða upp á fyrsta flokks tækni- og verkfræðimenntun með traustum tengslum við atvinnulífið. Tæknimenntun er samnefnari yfir margs konar menntun og hinn nýi háskóli mun bjóða upp á fjölbreyttar námsleiðir, allt frá fagtengdri rafiðnaðarfræði að verkfræði. Ekki aðeins munu nemendur hins nýja háskóla njóta góðs af tilkomu hans heldur munu verkfræðinemendur við Háskóla Íslands líka gera það vegna samkeppninnar. Þrátt fyrir að verkfræðideild Háskóla Íslands bjóði í dag upp á úrvalskennslu í verkfræði mun það gera deildinni gott að hafa eitthvað til að bera sig saman við og um leið skerpa áherslu sína. Það er nærtækt að líta til þess hvað átti sér stað í lagadeild HÍ þegar lagadeild HR kom til sögunnar. Þótt námið við HÍ væri fyrsta flokks fyrir jókst úrval valnámskeiða og sveigjanleiki í námi sömuleiðis. Niðurstaðan er enn betri íslenskir lögfræðingar með fjölbreyttari bakgrunn en áður þekktist. Nýr sameinaður skóli sem hér er til umræðu mun á sama hátt skila okkur fleiri verk- og tæknimenntuðum einstaklingum að nokkrum árum liðnum, bæði frá HR og HÍ. Frumkvæðið að sameiningu þessara tveggja háskóla kom frá hæstv. menntamálaráðherra, Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, þar sem hún ásamt forsvarsmönnum skólanna tveggja hafði þá sýn að skapa öflugan háskóla sem væri samkeppnisfær á alþjóðlegum háskólamarkaði. Markmiðið var að bjóða upp á nám í rekstrardeild, tæknideild, lagadeild og kennslufræðideild auk frumgreinadeildar. Þetta á að vera háskóli sem skapar sér sérstöðu með traustum tengslum við atvinnulífið. Bakhjarlar skólans eru Verslunarráð, Samtök iðnaðarins og Samtök atvinnulífsins og munu þessir aðilar koma að skipan háskólaráðs hins nýja skóla. Þar sem hæstv. menntamálaráðherra Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir er kona athafna var þegar gengið í að hrinda sameiningu skólanna tveggja í framkvæmd eftir að vilji forsvarsmanna skólanna tveggja var ljós. Meginlínurnar voru lagðar en svo var fagfólki sem þekkir vel til háskólanna tveggja treyst til að framkvæma enda hefur það góða starfsfólk bestu þekkinguna til að móta nákvæma útfærslu sameiningarinnar. Meginhluti umræðunnar fór fram um rekstrarform hins nýja sameinaða skóla. Komist var að þeirri niðurstöðu að hlutafélagaformið hæfði skólanum best með aðkomu aðila tengdum atvinnulífinu sem eru bakhjarlar í formi hlutafjáreignar. Að hafa hlutafélagaformið á rekstri þýðir ekki sjálfkrafa að hörð arðsemismarkmið ráði ferð, heldur að bakhjarlar eigi skýra aðkomu að stjórn með ákveðinn hlut en jafnframt skýrar skyldur og ábyrgð. Þetta er mikilvægt atriði, ekki síst ef um frekari uppbyggingu skólans verður að ræða sem getur krafist t.d. aukinna fjárfestinga. Áhrif stúdenta á stjórn skólans og gæði námsins eru svo m.a. í gegnum skólagjöldin. Það er öflugasta aðhald á skólastjórnendur í háskóla með þessu rekstrarfyrirkomulagi. Framgangur málsins er nú í höndum Alþingis og vona ég að sem flestir þingmenn sjái kjarna þess sem er sá að nýr öflugur háskóli mun taka til starfa næsta haust ef Alþingi greiðir götu þessa máls.

Virðulegi forseti. Í nóvember 2002 var stigið mjög heillavænlegt spor að mínu mati þegar Tækniskóli Íslands var færður upp á háskólastig og fékk nafnið Tækniháskóli Íslands. Fram að þeim tíma hafði tækninám á háskólastigi eingöngu verið hægt að sækja til útlanda og höfðum við misst töluvert af fólki úr landi sem sótti þetta nám til Norðurlandanna. Samtök iðnaðarins höfðu m.a. verið ötul við að benda á eftirspurnina eftir tæknimenntuðu fólki en eins og fram hefur komið í umræðunni höfum við staðið töluvert að baki nágrannaþjóðum okkar hvað það varðar. Vegna þessarar eftirspurnar og líka eftirspurnar eftir náminu sjálfu var farið í að byggja þennan glæsilega tækniháskóla. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að mér þykir þess vegna alveg hundfúlt að þurfa að standa í ræðustóli núna og fara yfir þessa sameiningu við Háskólann í Reykjavík, sem gæti verið ánægjuleg, þurfa að vera í hálfgerðri vörn og þurfa að gagnrýna framkvæmdina. Ég hefði svo miklu frekar viljað að um vinnubrögðin hefði ríkt meiri sátt en er. Í vinnubrögðunum eða aðdragandanum er alls ekkert boðið upp á umræðu og samstarf. Málinu er hent fram tilbúnu og kláru. Í lýðræðisríki er óásættanlegt að mál fari í gegn með þeim hraða sem ætlast er til hér. Þess vegna segi ég það, virðulegi forseti, að mér þykir hundfúlt að standa hér á þessum forsendum. Ég tek undir það sem við höfum sagt um að við þurfum að efla tækninám á Íslandi, virkilega, og höfum þurft að gera það árum saman, jafnvel áratugum saman. Þess vegna var það mikið fagnaðarefni þegar við loksins í nóvember 2002 færðum tækninám upp á háskólastig. Virðulegi forseti. Eins og ég segi hafa vinnubrögðin verið afar sérkennileg í málinu. Við fengum að vita það með fréttatilkynningu í ágúst að gefin hefði verið út yfirlýsing um sameiningu þessara tveggja skóla. Hún kom líklega úr menntamálaráðuneytinu. Síðan kemur þetta mál ekki inn í umræðu á þinginu fyrr en í desember þannig að það var ekki með neinu móti hægt að taka það almennilega fyrir í haust og ég vil lýsa óánægju minni með þessi vinnubrögð vegna þess hve margar stórar menntapólitískar spurningar hafa vakna í þessu máli og þarfnast umræðu. Ég ætla að fara yfir þessi atriði á eftir en áður en ég byrja á því vil ég aðeins nefna að það hefur verið algerlega óþolandi í dag að sitja undir fullyrðingum um að stjórnarandstaðan vilji leggja stein í götu þessa máls eða götu þessara skóla. Það hefur líka verið fullkomlega óþolandi að sitja undir því að stjórnarandstaðan sé að tefja málið þegar staðreyndin er sú að málið kemur ekki inn fyrr en í desember til umræðu og þá höfum við rétt svo tíma til að senda það út til umsagnar sem var gert. Síðan er það ekki tekið á dagskrá menntamálanefndar fyrr en í lok janúar. Við erum ekki að tala um að stjórnarandstaðan stýri því hvenær mál eru tekin fyrir. Síðan er málið tekið fyrir aftur í síðustu viku og ekki aftur fyrr en núna vegna fjarveru menntamálaráðherra þannig að ég hafna því að stjórnarandstaðan sé að tefja málið. Virðulegi forseti. Ég nefndi áðan að margar stórar menntapólitískar spurningar hefðu vaknað í þessu máli. Ein þeirra snýr að skólagjöldum en það er umræða sem við höfum aldrei tekið almennilega á Alþingi nema við vitum að menntamálaráðherra hefur gefið út yfirlýsingar um það, nú síðast í viðtali við Morgunblaðið, að hún telji ekki rétt að setja skólagjöld á grunnnám á háskólastigi. Þess vegna veldur það manni áhyggjum að núna, rúmum tveimur árum eftir að við settum tæknifræðina upp á háskólastig, eigi að taka hana út úr rammanum og setja inn í einkaskóla þar sem eru skólagjöld. Þetta telst svo sannarlega til grunnnáms. Þetta nám er ekki í boði í öðrum skólum og þess vegna tel ég að þarna sé gengið gegn fyrri yfirlýsingum. Tæknifræðin er ekki kennd í öðrum skólum og er ekki hluti af opinberu framboði lengur eftir að þessi breyting hefur gengið í gegn. Þar með er ekki jafnt aðgengi að tæknifræðinni og ekki hægt að segja að jafnrétti ríki til náms hvað varðar aðgengi að því. Ég vil, virðulegi forseti, aðeins koma inn á að margt bendir til þess að krafa opinberu skólanna um að fá að taka upp skólagjöld í grunnnámi hljóti að styrkjast við það að einn opinber skóli með hátt í þúsund nemendur færist yfir í einkahlutafélag sem tekur skólagjöld í grunnnámi. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa tilvitnun í umsögn rektors Háskólans á Akureyri, Þorsteins Gunnarssonar, og vil gjarnan fá að heyra í hæstv. menntamálaráðherra ef hún kemur hingað áður en ég hef lokið máli mínu um það hvort hún geti tekið undir sjónarmið hans. Með leyfi forseta ætla ég að lesa þessa tilvitnun: „Stefna stjórnvalda hefur verið að innheimta ekki skólagjöld í grunnnámi á háskólastigi hér á landi. Í framkvæmd hafa hins vegar verið nokkrar undantekningar á þessari stefnu. Þannig hafa stjórnvöld heimilað einkaháskólum, m.a. Háskólanum í Reykjavík og Viðskiptaháskólanum á Bifröst, að innheimta skólagjöld meðan opinberir háskólar hafa ekki þessa heimild. Með sameiningu Háskólans í Reykjavík og Tækniháskóla Íslands má gera ráð fyrir að þeim nemendum í grunnnámi á háskólastigi sem þurfa að greiða skólagjöld fjölgi mikið. Verði frumvarpið samþykkt standa stjórnvöld frammi fyrir því að þurfa að endurskoða stefnu um skólagjöld á háskólastigi. Sú mismunun að heimila sumum háskólum að innheimta skólagjöld og öðrum ekki er óviðunandi og ógnar stöðu opinberra háskóla hér á landi gagnvart erlendum háskólum.“ Virðulegi forseti. Það er ekki nema von að maður spyrji og varpi því fram hvort ekki muni í kjölfarið á breytingunni koma aukin krafa frá hinum opinberu skólum og forustumönnum þeirra um að fá að taka upp skólagjöld. Ég mundi gjarnan vilja fá svar hæstv. ráðherra við þessu nema náttúrlega það sé markmiðið að búta þetta niður og færa þetta í skólagjaldakerfið eða einkareksturinn. Ég vona svo sannarlega að svo sé ekki. Við í Samfylkingunni og hv. þingmenn í menntamálanefnd, Björgvin G. Sigurðsson og Mörður Árnason ásamt mér, höfum lagt fram breytingartillögur og höfum skilyrt stuðning okkar við frumvarpið við breytingartillögurnar, en þær hljóða svo, með leyfi forseta: „1. Við bætist ný grein, 3. gr., svohljóðandi: Við 3. málsl. 3. gr. laga nr. 136/1997, um háskóla, bætist: og skulu þeir þá vera sjálfseignarstofnanir. 2. Heiti frumvarpsins verði: Frumvarp til laga um afnám laga nr. 53/2002, um Tækniháskóla Íslands, með síðari breytingum, og breyting á lögum nr. 136/1997, um háskóla.“ Virðulegi forseti. Þetta leggjum við fram vegna þess að við teljum, ólíkt hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni, sem talaði fyrr í dag að það sé eðlismunur á því að reka háskóla í formi sjálfseignarstofnunar eða í formi einkahlutafélags og getum því ekki samþykkt að hinn nýi háskóli fari í það form að verða einkahlutafélag heldur hefðum við viljað sjá hann fara í form sjálfseignarstofnunar. Ég segi eðlismunur. Þó nokkur af þeim rökum hafa verið ágætlega tíunduð í umræðunni en ég ætla að nefna eitt áhyggjuefni þar sem ég tel að eðlismunur sé á. Í einkahlutafélagi eru auðvitað hlutabréf í eigu eigenda, það segir sig sjálft. Það er ekkert sem segir að hlutabréfin geti ekki gengið kaupum og sölum, þannig er nú einu sinni eðli hlutafélaga. Þetta er að mínu mati fyrirkomulag sem hentar ágætlega í rekstri fyrirtækja og þegar svona er komið ræðst stjórn fyrirtækisins að töluverðu leyti eftir hagsmunum eigenda. Þess vegna hef ég áhyggjur af því að akademísku frelsi sé ógnað með slíku fyrirkomulagi. Ég hef áhyggjur af því vegna þess að stjórn félagsins á að vera háskólaráð samkvæmt þeim samþykktum sem fyrir liggja. Hingað til og um allan heim hefur verið litið svo á að háskólaráð eigi að vera óháð eigendum sínum, þetta á að vera akademísk stofnun þar sem akademísk sjónarmið ráða för. Þess vegna hef ég áhyggjur af þessu vegna þess að þetta er auðvitað grundvöllur háskólastarfsins. Ég hef áhyggjur af hinu akademíska frelsi hvað varðar rekstrarformið og áhyggjur mínar fengu ekki síður byr undir báða vængi þegar hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson talaði fyrr í dag og lýsti því að hann væri hissa á því að hv. þm. Mörður Árnason hefði eytt megninu af ræðu sinni í að ræða akademískt frelsi en ekki rekstrarformið eitt og sér.  Einnig vil ég nefna að í hugmyndum um stjórn félagsins, auðvitað vegna þess að þarna er farið að hlutafélagalögum, er ekki gert ráð fyrir því að einn einasti einstaklingur úr hinu akademíska samfélagi sé aðili að háskólaráðinu eða stjórninni. Það þykir mér vera verulega til skaða vegna þess að það hefur reynst vel hingað til í öðrum skólum að í háskólaráði séu fulltrúar starfsmanna, kennara og nemenda. Mér þykja hættur hlutafélagaformsins hvað þetta varðar vera það miklar að ég get ekki samþykkt, frekar en aðrir í Samfylkingunni, að frumvarpið fari í gegn með þessum hætti. Hins vegar, vegna þess að það er alltaf verið að lýsa eftir afstöðu Samfylkingarinnar, getum við samþykkt frumvarpið ef breytingartillögur okkar um að þetta verði sjálfseignarstofnun verða samþykktar samhliða. Virðulegi forseti. Hér hefur mikið verið vitnað til umsagnar þeirra einstaklinga sem sáu um sameiningarsamningana fyrir hönd Tækniháskólans og Háskólans í Reykjavík. Í umræðunni hefur mjög mikið verið talað um að þó stofnunin fari í einkahlutafélagaform muni hagnaðarsjónarmið ekki ráða för. Einnig hefur verið talað um að það séu það miklir gallar á lögum um sjálfseignarstofnun að ekki sé fært að fara í það form. Þá vil ég benda á að í þessari ágætu umsögn frá þessum fjórum einstaklingum kemur fram að hugmyndin sem erlendis kallast „nonprofit organizations“ sé hugmynd sem þau felli sig við og það sé ástæðan fyrir því að þau velji hlutafélagaleiðina. En jafnframt segir, með leyfi forseta: „Ef til vill vantar okkur betri löggjöf á þessu sviði.“ Þau segja því sjálf að hlutafélagaleiðin sé ekki einu sinni hin eina rétta. Samt velja þau hlutafélagaleiðina frekar en sjálfseignarformið þó að hún sé gölluð. Þetta þykir mér nokkuð athyglisvert. Virðulegi forseti. Ég vil aðeins koma inn á eignir Tækniháskólans og kostnaðinn við sameininguna fyrir ríkisvaldið. Ég spurði hæstv. menntamálaráðherra ekki fyrir löngu hvort eignirnar hefðu verið metnar í aðdraganda sameiningarinnar, hvað yrði gert við þær og hvernig þær færu í einkahlutafélagið. Fram kom í svari hennar að eignir Tækniháskólans hefðu verið metnar og væru um 40 millj. kr. og mundu ganga inn í einkahlutafélagið. Maður gæti sett á langa tölu um hvað þetta er ótrúlega lág upphæð fyrir háskóla sem á að vera flaggskip okkar í tæknimenntun og á tæknisviði en ég ætla ekki að fara út í það, engu að síður kom upphæðin mér verulega á óvart. Einnig kom fram hjá fulltrúum menntamálaráðuneytisins að skuldir Tækniháskólans, sem nema um 100 millj., muni ekki fylgja Tækniháskólanum við sameininguna. Segja má því að heildarkostnaður ríkisins sé um 140 millj. með sameiningunni. Þessi tala er ekkert klink en hún hefur aldrei komið almennilega fram í umræðunni og er ekki orð um það í fjárlögum fyrir þetta ár að fara eigi að gefa eignir ríkisins í einkahlutafélagið. Þetta segir manni því hvernig málið hefur verið undirbúið og hvernig það hefur borið að að þetta hafi ekki legið fyrir í haust þegar við ræddum fjárlögin sem við afgreiddum í lok nóvember eða byrjun desember, ef ég man rétt. Virðulegi forseti. Ég verð að nefna það í lokin að mér hefur fundist stefnuleysið og markmiðsleysið sem hefur birst manni í menntamálum alveg með ólíkindum í þessu máli, sérstaklega hvað háskólastigið varðar og mér hafa þótt vinnubrögðin ótrúlega tilviljanakennd. Og það er ekki bara þetta mál, í fréttatilkynningu frá ráðuneytinu í ágúst heyrðum við að fara eigi að einkahlutafélagavæða opinbera skóla. Ég get líka nefnt íþróttaakademíuna í Reykjanesbæ. Hefur það mál einhvern tíma komið hingað inn? Hvernig á það allt saman að byggjast upp? Virðulegi forseti. Það er líka annað. Það er með ólíkindum hve mikil valdbeiting hefur verið í þessu máli og hraðinn gríðarlegur. Valdbeitingin hefur að mörgu leyti birst í því að svona stórt menntapólitískt mál er lagt fram, ekki bara fyrir okkur á Alþingi heldur líka fyrir háskólaráð Tækniháskólans, eins og kemur fram ágætri grein Ragnhildar Þórarinsdóttur sem birt var í Morgunblaðinu en hún var varamaður kennara í háskólaráði THÍ, og að ekki einu sinni háskólaráð Tækniháskólans vissi af sameiningunni eða hvernig hún færi fram fyrr en hálftíma áður en þetta var tilkynnt. Mér hefur þótt þetta algjörlega með ólíkindum og líka það að ef maður vill ræða svo stórt mál, svona mikla breytingu og grundvallarbreytingu á íslensku menntakerfi, þá er manni stillt upp eins og maður sé algjörlega á móti sameiningu skólanna. Það er náttúrlega bara af og frá. Það sem fyrst og fremst var verið að fara fram á er almennileg umræða um málið. Ég sagði áðan að hefðu menn vandað til verka og rætt málið frá grunni, ekki kynnt það kvitt og klárt, þá væri umræðan núna hugsanlega öðruvísi. Virðulegi forseti. Þar sem ég var að tala um varðandi tilviljanakennd vinnubrögð og stefnuleysi, þá vil ég aðeins koma inn á að það sem við erum að horfa upp á núna, þegar þetta frumvarp er orðið að veruleika, er þriðja rekstrarformið á háskólastigi. Við erum með ríkisrekna skóla sem fá framlög frá ríkinu en fá ekki að taka skólagjöld, við erum með sjálfseignarstofnanir sem fá jafnhá framlög frá ríkinu á hvern nemanda eins og opinberu skólarnir og geta tekið skólagjöld og loks erum við komin með einkahlutafélag sem er líka rekið af almannafé.  Eins og ég sagði tel ég að hér sé um stórt menntapólitískt mál að ræða. Ég hef komið inn á umræðuna um skólagjöldin, umræðuna um rekstrarformið og ekki síst akademíska frelsið og sömuleiðis umræðuna um framtíðarfyrirkomulag tækninámsins. Þessi staða er vond fyrir skólana og þess vegna hefði verið mjög mikilvægt að vanda til verka. Ég segi enn og aftur, virðulegi forseti, að mér þykir hundfúlt að standa hér á þessum forsendum. Virðulegi forseti. Aðeins í lokin. Hv. þm. Dagný Jónsdóttir hefur gert nokkuð úr þeirri skoðun sinni á yfirlýsingu ráðuneytisins um framtíð tæknináms, að það beri að efla og styrkja til framtíðar, og hefur túlkað það sem svo að henni finnist brýnt að tækninám sé einnig í boði í ríkisreknum háskóla út af samkeppni og öðru og sömuleiðis tók hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson undir þetta í ræðu sinni í dag. Ég verð að segja að þegar verið er að ræða um að tækninám verði einungis í boði í einkareknum skóla með skólagjöldum, þá birtist þessi skoðun og þessi umræða hv. þingmanns mér þannig að hér sé um ákveðna billega réttlætingu að ræða á því að samþykkja þetta mál eins og það er, að samþykkja að tækninámið fari inn í einkarekinn skóla og verði ekki í hinu opinbera framboði á námsgreinum. Þess vegna lýsi ég eftir því að ef hv. þingmaður telur sig vita að þetta verði gert og það sé raunverulegur vilji og opnun fyrir þetta í menntamálaráðuneytinu þá þætti mér vænt um að heyra það en þangað til maður heyrir einhverja staðfestingu frá hæstv. menntamálaráðherra í þessum efnum, þá finnst mér þetta ekkert annað en billegur umsláttur.

Frú forseti. Ég vil í upphafi segja að mér finnst dálítið furðulegt að stjórnarandstöðunni og hv. þingmanni þyki óþolandi að sitja undir þeim ásökunum að stjórnarandstaðan sé að leggja stein í götu málsins. Það liggur fyrir að við erum að reyna að sameina Tækniháskólann og Háskólann í Reykjavík með lögum. Í nefndaráliti 1. minni hluta kemur ekkert fram um það að Samfylkingin styðji það mál, þannig að það hlýtur að þýða að hún sé á móti því. Hún er a.m.k. ekki með því. Það er ekki hægt að lesa það út úr nefndarálitinu. Þannig að það er eðlilegt að álykta sem svo að verið sé að leggja stein í götu málsins. Í öðru lagi voru hinar svokölluðu menntapólitísku spurningar hér til umræðu og þar á meðal skólagjöld sem hv. þingmaður kveinkaði sér undan. Ég er hér með viðtal við Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, varaformann Samfylkingarinnar, frá 15. október 2004 þar sem segir, með leyfi forseta: „Mér finnst skólagjöld á háskólastigi alveg geta komið til álita.“ - Og enn segir varaformaður Samfylkingarinnar: „… en ég sé engin sanngirnisrök fyrir því að fólk borgi verulegar fjárhæðir fyrir fullorðinsfræðslu og fyrir börn á leikskólum en ekkert fyrir aðgang að háskólum.“ Sömu sjónarmið koma fram í svokölluðu umræðuplaggi framtíðarhóps Samfylkingarinnar sem fjallaði um rekstrarform í almannaþjónustu. Í honum sátu m.a. hv. þingmenn Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir og Bryndís Hlöðversdóttir. Í ljósi andmæla hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur gegn skólagjöldum verð ég að spyrja: Er hún ekki sammála hv. þingmönnum Bryndísi Hlöðversdóttur og Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur? Og er hún ekki sammála þessum yfirlýsingum varaformanns Samfylkingarinnar sem augljóslega vill taka upp skólagjöld?

Virðulegi forseti. Varðandi fyrra atriðið, að ég sé að kveinka mér undan einhverju, þá vil ég benda á að hefði þetta mál verið til umræðu, sjálfeignarstofnunarformið og einkahlutafélagsformið, og allt verið undir, allt verið rætt í heild og heildrænt sem algjörlega vantar en ekki sent út í fréttatilkynningarstíl, þá værum við auðvitað að ræða þetta á allt öðrum forsendum og við værum ekki að ræða þetta í fyrsta skipti. Við erum í rauninni að ræða þessar stóru grundvallarspurningar í menntamálum almennilega í fyrsta skipti í þessum sal. Ég ætla að benda hv. þingmanni á að við erum með mjög skýra stefnu í þessu máli. Við höfum lagt fram breytingartillögu. Við höfum líka beðið um svör við fjölmörgum spurningum sem hafa ekki komið og við erum með breytingartillögu sem þýðir að við erum hér í umræðu um málið, ekki satt? Við höfum lagt fram breytingartillögu. Það er því ekki hægt að segja þegar við leggjum fram breytingartillögu við frumvarpið að við séum á móti því í heild sinni. Við viljum hins vegar sjá breytingar á því og til þess erum við hér. Varðandi tilvitnanir í viðtöl og vinnuplögg á vegum Samfylkingarinnar þá get ég sagt að þetta er auðvitað allt til umræðu innan flokksins. Við erum með málefnastarf í gangi. Þetta er allt til umræðu. Það er ágætt að þú vísir hér til vinnuplagga okkar, vegna þess að þetta er auðvitað allt til umræðu. Það sem við erum að ræða hér er að við erum ekki að tala um hvort það eigi að vera skólagjöld í sjálfseignarstofnunum sem nú þegar taka skólagjöld, við erum að ræða skólagjöldin á þeirri forsendu að grunnnám, tækninám sem hingað til hefur verið í boði í opinberum skóla verður það ekki lengur. Það verður einungis í boði í einkareknum skóla og því ekki í nokkurri samkeppni við aðra skóla og þar liggur munurinn.

Forseti vill áminna hv. þingmann um að ávarpa forseta en ekki þingmenn úti í sal.

Frú forseti. Það liggur alveg fyrir að ef Samfylkingin styddi þessa sameiningu og hinn nýja háskóla kæmi það fram í nefndarálitinu. Það gerir það bara ekki og þar af leiðandi hlýtur maður að álykta sem svo að Samfylkingin styðji ekki sameininguna, annars stæði það í nefndarálitinu. Það gerir það því miður ekki. Mig langar til að víkja að öðru sem fram kom í ræðu hv. þingmanns. Það voru áhyggjurnar af hinu akademíska frelsi, að því væri ógnað ef háskólinn væri rekinn á einkahlutafélagsformi, vegna þess að í slíkum háskóla mundu háskólamenn ganga erinda eigenda sinna. Ég hlýt að spyrja: Er því einhvern veginn öðruvísi háttað þegar ríkið er eigandi? Heldur hv. þingmaður því fram að vísindamenn í Háskóla Íslands gangi erinda ríkisins í rannsóknarstarfi sínu? Gildir það sama um aðrar ríkisstofnanir eins og t.d. dómstólana? Dómstólarnir eru reknir af ríkinu. Þar eru ríkisstarfsmenn. 

Virðulegi forseti. Ég spyr eins og hv. þm. Mörður Árnason kallaði út í sal: Ertu að fara að einkavæða dómstólana?

Nei, nei, nei.

Það er nú það sem við stöndum frammi fyrir hér og er það sem við erum að ræða hér, þ.e. að það er verið að einkavæða akademíska stofnun. Ég vil, með leyfi forseta, fá að vitna í umsögn Þorsteins Gunnarssonar, rektors Háskólans á Akureyri, og gera þau orð að mínum. Þar segir: „Í athugasemdum við frumvarpið er boðað að hinn nýi skóli verði rekinn sem einkahlutafélag. Um nýmæli er að ræða hér á landi sem löggjafinn þarf að skoða nánar. Engin trygging er fyrir því að háskólakennarar sem ráðnir eru af einkahlutafélagi búi við akademískt frelsi sem er einn af hornsteinum háskólastarfsemi í hinum vestræna heimi. Svo dæmi sé tekið þá er akademískt frelsi háskólakennara stjórnarskrárvarinn réttur í Bandaríkjunum.“ 
             Og, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, ég tel að það skipti mjög miklu máli þegar um er að ræða hlutabréf sem ganga kaupum og sölum 

Frú forseti. Í upphafi ræðu hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur kom fram að það væri hraði málsins sem skipti öllu máli, málsmeðferðin væri svo hröð að ekki væri hægt að afgreiða málið frá þinginu. Síðar þegar leið á umræðuna voru það önnur atriði sem skiptu meginmáli, eins og eignarhaldið og fleiri þættir. Það breyttist því í ræðunni eftir því sem á leið. Förum nú aðeins í þennan hraða. Í raun rakti hv. þingmaður það ágætlega að yfirlýsingin kom í ágúst, frumvarpið var kynnt í þinginu í desember. Í janúar og febrúar hefur það verið til umfjöllunar í hv. menntamálanefnd þar sem málið hafði verið sent til umsagnar fyrir áramót. Fengnar voru umsagnir og gestir komu fyrir nefndina og það var farið vel yfir málið. Lítum nú aðeins til atvinnulífsins, hvað er að gerast í atvinnulífinu og reyndar í skólum landsins þar sem er mikil gróska. Sama gildir um atvinnulífið, þar er mikil gróska. Það er verið að sameina félög og fyrirtæki í rekstri. Það gerist á stuttum tíma. Það heitir bara samræðupólitík að taka tvö, þrjú ár í það að ákveða hvort stíga eigi eitt skref áfram eða til hliðar. Slík samræðupólitík í rekstri ríkisstofnana og rekstri fyrirtækja á markaði gengur ekki upp. Það er bara svo einfalt mál. Það gengur bara ekki upp. Ef við ætlum að láta skólastarfið fylgja atvinnulífinu verðum við að bregðast fljótt og skjótt við líkt og atvinnulífið og líkt og aðstæðurnar í þjóðfélaginu eru.

Virðulegi forseti. Mér heyrist hv. þingmaður vera að leggja til að við afhendum ráðherrunum löggjafarvaldið og hæstv. ráðherrar ráði því hvað hér fer fram en málin séu ekki rædd með eðlilegum hætti á Alþingi, ég a.m.k. skildi ræðu hans ekki öðruvísi en svo. Þar er ég honum auðvitað hjartanlega ósammála. Hv. þingmaður vitnaði til ræðu minnar. Það sem ég sagði í upphafi hennar var að aðdragandinn allur væri mjög sérkennilegur. Upplýsingar voru engar eða litlar, þetta barst sem fréttatilkynning úr menntamálaráðuneytinu. Það var lítil sem engin umræða um þetta í þinginu þannig að aðdragandinn var allur afar sérkennilegur. Og eins og ég nefndi líka fengu fulltrúar í háskólaráði Tækniháskólans ekki vitneskju um þetta fyrr en skömmu áður en yfirlýsingin var send út. Það var því fjölmargt að og að mínu mati var valdbeitingin allt, allt of mikil í málinu og eiginlega algjör hingað til. En núna erum við að ræða þetta í 2. umr. og tel ég allt eðlilegt við það og umræðuna að mörgu leyti góða. Það er einmitt hér og loksins, eins og ég sagði líka í ræðu minni, að við hittumst og ræðum þessi stóru menntapólitísku grundvallaratriði og var kominn tími til.

Herra forseti. Það er náttúrlega alrangt hjá hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur að ég vilji veita ráðherrunum löggjafarvaldið, það er af og frá. Við erum búin að vera í vinnu núna á þriðja mánuð er varðar þetta tiltekna mál. Ég tel þá umræðu sem við höfum átt ansi góða og lýðræðislega og hún stendur enn. Ég bendi á að við getum ekki tekið okkur eitt, tvö ár í svona umræður, það gengur ekki. Við vitum að um 2.500 nemendur ásamt kennurum bíða eftir því að vita og sjá hver framtíð þessa skóla verður, þessa skóla sem er að fara í nýtt umhverfi, fara í samkeppni og þarf að undirbúa sig fyrir næsta skólaár og það er engin ástæða til að bíða. Við eigum að taka ákvarðanirnar klárt.

Virðulegi forseti. Þarna er ég alveg hjartanlega sammála hv. þingmanni, auðvitað á að taka ákvarðanir klárt, þær eiga ekki að vera loðnar eða þokukenndar. Hins vegar, þar sem við erum nú fulltrúar löggjafans og fulltrúar þjóðarinnar á löggjafarsamkundunni, verða allar upplýsingar að liggja fyrir. Það er nú bara þannig að við höfum ekki enn þá fengið svör við fjölmörgum spurningum sem við höfum lagt fram og svör við spurningum okkar hafa ekki verið að berast og fundir í menntamálanefnd voru ekki haldnir fyrr en í lok janúar og byrjun þessa mánaðar. Við skulum halda því til haga. Þetta hefur ekki legið hjá okkur með öllum upplýsingum klárt og kvitt þannig að við gætum tekið upplýsta afstöðu í málinu, þ.e. á þriðja mánuð. Það verður að halda því til haga hér.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir sagði áðan að hagsmunir eigenda muni stjórna skólanum. Ég spyr og mig langar að velta því aðeins upp hérna: Hagsmunir hverra eru það að útskrifa vel hæfa tæknifræðinga og verkfræðinga? Jú, það eru nákvæmlega hagsmunir t.d. Samtaka atvinnulífsins og Samtaka iðnaðarins. Það var fróðlegt að sitja sprotaþing sem haldið var í síðustu viku en ég tók þar þátt í nefndarstarfi um tengsl atvinnulífs og skóla og þar kom þetta einmitt skýrt fram, að það væru hagsmunir þeirra að þetta samstarf mundi takast vel. Þess vegna er sorglegt að heyra í málflutningi í dag að stjórnarandstaðan er hér að lýsa yfir algjöru vantrausti á Samtök atvinnulífsins og Samtök iðnaðarins. Síðan er það varðandi málsmeðferðina, þar ræddi hv. þingmaður um valdbeitingu. Það var þannig að þessi viljayfirlýsing kom fram um stofnun einkahlutafélags sem tæki yfir starfsemi HR og Tækniháskóla Íslands. Í henni stóð að yfirlýsingin væri háð því að Alþingi féllist á þær lagabreytingar sem nauðsynlegar væru til að af sameiningu yrði. Það eru um 2.500 manns sem bíða eftir því að málið verði klárað. Ef þetta væri svona gríðarleg valdbeiting værum við ekki þá með þingpallana fulla af fólki sem væri óánægt og væri að mótmæla? En það er ekki þannig. Fólk er á þessari sameiningu og bindur miklar vonir við hana.

Virðulegi forseti. Eitthvað hefur hv. þm. Dagný Jónsdóttir heyrt skakkt áðan, ef þannig má orða, þegar ég talaði um stjórnir og hagsmuni eigenda í hlutafélögum. Þá var ég að tala um að í hlutafélögum almennt ráða auðvitað hagsmunir eigenda för í stjórnum. Það sem ég talaði um að hættan liggi er að það er ekkert sem tryggir það í þessu máli að svo muni ekki verða í framtíðinni í stjórn þessa skóla vegna þess að þarna er um hlutabréf að ræða sem ganga kaupum og sölum. Við vitum ekkert hvaða aðstæður verða uppi eftir nokkur ár og hvar þessi hlutabréf muni enda, það er það sem ég var að nefna, það er ekkert sem tryggir það. Þetta nefndi ég sem eina af hættunum við það að taka einkahlutafélagsformið fram yfir sjálfseignarstofnunarformið þar sem þessi hætta er alls ekki fyrir hendi. Það er það sem ég átti við, hv. þingmaður, ekki það að hagsmunir þessara aðila sem nú koma að stofnuninni muni ráð för skólans, það er alls ekki það sem ég átti við. Ég treysti þeim fullkomlega til að reka skólann ágætlega, þess vegna líka lögðum við fram breytingartillögu um að við gætum stutt þetta mál ef um sjálfseignarstofnun væri að ræða þar sem þessir aðilar kæmu að. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir því og ég sagði það í ræðu minni að þetta er vond staða fyrir skólann og fyrir skólana báða, bæði fyrir kennarana og nemendurna, eins og er. Þess vegna tel ég, og hef nefnt þó nokkur atriði, að málið hefði þurft að vera miklu betur undirbúið og skapa hefði þurft miklu meiri sátt einmitt vegna þess fjölda fólks sem um ræðir og hve miklir hagsmunir nemenda og kennara eru í húfi.

Virðulegi forseti. Ég fagna sérstaklega ummælum hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur um að hún treysti þeim aðilum sem standa að skólanum fullkomlega til að reka skólann. Þetta eru mjög góð ummæli og það er gott að fá þau fram vegna þess að ég hef svo sannarlega haft það á tilfinningunni og það sem hefur einkennt umræðuna, ekki sérstaklega hjá hv. þingmanni heldur hjá flestum í stjórnarandstöðunni, er nákvæmlega þessi tortryggni gagnvart þeim aðilum sem eru að fara að reka þennan skóla. Og ég ætla rétt að vona að þeir muni halda sig sem lengst við það að koma nálægt þessum skóla. Ég fagna þessum ummælum og tel gott að við fáum það fram að hv. þingmaður treystir umræddum aðilum fullkomlega.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt að við treystum þessum aðilum fullkomlega til þess að fara með stjórn skólans. En eins og ég kom líka inn á áðan viljum við að það sé gert í formi sjálfseignarstofnunar, ekki hlutafélagaforminu, vegna þess að við viljum tryggja það til framtíðar, auk þess sem við viljum að skólanum sé stjórnað með aðilum úr háskólasamfélaginu, þ.e. kennurum og nemendum. Við teljum algjört grundvallaratriði að þetta fari vel saman til að tryggja akademískt frelsi. En eins og ég sagði áður, ég lýsi því hér með yfir að ég treysti þessum aðilum fullkomlega til að reka skólann ágætlega en þó undir þeim formerkjum að það sé sjálfseignarstofnun og fulltrúar og aðilar í hinu akademíska samfélagi séu aðilar að stjórnun skólans.

Hæstv. forseti. Ég hafði í fyrri helmingi þessarar 2. umr. haldið þá ræðu sem ég hafði hugsað mér að flytja í þessu máli en ég treysti því að hæstv. menntamálaráðherra sé einhvers staðar hér viðstödd til að svara spurningum sem ég hef til að leggja fyrir hana.

Hæstv. menntamálaráðherra er í húsinu og forseti mun gera henni viðvart um að hv. þingmaður óski nærveru hennar.

Mjög fínt. Við ræðum frumvarp til laga um afnám laga um Tækniháskóla Íslands. Ég hef gert grein fyrir meginsjónarmiðum mínum á nefndaráliti 2. minni hluta menntamálanefndar og í ræðu sem ég hélt við fyrri helming þessarar umræðu eins og ég gat um. En eftir standa samt nokkrir punktar sem mér finnst nauðsynlegt að fá hæstv. menntamálaráðherra til að tjá sig frekar um áður en 2. umr. um málið lýkur. Í ræðu minni fyrir skemmstu hélt ég því fram að Sjálfstæðisflokkurinn hefði það á stefnuskrá sinni að svelta ríkisstofnanir inn í einkavæðingu. Ég hafði það fyrir mér í því að Tækniháskóli Íslands, sem áður var Tækniskóli Íslands, hafi í gegnum árin verið hornreka í þessu kerfi, það hafi verið farið illa með hann, hann hafi lent á milli stafs og hurðar aftur og aftur. Ævinlega hafi ríkt óvissa um framtíð skólans og þegar svo er komið að búið er að koma honum samkvæmt lögum á háskólastig eigi ekki einu sinni með því að tryggja framtíð hans, þá verða menn örvæntingarfullir og samþykkja hvaða breytingar sem er. Það er allt betra en ríkjandi ástand. Ég notaði því drjúgan ræðutíma minn í fyrri viku til að gagnrýna ráðherra Sjálfstæðisflokksins, menntamálaráðherra Sjálfstæðisflokksins, hvað þetta varðar. Ég hef svo sem gagnrýnt þessi mál áður, að ekki hafi verið staðið nægilega vel við bakið á þessum skóla. Ég vil undirstrika það í upphafi máls míns, að ég tel að hér sé verið að svelta skólann inn á braut sem hann hefði kannski aldrei og alls ekki viljað fara. Þá er ég að tala um starfsfólk og nemendur skólans. Ég hef líka gert talsvert mál úr því að ekki hafi verið fullreynt með sameiningu Tækniháskólans og Háskóla Íslands. Ég vil fá í því sambandi skoðanaskipti við hæstv. menntamálaráðherra og máli mínu til stuðnings mun ég vitna í umsögn deildarforseta verkfræðideildar Háskóla Íslands, Sigurðar Brynjólfssonar, sem hann sendi hv. menntamálanefnd um mál þetta. Þar segir deildarforseti verkfræðideildar Háskóla Íslands, með leyfi forseta: „Tækniháskólinn hefur kennt tæknifræði en Háskólinn í Reykjavík hefur kennt tölvunarfræði. Hvorugur þessara skóla hefur kennt verkfræði. Annars staðar á Norðurlöndum eru tæknifræðingar tvöfalt fleiri en verkfræðingar en hér er þessu öfugt farið. Það er því mun meiri þörf að fjölga nemendum í tæknifræði en að reyna að fjölga verkfræðingum fram yfir það sem Háskóli Íslands stefnir í.“ Sama sjónarmið kemur fram í grein Valdimars K. Jónssonar, fyrrum prófessors við verkfræðideild, sem hann birti í Morgunblaðinu 25. nóvember sl. og á vef Háskóla Íslands 29. nóvember og þar mun hún vera aðgengileg núna. Valdimar tekur í sama streng og Sigurður Brynjólfsson, að hér sé um að ræða skóla í samkeppni við aðra alþjóðlega háskóla, háskóla í útlöndum, og hér séu stjórnvöld að etja skólum saman í innlenda samkeppni. Valdimar tekur í sama streng og Sigurður hvað þetta varðar og segir í grein sinni, með leyfi forseta: „Með sameiningunni er verið að stuðla að innlendri samkeppni þegar leitast ætti við að styrkja stöðu Íslands í alþjóðlegri samkeppni. Verkfræðinám er alþjóðlegt nám. Sameiningin veikir stöðu Íslands í alþjóðlegri samkeppni og kemur niður á því rannsóknatengda framhaldsnámi í verkfræði sem byggt hefur verið upp við Háskóla Íslands. Það er jafnframt einkennilegt að ríkið skuli stuðla að samkeppni gegn sjálfu sér.“ Hæstv. forseti. Mér finnst mikilvægt að fá hæstv. menntamálaráðherra til að svara þessum sjónarmiðum varðandi það samkeppnisumhverfi sem hér er verið að búa til eða breyta öllu heldur og hvernig hæstv. menntamálaráðherra lítur þetta, hvort ekki hefði verið heppilegri leið að efla það nám sem boðið er upp á, annars vegar í tæknifræði og hins vegar í verkfræði, þá mögulega innan Háskóla Íslands og tæknifræði innan þess vegna hvaða skóla sem væri - Tækniháskóla Íslands eins og hefur verið - frekar en að vera etja þessum skólum saman í þá samkeppni sem nú steðjar að þeim. Ég veit að hæstv. menntamálaráðherra hefur talað fyrir því að samkeppnin muni efla alla dáð. En ég hef ástæðu til að ætla að fjármunirnir sem við höfum úr að spila séu ekki nægir til að þessir tveir skólar geti keppt á jafnréttisgrunni um þá fáu nemendur sem standa til boða. Verkfræðideild Háskóla Íslands bendir okkur á að bæði fjármunir og mannafli séu takmarkaðir. Það þarf ekki að benda okkur á það. Við vitum að Íslendingar búa í stóru landi og eru fámenn þjóð. Deildarforseti verkfræðideildar heldur því blákalt fram í umsögn sinni að skortur sé á hæfum verkfræðikennurum, oft svo mikill að erfitt sé að bjóða nauðsynleg framhaldsnámskeið í greininni. Hann telur því hæpið að ætla að tveir skólar á Íslandi geti haldið uppi fullgildu meistaranámi sem standist samjöfnuð við erlenda verkfræðiháskóla. Þá er ég komin að öðru atriði sem mig langar að biðja hæstv. menntamálaráðherra að tjá sig um. Hvernig sér hæstv. ráðherra fyrir sér möguleika hins nýja skóla á að bjóða strax nám til meistaraprófs? Það hefur gengið verulega illa fyrir Háskóla Íslands að ná að bjóða rannsóknatengt meistaranám. Verkfræðideild Háskóla Íslands hóf rannsóknatengt meistaranám 25 árum eftir að hún hóf fjögurra ára verkfræðinám árið 1970, fyrir tæpum tíu árum. Samkvæmt upplýsingum frá Valdimari K. Jónssyni taldi verkfræðideildin ekki tímabært að hefja rannsóknatengt meistaranám fyrr. Valdimar hefur áhyggjur af því að sameinaður háskóli, Háskólinn í Reykjavík og Tækniháskóli Íslands, komi til með að eiga í verulegum erfiðleikum í ljósi þess að Háskóli Íslands hefur fengið óverulegan stuðning frá ríkisvaldinu til uppbyggingar á rannsóknatengdu grunnnámi. Hann hefur alls ekki þau framlög sem nauðsynleg eru fyrir meistara- og doktorsnám. Bæði er á það að líta að stærðir hópa í meistara- og doktorsnámi eru langt undir því sem reiknilíkan menntamálaráðuneytisins gerir ráð fyrir en jafnframt þarf aukna sérhæfingu til að halda uppi framhaldsnámi. Þar af leiðandi er nauðsynlegt að fjölga kennurum. Skorir í verkfræðideild Háskóla Íslands hafa 7–10 fasta kennara en til að halda uppi framhaldsnámi þyrfti að mati prófessora deildarinnar a.m.k. að tvöfalda þann fasta kjarna starfsmanna. Miðað við þá mynd sem þeir herramenn draga upp sem þekkja best til verkfræðinámsins, manna best hér á landi skyldi maður ætla, spyr ég: Á hvern hátt sér hæstv. menntamálaráðherra að hinni nýju stofnun verði gert það kleift að bjóða strax upp á öflugt nám til meistaraprófs? Það er nauðsynlegt að sýn hæstv. ráðherra hvað það varðar komist til skila við þessa umræðu. Í ljósi fjárveitinganna hefur mátt lesa þau skilaboð menntamálaráðuneytisins til verkfræðideildar Háskóla Íslands að deildin ætti að einbeita sér að grunnnámi. Þannig hafa fjármunir til verkfræðideildarinnar verið reiknaðir. Ég tel nauðsynlegt að hæstv. menntamálaráðherra verji nokkrum tíma í að lýsa fyrir okkur þeirri sýn sem hún hefur á möguleika beggja þessara stofnana til öflugs framhaldsnáms í greinunum. Enn eitt atriði finnst mér mjög alvarlegt í umsögn Sigurðar Brynjólfssonar, deildarforseta verkfræðideildar Háskóla Íslands. Það lýtur að hæfnisdómum þeirra kennara sem kenna við Tækniháskóla Íslands og koma til með að kenna við hinn nýja háskóla. Í umsögn Sigurðar segir, með leyfi forseta: „Verkfræðideild Háskólans vill einnig benda á að hæfnisdómar núverandi lektora og dósenta við Tækniháskóla Íslands miðuðu við að þeir kenndu tæknifræði en ekki verkfræði. Ekki voru gerðar sömu kröfur til þeirra og gerðar eru til kennara við verkfræðideildir á alþjóðavettvangi sem og við verkfræðideild Háskóla Íslands.“ Þetta hefur ekki borið á góma í umræðunni. Við höfum ekki tekið þetta til umfjöllunar hingað til en það er nauðsynlegt að hæstv. ráðherra, sem hefur mikið um þetta mál að segja svari því á hvern hátt hún sjái að hæfnisdómar þeirra lektora og dósenta sem hafa starfað við Tækniháskóla Íslands. Koma þeir til með að gilda óbreyttir í hinni nýju stofnun sem ætlar að einbeita sér að verkfræðinámi? Þetta er konkret spurning sem ég geri ráð fyrir að hæstv. menntamálaráðherra geti svarað. Að lokum segir í umsögn Sigurðar Brynjólfssonar, deildarforseta verkfræðideildar Háskóla Íslands, með leyfi forseta: „Einn verkfræðiskóli verður faglega sterkari og mun geta veitt öflugri þjónustu en nokkrir dreifðir skólar sem keppa um takmarkað fjármagn. Skólinn mun geta byggt upp meiri sérhæfingu og breidd til að fást við mismunandi viðfangsefni og taka þátt í alþjóðlegum rannsóknarverkefnum á vegum ESB eða annarra alþjóðlegra samtaka sem máli skipta.“ Ég verð að viðurkenna, hæstv. forseti, að ég er mjög höll undir þau sjónarmið sem fram koma í umsögn deildarforseta verkfræðideildar. Í ljósi þess að Háskóli Íslands er örsmár háskóli á alþjóðlegan mælikvarða sé ég ekki annað en að þeir prófessorar sem hafa tjáð sig um þessi mál og hafa vit á hafi gefið okkur ábendingar sem mér finnst óábyrgt að hunsa. Ég sé ekki á hvern hátt hæstv. menntamálaráðherra ætlar með óbreyttum fjárveitingum til háskóla á Íslandi að búa til tvo öfluga háskóla sem kenna verkfræði og annar einnig tæknifræði, innilokaður reyndar í einkahlutafélagi sem ég hef líka gagnrýnt. Ég sé ekki hvernig hæstv. ráðherra fær út að þeir verði það öflugir þegar raunin hefur verið sú að Háskóli Íslands hefur átt verulega erfitt með að sækja fjárveitingar til ráðuneytisins. Hæstv. forseti. Mig langar einnig til að spyrja ráðherrann um rannsóknastofnanir og tengsl hinnar nýju stofnunar við þær. Það kom fram í umfjöllun nefndarinnar að veruleg þörf væri á að tengja hinn nýja háskóla sterklega við rannsóknastofnanir. Í svörum frá Stefaníu Katrínu Karlsdóttur, sem er rektor Tækniháskóla Íslands, talar hún um að ein af þeim leyndu ógnum sem henni finnst geta steðjað að Tækniháskólanum, eða nýjum sameiginlega skóla, er að staðsetning skólans og samstarf hans við rannsóknastofnanir verði ekki nægilega vel tryggt. Hún leggur áherslu á að byggja þurfi skólann upp á svæði sem gefi möguleika fyrir stækkun og aðkomu rannsóknastofnana. Ég vil fá að vita frá hæstv. ráðherra á hvern hátt hún sér tengsl hinnar nýju stofnunar við rannsóknastofnanir. Ætlar hún t.d. að tengja starfsemi þessa skóla við rannsóknastofnanir Háskóla Íslands? Sér hún fyrir sér samvinnu á milli rannsóknarstofnunar Háskóla Íslands og hins nýja sameinaða skóla eða er eingöngu verið að tala um sjálfstæðar rannsóknir atvinnuveganna og þeirra aðila sem eiga einkahlutafélagið? Verða það rannsóknartengsl nýja háskólans? Í mínum huga væri það alls ekki nóg. Ég tel að við eigum að einhenda okkur í að byggja upp öflugar rannsóknastofnanir sem yrðu eða eru tengdar háskólum. Mér finnst skipta verulegu máli að dreifa kröftunum í þeim efnum og tel nauðsynlegt að hæstv. menntamálaráðherra tjái sig um tengsl rannsóknastofnana og hins nýja, sameinaða háskóla. Eitt af því sem bar á góma í menntamálanefnd og í umfjöllun hennar um þetta mál varðar þá staðreynd að hluti virkra nemenda í Háskóla Íslands eru þar umfram hámarksfjölda nemenda sem stjórnvöld greiða fyrir. Þeir hjá Háskóla Íslands kvarta undan því að ekki fáist greitt fyrir stóran hluta nemenda. Mér finnst eðlilegt að spyrja: Á meðan það eru nemendur í Háskóla Íslands sem stunda verkfræðinám sem ekki fæst greiðsla fyrir frá menntamálaráðuneytinu, meðan þeir eru ekki viðurkenndir í heildarnemendafjöldanum, á hvern hátt sér hæstv. menntamálaráðherra að nægilegt fjármagn verði fyrir nemendur í verkfræði í öðrum skóla, í annarri stofnun? Sá fjöldi nemenda sem nú er í verkfræðideild virðist, eftir því sem prófessorar deildarinnar tjá okkur, nægur til þess að tryggja hæfilegt framboð á námskeiðum. En fækki þeim nemendum, jafnvel þótt ekki væri nema um nokkra tugi, koma strax til með að sjást merki um það í fjárveitingunum. Það mun þar af leiðandi bitna á fjölbreytni og fjölda námskeiða sem Háskóli Íslands getur boðið upp á, þ.e. draga úr fjölbreytileika námsins. Niðurstaðan gæti, að mati Valdimars K. Jónssonar, orðið sú að í stað þess að hafa góða verkfræðimenntun á einum stað á Íslandi værum við að hokra á tveimur stöðum. Hann segir líka að sá fjöldi nemenda sem hafi nægilegan bakgrunn í raungreinum sem framhaldsskólarnir útskrifa á hverju ári leyfi hreinlega ekki mikla fjölgun nema í verkfræðinámi. Ég get ekki séð annað en að þessi rök séu afar veigamikil þegar við spyrjum spurninga um hvort fjárhagsleg skynsemi sé í því að kenna verkfræði á tveimur stöðum eins og nú er stefnt að. Eitt af þeim málum sem ekki hefur verið farið ofan í saumana á í umræðunni er sú staðreynd að hinni nýju stofnun er ekki eingöngu ætlað að taka að sér nýjar deildir Tækniháskóla Íslands í verkfræði og tæknifræði heldur er einnig stefnt að því að skólinn taki að sér kennslufræðinám. Við höfum átt skoðanaskipti í þessum sal, ég og hæstv. menntamálaráðherra, um að kennslufræðinám nýja einkahlutafélagsins eigi að dekka námið fyrir sportakademíuna í Reykjanesbæ, eins og mig minnir að hæstv. menntamálaráðherra hafi kallað nýjan íþróttakennaraskóla sem er í burðarliðnum þar í bæ. Ég sé ekki annað en að við þurfum í þessu samhengi að yfirheyra hæstv. menntamálaráðherra um sýn hennar á þessa nýju stofnun. Hún þarf að koma inn á kennslufræðina ásamt öðru sem þingmenn hafa óskað eftir að hæstv. ráðherra tjái sig um, þ.e. sjálfseignarstofnun eða einkahlutafélag. Hvernig rökstyður hæstv. menntamálaráðherra að nú eigi að kenna kennslufræði í einkahlutafélagi sem hefur svo sterk tengsl við atvinnulífið? Ég skil vel rökin hvað varðar tæknifræðina og verkfræðina, að þar þurfi að vera sterk tengsl við atvinnulífið, en ég hef ekki heyrt nein rök varðandi kennslufræðina í þessum efnum. Af hverju þarf háskólinn að vera í svo sterkum tengslum við atvinnulífið þegar kemur að kennslufræðinni sem hann ætlar að taka upp? Ég sé ekki annað en kennslufræðiþættinum sé laumað inn í þennan sameinaða háskóla án þess að fyrir því hafi verið færð nokkur rök. Það er eitt af þeim atriðum sem ég treysti á að hæstv. ráðherra komi inn á í ræðu sinni sem hún flytur okkur vafalítið innan tíðar. Ég hefði líka áhuga á að fá að heyra nánar um rannsóknarsamning þann sem hæstv. ráðherra hyggst gera við nýja háskólann. Samkvæmt 12. gr. í viljayfirlýsingu um stofnun einkahlutafélagsins er taki yfir starfsemi Háskólans í Reykjavík og Tækniháskóla Íslands er gert ráð fyrir að við háskólann verði stundaðar rannsóknir og á næstu árum muni framlag ríkisins til rannsókna fara stigvaxandi til ársins 2009. Í yfirlýsingunni segir að það sé háð þeim fyrirvörum sem settir verði í kennslu- og rannsóknarsamningi við skólann. Ég spyr því: Úr því að það á að gera kennslu- og rannsóknarsamning eigi síðar en í júní 2005, hvað er í burðarliðnum í þeim efnum? Hvernig ætlar hæstv. ráðherra að semja um rannsóknir við hina nýju stofnun? Það er nauðsynlegt að það liggi á borðinu í þessari umræðu, sérstaklega þegar við ræðum samanburð á milli verkfræðideildar Háskóla Íslands og nýja einkahlutafélagsins. Hæstv. forseti. Eitt í viðbót langar mig til að nefna við hæstv. menntamálaráðherra. Ég dró hér fram frumvarp til laga um Tækniháskóla Íslands sem lagt var fram á 127. löggjafarþingi en það er ekki lengra síðan en svo að við stofnuðum þennan nýja Tækniháskóla með fögrum fyrirheitum sem koma fram í nefndaráliti frá menntamálanefnd við það mál. Ég vek athygli á því að öll menntamálanefnd skrifaði undir að frumvarpið yrði samþykkt, reyndar voru tveir nefndarmenn með fyrirvara en samt sem áður var mikil ánægja með að Tækniháskólinn skyldi stofnaður. Í nefndaráliti meiri hlutans með því máli segir, með leyfi forseta: „Ákvæði frumvarpsins um stjórnsýslu háskólans eru í samræmi við lög um háskóla en auk þess eru ýmis ákvæði frumvarpsins sambærileg ákvæðum laga um Háskóla Íslands, Kennaraháskóla Íslands og Háskólann á Akureyri. Með þessu er stuðlað að samræmi á milli þessara háskóla og jafnframt lagður traustari grunnur að auknu samstarfi Tækniháskólans við aðra skóla á háskólastigi.“ Nú spyr ég hæstv. menntamálaráðherra: Hvernig hyggst hæstv. ráðherra framfylgja þessari viljayfirlýsingu menntamálanefndar frá því fyrir rúmum tveimur árum, þ.e. hvernig á samstarfi þessarar nýju stofnunar við aðra skóla á háskólastigi að vera háttað? Hæstv. menntamálaráðherra, yfirmaður menntamála í landinu, hlýtur að hafa eitthvert sjónarmið í þeim efnum. Mér sýnist við nefnilega stefna inn í einangrun miklu frekar en opið samstarf. Ég vil fá að heyra hæstv. ráðherra segja okkur frá því hvernig hennar sýn í þessum efnum er. Kannski sér hún eitthvað í þessum málum sem mér er fyrirmunað að sjá þannig að ég held að það sé alveg nauðsynlegt að við fáum skoðanaskipti um það atriði líka. Í bréfi sem menntamálaráðuneytið lagði fram í menntamálanefnd við umfjöllun um málið kemur fram að ráðuneytið hafi í fyrrahaust haft frumkvæði að viðræðum við forsvarsmenn Háskóla Íslands og stjórn hins sameinaða háskóla um fyrirkomulag kennslu í meinatækni og geislafræði, þ.e. í heilbrigðisgreinunum sem hafa verið kenndar í Tækniháskóla Íslands. Í bréfinu segir að í kjölfar þess hafi orðið að samkomulagi og ráðuneytið ákveðið að í haust hæfist kennsla við læknadeild Háskóla Íslands í umræddum námsgreinum sem til þessa hafa verið kenndar í Tækniháskóla Íslands. Jafnframt er sagt að þeir nemendur sem þegar stundi nám í þessum greinum við Tækniháskólann muni ljúka námi sínu við nýjan sameinaðan háskóla. Svo er tekið fram að flutningurinn fari fram í fullu samráði við báða skólana og í samræmi við eindreginn vilja viðkomandi fagfélaga. Nú vil ég fá hæstv. menntamálaráðherra til að tjá sig um það sem liggur að baki þessari yfirlýsingu sem við fengum í bréfi undirrituðu af Guðmundi Árnasyni og Sólrúnu Jensdóttur. Hvað sér hún í spilunum hvað varðar þessar heilbrigðisgreinar og læknadeild Háskóla Íslands? Hvað eru þessar viðræður komnar langt, á hvern hátt sér hæstv. ráðherra þennan flutning ganga fyrir sig? Ég sé að þessi nýi, sameinaði háskóli á a.m.k. að útskrifa þá nema sem núna hafa þegar hafið nám en ég vil fá að heyra af munni hæstv. ráðherra hvernig þessi yfirfærsla yfir til læknadeildar Háskóla Íslands komi til með að eiga sér stað. Ég er þá farin að nálgast lok máls míns, hæstv. forseti. Ég vil aðeins ítreka þau sjónarmið sem komu fram í ræðu minni í fyrri helmingi þessarar umræðu og lúta að efasemdum mínum um að þetta einkahlutafélag sé best til þess fært að reka þá skóla sem hér um ræðir. Ég ítreka að ég er sama sinnis og framkvæmdastjóri BHM sem kom fyrir nefndina, Gísli Tryggvason, en hann lét okkur heyra að það væri algjörlega sameiginlegt álit þeirra hjá BHM að sjálfseignarstofnanir henti til rekstrar í almannaþágu fyrir opinbert fé, t.d. fyrir háskóla, en það sama verði ekki sagt um hlutafélög. Í ljósi þess hve margir þingmenn hafa fjallað um þetta mál hér í þeim ræðum sem hafa verið haldnar treysti ég því að hæstv. ráðherra komi með einhver rök úr sínum ranni sem geti staðið gegn þeim rökum sem Gísli Tryggvason og BHM hafa lagt fram í þessum efnum. Mér finnst þau afar sannfærandi og gerði grein fyrir því í máli mínu fyrr í umræðunni en treysti því að hæstv. menntamálaráðherra geri grein fyrir sjónarmiðum sínum hér á eftir. Að lokum vil ég bara svara hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni sem innti mig eftir því í fyrri helmingi umræðunnar hvað ég hefði fyrir mér í því að það ætti að fækka greinum í tæknifræði við hinn nýja háskóla. Það kemur fram í nefndaráliti mínu að ég staðhæfi það. Staðhæfing mín er fengin úr máli Einars H. Jónssonar, formanns Tæknifræðingafélags Íslands, sem kom fyrir nefndina og sagði þetta við okkur berum orðum. Því var ekki mótmælt af öðrum gestum. Þegar við síðan bárum þetta undir aðra gesti, þar á meðal Guðfinnu Bjarnadóttur, rektor hins nýja skóla, svaraði hún okkur í bréfi á þann hátt að efnislegt innihald allra námsbrauta í tæknifræði ætti að haldast óbreytt þó að einstökum greinum yrði fækkað. Í máli hennar kemur fram að tölvu- og upplýsingatæknifræðin verði til að mynda færð undir rafmagnstæknifræði sem valsvið. Það kemur fram í máli Guðfinnu að ákveðnar greinar, t.d. tölvu- og upplýsingatæknifræði, verði færðar til og gerðar að valsviði sem hefur ekki verið innan skólans. Ég tel mig því með þessu vera búna að skýra það hvernig ég gat fullyrt þetta í nefndaráliti mínu. Ég hef sem sagt orð þessara gesta sem komu fyrir nefndina í þessum efnum. Úr því að ég nefni formann Tæknifræðingafélagsins vorum við líka með formann Verkfræðingafélags Íslands sem hélt því fram að rannsóknirnar og háskólanámið þyrftu að vera í nánu sambýli. Ég nefndi það líka áðan í ræðu minni, og í ummælum núverandi skólastjóra Tækniháskóla Íslands kom fram að hún teldi nauðsynlegt að efla tengsl skólans við rannsóknastofnanir. Formaður Verkfræðingafélagsins sagði einnig að það væri verulega mikilvægt. Hann stakk því að nefndarmönnum hvort báðir skólarnir gætu ekki nýtt rannsóknastofnanir Háskóla Íslands því að hann taldi nauðsynlegt að þær yrðu efldar og hann taldi að það gæti orðið rannsóknastofnunum Háskóla Íslands til framdráttar ef hægt væri að byggja einhver tengsl á milli hins nýja skóla og þessara rannsóknastofnana. Þessu bæti ég við svo að hæstv. menntamálaráðherra geri sér grein fyrir því að formaður Verkfræðingafélags Íslands er sama sinnis og ég í þessum efnum, að tala þurfi út um það á hvern hátt tengsl rannsóknastofnananna við þessa nýju háskóla eigi að vera. Þegar öllu er á botninn hvolft undirstrika ég eingöngu andstöðu mína við þetta mál. Hún byggir á því sem ég hef áður gert grein fyrir. Ég tel ósanngjarnt og óréttlátt að loka nám í auknum mæli inni í einkaháskólum þar sem hárra skólagjalda er krafist. Ég óska eftir því að hæstv. menntamálaráðherra kynni sér frumvarp sem ég hef lagt fram á þskj. 808 sem gerir ráð fyrir því að sjálfseignarstofnunum á háskólastigi og einkareknum háskólum verði óheimilt að innheimta skólagjöld af nemendum sem stunda nám í greinum sem ekki er unnt að leggja stund á í ríkisháskóla. Þetta er grundvallarsjónarmið míns stjórnmálaflokks, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, og við teljum að hér sé verið að stíga skref sem stríði gegn þessu jafnréttisprinsippi til náms. Þess vegna leggjumst við gegn því að þetta frumvarp fari alla leið, hefðum viljað sjá allt aðrar áherslur í þessum málum, áherslur sem standa nær okkar pólitíska hjarta, þ.e. jafnrétti til náms og því að allir eigi að fá tækifæri til þess að læra það sem hugurinn stendur til, ekki bara þeir sem hafa tök á að greiða hærri skólagjöld.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir nokkuð langa ræðu og margar spurningar. Það sem mér finnst athyglisvert við málflutning hennar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er það að í nefndaráliti hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur, nefndaráliti 2. minni hluta, er lagt til að frumvarpið verði fellt sem þýddi að þessir tveir skólar yrðu ekki sameinaðir þátt fyrir að það hafi komið fram í menntamálanefnd að stjórnendur skólanna, kennarar og nemendur eru hlynntir sameiningunni. Mér finnst magnað, svo ekki sé meira sagt, að Vinstri hreyfinguna – grænt framboð varði ekkert um afstöðu þeirra sem hafa hagsmuni af málinu. Það verður hins vegar að segjast eins og er að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir er heiðarleg í þeim málflutningi að hún telur að hér eigi bara að vera einn ríkisháskóli. Það kemur fram í nefndarálitinu að þingmaðurinn er ekki sannfærð um að reynt hafi verið til þrautar að sameina Tækniháskólann og verkfræðideild Háskóla Íslands. Auðvitað er þetta sjónarmið, að ríkið eigi bara að reka háskólana, þetta er sjónarmið sem hefði sómt sér ágætlega í Ráðstjórnarríkjunum í gamla dag en á kannski ekki beint við í dag. Hv. þingmaður vék að framtíðarsýn og mig langar til að spyrja hana spurningar þar að lútandi. Við urðum vitni að því hér í dag að hv. þm. Einar Már Sigurðarson boðaði það að kæmist Samfylkingin til valda í menntamálum á Íslandi mundi hún beita valdboði til að breyta þeim lögum, eða því frumvarpi sem hér er til umræðu verði það að lögum.  
            

Forseti vill áminna þingmenn um að virða ræðutíma í andsvörum og svörum.

Hæstv. forseti. Vinstri hreyfingin – grænt framboð er á móti valdboði. Það get ég fullyrt. Við sjáum ekki betur en að hér sér ákveðið valdboð í gangi. Hvað er fólki í Tækniháskóla Íslands boðið upp á sem valkost í sjálfu sér annað en það að lög um Tækniháskóla Íslands verði afnumin? Það frumvarp sem hér er til umræðu fjallar ekki um nokkurn skapaðan hlut annan en þann að lög um Tækniháskóla Íslands, sem við sömdum og samþykktum með glæsibrag og mikilli samstöðu, nánast við fagnaðarlæti allra viðstaddra fyrir rúmum tveimur árum, eru nú afnumin.

Þetta er valdníðsla, ekki einu sinni valdboð.

Það má kannski taka undir það með hv. þingmanni að þetta sé fremur valdníðsla en valdboð. Ég mun aldrei samþykkja valdboð, hvorki þetta né önnur.

Herra forseti. Hv. þingmaður svaraði eiginlega ekki þeirri spurningu sem ég varpaði fram. Ég varpaði henni fram vegna þeirrar tímamótayfirlýsingar sem kom fram í máli hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar fyrr í umræðunni og ég rakti hér. Hv. þingmaður lýsti því yfir að verði þetta frumvarp að lögum og Samfylkingin komist einhvern tíma síðar til valda í menntamálaráðuneytinu muni flokkur hans standa fyrir því að lögunum verði breytt, til þess verði beitt valdboði, að löggjafarvaldinu verði beitt gegn því fólki sem ætlar að starfrækja þennan skóla sem við erum hér að tala um að verði til eftir sameininguna. Það voru yfirlýsingar um þetta í umræðunni í dag og þær eru makalausar. Mig langar til þess að heyra frá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur: Er hún sammála þessu sjónarmiði? Telur hún að komist hún í þá stöðu að stjórna hér menntamálum, eða flokkur hennar, verði það eitt af verkum hennar að breyta þessum lögum og reyna að koma því kerfi á í háskólasamfélaginu að hér verði bara einn ríkisskóli? Það er ekki hægt að lesa aðra stefnu út úr minnihlutaálitinu en að það sé sú sýn sem hv. þingmaður aðhyllist. Það er ekki hægt að draga neinar aðrar ályktanir af því en að hér eigi bara að vera einn ríkisskóli og ekkert annað, sem ríkið rekur, og að það eigi að ganga á milli bols og höfuðs á einkaaðilum sem voga sér að reka menntastofnanir. Mig langar bara til að vita það: Komist hv. þingmaður í þá aðstöðu að vera hér í meiri hluta á þingi, mun hún beita sér fyrir því að sú verði raunin? Er þetta framtíðarsýn Vinstri grænna og hv. þingmanns?

Hæstv. forseti. Ég ætla að vona að ég beri gæfu til þess að þurfa aldrei að ganga á milli bols og höfuðs á nokkrum, hvorki einkaaðilum sem vilja reka háskóla né öðrum. Ég ítreka eingöngu það sem ég hef áður sagt að ég fagna hverju nýju menntunartækifæri fyrir íslenska æsku, sama frá hverjum það tækifæri kemur. Þess vegna er það rangt sem hv. þingmaður er alltaf að reyna að gefa í skyn að ég sé á móti og ætli að ganga á milli bols og höfuðs á þeim einkaaðilum sem vilji reka skóla. Börnin mín voru í einkareknum leikskóla á sínum tíma. Ég hef ekkert á móti því að einkaaðilar komi að menntamálum en ég vil ekki að það sé á forsendum einkaaðilanna,  Mér finnst skynsamlegt að ræða málin út frá því að ef verkfræðideild Háskóla Íslands telur að hún hafi ekki nægilega fjármuni til að reka framhaldsnám svo sómi sé að, af hverju eigum við þá að vera stofna nýja framhaldsdeild og láta aðra aðila um að reka framhaldsnám sem er ekki einu sinni nægilegt framboð af nemendum í hjá Háskóla Íslands? Ég er búin að koma með fullkomlega málefnaleg rök máli mínu til stuðnings. Hv. þingmaður getur sparað sér upphrópanirnar í þessum efnum, ég er tilbúin til að ræða þetta við hann málefnalega 

Herra forseti. Hér er til 2. umr. frumvarp til laga um afnám laga um Tækniháskóla Íslands, með síðari breytingum. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hefur m.a. gert ítarlega grein fyrir afstöðu okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði til málsins og einnig er það gert í nefndaráliti minni hlutans sem hún stendur að. Auk þess var í 1. umr. um málið farið yfir hina almennu þætti menntamála sem lúta að því sem verið er að gera og er sértækt fyrir þessa beinu aðgerð. Ég held að við tökumst hér að vissu leyti á um grundvallarsýn á því hvað sé menntun og hvaða sess menntun skipi í samfélaginu. Af hálfu okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði er litið á menntun sem almannaþjónustu, sem grunnmannréttindi sem allir eigi að hafa jafnan aðgang að. Þetta er ekki kaup- eða söluvara að okkar mati. Hins vegar flytja fulltrúar Sjálfstæðisflokksins og furðanlega Framsóknarflokksins málið á þeim grunni að menntun sé verslunarvara, hægt sé að reka hana á þeim grunni, hægt sé að stofna um hana hlutafélag og reka hana á grunni hlutafélagalaga þar sem eignarhlutar í viðkomandi menntastofnun geti gengið kaupum og sölum. Þetta er ekki stefna okkar. Við lítum á þetta sem grunnalmannaþjónustu, grundvallarmannréttindi til allra og eigi þess vegna ekki að vera verslunarvara með þeim hætti sem hér er lagt upp með. Umræðan endurspeglar líka stefnu ríkisstjórnarinnar á undanförnum árum, þ.e. að svelta menntastofnanir í einhvern ákveðinn farveg sem hún vill sjá. Nærtækasta dæmið er einmitt Tækniháskóli Íslands og hefur verið rakið ítarlega hvernig stjórnvöld hafa með markvissum hætti svelt Tækniháskóla Íslands út á markað. Ef frumvarpið um Tækniháskóla Íslands er dæmi um eitthvað er það dæmi um ákveðið skipbrot eða ákveðna staðfestingu á viljaleysi stjórnvalda gagnvart almennri menntun í landinu sem Tækniháskólinn hefur m.a. borið ábyrgð á. Þá er hlaupið í að hlutafélagavæða skólana, setja þá undir lög markaðsvogarinnar. Um þetta er grundvallarágreiningur. Ég vil spyrja um örfá tæknileg atriði í þessu sambandi. Í fylgiskjölum nefndarálits meiri hluta nefndarinnar er bæði viljayfirlýsing um stofnun einkahlutafélagsins, undirrituð af menntamálaráðherra, Samtökum atvinnulífsins, Samtökum iðnaðarins og Verslunarráði Íslands og fylgiskjalið: Samþykktir fyrir hlutafélagið. Í samþykktunum er kveðið á um ýmis sértæk atriði varðandi umgjörð hlutafélagsins og skólans. Ég vil því spyrja: Er þetta hluti af lagaumgjörðinni fyrir hina nýju stofnun, fyrir hið nýja hlutafélag þannig að ekki sé hægt að breyta samþykktum nema með lagabreytingu? Ef það á bara að breyta samþykktum fyrir hlutafélagið á almennum hluthafafundi er náttúrlega engin ástæða til að leggja þetta fram sem veigamikið fylgiskjal í svo afdrifaríku máli eins og verið er að fara út í, þ.e. að taka algjörlega upp nýtt form sem aldrei hefur verið prófað í rekstri á menntastofnunum. Er þetta hluti af hinni lagalegu umgjörð og ef ætlunin er að breyta samþykktunum verður það ekki að fara í gegnum Alþingi? Það er skoðun mín því þetta er lagt fram sem eitt veigamesta gagn um skólann og menn vitna í einstakar greinar samþykktanna eins og það sé hluti af lagabálknum. Gott og vel. Það er ágætt og upplýsandi að samþykktirnar fylgi með á þann hátt en þá verða menn líka að gera það á heiðarlegum grunni. Ef menn vitna í það hvernig ráðstafa skuli arði, hvernig fara skuli með það að ekki sé ætlunin að ná fjármagni út úr hlutafélaginu o.s.frv. og menn vitna í textann hlýtur það að vera hluti af lagaumgjörðinni. Ég spyr hv. formann nefndarinnar hvort það sé ekki réttur skilningur hjá mér. Menn hafa skýrt málið með beinum tilvitnunum í einstakar setningar og einstök orð í samþykktunum sem hluta af þeim lagagjörningi sem hér á sér stað. Þá hlýtur samþykktunum ekki að vera breytt nema með lögum, annars væri um óheiðarleika að ræða gagnvart málinu. Þetta vildi ég spyrja um. Einn stærsti veikleiki við frumvarpið er að hvergi er tekið á innra starfi skólans, það er hvergi tekið á stöðu nemenda innan fyrirtækisins og meira að segja kveðið svo á um að nemendur eigi enga aðkomu að stjórnun skólans því stjórn hlutafélagsins fer með málefni skólans og nemendur eiga engan aðgang að því. Þetta er einsdæmi að ég held við rekstur skóla af þessu tagi þar sem litið er á nemendur nánast eins og verslunarvöru því ef litið er á lögin hafa þeir enga aðkomu að stjórnun eða ákvörðunum um innra starf skólans á nokkurn hátt. Stoðin í hinum almennu lögum um háskóla er veik hvað þetta varðar og er vísað til sérákvæða t.d. um stjórn ríkisháskóla, enda þegar lögin um háskóla voru sett á sínum tíma var í megindráttum horft á ríkisrekna háskóla eða háskóla sem lutu lögum og reglum sem tóku mið af þeim. Ég tel því að það hafi ekki verið gert ráð fyrir því í lögum um háskóla eða tekið mið af því að farið væri að reka háskóla á markaðslegum grunni þannig að það væri fyrst og fremst hugsað um nemendur sem markaðsvöru eins og þessi lög gera ráð fyrir. Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa um þetta mörg orð. Það er dapurt að núverandi ríkisstjórn er að flýja frá grundvallaratriðum, grundvallargildum sem menntun hefur staðið fyrir í samfélaginu yfir í að hún sé orðin markaðsvara, söluvara sem eigi að ganga nánast kaupum og sölum á torgum eins og hlutabréf slíkra fyrirtækja eiga að geta gengið. Það er dapurt, það er eiginlega dómur um menntastefnu og metnaðarleysi ríkisstjórnarinnar í menntamálum og er virkilega harmsefni. Ég vil að lokum ítreka þær spurningar sem ég hef lagt fram, m.a. um það hvort ekki megi treysta því að samþykktirnar sem gerðar voru fyrir hlutafélagið sem á að takast á við skólann hafi lagalegt gildi, alla vega hafa talsmenn meiri hlutans lesið upp úr þeim sem slíkum.

Herra forseti. Ég sé ástæðu til þess að standa upp vegna þeirra grundvallarsjónarmiða sem komið hafa fram hér við þessar umræður og lýsa með sínum hætti glögglega hvernig mismunandi stjórnmálaflokkar nálgast það viðfangsefni sem við erum hér að fást við. Það sem hér hefur gerst er að þrenn samtök hafa sameinast um að stofna hlutafélag um rekstur Tækniháskóla Íslands og Háskólans í Reykjavík og hefur ekki komið annað fram hjá þorra þeirra þingmanna sem til máls hafa tekið en að þeir telji að slík sameining sé í eðli sínu styrkur fyrir þessar stofnanir báðar, með því verði sterkari háskóli til. Ég hef engan mann heyrt andmæla því. Að vísu hef ég ekki heyrt allar þær ræður sem hér hafa verið haldnar. En ég hygg að um það sé grundvallarsamkomulag. Þá er auðvitað næsta spurning sú hvort rétt þyki að við Íslendingar bindum okkur við það eftirleiðis að ekki verði reknir skólar hér á háskólastigi nema í opinberri eigu sem opinberar stofnanir eða hvort svigrúm verði gefið til þess að háskólar séu jöfnum höndum opinberar stofnanir og einkareknar. Eins og engum kemur á óvart eru Vinstri grænir andvígir stofnun einkahlutafélags er taki yfir starfsemi Háskólans í Reykjavík og Tækniháskóla Íslands. Það eru þeirra grundvallarsjónarmið sem standa á bak við þá neitun. Þeir eru trúir sinni stefnu og ég get vel skilið það. Það er þeirra lífssýn, þeirra lífsskoðun. Ágreiningur skiptir mönnum í stjórnmálaflokka og ekkert er við því að segja. Á hinn bóginn þykir mér eftirtektarvert að heyra það sem þingmenn Samfylkingarinnar segja um þetta efni. Nú er það að vísu svo að margir af þeim sem hér hafa talað fyrir hönd Samfylkingarinnar eru komnir úr Alþýðubandalaginu og af þeim sökum auðvitað aldir upp við sömu skoðanir og nú ráða ríkjum hjá Vinstri grænum og eiga erfitt með að losa sig alveg við ákveðna fordóma í sambandi við rekstrarform fyrirtækja og þar fram eftir götunum. Maður þekkir það af umræðum á Alþingi um áratugi að það hefur fylgt þeim sem í Alþýðubandalaginu voru að sitja þar uppi með ákveðna fordóma. Ekkert er við því að segja. En það er eftirtektarvert að í niðurstöðum vinnuhóps á vegum framtíðarhóps Samfylkingarinnar, Menntun í þágu einstaklings og samfélags, segir, með leyfi hæstv. forseta: „Skólar sem reknir eru af hinu opinbera annars vegar og einkaaðilum hins vegar verða að sitja við sama borð hvað þetta varðar.“ Þarna er því með öðrum orðum slegið föstu að Samfylkingin vill ekki gera upp á milli rekstrarforms skóla hvort sem það eru háskólar, framhaldsskólar, barnaskólar, leikskólar eða hvað sem er. Þetta skyldi maður ætla að væri nægilega skýrt. En þá kemur allt í einu annað í ljós. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson hélt hér hvassyrta ræðu. Hann sagði að það væri heiðarlegt af þingmönnum Samfylkingarinnar að taka af skarið um það hvað þeir vilji og hvernig þeir vilji standa að þessum málum og lýsti því síðan yfir að Samfylkingin sé algjörlega andvíg því að þessi háskóli verði rekinn í formi hlutafélags en hins vegar væri það ásættanlegt í formi sameignarfélags. Ekki voru færð skynsamleg rök ...  Að vísu átti ég nú von á því að hv. þm. Einar Már Sigurðarson, sérstakur fulltrúi stassjónarinnar á Norðfirði, þegar hann kom hingað inn fyrst, mundi skilja að það gæti verið skynsamlegt að breyta félögum í hlutafélag því að sú gamla rauða eign heitir nú Síldarvinnslan hf. Hélt kannski að hann hefði eitthvað af því lært. En svo virtist ekki vera. En nú rak hv. þingmaður þetta mál sitt með eftirtektarverðum hætti. Fyrst reyndi hann að bregða upp torkennilegu ljósi yfir rekstur Háskólans í Reykjavík, Guðfinnu Bjarnadóttur, rektor Háskólans í Reykjavík. Ummæli hans voru slík að ekki er hægt að segja að þau hafi verið vítaverð í þessum sal. Á hinn bóginn kom fram fyrirlitning hv. þingmanns á þeim skoðunum sem þessi virti háskólamaður hefur fram að leggja um málefni háskóla á Íslandi. Ekki gat hjá því farið að mér þættu vissir fordómar fylgja þeim einkunnum og þeim ummælum sem hv. þingmaður lét falla um orð háskólarektorsins og þær skoðanir sem á bak við voru. Skýringin var sú að þingmanninum komu þessar skoðanir illa og þá var rétt að tala um þær svona með heldur lítilsvirðandi hætti. Þá er í annan stað að segja að hv. þingmaður tók það fram þrásinnis í ræðu sinni að óskynsamlegt væri af þeim samtökum sem standa að því að yfirtaka rekstur Tækniháskólans og Háskólans í Reykjavík að fallast ekki strax á að það skyldi verða sameignarfélag því að hann þóttist sjálfur ætla að setjast í stól menntamálaráðherra, eins og ég skildi hv. þingmann.  Hann sagði að auðvitað væri ekkert við því að segja þó að menn stofnuðu hlutafélag um rekstur háskóla, ef þeir borguðu sjálfir brúsann, sagði hann. En á hinn bóginn væri eðlilegt að þeir sem réðu yfir fjármagninu sem rynni til háskólanna hefðu sitt að segja um það hvert rekstrarformið væri. Það væri heiðarlegt af Samfylkingunni að segja hvað við tæki, sagði hv. þingmaður, svo að þeir viti hvers þeir geta vænst. Þetta var merkileg þula. Ég veit ekki hverjum hún var ætluð. En það er greinilegt að með þessu er verið að setja hinn nýja háskóla í vont ljós. Í öðru lagi er greinilegt að með þessu er verið að gefa þeim sem að honum standa til kynna að ef þeir haldi við það að hlutafélag verði stofnað um rekstur þessara tveggja háskóla þá sé það illa séð af Samfylkingunni, þetta verði tekið upp eftir að Samfylkingin kæmist til valda og, eins og mér skildist, hv. þingmaður væri orðinn menntamálaráðherra. Ég vona nú að það verði ekki af því. Þetta aftur veldur því að maður fer að hugsa hvort hv. þingmaður og þá Samfylkingin telji að ekki séu nein álitamál í sambandi við það hvernig við getum byggt upp háskólamenntun hér á landi, rannsóknarstarf sem því fylgir og þar fram eftir götunum, hvort Samfylkingin telji að slíkt komi af sjálfu sér. Það kemur líka upp í hugann hvort það sé virkilega svo að Samfylkingin vilji standa á móti háskólamenntun ef samtök á borð við Samtök iðnaðarins, Samtök atvinnulífisins og Verslunarráðið vilja að því koma. Hv. 6. þm. Norðvesturkjördæmis, Anna Kristín Gunnarsdóttir, lagði á það áherslu að efla háskólamenntun í sínu kjördæmi. Það skildi vel. Ég hef áhuga á því að efla háskólamenntun í mínu kjördæmi eins og ég hef áhuga á því að efla háskólamenntun um allt land. Ég spurði hv. þingmann að því hvort hún mundi standa á móti því að háskólar yrðu reknir t.d. á Ísafirði eða á Hólum ef samtök kæmu að rekstrinum, t.d. Bændasamtökin á Hólum og t.d. þeir sem reka fiskeldi vegna þess að þar er miðstöð fiskeldisrannsókna, ef þau kæmu að þessum rekstri og vildu stofna um það hlutafélag. Auðvitað gat hv. þingmaður ekki svarað því neitandi. Auðvitað komu vöflur á hv. þingmann. Auðvitað skildi hv. þingmaður að fyrir okkur vakir að reyna að styrkja menntun og rannsóknir og vísindi í landinu. Það er það sameiginlega markmið sem við höfum öll hér inni, að reyna að bæta háskóla okkar, byggja upp háskóla okkar og fá sem flesta krafta til þess að standa með okkur að því og til þess að bera ábyrgð á því. Við getum ekki hvert um sig óskað okkur þess að við getum farið okkar leið til þess. Við getum ekki haft fordóma þegar við erum að tala um uppbyggingu háskólamenntunar á Íslandi. Við getum ekki haft fyrirvara þegar Samtök atvinnulífsins vilja leggja fram fé til þess að bæta menntun í þeim greinum sem viðkomandi atvinnugreinar standa og falla með. Og við hljótum að taka því fagnandi þegar menn sem standa fyrir rekstri eru reiðubúnir til að leggja fé af mörkum til þess að gera íslenska atvinnuvegi samkeppnishæfa við erlenda atvinnuvegi, bæta samkeppnisstöðu okkar og gera einstaklingana hæfari en þeir hafa verið. Það er fyrir þessu öllu sem við erum að berjast. Það er auðvitað rétt sem hv. þm. Einar Már Sigurðarson sagði áðan. Þá sagði hann: „Við eigum að horfa á reynsluna.“ En það er ekki rétt hjá honum þegar hann segir: „Af því að fram að þessu hefur enginn háskóli á Íslandi verið rekinn með hlutafélagsformi þá skulum við ekki reka háskóla með hlutafélagsformi.“ Það var heldur enginn háskóli rekinn hér með sameignarformi. Það var einu sinni enginn háskóli á Íslandi.  Það liggur fyrir reynsla um að hlutafélagsfyrirtækið hefur reynst mörgum öðrum rekstrarformum betur, rekstrarformum sem hafa staðnað með tímanum vegna þess að tíminn hefur velkst öðruvísi en menn áttu kannski von á. Gleggsta dæmið um þetta er auðvitað samvinnuhreyfingin og hvernig fyrir henni hefur farið. Hver haldið þið að hefði trúað því þegar Jakob Frímannsson á Akureyri hætti sem forstjóri KEA að ekki mundi líða mannsaldur áður en einstaklingsfyrirtæki væri búið að kaupa allar fasteignir KEA á Akureyri? Hverjum hefði dottið það í hug? Svo ört breytist tíminn. Ýmsir þeir sem voru hvað harðastir og lengst til vinstri hér áður fyrr og ég var að minnast á hér áðan og máttu ekki heyra minnst á annað en ríkisrekstur eru nú farnir að predika það, eins og hv. þm. Einar Már Sigurðarson, að sjálfseignarfyrirkomulagið sé besta rekstrarform sem hægt sé að hafa um háskóla og horfir til Danmerkur. Ég held að við alþingismenn ættum að fagna því frumkvæði sem hér hefur verið tekið af menntamálaráðherra. Það lýsir djörfung vegna þess að það þarf djörfung til fyrir menntamálaráðherra að taka í framrétta hönd atvinnulífsins og stíga skref til nýrrar þróunar í okkar háskóla og menntamálum sem auðvitað verður til góðs fyrir Íslendinga til framtíðar litið af því að með því að fara inn á þennan nýja veg, þessa nýju braut, opnast nýir heimar fyrir ungt íslenskt menntafólk.

Herra forseti. Hv. þingmaður fór yfir það í ræðu sinni hvernig Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefði lýst sjónarmiðum sínum í þessum efnum og vildi meina, þó að hann væri ekki að amast við þeim, að við værum haldin ákveðnum fordómum í þessum efnum. Ég tel að svo sé ekki. Sjónarmið okkar eru þau að eðlilegt sé að samstarf sé milli menntayfirvalda og háskóla og aðila vinnumarkaðarins. Því til staðfestu höfum við t.d. nefndarálit menntamálanefndar þegar Tækniháskóli Íslands var stofnaður með lögum frá Alþingi. Þá vildi menntamálanefnd öll innramma það svo óyggjandi væri að það væri mikilvægt að Tækniháskólanum yrði gert kleift að eiga samstarf við fyrirtæki og rannsóknarstofnanir atvinnulífsins á fjölbreyttum grunni. Nefndin taldi það mikilvægt til þess að efla og styrkja starfsemi skólans og uppbyggingu hans til framtíðar. Reyndar tók nefndin svo djúpt í árinni að hún taldi að hér væri um lykilatriði að ræða í þeim tilgangi að tengja Tækniháskólann við atvinnulífið. Í mínum huga er ekkert sem kemur í veg fyrir öflug tengsl opinbers háskóla við atvinnulífið. Þannig sýn höfðum við á Tækniháskóla Íslands. Hvers vegna fékk Tækniháskóli Íslands ekki byr í seglin eða loft í vængina? Það var vegna þess að stjórnvöld, ríkisstjórnin sem situr hér við völd, ákváðu að fjársvelta skólann og létu hann ekki hafa það fjármagn sem hann þurfti til þess að fá byr í seglin. Þess vegna segi ég: Tækniháskóli Íslands var andvana fæddur vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn vildi að svo væri. Fyrir það hef ég gagnrýnt Sjálfstæðisflokkinn og tel að við værum betur sett með lög eins og við búum við nú heldur en afnám þeirra sem við erum að fjalla um hér vegna þess að það er hægt að starfa eftir þeim hugmyndum sem menntamálanefnd studdi á sínum tíma.

Herra forseti. Það kemur fram í viljayfirlýsingu um stofnun einkahlutafélags sem tæki yfir starfsemi Háskólans í Reykjavík og Tækniháskóla Íslands að Samtök atvinnulífsins og Samtök iðnaðarins eru sammála þeirri leið sem hér er farin og telja að með því sé framtíð skólans best tryggð og að hann geti þannig best gegnt hlutverki sínu. Ég hef enga ástæðu til að draga í efa dómgreind þessara aðila í því máli.

Hæstv. forseti. Ég er heldur ekki að draga í efa dómgreind þessara aðila en hvers vegna gátu þeir ekki komið að skólanum meðan hann var Tækniháskóli Íslands með fjármuni, mannauð, kraft og afl og hugmyndir og allt sem heiti hefur? Hvers vegna þurfa þeir að eiga einkahlutafélagið sem rekur skólann? Hvers vegna? Hver er munurinn á því í huga hv. þingmanns að reka ríkisháskóla eins og Tækniháskóli Íslands er með þessum öflugu tengslum við atvinnulífið og því að einkaaðilarnir þurfi að eiga skólann og reka hann fyrir hvaða fjármuni? Fyrir opinbert fé. Þó að þeir ætli að koma með eitthvert framlag á móti þá er hér fyrst og síðast um að ræða opinbert fé.

Herra forseti. Ég hygg að flestir séu sammála um að Viðskiptaháskólinn á Bifröst og Háskólinn í Reykjavík séu merkar stofnanir og ég hef hitt nemendur sem þaðan hafa komið og lokið miklu lofsorði á þá menntun sem þar er veitt. 
             Það sem hv. þingmaður var hér að gefa í skyn var að það ætti að taka af þessum háskólum báðum það opinbera fé sem þeir hafa fengið til styrktar.

Það er rangt.

Það var ekki hægt að skilja hv. þingmann öðruvísi þegar hann kallaði þrisvar sinnum upp eða tvisvar: Fyrir hvað? Fyrir opinbert fé, sagði hv. þingmaður og var þannig að gera það tortryggilegt að sá háskóli sem við erum hér að fjalla um eigi að fá fé í samræmi við það sem aðrir háskólar fá.

Forseti. Hv. 2. þm. Norðaust. beindi máli sínu mjög að hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni og verðandi menntamálaráðherra. Ég held að þeir verði að halda áfram að tefla tveir, þeir hv. þingmenn, og aðrir geti varla komið þar nærri, enda er það tafl tveggja manna. Ég vil hins vegar vekja athygli á því, þó að lítið sé, að það sem við höfum vakið athygli á í þessari umræðu, bæði hinni fyrstu, fyrri hluta þessarar og núna í dag, er að starfshættir háskóla eru nokkuð sérstakir. Þeir eru öðruvísi en venjulegra fyrirtækja, þeir eru öðruvísi en venjulegra skóla. Þeir starfshættir, og það að háskólar geti verið til og heppnast í fræðslu sinni, rannsóknum og upphleðslu þekkingar, byggjast á tilteknu frelsi sem kallað er akademískt frelsi og hægt er að hafa um nokkur orð, enda gerði ég það hér um daginn í nokkru máli. Við höfum líka vakið athygli á að ýmsar hættur standa í vegi þess frelsis í hlutafélagsforminu sem leysa mætti með formi sjálfseignarstofnunarinnar. Það form kallar hv. 2. þm. Norðaust. hins vegar staðnað form og vitnar í samvinnuhreyfinguna því til sönnunar. Þess vegna verður maður að spyrja hann: Er það staðnað form sem við búa nú Verslunarskóli Íslands, Háskólinn í Reykjavík, Viðskiptaháskólinn á Bifröst og Listaháskóli Íslands? Vill hv. 2. þm. Norðaust. hlutafélagavæða þá skóla? Ætlar hann kannski að flytja um það lagafrumvarp að þeir verði hlutafélagavæddir þannig að þeir losni úr þessari hræðilegu stöðnun? Að þessir skólar, það af þeim sem verður eftir þegar allri þessari umræðu lýkur, hætti sinni ömurlegu tilveru og farið verði að reka þá eins og almennileg fyrirtæki?

Herra forseti. Það mátti heyra á ræðu hv. þingmanns að þeir sem tala mest um akademískt frelsi vilja setja mestar hömlur á aðra. Það þótti mér fróðlegt að heyra þegar hv. þingmaður sagði að það hefði verið tveggja manna tal milli mín og hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar. Hann var þar að lýsa stefnu Samfylkingarinnar og gerði glögga grein fyrir því og hrósaði sjálfum sér fyrir það að hann setti með skýrlegum hætti fram þau sjónarmið sem lægju á bak við álit Samfylkingarinnar og þið munduð taka til greina og setja skilyrði um við myndun ríkisstjórnar ef að því kæmi að Samfylkingin færi í ríkisstjórn. Þetta kallar hv. þingmaður eins manns tal, skilst mér, sem honum komi ekki við, Samfylkingunni komi ekki við, og að hv. þm. Einar Már Sigurðarson hafi þá verið að tala fyrir sig einkanlega en ekki fyrir hönd Samfylkingarinnar. Það má vel vera, mér er ekki kunnugt um hvort það geti verið rétt, en það má vera að svo sé. Ég hef ekki haldið því fram í þessum ræðustól að það eigi að breyta rekstrarformi Viðskiptaháskólans á Bifröst. Ég hef ekki haldið því fram að við eigum yfirleitt að stjórna því með hvaða hætti þeir sem reka þann skóla standa að því. Ég er á hinn bóginn mjög ánægður yfir því hversu vel hefur til tekist og hef enga ástæðu til að ætla annað en að sá háskóli sé í mikilli framþróun. Ég hef heldur enga ástæðu til að ætla annað en mjög vel hafi verið staðið að Háskólanum í Reykjavík. Um Tækniháskólann vil ég segja að þau litlu samskipti sem ég átti við hann á sínum tíma og rektor hans, Bjarna Kristjánsson, þegar við unnum að því að koma upp Háskólanum á Akureyri, voru mjög góð og ég varð ekki var við annað á þeim tíma en að þeir sem réðu þeim skóla hefðu víða sýn og hið sama hefur mér virst á þeim kennurum sem 

Forseti. Það virðast vera örlög okkar hv. 2. þm. Norðaust. að tala annar í suður og hinn í norður. Ég veit ekki af hverju það stafar. Ég var ekki að tala um tveggja manna tal, ég notaði líkingu og talaði um tveggja manna tafl. En af því að sá tónn var í orðum hv. þingmanns þá ætla ég að taka fram að ég stend fullkomlega og öll Samfylkingin að baki orðum hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar hér í dag. Það sem hv. þingmaður sagði um rekstrarform Verslunarskóla Íslands, Háskólans í Reykjavík, Viðskiptaháskólans á Bifröst og Listaháskóla Íslands var það að sjálfseignarformið væri staðnað. Hann sagði að leysa þyrfti hið staðnaða form úr viðjum með því að stofna úr því hlutafélag og gætir þess ekki að séreðli allra þessara skóla, nema Verslunarskóla Íslands í þessu tilviki, er það að hlutafélagsformið passar ákaflega illa við þá vegna þess að menn verða að búa við tiltekið frelsi í háskólum. Það er þannig, forseti sæll.

Herra forseti. Ástæður eru fyrir því að hlutafélagsformið hefur mjög rutt sér til rúms og tekið við af öðrum formum í vaxandi mæli. Skýringin er auðvitað sú að það er sveigjanlegra og betur til þess fallið að hægt sé að hafa sterka stjórn á þeim rekstri og því fyrirtæki sem staðið er fyrir. Það er líka eftirtektarvert í þessu samhengi að rifja það upp, hv. þm. Mörður Árnason, að Einar Már Sigurðarson, hv. 7. þm. Norðaust., vék sérstaklega að því í ræðu sinni að sér þætti ekki óeðlilegt að hlutafélag yrði stofnað um eignir þess væntanlega háskóla sem hér á að rísa en treysti á hinn bóginn ekki hlutafélaginu til að halda utan um reksturinn. Þetta þótti mér mjög athyglisverð skoðun. Ég deili henni ekki með honum en þetta sýnir með sínum hætti að jafnvel hann áttar sig á því að hlutafélagsformið hafi ákveðna yfirburði þegar kemur að því 

Hæstv. forseti. Fjórtán ár Sjálfstæðisflokksins a.m.k. í menntamálaráðuneytinu og Tækniskólinn eins og hann var rekinn þann tíma er okkur Íslendingum sannarlega til skammar og aðbúnaðurinn sem þar var. Svo sjáum við að það eru möguleikar á breytingum og hver vill þá ekki standa að því að þar verði breytingar í betri átt, vonandi? Auðvitað eru menn tilbúnir til að skoða málin. Ég held að nær hefði verið að hv. þingmaður hefði farið svolítið yfir söguna, hvernig Sjálfstæðisflokkurinn bjó að þessum skóla allan þann tíma sem hann hafði völdin í menntamálaráðuneytinu. Ég verð að segja að mér finnst það líka furðulegt að halda því hér fram að þeir sem ætli að koma að þessum skóla núna af frjálsum vilja og frumkvæði sínu hafi sett það skilyrði að hlutafélag yrði um reksturinn. Ég hef ekki heyrt það fyrr. Ég vil þá fá það hreint út hvort það er rétt að þeir hafi sett það skilyrði. Það væri prýðilegt að hv. þingmaður upplýsti það hér að slíkt hefði komið fram. Mig langar líka að vita hvenær það var sagt og hvenær það kom fram að það væri skilyrði fyrir því að koma að þessum rekstri. Það stendur ekki í þeim plöggum sem ég hef séð. Síðan vil ég segja það að sjálfseignarstofnunarfyrirkomulagið hefur reynst prýðilega og ekki á nokkurn hátt verið fjötur um fót þeim skólum sem hefur gengið best á undanförnum árum. Til dæmis hefur rektor Háskólans á Bifröst sagt að þetta form hentaði mjög vel og þetta væri besta formið til þess að reka skóla af því tagi. Það er ekki vandinn. En það væri gaman að heyra hjá hv. þingmanni 

Herra forseti. Ég get ekki tekið undir ummæli hv. þingmanns um að rekstur Tækniháskólans hafi verið til skammar og ég átta mig ekki á því hvaðan hv. þingmaður hefur þær hugmyndir. Ég veit ekki betur en stjórn þess skóla hafi verið góð og tel síður en svo að skólinn og þeir sem þar starfa eigi þessa einkunn skilið. Ég vil segja í sambandi við rekstrarformið að þeir sem koma að því að sameina skólana og leggja fram nýtt fé, 300 millj. kr., og vilja með öðrum hætti styrkja þá starfsemi sem þar er með mikilli djörfung, eins og fram kemur í viljayfirlýsingu þeirra, hafa talið að hlutafjárformið henti þeim vel. Hv. þm. Jóhann Ársælsson segist hafa meira vit á því en þeir sem eru í Samtökum atvinnulífsins, Samtökum iðnaðarins og Verslunarráðinu hvaða rekstrarform henti háskólanum vel. Nú verður við það að sitja að hv. þingmaður segist vita þetta betur en allir þeir menn sem að þessu komu. Á hinn bóginn finnst mér þetta lýsa afstöðu Samfylkingarinnar að mörgu leyti í ýmsum málum. Í hjarta sínu sjá þeir að vel er gert en þeir eiga erfitt með að ganga hreint til verks og samþykkja það sem vel er gert en eru þess vegna alltaf að segja: Það á að gera þetta pínulítið öðruvísi og örlítið öðruvísi og við viljum fá að ráða þessu og hinu og ef við fáum það ekki hljótum við að vera á móti málinu. Mér finnst þetta vera svolítið skrýtin afstaða. Þetta liggur alveg ljóst fyrir, hv. þingmaður. Samtök atvinnulífsins hafa 

Hæstv. forseti. Ég veittist ekki með neinum hætti að þeim sem ráku Tækniháskólann. Það var vel gert miðað við þær aðstæður sem þar voru en ég veit alveg hvernig húsnæðið var og annar aðbúnaður sem sá skóli þurfti að búa við og hef komið þar og fylgst með því hvernig hann var, þannig að ég held að ég þurfi ekki að svara meiru til um það. Hitt er svo greinilegt að hv. þingmaður treystir sér ekki til að halda því fram að þeir sem koma að rekstrinum núna hafi gert kröfu um að um einkahlutafélag yrði að ræða. Sú krafa kom hvergi fram. Þeir sögðu hins vegar að það hentaði vel og sjálfseignarstofnun hentar líka vel. Ég hef hvergi séð að þeir hafi haldið því fram að sjálfseignarstofnunarformið hentaði ekki vel, þannig að mig grunar að hlutafélagaformið hafi átt uppruna sinn annars staðar og krafan um að það yrði viðhaft en hjá þessum aðilum.

Herra forseti. Mér þykir vænt um að hv. þingmaður hefur tekið það til baka að rekstur Tækniháskólans hafi verið til skammar  Ég vil líka lýsa yfir svolítilli undrun minni á því að hv. þingmaður skuli ekki vita að oft þegar við byggjum nýjar stofnanir, sérstaklega á það við um ýmsar menntastofnanir, m.a. á það mjög skýrt við Háskólann á Akureyri að það hefur tekið tíma að koma upp húsnæði sem hæfir þeirri virðulegu stofnun. Menn hafa stundum orðið að sætta sig við húsakynni sem ekki eru allt of göfug. En í vaxandi stofnunum una þeir því vel sem þar eru og halda áfram að byggja upp þá stofnun sem þeir starfa við og vinna við og njóta. Þannig hefur það verið um Tækniháskólann.

Virðulegi forseti. Þetta er afar merkileg umræða sem hér hefur farið fram um frumvarpið sem fjallar um að leggja niður Tækniháskólann til að hann geti sameinast Háskólanum í Reykjavík. Búið er að hjakka á málinu aftur og aftur og svo fer maður að spyrja sjálfan sig: Í hverju er ágreiningurinn fólginn? Hvað er svona voðalegt við málið? Það sem er náttúrlega vont við málið er að við erum að dröslast með það í þinginu allt of lengi. Hér bíða 2.500 nemendur í báðum skólunum eftir að fá að vita hver framtíð þeirra er og hundruð kennara og menn eru í hálfgerðu málþófi í þinginu. Þetta sýnir hvernig stjórnarandstaðan er, alla vega Vinstri grænir og Samfylkingin.  Ef maður fer yfir þetta voru Vinstri grænir mjög heiðarlegir í afstöðu sinni, þeir eru á móti, einfaldlega á móti málinu. Þeir eru á móti öllu sem heitir „einka“ eins og ég sagði í fyrri ræðu minni. Talsmenn þeirra hafa reynt að bera blak af þessu en ég ætla að lesa upp úr nefndaráliti 2. minni hluta sem er kannski óhætt núna af því búið er að fjalla svo mikið um það. Hér stendur, með leyfi forseta: „Annar minni hluti er ekki sannfærður um að reynt hafi verið til þrautar að sameina THÍ og verkfræðideild Háskóla Íslands.“ - Það er greinilega vilji Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. - „Það virðist skynsamlegt í svo smáu samfélagi sem Ísland er að efla frekar einn verkfræðiháskóla,“ - ríkisháskóla - „gera hann faglega sterkan og hæfan til að taka þátt í alþjóðlegum rannsóknarverkefnum, heldur en að dreifa kröftunum á þann hátt sem hér er gert. 2. minni hluti tekur undir efasemdir sem koma fram í umsögn deildarforseta verkfræðideildar HÍ til nefndarinnar varðandi það hversu fáir nemendur hafi í raun fullnægjandi undirbúning í stærðfræði og raunvísindum til að standa undir verkfræðinámi í tveimur skólum á Íslandi.“ Þetta er náttúrlega algjörlega forpokaður hugsunarháttur. Maður hefði skilið þetta fyrir 30 árum, enda ráða nú fulltrúar gamla Alþýðubandalagsins ríkjum í báðum stjórnarandstöðuflokkunum og gömlu sjónarmiðin þeirra eru að koma fram. Það er ekkert við því að gera, það er alveg heiðarlegt hjá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að hún er á móti. Það er líka rétt að nemendur og starfsmenn beggja skólanna viti að þeir eru á móti því. Það er svo tortryggilegt af því þetta á að vera ehf-félag og af því að þetta er einkaskóli, það má ekki, það er alveg skelfilegt. Menn hafa ekki jafnrétti til náms ef það er einkaskóli, það er bara ekki hægt. Svo komum við að hinum flokknum, Samfylkingunni. Þar hafa menn úr gamla Alþýðubandalaginu haft sig mest í frammi og eru líka á móti. Eins og ég gat um í fyrri ræðu minni var nefndarálit þeirra alveg með ólíkindum. Ef maður les það eru þeir í sumum greinum hálfpartinn með þessu, í öðrum á móti og megnið á móti en þó er það ekki alveg allt klárt. Þá langar hálfpartinn að vera með en samt verða þeir að vera á móti en þeir vita ekki alveg hvers vegna. Það er rétt að grípa niður í nokkur atriði, ég fór reyndar yfir þetta í fyrri ræðu minni og ætti kannski ekki að vera að velta hv. þingmönnum Samfylkingarinnar upp úr þessu. 
             En fyrsta setning nefndarálitsins hljóðar svo, með leyfi forseta: „Að mati 1. minni hluta eru skólar á háskólastigi líklega of margir og ber að skoða sameiningu þeirra eða nánari samvinnu.“ Seinna í álitinu segir: „Þá er mikilvægt að skoða kosti þess að hefja kennslu í tæknifræðum í fleiri skólum.“ Svona er allt nefndarálitið. Síðan koma gömlu kommarnir, með leyfi forseta: „Færsla líftæknigreinanna til Háskóla Íslands er fordæmi fyrir tækninámi við skólann og ber að mati 1. minni hluta að kanna kosti þess til hlítar að kenna tæknigreinarnar í Háskóla Íslands.“ Þeir eru því komnir í sama ríkisháskólakerfið og Vinstri grænir. Það er enginn munur á þeim.  Ég held að báðir flokkarnir séu á móti þessum nýja skóla og þeir eru á móti framförum í menntamálum á Íslandi nema bara komi til þess ríkisháskólar. Þetta er alveg ótrúlegt árið 2005, maður trúir þessu ekki. Maður kemur saklaus úr sveitarstjórnarmálum inn á þing og hélt að það væru miklar framfarir en hér er mesta afturhald sem maður hefur nokkurn tíma kynnst og það af vinstri mönnum. En svona er þetta nú. Til hvers er verið að stofna þennan háskóla? Til að gera hann sterkari, búa til meiri sóknarfæri og geta veitt betri menntun og kannski á hagstæðari kjörum en í ríkisháskólunum. Hérna fær einkaframtakið að njóta sín. Nei, það má ekki. Verið er að halda áfram á sömu leið og hefur verið haldið í menntamálum þjóðarinnar undanfarin tólf ár varðandi sókn og í dag erum við með eitt hæsta hlutfall af OECD-ríkjum í framlögum til menntamála. Þetta er beint og rökrétt framhald af þessari stefnu. Þá kemur að því sem sumir hv. þingmenn Samfylkingarinnar hafa talað um, að menn ætli að fara að reka skólann út frá gróðasjónarmiði. Þetta er náttúrlega ótrúlegt og gamla aðferð kommana að snúa öllu á hvolf, öllu öfugt, svart verður hvítt og öfugt. Það er alveg skelfilegt að hlusta á þetta. Ég ætla að lesa upp úr samþykktum fyrir Hástoð sem var stofnuð utan um hinn nýja skóla sem að standa Verslunarráðið, Samtök atvinnulífsins og Samtök iðnaðarins sem eru að leggja mikla fjármuni í þetta til að styrkja nám í þessum greinum á Íslandi, það sem atvinnureksturinn þarf á að halda í framtíðinni. Verið er að gera skólann enn þá hæfari í samkeppni. Það er mjög gott að hafa tvo tækniháskóla á Íslandi og auðvitað eru menn í samkeppni við skóla erlendis líka, það er alveg ljóst. Heimurinn er orðinn allt öðruvísi en hann var og langtum minni. Ef við tökum alla þá tækni sem er í margmiðlun og öðru slíku geta menn farið í nám í öðrum löndum án þess að vera staddir þar. Eftir 10, 15, 20 ár eigum við eftir að sjá allt annað í þessum málum en í dag. En ég ætla að lesa úr samþykktum fyrir Hástoð ehf., 2. gr., með leyfi forseta: „Hlutverk félagsins er að auka samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs, m.a. með því að efla og auka menntun, rannsóknir og nýsköpun á háskólastigi, sem nýtist atvinnulífinu. Í þeim tilgangi rekur félagið háskóla, sem verður meginverkefni félagsins, og aðra þá starfsemi sem þjónað getur þessu hlutverki.“ - Eingöngu að reka háskólann. - „Hlutverk félagsins er ekki að afla hluthöfum þess fjárhagslegs ávinnings af rekstri.“ Samt koma menn upp og tyggja hvað eftir annað að verið sé að fara að reka skólann í hagnaðarskyni. Haldið þið að þetta sé hægt, þessi málflutningur? „Félagið hyggst sinna hlutverki sínu varðandi menntun og rannsóknir meðal annars með gerð þjónustusamninga við stjórnvöld um fjárveitingar. Þá hyggst félagið sinna hlutverki sínu með því að taka að sér margvíslega þjónustu á sviði menntunar og rannsókna og þar m.a. samstarf við fyrirtæki, rannsóknastofnanir og aðrar menntastofnanir á Íslandi og erlendis.“ Í 5. gr., um réttindi og ábyrgð hluthafa, stendur, með leyfi forseta: „Hluthafar bera ekki ábyrgð umfram hluti sína í félaginu. Engin sérréttindi fylgja hlutum í félaginu. Hluthafar þurfa ekki að sæta innlausn nema landslög kveði á um slíkt. Félagið má kaupa eigin hlut að lögmæltu hámarki. Óheimilt er að neyta atkvæðisréttar fyrir hluti í eigu félagsins.“ Svo er komið að 9. gr. um helstu verkefni og stjórnarhætti stjórnar. Þar segir, með leyfi forseta: „Meginverkefni félagsins er að reka háskóla. Stjórn félagsins, sem er jafnframt háskólaráð háskólans, annast umsýslu eigna. Stjórnin markar stefnu félagsins og háskólans, ákveður námsframboð, inntökuskilyrði, gæði kennslu og aðra meginstarfstilhögun háskólans. Jafnframt ákveður stjórn skólagjöld og greiðslutilhögun þeirra. Stjórnin skal setja sér starfsreglur í samræmi við Leiðbeiningar um stjórnarhætti fyrirtækja, sem VÍ, SA og Kauphöll Íslands hafa gefið út. Þar skal m.a. fjalla um verkefni stjórnar og framkvæmdastjóra (rektors), og gæðakröfur til framkvæmdastjóra (rektors), kennara og annarra stjórnenda skólans. Stjórnin er í forsvari fyrir félagið og háskólann. Meiri hluti stjórnar ritar firma félagsins. Stjórnin ein getur skuldbundið háskólann fjárhagslega.“ Síðan, virðulegi forseti, segir í 11. gr. undir fyrirsögninni Ráðstöfun hagnaðar/taps: „Hagnaði félagsins skal aðeins ráðstafað til að efla starfsemina í samræmi við hlutverk félagsins. Félaginu er óheimilt að verja hagnaði, réttindum eða eignum til annarra verkefna en þeirra sem samræmast hlutverki og starfsemi félagsins. Ekki verður greiddur arður út úr félaginu.“ - Ekki verður greiddur arður út úr félaginu. Þetta eru samþykktir þessa nýja hlutafélags, Hástoðar. Svo halda menn því blákalt fram hér að verið sé að reka þetta í einhverju gróðaskyni, hagnaðarskyni, til að hluthafar geti fengið arð út úr félaginu, það komi einhverjir aðrir hluthafar inn í félagið og þeir muni heimta arð. Þetta er náttúrlega alveg hræðilegt, virðulegi forseti. Síðan er spurningin hvort er betra, sjálfseignarstofnunarformið eða hlutafélagaformið. Hlutafélagaformið er þannig að í þessu tilfelli eru nokkrir hluthafar. Þeir geta orðið fleiri í framtíðinni, það er möguleiki á því. Sjálfseignarstofnunarformið getur orðið munaðarlaust í framtíðinni, það er alveg rétt. Það eru margar sjálfseignarstofnanir sem hafa kannski verið í rekstri og eru með fé án hirðis, það veit enginn hver á það og ekki neitt. Eitt ákveðið bankaform hér á landi er dæmi þess arna. Það var því ákvörðun þessara aðila að fara þessa leið eftir að hafa legið yfir því. En það er eins og þessi ákvörðun aðila sé bara að véla um að gera þetta að hinu versta máli og hafa það sem gróðaapparat. Mér finnst, virðulegi forseti, að menn verði að vera heiðarlegir í málflutningi sínum þegar kemur að svona hlutum og fara með réttar staðreyndir, það finnst mér númer eitt. Hvers vegna þessi skóli? Að mínu mati, eins og kemur fram í nefndarálitinu, finnst mér grundvallaratriði að hann verði staðsettur nálægt rannsóknastofnunum og algjört lykilatriði þannig að þessi nýi háskóli geti nýtt sér það ásamt Háskóla Íslands. Það hefur verið gagnrýnt af hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur að þeir hjá háskólanum hafi ekki fengið fjármagn til að fara í meistaranám, hinir geti það. Þá spyr maður: Hvers vegna? Það er hvort tveggja að menn hafa ekki fengið fjármagn eða þá að menn hafa ekki verið sammála. Það vill svo til að ég kenndi við þennan ágæta Háskóla Íslands í tíu ár og mér er nokkuð kunnugt um hvernig málum er þar háttað. Í dag er þetta þannig að í framtíðarmenntun í tæknigreinum á Íslandi er BS ekki nóg, Bachelor-gráða er ekki nóg, það eru alveg hreinar línur, það er búið að vera. Það var kannski hérna fyrir 20 árum, ekki í dag. Því er nauðsynlegt fyrir fólk að fá sér meistaragráðu og möguleikarnir byggjast náttúrlega á því að hægt sé að taka hana hér. Og það er ekki óalgengt að nemendur úr slíkum skóla geti farið í Háskóla Íslands og tekið meistaragráðu þar og öfugt, sem er mjög gott, eða þá að fólk fer erlendis. Ég spái því að í enn frekari mæli í framtíðarsamfélagi á Íslandi, tæknisamfélagi, hátæknisamfélagi, muni framhaldsnám í meistaranámi og doktorsnámi aukast verulega. Við höfum ekki legið á liði okkar, eins og ég sagði, og við erum einna fremstir meðal OECD-ríkja með framlög til menntamála af vergri landsframleiðslu. Ég held því að við ættum að vera stolt og ánægð með hvernig hefur gengið hér í menntamálunum og við siglum hraðbyri í þeim efnum. Þegar búið verður að sameina þessa tvo skóla gefur það meiri möguleika á að auka valkostina. Talað hefur verið um að valkostum hafi fækkað í tæknifræðinámi og það stendur í einu nefndarálitinu, frá 2. minni hluta nefndarinnar, með leyfi forseta: „Það liggur fyrir að greinum í tæknifræði verður fækkað og það er mat 2. minni hluta að sú staðreynd stangist á við yfirlýsingar eigenda um að efla beri tæknimenntunina til muna frá því sem verið hefur.“ Þetta er einmitt ekki rétt. Við erum með svörin frá skólanum, við fengum skrifleg svör þar sem þessu er lýst nákvæmlega, að valkostunum verður ekki fækkað. Þeir verða aftur á móti færðir inn í aðrar deildir, það er allt annað. Ég held að valkostirnir í framtíðinni eigi eftir að aukast eftir því sem skólinn dafnar og vex, og eftir því sem tengingarnar við þennan skóla verða meiri erlendis muni möguleikarnir verða betri og meiri. Einnig kom fram í heimsókn kennara við Tækniháskólann sem voru mjög hlynntir þessum breytingum, hlynntir þessari sameiningu, að þeir hefðu ekki áhyggjur af stöðu sinni varðandi stjórn skólans, að þeir gætu ekki komist þar að, því að þeir væru í öllum ákvörðunum í deildunum og varðandi námið og hefðu ekki miklar áhyggjur af því og voru mjög ánægðir með það. Það eina sem þeir vildu hafa tryggt var að lífeyris- og eftirlaunaréttindi þeirra mundu verða óbreytt frá því sem áður væri. Rektor og stjórnarformaður hins nýja skóla fullvissaði okkur um að nefnd þriggja lögfræðinga væri að vinna í því máli og kennararnir báru ekki brigður á það. Nemendurnir aftur á móti í þessum nýja skóla, þeir sem koma úr Tækniháskólanum, bæði úr raungreinadeildinni og tæknifræðinni, sögðu okkur að hespa þessu af í hvelli. Nemendurnir biðu eftir þessu. En hvað gerist? Hérna fer stjórnarandstaðan í málþóf, þvælir málinu fram og til baka. Þetta eru skilaboð stjórnarandstöðunnar til þessa nýja skóla. - Hann er sko ekki velkominn, þessi nýi skóli. Við erum á móti honum, við ætlum að breyta lögum. Við ætlum að þæfa málið. - Þetta eru skilaboðin til 2.500 nemenda frá Samfylkingunni og Vinstri grænum. Ég átta mig ekki á hvar Frjálslyndi flokkurinn er, hvort hann er að koma eða fara í þessu máli. Þetta eru skilaboðin. Þetta er virðingin fyrir menntuninni, því skrefi sem menntamálaráðherra tók ásamt þessum aðilum, þremur aðilum, að sameina umrædda skóla. Virðulegi forseti. Búið er að fara yfir málið hér hvað eftir annað og í ljós kemur eftir því sem fleiri og fleiri samfylkingarmenn tjá sig að þeir eru á móti þessu, Samfylkingin er á móti málinu. Það er alveg ótrúlegt. Hún er á móti framförum í menntakerfinu á Íslandi. Svo eru menn að auglýsa sig sem einhvern nútímastjórnmálaflokk. Menn þurfa nú bara að taka grímuna af og sjá þarna gömlu kommana, þeir stjórna þarna enn þá og vilja hafa þetta eins og þetta var í gamla daga og hafa allt ríkisrekið. Það er nú þannig. Ég þarf kannski ekki, virðulegi forseti, að lengja umræðuna meira. Ég ætla þó að lesa hér upp, með leyfi forseta, umsögn frá Guðfinnu Bjarnadóttur, rektor Háskólans í Reykjavík og væntanlega nýs sameiginlegs háskóla, þar sem hún svarar um kosti hlutafélagaformsins fram yfir sjálfseignarformið. „Háskólinn í Reykjavík (HR) hefur reynslu af sjálfseignarstofnunarforminu. Það hefur einmitt komið í ljós við þann rekstur að sjálfseignarstofnunarformið er ekki í öllum tilvikum hentugt, þótt takist hafi að sneiða hjá göllunum. Það hefur tekist í tilviki HR vegna þess að Verslunarráð Íslands hefur eitt verið staðfastur bakhjarl háskólans og tekið á sig fulla ábyrgð og forustu. Framkvæmdastjórn Verslunarráðsins hefur sinnt hlutverki sínu vel og tryggt það að háskólaráð HR var vel skipað. Lög um sjálfseignarstofnanir gera aftur á móti ráð fyrir að enginn eigi sjálfseignarstofnanir og þær geta því orðið munaðarlausar og stjórnast einvörðungu af starfsmönnum. Hugarfarið á bak við sjálfseignarstofnun er nánast það að þegar einhver hefur stofnað hana og lagt fram peninga í stofnfé þá sé afskipta viðkomandi ekki óskað frekar. Það er afar ábyrgðarlaust að reka háskóla með þeim hætti, sérstaklega þegar hlutverk háskólans er að styrkja samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs og taka að sér veigamikið hlutverk á háskólastigi með samruna HR og Tækniháskóla Íslands (THÍ). Þegar fleiri aðilar verða bakhjarlar sameinaðs háskóla HR og THÍ og leggja fram fjármuni er eðlilegt að nota hlutafélagaformið. Þannig er tryggt að allir hafi aðkomu að stjórn og eigi sinn hlut og skyldur í þessu félagi. Einnig er ljóst hvar ábyrgðin liggur. Að öðru leyti er engin breyting á starfsemi eða stjórnun skólans nema ábyrgð bakhjarlanna er skýrari“ - Virðulegi forseti. Ábyrgð bakhjarlanna er skýrari - „og þar með sá stuðningur sem veittur er. Þegar nýr háskóli þarf að ráðast í fjárfestingar í nýju húsnæði, tækjabúnaði og rannsóknum, þá er ómetanlegt að hafa „eigendur“ sem axla ábyrgð. Það skiptir t.d. lánveitendur miklu máli og getur haft áhrif á lánakjör.“ Þetta er tilvitnun í umsögn rektors Háskólans í Reykjavík, Guðfinnu Bjarnadóttur. Ég er ekki að segja að sjálfseignarstofnunarformið sé slæmt, alls ekki. Þessir aðilar völdu hlutafélagaformið, einkahlutafélag, þeir völdu þetta form og telja það betra en hitt og færa að því rök. Mér finnst það rangt hjá hv. þingmönnum, sérstaklega Samfylkingarinnar, að gera lítið úr því. Það er eins og þetta umrædda fólk sé að fara í þetta með einhverju ankannalegu hugarfari, en það er ekki. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri en ég vona að við getum afgreitt þetta mál núna sem fyrst. Fólkið bíður, stúdentarnir bíða eftir þessu.

… síðan í desember.

Starfsmennirnir bíða. 

Herra forseti. Upphrópanir hv. þingmanns um forpokun og gamla alþýðubandalagsmenn eru ekki svaraverðar. Síðan ætla ég að vísa til föðurhúsanna því sem hann heldur fram um Vinstri hreyfinguna – grænt framboð, að við sýnum ekki virðingu þeim nemendum og þeim kennurum sem eru búnir að bíða eftir því að þetta verði að veruleika. Ég ætla bara að ítreka það hér og endurtaka: Fólkið sem hefur staðið við bakið á tækninámi á Íslandi undanfarna áratugi hefur beðið í áratugi eftir því að ráðherrar Sjálfstæðisflokksins geri eitthvað í málefnum tæknináms á háskólastigi. Tækniháskóli Íslands var stofnaður fyrir tæpum þremur árum. Hvers vegna var ekki staðið við bakið á þeim skóla? Hvers vegna var sá skóli sveltur? Halda menn að það sé eitthvað annað en eðlilegt að menn bíði eftir úrlausninni og taki þessu eina hálmstrái sem nú er að þeim rétt? Þetta fólk á mína samúð og virðingu frá upphafi til enda. Því hef ég lýst í ræðum mínum og það væri betur að hv. þingmaður hefði hlustað á allar þær ræður sem ég hef flutt í stað þess að koma hér og gaspra þetta.

Virðulegi forseti. Það er nú gaman að vita skoðun þingmannsins. Er hv. þingmaður að segja að hún sé í raun og veru fylgjandi þessari sameiningu og að hún sé bara að biðja nemendurna og kennarana afsökunar á afstöðu sinni? Ég vil mótmæla einu. Þessir nemendur, 2.500 nemendur, bíða. Háskólinn nýi getur ekki auglýst og ekki gert neitt. Hvernig eiga menn að geta rekið stofnun með þetta svona bíðandi? Hvernig á ég að …  
             Síðan vil ég segja við hv. þingmann að mikið aukið fé hefur verið sett til tæknináms á Íslandi, m.a. með stofnun Tækniháskóla Íslands. Það fór í gegnum þessa ágætu nefnd sem ég þekki ágætlega og hefur verið gert með mjög myndarlegum hætti. Rekstur þess skóla hefur sífellt farið batnandi og gæði námsins sömuleiðis. Þetta var náttúrlega allt annað hérna í frumbernsku þessa skóla.

Hæstv. forseti. Tækniháskóli Íslands fékk ekki það sem nauðsynlegt var fyrir hann. Ef hann hefði fengið nauðsynlega fjármuni frá hinu opinbera hefði hann ekki endað uppi með á annað hundrað milljónir í halla núna þegar hann er gerður upp. Ég vil segja síðan við hv. þingmann, sem heldur því fram að Vinstri hreyfingin – grænt framboð telji að ekki geti verið jafnrétti til náms í einkaskólum, að hann verður að athuga að hér er verið að loka tækninámið inni í einkaháskóla sem krefur nemendur um há skólagjöld. Það verður enginn valkostur fyrir þá nema sem ekki geta reitt skólagjöldin fram eða ekki eru tilbúnir til að skuldsetja sig óhóflega við Lánasjóð íslenskra námsmanna til að stunda tækninám á háskólastigi. Það verður bara þessi eini skóli. Þetta er ekki að auka fjölbreytni til náms. Þetta er þvingun fólks inn í eina tegund náms, þ.e. einkarekið nám sem krefur fólk um skólagjöld.

Virðulegi forseti. Þar kom það, það voru skólagjöld. Vinstri hreyfingin – grænt framboð vill ekki skólagjöld, þess vegna er ekki jafnrétti til náms. Ég vil bara minna hv. þingmann á það 

Af hverju stillið þið ekki bara upp …?

Auðvitað má segja það um allar stofnanir að þær fái ekki þá fjármuni sem til þarf. Hvenær er það? Auðvitað verða stofnanir að sníða sér stakk eftir vexti. En Tækniháskólinn hefur dafnað. Og nú hafa menn þessa valkosti, annaðhvort að fara í þennan nýja skóla eða Háskóla Íslands - eða fara utan eða fara í fjarnám erlendis. Möguleikarnir eru allt aðrir en þeir voru fyrir 20 árum, eða 30 árum þegar ég þekkti það, allt aðrir. Ég bendi hv. þingmanni á það að menn geta núna stundað nám í háskóla í Englandi eða Bandaríkjunum, þurfa einungis kannski að fara tvær ferðir í þennan háskóla og tekið meistaragráðu þaðan.

Virðulegi forseti. Þetta var ansi fjörug ræða hjá hv. þm. Gunnari Birgissyni. Ég er viss um að ef hann hefði setið hér í allan dag og hlýtt á ræður okkar hefði hann ekki skotið svona eins og hann gerði og upphrópanirnar kannski orðið örlítið mildari. Ég ætla ekki að eyða miklum tíma í að fara í einstök atriði heldur ætla ég að spyrja hv. þingmann nokkurs. Hann talar hér um komma og allaballa og annað vegna þess að þeir tali um ríkisrekna skóla. Hv. þm. Dagný Jónsdóttir, varaformaður menntamálanefndar, sagði í umræðum í síðustu viku eftirfarandi, með leyfi forseta: „Ég er þeirrar skoðunar að skoða beri kosti þess að hefja kennslu í tæknifræðum í fleiri skólum og þá sérstaklega þeim ríkisreknu til að fjölga valkostunum. Mér finnst að þetta ætti að geta gengið fljótlega, sérstaklega í ljósi yfirlýsinga menntamálaráðuneytisins.“ Þetta sagði hv. varaformaður menntamálanefndar í síðustu viku, og ég spyr: Er hv. formaður menntamálanefndar nú ósammála þessu?

Virðulegi forseti. Ég biðst afsökunar á því að ég var ekki hérna akkúrat eftir hádegið. Ég hef kannski ekki haft heilsufar til að vera hérna mikið en ákvað að vera það í restina af þessum umræðum. Fleiri valkostir? Ég er alveg innilega sammála hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur, innilega sammála. Það er akkúrat þannig, það eru tveir skólar sem menn hafa möguleika á að fara í hér, tveir tækniháskólar. Í báðum þessum skólum er kennt til BS-gráðu. Þá kemur spurningin: Er hún öðruvísi í þessum nýja skóla, sameinaða skóla, en í háskólanum? Í háskólanum segja menn: Þeir sem hafa verið í Tækniháskólanum hafa ekki eins mikinn fræðilegan grunn, þ.e. stærðfræði og eðlisfræði. Þessi nýi háskóli mun væntanlega nálgast málin með öðrum hætti þannig að menn hafi jafna möguleika. Menn útskrifast sem Bachelor of Science í báðum skólum, sem Master of Science í báðum skólum. Menn hafa þessa valkosti og menn hafa líka þann valkost að fara utan.

Virðulegi forseti. Spurningu minni var ekki svarað. Það er ekki kennd tæknifræði í Háskóla Íslands, tæknifræði er eingöngu kennd í Tækniháskóla Íslands. Hins vegar er kennd verkfræði í Háskóla Íslands og þar er ákveðin samkeppni en það er alls ekki sama nám. Menn mega ekki leggja þetta að jöfnu og það er slæmt ef formaður menntamálanefndar gerir það. Það sem ég spurði hv. formann menntamálanefndar um er þetta: Stendur það til og tekur hann undir það að fjölga beri valkostum og þá sérstaklega í ríkisreknu skólunum? Tekur hann undir þetta og er þetta í einhverri vinnslu miðað við þessi orð og miðað við yfirlýsingar frá menntamálaráðuneytinu eins og þær eru túlkaðar? Er þetta í einhverri vinnslu eða komið á einhvern rekspöl og stendur þetta til?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að benda mér á hvað er tæknifræði og verkfræði. Ég þykist kannski eitthvað vita hvað það er. Það verður engin skilgreining sem slík á því eftir þetta. Í háskólasamfélaginu eru til nokkrar tegundir af þessu. Það eru til háskólar eða tækniháskólar og þeir kenna allir til gráðu sem er BS-gráða. Á það að vera BS-gráða í tæknifræði eða verkfræði, eða hverju? Í þessum nýja skóla verður þetta væntanlega BS-gráða í rafmagnsverkfræði eða rafmagnstæknifræði. Þetta verður allt mjög svipað. Það sem á eftir að breytast hér í framtíðinni er, held ég, eins og ég sagði í fyrri minni ræðu, að það yrði t.d. möguleiki einhvern tíma seinna að auka tækninám í skólum eins og Iðnskólanum. Það yrði þó enn þá styttra en þetta og starfstengdara nám, eins og Finnar hafa gert með góðum árangri.

Forseti. Hv. þm. Gunnar Birgisson heldur hér mjög skemmtilegar ræður. Kannski mætti vera aðeins meira gagn að ræðum hans, sérstaklega af því að hann er formaður menntamálanefndar og á þess vegna að vera hér í að svara ýmsum spurningum sem til hans er beint. Það var áhugavert að hann las hér í annað skipti í þessari umræðu upp úr plaggi sem kennt er við Guðfinnu Bjarnadóttur. Hann las þennan kafla um sjálfseignarstofnanirnar, hvaða hugarfar væri á bak við þær, að það sé nánast það, með leyfi forseta, „„að þegar einhver hefur stofnað hana og lagt fram peninga í stofnfé þá sé afskipta viðkomandi ekki óskað frekar“. Það er afar ábyrgðarlaust að reka háskóla með þeim hætti.“ Hvað telur hv. þm. Gunnar Birgisson um þetta? Telur hann að það sé ábyrgðarlaust að reka Listaháskóla Íslands, Háskólann í Reykjavík og Viðskiptaháskólann á Bifröst með þessum hætti? Telur hann að það sé raunveruleg hætta á því að þær sjálfseignarstofnanir fari á þennan veg? Á þá ekki að beina því til þessara stofnana, þeirra sem eftir verða, að þær breyti sér hið snarasta í eitthvert annað form en þetta 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hefur ekki alveg hlustað nógu vel þegar ég var að tala áðan. Ég var að segja að þessi form væru bæði ágæt, bæði sjálfseignarstofnunarformið og ehf-formið. Það var mat þessara aðila að ehf-formið hentaði þeim betur og að þeir bæru meiri ábyrgð, eins og rektorinn segir í umsögn sinni. Það er möguleiki, bæði er hægt að bæta við nýjum hluthöfum og þeir bera meiri ábyrgð á rekstrinum en með sjálfseignarstofnunarforminu sem kannski enginn ber ábyrgð á og er munaðarlaust. Ég er alls ekki á móti því og tel það hið allra besta mál. Ég tel hitt þó jafngott ef ekki betra, ehf-formið. Mér finnst afstaða flokks hv. þingmanns, á móti þessu frumvarpi, alveg með ólíkindum, bara af því að það er ehf í staðinn fyrir sjálfseignarstofnunarform. Eins og ég segi, gamla Alþýðubandalagið ræður för hjá þeim.

Forseti. Það er óskiljanlegt að hv. þm. Gunnar Birgisson skuli ekki geta svarað einfaldri spurningu. Hann hefur tvisvar lesið það að sjálfseignarstofnun sé þannig í laginu að það sé afar ábyrgðarlaust að reka háskóla með þeim hætti. Á að skilja þetta svo að hann taki ekki undir þessi orð Guðfinnu Bjarnadóttur eða hvers sem þetta hefur skrifað? Af hverju er hann þá að lesa það hérna tvisvar? Er það ábyrgðarlaust eða er það ekki ábyrgðarlaust að reka Listaháskóla Íslands, Háskóla Reykjavíkur hingað til, Viðskiptaháskólann á Bifröst og Verslunarskóla Íslands - þó að hann sé að vísu ekki háskóli - með þessum hætti eða ekki? Getur hann ekki svarað þessu, maðurinn? Af hverju getur hann ekki svarað þessu? Af hverju les hann þetta tvisvar en getur ekki komið upp í ræðustól og svarað, heldur fer alltaf í eitthvert gamalt flokkakerfi sem honum þykir vænt um? Það er kannski eitthvað úr kalda stríðinu sem hv. þingmaður getur ekki losnað við? Ég deili ást hans á Alþýðubandalaginu sem sögulegu fyrirbæri. Það var merkilegur hlutur á sínum tíma en það kemur þessu máli ekki mjög mikið við. Það kemur hins vegar þessu máli við þegar hv. þingmaður les tvisvar upp úr einhverjum texta og þá verður hann að segja hvort hann tekur ábyrgð á þeim texta, hvort hann er sammála honum eða ekki, og þá hvers vegna hann er að lesa upp úr texta sem hann er ekki sammála.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt, hv. þingmaður, að það mætti halda að þú værir frá kaldastríðsárunum með þessum málflutningi öllum. Eins og ég sagði áðan tel ég sjálfseignarstofnunarformið bara hið besta form. Ég hef lýst þeirri skoðun hérna margoft en ég var að vitna í orð rektorsins úr þessum nýja háskóla og Háskólanum í Reykjavík. 
             Mín skoðun er sú, virðulegi forseti, að ehf-formið sé betra en sjálfseignarstofnunarformið. Það er mitt mat og ég er sammála þessum aðilum sem hafa farið þá leið. Ég er ekki að segja að segja að sjálfseignarstofnunarformið sé ónothæft, langt frá því, en það er skrýtið ef þetta er ágreiningur frá Samfylkingunni að vera á móti þessum nýja sameiginlega háskóla. Þetta eru skilaboðin.

Ég vil taka það fram að hv. þingmenn eiga að beina orðum sínum til hæstv. forseta.

Herra forseti. Ef það má marka orð hv. formanns menntamálanefndar er verið að fara hérna út í einkavæddan ríkisrekstur því að ætlunin er að fjármagna þennan skóla annars vegar með ríkisframlögum, samningum við ríkið, og hins vegar með því að nemendur fái lán hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna fyrir skólagjöldunum. Það er verið að taka upp einkavæddan ríkisrekstur. Hv. þingmaður hefur lesið hér upp samþykktir fyrir hlutafélagið eins og þetta sé hluti af lagagjörningnum sem hér á sér stað. Ég vil því spyrja hv. þingmann: Lítur hann svo á að þær samþykktir sem hér eru fyrir fyrirtækið Hástoð ehf. séu hluti af þeim lagagjörningi sem verið er að taka til afgreiðslu og megi ekki breyta nema það komi inn á þingið? Annars væri meiningarlaust 

Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki á þessari spurningu frá hv. þingmanni. Samþykktir, hvort sem er sjálfseignarstofnunar eða einkahlutafélags úti í bæ sem tekur að sér slíkan rekstur, eru ekki háðar lagasetningu. Þetta er alveg fáheyrt. Ég skil ekki þá skoðun. Ég heyrði í ræðu hv. þingmanns áðan þar sem hann kom inn á þetta. Hann talaði einnig um einkavæddan ríkisrekstur, sem er partur af því. Já, þetta er einnig einkavæðing.

Þetta er sem sagt einkavæðing.

Þetta er þrennt: Það koma fjárframlög frá ríkinu. Það kemur inn fé vegna skólagjalda. Það koma fjárframlög vegna hlutafjár inn í fyrirtækið. Á þessu þrennu byggist þetta. Þetta er ekki flókið mál en þú getur ekki ætlast til þess, hv. þingmaður, að menn fari með þetta í gegnum þingið.

Herra forseti. Ég vil bara vekja athygli á því að hv. formaður menntamálanefndar hefur, máli sínu til stuðnings, lesið upp texta um samþykkt að hlutafélagi eins og það sé hluti af lagagerningnum. Ég tel óeðlilegt ef menn segja að síðan sé hægt að breyta því á næsta fundi hlutafélagsins sem hér er haft fyrir rök. Þannig málflutningur er ekki sæmandi sem rökstuðningur fyrir þessu máli. Hv. þingmaður talaði um virðingu fyrir námi og ábyrgð. Það sem hefur í raun gerst á undanförnum árum er að Tækniháskólinn hefur verið í fjársvelti. Vinstri grænir hafa flutt tillögur hvað eftir annað um aukinn fjárstuðning við skólann en því hefur verið hafnað af Sjálfstæðisflokknum. Hvar er þá virðingin fyrir nemendum sem hv. þingmaður var að guma af? Þeir fá ekki einu sinni aðild að stjórn skólans. Þeim er ekki einu sinni sýnd sú lágmarksvirðing sem nemendum veitist í öðrum háskólum, í menntastofnunum á líku stigi. Þar eiga nemendur aðild að stjórn skóla og eru þátttakendur í uppbyggingu hans. Þetta er nú virðingin, að líta á nemendur sem markaðsvöru. Það eru skilaboð Sjálfstæðisflokksins.

Virðulegi forseti. Markaðsvara, ég hef nú ekki heyrt að nemendur væru mikil markaðsvara. Virðulegi forseti. En samþykktir hlutafélaga úti í bæ geta ekki orðið partur af lögum. Það vil ég segja enn og einu sinni þannig að það sé alveg klárt. 
             Í nefndaráliti, virðulegi forseti, meiri hluta menntamálanefndar kemur skýrt fram að nemendur fái aðgang að stjórn skólans með viðeigandi hætti,  Svona í lokin bendi ég á að skilaboð stjórnarandstöðunnar til þessa nýja háskóla, þessara nemenda, 2.500 nemenda og hundruða kennara að hún  
            

Forseti. Ég vil byrja á að spyrja um menntamálaráðherra sem stóð við sitt, sat hér og hlustaði á umræður í dag. Er hún í húsi? Hyggst hún taka þátt í umræðunni eða er hún farin til annarra skyldustarfa?

Menntamálaráðherra er í húsinu og ég hygg að hún fylgist með umræðum. Ég skal gera hæstv. ráðherra aðvart um að þess sé óskað að hún komi í salinn en ég á von á því að hún fylgist með umræðum.

Ég þakka fyrir það, forseti. Auðvitað gefst tækifæri í 3. umr. til þess að bera upp þær spurningar við menntamálaráðherra sem gert hefur verið í þessari umræðu og reyndar líka hinni fyrstu án þess að almennileg svör hafi fengist. Það verður að segja að þau svör hafa ekki komið frá formanni menntamálanefndar, hv. þm. Gunnari Birgissyni, sem flytur að vísu ákaflega skemmtilegar ræður við og við á þinginu. En þær eru sem sé ekki að sama gagni gagnlegar og verða þess vegna ekki til að fleyta umræðunni mikið áfram í þessu máli eða öðrum. Það er spurning hvað á kalla það, hvort kalla eigi það tafir, málþóf eða annað að láta 2.500 nemendur bíða eftir geðþótta og skemmtilegheitum einstakra þingmanna. Með fullri virðingu fyrir þeim tæknilegu spurningum sem hafa verið fram bornar um námsframboð, um afdrif frumgreinanemenda, starfsmanna o.s.frv., sem ég tel svona þokkalega tryggt eftir því sem hægt er við þessar aðstæður, þá held ég að við þurfum einkum svar við þremur spurningum, a.m.k. ég. Tvær þeirra er hægt að afgreiða í tiltölulega stuttu máli en sú þriðja er kannski aðeins lengra mál. Þess vegna er ég að vona að Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, hæstv. menntamálaráðherra, svari þeim hér. Ef ekki, þá við 3. umr. Ég held að í þessu máli séu það einkum fjórir punktar - fyrir utan brýnar spurningar sem varða kannski skemmri tíma eins og ég nefndi áðan - fjögur atriði sem verður að athuga í þessu máli og kanna áður en samþykkt yrði að afhenda eigendum á einkamarkaði Tækniháskóla Íslands mestallan, steypa honum saman við annan skóla og gera úr því skóla sem yrði næststærsti háskóli á Íslandi, skóla með skólagjöldum og undir stjórn sem ekki er séð að verði skipuð skólamönnum og ekki fulltrúum almennings, þ.e. starfsmönnum eða fulltrúum menntamálaráðherra sem fer með framkvæmdarvaldið fyrir almenning í landinu, forseti. Það er þannig, eða ég vona a.m.k. að það sé þannig sem hæstv. menntamálaráðherra lítur á sig en ekki sem fulltrúa ópersónulegs og alltyfirgínandi ríkis. Ég hygg að það sé ekki skilningur núverandi menntamálaráðherra og vonandi ekki þeirra sem á eftir koma, t.d. hins ágæta verðandi menntamálaráðherra, hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar. Ég er reyndar viss um að það er ekki svo. Ég held að fyrsta atriðið varði rekstrarformið. Ég talaði um það í rúman klukkutíma og kannski örfáum mínútum lengur og hélt að sá skilningur hefði þó komist í gegnum flesta kolla að ég var að tala um rekstrarformið, einkum í tengslum við akademískt frelsi. Hvaða rekstrarform tryggir best að ekki verði troðið á akademísku frelsi, ekki vegna þess að akademískt frelsi sé eitthvað sem liggur hér á altarinu frammi fyrir guði almáttugum í einhverjum trúarbrögðum heldur vegna þess að akademískt frelsi er sjálfur grunnur háskólastarfsins. Án akademísks frelsis er enginn háskóli. Það er þannig. Menn geta vissulega náð verulegum árangri í fagskólum af ýmsu tagi, í sérfræðinámi, í einstökum greinum, hvort sem það er tölvufræðsla, iðngreinar af einhverju tagi eða einhver annar lærdómur, án akademísks frelsis. Það er þá beint fagnám eða starfsnám. En því fylgir ekki það frelsi, þau skilyrði sem skapa háskóla. Þetta rakti ég nokkuð í fyrri ræðu minni og það gerðu reyndar fleiri hv. þingmenn við 2. umr. og reyndar líka í 1. umr. Það er ekki bara, eins og rakið var í grein Runólfs Ágústssonar, bara fyrir háskólana, ekki bara fyrir kennarana eða nemendurna, sem akademískt frelsi er til, eða aðra starfsmenn eða rannsakendur. Slíkt frelsi á ekki að vera sérstök forréttindi þeirra eða kenjar í þeim að þeir þurfi þetta frelsi. Það er fyrir samfélagið allt vegna þess að samfélagið verður að geta treyst því að akademískt frelsi ríki í háskólunum til að þar verði framfarir og þar verði sú uppspretta og upphleðsla þekkingar sem á að vera í slíkum skólum. Þar fari fram rannsóknir sem séu frjálsar rannsóknir þótt auðvitað geti þær beinst að hagnýtum viðfangsefnum og flutningur þekkingarinnar milli kennara og nemenda, sem jafnframt er auðvitað ákveðin uppspretta þekkingar í þessari samræðu, sé engum háð, eða sem fæstum háð því frelsið er aldrei 100% og hægt að fara í langar heimspekisamræður og ýmsa kima í því efni eins og menn væntanlega þekkja. Fulltrúar meiri hlutans, formaður menntamálanefndar, hv. þm. Gunnar I. Birgisson og aðrir hans menn, hafa ekki svarað spurningum okkar og röksemdum um akademískt frelsi og rekstrarformið. Þeir hafa ekki svarað greinum Runólfs Ágústssonar annars vegar og hins vegar umsögn Þorsteins Gunnarssonar, rektora Viðskiptaháskólans á Bifröst og Háskólans á Akureyri. Þeir afgreiða stjórnarandstöðuna sem óróamenn en í liðinu með okkur í þessu máli eru rektorar þessara tveggja skóla. Ekki orð við þá og þeir eru ekki virtir svars. Ekki ein setning í meirihlutaálitinu þótt auðvitað liggi greinar þeirra fyrir sem eins konar umsagnir um það frumvarp sem hér liggur frammi. Gunnar I. Birgisson telur að einkahlutafélagsformið standi framar en sjálfseignarstofnunin. Það er ágætt og heiðarlegt að fá þá skoðun. Hann svaraði þessu til þegar ég spurði áðan, forseti, í andsvari hvað hann legði til með Listaháskóla Íslands, með Viðskiptaháskólann á Bifröst og Háskólann í Reykjavík, sem enn er til þó það verði kannski ekki lengi. Ég bætti þarna inn í Verslunarskóla Íslands, prýðilegum framhaldsskóla þótt hann sé ekki akademískur, sem hefur verið rekinn í þessu formi líka. Svar hans var það að einkahlutafélagsformið væri almennt betra en sjálfseignarstofnunin. Hann hefur því að nokkru svarað spurningu minni og vill að þessir skólar, þrír eða fjórir, séu settir í það form. Það er athyglisverð yfirlýsing af hálfu formanns menntamálanefndar Alþingis Íslendinga, hv. þm. Gunnars Birgissonar. Við höfum hins vegar talið að hlutafélagsformið eigi einkar illa við þá starfsemi sem hér er um að ræða. Hún er vissulega að nokkru leyti rekstur en hún er umfram allt annað en rekstur. Hún er umfram allt hið sérstaka starf sem felst í menntun, fræðslu og rannsóknum og lýtur öðrum lögmálum en rekstur á venjulegum markaði. Til þess að leysa vanda sem upp kemur með starfsemi sem telst vera atvinnurekstur en er ekki af sama tagi og hinn klassíski atvinnurekstur skólabókanna á frjálsum markaði sem miðast við framboð og eftirspurn og það frumtakmark að skila eigendum sínum hagnaði hafa verið samþykkt sérstök lög á þessu þingi og öðrum þjóðþingum veraldarinnar, sjálfsagt ekki gjörvallrar en alls staðar þar sem við þekkjum til, sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson var svo vinsamlegur að vekja athygli á áðan og ég hef reyndar gert áður, þ.e. lög um sjálfseignarstofnanir í atvinnurekstri. Þegar litið er yfir þau sér maður ekki, og ekki hafa verið færð að því rök, hvað vanti í þau lög til þess að geta rekið háskólastarfsemi á þeim grunni, sem er langeðlilegast. Það hefur ekki komið í ljós. Gunnar I. Birgisson sagði í fyrri ræðu sinni, sem var svona nokkurn veginn eins og hin síðari, að það væri einkum þrennt í þessu máli sem gerði það að verkum að sjálfseignarstofnunarformið væri síðra en einkahlutafélagsformið. Í fyrsta lagi væri um að ræða þrjá aðila og auðveldara væri fyrir þá að stofna hlutafélag en að koma sér saman um fulltrúaráð í sjálfseignarstofnun. Þetta eru auðvitað ákaflega léttvæg rök því að það má búa til stofnskrá sjálfseignarstofnunar með þeim hætti að þessir aðilar hafi sitt pláss og orðið geti breytingar á fulltrúaráðinu ef aðilarnir breytast. En í sjálfseignarstofnun eru auðvitað skýr skil á milli eigenda og fulltrúanna, eða aðstandendanna skulu við segja í þessu tilviki. Við þekkjum þetta form. Hvaðan þekkjum við það? Jú, við þekkjum það ágætlega úr sjálfseignarstofnun sem Verslunarráð Íslands rekur nú eða stofnaði og stendur á bak við núna og sér um rekstur á, þ.e. Háskólanum í Reykjavík og Verslunarskóla Íslands. Í öðru lagi taldi hv. þm. Gunnar I. Birgisson það sérstakan kost að betri tengsl væru við eigendur í einkahlutafélagi eða hlutafélagi en í sjálfseignarstofnun. Það er alveg rétt. Það getur komið að ýmsu gagni eins og ég rakti hér í fyrri ræðu og tók þar undir nokkuð af því sem Guðfinna Bjarnadóttir sagði, enda er hún hinn merkasti skólamaður og engin ástæða til að við förum að ræða um hana eins og hv. þm. Gunnar I. Birgisson reyndi að egna okkur til, þótt mér finnist ekki allt í hennar plaggi vera burðugt. Þessi tengsl við eigendur eru líka galli um leið og þau eru kostur. Þegar um háskólastarfsemi er að ræða er ekki heppilegt að tengslin við eigendur eða aðstandendur séu of mikil og einkum þegar um er að ræða samtök eins og þau sem við horfum framan í núna, annars vegar Samtök atvinnulífsins og Samtök iðnaðarins sem eru minnihlutahluthafar í þessu dæmi, með undir 10%, og hins vegar Verslunarráð Íslands, sem eru pólitísk samtök atvinnurekenda á Íslandi, stunda lobbíisma gagnvart þingmönnum, gagnvart sveitarstjórnum og gagnvart almenningi, hafa oftast nýlíberalíska stefnu í efnahagsmálum, hafa skipt sér af velferðarmálum, skólamálum, skattamálum o.s.frv., en hins vegar rekið skóla sína ágætlega í gegnum sjálfseignarstofnunina. Sérstaklega í þessu tilviki verður að krefjast þess að tengsl við eigendur séu þannig útbúin að háskólanum og hinu akademíska frelsi stafi engin hætta af. Í þriðja lagi sagði hv. þm. Gunnar Birgisson að hlutafélagsformið, og það var þriðja og síðasta röksemdin hjá hv. þingmanni, hefði það fram yfir sjálfseignarstofnunina að auðveldara væri að slíta félaginu eða apparatinu. Það er auðvitað rétt. Það er sjálfsagt auðveldara að slíta því. Það þarf ekki mikið til að slíta hlutafélagi og minna en að slíta sjálfseignarstofnun. En einkum skildist mér á hv. þm. Gunnari Birgissyni að kosturinn við þetta væri að féð gæti aftur runnið til hluthafanna í hlutafélagi en ekki í sjálfseignarstofnun vegna þess að þar ætti féð, og er áskilið að ég hygg í þeim lögum sem ég nefndi áðan, að renna til svipaðs markmiðs eða málefnis og sjálfseignarstofnunin snýst um. Þetta er rétt. Hv. þm. Gunnar Birgisson er með þessu að segja að engin alvara sé á bak við hlutaféð sem Samtök iðnaðarins, Samtök atvinnurekenda og Verslunarráð Íslands ætla að reiða fram, að allar þær milljónir sem nú eru inni og þær sem eiga að bætast við séu fram bornar á einhverjum þeim rökum og einhverjum þeim hagsmunum að aðilarnir mundu ekki láta það renna til svipað málefnis ef svo færi að skólinn dytti upp fyrir af einhverjum ástæðum, sem ég vona að ekki verði ef hann kemst á, að þeir mundu ekki vilja það heldur mundu þeir vilja fá peningana sína aftur. Þetta stangast mjög á við þann skilning sem við höfum haft um markmið og tilgang þessara þrennra samtaka með stofnun skólans. Ég hef lýst Verslunarráði eins og það kemur mér fyrir sjónir og Verslunarráðið verður bara að sætta sig við það. Samtök atvinnurekenda og Samtök iðnaðarins þekki ég auðvitað af ýmsu góðu. Þau eru máttarstólpar í samfélaginu um ýmsa hluti. Ég verð að segja að grundvöllurinn í málinu er að ég treysti þeim, eins og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir sagði áðan, til að reka skólastofnanir að ákveðnum skilyrðum uppfylltum, á ákveðnum forsendum. Það virðist hv. þm. Gunnar Birgisson ekki gera vegna þess að hann telur að þessir þrír aðilar þurfi að hafa tryggingu fyrir því að fá fé sitt aftur. Þetta eru ekki féleg rök. Þetta eru í raun engin rök. Þeir hafa heldur ekki svarað, Gunnar Birgisson, Sigurður Kári Kristjánsson og aðrir hv. þingmenn einkum Sjálfstæðisflokksins sem hér hafa talað, einu orði þeim rökum með sjálfseignarstofnunum, jafnvel á kostnað ríkisháskóla, og á móti hlutafélögum við rekstur háskóla sem koma fram í grein Runólfs Ágústssonar og umsögn Þorsteins Gunnarssonar, þeir hafa ekkert lagt til fyrsta atriðsins af fjórum sem ég er að reifa. Svar okkar samfylkingarmanna hefur verið, eins og kunnugt er úr umræðunum í dag, að leggja fram sérstaka tillögu um breytingu á háskólalögunum þar sem háskólum sem einkaaðilar stofna er gert að vera sjálfseignarstofnanir eins og fram kom í ágætri, hvassri og snarpri ræðu hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar og hugsanlegs verðandi menntamálaráðherra. Annar punktur sem ég vil draga fram í lok umræðunnar, a.m.k. hvað mig varðar, er að þegar svo háttar til eins og hér er að þessi einkarekstur eða sjálfstæði rekstur, ekki einkarekstur í þeim skilningi að hér sé um fullkomna einkaaðila að ræða enda vitum við að það á að reka þetta í samvinnu við ríkið og það leggur til féð samkvæmt ákveðnum samningi, - þegar um slíkan rekstur er að ræða og sérstaklega þegar um er að ræða þá eigendur eða aðstandendur sem raun ber vitni er mjög mikilvægt að reyna með einhverjum hætti að tryggja í fyrsta lagi akademískt frelsi og í öðru lagi hagsmuni kennara, starfsmanna, rannsakenda og nemenda með því að búa svo um hnúta að þeir eigi þátt í stjórnun skólans. Hvernig skyldi löggjafinn, Alþingi, sem á sínum tíma samþykkti háskólalög, hafa gengið frá þeim málum? Jú, hann gerði það með því að í 4. kafla, sem varðar að vísu ríkisháskóla eingöngu, eru ströng ákvæði um þátttökuna. Þar er mælt fyrir um það af smásmugulegri nákvæmni, allt of mikilli að mínu mati, hvernig háskólaráð eigi að skipa og hver skuli vera áhrif í fyrsta lagi ráðherrans, sem var umdeilt á sínum tíma og er enn, og í öðru lagi starfsmanna, kennara og nemenda. Ég hef rakið það tvisvar sinnum áður hvernig þessu er háttað í sjálfseignarstofnuninni sem rekur Viðskiptaháskólann á Bifröst. Í þessu dæmi þar sem hefði verið mjög mikilvægt að hafa þetta á hreinu hafa engin svör borist um þátttöku nemenda, kennara, starfsmanna og rannsakenda í stjórnun skólans. Það er klárt að háskólaráð er skipað þeim mönnum sem það er skipað, stjórn einkahlutafélagsins. Þar er enginn maður úr skólastarfinu. Þar eru mætir menn, forustumenn í fyrirtækjum flestir og einn hygg ég í sveitarstjórn ekki fjarri vettvangi. Sagt er frá því í plöggum sem hér hefur oft verið vitnað til, þeim sem koma frá aðstandendum skólans, að jafnframt háskólaráðinu starfi einhvers konar framkvæmdastjórn í skólanum. Í henni sitji framkvæmdastjóri einkahlutafélagsins sem einnig gegnir nafninu rektor og að með honum sitji að ég hygg þrír eða fjórir aðrir deildarstjórar og framkvæmdastjórar sviða sem rektorinn eða framkvæmdastjóri skólans ræður. Hann situr því þar og ráðgast við eigin starfsmenn og undirmenn. Það getur verið ágætt, en það uppfyllir alls ekki þær kröfur sem ríkið gerir skólum sínum að uppfylla, þær að nemendur og kennarar hafi þar einhver áhrif. Hv. þm. Gunnar Birgisson, formaður menntamálanefndar, var vakandi fyrir þessu og svaraði að þeir hefðu svo sannarlega tekið eftir þessu í meiri hluta menntamálanefndar. Það gerðu þeir vissulega, vegna þess að þar koma fram verulegar áhyggjur af þessu og verður að segjast meiri hluta menntamálanefndar til hróss. Meiri hlutinn tekur upp í áliti sínu spurningar frá okkur stjórnarandstæðingum í menntamálanefnd og þar segir, með leyfi forseta: „Spurt var um setu fulltrúa starfsmanna og nemenda í háskólaráði.“ Síðan kemur nokkuð löng klausa um að tryggja eigi ráðgjöf og því hafi verið lofað að háskólaráðið gæti fengið starfsmenn og nemendur til ráðgjafar eftir því sem við eigi hverju sinni, þ.e. þegar því líkar, ekki þegar nemendum og starfsmönnum líkar. Síðan kemur hin snjalla setning frá meiri hluta menntamálanefndar, hv. þm. Gunnari Birgissyni og félögum, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn leggur áherslu á að eðlileg þátttaka starfsmanna og nemenda í stjórn skólans verði tryggð og að þeim samskiptum verði fundinn eðlilegur farvegur.“ Meiri hlutinn leggur áherslu á þetta, en hefur hann einhverja tryggingu fyrir því að þetta verði? Er einhver yfirlýsing frá aðstandendum skólans um að hann ætli að taka mark á meiri hlutanum? Hefur menntamálaráðherra einhverjar upplýsingar um hvernig þessu verður háttað? Það hringdi í mig maður sem er tengdur hinum nýja skóla sem á að stofna, kunningi minn reyndar einnig, og ræddi við mig um þessi mál og hafði áhyggjur af því að þetta gengi seint í þinginu. Ég benti honum á að það mál ætti kannski einkum að ræða við hæstv. menntamálaráðherra sem þá var fjarverandi úr þinginu í mikilvægum skyldustörfum og undirbjó málið með þeim hætti að það þurfti að leggjast mjög yfir það, bæði í nefndinni og í umræðunum. Ég bað hann sérstaklega að rannsaka hvort þetta lægi fyrir hjá aðstandendum skólans. Ég hef ekki fengið svör frá honum, því miður, þó ég hafi reynt að ná í hann í dag þannig að að því er að mér snýr eru engin svör við þessu. Meiri hlutinn hefur enga tryggingu fyrir einu eða neinu. Meiri hlutinn hefur ekki getað svarað því í umræðunni eða ekki treyst sér til þess hver sá eðlilegi farvegur er sem þeim samskiptum á að finna. Meiri hlutinn gefst upp, fórnar höndum og lýsir áhyggjum sínum en gengur ekki frá málinu þannig að neitt vit sé í. Það er því ekki meiri hluta menntamálanefndar að þakka ef málið kemst í lag. Hann hleypur frá málinu þannig að það er bara góðum vilja aðstandendanna einum að þakka ef eitthvað verður í þessu og alveg óljóst að það verði. Þetta er mjög mikilvægt mál og eitt af því sem skapar okkur samfylkingarmönnum þá stöðu að við gagnrýnum frumvarpið eins og það er fram sett og þann bakgrunn sem það hefur. Í þriðja lagi er við skipunina að athuga, auðvitað ekki frumvarpið sem er ein eða tvær setningar, að þegar allt er komið í kring í málinu verður hluti af því sem áður var opinbert menntaframboð á Íslandi, þ.e. tæknifræðinámið, eingöngu í boði í skólagjaldaskóla sem rekinn er af einkahlutafélagi. Hæstv. menntamálaráðherra hefur þó afrekað að taka námið út úr opinberu framboði menntunar sem menn fá án sérstaks endurgjalds. Auðvitað kostar hádegisverðurinn sitt og það gerir nám líka. Menn borga námið aðallega seinna á ævinni með sköttum og skyldum, ef ekki verður búið að lækka skattana svo niður úr öllu valdi að allir skólar séu sveltir. Hæstv. menntamálaráðherra hefur fært þetta í einn skóla og sá skóli er þannig að hann er rekinn af einkahlutafélagi og menn verða að fara að borga skólagjöld. Við í Samfylkingunni og stjórnarandstæðingar hygg ég allir höfum lagt áherslu á að ef þetta verður verði svo búið um hnúta að tæknifræðinámið sé í boði á Íslandi í opinberum skóla eða sjálfseignarskóla þar sem ekki þarf að greiða skólagjöld. Það var einmitt sú setning sem hv. þm. Gunnar Birgisson skemmti sér sem mest yfir áðan, og vakti furðu mína að hann skyldi gera það, og talaði um að við vildum fjölga skólum af því að við töluðum um að ein leiðin væri sú að koma tæknifræðinámi í Háskóla Íslands þar sem fyrir er verkfræðinám. Vill svo til, forseti, að við stöndum ekki alveg ein í þessu aumingjarnir í Samfylkingunni og fulltrúar hennar í menntamálanefnd, heldur kom í ljós í fyrri hluta 2. umr. á þriðjudaginn var að hv. þm. Dagný Jónsdóttir, varaformaður menntamálanefndar og fulltrúi Framsóknarflokksins í nefndinni og þar með talsmaður hans í menntamálum, vill þetta líka. Hún sagði í ræðu sinni, með leyfi forseta: „Ég er þeirrar skoðunar að skoða beri kosti þess að hefja kennslu í tæknifræðum í fleiri skólum og þá sérstaklega þeim ríkisreknu til að fjölga valkostunum. Mér finnst að þetta ætti að geta gengið fljótlega, sérstaklega í ljósi yfirlýsinga menntamálaráðuneytisins. Mér finnst brýnt að slíkt nám sé einnig í boði í ríkisreknum háskóla, enda er samkeppni um framboð greina eitt af því besta sem hefur hent margar greinar sem ekki bjuggu við samkeppni áður.“ Hún vitnar sérstaklega í yfirlýsingu menntamálaráðuneytisins og segir að þar komi fram, með leyfi forseta: „Að stefnt sé að því að framboð í tæknigreinum verði eflt og aukið á komandi árum.“ Þessi yfirlýsing hv. þm. Dagnýjar Jónsdóttur vekur auðvitað mikla athygli vegna þess að þarna er um skilyrði Framsóknarflokksins að ræða við stuðning sinn við menntamálaráðherra í málinu. Þetta kemur enn þá skýrar í ljós í andsvari hv. þm. Dagnýjar Jónsdóttur í lok umræðunnar. Þar sagði hún þetta, með leyfi forseta: „Ég sagði hér að það ætti að skoða kosti þess að hefja kennslu í tæknifræðum í fleiri skólum og þá sérstaklega þeim ríkisreknu til að fjölga valkostunum. Þetta er fullkomlega í samræmi við yfirlýsingu frá menntamálaráðuneytinu sem hv. menntamálanefnd barst og þar stendur í niðurlagi þeirrar yfirlýsingar, með leyfi forseta: „Er að því stefnt að framboð í tæknigreinum verði eflt og aukið á komandi árum.““ Þessi yfirlýsing frá menntamálaráðuneytinu er ekki frá menntamálaráðherra heldur frá starfsmönnum hans. „F.h.r.“ stendur í lok bréfsins sem sumir túlka sem „fyrir hönd ráðuneytisins“ en eðlilegra er að túlka sem „fyrir hönd ráðherra“. Þessi yfirlýsing er hér komin í allt annað ljós en mátti lesa úr henni á frumstigi. Á þessu vakti hv. þingmaður Einar Már Sigurðarson athygli hér fyrr í dag og spurði menntamálaráðherra hvort þetta væri svona, hvort það væri þannig að yfirlýsing Guðmundar Árnasonar og Sólrúnar Jensdóttur f.h.r. væri þannig að nú gætu ríkisháskólarnir ósköp einfaldlega sent bréf, látið vita upp í menntamálaráðuneyti að þeir væru tilbúnir til að taka að sér tæknifræði á næsta skólaári eða einhverjum næstu missirum og þá væri fyrir hendi loforð hæstv. menntamálaráðherra í gegnum Guðmund Árnason og Sólrúnu Jensdóttur um að svo mundi vera. Ég verð að segja, forseti, að ef þetta er svona þá mundi það færa okkur samfylkingarmenn einu skrefi nær stuðningi við þetta mál því þetta er eitt af því sem við höfum lagt mikla áherslu á, þ.e. að ekki verði skert það opinbera námsframboð sem menn geta gengið að án verulegra skólagjalda, annarra en þeirra sem felast í skráningargjaldinu sem hæstv. menntamálaráðherra stóð fyrir að hækkaði um daginn og ég ætla ekki að ræða frekar. Ef þetta væri þá gætum við stigið eitt skref í viðbót til stuðnings við þetta mál og þann skóla sem ég vona að eigi eftir að gera hér mikið gagn á næstu árum. Yfirlýsingin, forseti, er hins vegar svona í seinni hluta sínum. Hún er þannig að menntamálaráðuneytið segir að stofnað sé til hins sameinaða skóla, með leyfi forseta: „... í því markmiði“ - nú kemur fallegur texti. Ég bið menn að lygna aftur augunum - „að auka áhuga ungs fólks á raunvísindum og tæknigreinum og tryggja að gæði menntunar á þeim sviðum standist alþjóðlegan samanburð. Í yfirlýsingunni kemur einnig fram að boðið verði upp á nám í þeim greinum sem skólarnir hafa boðið, bæði á grunnstigi til BA- og BS-prófs og á framhaldsstigi.“ Svo kemur þessi setning í lokin: „Er að því stefnt að framboð í tæknigreinum verði eflt og aukið á komandi árum.“ Venjulegur maður með greindarvísitöluna 90 eða þar fyrir neðan, sem allir aðrir hafa en hv. þm. Pétur Blöndal hér í þinginu og í samfélaginu meira og minna, skilur þetta þannig að að því sé stefnt að framboð í tæknigreinum verði eflt og aukið á komandi árum í þessum nýja skóla, sérstaklega í ljósi þeirra athugasemda sem hafa verið gerðar um það að hugsanlegt sé að framboð tæknigreinanna verði ekki eflt heldur verði þvert á móti þrengt eins og fram kom í ræðu Kolbrúnar Halldórsdóttur, sem ég hef nú ekki að vísu sérstaklega kynnt mér en man eftir að á sér stoð í ákveðnum textum sem fram komu til okkar frá tæknifræðingum og verkfræðingum. Við skulum vona að það verði ekki. En svona skilur maður þetta sem sé, einfaldur venjulegur Íslendingur, fimmtugur karlmaður með meðalgreind, þ.e. að stefnt sé að því að framboð í tæknigreinum verði eflt og aukið í þessum nýja skóla. En ef það er hinsegin þá bið ég hæstv. menntamálaráðherra að segja okkur það og lýsa því yfir að það sé þannig að ríkisháskólarnir, opinberu háskólarnir og kannski aðrir líka, geti á næstu önn eða önnum fengið stuðning menntamálaráðuneytisins til þess að koma upp námi í tæknigreinum sem þar með verði í samkeppni við tæknigreinanámið í hinum nýja skóla. Þetta er þriðja atriðið. Ég vil svo segja um fjórða atriðið - það hefur auðvitað komið hér fram, m.a. í ágætri ræðu hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur - fjórða atriðið sem maður staldrar við í þessu máli öllu saman er heildarstefnumótunin, það hvernig hæstv. menntamálaráðherra og sá meiri hluti sem hann styður í menntamálanefnd, hvernig þau telja að þetta eigi að líta út eftir, ja segjum þrjú ár, segjum fimm eða tíu, ef maður leyfir sér að hugsa svo langt fram í tímann. Þá verður að vísu hæstv. menntamálaráðherra hættur að vera menntamálaráðherra. En eftir verða væntanlega hennar verk og þau skref sem hún hefur stigið í einhverjar áttir og annaðhvort þarf að hjálpa með lengra eða reyna að vinna á móti. Hver er heildarhugsun hennar? Það hefur komið fram að sá háskóli sem út úr þessu kemur, THÍ/HR-skólinn sem svo mætti kalla, eða Verslunarráðsskólinn eins og ég hef leyft mér að kalla hann með ofurlitlu brosi á vör, verður næststærsti háskóli á Íslandi með 2.400–2.500 nemendur til að byrja með. Við skulum segja að hann verði sjálfstætt starfandi og gera ráð fyrir því að enn komi til greina að hann breytist í sjálfseignarstofnun eða þá hann geri það í ljósi þess að ekki er sátt um hlutafélagaformið eins og fram kom hjá hv. þingmanni Einari Má Sigurðarsyni. Hann tekur skólagjöld og hann átti, með orðum hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar, að skapa hið mikilvæga mótvægi við Háskóla Íslands. Er það þá hugmynd hæstv. menntamálaráðherra og hennar manna í menntamálaráðuneytinu og í meiri hluta menntamálanefndar að það verði þannig að annars vegar verði Háskóli Íslands og kannski Háskóli Akureyrar, opinberir háskólar sem taki ekki skólagjöld en hafi sína samninga við menntamálaráðuneytið, og hins vegar þessi nýi skóli sem auk fjárins sem hann fær frá menntamálaráðuneytinu og stuðnings væntanlega eigendanna sem ætla að standa vel að málum, fái svo sérstök skólagjöld? Er það svo? Eiga þessir skólar síðan, þessar heildir tvær, svo að standa í samkeppni sín á milli? Hver er þá samkeppnisstaða Háskóla Íslands og Háskóla Akureyrar? Er það meiningin, forseti, hjá hæstv. menntamálaráðherra og mönnum hennar að þetta sé í raun bara eitt skref í viðbót sem Framsóknarflokkurinn er togaður út í, flokkur sem hefur það á stefnuskrá sinni að vera á móti skólagjöldum í háskóla, þannig að hann eigi að leiða eitt og eitt skref, blindan, haltan og heyrnarlausan, þangað til allt verði orðið eins og Sjálfstæðisflokkurinn vill, skólagjöld á öllum stigum, ekki bara í háskóla heldur frá leikskóla og upp úr, af einhverjum ástæðum. Getur hæstv. menntamálaráðherra ekki svarað þessu og veitt okkur hlutdeild í framtíðarsýn sinni á þessu sviði? Hæstv. menntamálaráðherra flytur hér ákaflega fagrar og skemmtilegar ræður um hvað allt sé gott í menntamálum á Íslandi. Það er meira að segja þannig að hæstv. menntamálaráðherra er nú farinn að hafa sefjandi áhrif á félaga sinn, hv. 3. þm. Suðvesturkjördæmis, sama kjördæmis og hæstv. menntamálaráðherra stendur fyrir, Gunnar Birgisson. Hv. þm. Gunnar Birgisson er farinn að flytja þessar sömu ræður, að vísu í aðeins annarri tóntegund og með sínum hætti, ef þannig má orða það. Þetta eru skemmtilegar ræður en hvernig á þetta að verða eftir fimm og tíu ár? Hvernig á háskólaumhverfið að verða? Hvernig á samkeppnisstaðan að verða? Að hverju eiga þeir nemendur að ganga sem nú eru að byrja í framhaldsskóla þegar þeir komast á háskólastig? Þennan grundvöll vantar algjörlega í greinargerð, í nefndarálit, í texta frá aðstandendum, í greinum og ræðum menntamálaráðherra út og suður um þetta efni. Engin greinargerð er um það. Það er eins og hæstv. menntamálaráðherra viti annaðhvort ekki hvað hún er að gjöra - í helgri bók er það haft eftir ágætum manni að þeim eigi maður að fyrirgefa sem vita ekki hvað þeir gjöra - eða þá að hún er með einhverjum hætti að leiða menn til nýrrar framtíðar nánast án þess að þeir hinir sömu geri sér grein fyrir því. Þó auðvitað megi segja að það sé ágæt samstarfsaðferð við Framsóknarflokkinn þá er það ekki fullkomlega heiðarlegt við nemendur, kennara, og almenning á Íslandi, að ég tali nú ekki um okkur garmana sem stöndum utan stjórnarinnar hér á þinginu. Að lokum, forseti, óska ég eftir svörum frá hæstv. menntamálaráðherra um eftirfarandi atriði: Í fyrsta lagi: Hvernig verður háttað þátttöku nemenda og kennara í háskólaráði? Í öðru lagi: Hvað þýðir yfirlýsing Guðmundar Árnasonar og Sólrúnar Jensdóttur f.h.r. um aukið framboð tæknináms? Í þriðja lagi: Hver er stefnusýn hæstv. menntamálaráðherra einkum hvað varðar háskólaumhverfið hér eftir fimm til tíu ár þegar þessi nýi skóli verður, vonandi sem sjálfseignarstofnun en sennilega sem einkahlutafélag, í rekstri með skólagjöldum í samkeppni - a.m.k. ef marka má orð hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar - við Háskóla Íslands og Háskólann á Akureyri?

Herra forseti. Það kom hér fram í ræðu hv. þingmanns Gunnars Birgissonar að hann áttaði sig ekki á hvort Frjálslyndi flokkurinn væri að fara eða koma í málinu. Ég átta mig nú ekki á þessum málflutningi hjá hv. þingmanni. En ég flutti hér ræðu í dag þar sem ég fór yfir málið og ég tel að hún hafi verið nokkuð skýr. Ég veit nú ekki hvort ég eigi að þreyta allan þingheim með því að flytja sömu ræðuna á ný. En ég undrast að hv. þingmaður skuli ekki sem formaður menntamálanefndar vera hér viðstaddur. Ef eitthvað í minni ræðu var óskýrt, hvers vegna spurði hann þá ekki út í það? Hvað var maðurinn að gera? Út af hverju fylgist hann ekki með umræðu hér á þingi? Var hann einhvers staðar að malbika eða hvað var hann að gera? Ég átta mig ekki á því. Mér finnst ákveðinn dónaskapur að saka hér menn um málþóf og eitt og annað. Hvað á það að þýða? Ég sé ekki að hér hafi staðið neitt málþóf yfir. Að vísu hafa verið hér fluttar langar ræður. Ef ég á að fara efnislega yfir ræðu mína þá kom það þar fram fyrr í dag að þetta væri engin óskastaða. Við í Frjálslynda flokknum, sem höfum mikinn áhuga á menntamálum, sérstaklega að efla verknám og tækninám, hefðum ekki staðið svona að málum. Það voru einkum þrír þættir sem við settum fyrirvara við. Sá fyrsti er að við hefðum lagt meiri áherslu á að kanna möguleika á frekari sameiningu við Háskóla Íslands. Ég tel að ef sýnt hefði verið fram á það með frekari rökum þá hefði málið verið betur unnið. Í öðru lagi teljum við að fara verði yfir þá gagnrýni sem hefur komið fram varðandi akademískt frelsi. Það er vel hægt að ganga úr skugga um að kennarar hafi þetta akademíska frelsi, þ.e. að ákveðið frelsi verði í því sem þeir rannsaka og að þeir verði ekki sakaðir um að ganga erinda hagsmuna hlutafélagsins. Um það snýst málið. Ég tel að það sé allra hagur og sérstaklega umræddar stofnunar að ganga úr skugga um það, eins og stofnunin hefur gert, að hún er ekki ætluð til þess að stunda einhverja gróðastarfsemi heldur á þetta að vera háskólastarfsemi sem á að einbeita sér að menntun. Í þriðja lagi fór ég yfir þá gagnrýni sem við í Frjálslynda flokknum höfum viðhaft og áhyggjur okkar af því að með því að leggja skólagjöld á þá menntum sem þarf að efla í landinu séum við að hrekja fólk úr námi í staðinn fyrir að hvetja fólk til náms. Af þessum þremur punktum höfum við áhyggjur. Ég vil segja að ef hv. þingmaður vill gera einhverjar athugasemdir eða fá frekari upplýsingar um stefnu okkar í Frjálslynda flokknum um málið þá er sjálfsagt að koma hér og vera viðstaddur. Sem formaður menntamálanefndar ætti hann náttúrlega að sjá sóma sinn í því. Ég átta mig í raun ekki á því af hverju hann kom hér og sletti yfir fólk einhverju þvaðri fram og aftur um að hann skildi ekki þetta og hitt í málflutningi hafandi síðan ekki verið á staðnum. Mér finnst það ómerkilegt og formanni menntamálanefndar ekki til sóma.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi máls míns byrja á að þakka hv. menntamálanefnd og nefndarmönnum fyrir greinilega gott og yfirgripsmikið starf varðandi þetta mikilvæga mál sem skiptir allt háskólasamfélagið mjög miklu máli og er eitt af þeim merkilegu skrefum sem við erum að stíga fram á við í þeirri menntasókn sem við höfum staðið fyrir á undanförnum árum í menntakerfi okkar hér á landi. Það hefur verið athyglisvert að fylgjast með umræðunni í dag og því sem fram hefur komið. Það er ljóst að það er greinilega mismikill skilningur á því hversu mikilvægt þetta mál er. Eins og ég gat um áðan er þetta eitt mesta framfaraskref sem við höfum tekið á síðari árum varðandi það að halda áfram menntasókninni. Síðan er hitt að auðvitað hefur margt athyglisvert komið hér fram. Í rauninni er ein meginlína og hún er sú að stjórnarandstaðan eins og hún leggur sig er á móti málinu á mismunandi hátt, en hún er á móti málinu. Það er nokkurn veginn það sem komið hefur út úr umræðunni í dag. Það hefur verið heldur hjákátlegt að fylgjast með ýmsum tilraunum til þess að reyna að finna einhvern flöt á málinu til að komast inn í það aftur, en það tekst ekki. Stjórnarandstaðan öll eins og hún leggur sig er á móti málinu, á mismunandi forsendum eins og ég gat um en hún er á móti málinu. Mér finnst sorglegt að svo skuli vera og að því leytinu til er það kannski ekki rétt sem kom fram í máli hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar að tilkynningin sem send var út á sínum tíma um mikla samstöðu stjórnarandstöðunnar birtist reyndar ekki alveg í þessu máli eins og ég gat um áðan af því að forsendurnar eru mismunandi. Þó er það þannig að stjórnarandstaðan er á móti og Samfylkingin virðist ætla að fara í sama gírinn og Vinstri grænir, þ.e. að vera á móti öllum málum. Það var komið inn á eitt og annað sem ég ætla að reyna að fara yfir og svara eftir föngum. Til dæmis bréf sem sent var frá menntamálaráðuneytinu og hv. þm. Dagný Jónsdóttir kom inn á. Það er það hálmstrá sem ég talaði um að hv. þingmenn í stjórnarandstöðunni væru að reyna að fela sig á bak við en stráið er afar mjúkt og þunnt. Það er að ef aðrir háskólar, þ.e. helst ríkisháskólar, færu fram á það við ráðuneytið að fara af stað með tækninám, þá fyrst væru þeir tilbúnir til að ljá máls á því máli sem er hér til umræðu.  Síðan kemur að því sem er svo sérstakt að menn átta sig ekki á hvernig þetta gengur fyrir sig. Ég hélt þó að menn væru tiltölulega vel upplýstir í háskólaumræðunni og mér hefur oft og tíðum fundist það þó að ég sé ekki alltaf sammála þeim málflutningi sem viðhafður er, en menn eru samt nokkuð upplýstir. Ég get því haldið áfram að reyna að upplýsa menn í þá veru að það stendur í rauninni ekkert í vegi fyrir því að háskólarnir komi fram með sitt námsframboð eins og þeir hafa gert en við vitum hvað það er sem gildir og það eru auðvitað fjárlögin og sá rammi sem háskólum er búinn hverju sinni. Við höfum hingað til ekki staðið í vegi fyrir því þegar hinir ýmsu háskólar, ríkisháskólar sem aðrir, hafa lagt af stað með nýtt námsframboð svo lengi sem það rúmast innan þess ramma sem háskólarnir hafa hverju sinni. Svo einfalt er það. Síðan er þetta tekið fram í kennslusamningum og öðrum samningum sem eru á milli ráðuneytis og háskóla og menn vinna eftir þeim reglum sem eru öllum skýrar og ljósar. Hv. þingmenn hafa m.a. rætt um nemendur í háskólaráði. Það er ljóst að búið er að fara gaumgæfilega yfir það af hv. formanni menntamálanefndar og hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni hvernig þeim málum öllum er hagað varðandi þetta rekstrarfyrirkomulag. Það sem mér finnst þó einkenna málflutning stjórnarandstöðunnar í garð þessa rekstrarfyrirkomulags er auðvitað fyrst og fremst sú lítilsvirðing og það litla traust sem stjórnarandstaðan ber til þeirra einstaklinga sem er í forsvari fyrir hinn nýja skóla, mikið skólafólk en hefur ekki stimpil upp á að starfa hjá ríkisstofnun. Það er eins og það fólk fái ekki að njóta sannmælis af því það starfar ekki hjá ríkisstofnun. Mér finnst miður að hlusta á þennan málflutning hjá stjórnarandstöðunni og hversu lítið traust hún ber til þeirra stjórnenda sem nú þegar hafa sýnt af sér mikla fyrirhyggju, mikla framsýni varðandi stefnumörkun í háskólamálum. Það sem kristallar þessa umræðu alla er alltaf þetta litla traust, af því að menn bera ekki traust til þeirra einstaklinga sem koma til með að standa með öflugum hætti að þessum nýja háskóla. Síðan hafa menn líka rætt um að það hefði þurft lengri tíma og að vanda betur til verka. Ég stend föst á því að það hafi verið vandað vel til verka varðandi allan undirbúning að þessu máli. Menn voru afar vel upplýstir í alla staði og það er alveg ljóst að það var mikill einhugur á meðal forráðamanna beggja skólanna þegar ég fór fram á það við þá að þetta yrði skoðað, sérstaklega með það í huga að báðir skólarnir hefðu sýnt mikinn metnað í þá veru að fjölga hjá sér stúdentum í tækninámi og verkfræði. Áherslur þeirra voru mjög svipaðar. Það var því hendi næst að skoða hvort það færi þá ekki saman að þessir skólar ynnu meira saman og hugsanlega sameinuðust, sem verður raunin. Menn hafa talað um að núna fari þetta nám undir einkaskóla og þá verði jöfnum tækifærum til náms ógnað. Það er náttúrlega algjör firra og við höfum dæmi þess að svo hefur ekki orðið í þeim greinum þar sem tekin hafa verið upp skólagjöld. Í hvaða greinum er það? Eru menn að segja að það sé ekki jafnrétti til náms í listnámi hér á landi. Hver eru skólagjöldin í hinum frábæra Listaháskóla Íslands? Þau eru rúmlega 160 þús. kr. Er eitthvert ójafnrétti til náms hér í listnámi? Ég held nú ekki. Svo koma menn í þennan ágæta ræðustól og reyna að halda öðru fram. Það er hins vegar ágætt að það sé komið í þingtíðindin sjálf að stjórnarandstaðan skuli vera á móti þessu máli. Það verða hugsanlega eftirmæli hennar þegar fram í sækir að hún hafi verið á móti framförum í háskólasamfélaginu, á móti þessum nýja háskóla sem kemur til með að leiða okkur enn frekar til öflugrar sóknar í alþjóðasamfélaginu, til þess að efla okkur á alla lund. Við sjáum það og það er engin tilviljun að menn eru að tala hér um stefnu. Það er engin tilviljun þegar við erum að fá jákvæðar niðurstöður, til að mynda úr skýrslum OECD þar sem við erum að ...

Áfram FH.

Áfram FH. Það er gott að menn sjá ljós hér í ákveðnum málum. Síðan er rétt að undirstrika það að við erum í fremstu röð á mörgum sviðum, t.d. þegar kemur að vísindum, rannsóknum og nýsköpun. Slíkt hefði ekki náðst nema fyrir þær sakir að við höfum verið að styrkja vísindasamfélagið og styrkja háskólasamfélagið, styrkja allt skólasamfélagið sem eina heild. Það er líka gott að sjá að við Íslendingar erum að efla fjármagn í hvað hröðustum mæli af þeim þjóðum sem við miðum okkur almennt við, til háskólastigsins og í rauninni til alls menntakerfisins í heild þar sem við erum í forustu. Auðvitað eru þetta jákvæðir þættir sem er ekkert hægt að líta fram hjá. Menn verða einfaldlega að skoða málin út frá heildinni en ekki reyna að pikka út einhverja einstaka þætti. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir minntist m.a. á að við hefðum í rauninni með þessu verið að reyna, eins og hv. þingmaður orðar það, með leyfi forseta „að svelta ríkisstofnun inn í einkavæðingu“. Það er ekki svo. Þetta er náttúrlega í fyrsta lagi afar ósmekklegt og enn og aftur er þetta það sem ég kom inn á áðan, þetta vantraust sem verið er að sýna skólastjórnendum þeirra skóla sem um ræðir því að sjálfsögðu var haft samráð við skólastjórnendur. Þetta var ekki valdboð eins og menn eru að tala um. Það var farið í viðræður og menn voru á einu máli um að það ætti að sameina þessa skóla, menn sæju mikinn hag í því að báðir skólarnir í einum skóla yrðu mjög öflugir. Ég kem að því síðar, t.d. varðandi tækninámið sem menn eru eitthvað að efast um að verði öflugra í þessum skóla og mér finnst það miður að menn séu að efast um þann þátt því hvað það varðar þá veit ég og hef upplýsingar um það að á sínum tíma var kennsla í tæknifræði í Tækniháskólanum. Hún hefur verið, eins og hv. þingmenn vita, í byggingatæknifræði, iðnaðartæknifræði, rafmagnstæknifræði, tölvu- og upplýsingatæknifræði og véltæknifræði. Til þess að efla námið í tæknifræði innan hins nýja skóla hefur sú leið verið farin í að skilgreina tæknifræðina á þremur námsbrautum, þ.e. í byggingatæknifræði, rafmagnstæknifræði og véltæknifræði. Samtímis er valfrelsi í rafmagnstæknifræði aukið þannig að nemendur velja eina af þremur línum, sterkstraumslínu, veikstraumslínu og tölvulínu. Tölvulínan má í rauninni segja að sé síðan efnislega jafngild tölvu- og upplýsingatæknifræði. Ég sé það á öllum fyrirætlunum forsvarsmanna hins nýja skóla að það er mikill metnaður uppi um að efla tækninámið enn frekar. Við höfum staðfestingu á því. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir og fleiri í stjórnarandstöðunni hafa komið inn á það að ekki væri gott að ríkið væri að fara í samkeppni gegn sjálfu sér en í rauninni er verið að segja að það eigi ekki að setja fjármagn til þeirra skóla sem við köllum einkaháskóla. Þar erum við komin að kjarna þess sem má í rauninni kalla stefnu í háskólamálum eða hluta af stefnu í háskólamálum. Því ef sú stefna hefði ríkt sem stjórnarandstaðan hefði viljað fara og sú leið farin sem hún hefði viljað feta væri ekki valfrelsi í háskólamálum, þá væri ekki sú fjölbreytni í háskólasamfélaginu sem við búum við hér í dag. Þetta eru staðreyndir sem allir vita. Síðan spyr hv. þm. Mörður Árnason hvernig háskólaumhverfið komi til með að líta út eftir tíu ár. Það er a.m.k. ljóst að eftir tíu ár, ef Samfylkingin hefði ráðið, værum við enn að tala um aðeins einn háskóla sem val fyrir framhaldsskólanema sem eru að útskrifast úr framhaldsskólunum. Það er alveg á hreinu og þetta vita allir. Síðan er kannski ekki von á öðru þegar hv. þingmenn eru að ræða um þessi atriði, sérstaklega þegar horft er upp á þá alvarlegu hluti sem eru að gerast í skólamálum í Reykjavík varðandi einkaskólana, sem eru náttúrlega hluti af ákveðinni menningararfleifð út af fyrir sig. Þar er eins og við vitum einmitt verið að fara þá leið sem hv. stjórnarandstaða vill fara, þ.e. það á helst að slátra þessum skólum af því það á ekki að veita þeim sama framlag. Það á ekki að leyfa þeim að blómstra á sinn hátt og reyna að draga fram kosti þess að hafa fjölbreytni í skólasamfélaginu. Það á ekki að gera, um að gera bara að slátra þessu liði. Þannig er málið og þannig er stefnan. Það er miður að þurfa að fylgjast með þessu og upplifa það á 21. öldinni. Varðandi áhyggjur ýmissa þingmanna af eignarhaldinu, ef breytingar yrðu á eignarhaldi eða samþykktum hlutafélagsins, þá má líka undirstrika það að auðvitað hefur menntamálaráðuneytið ákveðin tæki í sínum höndum til þess að fylgjast með því. Því ber í rauninni skylda til þess að fylgjast með, ekki bara þessum skólum, heldur öllum skólum, m.a. að halda uppi eftirliti með gæðum í háskólum, framhaldsskólum, grunnskólum og öllum skólastigum. Tækið sem menntamálaráðuneytið hefur í þessu tilviki eru m.a. kennslusamningarnir sem farið verður í eftir að hv. Alþingi hefur, vonandi, samþykkt þetta frumvarp. Að sjálfsögðu mun ráðuneytið leggja sínar áherslur inn í þá kennslusamninga, líkt og það hefur gert við aðra háskóla. Þannig að menn hafi það líka í huga þegar þeir ræða það en oft og tíðum hef ég á tilfinningunni að menn haldi að menntamálaráðuneytið muni síðan ekki hafa aðkomu að þessu máli. Að sjálfsögðu mun ráðuneytið leggja sínar áherslur. Auðvitað er leiðarljósið það að efla fjölbreytni í námi og efla samkeppni en fyrst og síðast að efla gæði í námi, gæði í tækninámi, gæði í verkfræði, að auka framboð á þessum sviðum, að auka framboð til að mynda í kennslufræði sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir kom inn á og minntist á. Eitt af þeim skilyrðum sem ráðuneytið setur er að þeir kennarar sem koma til með að útskrifast frá hinum nýja háskóla verði raungreinamenntaðir annars vegar og menntaðir í lýðheilsu hins vegar. Þá fengjum við háskólann, sem ef afar jákvætt, stofnun sem mun verða til húsa í Reykjanesbæ, sem að mér skilst mun heita Sportakademían sem hefur mikinn metnað til þess að sinna ákveðnum fræðslumálum. Það jákvæða við þennan gerning er auðvitað það að stór og öflugur háskóli er að færa starfssvið sitt út fyrir höfuðborgarsvæðið. Það er jákvætt í þessu öllu saman. Menn eiga að fagna því að háskólar á þessu svæði séu tilbúnir til að leita samstarfs á öðrum svæðum á landinu. Það er m.a. einn jákvæður angi af þessu stóra og merka máli sem menn hafa fagnað mjög, til að mynda í atvinnulífinu. Ég vil vitna í orð sem dr. Hörður Arnarson í Marel ritaði í Morgunblaðið fyrir tæpum þremur mánuðum, með leyfi forseta: „Fram hefur komið að sameinaður háskóli Tækniháskóla Íslands og Háskólans í Reykjavík mun leggja mikla áherslu á tæknifræði og verkfræði. Fyrir Marel og önnur hérlend tæknifyrirtæki er þetta mikið fagnaðarefni.“ Þessi orð þykja mér lýsa mjög vel því viðhorfi sem flestir sem hafa fylgst með þessum málum hafa til þessa mikilvæga máls. Því miður hefur stjórnarandstaðan ekki séð ljósið í því. Skilaboð hennar til hins nýja háskóla eru einfaldlega þessi: Við erum á móti ykkur, við viljum ekki veita ykkur brautargengi. Við viljum gera allt til að standa í vegi fyrir því að þessi merkilegi háskóli komist á laggirnar. Við viljum standa í vegi fyrir því að hér aukist samkeppni, valfrelsið o.s.frv. Það eru í rauninni þau dapurlegu orð sem eftir standa eftir þennan annars ágæta dag hér á Alþingi, að stjórnarandstaðan er á móti málinu. Við í stjórnarmeirihlutanum höldum hins vegar ótrauð áfram með þetta ágæta mál til þess auðvitað að efla allt háskólastigið. Við verðum að horfa á þetta sem eina heild. Hér er kominn einn öflugur háskóli til viðbótar. Auðvitað er Háskóli Íslands hin mikla kjölfesta í háskólasamfélagi okkar. Það hef ég margoft sagt hér á þingi og við verðum að halda áfram að efla og hlúa að Háskóla Íslands og öðrum ríkisháskólum. Það hefur líka margoft komið fram í máli rektora ríkisháskólanna að þeir telji sig þurfa meira svigrúm til athafna. Þeir vilja fá nýtt lagaumhverfi og að því erum við að vinna með það að markmiði að ríkisháskólarnir geti fetað sig áfram í samkeppninni sem hefur verið komið á, ekki reyndar með aðstoð stjórnarandstöðunnar vel að merkja. Engu að síður er samkeppni komið á í háskólamálum og þar þurfa auðvitað ríkisháskólarnir að hafa tækifæri til að standa sig. Þeir hafa reyndar gert það með ágætum. Háskóli Íslands hefur ekki fjölgað nemendum jafnmikið og á undanförnum fjórum árum þar sem fjölgun í Háskóla Íslands hefur verið rúm 40% nemenda. Gróskan er mikil hvar sem borið er niður. Það er ekki þar með sagt að við eigum að staldra við og segja: Nú er nóg komið. Við þurfum að hafa metnað til að halda áfram. Það höfum við og til þess vonast ég til að fá stuðning hv. Alþingis.

Forseti. Ég segi eins og bóndinn í þjóðsögunni: Sjaldan bregður mær vana sínum. Ég hafði einhvern veginn heyrt þessa ræðu nokkrum sinnum áður. Það sem ég gerði hins vegar tvisvar í minni ræðu var það að ég spurði þriggja ákveðinna spurninga. Ég geri mér grein fyrir að einni þeirra var nokkuð erfitt að svara, þeirri um framtíðarsýn. Þó hefði kannski verið hægt að reifa hana á nokkrum mínútum vegna þess að ég spurði um ákveðna þætti í henni en fékk eiginlega bara skæting um Samfylkinguna og Reykjavíkurlistann sem yfirleitt kemur upp í huga ráðherrans hæstv. þegar hún lendir í einhverjum vanda. Þá eru viss lausnarorð, ákveðnir lyklar sem hún grípur til, einkum tveir, annars vegar Samfylkingin og hins vegar Reykjavíkurlistinn. Ekki reyndar Vinstri hreyfingin – grænt framboð, það er meira hv. þm. Gunnar Birgisson sem hefur þann lykil í höfðinu, af einhverjum ástæðum. Í öðru lagi spurði ég um háskólaráð og aðkomu nemenda og starfsmanna, rannsakenda og kennara að því og þá vísaði hæstv. ráðherra í Gunnar I. Birgisson og Sigurð Kára Kristjánsson, hv. þingmenn, en það voru einmitt þeirra textar og meiri hluta menntamálanefndar sem ég var að spyrja um, spyrja hvað þýddu. Ég fékk ekki svar við því. Í þriðja lagi spurði ég um „f.h.r.-yfirlýsinguna“ og ég hef ekki fengið svar við því hvað hún þýðir, hvað þessi orð þýða sem ég rakti, og hv. þm. Dagný Jónsdóttir hefur túlkað með sínum hætti. Það sem kom þó út úr ráðherranum var það að háskólarnir mega taka upp tæknigreinar eins og aðrar greinar en þá innan fjárlagarammans sem þeir eru með núna. Þeir verða þá að hliðra til innan síns eigin fjárlagaramma til að taka upp tæknigreinarnar. Það er tilboðið. Það er athyglisvert fyrir hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur að hlusta á það. Ef það á að kenna tæknigreinar uppi í Háskóla Íslands núna verður Háskóli Íslands að fleygja einhverju öðru út eða segja einhverjum öðrum upp eða fara að taka meiri skólagjöld af nemendum sínum því að ekki ætlar hæstv. menntamálaráðherra að hjálpa til við það. Ég vil ítreka spurningar mínar um framtíðarsýnina og þó einkum um háskólaráðið því að ég lít svo á að í raun og veru hafi hæstv. ráðherra þó svarað spurningunni um merkingu f.h.r.-yfirlýsingarinnar þannig að hún þýddi ekki neitt. Hún þýddi það að vonandi ykist 

Forseti vill biðja hv. þingmenn að gæta að ræðutíma í andsvörum og svörum.

Hæstv. forseti. Einhver sagði líka að sannleikanum yrði hver sárreiðastur. Það er greinilegt að hv. þm. Mörður Árnason er mjög sár og svekktur yfir því að maður taki upp einföld atriði sem menn hafa verið að impra hér á. Ég skil hv. þingmann, það er erfitt að sitja undir því að vera á móti jafnmerkilegu og -góðu máli. Ég skil afar vel að menn verði hvekktir og erfiðir þegar þeir átta sig á því hver mistökin eru þegar kemur að því að ýta á hnappana í þessum þingsal. Ég tel mig hafa svarað öllum þessum spurningum hv. þingmanns en það er alveg sjálfsagt mál að fara yfir þetta aftur. Á milli ráðuneytisins og háskólanna, til að mynda Háskóla Íslands, eru ákveðnir samningar, kennslusamningur annars vegar og rannsóknarsamningur hins vegar. Það er samningur sem menn fara eftir, það er ákveðið reiknilíkan sem byggt er á sem var byggt upp á sínum tíma í góðri samvinnu við Háskóla Íslands, fjármálaráðuneytið og síðan menntamálaráðuneytið. Að þessu hefur verið unnið í mikilli sátt. Innan þessara samninga og síðan þess ramma útdeilir háskólinn fjármunum sínum, eftir sínu ákveðna dreifilíkani. Háskóli Íslands dreifir sjálfur fjármunum sínum og ákveður hvert þeir fara, í hvaða greinar, hvaða grunnnám, hvaða mastersnám o.s.frv. Auðvitað þarf Háskóli Íslands eins og aðrir háskólar að forgangsraða í hvaða hluti hann vill setja fjármagnið. Ef Háskóli Íslands vill koma af stað tæknideild getur hann gert það svo lengi sem hann gerir það innan rammans. Ef hann vill forgangsraða þannig mun ég að sjálfsögðu ekki standa gegn því svo lengi sem hann heldur sig við samninga og er innan ramma. Varðandi nemendurna í háskólaráði er alveg ljóst að hér er um annað fyrirkomulag að ræða. Það sem einkenndi mjög ræður hv. þingmanna var þetta dæmalausa vantraust sem hv. þingmenn í stjórnarandstöðunni bera til skólastjórnenda hins nýja háskóla.

Forseti. Hæstv. menntamálaráðherra svarar ekki heldur núna. Þá er best að spyrja hana bara beint: Hvað þýða orðin í yfirlýsingu menntamálaráðuneytisins, sem kölluð hefur verið, f.h.r.-yfirlýsingunni frá Guðmundi Árnasyni og Sólrúnu Jensdóttur, þessi hér, með leyfi forseta? „Er að því stefnt að framboð í tæknigreinum verði eflt og aukið á komandi árum.“ Dagný Jónsdóttir hv. þm. hefur talið að þetta þýddi að á næstu önnum yrði þessu námi komið upp í ríkisháskólum, í Háskóla Íslands eða annars staðar, og um það eru þingtíðindin til vitnis. Ef hæstv. menntamálaráðherra svarar ekki þessari spurningu á þann veg að ráðuneytið styðji Dagnýju er stuðningur Dagnýjar greinilega fallinn við málið því að þetta var skilyrði fyrir stuðningi Dagnýjar Jónsdóttur hv. þm. og Framsóknarflokksins alls. 
             Svo vil ég segja það, bara í góðum friði, við hæstv. menntamálaráðherra að ef hún telur að hún sé að lítilsvirða okkur með framkomu sinni hér í ræðustól með því að svara ekki spurningum okkar er það misskilningur. Hún er ekki einu sinni að lítilsvirða flokka okkar. Hún lítilsvirðir Alþingi og kjósendur.

Hæstv. forseti. Nú ætla ég að reyna í þriðja sinn að setja mál mitt þannig fram að hv. þm. Mörður Árnason skilji og tel ég það ekki vanvirðingu við hv. Alþingi. Við erum að fjalla um mál sem kemur til með að efla tækni- og verkfræðinám hér til framtíðar, við erum akkúrat að fjalla um slíkt mál. Það er stefna ráðuneytisins að efla tæknimenntun og fjölga tæknimenntuðu fólki. Ef við lítum til sögunnar, og það er eitthvað sem hv. þm. Mörður Árnason kann og skilur, þ.e. að horfa til sögunnar, spyr ég: Hvað gerist þegar við fjölgum háskólum, fjölgum tækifærum fólks til menntunar? Hvað gerðist þegar fleiri lagadeildir komu til skjalanna innan samfélagsins? Auðvitað efldist allt laganámið, valfrelsið jókst og tækifærin jukust. 

Herra forseti. Það kom fram í ræðu hæstv. menntamálaráðherra að í ræðum stjórnarandstöðunnar kæmi fram ákveðin vantrú og jafnvel óvild í garð eigenda. Það eru ekki mín orð hér í kvöld og í dag. Ég tók það einmitt fram í ræðu minni að ég hefði fulla trú á eigendunum og að ég standi í þeirri trú að þeir muni nota áhrif sín til góðra verka. Ég vil að það fari ekki á milli mála. Ég sagði jafnframt að rétt væri að taka það fram í ráðningarsamningum eða í einhverri álíka samþykkt skólans að kennarar nytu akademísks frelsis vegna þess að ef svo væri ekki væri hægt að draga verk þeirra í efa og gagnrýna þá fyrir að þeir gengju erinda eigenda skólans. Mér finnst óþarfi að bjóða þeim efa heim. Ég tók fram að ég óskaði skólanum velfarnaðar. Mér finnst svolítið sérstakt, sérstaklega hvað varðar hv. formann menntamálanefndar, að hann sé ekki glaðari hér í dag. Nú er að nást í gegn frumvarp sem hann hefur barist fyrir og menn eru hér  Ég óska þessum skóla velfarnaðar og vil nota tækifærið til þess hér úr þessum ræðustól.

Hæstv. forseti. Mér finnst hv. þm. Sigurjón Þórðarson maður að meiri og ég biðst velvirðingar á því að hafa talið hann inn í þennan hóp annarra stjórnarandstöðuþingmanna. Það er hárrétt sem kom fram hjá honum að hann óskaði þessum nýja háskóla velfarnaðar í störfum sínum. Það er í rauninni alveg rétt, maður á ekki að vera að láta einhverja fýlu sem oft og tíðum svífur hér yfir vötnum eyðileggja þessi miklu gleðitíðindi sem bráðum leiða til þess að hér verður öflugur háskóli sem mun efla tækni- og verkfræðinám og kennaramenntun í landinu. Þetta er því alveg ágætisábending hjá hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni. Varðandi hins vegar akademískt frelsi er alveg ljóst að fram til þessa hefur enginn efast um að það hafi ríkt innan Háskólans í Reykjavík. Ég hef enga trú á að þar á verði nokkur breyting. Og enn og aftur erum við komin að því trausti sem við verðum að bera til skólastjórnenda hins nýja háskóla. Síðan verðum við líka að hafa í huga að þessi háskóli býr við það að hann verður fá nemendur til sín. Það er það sem samkeppnin hefur leitt af sér, allir háskólarnir eiga að berjast um nemendur. Þá eru miklir hagsmunir fyrir þá að þeir geti sýnt fram á að þeir hlúi að hinu akademíska frelsi og sinni kennslu sinni af miklum gæðum og miklum metnaði.

Hæstv. forseti. Ég vildi satt að segja að ég hefði miklu lengri tíma til að halda ræðu eftir svör hæstv. ráðherra sem voru afar rýr í roðinu. Hún segir stjórnarandstöðuna á móti málinu. Ég ætla hins vegar að leyfa mér að þakka hæstv. ráðherra fyrir að segja ekki að stjórnarandstaðan sé þar með á móti framförum í menntamálum, eins og hv. þm. Gunnar I. Birgisson, formaður menntamálanefndar, leyfði sér að halda fram. Ég verð að segja að mér finnst það lágkúrulegt af hæstv. ráðherra að halda því fram æ ofan í æ að stjórnarandstaðan sýni því fólki sem ætlar sér að reka þennan skóla ekki traust. Það er lágkúrulegt vegna þess að við höfum staðið við bakið á yfirlýsingum menntamálanefndar sem gerðu ráð fyrir því, þegar Tækniháskóli Íslands var stofnaður, að þar yrði virkt samráð og samstarf við atvinnulífið, við nákvæmlega þá aðila sem ætla að taka að sér rekstur þessa skóla núna. Það sem við skiljum hins vegar ekki, a.m.k. ekki við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, er hvers vegna í ósköpunum til eru fjármunir úr ríkissjóði til að setja í tækninám á háskólastigi þegar það er einkarekið en það voru ekki til fjármunir til þess meðan það hét Tækniháskóli Íslands, sem átti þó að starfa í fullu samráði og samstarfi við þá öflugu aðila sem munu núna verða eignaraðilar. Í þessu er stór allsherjarmótsögn sem hæstv. ráðherra gerir ekki tilraun að svara heldur fer hér í lágkúrulegar málalengingar um hverju stjórnarandstaðan sé á móti og sakar okkur um að lítilsvirða það fólk sem kemur að skólanum. Mér er misboðið að hæstv. menntamálaráðherra skuli ekki geta svarað á málefnalegri hátt þeim ræðum sem við höfum haldið í þá tvo daga sem 2. umr. hefur staðið um þetta mál, mjög málefnalegum ræðum. Við höfum komið með málefnalegar spurningar, stutt þær málefnalegum rökum, og við eigum annað og betra skilið en þetta frá hæstv. menntamálaráðherra.

Hæstv. forseti. Varðandi Tækniháskóla Íslands þá mótmæli ég því að sá ágæti skóli hafi eitthvað verið vanræktur. Bara það eitt að breyta Tækniskólanum yfir í Tækniháskóla Íslands sýndi mikinn metnað stjórnvalda. Við vildum efla tækninám hér á landi og koma skólanum á háskólastig. Við það var staðið og við þá samninga sem voru undirritaðir við skólann hefur ávallt verið staðið. Menn þurfa þá að sýna fram á annað ef svo hefur ekki verið. Það hefur verið reynt að koma til móts við þær þarfir sem menn hafa talið þörf á að uppfylla,  Það er ekki hægt að segja málflutning minn lágkúrulegan eftir að ég hef hlustað á ræðu eftir ræðu þar sem hv. stjórnarandstöðuþingmenn hafa efast um að akademískt frelsi komi til með að virka innan hins nýja háskóla. Það er ekki hægt að horfa fram hjá því að um ákveðið vantraust sé að ræða í garð þeirra stjórnvalda sem eru nú við háskólann. Þá verða menn að segja eitthvað annað. Af hverju á hið akademíska frelsi að vera eitthvað verra í höndum þeirra stjórnenda sem þar eru en við aðra háskóla? Menn segja að ekki verði haft neitt samráð við nemendur. Það hefur verið haft mikið samráð við nemendur í Háskólanum í Reykjavík í gegnum árin. Það verður engin breyting á því. Enn og aftur grípa menn til þess að segja: Það átti ekki að fara þessa leið. Það er ljóst að það átti bara ekki að fara þessa leið samkvæmt ráðum stjórnarandstöðunnar heldur gera eitthvað allt annað, sameina háskólana, ekki þessa tvo háskóla heldur bara einhverja allt aðra. Þá komum við enn og aftur að því að hin stóra meginlína sem stjórnarandstaðan dregur í þessu máli er að vera á móti málinu. Hún er á móti þessum nýja háskóla.

Hæstv. forseti. Ég mótmæli orðum hæstv. ráðherra. Ég er ekki á móti hinum nýja háskóla. Ég er hins vegar á móti þeim vinnubrögðum sem þessi stjórnvöld hafa viðhaft við að koma á hinum sameiginlega háskóla. Ég er á móti því hvernig Tækniháskóla Íslands var aldrei gert kleift að ná flugi. Ástæðan var sú sem hæstv. ráðherra greindi sjálf frá í ræðu sinni: Það eru fjárlögin sem gilda í menntastefnunni. Ráðherrann sagði það í ræðu sinni áðan, það eru fjárlögin sem gilda. Hvað hefur gerst? Ríkisháskólunum er haldið í fjársvelti, þeir jafnvel engjast í fjársvelti. En um leið og þeir segja já við einkavæðingartilboði ráðherrans þá er til meira af peningum. Svo er talað um að einhver andi sé leystur úr læðingi þegar einkaaðilar koma að málum og allt verði miklu ódýrara þegar einkaaðilar reka hlutina en þegar ríkið stendur að rekstrinum. Þetta eru ekki málefnaleg eða frambærileg rök, virðulegi forseti. Það verður að bjóða upp á dýpri og málefnalegri umræðu um menntamál en hér er gert.

Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvort ég á að elta lengur ólar við þann málflutning sem hér er uppi. Ég hef, m.a. til að rökstyðja mál mitt, spurt: Hvernig væri ef stjórnarandstaðan væri við stjórnvölinn og stjórnaði menntamálum þessa lands? Þá mundi hið nákvæmlega sama gerast og gerst hefur í Reykjavíkurborg, þar sem stjórnarandstaðan hefur verið með töglin og hagldirnar varðandi skólamál. Hvað er að gerast þar? Einkaskólar fá ekki tækifæri. Það er nákvæmlega hið sama sem mundi gerast í háskólamálunum. Einkaskólarnir mundu aldrei fá tækifæri til að eflast og dafna eins og þeir hafa fengið tækifæri til á síðustu árum. Þannig er þetta. Svona eru hlutirnir, þetta eru staðreyndir sem tala sínu máli. Ég veit að það getur verið erfitt að hlusta á þetta en svona er þetta einfaldlega, hæstv. forseti.