Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Um leið og ég lýsi yfir stuðningi við þetta frv. miðað við þær aðstæður sem hér eru vil ég vekja á því athygli að það háfleyga tal, sem stundum heyrist hér um frelsið á vinnumarkaðnum og frjálsa samninga, verður ansi innantómt stundum. Og það er merkilegt ef menn eru ekki opnir fyrir því á stundum sem þessum að nauðsynlegt sé að semja nýja vinnulöggjöf í landinu til þess að aðilar geti á hverjum tíma gengið út frá því sem vísu á hverju þeir eigi von. Að sjálfsögðu hleypir það kergju í menn ef þeir eru í verkfalli ef þeir vita að annar aðilinn muni leita mjög grimmt eftir því að fá lög sett í ákveðin mál. Slíkt hleypir kergju í menn og á e. t. v. þátt í því að menn hætta að talast við. Mér er ljóst að ekki er vinsælt að ræða það að setja þurfi ný lög um þessi mál. En ef mönnum er það ekki ljóst á þessari stundu að þau lög sem við notumst við eru ákaflega úrelt og léleg, þá veit ég ekki hvenær mönnum ætti að vera það ljóst.



Herra forseti. Það var ekki ætlan mín að standa hér í umræðum, enda samkomulag um að hér yrðu ekki eldhúsdagsumr., en orð síðasta ræðumanns, sem ég vil ekkert skattyrðast við hér, gera það að verkum að ég þarf að gefa hér örstutta yfirlýsingu. Ég er í prinsippinu andvígur íhlutun ríkisvaldsins í vinnudeilur og ég vil taka það fram að hjásetu mína ber ekki að taka sem svo að ég beri ekki fulla virðingu fyrir störfum, ábyrgð og menntun flugmanna. En hér á í hlut starfsstétt sem hefur þreföld, fjórföld, fimmföld laun almennra verkamanna eða verkakvenna. Flugmenn fara fram á mun meiri hækkanir en almennt verkafólk hefur fengið eða hefur möguleika á að ná. Mér finnst launamisréttið í landinu nóg fyrir og vil ekki á það bæta. Einstaka sérhæfðir hópar á háum launum hafa í mörgum tilfellum mörgum sinnum sterkari verkfallsstöðu en almennir, óbreyttir launþegar og óheft vald þeirra til verkfalla held ég að leiði til skerðingar á verkfallsrétti almenns verkafólks. Illu heilli mátti heyra það á máli síðasta ræðumanns. Ég get ekki sem formaður í samtökum láglaunafólks hindrað framgang þessa máls en ég vara hæstv. ríkisstj. við að nota þetta sem fordæmi fyrir lög gegn almennu verkafólki.



Herra forseti. Aðeins örstutt. Það var einmitt það sjónarmið sem kom fram hjá hv. 5. þm. Vestf. sem ég geld varhug við og getur orðið þess valdandi að verkalýðshreyfingin eigi yfir höfði sér breytingu á lögum um stéttarfélög og vinnudeilur, vinnulöggjöfinni öðru nafni kölluðu, í þá átt að þrengja að þessum rétti hins almenna verkamanns. Þetta vopn, þennan neyðarrétt, er hægt að nota og hefur sjálfsagt verið notað með þeim hætti að létta þeim róðurinn sem vilja þrengja þetta fyrir þá sem kannske fyrst og fremst þurfa á því að halda að geta notað það. Ég get í raun og veru tekið undir allt sem hv. 7. þm. Reykv. sagði áðan. Allt af því var nánast eins og ég hefði sjálfur getað talað það frá eigin brjósti. Ég vil mjög taka undir þau orð hans þar sem hann varaði hæstv. ríkisstj . við því að nota þetta tiltekna mál eða tiltekna atriði til þess að beita gagnvart öðrum aðilum í deilum. En ég held sem sagt að full ástæða sé fyrir launafólk, fyrir verkalýðshreyfinguna, stéttarfélögin að fara að skoða það sérstaklega hvort þetta vopn sé ekki notað á þann hátt að það auðveldi andstæðingum verkalýðshreyfingarinnar að þrengja hennar kosti í löggjöfinni um stéttarfélög og vinnudeilur.



Herra forseti. Ég vil leiðrétta það, sem hér hefur komið fram og er útúrsnúningur úr mínum orðum, að ég hef aldrei lagt til að verkfallsréttur hins almenna verkamanns verði skertur. Það er misskilningur og það hefur aldrei verið lagt til af minni hendi. Hins vegar get ég tekið undir það sem kom hér fram hjá hv. 3. þm. Vestf. að þetta vopn er notað af fleirum en verkamönnum og mér sýnist að því sé stundum það gáleysislega beitt að full þörf sé á því að löggjafinn setji þar almenn lög til þess að menn þekki leikreglurnar betur fyrir en menn gera í dag.



Herra forseti. Það var farið fram á það við, hygg ég, alla flokka hér á þinginu að haldið yrði þannig á málum að þetta frv. gæti fengið sem skjótasta meðferð í gegnum deildir þingsins. Þegar síðan kemur að umr. um málið, 3. umr. hér í deildinni, þá upphefur stjórnarliðið umr. um almennar breytingar á vinnulöggjöfinni. Ég tel þetta í fyrsta lagi smekkleysu miðað við það samkomulag sem gert hafði verið um vinnubrögð í þessu máli milli flokkanna. En í öðru lagi tel ég að í þessum orðum hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar felist hótun af hálfu ákveðinna stjórnarþingmanna um það að skerða hinn almenna verkfallsrétt í landinu og að breyta vinnulöggjöfinni í því skyni að þrengja kosti verkafólks og að nota mál af þessu tagi til þess að breyta vinnulöggjöfinni þannig að það komi niður á hinum almenna launamanni í landinu, m. a. hinum almennu verkamönnum. Ég vil nota þetta tækifæri út af þessum yfirlýsingum fulltrúa Framsfl. í þessum umr. til þess að mótmæla öllum hugmyndum af þessu tagi. Það hefur verið um það samkomulag hér í landinu að vinnulöggjöfinni verði ekki breytt öðruvísi en að um það sé jafnframt samkomulag, m. a. við verkalýðshreyfinguna í landinu. Það væri með ólíkindum ef nú ætlaði ríkisstj. að nota sér þetta mál í 3. umr. til þess að skapa fordæmi og nota það sem rök fyrir því að fara að skerða vinnulöggjöfina. Ég vil spyrja hæstv. forsrh.: Er það á dagskrá ríkisstj. að breyta vinnulöggjöfinni þannig að hún þrengi hlut hins almenna verkamanns í landinu? Ég krefst þess að hæstv. forsrh. svari þessari spurningu áður en umr. lýkur til þess að það liggi fyrir hvaða afstaða í ríkisstj. er á bak við ummæti hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar. Ég óska eftir því að gerðar verði ráðstafanir til þess að kveðja til hæstv. forsrh. í þessu efni. Ef ekki er unnt að ná til hæstv. ráðh. í þessu efni bið ég formann þingflokks Framsfl. að gera grein fyrir því: Er meiningin hjá Framsfl. að nota þetta mál til að ráðast á vinnulöggjöfina í landinu? Ef hæstv. forsrh. er ekki enn fundinn beini ég þessari spurningu til þess hæstv, ráðh. sem flytur málið, hæstv. samgrh.



Ég vil upplýsa það að hæstv. forsrh. hafði samband við forseta og sagðist vera nokkuð vant við bundinn á vissum tíma dagsins, einmitt núna, og það er hætt við því að hann hafi vikið sér úr þinghúsinu.



Herra forseti. Ég get tekið undir þá skoðun hv. síðasta ræðumanns að ég tel að það sé ekki efni til þess undir þessum sérstaka lið að ræða almennt um vinnulöggjöfina. Ég get upplýst það að í þingflokki Framsfl. hafa engar umr. farið fram um breytingar á vinnulöggjöfinni og það má ekki líta á þetta frv. sem nokkurs konar undanfara að slíkum umr. Ég hef ekki frétt af neinum áformum ríkisstj. um breytingar á vinnulöggjöf í kjölfar þessa frumvarpsflutnings. Ég legg áherslu á að það var að því stefnt að þetta mál fengi greiðan gang í gegnum þingið og ég hafði vonað að menn gætu haldið sér á mottunni og séð sér fært að ráðast ekki á ræðustólinn meira en nauðsyn krefði.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Ég vil aðeins út af orðum hv. 3. þm. Reykv. taka fram að þetta frv. er flutt sem algerlega sjálfstætt mál sem brýn nauðsyn vegna þess ástands sem skapast hefur. Engin áform eru uppi, engar ákvarðanir hafa verið teknar um breytingu á vinnulöggjöfinni og það mál hefur ekki verið rætt lengi í ríkisstj. Ég er þeirrar skoðunar að verði breyting gerð á vinnulöggjöfinni eigi að hafa um það mjög nána samvinnu og samstarf en það er ekkert á dagskrá í sambandi við þetta mál á einn eða annan hátt.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. þm. Páli Péturssyni og hæstv. samgrh. fyrir þær yfirlýsingar sem fram hafa komið af þeirra hálfu sem benda til þess að engin áform séu uppi í ríkisstj. um að nota þetta frv. sem forsendu fyrir breytingum á vinnúlöggjöfinni af hálfu ríkisstj. Þar með lít ég svo á að þau orð, sem hv. 5. þm. Vestf. flutti áðan, séu ómagaorð og dæmist skv. því.



Herra forseti. Ég vil vekja á því athygli að forseta er ætlað að stjórna hér fundum og gera athugasemdir við mál manna, þegar það gengur úr hófi fram hvað svívirðingar snertir og ég vænti þess að hann sofni ekki í því embætti sínu.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 882 um frv. til laga um heimild fyrir ríkisstj. til að selja hlutabréf ríkissjóðs í Iðnaðarbanka Íslands. Þetta er álit meiri hl. iðnn. Nefndin hefur rætt málið en komst ekki að sameiginlegri niðurstöðu. Meiri hl. leggur til að frv. verði samþykkt, enda verði andvirði hlutabréfanna ráðstafað þannig á árunum 1984 og 1985: 1. Á árinu 1984 verði 6 millj. kr. varið til úttektar og athugana á rekstri fyrirtækja og stofnana á vegum iðnrn. og 5.3 millj. kr. varið til stuðnings við ýmis rannsóknar- og þróunarmál í iðnaði, einkum smáiðnaði, skv. ákvörðun ráðh. 2. Á árinu 1985 verði fé því sem inn kemur, 4.7 millj. kr., varið til stuðnings við fyrirtæki í smáiðnaði skv. ákvörðun ráðh. Undir þetta nál. rita á Alþingi 14. maí 1984 Páll Pétursson, Friðrik Sophusson, Birgir Ísleifur Gunnarsson, Gunnar G. Schram og Ingvar Gíslason.



Herra forseti. Á þskj. 842 er nál. minni hl. iðnn. sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Stefna núv. ríkisstj. er að selja sem flest fyrirtæki sem ríkissjóður á hlutdeild að og það án tillits til viðskiptalegra sjónarmiða að því er virðist. Ljóst dæmi um þetta er fyrirliggjandi frv. um sölu hlutabréfa ríkissjóðs í Iðnaðarbanka Íslands, en ríkið á nú um 27% af hlutafé bankans. Nær alltaf hefur verið greiddur arður af þessu hlutafé til ríkisins og hefur hann numið 5% á undanförnum árum. Þá hefur hlutaféð verið fært upp reglulega skv. vísitölu, t. d. um 71% á árinu 1983. Samstarf ríkisins og annarra hluthafa að bankanum hefur gengið vel og snurðulaust frá stofnun bankans fyrir röskum 30 árum og ekki hafa heyrst neinar kvartanir frá starfsmönnum bankans vegna þess. Þetta samstarf hefur verið bankanum til styrktar og ríkinu til gagns, m. a. hefur bankinn veitt stjórnvöldum margháttaðar upplýsingar um þróun lánamála og aðrar hagstærðir varðandi iðnaðinn í landinu á þessu tímabili. Þá hefur Iðnlánasjóður verið í vörslu Iðnaðarbankans frá stofnun bankans og nú liggur frv. fyrir Alþingi um að sameina Iðnrekstrarsjóð Iðnlánasjóði. Starfsemi Iðnrekstrarsjóðs varðar iðnþróun í landinu þar sem sjóðnum er ætlað að veita styrki og áhættulán, svo og ábyrgðir vegna nýmæla og þróunarstarfsemi í iðnaði. Það er tvísýnt að leggja vörslu slíks fjármagns í hendur einkabanka og mælir það með öðru gegn þessu frv. um sölu á hlut ríkisins í Iðnaðarbankanum. Ekki er hægt að fallast á að sölustefna núv. ríkisstjórnar sé markmið í sjálfu sér og taka ber afstöðu til aðildar ríkisins að fyrirtækjum og atvinnurekstri hverju sinni. Engin efnisleg rök hafa komið fram af hálfu þeirra sem flytja þetta frv. um sölu á hlutabréfum, og engin leið er að fallast á hagkvæmni þess að selja hlutabréf í banka sem er í góðu gengi og gefur arð og lofar góðu í framtíðinni. Minni hl. iðnn. leggur því til að frv. þetta verði fellt en áskilur sér rétt til að standa að og flytja brtt. við frv.“ Undir þetta nál. ritar auk mín hv. þm. Hjörleifur Guttormsson.



Á þskj. 881 er prentað nál. frá meiri hl. iðnn. um stofnun og rekstur Iðnaðarbanka Íslands. Nefndin hefur rætt þetta mál en komst ekki að sameiginlegri niðurstöðu. Meiri hl. leggur til að frv. verði samþykkt. Að meiri hl. standa þeir sömu iðnnm. sem stóðu að nál. um sölu hlutabréfa í Iðnaðarbankanum, þ. e. Páll Pétursson, Friðrik Sophusson, Birgir Ísleifur Gunnarsson, Ingvar Gíslason og Gunnar G. Schram. Þetta mál er fylgifrv. og leiðir af sölu hlutabréfa í Iðnaðarbankanum og varðar stjórn bankans.



Herra forseti. Á þskj. 843 er nál. minni hl. iðnn., sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Frv. þetta tengist frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til að selja hlutabréf ríkissjóðs í Iðnaðarbanka Íslands. Undirrituð eru andvíg þeirri sölu á hlut ríkisins í bankanum og því einnig mótfallin þeirri breytingu á lögum um bankann sem felst í þessu frv. og leggja til að það verði fellt.“ Undir þetta nál. ritar auk mín hv. þm. Hjörleifur Guttormsson.



Herra forseti. Ég tala hér fyrir nál. meiri hl. sjútvn. um frv. til laga um ráðstafanir í sjávarútvegsmálum. Meiri hl. sjútvn. Ed. gerði breytingu á 1. gr. frv. sem meiri hl. sjútvn. Nd. hefur fallist á. 1. gr. frv. hljóðar því svo eftir þá breytingu: „Þegar fiskiskip selur afla í innlendri höfn, eða athendir afla til vinnslu án þess að sala fari fram, skal fiskkaupandi eða fiskmóttakandi greiða útgerðarmanni eða útgerðarfyrirtæki sérstakan kostnaðarhlut útgerðar er nemi 29% miðað við fiskverð eins og það er ákveðið af Verðlagsráði sjávarútvegsins. Hið sama gildir þegar fiskiskip setur eða afhendir afla sinn öðru skipi. Þessi sérstaki kostnaðarhlutur kemur ekki til hlutaskipta eða aflaverðlauna. Þó skulu 4% af þessum kostnaðarhlut koma til hlutaskipta og aflaverðlauna til skipverja á fiskiskipum, sem eru 240 brúttórúmlestir eða minni, en 25% ekki. Frá og með 1. febr. 1984 skulu þó 2% af þeim 29%, sem um getur í 1. mgr., koma til hlutaskipta og aflaverðlauna til skipverja á fiskiskipum, sem eru yfir 240 brúttórúmlestir, en 27% ekki, og 6% skulu koma til hlutaskipta og aflaverðlauna til skipverja á fiskiskipum sem eru 240 brúttórúmlestir og minni en 23% ekki.“ Sjútvn. Nd. athugaði frv. og kvaddi Ingimar Einarsson frá sjútvrn. á sinn fund til að veita upplýsingar um málið. Nefndin klofnaði í afstöðu sinni. Meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem gerðar hafa verið á 1. gr. frv. og ég hef kynnt. Undir meirihlutaálit sjútvn. skrifa Stefán Guðmundsson, Ingvar Gíslason, Halldór Blöndal, Gunnar G. Schram og Friðrik Sophusson.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. minni hl. sjútvn. um frv. til l. um ráðstafanir í sjávarútvegsmálum. Nál. er á þskj. 871 og er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Frv. þetta er lagt fram til staðfestingar á brbl. sem gefin voru út fyrir rétt tæpu ári, þann 27. maí 1983. Enn þá einu sinni stendur Alþingi frammi fyrir gerðum hlut. Sem dæmi má nefna að af þeim næstum 600 millj. sem áætlað er að innheimtist í gengismun skv. 3. gr. frv. er einungis eftir að greiða út tæpar 115 millj. Í þessu frv. skipta tvö atriði mestu máli, þ. e. kostnaðarhlutur útgerðar og upptaka gengismunar. Varðandi fyrra atriðið má m. a. vísa á ályktanir Sjómannasambands Íslands og Farmanna- og fiskimannasambands Íslands sem eru prentaðar sem fskj. með áliti minni hl. sjútvn. Ed. (þskj. 587). Þar er bent á að ákvæði frv. vega að frjálsum samningum og hlutaskiptakerfi. Er augljóst að tímabært er að taka launakerfi sjómanna til rækilegrar endurskoðunar. Upptaka og ráðstöfun gengismunar er enn ein stjórnvaldsaðgerðin sem byggist á andlausum útkomum úr meðaltalsmaskínum stjórnarráðanna en tekur ekkert tillit til raunverulegrar afkomu fólks eða fyrirtækja. Millifærslurnar flytja fé milli ýmissa greina sjávarútvegsins, fyrirtækja og landshluta, og verka oft til refsingar hjá vel reknum fyrirtækjum en til styrktar fyrirtækjum sem sýna lélega útkomu vegna óstjórnar og reiðileysis. Ágætt dæmi um fánýti þessarar stjórnunaraðferðar er upptaka gengismunar af skreið. Skreiðarverkun hefur átt mjög erfitt að undanförnu vegna verðfalls, sölutregðu og seinkunar á greiðslum og taprekstur í greininni er verulegur. Engu að síður er áformað að innheimta næstum 200 millj. í gengismun af skreið skv. svari sjútvrh. við fsp. um ráðstöfun gengismunar á þskj. 395 sem dreift var í mars s. l. Ef markmiðið með upptöku gengismunar er að styrkja rekstur sjávarútvegs og ýmissa greina hans virðist fráleitt að auka á taprekstur skreiðarverkunar með aðgerðum af þessu tagi. Vísað er til fskj. með áliti minni hl. sjútvn. Ed. (þskj. 587) um afkomu skreiðarverkunar. Með hliðsjón af framansögðu leggur minni hl. til að frv. verði fellt. Minni hl. stendur þó að brtt. varðandi upptöku gengismunar af skreið í því skyni að lagfæra verstu agnúa 3. gr. frv. Alþingi, 14. maí 1984, Elsa Kristjánsdóttir. Guðmundur Einarsson.“ Þó að nú sé langt komið umfjöllun þessa máls get ég ekki stillt mig um að fara hér nokkrum orðum um þetta frv. þar sem að það snertir mjög Suðurnesin, þann landshluta sem ég kem frá. Í 3. gr. frv. segir að taka skuli 10% gengismun af sjávarafurðum sem framleiddar voru fyrir 1. júní 1983. Vissulega eiga slíkar millifærslur stundum rétt á sér, en hvað varðar skreið, sem framleidd var fyrir þennan tíma, er þetta beinlínis fáránleg ráðstöfun og órökrétt eins og fram kemur í nál. Enn er mikið óselt af skreið framleiddri 1981 og 1982 og gefur auga leið að rýrnun hlýtur að verða við svo langa geymslu. Þótt hækkun verði á söluverði vegna gengisfellingar þá hækka einnig lánin, sem á birgðunum hvíla, af sömu ástæðu og vaxtakostnaður hleðst upp. Það er jafnvel spurning hvort skilaverð dugar fyrir áhvílandi lánum í sumum tilfellum. Í áætlunum skreiðarframleiðenda kemur fram að rúmlega 18% vantar upp á að söluverðmæti dugi fyrir þeim kostnaði sem þegar hefur verið lagður út. Í því dæmi er reiknað með töku gengismunarins. Því hlýtur að vera skylda stjórnvalda að taka tillit til breyttra aðstæðna. Þetta viðurkenna margir af þm. stjórnarinnar og hafa meira að segja gert opinberlega. En hvers vegna í ósköpunum greiða þeir þessu þá atkv. ge°n betri vitund? Ég flyt brtt. á þskj. 872 við 3. gr. frv. Till. er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Aftan við 1. málsgr. 3. gr. bætist: Þó skal ekki taka gengismun af skreið sem greiðist eftir 1. janúar 1984.“ Tel ég að vel sé hægt að framkvæma þetta vegna þess að lítið sem ekkert hefur greiðst af skreið eftir þann tíma. Ég skora á þá hv. þm. sem þekkja þessi mál að styðja brtt. mína. Í 1. gr. frv. er kveðið á um að greiða skuli útgerðarfyrirtæki 29% af fiskverði sem sérstakan kostnaðarhlut útgerðar, en 25% af skipum undir 240 brúttórúmlestum. Kemur þetta í stað 7% olíugjalds áður. Hér er enn einu sinni verið að breyta með lögum forsendum gerðra kjarasamninga og að sjálfsögðu launþeganum í óhag. sífellt er verið að taka stærri hluta fiskverðs utan skipta. Fyrir utan þessi 29% eru tekin 10% í Stofnfjársjóð. Það vantar ekki fjálgleg orð um hetjur hafsins í ræðum á Sjómannadaginn og um mikilvægi fiskveiða fyrir íslenskan þjóðarbúskap, en þegar meta á framlag þessara aðila til verðs þá kemur annað hljóð í strokkinn. Kannske það séu hetjulaunin að fá að taka á sig byrðar útvegsins. Íslenskir sjómenn vinna við erfiðar aðstæður, einkum yfir vetrartímann. Aðbúnaður er misjafn, sums staðar góður, annars staðar slæmur. Vinnutíminn er langur og launin oft ekki í neinu samræmi við vinnuframlagið. Eða vita menn annars að í raun gilda engin lög um hvíldartíma sjómanna önnur er gömlu vökulögin? Þegar rætt er um tekjur sjómanna í fjölmiðlum er nær undantekningalaust slegið upp hásetahlut á aflahæstu skipum eða jafnvel einstakri velheppnaðri veiðiferð skellt á ársgrundvöllinn margumtalaða. Hitt er svo látið liggja milli hluta, að hér er aðeins um lítið brot af sjómannastéttinni að ræða. En þetta er myndin sem dregin er upp fyrir almenning. Mönnum verður tíðrætt um framleiðni hinna ýmsu stétta og bera sig þá gjarnan saman við nágrannalöndin. Ekki fara íslenskir sjómenn illa út úr þeim samanburði. Í nýútkomnum Fjármálatíðindum er grein eftir Jón Sigurðsson hagrannsóknarstjóra og ber hún nafnið „Útvegur í öldudal.“ Þar kemur fram í töflu á bls. 53 að hlutur fiskveiða í heildarvinnuaflsnotkun er 5%, en hlutur þeirra í vergri landsframleiðslu er 9.4%. Ekki gefur það heldur ástæðu til að rýra hlut sjómanna. Þær greinar í fyrirliggjandi frv. sem varða hlut sjómanna eru aðstandendum þess til lítils sóma. Hv. þm. Halldór Blöndal lét þau orð falla á fundi sjútvn. Nd. að sjómenn hefðu ekki gert verulegan ágreining út af ákvæðum brbl. við síðustu samningagerð. Af orðum hans mátti ráða að þeir tækju þessu nokkurn veginn möglunarlaust. En ætli það hafi verið af því að þeir væru ánægðir? Nei, þeir mótmæltu brbl. kröftuglega og nú er gjörsamlega búið að slá öll vopn úr höndum þeirra með kvótaskiptingunni. Þeir hafa enga stöðu til að fylgja sínum málum eftir. Í Sjómanninum, blaði Sjómannafélags Reykjavíkur, segir um brbl. frá 27. maí 1983, með leyfi hæstv. forseta: „Hér er enn eitt dæmið um hvernig útgerðarmenn beita ríkisvaldinu fyrir sig í ránsferðum sínum í umsamin skiptakjör sín við fiskimenn. Nú hefur útgerðarmönnum tekist að koma skiptaprósentu fiskimanna á skuttogara af minni gerðinni niður í 20.71% af raunverulegu aflaverðmæti.“ Flestum, sem um þessi mál fjalla, er ljóst að það eru ekki laun sjómanna sem eru að kollsigla útgerðinni. Þar koma önnur atriði til og vegur þar langþyngst fjármagnskostnaðurinn. Það segir sig sjálft að þegar stór hluti lána, sem hvíla á fiskiskipastólnum, eru í Bandaríkjadollurum, við vitum hvernig þróun hans hefur verið, og auk þess með einhverjum óhagstæðustu vöxtum sem þekkjast, þá þarf meira en lítið til að standa undir slíku. Það má heita undarleg fjarstæða að þessi þunga byrði er að stórum hluta afleiðing aðgerða ríkisstj. til að létta byrði þess sama sjávarútvegs. Ég tel því alls ekki fráleitt að ríkissjóður greiði niður í eitt skipti fyrir öll með einni aðgerð hluta af fjármagnskostnaði eða skuldum útgerðarinnar, að sjálfsögðu að vel athuguðu máli og með ákveðnum skilyrðum, m. a. að það hvetji ekki til frekari skipakaupa. Þetta tel ég vera skárri kost en krukk hér og millifærslur þar. Það má segja að hér sé verið að nálgast pennastrikið hans Alberts. En þetta á þjóðin öll að taka á sig sem heild, ekki sjómenn einir, því það er einmitt þjóðarheildin sem nýtur góðs af vinnu þessara manna og þeim verðmætum sem skapast í sjávarútvegi. Ég vil þó vekja athygli á þeirri staðreynd að um 80% útgerðaraðila reka einnig fiskvinnslu þannig að e. t. v. eru byrðarnar ekki svo óskaplega þungbærar hjá öllum útgerðarfyrirtækjum. Að sjálfsögðu ráða ríkisstjórnir ekki öllu um gengi sjávarútvegs á Íslandi. Þar eiga fyrirtækin sjálf og sölusamtök þeirra einnig sinn stóra þátt. Og þar má örugglega margt bæta, bæði skipulag, nýtingu, gæði og síðast en ekki síst markaðssókn og sölustarfsemi. Víða er þörf meira aðhalds og eftirlits, t. d. í skipasmíðum. Menn, sem þar þekkja til, segja mér að þegar byggð eru ný skip eða eldri skipum breytt þá séu þau oft búin út fyrir svo margs konar veiðar og fyllt af alls kyns dýrum tækjum, sem síðan eru lítið sem ekkert nýtt og eru hreinlega til trafala við þann veiðiskap sem skipin eru síðan notuð til. Skuldbreytingar og lenging lána geta bjargað einhverjum, en oft líður svo langur tími frá því að ákvörðun er tekin þar til úr framkvæmdum verður að á meðan hafa skuldir hlaðið á sig vanskilavöxtum og aðstoðin verður því ekki að því gagni sem til var ætlast. En talandi um skuldbreytingar. Nú stendur til að skuldbreyta og lengja lán hjá Fiskveiðasjóði allt upp í 7 ár í viðbót með veði í skipum allt að 90% af húftryggingu þeirra. Ég er hrædd um, miðað við líftíma skipanna, að einhver veðanna verði orðin úr sér gengin eða ónýt áður en skuldirnar eru greiddar. Ég vil nú víkja nokkrum orðum að hugmyndum ríkisstj. um 10% sveigjanlega bindiskyldu innlánsstofnana og breytingu á afurðalánum, en í grg. með bandorminum segir á bls. 7, með leyfi forseta: „Hinir margþættu annmarkar endurkaupakerfisins hafa orðið til þess að ríkisstj. setti í upphaflega stefnuskrá sína það ákvæði að afurða- og rekstrarlán atvinnuveganna skyldu færð til viðskiptabanka og sparisjóða. Liggur fyrir ríkisstj. till. frá Seðlabankanum um samhliða lækkun allra endurkaupa um sem næst 5% eða nálægt tíunda hluta þeirra.“ Ég tel þetta vera mjög hættulega stefnu einmitt við ríkjandi aðstæður. Í fyrsta lagi hafa fæstar innlánsstofnanir úti um landið bolmagn til að taka þessi lán að sér. Það leiðir svo annað tveggja af sér að atvinnuvegirnir fá ekki þá fyrirgreiðslu sem þeim ber eða að viðkomandi banki lendir í bullandi yfirdrætti hjá Seðlabankanum með tilheyrandi refsivöxtum. Varla getur það heldur talist til jákvæðra ráðstafana í sjávarútvegsmálum að lækka afurðalánin eins og nú er ástatt. Nú má enginn taka orð mín svo að eingöngu eigi að sinna sjávarútvegsmálum og láta uppbyggingu nýrra atvinnugreina og menntakerfisins lönd og leið. Síður en svo. En það er framtíðarverkefni sem tekur mörg ár að byggja upp þangað til við förum að njóta arðs. Ekki síst ef á að fylgja þeirri stefnu að skera niður í menntakerfinu á öllum stigum. Á meðan verðum við að treysta á hefðbundnu atvinnugreinarnar. Og vandi sjávarútvegsins er það sem við stöndum frammi fyrir hér og nú og hann verður að leysa. Það væri óskandi að Alþingi bæri gæfu til að afgreiða fyrir þinglok till. Svanfríðar Jónasdóttur um úttekt á stöðu sjávarútvegsins. Ef svo verður ekki þá leyfi ég mér að beina þeim tilmætum til hæstv. sjútvrh. að hann skipi engu að síður nefnd í málið, sem starfi í sumar, þannig að úttekt á stöðu sjávarútvegsins og till. til úrbóta gætu legið fyrir strax við upphaf þings í haust.



Herra forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að skreiðarverkendur hafa átt við mikla erfiðleika að stríða og það hefur komið glögglega í ljós að verulegur halli er á þessari framleiðslugrein. Í almennum umr. hafa held ég engir dregið í efa að svo sé. Það hafa verið gerðar ýmsar tilraunir hér í þinginu til að fá Alþingi til að taka tillit til þessa þegar upptaka færi fram á gengismun á skreið. Þannig var flutt till. í Ed. þingsins um að ekki yrði tekinn gengismunur af skreið, en hún náði ekki fram að ganga. Ég mæli hér fyrir brtt. á þskj. 841 um að ekki verði þó tekinn meiri gengismunur af skreið en sem nemur 151 millj. kr. Skýringin á þessari tölu er ákaflega einföld. Í þeim áformum sem þegar hafa verið birt um ráðstöfun á gengismun á skreið hefur verið reiknað með því að 151 millj. kr. væru til ráðstöfunar. Nýjustu áætlanir um það hversu há upphæðin muni vera benda hins vegar til að þessi upphæð muni nema 196 millj. kr. ef ég man rétt. Þessi till. fjallar sem sagt um það að menn láti staðar numið við að taka gengismun af skreið þegar sú upphæð er komin, sem þegar hafa verið teknar ákvarðanir um hvernig ráðstafa skuli, en haldi ekki áfram upp í 200 millj. kr. Hún gerir enn fremur ráð fyrir því að sá mismunur, sem þarna er upp á hartnær 50 millj. kr., renni þá í skreiðardeild Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins og komi með þeim hætti greininni í heild til góða. Þessi till. er sem sagt flutt vegna þess að ekki hefur takist að fá samþykkta till. um að taka ekki gengismun af skreið. Hún er viðleitni í þá átt að sýna lit í því að íþyngja ekki þessari grein frekar en orðið er með þeim ákvörðunum sem þegar hafa verið teknar. Ég þarf ekki að fara öllu fleiri orðum um þetta mál. Miðað við allar aðstæður og ef ekki fæst samþykkt sú till. sem endurflutt hefur verið hér um að taka ekki gengismun af skreið, sem hv. síðasti ræðumaður er flm. að og talaði fyrir hér áðan, tel ég að hér megi bjarga í horn með því að samþykkja brtt. á þskj. 841.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykn. hafði eftir mér ummæli sem ég átti að hafa sagt í sjútvn., í nokkuð undarlegu samhengi. Skal ég ekki fást um það hvernig mín ummæli eru skilin, en það sem ég hef vakið athygli á í sambandi við þetta mál er að ýmsar greiðslur, sem eiga að renna til sjómanna, eru enn óinnkomnar, eins og 15 millj. kr. til Lífeyrissjóðs sjómanna og 6.5 millj. kr. til annarra velferðarmála sjómanna. Þetta er hvort tveggja óinnkomið og ef ofan á yrði að fella lögin við þessa umr. mundi það að sjálfsögðu þýða að sjómenn yrðu af þessu fé. Skil ég ekki hvernig sú mikla umhyggja sem hér kom annars fram í sambandi við hetjur hafsins getur samræmst þeim sjónarmiðum. Ég vil einnig taka undir þau orð sem féllu hér um það hversu erfið sjósókn væri, einkum að vetrarlagi, og tel nauðsynlegt að það komi einnig fram hér að sú nefnd sem fjallað hefur um öryggismál sjómanna hefur farið fram á það að vextir af þessu gengismunarfé renni til öryggismála sjómanna, en þar er um mjög verulegt fé að ræða, eða vaxtatekjur á s. l. ári sem nema tæpum 18 millj. kr. Þau mál eru nú í athugun. Ég vil einnig láta þess getið varðandi þau ummæli sem hv. síðasti ræðumaður lét hér falla að meiri hl. sjútvn. Nd. hefur skilning á þeim vandamálum sem skreiðin stendur frammi fyrir og hefur fullan vilja á að beita sér með þeim hætti að komið verði til móts við skreiðarverkendur meira en gert hefur verið. En ég vil jafnframt minna á það, að útflutningsgjald af skreið var lækkað á þeirri skreið sem framleidd var fyrir síðustu áramót að frumkvæði þessarar nefndar. Á hinn bóginn liggur ekki fyrir á þessari stundu, hverjar tekjur gengismunarsjóðs muni endanlega verða. Hefur verið mikil tregða á því síðustu mánuði, ég ætla frá áramótum, að greiðslur berist frá Nígeríu fyrir skreið og tel ég mjög ógætilegt á þessari stundu að segja um það hvenær greiðslur berast þaðan. Skal ég ekki fara nánar út í þau mál. En ég ítreka það, að vandi skreiðarverkenda er okkur ljós. Þessi vandi er ekki nýr af nálinni. Og ég vil enn segja vegna ræðu 5. þm. Reykn. að ólíkt betri er rekstrarafkoma atvinnuveganna nú en áður var, ef við förum eitt ár aftur í tímann. Ég vil enn fremur segja það, að frv. það sem hér liggur fyrir er ekki þess efnis að verið sé að draga fé frá sjávarútveginum sem heild. Og allra síst er hægt að halda því fram að frv. feti í sér að verið sé að níðast á sjómönnum eða útvegsmönnum. Þvert á móti er verið að flytja fé frá framleiðslunni til sjómanna og útgerðarmanna. Þetta held ég að nauðsynlegt sé að komi hér fram vegna þeirra ummæla sem hér féllu áðan.