Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um heimildir til lántöku á árunum 1980 og 1981 og um ábyrgðarheimildir. Í þessu frv. kennir ýmissa grasa og eru ekki öll af sömu rót. Í 1. gr. frv. er fjmrh. heimilað fyrir hönd ríkissjóðs að taka lán á árinu 1980 allt að 4750 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar upphæðar í erlendri mynt miðað við gengi 1. ágúst 1980, og í 2. gr. er þetta lánsfé sundurliðað eins og þar kemur fram. Hér er um að ræða nokkurs konar aukalánsfjáráætlun með svipuðum hætti og stundum eru afgreidd aukafjárlög og raunar flest ár. Það er svo, að fjárlög eru áætlun Alþingis um greiðslur og tekjur ríkissjóðs og lánsfjárlög eru áætlun Alþingis um lántökur og heimildir þeirra vegna. En það gildir bæði um fjárlög og lántöku ríkisins, að þar verður oft að gera nokkrar breytingar meðan Alþingi starfar ekki, vegna þess að aðstæður breytast, verðlag breytist eða upp koma vandamál eða sérstakar þarfir sem leysa þarf úr. Sumir hafa ímyndað sér að það flokkaðist undir lögbrot að ríkisstj. afgreiddi lán til rafmagnsveitna eða jarðvarmaveitna eða til Orkusjóðs eða til Landhelgissjóðs umfram það sem lánsfjárlög heimila, en þetta er á nokkrum misskilningi byggt. Í lögum er skýrt kveðið á að B-hluta stofnunum sé heimilt að taka lán með samþykki fjmrn. Þessi heimild hefur æði oft verið notuð á undanförnum árum og þar á meðal á s.l. sumri. Ég held að það sé ekki ástæða til að fara sérstaklega í þessa liði hvern um sig. Þarna er fyrst og fremst um að ræða að framkvæmdir hafa farið fram úr áætlun vegna verðlagsbreytinga og ekki hefur þótt tiltækt eða hagkvæmt að hætta verki í miðjum klíðum, heldur hefur þurft að bæta nokkru við. Eins þótti óhyggilegt með hliðsjón af þeirri hættu, að verulegur rafmagnsskortur yrði á þessum vetri vegna stöðu jarðvatns og vegna lítils úrfellis, að ekki fengist meira rafmagn frá Kröflu en áformað var, og var því ákveðið að bora þar eina holu til viðbótar. Óhætt er að segja að boranir við Kröflu hafi verið sérstaklega vel heppnaðar í seinni tíð og borið tilætlaðan árangur og er það fundið fé. Í sambandi við lán til Landhelgissjóðs til kaupa á þyrlu vil ég taka það fram, að þegar lánsfjáráætlun var afgreidd höfðum við fengið þær upplýsingar í ríkisstj. að þessi þyrla kæmi ekki til landsins á þessu ári. Því var ekki gert ráð fyrir þyrlukaupum í lánsfjáráætlun ársins. Það kom svo í ljós, þegar líða tók á árið, að ekki væri hægt að komast undan því að afgreiða þetta mál , og var það gert með lántöku Landhelgissjóðs. Þessi þyrlukaup eru hins vegar kapítuli út af fyrir sig og kannske Alþingi til lítils sóma eða stjórnvöldum öllum, því að aldrei hefur verið fjallað um þessi þyrlukaup á Alþingi og er það í raun og veru furðulegt. Þetta hefur gengið svona til í tíð margra ríkisstjórna. Ég held að allir flokkar hafi tekið meiri eða minni ábyrgð á þessari óvenjulegu og lítt verjandi málsmeðferð. En þyrlan stóð tilbúin síðla sumars og var ekki um neitt annað að ræða en að taka við henni á tilsettum tíma ef ekki átti að hljótast fjárhagsskaði af. Í 3. gr. frv. er fjmrn. heimilað að veita sjálfskuldarábyrgð ríkissjóðs í tengslum við þær lántökur sem greindar eru í 2. gr. 4. gr. fjallar aftur á móti um óskylt mál, þ.e. lántöku að jafnvirði 25 milljarða á næsta ári í tengslum við væntanlega lánsfjáráætlun. Það kom skýrt fram í framsöguræðu minni við i. umr. málsins í hv. Nd., að ekki væri ætlunin að ráðstafa neinu af þessu láni fyrr en lánsfjáráætlun og lánsfjárlög hefðu verið afgreidd hér á Alþingi. Í raun og veru er þessi lántaka ekki til komin í neinum tengslum við það að lánsfjáráætlun skuli ekki hafa verið afgreidd. Hér er fyrst og fremst um það að ræða, að lántakan verður óvenjulega snemma á ferðinni þar sem hún verður á ferðinni núna í byrjun janúar, en hefur venjulega ekki átt sér stað fyrr en töluvert hefur verið liðið á árið. Okkur býðst sérstaklega hagkvæmt lán með óvenjulega góðum kjörum, lán til 25 ára, afborgunarlaust í 24 ár, á breskum markaði. Það þykir ekki verjandi að missa af því tækifæri sem þarna býðst og hefur ekki boðist um margra ára skeið á breskum markaði. Í hv. Nd. var gerð sú breyting á þessari grein, að enn skýrar var tekið fram en gert var í frv. upphaflega að þessu fé verði ekki ráðstafað fyrr en lánsfjáráætlun og lánsfjárlög hafa verið samþykkt. Þegar frv. var fyrst útbúið af embættismönnum stóðu þeir í þeirri trú, að ætlunin væri að haga þessu með svipuðum hætti og þegar lánsfjáráætlun var samþykkt til bráðabirgða í stjórnleysisástandi í byrjun ársins og að þessu fé yrði ráðstafað í samvinnu við fjvn. Þetta var hins vegar misskilningur og ég breytti 4. gr. til samræmis við það. Hins vegar láðist mér að taka eftir því, að í lok athugasemda við 4. gr. hangir eftir setning sem ekki er rétt. Þar segir: „Hér er sami háttur hafður á og árið 1980, en lánsfé þessu verður ráðstafað í náinni samvinnu við fjárveitinganefnd.“Þessi orð áttu alls ekki að standa þarna, enda um hreinan misskilning að ræða. Það stóð aldrei til af hálfu ríkisstj. að ráðstafa neinu af þessu fé fyrr en lánsfjárlög hefðu verið samþykkt, enda engin þörf á slíku. Herra forseti. Ég held að ekki sé ástæða til að eyða frekari orðum að þessu frv., en legg til að að lokinni þessari umr. verði því vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj. ætla ekki að gera það endasleppt með lánsfjáráætlun og umfjöllun um þau mál á þessu Alþingi. Um þetta hafa orðið allmiklar deilur. Hæstv. ráðh. hefur ekki viðurkennt þá augljósu staðreynd, að honum ber skylda til að leggja fram með fjárlagafrv. frv. að lánsfjárlögum. Hann hefur neitað þessu staðfastlega, en ég ætla að kalla hér fram dómara í þessu máli sem er hæstv. ráðh. sjálfur. Hæstv. ráðh. lagði fram frv. að lánsfjárlögum á þingi s.l. vetur, og segir í skýrslu hæstv. ráðh. sjálfs: „Í lögum nr. 13 10. apríl 1979, um stjórn efnahagsmála, segir að leggja skuli fyrir Alþingi fjárfestingar- og lánsfjáráætlanir fyrir eitt ár í senn og skuli þær fylgja fjárlagafrv.“ Siðar segir í þessari skýrslu - þetta er strax í upphafi skýrslunnar: 1981 og ábyrgðarheimildir. 1658 „Þingrofið í október 1979, alþingiskosningarnar í desember 1979 og hin langvinna stjórnarkreppa, sem fylgdi í kjölfarið, hafa á ýmsan hátt raskað eðlilegum gangi þingmála.“ - Svo segir hér, með leyfi forseta: „Af þessum sökum var ekki kleift að leggja fjárfestingar- og lánsfjáráætlun í heild fyrir Alþingi samtímis fjárlagafrv.“ - Samtímis fjárlagafrv., segir hæstv. ráðh. Þetta segir hæstv. ráðh. sjálfur í skýrslu um fyrstu lánsfjáráætlun eða drög að lánsfjáráætlun sem hann lagði fyrir hið háa Alþingi. Ég held að það sé alveg ljóst að með þessum orðum viðurkennir hæstv. ráðh. að það ber samkvæmt íslenskum lögum að leggja frv. að lánsfjárlögum fram samtímis fjárlagafrv.

Það er ekki það sama.

Er það ekki það sama? Á ég að lesa þetta upp að nýju svo að hæstv. ráðh. skilji? „Af þessum sökum,“ segir hér, „var ekki kleift að leggja fjárfestingar- og lánsfjáráætlun í heild fyrir Alþingi samtímis fjárlagafrv.“  Um þetta frv., sem hér er til umr., get ég verið stuttorður. Ég er hæstv. ráðh. alveg sammála um að það er sjálfsagt mál að veita honum heimild til að taka svo hagkvæmt lán sem þarna um ræðir, enda hefur hann marglýst yfir að hann muni ekki ráðstafa því fyrr en lánsfjárlög liggja fyrir. Ég segi gjarnan að ég vildi persónulega eiga kost á að taka lán og þurfa ekki að borga af því fyrr en eftir 24 ár. Ég er því hæstv. ráðh. alveg sammála um að þessi lántökuheimild verði veitt út af fyrir sig, miðað við þær yfirlýsingar sem hér hafa verið hafðar í frammi um að þetta lán verði ekki notað nema eftir réttum lögum. En út af þessu máli vil ég vekja athygli á því, að í þeirri skýrslu, sem hv. þm. hafa fengið um væntanlega lánsfjáráætlun, lánsfjárlög, sem sennilega verður tekin fyrir eftir áramót, eru ýmsar athyglisverðar upplýsingar. Hæstv. ríkisstj. ætlar að auka erlendar lántökur til opinberra framkvæmda um 95% frá lánsfjárlögum í ár samkv. skýrslunni. Hún ætlar að hækka þessar erlendu lántökur úr 49.8 milljörðum í rúma 97 milljarða sem er 95% hækkun, og hún ætlar að auka lántökur til ríkisfyrirtækja í A- og B-hluta um hvorki meira né minna en 67%, sem er náttúrlega talsvert fram yfir verðlagshækkanir, og taka að láni til þessa yfir 59 milljarða kr. Þessi fjáröflun er til viðbótar við allar skattahækkanirnar, og þetta er gert til að halda uppi svipuðu magni framkvæmda á milli ára og var í fyrra og hefur verið á undanförnum árum. En fjármagns til að halda uppi þessum framkvæmdum er aflað með aukinni lántöku ofan á allt skattafárið. Vandamálunum er sem sagt ýtt á undan sér. Ríkissjóður greiðir ekki af samtímatekjum eins mikið til þessara hluta og hann gerði áður þrátt fyrir skattahækkanirnar. Um þessa lánsfjáráætlun eða drög að lánsfjáráætlun gegnir svipuðu máli samkv. upplýsingum, sem hér liggja fyrir, og í fyrra. Hér er grípið til ýmissa reikningskúnsta til að lækka tölur áætlunarinnar. Samt eru þær eins ógnvekjandi og ég hef hér þegar gert grein fyrir. T.d. eru þær fjárhæðir, sem ríkið hugsar sér að taka að láni lækkaðar með því að strika út lántöku til að greiða afborganir og vexti af Kröflulánum og byggðalínulánum upp á 5 milljarða kr., til þess að lækka þessar fjárhæðir, sem ríkið á pappírnum ætlar að taka í lán, um 5 milljarða. Þetta er rökstutt með því, að um sé að ræða að þessi lán verði framlengd og að þá verði ekki afborgun á þessu ári. Að sjálfsögðu er hér um annað form á lántöku að ræða. Þarna er fundin upp bókhaldsbrella til að lækka lántökutöluna og fá þannig út heldur hagstæðari samanburð milli ára fyrir hæstv. ríkisstj. Herra forseti. Ég ætlaði að beina einni spurningu til hæstv. ráðh. Hann virðist ekki hafa tíma til að vera viðstaddur umræðuna.

Hæstv. ráðh. var kallaður í áríðandi símtal rétt í þessu. Hann kemur von bráðar.

Þá ætla ég að fá að gera hlé á ræðu minni á meðan hæstv. ráðh. er í símanum.

Hv. 3. þm. Norðurl. e. heldur áfram ræðu sinni.

Já, herra forseti, ég held þá áfram ræðu minni, því að hæstv. ráðh. er kominn úr símanum. Það voru tvær spurningar sem ég ætlaði að leggja fyrir hæstv. ráðh. og vita hvort hann gæti skýrt fyrir hv. deild hvað er á seyði að því er varðar lækkun á lántökum til A- og B-hluta frá því sem var í fjárlagafrv. Þar er lækkuð lántaka til að greiða afborganir af lánum sem tekin hafa verið til framkvæmda við Kröflu og við byggðalínur um rúma 5 milljarða, en í skýrslu hæstv. ráðh. stendur: „Einnig er fyrirhugað að umbreyta eða taka lán vegna afborgana af lánum Kröfluvirkjunar (2630 millj. kr.) og lánum sem tekin hafa verið vegna byggðalínuframkvæmda (2490 millj. kr.)“ Lántaka er lækkuð um þessar tölur tvær. Spurning mín til hæstv. ráðh. er hvort það sé ekki réttur skilningur hjá mér. Mér sýnist að það komi út á eitt, hvort hæstv. ráðh. ætlar að framlengja þessi lán, þá er hann í raun að taka lán til að framlengja þau, eða hvort hann greiðir þetta, og það sé eðlilegra í alla staði og beinlínis rangfærsla að lækka lántökur ríkissjóðs um þessar tölur. Þessar lántökur fara fram einungis í öðru formi en ætlað var. Ég vil sem sagt fá skýringu hæstv. ráðh. á því, hvernig hann hugsar þetta: Hann tekur lán til að greiða þetta í öðru formi en ætlunin var þegar frv. var samið, en samt sem áður eru lántökur ríkisins lækkaðar um þessar fjárhæðir. Í annan stað talaði hann mikið um heimildir og heimildaleysi ríkisstjórna til að gera eitt og annað, veita aukin lán til A- og B-hluta án þess að hafa heimild til þess í lögum og fá heimild síðar. Ég spyr hæstv. ráðh.: Við fengum upplýsingar um það í fjvn., að hann hefði veitt Siglósíld 150 millj. kr. aukafjárveitingu á þessu ári. Ég spyr hæstv. ráðh.: Hvar hefur hann heimild til þess að gera slíkt? Það eru oft veittar aukafjárveitingar til fyrirtækja eða til rn. vegna óhjákvæmilegra útgjalda þeirra, en hér er augljóslega um allt annað að ræða þar sem einu ríkisfyrirtæki eru með ráðherraákvörðun afhentar 150 millj. kr. úr ríkissjóði. Ég spyr hæstv. ráðh.: Hvaðan kemur honum heimild til að gera slíkt?



Herra forseti. Það er athyglisverður málatilbúnaður sem hefur átt sér stað hér í sambandi við það frv. sem er til umr. Það er nú fyrst, að ráðh. getur þess í framsögu sinni, að auðvitað flokkist það ekki undir lög þó að ekki sé farið eftir lánsfjárlögum þess árs sem þau eru í gildi fyrir, það sé auðvitað hrein ímyndun að eftir því þurfi að fara, því að B-hluta fyrirtæki geti hagað sér að vild engu að síður. Hæstv. ráðh. hefur lagt mjög fyrir sig lögskýringar að undanförnu. Nú vitum við að lánsfjárlög hafa ekki lagagildi samkvæmt nýjustu lagatúlkun hæstv. ráðh. Áður hafði hæstv. ráðh. látið þau orð falla, að þau ákvæði, að lánsfjárlög og fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fylgi fjárlögum, hafi ekki lagagildi nema þá ef þau yrðu skilin á þann hátt að þau fylgdu á eftir fjárlögum, þá skildist mér að það hefði e.t.v. lagagildi. Það þýðir þá væntanlega að það verður að skilgreina í hinn endann hversu langt á eftir fjárlögum þau megi koma. Ef það er óendanlegt hefur ráðh. ansi rúma heimild samkvæmt hinni nýju lagaskýringu sinni. Annars mætti ætla að það væri þá í síðasta lagi að það kæmi rétt áður en fjárlagafrv. næsta árs á eftir yrði lagt fram. Ég er hræddur um að þessi lagaskýring þarfnist nánari athugunar, og ég er sannfærður um að hæstv. ráðh. er reiðubúinn að fjalla um það nánar, svo að enginn velkist í vafa um hvað þessi lagaskýring hans þýðir. Það er líka svo, að hæstv. ráðh. hefur tekið það sérstaklega fram, að svonefnd Ólafslög hafi auðvitað ekki lagagildi, a.m.k. ekki það sem tekur til vaxta. Ég er því að hugsa um að kannske væri rétt að spyrja hæstv. ráðh. hvort hann viti af nokkrum lögum sem hafa lagagildi. Það er nú t.d. svo með fjárlögin, að eftir þeim er ekki farið. Það er væntanlega vegna þess að menn telja ekki nauðsynlegt að fara eftir þeim lögum, og ég efast ekki um að hæstv. ráðh. eigi mjög auðvelt með að verja það. En þegar hér er staðið upp dag eftir dag af hálfu hæstv. ríkisstj. til að taka það fram, að lög, sem þeir, sem eru þátttakendur í þeirri ríkisstj. sérstaklega hafa staðið að því að setja, hafi enga bindingu í för með sér og ekkert lagagildi, þá þarf að auglýsa eftir því hvort sá hlutinn sé kannske minni og auðveldara að telja upp þau lög sem hafi lagagildi samkvæmt þessum nýju skilgreiningum. Ég tók eftir því líka, að hæstv. ráðh. ræddi hér m.a. um þyrlukaup Landhelgisgæslunnar. Það fylgdi engin sérstök lagaskýring í því sambandi, en hins vegar ábending til þingsins um að þessi saga væri þinginu ekki til mikillar sæmdar. Það hafði hæstv. ráðh. til málanna að leggja í þeim efnum. Ég skil þetta svo, að afgreiðstu málsins hafi að dómi ráðh., eins og ég held annarra þm., ekki verið hagað sem skyldi. Það væri fróðlegt að fá það upplýst hjá hæstv. ráðh. hvort eitthvað svipað gilti t.d. um flugvél þá sem flugmálastjórn keypti fyrir rúmu ári, hvort það geti flokkast með sama hætti undir mál sem hafi tæplega fengið umfjöllun hér á þingi og væri þess vegna tæpast sómi að fyrir þingið. Ég held að það væri rétt ef hæstv. ráðh. vildi rekja gang þess máls og leggja dóm á hvort þar væri um sómasamlegt mál að ræða eða ekki eða hvort það flokkaðist með flugvél Landhelgisgæslunnar.

Það var á lánsfjáráætlun.

Á hvaða lánsfjáráætlun?

Lánsfjáráætlun sem hv. þm. samþykkti sem ráðh. í ríkisstjórn.

Þetta er rangt.  Ég tók eftir því, að hæstv. ráðh. lét þess sérstaklega getið í framsöguræðu sinni, að auðvitað hefðu embættismenn talið að hér ríkti stjórnleysi og þess vegna hefðu þeir ekki gengið frá frv. eins og ráðh. hafði hugsað sér. Ég verð náttúrlega að vorkenna embættismönnunum, að þeir skyldu telja að ástandið væri þannig, því að það eru fleiri sem hafa litið þannig á og þarf ekki mikla spekinga til. Hér hefur loks verið útbýtt skýrslu um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun árið 1981. Mér sýnist hún vera þynnri en í fyrra, hvernig sem á því stendur, og ekki verð ég var við að letrið hafi minnkað. Því væri fróðlegt að fá upplýsingar frá ráðh. um hvernig á því stendur. En það eru mjög fljótlegar upplýsingar sem koma hér fram um fjármunamyndun eða fjárfestingu í landinu. Og af því tilefni hefði ég viljað beina þeirri spurningu til ráðh., hvað fjárfesting á árinu 1980 sé sem hlutfall af þjóðartekjum og hvernig áættað er að það verði á árinu 1981. Það er annars athyglisvert, að það hefur dregið mjög verulega úr fjárfestingu í fiskvinnslunni eða um 10% að magni til, sem verður að teljast mjög mikill samdráttur og mikil öfugþróun því að á árinu 1979 hafði tekist að stórauka fjárfestinguna í fiskvinnslunni, gera þar alveg sérstakt átak, og samkvæmt þeim gögnum, sem hér er dreift af hálfu ráðh., varð 21.3% magnaukning á fjárfestingu í fiskvinnslunni á árinu 1979. En eftir að núv. ríkisstj. tók við er öld sem sagt snúin og nú hefur orðið verulegur samdráttur - eða 10% samdráttur - á árinu 1980 og er ekki einu sinni meiningin samkv. því, sem hér er dreift, að rétta það af á árinu 1981, heldur einungis til hálfs, þar sem gert er ráð fyrir að aukningin verði 5% á árinu 1981. Ég held að þetta sé stórvarasöm þróun, vegna þess að einhver besti hagvaxtarmöguleiki þjóðfélagsins liggi einmitt í fiskvinnslunni, og þar að auki sé okkur það mjög nauðsynlegt með tilliti til samkeppni sem við megum búast við og eigum við að búa frá öðrum aðilum, að fiskvinnslan sé vel úr garði gerð tæknilega séð og vel að henni búið þannig að ná megi bestu gæðum og geti verið eðlileg framvinda og þróun í greininni og hún geti staðið af sér samkeppni. Það gerist ekki öðruvísi en að hún fái að endurhæfa sig. Það er svo á hinn bóginn mjög athyglisvert, að í engu hefur fjárfesting aukist jafnmikið á árinu 1980 og í flutningatækjum eða um nær 80%. Enn er það athugandi í sambandi við þær tölur, sem hér hefur verið dreift, að gert er ráð fyrir verulegum samdrætti í fjárfestingu í atvinnuvegunum á sama tíma og fjárfesting í opinberum byggingum eykst um 7% og það er næstmesta aukning sem fyrir kemur í þeirri spá fyrir 1980 sem hér er dreift. Ég ætlaði síðan að lokum að beina einni spurningu til ráðh. og er tilbúinn til þess, herra forseti, ef ráðh. getur léð því eyra.

Ég sé að hæstv. ráðh. er í atkvgr..

Er það alveg borin von?

Hann kemur þegar að lokinni þessari atkvgr. Ef hv. þm. vildi doka örlítið við er ég viss um að ráðh. kemur innan stundar. Það tekur því varla að ganga úr stólnum.

Ég þakka fyrir. Já, það var að lokum ein spurning til hæstv. ráðh. Hann upplýsti áðan að ástæðan fyrir 4. gr. frv. væri sú, að það byðist mjög hagstætt lán. Það má vera að ráðh. hafi á öðrum vettvangi upplýst þetta mál, en það hefur þá farið fram hjá mér. Ég hefði gjarnan viljað vita hvaðan þetta fé væri runnið og annað varðandi kjörin á láninu en bara afborgunartímann. Eru t.d. einhverjir vextir af þessu láni og þá hverjir og hvernig eru þeir í samanburði við aðra vexti? Ég man ekki eftir að hafa heyrt um það.



Herra forseti. Ég ætla að fjalla hér um nokkrar spurningar sem fram voru lagðar af hv. stjórnarandstæðingum, Kjartani Jóhannssyni og Lárusi Jónssyni. Það er þá fyrst seinasta spurning sem borin var upp af hv. þm. Kjartani Jóhannssyni, sem óskaði eftir að fá nánari upplýsingar um það lán sem hér er til umræðu. Það lán, sem hér um ræðir, er að fjárhæð 12–20 millj. punda og er gert ráð fyrir að lánsupphæðin verði einhvers staðar milli 15 og 18 millj. punda - alls ekki yfir 18. millj. punda - vegna þess að lánsfjárhæðin í íslenskum krónum, 25 milljarðar, er við það miðuð. En útboðið hefði geta verið heldur meira og hefði sem sagt getað farið upp í 20 millj. punda. Eins og mynteiningin bendir til fer útboðið fram í Lundúnaborg, væntanlega 12. jan. n.k. Ég hef því miður ekki við höndina nákvæmar upplýsingar um lánið, en þó get ég upplýst hv. þm. um að lánið er tekið í pundum með 133/4% vöxtum og mun vera afborgunarlaust fyrstu 24 árin, en borgað í heilu lagi eftir 25 ár. Við höfum ekki átt þess kost um langt skeið að taka lán af þessu tagi á breskum markaði vegna lagaákvæða þar í landi, en nýlega hefur lögum verið þar breytt. Fyrsti erlendi aðilinn, sem átti þess kost að taka svona lán, var danska ríkisstjórnin, sem tók svona lán fyrir nokkrum vikum, og okkur var boðin þessi lántaka beint í kjölfarið. Það er álit þeirra manna, sem gerst þekkja í Seðlabankanum, að hér sé tvímælalaust um hagstæða lántöku að ræða, m.a. þegar haft er í huga hvað pundið stendur hátt miðað við dollar, og því hefur verið stefnt að því að þessi lántaka gæti átt sér stað 12. jan. n.k. Hv. þm. gerði það mjög að umtalsefni áðan, eins og sá sem á.undan honum talaði, hv. þm. Lárus Jónsson, að framlagningu lánsfjáráætlunar hefði seinkað. Það virðist satt að segja vera aðalgagnrýnisatriðið í málflutningi stjórnarandstöðunnar þessa dagana, þetta gífurlega hneyksli, að lánsfjáráætlun skuli vera seinna á ferðinni en ætlað var. Ég verð að segja alveg eins og er, að ef ávirðingar ríkisstj. eru ekki öllu stærri en þetta, að hún skuli að vísu hafa lagt fram lánsfjáráætlun áður en fjárlög eru afgreidd, en þó miklu seinna en ætlað var og miklu seinna en gert er ráð fyrir í lögum, þá má hún vel við una því að hér er um mikið formsatriði að ræða. Eins og hv. þm. þekkja hefur lánsfjáráætlun aðeins þrisvar sinnum á s.l. áratug verið lögð fram og afgreidd áður en fjárlög hafa verið afgreidd. Það hefur aðeins gerst þrisvar sinnum og m.a. ekki gerst tvö undanfarin ár. Það vill svo skemmtilega til að fyrirrennari minn í embætti var enginn annar en núv. formaður þingflokks Alþfl., Sighvatur Björgvinsson að nafni. Hann átti þess kost að leggja fram fjárlagafrv. fyrir tæpu ári. En það vildi svo einkennilega til, að hann lagði ekki fram neina lánsfjáráætlun með því frv. og braut þar af leiðandi lögin að dómi hv. þm. Kjartans Jóhannssonar. Ég álít ekki að hann hafi brotið lögin. Ég álit að þessi regla sé verklagsregla sem sé ríkisstjórnum til leiðbeiningar, en það hljóti alltaf að vera frekar teygjanlegt hvenær þessi lánsfjáráætlun kemur fram. Auðvitað er það svo, að ef gögn liggja ekki fyrir, eins og t.d. var í haust, ef sá aðili, sem á að leggja til ríkisstj. tillögur um lánveitingar úr fjárfestingarsjóðum og um lánveitingar úr Framkvæmdasjóði, þ.e. stjórn Framkvæmdastofnunar, hefur alls ekki fjallað um sinn þátt lánsfjáráætlunar, þegar fjárlög eru lögð fram, og gerir það ekki fyrr en mörgum vikum seinna, eins og var í sumar eða haust, er fjmrh. lífsins ómögulegt að ætla að standa við það að leggja lánsfjáráætlun fram beint í kjölfar fjárlagafrv., eins og ég tel að lögin geri ráð fyrir. Ég held að það megi ekki skilja þau svo stranglega að það verði að gerast á sömu sekúndunni, eins og mátti helst skilja á hv. þm. áðan. Ég held að löggjafinn hafi einfaldlega meint að þessi gögn kæmu fram meðan fjárlagafgreiðslan ætti sér stað, þannig að það væri hægt að taka visst tillit til þessara gagna. Sjálfsagt má þó segja að þetta hafi dregist nokkuð úr hömlu. Ég vil taka það fram í sambandi við stjórn Framkvæmdastofnunar, af því að tveir stjórnarmenn standa þarna úti í horni og þeir kannske taka nú þessi orð mín sem áfellisdóm um störf Framkvæmdastofnunar, að ég er ekki með þessum orðum að áfellast Framkvæmdastofnun eða stjórn hennar. Mér er vel kunnugt um að þeir gátu að sínu leyti kvartað yfir upplýsingaskorti úr enn annarri átt. Þeir gátu ekki afgreitt tillögur um útlán úr fjárfestingarsjóðum vegna þess að þeir höfðu ekki fengið þau gögn í hendur, sem þeir þurftu á að halda frá fjárfestingarsjóðum, og þess vegna dróst þetta. Ég held að þessi saga, sem ég er hér að rekja, sýni hversu fráleitt það er af stjórnarandstöðunni að fara að gera það að einhverju aðalmáli núna seinustu vikurnar að lánsfjáráætlunin skuli ekki hafa verið lögð fram um leið og fjárlögin eða í kjölfar þeirra. Það var einfaldlega ekki tæknilega mögulegt og þar liggja margar ástæður til grundvallar. Ein ástæðan var sú, að Seðlabankinn hafði ekki lagt fram gögn um hvað ætla mætti að erlendar lántökur atvinnufyrirtækja og einkaaðila yrðu miklar. Og ég vænti þess, að hv. þm. hafi tekið eftir því að nú þegar við höfum lagt fram skýrslu um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun 1981 til opinberra framkvæmda, erlenda lánsfjáráætlun og fjárfestingu, er ekkert minnst á atvinnufyrirtækin í þessu plaggi, ekki einu einasta orði. Þó er það á listanum, sem er hér á síðu 9, en engar skýringar fylgja með. Þar eru bara bláar og berar tölurnar. Það er einfaldlega vegna þess, að við höfum ekki fengið neitt annað plagg frá Seðlabankanum en það sem er að finna á síðu 9, og þar af leiðir að við höfum ekki getað sett saman þá lánsfjáráætlun sem minnst er á í Ólafslögum að eigi að leggja fram í tengslum við fjárlagafrv. Annars verð ég að minna hv. þm. á að það er margt skrýtið í kýrhausnum - og ekki síður í svonefndum Ólafslögum sem hér voru talsvert nefnd áðan.  Ég t.d. minni á að það er heldur óskemmtilegt fyrir hv. þm. Kjartan Jóhannsson að hafa verið viðskrh. á s.l. hausti og hafa þverbrotið Ólafslög, þverbrotið þau dag eftir dag og viku eftir viku. Það er skemmtileg lífsreynsla að lenda í þessu - eða hitt þó heldur. En svona er það. Hverju lenda menn ekki í þegar einkennileg lög eiga í hlut? Hv. þm. stóð frammi fyrir því, að í Ólafslögum stóð, að vísu samkv. sérstakri kröfu frá honum sjálfum og undir þrýstingi frá honum sjálfum, að peningamagn í umferð skyldi vera 25%, hvorki 1% meira né minna. Þar mátti engin breyting á verða. Svo þegar hv. þm. Kjartan Jóhannsson er orðinn viðskrh. er hann lögbrjótur dag eftir dag vegna þess að honum er lífsins ómögulegt að framfylgja þessu ákvæði, sem var auðvitað, eins og hann veit sjálfur núna, tóm endaleysa frá upphafi til enda og átti ekki heima í þessum lögum. En þetta var nú útúrdúr. Það voru Ólafslögin sem ég var að víkja að. En ég held að þetta dæmi sýni að við getum ekki tekið bókstaflega hvert einasta orð sem þar stendur. Það verður að gera vissar undantekningar þegar um er að ræða eitthvað sem er annaðhvort lítt framkvæmanlegt eða óframkvæmanlegt. Ég minntist á vaxtamálin um daginn í umr. í Nd. og það ekki að ástæðulausu, vegna þess að ég tel að hv. Alþfl.menn hafi mistúlkað herfilega það lagaákvæði og að það verði að liggja ljóst fyrir, að þau lög gera okkur ekki að skyldu að verðtryggja hvert einasta lán sem veitt er í landinu. Aðalatriðið er að almenningur eigi þess kost að taka verðtryggð lán og verðtryggja sparifé sitt með sæmilegum hætti. Þá er því takmarki náð að raunvaxtastefnu sé komið á að þessu leyti. Hins vegar var alltaf ráð fyrir því gert, að t.d. afurða- og rekstrarlán yrðu meðhöndluð með sérstökum hætti. Það er meira að segja sérstakt ákvæði í Ólafslögum, sem að vísu gengur þvert á þetta sérstaka vaxtaákvæði, en segir alveg skýrt að þau verði að meðhöndla með öðrum hætti en þetta ákvæði kveður á um. Svona má lengi telja. Það er ekki allt sem sýnist. Og ég held að við neyðumst til að skoða lagaákvæðin í Ólafslögum með gagnrýni í huga og gera okkur grein fyrir að ýmislegt er þar af pólitískum toga spunnið, þrýst fram vegna ofuráhuga nokkurra þm. í Alþfl., án þess að það væri raunveruleikinn sjálfur sem menn væru þar að kljást við. Í sambandi við spurningar hv. þm. Lárusar Jónssonar vil ég taka það sérstaklega fram varðandi lántökur til Kröflu og byggðalína, að það er alveg rétt, að í listanum, sem lagður hefur verið fram og er að finna á bls. 5, er nefnd lægri tala þegar um er að ræða fjármagnsútgjöld Kröflu, þ.e. 3 645 millj., en þessi tala var heldur hærri í fjárlagafrv. Eins er um liðinn byggðalínur undir Orkusjóði. Þar er um heldur lægri upphæð að ræða en í fjárlagafrv. Skýringu á þessu er að finna í þessu plaggi og raunar - ég man ekki nákvæmlega hvar það stendur í þessu plaggi - stóð það mjög skýrum stöfum í plagginu sem útbýtt var til stjórnarandstöðunnar og fjvn. og flestir þm. hafa fengið í hendur, hver væri skýringin á þessu. Jú, það kemur raunar fram á miðri síðu 9, með leyfi forseta. Þar segir: „Áformað er að breyta skammtímaskuldum nokkurra hitaveitna í lán til lengri tíma. Þetta á einkum við um lán sem hvíla á hitaveitum Suðureyrar, Siglufjarðar, Blönduóss og Akureyrar. Einnig er fyrirhugað að umbreyta eða taka lán vegna afborgana af lánum Kröfluvirkjunar (2 630 millj. kr.) og lánum sem tekin hafa verið vegna byggðalínuframkvæmda (2 490 millj. kr.)“ Ástæðan fyrir þessari framsetningu er ósköp einfaldlega sú, að þessar lántökur skilja sig frá öðrum lántökum sem hér eru greindar. Þær síðarnefndu eru allar lántökur til fjárfestingar til nýrra framkvæmda. Þótti eðlilegt að lántökur, sem væru með þessum hætti, væru sér á parti, en lántökur, sem væru aftur á móti til að breyta skammtímaskuldum í lán til lengri tíma, þ.e. framlengja lán eða „konvertera“ lán, væru sér. Þar er sem sagt ekki um það að ræða að heildarskuldin sé hækkuð, heldur eru einfaldlega framlengd lán sem eru til skamms tíma. Það er t.d. eftirtektarvert, að lánin, sem tekin voru til Kröfluvirkjunar, eru atmennt til óvenjulega skamms tíma, mörg aðeins til sjö ára, en þar sem þarna er um að ræða mannvirki, sem á að vera í gangi um margra áratuga skeið og verður það vafalaust öllum landslýð til heilla og blessunar, er óeðlilegt að ætla sér að greiða upp lán vegna þessarar framkvæmdar á aðeins sjö árum. Eins er um hitaveiturnar sem þarna eru nefndar. Þær eru yfirleitt með lán sem standa til mjög skamms tíma. Það er óhjákvæmilegt að framlengja þessi lán. En þar sem þar er ekki um hækkun á nettóskuld að ræða, heldur framlengingu lána, þótti ekki eðlilegt að hafa þær með á þessum lista. En þetta er kannske meira bókfærsluatriði, og þar sem ekki er dregin nein dul á, að þetta þarf líka að gera, og m.a. skýrt fram tekið hvað þarna er um háar upphæðir að ræða sé ég ekki að neinn geti haft við það að athuga að þetta sé sett fram með þessum hætti. Ég vil taka það fram, að framlengingin á lánum til hitaveitna Suðureyrar, Siglufjarðar og Blönduóss er áformuð um 1 milljarður samtals, en hins vegar liggur ekki alveg nógu skýrt fyrir hversu mikið er óhjákvæmilegt að framlengja af lánum til Akureyrar. Ég held ég hafi nú svarað fsp. sem fram hafa komið, öllum öðrum en líklega fsp. um Siglósíld. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. þm., að Siglósíld fékk aukafjárveitingu á s.l. sumri að upphæð 150 millj. kr. Ég hélt satt að segja að Norðlendingur eins og hv. þm. Lárus Jónsson fylgdist það vel með, að hann vissi hvað þarna væri um að ræða. En það gerðist í sumar, að Siglósíld var tekin til nákvæmrar skoðunar af ríkisendurskoðun eftir að framkvæmdastjóraskipti urðu á miðju sumri. Í ljós kom, sem kom mörgum á óvart, að fyrirtækið hafði verið rekið með gífurlega miklum halla á fyrri hluta ársins. Hallinn nam um 150 millj. kr. og kom ofan á allverulega mikla skuldasúpu sem safnast hafði fyrir frá árinu áður. Menn stóðu því frammi fyrir því, að annaðhvort yrði að stöðva þetta fyrirtæki og loka því eða greiða tapið sem þarna hafði safnast upp. Þar sem lögfræðingar, sem skrifuðu grg. um málið, komust að þeirri niðurstöðu að ríkið mundi undir engum kringumstæðum komast hjá því að greiða þetta tap þar sem um algjört ríkisfyrirtæki væri að ræða, þá kom ekkert annað til greina. Var því óhjákvæmilegt að gera þessa tapskuld upp. Hins vegar skal það fram tekið, að jafnhliða því að skipta um stjórn í fyrirtækinu og skipta um framkvæmdastjóra, hefur verið stefnt að því að hefja nýja framleiðslu í þessu fyrirtæki. Það er verið að koma þar upp vélum til rækjuvinnslu og gert ráð fyrir að veruleg breyting verði á rekstrinum þannig að þessi skuldasöfnun þurfi ekki að endurtaka sig, enda segir sig sjálft, að skuldasöfnun af þessu tagi getur engan veginn réttlætt rekstur fyrirtækis áframhaldandi nema breyting verði þar á. Skýringin á þessu er fyrst og fremst sú, að það verð, sem við höfum fengið fyrir framleiðslu gaffalbita sem seldir eru til Sovétríkjanna, hefur verið algjörlega ófullnægjandi og er ekki vafi á að þetta fráleita verð hefur bitnað á fleiri fyrirtækjum, m.a. fyrirtæki einu á Akureyri sem heitir K. Jonsson. Efast ég ekki um að það hefur lent í miklum vandræðum af þessum sökum. Ég vænti þess, herra forseti, að með þessum svörum mínum hafi ég gert spurningunum nægilega góð skil.



Herra forseti. Ég ætla að segja örfáar setningar út af ummælum hv. þm. Lárusar Jónssonar áðan um aukafjárveitingar. Ég veit ekki í hvaða tilgangi hann er að setja fram fjarstæðu eins og hann var með áðan, en það get ég fullvissað hann um, að á hverju ári, þegar Sjálfstfl. hafði fjmrh., var hann tilneyddur að samþykkja aukafjárveitingar svo tugum skipti á hverju ári.