Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfundar, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? - Svo er ekki og skoðast hún þá samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég velti fyrir mér störfum þingsins því að nú líður að þinglokum og það eru í raun ekki margir þingfundardagar eftir, tíu dagar ef ég tel rétt og það eru mörg mál sem bíða. Eflaust hafa stjórnvöld einhverja skoðun á því hvaða málum þau vilja ná í gegnum þingið fyrir þinglok. Við þingmenn erum líka með mörg mál sem við mundum vilja ná í gegn. Þó að ég hafi ekki verið hér lengi þá hef ég þó upplifað það við þinglok að allt endar einhvern veginn í uppnámi og tímapressu og kvöld- og næturfundum, málþófi og samningaviðræðum í hinum ýmsu herbergjum seint að kvöldi. Mér finnast það ekki góð vinnubrögð, og málþóf eins og við iðkum hér þekkist ekki hjá þjóðþingum þeirra landa sem við berum okkur saman við, en við erum jafnan föst í einhverju einkennilegu ferli. Ég velti fyrir mér hvort stjórnvöldum hverju sinni finnist jafnvel bara fínt að minni hlutinn fari í málþóf, þau geti þá bara hrist hausinn og sagt: Það er ekkert hægt að eiga við þetta lið í stjórnarandstöðunni. Er stjórnarandstaðan ef til vill líka að leika þennan leik til að geta sýnt fram á valdhrokann hjá stjórnvöldum? Ég velti fyrir mér af hverju við tölum ekki saman núna og hvers vegna við höfum ekki talað fyrr saman um það hvernig við ætlum að ljúka þingstörfum. Ég hef engan áhuga á að taka þátt í málþófi en það eru klárlega ákveðin mál sem við í Bjartri framtíð mundum vilja ná í gegnum þingið umfram önnur. Við viljum liðka fyrir þingstörfum en þessar samræður þurfa að eiga sér stað og mér finnst það vera stjórnvalda að kalla okkur þá til fundar því að það eru stjórnvöld sem hafa dagskrárvaldið hér á þingi. Ég get ekki sætt mig við að við ætlum að enda hérna enn eitt þingið í einhverju næturbrölti, uppnámi og málþófi sem enginn skilur upp eða niður í. Við erum einhvern veginn föst í þessu fari og við verðum að komast upp úr því. Ég vildi þess vegna beina þeirri spurningu til þingflokksformanns Sjálfstæðisflokksins og vonandi fleiri þingflokksformanna hér, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningu hennar og get tekið undir margt í málflutningi hennar. Það má að vísu færa rök fyrir því að hv. þingmaður sé ekki að tala við réttan þingmann og kannski ætti hv. þingmaður að tala við hv. forustumenn stjórnarandstöðunnar því að nú er kominn sá tími þingsins að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa ansi mikið um það að segja hvernig málum vindur fram og hvernig vinnan verður, það er bæði gömul saga og ný. Ég vonast bara til þess að við berum gæfu, og þá ekki bara stjórnarliðið heldur líka hv. stjórnarandstaða, til að finna góða niðurstöðu í málum þannig að við getum veitt framgang þeim málum sem mikilvægt er að klára og lýðræðislegur vilji er til að klára en jafnframt unnið málin vel. Það gerist ekki bara hér í þingsal, það gerist fyrst og fremst í nefndum þingsins. Mér sýnist nú þrátt fyrir allt að færri mál sem klára þarf liggi nú fyrir þinginu en oft áður á sama tíma árs og mörg mál hafa fengið mjög góða yfirferð í nefndum. Það er í það minnsta mikil breyting frá því sem var hér á síðasta kjörtímabili. En það breytir því ekki að við megum gera betur. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að það hefur oft og tíðum ekki verið góður bragur á þingstörfum, en það er undir okkur öllum komið að það lagist. Ég þakka brýningu hv. þingmanns en það þarf fleiri til en bara okkur til að bæta vinnubrögðin og við lýsum okkur reiðubúin til að vinna vel úr þessum málum. Ég er sannfærður um að sá vilji er líka til staðar hjá hv. stjórnarandstöðu. Síðan leiðir tíminn það í ljós 

Virðulegi forseti. Nýlega bárust tíðindi frá Þýskalandi sem ég tel að ættu að vera hv. þingmönnum mikið umhugsunarefni. Hæstiréttur Þýskalands úrskurðaði að setja ætti enn þrengri skorður við því en áður að stjórnmálamenn gætu haft áhrif á starfsemi þýska ríkisútvarpsins. Þannig vildi þýski hæstirétturinn árétta nauðsyn þess að almannafjölmiðlar væru eins óháðir hagsmunum stjórnmálaflokka og mögulegt væri. Þetta er mjög merkilegur dómur og þarna setur Hæstiréttur Þýskalands skorður og segir að að hámarki þriðjungur stjórnarmanna megi vera skipaður af stjórnmálaflokkum. Þetta er mjög áhugavert í ljósi þess að það er ekki langt síðan, það var í fyrra, sem sett voru ný heildarlög um Ríkisútvarpið þar sem einmitt var gert ráð fyrir slíkri aðferðafræði við val á stjórnarmönnum í stjórn Ríkisútvarpsins, þ.e. að hv. allsherjar- og menntamálanefnd kæmi að því að velja fólk inn í stjórnina en aðrir aðilar ættu líka möguleika á að koma með hugmyndir að fólki inn í stjórn. Heildarsvipurinn á stjórninni átti að vera sá að þar sæti fólk með tiltekna hæfni en ekki að þar væru fulltrúar tiltekinna stjórnmálaflokka. Nú er sem sé Hæstiréttur Þýskalands búinn að úrskurða um þetta með mjög ítarlegum dómi þar sem farið er af nákvæmni yfir þá hættu sem almannafjölmiðlum stafar af því að stjórnmálaflokkar velji fulltrúa í stjórn. Hvað hefur Alþingi Íslendinga gert? Jú, það breytti þessum nýju lögum þannig að stjórnmálaflokkarnir velja í stjórn Ríkisútvarpsins á Íslandi, öfugt við þróunina í öðrum Evrópuríkjum, öfugt við þá þróun sem við sjáum annars staðar á Norðurlöndum og nú er komin fram í Þýskalandi. Ég vona að hv. þingmenn stjórnarflokkanna velti þessu fyrir sér í framhaldinu og taki upp í sínum þingflokkum hvort þetta sé virkilega sú þróun sem stjórnarflokkarnir vilja sjá í málefnum almannaútvarpsins á Íslandi, að stjórnmálaflokkarnir haldi áfram að skipa í stjórn þvert á alla þróun á alþjóðavettvangi í þessum málum.

Virðulegur forseti. Skuldatillögur ríkisstjórnarinnar eru mjög illa útfærðar og gagnvart mörgum hópum ótrúlega ósanngjarnar. Í morgun upplýsir Árni Páll Árnason, formaður Samfylkingarinnar, að enn einn ágallinn hafi komið fram á fundi efnahags- og viðskiptanefndar þar sem fulltrúar fjármálaráðuneytisins staðfestu að draga ætti fyrri aðgerðir fyrir skuldara frá leiðréttingum hjá sumum en ekki hjá öðrum. Jafn ótrúlegt og það hljómar er í tillögunum gert ráð fyrir því að þeir sem hafa notið skuldaleiðréttinga eða stuðnings með löggjöf frá Alþingi fái ekki skuldaleiðréttingu að þessu sinni heldur verði öll sú aðstoð dregin frá. Hins vegar á ekki að draga af þeim sem hafa fengið sambærilegar leiðréttingar í frjálsum samningum í bönkunum, í greiðsluaðlögun, í úrræðum sambærilegum við sértæka skuldaaðlögun, í sambærilegum leiðum hjá viðskiptabönkunum, eins og 110% lögformlega leiðin var, þ.e. í frjálsum samningum, hafa fengið skuldalækkun, endurgreiðslur á vaxtakostnaði eða aðra slíka hluti. Af þeim sem fóru í gegnum lögformleg úrræði hjá Íbúðalánasjóði, venjulegt fólk sem fjármagnaði íbúðakaup sín þar, á að draga allan stuðning að fullu  Þetta er ótrúlega illa hugsað, virðulegur forseti, og sannarlega ósanngjarnt.

Hæstv. forseti. Ég hnaut um frétt á ruv.is um ferðaþjónustuna á Íslandi þar sem segir að svarta hagkerfið í ferðaþjónustunni sé að stækka. Eins og við vitum er ferðamennskan orðin einn stærsti atvinnuvegur á Íslandi sem er mjög ánægjuleg þróun. Þannig kemur fram að frá árinu 2008 hefur fjölgun ferðamanna orðið um 60% en á sama tímabili hafa heildarskatttekjur af ferðaþjónustunni ekki hækkað nema um 18%. Ekki hefur nein breyting orðið á skattkerfinu á þessum tíma þannig að þetta bendir til þess að þarna sé enn þá meira um svarta atvinnustarfsemi en maður hafði haldið áður. Hafði maður þó grun um að um eitthvað gæti verið að ræða. Það er mjög illt ef þessi stóri atvinnuvegur, framtíðaratvinnuvegur okkar, ætlar að byggjast á einhverju slíku. Það hefur líka komið fram að bílaleigum hefur fjölgað mjög mikið. Ég hef heimildir fyrir því að töluverður slatti af þessum bílaleigum sem eru nýjar hafi ekki símanúmer og ekki starfsmenn sem bendir til þess að fyrirtæki í ýmsum atvinnugreinum kaupi sér bíla á þeim kjörum sem eiga við um bílaleigubíla, leigi starfsmönnum sínum á kostnaðarverði og selji síðan bílana aftur að nokkrum mánuðum liðnum. Ég held að þetta sé brýning til hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra sem fara með þessi mál um að taka þetta mjög föstum tökum, fara gaumgæfilega yfir það hvernig skattinnheimtu af ferðaþjónustunni er háttað og hvort ekki sé hægt að bæta þar úr.

Herra forseti. Ég vil ræða áfram málefni landsbyggðarinnar og þá óvissu sem víða er úti um land þegar sjávarútvegsfyrirtæki kjósa að loka starfsemi sinni. Ég er búin að höfða til samfélagslegrar ábyrgðar þeirra fyrirtækja sem þarna eiga í hlut, hvort sem það er Vísir, eins og í þessu tilfelli, eða einhverra annarra. Ég er búin að kalla eftir ábyrgð stjórnvalda og aðgerðum af þeirra hálfu. Menn verða að fara að gera upp við sig hvort þeir ætli að hafa byggð í landinu í þessum sjávarplássum sem við vitum að hafa háð baráttu fyrir lífi sínu í fjölda ára. Nú þarf að grípa til aðgerða gagnvart þeim byggðum sem eiga í hlut. Við höfum haft hér sóknaráætlun sem hefur gengið vel sem menn þvert á flokka hafa verið mjög ánægðir með framkvæmdina á. Í síðustu fjárlögum var hún skorin niður við trog og menn eru núna mjög óánægðir með framkvæmd ýmissa þátta eins og menningarsamnings og vaxtarsamnings. Þarna þarf að bæta verulega úr og setja fjármagn í sóknaráætlun sem getur aukið bæði fjölbreytni og tækifæri úti á landsbyggðinni, að heimamenn sjálfir vinni með tækifæri sem eru á hverjum stað. Það þarf líka að vinna áfram með verkefni eins og Brothættar byggðir sem var hafið á síðasta kjörtímabili þar sem teknar eru út fyrir sviga þær byggðir sem eru í hættu, unnið með þeim að styrkingu áður en allt fer í voða. Ég sé að hæstv. sjávarútvegsráðherra situr í hliðarsalnum. Nú hvílir mikil ábyrgð á hæstv. sjávarútvegsráðherra, Sigurði Inga Jóhannssyni, að koma strax að þessum sjávarplássum með aðgerðir í gegnum verkefni eins og Brothættar byggðir. Það þolir enga bið.

Virðulegi forseti. Það er margt sem við höfum verið að ræða hér af góðri ástæðu vegna þess að það er margt sem fram kemur í fréttum sem er áhugavert og mikilvægt að taka upp á þessum vettvangi. Ég tek undir með þeim sem rætt hafa hér um ferðaþjónustuna, sem er ein mikilvægasta atvinnugrein okkar, að það er mikið og stórt áhyggjuefni ef þær vísbendingar sem nú hafa birst í fjölmiðlum, um að mikið sé um svarta atvinnustarfsemi í þeirri atvinnugrein, eiga við rök að styðjast. Við gætum örugglega mætt því með auknu eftirliti en þetta snýst líka um viðhorf aðila í atvinnustarfseminni. Það er margt sem bendir til þess að eitthvað sé um svarta atvinnustarfsemi hér og jafnvel mikla aukningu á henni. Við sjáum að aukning í kreditkortaveltu erlendra ferðamanna hér á landi er 30% en aukning skatttekna er á sama tímabili aðeins um 10%. Það er nokkuð sem ég vil vekja athygli á og brýna aðila til að bæta úr hið snarasta. Einnig vil ég vekja athygli á dómi Evrópudómstólsins varðandi gagnageymd. Ég get ekki betur séð en að þar sé á ferðinni mikil bót fyrir neytendur þessara landa. Það kemur við okkur beint og óbeint ef við hugsum um hina svakalegu möguleika sem eru fyrir hendi varðandi það að geyma allra handa gögn um einstaklinga. Ég held að það sé nokkuð sem við þurfum að leggja miklu meiri áherslu á að skoða hér á landi því að það er svo mikið brot á friðhelgi einkalífsins að einhver fyrirtæki eða einstaklingar geti haft allar þær upplýsingar sem hægt er að hafa um einstaklinga í nútímaþjóðfélagi. 
             Ég vonast til þess að við náum góðri samstöðu um að skoða 

Virðulegi forseti. Mig langar til að byrja á því að bregðast við umræðum um ferðaþjónustu sem tveir hv. þingmenn hafa bryddað upp á hérna og þeirri staðreynd að svo mikið er af svartri atvinnustarfsemi í þeirri grein. Velta má fyrir sér eðli greinarinnar í þessu samhengi og þeirri staðreynd að framlegð þar er með því lægsta sem gerist. Ef grein leitar útrásar í svartri atvinnustarfsemi í þeim mæli sem hún gerir má velta fyrir sér eðli hennar og hvort það sé þá svo ánægjuleg þróun að hún sé að verða hryggjarstykkið í atvinnulífi landsins. En ég ætlaði ekki að gera það að umtalsefni. Ég ætlaði að gera að umtalsefni frétt af vef Ríkisútvarpsins sem hv. þm. Guðlaugur Þór bryddaði upp á hér, þ.e. nýlegan dóm dómstóls Evrópusambandsins. Dómstóllinn ógilti nefnilega í gær Evrópulöggjöf sem skyldar símafyrirtæki til að safna og geyma gögn um net- og símnotkun fólks í allt að tvö ár. Dómurinn taldi tilskipunina brjóta gegn grundvallarreglum um að vernda skuli einkalíf fólks og persónugögn þess. Í því samhengi vil ég benda á að slík lög gilda hér á landi. Fjarskiptalög setja þá skyldu á fjarskiptafyrirtæki að geyma upplýsingar í allt að sex mánuði. Þótt reyndar hvíli engin skylda á þeim að geyma innihald slíkra upplýsinga heldur ákveðin fjarskiptagögn er hins vegar svo, líkt og Vodafone-lekinn sýnir, að freisting eða ófagmennska og einhvers konar fúsk leiðir til þess að mun meira er hirt af gögnum en lögin ætla. Gengið er smáum skrefum á friðhelgi einkalífsins og nú er svo komið, sem dæmin sanna, að við erum komin á frekar hættulegt stig. Í vinnslu er nú tillaga til þingsályktunar um gerð sáttmála um vernd friðhelgi einkalífsins í stafrænum miðlum frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Sáttmálinn á að kveða um upplýst samþykki fyrir söfnun stafrænna upplýsinga, afturköllun þess samþykkis og hvaða gögnum megi safna, hver geymi þau, hvar og í hvaða formi og auk þess hvernig eigi að eyða þeim. Ég vil hvetja þingið í störfum sínum til að skoða vandlega þennan dóm Evrópudómstólsins, hafa hann til hliðsjónar við gerð sáttmálans og snúa hratt og örugglega af braut markaðsvæðingar einkalífsins og valdi fyrirtækja yfir okkur í gegnum geymslu upplýsinga.

Virðulegi forseti. Ég ætla að gera skerðingar á umframorku eða ótryggðri orku að umtalsefni. Á vormánuðum síðasta árs þurftu raforkufyrirtækin að grípa til umtalsverðrar skerðingar til kaupenda á umframorku og á útmánuðum 2014 hefur verið gengið enn lengra og er ekki séð fyrir endann á skerðingunum. Skerðingarnar koma niður á atvinnulífinu og íbúum á köldum svæðum, stofnunum sveitarfélaga og ríkisins. Skerðingar á raforku snúa t.d. að hitaveitum, sundlaugum, íþróttahúsum, heilbrigðisstofnunum, elliheimilum, skólum og atvinnufyrirtækjum eins og fiskþurrkun, fiskmjölsframleiðendum og stóriðju. Afleiðingarnar eru m.a. þær að einstökum sundlaugum hefur verið lokað, hitaveitur og fjarvarmaveitur eru kynntar með olíu, sem leiðir væntanlega til hækkunar á gjaldskrám, rekstrargrunnur heilbrigðisstofnana er í uppnámi og dregið hefur verið úr framleiðslu í orkufrekum iðnaði. Skerðingunum fylgir því mikill viðbótarkostnaður fyrir einstaklinga, sveitarfélög, ríkissjóð og atvinnulífið auk umhverfiskostnaðar og kostnaðar við gjaldeyriskaup. Kaupendur að þessari orku geta að sjálfsögðu gert ráð fyrir skerðingum en væntanlega hefur enginn búist við þeirri stöðu sem er í dag. Einstök fyrirtæki hafa leitað eftir kaupum á forgangsorku eða dýrari raforku en samningar heimila það ekki, það væri því ekki mögulegt þó að sú orka væri til. Virðulegi forseti. Ástæða þess að ég geri þessi mál að umtalsefni hér er að mér finnst afskaplega mikilvægt að stjórnvöld fari vel yfir þá stöðu sem upp er komin og meti orsakir, afleiðingar og samspil þeirra við lög og reglur sem gilda á raforkumarkaði.

Herra forseti. Ég verð að játa að mér er stórlega létt eftir að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson upplýsti í fyrstu ferð sinni hingað í ræðustólinn í þessari umræðu að nú horfi allt til betri vegar með vönduð vinnubrögð og skipulag hér á Alþingi frá því sem var á síðasta kjörtímabili. Það eru góðar fréttir. 
             Það er einnig gott til þess að vita að Framsóknarflokknum er fátt mannlegt óviðkomandi.  Formaður þingflokks Framsóknarflokksins var líka með mjög athyglisverðar skýringar í þingræðu um hina neikvæðu þjóðarsál og að því er virtist að hún nærðist á sífelldum neikvæðum fréttum. Já, það er athyglisverð kenning, en eigum við nú alveg að útiloka að það sé einhver efnislegur þáttur í henni þegar það kemur til dæmis í ljós að ánægja með störf hæstv. forsætisráðherra er 25% en 64% eru óánægð? Er það bara niðurstaða af einhverri neikvæðri þjóðarsál eða gæti hugsanlega verið eitthvað efnislegt í þessu, að fólk væri bara af gildum og góðum ástæðum óánægt með frammistöðu hæstv. forsætisráðherra þegar rétt rúmlega fjórðungur aðspurðra í könnun er ánægður með skuldalækkunarstörf ríkisstjórnarinnar en tæpur helmingur óánægður? Gætu verið efnislegar ástæður fyrir því að málið sé bara klúður? Og þegar minni hluti þeirra sem enn teljast stuðningsmenn stjórnarflokkanna er ánægður með þeirra eigin aðgerðir, er það þá bara einhver neikvæð þjóðarsál eða gæti verið eitthvað efnislegt í því? Ég held að við verðum að ræða málin með fullri virðingu fyrir því að þjóðin veit sínu viti og sendir ákveðin skilaboð, m.a. í gegnum þær mælingar 

Herra forseti. Ég vil eins og fleiri vekja máls á gagnaleynd og gagnavernd og þeim möguleikum sem tæknin býður upp á í dag til að fylgjast með og hakka sig inn í gagnagrunna. Hér hefur verið nefndur úrskurður Evrópudómstólsins í gær en þar segir að ekki megi geyma gögn í óhæfilega langan tíma. Það er spurning um hvort það eru þrír mánuðir eða sex mánuðir en sum lönd hafa farið upp í þrjú ár. Síðan hefur það gerst í Póllandi að komið hafa fram 1,7 milljónir fyrirspurna frá opinberum aðilum inn í þennan gagnagrunn, sem sýnir að það er stórhætta á að grunnurinn verði misnotaður. Ég ætlaði að vekja máls á öðru. Það kom í ljós í síðustu viku í Þýskalandi að hakkarar höfðu komist yfir 18 milljónir netfanga og leyniorð þeim tengdum - 18 milljónir. Nú er það komið í hendur einhverra aðila sem geta notað gögnin í ýmsum tilgangi. Það vekur upp spurningar um hversu vel við erum varin gegn slíkum hökkurum. Komið hefur í ljós að veila er í því dulkóðunarkerfi sem er einna mest notað, SSL. Ég hugsa að búið sé að laga hana núna en þá veilu notuðu þessir hakkarar sér. Öll gögn sem geymd eru eru í hættu gagnvart hökkurum og það er bara spurning um tíma, hvenær menn hakka t.d. símaupplýsingar, skattframtöl o.s.frv. Menn þurfa því að vera mjög vakandi og á verði gagnvart dulkóðun og veilum í henni, svo maður tali ekki um það sem NSA, Þjóðaröryggisstofnun Bandaríkjanna er að gera, en hún ku samkvæmt upplýsingum vera með eitt land í sigtinu sem hún geymir öll símtöl frá í allt að mánuð, ekki bara upplýsingar um símtöl heldur símtölin sjálf.

Virðulegi forseti. Ég ætla að fjalla hér um ákaflega jákvæðan og upplýsandi fund sem fjárlaganefnd átti í morgun. Hv. efnahags- og viðskiptanefnd hefur beðið fjárlaganefnd um að senda umsögn um frumvörpin sem verið hafa hér til umræðu varðandi skuldaniðurfellingarnar og notkun á séreignarsparnaðinum. Það er skemmst frá því að segja að þar komu fyrst fulltrúar fjármálaráðuneytisins og fóru yfir frumvörpin og yfir galla og kosti þeirra. Síðan kom Seðlabankinn og svo greiningardeildir bankanna. Ég vil benda fólki á viðauka 2 í Peningamálum Seðlabankans frá 2014, en þar er farið yfir áhrif þessara frumvarpa. Mér finnst umræðan hér í þinginu undanfarna daga ekki hafa gefið rétta mynd af þeim góðu aðgerðum sem ríkisstjórnin stendur nú í. Þarna leysir ríkisstjórnin leysa fortíðarvanda, fer í einskiptisaðgerðir með skuldaniðurfellingu, lítur til framtíðar og gefur fólki kost á því að nota séreignarsparnað sinn til framtíðarsparnaðar sem er að hluta til greiddur niður af ríkinu á þann hátt að ríkið fellur frá skatttekjum sem annars féllu til. Ég vil sérstaklega benda á að á bls. 2 í þessum viðauka er farið yfir séreignarsparnaðarfrumvarpið. Það er afar jákvætt hvað það nýtist vel leigjendum því að allir geta tekið þátt í þessum sparnaði varðandi séreignarsparnaðinn og notað það til húsnæðiskaupa. Þess vegna vil ég segja að hér með er sú míta afsönnuð sem stjórnarandstaðan hefur haldið fram, að þarna sé ekkert fyrir leigjendur.

Virðulegi forseti. Fyrst langar mig aðeins til að segja við hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur sem ræddi hér fyrr í þessari umræðu um skipulag þingsins: Ég hef tekið eftir því að hv. þingmaður er tiltölulega ný og starfar nú sem þingflokksformaður og eflaust vill hún hafa gott skipulag á hlutunum. Maður skynjar líka annan tón í þeim sem koma hingað nýir inn í þingið en það virðist vera mjög erfitt að hafa hemil á þingstörfum eða kortleggja, ef nota má það orð, hvað mál tekur langan tíma. En ég þakka hv. þingmanni fyrir innlegg hennar í þessa umræðu og vona að við getum starfað vel saman við að reyna að koma skikki á umræðu hér þannig að þingstörf gangi eðlilega fram. Ég þakka hv. þingmanni þessa umræðu. Varðandi skuldaleiðréttinguna þá finnst mér það satt að segja mjög slæmt þegar menn sem kenna sig við félagshyggjuflokka á góðum stundum gera lítið úr því þegar verið er að rétta 80% íslenskra heimila hjálparhönd - 80% heimila. Þá geta menn komið hér í pontu og gert grín að því, bæði hv. þm. Helgi Hjörvar og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Ég kann ekki að meta þetta, ég segi það alveg hreint út. En fyrst og fremst kom ég hingað upp og ætlaði mér að segja þingheimi frá því að í Þingvallanefnd í gær fengum við bréf frá umboðsmanni Alþingis, sem hann hafði reyndar stílað til forsætisráðuneytisins sem Þingvallanefnd heyrir undir, um að heimilt sé að taka svokölluð gestagjöld vegna köfunar og yfirborðsköfunar í gjánni Silfru á Þingvöllum. Það var heimilað og þessi úrskurður er frá umboðsmanni Alþingis. Það er náttúrlega út af því að verið er að veita ákveðna þjónustu 

Virðulegi forseti. Ég hef fengið veður af því og hef heyrt því haldið fram hér í þingsal að það sé mikil ánægja með minnkandi atvinnuleysi á landinu. Því ber vissulega að fagna en ég velti fyrir mér hvort þær tölur sem verið er að horfa á séu raunsannar. Ég vil nota tækifærið undir þessum dagskrárlið til að lýsa yfir miklum áhyggjum yfir þeim fjölda fólks sem treystir orðið á fjárhagsaðstoð sveitarfélaganna frekar en grunnframfærslu sína og sinna. Hjá Reykjavíkurborg er talan komin upp í 3.350 einstaklinga sem treysta á fjárhagsaðstoð. Atvinnulausum án bótaréttar fjölgaði um 231 á árunum 2012–2013. Sá aldurshópur sem stækkar hvað hraðast í því efni er ungt fólk á aldrinum 18–24 ára. Sömu sögu er að segja í Hafnarfjarðarbæ. Frá árinu 2007 hefur fjöldi einstaklinga sem treysta á fjárhagsaðstoð margfaldast. Milli áranna 2012 og 2013 fjölgaði einstaklingum í þeim hópi um 30% og eins og víða annars staðar er stærsti hópurinn ungt fólk. Þegar þessar tölur eru rýndar verður manni óhjákvæmilega hugsað til Finnlands og reynslu Finna af kreppu og þeim afleiðingum sem þeir þurftu að takast á við í áratugi eftir það áfall sem þeir gengu í gegnum. Þar var það unga fólkið sem hlaut mesta skaðann. Það er mikilvægt að grípa inn í þessa þróun og huga að þessum málum, styrkja og styðja við þennan stóra hóp ungs fólks, styðja það til sjálfshjálpar og virkni, hjálpa því að öðlast tilgang og bjartsýni í lífinu. Það er ávísun á fátæktargildru að festast í viðjum fjárhagsaðstoðar til lengri tíma og hefur ýmsar aðrar hliðarverkanir eins og við þekkjum öll. Það þarf sameiginlegt átak allra, Alþingis, sveitarfélaga, atvinnulífsins og annarra hagsmunaaðila til að stöðva þessa vondu þróun og ég vil hvetja Alþingi í að vera leiðandi í allri þeirri vinnu sem fram undan er.

Virðulegi forseti. Í gær féll dómur hjá Evrópudómstólnum sem varðaði EES-tilskipun sem kveður á um að lönd skuli hafa svokallaða gagnageymd. Þessi tilskipun hefur ekki verið tekin upp hérlendis sem betur fer en Ísland er hins vegar með gagnageymd samkvæmt upplýsingalögum. Við píratar fögnum þessum dómi enda hefur alltaf verið á stefnuskrá okkar að afnema gagnageymd. Við teljum hana ekki vera í samræmi við ákveðin grundvallarborgararéttindi, nefnilega friðhelgi einkalífsins. Því fagna ég því sérstaklega að heyra hér hv. þingmenn Sjálfstæðisflokks vekja máls á þessu efni og ég vænti þess og vona og treysti því að hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd muni taka á málinu með réttum hætti.

Forseti. Ég vil byrja á að þakka innilega fyrir að fá tækifæri til að fjalla um þennan málaflokk sem því miður er allt of sjaldan fjallað um miðað við hvað neyðin er gríðarlega mikil hjá öryrkjum og ellilífeyrisþegum mörgum hverjum. Ég veit eiginlega ekki hvar ég á að byrja í þessum málaflokki því að umfang neyðarinnar er svo stórt og svo sjaldan fjallað á Alþingi um málefni er tengjast honum. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra Eygló Harðardóttur fyrir að vilja eiga orðastað við mig. Forseti. Staðreyndirnar tala sínu máli. Risastór hópur fólks á Íslandi á ekki fyrir mat um miðjan mánuð í hverjum mánuði, mánuð eftir mánuð, ár eftir ár. Þessi hópur þarf að neita sér um að fara til læknis, veikt fólk þarf að neita sér um að leysa út lyfin sín, allt of margir bíða með kvíðahnút í maganum í hvert einasta skipti sem þeir þurfa að sanna veikindi sín til að fá lögbundna aðstoð og telja niður krónurnar sem eiga að endast út mánuðinn. Ekkert má fara úrskeiðis, ekkert má bila og engin óhöpp mega verða. Risastór hópur fólks á ekki öruggt skjól, býr við þannig aðstæður að launin, bæturnar, lífeyririnn hækkar ekki í takt við verðið á grunnneysluvörum. Lífið er nú þannig að það er ófyrirséð og eitthvað fer alltaf úrskeiðis. Það kemur alltaf eitthvað upp á og þá verður eitthvað að láta undan. Það er ekki hægt að ná heilsu ef maður er stöðugt þjakaður af áhyggjum. Það er ekki hægt að ætlast til þess að þeir sem þjást þurfi líka að vera kerfissérfræðingar í kerfi sem ekki einu sinni þeir sem smíðuðu kerfið vita hvernig virkar. Ef svo væri væri næsta víst að ekki væru alltaf að koma upp kringumstæður í kerfinu þar sem búbót þýðir í næstu andrá kjaraskerðing. Það er ekkert kjöt á þessum beinum. Það er búið að sjúga merginn úr beinunum og tafarlausu úrbæturnar og leiðréttingarnar fyrir ellilífeyrisþega og öryrkja verða að gerast núna. Forseti. Báðir ríkisstjórnarflokkarnir lofuðu eftirfarandi í aðdraganda kosninga í fyrravor þegar kemur að úrlausnum á því neyðarástandi sem skapast hefur hjá öryrkjum og mörgum ellilífeyrisþegum, flokksþing framsóknarmanna 2013, með leyfi forseta: „Í málefnum aldraðra er eftirfarandi brýnasta viðfangsefnið: Kjaraskerðing aldraðra og öryrkja sem tók gildi 1. júlí 2009 verði afturkölluð. Lífeyrir aldraðra og öryrkja verði hækkaður vegna kjaraskerðinga þeirra (og kjaragliðnunar) á krepputímum.“ Framsóknarflokkurinn hefur líka lagt áherslu á að lífeyrir öryrkja og aldraðra verði hækkaður vegna kjaraskerðingar þeirra á krepputímum. Ég hlýt því að spyrja hæstv. ráðherra: Hvenær á að bregðast við þessu loforði? Landsfundur Sjálfstæðisflokks, með leyfi forseta: „Sú kjaraskerðing, sem eldri borgarar og öryrkjar urðu fyrir 1. júlí 2009, verði tafarlaust afturkölluð.“ Ég hlýt að spyrja: Hvenær? Forseti. Það sem leiðrétt var á sumarþingi er hvorki í samræmi við ályktanir landsfunda stjórnarflokkanna né þau loforð sem forsvarsmenn flokkanna gáfu. Ég spyr því hæstv. ráðherra velferðar- og húsnæðismála hvort það sé ekki alveg öruggt að ráðherrann standi við að kjaraskerðingin verði tafarlaust afturkölluð. Er ekki alveg öruggt að það gerist fyrir hið langa sumarhlé þingmanna? Ég veit að hæstv. ráðherra vill standa vörð um þennan hóp. Það hefur ítrekað komið fram í ræðum. Ég vil því skora á hæstv. ráðherra að gera það og þingmenn allra flokka að standa með ráðherranum í því og greiða leiðina fyrir slíkar leiðréttingar í gegnum þingið þó að við séum komin fram yfir síðustu forvöð að leggja mál fram á Alþingi fyrir sumarhlé. Forseti. Til mín hafa leitað svo margir með raunir sem nísta hjarta mitt og við getum ekki sem samfélag horft undan og varpað ábyrgðinni á aðra. Við hljótum að geta sammælst um að þeir sem eru veikir eða gamlir treysti á okkur, treysti á að kerfið grípi inn í erfiðleika þeirra. Við erum öll meðvituð um að kerfið virkar ekki. Það þarf að setja saman aðgerðaáætlun í skrefum sem útlistar hvernig kjör öryrkja og aldraðra verða bætt í kjölfar hrunsins og þeirrar skerðingar sem þá var farið í. Ég vona að hæstv. ráðherra útlisti slíka aðgerðaáætlun í þessari sérstöku umræðu og ég veit að fjölmargir binda miklar vonir við að ráðherrann sinni þessum málaflokki af djörfung.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir að vilja ræða þetta efni. Ég verð hins vegar að fá að leiðrétta hv. þingmann. Þetta málefni hefur verið töluvert rætt í þinginu og meðal annars hafa fulltrúar úr þingflokki Pírata lagt fram fyrirspurnir hér um málið. Af þeim tíu skriflegu fyrirspurnum sem ég hef fengið um málefni hafa sjö fjallað um málefni almannatrygginga og lífeyrisþega. Ég held að mikill áhugi sé í þinginu á þeim málaflokki. Ég vil sérstaklega hrósa þeim varaþingmönnum sem hafa komið inn sem eru sjálfir öryrkjar eða með fötlun því að þeir hafa staðið sig mjög vel í því að taka þetta mál upp. Þeir hafa komið hingað og svo sannarlega haldið þessum ráðherra við efnið þegar kemur að málefnum lífeyrisþega. Það er rétt að ég tel að samstaða sé á þinginu um að vilja gera vel við velferðarkerfið, vilja standa vörð um það. Þar sem við erum að ræða það sem hv. þingmaður spyr um, hvað ætlunin sé að gera í málaflokknum á næstunni, vil ég gjarnan rifja upp hvað það er sem þessi ríkisstjórn er þegar búin að gera. Mjög fljótlega eftir að ríkisstjórnin tók við völdum fór hún í það að draga til baka þær skerðingar sem tóku gildi í júlí 2009. Frítekjumark vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega var hækkað við útreikning tekjutryggingar. Það er í samræmi við stefnu stjórnvalda um að hvetja til aukinnar atvinnuþátttöku hjá þeim sem þiggja greiðslur frá almannatryggingum. Það var líka tekin ákvörðun um að framlengja frítekjumark örorkulífeyrisþega vegna atvinnutekna út árið 2014. Það er gert í ljósi þess að við erum að bíða eftir niðurstöðu nefndar sem hv. þm. Pétur H. Blöndal leiðir varðandi endurskoðun á bótaflokkum almannatryggingakerfisins. Þar er hugað að því að taka upp starfsgetumat í staðinn fyrir örorkumat. Það var líka ákveðið að láta lífeyrissjóðstekjur hætta að hafa áhrif á grunnlífeyri elli- og örorkulífeyrisþega og í byrjun árs 2014 voru áhrif tekna á tekjutryggingu elli- og örorkulífeyrisþega lækkuð úr 45% í 38,5%. Framlög í þennan málaflokk bara á fyrsta starfsári þessarar ríkisstjórnar hafa hækkað um rúmlega 11% sem svo sannarlega endurspeglar áherslur ríkisstjórnarinnar á að bæta kjör lífeyrisþega. Ég er hins vegar sammála þingmanninum um að þarf að gera betur. Við höfum verið að fara yfir tölur sem snúa að þeim framlögum sem hafa farið í kerfið og það er fyrirspurn frá hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni um það og ég vænti þess að við getum dreift því svari fljótlega. Það er hins vegar ekki einfalt að bera saman stöðuna nákvæmlega eins og hún var 2008 og hvaða áhrif einstakar breytingar hafa haft. Við erum að gera okkar besta. Ég hef hins vegar margítrekað sagt í þessum ræðustól að ég tel að fyrri ríkisstjórn og með stuðningi þingsins hafi reynt sitt besta til að standa vörð um þá sem höfðu minnst á milli handanna. Það sýna þær tölur, hvort sem er þær sem við höfum kallað eftir í velferðarráðuneytinu eða á vegum starfshóps sem er starfandi, að þeir sem urðu verst fyrir þessum skerðingum er fólk sem er með milli- og hærri tekjur. Það breytir því ekki að það þarf að gera betur. Ég hef lagt mikla áherslu á að huga að því að við getum framlengt á einhvern hátt samkomulag um víxlverkanir á milli lífeyrissjóða og almannatrygginga. Ég tel að mjög mikilvægt sé að við horfum til þess að setja aukna fjármuni í framkvæmdaáætlun í málefnum fatlaðs fólks. Ég tel jafnframt mjög mikilvægt að við hugum að því hvernig við getum hjálpað fólki að komast aftur inn á vinnumarkaðinn þegar það hefur orðið fyrir því að starfsgetan hefur skerst. Þar er VIRK-starfsendurhæfingarsjóður virkilega mikilvægur og ég tel mikilvægt að ríkissjóður fari vel yfir það hvernig hann getur stutt við þá starfsemi, sem hefur því miður ekki getað verið fyllilega í samræmi við það sem hefur áður verið talað um. Á fundi Öryrkjabandalagsins var kynnt rannsókn um áhrif þess að færa málefnið yfir til sveitarfélaganna. Þar kom fram að um helmingur öryrkja er ekki virkur, ekki í vinnu, ekki í námi, ekki í atvinnuleit, ekki virkur á neinn hátt. Það hlýtur að vera nokkuð sem við þurfum að horfa til, að það sé einhvers konar virkni, hvernig við getum hjálpað fólki að vera virkt. Í mínum huga er besta leiðin til að hjálpa einstaklingnum að gera honum kleift að hjálpa sér sjálfur. Það á kerfið að gera, það er hugsunin með þeim breytingum sem við erum að huga að varðandi almannatryggingakerfið sjálft, 

Virðulegur forseti. Ég þakka málshefjanda og hæstv. ráðherra fyrir að draga það fram að hér á árunum eftir hrun var sérstaklega að því gætt að standa vörð um þá sem lægstar hafa tekjurnar og hlífa þeim við verstu áföllunum, þar með talið auðvitað lífeyrisþega. Það breytir því ekki að kjör þeirra þurfti að skerða eins og allra annarra í samfélaginu og hefur verið samstaða um að það væru tímabundnar skerðingar og að þær ættu að renna út einmitt á þessum vetri. Það er ákaflega mikilvægt að þær yfirlýsingar allra stjórnmálaflokka gangi tryggilega eftir og að örorkulífeyrisþegar endurheimti þann kaupmátt sem þeir höfðu þegar efnahagsáföllin dundu yfir. Ég vil í þessari fyrri ræðu vekja sérstaklega athygli á samkomulaginu um víxlverkun. Þar ákvað ríkið í miklum erfiðleikum í ríkissjóði að setja fjármuni til þess að koma í veg fyrir að lífeyrissjóðir skertu greiðslur til fólks vegna bóta almannatrygginga. Þetta samkomulag er nú fallið úr gildi. Það mun hafa mjög alvarleg áhrif á kjör fjölda fólks ef ekki er undinn bráður bugur að því að endurnýja það samkomulag og fjármagna það af hálfu ríkissjóðs. Ég bið hæstv. ráðherra að staðfesta hér að samkomulagið um að bætur almannatrygginga verði ekki dregnar frá greiðslum fólks í lífeyrissjóðum, samkomulagið um að það séu ekki víxlverkanir þar á milli sem gert var í tíð síðustu ríkisstjórnar af Árna Páli Árnasyni, þáverandi félagsmálaráðherra, verði framlengt en verði ekki látið falla úr gildi. Það væri mikilvæg yfirlýsing af hálfu ráðherrans um að kjör þess hóps sem á mikið undir því samkomulagi versni ekki á þessum vetri.

Herra forseti. Ég fagna þessari umræðu, ég tel mjög mikilvægt að taka á þessum málefnum. Ég er formaður nefndar sem hæstv. ráðherra skipaði með fulltrúum allra flokka og hagsmunaaðila. Sú nefnd hefur fundað einu sinni í viku og mér sýnist vera mjög jákvæður andi í þeirri nefnd, sérstaklega gagnvart starfsgetumatinu sem flestir telja bráðnauðsynleg, að horfa frekar á getu öryrkja en vangetu. Ef horft er á stöðu elli- og örorkulífeyrisþega í gegnum hrunið, og það er sérstök undirnefnd í minni nefnd sem er einmitt að skoða það, var sett upp framfærsluuppbót í september 2008, rétt fyrir hrun. Hún var svo hækkuð 1. janúar, einmitt til þess að mæta vandræðum öryrkja. Hún hefur reyndar þann ókost að hún skerðist krónu á móti krónu og hefur haft mjög neikvæðar afleiðingar annars staðar, en hún hefur gert það að verkum að hún hækkaði allan lífeyri hjá þeim sem eiga ekki rétt í lífeyrissjóði um 20%. Sá lífeyrir hækkaði úr 150 upp í 180 þúsund fyrir þá sem eru einir, búa einir, og er núna 218 þúsund, það fær enginn minna en það. Sú framfærsluuppbót, þessi 20% hækkun hjá þeim sem ekki áttu rétt í lífeyrissjóði, hefur bjargað þeim sem verst eru settir gegnum hrunið, miðað við aðrar stéttir eins og fólk sem er með lægstu laun og fólk sem hefur misst vinnuna og orðið atvinnulaust o.s.frv. Síðan kemur til að þeir sem hafa réttindi í lífeyrissjóði, sá réttur er verðtryggður. Þegar verðbólgan var 18% hækkaði sá réttur um 18%, öndvert við það sem gerðist með laun í landinu, þannig að báðir þessir hópar eru sæmilega settir. En það eru vissulega hópar, eins og þeir sem hafa fjárfest 

Herra forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að taka þessa umræðu. Ég get sagt svipað og málshefjandi, það er erfitt að vita hvar maður á að byrja og hvernig maður á að nota tæpar tvær mínútur til að tala um þetta gríðarlega stóra mál. Almennt talað vonar maður og gengur út frá því að samstaða sé um að með batnandi efnahagsástandi á nýjan leik hljóti að vera samstaða um að bæta eftir föngum kjör aldraðra og öryrkja, þá auðvitað einkum lakast setta hluta hópsins. Reyndar voru gefin um það stór loforð frá núverandi stjórnarflokkum að taka tafarlaust til baka allar þær skerðingar sem menn töldu óhjákvæmilegt að grípa til á árinu 2009. Ég minni þó á að þær skerðingar voru allar útfærðar þannig að þær komu niður á betur settum hlutum hópsins og skertu í engu kjör þeirra sem eingöngu reiddu sig á greiðslur frá almannatryggingum. Fyrrverandi ríkisstjórn var með frumvarp um endurskoðun á almannatryggingalögum þar sem gert var ráð fyrir verulegri framför í þessum málaflokkum, að vísu í áföngum. Það var ekki gengið lengra í loforðum eða yfirboðum þar. Síðan höfum við lítið af málinu frétt annað en þetta sem gerðist í vor og hitt að einar tvær nefndir séu að störfum. Það er mjög brýnt að þessu nefndarstarfi fari að ljúka þannig að hægt sé að horfa til framtíðar og einhverra ára og þá vonandi í hvaða áföngum menn ætla að bæta verulega stöðuna. Það er til dæmis alveg ljóst að núverandi ástand er ekki heppilegt hvað það varðar að einhverjar tekjur úr lífeyrissjóðum til öryrkja eða einhverjar launatekjur með skila mönnum allt of lítilli viðbót við það sem þeir hafa og það er ekki nægilegur hvati að því leyti til í kerfinu. Ég tel þó allra brýnast að leiða til lykta hvernig samspili greiðslna úr örorkubóta- og almannatryggingakerfinu og örorkugreiðslna lífeyrissjóða verður fyrir komið á næstu árum. Það samkomulag 

Herra forseti. Ég þakka málshefjanda innilega fyrir að hefja þessa umræðu. Hún er brýn. Eins og fólk hefur farið yfir hérna er staða öryrkja svakaleg, bætur hafa ekki hækkað miðað við verðlag og segja má að öryrkjar hafi orðið fyrir tvöföldum forsendubresti út af því. Eins njóta þeir ekki leiðréttingar í skuldamálum á við aðra af því að þeir eru tekjulægstir. Við vitum að sá hópur fær minnst og það er óréttlæti í því að mínu mati. Eins er ég sammála því sem hér hefur komið fram í máli margra að kerfi almannatrygginga er mjög óskiljanlegt. Ég hef sjálf átt því láni að fagna að vera á vikulegum fundum í nefnd hv. þm. Péturs H. Blöndals um það kerfi og það hefur ekki dugað mér til að skilja kerfið. Ég held að sannarlega sé þörf á því að við stokkum upp þar. Ég kann að meta þær hugmyndir sem þar eru kynntar um að koma á starfsgetumati í stað örorkumats, en við þurfum þá að passa okkur á því að við séum ekki aðeins að breyta orðum og gera matið einhvern veginn fallegra heldur að við séum raunverulega að koma á réttarbót og færa fötluðum og öryrkjum meiri úrræði til bjargráða. Mér finnst það vera meginstefið í þeirri vinnu og ég vonast til þess að við komum því vel leiðar í henni.

Virðulegi forseti. Staða öryrkja í dag er mjög slæm. Það er að miklu leyti, ef ekki mestu, afleiðing hrunsins 2008 og er afleiðing þess að þá var tekið úr sambandi ákveðið samhengi milli bótagreiðslna og verðlags. Það var forsendubrestur. Það er í raun og veru eini forsendubresturinn sem ég þekki frá hruninu, persónulega. Ég tel verðbólguskot ekki vera neinn forsendubrest á 25–40 ára tímabili, það er frekar reglan ef eitthvað er, á Íslandi. En þetta var forsendubrestur þegar kom að öryrkjum og ég hef lagt fram fyrirspurn um hvað það mundi kosta að koma málum aftur í það horf sem þau voru snemma 2008, bara til að fá töluna. Ég vænti þess að talan sé ægilega há en við getum í raun og veru ekki talað um það á rökréttan hátt, að mínu mati, fyrr en við höfum tölurnar sem blasa við okkur. Það er fleira sem varðar hagsmuni öryrkja en greiðslurnar sjálfar, þótt þær séu að sjálfsögðu aðalatriðið. Það kom mjög skýrt í ljós eftir að Alþingi hafði samþykkt almannatryggingalögin í janúar á þessu ári að notendur Tryggingastofnunar ríkisins, og þetta kemur fram í samtölum mínum við öryrkja og vissulega bara í fjaðrafokinu sem átti sér stað í kjölfarið, treysta stofnuninni yfirleitt ekki fyrir persónuupplýsingum. Mér finnst það svolítið alvarlegt. Auðvitað var lögunum ætlað að auðvelda upplýsingameðferð til þess meðal annars að gera hlutina betri fyrir öryrkja. Gott og vel, en öryrkjar treysta ekki stofnuninni fyrir persónuupplýsingum. Það er mjög mikilvægt að við tökum mark á þeim ótta og reynum að búa þannig um hnútana að notendur stofnunarinnar treysti henni fyrir persónuupplýsingum, að allt ferlið sé gegnsætt og auðskiljanlegt. 
            

Hæstv. forseti. Ég þakka málshefjanda, hv. þm. Birgittu Jónsdóttur, fyrir að hefja þessa umræðu. Á liðnu ári var gengið til þess að draga til baka skerðingar frá 1. júlí 2009 en þá voru lífeyrissjóðstekjur látnar skerða grunnlífeyri elli- og örorkulífeyrisþega í fyrsta sinn, en fram að þeim tíma höfðu einungis atvinnu- og fjármagnstekjur skert grunnlífeyri. Núverandi ríkisstjórn hefur því aukið framlög til lífeyristrygginga á milli ára um meira en 10%. Þetta var mikilvægt skref í þá átt að bæta kjör öryrkja og annarra lífeyrisþega, hins vegar þarf að gera betur í að bæta kjör þessara hópa og koma þeim á ásættanlegan stað. Nú er vinna í gangi þar sem unnið er að endurskoðun almannatryggingakerfisins þar sem ein megináherslan er á starfsgetumat. Þar er horft til þess hvað fólk getur en ekki gengið út frá því sem það getur ekki. Starfsgetumat er heildrænt mat sem metur færni einstaklingsins út frá líkamlegum, andlegum og félagslegum forsendum til að taka virkan þátt í samfélaginu. Það metur styrkleika og hindranir einstaklingsins með tilliti til atvinnuþátttöku og getu hans til að afla sér tekna. Lögð er áhersla á að virkja einstaklinginn, bjóða honum fljótt einstaklingsmiðaða endurhæfingu og fjarlægja vinnuletjandi farartálma. Litið er á starfsgetumat sem eitt órofa ferli mats annars vegar og virkniaukandi aðgerða og/eða starfsendurhæfingar og meðferðar hins vegar. Í rannsókn Félagsvísindastofnunar HÍ og Rannsóknaseturs í fötlunarfræðum fyrir Öryrkjabandalagið kom fram að helmingur fatlaðs fólks og öryrkjar er ekki virkur, ekki í vinnu, námi, dagþjónustu eða atvinnuleit. Því þarf að breyta svo unnið verði markvisst með þá styrkleika sem einstaklingurinn hefur og hann hvattur áfram svo hann verði eins virkur í sínu umhverfi og hægt er og þeir sem það geta hafi möguleika á þátttöku á vinnumarkaði.

Virðulegur forseti. Þó að ágætt sé að halda því til haga að staðinn hafi verið vörður síðustu ár um þá sem verst eru settir er það auðvitað ekki þannig að þeir séu vel settir og að fyrir þá eigi ekki að gera verulegar úrbætur á þessu kjörtímabili. Ég held að allir stjórnmálaflokkarnir á Alþingi hafi gefið þeim hópi fyrirheit um að við teldum kjör þeirra ekki hafa verið varin nægilega og að bæta þyrfti verulega í. Þó að eflaust sé rétt að það hafi verið bætt kannski 10% í lífeyristryggingarnar er hlutfallshækkunin á öryrkjunum væntanlega nokkru minni en það er. Þær bætur eru bara eins og fólk fær almennt í kjarasamningum og fela ekki í sér neinar sérstakar leiðréttingar. Sá hópur sem sérstaklega þarf að huga að er sá hópur sem hefur dálitlar tekjur fyrir utan bæturnar í almannatryggingum. Það er rétt að sérstaka framfærsluuppbótin varði býsna vel þá sem eru einungis með bætur frá Tryggingastofnun. Þeir sem höfðu einhverjar aðrar tekjur urðu illa úti á síðustu árum og það þarf sérstaklega að huga að þeim hópi, einmitt í endurskoðun á almannatryggingakerfinu og tillögum að nýju lífeyriskerfi. Ég tel miður að þær tillögur sem nefnd undir forustu Árna Gunnarssonar gerði og samstaða var um hafi ekki orðið að veruleika og nauðsynlegt sé að endurskoða og einfalda kerfið í heild sinni og ég bind vonir við niðurstöður þeirrar nefndarvinnu sem nú stendur yfir. Um leið og þar er lögð áhersla á starfsendurhæfingu er auðvitað mikilvægt að það sé ekki aðeins metnaður aðila vinnumarkaðarins, að þeir séu ekki þeir einu sem leggja af mörkum þar. Launafólk leggur nú 0,13% af launum sínum í endurhæfingarsjóð, atvinnurekendur leggja 0,13% en ríkissjóður leggur ekki af mörkum þar. Það var sérstök ákvörðun í fjárlagavinnunni á þessum vetri að fella fyrirætlanir um slík framlög af hálfu ríkisins út þannig að þar verða fjármunir að sjálfsögðu líka að fylgja orðum.

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir umræðuna, fyrir að koma henni hingað í þingsali. Þetta er vissulega stór og flókinn málaflokkur en það eitt og sér er ekki tilefni til að breyta honum sem slíkum, ekki endilega fyrir þá forsendu. Það er margt gott um þetta að segja að mörgu leyti. Það er verið að gera ýmislegt í einföldun kerfisins, til að mynda er reiknivél á vef Tryggingastofnunar sem er ágæt til að finna sér leiðir til að átta sig á hvað það er sem maður getur fengið í sinn hlut. Þar kemur hins vegar það merkilega í ljós sem hv. þm. Helgi Hjörvar var að benda á, sá vandi sem blasir við þeim sem hafa einhverjar eilitlar tekjur með. Hér er til dæmis dæmi um fátæktargildru sem mig langar að fara með örlítið dæmi um. Örorkulífeyrisþegi sem er með 35 þús. kr. í launatekjur á mánuði fyrir skatt, hefur fengið sitt fyrsta örorkumat um fertugt og býr með öðrum. Til ráðstöfunar hefur sá aðili 168 þús. kr. Ef sá hinn sami hefði engar atvinnutekjur, ekki eina einustu krónu, fengi hann nákvæmlega sömu krónutölu í ráðstöfunartekjur. Hér er að leika inn hin sérstaka framfærsluuppbót til að ná lágmarksframfærsluviðmiði en hún skerðir krónu á móti krónu það sem menn hafa. Þetta er mikilvægt að hafa í huga og það þarf að laga. Þetta er stórmál. Það sem þarf jafnframt að laga í kerfinu er að greiðslur þurfa að hækka. Ég kýs að tala um venjulegar greiðslur og það skiptir máli, orðfærið skiptir líka máli. Þetta eru ekki bætur, þetta eru greiðslur. Þær þurfa að hækka, fólk verður að geta lifað af þeim og það er þá sérstaka framfærsluuppbótin sem þarf að laga sérstaklega. Ég vil draga það fram og leggja áherslu á það. Einnig þarf, eins og hefur komið fram hér, þegar að endurvekja og viðhalda samkomulagi um víxlverkun milli lífeyriskerfa og almannatrygginganna. Við þurfum að gæta að því. Einnig vil ég draga fram samhliða því öllu saman vinnu við búsetuúrræði, sýn á það hvernig fólk geti búið með reisn óháð aðstæðum og ástæðum þeirra, samhliða allri vinnunni um örorkuna.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir að vekja máls á þessu umræðuefni og eins hæstv. ráðherra fyrir að upplýsa okkur um hvað það er sem núverandi ríkisstjórn hefur gert á kjörtímabilinu og reyna að varpa ljósi á það sem er fram undan. Við bíðum öll spennt eftir niðurstöðu nefndarinnar sem hv. þm. Pétur H. Blöndal leiðir og talað hefur verið um af nokkrum þingmönnum í dag, vegna þess að það skiptir auðvitað máli að við áttum okkur á því hvernig við ætlum að haga hlutunum til framtíðar. Við eigum ekki að vera feimin við að endurskoða þetta kerfi sem er svo flókið. Eins og margir þingmenn hafa komið inn á er mjög erfitt að setja sig inn í það, hvað þá að reyna að reikna út hvernig það snýr að einstaklingnum sjálfum. Það er erfitt fyrir fólk sem er sækja inn í kerfið að átta sig á því hvernig nákvæmlega það spilar á þeirra eigin hagsmuni og réttindi. Það að hér hafi komið fram að starfsgetumat sé til skoðunar og verið sé að skoða í fullri alvöru hvernig hægt sé að útfæra það á vegum þessarar nefndar er gott. Við fjölluðum aðeins um það í þinginu á síðasta kjörtímabili að þetta væri framtíðin. Þetta mun auðvitað hafa í för með sér miklar breytingar en hugmyndafræðin sjálf, að meta hvað fólk getur í staðinn fyrir hvað fólk getur ekki, er það sem hugnast held ég flestöllum þingmönnum. Að minnsta kosti var það niðurstaða umræðnanna á síðasta þingi. Ég tel einnig mjög mikilvægt að við skoðum hvernig fólki er auðveldað að koma aftur inn á vinnumarkaðinn eftir að starfsgeta hefur skerst. Það er gríðarlega mikilvægt að fólk hafi tækifæri til þess að bjarga sér sjálft eftir því sem hægt er. Það vekur athygli að eingöngu 50% öryrkja eru að einhverju leyti virkir. Af því hefur maður áhyggjur. Mig langar jafnframt að benda á að ríkisstjórnin hefur gert talsvert, eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra, 

Virðulegi forseti. Ég heyri að við erum öll sammála en þó gengur svona lítið. Eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal heyrir eru bundnar við hann miklar vonir og ég vona að við í nefndinni getum staðið undir þeim, svo sannarlega. Eins og kom fram í máli ráðherra áðan hefur það komið fram í rannsókn sem unnin var fyrir Öryrkjabandalagið að helmingur öryrkja er ekki virkur. Ég er aðeins að hugsa hvað sé þá hægt að gera núna svo við séum ekki endalaust að bíða í þessum málum. Ég þekki, og þið þekkið það raunar öll, að okkar ástkæra varaþingkona Freyja Haraldsdóttir er vinnandi fatlaður einstaklingur. Fyrir hana og marga aðra er erfitt að sinna því að vera virkur öryrki. Hér var Tryggingastofnun rædd áðan en hún er opin frá 10–15.30 á hverjum degi nema á föstudögum, þá er opið frá 10–12. Þetta er nokkuð sem við gætum breytt núna. Varaþingmaður okkar, Freyja Haraldsdóttir, spyr sig og okkur öll hin líka hvernig hún og aðrir fatlaðir einstaklingar eigi að geta verið virkir í vinnu sinni ef umgjörðin er þannig að þeir þurfa að skreppa til að ná í þá þjónustu sem Tryggingastofnunin veitir eða Hjálpartækjamiðstöð, það eru eins afgreiðslutímar þar. Við þurfum að bæta umgjörðina svo við getum eflt 

Forseti. Ég þakka fyrir mjög góðar umræður. Það hljóta allir að vera sammála um að það sé í hæsta máta óeðlilegt að fólk þurfi til dæmis að svelta sig til að geta leyst út lyfin sín. Mér hefur fundist það koma mjög skýrt fram hjá þeim sem ég hef rætt við og þeim sem hafa látið sig þessi mál varða að nauðsynlegt er að hér verði fylgt grunnframfærsluviðmiðum og að engum sé gert að lifa undir þeim viðmiðum. Fólk á að geta búið við áhyggjulaust ævikvöld og lifað með reisn óháð því hvort það eru öryrkjar eða ellilífeyrisþegar. Þessir hópar geta ekki farið í verkfall til að hætta að vera gamlir eða veikir. Stöndum vörð um réttindi þeirra og gerum eitthvað strax. Hættum að láta það viðgangast að fólk sé á vergangi því það að eiga öruggt skjól eru sjálfsögð mannréttindi. Allt of margir mæla hér göturnar, eiga í engin hús að venda og þurfa að flytja úr einu hverfi í annað sem er mikið rask fyrir börn öryrkja. Því miður eru allt of margir sem búa í ólöglegu húsnæði í iðnaðarhverfum. Þetta hangir allt saman. Það eiga allir sem þurfa á að halda stjórnarskrárvarinn rétt til aðstoðar vegna sjúkleika, örorku, elli, atvinnuleysis, örbirgðar eða sambærilegra atvika. Við vitum öll að öryrkjar hafa orðið fyrir mestu hlutfallslegu skerðingunni og þeirra forsendubrestur hefur ekki verið leiðréttur. Það kom mjög skýrt í ljós og ég hvet þingmenn til að kíkja inn á vef Öryrkjabandalagsins þar sem fram kemur, og við ættum öll að vita þetta, að í 69. gr. almannatryggingalaga segi að bætur skuli breytast árlega í samræmi við fjárlög hverju sinni. Við þá ákvörðun skal taka mið af launaþróun, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs. Eftir bankahrun tóku stjórnvöld ítrekað lagagreinina úr sambandi með fjárlögum þrátt fyrir hörð mótmæli Öryrkjabandalagsins og fleiri hagsmunasamtaka. Því hafa bætur til öryrkja og eldri borgara ekki hækkað sem skyldi. Gerum eitthvað í því strax.

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir umræðuna. Ég ætla aðeins að renna í gegnum nokkrar spurningar sem komu fram. Það kom hvatning bæði frá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni og hv. þm. Helga Hjörvar um mikilvægi þess að taka ákvörðun um samkomulagið um víxlverkanir á milli almannatrygginga og lífeyrissjóðanna. Ég tek undir það. Öryrkjabandalagið sendi mér bréf með tveimur tillögum um hvernig hægt væri að leysa þetta, annars vegar að lífeyrissjóðunum væri einfaldlega bannað að tekjutengja við greiðslur almannatrygginga og hins vegar að samkomulagið yrði framlengt þar til vinnunni í almannatryggingahópnum væri lokið. Þetta höfum við verið að skoða og ég vonast til þess að fljótlega liggi fyrir niðurstaða hvað það mál varðar. Ég nefndi líka mikilvægi þess að við héldum áfram að byggja upp starfsendurhæfingu. Þar hafa aðilar vinnumarkaðarins staðið sig mjög vel. Ég held að við munum sjá á næstu mánuðum, missirum og árum verulegan árangur í þeirri vinnu að hjálpa fólki að komast aftur út á vinnumarkaðinn eftir að hafa veikst eða misst starfsgetuna af einhverri annarri ástæðu. Ég held að líka sé mikilvægt að huga að því sem ég tel að hv. þm. Birgitta hafi nefnt, um samspilið milli kostnaðar í heilbrigðisþjónustunni og greiðslu Sjúkratrygginga og síðan almannatrygginga. Það er mjög bagalegt að þegar við hækkum öðrum megin skulum við skerða hinum megin. Það þarf að huga að því samspili. Varðandi að treysta Tryggingastofnun fyrir persónuupplýsingum er það þannig að Tryggingastofnun hefur í mörg ár farið með mjög viðkvæmar persónuupplýsingar og hefur gert það mjög vel. Ég bið menn að horfa til reynslunnar af því. Þessar persónuupplýsingar eru forsenda fyrir ákvörðun varðandi bætur og þess vegna er nauðsynlegt fyrir stofnunina að hafa  Ég þakka líka fyrir ábendingar sem snúa að því hvað það er sem við getum gert strax. 

Herra forseti. Ég legg fyrirspurn fyrir hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um dýralæknaþjónustu í dreifðum byggðum. Í kjölfar breytingar á lögum um dýralæknaþjónustu verða hér kerfisbreytingar árið 2011 sem innramma það að aðskilja eftirlitsþátt héraðsdýralækna og síðan tryggja þjónustu til dýralækninga til þess að hún sé aðgengileg á viðráðanlegum tíma og viðráðanlegum kostnaði ekki síst, til þess að tryggja dýravelferð. Fyrirspurn mín er í fjórum liðum: 1. Er hafin endurskoðun reglugerðar nr. 846/2011 um dýralæknaþjónustu í dreifðum byggðum? 2. Er fyrirhugað eða hafið endurmat á þörf fyrir þjónustu á einstökum svæðum, sbr. 5. gr. reglugerðarinnar, þ.e. er mögulegt að breyta þeim þjónustusvæðum sem áður hafa verið ákveðin og endurskoða það? 3. Hvernig er áformað að staðið verði að endurskoðun og mati á reynslu núgildandi fyrirkomulags? Þá er ég í fjórðu spurningu að leita eftir því hvort ráðuneytið hyggst kalla eftir samstarfi við dýraeigendur og þá fyrst og fremst bændur á þeim svæðum sem þessa þjónustu þurfa að hafa til að tryggja velferð síns búfjár.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Haraldi Benediktssyni fyrir þessa áhugaverðu fyrirspurn. Það er þannig að reglugerð sem sett var 15. september 2011 af þáverandi landbúnaðarráðherra Jóni Bjarnasyni endar á því að það stendur að það skuli endurskoða innan þriggja ára, sérstaklega með tilliti til reynslu af skiptingu þjónustusvæða samkvæmt 2. gr., eins og hv. þingmaður benti á. Varðandi spurningar hv. þingmanns um hvort hafin sé endurskoðun reglugerðarinnar um dýralæknaþjónustu í dreifðum byggðum er svarið við því já, hún er hafin. Það hefur verið óskað eftir mati Matvælastofnunar og Sambands íslenskra sveitarfélaga, Dýralæknafélags Íslands sem og Bændasamtakanna á þörf á endurskoðun á skiptingu þjónustusvæðanna miðað við fengna reynslu. Ég þekki það af eigin raun að þar hafa ýmsir haft skoðanir á, ekki síst í upphafi, og það getur verið nauðsynlegt að fá þau sjónarmið fram áður en við veltum því fyrir okkur hvort nauðsynlegt sé að breyta þessari skiptingu. Einnig spyr hv. þingmaður hvort fyrirhugað sé eða hvort hafið sé endurmat á þörf fyrir þessa þjónustu á einstökum svæðum, samanber 5. gr. reglugerðarinnar. Þá er því til að svara að Matvælastofnun hefur ekki hafið slíka vinnu en hún er fyrirhuguð. Fyrir nokkru átti ég fund með yfirdýralækni þar sem ég kynnti þau sjónarmið mín að ég teldi nauðsynlegt að skoða það. Við slíkt endurmat þarf að hafa til hliðsjónar hvort breyting hafi orðið á þörfinni á nauðsynlegri dýralæknaþjónustu eða bráðaþjónustu á tilteknu þjónustusvæði og einnig skal taka mið af þeim fjölda sjálfstætt starfandi dýralækna á viðkomandi þjónustusvæði og/eða fjölda verkefna sem eru þá fyrir starfandi dýralækna. Hv. þingmaður spyr að auki hvernig sé áformað að standa við endurskoðun á mati á reynslu af núgildandi fyrirkomulagi. Svarið er að ráðuneytið mun hafa samstarf við Matvælastofnun, Samband íslenskra sveitarfélaga, Dýralæknafélag Íslands sem og Bændasamtökin um framhald málsins og er það í samræmi við þau svör sem berast, samanber fyrstu spurninguna um endurskoðunina. Að lokum spyr hv. þingmaður hvort ráðuneytið muni kalla eftir samstarfi við bændur um slíka endurskoðun og svarið er auðvitað já. Ráðuneytið telur mjög mikilvægt að haft sé sem víðtækast samráð við þá aðila sem eiga að njóta þeirrar þjónustu sem hér er verið að veita, hvort sem það eru bændur eða aðrir dýraeigendur. Við þetta vil ég bæta að það sem að mínu mati þarf að skoða er hvort vaktsvæðin eða þjónustusvæðin séu of stór. Þegar þetta var gert vorum við í miklum fjárhagslegum vandræðum, ríkið, og menn voru að bregðast við og reyna að tryggja það meginmarkmið að ríkið kæmi að greiðslum til vaktþjónustu og tryggja dýralæknaþjónustu um land allt, en það er dýravelferðarsjónarmið. Mér finnst það mjög mikilvægt markmið sem er í dýralæknalögunum upphaflega, að ríkið komi að þessum þætti með greiðslum, þó svo að búið sé að skilja á milli gamla dýralæknakerfisins þar sem menn voru bæði í eftirliti og þjónustu, að hið opinbera tryggi með ákveðnum hætti að dýralæknaþjónusta sé til staðar. Það sem við stöndum frammi fyrir núna er að velta fyrir okkur hvort vaktsvæðin séu of stór eða hvort það eigi að vera fleiri en einn dýralæknir á vakt. Það getur líka verið tímabundið, það getur t.d. verið erfitt yfir vetrarmánuðina að fara yfir fjallgarða, snjóþyngsli og annað þar sem þyrfti þá fleiri en einn á vakt. Eins má velta fyrir sér hvort ekki sé til of mikils ætlast að á stærstu þjónustusvæðunum eigi einn einstaklingur að komast yfir að geta þjónustað, sérstaklega bráðaþjónustu á stórum svæðum ef menn þurfa að keyra mjög langar vegalengdir, auk þess sem þær aðgerðir sem kallað er eftir eru margar og það kemur auðvitað niður á þjónustunni ef menn geta ekki komist á réttum tíma í bráðaútköll.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbúnaðarráðherra fyrir þessi svör. Ég tek undir það sem kom fram undir lok hans ræðu áðan um að velta þurfi fyrir sér þjónustustiginu og stærð vaktsvæðanna. Ég vil bæta við að ég tel ekki síður nauðsynlegt að huga að því að einnig verði farið yfir þau svæði þar sem við höfum ákveðið að sé ekki þörf á slíkum úrlausnum, sem eru þó gerðar í þjónustusamningum við dýralækna þar sem sjálfstætt starfandi dýralæknar eiga að leysa málin, og tryggt að það sé framboð á dýralæknaþjónustu fyrir hendi á þeim svæðum líka og sú reynsla sem komin er á þessum árum sem liðin eru verði þá ekki síst endurmetin í því ljósi. Þetta rammast inn í þessu stóra máli sem ég veit að við ráðherrann erum sammála um að snúist um að dýralæknir sé ínáanlegur í ekki órafjarlægð frá dýrum sem veikjast. Ég tek undir með ráðherranum að nauðsynlegt sé að við hugum að hversu þétt dýralæknarnir starfa og samningarnir eru, en það tengist í sjálfu sér ekkert búfjárfjölda á hverjum ferkílómetra í þeim efnum. Þetta eru mál eins og hvort yfir höfuð sé hægt að ná í dýralækni fyrir dýraeiganda á Barðaströnd sem þarf jafnvel að sækja hann suður í Búðardal eða suður í Borgarnes eða á Ísafjörð, og miðað við þær samgöngur sem við höfum á því svæði getur það sannarlega verið torsótt. Því tek ég undir vangaveltur ráðherrans áðan um að hugsanlega þurfi að endurskoða kerfið með því fororði að nauðsynlegt sé að hafa á ákveðnum tímum, árstímum, fleiri en einn dýralækni á vakt. Ég þakka fyrir svörin.

Virðulegi forseti. Það er kannski ekki miklu við þetta að bæta öðru en því að ég er sammála hv. þingmanni að þessi sjónarmið þarf að skoða sérstaklega og ég vænti þess að það verði þær athugasemdir sem munu koma frá dýraeigendum, hvort sem er í stétt bænda eða annarra. Auðvitað þarf einnig að horfa til þess innan hvaða fjárlagaramma við störfum og þar við þarf að bæta að ekki er sjálfgefið að hægt sé að fá fólk með þessa fagmenntun til að setjast að á hvaða stað sem er öðruvísi en að starfsumhverfið sé nægilega tryggt og menn hafi eitthvað við að starfa. Þess vegna geta fjarlægðir orðið býsna langar og við þekkjum það af staðreyndum undanfarinna ára að í þessum málaflokki, eins og svo mörgum öðrum, er tilhneigingin sú að það sogast margt á suðvesturhornið og það eru sífellt færri sem virðast hafa löngun til þess að starfa úti á landsbyggðinni. Þess vegna þarf það að vera jákvætt og hafa ákveðið aðdráttarafl til þess að draga fólk að, bæði spennandi starfsumhverfi og spennandi störf og lykillinn að því, grunnlykillinn að því er þessi grunnlöggjöf, þetta markmið um að hið opinbera komi að því að tryggja velferð dýra í landinu með því að tryggja að dýralæknar séu til staðar. Það er auðvitað forsendan fyrir því að það sé hægt.

Virðulegi forseti. Því miður er það þannig, eins og við þekkjum, að þegar kemur að viðskiptum með landbúnaðarvörur í hinum vestræna heimi eru höft meginreglan. Sem betur fer er það ekki í allri matvælaframleiðslu enda væri þá illa fyrir komið okkur Íslendingum sem erum fyrst og fremst matvælaútflytjendur og höfum alltaf verið það. Fyrst og fremst er það fiskurinn sem við höfum flutt út en ekki er heldur langt síðan við fluttum líka út kjöt og reyndar er það þannig að matvælaframleiðslan á Íslandi er í hæsta gæðaflokki. Það er tiltölulega stutt síðan að við settum skorður gagnvart innflutningi á matvöru. Í upphafi síðustu aldar var t.d. mjög fjölbreytt úrval af erlendum matvörum sem við takmörkum núna. Þetta snýst ekki bara um valfrelsi neytenda, þetta snýr líka að íslenskum bændum og það er alveg ljóst að það eru mikil sóknarfæri fyrir íslenska bændur að sækja á aðra markaði vegna þeirrar hágæðavöru sem við framleiðum. Þróunin hefur verið sú að lagt var upp með að vernda hefðbundnar íslenskar landbúnaðarvörur og íslenskan landbúnað, sem er nátengdur menningu okkar, þá aðallega sauðfjárbúskap og nautgriparækt, yfir í það að þeir sem framleiða hvíta kjötið fá nú margfalt hærra framleiðendaverð en bæði sauðfjárbændur og nautgripabændur. Reyndar er það þannig að verð til nautgripabænda er á pari við lægsta verð hjá OECD en sauðfjárbændur íslenskir fá um 40% af því verði. Ég tel að þarna séu miklir sóknarmöguleikar fyrir íslenskan landbúnað. Ég fer ekkert ofan af því að íslenskir neytendur eiga að njóta valfrelsis þegar kemur að þessum vörum eins og öðrum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra þriggja spurninga: 1. Hyggst ráðherra beita sér fyrir auknum skyrkvóta á erlendum mörkuðum og bjóða kvóta á hvítu kjöti í staðinn? Það er einfaldlega vegna þess að það er mikil eftirspurn og mikil sóknarfæri fyrir skyrið og frekar augljóst að við gætum boðið það á móti í því haftaumhverfi sem ríkja í viðskiptum í Evrópu með þessar vörur. 2. Er ráðgert að einfalda fyrirkomulag á innflutningi landbúnaðarafurða? Flókið kerfi er vont kerfi og það er óþolandi að menn þurfi að standa í endalausum deilum um kerfi sem þeir skilja illa. 3. Verður aðgengi íslenskra neytenda að erlendum landbúnaðarafurðum aukið frá því sem nú er?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa áhugaverðu fyrirspurn. Það er rétt, sem kom fram í máli hv. þingmanns, að sú meginregla er um allan heim, sérstaklega hinn vestræna, að menn hafa sett talsvert mörg höft á viðskipti með matvæli og hafa á liðnum áratugum notað ýmsar aðferðir til að greiða niður matvæli sem gerir að verkum að kannski er erfitt að tala um frjálsa verslun með matvæli á milli landa. Ég vil þó segja það hér að á Íslandi er í gildi mjög frjálslynd stefna er varðar tolla miðað við önnur lönd, til að mynda Evrópusambandið. Það er líka rétt að nefna það hér að það sem hv. þingmaður benti á, að áður fyrr hefði innflutningur verið mun frjálsari, er rétt, hann var það. Menn fluttu inn einstaka lifandi gripi og hráar vörur, húðir og annað í þeim dúr, sem því miður fluttu með sér verulega sjúkdóma sem við erum að berjast við enn þann dag í dag í íslenskum búfjárkynjum með tilheyrandi kostnaði fyrir samfélagið allt og vandræðum, jafnvel sjúkdómum hjá fólki. Í umræðunni síðustu ár, vegna umræðu um Evrópusambandið, hefur verið rætt um að við innflutning á lifandi dýrum, í skýrslum sem gerðar hafa verið, séu 100% líkur á að hingað berist sjúkdómar sem við höfum ekki í dag með tilheyrandi kostnaði og vandræðagangi. Þá mundum við kannski fara að tefla í tvísýnu þeim gæðum sem við höfum hvað varðar framleiðslu íslenskra matvæla eins og hún er í dag þannig að við verðum að fara varlega. Varðandi spurningar þingmannsins um hvort ráðherra hyggist beita sér fyrir auknum skyrkvóta á erlendum mörkuðum og bjóða kvóta á hvítu kjöti í staðinn þá er því til að svara að íslensk stjórnvöld hafa um alllangt skeið átt í tvíhliða viðræðum við ESB um gagnkvæm viðskipti með landbúnaðarvörur. Standa vonir til þess að þeim viðræðum ljúki á næstu mánuðum. Í samningaviðræðum sem þessum þarf að greiða fyrir aukinn markaðsaðgang, hvort heldur það er skyr eða einhver önnur afurð, og því er líka ljóst að Evrópusambandið hefur sínar væntingar um bættan markaðsaðgang til Íslands. Sumar þessara vara eru viðkvæmari en aðrar en vissulega kemur hvítt kjöt til álita ásamt öðrum vörutegundum. Ég vil þó segja að markmiðið með slíkum gagnkvæmum samningum hlýtur að vera það að gagnkvæmnin verði innan greinanna í meira mæli en áður var. Þannig má hugsa sér að bæði sé hægt að flytja hvítt kjöt inn og út, svo að dæmi sé tekið. En það sem við erum að ræða við Evrópusambandið núna eru verulegar breytingar frá því sem við höfum þekkt. Varðandi það hvort ráðuneytið sé að einfalda fyrirkomulagið á innflutningi landbúnaðarafurða er því til að svara að það kom vissulega til álita, bæði í anda einfaldara regluverks, sem er á stefnuskrá ríkisstjórnarinnar, til dæmis með rafrænum umsóknum og öðru slíku, og eins auðvitað til að flýta og einfalda umfjöllun innan ráðuneytisins og undirstofnana þess. Þá vil ég einnig segja við þetta tækifæri að það á alltaf og stöðugt að vera til skoðunar að bæta þau kerfi sem stjórnsýslan er með til hagsbóta fyrir neytendur og fyrir þá sem þurfa að sæta þeirri stjórnsýslu. Að lokum er spurningin hvort aðgengi íslenskra neytenda að erlendum landbúnaðarvörum verði aukið frá því sem nú er. Því er til að svara að ef tekst að ljúka umræddum samningum við Evrópusambandið er ljóst að tollar verða felldir niður af mjög mörgum landbúnaðarvörum og verður um gagnkvæmni að ræða gangi þetta eftir. Hugmyndin er sú að einungis yrðu upplistuð þau tollskrárnúmer sem eftir munu standa með tolla, sem er svokallaður neikvæður listi, hann verður reyndar mun styttri en hinn þar sem tollar verða felldir niður. Vil ég þó biðja menn að átta sig á því að þó svo að samningar muni nást á þessu ári, og eru miklar líkur til þess að það gerist jafnvel á næstu mánuðum, eru líkur á að þeir komi ekki að fullu til framkvæmda fyrr en að minnsta kosti að tveimur árum liðnum þar sem ferlið innan Evrópusambandsins sérstaklega er fremur þungt í vöfum.

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að koma inn á þetta áhugaverða mál og ráðherra fyrir svörin. Það eru góðar fréttir ef verið er að semja við Evrópusambandið um aukinn innflutning á landbúnaðarafurðum og aukinn útflutning líka. Einnig er gott að heyra að hæstv. ráðherra er fylgjandi því að fyrirkomulag hér á landi verði einfaldað, þ.e. að landbúnaðarkerfið verði einfaldað. Ég held það sé gott bæði fyrir bændur og fyrir neytendur. Ég vil þó minna á að í sjálfu sér er ekkert sem kemur í veg fyrir að stjórnvöld hverju sinni afnemi tolla og gjöld á ákveðnum vörum til að ýta undir samkeppni og auka vöruúrval. Við höfum átt umræður hér, ég og hæstv. ráðherra, um landbúnaðarafurðir sem eru ekki framleiddar á Íslandi en íslenskir neytendur eru sólgnir í og þurfa þá að greiða fyrir það með hærra verði, jafnvel þó að það heyri undir 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir að vekja máls á þessum spurningum. Ég vil vekja athygli á þeim upplýsingum sem komu fram í máli hans, á þeirri stöðu að íslenskir bændur fá í afurðaverð fyrir lambakjöt mun lægra verð en er svokallað heimsmarkaðsverð, þó að það sé í sjálfu sér ekki aðgengileg verðskrá fyrir þá sem kaupa þessar vörur. Samkvæmt lauslegri úttekt sem ég gerði í haust og kom líka fram á aðalfundi Landssamtaka sauðfjárbænda um daginn, í úttekt sem þau höfðu gert, er afurðaverð til pólskra sauðfjárbænda hærra en á Íslandi. Mér fyndist áhugavert að við mundum greina þá stöðu, hvernig getur staðið á því. Við ættum líka að skoða þær upplýsingar sem hv. þingmaður setur hér fram um að framleiðendaverð á nautakjöti sé á pari við svokallað heimsmarkaðsverð. Hér á norðurhjara eru þetta stórmerk tíðindi. Okkur gengur illa að fá bændur til að framleiða nautakjöt, sem að mínu viti er fyrst og fremst vegna þess að framleiðsluviljinn eða framleiðslugetan, miðað við þær aðstæður sem greininni eru sköpuð, eru ekki fyrir hendi.

Virðulegur forseti. Ég tek undir með síðasta hv. þingmanni, auðvitað er full ástæða til að kanna það að hærra afurðaverð sé til bænda í Póllandi þrátt fyrir að það hafi gerst aðili að Evrópusambandinu. Það gæti kannski verið ástæða til að endurmeta eitthvað hagsmunamatið í landbúnaðinum. Ég kveð mér hér hljóðs fyrst og fremst til að lýsa þeirri skoðun minni að tollverndin, einkanlega í hvíta kjötinu, sé fyrst og fremst misskilningur. Þar gilda engin heilbrigðissjónarmið. Hér hefur verið seldur sýktur kjúklingur lengi og kjúklingaframleiðendur hér hika ekkert við að flytja inn erlendan kjúkling og selja okkur sem íslenskan. Þar er ekki verið að verja hefðbundið íslenskt fjölskyldubú heldur einfaldlega iðnaðarframleiðslu hér á höfuðborgarsvæðinu, sem oftar en ekki er í eigu fjármálastofnana en ekki bænda, sem tilgangur tollverndarinnar hefur verið að vernda. Það á því að draga 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Þau eru mjög uppörvandi. Ég var að vísu ekki að vísa til lifandi dýra enda hafði ég hugsað mér að borða eitthvað af þessu sjálfur og það er ekki gott að gera það á því stigi máls. Þetta eru mjög ánægjuleg tíðindi. Ég verð að vísu að viðurkenna að mér finnst ekki sanngjarnt af hæstv. ráðherra að fara í samanburð við Evrópusambandið, ég var eiginlega að tala um frjálslyndisstefnu, frelsi í viðskiptum. Það að vísa í einhver slæm dæmi eins og tollabandalag, sem er mjög flókið tolladæmi - ég ætla ekki að halda því fram að það sé ekki málefnalegt, það er auðvitað ekki þannig, en að mínu áliti eigum við ekki að stefna þangað. Ástæða þess að ég nefndi hvíta kjötið, sem hæstv. ráðherra sagði að kæmi til greina, er einfaldlega sú, eins og ég hef rakið í blaðagrein og hv. þm. Haraldur Benediktsson vísaði til, að verð til framleiðenda á hvítu kjöti á Íslandi er 250% hærra en hið svokallaða heimsmarkaðsverð. Það hlýtur að segja okkur að þar megum við nú aðeins líta í kringum okkur. Við erum því miður í því umhverfi að menn eru alltaf að skiptast á. Ef ég fæ þetta þá færð þú þetta. Ég vildi gjarnan að við mundum nú skoða það í víðara samhengi. Ég er sammála því sem kemur fram hjá hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur varðandi það að við verðum líka að horfa til þess að ef viðkomandi vörur eru ekki framleiddar hér á landi þá þurfum við ekkert, jafnvel þó að aðrir geri það, að vera með einhverja sérstaka vernd á slíku. Við þurfum líka að skapa sóknarfæri fyrir íslenskan landbúnað. Við eigum að vera stolt af honum vegna þess að við getum verið stolt af honum, og við þurfum ekki að bera neinn kvíðboga fyrir samanburði. Ég vonast hins vegar til þess og mun fylgjast vel með því að í það minnsta þessir samningar, þó að ég mundi vilja að gengið yrði lengra en bara það sem snýr að Evrópusambandinu, gangi eftir og það 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa málefnalegu umræðu. Nokkur viðbrögð við þeim ábendingum sem komu fram hjá hv. þingmönnum. Varðandi það sem hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir nefndi að í sjálfu sér kæmi ekkert í veg fyrir að afnema tolla einhliða til að auka samkeppni þá hvet ég þingmanninn til að skoða brauðmarkaðinn, verð á brauði á Íslandi. Hingað eru fluttar inn kökur sem eru tilbúnar, verð á þeim er mjög sambærilegt og í öðrum löndum, engir tollar á þeim. Engir tollar eru á ávöxtum. Ef hv. þingmaður var að vísa til kartöfluflagna - og af því að ég heyrði í gær að verið var að ræða um að ekki væri nauðsynlegt að lita á sér hárið, það væri ekki forgangsverkefni - þá væri það nú heldur ekki forgangsverkefni í lýðheilsu að fara að breyta sérstaklega verðlagi á kartöfluflögum. En ég er hins vegar sammála því að allt eigum við að skoða sem er skynsamlegt að bæta. Að hærra verð sé til bænda, til dæmis í Póllandi, hvað varðar sauðfjárafurðir þá held ég að hv. þm. Helgi Hjörvar hafi misskilið það. Það sýnir sig náttúrlega hvað best hvað íslenskt landbúnaðarkerfi getur framleitt ódýra vöru fyrir neytendur á Íslandi, en það geta þeir greinilega ekki í Evrópusambandinu. Og varðandi þær rangfærslur sem hv. þingmaður kom með til þeirra sem stunda ræktun á hvítu kjöti, þá er það auðvitað aldeilis fráleitt að halda því fram að það sé sama framleiðslan hér og í Evrópusambandinu. Hingað eru að koma aðilar frá Bretlandi til að skoða það hvernig við verjumst kampýlóbaktersýkingum í kjúklingum þar sem við höfum náð frábærum árangri og getum selt þá hér, og við getum þess vegna grillað að stærstu leyti alla kjúklinga sem hingað koma 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir athygli hæstv. ráðherra. Undanfarið hefur mikið verið rætt um hvalveiðar Íslendingar og hvernig alþjóðasamfélagið tekur í þær. Vægast sagt er ekki mikil stemning fyrir þeim. Við erum að upplifa að fiskútflutningsfyrirtæki missa viðskipti vegna þeirra eins og gerðist hjá HB Granda á dögunum. Fólk í ferðamennsku er uggandi og ferðamennskan er sú grein sem færir okkur Íslendingum mestar gjaldeyristekjurnar. Stjórnsýsla utanríkismála hér á landi er væntanlega líka óróleg því að forseti Bandaríkjanna hefur gagnrýnt veiðarnar á langreyði harðlega og ætlar að beita þrýstingi til að Íslendingar fari að samþykktum Alþjóðahvalveiðiráðsins. Frú forseti. Eins og með allar aðrar greinar finnst mér mikilvægt að ræða hvalveiðar, líka út frá viðskiptalegum sjónarmiðum, og velta því upp hvernig við högnumst á þeim og hverju við erum hugsanlega að tapa, taka bara kalt hagsmunamat. Við getum rætt um prinsipp, þjóðarstolt og einhverjar skilgreiningar á rétti okkar sem þjóð, en ég held að væri ágætt að við tækjum aðeins þetta kalda hagsmunamat. Hvað græðum við á hvalveiðum? Það væri mjög gaman að fá að vita það. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra um fjölda þeirra leyfa sem hafa verið gefin út árlega frá 2006 til veiða á langreyði annars vegar og hrefnu hins vegar. Hvað eru það mörg fyrirtæki sem eru að veiða hvora tegundina fyrir sig? Hvernig gengur þessum fyrirtækjum? Hvert er árlegt heildarútflutningsverðmæti afurða hvorrar tegundar fyrir sig? Nú vitum við að hægt er að geyma hvalkjöt lengi og ef til vill má bíða með að selja afurðirnar þegar verðin eru lág og sæta færis með sölu þegar verð á markaði hækkar. Sum ár gengur því væntanlega illa í bókhaldi félaganna, en önnur ár gengur kannski betur. Eða hvað? Það væri fróðlegt að fá að heyra af því hér. Svo væri líka gott að fá að vita hversu stór hluti af auðlindinni rennur í kassa ríkissjóðs. Hve há eru veiðileyfagjöldin á langreyði annars vegar og hrefnu hins vegar? Hve mikið er greitt í ríkissjóð í formi annarra gjalda en leyfisgjalda? Mörgum þykir ef til vill ankannalegt að tala um krónur og aura þegar við ræðum um hvalveiðar vegna þess að við erum vön því að umræðan snúist um siðferði, mannúð og það að standa við alþjóðaskuldbindingar. Það er mjög mikilvægur póll í umræðunni, en ég held að það mundi auðvelda okkur hlutina mjög að heyra þessa hlið á málinu. Ég hlakka til að heyra svör hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Björt Ólafsdóttur fyrir áhugaverða fyrirspurn og tek undir þau orð hennar að mikilvægt sé að við getum tekið málefnalega umræðu og, eins og einhverjir hafa verið að kalla eftir, kalt hagsmunamat. Það er auðvitað sérkennilegt að nefna Bandaríkin í því samhengi sem veiða hval sambærilegan við langreyði í sennilega tíföldu magni miðað við það sem við veiðum, fyrir utan stórfelldar veiðar þeirra eða hvernig þeir hafa, því miður, kannski ekki verið að veiða til manneldis, hvernig höfrungar hafa drepist í stórum stíl við túnfisksveiðar þeirra, sérstaklega hér á árum áður, hvernig ameríski herinn við rannsóknir sínar á djúpsprengjum veldur því að það drepst margfaldur sá fjöldi hvala og hér er veiddur. En spurningar hv. þingmanns sneru reyndar ekki að þessu og ég ætla að svara þeim. Varðandi leyfin sem hafa verið gefin út frá 2006 til veiða á langreyði annars vegar og hrefnu hins vegar hafa verið gefin út tvö veiðileyfi til langreyðarveiða í atvinnuskyni frá árinu 2006. Árið 2006 var gefið út eitt leyfi sem gilti til eins árs og síðan voru engar langreyðarveiðar árin 2007 og 2008 þannig að engin leyfi voru gefin út þau ár. Það var síðan árið 2009 sem gefið var út eitt leyfi á Hval hf. til fimm ára sem gilti til loka árs 2013. Árið 2006 var gefið eitt leyfi út til hrefnuveiða í atvinnuskyni. 2007 og 2008 voru gefin út þrjú leyfi til hrefnuveiða í atvinnuskyni. Árið 2009 voru gefin út þrjú leyfi til hrefnuveiða í atvinnuskyni til fimm ára sem giltu til ársloka 2013. Árið 2010 voru síðan gefin út þrjú leyfi til hrefnuveiða í atvinnuskyni og árin 2011 og 2012 voru hvort ár gefin út tvö leyfi til hrefnuveiða í atvinnuskyni. Einnig er spurt hvert hefur verið árlegt heildarútflutningsverðmæti afurða hvorrar tegundar frá árinu 2006. Samkvæmt nýjustu tölum frá Hagstofu Íslands er samanlagt heildarútflutningsverðmæti hvalaafurða frá árinu 2006 til ársins 2014 rúmir 4 milljarðar, eða 4.050.471.962 kr. Veiðar á langreyði voru stundaðar í litlum mæli árið 2006, en þá voru aðeins veidd sjö dýr. Veiðar á langreyði voru síðan stundaðar á árinu 2009, 2010 og 2013 en ekki á öðrum árum. Ekki var mögulegt að fá sundurgreiningu á fjárhæðinni miðað við tegundir. Jafnframt voru seldar hrefnuafurðir á innanlandsmarkaði fyrst og fremst þessi ár. Heildarútflutningsverðmæti sundurgreint eftir árum er að 2006 var fob-verðið 325.000, á árinu 2008 voru það tæpar 95 milljónir, á árinu 2009 voru það 5.000–6.000 kr., á árinu 2010 var fob-verðið tæpar 1.300 milljónir, á árinu 2011 var það rúmlega 1.200 milljónir, á árinu 2012 voru það 1.270 milljónir og á árinu 2013 voru það 157.000 kr. Þá var að lokum spurt hversu mikið sé greitt í ríkissjóð vegna hvalveiða, t.d. í formi veiðigjalda. Tekjur ríkissjóðs vegna hvalveiða eru fyrst og fremst í formi skatttekna og tekna vegna eftirlits hins opinbera sem framkvæmt er í tengslum við veiðarnar. Hins vegar hafa engin veiðigjöld verið innheimt af veiðunum til þessa, en það er til skoðunar til samræmis við aðra sjálfbæra nýtingu af stofnum í hafinu. Ekki eru tiltækar upplýsingar í ráðuneytinu varðandi tekjur sem til komnar eru vegna skattlagningar á einstök fyrirtæki, en heildartekjur vegna þess eftirlits sem framkvæmt hefur verið af Matvælastofnun frá árinu 2010 til loka árs 2013 eru 4.686.000 kr.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Við þurfum að vera tilbúin að tala um hvalveiðar, kosti þeirra og galla. Þótt ég hafi ekki verið sérstaklega andvíg hvalveiðum gegnum tíðina líður mér eiginlega eins og sú barátta sé töpuð vegna þess að það er alveg ótrúleg andstaða við hvalveiðar víða. Þótt manni finnist það vera tvískinnungur að fólk sem borðar nautakjöt og jafnvel klæðist pels skuli vera mjög á móti hvalveiðum þá er það bara þannig. Síðast í fyrra átti ég samtal við hámenntaðan Breta, vin minn, og reyndi að taka þessa umræðu við hann og spurði hvort þetta væri ekki tvískinnungur. Hann var algjörlega á því að þetta væri ómannúðleg aðferð við að drepa dýr. Mér finnst við ekki alltaf geta sagt að við eigum bara að standa í lappirnar. Mér finnst það viðhorf kannski einum og íslenskt. Við þurfum stundum að vega og meta hagsmunina: Er þetta þess virði? Ég er hrædd um að þetta 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka málshefjanda fyrir að brydda upp á þessu og fyrir þetta kalda hagsmunamat sem vissulega skiptir líka máli í umræðunni. Innan ramma hins kalda hagsmunamats langar mig til að benda á hagsmuni, beinharða hagsmuni, sem voru nefndir af hv. málsflytjanda, ferðaþjónustunnar. Þeim gestum sem fara í hvalaskoðun fjölgar um 20% milli ára. Mér þóttu þær tölur sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þuldi upp í fob-verði útflutnings á hvalakjöti ekki ýkja merkilegar í samanburði við þær tekjur sem hvalaskoðunarfyrirtækin hafa. Fulltrúar hvalaskoðunarfyrirtækjanna, þaulreyndir sjófarendur sem þekkja sín farvötn mjög vel, lýsa því hvernig þeim hefur gengið erfiðar og erfiðar að ná til hvala til skoðunar. Þeir bera því við að þeir muni horfa fram á tap í rekstri sínum út af þessum hvalveiðum. Þar erum við að ræða um umtalsvert stærri tölur en þá þúsundkalla sem taldir voru upp í fob-verði rétt áðan.

Virðulegi forseti. Það er þetta með þennan menntaða Breta sem finnst veiðiaðferðirnar, þessi hámenntaði Breti, fyrirgefðu, hann var hámenntaður, sem finnst veiðarnar svo ómannúðlegar. Það á ekkert annað við um veiðar á hval en veiðar á villtum dýrum almennt. Það er engin önnur lögmál í gangi þar en annars staðar, hvort sem það heita hreindýr eða villisvín í Þýskalandi eða dýr merkurinnar sem við veiðum okkur til matar. Virðulegi forseti. Hversu mikinn tíma hef ég?

Eina mínútu.

Ég var ekki í andsvari.

Nei.

Allt í lagi. Ég vil segja út af þeim hagsmunum sem er verið að tala um, meiri hagsmunum fyrir minni og ferðaþjónustuna og þaulreynda sjófarendur sem sjá ekki hvali, að það er þannig í Faxaflóa að hvalir hafa horfið á braut vegna breytinga í hafinu kringum landið. 

Frú forseti. Það verður að gæta þess mjög varðandi hrefnuveiðar að þær skerði ekki möguleika hvalaskoðunarfyrirtækja. Ég vil segja það alveg skýrt að ég tel að hæstv. ráðherra hafi gengið of langt varðandi leyfisveitingar þar. Ef það er rétt, sem hv. þm. Jón Gunnarsson sagði hér áðan, að minna væri til dæmis um hrefnu í Faxaflóa en áður ætti alveg fortakslaust að banna allar hrefnuveiðar í stóran radíus þar út frá. Það hefur ekki verið gert. Ég er hins vegar ósammála því viðhorfi sem hér hefur komið fram að andstaða við hvalveiðar sé að magnast. Ef ég ber saman mína reynslu sem umhverfisráðherra 1993–1995 og síðan sem utanríkisráðherra síðasta fjóra og hálfa árið var miklu meiri andstaða fyrir 14 til 15 árum en er í dag. Hins vegar grundvallast þetta allt á sjálfbærniprinsippinu. Ég vil segja það sem mína skoðun að á meðan ekki er hægt að selja afurðir eru veiðarnar ekki sjálfbærar, jafnvel þó að stofnarnir séu ekki í hættu. Mér virðist, að því er langreyðina varðar, að miðað við það séu veiðarnar ekki sjálfbærar vegna þess að ekki er til fastur markaður fyrir þær.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. sjávarútvegsráðherra fyrir svörin. Ég var að reyna að hripa niður allar þær talnarunur sem hann nefndi hér og ég mun horfa á þessa upptöku aftur og skrifa þetta allt hjá mér. Ég vona að ég fari ekki með rangt mál en mér heyrðist hann segja að útflutningsverðmætið væri alls 4 milljarðar og svo nefndi hann að hrefnan færi aðallega á innanlandsmarkað. Við vitum þá að þetta er frá þessu eina fyrirtæki sem selur langreyði út, þar höfum við það, þar höfum við þetta kalda viðskiptalega mat. Svo þarf að svara þeirri spurningu hvort þetta sé þess virði fyrir okkur öll, út af því, eins og fram kom, að það er ekki eins og mikið renni í ríkissjóð vegna þessara veiða, það er bara ekki neitt, engin veiðileyfagjöld eru tekin af þessari auðlind ef við eigum að kalla hana það. Þá spyr ég hvort eitthvert vit sé í þessu í raun. Mér hefur svolítið fundist í þessari umræðu við vera þvermóðskufull og með óljósar skýringar og forsendur á prinsippum og rétti. Ráðamenn enda alltaf á að tala um Bandaríkin, að þeir séu svo hræðilegir þar, en það kemur okkur bara ekki neitt við. Hvað Bandaríkin gera kemur hvalveiðum Íslendinga ekkert við. 

Virðulegi forseti. Ég get nú ekki skilið það að það komi okkur ekkert við hvort Bandaríkjamenn haga sér með sjálfbærum hætti við sínar veiðar ef það er síðan fullkomlega eðlilegt að þeir hafi einhver stórkostleg áhrif á það hvernig við högum okkur. Ég tek undir það með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að það er lykilatriði að við byggjum veiðarnar á sjálfbærni. Ég er hins vegar ekki sammála hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni um að þær breytingar sem gerðar voru á línum á milli skoðunarsvæða ferðaþjónustunnar, hvalaskoðunar, og veiðanna hér í Faxaflóa í fyrra hafi haft nokkur áhrif, þegar menn kynna sér það til hlítar sjá menn að það rekst hvergi á. Hér var líka nefnt að verulegar tekjur væru af hvalaskoðun og 20% árlegur vöxtur allan þann tíma sem við höfum verið að veiða. Þá tek ég undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, ég held að hægt sé að koma þeim sjónarmiðum á framfæri að veiðar okkar séu sjálfbærar og skynsamlegar og að þær rúmist algjörlega innan þess sem menn geti talið eðlilegt; og veiðarnar eru auðvitað mannúðlegar upp að því marki sem veiðar á villtum dýrum geta verið. Ég tel afstöðu okkar engan veginn þvermóðskufulla, síður en svo. Á meðan við byggjum veiðarnar á sjálfbærni og fullkomnum rétti okkar til nýtingar er það engan veginn þvermóðskufull afstaða. Ég vil hins vegar varpa því hér fram, varðandi hvalaskoðunarfyrirtækin, þegar menn tala um opinberar tekjur, að þá greiða þau engan virðisaukaskatt af starfsemi sinni. Hvaða tekjur renna þá í ríkiskassann af þessari umtalsverðu starfsemi? Og ef það er 20% vöxtur, hvernig geta menn þá haldið því hér fram að fyrirtækin stefni í taprekstur? Það er þá eitthvað sérkennilegur rekstur. Greiða ekki virðisaukaskatt og 20% vöxtur árlegur, samt stefni menn í tap - það er eitthvað að.

Virðulegur forseti. Ég beini hér fyrirspurn til hæstv. innanríkisráðherra um framtíðarstaðsetningu innanlandsflugsins. Það er auðvitað mál sem mikið hefur verið rætt, bæði á vettvangi sveitarstjórnarinnar hér í Reykjavík, kannski ekki síst, og eins hér í þinginu og í fjölmiðlum. Nú ber svo vel í veiði að við Reykvíkingar eigum, sem sjaldgæft er, ráðherra samgöngumála og við það bætist að ráðherrann er sömuleiðis gjörkunnugur skipulagsmálum í Reykjavík sem fyrrverandi borgarstjóri hér í borginni. Fram er komin hagfræðiúttekt á hagrænum áhrifum af fjórum mismunandi útfærslum á framtíðarstaðsetningu innanlandsflugsins, einni þar sem gengið er út frá því að sú staðsetning sé í Keflavík, í einni að hún sé á Hólmsheiðinni, í einni á Lönguskerjum og í einni er gert ráð fyrir áframhaldandi staðsetningu innanlandsflugs í Vatnsmýrinni. Capacent gerir þessa úttekt og virðist vera tugmilljarða munur á því hvaða leið valin er. Ég hygg að það séu um 45 milljarðar sem muni á kostnaðarmati á einstökum útfærslum. Það eru auðvitað verulegir fjármunir sem má nýta til þess að bæta þjónustu og hækka þjónustustig við landsmenn, annaðhvort á þessu sviði eða að öðru leyti eða að bæta að einhverju leyti fyrir það sem einhverjir kunna að missa við breytingar. Ég vildi þess vegna fyrst og fremst spyrja ráðherrann um mat hennar á úttektinni. Telur hæstv. ráðherra að þetta sé trúverðug úttekt og niðurstöður? Sömuleiðis vildi ég spyrja um sýn hennar á þá helstu valkosti sem verið hafa í umræðunni. Útilokar hæstv. ráðherra einhvern af þeim valkostum sem nefndir hafa verið eða telur hún einhvern þeirra mjög ólíklegan sem framtíðarkost í staðsetningu innanlandsflugsins? Með hvaða hætti hyggst hæstv. ráðherra vinna að því að meta þá valkosti sem þarna eru fyrir hendi og þróa umræðuna áfram sem samgönguráðherra og marka stefnu um málið?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda og þingmanni fyrir að taka þetta mál upp hér. Það er hárrétt sem fram kemur hjá hv. þingmanni að þessi mál eru gríðarlega stór, fyrir samfélagið allt, ekki síst fyrir samfélagið hér í Reykjavík en líka um allt land. Það ber vel í veiði því að það er ekki einungis svo að sú sem hér stendur hafi reynslu af sveitarstjórnarmálum í Reykjavík heldur þekkir hv. þingmaður sem ber fram fyrirspurnina málið jafn vel og ég. Hvað varðar úttektina sé ég enga ástæðu til annars en að hún hafi farið fram með trúverðugum og eðlilegum hætti. Ég ítreka hins vegar það sem fram kemur í úttekt Capacent og byggir á því að hér er um að ræða úttekt sem gerir aðallega ráð fyrir kostnaði og ábata, sýnir fjárhagslega stöðu málsins en tekur ekki mið af því sem við höfum verið að gera að undanförnu í samgönguáætlun og var nýlega kynnt, sem er svokölluð félagshagfræðileg úttekt. Ég veit ekki alveg, hv. þingmaður og virðulegur forseti, hvort niðurstaðan yrði eins ef menn tækju mið af öllum þeim þáttum sem koma inn í slíka greiningu. Að því sögðu held ég að mestu máli skipti sú vinna sem hafin hefur verið á vettvangi Reykjavíkurborgar og ríkisins. Nú er starfandi nefnd undir forustu Rögnu Árnadóttur, fyrrverandi ráðherra, en nefndin samanstendur af fulltrúum ríkisins, fulltrúum Reykjavíkurborgar, Icelandair Group og síðan aðilum sem haft hafa aðkomu að þessu risastóra máli með einum eða öðrum hætti í gegnum tíðina. Ég hef lagt áherslu á það að við reynum að finna sátt í þessu stóra máli og geri það enn vegna þess að ég átti mjög gott samstarf við Reykjavíkurborg í kringum þetta verkefni. Ég lít svo að sátt um risastór mál sé sigur en ekki ósigur. Ég held því að það skipti miklu máli að við náum sátt, að við virðum skipulagsvald Reykjavíkurborgar í þessu máli eins og við virðum skipulagsvald annarra sveitarfélaga, að við sýnum því skilning að þessi vinna er í gangi og leyfum henni að klárast. Mér finnst það skipta mjög miklu máli. Það er hárrétt sem fram kom hjá hv. þingmanni að í þessari úttekt eru bornir saman nokkrir kostir. Einn af þeim kostum er að miðstöðin flytjist til Keflavíkur. Vegna þess að hv. þingmaður spyr hvort einhver kosturinn hugnist þeirri sem hér stendur betur en aðrir þá hef ég lengi verið þeirrar skoðunar að innanlandsflugvöllur skuli vera í Reykjavík. Ég er ekki hlynnt því að innanlandsflugvöllurinn fari til Keflavíkur. En ég vil hins vegar, eins og ég sagði áðan, virða þá vinnu sem í gangi er og þar eru menn og konur að skoða alla kosti. Ég tel það mikilvægt fyrir Reykjavíkurborg að hafa flugvöll, það segi ég bæði sem þingmaður Reykjavíkur en ekki síður sem fyrrverandi borgarfulltrúi í Reykjavík. Það skiptir hins vegar líka máli fyrir Reykjavík hvar sá flugvöllur er staðsettur. Þess vegna þarf að finna fleti á og lausn á málinu og leið sem við getum náð sátt um. Oft er spurt af hverju í ósköpunum menn þurfi að leita sátta í þessu máli. Það er vegna þess að hið augljósa mun gerast, þ.e. ef við gerum það ekki munum við í huganum og í hinni pólitísku umræðu flytja flugvöllinn á fjögurra ára fresti. Það gengur einfaldlega ekki. Það þarf að finna einhverja niðurstöðu sem allir geta lifað bærilega vel við. En tölurnar eru auðvitað afar háar varðandi þann þjóðhagslega ábata, sem hér er þó einungis mældur í fjármagni, ekki tekið mið af félagshagfræðilegum niðurstöðum, sem gætu, eins og ég benti á áðan, verið aðrar. Þær tölur hafa hins vegar sést áður. Það er ekkert nýtt í þessari niðurstöðu. Ég man ekki betur en að á þeim tíma sem samráðsnefnd um flugvöllinn undir forustu Helga Hallgrímssonar hafi einmitt verið með svipaðar tölur. Oft er talað um að Reykjavíkurborg hafi það eitt að markmiði að koma vellinum úr Vatnsmýrinni, en það er ekki aðalmarkmið Reykjavíkurborgar. Reykjavíkurborg hefur að sjálfsögðu viljað skipuleggja landsvæði sitt þannig að það nýtist sem best íbúum borgarinnar. Það hefur verið mikill vilji til þess og komið ítrekað fram í könnunum að íbúar í Reykjavík vilja gjarnan fá að vera búsettir í ríkara mæli nálægt miðju höfuðborgarinnar. Ég þekki það úr skipulagsmálum í Reykjavík að það er engin önnur hugmynd að baki þeim vilja Reykjavíkurborgar en að reyna að skipuleggja það landsvæði sem við höfum með tilliti til borgarbúa. En fyrst og síðast eru skilaboð mín þessi: Vinnan er í gangi á milli ríkis og Reykjavíkurborgar. Sú vinna gengur samkvæmt mínum upplýsingum afar vel. Mér finnst skipta miklu máli að við stjórnmálamenn leyfum þeirri vinnu að klárast og freistum þess að finna sátt í þessu stóra máli.

Frú forseti. Ég er sammála því að þetta er ekki bara debet- og kredit-mál í einhverjum excel-skjölum, það þarf að taka hina félagshagfræðilegu byggðalegu þætti með í reikninginn. Ég skil það þannig að það sé eitthvert vopnahlé í þessu og að völlurinn verði í friði hér til 2022 eða 2024, eða hvað samkomulagið nú er miðað við. Það sem mig fýsir að vita er: Hvað má gera á meðan og hvað má gera núna? Það eru kannski tvö atriði sem standa þar upp úr í mínum huga. Verður á grundvelli þessa samkomulags hægt að endurnýja húsakostinn við Reykjavíkurflugvöll? Hann er auðvitað engan veginn manni bjóðandi og það er kraftaverk hvernig hægt er að láta flugið fara fram við þessar bágbornu aðstæður. Áform hafa staðið um að byggja þarna, jafnvel bara þótt til bráðabirgða sé þannig að þarna verði sómasamleg aðstaða þessi næstu átta, tíu ár sem völlurinn má þó vera. Í öðru lagi, fá Færeyingar að lenda á sínum nýju flugvélum á Reykjavíkurflugvelli? Ég skil ekki hvaða stífni er í því máli að flugið frá Færeyjum skuli ekki mega 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og það að mat hennar sé að úttektin um þessar fjárhagslegu stærðir sé trúverðug. Ég spurði um mat á þeim stærðum vegna þess að ég er þeirrar skoðunar að það hljóti líka að kalla á umræðu um að eitthvað af hinum þjóðhagslega ávinningi megi nýta og ráðstafa til þess að efla og bæta þjónustu við byggðirnar. En í tilefni af svörum ráðherrans vil ég spyrja: Hyggt hæstv. ráðherra beita sér fyrir því að fram fari félagshagfræðilegt mat á þessum ólíku kostum með sömu aðferðafræði og þá í tengslum við samgönguáætlunina þannig að þau félagslegu sjónarmið og byggðasjónarmið sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon vék líka að séu með í myndinni og það sé sams konar mat á þessum samgöngukostum og öðrum samgöngukostum hér í landinu?

Virðulegur forseti. Ég ítreka þakkir vegna umræðunnar og bendi á það sem kom reyndar fram í máli beggja þeirra hv. þingmanna sem hér hafa talað að þetta mál er málefni bæði borgar og annarra byggða í landinu og á ekki að stilla upp sem einhverjum andstæðum sjónarmiðum höfuðborgarsvæðisins og hinna dreifðu byggða vegna þess að völlurinn skiptir okkur öll máli. Það kom svo glöggt fram í þeirri félagshagfræðilegu úttekt sem gerð var hversu miklu máli innanlandsflugvöllur í eða við Reykjavík skiptir byggðirnar um allt land. Ég tek líka undir það sem hér var nefnt varðandi þá þætti sem lúta að þessu samkomulagi, það er hárrétt, eins og kom fram í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar hvað það varðar að ákveðnir hlutir - og það var einmitt það sem samkomulag ríkis og Reykjavíkurborgar gekk út á. Spurt var hvort menn mættu nú endurnýja húsakostinn. Já, miðað við þetta samkomulag. Menn muna að á síðasta kjörtímabili var gert hér samkomulag um heimild til ákveðinna umbóta á húsnæðinu við Reykjavíkurflugvöll sem er, alveg eins og hv. þingmaður bendir á, auðvitað komið til ára sinna og orðið um margt algjörlega óviðunandi, bæði fyrir farþega og atvinnustarfsemi. Gert var samkomulag milli þáverandi ríkisstjórnar og meiri hlutans í Reykjavík um heimild til uppbyggingar þar. Sú uppbygging hefði orðið næsta ómöguleg ef ekki hefði náðst samkomulag við Reykjavíkurborg um framlengingu með tveimur brautum á þeim tíma sem völlurinn getur verið í Vatnsmýrinni. En varðandi flugið sem tengist færeysku vélunum eða Færeyingum þá er það í skoðun núna hjá Isavia. Reykjavíkurborg hefur vegna skipulags síns alltaf haft nokkrar áhyggjur af stærð véla sem lenda á vellinum með reglulegu millibili. Það ræðst bara af öryggisþáttum hér í miðborginni og getu vallarins til að taka við slíkum flugvélum. En ég veit að það er í skoðun hjá Isavia og endanlegt svar á að koma innan tíðar. Ég skal tryggja það að þingið verði upplýst um það þegar þar að kemur.