Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf frá formanni þingflokks sjálfstæðismanna, Einari K. Guðfinnssyni, dags. 26. nóvember: ,,Þar sem Davíð Oddsson, 2. þm. Reykv. n., er í opinberum erindagerðum erlendis og getur ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að 1. varamaður á lista Sjálfstfl. í kjördæminu, Ásta Möller, taki sæti hans á Alþingi á meðan.`` Ásta Möller hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný.

Um kl. 13.30, að loknu hádegishléi, fer fram umræða utan dagskrár um ofurlaun stjórnenda fyrirtækja. Málshefjandi er hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir. Hæstv. viðskrh. Valgerður Sverrisdóttir verður til andsvara. Ráðgert er að umræðan standi í 45 mínútur.

Forseti. Hér um daginn var mikil umræða um fjölmiðla og miklar áhyggjur hafðar af samþjöppun eignarhalds. Fulltrúar allra flokka lýstu sig samferða í slíkum áhyggjum af því hverju sú þróun gæti valdið um sjálfstæði ritstjórna, um skoðanamyndun í landinu. Þar á meðal voru jafnvel fulltrúar þeirra flokka sem ekki hafa áður lýst sérstökum áhuga á sjálfstæði fjölmiðla eða þröngu eignarhaldi. Sum bættu hér við af okkur þingmönnum að við ættum e.t.v. að byrja í túninu heima, byrja á að tryggja að Ríkisútvarpið, sem er sameiginleg stofnun löggjafarvalds og framkvæmdarvalds, væri raunverulega sjálfstætt og óháð. Aðrir þingmenn undruðust þetta. Í Fréttablaðinu í dag er viðtal við Friðrik Pál Jónsson, einn virtasta fréttamann og starfsmann Ríkisútvarpsins, varafréttastjóra fréttastofu útvarps og stjórnanda Spegilsins. Hann segir þetta um skipulagsbreytingar og aðgerðir sem hafa verið til umræðu í útvarpi og nú hefur verið samþykkt að fela tilteknum yfirmönnum í útvarpinu, með leyfi forseta: ,,Þessar væntanlegu skipulagsbreytingar má rekja til rógsherferðar útvarpsstjóra sem sett var í hærri gír í útvarpsráði.`` Hann segir enn fremur: ,,Ég sé það hverjir spila þarna saman. Þetta eru Markús útvarpsstjóri, Gunnlaugur, formaður útvarpsráðs, og síðan er þetta upprunnið að við teljum hjá Birni Bjarnasyni dómsmálaráðherra. Við undrumst mest að fulltrúi Framsóknarflokksins í útvarpsráði skuli taka þátt í þessari rógsherferð,`` segir Friðrik Páll. Hann segir enn fremur: ,,Annaðhvort munu boðaðar breytingar ekki hafa nein áhrif á vinnu okkar`` --- þ.e. á Speglinum --- ,,eða að það á að koma á vísi að ritskoðun þar sem yfirmanni fréttasviðs verður ætlað að vera með puttana í okkar vinnu.`` Þetta þurfum við að ræða hér á löggjafarsamkomunni. Framkvæmdarvaldið virðist ekki ætla að gera neitt í þessu og hluti þess ber meira að segja bumbur á sinni heimasíðu sem verða tilefni að þeim aðgerðum sem litið er á sem rógsherferð og vísi að ritskoðun á Ríkisútvarpinu. Forseti. Þetta er óþolandi og þetta þurfum við að ræða á Alþingi bæði núna og sem fyrst með formlegum hætti.

Virðulegi forseti. Hvað er verið að gera hjá Ríkisútvarpinu í dag? Það sem verið er að gera er það að miðstýra á öllu fréttaefni þrátt fyrir að flestir sem þar starfa séu sammála um að þess þurfi ekki, vegna þess að allir fréttatengdir þættir, þeir sem stjórna slíkum þáttum vinna undir ákveðnum vinnureglum. Hvað er ríkisstjórnin að gera með tillögum sínum í útvarpsráði? Hvað er hæstv. dómsmrh., sem vissulega hefur komið að þessu máli og tjáð sig um það, að leggja til? Er hann að leggja til einsleita fréttamennsku? Má ekki ríkja fjölbreytni í fréttaflutningi á Ríkisútvarpinu? Erum við ekki að búa til betra útvarp með því að hafa það fjölbreyttara frekar en einsleitt og allt sett undir sama hattinn? Ég vil meina að það sem er að gerast í Ríkisútvarpinu sýni tvískinnung ríkisstjórnarinnar þegar kemur að ritstjórnarlegu sjálfstæði, þar sem menn lýsa yfir miklum áhyggjum og vaða hér upp um það að setja þurfi hið snarasta reglur til að sporna við því, en á sama tíma eru þeir sjálfir að stuðla að aukinni ritskoðun á Ríkisútvarpinu. Og því miður, virðulegi forseti, taka báðir stjórnarflokkarnir þátt í þessari herferð í Ríkisútvarpinu. Einar Páll Tamimi, lektor við Háskólann í Reykjavík, sagði á nýafstöðnu þingi Læknafélags Íslands og BHM um tjáningarfrelsið, með leyfi forseta: ,,Músin sem læðist er varasamari en músin sem stekkur. Það eru óbeinar takmarkanir tjáningarfrelsis sem erfiðast er að eiga við og helst þarf að gefa gaum. Illt auga yfirmannsins daginn eftir blaðagreinina. Stöðuhækkanir allra kolleganna --- en ekki þín --- árið eftir umræðuþættina. Skipulagsbreytingarnar sem gerðu þig óþarfan í kjölfar skýrslunnar.`` Virðulegi forseti. Það er vissulega áhyggjuefni fyrir Alþingi sem er að gerast hjá útvarpinu og ég tek undir það að þessa umræðu þarf að taka hér hið snarasta við hæstv. ráðherra sem hafa komið að þessu máli, sem hvorugur er reyndar viðstaddur, hvorugur þeirra er á landinu, hvorki hæstv. menntmrh. né hæstv. dómsmrh. En þetta er vissulega áhyggjuefni og ég held að hæstv. ríkisstjórn ætti að líta í eigin barm áður en hún fer að hafa áhyggjur af frjálsu fjölmiðlunum í landinu.

Frú forseti. Ég var ein þeirra þingmanna sem í umræðunni á þingi um daginn ræddu um túnið heima, eins og hv. þm. Mörður Árnason gat um í upphafi máls síns. Við þurfum auðvitað að gá að því að varðhundar ríkisstjórnarinnar í útvarpsráði búi ekki til ríkisstjórnarútvarp úr Ríkisútvarpinu. Er þessi samþykkt útvarpsráðs til marks um að slíkt sé nú í gangi? Eru hér í gangi þvingunaraðgerðir til þess að gera fréttaflutning einsleitan, gera fréttaflutning þannig úr garði að hann eigi bara að þjóna ákveðnum eða tilteknum pólitískum sjónarmiðum? Ef svo er, þá er hér um afskaplega hættulegt mál að ræða sem alþingismenn þurfa að sjálfsögðu að koma að. Ég spyr sjálfa mig: Hvað liggur að baki þeirri samþykkt sem útvarpsráð hefur gert? Hafa starfsreglur Ríkisútvarpsins um fréttaflutning verið brotnar? Það liggur ekki fyrir. Eða hvað þýðir þetta orðalag ,,að fréttir skuli bornar fram samkvæmt starfsreglum Ríkisútvarpsins um fréttaflutning``? Felur þetta í sér að menn hafi verið að brjóta þessar reglur? Ég fullyrði, virðulegur forseti, sem gamall starfsmaður Ríkisútvarpsins til margra ára, að starfsmenn Ríkisútvarpsins vaka og sofa yfir því að gæta hlutleysis hvern einasta dag. Og ekki nóg með það, þeir gæta að sínu lýðræðislega hlutverki, lýðræðislegu hlutverki miðilsins. Og hvert er það hlutverk lögum samkvæmt? Að sjá til þess að fjölbreytt fréttaflóra ríki í þessum miðli. Og ég fullyrði það við hvern sem heyra vill að starfsmenn Ríkisútvarpsins hafa staðið sig vel í þessum málum. Þeir hafa staðið vörð um lýðræðislegt hlutverk Ríkisútvarpsins svo sómi er að. En það er ekki sómi að þeirri yfirlýsingu eða bókun sem sjálfstæðismenn og framsóknarmenn hafa lagt fram í útvarpsráði og fengið þar samþykkta.

Frú forseti. Rifjum það upp að það var hæstv. forsrh. sem í þessum stól, ekki fyrir margt löngu, lýsti áhyggjum sínum af stöðu mála á fjölmiðlamarkaði. Af þeim sökum er þögn hæstv. utanrrh., varaoddvita ríkisstjórnarinnar, og varaformanns Sjálfstfl. í þessari ágripskenndu umræðu afar sérkennileg og eftirtektarverð. Er það svo að viðbrögðum Sjálfstfl., og ríkisstjórnarflokkanna, við meintri þrengri eignaraðild að fjölmiðlum þessa lands eigi að svara með því einu að ritstýra Ríkisútvarpinu og tryggja það að fréttaflutningur á þeim bænum verði ríkisstjórnarflokkunum þóknanlegur af því að hætta leiki á því vegna þess að breytt eignarhald á prentmiðlum og öðrum ljósvakamiðlum sé með þeim hætti að Sjálfstfl. hafi ekki lengur, frú forseti, þau ofurtök á stærstu fjölmiðlum landsins eins og hann hafði um langt langt árabil? Í því ljósi er þessi æpandi þögn oddvita stjórnarflokkanna eftirtektarverð. Er þetta svar ríkisstjórnarinnar gagnvart frelsi á fjölmiðlamarkaði?

Virðulegi forseti. Það er afar sérkennilegt þegar menn eru sakaðir um að þegja þegar ekki er komin röðin að þeim að fá orðið í ræðustól. Hér er mælendaskrá. Er ekki hv. þm., sem talar um að menn sitji hér og þegi, varaforseti í þinginu? Veit hann ekki hvernig það gengur fyrir sig þegar menn biðja um orðið? Virðulegi forseti. Þessi umræða er mjög sérkennileg og af litlu tilefni, þykir mér. En menn spara ekki stóru orðin frekar en fyrri daginn. Varðhundar ríkisstjórnarinnar í útvarpsráði. Hverjir eru það? Eru það hinir lýðræðislega kjörnu fulltrúar sem Alþingi kýs til að sitja í útvarsráði? Hvers lags orðbragð er þetta? Og hvað á það að þýða að taka svona til máls í sal Alþingis af engu tilefni? Mér er ekki kunnugt um það að ríkisstjórnin, eins og hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir sagði, hafi verið að segja mönnum fyrir verkum í útvarpsráði. Ég þekki það ekki. Ef það er einhver pottur brotinn innan Ríkisútvarpsins, sem vel má vera, þá hygg ég að þeir sem ráða þar ríkjum séu fullfærir um að leysa slík vandamál. En það er mjög athyglisvert að menn skuli sveifla hér orðum eins og ritskoðun, rógsherferð og öðru í viðtali í blaði, sem ég hef reyndar ekki lesið en heyrði hv. þm., málshefjanda, lesa hér upp. Mér finnst það mjög sérkennilegt ef einn starfsmaður Ríkisútvarpsins telur sig þess umkominn að fara með slík orð í fjölmiðlum út af ágreiningi sem kann að vera uppi innan dyra. Mér finnst það óviðeigandi en það er enn meira óviðeigandi að saka ríkisstjórnina um einhverja aðild eða atbeina að slíku eins og hérna hefur verið gert. Það leyfi ég mér að segja, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Hæstv. starfandi menntmrh. Geir H. Haarde segir að hér sé farið upp af litlu tilefni. Er það virkilega svo, virðulegi forseti, að það sé lítið tilefni þegar starfsmönnum Ríkisútvarpsins líður með þeim hætti sem viðkomandi starfsmaður greinir frá í þessu viðtali? Ég vil líka minna á það, virðulegi forseti, að þetta viðtal er ekki að koma upp í einhverju fljótræði eða bræði þessa tiltekna þáttarstjórnanda, heldur kemur það væntanlega til í kjölfar þeirra skipulagsbreytinga sem verið er að gera í útvarpsráði. Breytinga sem gerðar eru í kjölfarið á bréfi sem útvarpsstjóri sendi út um að það væri vinstri slagsíða á þessum umrædda þætti, Speglinum. Og af því að hæstv. fjmrh. talaði mikið um það að verið væri að væna ríkisstjórnina um eitt og annað í þessum efnum, þá er það bara svo, virðulegi forseti, að hæstv. dómsmrh. hefur tjáð sig ansi fjálglega á sinni heimasíðu og víðar, m.a. talað um að það sé vinstri slagsíða á þessum ...

Hefur hann ekki málfrelsi?

Hann hefur að sjálfsögðu málfrelsi en þá verður hann líka að standa fyrir orðum sínum og ríkisstjórnin að standa fyrir því sem hún er að gera á þeim vettvangi sem við erum að ræða um hér. Og það er ekkert óeðlilegt í kjölfarið á slíkum skrifum að við tengjum málið beinlínis ríkisstjórninni. Ég talaði ekki um varðhunda ríkisstjórnarinnar inni í útvarpsráði, ég nefndi aldrei þau orð hér. En auðvitað eru bein tengsl á milli þess sem hæstv. ráðherrar segja annars vegar og hins vegar þess þegar beinlínis í kjölfarið á slíkum ummælum koma skipulagsbreytingar á borð við þær sem nú eru að eiga sér stað í útvarpsráði. Og hæstv. ríkisstjórn getur ekkert vikið sér undan því að taka ábyrgð á því sem þar er að gerast.

Frú forseti. Viðbrögð varaformanns Sjálfstfl. og starfandi hæstv. menntmrh. voru eftirtektarverð við þessari efnislegu umræðu. Hann hafði mest til málanna að leggja að vanda um fyrir þingmönnum vegna orðavals en ekki var aukatekið orð efnislega um þetta mál. Fyrirspurnirnar lutu að þeirri spurningu hvort það gæti hreinlega verið að ríkisstjórnarflokkarnir væru að beita pólitísku valdi sínu innan þessarar stofnunar, sem er sannarlega til staðar og enginn deilir um, með þeim hætti að gera skipan mála sér þóknanlega. Það ylli spurningum og tortryggni. Ég rifja það upp, frú forseti, í ljósi þess að hæstv. fjmrh. var hér þykkjuþungur og nánast móðgaður. Við höfum heldur betur heyrt úr þessum ræðustól einkunnagjafirnar gagnvart öðrum miðlum. Það er eins og mig reki minni til þess að hæstv. forsrh. og raunar fleiri stjórnarliðar hafi farið mikinn yfir eignarhaldi á Fréttablaðinu, og verið með ýmsar meiningar um það hvar það stæði í hinni pólitísku orrahríð svo að ég tali nú ekki um Stöð 2. Það er því ekki í fyrsta skipti sem menn hafa sett á einkunnagjöf til eða frá. Rifjum það upp hér og nú að Ríkisútvarpið er í okkar höndum og okkar eigu og við eigum að fylgjast með og gæta að að þar verði rétt og vel staðið að málum, lögum samkvæmt. Það er því nákvæmlega þetta eftirlitshlutverk sem við eigum að hafa hér með höndum og við erum að vekja máls á. Ég bið hæstv. fjmrh., varaformann Sjálfstfl., að halda ró sinni og koma hér málefnalega inn í þessa umræðu í stað þess að vera nánast móðgaður yfir því að menn leyfi sér að hreyfa við óþægilegum málum. Hann verður bara að venja sig á að lifa við slíkar staðreyndir. Þeir geta kannski hjálpað honum, vinir hans í Sjálfstfl., sem vilja hreinlega leysa málið með því að selja pakkann.

Frú forseti. Ég vil taka undir með hæstv. starfandi menntmrh. og segja að hér er komið upp af litlu tilefni. Ég tek undir orð hans að þeir sem hingað hafa komið upp, fulltrúar stjórnarandstöðunnar, hafa verið ansi stóryrtir og sakað ríkisstjórnina um ritskoðun sem er náttúrlega fáheyrður málflutningur af litlu tilefni. Ég vil benda þeim hv. þingmönnum á sem hafa svo miklar áhyggjur af því að stjórnmálamenn séu að hafa óeðlileg afskipti af því sem fram fer innan þessarar stofnunar að fyrir Alþingi liggur frv. frá mér, hv. þm. Pétri Blöndal og hv. þm. Birgi Ármannssyni sem gengur út á að afskiptum stjórnmálamanna og pólitískra aðila að rekstri Ríkisútvarpins verði algerlega lokið svo og að tengslum ríkisvaldsins af rekstri fjölmiðilsins verði hætt. Ef þeir hafa áhyggjur af því, hv. þingmenn, að stjórnmálamenn séu að misbeita valdi sínu við rekstur og fréttaflutning þessarar stofnunar, eiga menn náttúrlega að hoppa upp í bátinn hjá okkur þingmönnunum og styðja það frv. sem liggur fyrir þinginu, því ef það verður samþykkt þurfa þeir ekki að halda ræður eins og þær sem hér hafa verið haldnar á hinu háa Alþingi.

Frú forseti. Í tilefni þessarar umræðu er rétt að upplýsa það að eina umræðan sem hefur verið um Ríkisútvarpið innan ríkisstjórnarinnar að undanförnu er hækkun afnotagjalda og umræða utan dagskrár um fjölmiðla almennt og mikilvægi þess að Ríkisútvarpið sé sem sterkust stofnun við þær aðstæður sem eru núna í íslenskum fjölmiðlaheimi. Það er síðan útvarpsráðs að fjalla um það hvernig Ríkisútvarpið er best rekið. Þetta er mér vitanlega ekki í fyrsta skipti sem það verða einhverjar skipulagsbreytingar innan útvarpsins. Þær hafa verið fjölmargar í gegnum tíðina. Ég held að það séu ekki nema nokkrir mánuðir síðan, eftir því sem ég man, að skipulagsbreytingar voru þar innan dyra. Það er því ekkert tilefni til þess hér á Alþingi að beina þessu máli sérstaklega að ríkisstjórninni. Það er eðlilegt að það sé rætt á vettvangi Ríkisútvarpsins þar sem allir stjórnmálaflokkar eiga kjörna fulltrúa. Þannig er búið að þessum málum að Alþingi kýs útvarpsráð og þar er vettvangurinn fyrir þá umæðu. Þess vegna finnst mér þessi umræða algerlega tilefnislaus.

Forseti. Ég furða mig ekki á því að hæstv. utanrrh., formaður Framsfl., telji þessa umræðu tilefnislausa. Það sem Framsfl. hefur gert í þessu máli í gegnum fulltrúa sinn í útvarpsráði, sem einnig er aðstoðarmaður hæstv. ráðherra í ríkisstjórninni, flokkssystur hæstv. utanrrh., er að sverjast í fóstbræðralag með Sjálfstfl. um að hlýða skipunum sem boðaðar eru á heimasíðu hæstv. dómsmrh. sem hæstv. fjmrh. virðist ekki lesa. Kannski furðar engan sem þekkir sögu þeirra tveggja hæstv. flokksbræðra í gegnum árin og þeirra samkeppni um vegtyllur og stöður. Málið snýst um þetta: Virtur fréttamaður, varafréttastjóri útvarps, stjórnandi Spegilsins, einn af reyndustu starfsmönnum Ríkisútvarpsins, segir útvarpsstjóra og ráðherra hafa beitt rógi gegn sér og starfsfélögum sínum. Það er það sem við erum að ræða hér, hæstv. forseti, og ég skil vel að formaður Framsfl. og Framsfl. allur skammist sín fyrir hlutdeild sína í þessu máli. Hann á ekki betra skilið en að gera það. Forseti. Hér á landi starfar hljómsveit sem heitir á enskri tungu Brain Police eða Heilalöggan. Það sem við þurfum að skoða er auðvitað hvort við séum ábyrg, þingheimur og framkvæmdarvaldið, fyrir því að hér leiki og spili önnur Brain Police, önnur Heilalögga þar sem útvarpsstjóri stendur og syngur, útvarpsráð spilar á gítarana en hæstv. dómsmrh. situr aftast og ber bumburnar á heimasíðu sinni.

Frú forseti. Það er jafnan þannig að þeir sem tala hæst um ritskoðun og tjáningarfrelsi falla síðan í þá gryfju að ráðast að þeim sem notfæra sér þetta tjáningarfrelsi. Hvað er athugavert við það þó að hæstv. dómsmrh. nýti sér heimasíðu sína til að segja sínar skoðanir á þessum málum? Þá rýkur fólk upp meira að segja í ræðustól Alþingis til þess að kvarta undan því að hann skuli voga sér að hafa einhverja skoðun á einhverju máli.

Nei ...

Það er verið að gagnrýna hann fyrir að setja fram skoðanir sínar um þetta mál og verið að gera því skóna að það sé einhvers konar misbeiting valds í þessu máli. Í hverju felst hún? Felst hún í því að hann tjái skoðun sína á netinu? Það er fáránleg kenning og það er fáránleg kenning sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hélt fram áðan að fulltrúar stjórnarflokkanna sem eru kjörnir af Alþingi til setu í útvarpsráði séu þar einhverjir pólitískir varðhundar. Eða leit hv. þm. Mörður Árnason á sig sem pólitískan varðhund fyrir gamla Alþýðubandalagið eða Samfylkinguna meðan hann sat í útvarpsráði? Gerði hann það? 

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta efh.- og viðskn. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 3/1987, um fjáröflun til vegagerðar, og lögum nr. 29/1993, um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl., með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ingva Má Pálsson, Guðmund Thorlacius, Ólaf Pál Gunnarsson og Elmar Hallgrímsson frá fjármálaráðuneyti, Svein Hannesson og Árna Jóhannesson frá Samtökum iðnaðarins, Sigþrúði Ármann frá Verslunarráði Íslands, Þorleif Þór Jónsson og Gísla Friðjónsson frá Samtökum ferðaþjónustunnar, Guðrúnu Johnsen frá Samtökum atvinnulífsins, Þórð Skúlason og Sigurð Óla Kolbeinsson frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Guðmund Arnaldsson frá Landvara, Runólf Ólafsson frá Félagi íslenskra bifreiðaeigenda, Daníel Björnsson frá bifreiðastjórafélaginu Frama, Ásgeir Eiríksson frá Strætó bs. og Knút Halldórsson frá Landssambandi vörubílstjóra. Þá bárust nefndinni umsagnir um málið frá ríkisskattstjóra, Samtökum sveitarfélaga á Norðurlandi vestra, Félagi hópferðaleyfishafa, Samtökum atvinnulífsins, Samtökum ferðaþjónustunnar, Verslunarráði Íslands, Samtökum iðnaðarins, Sambandi sveitarfélaga á Suðurnesjum, Félagi íslenskra bifreiðaeigenda, bifreiðastjórafélaginu Frama, Alþýðusambandi Íslands, Strætó bs., Landvara, Akureyrarkaupstað og Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Í frumvarpinu eru lagðar til hækkanir á þungaskatti og vörugjaldi af eldsneyti. Þessar breytingar eru í samræmi við tekjuáætlun fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2004. Hér er lagt til að þessar upphæðir í lögunum verði hækkaðar um ekki alveg helming af þeirri hækkun sem orðið hefur á vísitölu framfærslukostnaðar síðustu fjögur ár. Þannig verði mætt þeirri lækkun sem hefur orðið á þessum skatti miðað við verðlag undanfarin fjögur ár en gjaldið hefur verð óbreytt þann tíma og hefur þannig unnið gegn þeirri hækkun á verðlagi sem hefur orðið almennt í landinu. Þetta er því eðlileg aðlögun að því verðlagi en þó ekki nema að hálfu. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir það rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, hv. þm. Gunnar Birgisson, hv. þm. Birgir Ármannsson, og hv. þm. Dagný Jónsdóttir.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir áliti 1. minni hluta efh.- og viðskn. en undir þetta álit rita ásamt mér hv. þm. Össur Skarphéðinsson og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson. Fyrsti minni hluti nefndarinnar leggst alfarið á móti samþykkt frv. sem snýst um að hækka skatta á landsmenn um 1.200 millj. kr. Allir vita að það gengur þvert á loforð og yfirlýsingar stjórnarflokkanna í liðinni kosningabaráttu þar sem lofað var skattalækkunum á landsmenn en ekki skattahækkunum. Þessu frv. er ætlað að hækka annars vegar bensíngjald og hins vegar þungaskatt um samtals 1.000 millj. kr., 600 millj. kr. með hækkuðu bensíngjaldi og 400 millj. kr. með hækkuðum þungaskatti. Síðan leggst virðisaukaskattur ofan á þannig að skattheimtan eykst um tæplega 1.200 millj. kr. Efh.- og viðskn. fékk fjölmarga gesti á sinn fund og fjölmargar umsagnir um þetta mál. Ljóst er að mjög margir þeirra sem tjáðu sig um málið og sendu umsagnir leggjast mjög hart gegn því. Hjá gestum sem mættu á fund nefndarinnar kom fram að þessi hækkun mundi leiða til um 4 kr. hækkunar á bensínlítra og að hækkun þungaskatts mundi leiða til um 2% hækkunar flutningsgjalda, auk hækkunar á gjaldskrá leigubifreiða og vörubifreiða svo dæmi sé tekið. Hér kom fram að niðurstaðan gæti orðið 20--25 þús. kr. útgjaldaauki að meðaltali fyrir hvern bíleiganda. Virðulegi forseti. Í blaði FÍB birtist nýlega grein um boðaðar skattahækkanir. Þar kemur m.a. fram að ef þessar hugmyndir um skattahækkanir ná fram að ganga muni skattheimta ríkissjóðs á næsta ári af bílum og rekstrarvörum þeim tengdum ná sögulegum hæðum og komast í alls 32 milljarða kr. Það er rúmlega 100% þyngri skattbyrði en bifreiðaeigendur bjuggu við árið 1991, á fyrsta starfsári fyrsta ráðuneytis Davíðs Oddssonar, segir í blaði FÍB. ASÍ gagnrýnir þetta frv. mjög og segir að þessar aðgerðir ríkisstjórnarinnar muni hafa beina hækkun á neysluverðsvísitölu upp á 0,12% í för með sér. Auk þess muni þetta leiða til hækkunar á flutningskostnaði og þar með vöruverði, sem er ekki síst alvarlegt fyrir landsbyggðina. Í umfjöllun sinni bendir ASÍ á að hækkun neysluverðsvísitölu muni einnig hafa það í för með sér að skuldir heimilanna muni hækka um tæpan milljarð króna. Það kemur fram í umsögn ASÍ að þeir telja að staða einstakra skuldara muni versna verulega, eins og ég nefndi. Í umsögn ASÍ er tekið dæmi af skuldara sem skuldar 8 millj. kr. í 40 ára húsbréfum. Fyrir hann mun hækkunin leiða til þess að heildarskuldir viðkomandi verða um 100 þús. kr. hærri á lánstímanum en ella hefði orðið. Eins og ég nefndi, virðulegi forseti, er einnig um mjög íþyngjandi landsbyggðarskatt að ræða. Hækkun þungaskatts er enn ein skattahækkunin sem leggst af meiri þunga á landsbyggðarfólk en aðra. Áætlað er að þessi hækkun muni leiða til allt að 2% hækkunar á flutningsgjöldum sem allir vita að eru allt of há. Ég man ekki betur en að rætt hafi verið um það í síðustu kosningabaráttu, m.a. af ráðherrum í þessari ríkisstjórn, að lækka þyrfti flutningsgjöldin og þar með vöruverð á landsbyggðinni sem þegar er allt of hátt. Þá var ekki rætt um að hækka þau eins og hér er gert. Ég hef ekki orðið vör við, virðulegi forseti, að það bóli á einhverjum aðgerðum hjá þessari ríkisstjórn sem miða að því að lækka flutningsgjöldin og þar með vöruverð á landsbyggðinni. Ég tel að hækkun þungaskatts um 8% sé fremur atlaga núverandi ríkisstjórnar að íbúum landsbyggðarinnar og fyrirtækjarekstri á landsbyggðinni. Það kom fram í meðferð efh.- og viðskn. á þessu máli að hækkanir hafa orðið verulegar á undanförnum árum. Þungaskattur af vöruflutningum á lengri leiðum hefur hækkað um 44% frá september 1998 til febrúar 2001 en um 82% ef miðað er við febrúar 1999, eins og gert er í athugasemdum með frv. Ég fullyrði þess vegna, virðulegi forseti, að þungaskattur og eldsneytisgjald eru mjög íþyngjandi landsbyggðarskattar. Það er köld kveðja sem ríkisstjórnin sendir landsbyggðarfólki með afgreiðslu á þessu frv. Það er ástæða til, virðulegi forseti, að vitna til þess sem kemur fram í umsögn Landvara um þetta mál. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Þótt opinberir aðilar virðist ekki telja að þeir hafi aukið tekjur sínar af þungaskatti nema óverulega á síðustu árum hefur lögum og reglum um þungaskatt verið breytt sex sinnum á árunum 1998--2001, þar af hefur verið um hreina skattkerfisbreytingu að ræða í fjögur skipti, þannig að álagningargrunninum sjálfum er umbreytt, sem leitt hefur af sér stigvaxandi skattheimtu á þyngstu ökutækin, tækin sem notuð eru í vöruflutningum á langleiðum.`` Síðar segir, með leyfi forseta: ,,Vöruflutningar á landi hafa aldrei áður verið þjóðinni eins mikilvægir og þeir eru um þessar mundir. Fólk og fyrirtæki um allt land treysta algerlega á gæði og áreiðanleika í vöruflutningum. Atvinnulífið byggir mikilvægustu þætti í starfsemi sinni á tilvist öflugrar og fjölbreyttrar flutningaþjónustu. Vaxandi arðsemi í atvinnulífi víða um land, bætt búsetuskilyrði og efling byggðanna til framtíðar á sér öðru fremur rætur í því öfluga vöruþjónustukerfi, sem flutningamenn hafa byggt upp á síðustu árum. Mikil röskun á rekstrarumhverfi í atvinnugreininni, eins og átt hefur sér stað á liðnum árum, getur stórskaðað þann ávinning sem hagkerfið hefur notið í þessu sambandi á síðustu árum.`` Í fylgiskjali með nál. eru birtar umsagnir frá mörgum aðilum sem lýsa yfir miklum áhyggjum af hækkun þungaskatts og áhrifum hennar á vöruflutninga til og frá landsbyggðinni. Menn telja að hún leiði til hækkunar vöruverðs og skekki enn frekar samkeppnishæfni atvinnufyrirtækja á landsbyggðinni gagnvart höfuðborgarsvæðinu. Ég vil nefna, virðulegi forseti, að í umsögn og máli fulltrúa Strætós bs. kom fram að skattlagning ríkisins á Strætó bs. hafi verið um 230 millj. kr. árið 2002. Nemur sú upphæð um þriðjungi fargjaldatekna byggðasamlagsins það ár. Heildarkostnaður Strætós bs. er um 2 milljarðar króna á ári og tekjurnar um 40% af þessari upphæð. Sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu greiða því um 1.200 millj. kr. með þessari starfsemi, þar af um 230 millj. kr. í ríkissjóð. Þessi hækkun á þungaskatti mun enn auka skattheimtu ríkissjóðs á almenningssamgöngur og er óhætt að segja, hæstv. forseti, að þetta er andstætt öllum áformum um eflingu almenningssamgangna eins og stundum er rætt um. Það liggur einnig fyrir að kostnaður við almenningssamgöngur í þéttbýli fer sífellt vaxandi, ekki einungis á höfuðborgarsvæðinu heldur einnig víða á landsbyggðinni þar sem almenningssamgöngur hafa verið teknar upp í auknum mæli. Hér erum við að ræða um nauðsynlega samfélagslega þjónustu sem ekki er lögbundið verkefni sveitarfélaga. Við í Samf. höfum haft verulegar áhyggjur af þessari skattlagningu á almenningssamgöngur. Ég minni á að á 126. löggjafarþingi, þegar þessar álögur voru hækkaðar, fluttum við sérstaka brtt. um að afnema þungaskatt af almenningsvögnum. Við teljum það afar mikilvægt, bæði út frá umhverfissjónarmiðum og ekki síður út frá því að aukinn rekstrarkostnaður mun örugglega hafa áhrif á hækkun gjaldskrár almenningsvagna svo að dæmi sé tekið. Áhrifin geta auðvitað líka náð til skólaaksturs á vegum sveitarfélaga. Herra forseti. Jafnframt er ástæða til að nefna að við fluttum á þessu sama þingi, 126. þingi, auk þess að leggja til að afnema þungaskatt á almenningsvögnum, tillögu um að heimilt yrði að endurgreiða tvo þriðju hluta virðisaukaskatts af kaupum á almenningsvögnum. Rökin fyrir því voru m.a. þau að það gæti hugsanlega dregið úr notkun á einkabílum. Í því sambandi má benda á að umferðarþunginn er orðinn mjög mikill á höfuðborgarsvæðinu. Slíkar leiðir, lækkun á virðisaukaskatti, eins og við lögðum til, vegna kaupa á almenningsvögnum og síðan afnám þungaskatts af þeim, mundu örugglega hafa áhrif í þá átt að lækka fargjöld almenningsvagna. Við veltum fyrir okkur sams konar brtt. og við fluttum á árinu 1996. Sú staða er nú uppi að ríkisstjórnin hefur fallist á, að því er ég best veit, að leggja niður þungaskattskerfið í núverandi mynd. Auðvitað er spurning hvort nokkuð betra taki við og sumir spá stórhækkun kostnaðar af flutningsstarfsemi með upptöku olíugjalds. Málið er því í ákveðinni biðstöðu sem stendur. Fyrir þinginu liggur brtt. við 2. umr. frá Álfheiði Ingadóttur sem gengur út á það sama og tillaga okkar þingmanna Samf. frá árinu 1996. Við munum að sjálfsögðu styðja þá brtt. Virðulegi forseti. Í nál. okkar er minnt á þá erfiðleika sem eru í rekstri hópbifreiða, m.a. skólabíla sem ég nefndi áður og sveitarfélög þurfa mörg hver að reka. Hækkun þungaskatts mun örugglega auka á erfiðleika þeirra aðila og hugsanlega draga úr þjónustu þeirra. Í umsögn Samtaka ferðaþjónustunnar kemur eftirfarandi fram, með leyfi forseta: ,,Samtökin vilja vekja sérstaka athygli á stöðu hópbifreiða á Íslandi sem hafa búið í mörg ár við stórfelldan taprekstur og mjög takmarkaða endurnýjun. Eigi að vera rekstrargrundvöllur fyrir hópbifreiðar verður að lækka skatta og gjöld af þessari atvinnustarfsemi frekar en að hækka álögur. Það samkeppnisumhverfi sem greinin býr við gerir fyrirtækjunum ókleift að varpa þessum hækkunum út í verðlagið en nú þegar eru hópbifreiðar í mjög mikilli samkeppni við einkabílinn og bílaleigubíla á skemmri leiðum og flug á lengri leiðum.`` Í umsögn Bifreiðastjórafélagsins Frama er þessum hækkunum mótmælt. Þeir segja að boðuð hækkun muni leiða til hækkunar á rekstrarkostnaði leigubifreiða. Þeir benda á að þessi hækkun muni fara út í verðlagið og að lokum lenda á viðskiptavinum leigubifreiðastjóra og hækkun á ökugjaldinu muni draga úr eftirspurn á þjónustu leigubifreiðastjóra og þar með draga úr atvinnu leigubifreiðastjóra og rýra kjör stéttarinnar. Í umsögn Landssambands vörubifreiðastjóra kemur eftirfarandi fram, með leyfi forseta: ,,Varðandi þungaskattinn er ljóst að atvinnugreinin getur ekki tekið á sig þessa hækkun, því mun hún leiða til hækkunar á flutningskostnaði.`` Enn og aftur staðfesta þessar umsagnir, virðulegi forseti, að samþykkt frv. muni leiða til hækkunar á flutningskostnaði og þar með íþyngja landsbyggðinni, m.a. með hærra vöruverði. Síðar segir í sömu umsögn, með leyfi forseta: ,,Okkar viðskiptavinir eru helst íbúar og fyrirtæki í hinum dreifðari byggðum landsins, ríki og sveitarfélög og þeir aðilar sem standa fyrir framkvæmdum eins og t.d. húsbyggingum.`` Einnig er ástæða til, virðulegi forseti, að vitna í umsögn frá Samtökum iðnaðarins en þeir hafa látið breytingar á þessum skatti sig miklu varða eins og fram kemur í umsögn þeirra. Þeir segja að núverandi kílómetragjald þungaskatts sé þegar allt of hátt og þeir leggjast gegn þessari boðuðu 8% hækkun. Þeir segja, virðulegi forseti, að tekjur ríkissjóðs af kílómetragjaldi þungaskatts séu nátengdar umsvifum atvinnulífsins og gjaldið sé nær alfarið greitt af bifreiðum í atvinnurekstri og vöxtur þess í beinu samhengi við vöxt og viðgang atvinnulífsins. Þeir segja í umsögn sinni að þeir leggi til að hætt verði við fyrirhugaða hækkun. Í umsögn frá Samtökum ferðaþjónustunnar segir, með leyfi forseta: ,,Eina röksemdin fyrir þeirri hækkun sem lögð er til í frumvarpinu er að gjaldskrá þungaskatts hafi ekki hækkað síðan 1. júlí 1999 og síðan hafi vísitala neysluverðs hækkað um 20,3%. Því sé orðið tímabært að hækka gjaldtökuna.`` Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Það gleymist hins vegar að fjalla um það í frumvarpinu hverjar tekjur ríkissjóðs hafa verið af þessu gjaldi. Tekjur ríkissjóðs af þungaskatti árið 1999 voru 4.050 milljónir kr. en samkvæmt fjárlagafrumvarpi 2004 er gert ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs af þungaskatti verði kr. 5.573 milljónir. Þetta er hækkun upp á tæp 37,6%.`` Þeir benda á að sérstaka athygli veki að ,,tekjur ríkissjóðs af þungaskatti árið 1999 voru 550 milljónum meiri en gert var ráð fyrir í fjárlagafrumvarpi þess árs.`` Í umsögn Sambands sveitarfélaga í Norðurlandskjördæmi vestra kemur fram, með leyfi forseta, að það komi stjórn SSNV mjög á óvart að lagt sé fram frumvarp nú til að hækka þungaskatt og vörugjald af ökutækjum og eldsneyti þar sem það er stefna ríkisstjórnarinnar að lækka skatta. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Þungaskattur og eldsneytisgjald eru íþyngjandi landsbyggðarskattar og er nú annað þarfara en að auka þá skattlagningu. Stjórn SSNV hefur áður bent á það sem leið til að beita skattkerfinu til jöfnunar lífskjara að lækka þungaskatt af vöruflutningum.`` Síðan kemur fram að stjórn SSNV leggst gegn frumvarpinu. Í umsögn Akureyrarbæjar kemur fram að bæjarráðið bendir á að hækkun sú sem frumvarpið gerir ráð fyrir sé í mótsögn við yfirlýstar fyrirætlanir stjórnvalda um lækkun flutningskostnaðar. Ég vil í lokin vekja athygli á því sem fram kemur í bréfi Félags íslenskra bifreiðaeigenda til nefndarinnar, með leyfi forseta, og er ástæða til að nefna það af því að meginröksemdin fyrir þessari hækkun núna er að ekki hafi orðið hækkun í langan tíma á umræddu gjaldi og því sé ástæða til að færa þetta til samræmis við verðlag. Hér kemur fram, með leyfi forseta: ,,Nýleg töluleg samanburðargögn frá fjármálaráðuneytinu (efnahagsskrifstofu) um tekjur ríkissjóðs af bifreiðum og umferð sem væntanlega eru sett fram til upplýsingar taka ekki tillit til veigamikilla tekjuliða ríkissjóðs af bifreiðanotkun. Í tölugögnin vantar tekjur ríkissjóðs vegna skatttekna af hjólbörðum, varahlutum og viðgerðum bifreiða. Tekjur ríkisins vegna þessara liða á árinu 2001 voru 496 millj. kr. vegna hjólbarða og 2.098 millj. kr. vegna varahluta og viðgerða. Ef við tökum þessar tekjur óbreyttar fyrir komandi ár 2004 þá verða áætlaðar tekjur ríkissjóðs vegna bifreiðanotkunar 32.342 millj. kr. en ekki 29.748 millj. kr.`` --- eins og fram kemur hjá fjmrn. Þetta eru því orðnar gífurlega tekjur sem ríkissjóður hefur af bifreiðaeign. Ég hygg að það megi lengi leita að samanburði í löndunum sem við berum okkur saman við að svona háum fjárhæðum sem ríkisvaldið tekur af bifreiðum og umferðinni í ríkissjóð. Virðulegi forseti. Ég hef lokið við að gera grein fyrir áliti 1. minni hluta efh.- og viðskn. Eins og fram kemur í nál. lýsum við okkur alfarið gegn áformum ríkisstjórnarinnar sem í fyrsta lagi eru í algjörri mótsögn við þá yfirlýsingu sem stjórnarflokkarnir gáfu í kosningabaráttunni um að þeir ætluðu að lækka skatta en ekki hækka þá eins og hér er verið að gera. Í öðru lagi mun þetta íþyngja verulega bifreiðaeigendum og áætlað er að veruleg útgjaldaaukning verði hjá heimilunum vegna heimilisbílsins auk þess sem þetta mun íþyngja rekstri í allri flutningastarfsemi. Síðast en ekki síst, virðulegi forseti, mun þetta íþyngja landsbyggðinni verulega og leiða til hækkunar á vöruverði.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. 2. minni hluta efh.- og viðskn. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 3/1987, um fjáröflun til vegagerðar, og lögum nr. 29/1993, um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl., með síðari breytingum. Í frumvarpinu er lagt til að fast árgjald og kílómetragjald þungaskatts hækki um 8% og lögð er til 8% hækkun á almennu og sérstöku vörugjaldi af eldsneyti. Hækkuninni er ætlað að skila ríkissjóði samtals um 1 milljarði kr. á ári. Álögur af þessu tagi jafngilda beinni skattahækkun og munu auka útgjöld heimilanna bæði beint og óbeint. Hækkanirnar sem í þessu frumvarpi felast eru liður í 2,2 milljarða kr. skattahækkun á heimilin í landinu í samræmi við tekjuáætlun fjárlagafrumvarps fyrir árið 2004. Lýsir Vinstri hreyfingin -- grænt framboð andstöðu við þær fyrirætlanir. Margir komu á fund efh.- og viðskn. og má segja að allir þeir gestir hafi verið því sammála að of miklar álögur væru á umferðina nú þegar og engin ástæða væri til að hækka sérstaklega þessi gjöld enda hefðu tekjur af þeim til ríkissjóðs vaxið mjög umfram verðlagshækkanir á undangengnum árum vegna þess hve umferðin sjálf hefur vaxið. Þær álögur sem boðaðar eru í frv. munu að mati hagsmunaaðila sem komu á fund efh.- og viðskn. m.a. þýða að bensínlítrinn hækkar um 4 kr. sem þýðir um 20--25 þús. kr. álögur á hvern bíleiganda á ári. Einnig mun það þýða 2% hækkun flutningsgjalda sem mun renna beint út í verðlagið, einkum á landsbyggðinni, og hækka þar vöruverð sem er nú nógu hátt fyrir. Þetta mun valda versnandi samkeppnisstöðu ferðaþjónustu, hækkun á gjaldskrá almenningsvagna, vörubifreiða og leigubifreiða og loks mun þetta enn þyngja álögur á sveitarfélög sem halda úti almenningssamgöngum og skólaakstri. Í áliti frá Alþýðusambandi Íslands kemur fram að 8% hækkun á þungaskatti og vörugjaldi af eldsneyti muni hækka vísitölu neysluverðs um 0,12% og auka skuldir heimilanna um tæpan milljarð kr. Í umsögn ASÍ segir, með leyfi forseta: ,,Af athugasemdum við frumvarpið má ráða að meginröksemdafærslan fyrir því að hækka umrædd gjöld sé að þau hafi ekki hækkað í takt við breytingar á neysluverðsvísitölu. Að mati ASÍ fá slík rök ekki staðist. Benda má á að verði frumvarpið samþykkt hefur það í för með sér beina hækkun neysluverðsvísitölu upp á 0,12% auk þess sem búast má við að það leiði til hækkaðs flutningskostnaðar og þar með vöruverðs. Spyrja má hvort slíkt kalli aftur á hækkun gjaldanna.`` Í þessu sambandi langar mig til þess að vitna til orða fulltrúa FÍB sem kom á fund nefndarinnar --- og geri það eftir minni --- þegar hann varaði við sjálfkrafa hækkunum af þessu tagi, því eins og fram hefur komið eru röksemdirnar fyrir þessari hækkun þær að það sé svo langt síðan hækkað var síðast. Hann líkti þeim hugsunarhætti og verðhækkunum af þessu tagi við einstreymisloka sem alltaf skaffar fé miðað við einhverja vísitölu --- og hún er þá bara valin hverju sinni eftir því sem hægt er að hækka meira --- og er algjörlega óháð breytingum, til að mynda tæknibreytingum og mögulegum sparnaði og dregur þess vegna mjög úr hvata til að leita hagkvæmari leiða og nýrra lausna. Ég verð að taka undir þetta, virðulegi forseti. Það er ekki sjálfgefið að alltaf eigi bara að hækka, ég tala nú ekki um þegar það bítur svo í skottið á sér og veldur aftur hækkun á neysluverðsvísitölu, og allra síst þegar ljóst er að tekjur ríkissjóðs af þessum gjöldum hafa vaxið langt umfram verðlag á undangengnum árum. Að teknu tilliti til fyrirhugaðra framkvæmda á Austurlandi, þá munu tekjur af umferðinni, bara umferðaraukningunni þar, fara mjög langt með að ná þeim tekjum sem ríkissjóður ætlar sér að taka inn án hækkunarinnar. Í áliti Sambands sveitarfélaga á Norðurlandi vestra er lýst undrun á þessum fyrirhugaða landsbyggðarskatti sem sambandið kallar svo. Í áliti þeirra segir, með leyfi forseta: ,,Þungaskattur og eldsneytisgjald eru íþyngjandi landsbyggðarskattar og er nú annað þarfara en að auka þá skattlagningu.`` Bæjarráð Akureyrar bendir einnig á að ,,hækkun sú sem frumvarpið gerir ráð fyrir er í mótsögn við yfirlýstar fyrirætlanir stjórnvalda um lækkun flutningskostnaðar``. Í áliti Alþýðusambands Íslands kemur fram að þessar hækkanir muni hafa neikvæðari áhrif á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu, einkum á stöðum þar sem erfitt hefur verið að halda uppi verslun og þjónustu. Verði frumvarpið að lögum muni það reynast enn erfiðara að mati Alþýðusambands Íslands. Fulltrúar Samtaka ferðaþjónustunnar lýstu því að þessar fyrirhuguðu hækkanir muni hafa slæm áhrif á samkeppnisstöðu greinarinnar og sérstaklega hópbifreiða sem hafa í mörg ár búið við taprekstur og mjög takmarkaða endurnýjun. Í áliti þeirra segir, með leyfi forseta: ,,Eigi að vera rekstrargrundvöllur fyrir hópbifreiðar verður að lækka skatta og gjöld af þessari atvinnustarfsemi frekar en að hækka álögur.`` Þannig er sama til hvaða átta er litið varðandi þessi gjöld. Á fund efh.- og viðskn. komu fulltrúar allra stærstu hagsmunasamtaka í landinu, fulltrúar Sambands íslenskra sveitarfélaga, fulltrúar Alþýðusambands Íslands, fulltrúar FÍB og fulltrúar Samtaka atvinnulífsins og það var alveg sama hvar borið var niður, allir voru undrandi á þessari fyrirhuguðu skattlagningu, ekki síst kannski þeir stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar sem þarna voru sem benda eðlilega á að þetta sé í hrópandi mótsögn við það sem ríkisstjórnin hefur á vörum á tyllidögum, sem er að lækka flutningskostnað og jafna vöruverð á landsbyggðinni og létta álögum af almenningssamgöngum til þess að greiða fyrir hlut þeirra í umferðinni. Þá er ég komin að þeim þætti sem eru álögur á almenningssamgöngurnar, því að hækkun þungaskatts um 8% mun enn auka skattlagningu ríkissjóðs á almenningssamgöngur. Áhrifin munu væntanlega verða tvíþætt, í fyrsta lagi hækkun á gjaldskrám almenningsvagna. Við vitum hverjir nota almenningsvagna til að mynda á höfuðborgarsvæðinu. Það eru ekki tekjuhæstu hóparnir. Það eru tekjulægstu hóparnir og hækkun á fargjöldum almenningsvagna er afar viðkvæmt mál og erfitt. Í öðru lagi mun þessi hækkun einnig valda versnandi afkomu sveitarfélaga sem þegar greiða háar fjárhæðir með almenningssamgöngum. Þá eru ótalin áhrifin á skólaakstur á vegum sveitarfélaga en hækkun á þeim útgjaldalið getur hæglega komið niður á annarri þjónustu skólanna. Mig langar til þess að gera þessi atriði hér aðeins frekar að umtalsefni og byrja á því að segja að það er ekki lögboðið verkefni sveitarfélaga í landinu að halda uppi almenningssamgöngum. Það hefur hins vegar verið vaxandi krafa um þjónustu af þessu tagi og sveitarfélögin hafa mörg hver af veikum burðum reynt að halda úti almenningssamgöngum, ferliþjónustu fyrir fatlaða og skólaakstri. Þrátt fyrir allar álögurnar sem ríkið leggur á þetta greiða sveitarfélögin gríðarlega háar upphæðir í niðurgreiðslur með þessari þjónustu. Ég ætla að taka dæmi af Strætó bs. sem er byggðasamlag og er í eigu sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu. Þetta er stórt fyrirtæki sem rekur um 110 vagna. Sjálft á fyrirtækið 74 vagna en verktakar hina. Tekjur Strætós bs. af fargjöldum eru um 2 milljarðar á ári en sveitarfélögin greiða með þessum rekstri 1.200 millj. kr. En hvað skyldið ríkið svo hafa tekið af rekstri Strætós bs. á síðasta ári? Það voru 230 millj. kr. sem er þriðjungurinn af því sem sveitarfélögin greiða með þessum rekstri. Þessar álögur eru af ýmsu tagi. Þær eru ekki bara þungaskatturinn heldur er þetta virðisaukaskattur af rekstrarvörum og kaupum á vögnum. Þetta er verðjöfnun á gasolíu og þetta eru bifreiðagjöld og tryggingagjald launa. En hjá Strætó bs. nam 30% þungaskattur sem fyrirtækinu er gert að greiða 35,1 millj. kr. á árinu 2002. Miðað við umfang þeirrar starfsemi og þær almenningssamgöngur sem önnur sveitarfélög halda úti á landinu, sem er til að mynda á Akureyri þar sem eru átta vagnar í það heila ef ferliþjónustan er tekin með, á Ísafirði þar sem haldið er uppi almenningssamgöngum, í Fjarðabyggð, það hefur líka verið gert á Suðurnesjum og jafnvel á Árborgarsvæðinu --- og við skulum gera okkur grein fyrir því að kröfur um þessa þjónustu fara vaxandi með stækkuðum sveitarfélögum --- ef litið er til umfangs þessarar þjónustu á landsvísu og þeirra fjárhæða sem Strætó bs. greiðir, má ætla að tekjur ríkissjóðs af þungaskatti á almenningsvagna á næsta ári losi 50 millj. kr. verði þessi 8% hækkun að veruleika. Mig langar líka til þess að nefna hér aðeins ítarlegar skólaaksturinn. Á þessu ári er áætlað að skólaakstur kosti sveitarfélögin í landinu rúmar 400 millj. kr., þ.e. aðeins þau sveitarfélög sem fá endurgreitt úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga, skv. 13. gr. laga um tekjustofna sveitarfélaga, fá 21,5% endurgreitt vegna skólaaksturs. Það eru 72 sveitarfélög sem halda uppi skólaakstri með þessum hætti og fá þessa endurgreiðslu en þetta er auðvitað alger lágmarkstala vegna þess að stór sveitarfélög sem hafa umfangsmikinn skólaakstur innan sinna umdæma, eins og til að mynda Mosfellsbær, eru ekkert inni í þessari tölu þannig að það má ætla að skólaakstur yfir landið í heild á þessu ári losi 500 millj. kr. Fulltrúi hópferðabifreiða, þ.e. Samtaka ferðaþjónustunnar, sem kom á fund efh.- og viðskn. fór ekki í launkofa með það að þessari hækkun yrði velt beint yfir á sveitarfélögin. Við sem höfum verið hér í sölum undanfarna daga vitum að það verður ekki sótt aukið fé í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga til þess að koma á móti þessari auknu tekjuöflun ríkisins því þar er líka verið að skera niður þjónustuna og samneysluna eins og er yfirlýst stefna þessarar ríkisstjórnar. Því er hætt við, virðulegi forseti, að þessar auknu álögur á skólaakstur og sveitarfélögin í landinu muni koma til með að skerða aðra þjónustu skólanna. Og þá er útséð að það verður erfiðara fyrir þessi sveitarfélög að halda úti þessari þjónustu, bæði hvað varðar almenningsvagna og skólabíla og þetta mun draga verulega úr þeim nýjungum í þjónustu sem stækkuð sveitarfélög bjóða almenningi í sínum umdæmum. Mig langar til þess að vekja athygli á því, virðulegi forseti, að nýlega var kynnt könnun á afstöðu Reykvíkinga til þjónustu borgarinnar. Menn voru spurðir um hverjir væru helstu kostir og gallar borgarinnar. Ég vil byrja á því að taka það fram að flestir telja að þjónusta borgarinnar sé í það heila frekar góð eða mjög góð, um 73%, og þeim hefur fækkað verulega frá síðustu könnun sem telja að hún sé fremur eða mjög slæm eða hvorki né, en það er ekki aðalatriði þessa máls. Ég ætlaði að nefna það að helstu gallar Reykjavíkur eru að mati þeirra sem spurðir voru of mikil bílaumferð, slæmt gatnakerfi, slæmar almenningssamgöngur, borgin er of dreifð. Og hverju má breyta í borginni, virðulegi forseti? Bæta samgöngur, betri almenningssamgöngur, færri einkabílar, efling miðborgarinnar, bætt umferðarmenning. Umferðin skorar á báða kanta, bæði þar sem bæta má, eðlilega, og þar sem eru verstu gallarnir. Ég ætla að vitna til umsagnar Borgarráðs Reykjavíkur um þetta frv. sem hér liggur fyrir en þar er eðlilega vísað til þess að í greinargerð með samgönguáætlun sem hefur verið samþykkt á Alþingi er kynnt það markmið að frekari stuðningur ríkisins við almenningssamgöngur sé æskilegur og stefna eigi að því að ríkið endurgreiði sveitarfélögunum álögð gjöld að fullu. ,,Aukin hlutdeild almenningssamgangna leiðir til hlutfallslega minni notkunar einkabíla, sparnaðar í viðhaldi gatna, auk þess að geta orðið til þess að seinka megi framkvæmdum við stór og kostnaðarsöm umferðarmannvirki um einhvern tíma, mannvirki sem að mestu eða öllu leyti eru greidd úr sjóðum ríkisins``, eins og segir, með leyfi forseta, í umsögn borgarráðs Reykjavíkur um þetta frv. Í greinargerð með samgönguáætlun er lagt til að í samráði við sveitarfélögin verði farið yfir þetta fyrirkomulag, þessa meðgjöf almenningssamgangna í ríkissjóð, sem mér sýnist svona lauslega reiknað miðað við umfangið að gæti hafa verið á síðasta ári eitthvað á bilinu 250--300 millj. kr. Það er lagt til að farið verði yfir þetta í samráði við sveitarfélögin og að farið verði í að endurgreiða þetta álag að fullu. Ég get ekki annað en tekið undir þessi orð borgarráðs Reykjavíkur og það er mjög brýnt að farið verði yfir þetta í heild samkvæmt samgönguáætluninni. En Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur áður lýst sig andvíga þeirri skattlagningu sem hér er boðuð, og við vísum til varnaðarorða og upplýsinga sem fram komu bæði í umsögnum og í máli þeirra sem komu á fund efh.- og viðskn. Ég geri, virðulegi forseti, sem 2. minni hluti nefndarinnar, sérstaka brtt. á þskj. 465 um niðurfellingu þungaskatts af almenningsvögnum. Þá vil ég geta þess að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hafa lagt fram frv. til laga um endurgreiðslu 2 / 3 hluta virðisaukaskatts við kaup á nýjum almenningsvögnum frá 1. september 2000 til 31. desember 2005, en það er sama endurgreiðsla og aðrar hópferðabifreiðar hafa notið. Þessi tillöguflutningur er í samræmi við þá stefnu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs að auka hlut almenningssamgangna í umferðinni. Eins og fram kom í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur flutti Margrét Frímannsdóttir sem 1. flm. og Jóhanna Sigurðardóttir tillögu svipaðs efnis á 126. löggjafarþinginu og hefur 1. minni hluti nefndarinnar lýst stuðningi við þessa tillögu mína hér nú. Í þessari tillögu, virðulegi forseti, felst það að 30% álagning þungaskatts á almenningsvagna í áætlunarferðum, þ.e. á almenningssamgöngur, er felld niður. Rökin eru þau helst sem ég nefndi áðan, með tilvísun í samgönguáætlun ríkisstjórnarinnar sem ekki hefur verið staðið við, að létta þessum álögum alveg af almenningssamgöngum. Hér er ómakið tekið af ríkisstjórninni að þessu leyti hvað varðar þungaskattinn. Ég vil enn fremur benda á að þetta kemur verst niður á sveitarfélögunum í landinu bæði vegna hækkaðs vöruverðs og vegna almenningssamgangna og skólaaksturs, og hækkun á þungaskatti getur munað því að frumkvæði sveitarfélaganna hvað varðar almenningssamgöngur verði að engu og getur fælt ný sveitarfélög frá því að fara inn á sömu braut. Tekjutap ríkissjóðs sem hlytist af samþykkt þessarar tillögu má telja vera um 50 millj. kr. að því meðtöldu stjórnarmeirihlutinn standi fast á því að hækka þungaskattinn um 8%. Ég vil að lokum, virðulegi forseti, skora á hæstv. ríkisstjórn og hæstv. fjmrh. að standa nú við stóru orðin í samgönguáætluninni og hætta við að leggja þessar miklu álögur á sveitarfélögin í landinu og almenningssamgöngur.

Hæstv. forseti. Það frv. sem við ræðum hér snýst um skattahækkanir á almenning í landinu og það sem verra er, þessi skattlagning leggst misjafnlega á fólk eftir því hvar það býr á landinu. Á ég þá sérstaklega við þann hluta sem er í þessu frv. um hækkun þungaskatts sem mun leiða til hækkunar flutningsgjalda, sem auðvitað virkar langverst á íbúa landsbyggðarinnar og fyrirtækjarekstur á landsbyggðinni. Þar að auki er í þessu frv. hækkun á bensíngjaldi um 600 millj. sem leiðir til allt að 20--25 þús. kr. hækkunar á rekstrarkostnaði bíls og er því skattahækkun á allan almenning í landinu sem á og rekur bíl. Ofan á þessar tölur, þessar 600 millj. í bensínskatt og 400 millj. í þungaskatt, leggst svo virðisaukaskattur sem áætlað er að geti verið einar 200 millj. þannig að samtals er talið að þessi skattheimta sé hér upp á 1.200 millj. Virðulegi forseti. Ég ætla að skipta ræðu minni í tvennt, annars vegar um það sem snýr að þungaskatti og almennum lífsskilyrðum íbúa landsbyggðarinnar og hins vegar að bensíngjaldinu sem virkar náttúrlega á höfuðborgarbúa jafnt sem landsbyggðarbúa í þessum auknu útgjöldum sem ég hef hér getið um. Það er svo, virðulegi forseti, að hér hefur margoft verið rætt um þetta af þeim sem hér stendur, um flutningskostnað og skattálögur á landsbyggðina, svokallaða landsbyggðarskatta, og ráðherrar í hæstv. ríkisstjórn, sér í lagi kannski framsóknarráðherrar, hafa verið duglegir að ræða um það á tyllidögum og á kosningafundum að þetta sé orðið allt of hátt og það sé nauðsynlegt að lækka þetta en ekkert bólar á aðgerðum til lækkunar heldur birtast hér aðgerðir til hækkunar. Og ég trúi því ekki, virðulegi forseti, en ég vildi hafa sagt það strax hér, að ætlun ríkisstjórnarinnar sé að sækja 1.200 millj. kr. í ríkiskassann í sköttum af umferð til þess að nota einhvern hluta af því, 100--400 millj. eða jafnvel 500 millj. til að búa til jöfnunarsjóð flutningsgjalda eins og hæstv. iðnrh., ráðherra byggðamála, hefur stundum talað um og sagt að væri í bígerð og ætti eftir að leggja fyrir Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, og fá stimplun á þá leið sem þar er. Ef svo er, þá er það alveg með ólíkindum að fyrst eigi að ganga fram í þessum skattahækkunum og hækka álögur á þá íbúa sem eiga svo að fá niðurgreiðslur eftir einhverju framsóknarkerfi þar á eftir. Það er alveg með ólíkindum. Ég sagði áðan, virðulegi forseti, að ég ætlaði að fjalla um þungaskattinn, hækkun flutningsgjalda og áhrif þeirra á landsbyggðina. Hæstv. fjmrh. er meðal okkar í þingsal í dag og fylgist með máli sínu. Ég hef áður sagt að hann er þekktur fyrir það og mættu aðrir ráðherrar taka hann sér til fyrirmyndar hvað það varðar að fylgjast með sínum málum, hvort sem það er við 1. umr., 2. umr. eða 3. umr. Það er hið besta mál og til fyrirmyndar. Ég hef áður vitnað til vefrits fjmrn. sem kom út 27. febrúar í aðdraganda kosninga. Þar var fjallað um byggðaþróun og hvort byggðaþróun væri að komast í jafnvægi. Með þeim greinaskrifum birtist mynd af Íslandi þar sem gefnar voru upp tölur, eftir hinum gömlu kjördæmum, sem sögðu hvort íbúum hafði fækkað þar eða fjölgað. Á þessu Íslandskorti má sjá íbúaþróun eftir landshlutum árin 1992--2002. Þar kemur m.a. fram að íbúum í Vestfjarðakjördæmi fækkaði um 18,1% á þessu tíu ára tímabili. Íbúum Norðurlandskjördæmis vestra fækkaði um 11,1%, íbúum Austurlandskjördæmis fækkaði um 10%, íbúum Norðurlandskjördæmis eystra fjölgaði reyndar um 0,3%, þ.e. það stóð nánast í stað. Sama má segja um Vesturlandskjördæmi. Íbúum Suðurlandskjördæmis fjölgaði um 3,9%, íbúum hins gamla Reykjaneskjördæmis fjölgaði um 8,4% og í Reykjavíkurkjördæmi fjölgaði íbúum um 18,4%. Þetta er mjög gott kort eins og ég hef áður sagt. Fyrirsögn greinarinnar var ,,Er byggðaþróunin að komast í jafnvægi?`` Í greininni kom eftirfarandi fram, með leyfi forseta: ,,Undanfarin ár hefur verið mikill straumur fólks til höfuðborgarsvæðisins af landsbyggðinni. Stjórnvöld hafa viljað sporna við þessum miklu flutningum meðal annars vegna þess að þeir hafa í för með sér kostnað fyrir samfélagið, bæði ríki og viðkomandi sveitarfélög. Byggja þarf og reka samfélagsleg mannvirki í stað annarra sem eru vannýtt og þar sem fólki fækkar vex kostnaður á hvern íbúa við að veita opinbera þjónustu. Fólksfækkun hefur tilhneigingu til að verða að vítahring sem erfitt getur reynst að rjúfa. Á hinn bóginn er eðlilegt að fólk leitist við að búa við bestu lífsskilyrði sem kostur er á og það kann að leiða til ákvörðunar um að flytja sig um set.`` Það er til gamall og góður málsháttur sem er svohljóðandi, virðulegi forseti: ,,Bragð er að þá barnið finnur``. Það datt mér í hug er ég las þessa ágætu útlistun fjmrn. á byggðaþróun á árunum 1992--2002. Sem betur fer virðist sem örlítið sé að draga úr fólksflutningunum og það er vel. En ég las þetta upp, virðulegi forseti, vegna þess að fjmrn. telur það réttilega eðlilegt að fólk leitist við að búa við bestu lífsskilyrði. Þá spyr ég, virðulegi forseti: Er það frv. sem hæstv. fjmrh. hefur flutt fyrir hönd hæstv. ríkisstjórnar gert til að búa til betri lífsskilyrði íbúa landsbyggðarinnar? Eða er verið að búa til betri lífsskilyrði fyrir íbúa höfuðborgarsvæðisins og jafnframt íbúa landsbyggðarinnar sem geta, vilja eða neyðast til að flytjast til höfuðborgarsvæðisins? Ég tel, virðulegi forseti, að frv. sem hér er til umræðu, sérstaklega þungaskattshækkunin, verði til að minnka samkeppnishæfni atvinnurekstrar á landsbyggðinni og muni draga þróttinn úr fyrirtækjarekstri á landsbyggðinni og þar með fækka störfum þar. Í því sambandi nægir að vísa til gagna sem birst hafa í mörgum opinberum ritum, m.a. frá Samtökum atvinnulífsins. Á Akureyri var gerð könnun meðal forsvarsmanna atvinnufyrirtækja. Þar kom fram að sumir sem greiða óheyrilega há flutningsgjöld hugleiði að færa atvinnustarfsemi sína af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins til að spara sér hina miklu skattheimtu sem felst í flutningskostnaðinum. Lífsskilyrðin á landsbyggðinni verða ekki bætt með þessu frv. sem hefur í för með sér hækkun. Þótt hún sé lítil, 2%, þá leggst hún ofan á geysimikla hækkun undanfarinna ára, allt frá 1998. Ég kem betur að því síðar, þ.e. 40% hækkun vegna greiðslu þungaskatts hjá þeim flutningsfyrirtækjum sem keyra lengstar leiðir. Það er engan veginn hægt að sjá, virðulegi forseti, að þetta frv. sé í takt við það sem sagt er á tyllidögum, sem sagt var fyrir kosningar af núverandi ríkisstjórnarflokkum og frambjóðendum þeirra. Ég kem kannski að því síðar. Virðulegi forseti. Upp í huga minn kom grein sem ég klippti einu sinni úr Morgunblaðinu. Í henni var verið að lýsa ástandinu á landsbyggðinni í Noregi gagnvart höfuðborginni. Fyrirsögnin var ,,Uppreisn á landsbyggðinni``. Mig langar að lesa úr þessari grein, með leyfi forseta. Mér finnst að þó að þessi grein sé um ástandið í Noregi fyrir nokkrum árum --- ég man ekki hvenær þetta birtist í Morgunblaðinu, það skiptir ekki öllu máli --- fyrir tveimur eða þremur árum, þá sé margt í þessari frétt sem heimfæra mætti upp á Ísland. Hef ég nú lesturinn, með leyfi forseta: ,,Mikill kurr er á norsku landsbyggðinni um þessar mundir en fólki þar finnst sem Óslóarvaldið og peningahyggjan, sem það láti stjórnast af, hafi ekki lengur neinn skilning á því lífi, sem lifað er utan höfuðborgarsvæðisins.`` Nokkru síðar segir, með leyfi forseta: ,,Umkvörtunarefnin eru mörg, meðal annars, að miðstjórnarvaldið í Ósló sogi til sín fólk og fé á sama tíma og verið sé að fækka opinberum störfum úti á landi. Fjárhagur sveitarfélaganna fari versnandi en kröfurnar til þeirra aukist hins vegar stöðugt. ,,Ríkisstjórnin veður svo í peningum, að hún er með sérstaka menn á sínum snærum til að ávaxta auðinn. Samt berjast margir í bökkum úti á landsbyggðinni,`` segir Jan Moen í Syðri-Þrændalögum og bætir því við, að Noregur sé orðinn að eins konar ,,kauphallarsamfélagi``. ,,Þær byggðir, sem renta sig ekki nógu vel á þessum markaði, eru bara lagðar niður.```` Svo mörg voru þau orð, virðulegi forseti, um ástandið á landsbyggðinni í Noregi fyrir nokkrum árum. Margt mætti taka úr þessari grein og gera úr því grein um ástandið á landsbyggðinni í dag þar sem orðinu ,,Óslóarvaldið`` yrði snúið yfir í ,,Reykjavíkurvaldið``. ,,Miðstjórnarvaldið í Ósló`` yrði ,,miðstjórnarvaldið í Reykjavík``. Það sem sagt er í greininni um kauphallarsamfélagið getur líka átt við um höfuðborgarsamfélagið á Íslandi sem verið er að byggja upp í dag. Svo má velta vöngum yfir því sem sagt er í lok fréttarinnar um ástandið í Noregi: ,,Þær byggðir sem renta sig ekki nógu vel á þessum markaði, eru bara lagðar niður.`` Við höfum sem betur fer, virðulegi forseti, ekki lagt niður neinar byggðir hér á landi en óneitanlega læðist að manni sá grunur það geti gerst hægt og sígandi. Aðgerðaleysi í byggðamálum og aukin skattheimta á landsbyggðarfólk og fyrirtækjarekstur á landsbyggðinni gæti leitt til þess að það sem ég var að lesa í lok þessarar greinar gæti orðið staðreynd eftir 10--20 ár. Ég vona sannarlega að svo verði ekki. Hæstv. núverandi ríkisstjórn, ásamt síðustu ríkisstjórnum, ber lagaleg skylda til að leggja fram þál. um stefnu í byggðamálum. Það hefur þessi ríkisstjórn gert eins og aðrar þar á undan. Þetta eru oft og tíðum fallegar og góðar ályktanir, uppfullar af ýmsum góðum hugmyndum og tillögum en því miður vantar upp á að þeim sé fylgt eftir og mörgu af því góða sem sett er á blað sé hrint í framkvæmd. Þingsályktun um stefnu í byggðamálum fyrir árin 2002--2005 sem nú er í gildi var frekar snubbótt. Hún er hálf A4 síða. Hún er í fimm liðum. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Meginmarkmið áætlunarinnar verði eftirfarandi: a. Að draga úr mismun á lífskjörum og afkomumöguleikum fólks milli byggðarlaga í landinu og skapa íbúum á landsbyggðinni sem hagstæðust búsetuskilyrði.`` Og síðan í e-lið: ,,Að stuðla að fjölbreyttu atvinnulífi, jöfnun starfsskilyrða og að fyrirtæki á landsbyggðinni geti nýtt atvinnukosti sína sem best með sjálfbæra nýtingu auðlinda og góða umgengni um náttúru landsins að leiðarljósi.`` Fallegt. Þetta eru góð markmið. En erum við að vinna okkur í þessa átt? Nei, því miður ekki í mjög mörgum atriðum. Sannarlega skal ekki dregið úr því sem vel hefur verið gert. Þar kemur fyrst upp í hugann stofnun Háskólans á Akureyri sem er sennilega ein best heppnaða byggðaaðgerð sem farið hefur verið í hin síðari ár. En svo koma ýmis smámál sem sitja á hakanum, svo maður tali ekki um það sem við erum að fjalla um hér, aukna skattheimtu á flutninga sem eru afar mikilvægir í atvinnurekstri í dag. Aðstæður hafa breyst mikið síðustu ár. Skipaflutningar hafa að miklu leyti dregist saman. Við þá er ekki notast eins mikið og áður fyrr. Við þurfum ekki að fara mjög mörg ár aftur í tímann til að rifja upp þegar íslenska ríkið rak Skipaútgerð ríkisins og greiddi talsvert háar fjárhæðir með henni. Það var auðvitað niðurgreiðsla á flutningskostnaði. Nú er það svo, virðulegi forseti, að sá sem hér stendur er ekki unnandi ríkisreksturs á flutningastarfsemi. Sá sem hér stendur grét ekkert að Skipaútgerð ríkisins skyldi lögð niður á sínum tíma. En ég harma að þeir peningar sem þá voru veittir af ríkinu til niðurgreiðslu á flutningastarfsemi skuli ekki hafa verið settir í sjóði til að koma til móts við það sem gerðist þar á eftir, hinar stórauknu álögur á flutningastarfsemi með hækkun þungaskatts og alls konar lögum og reglugerðum sem okkur var skylt að taka upp samkvæmt tilskipunum frá Evrópusambandinu, t.d. reglum um ökurita og aksturstíma bílstjóra. Auðvitað hefur þetta allt hækkað flutningsgjöld en þungaskatturinn hefur stórhækkað. Til að hafa það alveg á hreinu þá stórhækkaði þungaskatturinn eftir þann úrskurð Samkeppnisstofnunar á sínum tíma að fella yrði afsláttargjald og hámarksgjald niður. Ef það hefur verið rétt hjá Samkeppnisstofnun, sem ég reyndar leyfi mér að efast um vegna þess að þar var fjallað um að ekki mætti mismuna, má þá mismuna íbúum landsins eftir því hvar þeir búa á landinu með því að láta suma greiða hærri skatta af flutningastarfsemi? Ég leyfi mér að efast um það. En ég gagnrýni það auðvitað að í framhaldi af þessum úrskurði Samkeppnisstofnunar hafi hið háa Alþingi ekki gripið til aðgerða til þess að leiðrétta þetta á annan hátt vegna þess að það var sannarlega hægt. Þetta hefur svo haft það í för með sér að greiðsla þungaskatts hefur hækkað um 40--45% á flutningalest sem svo er kölluð, þ.e. flutningabíl með tengivagn sem ekur um 140 þús. km á ári. Það er ekki mikill akstur ef miðað er við vegalengd milli þeirra staða þar sem hún er mest, t.d. frá Reykjavík og austur á land eða vestur á firði. Röksemdafærslan í frv. sem við erum að ræða, aðalrökstuðningur hæstv. ríkisstjórnar fyrir þessum hækkunum er í raun öfugmæli vegna þess að við sjáum það í öllum tölum að þungaskattur hefur skilað miklu meiri tekjum til ríkissjóðs en gert var ráð fyrir jafnvel og þungaskattstekjurnar hafa aukist mjög mikið. Því er ekki þörf á því að hækka þungaskattinn vegna vísitölubreytinga eins og hér er sagt vegna þess að þungaskatturinn hefur sífellt skilað meiru og meiru til ríkissjóðs eins og allar tölur staðfesta. Virðulegi forseti. Ég átti þess kost að sitja í efh.- og viðskn. þegar þetta frv. var rætt og var mjög athyglisvert að fylgjast þar með gestum okkar á þessum fundi. Þar kom m.a. fram mjög mikil gagnrýni á þá röksemdafærslu ríkisstjórnarinnar að nota vísitölu neysluverðs til þess að hækka þetta vegna þess að hún hefði hækkað, sögðu þeir, um 20,3% á þessu tímabili en gjaldið haldist óbreytt. Þá var m.a. mjög eftirtektarvert hvernig fjallað var um þennan lið í umsögn Samtaka ferðaþjónustunnar um frv., þ.e. um röksemdafærsluna fyrir hækkuninni, röksemdafærsluna fyrir því að sækja meira í vasa almennings af bensínkostnaði og sækja meira í vasa þeirra sem þurfa að láta flytja til sín vöru, bæði neysluvöru og annað úti á landi. Ég ætla að lesa úr umsögn Samtaka ferðaþjónustunnar þar sem fjallað er um þessa röksemdafærslu. Í umsögninni segir svo m.a., með leyfi forseta: ,,Eina röksemdin fyrir þeirri hækkun sem lögð er til í frumvarpinu er að gjaldskrá þungaskatts hafi ekki hækkað síðan 1. júlí 1999 og síðan hafi vísitala neysluverðs hækkað um 20,3%. Því sé orðið tímabært að hækka gjaldtökuna. Það gleymist hins vegar að fjalla um það í frumvarpinu hverjar tekjur ríkissjóðs hafa verið af þessu gjaldi. Tekjur ríkissjóðs af þungaskatti árið 1999 voru kr. 4.050 milljónir en samkvæmt fjárlagafrumvarpi 2004 er gert ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs af þungaskatti verði kr. 5.573 milljónir. Þetta er hækkun upp á tæp 37,6%. Sérstaka athygli vekur reyndar að tekjur ríkissjóðs af þungaskatti árið 1999 voru 550 milljónum meiri en gert var ráð fyrir í fjárlagafrumvarpi þess árs. Frá frumvarpi 1999 til frumvarps 2004 er hækkunin tæp 60%.`` Það er rétt að ítreka, virðulegi forseti, það sem sagt er hér, að tekjur ríkissjóðs af þungaskatti árið 1999 voru 550 millj. kr. meiri en gert var ráð fyrir í því fjárlagafrv. Þetta var fyrsta heila árið í greiðslu þungaskatts eftir breytinguna sem við höfum gert að umtalsefni þar sem skattheimtan er sögð vera 44%. Ef einhver efast um þær tölur þá getur hann það ekki lengur eftir að skýrt hefur verið frá því að 550 millj. kr. meira hafi komið inn fyrir þungaskatt árið 1999 en efnahagssérfræðingar þáverandi ríkisstjórnar gerðu ráð fyrir, 550 millj. kr. Áfram með umsögn Samtaka ferðaþjónustunnar, með leyfi forseta: ,,Á sama tíma er ætlað til framkvæmda hjá Vegagerðinni kr. 3.952 milljónir samkvæmt frumvarpi 2004 en árið 1999 var sambærileg tala 4.349 milljónir. Það þýðir að fjármagn til nýframkvæmda í vegamálum lækkar um 397 milljónir á meðan sá gjaldstofn sem renna á til þeirra mála hækkar um tæp 40%. Að vísu hafa heildarumsvif Vegagerðarinnar aukist úr 8.666 milljónum í 13.301 milljónir eða um 53% á þessum sama tíma en það skýrir ekki samdrátt í nýframkvæmdum.`` Rekstur og þjónusta Vegagerðarinnar hefur sannarlega aukist. ,,Þótt gjaldskrá þungaskatts hafi ekki hækkað þá hafa eins og að ofan er rakið, tekjur ríkissjóðs af honum stórhækkað. Ástæður þess eru margvíslegar, en nefna má eftirfarandi: Í kjölfar úrskurðar Samkeppnisstofnunar voru allir afslættir afnumdir árið 1998 og leiddi það til verulegrar hækkunar hjá þeim rekstraraðilum sem aka á lengri leiðum. Í kjölfar kæru þeirra sem aka með gjaldmæli var gerð sú breyting árið 1999 að fallið var frá því að hafa 25% viðbótarálag á þær bifreiðar en til að vega upp á móti þeirri tekjuminnkun var almenna gjaldskráin hækkuð um 20%. Tók sú hækkun auðvitað til þorra þungaskattsgreiðenda og jók tekjur ríkissjóðs um 700 milljónir. Með breyttum áherslum í flutningamálum hefur umtalsverður hluti vöruflutninga færst frá sjóflutningum í bíla og hefur það aukið gjaldheimtuna verulega. Almenn eign dísilbíla er algengari núna en fyrir nokkrum árum þannig að fjöldi þeirra hefur stóraukist og tekjur að sama skapi.`` Því skulum við líka halda til haga. Jeppaeign hefur t.d. aukist og þeim sem greiða fastagjaldið hefur að sjálfsögðu fjölgað. Enn fremur er nokkuð í umsögn Samtaka ferðaþjónustunnar sem ég ætla að lesa þó að það fjalli um þátt sem ég ætla að nefna á á eftir, með leyfi forseta: ,,Samtökin vilja vekja sérstaka athygli á stöðu hópbifreiða á Íslandi sem hafa búið í mörg ár við stórfelldan taprekstur og mjög takmarkaða endurnýjun. Eigi að vera rekstrargrundvöllur fyrir hópbifreiðar verður að lækka skatta og gjöld af þessari atvinnustarfsemi frekar en að hækka álögur. Það samkeppnisumhverfi sem greinin býr við gerir fyrirtækjunum ókleift að varpa þessum hækkunum út í verðlagið en nú þegar eru hópbifreiðar í mjög mikilli samkeppni við einkabílinn og bílaleigubíla á skemmri leiðum og flug á lengri leiðum.`` Virðulegi forseti. Um leið og ég hverf frá umsögn um hópferðabifreiðar, skattheimtu á þær og auðvitað kostnað við rekstur fyrirtækja þeirra vegna þess að því miður er þetta líka of lítið notað og tekjur eru þess vegna ekkert allt of miklar, þá vil ég aðeins geta þess og taka sem dæmi að sú var tíðin að Flugfélag Íslands flug beint frá Reykjavík á Aðaldalsflugvöll. Síðasta árið sem var flogið voru farþegar í kringum 19 þúsund. Það var árið sem hin glæsilega áhaldageymsla var tekin í notkun. Síðan var þetta flug lagt niður af flugfélaginu og ekki var vilji fyrir því hjá hæstv. ríkisstjórn að niðurgreiða það flug eða auglýsa það flug eins og gert var með önnur flug. Þess í stað var flugferðum til Akureyrar fjölgað og Húsvíkingar og Þingeyingar fljúga þaðan að sjálfsögðu mikið. En lofað var að efla almenningssamgöngur milli Akureyrar og Húsavíkur sem ég held að hafi ekki verið fullkomlega staðið við, alla vega ekki styrki frá hinu opinbera í þessa sérleyfisleið. Þetta nefni ég vegna þess að það kostar 1.800 kr. aðra leiðina, að fara með rútu þessa 90 km frá Akureyri til Húsavíkur, 1.800 kr. þegar hægt er að fljúga á bestu fargjöldum fyrir að mig minnir 5.700 kr. Þetta er nægileg röksemdafærsla fyrir því að hópferðabifreiðar eru þegar skattlagðar nóg. Tekjustofn þeirra er lélegur. Við Íslendingar erum þekktir fyrir annað en nota þennan ferðamáta. Við keyrum frekar á tíu bílum ef tíu aðilar þurfa að fara á milli staða. Við notum okkar einkabíl. Engu að síður er vert að hafa þennan mikla kostnað í huga. Undanfarin nokkur þing hef ég verið 1. flm. að till. til þál. um vöruverð og rekstrar- og samkeppnisstöðu atvinnufyrirtækja á landsbyggðinni. Margir fleiri úr Samfylkingunni hafa verið flutningsmenn að þessari tillögu. Einu sinni var hún sérstaklega rædd á þingi og vísað til nefndar en kom að sjálfsögðu ekki þaðan frekar en ýmis önnur mál stjórnarandstæðinga. Þessi tillaga var um það að skipa nefnd sem átti kanna áhrif þungaskatts á vöruverð og hvaða áhrif breytingar undanfarinna ára á þungaskatti hafa haft á vöruverð á landsbyggðinni og líka áhrif þungaskatts á rekstrarskilyrði og samkeppnishæfni atvinnufyrirtækja á landsbyggðinni og hvaða áhrif breytingar undanfarinna ára á þungaskatti hafa haft á rekstrarskilyrði þeirra. Þarna var lagt til að þetta yrði gert og skipuð á vegum ríkisstjórnar nefnd allra stjórnmálaflokka til að fara í þetta og reyna að skapa þverpólitíska samstöðu, skulum við segja, um að skoða þessi mál sem, eins og ég áður hef sagt, við stjórnarandstæðingar höfum verið að ræða og stjórnarsinnar, ráðherrar og þingmenn stjórnarflokkanna í landsbyggðakjördæmunum, ræða á tyllidögum og hátíðarstundum. Þeir gætu meira að segja tekið upp á því að ræða það núna á væntanlegum aðventukvöldum. En ekkert bólar á neinum aðgerðum. Í þessari tillögu minni var fullt af rökstuðningi gegn þessum svimandi háu flutningsgjöldum og skattheimtu ríkisins á flutningastarfsemi. Þarna birti ég m.a. verðkönnun sem ég gerði sjálfur á tíu vöruflokkum á höfuðborgarsvæðinu og á landsbyggðinni. Niðurstaða hennar var skuggaleg. Í þáltill. var líka sýnt fram á flutningskostnað, hver hann var í vöruverðsmynduninni. Þarna var innkaupsverð vörunnar skoðað og líka álagning kaupmannsins. Í stuttu máli, virðulegur forseti, var niðurstaðan sú að kaupmaðurinn er ekki orsakavaldur hás vöruverðs á landsbyggðinni. Álagning hans er mjög lítil, allt að því undarlega lítil stundum og margir kaupmenn eiga heiður skilinn fyrir baráttu sína við að halda opnum verslunum á mörgum stöðum á landsbyggðinni vegna þess að þeir eru ekki of sælir af framlegð sinni og álagningu. Varðandi flutningskostnað hins vegar þá gat hæstv. fjmrh., umsýslumaður fjármuna ríkisins, í þessu tilviki verið ánægður með sinn hlut út úr þessu vegna þess að hann fékk svo mikið. Við að flytja vöru út á land sem kostar 1.000 kr. í flutningi þá eru mjög miklar líkur á því, og margir hafa sýnt fram á það, að 45--50% af þeirri upphæð, 450--500 kall renni beint í ríkissjóð í formi þungaskatts, olíugjalds, gúmmígjalds, alls konar eftirlitsgjalda, virðisaukaskatts, gleymum honum ekki, o.s.frv. Ofan á þetta leggst svo að sjálfsögðu virðisaukaskattur af flutningunum sjálfum. Virðisaukaskatturinn í búð kaupmannsins úti á landi kemur svo að sjálfsögðu síðastur eftir að flutningskostnaður og allt er komið inn. Því voru íbúar landsbyggðarinnar að borga margfalt hærri virðisaukaskatt af þessum vörum en íbúar á höfuðborgarsvæðinu. Svo að ég taki rétt niður í þessari þáltill. þá kom m.a. fram, með leyfi forseta, í töflunni þar sem var fjallað um virðisaukaskattinn, þar sem sýnt var fram á hvað þeir sem borguðu lægst vöruverð greiddu í virðisaukaskatt og hvað þeir sem borguðu mest greiddu í virðisaukaskatt. Þar kom fram að höfuðborgarbúar greiddu 2.090 kr. fyrir þá 10 vöruflokka sem voru ódýrastir og 299 kr. í virðisaukaskatt til ríkissjóðs. Landsbyggðarbúinn þurfti hins vegar að greiða 3.379 kr. fyrir þessa vöru og 471 kr. í virðisaukaskatt til ríkissjóðs. Íbúi landsbyggðarinnar sem þarf að versla þar sem þessir 10 vöruflokkar voru dýrastir skilar 58% meira í virðisaukaskatt til hæstv. fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs en íbúinn á höfuðborgarsvæðinu þar sem hann getur verslað ódýrast. Þar að auki hefur hæstv. fjmrh., umsýslumaður fjármuna ríkissjóðs, fengið miklu meiri virðisaukaskatt vegna þess að það þurfti að flytja vöruna frá uppskipunarhöfninni á höfuðborgarsvæðinu út á land. Það er því alveg með ólíkindum, virðulegi forseti, þegar ég hef rakið þau atriði sem ég er að gera að umtalsefni, að hæstv. ríkisstjórn skuli voga sér að koma fram með frv. sem við erum að ræða þar sem sækja á 400 millj. í vasa þeirra sem greiða þungaskatt og 600 millj. í vasa þeirra sem kaupa sér bensín á bíla á næsta ári. Þar að auki vil ég nefna í framhjáhlaupi, en ætla ekki að gera að umtalsefni hér vegna þess að það er ekki á dagskrá, að hæstv. ríkisstjórn hefur samþykkt fyrir sitt leyti að breyta þungaskattskerfinu og taka upp svokallað olíugjald. Ríkisstjórnin hefur samþykkt það fyrir sitt leyti samkvæmt fréttum í fjölmiðlum sem komu eftir þann ríkisstjórnardag. Mér skilst að það frv. liggi hjá stjórnarflokkunum og verið sé að skoða það, því mér skilst að menn séu nú aðeins að opna augun fyrir því að það kerfi, ef það á að vera eins og sýnt hefur verið í undanförnum frumvörpum, ég tek það skýrt fram. Nú hef ég að sjálfsögðu ekki séð síðasta frv. hæstv. ríkisstjórnar, en ef taka má mið af gömlu frumvörpunum og gömlu hugmyndunum er ætlunin að taka upp olíugjald með því að hækka verð á olíulítra upp í 90--95 kr. Þar að auki á að setja ökumæli á hvern einasta flutningabíl sem flytur vörur um landið og skattleggja hann eftir eknum kílómetrum. Flutningastarfsemin á sem sagt að borga tvöfalt kerfi. Ef olíugjaldsfrv. verður með því sniði sem hefur verið sýnt hingað til, mun það leiða til allt að 20% hækkunar flutningsgjalda, það frv. sem við erum hér að ræða og væntanlegt olíugjaldsfrv., nema það vilji svo vel til að það stoppi í stjórnarflokkunum, að þingmenn í stjórnarflokkunum sjálfum sem koma að landsbyggðinni segi: Hingað og ekki lengra. Ég vona sannarlega að þeir hafi dug til þess að segja: Hingað og ekki lengra, kæra ríkisstjórn. Nú er mælirinn fullur. Við samþykkjum ekki þessar auknu skattálögur. Við getum svo haft skoðanir á því hvort það eigi að taka upp olíugjald eða ekki og hvernig það eigi að vera útfært. Ég er ekki andvígur því að breyta þungaskattskerfinu yfir í olíugjald en ég samþykki það aldrei ef það verður til þess að hækka álögur á flutningastarfsemi og lauma kannski inn frekari skattheimtum á þá sem þurfa að nota bílaumferðina. Við skulum hafa það í huga, sem ég hef ekki sagt hingað til, að skattheimta ríkisins af umferð á næsta ári er áætluð 32 milljarðar kr. Til vegamála renna 15--16 milljarðar kr. þannig að ríkissjóður er að hafa um 15--16 milljarða kr. í skatt af umferð á Íslandi, bílainnflutningi og öðru í ríkisrekstrinum. Það fer ekki til samgöngumála. Mætti ekki taka eitthvað af þessum peningum og lækka álögur á flutningastarfsemina eins og ég hef gert að umtalsefni til þess að freista þess að lækka flutningsgjöld? Þeir peningar eru til. Það má segja, því miður, virðulegi forseti, það er ljótt, þetta eru blóðpeningar ríkissjóðs sem eru innheimtir af flutningastarfsemi og bílaeigendum og notaðir í allt annað. Ég geri að sjálfsögðu skattheimtuna af umferð og flutningastarfsemi sérstaklega að umtalsefni. Mig langar í þessu sambandi, virðulegi forseti, að taka nokkur dæmi um flutningastarfsemi. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að ég sakna þess, en það er kannski að æra óstöðugan með því að nefna það einu sinni enn. Ég sakna þess alveg svakalega að hv. nefndarmenn stjórnarflokkanna í efh.- og viðskn. skuli ekki sitja hér, ég tala nú ekki um nokkra þingmenn sem koma utan af landi og ættu að horfa á þetta atriði. 

Landsbyggðarþingmenn.

Landsbyggðarþingmenn stjórnarinnar, ég nefni t.d. í efh.- og viðskn. hv. þm. Kristin H. Gunnarsson, varaformann nefndarinnar. Ég nefni þingmann Framsfl., hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur. Þessir þingmenn hafa talað þannig í kosningabaráttu að þeim ofbjóði skattheimta ríkisins og finnist flutningsgjöldin allt of há. Þeir skrifa upp á nefndarálit, þessir hv. þm., sem gerir það að verkum að þetta mun allt saman hækka. Það verður gaman að heyra í þessum hv. þm. hér á eftir um þessi atriði eða hvort það eigi bara að afgreiða það með því að það sem sagt var í kosningabaráttu af þeirra hálfu ásamt öðrum stjórnarþingmönnum af landsbyggðinni, þó þeir séu ekki í sömu nefnd, hafi bara verið plat eins og ýmislegt annað sem lofað var í kosningabaráttu og fer ég ekki frekar út í þá sálma. Það má auðvitað fara yfir það hvort hv. stjórnarþingmenn þriggja landsbyggðarkjördæma muni styðja þetta frv. og ætli að hleypa því í gegn með þeim afleiðingum sem ég hef verið að gera að umtalsefni ofan á allt annað sem búið er að ganga á, 40--45% hækkun á lengstu leiðum. Flutningsgjöld sem ég ætlaði að nefna áðan með dæmum úr atvinnulífinu, og ég ætla að nefna hér á eftir, eru svimandi há og eru allt að drepa. Það má nefna t.d. þingmenn Norðvest., hv. þm. Magnús Stefánsson, hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, áðurnefndan hv. þm. Kristin H. Gunnarsson eða hv. þm. Einar Odd Kristjánsson, þingmenn stjórnarflokkanna í Norðvest., að ég tali ekki um hæstv. samgrh. Sturlu Böðvarsson sem ég gleymdi að nefna sem er efstur á blaði. Eða hv. þm. úr Norðaust., hæstv. ráðherra byggðamála Valgerði Sverrisdóttur, hæstv. forseta þingsins Halldór Blöndal, hæstv. heilbrrh. Jón Kristjánsson, hæstv. menntmrh. Tómas Inga Olrich, áðurnefnd hv. þm. Dagný Jónsdóttir og hv. þm. Birkir J. Jónsson. Ef við förum yfir í Suðurk., hæstv. landbrh. Guðni Ágústsson, hv. þm. Drífa Hjartardóttir, hv. þm. Hjálmar Árnason og hv. þm. Guðjón Hjörleifsson. Ætla þessir þingmenn allir, tveir af þeim eru nefndarmenn í efh.- og viðskn. sem hefur verið með þetta mál til umfjöllunar og fengið þær umsagnir sem hér er verið að fjalla um, virkilega að stuðla að því að þetta renni í gegnum þingið steinþegjandi og hljóðalaust? Láta ekki sjá sig í umræðunni, fara í felur, að maður tali ekki um þingmenn Framsfl., það er bara orðinn daglegur viðburður að þeir taki ekki þátt í neinni umræðu á þinginu 

Og taki þátt í umræðunni.

Já, já, það má vel segja að svo sé.

Forseti beinir því til ræðumanna og þingmanna sem sitja úti í sal að standa ekki í samtölum sín á milli.

Já, í upphafi skal endinn skoða og er sjálfsagt að verða við því. En ef nokkrir þessara stjórnarþingmanna eru utan þings og erlendis eins og hér kom fram, get ég bara snúið því við, að í staðinn fyrir hæstv. menntmrh. Tómas Inga Olrich er kominn þingmaður af landsbyggðinni, Arnbjörg Sveinsdóttir, ef fleiri eru í burtu biðst ég afsökunar á því ef það hefur farið fram hjá mér. En þeir gætu kannski verið til staðar þegar atkvæðagreiðslan verður hvort sem það er 2. eða 3. umr. Ég sagði það áðan, virðulegi forseti, að ég ætlaði að taka nokkur vel þekkt dæmi af landsbyggðinni og landsbyggðarfyrirtækjum um flutningskostnað og sýna fram á hvernig þetta íþyngir þeim í rekstri og að sum þessara fyrirtækja eru að hugleiða að hætta starfsemi sinni á landsbyggðinni og flytja starfsemina til höfuðborgarsvæðisins vegna þess að aðalmarkaður fyrir þær vörur sem þau framleiða er á höfuðborgarsvæðinu. Tökum dæmi af framleiðslufyrirtæki á landsbyggðinni sem er vel þekkt í sinni grein, veltir 700--800 millj. á ári, flytur megnið af sinni framleiðslu til höfuðborgarsvæðisins, borgaði á síðasta ári 50--80 millj. kr. í flutningskostnað. Þetta fyrirtæki nýtur samt mikils afsláttar frá flutningstöxtum. Af þeirri upphæð rennur sennilega um helmingur í formi ýmissa skatta til ríkissjóðs, eins og ég hef áður getið um. Lítið fyrirtæki á Norðurlandi framleiðir úrvalsvöru úr sjávarafurðum sem seld er um allt land. Fyrirtækið dreifir sinni vöru sjálft og sendir daglega, samkvæmt pöntunum, stórar sem smáar sendingar til verslana. Þetta fyrirtæki er oft og tíðum að greiða um 100--125 kr. á hvert kg vegna sendinga sem eru undir 15--20 kg. Það er sem sagt að greiða á bilinu 1.500--3.000 kr. fyrir flutning á sinni vöru frá framleiðanda til verslana. Flutningskostnaðurinn er einn hæsti og ósanngjarnasti útgjaldaliður þessa fyrirtækis. Frægt er dæmið um bónda á norðausturhorni landsins sem ákvað að fá sér nýjan vatnabát, kringum 2,7 rúmmetra að stærð. Það þurfti að sjálfsögðu að flytja hann til hans. Þessi bátur kostaði 140 þús. kr. út í búð í Reykjavík. Tilboð í flutningskostnað með bíl var í kringum 65--70 þús. kr., um helmingur af verðgildi bátsins. Það segir sig auðvitað sjálft að það var ekki gerandi að gera þetta þannig svo að báturinn var fluttur með skipi og síðan með bíl og síðan sóttur af þessum ágæta bónda töluvert langa vegalengd. Flutningskostnaðurinn var samt sem áður í kringum 30 þús. kr. Ef bíleigandi á Norðurlandi verður svo óheppinn að sjálfskiptingin í bíl hans bilar og ekki er hægt að gera við hana á viðkomandi stað, þá kostar flutningurinn fram og til baka í kringum 12 þús. kr. á sjálfskiptingunni sem send er til Reykjavíkur á verkstæði. Og höfum það í huga, virðulegur forseti, að helmingurinn af þeim peningum, allt að 6 þús. kr., eru skattar til ríkissjóðs. Fiskverkandi á Norðurlandi sem kaupir fisk á fiskmarkaði og hefur verslað mikið á Snæfellsnesi þarf að flytja fiskinn til sín til að skapa áfram vinnu í viðkomandi byggðarlagi. Þetta þarf hann að gera vegna þess að kvótinn sem var á staðnum var allur seldur burt úr plássinu og engin útgerð er þar lengur, frá stað sem byggðist á sínum tíma upp á útgerð og fiskvinnslu. Fólkið í þessu viðkomandi plássi á eignir sínar þar auðvitað áfram og þarf laun fyrir ævistarfið og til að reka þær húseignir. Þessi ötuli fiskverkandi sem neitar að gefast upp þarf að borga í kringum 15 kr. á hvert kíló vegna fiskflutninganna norður. Það þýðir, virðulegi forseti, að ef flutt eru 50 tonn af fiski þarf að borga 750 þús. kr. í flutningskostnað fyrir það. Hæstv. fjmrh. fær helminginn af því. Síðan er þessi vara unnin og sköpuð úr henni vinna og verðmæti, m.a. útflutningsverðmæti fyrir þjóðarbúið allt vegna þess að mest af útflutningstekjum okkar kemur úr sjávarútveginum og við lifum nú ekki á verslunarrekstri einum saman eða þeirri verðmætasköpun sem á sér stað í Kringlunni eða Smáralind. En það þarf að flytja þennan fullunna fisk aftur og oft á tíðum þarf að keyra hann til Reykjavíkur eða austur á land, austur á Eskifjörð til útflutnings. Þá er í rauninni um sama verð á kíló að ræða í flutningskostnaði, eða eins og sagt hefur verið: Það kostar jafnmikið, virðulegi forseti, að flytja einn gám af fiski frá Þórshöfn til Húsavíkur og að flytja viðkomandi gám frá Reykjavík til Rotterdam með skipi. Það er alltaf best að sýna þetta með dæmum sem eru úr viðskiptalífinu. Flutningsreikningur verslunar á norðausturhorni landsins sem þurfti að flytja 450 kíló af matvöru til sín borgaði 9 þús. kr. fyrir flutninginn eða 20 kr. á hvert kíló. Þetta eru aðeins örfá dæmi, virðulegi forseti, sem ég hef nefnt. Og það kemur upp í hugann einu sinni enn, það sem hv. stjórnarþingmenn sögðu í liðinni kosningabaráttu þegar m.a. var rætt um flutningskostnaðinn, sem mikið var rætt um í kjördæmi mínu. Þá var auglýsing í gangi sem Framsfl. beitti sér mikið fyrir sem var svohljóðandi: Verkin tala. Mér finnst verk hæstv. ríkisstjórnar undanfarin ár tala sínu máli, þ.e. hækkun þungaskatts. Sjálfstæðisflokkurinn notaði slagorðið: Áfram Ísland, fínt slagorð, áfram Ísland. En er það áfram Ísland fyrir allt Ísland eða er það bara fyrir höfuðborgarsvæðið? Hvernig eiga íbúar í litlum byggðarlögum úti á landi sem búa við þessi háu flutningsgjöld og hina miklu skattheimtu ríkissjóðs að taka slagorðið Áfram Ísland? Hvaða mat eiga þeir að leggja á slíkt slagorð og verk hæstv. ríkisstjórnar í þessum efnum? Nei, virðulegi forseti, það er alveg sama hvar borið er niður, það er alveg sama hvar við erum í umræðunni, alltaf komum við að því sem er það allra versta í þessu öllu saman, þ.e. mikilli hækkun þungaskatts sem leitt hefur af sér hin miklu og háu flutningsgjöld og þetta eru allt saman afleiðingar af ákvörðunum og stundum ákvarðanaleysi hæstv. ríkisstjórnarflokka í þá tíð sem þeir hafa setið við stjórnvöl. Í ágætri umsögn frá Landvara, sem eru hagsmunasamtök flutningabílstjóra, þá birtast hér í þinggagni sem umsögn um þetta mál þær tölur sem ég hef oft gert að umtalsefni, þ.e. um 40--45% hækkun á greiðslu þungaskatts frá árinu 1998 til ársins 2000. Það er auðvitað þannig, virðulegi forseti, og það staðfestir þessi umsögn, staðfestir það sem ég hef áður sagt á hinu háa Alþingi um þetta og hv. 2. þm. Norðaust., Halldór Blöndal, hæstv. forseti Alþingis, hefur rengt í þingræðu, að þessi umsögn staðfestir þær tölur sem við höfum farið yfir, þ.e. þungaskattinn, hvernig hann hefur komið til ríkissjóðs. Auðvitað er það svo, virðulegi forseti, að atvinnugreinin sem slík getur engan veginn tekið á sig slíkar hækkanir öðruvísi en að velta þeim út í verðlagið, eins og gerist í öðrum starfsgreinum. Og það sjáum við í þeim ofboðslega háu flutningsgjöldum sem landsmenn þurfa að búa við og sem birt voru í þáltill. minni á síðasta ári, þ.e. gjaldskrá flutningafyrirtækja, þar sem sjá mátti himinháar tölur. Nú hafa stjórnarþingmenn, virðulegi forseti, oft viljað rengja þessar töflur og segja: Það er ekkert að marka þessar töflur, þetta er bara grunnurinn, svo koma alls konar afslættir. Það er sannarlega rétt eins og ég tók dæmi af áðan, að menn semja, stórir aðilar hafa tækifæri til að semja við flutningsaðila, jafnvel bjóða þá út, þó að ekki séu nema tveir eða þrír eftir í þessari starfsemi og ekki mikil samkeppni á því sviði heldur hefur hún þróast frekar yfir í fákeppni, þá hafa stórfyrirtæki fengið góð tilboð, og það er auðvitað virðingarvert og gott. En það á ekki við um alla og það á ekki við um almenning. Þess vegna segi ég bara: Gjaldskráin er þessi. Hún hefur verið rengd af nokkrum stjórnarþingmönnum. Tölulegar staðreyndir og afrit af reikningum, eins og ég tók tók dæmi af áðan, eru þannig að þau sanna þetta mál sem við erum að fjalla hér um. Hér hafa nokkrir þingmenn, eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, talsmaður 1. minni hluta efh.- og viðskn., sem las upp nál. 1. minni hluta sem skipa auk Jóhönnu hv. þm. Össur Skarphéðinsson og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, lesið upp margar af þeim umsögnum sem komu til nefndarinnar vegna þessa máls, annars vegar bensínhækkunarinnar og hins vegar vegna þungaskattsins. Það er margt í þeim umsögnum sem ekki hefur verið sagt sem á heima inni í þessari umræðu og í þinggögnum um málið vegna þess að mér er það til efs að nokkurt þingmál hafi fengið aðrar eins viðtökur og aðrar eins umsagnir og þetta mál. Auðvitað svíður fólki það líka enn þá meira, jafnt umsagnaraðilum sem almenningi í landinu, að í liðinni kosningabaráttu fóru stjórnarflokkarnir mikinn og lofuðu skattalækkunum á íbúa landsins, báðir stjórnarflokkarnir. Hvernig birtist þetta okkur svo? Þetta birtist okkur í skattahækkunum, eins og við erum að ræða um hér, þessi 1.200 millj. kr. skattheimta er tekin úr vasa bíleigenda og þeirra sem reka flutningastarfsemi og þeirra sem borga fyrir flutning á vöru. Þeir borga þær 1.200 milljónir. Ég hef áður sagt það í ræðu minni nú að skattheimta af umferð er komin í nýjar hæðir og máli mínu til stuðnings vil ég lesa, með leyfi forseta, upp úr grein sem birtist í Fréttablaði Félags íslenskra bifreiðaeigenda og þar er fyrirsögn: Hundruð milljóna skattahækkanir á bíleigendur -- gluggað í nýja fjárlagafrumvarpið. ,,Í fjárlagafrumvarpinu fyrir 2004 er gert ráð fyrir verulegum skattahækkunum á bíleigendur. Ef marka má frumvarpið ætlar ríkisvaldið að sækja samtals um 950 milljónum króna meira í vasa bifreiðaeigenda í formi eldsneytis- og notkunarskatta á næsta ári en á yfirstandandi ári. Ofan á þá upphæð leggst svo virðisaukaskattur þannig að samtals nemur þessi aukna skattheimta tæplega 1.100 milljónum króna. Rúmur helmingur þessara auknu álaga, eða 550 milljónir, verður sóttur til bifreiðaeigenda með því að hækka vörugjald af bensíni sem hafa mun þær afleiðingar að bensínlítrinn verður um 4 krónum dýrari en hann er nú. Því til viðbótar verður þungaskattur af dísilbílum hækkaður um 400 milljónir. Ofan á bensínskattinn nýja kemur svo virðisaukaskattur. Meiri tekjur en ekki nóg. Á yfirstandandi ári hefur bifreiðainnflutningur verið verulega meiri en gert var ráð fyrir í forsendum fjárlaga þessa árs. Það er því allt útlit fyrir að tekjur ríkissjóðs af vörugjöldum af innfluttum bifreiðum verði um 800 milljónum meiri á þessu ári [þ.e. árinu 2003] en gert var ráð fyrir. Ofan á þessar auknu vörugjaldatekjur leggst svo virðisaukaskattur upp á tæplega 200 milljónir króna til viðbótar. En þessar auknu tekjur umfram áætlanir eru ríkisstjórninni ekki nóg, því að hún ætlar greinilega að vega enn í þennan sama knérunn og sækja um 1.100 milljónir í viðbót í vasa bifreiðaeigenda samanber það sem fram kemur hér ofar.`` Svo kemur í lokin rúsínan í pylsuendanum. Fyrirsögnin á þeim kafla er: Í nýjar hæðir. ,,Ef þessar hækkanahugmyndir ná fram að ganga óbreyttar þá mun skattheimta ríkissjóðs á næsta ári af bílum og rekstrarvörum til þeirra ná nýjum sögulegum hæðum og komast í samtals 32 milljarða. Það er rúmlega 100% þyngri skattbyrði en lögð var á bifreiðaeigendur árið 1991 á fyrsta starfsári fyrsta ráðuneytis Davíðs Oddssonar.`` Virðulegi forseti. Ég held að rétt sé að hafa yfir þessar tölur aftur. Það eru 32 milljarðar, skattur af bílum og rekstrarvörum til þeirra, og þetta er komið í nýjar sögulegar hæðir, eins og hér kemur fram. Það staðfestir það sem áður hefur verið sagt og ég man eftir að kom m.a. fram í hv. samgn. á síðasta kjörtímabili sem ég átti sæti í þegar menn voru að ræða samgönguáætlun og annað, þá kom það fram að um helmingurinn af þessari upphæð rennur til vegamála, hitt rennur beint inn í ríkissjóð. En í lok greinarinnar segir, með leyfi forseta: ,,Í ljósi yfirlýsinga og loforða sem stjórnarflokkarnir gáfu fyrir síðustu kosningar um skattalækkanir þá eru þessar fyrirhuguðu hækkanir sannarlega ekki neitt gamanmál og varla hægt að segja að fjárlagafrumvarpið sé skemmtilestur fyrir fjölskyldurnar í landinu sem eiga og reka bíl. Enn eru ótalin þau hækkunaráhrif sem þessar hækkanir hafa, m.a. á vísitölur og þar með húsnæðisskuldir þessara sömu fjölskyldna.`` Virðulegi forseti. Eins og áður hefur komið fram eru menn að sækja hér meira fé út af vísitöluhækkunum. En engu að síður samþykktum við fjárlög við 2. umr. í gær hér á hinu háa Alþingi og þar samþykkti stjórnarmeirihlutinn lækkun til framkvæmda í vegamálum upp á 850 millj. kr. Skerða á vegaframkvæmdir um 850 millj. kr. á næsta ári miðað við fjárlagafrv. Þetta voru brtt. Í rauninni má segja, virðulegi forseti, að í kosningunum og í kosningaundirbúningnum hafi menn farið um og klappað kjósendum á vinstri og hægri eins og hægt var, lofað skattalækkunum, alls konar aðgerðum, öllu þessu var lofað fyrir kosningar. Eftir kosningar má síðan orða það svo að þeir sömu og fengu klappið á vinstri og hægri fyrir kosningar séu kýldir nú til vinstri og hægri, á vinstri og hægri kjammann með þeim aðgerðum sem hér eru boðaðar, skattahækkunum, niðurskurði og því að verið er að sækja meira fé sem fer í ríkissjóð. Nauðsynlegt er að hafa þetta í huga, virðulegi forseti. Með öðrum orðum, tekjur ríkissjóðs vegna bifreiðanotkunar eru 32 milljarðar á næsta ári en ekki 29,7 eins og áður hefur verið talað um. Það er vegna þess, og var lesið hérna upp áðan, að skattar voru vantaldir af að mig minnir dekkjum og einhverju þess háttar, viðgerðum og varahlutum. En sannarlega eru þessar tekjur komnar upp í sögulegar hæðir. Þetta er enn eitt Íslandsmet hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar. Ekki aðeins hefur hann setið manna lengst í stóli forsrh. og slegið Íslandsmet þar heldur hefur hæstv. forsrh. líka slegið Íslandsmet í skattheimtu og ríkisstjórnir hans hafa slegið Íslandsmet í skattheimtu af bifreiðanotkun á Íslandi. Og það er náttúrlega líka Íslandsmet hve lítið af þeim peningum fara beint til málaflokksins heldur eru notaðir í annað. Enda er það svo að í ýmsum gögnum sem maður sér þar sem verið er að bera saman kostnað bíleigenda við að reka einkabíl með svona 1.500 kúbiksentimetra vél, lítinn fjölskyldubíl, þá sýnir öll tölfræði og súlurit, sem m.a. eru byggð á tölum sem sennilega koma úr fjmrn., að Ísland trónir hæst og skagar þar mest upp á blaðinu og er nefnt fyrst í þeim kafla þar sem verið er að ræða um skatta og útgjöld vegna reksturs á bíl, langt fyrir ofan lönd eins og Danmörku, um meira en helming, Noreg 30--40% meira, og svona má lengi telja. Virðulegi forseti. Þá kem ég loks að nokkrum umsögnum sem bárust efh.- og viðskn. út af þessu tiltekna máli. Ég ætla ekki að lesa þær allar upp en gríp inn í nokkrar sem eru mjög merkilegar og bendi t.d. sérstaklega á og byrja á því að Samtök sveitarfélaga á Norðurlandi vestra senda mjög harðorða umsögn þar sem fjallað er um þessi atriði. Benda má á að Samtök sveitarfélaga á Norðurlandi vestra, sem eru samtök allra sveitarfélaga á því svæði, eru skipuð fulltrúum allra stjórnmálaflokka í viðkomandi sveitarstjórnum og því má með sanni segja þessi samtök séu þverpólitísk. Þar hafa menn verið einhuga, sama hvort það eru sjálfstæðismenn, framsóknarmenn, jafnaðarmenn í Samfylkingunni, vinstri grænir eða frjálslyndir eða kannski bara utan flokka, og hafa gert mjög merkilegar ályktanir m.a. um þungaskatt, skatta af umferð og skatta af flutningastarfsemi. Þeir hafa líka verið í fararbroddi samtaka sveitarfélaga að benda á leiðir til að jafna lífskjör í landinu í gegnum skattkerfið, ályktanir sem mér eru mjög að skapi og mér finnast alveg til fyrirmyndar. Ég hef áður getið þessara samtaka og vil ítreka það, virðulegi forseti, að þetta eru ekki samtök samfylkingarmanna á Norðurlandi vestra, SSNV, þetta eru Samtök sveitarfélaga á Norðurlandi vestra, þverpólitísk samtök. Í stjórn þeirra eru fulltrúar frá öllum flokkum og þeir hafa bent á þessar leiðir. Þeir segja m.a. í umsögn sinni, með leyfi forseta, um þetta frv. til fjáröflunar vegagerðar: ,,Það kemur stjórn SSNV mjög á óvart að lagt sé fram frumvarp nú til að hækka þungaskatt og vörugjald af ökutækjum og eldsneyti þar sem það er stefna ríkisstjórnarinnar að lækka skatta. Þungaskattur og eldsneytisgjald eru íþyngjandi landsbyggðarskattar og er nú annað þarfara en að auka þá skattlagningu.`` --- Og er nú annað þarfara en að auka þá skattlagningu. --- ,,Stjórn SSNV hefur áður bent á það sem leið til að beita skattakerfinu til jöfnunar lífskjara að lækka þungaskatt af vöruflutningum. Stjórn SSNV leggst gegn samþykkt frumvarpsins.`` --- Og segir svo í lokin: ,,Hvað segir ESA núna?`` Þetta er ákaflega merkileg ályktun. Bæjarstjórn Akureyrar er líka skipuð fulltrúum allra stjórnmálaflokka nema Frjálsl. Sjálfstfl. og Framsfl. eru þar í meiri hluta, og bæjarráð sendir umsögn um þetta frv. Nú veit ég ekkert um það hve mörg sveitarfélög fengu þetta mál til umsagnar en alla vega fór það til Akureyrarbæjar. Bæjarráð segir í sinni umsögn, með leyfi forseta: ,,Bæjarráð bendir á að hækkun sú sem frumvarpið gerir ráð fyrir er í mótsögn við yfirlýstar fyrirætlanir stjórnvalda um lækkun flutningskostnaðar.`` Glæsileg samþykkt hjá sjálfstæðismönnum og framsóknarmönnum í bæjarstjórn Akureyrar sem vafalaust hefur verið studd af fulltrúum Flokks fólksins, Oddi Halldórssyni m.a. og hans fólki, fulltrúa Samfylkingarinnar og fulltrúa Vinstri grænna. Ég geri ráð fyrir því að það hafi verið þverpólitísk samstaða um þessa ályktun. Það er í raun og veru ekki að furða að bæjarráð Akureyrar og bæjaryfirvöld á Akureyri skuli senda þessa ályktun og leggjast gegn þessu og vitna í það að fyrirætlanir stjórnvalda hafi verið um að lækka flutningskostnaðinn en ekki hækka eins og hér er gert, vegna þess að bæjarstjórn Akureyrar hefur tekið þetta mál mjög oft upp. Það er auðvitað vegna þess að hagsmunir Akureyrarbæjar og Akureyringa eru mjög miklir, að ég tali nú ekki um fyrirtækja á Akureyri sem mörg hver eru í fremstu röð á sínu sviði. Þau eru að flytja til sín hráefni sem oft og tíðum er uppskipað hér á höfuðborgarsvæðinu, vinna úr því fína vöru og flytja aftur til höfuðborgarsvæðisins á þennan stærsta markað Íslands og greiða flutningsgjöld fram og aftur. Við skulum nú taka dæmi aftur af tveimur þekktum norðlenskum kjötiðnaðarfyrirtækjum, Norðlenska og Kjarnafæði, sem flytja megnið af sínum vörum til höfuðborgarsvæðisins, ég veit þó ekki hvað það er stórt hlutfall og mikið er nú selt á svæðinu, en þessi fyrirtæki áætla að þau borgi 100--130 millj. kr. í flutningskostnað á ári. Ætli það væri nú ekki skemmtilegra, virðulegi forseti, að hafa þessa upphæð, 100--130 milljónir, ofan við strikið í rekstrarreikningnum, hafa það þannig ofan við að það myndaði jafnvel hagnað, að hagnaður væri eftir til greiðslu á skuldum eða til áframhaldandi sóknar fram á við o.s.frv.? En þetta eru þessir, sem ég kalla, blóðpeningar ríkissjóðs sem ríkissjóður og hæstv. fjmrh. eiga ekki að vera ánægðir með að fá. Það eru svona peningar, ósanngjörn skattheimta þar sem skatturinn til ríkissjóðs magnast eftir því sem meira er keypt og þarf að flytja vöruna fram og til baka. Þessi tvö atriði sem ég hef hér nefnt, þ.e. umsagnir Samtaka sveitarfélaga á Norðurlandi vestra og Akureyrarbæjar eru í þessu veru. Þá ætla ég að koma að umsögn Sambands sveitarfélaga á Suðurnesjum. Það er nú svo, virðulegi forseti, að þessi afstaða kemur í raun og veru ekki á óvart vegna þess að stjórn Samtaka sveitarfélaga á Suðurnesjum tekur ekki afstöðu til frv., þ.e. annars vegar um hækkun bensínsgjaldsins, sem virkar á íbúa á Suðurnesjum, og tekur heldur ekki afstöðu til hækkunar þungaskatts, sem fer út í verðlag og flutningskostnað eins og er margrætt um. Hvers vegna skyldi það vera svo, virðulegi forseti, að Samtök sveitarfélaga á Suðurnesjum taki ekki afstöðu til þessa frv.? Jú, það er náttúrlega vegna þess að þetta eru ekki svo miklar vegalengdir að þungaflutningsgjöldin þar eru greinilega ekki að íþyngja, að mati Sambands sveitarfélaga á Suðurnesjum, íbúum þess svæðis í hærra vöruverði og íþyngja ekki flutningafyrirtækjum með háum flutningsgjöldum eða íbúum eða fyrirtækjum á svæðinu, enda sjáum við það í gjaldskrá fyrirtækja þar að það væri nú ágætt ef öll fyrirtæki á landsbyggðinni gætu búið við þá gjaldskrá. Ég gæti alveg skrifað upp á þá gjaldskrá. Þess vegna er ekki að furða þó að Samtök sveitarfélaga á Suðurnesjum láti sig ekki málið varða. Þetta er enn einn rökstuðningurinn fyrir áherslumuninum og misvæginu sem er milli svæða á Íslandi, milli landsmanna, að menn sitja ekkert við sama borð. Verslunarráð sendi líka umsögn og það er dálítið skrýtið að þar er ekki lagst gegn þessu, þó að lagst sé gegn öllum hækkunum, en það er ekkert sérstaklega fjallað um þetta atriði sem ég hef gert hér að umtalsefni. Þá kem ég að umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga, sem er eins og nafnið bendir til samtök allra sveitarfélaga á Íslandi, sama hvort þau eru á höfuðborgarsvæðinu eða á landsbyggðinni. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga olli mér miklum vonbrigðum og staðfesti það sem ég hef áður sagt og haldið fram að Samband íslenskra sveitarfélaga er því miður að þróast æ meira yfir í það að vera samband íslenskra sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu og gætir fyrst og fremst hagsmuna stóru sveitarfélaganna þar, sem náttúrlega borga mest til sambandsins, og þess vegna er þessi umsögn mér veruleg vonbrigði. Það er lítils háttar rætt um þetta, eins og segir hér, með leyfi forseta: ,,Stjórnin vekur athygli á því að með þeim breytingum sem fram koma í frumvarpinu eykur ríkissjóður árlegar tekjur sínar af bifreiðanotkun landsmanna um 1.000 millj. kr.`` --- þeir gleyma náttúrlega að reikna virðisaukaskattinn sem kemur ofan á þetta þannig að þetta fer upp í 1.200 milljónir --- ,,sem m.a. mun að óbreyttu leiða til aukins kostnaðar í fólks- og vöruflutningum.`` Það eina sem rætt er í þessari umsögn um vöruflutninga er þetta eina orð þarna, að það muni að óbreyttu leiða til aukins kostnaðar í fólks- og vöruflutningum. Síðan er ekki rætt meira um vöruflutningana. Stjórnin fjallar hins vegar hér um áætlunarferðir almenningsvagna og leggur til að almenningsvagnar og bílar sem aka í áætlunarferðum og stunda strætisvagnarekstur eða flutningastarfsemi verði undanþegnir skattskyldu. Og eins og það er í dag, virðulegi forseti, þá hefur það verið svo í mjög mörg ár, ég veit ekki hve mörg, það getur vel verið að það hafi verið frá upphafi, að strætisvagnarekstur á landinu hefur eingöngu þurft að greiða 30% af þungaskatti, hefur fengið 70% afslátt. Stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga er sem sagt að leggja það til að slík starfsemi fái 100% afslátt, greiði engan þungaskatt. Og því er ég sammála. Eins og kom fram hjá fulltrúa Samf. í efh.- og viðskn., hv. frsm. Jóhönnu Sigurðardóttur, þá styðjum við það, enda fluttu hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og Margrét Frímannsdóttir fyrir einu eða tveimur árum tillögu um það þó að hún sé ekki endurflutt hér nú vegna þess að við vitum að ríkisstjórnin áætlar breytingar á þessu með umræddu olíugjaldi og við geymum okkar tillögur, sem við höfðum ýmsar fram að færa, til þess tíma þegar við sjáum á þau spil, þá styðjum við samt sem áður þá tillögu sem hér hefur verið lögð fram og er efnislega nákvæmlega eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir lagði fram, við styðjum það að strætisvagnarekstur og almenningsvagnar á áætlunarleiðum verði undanþegnir þungaskatti. Ég sagði það áðan, virðulegi forseti, að álit og umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga ollu mér miklum vonbrigðum. Hér er t.d. lítið sem ekkert rætt um skólaakstur og nánast ekki neitt um vöruflutninga til og frá landsbyggðinni. Það gerir hins vegar Alþýðusamband Íslands mjög vel, bendir á þessi atriði og hvernig þau hafa neikvæð áhrif á landsbyggðina, neikvæðari áhrif á landsbyggðina en á höfuðborgarsvæðið, og eins og segir hér, með leyfi forseta: ,,Mörg svæði á landsbyggðinni eiga í vök að verjast og erfitt hefur reynst að halda uppi verslun og þjónustu á viðkomandi svæðum. Verði frumvarpið að lögum mun slíkt reynast enn erfiðara. ASÍ leggst því gegn samþykkt frumvarpsins.`` Strætó bs. hefur skilað umsögn og um hana hefur verið fjallað og þarf ekki að fjölyrða meira um. Samtök iðnaðarins hafa hins vegar verið mjög iðin við það að benda á þessi atriði enda gæta þau vonandi hagsmuna alls iðnaðar, sama hvar hann er á landinu. Samtök iðnaðarins hafa látið sig þessar breytingar á þungaskatti miklu varða og mótmæla þessari hækkun í umsögn sinni og benda á að hún muni fara beint út í verðlagið, flutningafyrirtæki m.a. muni þurfa að velta þessu út í verðlagið eins og komið hefur fram og allir eru sammála um að gerist, en samtökin gagnrýna líka þau meginrök sem eru fyrir hækkun gjaldsins við að auka tekjur ríkissjóðs. Þau benda á ansi athyglisverðan punkt þar sem þau segja að tekjur ríkissjóðs af þessu muni aukast hvort sem er mjög mikið vegna aukinna umsvifa, m.a. í tengslum við stóriðjuframkvæmdir á Austurlandi, og það er einn þáttur sem ekki hefur verið nefndur hér og er athyglisvert í umsögn Samtaka iðnaðarins að benda á þetta atriði, vegna þess að auðvitað hefur sú mikla atvinnuuppbygging sem þar á sér stað og atvinnustarfsemi í för með sér að ríkissjóður muni fá miklar tekjur.

Forseti vill kanna hvort hv. ræðumaður er við það að ljúka ræðu sinni því að ætlunin var að gera matarhlé til klukkan hálftvö. Ef ræðumaður er ekki við það að ljúka ræðu sinni biður forseti hann um að gera hlé á henni þangað til málið verður tekið á dagskrá aftur síðar í dag.

Já, ég fellst bara á það, enda orðinn svangur.

Hæstv. forseti. Neðanjarðarlaunakerfi stjórnenda fyrirtækja er orðið mikið áhyggjuefni og engu líkara en að á síðustu árum sé að verða til ný yfirstétt sem lifir í einhverri veröld sem er til hliðar við raunveruleika íslensks samfélags. Þar ráða fremur geðþóttaákvarðanir og græðgi en almennar leikreglur og hagsmunaárekstrar grassera. Hver stjórnandi virðist umbuna öðrum í von um að fá það endurgoldið í myljandi tekjum sjálfur og allt er þetta á kostnað neytenda sem borga brúsann af öllu saman. Þetta kallar svo sannarlega á að settar verði reglur um stjórnarhætti í fyrirtækjum til að koma í veg fyrir hagsmunaárekstra og að stjórnir fjármálafyrirtækja verði m.a. skipaðar óvilhöllum aðilum sem engra hagsmuna hafa að gæta. Guð láti gott á vita um hörð viðbrögð ráðherranna nú sem ég fagna. En það var ekki fyrr en svo hrikalega var gengið fram af þjóðinni að þeir tóku við sér, þegar ekkert blasti við annað en þjóðaruppreisn. Kannski þurfti þetta bylmingshögg til að opna augu stjórnvalda, þegar tveir stjórnendur Kaupþings Búnaðarbanka fá á silfurfati ofan á meira en 4 millj. kr. mánaðartekjur kaupréttarsamning á gengi sem er langt undir markaðsvirði, hlutafjárkaupin síðan fjármögnuð með lánsfé frá bankanum án trygginga í öðru en bréfunum og höfuðið svo bitið af skömminni með því að stjórnendur eru varðir fyrir tapi af öllum herlegheitunum. Þetta er yfirgengilegt og ég mun kalla eftir því að Fjármálaeftirlitið skoði sérstaklega hvort ekki var verið að brjóta 104. gr. hlutafélagalaga með því að stjórnarformanni og forstjóra var lánað fyrir hlutafjárkaupunum. Hvað með hina hluthafa bankans? Hafa þeir slík kjör, eða almenningur sem þúsundum saman keypti hlutabréf í deCODE með lánsfé, m.a. vegna þess að stjórnvöld lofuðu og studdu fyrirtækið? Þar sat fjöldi fólks eftir með sárt ennið og tapaði aleigunni. Ekkert heyrðist þá í stjórnvöldum. Áhættan af þessum kaupréttarsamningum er í raun sett á aðra hluthafa því að þeir sem eiga von á svona ægigróða gætu blindast af gullinu og tekið meiri áhættu en eðlilegt væri og teflt þar með hagsmunum tugþúsunda hluthafa í hættu. Ég spyr hæstv. ráðherra líka: Gengur það ekki gegn hlutafélagalögunum að gera kaupréttarsamninga til fimm ára við stjórnarformann sem kosinn er á hluthafafundi til eins árs í senn? Eitt er víst, virðulegi forseti, að málið í heild sinni sýnir alvarlegar gloppur í löggjöf um fjármálamarkaðinn og endurspeglar mjög alvarlega siðferðisbresti sem bregðast verður við af fyllstu hörku. Það alvarlega er að stjórnvöld hafa aldrei hlustað á síendurteknar aðvaranir okkar í stjórnarandstöðunni fyrr en nú þegar þjóðaruppreisn blasti við. Óbeint hafa hæstv. ráðherrar haldið hlífiskildi yfir ofurkjörunum með því að neita að upplýsa um þau í skjóli hlutafélagalaganna í stað þess að breyta reglunum, breyta lögunum. Rifjum upp fyrir hæstv. ráðherrum örfá dæmi. Ofurkjör og afkomutengdir kaupaukar stjórnenda Fjárfestingarbankans. Þar átti ríkisvaldið þrjá fulltrúa í stjórn sem ákvað ofurkjörin. 100--200 millj. kr. starfslokasamningur við fyrrv. forstjóra VÍS eða starfslokasamningurinn við fyrrum forstjóra Símans, fyrirtækis í ríkiseign, sem samsvaraði 40 árslaunum láglaunafólks. Hvað með 70 millj. kr. kaupauka á sl. ári til forstjóra Kaupþings á sama tíma og það var neikvæð ávöxtun á fé lífeyrissjóðanna í vörslu fyrirtækisins? Og hvað með 90 millj. kr. starfslokasamning forstjóra Byggðastofnunar sem var auðvitað algjört hneyksli? Hefur útrás græðginnar nú verið stöðvuð eftir þetta bylmingshögg sem forráðamenn Kaupþings Búnaðarbanka gáfu þjóðinni fyrir helgi, þessa blautu tusku sem almenningur fékk í andlitið þar sem ekkert var verið að skafa utan af græðginni? Var þetta nægilegt til þess að veita sofandi stjórnvöldum lexíu sem dugar til að breyta leikreglunum og taka með fullri hörku á málinu? Verður þetta kannski bara enn ein launasprengja forstjóranna á ofurkjörum sem springur í andlit almennings, láglaunafólks sem á hvorki til hnífs né skeiðar, og stjórnvöld reka upp rokur, vona að látunum linni sem fyrst og snúa sér svo bara á hina hliðina? Hæstv. forseti. Við þurfum lagabreytingar, reglur og hert eftirlit sem stöðvar þessa þróun því að við erum á góðri leið með að sigla inn í þá ofsagræðgi sem einkennir nú bandarískt samfélag. Ofurkjör stjórnenda þar eru 530 sinnum hærri en meðallaun almennings en voru 40 sinnum hærri fyrir 20 árum. Það samsvarar því að ef meðallaun hér á landi eru 200 þús. kr. væru mánaðarlaun stjórnenda 106 millj. kr. Viljum við þessa þróun? Bandaríkjamenn segja að helsta ástæða hennar sé ofurvöxturinn í kaupréttarsamningum og misnotkun þeirra. Það er einmitt svona græðgi, svona ofurkjör, sem grefur um sig í þjóðfélagi okkar á sama tíma og fátækum fjölgar stöðugt og biðraðirnar lengjast hjá mæðrastyrksnefnd og hjálparstofnunum eins og við munum sjá nú fyrir jólin. Um leið og ég ítreka þær spurningar sem ég hef lagt fyrir hæstv. ráðherra í sex liðum skora ég á hana að bregaðst við af fullri festu í málinu og reisa þær girðingar sem duga til þess að þjóðin þurfi aldrei aftur að upplifa svona svívirðilega græðgi stjórnenda á fjármálamarkaði, mannanna sem blóðmjólka einstaklinga og fjölskyldur með háum vöxtum og þjónustugjöldum sem eru að sliga fjölda heimila í landinu.

Hæstv. forseti. Allt lék á reiðiskjálfi í þjóðfélaginu í síðustu viku vegna umræddra samninga sem hefðu að öllum líkindum fært tveimur stjórnendum fjármálafyrirtækis hundruð milljóna kr. í hagnað að nokkrum árum liðnum. Þessi samningur snertir mjög viðkvæman streng í íslenskri þjóðarsál og voru viðbrögðin í samræmi við það. Ég tel að umræðan í kjölfar þessa atburðar muni leiða til góðs fyrir íslenskt þjóðfélag. Markaðurinn á ekki að vera tómarúm án alls samhengis við það samfélag sem skóp hann. Fyrirtæki á markaði bera ekki einungis ábyrgð gagnvart fjárfestum heldur einnig gagnvart samfélaginu. Langflest viljum við markaðshagkerfi þar sem drífandi einstaklingar fá að njóta verka sinna þó að einstaka hjáróma raddir hugsi með söknuði til daga ríkisafskipta í atvinnulífinu. Virtur hagfræðingur sagði eitt sinn: ,,Markaðskerfið er mikilvægasta tækið sem enn hefur fundist til þess að koma fátæku fólki í bjargálnir.`` Breytingar á íslensku atvinnulífi á síðustu árum hafa leitt til stærri og sterkari fyrirtækja, aukinnar samkeppnishæfni og betri lífskjara almennings en nokkurn tíma áður í sögu þjóðarinnar. Það kemur hins vegar betur og betur í ljós að markaðurinn þrífst ekki nema með skýrum leikreglum og öflugu eftirliti. Markaðurinn þarf aðhald samfélagsins, ekki bara fjárfestanna. Á síðustu árum höfum við alþingismenn varið miklum tíma í setningu laga um fjármálamarkaðinn. Þær breytingar hafa leitt til betri fjármálamarkaðar. Að mínu mati þurfum við nú að skoða þann grunn sem starfsemi hlutafélaga byggist á, þ.e. lög um hlutafélög og tengsl þeirra við markaðinn. Alþjóðleg umræða um stjórnkerfi hlutafélaga snýst fyrst og fremst um hvernig eftirliti með stjórnendum er háttað. Eftirlitskerfið á að koma í veg fyrir að stjórnendur láti stjórnast af eigin hagsmunum við ákvarðanatöku í rekstri félagsins. Umræðan hófst í Bandaríkjunum en hefur á síðustu árum orðið æ umfangsmeiri í Evrópu. Hér á landi hafa t.d. Landssamtök lífeyrissjóða, Kauphöllin og Verslunarráð staðið fyrir umræðu um stjórnkerfi hlutafélaga. Ég tel óhjákvæmilegt að löggjafinn taki þetta mál upp. Í viðskrn. er þessi vinna þegar hafin. Vík ég þá að spurningum hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Ég mun ekki beita mér fyrir því að kaupréttarsamningar verði bannaðir. Það þjónar hagsmunum heildarinnar að stjórnendur hafi hagsmuni af góðu gengi fyrirtækisins. Kaupréttarsamningar eiga þó að vera þannig úr garði gerðir að þeir auki ekki áhættu í rekstri fyrirtækisins. Við fyrstu sýn finnst mér eðlilegt að kaupréttarsamningar verði bornir undir hluthafafund. Að öðru leyti vil ég ekki tjá mig um hvaða reglur eigi að setja um kaupréttarsamninga, enda væri óþarfi að leggja í mikla vinnu ef ég hefði bestu lausnirnar á takteinum án nokkurrar yfirlegu. Hv. þm. spyr um afskipti Fjármálaeftirlitsins af kaupréttarsamningum. Ég leitaði til Fjármálaeftirlitsins um svar við þessari fyrirspurn. Fjármálaeftirlitið hefur í einstökum tilvikum gert athugasemdir eða óskað úrbóta er varða samninga við starfsmenn og stjórnendur fjármálafyrirtækja um kaup- og sölurétt í hlutabréfum viðkomandi fyrirtækis. Fjármálaeftirlitið hefur í þessu efni bent á hættuna á því að samningar af þessu tagi gætu veikt áhættustýringu fyrirtækisins. Dæmi um þetta er að starfsmenn eða stjórnendur hafi af því mikla hagsmuni að gengi fyrirtækisins sé hátt á ákveðnum tímabilum en það getur ýtt undir áhættusækni í starfsemi fyrirtækisins sem reynst gæti óhófleg með tilliti til langtímahagsmuna, hluthafa og viðskiptavina. Athugasemdir og óskir um úrbætur hafa m.a. lotið að því að fyrirtækið setti sér skýra og formlega stefnu um þessi mál þar sem sérstaklega væri fjallað um hvernig komið yrði í veg fyrir að slík þátttaka veikti áhættustýringu fyrirtækisins og eftirlit með því yrði tryggt. Í einstökum tilvikum hefur Fjármálaeftirlitið óskað eftir að samningar yrðu teknir að nýju til umfjöllunar með tilliti til þessa. Þá spyr hv. þm. hvort gildandi reglur tryggi að hugsanlegir nýir samningar við stjórnendur Kaupþings Búnaðarbanka verði gerðir opinberir. Þessu er hægt að svara játandi. Nýjar reglur Kauphallarinnar um upplýsingaskyldu um launakjör stjórnenda kveða skýrt á um það. Mér finnst að það komi sterklega til álita að setja reglur um stjórnarhætti í fyrirtækjum til að koma í veg fyrir hagsmunatengsl. Sem dæmi má nefna að vegna hneykslismála í Bandaríkjunum settu Verðbréfaeftirlitið og Kauphöllin reglur um að meiri hluti stjórnarmanna í skráðum fyrirtækjum skuli vera óháður. Þó að ekki sé hægt að taka bandarískar reglur og heimfæra þær beint á íslenskar aðstæður er margt í stjórnkerfi íslenskra hlutafélaga umhugsunarefni. Ég tel enga ástæðu til að ætla að skráðum félögum hafi fækkað vegna mikillar upplýsingaskyldu um starfskjör stjórnenda. Sú þróun hófst mun fyrr og má rekja til þess að of mörg lítil og óburðug félög skráðu sig í Kauphöll á miklum uppgangstíma á verðbréfamarkaðnum. Hæstv. forseti. Stjórnendur Kaupþings Búnaðarbanka lærðu dýrmæta lexíu í síðustu viku og voru menn að meiri að viðurkenna það. Sú mikla umræða sem varð um starfskjör þeirra verður vonandi umhugsunarefni fyrir stjórnendur annarra fyrirtækja.

Ráðherrann hefur ekki sagt neitt.

Virðulegi forseti. Í umræðum um hagnað viðskiptabankanna í síðustu viku kom fram að hæstv. viðskrh. Valgerður Sverrisdóttir hafði ekki miklar áhyggjur af því þótt gróði bankanna hefði verið kominn upp í 20 milljarða kr. hinn 1. september sl. og stefndi í 25 milljarða á þessu ári. Það var heldur ekki að heyra þá að hún deildi áhyggjum Morgunblaðsins og aðila á fjármálamarkaði vegna vaxandi ítaka og afskipta bankanna í atvinnulífi í landinu. Og það var heldur ekki að heyra þann daginn að hún hefði miklar áhyggjur af vaxandi fákeppni og skorti á samkeppni í almennri bankastarfsemi á landinu. Og ráðherra sá þá enga ástæðu til þess að breyta lögum eða að Fjármálaeftirlitið, Samkeppnisstofnun eða Kauphöllin athuguðu þennan ofsagróða bankanna í ljósi hárra þjónustugjalda og mikils vaxtamunar. Virðulegi forseti. Þetta var á þriðjudagi. En á fimmtudegi, þegar í ljós kom og fréttir bárust af því hvert þessi gróði hafði raunverulega runnið, 700--1.000 millj. kr. með kaupréttarsamningum tveggja æðstu stjórnenda Kaupþings Búnaðarbanka, þegar þær fréttir bárust síðdegis á fimmtudegi var ráðherrann illa fjarri góðu gamni, komin í rólegheit til Kanada og þegar loksins náðist í hana, jú, þá var hún hneyksluð.

Það voru nú meiri rólegheitin.

Já, það voru ekki rólegheit, það voru heldur ekki rólegheit hér, hæstv. ráðherra. Þá var ráðherrann hneyksluð og sagði að þessir kaupréttarsamningar bæru vott um að forstjórarnir væru veruleikafirrtir, ef ég man rétt. Virðulegi forseti. Veruleikafirring er einmitt orðið sem kom fyrst upp í huga minn í gær þegar ég hlýddi á svör hæstv. ráðherra við fyrirspurn hv. þm. Jóns Bjarnasonar um það hvernig samningunum um kaup bankanna hefði lyktað. Meðgjöf upp á 700 millj. kr. til Landsbankans, gífurlegt gengistap sem ekki skiptir þó, að mati ráðherrans, neinu máli og vanmat stjórnvalda á raunverulegu verðgildi bankanna sem hafa á einu ári hagnast um helming kaupverðsins. Hún var bara ánægð með niðurstöðuna. Brosið sem tók sig upp í Þjóðmenningarhúsinu á gamlársdag 2002 þegar kaupin voru gerð er því enn á sínum stað. En, virðulegi forseti, brosið á andlitum þjóðarinnar er stirðnað. Ég heyri að hæstv. viðskrh. hefur enn ekki miklar áhyggjur af þessum málum en það er þó þeim mun ánægjulegra til þess að vita að hv. efh.- og viðskn. hefur ákveðið að láta málið til sín taka og hefur ákveðið að hefja athugun á kaupréttarsamningum og starfskjörum stjórnenda og starfsmanna í skráðum félögum á markaði. Þar verður m.a. spurt hvernig það megi vera í skráðum félögum á markaði í Kauphöllinni að menn séu að versla með hlutabréf á fölsku gengi, að menn velji sér gengi langt aftur í tímann eftir hentugleikum og skari þannig eld að eigin köku. Hvað varð um vald markaðarins og aðhald hans?

Frú forseti. Í ensku er til hugtak sem heitir ,,stakeholder`` sem er útvíkkun á hugtakinu ,,shareholder``. Stakeholder er eins konar haghafi meðan shareholder er hluthafi. Haghafar eru þeir aðilar sem hafa hag beint eða óbeint af ákveðnum ákvörðunum og þeir sem taka ákvörðunina verða að taka tillit til haghafa jafnt sem hluthafa. Haghafar geta verið t.d. starfsmenn fyrirtækis, viðskiptamenn, birgjar og síðan þjóðfélagið allt sem getur liðið fyrir eða hagnast á viðkomandi ákvörðun. Þeir sem taka ákvarðanir í stjórnarherbergjum verða stöðugt að spyrja sig: Eru þær ákvarðanir sem við erum að taka réttar, ekki bara fyrir hluthafana heldur líka fyrir haghafana? Það fólk sem verið er að gera atvinnulaust eða veita umbun, hvernig því reiðir af. Frú forseti. Skynsamlegir og hógværir kaupréttir tengja saman hagsmuni hluthafa og stjórnenda og eru þar af leiðandi jákvæðir. Þeir eru uppi á borðinu og þeir eru gagnsæir og þeir taka mið af hagnaði og tapi fyrirtækisins. Þeir samningar sem við ræðum hér um brjóta flest þessi skilyrði. Þeir eru ekki skynsamlegir því að áhættan er bara þegar er gróði. Það er bara tekið tillit til þess að það er gróði en þeir sem áttu kaupréttinn taka ekki þátt í tapinu. Þeir eru ekki hógværir. Þeir eru langt út úr korti við það sem haghafar hér á Íslandi upplifa. Og þeir eru duldir. Þeir eru ekki uppi á borðinu. Þeir eru gerðir löngu seinna að sagt er. Og hluthafafundur virðist hafa skrifað upp á samningana sem blankó tékka, enda hafa þessir aðilar núna tekið mið af haghöfunum og dregið ákvörðunina til baka og það ber að virða. En í þessu sambandi má nefna ýmiss konar svipuð dæmi. Við þekkjum umræðu um laun fótboltamanna sem eru orðin óheyrilega há, umræðu um laun stjórnenda í útlöndum og umræður t.d. um laun ýmissa tónlistarmanna sem eru orðin gífurlega há í samanburði við umhverfið. Frú forseti. Hvernig getum við brugðist við? Við þurfum, eins og hæstv. ráðherra nefndi, að láta hluthafafundi taka virkilega ákvörðun um endanleg kaupréttarákvæði og slík laun því ef upplýsingar liggja á borðinu þá geta haghafarnir mótmælt. Ég vil nefna það að Kauphöllin er búin að setja reglur sem taka gildi um næstu áramót. Við næstu ársreikninga allra félaga sem eru skráð skulu allir kaupréttir, lífeyrisréttindi og önnur réttindi og laun stjórnenda liggja fyrir. Þetta er þegar búið að gera. Enn vantar sambærilegar reglur fyrir lífeyrissjóði, ríkisstofnanir, kaupfélög og því um líkt.

Frú forseti. Við erum að ræða ofurlaun í þjóðfélaginu í kjölfar samninga um ofurlaun yfirmanna Búaðarbankans, ekki um laun fótboltamanna. Ég vil taka það fram að ég er einn af viðskiptavinum Búnaðarbankans og hef verið það um árabil. Ég vil fá að vera áfram í viðskiptum við bankann vegna þess að starfsfólk bankans, m.a. á Sauðárkróki, hefur reynst mér ákaflega vel. Á síðustu árum hafa annað veifið borist mjög neikvæðar fréttir úr Búnaðarbankanum, m.a. fréttir af því að yfirmenn bankans hafi brotið trúnað og hagnast á innherjaviðskiptum. Bankinn er síðan afhentur S-hópnum tengdum hæstv. utanrrh. og Framsfl., Búnaðarbankinn er sameinaður Kaupþingi skömmu eftir afhendinguna og yfirmenn Kaupþings gerðir að yfirmönnum sameinaðs fyrirtækis. Já, menn sem ávöxtuðu eigið pund Kaupþings ágætlega á meðan fjármunir lífeyrissjóða, sem þeir áttu að ávaxta, verðféll í höndum þeirra. Síðasta uppákoman í bankanum mínum eru fáránlegir kaupréttarsamningar yfirmanna bankans sem þeir féllu þó frá með semingi. Ég vil fá að skipta áfram við Búnaðarbankann en þá verður bankinn að gera hreint fyrir sínum dyrum. Frú forseti. Mikil reiðialda hefur gengið yfir þjóðfélagið vegna þessa máls og hafa jafnvel félagarnir hæstv. forsrh. og utanrrh. tekið þátt í heilagri reiði gagnvart oföldum bankastjórunum. Ég get tekið undir ýmislegt sem þeir hafa látið hafa eftir sér um græðgi forstjóranna, en mér finnst að þeir ættu sjálfir að líta í eigin barm. Hæstv. utanrrh. er guðfaðir kvótakerfisins og hefur hann auðgast gífurlega með því að kasta eign sinni á sameiginlegar auðlindir þjóðarinnar. Hundrað milljarðar hafa runnið út úr sjávarútveginum, miklu hærri upphæð en við erum að ræða um hér, til einstaklinga í þjóðfélaginu. Einstaka maður hefur losað vel á fjórða milljarð og eftir stendur atvinnugreinin stórskuldug og heilu bæjarfélögin án atvinnuréttinda. Hæstv. forsrh. hefur staðið eins og klettur við hlið hæstv. utanrrh. eins og fleiri ráðherrar, hæstv. landbrh., og varað almenning við að ef komið væri á réttlæti í sjávarútvegsmálum, þá þurfi þjóðin að flytja til Kanarí. Þeir félagarnir hafa staðið saman í fleiri verkum, svo sem að útbúa reglur til þess að gera mönnum hægara um vik að flytja ofsagróða þeirra sem seldu sameign þjóðarinnar í skattaskjól í útlöndum. Ég óska ekki eftir því að þeir félagarnir iðrist heldur að þeir fari að ná áttum og skilji að það sem gerðist er afleiðing þeirra eigin stefnu. Þegar til stóð að selja bankana var rætt um dreifða eignaraðild sem þeir félagarnir voru fljótir að gleyma til þess að geta skipt bönkunum bróðurlega á milli sín og tryggt helmingaskipti kvótaflokkanna, Sjálfstfl. og Framsfl.

Frú forseti. Í ofuráherslu sjálfstæðismanna og framsóknarmanna á stóraukið frelsi á öllum sviðum þjóðfélagsins hefur hæstv. ríkisstjórn með hæstv. forsrh. og viðskrh. í broddi fylkingar ekki staðið sig í frumkvæði til setningar nýrra laga og reglugerða til að halda í við hina geysihröðu þróun sem átt hefur sér stað á þessu sviði. Við Íslendingar erum orðnir ótrúlega alþjóðatæknivæddir og tileinkum okkur alla hluti, jafnt góða og slæma, strax á upphafstíma þeirra. Þannig höfum við tekið þátt í alþjóðlegri þróun eins og t.d. á sviði kaupréttarákvæða, skiptasamninga og framvirkra samninga hvers konar. En hvar eru reglurnar? Engar reglur hafa verið settar um þetta svið. Þess vegna geta stjórnendur fyrirtækja leikið sér að vild með þá möguleika sem felast í þessum þáttum. Hæstv. ríkisstjórn hefur hins vegar ekki fylgt þessari þróun með frumkvæði og forustu um setningu laga og reglna á þessum sviðum frelsis og einkavæðingar. Allt þetta þarf að vera gegnsætt og skýrt frá hendi löggjafans. Við súpum nú seyðið af sofandahætti ríkisstjórnarinnar eins og svo mörgum öðrum sviðum. Hæstv. ríkisstjórn virkar þreytt og löt og ráðherrarnir una sér vel á ráðherrastólum og fitna eins og púkinn á fjósbitanum meðan Róm brennur. Hæstv. forseti. Er brugðist eins við ýmsum málum sem koma upp og valda almenningi áhyggjum eða hneysklun miðað við síðustu daga? Nei, það er ekki gert. Eigum við að nefna nokkur dæmi? Hvað með kvótasölu á óveiddum fiski fyrir mörg hundruð milljónir, jafnvel nokkra milljarða? Hvað með kvótasölu á óveiddum fiski sem skilur heilu og hálfu byggðarlögin eftir í rúst? Hvað með aðgerðir nokkurra manna, þar með talið hv. þm. Sjálfstfl., Péturs Blöndals, með að ná yfirráðum í SPRON og margfalda þar með stofnfé sitt? Hvað með helmingaskipti núverandi stjórnarflokka við sölu Landsbanka og Búnaðarbanka? Hvað með starfslokasamning ríkisins eins og t.d. við fyrrv. forstjóra Byggðastofnunar? Frú forseti. Landsfeður okkar eiga að vera á varðbergi og bregðast við ef almannahagsmunum og/eða þjóðarjafnvægi er ógnað en þeir eiga um leið að gæta jafnræðis milli aðila. Að lokum þetta, frú forseti. Ég vona sannarlega að vöxtur Kaupþings Búnaðarbanka haldi áfram að aukast um ókomin ár rétt eins og annarra íslenskra fyrirtækja. Vöxtur Kaupþings og síðar Kaupþings Búnaðarbanka hefur verið ævintýralegur og glæsilegur, sérstaklega í sambandi við erlenda útrás og vonandi heldur það áfram og verður um leið vegvísir annarra fyrirtækja til frekari útrásar, m.a. vegna þess að okkur Íslendingum veitir ekki af slíkri útrás. Það hefur aldrei þótt góð lexía, virðulegi forseti, að hafa öll eggin í sömu körfu og þess vegna m.a. er blandaður rekstur stórfyrirtækja eins og Kaupþings Búnaðarbanka hér heima og erlendis af hinu góða. Þetta segi ég aðeins vegna þess að við skulum líka hafa það í huga að í þessu fyrirtæki, sem mest hefur verið rætt um, vinna um eitt þúsund Íslendingar sem allir hafa það eitt að leiðarljósi að þjóna sínum viðskiptamönnum sem allra best. Einelti gagnvart Kaupþingi Búnaðarbanka verður að linna.

Herra forseti. Það er fullt tilefni til að taka upp í þingsölum það viðfangsefni sem við fjöllum nú um þessa dagana, hin miklu kjör sem einstakir stjórnendur stórra fyrirtækja hafa getað skammtað sér. Ég vil vekja athygli á því, sem fleiri ræðumenn hafa gert, að þetta er ekki einangrað fyrirbæri út af fyrir sig. Þetta tengist þróun sem verið hefur í gangi í mörg ár. Það eru mörg dæmi um það að stjórnendur fyrirtækja hafa getað fengið kjör og samninga sem færa þeim miklar fjárhæðir í eigin vasa. Við þekkjum þetta úr sjávarútveginum. Við þekkjum dæmi um það að menn hafi getað selt veiðiheimildir fyrir tugi milljóna eða hundruð milljóna og við því hefur ekki verið brugðist með þeim hætti að takmarka möguleika manna til þess. Og jafnvel að dæmi um það að maður einn hafi getað selt veiðiheimildir fyrir 3.150 millj. hafi ekki leitt til þess að menn hafi brugðist við til að taka á því vandamáli sem leiðir af þessari miklu auðsöfnun þar sem menn geta selt það sem þeir hafa aldrei keypt. Herra forseti. Þess vegna held ég að menn hafi dálítið rutt brautina með aðgerðaleysi í sjávarútvegsmálum. Þar eigum við ólokið viðfangsefni. Við eigum eftir að taka á því eins og vert er og eðlilegt í öllu eðlilegu samhengi um kaup og kjör. Menn eiga auðvitað að borga mikla skatta af háum launum. Það er ekki nóg að menn hafi möguleika á því að taka sín laun út sem fjármagnstekjur þegar menn borga ekki nema 10% skatt af þeim tekjum. Af miklum tekjum eiga menn að borga mikla skatta. Ég legg þá tillögu fram, herra forseti, til umræðu. Í öðru lagi eiga menn að gera kjör þeirra sem hafa möguleika á þessari aðstöðu gegnsæ þannig að þeir sem starfa í þessum fyrirtækjum séu undir þau lög seldir að laun þeirra og kjör öll skuli birt opinberlega hvort sem það eru laun, lífeyrisréttindi, kaupréttarsamningar eða annað þannig að almenningur og viðskiptavinir þeirra fyrirtækja sem í hlut eiga viti nákvæmlega á hvaða kjörum þessir menn eru. Það er eðlilegt að mörgu leyti að borga mönnum góð laun og það er líka eðlilegt að menn sem starfa í áhætturekstri geti uppskorið ef þeir standa sig vel. En það á líka að vera opinbert og það á að sæta aðhaldi frá almenningi. Markaðurinn getur aldrei starfað einn og sjálfstætt án tengsla við það fólk og það þjóðfélag sem markaðurinn er í. Það ættum við að læra, herra forseti, af þessu tilefni.

Frú forseti. Viðbrögð eða öllu heldur viðbragðaleysi hæstv. viðskrh. í öllum þessum málum vekur mikla furðu. Í utandagskrárumræðum um ofsagróða bankanna í fyrri viku, í svari við fyrirspurn hv. þm. Jóns Bjarnasonar hér í gærkvöldi og í þessari umræðu í dag sýnir hæstv. viðskrh. engin viðbrögð, hefur bersýnilega ekkert lært, er ónæm á umhverfi sitt og atburði í þjóðfélaginu. Ég held að ótrúlegustu ummælin af öllum hafi fallið í gærkvöldi þegar hæstv. ráðherra var að svara fyrir sölu ríkisbankanna og sagði, með leyfi forseta: ,,Ég hef sagt það hér úr þessum ræðustóli og segi það enn að þetta voru góð viðskipti, þetta var vel heppnað bæði hvað varðar hlutafélagavæðingu bankanna og eins hvað varðar einkavæðingu.`` Þetta kalla ég veruleikafirrt ummæli miklu frekar en það sem topparnir í bankanum gerðu, a.m.k. ekki síður. Það sem hér hefur verið að gerast, frú forseti, er ekki einangrað fyrirbæri. Það sama grasserar víða í þjóðfélaginu. Nákvæmlega þetta hefur verið fylgifiskur nýfrjálshyggjunnar, markaðs- og einkavæðingarinnar, alls staðar þar sem hún er höfð að leiðarljósi. Ég kalla þetta græðgisvæðingu samfélagsins, að löggilda græðgina sem drifkraft og hvöt sem engar athugasemdir eru gerðar við. Menn uppskera það samfélag sem þeir hafa sáð til. Ríkisstjórnin sjálf hefur plægt jarðveginn. Framsókn, og áður kratarnir, er húðarjálkurinn sem dregur plóginn en íhaldið sjálft sveiflar svipunni og stýrir ferð. Það má segja að hér sannist hið fornkveðna, að byltingin éti börnin sín. Kannski er þó nær að segja að frjálshyggjan éti feður sína og byrji á höfðingjunum, formönnum stjórnarflokkanna. Það má þó hæstv. forsrh. Davíð Oddsson eiga að hann hefur sýnt viss iðrunarmerki og hann hefur hvatt aðra til að hafa Júdasariðrun sálmaskáldsins að leiðarljósi á næstu dögum. Það er meira en sagt verður um hæstv. viðskrh. En hæstv. ráðherrar hefðu alveg eins getað vitnað í Lúkasarguðspjall þar sem segir af innreið frelsarans í Jerúsalem, með leyfi forseta: ,,Og er hann kom nær og sá borgina, grét hann yfir henni og sagði: Ef þú hefðir aðeins vitað á þessum degi, hvað til friðar heyrir!`` Og síðar: ,,Þá gekk hann inn í helgidóminn og tók að reka út þá er voru að selja og mælti við þá: Ritað er: Hús mitt á að vera bænahús, en þér hafið gjört það að ræningjabæli.``

Virðulegi forseti. Það hefur lengi legið fyrir að á Íslandi væri meiri launajöfnuður en í flestum öðrum ríkjum. Við höfum verið sammála um að svo væri vegna smæðar okkar, vegna þess að við værum svo lítið þjóðfélag, við værum í svo miklu nærvígi hvert við annað. Við höfum verið að alþjóðavæðast að undanförnu meira en við áttum sum von á. Þess vegna tökum við meira tillit til þess sem er að gerast erlendis. Íslensk fyrirtæki eru að verða alþjóðleg fyrirtæki, ekki óeðlilegt þó að sumum þeirra þyki rétt að vera bara alþjóðleg en ekki íslensk. Samt ætla ég að þetta viðhorf Íslendinga í fámenninu, að þola ekki svo mikinn launamismun sem hefur verið erlendis eins og t.d. í Ameríku, muni verða áfram og við verðum að miða okkur við þann veruleika. Markaðssamfélagið hefur fært þessari þjóð meiri tekjur, meiri afgang, betri lífskjör en forfeður okkar gat nokkurn tíma dreymt um. Við erum því og eigum að vera þakklát fyrir markaðssamfélagið. En við megum líka minnast þess að þetta markaðssamfélag eins og við þekkjum það í nýöldinni á uppruna sinn meðal þess fólks sem tók mjög sterka afstöðu til siðferðis síns og umhverfis, meðal kalvínistanna, meðal púrítananna, meðal fólksins sem virti leikreglur og hafði í heiðri allar hefðir. Það er líka vitað að ef markaðssamfélagið er í ósiðuðu umhverfi mun það breytast, og hefur alltaf breyst, í óskapnað. Við eigum að verða við þeirri kröfu sem er uppi í þjóðfélaginu í dag um að herða allar leikreglur með því að setja skilyrði, með því að hlusta eftir því sem menn kalla og ég ætla að hæstv. viðskrh. sé þar á farsælli braut. Ég held líka að í þessari umræðu gæti alveg myndast þverpólitísk samstaða um það. En við skulum jafnframt minnast þess að hversu góðar sem leikreglurnar eru duga þær ekki einar saman. Við reynum alltaf að setja þær betur og betur í lögunum, við reynum að efla eftirlitsstofnanirnar og við munum gera það áfram. Þrátt fyrir það ræður mestu sú krafa samfélagsins sjálfs að við séum siðað samfélag og við skulum ekki henda milli okkar bolta um það hvert okkar sé röndótt eða bröndótt, hvernig siðir okkar eru og hvernig mannorð okkar, heldur reyna að standa saman að því að búa til það þjóðfélag sem við óskum eftir.

Frú forseti. Uppákoman varðandi stjórnarformann og forstjóra Kaupþings Búnaðarbanka á dögunum var því miður aðeins toppurinn á ísjakanum, þó sennilega og vonandi ýktasta dæmið um veruleikafirringu í hæstu lögum samfélagsins. En eftir höfðinu dansa limirnir. Stjórnarherrarnir í þessu landi hafa í raun teppalagt þessa öfugþróun, þessa græðgi, þessa fjárplógsstarfsemi með stjórnarháttum sínum á liðnum árum. Kristni H. Gunnarssyni, fyrrv. þingflokksformanni Framsfl. og núverandi þingmanni þess flokks, sem er gjörkunnugur innri málum á stjórnarheimilinu á liðnum átta árum rataðist því satt orð á munn. Aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar á liðnum árum er auðvitað grundvöllur þess sem hér hefur gerst. Því verða hastarleg og jafnvel heiftarleg viðbrögð forsrh. og annarra ráðherra á dögunum vegna upplýsinga um þessi ofurkjör forráðamanna Kaupþings Búnaðarbanka sumpart dálítið brosleg, minna raunar á hinn iðrandi syndara, með því að menn eru nú í biblíulegum tilvitnunum. Ég vil þó taka skýrt fram að mér fannst forsrh. taka myndarlega á þessu kjarahneyksli á dögunum. Um það má jafnvel deila hvort hann hafi gengið skrefi of langt með einstökum ummælum sínum í garð þessa tiltekna fyrirtækis. En látum það liggja milli hluta. Það sem upp úr stóð hins vegar, og stendur, er spurningin: Hverju reiddust goðin allt í einu á þessu augnabliki? Þetta tilvik, eins og hér hefur verið rakið, var því miður ekki, og langt frá því, hið fyrsta þar sem stjórnendur stórfyrirtækja á markaði hafa skammtað sér ofurlaun algerlega úr takti við almennan launamarkað. Marga þá gjörninga höfum við jafnaðarmenn í þessum sal, í þessum ræðustóli, gagnrýnt harðlega en málefnalega og krafist þess að við yrði brugðist, m.a. með því að styrkja eftirlitsstofnanir á borð við Samkeppnisstofnun og Fjármálaeftirlit, fengið þau svör á stundum að best væri að leggja niður fyrrnefndu stofnunina hjá einstaka stjórnmálaflokkum í þessum sal. Meira að segja stjórnarherrarnir sjálfir hafa staðið fyrir því að gera slíka ofursamninga. Eru menn búnir að gleyma 40 millj. vegna starfsloka fyrrum forstjóra Landssímans sem stjórnarflokkarnir sjálfir stóðu ábyrgir fyrir og vörðust í þessum þingsal með því að vilja þegja málið í hel og hafa enn þann dag í dag ekki upplýst hið sanna og rétta í því máli? Svo koma þessir sömu menn núna og heimta að öll spil séu lögð á borðið hjá einkafyrirtækjum úti í bæ. Er ekki rétt að menn líti í eigin barm, rækti garðinn sinn og hirði þar illgresi og arfa áður en þeir fara lengra? Og gleymum ekki feitum starfslokasamningum fyrr og síðar. Eigum við ekki að koma með þau mál hér upp á borð og byrja í eigin ranni? Eigum við ekki að byrja þar, hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórn? Það er svo eftirtektarvert í þessu sambandi að lykilmaður í þessum nýjasta skandal er forveri hæstv. viðskrh. Ég spyr: Hefur hún átt orðastað við forvera sinn um þessi mál þar sem hann stóð ábyrgur fyrir þessum ofurgjörningi, þessu hneyksli sem við ræðum hér og munum gera miklum mun ítarlegar, frú forseti?

Frú forseti. Ég fagna þessari umræðu um laun og hlunnindi stjórnenda fyrirtækja. Sú umræða sem varð í þjóðfélaginu í síðustu viku tók af öll tvímæli um að það er tímabært að Alþingi láti málið til sín taka. Þær tölur sem nefndar hafa verið í tengslum við kaupréttarsamninga stjórnenda eru úr öllum takti við það sem hér hefur viðgengist og sem getur liðist í íslensku samfélagi. Kannski sýnir þessi umræða betur en allt annað hve mikill jöfnuður er í íslensku samfélagi og hversu djúpum rótum félagshyggja stendur í íslenskri þjóðarsál. Þegar fyrirtækin í landinu ganga gegn gildismati þjóðarinnar með ofurlaunum til stjórnenda sinna rís almenningur upp og mótmælir. Það ánægjulega við annars dapurlega atburðarás síðustu viku var að þau mótmæli báru árangur. Mér finnst mikilvægt að halda því til haga að í því markaðsumhverfi sem íslensk fyrirtæki starfa var það aðhald almennings sem dugði til að knýja á um að ákvörðun um hundraða milljóna kaupréttarsamninga miðað við kaupgengi úr fortíðinni var dregin til baka. Stjórnmálamenn hafa nú orðið ekki annað vald yfir fyrirtækjunu í landinu en það að setja þeim almennar leikreglur til að fara eftir. Það er farsæl þróun, frú forseti. Þessar reglur eiga að fjalla um hvernig standa beri að því að ákveða kjör forstjóra og annarra stjórnenda. Ég fagna því alveg sérstaklega málefnalegu framlagi hæstv. viðskrh. til þessarar umræðu strax á föstudag um að skoða beri endurskoðun hlutafélagalöggjafarinnar í þessu sambandi. Það sem hv. Alþingi getur gert og á að gera er að tryggja að lagaumhverfið hér sé að þessu leyti í samræmi við það sem gerist í þeim löndum sem lengst eru komin í því að tryggja hag hluthafa gagnvart ofurlaunum stjórnenda fyrirtækjanna. Við hljótum að huga að því að setja hér í lög ákvæði um það að ákvarðanir um samninga um kjör stjórnenda, kaupauka, kaupréttarsamninga og aðrar árangurstengdar sporslur, séu teknar á gagnsæjan hátt þar sem komið er í veg fyrir hagsmunaárekstra og að samningar séu bornir undir hluthafa til samþykktar á hluthafafundi. Einnig þarf að tryggja að skattaleg meðferð þessara tekna sé með eðlilegum hætti og í samræmi við skattalega meðferð annarra launatekna. Ég minni á að í því fyrirtæki sem mest hefur verið um rætt í þessu sambandi undanfarna viku, Kaupþingi Búnaðarbanka, eru um 35 þús. Íslendingar meðal hluthafa. Þeir eiga það fé sem stjórnendum fyrirtækisins er greitt fyrir störf sín. Frú forseti. Gagnvart samningum af þessu tagi ber okkur stjórnmálamönnum fyrst og fremst að standa vörð um hagsmuni hluthafanna og treysta því að hluthafar axli ábyrgð sína gagnvart lögunum og að þær ákvarðanir sem teknar verða á hluthafafundum séu í samræmi við sómakennd og siðferðisvitund íslensks almennings.

Virðulegi forseti. Mér finnst nú hálfgert að allur vindur sé úr hæstv. viðskrh. Hún lýsir því að vísu yfir að hún vilji setja einhvers konar takmörk á kaupréttarsamninga og hún vilji skoða það að slíka samninga þurfi að bera undir hlutafélagafund. En hún talar alls ekki skýrt um það sem ég hefði viljað heyra, að það eigi að banna að hægt sé að gera slíka kaupréttarsamninga á undirverði eða án tryggingar. Ég fagna að vísu að hæstv. ráðherra tekur undir það sem ég spurði hana um, að það verði settar reglur um stjórnarhætti í fyrirtækjum til að koma í veg fyrir hagsmunatengsl, m.a. að skylt verði að hluti stjórna fjármálafyrirtækja verði skipaður óvilhöllum aðilum. En ég spurði hæstv. ráðherra og því svaraði hún ekki: Er það ekki brot á 104. gr. hlutafélagalaga að lána stjórnarformanni og forstjóra fyrir hlutafjárkaupunum? Það stendur skýrt í hlutafjárlögunum að hlutafélagi er hvorki heimilt að veita hluthöfum, stjórnarmönnum eða framkvæmdastjórum félagsins eða móðurfélags þess lán né setja tryggingar. Ég spyr líka: Mun Fjármálaeftirlitið kanna hvort hér hafi verið um innherjasvik eða markaðsmisnotkun að ræða? Ég spyr ráðherra líka: Gengur það ekki gegn hlutafjárlögunum að gera kaupréttarsamninga til fimm ára við stjórnarformann sem kosinn er á hluthafafundi til aðeins eins árs í senn? Loks spyr ég ráðherra: Hvenær má vænta þess að breytingar á lögum og reglum liggi fyrir? Þær þurfa að liggja það fljótt fyrir að ekki sé hægt að gera nýja samninga við stjórnendur Kaupþings sem ekki taki mið af nýjum lögum og reglum, virðulegi forseti. Þess vegna spyr ég í lokin um það. Við þingmenn Samfylkingarinnar erum tilbúnir til þess að sitja hér fram á aðfangadag til þess að hægt sé að setja slík lög og reglur þannig að nýir samningar sem gerðir yrðu við þessa stjórnendur tækju mið af nýjum lögum og reglum sem væru þá lög og reglur í samræmi við veruleikann í íslensku samfélagi.  
            

Hæstv. forseti. Við lok þessarar umræðu vil ég segja að í sjálfu sér er eðlilegt að ekki gangi allt algerlega smurt í þessu nýja umhverfi sem við erum að fikra okkur áfram í. Það eru ekki nema tíu ár síðan við urðum aðilar að frjálsum innri markaði Evrópu með því að gerast aðilar að hinu Evrópska efnahagssvæði. Á þessum stutta tíma hefur lagaumhverfi fjármálamarkaðarins verið gerbreytt og við höfum þurft að tileinka okkur nýjan hugsunarhátt. Það að fyrirtæki séu skráð á markaði er nýjung sem hefur skapað gríðarleg tækifæri í samfélagi okkar. Það hefur orðið til að auka hagvöxt og skapa ný störf sem skipta þúsundum. Allar þessar breytingar gera það að verkum að hlutverk stjórnvalda er allt annað en það var áður. Það er fyrst og fremst að skapa leikreglur fyrir fjármálafyrirtæki og önnur fyrirtæki til að vinna eftir. Það eru síðan eftirlitsstofnanir sem eiga að sjá til þess að farið sé að lögum og reglum. Ég held því fram að við eigum sterkar eftirlitsstofnanir og hef lagt áherslu á sjálfstæði þeirra. Starf þeirra fer hins vegar að verulegu leyti fram í kyrrþey lögum samkvæmt. Það er hins vegar deginum ljósara að margt er varðar starfsemi á markaði verður aldrei sett í lög. Í þeim efnum reynir á siðferði og aðhald neytenda. Ég hef haldið því fram að það mikilvægasta sem þurfi að vera til staðar í fjármálafyrirtæki sé traust og trúverðugleiki. En það byggist líka á því að neytendur hafi val, þ.e. að samkeppni ríki á markaðnum. Ísland er lítill markaður og landið er landfræðilega einangrað. Þrátt fyrir að við sem hluti af innri markaði Evrópu verðum að hafa starfsumhverfi fyrirtækja sambærilegt við það sem almennt gerist þá erum við í mörgum tilfellum einungis að athafna okkur á íslenskum markaði sem vegna fámennis hefur tilhneigingu til að bera einkenni fákeppni.

Frú forseti. Nú þegar við höldum áfram með skattahækkunarfrv. sem við höfum verið að ræða í morgun, þ.e. um að sækja 1.200 millj. í sköttum, bensínsköttum, þungaskatti og virðisauka ofan á þetta allt saman, þá er ég eiginlega kominn að enda þess sem ég ætlaði að ræða. Engu að síður ætla ég að gera aðeins að umtalsefni umsögn sem Landvari, Félag íslenskra vöruflytjenda, sendi efh.- og viðskn. vegna þessa frv. Eins og ég hafði áður sagt koma þar fram útreikningar og staðfesting á því sem ég hef áður haldið fram á hinu háa Alþingi, þ.e. að þungaskattur hafi hækkað um 40% eða svo frá árinu 1998 til ársins 2002 vegna ýmissa breytinga sem þar voru gerðar. Þessi umsögn er reyndar í nefndaráliti 1. minni hluta, minnihlutaáliti þingmanna Samfylkingarinnar í efnahags- og viðskiptanefnd. Svo að ég grípi aðeins niður í þessa umsögn þá stendur þar, með leyfi forseta: ,,Í 2. gr. frumvarpsins er lagt til að gjaldskrá þungaskatts verði hækkuð um 8% í samræmi við tekjuáætlun fjárlagafrumvarps fyrir árið 2004. Í athugasemdum er bent á breytingar á gjaldskrá kílómetragjalds þungaskatts til hækkunar og lækkunar á árunum 1998 til 2001 og samanburður gerður við hækkun á vísitölu neysluverðs á þeim tíma og til dagsins í dag. Þessi samanburður bendir til þess að greiðendur kílómetragjalds þungaskatts megi nokkuð vel við una varðandi þessa skattheimtu. Stjórn Landvara vill koma eftirfarandi ábendingum á framfæri í þessu sambandi. Vöruflutningar á langleiðum eru almennt stundaðir með 23--26 tonna bifreiðum og 14--18 tonna tengivögnum. Þessar vagnlestir geta að meðaltali ekið um 140.000 km á ári og máttu vera 40--44 tonn að heildarþyngd til ársins 2001, en 44--49 tonn frá febrúar 2001. Frá því að byrjað var að innheimta þungaskatt eftir mældum kílómetrum og fram til september 1998 fór gjaldskrá skattsins stiglækkandi eftir akstursmagni viðkomandi bifreiðar. Þannig fengu vöruflutningar á langleiðum ákveðna leiðréttingu á greiðslubyrði þungaskatts á ársgrundvelli, m.a. til þess að mæta sjónarmiðum um mjög mikinn akstur á misgóðum vegum og oft við erfið akstursskilyrði, mikinn akstur með lítinn eða engan farm og til þess að jafna flutningskostnað til byggða langt frá Reykjavík. Gjaldskráin byggir hins vegar alltaf á hæsta gjaldflokki miðað við skráða heildarþyngd viðkomandi ökutækis, en það er sú þyngd sem bifreið með fullfermi má mest vera á vegi. Þótt opinberir aðilar virðast ekki telja að þeir hafi aukið tekjur sínar af þungaskatti nema óverulega á síðustu árum hefur lögum og reglum um þungaskatt verið breytt sex sinnum á árunum 1998--2001, þar af hefur verið um hreina skattkerfisbreytingu að ræða í fjögur skipti, þannig að álagningargrunninum sjálfum er umbreytt, sem leitt hefur af sér stigvaxandi skattheimtu á þyngstu ökutækin, tækin sem notuð eru í vöruflutningum á langleiðum. Þessar miklu umbreytingar hafa leitt til þess að þungaskattur í vöruflutningum á langleiðum hefur hækkað um 44% frá september 1998 til febrúar 2001, en um 82% ef miðað er við febrúar 1999, eins og gert er í athugasemdum með frumvarpinu.`` Í töflu er síðan farið yfir tíma breytinga þungaskattstaxta, gjaldbyrði vagnlestar og vísi töluviðmiðun, ásamt skýringum. Ég vísa til þessarar töflu, virðulegi forseti, í fskj. með nefndaráliti 1. minni hluta efh- og viðskn. Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Vöruflutningar á landi hafa aldrei áður verið þjóðinni eins mikilvægir og þeir eru um þessar mundir. Fólk og fyrirtæki um allt land treysta algerlega á gæði og áreiðanleika í vöruflutningum. Atvinnulífið byggir mikilvægustu þætti í starfsemi sinni á tilvist öflugrar og fjölbreyttrar flutningaþjónustu. Vaxandi arðsemi í atvinnulífi víða um land, bætt búsetuskilyrði og efling byggðanna til framtíðar á sér öðru fremur rætur í því öfluga vöruþjónustukerfi, sem flutningamenn hafa byggt upp á síðustu árum. Mikil röskun á rekstrarumhverfi í atvinnugreininni, eins og átt hefur sér stað á liðnum árum getur stórskaðað þann ávinning sem hagkerfið hefur notið í þessu sambandi á síðustu árum.`` Síðan fjalla þeir um að þessar ábendingar þeirra komist á leiðarenda. Virðulegi forseti. Ég hef með mörgum rökum, mörgum umsögnum og mörgum dæmum í ræðu minni rökstutt það að flutningskostnaður hefur stórhækkað á síðustu árum og í tíð núverandi ríkisstjórnarflokka. Samt sem áður verð ég ekki var við neina iðrun hjá hv. stjórnvöldum eftir þessar breytingar og ber frv. sem við ræðum nú vott um það að áfram á að halda og vega í sama knérunn. Það er með ólíkindum hve langt á að ganga í árásum á landsbyggðina. Það er með ólíkindum hvað hæstv. ríkisstjórn ætlar að endast lengi við að auka skatta á landsbyggðarbúa umfram aðra, landsbyggðarskatta. Á þessu ekki að linna? Ég bara spyr og ég kalla eftir viðbrögðum frá þingmönnum stjórnarflokkanna sem koma frá landsbyggðarkjördæmum, t.d. hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni sem hér er í salnum. Hvað á þetta að ganga lengi? Hvað á það að ganga lengi, virðulegi forseti, að áfram verði haldið að hækka þessa skatta og hækka flutningskostnað eins og hér hefur verið rætt og sýnt fram á að verið er að gera? Virðulegi forseti. Rétt í lokin vil ég nefna breytingartillögu sem ég styð. Hún er frá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur og er um að almenningsvagnar í áætlunarferðum verði undanþegnir allri skattheimtu. Þeir fá 70% afslátt í dag. Ég styð þá hugmynd enda felst í henni ákveðin leið til þess að taka ákveðna flokka út úr þungaskattskerfinu og reikna til baka eða minnka skattheimtu á þá, sem leiðir til betri og ódýrari þjónustu. Þessi tillaga er flutt af hv. þm. Álfheiði Ingadóttur og er, eins og áður hefur komið fram, nákvæmlega eins og tillaga sem hv. þm. Margrét Frímannsdóttir og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir fluttu fyrir tveimur þingum eða svo, ef ég man rétt, og gekk í þessa átt. Hæstv. forseti. Ég vona svo í lokin að árásum á atvinnulíf og landsbyggðarbúa með þessum hækkunum linni. Ég hef líka gert að umtalsefni þá miklu skattheimtu sem verður á allan almenning í landinu. Við skulum halda því líka til haga. Þó mér hafi orðið tíðrætt um þungaskatt og flutningsgjöld þá er í þessu frv. líka 20--25 þús. kr. skatthækkun á hvern einasta bíleiganda í landinu vegna hækkunar á bensíngjaldi. Talið er að bensínlítrinn muni hækka um 4 kr. Talað er um að óniðurgreitt bensín eða bensín selt með fullri þjónustu fari, eftir að þetta frv. hefur verið samþykkt, upp fyrir 100 kr. Eins og ég sagði áðan og hef sýnt fram á í gögnum þá er skattheimta á almenna bílaeign á Íslandi í sögulegum hæðum miðað við nágrannalönd okkar.

Frú forseti. Ég hef hlýtt á ræðu hv. þm. Kristjáns Möllers um flutningskostnað. Mig langar að spyrja hv. þm. hvort það muni ekki hafa haft áhrif á flutningskostnað út á land að felldir hafa verið niður tollar af öllum innkaupum á vöruflutningabílum. Tollarnir voru um 30% eða þau vörugjöld sem innheimt voru af nýjum flutningabílum. Þetta hefur verið gert núna síðustu ár í þrepum af núverandi ríkisstjórn og það mun muna verulega um það að þessi lækkun hefur orðið á innkaupum nýrra bíla. Þá kom fram í ræðu hv. þm. áðan að hækkun á hámarksþunga á vagnlestum hefur verið annars vegar úr 40 í 44 tonn og úr 44 tonnum í 49 tonn án þess að það hafi hækkað krónugjald á hvern kílómetra á þær vagnlestir og það er hrein lækkun. Þar er verið að bæta fjórum tonnum á vagnlest án þess að gjaldskráin hækki, þ.e. úr 40 tonnum í 44 tonn og miðast það við að vagnlestir séu á loftpúðum. Það er sannarleg lækkun. Þá vil ég benda á að vegir, samgönguleiðirnar sem viðkomandi vagnlestir aka um, hafa batnað gríðarlega. Það kemur auðvitað þeim rekstraraðilum mjög til góða í minna viðhaldi og minni olíueyðslu auk þess sem nýrri dráttarbílar eyða mun minni olíu. Því tel ég að núverandi ríkisstjórn hafi náð að koma fram lækkun í flutningskostnaði út á landsbyggðina m.a. með þessum aðgerðum. Mér finnst að hv. þm. sé fastur í fyrsta gír og það er ekki von að menn komist langt ef menn eru fastir í fyrsta gír í þessum málum.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að hæstv. ríkisstjórn er í fimmta eða sjötta gír, í ,,óverdræfinu`` við að auka skattálögur á umferð á Íslandi. Það er alveg ljóst. Hæstv. ríkisstjórn er ekki í fyrsta gír við það. Hún er á fleygiferð og hv. þm. Kjartan Ólafsson styður þær aðgerðir. Það er hárrétt að ef vörugjöld hafa verið lækkuð af flutningabílum þá kemur það til góða. En við skulum líka hafa í huga að það eru gerðar miklu meiri kröfur til bíla í dag og keyptir dýrari bílar. Ef það er svo --- mér var ekki kunnugt um það --- að vörugjöldin hafi verið að lækka síðustu ár þá er það hið besta mál. En eftir stendur samt sem áður, virðulegi forseti, þessi mikla hækkun á þungaskatti sem ég hef fjallað um. Landvari sýnir fram á þá hækkun með reikningsdæmi sem verður ekki hrakið. Varðandi heildarþunga vagnlesta þá kemur hún auðvitað til góða, skárra væri það nú. Skattahækkunin væri enn þá meiri ef þetta hefði ekki komið til. En við skulum líka hafa í huga að það er ekki alltaf verið að keyra með fulla bíla. Við verðum að hafa það í huga. Það kom fram í andsvari hv. þm. að bílar eyði minni olíu í dag en áður. Það getur vel verið. En með væntanlegu olíugjaldi, eins og það á að vera, verður m.a. lagður skattur á veðrið á Íslandi. Ef það er brjálað veður, snjór og mikill mótvindur, munu flutningabílar geta eytt upp undir 100 lítrum á klukkutíma. Það er ekki svo lítið. Þannig verður vont veður skattstofn fyrir hæstv. fjmrh. til að fá meira í kassann.

Herra forseti. Ég vil bæta því við að mér sýnist á þeim svörum sem ég hef fengið frá hv. þm. að hann hafi hreinlega ekki kynnt sér þessi mál út í hörgul. Ég nefndi áðan þá staðreynd að ríkisstjórnin hefur farið í ýmsar aðgerðir til lækkunar á innkaupum á flutningstækjum, til að bæta samgöngur og lækka kostnað. Það að flutningafyrirtæki geti keypt sér ný tæki þýðir að nýju tækin eru fullkomnari og eyða mun minni olíu. Þar með batnar reksturinn. Það er verið að auka heildarþunga vagnlesta án þess að hækka krónugjald á kílómetra. Það hefur klárlega komið fram að þingmaðurinn er í fyrsta gír.

Virðulegi forseti. Hér er til 2. umr. frv. til laga um breyting á lögum um fjáröflun til vegagerðar, um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl. Í þessu frv. er lagt til að fast árgjald og kílómetragjald þungaskatts hækki um 8% og lögð er til 8% hækkun á almennu og sérstöku vörugjaldi af eldsneyti. Hækkuninni er ætlað að skila ríkissjóði samtals um 1 milljarði kr. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hefur gert ítarlega grein fyrir nál. um þetta mál. Hún er fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í efh.- og viðskn. og mælti fyrir nál. fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs fyrr í dag. Í nál. hv. þm. kemur fram að álögur af þessu tagi jafngildi beinni skattahækkun og muni auka útgjöld heimilanna bæði beint og óbeint. Hækkanirnar sem í þessu frumvarpi felast eru liður í 2,2 milljarða kr. skattahækkun á heimilin í landinu í samræmi við tekjuáætlun fjárlagafrumvarps fyrir árið 2004. Þær álögur sem boðaðar eru í frv. munu að mati hagsmunaaðila sem komu á fund efh.- og viðskn. leiða til hækkunar á rekstri bíla um 20--25 þús. kr. á ári fyrir hvern bíleiganda, hækkun flutningsgjalda muni líka leiða til versnandi samkeppnisstöðu ferðaþjónustunnar og hækkunar á gjaldskrá almenningsvagna, vörubifreiða og leigubifreiða. Vissulega hefur, virðulegi forseti, bensíngjaldi, olíugjaldi og þungaskatti, sem lagður hefur verið á bíla og bílaeigendur í landinu á undanförnum árum, verið beitt til að marka vegagerð, vegalagningu og endurbótum á vegum ákveðinn tekjustofn. Sá tekjustofn hefur gefið fastan grunn fyrir vegaframkvæmdir í landinu. Að sjálfsögðu ber að fagna því að vegaframkvæmdum hafi þannig verið veittur tryggur stuðningur fremur en að vera gjörsamlega háður fjárlögum ársins á hverjum tíma. En í máli hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur, fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, í morgun kom fram að með þeim gjöldum á bíleigendur, á eldsneyti og á umferðina í landinu, hefur þessi tekjustofn farið vaxandi og skilað mun meiri tekjum í ríkissjóð en áður var gert ráð fyrir. Því hlýtur að vera umhugsunarefni þegar þessi gjöld hækka og tekjuöflun ríkissjóðs aukin á þessu sviði. Því hefur ekki verið á móti mælt sem fram kemur í nál. hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur að þessi aukna skattheimta hljóti einhvers staðar að koma fram. Einhverjir verða að greiða hana. Það gera almennir bíleigendur og hún kemur fram í vöruverði og þjónustu sem háð er flutningi. Nær væri að fara í heildarendurskoðun á flutningskerfinu, athuga hvar þetta kemur niður og hvort rétt væri að beita öðrum leiðum til að afla vegaframkvæmdum fjár en að velta því með síauknum þunga á vöruverð, vöruflutninga og þá sem aka og eiga bíl. Eins og fram kemur í nál. mun þessi skattur leggjast þyngst á þá sem eru háðir flutningum og akstri. Það segir sig sjálft að þegar inn- og útflutningshafnir eru orðnar fjórar eða fimm í landinu og nánast allur innflutningur fer um hafnirnar á suðvesturhorninu, um Reykjavíkurhöfn og Hafnarfjarðarhöfn, og allar vörur síðan fluttar út á land þá hlýtur að skipta máli hver flutningskostnaðurinn er og hvernig hann er lagður á. Þá gefur augaleið að þeir sem búa úti á landi finna fyrir því að innflutningshöfnin og jafnvel einnig útflutningshöfnin, sem þeir senda afurðir sínar um, getur verið í mikilli fjarlægð. Þá hlýtur flutningskostnaðurinn að skipta afar miklu máli. Allar breytingar og hækkanir á þessum liðum koma beint fram í auknum álögum á atvinnustarfsemi fjarri útflutningshöfnunum. Flutningskostnaðurinn leggst einnig á vörur í verslunum sem staðsettar eru fjarri þessum höfnum. Þess vegna, virðulegi forseti, tel ég að fara eigi í heildarathugun á því hvernig lækka megi flutningskostnað í landinu, sérstaklega á vörum og þjónustu til og frá landsbyggðinni. Inn- og útflutningur fer mest um hafnir á þessu svæði. Það væri líka í samræmi við þá yfirlýsingu sem ríkisstjórnin gaf síðasta vetur í kjölfar skýrslu sem unnin var á vegum samgrh. um flutningskostnað í landinu. Hún sýndi að flutningskostnaður hafði vaxið gríðarlega á örfáum árum. Þar var um að ræða 70% hækkun á um tveggja til fjögurra ára tímabili. Ég tel mikilvægt að fara ofan í þessi mál og athuga hvernig megi bregðast við. Haldi fram sem horfir, að þessi flutningskostnaður haldist jafnhár, haldi jafnvel áfram að aukast, þýðir það náttúrlega að samkeppnisstaða atvinnulífs og búsetu úti á landi verður stórlega skert, að því er virðist þvert á stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar. Mig minnir að því hafi verið lýst yfir síðasta vor í kjölfar skýrslu hæstv. samgrh. um stóraukinn flutningskostnað á landsbyggðinni að fela ætti Byggðastofnun að gera úttekt á þessu máli og tillögur um hvernig mætti lækka flutningskostnað og styrkja samkeppnisstöðu atvinnulífs og búsetu á landsbyggðinni. Ég hefði viljað sjá slíkar tillögu á borðum í þinginu um leið og rætt er um auknar álögur á umferðina og þá sem standa í flutningum á vörum, þjónustu og fólki hér á landi. Þannig mætti taka á þessu máli heildstætt. Ég ítreka að það ber að standa vörð um framlög til vegagerðar hér á landi. Við vildum að enn yrði bætt þar í og það væri í sjálfu sér hægt án þess að bensíngjald, olíugjald og þungaskattur yrðu eini tekjustofninn. En þegar málið snýst um aukinn kostnað sem lendir á neytendum þá verðum við að staldra við og spyrja: Hvað erum við að gera? Í umsögn bæjarráðs Akureyrar um þetta frv. segir, með leyfi forseta: ,,... hækkun sú sem frumvarpið gerir ráð fyrir er í mótsögn við yfirlýstar fyrirætlanir stjórnvalda um lækkun flutningskostnaðar.`` Virðulegi forseti. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í efh.- og viðskn., flytur hér brtt. við frv. sem ég tel afar mikilvægt að nái fram að ganga. Hún gengur út á að styrkja stöðu almenningssamgangna í umferðinni og að þeir skattar sem hér er verið að leggja á leggist a.m.k. ekki á almenningssamgöngur. Það væri í samræmi við umsögn Samtaka ferðaþjónustunnar um þetta mál. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Samtökin vilja vekja sérstaka athygli á stöðu hópbifreiða á Íslandi sem hafa búið í mörg ár við stórfelldan taprekstur og mjög takmarkaða endurnýjun. Eigi að vera rekstrargrundvöllur fyrir hópbifreiðar verður að lækka skatta og gjöld af þessari atvinnustarfsemi frekar en að hækka álögur.`` Ég tel, virðulegi forseti, að það beri að huga að þessu öllu samtímis þegar við leggjum á skatta sem þessa. Við megum ekki skerða vöxt eða rekstrargrundvöll mikilvægra atvinnugreina í landinu, t.d. ferðaþjónustunnar. Ég tel að það eigi að taka þessa umsögn alvarlega. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur lagt mikla áherslu á almenningssamgöngur. Þegar rætt var á Alþingi um samgönguáætlun sem hæstv. samgrh. lagði fram fyrir líklega liðlega ári síðan eða einu hálfu ári síðan þá lagði ég sem fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í samgn. fram í nefndaráliti mínu gríðarlega áherslu á að efla og styrkja samkeppnisstöðu almenningssamgangna, bæði innan þéttbýlis og milli landshluta. Af því hlýst samgöngulegur sparnaður ef hægt er að efla og auka hlut almenningssamgangna. Auk þess eru almenningssamgöngur afar þýðingarmiklar fyrir fjölda fólks, ungt fólk, skólafólk, fólk sem hefur mismunandi aðstæður til að eiga og reka bíl, fyrir skólaakstur, fyrir fólk á leið í vinnu, fyrir eldri borgara og fyrir ferðaþjónustuna vítt og breitt um landið. Þess vegna verðum við að standa vörð um almenningssamgöngurnar. Ég vil víkja að umsögn sem Samtök fámennra skóla sendu frá sér, að vísu í tengslum við breyttar úthlutunarreglur jöfnunarsjóðs, en þær reglur, reglur jöfnunarsjóðs, lutu einmitt að því að skerða framlög til skólaaksturs hjá ákveðnum sveitarfélögum. Samtök fámennra skóla á landsbyggðinni vekja athygli á mikilvægi þess að kostnaður við skólaakstur verði sem allra minnstur þannig að hægt verði að ná sem bestri hagkvæmni og öryggi í að flytja börn til og frá skóla. Þess vegna skiptir máli tillaga sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hefur lagt hér fram um að undanþiggja skólaakstur svona álögum. Það mundi strax vera stuðningur við almenningssamgöngur og skólaakstur í landinu. Í umsögn borgarráðs Reykjavíkurborgar um þetta frumvarp segir, með leyfi forseta: ,,Aukin hlutdeild almenningssamgangna leiðir til hlutfallslega minni notkunar einkabíla, sparnaðar í viðhaldi gatna, auk þess að geta orðið til þess að seinka megi framkvæmdum við stór og kostnaðarsöm umferðarmannvirki um einhvern tíma, mannvirki sem að mestu eða öllu leyti eru greidd úr sjóðum ríkisins.`` Eiginlega benda allir umsagnaraðilar á mikilvægi almenningssamgangnanna og að þess sé gætt að almenningssamgöngur njóti vissrar sérstöðu í skattlagningu umferðar. Þá vil ég og draga fram að úti um sveitir landsins er það í æ ríkari mæli þannig að fólk á sveitabýlum er farið að stunda atvinnu í næsta þéttbýli. Það er hluti af því að halda landinu í góðri búsetu að stunda vinnu fjarri heimili sínu. En því meiri skattlagning sem er á þessa umferð því óhagkvæmara verður það náttúrlega. Ástæða væri því til þess að finna leið til þess að gera slíkan akstur til og frá vinnu, eins og mig minnir að hv. þingmenn Frjálsl. hafi flutt tillögu um, frádráttarbæran til skatts með einhverjum hætti þannig að þessar álögur kæmu ekki með fullum þunga heldur jöfnum þunga á alla íbúa og alla notendur, allar samgöngur í landinu, að alla vega sé horft á þetta í heild. Virðulegi forseti. Í þessu sambandi vil ég líka minna á tillögu sem fyrrv. hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson hefur flutt á undanförnum þingum og var samþykkt sem þingsályktun frá Alþingi. Hún er um almenningssamgöngur í Eyjafirði. Þar hefur verið unnið visst sporgöngustarf í almenningssamgöngum innan héraðs. Við vitum að fjármagnið, kostnaðurinn, takmarkar notkun og útbreiðslu og möguleika almenningssamgangna. Þegar það er yfirlýst stefna Alþingis, yfirlýst stefna ríkisstjórnar og umhverfislega mjög vænt að efla almenningssamgöngur þá eigum við að gera það og horfa til þess þegar við samþykkjum lög um gjöld eða álögur á umferð. Virðulegi forseti. Ég vildi bara koma þessum atriðum á framfæri. Það hefur einnig komið fram í máli hv. þingmanna að hliðstæð tillaga og breytingartillaga sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir flytur hér kom fram fyrir tveimur eða þremur þingum, en hv. þm. Margrét Frímannsdóttir og Jóhanna Sigurðardóttir voru flutningsmenn hennar. Skoða ber þessi mál í heild þegar við förum í að auka álögur á umferð í landinu og athuga hvernig þær koma niður á samkeppnishæfni atvinnulífs og búsetu. Samgöngur og kostnaður við þær skiptir þar afar miklu máli og fátt mismunar nú meir samkeppnisstöðu í búsetu og atvinnulífi en einmitt flutningskostnaðurinn. Þess vegna ber okkur að horfa til allra þessara þátta þegar við erum að auka álögur. Ég hefði samtímis viljað sjá ríkisstjórnina standa við einhverjar af stefnuyfirlýsingum sínum og velti fyrir mér hvernig hún ætlar að létta flutningskostnaði, lækka flutningskostnað á vörum og þjónustu í landinu.

Herra forseti. Ég hef hlustað með athygli á ræðurnar sem hafa verið fluttar núna í morgun og eftir hádegið. Margt hefur vakið athygli mína er dreifbýlisþingmenn hafa talað og kallað eftir stuðningi annarra þingmanna úr hinni dreifðu byggð en látið sem þingmenn Reykjavíkur væru nánast ekki til nema stundum þó kallað til þeirra ef á þeim þarf að halda vegna sérstakra málaflokka ef sótt er um fjármagn eða annað til kjördæma utan Reykjavíkur. Mér þykir miður að slíkur málflutningur skuli vera viðhafður á Alþingi. En út af því sem kom fram í ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar þá veit ég að fulltrúar fyrirtækis á Austurlandi hafa sagt í viðtölum við okkur nokkra þingmenn að um 5% af framleiðslukostnaði leggist á vörur vegna flutninga á höfuðborgarsvæðið. Hv. þm. kom inn á það líka að hann biði mjög eftir því að Byggðastofnun kæmi með tillögur til lækkunar á flutningskostnaði til og frá landsbyggðinni. Ég vek enn einu sinni athygli á skýrslu nefndar um flutningskostnað sem samgrn. vann að og var skilað í janúar 2003. Þar kemur fram, með leyfi forseta: ,,Almennt er álitið að nota beri strandflutningana þegar því verður við komið en framleiðandinn`` --- sem var á Vestfjörðum --- ,,nefnir um leið að strandflutningaskipin séu vondur kostur.`` --- Hann segir svo: ,,Tíðni og ferðatími skipti þar miklu máli. Fyrir 40 feta gám er þó bíllinn 70% dýrari.`` Hvernig má vera að þingmenn hinna dreifðu byggðar hafi ekki gefið þessari skýrslu nokkurn gaum? Hvernig má vera að flytjendur til og frá landsbyggðarinnar líti ekki á það að 70% dýrara er að flytja 40 feta gám landveg heldur en sjóleiðina? Hvar eru menn staddir í þessu máli?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni fyrir að vekja athygli á þessum atriðum. Ég vil í upphafi segja að ég lít á mig sem þingmann alls landsins. Hagsmunir höfuðborgarsvæðisins og landsbyggðar fara ávallt saman og eiga að gera það. Ég vil líka benda á að hv. þm. Álfhildur Ingadóttir hefur skilað mjög góðu nefndaráliti. Hún er fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í efh.- og viðskn. Hún er þingmaður Reykvíkinga og flutti mál sitt sem þingmaður alls landsins og það gerum við. Hagsmunirnir fara bara alltaf saman að mínu mati. Þannig alla vega eigum við að vinna og þannig vinnum við. En það er alveg hárrétt hjá hv. þm. þetta með strandflutningana. Af hverju hafa þeir lotið í gras? Nú eru bara fjórar eða fimm útflutningshafnir á landinu eftir. Aðalútflutningurinn er hér. Hvað þýðir það fyrir fiskframleiðendur á Vestfjörðum t.d.? Það er engin útflutningshöfn á Vestfjörðum. Ísafjörður er ekki lengur útflutningshöfn. Það sem hefur breyst er að framleiðendur verða núna að greiða sjálfir fyrir kostnað á flutningnum innan lands á útflutningshöfn. Framleiðendur á Vestfjörðum eða þeir sem þar standa að framleiðslu verða að greiða sjálfir flutningskostnaðinn. Það er ekki lengur samræmdur flutningskostnaður á fiskútflutningi þannig að þeir verða að greiða fyrir flutninginn til Akureyrar, Eskifjarðar eða Reykjavíkur. Ég er alveg hjartanlega sammála hv. þm. um að það á að taka á samgöngumálum heildstætt. Af því að hann minntist á þessa stöðu þá flutti ég einmitt ásamt öðrum þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs till. til þál. í fyrra um strandsiglingar, um að skipuð yrði nefnd sem kæmi með tillögur um hvernig mætti styrkja samkeppnisstöðu strandsiglinga. Í hv. samgn., þar sem hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson var formaður og ég átti einnig sæti í, var samþykkt að vísa þessari tillögu minni um strandsiglingar til ríkisstjórnarinnar til frekari skoðunar. Þetta var því mjög góð ábending hjá hv. þm.

Herra forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason kom réttilega inn á það að við erum jú þingmenn alls landsins enda viðurkenni ég það. Ég átti nú ekki við ræðu hans heldur annarra þingmanna sem töluðu í morgun svo skýrt og skorinort um að það væru sérhagsmunir þeirra að gæta dreifðu byggðarinnar en líta ekki til Reykjavíkur. Það er miður. Í þessari skýrslu frá samgn. um flutningskostnað kemur þetta skýrt fram. Skipafélög hafa líka sagt að ef ákveðinn fjöldi gáma væri í tilteknum höfnum, sem ekki eru útflutningshafnir í dag, þá væri skipafélagið tilbúið til að koma þangað og sækja gámana. Þeir yrðu að vera tveir eða þrír eða þar um bil í hverri höfn til þess að þetta skipafélag kæmi og sækti þessa 40 feta gáma. Það mundi spara stórfé. Við vitum að frystigámarnir með fisknum eru fluttir út frá Reykjavík einu sinni í viku. Það tekur strandferðaskip viku að fara hringinn í kringum landið til að safna þessum gámum saman þannig að það er ekki fyrirstaðan. Getur verið, hv. þm. Jón Bjarnason, að fyrirstaðan sé sú að samstarfið milli sveitarfélaganna úti á landi sé með þeim hætti að eitt sveitarfélagið þoli ekki að sjávarafurðum sé ekið til hafnar næsta sveitarfélags vegna þess að þá hafi þeir skipagjöld og hafnargjöld? Getur verið að þar liggi fiskurinn undir steini, þ.e. að ósamstaða og samstarfsleysi milli sveitarfélaganna úti á landi sé þess valdandi að sjóflutningarnir eru nánast að leggjast af?

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi það sem hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson kom að varðandi skýrslu samgrh. og ákvörðun ríkisstjórnarinnar í fyrravor um að fela Byggðastofnun að gera tillögur um hvernig skyldi koma til móts við lækkun flutningskostnaðar. Ég er ekki hlynntur einhverjum sértækum aðgerðum sem varanlegum lausnum. Sértækar aðgerðir geta aðeins komið inn í afmörkuð tilvik sem tengjast einhverri afmarkaðri stöðu. En til lengri tíma litið eiga aðgerðirnar að vera algildar og hafa varanlega stöðu. Þess vegna hefði ég viljað sjá ríkisstjórnina leggja áherslu á slíkar aðgerðir. En úr því að ríkisstjórnin lofaði aðgerðum af einhverjum toga og fól Byggðastofnun að leggja þær til þá vil ég fara að sjá þær tillögur. Það er ekki nóg að tala bara eins og ríkisstjórnin gerir nú gjarnan í bestu málum en gerir síðan ekkert.

En samstarf sveitarfélaganna?

Ég tek undir með hv. þm. um mikilvægi þess að kanna möguleika og samkeppnisstöðu strandflutninga. Hvorki samtakaleysi sveitarfélaga né röng stefna ríkisstjórnarinnar má þar vera hindrun. Svo er talað um að beita Flutningsjöfnunarsjóði með röngum hætti. Flutningsjöfnunarsjóður átti að jafna verð á flutningi meðfram ströndum landsins. En nú er talað um að beita honum til þess að flutningsjafna sjóflutningum sem aldrei fara fram því þeir eru komnir upp á land. Svona kerfi er komið í rugl eins og við þekkjum. Því er mjög mikilvægt að endurskoða þennan flutningsmáta og aðkomu ríkisins líka að því að stuðla að sem hagkvæmustum flutningsmáta, þannig að þetta virki, þar á meðal strandsiglingar.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða frumvarp ríkisstjórnarinnar um hækkun á bensíngjaldi og þungaskatti. Það er auðvitað alveg ljóst, virðulegi forseti, að við erum hér að leggja auknar álögur á almenning í landinu. Það fer ekkert á milli mála að ríkisstjórnin er hér að stefna að því að útfæra stefnu sína sem birtist nú reyndar í allt öðru formi en hún var kynnt í kosningabaráttunni. Þar var talað fyrir skattalækkunum en eina skattalækkunartillagan sem ég hef séð flutta í Alþingi af hæstv. ríkisstjórn er lækkun á sérstökum tekjuskatti úr 5% niður í 4 %, þ.e. skattur sem leggst á einstaklingstekjur sem eru yfir u.þ.b. 350.000 kr. á mánuði. Aðrar tillögur sem við höfum verið að ræða hér í tengslum við fjárlagagerð stefna til hækkunar. Það er alveg ljóst að með þessari tillögu er verið að auka álögur á hvern bifreiðaeiganda í landinu um á bilinu 20--25 þús. kr. Þetta eru því bara beinar álögur sem koma við það að ákveða að hækka m.a. bensínlítrann. Þetta mun koma út í beinni hækkun á bensínlítranum um 4 kr. Það liggur því fyrir að hér er verið að taka inn tekjur fyrir ríkissjóð í gegnum bensíngjald og með hækkun á flutningsgjöldum, því hækkun á þungaskattinum um 8% mun að sjálfsögðu leiða til einhverrar hækkunar á flutningum og vöruverði og talið að það geti numið um 2%. Þar að auki bendir ASÍ á það í umsögn sinni um þetta mál að þetta muni verða til þess, eins og segir hér, með leyfi forseta, í nál. 1. minni hluta: ,,Að mati ASÍ hefur frumvarpið í för með sér beina hækkun neysluverðsvísitölu upp á 0,12%.`` Við erum því líka að hækka álögur á landsmenn, vegna þess að þetta vegur inn í vísitöluna. Samanlagt, virðulegi forseti, er hér sennilega um skattahækkanir að á bilinu 1.000--1.100 millj. þegar allt er talið. Þær birtast í þessum tillögum sem álögur upp á 600 millj. í bensíngjaldinu annars vegar og 400 millj. verða teknar inn með hækkun á hækkuðum þungaskatti. Virðulegur forseti. Bensíngjaldið dreifist jafnt á fólk hvar sem það býr í landinu og að því leyti til er álagið jafnt. Hins vegar kemur það því miður ekki þannig út hvað varðar þungaskattinn. Allar líkur benda til þess að þungaskatturinn leggist af meiri þunga á fólk á landsbyggðinni en fólk á höfuðborgarsvæðinu eða þeim byggðum sem eru næstar Reykjavíkursvæðinu. Þetta liggur í hlutarins eðli vegna vegalengda og því að útfærslan er eins og hún er. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. fjmrh. sem hér er staddur í salnum hvort þær aðgerðir sem rætt hefur verið um í sambandi við þungaskattsútfærsluna, þ.e. að taka upp einhvers konar endurgreiðslu varðandi flutninga, hvar þær tillögur séu staddar. Það var vitnað hér áðan í skýrslu af hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni sem unnin var í þessu sambandi. Menn hafa rætt að við breytingu á þungaskattinum og við breytingu sem yrði samfara því að færa þungaskattinn inn í olíuverðið, þyrfti að skoða hvaða áhrif það hefði. Þar hafa menn einmitt nefnt að það þyrfti að huga að því að taka upp einhvers konar endurgreiðslu til þess að jafna álögur á flutninga. Ég vil í þessari umræðu, þó það mál sé ekki beint til umræðu nú, spyrja hvar þær áætlanir eru staddar, ef hæstv. fjmrh. gæti vikið að því nokkrum orðum eftir að ég hef lokið máli mínu. Um hitt vil ég segja, virðulegi forseti, að sú skattahækkunarstefna sem birtist í þessu frv. er auðvitað ekki í neinum tengslum við það sem kynnt var í kosningabaráttunni af ríkisstjórnarflokkunum um það að taka til við að lækka skatta en ekki hækka þá eins og hér er verið að leggja til. Þess vegna tel ég að hér sé eiginlega verið að fara algjörlega á svig við það sem fólk taldi að yrði á framkvæmdarstefnu ríkisstjórnarinnar þegar kæmi að skattalagabreytingum og álögum á almenning og ekki verið að fara eftir þeim loforðum eins og þau voru sett fram af ríkisstjórnarflokkunum í kosningabaráttunni. Mér finnst hins vegar dálítið merkilegt, virðulegur forseti, að lesa nál. meiri hlutans, en undir það skrifa hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Kristinn H. Gunnarsson, Gunnar Birgisson, Birgir Ármannsson og Dagný Jónsdóttir. Í nál. segir efnislega um þetta mál, eftirfarandi.: ,,Nefndin hefur fjallað um málið.`` Síðan kemur fram að hún hafi fengið fólk á fund sinn og allir taldir upp samviskusamlega. Síðan segir: ,,Þá bárust nefndinni umsagnir.`` Og svo er það talið upp samviskusamlega. Svo kemur niðurstaða þessa skattahækkunarmáls og umsögn nefndarinnar er í raun og veru svona, með leyfi forseta: ,,Í frumvarpinu eru lagðar til hækkanir á þungaskatti og vörugjaldi af eldsneyti. Þessar breytingar eru í samræmi við tekjuáætlun fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2004. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt.`` Þetta er öll umsögn hv. nefndar. Það er ekki verið að eyða of mörgum orðum í að gera fólkinu í landinu grein fyrir því hvað hér er verið að gera í umsögn hv. meiri hluta. Það er kannski markmið út af fyrir sig að vera ekki að eyða orðum á blað sem skipta sáralitlu máli, eða hvað? Og vera ekkert að hafa um það langa texta. Það kann vel að vera að svona skuli umsagnir um skattahækkunarmál ríkisstjórnarinnar vera í framtíðinni. Það er þá ekki langur lestur og ekki lengi verið að kynna sér það sem þar stendur. Hins vegar hefur það verið rækilega dregið fram í nefndarálitum 1. og 2. minni hluta um hvað þetta mál fjallar og vitnað til umsagna fjölda margra aðila. Það hefur verið farið yfir það hér af hv. þm. Kristjáni Möller, hv. þm. Jóni Bjarnasyni og hv. þm. Álfheiði Ingadóttur. Ég ætla því ekki að rekja það mikið lengra. Ég ætla hins vegar að lýsa því yfir, virðulegi forseti, eins og ég gerði reyndar við 1. umr. þessa máls, að við í Frjálsl. erum andvíg því hvernig til þessa máls er stofnað og leggjumst gegn því að þessar hækkanir gangi fram. En það er auðvitað alveg ljóst að þó að ekki séu mörg orð í nál. meiri hluta efh.- og viðskn., mun þetta mál ganga fram að vilja ríkisstjórnarinnar. Ég vil hins vegar minna á það, virðulegur forseti, að þingmenn Frjálsl. hafa flutt hér í Alþingi tillögu um að það megi taka tillit til ferðakostnaðar fólks til og frá vinnu sinni, fólk megi draga þann kostnað frá tekjum sínum áður en skattlagt er. Það er auðvitað í samræmi við það að við teljum að það eigi að skoða þann kostnað sem myndast hjá fólki við að sækja vinnu þegar hann er umfram einhverjar eðlilegar viðmiðanir. Þessi viðmiðun sem við settum í þá tillögu var 10.000 kr. á mánuði, eða 120.000 kr. á ári, umframkostnað væri leyfilegt að draga frá. Ég veit ekki hvar það mál er statt, en það gæti verið til hagsbóta fyrir launþega hvar sem þeir búa á landinu. Útfærslan er þannig að hún mismunar ekki fólki eftir því hvar það býr heldur tekur tillit til þess hve langt fólk þarf að sækja vinnu sína. En það er alveg ljóst, virðulegur forseti, að hér er ríkisstjórnin að ná í 1 milljarð rúman af þeim 2 milljörðum sem hún ætlar að taka í auknar álögur samfara fjárlagafrv. Við í Frjálsl. lýsum okkur andvíga þessu máli.

Herra forseti. Hv. þm. spurði mig um tvennt: Í fyrsta lagi hvar frumvarp um olíugjald svokallað væri á vegi statt og í öðru lagi hvað liði hugmyndum um að styrkja vöruflutninga innan lands. Olíugjaldsfrumvarpið er mál sem ríkisstjórnin hefur hugsað sér að koma með hér inn í þingið og ég mun þá flytja. Það kemur fram á yfirliti yfir þau þingmál sem ríkisstjórnin hyggst flytja. Málið er hins vegar ekki alveg tilbúið. Það er til umfjöllunar í stjórnarflokkunum og enn þá er nokkrum spurningum ósvarað sem ég vil gjarnan hafa skýr svör við áður en frumvarpið kemur til umfjöllunar í þinginu. Þess vegna er þetta ekki alveg tilbúið. Það er ljóst að núverandi kerfi er óviðunandi til frambúðar, þannig að ef ekki verður tekið upp olíugjald í hátt við það sem gert er í því frv. sem er núna til meðferðar og hefur áður verið lagt fyrir þingið, þarf að gera aðrar róttækar breytingar á núverandi kerfi. Hvað varðar spurninguna um styrki, flutningastyrki, þá er ekkert nýtt af því máli að frétta frá því að iðnrh., byggðamálaráðherra, greindi frá því hér að þær hugmyndir væru uppi á borði. Þær komu fram m.a. í skýrslunni um þróun flutningskostnaðar sem hefur borið á góma í þessum umræðum, en það liggur engin ákvörðun fyrir um þetta mál sem hefur verið að undanförnu til umfjöllunar á vettvangi Byggðastofnunar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir góð og greinargóð svör. Hins vegar vekja svörin upp eina spurningu og hún er þessi, ef hæstv. fjmrh. vildi svara því í öðru andsvari: Á að skilja þetta mál þannig að hér verði komið inn með frumvarpið sem var verið að boða varðandi olíudæmið, án þess að það fylgi því nein útfærsla um hækkaðan flutningskostnað?

Herra forseti. Það liggur ekki fyrir. Það hefur ekki verið tekin ákvörðun um eitthvert styrkjafyrirkomulag sem nefnt hefur verið í tengslum við vöruflutninga innan lands. Það hefur engin ákvörðun verið tekin um það, en það liggja fyrir ákveðnar hugmyndir. Hins vegar held ég nú að menn hafi tekið allt of djúpt í árinni varðandi áhrif hugsanlegs olíugjalds á flutningskostnað innan lands. En það er einmitt eitt af því sem ég vil gjarnan hafa alveg skýr svör við áður en málið kemur til frekari meðferðar hér, vegna þess að þetta er eitt af þessum málum sem við verðum virkilega að vanda okkur við. Við verðum þá að byggja hér upp tekjuöflunarkerfi fyrir ríkissjóð sem ætlunin er að geti staðist í mörg ár. Þess vegna er mikilvægt að fara ekki af stað með hluti sem ganga síðan ekki upp. Ég minni á að fyrir nokkrum árum var lögfest á Alþingi tiltekið afbrigði af olíugjaldi, en þau lög voru síðan felld úr gildi án þess að koma nokkurn tímann til framkvæmda. Þau gerðu ráð fyrir sérstökum endurgreiðslum til atvinnurekstrar af gjaldi á olíu, en sú aðferð gekk ekki upp og við viljum helst ekki lenda í því máli með svipuðum hætti næst þegar komið verður með þetta málefni hingað í þingið.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til laga um breyting á lögum um Happdrætti Háskóla Íslands, nr. 13 13. apríl 1973, frá allshn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Hjalta Zóphóníasson og Rögnu Árnadóttur frá dómsmálaráðuneyti, Sigurð Ágúst Sigurðsson og Guðmund Ibsen frá Happdrætti DAS, Brynjólf Sigurðsson frá Happdrætti Háskóla Íslands, Davíð Gunnarsson frá stúdentaráði Háskóla Íslands, Pétur Bjarnason og Hauk Þórðarson frá Happdrætti SÍBS og loks Sigurbjörn Gunnarsson frá Íslenskri getspá. Umsagnir bárust um málið frá Háskóla Íslands, Happdrætti Háskóla Íslands, Happdrætti SÍBS, Happdrætti DAS, stúdentaráði Háskóla Íslands og Íslenskri getspá. Frumvarpinu er ætlað að endurnýja heimild Happdrættis Háskóla Íslands til rekstrar peningahappdrættis um 15 ár, en Háskóli Íslands hefur haft einkarétt til að reka slíkt happdrætti allt frá árinu 1934 gegn greiðslu 20% einkaleyfisgjalds til ríkissjóðs. Happdrættið stendur undir nánast öllum byggingarframkvæmdum og tækjakaupum Háskóla Íslands. Við meðferð málsins var athygli nefndarinnar vakin á því að einkaréttur Háskóla Íslands gæti farið gegn markmiðum samkeppnislaga, samanber álit samkeppnisráðs, nr. 4/2000, um að hann gæfi ,,samkeppnislegt forskot gagnvart vöruhappdrættunum`` og torveldaði ,,frjálsa samkeppni á markaðnum``, eins og það var orðað. Jafnframt komu fram ábendingar þess efnis að einkarétturinn kynni að fara í bága við ákvæði 31. og 36. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið varðandi staðfesturétt og frjálsa þjónustustarfsemi. Nefndin telur að leysa verði úr því sem fyrst hvort þær athugasemdir sem gerðar voru við einkarétt Háskóla Íslands á rekstri peningahappdrættis eru réttmætar og eiga við rök að styðjast. Jafnframt leggur nefndin áherslu á að hugað verði að forsendum einkaleyfisgjaldsins. Nefndin hvetur því dómsmálaráðherra til að hraða heildarendurskoðun happdrættislöggjafarinnar í landinu sem mest má verða. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt.

Herra forseti. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem þetta mál kemur hér til umræðu. Ekki er langt síðan, eða nánar tiltekið á 123. löggjafarþingi 1998--1999, að ég lagði fram ásamt fleiri þingmönnum frv. til breytinga á lögum um Happdrætti DAS og SÍBS sem gekk út á það að einkaleyfisgjald Happdrættis Háskóla Íslands yrði afnumið og staða þessara happdrætta yrði jöfnuð. Áður en ég kem að þessu máli, herra forseti, vildi ég aðeins víkja að þeim umræðum sem fram hafa farið um Happdrætti Háskólans og einkaleyfi þess hér á árum áður. Oft hefur verið fjallað um þetta á þingi og í háskólanum sjálfum. Þá hafa háskólaprófessorar tjáð sig um þetta mál og vil ég vitna til greinar í Morgunblaðinu 25. nóvember 1993. Guðmundur Magnússon, þáverandi prófessor, segir svo í grein sinni, með leyfi forseta: ,,Ég tel að einkaleyfisgjaldið hafi verið sárabót fyrir ríkissjóð að afsala sér happdrættinu. Það hefur einnig verið til bóta fyrir háskólann að ríkissjóður hefur veitt fjárhæð samsvarandi gjaldinu til uppbyggingar Rannsóknarstofnunum atvinnuveganna ...`` Vísindasjóður hefur því fengið það fjármagn til þess að vinna að verkefnum beint og óbeint tengdum háskólanum sem hafa auðvitað með einum eða öðrum hætti verið til að efla þá starfsemi. Einkaleyfisgjaldið hefur því ekki runnið í ríkissjóð heldur til áframhaldandi starfa, í vísindasjóð, í því skyni að efla, eins og vísindi efla alla dáð, vísindastarfsemi háskólans. Síðan heldur Guðmundur Magnússon áfram í grein sinni, með leyfi forseta: ,,Við þær á háskólinn gott samstarf`` --- þ.e. vísindastofnanirnar --- ,,og þær efla rannsóknir í landinu. Með tilkomu Lottós 1986, greiðslu getraunavinninga í peningum og söfnunarkassa Rauða kross Íslands og samstarfsaðila hans er einkaleyfisgjald Happdrættis Háskóla Íslands orðið markleysa.`` Það er orðið markleysa. Þetta hefur háskólaprófessor að segja um einkaleyfi Happdrættis Háskólans 1993. Háskólinn greiðir fullt gjald fyrir einkaleyfi sem er orðið lítils virði. Auðvitað ættu annaðhvort allir aðilar á markaðnum eins og nú er komið málum að greiða gjald í ríkissjóð eða enginn, allir eða enginn. Það er kjarni málsins. Eins og fram kemur í minnkandi tekjum Happdrættis Háskóla Íslands býr það nú við mikla samkeppni. Við henni verður að bregðast eins og hvert annað fyrirtæki í samkeppni þarf að gera. Þess vegna þarf að brydda upp á nýjungum. Herra forseti. Ég vék í upphafi máls míns að þeim frumvörpum sem ég flutti um Happdrætti Háskólans, Happdrætti SÍBS og Happdrætti DAS á 123. löggjafarþingi. Þá fór þetta mál til umfjöllunar í nefnd á þinginu. Það er merkilegt að bera saman nefndarálit allshn. nú og þá. Í nefndaráliti allshn. á 123. löggjafarþingi segir svo m.a., með leyfi forseta: ,,Nefndin hefur skilning á vanda umræddra happdrætta og tekur undir þau sjónarmið sem fram koma í frumvörpunum, en þar sem Happdrætti Háskóla Íslands hefur nú einkarétt á peningahappdrætti samkvæmt lögum nr. 13/1973, með síðari breytingum, telur nefndin ekki unnt að leggja til að þau verði samþykkt. Nefndin telur eðlilegt að happdrættismarkaðurinn í heild verði tekinn til skoðunar`` --- ég vek sérstaka athygli á þessu --- ,,og að sett verði ein heildarlög um happdrætti og leggur til að málunum verði vísað til ríkisstjórnarinnar.`` Í framhaldi af þessu leitaði stjórn Happdrættis DAS til Samkeppnisstofnunar og þar kom fram athyglisverð niðurstaða. Ætla ég nú að lesa hana, með leyfi forseta. Niðurstaðan er frá 9. maí árið 2000: ,,Aðgangur að happdrættismarkaðnum er ekki frjáls. Vilji löggjafarvaldsins á hverjum tíma ræður því hverjir fá að reka happdrætti og hvernig tekjum er skipt í vinninga, leyfisgjöld og ágóða. Leyfi er veitt fyrir rekstri happdrættanna með tilliti til þeirra markmiða löggjafarvaldsins að afla fjár til almannaheilla án opinbers rekstrar. Happdrættin, sem starfa samkvæmt núgildandi sérlögum, ættu að mati samkeppnisráðs að njóta jafnræðis hvað varðar skilmála fyrir rekstrinum þannig að virk samkeppni geti þróast á milli þeirra. Vinningshafar vöruhappdrættanna þurfa að hafa fyrirhöfn og væntanlega kostnað af því að koma vinningum sínum í peninga. Það er því óhagkvæmt fyrir neytendur og getur gert vinninga verðminni í hendi vinningshafa heldur en efni standa til. Einkaleyfi HHÍ til þess að greiða vinninga út í peningum gefur happdrættinu samkeppnislegt forskot gagnvart vöruhappdrættunum og torveldar frjálsa samkeppni á markaðnum. Einkaleyfið fer því gegn markmiðum samkeppnislaga.`` Einkaleyfið fer gegn samkeppnislögum. Það fer gegn markmiðum samkeppnislaga. Svo mörg voru þau orð. Hins vegar er athyglisvert, herra forseti, að lesa merka ræðu frá 17. júní 2001. Þá flutti hæstv. þáv. menntmrh. ræðu í Alþingishúsinu í tilefni 90 ára afmælis Happdrættis Háskóla Íslands. Þar segir menntmrh. svo, með leyfi forseta. Ég vitna til hluta ræðunnar: ,,Í tæp 30 ár var skólinn til húsa hér í Alþingishúsinu, líkaði vistin illa og þótti ríkja mikið skilningsleysi meðal alþingismanna á því að veita fé til háskólabyggingar. Sú rimma var leyst með því að heimila skólanum að reka happdrætti til að standa straum af byggingarkostnaði og flutti hann í eigið húsnæði árið 1940. Happdrættið er skólanum enn mikil lyftistöng og þörfinni fyrir nýtt húsnæði verður seint fullnægt. Ætti ríkisvaldið að koma til móts við óskir skólans í byggingarmálum með því að dreifa einkaleyfisgjaldi vegna happdrættisins á alla, sem stunda sambærilega starfsemi, og greiða auk þess hæfilegan viðhaldskostnað af byggingum skólans. Með þeim hætti tryggði Alþingi og ríkisstjórn best á 90 ára afmælinu og til langframa að húsnæðismál Háskóla Íslands væru í samræmi við eðlilegan vöxt hans og kröfur.`` Þetta sagði hæstv. menntmrh. í tilefni 90 ára afmælis Háskóla Íslands 17. júní 2001. Getur verið að þáverandi háskólaprófessor og háskólaráð hafi ekki komið þeim boðskap til hæstv. menntmrh. sem samkeppnisráð hafði skilað áliti sínu um, þ.e. um samkeppnislögin, og með vísan til þess sem ég sagði hér áðan, þ.e. að einkaleyfið færi gegn markmiðum samkeppnislaganna. Það lá fyrir 9. maí árið 2000. Hér flytur hæstv. menntmrh. ræðu í júní 2001 og allt háskólaliðið þegir þunnu hljóði. Það vissi þó af þessum úrskurði samkeppnisráðs og gat auðvitað hjálpað hæstv. ráðherra að ganga til verks í þessu máli. Það er dálítið merkilegt líka að þáverandi forstjóri eða forstöðumaður Samkeppnisstofnunar er núverandi forstjóri Happdrættis Háskóla Íslands. Eru kannski einhver tengsl þarna á milli? Getur það verið? Getur verið að þau vinnubrögð sem hér eru nú enn ástunduð orsakist ekki af neinu öðru en tímaskorti, því að menn hafi ekki gefið sér tíma til þess að skoða þessi mál? Hvernig má það vera í skjóli einokunar Happdrættis Háskóla Íslands á peningahappdrætti að undir þeirri reglu skuli stofnuð öll þau happdrætti sem borga út í peningum, t.d. Lottó og erlend happdrætti, Víkingalottó sem borgar út í peningum? Þetta gerist þegar Happdrætti Háskóla Íslands hefur einkaleyfi á því að borga út peninga. Nei, ágætu nefndarmenn allshn., ég er ansi hræddur um að menn hafi nú eitthvað misstigið sig í þessu nefndaráliti. Ef nefndarálitin eru borin saman frá hæstv. allshn. nú og allshn. sem fjallaði um málið á 123. löggjafarþingi vegna óska um breytingu á lögum um Happdrætti DAS og háskólans þá kemur í ljós að þau eru svo keimlík að við liggur að ákveðin hugsun kvikni: Hvar var til textans leitað í þessu nefndaráliti? Mér þykir mjög dapurt að þetta nál. skuli koma frá allshn. í ljósi þess sem við lifum við í dag og flokkurinn minn hefði verið í forustu fyrir, þ.e. frjálsræði í verslun og viðskiptum. Þá kemur þetta dæmalausa nál. um að nú skuli enn veita einkarétt til Happdrættis Háskóla Íslands næstu 15 árin. Það var þó ein undantekning, virðulegi forseti, í frv. hæstv. dómsmrh., fyrrverandi menntmrh. Textinn var eitthvað í þá veru að það gæti verið að breyta þyrfti þessum lögum vegna athugasemda frá Brussel, það gæti verið og þá skyldi að því hugað. Ég veit ekki betur en að ríkisstjórnin hafi farið eftir því þegar samkeppnisráð hefur gefið út álit sitt. Það hefur verið venjan fram að þessu. Hér liggur fyrir álit samkeppnisráðs en þykir ekki vert að skoða þá niðurstöðu öðruvísi en með þessum orðum frá allshn.: ,,Nefndin telur að leysa verði úr því sem fyrst hvort þær athugasemdir sem gerðar voru við einkarétt Háskóla Íslands á rekstri peningahappdrættis eru réttmætar og eiga við rök að styðjast.`` Nefndin vill athuga hvort niðurstaða samkeppnisráðs sé réttmæt. Það vill þannig til að ekki eru allir löglærðir sem á Alþingi sitja. Þess vegna hafa lögmenn úti í bæ nóg að gera. En ég hélt að lögmenn sem kæmu að þessu máli í nefndarstarfi allshn. litu til þess sem samkeppnisráð hefur sagt, að þetta stangist á við markmið samkeppnislaga. Það er eðlilegt að þetta komi til umræðu og verði ekki látið ganga áfram um orðalaust. Ég hlýt að spyrja: Hvernig má það vera að þetta orðalag er notað í nál.? Það er nánast sagt að niðurstaða samkeppnisráðs sé markleysa þrátt fyrir að samkeppnisráð segi að einkaleyfi fari gegn markmiðum samkeppnislaga. Það var athyglisvert að lesa samþykktir frá stúdentaráði og frá háskólanum þar sem einkaleyfisgjaldinu var mótmælt. Ég þykist tala fyrir munn allra þeirra sem reka happdrætti þegar ég segi að menn eru tilbúnir til að taka á sig að greiða þá upphæð sem í einkaleyfi háskólans felst, hlutfallslega þá miðað við veltu. Ég spyr aftur: Finnst ykkur eðlilegt, hv. nefndarmenn allshn., að í skjóli einkaleyfislaga um Happdrætti Háskóla Íslands skuli blossa upp happdrætti á íslenskum markaði sem borga út í peningum á sama tíma og Happdrætti DAS og SÍBS er gert skylt að greiða vinninga í búpeningi, dráttarvélum, bátum eða flugvélum? Er þetta það sem íslenskt réttarfar telur eðlilegt og rétt, að gera erlendum aðilum eins og Víkingalottói hærra undir höfði en þeim sem vinna að velferðarmálum á Íslandi og hafa veitt til slíkra mála, eins og Happdrætti DAS, 2 milljarða kr. til byggingar heimila fyrir aldraða, bæði hér á höfuðborgarsvæðinu og úti á landi, lagt 400 millj. kr. í sjóði úti á landi til að byggja heimili fyrir aldraða? Nei, ég held að menn séu bara ekki í núinu, eins og sagt er á nútímamáli. Það er ekki eðlilegt að mismuna þessum tveimur happdrættum, að ógleymdu Happdrætti SÍBS sem hefur unnið sérstakt og einstakt starf á Reykjalundi. Þar hafa menn verið endurþjálfaðir til þess að fara út í atvinnulífið á ný eftir slys og fengið til þess stuðning SÍBS og fjármögnun þess hefur verið með happdrættinu. Herra forseti. Ég held að ég hafi þessi orð ekki fleiri. Það þarf ekki í sjálfu sér. Málið er svo augljóst með afstöðu samkeppnisráðs til þeirrar ósanngirni og þess óréttlætis sem viðgengist hefur í áraraðir. Með einkaleyfi Happdrættis Háskóla Íslands hefur tveimur happdrættum verið gert skylt að borga út í vörum á sama tíma og erlendum happdrættum, Víkingalottói, Lottói og spilakössum er leyft að borga út í beinhörðum peningum. Það er eitthvað að löggjöfinni hér, herra forseti.

Virðulegi forseti. Það er eitthvað að, sagði hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson. Það er nokkur sannleikur í því vegna þess að samkvæmt upplýsingum sem allshn. fékk frá dómsmrn. er í gangi endurskoðun á almennum lögum um happdrætti. Ég tel að í þeirri umræðu sem fram fer um þetta frv., frv. til laga um breyting á Happdrætti Háskóla Íslands, sé nauðsynlegt að menn geri greinarmun á þeirri starfsemi sem fer fram á grundvelli þeirra laga annars vegar og síðan þeirri starfsemi sem fer fram á grundvelli laga um talnagetraunir. Vissulega er oft mjótt á munum með það hvenær um er að ræða happdrætti eða talnagetraunir og aðra starfsemi af því tagi sem stunduð er hér á landi, í langflestum tilvikum í fjáröflunarskyni fyrir ýmis góðgerðar- og æskulýðsmál. Það er nauðsynlegt að hafa í huga að í nál. því sem ég hef nú mælt fyrir eru mjög eindregin tilmæli nefndarinnar að hraðað verði heildarendurskoðun happdrættislöggjafarinnar. Þetta var ég búinn að fara yfir fyrr í máli mínu. Þar er jafnframt komið að þeim sjónarmiðum sem hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson hefur viðrað, varðandi athugasemdir Samkeppnisstofnunar. Þær eru teknar upp í nál. og vakin sérstök athygli á þeim. Þar af leiðandi mun nefndin fylgja því fast eftir, vonandi fastar en gert hefur verið frá árinu 1993 þegar nefndin ályktaði síðast um málefni sem lutu að einkaleyfinu, og sjá til að þessi endurskoðun fari fram. Loks vil ég geta þess að háskólinn fékk málið til umsagnar og mælti mjög eindregið fyrir því að einkaleyfið yrði framlengt.

Herra forseti. Út af því sem háskólinn leggur eindregið til, að einkaleyfið verði framlengt, þá vil ég benda á að þeir eru komnir í mótsögn við sjálfa sig miðað við þær yfirlýsingar, viðtöl og fréttir, sem úr þeim herbúðum hafa komið. Það má auðvitað alltaf deila um talnagetraunir, ég tek undir það með hv. þm. Bjarna Benediktssyni. En hvað er talnagetraun? Má ekki segja að það sé talnagetraun ef menn kaupa sér happdrættismiða með tilteknum tölum sem þeir hafa leitað að? Í talnagetraun tengdri knattspyrnu, í lottói eða hvað það er, kaupa menn miða og velja sér tölur. Þú kaupir þér miða í flokkahappdrætti með ákveðnum tölum á. Það má náttúrlega teygja þetta og toga í allar áttir. En varðandi þennan happdrættismarkað þá hefur í mörg ár verið umræða um það í dómsmrn. að skoða þetta. Það eru alltaf sömu fréttirnar: Það er verið að skoða þetta. Ég spyr: Hvers vegna gáfu menn sér ekki tíma til að skoða málið í ljósi þeirrar ræðu sem ég vitnaði til, sem hv. menntmrh. flutti 17. júní árið 2001, á 90 ára afmæli Háskóla Íslands? Hvers vegna var þá ekki gripið til þess? Hvers vegna komu þá ekki háskólamenn fram og sögðu: Við viljum losna undan einkaleyfinu, úrskurður Samkeppnisráðs hefur fallið og við skulum ganga í að leggja álögur á alla jafnt? Háskólinn, sem kennir viðskiptasiðfræði, gæti þannig haldið áfram að kenna þær kúnstir með reisn. Þetta er ekki góð viðskiptasiðfræði.

Virðulegi forseti. Ég vil að það liggi ljóst fyrir að þau sjónarmið voru ríkjandi í nefndinni að ekki yrði mikið lengur beðið með að taka þetta mál til endurskoðunar. Ég vil ítreka það sem ég hef í tvígang sagt. Það hafa verið send mjög skýr skilaboð til ráðuneytisins um að hraða þessari heildarendurskoðun. Við umræður um einkaleyfið í nefndinni komu fram ýmis sjónarmið, m.a. var því hreyft hvort einkaleyfið væri e.t.v. ekki þeirra 100 millj. kr. virði sem það skilar til ríkissjóðs. Það getur því vel verið að þegar heildarendurskoðun laganna er lokið og fyrir liggur með hvaða hætti menn ætla að halda áfram að styðja við og styrkja rannsókna- og vísindastarfið, í stað þess að gera það með einkaleyfinu, muni komast á það ástand að einkaleyfið falli niður og Happdrætti Háskóla Íslands geti lifað áfram þrátt fyrir það og haldið áfram að styðja við uppbyggingu og tækjakaup eins og hingað til. En til þess að hægt verði að fella einkaleyfið niður þurfa öll þessi mál að koma til heildarendurskoðunar. Ég tel óhætt að taka undir það með hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni að það hefur tekið of langan tíma að fara yfir þessi mál. Þar sem einkaleyfið er að renna út um áramótin og það liggur ekki fyrir á þessum tímapunkti nein framtíðarsýn um skipan þessara mála telur nefndin að það séu í raun engir aðrir valkostir í stöðunni en að framlengja einkaleyfið enn um sinn.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni fyrir ágæta ræðu um þetta mál og aðdraganda þess. Að vísu má lesa út úr nál. hvernig þetta mál hefur þróast á undanförnum árum. Þar er varað við ýmsu eins og samkeppnisforskoti gagnvart vöruhappdrættum og því velt upp hvort verið sé að torvelda frjálsa samkeppni á markaðnum o.s.frv. Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Guðmund Hallvarðsson, sem flutti hér ágætt mál áðan, hvort hann skilji þetta svipað og ég. Mér virðist sem hér sé verið að leggja til að framlengja lög sem brjóta lög. Ég get ekki lesið annað út úr þessu. Í síðustu málsgrein er skorað á dómsmrh. að hraða endurskoðun sem mest má verða. Til að komast undan hverju? Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég held að við séum á ákaflega hálli braut, að fara svona í þetta mál. Ég skil vanda nefndarmanna við að fjalla um þetta mál á þessum tímapunkti, að fram undan er að leyfið falli úr gildi og allt það. En ég held það hefði verið betra að gefa samkeppnina frjálsa að þessu leyti svo að menn séu ekki í þeirri stöðu sem mér virðist dómsmrh. settur í, að reyna að vinna sig undan því lögbroti sem lagt er til að viðhalda eins stuttan tíma og mögulegt er.

Herra forseti. Ég þakka Guðjóni Arnari Kristjánssyni fyrir innlegg hans í þá gagnrýni sem ég hef flutt. Ég get alveg tekið undir það með honum að við gerum okkur fulla grein fyrir því að tíminn er stuttur og nefndin sett í ákveðinn vanda, ég skil það mætavel. En auðvitað er það svo að við komum bara hér upp til þess að tjá hug okkar, hvernig okkur er innan brjósts gagnvart málinu. Og það lá alveg ljóst fyrir að í desember á því herrans ári 2003 rynni einkaleyfið út og það vissi dómsmrn. og kemur þess vegna allt of seint með þetta mál. Það fór ekkert fram hjá dómsmrn. þegar ég flutti frv. til breytinga á lögum um happdrætti DAS og SÍBS. Það fór ekkert fram hjá þeim, þeir vissu alveg um málið og vissu að þetta einkaleyfi yrði áfram gagnrýnt. Og þess vegna, eins og ég sagði áðan, er það svo sérkennilegt hvernig menn geta í skjóli þessarar ólöglegu lagasetningar, eins og samkeppnisráð hefur úrskurðað, veitt öðrum aðilum heimild til þess að greiða út vinninga í peningum, þó að alltaf megi deila um það hvað eru getspár, hvað er talnagetspá. Eins og ég sagði áðan er talnagetspá það ef menn kaupa einhvern miða með tölum á annaðhvort sem þeir strika yfir sjálfir eða velja sjálfir. Það má alltaf deila um það en hins vegar eru til sérstök lög um þetta. En mér finnst það óyndisúrræði að lengja þessi lög til þess að einhver nefnd sem búin er að sitja að störfum í áraraðir haldi bara áfram að sofa þyrnirósarsvefni í því starfi sem hún átti að vera löngu búin að skila af sér.

Herra forseti. Ég held að mikilvægt sé að við reynum að skilja milli happdrættis og talnagetrauna í þessari umræðu til þess að flækja hana ekki. Það vill svo til að til eru annars vegar lög um happdrætti og hins vegar um talnagetraunir, og Víkingalottó og Lottó og aðrir slíkir leikir falla ekki undir þau lög sem hér eru til umræðu. Við erum einungis að fjalla um Happdrætti Háskóla Íslands og við skulum gera það. Ég get hins vegar alveg tekið undir ýmislegt af því sem hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson kom hér að í sinni ræðu varðandi einkaleyfið. Ég er enginn sérstakur talsmaður þess að Happdrætti Háskóla Íslands hafi einkaleyfi til frambúðar eða að það greiði endilega einkaleyfisgjald. En ég tel hins vegar að nauðsynlegt sé að taka þessi mál öll til heildarendurskoðunar eins og við leggjum til og höfum upplýsingar úr dómsmrn. um að verið sé að gera. Og við treystum því að sú vinna gangi hratt og vel fyrir sig, vegna þess að við viljum náttúrlega ekki kasta fyrir róða þeim hagsmunum sem hér eru í húfi þegar vegast á annars vegar hagsmunir vöruhappdrættanna, og ég skil þá mjög vel, og hins vegar mikilsverðir hagsmunir Háskóla Íslands. Ég held að með því að fara þá leið sem við leggjum til í nál. okkar, að hraðað verði heildarendurskoðun happdrættislöggjafarinnar sem mest má verða --- það er kveðið fast að orði --- þá séum við annars vegar að gæta þeirra hagsmuna sem Háskóli Íslands hefur af þessu happdrætti og hins vegar að koma til móts við sjónarmið vöruhappdrættanna sem hv. þm. talar hér fyrir.

Herra forseti. Ég get tekið undir margt af því sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson kom inn á, þ.e. hvað það áhrærir að við skulum ekki rugga bátnum til þess að valda óstöðugleika innan fjáröflunarleiða þeirra þriggja fyrirtækja sem hér hafa svo oft verið nefnd. Ég get alveg tekið undir það. Hins vegar hefur dómsmrn. haft góðan tíma til þess að vinna að lausn þessa máls í ljósi þess sem ég sagði áðan varðandi aðra aðila sem komið hafa inn á happdrættismarkaðinn, og þó að kalla megi þá einhverjum talnagetraunanöfnum þá er það alltaf umdeilanlegt. En ég hlýt að spyrja: Hvernig fer dómsmrn. með þann möguleika sem menn eiga nú orðið á internetinu til að taka þátt í happdrætti? Þetta er orðið svo alþjóðavætt að það er umhugsunarefni út af fyrir sig. Og þess vegna m.a. er það auðvitað nauðsynlegt að menn gæti stöðu sinnar og hleypi þessu ekki í óefni, en það er hins vegar að gerast með endurnýjun þessarar lagasetningar. Hvað það varðar sem hér var komið inn á að hv. þm. sé ekki talsmaður einkaleyfis eða einkaleyfisgjalda þá er ég alveg sammála honum. Hins vegar er ég búinn að lýsa því yfir og ég þykist tala fyrir munn tveggja happdrætta, DAS og SÍBS, að þau mundu greiða hluta af því gjaldi miðað við veltu eins og önnur happdrætti ættu þá eðlilega að gera, hvort sem þau heita getspár eða talnaleikir eða hvað það er, þannig að allir sitji við sama borð. En auðvitað viljum við öll að málið fái farsælan endi og leiði til frjálsræðis. Það er auðvitað mál málanna.

Virðulegi forseti. Við skulum vona að þetta endi í átt til frjálsræðis, en við þurfum samt sem áður einnig að standa vörð um hagsmuni Háskóla Íslands. Og ég tel að sú leið sem við leggjum hér til sé mjög málefnaleg og hún sé til þess fallin að gæta hagsmuna allra þeirra sem að málinu koma. Ég get í sjálfu sér ekki og ekki heldur formaður hv. allshn. svarað fyrir þá vinnu sem farið hefur fram í dómsmrn. á fyrri árum en okkur er kunnugt um það að málið hefur dregist innan ráðuneytisins. Og þess vegna tökum við það fram í þessu nál. að það verði að hraða þessari vinnu sem mest má verða, eins og þar segir, og það verður ekki annað sagt en að það sé býsna fast að orði kveðið í nál. í því markmiði að niðurstaða fáist, sem sé endanleg. Ég vil líka taka það fram að við erum ekki að leggja það til að lög sem eru ógild verði framlengd. Hér er ekki verið að framlengja lög sem brjóta lög. Við segjum í nál. að lögin eins og þau eru gætu farið gegn markmiðum samkeppnislaga með vísan til álits samkeppnisráðs, en það þýðir ekki endilega að lögin hafi verið brotin og þetta séu ólög, alls ekki, en það gæti verið. Það er ekki komin endanleg niðurstaða í það, ekki frekar en að það sé algjörlega ljóst að þessi ákvæði brjóti gegn 31. og 36. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Það er reyndar til dómur frá 2001 frá Evrópudómstólnum í svokölluðu Gambaldi-máli þar sem þessu er gefið undir fótinn. Þar er hins vegar tekið skýrt fram að það sé dómstóla aðildarríkjanna að meta það hvort um slík brot sé að ræða eða hvort lögin standist ekki, en það hefur ekki verið gert. 

Ég bið hv. þingmenn að gæta að rauða ljósinu.

Herra forseti. Nú bregður hins vegar svo við, eins og kemur fram í þessum texta, að nefndin segir að það kunni að vera að þetta brjóti gegn lögum. Ég minnist þess ekki að það hafi komið úrskurður frá samkeppnisráði sem hafi farið til dómstólanna vegna þess að menn hafi ekki talið hann lögmætan eða réttan. Ég fer kannski með rangt mál. Ég minnist þess ekki að áliti samkeppnisráðs hafi verið vísað til æðri dómstóla sem markleysu. Það er svo skýrt og skorinort sem sagt er hér í áliti samkeppnisráðs: ,,Einkaleyfið fer því gegn markmiðum samkeppnislaga``. Það er kannski þeirra aðila sem hér eiga hlut að máli, Happdrættis Sambands íslenskra berklasjúklinga og Dvalarheimilis aldraðra sjómanna, að fara með þetta til æðri dómstóla. En ég hélt að hér væri löggjafinn það vís að hann þyrfti ekki að vera með slíka tilvísun í sínu nefndaráliti að þar væri skilið eftir eitthvert spurningarmerki við eigin vangaveltum. Ég skil ekki að hér í ágætu starfsliði innan Alþingis fyrirfinnist ekki lögmenn sem geti bara sagt það nánast hér og nú að orðalag Samkeppnisstofnunar sé svo ljóst að menn sem ekki hafa lært lögfræði hljóti að sjá það að þetta liggur alveg ljóst fyrir.

Herra forseti. Fyrir liggur stjórnarfrv. um að framlengja einkaleyfi Happdrættis Háskóla Íslands um 15 ár, eða til ársins 2019. Fulltrúar Samfylkingarinnar í allshn. setja fyrirvara um tímalengd þessa einkaleyfis, enda teljum við ekki rökrétt að framlengja umrætt einkaleyfi til svo langs tíma á sama tíma og nefndin er bæði að hvetja til að leyst verði úr þeim athugasemdum sem gerðar hafa verið við einkaleyfi happdrættisins og til að hraða endurskoðun á happdrættislöggjöfinni í heild sinni. Happdrætti Háskóla Íslands hefur staðið undir nánast öllum byggingarkostnaði og tækjakaupum Háskóla Íslands í mörg ár. Núna fara á fjórða hundrað millj. kr. árlega til nýbygginga, viðhalds fasteigna og tækjakaupa Háskóla Íslands. Happdrættið hefur því verið háskólanum algjörlega nauðsynlegt. Núverandi ríkisstjórn hefur lengi verið hálfdrættingur annarra ríkisstjórna þegar kemur að opinberum framlögum til háskólastigsins. Samkvæmt nýjustu skýrslu OECD frá árinu 2003 kemur fram að opinber fjárframlög til menntamála á Íslandi voru einungis um 0,8% af landsframleiðslu í háskólastigið, á meðan hin Norðurlöndin voru á bilinu 1,2% til 1,7% af landsframleiðslu, eða með allt að helmingi hærri framlög. Frá árinu 1997 hefur stúdentum við Háskóla Íslands fjölgað um 60%, en á sama tíma hefur húsnæði háskólans einungis aukist um 4%. Á meðan Íslendingar búa við ríkisstjórn sem forgangsraðar fremur í þágu sauðkindarinnar en stúdenta, mun Háskóli Íslands þurfa að reiða sig á happdrættisrekstur, því miður. Það er hins vegar rangt að veita einu flokkahappdrætti einkaleyfi á peningavinningum til lengri tíma, þegar hin tvö flokkahappdrættin, Happdrætti DAS og Happdrætti SÍBS, hafa ekki leyfi til að greiða út sína vinninga í peningum. Það er rétt að hafa í huga að þessi tvö síðarnefndu happdrætti sinna einnig mjög brýnum málefnum. Það getur varla verið réttlætanlegt að til lengri tíma þurfi þessi þrjú happdrætti að búa við slíka mismunun að aðeins eitt þeirra, þ.e. Happdrætti Háskóla Íslands, megi borga út vinninga í formi peninga en hin tvö þurfa að reiða sig á vöruvinninga. Þetta kemur einnig furðulega fyrir sjónir þegar haft er í huga að fjölmörg önnur happdrætti hafa nú þegar leyfi til að greiða sína vinninga út í peningum, svo sem Lottóið, getraunirnar, Viltu vinna milljón og söfnunarkassarnir. Það er líka spurning hvort einkaleyfi Happdrættis Háskóla Íslands sé endilega Háskóla Íslands í hag í ljósi þeirrar staðreyndar að nú þarf happdrættið að greiða 20% af hagnaði sínum í svokallað einkaleyfisgjald. Á síðasta ári var þetta gjald 110 millj. kr. og árið 2001 var það 114 milljónir. Ég leyfi mér því að efast um að þetta einkaleyfi sé svo mikils virði og mundi háskólanum sannarlega ekki veita af nokkrum tugum milljóna aukalega á ári til sinna bygginga. Það er ágætt að hafa í huga að stúdentaráð Háskóla Íslands hefur mælt fyrir að bæði einkaleyfi Happdrættis Háskóla Íslands verði fellt niður ásamt einkaleyfisgjaldinu. Í ljósi þeirrar staðreyndar að fjölmörg happdrætti hafa nú þegar leyfi til að greiða út vinninga sína í peningum, þótt Happdrætti DAS og Happdrætti SÍBS megi það ekki, verður þetta einkaleyfisgjald Happdrætti Háskóla Íslands að teljast óeðlileg skattheimta af Háskóla Íslands. Það þarf því að huga að forsendum einkaleyfisgjaldsins eins og kemur fram í nefndarálitinu. Ýmsar vísbendingar hafa komið fram um að einkaleyfi Happdrættis Háskóla Íslands sé hugsanlega í bága við bæði samkeppnislög og Evrópurétt. Í áliti samkeppnisráðs, nr. 4/2000, er komist að þeirri niðurstöðu að einkaleyfi fari gegn markmiðum samkeppnislaga og hefur því ráðið beint þeim tilmælum til dómsmrh. að einkaleyfi Happdrætti Háskóla Íslands til að reka peningahappdrætti verði numið úr gildi. Og að hinum flokkahappdrættunum verði veitt leyfi til að greiða út vinninga í peningum. Í umsögn lögmannsþjónustunnar Logos koma einnig fram efasemdir um lögmæti einkaleyfisins gagnvart EES-samningnum. Á meðan slíkur vafi er á lögmæti einkaleyfisins tel ég einnig rangt að binda einkaleyfið til svo margra ára. Það er ekki sanngjarnt gagnvart Happdrætti Háskóla Íslands að samþykkja svo langan tíma fyrir einkaleyfi happdrættisins, vitandi það að hugsanlega erum við þá að samþykkja fyrirkomulag sem Happdrætti Háskóla Íslands getur ekki treyst allan þann tíma sem þeir fá leyfi, ef þessi lagabreyting verður samþykkt. Ég tel því ýmis rök vera fyrir því að umrætt einkaleyfi og þá um leið einkaleyfisgjaldið sé bæði tímaskekkja og óþarfi. Við eigum að fikra okkur áfram í almennum leikreglum en ekki reiða okkur á einkaleyfi og einkaleyfisgjöld.

Virðulegi forseti. Aðeins varðandi tímalengdina. Það sem verið er að leggja til hér er hefðbundin framlenging á einkaleyfinu. Það hefur gjarnan verið framlengt til 10 eða 15 ára eins og kemur fram í greinargerð með frv. Það má því segja að tímalengdin að þessu sinni sé eins konar formsatriði umfram annað. Að öðru leyti finnst mér á ræðu hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar að hann hafi einfaldlega ekki verið að hlusta í umræðunni áðan. Menn mega ekki blanda saman happdrættisstarfsemi og talnagetraunum. Ég hef áhyggjur af því ef ég þarf að koma hér upp fjórum eða fimm sinnum til þess að undirstrika það að nefndin er að senda mjög skýr skilaboð til ráðuneytisins um að lögin verði tekin til endurskoðunar og ég er þeirrar skoðunar að það þurfi að gera. Ég er jafnframt þeirrar skoðunar að slík þróun hafi orðið á ytri aðstæðum happdrættismálanna að þetta einkaleyfi sé orðið tímaskekkja. Það er einungis á grundvelli þess að við höfum upplýsingar um það frá ráðuneytinu að lögin eru til endurskoðunar sem nefndin að þessu sinni segir að leyfið verði að framlengja, m.a. vegna tilmæla Háskóla Íslands. Ég ætla að leyfa mér, með leyfi forseta, að lesa upp úr því svari sem barst við umsagnarbeiðni nefndarinnar, þar sem segir: ,,Af hálfu háskólans er þess mjög eindregið farið á leit að veita megi happdrættinu áframhaldandi einkaleyfi, eins og frumvarpið gerir ráð fyrir.`` Þetta er mjög einfalt. Það þýðir því ekkert fyrir hv. þm. að koma hér upp og segja að þetta sé í andstöðu við hagsmuni háskólans.

Frú forseti. Þessi lagabreyting hlýtur að vera sjálfstæð ákvörðun þingsins. Ég tel því ekki sérstaklega sterkar röksemdir að tala um að hér sé á ferðinni einhvers konar hefðbundin lenging. Ég tel einnig að við séum komin á afar hættulegar slóðir þegar við erum að samþykkja einkaleyfi eins happdrættis til 15 ára vitandi það að Happdrætti Háskóla Íslands mun hugsanlega ekki geta treyst á það leyfi í þessi 15 ár. Hv. þm. Bjarni Benediktsson hvetur til endurskoðunar og það er talað um það í nefndarálitinu. Það er rétt. Það er alveg nauðsynlegt að endurskoða happdrættislöggjöfina frá grunni. Þess vegna höfum við í Samf. í allshn. sett fyrirvara við þennan langa tíma. Við sjáum ekki þörf á því og teljum það beinlínis vera ósanngjarnt gagnvart öllum hagsmunaaðilum að binda leyfi til svo langs tíma, vitandi að við erum að fara að endurskoða alla þessa happdrættislöggjöf frá grunni.

Virðulegi forseti. Ég tel að það sé nú ofmælt að við séum að gera Háskóla Íslands einhvern grikk með því að gefa í skyn að þeir hafi einkaleyfi í 15 ár og þeir fari að treysta á það 15 ár fram í tímann. Ég held að Háskóli Íslands, ef þeir hafa áhuga á því að kynna sér þetta mál, geri sér fyllilega grein fyrir því hver staðan í þessum efnum er og að lögin séu að fara í heildarendurskoðun. Það verður því að sjálfsögðu lykilatriði í þeirri endurskoðun að taka til skoðunar með hvaða hætti sú breyting sem þar kæmi til álita hefur áhrif á getu Háskóla Íslands til þess að reisa nýbyggingar og ráðast í þau tækjakaup sem nauðsynleg eru og hafa verið grundvölluð á afkomu Happdrætti Háskóla Íslands hingað til. Að öðru leyti vil ég taka fram þar sem það hefur ítrekað komið fram í umræðunni að fjölmörg happdrætti hafi leyfi til þess að greiða út vinninga sína í peningum. Það er rangt enn og aftur. Það eru engin happdrætti að greiða út vinninga með peningum eins og málum er háttað í dag. Það er annars konar starfsemi. Hins vegar kom það fram á fundum nefndarinnar að það tíðkaðist að happdrætti sem hafa ekki leyfi til þess að greiða út vinninga með peningum, væru engu að síður að gera það. Það er þá væntanlega alveg jafnalvarlegt mál eins og hitt.

Frú forseti. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram að það gengur ekki að menn séu að tala um tvo aðskilda hluti í þessari umræðu, annars vegar talnagetraunir og hins vegar happdrætti. Ég mótmæli því alfarið að með þessari tillögu okkar og áliti sé verið að gera Háskóla Íslands einhvern grikk. Það er einmitt ekki verið að gera háskólanum neinn grikk. Það er verið að ráðast í heildarendurskoðun til þess að gæta annars vegar hagsmuna þeirra sem standa að vöruhappdrættunum og hins vegar Háskóla Íslands. Að sama skapi leyfi ég mér að mótmæla því sem hér hefur komið fram hjá hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni að menntamál hér séu í ólestri og fjármagn til þess málaflokks sé ekki nægilegt, eins og hann vék að í sinni ræðu og ég skil nú ekki almennilega hvað hann var að blanda því inn í umræðu um Happdrætti Háskóla Íslands. En ég vil þá að því sé haldið til haga að við höfum aukið mjög framlög til menntamála á Íslandi t.d. frá árinu 1995, þegar við vörðum 5,2% af vergri þjóðarframleiðslu til menntamála, en framlögin eru nú 6,2% af vergri þjóðarframleiðslu. Að sama skapi hafa framlög til menntamála sem hlutfall af heildarútgjöldum ríkissjóðs aukist verulega, eða frá 1990 þegar þau voru innan við 12% af heildarútgjöldum ríkissjóðs en eru nú í kringum 15%. Ég vil bara benda hv. þm. á þessar tölur sem ekki er hægt að rengja. En þessi atriði skipta náttúrlega ekki öllu máli. Við erum hér að fjalla um Happdrætti Háskóla Íslands og ég tek það fram enn og aftur að við í allshn. erum með þessu nál. að hvetja til endurskoðunar til hagsbóta fyrir alla aðila sem að málinu koma.

Frú forseti. Enn þarf ég að endurtaka mig um þann fyrirvara sem við fulltrúar Samf. setjum um tímalengdina. Ég trúi því varla að þessi endurskoðun á happdrættislöggjöfinni muni taka 15 ár, nema hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson telji það. Þess vegna tel ég algjörlega óþarft og beinlínis ósanngjarnt gagnvart leyfishafanum að binda þetta leyfi í lög til 15 ára, vitandi vel að við erum að endurskoða þessa löggjöf. Ég vil líka taka undir þau ummæli hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar að auðvitað eigum við að vera löngu búin að kryfja þessi mál í ljósi þess álits sem samkeppnisráð skilaði af sér árið 2000 og frekari upplýsinga sem hafa komið í kjölfar þess. Að sjálfsögðu áttum við að gera það. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson furðaði sig á því að ég skyldi blanda menntamálum inn í þessa umræðu. En það vill svo til að hagnaður Happdrættis Háskóla Íslands fer til menntamála og þá til háskólastigsins og ég tók það sérstaklega fyrir. En hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson fór að blanda öðrum skólastigum inn í þessa umræðu sem snerta ekkert Happdrætti Háskóla Íslands. Eftir stendur að við erum hálfdrættingar í opinberum fjárframlögum til háskólastigsins ef borið er saman við aðrar Norðurlandaþjóðir. Um það snýst þessi punktur sem ég kom inn á í mínu máli.