Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Karl Kristjánsson) Hæstv. forseti. Þegar þetta frv. til l. um verðlag, verðlagseftirlit og verðlagsdóm var hér til 1. umr., var það allýtarlega rætt, og getur það að nokkru sparað umr. nú, a.m.k. framsögu. Allshn. hafði málið til meðferðar og hefur, eins og nál. á þskj. 488 ber með sér, að telja má orðið sammála um að leggja til, að frv. verði gert að lögum. Að vísu hafa tveir hv. nm. fyrirvara að undirskrift sinni, en aðrir hv. nm. hafa frjálsar hendur að því er snertir brtt., sem fram kunna að koma eða þeir kunna að sjá ástæðu til að flytja. N. hefur lagt fram á þskj. 489 allmargar brtt., sem hún telur, að rétt sé að gera við frv., áður en það er gert að l., og vil ég nú í fáum orðum gera grein fyrir þessum till. Ástæðan til þess, að þetta frv. kemur fram, er sú, að rétt þykir að efla eftirlit með verðlagi í landinu. Verðlagsstjóri hefur haft það eftirlit með höndum, en jafnframt hefur hann líka haft með höndum að ákveða verðlag vara. Nú er með þessu frv. aðgreint þetta tvenns konar verksvið verðlagsstjóra og gert ráð fyrir, að kaupendur varanna fái aðstöðu til þess á að velja þann, sem fer með verðlagseftirlitið, og þá þykir ástæða til að velja honum annað heiti. 1. brtt. n. er um það, að hann sé nefndur verðgæzlustjóri, og ég vænti þess, að hv. þm. geti fellt sig við það heiti, og ég tel, að það tákni verksvið hans sæmilega vel. Ég bið hv. þm. að athuga það, að svo illa hefur tekizt til, að í 2. brtt. n. er prentvilla. Brtt. átti að orðast þannig: „2. málsgr. orðist svo.“ Það er aðeins þáttur úr gr., sem hér er gerð till. um breyt. á. Þessi brtt. n. miðast við það, að þeir aðilar, sem fyrir hönd neytendanna gera till. um, hver skuli fara með verðgæzlustjórn, eru fleiri en frv. upphaflega gerir ráð fyrir. Nú eru það 7 aðilar, eftir brtt., sem eiga að vera í n. til að velja verðgæzlustjóra. Það eru stjórnir aðalstéttasamtakanna í landinu, sem velja menn í þessa n., og þótti allshn. réttara, að fleiri kæmu til greina, en þessir 4 aðilar, sem frv. gerði ráð fyrir. - 3. till. n. er um það, að í 3. gr. frv. verði það nánar tiltekið, hvað verðgæzlustjóri á sérstaklega að hafa með höndum, og er þá aðgreint betur, en áður var hans verksvið frá verksviði verðlagsstjóra. Þá er tekið upp í 3. gr. - það þótti efnislega rétt - aðalatriði 9. gr. frv., sem getur þá að meinalausu fallið niður; eins og n. leggur til. - 4. brtt. n. er um breyt. á 4. gr. frv. og er í samræmi við það, að verðgæzlustjóri sé annað, en verðlagsstjóri hefur verið. Enn fremur er tekið út úr gr., að fjárhagsráð eigi að leita umsagnar hans. Hins vegar er frv. svo að efni til, að verðlagsstjóri getur hvenær sem er eigi að síður gefið fjárhagsráði bendingu í þessum efnum. - 5. brtt. n. er við 5. gr., og í henni er gert ráð fyrir, að fjárhagsráð geti falið ákveðnum trúnaðarmanni að framkvæma verðlagsákvarðanir. - 6. brtt. skýrir sig sjálf, og 7. gr. er um, að 9. gr. falli niður. Þá er komið að kaflanum um verðlagsdóminn. N. varð sammála um það, að rétt mundi vera að gera þennan verðlagsdómstól dálítið umfangsminni en frv. gerir ráð fyrir. Frv. gerði ráð fyrir því, að þessi verðlagsdómstóll skyldi vera settur í hverju héraði um landið allt í sambandi við héraðsdómstólinn og að 2 meðdómendur skyldu vera með hverjum héraðsdómara. Þetta yrði all fyrirhafnar mikið, en aðalágreiningsmálefnin koma fyrir í kaupstöðum landsins, þar sem verzlunin er mest. Og til þess að gera sem minnst úr skriffinnskunni, sem alls staðar þarf að vera á verði gegn, þá er það till. n., að þessi verðlagsdómstóll sé aðeins í kaupstöðum, og er 8. brtt. um það. - 9. brtt. gerir ráð fyrir, að í þessum dómstóli eigi sæti hlutaðeigandi héraðsdómari og einn maður með honum, sem er kjörinn til þess af n. þeirri, sem velur verðgæzlustjóra. Þannig eiga áhrif neytendanna líka að geta náð til verðlagsdóms. - 10. brtt. er aðeins nauðsynlegt ákvæði um það, að dómsmrn. tilkynni stéttasamtökunum, þegar n. þeirra á að fá tækifæri til þess að gera till. um eða tilnefna meðdómendur. Einnig er gerð ráðstöfun til þess, að ef þessi stéttasamtök láta það farast fyrir, þá vanti ekki mann í dóminn, heldur skipar þá dómsmrh. meðdómendur án tilnefningar. - 11. brtt. er um það, að skýrt liggi fyrir, ef dómendur greinir á, að þá skeri úr atkv. formanns dómsins. - 12. brtt. er um það, að meðdómendur fái kaup, en að vísu það lægsta kaup, sem vitað er, að menn, sem kvaddir eru til slíkra starfa, hafi, en það eru menn, sem eru meðdómendur í sjódómi. Ekki þótti tilhlýðilegt, að þeir ynnu alveg kauplaust, þar sem upplýst er, að þessi málefni koma oft fyrir og þeir þurfa mikið að mæta, eins og t.d.. hér í Reykjavík. Þá er b-liður þessarar till. um það, hvernig með skuli fara, þegar máli er áfrýjað, og er það nauðsynlegt ákvæði í þessari löggjöf. - 13. brtt. er svo við 18. gr. og er um það, að tekin eru út úr gr. ákvæði um refsingu, sem þar voru, en vísað í heild til þess kafla hegningarl., sem um slíkt fjallar, og verður það vitanlega eftir mati hverju sinni, en er ekki hægt að taka fram um það í þessum l., svo að tæmandi sé. B-liðurinn er settur inn til að skilgreina betur ákvæði um refsingar. Í frv. var ekki tekið fram, að varðhald geti komið til greina, en það er lægra stig en fangelsi, og á það stig geta sakir verið metnar. - 14. brtt. er um það, að í staðinn fyrir ákvæði til bráðabirgða komi ný grein, sem tiltekur, að ákveðið atriði í l. falli úr gildi, ef frv. þetta verður gert að l. Kæmi þá þessi nýja löggjöf í staðinn fyrir III. kafla l. nr. 70 frá 5. júní 1947, um fjárhagsráð, og er þá líka tekið fram, að umboð verðlagsstjóra og starfsmanna hans falli niður, þegar verðgæzlustjóri hefur verið skipaður og tekur til starfa. Það getur varla orðið ágreiningur um það, að þörf sé á traustara verðlagseftirliti, en hefur verið fram að þessu, þegar til viðbótar kemur svo það ástand, sem skapast við gengisbreytinguna og þá sérstaklega verðlagningarbreytingin, sem getur freistað þeirra, er með verzlun fara, til að maka sinn krók. Með þessu frv. er gerð tilraun til að skapa sterkt eftirlit, en þó sem öfgalausast. Ég leyfi mér að vænta þess, að hv. Ed. fallist á frv. með þeim breyt., sem við höfum lagt til að við það verði gerðar. Sé ég svo ekki ástæðu til að ha£a framsögu lengri að þessu sinni.

Frsm. meiri hl. (Rannveig Þorsteinsdóttir) : Herra forseti. Í heilbr.- og félmn. varð ekki samkomulag um afgreiðslu þessa máls. Meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir, en minni hl. n. hefur borið fram brtt. Þetta frv. var á sínum tíma borið fram af ríkisstjórn og hafði verið undirbúið af félmrn. En upphaf þessa máls er það, að á Alþ. 1949, þann 25. febr., var samþ. þáltill. svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að taka til athugunar, hvernig stjórn hinna stærri kauptúna verði bezt og haganlegast fyrir komið, og að undirbúa nauðsynlegar lagabreytingar um það efni fyrir næsta Alþingi.“ Samkv. þessari ályktun hefur ríkisstj. látið undirbúa frv. það, sem hér liggur fyrir og nú hefur gengið í gegnum hv. Nd. og er nú hingað komið, að vísu nokkuð breytt frá því, sem það var lagt fram á sínum tíma. Má segja, að aðalbreyt. sé í því fólgin, að í frv. upphaflega var það látið vera skylda að fela sérstökum sveitarstjóra stjórn hreppsmála, þar sem fleiri en 500 íbúar væru í hreppi, en nú er það aðeins heimild eftir frv., eins og gengið var frá því í hv. Nd. Aðalefni þessa frv. er það að taka það atriði út úr sveitarstjórnarl., sem hér um ræðir, og tiltaka sérstakan starfsmann til þess að hafa á hendi framkvæmdir fyrir sveitarfélögin, þar sem svo margir íbúar eru sem hér greinir, enda er talið, að í flestum sveitarfélögum, sem orðin eru svo fjölmenn eins og hér greinir í frv., þá sé þetta fullnóg starf fyrir einn mann. Frv. þetta hefur nokkuð verið byggt upp með tilliti til þeirrar reynslu, sem fengin er af kosningum bæjarstjóra og af samskiptum bæjarstjóra við bæjarstjórnir víðs vegar, og hefur verið reynt, eftir því sem unnt er, að setja inn í þetta frv. ákvæði, sem komið gætu í veg fyrir, að svipaðir árekstrar ættu sér stað á milli sveitarstjóranna og sveitarstjórnanna eins og iðulega hefur átt sér stað á milli bæjarstjóranna og bæjarstjórnanna. Ég fjölyrði svo ekki um þetta. En meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ. í þeirri mynd, sem það nú hefur. Þó hefur einn nm., sem skrifað hefur undir álit meiri hl. n., áskilið sér rétt til þess að fylgja einstökum brtt.

Frsm. minni hl. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Þegar frv. þetta var fyrst borið fram á Alþ., þá var í 1. gr. þess ákvæði um, að það skyldi vera skylda þeirra kauptúnshreppa, sem hefðu fleiri en 500 íbúa, að ráða sérstakan sveitarráðsmann, eins og þetta embætti var nefnt í frv. fyrst. Meginatriði frv. og allar aðrar gr. þess mörkuðust af fyrirmælum þessarar 1. gr. Í meðferð hv. Nd. á frv. var þessu breytt þannig, að í 1. gr. er tekin út skyldan um að hafa sveitarráðsmann - eða sveitarstjóra, eins og það nú er kallað þar - fyrir þá hreppa, sem hafa yfir 500 íbúa, og sett í staðinn það ákvæði, að þetta skuli vera heimilt. Með þessu er frv. í raun og veru gerbreytt, og þegar svo er komið, þá er ekki lengur ástæða til að halda ýmsum ákvæðum, sem voru í upphaflega frv., þegar búið er að breyta svona þessu meginákvæði frv. Það er ekki lengur ástæða til að halda ýmsum ákvæðum þess eins og gert er á þskj. 387 og eins og gengið er frá því af hv. Nd. Hér er nú um heimild að ræða aðeins, og því er ekki ástæða til að halda þessari heimild einungis fyrir þá hreppa, sem hafa yfir 500 íbúa, heldur á að taka þetta almennt og gefa heimild þessa almennt til allra hreppa í landinu. Það segir sig sjálft, að þegar heimild er um að ræða í þessu efni, en ekki skyldu, þá er ekki ástæða til að binda þetta einungis við þessa tölu, 500, því að hreppur með 499 íbúa getur haft meiri þörf fyrir þetta en hreppur með 501 íbúa. 1. tölul. brtt. minni hl. n. er því sá, að 1. gr. frv. verði breytt þannig, að hún hljóði svo: „Heimilt er hreppsnefnd að fela sérstökum sveitarstjóra stjórn og framkvæmd hreppsmála,“ þannig að þetta sé almenn heimild fyrir hvaða hrepp sem er í landinu, sem hreppsnefnd geti ráðið, hvort hún notar eða ekki. Minni hl. n. telur, að þetta sé rétt og nauðsynlegt og að engin ástæða sé til þess að binda þetta við 500 íbúa. Ég vænti þess, að þessi brtt. verði samþ. Þegar málið er komið í það horf, er að áliti minni hl. n. ekki þörf á að gera allar þær ráðstafanir aðrar, sem gert er ráð fyrir í frv. Þess vegna leggur minni hl. n. til, að ýmis þau ákvæði, sem eru í frv. á þskj. 387, verði felld niður. Skal ég nokkuð koma að því. Í brtt. minni hl. n. er gert ráð fyrir því, að 3. málsl. 3. gr. frv. falli niður, þ. e. árslaunaákvæðið, um að laun sveitarstjóranna séu ekki lægri en 5 þús. kr., auk lögboðinnar verðlagsuppbótar, o. s. frv. Þetta sér minni hl. n. ekki ástæðu til, að sé látið haldast í frv. eða hafa í l., og telur beinlínis rangt að hafa það þar. Og það er að sjálfsögðu alveg rangt að hafa það þar, ef heimildin er rýmkuð þannig, að hún nái til allra hreppa, án tillits til fólksfjölda sérstaklega. Eins og nú eru ákvæði 3. gr., þá er tiltekið þar, að launakjörin skuli ákveðin með ráðningarsamningi. Og þegar þetta er tekið fram í l., að slíkt skuli gera í ráðningarsamningi, er ekki ástæða til að hafa ákvæði í sömu l. um, að launin megi ekki fara niður fyrir eitthvert lágmark, því að þetta er samningsatriði á milli sveitarstjóra annars vegar og hreppsn. hins vegar, hvaða laun eru ákveðin þarna. Minni hl. n. leggur til, að þessi liður falli niður. - Sömuleiðis leggur minni hl. n. til, að 4. málsl. falli niður úr þessari 3. gr. frv.: „Ekki er skylt að binda ráðningu sveitarstjóra við kjörtímabil hreppsnefndar eða önnur tímatakmörk.“ Minni hl. n. sér ekki heldur ástæðu til að hafa þetta í l. Þetta atriði er hægt og líka eðlilegt að taka upp í ráðningarsamninginn, og því er ekki ástæða til að setja þetta inn í l., enda stendur í gr., að uppsagnarfrestur sé sex mánuðir, og þá er ekki ástæða til að setja aðrar takmarkanir í þessu efni í l. sjálf. Minni hl. n. væntir þess, að þessar brtt. verði samþ. - Þá leggur minni hl. til, í 3. tölul. brtt. sinna við 4. gr., að síðari málsgr. falli niður, sem er svo hljóðandi: „Að öðru leyti skal starfssvið sveitarstjóra og verkaskipting milli hans og oddvita nánar ákveðin í samþykkt um stjórn málefna hreppsins, sem hreppsnefnd semur, en félagsmálaráðuneytið staðfestir. Birta skal slíka samþykkt í B-deild Stjórnartíðinda.“ Minni hl. sér ekki ástæðu til að taka þetta inn í l., heldur telur hann, að þetta sé atriði, sem ákveðið eigi að vera með samningi samkv. 3. gr. Þetta ákvæði í frv. hér, um að þessa samninga skuli birta í B-deild Stjtíð., telur minni hl. n. alveg óþarft, að fylla dálka Stjtíð. með slíkum samningum, sem gerðir eru á milli hreppa annars vegar og viðkomandi aðila hins vegar, eins og hér er gert ráð fyrir, og telur, að ekki þurfi að birta þessa samninga þar, heldur nægi að gera þá án þess, og leggur því til, að þessi málsgr. falli niður. - 4. liður í brtt. minni hl. n. er við 5. gr. frv., um að síðari málsgr. falli niður, en hún hljóðar svo: „Nú er hreppsnefndarmaður kjörinn sveitarstjóri, og fellur þá niður umboð hans sem hreppsnefndarmanns þann tíma, er hann gegnir sveitarstjórastarfi, en varamaður hans tekur sæti í hreppsnefndinni.“ Minni hl. n. lítur svo á, að hér sé um hreinustu fjarstæðu að ræða, að gera kröfu um, að þó að einum hreppsnefndarmanninum sé falið að gegna sveitarstjórastarfi, þá skuli hann ekki lengur mega hafa rétt til að vera í hreppsnefnd eða hafa atkv. í hreppsn. Minni hl. n. lítur svo á, að þessi maður sé miklu færari til þess að gera út um málefni hreppsins en hinir, sem eru í hreppsnefndinni, enda átti hér í Reykjavík í mörg ár borgarstjórinn sæti í bæjarstjórninni og átti atkvæðisrétt þar um öll mál. Við í minni hl. n. sjáum því ekki ástæðu til að hafa þetta ákvæði í l. og álítum, að það sé til hins lakara, og leggjum til, að það verði fellt niður. - Við 7. gr. er brtt. frá minni hl. n., um að sú gr. verði alveg felld niður, en sú gr. hljóðar þannig: „Nú verður sveitarstjóri sekur um stórfellda eða ítrekaða vanrækslu eða hirðuleysi í starfa sinum eða skeytir ekki áminningu hreppsnefndar, og getur hún þá með fundarsamþykkt vikið honum frá störfum, en tilkynna skal félagsmálaráðuneytinu þegar frávikninguna. Oddviti tekur þá við störfum sveitarstjóra til bráðabirgða, meðan ráðuneytið rannsakar misklíðarefnið, og gegnir oddviti starfanum, unz sveitarstjóri hefur tekið við starfa sínum aftur eða nýr sveitarstjóri hefur verið ráðinn.“ Við teljum, að þetta sé samningsatriði á milli þeirra tveggja aðila, sem hér er um að ræða, og megi binda það í samningi og eigi að binda það í samningi samkv. 3. gr., fyrir hvaða sakir slíkum aðila skuli víkja úr starfi. Og við sjáum ekki ástæðu til, að þetta ákvæði 7. gr. sé sett í þessi l. frekar en almennt um embættismenn. Við viljum því láta þessa gr. falla niður. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta nánar. Þetta er ekki stórmál. Ef brtt. okkar í minni hl. n. verða samþ., liggur það hreint fyrir, að þetta eru heimildarlög fyrir hreppana til að mega ráða til sín sveitarstjóra, eftir því sem þörf krefur, og það teljum við nægilegt, án þess að það þurfi meiri umbúðir um þau mál. Og það var óskað eftir því á sínum tíma, að hrepparnir fengju leyfi til að ráða til sín þennan mann og þeir væru sjálfráðir um, hvaða samninga þeir gerðu við hann hjá sér. Nú hefði kannske verið ástæða til þess, að þetta hefði verið borið fram sem breyt. við sveitarstjórnarl., en hér hefur nú verið flutt sérstakt frv. um þetta, og minni hl. n. sér ekki ástæðu til að ákveða frekar um þetta, en eftir okkar brtt.

Frsm. meiri hl. (Rannveig Þorsteinsdóttir) : Herra forseti. Það er út af brtt. hv.: minni hl. n.. sem ég ætlaði að segja nokkur orð. Það er rétt, að meginbrtt. þeirra er það, að breytt verði 1. gr., og ef sú brtt. yrði samþ., þá væri búið að breyta svo mikið frv. í heild, að það mundi vera erfitt að láta það standa að öðru leyti eins og það er. Meginbreyt. væri þessi, ef þetta ætti að gilda um alla hreppa landsins, að þeir mættu ráða til sín sveitarstjóra eftir þessum lögum. Ég vil bara geta þess, að það, sem liggur til grundvallar þessu frv., er það fyrst og fremst, að þessu starfi sinni ópólitískur embættismaður, sem hafi laun ákveðin í l., og þar af leiðandi er gert ráð fyrir því hér í 3. gr. frv., að laun sveitarstjóra skuli vera ákveðin ekki lægri, en þar segir. Það þykir líka heppilegra, þegar á að fara að ráða menn, sem gegna eigi þessum störfum, að launin séu fyrir þetta ekki svo lág, að aðeins veljist til starfsins lélegir menn, heldur þannig, að þau störf séu vel boðleg vel vinnufærum mönnum. Sama máli gegnir í raun og veru um síðustu málsgr. 3. gr. Hún er þar sett inn til þess að reyna að halda þessu embætti utan við hin pólitísku átök. En samkv. því, sem nú er t. d. í l. um bæjarstjóra. Þá fellur niður ráðningarsamningur bæjarstjórans um leið og ný bæjarstjórn er kosin. Meiningin með þessu ákvæði hér, að ekki sé skylt að binda ráðningu sveitarstjóra við kjörtímabil hreppsnefndar eða önnur tímatakmörk, er eingöngu sú að gera þetta starf dálítið ákveðnara og meira framtíðarstarf fyrir þann, sem tekur það að sér, heldur en það er, ef starf þessa manns sem sveitarstjóra fellur niður alveg sjálfkrafa við kosningu nýrrar bæjarstjórnar. En þetta aftur fellur undir megintilgang frv., sem er að fá þarna, að svo miklu leyti sem hægt er að stuðla að því með lögum, ópólitískan starfsmann, sem hafi traust út fyrir sinn eigin flokk og sé ekki studdur endilega af ákveðnum meiri hl. í sveitarstjórninni, heldur bara sem starfsmaður við þetta starf. Í sambandi við þetta er það, að uppsagnarfresturinn er hér bundinn við sex mánuði, en ekki kosningar. - Um brtt. við 4. gr., um að síðari málsgr. falli niður, get ég sagt það, að í bæjum a. m. k. koma fyrir mörg tilfelli, þar sem nauðsynlegt er að gera frekari grein fyrir störfunum í þessum ráðningarsamningi, sem gert er ráð fyrir í 3. gr., heldur en í þeirri gr. (3. gr.) er fram tekið. Það er nú ekki gert ráð fyrir, eins og frv. er nú, að ákvæði þess snerti nema sex eða sjö kauptún, og þá sjá það allir, að það fylla ekki marga dálka í Stjtíð. samningarnir við sveitarstjórana hjá þeim. Auk þess er ekki víst, að öll þessi kauptún noti heimildina. Þá er það 2. málsgr. 5. gr. frv. Það mætast þarna tvö sjónarmið viðkomandi skoðunum meiri hl. og minni hl. n. Og það verður í þessu efni varla hægt að koma við miklum rökum í sjálfu sér. Þarna er bara um að ræða, hvaða reglu menn vilja hafa í þessu, hvort mönnum finnst rétt, að stefnt sé að því að gera þetta embætti eins laust við dægurmálin og togstreitu um þau eins og unnt er og binda þetta embætti frekar starfinu eingöngu. Ég held, að afstaða manna til síðari málsgr. 5. gr. frv. fari alveg eftir þessu. - Og þá er 7. gr., sem hv. minni hl. n. vill fella alveg niður, en sú gr. er beinlínis sett í frv. með tilliti til þeirrar sorglegu reynslu, sem fengin er af viðskiptum bæjarstjóra og bæjarstjórna. Og það eru til ný dæmi í þessu efni um það, að bæjarstjóri hefur verið hrakinn frá störfum fyrir engar sakir, án þess að eiga kost leiðréttingar sinna mála og án þess að nokkur væri til þess búinn að taka við störfum hans. Og ég er hissa á hv. minni hl. n., að hann skuli vilja fella þessa gr. niður alla, því að þó að hv. minni hl. vildi ekki gefa sveitarstjóranum í þessum tilfellum kost leiðréttingar sinna mála, þá átti hv. minni hl. n. að sjá, að nauðsynlegt er, að til sé einhver til þess að taka við störfum sveitarstjóra í þeim tilfellum, sem þarna greinir, því að ef 7. gr. er felld niður, kemur það ekki alveg af sjálfu sér, að oddviti taki við störfum sveitarstjóra, unz ákveðið er, hver taki við þeim. Þetta verður einhvers staðar að standa í l. En nú er það svo, að þegar fyrir átök í bæjarstjórnum er búið að hrekja bæjarstjóra frá starfi, þá er allt í reiðuleysi. Og það er þessi sorglega reynsla af viðskiptum bæjarstjórna og bæjarstjóra í kaupstöðum, sem hefur orðið þess valdandi, að þessi ákvæði eru sett inn, og þetta horfir til hreinna vandræða, eins og nú stendur í bæjarmálum, og það hlýtur fyrr eða síðar að verða að breyta þessu, og þá er eðlilegt, að þessi lög séu ekki samþ. með öllum þeim ágöllum, sem l. um bæjarstjóra hafa, heldur sé reynt að koma í veg fyrir þá galla, sem hafa sýnt sig að hafa verið á l. um bæjarstjóra.



Herra forseti. Ég vil svara nokkru því, sem komið hefur fram í síðari ræðu hv. frsm. meiri hl. n. Hún sagði í fyrri ræðu sinni, að frv. væri byggt á reynslu, sem fengizt hefði af ráðningu bæjarstjóra. Ég held, að þetta sé ekki rétt, því að ef það hefði verið, þá hefði það verið byggt á allt annan hátt, en það er. En hv. frsm. meiri hl. n. hélt fram, að meiningin væri sú með þessu frv., að í starf sveitarstjóra væri ráðinn ópólitískur embættismaður. Ég held, að það ætti að setja það inn í frv., ef það væri meiningin. En ákvæði frv. fyrirbyggja það alls ekki, að það séu ráðnir til sveitarstjórastarfa rótpólitískir menn, enda hygg ég, að ógerlegt væri að setja það í lög, að í eitthvert embætti mætti ekki skipa eða ráða aðra, en ópólitískan mann, þar sem flestir Íslendingar eru í sjálfu sér rótpólitískir. Ég þekki sýslumann, sem ekki gat hugsað sér að taka neinn bónda í einum hreppi til þess að vera hreppstjóra, af því að þeir voru ekki af hans flokki, og hann setti vinnumann til þess að vera hreppstjóra. Þetta m. a. sýnir, hvað margir menn eru rótpólitískir. Hv. frsm. meiri hl. sagði í sambandi við till. um breyt. á 4. gr., að það væri ýmislegt, sem ekki væri hægt að taka upp í samninga og setja í Stjórnartíðindin, sem tekið væri fram í gr., en ég vil benda á það, að í frv. er gert ráð fyrir því, að sveitarstjórn semji drög að samningum, og hví getur hún þá ekki gert þessa samninga án þess, að sérstök lagaákvæði komi þar til? Það væri því bezt að fella gr. niður. - Þá sagðist hv. frsm. ekkert skilja í því, að við skyldum vilja fella 7. gr. niður, og sagði, að hún hefði verið sett vegna þeirrar sorglegu reynslu, sem fengizt hefði í sambandi við bæjarstjóra. Ég veit ekki, hvað hv. frsm. er að fara, þegar hann segir þetta, og veit ekki til, að fengizt hafi nein sorgleg reynsla af bæjarstjórum. Ég mótmæli því algerlega, að bæjarstjórar hafi yfirleitt reynzt nokkuð óreglusamari, en aðrir starfsmenn. Hv. frsm. sagði, að þeim hefði verið vikið frá starfi án þess, að þeir hefðu nokkra leiðréttingu fengið sinna mála. Hvers vegna leituðu þessir menn þá ekki réttar síns fyrir dómstólunum? En í þessu frv. er tekið fram, að samið skuli vera á milli sveitarstjórnarinnar og sveitarstjóra, svo að þeim ætti að vera borgið. - Þá sagði frsm., að nauðsyn bæri til að taka fram, hver skuli taka við störfum sveitarstjóra, en sá meiri hluti, sem víkur sveitarstjóra frá, verður að sjálfsögðu að sjá um slíkt, og í frv., eins og það er nú, segir, að ekki megi segja upp samningum með skemmri uppsagnarfresti en 6 mánuðum, og verði því beitt af sveitarstjórninni, verður hún að sjá um, að einhver sé til að taka við starfinu að þeim tíma liðnum. Við viljum hafa heiðarlega ráðningarsamninga milli tveggja heiðarlegra aðila, og er því sjáanlegt, að engin nauðsyn er að hafa þessa grein. Hv. þm. S-Þ. (KK) hefur bent mér á, að hann telji heppilegra, að upphafi 4. gr. verði breytt svo, að í stað: „Sveitarstjóri fer með störf þau“ o. s. frv. komi: Sveitarstjóri getur farið o. s. frv. - og mun ég athuga þetta fyrir 3. umr. Verði okkar till. samþ., þá tel ég þetta betra, en verði þær felldar, þá tel ég réttast, að hv. meiri hl. beri einnig ábyrgð á orðalagi frv.



Herra forseti. Mín skoðun er sú, að þau l. séu bezt, sem taka aðeins það fram, sem nauðsynlegt er, og mun ég - því greiða atkv. till. þeirra hv. þm. Barð. (GJ) og hv. 7. landsk. Og mér skilst, að það, sem þeir vilja fella niður, sé fremur til óþæginda, en þæginda og eins, að heimildin skuli ná til allra sveitarfélaga, en ekki aðeins þeirra, sem telja 500 íbúa og þar yfir, sé til bóta. Ég skal nefna dæmi um það, sem mér finnst til óþurftar í frv., t. d. um ákvörðun launa. Oddvitar fá nú í laun 1 kr. með verðlagsuppbót, þ. e. 3. kr., fyrir hvern mann í hreppnum og 2% af því, sem þeir heimta inn. Oddvitar í 500 íbúa sveitarfélagi fá þannig 1.500 kr., og ef við gerum ráð fyrir, að innheimtan nemi 300–400 þús. kr., segjum 300 þús., þá á hann að fá 6.000 kr. í innheimtulaun, þannig að launin nema alls 7.500 kr. Ekki mundi sveitarfélagi finnast það til bóta að vera skyldað til að greiða manni, er annaðist sömu störf, helmingi hærri laun. - Í síðari mgr. 5. gr. segir, að sé hreppsnefndarmaður kjörinn sveitarstjóri, skuli hann leggja niður umboð sitt sem hreppsnefndarmaður. Nú er tekið fram í sveitarstjórnarl., að hreppsnefndarmaður geti tekið hvaða starf sem er að sér, án þess að segja af sér hreppsnefndarstörfum. Það er því mjög óheppilegt, að hreppsnefndarmaður verði að segja af sér því starfi, ef hann gerist sveitarstjóri. Hv. þm. Barð. benti áðan á atriði, sem ég tel, að betur mætti fara. Ég tel heppilegra, að sveitarstjóri megi taka meira eða minna að sér af störfum sveitarstjórnar, en sé ekki skyldaður með lagaákvæði til að taka það allt að sér nema fundarstjórn. Ég tel, að ég hafi nú gert grein fyrir skoðun minni, og mun fylgja minni hl. n. að málum.



Herra forseti. Ég vildi aðeins leiðrétta misskilning, sem kom fram í ræðu hv. þm. Barð. (GJ). Ég ræddi um sorgleg viðskipti bæjarstjóra og bæjarstjórna, en ég kenndi slíkt alls ekki bæjarstjórunum, heldur því fyrirkomulagi, sem er á þessum málum, og tel ég nauðsyn að fyrirbyggja, að slíkt komi einnig fyrir hér. Ég vil því eindregið bera af mér þá ásökun, að ég hafi sérstaklega hallað á bæjarstjórana, því að ég tel ekki, að þetta sé þeim að kenna. Það er alveg rétt, að þeir geta auðvitað leitað til dómstólanna til að fá leiðréttingu mála sinna, en þeir gera slíkt ekki fyrr, en í fulla hnefana, enda seinfær leið. - Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þetta frekar.



Herra forseti. Það var ætlun mín að halda mér utan við þessar umr. og að þessi kaleikur, sem hv. þm. Barð. og hv. 8. þm. Reykv. bera á milli sín, færi fram hjá mér, en ég sé, að svo ætlar ekki að verða, því að sýsla sú, sem ég veiti forstöðu, er að ófyrirsynju komin inn í þetta þrætumál, ef till. á þskj. 485 verður samþ. Ég taldi sem sé, að þetta mundi ekki ná til hreppsfélaga, sem hefðu undir 500 íbúa, en verði þessu breytt, svo að það geti náð til allra sveitarfélaga, getur það orðið óþægilegur baggi. Í minni sýslu er hreppur, sem telur 90 íbúa, og þar eru 3 menn í hreppsnefnd. Ef tveim þessara manna dytti í hug að ráða sveitarstjóra, þá gætu þeir ráðið hann með 5.000 kr. árslaunum til langs tíma, og svo er uppsagnarfresturinn 6 mánuðir eftir að ráðningartíminn er útrunninn. Þetta gæti t. d. verið svo, að annar þessara manna vildi verða sveitarstjóri og hinn væri honum tengdur eða vinveittur. Ég vona því, að þetta verði aðeins látið ná til stærri hreppanna, en ekki til þessara minni. - Mér finnst brtt. minni hl. að öðru leyti vera til bóta, nema þá sú síðasta, sem ég get ekki áttað mig á. Ég get ekki skilið, að ekki megi reka sveitarstjóra, ef hann gerir sig sekan um stórfellda vanrækslu, og finnst mér óþarfi að sleppa því. Ég verð því að vera á móti fyrstu og síðustu brtt. hv. minni hl. En frv. er vanskapnaður frá upphafi, og væri bezt að fella það, og sé ég mér ekki fært að fylgja því, jafnvel þótt það verði eitthvað betrumbætt.