Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við höfum leyft okkur að leggja hér fram frv. um breyt. á l. um Stofnlánadeild landbúnaðarins, landnám, ræktun og byggingar í sveitum. 1. gr. orðast svo: Á eftir orðunum „sem svarar framlaginu“ í 7. gr. laganna komi: „nema til votheysgeymslna.“ 2. gr. Í stað „60 þús.“ í 48 gr. laganna komi: „150 þús.“ 3. gr. 60. gr. laganna orðist svo: „Á tímabilinu 1971–1974, að báðum árum meðtöldum, er heimilt að veita jörðum, sem setnar eru í lögformlegri ábúð eða sjálfsábúð og hafa minni véltæk tún en 40 ha., óafturkræft framlag; á úttekna ræktun að því marki, að þessari túnstærð sé náð. Ákvæði þetta nær til lögbýlisjarða, þar sem athuganir Landnáms ríkisins hafa leitt í ljós, að aukin ræktun geti tryggt viðunandi lífsafkomu á jörðum og komið í veg fyrir, að jarðirnar fari í eyði. Óafturkræft framlag má þó ekki vera hærra en sem nemi, að viðbættu framlagi samkv. jarðræktarlögum, 60% af ræktunar– og girðingarkostnaði eftir meðalverði ár hvert. Nú hefur brugðizt grasvöxtur á túni vegna kals, svo að nauðsyn ber til að dómi Búnaðarfélags Íslands að endurrækta túnið til þess að tryggja viðunandi lífsafkomu á jörðinni, koma í veg fyrir, að hún fari í eyði og vinna að því, að véltækt tún jarðarinnar verði allt að 40 ha. og er nýbýlastjórn þá heimilt að veita óafturkræft framlag til endurræktunar. Það má þó ekki vera hærra en sem nemi, að viðbættu framlagi samkv. jarðræktarlögum, 80% af ræktunar– og girðingarkostnaði eftir meðalverði ár hvert. Framlag þetta til endurræktunar er þó bundið því skilyrði, að farið sé eftir fyrirmælum ræktunarráðunautar um vinnslu lands, áburðargjöf og val frætegunda. Framlag samkv. þessari grein til ræktunar á lögbýlisjörð greiðist hvort sem ábúandi stendur einn að ræktuninni eða í félagi með öðrum. Framræslukostnaður og framlög til hans samkv. jarðræktarlögum koma ekki til greina við útreikning framlags samkv. þessari grein.“ 4. gr. 64. gr. laganna orðist svo: „Til þeirra framkvæmda, er um getur í 60. gr. og til framkvæmda er framlagsrétt fá samkv. 63. gr., greiðir ríkissjóður 60 millj. kr. á árunum 1971-1974, að báðum árum meðtöldum “ Frv. þetta gerir ráð fyrir, að lánveitingar til votheysgeymslna megi vera allt að 60% af kostnaðarverði, þrátt fyrir ákvæði 7. gr., að ef framkvæmdir njóti framlags samkv. jarðræktarlögum, lækki lánsupphæðin sem framlaginu nemur. Það er mjög mikilvægt nú að gera bændum kleift að byggja votheysgeymslur, ekki sízt í þeim byggðarlögum, sem verst hafa orðið úti af völdum kalskemmda. Búrekstur verður ekki stundaður til lengdar með því að kaupa mikið fóður. Líklegasta leiðin til úrbóta er stóraukin grænfóðursræktun og e.t.v. aukin ræktun einærra jurta. Í kalskellunum hefur víðast hvar sprottið mikill arfi, sem í flestum tilfellum er ekki hægt að þurrka, en hefur gefizt sæmilega að nýta hann í vothey. Í frv. um breytingu á jarðræktarlögum, sem lagt hefur verið fram á Alþ. af sömu flm., er lagt til, að styrkur til byggingar votheysgeymslu verði hækkaður verulega, með það í huga, að gera bændum kleift að koma upp slíkum geymslum. En það mundi ekki leysa neinn vanda, ef lánsmöguleikar minnkuðu til að koma upp slíkum byggingum í sama hlutfalli og styrkurinn hækkaði. Því er þessi breyting fram borin. Í öðru lagi leggjum við til, að framlag til íbúðarhúsa verði hækkað til samræmis við þá hækkun, sem orðið hefur á byggingarkostnaði í landinu, síðan þetta framlag var síðast ákveðið, en þá var það miðað við byggingarvísitölu í októbermánuði 1963. 1957 var fyrst ákveðið að veita styrk eða óafturkræft framlag til byggingar íbúðarhúsa í sveitum. Þá var þetta framlag 25 þús. kr. Þá var byggingarvísitalan 117 stig, eða talið, að rúmmetrinn í íbúðarhúsnæði kostaði 1.085 kr. Næst þegar þetta framlag var hækkað, var byggingarvísitalan komin upp í 150 stig, eða rúmmetrinn í íbúðarhúsnæði talinn kosta 1.396 kr. Það var 1960 og þá var framlagið hækkað í 40 þús. kr. 1962 var þetta framlag enn hækkað upp í 50 þús. kr. Þá var byggingarvísitalan komin upp í 180 stig, eða byggingarkostnaður í íbúðarhúsnæði í 1.674 kr. Og 25. apríl 1964 voru ný lög frá Alþ. um þetta efni staðfest, þess efnis að hækka þetta framlag í 60 þús. kr. Þá var byggingarvísitalan 197 stig eða 1.834 kr. byggingarkostnaður í íbúðarhúsnæði. Síðan í apríl 1964 hefur þetta framlag ekki verið hækkað. En byggingarvísitalan hefur ekki staðið í stað. Í júní s.l. var byggingarvísitalan komin upp í 480 stig eða vísitala byggingarkostnaðar í íbúðarhúsnæði 44.59 kr., en 1. nóv. s.l. kemur enn ný byggingarvísitala og þá er hún orðin 524 stig eða 4.874 kr. rúmmetrinn í íbúðarhúsnæði. Ef framkvæmdamáttur styrksins ætti að vera nú sá sami og þegar hann var síðast hækkaður, þyrfti að hækka þetta framlag upp í um 160 þús. kr. Í þriðja lagi leggjum við til, að landnámið veiti óafturkræft framlag á úttekna ræktun að því marki, að véltækt tún nái 40 ha. stærð. Í gildandi lögum eru þessi stærðarmörk 25 ha., en það hefur sýnt sig, að tún af þeirri stærð bera ekki þá bústærð, sem getur gefið fjölskyldu þolanlega lífsafkomu, miðað við þann stakk, sem landbúnaðinum er nú búinn. Bændur hafa í vaxandi mæli beitt á ræktað land, þó sérstaklega kúm. Af því leiðir, að túnstærðin þarf að vera miklu meiri, miðað við sömu bústærð, en áður var talið að nægði, Að yfirveguðu máli leggjum við til, að þessi stærðarmörk verði nú færð upp um 15 ha. og að framlagið verði miðað við 60% af ræktunar– og girðingankostnaði, en í gildandi lögum er þetta 50%. Í fjórða lagi gerir frv. ráð fyrir, að landnámið styrki þá, sem illa hafa orðið úti vegna gróðureyðingar af völdum kals og hafa ekki nægilegt heimafengið fóður til þess að fleyta áfram það stóru búi, að það tryggi sæmilega lífsafkomu. Framlag landnámsins sé miðað við, að framlagið geti orðið allt að 80% af ræktunar– og girðingarkostnaði hvers árs, enda sé framkvæmdin öll eftir fyrirmælum jarðræktarráðunauts viðkomandi héraðs, sem hafi fullt samráð við Búnaðarfélag Íslands, t.d. um, hvernig eigi að haga endurvinnslu á skemmdum túnum eða hvort taka eigi fremur ný lönd til ræktunar, um áburðargjöf, val frætegunda o.s.frv. Er þessi aðstoð þó veitt að því marki, að hver bóndi hafi allt að 40 ha. véltækt tún og gildir þessi aðstoð landnámsins jafnt, hvort sem einstaklingar eiga í hlut eða félagsræktun er hér um að ræða. Eins og nú er komið fyrir mörgum bændum, er ekkert líklegra en að margar jarðir fari í eyði, ef þjóðfélagið réttir nú ekki fram hjálparhönd til að endurrækta þau tún, sem eru að verulegu leyti gróðurlaus af völdum kals. Hafi hliðstætt áfall dunið yfir í sjávarútvegi, hafa fjármunir verið teknir úr sameiginlegum sjóði þjóðarinnar til að bæta slíkt tjón, t.d. þegar þurrafúinn kom upp í fiskiskipum á öndverðum 6. tug aldarinnar. Í sambandi við það mál voru höfuðrökin þau fyrir því, að ríkið greiddi þurrafúatjónin að fullu, að verð uppbætur til útvegsins hefðu ekki verið miðaðar við það, að útvegsmenn gætu tekið á sig slík áföll, enda afkoma útvegsins ekki slík, að hægt væri að ætlast til þess. En hefur verðlagning landbúnaðarvara verið gerð með það fyrir augum, að bændur gætu tekið á sig álík áföll sem nú hafa átt sér stað, a.m.k. frekar en þá hjá útvegsbændum? 4. gr. framleiðsluráðslaga landbúnaðarins er þannig, með leyfi forseta: „Söluverð landbúnaðarvara á innlendum markaði skal miðast við það, að heildartekjur þeirra, er landbúnað stunda, verði í sem nánustu samræmi við tekjur annarra vinnandi stétta.“ Þrátt fyrir að löggjafinn hefur ætlazt til, að bændur bæru úr býtum svipað og aðrar stéttir, þá hefur orðið allt annað í reynd. Ef athugaðar eru meðaltekjur verkamanna, sjómanna og iðnaðarmanna á árunum 1963-1969, að báðum árum meðtöldum og hins vegar meðaltekjur bænda á sama tíma, þá kemur í ljós, að meðaltekjur bænda þessi 7 ár reyndust vera 148 þús. kr., en viðmiðunarstéttanna 235.400 kr. og vantaði því 87.400 kr. á hverju ári á tekjur bændanna til þess að ná þessu viðmiðunarkaupi eða 612 þús. á 7 árum, sem er 59%. Ekki verður því séð, að verðlagning búvara hafi farið fram með þeim hætti, að hægt sé að ætlast til, að bændur geti tekið á sig tjón, sem kalið hefur valdið, fremur en t.d. útvegsbændur í sambandi við þurrafúatjón fiskiskipa, nema síður sé. Við munum flytja fjögur frv. vegna þessara erfiðleika bændastéttarinnar. Þrjú þeirra eru komin fram, þ.e. um breyt. á l. um Framleiðnisjóð landbúnaðarins, um breyt. á jarðræktarlögum og þetta, sem er nú hér til umr. og er þriðja frv. og bráðlega mun fjórða frv. verða lagt hér fram í hv. d. En þó að öll þessi frv. yrðu samþ. óbreytt, er fjarri því, að allt tjónið af völdum kalskemmda verði greitt af opinberu fé og það mundi vanta mikið á slíkt. Hins vegar mundi lögfesting þeirra gefa bændum vonir um auknar rannsóknir á orsökum kalskemmda og mundi leiða til þess, að orsakirnar verði mönnum ljósari en nú, svo að hægt verði að koma frekar í veg fyrir slík tjón. Auknar rannsóknir á hraðþurrkun og votheysgerð gefa vonir um, að landbúnaðurinn verði ekki eins háður veðurfari á þeim tíma, sem fóðuröflunin fer fram á, eins og nú er. Aukin framlög ríkisins til grænfóðurs- og endurræktunar hinna dauðu túna mundu koma í veg fyrir, eyðingu byggðar. Samþykkt þessara frv. mundi gefa bændastéttinni vonir um, að hún komist út úr aðsteðjandi erfiðleikum og eyða þeim grunsemdum, að ráðandi öfl í þjóðfélaginu vanmeti í vaxandi mæli þá þýðingu, sem landbúnaðurinn hefur fyrir þjóðfélagið. Nú eru rúmar fimm vikur liðnar síðan þetta þing hóf störf sín. Mikill fjöldi frv. hefur verið lagður fram á þessum tíma, þ.á.m. mörg stjfrv. Þess hefði mátt vænta, að meðal þessara frv., er hæstv. ríkisstj. hefur lagt fram, væri að finna, hvaða ráðstafanir hún ætlar að gera vegna þeirra áfalla og erfiðleika, sem nú steðja að bændastéttinni. Eins og vænta mátti, hafa tvö frv. verið lögð fram af hæstv. ríkisstj., sem flokka mætti þannig, að þau hafi verið flutt af þessu tilefni. Líklega eru þessi frv. rismikil í augum stjórnarliðsins miðað við þau viðfangsefni, sem við er að stríða, a.m.k. hefur ekki annað frá þessum herrum enn komið fram. Hins vegar er ekki líklegt, að bændur og fjölskyldur þeirra telji, að stórmannlega sé staðið að málum landbúnaðarins, enda í engu samræmi við ráðstafanir, sem gerðar hafa verið, þegar svipuð stóráföll hafa dunið yfir, t.d. hjá útvegsbændum. Þessi frv., sem ég á við, er annars vegar breyt. á l. um Framleiðnisjóð landbúnaðarins, en í því frv. er ekki gert ráð fyrir neinni fjárveitingu til sjóðsins á næsta ári og þó er sjóðurinn algerlega fjárvana, en hins vegar böðunarfrv. Á því var nú hálfgerð afturlappafæðing, því að það var lagt fram tveimur vikum eftir að lögboðinn böðunartími var hafinn og þá ekki gerðar neinar ráðstafanir til að láta bændur vita, að lögskylda um böðun á þessum vetri yrði felld niður. Og þá er allt upp talið. Það má margt af þessu læra og þetta sýnir, svo að ekki verður um villzt, hvaða mat hæstv. ríkisstj. hefur á gildi landbúnaðarins fyrir þjóðarheildina. Ég geri ráð fyrir, að hæstv. landbrh. mundi bæta þessum frv. inn á afrekaskrá sína og þó einkanlega böðunarfrv. ásamt framlaginu til veðdeildar Búnaðarbankans, sem vilyrði var gefið um að kæmi á þessu ári, en hefur trassazt eða gleymzt, enn sem komið er a. m. k., þó að veðdeildin sé gersamlega fjárvana og óstarfhæf. Hins vegar hafa margir rekið augun í það, að Iðnlánasjóður fær framlag í fjárlögum, þrátt fyrir allan iðnþróunarsjóðinn, en aftur á móti er þar hvergi að finna neitt framlag til veðdeildar Búnaðarbankans. Herra forseti. Að lokinni þessari umr. legg ég til, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Út af ræðu hv. 5. þm. Norðurl. e. og því frv., sem hér er til umr., þykir mér rétt að segja örfá orð. Ég vil þó taka það fram, að ég tel ekki, að ég þurfi á neinn hátt að taka upp hanzkann fyrir hæstv. ríkisstj. eða hæstv. landbrh., sem lokin í ræðu hv. þm. beindust fyrst og fremst að. En vegna efnisatriða í þessu frv. vildi ég láta það koma hér fram, að sú endurskoðun, sem nú fer fram á stofnlánadeildarlögunum, er að komast á lokastig. Þess má vænta, að frv., sem byggist á þeirri endurskoðun, verði lagt fyrir hv. Alþ. á næstu vikum og þar verða tekin til meðferðar hin ýmsu viðfangsefni, sem ætlað er, að í framtíðinni falli undir þau lög. Í endurskoðunarnefndinni hafa verið rædd hin ýmsu efnisatriði laganna, eins og þau eru og þær breytingar, sem æskilegt sýnist að gera á þeim. Þar hafa verið rædd ýmis ný svið, sem æskilegt er, að ríkið í gegnum þessi lög taki upp stuðning sinn við. Þar hafa vissulega verið rædd öll þau atriði, sem á er minnzt í þessu frv. Þó að svo sé, tel ég ekki tímabært nú að skýra frá einstökum atriðum, því að eins og sagði áðan er endurskoðun laganna hjá nefndinni að komast á lokastig og það mun koma fram á sínum tíma, hvað hún leggur til. Ýmislegt af því, sem hv. 5. þm. Norðurl. e. gat um, var hér réttilega sagt. Hins vegar er það nú háttur þessa hv. þm. að taka munninn stundum nokkuð fullan, eins og hv. dm. kannast við og skal ég samt ekki fara að rekja dæmi um það, en ég vil taka það fram, að t.d. um það atriði, sem hér er minnzt á í frv., hækkun íbúðarhúsastyrksins, þá er það ljóst, að hann þarf ekki einungis að miða við vísitölu, heldur einnig við það, hver lánsupphæðin er til íbúðarhúsa og þetta samanlagt, lánsupphæð og styrkur, þarf að vera nokkuð sambærilegt við þau lán, sem veitt eru eftir hinu almenna veðlánakerfi ríkisins til þeirra, sem byggja á skipulagsskyldum svæðum. Það er rétt, að styrkurinn hefur dregizt mjög aftur úr og hann þarf að hækka. Hvort hann þarf að hækka í 150 þús. kr. eða einhverja aðra fjárhæð, skal ég láta liggja á milli hluta að þessu sinni, en ég tek það fram, að í því sambandi þarf einnig að hafa hliðsjón af þeim lánaupphæðum, sem bankastjórn Búnaðarbanka Íslands ákveður. Um þau önnur atriði, sem á er minnzt í þessu frv., skal ég ekki hafa mörg orð. En varðandi það, er segir um aukinn stuðning við endurræktun túna og það, er segir í frv., sem þessi sami hv. þm. mælti fyrir, um breytingar á jarðræktarlögunum, hér í gær, þá hafa þau efnisatriði öll verið rædd í endurskoðunarnefndinni og má vænta þess, að Landnámi ríkisins verði falið að taka upp aukinn stuðning til þessara þátta og ýmissa fleiri atriða, sam hv. þm. minntist ekki á. En endurskoðun laganna er mikið verk. Þau eru að meginstofni með orðalagi, sem tilheyrir gömlum tíma. Þó að þau hafi verið endurskoðuð með tiltölulega fárra ára millibili síðan þau voru fyrst samin, þá er andi þeirra og megintilgangur enn að mestu leyti við hæfi þess tíma, er þau voru í upphafi samin á. Og þess vegna hefur endurskoðunin tekið nakkuð langan tíma, því að nú verður ekki lengur hjá því komizt að aðhæfa lögin viðhorfum nútímans. Ég vil taka það fram að lokum að, að sjálfsögðu mun þetta frv., sem hér liggur fyrir, fá sína athugun í n. Þess má vænta, að frv., sem byggt verður á athugun mþn., sem fjallar um stofnlánadeildarlögin, verði einnig vísað til sömu n., þ.e. landbn. og þau frv. þá væntanlegu skoðuð þar saman og nægilegt svigrúm mun gefast fyrir hv. flm. þessa frv. til að koma þar að þeim ábendingum, sem hann telur, að þörf sé á að fram komi um einstök efnisatriði.



Herra forseti. Síðasti hv. ræðumaður hefur sýnilega ekki gert sér það ljóst, hvers vegna þetta frv. hefur verið flutt. Það hefur verið flutt eingöngu vegna þess ástands, sem nú er í landbúnaðinum og það er allt annað mál um endurskoðunina á þessum lögum, það er allt annað mál. Og þar sem hann segir, að við höfum ekki komið auga á önnur atriði en þessi, þá er það náttúrlega alveg út í hött, vegna þess að þessi frv. öll eru miðuð við það ástand, sem er í landbúnaðinum og þess vegna á að samþykkja þau, hvað sem svo líður endurskoðun þessarar löggjafar. Hann gat um það, að lánsupphæð og styrkur í sambandi við íbúðarhúsnæði þyrfti að vera svipað og er hjá Húsnæðismálastofnun ríkisins. Ég vona, að hv. þm. hafi tekið eftir því, að ég sagði, að ef hann ætti að fylgja vísitölunni, þá hefði þetta þurft að vera 160 þús. Í frv. er lagt til, að það séu 150 þús. og það er vegna þess, að stofnlánadeildin hefur lánað til íbúðarhúsnæðis á þessu ári 450 þús. og ef styrkurinn væri færður upp í 150 þús., þá er það sama lán eins ag Húsnæðismálastofnunin veitir nú á þessu ári, þannig að þetta var athugað alveg og þessi tillaga var einmitt miðuð við, að Húsnæðismálastofnunin hefur lánað 600 þús. og Búnaðarbankinn 450 þús. og þess vegna var þessi tala sett inn þannig, en ekki látin fylgja nákvæmlega þeirri byggingarvísitölu, sem kannske hefðu verið alveg full rök fyrir. Ég sakna þess nú, að hæstv. landbrh. er ekki hér í d. við þessar umr. og það er ekki sízt vegna þess, að hann gat um það í ræðu hér í Ed. á dögunum, að tekjur bændastéttarinnar miðað við tekjur viðmiðunarstéttanna væru nú á þessu tímabili betri heldur en áður hefði verið. Og í því sambandi sagði hann, að það mundi hafa vantað 60-70% upp á kaup bændanna 1957, - en sannleikurinn er sá, að ef farið er að athuga þessar tölur, þá er það fjarri lagi, því að samkv. skýrslum voru meðaltekjur bænda 1957 um 50 þús., en viðmiðunarstéttanna 59 þús. Það var því 9 þús. kr. munur, eða vantaði 18% upp á það kaup, sem bændurnir áttu að hafa. Og ef tekin eru árin 1954, 1957 og 1960, þá eru meðaltekjurnar 50 þús. kr. hjá bændastéttinni, en 6l þús. 333 kr. hjá viðmiðunarstéttunum, munurinn er 23%. En ef aftur eru athuguð þessi 7 ár, sem ég gat um áðan í minni fyrri ræðu, þá kemur það þannig út, að 1963 voru meðaltekjur bændanna 118 þús., en viðmiðunarstéttanna 164 þús., munurinn 46 þús. eða vantaði á kaup bændanna 39%. 1964 var meðalkaup bændanna 161 þús., en viðmiðunarstéttanna 204 þús., vantaði 43 þús. eða 27%. 1965 var meðalkaup bændanna 199 þús., en viðmiðunarstéttanna 248 þús., munurinn 49 þús. eða vantaði 25%. 1966 var meðalkaup bændanna 193 þús., en viðmiðunarstéttanna 289 þús., munurinn 96 þús. kr. eða 50%. 1967 voru meðaltekjur bændanna 95 þús., en viðmiðunarstéttanna 228 þús., vantaði 133 þús. á kaup bændanna eða 140%. 1968 vorn meðaltekjur bændanna 121 þús., viðmiðunarstéttanna 238 þús. kr., vantaði 117 þús. upp á kaup bændanna eða 97%. 1969 var meðalkaup bændanna 149 þús., viðmiðunarstéttanna 277 þús., vantaði 128 þús. eða 86%. Og sé meðaltað tekið af þessum 7 árum, þá lítur það þannig út, að meðalkaup bændanna er 148 þús., en viðmiðunarstéttanna 235 þús. og 400 kr., vantar 69%, eða á þessum 7 árum, eins og áður getur, 612 þús. eða til jafnaðar á ári 87 þús. og 400 kr., þá sjá menn, hvernig þróunin hefur verið þessi árin. Bezta árið eftir þessu er 1965, þá vantar 25%, en það ár, sem hæstv. landbrh. gat um í sinni ræðu og taldi, að þá hefði vantað 60–70%, eftir þessum skýrslum þá var vöntunin 18% það ár. Þetta ætti að vera okkur öllum þörf lexía.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. mikið. Hv. 6. þm. Norðurl. e. byrjaði á því að segja, að frv. þau, sem hann flytti hér ásamt meðflm. sínum, ætti að samþykkja, hvað sem liði heildarendurskoðun stofnlánadeildarlaganna. Ég ætla, að þessi fullyrðing sé óþörf, þangað til hv. þm. hefur séð, hvað kemur út úr þessari endurskoðun, enda eðlilegra, að það mat, sem á lögin og tilgang þeirra verður lagt við heildarendurskoðun, verði skoðað, áður en farið er að samþykkja einstaka liði. Um lán og styrki til íbúðarhúsa, sem hann nefndi réttar tölur um, þá sannaði það einmitt það, sem ég vék að hér í minni fyrri ræðu, að það þyrfti, um leið og styrkur til íbúðarhúsa í sveitum er ákveðinn, að hafa hliðsjón af lánsupphæð til þessara framkvæmda og bera það saman við þau lán, sem veitt eru úr Byggingarsjóði ríkisins. Ég lít svo á, að ef þetta er skoðað, þá þurfi að hafa í huga fleira heldur en upphæðina eina. Það þarf að taka til athugunar lánstíma, það þarf að taka til athugunar vexti, það þarf að taka til athugunar skilmála og það þarf að taka til athugunar, hvað af þessu er óafturkræft framlag og meta það með hliðsjón af því. Þó að ég sé bóndi og telji mig vera mann bændanna, þá lít ég svo á, að ef þeir fá nokkurn hluta af sinni aðstoð til íbúðarhúsabygginga sem beint framlag, þá sé það ekki sambærilegt við það að fá lán eins og er eftir hinu almenna veðlánakerfi ríkisins, en þau eru að nokkru vísitölubundin. Um þann kafla ræðu hv. þm., sem fjallaði um tekjur bænda, þá er það vissulega rétt, að þær hafa farið hlutfallslega lækkandi nú hin síðari harðindaár. Með því harðæri, sem hér hófst um 1965, veðurfræðingar segja 1963, þá hafa myndazt gersamlega ný viðhorf í landbúnaðinum og það er eðlilegt, að það taki nokkurn tíma að átta sig á hvernig skuli bregðast við þessum nýju viðhorfum. Að undanförnu hafa verið gerðar athuganir á því, með hvaða hætti helzt mætti við þessu bregðast og er einn þátturinn í því starfi unninn af þeirri n., sem nú hefur endurskoðun stofnlánadeildarlaganna með höndum. Væntanlega verður sá árangur af þeirri endurskoðun, að þar takist að benda á leiðir til að bregðast við hinu versnandi árferði með þeim hætti, að líkur séu til, að árangur náist af til hagsbóta bændastéttinni og þegar við tölum um hagsbætur handa bændastéttinni, þá tölum við um hag þjóðarinnar allrar. Um það, sem hv. þm. bar brigður á úr máli hæstv. landbrh. um tekjur bænda, má geta þess, að á s.1. ári, árinu 1969, hækkuðu tekjur bænda um 18.3%, eftir því sem segir hér í Hagtíðindum, en samandregið tekjumeðaltal allra stétta um 13.8%. Hv. þm. nefndi aðrar tölur um meðaltekjur bænda á árinu 1969 heldur en þær, sem birtar eru hér í skýrslum Hagstofunnar og það má vera, að hann viti betur, en hv. þm. geta lesið í Hagtíðindum á borðum hjá sér, hvað Hagstofan segir um þetta efni, en þar segir í B.-lið: Flokkun eftir atvinnuvegi og vinnustétt: Búrekstur, gróðurhúsabú, garðyrkjubú o.þ.h., meðaltekjur 172 þús. Ég ætla svo ekki að hafa fleiri orð um ræðu hv. þm. né það frv., sem hér er til umr., að þessu sinni. Það mun fá skoðun í n. þeirri, sem því væntanlega verður vísað til.



Herra forseti. Síðasti hv. ræðumaður gat um það, að í sambandi við íbúðarhúsalánin yrði að miða við vaxtakjör og annað, þegar þetta væri allt saman athugað og metið. Ef við förum að athuga, hvernig þetta er í sambandi við þær stéttir, sem eru tekjuminnstar, miðað við þau lög, sem voru samþykkt á s.l. ári, þá er þar ákveðið, að vaxtakjörin geti verið í sambandi við þann hluta, sem fátækustu verkamennirnir fá, 2% vextir til 42 ára. En þessi lán, sem við erum með, eru með 6% vöxtum, eins og hv. þm. veit, en aftur hjá Húsnæðismálastofnuninni eru þau með 41/4 % vöxtum. Og í flestum tilfellum - þó að Hagstofan eða sumir af hennar sérfræðingum hafi komizt að þeim niðurstöðum, að ódýrara sé að byggja úti í sveitum heldur en í kaupstöðum - er það mín reynsla, að það er alrang og það er vegna þess, að það eru vissir liðir, sem bændurnir verða að greiða umfram það, sem fólk í þéttbýlinu þarf að borga í sambandi við sínar byggingar. Það er að vísu rétt, að sums staðar eru allveruleg lóðargjöld, en ég vil benda á það, að t.d. allur flutningskostnaður kemur yfirleitt umfram það, sem er þá í þéttibýlinu og í öðru lagi eins og háttar víðast hvar, þá verða bændur að fá vinnuflokka til þess að byggja fyrir sig og þar sem ég þekki bezt til, þá fara þeir frá og til kaupstaðarins á hverjum degi í vinnutímanum og bóndinn verður að skaffa þeim fæði umfram taxtakaup, þannig að í mörgum tilfellum mun byggingarkostnaður í sveitum a.m.k. ekki verða lægri, heldur frekar hærri en í þéttbýlinu. Á þetta verður líka að líta, þegar verið er að meta þessi mál á alla vegu. Hv. þm. sagði, að það væru í Hagtíðindum hér á borðinu allar tölur í sambandi við kaup stéttanna. Ég vil bara geta þess, að þessi tala, sem ég hef hér, hún er frá Hagstofunni beint. Ég hef ekki athugað, hvernig hún er fundin, þessi tala, en þessa tölu hef ég beint frá Hagstofunni milliliðalaust og þetta er það, sem hún gefur upp að séu meðaltekjur bóndans, hvernig sem á þessari tölu stendur. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess að fara frekar út í þetta mál við þessa umr., nema annað tilefni gefist til.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt athugasemd út af því, sem hv. 5. þm. Norðurl. e. sagði áðan. Ég tók eftir því í hans fyrstu ræðu, að þá talaði hann um það, að tjón af þurrafúa í bátum væri bætt af því opinbera. Hann sagði það frekar þrisvar, en tvisvar og mér fannst þess vegna ástæða til þess að gefa örlitla skýringu á því. En út af þessu frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 92, þá efast ég ekki um, að Stofn1ánadeildin þarf aukið fjármagn til þess að vinna sitt hlutverk og ég er sannfærður um það, að bæði hv. þm., sem ég nefndi og öðrum gangi gott eitt til að flytja þetta. Hann minntist á þetta, eins og ég sagði áðan og einnig er að þessu mikið í grg. á bls. 3, en sannleikurinn er sá, að þetta er reginn misskilningur, að ríkið hafi greitt nokkurn tíma fyrir þurrafúa. Þegar þessi vágestur kom á árunum 1950-1960, þá vissu menn ekki almennilega, hvernig skyldi bregðast við þessu og það var þannig fyrstu árin, að ríkissjóður veitti ábyrgð fyrir lánum, sem mynduðust vegna þessara hluta. Síðan gerðist það, að löggjafinn samdi tryggingalög, þar sem sérstök trygging var vegna þessa þurrafúa og hefur tryggingin verið allt upp í 4.3% af því verðmæti, sem hefur verið lagt til grundvallar, sem er hluti af tréskipunum, en hefur farið lækkandi nú síðustu árin. En þeir, sem greiða í þennan tryggingasjóð, - greiða þessi tryggingaiðgjöld, eru engir aðrir en útvegsmennirnir sjálfir, þar sem Tryggingasjóður fær sínar tekjur frá útvegnum, en ekki ríkissjóði. Þetta er mjög útbreiddur misskilningur, svo að hæstv. þm. er vorkunn að halda, að það sé ríkið, sem greiðir þetta, en þetta er reginn misskilningur. Ég segi þetta vegna þess, að ég veit, að margir, ef ekki allir flm. þessa frv. vilja hafa það, sem sannara reynist og ég efast ekki um, að frsm. vilji það einnig, en mér fannst ástæða til þess, að þetta kæmi fram. Það ber ekki að skilja orð mín þannig, að ég viti ekki, að það sé mjög mikil þörf á því að aðstoða í sambandi við ka1 og annað, heldur vildi ég aðeins gera þessa athugasemd eða öllu heldur leiðbeiningar, svo að menn væru ekki alltaf, eins og ákaflega oft kemur fram, að byggja auð í annars garði og halda aðrar stéttir sitja við betra borð en þeir sitja.

Flm. (Stefán Valgeirsson) : Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að láta hæstv. fjmrh. svara síðasta ræðumanni með því að lesa upp úr ræðu, sem hann flutti hér á Alþ. 1959, með leyfi forseta: „Er hér um að ræða heimild fyrir ríkisstj. til að gefa útvegsmönnum eftir þær skuldakröfur, sem ríkissjóður hefur eignazt á þá vegna innlausnar á lánum, sem hann er í ábyrgð fyrir vegna þurrafúa í fiskiskipum. Fyrir nokkrum árum fór að verða vart nokkurra skemmda í ýmsum fiskiskipum af völdum svo kallaðs þurrafúa. Hafa ýmsir útvegsmenn orðið fyrir þungum búsifjum af þessum sökum. Óumflýjanlegt var talið að hlaupa undir bagga með þessum mönnum og hafa í fjárlögum síðustu ára verið veittar ríkisábyrgðarheimildir fyrir lánum til viðgerðar á skipum þessum. Frá upphafi hefur verið reiknað með því, að ríkissjóður taki að sér greiðslu þessara lána, enda afkoma útvegsins ekki slík, að útvegsmenn gætu tekið á sig slíkt tjón, því að verðuppbætur til útvegsins voru ekki miðaðar við, að auðið væri að mæta slíkum áföllum. Var þetta í rauninni staðfest af fjmrn., þegar ríkisábyrgðin var veitt, enda þótt lánin væru til svo skamms tíma, að þess væri engin von, að viðkomandi útvegsmaður gæti greitt þau á svo skömmum tíma. Síðan hefur verið sett löggjöf um sérstaka tryggingu á fiskiskipum til þess að mæta þessum áföllum hér eftir. Í samningum við útvegsmenn um síðustu áramót féllst ríkisstj. á, að Útflutningssjóður greiddi iðgjöld af þurrafúatryggingum fiskiskipa, svo sem gert hefur verið með önnur tryggingagjöld. Ef þeir útvegsmenn, sem fengið hafa með ríkisábyrgð lán til þess að greiða með áfallinn kostnað vegna þurrafúaskemmda, yrðu krafðir um þau lán, þá væri hlutur þeirra gerður lakari en hinna, sem hér eftir verða fyrir hliðstæðum áföllum. Af þeim sökum féllst ríkisstj. á þá ósk Landssambands ísl. útvegsmanna, að ríkissjóður tæki að sér greiðslu á þeim þurrafúalánum, sem útvegsmenn þegar hafa tekið vegna þurrafúaskemmda.“ Þetta er úr ræðu hæstv. fjmrh. 1959 og vona ég, að það sé búið að svara síðasta ræðumanni fullkomlega.

Sverrir Júlíusson Hv. 5. þm. Norðurl. e. vitnaði hér í ræðu frá 1959 og ég efast ekki um, að hann fari rétt með. En sannleikurinn er sá, að þótt hann telji, að þarna hafi hann fengið mjög gott tækifæri til að svara, þá standa mín orð allgjörlega eins og áður, því að 1959 var gengið skakkt, þá var einmitt verið að færa tekjur á milli þjóðfélagsþegnanna með svokölluðum uppbótum frá Útflutningssjóði. Það er alveg rétt, að á þeim tíma voru iðgjöldin greidd úr ríkissjóði.  Til viðbótar við það, sem ég sagði áðan, vil ég segja það, að vegna þess að maður heldur yfirleitt, að þm. lifi í nútímanum, sagði ég að á árunum 1950-1960 hefði þetta komið upp og það voru ábyrgðir, það vissi ég vel um, það voru ábyrgðir, sem ríkissjóður gekk í, en Útflutningssjóður greiddi það eins og ýmsar niðurgreiðslur á landbúnaðarafurðir, sem sumir hafa viljað telja styrk til bændanna, aðrir til neytendanna, en var bara eðlileg ráðstöfun vegna þjóðfélagsaðstæðna. En til viðbótar því, sem ég sagði áðan um greiðslu Tryggingasjóðs, vil ég segja það í sambandi við þurrafúaiðgjöldin, að ekki er hægt að segja, að ríkissjóður greiði nokkurn hlut af þessu, því að í dag er það þannig, að útvegsmenn verða að greiða 23% af iðgjöldunum, en Tryggingasjóður borgar 77%. Ég vona, að hæstv. þm. sé svarað.



Herra forseti. Þetta frv. fjallar um einn þátt heilbrigðismála, þann að bæta og jafna aðstöðu þegnanna í öllum landshlutum varðandi sjúkrahúsaþjónustu. Frv. heitir: Frv. til l. um fjórðungsdeildir Landsspítala Íslands. Að því miðar frv. að gera Landsspítalann að raunverulegum landsspítala í stað þess að sú stofnun er nú í reynd miklu fremur Reykjavíkurspítali, þó að hann sé kostaður af ríkinu. Í 1. gr. frv. er lagt til, að ríkið reki deildir í öllum landsfjórðungum og þannig sé Landsspítalinn með höfuðspítalann í Reykjavík, en síðan deildir á Vestfjörðum, Norðurlandi og Austurlandi og á Suðurlandi, ef það þætti tryggja betri þjónustu heldur en með öðrum hætti yrði, en Suðurlandið nýtur miklu betri samgangnaaðstöðu heldur en aðrir landshlutar miðað við Reykjavík. Enn fremur er lagt til í frv., að fjórðungsdeildir Landsspítalans skuli vera búnar fullkomnustu lækningatækjum og vera undir stjórn vel menntaðra sérfræðinga bæði í skurðlækningum og lyflækningum. M.ö.o. að tryggja, að þessar fjórðungsdeildir séu líkt búnar og aðalspítalinn, Landsspítalinn í Reykjavík og geti veitt áþekka þjónustu og hafi sams konar aðstöðu til þess. Það er ekki tekið fram í þessu frv., hvaða sjúkrahús í hinum ýmsu landsfjórðungum skuli verða fyrir valinu sem Landsspítaladeildir, heldur skuli þau sjúkrahús í hverjum landsfjórðungi, sem þannig séu staðsett og þyki það vel búin, að þau séu öðrum fremur hæf til þess að gerast fjórðungsdeildir Landsspítalans, til þess valin og skuli þá ríkið hefja samninga við eigendur þessara sjúkrahúsa, sem fyrir valinu verða og freista þess, að ríkið gerist þannig eigandi þessara sjúkrahúsa og geri þau þar með að deild úr Landsspítala Íslands. Þá er að lokum það atriði í frv., að ríkisstj. sé heimilt að fela Tryggingastofnun ríkisins að sjá um hagkvæman rekstur fjórðungsdeilda, ef heilbrmrh. óski þess. Einnig mætti hugsa sér, að dagleg stjórn sjúkrahúsa í hinum ýmsu landsfjórðungum lyti e.t.v. stjórn sjúkrasamlags á þeim stað, er sjúkrahúsdeildin starfaði á. Það er vafalaust á færi smærri bæjarfélaga að reka sjúkraskýli og lítt búin sjúkrahús, en þegar kemur að því að eiga að reka vandað og vel útbúið sjúkrahús, þá er þar um að ræða svo umfangsmikinn og dýran rekstur, að reynslan er löngu búin að sýna það, að undir slíkri byrði rísa bæjarfélögin á Íslandi ekki, svo að vel sé. Meginhugsun frv. er sú að reyna að tryggja þegnunum sem jafnast öryggi í heilbrigðismálum, hvar sem þeir eru búsettir á landinu eða m.ö.o. án tillits til búsetu þeirra. Mér finnst það ekki réttlátt, að ríkið reki fullkomið sjúkrahús í Reykjavík, algerlega á ríkisins kostnað, en ætli síðan bæjarfélögunum úti á landi að taka á sig þungar byrðar vegna sjúkrahúsreksturs. Þetta er auðsætt misrétti og misrétti, sem ríkisvaldinu ber að leiðrétta. Þarna eru byrðarnar lagðar á fólkið úti á landsbyggðinni umfram það, sem íbúar höfuðborgarinnar verða á sig að taka eða Reykjavíkurborg sem bæjarfélag. Í gildandi löggjöf er það viðurkennt, að það sé skynsamlegt að efla eitt sjúkrahús öðrum fremur í sérhverjum landsfjórðungi. Þannig eru til komin hin svokölluðu fjórðungssjúkrahús og ég veit ekki annað heldur en þetta hafi þótt vera sanngjarnt og réttlátt og vel gefast. Þau hafa verið efld umfram önnur sjúkrahús í landsfjórðungunum, þessi fjórðungssjúkrahús og með auknum ríkisstyrk hefur sveitarfélögunum verið gert kleift að rísa undir þessari annars þungu byrði. En samt sem áður hefur það komið í ljós, að bæjarfélögin orka ekki að lyfta þeirri byrði, sem þeim er með þessu ætlað. Það vill fara svo, að hin minni bæjarfélög, sem þessa byrði hafa, geta ekki annast viðhald sjúkrahúss og sjúkrahússtækja, þannig að vel sé og geta ekki heldur risið undir kostnaði af að tryggja sjúkrahúsunum nægilega fullkomna og fjölbreytta sérfræðiþjónustu. Þessi fjórðungssjúkrahús eru rekin með geysilega miklum reksturshalla frá ári til árs og þar með er lögð mjög þung byrði á gjaldendur viðkomandi bæjarfélags. Þetta væri kannske afsakanlegt, ef þessi sjúkrahús væru eingöngu heilbrigðisstofnanir fyrir viðkomandi bæjarfélag, en það eru ekkert þeirra. Skýrslur sýnu, að í þeim öllum eru sjúklingarnir að meiri hluta utanbæjarsjúklingar og þannig er byrði lögð ranglega á íbúa og skattþegna þess bæjarfélags eingöngu, sem sjúkrahúsið er í. Að vísu mun vera heimild í lögum um það, að slíkt sjúkrahús hafi rétt til þess að reikna hærri daggjöld af utanbæjarsjúklingum, en slíkt er, þegar til framkvæmda kemur, lítt framkvæmanlegt. Þá er eitt atriði, sem ég vil vekja athygli hv. þm. á og það er það, að það væri eðlilegast, að þau bæjarfélög, sem þessi þunga byrði er á lögð að hafa hin fullkomnari sjúkrahús og reka þau, réðu sjálf Fjárhagslegum grundvelli þeirra og gætu ákveðið að eigin vild upphæð daggjalds, gjaldsins, sem greitt skal fyrir hvern legudag sjúklings á slíku sjúkrahúsi. En það fá þau ekki, það er ríkisvaldið, sem það skammtar. Stjórnvöld taka ákvörðun um það, hvað Landsspítalinn skuli fá í gjöld fyrir veitta þjónustu frá sjúklingunum, en síðan er ákveðið, að ríkið beri þar ákveðinn, vissan, ríflegan hluta, og bera fjárlögin þess merki, að þar er ekki um neina smáupphæð að ræða. En sjúkrahúsin úti á landi, verða síðan að sætta sig við þá ákvörðun, sem stjórnvöld taka varðandi dagpeningana, sem þau verða að byggja fjárhagsafkomu sjúkrahússins á. Ég tel, að það megi telja til kosta þess fyrirkomulags, sem hér er lagt til, að væri Landsspítali Íslands rekinn með deildir í öllum landsfjórðungum, þá væru deildirnar augljóslega hluti af einni og sömu stofnun. Það mundi opna leiðir til þess, að Landsspítalinn gæti sent sína beztu sérfræðinga, þegar þörfin kallaði, út í fjórðungsdeildirnar, til Norðurlandsdeildarinnar í þetta skipti, í annað skipti kannske annan sérfræðing til Ísafjarðarspítala, eða fjórðungsdeildarinnar á Vestfjörðum og með sama hætti til Austfjarða. Færa þannig hina hæfustu og fullkomnustu sérfræðiþjónustu til, eftir því sem þörfin kallaði á og ætti það að vera sem sjálfsagður hlutur, þegar aðeins væri að ræða um tilfærslu sérþekkingarinnar milli ákveðinna deilda einnar og sömu stofnunar. Ég tel, að þetta væri líka betri nýting á dýrum sérfræðilegum kröftum þjóðarinnar. Þetta gildir síður, þegar um er að ræða sérstakar bæjarreknar stofnanir úti um landið og aftur ríkisrekna stofnun í Reykjavík. Ég held líka, að það megi færa það fram sem rök í þessu máli, að tregða lækna til þess að fara út á landsbyggðina er stundum rökstudd af læknunum sjálfum með því, að það sé full hætta á því, að þeir forpokist með því að starfa langtímum saman, kannske alla ævina, úti á landi. Þeir þurfi endurnýjunar við í sínum flóknu fræðum og þetta má rétt vera. En ég tel einmitt, að þessi flutningur manna frá fjórðungsdeildunum til aðalspítalans og öfugt geti gert það að verkum, að læknarnir fái miklu fremur að flytja sig til, eftir því sem verkefnin gera það mögulegt. Nú upp á síðkastið hafa menn, sérstaklega innan læknastéttarinnar, barizt fyrir þeirri breytingu á læknaskipan í landinu, að komið væri á fót læknamiðstöðvum, sem réttara værri þó að kalla lækningamiðstöðvar. Þessi hugmynd mundi mjög þjóna því markmiði, að læknarnir settust margir saman á þau þéttbýlissvæði, þar sem þeim væri sköpuð bezt starfsaðstaða. Það þýðir t.d. ekkert að setja fjóra, fimm eða sex lækna á Ísafjörð, ef þeir hafa svo ekki starfsaðstöðu. En þá þyrfti fjórðungssjúkrahús Ísafjarðar að vera ekki aðeins leguspítali langlegusjúklinga, ekki aðeins lyfja– og handlækningadeild, heldur og rannsóknarspítali, til þess að þessir menn gætu innt sín störf af hendi á fullnægjandi hátt og að sjúkrahúsið yrði ekki aðeins millistöð, sem sjúklingarnir úr byggðunum í kringum Ísafjörð yrðu fluttir á í bili, en síðan sendir áfram til Reykjavíkur til frekari rannsókna og til þess að njóta þeirra möguleika að fá sérfræðilega meðferð af fyrstu gráðu. Ég held, að þetta frv. komi því alveg heim við hugmyndina um læknamiðstöðvar. Það mætti þannig alveg vera, að höfuðstöðvarnar yrðu a.m.k. ein í landsfjórðungi. Þetta frv. gerir raunar ráð fyrir því, að vel kæmi til mála, að fjórðungsdeildirnar væru hafðar tvær í hinu víðlenda og fjölmenna Norðurlandi og það yrði þannig sennilegast sín fjórðungsdeildin í hvoru kjördæmi, Norðurl. v. og Norðurl. e., enda um allfullkomin sjúkrahús að ræða í báðum þessum kjördæmum. Í umr. nú nýskeð vestur á Ísafirði um læknamiðstöð þar fyrir Ísafjarðarsvæðið, mun það mjög hafa komið fram og verið gerðar um það ályktanir, eftir því sem mér er bezt kunnugt, að nauðsynlegt væri þá jafnframt, ef þar væru orðnir staðsettir fjórir til sex læknar, að þeirra starfsaðstaða væri að öllu leyti betur tryggð en hægt væri að gera í núverandi sjúkrahúsi á Ísafirði. Þannig finnst mér, að hugmyndirnar um læknamiðstöðvar og hugmyndirnar um deildaskiptingu Landsspítalans takist í hendur og mætist á miðri leið. Ég held, að ég hafi með þessum orðum gert nægilega ljóst, hvaða nýmæli hér er á ferðinni varðandi sjúkrahúsaþjónustuna, heilbrigðisþjónustuna og meginefnið er það, að aðstaða þegnanna sé gerð sem jöfnust ti1 þess að njóta fullkominnar heilbrigðisþjónustu úti um landsbyggðina og það sé að mjög verulegu leyti hægt að gera með því, að starfandi séu fullkomnar deildir frá Landsspítala Íslands í öllum landsfjórðungum. Hins vegar má segja það, að fullkomnu jafnrétti á landsbyggðinni verði ekki náð með neinu öðru en því, að ríkið kosti öll sjúkrahús og það væri vitanlega endanlega jafnréttisskrefið. En skref í áttina er það og millispor, að efla eitt fullkomið sjúkrahús í hverjum landsfjórðungi og hafa það undir sameiginlegri yfirstjórn með hinum fullkomna Landsspítala, sem hefur yfir að ráða allri þeirri sérfræðiþjónustu í heilbrigðismálum, sem Íslendingar yfirleitt eiga kost á. Ég legg til, herra forseti, að frv. sé vísað til heilbr.- og félmn., er umr. lýkur.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður, en byrja á því að benda hv. flm. á, að það mun hafa slæðzt prentvilla inn í 5. línu 1. gr. frv. sem skiptir ekki máli efnislega, en þyrfti að leiðréttast við uppprentun. Ég hygg, að hv. þm. hafi áður flutt frv. svipaðs efnis og þetta. Þó kann að vera, að það hafi ekki verið alveg sams konar og minnir mig, að fleiri þm. stæðu þá að flutningi frv., þ.á.m. einn af þm. Norðurl. e., ef ég man rétt. En í stuttu máli sagt vil ég lýsa yfir því, að ég tel þetta frv. mjög athyglisvert og ég vil beina því til þeirrar hv. n., sem fær það e.t.v. til meðferðar, að hún gefi þessu máli gaum og þeim viðfangsefnum, sem þarna er um að ræða. Það er vitanlega svo, að það er engan veginn sjálfsagt, að ríkið reki Landsspítala eingöngu í Reykjavík. Og ég hef lengi verið þeirrar skoðunar, að það ætti að taka til athugunar, að landsspítalar yrðu reknir víðar en í Reykjavík. Hins vegar vil ég leyfa mér að benda á það, að ég held að það væri heppilegra að reka landsspítala annars staðar á landinu eða landsspítaladeildir þannig, að þar væru sérstakar stjórnir eða stjórnarnefndir, sem fjölluðu um rekstur þeirra spítala, skipaðir mönnum úr þeim landshluta, sem þar á hlut að máli. Ég held, að það væri heppilegra, en að láta slíkan landsspítala eða landsspítaladeild heyra undir stjórn Ríkisspítalana hér í Reykjavík. Mætti þá gjarnan vera beint samband á milli slíkrar landsspítalastjórnar í landshluta og þess rn., sem fer með þessi mál. Ég held, að slíkar sérstjórnir mundu tryggja það betur, en ella yrði gert, að svona spítalar yrðu ekki útundan og að fullnægt yrði ákvæði 3. gr. þessa frv. um fullkomin lækningatæki og vel menntaða sérfræðinga, svo og húsakost. Ég held, að ég hafi bent á það einhvern tíma hér á hinn háa Alþ. í sambandi við læknaskortinn, sem einkum er tilfinnanlegur í strjálbýlinu, að mér sýndist það ekki ólíkleg leið til að bæta úr þessum læknaskorti, a.m.k. um stundarsakir, að aðstoðarlæknum við Landsspítalann eða aðra spítala, sem kynni að semjast við, væri falið að þjóna þessum héruðum um stundarsakir eða jafnvel um það samið við þá, þegar þeir eru ráðnir til spítalanna, sem auðvitað mundi þýða það, að þessir læknar yrðu að inna af hendi þessa þjónustu, en hefðu þá jafnframt tryggingu fyrir því, að þeir gætu horfið aftur að sínu aðstoðarlæknisstarfi. Þetta mundi þýða það, að það yrði að ráða fleiri aðstoðarlækna, en ella að Landsspítalanum og öðrum spítölum, sem hér er um að sæða. Ég er hv. flm. alveg sammála um það, að ef stofnaðir yrðu svona landsspítalar í öðrum landshlutum eða landsspítaladeildir, þá væri það mjög athugandi, að þeir inntu af hendi slíka þjónustu, hver, í sínum landshluta, þar sem læknislaust verður í héraði. Fleiri orð skal ég svo ekki um þetta hafa, en það er alveg rétt, sem ég held, að hv. frsm. hafi minnzt á í framsöguræðunni, að sums staðar þykir það ekki með öllu eðlilegt, hvernig daggjaldanefndin hefur ákveðið dagpeninga í hinum einstöku sjúkrahúsum og virðist þetta ekki vera í fullu samræmi við þá þjónustu, sem hlutaðeigandi sjúkrahús veita, eða geta veitt.



Herra forseti. Ég ætla ekki að verða langorður um þetta má, það skýrir sig að mestu leyti sjálft. En það er af þeim rótum runnið, að bæjarstjórn Ísafjarðar gerði fyrir nokkrum árum samþykkt í þá átt, að þessi hugsun væri borin fram í lagaformi á Alþ. Það er skoðun okkar flm., hv. 1. þm. Vestf. og mín, að þá stefnu eigi að taka upp að dreifa ýmiss konar mikilvægum þjónustustofnunum um landsbyggðina, en fram til þessa hafa þær flestar eða nálega allar verið staðsettar í Reykjavík. Þessu frv. er aðeins ætlað það að tryggja bætta sérfræðiþjónustu í verklegum efnum á Vestfjörðum og gefur að skilja, að ef sú hugsun hlyti undirtektir, þá væri ákaflega eðlilegt, að dreifingu þjónustustofnana á þessu sviði, varðandi aðra landshluta, yrði einnig skipað með sama hætti. Og það er vissulega svo, að það teldum við flm. þessa frv., sem eingöngu fjallar um Vestfirði, við teldum það mjög eðlilegt. Efni frv. er það, að stofnuð skuli verkfræðiskrifstofa á Ísafirði til þess að annast þar verkfræðilegan undirbúning og fylgjast með framkvæmd opinberra framkvæmda, mannvirkjagerðar í Vestfjarðakjördæmi. Skrifstofa þessi skuli vera ríkisstofnun og aðalverkefni hennar það að annast verkfræðilegan undirbúning vega– og brúargerða, hafnargerða og lendingarbóta, svo og undirbúning skipulagsmála í þessu kjördæmi, allt undir yfirstjórn þeirra manna í þjónustu ríkisins, sem nú stjórna þessum málum í heild frá skrifstofu sinni í Reykjavik, þ.e.a.s. vegamálastjórinn, vita– og hafnarmálastjórinn og skipulagsstjórinn. Hér er því um að ræða tillögu um það, að verkefnum þessara skrifstofubákna í Reykjavík verði skipt upp og dreift út um landsbyggðina og að því er varðar þetta mál, eins og það er flutt í þessu frv., þá verði deildir úr þessum skrifstofum ríkisins öllum staðsettar vestur á Ísafirði og þjónusta varðandi alla slíka opinbera mannvirkjagerð innt þar af hendi í heimahéraði. Þá er enn fremur ætlazt til þess, að skrifstofan annist hvers konar verkefni fyrir sveitarfélögin í landshlutanum og enn fremur fyrir einstaklinga, sem óski fyrirgreiðslu af hennar hendi og séu þá gjöld greidd af sveitarfélögunum fyrir þá þjónustu, sem þau njóti frá skrifstofunni og full greiðsla frá einstaklingum fyrir þá fyrirgreiðslu, sem skrifstofan veiti þeim við þeirra framkvæmdir. Enn fremur er það tekið fram í 2. gr., að skrifstofan skuli einnig annast önnur verkfræðistörf við mannvirki og framkvæmdir, sem til sé stofnað á vegum ríkisins eða ríkisstofnana að einhverju eða öllu leyti, svo sem byggingu skóla, sjúkrahúsa, embættisbústaða, sundlauga, félagsheimila o.s.frv. Ég held, að það sé þess vegna ekkert álitamál, að fyrir slíka verkfræðiskrifstofu væru ærin verkefni. Því verður vafalaust varpað fram, hvort þetta mundi ekki verða miklu dýrara í framkvæmd heldur en með því að hafa skrifstofu vegamálastjórnarannar, vitamálastjórnarinnar og skipulagsstjórans eingöngu hér í Reykjavík, allt á einum stað og skal ég ekkert um það fullyrða, mér finnst það geta orkað tvímælis. Ég held, að sending sérfræðinga út um landsbyggðina til eftirlitsferða og til þess að veita verkfræðilega aðstoð, stundum til langrar dvalar á hinum ýmsu stöðum, þar :sem framkvæmdir eru á döfinni, geti verið ærið dýrar og kannske slagað upp í það skrifstofuhald í landshlutunum, sem hér er lagt til að upp verði tekið. Hitt er, finnst mér, meginatriðið, að það eru allar líkur til þess, að verkfræðileg þjónasta héðan sunnan úr Reykjavík, þegar um er að ræða mannvirkjagerð og framkvæmdir úti á landi, hún er fjarlæg, hún er ófullkomin, hún er dýr og þetta leiðir oftlega til þess, að stofnað er til mannvirkjagerðar úti á landi án nægilegs sérfræðilegs undirbúnings og án þess að hafa sérfræðilega þekkingu svo við hendina sem æskilegt væri. Þar af geta sprottið margs konar mistök og að mannvirkin sjálf verði í senn ófullkomnari og dýrari og það er mikill ljóður á ríkjandi fyrirkomulagi, sem ég held, að líkur væru til að færi betur úr hendi og sparaði kannske offjár, ef vel tækist til um þessa hugmynd, sem hér er borin fram. Það fer ekkert á milli mála, að fólkið í þessum byggðarlögum telur þessa mikla þörf. Bæjarstjórn Ísafjarðar lagði á málið þunga áherzlu á sinni tíð, þegar það beindi því til mín og annarra þáverandi þm. Vestf. En einstaklingar í verkfræðingastétt hafa komið auga á þessi verkefni og t.d. er það svo, að Verkfræðiskrifstofa Sigurðar Thoroddsen hefur haft einn mann þarna, a.m.k. hluta úr árinu, til að koma til móts við þessa miklu og fjölþættu þörf. En þessu væri miklu betur borgið, ef ríkið tæki þetta verkefni að sér og þá ekki aðeins í þessum landshluta. Fyrir mér vakir það, að slíkt væri gert í öllum landshlutum, þó að við höfum eingöngu einskorðað okkar frumvarpsflutning við Vestfirðina. Aðalatriðið er það að skipta upp vitamálaskrifstofu, vegamálaskrifstofu og skipulagsstjóraskrifstofunni eftir landshlutum og inna þjónustuna þar af hendi. Það veiti betri þjónustu, tryggi betur verkfræðilegan undirbúning undir mannvirkjagerð og auki kannske byggingarhraða eða framkvæmdahraða, af því að sérþekkingin er nærtæk og það finnst mér vera aðalatriðið og það er a.m.k. sú hugsun, sem vakir fyrir okkur flm. Við teljum líka mjög mikla þörf á því, að sveitarfélögin eigi kost á slíkri sérfræðilegri aðstoð, sem frv. gerir ráð fyrir og einstaklingarnir mundu vissulega kunna að meta slíka bætta aðstöðu í sínum framkvæmdastörfum. Það er að minni hyggju of þunglamalegt og stirt að verða að sækja alla verkfræðilega aðstoð til Reykjavíkur. Það er mjög bagalegt oft og tíðum, þegar mannvirkjagerð er hafin. Þetta væri eitt með öðru ráðstöfun í þá átt að gera landsbyggðina byggilegri. Þetta er þess vegna byggðajafnvægismál öðrum þræði. Ég veit ekki alveg fyrir víst, til hvaða n. eðlilegast væri, að þetta frv. færi, ætli það sé ekki bara fjhn. Já, ég held, að ég leggi það til, herra forseti, að málinu verði vísað til hv. fjhn., þegar umr. lýkur.

Flm. (Gísli Guðmundsson) : Herra forseti. Enn flytjum við nokkrir þm. Framsfl. frv. til 1. um Byggðajafnvægisstofnun ríkisins og ráðstafanir til að stuðla að verndun og eflingu landsbyggðar og koma í veg fyrir eyðingu lífvænlegra byggðarlaga, að þessu sinni á þskj. 125. Ég skal ekki vera margorður um þetta frv., en leyfi mér að vísa til þeirrar ýtarlegu grg., sem fylgir því og þess sem um það hefur verið sagt og tilgang þess á fyrri þingum, en þetta mál er margþætt. Mér þykir þó rétt að geta þess, að í frv. á þskj. 125 eru tvö nýmæli, sem ekki voru í frv. í fyrra. Annað er í 11. gr. frv., þess efnis, að Byggðajafnvægissjóði sé heimilt að greiða sem óafturkræft framlag vexti af bráðabirgðalánum, sem tekin eru til að flýta fyrir opinberum framkvæmdum, sem búið er að gera ráð fyrir og veita fé til síðar, t.d. í vegáætlun og einnig, að sjóðnum sjálfum sé heimilt að veita slík bráðabirgðalán, ef nauðsyn ber til. Þetta ákvæði er í 11. gr., 2. mgr. Hitt nýmælið er í 17. gr. frv., en samkv. henni er byggðajafnvægisstofnuninni ætlað að gera áætlun um dreifingu ríkisstofnana um landið og eiga þannig frumkvæði í því máli, sem líka hefur oft verið rætt hér á Alþ. Það er í fáum orðum sagt meginefni og tilgangur þessa lagafrv., að komið verði á fót sjálfstæðri og fjárhagslega öflugri ríkisstofnun, sem einbeiti sér að því viðfangsefni einu að stuðla að jafnvægi milli landshlutanna og halda landinu í byggð. En til þess að byggð haldist, hvort sem hún er í þéttibýli eða strjálbýli, í sveit eða við sjó, þá þarf hún að eiga sér vaxtarmöguleika og framtíðarvonir eins og landið eða þjóðin í heild. Slíka vaxtarmöguleika og framtíðarvonir er byggðajafnvægisstofnuninni ætlað að glæða. Hún á ekki eingöngu að hjálpa þeim, sem geta hjálpað sér sjálfir með framtaki eða fjármunum, heldur einnig að hafa sjálf forgöngu með áætlanagerð og á annan hátt, þar sem þess kann að vera þörf. Gert er ráð fyrir því í frv., að fjármagni hennar verði varið til lánveitinga, en einnig til styrktar og þátttöku í skapandi starfi, skapandi uppbyggingarstarfi og að opinber skýrsla verði birt um fjármagnsráðstöfun hennar ár hvert. Gert er ráð fyrir, að byggðajafnvægisstofnunin hafi náið samráð og samstarf við sveitar– og sýslufélögin og sambönd þeirra og þegar frá líður, mætti hugsa sér, að landshlutasamtök skipuðu stjórn hennar að meira eða minnaleyti, enda hver sínum hnútum kunnugastur. Í skýrslunni, sem birt er á bls. 4 í grg., um breytingar á fólksfjölda í einstöktum landshlutum á tímabilinu 1938–1968, kemur glöggt fram sú blóðtaka, sem flestir landshlutar utan höfuðborgarsvæðisins hafa orðið fyrir á þessum 30 árum, samhliða því, að þjóðin eða mikil1 hluti hennar hefur verið að hnappast saman á litlu landssvæði hér á milli Straumsvíkur og Kollafjarðar. Skýrslan, þar sem borinn er saman mannfjöldinn 1. des. 1938 og hins vegar 1. des. 1968, sýnir það, hver mannfjöldinn hefði verið í hverjum landshluta, ef fjölgun hefði verið jöfn, þ.e.a.s. fjölgun þjóðarinnar hefði alls staðar verið sami hundraðshluti og þá einnig, hverjar þessar tölur eru nú. Með því að fara yfir þessar tölur, er glögglega hægt að átta sig á hinum miklu fólksflutningum á þessu 30 ára tímabili. En fyrra árið, sem þarna er valið, er síðasta árið fyrir heimsstyrjöldina síðari, en hún olli svo sem kunnugt er miklu umróti, einnig hér á landi og síðara árið er svo 30 árum síðar. Nú er svo komið, að við Íslendingar, sem erum ekki nema 200 þús. manna, erum búnir að koma okkur upp stórborg. Manni var nú kennt það í landafræðinn fyrrum, að stórborg væri borg, sem hefði 100 þús. manna og fleiri. Við erum sem sé búnir að koma okkur upp stórborg, þar sem höfuðborgarsvæðið er og þar á heima þó nokkru meira en helmingur þjóðarinnar. Ég held, að þetta sé einsdæmi í veröldinni, að rúmlega helmingur þjóðar eigi heima í einni borg og man a.m.k. ekki eftir því í svipinn, að það eigi sér stað annars staðar en hér. Og þó erum við þjóð, sem búum í stóru landi og eigum stórt land með miklum landsgæðum. Forustumennirnir, sem beittu sér fyrir sjálfstæði Íslands á öldinni, sem leið, hefðu sennilega haft tilhneigingu til að hugsa sem svo, að því fjölmennari sem þjóðin yrði, því auðveldara yrði henni að byggja þetta land og koma í veg fyrir, að það eyddist að meira eða minna leyti. Það hefði heldur ekki verið fjarri lagi að hugsa sér á sínum tíma, að tæknin, sem þjóðin hefur tekið í þjónustu sína og er að taka í þjónustu sína í vaxandi mæli, mundi hjálpa henni til þess að byggja landið og í baráttunni við þá örðugleika frá náttúrunnar hálfu, sem óneitanlega eru hér til staðar. Og vissulega ætti þetta að vera svo. En það hefur ekki verið svo undanfarna áratugi. Ég held, að það sé af því að þjóðfélagið hefur ekki verið vakandi í þessum málum og hefur látið reka á reiðanum. En mín skoðun er sú, og ég hygg yfirleitt okkar, sem standa að þessu frv. og margra annarra, að það sé eitt stærsta sjálfstæðismál þessarar þjóðar og líklega hið stærsta, að henni mistakist ekki að halda uppi byggð í landinu, því að ef svo fer, að það mistekst og landið verður að meira eða minna leyti autt af mönnum eins og jú sveitarfélög eru nú orðin, þá held ég, að sjálfstæði Íslands sé í mikilli hættu og henni bráðri. Það mun koma í ljós, að það líta ekki allir svo á hér á jörð, þó að það sé nú stundum orðað, jafnvel hér á landi, að þetta land sé á mörkum hins byggilega heims. En þetta land er ákaflega vel byggilegt og sennilega á það eftir að koma í ljós á komandi tímum, að það sé eitt, af byggilegustu löndum þessa heims. A.m.k. erum við Íslendingar enn sem komið er lausir við ýmislegt af því, sem nú veldur mönnum mestum áhyggjum í þéttbýlum löndum með mildara loftslagi. Eins og ég sagði í öndverðu, er það meginefni og tilgangur þessa frv. að koma upp sjálfstæðri og fjárhagslega öflugri ríkisstofnun til að vinna að verndun og eflingu landsbyggðarinnar á þann hátt, sem nánar er vikið að hér í grg. Þróunin sem ég nefndi hér áðan í sambandi við mannfjöldatölurnar, hófst ekki fyrir 30 árum, þó að þetta tímabil hafi nú verið sérstaklega athugað. Það er lengra síðan þessi þróun hófst. En hún hefur verið nokkuð ör síðan í byrjun síðari heimsstyrjaldar. Hún hefur verið nokkuð ör og nú fyrir örfáum árum gerðust hér atburðir, sem geta orðið vísirinn að því, að hún verði ennþá örari á komandi tímum, ef ekki verður að gert. En þar á ég við stórvirkjunina hér sunnanlands og iðjuverið mikla, sem stofnað var til hér í útjaðri Reykjavíkursvæðisins, en nú eru horfur á, að haldið verði áfram á þessari braut, að hér sunnanlands verði haldið áfram að virkja stöðuvötn, og fyrir þessu Alþ. liggur frv. þess efnis. Það liggur fyrir þessu Alþ. frv. um vatnsvirkjun, sem er miklu stærri en Búrfellsvirkjunin, tvær vatnsvirkjanir, sem eru samtals miklu stærri en Búrfellsvirkjunin og sem ekki er markaður fyrir í náinni framtíð hér í þessum landshluta. Mér sýnist það auðsætt, að ef þessar virkjanir verða framkvæmdar, hljóti að verða gerðar ráðstafanir til þess að skapa þennan markað og þá sennilega með auknum iðjuverum eða röð iðjuvera á þessu sama svæði. En það gefur auga 1eið, að ef slíkar ráðstafanir eru gerðar, margföldun raforkuframleiðslunnar og mikil aukning stórra iðjuvera í einum landshluta, þá náttúrlega stuðlar það að því að hraða þeirri þróun, sem við margir köllum óheillaþróun í byggðamálum þjóðarinnar. Þetta mun mönnum hafa verið ljóst ýmsum, þegar Búrfellsvirkjunin var ákveðin og álverið í Straumsvík, því að um það leyti var sett á laggirnar stofnun sú, sem heitir Atvinnujöfnunarsjóður og stendur í beinu sambandi við stofnun álverksmiðjunnar. Henni voru meira að segja ætlaðar tekjur nokkrar af álverksmiðjunni. Ég hef alltaf litið á stofnun Atvinnujöfnunarsjóðs sem viðurkenningu á því af hálfu ríkisvaldsins eða ráðandi manna, að það, sem ég sagði áðan um áhrif svona framkvæmda á takmörkuðu svæði á byggðaþróunina, viðurkenningu á því, að þau áhrif kynnu að vera fyrir hendi og þyrfti að spyrna þar á móti. Þess vegna var þessi sjóður stofnaður. En stofnun eins og Atvinnujöfnunarsjóður er bara ákaflega máttlítill gagnvart svona gífurlegri fjárfestingu eins og þeirri, sem þarna er um að ræða og útlit er fyrir, að um verði að ræða á næstu árum, ef svo heldur fram stefnunni. Hér þarf að koma til miklu öflugri stofnun fjárhagslega, stofnun, sem eingöngu sinnir þessum verkefnum, jafnvæginu mi1li landshlutanna og eflingu landsbyggðarinnar, eins og t.d. hliðstæð stofnun í Noregi gerir, en hefur það ekki sem hjáverk. Ég sagði í öndverðu, að ég ætlaði ekki að vera margorður um þetta mál og ég skal heldur ekki vera það. Það er ákaflega margt, sem kemur upp í hugann, þegar farið er að ræða um þetta stórmál, þetta mál, sem kannske er stærra og afdrifaríkara fyrir þessa þjóð og framtíð hennar heldur en nokkurt annað mál, sem við höfum með höndum um þetta leyti, þ.e.a.s. hvernig okkur tekst að byggja landið. Það er margt, sem ástæða væri til að ræða um hér á þessum stað í þessu sambandi og hefur verið rætt áður um sumt af því, en ég ætla ekki að ræða það frekar nú og legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn., en þangað hefur þessu máli verið vísað á undanförnum þingum.