Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jón Baldvinsson Jeg hefi á undan förnum þingum komið fram með till. um að fella algerlega niður nokkra af tollum þeim, sem nú er farið fram á að hækka, og vil jeg þar nefna t. d. sykurtollinn og kaffitollinn. Voru undirtektar þm. góðar í orði og viðurkendu flestir, að þessir tollar kæmu harðast niður á fátæku fólki og að þeir væru ranglátir. En þrátt fyrir þetta náðu þessar breytingar ekki fram að ganga. Þegar sykurtollurinn var hækkaður síðast, þá var það látið í veðri vaka, að sú hækkun væri aðeins fyrst um sinn. En sykurtollurinn stendur enn. Og nú er m. a. farið fram á að hækka hann um 25%. Það er því engin furða, þótt jeg mæli á móti því, að þetta frv. nái fram að ganga. Og jeg er ekki viss um, að hv.þm. í hjarta sínu líti svo á, að þetta verði nokkur bót fyrir fjárhag landsins í heild sinni, þótt samþykt yrði. Vel má að því gæta, að hjer er ekki einungis um þá hækkun á þessum vörum að ræða, sem tollinum nemur, heldur einnig álag kaupmanna á tollinn. í ástæðum frv. er gert ráð fyrir tekjum af þessari tollhækkun um ½ milj. kr., eða jafnvel 700 þús. kr. Það, sem landsmenn þurfa því að borga vegna tollsins, verður að minsta kosti 25% hærra. Og það er fátækasti hluti þjóðarinnar, verkalýðurinn, sem verður að bera meginhlutann af þessari hækkun. Jeg man eftir því, þegar núverandi stjórn tók við völdum, þá sagði hæstv. forsætisráðherra í prógramræðu sinni, að fyrsta verk stjórnarinnar myndi verða að hækka gengi íslensku krónunnar. Þetta hefir nú farið á annan veg, því að gengi íslensku krónunnar hefir stórum lækkað síðan. Má vel setja gengismálið í samband við þessa tollhækkun, því í ástæðum frv. er það sagt, að tollhækkunin sje komin fram vegna verðfalls ísl. peninga. En það verður aldrei ráðin langvinn bót á hag ríkissjóðs, ef ekki er hægt að stöðva gengi krónunnar. Og það verður ekki gert á annan hátt en með því að efla atvinnu bæði til lands og sjávar. Ef mikill hluti þjóðarinnar hefir ekkert að gera, þá verður kaupgeta hennar og gjaldþol aldrei mikið. Nei, slík ráð sem þessi tollhækkun eru einskis virði. Ef ekkert verulegt er gert til þess að stöðva verðfall krónunnar, þá verða tekjur þær, sem þannig er aflað, eins og krækiber í ámu. Þótt nú væru heimtaðir 25% hærri skattar, þá getur vel svo farið, að ríkissjóður verði í jafnmiklu hraki þegar skuldirnar falla, vegna verðfalls krónunnar. Hæstv. ráðherra (KlJ) hefir tekið til samanburðar tolla hjá nokkrum Norðurlandaþjóðum og borið það saman við þá tolla, sem við yrðum eftir þessu frv. að greiða. En sá samanburður er villandi, því þar kemur líka til greina kaupgjald í þessum löndum og kaupgeta almennings. Og svo mun í sumum þeim löndum, sem nefnd eru, vera allmikil framleiðsla á sykri, t. d. í Svíþjóð og vafalaust víðar. Jeg mun nú greiða atkvæði á móti frv. vegna þess, að hjer er verið að taka frá þeim, sem minst eiga. Vona jeg, að hv. Alþingi láti því ekki í tje samþykki sitt. Að minsta kosti ætti fyrst að sjá um, að fólkið fengi eitthvað að gera, áður en lagðar eru á það svo þungar skattabyrðar.

Tryggvi Þórhallsson Jeg stend upp vegna sjerstaks tilefnis, sem sje út af brtt. á þskj. 67, þótt hún að vísu komi ekki nú til umræðu. Í henni er farið fram á, að þessi 25% gengisviðauki við innheimtu tolla og gjalda nái ekki til vörutolls af kolum og salti. Ákveðinn tilgangur liggur augsýnilega bak við till. þessa, sá, að ljetta aukagjöldum af sjávarútveginum. En þótt jeg leggist ekki á móti því, vildi jeg beina því til hv.fjhn., sem væntanlega fær málið til athugunar, hvort ekki muni varhugavert að veita einstökum atvinnurekendum undanþágu frá álögum þessum. Því ef gengið væri inn á þessa undanþágubraut, mætti líta á margt annað en það, sem brtt. nefnir. Jeg vil t. d. nefna kjöttunnurnar. Bændur þurfa nú að borga afarmikla tolla af tunnum þeim, er þeir nota undir kjöt það, sem út er flutt. Svo mætti og benda á ýmsar fóðurtegundir, svo sem kraftfóður; eins útlendan áburð til ræktunar jarðarinnar. Mætti ekki eins veita bændum undanþágu frá gengisviðaukanum á tolli þeim, er hvílir á vörum þessum, eins og sjávarútvegsmönnum á salttolli? Ef farið verður inn á þá braut, verða undanþágurnar vísast fleiri en kol og salt. Jeg verð að líta svo á, að vörutollslögin hvíli á rjettlátum grundvelli, og sje því ekki um annað að ræða en að gengisviðaukinn gangi jafnt yfir alt og alla. Þeir, sem ekki líta svo á, hljóta að álíta, að grundvöllurinn, sem frv. stendur á, sje rangur. Það var aðeins þetta, sem jeg vildi beina til hv.fjhn.

Jón Þorláksson Það er ekki hægt að segja annað um frv. það, sem hjer er fram komið, en að það sje fyllilega rjettmætt. Það var sjálfsagt, að hæstv. stjórn yrði að leggja fram eitthvert tekjuaukafrv. eins og fjárhagnum er nú komið. Er jeg henni sammála um, að eins og stendur er þess ekki að vænta, að hægt sje að ná tekjuauka, nema með aðflutningsgjaldi á aðfluttum vörum. Hitt finst mjer aðfinsluvert, að slík frv. sem þetta sjeu látin flækjast svo lengi í þinginu án þess þau sjeu rædd eða sett í nefnd. Vitanlegt er þó, að kaupmenn og aðrir, sem verða þess vísir, að tollanna sje von, nota tímann til þess að viða sem mest að sjer af vörum þeim, sem skattarnir leggjast þyngst á, og bíður ríkissjóður við það skakka mikinn. Mjer þætti best farið, að slík frv. lægju í sem mestu þagnargildi uns þau kæmu til umræðu, og yrðu svo afgreidd í einni svipan, svo fresturinn yrði ekki misnotaður. Annars er jeg fyrir mitt leyti hræddur um, að frv. gangi ekki nógu langt til þess að útvega þann tekjuauka, sem nú þarf til að rjetta hag landsins. Viðvíkjandi ræðu hv. samþingismanns míns, 2. þm. Reykv. (JBald), verð jeg að segja það, að það eru ekki þeir, sem samþykkja nýjar álögur landssjóði til tekna, sem íþyngja almenningi með óbærum byrðum, heldur hinir, sem nú og fyrri beita sjer fyrir eða samþykkja ný útgjöld, sem valda því, að fjárhagurinn er eins og hann er. Þessir menn - og hv.þm. (JBald) getur stungið hendinni í sinn eigin barm, hann er ekki sístur þeirra - þeir íþyngja almenningi með því að skapa ný útgjöld fyrir ríkissjóð. Því aldrei er farið lengra í því efni að draga fje í landssjóðinn með tollum en nemur útgjöldum hans. Jeg segi þetta til þess að enginn þurfi að hafa samviskubit af þeim, sem nú eiga að takast það leiðinlega verk á hendur að afgreiða nýtt tollafrv. til tekjuauka. Það er aðeins bein afleiðing af því, sem þingið er búið að gera áður. Jeg tel ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um málið að svo komnu. Vildi jeg óska þess, að umræðunni yrði lokið á þessum fundi, svo ekki dragist lengur að vísa málinu til nefndar. Um það, sem hv. 2. þm. Reykv. var að tala, að bæta þyrfti gengið, hirði jeg ekki að ræða. Eitt ráðið til þess er að koma jöfnuði á tekjur og gjöld ríkissjóðs; takist það ekki, er öll viðleitni í þá átt að bæta gengið algerlega árangurslaus.

Jörundur Brynjólfsson Jeg skal fyrir mitt leyti ekki lengja umræðurnar. Jeg viðurkenni viðleitni hæstv. stjórnar um að reyna að rjetta við hag ríkissjóðs. Má vel vera, að grípa þurfi til nýrra skattaálagninga. Þó er sú leið tæpast fær nema brýn nauðsyn beri til. Nú eru gjöldin svo há til opinberra þarfa, að óviðunandi er, að þetta ástand haldist lengi. Hinsvegar er ekki annað hægt en að viðurkenna fjárhagserfiðleika ríkissjóðs. Ef mönnum lýst óhjákvæmilegt að hækka gjöld til ríkissjóðs til að verja landið fjárþroti, mun jeg í því efni teygja mig svo langt, sem mjer er auðið, en þó með því skilyrði, að hv. Alþingi sýni í öðru fylstu viðleitni til að draga út útgjöldum ríkissjóðs og geri aðrar nauðsynlegar ráðstafanir til að rjetta við gengi íslensku krónunnar. En jeg hygg, að ekki eigi hvað sísta sök á því, hvað peningar vorir standa illa, sú óhæfilega eyðsla, sem nú viðgengst í innkaupum á vörum, sem þjóðin getur vel verið án. Jeg ætla, að það myndi þjóðinni hollara, að ekki væri hrúgað eins miklu af ýmsum vörum inn í landið og nú er gert, og mætti jafnvel takmarka innflutning sumra vörutegunda, sem teljast til nauðsynja. Væri best, að ekkert yrði aðflutt annað en það, sem þarf til lífsviðurhalds og atvinnuveganna - alt annað hreint og beint bannað að flytja inn í landið. Ef hv. Alþingi gerir þær ráðstafanir, sem að haldi koma í þessu efni, get jeg verið með nýrri skattaálagningu, ef mönnum sýnist það algerlega óumflýjanlegt. En eigi áfram að líðast, að allskonar skrani sje hrúgað inn í landið fyrir svo skiftir mörgum miljónum króna, verð jeg á móti allri tollhækkun. Þeir, sem standa á móti innflutningshöftunum, beri þá ábyrgðina. Að því er vikið í frv., að hækkunin á einstökum vörutegundum sje jafnvel minni en tíðkast erlendis. En eins og hv. 2. þm. Reykv. (JBald) gat um, er það kaupgeta fólksins, sem líta verður hjer á, og eins það, hvað mikið er framleitt í landinu og hve mikið þarf að flytja inn. Að því leyti stöndum vjer Íslendingar verst að vígi af Norðurlandaþjóðunum; við þurfum mest á erlendum vörum að halda, og dugir því ekki að bera saman tollaupphæðina hjer og erlendis. Og gæta verður þess, að því hærri sem tollarnir eru á aðfluttu nauðsynjavörunum, því ver koma þeir efnahag þeirra manna, er mörgum hafa fyrir að sjá. Verður því að hafa fylstu varkárni í þessu efni. Hv. 1. þm. Reykv. (JÞ) talaði um, að þetta mál yrði að afgreiða fljótt, því að annars sæju kaupmenn sjer leik á borði til að flytja vörurnar áður inn í landið en frv. kæmist í framkvæmd. Jeg er því sammála, en sje ekki síður ástæðu til að taka strax til meðferðar það, sem jeg drap á um innflutning á allskonar óþarfa. Það er ekki síður nauðsyn, að það sje tekið til meðferðar en þetta mál, og hv.þm. er skylt að taka sem fyrst ákvörðun í því máli. Jeg mun því láta mjer hægt um þetta frv. þar til sjeð verður, hvernig þingið snýst í viðskiftamálunum.

Fjármálaráðherra (KlJ): Mjer kom ekki á óvart það, sem hv. 2. þm. Reykv. (JBald) sagði. Var mjer fyllilega kunnugt um skoðanir hans á skattamálum frá fyrri tíð, að hann vill hafa beina skatta, en enga óbeina. Hv. þm. hefir og gert tilraun til að fella sykurtollinn úr gildi, en ekki tekist, því að ríkissjóður getur ekki án hans verið. Hv. þm. sagði, að sykur- og kaffitollurinn hefðu aðeins verið settir til bráðabirgða, og eins væri um hækkanir þeirra. Er það rjett hvað hækkanirnar snertir; það var einkanlega tekið fram um þá, er á kom 1907, en svo mun ekki hafa verið um frumtollana; þeir hafa átt að standa. Og ekki hefir verið hægt að nema burtu hækkanirnar, því að útgjöld ríkissjóðs hafa altaf aukist ár frá ári, og því fremur orðið að bæta við nýjum tollum en leggja þá niður, er fyrir voru. Hv. þm. mintist á, að stjórnin hefði lofað, er hún tók við völdum, að reyna að hækka gildi krónunnar. En öllum er það vitanlegt, að hún hefir ekki getað við það ráðið. Hv. þm. hefir ekki heldur, svo jeg viti, komið sjálfur fram með nokkur ráð til þess. Hv. sami þm. dró í efa, hvort samanburður tollanna væri rjettur. Jeg hefi hann frá Jóni Krabbe skrifstofustjóra, og geng því að því vísu, að hann sje alveg rjettur. Hvað það snertir, hvort kaupgeta vor sje sú sama og nágrannalandanna, er því að svara, að kaupgeta Svía er miklu meiri, en Finna aftur engu betri, og eru þó tollar hjá þeim miklu hærri en hjá okkur, þótt frv. þetta næði fram að ganga. - Tel jeg ekki, að jeg þurfi að svara hv.þm. meiru. Hv. 1. þm. Reykv. (JÞ) tók vel í málið; honum þótti það eitt að, hvað frv. flæktist lengi í þinginu, svo að kaupmenn gætu dregið að sjer vörur í tíma. Jeg er því sammála, að æskilegast væri að slík frv. sem þetta þyrftu ekki að bíða, að vissa væri fyrir því, að hægt væri að samþykkja þau á einum degi. En hræddur er jeg um, að erfitt væri að koma því í framkvæmd eins og þingið er skipað. Það hefir eitt sinn áður verið reynt að koma tollhækkun á að þjóðinni óvarri, en það tókst ekki. Var þó frv. það prentað á næturþeli og prófarkirnar lesnar þá - það gerði jeg sjálfur - en áður en sól var af lofti næsta dag, vissu ýmsir kaupmenn um frv., hvernig svo sem það hefir kvisast. Er mjög erfitt að halda frv. alveg leyndum áður en þau skella á. Hv. þm. var að tala um, að ekki væri gengið nógu langt með þessu frv. til að afla tekjuauka. Það er satt, að landið þarfnast meiri tekna, ef duga skal til fulls, en hóflega verður þó að fara og ekki íþyngja mönnum um of. Mun það rjett hjá hv. 2. þm. Reykv., að þetta sjeu nógar álögur í bráðina.

Bjarni Jónsson Jeg vil þakka hæstv. stjórn frv. þetta. Er það að mínu viti sú eina tilraun, sem komið hefir fram af viti og sanngirni til þess að afla landinu tekna. Hitt alt er barnaskapur og - það er óþarft að nefna nöfn - þau koma fram þegar tímar líða. Það er sjálfsagður hlutur, að landssjóður getur ekki tekið við öllum gengismun, að það er ekki hans að bera allan skaðann af verðfalli krónunnar. Þetta tekjuaukafrv. fer ekki fram á annað en að fá tekjurnar með því gildi, sem þær höfðu er þær voru áætlaðar. Hefði verið heppilegast, að frv. festi tekjur landsins við lög, þannig að þær skyldu ætíð gjaldast með því gengi, er þeim var áætlað. Mætti vel finna upp einhvern þann ramma á slíkt frv., sem hægt væri að færa gildið eftir. Því vitanlegt er, að altaf er reiknað með þeirri krónu, sem þá gildir er gjaldið er ákveðið, en ekki farið eftir framtíðarinnar krónu. Jeg skil ekki þá menn, sem ætlast til þess, að landsstjórnin hlaupi hvenær sem er undir bagga með mönnum og bjargi í atvinnuleysi, en eru á móti þessu frv. Þeir geta þó ekki ætlast til, að landssjóður geti slíkt, ef hann stendur tómur, en það gerir hann, ef hann fær ekki að taka sínar lögákveðnu tekjur. Jeg tel, að rjettast væri að margfalda tekjuupphæðirnar með álnum og meðalálnum með hlutfallinu milli líðandi árs og meðalálnar um 30 undanfarin ár; í ár er er það sem næst 14:9  (134:89)  . Ætti að margfalda allar tekjur landssjóðs með því. Ætti nefndin, sem um málið fjallar, að koma fram með einhverja höfuðreglu, hvernig tekjur ríkissjóðs skuli reiknaðar. Og skyldi helst annað verðmæti viðhaft en krónan, sem nú er mjög óstöðug, þótt svo líti út, sem hv. þing viti ekki af því. Jeg leiði hjá mjer harmagrát hv. 2. þm. Árn. (JörB). Honum og hans nótum verður ekki erfitt að hrópa á Alþingi: Komdu og vertu húsbóndi á hverju heimili. Vertu húsmóðir og skamtaðu öllum mat, passaðu að skórnir krakkans míns sjeu ekki of dýrir eða fötin hans! - Hvað ætli Alþingi eigi að verða á endanum! En jeg held hv.þm. hafi nóg að gera annað en að hrópa slíkt; þeir geta heldur ekki einu sinnu slátrað 1–2 mönnum hvað fegnir sem þeir vilja. Hvað ætli þá yrði úr þeim, ef þeir ættu að verða húsbóndi og húsmóðir á hverju heimili; þeir þyrftu þá víst að sitja hjer meira en annaðhvert ár. Nei, landsmenn gæta sín best sjálfir. Það þýðir ekkert að vera að banna þeim eitt eða neitt. Kýrnar jeta heldur moðið úr básunum við hliðina á sjer en töðuna í sinni jötu. Að banna mönnum eitthvað er til þess eins, að þeir sækjast mest í það. Enda vita menn, að strandlengja þessa lands er óverjandi smyglurum. Besta ráðið er að leggja hátoll á þær vörur, sem ónauðsynlegastar eru. Menn gera sjer ekki eins mikið far um að svíkjast undan tollunum eins og að ná í bannvöruna. Jeg hygg jafnvel, að landsmenn muni fljótt, án hátolla, læra að haga sjer svo, að þeir verði ekki lengur skuldugir við útlönd. Gengi það, sem nú er, er tilbúið, en ekki það rjetta. Orsakirnar margar og margvíslegar og ekki gott að nefna þær helstu. Menn komast ekki inn í fjármál heillar þjóðar eins og þeir renna beint af augum niður brekku. Til fjármálaþekkingar þarf glöggskygni á hag manna og líferni. Jeg skora á nefndina að gera almennan mælikvarða, sem haga skuli tekjukalli landsins eftir, svo tekjurnar verði ekki hálfu minni en ætlað var. Hvort þeir fylgja mínum tillögum er mjer sama, ef aðeins tilgangurinn næst með góðu móti. Einn hv.þm. hneykslaðist á brtt. um að undanþiggja kol og salt þessari tollhækkun. En þessi undanþága er ekki bygð á því, sem hann ætlar, heldur á því, að kola- og salttollurinn var hækkaður til þess að vinna upp skaða, sem ríkissjóður eða landsverslun beið á verslun með þessar vörutegundir. Nú er það tjón að fullu bætt, en hækkunin helst að nokkru leyti ennþá.  Annars hefi jeg með mikilli undrun hlýtt á margar fjármálaræður hjer á þingi. Það er eins og menn ímyndi sjer, að þeir sjeu uppi á reginfjöllum eða á hafsbotni eða í iðrum jarðar, þar sem enginn getur hlýtt á mál þeirra og skilið. Þeir halda hrókaræður um fjárhaginn, að hann sje á þeim heljarþremi, að ekki sjeu nú til þau örþrifaráð, að til þeirra sje ekki nauðsynlegt að grípa til þess að rjetta hann við. Þetta segja þeir afdráttarlaust í viðurvist sendimanna annara þjóða, hrópa þetta í öll blöð, og síðan senda þeir menn til útlanda til þess að fá lán. Þetta er fjármálaviskan. Það væri afsakanlegt, ef þeim gengi til sannleiksást, en svo er ekki. Helmingurinn er skrök og helmingurinn kjósendadekur. Þessum mönnum væri sæmra að þegja.

Halldór Stefánsson Jeg vil einungis gera örstutta athugasemd. Frv. er stutt með þörf ríkisins á auknum tekjum, og skal jeg ekki rengja, að sú þörf sje brýn. En ekkert tillit er tekið til, hvort gjaldþol almennings þolir slíkar álögur. Jeg skal játa, að rjett hugsun liggur á bak við frv. að því leyti, að tekjur ríkissjóðs hafa rýrnað mjög við lækkun krónunnar. En ef það er allur vandinn til þess að koma ríkissjóði úr kreppunni, að fara dýpra ofan í vasa almennings, þá er það viðfangsefni tiltölulega auðvelt. En geta almennings þolir það ekki, því að það er sannast að segja, að þjóðin er nú þegar ofhlaðin sköttum. Gæslan á hag ríkissjóðs verður því fyrst og fremst að byggjast á sparnaði á því fje, sem honum hlotnast. Hvort skyldi vera meira um vert hag ríkissjóðs eða hag almennings! Hagur almennings er undirstaðan undir hag ríkissjóðs, en ríkissjóður er yfirbyggingin á hag alþýðu manna. Um leið og hag hennar er þrengt fram yfir það, sem hann getur borið, er verið að grafa undan hag ríkissjóðs. Það fyrsta, sem gera þarf til þess að bæta hag ríkissjóðs, er því að bæta almenn atvinnuskilyrði í landinu, og þá fyrst með því að ljetta byrðar almennings. Jeg tel, að menn ættu að leggja meiri áherslu á aðrar ráðstafanir til að rjetta við hag ríkissjóðs en hjer er farið fram á. Jeg vildi einnig fá að vita, hve víðtækar og róttækar ráðstafanir þingið vill gera til viðreisnar genginu, sem varðar bæði hag almennings og ríkissjóðs. Þó að reynt verði að kúga meira fje út úr alþýðu með auknum álögum, óttast jeg, að menn fari því óvarlegar með það, sem meira fje er í ríkissjóðnum.

Jón Baldvinsson Jeg vil svara hæstv. atvrh. (KlJ), að það var rjett, sem jeg sagði, að núverandi stjórn hafi ætlað að leggja áherslu á að stöðva gengið og jafnvel hækka það. Þetta var fyrsta fyrirheitið, sem stjórnin gaf, þegar hún tók við völdum. Hæstv. atvrh. beindi því til mín, að jeg hafi ekki gert neinar tillögur um ráðstafanir til að rjetta við gengið. En hæstv. stjórn fjekk alt þetta mál til meðferðar á síðasta þingi, og stendur hún ólíkt betur að vígi til að ráða fram úr því en einstakir þingmenn, að minsta kosti heldur en þeir, sem minst ítök eiga í þingflokkunum. Hún hefir yfirstjórn bankanna og allra peningamála landsins. Hæstv. stjórn getur ekki heimtað af einstökum þingmönnum, að þeir ráði bót á þessum vandræðum, þegar hún sjálf, með alt sitt vald, er ekki megnug um að gera neitt, sem hún þó þóttist ætla að vinna að, þegar hún tók við völdum. Hæstv. stjórn hefir ekki skýrt þinginu frá aðgerðum sínum til að bæta gengið, en gerir það væntanlega bráðlega. En þar sem það er tekið fram í ástæðunum fyrir frv., að það sje fram komið vegna gengisfalls krónunnar, verður ekki komist hjá því að minnast á gengismálið í sambandi við þetta mál. Hv. 1. þm. Reykv. (JÞ) vill ganga lengra í þessum efnum en hæstv. stjórn hefir gert, og má vera, að hann fái bráðum ástæðu til þess. Hann er í fjhn., og mun bráðlega sjást, hvaða tillögur nefndin gerir í þessu máli. Hv. þm. var að mælast til þess, að umræðurnar yrðu ekki lengdar úr hófi fram. Þó gat hann ekki stilt sig um að gefa tilefni til frekari umræðna. Hv. þm. er sá eini, sem jeg hefi heyrt hjer á þingi gefa einstökum mönnum sök á fjárhagsástandi ríkisins. Hann beindi því til mín, að jeg væri að nokkru leyti í sökinni. Jeg skal óhræddur standa við atkvæði mitt um fjárveitingar úr ríkissjóði. En þó að jeg kunni að hafa greitt atkvæði með fleiri fjárveitingum en hv.þm., munu áhöld um, hvor okkar hefir stutt hærri fjárupphæðir og þarflegri. Jeg hygg, að jeg þoli vel þann samanburð. Jeg minnist þess, að hv.þm. átti á síðasta þingi frumkvæði að því, að hálaunað og óþarft embætti var stofnað, þó að hann kunni ef til vill að óska núna, að þetta embætti hefði aldrei orðið til.  (JÞ og KlJ: Þetta er ekki rjett)  . Hv. þm. hefði ekki átt að koma með þetta, ef honum var ant um, að umræðurnar lengdust ekki að óþörfu. Hv. þm. Dala. (BJ) þarf jeg ekki að svara mörgu. Jeg verð þó að leiðrjetta það, er hann sagði um kolatollinn, og sje brtt. hans bygð á því, að tollhækkunin á kolum gildi enn, þá er hún bygð á röngum grundvelli. Hækkunin, sem gerð var vegna taps ríkissjóðs á kolaversluninni, er nú úr sögunni, en sú hækkun, sem hv.þm. gat um, er ennþá eldri. Annað atriði í ræðu hv.þm. Dala. gefur ástæðu til nokkurra athugasemda. Hann taldi sjálfsagt að samþykkja þetta frv., en síðar í ræðunni vildi hann vefengja, að íslenska krónan ætti að standa svo lágt, sem hún gerir, og gaf í skyn, að gengið væri lengra en vera bæri. Ef auðið yrði að sanna þetta og kippa því í lag, getur verið, að hjer sje verið að fara fram á óþarfa tollhækkun, því að þetta frv. er einmitt bygt á verðfalli því, sem nú er orðið á íslensku krónunni.

Ágúst Flygenring Það var út af einu atriði í ræðu hv.þm. Str. (TrÞ), sem jeg vildi gera stutta athugasemd. Hann sagði, að gera yrði ráð fyrir því, að allir tollar væru bygðir á rjettlátum grundvelli og gengju jafnt yfir alla. Jeg hefi aðra skoðun um þetta, en skal þó ekki ræða það nánar, því að það mál liggur ekki hjer fyrir. Aðeins vil jeg taka fram, að þegar menn verða varir við misrjetti við samanburð á tollum á ýmsum vörum, er það skylda þingsins að reyna að lagfæra það. Og þegar er að ræða um jafnmikla hækkun á öllum tollum, sem hjer er farið fram á, blasir kola- og salttollurinn við. Þeir tollar eru nú svo háir í samanburði við aðra, að enginn vegur er til að hækka þá jafnt. Salttollurinn er í raun og veru tollur á íslenskum saltfiski, því að langmestur hluti saltsins er notaður í fisk. Þegar nú þess er gætt, að útflutningsgjald af fiski er sexfalt við það, sem það var fyrir nokkrum árum, er það ljóst, að þessi tvöfaldi tollur hlýtur að hvíla mjög þungt á saltfisksframleiðslunni, sem er undirstaðan undir öðrum aðalatvinnuvegi landsins. Fyrst þegar kolatollurinn var hækkaður, var það gert með nokkru tilliti til þess, að mestöll kolaverslunin var við útlendinga, Frakka og Englendinga, og sumpart í höndum þeirra; þannig greiddu þeir mikið eða mest af tollinum. En nú er þetta breytt og snýr kolatollurinn nú eingöngu að oss, hvílir á sjávarútgerðinni og kaupstaðabúum, sem bera langstærstar byrðarnar einnig af öllum öðrum sköttum. Jeg vil því benda hv.fjhn. á, að full rök liggja til þess, að þetta aukagjald eigi ekki að leggja á kol og salt.

Jón Þorláksson Jeg vil einungis leiðrjetta þá missögn hjá hv. 2. þm. Reykv. (JBald), að jeg hafi átt frumkvæði að lögunum um skipun eftirlitsmanns með bönkum og sparisjóðum. Þetta er svo alkunnugt og svo stutt síðan það gerðist, að óþarft ætti að vera að skýra frá því aftur. Frv. var samið af hæstv.forsrh. (SE), og beiddi hann allshn. að flytja það, svo að ekki þyrfti að eyða tíma og fje í að síma konungi frv. og fá samþykki hans til að leggja það fyrir sem stjfrv. Nefndin vildi ekki sinna þessu, og ljeði jeg þá nafn mitt sem flm., til þess að spara stjórninni ómak, en ríkissjóði fje. Þessu var lýst yfir á síðasta þingi í áheyrn alls þingheims, þar á meðal hv. 2. þm. Reykv. (JBald). Jeg verð að segja það, að ekki mun mikið að marka frásagnir hans um það, sem gerist á þingi, fyrst hann er svona gleyminn á það, sem gerðist fyrir tæpu ári.

Jón Baldvinsson Þó að laun þessa eftirlitsmanns sjeu ekki að síðustu greidd úr ríkissjóði, eykur embættið samt útgjöld landsmanna. Jeg skil ekki annað en að bankarnir og líkar stofnanir muni hafa einhver ráð til að ná þessum kostnaði aftur hjá þjóðinni. Hv. 1. þm. Reykv. (JÞ) var að reyna að hreinsa sig af stofnun eftirlitsmannsembættisins. Það er ef til vill rjett, að frv. hafi verið flutt að undirlagi hæstv.forsrh. (SE).  (Atvrh. KlJ: Það var tekið fram í fyrra)  . En þar sem hæstv. stjórn leitaði til hv. 1. þm. Reykv., munu ekki margir aðrir hafa viljað verða til að flytja frv. Annars var þetta ekki aðalatriðið, hvort hv.þm. hefði átt frumkvæði að frv., heldur hitt, hvor okkar ætti meiri sök á óþarfa eyðslu á landsfje. Hann var að bregða mjer um bruðlun, og því gerði jeg þennan samanburð. En nú vill hann auðvitað þurka þetta af sjer, síðan hann komst í þetta mikla íhald.