Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Svo sem kunnugt er af fréttum fjölmiðla, sækja nemendur Fiskvinnsluskólans ekki kennslu þessa dagana. Fundur nemenda Fiskvinnsluskólans hefur samþykkt, að þeir skuli ganga frá námi um óákveðinn tíma til að fylgja eftir kröfum sínum um, að námskeið í fiskiðnaði á vegum Fiskmats ríkisins verði lögð niður, og var till. einróma samþ. og henni framfylgt. Þessi mál voru til umr, í Sþ. í fyrradag í tilefni af fsp. frá einum hv. þm. Reykv., Pétri Sigurðssyni, og beindi hann fsp. sinni til hæstv. sjútvrh. Þar eð ég tel að athuguðu máli, að upplýsingar, sem fram komu í svörum hæstv. sjútvrh., séu ekki réttar eða a. m. k. mjög villandi, tel ég rétt að beina fsp. um þetta atriði til æðsta manns Fiskvinnsluskólans, hæstv. menntmrh. Fiskvinnsluskólanum var komið á fót síðasta árið, sem ég veitti menntmrn. forstöðu. Lagasetningin átti sér alllangan aðdraganda, sem ég að sjálfsögðu var nákunnugur sem sá aðili, sem flutti frv. á sínum tíma, en kennsla hófst í skólanum haustið 1971, þ. e. eftir kosningarnar, og samkv. lögum, sem þingið hafði samþ. um vorið, á námið að vera þriggja ára nám. Ég get upplýst, að það var tilætlunin, þegar 1. voru sett, skólastjóri við skólann skipaður, sem var í minni tíð, og störf skólans undirbúin, námskeið í fiskiðnaði á vegum Fiskmats ríkisins yrðu lögð niður. Þess vegna þykir mér mjög ósennilegt, að þessum fisknámskeiðum á vegum Fiskmats ríkisins hafi verið haldið áfram með samþykki og vilja hæstv. núv. menntamrh., þá er eins og skilja mátti af orðum hæstv. sjútvrh. Ef þessum námskeiðum er haldið áfram með samþykki og vilja hæstv. núv. menntmrh., þá er um breytingu að ræða frá þeirri stefnu, sem áður var mörkuð og hafði verið mótuð, þegar 1. um Fiskvinnsluskólann voru sett. Þess vegna er fsp. mín til hæstv. menntmrh. þess efnis, hvort við hann hafi verið haft samráð um áframhald námskeiðanna á vegum Fiskmats ríkisins og hvort hann hafi samþykkt það. Sé svo, vil ég vekja athygli á því, að um stefnubreytingu er að ræða frá því, sem talið var rétt vorið 1971, þegar l. um Fiskvinnsluskólann voru sett. Ástæðan, sem nemendurnir í samþykkt sinni greina fyrir því, að þeir hafa gert hana, er sú, að Fiskmat ríkisins hafi ekki lagalega heimild til að halda slík námskeið sem nú virðast vera haldin. Þeir telja þar gengið á hlut nemenda að halda þriggja vikna námskeið á vegum Fiskmats ríkisins, sem virðast eiga að veita sömu möguleika og þriggja ára strangt nám við Fiskvinnsluskólann. Þeir benda á, að nemendur Fiskvinnsluskólans séu frá öllum landshornum og þurfi ýmist að sækja nám utan af landi allan veturinn eða hafa húsnæði á leigu á Reykjavíkursvæðinu og því sé augljóst, að námið sé mjög kostnaðarsamt. Þeir telja, að áframhaldandi námskeið á vegum Fiskmats ríkisins hafi þá afleiðingu, að skólinn verði ætið fámennur, það sé ekki eðlilegt, að þriggja ára nám og þriggja vikna námskeið veiti sömu möguleika á réttindum og geti því auðvitað ekki þrifist hlið við hlið. Þær óskir, sem nemendur Fiskvinnsluskólans hafa sett fram í þessu sambandi og þarf að ræða og taka afstöðu til, áður en skólinn getur aftur hafið störf sín með eðlilegum hætti, er að fá því svarað, hvort áframhald eigi að verða á námskeiðum Fiskmats ríkisins. Ef hægt sé að sýna fram á þörf á verkstjórum og matsmönnum, sé meiri en svo, að nemendur skólans geti sinnt þeim, og námskeið séu því óhjákvæmileg, þá eigi að halda þau á vegum Fiskvinnsluskólans, virðist gefa auga leið, að þetta sjónarmið sé rétt og skynsamlegt. Ef þessi námskeið eiga að veita réttindi, þá eigi þau að vera tímabundin, og virðist þar líka vera um réttmætt og skynsamlegt sjónarmið að ræða. Ég tel, að nauðsynlegt sé að binda endi á þá leiðu deilu, sem hér er upp komin, og vil því leyfa mér að beina þeirri fsp. til hæstv. menntmrh., hver afskipti hans hafi verið af þessu námskeiðshaldi og hverjar fyrirætlanir ráðh. hafi í því sambandi að setja þessa deilu niður, eins og allir þm. hljóta að vera sammála um, að nauðsynlegt sé.

Menntmrh. (Magnús T. Ólafsson) : Herra forseti. Fsp. hv. 7. þm. Reykv. mun ég leitast við að svara og tel þá rétt að rekja í nokkrum orðum aðdraganda þess ástands, sem nú hefur skapast. Lög um Fiskvinnsluskóla eru frá 15. apríl 1971. Skólanefnd var komið á fót í júlímánuði það ár og skólastjóri settur. Tók skólinn til starfa þá um haustið, er þriggja ára skóli með hugsanlegri tveggja ára viðbót og á að útskrifa fyrstu nemendur sína árið 1974. Fyrstu tvö árin var skólinn í bráðabirgðahúsnæði að Skúlagötu 4, á þessu ári hefur skólinn fengið húsnæði að Trönuhrauni 8 í Hafnarfirði, og er það húsnæði talið henta vel starfsemi skólans. 31. okt. kom skólastjóri Fiskvinnsluskólans, Sigurður Haraldsson, formaður skólanefndar, Guðmundur Magnússon prófessor, og Guðlaugur Hannesson gerlafræðingur, skólanefndarmaður, í menntmrn. og skýrðu frá því, að sjútvrn. eða Fiskmat ríkisins í umboði þess hefði birt svofellda auglýsingu í Ríkisútvarpinu 26. okt.: „Tilkynning frá Fiskmati ríkisins um námskeið. Fiskiðnaðarnámskeið sjútvrn. um mats- og gæðaeftirlit á frystum og ferskum fiski og í hreinlætistækni við fiskvinnslu verður haldið í Reykjavík og hefst um miðjan nóv., ef næg þátttaka kemur fram. Þeir, sem óska eftir að sækja námskeiðið, skulu útfylla umsókn á þar til gerð eyðublöð, sem er að fá á skrifstofu Fiskmats ríkisins í Reykjavík og hjá yfirfiskmatsmönnum úti á landi. Eyðublöðin bera með sér, hvaða upplýsinga og gagna er óskað af umsækjendum. Umsóknir þurfa að hafa borist skrifstofu Fiskmats ríkisins eigi síðar en 7. nóv., en eftir þann tíma verður umsækjanda tilkynnt nánar um ákvarðanir í þessu sambandi. Fiskmat ríkisins“. Skólastjóri og skólanefndarmenn skýrðu frá því, að nemendur Fiskvinnsluskólans væru mjög áhyggjufullir vegna þessa boðaða námskeiðs, þar sem í 3. gr. l. nr. 55 frá 1971, um Fiskvinnsluskóla, segir svo: „Skólinn skal starfrækja námskeið fyrir starfsfólk í ýmsum greinum fiskiðnaðarins, og miði þau einkum að því að veita þeim starfsmönnum fiskiðjuvera, er vinna við móttöku og verkun sjávarafla, hagnýta fræðslu um meðferð og vinnslu aflans. Námskeið þessi skulu haldin í verstöðum landsins, eftir því sem við verður komið.“ Fiskmat ríkisins hefur haldið hliðstæð námskeið áður, síðast árið 1971. En með setningu l. um Fiskvinnsluskóla töldu menn eðlilegt, að námskeiðshaldi Fiskmatsins væri lokið og námskeið á þessu sviði mundu verða á vegum Fiskvinnsluskólans, eins og 3. gr. l. um skólann mælir fyrir um. Nú hefur það hins vegar gerst, að sjútvrn. eða Fiskmat ríkisins í samráði við það hyggst efna til námskeiðs, eins og að framan greinir, án alls samráðs við Fiskvinnsluskólann. Ef þörf er fyrir slíkt námskeið, ber tvímælalaust samkv. gildandi l. um Fiskvinnsluskóla að fela honum námskeiðshaldið, en forráðamönnum skólans hafa engar óskir borist um það, hvorki frá sjútvrn., Fiskmati ríkisins né öðrum. Skýring á því hins vegar, að skólinn hefur ekki af sjálfsdáðum efnt til námskeiða hingað til, er sú, að kröftunum hefur verið beint að því að koma skólanum sjálfum á fastan grundvöll. Hann hefur að undanförnu, eins og áður segir, verið í bráðabirgðahúsnæði og búið við þröngan húsakost, en nú er búið að ráða bót á því með húsnæði því, sem fengist hefur í Hafnarfirði. Í haust heyrði skólastjóri Fiskvinnsluskólans ávæning af því, að fyrirhugað mundi að efna til slíks námskeiðs sem áður getur, og sneri hann sér þá til ráðuneytisstjórans í sjútvrn. og lýsti óánægju sinni með þessa fyrirætlan. Ráðuneytisstjórinn ræddi síðan málið við sjútvrh., að því er skólastjóra Fiskvinnsluskólans var tjáð, og lét skólastjóri síðan í té að beiðni sjútvrn. upplýsingar um skólann í bréfi, dags. í sept. 1973. Eftir að sjútvrn. fékk fyrrgreinda skýrslu skólastjóra Fiskvinnsluskólans, var ekkert samband við hann haft, og það næsta, sem skólastjóri heyrir um málið, er auglýsing um fyrirhugað námskeið, sem birt var í Ríkisútvarpinu, eins og áður segir, föstudaginn 26. okt. s. l. Þess má einnig geta, að hvorki sjútvrn. né Fiskmat ríkisins hafa haft samband við menntmrn. um þetta mál. Forráðamenn og nemendur Fiskvinnsluskólans hafa miklar áhyggjur af, hvaða áhrif þetta námskeiðshald kann að hafa á framtíð skólans, þar sem svo virðist sem þriggja vikna námskeið Fiskmatsins geti veitt svipaða starfsmöguleika og þriggja ára strangt nám í Fiskvinnsluskólanum. Nú er það samt svo, að hvorki er ákveðið í l. um Fiskvinnsluskóla né í sambandi við fyrirhugað námskeið, hver réttindi hvort um sig veitir nemendum. En hætta gæti verið á því, að þeir, sem ljúka þriggja vikna námskeiðinu, eigi leið til matsmannsstarfa og verkstjórnar, fremur en nemendur Fiskvinnsluskólans. Mundi þannig vera búið að binda ýmsar stöður, þegar fyrstu nemendur Fiskvinnsluskólans ljúka sínu þriggja ára námi sumarið 1974. Vegna þess alvarlega ástands, sem skapaðist við aðgerðir Fiskmatsins og sjútvrn., leituðu fulltrúar nemenda Fiskvinnsluskólans á fund sjútvrh. 31. okt., að því er skólastjóri Fiskvinnsluskólans hefur tjáð menntmrn. Skólanefnd Fiskvinnsluskólans fjallaði um þetta mál fyrir sitt leyti á fundi 29. okt., og þar ályktaði skólanefndin, að námskeiðið í greinum fiskiðnaðarins eigi samkv. l. skólans að halda á hans vegum og því óeðlilegt, að aðrar ríkisstofnanir haldi slík námskeið. Tilgangur með stofnun skólans var að auka og bæta menntun starfsmanna í fiskiðnaði, en fyrirhugað námskeið sjútvrn. gengur í berhögg við þann tilgang skólans. Skólanefnd telur, að eðlilegt hefði verið að hafa samband við skólann um framangreint námskeið, enda hafði skólastjóri vakið athygli sjútvrn. á því. Sjútvrn. óskaði eftir því við forráðamenn Fiskvinnsluskólans, að þeir kæmu til fundar við ráðuneytismenn og aðila frá Fiskmati ríkisins 12. nóv. s. l. Óskuðu forsvarsmenn skólans eftir fundi með ráðuneytismönnum fyrir þennan fund. Voru sjónarmið skólanefndar þar kynnt og eftirfarandi samþykkt frá fundi hennar 9. nóv.: „Skólanefnd Fiskvinnsluskólans telur, að nýlega auglýst námskeið á vegum Fiskmats ríkisins eigi að vera á vegum skólans, svo og önnur námskeið af þessu tagi í framtíðinni. Sömuleiðis fer skólanefndin fram á það við hlutaðeigandi rn., að endurskoðuð verði lög og reglugerðir, sem snerta menntun og starfsréttindi í fiskiðnaði, með tilliti til laga Fiskvinnsluskólans, stofnunar hans og tilgangs.“ Ályktun þessi var send menntmrn. og sjútvrn. Umræddan fund í sjútvrn. sátu af hálfu Fiskvinnsluskólans skólastjóri og formaður skólanefndar. Lýstu þeir því yfir, að þeir litu á fundinn sem kynningarfund. Af hálfu rn. var því lýst yfir, að umrætt námskeið yrði haldið. Aðilar Fiskvinnsluskólans létu þá skoðun í ljós, að e. t. v. væri of seint að afturkalla auglýst námskeið á vegum Fiskmats ríkisins. Öll slík námskeið yrðu þó á vegum skólans í framtíðinni. Yrði skólinn að hafa frumkvæðið varðandi framkvæmdina, en þetta útilokaði ekki samvinnu við aðrar stofnanir, eins og fiskmat ríkisins, Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, sölusamtökin o. fl. Með því móti yrði yfirumsjón með menntuninni á einni hendi, og væri þörf sérstakra námskeiða til að fullnægja þörfum fiskiðnaðarins, gæti skólinn gengist fyrir slíkum námskeiðum. Það segir sig sjálft, segir í yfirlýsingu frá skólastjórn og skólanefnd Fiskvinnsluskólans, að fiskvinnsluskólinn getur hvorki yfirtekið né gengið inn í námskeið Fiskmats ríkisins með nokkurra daga fyrirvara, ef það á að vera annað en nafnið tómt. Ef unnt á að vera að tala um einhverja niðurstöðu á fundinum, var það sérstaklega tekið fram af hálfu aðila Fiskvinnsluskólans, að þeir skyldu gera till. um skipan þessara mála í framtíðinni. Fiskmat ríkisins ætlaði að gera slíkt hið sama. Af hálfu rn. var því lýst yfir, að það mundi beita sér fyrir breytingu á reglugerðum varðandi starfsréttindin. Þess má geta, að 54 nemendur samtals eru nú í Fiskvinnsluskólanum, 18 á fyrsta námsári, 11 á öðru námsári og 25 á þriðja námsári, og eiga þessir 25 að ljúka prófi í vor. Þess er því skammt að bíða, að 25 nemendur Fiskvinnsluskólans komi til starfa. Nú hafa aðgerðir Fiskmatsins haft í för með sér, að nemendur Fiskvinnsluskólans telja hag sinn algerlega fyrir borð borinn og hafa í gær hætt námi, þ. e. a. s. nemendur 1. og 2. bekkjar skólans. Sést af þessu, í hvert óefni er komið vegna fyrirhugaðs námskeiðshalds. Í framhaldi af þessu vil ég geta þess, að ég hef í dag ritað sjútvrn. eftirfarandi bréf: „Auglýsing, sem Fiskmat ríkisins hefur birt um fiskiðnaðarnámskeið sjútvrn., hefur valdið miklum erfiðleikum í starfi Fiskvinnsluskólans, sem starfar samkv. l. nr. 55 frá 1971. Telja forráðamenn skólans og nemendur, að með námskeiði þessu sé farið inn á verksvið skólans, og telja með öllu óviðunandi, að þriggja vikna námskeið kunni að leiða til sömu eða svipaðra starfsmöguleika eða starfsréttinda og þriggja ára nám í Fiskvinnsluskólanum. Menntmrn. mælist því eindregið til þess, að sjútvrn. hætti við fyrirhugað námskeið og leiti samstarfs við menntmrn. og Fiskvinnsluskólann um námskeiðshald á þessu sviði, ef nauðsyn þykir bera til að halda slíkt námskeið.“



Herra forseti. Ég held, að það blandist engum hugur um, að það er mikið öngþveiti í sambandi við þetta fiskiðnaðarskólamál. Einn nemandi úr skólanum hringdi í mig í morgun og spurði mig, hvaða afstöðu ég hefði til þessa máls. Hann sagði, eins og rétt er, að þarna væru 54 nemendur, þeir væru búnir að eyða tíma og fjármunum í það að vera í skólanum. En þeir sæju ekki fram á það, að þeir ynnu neitt við það að eyða tíma og fjármunum í þetta, ef hægt væri að útskrifa menn til þeirra starfa, sem nemendur Fiskiðnskólans væru ætluð eftir eftir lokna skólavist, eftir 3–4 vikur til þess að gegna vandasömustu störfum. Það er út af fyrir sig ekki nema eðlilegt, að nemendur séu gramir. Mér heyrðist hæstv. menntmrh. gera sér grein fyrir því, að hér væri vandamál á ferðinni, en ég saknaði þess, að hann gæfi þingheimi yfirlýsingu um það, hvernig hann ætlaði að leysa málið. Hæstv. ráðh. hefur skrifað sjútvrn. og óskað eftir því, að þetta námskeiðshald falli niður. En ég er ekki viss um, að það sé heppilegasta lausnin, úr því sem komið er. Mér skilst, að það vanti menn í Fiskmatið víða úti um land og til eftirlits í frystihúsum. Það má því vel vera, að það sé nauðsynlegt að leysa þessi mál til bráðabirgða með námskeiðshaldi. En það er á valdi hæstv. ráðh., menntmrh. og sjútvrh., að gefa út reglugerð um starfssvið þessara manna. Það þarf ekki að vera rétt, sem hæstv. ráðh. sagði hér áðan, að þegar fyrstu nemendurnir koma úr Fiskvinnsluskólanum, þá verði búið að skipa þessa þriggja vikna námskeiðsmenn í þær stöður, sem þeir hefðu átt að fá. Það er á valdi hæstv. ráðh. að ákveða verksviðið með reglugerð, að þessir námskeiðsmenn, sem nú búa sig undir starfið með litlum tilkostnaði, verði ekki skipaðir í stöður, heldur verði þeim gert það ljóst, að ætlast sé til að þeir leysi aðkallandi verkefni til bráðabirgða, þangað til nemendur útskrifaðir úr Fiskvinnsluskólanum, sem hafi meiri menntun og þá væntanlega meiri starfshæfni, geti tekið við þessum verkefnum. Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. hugleiði það, að unnt sé að leysa þetta mál með því að hafa reglugerðina þannig, að þeir, sem útskrifast úr skólanum, fái starfsréttindi, en hinir, sem hafa verið á námskeiðunum, verði ráðnir til bráðabirgða í stöðurnar og þeim verði gefinn kostur á að mennta sig þá meira siðar meir til þess að geta fengið stöður til frambúðar.



Herra forseti. Það gerist nú margt einkennilegt í sambandi við Fiskvinnsluskólann og allt það, sem kemur hér fram á Alþ. í sambandi við hann. Hér kemur hv. 7. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason, og segir, að ég hafi ekki gefið réttar upplýsingar á Alþ. um þetta mál í fsp.-tíma í gær, færði auðvitað ekki fyrir því nein rök, en segir þetta eigi að síður. Það liggur ljóst fyrir, hvað ég sagði. Ég las upp tvö bréf frá embættismönnum og gat þess, hvaða embættismenn höfðu skrifað bréfin. Síðan gaf ég yfirlýsingu frá mér sjálfum í 4 liðum, og það er býsna athyglisvert að hugleiða, um hvað þessar yfirlýsingar voru, sem ég gaf og liggja fyrir bókaðar. Ég sagði, að ég vildi, að þetta auglýsta námskeið fyrir fiskmatsmenn yrði haldið að þessu sinni sameiginlega á vegum skólans og Fiskmats ríkisins. Hins vegar, þar sem fyrir lægju upplýsingar um, að skólinn óskaði ekki eftir að standa að þessu nú og það væri samkomulag á milli þessara aðila, að svo væri ekki, væri ég ekki að grípa þar fram í. Þetta tók ég fram. Nú virðist vera einhver ágreiningur um það, þó að það sé erfitt að henda reiður á því, hvað þeim starfsmönnum sjútvrn. og öðrum, sem tóku þátt í þessum fundi, skólastjóra Fiskvinnsluskólans og formanni skólanefndar skólans, fór á milli. Ég hef aðeins flutt það, sem mér var sagt af mínum starfsmönnum og hér lá fyrir frá þeim. Ég hef hins vegar lagt fyrir þá nú að kalla fyrir sig skólastjóra Fiskvinnsluskólans og skólanefndarformann og leggja fyrir þá alveg ákveðið þá spurningu: Vilja þeir standa að þessu námskeiðshaldi nú með Fiskmati ríkisins eða ekki? Ég fyrir mitt leyti er reiðubúinn að fyrirskipa Fiskmati ríkisins að hafa þetta form á, eins og kom fram í mínum upplýsingum um málið í gær. En ég tel það ekki á mínu valdsviði að leggja fyrir Fiskvinnsluskólann eða forstöðumenn hans, að þeir standi að tilteknu námskeiði. Þessi skóli heyrir ekki undir mig. Ég hef ekkert valdssvið yfir skólanum, svo að það er enginn ágreiningur um það, að það námskeið, sem hér hefur verið auglýst, verði haldið á vegum beggja þessara aðila að þessu sinni, ef þeir geta komið sér saman um það eða réttara sagt, ef skólinn vill taka þátt í því. Þá sagði ég í öðru lagi í minni yfirlýsingu, að ég hefði leitað eftir úrskurði um, hvort það væri í mínu valdi að ákveða, hvaða starfsréttindi fylgdu þessum námskeiðum, og hvort hægt væri að tryggja það með reglugerð frú sjútvrn., að nemendur úr Fiskvinnsluskólanum hefðu forgangsrétt, hefðu meiri rétt til starfa en þeir, sem koma frá fiskvinnslunámskeiðum. Ég lýsti því einnig yfir, að það væri ákveðin skoðun mín, að ef það væri í okkar valdi að gefa út reglugerð um þetta, þá skyldu nemendur úr skólanum hafa forgangsrétt til starfa fram yfir þá, sem væru á þessu námskeiði, svo að það er vitanlega alveg óþarft að tönnlast á því hér sí og æ, að hér standi til að halda námskeið og veita mönnum þar jafnmikil réttindi eftir þriggja vikna nám og aðrir eigi að fá eftir þriggja ára nám eða tveggja ára nám, eftir því, úr hvaða bekk prófin eru. Slíkt liggur ekki fyrir. Ef það er á valdi okkar að gefa út slíka reglugerð, þá verður þessu svona fyrir komið. Mér hefur nú verið sagt, að það sé sjútvrn., sem geti sett ákvæði um þetta í reglugerð, hvaða nám skuli þurfa til þess að vera gildur fiskmatsmaður við hin ýmsu störf. En forstöðumenn þessa skóla og þeir, sem hafa byggt hann upp, hafa ekki til þessa dags óskað eftir einu eða neinu um réttindi handa þeim nemendum, sem eru í skólanum. Þeir gátu farið í skólann, þeir gátu verið þar allan tímann, og það hefur ekki verið farið fram á nein sérstök réttindi þeim til handa. Það er fyrst nú, þegar nemendur skólans minnast á þetta við mig og ég svara þeim á þessa leið, sem ég sagði frá á Alþ., að til þess kemur, að það kemur glögg yfirlýsing fram um það, að við viljum tryggja nemendum þessa skóla forgangsréttindi fram yfir þau réttindi, sem námskeiðsmenn hafa, svo að ég sé ekki, að það sé mikið tilefni til þess að tala um það dag eftir dag, að það leiki einhver vafi á þessu. Þetta var önnur yfirlýsing mín, sem ég gaf hér varðandi réttindin. Það var skýrt þannig, að það voru þau réttindi, sem þetta námskeið eða önnur námskeið hér eftir kynnu að geta veitt. Það er vitanlega ekki hægt að breyta þeim réttindum, sem menn eru búnir að fá á umliðnum árum, það verður varla gert með reglugerð. Þá lýsti ég einnig yfir því, að nemendur skólans hefðu farið fram á við mig að hafa áhrif á það, að þeir gætu fengið hliðstæð námslán og aðrir nemendur í framhaldsskólum, sem mættu teljast sambærileg. Ég lýsti yfir, að ég mundi beita mér fyrir þessu, lengra næði vald mitt ekki í þeim efnum. Þá var fjórða yfirlýsing mín sú, að ég mundi reyna að hafa áhrif á það, að Fiskvinnsluskólinn starfaði samkv. settum l., sem ég tel, að hann hafi ekki gert, af því að þar er alveg tvímælalaust mælt fyrir, að það skuli á tilteknu árabili koma upp ákveðnum skólum á allmörgum stöðum á landinu, sem ég tel alveg nauðsynlegt, ef úr þessum skóla á eitthvað að verða, að verði staðið við þetta. En það hefur því miður ekki verið gert enn þá, og því hefur þessum málum öllum þokað skemmra áleiðis en hefði átt að vera. Svona liggja þessi mál fyrir. Það eina, sem eftir er sérstaklega, er það, sem ég fyrir mitt leyti hef ekki treyst mér til að fallast á, og ég tók eftir því, að hv. 1. þm. Sunnl. leist heldur ekkert á það, að námskeið Fiskmats ríkisins yrði ekki haldið að þessu sinni, - námskeið, sem búið er að halda hér í um 20 ár, þar sem Fiskmat ríkisins telur sig ekki með neinu móti geta fengið menn til nauðsynlegustu matsstarfa við okkar þýðingarmesta útflutning, eins og nú standa sakir, nema það fái að hafa námskeið af þessu tagi, vegna þess að það liggur ekki heldur fyrir, að skólinn sé að útskrifa nemendur fyrr en á næsta ári: Það er þá aðeins spurning um, hvort á að loka fyrir það, að þetta námskeið sé haldið nú í framhaldi af þeim námskeiðum, sem hér hafa verið haldin í 20 ár, svo eigum við að fallast á það líklega í staðinn að láta alls konar menn, sem ekki einu sinni hafa verið á námskeiðunum, taka að sér eftirlitsstörf á meðan. Ég skil ekki, að neinn verði sælli við þetta eða við komum betur út úr því í sambandi við mat á okkar útflutningsvöru. Ég fyrir mitt leyti hef ekki treyst mér til að taka undir þetta. Og ég tel það eins og hverja aðra fjarstæðu að tala um, að þessi námskeið séu sett til höfuðs skólanum. Það ætti frekar að gera ýmislegt annað til að efla þennan skóla, sem vissulega þarf að efla, og framkvæma það, sem fyrir er mælt í lögum, en ekki aðeins að reyna að binda þetta með því að loka fyrir það litla nám, sem þó hefur þarna verið í gangi. Satt að segja þykir mér alveg furðulegt að heyra það frá forstöðumönnum skólans, að þeir skuli nota það orðalag, að þetta og önnur svona námskeið séu haldin í berhögg við tilgang skólans, og segja svo, að það virðist vera, að þau eigi að veita sömu réttindi. Þannig er þessu ekki varið. Ég vil taka það fram, að málin standa nú þannig: Ég hef leitað eftir því enn á ný, þegar ég heyrði, að það virtist fara eitthvað á milli mála milli þeirra aðila, sem þennan fund sóttu, að það verði leitað skýrt eftir því: Vill skólinn standa að þessu námskeiði að þessu sinni? Ég fyrir mitt leyti er líka reiðubúinn til að standa að því, að það verði framvegis skólinn, sem stendur einn að þessum námskeiðum. En það er engin leið út úr svona vanda að horfast ekki í augu við vandann og loka fyrir öll námskeið og setja allt þannig í alger vandræði. Og svo þetta: Það liggur líka fyrir, að reglugerðum, sem í gildi hafa verið um réttindi frá þessum námskeiðum, verði breytt á þá lund, að fólk með próf frá skólanum hafi forgangsrétt til starfa. En próf frá þessu námskeiði og öðrum, sem síðar verða haldin, verði með minni réttindi. Menn verða að sætta sig við að víkja fyrir hinum, sem meiri réttindi hafa. Þetta eru auðvitað aðalatriði málsins, og skal ég svo ekki fara frekar út í að ræða um það, sem mér þykir áfátt í sambandi við það að byggja upp þennan skóla, sem vissulega hefði þurft að standa að á allt annan hátt en gert hefur verið.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. svör hans og tel þau fullnægjandi. Það kom fram í svari hans, að stefna menntmrn. í þessum málum er óbreytt frá því, sem hún var, þegar l. voru sett um Fiskvinnsluskólann vorið 1971, m. ö. o. sú stefna, að væntanleg námskeið, sem nauðsynlegt teldist að halda fyrir væntanlega fiskmatsmenn og aðra starfsmenn í þágu fiskiðnaðarins, skyldu haldin á á vegum skólans. Um þetta var samkomulag vorið 1971 á milli menntmrn. og sjútvrn., gert með vitund og vilja ríkisstj. allrar, enda helgaðist þetta fyrirkomulag af beinum lagaákvæðum, eins og kom fram í svari hæstv. menntmrh. Það hefði raunar ekki þurft að taka um það sérstaka ákvörðun, að námskeið Fiskmats ríkisins skyldu falla niður. Eftir að Alþ. var einum rómi búið að samþykkja það lagaákvæði, að námskeið skyldu vera á vegum skólans, hefði átt að vera sjálfgert, að námskeið Fiskmatsins féllu niður. Auk þess var sérstaklega um það rætt milli rn. þá, að svo skyldi vera. Mér er að vísu í fersku minni afstaða einstakra embættismanna í sambandi við undirbúning löggjafarinnar um fiskvinnsluskólann, þó að ég geri hana ekki að nánara umtalsefni hér. Það, sem nú hefur gerst, er það, að sjútvrn. hefur breytt um stefnu frá því, sem var vorið 1971. Nú hefur það samþykkt ósk Fiskmats ríkisins um að halda slík námskeið. Það er breytt stefna í sjútvrn. frá því, sem samkomulag varð um fyrir tveimur árum, vorið 1971. Ástæður til þess, að ég sagði, að ég teldi, að hæstv. sjútvrh. hefði gefið rangar eða a. m. k. villandi upplýsingar í svörum sínum, voru tvær. Í fyrsta lagi var ráðh. ekki skilinn öðruvísi en svo, að samkomulag hefði orðið um, að Fiskmat ríkisins skyldi að þessu sinni auglýsa þetta námskeið. Það er komið fram í svari hæstv. menntmrh., að um það varð ekkert samkomulag. Það hefur meira að segja komið fram í svörum hæstv. menntmrh., að ráðh. töluðu aldrei saman, þeir höfðu ekki skipst á einu orði um málið, áður en sjútvrn. varð við ósk Fiskmats ríkisins um að auglýsa slíkt námskeið. Það taldi ég villandi, að þetta skyldi ekki koma skýrt fram. Það er hægt að misskilja ráðh. á þann hátt, að um þetta mál hefði verið samkomulag. Þótt samkomulag hafi orðið um það á milli einhverra embættismanna að hafa þann hátt á, sem hér hefur því miður verið hafður, jafngildir það ekki samkomulagi á milli ráðh., sem auðvitað hafa úrslitavald í málum. En það er upplýst, að um slíkt samkomulag var ekki að ræða. Námskeiðið er auglýst án nokkurs samráðs við hæstv. menntmrh. eða menntmrn. Hitt atriðið var, að ég saknaði þess og taldi það villandi, að ekki skyldi koma fram í svari hæstv. sjútvrh. í fyrradag, að það hafði orðið samkomulag um það milli menntmrn. og sjútvrn., að þetta námskeið skyldi falla niður, að Fiskmat ríkisins hætti að halda slík námskeið. Þetta hefðu embættismenn hæstv. ráðh. átt að geta sagt honum, og það hefði átt að koma fram í svari hans, enda er það sannleikurinn í málinu. En það, sem gerst hefur í málinu, því miður, ber vott um, að býsna lítið samband muni vera milli einstakra ráðh. í ríkisstj. Þetta er ekki fyrsta dæmið um það. Hér er dæmi um það, að lítið samband hefur verið milli hæstv. sjútvrh. og hæstv. menntmrh. Hæstv. sjútvrh. tekur ákvörðun, sem breytir stefnu rn. hans frá því, sem hún var fyrir tveimur árum, án samráðs við þann ráðh., sem málið snertir þó aðallega, hæstv. menntmrh., því að mergur málsins er sá, að fyrirhugað námskeið er auglýst án nokkurs samráðs við menntmrn., og það er mergur málsins. Ég er ekki sammála hæstv. sjútvrh. og hv. þm. Ingólfi Jónssyni um, að lausnin á þessu máli sé sú, að þetta námskeið verði að þessu sinni haldið og síðan ákveðið, hvaða réttindi námskeiðsmenn skuli hafa og hvaða réttindi þeir, sem brautskrást úr Fiskvinnsluskólanum. Skoðanir mínar í þessu efni eru í öllum atriðum þær sömu og mér virtist koma fram í svari hæstv. menntmrh., að þetta námskeið, sem nú hefur verið auglýst, eigi ekki að halda á vegum Fiskmats ríkisins, heldur, ef þörf er á námskeiði, sem ég skal ekki draga í efa, skuli Fiskvinnsluskólinn halda það námskeið. Ég tel sjálfsagt og vona, að það verði niðurstaða þeirra umr., sem hér hafa orðið, - það er tími til kominn, - að ráðh, sjálfir taki loksins upp nánara samráð um, hvernig á málinu skuli haldið, en láti það ekki vera í höndum embættismanna og skólamanna, heldur komi sér saman um skynsamlega niðurstöðu í málinu. Málið er komið í algert óefni, og það geta engir tveir menn leyst það nema hæstv. menntmrh. og hæstv. sjútvrh. Og ég lýk þessum orðum mínum með því að óska þess, að þeir komi sér saman um skynsamlega lausn á málinu með viðræðum, sem hingað til hafa verið vanræktar.

Sjútvrh. (Lúðvík Jósepsson) : Herra forseti. Það var nú aðeins vegna þess, að hv. þm. talaði hér um merg málsins. Mergurinn var sá, að það hafði orðið samkomulag um alveg nýja stefnu, og það var svo sem auðskilið, að sú stefna hafði átt að vera tekin fyrir minn dag á milli sjútvrn. og menntmrn. En þessi voðalega stefnubreyting og allur þessi mergur málsins er sá, að það hefur verið haldið slíkt námskeið, annað en þetta, síðan skólinn kom.

Sjútvrh. (Lúðvík Jósepsson) : Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir um veiðar með botnvörpu, flotvörpu og dragnót í fiskveiðilandhelginni, hefur verið samið af sérstakri þingmannanefnd, fiskveiðilaganefnd, sem kölluð hefur verið. Frv. þetta er í öllum aðalatriðum shlj. frv., sem lagt var fram á síðasta þingi og einnig var samið af fiskveiðilaganefnd, en þá vannst ekki tími til þess að afgreiða málið hér á hv. Alþ. Þá var málinu fylgt úr hlaði af formanni fiskveiðilaganefndar, hv. þm. Gils Guðmundssyni, og allmiklar umr. urðu þá um málið hér í Nd. Alþ. Eins og fram kemur í grg. þessa frv., þá er hér að þessu sinni flutt svo til shlj. frv. hinu fyrra frv., en þó gerðar nokkrar minni háttar breytingar, sem sérstök grein er gerð fyrir í grg. frv., en segja má, að þær breytingar séu ekki mjög veigamiklar eða breyti ekki á neinn hátt um meginstefnuna í því frv., sem hér var til umr. á síðasta þingi. Fiskveiðilaganefndin hefur, eins og öllum hv. þm, er kunnugt, starfað alllengi að gerð þessa frv. Í n. voru fulltrúar allra stjórnmálaflokka á Alþ. eða nánar tiltekið Gils Guðmundsson, formaður, Guðlaugur Gíslason, fyrri hlutann af starfi n. Ingvar Gíslason og síðan tók við af honum Steingrímur Hermannsson, Jón Árm. Héðinsson og Karvel Pálmason. Þessi n. byrjaði að vinna að þessu máli strax í okt. 1971, en hún komst þá að raun um, að undirbúningur málsins yrði svo tímafrekur, að óhjákvæmilegt yrði að framlengja þær veiðiheimildir, sem þá voru í l., en áttu að falla úr gildi um næstu áramót. Það varð síðan að ráði að framlengja eldri ákvæði um togveiðiheimildir í fiskveiðilandhelginni til ársloka 1972, þannig að n. fengi nægan tíma til sinna starfa. Á árinu 1972 vann n. síðan allmikið starf. Eins og hefur komið fram í umr. á Alþ., ferðuðust nm. til margra staða á landinu, héldu marga almenna fundi um málið, ræddu við ýmis félagssamtök eða forustumenn þeirra, og allítarlega var einnig rætt við flestalla þm., svo að það er enginn vafi á því, að mál þetta hefur verið undirbúið allvel og rækilega og lögð í þann undirbúning óvenjumikil vinna. En þrátt fyrir allan þennan mikla undirbúning fór svo, eins og allir hv. þm. muna, að það þótti ekki fært að ganga frá l. um málið á s. l. vori, vegna þess að ýmsir þm. óskuðu eftir því að fá málinu enn frestað til frekari athugunar og samþykktir bárust úr ýmsum landshlutum, þar sem óskað var eftir því, að þeim gæfist frekari tími til að skoða málið í þeim búningi, sem það lá orðið fyrir, þegar frv. hafði verið flutt um málið á Alþ. Nú stendur svo á, að það þarf í rauninni að ljúka lagasetningu um þetta mál fyrir næstu áramót, því að það eru næstu tímamörk. Þá renna út gildandi lagaákvæði varðandi þetta efni. Það er því ekki of langur tími til starfa til þess að ljúka þessu verkefni fyrir þennan tíma, því að hér er um slíkt mál að ræða, að það er eðlilegt, að þm. vilji hafa fullan tíma til að skoða málið og ræða það sín á milli, og eðlilega þurfa nú n. þær, sem fjalla um málið af þingsins hálfu, að hafa einnig tækifæri til að kalla fyrir sig ýmsa aðila og ræða við þá. En það verður að gera ráð fyrir því, að þegar hafi bæði þm. og þeir aðilar í þjóðfélaginu, sem þetta mál varðar alveg sérstaklega, haft alllangan tíma til að kynna sér málið, og því ætti að vera hægt að afgreiða málið á þingi fyrir áramót. Ég tel í rauninni ekki þörf á að ræða hér í ítarlegu máli um efni þessa frv., því að það er búið að tala hér fyrir frv. áður á Alþ., eins og ég hef sagt, en vil þó segja það, að meginstefnan í þessu frv. er sú, að gert er ráð fyrir allmiklu minni heimildum til togveiða í fiskveiðilandhelginni en verið hefur til þessa. Þær heimildir, sem veittar hafa verið, eru nú þrengdar til muna. Enn er haldið áfram þeirri stefnu að skipa veiðiflotanum í þrjá stærðarhópa. Fyrst eru fiskibátar undir 105 rúmlestum að stærð. Veiðiheimildum þeirra er ekki breytt mikið frá gildandi reglum, en þó eru þær veiðiheimildir þrengdar talsvert, m. a. tekin upp sú regla að heimila slíkum bátum hvergi veiðar innan við þriggja mílna mörkin frá landi. En í núgildandi heimildum mega skip af þessari stærð veiða alveg upp að landssteinum á nokkrum stöðum við landið á tilteknum tímum. Annar stærðarflokkur skipa eru svo skip frá 106 rúmlestum og upp í 350 rúmlestir. Veiðiheimildir þessara skipa eru takmarkaðar talsvert mikið frá núgildandi reglum, svo að segja allt í kringum landið á flestum veiðisvæðum, og það hefur auðvitað komið fram í sambandi við þessar till., að ýmsir aðilar, sem eiga skip af þessari stærð, kveinka sér nokkuð undan þeim þrengingum veiðiheimilda, sem gert er ráð fyrir í frv. fyrir þessi skip. Þá er þriðji stærðarflokkur skipa. Það eru 350 rúmlesta skip og stærri. Það er yfirleitt togaraflotinn. Er einnig gert ráð fyrir verulega minnkuðum heimildum þessara skipa til veiða innan gömlu 12 mílna markanna. Þær veiðiheimildir, sem í gildi voru, eru nú minnkaðar, og má segja, að aðalreglan sé sú, að skip af þessari stærð verði að veiða fyrir utan 12 mílna mörkin. Þó eru heimildir á nokkrum stöðum við landið upp að 9 mílna mörkum. En það er ekkert um að villast, að það er dregið mjög verulega úr veiðiheimildum innan fiskveiðilandhelginnar fyrir þessi skip. Þá er einnig að finna í frv. ýmsar almennar heimildir fyrir sjútvrn. til að fyrirskipa friðun, eftir því sem þörf reynist, og allt miðað við það, að samráð hafi verið haft við okkar vísindamenn á þessu sviði eða við Hafrannsóknastofnunina. Það má lengi um það deila að sjálfsögðu, hvað langt er talið fært að ganga í fiskverndar- eða fiskfriðunarmálum og hvort nægilega langt er gengið í þessu frv. eða hvort of langt er gengið í vissum tilvikum. Um þetta sýnist sitt hverjum, eins og við þekkjum, og það verður auðvitað að vera hlutverk Alþ. að ákveða endanlega, hvaða reglur skuli gilda í þessum efnum. En á hitt verður auðvitað að leggja áherslu, að það er erfitt að koma við fullnægjandi stjórn á veiðunum við landið, á meðan við höfum ekki losað okkur að fullu og öllu við hina miklu sókn útlendinga á fiskimið okkar. Þó að nokkuð hafi náðst fram í þeim efnum, vitum við þó hitt, að enn er um að ræða og verður um að ræða næstu árin allmikla sókn af hendi útlendinga á miðin. Það vitanlega torveldar okkur að gera ráðstafanir til verulegrar fiskfriðunar, þegar svo standa sakir, að sú friðun getur orðið að verulegu leyti til þess aðeins að bæta stöðu útlendinganna, sem hingað sækja, og meira að segja nokkur vafi leikur á því, hvað hægt er að láta slíkar friðunarráðstafanir mikið ná til þeirra. Auðvitað væri langsamlega þýðingarmesta friðunin fyrir okkur á okkar fiskimiðum að losa okkur að fullu og öllu við ásókn hinna erlendu veiðiskipa. Það liggur fyrir alveg óumdeilanlega samkv. opinberum skýrslum, að erlendu veiðiskipin veiða á okkar fiskimiðum mun fleiri fiska, séu þeir taldir, en við Íslendingar gerum, þegar við ræðum um botnfiska. Við veiðum að vísu álíka mikið og kannske meira að þunga til, en þeir veiða hér fleiri fiska, og það er það, sem skiptir í rauninni öllu máli, þegar um er að ræða fiskverndunarmál. Við þessar aðstæður er auðvitað miklu erfiðara að taka róttækt á fiskfriðunarmálum en ef við byggjum hér einir að þessum miðum og nýtingu fiskstofnanna. Eigi að síður verðum við að reyna að skipa veiðunum á þann hátt, sem við sjáum, að er viturlegast og kemur okkur að mestu gagni, þegar á heildina er litið og til lengri tíma. Eins og ég sagði fyrr, sé ég ekki ástæðu til að ræða um þetta mál í löngu máli að þessu sinni. Málið hefur verið ítarlega rætt á Alþ. áður. Ég vil því mega vænta þess, að það gæti orðið um það samkomulag, að það þyrfti ekki að fara fram mjög miklar umr. hér um þetta mál nú við 1. umr. málsins. Það er nauðsynlegt að koma þessu frv. sem allra fyrst í þn., sem síðan fær sinn tíma til að fjalla um málið og hafa samráð við þá aðila, bæði einstaka þm. og forsvarsmenn sjávarútvegsins á ýmsum sviðum. Að sjálfsögðu geri ég ráð fyrir því, að ítarlegar umr. fari fram um málið við 2. umr., þegar það kemur úr n. En vegna þess, hvernig málið ber nú að, það er unnið á þennan hátt, af þm.- nefnd í nánu samráði svo að segja við alla þm., það hefur verið lagt hér fyrir þingið áður og fyrir því verið talað, þá vil ég sem sagt mega vænta þess, að það verði a. m. k. hægt að koma málinu í dag til n., þannig að tíminn verði nýttur eins og tök eru á til þess að koma málinu á raunhæfan hátt áfram í þinginu og stefna að því að afgreiða það fyrir jól. Herra forseti. Ég vil svo leggja til, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. sjútvn. til fyrirgreiðslu.



Herra forseti. Ég skal gjarnan verða við þeim tilmælum hæstv. ráðh. að verða ekki langorður um málið að þessu sinni og get að ýmsu leyti skírskotað til þess, sem ég sagði um þetta frv. s. l. vor, þegar það var lagt hér fram á Alþ. Þó þykir mér hlýða nú þegar við 1. umr. málsins að taka fram nokkur atriði, bæði af hálfu þeirrar n., sem hefur undirbúið málið, og sömuleiðis vil ég - gjarnan, að fram komi skoðanir mínar á einstökum atriðum, sem sérstaklega hafa verið gagnrýnd, að því er varðar það frv., sem hér liggur nú fyrir. Ég vil þá fyrst geta þess, að með bréfi sjútvrn. 18. sept. s. l. var n., sem undirbjó frv., sem lagt var fyrir síðasta Alþ., falið að endurskoða það frv. og athuga í fyrsta lagi þær aths., sem fram höfðu komið frá ýmsum aðilum við frv., og taka afstöðu til þeirra, í öðru lagi að ræða við alþm. hinna einstöku kjördæma um þær hugmyndir, sem þeir hefðu í sambandi við breytingar á frv., í þriðja lagi að ræða við Landssamband ísl. útvegsmanna og aðra þá aðila, sem þetta mál snertir sérstaklega, svo sem Hafrannsóknastofnunina, sem við töldum sjálfsagt að fjallaði enn um málið og segði álit sitt um það frv., sem lagt var fyrir s. l. vor. Þetta starf innti n. af höndum og árangur þeirrar endurskoðunar eru þær 12 brtt. við frv., sem nokkur grein er gerð fyrir á bls. 7 neðarlega og ofarlega á bls. 8 í þessu frv. Ég ætla ekki að fara að rekja þær brtt. lið fyrir lið, en vil aðeins á þær benda og geta þess, að ýmsar þeirra eru till., sem byggjast á því áliti, sem Hafrannsóknastofnunin eða fiskifræðingar hennar gáfu um málið, þegar þeir ræddu við n. nú í haust. Ég tel rétt, að það komi fram nú, að Hafrannsóknastofnunin eða fiskifræðingar þeir, sem komu á fund n., höfðu ýmsar aðrar brtt. að gera við frv., sem n. sá sér ekki fært að taka upp sem sínar og var yfirleitt andvíg, að teknar yrðu upp í frv. Ég tel rétt, þar sem vitanlega verður að taka verulegt tillit til þess, sem fiskifræðingar okkar segja um þessi mál, að það liggi nokkuð ljóst fyrir, að í ýmsum allveigamiklum atriðum tók n. upp annaðhvort að öllu leyti till. fiskifræðinganna, eins og sést á bls. 7 og 8 í þessu frv., ellegar kom til móts við till. þeirra og óskir. Í nokkrum tilvikum var ekki um það að ræða, að n. sæi sér fært að gera þeirra till. að sínum, en í megindráttum má segja, að allar þeirra till. væru í átt til aukinnar friðunar. Þeir töldu, að ekki væri í vissum tilvikum nægilega langt gengið hjá n. að því er friðunaraðgerðir snertir, og það kemur raunar ekki á óvart, þar sem þeir höfðu á sínum tíma gert mjög róttækar till. um bann við togveiðum, þar sem þeir vildu banna allar togveiðar fyrir Norður- og Austurlandi innan 12 mílna, og fyrir Suður- og Vesturlandi höfðu þeir einnig mjög róttækar till. uppi, m. a. að banna þar allar togveiðar innan 6 mílna. Ég skal aðeins nefna helstu till. frá Hafrannsóknastofnuninni, sem n. taldi sér ekki fært að mæla með, að teknar yrðu upp í frv. Það er í fyrsta lagi, að fiskifræðingar lögðu til. að landhelgi Kolbeinseyjar yrði breytt úr 3 í 9 sjómílur, en n. féllst á að mæla með, að sú breyt. yrði gerð, að landhelgi Kolbeinseyjar yrði færð úr 3 í 4 sjómílur. Þá lögðu fiskifræðingar til að landhelgi Hvalbaks yrði breytt úr 3 í 12 sjómílur, en n. féllst aðeins á að mæla með breytingu úr 3 í 6 sjómílur, eins og kemur fram í frv. Þá lögðu fiskifræðingar til, að togveiðar verði bannaðar innan 6 sjómílna frá fjörumarki Eldeyjar, en eftir nokkra athugun taldi n. ekki sérstaka ástæðu til að taka þessa brtt. upp, m. a. með hliðsjón af þeim ákvæðum, sem nú þegar eru í l. um það, að hægt sé að stöðva fyrirvaralaust veiðar, þar sem veruleg hætta er á ferðum í sambandi við seiða- eða smáfiskadráp. Það liggur fyrir, að óvíða, ef nokkurs staðar, er eins vel fylgst með veiðum og á þessu svæði og með tilliti til þessa taldi n. ekki þörf á að festa þetta ákvæði í lög, en leggur hins vegar áherslu á, að þarna eins og víðar þarf að fylgjast vel með og stöðva veiðar, ef hættuástand skapast. Þá lögðu fiskifræðingar einnig til, að togveiðar verði bannaðar í júlímánuði innan 6 sjómílna frá Skarðsfjöruvita að Ingólfshöfða og í kringum Vestmannaeyjar, en innan 12 sjómílna frá Ingólfshöfða að Stokksnesi í þessum sama mánuði, júlímánuði. Rök fiskifræðinga eða Hafrannsóknastofnunar voru einkum þau, að á þessum svæðum væru blettir, þar sem væru mjög viðkvæmar hrygningarstöðvar síldar. N. þótti þó að athuguðu máli og eftir að hafa rætt þetta nánar við fiskifræðinga sem þessi hrygningarsvæði væru ekki nægilega skýrt tilgreind til þess að réttlæta að setja svo víðtækt bann á í sambandi við togveiðar sem þarna var gert ráð fyrir. Hins vegar vill n. leggja á það sérstaka áherslu, að strax og hægt yrði að afmarka þá hrygningarbletti nánar, sem þarna er um að ræða, beri að friða þá þann tíma, sem viðkvæmastir eru í sambandi við hrygningu síldar. Annars vill n. yfirleitt í sambandi við friðunarmál ítreka og leggja sérstaka áherslu á þýðingu 5. og 6. gr. þessa frv., þar sem gert er ráð fyrir því, að hægt sé að stöðva veiðar á tilteknum stöðum um tiltekinn tíma, hvenær sem hættuástand hefur skapast, þ. e. a. s. þegar um er að ræða svo mikið seiða- eða smáfiskadráp, að veruleg hætta getur verið á ferðum. Þá er í þessum till. gr. rætt um setningu nýrra friðunarsvæða, sem einnig er ástæða til að vekja athygli á. Eins og fram hefur komið í þessum orðum og þeim till., sem ég hef nú lýst og komu frá Hafrannsóknastofnun eða fiskifræðingum þeirrar stofnunar, telja þessir aðilar, að síst sé of langt gengið í friðunarátt í þessu frv., og hafa raunar lýst því bæði fyrr og síðar, að helst til skammt sé þar gengið, a. m. k. í vissum tilvikum. En af n. hálfu var það svo, að hún taldi hins vegar óhjákvæmilegt að taka þarna verulegt tillit til þess, hver röskun getur orðið hjá heilum byggðarlögum, ef róttækar friðunaraðgerðir eiga sér stað skyndilega og tekið er til að mynda fyrir allar togveiðar innan 6 mílna við alla suður- og vesturströnd landsins og innan 12 mílna við norður- og austurströndina. Þetta mundi að sjálfsögðu hafa í för með sér mjög verulega röskun veiða í ýmsum byggðarlögum, og segja má, að sé slíku banni skellt á skyndilega, þá sé grundvellinum kippt undan útgerð fjölmargra hinna smærri skipa og báta, sem stundað hafa þessar veiðar undanfarin ár. Þarna á að dómi n. að reyna að gera sem allra virkust ákvæðin, sem um ræðir í 5. og 6. gr., þ. e. a. s. um skyndilokun ákveðinna svæða tiltekna tíma. þegar hættuástand ríkir. Það er svo rétt, að því aðeins er hægt að framkvæma slíka skyndilokun, að þeir aðilar, sem eftirlitið eiga að hafa með höndum, séu þannig í stakk búnir, að þeir geti framkvæmt þetta eftirlit, hafi þann skipakost og mannafla, sem til þarf, að hér verði um raunhæft eftirlit að ræða. Til þess að fyrirbyggja misskilning, sem mér virðist að hafi skotið upp kollinum á ákveðnum stöðum, vil ég láta þess getið, að þar sem talað er um í frv. þessu, að Hafrannsóknastofnuninni sé falið eftirlit með hinum og öðrum veiðum, þá er hér um að ræða hið fiskifræðilega eða vísindalega eftirlit með veiðunum, þ. e. a. s. að Hafrannsóknastofnuninni sé gert kleift að fylgjast með veiðunum og láta til sín taka, þegar hættuástand skapast á einum eða öðrum stað. Það er hins vegar alls ekki ætlun n., sem undirbjó þetta frv., að Hafrannsóknastofnunin taki að sér hina raunverulegu löggæslu í sambandi við fiskveiðar. Það hljóta aðrir aðilar og þá fyrst og fremst þeir, sem fara með hina almennu löggæslu á hafinu, að hafa með höndum, en ekki fiskifræðingar eða Hafrannsóknastofnunin. Þegar talað er um eftirlit af hennar hálfu, þá er eingöngu um að ræða hið fiskifræðilega eftirlit, en ekki löggæsluna, eins og ég hef áður tekið fram. Í sambandi við þá endurskoðun frv., sem átti sér stað í haust, komu fram nokkrar ábendingar, þó tiltölulega fáar, frá þm. hinna einstöku kjördæma, og hefur verið leitast við að taka tillit til þeirra ábendinga eða taka upp rökstuddar till., sem þar hafa fram komið um breytingar. Að því er varðar aðrar brtt. eða aðrar hugmyndir, sem ganga allverulega í aðra átt en þær, sem liggja til grundvallar þessu frv., vil ég aðeins með nokkrum orðum víkja að þeim till., sem fram hafa komið frá Fiskifélagi Íslands og deildir þess í einstökum landshlutum hafa allmjög tekið undir nú á þessu hausti. Sú stefna, sem Fiskifélag Íslands hefur mótað í sambandi við löggjöf um fiskveiðar innan 50 mílnanna, er í stuttu máli sú, að þar eigi að vera um að ræða rammalög, sem hafi að geyma heimildarákvæði til ýmissa aðgerða, annaðhvort skyndiaðgerða eða aðgerða, sem vara um langan tíma, fremur en um fastar lögbundnar reglur eða ákveðin boð og bönn. Fiskifélagið leggur til. að í staðinn fyrir flest meginákvæði þessa frv. komi ákvæði um það, að skipa skuli n., sem í eigi sæti fulltrúar frá Fiskifélagi Íslands og sjútvrn., og þessi n. skuli hafa heimild til að setja mjög margvíslegar reglur um veiðar, gerð veiðarfæra o. s. frv. Þessi n. hefði einnig víðtækt vald til að ákveða eða takmarka sókn í sambandi við hinar ýmsu veiðar. Þessi n. eigi að geta ákveðið lokun svæða, skiptingu þeirra milli einstakra tegunda veiðarfæra og fleira þar fram eftir götunum. Fiskveiðilaganefndin, sem undirbjó þetta frv., tók þessar ábendingar og aths. vissulega til athugunar og umr., en komst að þeirri niðurstöðu, að ekki væri tímabært og ekki rétt, eins og nú standa sakir, að hafa þennan hátt á og fela slíkri n. jafnvíðtækt vald og hér er um að ræða, hvað sem síðar kynni að verða talið heppilegt og eðlilegt í þessum efnum. Fiskveiðilaganefndin leit svo á, að enn skortir mjög mikilvæg skilyrði, til þess að hægt væri að hafa þessi mál svo laus í reipunum eins og yrði, ef ein framkvæmdanefnd ætti að taka eins víðtækar ákvarðanir og Fiskifélagið leggur til, og skilyrðin hlytu að vera þau fyrst og fremst, að aðstaða til eftirlits með veiðunum, hið fiskifræðilega eða vísindalega eftirlit yrði stórbætt frá því, sem nú er, það yrði hægt með auknum skipakosti og mannafla að fylgjast miklu nákvæmar og betur með veiðunum, bæði fiskifræðilega og að því er til sjálfrar löggæslunnar tekur. Þegar þessi mál væru komin í annað og fullkomnara horf en þau eru nú í, gæti vissulega komið til mála að gera hér breytingar á, fækka hinum föstu ákvæðum í l., en hafa hreyfanlegra fyrirkomulag á þessum málum, og fela þá ákveðnum aðilum að framkvæma slík skyndibönn og slíkar ákvarðanir, sem tækju þá yfir takmarkað svæði um takmarkaðan tíma. Af hálfu þeirra, sem telja, að í þessu frv. sé of langt gengið í friðunarátt, hafa komið fram ýmsar aths., sem ég skal ekki fara nákvæmar út í á þessu stigi málsins, en það kann að vera, að tækifæri og tilefni gefist til að ræða þau atriði við 2. umr. þessa máls. Eitt atriði, sem sérstaklega hefur verið gagnrýnt í þessu sambandi, vil ég þó nefna. Það hefur komið fram hjá þeim aðilum, sem standa að útgerð togara eða stórra togskipa, að ekki séu nægar ástæður fyrir því að skipta íslenskum togskipum í þrjá flokka, eins og gert er ráð fyrir, að enn verði skv. þessu frv., þ. e. a. s. þar er um að ræða stærðarmörk svo sem hér segir: Togskip, sem eru 105 smálestir og smærri hafa mest réttindi, þ. e. réttindi næst landi, síðan kemur millistærðin, skip, sem eru 106–350 smálestir, og loks skip yfir 350 smálestir. Ýmsir segja: Það eru engin fullnægjandi rök fyrir því að skipta togskipum á þennan hátt, öll togskip ættu að hafa sama rétt. - Því er til að svara, að ætti að fara út á þessa braut, virðist ljóst, miðað við þann skipakost, sem nú er fyrir hendi, að hagnýting fiskimiða okkar yrði með öðrum og lakari hætti en hægt er að viðhafa með þessari skiptingu, a. m. k. svo lengi sem fiskiskipaflotinn er jafnbreytilegur og skipastærðirnar eins mismunandi og þær eru nú. Ef sett væri í lög skyndilega, að öll togskip ættu að hafa sama rétt og mættu fiska, segjum til að mynda upp að 6 mílum, svo að við tækjum nokkurt meðaltal, þá tel ég, að kippt væri að verulegu leyti og í sumum tilvikum að öllu leyti fótum undan útgerð hinna minni togskipa, þau væru þá í rauninni þegar afskrifuð, þeirra tímabil væri liðið. Ég geri mér ljóst, að með þeim breytingum, sem nú eru að verða á skipakosti landsmanna, hinum myndarlegu skuttogurum af miðlungsstærð og stóru togurunum, koma upp vaxandi erfiðleikar og mikil vandamál fyrir hin smærri skip, sem stunda þessar veiðar. Þau munu eiga í verulegum erfiðleikum með að fá góða sjómenn og í ýmsum rekstrarerfiðleikum vafalaust. En jafnframt yrði tekin sú ákvörðun, að þau hefðu engan frekari rétt til togveiða en hin stærri skipin, þá held ég, að þeirra dagar væru þegar taldir. Ég býst við, að í þessu efni verði sú þróun, sem ekki verður við spornað, að skipin fari stækkandi og verði fullkomnari, enda er sú þróun að ýmsu leyti æskileg. En ég efast um, að við höfum ráð á að flýta þeirri þróun allt of mikið með opinberum ráðstöfunum með því að kippa gersamlega fótunum undan ýmsum þeim hinum minni skipum, sem þó ættu enn um sinn að geta sótt verulegan feng í sjó, ef þau hefðu aðstöðu til. Ég er ekki meiri byltingarseggur, hvorki í þessum efnum né öðrum, en það, að ég tel að hér sé þróun betri en bylting. Herra forseti. Ég skal ekki hafa þessi orð öllu fleiri nú við 1. umr. Eins og hæstv. sjútvrh. gerði grein fyrir, er þetta mál þegar nokkuð rætt. Í fyrsta lagi var það rætt á undirbúningsstigi, áður en frv. var lagt fyrir á síðasta Alþ. Það hefur einnig verið tækifæri til þess að ræða það síðan, bæði við hv. alþm. og aðra, sem þetta mál skiptir sérstaklega. Nú er vissulega orðið það á tímann liðið, þangað til ákvæðin um togveiðar falla úr gildi um næstu áramót, að ekki er aðeins æskilegt, heldur má telja nauðsynlegt, að hv. Alþ. taki nú afstöðu til þessa máls og afgreiði það í einhverri mynd, áður en þingið fer heim í jólaleyfi. Síðustu orð mín að þessu sinni skulu vera þessi: Við verðum að hafa það í huga, sem undirbúningsnefndin reyndi að gera að sínu markmiði, að fara hér meðalveginn, leggja til allverulega friðun, bæði með hliðsjón af því, hversu ýmsir helstu fiskstofnar okkar standa tæpt nú, og einnig með hliðsjón af þeirri nauðsyn, sem það er okkur á alþjóðavettvangi að geta sagt: Við erum friðunarmenn, við erum að færa út okkar fiskveiðilögsögu til þess að hafa vald á því, að fiskstofnarnir verði ekki ofnýttir. - Þetta hvort tveggja fer saman, þannig að það er nauðsyn að hafa þessi friðarsjónarmið í huga, en jafnframt ber vissulega að muna eftir því, að við lifum nú fyrst og fremst á fiskveiðum og hagnýtingarsjónarmiðið, að svo miklu leyti sem hægt er að samrýma það verndunarsjónarmiðunum, á vissulega rétt á sér. Það verður einnig að hafa í huga, að ekki sé með of róttækum ákvörðunum gerðar af opinberri hálfu ráðstafanir, sem kippa að meira eða minna leyti fótunum undan því, að einstök mikilvæg byggðarlög geti þróast með eðlilegum hætti og haft sitt uppihald af því að stunda sjóinn, að svo miklu leyti sem möguleikar eru á, án þess að fiskstofnunum sé stefnt í bráða hættu.