Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég gerði ráð fyrir því, að það yrði framsaga um svo þýðingarmikið mál, það yrði skýrt fyrir okkur efni málsins. Það er bætt við þessa till. hér: „ Ríkisstj. er heimilt, gegn tryggingum, sem hún metur gildar, að veita sjálfskuldarábyrgð fyrir allt að 80% af kaupverði ferjuskips til siglinga milli Akraness og Reykjavíkur.“ Þetta mál hefur ekkert verið rætt og ekkert skýrt. Ég hef fengið upplýsingar um þetta á skotspónum, aðallega frá vini okkar, Guðjóni, sem hefur með þennan skiparekstur að gera og á að hafa töluvert vit á þessu, og Guðjóni líst ekkert á þetta. Við höfum rætt í samgn. um þetta skip, sem gengur á milli Akraness og Reykjavíkur. Satt að segja er ég og hef verið frekar á móti styrk til rekstrar á því skipi. Ég sé ekki annað en þeir hafi betri aðstöðu til þess að fara hér á milli en flestir aðrir landsmenn. Svo er verið að borga 6–7 millj. kr. styrk árlega með þessu skipi. Það er m. ö. o. bara verið að borga vissan hluta af fargjaldi þeirra. Ég sé ekki annað en við í Húnavatnssýslunni verðum að fara fram á það að fá einhvern sérstakan hluta af því, sem við borgum fyrir sætin í bílunum, til þess að létta undir með okkur. Það er alveg sama sanngirni. Nú er gert ráð fyrir að bæta veginn upp eftir. Það er þegar búið að steypa hann upp í Kollafjörð, það er verið að tala um að gera betri leið fyrir Hvalfjörð og jafnvel stytta þá leið eitthvað. Vitanlega er ekki nema á annan klukkutíma verið að renna frá Akranesi. Fyrir þá, sem koma að norðan á bílum og vestan, þá þurfa þeir að fara krók ofan á Akranes, ef úr þessum ferjukaupum verður, basl við að koma bílum í skip og úr skipi, og ég held, að verði meiri tímatöf að því heldur en að renna alla leið. Viðvíkjandi rekstrinum á þessu skipi, þá liggur engin áætlun fyrir af viti, eftir því sem Guðjón segir. Hann segir t, d., að olíueyðslan hafi verið ætluð svipuð og á Akraborg, þó að vélaorkan sé tvöföld. Þessi áætlun er öll út í loftið. Svo segir hann, að þurfi stórlega að breyta hafnarskilyrðum, bæði uppskipunaraðstöðu og framskipunar, til þess hægt sé að nota þetta skip. Það er allt annað með skip milli Vestmannaeyja og meginlandsins, þeir hafa enga möguleika aðra. Svo eru þeir að fá flugvöll á Akranes. Þeir geta ferðast í lofti, og þeir geta ferðast eftir veginum, og er þá nokkur ástæða til þess að fara að kaupa skip fyrir á annað hundrað millj, til þess að flytja bílana þeirra á milli? Nú kæmi okkur þetta ekkert við, ef þeir ætluðu að borga þetta allt saman sjálfir. Það liggur bara alls ekki fyrir. Og fyrst þeir þurftu að fá styrk til þess að reka sína Akraborg, nokkrar millj. á ári, er þá nokkuð óeðlilegt, þótt þeir færu fram á töluvert hærri styrk til þess að reka þetta skip til þess að flytja bílana á milli? Annars er farið að ganga of langt eyðslusemin hjá okkur Íslendingum. Við eyðum um það bil einum milljarði á ári í ferðalög til annarra landa, og svo þykjumst við ekki geta ferðast á milli Akraness og Reykjavíkur nema kaupa ferju, sem getur flutt fólkið og bílana, og hún kostar á annað hundrað millj. kr., að mér skilst, og hver ætli rekstrarkostnaðurinn verði. Þetta er bara að eyða peningum í vitleysu. Við megum gæta þess, þegar verið er að samþykkja hér fjárlög, sem eru hærri en nokkurn tíma hefur áður þekkst. Það er hægt að lækka framlag til verklegra framkvæmda, en það er ekki hægt að gera neinar verulegar breytingar nema með lagabreytingum. Á hverju einasta þingi erum við að samþykkja einhver lög, sem útheimta meiri greiðslur. Það var verið að taka dagheimili barna inn á fjárlög, samþ., lög um það í fyrra. að ég ætla. Nú er 70–80 millj. varið til þess. Þetta er afleiðing af þeirri lagasmíð. Það má deila um, hvort ríkið eigi að greiða þetta eða bæjarfélögin. Er ekki miklu eðlilegra, að hvert bæjarfélag sjái um sín dagheimili, því að það er ekki öll þjóðin, sem nýtur góðs af þessu. Þetta er sérmál bæjarfélaganna að miklu leyti. Það er ekki nóg að tala um, að fjárlög hækki, og deila á það. Við megum ekki samþykkja lög, sem valda því. Eins og ég tók fram áðan, skiptir þetta okkur ekki máli, ef Akranes ætlaði að sjá um þetta. Við vitum, að með Akraborginni eru svo til eingöngu farþegaflutningar. Borgarnes notar t.d. alls ekki Akraborgina, það er allt flutt þaðan á bílum. Hví geta Akurnesingar ekki notað veginn alveg eins og Borgnesingar, miklu skemmri leið? Ég held, að þarna sé verið að gera fjármálalega glópsku. Það má vera, að það hafi verið gert á fleiri sviðum, það sé búið að kaupa of mörg fiskiskip o. s. frv. En hitt gefur auga leið, að fiskiskipin skapa þó verðmæti, og þó að þau séu e. t. v. rekin með halla, þá getur það verið til hagnaðar fyrir þjóðarheildina og viðkomandi bæjarfélag, að skipið sé rekið. En þetta skapar aðeins eyðslu, því að tímasparnaðurinn er ákaflega lítill. Ég vildi heldur fara með minn bíl eftir veginum en hætta á í misjöfnum veðrum að fara með hann út í skip. Það gæti verið, að hann skemmdist þar. Mér þætti vissara að aka honum sjálfur hér á milli. Annars er það náttúrlega mál Akurnesinga. Við verðum að bera ábyrgð á okkar gerðum, og þó að enginn annar greiði atkv. á móti þessu, þá ætla ég að gera það. Ég ætla ekki að samþykkja svona vitleysu. Svo liggur ekkert fyrir um, hvort skipið er hentugt eða ekki. Hví eru Norðmenn að selja skipið? Guðjón forstjóri Ríkisskips er ákaflega krítískur út í þetta. Náttúrlega er hann ekki alvitur, það er fjarri því. En ég held að þarna sé ekki sérstök ráðdeild á ferðinni. Ég get ekki séð, hvað óskaplega Akurnesingum liggur á að ferðast til Reykjavíkur meira en öðrum mönnum. Geta ekki Keflvíkingar og Hafnfirðingar farið að finna upp á því að vilja ferðast hér á einhverri lystisnekkju á milli og láta borga hluta af kosnaðinum? Það eiga engir hægara með að fara hér á milli en Akurnesingar. Það lagaðist reksturinn á Akraborginni í fyrra. Ég fór upp í rn, tvisvar eða þrisvar og talaði bæði við starfsmenn rn, og Hannibal Valdimarsson um, hvað væri vitlaust að hafa fargjöldin svona lág og greiða jafnmikið með bátnum og gert var. Það varð til þess, að hann hækkaði fargjöldin um 50%, svo að hann bar sig nú betur. Annars hefði orðið að stórhækka framlögin til hans. Það hefðu orðið 10 millj. á ári, ef ekki hefðu verið hækkuð fargjöldin. Má vera, að það hefði átt að hækka þau enn meir. En það liggur ekkert fyrir um, að þetta skip muni bera sig. Þessu er blandað saman við ábyrgð fyrir fiskiskip. Ég held, að ríkisstj. ákveði alla hluti og við séum að verða afgreiðslustofnun fyrir ríkisstj. Það má mikið vera, ef ekki er búið að kaupa þetta skip. Ég fullyrði ekkert um það, en mér hefur skilist, að það sé nokkurn veginn afgert. Það var hér stór ábyrgðarheimild á ferðinni um daginn. Nú er hér önnur. Það er komið og óskað eftir ábyrgð hjá okkur, þegar búið er að gera hlutina. Við erum bara að verða eins og afgreiðslustofnun, og við eigum að greiða atkv. með öllu, hvað vitlaust sem það er. Við skulum fara að athuga, hvað er verið að gera. Það má ekki minna vera en okkur sé tilkynnt í tíma, það sé ekki búið að afgera hlutina, þegar við eigum að samþykkja þá, þannig að ég ætla ekkert að vera að greiða atkv. með þessu og mitt álit er, að þetta sé tóm vitleysa og alveg ástæðulaust. Það eru miklu meiri vandamál, sem kalla að á öðrum stöðum á landinu. Ég ætla ekki að bera neinn fyrir því með nöfnum, mér var sagt það í fyrra, að Akurnesingar væru aðallega að fara hingað til að horfa á íþróttir og færu þá í stórhópum á skipinu og hefðu það huggulegt. Ég sé ekki, að það sé nokkur meiri ástæða til þess að fara að borga fyrir Akurnesinga, ef þeir ætla að fara að horfa á einhverjar íþróttir, heldur en fyrir aðra landsmenn, það sé alveg ástæðulaust. Þeir geta ferðast á sinn kostnað, alveg eins og þeim sýnist. En að fara að borga með slíku, til þess sé ég enga ástæðu. Akraborgin er e. t. v. ekki sérstaklega hentugt farartæki. En það hafa verið smámunir að styðja við bakið á þeim rekstri í samanburði við það, sem verður með þetta skip. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta meir, en við skulum gæta að því hér á Alþ. að vera ekki alltaf að samþykkja eitthvað, sem verður til þess að stórauka ríkisútgjöldin. Ætli það verði ekki heldur seint, sem þeir borga allan stofnkostnaðinn, Akurnesingar? Þeir eru þá eitthvað rausnarlegri en þeir voru með Akraborgina. Það var hér mál fyrir tveimur eða þremar dögum, sem forsrh. flutti, það var um umboðsmann Alþingis. Það er nú þannig, að ef einhver heyrir einhverja vitleysu í nágrannalöndum okkar þá hleypur einhver þm. til og kemur með þáltill. um, að við eigum nú að fara að hafa það eins. Það hörmulega skeði, að það var nú vinur minn, Pétur Sigurðsson, sem með þáltill. fyrir einu eða tveimur árum um að búa til þennan umboðsmann. Þetta er ein vitleysan. Er því að Danir, Svíar og Norðmenn hafi einhvern umboðsmann, þá eigum við, 200 þús. hræður, líka að fara að hafa umboðsmann. Forsrh. var það vitur, því að hann er vitur, sem betur fer, að hann óskaði eftir því, að þessu væri ekkert hraðað, sem ég skildi þannig, að hann óskaði helst eftir því, að þetta yrði ekkert samþykkt. En af hlýðni við þessa vitleysisþál. hefur ríkisstj. samt komið með þetta. Ég vona, að það verði svæft, eins og mér skildist, að forsrh. óskaði eftir. Við megum gæta þess að vera ekki alltaf að samþykkja einhverja vitleysu, koma svo, þegar afleiðingarnar eru komnar af þessum samþykktum okkar, og rífast út af því, að fjárl. séu of há, því að það er ekki hægt að skamma fjmrh, eða ríkisstj. fyrir það, þó að hún fari eftir þeim lögum, sem við erum búnir að samþykkja. Ég hef ekki fengið miklar upplýsingar um þetta skip, en mér líst ekkert á þennan rekstur, og ég held, að það verði ekki til þess að lækka fjárl. að kaupa þessa ferju.



Herra forseti. Þetta frv., sem liggur hér fyrir um heimild fyrir ríkisstj. að veita sjálfskuldarábyrgð á lánum til kaupa á 10 fiskiskipum yfir 300 lestir, eins og það hélt upprunalega, var lagt fyrir Ed., og mun sá háttur hafa verið hafður á, að frv. hafi verið rætt innan þingflokkanna og samkomulag fengist um afgreiðslu þess máls. Ég ætla því ekki að gera upphaflega frv. að umræðuefni, vegna þess að maður lítur á það sem afgreitt mál með samþykki þingflokkanna, að þetta frv. fari í gegn. Hitt finnst mér skjóta skökku við, þegar það er farið að endurtaka sig hvað eftir annað, að þegar frv. eru komin til n., þá er ríkisstj. eða einstakir ráðh. að gera á þeim stórvægilegar breytingar og læða inn í frv. algerlega óskyldum málum, sem engan veginn eiga þar heima. Það er aðeins eitt, sem er skylt með upprunalega frv, og þeirri till., sem fjh.- og viðskn. Ed. tekur inn, að ríkisábyrgðin er 80%. Annað er ekkert skylt með þessu. Ég hefði talið, að þetta mál hefði átt að flytja í sérstöku, sjálfstæðu frv. um það að heimila ríkisstj. að ábyrgjast 80% af kaupverði ferjuskips til siglinga milli Akraness og Reykjavíkur, en það eigi engan veginn heima sambandi við sjálfskuldarábyrgð á lánum til kaupa á 10 fiskiskipum yfir 300 lestir. Mér finnst það vera regluleg grautargerð í lagasmíð, sem verið er með þessum hætti að taka upp. Þá vil ég einnig segja, að þegar þetta mál kemur hér fyrir til 1. umr. í hv. þd., þá á málið að fara umræðulaust og algerlega skýringalaust til n., vegna þess að það fylgir því enginn ráðh. úr hlaði. Hvað er það, sem hefur komið fyrir, að ráðh, eða ríkisstj., sem óskar eftir því við fjh.- og viðskn. Ed., að hún geri breytingu á frv., gefi enga skýringu, þegar málið kemur hér fyrir til 1. umr. í hv. þd.? Er þetta svona smávægileg upphæð, sem um er að ræða, að það taki því ekki, að ríkisstj. finnst, að mæla fyrir frv., skýra frá því, hvaða rök liggja á bak við þessa ósk, hvað er hér um að ræða, hvað þetta skip kostar, hvaða rekstraráætlanir liggja fyrir. Það er mjög brýn þörf á því í framhaldi af þessari till. að vita, hvort ríkið ætlar að greiða 75% af stofnkostnaði við þá breytingu, sem verður óhjákvæmilega að gera á afgreiðslu skipsins á báðum stöðum, í Reykjavík og á Akranesi, Reykjavíkurborg ætlar að standa ein undir breytingum og hafnarkostnaði hér í Reykjavík. Liggur þetta fyrir, eða liggur þetta ekki fyrir? Hvað hugsa menn sér í þessu sambandi? Ætlar Akraneskaupstaður að leggja fram alla breytinguna í sambandi við hafnirnar, eða er til þess ætlast, að ríkissjóður greiði 75%. Þá komum við aftur að því sama, að fjölmargar hafnir á landinu bíða eftir framkvæmdum og verða að bíða nokkur ár eftir nauðsynlegustu framkvæmdum. Er því ástæða til og brýn nauðsyn á því að taka þessa framkvæmd inn, og á að taka hana inn á framkvæmdaáætlunina á næsta ári eða á að taka lán til þeirra framkvæmda á þessu ári eða á skipið ekki að fá, þegar það kemur, aðstöðu til afgreiðslu, þannig að aka megi bílum um borð og í land úr þessari ferju á báðum stöðum. Ég tel það skyldu þeirra, sem að þessari till. standa, að skýra þetta fyrir hv. þd., um leið og frv. kemur hér til umr. og áður en það fer til n. Ég veit, að n. getur eðlilega spurt um það. En það er vani og góður vani og talin skylda, að flm. fylgi frv. sínum úr hlaði. Flm. geta ekki, ef þeir eru þm., fylgt frv. sínum úr hlaði nema í þeirri d., sem þeir eiga sæti í og flytja frv. í, en ríkisstj. eða ráðh. geta gefið skýringar í báðum d. Og ég spyr: Hvernig stendur á því, að engin skýring er gefin? Hvernig stendur á því, að það er lætt till. inn í frv. um óskylt efni? Svo þegar það kemur hingað til Nd., þá þegir öll ríkisstj. og segir ekki eitt einasta orð. Það er loksins, að einum stjórnarþm. blöskrar þessi vinnubrögð að hann biður um orðið, annars væri frv. komið til n. Ég vil óska þess, að hæstv. forseti kalli á aðstandendur þessarar till. og þeir gefi skýringu, hvernig stendur á henni, og færi fram rök fyrir þessu máli.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson) : Herra forseti. Þetta frv. hefur þegar hlotið samþ. í Ed. Alþ., og þar virðist ekki vera neinn ágreiningur um efnisatriði þess. Frv. var samið í heilbr: og trmrn. á s. l. sumri. Aðalástæðan fyrir því, að talið var nauðsynlegt að endurskoða hjúkrunarlögin frá 1962, var sú, að í eldri lög var talið vanta ákvæði um sérnám í hjúkrun og viðurkenningu á slíku sérnámi. Allmargar hjúkrunarkonur hafa farið utan og lagt stund á kennslufræði, spítalastjórn, heilsuvernd og geðhjúkrunarfræði, en í þessum greinum öllum er engin kennsla hér á landi. Þetta er yfirleitt 1–2 ára nám, og hafa hjúkrunarkonurnar flestar stundað það annars staðar á Norðurlöndum og einnig í Bretlandi. Aftur á móti hafa stærstu sjúkrahúsin hérlendis boðið upp á sérnám í röntgenfræðum, svæfingafræðum og hjúkrun á skurðdeildum. Það nám þyrfti að auka og samræma og bæta síðan við fleiri sérgreinum innan hjúkrunar. Má þar nefna hjúkrun á barnadeildum, lyflækninga- og handlækningadeildum. Nauðsynlegt er að gera ákveðnar kröfur um námsefni og námstíma allra þessara hópa og veita þeim viðurkenningu að námi loknu. Þá þykir rétt, að hjúkrunarleyfi séu veitt af rn. Nú eru hjúkrunarskólarnir orðnir tveir og auk þeirra komin námsbraut í hjúkrunarfræðum við Háskóla Íslands. Þarna þarf því að koma til samræming við leyfisveitingu til annarra heilbrigðisstétta. Sérstök n., þar sem heilbrrn. á að eiga einn fulltrúa, menntmrn. annan og Hjúkrunarfélag Íslands þann þriðja, á að fjalla um hjúkrunarleyfi samkv. frv. Sú n. mun einnig fjalla um viðurkenningu á sérnámi hjúkrunarkvenna, og getur Hjúkrunarfélagið nefnt tvær sérfróðar hjúkrunarkonur, sem vinna með n. hverju sinni, t. d. heilsuverndarhjúkrunarkonur, röntgenhjúkrunarkonur o. s. frv. Þetta er meginefnið í þessu litla frv., sem ég vona, að hljóti eins góðar undirtektir hér í Nd. og það hefur fengið í Ed. Ég legg svo til. herra forseti, að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Ég get tekið undir það með tveimur ræðumönnum, sem talað hafa í þessu máli, að það er að sjálfsögðu æskilegt, að hæstv. ráðh. hafi framsögu fyrir því og skýri það á venjulegan hátt, og vona ég, að hann hafi tíma til, þó að hann hafi um önnur stórmál að hugsa í dag. Þeir tveir hv. þm., sem talað hafa, hafa sérstaklega gagnrýnt það atriði, sem bæst hefur inn í frv. varðandi ábyrgð á ferju, sem Akurnesingar eru að kaupa til siglinga milli Akraness og Reykjavíkur. Um hv. 3. þm. Norðurl. v. vil ég aðeins segja, að hann er viðurkenndur bæði sem vitrastur og snjallastur okkar hér í þinginu að mörgu leyti, svo að þeirra hluta vegna þykir okkur vænt um hann, og okkur yfirsést það, að hann er undir niðri einn af harðari íhaldsmönnum þessarar samkomu, þó að hann sýni það ekki nema öðru hverju, en það kom vel í ljós í viðhorfum hans til þessa máls, sem eru ekki ný, því að hann hefur árum saman í samgn. barist á móti stærri flóabátum landsins, þeim, sem þjónað hafa því, sem kalla mætti þéttbýli. Um hv. 2. þm. Vestf. er það að segja, að mér finnst það koma úr hörðustu átt frá flóabátsforstjóra, duglegum og virðulegum, sem rekur ágætt skip með góðum árangri vestur á landi, ef hann telur nauðsynlegt fyrir sig að reka hornin í þá viðleitni Akurnesinga, sem fram kemur í þessu máli. Mér finnst ekkert óeðlilegt við það, þó að tvö ríkisábyrgðamál séu höfð í sama frv. Það er til nokkuð, sem heitir bandormur, og er gömul starfsaðferð, sem Alþ. grípur til, þegar því þykir það henta að setja jafnvel miklu óskyldari mál saman heldur en þessi. Ég tel því, að það séu mjög eðlileg vinnubrögð, að ríkisábyrgðir, jafnvel þó að hluti þeirra sé um fiskiskip og annar hluti um flóabáta, séu í einu og sama frv., og ekkert við það að athuga, þó að fleiri atriðum sé bætt inn í frv. á leið þess í gegnum Alþ. Einmitt vegna þess, að unnt er að bæta við efni frv., gerir stjórnarskráin ráð fyrir, að þau fari í gegnum a. m. k. sex umr. Í samgöngumálum ríkir það viðhorf hjá öllum landsmönnum, að þeir óska eftir því að fá eins greiðar samgöngur við aðra staði og þeir geta fengið. Þeim er ekki nóg, að það sé fær vegur, ef það er augljós önnur leið, sem gæti flýtt enn fyrir þessum samgöngum. Þess vegna eru um allt land uppí óskir um það að leggja nýja vegi, sem eru styttri en eldri vegir, og brúa ár, þegar það styttir leiðir milli tveggja staða, og jafnvel að brúa firði. Um það eru hugmyndir víða um land, þó að það hafi ekki nema einn verið brúaður enn þá, þegar slík samgöngubót getur orðið til þess að stytta verulega leið á milli tveggja staða. Það má tala af léttúð um það, að Hafnfirðingar og Keflvíkingar kunni að fá einhverjar flugur um það, að þeir þurfi lystisnekkju. En af hverju fengu þeir þennan ágæta veg, sem þeir fengu suður eftir? Var ekki fær vegur áður og rétt klukkutíma ferð frá Keflavík til Reykjavíkur? Hún var ekki ófær, hún var farin af þúsundum bifreiða á hverjum degi, svo að samkv. þessum röksemdum ættu menn að segja, að það sé alger óþarfi að vera að leggja þessa nýju vegi hér um nágrennið, til Keflavíkur, til Selfoss. Af hverju þurftum við að leggja þennan veg, sem er kominn til Selfoss? Var ekki fært áður, jafnvel á köflum á hluta leiðarinnar eftir fleiri en einni leið? Það, sem hér er um að ræða, er, að ferjan, sem hefur siglt á milli Akraness og Reykjavíkur, er að verða úrelt, það þarf að kosta mikið upp á hana innan skamms, ef skipið verður ekki endurnýjað, oft ekki ætti að þurfa að segja Íslendingum, að skip þarf að endurnýja á vissum aldri. Þetta nýja skip, sem Akurnesingar hafa keypt, á að geta siglt á milli staðanna á 3/4 úr klst., en það er rösklega ekið á milli þessara staða á 1½–2 klst. eftir árstíðum og færð, svo að það er um að ræða þarna klukkutíma styttingu á þessari leið. Vilji hv. þm. reikna út, hvað klukkutíma sparnaður á jafnfjölfarinni leið þýðir í sparnaði á eldsneyti og ökutækjum og öðru slíku, þá er það reikningsdæmi, sem ég er óhræddur við, að verði skoðað. Þó að einn þm. snúist öndverður gegn þessu máli og hafi barist á móti siglingum milli Akraness og Reykjavíkur í mörg ár í samgn. og annar sé að malda í móinn, sennilega til að reyna að koma höggi á ráðh., - ég held, að honum sé ekki alvara um neina andstöðu gegn flóabátum, - þá vil ég benda þeim á, að farþegafjöldi á þessari leið, milli Reykjavíkur og Akraness, er kominn upp í rúm 60 þús., svo að ég tel, að það standi hér 60 þús. atkv. á móti 1 og kannske 1½. Þetta er talandi tákn. Vegurinn er þarna og það tekur þennan tíma, sem ég sagði, að komast á milli, en samt sem áður er farþegatalan komin upp í rúmlega 60 þús. Gamla skipið hefur mjög lélega aðstöðu til þess að flytja bíla og getur ekki haft þá nema þar, sem sjór getur slest á þá, og það er alls engin prófraun á það, hvort menn mundu vilja fara með bíla sína hér á milli. Það er líka eins og hver önnur léttúð að vera að ásaka Akurnesinga um það, að þeir ætli að íþyngja ríkissjóði stórkostlega með kaupum og rekstri þessa skips bara til að geta komist á kappleiki eða aðrar skemmtanir hér í Reykjavík. Þetta er eins og hver annar þvættingur. Akranes er sveitarfélag með dálítið á fimmta þús. íbúa. Þróun þessa sveitarfélags hefur um langt árabil verið erfið og allt að því óhagstæð, sérstaklega vegna þess, að brottflutningar frá Akranesi og hingað á Reykjavíkursvæðið hafa verið svo miklir, að bærinn hefur ekki haldið eðlilegri fjölgun, fyrr en þá kannske síðustu 1–2 árin, að þetta hefur örlítið batnað. Þarna er því um að ræða bæ, sem er að berjast við það að halda byggðinni við, halda uppi atvinnuvegum og þjónustu, þannig að fólk vilji vera þar og þar verði álíka mikil fjölgun og er að meðaltali í landinu öllu, svo að við göngum ekki lengra. Við vitum, að það hefur mjög mikil áhrif á allt athafna- og félagslíf í byggðarlögum að vera í nágrenni við þéttbýli. Þetta þekkja menn á Suðurnesjum, þetta þekkja menn fyrir austan fjall og líka uppi á Akranesi. Og við vitum, að iðnaður ýmiss konar og þjónustuframleiðsla, sem reynt er að koma þarna upp til að veita fólki atvinnu, byggist að verulegu leyti á þessu nábýli. Það skiptir miklu máli fyrir þessar byggðir að geta haft greiðar samgöngur við þéttbýlissvæði hér, bæði til aðfanga og til að selja framleiðslu sína og margs annars. Við getum borið saman þróun Keflavíkur og þróun Akraness. Vöxtur Keflavíkur hefur verið miklu meiri á síðari árum, miklu meiri og örari, jafnvel þó að við tökum augljós áhrif frá flugvellinum og drögum þau frá. Og Keflavík er núna komin með töluvert á sjötta þús. íbúa, meðan Akranes hefur staðið í stað með liðlega 4 þús. Ég leyfi mér að fullyrða, að munurinn á samgöngum við þéttbýlið hér í Reykjavík og nágrannabæjum er það, sem mestu veldur um, hvað vöxtur Akraness hefur verið miklu minni. Ástæður fyrir því, að Akurnesingar vilja leggja eitthvað í sölurnar til að fá góðar samgöngur, eru því augljósar. Á þeim byggist tilvera bæjarfélagsins, atvinnulíf þar, möguleikar á að koma upp iðnaði og öðrum fyrirtækjum á öllum sviðum og á félagslífi á staðnum. Ég hygg, að veruleg bót að samgöngum milli þessara staða mundi t. d. draga verulega úr fólksflutningum frá Akranessvæðinu og hingað til Reykjavíkur, og mundi það sjálfsagt reynast verða töluverður sparnaður. Ég held því, að menn megi ekki verða svo forstokkaðir íhaldsmenn að amast við því, að það sigli skip á þessari leið. Það er ekki að bera saman við Borgarnes. Siglingar þangað lögðust niður vegna þess, hvað siglingar eru örðugar á Borgarfirði sjálfum, fjörðurinn skerjóttur. Þær reyndust svo óhagstæðar, að Borgnesingar tóku sjálfir ákvörðun um að hætta þeim, því að til skamms tíma hafa þeir verið sterkasta aflið í Skallagrími h/f, sem á Akraborgina. Þeir tóku sjálfir ákvörðun um, að ekki væri gerlegt að láta hana sigla alla leið til Borgarness. Hv. 2. þm. Vestf. spurði, hver ætti að bera hafnarkostnaðinn í sambandi við þetta og hvort það ætti að setja hann inn í framkvæmdaáætlun. Það er mjög eðlilegt, að hann spyrji. En ég verð að upplýsa minn ágæta félaga um það, að samkv. íslenskum lögum eru ferjubryggjur hluti af vegum. Það eru ákvæði í vegalögum um það, hvernig fara á eða má með byggingu á ferjubryggjum. Það mun því reyna á það eftir frekari athugun, hvort þetta mál heyrir þar til eða til eiginlegra hafnamála. Um þetta er mér ekki kunnugt, að nein endanleg niðurstaða hafi fengist enn. En það segja þeir, sem standa að kaupum þessa skips á Akranesi, að sá kostnaður eigi ekki að verða svo mikill í samanburði við kostnað við skipið, að það geti ráðið úrslitum. Og skipið mundi ekki verða talin óviðráðanleg eða stórbrotin fjárfesting, ef um fiskiskip væri að ræða, þannig að menn geti talað um 120–130 millj. sem stórfelldar upphæðir, þegar um eitt er að ræða, en blási á þetta eins og smámuni, þegar um annað er að ræða. Ég tel að það sé þröngsýni að berjast gegn því, að það verði haldið uppi eðlilegum samgöngum á þessari leið. Hvalfjarðarvegurinn þjónar ekki bara Akranesi, hann þjónar öllu landinu. Hann þjónar miklu meira öðrum hlutum Vesturlands, Vestfjörðum, Norðurlandi öllu, og jafnvel mætir maður þar bílum, sem eru að flytja vörur alla leið austur á firði. Og það er engin frágangssök, þó að slíkt skip sé rekið við hliðina á þeim vegi, þegar um er að ræða jafnfjölmennt byggðarlag og Akranes er. En þess má geta, að í vegakerfinu er Akranes allt að því eins og eyja. Það er ekki mín hugmynd að gera þar samanburð, það gerði einn af þm. Alþb. hér fyrir tveimur árum, ef ég man rétt, benti á þá staðreynd. Vegakerfið liggur þannig, og er alllangur akstur frá aðalveginum norður út á Akranes. Þó að Akurnesingar vilji bæði vegna eigin byggðarlags og til þess að reyna að tengja það frekar í samgöngukerfi landsins halda uppi samgöngum á þessari leið, finnst mér ekkert eðlilegra og við getum alveg eins veitt því hvern þann stuðning, sem Alþ. telur á hverjum tíma eðlilegan, ef til þess kemur, eins og við getum stutt samgöngur á flóabátum um allt land. Flóabátarnir okkar hafa tekið á sig ýmsar myndir í seinni tíð. Flóabátastyrkirnir eru nú veittir til snjóbíla, þeir hafa verið veittir til flugvéla og til samgangna af ýmsu öðru tagi. En öll hafa verkefnin haft það sameiginlegt, að þetta eru samgönguverkefni, sem eru sérstæð og ástæða til þess að veita stuðning til að halda þeim uppi. Þetta á við Djúpbátinn, og þetta á við marga aðra flóabáta í kringum allt land. Við þurfum ekki að undrast það, þó að lausn á samgönguvandamálum af þessu tagi og rekstur flóabáta sé ekki gróðafyrirtæki eða standi ekki undir sér, ég held, að það sé ekkert land í víðri veröld, þar sem því er að heilsa, nema kannske rétt á einni og einni leið. Ég vil því vænta þess, að menn láti af þessum afturhaldsfjandskap við Akurnesinga og sýni þeim sama tillit og sama skilning og menn sýna öðrum byggðarlögum og vandamálum þeirra og afgreiði þetta frv. eins og það kemur frá Ed.



Herra forseti. Út af því umtali, sem mér virðist hafa orðið hér í hv. d. vegna fjarveru minnar, þá þykist ég muna það, að á þeirri dagskrá, sem ég fékk í morgun, var þetta ekki fyrsta málið. Í öðru lagi átti ég að hafa framsögu fyrir tveim fyrstu málunum í hv. Ed., svo að það hefði orðið að vera einhvers staðar brotalöm á stöðu minni í sambandi við þau mál, sem ég átti að tala fyrir. Hygg ég, að það sé ekki ný bóla, að slíkt hafi hent ráðh., auk þess sem ég þurfti að sinna mjög áríðandi erindi, er ég átti við menn hér innanhúss. Ég held, að það sé orðin helst til mikil tilfinningasemi hjá mönnum, ef ekki má koma þessum tveim málum, sem hér eru á ferðinni, fyrir á sama þskj. Það skil ég ekki, því að hér skilst mér vera um skyld mál að ræða. Auk þess eru greinarnar tvær, og við 2, umr, verða greidd atkv. grein fyrir grein, og geta því hv. þm. valið og hafnað eftir vilja sínum. En í sambandi við þetta Akranesmál vil ég geta þess, að það er til orðið, eftir að frá hinu málinu var gengið, og það er til orðið vegna þess, að það skip, sem Akurnesingar hafa til flóabátafera á milli Reykjavíkur og Akraness, er orðið gamalt og komið að því, að þeir verði að fara að setja það í dýra klössun, ef þeir eiga að halda skipinu áfram. Þess vegna er um að ræða, hvort á að halda þessari samgöngubót áfram á milli Akraness og Reykjavíkur eða fella hana niður. Eins og hv. síðasti ræðumaður benti á hér áðan, hefur það sýnt sig, að þrátt fyrir það að vegakerfið hafi batnað, hefur ásóknin á flutninga með Akraborginni stórkostlega aukist. Hún mun verða meiri á yfirstandandi ári en á nokkru ári fyrr og það verulega miklu meiri. Um eða yfir 60 þús. farþegar munu fara með skipinu. Og ásóknin í að flytja bíla með Akraborginni hefur sífellt farið vaxandi. Hún er hins vegar þannig byggð, að hún rúmar ekki nema 4 bíla á þiljum. Verða þeir allir að vera ofanþilja, og gerir það þeim, sem bílana eiga, mikil óþægindi og þeir óttast um skemmdir þar af leiðandi. Annað atriði hefur einnig komið inn í þetta mál, sem verkar mikið í sambandi við það, og það er, að milli Reykjavíkur og Akraness er flutt með sérstakri ferju mikið af lausu sementi. Þessi ferja er nú dæmd ónýt, svo að ekki verður hjá því komist, að hana verður að endurnýja með einhverjum hætti. Er talið af þeim mönnum, sem hafa kunnáttu til að bera, að það sé hægt að sameina í þessu skipi flutninga á sementi og flutninga á fólki og hægt að flytja um 300 lestir með skipinu hér daglega á milli. Með þessu móti er gert ráð fyrir, að hægt sé að sameina tvö veigamikil atriði í samgöngu- og atvinnusögu Akraness. Það er því ekki að ófyrirsynju, að stjórn Skallagríms fór að athuga þetta mál í alvöru. Auk þess sem Akurnesingar eru í stjórn Skallagríms, eru þar einnig Borgnesingar og bóndi ofan úr Borgarfjarðarhéraði, því að eigendur að Skallagrími eru Mýra- og Borgarfjarðarsýsla og Akraneskaupstaður. Það var samdóma álit allra þessara aðila og aðalfundarins í vor, þar sem ég hygg, að meiri hlutinn hafi verið bændur, a. m. k. verulegur hlutur oddvita úr hreppunum, að freista skyldi þess að endurnýja þetta skip. Þetta norska skip, sem þeir eiga kost á að kaupa, mun kosta um 120 millj. kr. Það hefur möguleika til þess að flytja marga farþega, og það hefur einnig möguleika til að flytja marga bíla. Þess vegna er að dómi þeirra, sem um það hafa fjallað, mikið framfaramál fyrir Akraneskaupstað. Það spillir síst af öllu, þó að áhugamenn um knattspyrnu ferðist bæði til Akraness og frá Akranesi með þessari ferju. Akurnesingar hafa, sem kunnugt er, lengi vel verið forustumenn í knattspyrnumálum, sér til sóma, og það spillir ekki, að þeir njóti þess að eiga auðvelt með að komast hér á milli á kappleiki. En staðreyndin er þessi, að þrátt fyrir veginn sækir fólk mikið í þessar ferðir, enda eru þær mjög hentugar. Það er einnig talið, að rekstrarkostnaður á þessu skipi eigi ekki að verða óhagstæðari en á því, sem nú er, nema síður sé, vegna þess hvað það skip er orðið gamalt og illa farið. Ég held því, að þegar hv. alþm. skoða þetta mál með raunsæi, muni þeir sannfærast um, að það er réttmætt. Ég get svo sem bætt því við til athugunar fyrir hv. þm., að nú í gær barst erindi frá Vestmanneyingum um að koma inn í þetta frv. einnig Vestmannaeyjaskip, en þeir eru um þessar mundir að vinna að því að stofna fyrirtæki úti í Vestmannaeyjum, sem bæjarstjórnin gengst fyrir, um skip, sem yrði flutningaskip milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar. Þess vegna held ég, að í sambandi við þetta mál verði þessi Akranesferja ekki það eina, sem maður kann að syndga upp á náðina, heldur eigi önnur eftir að bætast þar við. Ég vil að lokum segja það, án þess að ég sé að lengja mál mitt, að hér er um mál að ræða, sem ég held, að sé ekki neinn glannaskapur í sambandi við, heldur réttmætt sem samgöngubót á milli Akraness og Reykjavíkur og leysir um leið þann þáttinn að flytja sementið hingað á markaðinn, sem er ekki lítill þáttur í starfsemi þessa skips. Ég held, að þegar hv. alþm. hafa fengið að vita um það líka, muni skoðanir þeirra breytast frá því, sem þeir hafa kannske ályktað við fljótan lestur málsins.



Að gefnu tilefni vil ég vekja á því athygli, að í sambandi við dagskrá, sem útbýtt var fyrir fund, höfðu orðið þau mistök, að þar átti fyrsta málið alls ekki að vera, launaskattur, sem hafði verið vísað til n. Þess vegna var útbýtt nýrri dagskrá, þar sem þetta mál, sem nú er til umr., er fyrsta mál, og það er, sú dagskrá, sem gildir. Það eru 12 mál á þeirri dagskrá, sem gildir fyrir þennan fund, og sjálfskuldarábyrgð á lánum er fyrsta mál á dagskránni. Þetta vænti ég, að hv. þdm. athugi. Að öðru leyti vil ég aðeins segja það, að mér láðist að athuga það, þegar ég tók þetta mál fyrir, að hæstv. fjmrh. var þá tepptur í umr. í Ed., svo að það er mér að kenna, að hann var ekki hér viðstaddur, þegar málið var tekið fyrir.



Herra forseti. Þegar frv. þetta kom til umr, hér í hv. d. áðan, leit út fyrir, að það væri mjög umkomulaust, þar sem enginn var viðstaddur til að mæla fyrir því. Nú hefur mjög úr þessu ræst, þar sem tekið hafa til máls eigi færri en þrír hv. alþm. og einn hæstv. ráðh. Ég þarf því ekki að fara um það mörgum orðum. Frv. þetta er í raun og veru í tvennu lagi. Það varðar tug fiskiskipa og eitt ferjuskip. Að vísu benti hv. 2. þm. Vestf. á, að óeðlilegt væri að hafa þessar umsóknir báðar í einu og sama frv., og kann að vera nokkuð til í því, einkum þegar viðbót er skotið inn í frv., sem komin er til n. Þá vill það oft vera heldur villugjarnara fyrir menn, sem ætla að fylgjast með málum, að átta sig á þeim til fulls og fylgjast með þeim Að því er fiskiskipin varðar, er mér kunnugt um, að þar eiga hlut að máli nokkrir af allra bestu aflamönnum landsins, - menn, sem í raun og veru eiga að geta skipt um skip eða fengið nýtt skip, þegar þeim hentar, þar sem á hinn bóginn er vafasamt, að hver og einn geti komist yfir skip, hvernig sem á stendur. Að því er ferjuskipið varðar milli Akraness og Reykjavíkur, þá hafa sem kunnugt er lengi verið skipaferðir og fólksflutningar á þessari leið, og verður því ekki breytt né heldur því, að á þessari leið verða að sjálfsögðu fólksflutningar og almennir flutningar í framtíðinni. Það er svo, að Akraborgin, sem haldið hefur uppi þessum ferðum undanfarin ár, er orðin mjög óhentug og úr sér gengin, þannig að fullkomin ástæða er til þess að endurnýja farkost á þessari leið. Um það þarf ekki að deila. Um hitt atriðið, hvort hér sé um hentugt skip að ræða, skal ég ekki fyllilega dæma. Þetta er myndarlegt skip, sem Skagamenn hafa fest auga á, og vonandi mun það reynast hið besta. Ég treysti mér ekki til að dæma um, hvort það er að öllu leyti hagkvæmt. Úr því verður reynslan að skera og reynslan ein. Ég sé því ekki annað en að full ástæða sé til þess að styðja þetta frv., að því er báða þessa þætti varðar. Hins vegar skil ég mætavel áhyggjur hv. 3. þm. Norðurl. v. Við erum um þessar mundir að starfi í samvinnunefnd samgöngumála, þar sem hann er formaður og hefur verið formaður mörg undanfarin ár. Og eins og allir góðir formenn verður hann að sjálfsögðu að sjá báti sínum borgið. Það eru allar tölur á uppleið, svo að ekki er nein ástæða til að ætla annað en að styrkir til flóabáta og annarra slíkra ferða hækki eins og allt annað í þeim fjárl., sem nú er verið að afgreiða. En á hitt vil ég benda, að þó að stundum hafi verið deilt allhressilega í samvinnunefnd samgöngumála, þá hafa lokin alltaf orðið þau, að allt hefur endað í besta bróðerni, og það er ekki síst fyrir tilstuðlan okkar ágæta formanns.



Herra forseti. Ég var óviðbúinn áðan að tala, hélt ekki, að þetta mál yrði tekið svona fljótt. Ég verð eiginlega að biðja d. afsökunar á, hvað ég talaði illa áðan, en ég vona, að þetta fari nú að lagast, því að maður liðkast alltaf. Ég bjóst við framsöguræðu, að málið yrði skýrt og upplýsingar kæmu fram um þennan álitlega rekstur, og þá var ákaflega auðvelt að ræða það. En það var ákaflega óþægileg aðstaða, sem ég hafði áðan af þessari ástæðu. En nú eru þrír menn búnir að tala um þetta. Það hefur ekki komið fram nein rekstraráætlun af viti og yfirleitt lítið minnst á hagnýta hluti, þetta eru mælskir menn, en ekki mjög vanir miklum rekstri, nema þá þjóðarrekstri. Hv. 8. landsk. þm. er með okkar bestu ræðumönnum og ákaflega mjúkmáli og lipur ræðumaður, en ég veit ekki, hvort hann hefur sett sig inn í þetta mál frá hagnýtu sjónarmiði. Hann hefur rekið alþýðublað, en ég hygg, að hann hafi aldrei fengist neitt við að reka skip. Hann hefði átt að reka Alþýðublaðið áfram, svo að Sveinn Eyjólfsson væri ekki að erfiða við það nú. Hann fór ekkert inn á fjármál. heldur að þeir væru eitthvað fljótari að fara á milli. Ég vil nú ekki veðja um þetta, en ég vildi heldur renna á bíl mínum fyrir Hvalfjörðinn og til Reykjavíkur, ef ég ætti heima á Akranesi, heldur en vera að basla með hann niður að skipi og koma honum þar fyrir. Það þarf að koma mörgum bílum þar fyrir, og það tekur dálitla stund, það geta ekki allir verið fyrstir eða síðastir, og koma þeim svo aftur upp úr skipinu. Ég held, að ég treysti mér til að vera jafnfljótur á bíl mínum. Það er enginn að tala um, að þeir eigi ekki að hafa samgöngur eins og aðrir menn og jafnvel betri, Akurnesingar. Það er líka verið að leggja veg, það er kominn steyptur vegur áleiðis til þeirra og á eftir að batna mikið enn þá. Það voru alveg nýjar upplýsingar, að þetta væri eyja eiginlega, Akranes. Ég hef aldrei heyrt það fyrr, að þetta væri eiginlega eyja. Ég hef oft farið þarna á milli, og ég hef aldrei séð, að þetta væri eyja. Það hefur alltaf verið þurrt land. Það væri allt öðru máli að gegna, ef þetta væri eyja, eins og Vestmannaeyjar eða Hrísey eða Grímsey. Það þarf flóabáta þar. En þetta er þá nýlega orðið, það er þá eitthvert stórflóð þarna. Ég hef ekki verið á ferðinni, þegar það flæði hefur verið, að það hafi ekki verið bílfært til Akranes. Það kemur víst fyrir, að það er blautt í Ölfusinu og á vissum bæjum í Flóanum, en ég hef aldrei heyrt, að Akranes væri eyja. Þetta er alveg óskylt mál. Við verðum að veita þjónustu í eyjunum, og það leggur svo mikinn snjó, að lokast kannske mikinn hluta af vetrinum til Siglufjarðar. Ég veit ekki betur en Drangur haldi þar uppi mjólkurflutningum allan veturinn, og hann annast Grímsey og Hrísey. Og það er ekkert hægt að líkja þessu við Djúpbátinn, því að það er ekki vegur í kringum Djúpið, og þetta er eina samgönguleið bændanna til að koma mjólk frá sér og vörum að sér. En ég hef fylgst með vöruflutningunum hjá Akraborginni, það hafa litlir vöruflutningar verið. Akurnesingar eiga auðvitað að hafa sinar daglegu áætlunarferðir og ferðast svipað og ég og mínir líkar, en ekki hafa sérstakt skip til að sigla á milli. Það er alveg óþarfi að hafa þrjár leiðir fyrir farþegaflutninginn: skipið, veginn, flugvélina. Það er eins og að eiga þrjá bila á sama bænum. Við skiptum okkur ekkert af því, ef bóndinn getur keypt alla bílana og borgað þá. Ef það er farið að biðja um ríkisábyrgð til þess að hafa bæði fólksbíl og vörubíl og jeppa, ef snjór er, þá mundum við sjálfsagt fara að athuga, hvort maðurinn þyrfti svona marga bíla. Þetta er allt annað, þannig að við megum ekki blanda því saman. Ég hef alltaf haldið því fram, að Akraborgin væri óþörf, síðan vegasambandið varð svona gott og hætt var að flytja annað með henni en fólk. Borgnesingar fluttu með henni áður fyrr. Nú þykir þeim hagkvæmara að nota sína bila og flytja vörur sínar þannig. Það voru ekki fluttar mjölvörur með Akraborginni, ekki sást það á reikningunum. En nú allt í einu finnur fjmrh., - hann er hagsýnn maður, eins og þið vitið, upp á því að flytja sement með skemmtiferðafólkinu. Ég hélt, að það væri ill meðferð á nautgripum að flytja þá innan um sementsryk og óþverra, en alveg ófær á bílum og mönnum, því að þetta eru ekki neinir slorkarlar, sem eru að ferðast hér á milli. Þeir eru í fínum fötum, og bílarnir þeirra eru allir prýðilega pússaðir, og fá svo sementsrykið. Það gæti rifnað poki í stroffunni og orðið rykugt á þilfarinu.  Eins og ég sagði áðan, skrifaði Guðjón Teitsson okkur, og ég ætla leyfa mér, með leyfi forseta, að lesa hluta af því, bara þrjá liði, sem hann bendir á: 1. Á Akraborg eru nú aðeins 8 skipverjar, en virðist reiknað með sama eða einum manni meira á Tungenes. En ólíklegt er, að það yrði samþykkt, enda mun ekki hafa verið rætt við farmannasamtökin um þetta. 2. Reiknað er með líku vátryggingagjaldi fyrir Tungenes og Akraborg, en það fær ekki staðist, þar sem verðmætismunur er talinn 100 millj. kr. ,og dýrara skipið í tiltölulega meiri hættu vegna sinnar stærðar og gerðar. 3. Loks fær það ekki staðist að reikna sömu eða næstum sömu olíunotkun fyrir Tungenes og Akraborg, þar sem rúmlega helmingsmunur er á vélarafli. M. ö. o.: hann hefur athugað þessa áætlun, hún er tóm vitleysa að hans áliti. Á þetta taldi ég mér skylt að benda. Það er auðvelt að koma til fjmrh., hann er þm. kjördæmisins, biðja hann um ábyrgð fyrir þessu skipi. Ég veit ekki, hvort þeir hafa talað um sementsflutninginn í leiðinni. Það vilja allir þm. gera allt fyrir sína kjósendur, en þörf er að setja sig inn í reksturinn og inn í þörfina fyrir hann. Akraborgin hefur aðeins verið fyrir farþega, og satt að segja tel ég það óþarfa að hafa sérstakt skip til að flytja fólk og bíla hér á milli, þegar það hefur vegina færa alla tíma ársins. Það væri allt annað, ef þeir væru lokaðir marga mánuði á ári, þá þyrftu þeir skip. En ég hefði álitið, að þyrfti annað skip til sementsflutninga, að það færi ekki saman, bílar hjá skemmtiferðamönnum, þegar þeir eru vel klæddir með hvítan flibba, og svo sementsrykið. En það má vera, að Akurnesingar sætti sig við það. Hv. 8. landsk. talaði um bandorma. Þeir hafa aldrei þótt hreinlegir, bandormarnir. Þetta hafa þótt óþverradýr, og þegar menn eru með þessa bandorma í frumvörpum, eru þeir vanalega að læða einhverri vitleysu í gegn í þessum bandormum sínum, þannig að það eru engin meðmæli. Þessi bandormakenning er ekki meðmæli með þessu máli. Það er venjulega eitthvað óhreint við það. Þetta á ekkert skylt við fiskiskip. Fiskiskip aflar fyrir 60–70 millj. kr. á ári, en þetta skip eyðir fyrir svona 30–40 millj. á ári. Það er tvennt ólíkt. Viðvíkjandi því, að ég væri með allra hörðustu íhaldsmönnum, hvað kalla menn íhaldsmenn? Ég hef alla mína ævi verið að hasla við að laga eitthvað í kringum mig og gera eitthvert gagn. Ég hef reynt að gera það af viti og tapa ekki á hlutunum. Ef það heitir að vera íhaldsmaður að vilja haga sér eins og viti borinn maður, að vera ekki að gana í neitt, sem er vitleysa, það er allt í lagi þá, að ég heiti íhaldsmaður. Ég hélt, að það væri kostur, jafnvel þótt maður teldi sig krata, þá væri það nú kostur að vera - eigi fjármálafífl. Svo eru það þessir 60 þús. menn, mér skildist, að það ylti á 60 þús. atkv. Þeir fara nú sumir oftar en einu sinni. Og svo hefði ég álitið Akurnesinga það þroskaða í pólitík, að það réði ekki alveg úrslitum um sannfæringu þeirra í landsmálum, hvort þeir færu á milli á bíl eða skipi. Það er eins og blessaðir stúdentarnir, sem voru að skrifa okkur um daginn og höfðu bara 4 þús. atkv. á einni hendi, ef við gerðum ekki svo vel að samþykkja allt, sem þeir fundu upp á. Það voru bara 4000 atkv. til eða frá. Þarna eru það 60 þús., svo er nú það. Ég tel það algera móðgun að ætla að fara að flytja Akurnesinga á sementsskipi hér á milli, því að ég mundi ekki flytja reiðhestinn minn þar, hvað þá heldur vilja fara sjálfur með slíku skipi. Það var ekkert sérstakt hjá fjmrh., nema þetta með sementið, held ég. Hann var að tala um, hvers vegna hann hefði ekki mætt og þetta ætti ekkert að vera óhagstæðara en Akraborgin. Það liggur nú fyrir. Áætlunin er ekkert nema vitleysa, ef hún er nokkur til, það liggur bara ekkert fyrir, þannig að það er algerlega út í loftið hjá hæstv. fjmrh. að segja, að það muni ekki verða óhagstæðara, því að vitanlega veit maðurinn ekki nokkurn skapaðan hlut um það. En ég álit málið ákaflega óviðkunnanlega flutt að vera að hnýta þessu aftan í alveg óskylt mál. Það er allt annað að veiða fisk eða ferðast með bílinn sinn á milli Akraness og Reykjavíkur. Þarna er blandað saman óskyldum málum á allan hátt. Ég veit ekki einu sinni, hvort þeir hafa fengið mann, sem hefur vit á skipi, til þess að skoða það. Ég held, að þetta sé einhver bjánaskapur út í loftið. Það liggur ekkert fyrir um það, það hefur ekkert verið skýrt. Það er engin áætlun og engin lýsing. Það á að fara með okkur eins og þegar rollur eru reknar í hús. Við erum að verða afgreiðslustofnun, við eigum bara að rétta höndina upp. Það er eins og ég sagði áðan, við megum vara okkur á því að vera ekki að samþykkja lög, sem verða til byrði fyrir ríkissjóðinn. Vitanlega er það margt fleira, ég ætla ekki að fara út í fjármál hér, en það er ótalmargt búið að samþykkja, sem er meira eða minna gallað eða vitlaust, og þess vegna hafa fjárl. hækkað svona. Þess vegna skulum við athuga, hvað við erum að gera. Það er skylda okkar. Og með þessari vitleysu ætla ég ekki að greiða atkv.



Herra forseti. Hér er verið að ræða um frv. til l. um, að ríkið taki á síg sjálfskuldarábyrgð vegna lána til nokkurra fiskiskipa og til ferjuskips. Sú gr. hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. er heimilt, gegn þeim tryggingum, sem hún metur gildar, að veita sjálfskuldarábyrgð fyrir allt að 84% af kaupverði ferjuskips til siglinga milli Akraness og Reykjavíkur.“ Hér hefur komið fram gagnrýni á það að blanda þessu tvennu saman, þessum ábyrgðarheimildum vegna fiskiskipa og vegna ferjuskips milli Akraness og Reykjavíkur. Ég tek undir þá gagnrýni, hvort sem ég verð settur í hóp íhaldsmanna eða ekki, forstokkaðra íhaldsmanna, eins og sagt var hér áðan. Ég er þeirrar skoðunar, að hér sé verið að blanda þessu tvennu saman til þess að lauma máli að þinginu, sem ekki er búið að gera neina forsvaranlega grein fyrir. Það er ekki nema vika síðan ég frétti fyrst af því, að það mundi vera búið að festa kaup á skipi og veita eiginlega fullt loforð fyrir ríkisábyrgð til kaupa á því. Ég hafði ekki heyrt um það fyrr, og það hefur þannig verið farið leynt með þetta mál. meira leynt en réttlætanlegt er. Og það er það minnsta, að þm. geri kröfur til þess, að það sé komið beint framan að þeim í máli og gerð grein fyrir, hversu sjálfsagt það sé. En það er meira, sem kemur hér í dagsljósið en það, að það er verið að blekkja í þessu máli og farið óhreint að, og það er það versta. Það er ekki nokkur vafi á því, að það er þörf, sem Akurnesingar hafa haft félagsskap um að halda uppi skipaferðum milli Reykjavíkur og Akraness, og þeir ætla að halda því áfram. Nú standa sakir þannig, að Akraborgin er klössunarþurfi, og það kostar mikið fé. Þá hugsa þeir til þess að kaupa sér nýtt skip. Þetta er allt saman rétt og eðlilegt. En það er á ýmislegt að líta í sambandi við það. Þessi félagsskapur ætlar að kaupa skipið og fer ekki fram á neina aðstoð Alþ. til kaupanna, svo að það má segja, að Alþ. komi það í sjálfu sér ekki við. En það væru mér mikil og góð tíðindi, gleðitíðindi, ef félagsskapurinn, sem ætlar að kaupa þetta nýja skip, sem maður er að frétta um, ef sá félagsskapur hefur ekki í huga að fá einhverja litlafingursaðstoð frá ríkisstj. til þess að reka skipið. Það hefur a. m. k. þurft til þess skips, sem hefur verið í rekstri, og það nokkrar millj. úr sameiginlegum sjóði landsmanna. Ég verð að segja það, að þegar komið er fram með rök eins og þau, að Akranes sé nærri því eyja, þá sé ég nú ekki, að það sé meiri torfæra að komast fyrir Hvalfjörð heldur en hvern annan fjörð á Íslandi, sem aðrir landsmenn verða að gera styrkjalaust, - fá engar milljónafúlgur til þess að komast sjálfir fyrir einn fjörð, –og er þó greiðfærara að aka fyrir Hvalfjörð en flesta aðra firði á Íslandi. Einhver lét undrun í ljós áðan yfir því, að það skyldi vera fyrrv. flóabátsframkvæmdastjóri, sem meira að segja mælti gegn þessu máli. Við skulum gera samanburð á þessu. Ég held, að flóabátsformaðurinn, framkvstj. fyrrv., hafi einmitt betri aðstöðu en við flestir þm. til þess að dæma um rekstur flóabáta. Og um flóabátana aðra er það að segja að þeir eru styrktir af ríkisfé, til þess að héraðsbúar í afskekktum héruðum komi afurðum sínum á markað. Er þessu til að dreifa hér? Að sáralitlu leyti er Akraborginni haldið í rekstri af þeirri ástæðu. Og þeir eru í öðru lagi reknir til þess að nálgast nauðsynjar frá viðskiptabæ fyrir heil héruð? Er Akraborgin rekin til þessa? Nei, hún er ekki rekin til vöruflutninga fyrir Akranes. Vöruflutningarnir á milli Reykjavíkur og Akraness fara að langmestu leyti, eins og allir vita, fram á landi. Það vörumagn, sem Akraneskaupstaður þarf, er flutt á bílum að langmestu leyti. Akraborginni er haldið í rekstri vegna farþegaflutninga á milli Reykjavíkur og Akraness, og þetta er fjölfarnasta flóabátaleið á landinu, langsamlega fjölfarnasta. Lengi voru það um 40 þús. farþegar, sem hún flutti, nú eru þeir komnir upp í 60 þús. Ef nokkur flóabátsleið ætti þess vegna að vera eitthvað í námunda við það að bera sig, þá er það þessi fjölfarnasta flóabátaleið, sem til er á landinu. En það fer fjarri því, að þetta skip hafi verið rekið hallalaust. Það hefur þurft á millj. að halda úr sameiginlegum sjóði landsmanna. Og það getur ekki verið til þess að jafna met kaupstaðar í námunda við Reykjavík á við aðra á landsbyggðinni, svo að það er ekki sambærilegt styrkjunum til flóabátanna í afskekktustu héruðum landsins. Það er sagt: Það sparast tími við að fá nýtt skip, og það var gerð grein fyrir því áðan, hversu mikill sá sparnaður væri. Akrahorgin er nákvæmlega klukkustund á leiðinni milli Reykjavíkur og Akraness, ég hef það oft farið með henni. Hv. þm. Benedikt Gröndal upplýsti hér áðan, að þetta skip mundi verða þrjá stundarfjórðunga, það sparast kortér við nýja skipið, ef það er jafnhraðskreitt og það er sagt. Ekki er það nú mikið finnst mér.  Það má segja, að það sé ekki alveg komið að því, að ástæða sé til þess fyrir Alþ. að skoða, hversu skynsamleg kaup á þessu gamla skipi frá Noregi séu, af því að það séu ekki enn þá komin erindi um ríkisstyrk til rekstrar þess og ekkert erindi um fjárhagsaðstoð til kaupanna á því. En þó held ég, að það sé ekki úr vegi, að í upphafi skuli endinn skoða, því að ég geng út frá því alveg vísu, að það verði beðið um styrk til rekstrar þessa skips. Hér er um að ræða helmingi stærra skip en Akraborgin er. Þetta er fyrst og fremst farþegaskip, og að því leyti sýnist mér, að það ætti að henta í reksturinn. Það á að geta tekið 600 farþega. Eru líkur til þess, að það sé þörf á slíku skipi hér á milli? Ef við deilum þessum 60 þús. farþegum, sem nú er upplýst, að ferðist með Akrahorginni s. l. ár, niður á 3 ferðir á dag eða um 900 ferðir, þá getur þetta ekki verið meira en um 60 manns sem fara hér á milli með hverri ferð. En þegar ég hef ferðast með þessu skipi, hafa verið á því 6, 8–10 farþegar, 10 farþegar oft og tíðum. Við skulum segja, að það séu 60, sem fara hér á milli í hverri ferð, en það er þá aðeins 1/10 hluti af farþegamöguleikum skipsins, sem er notaður að meðaltali. Finnst mönnum þetta vera val á hóflega stóru skipi til þessarar farþegaþjónustu? Mér finnst það ekki. Stærð skipsins virðist vera óhófleg, og þar af leiðandi verður rekstrarkostnaður skipsins miklu meiri en ef um væri að ræða skip af hæfilegri stærð. Það hljóta allir að skilja. Í öðru lagi er á það bent af þeim manni, sem þekkir mjög vel til skipaútgerðar, þ. e. Guðjóni Teitssyni forstjóra Skipaútgerðar ríkisins, hann bendir á stærð skipsins og telur hana vera óhóflega. Í öðru lagi segir hann, að þetta skip sé háyfirbyggt og henti þannig illa á þessari siglingaleið. Ef á nokkurri siglingaleið er að öllu jafnaði um hliðarvind að ræða, þá er það á þessari siglingaleið milli Reykjavikur og Akraness. Það er nálega alltaf sigling í hliðarvindi. Og háyfirbyggt skip hentar illa, það þori ég að fullyrða, til slíkrar ferðar. - Í því hefur Guðjón Teitsson alveg rétt fyrir sér. Um traustleika skipsins veit ég hins vegar ekki. Mér er þó sagt, að það sé byggt sem innfjarðaskip í Noregi, og mér þykir þess vegna ólíklegt, að það henti við þær aðstæður, sem hér eru, við þann óróleik sem enn þá a. m. k. er í Akraneshöfn, sem hefur reynt mjög á styrkleika Akraborgar. Það er varla sjón að sjá hana vegna þess, hvernig hún er útleikin af hreyfingunni, sem er á skipinu í Akraneshöfn. Þetta skip má því vera og hlýtur að vera traustlega byggt, ef það á að koma að gagni og ekki verða ónýtt eftir örfá ár. Ég veit ekki, hvort það er svo traustbyggt. Það væri full ástæða til þess, að þeir, sem biðja um ríkisábyrgð, geri grein fyrir því, hvernig þetta skip er. Þá segir Guðjón Teitsson, að í þriðja lagi sé skipið ekki með hliðarskrúfu og það sé mikill ókostur, þar sem skipið verður þrisvar sinnum á degi hverjum í hvorri höfn að leggja að bryggju. En er þá ekki hægt að bæta úr því? Það er mjög torvelt, segir hann. Hjálparvél og orka skipsins eru mjög takmörkuð, svo að hliðarskrúfu yrði varla hætt á skipið nema með auknum rafvélabúnaði jafnhliða eða þá öðrum alldýrum búnaði. Sök sér hefði verið, ef hefði verið auðvelt að bæta úr þessu, en forstjóri Skipaútgerðar ríkisins telur þetta mjög kostnaðarsama aðgerð, en nauðsynlega. Þarna sýnist mér vera bent á, að á skipinu séu miklir annmarkar, og í annan stað, að ef úr þeim þurfi að bæta, þá kosti það mikið fé. Það var sagt hér áðan, að það kostaði mikið fé að klassa Akraborgina, og það má vel vera. En þarna kemur þá bending um, að það þurfi líka vegna breytinga á þessu skipi að verja allmiklum fjárfúlgum til þess, svo að það er þá að fara úr öskunni í eldinn. - Þetta hefur forstjóri Skipaútgerðarinnar að segja okkur til aðvörunar varðandi kaup á hinu nýja skipi. En svo þegar kemur að rekstrinum, þá segi ég, að það slær mig illa, að það skuli vera bornar fyrir samvn. samgm. mjög augljósar blekkingar í sambandi við þetta, því að það fer ekkert á milli mála, að samanburðurinn og áætlunin, sem gerð er, er gert til þess að kasta ryki í augu nm., en ekki til þess að upplýsa þá um staðreyndir. Það er þannig alveg sami flöturinn, sem veit að okkur alþm. um það eins og um formið á málinu, hvernig það er lagt fyrir Alþ. Það virðist ekki vera hreinlega að farið. Það er upplýst, að núna séu 8 skipverjar á Akraborg. Það er búið að fækka þeim, frá því er ég vissi seinast, þegar ég spurði skipstjórnarmenn, þá voru þeir 11. Það má vera að fengist hafi samþykki sjómannasamtakanna til þess að fækka þarna skipverjum, og ég rengi ekki þessa tölu þess vegna. En að helmingi stærra skip fengi leyfi sjómannasamtaka og farmannasamtaka til þess að vera með 8 manna skipshöfn, það þarf ekki að segja mér, svo að þar er farið með blekkingu. Ég tel það alveg útilokað. En það er ekki búið með blekkingarnar þrátt fyrir þetta. Skipið Tungenes er a. m. k. 100 millj. kr. dýrara skip en Akraborgin, og þá er spurning um það, hvað kasti að tryggja það. Þarf að segja það nokkrum manni, að tryggingarkostnaður á því skipi verði ekki hærri en á Akraborginni? Nei, ég held, að það verði ekki tekin sem góð og gild vara af neinum. Í áætluninni er líka gengið út frá þessu svona. - Og þá er það olíunotkunin. Vélaraflið er 2x1040 í nýja skipinu, en 2x500 í Akraborginni. Þar munar ekki miklu, að um tvöfalt vélarafl sé að ræða. Hjá okkur í samvn. samgm. voru menn, sem vissu nákvæmlega, hvað væri reiknað olíuverð á hestöfl í skipi, það væri ákveðin formúla, og þá er ekkert um það að villast, að þarna mætti reikna með allt að því helmingi meiri olíunotkun heldur en hjá Akraborginni. En þarna er verið að slá upp áætlun um það, að það verði sama olíunotkun hjá báðum skipunum. Það er eins og þessi áætlun hafi bara verið send til einhverra krakka og ætlast til þess, að þeir tryðu öllu saman. En þarna er farið með blekkingar, því miður, og það gerir málið tortryggilegt. Það er sama, hvort litið er á skipakaupin sjálf, það virðist svo sem margt bendi til þess að skipið sé óhentugt til þessa hlutverks, óþarflega stórt og óþarflega dýrt, og einnig að því er snertir rekstrarkostnaðinn, þá verði það sama upp á teningnum, að hann hlýtur að verða miklu, miklu meiri en hjá því skipi, sem nú annast þessar ferðir. Af hverju er þá verið að senda samvn. samgm. svona bandvitlausa rekstraráætlun? Auðvitað til þess, að n. rísi ekki gegn málinu með tilliti til hugsanlegra styrkveitinga til rekstrar þessa skips. Þannig er alveg augljóst, að þetta er gert í blekkingarskyni. Ég hef ekki fleiri orð um þetta, en það er fullréttmæt krafa af hendi alþm., að þetta mál sé afgreitt sem sérstakt mál, fyrir því gerð full grein, af því að það vita allir, að það kemur til þess, að það verður beðið um flóabátastyrk til þessa skips, og Alþ. er það þannig ekki óviðkomandi, þó að ekki sé verið að biðja um styrk til kaupanna. Það á að skoða vandlega, hvort nokkurt vit er í kaupum þessa skips, og það á að gefa sannar upplýsingar um rekstrarkostnað þess, því að það mál kemur Alþ. við fyrr eða síðar. Ég lýsi því yfir, að ég er andvígur þessu máli, þangað til fyllri upplýsingar og sannari liggja hér fyrir, sem hægt er að byggja á.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja umr. í sambandi við það mál, sem hér liggur fyrir, aðeins segja nokkur orð í sambandi við það, sem hæstv. fjmrh. tilkynnti hér áðan, að sótt hefði verið um ríkisábyrgð fyrir væntanlegum kaupum á Vestmannaeyjaskipi. Ég held, að það verði ekki sagt, að það mál sé nýtt hér á Alþ., það hefur verið rætt hér á undanförnum árum þó nokkuð oft, og á árinu 1972 var skipuð n. um samgöngumál Vestmannaeyja. Hún skilaði áliti í árslok 1972, þar sem hún að meiri hl. til, 4 af 5 nm., mælti mjög eindregið með því, að nýtt skip yrði byggt til Vestmannaeyjaferða. Ég vil því leyfa mér að vænta þess, að sú n., sem fær þetta mál til meðferðar, taki vel því erindi, sem nú liggur fyrir frá Vestmanneyingum um fyrirgreiðslu um ríkisábyrgð í sambandi við væntanlega byggingu á skipi. Ef það mál er ekki afgreitt nú, þá mun það seinka okkar hugmyndum um nýtt skip til þessara ferða um heilt ár, og væri það að mínum dómi mjög illa farið. Þess vegna ítreka ég það, að ég vænti þess, að sú hv. n., sem fær málið til athugunar, verði því meðmælt og leggi til, að heimild fyrir ríkisábyrgð verði afgreidd nú með þessu frv.



Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt með því að benda á, að það hefur komið greinilega í ljós í þessum umr., a. m. k. um hv. 3. þm. Norðurl. v., formann samvn. samgm., að hann er ekki aðeins algerlega andvígur því skipi, sem talað er um að kaupa, heldur hefur hann verið og er andvígur gamla skipinu, Akraborg. Hann er algerlega á móti því, að það sé skip á siglingaleiðinni milli Akraness og Reykjavíkur, og hefur sagt greinilega, að hann telji slíkar siglingar óþarfar. Þetta er komið fram í dagsljósið, sem menn hefur lengi grunað, sem hafa fjallað um þessi mál. og er gott, að hv. þm. skuli, þegar á hann er gengið? viðurkenna þennan sannleika umbúðalaust. Ég verð að segja, þar sem þetta er sennilega næstæðsti maður í íslenskum samgöngumálum, formaður tveggja sameiginlegra þn., að mér finnst þetta nálgast það, svo að ég noti orðtak, sem hann beitti hér sjálfur í öðrum umr. nýlega, að lambið sé að sparka rollunni ofan í holuna, þegar formaður samgöngumála hefur slíkt steinaldarviðhorf til samgangna á fjölfarinni leið, þar sem skip hafa verið til siglinga um áratugi. Hv. formaður samgn. beggja virðist hafa þær hugmyndir um samgöngur á Íslandi seint á 20. öld, að það þurfi að vera jeppafært, svo að hann geti draslast um á gamla jeppanum sínum og í gallanum. Þá er hann ánægður. En ég vil benda á, að það má finna mýmörg dæmi um allt land í sambandi við vegi, brýr, flugvelli, hafnir og siglingar, sem sýna, að þjóðin lætur sér þetta ekki nægja, hún gerir aðrar og meiri kröfur til samgangna nú á dögum, enda þótt þessi hv. þm. eigi erfitt með að skilja þær eða sætta sig við þær. Ég vil einnig benda á, að það liggja fyrir í samgrn. og raunar í fleiri opinberum skrifstofum ítarlegar skýrslur sérfræðinga um það, hversu arðbærar ýmsar vegaframkvæmdir, brúaframkvæmdir og aðrar samgönguframkvæmdir eru, og þær skýrslur gefa svo sannarlega ekki tilefni til að tala um samgöngur eins og eyðslu. Hv. 3. þm. Vestf. flutti hér líka mjög athyglisverða ræðu. Formaður samgm. hafði að vísu talað um, að engin skýrsla, engin áætlun hefði verið lögð fram, en hjá hv. 3. þm. Vestf. kom í ljós, að lagðar hafa verið fram slíkar skýrslur í samvn. samgm., og er auðheyrt, að þær hafa verið ræddar mjög ítarlega og n. hefur fjallað um þær í viðurvist og hlustað á álit forstjóra Skipaútgerðarinnar, svo að ekki hefur upplýsingarnar skort. En ég vil átelja það, að hv. 3. þm. Vestf. skuli hér í þd. bera fram raunverulegar ákærur á stjórn Skallagríms, sem væntanlega hefur sent þessa skýrslu til n., um það, að þessi stjórn hafi gert tilraunir til að blekkja samgn. og Alþ., það sé farið óhreint að og að skýrslurnar sem þessir menn hafi sent, séu bandvitlausar. Ég tel með öllu ósæmilegt að bera fram slíkar ákærur gegn fjarstöddum mönnum hér á þingi, og ég mótmæli þeim. Ég þekki þessa menn, og ég trúi ekki, að þeir hafi vísvitandi gert neinar tilraunir til þess að blekkja einn þm. eða alla. Ég trúi því ekki, að þeir ímyndi sér, jafnvel þótt þeir vildu reyna það, að þeir gætu blekkt alþm. í þessu efni. Ég átti lengi sæti í samvn. samgm., og ég veit, að forstjóri Skipaútgerðarinnar er hinn mætasti og ágætasti maður. En hann hefur haft mismunandi skoðanir á mismunandi flóabátum umhverfis allt land og ekki alltaf þær sömu frá einu ári til annars. Ég mundi því vilja hlusta á einhverja fleiri og tel, að það væri rétt, að n. kallaði á þá, sem sent hafa skýrslurnar, og ræddi við þá og gæfi þeim kost á að skýra þær, áður en nm. koma fram opinberlega á Alþ. og ákæra stjórn Skallagríms um að reyna að blekkja Alþ., fara aftan að Alþ. og senda því bandvitlausar upplýsingar. Það er með öllu óhugsandi, að slíkt geti átt sér stað, enda þótt skoðanir þeirra eða mat á staðreyndum kunni að vera að einhverju leyti öðruvísi en skoðanir og mat forstjóra Skipaútgerðarinnar. Í sambandi við kaupin á þessu skipi vil ég aðeins segja það, að eftir þeim upplýsingum, sem mér hafa verið gefnar, - ég hef haft kynni af þessu fyrirtæki og rekstri þess alla þá tíð, sem ég hef setið á Alþ., og raunar lengur, - þá vil ég geta þess, að ég veit ekki betur en fulltrúi frá Skipaeftirlitinu hafi farið til Noregs, skoðað þetta skip vandlega og látið í ljós álit sitt varðandi það, áður en nokkur ákvörðun var tekin um kaup á skipinu. Ég hef ekki þekkingu eða aðstöðu til að deila við hv. þm. um skipið sjálft, það er best að láta fagmenn fjalla um það, og legg ég því engan dóm á það. En ég er ekki viss um, að hv. fyrrv. samgrh. sé mjög miklu meiri sérfræðingur í þeim efnum heldur en ég, og ég hefði talið hyggilegra af honum að spara sér stóru orðin um stjórn Skallagríms og skýrslurnar, sem sú stjórn hefur sent, eða innihald þeirra. Um einstök atriði þarf ég ekki að fara mörgum orðum frekar. Það er að sjálfsögðu gömul saga, hvað sementsflutningum fylgir mikið ryk, og er það mjög leitt, ef formaður samvn. samgm. Alþ. er búinn að einsetja sér að stíga aldrei um borð í þetta skip og hleypa ekki einu sinni reiðhestum sinum um borð í það. En ég hygg, að bæði honum og öðrum væri fullkomlega óhætt hvað snertir hreinlæti og heilsu að fara með nýju sementsflutningaskipi, eins og þar er um búið. Ég geri ráð fyrir því, að sú athugun, sem nú fer fram á möguleikum á sementsflutningum, byggist á því, að hægt sé að dæla sementi í geyma í skipinu, án þess að það verði til að valda farþegum nokkrum óþægindum. 60. þús. manns hafa ferðast með þessu skipi, og það eru atkv. um það, hvort skips er þörf eða ekki, - að sjálfsögðu ekki pólitísk atkv., þó að ég notaði það orð, - en það eru vissulega röksemdir fyrir því, að þörf er fyrir þetta skip, röksemdir gegn því steinaldarsjónarmiði hv. 3. þm. Norðl. v., að við Íslendingar eigum að láta okkur nægja jeppafærar slóðir um landið, þá getum við verið ánægðir. Nútímasamgöngur eru alls staðar mikið vandamál, og þær eru sú blóðrás efnahagskerfa, sem tryggir þeim vöxt og líf. Það er alveg rétt, að farþegaflutningar hafa verið aðalverkefni Akraborgar, og má búast við því, að farþegaflutningar verði aðalverkefni hins nýja skips. Hins vegar er það algerlega óreynt, hve bílaflutningar verða miklir og þar á meðal flutningar á vöruflutningabilum, því að þeir menn, sem reka vöruflutningabíla, geta að sjálfsögðu reiknað út, hvort þeim er hagkvæmt að ferðast með þessu skipi eða ekki, þeim sem koma frá Akranesi og öðrum stöðum vestan- og norðanlands, svo að það liggur alls ekki fyrir og er þvert á móti veruleg ástæða til þess að ætla, að það geti orðið um töluverða slíka flutninga að ræða. Það er ekki nema hálfur sannleikur að segja, að flóabátastyrkirnir séu eingöngu til þess að tryggja mönnum, sem búa við erfiðastar samgöngur, að koma afurðum frá sér og aðföng á varningi, sem þeir þarfnast. Flóabátastyrkirnir hafa verið notaðir til hinna ólíkustu verkefna. Þeir hafa verið notaðir til þess að tryggja Vestmanneyingum svipað mjólkurverð og aðrir hafa. Þeir hafa verið notaðir til þess að greiða niður flutninga með bílum landleiðina austur í Skaftafellssýslu. Að sjálfsögðu er þetta nauðsynlegt. En farþegaflutningar á milli Reykjavíkur og Akraness eru líka nauðsynlegir, og það er ekki til þess að hafa í flimtingum eða vanmeta, þegar jafn miklir flutningar eru og jafnmikill hópur farþega getur sparað sér a. m. k. klukkustundar ferðalag. Við verðum að bera þetta skip, alveg eins og Akrahorgina, saman við landleiðina, en aðalatriði málsins er ekki að bera þetta nýja skip saman við Akraborgina, vegna þess að við eigum þess ekki kost mjög lengi enn að hafa Akraborgina í flutningum. Ég vil svo að lokum lýsa undrun minni yfir því, að menn skuli hneykslast á því, að tvö mál, þar sem um er að ræða ríkisábyrgð vegna kaupa á skipum, skuli vera í sama frv. Ég veit ekki betur en það séu mýmörg dæmi þess, svo að segja á hverju einasta þingi, að óskyldari mál komi saman í eitt frv. en hér er um að ræða, og undrast, að langreyndir þm. skuli andmæla slíku. Vorum við ekki að afgreiða fjárlög í dag? Hvað er í fjárl.? Er það ekki allt milli himins og jarðar í íslensku þjóðlífi, sem hefur ekkert sameiginlegt annað en það, að greitt er fé til þess úr ríkissjóði? Ég held, að það sé minna, sem tengir saman greinarnar og undirliðina og undirundirliðina þar, heldur en það, sem tengir saman greinarnar í þessu frv. Þetta er furðulegur málflutningur, og við þurfum ekkert að undrast, þó að frv. hlaði skylduverkefnum á sig á leið þeirra í gegnum þingið, það er algengt. Ég hygg, að hv. þm. hafi sjálfir tekið þátt í því svo oft áður, að þeir ættu ekki að beita svo léttvægum rökum í þessu máli. Herra forseti. Ég tel sjálfsagt að kanna þetta mál jafndjúpt og þm. vilja og ég tel sjálfsagt, að n. fái allar þær upplýsingar, sem þær telja sig þurfa. En ég tel illa viðeigandi og mótmæli því á nýjan leik, að það skuli vera bornar fram í d. ásakanir á hendur tilgreindum mönnum um vítaverða framkomu gagnvart Alþ. Ég vil því vænta þess, að samvn. samgm. skoði þessi mál betur og gefi háðum aðilum tækifæri til að skýra sitt mál og stjórn Skallagríms þurfi ekki að liggja undir slíkum ákærum sem hér hafa komið fram og teljist af þeim saklaus, þangað til sannað verður, að hún hafi komið fram gagnvart Alþ. á þann hátt, sem hér var á hana borið.



Herra forseti. Ekki vil ég una því, að það sé talið ósæmilegt af minni hendi að vitna í skjöl, sem n. eru send. Ég vitnaði hér í grg, þess manns, sem er ráðunautur ríkisstj. í þessum málum, flóabátamálunum, og ráðunautur Alþ. Hann segir, að rekstrarspá í tvennu lagi hafi verið lögð fram fyrir hið væntanlega skip, Tungenes, í ferðum í stað Akraborgar, en hann telur, að áberandi veilur virðist vera í þessari spá. Ég vænti þess, að hann geti staðið við það, að hann telji áberandi veilur vera í þessari .spá. Veilurnar voru þessi þrjú atriði, sem ég nefndi: 1. Hann segir, að á Akraborginni séu nú aðeins 8 skipverjar. Virðist reiknað með sama fjölda eða einum manni meira á Tungenes. Síðan segir: „Ólíklegt er, að það yrði í reynd samþykkt, enda mun ekki hafa verið rætt við farmannasamtökin um þetta.“ Dettur hv. þm. í hug, að helmingi stærra skip fengi samþykki sjómannasamtakanna hér á landi til að vera með 8 manna áhöfn eða 9? Hann er jafndómbær á þetta og ég. Við vitum báðir, að slíkt er útilokað. 2. Það er reiknað með því, að vátryggingargjöld fyrir Tungenes og Akraborg séu sem næst þau sömu. Forstjóri Skipaútgerðarinnar vitnar til verðmunar skipanna og segir, að þetta sé fjarri öllum sanni. Dettur hv. 8. landsk. þm. í hug, að það sé hægt að fá helmingi dýrara skip vátryggt fyrir sömu upphæð og það skip, sem er helmingi ódýrara? Ég hygg, að hann komist að sömu niðurstöðu og ég, að slíkt sé útilokað. 3. Loks fær það ekki staðist að reikna sömu eða næstum sömu olíunotkun fyrir Tungenes og Akraborg, þar sem er rúmlega helmingsmunur á vélaorkunni. Ég skírskota enn til hv. 8. landsk. þm, og hans dómgreindar, hvort honum finnst frambærilegt að senda frá sér skjöl um það, að helmingi stærri vél þurfi ekki meira brennsluefni en helmingi minni vél. Svo er verið að saka þm. fyrir, að þeir fari með ásakanir, ákærur á hendur þeim mönnum, sem gefi þessar upplýsingar. Við erum að leggja dóm á það og erum frjálsir að því. Hér er verið að fara með blekkingar með tilliti til þess, að þetta skip verði keypt og síðan verði beðið um ríkisstyrk, svo sem eins og einn tug millj. á ári í rekstur. Það er þess vegna, sem okkur. kemur það við. Það var áðan minnst á, að það stæði fyrir dyrum klössun á Akraborginni, og það er sjálfsagt rétt. Hvað er þetta skip gamalt?  - En svo er að lokum eitt atriði, sem mig langar til að fá upplýsinpar um, ef hér eru menn, sem geta gefið upplýsingar um það, sem hlýtur að vera, því að einhverjum hér er sjálfsagt kunnugra um þetta mál en mér, því að ég hef ekki fengið að vita neitt um þetta mál fyrr en fyrir örfáum dögum. Hvernig er með hafnaraðstöðu á Akranesi og í Reykjavíkurhöfn handa skipi, sem er opið að aftan og er búið út til þess, að bílum verði hleypt um borð? Er búið að gera þær breytingar í Reykjavíkurhöfn, að hægt sé að veita því þá þjónustu, eða ef það er ekki búið, hvenær verður sá búnaður tilbúinn? Hvenær getur skipið fengið aðstöðu til að fá þá afgreiðslu, sem það er byggt fyrir? Verður það á þessu ári? Hvenær verður það? Og hvað mundi kosta slík breyting á aðstöðu í Akraneshöfn og Reykjavíkurhöfn? Skipið kemur ekki að fullum notum, fyrr en þetta hefur gerst. Það verður að notast við sömu afgreiðsluaðstöðu og Akraborgin hefur, þangað til þessi hafnaraðstaða er til. Ég vænti þess að fá upplýsingar um þetta, hvort farið sé að gera ráðstafanir til þessa, eða ef ekki, þá hvenær þessi aðstaða verður til, því að þessir kostir skipsins kome ekki að notum fyrr. Ég er þeirrar skoðunar, að þarna sé verið að festa kaup á miklu stærra skipi en verkefnið krefjist. Ég er afar hræddur um, að skipið eigi illa við sitt nýja hlutverk, það sé byggt sem heldur veikbyggt innfjarðaskip, 7 ára gamalt, með klössun fyrir dyrum, með háa yfirbyggingu og illa til þess fallið að þola þá ókyrrð, sem a. m. k. er enn í Akraneshöfn, og að rekstrarkostnaðurinn verði stórkostlega miklu meiri en n. eru sendar upplýsingar um. Ég tel málið að öllu leyti þannig vaxið, að það sé fyllsta ástæða til þess fyrir Alþ. að fá nákvæmari upplýsingar um, hvernig til þessa máls sé stofnað, og það sé ekki réttlætanlegt á nokkurn hátt að blanda þessu saman við ábyrgðarbeiðni til nokkurra fiskiskipa.

Frsm. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Þetta frv. til 1. um húsbyggingar á vegum Viðlagasjóðs eða Vestmannaeyjakaupstaðar, er til staðfestingar á brbl. og hefur farið í gegnum hv. Ed. Frv, var rætt á fundi í félmn., og voru allir nm. sammála því að afgreiða frv. óbreytt. N, leggur sem sé til, að frv. þetta verði samþ. óbreytt.

Frsm. (Garðar Sigurðsson) : Herra forseti. Hér liggur nú fyrir til 2. umr. frv. til 1. um veiðar með botnvörpu, flotvörpu og dragnót í fiskveiðilandhelginni ásamt nál. sjútvn. og brtt., samtals í 26 liðum, sem n. hefur komið sér saman um að flytja við frv. Framantalið er á þskj. 120, 224 og 225. Ég bið hv. þm, að hafa þessi þskj. við höndina, þegar gerð verður grein fyrir brtt. Það hefur ekki farið fram hjá mér, að sumum hefur þótt nóg um, hversu seint þetta frv. er á ferðinni, og ég get út af fyrir sig vel skilið það. En það er skoðun mín, að þegar þingmáli er vísað til n., þá sé það gert í því skyni, að hún kanni það sem gaumgæfilegast, en afgreiði ekki málið með málamyndaskoðun. Það er auðvitað spurning, hvort breyta eigi frv., sem hefur hlotið eins langan undirbúning og þetta, og í framhaldi af því, að hve miklu leyti og hvers vegna. Það þarf að taka tillit til margra hluta og ég vil taka fram ekki aðeins til togveiða, ef leitað er að fyrirkomulagi til þess að nýta fiskistofnana á sem skynsamlegastan hátt innan landhelginnar, án þess að um rányrkju verði að ræða. Það er skoðun mín, að miklu meira og strangara eftirliti þurfi að koma á með fiskveiðum, ekki síst í því að koma í veg fyrir óhóflegan netaaustur, sem minnkar gæði aflans stórlega, svo sem reynslan sýnir. Forkastanlegt smáfiskadráp, seiðadráp og misþyrmingu á humarstofni þarf að koma í veg fyrir, að svo miklu leyti sem framast er unnt. Eftirlit með friðuðu svæðunum þarf að vera strangt og nákvæmt og ströng viðurlög við brotum, hvort sem um er að ræða togveiðar eða netaveiðar. Fiskurinn er alveg jafndauður, hvort sem hann lendir í netum eða trolli. Það þarf að taka tillit til samsetningar flotans, afkastagetu ýmissa hluta hans og veiðimöguleika. Í því sambandi má nefna, að með auknum flota skuttogara af meðalstærð hljótum við að taka vaxandi hlutfall aflans á þau skip. Þessir togarar gerbreyta afkomu fiskvinnslunnar víða um land með því að lengja starfstíma frystihúsa og skapa jafna, samfellda vinnu í þeim í stað óvissrar hrotuvinnu og gefur möguleika á betri áætlunum, skipulagningu og framleiðni í fiskiðnaði en verið hefur. Um þennan þátt uppbyggingar fiskiflotans mætti flytja langt mál. en það er óþarft hér. Þeim, sem gerkunnugir eru þessum hlutum, er ljóst, að með þessum þætti er nánast um byltingu að ræða í þessum efnum. Það þarf líka að taka tillit til minnstu bátanna og einnig til síldveiðibátanna okkar, sem hafa orðið að snúa sér að öðrum verkefnum margir hverjir. Þessir bátar eru allstórir, en hafa ekki það vélarafl, sem dugir til að toga á við skip, sem eru sérsmíðuð til togveiða. Síðast og kannske ekki síst þarf að taka tillit til þess, að enn ráðum við ekki einir okkar 50 mílna landhelgi og með samningunum við breska stríðsmenn og þýska tollmúramenu, sem von er á, hafa forsendur nokkuð breyst frá því, sem gert var ráð fyrir í upphafi meðgöngutíma þessa frv. í sambandi við togveiðiheimildir og þann mílufjölda frá landi, sem um er getið í þessu frv., ber mönnum að hafa í huga, að stærð fisks við landið vex ekki í réttu hlutfalli við fjarlægð frá landi, það er aðeins gömul bábilja. Það er líka af gamalli kerlingabók, að troll og dragnót skemmi botngróður, því að hann fyrirfinnst ekki neðan við 15–20 faðma dýpi og hvergi á svæðum, þar sem sandur er á hreyfingu. Mílufjöldi frá landi segir ekki heldur sömu söguna hvar sem er við landið, vegna þess að landgrunnið er mjög misbreitt, dýpi á því misjafnt, svo að ekki sé talað um, hversu misjafnt botnlag er um að ræða o. s. frv. Ég skal nú láta þessum hugleiðingum lokið, því að sist sæti á mér að lengja umr. um þetta frv., svo ljós sem mér er nauðsyn þess, að það verði afgreitt fyrir hátíðar. Ég vil aðeins segja það, að þær brtt., sem hér liggja fyrir, eru samkomulagstill. þm. úr öllum flokkum, nema einum reyndar, Frjálslynda flokknum. Þær eru þess eðlis, að þess hefur verið freistað að finna málamiðlun, þar sem tekið hefur verið tillit til áðurnefndra atriða og margra fleiri. Ég mun nú reyna að gera grein fyrir ýmsum brtt. við frv. munnlega, þótt það hefði verið æskilegt að hafa hér hangandi stórt sjókort eða annað tæki, sem sýnt gæti hv. þm. betur, hvað um væri að ræða. Eins og ég sagði áðan, eru þessar brtt. allmargar eða í allmörgum liðum. Brtt. sjálfar eru í 6 liðum, en samtals í 28 atriðum, að mig minnir. Og ég vil ítreka það, sem ég sagði fyrr, ef þm. vilja fylgjast með í hverju brtt. eru fólgnar, að þeir hafi hjá sér þskj. 120. Jafnframt því vil ég benda mönnum á að hafa við höndina eða fletta upp á bls. 16 og 17 í frv., þar sem eru kort af þeim veiðiheimildum, sem nú eru í gildi, og þeim veiðiheimildum, sem frv. sjálft gerir ráð fyrir. Með því að hafa þetta tvennt til hliðsjónar geta menn fylgst með hvoru tveggja, gr. í frv. og þeim myndum, sem eru á bls. 16 og 17. Þessar samkomulagstill. eru niðurstaða þeirrar vinnu, sem unnin hefur verið í sjútvn. í haust. Ég mun reyna að gera grein fyrir hverri gr. fyrir sig, að svo miklu leyti sem það er hægt, án þess að geta bent á nákvæmt kort. 1. brtt. er við 2. gr., og hún nær í stafrófinu í undirliðum aftur að n, - og vorum við heppnir, að hún skyldi ekki ná aftur fyrir z. Við 2. gr. eru þá þessar brtt.: A-liður við 2. gr.: „Á eftir 1. mgr. komi: Þar sem í l. þessum er rætt um skip 350 rúmlestir og minni, eru undanskildir sérsmíðaðir skuttogarar með aflvél 1000 bremsuhestöfl eða stærri.“ Tilgangurinn með þessari brtt. er sá að koma skuttogurum okkar öllum upp fyrir þessa síldarbáta eða þessa síldarbátategund, sem ég talaði um hér áðan. Það er ekki sanngjarnt, að skuttogarar, sem mældir eru 299 lestir, lendi með bátum, sem hafa mörgum sinnum minni afkastagetu heldur en þessi skip. Þeir togarar, sem nú hafa verið keyptir frá Noregi, hafa verið byggðir til þess að geta fallið undir 300 tonna takmarkanir Norðmanna hvað varðar veiðiheimildir. Það er hægt að nefna dæmi um þetta. Ég get nefnt það, að togarar, einir þrír, sem hafa verið keyptir hingað til landsins og mældir 299 tonn, eru nákvæmlega jafnstórir ok togarar, sem sagðir eru vera 407 og upp í 440 tonn. Þessum mælingarreglum er víst ekki hægt að breyta, þær eru alþjóðlegar, en samkv. upplýsingum Hjálmars Bárðarsonar er von á, að alþjóðasamningur verði staðfestur nú innan tíðar um, að slíkar kúnstir verði ekki viðhafðar. Okkur í sjútvn. fannst ekki sanngjarnt, að nokkur skip, 5–6 skip, gætu komið undir bátastærðirnar með slíkum mælingaaðferðum, því að þessir skuttogarar, sem við höfum af millistærð, 400–500 tonn, eru fullt eins afkastamiklir og sennilega miklu afkastameiri en okkar gömlu togarar og slaga hátt upp í þá stóru togara, sem hafa verið fluttir hingað nú að undanförnu. Til þess er þessi 1. liður fram borinn. B-liðurinn, sem er við gr. A. 4, segir: „Í stað „4 sjómílna“ komi: 3 sjómílna.“ Það er varðandi veiðiheimildir kringum Kolbeinsey. Hingað til hefur verið leyft að veiða upp að 3 mílum við Kolbeinsey, en frv. gerir ráð fyrir að veiða upp að 4. Það er út af fyrir sig góðra gjalda vert að reyna að vernda fiskistofnana og koma í veg fyrir ofveiði, en þessi eina míla fyrir utan 3 við Kolbeinsey segir svo sem ekki neitt, því að 4 mílur frá Kolbeinsey, 5 mílur frá Kolbeinsey, 3 mílur, 6 mílur eða hvað sem er frá Kolbeinsey, það er nákvæmlega sami fiskurinn, þannig að þetta er ákaflega lítið verndunaratriði. En eftir þessu var óskað í till. frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, sem okkur bárust og þeir fluttu okkur, eins og segir frá í nál. Næsti liður, c-liður, er við lið B. 1, Austurland. Hann er fólginn í því, að við Austfjarðasvæðið, sem er algerlega friðað fyrir togveiðum utan við 12 mílur nema við Hvalbak, er bætt dálitlu svæði sunnan við til verndunar fyrir togveiðum. Það er einkum gert með hliðsjón af óskum smáútgerðarmanna á suðurfjörðunum og þá sérstaklega á Djúpavogi. Þarna kemur dálítill geiri, dálítið væn sneið, þar sem togveiðar eru heimilaðar áður fyrir allar stærðir fiskiskipa, reyndar misjafnlega langt frá landi, en með brtt. er lagt til, að þessi svæði verði lokað fyrir togveiðum. Þetta togveiðisvæði skiptir kannske ekki ýkja miklu máli fyrir togarana - og þó, en þarna er komið í veg fyrir árekstra milli þessara skipa. Næsti liður, d-liður, er um veiðiheimildir við Hvalbak, þar sem hafði verið gert ráð fyrir í frv., að veiðiheimildir við Hvalbak yrðu færðar frá 3 mílum út í 6 í frv., miðað við það, sem verið hefur og við höfum gert ráð fyrir þessari málamiðlunartill. að fara þarna á milli og fara niður í 4 sjómílur. Þarna er næstum því sömu söguna að segja og við Kolbeinsey, að þarna eru togaramið, og breytir ekki svo ýkjamiklu, hvort þarna er um 3, 4 eða 6 mílur að ræða, því að þarna er alls staðar sami fiskurinn, og Hvalbakurinn lítill. Í sambandi við þetta gæti ég kannske bætt við því, sem ég sagði áður um Norðurland, að till. Landssambands ísl. útvegsmanna höfðu gert ráð fyrir því, að 9 sjómílna fjarlægðin frá Grímsey væri minnkuð niður í 3 mílur. Á það gat n. ekki fallist, vegna þess að við vitum, að í kringum Grímsey og við Grímsey er fiskað mikið á litlum bátum, trillum og litlum dekkbátum, og gátum ekki fallist á að auka heimildir til togveiða á þessu svæði. Um þetta er ekki að ræða, hvorki við Kolbeinsey né Hvalbak, því að þar er ekki um smábátamið að ræða, heldur togaramið. H-liður: „Á eftir C. 5 komi nýr liður, sem verður C. 6 og orðast svo: Á svæði, sem afmarkast af línu, sem hugsast dregin réttvísandi austur af Hvalsnesi, að línu, sem hugsast dregin réttvísindi suður af Hvalsnesi, er öllum skipum heimilt að veiða allt að 6 sjómílum frá fjöruborði á tímabilinu frá 1. maí til 31. des.“ Eins og ég sagði áðan, breyttum við þeirri línu, sem hafði markað af Austurland og Suðausturland, þ. e. a. s. línu, sem áður var og hefði hugsast dregin suðaustur frá Selskeri að línu, sem hugsast dregin réttvísandi austur af Hvalsnesi. Eins og menn sjá af gráðunum, sem þarna eru tilgreindar, er Hvalsnesið nokkru sunnar en Selskerið og allmiklu vestar. Þar með friðast þetta svæði, sem ég nefndi áður, og kemur til góða smáútgerðarmönnum á suðurfjörðunum, en þessi gr., sem ég er að tala um núna, er um það að hleypa togveiðiskipum þarna inn að 6 mílum. Það er staðreynd, sem við höfum aflað okkur upplýsinga um, að á þessu svæði getur verið um allmikla ufsaveiði að ræða á ákveðnu tímabili, einkum síðari hluta sumars og á haustin. Þarna er um stóran fisk að ræða, og þessi veiðiheimild er ákaflega lítilfjörleg hvað snertir flatarmál. Ef menn hefðu kort við hliðina, þá gætu menn sannfært sig um það, að þarna er um mjög lítið svæði að ræða inni í þessari rétthyrnu, sem stingur sér upp af Hvalsnesinu, sem þó verður að athuga, að er utan við 6 sjómílur frá landinu. Ég hef kynnt mér þetta mál allvel og rætt við skipstjóra austur á landi, og kemur þeim öllum saman um þetta atriði. Næsti liður er nýr liður, C. 7, sem er um það, að frá 17° v. l. að línu, sem er dregin réttvísandi suður frá Lundadrang, megi togararnir koma frá 12 og inn að 6 mílum. Till, þær, sem við höfum talað um áður, frá Landssambandi ísl. útvegsmanna fólust í því, að togararnir fengju að fara þarna inn að 4 mílum. Við vildum gera nokkurn greinarmun á bátunum og togurunum í þessu efni og settum þess vegna þarna 6 sjómílur. Og með því fá togararnir dálitla veiðiheimild, sem er þó þannig, að þarna verður ekki togað nema á tiltölulega takmörkuðum svæðum ýmissa ástæðna vegna, bæði vegna hrauns í botni og dýpis í álum. Næsti liður, j-liður, er við gr. D. 2, og það er þessi liður, sem fjallar um Selvogsbankann. Eins og menn geta séð af þeirri mynd, sem er á bls. 17 í frv., hafa togararnir aðeins leyfi til þess að veiða inn að 9 mílum sitt hvorum megin við friðaða svæðið á Selvogsbankanum. Þetta svæði er svo lítið, að það er ekki nema allt í allt rúmlega 70 fermílur, en n. hefur fallist á ýmissa ástæðna vegna, m. a. þeirra, sem ég nefndi fyrr í minni ræðu, að þarna væri nauðsynlegt að veita togurum nokkru meiri heimildir á vertíðinni en gert er ráð fyrir í frv., því að ef þeir hefðu ekki stærra svæði en þetta, þá mundi talsverður hluti þeirra leita á Vestfjarðamiðin og hella í sig smáfiskinum á þeim svæðum í meira mæli en yrði, ef þessi brtt. næði fram að ganga. Það er sem sagt leyfilegt fyrir togarana samkv. þessum lið að koma allt að 4 mílum frá grunnlínu, og það er sú grunnlína, sem er samkv. reglugerð nr. 189/1972, þ. e. a. s. bein lína yfir þetta svæði. Till. Landssambands ísl. útvegsmanna, sem voru þeirra sameiginlegu till., einnig þeirra frá Suðurlandinu, gerðu ráð fyrir því, að miðað yrði við 8 sjómílur frá gömlu grunnlínunni, þeirri grunnlínu, sem dregin er úr Geirfuglaskeri í Einidrang og norðvestur í Selvogsvita, og þarna munar geysilega miklu. Þar hefðu þeir farið yfir geysilega mikilvæg veiðisvæði þess flota, sem stundar veiðar fyrir Suðvesturlandi á vertíðinni. Hann kemur ekki aðeins frá þeim stöðum, sem eru á Suðurog Suðvesturlandi, heldur alls staðar að af landinu, eins og menn vita. Á svona mikla rýmkun gátum við nm. ekki fallist, en kusum að fara þarna svolitla millileið, samkomulagsleið, eins og reynt hefur verið í öllum greinum. Flatarmál þess togveiðisvæðis í heild, sem þarna opnast fyrir togveiðiskipin, er líklegast um 270–280 fermílur. Þó er það þannig, að togararnir fara ekki yfir nálægt því eins stórt svæði og Landssamband ísl. útvegsmanna gerði ráð fyrir. Vissulega verða þarna árekstrar nokkrir, bæði milli Grindvíkinga og Vestmanneyinga og annarra, netaveiðibáta annars vegar og togskipanna hins vegar, en sannleikurinn er sá, að í þessu máli verður aldrei gert neitt, sem öllum líkar. Næsti liður, k, er um það, að nýr liður, B. 6 bætist við. Hann er í því fólginn, að þarna er tekið upp á nýjan leik það veiðihólf, sem Grindavíkur- og Suðurnesjabátar hafa haft á ákaflega takmörkuðu bili, tiltölulega fáar fermílur og mörgum sinnum færri fermílur, ef miðað er við það svæði, sem hægt er að toga á, því að sannleikurinn er sá, að þarna er ekki hægt að toga nema á tiltölulega fáum blettum. Upp úr þessu hólfi hafa komið nú undanfarið allmörg tonn og á síðasta ári líklega milli 3 og 4 þús. tonn af góðum fiski. Þarna er aðeins um að ræða veiði minnstu bátana, og þeir hefðu alveg jafnt gert sig ánægða með að færa stærðina langt niður úr 105 smálestum og allar götur niður í 70 smálestir. En þarna hafa minnstu bátarnir stundað veiðar, þeir bátar, sem hafa minnsta möguleika, smæstar vélar og erfitt með að færa sig langa vegu, og ef þessu svæði yrði lokað, þá er hætt við, að þeir þyrftu að stunda meira og minna veiðar austur við Ingólfshöfða, sem er um 150 mílur í burtu. Þess vegna höfum við í n, getað fallist á, að þetta svæði yrði opnað, eins og er nú gildandi, en ekki gert ráð fyrir í frv. Næsti liður, 1, er um það, að nýr liður í gr. D., sem varðar Suðurland, bætist við, verði 7. liður og hljóði þannig: „Á svæði, sem takmarkast að austan af línu, sem hugsast dregin réttvisandi suður af Lundadrang, og að vestan af 21° v.l.“, þ. e. a. s. af þeirri lengdargráðu, þar sem veiðihólf togaranna opnast yfir vertíðina, - „er öllum skipum heimilt að veiða allt að 6 sjómílum frá grunnlínu á tímabilinu frá 1, ágúst til 31. des.“ Ég vil vekja athygli á því, að þetta er lokað yfir vertíðina og aðeins opnað yfir haustmánuðina. Þetta er aðeins í samræmi við það, sem áður kom frá 17° að Lundadrangi, þannig að um sömu reglu er að ræða frá 17° að 21°. Sannleikurinn er sá um þennan lið, að skömmu eftir að kemur vestur fyrir þessa línu suður af Lundadrang, þá komum við vestur í Háfadýpið, sem gengur svo nærri landinu, að aðeins nokkrar sjómílur suður af landinu erum við komnir út á 1000 metra dýpi, þar sem enginn togari getur látið út veiðarfæri. Í rauninni er þarna ekki um meira svæði að ræða en það, að þarna er um endann á Reynisdýpinu að ræða og það svæði, sem er suður af Vestmannaeyjum. Þarna geta þeir verið sem sagt 6 mánuði á ári, og er alveg í samræmi við þá rýmkun, sem hafði orðið frá 17° að Lundadrang, þannig að þarna er um sömu heimildir að ræða, 6 mílur frá 12 mílunum. Næsti liður, m, er stuttaralegur nokkuð í brtt. við gr. E. 1. Þar segir: „Í stað 12 sjómílur“ komi: 6 sjómílur.“ Þarna er í frv, gert ráð fyrir, að allir togarar séu reknir út frá hefðbundnum veiðisvæðum sínum hér milli Reykjaness og Snæfellsness út fyrir 12 sjómílur, að undanteknu því litla hólfi, sem kemur hér víst á eftir í frv., en ekki brtt. Þarna gerum við ráð fyrir, að togararnir fái nokkuð aukna veiðiheimild á þessu svæði, og ég hygg, að um þetta verði ekki sérlega mikið deilt og þetta sé ekkert ákaflega mikill hagur fyrir togarana, þótt það sé nokkur bót fyrir þá. Aðalsvæðið, þar sem gæti orðið hætta á árekstrum, er syðst á þessu svæði, þ.e.a.s. á Eldeyjarbankanum. Þar hefur venjulega verið lokað á vertíðinni svæði fyrir línubáta og netabáta, og það er það svæði, sem hefur orðið helsti ásteytingarsteinn milli þessara veiðiaðferða. En ég geri ráð fyrir því, að þessu viðkvæma svæði yrði lokað yfir vertíðina, og þá er þetta ekki svo ýkjamikið, en þó nóg til þess, að vaxandi togarafloti landsmanna yrði gefið færi á því að ná nokkrum afla á þessu tímabili. Næsti liður, n-liður, er brtt. við F. 2. Menn hafa það hjá sér á bls. 2. Lagt er til af n., að dálítið verði rýmkað um fyrir togarana á þessu bili, þannig að farið verði inn um 6 mílur í staðinn fyrir 3. Við vitum vel, að sumir og kannske flestir á Snæfellsnesi hafa verið að fetta fingur út í að hafa þarna opið hólf fyrir togarana. En einhvers staðar verða vondir að vera, sérstaklega ef vondum fer fjölgandi upp á síðkastið, og sannleikurinn er sá, að togaramenn hafa ekki gert of mikið úr því að hafa heimildir á þessu svæði. Þeir hafa kannske á örlitlum tíma ársins haft gagn af því að geta veitt þarna í suðurkantinum í Kolluál. Landssamband ísl. útvegsmanna gerði ráð fyrir miklu ríflegri veiðiheimildum handa togurunum á þessum svæðum, Faxaflóasvæði, Reykjanessvæði og Selvogsbankasvæði, en þarna er aðeins fallist á það að færa inn um 3 mílur frá því, sem gert er ráð fyrir í frv., þ. e. a. s. á suðurhluta Breiðafjarðar. Breiðfirðingar hafa aðallega gert aths. varðandi það, að togararnir hirði göngurnar, sem komi inn með Kolluálnum síðari hluta vertíðar, en með því að banna allar togveiðar á norðurhluta þessa svæðis er svokölluðum Grænlandsgöngum, sem Breiðfirðingar álíta, að komi þarna inn í Breiðubugtina, norðan til, gefin greið leið inn eftir. Þessar hugmyndir, bæði þeirra og annarra í þessum efnum, eru því miður ósannaðar allar, og vantar mikið upp á rannsóknir í þessum efnum, sem okkur eru nauðsynlegri en flestar aðrar rannsóknir. Þarna held ég að hafi fengist millileið á einu af þeim svæðum, sem mest er rifist um af heimamönnum. Það er þannig á Snæfellsnesi, að ef maður hittir mann á götu í Grundarfirði og spyr hann um þessi atriði, þá hefur hann alveg ákveðna skoðun, næsti maður hefur alveg gagnstæða skoðun, og þannig hefur orðið raunin á um þær sendinefndir, sem við höfum tekið á móti í sjútvn. varðandi þessi efni. Ég skal ekki og vil ekki leggja dóm á það, hver hefur rangt eða rétt fyrir sér í þessum efnum, en þegar málið er vel skoðað og allra hlutur er rannsakaður, þá held ég, að þarna höfum við komist að málamiðlunartill., sem flestir geti sætt sig við. Í sambandi við þennan lið hafa nokkrir þm. flutt brtt. um veiðar út af Breiðafirði, en því miður virðist ég ekki hafa þessa brtt. hjá mér. En hún er þess efnis, að liður F. 2 í frv. falli niður, þ. e. a. s. litla hólfið, sem er þarna vestur af nesinu og norður yfir Kolluálinn, togararnir séu burtrækir. Og svo er aðalatriðið í þeirra till., c-liður brtt. á þskj. 236, að veittar séu veiðiheimildir í Breiðafirði, sem ekki yrðu settar í lög, heldur yrði rn. að ákveða hverju sinni, hvar, hverjum og hvernig ætti að leyfa togveiðar í Breiðafirði. Um þetta atriði eins og fleiri önnur hef ég haft samband við hæstv. sjútvrh., og hann hefur alls ekki getað fellt sig við það, að um slíkar heimildir yrði að ræða. Síðan gerðu þeir Breiðfirðingar breytingu á þessum till. sínum í sambandi við það veiðisvæði, sem nú er ákveðið, að það verði fært norður af því, sem er í frv. núna, en það er einmitt svæðið, þar sem veiðist talsverður koli, og Vestfirðingar og fleiri hafa gert miklar aths. og mjög strangar aths. við, að það yrði opnað fyrir togbátum líka. Þess vegna féllst n. á að láta þær veiðiheimildir duga, sem eru í frv., þ. e. a. s. hafa það óbreytt, en síðan getur rn. heimilað dragnótaveiðar á kolasvæðinu suður af bjarginu. Þá hef ég tekið fyrir allar þær brtt., sem eru varðandi veiðiheimildir. Það er innifalið í 1. brtt. út að lið n. 2. brtt., sem við flytjum, er við 7. gr. Þar segir: „Rn. er heimilt í samráði við Hafrannsóknastofnunina að ákveða hámarkshlutfall smáfisks af afla veiðiskipa, sem landa má úr hverri veiðiferð, og viðurlög við brotum á þeim reglum. Stundum og því miður allt of oft kemur það fyrir, að veiðiskip lenda í smáfiski, - nóg er af honum, - fylla sig og fara í land. Ef einhver slík takmörkun yrði á þessu, þannig að smáfiskur mætti ekki fara upp fyrir ákveðið mark, þá yrði kannske reynt að koma í veg fyrir þetta. Nm. gátu ekki fundið aðferð til þess að koma því í réttan búning, hvernig ætti að framkvæma þetta, en við vonum það allir í n., að fiskifræðingarnir og Hafrannsóknastofnunin og rn. geti fundið þá aðferð, sem dugir til að koma í veg fyrir gegndarlaust smáfiskadráp víða um landið. 3. brtt. er við 9. gr., og er hún flutt vegna 8. gr. í rauninni, sem við getum fundið á bls. 4 í frv. Í 8. gr. segir: „Nú er botnvörpuskip í fiskveiðilandhelgi, þar sem því er óheimil veiði, og skulu þá veiðarfæri öll vera í búlka innanborðs, þannig að toghlerar séu í festingum og botnvörpur bundnar upp.“ Nú er þannig með skuttogarana, að hlerarnir hanga alltaf í gálgunum eða festingunum, sem þeir eru venjulega í, og þeir eru ekki teknir inn fyrir á sama hátt og gengur með síðutogarana. Trollið er tekið inn í rennu að aftan og ekki bundið upp á síðuna, eins og gerist á síðutogurunum, þannig að þarna er um allt annan frágang að ræða, og þess vegna þótti okkur rétt að setja í 9. gr., sem er heimildagr. um ýmis efni í sambandi við þetta frv., að hæta inn í hana eins og segir í brtt.: „Á eftir orðunum „sem landa má“ komi: Og um búnað veiðarfæra á þilfari skuttogara, sem eru í fiskveiðilandhelgi, þar sem þeim er óheimil veiði.“ Þetta er framkvæmdaatriði, og ég vona, að hv. þm. skilji það. Næsta brtt. er nr. 4 og er við 10. gr., og er sú till. í 7 liðum. A-liður er um, að sú breyting verði gerð á 1. tölul., að orðin „fyrir eitt ár í senn“ falli niður. Þessi brtt. er sett inn, eftir að ég hafði kannað hjá ráðh. og rn., hvernig þeim félli við þessa gr., og ráðh. fannst það of bindandi að segja „fyrir eitt ár í senn“, og vildi ekki taka þetta með til þess að geta sett heimildir fyrir mjög stuttan tíma í einu, þannig að þetta yrði þá fellt burt. Það er heldur takmarkandi atriði. Sama er að segja um b-lið. Hæstv. ráðh. kvaðst ekki vilja hafa veiðiheimild til dragnótaveiða örugglega í gildi fyrir heilt veiðitímabil. heldur geta takmarkað hana við styttri tíma. C-liður er um niðurfellingu á afganginum á 1. tölul. Þessi niðurfelling þýðir það, að hugsanlegar eru dragnótaveiðar á Faxaflóa. Það væri óskandi, að sem flestir þm. kynntu sér þetta mál frá öllum sjónarmiðum. Það er dálítið einkennilegt að gera flota lítilla báta héðan úr Flóanum og Suðurnesjum svo erfitt fyrir, að eigendurnir sjá sér varla annað fært en að selja skip sín, ef þeir fá ekkert að fiska hér í Faxaflóanum með veiðarfærum, sem þeir kjósa helst og veiða sennilega besta fiskinn. Þessi brtt. gengur þó ekki lengra en það, að áður en slíkar heimildir yrðu veittar, yrðu að koma til umsagnir frá fiskifræðingum og Fiskifélagi og svo að lokum vilji rn. til þess að veita slíkar heimildir í ákaflega takmarkaðan tíma og væntanlega í litlum mæli, þannig að ég lít ekki eins alvarlegum augum á þessa breyt. og sumir hv. þm. gera. Ef menn halda, að dragnótin veiði eitthvað smærri fisk en þau veiðarfæri, sem nú þegar eru leyfð í Flóanum, þá er það alger misskilningur, enda liggja fyrir um það tölur. Ef menn vilja leita umsagnar mikilhæfs fiskifræðings í þessu efni, þá hefur Jón Jónsson fiskifræðingur skrifað um þetta mjög greinargóða blaðagrein nú í júlí í sumar, sem menn geta kynnt sér, ef þeir vilja. Þá komum við að d-lið þessarar brtt., sem er um að fella burt orðið „eingöngu“ í 1. mgr. 4. tölul. Hvaða skip er eingöngu gert út til síldveiða á Íslandi, þar sem allar síldveiðar eru bannaðar? Um þetta þarf raunar ekki fleiri orð, þó að ástæða væri kannske til. Getur vel verið, að aðrir nm. vilji fjalla um þetta frekar, en ég sé ekki ástæðu til þess, þar sem það er hverjum manni augljóst, að þetta er óhæft í gr. Næsti liður er, að á eftir orðinu „nauðsynleg“ í 2. málslið hljóði afgangurinn þannig: Þar á meðal, að allur afli annar en síld sé upptækur til Landhelgissjóðs Íslands, ef hann fer fram úr ákveðnum hluta af heildarafla. - Þarna er í rauninni um tvenns konar breyt. að ræða. Í fyrsta lagi það, að í stað ríkissjóðs, sem við höfum allir miklar áhyggjur af, komi Landhelgissjóður Íslands, sem okkur í n. finnst eðlilegra, að peningar renni til samkv. þessum ákvæðum, - og einnig það, að þarna er miðað við ákveðinn hluta af heildarafla, þannig að allur afli, sem inn kemur þarna, sé ekki gerður ónýtur, með því að henda honum í sjóinn, þó að hann sé smávægilegur, því að þannig er með þessi síldveiðiskip, að þau stunda einmitt veiðar með mismunandi veiðarfærum og jafnvel með fleiri veiðarfærum í senn. Þá er það næst f-liður. Hann er sama eðlis og það, sem ég var að tala um áðan. Þar er aðeins um þetta ákvæði um ákveðið hlutfall af heildarafla að ræða, og um það þarf víst ekki að segja margt, ef menn kanna greinina vel. Sama er að segja um g-liðinn, þar kemur aðeins „til Landhelgissjóðs Íslands“ í staðinn fyrir „til ríkissjóðs“, og ég á bágt með að trúa því, að nokkur þm. hér á hv. Alþ. verði til að mótmæla þessum orðalagsbreytingum. 5. brtt. er fólgin í því að fella saman 2. og 3. tölul. í frv. annars vegar og 4. og 5. tölul. í frv. hins vegar, þ. e. a. s. nm. fannst eðlilegt að miða sektirnar við þær stærðir, sem gert er ráð fyrir í frv. Í frv. er gert ráð fyrir 3 stærðum: Í fyrsta lagi veiðiskipum allt að 105 lestum, í öðru lagi veiðiskipum allt að 350 lestum, með þeim undantekningum, sem getið er um í 1. brtt., og loks stærri veiðiskipum, þ. e. a. s. togurunum. Þess vegna fannst okkur eðlilegt að hafa sektirnar þrenns konar, en ekki í 5 liðum, þar sem stærðarmörkin eru þrenns konar. Að öðru leyti breytist gr. ekki neitt. Næsta brtt., 6. brtt., er við 14. gr. og er í stuttu máli um það, að þar sem talað er um fangelsi „að 2 árum“ í 14. gr. komi: „að 6 mánuðum“. Satt að segja hefði ég persónulega, - en eins og ég sagði áðan, er nú farin þarna samkomulagsleið, - viljað minnka þetta miklu meira. Mér finnst alveg fáránlegt árið 1973 að gera ráð fyrir því, að skipstjórar séu settir í tugthús, í fangelsi í 2 ár fyrir að brjóta þessi lög. Það er næstum því eins og manndráp, ef ekki meira. Ég er dálítið hissa á því, að þeir menn, sem sömdu þessa gr. í frv. - ég vil taka fram, að við þm. höfðum auðvitað ekki svona hugmyndaflug, - að þeir lögspekingar, sem hafa sett þetta inn í frv. skyldu ekki setja inn í þetta eins og 50 vandarhögg líka. Ég hef heyrt þær röksemdir, að þetta væri sett þarna til þess að geta dæmt útlendingana nógu andskoti hart. Þó að okkur sé ekkert sérlega vel við Breta og þeir hafi komið heldur rustalega fram við okkur í þessu deilumáli, þá eru breskir sjómenn líka menn. Ég kæri mig ekkert um að beita öðrum refsiákvæðum við þá heldur en aðra menn. Við erum allir menn, hvar sem við eigum heima í veröldinni. Tveggja ára tugthús finnst mér fáránlegt, og það er með naumindum, að ég geti sætt mig við þessa brtt., að fara upp í 6 mánuði. Ég vonast til, að hv. þm. séu ekki búnir þeim hefndarhug að þurfa endilega að fara að hafa nautn af því að loka menn inni í tugthúsi í mörg ár, þó að þeim verði á að brjóta einhver ákveðin lagaákvæði. Með þessu hef ég farið yfir þær brtt., sem n. hefur lagt fram. Eins og ég gat víst um áður, vil ég ekki verða til þess að draga þessar umr. um of á langinn, en ég vil minna hv. þm. á það og sérstaklega þá fulltrúa, sem telja sig vera sérstaklega friðunarsinnaða, að gæta þess, að lög um veiðiheimildir í fiskveiðilandhelginni falla úr gildi um áramótin. Ef þetta frv. kemst ekki í gegn fyrir hátíðar, þá verðum við einu sinni enn að framlengja þær veiðiheimildir, sem nú eru í gildi og eru miklu meiri heldur en þær, sem gert er ráð fyrir í frv. og brtt. Er vonandi, að friðunarmenn verði ekki til þess, að við þurfum að halda þeim áfram. Og ég vil óska þess, að hæstv. forseti reyni að koma þessu máli af í þessari d. sem allra fyrst, þannig að Ed. geti fengið málið sem fyrst til meðferðar.



Herra forseti. Á þskj. 236 hef ég leyft mér að flytja nokkrar brtt. við frv. það, sem hér um ræðir, ásamt hv. 8. landsk. og hv. 5. þm. Vesturl. Ég skal fúslega viðurkenna, að það er erfitt að setja reglur og lög um þessi efni, sem allir geti fellt sig við og sætt sig við. Það verður því áreiðanlega oft að meta stóra og margþætta hagsmuni, sem rekast illilega og harkalega á, og fara milli skers og báru, reyna að finna út miðlunarlausn og reglur, sem flestir geta fellt sig við. Sennilega hefur þó óvíða verið erfiðara að semja reglur, þar sem menn gætu mæst nokkurn veginn, eins og á Breiðfjarðarsvæðinu. Að vísu hefur sá háttur verið á hafður á þessu svæði, að þar hafa menn löngum reynt til hins ýtrasta að ná samstöðu og samkomulagi heimafyrir fyrst. En aldrei hefur það tekið jafnlangan tíma og í þessu máli. Það var því gerð lokatilraun til þess að samræma sjónarmið heimamanna með því, að nokkrir útvegsmenn, sjómenn og sveitarstjórnarmenn af Snæfellsnesi komu á fund hér í Reykjavík hinn 5. þ. m. Eftir miklar umr. og margs konar erfiðleika, því að sannarlega er hér um mikla og ólíka hagsmuni að ræða, sem rekast á, tókst þó að ná samkomulagi, sem allir felldu sig við að lokum, og skildu sáttir að kalla. Ég mun nú rekja þetta samkomulag í örfáum orðum, eins og það hefur verið útfært á þskj. 236. Það er þá í því fólgið, að ákvæði kaflans um Breiðafjörð, sem merktur er F í þessu frv. og er á bls. 3, breytist þannig: Í fyrsta lagi, að liður merktur F. 1 verði óbreyttur, og er þarflaust að lesa hann upp. Í öðru lagi liður merktur F. 2 verði alveg felldur niður. Menn óttast hin stórvirku togveiðiskip, stóra skuttogara, óttast að fá þá inn í Kolluálinn á eftir fiskigöngunum. Um það eru, held ég, allir Breiðfirðingar sammála að reyna að komast hjá því, að þessi stórvirku veiðitæki vaði langt inn í Kolluálinn. Þess vegna var ég nokkuð undrandi að heyra það, sem hv. síðasti ræðumaður, 5. þm. Sunnl., hélt fram í ræðu, sem hann var að ljúka, að skoðanir manna væru mjög skiptar um þetta efni og þá sérstaklega í Grundarfirði. Ef gengið væri eftir götum í Grundarfirði, þá væri hægt að hitta menn, sem væru á algjörlega öndverðum meiði í þessu efni. Ég held, að þetta sé mælt af ókunnugleika, því að þótt menn geti deilt harkalega um flesta þætti þessa máls á Snæfellsnesi og við Breiðafjörð, þá hygg ég, að þeir mætist á þessum punkti. A. m. k. var þetta fyrsta atriðið, sem útvegsmenn og sjómenn voru algjörlega sammála um og samþykktu um einróma till. á fjölmennum fundi sem haldinn var í Ólafsvík ekki alls fyrir löngu. Hins vegar er það rétt hjá hv. ræðumanni, að einhvers staðar verða vondir að vera. Það er víst ekki hægt að mæla gegn því. En það er í fáum orðum sagt eindregin ósk og álit heimamanna, að þarna beri ekki að hleypa inn stórvirkum togurum lengra en að 12 mílum. Þá er í þriðja lagi, að liður merktur F. 3, í kaflanum um Breiðafjörð, verði óbreyttur. Í fjórða lagi verði liður merktur F. 4 eins og hann var í frv., er það var lagt fram á s. l. vori, þ. e. a. s. að hann bjóði eins og liður 4. F á þskj. 581 frá síðasta þingi, 241. máli. Í fimmta lagi eru menn sammála um það, að ráðh. verði veitt heimild til að veita frekari togveiðiheimildir en greindar eru í lögum þessum í takmarkaðan tíma og á tilgreindum veiðisvæðum vegna þeirrar sérstöðu, sem er í verstöðvum við Breiðafjörð, að fiskibátar eru flestir undir 105 tonnum að stærð og hafa stundað veiðar á grunnmiðum kringum Snæfellsnes, enda komi til meðmæli Hafrannsóknastofnunarinnar. Þarna kem ég að atriði, sem er mikið hagsmunamál margra aðila við Breiðafjörð, ekki síst Grundfirðinga, sem eiga mikið af smábátum og þyrftu sannast sagna að fá umþóttunartíma til þess að laga sig að breyttum aðstæðum og stórauknum friðunaraðgerðum. Á þennan hátt tókst þó mönnum að ná nokkurn veginn samkomulagi, og að skilja sáttir að kella, eins og ég sagði áðan. Ég treysti hv. þm. til þess að líta á þetta mál, reyna að setja sig í spor okkar Breiðfirðinga, vega það og meta, hvað hér er um mikilvæg málefni að ræða, sem snerta svo til hag hvers einasta manns við Breiðafjörð á einn eða annan veg. Ég bendi á, eins og ég raunar gerði í upphafi máls míns, að Breiðfirðingar hafa jafnan reynt að ná samstöðu í þessum efnum. Ég bendi á það, sem sérstakt má kalla, að þeir hafa í nokkur ár, nokkuð mörg ár, alfriðað svæði á Breiðafirði fyrir netaveiðum. Það er svæði, sem bannar allar netaveiðar á Breiðafirði fyrir innan línu, sem hugsast dregin úr Skor í Eyrarfjall við Grundarfjörð. Um þessa reglu standa allir saman. Breiðfirðingar halda því fram, að hún hafi gefið góða raun, jafnvel þótt fiskifræðingar séu ekki allir á því máli, - og eru ákveðnir að halda þessari friðun áfram. Ég hygg, að þeir séu síður en svo minni friðunarmenn en hverjir aðrir, þó að þeir séu allmargir hverjir ekki nógu vel í stakk búnir til þess að mæta stórauknum friðunaraðgerðum án nokkurs aðlögunartíma. Ég held, að það sé óþarft að fara um þessar brtt. fleiri orðum. Við höfum reynt að koma þeim greinilega á framfæri á þskj. 236, eins og ég áðan sagði. En áður en ég lýk máli mínu, ætla ég aðeins að benda á eitt atriði, sem ég tók eftir í brtt. n. Það segir svo í 10. gr. frv., sem hv. frsm. fjallaði nokkuð um, í niðurlagi l. tölul., þar sem fjallað er um dragnótaveiðar: „Heimild þessi til veitingar dragnótaveiðileyfa skal ekki notuð til l. júlí 1976 að því er varðar veiðar á Faxaflóa innan línu, sem dregin er úr punkti 4 sjóm. réttvísandi vestur af Garðskagavita í punkt 4 sjóm. réttvísandi suðaustur af Gáluvíkurtanga: Ég sé í þeim brtt., sem sjútvn. leggur fram við frv. það er á bls. 2, 4. tölul. c, að þar er sagt: „Niðurlag l. tölul. frá og með orðunum „Heimild þessi“ falli niður“. Enda vék hv. 5. þm. Sunnl. nokkuð að þessu atriði. Það er óþarft að fara mörgum orðum um þetta efni, svo kunnugt sem það er, bæði hér á hv. Alþingi og utan þess. Það er óþarfi að rekja hina löngu sögu þeirra manna, sem börðust fyrir friðun Faxaflóa. Þess vegna vil ég leyfa mér að mótmæla þessum c-lið í brtt. n. og leggja til, að sú till. verði felld. Ég tel, fyrst þessi friðun er komin á á annað borð, þá sé a. m. k. rétt að láta standa eins og segir í frv., að „heimild þessi til veitingar dragnótaveiðileyfa skal ekki notuð til 1. júlí 1976“. Ég vil því ítreka það, að ég legg til, að þessi c-liður í 4. tölul. brtt. hv. n. verði felldur niður.



Herra forseti. Hv. frsm. sjútvn. gat þess, að frv. hefði verið nokkuð lengi í athugun hjá n. Ég tel það ekkert óeðlilegt, því að það mál, sem hér liggur fyrir, er eitt af stærri og flóknari málum, sem Alþingi hefur haft til meðferðar á undanförnum árum. Ég vil minna á það, að á árunum frá 1959 og þangað til í árslok 1968 gerðu mjög margir þm, tilraun til þess að fá gildandi lögum um bann gegn botnvörpuveiðum í landhelgi breytt á þann veg, að hinum smærri bátum yrði veitt rýmri heimild til botnvörpuveiða en í þeim lögum fólst. Mál höfðu þróast þannig, að bátaflotinn hafði um nokkurt árabil mjög mikið brotið þessi lög og botnvörpuveiðar smærri báta byggðust orðið nær eingöngu á því, að l. væru brotin. Það var ekki talið fært að gera út smærri báta til togveiða nema á það grunnu vatni, að heimild til þeirra veiða var ekki að finna í gildandi lögum. Þannig var komið haustið 1968, að þáv. dómsmrh. tilkynnti hér á Alþingi, að mjög strangt mundi verða tekið á öllum brotum á þessum l., ef ekki næðist samkomulag um að breyta þeim hér á hinu háa Alþingi. Þetta varð til þess, að 3 þm. fluttu þá rétt fyrir jól einfalda breytingu á l. þannig, að leyfðar voru botnvörpuveiðar að 4 mílum frá grunnlínu fyrir öllu Norðurlandi frá Horni að Rauðunúpum og fyrir Suðurlandi inn að 3 mílum frá Stokksnesi að Reykjanesi öllum bátum upp að 200 tonnum að stærð. Þetta bjargaði þá málunum í bili, og ég vil segja það, að hið undarlega skeði, að þessi breyt. á l. var samþ. mótatkvæðalaust hér á hinu háa Alþingi, og kom mjög á óvart, að nást skyldi samkomulag á þessum grundvelli. En þá hafði verið starfandi n., sem sjútvrh. hafði skipað til að endurskoða l., en hún hafði ekki lokið störfum og sá fram á, að hún mundi ekki geta lokið störfum fyrr en kannske síðar á vetrinum eða áður en þingi yrði slitið vorið 1969. Ég tel, að sú n. hafi unnið mjög mikið og gott starf. Formaður þeirrar n. var hv. 5. þm. Reykn. Jón Árm. Héðinsson, og n. gerði það, sem þá hafði aldrei verið gert áður af neinni þingnefnd, að hún ferðaðist um landið þvert og endilangt, fór í hvert einasta kjördæmi landsins, hélt fundi með sjómönnum og útgerðarmönnum og öðrum, sem töldu sig hafa hagsmuna að gæta í sambandi við fiskveiðar almennt. Það kom þá þegar í ljós, að sjónarmið til þeirra laga, sem gildandi voru um botnvörpuveiðar, voru mjög ólík, ekki einasta í hverjum landsfjórðungi, heldur að segja má í hverju einasta sjávarþorpi á landinu. Innbyrðis í hverju einasta sjávarþorpi virtist vera um mjög ólík og margvísleg sjónarmið að ræða bæði hjá einstökum útgerðarmönnum og einstökum sjómönnum. En eftir mjög ýtarlega athugun tókst n. þó að verða sammála um tilteknar breytingar, og náðu þær fram að ganga hér á Alþingi, áður en þingi var slitið vorið 1969. Þau lög áttu að renna út, ef ég man rétt, í árslok 1971, og skipaði núv. hæstv. sjútvrh. n. að nýju, sem að miklu leyti var skipuð sömu mönnum og áður höfðu unnið að þessum málum. Hún gerði einnig það, sem áður hafði verið gert, hún ferðaðist um landið og kynnti sér viðhorf aðila og þá sérstaklega hvernig þær breytingar sem gerðar höfðu verið á l., hefðu fallið mönnum í geð. Auðvitað kom það sanna í ljós og áður hafði legið fyrir, að innan hvers sjávarpláss, þar sem fundir voru haldnir, voru sjónarmiðin mjög ólík og margvísleg. Menn deildu sums staðar mjög hart um það, hvað langt ætti að ganga með að leyfa einstökum skipum og einstökum skipastærðum að veiða með botnvörpu nálægt landi. Að þessum ferðalögum loknum náði einnig síðari n. nokkurn veginn samkomulagi í aðalatriðum, og var ekki um mikla breytingu að ræða á sjálfum fiskveiðiheimildunum frá því sem var í gildandi l., því að það kom greinilega fram, að þrátt fyrir hin mjög misjöfnu sjónarmið höfðu bæði sjómenn og útgerðarmenn í stórum dráttum fellt sig við þá breytingu, sem á þessum l. var gerð vorið 1969. Ég hygg, að þetta hafi verið í fyrsta skipti, sem þingnefnd ferðaðist um landið og hafði samband við þá aðila, fyrst og fremst, sem málið snerti beint, því að hér er vissulega um mjög mikið og margþætt hagsmunamál fyrir hinar einstöku greinar sjávarútvegsins að ræða, og þá að sjálfsögðu sjómenn einnig. N. hin síðari, sem skipuð var um haustið 1971, starfaði út frá því sjónarmiði, að Íslendingar mundu eftir til þess að gera stuttan tíma, eða miðað við 1. sept. 1972, þ. e. a. s. íslenskir togarar, einir geta stundað veiðar innan 50 mílna svæðisins, þannig að svæðið frá 12 mílum að 50 mílum mundi bætast við fyrir þá eina til veiða eftirleiðis. Þetta sjónarmið varð til þess, að nokkuð var gengið lengra í því að ýta hinum stærri togskipum lengra frá landi en áður hafði verið gert. N. taldi eðlilegt, að þar sem íslensk togskip fengju nú ein að veiða á þessu svæði, yrði nokkuð þrengt að þeim nær landi og það svæði aftur á móti ætlað hinum smærri togskipum og öðrum smærri bátum, hvort heldur var um togveiðar að ræða eða önnur veiðarfæri, net eða línu. Eftir að það kom í ljós, að svo mundi ekki fara, að Íslendingar hefðu einir veiðiheimildir á svæðinu milli 12 og 50 mílnanna, þá breyttist að sjálfsögðu nokkuð grundvöllurinn undir því samkomulagi og því starfi, sem fiskveiðilaganefndin svokallaða hafði unnið, og till. hennar um breyt. á l. hreinlega byggðust á. Það verður að viðurkenna þetta, því að margir hafa sagt, að mjög hafi verið gengið óeðlilega á rétt hinna stærri togveiðiskipa, en þetta er skýringin á því, að svo var gert. Sjútvn. hafði það sjónarmið, að úr því sem komið væri, væri þetta e. t. v. of langt gengið, og féllst hún á nokkrar tilslakanir til handa stærri togskipum, að þau fengju veiðiheimildir nær landi en frv. gerði ráð fyrir. Ég skal viðurkenna, að fyrir mitt leyti tel ég, að taka verði tillit til þessarar breyttu aðstöðu frá því sem við höfðum áður gert ráð fyrir, og hef því fallist á nokkrar verulegar tilslakanir frá frv., en ég var einn af þeim aðilum, sem stóðu að því að semja það, því að þegar breytt sjónarmið koma fram verður auðvitað að taka tillit til þess og skoða málið í því ljósi, sem það raunverulega liggur fyrir. Breyt. sjútvn. eru að langmestu leyti í þessu fólgnar, að hinum stærri skipum eru veittar á vissum stöðum við landið og vissum árstímum veiðiheimildir miklu nær landi, en frv. gerir ráð fyrir. Að mínum dómi er það eitt veiðisvæði, sem getur valdið mestum ágreiningi um, hvað langt á að ganga til móts við óskir eigenda hinna stærri togskipa, en það er svæðið á milli Geirfuglaskers og að Reykjanesi, þ. e. a. s. Selvogsbankasvæðið. Það liggur alveg ljóst fyrir, að einmitt á þessu svæði hafa bátar að segja má af öllum stærðum, allt frá 30–40 tonna stærð og upp í 500 tonn að stærð, í vaxandi mæli stundað netaveiðar í 2–2½ mánuð á hávetrarvertíð einmitt á þessu svæði. Ég hef alltaf óttast það mjög, að þegar svo er komið, að slíkur bátafloti, sem ég hygg að nemi á milli 2 og 3 hundruð bátum, stundar veiðar á þessum svæðum, þá geti komið til mjög alvarlegra árekstra og veiðafæratjóns, ef að stærri skip fengju, samtímis og netaveiðar færu þarna fram, heimildir til togveiða einnig. Eins og frsm. sjútvn. réttilega skýrði frá í ræðu sinni, komu fram mjög ákveðnar óskir frá fulltrúum L. Í. Ú., og voru það sameiginlegar óskir eða sameiginlegt samkomulag, eins og þeir sögðu, bæði bátaeigenda og togaraeigenda. Þetta samkomulag hafði náðst bæði um veiðar á þessu svæði og víðar á þeim grundvelli, að togaraeigendur hefðu gefið eftir á einum stað og bátaeigendur á öðrum, og þannig hefðu þeir getað innan n., sem L. I. Ú. skipaði, náð þessu samkomulagi. Mér var það alveg ljóst, enda kom það á daginn síðar, að þó að það lægi fyrir sjútvn. að þarna væri um sameiginlegt álit n. L. Í. Ú. að ræða, þá var enn heima í héruðum alveg örugglega mjög djúpstæður ágreiningur um mörg þeirra atriða, sem þeir í n. höfðu náð samkomulagi um. Þetta kom í ljós síðar, bæði að því er Breiðafjörðinn varðar og fleiri staði, að þannig var ástandið enn þá heima í héraði, að menn greindi þar mjög á og deildu mjög hart um það, hversu langt ætti að ganga, sérstaklega í sambandi við tilslakanir til hinna stærri skipa. Ég tel þó, að það hafi verið mjög mikilvægt, að ábyrgir fulltrúar L. Í. Ú. skyldu þó ná þessu samkomulagi, sem n. náði og gerði að sínum till. til sjútvn. Nd. Þarna var um fullábyrga fulltrúa frá L. Í. Ú. að ræða, og hlaut því að verða tekið nokkurt tillit til þess, jafnvel þótt við vissum, að á bak við þá væri mikill ágreiningur um ýmis mikilvæg atriði í frv. Ég þarf ekki miklu að bæta við það, sem kom fram hjá frsm. sjútvn. Hann gerði grein fyrir till. n. í heild, sem við höfum allir skrifað undir, þó með fyrirvara sumir. Við höfum áskilið okkur rétt til þess að flytja eða fylgja brtt. því að eins og ég hef sagt, hluta af þeim breytingum, sem gerðar hafa verið, hefði ég viljað hafa á annan veg. En auðvitað verður að taka tillit til þeirra sjónarmiða sem sett eru fram, ef maður telur, að þau geti átt rétt á sér eða að fyrir þeim séu eðlileg rök. En ef á að leysa málið nú, eins og ég tel að verði að gera, því að Alþingi megi ekki skilja svo við þetta mál nú fyrir áramót, að það verði ekki leyst á einhvern skaplegan hátt, þá auðvitað verða þeir aðilar, sem hafa hug á því, að reyna að samræma sjónarmiðin og koma þannig fyrir, að sem mest samkomulag geti náðst um málið hér á hinu háa Alþingi. Frsm. n. kom inn á eitt atriði, sem auðvitað er mjög hægt að deila um, en það voru sektarákvæðin, og taldi hann allt því til foráttu; að rætt væri um allt að tveggja ára fangelsisvist, ef um ítrekuð brot er að ræða. Ég skal viðurkenna, að þetta er mjög viðkvæmt mál. Hins vegar liggur ljóst fyrir, að það getur verið um það veigamikil brot að ræða, ef einstakir skipstjórar gera sér leik að því að misnota lögin, brjóta þau og kannske sleppa með það árum saman, að þá verður að taka að mínum dómi nokkuð hart á því og koma í veg fyrir slíkt. Ég tel, að þær breyt., sem gerðar voru bæði 1968 og aftur vorið 1969, hafi verið það miklar tilslakanir frá áður gildandi l. og það miklar veiðiheimildir, bæði til smærri og stærri skipa, að menn eigi að geta unað við að fiska í samræmi við þau, án þess að gera tilraun til að brjóta þau niður með síendurteknum brotum. Ef ég man rétt, er það svo í gildandi l., að fyrir ítrekuð brot sé hægt að dæma menn í minnst 2 mánaða fangelsi. En í frv, er gert ráð fyrir allt að 2 ára fangelsi. Ég satt að segja er ekki viss um, hvor viðurlögin eru strangari, því að auðvitað er það, sem talað er um, að dæma skuli minnst í 2 mánaða fangelsi, á valdi dómarans í hverju tilfelli. Þá er það auðvitað á valdi dómara, að mér skilst, hvað hart hann fer í sakirnar, hvað langa fangelsisvist hann dæmir menn í, og ef ég man rétt, hefur verið kveðinn upp dómur yfir erlendum aðila, að ég hygg allt að eitt ár. Mér er því alls ekki ljóst, hvort þessir 6 mánuðir, sem nú eru í till. sjútvn., eru ekki enn strangari viðurlög en nú eru í gildi eða geti orðið strangari viðurlög. Þetta er auðvitað allt matsatriði og mest á valdi þeirra, sem með dómsmál fara hverju sinni, hvað stranglega þeir vilja beita þeim viðurlögum, sem í gildi eru. Það hefur komið fram, sem ég sagði hér áðan, að þrátt fyrir það að n. innan L. Í. Ú. næði tilteknu samkomulagi, þar sem menn hefðu slakað hver fyrir öðrum, þá virðist svo, að heima í hinum einstöku héruðum og einstöku sjávarplássum séu enn þá til þess að gera skiptar skoðanir um hin ýmsu atriði, sem n. L. Í. Ú. hafði þó náð samkomulagi um. Til þess bendir till., sem hér liggur fyrir á þskj. 236, ótvírætt. Ég hef, frá því ég fór fyrst að gera tilraunir til að fá lögum um botnvörpuveiðar breytt, alltaf haft það grundvallarsjónarmið, að Alþingi Íslendinga yrði að líta á tvennt í því sambandi. Það er annars vegar hagnýting veiðisvæðanna, fiskimiðanna, og hins vegar friðun einstakra svæða, þannig að ekki væri um ofveiði að ræða, hvorki á hrygningarstöðum né á uppeldisstöðvum ungfisks. Einnig um þetta atriði hafa verið mjög skiptar skoðanir, bæði hér á hinu háa Alþingi og eins á meðal fiskifræðinga. Álit sjómanna hefur um nokkuð langa hríð verið það, t. d. í sambandi við hrygningarsvæðin hér fyrir Suðurlandi, að það bæri að gera tilraun til að friða tiltekið og ákveðið svæði og sjá, hvaða árangur yrði af því. Ég flutti till. á sínum tíma í Sþ. um, að þáv. ríkisstj. yrði falið að gefa út reglugerð um tilraunir, sem gengju í þessa átt. En hún náði þá ekki fram að ganga, einvörðungu vegna þess, að sérfræðingar Fiskifélags Íslands, sem þá höfðu með þetta mál að gera, - það var áður en til Hafrannsóknastofnunarinnar var stofnað, töldu, að ekki væri hægt með netaveiðum t. d. á Selvogsbankasvæðinu að drepa nema tiltölulega mátulega mikið, eins og þeir sögðu, vissan hluta af hrygningarstofnunum, en ekki meira, það væri aðeins eitt, sem þar réði, og það væri, hvernig hrygningin kæmi út hverju sinni. Þetta sjónarmið fiskifræðinganna á þeim tíma varð þess valdandi, að Alþingi afgreiddi ekki tillöguna þó að ég sé sannfærður um að það var vilji margra alþm., að þessi tilraun yrði gerð. En eftir að þetta álit fiskifræðinganna lá fyrir náðist ekki málið út úr sjvútn. Ég gerði tilraun til að fá málið inn í þingið aftur, en n. varð ekki sammála um það að ganga á móti áliti fiskifræðinganna og leggja til, að þessi tilraun yrði gerð. Ég hef alltaf harmað, að þetta skyldi ekki takast, og er sannfærður um, að þetta hefur valdið okkur mun meira tjóni en við kannske í dag getum gert okkur grein fyrir, því að þróunin hefur orðið sú, hverjum sem það er um að kenna, að fiskigegnd hefur minnkað mjög mikið, og ég segi alveg óhikað óhugnanlega mikið, á einmitt þessu svæði, Selvogsbankanum, og þá fyrst og fremst á hrygningarsvæðunum þar. Sjómenn halda því mjög ákveðið fram og hafa gert það um langan tíma, að það sé ekki einasta það, að svo og svo stór hluti af fiskigöngum, sem inn á þetta svæði koma til hrygningar sé drepinn, heldur sé árangur með netaveiðarfærin ofan í hrygningarstöðvarnar það mikill að hann hreinlega flæmi fiskinn af hrygningarsvæðunum. Það sé kannske frekar ástæðan fyrir hinni minnkandi fiskigegnd á því svæði heldur en það, hve stór hluti af stofninum hafi verið drepinn. En þetta er auðvitað atriði, sem er útilokað að nokkur niðurstaða fáist um, nema gerðar séu um það beinar tilraunir. Nú hefur, sem betur fer verið sett í reglugerð ákvæði um, að tiltekið svæði og það allstórt svæði á Selvogsbankahrauni verði alfriðað. Það var um það nokkur ágreiningur í fyrra, hvort þau tímamörk, sem í þeirri reglugerð eru, væru rétt eða ekki. Það hefur komið í ljós, að margir fiskifræðingar, sem gerðu athuganir í þessu sambandi á s. l. vertíð, töldu að tímamörkin hefðu ekki verið nægjanlega löng. Nú hefur reglugerðinni verið breytt í þá átt, eins og fiskifræðingar nú telja að þau þurfi að vera, og ber vissulega að mínum dómi að fagna því, að ef ekki næst neinn árangur af þeirri friðun, sem þar er gert ráð fyrir, þá er ég ákaflega hræddur um, að við séum komin í mikinn vanda í sambandi við fiskveiðarnar á vetrarvertíð hérna fyrir Suður- og Suðvesturlandi. En árangur kemur auðvitað ekki í ljós fyrr en eftir 1–3 ár, og geta fiskifræðingar á þessu tímabili fylgst með því, hvað þarna er að gerast. En auðvitað er það algert frumskilyrði, að þetta svæði verði varið alveg undantekningarlaust fyrir öllum veiðum. Okkur var tjáð, að á þessu hefði orðið allverulegur misbrestur á s. l. vetri, og vil ég mjög harma það. Ég ætlast til þess, að þau rn., sem þetta mál heyrir undir, hafi á því vakandi auga, að ekkert slíkt endurtaki sig í vetur eða á komandi vetrarvertíð, því að ef það á að gerast, rennur þetta allt saman út í sandinn. Við fáum aldrei neinar öruggar niðurstöður um það, hvort það verndar fiskistofnana á hrygningarsvæðunum að gefa fiskinum tiltekið friðland, meðan hrygning fer fram, eða ekki. Það fæst aldrei úr þessum málum skorið, nema það liggi ljóst fyrir, að svæðið hafi verið alveg varið og þar hafi engar veiðar átt sér stað þennan tiltekna tíma. Væri það vissulega illa farið, ef ekki tækist að koma á ströngum reglum um það og framfylgja þeim, að þarna geti ekki verið um nein brat að ræða, sem máli skipti. Ég tel, að það séu engin vandkvæði á að ver,ja þetta svæði. Ég byggi það á reynslu, sem Vestmanneyingar fengu á sínum tíma, þegar samkomulag náðist við breska togaraeigendur fyrir milligöngu umboðsmanna þeirra í Eyjum. Þá náðist samkomulag um það, að hinir bresku tograrar færu ekki nema inn að tilteknum mörkum á Vestmannaeyjabankasvæðinu. Þetta var gert einfaldlega á þann hátt, að svæðið var girt af með ljósbaujum og sett við það varðskip. Þetta bar þann árangur, að ég held, að það hafi verið hrein undantekning og hreint óviljaverk, ef breskur togari braut þetta samkomulag. Og ég hygg, að ef þetta væri gert á friðunarsvæðinu á Selvogsbanka, og hægt væri að gera það enn betur með endurskinsmerkjum, sem koma fram á radartækjum, þá sé hægt að verja svæðið fyrir öllum veiðum. Og ég tel, að það þurfi hreinlega að setja varðskip inn á svæðið, eitt eða fleiri, þessa 40 daga, sem reglugerðin gerir ráð fyrir, að svæðið sé alfriðað, því að ég tel mjög mikilvægt, að úr því fáist skorið, hvort slík friðun ber árangur eða ekki. Ég tel þetta, eins og ég hef sagt áður, mikilvægt, vegna þess að ef slíkar friðunarráðstafanir bera ekki árangur, þurfi vissulega að endurskoða ýmis ákvæði í sambandi við fiskveiðar hér við Suðvesturland. Ég skal ekki fara að ræða friðunaraðgerðir í sambandi við uppeldisstöðvar ungfisks. Þar greinir menn einnig á, ég vil segja bæði fiskimenn og aðra, hvernig að þeim eigi að standa. Ég hef aldrei haft trú á því, að það þýddi nokkuð að vera að friða tilteknar uppeldisstöðvar ungfisks 2 eða 3 mán. á ári, heldur yrði að afmarka svæðið og friða það í 1–2 eða fleiri ár, til þess að fiskifræðingar gætu sagt með einhverjum rökum, hvort friðun hefði borið árangur eða ekki. Ef svæði, þar sem uppeldisstöðvar eru, er aðeins friðað í 2 mánuði á ári og síðan veitt á því í 10 mánuði, þá segir það sig sjálft, beri friðunin árangur, að þá sækja togskipin í enn frekari mæli inn á svæðið þá 10 mánuði, sem það er opið. En þarna stangast sjónarmiðin á. Fiskifræðingar segja og eflaust með nokkrum rökum, að ungfiskurinn færi sig til á hinum ýmsu svæðum á ýmsum tímum, og má það vel vera. Ekki skal ég deila um það. En ég hef alltaf talið, að ef fiskurinn fengi frið á tilteknum svæðum um lengri tíma, hvort sem það er í sambandi við hrygnun eða uppeldisstöðvar, þá mundi hann hreinlega sækja inn á þau svæði og kannske vaxa þar upp og síður leita út fyrir þau, ef hann yrði ekki fyrir ónæði á svæðunum. En þetta er aðeins einn þátturinn, sem þó hlýtur að mínum dómi að vera mjög mikilvægur, í sambandi við skipulagningu fiskveiðanna hér við strendur landsins. Þegar Íslendingar eru búnir að ná fram marki sínu um að friða allt landgrunnið, sem allir vona að verði innan ekki langs tíma, þá tel ég, að enn á ný þurfi að endurskoða allar reglur um veiðar, bæði botnvörpuveiðar og annað, og friðun, bæði hrygningarsvæða og uppeldisstöðva ungfisks, og kannske gera allverulegar breytingar á því frv., sem nú er verið að lögfesta.

Sjútvrh. (Lúðvík Jósepsson) : Herra forseti. Ég veit, að það er langt liðið á fundartímann, svo að ég skal nú takmarka mál mitt hér þannig, að það þurfi ekki að taka langan tíma enn af þessum fundi. Ég þakka hv. sjútvn. fyrir það verk, sem hún hefur lagt í það að ná samkomulagi um afgreiðslu á þessu máli. Mér er ljóst varðandi þær till., sem hún leggur fram, að þar er um að ræða samkomulagstill., og hefðu eflaust ýmsir nm. viljað hafa brtt. sínar nokkuð á annan veg, ef þeir einir hefðu mátt ráða. Ég get einnig sagt það, að í sjálfu frv., eins og það var lagt fram og samið af fiskveiðilaganefnd, voru ýmis atriði, sem voru nokkuð á annan veg en ég hefði helst kosið. Og sama er reyndar að segja um þær till., sem nú koma til breytinga á því frá hv. n. En ég tel að samkomulagið, sem n. hefur náð, sé mjög mikilvægt fyrir framgang málsins og megi segja, að í öllum aðalatriðum sé fylgt þeirri stefnu, einnig með þessu samkomulagi nm., sem fiskveiðilagan. byggði till. sínar á og aðaltill. frv. voru byggðar á. Það er að vísu rétt, að með þeim brtt., sem sjútvn. gerir, er dregið nokkuð úr þeim hömlum, sem lagðar voru á togveiðar í fiskveiðilandhelginni með till. frv., eins og þær voru, þegar frv. kom fram. Það er sem sagt gert ráð fyrir því að heimila áfram nokkru meiri togveiðar innan fiskveiðilandhelginnar en gert var ráð fyrir í frv. En það er búið að gera hér talsvert ítarlega grein fyrir því, hvernig á þessu stendur og hvar um þessar auknu heimildir er að ræða, svo að ég skal ekki fara út í það. En það eru nokkrar breytingar, sem ég tel að þurfi þó að gera við till. sjútvn., en til þess að tefja nú ekki á neinn hátt framgang málsins hér í d., mun ég hafa þann hátt á að afhenda n. þessar ábendingar mínar, sem ég tel að þurfi að taka til athugunar, svo að n. geti farið yfir þær á milli 2. og 3. umr. Ef henni sýnist ástæða til þess, sem ég ætla að verði við nánari athugun, þá þarf að gera hér á nokkrar breytingar. Ég vil aðeins segja það, í sambandi við till., sem hér er flutt á þskj. 236 af 3 þm. úr Vesturlandskjördæmi, þar sem þeir gera ráð fyrir talsverðum breyt. frá því samkomulagi, sem sjútvn. hefur gert, að þar er aðallega um eitt atriði að ræða, sem ég held að þeir verði að gera sér grein fyrir, að geti í rauninni ekki náð fram að ganga. Þeir vilja setja inn í frv. ákvæði um það, að ráðh. sé heimilt að veita frekari togveiðiheimildir á ákveðnum tímum á ákveðnum svæðum í Breiðafirði og að þeirra vandi í sambandi við togveiðiheimildir verði leystur með þessum hætti, að ráðh. fái heimild til þess að opna frekar þetta svæði fyrir togveiði. En allt frv. er byggt upp á annarri stefnu. Það er ákveðið í frv., hvaða heimildir skuli veita. Síðan er ráðh. veitt sú allsherjarheimild, að hann má draga úr veiðiheimildunum, ef það kemur í ljós, að á því sé þörf, en ef ráðh. á að hafa heimild til þess að veita togveiðiheimildir umfram það, sem segir almennt í lögum, á hinum einstöku stöðum, þá er í rauninni verið að fara hér inn á nýja stefnu. Þá stæðum við eflaust frammi fyrir því víða við landið, að einstakir aðilar þar sendu beiðni um það, hvort ráðh. vildi ekki veita þeim togveiðiheimildir innan landhelginnar. Ég er hræddur um, að það yrði býsna erfitt mál viðureignar. Ég held því, að þó svona ákvæði væru sett inn í l., sem er í rauninni alveg þvert á stefnu l., þá mundi varla nokkur ráðh. treysta sér til þess að taka á sig þann vanda að fara að heimila sérstaklega togveiðar, þar sem heimamenn hafa sýnilega ekki getað komið sér saman um, hvernig ætti að vera. Ég tel því, að það sé í rauninni ekki hægt að taka upp þessa till., eins og hún kemur fram frá þessum hv. þm. En ef þeir vilja gera ráð fyrir togveiðiheimildum þarna fyrir báta að einhverju marki og á einhverju svæði, þá verða þeir eins og aðrir að reyna að forma það, hvernig þær heimildir eiga að vera. Það er sem sagt þetta, að ráðh. hefur heimild til þess að draga úr veiðiheimildum, en ekki til þess að fara að heimila mönnum í rauninni að brjóta þá aðalreglu, sem l. gera ráð fyrir, að banna togveiðar í fiskveiðilandhelgi. Þetta verður væntanlega athugað betur á milli 2. og 3. umr. af sjútvn. Ég skal ekki bætta mér út í að ræða hér um einstök atriði. Ég verð þó að segja það rétt í leiðinni, að það er síður en svo, að ég telji, að þær till. séu til bóta hjá n., sem gera ráð fyrir breytingum á sektarákvæðum, því að menn þurfa að hafa í huga, að þessi sektarákvæði eru ekki bara fyrir þá viðkvæmu aðila, sem við hugsum mest um í þessum efnum, innlenda menn. Hér er líka um sektarákvæði fyrir brot á okkar fiskveiðilöggjöf gagnvart útlendingum að ræða, og það hefur sýnt sig, að ef á að taka eðlilega tillit til sekta í sektardómum, þá virðist vera betra að gera ráð fyrir því, að sektirnar fari verulega hækkandi eftir stærð og gerð skipanna. En sá samdráttur, sem gert er ráð fyrir af n., tel ég að sé ekki til bóta. Sömuleiðis segi ég það fyrir mitt leyti, að ég hefði frekar kosið að hafa það ákvæði, sem var í frv., að við ítrekuð brot af þessu tagi, væri hægt að dæma menn í fangelsi, eins og mörg önnur í okkar löggjöf. Þetta er mín skoðun, en ekki skal ég fara að gera þetta að ágreiningsefni, því að ég tel þetta ekkert höfuðatriði varðandi þessi mál. En vegna þess, sem hér hefur verið sagt, þykir mér ástæða til að láta þetta koma hér fram. Ég legg höfuðáherslu á það, að reynt verði að afgreiða þetta mál hér fyrir þinghlé og að þá verði stuðst við það samkomulag, sem náðst hefur í sjútvn. á allvíðtækum grundvelli. Ég tel, það svo mikilvægt, að það sé í rauninni eina leiðin til þess að ná málinu fram, að í meginatriðum sé byggt á því samkomulagi, sem sjútvn: menn hafa gert um málið, og ég vil sem sagt þakka þeim fyrir að hafa náð þessu samkomulagi og vinna þannig að því, að það megi takast að koma málinu fram. Ég tel svo, að þær breyt., sem þyrfti að gera frekar á frv., megi gjarnan bíða til 3. umr.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjalla frekar um þær brtt., sem sjútvn. hefur gert við þetta frv. Form. og frsm. n. hefur gert ítarlega grein fyrir þeim, vegna þess að ég átti sæti í þeirri n., sem undirbjó frv. það, sem hér er til umr., og einnig í sjútvn., sem nú hefur gert allverulegar till. til hreyt. á frv., tel ég rétt að fara örfáum orðum um það. Það gæti litið svo út, að þeim sömu mönnum, sem sæti áttu í fiskveiðilagan og einnig eiga sæti í sjútvn., hefði snúist að verulegu leyti hugur með tilliti til þeirra mörgu brtt., við frv., sem nú liggja fyrir hjá sjútvn. En svo er ekki af minni hálfu. Það var frá upphafi í fiskveiðilagan. gengið út frá því sem gefnu og vinnubrögð n, viðhöfð í þeim anda, að við réðum sjálfir yfir 50 mílunum, þannig að við værum að gera till. um hagnýtingu á 50 mílna landhelginni fyrir okkur eina. Með samkomulaginu við Breta, sem nú hefur verið staðfest, tel ég að forsendur hafi allverulega breyst. Með því samkomulagi hafa forsendurnar breyst á þann veg að ætla má, að allverulega sé örðugra fyrir togskip Íslendinga að athafna sig og stunda veiðar vegna samkomulagsins við Breta. Ég hef því staðið að því að gera till. til breyt. og aukinna veiðiheimilda fyrir íslensk togveiðiskip innan landhelginnar, og ég tel, að það sé rökrétt í áframhaldi af hinu. Meginbrtt. sjútvn. eru í þá átt að rýmka allverulega sums staðar togveiðiheimildir fyrir íslensku togskipin. En þó er þar um miklu strangari heimildir að ræða en skv. núgildandi lögum. Eins og fram hefur komið, þá skrifa, að ég held, allir nm. sjútvn. undir þetta með fyrirvara og áskilja sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt. Ég mat stöðu málsins í n. á þann veg, að það væri ekki um annað að ræða, ef málið ætti að komast út úr n., en það yrði að gerast á einhvern þennan hátt, eins og raun varð á, ella hefði málið orðið innlyksa í n., og ég held, að enginn alþm. hefði óskað þess, að þetta mál hefði dagað uppi enn einu sinni. Það var lagt til hliðar í vor, þá töldu menn sig þurfa að skoða það nokkru frekar, og framlengd voru gildandi lög. Ég held, að við getum ekki látið það um okkur spyrjast, að við nú enn einu sinni framlengjum núgildandi lög óhreytt. Ég held, að við verðum að taka upp sömu vinnubrögð og sjútvn. gerði, við verðum að reyna til þrautar að ganga til móts hver við annan. Mér er ljóst, a. m. k. að því er mig varðar, og ég veit, að svo er um miklu fleiri aðila og einstaklinga í sjútvn., að þeir hefðu mjög gjarnan viljað ýmis mál á annan veg en þær brtt., sem nú liggja fyrir til umr., gera ráð fyrir. En ég held, að við komumst ekki út úr þessum vítahring á annan hátt en að reyna eftir samkomulagsleiðum að höggva á þá hnúta, sem til þessa hafa komið í veg fyrir, að þetta mál næði fram að ganga, og það verði að gerast áður en þinghlé er tekið. Ég vildi sem sagt koma því hér á framfæri, að það er síður en svo, að afstaða mín hafi breyst til þess frv., sem fiskveiðilagan. lagði fram. Það frv. var byggt og unnið á þeirri forsendu, að við einir réðum yfir 50 mílna fiskveiðilandhelginni, en þær forsendur hafa nú breyst. Og með tilliti til þess hef ég staðið að því að gera þær brtt., sem sjútvn. hefur nú lagt fram. En ég þykist vita, að það muni koma ýmsar till. fram þar að auki, og ég sé, að nú þegar er komin ein slík. Ég vil þá gjarnan í leiðinni með tilliti til þess greina frá því, að ég er algerlega andvígur einni þeirra till., sem nú liggur fyrir, þ. e. a. s. um stækkun hólfsins á Breiðafirði. Sú brtt., sem nú hefur komið frá þeim Vestlendingum þremur, gerir ráð fyrir því að halda óbreyttu því hólfi á Breiðafirði, sem frv. frá því í vor gerði ráð fyrir. Ég mun greiða atkv. gegn því. Ég lít svo á, að það hólf eigi að vera eins og frv., sem lagt var fram í haust, gerði ráð fyrir.



Herra forseti. Ég hafði satt að segja hugsað mér að vera mjög stuttorður við þessa umr. málsins. En þegar maður sér, hvernig á er haldið af hv. þd. í þessu máli, sem kallað hefur verið æ ofan í æ, ekki aðeins af ráðh. og stuðningsmönnum ríkisstj., heldur og þm., að hér væri um lífshagsmunamál þjóðarinnar að ræða, þá satt að segja þakka ég þann heiður, sem þeir hinir sýndu okkur 5, sem sitjum hér í d. auk hæstv, forseta, að okkur sé falið að halda um þessa lífshagsmuni. Reyndar vil ég segja af mörgum orðum, sem hér hafa fallið í dag, að við gætum vel gert það, og án þess að nokkur blettur kæmi á það góða mál. En það er eiginlega á takmörkunum, herra forseti, að það sé hægt að bjóða þm. upp á að ræða þetta mál, þegar ekki eru fleiri mættir í húsinu, ég verð að leyfa mér að segja það. En ef hæstv. forseti kýs heldur að halda áfram á þann veg, að við ræðum málið, er kannske hægt að velta því fram og aftur fyrir sér í nokkrar klukkustundir, þangað til menn mæta. Mér þykir full ástæða til þess að þakka hv. frsm. sjútvn. fyrir framlag hans til að reyna að ná samkomulagi í sjútvn. Nd., og reyndar ekki aðeins formanni, heldur og öðrum nm., sem sáu sjálfir, þegar málið kom til þeirra, að það hafði orðið mikil breyting á, auk þess sem margir nm. voru á allt annarri skoðun en þeir, sem frv. höfðu samið, eins og hafði komið fram á síðasta þingi. Einn þeirra var ég, sem m. a. sagði og segi enn, að það væri ekki nóg að stinga bringfara niður í mitt Ísland og draga hring í kringum landið sjálft og hafa mismunandi fjarlægðir og segja: Hér á þessi skipastærð að vera, í næsta hringfara, sem er nokkru utar, skal vera næsta skipastærð og svo víðara og víðara, þangað til við komum að því, að við ætluðum að láta hringfarann ná út að 50 mílum. Það nægir ekki til að gefa okkur einhliða rétt, heldur verðum við að stansa aftur við 12 mílur, og m. a. vegna þess hafa margir af höfundum þessa frv. snúið til baka með þá skoðun sína, að það ætti að kný,ja þetta í gegn með einhverju offorsi, eins og virtist liggja við um tíma, heldur bæri að endurskoða frv. og breyta því í samræmi við þá staðreynd að við hefðum aðeins yfirráðarétt einhliða yfir svæðinu, sem nær út að 12 mílna mörkunum. Við höfum bent á það, sem beittum okkur fyrir því í sjútvn. Nd., að það væri ekki nóg að einblína á hinn gamla flota okkar, sem var til fyrir tugum ára og enn er til, heldur yrðum við líka að horfa á, að samsetning flotans hefur gerbreyst. Alls staðar í kringum okkur eru sjávarpláss, sem munu byggja upp sína tilveru á því, að þeirra fiskiðnaður fái jafnt og stöðugt hráefni frá þeim nýju skutskipum, sem eru að nálgast sjötta tuginn og íslenska þjóðin hefur verið að fjárfesta í á undanförnum mánuðum. Á sama tíma og þessi sjávarpláss reikna með þessu og íslenska þjóðin hefur fjárfest í þessu, eins og stóð í því enska tímariti, Fishing News, fyrir stuttu, á þrettándu millj. punda verðmæti, koma menn, sem enn þá eru með í huga bátana, sem voru byggðir um og upp úr aldamótum og fram undir árið 1940, og segja: Þetta er sá skipastóll, sem við þurfum að byggja á. Eða hinir næstu koma, sem byggja á gúanóveiðunum, sem ég kalla, netaveiðum, sem örugglega, eins og frsm. sjútvn. sagði hér í kvöld, munu verða stórkostlega takmarkaðar á næstu árum, ef ekki áratug eða næsta hálfum öðrum áratug, og segja, að sumir þeirra, sem þar hafa talið sig riða feitum hesti frá, muni leggja þann veiðiskap niður. Hinu skulum við ekki gleyma, að þar í eru ekki aðeins okkar stærstu og merkustu fiskveiðipláss eða stöðvar, sem búa að miklu leyti við þessa veiðitækni á ákveðnum tíma árs og taka stórkostlega, - stórkostlega, leyfi ég mér að undirstrika, - mikið magn á stuttum tíma í þessi veiðarfæri. Það er staðreynd, sem við komumst ekki fram hjá. Ég hendi t. d. á Vestmannaeyjar, sem m. a. hafa náð þeirri sérstöðu að geta skilað í þetta veiðarfæri 98% hinum ágætasta afla yfir vetrarvertíðina. Hins vegar verður sú saga ekki sögð annars staðar um land og allra síst annars staðar hér á Suðvesturlandi. Því miður verðum við að horfast í augu við það, að það, sem kemur úr þessu veiðarfæri í mörgum öðrum verstöðvum, er ekki þannig, að við getum kinnroðalaust boðið það fram á alþjóðavettvangi og alþjóðamörkuðum nú síðustu missiri eða í framtíðinni. Þetta vita þeir, sem til þekkja. Auk þess verðum við líka að horfast í augu við, að það er ekki hægt að afskrifa hin gömlu, litlu skip, og það er alveg sama, í hvaða verstöð það er. Þess vegna þykir mér ákaflega fróðlegt að heyra þegar hv. þm. Friðjón Þórðarson talar um það í ræðu sinni hér í kvöld fyrir sínum brtt., að við þyrftum að sýna réttsýni og við þyrftum að horfa til allra hagsmuna í sambandi við veiðar og leyfi til veiða, og að sjálfsögðu ekki aðeins réttsýni og jafngildi gagnvart lögunum, heldur og, eins og hv. þm. ásamt samþm. sínum úr Vesturl., með leyfi forseta, segir í niðurlagi síðustu till.: „fiskibátar eru flestir undir 105 tonnum að stærð og hafa byggt veiðar á grunnmiðum kringum Snæfellsnes, enda komi til meðmæli Hafrannsóknastofnunarinnar.“ „Vegna þeirrar sérstöðu, sem er í verstöðvum við Breiðafjörð“ fór á undan. Þarna var réttsýnin, þarna var sanngirnin. Það voru þessir litlu bátar í verstöðvunum í þeirra eigin kjördæmi. Hún kemur fram í margri myndinni þessi staðbundna föðurlandsást hjá sumum mönnum. Ég vil leyfa mér að segja það, þegar þessi sami hv. þm. í lok sinnar ræðu minnist á þá breytingu, sem verið er að gera og við leggjum til í sjútvn., að gerð sé á frv. frá mþn., um það, eins og ég hef alltaf beðið hér um, að fiskimenn við innanverðan Faxaflóa fengju sama rétt og aðrir fiskimenn. Nei, það mátti ekki. Það var réttsýni dómarans, sem þar kom upp í honum, og þeirra þm. Vesturl. Líklega hefur það átt að vera sama réttsýnin, sem kom fram í því, sem ákveðnir þm. kölluðu blekkingar hér í dag í sambandi við annað mál. Ég spyr: Hver er munurinn á fiski, sem er að alast upp og er drepinn fyrir norðan nes í sömu veiðarfæri af sömu bátastærð, á móti þeim, sem er drepinn fyrir sunnan Snæfellsnes af sömu stærð í sömu veiðarfæri? Ég hef aldrei nokkurn tíma heyrt réttsýninni lýst á þennan veg fyrr hér á hv. Alþ., og ég geri ekki ráð fyrir því, að við eigum eftir að fá að heyra það oftar. Það, sem gert er af sjútvn. hálfu, er, að það er nákvæmlega sami háttur hafður á með veiðar í Faxaflóa og alls staðar í kringum land í sambandi við dragnótina. Til þess að komið væri á móti þessari grundvallarsanngirni og réttlætiskröfu, þá sagði ég við mína meðnm.: Ég mun ekki flytja brtt. um auknar togveiðar fyrir minni báta í Faxaflóa fyrr en ég sé, hvort eitthvað annað slíkt kemur fram. Nú er það komið fram. Við höfum líka fyrir framan okkur í blöðunum í dag áskorun meiri hl. borgarstjórnar Reykjavíkur um að leyfa slíkt. Ef á að taka tillit til þeirra mörgu krafna, sem koma fram frá Snæfellingum til sjútvn. Nd., þm. kjördæmisins að sjálfsögðu og sjútvn. beggja d., þá megum við fara að biðja guð fyrir okkur. Einn daginn kom sendinefnd frá Grundarfirði. Það var skorað á sjútvn. Nd. að leyfa togveiðar og dragnótaveiðar eins og hægt væri á ákveðnum svæðum, sem samkv. frv. átti að banna. Næsta dag kemur sameiginleg nefnd frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, og er sérstaklega undirstrikað af þessari n.: „Þetta er sameiginlegt álit allra útgerðarmanna landsins. Við vorum á þingi, og við höfum komið okkur saman um að mæla með þessu sem sameiginlegum till. okkar. Ef frá þessu verður breytt, eru þetta ekki okkar sameiginlegu till. lengur.“ Undir þetta er tekið af fulltrúum, sem þar voru, þ. á. m. fulltrúa frá Grundarfirði. Daginn eftir kemur ný samþykkt til sjútvn. Nd., og þá eru þeir búnir að vera með þm. síns ágæta kjördæmis og fleiri mönnum úr kjördæminu. Þá kemur undirskrift eins hins sama fulltrúa frá Grundarfirði, sem segir: Ég er með allt öðru. Það er búið að tala við mig, það er búið að heilaþvo mig, ég er með allt öðru. - Þar réðu að sjálfsögðu útnesjastaðirnir, sem eðlilegt er. Þeir hafa annarra hagsmuna að gæta heldur en þeir í Grundarfirði. En ég var á laugardaginn eftir á fundi í Grundarfirði og talaði við fjölda manna, m. a. menn, sem eru að fara í að kaupa sér skuttogskip. Þeir þurfa auðvitað á því að halda að geta komið með jafnan og góðan afla til sinna fiskverkunarhúsa. Nei, hinir voru fleiri, þeir voru háværari og þeir hljóta að ráða. En nú skulum við segja, að það hljóti að ráða meiri hl. og sá hinn háværasti, sem hv. þm. túlkaði hér í kvöld. En er ekki svolítið eftir? Má ég spyrja þessa löglærðu hv. þm.: Hvað ná sveitarstjórnarmörkin langt út í haf? Hvað nær Grundarfjörður, Ólafsvík og Hellissandur, Stykkishólmur, hvað ná þeirra mörk langt út í fiskveiðilögsöguna? Ná þau út fyrir þau mörk, sem t. d. við sjómenn í Reykjavík og Hafnarfirði höfum stundað veiðar innan um áratugaskeið, sem við höfum stundað, frá því að togveiðar hófust?  Ég álít, að grundvallarhugsunin í frv. sé algerlega röng. Á þetta hefur verið bent af mörgum mönnum og mér oftar en einu sinni hér á hv. Alþ. Ég álít, að þetta sé rangt hjá mönnum, jafnvel þótt það séu hv. þm. og margir af þeim með skynsömustu mönnum þjóðarinnar, eins og kom fram hér í dag, þegar þeir töluðu hér hver af öðrum.  Í okkar till. lokum við algerlega fyrir togarana að norðanverðu í Breiðafirði, þannig að þeir geta fengið allar þær Grænlandsgöngur, sem þeir óska eftir inn Breiðafjörð. En megum við hinir líka lifa? Ég sé ekki, að fiskimaðurinn á Snæfellsnesi hafi meiri rétt en fiskimaðurinn í Reykjavík eða Hafnarfirði, auk þess sem ég bendi á það, að þessir hv. þm. hafa fordæmt það og talið alveg sjálfsagt að loka Faxaflóanum fyrir smábátunum, um leið og þeir vilja og mæla með, að Breiðafjörðurinn sé opnaður fyrir þeirra smábátum sérstaklega. Að vísu veit ég, að margir reykvískir bátar hafa sótt þangað norður eftir og munu gera, ef þetta verður leyft. Hvað þýðir það? Hvað þýddi sókn þeirra síðasta vetur suður fyrir Reykjanes? Mætti kannske telja upp einhverja, sem ekki komu aftur úr þeim róðrum? Vera má, að það mætti telja þá. Þá er ein höfuðvilla, sem var í þessu frv. hjá þeim, sem sömdu það. Auk þess að álíta, að það væri hægt að marka einhverjar fjarlægðir á sjókort og segja: þarna á þessi stærð báta að vera, - þá er það ein höfuðvilla þeirra að álíta, að minni bátar geti sótt allan sinn fisk, ef nær landi sé. Þar á ég við hina djúpu ála, sem ganga víðs vegar að landinu, bæði Kolluál og eins inn í Húnaflóann og víðar. Inni í Húnaflóa hefur ekki fengist fiskur að ráði nú í mörg ár, eða frá því að togveiðar voru bannaðar. En við skulum sleppa því. Ein trúarkenningin hefur verið sú, að smáfiskur væri allur nærri landi. Þetta er mikill misskilningur. Ef menn skoða t. d. samsetningu aflans á svæðinu, sem er upp við landssteina í Grindavík, - það hefur verið leyft að veiða þar, og þar hefur mér verið sagt, að hafi komið á land 4 þús. tonn á s. l. ári, og margir bátar og margir menn hafa haft sína afkomu af, - þá sjá menn, að það er enginn smáfiskur, þetta er göngufiskur af mörgum tegundum. Og hver á að segja, að það eigi endilega að hafa þetta svæði lokað, vegna þess að það sé verið að vernda smáfisk eða hrygningarsvæði? Það eru ekki nokkur hrygningarsvæði þarna. Þetta er göngufiskur, eins og víðs vegar um Faxaflóann og Breiðafjörð, og kemur inn sérstaklega á tveimur stöðum. En þar er líka uppeldisfiskur og smáfiskur. Það er bara ekki sama, hverjir veiða þetta. Það á að vera einkaréttur, og sveitarstjórnarmörkin, sem ná 100 mílur í haf út, eiga að ráða. Ég hefði satt að segja ekki talið ástæðu til að tala við þessa umr., nema ástæða gæfist til. En guð minn almáttugur, hún gafst, þegar þessi brtt. þeirra herramanna úr Vesturl., Akraborgarmanna, kom hér fram, þegar þeir telja alveg sérstaka nauðsyn að halda okkar togurum frá sínum nauðsynlegu miðum, sem þeir hafa notið um áratuga skeið. Þetta var kannske ákaflega auðvelt fyrir þá, meðan togararnir voru bara úr Reykjavík og Hafnarfirði, en það er ekki svo auðvelt lengur. Þeir eru nefnilega líka t. d. af Akranesi, þeir eru að verða úr Grundarfirði, og þá spyr ég hv. þm., sem þessa brtt. hafa flutt: Hvar í andskotanum ætla þeir að standa, þegar að því kemur? Nú biðst ég afsökunar á þessu orðbragði, en ég spyr: Hvar ætla þeir að standa? Á hvern einasta stað í kringum landið, þar sem útgerð er stunduð, þar sem fiskvinnsla er, hefur verið óskað eftir skuttogara. Þeir eru komnir á flesta staði. Og svo á um leið að drepa þá, - við erum búnir að leggja milljarða kr. í þessa fjárfestingu, - og það segi ég alveg með fullri vissu, að þeir eru í dauðateygjunum strax við fæðingu. Það er ekki vegna þess, að þessi skip séu ekki fær um að bjarga sér, því að það kemur ekki verri fiskur á land úr þeim, þau eru ekki dýrari í rekstri en hin skipin, en það eru sum af hinum skipunum, sem geta skilað miklu meiri arði á stuttum tíma með netamokstrinum en þeir. En þessi skip hafa það fram yfir öll hin, að þau geta skilað jöfnu hráefni til fiskvinnslustöðvanna hér um bil allt árið og geta þá kannske snúið sér á aðra markaði, eins og ferskfiskmarkaðinn erlendis, þegar bátaflotinn getur skilað því, sem þarf að skila til fiskvinnslustöðvanna. Herra forseti. Þessi atriði, sem hér hafa komið fram í sambandi við brtt. frá þeim félögum úr Vesturl., eru kannske nóg að þessu sinni. En ég vil aðeins undirstrika það til viðbótar því, sem ég sagði í byrjun minnar ræðu um brtt., sem kemur frá sjútvn., að við, eins og kemur fram í okkar nál., áskiljum okkur rétt til að flytja og fylgja brtt. Þessi brtt. er komin til af illri nauðsyn, sjálfsagt, að margra okkar mati. Ég veit, að félagi minn, hv. þm. Guðlaugur Gíslason, hefði sjálfsagt viljað hafa þetta allt öðruvísi og einnig formaður sjútvn., þeir eru báðir úr Vestmannaeyjum. Þeir heygðu sig þó fyrir þeirri staðreynd, að það er ekki hægt að taka togaraflotann allt í einu út fyrir, allra síst þegar svo stendur á sem nú, að það er ekki verið að skipta 50 mílum, heldur 12 mílum. Það er ekki hægt að segja: Nú skuluð þið fara út fyrir 12 mílurnar og vera þar með öllum breska flotanum. Það er ekki hægt. Við verðum a. m. k., eins og Grundfirðingar fleiri en einn, sögðu að gefa þessum skipum og útgerð þeirra umþóttunartíma eins og Bretunum. Þar af leiðandi tel ég, að um leið og við stórlega skerðum það, sem þeir höfðu og hafa samkv. núgildandi l., skerðum við líka ákaflega mikið það, sem kom fram hjá Landsambandi ísl. útvegsmanna. Þeir vildu fá miklu meira, en samt vildu þeir líka skerða það, sem þeir hafa í dag, til þess að koma á móti óskum bátamanna. En sjútvn. Nd. hefur skert það enn frekar til þess að reyna að ná samkomulagi. Ég held, að verstöðvarnar í Vestmannaeyjum, Grindavík og á Reykjanesskaganum hafi kannske komið þar hvað helst á móti óskum t. d. Vestfirðinganna, sem hvað verst eru settir landfræðilega og dýptarlega séð á sínum miðum gagnvart útfærslu, jafnvel þótt þar hafi bæst við 8 mílna útfærsla eða friðun gagnvart breska flotanum, með sinn bátaflota, að þeim veitir ekki af þeirri útfærslu. En þá koma Vesturlandsmenn, sem við héldum satt að segja, að við hefðum komið vel til móts við, og segja: Nei, við ætlum að vera sér á báti. Staðbundnu föðurlandsvinirnir vilja hafa sitt fyrir sig. Það er gamla Akraneskenningin. Ég vænti þess, að það gefist tóm til þess að ræða þetta mál efnislega í Sþ., ef breytingar verða gerðar hér aftur í Ed., þannig að það gefist nægur tími að rabba um þetta fram á Þorláksmessu. En ég satt að segja hefði álitið, að þeir menn, sem hafa tekið að sér störf til þess að gæta réttlætis, samúðar og ég man nú ekki eftir öllum þeim orðum, sem hv. þm. Friðjón Þórðarson hafði í sínu máli til þess að ná fram samkomulagi á Snæfellsnesi, mættu nú kannske aðeins líta frekar um landið og muna eftir því, að það eru fleiri fiskimenn til en á Snæfellsnesi.



Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessar umr. nema um örfá orð. Mér var ljóst fyrir alllöngu, að því frv., sem var borið fram hér í fyrra, yrði ekki breytt að neinu verulegu leyti, a. m. k, ekki í þá átt, sem ég hefði kosið, að þessi lög hefðu verið byggð á, því að þessar till. og reglur eru byggðar á allt öðrum forsendum en ég hefði kosið. Ég hefði kosið, að lögin um nýtingu landhelginnar hefðu verið mjög rúm rammalög, þar sem hefði verið heimildorákvæði til þess að nýta landhelgina eftir því, sem þar til kjörin nefnd aðila, sem hefði til þess besta aðstöðu legði til, að hún yrði nýtt hverju sinni. Þetta eru grundvallarskoðanir mínar á því, hvernig nýta eigi landhelgina. Þess vegna er það, að ég mun ekki ræða þessar till. nú efnislega né heldur þær brtt., sem fram hafa komið. Í þessum till. eru hreppasjónarmiðin allsráðandi, enda hefur þeim vasklega verið safnað saman, og fékk sú n., sem þetta samdi, sérstakt hól fyrir að hafa lagt land undir fót til að ná í sem allra fjölbreytilegastar skoðanir einstakra aðila í landinu á því, hvernig þessu skyldi niður skipað. Ég ætla ekki að setja á tölur um það, en mín skoðun er sú, að menn séu, og ekki síður hv. þm. en aðrir haldnir mjög miklum fordómum varðandi fiskveiðar almennt, um sókn í stofna, stærð skipa, veiðibúnað o. s. frv. Ég held, að við þurfum nokkurn tíma til þess að átta okkur á nýjum viðhorfum í þessu. Ég geri ráð fyrir því, að þá fyrst getum við rætt þetta á heilbrigðum grundvelli, þegar við höfum náð um þá landhelgi alla, 50 mílur a. m. k. og jafnvel 200 mílur, sem við höfum nú ætlað okkur. En það er hægt að færa að því ótal rök, byggð á rannsóknum fiskifræðinga, að til séu önnur veiðarfæri en það, sem hefur tíðkast um langan aldur, eða allt frá því að Bretar skörkuðu með botnvörpu upp í kálgarða, sem telja má fullsannað, að séu á vissum svæðum a. m. k. miklu skaðlegri en hin fræga botnvarpa. Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um það. Það er gersamlega þýðingarlaust að koma á neinum breytingum, sem að mínum dómi skipta máli. Þess vegna hef ég ekki lagt til og á enga brtt. við það frv., sem hér liggur fyrir til afgreiðslu. Ég hef að undanförnu kynnt mér nokkuð viðhorf vísindamanna á þessu sviði, og þau viðhorf fara alls ekki saman við þær forsendur, sem liggja til grundvallar þessu frv. Ég hef þess vegna sérstaklega nú verið að velta því fyrir mér að undanförnu og vona, að það komi einhvers staðar í ljós fljótlega, að við hljótum að fara að líta lengra og til fleiri átta. Við þurfum vitanlega að hlífa meira en við gerum okkar fiskistofnum. Þótt okkur skorti mjög á allar rannsóknir í þeim efnum, þá dylst það engum, að mjög hefur verið sótt um of a. m. k. í vissa fiskistofna og þeir þurfa hlífðar við. Fyrir því er það, að ég hef nú um hríð verið að láta rannsaka þann möguleika að auka rannsóknir á nýjum miðum, t. d. með því, að stærstu og öflugustu skipin gætu sótt um miklu lengri veg í nýja nýtanlega fiskstofna. Og þá hefur það sérstaklega komið í ljós undanfarin ár, þótt ekki hafi verið nægjanlega rannsakað enn, að e. t. v. eigum við hér í boði djúpt suður og vestur af landinu ný karfamið, sem ekki hafa enn þá verið nýtt. Talið er, að það sé gífurlegt magn af úthafskarfa, sem hefst þar við, sem menn marka af gífurlegu magni seiða, og enn fremur hefur fundist á feiknalega stóru svæði karfi af þessari tegund. Fiskifræðingar halda því fram, að á vissum tímum ársins hljóti hann eð finnast í veiðanlegu ástandi í þau veiðarfæri, sem við getum beitt fyrir okkur, eins og tf1 að mynda flotvörpu. Þjóðverjar hafa rannsakað þessa hluti allmjög, einnig Íslendingar og Rússar. Þjóðverjar hafa stundað með allgóðum árangri veiðar í flotvörpu, en þó meira nær botni, nær landinu en talið er, að þessi karfastofn haldi sig. Þarna er um gífurlega mikla möguleika að tefla, sem við þurfum að leggja alla áherzlu á að rannsaka, til þess að við getum beitt hinum öflugu, nýju og stórvirku veiðitækjum á önnur mið en okkar heimamið, sem - enda þótt við vitum það ekki með fullri vissu, - okkur býður fastlega í grun, að kunni að vera meira en fullnýtt. Að vísu greinir okkur mjög á um það í sambandi við þær umr., sem hér fara fram um nýtingartill. þessar. Við álítum margir, að með þessum reglum sé verið að beina ýmsum stórvirkum togskipum t. d. af svæðum og miðum fullþroska fisks yfir á svæði, þar sem ókynþroska fiskur heldur sig. En um það fer ég ekki fleiri orðum. Þetta er svo margrætt og þýðingarlaust, meðan ekki háttar öðruvísi til að ætla sér þá dul að fá neinu um þessi mál breytt nú. En þetta gildir um fleira en þessa möguleika, sem nýjustu rannsóknir, þótt skammt séu á veg komnar, hafa bent til. Við þurfum vitanlega að stórauka allar fiskirannsóknir. En þá verðum við líka að taka það með í reikninginn og vera við því búnir að fara eitthvað eftir þeim niðurstöðum, sem þær rannsóknir gefa. En ég gæti líka nefnt, að sannanlega hefur alls ekki, nema að mjög svo óverulegu leyti, verið farið eftir áliti fiskifræðinga varðandi þær nýtingartill., sem hér liggja fyrir. Allt þarf málið að skoðast miklu betur. En úr því sem komið er og eins og til þessa var stofnað, þá sé ég enga aðra leið en að gjalda jáyrði samt með þessu. Menn hafa lagt sig í framkróka um að ná samkomulagi, og það hefur tekist. Þótt öll uppsetningin sé með allt öðrum hætti og á allt öðrum forsendum en ég hefði kosið, tel ég samt, að þetta sé, eins og nú stendur á, eini kosturinn, .sem völ er á, og fyrir því mun ég fylgja þeim brtt., sem síðast hafa komið fram frá hv. sjútvn., en hins vegar mun ég aðstoða við að bægja frá öðrum till., sem ég tel, að séu til skaða og hins verra.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, þar sem þessari umr. er nú að verða lokið. Mér þykir leitt til þess að vita, að brtt. okkar þriggja þm. af Vesturl. hafa orðið til þess að koma hv. 10 þm. Reykv. úr eðlilegu jafnvægi, eins og heyra mátti af orðum hans hér áðan. Honum var tíðrætt um staðbundna föðurlandsást og réttsýni og annað í þeim dúr. En lái mér hver sem vill, þó að ég hlusti á það, sem breiðfirskir sjómenn hafa fram að færa af sinni reynslu og sínu lífsstarfi, a. m. k. til jafns við það, sem þessi sjálfskipaði talsmaður allra íslenskra sjómanna hefur fram að færa. Hann hneykslaðist mikið á því, að við Breiðfirðingar skyldum ekki vera hrifnir af því að fá togarana inn í Kolluál, og vitnaði eitthvað í Grundfirðinga í því sambandi, hefur nýlega verið þar á fundi. En það má kannske minna hann á, að sá eini aðili þarna vestur við Breiðafjörð, sem er að fá skuttogara, Guðmundur Runólfsson, formaður Útvegsmannafélags Snæfellinga, er engu síður ákveðinn á þessari skoðun en hinir. Og ég veit ekki annað en hann sé einmitt einn af þeim, sem gengu frá þessum till., sem við erum hér talsmenn fyrir. Það er alveg laukrétt hjá þessum hv. þm. og flokksbróður, að það þurfa fleiri að lifa en breiðfirskir sjómenn, mikil ósköp. Og ég held, að Breiðfirðingar hafi í samanburði við aðra landsmenn ekki gert mikið að því að bægja bræðrum sínum úr sjómannastétt af miðum Breiðafjarðar. Mér er a. m. k. ekki kunnugt um það. Það má kannske segja, að við fórum að líta í kringum okkur, þegar aðkomubátar hvaðanæva af landinu voru farnir að stunda skelfiskveiðar inni á hafnarsvæðinu í Stykkishólmi. En að öðru leyti er mér ekki kunnugt um, að Breiðfirðingar reki aðra sjómenn af breiðfirskum miðum. Ég ætla ekki að eyða tímanum í að skattyrðast frekar við þennan ágæta flokksbróður, en aðeins taka það fram, að þessar till. okkar eru í raun og veru ekki mínar till. Ég hef enga þekkingu á við hv. 10. þm. Reykv. í þessum efnum og dettur ekki í hug að jafna mér til hálfs við hann, hvað þá meira, að því er lýtur að sjómennsku og þorskveiðum. En hitt er annað mál, að þessar till., sem við höfum leyft okkur að bera fram, þrír þm. af Vesturlandi, eru þær till., sem fulltrúar Breiðfirðinga gátu sameinast um, og okkur fannst nokkurs um vert, að þeir gátu þó náð samkomulagi heima fyrir, þrátt fyrir mjög ólíka hagsmuni og alls konar hagsmunaárekstra. Okkur þótti það mikils vert um þetta atriði, að við töldum ómaksins vert að framvísa þessum till. við hv. þingheim. En sínum augum lítur hver á silfrið. Það er svo með suma menn, að ef till. koma fram, sem þeim eru á einhvern hátt andstæðar, þá hrökklast þeir úr sínu hversdagslega jafnvægi. En aðrir mættu þó reyna að horfa á till. og vita, hvort þær eru einhvers nýtar, þannig að leitast megi þó við að leiða málið, þetta erfiða mál, til farsælla lykta.



Herra forseti. Ég skal vera mjög stuttorður. Það er ákaflega eftirtektarvert, þegar hv. þm. talar um, að ég hafi hrökklast úr hversdagslegu jafnvægi. Ég gerði það m. a. vegna þess, hvernig þessi hv. þm. tók til orða í sinni fyrri ræðu í dag. Hann var ekki þá með sína persónulegu skoðun, hann var að fara með annarra manna skoðanir. Hann hefur viðurkennt, að á þessum málum hefur hann ekkert vit, hann hefur það allt frá öðrum. En þá var hann að tala um allt annað en sína heimabyggð og miðin við hana, hann var að tala um Faxaflóann. Hvaðan hafði hann sitt vit þar? Hver hrökklaðist þá úr jafnvægi, þegar hann stóð hér frammi fyrir okkur og sagði: Við verðum að hlíta þeim mönnum, sem best hafa þar vit á. - Og hvernig var það vit fengið, þegar Alþ. greiddi atkv. á sínum tíma eins og gert var? Og hvað er verið að gera núna? Það er ekki verið að gera annað en gefa öllum sama rétt. Hvað um það, þó að þessi hv. þm. tali um mig sem sjálfskipaðan talsmann íslenskra sjómanna. Ég hef ekki verið sjálfskipaðri talsmaður íslenskra sjómanna en það, að ég er álíka mikið sjálfskipaður í það og hann er sýslumaður á Snæfellsnesi. En auk þess hefur þessi ágæti sýslumaður og þm. stundum fengið mig með sér til þess að flytja till., sem varða heill og velferð íslenskra sjómanna, þó svo að hann hafi svo aftur á seinni stigum hlaupið frá þeim.

Flm. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér frv. til l. um breyt. á almannatryggingalögunum, og er efni þess það, að maður, sem hefur valið sér sjómennsku að ævistarfi og hefur gegnt sjómennsku í 35 ár, þ. e. a. s. meginhluta starfsævi sinnar, öðlist rétt til ellilífeyris, þegar hann verður 60 ára. Almenna reglan um 67 ára aldur, sem gefur rétt til ellilífeyristöku, er látin haldast, en undantekning gerð um þá menn, sem hafa helgað sig sjómannsstarfinu. Þetta er eitt meginatriði frv. Þá segir enn fremur í þessu frv., að ef maður hefur stundað sjómennsku sem aðalstarf í 40 ár, þá á hann rétt á tvöföldum ellilífeyri, þegar hann fyllir 60 ára aldurinn. Þá er þriðja efnisatriði þessa frv. það, að ellilífeyri beri einnig að greiða ekkjum, er þær verða 60 ára. En að öðru leyti er lagt til, að 67 ára aldursmarkið haldist, eins og það hefur haldist frá setningu almannatryggingalaga hér á landi. Það er vitað mál, að það er ekkert lögmál, að þessi aldursmörk skuli vera við 67 ára aldurinn, það gæti alveg eins verið við 65 ára aldurinn, sums staðar er það svo. Enn fremur er ekki sjálfgefið, að aldursmörkin þurfi að gilda um allar starfsstéttir jafnt. Það hafa verið í öðrum löndum gerðar undantekningar. T. d. er mér kunnugt um, að námumenn njóta fyllri tryggingaréttinda í ýmsum löndum en samkv. almennri reglu, og ég tel, að okkar sjómannastétt megi í þessum skilningi teljast sem hliðstæða við námumennina. Hér er um að ræða eins konar viðurkenningu á sjómannsstarfinu. Þessir menn hafa valið sér okkar hættulegasta atvinnuveg og þjónað honum, undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar, og tekið á sig margs konar óþægindi, sem því starfi fylgja, eru langdvölum frá sínum fjölskyldum og fleira, sem sjómannslífinu og starfinu fylgir, sem ég tel, að sé þess eðlis, að eðlilegt sé, að þessi stétt sé tekin út úr og njóti annarra og fyllri réttinda en almenningur að því er snertir tryggingar, þegar þeir menn koma á land. Ég hef kynnst öldruðum sjómönnum, sem hafa haft sjómennsku að aðalævistarfi um áratugi, og ég veit, að þeir eru nálega eins og fiskur á þurru landi, þegar þeir koma í land. Þeir hafa ekki vanist störfum vinnumarkaðarins almennt og eiga oft og tíðum erfitt með að komast inn á hann. Það kynni að ganga núna, þegar boðið er í hverja hönd, sem fáanleg er til starfa. En á erfiðleikaárum um atvinnu var það ekkert sældarbrauð, sem beið sjómannsins, þegar hann á sjötugsaldri kom í land og ætlaði að leita sér atvinnu á hinum almenna vinnumarkaði. Það var í raun og veru ömurlegt, að þjóðfélagið skyldi þá ekki svara sjómönnunum með neinu, sem gæti létt þeim þá áhættu, sem þeir lentu í, að vera kannske um langan tíma atvinnulausir. Ég veit, að það væri hægt að segja við mig að það sé minni nauðsyn á þessari lagabreytingu nú en oft áður. En þeir tímar geta því miður komið aftur, að það verði erfiðara um vik fyrir aldraðan sjómann að fá vinnu í landi en nú er, og löggjöf á auðvitað ekki að miðast við það sérstaka ástand, sem nú ríkir á vinnumarkaði. Ég held, að þetta mundi ekki kosta of fjár. Þeir eru ekkert mjög margir, sem hafa sjómannsferil lengri en 35 ár að baki, og sjálfsagt eru þeir mjög fáir, sem hafa meira en 40 ára starfsferil á bak við sig á sjónum. Það þýðir í raun og veru, að þeir hljóta að hafa byrjað sjómennsku innan við tvitugt og verið samfellt við sjómennsku, þangað til þeir verða sextugir, til þess að þeir nái þeim fríðindum, sem frv. gerir ráð fyrir, að öðlast rétt til tvöfalds ellilífeyris. Um ekkjurnar þarf ekki að fara mörgum orðum. Ég hygg, að flestir viðurkenni, að þegar kona er orðin sextug og verður ekkja, þá á hún erfitt með að fá störf við sitt hæfi á hinum almenna vinnumarkaði, og þá er ekkert of vel gert við þær, þó að þær öðluðust þá rétt til ellilífeyris, þegar þær eru orðnar sextugar og byrja sjötugsaldurinn. Ég tel, að efni þessa frv. sé viðurkenning á sjómannastéttinni, viðurkenning, sem okkur beri að veita henni, sérstaklega því fólki, sem þjónað hefur samfélaginu svo lengi sem greinir í þessu frv. við okkar áhættusömu framleiðslustörf. Það er ekkert torskilið í þessu frv. og ég hef flutt það áður fyrir nokkrum árum. Samt sem áður hefur þetta ekki verið tekið til greina, þegar almannatryggingalögin hafa verið endurskoðuð, en endurskoðun hefur farið fram á þeim oftlega, síðan ég flutti þetta mál í fyrsta sinn. Ég tel því, að það sé tímabært að minna þá, sem vinna að endurskoðun almannatryggingalaganna, á, að þarna sé atriði, sem væri sómi fyrir Íslendinga sem þjóð að lögleiða jafnvel á undan öðrum þjóðum. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að umr. lokinni látið ganga til heilbr.- og trmn., en þangað verður þetta frv. sjálfsagt að fara.



Herra forseti. Jafnvel þótt ég væri sjálfskipaður talsmaður íslenskra sjómanna, allra, bæði utan Reykjavíkur og innan, þá auðvitað verður að fagna hverju slíku frv., sem fram kemur, og till. Að sjálfsögðu geri ég mér grein fyrir, að það eru ýmsir vankantar á því að framkvæma þetta frv., og þetta verður auðvitað að athugast, en alla vega hlýtur það að geta orðið til þess að leita lausnar á því vandamáli, sem er margþætt, í sambandi við okkar sjómannastétt. Það er bæði að fá menn á skipin, en það er kannske ekki aðalatriðið, heldur hitt að bæta þeim upp það, sem þeir hafa farið á mis í sínu lífi sem sjómenn, kannske í 40 ár, og þeir, sem eitthvað þekkja til, geta kannske nokkuð gert sér það í hugarlund. En auk þessa vildi ég aðeins segja það, að þetta gefur mér ástæðu til að spyrja þann hæstv. ráðh., sem hér er, vegna þess að ég veit, að hann hefur oft tekið vel á árinni, þegar um hefur verið að ræða hagsmuni sjómanna, hvað líði endurskoðun lífeyrissjóðs sjómanna. Það var samþ. fyrir nokkrum árum að endurskoða lög um lífeyrissjóðinn, og þetta er einn af fáum sjóðum hinna svokölluðu vinnandi manna, a. m. k. þeirra, sem tilheyra verkalýðsfélögum, eru innan Alþýðusambands Íslands og eru bundnir íslenskum lögum. Fyrir nokkrum árum var samþykkt, að það ætti að endurskoða l., og ég þori örugglega að fara með það, að fyrir síðasta þing átti endurskoðað frv. að leggjast fram. Það hefur ekki sést enn þá. Nú er svo komið í sambandi við þennan sjóð, að þeir hinir öldnu sjómenn, sem þaðan taka lífeyri, eru orðnir - ég vil segja a. m. k, helmingi, ef ekki meira - verr settir en fólk, sem er í hinum almennu sjóðum verkamanna og verkakvenna, sem stofnaðir voru löngu eftir að þessi sjóður var stofnaður á sínum tíma eftir harða baráttu, sem ég veit, að hv. síðasti ræðumaður minnist vel, en hann er hins vegar einn af ríkustu lifeyrissjóðum þjóðarinnar. Því hlýtur það að vekja furðu mína, um leið og hv. þm., síðasti ræðumaður, flytur þetta frv. í sambandi við breyt. á almannatryggingal., að það skuli ekki enn þá liggja fyrir frv. um breyt. á l. um þennan lífeyrissjóð, sem mundi örugglega geta orðið eitt hið fyrsta til þess að betrumbæta lífeyri þessara gömlu sjómanna, þannig að þeir mættu eiga betri elli en þeir eiga ella. Ég hef oft furðað mig á þessu. Það er margbúið að lofa því af hæstv. ráðh., og síðast vissi ég, að hæstv. forsrh. hafði gert það í eyru formanas Sjómannafélags Reykjavíkur, að þetta mundi vera væntanlegt innan skamms. En mig satt að segja furðar á því, að það skuli ekki vera komið fram enn þá, og því leyfi ég mér að spyrja hæstv. ráðh., Lúðvík Jósepsson, hvort ekki megi vænta þess, að þetta frv. fari að koma fram.



Herra forseti. Því miður get ég nú ekki gefið fullnægjandi upplýsingar um það, sem ég var spurður af síðasta hv. ræðumanni. Mér er þó kunnugt um, að málið hefur verið í undirbúningi og það hefur verið rætt í ríkisstj., og ég á satt að segja von á því, að frv. um þessa endurskoðun verði lagt fyrir Alþ. nú innan skamms. Mér er kunnugt um, að hæstv. forsrh. hefur haft áhuga á því að koma þessu frv. fram, en ég get ekki því miður sagt meira en þetta um málið.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til að taka undir framsöguræðu hv. flm. og þau rök, sem hann færði fyrir frv. sínu. Það væri mjög eðlilegt, miðað við atvinnuaðstæður og lífsbaráttu Íslendinga, ef gömlum sjómönnum væru veitt slík réttindi, við skulum ekki kalla það hlunnindi, því að miðað við þá kröfu, sem gerð er í frv., að þeir hafi stundað sjó í 35 ár, þá sýnist mér, að þeir muni hafa unnið ærið vel fyrir slíkum réttindum. Það er hárrétt hjá flm., að fyrir mann, sem hefur verið á sjó í 35 ár, er ekki auðvelt að koma í land og eiga að finna sér annað starf til eins eða tveggja áratuga, og mun þurfa minna til að baka einstaklingum erfiðleika við að flytja síg á milli starfa. Hv. flm. svaraði þeirri hugsanlegu mótbáru, að nú væri minni ástæða en endranær til að hugsa um slíkt mál sem þetta vegna ástandsins á vinnumarkaðinum. Ég tel, að slík mótbára væri hrein fásinna, því að slík réttindi sjómanna mundu einmitt í árferði eins og núna er koma að mjög góðu gagni, af því að félagsleg réttindi auka festu í hverri atvinnustétt, og ættu sjómenn von á slíkum réttindum, ef þeir hefðu stundað sjómennsku það tímabil, sem greint er, mundu þeir hika við að hlaupa úr skipsrúmi til að grípa uppgripavinnu í landi, þegar hún gefst, kannske í hálft eða eitt ár. Þannig mundu slík félagsleg réttindi og önnur af sama toga verða til að skapa aukna festu í sjómannastéttinni og veita allri útgerð meira öryggi og betri líkur á því að hafa tryggan og góðan vinnukraft. Þannig mundi þetta mál ekki aðeins vera réttindamál til handa sjómönnum, heldur töluvert mikið umbótamál fyrir þeirra stétt og fyrir þau atvinnutæki, sem þeir vinna við.



Herra forseti. Frv. þetta gerir ráð fyrir því, að nemendur Fiskvinnsluskólans, þeir sem stunda nám í 2. og 3. áfanga við skólann, geti orðið aðnjótandi að lánum og styrkjum úr lánasjóði námsmanna. Ég tel sanngjarnt, að þessir nemendur geti fengið lán og styrki úr þessum sjóði á hliðstæðan hátt og nemendur margra annarra skóla. Ég hafði lýst því yfir nú fyrir nokkru í samskiptum mínum við nemendur þessa skóla, að ég vildi gjarnan beita mér fyrir því, að þeir fengju þessi réttindi, og í beinu framhaldi af því er þetta frv. flutt. Ég vil vænta þess, að sú n., sem fær málið til athugunar, greiði fyrir því, að það nái fram að ganga. E. t. v. þarf að gera hér víðtækari breytingar á l. um námslán og námsstyrki, þannig að nemendur enn fleiri skóla fái þessi sömu réttindi, en eins og ég hef sagt, er frv. flutt í beinu framhaldi af yfirlýsingu, sem gefin var af mér í sambandi við réttindamál þeirra, að það skyldi unnið að því að afla þeim þessara réttinda. Hér er um svo einfalt mál að ræða, að ég sé ekki þörf á því að eyða löngum tíma á þessum þingfundi til að ræða málið, en legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2, umr. og hv. menntmn. til fyrirgreiðslu.

Frsm. meiri hl. (Jón Skaftason) : Herra foresti. Á þskj. 38 hafa nokkrir þm. Sjálfstfl. flutt frv. til l. um breyt. á l. nr. 25 frá 22. apríl 1967, um Landhelgisgæslu Íslands. Aðalefni frv. er það, að með því er gert ráð fyrir, að úr ríkissjóði skuli árlega verja um 100 millj. kr. til Landhelgisgæslunnar til tækjabúnaðar, kaupa á skipum og flugvélum og öðrum þeim tækjum, sem nauðsynlegt er, að Landhelgisgæslan hafi yfir að ráða, til þess að hún geti sinnt sínu veigamikla verkefni í þjóðfélaginu. Allshn. þessarar d. hefur athugað þetta frv. á nokkrum fundum. Hún gat ekki orðið sammála um afgreiðslu þess, og liggja hér frammi tvö nál. frá meiri hl. og minni hl. á þskj. 188 og 192. Við, sem meiri hl. skipum og skilum nál. á þskj. 188, leggjum til, að frv. þessu verði vísað til ríkisstj. í trausti þess, að hún hafi forgöngu um að leysa eðlilegar og sanngjarnar fjárhagsþarfir Landhelgisgæslunnar í framtíðinni, eins og hún hefur gert á undanförnum árum. Það kom fram í n., þegar þeir mættu þar á fundi þann 26. nóv. s. l., Pétur Sigurðsson forstjóri Landhelgisgæslunnar og Baldur Möller ráðuneytisstjóri í dómsmrn., að Landhelgisgæslan hefði fengið allt það fé til umráða og ráðstöfunar, sem farið hefði verið fram á nú hin síðustu árin, bæði til fjárfestingar og til rekstrarþarfa. Afstaða okkar í meiri hl. byggist fyrst og fremst á þessari staðreynd. Hitt er svo annað mál, að bæði ég og aðrir þeir, sem meiri hl. skipa, erum vafalaust inni á því, að æskilegt væri, að Landhelgisgæslan hefði árvissan tekjustofn, sem einhverju munaði, því að það er rétt, að það skapar nokkurt óöryggi um rekstur gæslunnar, ef ekki er hægt að ganga út frá því með nokkurri vissu, hvaða tekjur gæslan fær á hverju ári. En sannleikurinn er sá, að svo hefur til gengið á undanförnum mörgum árum, að það hefur ekki verið talið fært af þeim, sem ráðið hafa, að ákveða Landhelgisgæslunni slíkan tekjustofn, og vil ég í því sambandi minna á, að með frv. er að finna fskj., þar sem getið er fjárframlaga ríkissjóðs til Landhelgisgæslunnar á árabilinu 1962–1972, sem sýnir, að að meðaltali hefur árlega á þessu tímabili verið veitt til Landhelgisgæslunnar úr ríkissjóði innan við 10 millj. kr. Það er því nokkuð mikið traust á núverandi valdhöfum, þegar þeir, sem minni hl. skipa, leggja til, að nú sé allt í einu lögboðið að meira en tífalda þetta árlega framlag úr ríkissjóði til Landhelgisgæslunnar frá því, sem var á þeim valdatíma, sem þeirra menn fóru með ríkisstj. í landinu. Út af fyrir sig er allt gott um það að segja. En með vísan til þess, sem ég hef sagt um það, að Landhelgisgæslan hafi fengið þá peninga, sem hún hefur sótt eftir á undanförnum 2–3 árum, og með hliðsjón af því, að margir telja nú, að fjárlög ríkisins séu orðin nógu há, teljum við, sem meiri hl. skipum, ekki tímabært nú að samþykkja þetta frv., þó að við teljum vissulega, að það komi mjög til álita að hverfa að þeirri braut að ákveða Landhelgisgæslunni ákveðinn og árvissan tekjustofn.



Herra forseti. A þskj. 192 er nál. minni hl. allshn., okkar fulltrúa Sjálfstfl. og Alþfl. í hv. n. Eins og þar kemur fram, leggjum við til, að frv. þetta verði samþykkt óbreytt. Meiri hl. n., fulltrúar stjórnarflokkanna, leggur hins vegar til, að frv. verði vísað til ríkisstj. Ég held, að ég komist ekki hjá því að fara örfáum orðum um þá meðferð, sem þetta mál hefur fengið á undanförnum þingum. Það var fyrst flutt á fyrsta þingi þessa kjörtímabils. Að vísu var þá gert ráð fyrir lægri upphæð en nú til Landhelgissjóðs. Á því þingi kom frv. ekki úr n. Látum það nú vera, þar sem frv. kom seint fram á þinginu. En á síðasta þingi var það endurflutt og þá á fyrstu dögum þingsins, en þá kom það hins vegar ekki úr n. fyrr en í lok mars og þá með sömu afgreiðslu af hálfu stjórnarþm. og nú, þ. e. að frv. yrði vísað til ríkisstj. Þá var rökstuðningurinn fyrir þeirri till. sá, að ekki lægju fyrir neinar upplýsingar um, hver yrði smíðakostnaður nýs varðskips eða hver kostnaður yrði við að búa Landhelgisgæslunni aðstöðu í landi, þess vegna væru allar fjárhæðir ágiskunartölur einar, ríkisstj. hefði líka tekið svo myndarlega á málum Landhelgisgæslunnar, að henni væri vel treystandi áfram fyrir þessum málum. Minni hl. n., fulltrúar Sjálfstfl. og Alþfl., lagði hins vegar til, að frv. yrði samþykkt. Málið kom hins vegar aldrei til atkvgr., vegna þess að það var ætíð tekið út af dagskrá þessa síðustu daga þingsins. Núna, þegar þetta frv. er flutt í þriðja sinn, að mestu óbreytt, nema hvað reynt er að halda í við verðbólguna með till. um hærri fjárhæð en áður, þá bregður svo við, að málið er afgreitt úr n. með - við skulum segja: eðlilegum hraða. Hins vegar er það þó það seint á ferð, að ég held, að það sé varla við því að búast, að það verði afgr. fyrir þinghlé í gegnum báðar deildir, en það er auðvitað nauðsynlegt, til þess, að tekið verði tillit til ákvæða þess við afgreiðslu fjárlaga. Meiri hl. n. vill enn vísa frv, til ríkisstj., en nú ganga ekki alveg sömu rökin og á síðasta þingi, þar sem gerður hefur verið samningur um smíði nýs varðskips og fjárþörfin ætti að því leyti að vera ljós. Rökin fyrir frávísuninni eru þau, að aldrei hafi staðið á fjárveitingum til Landhelgisgæslunnar í tíð núv. hæstv. ríkisstj., eins og kom fram í ræðu hv. frsm. meiri hl. n. áðan. Það kom fram í máli forstjóra Landhelgisgæslunnar, þegar hann mætti á fundi n., þetta, sem hér var sagt, að Landhelgisgæslan hefði fengið það fé, sem hún hefði farið fram á, en hann bætti því við, að það hefði ætíð verið svo og þó sérstaklega á tímum sem þessum, þegar mikið væri í húfi. Það er þess vegna ekkert nýtt, að Landhelgisgæslan hafi á tímum sem þessum fengið það fé, sem hún hefur talið sig þurfa. Minni hl. n. leggur sem sagt til. að frv. verði samþ., og fyrir því eru sömu rök og áður, það er nauðsynin á eflingu Landhelgissjóðs vegna vaxandi verkefna, sem Landhelgisgæslunni er ætlað að sinna, og ekki síður hin brýna þörf Landhelgisgæslunnar fyrir, að henni verði búin góð aðstaða í landi. Það er augljóst mál, að þessi verkefni kosta mikið fé, og það er þess vegna fyllilega tímabært að fara að safna í sjóð. Öruggur tekjustofn er forsenda fyrir því, að hægt sé að gera skynsamlegar áætlanir um uppbyggingu Landhelgisgæslunnar í framtíðinni. Eins og við segjum í nál. okkar, dugir ekki að treysta á óviss framlög. Það er líka ljóst, að sektarfé vegna landhelgisbrota mun að mestu hverfa sem tekjustofn Landhelgissjóðs. Það sektarfé, sem komið hefur í Landhelgissjóð á undanförnum árum, hefur að langmestu leyti komið í sjóðinn vegna landhelgisbrota breskra togara. Það kom fram hjá forstjóra Landhelgisgæslunnar á áður nefndum fundi allshn. En vegna hins nýgerða samnings við Breta um veiðar þeirra innan 50 mílna landhelginnar verður ekki um sektir að ræða, ef þeir brjóta þann samning. Ég vil minna á þær undirtektir, sem þetta mál fékk í fyrra hjá hæstv. dómsmrh. Við 1. umr. frv. lét hann þau orð falla, að það væri vissulega rétt, sem fram kæmi í frv., að tekjustofnar landhelgissjóðs væru óvissir, væru það í eðli sínu, og það væri vissulega ekki gott að hyggja á slíkum óvissum og breytilegum tekjustofnum, sem gætu gefið góða upphæð eitt árið, en litla upphæð annað ár. Vegna þessa fagnaði hann þeirri hugsun, sem fram kæmi í frv., að það skuli hundið í l., að Landhelgissjóði skuli alltaf tryggð tiltekin lágmarksfjárhæð, og hann sagði, að það væri aðalatriðið að festa ákveðinn tekjustofn. Það hefur að vísu ekkert heyrst nú á þessu þingi frá hæstv. dómsmrh. um þetta efni. Ég veit ekki, hvort hann hefur skipt um skoðun. En við leggjum sem sagt til, að frv. verði samþykkt, og teljum, að það sé ekki minni ástæða til þess nú en áður.



Herra forseti. Ég er einn meðflm. að þessu frv. nú í þriðja skipti, og ég vil taka undir öll þau rök, sem komu fram hjá hv. frsm. minni hl. allshn. Og ég vil sérstaklega undirstrika þau rök vegna þess, að það kom fram, ekki aðeins í nál. meiri hl. heldur og í ræðu frsm. meiri hl., að Landhelgisgæslan hefði fengið þau framlög til fjárfestingar og rekstrar, sem fram á hefði verið farið hin síðustu ár, - undirstrika þau orð forstjóra Landhelgisgæslunnar, sem hann bætti við, en ekki eru nefnd þarna: „þegar mikið er í húfi.“ Þetta hefur alla tíð verið gert, þegar á hefur þurft að halda í Landhelgisgæslunni. Hins vegar held ég, að það sé kominn þerna nokkur vítahringur, og auðvitað mun forstjóri Landhelgisgæslunnar segja þetta með hliðsjón af þeim kröfum, sem eru gerðar til hans í sambandi við Landhelgisgæsluna. Ef landhelgin er ekki varin, ef skipin eru látin liggja inni á fjörðum samkv. fyrirskipunum æðstu stjórnvalda, þegar þau eiga að vera að verja landhelgina, þá þurfum við auðvitað ekki að bæta við skipum. Þetta er eðlilegt. Auk þess vil ég aðeins undirstrika varðandi það, sem hv. frsm. meiri hl. var að tala um, þegar verið er að segja: Af hverju gerðuð þið þetta ekki í fyrri stjórn, af hverju voruð þið ekki búnir að þessu? - að það vorum ekki við, sem færðum út landhelgina 1972. Við höfðum aldrei sagt, að við ætluðum að færa út landhelgina 1972. Hins vegar er það núv. hæstv. ríkisstj., sem gerði það, og það var hennar að sjá svo um, að það væri hægt að verja landhelgina, en ekki að koma fram eins og hún gerði gagnvart þjóðinni eftir á, eins og þetta væri eintómt raup og píp, það væri ekkert að marka þetta, sem þeir sögðu. Þeir vissu það fyrir fram, að það varð að semja, allt tóm sýndarmennska. Auk þess er rétt að geta þess vegna þeirra orða, sem hafa fallið frá hæstv. forsrh. fyrr og síðar, að það særði hans barnslega hjarta ákaflega mikið á sínum tíma, þegar samskotin nægðu ekki til þess að byggja upp landhelgisgæsluna, hvorki skipaflotann né annað. Á síðustu dögum síðasta þings hafði hann mörg og stór orð um, að það væri ekki jafnmikið mark tekið á íslenskum sjómönnum og sjómannasamtökum, togaraskipstjórum, vegna þess að þeir hefðu ekki lagt nógu mikið í hans landhelgissöfnunarsjóð til þess að byggja upp Landhelgisgæsluna. Með þessu frv. hefur stjórnarandstaðan í þriðja sinn komið til móts við brýna þörf þessara stofnunar, komið til móts við hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkana og boðist til að axla það, sem óneitanlega er byrði, taka á sig fulla ábyrgð af því að leggja t. d. skatt á þjóðina til að gera þessa stofnun okkar þannig, að hún megi verða til sæmdar fyrir okkar þjóð, en því er hafnað ítrekað. En það á að fara bónbjargarleiðina, ekki aðeins til þjóðarinnar allrar, heldur sérstaklega til einnar stéttar, og ef hún gefur ekki, kemur ekki með sitt skotsilfur og leggur í baukinn hjá hæstv. forsrh. og dómsmrh., þá er hún útskúfuð, eins og sjá má á mörgu. Ég vil aðeins geta þess, þegar við höfum í huga orð bæði hv. frsm. og annarra, sem um þetta mál hafa talað úr röðum núv. stjórnarflokka: Af hverju voruð þið ekki búnir að þessu í fyrrv. stjórn, að kannske getur verið, að stærsti ávinningur núv. hæstv. ríkisstj. sé einmitt sá, að við vorum búnir í þá tíð að láta teikna, hanna og smíða skip, sem Ægir heitir. Það hefur að mér er sagt, sparað núv. ríkisstj. tugi millj., að það var gert á þann hátt, sem gert var. Það hefur verið hægt að ganga beint að þeim teikningum og því, sem þá var gert, vegna þess að höfð var það mikil framsýni við byggingu þess skips, að það hefur verið hægt að fara hér um bil í einu og öllu eftir þeim teikningum við byggingu þess skips, sem nú er væntanlegt, vonandi innan mjög skamms tíma. Ég harma það, að meiri hl. skuli taka þessa afstöðu til þessa frv. Ég hefði sannarlega óskað þess, að það hefði náðst samstarf um þetta mál, allavega að skapa þeim mönnum, sem að þessum málum vinna, þá starfsaðstöðu, sem þeir eiga skilið, en ekki gera þetta að því bitbeini, sem það virðist vera orðið og er að verða nú í þriðja sinn.



Herra forseti. Þegar mál þetta var til umr. hér á dögunum, hafði ég kvatt mér hljóðs af sérstöku tilefni, og er best að nota tækifærið og segja örfá orð um þetta mál nú. Það er svo, að nú er uppi hér og hvar í þéttbýli hreyfing í þá átt að gera ákveðna þéttbýlisstaði að kaupstöðum, og er ekki nema gott eitt um það að segja. Það eru að vísu ekki alls staðar sömu ástæður fyrir því, að þessi mál eru skoðuð. Ég tel, eftir því sem ég þekki best, að þarna hafi Bolungarvík nokkuð mikla sérstöðu. Þetta er kauptún, sem hefur haft sérstakan lögreglustjóra frá 1934, og blómleg byggð, þannig að ég tel þetta á margan hátt eðlilegt. Hins vegar getur maður velt því fyrir sér, hvers vegna Bolungarvík hafi unað þessu skipulagi svo lengi, hátt í 4 áratugi, að hafa aðeins sérstakan lögreglustjóra, þar sem mig minnir, að þeir staðir, sem fengu sérstakan lögreglustjóra um svipað leyti, a, m. k. tveir, séu fyrir löngu búnir að fá kaupstaðarréttindi. Þess vegna hvarflar að mér, hvort það gæti átt sér stað, að það, sem hefði ýtt á þetta nú og vakið það upp, sé e. t. v. nýlegar breytingar á almannatryggingal., en þær hafa sennilega gert það að verkum, að íbúar Bolungarvíkur verða að sækja vissa þjónustu til næsta kaupstaðar, sem þeir hafa notið heima fyrir um langa hríð. Þetta er ofur skiljanlegt. Blómleg byggð vill ekki láta bjóða sér að verða allt í einu að sækja sjálfsagða þjónustu, t. d. á vegum almannatrygginga, um nokkra leið til næsta kaupstaðar, sem hægt hefur verið að taka heima hjá sér áratugum saman. Ég skil þetta mætavel. En ekki meira um það. Mig brestur staðarþekkingu ti1 að ræða þetta mál ítarlega að því er Bolungarvík varðar. Hins vegar hef ég alltaf unnað Vestfirðingum alls góðs, talið þá hina bestu nágranna og alls góðs maklega. En það er óneitanlega a. m. k. eitt vandamál, sem þetta skapar. Það var, held ég hv. 3. þm. Norðurl. e., sem vék að því hér á dögunum, að það gæti næstum því riðið sýsluvegasjóðunum að fullu, þ. e. ef stærstu og öflugustu sveitarfélögin innan sýslnanna yrðu kaupstaðir. Þetta er alveg rétt athugað og var einmitt þetta, sem ég ætlaði að vekja athygli á. Jafnvel þótt þetta sérstaka mál með Bolungarvík væri ekki hér á dagskrá, væri orðið alveg óhjákvæmilegt að taka sýsluvegasjóðina og tekjustofna þeirra til gagngerður athugunar og meðferðar, og það má ekki dragast. Það verður að gerast á þessu þingi. Þessu vildi ég skjóta hér fram að gefnu tilefni. En svo aðeins að endingu örfá orð um þetta mál almennt. Eiga staðir, þar sem þéttbýli myndast, en þar sem dreifð byggð heldur sér að nokkru leyti innan sama sveitarfélags, að sækja eftir kaupstaðarréttindum? Þeim er vorkunn. En almennt séð tel ég, að fara verði mjög gætilega í þessum efnum. Við vitum, að þéttbýli myndast yfirleitt fyrir þá sök, að það er fólkið, sem streymir á ákveðinn stað innan sveitarfélagsins. Það gerir þann stað sterkari en dreifbýlið, þaðan sem fólkið fer. Þess vegna tel ég að við eigum í lengstu lög að varðveita samvinnu og náin tengsl strjálbýlis og þéttbýlis, varðveita einingu sveitarfélagsins, þótt það geymi innan sinna vébanda bæði þéttbýli og strjálbýli. Og þeir, sem í þéttbýli flytjast á viðkomandi svæði, verða að gera sér grein fyrir því, að þeir hafa að mörgu leyti sterkari aðstöðu og ber þess vegna að taka á sig jafnvel auknar byrðar. Þeim ber að létta byrðar þeirri, sem eftir búa í strjálhýlinu. Þetta vil ég að lokum segja almennt um þetta mál.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af ræðu hv. 4. þm. Vesturl. og raunar fleiri, sem töluðu hér, þegar þetta frv. var til umr. á dögunum. Ég skal taka undir þau orð hv. 4. þm. Vesturl., að ein af ástæðum þess, að hreppsnefnd Hólshrepps óskaði eftir því, að þm. kjördæmisins flyttu þetta frv. um kaupstaðarréttindi, er, að þeir verða að sækja þjónustu í annan kaupstað í sambandi við almannatryggingarnar. Þetta er auðvitað ein af mörgum ástæðum. Hitt atriðið, sem hann vék að og raunar fleiri í sambandi við sýsluvegina, það er laust mál við þetta í sjálfu sér og á ekki að verða til þess að hefta á nokkurn hátt framgang þessa frv. eða annarra skyldra frumvarpa. En það hlýtur að vera skylda Alþ. að breyta vegal. hvað snertir fjáröflun til sýsluveganna. Ég fyrir mitt leyti tel eðlilegt, að þessi tegund vega, sýsluvegir, fái sitt fjármagn á sama hátt og aðrar tegundir vega, eins og þjóðbrautir og landsbrautir. Það er í raun og veru engin ástæða til þess, að fámennir sveitahreppar og hin allra minnstu kauptún eigi að standa undir jafnstórum hluta af kostnaði við sýsluvegina og nú er, en kaupstaðir og allar hinar fjölmennari byggðir eigi að sleppa. Sýsluvegirnir eru auðvitað fyrir alla jafnt, eins og aðrir vegir. Þetta eru vegir, sem eru opnir fyrir allri umferð og fyrir alla landsmenn, og því er eðlilegt að breyta vegal. í þetta horf. Á sínum tíma var þetta form tekið upp. Því var breytt að nokkru með setningu núgildandi vegal. í þá átt að auka hlutdeild ríkissjóðs eða réttara sagt vegasjóðs í þessu efni. Nú hefur reynslan sýnt okkur, að það er orðin full og brýn nauðsyn á því að bæta hér enn úr og breyta l. á þennan hátt. Ég tek því alveg undir orð hv. þm. um það, og ég væri því mjög hlynntur, að slík breyting yrði gerð á vegalögum.