Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. um breyt. á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, sbr. lög nr. 21/1983, um breyt. á þeim lögum, í fjarveru fjmrh. Með frv. þessu er stefnt að því að ná því markmiði, sem sett var með fjárlögum, að skattbyrði tekjuskatts til ríkisins verði á árinu 1984 í heild hin sama sem hlutfall af tekjum greiðsluárs og var á árinu 1983. Í þessu felst að þær lækkanir á sköttum ársins 1983 sem ákveðnar voru með brbl. við valdatöku núverandi ríkisstj. haldist áfram á árinu 1984. Þegar skattbyrði tekjuskatta ríkisins er metin dugar ekki að líta á ákvæði laga um tekju- og eignarskatt ein sér. Í því sambandi verður að hafa í huga sjúkratryggingagjaldið. Miðað er við i frv. sem hér er til umr. að heildarálagning tekjuskatts og sjúkratryggingagjalds nemi sömu fjárhæð og reiknað er með í fjárlögum. Í launaforsendum fjárlagafrv. var áætlað að meðaltekjur manna hækkuðu um 20% milli áranna 1983 og 1984. Þetta frv. var því upphaflega við það miðað að nettóálagning tekjuskatta ríkisins hækkaði í nákvæmlega sama mæli, en um 21% að meðtalinni fjölgun gjaldenda. Í því sambandi er nauðsynlegt að taka það enn á ný sérstaklega fram að við mat á skattbyrði milli ára er hér sem endranær, þegar þessi mál eru til umr., átt við skattbyrði þeirra gjaldenda sem standa í skilum við ríkissjóð með gjöld sín. Í fjárlögum er hins vegar ætíð miðað við áætlanir um heildarfjárhæð innheimtra skatta og koma þá innheimtar eftirstöðvar fyrri ára inn í myndina. Vegna minnkandi verðbólgu munu óinnheimtar eftirstöðvar fyrri ára augljóslega vega hlutfallslega meira í heildarinnheimtu ársins 1984 en verið hefur á undanförnum árum. Verðbólgan mun því ekki lengur liðsinna þeim sem lent hafa í vanskilum með skattgreiðslur sínar. Er það skýringin á því að í fjárlögum er reiknað með meiri hækkun á innheimtum tekjuskatti milli ára. Eftir að þetta frv. var upphaflega lagt fram vann Þjóðhagsstofnun að endurskoðun á áætlunum um tekjubreytingar milli áranna 1983 og 1984. Niðurstaðan af þeirri endurskoðun er sú, að áætlaðar tekjur á mann á árinu 1984 verði 16.5% hærri en tekjur voru á s.l. ári, en ekki 20% eins og áður hafði verið áætlað. Hér er um að ræða meðaltalstölur að sjálfsögðu, sem auðvitað geta verið breytilegar frá einum einstaklingi til annars. Þetta eru samanlagðar tekjur allra vinnandi manna eins og þær koma fram í skattskýrslum. Í framhaldi af þessum breyttu forsendum flutti meiri hl. fjh.- og viðskn. Nd. brtt. við frv. þannig að það næði hinu upphaflega markmiði um að tekjuskattur til ríkissjóðs yrði á árinu 1984 óbreytt hlutfall af tekjum greiðsluárs frá því sem verið hafði 1983. Þessar till. náðu fram að ganga í Nd. Í stórum dráttum verður dreifing skattbyrðar eftir breytingarnar mjög svipuð því sem að var stefnt með upphaflegu frv. Þó lækkar skattbyrði flestra undir meðaltekjum nokkuð á kostnað hinna tekjuhæstu í samræmi við þá stefnu sem ríkisstj. fylgdi þegar hún lagði frv. fram í upphafi, og tekur það mið af efnahagsástandinu. Í umr. um þetta frv. hér á Alþingi hefur mikið verið karpað um hvort í því felist hækkun eða lækkun á skattbyrði gjaldenda í heild eða í einstökum tekjubilum. Hefur í þessum deilum af hálfu stjórnarandstöðu verið þyrlað upp nokkru moldviðri talna um verulega hækkun skattbyrði á næsta ári og hafa þær fullyrðingar byggst á vægast sagt vafasömum forsendum í mörgum tilvikum. Í fyrsta lagi hafa menn á stundum miðað við að tekjuþróun frá meðaltekjum ársins 1983 til meðaltekna ársins 1984 verði önnur og minni en við er miðað í forsendum þessa frv. Um þetta er það að segja að frv. þetta byggir á traustustu áætlunum sem völ er á um þetta efni. Að sjálfsögðu eru þær áætlanir ekki óbrigðular fremur en aðrar spár um framtíðarþróun. Hins vegar er ekkert það fram komið sem bendir til þess að tekjuaukning milli ára verði minni en áætlað er í endurskoðaðri þjóðhagsspá. Í öðru lagi hafa þm. stjórnarandstöðu haldið á loft reiknuðum dæmum um skattbyrði einstakra ímyndaðra gjaldenda og talið að þau sýndu fram á að skattbyrði hækkaði milli ára. Er það sammerkt með öllum þessum dæmum að í þeim er miðað við sem lágmark 10% frádrátt gjaldenda. Að sjálfsögðu er gildi slíkra einstakra dæma mjög takmarkað. Hið eina raunhæfa mat á áhrifum frv. í heild fæst með því að beita því á úrtak gjaldenda sem sýnir raunverulegt vægi frádráttarliða hjá einstökum gjaldendum og skiptingu gjaldenda í tekjuflokka. Hefur þetta verið gert af hálfu fjmrn. og þá miðað við úrtak 10% gjaldenda í framtölum 1983. Sýnir niðurstaða þess úrtaks svo ekki verður um villst að í heild stendur skattbyrði tekjuskatts til ríkisins óbreytt milli áranna 1983 og 1984. Hafa þessir útreikningar verið framkvæmdir af Reiknistofnun Háskóla Íslands og vil ég sérstaklega benda á að algjörlega hliðstæðir útreikningar hafa legið til grundvallar við mat á áhrifum flestallra skattalagabreytinga síðustu 10 ár og hafa ætíð reynst gefa mjög góða mynd af áhrifum þeirra. Hafa margir hv. þm. stjórnarandstöðu, sem nú vilja beita öðrum aðferðum máli sínu til stuðnings, ekki borið brigður á spásagnargildi fyrrnefnds úrtaks á liðnum árum, þegar þeirra flokkar hafa staðið að ríkisstj., enda sýnir reynslan að því má treysta fullkomlega. Í þriðja lagi hefur af hálfu stjórnarandstöðunnar oft verið gripið til þess ráðs að leggja saman útsvör, er til sveitarfélaganna renna, og beina skatta til ríkisins þegar áhrif þessa frv. eru metin. Um þetta efni þarf ég ekki að orðtengja. Hér er til umr. frv. til l. um tekju- og eignarskatt til ríkisins en ekki till. til breyt. á lögum um tekjustofna sveitarfélaganna. Vissulega er það rétt, að þegar þessir tvenns konar skattar eru lagðir saman getur komið fram nokkur hækkun á greiðslubyrði. Hún stafar þó ekki af þeim till. sem í þessu frv. felast, heldur af því að mörg sveitarfélög hafa ekki treyst sér til að lækka útsvör jafnmikið og lagt er til að gert verði varðandi beina skatta til ríkissjóðs með þessu frv. Á grundvelli þess sem ég hef nú þegar sagt vísa ég á bug öllum fullyrðingum um að af samþykkt þessa frv. muni leiða almenna þyngingu á skattbyrði til ríkisins. Hitt er rétt, að af þessu frv. mun leiða nokkra þyngingu á skattbyrði þeirra sem hæstar tekjur hafa í þjóðfélaginu, en þeirri skattahækkun fylgir sambærileg skattalækkun þeim til handa sem minna mega sín. Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að gera það að till. minni að frv. þessu verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjh.- og viðskn. og 2. umr.

Eyjólfur Konráð Jónsson Hæstv. forseti. Mig langar til að fagna frv. því sem hér er nú til umr. og sérstaklega að færa hæstv. iðnrh. þakkir fyrir vasklega framgöngu í þessu máli og raunar líka hæstv. fjmrh., þó ekki þeim sem talaði áðan heldur þeim sem situr í stólnum að staðaldri þó hann sé fjarverandi nú í nokkra daga, þ.e. hæstv. fjmrh. Albert Guðmundssyni, en þeir hafa sameiginlega unnið að því að endurskipuleggja þetta fyrirtæki, Siglósíld, sem hefur satt best að segja verið í mestu niðurlægingu um langa hríð. Það gefur að líta upplýsingar um allt þetta mál í fskj. með frv. sem hér er, til umr., og skal ég ekki fara út í að tíunda öll þau ósköp sem þar er að finna varðandi fjárhag þessa fyrirtækis, en hitt veit ég af langri reynslu, að það hefur verið til mikillar armæðu mörgum mönnum, sem bæði hafa fengist við bæjarstjórnarmálefni og eins þjóðmálin sjálf, og raunar fólkinu í Siglufirði líka, því að aldrei hefur verið um neitt atvinnuöryggi þar að ræða, og menn hafa raunar vitað það oft á tíðum að ódýrara hefði verið að senda launin heim til fólksins þá þau voru greidd, en oft voru menn auðvitað launalausir, heldur en að reka fyrirtækið. Allan þann tíma sem ég hef verið þm. og varaþm. fyrir Norðurl. v. hefur þetta verið árvisst vandamál og ósköpin hafa ágerst eftir því sem á hefur liðið. Nú eru það athafnamenn í Siglufirði og raunar líka á Ísafirði, sem kunna til verka og vilja hætta miklu fé, sem hafa tekið sér fyrir hendur að endurskipuleggja og endurreisa þetta fyrirtæki og gera það að öflugu atvinnufyrirtæki gagnstætt því sem verið hefur. Það hefur verið gagnrýnt að verð það sem þeir greiddu fyrir húsnæðið væri of lágt. Ég held að svo sé ekki. Ég held að það sé fullt verð. Raunar hefur það líka komið í ljós, sem menn kannske ekki vita, nú síðustu daga og vikur, þegar farið var að rífa innan úr húsinu það sem ónýtt var og var þar flest af tækjum og innréttingum ónýtt og raunar stórskemmt á því þakið líka, en þá kom í ljós það sem menn ekki vissu, að einangrun var meira og minna ónýt í húsinu og þurfti að endurnýja hana. Þannig fer ekkert milli mála að það er fullt verð greitt fyrir þetta húsnæði. Ég minnist þess að fyrir nokkrum árum, ég hygg að það hafi verið í janúarmánuði árið 1980, var haldinn mikill fundur í Siglufirði með bæjarstjórn, alþm. og kunnáttumönnum á sviði niðursuðuiðnaðar, og þar var rætt hvað gera skyldi við þetta fyrirtæki. Það hafði þá verið stöðvað um lengri eða skemmri tíma eins og venjulega og menn hugleiddu hvað til ráða væri. Þar voru raunar líka fulltrúar verkalýðs. Þetta var sem sagt fjölmennur og út af fyrir sig ágætur fundur. Það var eiginlega um þrjár leiðir að ræða: Sú fyrsta var að gera ekki neitt, fyrirtækið væri stöðvað og best væri að hafa það þannig. Ég segi ekki að menn hafi talið best að hafa það þannig, en kannske væri ekki annað að gera en hafa það þannig. Önnur leiðin var að láta í fyrirtækið talsvert mikla fjármuni eftir áættunum sem gerðar höfðu verið. Minnist ég þess að Guðrún Hallgrímsdóttir var þar, ég hygg á vegum iðnrn., með ítarlegar áætlanir um endurbyggingu fyrirtækisins. Þriðja leiðin var að halda áfram á sömu braut, þ.e. að úr ríkissjóði væru greiddir styrkir eða kannske hétu það nú ekki styrkir heldur væri stöðugt greitt úr ríkissjóði til að reyna að standa undir launagreiðslum og kaupa hráefni o.s.frv., en láta allt vaða á súðum áframhaldandi. - Ég lýsti því þar yfir að ég gæti fallist á aðra leiðina sérstaklega, að það yrðu gerðar ráðstafanir til að endurbyggja þetta fyrirtæki og koma því í rekstrarhæft ástand og næst mundi ég fallast á leið númer eitt, þ.e. að opna fyrirtækið alls ekki, en leið þrjú dytti mér ekki í hug að samþykkja því að hún hlyti að leiða til óskapnaðar og ófarnaðar og sú hefur líka orðið raunin. Vandræðin hafa vaxið sífellt og er nú svo komið að engin leið var að koma fyrirtækinu í gang öðruvísi en að fá í það mjög mikið nýtt fjármagn og fyrst og fremst auðvitað kunnáttumenn og athafnamenn sem vildu hætta sínu fé og taka að sér að reka þetta merkilega fyrirtæki, sem það upphaflega var og átti að vera. Það mun hafa verið í lok viðreisnartímabilsins, ætli það hafi ekki verið þingið 1969–70, sem þáv. iðnrh. Jóhann Hafstein flutti frv. um að breyta þessu fyrirtæki í hlutafélag, en það tókst ekki að koma því máli fram því að það var komið að lokum viðreisnar og við tóku önnur öfl í þessu þjóðfélagi sem ekki höfðu sama áhuga á að efla einkarekstur í landinu og töldu rétt að halda fyrirtækinu í hinu gamla horfi með sem sagt þeim afleiðingum sem Siglfirðingar og landslýður allur hefur haft fyrir augum á síðustu árum. Ég endurtek, virðulegi forseti, að ég færi ráðherrunum þakkir fyrir atorku þeirra og óska Siglfirðingum og okkur öllum til hamingju með þetta framtak.



Virðulegi forseti. Skömmu fyrir jól vorum við þm. Norðurt. v. kvaddir á fund með hæstv. iðnrh. þar sem okkur var gefinn kostur á að sjá frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til að selja lagmetisiðju ríkisins á Siglufirði ásamt grg. og drögum að kaupsamningi milli ríkissjóðs og væntanlegs kaupanda, Sigló hf., en það mál var þá í undirbúningi. Okkur var fengið frv. til þess að við segðum álit okkar á því. Hins vegar er mér kunnugt um að aldrei var leitað til stjórnar lagmetisiðjunnar, sem þó er skipuð lögum samkvæmt til að fara með málefni verksmiðjunnar. Í þessari stjórn eiga sæti m.a. fulltrúar bæjarstjórnar í Siglufirði og fulltrúar starfsmanna fyrirtækisins. Er skemmst frá að segja að stjórn fyrirtækisins hefur algerlega verið sniðgengin við alla þessa málsmeðferð. Formaður stjórnarinnar er Hannes Baldvinsson framkvæmdastjóri í Siglufirði. Ég gerði mér ferð til Siglufjarðar til að kynna mér þessi mál milli jóla og nýárs og ræða við menn þar um hinar ýmsu hliðar þessa máls. Niðurstaðan varð sú, að við Hannes Baldvinsson formaður stjórnar Siglósíldar sendum iðnrn. sameiginlega álitsgerð, annar sem þm. kjördæmisins en hinn sem stjórnarformaður, enda er staðreyndin sú, að einmitt við tveir höfum átt talsvert náið samstarf okkar í milli til styrktar og stuðnings þessu mikilvæga fyrirtæki eftir því sem færi hefur gefist og allt frá því að gildandi lög um verksmiðjuna voru undirbúin og sett haustið 1971. Ég vil því leyfa mér, virðulegi forseti, í upphafi míns máls að byrja á því að lesa meginefni þessa bréfs, enda kemur þar fram afstaða okkar og helstu röksemdir í þessu máli. Við segjum þar m.a.: „Við viljum strax taka það fram að við erum alls ekki andvígir breytingum á rekstri verksmiðjunnar eða lögum þeim sem um hana fjalla. Við höfum einmitt beitt okkur fyrir stórfelldum breytingum á rekstri verksmiðjunnar á liðnu ári, þegar Þormóði ramma hf. var leigð verksmiðjan og að því var stefnt í leigusamningi að fyrirtækin yrðu sameinuð með formlegum hætti á því ári sem nú er hafið. Þessi breyting virðist ætla að skila ágætum árangri og hefðu breytingar á lögum um fyrirtækið verið eðlilegt framhald af þeim skrefum sem þegar höfðu verið stigin til að endurskipuleggja rekstur og fjármál fyrirtækisins. Enginn vafi er á því að samvinna lagmetisiðjunnar og Þormóðs ramma reyndist mjög vel og varð ekki síst til að styrkja rekstur Þormóðs ramma. Við erum hins vegar algerlega andvígir þeim áformum sem nú eru uppi um að slíta í sundur þau tengsl sem sköpuð hafa verið milli Siglósíldar og Þormóðs ramma og eyðileggja þann árangur sem náðst hefur í samrekstri þessara fyrirtækja með því að selja Siglósíld nokkrum einkaaðilum. Í fyrsta lagi teljum við þessa skipulagsbreytingu óþarfa þar sem ekkert knýr á um að Siglósíld verði rifin út úr samrekstri með Þormóði ramma sem um hafði verið samið og reynst hafði vel - reyndar svo vel að væntanlegir kaupendur gera það að ófrávíkjanlegu skilyrði í kaupsamningi að fá aðstöðu hjá Þormóði ramma og afnot af eignum þess fyrirtækis. Í öðru lagi teljum við nokkra áhættu felast í því fyrir Siglufjörð, að fyrirtækið verði sett í hendur aðilum sem að hálfu leyti starfa utan bæjarins, nema ótvíræð trygging sé gefin fyrir því að rekstri fyrirtækisins verði haldið í fullum gangi á næstu árum, jafnvel þótt eitthvað fari úrskeiðis í áætlunum nýrra eigenda og hagnaðarvonir rætist ekki fyrst um sinn. Ekki er að sjá að nýir eigendur skuldbindi sig á viðhlítandi hátt til að halda uppi rekstri á komandi árum ef það hentar þeim ekki og eru ákvæði um þetta efni í kaupsamningi mjög ófullnægjandi. Í þriðja lagi er ljóst að kaupverð fyrirtækisins er í engu samræmi við verðmæti eignanna. Menn sem fjölluðu um verðmæti eigna fyrirtækisins nú í haust töldu að lágmarksverð eigna væri a.m.k. 24 millj. kr., en umsamið verð er 18 millj. kr. Útborgun er engin þótt núv. fjmrh. hafi í haust sett skilyrði að a.m.k. fimmti hluti kaupverðs yrði almennt greiddur út við sölu ríkisfyrirtækja. Kaupendur setja aðeins 25% tryggingu fyrir greiðslu, en að öðru leyti er veð tekið í því sem þeir kaupa. Ljóst er því að kaupendur hætta litlu öðru en hlutafé. Hitt er vitað eftir reynsluna frá því í sumar, þegar rækjuvinnslan stóð sem hæst og fyrirtækið velti um 10 millj. kr. á hverjum mánuði, að Siglósíld getur skilað miklum hagnaði á skömmum tíma ef vel gengur. Fáum er þetta betur ljóst en einmitt framkvæmdastjóra Þormóðs ramma, Sæmundi Árelíussyni, eða vélstjóra Siglósíldar, Guðmundi Skarphéðinssyni, svo og sparisjóðsstjóranum, Birni Jónassyni sem gjörþekkir fjármál Siglósíldar, en einmitt þessir sömu þrír menn hafa lagt fram 40% hlutafjár. Okkur þykir það einkennileg meðferð á sameiginlegum fjármunum landsmanna að selja fyrirtæki sem búið er að endurskipuleggja og gengur ágætlega til manna sem ekki greiða raunvirði fyrir það sem þeir eignast og hvorki greiða hæfilega útborgun né veita venjulega tryggingu fyrir greiðslu kaupverðs. Í fjórða lagi verður ekki hjá því komist að átelja harðlega þau vinnubrögð sem viðhöfð hafa verið við meðferð þessa máls. Þegar ákveðið er að selja fyrirtækið öðrum en þeim sem veittur hefur verið forkaupsréttur er ekki svo mikið sem leitað ráða hjá löglega skipaðri stjórn fyrirtækisins eða hjá bæjarstjórn Siglufjarðar, sem átt hefur fulltrúa í stjórn undanfarin 12 ár. Ekki er heldur gerð tilraun til að kalla þá til þátttöku sem hugsanlega hefðu viljað tryggja að heimamenn ættu meiri hluta hlutafjár í því fyrirtæki sem tekur við rekstrinum. Svo er að sjá að hinir nýju eigendur hafi fengið að ráða kaupverðinu sjálfir. Þessar fjórar ástæður, sem við höfum hér nefnt, teljum við hverja og eina næga röksemd fyrir því að hafna beri því frv. um sölu lagmetisiðjunnar Siglósíld sem undirbúið hefur verið.“ Þetta var bréf okkar Hannesar Baldvinssonar sem svar við fsp. hæstv. iðnrh. um hvert væri álit þm. kjördæmisins á þessu máli. Ég held að ekki verði hjá því komist að minna á að þetta afmarkaða mál má auðvitað ekki skoða eitt sér. Það er um leið hluti af stefnu. Það virðist vera stefna núv. hæstv. ríkisstj. að selja beri eignarhluti ríkisins í sem flestum fyrirtækjum sem ríkið á aðild að og jafnvel að selja ríkisfyrirtækin eftir því sem kaupendur finnast. Þetta er hluti af þeirri stefnu sem hæstv. fjmrh. nefndi hér í seinustu viku að væri sitt markmið, þ.e. að afsósíalisera þjóðfélagið, eins og hann sjálfur komst að orði, sem sagt að rífa niður þá félagslegu uppbyggingu í atvinnulífi sem unnið hefur verið að á undanförnum áratugum. Ríkið á ekki að eiga neina aðild að atvinnulífinu og hafa þar sem minnsta forustu. Auðvitað hljótum við alþm. að verða að svara þeirri spurningu, þegar fyrsta málið sem er mótað af þessari stefnu kemur til umr. hér á Alþingi, hvort við erum samþykkir þessari stefnu, hvort þetta er rétt stefna, hvort þetta er heppileg stefna fyrir íslenskt þjóðfélag. Í atvinnumálum má svo sannarlega hugsa sér ýmsar leiðir varðandi eignarhald að fyrirtækjum. Í grófum dráttum mætti kannske hugsa sér þær þrjár leiðir: Í fyrsta lagi ætti ríkið alls enga aðild að atvinnurekstri og kæmi þar hvergi nærri. Það virðist vera sú stefna sem núv. ríkisstj. fylgir að kröfu sjálfstfl., enda mun hugmyndin þaðan komin og það munu fyrst og fremst vera ráðamenn Sjálfstfl. sem þetta þvinga fram. Önnur leiðin er að ríkið sé alls staðar aðili atvinnurekstrar, eigi flest fyrirtæki. Við þekkjum í sumum löndum að þannig er málum fyrir komið. Ríkið á öll atvinnufyrirtæki og stjórnar þeim. Ég segi fyrir mig og ég tala þar einnig hiklaust fyrir Alþb.: Við höfnum báðum þessum leiðum alveg hiklaust. Við teljum alveg fráleitt að ríkið megi hvergi koma nærri og það eigi að vera eitthvert bannorð að opinberir aðilar standi að atvinnurekstri og við teljum það raunar alveg jafnfáránlegt og hitt að ríkið eigi öll fyrirtæki. Það teljum við ekki heppilegt og hefur slíkt aldrei falist í stefnu okkar. Við höfum hiklaust haldið því fram að ætti að stefna að blönduðum rekstri þar sem öll þrjú meginrekstrarformin ættu rétt á sér, bæði ríkisrekstur, félags- og samvinnurekstur og svo jafnvel einkarekstur í ýmsum tilvikum. Við höfum hins vegar talið hiklaust að ríkið hefði forustuskyldu í atvinnumálum, það hefði hlutverki að gegna í mjög mörgum tilvikum og það ætti einkum að koma til sögu þegar þess gerðist sérstök þörf, enda hætt við að í mörgum tilvikum verði atvinnufyrirtæki ekki reist nema atbeini ríkisvaldsins komi til, forusta og jafnvel veruleg þátttaka. Ég er ansi hræddur um að ef stefnu Sjálfstfl. hefði verið fylgt, þeirri stefnu sem núverandi forustumenn Sjálfstfl. virðast aðhyllast, þegar á döfinni var bygging áburðarverksmiðju eða sementsverksmiðju, þá hefði lítið orðið úr byggingu þeirra fyrirtækja ef þessum hægri sinnuðu kreddusjónarmiðum hefði verið gefinn laus taumur á þeim tíma og þau látin ráða ferðinni. Ég er líka ansi hræddur um að lítið hefði orðið um uppbyggingu á graskögglaverksmiðjum í landinu. Þótt vissulega hafi einkaaðilar komið þar við sögu og náð að byggja upp eitt eða tvö fyrirtæki er hætt við að á þessu sviði væri ákaflega lítil og léleg framleiðsla ef ríkið hefði þar ekki hlaupið undir bagga og haft þar alla forustu. Þegar ákveðið var af fyrrv. ríkisstj. að beita sér fyrir því að reist yrði graskögglaverksmiðja í Hólminum í Skagafirði taldi ég sjálfsagt og eðlilegt að bændur í Skagafirði ættu sem mesta aðild að því fyrirtæki, hvatti mjög til þess á heimavígstöðvum og vonaðist til að bændur gætu jafnvel átt meiri hluta í því fyrirtæki. En þeim mun betur sem það mál var skoðað, því ljósara varð að þess var ekki kostur. Hvorki bændur né búnaðarfélög höfðu sameiginlega fjármuni til að leggja í svo dýrt fyrirtæki að þeir gætu eignast þar meiri hluta. Endirinn varð að bændur og búnaðarfélög eiga 1/4 í því fyrirtæki, en ríkið 3/4 hluta. Ríkið tók að sér að standa fyrir þeim hluta sem einkaaðilar gátu ekki staðið undir. Ég hygg að nákvæmlega eins standi á um mörg fyrirtæki sem nú er á döfinni að reisa. Það er verið að tala um saltverksmiðju á Reykjanesi. Ég er ansi hræddur um að það verði lítið úr áformum um sjóefnavinnslu þar ef kreddukenningar Sjálfstfl. eiga að ráða ferðinni. Það er verið að tala um kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði. Þar koma greinilega aðeins tveir kostir til athugunar: annaðhvort að ríkið sé þar algjör forustuaðili eða málið sé afhent útlendingum. Því miður virðist ekki vera þar um aðra kosti að velja. Ef fyrirtækið á að vera íslensk eign verður ríkið að koma þar inn sem sá aðill sem veitir fyrirtækinu forustu og leggur fram meiri hluta hlutafjár. Sama gildir um steinullarverksmiðjuna á Sauðárkróki, sem ákvörðun hefur verið tekin um að reisa. Að vísu verður ríkið þar ekki meirihlutaaðili, heldur minnihlutaaðili og mun eiga þar um 40% hlutafjár. Heimaaðilar verða þar ráðandi ásamt Sambandi ísl. samvinnufélaga og í samvinnu við ríkið. Það er hins vegar alveg ljóst að það fyrirtæki hefði aldrei orðið að veruleika og yrði aldrei að veruleika ef þau kreddusjónarmið hefðu ráðið í fráfarandi ríkisstj., af hálfu ráðh. Sjálfstfl. í þeirri stjórn, að ríkið mætti hvergi koma nærri. Sem betur fer er Sjálfstfl. ekki einlitur flokkur. Sem betur fer eru þar ýmsir sem hafa skilning á því að kreddukenningar af þessu tagi séu skaðlegar fyrir íslenskt þjóðfélag. En því miður eru slík sjónarmið ekki í öndvegi í Sjálfstfl. um þessar mundir og þar ráða aðrir ferðinni, eins og glöggt hefur komið fram af stefnumótun þessarar stjórnar. Ég hygg að gæfulegast væri fyrir þjóðfélag okkar að áframhaldandi væri ákveðin samstaða um það meðal forustumanna í stjórnmálalífi Íslendinga, í hvaða flokki sem þeir eru, að praktísk uppbyggingarstefna sé það sem eigi að vera ríkjandi og öll þessi rekstrarform eigi að koma til greina og hjálpa og styðja hvert annað eftir því sem hentugt þykir og nauðsynlegt. Og ég er sannfærður um að ekki er hægt að gera íslensku efnahagslífi og íslenskum atvinnumálum verri óleik en þann að kreddukenning hægri manna í íslenskum stjórnmálum verði þar ofan á. Í sambandi við Siglósíld er kannske eðlilegt að rifjað sé upp hvers vegna þetta fyrirtæki var byggt í siglufirði sem ríkisfyrirtæki. Þetta fyrirtæki var byggt sem ríkisfyrirtæki vegna þess að það voru Síldarverksmiðjur ríkisins sem settu það á stofn. Siglufjörður var miðstöð síldarvinnslunnar í landinu um langt skeið. Þar komst íbúatala upp í um það bil 3400 manns á sínum tíma. Gífurleg verðmæti voru sett á land í Siglufirði og þar var mikil uppbygging. En eftir að síldin hætti að vera jafnmikilvægur þáttur í íslenskum þjóðarbúskap, að ég tali nú ekki um eftir að hún hvarf með öllu, fór fólki að fækka í Siglufirði og þaðan varð einhver mesti fólksflótti úr einu byggðarlagi sem dæmi eru um hér á landi á síðari áratugum, a.m.k. ef miðað er við þéttbýliskjarnana. Á tiltölulega skömmum tíma fækkaði fólki í siglufirði úr 3400 manns og niður í 2400. Þessi mikli samdráttur hafði fjöldamargar aukaverkanir í för með sér aðrar en þær að draga saman byggðina. Fyrirtæki fóru unnvörpum á hausinn, urðu gjaldþrota, og einkaaðilar í atvinnulífinu flúðu staðinn, þannig að einkaframtak á staðnum var um langt skeið ákaflega bágborið. Eftir sat mikill fjöldi fólks án atvinnu og bær með mjög litlar tekjur. Þetta bæjarfélag hefur því með ýmsum hætti dregist aftur úr öðrum sveitarfélögum vegna lélegra tekna um langt skeið. Það var talið eðlilegt að þjóðfélagið greiddi með einhverjum hætti þá skuld sem það skuldaði Siglufirði frá fyrri tíð og reyndi að hamla gegn því að byggðarlagið héldi áfram að eyðast. Þetta framlag var uppbygging Siglósíldar á sínum tíma á vegum Síldarverksmiðja ríkisins. Þess vegna gerðist það að ríkið setti upp niðurlagningarverksmiðju á þessum stað. Þetta hafa margir ekki almennilega skilið, en þetta er forsagan. Ég er nú ekki sammála hv. 4. þm. Norðurl. v., Eyjólfi Konráð Jónssyni, um að rekstur þessa fyrirtækis hafi verið árvisst vandamál. Ég held að þetta sé ofsagt þótt ég viðurkenni að vísu að komið hafa tímabil þar sem þetta fyrirtæki hefur átt í töluverðum erfiðleikum. Ég held að t.d. mestallan áratuginn milli 1970 og 1980 hafi þetta fyrirtæki gengið allsæmilega og ekki hafi verið nein sérstök vandræði með rekstur þess. Mörg árin skilaði það hagnaði.  Hins vegar er það staðreynd að fyrirtækið lenti í miklum vandræðum á árinu 1979 og 1980. Fyrst varð það fyrir því áfalli að hráefni skemmdist og varð að henda því og seinna varð það fyrir því áfalli að framleiðsla ársins var ekki flutt út. Skýringarnar á því voru margþættar. Þær voru m.a. þær að farmannaverkfall skall á og lamaði allan útflutning af þessu tagi um fimm vikna skeið og þegar síðan átti að flytja vöruna út hafði annað fyrirtæki í sama iðnaði, fyrirtæki Kristjáns Jónssonar á Akureyri, sent sams konar vöru í stórum stíl til Sovétríkjanna, en hún reyndist meingölluð. Þegar ljóst var að þessi framleiðsla Siglósíldar var á seinasta snúningi, ef svo má segja, ekki mátti bíða miklu lengur með að koma henni á markað, upphófst langt og mikið þóf um hvort ætti að flytja síldina út. Voru þar margir aðilar til kvaddir og voru að ráðslaga um það efni þangað til síldin varð endanlega ónýt. Þetta voru mikil áföll fyrir verksmiðjuna og var hún lengi að ná sér eftir þessi tvö áföll. Svo bættist það við að verðlag framleiðsluvörunnar í Sovétríkjunum var ekki nógu hagstætt á árunum 1980, 1981 og 1982 og er það kannske ekki enn þá þó að það hafi nokkuð skánað, en fyrirtækið var í nokkuð einhæfum rekstri þar sem það var fyrst og fremst bundið við niðurlagningu á gaffalbitum. En núna á síðustu árum hefur verið unnið að því að endurskipuleggja þetta fyrirtæki. Fyrirtækið hefur fengið alveg nýju hlutverki að gegna þar sem er framleiðsla á rækju. Rækjuvinnsluvélar voru keyptar til fyrirtækisins á s.l. ári. Þá fór rækja að berast til Siglufjarðar í fyrsta sinn um langt skeið og ný atvinnugrein skaut þar rótum. Ég tel að eftir að síðan var ákveðið að afhenda Þormóði ramma fyrirtækið til rekstrar, leigja það Þormóði ramma, hafi fyrirtækið verið komið á ágætan grundvöll. Staðreyndin er sú, að fyrirtækið hefur aldrei blómstrað jafnvel og einmitt á s.l. sumri í samvinnu við Þormóð ramma, sem leggur því til ýmiss konar aðstöðu. Ég hygg að þessi samvinna hafi verið báðum aðilum mjög til góða. Í grg. með frv. þessu eru gefnar einhverjar vonir um að með yfirtöku nýrra eigenda á fyrirtækinu muni þar hefjast starfsemi sem alls ekki var fyrir áður. Ég vil vekja athygli á því að þessar fyrirætlanir og vonir eru ákaflega óljósar. Það er sérstaklega nefnt að eigendurnir ætli að útvega sér rækju úr Barentshafi og vinna hana í Siglufirði. Ég veit ekki til að það sé nein sérstök nýlunda með Siglósíld, sem hefur einmitt unnið talsverða rækju sem veidd var af rússneskum veiðimönnum og seld nokkrum verksmiðjum hér á landi. Hefur verið allt útlit fyrir að sú samvinna gæti haldið áfram í einni eða annarri mynd. Það eina nýja við þessa margumtöluðu rækju, sem er sögð ættuð úr Barentshafi og á að vinna í Siglufirði, er að hún mun hafa verið flutt til Hollands og er í Hollandi um þessar mundir. Það vill svo óskemmtilega til að ekki er hægt að hugsa sér neinn stað á jarðarkringlunni þar sem er eins vont að eiga rækju og einmitt Holland.

Þetta er ósmekklegt.

Er ósmekklegt að benda á þá staðreynd að rækjumarkaðurinn er í verulegri hættu um þessar mundir vegna eitrunar sem varð einmitt í Hollandi?

Ekki rækja úr Barentshafi.

Nei, það var ekki rækja úr Barentshafi, en það er hins vegar... 

Ertu inni á því að skelfiskur falli með þessu?

En þegar menn reyna að telja mönnum trú um að í þessu ráðslagi, að flytja rækju annars staðar frá og vinna hana í Siglufirði, sé fólgið eitthvert sérstakt nýmæli, þá bendi ég á að í því er fólgin nokkur blekking. Þetta er ekki nýtt, það hefur verið gert áður, en þá á þann hátt að rækjunni var landað hér á landi, á Akureyri, og flutt til Siglufjarðar og unnið þar úr henni. Sú viðbót að rækjan hefur viðkomu í Hollandi er áreiðanlega ekki til að gera hana neitt seljanlegri þegar þar að kemur. Þetta er staðreynd sem engin ástæða er til að draga dul á þó að þetta sé kannske atriði sem ekki skiptir öllu. Í sambandi við verðið, sem varð nokkurt umtalsefni hæstv. fjmrh., að 18 millj. kr. væri það verð sem hæfilegt væri og hvorki meira né minna, vil ég ítreka það, sem ég nefndi hér fyrr í minni ræðu, að úttektarmenn, sem skoðuðu þetta fyrirtæki nú á haustmánuðum, voru almennt sammála um að hæfilegt verð fyrir fyrirtækið væri 24 millj., en þeir sem ætluðu að kaupa fyrirtækið sögðu: 18 millj. og ekki krónu í viðbót - og það samþykktu hæstv. iðnrh. og hæstv. fjmrh. Hæstv. iðnrh. nefndi það áður að Þormóður rammi hefði átt forkaupsrétt að fyrirtækinu og hann hefði átt að fá fyrirtækið fyrir upphæð sem framreiknuð næmi um 18 millj. kr. Það er enginn vafi á því að hér hefur hæstv. iðnrh. eða reiknimeisturum hans orðið eitthvað á í messunni því að ef upphæðin er framreiknuð er hún eitthvað nær því að vera í kringum 20 millj. En staðreyndin er líka sú, að eftir að ríkið er búið að endurskipuleggja fyrirtækið á s.l. vori og búið að byggja upp þá ágætu samvinnu milli Þormóðs ramma og Siglósíldar sem byggð var upp á s.l. sumri og búið er að reka fyrirtækið heilt sumar með slíkum ágætum að framkvæmdastjóri Þormóðs ramma, sem þekkir til allra manna best, telur það nú vera gæfulegast fyrir sig að setja sína fjármuni í þetta fyrirtæki og stjórna því síðan, þegar þetta hefur gerst fyrir frumkvæði ríkisins er ekki víst að sú verðlagning, sem menn gátu hugsað sér að kæmi til greina í viðskiptum Siglósíldar og Þormóðs ramma á s.l. vetri, þegar fyrirtækið var afvelta, sé sú verðlagning sem sé við hæfi einu ári síðar. Þetta veit ég að jafnglöggur maður og hæstv. iðnrh. skilur mjög vel. Verðið sem úttektarmenn á s.l. hausti töldu hæfilegt var 24.6 millj. kr. nákvæmlega tiltekið. Virðulegi forseti. Þetta mál er stórt mál fyrir Siglufjörð. Það er nú samt ekki þess vegna sem ég orðlengi svo um það, heldur er ástæðan líka sú, að þetta er fyrsta málið af mörgum sem boðuð hafa verið og eiga að stefna í þá átt að selja fyrirtæki ríkisins til einstaklinga. Það eru ákveðnir þættir þessa máls sem eru uggvænlegir varðandi þá stefnumótun og framkvæmd hennar. Fyrst og fremst er vafasamt að verið sé að selja mikilvægar eignir og atvinnufyrirtæki ríkisins til einstaklinga án þess að þeir greiði eðlilegt kaupverð fyrir það selda, án þess að þeir staðgreiði fyrirtækið að hluta til, sem þeir eru að kaupa, og án þess að þeir leggi fram eðlilegar tryggingar og veð fyrir því sem þeir kaupa. Þetta eru þættir málsins sem vísa langt út fyrir þetta mál og boða ekkert gott. - En meginatriði þessa sérstaka máls eru þau sem ég rakti hér í upphafi, að í fyrsta lagi er þetta algerlega óþarft og þjónar engum öðrum tilgangi frá sjónarmiði Siglufjarðar og íbúanna þar en þeim að fullnægja yfirlýsingum forustumanna Sjálfstfl. um sölu ríkisfyrirtækja, þetta er óþörf breyting og óhyggileg, í henni er fólgin veruleg áhætta fyrir bæjarfélagið og þar að auki eru vinnubrögðin og málsmeðferðin fyrir neðan allar hellur.



Virðulegi forseti. Þetta mál er þannig vaxið og þess eðlis að mér sýnist ærin ástæða til að gera við það fáeinar athugasemdir. Kannske hefur ýmislegt af því sem ég hef fram að færa til gagnrýni á þetta mál þegar komið fram í ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v. sem er þessu máli gerkunnugur. Fyrst er þá til að taka að ekki er óeðlilegt þó að menn hugleiði það að selja eignarhluta ríkisins í ýmsum fyrirtækjum þar sem vafamál er hvort ríkið eigi að vera að vasast í umræddum rekstri sem sennilega og í mörgum tilvikum væri betur kominn í höndum annarra aðila en ríkisins, einstaklinga og samtaka þeirra eða sveitarfélaga. En þá verður líka að hafa í huga hvernig ríkið hefur orðið aðili að margs konar rekstri. Þá hefur venjulegast verið sú skýringin og sú ástæðan að hlaupið hefur verið undir bagga með einstaklingsframtakinu þegar það hefur riðað til falls af ýmsum ástæðum, stundum einfaldlega vondum rekstri og stundum af öðrum aðstæðum sem erfiðara var að ráða við. Sú er mjög gjarnan skýringin á því hvers vegna ríkið er aðili að margs konar rekstri. Eins og ég sagði, er engin ástæða til að berjast gegn því í sjálfu sér að ríkið selji eignarhluta sinn í ýmsum fyrirtækjum. En hins vegar er hreint ekki sama hvernig að þessum málum er staðið. Það verður að gerast með þeim hætti að hvergi sé ástæða til gagnrýni eða vantrausts á þá sem að þessu standa fyrir hönd ríkisins. Áður hafa orðið um það umræður á hinu háa Alþingi hvernig hæstv. fjmrh. stóð að því að afla tilboða í hlutabréf ríkisins í Eimskipafélagi Íslands og Flugleiðum. Það var satt að segja mjög undarlegt hvernig að því var staðið. Þá voru tilboðin opnuð jafnóðum og þau bárust og yfirlýsingar hæstv. fjmrh. á hverjum degi voru í ólíkar áttir og í ólíka veru og rak sig hvað mjög á annars horn. Þar var um að ræða grundvallarbrot á því sem kalla mætti viðskiptasiðferði. Mér sýnist að hér hafi líka svolítið undarlega verið að málum staðið. Fyrirtækið er auglýst til sölu með ákveðnum skilmálum. Síðan er gengið til samninga við hóp einstaklinga um allt aðra skilmála. Það hefur ekkert verið kannað hverjir væru reiðubúnir aðrir til að ganga inn í kaup á þessu fyrirtæki með sömu skilmálum, ekki þeim skilmálum sem auglýstir voru heldur þeim skilmálum sem um var samið við þann hóp einstaklinga sem kaupir þetta fyrirtæki. Þykir ýmsum sem hér sé býsna undarlega að staðið og hafa raunar haft þau orð um að þetta sé gjöf en ekki sala. Ég held að ýmsir aðrir aðilar og kannske langtum fleiri hefðu haft áhuga á þessum viðskiptum ef þeim hefði verið gefinn kostur á sömu kjörum og þeim hópi einstaklinga sem skv. þessu frv. ætla að kaupa þetta fyrirtæki og hafa raunar undirritað samninga um það. Þetta er mjög ámælisvert. Ég hélt satt að segja að þetta væri ekki það viðskiptasiðferði sem Sjálfstfl. berst fyrir. Svo eru menn að tala um að hér sé verið að gera eitthvað svipað og gert var í Þýskalandi þegar verið var að breyta fyrirtækjum í atmenningshlutafélög. Það er allt annað og gerólíkt. Hér er ekki um almenningshlutafélag að ræða. Hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson, 4. þm. Norðurl. e., hefur verið mikill talsmaður almenningshlutafélaga. Ekki er aldeilis verið að breyta þessu ríkisfyrirtæki í almenningshlutafélag. Þá hefði málið kannske horft öðruvísi við að mati ýmissa. Nei, hér eru örfáir hluthafar, hópur einstaklinga. Það er ekkert almenningshlutafélag sem hér er um að tefla, síður en svo. Almenningi var ekki gefinn kostur á að ganga inn í þessi kaup. Þetta gengur allt saman þvert á það sem sjálfstæðismenn eru stundum að segja almenningi, hversu fylgjandi þeir séu þátttöku alls almennings í viðskiptalífinu og almenningshlutafélög eigi að bjarga öllu því sem bjargað verður. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þm. Ragnari Arnalds. Þetta fyrirtæki var farið að ganga mjög vel á s.l. ári. Ég beini þeirri spurningu til hæstv. iðnrh. hver hafi verið framlegð fyrirtækisins á síðari hluta ársins 1983. Hann hlýtur að geta svarað því. Mér skilst að hún hafi verið nokkuð mikil og fullkomlega viðunandi, að ekki sé meira sagt. Rekstur þessa fyrirtækis gerbreyttist þegar úthafsrækjan kom til. Þá voru allar horfur á því að reka hefði mátt þetta fyrirtæki áfram í því samstarfi sem áður hefur verið á minnst öllum til hagsbóta og ríkið hefði getað haft af þessu verulegan hagnað. Nei, þá var hlaupið til og fyrirtækið selt - og ekki sett með venjubundnum hætti heldur eru ákveðin kjör í auglýsingu og síðan er gengið til samstarfs við hóp einstaklinga um að setja fyrirtækið með allt öðrum kjörum en tekið var fram í auglýsingunni.

Hvað á þm. við?

Þm. á við það að í auglýsingunni hygg ég að talað hafi verið um 20% útborgun í fyrirtækinu. Ég veit ekki betur. Ég hef að vísu ekki auglýsinguna við hendina en ég skora á hæstv. iðnrh. að lesa auglýsinguna upp. Ég hef ástæðu til að ætla að þetta sé rétt og talað hafi verið um 20% útborgun en svo er fyrirtækið selt útborgunarlaust. Það er þetta sem ég á við, hæstv. ráðh., og ég óska skýringa á því. Þó svo að réttlæta megi og rökstyðja sölu á eignarhlut ríkisins í ýmsum fyrirtækjum hef ég miklar efasemdir um að hér sé rétt að farið. Þar við bætist, sem mér finnst vera meginatriði þessa máls, að ég held að ekki hafi verið rétt að þessari sölu staðið. Það gildir ekki bara um þetta fyrirtæki. Það gildir líka um það, sem ég hef áður gert að umtalsefni á Alþingi, hvernig staðið var að sölu hlutabréfa, eða því sem átti að verða sala hlutabréfa, í stærstu samgöngufyrirtækjum landsins, Flugleiðum og Eimskipafélagi Íslands. Ég tel að það hafi verið mjög ámælisvert hvernig þar var að staðið. Þegar ríkið stendur í viðskiptum af þessu tagi verður allt að vera á hreinu og hvergi má vera hægt að finna lögfræðilega eða annars konar agnúa þannig að ekki sé fullkomlega heiðarlega að staðið og allir njóti jafnréttis. Mér sýnist að svo hafi ekki verið hér.



Virðulegi forseti. Nokkuð hefur verið deilt um hvort selja ætti þessa verksmiðju eða ekki eða gefa hana eins og margur hefur orðað það. Ástæðurnar fyrir því að til þessarar ákvörðunar hefur verið gripið eru sjálfsagt margar en mér er tjáð að fyrir allnokkru síðan hafi farið fram athugun á þessum rekstri og menn hafi staðið frammi fyrir nokkrum kostum. I fyrsta lagi að ríkið legði fé í að byggja upp verksmiðjuna og það myndarlega. Í öðru lagi að hætta rekstri. Í þriðja lagi að halda áfram á sömu braut og verksmiðjan var rekin á. Þriðji kosturinn var valinn og var hann sennilega verstur. Það segja mér Siglfirðingar að ríkisvaldið eða iðnrn. hafi dregið lappirnar hvað varðar þetta fyrirtæki, ekki viljað veita því aðstöðu til að starfa á eðlilegan hátt. Því hafi fyrirtækið verið rekið á þann hátt sem margur hefur oft kallað „sósíalisma andskotans“ sem aftur hefur þýtt það að fyrirtækið hefur verið á brauðfótum og enginn sómi að rekstri þess. Ég hygg þó að upp á síðkastið hafi rekstur fyrirtækisins gengið betur en áður. Stjórnarmenn Siglósíldar segja mér að þeir hafi ekki fengið að sjá reikninga fyrirtækisins fyrir 1982, hvað þá fyrir 1983. Væri fróðlegt að vita hvort þeir liggja fyrir, hvort rétt sé, sem margur hyggur á Siglufirði, að fyrirtækið hafi verið rekið með hagnaði á síðasta ári, hvort hægt væri að fá það upplýst, a.m.k. í nefnd þeirri sem með þetta fer. Ég á reyndar sæti í þeirri nefnd og mun inna eftir því þar ef ráðh. hefur ekki upplýsingar um það nú. Að mörgu þarf að huga við afhendingu þessarar verksmiðju, t.d. því hvernig farið verður með réttindi starfsfólks sem þarna hefur unnið. Margt af þessu fólki hefur skapað sér réttindi með sinni vinnu, svo sem veikindadaga og tryggingar. Er þessu fólki beinlínis hent út eða er fyrirtækinu sem nú tekur við þessum rekstri gert skylt að standa við þær skuldbindingar sem voru á fyrri rekstri? Átalið hefur verið hvernig staðið hefur verið að þessari breytingu og ég tek undir þau ámæli. Ég tel að ríkt hafi fullmikið offors við þessa breytingu og gjarnan hefði mátt leita álits stjórnar og/eða bæjarstjórnar. Einnig hefði verið eðlilegt að gefa fleirum kost á að taka þátt í þessum rekstri. Það er ekki ljóst hvers vegna þessir menn voru sérstaklega valdir. Voru þeir einu mennirnir sem sýndu áhuga eða voru þeir valdir eftir einhverjum sérstökum nótum? Fróðlegt væri að fá það upplýst. Ég læt þá staðar numið við þessar spurningar og vænti þess að ráðh. svari þeim hér á eftir.



Virðulegi forseti. Ég sakna þess að hvorki í athugasemdum við þetta frv. né í framsöguræðu hæstv. iðnrh. er vikið að tilteknum þætti þessa máls sem ég tel mjög mikilsverðan. Í 2. gr. laga nr. 46 frá 1972, um Lagmetisiðju ríkisins á Siglufirði, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Lagmetisiðjan vinnur að niðurlagningu, niðursuðu og hvers kyns fullvinnslu matarrétta úr sjávarafurðum og öðrum íslenskum hráefnum. Jafnframt annast lagmetisiðjan tilraunastarfsemi á þessu framleiðslusviði undir leiðsögn Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins og miðlar reynslu og þekkingu til annarra framleiðenda.“ Ég á að sjálfsögðu við þennan síðari hluta 2. gr. laga 46/1972. Mér er það fullkunnugt að þegar starfsemi þessarar verksmiðju var skilin frá Síldarverksmiðjum ríkisins og gerð að sjálfstæðri stofnun og sett um hana sérstök lög var þetta ein af ákvörðunarástæðunum. Ég vil fullyrða að hún hafi verið mikilvæg ákvörðunarástæða þó að ég neiti því ekki að atvinnusjónarmið voru líka höfð í huga. Mér er ljóst að margt hefur breyst á þessum árum sem liðin eru frá 1972. Lagmetisiðnaði hefur sem betur fer farið fram. Enn fremur verður því miður að játa að viss vandamál hafa orðið á vegi Lagmetisiðjunnar, sumpart vegna hráefnisskorts sem stundum var fyrir hendi og í annan stað verður maður líklega að játa með nokkrum kinnroða að aldrei hefur verið staðið nægilega vel að því að búa Lagmetisiðjuna í stakk til að gegna þessu hlutverki. En þó að margt hafi breyst álít ég að enn sé full þörf á því hlutverki og því markmiði sem sett er í 2. mgr. 2. gr. laganna. Ég veit líka að nokkuð hefur verið hugað að því af hálfu stjórnar þessa fyrirtækis þó að það verði að játa að það hefur aldrei komist á þann legg sem hugsað var og þurft hefði því að tilraunastarfsemi á þessu sviði er vissulega nauðsynleg. Ég sé það í athugasemdum með frv. að gert er ráð fyrir því að vissar nýjungar í rekstri eigi sér stað þegar hinir nýju eignaraðilar hafa tekið við og það er góðra gjalda vert. En að sjálfsögðu er það hvort slíkar fyrirætlanir komast í framkvæmd eða ekki algerlega háð ákvörðun og getu hinna nýju eignaraðila og þar er ekkert minnst á eða vikið að tilraunastarfsemi á borð við það sem segir í 2. mgr. 2. gr. enda býst ég við að varla verði talið eðlilegt að leggja slíka kvöð á einkaaðila. En einmitt í þessu atriði er ein réttlætingarástæðan fyrir því að talið var eðlilegt að þarna væri um opinberan rekstur að ræða af því að hann átti að ganga á undan og finna leiðir og gera tilraunir varðandi þennan mikilvæga atvinnurekstur sem miklar vonir voru og eru, að ég ætla, bundnar við. Ég er á engan hátt að lýsa yfir andstöðu við þetta frv. enda er nú salan farin fram að því er ætla má í raun og veru en ég kann því illa að hvergi í umfjöllun um málefni Lagmetisiðjunnar Siglósíldar sé vikið að þessum þætti, þessu hlutverki sem henni var ætlað og ég tel fulla þörf á að sinna enn. Ég hef ekki getað séð í gögnum málsins sem lögð hafa verið fyrir Alþingi að þessu atriði hafi verið neinn gaumur gefinn, það er ekki minnst á það. Þess vegna langar mig til að beina þeirri spurningu til hæstv. iðnrh. hvort þessu hlutverki og þessu markmiði sem þarna er rætt um í 2. mgr. 2. gr. sé kastað fyrir róða, ekki sé lengur talin þörf á að standa að lagmetisiðnaðinum með þeim hætti að styrkja hann á þann hátt að fram fari á einum stað viss tilraunastarfsemi varðandi þetta atriði. E.t.v. má segja, virðulegi forseti, að þessi spurning sé óþörf af því að með þessu frv. er gert ráð fyrir að lög nr. 46/1972 séu felld niður og ekki er í athugasemdum að finna neitt um að samsvarandi eigi að gilda framvegis hjá hinum nýju eignaraðilum enda, eins og ég sagði áðan, sjálfsagt dálítið erfitt að leggja slíka kvöð á þá. En allt um það, mig fýsir að fá yfirlýsingu frá hæstv. iðnrh. um þetta atriði, að þessu sé hér með kastað fyrir róða.



Virðulegi forseti. Það er auðvitað ekkert undarlegt við það, þótt menn orðfæri mjög í tilefni slíkrar lagagerðar grundvallarágreining, sem uppi er og öllum vitanlegur milli flokka um ríkisaðild að rekstri og framkvæmdum. Þess vegna komu þau atriði í máli hv. 3. þm. Norðurl. v. Ragnars Arnalds ekki á óvart. Ég hélt að það væri ekkert nýtt, og síst fyrir honum, að flokka okkar til að mynda, Sjálfstfl. og Alþb., greinir á í grundvallaratriðum um þessi efni. Það er þó mikill misskilningur ef því er haldið fram að af hálfu Sjálfstfl. sé aðild ríkisins að rekstri bannorð. Það hefur það aldrei verið og það er það ekki. Við erum hins vegar þeirrar skoðunar, að best fari á því í flestu falli að ríkið hafi sem minnst bein afskipti af almennum rekstri, þar sem einstaklingar eða félagsskapur, samvinnufélög eða hlutafélög, geta að honum staðið og við hann ráðið. Í sérstökum tilvikum álítum við að ríkinu sé ekki eingöngu eðlilegt heldur og skylt að koma til skjalanna, t.a.m. ef þann veg stendur á að hætta er á að almennt atvinnuleysi bresti á, þá hlaupi ríkið tímabundið undir bagga. Ekkert er þetta nýtt af afstöðu Sjálfstfl. að segja. Hann hefur hins vegar lengi haft þá stefnu uppi að draga úr ríkisafskiptum. Í samræmi við það, og það er raunar ótalmargt annað sem því veldur, erum við hér með fyrir framan okkur frv. til l. um sölu á lagmetisiðjunni Siglósíld. En ég er ekkert viss um að þann veg væri málum komið nema fyrir það í hversu miklum erfiðleikum þetta fyrirtæki hefur átt um langt árabil og að ekki varð séð að fram úr þeim yrði ráðið til atvinnuuppbyggingar í Siglufirði nema með þeim hætti sem við nú stöndum frammi fyrir. Ýmislegt er gagnrýnt í þessu, og satt best að segja heldur óskapfellilegt að heyra Alþfl.-menn sérstaklega víkja að því að ekki hafi verið með öllu heiðarlega að þessu staðið, og hlýt ég að vísa því algerlega á bug. Grandvar lögfræðingur iðnrn. var fyrir þeim þremur ungu mönnum, lögfræðingum, sem unnu að þessari samningsgerð. Fjmrn. tilnefndi einn, Gunnlaug Claessen og Framkvæmdastofnun ríkisins þann þriðja, Guðmund Malmquist. Að ætla að halda því fram að í einhverri auglýsingu geti bundist einhver skilyrði fyrir fram um endanlegan kaupsamning er auðvitað út í hött, eða að það er misskilningur minn á því hvaða meiningar liggja að baki orða hv. 5. landsk. þm. þegar hann vitnar til auglýsingar. Auðvitað er eigandinn ekki skuldbundinn að einu eða neinu. Þetta var í samræmi við almenna stefnumótun, sem hafði komið fram af hálfu fjmrh., um að við það skyldi að jafnaði miða að 20% söluandvirðis yrði greitt út. En allir menn sjá að slíka reglu er ekki hægt að móta til frambúðar í öllu falli. Auðvitað var það aðeins lauslegur rammi og óskuldbindandi í mesta máta fyrir þann sem með málefni þessa fyrirtækis fór, sem er iðnrh. Yfir því var kvartað af hv. 3. þm. Norðurl. v., Ragnari Arnalds, að ekki hefði verið haft samráð við stjórn fyrirtækisins Siglósíldar. Ég hirði nú ekki um að rifja upp það samráð sem áður hefur verið haft við stjórn fyrirtækisins né heldur bæjarstjórn Siglufjarðar, en einnig er gagnrýnt að ekki hafi verið ráðslagað við hana. En stjórn lagmetisiðjunnar hafði ekki verið að verki frá því að þetta fyrirtæki er snemma á vordögum með leigukaupasamningi, sem við getum kallað hann, fært til fyrirtækisins Þormóðs ramma. Ég leit nú þann veg á að þessi stjórn væri ekki að störfum og hefði raunar lagt nokkurn veginn upp laupana, þótt það væri ekki formlega, við þennan gerning, sem hv. 3. þm. Norðurl. v., þáv. fjmrh., stóð fyrir ásamt fyrirrennara mínum, hv. 5. þm. Austurl. Hjörleifi Guttormssyni, og áttu af allan heiður, einnegin það að hafa fengið mér í hendur það kaupverð sem nú hefur verið samið um nákvæmlega, svo að menn hitta nú sjálfa sig fyrir þegar þeir hefja slíka þrætubókarlist. Því er haldið fram að gefist hafi einstaklega vel þessi sameining við Þormóð ramma. Að vísu kom þar nýr afli og aukinn til og greiddi fyrir, en hvorugu fyrirtækinu nein undirstaða, og það liggur alveg ljóst fyrir að Þormóður rammi var ekki í neinum færum um að veita það fjármagn sem til þurfti til að byggja þetta fyrirtæki upp til frambúðar, fjarri öllu lagi. Og þegar nú stjórnarandstöðuþingmenn mæta hér hver á fætur öðrum og halda því fram að staðið hafi fyrir dyrum að þarna yrði um stórgróðafyrirtæki að tefla í Siglufirði, Siglósíld, þá er nú stungin tólg. Þeir menn sem það hafa kynnt sér, ekki menn eins og hv. þm. Karl Steinar, sem aldrei hefur fyrr á ævi sinni horft norður fyrir Arnarvatnsheiði en veit núna allt um málið, heldur þeir sem árum saman hafa staðið frammi fyrir því að bjarga þessu fyrirtæki frá stöðvun í atvinnuaukningarskyni í Siglufirði, þeir þekkja við hvaða erfiðleika þar hefur verið að glíma. Menn segja: Skipulagsbreyting þessi var óþörf. En það liggur alveg ljóst fyrir eins og ég sagði að Þormóður rammi hafði ekki fjármuni til að gangast fyrir uppbyggingu þessa fyrirtækis, og hefur komið í ljós að sá kostnaður er miklu meiri en menn gerðu ráð fyrir einnegin við samningsgerðina, því þegar farið var að hefjast handa um viðgerðir hússins komu verulegar nýjar skemmdir í ljós. Því hefur verið haldið fram að hér sé um ótryggan kaupanda og nýjan eignaraðila að tefla, af því sem ekki sé nægjanlega vel frá því gengið og tryggt, að fyrirtækið verði rekið í siglufirði. Í kaupsamningnum eru einmitt ákvæði sem tryggja eiga þetta atriði. Það verður heimilt að gjaldfella skuldabréf vegna kaupanna ef skuldbindingar um áframhaldandi rekstur í Siglufirði eru vanefndar. Þá eru 50% hlutafjár í Siglufirði þannig að heimamenn hafa að því leyti neitunarvald um málefni félagsins og m.a. um áframhaldandi rekstur. Ég verð að segja það, að mér fannst einmitt í þessu efni vel og varfærnislega frá þessum atriðum gengið, vegna þess að það var eindreginn vilji minn að fyrirtækið yrði áframhaldandi rekið í Siglufirði og kom ekkert annað til greina. Mun þessum ákvæðum verða beitt að fullu ef eitthvað brestur í böndunum að því leyti. Ég vísa þar með þessu gagnrýnisatriði einnig á bug. Þá er að því vikið að kaupsamningur sé í engu samræmi við verðmæti eigna. Það má kannske í þessu sambandi líka vitna til gerningsins frá því á vordögum milli stjórnar lagmetisiðjunnar Siglósíldar og stjórnar Þormóðs ramma, og mætti spyrja hvort það bendi til mikils samráðs og vandaðs undirbúnings þar sem ráðslagað væri við alla aðila, að lögfræðingurinn sem semur þetta skjal bætir hér við neðst að Ragnar Aðalsteinsson hæstaréttarlögmaður, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. kannast vafalaust við, þekktur og ágætur hæstaréttarlögmaður, hafi gert drög að þessu á grundvelli viðræðna fyrr í dag. Það er seinni part þessa dags sem frá þessu er gengið, en fyrr í dag, eins og þar stendur, hefur þessi hrl. gengið frá drögum á grundvelti viðræðna, og ber ekki að líta á þau sem neins konar tilboð frá öðrum hvorum aðilanum, heldur sem samningsgrundvöll. Má af því sjá að harkalega var unnið að framgangi þessa máls, enda lokið við það rétt áður en klukkan sló 12, svona kortér fyrir 12 getum við sagt, í tíð fyrrv. ríkisstj., áður en ný tók við, svo að menn þurftu að hafa hratt á hæli.  „Samningur þessi um afnot og rekstur gildir í eitt ár frá yfirtökudegi að telja, en að því ári liðnu hefur Þormóður rammi hf. rétt til að kaupa eignirnar og réttindi tengd rekstrinum, svo sem vörumerki og viðskiptasambönd, á verði sem er sem næst þeirri fjárhæð sem Siglósíld skuldar nú sem langtímalán, með þeim breytingum sem leiðir af verðlags- og gengisbreytingum til kaupdags.“ Og það hafa mínir menn reiknað út, sem ég treysti, að það sé nokkurn veginn nákvæmlega þessar umtöluðu 18 millj. kr., þannig að ef þetta verð er gagnrýnivert, þá hlýt ég að vísa til þess að mér var fengið það upp í hendur á fyrirrennara mínum í iðnrh.-stól og hv. 3. þm. Norðurl. v. sem fjmrh. Um útborgun er frá því að segja að það sýndi sig að til þess að hinir nýju aðilar yrðu í færum um svo gagngerar endurbætur, kaup á nýrri niðurlagningarlínu og rækjupillunarvél og annað sem til þurfti, þótti nauðsyn til bera að greiða fyrir þeim með því að falla frá kröfu um útborgun. Og satt að segja átti ég ekki von á að þetta atriði yrði gagnrýnt af mönnum sem eru í félagsmálalegu fyrirsvari fyrir Siglufjörð á sjálfu Alþingi og hafa margt viðvikið unnið á undanförnum árum til að mynda fyrir Þormóð ramma og Siglósíld, sem Alþfl.-menn, ef þeir hefðu nennt að kynna sér málin, hefðu vafalaust eitthvert gagnrýnisorð um að segja. Það hefur mikið almannafé runnið til þessa fyrirtækis á umliðnum árum. Það þekkja allir þeir sem kynnst hafa þeim málum, ekki síst þm. Norðurl. v. Það var alveg ljóst að um slíka fjármögnun gat ekki verið áfram að tefla, það var alveg ljóst. Ég fullyrði að ef ekki hefði verið brugðið á þetta ráð hefði þetta fyrirtæki lagt upp laupana, því að eins og ég sagði var Þormóður rammi í engum færum um að reisa það við eins og til þurfti. Allt þetta ber að hafa í huga þegar menn eru að ræða um kaupverð og greiðslukjör. Menn vilja ýmislegt á sig leggja og vildu um áratuga skeið til þess að efla atvinnulíf í siglufirði eftir þau gríðarlegu áföll sem sá staður varð fyrir fyrir margt löngu og hefur reyndar ekki borið sitt barr síðan. Þetta framtak verður áreiðanlega eitt af því, að mínum dómi a.m.k. Eftir minni bestu samvisku geri ég þetta fyrir því að ég hygg að þetta verði eitt af því sem getur orðið staðnum og atvinnu þar til framdráttar. Ég vil alls ekki segja að bæjarstjórn Siglufjarðar hafi sýnt þessu fyrirtæki tómlæti eða áhugaleysi, enda þótt maður hafi ekki orðið var við neitt frumkvæði af hennar hálfu fyrr né síðar. Ég tala þar af nokkurri reynslu af því að ég þekki til atvinnulífsins og átti hlut að máli um alllangt skeið sem forstjóri í Framkvæmdastofnun. En ég tel vafalaust að aðgerðarleysi bæjarstjórnarinnar sjálfrar hafi orsakast af því að hún hafi ekki verið í fjármögnunarlegum færum um að veita aðstoð. Það má auðvitað svara því kalt til og segja: eigandi fyrirtækis þarf auðvitað ekki að spyrja aðra að því hvað hann gerir við það, ef menn eru að kvarta undan þessu samráðsleysi. En ég tel að öllum hafi verið vitanlegt hvað þarna fór fram. Bæjarstjórninni var kynnt salan í byrjun janúar og sent handrit að frv. eins og t.a.m. öllum þm. og það hefur ekkert heyrst af þeim vettvangi síðan. Það hafa engar aths. verið gerðar og ég lít svo á að þar með hafi hún út af fyrir sig ekkert sérstakt við þetta að athuga. Gerður var samningur í mesta bróðerni milli Þormóðs ramma og Siglósíldar við hin nýju skipti og ég held að samkvæmt honum muni þessi fyrirtæki njóta styrks og stuðnings hvort af öðru eftir sem áður. Ég held að ég hafi þá að mestu vikið að því sem gagnrýnt hefur verið af hv. stjórnarandstöðuþingmönnum. En hv. 9. þm. Reykv. Ólafur Jóhannesson bar fram fsp. í þá veru, hvernig gætt hefði verið gamla tilgangsins, sem var mikilvægur auðvitað á sínum tíma, um tilraunastarfsemi margháttaða sem þessari verksmiðju var ætlað að vinna vegna matvælaframleiðslu og þá auðvitað sjávarrétta. Hann svaraði sér sjálfur með því að segja það sem rétt er, að ekki þótti fært að gera einkaaðila það að taka við slíkum skilmálum. Eftirsjá er að þessu og hefði auðvitað átt að gefa þessa einföldu skýringu, annað tveggja í aths. við frv. eða í minni framsögu og eru það mistök. En svarið er afar einfalt að þessu leyti. Það ræddu menn en töldu ekki fært að setja fram sem skilyrði, enda trúi ég að ekki hefði verið að því gengið. Það er tekið fram að á ýmis ný ráð ætla þeir að bregða, en alls ekki neitt í átt við það sem upprunalega var gert ráð fyrir að þetta fyrirtæki hefði með höndum. Á það er lítandi að lagmetisiðjan Siglósíld gat að mjög óverulegu leyti sinnt þessu mikilvæga hlutverki af ástæðum sem hv. þm. gat einnig um, af þeim ástæðum að það var aldrei þann veg um það búið, það var aldrei í stakk búið af eiganda sínum til að sinna því mikilvæga hlutverki og því fór sem fór. Þetta fyrirtæki hékk lengst af á horriminni og mér er til efs eða öllu heldur ég er sannfærður um að þetta fyrirtæki hefði lagt upp laupana fyrir margt löngu nema fyrir það að vegna atvinnuástands töldu menn nauðsynlegt að hlaupa undir bagga ár frá ári og stundum oft á ári til þess að það stöðvaðist ekki með öllu. Það er rétt, og ég get svo sem upplýst það í þessu sambandi án þess að ég fari eftir neinum kreddukenningum, að ég mun vinna áfram að sölu ríkisfyrirtækja í minni umsjá. Ég get upplýst að að því er unnið að starfsfólk Landssmiðjunnar stofni með sér hlutafélag og kaupi það fyrirtæki. Það tilboð gerði ég starfsfólkinu á síðasta ári. Ég trúi að það sé komið langleiðina í undirbúningi og er ánægjulegt ef af því getur orðið. Auðvitað mun ég af fremsta megni vanda til slíkrar sölu, og ég trúi og vona að þeir menn sem til þeirra verka verði fengnir muni njóta þess trausts að ekki verði dregið í efa að farið sé að öllu með lögum og samkvæmt venjulegum viðskiptasiðferðisreglum. Enn fremur er alveg að því komið og hef ég beðið eftir mati óvilhallra manna í því efni, en auðvitað verður hægt að gagnrýna það eins og öll mannanna verk, að seldur verði hluti ríkisins í Iðnaðarbankanum, 27% sem ríkið á í Iðnaðarbanka Íslands, en að sjálfsögðu með öllum fyrirvörum um að hið háa Alþingi samþykki. Og enda þótt samningur hafi verið undirritaður og nýir eigendur í Siglósíld hafi hafið starfsemi, þá verður sá kaupsamningur auðvitað að engu ef hið háa Alþingi vilI ekki svo vera láta. Ég tek þetta fram til upplýsingar svo að mönnum komi það ekki á óvart, enda ætti það ekki að þurfa að koma á óvart. Og ég verð nú að segja það, að mér sýnist það lýsa kreddu í meiri máta þegar hv. 3. þm. Norðurl. v. snýst gegn þessari sölu á Siglósíld, þar sem greinilega er verið að gera mjög athyglisverða tilraun til þess að reisa þetta fyrirtæki við með tvöföldu afli, ef svo má orða það. Að hanga þá í ríkisaðildinni og eigninni, það er ekkert nema kredda. Hv. 3. þm. Norðurl. v. minntist á kísilmálmverksmiðjuna og gat þess, sem rétt er, að þar væri sjálfsagt tvennt til, ríkiseign eða þetta mál yrði afhent útlendingum. Ég þarf víst ekki að endurtaka marggefnar yfirlýsingar mínar um það að ég mun kappkosta að fá útlendan aðila til að taka áhættu af þessum áhættusama rekstri þar eystra. Að vísu lítur það mál allt betur út en menn í upphafi þorðu að vona, en að því er ekki komið að hægt sé að taka ákvörðun um það. A.m.k. er ekki komið að því að lögð verði fram tillaga um slíkt á hinu háa Alþingi meðan ekki hafa að bestu manna yfirsýn náðst saman endar í áætluðum rekstri slíkrar verksmiðju. Meðan enn skortir 200 dollara fyrir hvert framleitt tonn á að slík verksmiðja geti borið sig vonast ég til að ekki sé til þess ætlast af mér að ég beri fram till. um slíka framkvæmd á okkar vegum, Íslendinga og ríkisins. Við getum í fyrsta falli byrjað að ræða saman um slíka framkvæmd þegar og ef verðlag á viðkomandi afurð, kísilmálmi, batnar svo að um greinilega hagstæða framleiðslu verður að tefla. Virðulegi forseti. Ég er utan við efnið, mér er það ljóst. En að gefnu tilefni, vegna almennrar umr. sem hafin var af hv. 3. þm. Norðurl. v. Ragnari Arnalds um aðild ríkisins að fyrirtækjum og ríkisrekstri, hef ég vikið hér örfáum orðum að þeim fyrirtækjum sem ég nú nefndi. Ég sé svo ástæðu til að þakka hv. 4. þm. Norðurl. v. fyrir ágætar undirtektir við þetta mál. Og raunar þykist ég þess fullviss eftir formlegt samþykki þingflokka ríkisstj. á þessu frv. að það fái góða og greiða leið í gegnum hið háa Alþingi.



Virðulegi forseti. Ég lýsi furðu minni á málflutningi hæstv. iðnrh. þegar hann bregður þm. um leti og segir fullum fetum hér úr þessum ræðustól að menn nenni ekki að kynna sér málið. Hæstv. iðnrh. verður að finna þessum orðum sínum stað. Þetta er málflutningur sem ráðh. er ósæmandi og þetta eru ómakleg ummæli í garð þm. Hæstv. ráðh. væri auðvitað sæmst að biðjast afsökunar á þessum ummælum sínum.

Ég dæmi bara eftir ummælunum sjálfum.

Hæstv. ráðh. væri það sæmst. Þetta er málflutningur sem er satt best að segja fyrir neðan virðingu manns sem gegnir embætti ráðherra í ríkisstjórn Íslands. Tvennt vildi ég taka fram. Hæstv. ráðh. hefur staðfest að staðið var að sölunni á þessu fyrirtæki nákvæmlega eins og ég sagði: auglýst með þeim skilmálum að menn skyldu greiða 20% út. Síðan var samið við hóp einstaklinga um að þeir skyldu ekki greiða út. Ef það kom í ljós eftir birtingu auglýsingarinnar að engir aðilar voru reiðubúnir að greiða út 20%, þá átti auðvitað að auglýsa fyrirtækið aftur með nýjum skilmálum svo að allir sætu við sama borð. Það er þetta sem ég gagnrýni og það er þetta sem hæstv. ráðh. hefur staðfest. Ég tel að með þessum hætti hafi ekki verið rétt að staðið. Í öðru lagi spurði ég hæstv. ráðh. hver hefði verið framlegð þessa fyrirtækis á síðari hluta ársins 1983. Ég þykist vita að hann hafi þær tölur.

Hver tekur það fram?

Ég skora á hann að birta þær og svara þessari spurningu minni, hver hafi verið framlegð fyrirtækisins á síðari hluta ársins 1983.



Virðulegi forseti. Ég skal einnig reyna að stuðla að því að umr. um þetta mál geti lokið á þessum fundi. Þó þarf ég að nefna hér örfá atriði. Hæstv. ráðh. var að gera því skóna áðan að lítið hefði samráðið verið við stjórn Siglósíldar á sínum tíma þegar fyrirtækið var leigt Þormóði ramma. Þetta er á miklum misskilningi byggt. Og þó að hæstv. ráðh. geti lesið upp úr einhverjum plöggum, þá verður lítið ráðið af því hvernig staðið var að málum. Það var staðið þannig að málum að nefnd vann að endurskipulagningu þessa fyrirtækis, og í nefndinni var stjórnarformaður Siglósíldar sem hafði því náin samráð við sína stjórn og lét hana fylgjast með því hvað væri að gerast. Það sem gert var var að sjálfsögðu í fullu samráði við stjórn Siglósíldar. Þessi málflutningur ráðh. fellur því algerlega um sig sjálfan. Vinnubrögðin hjá núv. ríkisstj. eru auðvitað í æpandi mótsögn við þessi vinnubrögð. Þarna var nefnd að störfum. Bæði voru þar aðilar frá fjmrn. og iðnrn., einnig frá stjórn Siglósíldar og raunar frá fleiri aðilum. En núverandi stjórn fer þannig að, að hún setur stjórn Siglósíldar gersamlega til hliðar. Hún kynnir henni ekki einu sinni málið, hvað þá meir, þó að sú stjórn sé enn starfandi og hennar kjörtímabili ljúki ekki fyrr en í vor nema lög um hana verði fyrr numin úr gildi. Síðan er stjórn Þormóðs ramma látin fara sömu leiðina. Stjórn Þormóðs ramma, sem var að meiri hluta til skipuð heimamönnum á Siglufirði, er sett af og í hana eru skipaðir menn í rn. hér syðra. Þar með hafa þeir í ríkisstj. fengið full tök á þessu máli. Þeir eru búnir að setja báðar stjórnirnar af og geta þar með riftað þeim samningum sem gerðir höfðu verið um þetta mál. Hæstv. ráðh. sagði: jú, jú, málið var kynnt bæjarstjórninni, hvað eru menn nú að kvarta yfir því? Ég get upplýst að frv. var sent bæjarstjórn Siglufjarðar í janúarmánuði s.l. En hvenær ætli samningurinn um yfirtöku hinna nýju eigenda að fyrirtækinu hafi tekið gildi? Hann tekur gildi 1. jan. Hann hefur þegar tekið gildi þegar málið er sent bæjarstjórn Siglufjarðar til umsagnar. Að vísu má segja að þá hafi málið ekki verið fullfrágengið vegna þess að Alþingi átti eftir að fjalla um það og ganga endanlega frá málinu. En auðvitað kemur bæjarstjórnin að málinu nokkurn veginn fullfrágengnu þegar meira að segja hinir nýju eignaraðilar hafa tekið við fyrirtækinu, að vísu sem leigufyrirtæki til að byrja með, þegar bæjarstjórnin fær það til umræðu. Hún kemur því nokkurn veginn að gerðum hlut. Hæstv. ráðh. orðaði það þannig, að ég væri með mínar kreddur og vildi hanga í því að þetta væri ríkisfyrirtæki og áfram rekið á vegum ríkisins. Auðvitað veit hæstv. ráðh. að þetta er ósanngjarn málflutningur miðað við það sem ég upplýsti í ræðu minni áðan og kom fram í bréfi okkar og í verkum okkar, þegar við afhentum þetta ríkisfyrirtæki í hendur Þormóði ramma með kaupleigusamningi og gerðum ráð fyrir því að ríkisfyrirtækið Siglósíld yrði þar með með tíð og tíma lagt niður. Við gerðum ráð fyrir því. Við sáum hins vegar að það var heppilegast að reka þessi tvö fyrirtæki saman og vitum að svo er enn, eins og best sést á því að hinir nýju eigendur treysta sér ekki til að reka þetta fyrirtæki nema það sé sett að skilyrði í samningi að þeir fái aðstöðu hjá Þormóði ramma og afnot af eignum Þormóðs ramma. Það sýnir best hversu gáfuleg þessi nýja ákvörðun er, að það er verið að rjúfa tengsl aðila sem unnu saman, það er verið að slíta þá í sundur, en samt sem áður er það sett að skilyrði að þeir vinni saman og að Þormóður rammi veiti þá aðstöðu sem hann hefur veitt á undanförnum mánuðum. Nei, auðvitað er það algerlega út í bláinn að halda því fram að ég haldi fast í það að hér sé um ríkisfyrirtæki áframhaldandi að ræða. Ég vil bara að þetta fyrirtæki fái að vera í friði í skjóli Þormóðs ramma eins og var búið að koma þessum málum fyrir á s.l. sumri að bestu manna yfirsýn heima fyrir. En hæstv. ráðh. staðfesti með orðum sínum hér áðan að hann ætlar að fylgja kreddukenningunum og harma ég það.



Virðulegi forseti. Það er sjálfsagt langt síðan annar eins dóni hefur komið í ræðustól og hæstv. iðnrh. Hann lætur það ógert að svara þeim spurningum sem til hans er beint, en hefur uppi hvers konar glósur um þm. hér sem ekki tíðkast í þessari deild. Ég spurði hvort gætt hefði verið að því að verkafólkið, sem hefur unnið í þessu fyrirtæki, mundi njóta þeirra réttinda sem það hefði aflað sér hjá hinu fyrra fyrirtæki. Og ég spurði hvort reikningar fyrir árin 1982 og 1983 lægju fyrir og hefðu legið fyrir þegar sala fór fram eða samningar voru undirritaðir. Ég hef ekki fengið svör við því og ég óska eftir að þau svör komi.



Virðulegi forseti. Hv. þm. Karl Steinar Guðnason þarf varla að spyrja að því að það verði þá af öðrum aðilum séð um að verkafólk haldi réttindum sínum, ef þeir sem að sölu og kaupum standa ætta að bregðast skyldum sínum. Trúlega verður um það séð. Lokauppgjör hafði ekki farið fram, en það verður séð um að sú nefnd sem fær þetta væntanlega til meðferðar fái allar lokaniðurstöður. Nokkurn veginn höfðu menn til hliðsjónar rekstursuppgjör, Þormóður rammi átti að sjálfsögðu að standa skil á því, en útkoman varð nú ekki eins og menn gerðu sér vonir um. Hv. 6. landsk. þm. Karl Steinar Guðnason sagði í fyrri ræðu sinni að iðnrn. hefði ekki viljað veita fyrirtækinu aðstöðu til eðlilegs reksturs.  Hv. stjórnarandstöðuþingmenn úr Alþfl. töluðu í fyrri ræðum sínum um hagnað af þessu fyrirtæki. Hvað á ég nú að halda þegar menn hafa slíkt orð uppi um fyrirtæki eins og Siglósíld? Er að furða þótt kannske hrökkvi af vörum mér að ég hirði um það að hv. þm. hafi kynnt sé þetta mál?

Það eru ekki breytingar af sjálfu sér.

Hafi kynnt sér þetta mál allt saman eins og það er í pottinn búið á liðnum árum og áratug. Hv. 3. þm. Norðurl. v. Ragnar Arnalds sagði að hann hefði viljað að fyrirtækið fengi að vera í friði í umsýslu Þormóðs ramma. Það er hægt að færa járnkaldar sannanir á að Þormóður rammi gat ekki byggt þetta fyrirtæki nauðsynlega upp. Það rak það í örfáa mánuði með gamla laginu, með gamla dótinu sem allt var að niðurfalli komið, húsið sem annað. Niðurlagningarlínan var ónýt. Þetta veit hv. þm. þó að hann láti í annað skína núna. Til þess að rétta fyrirtækið við þurfti stórkostlegt fjármagn. Og nú, þegar virðist vera búið að leysa þá mikilvægu gátu, þá hafa menn allt á hornum sér bara til þess að leika einhverja stjórnarandstöðutilburði. Ég get ekki séð að annað og meira geti í þessu falist. Og þm. kjördæmisins, sem ætti að fagna slíku framtaki eins og það blasir við hverjum manni, þarf af einhverjum misskildum kredduástæðum að hafa allt á hornum sér.