Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður en gengið er til dagskrár vill forseti geta þess að samkomulag er um að ljúka umræðu um fyrsta dagskrármálið, húsnæðismál, fyrir kl. 16 síðdegis. Þá verður tekið fyrir að því loknu annað dagskrármálið en síðan gengið til atkvæðagreiðslu um þau tvö dagskrármál. Að því loknu verða tekin fyrir önnur dagskrármál að öðru leyti en stefnt að því að ljúka fundinum fyrir kl. 19.00.

Herra forseti. Hér erum við á þriðja degi að ræða frv. félmrh. um húsnæðismál. Þessi umræða hefur verið athyglisverð fyrir margra hluta sakir. Fádæma máttlaus málsvörn félmrh. hefur vakið athygli mína og fleiri þar sem honum hefur í engu tekist að hrekja gagnrýni stjórnarandstöðunnar á þetta frv. Sérstaka athygli hefur vakið innan húss og utan hið sérstaka fóstbræðralag hv. þm. Péturs Blöndals og félmrh. en eins og allir vita er Pétur Blöndal helsti markaðsvæðingar- og frjálshyggjupostuli þingsins. Brosið hefur ekki horfið af honum í þrjá daga eins og menn sjá hér enn. ,,Sólin skín, sólin skín``, segir þingmaðurinn.  Það hefur líka vakið athygli að framsóknarmenn læðast alltaf út úr þingsölunum, herra forseti, þegar við erum að ræða þetta frv. og hafa lítið skipt sér af þessari umræðu. Það sem vekur sérstaka athygli mína er að Guðni Ágústsson sem ég hélt að væri einn eftir í Framsfl. með einhverja félagslega hugsun, læðist nú með veggjum í þinghúsinu, sést varla í þingsalnum og felur sig eins og hræddur hvolpur í þinghúsinu. Það hefði verið fróðlegt, herra forseti, að hafa hann hér við þessa umræðu og ég leita eftir því hvort það sé ekki hægt að fá hv. þingmenn einhvers staðar úr skúmaskotunum og felum í húsinu til að vera viðstaddir þessa umræðu. Það sem einnig hefur vakið athygli er samstaða stjórnarandstöðunnar í gagnrýni á þetta frv. Ég held að full ástæða sé til að fara frekar ofan í nokkur atriði sem hér hafa verið rædd og vil ég byrja á því að fara yfir þann þátt þessa frv. sem félmrh. beitir á fólk úti í þjóðfélaginu sem helsta aðdráttaraflinu við þetta frv. og það er að fólkið geti núna farið að velja sér íbúðir þar sem því sýnist. Auðvitað vitum við það sem höfum skoðað þetta mál vel, og ég vænti þess að félmrh. hafi líka gert það, að því eru settar mjög strangar skorður hvernig fólk getur valið sér íbúðir ef frv. þetta verður að lögum. Við höfum tiltekið nokkur atriði, herra forseti. Enginn veit hvað þessi viðbótarlán verða mörg sem gefa rétt til þess að velja íbúðir á almenna markaðnum. Hæstv. ráðherra hlýtur að hafa gert sér einhverja grein fyrir því hvað hér verður um mörg viðbótarlán að ræða og ég spyr hæstv. ráðherra um það. Síðan hefur komið fram að ef sveitarfélög greiða ekki 5% framlög í varasjóð þá fá íbúar þess sveitarfélags engin viðbótarlán og ekkert val þá um félagslegar íbúðir á almennum markaði. Einnig geta sveitarfélög vísað fólki á innlausnaríbúðir sem sveitarfélögin hafa hjá sér sem þýðir það að ef einhver kemur til sveitarfélagsins og vill fá að velja sér íbúð á markaðnum og sveitarfélagið er með innlausnaríbúð hjá sér, þá getur sveitarfélagið sagt: ,,Já, þú getur fengið viðbótarlánið en þú verður að taka þessa íbúð sem við erum með.`` Þetta er allt frelsið, herra forseti. Þetta er allt valfrelsið sem verið er að bjóða. Þetta er valið sem Pétur Blöndal hf. --- hf. ætlaði ég ekki að segja en það lá á vörunum --- er að tala um fyrir fólkið í landinu. Það er auðvitað verið að taka hér upp skömmtunarkerfi nema um sé þá að ræða verulegan fjölda af viðbótarlánum. Og hvernig verður eftirlitinu háttað? Þegar þeir sem ætla að sækja um þessi viðbótarlán og fá að velja sér íbúð fara af stað og leita sér að íbúðum og sjá íbúðir sem þeir gjarnan hafa augastað á, þá sé ég ekki annað en að eitthvert eftirlit þurfi að vera með því hvernig íbúðir fólk er að kaupa, hver gæðin séu, hvernig íbúðunum er haldið við og slíkt. Það er því ekki allt sem sýnist í þessu máli og mér finnst, herra forseti, að hæstv. ráðherra sé að beita nokkrum blekkingum til að fá fólk til liðs við þetta nýja kerfi. Það er verið að plata fólk, finnst mér, nema allur sannleikurinn sé sagður í þessu máli. Við getum líka rætt um forkaupsréttinn og forkaupsréttarákvæðin sem núna eru við lýði og nokkuð á að breyta. Sveitarfélag getur stytt forkaupsréttartímann hvenær sem er og sveitarfélögin geta hafnað forkaupsrétti. Þau geta það að vísu í núverandi kerfi, en í núverandi kerfi var það þó innbyggt að ef sveitarfélögin höfnuðu forkaupsrétti á íbúð þá fengu þau ekki ný lán hjá Húsnæðisstofnun fyrr en að þremur árum liðnum. Sá ventill er farinn. Nú gætu sveitarfélög úti á landsbyggðinni, þar sem markaðsverð er lágt en áhvílandi lán eru hærri, ákveðið það að hafna forkaupsréttinum á þessum íbúðum. Og hvað þýðir það? Það þýðir að fólk á þessum stöðum þar sem byggt hefur verið umfram þörf eins og hjá sumum sveitarfélögum, situr uppi með íbúðir með háum áhvílandi lánum en á lágu markaðsverði og hefur enga stöðu til að losa sig við þær. Ég spyr varðandi sveitarfélögin: Ef þessi gulrót virkar nú og fólk sjái ekki í gegnum þessa blekkingu, þá getur vel verið að margir af þeim sem eru í félagslegum íbúðum nú sem kaupskylda hvílir á, vilji fara að velja sér íbúð á almennum markaði. Þeir fara því kannski í hópum til sveitarfélaganna og óska eftir því að sveitarfélögin standi við sína kaupskyldu og kaupi þessar íbúðir. Getur þá ekki orðið um holskeflu íbúða í núverandi kerfi að ræða sem sveitarfélögunum ber skylda að leysa til sín? Hér er talað um að þetta kerfi sé byrði á sveitarfélögunum. Mér finnst það mjög sérstakt þegar menn eru að halda því fram að félagslega kerfið sé byrði. Maður heyrir aldrei talað um að önnur verkefni sveitarfélaga séu byrði á þeim, svo sem gatnagerð, holræsi eða hvað það nú er. Það er aldrei talað um það. En þegar kemur að félagslegri aðstoð við fólk, þá er talað um byrði. Ég spyr ráðherrann: Hefur hann hugsað út í það hvað það þýði ef fólk hleypur eftir þessari gulrót ráðherrans sem ég segi að sé sett fram með miklum blekkingum, reynir að losa sig við þessar íbúðir og óskar eftir að sveitarfélögin kaupi þær sem þeim ber að gera? Hvað þýðir það þá? Hvað þýðir það varðandi þessa svokölluðu byrði á sveitarfélögunum?  Ég vil líka fara inn á greiðslubyrðina. Við höfum sýnt fram á það aftur og aftur, hver stjórnarandstæðingurinn á fætur öðrum, að hæstv. ráðherra lítur fram hjá þessum nýja kostnaði sem fólk er að taka á sig. Ég skora á ráðherrann að leggja fyrir félmn. útreikning og samanburð á kostnaði fólks í nýja kerfinu við að fá íbúðina og á kostnaði fólks í núverandi kerfi. Við höfum sýnt fram á það með dæmum að beinn kostnaður sem fólk þarf að byrja á að borga þegar það flytur í þessar íbúðir getur verið tvöfalt eða þrefalt meiri en nú er, sérstaklega vegna stimpilgjalds að hluta til og hærra lántökugjalds. Og við höfum sýnt fram á það, t.d. að því er varðar einstætt foreldri með tvö börn, að fólk borgar núna 70 þús. kr. en þarf að borga 170, þ.e. 100 þús. kr. meira aðeins fyrir að komast inn í íbúðina. Síðan falla niður þessi 3,5%, óafturkræf framlög, sem sveitarfélögin hafa látið til lækkunar á íbúðaverði og fólkið tekur það sjálft á sig. Það er aukin greiðslubyrði. Síðan hefur ráðherra sjálfur sýnt fram á það í þeim fátæklegu dæmum sem hann sýnir í þessari bók sinni að greiðslubyrðin á síðari hluta lánstímans hækkar verulega. Hún getur hækkað um 100 eða 150 þús. kr. síðari hluta lánstímans. Það er því ýmislegt að skoða og er þá ótalið að það liggur fyrir að verð á nýjum íbúðum á höfuðborgarsvæðinu er 10% lægra nú á félagslegum íbúðum en á almennum markaði. Verður fólk þá að fara að taka það á sig sjálft þegar það kaupir þessar nýju íbúðir? Menn verða að hafa alla heildarmyndina af þessu þegar verið er að skoða hvað þetta þýðir varðandi greiðslubyrði, aukin útgjöld og viðbótarkostnað fyrir láglaunafólk. Það er auðvitað blekking að sýna bara fram á greiðslubyrðina af lánunum vegna þess að hún segir ekki alla söguna. Herra forseti. Ráðherrann sagði í gær að fráleitt væri að halda því fram að einhver mismunur væri á greiðslumatinu í félagslega kerfinu og í húsbréfakerfinu. Ég trúði varla mínum eigin eyrum vegna þess að auðvitað er þar mismunur, þ.e. 28% af tekjum í félagslega kerfinu en 18% af tekjum í húsbréfakerfinu og þetta er meginástæðan fyrir því að stór hluti fólks getur ekki fengið inni í þessu kerfi. Ráðherrann vísar í það að um sé að ræða 25 ára endurgreiðslutíma í húsbréfakerfinu en 40 ára endurgreiðslutíma í þessu nýja kerfi og að það eigi að tryggja að það fólk sem er núna inni í kerfinu verði ekki verr sett og hafi aðgang að þessu kerfi. Það er auðvitað fráleitt að halda því fram. Miðað við 1 millj. kr. í húsbréf er greiðslubyrðin 6 þús. kr. á mánuði miðað við 25 ára bréf, en miðað við 40 ára bréf er hún 5 þús. af hverri milljón. Af hverju hafa þá ekki allir hlaupið á þessi 40 ár bréf í húsbréfakerfinu sem hafa verið til um nokkurn tíma? Einungis 6% af heildinni hafa tekið þessi 40 ára bréf. Af hverju skyldi það vera? Vegna þess að til lengri tíma litið er þetta miklu óhagstæðara. Lítum aðeins á vaxtagreiðslurnar, herra forseti. Miðað við 3 millj. kr. fasteignabréf til 25 ára eru heildarvaxtagreiðslur allan tímann 2,3 millj. kr. En hverjar eru vaxtagreiðslurnar af 40 ára bréfi allan lánstímann? Þær eru 4 millj. kr. í staðinn fyrir 2,3 millj. af bréfum til 25 ára. Þetta á fólk að taka á sig, tvöfalt meiri vaxtagreiðslur miðað við 40 ára lán sem einungis léttir greiðslubyrðina um 1.000 kr. á mánuði Ráðherrann hirðir það aftur í kostnað. Sé það borið saman mætti segja að verið sé að hrifsa meira af fólki en það fékk í kjarabætur í síðustu samningum. Hæstv. ráðherra verður, herra forseti, að átta sig á muninum á greiðslumatinu í húsbréfakerfinu og félagslega kerfinu. Meðan hæstv. ráðherra áttar sig ekki á því, skil ég vel að hann haldi það að engum verði úthýst úr þessu kerfi. Um leið og hann áttar sig á staðreyndum málsins, sem hann hlýtur að gera fyrr en síðar, þá sér hann að málflutningur okkar varðandi þetta atriði er hárréttur. 

Og stend við það enn.

Hv. þm. andmælti og gagnrýndi einnig húsbréfakerfið og nú eiga allir að fara þangað inn. Húsbréfakerfið leysir allra vanda. Ég fagna því að hv. þm. er kominn hingað eftir að hafa verið í felum í marga daga í þinghúsinu.

Ég þakka af auðmýkt.

Síðan spyr ég og það er mjög mikilvægt: Á að hætta niðurgreiðslu á lánum til leiguíbúða? Það er kjarnaatriði að hæstv. ráðherra svari því vegna þess að í 42. gr. er sagt: ,,Félagsmálaráðherra er heimilt að ákveða í reglugerð að mánaðarlegt leigugjald íbúða sem njóta láns til leiguíbúða úr Íbúðalánasjóði skuli miðast við afborganir og vexti af slíku láni og vaxtakostnað af framlagi eiganda íbúðar auk almenns rekstrarkostnaðar.`` Síðan segir, varðandi ákvæði til bráðabirgða VIII um fjárframlög sem við ræddum nokkuð um í gær: ,,Á árunum 1999 og 2000 er Íbúðalánasjóði heimilt að veita lán til leiguíbúða, sbr. VIII. kafla laga þessara, með niðurgreiddum vöxtum.`` Á næstu tveimur árum. Er þetta ekki vísbending um að hætta eigi niðurgreiðslu á öllum lánum til leiguíbúða? Er það vísbending um það? Auðvitað verður ráðherrann að svara því hvort þetta sé rétt. Hæstv. ráðherra verður að svara því hvor fer með fleipur, fjmrh. eða hann. Í fskj. frá fjmrn. er greinilegt að einungis eigi að veita lán til 50 leiguíbúða á næstu tveimur árum. Þetta er grundvallaratriði. Ég hygg að staðreyndin sé og ég veit það af kynnum mínum við hæstv. fjmrh. frá því ég var í ríkisstjórninni að hann var ekki mikill áhugamaður um leiguíbúðir. Hann vildi alltaf negla niður hvað veita ætti lán til margra íbúða. Núv. félmrh. hefur tekist að koma þessu niður í 50 íbúðir á næstu tveimur árum þó að það sé verið að setja um 1.200 manns á götuna. Hvor fer með rétt mál? Það á greinilega að hætta niðurgreiðslum á lánum til leiguíbúða. Þá er staðan enn alvarlegri, herra forseti, en við höfum verið að tala um á undanförnum tveimur dögum. Það verður ekki síst alvarlegt fyrir ýmis félagasamtök sem stutt hafa verulega við bakið á láglaunafólki með uppbyggingu á leiguíbúðum. Það mun koma mjög hart við samtök aldraðra, fatlaðra, Búseta, sem við ræðum um hér á eftir og námsmenn. Ráðherra ætlar sjálfur að ákveða hvernig leigugjaldið á þessu verður eins og ég las hér áðan. Ef sveitarfélögin þurfa ekki að fara alveg upp í kostnaðarleigu en vilja bara fara upp í reiknaða leigu, eiga þau þá að gera það? Leigugjald íbúa sem njóta láns til leiguíbúða úr Íbúðalánasjóði skulu miðast við afborganir og vexti af slíku láni og vaxtakostnaðarframlagi eiganda. Það getur vel verið að sveitarfélögin vilji sjálf niðurgreiða leiguíbúðirnar. Félmrh. ætlar að koma í veg fyrir það með því að setja reglugerð um að þetta skuli miðast við kostnaðarleigu. Hvað segja sveitarfélögin um þetta? Nú er heimilt að stofna hlutafélög um leiguíbúðir. Ég spyr hvort það sé sett fram hérna vegna þess að skorið hefur verið úr um að óheimilt sé að fela félagslegum íbúðum rekstur félagslegra leiguíbúða? Gildandi lög veita ekki heimild til þess að Félagsbústöðum hf. sé falin umsjón og rekstur félagslegra leiguíbúða Reykjavíkurborgar, samkvæmt lögfræðiáliti sem liggur hér fyrir og ég hef ekki tíma til að lesa nánar. Er verið að setja lagastoð undir það að sveitarfélögin geti komið upp hlutafélögum í kringum leiguíbúðir? Hvað með íbúðir sem nú eru í kerfinu? Ef þetta liggur fyrir sem lögfræðiálit, að miðað við núverandi lög sé ekki hægt að stofna hlutafélag um leiguíbúðir, er það þá hægt með íbúðir sem fyrir eru í kerfinu? Ég spyr um það. Þetta á að fá lagastoð hér og nú. Hvað með íbúðir sem fyrir eru í kerfinu? Geta þær fallið undir hlutafélagaform Leiguíbúða hf. sem jafnvel yrði stofnað um allt land? Það er mikilvægt að fá þetta fram. Herra forseti. Varðandi sveitarfélögin er mikilvægt að þau geri sér grein fyrir því að þetta 5% framlag þeirra í varasjóðinn er skilyrði þess að íbúarnir fái viðbótarlán. Einnig er ljóst að þetta á að standa undir niðurgreiðslu hjá þeim sveitarfélögum sem illa hafa staðið sig, þ.e. hjá þeim er mismunur á markaðsverði og áhvílandi lánum á innlausnaríbúðum. Þá virðast öll sveitarfélögin, líka þau sem hafa staðið sig vel, Reykjavík, Kópavogur, Hafnarfjörður og fleiri sveitarfélög, eiga að standa undir skuldum annarra sveitarfélaga. Ef þessi 5% eru ekki nóg, þá getur ráðherrann bara hækkað þau í 7 eða 10% án þess að spyrja sveitarfélögin. Hann á að spyrja Seðlabankann samkvæmt frv. hvort breyta eigi varasjóðsframlaginu. Hann á ekki að spyrja sveitarfélögin og þau hafa ekkert um það að segja. Sumir hafi reiknað að tvo milljarða kosti að borga mismuninn á markaðsverði og áhvílandi lánum. Seðlabankinn kann þá að segja: Það eru ekki nógir peningar þú þarft að hækka þetta framlag. Þá getur ráðherrann gert það með einu pennastriki og skikkað sveitarfélög sem hafa staðið sig vel til að borga skuldir annarra sveitarfélaga. Ég held að menn þurfi að átta sig á hvað hér er að gerast. Síðan spyr ég, herra forseti: Er hægt að ógilda þegar gerða samninga? Mér virðist að lögfræðilegt álit þurfi á því hvort hægt sé að ógilda þegar gerða samninga. Á bls. 74 er talað um íbúðir sem eru í byggingu og þegar hafa verið gerðir samningar um en ekki verið afhentar. Mér sýnist að það sé hægt að ógilda. Hið sama á við ef fólk er í kaupleigu, þ.e. í leiguíbúð, þá verði það fyrir áramótin að tilkynna hvort það ætli að kaupa íbúðina eða ekki. Þetta eru að mínu mati afturvirk ákvæði sem þörf er á lögfræðiáliti um og ég skora á félmn. leita eftir því. Varðandi starfsfólk Húsnæðisstofnunar, kemst ráðherrann ekki hjá því að svara því hvað gera eigi varðandi öryggi starfsfólks í Húsnæðisstofnun. Það á auðvitað að tryggja það ákvæði í lögum sem getur um forgang þessa fólks til starfa. Og ég mótmæli enn og aftur þeirri aðför sem hér er gerð að láglaunafólki og því að rústa eigi félagslegt íbúðakerfi sem við höfum búið við í 70 ár, án þess að annað komi í staðinn í þágu þeirra verst settu í þjóðfélaginu.

Hæstv. forseti. Ég ætla mér að fara nokkrum almennum orðum um frv. til laga um húsnæðismál, markmið frv. og þær leiðir sem fara á til að ná þessum markmiðum. Í greinargerð með frv. segir að stefnt sé að því að skapa nýtt og einfaldara kerfi sem þjóni betur tekjulágu fólki og öldruðum. Því er haldið fram að það sé ódýrara í rekstri og henti sveitarfélögunum í landinu betur en það kerfi sem nú er við lýði. Ég legg áherslu á að það er talið henta þeim betur. Þetta frumvarp til laga um húsnæðismál á að leiða til þess að við fáum einfaldara kerfi, ódýrara kerfi, kerfi sem þjóni betur hagsmunum láglaunafólks en það kerfi sem við búum við nú. Þetta eru markmið sem ég held að þingmenn og þjóðfélagið almennt geti skrifað upp á. Þjóðfélagið og stofnanir þess eru hins vegar mjög nýlega búnar að fá þessi frumvarpsdrög í hendur. Innan verkalýðshreyfingarinnar er nú unnið að því að skoða málin, stilla upp ólíkum módelum, fá svör við spurningum sem ekki liggja ljósar og þar fram eftir götunum. Yfir alþingismenn rignir ábendingum frá félagasamtökum sem láta þessi mál til sín taka. Hæstv. félmrh. hefur haft orð á því að gott samráð hafi verið haft um þessi mál við samtök launafólks og ýmsa aðra sem láta sig húsnæðismál varða. Þetta samráð var þannig að stærstu samtök launafólks, Alþýðusambandið og BSRB, fengu fund með hæstv. ráðherra fáeinum mínútum áður en frv. var kynnt á fundi með fréttamönnum. Þetta var samráðið. Að vísu óskaði hæstv. félmrh. eftir samstarfi um hugsanlegar breytingar á frv. og að sjálfsögðu verður látið á það reyna hvort hugur fylgi þar máli. Þó tel ég alveg ljóst að ef fara á fram viti borið samstarf og samráð um þessa lagasmíð, þá verður það ekki gert á fáeinum dögum eða fáeinum vikum. Menn þurfa að gefa sér góðan tíma til þeirrar vinnu. Hvers vegna segi ég þetta? Vegna þess að sporin hræða. Saga húsnæðismála á liðnum áratugum hlýtur að móta afstöðu okkar í þessum efnum. Við höfum búið við miklar og róttækar breytingar í húsnæðismálum á undanförnum áratugum. Þó ekki sé farið lengra aftur en til byrjunar síðasta áratugar, þá minnast menn misgengisáranna sem svo voru nefnd þegar vísitala launa var afnumin en lánskjaravísitalan látin halda sér. Gripið var til neyðarráðstafana á vegum stjórnvalda, komið á viðbótarlánaflokkum, viðbótarlánum og reynt að tjasla upp á það kerfi sem við þá bjuggum við. Róttækar breytingar urðu á húsnæðiskerfinu árið 1986. Þá komu til sögunnar húsnæðisbætur en almenna húsnæðiskerfið var þá rekið þannig að allir nytu tiltölulega lágra vaxta. Svo gilti um alla og allir sem voru að kaupa eða byggja í fyrsta sinn fengu húsnæðisbætur í sex ár. Aftur voru gerðar breytingar á húsnæðiskerfinu í byrjun þessa áratugar. Horfið var frá lágvaxtastefnu sem sumir kjósa að kalla niðurgreidda vexti vegna þess að hið eðlilega í þeirra huga eru markaðsvextir, allt annað er niðurgreitt. Ég vil heldur nota hugtakið háir vextir og lágir. Það kerfi, þ.e. sem byggir á hærri vöxtum, er tekið upp með húsbréfakerfinu og til sögunnar koma vaxtabætur. Í átta ára sögu vaxtabóta hefur fimm sinnum verið hreyft við þeim, fimm sinnum krukkað í þær og á hverju einasta ári, fyrstu fimm árin eftir að þær komu til í byrjun þessa áratugar, þá var hreyft við þessum stuðningi. Auk þeirra breytinga sem ég nefni að hafi orðið á húsnæðiskerfinu voru einnig gerðar breytingar í félagslega kerfinu. Ekki var nóg með að kaupleigukerfið kæmi til sögunnar, heldur var sífellt verið að breyta forsendum í félagslega húsnæðiskerfinu, t.d. með breytingum á vöxtum. Fyrsta atriðið í ljósi þessarar sögu sem ég vil leggja áherslu á er þetta: Í ljósi þeirra breytinga sem voru gerðar og ófyrirsjáanlegra afleiðinga sem hrákasmíðin iðulega hafði eigum við að gefa okkur tíma til að skoða málin. Þegar ég tala um ófyrirsjáanlegar afleiðingar nefni ég það t.d. að undanfarin ár höfum við búið við það að stórir tekjuhópar á húsnæðismarkaði hafa verið að lenda á milli kerfa, hafa hvergi átt heima, ekki komist inn í félagslega húsnæðiskerfið og ekki heldur í almenna kerfið. Ástæðan fyrir því að þetta gerist er sú að reynt var og með árangri að þröngva í gegnum Alþingi róttækum breytingum án þess að menn væru búnir að hugsa dæmið til enda. Nú, með þessu frv., á að stíga enn stærra skref en stigið hefur verið áður því hér er gert ráð fyrir mjög róttækum breytingum á húsnæðiskerfinu. Hæstv. forseti. Ég mun nú gera hlé á máli mínu þar til hæstv. félmrh. kemur hingað í þingssalinn 

Ég var að því.

Það er lágmarkskurteisi sem ráðherrann hlýtur að sýna alþingismönnum þegar þeir eru að fjalla um þessi mál. Það sem ég var að leggja áherslu á í mínu máli er að hér er gert ráð fyrir mjög miklum og róttækum breytingum á skipan húsnæðismála og ég er að vara við því að ráðist verði í þær breytingar án þess að málið sé hugsað til enda. Þetta er lágmarkskrafa. Og ég er að vekja athygli á því að yfir alþingismenn rignir nú ábendingum frá félagasamtökum og aðilum sem hafa verið að skoða þessi mál, varnaðarorðum og ábendingum sem við hljótum að gefa okkur góðan tíma til að skoða. Ég byrjaði mál mitt á að vitna í grg. með frv. þar sem talað er um almenn markmið þess að gera kerfið ódýrara og betra en það sem við búum við nú, sérstaklega með tilliti til þeirra sem eru tekjulágir í þjóðfélaginu. Það er ýmislegt annað í markmiðum þessa frv. sem ég get skrifað upp á og tekið undir og ég held að ég geti talað þar fyrir hönd samtaka launafólks, t.d. hvað varðar valfrelsi sem á að treysta með þessu frv. Bæði BSRB og ASÍ hafa þannig ályktað um félagsleg lán sem geri einstaklingum kleift að ráða sínum dvalarstað, sínu húsnæði, þ.e. hvar það er og sú hugsun finnst mér vera að mörgu leyti jákvæð. Eins og ég segi þá er þetta nokkuð sem þessi samtök hafa ályktað um. En það er ekki þar með sagt, þótt menn vilji félagsleg valkvæð lán, að menn vilji fara með það kerfi út á markaðinn. Þannig ályktaði BSRB t.d. á síðasta þingi samtakanna sem fram fór 1997 um lán af þessu tagi, félagsleg lán sem einstaklingurinn gæti ráðstafað að eigin vild. Þar var einnig ályktað um vexti og lánskjör. Þar var ályktað á þá lund að vexti í félagslega kerfinu ætti að færa niður, ekki upp heldur niður --- þeir eru núna 2,4% --- að það ætti að fara með þá vexti niður í 1% þannig að ekki þarf að fara saman valkvæð eða félagsleg lán og hitt að fara með lánskerfið allt út á markað. Þetta þarf ekki að haldast í hendur. Það er eitt að segjast vilja félagsleg lán og gera fólki kleift að ákveða hvar það kemur til með að búa. Hitt er að einnig þarf svo að vera í reynd. Það þarf að vera alvöruvalfrelsi í reynd. En það er ekki tryggt með þessu frv., meira að segja langt í frá. Frv. gerir ráð fyrir að lánað sé fyrir 65--70% kostnaðar á markaðsvöxtum eins og nú er í húsbréfakerfinu, en þar eru vextir núna yfir 5%, 5,1%. Því til viðbótar verði þeim sem uppfylla skilyrði sem eftir á að setja --- það á eftir að setja þessi skilyrði --- gefinn kostur á viðbótarláni fyrir 20--25% af kostnaði. Þeir munu því eiga kost á 90% kaupverðs íbúðar til láns. En þessi viðbótarlán eru háð ýmsum skilyrðum. Þau eru háð samþykki húsnæðisstjórnar. Þau eru háð því hvort sveitarfélögin eru tilbúin að leggja 5% af viðbótarláni í varasjóð. Þau eru háð mati stjórnar Íbúðalánasjóðs á heimildum sveitarfélags hjá sjóðnum. Þau eru háð því hvernig fjárhagsstaða Íbúðalánasjóðs er. Og síðan getur sveitarstjórnin skilyrt hvaða íbúð er keypt. Hún getur skilyrt lánveitinguna. Þar með erum við búin að gera þetta valfrelsi, sem við hugsanlega hefðum getað sameinast um að einhverju leyti, að engu. Möguleikar tekjulágs fólks til að kaupa íbúð eða byggja, byggjast að sjálfsögðu á því að fólk hafi peninga milli handa og þá lánsfjármagn væntanlega. Auk þessara skilyrða sem ég nefndi hefur enn ein stórbreyting verið gerð því fólk kemur ekki lengur til með að eiga kost á 100% lánum eins og nú er. Og hvað þýðir þetta? Hvað þýðir það að fara úr 100% í 90%? Hvað þýðir þetta fyrir fólk? Við skulum taka íbúð sem kostar 7 millj. Hvað eru 10% af 7 millj.? Eru það ekki 700 þús.? Það eru 700 þús. kr. Einstaklingur sem hefði átt kost á að fá 7 millj. lánaðar --- gefum okkur það, það er verið að fara með þetta allt út á markaðinn --- fengi 6,3 millj. Ekki satt? Að auki --- nú hef ég nefnt ýmis formleg skilyrði þess að fólk geti fengið þetta val allt saman --- kemur til sögunnar margvíslegur nýr kostnaður við það að fara yfir í markaðskerfið, sölukostnaður t.d. og aðskiljanleg gjöld. Hér erum við að tala um mikla peninga. Við erum að tala um tugi þúsunda króna.  Að auki er með öllu óljóst hvernig aðgangurinn að þessu lánakerfi almennt verður. Það liggur ekki ljóst fyrir. Til að fá lán núna í húsbréfakerfinu þurfa menn að hafa 18% af ráðstöfunartekjum sínum til húsnæðiskaupanna, 28% í félagslega kerfinu. Hvaða skilyrði verða sett í þessu kerfi? Það liggur ekki ljóst fyrir. Það sem hins vegar liggur ljóst fyrir er að búið er að reisa ýmsa nýja þröskulda. Eitt af því, bara svona til áminningar eða upprifjunar öllu heldur, er að við vorum að samþykkja hér eða ríkisstjórnin knúði í gegn lög fyrir fáeinum mánuðum þar sem afnumið var þak sem var á þeirri söluprósentu sem fasteignasalar gátu tekið til sín vegna sölu á íbúðum. Talsverð umræða varð um þetta hér í þingsal. Við höfðum áhyggjur af þessu mörg úr stjórnarandstöðunni að þakið væri numið brott. Nú er búið að gera það þannig að við vitum ekki hvaða prósentu fasteignasalar koma til með að taka til sín. Það er búið að nema úr lögum þær skorður sem þeim voru settar á sínum tíma fyrir tilstilli sama hæstv. félmrh. og ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Enda vekur náttúrlega athygli sú mikla hrifning sem komið hefur fram í þessari umræðu af hálfu Sjálfstfl. Og því lengra sem menn standa til hægri í stjórnmálum því hrifnari eru þeir. Menn ná ekki brosinu af andlitinu sumir sem koma hér upp. Þeir eru svo ánægðir og glaðir yfir þeirri stefnu sem hér er verið að fylgja. Það er verið að markaðsvæða allt kerfið.

Það hefur skinið sól síðan á föstudag hjá sumum.

Það skín sól. Það sem verið er að gera hér er að við erum að hverfa frá hinu félagslega í þessu kerfi og það sem þegar hefur komið í ljós og kemur út úr þessari umræðu --- það á reyndar eftir að skoða miklu betur --- er að þeim mun fækka sem eiga kost á því að eignast íbúð. Því er spurningin sem við þurfum að fá svar við þessi: Hverjir eru þá aðrir kostir? Stærsti vandinn í félagslega húsnæðiskerfinu hefur verið sá að skort hefur góðar leiguíbúðir. Þetta er viðurkenndur vandi á húsnæðismarkaði hér og í húsnæðiskerfinu hér, þ.e. að það skortir góðar leiguíbúðir. Er gert ráð fyrir smíði nýrra leiguíbúða? Á að mæta þessari eftirspurn með nýjum leiguíbúðum? Það er talað um 25 leiguíbúðir á ári í tvö ár, 50 íbúðir. Þetta er nánast eins og brandari þó að mönnum sé ekki hlátur í hug. Það sem menn hljóta að velta fyrir sér þegar þeir skoða þá þætti frv. sem afmarkað skoðað kunna að vera til bóta, er hvort ekki liggi á að keyra þetta í gegn. Ég segi nei. Í fyrsta lagi orkar margt af því sem talið hefur verið þessu frv. til ágætis mjög tvímælis, t.d. greiðslubyrðin og þeir útreikningar sem liggja þar að baki. Ég hef bent á það og aðrir þingmenn einnig að það er ekki nóg að skoða greiðsluhlutföll. Menn verða líka að skoða tilkostnaðinn við lántökuna og kostnaðinn við kerfið. Menn þurfa líka að skoða þessa greiðslubyrði miklu, miklu betur. Í ljós kemur að miðað við þær töflur sem birtar eru með frv. mundi fólk sem hugsanlega kæmist inn í kerfið, samkvæmt þeim reglum sem settar eru til að komast inn í húsbréfakerfi, ekki rísa undir greiðslubyrðinni þegar undir lok greiðslutímans líður. Einstætt foreldri með 80 þús. kr. á mánuði kæmi til með að borga 100 þús. kr. meira í lok tímabilsins en það gerir í því kerfi sem við búum við. Þeir stæðu ekki undir þeim byrðum sem settar yrðu á herðar þeirra undir lok tímabilsins þegar fólkið er að komast á ellilaunaaldur ef um ungt fólk hefur verið er að ræða. Þetta eru hlutir sem við þurfum að skoða miklu betur og krefjast miklu meiri umræðu áður en gengið er í að gera breytingar á kerfinu. Við eigum ekki að gera breytingar nema við séum sannfærð um að þær séu til bóta og í reynd í samræmi við þau markmið sem ég vitnaði til í upphafi og hæstv. félmrh. setti sér með setningu nýrra laga. Eitt langar mig til að leggja mikla áherslu á og það er sú grundvallarbreyting sem gera á með þessu frv., á stuðningi hins opinbera við húsnæðiskaupendur. Hver er sú grundvallarbreyting? Hún er sú að stuðningur sem veittur hefur verið í gegnum félagslega kerfið, t.d. í formi lágra vaxta, er allur færður yfir í vaxtabótakerfið. Stuðningur hins opinbera kemur til með að liggja þar. Er þetta gott eða er þetta slæmt? Ég held að menn þurfi að vara sig á því að hrífast ekki svo af einföldum, skýrum og góðum kerfum að menn gleymi að skoða hugsanlega vankanta og hugsanlegar hættur sem í þeim kunna að felast. Um áramótin samþykktum við lög um húsaleigubætur og í 1. gr. þeirra laga segir að þau eigi að verða til þess að bæta kjör tekjulágra leigjenda. Síðan hafa menn vaknað upp við þann vonda draum, t.d. í Reykjavík, að kjörin hafa versnað með því samspili sem er á milli nýrra húsaleigubótalaga og markaðsvaxta sem búið er að setja á hjá félagslegum íbúðum hf. Reyndar hefur komið í ljós að það er ólögleg ráðstöfun. Kjörin versnuðu hjá sumum um margar þúsundir króna, í sumum tilvikum 15--20 þús. kr. á mánuði. Annars vegar erum við með þessi fínu lög sem líta óskaplega rökrétt og vel út en á hinn bóginn erum við með versnandi kjör hjá þeim sem lögin eiga að þjóna. Í þessu máli vil ég vekja athygli á því hvaða hættur felast í að fara með stuðninginn allan yfir í vaxtabæturnar og hverfa frá stýringu í gegnum vexti eða aðra þætti í félagslega kerfinu. Hættan er sú að það er auðveldara að skerða kjörin í kerfinu sem ætlað er að taka við. Ég minni á að í tíð þessarar ríkisstjórnar voru uppi hugmyndir um breytingar á vaxtabótunum. Ef þær hugmyndir hefðu náð fram að ganga, þá hefðu kjör húsnæðiskaupenda stórversnað. Hvenær reynir mest á vaxtabótakerfið? Undir hvaða kringumstæðum kæmi til með að reyna mest á vaxtabótakerfið? Það er í kreppu. Mest mundi reyna á vaxtabótakerfið í kreppu. Hvers vegna? Vegna þess að þá dragast tekjur fólks saman og meiri bætur þarf í vasann. Hver borgar þessar bætur? Það er hið opinbera. Hvernig hagar hið opinbera sér, þegar kreppir að, þegar minna kemur í ríkiskassann. Hvað gera menn þá? Þá skera menn niður.  Ég minni á að á átta ára sögu vaxtabótakerfisins hefur fimm sinnum verið krukkað í það. Ég er að vekja athygli á þeirri hættu sem er fyrir hendi og þeirri hættu sem skapast við að setja allan stuðninginn við húsnæðiskaupendur inn í vaxtabæturnar. Það verður svo auðvelt að skerða og þar með breyta forsendum fyrir alla þá sem eru að borga af lánum sínum. Mjög drjúgur hluti af kjörum hvers manns tengist húsnæði og það er því mjög mikilvægt að á því sviði ríki festa en ekki óvissa. Ýmsa þætti þarf því að skoða betur. Að sjálfsögðu þarf einnig að hyggja að öðrum málum. Ég vek athygli á því að fólki verður ýtt út af eigendamarkaðinum. Fólk fær ekki kost á að eignast íbúðir og þarf að leigja íbúðir. Þó ýmsir kjósi fremur þann kostinn munu sumir ekki eiga um neitt að velja í því efni vegna þess að það er tekjulágt fólk. Pólitísk afstaða sveitarfélaga til leiguíbúða er misjöfn. Við þekkjum sveitarfélög sem hafa þá pólitísku afstöðu að vilja ekki leiguíbúðir. Garðabær er t.d. frægur að endemum í þeim efnum. Það er kapítuli út af fyrir sig og væri þess virði að taka góða umræðu um hvernig farið hefur fyrir fólki sem verið hefur í félagslega kerfinu eða tengst því sveitarfélagi. Í Vestmannaeyjum hefur þessi pólitíska stefna verið að því er ég best veit. Kostir tekjulágs fólks ráðast því mjög af þeim áherslum sem viðkomandi sveitarfélag hefur. Ef lög af þessu tagi verða samþykkt mun reyna enn meira á þetta. Sýnt er að það mun fjölga mjög í þeim hópi sem þarf að fara út á leigumarkaðinn. Ég held að það sé alveg óumdeilt að fleira fólk þarf að leita þangað, þó ekki væri fyrir annað en það að lánin eru ekki 100% heldur 90%. Sá sem hefði getað átt kost á því að fá 7 millj. fær 700 þús. kr. minna með þessu frv. Þær eru teknar af vegna þess að menn þykjast hafa fundið það út að fólk hafi lent í greiðsluerfiðleikum. Ég held að þetta þurfum við að skoða enn þá betur. Eins þarf að skoða hver veruleikinn er í þessum efnum. Reyndar er ekkert undarlegt að tekjulægsta fólkið eigi í greiðsluerfiðleikum og einhverjir mánuðir komi sem það ekki getur greitt af lánum. Það er ekkert óeðlilegt. Mér finnst það ekki þýða að með einu pennastriki eigi að afnema þessi réttindi eins og hér á að gera, taka fleiri hundruð þúsund út, stroka þau bara út, 700 þús. kr. ef um væri að ræða lán upp á 7 millj. Það er ekki til lengur. Fólk verður annaðhvort að vera búið að safna af 80 eða 90 þús. kr. á mánuði, það verður að safna 700 þús. kr., eða fara annars staðar á lánamarkaðinn og fá þar þá dýrari lán. Þetta eru þeir valkostir sem hæstv. ráðherra Páll Pétursson býður fólki. Ég vil taka undir þau orð sem hér hafa fallið og nú síðast frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, um Húsnæðisstofnun og það starfsfólk sem þar starfar. Í þessu frv. segir ekkert um að það eigi að tryggja starfsfólkinu atvinnu í nýrri stofnun ef til kæmi. Hins vegar vil ég að það komi fram að hæstv. félmrh. hefur sagt á öðrum vettvangi að hann vilji stuðla að því að svo verði. Það er mikilvægt að því verði fylgt eftir. Svo ég dragi saman það sem mér finnst vera mikilvægt í meðferð þessa frv. er í fyrsta lagi að menn gefi sér góðan tíma til þess að skoða það frá öllum hliðum og gefi samtökum og stofnunum samfélagsins ráðrúm til þess að fara í þá vinnu. Stjórnvöld þyrftu strax að sýna vilja sinn til þess að taka við ábendingum og gera breytingar á sínum áformum. Mér finnst aðeins um eitt að ræða í því efni. Það er að hæstv. félmrh. lýsi því yfir að þetta frv. verði tekið út af borðinu að sinni, sent út í samfélagið, út til verkalýðshreyfingar, samtaka launafólks, Búseta, Leigjendasamtakanna og allra þeirra sem hlut eiga að máli. Í sumar eða á komandi mánuðum þyrfti síðan að kanna hvort unnt er að finna samkomulagsgrundvöll sem tryggir að yfirlýst markmið frv. nái fram að ganga. Okkur vantar einfaldara kerfi, ódýrara kerfi og betra kerfi fyrir tekjulágt fólk. Það frv. sem hæstv. ráðherra Páll Pétursson hefur lagt fyrir Alþingi tryggir ekki þessi markmið. Þvert á móti er verið að reisa nýja þröskulda. Tekjulágu fólki verður gert erfiðara um vik að komast inn í húsnæði. Það er verið að skapa stórkostlega óvissu í húsnæðiskerfinu. Mér finnst það ótrúlegt ábyrgðarleysi af ríkisstjórninni og hæstv. félmrh. að bjóða upp á vinnubrögð af þessu tagi. Í þessum málaflokki, öðrum málaflokkum fremur, þarf að ríkja staðfesta. Hér er þess krafist að menn afgreiði fyrir þinglok, eftir fáeinar vikur, frv. sem umturnar því kerfi sem við búum við í dag. Það leggur niður stofnanir, leggur nýjar kvaðir á fólk og setur fram spurningar sem engin svör eru við. Þetta eru vinnubrögð sem Alþingi er ekki bjóðandi og þjóðinni ekki heldur. Ef ráðherra væri reiðubúinn að draga þetta frv. til baka og leita eftir raunverulegu samráði við Alþingi og samtök og stofnanir í þjóðfélaginu, þá held ég að hvorki stæði á stjórnarandstöðu né samtökum launafólks né öðrum þeim sem hlut eiga að máli. Nú reynir á vilja hæstv. félmrh. og þeirrar ríkisstjórnar sem hér fer með völdin.

Hæstv. forseti. Þetta er þriðji dagurinn sem við ræðum það frv. til húsnæðismála sem hér er nú á dagskrá. Allmargar ræður hafa verið fluttar en ýmsu er líka ósvarað þrátt fyrir það. Mig langar að nota þann tíma sem ég hef til að ítreka nokkur atriði og leita eftir frekari svörum frá hæstv. félmrh. áður en vinnan hefst við frv. í hv. félmn. nema hæstv. félmrh. verði við tilmælum síðasta ræðumanns og dragi þetta frv. til baka og leggi í það meiri vinnu í sumar í samráði við þau samtök sem koma að þessum málum. Í ræðu sinni í gær gaf hæstv. félmrh. mér það ráð að ég skyldi setjast við símann og hringja í ýmsa þá sem búa í félagslegu húsnæði til þess að kanna hvort þar væru nokkur vandræði á ferð. Ég hef ekki haft tíma til þess að setjast við símann enda þykist ég vita að það séu harla lítil vandræði. Þau eru auðvitað á einstaka heimilum eins og hér hefur verið rakið og enginn dregur í efa. Við vitum að til eru fjölskyldur sem lent hafa í greiðsluþroti. Ef hæstv. ráðherra er að vísa til þeirra talna sem birtast í greinargerðinni um þær íbúðir sem koma til innlausnar þá þekki ég það vel af reynslu minni frá því ég var í stjórn verkamannabústaðanna í Reykjavík að á hverju ári komu ótrúlega margar íbúðir inn í kerfið til innlausnar. En það var fyrst og fremst vegna þess að fólk var að stækka við sig eða flytja á milli kerfa því að það var lenska í þessu kerfi sem ég vona að sé að einhverju leyti aflögð, að fólki var hreinlega úthlutað of litlum íbúðum vegna þess að framboðið var þannig að mest var af tveggja og þriggja herbergja íbúðum. En þarna var mikið af ungu fólki að sækja um og fjölskyldurnar stækkuðu. Ég sé reyndar á þessum tölum að þær hafa farið stöðugt vaxandi og það er auðvitað fróðlegt að spá í það hvort slíkar breytingar hafi orðið að þeir sem fengu úthlutað í félagslega kerfinu á undanförnum árum hafi einfaldlega séð sér fært að leita út á almenna húsnæðismarkaðinn eða hvort þarna eru fyrst og fremst flutningar innan kerfisins á ferð eins og var þegar ég þekkti þarna til. Ég geri lítið úr því að þarna séu mikil vandræði að undanteknu því að auðvitað hefur ákveðinn fjöldi fjölskyldna lent í vandræðum og ákveðinn fjöldi hefur lent í gjaldþrotum og við vitum að úti á landi í einstaka sveitarfélögum standa íbúðir auðar. Þetta eru allt saman kunnuglegar staðreyndir en þær duga að mínum dómi alls ekki til þess breyta eins miklu og hér er lagt til. Það kom fram í máli hæstv. ráðherra vegna þeirrar umræðu sem hér hefur orðið um leiguíbúðir, að m.a. væru uppi áform hjá Reykjavíkurborg að byggja 100 leiguíbúðir. Ég held að ég hafi tekið þar rétt eftir að hæstv. ráðherra hafi sagt byggja ...

Eða kaupa.

Byggja eða kaupa. Það breytir málinu nokkuð því að ég vil benda á að ef menn raunverulega ætla að efla leigumarkaðinn á Íslandi og þá sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu þar sem þörfin er mest, þá verða menn að varast vítin og fara þá ekki aftur þá leið sem mönnum finnst greinilega ekki hafa gefist vel, þ.e. að byggja mikið af félagslegu húsnæði í blokkum eða minni húsum og hafi þá í huga að dreifa þeim íbúðum. Ég geri alls ekki lítið úr því og vona svo sannarlega að það sé rétt að til standi að kaupa leiguhúsnæði því að það er alveg greinilegt að mikil þörf er á því. Í fyrri ræðu minni velti ég mikið fyrir mér áhrifunum á markaðinn. Hæstv. ráðherra sagði að menn greindi á um eða gætu ekki spáð nákvæmlega fyrir um hver áhrifin yrðu á markaðinn, hann mundi leita jafnvægis. Áreiðanlega er það rétt að fyrr eða síðar leitar markaðurinn jafnvægis. En hvað gerist á þeirri leið? Það er hin stóra spurning. Við vitum að sveiflur í verðlagi geta komið, sérstaklega ef það verður hækkun á fasteignaverði, ákaflega illa við þá sem eru að kaupa á þeim tíma. Hver verða áhrifin á leigumarkaðinn? Það skiptir gríðarlegu máli fyrir kjör fólks hvort leiga hækkar eða lækkar. Og hver verða áhrifin í félagslega kerfinu? Þessu er erfitt að svara en menn verða að gera sér eins vel grein fyrir þessu og mögulegt er áður en lagt er út í jafnmiklar grundvallarbreytingar og hér er verið að leggja til. Þá hefur einnig verið margminnst á kostnaðinn og ég ítreka að mér finnst býsna erfitt að átta mig á því hver kostnaðurinn verður. Hæstv. ráðherra heldur því fram sem einnig kemur fram í umsögn fjmrn. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Samantekið má ætla að kostnaður ríkissjóðs, sem tengist breytingum á húsnæðislánakerfinu á árinu 1999, verði 365 millj. kr. [þ.e. á næsta ári.] Árið 2000 má ætla að kostnaðurinn nemi 815 millj. kr. og um 860 millj. kr. árið 2001.`` Hver er skýringin á þessari miklu hækkun milli ára, hæstv. ráðherra? Það hefur komið fram áður að reiknað er með því að vaxtabæturnar hækki um 120 millj. frá ári til árs vegna nýrra hópa sem bætast inn. En hvað skýrir þessa miklu hækkun? Varla er þarna um aukningu á niðurgreiðslu á vöxtum að ræða. Ég viðurkenni hreinlega að ég átta mig ekki á þessu því að ég hefði haldið að kostnaður ríkisins mundi minnka töluvert við þessa breytingu. Þá vil ég taka undir þau orð sem fram komu í gærkvöldi hjá hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni um varasjóðinn. Það er alveg ljóst að íbúarnir á höfuðborgarsvæðinu munu borga útlánatöp og þann halla sem kann að verða á kerfinu. Það er alveg ljóst að hvaða leið sem hefði verið farin þá verður einhver að borga. Staða Byggingarsjóðs verkamanna er slík að þar verður að grípa inn í og það réttlátasta hefði verið að okkar sameiginlegu sjóðir greiddu þann halla. En þá er spurningin: Er endilega munur á því hvort peningarnir koma beint úr ríkissjóði eða frá sveitarfélögunum? Það eru auðvitað íbúarnir á höfuðborgarsvæðinu sem greiða þarna langsamlega stærsta hlutann eins og málið lítur út í frv., það eru þeir sem munu borga. Þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra út í ákvæði III til bráðabirgða sem mikið hefur verið rætt. Á bls. 16 í frv. segir, með leyfi forseta: ,,Á meðan innlausnarskylda hvílir á sveitarfélögum samkvæmt lögum nr. 97/1993 er þeim heimilt eftir tillögu húsnæðisnefnda sveitarfélaga að ákveða að tiltekinn hluti árlegra viðbótarlána skuli fara til að mæta endursölu innleystra íbúða ...`` Þetta er mjög opið ákvæði. Er meiningin e.t.v. sú að settar verði reglur, t.d. um að nota megi þriðjung eða helming? Hver er hugsunin nákvæmlega í þessu? Þá finnst mér ég heldur ekki hafa fengið svar við því hvernig húsnæðisnefndirnar eiga að standa að því að úthluta og í raun og veru að fá umsóknir um viðbótarlán. Eins og þetta er framkvæmt núna þá birta húsnæðisnefndirnar auglýsingar. Nú er komið að úthlutun íbúða og fólk sækir um. Er hugsunin sú að slíkt kerfi verði áfram eða á þetta að verða eins og í húsbréfakerfinu, þ.e. að umsóknareyðublöð liggi frammi og fólk einfaldlega komi og sæki um og svo safni húsnæðisnefndirnar saman einhverjum bunka og fari yfir þetta í sameiningu. Ég vildi gjarnan fá svar við þessu því þetta er algerlega óljóst vegna þess að það hafa myndast fastar reglur um meðferð þessara mála á undanförnum áratugum. Þá vil ég koma aðeins að mjög alvarlegu máli í þessu öllu saman sem það er það hvað gerist þegar fram kemur frv. af þessu tagi. Núna eru fimm og hálf vika eftir af þingtímanum miðað við þá áætlun sem nú er miðað við. Í þessu frv. er því lýst yfir að heil stofnun verði lögð niður, Húsnæðisstofnun ríkisins. Að vísu tekur önnur stofnun við. Ég fór að velta því fyrir mér í gærkvöldi hvaða áhrif þetta hafi á Húsnæðisstofnun ríkisins og starfsemi hennar það sem eftir lifir ársins. Ef við reiknum með því að þessi lög nái fram að ganga og gildistakan verði um næstu áramót, hvernig mun andrúmsloftið þá verða í þessari stofnun? Við hvaða öryggi eða öryggisleysi býr starfsfólkið og hvernig verður stofnuninni kleift að sinna sínu hlutverki til áramóta? Hversu margir hugsa sér að vinna áfram hjá stofnuninni? Er kannski þegar tekið að gæta atgervisflótta eins og það er kallað? Er fólk farið að leita út úr stofnuninni eftir öðrum störfum? Það hefur alltaf gríðarleg áhrif þegar yfirlýsingar af þessu tagi eru gefnar og ég vil beina eftirfarandi spurningum til hæstv. félmrh.: Er þessa þegar tekið að gæta? Hefur hann einhverjar upplýsingar um það? Hefur eitthvað verið kannað hversu margir starfsmenn Húsnæðisstofnunar hyggjast vinna þar áfram eða hafa borist einhverjar fregnir af því hvort menn eru þegar jafnvel teknir að leita fyrir sér annars staðar? Mér finnst að við þurfum að hafa þetta í huga. Þetta er mjög alvarleg hlið á þessu máli. Þarna er um starfsöryggi og starfsumhverfi tuga starfsmanna að ræða. Þetta er mjög alvarleg hlið á þessu máli. Að lokum, hæstv. forseti, get ég ekki sagt annað en að ég á afar bágt með að skilja hvernig takast eigi að ljúka þessu stóra máli og því frv. sem hér er til umræðu á eftir og er þessu frv. tengt, hvernig það á að takast að ljúka þessu á þeim örfáu starfsdögum sem eftir eru. Þó að vikurnar séu fimm og hálf þá fellur þar töluvert úr. Þetta mál þarf að fá alvarlega umfjöllun og þeir sem að því koma þurfa að fá tíma til að veita sínar umsagnir og verkalýðshreyfingin á væntanlega eftir að láta í sér heyra. Við heyrðum áðan í hv. þm. Ögmundi Jónassyni. Ef ég man rétt er miðstjórnarfundur hjá Alþýðusambandinu á morgun þar sem þetta verður væntanlega rætt. Það eru ýmsir fleiri sem munu koma að málinu og veita umsagnir eins og Samband íslenskra sveitarfélaga og húsnæðisnefndirnar víða á landinu Lokaspurning mín til hæstv. félmrh. er sú hvaða nauðsyn beri til að ljúka málinu á þessu vori. Það hlýtur öllum að vera ljóst og er ljóst af þeirri umræðu sem hefur staðið í þrjá daga að hér er um mikið ágreiningsmál að ræða. Ég beini þeim eindregnu tilmælum til hæstv. félmrh. að íhuga alvarlega að skoða þetta mál betur í sumar og leita leiða til samkomulags bæði við stjórnarandstöðuna og aðra þá aðila sem að málinu koma þannig að það fái vandaða umfjöllun. Mér er alveg ljóst að bara sú umræða og sú tillaga sem hér liggur fyrir hefur þegar haft sín áhrif, m.a. á Húsnæðisstofnun ríkisins. Við erum því að fjalla um háalvarleg mál. Mín skoðun er sú að í frv. sé mjög margt sem þurfi að skoða vandlega. Til dæmis þarf að fara rækilega ofan í ýmsar tölur í sambandi við greiðslumatið og þá útreikninga sem hér eru á greiðslubyrði, og afla þarf ýmissa upplýsinga frá sveitarfélögunum varðandi aðstoð og áform þeirra. Ég get þess vegna ekki leynt því að ég tel afar vafasamt að það takist að afgreiða málið á þessum tíma svo vel sé og endurtek að ég skora á hæstv. félmrh. að skoða það vel að leggja þetta mál til hliðar.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að taka undir orð hv. þm. Kristínar Ástgeirsdóttur um að hvetja ráðherrann til að skoða þetta mál í sumar. Ég þykist þess nokkurn veginn fullviss miðað við vinnubrögðin að ekki sé mikill áhugi á að reyna að ná samstöðu við stjórnarandstöðuna í þessu máli, þótt ég telji að það væri farsælt, en það er mjög mikilvægt að reyna að skoða það mjög vel hvaða afleiðingar þessar gífurlegu breytingar hafa þannig að hægt sé að reyna að bregðast við því eins og unnt er gagnvart þeim hópum sem verða úti eftir að þetta frv. hefur orðið að lögum. Virðulegi forseti. Það er mér umhugsunarefni að félmrh. skuli ekki gera tilraun til að svara þeim ræðumönnum sem talað hafa í dag og hafa beint til hans ýmsum spurningum, vegna þess að þeir ræðumenn hafa verið að flytja síðari ræður sínar. Það er alveg ljóst að þegar hann kemur hér síðar í ræðustól til að svara eða fjalla um það sem beint hefur verið til hans, þá verður eina leið þingmannanna sem hér hafa talað að koma í andsvör og ef margir biðja um andsvar verður kannski bara ein mínúta á hvern. Ég vek þess vegna athygli á því að á sama tíma og stjórnarandstaðan hefur orðið við ósk um að gera samning um lok þessarar umræðu og við höfum gert samkomulag við hæstv. forseta um að stefna að því að ljúka umræðunni um fjögurleytið, hefði maður átt von á að félmrh. reyndi að bregðast við ræðumönnum með því að svara spurningum þeirra nokkurn veginn jafnóðum og þær koma fram. Ég vek athygli á þessu því að ég geri mér alveg grein fyrir hvernig staðan verður þegar hann hefur flutt ræðu sína í lokin og ætlar þá að reyna að svara öllu því sem borið hefur á góma í þessari umræðu síðan hann talaði í gær. Virðulegi forseti. Umræðan um þetta frv. hefur dregið mjög skýrt fram hvaða bylting felst í því. Sumir upplifa orðið byltingu eitthvað sem á að umbreyta til góðs, en þegar ég tala um byltingu er ég að tala um byltingu með neikvæðum formerkjum. Það vekur vissulega athygli hverjir hafa talað um þetta frv. Hverjir hafa talað í þessu þingmáli? Það hafa nokkrir sjálfstæðismenn gert og fagnað mjög. Það vekur líka athygli hverjir hafa verið fjarri í umræðunni og alls ekki tekið til máls og ekki staðið við hlið ráðherrans um að vekja athygli á því að þetta sé til góðs og breytingar sem njóti víðtæks stuðnings. Og við höfum tekið eftir því hverjir hafa fagnað mest. Auðvitað höfum við tekið eftir því hver hefur hrópað nærri því sól í Hvalfirði, talað um að á föstudag hafi sól farið að skína og hafi skinið enn í gær í muggunni af því það var svo dásamlega gaman og gott að þetta frv. hefði litið dagsins ljós. Og hver var það? Pétur Blöndal sem er alfarið á móti öllu félagslegu í lagasetningu. Auðvitað höfum við tekið eftir þessu, virðulegi forseti, og er ég þá ekkert að kasta rýrð á þingmanninn. Hann hefur bara sína persónulegu pólitísku skoðun sem er um sumt langt til hægri við hans eigin flokk. Auðvitað höfum við tekið eftir hvernig umræðan um frv. hefur verið og hverjir hafa fagnað, og við vitum líka stefnu hvers er verið að framfylgja. Það má kannski freistast til að leggja þá meiningu í orð stjórnarandstöðunnar að hún sé búin að verja hér óbreytt kerfi. Svo er ekki. Það er umhugsunarvert og mjög mikilvægt að vekja athygli á því að allir sem hér hafa talað hafa einmitt nefnt að annmarkar séu á þessu kerfi. Það hefur verið skoðað af okkur í stjórnarandstöðunni og mikilvægt að reynt verði að ná samstöðu um að lagfæra þá. Stjórnarandstaðan hefur síður en svo verið að halda því fram að hér sé kerfi sem ekki má breyta. Hún hefur þvert á móti sagt: Skoðum saman hvað hægt er að lagfæra það sem er ábótavant og gerum það vel, þannig að engir hópar verði utan kerfisins, að engum hópum verði kastað fyrir róða, síst þessum 1.200 sem búast má við að falli utan kerfis miðað við þetta frv. Þetta er mjög mikilvægt. Og það er mikilvægt að slíkt félagslegt kerfi sé alltaf í takt við tímann og allt sé gert sem unnt er til að gera það sveigjanlegra og liprara, en á sama tíma og við erum sammála um að gera eigi svona kerfi sveigjanlegt og lipurt þannig að það þjóni alltaf markmiðum sínum og sé það tæki til stuðnings láglaunafólki sem það var hugsað í upphafi, skulum við minnast þess sem gerðist hér fyrir nærri 70 árum --- ætli það hafi ekki verið 1929, hvaða stórfellda samfélagsumbót það var að koma á lögum um verkamannabústaði og koma á þessu félagslega kerfi. Og enn og aftur hefur verið vakið máls á því í þessum sal hvað var að gerast þegar uppbygging var sem mest í þessu kerfi, bæði á þeim tíma þegar það var nýtt og fólk var að komast upp úr rakakjöllurum og úr heilsuspillandi húsnæði inn í mannsæmandi íbúðir, og svo seinna á síðari árum þegar stórfellt átak var gert í uppbyggingu félagslegs kerfis og fólki var veitt öryggi í húsnæðismálum með þeirri uppbyggingu. Gleymum því ekki, sem hefur komið fram í þessari umræðu, að margt af því fólki sem hefur fengið inni í þessu húsnæði og stendur sig vel er fólk með mjög lágar tekjur, t.d. 60--70 þús. kr. mánaðarlaun, og stendur sig vel. Gleymum því ekki að af því fólki sem hefur fengið 100% lán í þessu kerfi, það eru 600 fjölskyldur, eru 17% með vanskil. Skoðum það í samhengi við almenna markaðinn, almennt húsnæðislánakerfi og fjárfestingar fólks almennt í dag. Skoðum hvort þessi þjóðfélagshópur á það skilið að sagt sé um hann: Hann á ekki heima í þessu kerfi, setjum hann út án þess að átak sé gert í félagslegum íbúðum. Virðulegi forseti. Það hefur komið berlega í ljós í þessari umræðu að það eina félagslega sem eftir stendur í þessari löggjöf er lánstíminn og lánshlutfallið en þá skulum við ekki gleyma því að búið er að opna á það í hinu almenna húsbréfakerfi að lánstími geti verið 40 ár þótt ekki hafi ýkja margir nýtt sér það. Það er einmitt með jafnlaunagreiðslunum og hinum lágu mánaðargreiðslum fólks sem það skiptir máli að lánstíminn sé langur og kjörin góð. Við skulum líka athuga að þegar verið er að flytja niðurgreiðslur vaxta yfir í vaxtabótakerfið, eins og nú á að gera, er verið að búa til kerfi þar sem mun einfaldara er að breyta forsendunum fyrir niðurgreiðslunni en nokkru sinni áður. Og þess vegna hefur svo lengi verið haldið við þá stefnu að vera með niðurgreidda vexti í félagslega kerfinu að það hefur verið algerlega gagnsætt á hvaða kjörum fólk hefur fengið félagslega íbúð hverju sinni og hverjir vextirnir eru. Við þekkjum það sem höfum setið um nokkurra ára skeið í efh.- og viðskn. Það hefur gerst að breytingar á vaxtabótum hafa komið fyrir þá ágætu nefnd, eins og núna, í breytingum við fjárlagagerð í önnunum fyrir jól og ekki skorti á að sett voru fram nokkur dæmi en ekkert dæmanna sem þá kom fram þegar vaxtabótakerfinu var breytt síðast sýndi að hjón með 2,4 millj. í tekjur, 3 millj. kr. skuld í almennu húsnæðiskerfi og með eign upp á 8 millj., mundu lenda í því að vaxtabætur lækkuðu úr 162 þús. í 60 þús. Engin dæmin sýndu það. Það var enginn vegur fyrir efh.- og viðskn. á þeim tíma að fara í þau ítarlegu dæmi að slík staða yrði mönnum ljós, en það var engu að síður það sem kom í ljós ári seinna, á árinu 1995, þegar fólk fór að fá vaxtabæturnar sínar og sjá mismun á því sem hafði gilt samkvæmt lögunum 1993 og þeim lögum sem tóku gildi 1994. Og takið eftir því, hv. þingmenn, að ég dreg þessa staðreynd fram hér eftir að hafa verið stjórnarmaður í efh.- og viðskn. og félmn. á þeim tíma. Af hverju geri ég það? Vegna þess að ég býst við að allir sem hér eru geri sér grein fyrir því að ég hefði ekki fengist í þessa breytingu, að kippa 100 þús. kr. vaxtabótadæmi út úr fjárhagsdæmi fjölskyldu með samanlagt 2,4 millj. kr. í tekjur, hefði það legið ljóst fyrir. Ég er ekkert viss um að þeir sem voru að reikna hafi ætlað sér að vera með slíkar afkomuskerðingar fyrir fólk með ekki hærri tekjur. Nei, vandinn er sá að þegar verið er að gera slíkar breytingar í fljótheitum, þá verða slysin. Núna er verið að taka um það prinsippákvörðun að fólkið með lægstu tekjurnar, fólkið sem í dag fær inni í félagslega kerfinu, skuli fá niðurgreitt í gegnum vaxtabótakerfið. Þess vegna er svo mikilvægt að allir geri sér grein fyrir því hvað í því felst og hversu ógagnsæ sú niðurgreiðsla verður þegar þar að kemur. Virðulegi forseti. Ég hef ekki hugsað mér í þessari síðari ræðu minni að fara í gegnum allt það sem hér hefur verið rætt í umræðunni en mér er það alveg ljóst að það þurfti þennan tíma til að ræða húsnæðismál sem við höfum tekið hér. Og þrátt fyrir að það sé búið að fara svona óhemjulega í taugarnar á stjórnarliðunum að við skulum hafa talið okkur þurfa þennan tíma í 1. umr., málsins þá hefur hún varpað ljósi á það hversu hrikalega vanbúið þetta frv. er frá sjónarhóli þeirra sem vilja hafa félagslegt kerfi. Ég geri mér alveg grein fyrir hve glæsilegt það er frá sjónarhóli ákveðinna íhaldsmanna. Virðulegi forseti. Ég ætlaði hins vegar að nefna þetta með framlag sveitarfélaganna og varasjóðinn. Þrátt fyrir valkostinn verður það þannig að enginn mun fá þetta félagslega lán og félagslega viðbótarlán nema sveitarfélagið segi já og sé tilbúið til að greiða 5% af viðbótarláninu inn í varasjóð. Sá varasjóður á fyrir hönd ríkisstjórnarinnar að greiða niður íbúðirnar fyrir fólk úti á landi. Á sama tíma er ljóst að hafni sveitarfélag forkaupsrétti þegar eigandinn óskar eftir innlausn á íbúð sinni sem kannski er illseljanleg, þá á hann ekki möguleika á því að fá úr þessum varasjóði, lendi hann í því að íbúðin hans seljist langt undir skuldum hans. Þetta er gífurlega stórt atriði vegna þess að svo oft hefur verið talað um vanda sveitarfélaganna. Oft er talað um að íbúðir séu ekki seljanlegar vegna þess að þær standi langt yfir markaðsverðinu. Sums staðar verða íbúðir illseljanlegar þó þær séu ekki endilega yfir markaðsverði heldur út af öðrum ástæðum sem gera staðsetningu íbúðar óásættanlega fyrir þann sem ætlar að nýta sér valkostinn um félagslegt lán. Þótt það hafi komið fram í þessari umræðu tel ég að ekki hafi verið nægilega staldrað við að greiðslubyrðin í húsbréfakerfinu má ekki fara yfir 18% af tekjum en í félagslega húsnæðiskerfinu hafa þessi mörk verið 28%. Ég vona að ráðherrann sjái sér fært að fjalla um það. Viðmiðunarmörkin eru mismunandi milli félagslega kerfisins og húsbréfakerfisins. Nú á að vísa öllum þeim sem ætla að kaupa íbúðir í húsbréfakerfið að hluta upp á 65--70% og inn í nýja Íbúðalánasjóðinn upp á 20--25%, með breytilegum vöxtum sem við vitum ekki enn hvernig með verður farið. Enn hefur ekki komið fram hvað miða eigi við í greiðslubyrðinni. Við höfum rætt um þá sem lenda utan við í þessu kerfi þó að greiðslubyrðin sé tekin upp í 28%. Hvað verður um hópana sem detta út ef t.d. greiðslubyrðin verður færð niður í 18% eða jafnvel á bilið milli 18 og 28%. Þetta hefur sáralítið verið rætt en er þó eitt af grundvallaratriðunum. Hvernig fer með fólkið sem ætlar að komast inn í félagslega kerfið hér eftir? Við höfum bent á að um þúsund fjölskyldur á hverju ári hafi fengið íbúðir, ýmist íbúðir sem verið er að úthluta í fyrsta sinn eða endursöluíbúðirnar. Við teljum hættu á því að um 600 fjölskyldur muni ekki standast greiðslumatið. Við vitum ekki hvað gerist ef greiðslumatið verður lækkað. Þarna höfum við nokkra þröskulda. Við erum með greiðslumatið og sveitarfélagið sem verður að greiða 5% fyrir hvert lán sem er úthlutað og þar með hleypa viðkomandi að í nýja kerfið. Eins höfum við þann þröskuld að valkosturinn virkar ekki ef sveitarfélag óskar t.d. eftir því að í stað þess að einstaklingurinn fari út á markaðinn og finni sér íbúð, þá komi hann og kaupi íbúð sem sveitarfélagið hefur neyðst til að innleysa. Sá kostur hentar kannski ekki kaupandanum. Auðvitað má reikna með að eitthvað af innlausnaríbúðunum sem sveitarfélagið kemur til með að innleysa eftir þessa breytingu verði notaðar sem leiguíbúðir. En dettur nokkrum manni í hug að sveitarfélög geti innleyst heilu blokkirnar? Ef fólkið hefur búið í íbúðunum skemur en 10 ár, þá á það rétt á að íbúðirnar verði innleystar. Virðulegi forseti. Ég ætla að nefna tvö ákvæði sem sáralítið hefur verið rætt um. Um þau er fjallað á bls. 74 í frv. Um ákvæði til bráðabirgða IV segir, með leyfi forseta: ,,Að því er snertir eigendur félagslegra eignaríbúða er gert ráð fyrir því að þeir geti selt íbúð sína á almennum markaði hafi þeir greitt upp áhvílandi lán við Byggingarsjóð verkamanna og við framkvæmdaraðila.`` Gerum nú ráð fyrir því að þetta verði útfærslan þannig að allt hafi verið gert upp. Takið nú eftir: ,,Heimild þessi er háð því að forkaupsréttur sveitarfélags sé fallinn niður, sem getur orðið 30 ár frá útgáfu síðasta afsals en fyrr hafi sveitarstjórn hafnað forkaupsrétti. Sveitarstjórn er heimilt að stytta þennan tíma hvenær sem er.`` Þetta er í umfjöllun um bráðabirgðaákvæði IV. Hvað þýðir þessi síðasta setning, virðulegi forseti? Ég beini því til hæstv. félmrh. að sveitarstjórn er heimilt að stytta þennan tíma hvenær sem er. Getur þá sveitarstjórn í raun og veru stytt forkaupsrétt í eitt ár eða minna? Hefur sveitarstjórn það í hendi sér hvort yfirleitt er forkaupsréttur? Öllum þessum spurningum verður að svara áður en þetta frv. verður að lögum vegna þess að alls staðar þar sem vafi virðist leika á virðist vafinn vera á verri veg fyrir þann sem á að nýta sér félagslega kerfið. Um ákvæði til bráðabirgða V segir: ,,Ákvæðið tekur til þeirra sem gert hafa samninga um leigu- eða kaupleiguíbúðir, svo og til annarra sem búa í annars konar félagslegum íbúðum. Tekið er á því í 3. mgr. ákvæðisins að þeir einstaklingar, sem gert hafa leigusamning með kauprétti, haldi rétti sínum til kaupa á íbúð til 31. desember 1998, en að þeim tíma liðnum falli niður slíkur réttur.`` Allir þeir sem nú eru á samningi í kaupleiguíbúð og hafa heimild til þess samkvæmt núgildandi lögum, geta verið í kaupleiguíbúð í fimm ár og á þessum fimm árum valið að breyta leigurétti sínum í kaup. Þeir eiga allir að taka ákvörðun fyrir 31. des. 1998. Á þessu ári mun sá sem hefur talið sig vera kominn í öruggt skjól, í kaupleiguíbúð þar sem hann geti í nokkur ár haft leigurétt, þurfa að gera þetta upp við sig. Fólk sem verið hefur yfir mörkum, misst íbúðirnar sínar, kannski orðið gjaldþrota og hefur af einhverjum orsökum dottið út úr bankakerfinu þannig að hvergi er fyrirgreiðsla, ekki lán til að kaupa, ekki lán til að spanna þau 10% sem á vantar. Kaupleigukerfið hefur verið valkostur fyrir þetta fólk og það hefur kannski búist við að vera loksins komið í skjól, búið að gera samning við sveitarfélagið um að fá að vera fimm ár í íbúðinni. Nú kemur eitt lítið ákvæði sem segir að leigjandinn eigi að ákveða sig fyrir 31. desember 1998. Að þeim tíma liðnum falli niður slíkur réttur. Ég mun að sjálfsögðu óska eftir því í félmn. að bæði þessi ákvæði verði athuguð. Kanna þarf hvort sveitarstjórn er heimilt að stytta forkaupsréttartímann hvenær sem er og varðandi kaupleiguíbúðirnar þarf skoða hvort þarna sé ekki um afturvirkni að ræða. Athuga þarf hvort slíkt eigi að setja í lög og kippa þannig stoðunum undan því sem áður hefur gilt.

Hæstv. forseti. Hv. þm. var með dylgjur um að stjórnarsinnar stæðu ekki við hlið ráðherrans í þessu máli eins og hún orðaði það. Þess vegna vil ég taka það fram að þingflokkur framsóknarmanna stendur einhuga að baki hæstv. félmrh. í sambandi við flutning þessa máls. Ég veit ekki betur en svo sé einnig með þingflokk Sjálfstfl. Við höfum hins vegar ekki tekið mikinn þátt í umræðunni. Ástæðan er einfaldlega sú að stjórnarandstæðingar hafa talað í tíu klst. eða meira og það gerir það að verkum að við höfum ekki viljað tefja umræðuna. Þessari umræðu er nú um það bil að ljúka og málið kemst þá væntanlega til málefnalegrar umfjöllunar í hv. félmn. Ég tek fram að ég tel að hér sé um mjög gott og þarft mál að ræða. Ég óska eindregið eftir því og styð að það verði að lögum á þessu þingi.

Virðulegi forseti. Því fer fjarri að ég hafi verið með dylgjur. Ég minntist á að ekki hefði farið fram hjá okkur hverjir hefðu talað, hverjir hefðu verið fjarri og hverjir hefðu fagnað þessu frv. Í því eru engar dylgjur. Það eru bara staðreyndir. Þingmaðurinn nefnir að þingmenn Framsfl. standi einhuga að baki ráðherranum og þau vilji ekki taka þátt í umræðunni af því að stjórnarandstaðan hafi notað til þess tíu tíma. Ég bendi á að þeir gætu alveg koma hingað upp og flutt ekki lengri ræðu heldur en þingflokksformaður Framsfl. flutti núna. Ég vek athygli á því að við vorum hér í gærkvöld í málefnalegri umræðu eins og öll umræðan hefur verið. Ég geri mér alveg grein fyrir því að jafnmálefnaleg mun vinnan í félmn. verða. Í gærkvöldi funduðum við fram til kl. 10.30 ásamt félmrh., hann má eiga það, þannig að ég hrósi honum nú í allri þessari umræðu. Hann hefur setið hér. Sá ósiður er gjarnan hjá ráðherrum að víkja sér í burtu þegar mál þeirra eru til umræðu. Hann hefur setið hér og fylgdi sínu máli eftir. Í gærkvöld sást ekki einn einasti framsóknarmaður í þessum sal 

Herra forseti. Mér skilst að búið sé að semja um lok þessarar umræðu hér um fjögurleytið og ég skal að sjálfsögðu taka tillit til þess. Ég mun ekki spilla því að það samkomulag haldist. Ég setti mig á mælendaskrá í gær, löngu áður en þau tíðindi urðu að menn sömdu um tilhögun umræðunnar. Ég vildi koma inn á nokkur atriði og ræða við hæstv. félmrh. eða hæstv. jafnréttismálaráðherra eins og ágætt er að menn muni. Hann fer með þann málaflokk einnig innan ríkisstjórnarinnar með miklum glæsibrag eins og kunnugt er. Herra forseti. Undir umræðunum í gær fór ég að hugleiða, ekki síst var það ræða hv. þm. Péturs Blöndals sem kom mér á það spor, hvaða mynd væri að koma á hæstv. félmrh. og Framsfl. í þessari ríkisstjórn þegar velferðarmálalöggjöf landsmanna á í hlut. Það er umhugsunarvert að þetta er þriðja grundvallarlöggjöfin á sviði velferðarmála sem hæstv. félmrh. leikur og vinnur svo sem raun ber vitni. Þessi ferill Framsfl. og félmrh. er athyglisverður þegar hann er settur í samhengi. Það var auðvitað tímanna tákn þegar hv. þm. Pétur Blöndal kom hérna og lýsti þessu sem einum af sólskinsdögunum á sinni pólitísku ævi. Hann gladdist yfir þessu frv. þar sem draumar Sjálfstfl. væru að verða að veruleika. Hvað er það þá sem hæstv. félmrh. hefur ort? Hvert er starf hans í ríkisstjórninni orðið í þessum efnum? Jú, það byrjaði með vinnulöggjöfinni. Það byrjaði með þeim stórtíðindum að ráðherra Framsfl. beitti sér fyrir breytingum á vinnulöggjöfinni, fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, í algerri andstöðu við verkalýðshreyfinguna, og rauf það samstarf sem verið hafði um áratuga skeið og þann frið sem ríkt hafði um grundvallarþættina í skipulagi þeirra mála allt frá 1938. Þetta var fyrsta stóra verkefnið sem hæstv. félmrh. Páll Pétursson tók sér fyrir hendur hvað varðaði grundvallarlöggjöf um velferðarmál í landinu.

Hefur vinnulöggjöfin orðið til einhverra vandræða?

Svo spyr hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir að því hvort hún hafi orðið til mikilla vandræða. Það hefur nú lítið reynt á það enn sem komið er því miður. En já, ég tel það, að það litla sem er þá hafi það allt orðið heldur til bölvunar og það hafi spillt andrúmsloftinu í samskiptum þessara aðila, sem þarf að vera gott, það hafi allt heldur til vansa og óþurftar. Ég t.d. hef spurt menn að því hvort þær reglur séu mjög þjálar sem núna ríkja og sjómannasamtökin þurfa að fara eftir í sínum viðræðum. Og svarið er nei. Þeir telja að eitt af því sem setji pressu á samskipti aðila núna og hafi valdið erfiðleikum séu einmitt hinar flóknu aðferðafræðilegu þvælur sem settar voru inn í löggjöfina með viðræðuáætlunum og öllu tilheyrandi og reglur um boðun aðgerða og aflýsingu aðgerða sem eru miklu óþjálli fyrir verkalýðshreyfinguna og í raun og veru fyrir alla aðila heldur en áður var. Þær geta m.a. orðið til þess að menn aflýsi ekki verkföllum eða fresti ekki verkföllum sem þeir hefðu hugsanlega gert ella samkvæmt gamla skipulaginu þegar auðveldara var að hefja aðgerðir á nýjan leik ef svo bar undir. Þetta var það fyrsta, herra forseti, svo aðeins sé nú farið yfir feril hæstv. félmrh. í þessum efnum og vinnubrögð hæstv. ráðherra. Það er alveg sama hvað hver segir hér, það hefur verið brotið í blað í þessum samskiptum af hálfu núverandi ríkisstjórnar. Númer tvö voru atvinnuleysisbæturnar, löggjöfin um atvinnuleysistryggingar. Það kostaði verkalýðshreyfinguna harða baráttu að fá þær hér inn í löggjöf og réttinn um miðja öldina og menn kunna þá sögu einhverjir. Þar hefur hæstv. félmrh. beitt sér fyrir skemmdarverkum og stórskemmt þá löggjöf. Fyrir nú utan að framkvæmdin var þar með þvílíkum endemum að leitun er að öðru eins. Hæstv. ráðherra leyndi hér upplýsingum eða greindi ekki frá því hverjar yrðu afleiðingarnar af lagabreytingu sem hann stóð hér fyrir. Þegar það kom svo í ljós að með breyttum skilgreiningum hafði réttur þeirra sem voru atvinnulausir að hluta til verið stórkostlega skertur þá kom hæstv. ráðherra og sagðist ætla að lagfæra það með breytingum á reglugerð, en síðan var það allt í skötulíki. Þessi þáttur var með endemum og eftir stendur að hæstv. ráðherra vann þarna annað skemmdarverkið í röð á meiri háttar grundvallarlöggjöf á sviði velferðarmála. Og nú, svo farið sé hratt yfir sögu, er hér komið að þriðja meiri háttar málinu sem er húsnæðislöggjöfin. Þar er sömuleiðis sama upp á teningnum. Hæstv. ráðherra veður í þetta eða öllu heldur setur aðstoðarmenn sína og fjmrh. í þetta. Þetta unnið í einhverjum bakherbergjum án samráðs við nokkurn mann, án samráðs við verkalýðshreyfinguna eða félagasamtök eða aðra þá sem venjan er að hafa samráð við um þessa hluti. Svo er komið með málin hér inn í þingið seint og illa þegar komið er fram undir vor og skammt er til stefnu til fyrirhugaðra þingloka og að sjálfsögðu á að lemja þetta allt í gegn. Þetta er nákvæmlega sama formúlan og þegar vinnulöggjöfin kom hér inn á svipuðum tíma og með svipuðum aðförum. Þetta eru alveg hneykslanleg vinnubrögð. Það er sama hvað hæstv. félmrh. segir, þessari sögu verður ekki snúið á haus. Þarna hefur verið hafnað því hefðbundna samstarfi og þátttöku þessara aðila, verkalýðshreyfingarinnar og félagsmálasamtaka, sem mjög löng hefð er fyrir að viðhafa í þessum málum. Menn geta svo haft það sjónarmið, eins og hv. þm. Pétur Blöndal kom með hér inn í umræðuna, að það væri nánast bannað og það ætti yfirleitt aldrei að hafa samráð við nokkurn aðila af því tagi. Hv. þm. hélt því fram að það væri ólýðræðislegt ef ekki bara andþingræðislegt að hlusta á verkalýðshreyfinguna, þrýstihópa eins og hv. þm. hefur stundum kallað það. Það er nærtækt að spyrja hæstv. félmrh.: Er ástæðan fyrir því að hæstv. ráðherra hefur hafnað öllu samstarfi við verkalýðshreyfinguna og félagsmálasamtök sú að hæstv. ráðherra er sammála hv. þm. Pétri Blöndal? Það er ekki bara þannig, herra forseti, að löng hefð sé fyrir samstarfi og samráði við verkalýðshreyfinguna um húsnæðismál, það er líka mjög löng hefð fyrir því á Íslandi að ýmis félagasamtök hafa verið beinir þátttakendur og gerendur í þróun húsnæðismála og sérstaklega hins félagslega hluta um áratuga skeið. Þannig hafa félagasamtök lyft grettistaki í þágu sinna félagsmanna og umbjóðenda og nægir þar að nefna félagasamtök eins og Öryrkjabandalagið, Búseta, búsetuhreyfinguna, Leigjendasamtökin og nú á síðari árum einnig Samtök aldraðra, sem hafa farið að beita sér í vaxandi mæli í þágu félagsmanna sinna og umbjóðenda. Allt samráð við öll þessi samtök er hunsað í aðdraganda þessa máls. Það er a.m.k. alveg ljóst að búsetuhreyfingin sendi frá sér skilaboð þessa dagana þar sem þeir segja ósköp einfaldlega að ekkert samband hafi verið haft við búsetuhreyfinguna um undirbúning þessa máls. Fara þeir rangt með þar eða hvað? Nei, ætli það sé nú ekki staðreynd mála að það hefur ekki verið haft samband við þessa aðila frekar en aðra. Og er það ekki dálítið umhent og öfugsnúið í ljósi þess mikilvæga hlutverks sem aðilar eins og Öryrkjabandalagið og búsetuhreyfingin hafa haft í húsnæðismálum fyrir sína félagsmenn, að vinna svona að hlutunum? Hvaða tilgangi þjónar það? Hvaða skynsemi er í því? Ekki nein. Auðvitað er alveg fráleitt að vinna svona að hlutunum í ljósi þess hvernig samstarf aðila í þjóðfélaginu hefur verið um þessi mál á löngu árabili og ég mótmæli því mjög harðlega. Einn þátt enn, herra forseti, vil ég gera að umtalsefni sem mér gafst ekki tími til að taka fyrir í fyrri ræðu minni við þessa umræðu og það er framkoman í garð starfsfólks Húsnæðisstofnunar. Þetta stjfrv. hæstv. félmrh., sem er ráðherra vinnumarkaðsmála ekki síður en jafnréttismála, brýtur í blað. Það brýtur í blað og er þá langt til jafnað hvað varðar framkomu hæstv. ríkisstjórnar í garð starfsmanna þeirra opinberu stofnana eða fyrirtækja sem verið er að breyta. Það er nöturlegt að það skuli vera hæstv. félmrh. sem leggur fram fyrsta einkavæðingarfrv. ríkisstjórnarinnar þar sem réttindi starfsfólks eru ekki nefnd á nafn. Þau eru bara alls ekkert á blaði. Menn hafa haft illan bifur á hæstv. fjmrh. eða hæstv. iðnrh. en það verður þó að segjast eins og er að þau frv. sem hafa verið að koma frá öðrum hæstv. ráðherrum, bæði í þessari ríkisstjórn og fyrri ríkisstjórn undanfarin ár, hafa þó verið skárri en þetta vegna þess að til málamynda a.m.k. hafa einhver ákvæði verið um réttindi starfsfólks. Nægir þar t.d. að nefna öll frv. um einkavæðingu bankanna og fjármálastofnananna sem eru auðvitað að mörgu leyti sambærileg við þetta, a.m.k. hvað það snertir að hér á að setja á fót fjármögnunarsjóð sem við tekur af ríkissjóðum sem áður voru og er að því leyti til ekkert óskyldur t.d. Fjárfestingarbankanum eða Lánasjóði landbúnaðarins eða einhverju slíku. Og hvernig var gengið frá málefnum starfsfólks t.d. í þeim tilvikum? Það var gengið frá því í lögunum að starfsfólkið allt, nema yfirmennirnir í tilviki bankanna, þ.e. bankastjórarnir, átti skýlausan rétt á sömu störfum í hinum breyttu stofnunum. Það var meira að segja útfært þannig að þeir sem ekki áttu kost á því að fá sömu störf í Fjárfestingarbankanum höfðu þá forgang að störfum hjá Nýsköpunarsjóðnum --- eða var það öfugt? Það var sem sagt gengið alveg þannig frá því að öll störf í hinum nýju sjóðum yrðu skipuð þeim starfsmönnum sem vildu fá störf hjá nýju aðilunum. Þetta voru ekki bara einhver heimildarákvæði eða fyrirheit. Nei, þetta var skýlaus, lögbundinn réttur starfsmannanna. Kemur svo ekki hæstv. félmrh., ráðherra vinnumarkaðsmála sem vinnulöggjöfin heyrir undir, réttindi og skyldur starfsmanna á almennum vinnumarkaði, og jafnframt ráðherra jafnréttismála eins og kunnugt er og leggur fram frv. um að breyta Húsnæðisstofnun ríkisins í lánasjóð. Ekki er minnst einu orði á það hvað verða eigi um 60 starfsmenn stofnunarinnar. Engin ákvæði tryggja rétt þeirra. Er þetta ekki skondið? Er það ekki dálítið sérstakt að það skuli vera hæstv. félmrh. sem svona gengur fram? Það er von að hv. þm. Pétur H. Blöndal sé glaður og að nú skuli vera sólskinsdagar í lífi hans hvað það snertir að fylgjast með framgöngu hæstv. félmrh. hér og frumvörpum því auðvitað er það í anda frjálshyggjunnar að binda ekki hinum nýja og fína sjóði einhverjar klyfjar með því að hugsa um starfsfólkið, að réttindi, atvinnuöryggi og velferð þess skipti þarna einhverju máli. Nei, það er aldeilis ekki upp á teningnum. Herra forseti. Þetta segir allt sína sögu um það hverra erinda hæstv. félmrh. Páll Pétursson gengur í þessum efnum. Það segir allt sína sögu um það, innihald þessara frv., samskiptin við aðila úti í þjóðfélaginu og undirtektir aðila og gleði frjálshyggjumannanna í Sjálfstfl. Það er þá orðið þannig, herra forseti, að kosningaloforð Framsfl. um fólk í fyrirrúmi er eiginlega orðið að því að það er stefna Sjálfstfl. sem er í fyrirrúmi. Ég óska Sjálfstfl. til hamingju og fulltrúa hans hér í þingsalnum, hv. þm. Árna Johnsen, sem getur tekið við þeim hamingjuóskum. Ég óska Sjálfstfl. til hamingju með hversu vel Sjálfstfl. tekst að láta hæstv. félmrh. Pál Pétursson plægja fyrir sig akurinn, sá í hann og uppskera líka. Einhverjir kunna að spyrja sig að því hvort þetta endurspegli nokkuð sérstaklega aðstæður í stjórnarherbúðunum, þ.e. hvort þetta sé til marks um að Framsfl. sé svo gjörsamlega undir í öllum tilvikum að hann verði bara að taka stefnu Sjálfstfl. hvort heldur sem er í húsnæðismálum eða gagnvart réttindum og skyldum verkalýðshreyfingarinnar í vinnulöggjöfinni og taka hana hráa inn í þingið í formi frumvarpa, og hvort þetta sé þá ekki Framsfl. þvert um geð og hvort framsóknarmenn hljóti þá ekki að vera með böggum hildar yfir þessu. En staðreyndin er sú að svo virðist ekki vera og það litla sem heyrist frá þingmönnum Framsfl. er í raun til þess að skrifa upp á þetta eins og við heyrðum hér frá hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur formanni þingflokksins. Þó í litlu væri var það þó til þess að skrifa upp á það að allur þingflokkur Framsfl. væri á bak við félmrh. í þessu máli, að allur þingflokkur Framsfl. styddi félmrh. í því að lögfesta húsnæðisstefnu Sjálfstfl. og fara hér í enn eina grundvallarlöggjöfina á sviði velferðarmála þar sem frjálshyggjan er gleypt hrá í formi breytinga á lögum. Þá spyrjum við okkur í framhaldinu: En er þetta ekki fyrst og fremst til marks um það hvernig Framsfl. er orðinn og fyrir hvað hann stendur í íslenskum stjórnmálum? Svarið er auðvitað: Jú. Við skulum ekkert ætla annað en að Framsfl. meini það sem hann leggur hérna til. Og það er staðfest. Þetta er stefnan sem Framsfl. vill og hæstv. félmrh. Páll Pétursson líka. Vangaveltur voru uppi um það þegar hæstv. félmrh. hlaut ráðherrastól sinn við myndun þessarar ríkisstjórnar hvað formanni flokksins gengi til að gera um það tillögu að hæstv. félmrh. yrði félmrh. og fengi sæti í ríkisstjórn. Og fram kom sú skemmtilega kenning að þetta væru klókindi af hálfu formanns Framsfl., hæstv. utanrrh., vegna þess að stundum hafði borið á tilburðum hæstv. félmrh. Páli Péturssyni til andófs innan þingflokks Framsfl. og hæstv. núv. félmrh. hafði stundum reynt að gera sig gildandi sem ákveðinn fulltrúa félagslegra viðhorfa og vinstra kantsins í Framsfl. Þess vegna hefðu það verið klókindi af hæstv. utanrrh. að þagga niður í allri hugsanlegri gagnrýni fyrir fram. Það hefðu verið fyrirbyggjandi aðgerðir gagnvart kjörtímabilinu sem í hönd fór í samstarfi með Sjálfstfl. að gera hæstv. félmrh. að félmrh., þ.e. hæstv. núv. ráðherra, Pál Pétursson. Hafi þetta verið hugsun hæstv. utanrrh. hefur það heldur betur gengið upp og rúmlega það. Hæstv. félmrh. hefur brugðist svo vel við þessu að hann hefur í raun og veru gengið út í hinar öfgarnar. Hann hefur verið einna verkadrýgstur allra ráðherra Framsfl. í því að hreyfa hlutunum til hægri og eiginlega meira til marks um það en nokkuð annað, maðurinn sem stundum var gælt við að væri einhvers konar fulltrúi andófs og vinstri sjónarmiða, félagslegra sjónarmiða að svo miklu leyti sem þau fyrirfyndust enn þá í Framsfl. Ef þetta er sá fulltrúi sem stendur fyrir hlutum eins og eru hér á dagskrá þá vitum við hvað má segja um restina. Þá er þetta auðvitað til marks um það og ekkert annað, að Framsfl. er kominn svo langt til hægri í þessum efnum að Sjálfstfl. má fara að vara sig. Og auðvitað er von að helstu átrúnaðargoð og andlegir leiðtogar þingmanna á borð við hv. þm. Pétur H. Blöndal skuli vera orðnir ráðherrar Framsfl. Er það ekki lýsandi fyrir þá stöðu sem er komin upp? Þetta hlýtur þá líka, herra forseti, að vita á að hjónaband Framsfl. með íhaldinu er mjög traust og er tekið undir það af hv. þm. sem eru til staðar úr röðum framsóknarmanna og það er mjög gott að þessir hlutir liggi skýrt fyrir, herra forseti, ef svo er. Að Framsfl. sé m.a. með þessu að undirstrika vilja sinn til þess að halda áfram í ríkisstjórn með Sjálfstfl. og í hjónabandi við hann og ef verkin sýna merkin hljótum við að draga þær ályktanir af þessu að þetta sé að verða mjög traust og grunnmúrað hjónaband sem þarna er á ferðinni. Ástæða er til þess, herra forseti, við lok umræðunnar að draga þessa hluti saman og hafa þá í huga því að þetta er pólitík sem er á dagskrá umfram allt annað og ástæðulaust er að týna sér um of í tæknilegum smáatriðum í umræðum um þessi mál. Það er líka nauðsynlegt að reyna að greina stóru pólitísku drættina eins og ég tel mig hafa verið að gera hér.

Hæstv. forseti. Ég biðst afsökunar ef ég er að taka tímann frá stjórnarandstöðunni í umræðunni en ég afþakka umhyggju hv. þm. fyrir Framsfl. sem kom fram í ræðu hans og kemur reyndar oft fram hjá hv. þm. Alþb. því þeir bera enga ábyrgð á störfum okkar og það skiptir þá eiginlega voða litlu máli að við skulum hafa aðra stefnu en þeir. Það er bara þannig. að Framsfl. er frjálslyndur miðjuflokkur og þess vegna er hann öðruvísi flokkur en Alþb. Það er alltaf þessi tilhneiging að Framsfl. eigi endilega að vera eins og Alþb. sem skín í gegnum umræður hjá hv. þm. og fleiri þingmönnum Alþb. Sú ríkisstjórn sem situr er ríkisstjórn sem lætur verkin tala, ekki ríkisstjórn stöðnunar eins og ég veit að hv. þm. stjórnarandstöðunnar áttu von á og töluðu um þegar ríkisstjórnin var mynduð. Það hefur sýnt sig í mjög mörgum gjörðum ríkisstjórnarinnar að hún hefur látið verkin tala og hefur tekið á ótal mörgum málaflokkum sem aðrar ríkisstjórnir hafa ekki treyst sér til að gera, m.a. er það sú löggjöf sem hér er meiningin að taka á og setja ný lög um húsnæðismál. Ég afþakka þessa umhyggju, hv. þm., og ítreka að hv. þm. má hafa allt aðra skoðun á málinu en framsóknarmenn en engu að síður gæti það farið svo að málið yrði að lögum.

Herra forseti. Ég verð að segja fyrst að mér finnst óskaplegur skaði að stjórnarflokkarnir og meiri hlutinn og alveg sérstaklega Framsfl. skuli þurfa að halda aftur af sér í umræðunni. Ég held að það sé alveg ástæðulaust og þarf ekkert að líta á það þannig að tekið sé af kvóta okkar í stjórnarandstöðunni. Það er ósköp einfaldlega málfrelsi og allir geta nýtt sér þann rétt sem þeir hafa við 1. umr. mála og hér var óskað eftir tvöföldum ræðutíma þannig að það var nóg pláss og nógur tími til umræðu. Það er á misskilningi byggt hjá hv. þm. að nokkur ástæða sé til þess að Framsfl. haldi aftur af sér í umræðunni, þ.e. ef hann hefur eitthvað til umræðunnar að leggja. Hins vegar vakna þær spurningar auðvitað að ástæðan fyrir því að Framsfl. geri sig ekki mikið gildandi sé að það sé ekkert óskaplega mikið þar á ferðinni umfram það sem hæstv. félmrh. hefur séð um, þ.e. að færa fram rökin fyrir húsnæðisstefnu Sjálfstfl. Svo kom þetta með að umhyggjan er afþökkuð og það er í rauninni ekkert að afþakka því þetta er ekki umhyggja fyrir Framsfl. sem slíkum enda ekki mitt hlutverk að hafa hana, þ.e. farið hefur fé betra. Það er ekki af þeim ástæðum sem ég fór yfir hina pólitísku stöðu eins og ég les hana út úr þessu máli heldur vegna þess að pólitíkin sem slík skiptir máli í þessum hlutum og á ekki að gleymast á bak við tæknileg smáatriði. Ég tel að frv. sanni reyndar að Framsfl. sé ekki það sem hann þykist vera, frjálslyndur miðjuflokkur. Enginn miðjuflokkur beitir sér fyrir breytingum á húsnæðislöggjöf af þessu tagi. Þetta er hægri flokkur. Hér er verið að markaðsvæða 100% öll lán til íbúðarhúsnæðis á Íslandi. Þetta er hægri bylting í húsnæðismálum og varla væri ástæða til þess fyrir frjálslyndan miðjuflokk að fara að standa í slíku. Það væri varla ástæða til þess fyrir frjálslyndan miðjuflokk að fara að framkvæma breytingar í húsnæðismálum sem gera einn helsta talsmann frjálshyggjunnar á Alþingi og í landinu, Pétur H. Blöndal, svona yfir sig sælan. Er líklegt að hv. þm. Pétur H. Blöndal hefði verið svona glaður yfir breytingum sem menn hefðu talið vera frjálslynda miðjustefnu? Ég held ekki. Ég held því að framsóknarmenn þurfi að líta aðeins á áttavitann hjá sér.

Hæstv. forseti. Ef það hefur eitthvað farið á milli mála þá var það fyrsti punktur í áhersluatriðum Framsfl. fyrir síðustu kosningar að leggja Húsnæðisstofnun niður þannig að ég hélt að hv. þm. hefði þekkt nokkuð vel kosningastefnuskrá okkar en hann hefur greinilega ekki gert það. Það er svo einkennilegt með það að miðað við orð hv. þm. um að verið sé að leggja niður félagslega hugsun og félagslega aðstoð og annað slíkt, og hann taldi upp fleiri mál sem hæstv. félmrh. hefur lagt fram á ferli sínum sem stefndu öll í þá átt, virðist eins og þjóðin sé ekkert sammála hv. þm. hvað þetta varðar. Þess verður a.m.k. ekki vart í skoðanakönnunum að stjórnarandstaðan hafi mikinn hljómgrunn úti í þjóðfélaginu fyrir málflutningi sínum á hv. Alþingi sem beinist allur í þá átt að verið sé að rústa velferðarkerfið og leggja niður félagslega aðstoð. Framsfl. hefur alltaf haft það að meginmarkmiði að viðhafa félagslega aðstoð og það verður gert hér eftir sem hingað til en félagsleg aðstoð þýðir ekki nákvæmlega það sama og aukin útgjöld úr ríkissjóði eins og ýmsir stjórnarandstæðingar halda fram.

Herra forseti. Ástæða væri til að fara aðeins yfir loforð Framsfl. í húsnæðismálum í bæklingunum fínu fyrir síðustu kosningar. Þar kom m.a. fram eitthvert stórbrotnasta loforð sem ég hef nokkurn tímann séð á prenti vegna þess að það var svo fjarstæðukennt að við það yrði nokkurn tímann staðið en í bálki um húsnæðismál lofar Framsfl. mjög miklum aðgerðum til að létta greiðslubyrði heimilanna og þar er vísað beinlínis til þess að hluti af þeim aðgerðum verði niðurfelling skulda. Ég á þennan bækling í skjalatöskunni minni. Ég skil hann ógjarnan við mig. Þetta er náttúrlega svo yfirgengilegt og hvað hefur síðan gerst í þessa veru? Ekki nokkur skapaður hlutur. Nú er á hinn bóginn verið að halda því fram að það verði bjargræði fyrir fátækt fólk eða tekjulágt á Íslandi að hækka alla húsnæðisvexti upp í markaðsvexti. Það er svoleiðis uppi í skýjunum miðað við það sem þarna var verið að gefa í skyn að auðvitað er það fjarri öllu lagi. Og það að reyna að kenna þetta sem hér er verið að leggja til við eitthvað sem heitir félagshyggja er náttúrlega enn fjær en að kenna það við miðjustefnu. Menn gætu reynt að segja að þetta væri einhver hlutlaus miðjustefna sem ég reyndar tel að það standi ekki undir, en það er fjarri öllu lagi að hægt sé að finna því stað að í breytingum á húsnæðislöggjöf af þessu tagi endurspeglist einhver félagsleg hugsun eða félagslegar áherslur enda orðið afar fátt um fína drætti hjá Framsókn þegar kemur að slíku. Ég set spurningarmerki við þá túlkun að þjóðin sé ánægð með ríkisstjórnina og að hún sé ekki sammála málflutningi okkar í stjórnarandstöðunni þegar við erum að vara við ýmsum breytingum af þessu tagi. Fyrir það fyrsta hefur Framsókn ekki alltaf riðið feitum hesti frá skoðanakönnunum upp á síðkastið og ætli það geti ekki verið að kjósendur séu þar einmitt að minna Framsókn á loforðin sem hafa ekki gengið eftir og það er fyrst og fremst Sjálfstfl. sem hefur fitnað eins og púkinn á fjósbitanum með því að gera ekki neitt og láta Framsókn um skítverkin og það eru þessi venjulegu hlutverkaskipti í ríkisstjórnum með Sjálfstfl. að íhaldið gerir ekki neitt og lætur leppana moka flórinn fyrir sig.

Herra forseti. Alltaf er heimilislegt þegar hinn glæsilegi og flugmælski 4. þm. Norðurl. e. er að skamma mann.  Ég þakka hv. þm. að rifja upp myndarlega löggjöf sem ég hef átt þátt í að setja og staðið fyrir á Alþingi á kjörtímabilinu. Vinnulöggjöfin er miklu betri en hún var. Það hafa verið gerðir kjarasamningar eftir vinnulöggjöfinni í fyrsta sinni og þeir eru miklu betri en hafa verið gerðir áður og farsælli fyrir þjóðfélagið. Þeir eru lengri en áður, það er veruleg hækkun lágmarkslauna, úr 43 þús. á mánuði upp í 70 þús. og það er 25% kaupmáttaraukning sem á að verða frá 1995--2000. Vinnuveitendur hefðu komið fram verkbanni eftir gömlu aðferðinni en Félagsdómur áttaði sig á því að sjálfsögðu að verkbannið var ekki löglega boðað samkvæmt þeirri löggjöf sem er í gildi í landinu. Ég tel að lög um vinnumarkaðsaðgerðir og atvinnuleysistryggingar hafi verið stórt framfaraspor og miklu betra skipulag og gefur atvinnulausum miklu meiri hjálp til að finna vinnuna. Hann kvartaði yfir því að það væri ekki niðurfelling skulda. Það er nú aldeilis niðurfelling skulda. Við erum búnir að breyta lögunum um Innheimtustofnun sveitarfélaga. Nú er meira að segja hægt að fella niður höfuðstól af barnsmeðlögum í óskilum að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Skattar eru orðnir umsemjanlegir, aðrir en vörsluskattar, og réttaraðstoð við einstaklinga til að leita nauðasamninga. En það var ekki erindi mitt að fara að ræða um fortíðina heldur ætla ég að reyna að svara nokkrum spurningum sem til mín hefur verið beint. Ég er reyndar búinn að svara eða koma inn á flest þau atriði sem ég hef verið spurður að í dag fyrr í máli mínu og verð því miður að vísa til þess því að ég á ekki langan ræðutíma eftir við umræðuna. Mismunandi greiðslumat verður í félagslega kerfinu og í almenna kerfinu. Ekki er búið að útfæra það nákvæmlega, nefnd er nýbúin að skila áliti og ekki er búið að ganga frá því hvernig greiðslumatið verður í smáatriðum en ég get sagt það í stórum dráttum að í almenna kerfinu er miðað við endurgreiðslu lána á 25 árum. Í félagslega kerfinu verður miðað við endurgreiðslu á 40 árum og það hefur strax veruleg áhrif á greiðslubyrðina. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir spurði hvað skýrði hækkandi kostnað ríkisins í kostnaðarumsögninni. Ég held að meginskýringarnar séu tvær. Fyrirframgreiðsla vaxtabóta. Allir þeir sem taka ný lán frá 1999 fara á fyrirframgreiddar bætur og það tekur nokkurn tíma þar til allir eru komnir inn á fyrirframgreiddar bætur, og þeir sem koma nýir inn í félagslega kerfið bætast við í vaxtabótakerfinu. Eins og ég hef sagt áður hef ég ekki trú á því og tel að það séu óraunhæfar vonir að búast við því að ríkissjóður spari á þessari breytingu. Það held ég að sé ekki rétt, enda er meiningin að halda þeirri félagslegu aðstoð sem við höfum haft og rýra hana ekki. Hv. þm. spurði um hvað væri tiltekinn hluti af innlausnaríbúðum. Þetta ákvæði var sett inn að beiðni fulltrúa sveitarfélaganna sem unnu að lokagerð frv., og þar á meðal var formaður húsnæðisnefndar Reykjavíkur, vegna þess að þeir töldu að það gæti komið svo mikið af innlausnaríbúðum að sveitarfélögin gætu lent gersamlega í þroti en reiknað er með að þetta séu undantekningartilvik en ekki regla að sveitarfélögin geti haft þessa smugu til að koma íbúðunum út. En ég bendi á að ef einhver er ófús að fara í félagslega íbúð eða innlausnaríbúð, ef einhver sem sættir sig ekki við það eða er ófús, þá getur hann leitað til kærunefndarinnar því að við höfum kærunefndina einmitt til að taka á svona málum til þess að einstaklingar geti leitað til kærunefndarinnar og fengið leiðréttingu sinna mála ef þeir fá ekki viðunandi meðhöndlun hjá húsnæðisnefndum eða stjórn Íbúðalánasjóðs. Hv. þm. spurði um hvernig menn sæktu um viðbótarlán. Frá því hefur ekki verið gengið með neinum skýrum hætti. Ég geri ráð fyrir að húsnæðisnefndirnar fái nokkuð um það að segja. Mér þykir ekki ósennilegt að þær haldi svipuðu verklagi og verið hefur, þ.e. að auglýsa. Hitt getur líka vel komið til greina að þeir sem óska eftir að komast í þetta, eiga aðgang að húsnæðisnefndunum og geta gefið sig þar fram og óskað eftir þeirra atbeina, t.d. ef þeir hafa farið í greiðslumat í almenna kerfinu eða hafa verið að hugsa um að fara í greiðslumat í almenna kerfinu og sjá að þeir muni ekki standast það, þá er ekki óeðlilegt að þeir gefi sig fram við húsnæðisnefnd. Hv. þm. Ögmundur Jónasson saknaði þess mikið að 100% lán væru afnumin. Ég vil benda á að það var eitt af atriðunum í húsnæðisyfirlýsingu sambandsstjórnar ASÍ að hverfa frá 100% lánum. Þeir beinlínis lögðu til að farið yrði í 90% lán og eins og margoft hefur verið sagt höfum við byggt öllu öðru fremur á þeirri yfirlýsingu ASÍ um húsnæðismál. 100% lánin hafa því miður gefist illa. Það getur verið að þau hafi reddað einhverjum en þau hafa gefist illa. Fólk með lágar tekjur og engar eignir hefur átt erfitt með að standa í skilum ef það hefur þurft að ráðstafa kannski 28%, einu sinni var það 32% tekna til húsnæðislána. 72% af lægstu tekjum er bara of lítið. Það dugir tæpast til sómasamlegrar framfærslu eftir að 28% eru gengin til húsnæðislána. Til dæmis var þriðjungurinn af nauðungarsöluíbúðunum árið 1996 íbúðir sem voru með 100% lánum. Ég hef verið þýfgaður um kostnaðartölur í nýju kerfi og samanburð á kostnaðartölum í nýju kerfi og gamla kerfinu. Menn hafa verið veifandi kostnaðartölum sem eru alls ekki réttar. Ég hef leitað eftir því að fá nákvæma útreikninga. Ég er ekki búinn að fá þá, því miður, en nákvæmur samanburður verður lagður fram hjá hv. félmn. Að sjálfsögðu verður að líta svo á að um þak á húsaleigunni sé að ræða. Sveitarfélag má að sjálfsögðu niðurgreiða húsaleiguna ef það sér sér fært eða kýs. Það er einungis öryggisákvæði að hún geti ekki farið upp fyrir eitthvert ákveðið mark, einhverja ákveðna prósentu af íbúðarverðinu. Sveitarfélög geta samkvæmt þessum lögum stofnað hlutafélag um íbúðir sem þegar eru í kerfinu. Ég er búinn að svara um starfsfólkið. Ég mun beina því til stjórnar Íbúðalánasjóðs að láta þá sem vinna í Húsnæðisstofnun hafa algeran forgang við störf hjá Íbúðalánasjóði en því miður verður ekki hægt að skaffa öllum vinnu því að verið er að skera niður umfang stofnunarinnar. Þeir sem ekki fá vinnu munu að sjálfsögðu njóta réttar síns til biðlauna.

Hæstv. forseti. Örfáar athugasemdir. Tilefnin eru reyndar mörg til að gera athugasemdir við ræðu hæstv. félmrh. Í fyrsta lagi ræddi hann meira um flesta aðra hluti en húsnæðismálin. Hann hældi sér af vinnulöggjöfinni. Það er alveg rétt að það hafa ...

Að gefnu tilefni.

Það fannst Thatcher líka. Þegar hún setti lög til að þrengja að verkalýðshreyfingunni þá hældi hún sér af henni. Hins vegar vildi ég gera athugasemd við það að hæstv. félmrh. fullyrðir að bættur kaupmáttur launa sé vegna þessarar löggjafar sem sett var til að herða að og skerða réttindi launafólks. Það eru náttúrlega svo gróf öfugmæli að þau liggja í augum uppi. Í annan stað er það rangt sem hæstv. ráðherra segir að lög sem hafa verið sett um atvinnuleysistryggingar og vinnumiðlun hafi orðið til þess að bæta kjör atvinnulausra. Þau mál eru reyndar öll í skötulíki enn, enda var varað við því að hreyft yrði við atvinnuleysistryggingum áður en lögin um vinnumiðlun færu að skila því sem þau þó gætu skilað til atvinnulauss fólks. Í þriðja lagi er það rangt sem hæstv. félmrh. segir að félagsleg aðstoð í húsnæðiskerfinu samkvæmt því frv. sem hér er til umræðu verði aukin. Þetta er rangt, enda kom fram í ræðu hans að varðandi aðstoð við tekjulága fólkið er allt á huldu enn og hann ítrekaði það í ræðu sinni áðan að ekki væri t.d. búið að setja reglur um skilyrði fyrir viðbótarlánum. Fjórða atriðið sem ég vildi nefna varðar 100% lánin. Það hafa verið veitt um 600 slík lán. 17% þessara lána eru í vanskilum. Aðeins 15--20 íbúðir hafa lent í nauðungarsölu. Þetta er afskaplega lítil forsenda og lítil rök fyrir að svipta fólk þessum réttindum. Hverjir hefðu valkostirnir verið fyrir þetta fólk sem átti kost á þessum lánum? Það eru leiguíbúðir sem eru leigðar á 40--60 þús. kr. á mánuði.

Herra forseti. Kjarasamningarnir sem ég var að hæla hér áðan eru gerðir á grundvelli nýrrar vinnulöggjafar. Ég veit að það er ekki allt saman nýrri vinnulöggjöf að þakka en ég bendi á að þetta eru betri og þjóðhagslega farsælli kjarasamningar en við höfum gert áður, held ég, og það er gert á grundvelli þessarar vinnulöggjafar með þeim aðferðum sem þar eru fyrir skrifaðar. Það sem ég sagði um vinnumarkaðsaðgerðirnar og breytingarnar á lögunum um Atvinnuleysistryggingasjóðinn var að það væru bættir möguleikar atvinnulausra til þess að fá vinnu.

Hæstv. forseti. Bætt ytri skilyrði og almennt batnandi efnahagur Íslendinga vegna þess að afurðir okkar seljast betur og ýmis skilyrði sem hafa verið hagstæð hafa valdið því að kaupmáttur kauptaxta hefur vaxið. Það hefur ekki gerst vegna löggjafar hæstv. félmrh. Páls Péturssonar um að þrengja lýðræðisleg réttindi launafólks. Það er mikill misskilningur. Hvað varðar atvinnulausa, þá hafa þessir bættu möguleikar, sem hann kveðst hafa smíðað með lögum sínum fyrir atvinnulausa að fá vinnu, ekki skilað sér enn þá. Atvinnuleysi hefur minnkað en það er af allt öðrum ástæðum. Það sem er jákvætt í þeirri lagasmíð --- það eru vissir þættir mjög jákvæðir þar en þeir hafa ekki skilað sér enn þá vegna þess að kerfið er enn í smíðum og reyndar í skötulíki enn sem komið er, enda var varað við því á þingi og í þjóðfélaginu almennt að farin yrði sú leið sem hæstv. ráðherra knúði í gegn. Ég sakna þess að hæstv. ráðherra skyldi ekki gera að umtalsefni í ræðu sinni þá hugmynd sem ég varpaði fram fyrr í dag að hann sýndi í verki vilja sinn til samráðs um breytingar á löggjöf um húsnæðismál við samtök launafólks og við alla þá aðila í þjóðfélaginu sem láta sig þessi mál skipta og sýndi í verki þann vilja sinn að hann vildi raunverulegt samráð með því að draga þetta frv. til baka, efna til raunverulegs samráðs á næstu mánuðum og taka málið upp að nýju í haust.

Herra forseti. Ef hv. þm. geðjast það betur, þá má hann mín vegna segja að þessir góðu samningar hafi tekist þrátt fyrir þessa vinnulöggjöf sem við búum við.

Þetta eru nú engir sérstakir samningar.

Það er rétt hjá hv. þm. að lögin um vinnumarkaðsaðgerðir eru ekki að fullu komin til framkvæmda, því miður, en það er unnið ötullega að því og ég vona að það takist að koma því í gang með frambúðarsniði áður en allt of langur tími líður. Varðandi samráð við verkalýðshreyfinguna bíð ég eftir að fá athugasemdir ASÍ, BSRB og annarra samtaka. Ég bíð eftir samþykkt Landssambands húsnæðisnefnda sem mun halda fund alveg á næstunni og að sjálfsögðu munum við skoða þetta allt saman. Ég vil ekki vera neinn eintrjáningur um það og neita ekki fyrir fram breytingarhugmyndum sem fram kunna að koma. Stefnan er klár, meginatriðin, prinsippin í þessu, en ef menn geta bent mér á eitthvað sem betur má fara, þá er ég alveg tilbúinn að skoða það.

Líka varðandi vinnulagið, tímasetninguna?

Herra forseti. Mér blöskrar það satt að segja að við skulum vera komin að lokum þessarar umræðu og hæstv. félmrh. skilji ekki enn það grundvallaratriði sem gerir það að verkum að stór hluti lægst launaða fólksins fær ekki inni í þessu kerfi. Hann skilur ekki hvað er greiðslumat og greiðslugeta. Það er allt öðruvísi í félagslega kerfinu en húsbréfakerfinu. Og þegar ráðherrann vísar bara í það að endurgreiðslan sé 25 ár í húsbréfakerfinu en 40 ár hjá því fólki sem nú færi inn, þá bendi ég ráðherra á að núna er í húsbréfakerfinu heimild til 40 ára lánstíma. Hverjir hafa nýtt sér það? 6% af þeim sem eiga rétt á því. Hver er munurinn á því? Miklu hærri heildarvaxtagreiðslur á lánstímanum. Af 3 millj. kr. láni greiðir fólk, sem tekur lán til 25 ára, 2,4 millj. í vexti en 4 millj. af 40 ára bréfunum. Þetta er allt annað en greiðslumatið og greiðslugetan sem við erum að tala um. Núna eru það 18% af tekjum sem mega ganga til niðurgreiðslu á láni en í húsbréfakerfinu er það 28%. Og ef ráðherrann skilur ekki þetta grundvallaratriði, þá er hann að tala um málið út frá allt öðru en raunveruleikanum. Ég spyr ráðherrann af því að hann segir að starfsmennirnir eigi að hafa forgang: Er hann tilbúinn til að setja það í lög alveg eins og með aðrar ríkisstofnanir sem rekstrarformi hefur verið breytt á? Ég spyr hann líka: Finnst honum eðlilegt að sveitarfélög sem hafa staðið sig vel eigi núna að fara að greiða niður skuldir annarra sveitarfélaga með 5% framlaginu og telur hann rétt að Seðlabankinn eigi að hafa umsagnarrétt um það þegar hann breytir þessu varasjóðstillagi en ekki sveitarfélögin? Og ég spyr hvort hótun hafi falist í því hjá ráðherranum þegar hann sagði að hann mundi gera allt sem hann gæti til þess að sveitarfélögin byggðu leiguíbúðir og nefndi að hann mundi beita Jöfnunarsjóðnum til þess. Hvað þýðir það? Hvað meinti ráðherrann?

Þetta er nú þýðingarlítið, herra forseti. Greiðslumat í húsbréfakerfinu er miðað við 25 ára endurgreiðslutíma, jafnt hvort menn ætla að taka 40 ára húsbréf eða 25 ára. Í nýju félagslegu kerfi verður endurgreiðslutíminn 40 ár og greiðslumat miðað við það. Reyndar er rétt að geta þess líka að vaxtabæturnar eiga að bera uppi þessa vexti í félagslega kerfinu að langmestu leyti. Samkvæmt frv. á það síðan að vera verkefni stjórnar Íbúðalánasjóðs að gera tillögur um nýtt greiðslumat. Það liggur að vísu fyrir niðurstaða nefndar en ekki er búið að ganga frá því og endanlega er ekki hægt að ganga frá því fyrr en stjórn nýs Íbúðalánasjóðs hefur gert tillögur um nýtt greiðslumat. Hv. þm. spurði hvort ég væri tilbúinn að taka inn í frv. ákvæði um starfsmannamál. Ég er það sannarlega ef hægt er að finna form á því sem er framkvæmanlegt og praktískt. Ég er ekki tilbúinn að taka það inn að allir starfsmenn Húsnæðisstofnunar skuli skilyrðislaust fá starf hjá Íbúðalánasjóði enda verður umfang Íbúðalánasjóðs miklu minna. Hugmyndin er að spara í rekstrinum og þessari umsýslu og það þarf ekki eins margt fólk og vinnur hjá Húsnæðisstofnun. Við ætlum að komast af með minni peninga en þennan hálfa milljarð á ári sem Húsnæðisstofnun kostar.

Herra forseti. Ég fagna því að hæstv. ráðherra er tilbúinn að skoða það að setja í löggjöf að starfsfólk Húsnæðisstofnunar hafi þarna ákveðinn forgang. Ég nenni ekki að elta ólar við greiðslumatið. Við hæstv. ráðherra tölum þar ekki sama tungumál en a.m.k. er hætta á því að þessi neyslustaðall sem verið er að útbúa þrengi greiðslumatið enn meira. En ég spyr um þessi tvö atriði sem ráðherra svaraði ekki. Telur hann rétt og eðlilegt að sveitarfélög sem hafa staðið sig vel eigi með 5% framlagi í varasjóð að greiða niður skuldir sveitarfélaga sem ekki hafa staðið sig vel að því er varðar uppbyggingu félagslega kerfisins? Telur hann eðlilegt að hann geti með einu pennastriki hækkað þetta varasjóðstillegg úr 5% í eitthvað hærra í samráði við Seðlabanka Íslands? Hvað meinti ráðherrann þegar hann sagði að hann mundi gera það sem hann gæti til þess að sveitarfélögin stæðu sig við uppbyggingu félagslegra íbúða, þar með talið að beita Jöfnunarsjóði sveitarfélaga?

Herra forseti. Hv. 13. þm. Reykv. og fyrrv. félmrh. þarf ekkert að kenna mér í samskiptum við sveitarfélög. Ég hef haft ákaflega gott samstarf við sveitarfélögin í landinu, bæði Samband ísl. sveitarfélaga svo og einstök landshlutasamtök og sveitarfélög. Ákvæðið um 5% er sett inn þarna að vali sveitarfélaganna í landinu, 

Herra forseti. Ég mun hafa stutta messu yfir þessu frv. Hér er um að ræða fylgifrv. með frv. sem við höfum verið að ræða. Það þótti skynsamlegt og eðlilegra þar sem hér er um frjáls félagasamtök að ræða að taka þá kafla sem um þau fjölluðu út úr löggjöfinni og flytja um það sérstakt frv. þannig að þar um fjölluðu sérstök lög. Ég vona að hv. þm. geti fallist á það. Hér er ekki um að ræða stórmál. Frumvarpið er fylgifrumvarp með frumvarpi til laga um húsnæðismál og kemur, ef að lögum verður, í stað VI. og VII. kafla gildandi laga um Húsnæðisstofnun ríkisins, nr. 97/1993, með síðari breytingum, en í þeim köflum er fjallað um byggingarsamvinnufélög og húsnæðissamvinnufélög og búseturétt. Byggingarsamvinnufélagsformið hefur hin síðari ár ekki verið nýtt að marki til byggingar eignaríbúða. Með lögum nr. 47/1991 voru þær breytingar gerðar á lánveitingum Byggingarsjóðs ríkisins að ekki var lengur gert ráð fyrir að byggingarsamvinnufélög ættu kost á framkvæmdarlánum til byggingar húsnæðis fyrir félagsmenn sína. Með lögum nr. 61/1993 var sú breyting gerð á ákvæðum um fjáröflun byggingarsamvinnufélaga að þau ættu ekki lengur kost á lánum úr Byggingarsjóði verkamanna. Í frumvarpi þessu er gert ráð fyrir að húsnæðissamvinnufélög geti meðal annars fjármagnað íbúðarbyggingar fyrir félagsmenn sína með lánum úr Íbúðalánasjóði. Þegar litið er til þess að hér er um að ræða frjáls félagasamtök einstaklinga, og húsnæðissamvinnufélög, sem tengjast ekki Íbúðalánasjóði nema að takmörkuðu leyti, þykir rétt að um þau gildi sérstök lög. Efnislega eru fyrstu fjórir kaflar frumvarps þessa nánast samhljóða VII. kafla gildandi laga um húsnæðissamvinnufélög og búseturétt. Orðalagi hefur lítillega verið breytt, einkum með tilliti til stofnunar Íbúðalánasjóðs og sameiningar Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna. Í 2. gr. hafa verið teknar inn helstu skilgreiningar hugtaka til frekari skýrleika en slíkar skilgreiningar er ekki að finna í gildandi lögum. Þá er efni VI. kafla gildandi laga um byggingarsamvinnufélög fellt brott, enda hefur ekki um langt skeið verið stuðst við ákvæði þessa kafla við íbúðarbyggingar hér á landi. Eigi að síður, og þess í stað, er í V. kafla frumvarpsins tekið upp ákvæði í 19. gr., sem gerir ráð fyrir því að heimilt verði að stofna byggingarsamvinnufélög með samþykki félagsmálaráðherra. Gert er ráð fyrir að nánari reglur um fyrirkomulag þess háttar félaga verði settar í reglugerð. Í 20. gr. frumvarpsins eru talin upp helstu atriði sem fram þurfa að koma í slíkri reglugerð reynist nauðsynlegt að setja hana. Sú upptalning er þó ekki tæmandi. Í fylgiskjali er umsögn frá fjárlagaskrifstofu fjmrn. og þar segir að það muni ekki leiða til aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð. Ég vænti þess að þetta mál fái meðferð í hv. félmn. og verði afgreitt fyrir vorið. Ég á von á því að ég komi til með að fara fram á það við hv. félmn. að taka upp breytingar við þetta frv. Forstjóri Húsnæðisstofnunar hefur látið í ljósi við mig að hann telji að það þurfi að breyta ákvæðum um búseturétt. Það er verið að vinna úr þeim hugmyndum uppi í Húsnæðisstofnun. Ég mun koma þeim til hv. félmn. þegar og ef þær koma og mér líst á þær.

Herra forseti. Hæstv. félmrh. taldi sig ekki þurfa að hafa langa messu yfir þessu máli eins og hann orðaði það því hér væri ekki á ferðinni neitt stórmál. Engu að síður boðaði hann í lok síns máls breytingar að því er varðar búseturéttinn eftir ábendingar frá Húsnæðisstofnun. Fyrsta spurningin sem vaknar þegar maður les þetta frv. og veltir fyrir sér málsmeðferðinni er: Var haft samráð við búsetuhreyfinguna um þetta mál? Hér er hvað eftir annað að koma í ljós að hæstv. ráðherra hunsar öll samskipti hvort sem það er við verkalýðshreyfinguna eða félagasamtök sem hafa þó byggt mikið á þessari löggjöf varðandi húsaskjól fyrir sína félaga. En hæstv. ráðherra þarf ekkert að ræða við búsetuhreyfinguna. Eftir því sem ég er upplýst um var ekkert samráð haft við Búseta eða önnur félagasamtök um þetta frv. eða hitt frv. sem við vorum að ræða áðan sem skiptir þá líka máli þrátt fyrir að leitað hafi verið eftir því. Það var meira að segja leitað eftir því. En búsetuhreyfingin og fulltrúar hennar fengu ekki frv. fyrr en eftir einhverjum krókaleiðum. Þetta er að segja um samskiptin og samráðið við fólk. Ráðherrann þarf ekki að hafa samráð við einn eða neinn nema við þá sem honum sýnist og skrökvar því svo í ræðustól, eins og hann gerði í gær, að hann hefði haft fullt samráð við verkalýðshreyfinguna um það stóra frv. sem við vorum að ræða áðan. Felast engar breytingar í þessu frv.? Ég spyr ráðherrann: Er með þessu frv. verið að fella niður almennan búseturétt eins og við höfum þekkt hann og hlutareignarrétt sem búsetufélagar hafa byggt á? Ég fæ ekki annað séð en að það sé gert. Jafnvel þó rætt sé um íbúarétt í frv. --- ég man ekki nákvæmlega hvar þetta er --- þá er felld brott 76. gr. núgildandi laga sem búsetuhreyfingin hefur byggt á. Í þessari 76. gr. segir svo, með leyfi forseta: ,,Heimilt er að tryggja leigutaka ótímabundinn afnotarétt af félagslegri kaupleiguíbúð með því að selja honum eignarhlut í henni fyrir 10% kostnaðarverðs eða kaupverðs íbúðarinnar með þeim kvöðum að eignarhlutur hans standi óhreyfður í íbúðinni meðan hann hefur afnot af henni.`` Þessi eignarhluti sem búsetufélagar hafa byggt á hefur verið frá 10--30% hlutur, þ.e. búseturétturinn og búsetufélagar eru sá hópur sem helst hefur valið sér íbúðir gegnum almennar kaupleiguíbúðir. Ég spyr um það hvort fella eigi alveg á brott 76. gr. Hún stendur að vísu inni í stóra frv. sem við vorum að ræða áðan undir einhverjum formerkjum um greinar sem eiga að standa tímabundið eða að hluta til. Á þessi 76. gr. að standa tímabundið eða á hún að standa alveg? Ég fæ ekki betur séð, herra forseti, en að verið sé að afnema, þó að ráðherra telji það ekki stórmál, það sem búsetuhreyfingin hefur byggt á, þ.e. almennan búseturétt og hlutareignarrétt. Í þessu nýja ákvæði í frv. er hvergi talað um þennan hlutareignarrétt. Það er talað almennt um þetta í 18. gr., með leyfi forseta: ,,Húsnæðissamvinnufélögum er heimilt að sækja um lán úr Íbúðalánasjóði til kaupa á íbúðarhúsnæði sem síðan er ráðstafað með búseturétti.`` Þetta er merkingarlaust, sýnist mér, þ.e. ,,ráðstafað með búseturétti``, ef grundvellinum er kippt undan ákvæðum laga sem hafa tryggt þennan búseturétt eða þann rétt sem hefur byggst á hlutareign íbúðanna. Ég spyr því ráðherra: Er verið að falla frá 76. gr. sem hefur tryggt þennan rétt? Síðan skýtur hér upp kollinum svipaðri hugsun og er í stóra frv. og hún kemur fram í 21. gr. þessa frv. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Félagsmálaráðherra setur með reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd laga þessara, þar á meðal um ákvörðun leigugjalds.`` Herra forseti. Ég spyr ráðherrann: Á ráðherrann að taka ákvörðun um leigugjald fyrir búsetufélagana? Það er einu sinni svo að Húsnæðisstofnun hefur gefið út viðmiðun varðandi leiguverð. Ég bið ráðherra að hlusta eftir því að Húsnæðisstofnun hefur gefið út viðmiðun fyrir leiguverð, en búsetuhreyfingin hefur í öllum tilvikum verið undir því leiguverði, verið með lægra leiguverð. Ég bið því ráðherrann um að skoða það alveg sérstaklega. Það er mjög alvarlegt, herra forseti, ef þetta er rétt að það sé verið að afnema hér almenna búseturéttinn og strika það út að hér sé hægt að byggja í framtíðinni á grundvelli búseturéttar eða hlutareignarréttar. Ég spyr því ráðherra um þetta tvennt: Er verið að afnema búseturéttinn? Er verið að afnema hlutareignarréttinn. Og ég spyr um leigugjaldið: Hefur búsetuhreyfingin frelsi til þess að ákveða þetta búsetugjald sem greiðslan hefur byggst á til þessa eða verður það ráðherra sem á að ákveða það? Síðan er nauðsynlegt að fara nokkrum orðum um tryggingarsjóð sem var í fyrra frv. Ég ætla að byrja á því að vísa í 114. gr. núverandi húsnæðislaga þar sem verið er að fjalla um húsnæðissamvinnufélög og búseturétt, en þar segir um það ákvæði, með leyfi forseta, að húsnæðissamvinnufélagi skuli aflað fjár: ,,Með varasjóðstillagi af byggingarkostnaði hverrar íbúðar er svarar til greiðslu í Tryggingarsjóð, sbr. 81. gr. Í varasjóð skal einnig greiða árlegt fjárframlag af óskiptum tekjum félagsins samkvæmt ákvörðun aðalfundar.`` Hér er verið að vísa til þess að húsnæðissamvinnufélög skulu afla sér fjár eins og hér segir, þ.e. með því að leggja með varasjóðstillagi af byggingarkostnaði hverrar íbúðar er svarar til greiðslu í tryggingarsjóð sbr. 81. gr. Í frv. sem við ræddum áðan verður tryggingarsjóður hjá Húsnæðisstofnun lagður niður og allar eignir hans renna til hins nýja sjóðs, þ.e. varasjóðsins sem er áfallasjóður fyrir sveitarfélögin en ekki fyrir íbúana, og hlutverk hans verður að bæta hugsanleg útlánatöp. En hlutverk tryggingarsjóðsins var að bæta byggingargalla. Búsetufélagar hafa greitt 1% af öllum lánum í þennan tryggingarsjóð og það er gert undir þeim formerkjum að þetta eigi að renna til þess að hægt verði að bæta byggingargalla á eignum búsetufélaga. En mér sýnist, herra forseti, og spyr um það: Er verið að gera upptæk þessi framlög sem búsetuhreyfingin hefur sett í tryggingarsjóð? Ég skal ekkert fulyrða neitt um það fyrr en ráðherra hefur svarað því vegna þess að ég tel alveg ljóst, miðað við það hvernig 114. gr. er, að þetta séu framlög sem eru raunverulega eign búsetuhreyfingarinnar og hún á að verja á tiltekinn hátt til að bæta byggingargalla. Því velti ég fyrir mér hvort verið sé að taka þessa fjármuni inn í þennan varasjóð? Ég vil nefna hér að ...  ,,Ráðuneytið hallast að því í þessu vafamáli að í ljósi laga um samvinnufélög og því hvar varasjóður er niður kominn í lagaákvæðum um húsnæðissamvinnufélög, geti verið heimilt að líta svo á að sjóðurinn sé eign félagsins, enda gildir þá ekki samtrygging við greiðslur úr sjóðnum með sama hætti og ella um greiðslur úr Tryggingarsjóði félagslegra íbúða skv. 97. gr. laga um Húsnæðisstofnun ríkisins.`` Vera má að í þessum stóra lagabálki, sem við ræddum áðan, hafi eitthvað farið fram hjá mér sem tryggir að það sé undanskilið að þau framlög sem búsetufélagar hafa látið í þennan sjóð renni inn í þennan varasjóð. En ég hef ekki séð það og þeir félagar í Búseta sem hafa lesið þetta yfir hafa heldur ekki séð það þannig að það væri mjög gott ef ráðherrann upplýsti það við þessa umræðu hvernig þessu máli er háttað. Nú skulum við fara yfir umsögn fjmrn. einu sinni enn sem ber ekki saman við það sem ráðherra heldur fram. Fjmrn. segir að þetta kosti ekki nokkurn skapaðan hlut. Hér segir þó, með leyfi forseta: ,,Í frumvarpi þessu er gert ráð fyrir að húsnæðissamvinnufélög geti meðal annars fjármagnað íbúðarbyggingar fyrir félagsmenn sína með lánum úr Íbúðalánasjóði.`` Þetta búseturéttarfrv. á ekki að leiða til neinna aukinna útgjalda og sjálfsagt eiga búseturéttarfélagar ekki að fá eina einustu íbúð sem þeir hafa þó fengið hingað til. Varla ætlar hæstv. félmrh. að koma þeim líka fyrir í þessum 50 leigu\-íbúðum sem hann talar um á markaðnum? Mér sýnist þetta því allt á sömu bókina lært og að skoða þurfi mjög vel, herra forseti, hvað hér sé raunverulega á ferðinni. Það verður náttúrlega eins með búsetufélaga og aðra sem hafa fengið fyrirgreiðslu í félagslega kerfinu að kjör vegna byggingar og reksturs leiguíbúða og þá væntanlega búseturéttaríbúða mun versna að mörgu leyti. 3,5% framlag sveitarfélaganna er fellt niður og það kemur niður á búsetufélögunum. Við höfum farið í gegnum kostnaðinn, stimpilgjöldin og lántökugjöldin sem hækka en þau þurfa búsetufélagar líka að taka á sig. Ýmis og mörg af þeim ákvæðum í frv. sem við fjölluðum um fyrr í dag eiga því vissulega við um búsetuhreyfinguna og áhrif bæði þessa frv. og hins á ýmis félagasamtök hafa kannski fengið allt of litla umfjöllun í þessari stóru þriggja daga umræðu um húsnæðismál, en hv. þm. Ásta B. Þorsteinsdóttir fór nokkuð ítarlega yfir það. Ég held það sé óhjákvæmilegt í meðförum nefndarinnar að hún sendi þetta mál til allra félagasamtaka sem mér sýnist að verði miklar breytingar hjá, bæði vegna þessa frv. sem við fjöllum um og ekki síst hins fyrra. Ég tel að þetta geti haft veruleg áhrif á þá uppbyggingu og þróun sem verið hefur varðandi leiguíbúðir og félagslegar íbúðir sem ýmis félagasamtök eins og aldraðir, fatlaðir, námsmenn, búsetufélagar og fleiri aðilar, hafa byggt upp. Ég hygg að það sé rétt sem hv. þm. Ásta B. Þorsteinsdóttir hefur haldið fram, að þetta gæti leitt til afturhvarfs til fortíðar í málefnum fatlaðra. Ef þetta fólk fær ekki inni í leiguíbúðum eða hinu nýja félagslega kerfi, hvað á það þá að gera? Það situr þá áfram á stofnunum eða vistheimilum og sambýlum, jafnvel þó það gæti vel aðlagað sig því að vera í félagslegum íbúðum eins og reynslan hefur sýnt. Reynslan af félagslegum íbúðum --- fyrir það var opnað fyrir nokkrum árum síðan þó að núna sé nánast búið að loka á það --- hefur sýnt að fatlaðir hafa getað komist prýðilega af í félagslegum íbúðum. Það verður því raunverulega stöðnun á þróun málefna fatlaðra ef þróun búsetuferlisins sem hefur skapað ýmsa valmöguleika í húsnæðiskerfinu fyrir fatlaða verður stöðvuð þannig að þeir komist ekki lengur annað en á stofnanir eða sambýli. Herra forseti. Ég beini því til formanns nefndarinnar sem ég veit náttúrlega að þekkir þessi mál mjög vel --- það þýðir ekkert að beina máli sínu til ráðherrans en mér finnst að það verði að skoða --- að nefndin láti þetta mál ekki frá sér nema að fara vel yfir áhrif þess á félagasamtök sem ég hef nefnt hér og búsetufélagana sem hafa gert stórt átak í uppbyggingu leiguíbúða, félagslegra íbúða og íbúða með búseturétti og hlutareign. Við verðum að fara vandlega yfir það og kannski hefur ráðherrann svör við því í þessari umræðu hvort það sé verið að taka af hinn almenna búseturétt og hlutareign. Að minnsta kosti er verið að slá af kaupleiguíbúðir sem verður lokað eins og ráðherrann segir, og almennar kaupleiguíbúðir. En svo vill til að það eru ekki síst búsetufélagar sem hafa helst getað nýtt sér almennar kaupleiguíbúðir með 30% hlutareign sem hefur gefist mjög vel að þeirra sögn. En það virðist eiga að slá það af núna. Það er ástæða til þess nefna í þessari umræðu, af því að við erum að fjalla um það hve mikið veltur á því hvernig til tekst með uppbyggingu leiguíbúða til að mæta þörfum þeirra sem ekki fá inni í hinu nýja kerfi ráðherrans, að í tíð ráðherrans hefur mjög fáum leiguíbúðum verið úthlutað, t.d. var einungis úthlutað 49 leiguíbúðum á síðasta ári. Það er náttúrlega vegna þess að ráðherrann hefur skorið svo grimmilega niður fjármagn til Byggingarsjóðs verkamanna að sjóðnum var ekki fært að úthluta nema miklu færri íbúðum en hann hefur yfirleitt gert. Og það hefur komið niður á félagasamtökum og búsetuhreyfingunni. Áður en ráðherrann settist í sinn stól var iðulega úthlutað um 150--170 leiguíbúðum á ári. Búsetuhreyfingin fékk iðulega 50--70 íbúðir áður en ráðherrann tók við embætti. En hve margar íbúðir fékk búsetuhreyfingin sl. tvö ár? Hefur ráðherrann upplýsingar um það? Hefur hann tölur um það hve mörgum íbúðum hefur verið úthlutað til búsetuhreyfingarinnar? Mér sýnist, herra forseti, að raunverulega sé verið að gefa búsetuhreyfingunni rothöggið með þessu frv. sem ráðherrann segir að ekki feli í sér neinar stórar breytingar og þurfi litla messu yfir. Yfir öllu uppbyggingarstarfi Búseta á umliðnum árum þarf litla messu vegna þess að hér er alls ekki stórt mál á ferðinni. Síðan er spurning hvort Búseti þarf að sæta því sem virðist vera á leiðinni í frv. að hægt sé að hækka allar leigufjárhæðir í leiguíbúðum upp í markaðsleigu og láta félagana fá húsaleigubætur og bera svo mismuninn sjálfir sem við höfum reiknað út að sé kannski 10 til 15 þús. kr. Þetta þurfum við allt að skoða vegna þess að við í stjórnarandstöðunni, sem berum fyrir brjósti félagslega aðstoð og hag fólks sem þarf á þessu húsaskjóli að halda, munum þurfa að skoða mjög ítarlega hvað er verið að gera og fara yfir það bæði varðandi greiðslubyrði og fjölda íbúðanna. Ég hefði viljað ræða þær 50 leiguíbúðir, sem á að byggja á næstu tveimur árum, miklu nánar við ráðherrann en við gerðum áðan. Ráðherrann sagði að íbúðirnar yrðu miklu fleiri og ég tel að ráðherrann þurfi, af því að hann hefur tíma til þess í ræðustóli, að skýra út betur en hann hefur gert hve margar leiguíbúðir verður um að ræða af því hann segir að fjmrh. fari með fleipur í því efni og ekkert sé að marka hvað fjárlagaskrifstofan segir um að einungis eigi að veita fjármagn til leiguíbúða á niðurgreiddum kjörum næstu tvö árin. Ráðherrann svaraði mér reyndar ekki áðan þegar ég spurði hann hvort hætta ætti niðurgreiðslu á lánum til leiguíbúða eftir tvö ár vegna þess að það er raunverulega að sjá í þessu stærra frv. sem við ræddum áðan að svo sé. En ég spyr, herra forseti, af því ég sé að tíma mínum er að ljúka, hvernig búseturétturinn er tryggður, hvort hann er tryggður eins og í núgildandi löggjöf. Ég spyr hvort verið sé að slá eign sinni á fjárhæðir sem voru í tryggingarsjóðnum sem hafa verið eign Búseta sem búsetuhreyfingin telur að sé upp á einhverja tugi milljóna og nefndi 30 til 40 millj. í því sambandi.

Hæstv. forseti. Það þarf að lesa þessi tvö frv. saman til að átta sig á því hvað hér er á ferð, þ.e. frv. um húsnæðismál og síðan frv. til laga um byggingar- og húsnæðissamvinnufélög. Þá vil ég kvarta yfir að mér finnst mjög skorta á upplýsingar í greinargerðinni með frv. um byggingar- og húsnæðissamvinnufélög um stöðu þessara mála. Ég var að reyna að leita í hinni stóru og miklu greinargerð með stóra frv. en fékk ekki séð í fljótu bragði að þar væri sérstaklega fjallað um þetta búsetuform vegna þess að ég tel að það sé nokkuð nauðsynlegt að við áttum okkur á því hversu stór pakki það er sem við erum að ræða um en auðvitað munum við kalla eftir þessum upplýsingum í félmn. Meginspurning mín er sú hin sama og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir bar fram. Er verið að gera hér þá breytingu að hér eftir verði fyrst og fremst miðað við lán til búseturéttarfélaga í því formi að þar sé um að ræða einstaklinga sem eiga rétt til félagsaðstoðar í húsnæðismálum eins og segir í 4. gr. frv.? Ég get ekki lesið annað út úr frv. Nú verð ég að viðurkenna að ég þekki ekki allt of vel til í búsetukerfinu eins og það er núna. Ég hef ekki fylgst með því um nokkurt skeið hvernig það hefur þróast en minnist þess þó að ekki fyrir mjög löngu var frá því sagt að búsetuformið væri það langhagstæðasta á markaðnum en hvort það hefur leitt af sér einhverja fjölgun félagsmanna eða fjölgun íbúða þekki ég bara ekki. Ég veit þó að innan Búseta hefur verið boðið upp á tvenns konar form, þ.e. það sem hefur flokkast undir eða verið á sömu kjörum og almennar kaupleiguíbúðir, og síðan félagslegar íbúðir, og þetta hefur verið mismunandi form. Annars vegar hefur í rauninni verið um leigu að ræða, hins vegar um ákveðinn eignarhlut. Ég fæ ekki betur séð í frv. en að 4. gr. skilgreini búseturéttinn þannig að eins og þar segir, með leyfi forseta: ,,Félagsmenn öðlast rétt til að fá keyptan búseturétt í þeirri röð sem þeir ganga í húsnæðissamvinnufélög, enda fullnægi þeir skilyrðum um rétt einstaklinga til félagsaðstoðar í húsnæðismálum samkvæmt nánari reglum sem félagsmálaráðherra setur í reglugerð og greiði ákveðna fjárhæð í stofnsjóð félagsins.`` Ég spyr hæstv. félmrh.: Er þetta réttur skilningur að hér sé verið að fækka valmöguleikum? Nú vitum við að verið er að gera breytingar á félagslega íbúðakerfinu eins og við höfum rætt í þrjá daga og hér virðist líka vera um ákveðnar breytingar að ræða. Það hlýtur að þýða að þeir sem hingað til hafa nýtt sér eignarréttinn í búsetukerfinu eigi að fara út á almennan markað. Það er ekki hægt að skilja þetta öðruvísi. Ef þetta nær nú allt saman fram að ganga verður kerfið þannig að hinn nýi Íbúðalánasjóður á að annast lánveitingar til sveitarfélaga og félagasamtaka til bygginga eða kaupa á leiguhúsnæði og þá geta samvinnufélög eða búsetufélög í þessu tilviki leitað eftir slíkum lánum og fengið 90% lán til bygginga á leiguhúsnæði skv. 38. gr. frv. til laga um húsnæðismál og ég spyr: Felur þetta í sér einhverja breytingu frá því sem verið hefur gagnvart Búseta? Hafa þeir fengið meiri lán en þetta eða á öðrum kjörum? Ég spyr hreinlega af vanþekkingu. Í 5. gr. er fjallað um búseturéttargjaldið og þar segir að búseturéttargjald ákvarðist annars vegar af byggingarkostnaði íbúðarhúsnæðis og hins vegar af lánsfé til langs tíma og að það sé stjórn húsnæðissamvinnufélags sem ákveði fjárhæð búseturéttargjalds. Það er kannski ósanngjarnt að spyrja ráðherra hvort hann hafi upplýsingar um hversu hátt þetta gjald hafi verið og hvernig það hafi verið reiknað út og hvort gera megi ráð fyrir að einhverjar breytingar verði þar á. Eins og ég nefndi þá segir í athugasemdum um þessar greinar að þær séu efnislega samhljóða gildandi lögum þannig að það er þá ekki verið að breyta lögunum. Þetta hlýtur að hafa verið býsna hagstætt ef þær upplýsingar eru réttar að búseturéttarkerfið hafi verið svona hagstætt á markaðnum en hefur þetta dugað? Hvernig er reksturinn á þessari hreyfingu? Við þurfum að átta okkur á því eins og ég sagði áðan hvað þetta er stór pakki. Hvað heyra margar íbúðir þarna undir? Hversu margar eru félagslegar, hversu margar eru á þessum almennu kjörum, til þess að maður hreinlega átti sig á því hverju er verið að breyta? Mér finnst ekki nógu gott að þessar upplýsingar skuli ekki liggja fyrir við 1. umr. Mér þætti líka afar forvitnilegt að vita hvort búsetufélögin hafa yfirleitt byggt eða hvort þau hafi keypt af framkvæmdaaðilum. Hefur byggingarkostnaður þeirra verið svipaður og t.d. í félagslega kerfinu í Reykjavík? Maður reynir að átta sig á því hvernig staða þessa fyrirbæris er. Það hefur verið býsna góð reynsla af búsetuforminu á Norðurlöndunum þótt það hafi gengið misjafnlega og ég minnist þess að fyrir allmörgum árum lenti sænska búsetuhreyfingin í miklum erfiðleikum, a.m.k. á ákveðnum svæðum en ég man nú ekki hvaða skýring var á því, þannig að það er býsna margt sem erfitt er að lesa út úr sjálfu frv. en kallar auðvitað á skýringar. Ég sé að í 16. gr. er gert ráð fyrir að húsnæðissamvinnufélögin, eða hvaða form sem þar er um að ræða, eigi að leggja árlega fram í varasjóð. Það er sem sé gert ráð fyrir að þeir hafi varasjóð eins og eðlilegt verður að teljast. Bæði er þá gert ráð fyrir árlegu gjaldi til að standa undir endurbótum en jafnframt er gert ráð fyrir árlegu framlagi í varasjóð. Í gildandi lögum er kveðið á um 1% gjald í tryggingarsjóðinn sem hefur verið nefndur hér en reyndar segir hér: ,,Greinin er efnislega samhljóða 114. gr. gildandi laga ...`` en það kom fram hér að þetta gjald hefur verið 1% og ég ítreka spurningu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur: Er ekki eðlilegt að Búseti fái framlag sitt úr tryggingarsjóðnum ef hann á hvort eð er að halda áfram að hafa varasjóð sinn? Það hlýtur að vera ákveðinn bakhjarl í þeim sjóði sem fyrir er. Við 1. umr. hef ég ekki miklu meira um þetta að segja þar sem mér gafst ekki tími til að afla mér þeirra upplýsinga sem mér hefði þótt eðlilegt að væru í greinargerð frv. til að hægt væri að átta sig á málinu en mér finnst stærsta spurningin í málinu vera þessi: Er verið að þróa þetta kerfi þannig að það verði þá eingöngu í búsetukerfinu fólk sem fellur undir skilgreininguna í 4. gr. um þá sem falla undir félagslega aðstoð og er í rauninni rétt og hvers vegna ætti að vera að takmarka þann hóp og þrengja þann hóp sem hefur þennan rétt? Er ekki ástæða til að blanda þarna eins og menn vilja stefna að annars staðar eða þýða breytingarnar einfaldlega að slíkur sveigjanleiki passi ekki inn í kerfið? Mér finnst það af hinu verra því þótt við séum eins og hér hefur oft verið talað um að tala um þá sem falla undir félagslega aðstoð þá er það svo afstætt hvað fólk ræður við og þetta margnefnda dæmi um einstæða móður með 80 þús. kr. í mánaðarlaun segir mér einfaldlega að sú kona þarf að leggja mikið hart að sér og börnum sínum til að geta staðið undir kaupum á íbúð, hvað þá að safna í þá útborgun sem gert verður ráð fyrir. Það þarf því að gera ráð fyrir fleiri kostum og efla leigumarkaðinn eins og hefur verið margnefnt. Ég spyr hvort þessi takmörkun sem verið er að setja í 4. gr. eins og ég skil hana sé ekki einfaldlega allt of þröng og þar með séu menn í rauninni bara að gera búsetuformið að því félagslega kerfi sem er verið að þrengja að á öðrum stað. Hvað eru menn eiginlega að gera? Ég bara spyr.

Herra forseti. Það er vandlifað fyrir mig. Þegar ég kem með frv. um húsnæðismál sem er talsverð breyting á gildandi lögum verður hv. 13. þm. mjög ergileg en þegar ég kem með frv. sem er hér um bil engin breyting á gildandi lögum verður hún líka ergileg. Þessi lög breyta ekki búseturétti. Búseturétturinn heldur áfram og 76. gr. verður áfram í gildi og ég vísa til bráðabirgðaákvæðis 2 á bls. 7: ,,Fyrirmæli laga um Húsnæðisstofnun ríkisins um ákvörðun leigugjalds vegna félagslegra kaupleiguíbúða sem leigðar eru með hlutarétti, sbr. 73. gr. laga nr. 97/1993, og um kaup á eignarhlut í kaupleiguíbúð, sbr. 76. gr., skulu halda gildi sínu eftir því sem við getur átt á meðan á slíkum íbúðum hvíla lán úr Byggingarsjóði verkamanna.`` Hugmyndin, að svo komnu máli, er ekki sú að breyta Búseta. Það getur vel verið að í meðförum nefndarinnar komist menn að þeirri niðurstöðu að þar þurfi einhverju að breyta og þá er allt í lagi að skoða það. Varðandi leiguverðið, þá er tekið á því máli í lögum um húsaleigubætur. Þar segir í 8. gr.: ,,Leigufjárhæð íbúða félagasamtaka, sem lögð er til grundvallar útreikningi bóta, skal aldrei vera hærri en viðmið Húsnæðisstofnunar ríkisins um leigu félagslegra íbúða.`` 
             Varasjóður tekur við hlutverki tryggingarsjóðs og fær þá skyldu að bæta byggingargalla. 1% gjaldið í Tryggingarsjóð vegna byggingargalla fellur niður. Tryggingarsjóðurinn er vistaður hjá varasjóði með kvöðum og skyldum. Hann tekur sem sagt við hlutverki tryggingarsjóðsins. Eignarhald á tryggingarsjóðnum er hins vegar ekki alveg ljóst og á því er ekki tekið í þessu frv. Eignarhaldið er hægt að skoða sérstaklega og væri sjálfsagt rétt að gera það þegar sjóðurinn hefur lokið hlutverki sínu eftir svona 15 ár. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir spurði hvort hér væri verið að loka búsetukerfinu fyrir öðrum en þeim sem eiga rétt á félagslegu húsnæði ef ég skildi hana rétt. Það er alls ekki meiningin. Þeir sem vilja ganga í þessi frjálsu félagasamtök eða í þetta frjálsa félag, Búseta, þurfa ekki að uppfylla önnur skilyrði heldur en Búseti hefur sett. Það er engin breyting á aðgengi að Búseta. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir spurði einnig hve há greiðslan hafi verið. Ég hef ekki svör á reiðum höndum með þetta en þessi greiðsla hefur verið ákveðin af stjórn félagsins og hún er mismunandi eftir flokkum. Sums staðar er hún 10% en ég held að á almennum kaupleiguíbúðum sé reiknað með 30%. Þetta er atriði sem sjálfsagt er að upplýsa í hv. félmn. Varasjóður í húsnæðissamvinnufélagi fer eftir lögum um samvinnufélög. Þar er skylda að stofna til varasjóðs og menn mega ekki rugla því saman við hinn sjóðinn. Varasjóðurinn í Íbúðalánasjóði á að taka við hlutverki tryggingarsjóðsins. Ég held að ég hafi þar með svarað spurningunum. Hagræðið af búsetuskipulaginu hefur kannski grundvallast fyrst og fremst á því að þar hafa bæði verið vaxtabætur og húsaleigubætur. Þetta hefur því verið gert fýsilegt á tvo vegu.

Herra forseti. Það virðist mjög erfitt að reyna að hafa almennileg skoðanaskipti við hæstv. félmrh. um húsnæðismál. Ef hann er spurður einfaldra spurninga af þeirri sem hér stendur, þá er sú hin sama ergileg, óánægð o.s.frv. Ég geri kröfu til þess, herra forseti, að hafa, eins og aðrir þingmenn, rétt til að spyrja hæstv. félmrh. einnar eða tveggja spurninga um mál sem mér finnst skipta miklu. Húsnæðismál á Íslandi sem skipta öllu um afkomu verst launuðu fjölskyldnanna á Íslandi. Þegar ég tel að ástæða sé a.m.k. til þess að spyrja hæstv. ráðherra um það hvort slá eigi af búsetukerfið og hef um það rökstuddan grun. Fulltrúar búsetuhreyfingarinnar telja það líka þannig að það þarf að skýra þetta vel fyrir þeim. Auðvitað er ástæða til þess að spyrja þann ráðherra sem mælir fyrir frv. þó hann telji að ekkert stórmál sé á ferðinni og þurfi ekki að hafa nema fá orð um. Hæstv. ráðherra vísar í frv., ákvæði til bráðabirgða II. Hann segir að ekki sé verið að slá af búseturétt eða hlutareign. En hvað segir ákvæði til bráðabirgða og hvað þýðir ákvæði til bráðabirgða? Ákvæði til bráðabirgða er eitthvað sem á að standa tímabundið. Auðvitað hafði ég ekki hugmyndaflug til þess að ætla að afnema ætti búseturéttinn í íbúðum sem fyrir eru í búseturéttarkerfinu enda er ráðherrann ekkert að gera það. Ég sé ekki annað en að liður II í ákvæði til bráðabirgða, sem ráðherrann vitnaði í, gildi bara um íbúðir sem þegar eru í búseturéttarkerfinu. Þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Fyrirmæli laga um Húsnæðisstofnun ríkisins um ákvörðun leigugjalds vegna félagslegra kaupleiguíbúða sem leigðar eru með hlutarétti, sbr. 73. gr. laga nr. 97/1993, og um kaup á eignarhlut í kaupleiguíbúð, sbr. 76. gr., [sem ég var að spyrja um] skulu halda gildi sínu [og ég bið ráðherra að taka eftir] eftir því sem við getur átt á meðan á slíkum íbúðum hvíla lán úr Byggingarsjóði verkamanna.`` Hvað gerist svo, þegar lánin hvíla ekki lengur á Byggingarsjóði verkamanna? Fellur þá 76. gr. niður? Ég var, herra forseti, að spyrja um framtíðina. Ráðherrann getur auðvitað ekki afnumið búseturétt af íbúðum sem þegar eru í kerfinu. Ég spyr um búseturéttaríbúðir sem verða byggðar eftir að lögin taka gildi. Á ákvæðið, sem ráðherrann vitnaði í, ekki bara við íbúðir sem fyrir eru í kerfinu? Ráðherrann þyrfti að skýra það betur fyrir mér. Honum leiðist að svara spurningum mínum en ég vil auðvitað fá að vita hvað hér er á ferðinni. Hvar er vikið að búseturéttinum að frágenginni 76. gr. ef hún á aðeins að gilda um lán úr Byggingarsjóði verkamanna? Ég minni á að leggja á niður Byggingarsjóð verkamanna. Það er aðeins talað um hann í þessari grein. Hvar er þá vikið að búseturéttinum? Að honum er vikið í 18. gr. og sagt: ,,Húsnæðissamvinnufélögum er heimilt að sækja um lán úr Íbúðalánasjóði til kaupa á íbúðarhúsnæði sem síðan er ráðstafað með búseturétti.`` Hvar er búseturétturinn skilgreindur og hvað felst í honum miðað við nýjar íbúðir sem verða byggðar eða keyptar á grundvelli búseturéttar eftir gildistöku þessara laga? Ég er ekki að spyrja um gamlar búseturéttaríbúðir sem fyrir eru í kerfinu. Einhverja ástæðu hafði forstjóri Húsnæðisstofnunar til þess að tala við hæstv. ráðherra og benda honum á að eitthvað vantaði inn í þennan búseturétt í framtíðinni. Frv. sem hæstv. ráðherra mælir hér fyrir er því ekki alfullkomið. Varðandi tryggingarsjóðinn, þá segir ráðherrann réttilega: ,,Eignarhald á tryggingarsjóðnum er ekki ljóst.`` En ég spyr og bið um svör ráðherrans: Viðurkennir hann rétt Búseta til eignar á því framlagi sem þeir hafa látið í tryggingarsjóð? Er hann sammála bréfi sem fór frá félmrn. í maí 1992 þar sem segir að líta verði svo á að sjóðurinn sé eign félagsins? Er hann ósammála því mati félmrn. á sínum tíma, árið 1992? Það er verið að breyta tryggingarsjóðinum og raunverulega eðli hans að miklu leyti. Auðvitað þarf að fara mun ítarlegar yfir það í nefnd en við höfum tækifæri til að ræða hér. Ég spyr hvort ráðherrann sé sammála því áliti ráðuneytisins frá 1992, að hlutur Búseta í þessum sjóði sé eign félagsins. Herra forseti. Ég spyr einnig hvort ákvæði til bráðabirgða II nái ekki aðeins til eldri íbúða eða hvort það eigi líka við búseturéttaríbúðir sem byggðar verða eftir að lög þessi taka gildi. Ég spyr hvar eignarrétturinn er skilgreindur, líka að því er varðar búseturéttinn. Ég hygg að það verði að liggja fyrir. Annars er þessi nýja löggjöf eða frv., ef að lögum verður, auðvitað alveg meingölluð. Ég á lítið eftir af ræðutíma mínum en vil þó fara nokkrum orðum um húsaleigubætur sem við gerðum kannski ekki nægjanlega í umræðunni um húsnæðismálin áðan. Þær skipta auðvitað máli varðandi það frv. sem við ræðum hér. Það kemur vitanlega mun betur í ljós nú þegar fara á að að greiða skattfrjálsar vaxtabætur á þriggja mánaða fresti, meðan þeir sem eru í leiguíbúðum, t.d. skjólstæðingar ýmissa félagasamtaka, fá húsaleigubætur og þurfa að greiða skatta af þeim. Það verður auðvitað enn sýnilegra og æpandi að þeir sem fá húsaleigubætur þurfa að borga skatta af þeim en ekki þeir sem fá vaxtabætur. Af því að formaður félmn. hefur setið dyggilega undir þessari umræðu, þá spyr ég hvort það þurfi ekki að skoða það sérstaklega, þar sem svona mörgum verður vísað á leigumarkaðinn, hvort það gæti ekki leitt til þess að greiðsla húsaleigubóta og þörfin fyrir þær bólgni ekki verulega út hjá sveitarfélögunum. Það er ekkert langt síðan við vorum að fjalla um framlag ríkissjóðs í húsaleigubætur til sveitarfélaganna. Þar var einungis gert ráð fyrir 200 millj. Við umræðu um það mál margbentum við á að það væri of lítið framlag miðað við skyldu sveitarfélaganna og það að þegar farið var af stað með húsaleigubótakerfið, þá var áætlað í það þyrfti a.m.k. 400 millj. kr. ríkisframlag. Ég hygg að það komi fyrr á daginn heldur en menn héldu að húsaleigubætur sveitarfélaganna verði miklu meiri heldur en áætlanir sýna. Ég man að áætlun Þjóðhagsstofnunar sýndi verulega hærri fjárhæð heldur en ráðherrann taldi að fara mundi í húsaleigubætur á næstu árum. Mig minnir að munað hafi um 200--300 millj. kr. Ég hygg að við munum fyrr en seinna sjá, þ.e. ef sveitarfélögin og ríkissjóður tryggja fjármagn til uppbyggingar á leiguíbúðum, annaðhvort kaup á notuðum íbúðum eða til byggingar á leiguíbúðum. Ég hygg að t.d. þessu hafi sveitarfélögin ekki gert sér grein fyrir varðandi þetta frv. Útgjöld þeirra vegna húsaleigubóta munu aukast verulega. Væntanlega verður það kallað byrði á sveitarfélögum eins og allt annað sem snýr að félagslegri aðstoð fyrir láglaunafólk. Hér tala margir um byrði þegar félagsleg aðstoð er annars vegar. Það á alls ekki við um alla en þeir sem vilja sjá markaðsvæðingu, á húsnæðislánakerfinu eins og það leggur sig, nota ávallt orðið byrði þegar talið berst að félagslegri aðstoð við þá verst settu í þjóðfélaginu. Ég held að ástæða hafi verið til þess að vekja athygli á þessu af því að þetta skiptir máli upp á heildarmyndina af öllu þessu. Þessi mál eru því í tengslum við það frv. sem við ræðum hér. Ég sé að tíma mínum er lokið og vænti, herra forseti, að hæstv. ráðherra svari án útúrsnúninga og fúkyrða, sanngjörnum og eðlilegum spurningum. Ég tel í hæsta máta eðlilegt að bera þær fram. Því miður hef ég ekki tíma til að ræða leigugjaldið en mér fundust svör ráðherrans varðandi það alls ekki fullkomin.

Herra forseti. Það er ástæða til að fjalla aðeins um þetta frv. þótt stutt sé. Kannski einmitt vegna þess að það er stutt og knappt og í því kemur ekki skýrt fram allt það sem þarf til að átta sig á hversu víðtækt þetta frv. á að vera og hvernig á að lesa það í samhengi við hið fyrra frv. sem umræðu er nýlokið um. Ég velti fyrst fyrir mér lánveitingum til byggingar- og húsnæðissamvinnufélaga, þ.e. samkvæmt hvaða grein í fyrra frv. á að veita lán til þeirra félaga. Í frv. um byggingar- og húsnæðissamvinnufélög segir í 1. gr.: ,,Lög þessi taka til félaga sem rekin eru að hætti samvinnufélaga og hafa að markmiði að byggja, eiga og hafa umsjón með rekstri íbúðarhúsnæðis sem félagsmönnum þeirra er látið í té sem eigin íbúðir eða íbúðir með búseturrétti.`` Skilyrðið er því annars vegar að íbúðirnar séu eigin íbúðir og hins vegar að þetta séu íbúðir með búseturétti. Ég sé hvergi í frv. um húsnæðismál vikið að lánveitingum til þessara íbúðaflokka sem getið er um í frv. um byggingar- og húsnæðissamvinnufélög. Það sem mér býður í grun er að ætlunin sé að styðjast við er lán til leiguíbúða samkvæmt 35. gr. þess frv., en ef maður les þá grein þá veitir hún einungis heimild Íbúðalánasjóðs til að veita lán til leiguíbúða. Og það er ekki það sama og eigin íbúðir eða íbúðir með búseturétti. Mér sýnist því að Íbúðalánasjóður yrði að hafna umsóknum um lán til byggingar húsnæðis samkvæmt lögum um byggingar- og húsnæðissamvinnufélög. Ef sá grunur minn reynist réttur að meiningin sé að styðjast við 35. gr. frv. til húsnæðislaga þá sýnist mér nauðsynlegt að breyta textanum þar, þannig að unnt verði að veita lán til íbúða í byggingar- og húsnæðissamvinnufélögum sem hér er fjallað um. Ég vil í öðru lagi spyrja um lánskjörin varðandi þessa íbúðaflokka. Ég sé, eins og ég hef áður getið um, ekki mikið um það fjallað þannig að ég ætla að það sé meining ráðherra að styðjast við 35. gr. um lán til leiguíbúða. Þá sýnist mér það jafnframt vera meining ráðherrans að ekki verði um að ræða niðurgreidda vexti á þeim lánum þannig að lánveitingarnar verði á vöxtum sem standi undir þeim kostnaði sem sjóðurinn ber af því að veita lánið. Með öðrum orðum engin niðurgreiðsla vaxta. Þetta ræð ég af ákvæði til bráðabirgða VIII þar sem sérstaklega er tekið fram að heimilt verði á árunum 1999 og 2000 að veita lán með niðurgreiddum vöxtum þau ár. Það hlýtur að þýða að ekki eigi að veita lán með niðurgreiddum vöxtum að þessum tíma liðnum, enda er það mjög sterklega gefið í skyn í greinargerð sem fylgir með frv. um húsnæðismál. Ég spyr því hæstv. ráðherra hvort það sé þá réttur skilningur minn að meiningin sé að þessir íbúðalánaflokkar, rétt eins og leiguíbúðirnar sjálfar, eigi ekki að fá lán með niðurgreiddum vöxtum. Það er grundvallaratriðið, því ef ætlunin er að búa til sjóð eða banka sem stundar útlánastarfsemi á þeim grundvelli að útlánin standi undir kostnaði sjóðsins þá er ekki um neina félagslega athöfn að ræða. Í ljósi þeirrar staðreyndar undrast ég öll þau skilyrði sem sett eru fyrir lánveitingunum, bæði til leiguíbúða og til samvinnufélagaíbúða, hvort sem það eru byggingarsamvinnufélög eða húsnæðissamvinnufélög. Hver er ástæðan fyrir íhlutun löggjafarvaldsins eða öllu heldur ráðherrans um rekstur, stofnun, tilgang og annað sem varðar þessi félög ef ekki er um að ræða neina niðurgreiðslu af nokkru tagi úr þessum sjóði? Ég hlýt því að spyrja hvort ekki sé eðlilegt að auka einfaldlega svigrúm þessara félaga fyrir sína starfsemi og möguleika á að leita sér lánsfjár annars staðar ef meiningin er að félögin eigi að borga það verð fyrir lánið sem það kostar? Er þá einhver ástæða til að kveða á um það í lögum að félmrh. banni félögunum að starfa á öðrum grundvelli en þeim sem þar er tiltekinn og þar með að veita þeim ekki heimild til félagsstofnunar? Ef ráðherrann er að tala fyrir frelsi og sól skín í heiði, eins og minnst var á fyrr í umræðum um húsnæðismál, hvers vegna vilja menn þá ekki frelsið? Hvers vegna er þá frelsi félaga til að taka lán bundið við þennan Íbúðalánasjóð? Er einhver nauðsyn á því að kveða á um það með lögum að þessum félögum sé skylt að skipta við Íbúðalánasjóðinn, fyrst Íbúðalánasjóður ætlar sér ekkert annað en arðbær viðskipti við þessi félög? Ég hlýt að hvetja menn til að hugsa þessi mál til enda fyrst að grundvöllurinn að lagabreytingunni er að auka frelsi manna til athafna á þessu sviði. Ég spyr einnig um hlutverk sveitarfélaga varðandi þessa lánaflokka. Er ætlunin að sveitarfélög hafi íhlutun um rekstur þessara félaga svo sem gert er ráð fyrir varðandi leiguíbúðir og viðbótarlán? Eða eiga þessi félög að fá að starfa óháð sveitarstjórnunum? Eða er ráðherrann með greinargerð frv. um húsnæðismál að boða að það eigi að verða til samkomulag milli hans og Sambands ísl. sveitarfélaga um íhlutunarrétt sveitarfélaganna að þessu leyti? Ég held að ráðherrann verði að tala mjög skýrt í þessum efnum því það hefur auðvitað mikil áhrif á starfsemi þessara félaga ef á að hefta þau enn frekar en gert er ráð fyrir með því að þau þurfi að leita samþykkis sveitarfélaga fyrir einstökum ákvörðunum. Félögin eru þess eðlis að þau verða að fá að starfa óháð þessum vettvangi. Ég vil líka spyrja af því að ég álykta að lánveiting til þessara samvinnufélaga fari fram á grundvelli 35. gr., hvort 36. gr. þess frv. um samþykktir eigi líka við um samvinnufélögin, þannig að þau þurfi að uppfylla ákvæðin sem eru ekki bara í frv. um samvinnufélög heldur líka í frv. til húsnæðislaga um félög um leiguíbúðir. Ég held að ráðherrann verði að taka af skarið svo það verði ekki misskilið hvort 36. gr. í frv. eigi við byggingar- og húsnæðissamvinnufélög til viðbótar þeim félögum sem kveðið er á um að öðru leyti. En ég vek athygli á að í 36. gr. er ákaflega einkennileg uppsetning á framkvæmd laga, herra forseti. Þar er nefnilega kveðið á um það að til þess að félag verði samþykkt eða viðurkennt þá eigi félmrn. fyrst að senda samþykktir félagsins til umsagnar hjá húsnæðisnefndum sveitarfélaga og húsnæðisnefndirnar eigi síðan að segja ráðherranum hvort samþykktirnar fullnægi lögum og reglugerðum sem ráðherrann hefur sett. Ég hlýt að spyrja hvort ekki sé hægt að nota hið ágæta starfsfólk í félmrn. til að ganga úr skugga um það? Þarf að leita til húsnæðisnefnda sveitarfélaganna til að fá svar við því hvort samþykktir félaganna uppfylli skilyrði laga og reglugerða? Ég bið hæstv. félmrh. að ganga ekki svo langt að afhenda reglugerðarvaldið út fyrir hina almennu stjórnsýslu ríkisins. Það hefur nú alltaf verið miðað við þau mörk að ráðherrann framseldi ekki reglugerðarvaldið og ég bið hann um að draga í land með slík áform, því það er ekki víst, ef menn á annað borð fara af stað í þessum efnum að menn endi endilega innan lands. Ég vil, herra forseti, einnig benda á skilyrðin sem sett eru fyrir stofnun og samþykki byggingarsamvinnufélaga, 19. og 20. gr. í því frv. sem við erum að ræða núna. Það er mjög sérkennilegt satt að segja. Ég skal ekki segja hvort það sé mjög frábrugðið gildandi lögum, ég hef ekki lesið það yfir, en þegar ég les þessar tvær greinar saman, 19. og 20. gr. þá sækja á mig þær hugsanir hvort við séum ekki að ganga of langt. Í 19. gr. er skilyrði fyrir því að stofna byggingarsamvinnufélag háð samþykki ráðherra. Það eru engin fyrirmæli í 19. gr. til ráðherra við hvað hann eigi að styðjast þegar hann veltir því fyrir sér hvort hann eigi að samþykkja eða synja beiðninni, það eru engin fyrirmæli. Þar segir einungis að samþykki ráðherra þurfi. Svo bara ræður hann. Í 20. gr. er eiginlega gengið enn lengra. Þar er honum veitt heimild til að ákveða hvaða skilyrði hann setur. Það er algerlega sett í vald ráðherra að ákveða hvað hann setur upp sem skilyrði í þessum efnum. Og reglugerðarvaldið sem honum er falið er um öll aðalatriði málsins. Í lögunum er ekki kveðið á um eitt einasta efnisatriði sem löggjöfin ætlar að ákveða sem forsendu fyrir því að veita samþykki fyrir starfrækslu félaganna. Öll slík ákvæði eru algerlega í höndum ráðherra. Síðan eru talin upp í 20. gr. fjölmörg atriði sem ráðherra er veitt heimild til að setja nánari ákvæði um í reglugerð. En gætum að því að ekki er skylda fyrir ráðherrann að setja nokkur þeirra í reglugerð, engin skylda um það. Svo er kórónað með því að segja í grg. með 20. gr. að upptalningin sé ekki tæmandi þannig að ráðherrann hefur enn frekari heimildir en taldar eru upp í 20. gr. Hann hefur allar aðrar heimildir sem honum sýnist. Ég segi, herra forseti, þetta er ekki hægt. Svona getum við ekki afgreitt málið. Þarna er of langt gengið í að ætlast til þess af löggjafanum að hann framselji löggjafarvaldið til ráðherrans. Í öðru lagi þá segi ég líka: Þarna er allt of langt gengið í að skerða félagafrelsið í landinu. Hvar eru sólskinsþingmennirnir sem höfðu svo hátt í gær? Hvar er hv. þm. Pétur Blöndal? Hér er vegið að félagafrelsinu sem á að vera verndað í stjórnarskránni. Sett eru alls konar möguleg og ómöguleg skilyrði, ráðherranum er falið að ákveða það eins og honum sýnist fyrir því að menn megi stofna félag í þeim tilgangi að reisa íbúðir fyrir félagsmenn sína. Hvers vegna í ósköpunum þarf í löggjöf að setja skilyrði fyrir því að menn megi stofna félag um þennan tilgang? Ekki er um að ræða neina félagslega greiðslu úr ríkissjóði eftir þessa breytingu ef ég skil málið rétt. Gert er ráð fyrir því að þeir sem taki lánin borgi það sem það kostar og ríkissjóður beri engan kostnað af. Skiljanlegt er að ríkissjóður geti sett í löggjöf skilyrði fyrir því að hann veiti tilteknum aðilum lán. En það er óskiljanlegt að menn setji í löggjöf tiltekin skilyrði fyrir því að félög megi starfa og verða til. Það er fullkomlega óskiljanlegt. Ég segi það, herra forseti, að V. kafli frv. um byggingarsamvinnufélög er alvarleg atlaga að félagafrelsi í landinu. Ég vænti þess að hv. félmn. geri mikla bragarbót á kaflanum því ekki er hægt að búa við að frv. verði að lögum svona óbreytt hvað þetta varðar. Herra forseti. Ég held að ég hafi ekki fleiri orð um frv. Ég bið hæstv. ráðherra að greiða úr því sem ég var að velta fyrir mér og mótaði í spurningar til hans því að ég held að nauðsynlegt sé að það sé skýrt hvernig eigi að tengja frumvörpin saman og að það sé enn fremur skýrt hvaða kjör þessum félögum á að standa til boða.

Herra forseti. Fyrst um 19. og 20. gr. 19. gr. er óbreytt frá gildandi lögum. Ef ég man rétt mun hún hafa verið 95. gr. gildandi laga. Ég hef ekkert á móti því ef hv. félmn. sýnist svo að þrengja þær reglugerðarheimildir sem þar eru lagðar til og binda fastar í lagagreinar. Varðandi athugasemdina um húsnæðisnefndir sveitarfélaga, hvort þær þyrftu að koma að þessu máli, er rétt að taka fram að reglugerðarvaldið er að sjálfsögðu í ráðuneytinu. En húsnæðisnefndir þurfa að fylgjast með og þeim er lögð sú skylda á herðar að þær eiga að fylgjast með íbúðaþörf í sveitarfélaginu. Þetta er haft til þess að húsnæðisnefndirnar hafi yfirsýn yfir hvað er að gerast í sveitarfélaginu. 36. gr. í frv. um húsnæðismál á ekki við í þessu efni, hv. 5. þm. Vestf. Hér er um að ræða frjáls félagasamtök og þau eru óháð sveitarfélögunum og Búseta er síður en svo bannað að leita eftir lánsfé annars staðar en í Íbúðalánasjóði ef hann kýs svo. Ef hann á kost á betri lánum eða vill sækja þau einhvers staðar annars staðar sé ég ekki neitt því til fyrirstöðu. Það er náttúrlega rétt að geta þess og halda því til haga að vaxtabæturnar eru félagsleg aðstoð. Vaxtabætur eru félagsleg aðstoð til fólks sem er að afla sér húsnæðis. Hv. 13. þm. Reykv. spurði mig um úrskurð félmrn. eða álit á úrskurði félmrn. frá 1992. Nú tek ég fram að ég hef hið mesta traust á úrskurðum félmrn. En áður en ég svara hefði ég kosið að fá að lesa þennan úrskurð. Ég geri ráð fyrir því að hann sé vandlega unninn en þori ekki annað en hafa smáfyrirvara af því að ég óska eftir að fá að lesa hann áður en ég lýsi yfir stuðningi við hann. Það er alls ekki verið að slá af búsetukerfið með frumvarpaflutninginum, síður en svo. Það er ekki hugmyndin að koma í veg fyrir að fleiri íbúðir með búseturétti verði byggðar. Að endingu þakka ég svo, herra forseti, fyrir umræðuna.

Herra forseti. Ég hef skilning á því að ráðherrann þurfi að kynna sér málið varðandi tryggingarsjóðinn og hlut Búseta að því er varðar eign í þeim sjóði, sem á nú að færast yfir í varasjóðinn, þannig að hann þurfi að kynna sér úrskurð félmrn. Ég fagna því líka ef hæstv. ráðherra segir að ekki sé verið að slá af búseturéttinn. Ef ráðherrann telur það svo vera þá þarf þó að tryggja einhvers staðar búseturéttinn og á hverju hann byggir í lögunum sem við erum að fjalla um. Ég sé hvergi stoð í frv. fyrir því að verið sé að tryggja búseturéttinn. Getur ráðherrann ekki verið sammála mér um það að ákvæði til bráðabirgða II, sem ráðherrann las hér upp, gildi um búseturéttaríbúðir sem eru fyrir í kerfinu? Ef ráðherrann er sammála því, hvaða ákvæði í frv., þessu eða hinu, tryggir að búseturétturinn verði óbreyttur frá því sem nú er? Ef hann er óbreyttur frá því sem nú er þá minni ég á það að búseturétturinn hefur byggst á ákvæðum sem eru í lögum um almennar kaupleiguíbúðir og félagslegar kaupleiguíbúðir þannig að búseturétturinn og hlutareignin hefur verið frá 10--30%. Ég spyr ráðherrann: Verður það óbreytt áfram? Geta búseturéttarfélagar fengið 10--35% sem búseturétturinn og hlutareignin byggir á eins og var áður? Hvar getur hann vísað mér á stoð í frv. sem verður væntanlega lagastoð fyrir skilgreiningu á búseturétti? Ég fullyrði, herra forseti, að 18. gr., þar sem er talað um búseturétt í þessu frv., nægir þar hvergi.

Herra forseti. Engin áform eru uppi um að breyta þessum hlutföllum með hlutareignina. Ef ég má benda á 2. gr. þar sem eru orðskýringar: ,,Búseturéttur er réttur félagsmanns í húsnæðissamvinnufélagi til að öðlast ótímabundinn rétt yfir íbúð sem byggð hefir verið eða keypt á vegum húsnæðissamvinnufélags.`` Síðan vitna ég til 18. gr.: ,,Húsnæðissamvinnufélögum er heimilt að sækja um lán úr Íbúðalánasjóði til kaupa á íbúðarhúsnæði sem síðan er ráðstafað með búseturétti. Húsnæðið skal fullnægja þeim almennu kröfum sem gerðar eru um íbúðarhúsnæði og kaupverð má ekki vera hærra en nemur byggingarkostnaði nýrrar íbúðar að frádregnum afskriftum.`` Ég vona að það sé alveg skýrt að engin áform eru uppi um að slá af búsetukerfið. Hér er um frjáls félagasamtök að ræða og ekki eru áform um að skerða frelsi þeirra.

Herra forseti. Mér finnst það mjög mikilvæg yfirlýsing hjá hæstv. ráðherra sem hér kom fram, sérstaklega núna síðast. Hæstv. ráðherra segir að það séu engin áform um að breyta þeim rétti sem búsetufélagar hafa haft, þ.e. þeir fái áfram þessa hlutareign og búseturétt upp á 10--30%. Þá stendur það eina eftir í skoðanaskiptum okkar hvort frv. tryggi það. Ef félmn. kemst að því að einhverjir vankantar séu á frv., það hafi ekki verið tryggt nægilega í þessu eða hinu frumvarpinu að það verði, miðað við yfirlýsingu ráðherrans, þá mun hann varla hafa á móti því að félmn. breyti þá ákvæðum frv. sem tryggi það þá að búsetufélagar hafi óbreyttan rétt.

Herra forseti. Ég tel að þessi ákvæði séu nægjanlega sterk í frv. En ef hv. félmn. telur að þau séu of veik þá hef ég alls ekki á móti því að hún styrki þessi ákvæði. Ég hef margtekið það fram að það er ekki hugmynd mín að slá búsetufyrirkomulagið af og ef hv. félmn. telur að það sé ekki nægilega vel tryggt í frv. þá er velkomið af minni hálfu að styrkja það.

Herra forseti. Ég ítreka eftir svör ráðherra að niðurstaðan er sú varðandi þau atriði sem ég spurði um að þessi samvinnufélög eru frjáls félagasamtök, óháð sveitarfélögum sagði hæstv. ráðherra. Það þýðir væntanlega að sveitarfélögum verður ekki gert að greiða í varasjóð vegna þeirra lánveitinga í þær íbúðir og hafa þar af leiðandi engin afskipti af þeim málum. Ég spyr því hæstv. ráðherra hvort hann telji þá ónauðsynlegt að hafa einhvern varasjóð á bak við þessar íbúðir. Út af fyrir sig gæti verið hægt að útfæra málið þannig að það væri sjálfstæð bakábyrgð eða varasjóður sem yrði stofnaður fyrir þessi félagasamtök eða íbúðir á þeirra vegum. Ég met svör ráðherrans líka þannig að það sé hin pólitíska stefna að lán til leiguhúsnæðis, jafnt sem húsnæðis í eigu samvinnufélags verði a.m.k. á kostnaðargrundvelli. Ég segi ekki á markaðsvöxtum en a.m.k. á kostnaðargrundvelli, þ.e. að sjóðurinn sem á að veita lánið tekur þá vexti sem hann þarf til þess að standa undir kostnaði sínum við lánveitinguna. Þar með er lánasjóðurinn ekki lengur nein félagsleg stofnun í þeim skilningi. Það er grundvallaratriði að menn geri sér grein fyrir því að verið er að leggja af húsnæðislánakerfi sem hefur verið félagslegt í eðli sínu og reka það á kostnaðargrundvelli. Þegar menn verða búnir að því er stutt yfir í það að menn reki það á markaðsforsendum. Ég vek athygli á því að það er miklu styttra skref frá lánveitingu á kostnaðargrundvelli yfir í lánveitingu á markaðsvöxtum en það skref sem verið er að stíga núna. Þó að það sé vissulega rétt að markaðsbætur séu félagsleg aðstoð þá eru vaxtabætur ekki partur af húsnæðiskerfinu. Það er allt önnur löggjöf, bæði hvað varðar kaup á húsnæði og síðan leigu á leiguhúsnæði þannig að það er ekki lengur tengt saman eins og verið hefur. Ég vek athygli á því að ef áform manna eru eins og þeir segja er ekki mikill munur á því að lána með föstum vöxtum annars vegar og lána með hærri vöxtum og greiða síðan háu vextina niður með vaxtabótum ef það á að vera óbreyttur kostnaður fyrir lántakendurna. Ef það er rétt að sú breyting að hækka vextina og síðan að breyta vaxtabótunum þannig að þeir taki af vaxtahækkunina hafi ekki áhrif þá segi ég: Það er alveg eins hægt að hafa bara föstu vextina áfram. Þá er breytingin óþörf. Þess vegna er breytingin gerð til að íþyngja lántakendum í heild sinni. Það hlýtur að vera. Annars væru menn ekki að þessari breytingu.

Herra forseti. Hugmyndin er ekki að íþyngja, síður en svo. Sveitarfélögin greiða ekki í varasjóð í tilfelli sem hv. þm. nefndi. Hins vegar verður þarna að vera varasjóður, samkvæmt lögunum um samvinnufélög.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um Örnefnastofnun Íslands frá menntmn. Frumvarpið felur í sér að sett verður á fót sjálfstæð ríkisstofnun, Örnefnastofnun Íslands, sem tekur við hlutverki Örnefnastofnunar Þjóðminjasafns sem er sjálfstæð deild innan safnsins. Jafnframt er kveðið skýrt á um hlutverk stofnunarinnar og starfsemi hennar í megindráttum. Hinni nýju stofnun er ætlað að halda áfram því starfi sem unnið hefur verið á vegum Örnefnastofnunar Þjóðminjasafnsins en á víðtækari grundvelli og í samstarfi við aðra aðila í meiri mæli en verið hefur. Mikilvægt er að tryggt sé að stofnunin hafi góð tengsl og samráð við sem flesta þá aðila sem starfa á sviðum örnefnafræða, bæði innan lands og utan. Þá er lögð áhersla á þjónustuhlutverk stofnunarinnar við almenning, m.a. með tilstilli nettengingar um tölvur, og jafnframt skal stofnunin styðja við kennslu í örnefnafræðum. Nefndin tekur undir markmið frumvarpsins og telur rétt að ríkisvaldið standi vörð um þann ómetanlega menningarfjársjóð sem stofnunin hefur í vörslu sinni. Leggur hún til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Herra forseti. Með því að gera Örnefnastofnun að sjálfstæðri ríkisstofnun er hún treyst í sessi og starfsemi hennar tryggð til framtíðar. Einnig má segja að í frv. felist viðurkenning á ómetanlegu starfi Þórhalls Vilmundarsonar prófessors í þágu örnefnarannsókna hér á landi. Ég minnist þess frá námsárum mínum við Háskóla Íslands hversu mikla athygli, áhuga og viðbrögð kenningar hans og rannsóknir vöktu, jafnt meðal almennings og fræðimanna. Aðsókn að fyrirlestrum hans og fundum um þessi efni var slík að hún sprengdi af sér stærstu fyrirlestrasali þess tíma, t.d. Háskólabíó. Ég tel fagnaðarefni að það skref skuli nú stigið að gera Örnefnastofnun að sjálfstæðri ríkisstofnun. Ég tel það lyftistöng fyrir rannsóknir í örnefnafræðum og enn fremur mikilvægt innlegg í menningarstarfsemi hér á landi.

Herra forseti. Ég vil beina fyrirspurn til hv. framsögumanns nefndarinnar um þetta mál í tilefni af því að lagt er til að setja á stofn nýja ríkisstofnun. Það er nokkuð algengur viðburður í seinni tíð. Ég spyr hv. formann nefndarinnar að því, og bið hv. þm. Egil Jónsson að leggja við hlustir, hvar þessi stofnun eigi að vera til húsa. Í hvaða sveitarfélagi hugsar nefndin sér að stofnunin verði? Í öðru lagi: Hve fjölmennu starfsliði er gert ráð fyrir hjá þessari ágætu stofnun?

Herra forseti. Spurt er um hvar Örnefnastofnun eigi að vera til húsa. Ég bendi á 4. gr. frv. þar sem segir: ,,Menntamálaráðherra er heimilt að mæla fyrir um að Örnefnastofnun Íslands hafi nánar tiltekin rekstrar- eða aðstöðutengsl, svo sem um bókhald og húsnæði, við aðra stofnun er undir ráðuneyti hans heyrir sé það talið hagkvæmt.`` Örnefnastofnun hefur til þessa verið deild í Þjóðminjasafni Íslands. Ég veit ekki til þess að það séu nein áform um að breyta því að svo stöddu. Það má vel vera að einhverjar þær aðstæður komi upp síðar að menn þurfi að endurskoða þau tengsl en það verður þá að koma í ljós. Síðan var spurt um starfslið. Fram til þessa hefur, til viðbótar við Þórhall Vilmundarson forstöðumann, verið 1,7 stöðugildi við Örnefnastofnun. Gert er ráð fyrir því að við það að gera Örnefnastofnun að sjálfstæðri ríkisstofnun muni, eins og segir í kostnaðarumsögn frá fjmrn., viðbótarkostnaður verða 3--8 millj. á ári. Það getur tekið einhver ár að þróa stofnunina í endanlegt horf, enda sjáum við það á þessum tölum að ekki er gert ráð fyrir að það komi til framkvæmda strax. Í framtíðinni mun það svo sýna sig hver þörfin er, með auknu og viðameira hlutverki stofnunarinnar.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. formanni menntmn. þessi svör. Ég skil þau svo að nefndin kveði ekki á um það í sínu áliti hvar stofnunin verði heldur láti það í hendur menntmrh. að ákveða það. Tíminn verður því að leiða í ljós hvernig ráðherra tekur á því máli nema hann upplýsi það hér í umræðunni sem væri auðvitað fróðlegt ef hann er reiðubúinn til þess. Ég vek hins vegar athygli manna á því, þó mér finnist ekki endilega kannski að það eigi við um þessa stofnun frekar en aðrar því ég hygg að þarna sé hin ágætasta stofnun í uppsiglingu svona að efni til, að það virðist vera nokkuð borðleggjandi að stofnanir sem staðsettar eru utan höfuðborgarsvæðisins hafi minni tilhneigingu til að vaxa í tímans rás en þær stofnanir sem eru staðsettar á höfuðborgarsvæðinu. Það er eins og hin sjálfvirka þensla ríkiskerfisins nái ekki eins til stofnana úti á landi og stofnana á höfuðborgarsvæðinu þannig að ég teldi að það væri góð regla hjá stjórnvöldum á hverjum tíma að taka mið af þessu við ákvörðun staðsetningar nýrra stofnana eða nýrra deilda hjá þeim stofnunum sem fyrir eru. Ég nefni fræga stofnun sem dæmi um hið gagnstæða þar sem vöxtur hennar hefur verið gríðarlegur á aðeins örfáum árum, stofnun sem sett var niður í Reykjavík og heitir Fiskistofa og er að verða eitt allra stærsta eftirlitsbáknið á landinu og mega nú landsmenn eða stjórnmálamenn fara að huga að þeirri stofnun áður en hún vex þeim yfir höfuð.

Herra forseti. Mér finnst dálítið merkilegt að einmitt þegar við erum að tala um menningarstofnun þá skuli hv. þm. Kristinn Gunnarsson sjá ástæðu til þess að fara sérstaklega upp og ræða atriði af þessum toga. Ég held að það væri frekar ástæða til þess að fagna því alveg sérstaklega að verið er að koma á fót nýrri menningarstofnun eða réttara sagt styrkja starfsemi Örnefnastofnunar á þennan hátt og þar með setja meiri fjármuni til þeirrar mikilvægu starfsemi sem hún gegnir.

Gerði þingmaðurinn eitthvað annað?

Virðulegi forseti. Hér kemur til 2. umr. frv. um Örnefnastofnun Íslands. Eins og fram kom hjá hv. formanni menntmn. þá skrifa ég undir nefndarálitið með fyrirvara og vil hér gera grein fyrir honum. Það gera einnig fulltrúar hinna stjórnarandstöðuflokkanna. Hér er um að ræða frv. þar sem kveðið er á um að búa til sjálfstæða ríkisstofnun, Örnefnastofnun Íslands, á grunni Örnefnastofnunar Þjóðminjasafns sem starfað hefur frá árinu 1969, alla tíð undir forstöðu Þórhalls Vilmundarsonar prófessors sem unnið hefur ómetanlegt starf á þessu sviði og undir það vil ég taka með hv. formanni nefndarinnar. Frá árinu 1969--1981 vann prófessor Þórhallur sem forstöðumaður stofnunarinnar í aukastarfi en frá 1981--1994 fékk hann leyfi frá kennsluskyldu sem prófessor í sagnfræði vegna rannsókna sinna á Örnefnastofnun Þjóðminjasafnsins. Frá 1994 þegar prófessor Þórhallur Vilmundarson lét af prófessorsembætti fyrir aldurs sakir hefur hann sinnt þessu starfi í aukastarfi. Ég vil taka undir það að ég met fræðistörf hans mikils og tel að svo hafi mun fleiri gert eins og fram kom hér áðan. En nú bregður svo við þegar prófessor Þórhallur er um það bil að hætta störfum að lagt er til að Örnefnastofnun verði gerð að sjálfstæðri ríkisstofnun. Hvers vegna? Mig skortir einmitt svör við því, herra forseti. Ég hef alls ekki nægilega sterka sannfæringu fyrir því að því merka starfi sem örnefnafræðum tilheyrir verði best sinnt með þessum hætti. Í bréfi Þórs Magnússonar til menntmn. Alþingis bendir hann á að að sínu mati séu þrjár leiðir til þess að tryggja starfsemi Örnefnastofnunar. Í fyrsta lagi að stofnunin verði hluti Þjóðminjasafns en þó fastbundnari safninu, þ.e. stjórnun og fjárhald yrði á vegum þess. Í öðru lagi ræðir Þór Magnússon um þann möguleika að hún yrði sjálfstæð stofnun í ríkiskerfinu og heyrði beint undir menntmrn og í þriðja lagi að hún yrði sett undir Háskóla Íslands sem háskólastofnun. Af þessu þrennu telur Þór Magnússon þjóðminjavörður rökréttast að Örnefnastofnun yrði hluti af Þjóðminjasafni Íslands áfram því þaðan sé hún sprottin og vegna þess að örnefni eru hluti af áþreifanlegri menningarsögu þjóðarinnar, þjóðháttum og þjóðlífi, og að rannsóknum á þessum fræðum sé þess vegna best borgið innan Þjóðminjasafns Íslands. Í umsögn heimspekideildar háskólans er á það bent að eðlilegra hefði verið að stofnunin tengdist betur háskólanum, t.d. Orðabók Háskóla Íslands, Stofnun Árna Magnússonar og Íslenskri málstöð. Þá hefði verið eðlilegt frá sjónarhóli íslenskra fræða að öll nafnfræðin hefði verið sett saman í eina stofnun, Nafnfræðistofnun, en ekki einblínt á örnefnin eingöngu. Fyrir vikið sé mannanöfnunum og öðrum nöfnum ekki ætlaður neinn staður. Sem sagt: Af þeim þremur kostum sem Þór Magnússon þjóðminjavörður sér fyrir sér, þá leggur hann til að þetta verði áfram í Þjóðminjasafni. Heimspekideild Háskóla Íslands leggur til að þetta verði innan háskólans. En hér er valinn þriðji kosturinn, þ.e. að þetta verði sjálfstæð stofnun sem heyri undir menntmrn. án nógu sterkra röksemda að mínu mati. Samhliða þessu frv. hefur menntmn. haft til umræðu frv. til laga um breyting á lögum um bæjanöfn þar sem m.a. er kveðið á um stofnun örnefnanefndar sem skipuð yrði af menntmrh. og Örnefnastofnun tilnefni einn nefndarmann af þremur í þessa örnefndanefnd. Örnefnanefnd á m.a. að fjalla um nöfn á landabréfum, skera úr ágreiningi varðandi þau, einnig um götunöfn og nöfn sveitarfélaga að einhverju leyti. Að auki skarast málefni Örnefnastofnunar og örnefnanefndar við Íslenska málnefnd. Í umsögn Íslenskrar málnefndar til menntmn. er óskað eftir því að Íslensk málnefnd eigi fulltrúa í örnefnanefnd vegna þessara tengsla og að rétt sé að endurskoða lagasetningu um fyrirtækjaheiti sem heyrir undir enn önnur lög. Ég bendi á þetta, herra forseti, vegna þess að nafnamálin eru á könnu mjög margra mismunandi stofnana sem eru tengdar þvers og kruss án þess þó að um formleg eða rökrétt tengsl sé að ræða. Ég teldi mun vænlegra að þessi nafnamál, íslensk örnefni, mannanöfnin, bæjanöfnin og fyrirtækjaheitin væru á könnu einnar nafnastofnunar. Þá væri e.t.v. þörf fyrir sjálfstæða stofnun. Hins vegar er ekki þörf á stofnun sem sinnir aðeins örnefnum en er þó ekki einu sinni með örnefnin alfarið á sinni könnu þar sem örnefnanefnd heyrir ekki einu sinni undir þá stofnun. Virðulegi forseti. Ég mun ekki setja mig upp á móti þessu frv. en mig skortir sannfæringu fyrir því að hér sé verið að stíga rétt skref, ekki síst í ljósi þess að Sjálfstfl. virðist hér vilja stækka ríkisbáknið án þess að fyrir því liggi augljós rök. Það er mín tilfinning að hér hangi eitthvað á spýtunni sem ekki hefur komið upp á yfirborðið í hv. nefnd, þ.e. einhver ástæða sem ég kem alls ekki auga á fyrir því að stofna sjálfstæða örnefnastofnun. Að lokum vil ég, herra forseti, ítreka það að ég ber mikla virðingu fyrir fræðistörfum Þórhalls Vilmundarsonar og að afstaða mín í þessu máli komi því ekkert við. Ég hef bara ekki sannfæringu fyrir því að hér sé verið að stíga rétt skref.

Herra forseti. Eins og fram kom á síðasta þingi þegar þetta mál var fyrst flutt þá hef ég vissar athugasemdir að gera við það. Ég satt að segja tel að það sé alveg út í hött að stofna nýja ríkisstofnun um þennan afmarkaða flokk nafnorða sem örnefni eru. Það hefði verið miklu eðlilegra að búa til sjálfstæða nafnastofnun sem hefði þá verið með bæjanöfnin, örnefnin og jafnvel mannanöfnin líka og verið með heildaryfirlit og skráningu á þessu öllu saman. Eins hefði mátt hugsa sér að þeir fjármunir sem hér er um að ræða hefðu að einhverju leyti farið til að styrkja Íslenska málnefnd og í þriðja lagi hefði mátt hugsa sér líka að þetta hefði bara einfaldlega verið áfram eitt af verkefnum Þjóðminjasafnsins án þess að um það hefðu verið sett nein sérstök lög. Ég satt að segja hef ekki enn þá fengið neinn botn í það af hverju verið er að gera þetta að lögum. Ég segi það alveg eins og er. Ég var svo heppinn að sitja á ákaflega skemmtilegum fundi í menntmn. þar sem Árni Gunnarsson skrifstofustjóri í menntmrn. kom og sat fyrir svörum um efni málsins. Það var mjög eftirminnilegur fundur og skemmtilegur og sérstaklega voru þau rök sem Árni flutti í málinu eftirminnileg. Án þess að ég hafi þau eftir í einstökum atriðum þá dugðu þau ekki --- ég vil láta það koma fram --- til þess að sannfæra mig í þessu máli. Ég hefði ekki talið neina ástæðu til að afgreiða þetta mál ef ég hefði haft eitthvað með það að gera. Ég hefði ekki flutt það ef ég hefði setið þarna uppi í menntmrn. og ég hefði ekki flýtt mér að afgreiða það ef ég hefði verið í menntmn. Ég veit eiginlega ekki af hverju í ósköpunum verið er að nudda þessu máli áfram svona. Síðan kemur fljótlega frv. um bæjanöfn geri ég ráð fyrir. Það er enn þá í nefndinni ef ég man rétt og þá gefst kostur á því að ræða um þá alveg ótrúlegu miðstýringaráráttu sem þar er, þ.e. að lögbinda svo að segja eða að ætlast til þess að ákveðin heiti fái opinberan fastan stimpil. Það er mjög sérkennilegt. Ég rifjaði það upp í fyrra í umræðum um þessi mál að eitt dalverpi vestur í Dölum heitir fimm nöfnum og samkvæmt ákvæðum frv. eins og það lá fyrir í fyrra og ég held að það hafi verið eins endurflutt í haust, þá verður opinber aðili að úrskurða um hvert þessara fimm nafna er rétt. Ég hef ekki smekk fyrir uppsetningu af því tagi. Það mál er ekki á dagskrá hér en ég vildi bara láta það koma fram, herra forseti, að ég skil ekki af hverju þetta frv. um Örnefnastofnun er flutt. Það er varla hægt fyrir þingmann að segja það en ég nenni svo sem ekki að vera að berjast um út af málinu. Ég vildi bara láta það koma fram að ég get í öllum meginatriðum tekið undir þau rök sem hér komu fram áðan hjá hv. 19. þm. Reykv.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. félmn. um till. til þál. um atvinnusjóð kvenna. Nefndin fjallaði um málið og bárust allnokkrar umsagnir sem getið er um í nefndarálitinu. Þær voru allar mjög jákvæðar þannig að nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt þó með þeirri breytingu sem hér er getið um en við leggjum til að við bætist nýr málsliður, svohljóðandi: ,,Nefndin taki jafnframt mið af þeirri úttekt sem gerð hefur verið á vegum Vinnumálastofnunar og því hvernig styrkir hafa nýst.`` Tillagan gengur út á það, hæstv. forseti, að fram fari endurskoðun á starfsemi atvinnusjóðs kvenna, farið verði yfir hvernig styrkjum úr honum hefur verið dreift eða til hverra þeir hafa gengið, hvernig þeir hafa nýst og hvort hugsanlega þurfi að gera einhverjar breytingar þar á. Fram kom í umfjöllun félmn. um fjárlögin fyrr í vetur að menn töldu að nauðsynlegt væri að gera ýmsar breytingar. Tímarnir hafa breyst og ýmis verkefni sem verið var að styðja, m.a. úti á landsbyggðinni, hafa ekki öll gengið jafn vel og kom fram í máli fulltrúa Vinnumálastofnunar að nauðsynlegt væri að skoða reynsluna og huga að úrbótum. Vinnumálastofnun fékk félagsfræðing til að fara ofan í styrkveitingar og niðurstöður úr þeirri könnun eiga að vera tilbúnar einmitt um þessar mundir þannig að við leggjum til að nefndin taki mið af þeirri könnun sem fram fór. Jafnframt verði að sjálfsögðu hugað að því hvernig betur má gera því tilgangurinn er auðvitað sá að efla atvinnu kvenna, styðja þær til nýsköpunar og að fjármagn verði veitt til þess. Undir þetta nefndarálit skrifa allir nefndarmenn, Pétur H. Blöndal, þó með fyrirvara, en Rannveig Guðmundsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs til að mæla fyrir brtt. sem ég flyt ásamt Jóhönnu Sigurðardóttur og ég ætla að skýra aðeins hvernig stendur á því að ég flyt hér þá tillögu. Eins og fram kom hjá formanni félmn. var ég upptekin við verkefni á vegum Alþingis annars staðar og var því ekki viðstödd þegar umfjöllun átti sér stað um málið og það afgreitt úr nefnd. Ég styð þetta mál eins og það kemur frá nefndinni en er hins vegar með tillögu um að staða sjóðsins verði fjárhagslega tryggð og kem ég að því síðar. Þessi sjóður hefur ekki verið mjög stór í gegnum árin. Hann á sér nokkurra ára sögu. Ætli saga hans spanni ekki sjö til átta ár og má segja að í gegnum árin hafi honum verið ætlaðar u.þ.b. 20--25 millj. kr., lengst af 20 millj. þar til félmn. mælti með því eitt sinn við afgreiðslu fjárlaga að sá sjóður fengi viðbótarfjárveitingu og framlög úr honum fengju að ná til þéttbýlisins en í upphafi var hann hugsaður til að styrkja atvinnumál kvenna á landsbyggðinni. Ég má líka til með að rifja það upp að í mesta atvinnuleysinu, 1993 trúlega, var veitt aukafjárveiting til þessa sjóðs til að taka sérstaklega á í atvinnumálum kvenna og þá fékk hann 60 millj. kr. fjárveitingu og sérstakur starfsmaður var ráðinn í að auglýsa, fara yfir umsóknir og reyna að verja fjármagninu sem allra best, konum á atvinnuleysistímum til framdráttar. Það er líka athyglisvert, virðulegi forseti, að nú um stundir virðist vera meira atvinnuleysi kvenna en var þá þegar gripið var til sértækra úrræða varðandi atvinnumál kvenna. Það er eins og viðhorf okkar til atvinnuleysis sé eitthvað farið að slævast, a.m.k. þegar konur eiga í hlut. Atvinnusjóður kvenna, oftast kallaður Jóhönnusjóður, á sér ekki lagastoð enda er hann eiginlega horfinn inn í Atvinnuleysistryggingasjóð og sést ekki í fjárlögum þegar þeim er flett. Hann átti sér þó áður stoð sem sérstakur liður á fjárlögum og með sérstöku framlagi. Ég hreyfi því hér, virðulegi forseti, að ef á að gera hann virkari og öflugri, þá þarf að skoða það að lögfesta hann ásamt því að skoða aukið fjármagn til sjóðsins. Það er alveg ljóst að ef þessi sjóður á að fá sinn sess og verða til þess að tryggja konum ný og öðruvísi tækifæri, þá verður að tryggja honum fjármagn. Um það er tillaga okkar Jóhönnu Sigurðardóttur að við 1. mgr. tillgr. bætist: ,,og hvernig tryggja megi honum aukið fjármagn.`` Tillögugreinin mundi þá hljóða svo: ,,Alþingi ályktar að fela félagsmálaráðherra að skipa nefnd sem endurskoði og geri tillögur um framhald á starfi atvinnusjóðs kvenna og hvernig tryggja megi honum aukið fjármagn.`` Síðan er seinni málsgreinin um hvernig nefndin skuli vera skipuð. Eins og ég hef áður nefnt var þessi sjóður sérgreindur á sínum tíma í fjárlögunum sem sértakur fjárlagaliður. Það fór með þann sjóð eins og starfsmenntasjóðinn að þegar verið var að breyta Atvinnuleysistryggingasjóðnum í félmrn. með tilkomu nýs ráðherra þar, þá voru þessir þýðingarmiklu sjóðir, atvinnusjóður kvenna og starfsmenntasjóður, settir þar inn. Að vísu má enn þá finna starfsmenntasjóðinn undir Atvinnuleysistryggingasjóði, hann er a.m.k. nafngreindur þar en fjármagn til hans hefur verið óbreytt ár eftir ár og þess gætir heldur ekki varðandi starfsmenntasjóð að einhver sérstök hugsun eða pólitísk áhersla sé á að reyna að koma til móts við breytta tíma og aðstæður í þjóðfélaginu. Í dag þarf félmrh. í fyrsta lagi að hafa áhuga á að berjast fyrir fjármagni í sjóðinn og í öðru lagi styrk til þess að ná framlagi á fjárlögum hverju sinni, þ.e. ef hann ætlar að bæta einhverju við umfram það að láta þetta vera hluta af framlögum og styrkjum sem Atvinnuleysistryggingasjóður skiptir fé til af því sem hann hefur umleikis. Það er hins vegar ljóst að þessi sjóður verður aldrei verulegur kostur nema fjármagn verði tryggt. Þess vegna er hin litla brtt. okkar Jóhönnu Sigurðardóttur mjög mikilvæg. Það er ljóst, og hefur komið fram alls staðar þar sem úttekt hefur verið gerð á stöðu kvenna í atvinnumálum og möguleikum þeirra til að fitja upp á einhverju nýju þar sem litla atvinnu er að hafa, að mjög margar konur hafa hæfileika, getu og vilja til að fara inn á nýjar brautir. Þær hafa verulegt frumkvæði og það hefur verið ótrúlegt að fara á þá staði á landinu þar sem konur hafa kannski tekið sig saman um húsnæði til að hafa aðstöðu fyrir eitthvað nýtt til að gera eða að sjá hvaða hugmyndaauðgi býr í því sem konurnar hafa brotist til að framleiða eða fitja upp á á atvinnuleysistímum. Það er hins vegar alveg ljóst að konur hafa ekki viljað taka lán í eitthvað sem er fallvalt og ekki séð fram á hvernig slíkri framleiðslu reiðir af. Því má heldur ekki gleyma að í mörgum tilfellum hafa konurnar verið að fitja upp á einhverju nýju til þess að reyna að skapa sér atvinnu, ekki síst vegna þess að þröngt hafi verið um fjárhag heimilisins þegar þær fóru að reyna fyrir sér með það sem þær hafa fitjað upp á. Þess vegna hefur þessi litli sjóður byggt á svipuðum viðhorfum og lánatryggingasjóður kvenna, sem við félmrh. stofnuðum með árs millibili, jafnspaugilegt og það er. En það er líka gott skref og öðruvísi vegna þess að þar er verið að leita eftir samvinnu lánastofnana við framtak félmrn., Reykjavíkurborgar og iðnrn. sem bundust saman í það verkefni að reyna að koma á slíkum lánatryggingasjóði til að efla möguleika kvenna til að koma litlum fyrirtækjum á laggirnar án þess að hafa til þess fjármagn. Það er dálítið alvarlegt þegar maður hugsar um að einmitt af því að fjárhæðin er ekki há, í þessu tilfelli með Jóhönnusjóðinn var hún lengst af 20--25 millj. kr. fyrir utan þetta eina ár sem var ráðist í sérstakt átak, þá er eins og virðingin sé minni fyrir sjóði af þessari stærðargráðu þó hlutverk hans sé e.t.v. þýðingarmeira en margra hinna stóru sjóða með umtalsvert fjármagn. Ég minni á að í umræðunni sem við höfum átt hér, virðulegi forseti, um húsnæðismál hefur verið vikið að útlánatöpum hinna ýmsu sjóða og ég leyfði mér að lesa upp hvernig útlánatapið skiptist á hina ýmsu sjóði á vegum hins opinbera en að sjálfsögðu kom ekki til að lítill sjóður eins og atvinnusjóður kvenna væri þar inni, enda hefur hann fyrst og fremst haft styrkveitingar á sinni könnu. En þegar sjóðir hins opinbera og útlánatöp eru skoðuð þá leika þær fjárhæðir á milljörðum króna í sumum tilfellum og niður í nokkra tugi milljóna á meðan við erum af veikum mætti að berjast fyrir lítilli upphæð eins og 20--25 millj. í atvinnusjóð sem gerir konum fært að örva sköpunargáfu sína og nýta hana sjálfum sér og heimilinu til framdráttar. Þess vegna er afar gott að hér sé verið að samþykkja tillögu um að skipa nefnd sem endurskoði og geri tillögur um framhald af starfi atvinnusjóðs kvenna en það er líka dapurt að hugsa til þess að lítill sjóður, sem búið var að koma á laggir og átti sér þó stoð í fjárlögum, skuli hafa runnið svo átakalaust inn í Atvinnuleysistryggingasjóð án þess að menn hafi haft af því miklar áhyggjur og að tillaga þurfi að koma fram á Alþingi um að það sé skoðað hvernig hægt sé að skipa þessum sjóði á betri veg og að tillögur séu gerðar um framhald á starfi atvinnusjóðs kvenna. Það er dapurt að hugsa til þess að það skuli þurfa að koma tillaga á Alþingi Íslendinga um að tryggja svo litlum sjóði líf á meðan hann ætti í sjálfu sér að eiga skjól í því ráðuneyti sem hann er og hefði fremur átt að lyfta honum en láta hann renna inn í Atvinnuleysistryggingasjóð þar sem mikil hætta er á að hinir þýðingarmiklu sjóðir, atvinnusjóður kvenna og starfsmenntasjóður, eigi eftir að daga uppi ef ekkert gerist. Virðulegi forseti. Ég treysti því að Alþingi Íslendinga sjái sóma sinn í því að samþykkja þessa litlu tillögugrein, að kannað verði hvernig tryggja megi sjóðnum aukið fjármagn.

Herra forseti. Ég hefði gjarnan viljað sjá að við værum fremur að fjalla um frv. til laga um atvinnusjóð kvenna þar sem skilgreind verkefni þess sjóðs og markmið kæmu fram. Í því frv. væri þeim sjóði jafnframt tryggð örugg lagastoð að því er varðar fjármagn. Ég held að það séu allir sammála um að þessi sjóður sem starfað hefur frá 1991, hefur gengið mjög vel. Framlagið til hans hefur vissulega skilað tilgangi sínum. Fjármagnið hefur runnið til verkefna sem hafa um margt verið athyglisverð og styrkt starfsemi þeirra kvenna sem ráðist hafa í að stofna fyrirtæki. Einnig hefur verið mjög athyglisvert að fylgjast með þeim verkefnum sem konurnar hafa ráðist í og hafa gengið mjög vel. Framlögin hafa runnið til þess að aðstoða konur varðandi markaðssetningu og fleiri þætti. Það sem raunverulega hefur vantað er öruggt fjármagn sem rynni í þennan sjóð. Eins þyrfti að opna meira fyrir og víkka þau verkefni sem veita má fjármagn til. Lengst af hefur þetta framlag haft stoð í fjárlögum. Þó það sé ekki fullkomið þá er það þó lagastoð. Í tíð þessarar ríkisstjórnar hefur því verið kippt úr fjárlögunum. Nú er þetta fjármagn falið einhvers staðar í Atvinnuleysistryggingasjóði og ég veit ekki hvort þess er nokkurs staðar getið. Þetta er styrkur, veittur í gegnum Atvinnuleysistryggingasjóð. Í fyrsta lagi er það rangt. Þetta rennur ekki til kvenna sem eru atvinnulausar. Sjóðurinn á ekki heima þar. Í öðru lagi finnst mér að því framtaki sem unnið hefur verið af konum með tilstyrk þessa framlags eigi að sýna þá virðingu að gefa sjóðnum stoð í lögum. Það þyrfti að gera í frv. sem skilgreinir markmið, hvað við viljum sjá, hvað við viljum styrkja, hver verkefnin eigi að vera og hvernig tryggja eigi sjóðnum fjármagn. Það er ekki útilokað og ég býst við að því verði fylgt eftir í þinginu þegar niðurstaða þessarar nefndar liggur fyrir. Ég vona að þeir sem nefndina skipa skoði hvort ein af tillögum nefndarinnar verði ekki að tryggja þessum sjóði lagastoð eitthvað fram í tímann. Við í stjórnarandstöðunni sem höfum ávallt í tíð þessarar ríkisstjórnar fylgt því fast eftir við fjárlagagerðina að þessi sjóður fái fjármagn og munum auðvitað fylgjast mjög grannt með starfi nefndarinnar og því að hún skili fljótt og vel af sér. Því verður fylgt eftir hér á þinginu. Herra forseti. Á þessu þingi og jafnvel á undanförnum missirum hefur allt of lítið verið fjallað almennt um stöðuna í atvinnumálum kvenna. Við höfum gert það nokkrum sinnum í vetur og tillögur um úrbætur liggja fyrir frá stjórnarandstöðunni í því efni. Atvinnuleysi kvenna, svo sérkennilegt sem það er í þessu góðæri sem við búum við, hefur sjaldan verið meira, herra forseti. Þessi tillaga sem þó er góðra gjalda verð og ég styð, bætir þar litlu úr. Það vakti vissulega mikil vonbrigði hjá mér þegar við ræddum um stöðuna í atvinnumálum kvenna hér á þingi fyrir nokkrum vikum. Félmrh. tók þátt í þeirri umræðu þar sem beint var til hans fyrirspurn þar að lútandi. Hæstv. ráðherra taldi enga sérstaka ástæðu, jafnvel þó atvinnuleysi kvenna væri tvöfalt meira en hjá karlmönnum og atvinnuleysi kvenna væri meira en á árinu 1993 þegar ríkisstjórnin þá greip til sérstakra aðgerða til að draga úr atvinnuleysi kvenna, að grípa til einhverra sértækra aðgerða til þess að draga úr atvinnuleysi kvenna. Það var svo merkilegt, herra forseti. Hann vísaði á þennan sjóð sem við erum hér að fjalla um. Sá hefur um 20 millj. til ráðstöfunar ef stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs þóknast að láta hann hafa allar þær millj. allar vegna þess að Atvinnuleysistryggingasjóður hefur það í hendi sér að leggja þar minna til. Ráðherrann taldi ekki ástæðu til þess að gera neitt að því er varðar atvinnuleysi kvenna. Mér fannst nokkuð merkilegt að hann hafði ekki einu sinni gert tilraun til þess að ræða málið í ríkisstjórninni og hvort ekki ætti að grípa til sérstakra aðgerða í því máli. Það var þó gert á sínum tíma árið 1993. Þá átti að veita mikið fjármagn út af atvinnuleysi vegna kreppu- og samdráttartíma. Það fjármagn átti þó eins og vanalega að renna til alls konar verkefna sem fremur fóru í það að styrkja stöðu karla og draga úr atvinnuleysi þeirra. Auðvitað er það sjálfsagt en við megum ekki gleyma konunum. Gegnum árin hefur mest farið til vega- og viðhaldsframkvæmda, í sértækum aðgerðum sem ríkisstjórnin hefur gripið til. Þá beitti ég mér fyrir því í ríkisstjórninni að samþykkt yrði 60 millj. kr. framlag sérstaklega ætlað til þess að draga úr atvinnuleysi kvenna. Ég held að það hafi verið til fyrirmyndar hvernig unnið var úr því. Sérstök nefnd var skipuð til að skoða hvernig þetta nýttist konum. Hundruð kvenna fengu vinnu, ýmist í skemmri eða lengri tíma. Sumar fengu vinnu til frambúðar vegna þess fjármagns sem þarna var látið í, litlar 60 millj. á móti mörg hundruð milljónum sem á þeim tíma var varið til vega- og viðhaldsframkvæmda.

920 millj. á móti 80.

920 á móti 60, já og með þessum 20. Ég hefði talið, herra forseti, að einmitt nú við þessar aðstæður ætti að grípa til svipaðra aðgerða. Við erum ekkert að tala um stórar fjárhæðir, 60--80 millj., herra forseti. Það má gera samanburð á því við ýmsa sóun í þjóðfélaginu og lítið er með gert. Það er nefnilega svo, sem líka er mjög alvarlegt og mikið umhugsunarefni, að á þessum tímum þenslu í atvinnulífinu eykst atvinnuleysi kvenna. Og hvar er þenslan? Hún er aðallega í stóriðjuframkvæmdum og mannvirkjagerð sem er meira atvinnuskapandi fyrir karla en konur. Á sama tíma er samdráttur í ýmsum hefðbundnum atvinnugreinum kvenna. Við getum nefnt ýmiss konar hagræðingu í heilbrigðisgeiranum, hagræðingu í bankastarfsemi. Bankastarfsmönnum hefur fækkað verulega. Þetta hefur miklu meira bitnað á konum en nokkurn tíma körlum. Ég hef nokkrar áhyggjur af því, herra forseti, að menn hugleiði raunverulega ekki hvað hér er á ferðinni og hvort það sé svo að við séum að sigla inn í það að hagræðing í atvinnulífinu og tækniþróun alls konar bitni fremur á kvennastörfum en karlastörfum án þess að nokkuð sé að gert. Við sjáum ekki að verið sé að auka framlag í starfsmenntasjóð sem fyrst og fremst á að tryggja stöðu ófaglærðra. Honum er fleygt inn í Atvinnuleysistryggingasjóð sem hann á ekkert erindi í frekar en atvinnusjóður kvenna. Er að koma upp ný staða á vinnumarkaðnum sem bitnar sérstaklega á konum.  Það alvarlega í þessu líka er að þetta snýr ekki bara að konum. Atvinnuleysi er meira en atvinnuleysistölurnar segja til um. Hvaða hópar eru það, herra forseti? Það eru fatlaðir. Fatlaðir sem ekki fá atvinnu á vinnumarkaðinum vegna þeirra breytinga sem þar eru koma ekki fram í atvinnuleysistölum. Við sjáum þá í tölum hjá Tryggingastofnun. Þar hefur tvöfaldast sá fjöldi öryrkja sem er á tryggingabótum og þar er m.a. tilgreint --- hæstv. heilbrrh. sagði það hreinlega í svari til mín fyrir nokkrum vikum síðan --- að það sé m.a. vegna aðstæðna öryrkja á vinnumarkaðnum. Ég sé ekki, herra forseti, að neitt sé verið að gera til þess að breyta þessari alvarlegu þróun.  Svo höfum við upplifað það og það kom fram í svari félmrh. fyrir nokkrum vikum síðan að langtímaatvinnuleysi hefur líka aukist verulega. Fólki sem er sex mánuði atvinnulaust eða ég tala nú ekki um eitt ár, hefur fjölgað verulega. Við erum að tala um verulega fjölgun að því er varðar konur. Verulega fleiri konur eru nú atvinnulausar á tímum góðæris en á tímum kreppunnar og samdráttar í atvinnulífi sem við upplifðum fyrir nokkrum árum og það er ekkert gert og félmrh. telur sig ekkert þurfa að gera þó sú staða sé uppi og þetta hafi varað um langt skeið. Atvinnuleysi öryrkja hefur einnig aukist og þegar konur eru komnar á miðjan aldur, um fimmtugt, fá þær ekki vinnu. Er einhver að skoða þetta, athuga hvernig munstrið er að breytast hérna á vinnumarkaðnum? Mér er ekki kunnugt um það. Herra forseti. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta mál en ég tel, og það skulu vera mín lokaorð, að stjórnarandstaðan þurfi að taka þessi mál í sínar hendur. Stjórnarandstöðunni er hreinlega ekki stætt á því að bíða frekar eftir því að þessi ríkisstjórn aðhafist eitthvað að því er varðar þá alvarlegu stöðu sem upp er komin á vinnumarkaðnum og hefur varað hér um nokkurra mánaða og missira skeið. Ég held að við sjáum engar breytingar á því nema að gripið verði til aðgerða. Þær felast ekki síst í því, einmitt með tilliti til þeirrar tækniþróunar og byltingar sem við búum við, að auka starfsmenntun og starfsþjálfun. Hér er að fækka störfum í hefðbundnum atvinnugreinum kvenna á vinnumarkaðnum og ég hvet til þess að við bregðumst við því. Síðan í lokin, herra forseti, aðeins um þá brtt. sem flutt er af hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur og þeirri sem hér stendur. Hún er prófsteinn á það þegar við greiðum hér atkvæði hvort þingmenn meina eitthvað með því að vilja nú skoða þennan atvinnusjóð kvenna og styrkja hann vegna þess að ég lít þannig á þessa tillögu að það eigi að styrkja hann. Ef þingmenn fella þessa tillögu um það hvernig tryggja megi þessum sjóði aukið fjármagn, herra forseti, þá gef ég ekki ýkja mikið fyrir þessa þáltill. A.m.k. er hún miklu veikari en hún væri ef brtt. sem hér er lögð fram og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir hefur mælt fyrir yrði samþykkt.

Hæstv. forseti. Ég er fullkomlega sammála hv. þm. en langaði til að koma því á framfæri í andsvari að það eru afar athyglisverðar tölur í nýjum bæklingi Hagstofunnar um konur og karla varðandi örorku. Að vísu vantar línurit yfir þróunina á undanförnum árum en það er afar athyglisvert að skoða það línurit sem hér er um það hvernig öryrkjar skiptast eftir aldri. Það tengist því sem hv. þm. nefndi um konur sem komnar eru yfir fimmtugt að það er mjög áberandi hve þær eru fjölmennar í hópi öryrkja og miklu fjölmennari en karlar á sama aldursskeiði, þ.e. hópurinn 55--67 ára. Hvað er það svo sem hrjáir konur sem eru á örorku? Það eru fyrst og fremst vöðva- og beinasjúkdómar. Samkvæmt nýjustu tölum eru 1.634 konur á móti 614 körlum. Þetta finnst mér afar athyglisverðar tölur og þær segja mér að fyrst og fremst sé um vinnuslit að ræða, álagssjúkdóma meðal kvenna og þetta er eitthvað sem þarf að rannsaka mjög rækilega. Slíkan mun er ekki að finna í neinum öðrum sjúkdómsflokki samkvæmt þeirri flokkun sem hér er að finna. Þá vil ég einnig bæta því við varðandi það sem hv. þm. sagði um breytingar á atvinnugreinum að það er líka mjög athyglisvert að skoða fiskvinnsluna. Ég vil bara nefna það af því að hv. þm. nefndi ekki fiskvinnsluna að þar eru líka að verða gríðarlegar breytingar og þar mun verða fækkun á starfsfólki og það er síaukin tækni og hvað þýðir það fyrir landsbyggðina og fyrir þá þróun sem margir hafa svo miklar áhyggjur af hvernig straumurinn er hingað til höfuðborgarsvæðisins? Konur hafa alltaf streymt hingað en verði þessi fækkun á störfum í fiskvinnslunni mun straumur þeirra stóraukast og þá koma karlarnir á eftir.

Herra forseti. Í þessu andsvari hv. þm. var hv. þm. ekki að mótmæla neinu sem ég sagði heldur fremur að styrkja og taka undir það sem fram kom í ræðu minni og ég þakka hv. þm. fyrir það og ég þakka líka hv. þm. fyrir það athyglisverða innlegg sem hún var með sem styrkir mig enn í þeirri trú að stjórnarandstaðan verður að fara að taka málið í sínar hendur og úr höndum ríkisstjórnarinnar sem ekkert gerir til að styrkja stöðu veikustu hópanna á vinnumarkaðnum.

Hæstv. forseti. Ég kom því ekki að í fyrra andsvari mínu, eða ég ætti kannski frekar að segja athugasemd, að ég hef sjálf lagt fram tillögu um aðgerðir til að draga úr atvinnuleysi kvenna og ég vona svo sannarlega eftir þessa umræðu að sú tillaga fái stuðning og hún verði samþykkt þannig að farið verði að grípa til aðgerða í þessum málum.