Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur eftirfarandi bréf, dagsett 5. nóv. 1992: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska eftir að 1. varaþingmaður Alþfl. í Vestf., Pétur Sigurðsson, forseti Alþýðusambands Vestfjarða, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti.`` Undir bréfið ritar Sighvatur Björgvinsson, 4. þm. Vestf. Pétur Sigurðsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er nú boðinn velkominn til starfa.

Virðulegi forseti. Ég vil láta í ljós sérstaka ánægju yfir því að formenn stjórnarflokkanna skuli báðir vera viðstaddir við upphaf þessarar umræðu og vonandi meðan hún fer fram vegna þess að hér er verið að fjalla um mál sem snertir auðvitað stjórnarflokkana og pólitíska stefnu þeirra mjög mikið. Það má auðvitað halda því fram með ákveðnum hætti að að nokkru leyti sé hið alvarlega atvinnuleysi sem þjóðin stendur núna frammi fyrir afleiðing af þeirri stefnu sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að reka, stefnu afskiptaleysis og aðgerðarleysis í atvinnumálum og stefnu sem hefur birst annars staðar í fjöldaatvinnuleysi í stórum stíl, m.a. í Bandaríkjunum, Bretlandi og víðar, stefnu sem þeir hafa kosið að innleiða á Íslandi á sama tíma og slíkri stefnu hefur verið hafnað í öðrum löndum að undanförnu. Þess vegna er það mjög nauðsynlegt að þeir hæstv. ráðherrar sem bera ábyrgð á framkvæmd stjórnarstefnunnar séu viðstaddir umræðuna. Sú tillaga, sem hér liggur fyrir um rannsókn á afleiðingum atvinnuleysis, er sú fyrsta sinnar tegundar sem flutt er á Alþingi Íslendinga. Ástæðan er auðvitað sú að það hefur ekki áður verði bein þörf á að fjalla um afleiðingar atvinnuleysis með sama hætt og nú er. Auk mín flytur tillöguna hv. 5. þm. Vestf. Í tillögunni er farið yfir nokkra liði sem við teljum óhjákvæmilegt að verði rannsakaðir í þeirri könnun sem við gerum ráð fyrir að fari fram. Í fyrsta lagi segjum við að nauðsynlegt sé að í rannsókninni verði leitast við að leiða fram upplýsingar um áhrif atvinnuleysis á almenn kjör barna, kvenna, unglinga og annarra hópa sem atvinnuleysið kemur sérstaklega við. Það er auðvitað alveg ljóst að atvinnuleysið kemur sérstaklega hart við þessa hópa, t.d. unglingana sem núna geta ekki gengið að því vísu að fá atvinnu. Fjöldinn allur af þessum unglingum er fólk sem af einhverjum ástæðum hefur hrökklast út úr framhaldsskólakerfinu. Það gat áður treyst því að geta fengið vinnu en getur það ekki í dag. Hér er með öðrum orðum um að ræða jarðveg fyrir stórfelld félagsleg vandamál. Alþjóðlegar kannanir sem hafa verið gerðar á atvinnuleysi og áhrifum atvinnuleysis hafa sýnt að einmitt þessi hópur er sérstaklega viðkvæmur fyrir margvíslegum félagslegum vandamálum eins og fíkniefnaneyslu og öðrum hliðstæðum vandamálum, vandamálum sem eru með þeim hætti að þau verða kannski aldrei leyst ef þau verða á annað borð til í lífi þessara einstaklinga. Þess vegna er mjög mikilvægt að á þessum málum verði tekið sérstaklega í þessari rannsókn. Þess vegna eru börn, unglingar og konur sérstaklega nefnd hér sem hópar sem þurfi að kanna. Þá er í öðru lagi gert ráð fyrir að kannað verði sérstaklega hvaða áhrif atvinnuleysi hefur á heilsufar fólks og skólagöngu. Það er augljóst mál og hefur margoft komið fram á undanförnum árum að ein meginástæðan til þess að Íslendingar hafa búið við jákvæðari heilsufarstölur en flestar aðrar þjóðir hefur verið sú staðreynd að hér hefur verið full atvinna. Ólafur Ólafssson landlæknir hefur á undanförnum árum aftur og aftur sent frá sér greinargerðir og skýrslur þar sem hann hefur haldið því fram að ein meginástæðan til þess að Íslendingar hafa náð að lifa sæmilega góðu lífi og aðeins lengur en margir aðrir sé sú staðreynd að hér hafa menn haft fulla atvinnu. Hér hafa menn alltaf haft eitthvað fyrir sig að leggja. Það er ekki nokkur vafi að hin niðurbrjótandi áhrif atvinnuleysisins spilla heilsu, valda heilsufarserfiðleikum hjá viðkomandi einstaklingum og þess vegna er þessi þáttur nefndur hér. Í þriðja lagi er nefnt að það þurfi að kanna sérstaklega hvaða áhrif atvinnuleysið hefur á áhrif neyðarathvarfa af ýmsu tagi og skyldra stofnana. Það á t.d. að mínu mati að kanna hvaða áhrif atvinnuleysið hefur á rekstur meðferðarheimila áfengissjúklinga. Getur verið að aukið atvinnuleysi þýði aukna þörf fyrir meðferð áfengissjúklinga? Svar fræðimanna á þessum sviðum er alveg tvímælalaust já, eins og komið hefur m.a. fram í skýrslum frá landlækni. Það hefur einnig komið fram að þörf atvinnuleysingja fyrir stuðning birtist t.d. hjá stofnunum eins og Hjálparstofnun kirkjunnar. Það hefur aldrei áður gerst að viðlíka fjöldi fólks hafi leitað til Hjálparstofnunar kirkjunnar vegna persónulegra erfiðleika eins og gerist einmitt um þessar mundir. Það er talað um að sá fjöldi sem leitar til Hjálparstofnunar kirkjunnar um þessar mundir sé margfaldur á við það sem var í fyrra og hittiðfyrra. Þá er í tillögunni gert ráð fyrir að það verði kannað sérstaklega hvaða beinn og óbeinn kostnaður leggst á þjóðfélagið vegna atvinnuleysis og sérstaklega skal rekja hve miklir fjármunir tapast í tengslum við atvinnleysi í þjóðarbúinu í heild. Mér vitanlega hefur engin slík könnun farið fram á því. Menn geta út af fyrir sig gefið sér tilteknar tölur. Menn geta t.d. reiknað það út hversu mikil verðmæti í þjóðartekjunum eru á bak við hvern vinnandi mann. Vinnandi menn í landinu eru taldir vera um 130.000 talsins. Það er talið að þjóðartekjur Íslendinga á næsta ári verði um 360 milljarðar eða svo. Með þessu móti má áætla að það sem tapast af fullu ársverki einstaklings fyrir þjóðarbúið, út úr þjóðartekjunum, sé að meðaltali um 3 millj. kr. Ef 3.500 einstaklingar eru atvinnulausir í heilt ár má gera ráð fyrir að tap þjóðarbúsins sé á milli 10 og 11 milljarðar kr. Hér er auðvitað um að ræða gífurlega háa tölu, alvarlegt umhugsunarefni, m.a. með hliðsjón af því að Atvinnuleysistryggingasjóður greiðir í atvinnuleysisbætur á ári með þessum hætti í kringum 3 milljarða kr. ef ég man rétt. Hér er því um að ræða margfalda þá tölu sem greidd er út í atvinnuleysisbætur. Þá gerum við ráð fyrir því í tillögunni að sérstaklega verði í þessum athugunum unnið að því að gera tillögur til úrbóta á þeim sviðum sem talin eru liggja beinast við að því er varðar fjölgun starfstækifæra, fullorðinsfræðslu og starfsmenntun í þágu atvinnulausra og þeirra sem standa tæpt á vinnumarkaði, t.d. fatlaðra. Eitt af því athyglisverðasta í sambandi við þróun atvinnuleysisins að undanförnu er að það eru vitaskuld fatlaðir sem verða harðast fyrir atvinnuleysinu og þeim hefur fjölgað mjög verulega, t.d. eru á atvinnuleysisskránni í Reykjavík núna þrisvar sinnum fleiri fatlaðir eða öðrykjar, eins og þeir eru kallaðir samkvæmt flokkun ráðningarstofunnar, en þeir voru í fyrra og í hittiðfyrra. Í tillögunni er gert ráð fyrir því að við rannsóknina verði haft náið samráð við sveitarfélögin, samtök launafólks og samtök atvinnulausra sem hafa nýlega verið stofnuð. Það er gert ráð fyrir að rannsókninni verði flýtt eins og kostur er og fyrstu niðurstöður hennar birtar fyrir 1. febr. nk. Kostnaður við rannsóknina greiðist allur úr ríkissjóði. Eins og kunnugt er er atvinnuleysi langstærsta vandamál samtímans í Evrópu og Norður-Ameríku í dag. Ef menn horfa yfir þessi lönd og velta fyrir sér þeim breytingum sem hafa orðið á síðustu árum og áratugum er augljóst að það er atvinnuleysið númer eitt, tvö og þrjú sem setur svip sinn á þróun síðustu ára og er alvarlegasta vandamál samtímans í Evrópu um þessar mundir. Atvinnumál hafa ítarlega verið rædd á Alþingi í vetur og einnig utan þings eins og kunnugt er m.a. að frumkvæði okkar alþýðubandalagsmanna í sérstakri tillögugerð sem við höfum beitt okkur fyrir. Hins vegar er hér gert ráð fyrir því að rannsókn fari fram á afleiðingum atvinnuleysisins eins og ég hef hér rakið en engar heildarrannsóknir liggja fyrir um þau efni á Íslandi. Sem fylgiskjöl með þessari tillögu eru birtar nokkrar skýrslur frá Hagstofu Íslands, félmrn. og Ráðningarstofu Reykjavíkurborgar. Atvinnuleysið hér hefur verið þannig þann tíma sem við þekkjum til, sem hér erum, að það hefur varað skamma stund og verið staðbundið. Það hefur verið bundið við sérstakar ástæður sem fólk hefur í raun og veru getað haldið utan um og áttað sig á af hverju eru. Núna stöndum við frammi fyrir algerlega nýjum hlutum á Íslandi. Eitt það alvarlegasta sem sést af tölum Hagstofu Íslands sem koma fram í þeim fylgiskjölum sem við birtum með tillögunni er sú staðreynd að um 300 Íslendingar hafa verið atvinnulausir í 52 vikur eða lengur. Svo mikið atvinnuleysi í svo langan tíma hjá svo stórum fjölda fólks hefur verið algerlega óþekkt á Íslandi á undanförnum áratugum. Ef svo heldur fram sem horfir getur þessi tala orðið enn þá ljótari. Aðferð okkar til að taka á vanda atvinnulauss fólks er Atvinnuleysistryggingasjóður. Hann er löngu tómur á þessu ári. Mér er sagt að hann sé farinn að ganga á eignir sínar. Mér er sagt að staðan sé þannig að í ríkisstjórninni hafi menn velt því fyrir sér að ef sjóðurinn eigi að standa undir skuldbindingum sínum verði að skerða bótaréttinn. Það verði að lækka atvinnuleysisbæturnar. Heilbr.- og trmrh. gerði grein fyrir því snemma á síðasta þingi að það yrði að lækka atvinnuleysisbæturnar. Ég tel að það sé einhver dýrmætasti árangur verkalýðsbaráttunnar í síðustu kjarasamningum sem gerðir voru að það tókst að koma í veg fyrir þau áform heilbrrh. og ríkisstjórnarinnar að lækka atvinnuleysisbætur. Nú er það augljóst mál að Atvinnuleysistryggingasjóður ræður ekki við það verkefni sem gert er ráð fyrir að skapist af atvinnuleysi hér á næsta ári. Þess vegna verður að styrkja Atvinnuleysistryggingasjóð frá því sem hann er nú. Þar bætist svo við að uppi eru af eðlilegum ástæðum kröfur um það að fjöldi annarra einstaklinga, nýrra hópa sem ekki fá atvinnuleysisbætur í dag og ekki greiða í Atvinnuleysistryggingasjóð með hefðbundnum hætti, fái atvinnuleysisbætur. Þar á ég t.d. við sjómenn, trillusjómenn, einyrkja, bílstjóra, bændur, námsmenn og slíka aðila. Hér er um að ræða mjög stóran hóp fólks. Það er talið að til viðbótar þeirri atvinnuleysingjatölu sem við erum hér með upp á 3.500 manns þurfi að gera ráð fyrir því að allt að 1.000 manns í viðbót séu atvinnulausir sem ekki komast inn á þessa hefðbundnu skráningu Atvinnuleysistryggingarsjóðs. Á því þarf að taka. Ég hef aðeins hér rakið áður í þessari framsögu minni það áfall sem þjóðarbúið verður fyrir og giskað á að tap þjóðarbúsins í beinum verðmætum af atvinnuleysi 3.500 einstaklinga í heilt ár sé á milli 10 og 12 milljarðar kr. Ég hef ekki farið ítarlega yfir þann vanda sem er í einstökum löndum í kringum okkur sem væri þó ástæða til. Í Finnlandi er atvinnuleysið upp í 15% sem þýðir að annar hver maður verður fyrir áhrifum atvinnuleysis beint eða óbeint í því landi. Í Danmörku eru um 11% vinnufærra manna án atvinnu. Í Svíþjóð er talað um 6%. Í Noregi er talað um 6%. Í flestum Evrópulöndunum er talað um mjög háar atvinnuleysistölur. Menn hljóta að spyrja sig: Er það hagkerfi í lagi sem hendir fólki út með þessum hætti? Er það hagkerfi í lagi sem hafnar fólki sem á yfirleitt ekkert til að lifa af nema það að selja vinnuafl sitt? Ég tek eftir því að í umræðum t.d. um árangur dönsku hægristjórnarinnar undanfarin 10 ár er talið að hún hafi náð stórkostlegum árangri í efnahagsmálum. Það eru nefndar tölur um viðskiptajöfnuð, halla á ríkissjóði, litla verðbólgu og guð veit hvað. En ég segi: Ríkisstjórn sem skilar 10--11% atvinnuleysi hefur ekki náð árangri í efnahagsmálum. Það er ekki að ná árangri í efnahagsmálum að gera fólk atvinnulaust. Það er misheppnuð ríkisstjórn sem líður það að fólk verði atvinnulaust. Það er alveg sama hvað hún sýnir lágar verðbólgutölur. Það er alveg sama hvað hún sýnir lítinn halla á ríkissjóði. Það er alveg sama hvað hún sýnir lítinn halla á viðskiptum við útlönd. Ríkisstjórn sem sendir fólk í atvinnuleysi þúsundum saman á Íslandi er vond ríkisstjórn. Hún er ekki starfi sínu vaxin og það er ekki jafnvægi í efnahagsmálum, virðulegi forseti, í landi þar sem er atvinnuleysi upp á mörg þúsund manns, upp á fleiri, fleiri prósent vinnufærra manna. Það er ekki jafnvægi í efnahagsmálum. Það er jafnvægisleysi í efnahags- og atvinnumálum. Ríkisstjórn jafnaðarmannaflokks sem á aðild að stjórnarstefnu af þessu tagi og er ábyrg fyrir atvinnuleysinu, atvinnuleysisríkisstjórnin mikla, þarf að athuga sinn gang. Það er ekki rífandi gangur í vinnubrögðum þeirrar stjórnar í efnahagsmálum, svo mikið er víst. Hvað er verið að gera, virðulegi forseti, með því að fólk verður atvinnulaust? Það er verið að hafna því í þjóðfélaginu. Það er verið að víkja því út úr þjóðfélag hins vinnandi, upprétta og stolta verkamanns. Það er verið að hafna þessum einstaklingum. Ég tel þess vegna algjört forgangsatriði í íslenskum stjórnmálum að ráða bug á atvinnuleysinu þannig að hér verði til ríkisstjórn sem á atvinnustefnu, ríkisstjórn sem á stefnu þar sem eru skráð tiltekin atvinnutækifæri, endurmenntunartilboð og starfsmenntunartilboð. Ríkisstjórn sem líður atvinnuleysi og kemur sér ekki upp neinni atvinnustefnu er ekki starfi sínu vaxin. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni fyrri umr. verði tillögunni vísað til síðari umr. og hv. félmn.

Virðulegi forseti. Hér er hreyft ákaflega mikilvægu máli og vil ég lýsa stuðningi mínum við það. Ég er þeirrar skoðunar að atvinnuleysi sé þjóðfélaginu ákaflega dýrt, bæði beint og óbeint. Það er ekki eingöngu hægt að setja punkt á eftir atvinnuleysisbótunum fyrir þá einstaklinga sem eru svo heppnir í óheppni sinni að eiga rétt á þeim. Það verða líka aukin útgjöld í heilbrigðiskerfinu þegar líkamlegt og andlegt þrek þrýtur hjá þeim aðilum sem búið er að skapa það þjóðfélag að ekki er pláss fyrir þá í atvinnulífinu. Einn þátturinn er það böl sem fylgir atvinnuleysi, t.d. aukin hætta á upplausn heimilanna, aukin vímuefnaneysla og afbrot. Það er til fólk, t.d. ungt fólk, sem finnst ekkert pláss fyrir það í þjóðfélaginu og fyllist réttlátri reiði. Það gengur um götur og hefur ákaflega lítið við að vera. Aðgerðarleysið brýst út í hinum ýmsu myndum. Það myndast hópar sem hafa ýmis öfgamál sem sérstök baráttumál. Því miður segir það manni að þetta er orðið til í þjóðfélaginu eins og það er núna. Ég tel framtíðarsýn ungs fólks í dag sem er að koma út á vinnumarkaðinn ekki mjög bjarta. Ég ætla aðeins að koma inn á þáltill. Í tillögunni er segir m.a. að rannsóknin skuli við að leitast við að leiða fram upplýsingar um áhrif atvinnuleysis á almenn kjör barna, kvenna, unglinga og annarra hópa sem atvinnuleysi kemur sérstaklega illa við. Ég tel vanta einn hóp í upptalninguna. Ég tel atvinnuleysi ekki síður hafa áhrif á karlmenn en aðra hópa. Við höfum byggt þetta þannig upp og erum ekki lengra komin en svo að þeir hafa margir enn þá þá trú að þeir séu aðalfyrirvinnur heimilanna. Ég tel því áhrif atvinnuleysis virka mjög niðurdrepandi á þennan hóp. Þess vegna tel ég ekki síður þörf á að þeir séu með í þessari upptalningu einfaldlega á þeim forsendum að ég tel áhrif atvinnuleysis ekki síður vega þungt hjá þeim þó ég taki undir þá skoðun flm. að atvinnuleysi komi mjög illa við þá hópa sem hann telur sérstaklega upp. Í fylgiskjölum með þáltill. eru atvinnuleysisskráningar. Eins og fram hefur komið kemur hið alvarlega dulda atvinnuleysi, sem til er í þjóðfélaginu, ekki fram í þeim. Stór hópur manna á ekki rétt á atvinnuleysisbótum. Svo eru líka það fólk sem skráir sig ekki strax þegar það missir vinnuna, meðan fólk trúir ekki að það sé orðið algjörlega atvinnulaust og reynir fyrst að útvega sér atvinnu. Þegar upp er staðið er það búið að tapa niður svo og svo mörgum tímum sem það þarf að skila til þess að eiga rétt á atvinnuleysisbótum. Þetta safnast mjög fljótt upp og hverja viku eða mánuð sem fólk trúir ekki að það þurfi að fara niður á skrifstofurnar og standa frammi fyrir þessu tapar það tíma. Þetta er vandræðakerfi sem við búum við og ekki að ástæðulausu sem þetta fólk hefur stofnað sín samtök og er vonandi að það hjálpi þeim sem bágt eiga í þessum málum. Ég lýsi aftur stuðningi mínum við tillöguna. Ég bind vonir við að rannsókn eins og sú sem hér er lögð til auki skilning manna á aðstöðu þeirra sem atvinnulausir eru og er ekki vanþörf á.

Virðulegi forseti. Öflugt atvinnulíf er undirstaða velferðar í landinu og það er efnahagslegra og fjárhagslegra mikilvægara en nokkuð annað. Á grundvelli þess rís samfélag menningar og mannúðar. Vinnan göfgar manninn og veitir honum gleði. Að hafa góða og trausta vinnu veitir öllum vissa lífsfyllingu, þegar menn finna að það er þörf fyrir vinnuafl þeirra og þeir sjá um leið sjálfum sér og fjölskyldu sinni farborða. Íslendingar hafa ekki þurft að glíma við verulegt atvinnuleysi áratugum saman og við höfum verið mjög stolt af þeirri sérstöðu okkar meðal nágrannaþjóðanna. Unglingarnir okkar hafa getað fengið störf í atvinnulífinu og verið þar alvöruþátttakendur. Það er því afar mikilvægt að þeir fái störf við sitt hæfi þegar þeir koma út á vinnumarkaðinn. Því miður dynja yfir okkur fréttir alls staðar að af landinu þar sem verið er að segja fólki upp störfum svo tugum skiptir. Því miður virðist sem atvinnuleysið sé að verða viðurkennt sem viðvarandi ástand í landinu þar sem Þjóðhagsstofnun gerir ráð fyrir 3,4% atvinnuleysi á næsta ári. En þetta er ekki alvont því við heyrum líka í fréttum að það vanti fólk til starfa víða á landsbyggðinni t.d. á Dalvík. Atvinnuleysið er áhyggjuefni því það á sér marga drauga sem verður að kljást við. Þessir draugar nefnast vanmáttur, kvíði, ótti og sjálfsfyrirlitning. Það er erfitt að horfa upp á fullfrískt fólk finna fyrir vanmætti sínum og verða að viðurkenna þá staðreynd að það getur ekki lengur unnið fyrir daglegum nauðsynjum, verður að þiggja atvinnuleysisbætur og leita á náðir stofnana þegar allt um þrýtur. Það er því afar mikilvægt að gera sér grein fyrir því hve atvinnuleysið er viðamikið og hverjar afleiðingar þess eru. Það eru margir óvissuþættir þegar rætt er um tölu atvinnulausra. Má þar nefna dulið atvinnuleysi meðal bændafólks, en engar upplýsingar liggja fyrir um hve marga einstaklinga sé þar að ræða. Bændur eiga engan rétt á atvinnuleysisbótum þrátt fyrir þá staðreynd að síðan 1991 hafa þeir greitt iðgjald af launum sínum. Réttindi og skyldur verða að fara saman og verður því annaðhvort að afnema greiðsluskyldu bænda í Atvinnuleysistryggingasjóð eða veita þeim rétt til bóta. Við núgildandi búvörusamning um mjólkurframleiðslu undirrituðu þáv. fjmrh. og landbrh. bókun þar sem fram kemur að þeir séu sammála um að skilgreina beri rétt bænda til atvinnuleysisbóta og launatryggingar vegna gjaldþrota í samræmi við álagt tryggingagjald. Þó bændafólk sé atvinnulaust getur það hvergi skráð sig atvinnulaust vegna þess að réttur þess til bóta hefur ekki verið skilgreindur. Ættu ekki þeir að eiga rétt til bóta sem hafa hætt búrekstri eða orðið að draga verulega saman starfsemi sína vegna óviðráðanlegra utanaðkomandi orsaka eða þeir sem hafa selt greiðslumark sitt og ekki fengið vinnu vegna samdráttar í þjóðfélaginu, þeir sem hafa selt hluta fullvirðisréttar eða orðið fyrir svo mikilli niðurfærslu fullvirðisréttar að bú þeirra er komið niður fyrir ákveðna lágmarksstærð. Aðeins þeir sem eru í stéttarfélagi hafa rétt til bóta og er það í rauninni einsdæmi meðal lýðræðisþjóðfélaga. Á landsbyggðinni er einnig töluvert dulið atvinnuleysi meðal kvenna. Nú eru að fara af stað námskeið í öllum kjördæmum á vegum Iðntæknistofnunar sem er allverulega styrkt af félmrn. þannig að kostnaður þátttakenda verður í lágmarki. Markmið þessara námskeiða er að efla og bæta stöðu landsbyggðarkvenna á vinnumarkaði, m.a. vegna þess að konum bjóðast færri atvinnutækifæri en körlum. Það á að benda konum á leiðir til að velja og vinna úr hugmyndum um eigin atvinnumöguleika og gera konum kleift að taka virkan þátt í atvinnuuppbyggingu í heimabyggð og þjálfa þær í markvissum vinnubrögðum og ekki hvað síst að efla þeim sjálfstraust. Konur munu þarna fá hagnýtar upplýsingar um virðisaukaskatt, en hann er þyrnir í augum margra kvenna. Á þessum námskeiðum munu þær einnig fá upplýsingar um sjóði og aðrar hagnýtar upplýsingar. Atvinnulífið á Íslandi hefur því miður einkennst af kjarkleysi og það er kominn tími til að efla þor og dug með þjóðinni. Við eigum mikla möguleika ef við kunnum að nýta okkur þá. Ísland er auðugt land og á að hafa alla burði til að standa undir góðum lífskjörum. Við höfum borið okkur saman við OECD-löndin sem eru tekjuhæstu þjóðir heims. Í þeim samanburði höfum við dregist aftur úr undanfarin ár og munum halda því áfram ef ekki verður breyting á þeim hægagangi sem íslenskt atvinnulíf hefur verið í. Það þarf að setja fram djörf markmið um framþróun í atvinnumálum. Það sem er sýnilegt í dag er nýtt álver, sem mun gefa nokkur hundruð manns störf, og sala á orku úr landi. En við eigum mikla orku óbeislaða í fallvötnum og jarðhita. Talið er að ferðaþjónustan geti á næstunni bætt við sig 2.000 nýjum störfum. Það er nauðsynlegt að örva nýsköpun og frumkvæði í íslensku atvinnulífi með því að styrkja og efla þá einstaklinga sem hafa yfir að ráða markaðshæfum nýjungum. Við þurfum að nýta okkur íslenskt hugvit og efla með okkur samkennd og þá vitund að velja það sem íslenskt er. Við getum ekki ætlast til þess að aðrir beri virðingu fyrir því sem við höfum upp á að bjóða ef við gerum það ekki sjálf. Við megum aldrei gleyma því að með því að kaupa íslenska vöru erum við að skapa löndum okkar atvinnu og við eigum að hlúa að því sem fyrir er. Athyglisverðar aðgerðir í samvinnu ríkis og sveitarfélaga koma til með að tryggja jafnvel þúsund manns atvinnu. Þessar aðgerðir felast í því að ríkisvaldið hverfur frá því að hætta við endurgreiðslu virðisaukaskatts og sveitarfélögin greiði í staðinn 500 millj. kr. í Atvinnuleysistryggingasjóð sem notaður verður í verkefni á vegum sveitarfélaganna. Ég hef trú á því að ef við snúum vörn í sókn og hættum öllu bölsýnistali þá muni okkur ganga vel.

Virðulegi forseti. Þáltill. fjallar um eitt stærsta vandamálið sem nú er að skapast í samfélaginu, atvinnuleysi. Þrátt fyrir ýmiss konar hremmingar svo sem aflasamdrátt og verðsveiflur á mörkuðum okkar er það fyrst og fremst pólitísk ákvörðun hvort atvinnuleysi verður lítið eða mikið á næstunni. Það skiptir máli hvort stjórnvöld eru reiðubúin til að standa að arðbærum atvinnuskapandi framkvæmdum eða ekki. Ég er ekki bara að tala um vegagerð þegar ég nefni arðbær störf heldur einnig forvarnastarf í heilsugæslu og fleiri velferðarmál. Það vill gleymast allt of oft að fyrirbyggjandi störf innan menntakerfis og heilsugæslu, á leikskólum og víða annars staðar, eru arðbær fyrir allt samfélagið. Þetta er dálítið alvarleg gleymska. Það er eins og stjórnvöld séu núna fyrst að vakna upp við vondan draum og viðurkenna að sums staðar er ástandið orðið svo slæmt að grípa verður til sértækra aðgerða. Þetta viðurkenndi hæstv. forsrh. í utandagskrárumræðu sem við kvennalistakonur efndum til fyrir tíu dögum um atvinnumálin á Suðurnesjum. Nú er að bíða eftir efndunum. Aðgerða er þörf og það strax. Það er á ábyrgð stjórnvalda á hvern hátt verður haldið á óhjákvæmilegum samdrætti í fiskveiðum, hvort valin verður ómarkviss gjaldþrotastefna eða álögum létt af fyrirtækjum sem mörg eiga sér lífsvon verði það gert og hvort snúið verður af þessari vonleysisbraut sem við erum á og farið að leggja í rannsóknir, í vöruþróun, í markaðsöflun og farið að byggja upp í stað þess að brjóta niður. Ef talað er um sérstaklega að létta álögum af fyrirtækjum, sem ég held að allir séu sammála um að verði að gera með einum eða öðrum hætti, má það auðvitað ekki gerast á þann hátt að byrðunum verði velt yfir á almenna launþega heldur verða þeir að axla þetta sem efni hafa til. Ekki eru öll fyrirtæki jafnilla stödd. Við megum heldur ekki gleyma því. Það vill því miður gleymast í þessari umræðu. Ég er að tala um hátekjuskatt, lúxusskatt á neyslu, fjármagnsskatt og raunverulegar aðgerðir gegn skattsvikum sem gætu skilað okkur því sem þarf og við eigum ekki að sætta okkur við . . .

Forseti vill biðja um hljóð í salnum á meðan ræðumaður flytur mál sitt.

Ræðumaður tekur undir þetta og þakkar forseta fyrir liðsinnið. Ég var þar komin í ræðu minni að ég var að benda á að við ættum ekki að sætta okkur við að velta enn einu sinni vandanum yfir á láglaunafólkið, þ.e. konurnar með 50.000 kr. í mánaðarlaun. Ég held að þeir sem voru að tala hefðu reyndar alveg eins þörf á að heyra þetta og hverjir aðrir. Ég ætla ekki að eyða löngum tíma í að rekja þær hatrömmu deilur sem eru í samfélaginu, a.m.k. innan annars stjórnarflokksins um hvort réttlætanlegt sé að fara svokallaða gjaldþrotaleið í þeirri stöðu sem við erum nú. Mér finnst sú umræða í rauninni fáránleg og sá kostur alveg fráleitur. Hins vegar ætla ég að vekja athygli á því enn og aftur að forsvarsmenn innan ASÍ telja að sú leið geti haft í för með sér gífurlegt atvinnuleysi og heyrst hafa tölur eins og 25% sem er auðvitað stjarnfræðileg tala miðað við það sem við höfum heyrt fram til þessa. Kostur þeirrar tillögu sem hér liggur fyrir er að í henni er ætlast til að horfst sé í augu við að aukning atvinnuleysis er engin lausn á vandamálum dagsins í dag, heldur fyrst og fremst ávísun á stóraukin vandamál morgundagsins. Rannsóknir á afleiðingum atvinnuleysis á heilsufar, félagslegar aðstæður, fíkniefnaneyslu, afbrot, starfsemi neyðarathvarfa og ýmislegt fleira mun tæplega leiða til annarra niðurstaðna hér en gerist í nágrannalöndum okkar. Líklegt er að ofan á bein fjárhagsleg útgjöld af atvinnuleysi í formi atvinnuleysisbóta, sem ekki allir njóta, bætist gífurlegur kostnaður fyrir samfélagið og varanlegur skaði ef ekki verður eitthvað að gert. Mér finnst rétt í framhaldi af þessu að benda á atvinnuleysistölur í nokkrum nágrannalanda okkar, ekki síst í ljósi þess að ég held að sumir haldi að nú verði hægt að leysa atvinnuleysisvandann með því að blanda okkar vinnumarkaði enn frekar saman við evrópskan vinnumarkað. Ég held að þetta sé nokkurn veginn eins og menn ætluðu að fara að blanda saman undanrennu og mjólk til að fá út rjóma. Eins og glöggir menn skilja er það ekki hægt. Atvinnuástandið í Evrópu er heldur þunnur þrettándi. Á Ísland hefur það verið í nokkru jafnvægi. Hér hefur ekki verið atvinnuleysi fram til þessa en nú hyggjast menn bæta við atvinnutækifærum með því að komast í bland við evrópskan vinnumarkað. Það er mér óskiljanlegt. Unga fólkinu okkar er nánast lofað því að spennandi atvinnutækifæri bíði innan EES. Ég hlýt að spyrja: Er verið að tala um Danmörku þar sem atvinnuleysið er um 11% og atvinnuþátttaka fólks á aldrinum 20--24 ára aðeins um 85%? Og þá veit ég ekki betur en litið sé fram hjá þeim sem eru í skóla. Þetta þýðir að þar eru um 15% unga fólksins án atvinnu. Hér er ég ekki með nýjustu tölur heldur staðfestar tölur áranna á undan. Í aldurshópnum 55--59 ára er atvinnuþátttakan um 70%, því við megum ekki bara einblína á unga fólkið. Ekki eru öll þessi 30% sem eru utan vinnumarkaðarins komin á eftirlaun eða veik. Ég trúi því ekki. Þarna er um mikið atvinnuleysi að ræða. Finnland stefnir hraðbyri inn á Evrópska efnahagssvæðið og í faðm EB. Þar er atvinnuþátttakan í aldurshópnum 20--24 ára 75%, þ.e. 25% eru utan vinnumarkaðar. Ef við lítum á eldri aldurshópinn, 55--59 ára, eru liðlega 60% þar sem eru á vinnumarkaði svo næstum 40% eru utan vinnumarkaðar. Ekki eru þeir allir veikir eða á eftirlaunum. Það segir mér heldur enginn. Ef við lítum á samsvarandi tölur í Englandi, þá er þar um að ræða hátt í 20% fólks á aldrinum 20--24 ára sem er utan vinnumarkaðar og 34% í aldurshópnum 55--59 ára sem eru þá utan vinnumarkaðar. Þetta er sem sagt aðeins dæmi og ég vel alls ekki verstu dæmin. Þó að þessi séu slæm má vissuleg finna verri dæmi. Við þurfum auðvitað ekki að fara aðra leið en við kærum okkur um sjálf en það þarf að sjálfsögðu að taka pólitíska ákvörðun og snúa vörn í sókn. Ég vil benda á nýútkomna OECD-skýrslu um hvað við verjum litlu í rannsóknir og þróun hér á landi. Ég hefði gjarnan viljað vitna aðeins meira í hana en tími minn er úti og m.a. hefur hluti af þeim tíma farið í að sussa á fólk. Hér gengur að sjálfsögðu ekki að setja fé til rannsókna á Íslandi á uppboð einkavæðingarinnar eða binda það einkavæðingu hvort hér verður efnt til einhverra rannsókna. Ríkisstjórnin virðist ætla sér að fjármagna rannsóknir og nýsköpun með hagnaði af sölu ríkisfyrirtækja. Ég held að við verðum að læra af reynslunni. Veiðiheimildir Hagræðingarsjóðs áttu t.d. að bjarga öllum hafrannsóknum hér. Það hefur ekki gerst og var aldrei raunhæft. Við verðum að vera manneskjur til að beina fé til rannsókna. Ég hef lokið því máli sem ég kem hér að en þar sem ég verð nú fyrir truflun veit ég að forseti er mjög umburðarlyndur.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir margt af því sem hv. þm. Anna Ólafsdóttir Björnsson sagði í ræðu sinni áðan. En ég hnaut um eitt. Ég hnaut um að hún gerði því skóna að aðild okkar að EES, sem í vændum er, mundi í rauninni auka atvinnuleysi hér á landi. Ég get ekki séð þau rök sem hníga að þessu. Ég bendi á það að flest samtök í helstu atvinnugreinum okkar, t.d. samtök í sjávarútvegi og í iðnaði, hafa lýst yfir blessun sinni og velþóknun á EES. Þau gera það vegna þess að þau telja að þetta treysti fyrirtækin í greininni. Þar með er verið að þeirri dómi að treysta atvinnustig í greininni og þar með hlýtur það að skjóta traustari stoðum undir atvinnu í landinu. Hvernig samrýmist það skoðun hv. þm. að aukið atvinnuleysi fylgi í kjölfar EES? Mig langar líka að spyrja hv. þm. hvernig þessi skoðun hennar samrýmist því að Landssamband ísl. iðnaðarmanna og nú nýlega Iðnnemasambandið hafa lýst fylgi sínu við EES.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. 17. þm. Reykv. hafi að mörgu leyti komið að kjarna málsins er hann lýsti því að menn binda miklar vonir við inngönguna í EES. Ég held að sú tölfræði sem ég fór hér með, sem því miður var rýr, bendi til þess að engin ástæða sé til að binda þær vonir við Evrópskt efnahagssvæði sem óneitanlega er gert. Ég tel að ástæðan fyrir því að menn eru svo vongóðir sem raun ber vitni sé sú að rekin hefur verið mjög einhliða og að mínu mati mjög villandi áróður um þau tækifæri sem opnast okkur innan EES. Sem betur fer er þar áreiðanlega einhver tækifæri að finna. Ég efast ekki um það. En ég held að þegar mörg lönd ætla að leysa sín atvinnuvandamál með því að fara inn á þennan sama yfirfulla markað, bæði með vöru og vinnuafl, hljóti að gæta samdráttar, alla vega að þarna sé ekki það gull að sækja í greipar í formi atvinnutækifæra sem margir vilja vera láta. Með því að endurtaka það nógu oft að EES sé gott án þess að rökstyðja það með nokkrum hætti hefur það orðið að mjög margir eru vongóðir og halda að þarna sé lausnarorðið að finna rétt eins og áður hafi verið fundin upp önnur lausnarorð. Ég vil þó benda á að innan fiskvinnslunnar eru menn með töluverðar efasemdir um hversu gott sé að tengjast Evrópsku efnahagssvæði. Það eru að vísu mjög mörg atriði sem þar spila inn í. Ég vil líka benda á að í nágrannalöndum hefur gagnrýni af svipuðu tagi og ég var með verið mjög hávær.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Önnu Ólafsdóttur Björnsson að margir binda vonir við EES og þeim fjölgar meira að segja í flokki hv. þm. Ég vek að öðru leyti athygli á því að hún svaraði ekki þeim spurningum sem ég beindi til hennar. Hins vegar er það rétt að hér er e.t.v. ekki um kjarna málsins að ræða en mikilvægt atriði eigi að síður sem þarf að taka til umræðu. Ekki síst vegna þess að í þeirri greinargerð sem fylgir tillögu flm. kemur þessi endileysa líka fyrir. Það er í greinargerðinni á bls. 3. Ég verð að segja, sér í lagi með tilliti til ræðu þingmannsins áðan þar sem hún taldi nauðsynlegt að við færum að byggja upp hugvit og treysta meira á sérfræði, að ég er sammála henni um það. En sérfræðingarnir í þessum greinum, þ.e. sérfræðingarnir í sjávarútvegi og iðnaði hafa lýst blessun sinni yfir EES. Þeir telja að það treysti fyrirtækin og treysti atvinnuna. Hvers vegna ekki að fylgja leiðbeiningum þessara þingmanna, hv. þm.?

Virðulegi forseti. Það eru til fleiri sérfræðingar en þeir sem hv. 17. þm. Reykv. vitnar til og það eru ekki allir á einu máli um þetta. Það veit hv. þm. jafn vel og ég. Það er ekki að ástæðulausu að þessi gagnrýna umræða fer fram og ákveðnar varnaðarraddir eru á ferðinni og full ástæða til þess að gæta að sér. Ég vil líka benda á að það er ekki verið að loka á eitt eða neitt í sambandi við rannsóknir og þess háttar ef við förum ekki inn á Evrópskt efnahagssvæði. Það er þrálátur misskilningur að okkur séu allir vegir lokaðir ef við förum ekki inn á þetta dásamlega efnahagssvæði. Ég hef aldrei almennilega skilið það. Ég held að við getum farið út í rannsóknir, ég held að við getum farið út í þróunarstarf og verslun, við getum sótt á markaði og við getum gert það sem gera þarf og við þurfum að gera það sjálf. Við förum ekki að leita að björgun utan frá. Ef við gerum ekki hlutina sjálf gerist auðvitað ekki neitt. Þetta hlýtur að vera eitthvað sem full ástæða er til að vara við, að menn fari ekki að leita að hjálpræðinu að utan eins og oft hefur verið vitnað í. Þaðan kemur það að sjálfsögðu ekki. Það verður að koma frá okkur sjálfum. Ég held að það sé svolítið hættulegt að bíða bara eftir því að við göngum inn á einhvern markað og þá muni öll okkar vandamál leysast. Því miður eru jafnvel ábyrgustu sérfræðingar sekir um að haga málflutningi sínum þannig að ætla mætti að svo væri. Það er það að sjálfsögðu ekki.

Virðulegi forseti. Þessar umræður hafa á marga lund verið fróðlegar og gefa tilefni til íhugunar í mörgum efnum. Auðvitað er það umhugsunarefni að þrátt fyrir það að við höfum búið hér við stöðuga atvinnu og ekkert atvinnuleysi í áratugi skuli Atvinnuleysistryggingasjóður vera jafnveikur og hann er. Maður hefði haldið að áratuga stöðugleiki án atvinnuleysis hefði átt að leiða til þess að sjóðinn hefði mátt byggja upp svo hann gæti fleytt okkur yfir vanda þó að hann stæði kannski í eitt, tvö eða þrjú ár. Það er auðvitað mikið umhugsunarefni. Þær tölur eru líka umhugsunarefni, vegna þeirrar miklu umræðu um atvinnuleysi sem hefur átt sér stað í þjóðfélaginu, sem hv. 9. þm. Reykv. nefndi um atvinnuleysi annars staðar í veröldinni. Það breytir að vísu ekki stöðunni fyrir okkur en er þó fróðlegt vegna umræðunnar. Eins og flm. benti á er atvinnuleysi í Svíþjóð og Noregi helmingi meira en hér á landi, fjórfalt meira í Danmörku og fimmfalt meira í Finnlandi. Þetta eru auðvitað hrikalegar tölur en segja þó þá sögu að enn er okkar atvinnuleysi sem betur fer með því minnsta sem þekkist hjá þjóðum Vesturlanda. Það eru til dæmi um að minna atvinnuleysi sé í löndum en hér er en enn sem komið er er atvinnuleysi á Íslandi með því minnsta sem þekkist. Hv. þm. nefndi það jafnframt að menn þyrftu að gera meira í endurmenntunartilboðum og starfsmenntunartilboðum. Ég vek athygli á því og er ekki að gera lítið úr því sem málshefjandi sagði að einmitt í þessum löndum, til að mynda í Danmörku og Svíþjóð, eru slík námskeið og tilboð mjög fyrirferðarmikil, svo fyrirferðarmikil að menn segja sem svo að atvinnuleysistölurnar sem þar eru nefndar ættu í raun að vera miklu hærri. Allt er þetta auðvitað athyglisvert. Það er ekki eins athyglisvert sem þingmaðurinn sagði að það væri meira og minna vondri ríkisstjórn að kenna. Ég geri ekki ráð fyrir því að við verðum sáttir um það frekar en hitt sem ég segi að ástæðan sé miklu fremur sú að hér hafi ríkt sex ára stöðnun þegar við verðum fyrir þeim ytri áföllum sem við höfum orðið fyrir varðandi fisk, álver o.fl. Það er vegna þess að við höfum búið við þá stöðnun, fækkandi atvinnutilboð en fleira fólki sem þetta áfall verður okkur jafnerfitt og raun ber vitni. Þrátt fyrir það að atvinnuleysi upp á 2,7--3% sé ekki hátt á vesturevrópskan mælikvarða er það í rauninni ekki það sem við höfum óttast mest og ég hygg að það eigi við um málshefjandann. Við höfum óttast að þetta gæti versnað og vaxið og það er hárrétt sem hér hefur komið fram að það er margt sem bendir til þess að það geti vaxið og versnað. Það er einmitt þess vegna sem menn hafa verið í umræðum, t.d. aðilar vinnumarkaðarins með atbeina ríkisvaldsins og menn binda vonir við það að þær viðræður leiði til niðurstöðu sem geti komið í veg fyrir að þessar tölur þurfi að hækka. Sem betur fer, og það skal þakka, þá hefur það komið fram af hálfu forustumanna stjórnarandstöðunnar að þeir vilja leggja sitt af mörkum til þess að slíkt allsherjarsamkomulag eða sátt megi nást. Ég tel að eftir fund sem var haldinn í morgun með fulltrúum Alþýðusambandsins, Vinnuveitendasambandsins og formönnum stjórnarflokkanna sé ljóst að það styttist mjög í það að niðurstaða náist. Í framhaldi af því tel ég eðlilegt að innan ekki margra daga eigi sér stað á nýjan leik viðræður milli flokka. Alþb. hafði frumkvæði að því, eins og menn vita, að slíkar viðræður hófust milli flokka. Það er þakkarvert og ég tel að eftir fáeina daga sé rétti tíminn til að taka upp þráðinn þar sem frá var horfið. Reyndar létu forustumenn flokka sem ræddu við mig og formann Alþfl. það í ljósi að þeir væru tilbúnir til þess að taka þráðinn upp þegar sú stund kæmi. Ég tel að sú stund sé einmitt að koma núna á næstu dögum. Ég vildi gjarnan að þetta kæmi fram. Aðeins vegna þess sem hv. 9. þm. Reykn. sagði, þá er auðvitað ljóst að það er enginn í þessari umræðu eða þeim viðræðum sem yfir standa að velta fyrir sér að leggja byrðar af því sem kynni að verða niðurstaðan í þessu máli á þá aðila sem eru með 50 þús. kr. laun. Það kemur engum slíkt til hugar.

Hæstv. forseti. Það hefði verið ánægjulegt ef hæstv. forsrh. hefði getað slegið einhverja nýja tóna hér í umræðunni en því var ekki eð heilsa. Fyrsti punktur hans var athyglisverður. Hann var sá að gagnrýna menn fyrir að hafa ekki safnað í digra sjóði atvinnuleysistryggingabóta gegnum tíðina til þess að núv. ríkisstjórn gæti einfaldlega ausið upp úr þeim. Það er dálítið merkileg niðurstaða hjá hæstv. forsrh. að það sé eitt aðalvandamálið í sambandi við atvinnuleysið í dag í ljósi þeirra ummæla sem hann hefur haft um sjóði í gegnum tíðina. Þetta er reyndar í fullkomnu samræmi við það að helstu efnahagsúrræði hæstv. ríkisstjórnar fram að þessu, t.d. í málefnum sjávarútvegsins, hafa verið að tæma sjóði frá tíð fyrri ríkisstjórnar samanber útgreiðslur úr Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins sem hafa haldið sjávarútveginum á floti í ár. Annað meginefni hæstv. forsrh. í ræðustólnum var að sýna fram á það með tölum að ástandið væri miklu verra hjá öðrum, miklu verra hjá Finnum og fleiri slíkum. Er mönnum þá ekki ætlað að tengja eins og sagt er, að þetta hljóti þá að vera í lagi hjá okkur? Í þriðja lagi var svo auðvitað forsrh. bundinn við fortíðina, þ.e. sökin liggur í fortíðinni. Það er ekki núv. ríkisstjórn að kenna þótt atvinnuleysi fari vaxandi mánuð af mánuði án þess þess að nokkuð sé reynt til að sporna gegn því. Nei. Þetta er fortíðarvandi. Þetta var megininntak ræðu hæstv. forsrh. Hann kom svo að því í lokin að e.t.v. yrðu aðilar vinnumarkaðarins svo góðir við hæstv. ríkisstjórn að færa henni efnahagstillögur og kjarasamninga. Þá yrði kannski hægt að gera eitthvað. Ég skora á hæstv. forsrh. að gera betur. Ég skora í fyrsta lagi á hann að koma hér upp og lýsa stuðningi við þessa tillögu því ég held að það sé mikilvægt að það liggi fyrir hvaða viðhorf eru í garð hennar. Í öðru lagi ætti hæstv. forsrh., ef hann vill láta taka mark á sér í þessari umræðu, að koma og segja eitthvað um stefnu ríkisstjórnarinnar í þessum efnum.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að fara inn á þá útúrsnúningabraut og skæklatog sem hv. þm. var á. Ég verð að segja að andsvar hans olli mér vonbrigðum vegna þess að það var ekki í samræmi við þá stefnubreytingu hjá Alþb., að láta einmitt af þess háttar framkomu. Það getur vel verið að það sé aðeins formaður flokksins einn sem ætlar að taka upp þá stefnubreytingu en hv. fyrrv. samgrh. ætli að halda sér við hið gamla lagið. Hv. þm. sagði að ég hefði verið að harma það og að það væri aðalvandamálið í atvinnuleysinu, eins og þingmaðurinn sagði, að Atvinnuleysistryggingasjóðurinn væri ekki nógu öflugur. Ég sagði að það væri athyglisvert og umhugsunarefni og ég kenndi engum um það ef hv. þm. hefur hlustað að þrátt fyrir það að í áratugi hefði ekki verið neitt atvinnuleysi hér hefði þessi sjóður ekki náðst að byggjast upp eins og hefði átt að gerast. Það er eðli slíks sjóðs. Það eru hreinar hártogarnir og skæklatog af ómerkilegum toga sem hv. þm. nefndi í því sambandi. Í annan stað tók ég þær tölur sem ég nefndi beint eftir hv. málshefjanda og lagði, held ég út af, með svipuðum hætti og hann --- það væri miklu meira atvinnuleysi annars staðar --- og tók sérstaklega fram að það bætti ekki böl okkar. Ég tók það sérstaklega fram að engin tenging væri í því sambandi, hv. þm. Hv. þm. hefur því lagt skilning í málið sem lá ekki í málinu.

Hæstv. forseti. Hæstv. forsrh. kom hér upp og staðfesti það sem ég hafði réttilega eftir honum. Það fyrsta sem hann hafði fram að færa í þessari umræðu voru ummæli hans um að Atvinnuleysistryggingasjóður væri ekki nálægt því nógu öflugur og það væri mikill skaði því að nú þyrfti hann að greiða mikið af atvinnuleysisbótum. Þessi staðreynd verður ekki hrakin. Þetta var það fyrsta og væntanlega það mikilvægasta sem hæstv. forsrh. hafði fram að færa í þessari umræðu. Varðandi nýjan og gamlan stíl þingmanna hvort sem þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu mætti ýmislegt um ræða við hæstv. forsrh. við tækifæri. Það er auðvitað alveg ljóst að núv. stjórnarandstaða hefur gagnrýnt hæstv. ríkisstjórn harðlega í þeim tilvikum þar sem hún er gagnrýni verð. Það hefur ekkert breyst, hæstv. forsrh. Það er einhver veraldarinnar misskilningur ef hæstv. forsrh. heldur að búið sé að leggja það af að gagnrýna hæstv. ríkisstjórn þar sem hún stendur sig illa. Því miður er það þannig að hæstv. ríkisstjórn stendur sig svo víða illa að stór hluti af málflutningi manna hér á þinginu hefur farið í réttmæta gagnrýni á hæstv. ríkisstjórn. Hér er verið að ræða og gagnrýna einn þann þátt þar sem hæstv. ríkisstjórn hefur ekki staðið sig nógu vel, þ.e. hæstv. ríkisstjórn hefur horft á atvinnuleysi vaxa mánuð af mánuði, missiri eftir missiri og er orðið það mesta um áratuga skeið nú án þess að hafa í raun og veru lagt nokkurn skapaðan hlut fram í þeim efnum. Það var þetta sem ég var að vekja athygli á, að hæstv. forsrh. kaus ekki að nota ræðutíma sinn til þess að lýsa stefnu ríkisstjórnarinnar varðandi vaxandi atvinnuleysi, ekki til að tala fyrir tillögum eða úrræðum, heldur ræddi um fortíðina, um fjárhagsvanda Atvinnuleysistryggingasjóðs og aðra slíka hluti og sökin var allra annarra en hæstv. forsrh. sjálfs og ríkisstjórnar hans.

Virðulegi forseti. Það er ekki að ófyrirsynju að við flm. höfum litið á mál hér út frá atvinnuleysi og þeirri breytingu sem orðið hefur á því á undanförnu ári sérstaklega. Afraksturinn enn sem komið er liggur fyrir þinginu í formi tveggja þingmála. Hið síðara, sem rætt er um, er þáltill. um rannsókn á afleiðingum atvinnuleysis. Fyrra málið sem við lögðum fram var frv. til laga um greiðslufrest á fasteignalánum vegna fjárhagserfiðleika. Málin eru beinar tillögur um viðbrögð vegna vaxandi atvinnuleysis og þeim hörmungum sem af því leiðir. Fáeinar tölur ættu að varpa skýru ljósi á hversu mjög atvinnuleysi hefur vaxið á tiltölulega skömmum tíma. Það kemur fram að fyrir fáeinum dögum voru liðlega 1.700 manns skráðir atvinnulausir í Reykjavík, 190 manns á Akureyri, 260--270 í Kópavogi og um 214 í Keflavík svo ég nefni nokkra staði. Þessu til viðbótar er fólk atvinnulaust sem ekki hefur látið skrá sig af ýmsum ástæðum en einkum þeim að það á ekki rétt á bótum. Menn hafa ekki upplýsingar um hvað það er stór hópur en lauslegar athuganir, sem ég veit um að hafa verið gerðar, benda til þess að þessi hópur sé mun stærri en menn höfðu ætlað, eða a.m.k. liðlega 1.000 manns. Hvort sem sú tala er nákvæmlega rétt eða ekki er ljóst að atvinnuleysi er verulegt og hefur ekki verið svo mikið í annan tíma og jafnvel ekki svo mikið áður. Í fjárlagafrv. kemur t.d. fram að atvinnuleysi á höfuðborgarsvæðinu hefur tífaldast á 3--4 árum og á landsbyggðinni hefur atvinnuleysi þrefaldast á sama tíma. Sem dæmi um hraðar breytingar á síðustu 12 mánuðum má nefna að í Reykjavík hefur atvinnulausum körlum fjölgað um 285% og atvinnulausum konum hefur samkvæmt skrám fjölgað um 335% á síðustu 12 mánuðum. Hvort sem mönnum líkar betur eða verr er ljóst að atvinnuleysi tekur stórt stökk í tíð núv. ríkisstjórnar og það er eðlilegt að menn velti því fyrir sér hvort beint samband sé á milli þeirrar stefnu sem ríkisstjórnin hefur framfylgt og þeirrar aukningar sem orðið hefur á atvinnuleysi. Samkvæmt því sem fram kemur í fjárlagafrv. virðist hér að einhverju leyti vera um að ræða afleiðingu af stefnu ríkisstjórnarinnar. Í fjárlagafrv. sjálfu er viðurkennt að spáð er auknu atvinnuleysi á næsta ári. Því er spáð að allt að 4.000 manns verði atvinnulausir á næsta ári að meðaltali og atvinnuleysi geti á fyrri hluta ársins farið allt upp í 5.000 manns. Það er spá fjmrh. um stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum. Það er dálítið merkilegt að sjá þessa spá því í henni felst að ríkisstjórnin er að segja að þrátt fyrir að Íslendingar gangi inn í Evrópskt efnahagssvæði, eins og áformað er, og njóti strax gífurlegs bata og hlunninda á fyrsta ári, eins og sífellt hefur verið haldið fram, er ávinningurinn af EES aukið atvinnuleysi fyrir launafólk í landinu. Það er ávinningur af EES fyrir íslenskt launafólk. Ég held að það sé ekki hægt að orða það skýrar, virðulegi forseti, en fram kemur í fjárlagafrv. sjálfu og forsendum þess hið beina samband á milli stjórnarstefnunnar og atvinnuleysis. Því má bæta við að aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegsmálum getur leitt til þess að atvinnuleysi muni aukast enn hraðari skrefum frá þessum spám ef fram fer sem horfir þar sem menn virðast hafa það að meginmarkmiði að grisja skóginn, fækka fyrirtækjum og láta þau fara á hausinn því það sé ekki annað réttlæti til í veröldinni en að menn fari á hausinn. Látum það svo sem og kyrrt liggja. En hvergi er talað um það af hálfu ríkisstjórnarinnar hvað eigi að gera í þessum byggðarlögum þegar fyrirtækin fara á hausinn. Hvað ætla menn þá að gera til að viðhalda atvinnu á þessum stöðum? Svarið er ekkert. Ríkisstjórnin hefur ekki komið fram með neinar hugmyndir um það sem hún ætlar að gera í sjávarútvegsplássum um land allt þegar það hefur gerst, sem því miður virðist ætla að verða að staðreynd, að fjöldamörg atvinnufyrirtæki í sjávarútvegi fari á hausinn á næstu mánuðum. Ekki mun það bæta atvinnuástandið. Ég vil svo að lokum benda á eina athyglisverða staðreynd í ljósi þeirrar áherslu sem er í stefnu ríkisstjórnarinnar á hagkvæmni stærðarinnar og nauðsyn þess að hagræða, sameina fyrirtæki og sveitarfélög, og ég veit ekki hvað fleira, að atvinnuleysið í dag er fyrst og fremst í stóru sveitarfélögunum. Það er miklu minna í litlu sveitarfélögunum og í sumum hverjum nánast ekki neitt. Það virðist því vera þrátt fyrir allt að þessi sjávarútvegspláss um landið, sem þykja ekki fínar rekstrareiningar í dag, séu þess bær að veita íbúum sínum atvinnu og jafnvel færari um það en hin stóru sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu.

Virðulegi forseti. Hér er hreyft þörfu máli og fyllsta ástæða að taka til umræðu á vettvangi Alþingis Íslendinga í dag það böl sem fylgir atvinnuleysinu. Það hefur verið þjóðarstolt okkar Íslendinga um langt árabil að okkur hefur tekist að halda atvinnuleysisvofunni utan dyra. Þetta hefur verið grundvallaratriði í stjórnarstefnu ríkisstjórna svo lengi sem ég hef fylgst með. Það er einfaldlega svo ríkt í þjóðareðli okkar Íslendinga að við höfum tækifæri til að vinna fyrir okkur með eigin höndum. Íslendingar hafa aldrei þolað atvinnuleysi og ég er þess fullviss að þjóðin mun hrinda af höndum sér hverri þeirri ríkisstjórn sem sveigir af þeirri braut varðandi atvinnuöryggi sem hefur verið fylgt á umliðnum áratugum. Það hefur nokkuð verið rætt hér við hverja atvinnuleysið komi verst. Flm. nefna ákveðna hópa. Nú er það alltaf matsatriði og ég hef fullan skilning gagnvart þeim hópum sem hér eru nefndir. En ég vil þó nefna þann þjóðfélagshóp sem atvinnuleysið er líklega langsamlega sárast fyrir. Það er fólk sem komið er um og á rúmlega miðjan aldur og er farið að horfa fram á það að geta átt rólegri daga og notið frístunda með sínum ástvinum. Ég hygg að atvinnuleysið sé ekki sárara fyrir nokkurn hóp en þennan, ekki síst eins og hlutirnir hafa þróast í dag að það er miklu erfiðara fyrir þennan hóp að fá vinnu aftur en þá sem yngri eru. Við þessa umræðu hefur einnig verið vakin athygli á því að kerfið sem hér hefur verið byggt upp til þess að lina þeim atvinnuleysið sem fyrir því verða gerir ekki ráð fyrir viðvarandi atvinnuleysi. Það gerir eingöngu ráð fyrir því að atvinnuleysið sé tíma- eða staðbundið, eins og það hefur verið lengst af hér. Þetta er eins konar viðlagahjálp til þess að aðstoða fólk við atvinnuleysi um skamman tíma. Þetta sést m.a. af því að eftir árið detta menn út af atvinnuleysisskrá og hafa þá ekki að neinu að hverfa. Þetta er stórt gat á okkar velferðarkerfi sem annars á að byggjast upp á því að tryggja öllum framfæri. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um það þjóðfélagsböl sem getur fylgt í kjölfar atvinnuleysisins. Það hafa aðrir gert hér en ég ætla að lokum að ræða eilítið um hlutverk og stöðu ríkisvalds í atvinnumálum. Sá sem hér stendur þóttist sjá strax í sumar að hverju stefndi og fór því fram á utandagskrárumræðu um ástandið í atvinnumálum strax á fyrstu dögum þingsins. Það var góð þátttaka í þeirri umfjöllun en það sem vakti athygli voru þau ummæli hæstv. forsrh. að allt væri á réttri leið, stefna ríkisstjórnarinnar væri að skila árangri og ef menn hefðu úthald og hvikuðu ekki frá settri stefnu mundi þetta allt saman koma af sjálfu sér á næstu mánuðum. Sú stefna sem hæstv. forsrh. vitnaði til er hin harða hægri peningahyggja sem hann hefur sótt sínar fyrirmyndir til Thatcher í Bretlandi og Reagan/Bush-stjórnarinnar í Bandaríkjunum. Því betur er þetta stjórnarfar á undanhaldi og því betur benti ræða hæstv. forsrh. áðan, sem nú hefur vikið úr þingsal og þykir mér miður að geta ekki rætt þetta beint við hann, til þess að aðilum vinnumarkaðarins sé að takast að koma að einhverju leyti vitinu fyrir hæstv. núv. ríkisstjórn í efnahags- og atvinnumálum. Er það vel og að sjálfsögðu munu stjórnarandstæðingar styðja þá viðleitni ef hún getur orðið til þess að leiða núv. hæstv. ríkisstjórn af þeirri háskabraut sem hún hefur verið á í atvinnu- og efnahagsmálum. Þrátt fyrir ræðu hæstv. forsrh. áðan bendir því miður flest til þess að enn vanti miklu ákveðnari forustu og leiðsögn ríkisstjórnar í þeim tillögum sem nú er verið að vinna. Þær eru þess eðlis og svo erfiðar að það er einfaldlega ekki hægt að ætlast til þess að aðilar vinnumarkaðarins einir móti þær og beri fram. Það bendir margt til þess í fréttaflutningi allra síðustu daga að til þurfi að koma miklu ákveðnari leiðsögn stjórnmálamanna, miklu ákveðnari leiðsögn ríkisstjórnar en verið hefur fram að þessu. Virðulegi forseti. Ég hef komið á framfæri þeim atriðum sem ég vildi láta koma fram í umræðunni en ég vil láta það vera mín lokaorð að ítreka það sem ég sagð hér áðan að það er ánægjulegt ef það er að gerast að aðilum vinnumakaðarins sé að takast hægt og bítandi að sveigja ríkisstjórnina að einhverju leyti af þeirri háskabraut sem hún hefur verið á í efnahags- og atvinnumálum.

Virðulegi forseti. Það er í alla staði eðlilegt að fram fari á Alþingi Íslendinga alvarleg umræða um atvinnuástandið, eðlilegt að menn lýsi áhyggjum sínum yfir því hvað kunni að vera fram undan og þess væri að vænta að fulltrúar þingflokkanna á Alþingi væru reiðubúnir til þess að reifa hugmyndir sínar um það hvað sé til ráða. Ég held að við bætum okkur ekki á því að ræða þetta mál á þeim forsendum að ástandið hér á landi sé að kenna vondri ríkisstjórn. Það sé við því að búast að í ljósi einhverrar hægri stefnu, eða ef menn vilja nota aðra frasa, hinnar köldu frjálshyggju, sé ástandið svona slæmt á Íslandi. Það er staðreynd að ríkisstjórnir á Norðurlöndum hafa á undanförnum árum lagt sig fram um að halda atvinnuleysi lægra en víðast hvar annars staðar í Vestur-Evrópu og yfirleitt tekist það. Það hefur verið markmiðssetning þeirra. Það er vitað að ríkisstjórnir á Norðurlöndum, og þá er ég ekki eingöngu að vitna til jafnaðarmannastjórnanna, hafa rekið mjög virka vinnumarkaðspólitík og beitt margvíslegum ráðstöfunum til að draga úr atvinnuleysi. Þannig er staðreynd ef við lítum til landa eins og Svíþjóðar og Noregs að verulegum fjármunum hefur verið varið til þess að standa undir kostnaði við starfsþjálfun og endurmenntunarnámskeið í því skyni að vinna bug á atvinnuleysi sem verður til við samdrátt í atvinnulífinu. Hv. frsm. nefndir nokkrar tölur um atvinnuleysi á Íslandi og í öðrum löndum. Nefndar voru tölurnar 5,5% í Noregi, 6% í Svíþjóð, 11--12% í Danmörku, 15% í Finnlandi, og mætti bæta við 20% á Írlandi, og meðaltal í Evrópubandalagslöndunum 9% o.s.frv. Þessar tölur segja ekki annað en það að í samanburði við löndin í kringum okkur er það svo sem betur fer að atvinnuleysi er miklu minna hér á landi en annars staðar. Ætla menn þá að álykta út frá því að það sé vegna þess að ríkisstjórn á Íslandi sé svo miklu betri en annars staðar? Væntanlega ekki.  Ég geri ekki kröfu til þess fyrir hönd ríkisstjórnar eða stjórnarflokka að stjórnarandstæðingar komi hér upp og hæli ríkisstjórninni af þeim sökum vegna þess að þetta er ekki meginatriði málsins. Við bætum okkur ekki á því að ræða það á slíkum samanburðargrundvelli út af fyrir sig. Hinar eðlilegu spurningar eru þessar: Atvinnuleysið og horfurnar á vaxandi atvinnuleysi á Íslandi eru ekkert sérstakar fyrir Ísland. Við verðum að átta okkur á því að Ísland er partur af hinu alþjóðlega hagkerfi. Við höfum orðið fyrir sérstökum áföllum en þjóðirnar í kringum okkur hafa orðið að una því að atvinnuleysið þar er nú þegar orðið miklum mun meira. Þegar skyggnst er bak við tölurnar t.d. í Skandinavíu, þ.e. í Noregi og Svíþjóð, hafa menn rökstutt það mat að atvinnuleysi sé í raun og veru milli 8 og 9% ef fullt tillit væri tekið til þess sem lagt er fram af hálfu stjórnvalda í formi starfsþjálfunar. Spurningin er út af fyrir sig ekki þessi: Vond eða góð ríkisstjórn? Spurningin er: Hver eru úrræðin? Þá held ég að menn bæti sig heldur ekki á því að búa til einhverja einfalda svarthvíta mynd og segja sem svo: Annars vegar eru þau sjónarmið að gera ekki neitt. Hver maðurinn á fætur öðrum hefur leyft sér að láta í ljós það mat sitt að hér sé ríkjandi af hálfu stjórnvalda sú stefna í atvinnumálum að hafast ekki að. Þeir sem til þekkja í íslensku atvinnulífi vita auðvitað að þetta er fjarstæða. Af þeirri einföldu ástæðu að hlutur hins opinbera, ríkis og sveitarfélaga, í íslensku atvinnulífi er mikill og má nefna mörg dæmi um það. Við skulum taka sem dæmi að það er sérstaða í íslensku atvinnulífi að fjármálakerfið, og á það bæði við um banka og sjóðakerfi, er yfirleitt í opinberri eigu og rekið á ábyrgð ríkisins. Hlutfall ríkisábyrgða vegna fjárfestinga í atvinnulífi er gríðarlega hátt. Þannig má mæla í milljörðum og aftur milljörðum beint framlag hins opinbera til atvinnustefnu á Íslandi. Meira að segja í mörgum tilfellum langt umfram það sem tíðkast hjá öðrum þjóðum. Til eru þeir menn, sjálfskipaðir talsmenn hluta atvinnulífsins, sem hafa komið fram með kröfur um að þessi vandamál eigi að leysa með meiri háttar gengisfellingu. Það er kjarni málsins að fulltrúum stjórnarflokkanna, fulltrúum ríkisstjórnarinnar og fulltrúum aðila vinnumarkaðarins flestöllum ber saman um að nú beri okkur að taka höndum saman til að koma í veg fyrir að til slíks óráðs verði gripið. Það er auðvelt að sýna fram á að gengisfelling við þessar kringumstæður gerir ekki einasta illt verra heldur yrði beinlínis til að ríða baggamuninn um það að kollvarpa þeim skuldugu fyrirtækjum sem verst eru sett á Íslandi. Þær aðgerðir sem nú eru til umræðu milli aðila vinnumarkaðar og stjórnvalda og ræddar verða þegar þar að kemur áfram við fulltrúa stjórnarandstöðuflokkanna snúast um að varðveita þann árangur sem náðst hefur á undanförnum árum í íslensku efnahagslífi. Að varðveita þann árangur sem felst í stöðugleika til frambúðar. Að varðveita kosti þess að hafa hér lægri verðbólgu en í öðrum löndum. Að gera betur en okkur hefur tekist að svo stöddu í að styrkja þennan stöðugleika með aðhaldsaðgerðum í ríkisfjármálum. Um það snúast þessar aðgerðir. Fyrir utan að beita verður sérstökum sértækum aðgerðum til að ráðast að rótum vandans sem er uppsafnaður skuldavandi sjávarútvegsins frá fyrri tíð. Við erum með öðrum orðum á sama báti og þjóðirnar í kringum okkur. Ef við lítum á það sem jákvætt er og það sem neikvætt er sjáum við að á suma mælikvarða hefur okkur tekist betur en öðrum. Það er vegna þess að atvinnuleysið er hér lægra en annars staðar. Það er vegna þess að verðbólga er hér lægri en annars staðar. Það er vegna þess að innbyggður hallarekstur í ríkisbúskapnum er þrátt fyrir allt minni hér en t.d. í þeim löndum sem við þurfum helst að bera okkur saman við. Ég skal nefna sem dæmi Svíþjóð þar sem stefnir í að halli í ríkisbúskapnum á árinu 1992 nemi um 180 milljörðum kr. og sé yfir 7% af þjóðarframleiðslu. Við erum að basla við 6 milljarða halla, sem er of hár, og hlutfallstölur 1,5--2,5% af þjóðarframleiðslu, svo ég nefni viðmiðun. Það sem nú þarf að gerast er að það takist sem allra víðtækust samstaða meðal þjóðarinnar um að varðveita þann árangur sem náðst hefur og um að koma því til skila að menn mega ekki vanmeta þennan árangur. Menn mega ekki fórna honum í nafni einhverra heilagsandahoppara sem halda að þeir geti leyst þessi vanamál með patentlausnum og allra síst þeirra sem boða fortíðarúrræðin um gengisfellingu þegar vandinn er fyrst og fremst þessi: Við erum í samdrætti í hinu alþjóðlega hagkerfi. Það bitnar á okkur. Í annan stað erum við með sérstakt vandamál í sjávarútvegi sem er fyrst og fremst í því fólgið að sá afli sem á land berst, og ég er ekki bara að vitna til aflaheimilda heldur raunverulegra veiða, er miklum mun minni en hann var fyrir fáeinum árum síðan. Og skyldi engan undra að það reyni á í atvinnulegu tilliti þegar slíkt ástand bætist við samdráttarskeið sem búið er að standa í fimm ár og er einfaldlega að rekja til þess að við erum komin yfir endimörk vaxtar í sjávarútvegi og okkur hefur ekki tekist að ná fram þeim lausnum sem við stefndum að sem var að semja við erlenda fjármagnseigendur um nýtt átak í virkjunarmálum og nýja álbræðslu á Íslandi. Ef hvort tveggja væri til staðar, þ.e. að ekkert sérstakt vandamál væri við að fást í sjávarútvegi, þ.e. ekki hefði orðið þessi raunverulegi aflabrestur, eða að tekist hefði að ná þeim samningum sem við stefndum að en raunverulega hafa frestast vegna samdráttarins í hinu alþjóðlega hagkerfi, þá væri ekkert atvinnuleysisvandamál við að fást á Íslandi. Þá væri reyndar enginn meðaltalshalli í sjávarútvegi heldur. Þetta eru vandamálin. Við þeim verður ekki brugðist með gengisfellingu. Það sem við erum að ræða um er sameiginlegt átak með hugsun til framtíðar um að lækka kostnað fyrirtækja og atvinnulífs með því að létta af þeim ýmsum launatengdum gjöldum og sköttum, að styrkja síðan forsendur stöðugleika í gengi með styrkari stöðu í ríkisfjármálum og í þriðja lagi með því að ná samstöðu um hlut sem frestað hefur verið í mörg mörg ár í íslenskum þjóðarbúskap, þ.e. að ráðast að rótum vandans varðandi skuldastöðu sjávarútvegsins, sem er hinn raunverulegi akkilesarhæll, versta og illviðráðanlegasta vandamálið sem við er að fást. Í fjórða lagi að hugsa til framtíðar um hvað við getum gert sameiginlega á vettvangi stjórnsýslu, ríkis, sveitarfélaga og atvinnulífs til að draga úr óþarfa kostnaði við yfirbyggingu. Hvort heldur það er með því að ná samkomulegi um að hraða áformum um fækkun sveitarfélaga og stækkun þeirra og fylgja því eftir t.d. með aðgerðum til að fækka og stækka lífeyrissjóði. Þannig mætti lengi telja þegar við lítum á hið opinbera kerfi á Íslandi. Umræða sem snýst um rétta skilgreiningu á vandanum og jákvætt hugarfar gagnvart þeim leiðum sem færar eru út úr honum er af hinu góða. En umræða með gagnkvæmum ásökunum um að þetta sé allt einhverjum flokknum að kenna verður engum að gagni.

Virðulegi forseti. Það athyglisverðasta við ræðu hæstv. utanrrh. --- ég þakka honum fyrir að taka þátt í umræðunum --- var það sem hann nefndi ekki. Hann rakti vandann, gerði það skilmerkilega og að mörgu leyti vel. Hann rakti þær lausnir sem hugsanlegt væri að grípa til og hvaða vonir gætu blasað við landsmönnum sem lausn á þessum stóra vanda. Það sem hann nefndi ekki var Evrópskt efnahagssvæði. Það er í fyrsta sinn sem núv. hæstv. utanrrh. talar um framtíðina án þess að tengja hana endilega við Evrópskt efnahagssvæði. Það er fagnaðarefni að hann skuli gera sér grein fyrir því að að því er varðar Evrópskt efnahagssvæði sem lausn á vandanum hefur hann einmitt verið heilagsandahoppari. Hann hefur líka verið heilagsandshoppari varðandi fleiri hluti, t.d. það að sameining sveitarfélaganna leysi vandann. Málið er ekki þannig. Málið snýst um hvort við getum hér eins og annars staðar með þjóðinni komið okkur saman um sameiginleg markmið í þeim átökum og verkefnum sem fram undan eru. Að mínu mati eiga markmiðin í efnahags- og atvinnumálum að vera fjögur. Í fyrsta lagi að tryggja aukna atvinnu. Í öðru lagi að koma í veg fyrir aukna erlenda skuldasöfnun. Í þriðja lagi að stuðla að stöðugleika í gengismálum og í fjórða lagi að verja velferðarkerfið. Það er höfuðatriði að mínu mati ef menn ætla að ganga í þetta verk að velferðarkerfið verði varið líka.

Virðulegi forseti. Ég get út af fyrir sig verið sammála hv. síðasta ræðumanni um þau markmið sem við eigum að setja okkur. Yfirleitt er það ekki vandinn í pólitískri umræðu hvort menn eru sammála um markmið. Pólitískur ágreiningur er yfirleitt allur um leiðirnar. En þegar hv. þm. fagnar því að ég nefndi ekki til þessarar sögu í stuttri ræðu áðan samninginn um Evrópska efnahagssvæðið er því til að svara að sumir hlutir eru sjálfsagðir hlutir og þarf ekki að endurtaka þá í síbylju. Að sjálfsögðu er það svo, eins og fram hafði komið í umræðunum áður, að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið er það sem við höfum í hendi um ný tækifæri til vaxtar og þróunar í íslensku atvinnulífi. Þetta er öllum ljóst og þarf þess vegna ekki að endurtaka.

Það er rangt hjá hæstv. utanrrh. að alltaf sé samstaða um markmið. Það er vandi íslenskra stjórnmála að hæstv. utanrrh. og formaður Alþfl. skuli ekki hafa skilið það. Það er ágreiningur um markmið. Það er t.d. ágreiningur um það höfuðmarkmið, sem ég nefndi áðan að hljóti að vera inntak átaks í efnahags- og atvinnumálum á næstu missirum og mánuðum, að verja velferðarkerfið. Hæstv. utanrrh. hefur ævinlega dregið það undan þegar um þau mál hefur verið fjallað. Þess vegna tel ég að ef hann er sammála þeim markmiðum sem ég nefndi áðan öllum í senn, sem auðvitað setja okkur ákveðinn vanda og skapa okkur erfiða stöðu að mörgu leyti og flókna, þá skipti það í raun og veru mjög miklu máli að hann hafi lýst því yfir og svo líka það að hann skuli vera orðinn þreyttur á að endurtaka sönginn um EES í síbylju.

Virðulegi forseti. Það er enginn ágreiningur um þau orð hv. síðasta ræðumanns að verja velferðarkerfið. Menn eru hins vegar ekki á einu máli um hvernig það skuli gert. Svo ég taki dæmi eru allir sem að þessum málum koma og hugleiða þau í alvöru sammála um að ef við ætlum að ná markmiðunum, sem hv. þm. nefndi, um að varðveita stöðugleika og lága verðbólgu, þá verður að grípa til aðgerða í ríkisfjármálum. Þetta vita allir. Það gengur ekki að setja sér það markmið að hafa stöðugleika í gengi en vera síðan með allt niður um sig í ríkisfjármálum. Það gengur ekki að setja sér það markmið að hafa stöðugleika í gengi og stöðugleika í verðlagi ef niðurstaðan í ríkisfjármálunum yrði 25 milljarða halli. Með öðrum orðum leiðir af þessari samstöðu að menn eru sammála um að það verður að taka út úr ríkisbúskapnum sjálfvirkan útgjaldavöxt. Það getum við gert hvort heldur er á sviði landbúnaðarmála eða á sviði svokallaðra velferðarmála og um leið styrkt velferðarkerfið vegna þess að velferðarkerfið verður að hvíla á traustum fjárhagslegum grundvelli. Munurinn er bara í því fólginn hvort menn vilja í hreinskilni viðurkenna raunsæi í þessum málum eða láta sér nægja að fara með orðakonfekt.

Virðulegi forseti. Margt bendir til þess að hæstv. forsrh. og utanrrh. hafi orðið fyrir verulegum áhrifum á fundi með aðilum vinnumarkaðarins í morgun. Í það minnsta kveður við nokkuð annan tón hjá þeim báðum í umræðunni í dag og er það vel. Það hefði verið athyglisvert --- ég vil benda hæstv. utanrrh. á það --- ef hæstv. forsrh. hefði hlustað á lýsingu utanrrh. á ástandinu í okkar þjóðarbúskap, því ástandi sem hæstv. forsrh. lýsti með miklum stóryrðum sem þeim fortíðarvanda sem núv. ríkisstjórn hefði tekið við. Nú ber svo við að hæstv. utanrrh. lýsir því fyrir okkur að við stöndum á margan hátt mun betur en aðrar þjóðir. Það er minni verðbólga, það er minna atvinnuleysi og það er minni innbyggður halli í ríkisbúskapnum. Hvaðan skyldi þessi arfur vera, hæstv. utanrrh.? Skyldi hann ekki vera frá þeirri ríkisstjórn sem fór frá fyrir hálfu öðru ári og m.a. hæstv. ráðherra sat í? Því miður fór hæstv. ráðherra aðeins út af brautinni, lenti aðeins í heybrókarstílnum og fór að tala um heilagsandahoppara sem hefðu á takteinum patentlausnir. Nú vil ég biðja hæstv. utanrrh. að skilgreina það fyrir okkur hverjir heilagsandahoppararnir eru.

Virðulegi forseti. Heilagsandahopparar eru þeir menn sem hæst kyrja í gengisfellingarkórnum. Hv. þm. vakti athygli á því að ég hefði nefnt til sögunnar nokkra þætti sem eru jákvæðir varðandi efnahagsástand á Íslandi samanborið við önnur lönd og spurði: Hverjum er það að þakka? Má ég nefna dæmi? Núv. ríkisstjórn hófst handa um aðgerðir í ríkisfjármálum. Þær lýstu sér í því að grípa til aðgerða sem sættu mikilli og þungri gagnrýni stjórnarandstæðinga og voru taldar óþarfar og bera vott um helst illt innræti þeirra sem stjórnina leiddu. Þessar aðgerðir voru um það að spara ríkisútgjöld, taka upp í nokkrum mæli þjónustugjöld og draga úr greiðslustraumum frá ríkinu og snerust á fyrsta ári ríkisstjórnarinnar um um það bil 14 milljarða kr. Ef ekki hefði verið gripið til þessara aðgerða sem og þeirra aðhaldsaðgerða sem þó má finna í núv. fjárlagafrv. má slá því föstu að innbyggður halli í ríkisfjármálum væri á bilinu 20--25 milljarðar. Þetta er dæmi um að þarna var af skammsýni sagt: Þetta eru þarflausar aðgerðir. Á þeim þurfti ekki að halda. Nú ber öllum saman um að þetta voru nauðsynlegar aðgerðir en gagnrýnin er öfug. Hún er um að ekki hafi verið gengið nógu langt.

Virðulegi forseti. Ég man ekki betur en þeir sem kölluðu á gengisfellingu hafi heitið heybrækur í síðustu viku. Það fer því að verða skrautlegur nafnalisti yfir þá. ( Gripið fram í: Það voru menn úr Sjálfstfl.) Það eru reyndar sömu menn ef þú skoðar grannt málflutning þeirra, hv. 8. þm. Reykn. En varðandi gengisfellinguna vil ég benda á að ég held að sá kór, sem kallar á gengisfellingu, sé hvorki stór né hávær en það er hins vegar annar hópur manna, hæstv. ráðherra, sem bendir á að verði ekki gripið til róttækra aðgerða í efnahagsmálum sé gengið fallið og þá verði ekki undan því vikist að skrá það miðað við þær aðstæður sem þá verða komnar upp. Í öðru lagi hvað varðar hallann á ríkissjóði þá voru aðgerðir ríkisstjórnarinnar gagnrýndar á síðasta vetri og margt bendir til þess að sú gagnrýni hafi verið á rökum reist því þau markmið sem sett voru hafa ekki náðst. Ég bendi hæstv. ráðherra líka á það að það er algjörlega út í hött að tala um tilefni til 25 milljarða halla. Það lá alveg ljóst fyrir að hvaða ríkisstjórn sem hefði tekið við hefði þurft að taka á fjárlagavandanum og ég er þess fullviss að fyrri ríkisstjórn með hæstv. utanrrh. innbyrðis hefði tekist betur upp í þeirri vinnu en í þeirri sem nú situr.

Virðulegi forseti. Ég vek athygli á því sem hv. síðasti ræðumaður sagði. Hann sagði að hvaða ríkisstjórn, sem hefði tekið við, hefði auðvitað orðið að taka á hallarekstri í ríkisbúskapnum, þar á meðal þeim vanda sem lýsir sér í sjálfvirkum vexti ríkisútgjalda án tillits til þess að þjóðartekjur og þjóðarframleiðsla eru að dragast saman. Já, það má færa rök fyrir því. Hvaða ríkisstjórn sem var, sem hefði tekið við, hefði borið skylda til að gera það. Þetta segir líka annað, að sú stjórnarandstaða, sem fór hamförum gegn nauðsynlegum aðgerðum til þess að draga saman seglin í ríkisbúskapnum, að lækka ríkisútgjöld, að grafast fyrir rætur þess með því að taka sérstaklega út þá þætti sem byggja á sjálfvirkum vexti, var á réttri leið. Og þar með var sú gagnrýni, sem fram kom af hálfu stjórnarandstæðinga að þessu leyti nú, það er nú viðurkennt af hv. þingmanni, ekki á réttum rökum reist, hún var ósanngjörn og hún var bara þetta venjulega pólitíska orðakonfekt. 
            

Virðulegi forseti. Alþfl. hefur boðað þá stefnu í stjórn fiskveiða að taka upp veiðileyfagjald og greindi skilmerkilega frá þeirri stefnu í kosningastefnuskrá sinni sem ber nafnið ,,Ísland í A-flokk``. Þar er viðurkennt að veiðileyfagjald sé kostnaður sem mundi leggjast á útgerðina og greint frá því úrræði Alþfl. að til að bæta útgerðinni þann kostnað verði gengið fellt á móti til að vigta út hækkunina sem kemur af veiðileyfagjaldinu. Nú segir hæstv. utanrrh. um gengisfellingu að hún sé óráð, fortíðarvandi og gangi gegn stöðugleikanum. Ég vil spyrja hæstv. utanrrh.: Er veiðileyfagjaldið þá óráð, fortíðarúrræði og gengur gegn stöðugleikanum? Það verður ekki annað skilið af máli hans en að Alþfl. hafi fallið frá stefnu sinni um að koma á veiðileyfagjaldi um næstu áramót í ljósi þess að þeir sem vilja halda því fram séu að biðja um gengisfellingu og séu þar af leiðandi heilagsandahopparar.

Virðulegi forseti. Það er einn aðili í þessu landi sem hefur þegar lagt á og innheimtir á ári hverju veiðileyfagjald. Sá aðili heitir Landssamband ísl. útvegsmanna. Það er fyrirtæki sem þarf ekki að kvarta undan bágri afkomu vegna þess að samkvæmt efnahagsreikningi fyrir árið 1991 er eigið fé, óráðstafað, 516.252.470 kr. Bankainnstæður 210.325.237 kr. og síðan mætti nefna að félagið innheimtir félagsgjöld upp á eitthvað á fjórðu milljón, hefur árlegar tekjur yfir 85 millj., fjármunatekjur, vaxtabætur og verðbætur 61 millj. og hagnað fyrir óreglulegar tekjur og gjöld 56 millj. Þetta eru þeir aðilar sem þegar innheimta veiðileyfagjald, aflagjald. 
             Nú er það svo að aðalvandi okkar, og ég nefndi það áður, er uppsafnaður skuldavandi í sjávarútvegi upp á u.þ.b. 100 milljarða kr. Ef menn ætla að ráðast að rótum þess vanda þá byggist það fyrst og fremst á því að bæta afkomuhorfur og lífslíkur þeirra fyrirtækja sem geta haft traustan grundvöll til frambúðar þegar slík skuldaskil hafa farið fram og þá er það að sjálfsögðu eðlileg krafa þjóðarinnar sem á auðlindina að þeir sem þannig fá stöðu sína bætta eigi hlut að því að standa undir áföllnum skuldum. Hvort menn kalla það veiðileyfagjald eða ekki gildir mig einu, en það gjald mun koma.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns lýsa yfir stuðningi við þá tillögu sem hér er til umræðu en umræðan hefur eins og vænta mátti beinst mjög að stöðu atvinnulífsins og efnahagslífsins í landinu og margt verið sagt sem þarf að svara. En ég vil byrja á því, virðulegi forseti, að minna á að það vill svo til að í dag eru 60 ár liðin frá því að svo harkalega var barist á götunum í nágrenni Alþingishússins að lögreglan var gjörsamlega yfirbuguð. Það var hinn svokallaði Gúttóslagur sem átti sér stað 9. nóv. 1932. Þá stóð til að lækka um þriðjung kaup þeirra manna sem unnu í atvinnubótavinnu á vegum Reykjavíkurbæjar. Verkalýðshreyfingin brást hart við, enda var mikið atvinnuleysi hér í bæ og heimskreppan mikla að komast í algleyming. Kauplækkunartilraunin var brotin á bak aftur og fólki var fjölgað í atvinnubótavinnunni. Áhrifa þessara miklu átaka gætti lengi í stjórnmálum í samskiptum verkalýðshreyfingar og vinnuveitenda, svo og í samskiptum ríkisvaldsins við aðila vinnumarkaðarins og þetta mikla atvinnuleysistímabil setti mark sitt á þjóðina. Frá því að Ísland var hernumið af Bretum í maí 1940 hafa Íslendingar haft litla reynslu af atvinnuleysi ef undan er skilið staðbundið eða tímabundið atvinnuleysi, svo og tímabilið frá 1968--1970 er mikill samdráttur varð í efnahagslífinu hér á landi. Úti í Evrópu hefur atvinnuleysi verið viðvarandi um árabil og nægir þar að nefna reynslu Dana en þrátt fyrir uppgang í ýmsum atvinnugreinum hefur þeim ekki tekist að vinna bug á atvinnuleysinu. Þar í landi er að vaxa upp önnur kynslóð fólks sem aldrei hefur haft fasta atvinnu en fær bætur frá ríkinu í hverjum mánuði. Í Danmörku eru þúsundir karla og kvenna með sérmenntun sem engin þörf er fyrir og menn þurfa heldur betur að sýna hvað í þeim býr til að fá vinnu. Það gefur auga leið að hugarfar og sjálfsmynd fólks, sem fær stöðugt þau skilaboð að þjóðfélagið þurfi ekki á því að halda, hlýtur að brenglast og það kemur bæði niður á einstaklingunum og samfélaginu. Atvinnuleysi er því ekki vandamál þeirra einstaklinga sem það bitnar á heldur samfélagsins alls. Reyndar er sums staðar litið á atvinnuleysi sem hagstjórnartæki, hluta af fórnarkostnaði tæknibreytinga eða sem hluta af efnahagsstefnunni og þá ekki síst til að halda niðri launum og til að halda verkalýðshreyfingunni í skefjum. Virðulegi forseti. Það eru mannréttindi að geta séð sér og sínum farborða með vinnu sinni og hluti af sjálfsvirðingu hvers og eins að leggja sitt af mörkum til þjóðarbúsins. Því eigum við ekki og megum ekki sætta okkur við að atvinnuleysi verði viðvarandi en líklega verður ekki hjá því komist nú um sinn meðan uppstokkun á sér stað hjá íslenskum fyrirtækjum. En það sem skiptir mestu máli er það hvernig verður brugðist við og til hvaða aðgerða verður gripið til að koma í veg fyrir meira atvinnuleysi og til að skapa því fólki vinnu sem nú mælir göturnar. Þjóðhagsstofnun spáir 3,5% atvinnuleysi á næsta ári en flestir aðrir eru þeirrar skoðunar að það verði mun meira. Reyndar er skráning atvinnuleysis mjög gölluð hér á landi þar sem aðeins þeir sem rétt eiga á bótum skrá sig. Það er brýnt að taka upp aðrar skráningaraðferðir eða gera oftar kannanir á atvinnuleysi til að við vitum hvernig ástandið er í raun og veru. Og þá er ekki síður brýnt að breyta lögunum um atvinnuleysisbætur, enda er algjörlega óviðunandi í því ástandi sem nú er komið upp að hópur fólks skuli vera utan þess kerfis og eiga ekki annarra kosta völ en að leita á náðir félagsmálastofnana, svo og að fólk skuli missa bætur í sextán vikur eftir að hafa verið atvinnulaust í heilt ár. Þetta kerfi er arfur frá gömlum tíma og ber þess vott að menn litu á atvinnuleysi sem einhvers konar aumingjaskap. Virðulegi forseti. Það þarf líka að skoða hvernig atvinnumiðlun á sér stað hér á landi en að mínum dómi er hún einnig afar gamaldags enda hefur hún verið að færast æ meira út í einkarekstur. Að mínum dómi þarf að efla samvinnu sveitarfélaga, ríkis, vinnuveitenda og samtaka launafólks til þess að atvinnumiðlun verði með eðlilegum og góðum hætti. En eins og ég gat um áðan, virðulegi forseti, þá er það mikilvægast hvernig verður brugðist við þessu ástandi sem upp er komið. Það er afar mikilvægt að hér fari fram sú rannsókn sem þessi tillaga gengur út á til þess að við getum betur áttað okkur á þeirri aðstoð sem þarf að veita atvinnulausu fólki. Hvaða endurmenntun sé hægt að skipuleggja, hvar atvinnuleysið er mest, hvernig það kemur niður á fólki, hvaða félagsleg vandamál skapast o.s.frv. Það er ömurlegt að horfa upp á hvernig ríkisstjórnin situr með hendur í skauti og bíður eftir tillögum frá atvinnumálanefndinni. Við höfum horft upp á ástandið versna mánuð eftir mánuð en ríkisstjórnin gerir ekki neitt. Hún hefur lagt fram tillögur um að leggja fram fé til framkvæmda á næsta ári en það verður ekki fyrr en upp úr miðju næsta ári, þ.e. 1993, sem sú vinna fer að skila sér. Ég get ekki annað en bent á það enn einu sinni að sú atvinnusköpun, sem ríkisstjórnin leggur til, kemur einkum körlum til góða. Það er mjög brýnt að samfélagið einbeiti sér að atvinnusköpun í þágu kvenna, bæði í þéttbýli og dreifbýli. Það er eitt stærsta vandamál sem við stöndum frammi fyrir hve mikið atvinnuleysi kvenna er og þá ekki síst á Suðurnesjunum eins og við ræddum um daginn en það bólar enn ekkert á aðgerðum. Það sést hvorki tangur né tetur af aðgerðum ríkisstjórnarinnar. Í umræðunni kom fram að sértækar aðgerðir af einhverju tagi kæmu til greina, en það gerist ekkert. Menn sitja bara og bíða. Ég vona svo sannarlega að tillögur atvinnumálanefndarinnar líti dagsins ljós en það er auðvitað ekkert sama hvernig þær tillögur verða eða hvað menn ætla sér að gera, en það verður að koma í ljóst þegar þær koma fram að hverju er stefnt. Landsfundur Kvennalistans sem haldinn var fyrir rúmri viku síðan ræddi stöðu atvinnumála og lagði fram ótal tillögur sem mega verða til úrbóta og ég ætla, með leyfi forseta, að lesa þær. Í fyrsta lagi er bent á að aukin samfélagsþjónusta við börn, aldraða og fatlaða geti orðið til þess að skapa vinnu og sé ekki síður arðbær en t.d. vegavinna. Bygging barnaheimila og félagslegra þjónustuíbúða fyrir aldraða er mjög hagkvæm núna vegna lækkandi byggingarkostnaðar. Endurskoða þarf lög um Lánasjóð ísl. námsmanna í ljósi efnahagskreppunnar þannig að fleira fólk eigi kost á að velja milli atvinnuleysis og menntunar. 

Hæstv. forseti. Hvar eru þeir í dag, ráðherrarnir? Stólarnir eru auðir undir umræðu um alvarlegasta þjóðfélagsvandamál sem hefur blasað við Íslendingum um áratugi. Þeir komu í þennan sal, forsrh. og utanrrh., við upphaf umræðunnar. Þeir eru farnir. Hvar er félmrh. sem fær vandamálið til sín? Fólk í löngum bunum, þjakað fátækt og skorti. Hvar er iðnrh. sem ber ábyrgð á því að 1.000 störf hafa tapast á hverju einasta ári á Íslandi síðan hann tók við? Hvers lags framferði er þetta við þingið að verða hér af hálfu forseta Alþingis? Ég fer fram á það að forsetadæmið taki það fyrir hvernig ráðherrar vanvirða hin stærstu mál sem hér eru tekin til umfjöllunar. Ég held ekki ræðu hér undir þessum lið meðan stólar ráðherranna eru auðir. Við erum að tala um stærsta vandamál sem blasir við. Mesta áhyggjumál margra þúsunda fjölskyldna í þessu landi um þessar mundir. Fólk sem er búið að tapa vinnunni, fólk sem er að tapa vinnunni, er á síðasta sjens í sinni vinnu, fólk sem rekur fyrirtæki sem eru að stranda. Ég ræði þetta mál ekki þegar ráðherrar Íslands neita að vera við umræðuna.

Forseti vill taka það fram vegna ræðu hv. 5. þm. Suðurl. að utanrrh. og forsrh. hafa verið við þessa umræðu. Utanrrh. er í húsinu en forseti mun að sjálfsögðu gera ráðstafanir til þess að fá þá ráðherra sem fært er að fá í þinghúsið til að koma hingað og væntir þess að hv. þm. sætti sig við það.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þau orð sem hv. 5. þm. Suðurl. lét falla áðan. Ég tel að athugasemdir hans séu réttar og vil bæta því við að mér sýnist miðað við þann fjölda sem er á mælendaskrá í þessu máli að það megi gera ráð fyrir því að þessi umræða haldi áfram á morgun eða síðar í vikunni og ég óska eftir því að forseti hlutist til um að hæstv. félmrh. verði örugglega viðstaddur framhald umræðunnar.

Forseti mun koma þeirri ósk á framfæri að hæstv. félmrh. verði við umræðuna þegar hún heldur fram á næsta fundi, en forseti hefur gert ráðstafanir til þess að þeir ráðherrar, sem eru í húsinu, verði viðstaddir umræðuna og óskar eftir því að unnt verði að halda áfram við þær umræður sem eru á dagskrá.

Hæstv. forseti. Mér skilst að það sé ekki nema einn ráðherra í húsinu um þessar mundir, það sé hæstv. utanrrh. Ég hef lítið við hæstv. utanrrh. að tala um atvinnumál eða neyð fólks. Hann hefur með slíkum glannaskap oft og tíðum því miður á síðustu dögum rætt um það og dregið úr því og hætt ráðherra í sinni eigin ríkisstjórn. Ég fer fram á það að þessari umræðu verði frestað þar til þeir ráðherrar, sem hægt er að ræða við um þetta mál, eins og félmrh. og forsrh., verða viðstaddir þessa umræðu og ég tel mjög mikilvægt að iðnrh. sem hefur týnt 1.000 störfum í hendurnar á erlendum mönnum á hverju einasta ári sem hann hefur starfað, verði við þessa umræðu. Hann ber slíka ábyrgð að þetta mál verður ekki rætt á Alþingi Íslendinga öðruvísi en hæstv. iðn.- og viðskrh. verði hér viðstaddur. Þess vegna held ég að það sé mikilvægt nú að við getum rætt þetta stóra mál við ríkisstjórnina því að ég hygg að íslensk þjóð, sem bæði hellist yfir haustmyrkur og áhyggjur vegna þess að hún er sannfærð um að vandamálið á Íslandi er nákvæmlega það sama og hefur gerst í tveimur öðrum frjálshyggjulöndum. Reaganisminn var vandamálið í Bandaríkjunum, thatcherisminn var vandamálið í Bretlandi og davíðisminn er að verða vandamálið á Íslandi. Þess vegna verðum við að fá það tryggt að við umræðuna komi ríkisstjórnin með svör, bæði í atvinnumálum og hvernig hún hyggst mæta því stóra vandamáli sem blasir við þúsundum Íslendinga og atvinnufyrirtækja um allt land.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja það í einlægni að ég held að ræða hv. seinasta ræðumanns sé dæmi um ræðuhöld sem enginn er að neinu bættari. Forsrh. er á fundi sem hófst kl. 3 í tengslum við þá vinnu sem nú fer fram af fullum krafti og þar sem umræðuefnið er aðgerðir í atvinnumálum. Ég held að það skipti meira máli að menn vinni vinnuna sína við lausnir þessara mála en að skeyta skapi sínu með munnsöfnuði eins og hv. þm. gerði. Það er enginn bættari með því. Hv. þm. er fullkunnugt um hvers vegna einstakir ráðherrar eru fjarverandi. Það vill svo til að margir þeirra eru viðstaddir Norðurlandaþing. Einhverjar gagnrýnisraddir hafa heyrst um það að forsrh. og utanrrh. eru ekki þar. Ég hef fyrir mitt leyti gert ráðstafanir til þess að viðsk.- og iðnrh., sem sat þar líka sameiginlega fundi með Norðurlandaráðherrum, kollegum sínum, gegni þar störfum fyrir mig og ástæðan er mjög einföld: Hvorki forsrh. né utanrrh. taldi sig eiga heimangengt vegna þeirrar vinnu og vegna þeirra miklu fundarhalda sem nú fara fram. Ég held að það sé ekki gagnrýnisvert heldur þvert á móti.

Virðulegi forseti. Ég tek eindregið undir þau orð sem hv. 5. þm. Suðurl. flutti áðan og ég vil einnig gagnrýna þann tón sem kemur fram í ræðu hæstv. utanrrh. í garð þingmanna, þessi hroka- og valdboðstónn sem birtist af hans hálfu nú eins og oft áður. Það sem ég vildi hins vegar leggja til þessarar þingskapaumræðu var það að mér er kunnugt um að tveir hv. þm., sem báðir eru varaþingmenn og eiga báðir sæti í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs, eru næstir á mælendaskrá. Ég vil leyfa mér að beina því til forseta og hv. 5. þm. Suðurl. hvort ekki gæti verið samkomulag um að þessir tveir hv. þm. fengju að leggja hér orð í belg af því að þeir hafa örugglega ýmislegt fróðlegt að segja um þá stöðu sem Atvinnuleysistryggingasjóður stendur frammi fyrir auk annarra vandamála sem atvinnuleysið hefur í för með sér.

Hæstv. forseti. Ekki skal ég hafa á móti því að þeir stjórnarliðar sem eru á mælendaskrá fái að tjá sig ef þeir vilja það.

Þeir eru ekki stjórnarliðar.

Voru það ekki stjórnarliðar?

Stjórnarmenn í Atvinnuleysistryggingasjóði. Annar er stjórnarliði en hinn stjórnarandstæðingur.

Ef þeir kjósa svo mega þeir það mín vegna. Ég kýs að fresta minni ræðu þar til ráðherrar verða við. Af því að hæstv. utanrrh. var að ræða um eitthvað í einlægni ætla ég að segja honum það í einlægni að þessi ríkisstjórn er nú komin á tólftu klukkustund og senn falla vísarnir. Það verður engin einlægni í viðræðum við þessa ríkisstjórn eftir að þessi mánuður er liðinn ef ekkert hefur gerst í atvinnumálum og atvinnuleysismálum Íslendinga. Ábyrgðin er þessarar ríkisstjórnar og á henni verður tekið af enn meiri hörku í jólamánuðinum en nú hefur verið gert. Vísarnir eru að falla, hæstv. utanrrh.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé góð hugmynd sem hér kom fram hjá hv. þm. Svavari Gestssyni að leyfa tveimur stjórnarmönnum í Atvinnuleysistryggingasjóði sem sitja á Alþingi nú sem varaþingmenn að fá hér orðið þannig að við getum hlýtt á mál þeirra. En mikið lifandi skelfing held ég að þeir hefðu gott af því, hæstv. forsrh. og hæstv. félmrh., að hlusta á mál þessara manna. Ég held að þeir hefðu ekki síður gott af því en við venjulegir þingmenn. Ástæðan fyrir því að ég kem hingað upp er fyrst og fremst sú að ég vil segja örfá orð við hæstv. utanrrh. Ég skil ekki þann tilgang og til hvers ferðin var upp í þennan ræðustól áðan ef það var ekki til annar en að skattyrðast við okkur þingmenn, virðulegi ráðherra. Ef það er ástæða til að veitast að þeim mönnum sem hér eru að tala um þetta þýðingarmikla mál og kvarta yfir því að ráðherrann geti ekki setið í húsinu eins og honum ber, þá veit ég ekki hvert við erum að fara. Ég á mörg orð ósögð við utanrrh. um ummæli hans síðustu daga í þessu máli. En utanrrh. væri sómi að því að koma upp í þennan ræðustól og biðja þingmenn afsökunar á orðum sínum áðan.

Herra forseti. Ég veit ekki hvort við stjórnarmenn í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs bætum umræðuna mikið ef við höfum til hliðsjónar þær mörgu og merku ræður sem hér hafa verið fluttar enda reikna ég ekki með því að þau fáu orð sem ég legg hér til verði talin tímamótaræða í þinginu. Ég vil lýsa yfir ánægju minni yfir því að þessi tillaga skuli vera komin fram og tel fyllilega tímabært að fram fari rannsókn á þeim málum sem hún gerir ráð fyrir. Við sem störfum á skrifstofum verkalýðsfélaganna upplifum það einu sinni í viku eða á hálfs mánaðar fresti að tugir manna, oft á annað hundrað, koma til að sækja atvinnuleysisbætur. Við fylgjumst með því hvernig þessu fólki líður, hve illa því líður, hvernig sjálfsvirðingin þverr smátt og smátt, hvernig vonleysið tekur við og hvernig fjármál þessa fólks fara gersamlega í rúst eftir ekki langan tíma. Margt af þessu fólki hefur verið tekjulágt fyrir en að fara á atvinnuleysisbætur gerir kannski útslagið, það er að missa eignir sínar. Fólk getur ekki staðið við fjárhagslegar skuldbindingar sem það hefur reiknað með að geta þó staðið undir með þeim tekjum sem það hafði í venjulegri vinnu. Þetta eru þau sjáanlegu atriði sem við höfum fyrir augunum og eru afleiðing atvinnuleysis. Það hafa margir orðið til þess í dag að rekja það og lýsa því hvernig það kemur fram. Út af fyrir sig þarf ekki að bæta mörgum orðum við það. Ég vil hins vegar vekja hér athygli á öðru sem er kannski ekki eins sýnilegt í sambandi við þetta atvinnuleysi. Það er staða verkafólks á vinnustöðunum sem hefur gerbreyst til hins verra á undanförnum mánuðum og missirum. Fyrir fáeinum árum og jafnvel fáeinum missirum var það mjög fátítt að fólk þyrði ekki að sækja rétt sinn. Þá var það ekki algengt að yfirmenn og verkstjórar kæmu fram með hroka og yfirgangi gagnvart starfsmönnum. Þetta hefur breyst til hins verra. Nú er það mjög algengt að yfirmenn, verkstjórar, komi fram með yfirgangi og óbilgirni, eru meira að segja með hótanir og hræði fólk frá því að sækja rétt sinn. Það er ekki óalgengt og hefur alla tíð verið að það hefur verið brotið á fólki, stundum viljandi, stundum óviljandi. En a.m.k. hefur fólk sótt þennan rétt sinn. Það hefur leitað til stéttarfélaganna og fengið leiðréttingu sinna mála. Þetta hefur breyst mjög til hins verra. Nú er það oft þannig að fólk leitar upplýsinga, það þorir ekki að segja til nafns síns, það þorir ekki að segja hvar það vinnur o.s.frv. Það er hrætt. Enda klingir það oft ef það gerir athugasemdir: Góði maður, það eru hér hundruð manna sem bíða við dyrnar og vilja komast í vinnu. Það hræðir fólk, það kúgar fólk til þess að sætta sig við að á því sé brotið og það veigrar sér við að sækja rétt sinn. Þetta er ekki eins sýnilegt og það sem við sjáum fyrir okkur og er afleiðing atvinnuleysis. En þetta er eigi að síður mjög alvarlegur hlutur. Það er kannski ómaksins vert að rannsaka þennan þátt líka í þeirri könnun sem tillagan gerir ráð fyrir, þá breyttu stöðu verkafólks á vinnustöðunum og framkomu sem það þarf að þola og þann yfirgang sem það þarf að þola á sínum vinnustað. Það væri vissulega hægt að segja margt um ástandið í þessum efnum en ég ætla ekki að fjölyrða mjög um það heldur ræða örlítið önnur atriði sem komið hefur verið inn á. Fólk hefur talað hér um Atvinnuleysistryggingasjóð og reyndar farið nokkrum orðum um reglur hans. Ég get tekið undir það að sú 16 vikna bið sem núverandi lög gera ráð fyrir á ekki lengur við. Það hafa kannski aldrei verið mjög sterk rök fyrir því ákvæði og allra síst núna þegar fólk er farið að vera á annað ár á atvinnuleysisskrá, eins og mörg dæmi eru um. Það er ekki hægt að viðhalda þeirri reglu öllu lengur vegna þess að fólk verður að hafa eitthvað til að lifa á og það hefur ekkert annað að leita nema þá til viðkomandi sveitarfélags, félagsmálastofnana. Ég tel nauðsynlegt að breyta þeim reglum. Ég veit að það stendur yfir endurskoðun á lögunum þessa dagana. Ég veit ekki í hverju þær breytingar verða fólgnar sem þar eru lagðar til eða um hvað endurskoðunin snýst raunverulega en ég geri þó ráð fyrir að þessi atriði verði til endurskoðunar. Það er alveg rétt sem hér kom fram að við síðustu kjarasamninga tókst að stöðva fyrirhugaðar breytingar á réttindum fólks til atvinnuleysisbóta. Það var eitt af því sem hæstv. ríkisstjórn lagði upp með þegar hún tók við völdum, að breyta lögum um atvinnuleysistryggingar og var nánast boðað með fyrsta frv. til fjárlaga sem hún lagði fram. En ég held að ég geti fullyrt að verkalýðshreyfingin mun aldrei líða það að núverandi réttindi fólks verði skert. Ég held að ég geti fullyrt það. Núverandi réttindi hljóða upp á tæpar 45 þús. kr. á mánuði og ég held að það sé alveg borin von að hægt sé að skerða þann rétt á nokkurn hátt. Það er enginn sem lifir á því og kannski deyr ekki heldur. En alla vega er það með þeim hætti að það er útilokað að skerða þau réttindi. Staða Atvinnuleysistryggingasjóðs hefur náttúrlega verið að breytast mjög til hins verra á undanförnum árum. Við skulum ekki gleyma sögunni sem er á bak við Atvinnuleysistryggingasjóð, hvernig hann varð til. Hann varð til í hörðum stéttaátökum 1955 og er kannski einn af merkustu áföngum í baráttu verkalýðshreyfingarinnar ásamt mörgum öðrum að vísu. Hann gegndi því hlutverki í áratugi að vera einn helsti aðilinn sem fjármagnaði húsnæðiskerfið. Hann keypti bréf af Húsnæðisstofnun og fjármagnaði húsnæðiskerfið á sínum tíma. Eignir hans hafa verið að rýrna mjög á undanförnum árum. Ef það verður viðvarandi atvinnuleysi lengi, þá tæmist hann. Hann gengur á eignir sínar og sem dæmi get ég sagt það að fyrir um 20 árum síðan átti Atvinnuleysistryggingasjóður fyrir 10 milljón bótadögum. Ég hef ekki skoðað það alveg nýlega en fyrir tveim árum átti hann eingöngu fyrir milljón bótadögum. Ég geri ráð fyrir því að hann hafi rýrnað töluvert síðan þannig að hann nær því varla að eiga fyrir milljón bótadögum. Þannig er staða sjóðsins. Að vísu eru lög hans þannig að ríkissjóður ber ábyrgð á honum. Ef hann skortir fé ber ríkissjóði að leggja honum það til en ég tel að það sé nauðsynlegt fyrir sjóðinn og það tryggir miklu betur réttarstöðu fólks gagnvart atvinnuleysistryggingunum að sjóðurinn sé sjálfstæður og geti staðið við þær skuldbindingar sem honum ber. Aðeins nokkur orð um atvinnumálin almennt. Það er rétt að þessi mál eru öll alvarleg en ég held að það sé þó einna alvarlegast að á undanförnum mánuðum hefur ekkert verið að gerast sem gefur von um að þetta breytist. Við höfum nánast ekki heyrt neitt annað en úrtölur og svartsýni og það hefur enginn orðið til þess að lyfta þessu neitt upp og gefa fólki von um að eitthvað gæti farið að glæðast í atvinnumálum. Það er alveg rétt að við misstum af álveri eins og margoft hefur verið bent á. Það hefur alltaf verið mín skoðun að það hafi verið af hinu vonda. En það hefur ekkert komið í staðinn. Það hefur ekki verið unnið að neinu nýju í staðinn og menn hafa ævinlega brugðist mjög undarlega við öllu sem hefur verið að gerast síðan. Ég ætla að rifja það upp að þegar svarta skýrslan svokallaða um ástand þorskstofnsins kom fram í sumar var ekki það fyrsta sem mönnum datt í hug að bregðast við á einhvern hátt heldur boðuðu þeir að nú væru forsendur kjarasamninga brostnar. Þar yrði fyrst og fremst að taka á. En það datt engum í hug að ræða það fyrr en síðar að það væri hægt að bregðast við þeim vanda með einhverjum öðrum hætti. Virðulegi forseti. Það er kannski hægt að eygja örlítið ljós í myrkrinu þrátt fyrir allt og minna á það að við flytjum hér inn milli 5.000 og 6.000 ársverk í formi innfluttrar vöru. Verkalýðshreyfingin hefur nú tekið sig til ásamt mörgum fleiri aðilum og farið í auglýsingaherferð sem hvetur fólk til að velja íslenska framleiðslu. Ef Íslendingar taka nú vel við sér og velja íslenska framleiðslu, því við getum framleitt miklu meira en markaðurinn tekur við, getum við verulega létt á þessu atvinnuleysi og það svo að um munar. Ef menn eru samtaka og verkalýðshreyfingin, atvinnurekendur og stjórnvöld leggjast á eitt um það að breyta hugarfari þjóðarinnar þannig að hún velji frekar íslenskt en erlent getum við verulega létt á atvinnuleysinu og eytt því jafnvel á skömmum tíma.

Virðulegi forseti. Mig langar að þakka hv. síðasta ræðumanni fyrir að bæta inn í umræðuna og í rauninni í greinargerð tillögunnar ábendingu um það að kanna sérstaklega áhrif atvinnuleysis á stöðu þeirra sem enn eru á vinnumarkaðinum. Ég tel að þetta sé mjög mikilsverð ábending og mig langar að bæta við að það er án efa vaxandi þrýstingur af hálfu vinnuveitenda að ráða fólk til starfa sem svokallaða verktaka. Það er af sem áður var að þar voru einhverjar aukagreiðslur í boði þegar vinnuveitandi réð launþega, kallaði hann verktaka, sparaði sér eitthvað í launatengdum gjöldum og hvor fyrir sig fékk eitthvað fyrir sinn snúð, a.m.k. á blaðinu þangað til kom til þess að reyndi á réttindin, svo sem uppsagnarfrest og almenn mannréttindi sem fylgja launavinnu eða eiga að fylgja launavinnu. Nú er vaxandi þrýstingur á að menn ráði sig sem verktaka á lægra kaupi en þeir ættu að fá ef þeir tækju verkið að sér sem launþegar. Þessi þrýstingur er enn verri fyrir það að menn eiga ekki nokkurra kosta völ. Þeir verða bara að taka því sem að þeim er rétt ef þeir vilja fá vinnu og þetta grefur undan því skipulagi sem verið hefur á okkar vinnumarkaði og er ég þó ekki að hrópa húrra fyrir þeim launum sem þar eru í boði. Þetta finnst mér einnig nauðsynlegt að komi fram hér.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. að þetta hefur tíðkast nokkuð með svokallaða verktaka, undirverktaka, að fólk hefur verið ráðið til starfa á verktakagrundvelli án þess þó að það væri beinlínis verktakar. Það hefur þýtt að fólk hefur tapað verulegum réttindum. Það hefur komið síðan í ljós þegar upp er staðið að ekki hefur verið mikill ávinningur af þessu. Það hefur þá ekki átt rétt í sumum tilvikum til atvinnuleysisbóta þar sem um sjálfstæða atvinnurekendur hefur verið að ræða. Það er út af fyrir sig þáttur sem aðilar vinnumarkaðarins hafa verið að reyna að taka á og breyta því að það er engum til hagsbóta að þetta fyrirkomulag sé við lýði. Það hefur gengið misjafnlega að ná árangri í því eins og öllu öðru en við gerum okkur vonir um að með ákveðnum aðgerðum sé hægt að stemma stigu við þessu.

Virðulegi forseti. Ég fagna þeirri þáltill. sem hér er til umræðu um rannsókn á afleiðingum atvinnuleysis. Miðað við það ástand sem við búum við núna og spár liggja fyrir er þetta verkefni sem þarf að skoða mjög gaumgæfilega með tilliti til lausna sem hægt væri að vinna að fyrir það fólk sem lendir í slíkri ógæfu að fá ekki atvinnu við sitt hæfi í annars góðu þjóðfélagi sem við byggjum. Það er auðvitað hægt að setja ýmislegt á skrá og í skýrslur um afleiðingar atvinnuleysis. Þó ætla ég að slíkar upplýsingar verði nokkuð efnislegar og veraldlegar. Í þeirri nauð sem menn verða fyrir þegar þeir missa vinnu sína eða eru settir hjá vegna þess að enginn þarf á þeim að halda þar sem atvinna er ekki í boði hafa menn glatað ákveðnu hlutverki og misst af ákveðnum lífstilgangi. Ég sjálfur upplifði það á mínum yngri árum að lenda í atvinnuleysi og ég veit að sú sálarlega tilfinning sem ég upplifði á þeim tíma verður ekki sett á neinar skýrslur eða skrár. Þess vegna held ég að það verði kannski ekki mjög djúpt farið í slíkri könnun og hér er talað um. Aftur á móti hlýtur að verða, miðað við þetta ástand, að skoða gaumgæfilega þá þætti sem þarna eru á bak við og fyrst og fremst með það í huga hvernig hægt er að leysa úr þeim málum. Við vitum það og ég hef alltaf haldið því fram að viðmiðun við aðrar þjóðir um atvinnuleysi, að við séum ekki illa staddir vegna þess að atvinnuleysi hjá nágrannaþjóðunum sé meira, er auðvitað firra sem enginn má halda fram. Hér í okkar litla þjóðfélagi eiga allir að hafa atvinnu sem kæra sig um og helst við sitt hæfi. Ég held að einmitt svona lítið þjóðfélag eins og okkar veiti mönnum tækifæri til þess. Það eru ýmsar leiðir í þjóðfélaginu og ýmis verkefni sem við höfum ekki fengist við og ekki tekið á en sem bíða eftir þeim vinnufúsu höndum sem núna eru atvinnulausar. Auðvitað þarf að afla fjár til að slíkt geti átt sér stað. Ég efast ekkert um að í þessu þjóðfélagi er til fjármagn. Ef menn finna réttar leiðir til að sækja það er til fjármagn til að leysa úr því atvinnuleysisböli sem við nú stöndum frammi fyrir. Við vitum að hægt er að hugsa sér að hér verði og hefur reyndar verið á undanförnum áratugum ákveðið tímabundið og meira að segja svæðisbundið atvinnuleysi Það er hlutur sem hlýtur alltaf að geta komið upp í veiðimannaþjóðfélagi eins og okkar þar sem við byggjum aðallega á þeim afla sem við drögum úr sjó. Miðað við þessar umræður held ég að það hafi ekki komið nógu vel fram að skýringu á atvinnuleysisvandanum núna, þ.e. þeirri aukningu sem hefur orðið, má að miklu leyti rekja til þess að við megum draga miklu minna úr sjó á þessu ári og aflabrögð eru léleg. Það veldur kyrrstöðu í ýmsum atvinnugreinum og þess vegna meira atvinnuleysi. Það er alveg greinilegt og á að vera öllum ljóst að ef við ráðstöfum ekki þeim afla sem við megum draga á land þannig að við fáum sem mest og flest atvinnutækifæri út úr honum hlýtur að blasa við atvinnuleysi, ekki bara í þeirri grein heldur líka hjá þeim þjónustuaðilum sem lifa á undirstöðuatvinnugreinunum. Það getur ekki orðið öðruvísi. Ég held að allir hljóti að vera mér sammála um það. Þar er vinna til að eyða atvinnuleysi. Við vitum hvað atvinnuleysi kostar okkur. Það liggur fyrir að hvert prósentustig í atvinnuleysi kostar okkur 650 millj. kr. Við stefnun nú í 5% atvinnuleysi þannig að menn sjá að það er komið töluvert á fjórða milljarðinn sem það atvinnuleysi sem nú blasir við kostar okkur á ári. Þess vegna hlýtur um leið að vera nauðsynlegt að menn taki saman höndum til að leiða okkur út úr þeim vanda sem við erum í núna og koma til móts við það fólk sem er atvinnulaust og fjölga atvinnutækifærum í landinu. Hér hefur verið vitnað í nokkra þætti í lögunum um Atvinnuleysistryggingasjóð. Ég vildi aðeins vekja athygli á nokkrum punktum sem hér komu fram. 1. þm. Norðurl. v. sagði að mikið dulið atvinnuleysi væri hér á landi. Það kæmi ekki fram vegna þess að fólk léti ekki skrá sig jafnvel þótt það ætti rétt á atvinnuleysisbótum. Ég fullyrði að þetta sé rangt. Ég held að íslensk þjóð sé það upplýst og verkafólk almennt að það viti vel hvenær það á rétt og hvenær ekki. Þess vegna held ég að atvinnuleysiskráning fyrir þá sem eiga rétt á atvinnuleysisbótum á annað borð sé nokkuð rétt. Sá hv. þm. sagði líka að menn töpuðu bótum af því að þeir létu ekki skrá sig. Það er auðvitað rétt að menn vinna sér ekki inn réttindi til atvinnuleysisbóta á meðan þeir eru atvinnulausir. Aftur á móti halda þeir fullum réttindum á meðan þeir eru á atvinnuleysisbótum og láta skrá sig. Það kom líka fram hjá 1. þm. Suðurl. að réttindi bænda væru ekki eins og þau ættu að vera miðað við það tryggingagjald sem þeir greiddu. Ég vildi aðeins leiðrétta það að tryggingagjaldið er breytt form á gjaldstofni til Atvinnuleysistryggingasjóðs og kemur réttindum ekki við. Enda er í greinargerð fyrir þeim breytingum sem gerðar voru á innheimtunni mjög rækilega tekið fram að þær breyti á engan hátt þeim réttindum sem fyrir eru í lögum og ekki gefin nein fyrirheit um breytingar á þeim. Aftur á móti vitna menn hér í annað samkomulag við stjórnvöld í sambandi við réttindi til bænda í þessu tilviki. Ég er ekki neinn talsmaður þess að bændur eigi ekki að hafa réttindi ef þeir búa við atvinnuleysi en það er ekki hægt að setja þetta fram á þennan hátt. Það er líka rétt að athuga í þessu samhengi að það er ekkert sjálfgefið að bóndi sem selur sinn fullvirðisrétt komist strax inn á atvinnuleysisbætur. Það hlýtur að vera eitthvað á bak við söluna sem hlýtur að koma til jafns við það sem menn eru að tala um í lögunum um Atvinnuleysistryggingasjóð. Ég vil aðeins, virðulegur forseti, áður en ég vík úr pontu geta þess af því að það hefur komið hér til tals að fram fer endurskoðun á lögunum um Atvinnuleysistryggingasjóð um þessar mundir. Reyndar er sú endurskoðun ekki komin mjög langt. Menn hafa rekið sig á að ákveðnir þættir í þessari endurskoðun eru vandmeðfarnir. Menn vilja helst láta endurskoðunina fara þannig fram að þar inn í komi allir sem eiga rétt á atvinnuleysisbótum eða eiga að eiga rétt á atvinnuleysisbótum. Nefndarmenn vilja opna það nokkuð miðað við þann þrönga ramma sem lögin setja í dag. Auðvitað þarf að opna þar möguleika eins og kom fram hjá síðasta ræðumanni. Það er auðvitað útilokað þar sem viðvarandi atvinnuleysi er að eftir 260 daga atvinnuleysi skulu menn ekki eiga neinn rétt á atvinnuleysisbótum í 16 vikur. Það sjá allir hvers konar niðurlæging það er manni sem búinn er að vera atvinnulaus í 260 daga ef hann þarf að fara til sveitarstjórnar til að leita hjálpar í 16 vikur þangað til hann kemst á atvinnuleysisbætur aftur. Hér eru mörg önnur atriði sem hefði verið nauðsynlegt að taka á til að koma mönnum í frekari snertingu við hvað er að gerast í þessum málum. En það er búið að boða að hér verði framhaldsumræður og þá vonast ég til að ég geti rætt málið frekar.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þær upplýsingar sem komu fram í þessari ræðu og þeirri síðustu þar á undan um Atvinnuleysistryggingasjóð. Ég vil jafnframt spyrja því ég hygg að ekki sé öllum það ljóst: Á hvers vegum er sú endurskoðun á lögum um Atvinnuleysistryggingasjóð sem er í gangi og hverjir eiga aðild að endurskoðuninni?

Sú nefnd sem er að endurskoða lögin um Atvinnuleysistryggingasjóð er skipuð af heilbr.- og trmrh. Í nefndinni er einn fulltrúi frá Vinnuveitendasambandinu, Jón Magnússon, og framkvæmdastjóri Alþýðusambands Íslands, Lára V. Júlíusdóttir, ég er í nefndinni, tilnefndur af heilbr.- og trmrh., Margrét Tómasdóttir, núverandi framkvæmdastjóri sjóðsins, og Dögg Pálsdóttir, fulltrúi í heilbr.- og trmrn. Áður var búið að skipa mjög stóra nefnd en stóru hagsmunasamtökin sem voru aðilar að henni voru sammála um að hún væri of stór til að fara ofan í svona nákvæma og viðkvæma hluti sem þar þyrfti að taka á og eðlilegra að það væri fámennari hópur. Það hefur verið tekið fram sérstaklega við þá aðila sem eru í nefndinni að þeir hafi gott sambandi við þá hagsmunaaðila sem málið snertir. Það hefur verið reynt að gera það og ég held að eftir því sem málið þróast lengra miðað við okkar vinnu komum við til með að leita enn frekar á næstu vikum og dögum álits aðila á hvað mætti fara betur og hvort við séum á réttri leið í endurskoðuninni.

Fundartími þessa fundar er liðinn. Af dagskrá eru tekin 3., 4. og 5. mál. Fyrir þessum fundi liggur ekki fleira. Til næsta fundar verður boðað með dagskrá. Fundinum er slitið.