Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Eins og fram kemur á nál. 1005 mælir meiri hl. nefndarinnar með því að frv. verði samþykkt með þeim brtt. sem þar koma fram. Eins og nákvæmlega er rakið í nál. komu fulltrúar hinna ýmsa atvinnuvega til viðtals við nefndina ásamt fulltrúum frá Alþýðusambandi Íslands eins og nánar verður rakið hér á eftir. Vil ég almennt segja að fulltrúar sjávarútvegs, iðnaðar og verslunar mæltu með því að virðisaukaskattur yrði tekinn upp í stað söluskatts með þó vissum athugasemdum varðandi einstakar greinar eða framkvæmd laganna. Jafnframt kom fram frá fulltrúum bænda að þeir sæju ekki annað en þessi skattalagabreyting í heild mundi koma vel út fyrir landbúnaðinn, en gerðu þó mjög sterkar athugasemdir varðandi það atriði frv. að þar er gert ráð fyrir einni skattprósentu eins og ég mun koma nánar að síðar. Ég tel nauðsynlegt, herra forseti, að víkja nokkrum orðum að athugasemdum sem komu fram frá fulltrúum einstakra félagasamtaka sem komu til fundar við nefndina og mun rekja það í stuttu máli í tengslum við þær brtt. sem hér liggja fyrir og þau atriði sem rætt er um að sérstaklega verði athuguð af starfsnefnd ríkisstjórnarinnar nú í sumar sem mun vinna bæði að því að gera sér grein fyrir álitamálum í lagasetningu og eins hvernig hægt verður að tryggja sem öruggasta og réttlátasta framkvæmd laganna. Ég tek fram, herra forseti, að slík vinna er auðvitað óhjákvæmileg um leið og lagasetningin hefur verið ákveðin og á ekki að koma neinum á óvart og ég vísa því algjörlega á bug, sem fram kemur í nál. minni hl., að þetta feli í sér að málið sé illa undirbúið af stjórnvöldum eða feli í sér nokkra viðurkenningu á því. Þetta eru þvert á móti eðlileg vinnubrögð þegar um jafnróttæka skattalagabreytingu er að ræða og hér er gert ráð fyrir. Fulltrúar frá Meistara- og verktakasambandi byggingamanna komu á fund nefndarinnar og formaður landssambands iðnaðarmanna lýsti því sérstaklega yfir að þau samtök væru sátt við þessa skattalagabreytingu í heild og töldu að hún gerði ekki of mikið upp á milli atvinnugreina en höfðu þó sérstaka fyrirvara einkum varðandi byggingariðnaðinn eins og ég mun rekja hér á eftir. Eins og hv. þingdeildarmönnum er kunnugt eru þær reglur nú um íbúðarhúsnæði og raunar byggingariðnaðinn almennt að sú vinna sem unnin er á byggingarstað er undanþegin söluskatti og sömuleiðis vinna við endurbætur eða viðhald húsa sem unnin er á íbúð eða í því húsi sem í hlut á og ef ekkert yrði að gert mundi sú skattalagabreyting sem hér er gert ráð fyrir auðvitað valda íþyngingu fyrir aðila sem ekki stunda atvinnurekstur, sérstaklega varðandi íbúðarhúsin. Af þeim sökum er það sérstaklega fram tekið í nál. að þessi atriði muni verða rædd sérstaklega af starfsnefndinni eða eins og þar stendur: Reglur um endurgreiðslu virðisaukaskatts af vinnu við nýbyggingar eða endurbætur og meiri háttar viðhald á íbúðarhúsnæði og annað sem tengist byggingarstarfsemi. Meistara- og verktakasamband byggingamanna hefur bent á að til þess að koma til móts við þetta sé hægt að létta af ýmsum af þeim beinu sköttum sem nú gilda. Nefndu þeir sérstaklega í því sambandi launaskatt og vörugjald og aðra skatta og gjöld sem hvíldu á byggingariðnaðinum. Jafnframt lögðu þeir áherslu á að ef til endurgreiðslu kæmi yrði hún einungis gerð á móti framlögðum reikningum með álögðum virðisaukaskatti og að sú krafa yrði gerð að þessir reikningar væru dagsettir og númeraðir eins og eðlileg reikningsskil gera ráð fyrir, en hugsanlegt væri að setja eitthvert hámark krónutölu á fermetra upp að ákveðnu stærðarmarki bygginga. Í grófum dráttum er þetta í samræmi við þær hugmyndir sem fyrir liggja um endurgreiðslu virðisaukaskattsins af íbúðarhúsnæði þannig að ég álít að vel sé við þessu séð eins og gengið er frá því í nál. og í samráði við hæstv. fjmrh. Jafnframt er tekið fram að settar verði reglur er tryggi að jafnræði sé í samkeppni einkafyrirtækja og opinberra aðila en það var einn liðurinn í athugasemdum Meistara- og verktakasambands byggingamanna. Landssamband iðnaðarmanna hefur löngum barist fyrir jöfnum skattskilyrðum atvinnugreina og jafnframt hvatt til þess að skattlagningu yrði stillt hóf og þess gætt að skattlagning mismunaði ekki atvinnugreinum eða framleiðsluaðferðum. Jafnframt hefur Landssambandið verið sérstakur málsvari þess að ráðist yrði gegn þeirri útbreiddu meinsemd sem skattsvik og önnur tengd lögbrot eru. Segir í umsögn Landssambandsins að afstaða þess til upptöku virðisaukaskattsins ráðist algerlega af því að hve miklu leyti frv. og ráðstafanir sem því tengjast samræmist þessari grundvallarstefnu. Þetta er kjarninn í álitsgerð þeirra. Jafnframt vara þeir við því og vekja sérstaka athygli á að þær miklu niðurgreiðslur sem nú eru, einkum varðandi ýmsar landbúnaðarvörur, skapi ójöfnuð gagnvart hinum sem framleiða óniðurgreidd matvæli, svo sem brauð og kornvörur, sem að sjálfsögðu eru í keppni við önnur matvæli. Mæla þeir með því að í stað niðurgreiðslna séu hækkaðar fjölskyldubætur og að matarskattinum yrði auk þess mætt í gegnum hið almenna trygginga- og skattkerfi. Þessi mál koma einnig til athugunar í nefndinni eins og annað í tengslum við landbúnaðinn. Loks gera þeir athugasemdir um skattskil byggingarfyrirtækja, að þau verði einfölduð. Lýtur það ákvæði einnig að íbúðabyggingum þar sem þeir fara fram á að innskattur af byggingarefni sé endurgreiddur byggingarverktaka ef hann byggir íbúðir til sölu, en komi hins vegar til greiðslu þegar viðkomandi íbúð er seld. Þessi mál í heild hljóta að verða rædd sérstaklega. Ég sé ekki ástæðu til að víkja nánar að því, en ýmislegt í þessu er mjög flókið og margt orkar þar tvímælis, hversu langt eigi að ganga. Ef ekki koma fram sérstakar fsp. að þessu leyti mun ég ekki gera það mál frekar að umræðuefni. Félag ísl. iðnrekenda hefur um árabil lagt mikla áherslu á nauðsyn þess að virðisaukaskattur verði tekinn upp í stað söluskatts. Ég tel, herra forseti, rétt að lesa upp stuttan kafla úr umsögn Félags ísl. iðnrekenda þar sem þar er í stuttu máli gerð glögg grein fyrir því hvaða ástæður valdi því að atvinnureksturinn, sem á í samkeppni við erlenda aðila, erlendar iðnaðarvörur eða sá hluti atvinnurekstrarins sem keppir á erlendum mörkuðum telur nauðsynlegt, að þessi skattalagabreyting nái fram að ganga. Í umsögn Félags ísl. iðnrekenda segir svo, með leyfi hæstv. forseta: "Ástæður þess að iðnrekendur hafa lagt til að virðisaukaskattur komi í stað söluskatts eru í aðalatriðum eiginleikar virðisaukaskattsins eins og þeim er lýst í athugasemdum með frv. Veigamesti skattstofn ríkisins verður að uppfylla þá kröfu að hann hafi ekki áhrif á framleiðsluaðferðir, verkaskiptingu og neysluval. Virðisaukaskattur veldur ekki uppsöfnun skatts í framleiðslukostnaði og mismunar því ekki framleiðslugreinum eða framleiðsluaðferðum. Með virðisaukaskatti næst eðlilegri og hagkvæmari verkaskipting milli fyrirtækja og atvinnugreina en í söluskattskerfi. Skattheimta á ekki að hafa áhrif á verkaskiptingu eins og er í núverandi söluskatti. Virðisaukaskattur skv. frv. leggst jafnt á allar vörur og þjónustu til neyslu og hefur því ekki áhrif á val neytenda við kaup á vörum og þjónustu. Virðisaukaskattur bætir samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja gagnvart erlendum keppinautum sem búa við virðisaukaskatt, bæði á erlendum og innlendum markaði. Nær allar Evrópuþjóðir hafa nú tekið upp virðisaukaskatt, en um 2/3 hlutar allra utanríkisviðskipta Íslendinga eru við þessar þjóðir. Þeir gallar á núverandi söluskattskerfi sem virðisaukaskatturinn eyðir sjálfkrafa verða ekki lagfærðir með breytingum á söluskattinum. Undanþágulaus söluskattur mundi lenda af fullum þunga á rekstrarvörum og fjárfestingu atvinnuveganna. Uppsöfnun söluskatts yrði því mun meiri en nú er þótt skatthlutfallið yrði lækkað verulega. Uppsöfnun söluskatts í framleiðslukostnaði verður ekki lagfærð að neinu gagni vegna þess að ógerningur er að reikna út uppsöfnunina af nákvæmni. Öll endurgreiðsla byggist á meðaltalsreglum sem hljóta að vera ónákvæmar. Ein veigamesta ástæðan fyrir upptöku virðisaukaskatts á Íslandi er samkeppnisstaðan gagnvart erlendum keppinautum. Það er alkunna að samkeppni fer hvarvetna harðnandi. Íslensk fyrirtæki hljóta um margt að búa við lakari samkeppnisstöðu en erlendir keppinautar. Íslensk fyrirtæki eru nær öll lítil á alþjóðlegan mælikvarða og hafa því ekki það fjárhagslega bolmagn sem margir erlendir keppinautar hafa. Þegar um útflutning er að ræða eru Íslendingar langt frá markaði, en því fylgir jafnan óhagræði og aukinn kostnaður. Þetta á ekki síst við um ný fyrirtæki eða nýjar atvinnugreinar sem vilja hasla sér völl á erlendum markaði. Af þessum sökum er afar mikilvægt að aðgerðir hins opinbera, ekki síst opinber skattlagning, rýri ekki samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja. Aðgerðir hins opinbera ættu að miða að því að bæta samkeppnisstöðuna til þess að draga úr því óhagræði sem áður var nefnt. Af þeim ástæðum sem hér hafa verið raktar leggur Félag ísl. iðnrekenda eindregið til að fyrirliggjandi frv. um virðisaukaskatt verði afgreitt frá Alþingi og að það komi til framkvæmda svo fljótt sem auðið verður af tæknilegum ástæðum. Mikilvægt er að atvinnulífið fái nægan tíma til að undirbúa breytinguna, m.a. með því að nýta sér reynslu þeirra þjóða sem best hefur tekist að tryggja snurðulausa framkvæmd virðisaukaskatts." Þessu til viðbótar kemur einkum sú athugasemd fram um einstök atriði í umsögn iðnrekenda að þeir leggja áherslu á að settar verði reglur um gjaldfrest virðisaukaskatts við innflutning þegar fluttar eru inn meiri háttar fjárfestingarvörur, svo sem vélar, tæki og byggingarefni sem ekki er ætlað til endursölu, og hið sama gildir um innflutning hráefnis, enda sé hráefnið verulegur hluti heildarframleiðslukostnaðar, og telja að með þessu sé verið að styrkja samkeppnisstöðu hinnar íslensku framleiðslu. Á fund nefndarinnar komu fulltrúar frá Sambandi veitinga- og gistihúsa og vöktu athygli á því að ferðamannaiðnaður er vaxandi í íslensku þjóðfélagi og skilar verulegum hluta af íslenskum gjaldeyristekjum. Eins og frv. lá fyrir var gert ráð fyrir því að virðisaukaskattur yrði greiddur af herbergjaleigu í hótelum eða gistihúsum. Fram kemur í gögnum frá Sambandi veitinga- og gistihúsa að heildarveita veitinga- og gististaða samkvæmt söluskattsframtölum nemi samkvæmt Þjóðhagsstofnun 7 milljörðum 563 millj. kr., en af þessu sé söluskattsfrjáls herbergjaleiga einungis 800 millj. eða rétt rúmlega 10% af heildarveltunni. Fulltrúar þessa sambands vöktu athygli á því að við Íslendingar stæðum nú illa að vígi í samkeppninni við önnur ferðamannalönd og lögðu ríka áherslu á að virðisaukaskattur yrði felldur niður af herbergjaleigu og er gert ráð fyrir að verða við þeirri beiðni eins og fram kemur í brtt. meiri hl. nefndarinnar. Þá kom á fund nefndarinnar Magnús Hreggviðsson, formaður Samtaka útgefenda tímarita, og vakti athygli á því að eins og nú stæðu sakir væru öll aðföng til útgáfustarfsemi tímarita undanþegin söluskatti eða nánast öll aðföng og skiptir þá ekki máli hvort talað er um kaup á pappír, prentun eða öðru þvílíku, auk þess sem gildandi lög um söluskatt eru með þeim hætti að auglýsingar í blöðum og tímaritum eru undanþegnar söluskatti gagnstætt því sem við á um auglýsingar í útvarpi. Ég tek fram að í máli mínu þýðir útvarp bæði hljóðvarp og sjónvarp eins og það er skilgreint í lögum um útvarp. Þeir bentu á að þessi lagabreyting mundi nánast hafa það í för með sér að útgáfukostnaður hækkaði um 20–22% og töldu að það mundi valda því að til verulegs hruns hlyti að koma í þessari atvinnugrein jafnframt því sem þeir bentu á að samkeppnisstaða þeirra á auglýsingamarkaði mundi skekkjast eða raskast vegna þess að virðisaukaskattur legðist nú á auglýsingar í tímaritum sem mundi, þó hann sé innskattur og yrði endurgreiddur í atvinnurekstrinum, samt sem áður, a.m.k. fyrst í stað, valda batnandi samkeppnisstöðu útvarps. Af þessum sökum er lagt til í brtt. nefndarinnar að sala tímarita sé undanþegin söluskatti. Það er auðvitað álitamál hvort það sé nægilegt og hlýtur að koma til skoðunar hvort rétt sé að ganga lengra í þeim efnum. Ég vil taka fram í þessu sambandi að í brtt. nefndarinnar er gert ráð fyrir að afnotagjöld útvarps séu undanþegin virðisaukaskatti og er það skv. 12. gr. frv. sem þýðir það að allur innskattur kemur til frádráttar sem er í samræmi við það að í frv. er gert ráð fyrir því að sú regla gildi um útgáfu dagblaða og héraðsfréttablaða. Fulltrúar Stéttarsambands bænda lögðu áherslu á að söluskattsstigin yrðu tvö og voru það aðalathugasemdir þeirra við frv. eins og það liggur nú fyrir. Jafnframt var rætt um hversu uppgjöri virðisaukaskatts skyldi háttað, en eins og fram kemur í nál. yrði þetta mál rætt sérstaklega í starfsnefndinni. Það kom fram líka ótti bændasamtaka við erfiðleika í sambandi við að bændastéttin gæti tileinkað sér nægilega vel og fljótt þá bókhaldslegu þekkingu sem nauðsynleg er við uppgjör virðisaukaskatts. Kom það fram hjá Garðari Valdimarssyni ríkisskattstjóra og einnig hjá forustumönnum bænda að áhersla yrði lögð á það og mikil vinna að leiðbeina bændum við skattuppgjörið sem er auðvitað ekki erfitt og augljóst að það kemur sér að því leyti vel fyrir landbúnaðinn að gert er ráð fyrir því að innskatturinn verði endurgreiddur á tveggja mánaða fresti jafnframt því sem heimildir eru fyrir því að til sérstaks uppgjörs komi ef keyptar eru rekstrarvörur í miklu magni eins og t.d. áburður á vorin. Þá er það jafnframt ljóst að virðisaukaskattur gagnvart mjólkurbændum mun hafa í för með sér rekstrarlegt hagræði. Skattanefnd starfsráðs verslunarinnar gerði m.a. athugasemdir við það að ekki skyldi vera gert ráð fyrir því að velja mætti á milli reikningsaðferðar eða greiðsluaðferðar, eins og það er kallað, við uppgjör virðisaukaskatts og rökstyður það með því að aðstæður fyrirtækja séu misjafnar, sérstaklega með tilliti til þess að afborgunarviðskipti eru mjög ríkur þáttur í rekstri sumra verslunarfyrirtækja eftir eðli þeirra, en eins og brtt. bera með sér og raunar líka frv. er gert ráð fyrir því að stilla svo gjalddaga virðisaukaskattsins að þeir falli ekki saman við uppgjörsdaga greiðslukorta heldur komi í kjölfar slíkra uppgjörsdaga þannig að það veltufé sem þannig kemur inn í verslunina gangi beint til greiðslu virðisaukaskattsins og er að því auðvitað mikið hagræði. Fulltrúi Sambands ísl. sláturleyfishafa var mjög jákvæður gagnvart þessari breytingu og færði m.a. þau rök fyrir því að hún kæmi í veg fyrir mismunun milli atvinnugreina. Lýsti hann sérstakri ánægju yfir því að gert er ráð fyrir að sauðfjárbændur séu ekki innheimtumenn virðisaukaskatts heldur falli virðisaukaskatturinn af sláturafurðum til við sölu, en á hinn bóginn geta sauðfjárbændur fengið innskattinn greiddan reglulega eins og ég sagði. Taldi fulltrúi Sambands ísl. samvinnufélaga og raunar þeir fulltrúar bænda sem ég hef rætt þetta við að með þessum hætti væri komið í veg fyrir sérstaka rekstrarfjárörðugleika sláturleyfishafa vegna upptöku virðisaukaskatts. Nefndin átti fund með fulltrúum útgerðaraðila og fiskverkenda og lýstu fulltrúar útgerðar og fiskvinnslu sig samþykka frv. í meginatriðum, en settu þó fram eftirfarandi athugasemdir: 1. Tryggja þarf að uppgjörstímabil fiskvinnslufyrirtækja verði aldrei lengra en sjö dagar, enda þarf fiskvinnslan að standa skil á hráefniskaupum sínum jafnóðum. Á þessu ári er reiknað með að hráefniskaup fiskvinnslunnar verði um það bil 15 milljarðar og virðisaukaskattur verði um það bil 3,3 milljarðar væri hann kominn til framkvæmda. Skiptir því meginmáli að endurgreiðsla til fiskvinnslunnar eigi sér stað innan sjö daga frá því að fiskkaup fóru fram. 2. Tryggja verður jafnræði varðandi skil útgerðar á útskatti, hvort sem hann verður til í viðskiptum á milli skyldra eða óskyldra aðila í sjávarútvegi. Þannig hafi útgerð jafnlangan skilafrest á útskatti hvort sem um skyldan eða óskyldan aðila er að ræða. Hér er auðvitað átt við það, ef borin eru saman fyrirtæki, að annað fyrirtækið á þau fiskiskip sem sækja aflann í sjóinn, hitt fyrirtækið kaupir fiskinn t.d. á fiskmarkaði. Þá er gert ráð fyrir því eins og málið liggur nú fyrir að uppgjör virðisaukaskattsins verði eftir löndun í báðum tilvikum á sama tímapunkti þannig að virðisaukaskatturinn valdi ekki íþyngingu vegna útgerðarvara og aðfanga þó svo að fiskverkandinn geri skipið út. Þetta er auðvitað mjög nauðsynlegt og eins hitt að virðisaukaskatturinn af hráefniskaupunum komi til fiskvinnslunnar eins fljótt og kostur er til þess að þar hlaðist ekki upp sérstakur rekstrarfjárvandi. Eins og fram kemur í nál. víkur eitt atriði sérstaklega að þessum punkti. Á fund nefndarinnar komu fulltrúar frá Landssambandi veiðifélaga og vöktu athygli á því að veiðihlunnindi eru mjög ríkur þáttur í tekjum bænda þeirra sem slík hlunnindi hafa, að vísu mjög mismunandi. Sumar jarðir hafa mjög mikil veiðihlunnindi, aðrar minni. Ég hef einhvern tíma séð tölu þeirra jarða sem hafa einhver veiðihlunnindi. Er það mjög verulegur fjöldi bújarða í landinu. Það liggur ljóst fyrir að eins og frv. liggur núna fyrir leggst virðisaukaskatturinn á sölu veiðileyfa. Þetta þýðir fyrst í stað 22% rýrnun á tekjum viðkomandi eigenda hlunninda. Það hefur verið bent á að þessar tekjur séu í sumum sveitarfélögum verulegur hluti af útsvarstekjum viðkomandi sveitarfélags og bent á hátt fasteignamat af hlunnindajörðum. Þetta eins og annað sem varðar landbúnaðinn sérstaklega verður tekið til athugunar í sumar. Fulltrúar Alþýðusambandsins, sem komu á fund nefndarinnar, lögðu áherslu á það sjónarmið að virðisaukaskattur yrði ekki lagður á nauðsynjavörur og töldu það nægilega ástæðu til að lýsa andstöðu við frv., en höfðu jafnframt áhyggjur af því að ákvæðin varðandi íbúðabyggingar væru óljós. Fulltrúar Alþýðusambandsins sáu ekki ástæðu til að ræða einstök efnisatriði frv. af þessum sökum, en samkvæmt minni beiðni sendi Alþýðusambandið eldri umsagnir um frv. til nefndarinnar þannig að þær lágu fyrir hjá nefndarmönnum og þeir gátu kynnt sér þau gögn. Hef ég raunar ekki meira um það að segja. Nefndinni barst athugasemd frá Sambandi ísl. hitaveitna þar sem því er í raun slegið föstu að virðisaukaskatturinn mismuni fólki mjög verulega vegna þess hve mikill munur er á húshitunarkostnaði í landinu, en virðisaukaskatturinn leggist ofan á húshitunarkostnaðinn. Þessi fullyrðing er á misskilningi byggð. Það hefur aldrei verið gert ráð fyrir því að virðisaukaskatturinn bætist ofan á húshitunina heldur er þvert á móti gert ráð fyrir því að hann verði endurgreiddur að fullu eða komi jafnvel til verðjöfnunar. Þessi athugasemd er því á misskilningi reist, en nauðsynlegt er auðvitað að fjalla um þetta atriði nánar. Við mig talaði sérstaklega Pétur Stefánsson, sem er formaður félags ráðgefandi verkfræðinga, eftir að störfum nefndarinnar var lokið og hafði áhyggjur af því að virðisaukaskatturinn, eins og raunar söluskatturinn nú, mundi skerða samkeppnishæfni sjálfstæðrar verkfræðiþjónustu gagnvart sveitarfélögum og ríki. Eins og segir í bréfi sem hann lét mig fá, þá erum við raunar að tala um 10% söluskattinn um síðustu áramót, þar sem hann segir: "Þessi skattur rýrir samkeppnisaðstöðu óháðrar verkfræðistofu gagnvart opinberum stofnunum og þeim einkaaðilum sem eru eða geta verið sjálfum sér nógir um tækniþjónustu. Þannig mun þessi skattlagning smám saman auka við ríkisgeirann en lama tæknilega framþróun og hagvöxt. Þó mun steininn fyrst taka úr ef virðisaukaskattur verður upp tekinn í samræmi við frv. það sem nú hefur verið lagt fyrir Alþingi, en samkvæmt því eru opinberar stofnanir undanþegnar virðisaukaskatti af eigin þjónustu." Þessar áhyggjur eru að mínu viti ekki á rökum reistar. Þvert á móti verða í reglugerð settar reglur um hversu farið skuli með skil af virðisaukaskatti á verkfræðiþjónustu og það er einmitt mjög skýrt fram tekið í nál. að í þessum efnum sé ástæðulaust að vera með slíkar fullyrðingar að svo komnu. En hitt er auðvitað jafnsjálfsagt að þeir sem eru í forustu fyrir einstökum atvinnugreinum hafi samband við nefndina, og eftir atvikum þá starfsnefnd sem síðar tekur við, til að fullvissa sig um að framkvæmd laganna verði með þeim hætti að jafna samkeppnisstöðu fyrirtækja, gera ekki upp á milli rekstrar, eins og er hið yfirlýsta markmið með virðisaukaskattinum og staðfastur vilji stjórnvalda að framkvæmd hans verði með þeim hætti. Ég vil þá, herra forseti, leggja áherslu á að auðvitað er löggjöf um virðisaukaskatt viðamikil og flókin. Það er erfitt að sjá alla hluti fyrir fyrir fram og nauðsynlegt þess vegna að skyggnast enn betur um gáttir, kynna sér enn betur en þegar hefur verið gert hvernig framkvæmdin er í nálægum löndum til að læra af reynslu annarra þjóða. En þau atriði sem hér eru talin upp og tengjast störfum þeirrar starfsnefndar sem mun vinna nú í sumar eru eftirfarandi og mun ég fara nokkrum orðum um hvert þeirra til þess að útskýra hvað á bak við liggur: Hér er fyrst talað um mat á skattprósentu virðisaukaskatts. Það gefur auga leið að eftir því sem fyllri upplýsingar liggja fyrir um það hvaða tekjur menn geta vænst að fá af virðisaukaskattinum hlýtur matið á skattprósentunni að koma til endurskoðunar í tengslum við fjárlagagerð á hausti komanda eins og við vitum að liggur í augum uppi. Hitt atriðið, hvort rétt sé að hafa skattprósentu eina eða tvær, er svo annað mál. Sú ákvörðun var tekin með söluskattinum nú í vetur og er ekki beint efnisatriði varðandi setningu laga um virðisaukaskatt nú. Í öðru lagi segir hér: "Reglur um endurgreiðslu virðisaukaskatts af vinnu við nýbyggingar eða endurbætur og meiri háttar viðhald á íbúðarhúsnæði og annað sem tengist byggingarstarfsemi." Það sem vakir fyrir stjórnvöldum er að þessi breyting hafi ekki í för með sér hækkun á byggingarkostnaði íbúðarhúsnæðis né hækkun á meiri háttar viðhaldi eða endurbótum. Ég vil í þessu sambandi einnig minna á að þegar hér var til umfjöllunar hvernig unnt yrði að draga úr skattsvikum hér á landi var einmitt skattlagning þessarar vinnu mjög til umræðu og ekkert launungarmál að Verktaka- og meistarasamband byggingamanna svo og Landssamband iðnaðarmanna hafa hvað eftir annað ályktað um að einfaldari og fyllri reglur yrði að gera um skattskil af slíkri vinnu til að koma í veg fyrir - ég veit ekki hvort ég á að segja þau skattsvik sem menn vita að viðgangast eða hvort menn eigi að hafa einhver vægari orð um það. En það er auðvitað miklum erfiðleikum bundið, jafnvel þó menn vilji vera eins nákvæmir og þeir frekast geta verið, að greina nákvæmlega á milli þess hvaða vinna er unnin t.d. á verkstæði og hvaða vinna er unnin á byggingarstað. Eins liggur það í augum uppi að það er ekki hagkvæmt að færa þung og mikil áhöld á byggingarstaðinn til að komast undan söluskattsálagningu með þeim hætti. Þannig er ýmislegt í sambandi við álagningu og skil söluskattsins nú með þeim hætti að nær ógerningur eða kannski alveg ógerningur er fyrir menn að gera glöggan greinarmun á þeirri vinnu sem skattskyld er og hinni sem ekki er skattskyld. Það er þess vegna mjög þýðingarmikið að þær endurgreiðslureglur sem samdar verða einmitt varðandi þessi atriði, nýbyggingar eða endurbætur og meiri háttar viðhald á íbúðarhúsnæði, verði með þeim hætti að ekki ýti undir þá tilhneigingu að menn reyni að skjóta sér undan réttlátri skattheimtu. Eftirtektarvert er í því sambandi að Meistara- og verktakasamband byggingamanna leggur einmitt til að reikningar sem til endurgreiðslu komi verði dagsettir og númeraðir og hins fyllsta aðhalds gætt í þessum efnum. Þá er hér í þriðja lagi talað um reglur um endurgreiðslu virðisaukaskatts af orkugjöfum til hitunar íbúðarhúsnæðis. Um það hef ég þegar rætt.  4. Reglur um skattskil á hráefni til fiskvinnslu sem tryggir jafna stöðu fiskvinnslufyrirtækja hvort sem þau gera út eigin skip eða ekki. Tryggt verði að endurgreiðsla á virðisaukaskatti þeim sem leggst á hráefni fiskvinnslufyrirtækja gangi það greiðlega fyrir sig að ekki valdi íþyngjandi rekstrarfjárvanda. Ég hef áður gert grein fyrir þessu vandamáli. 5. Reglur um hvernig með virðisaukaskatt af menningar- og listastarfsemi skuli farið. Þetta er líka álitamál sem menn verða að athuga mjög vandlega. Það er svo nú um styrki til menningar- og listastarfsemi að hún er aðallega með tvennum hætti. Sumpart er hún með þeim hætti að undanþága er veitt skv. söluskattslögum, en sumpart er hún með þeim hætti að beinir styrkir eru veittir til þessarar starfsemi skv. fjárlögum, ýmist beint eða þá í gegnum hina ýmsu sjóði sem standa undir liststarfsemi og einnig til skóla á þessu sviði. Það verður auðvitað að samræma þetta hvort tveggja, gera sér grein fyrir því hvernig þannig verði að þessu staðið að hafi örvandi áhrif á menningar- og listastarfsemi í landinu, en um leið gætt þess aðhalds og eftirlits í meðferð opinberra fjármála sem ég veit að allir hv. þingdeildarmenn eru sammála mér um að nauðsynlegt er, bæði varðandi menningar- og listastarfsemi sent allt annað sem ríkið skattleggur þegnana fyrir að standa undir. Ég vona að hv. stjórnarandstæðingar fallist á þau sjónarmið að þetta tvennt hljóti að fara saman. Það er auðvitað gagnslaust að breyta frv. að þessu leyti í einstökum atriðum ef það yrði síðar allt tekið til baka í gegnum fjárlög með því að minnka þær fjárveitingar sem til þessarar starfsemi renna. Ég þarf í rauninni ekki að hafa fleiri orð um þetta, svo augljóst sem það er að hugur stjórnvalda stendur til þess að standa myndarlega á bak við þessa starfsemi. Hér er talað um reglur sem tryggja að jafnrétti sé í samkeppni einkafyrirtækja og opinberra aðila, reglur um það hversu skattskilum skuli háttað af útgáfu tímarita. Eins og brtt. liggja fyrir er augljóst að sá þáttur útgáfustarfseminnar sem fellur undir auglýsingar, kostnaður við að afla þeirra, prenta þær, pappír undir auglýsingasíður og annað þess háttar, mundi falla undir ákvæðin um endurgreiðslu innskatts, en á hinn bóginn ekki sá þáttur sem lýtur að ritstjórninni eða prentun á lesefni í viðkomandi tímariti og pappír undir það. Það yrði að finna þarna ákveðna reglu ef sá háttur yrði á hafður að láta útgáfu tímarita falla undir 2. gr. eins og hér er gert þegar talað er um sölu tímarita. Þarfnast þetta mál nánari athugunar. Ég hef áður rætt um landbúnaðinn sérstaklega og um gjaldfrest á innflutningi og gert þar grein fyrir sjónarmiðum Félags ísl. iðnrekenda. Hér er talað um að nauðsynlegt sé að setja reglur um hvernig með virðisaukaskatt af fólksflutningum skuli farið. Þessi breyting hefur í för með sér mikið hagræði fyrir vöruflutninga að því leyti að innskatturinn kemur til frádráttar. Eins og kemur fram í frv. er ítarlega fjallað um það hvernig farið skuli með loftför. En á hinn bóginn er það álitamál hvort ekki sé rétt að virðisaukaskattur af fólksflutningum skuli falla undir 12. gr. og innskatturinn komi því til frádráttar. Hér er svo gert ráð fyrir öðrum atriðum sem upp kunna að koma. Ég sé, herra forseti, ekki ástæðu til að rekja brtt. sérstaklega. Það er ítarleg grein gerð fyrir þeim í nál.  Herra forseti. Ég hef í stuttu máli vikið að helstu efnisatriðum sem fram komu á fundum nefndarinnar. Ég legg áherslu á að það frv. sem hér liggur fyrir er þrautrætt, það hefur sést hér á Alþingi áður. Ég legg áherslu á að vinnan í nefndinni var mjög ánægjuleg og mikill samhugur nefndarmanna um að reyna að nota tímann sem best þegar farið var yfir frv., einstök atriði þess skýrð og rætt var við þá fjölmörgu aðila sem fyrir nefndina komu. Ég vil þess vegna nota þetta tækifæri, hæstv. forseti, til þess að þakka fyrir góða samvinnu og ánægjulega í nefndinni við umfjöllun þessa máls, um leið og ég legg áherslu á að margt hlýtur að orka tvímælis í einstökum smáatriðum þegar um jafnróttækar skattkerfisbreytingar er að tefla eins og hér liggja fyrir deildinni nú. Það er fátt í henni veröld sem er einsýnt. Ég fullyrði að við samningu þessa frv. og þá vinnu sem síðan hefur farið fram hefur eftir megni verið reynt að draga lærdóm af þeirri reynslu sem nágrannaþjóðir okkar hafa af virðisaukaskatti í sínum löndum. Ég vil einnig leggja áherslu á það að höfuðástæðan fyrir þessari breytingu er sú að hún hefur það í för með sér að samkeppnisstaða þeirra atvinnugreina hér á landi sem ekki njóta fjarlægðarverndar styrkist. Það er enginn vafi á því að fyrir útflutningsiðnaðinn og samkeppnisiðnaðinn eru þessar breytingar nauðsynlegar til þess að þær geti haldið stöðu sinni gagnvart erlendum framleiðendum. Þetta eru þau höfuðrök sem ég færi fyrir því að þetta frv. verði nú samþykkt. En eins og við erum öll sammála um í þessari deild er öflugur atvinnurekstur forsendan fyrir því að við megum halda hér uppi menningar- og velferðarsamfélagi. Af þeim sökum hvílir sú þunga skylda á Alþingi á hverjum tíma að reyna að skapa atvinnufyrirtækjunum þau ytri skilyrði, þá vinnustöðu í þjóðfélaginu, að þau geti spjarað sig í þeirri erfiðu samkeppni sem hlýtur að vera afleiðing bættra samgangna og örrar og mikillar tækniþróunar.



Virðulegi forseti. Ég geri ráð fyrir því að þetta sé eitt af síðustu meiri háttar málunum sem rædd verða í þessari deild í vetur. Hér er um að ræða viðamikla skattkerfisbreytingu. Ríkisstjórnin hefur flutt í vetur 81 stjfrv., þar af eru 20 skattafrumvörp. Til þess að segja ríkisstjórninni eitthvað til málsbóta er rétt að geta þess strax í upphafi að hún hefur verið mikilvirk í því að leggja á skatta. Hún hefur gengið lengra í því en nokkur önnur ríkisstjórn. Skattar sem hlutfall af þjóðarframleiðslu verða hærri á þessu ári en verið hefur um langt árabil. Það þarf að fara langt aftur í svæsnustu vinstri stjórnir til að finna því samjöfnuð. Mega það heita nokkur tíðindi að Sjálfstfl. skuli í þessari deild hafa tekið að sér forustuhlutverkið við að knýja fram þær skattahækkanir og skattabreytingar sem ríkisstjórnin hefur gert tillögur um og leggjast á almenning í landinu og eru upp á 8–9 þús. milljónir kr. Það er upphæðin sem nýir skattar þessarar ríkisstjórnar nema á árinu 1988. Það er einnig athyglisvert að einmitt þetta mál skuli vera eina stóra málið sem stjórnarflokkarnir sameinast um núna á síðustu dögum þingsins. Það er ekki verið að taka á vandamálum atvinnuveganna þegar okkur berast fréttir um eitt gjaldþrot á dag eða svo í fyrirtækjum allt í kringum landið, síðast nú í kvöldfréttum í kjördæmi hv. þm., þ.e. Rækjuvinnslan á Kópaskeri. Hef ég þó ekki trú á því að tækniframfarir né heldur bættar samgöngur hafi riðið Rækjuvinnslunni á Kópaskeri að fullu, en það voru meginskýringarnar á vanda atvinnuveganna sem hv. þm. rakti hér áðan. Ég hygg líka að það séu aðrar skýringar á því að í hádeginu í dag birtust fréttir um tap hjá Kaupfélagi Borgfirðinga. Nýlega birtust fréttir um gjaldþrot hjá Kaupfélagi Vestur-Barðstrendinga. Það birtust nýlega fréttir um stórfellt tap hjá Kaupfélagi Hvammsfjarðar, verulegt tap hjá Kaupfélagi Skagfirðinga, verulegt tap hjá Kaupfélagi Þingeyinga, vöggu samvinnuhreyfingarinnar, og Kaupfélagi Héraðsbúa. Hvar sem borið er niður á landsbyggðinni kemur í ljós að fyrirtækin eru rekin með tapi. Sjávarútvegurinn, undirstaðan, er rekin með stórkostlegu tapi upp á 10%, segir Þjóðhagsstofnun í skýrslu sem birt er í dag í fjölmiðlum en er auðvitað leyniplagg hér og fær ekki að koma inn í þingið frekar en önnur merkileg plögg. En ekkert af þessu er hér á dagskrá að frumkvæði ríkisstjórnarinnar. Hv. þm. Egill Jónsson getur með "nöd og næppe", eins og það heitir á heimsmálinu, pínt það í gegn í dag að það fáist rætt um vandamál landbúnaðarins. Hann situr lengi vel undir skömmum frá hv. 2. þm. Norðurl. e. fyrir þau strákapör í umræðu um þingsköp hér í dag. En að frumkvæði ríkisstjórnarinnar er ekki verið að ræða um vandamál atvinnuveganna, ekki iðnaðarins, ekki sjávarútvegsins, ekki landbúnaðarins. Einu nýju starfstækifærin sem ríkisstjórnin hefur forustu um að skapa eru 40 ný störf í virðisaukaskattskerfinu, 40 nýir skriffinnar í virðisaukaskattskerfinu og auk þess margir tugir í fyrirtækjunum allt í kringum landið eftir að virðisaukaskatturinn hefur verið tekinn upp. Margir tugir manna sem munu keppast við að halda bókhaldinu stöðugu og halda bókhaldinu í lagi eftir þeim kröfum sem hér er verið að gera. Það er makalaust að þetta skuli vera ríkisstjórn þar sem Sjálfstfl. er innbyrðis, flokkur sem hefur stundum státað sig af því að hann vildi hugsa um hagsmuni íslenskra atvinnuvega, að í þessari ríkisstjórn skuli vera Framsfl. sem hefur státað sig af því að hann vilji halda utan um hagsmuni landsbyggðarinnar. Það er hins vegar ekkert merkilegt með Alþfl. í þessu efni. Alþfl. hefur gengið fram í núverandi ríkisstjórn sem flokkur skriffinnanna, hinna glöðu skattlagningarmanna sem ætla að senda hersveitir skriffinna inn á svo að segja hvert heimili í landinu til að skattleggja hér og skattleggja þar. Það er út af fyrir sig nokkuð til í því sem hv. 2. þm. Norðurl. e. sagði hér áðan, að langflestir talsmenn hagsmunasamtaka styðja upptöku virðisaukaskatts. Það er best að því verði slegið alveg föstu hér að þeir bera ábyrgð á þessu máli líka. Þar er ekki við ríkisstjórnina eina að sakast eins og staðan er. Iðnaðurinn kallar á virðisaukaskatt. Forustumenn Landssambands iðnaðarmanna kalla á virðisaukaskatt. Samtök í sjávarútvegi sjá stórkostlega meinbugi á því að hafa virðisaukaskatt en vilja samt fá hann. Meira að segja Stéttarsamband bænda kallar á virðisaukaskatt. Ég hefði gaman af því að vita hversu margir bændur hafa verið spurðir ráða áður en Stéttarsamband bænda sendi sína fulltrúa á fund fjh.- og viðskn. Ed. til að blessa virðisaukaskattinn. Ætli ríki gleði og tilhlökkun hjá smábændum á Vestfjörðum, Vesturlandi eða Norðurlandi eystra, Norður-Þingeyjarsýslu eða annars staðar, yfir því að fá að bæta við sig nokkrum vinnustundum á viku við að færa virðisaukaskattsbókhaldið fyrir hv. 2. þm. Norðurl. e. og hæstv. fjmrh.?  Hér er um kostulega hluti að ræða og mikla oftrú á skriffinnskuna. Bókhaldssýkin læsir sig í allt þjóðfélagið, inn í hvert einasta smáfyrirtæki í landinu, inn á hvert einasta bóndabýli, hvern einasta trillukarl, hvern einasta einyrkja sem gerir út vörubíl eða drossíu til að lifa af - hann skal halda bókhald um útskatt og innskatt og innskatt og útskatt daginn út og daginn inn. Þetta er Sjálfstfl., flokkur frelsisins, hins mikla athafnafrelsis þar sem fólkið og frumkvæði þess á að fá að njóta sín. Það verður fróðlegt að fylgjast með því hvernig menn munu njóta sín á litlu bændabýlunum í kringum landið þegar þeir þurfa að hlaupa frá heyskapnum til að færa bókhald. Þá þurfa menn að nota þerrinn ekki bara til þess að taka saman og hirða heldur líka til að færa bókhald, útskatt og innskatt og innskatt og útskatt, fyrir hæstv. ríkisstjórn, hv. 2. þm. Norðurl. e. og hæstv. fjmrh. Ég hygg að menn geri sér almennt ekki grein fyrir því þegar verið er að setja þessa hluti fram að hér er um að ræða skattakerfi sem er búið til fyrir milljónaþjóðir, háþróuð iðnaðarþjóðfélög þar sem uppistaða atvinnulífsins eru stór, þróuð iðnaðar- og þjónustufyrirtæki sem hafa þróast á markaði um áratuga skeið. Þar eru aðstæður allt aðrar en hér á landi. Enn þá einu sinni er verið að apa eftir öðrum til þess að hægt sé að segja í einhverjum heldrimannasamkomum hjá EFTA og Efnahagsbandalaginu og OECD og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum: Já, við erum líka með virðisaukaskatt rétt eins og hinir. Menn þurfa ekki að skammast sín lengur og roðna og segjast vera með gamla gamaldags söluskattinn. Ég held, hæstv. forseti, að þessar staðreyndir um það hvað virðisaukaskatturinn, bókhaldið og skriffinnskan er mikil fjarstæða miðað við íslenskar aðstæður, valdi því að í stjórnarflokkunum hafa verið verulegar og tilfinnanlegar "innantökur" núna að undanförnu um það hvort ætti að afgreiða þetta frv. Mér er kunnugt um það af samtölum við fjöldamarga þm. úr öllum stjórnarflokkunum að þar hafa menn verulegar áhyggjur af þessu kerfi, alveg sérstaklega í Sjálfstfl. Í hinum flokkunum eru menn meira kerfistrúar en í Sjálfstfl., þetta hefur verið erfiðara fyrir ýmsa þm. Sjálfstfl. en þm. framsóknar og kratanna - ég tala nú ekki um þá síðastnefndu. Það er ekki lengra síðan en núna um helgina að hæstv. sjútvrh., varaformaður Framsfl., sagði í viðtali við eitthvert blað að í raun og veru mætti þessi virðisaukaskattur vel bíða. En síðan tóku þeir á sig rögg og ákváðu að drífa málið í gegn þrátt fyrir þessar innantökur, þrátt fyrir þessa erfiðleika í stjórnarflokkunum. Það hafa verið haldnir fundir daglangt og náttlangt í fjh.- og viðskn. Ed. Og það er engin ástæða til að draga neina fjöður yfir það að þar hefur verið vel unnið eftir því sem kostur hefur verið á. Þar hafa menn verið kallaðir fyrir skv. þeim óskum sem komið hafa bæði frá stjórnarþingmönnum og stjórnarandstöðu og er ekkert upp á það að klaga. Ég vil láta þennan almenna inngang koma hér fram, virðulegi forseti, vegna þess að hann sýnir hvað þetta mál er í rauninni gjörsamlega óþarft. Það er ekkert í íslenska þjóðlífinu í dag sem kallar á þetta mál. Ekki Rækjuvinnslan á Kópaskeri, ekki Kaupfélag Borgfirðinga, ekki Kaupfélag Vestur-Barðstrendinga, sem er gjaldþrota, eða Kaupfélag Berufjarðar, sem er gjaldþrota, ekki Kaupfélag Suður-Þingeyinga. Atvinnufyrirtækin og efnahagsaðstæðurnar í þjóðfélaginu kalla ekki á það að virðisaukaskattur verði afgreiddur. Það sem við ættum að vera að fjalla um hér núna er frv. til laga um ráðstafanir til að taka á vandamálum atvinnulífsins í landinu. Því það er alveg sama hvað við erum með fullkomið skattakerfi, ef atvinnuvegirnir eru á heljarþröm koma engir skattar. Það er ekki ósanngjarnt að ætlast til þess af þm. Sjálfstfl. og Framsfl., sem sumir hverjir hafa komið nálægt atvinnulífi, að þeir geri sér grein fyrir þessu samhengi hlutanna, atvinnuveganna annars vegar og skattlagningarinnar hins vegar. En það er engin ástæða til að gera kröfu til þess að þm. eða ráðherrar Alþfl. skilji þetta samhengi hlutanna og það verður ekki gert af mér.  Ég vil þessu næst víkja að nál. minni hl. sem birtist á þskj. 1061 og er undirritað af mér og hv. þm. Júlíusi Sólnes. Hv. 6. þm. Reykv. Guðrún Agnarsdóttir, fulltrúi Samtaka um kvennalista í fjh.- og viðskn., er sammála því nál. Í nál. segir, með leyfi hæstv. forseta: "Þó að frv. um virðisaukaskatt væri tilbúið í haust var það ekki lagt fram fyrr en á síðustu dögum þingsins og hefur því ekki fengið nægilega glögga meðferð að mati minni hl. Því er tillaga minni hl. sú að frv. verði fellt. Minni hl. mun síðan fyrir 3. umr. málsins leggja fram brtt. við frv. ef í ljós kemur að það verður samþykkt við 2. umr. Minni hl. lýsir beinni andstöðu við frv. um virðisaukaskatt á eftirfarandi forsendum: Með lögfestingu virðisaukaskatts er gert ráð fyrir því að framlengja hinn illræmda matarskatt sem lagður var á af núverandi ríkisstjórn og hefur í för með sér 6000 millj. kr. skattheimtu af almenningi í landinu á þessu ári. Þá er gert ráð fyrir sérstakri og víðtækri skattlagningu á menningarstarfsemi í þessu frv. Er þar gengið lengra en í virðisaukaskatti grannlanda okkar." Ég ætla aðeins í tilefni af þessari fullyrðingu minni hl. að víkja að brtt. 1.c á þskj. 1006 frá meiri hl., þar sem segir að undanþegin eigi að vera virðisaukaskatti starfsemi safna og bókasafna og hliðstæð menningarstarfsemi. Ég kallaði fram í hjá hv. frsm. og spurði hann hvað væri hliðstæð menningarstarfsemi og fékk ekki skýr svör sem ekki er kannski von og ekki sanngjarnt að ætlast til. En hvað gæti verið hliðstæð menningarstarfsemi? Það eru ekki leikhús og leikfélög, eða hvað? Skv. frv. eins og það lítur út núna og ég les það er ætlunin að leggja virðisaukaskatt á leikhús, leikfélög, kvikmyndasýningar og hljómleika. Og ekki einasta þegar um er að ræða reglulegar leiksýningar, reglulega hljómleika eða reglulegar kvikmyndasýningar, heldur líka einstaka listviðburði af þessu tagi. Þegar menn halda tónleika, sýna kvikmynd eða þegar efnt er til leiksýningar virðist eiga að taka af þessu virðisaukaskatt ef marka má plöggin eins og þau líta út núna. Ég vil nefna dæmi til að sýna hvað þetta getur þýtt. Talið er að veltan hjá Leikfélagi Reykjavíkur á árinu 1988–1989 geti orðið í kringum 30 millj. kr. Virðisaukaskattur ofan á þessa veltu, sölu miða, mundi gera 6–7 millj. kr. Ljóst er að ef aðgangseyrir gæti skilað þetta miklu meira fé en gert er núna ráð fyrir hefur Leikfélag Reykjavíkur, svo að ég nefni dæmi, full not fyrir þá fjármuni, m.a. til að standa undir þeim framkvæmdum sem Leikfélagið núna stendur í. Ég vil inna eftir þessu sérstaklega, virðulegi forseti, vegna þess að ákveðin starfsemi á að vera undanþegin virðisaukaskatti alveg skilyrðislaust, þ.e. afnotagjöld af Stöð 2. Skv. brtt. 2 á þskj. 1006 er gert ráð fyrir því að afnotagjöld á Stöð 2 eða hliðstæðum stöðvum verði virðisaukaskattslaus. Þá spyr ég: Hvaða menningarlegt mat er það sem birtist í því að menn eiga að sleppa við að borga virðisaukaskatt af afnotagjöldum af Stöð 2 en eiga að borga virðisaukaskatt af þeim kvikmyndasýningum sem þeir kaupa sig inn á í kvikmyndahúsunum, leiksýningum sem leikhúsin efna til eða af konsertum sem eru hér í almennum hljómleikasölum? Er það það menningarlega mat að nauðsynlegt sé að lyfta alveg sérstaklega undir Stöð 2 og einkarekstur útvarps og sjónvarps á kostnað annarrar menningarstarfsemi? Er það mat ríkisstjórnarinnar að þessi menningarstarfsemi sem fer fram á vegum Stöðvar 2 eigi að hafa þarna forgang umfram allt annað. Þetta vil ég spyrja um og óska eftir því að fá svör við þessu, bæði frá hæstv. fjmrh. og sömuleiðis hv. 2. þm. Norðurl. e. sem ég hygg að sé maðurinn með hið listræna hjarta sem hv. þm. nefndi áðan með allri hógværð án þess að nefna sjálfan sig í leiðinni á nafn. Í umræðum um þetta mál í hv. fjh.- og viðskn. fórum við yfir dönsk lög um virðisaukaskatt. Þar kom fram að menningarstarfsemi er almennt undanþegin virðisaukaskatti í Danmörku, en þar eru síðan tiltekin nokkur atriði sem á að leggja virðisaukaskatt á. Þau atriði eru undantekning. Reglan er sú að menningarstarfsemi er virðisaukaskattslaus. Þess vegna er það ekki of mikið sagt í áliti minni hl. á þskj. 1016 þar sem segir: "Þá er gert ráð fyrir sérstakri og víðtækri skattlagningu á menningarstarfsemi í þessu frv. Er þar gengið lengra en í virðisaukaskatti grannlanda okkar." Nú vill svo vel til að hæstv. fjmrh. mætir hér í deildina prýðilega vopnaður af embættisliði sem fyrr. Nú ætla ég að spyrja hann og biðja embættismennina að reikna út þangað til á eftir: Hversu mikill virðisaukaskattur á að koma inn í ríkissjóð af leiksýningum, kvikmyndasýningum, konsertum o.s.frv.? Hversu miklar upphæðir eru það sem á að láta menninguna borga í ríkissjóð skv. virðisaukaskatti? Hæstv. ráðherra hlýtur að hafa nákvæmar upplýsingar um þetta í fórum sínum. Síðan segir áfram í áliti minni hl. á þessa leið: "Í frv. er gert ráð fyrir því að leggja virðisaukaskattinn á með einni prósentu, - þ.e. að hafa sömu skattprósentu á öllum vörum og allri þjónustu. Þessu mótmælir minni hl. og bendir á að í aðildarríkjum OECD, Efnahags- og framfarastofnunar Evrópu, er oftar um fleiri en eina prósentu að ræða og þar er matur sums staðar undanþeginn að fullu, jafnvel í Bretlandi" Margrétar Thatcher. "Þess ber að geta að Alþýðusamband Íslands lagðist sérstaklega gegn frv. um virðisaukaskatt á þeirri forsendu að skattinn ætti að taka með flatri prósentu yfir línuna." Í frv. er eins og kunnugt er gert ráð fyrir því að skatturinn verði 22%. Hv. þm. sagði í framsöguræðu sinni áðan sem ég kem nánar að á eftir: Þetta mál þarf að taka til endurskoðunar. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra og hv. 2. þm. Norðurl. e.: Telja þeir að það komi til mála að vera með tvær mismunandi skattaprósentur í virðisaukaskatti? Hvaða rök eru gegn því að vera með tvær slíkar prósentur eða jafnvel fleiri? Í löndum Efnahagsbandalagsins er núna unnið að samræmingu á virðisaukaskatti. Verið er að samræma virðisaukaskatt í öllum löndum Efnahagsbandalagsins og gert er ráð fyrir því að niðurstaðan verði sú að þar verði í minnsta lagi yfirleitt um að ræða tvær prósentur. Til þess að ná fram samræmingu í samkeppnisaðstöðu milli atvinnugreina, milli Efnahagsbandalagslandanna. Þess vegna er alveg út í hött að svara þessari spurningu minni um eina eða tvær prósentur með því að segja: Það verður að vera ein til að samræma það því sem gerist í samkeppnislöndum okkar. Það er ekki gild röksemd, hvorki í núinu né heldur þegar endurskoðun á þessum reglum hefur farið fram í Efnahagsbandalagslöndunum. Alþýðusamband Íslands lagðist sérstaklega gegn frv. um virðisaukaskatt á þeirri forsendu að það ætti að taka skattinn með einni prósentu. Það er rétt að vekja athygli á því að einu stærri samtökin í landinu sem lögðust gegn upptöku virðisaukaskatts er Alþýðusamband Íslands. Það er kannski athyglisvert að einmitt Alþfl. skuli beita sér fyrir því að leggja á þennan skatt sem er í andstöðu við verkalýðssamtökin í landinu. Síðan segir áfram í nál. minni hl. á þskj. 1016: "Með upptöku virðisaukaskatts eykst hvers konar skriffinnska stórkostlega. Þannig er gert ráð fyrir því að starfsmenn skattstofanna verði tvisvar sinnum fleiri en nú er." - Talið er að þeir séu 35 í dag í söluskattinum en verði 70, að því er ríkisstjórnin sjálf segir, í virðisaukaskattinum. "Enn fremur er gert ráð fyrir stórfelldri fjölgun framteljenda frá því sem er í söluskattskerfinu." Samkvæmt upplýsingum ríkisstjórnarinnar sjálfrar er fjölgun framteljenda frá söluskatti til virðisaukaskatts sem hér segir: Í landbúnaði er fjölgunin 5000–5000 bændur sem eiga að fara að færa virðisaukaskattsskýrslur. Fiskveiðar, þar er fjölgunin 1450 frá því sem er í söluskatti. Fiskiðnaður 600, byggingarstarfsemi 3000 aðilar, samgöngur 1500 aðilar og annað 2500 aðilar. Samtals er fjölgun þeirra sem eiga að greiða þennan óbeina skatt frá því sem var í söluskattinum liðlega 14 þús. manns. Ég hygg reyndar að þessi tala sé stórkostlega vanmetin. Ljóst er að fjöldi fólks sem hefur með alls konar minni háttar viðvik að gera fyrir fyrirtæki og einstaklinga, viðvik sem kannski skila 100 þús. kr. eða meira á ári, yrði þar með virðisaukaskattsskyldur. Ég gæti nefnt í þessum efnum að stórir hópar t.d. háskólamenntaðra manna sem vinna margvísleg ráðgjafar- og þjónustustörf fyrir fyrirtæki og stofnanir, m.a. á vegum ríkisins, munu skv. þessu frv. verða virðisaukaskattsskyldir og verða að halda virðisaukaskattsskýrslur. Ég held þess vegna að sú fjölgun sem hér er gert ráð fyrir verði miklu meiri en þessar tölur benda til. Af því að ég sé hv. þm. Egil Jónsson dettur mér það í hug að ég nenni ekki að fara að skemmta deildinni með sérstökum intermezzo um landbúnaðinn og virðisaukaskattinn. En það eru ýmis viðvik í landbúnaðinum sem ég gæti nefnt hér við hv. þm. á eftir og utan fundar og utan þingtíðinda - 

Það er gagnkvæmt.

Ég þakka. - og væri ákaflega gaman að rifja upp og fara yfir, hvernig menn fara að því að greiða og gera upp virðisaukaskatt fyrir alls konar snatt sem menn sinna hver fyrir annan í sveitum. En til þess notum við annað og betra tækifæri. Ég held áfram með nál. minni hl.: "Það er því ljóst að upptaka virðisaukaskatts hefur í för með sér verulega skriffinnsku - fyrst hjá opinberum aðilum þar sem skattheimtumönnum fjölgar úr 35 í 70 og einnig hjá þeim sem telja fram en þar fjölgar ársverkum ekki minna en hjá opinberum aðilum. Því má gera ráð fyrir að upptaka virðisaukaskatts skapi að minnsta kosti 100 ný störf úti í þjóðfélaginu og auki einnig vinnuálag fyrirtækjanna, einkum smáfyrirtækjanna og einyrkjanna sem hafa síður yfir að ráða þjálfun eða þekkingu á bókhaldsverkefnum. Minni hl. telur að fjölgun framteljenda samkvæmt þessum gögnum ríkisstjórnarinnar sé stórlega vanmetin. Samkvæmt upplýsingum sem minni hl. hefur aflað sér liggur fyrir að svört atvinnustarfsemi í Danmörku hefur aukist eftir að virðisaukaskatturinn var tekinn upp. Þar liggja einnig fyrir rannsóknir á því að þessi skatttegund leggst þyngst á barnmargar fjölskyldur og þá sem hafa þunga framfærslubyrði. Að sama skapi er það mat nágranna okkar að virðisaukaskatturinn komi best út fyrir þá efnaðri í þjóðfélaginu. Þar hefur enn fremur verið bent á að eftir að virðisaukaskattur var á lagður hafa gjaldþrot smáfyrirtækja verið tíð vegna þess að forráðamenn þeirra ráða ekki við alla þá skriffinnsku sem kerfið gerir ráð fyrir. Þetta er sérstaklega alvarlegt þar sem smáfyrirtæki eru hlutfallslega fleiri hér á landi en annars staðar. Allir ættu að sjá hve fráleitt það er að ætla hverjum einasta einyrkja, bónda, bílstjóra eða trillukarli að stunda smásmugulegt bókhald yfir hvert einasta viðvik. Ekki verður þetta síður fráleitt gagnvart nýrri atvinnustarfsemi sem er að hasla sér völl, oft með hluta starfs til að byrja með. Hér er því verið að leggja á skatt sem byggist á kerfi sem er fjandsamlegt nýjungum í atvinnulífinu og þeirri einyrkjastarfsemi sem alltaf hlýtur að verða stór þáttur atvinnulífs á Íslandi. Hér er verið að apa eftir milljónaþjóðum eins og oft áður í skattafrumvörpum ríkisstjórnarinnar í vetur. Það er enn fremur ljóst að ekkert liggur fyrir um að þessi tegund óbeinna skatta skili sér betur í ríkissjóð en söluskatturinn. Vissulega er söluskattskerfið gallað. En nær hefði verið að leggja vinnu í nýtt kerfi óbeinna skatta á Íslandi en að apa það eftir milljónaþjóðunum eins og hér er gert. Virðisaukaskattur hækkar verð á íbúðarhúsnæði, fyrst á nýju húsnæði og síðan almennt. Þetta er viðurkennt í athugasemdum með frv. Virðisaukaskattur mun leggjast á vinnu iðnaðarmanna á byggingarstað, en sú vinna er nú undanþegin söluskatti. Þetta hefur í för með sér 5–7% hækkun byggingarkostnaðar. Þannig hækkar ný íbúð sem nú kostar um 4 millj. kr. um 200–300 þús. kr. Og heildartekjuauki ríkissjóðs af húsbyggjendum nemur með þessum hætti hundruðum milljóna króna. Ríkisstjórnin hefur lýst því yfir að þessi tekjuauki ríkisins verði endurgreiddur húsbyggjendum en ekkert liggur fyrir um það nákvæmlega hvernig að því verður staðið. Það er því ljóst að óbreytt hefur þetta frv. í för með sér lakari kjör fyrir húsbyggjendur og skerðingu á kjörum þeirra. Þeir eru skv. þessu frv. gerðir að sérstökum skattstofni." Ég vil aðeins staldra við þetta atriði og minna á það sem hv. 2. þm. Norðurl. e. sagði áðan, að Landssamband iðnaðarmanna hefði óskað eftir því að það yrði kannað að fella niður ýmsa skatta af byggingariðnaðinum fremur en að taka upp flókið endurgreiðslukerfi á virðisaukaskattinum. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh.: Telur hann að það komi til mála að fella niður ýmis gjöld af byggingariðnaðinum til að koma þannig til móts við húsbyggjendur þannig að þeir verði ekki gerðir alveg að sérstökum skotspónum þessa kerfis? Það er hlálegt, herra forseti, að það skuli vera hlutverk Alþfl. og formanns hans að leggja fram skattafrv., eftir allt það sem á undan er gengið í húsnæðismálum, sem gerir ráð fyrir því ekki einasta að leggja skatta á matvörur, það er búið, heldur líka að leggja sérstakan skatt á húsbyggjendur. Var það skattstofninn sem Alþfl. lofaði að leggja á skatta fyrir síðustu kosningar? Gengu þeir frambjóðendur Alþfl. á Vestfjörðum, Reykjavík, Suðurnesjum fyrir kjósendur og sögðu: Þið sem eruð að byggja, þið verðið skattlagðir alveg sérstaklega ef við fáum að ráða nokkru eftir kosningar. - Auðvitað var það ekki þannig. Auðvitað var það ekki sagt frekar en þeir ættuðu að leggja á matarskatt. Það var komið aftan að kjósendum. Það er hlálegt að velja þennan hóp sérstaklega til að þyngja skatta á um mörg hundruð millj. kr. til að auka tekjur ríkissjóðs með. Ég held þá áfram, herra forseti, með nál. minni hl. en þar segir enn fremur: "Hér hafa verið tíndar fram nokkrar ástæður þess að minni hl. er andvígur frv. þessu. Fleira mætti tína til og verður það gert nánar í umræðum um málið. Skal þó bent á eitt atriði sem vegur þungt en það er sú tillitslausa innheimta skatta af menningarstarfsemi sem frv. gerir nú ráð fyrir" - og ég hef rakið fyrr í ræðu minni. "Það hefur verið athyglisvert að fylgjast með viðbrögðum stjórnarflokkanna við þessu máli. Þingmenn allra flokkanna eru meira og minna andvígir málinu. Þess vegna neyddist fjmrh. til að mismuna málinu gegnum stjórnarflokkana þannig að það er í rauninni aðeins hálfafgreitt og fjöldi óleystra vandamála bíður úrlausnar. Hér er ekki um að ræða tæknileg vandamál heldur líka pólitísk vandamál" og eru rakin um það nokkur dæmi í nál. okkar. Eitt það sérkennilegasta við þessa afgreiðslu er að þegar fjmrh. hæstv. sá að ekki væri nokkur leið að koma þessu máli í gegnum þingið með venjulegum hætti var sagt við stjórnarliðið: Það verður allt tekið til athugunar í sumar. Prósentan verður tekin til athugunar, byggingariðnaðurinn, menningin, landbúnaðurinn, sjávarútvegurinn, iðnaðurinn, innflutningurinn, allt verður tekið til athugunar í sumar. Þetta er svo mikið í lausu lofti að hér gætum við alveg eins verið að fjalla um frv. sem væri einhvern veginn svona: Fjmrh. er heimilt að leggja á virðisaukaskatt eftir þeim aðstæðum sem hann telur réttar á hverjum tíma, að öðru leyti er málið sett í nefnd.  Dæmi um þetta eru þessi, herra forseti: Það er fyrst skattprósentan sjálf. Það stendur jú að hún sé 22% í plagginu. En hv. þm. Halldór Blöndal viðurkennir hér áðan að skattprósentan gæti orðið önnur. Ég spyr þá hv. þm. Halldór Blöndal: Getur hún orðið hærri? Er Sjálfstfl. með þessari yfirlýsingu að boða það að virðisaukaskatturinn verði enn þá hærri? Liggur fyrir eitthvert leynisamkomulag milli stjórnarflokkanna um að virðisaukaskattsprósentan eigi að vera hærri? Það liggur fyrir í grg. frv. að það vantar milljarð eða einn og hálfan milljarð upp á að virðisaukaskatturinn skili nægilega miklu að mati ríkisstjórnarinnar. Er með þessu loðna orðalagi á virðisaukaskattsprósentunni verið að segja: Það á að leggja á meira? Er pólitískt samkomulag um það innan stjórnarinnar, hæstv. fjmrh.? Þetta er talið eitt þeirra atriða sem á að athuga nánar, 22% u.þ.b., það stendur að vísu ekki "u.þ.b." í frv. en gæti alveg eins verið það, svona ca. 22%. "2. Reglum um endurgreiðslu virðisaukaskatts af byggingarstarfsemi er vísað til embættismannanefndar" og stjórnmálamanna - stjórnarflokkanna, auðvitað fær ekki stjórnarandstaðan að koma þarna nálægt enda geri ég ekki ráð fyrir að hún kæri sig mikið um það. A.m.k. ekki alþýðubandalagsmenn. Þetta er eitt af þeim álitamálum sem er bara vísað út í bláinn, út í buskann í sumar, athuga nánar, skoða. "3. Reglum um endurgreiðslu virðisaukaskatts af orkugjöfum til hitunar íbúðarhúsnæðis er vísað til sérstakrar nefndar." Þetta er vandamál upp á u.þ.b. 950 millj. skv. því sem stendur í frv. - Vesen í kringum það, komin ályktun frá Sambandi ísl. hitaveitna. Dálítið flókið mál, sagði hv. 2. þm. Norðurl. e., vísað í nefnd, skoðað í sumar. "4. Reglum um skattskil fiskveiða og fiskvinnslu er vísað til nefndarvinnu" - í sumar. Þar er verið að tala um smáupphæðir. Skattstofninn er 15 milljarðar kr. Á það leggjast 22%, eða 3000 millj. kr. Það á að athuga það nánar í sumar hvernig verður farið með þessar 3000 millj. Þetta eru minni háttar upphæðir, menn eru vanir stórum tölum í fjmrn. "5. Reglum um virðisaukaskatt af menningar- og listastarfsemi er vísað til nefndarvinnu" - í sumar. Það verður tekið um leið og fiskurinn. "6. Reglum sem "tryggja jafnræði í samkeppni einkaaðila og opinberra aðila" er vísað til nefndar" - í sumar. "7. Reglum um skatt af útgáfu tímarita er vísað til nefndar. 8. Reglum um skattskil af viðskiptum bænda og afurðastöðva er vísað til nefndar, svo og öðru sem varðar landbúnað sérstaklega." En það er ekki bara uppgjörið milli afurðastöðva og bænda heldur líka annað sem varðar bændur og landbúnaðinn yfirleitt sérstaklega. "9. Reglum um gjaldfrest af innflutningi er vísað til nefndar. 10. Reglum um virðisaukaskatt af fólksflutningum er vísað til nefndar." Hverju er ekki vísað til nefndar? Það er landbúnaður, sjávarútvegur, menning, iðnaður, innflutningur, tímarit, fólksflutningar, prósentan sjálf og byggingarstarfsemi. Þetta fer allt í nefnd, þetta á að skoða í sumar, athuga málið í sumar. Þess vegna væri miklu eðlilegra að frv. væri orðað eins og ég var að tala um áðan: Fjmrh. er heimilt að leggja á virðisaukaskatt eftir efnum og ástæðum og eftir því sem samkomulag næst um í stjórnarflokkunum í sumar. Þetta sýnir uppgjöf stjórnarflokkanna á því að fara í alvöru í gegn með þetta mál. Það er verið að svindla málinu í gegn. Það er verið að segja við hv. þm. Guðmund H. Garðarsson: Heyrðu, vertu rólegur, vinur, vegna þess að fiskurinn verður skoðaður alveg sérstaklega í sumar. Og það er verið að segja við hv. þm. Egil Jónsson: Heyrðu, vertu bara rólegur í sumar, þetta er allt í lagi, við skoðum landbúnaðinn alveg sérstaklega. Og það er verið að segja við hv. þm. Halldór Blöndal: Heyrðu, vertu nú til friðs vegna þess að við ætlum aðeins að kíkja nánar á menningarmálin í sumar. Og það er verið að segja við þm. Reykv. sem hafa áhyggjur af málefnum Hitaveitu Reykjavíkur í þessu kraðaki: Heyrið þið, verið rólegir, við skoðum hitaveituna og þetta drasl allt saman í sumar upp á 900–1000 millj. kr. Það er verið að segja við þá sem gefa út tímarit eins og hv. þm. Eyjólf Konráð Jónsson sem gefur út "Frelsið" af og til: Heyrðu, vertu rólegur, því að við ætlum ekki að leggja virðisaukaskatt á tímaritin - enda vafasamur virðisaukinn af sumum þeim bókum sem þeir gefa út, en það er svo annað mál. Þetta sýnir algjöra uppgjöf stjórnarflokkanna á því að afgreiða þetta mál í alvöru. Gallinn er hins vegar sá, herra forseti, að í raun og veru fær fjmrh. allt sitt og kratarnir allt sitt. Það er íhaldið sem er platað. Hv. þm. Halldór Blöndal, Egill Jónsson, Guðmundur H. Garðarsson og Eyjólfur Konráð Jónsson, það er þetta lið sem verið er að plata. Kratarnir hafa kerfið og kverkatökin þegar þörf krefur. Það kemur í ljós í þessu máli eins og svo mörgum öðrum að þessi ríkisstjórn líkist einna helst því að vera ríkisstjórn Alþfl. undir forustu Sjálfstfl. með hlutleysi Framsfl. Í lok nál. minni hl. á þskj. 1016 segir svo, með leyfi forseta: "Eins og sést af þessum tíu dæmum er ljóst að meiri hl., stjórnarflokkarnir, viðurkennir að málið er illa undirbúið og að ekki eru neinar forsendur fyrir því að afgreiða það. Þar eru tæknileg atriði í lausu lofti og hið sama er einnig að segja um pólitísk grundvallaratriði. Því væri það öllum fyrir bestu að máli þessu verði hafnað. Guðrún Agnarsdóttir sat fundi nefndarinnar og er samþykk nefndaráliti þessu. Alþingi, 4. maí 1988. Svavar Gestsson, Júlíus Sólnes." Ég hef þá rakið nokkuð, herra forseti, nái. minni hl. fjh.- og viðskn. og farið um mál þetta nokkrum almennum orðum. Þetta er 20. skattafrv. sem fer hér í gegnum þingið í vetur. Af 80 stórum umbótamálum sem formaður Alþfl. hældi sér af í útvarpsumræðunum hér í gær eða fyrradag eru 20 skattafrv. Hér er ekki verið að taka á vandamálum atvinnulífsins á Íslandi, fólksins í landinu. Hér er verið að búa til skattakerfi eins og það gerist með milljónaþjóðum og það er látið skeika að sköpuðu þó að þetta kerfi gangi augljóslega engan veginn upp miðað við íslenskar aðstæður, hvort sem það snertir menningarmál, mat, almenn lífskjör eða atvinnulíf í landinu. En ég vil einnig, herra forseti, ljúka ræðu minni með því að segja: Ábyrgð forustumanna atvinnuveganna, stjórnarforustu atvinnuveganna, sjávarútvegs, iðnaðar og landbúnaðar, er mikil. Hún skal stimpluð hér inn í þingtíðindin og sagt: Ef þeir hefðu ekki blessað þetta mál í bak og fyrir og beinlínis pantað þetta yfir sig hefði stjórnin ekki þorað í gegn með málið. Það eru fulltrúar þessara margumtöluðu atvinnuvega sem alltaf þykjast bera hagsmuni þeirra fyrir brjósti og hlaupa hér inn vælandi í tíma og ótíma að biðja stóru mömmu, ríkið, að hjálpa sér, sem bera hér úrslitaábyrgð og það skal stimplað fast í þingtíðindin. Þeirra ábyrgð er mikil og það skal munað þegar þeir koma á næsta þingi og næsta og þarnæsta að klaga undan ákvæðum laga um virðisaukaskatt sem þeir sjálfir eru að kalla yfir sig, hvort sem þeir heita SÍS eða SÍF eða hvað þeir heita.



Virðulegi forseti. Einn ágætis sjálfstæðismaður í Kópavogi, einn af helstu forustumönnum Sjálfstfl. í Kópavogi, sagði að virðisaukaskatturinn skyti nú upp kollinum enn á ný eins og kölski hjá Leirulækjar-Fúsa. Það er mjög athyglisvert þegar maður horfir hér yfir hv. þingdeild að þm. Sjálfstfl. hafa kosið að hverfa allir af vettvangi nema hv. 2. þm. Norðurl. e., hann verður að vera hér sem formaður fjh.- og viðskn. Ed. Aðrir þm. Sjálfstfl. í Ed. hafa kosið að vera ekki viðstaddir þessa umræðu. Þykir mér það afar athyglisvert og geta þingdeildarmenn rennt í grun hvað mundi valda. Ég gat áðan um þessi ummæli eins af forustumönnum Sjálfstfl. í Kópavogi. Mig langar til þess að lesa upp, með leyfi forseta, greinarkorn sem birtist í málgagni þeirra sjálfstæðismanna í Kópavogi, blaðinu Vogar. Þar koma fram mjög athyglisverðar athugasemdir við virðisaukaskattinn sem ég held að lýsi vel huga þm. og almennra flokksmanna Sjálfstfl. til þessa frv. "Vaskurinn enn á ferðinni. Virðisaukaskattsmóri er nú enn á ný að skjóta upp kolli sínum á Alþingi rétt eins og kölski úr dýinu hjá Leirulækjar-Fúsa nema nú er hann illvígari en nokkru sinni fyrr, enda magnaður af öllum höfuðsæringarmönnum þjóðarinnar í stjórnarflokkunum. Umkomuleysi stjórnarandstöðunnar er slíkt að í þeim æmtir hvorki né skræmtir" - en þetta mun vera áður en hv. 7. þm. Reykv. flutti ræðu sína rétt áðan og hefði betur verið að þessi forustumaður Sjálfstfl. í Kópavogi hefði verið viðstaddur þá ræðu. Hann hefði þá varla talað um að það hvorki æmti né skræmti í stjórnarandstöðunni undir þeim lestri. "Virðist Ásmundur Stefánsson alveg hafa gleymt sínum fyrri skoðunum á þessu fyrirbrigði, a.m.k. heyrast nú ekki þær snjöllu fyrirbænir sem hann flutti gegn þessari sendingu við fyrri ásóknir hennar. Væntanlega hefur Ásmundur þó ekki skipt um skoðun eins og Jón Baldvin sem lét skírast til virðisaukatrúar af nafna sínum Sigurðssyni. Hvar er nú Guðmundur H. Garðarsson sem ekki var fyrr til viðtals um það að hækka húsbyggingarkostnað sinna umbjóðenda um meira en 10%? Hvað segir nú Magnús L. Sveinsson um virðisaukaskatt? Er Guðmundi J. bara sama? Er samtakamáttur alþýðunnar hans nú liðin tíð? Hvaða áhrif eru af virðisaukaskatti? Nú blasir við sú fyrirætlan stjórnvalda að nota virðisaukaskattskerfið, "VASK", til þess að stórauka skattbyrði almennings í landinu. Skv. þessu frv. skal nú skattleggja alla vinnu við húsbyggingar. Þokukenndar yfirlýsingar um það að ráðamenn muni kannski gefa fólki sem er að byggja í fyrsta sinn einhverjar bætur til baka eru heldur ótraustar tilsýndum því ekki verður alltaf sú sama stjórn við völd og sú sem semur frv. VASK-prósentan er nú 22% samkvæmt frv. Hafi söluskattskerfið með öllum sínum undanþágum verið ónýtt, eins og Jón "skattvin" orðar það, með 25% gjaldi þá er bersýnilegt að 22% er ætlað að skila mun meiri tekjum í heild vegna hinnar miklu víðtækari skattskyldu. Ef stiklað er á stóru í gegnum frv. þá má benda á eftirfarandi meginatriði sem varða framkvæmd hans í samanburði við söluskattskerfið: 1. VASK-kerfið er margfalt dýrara í framkvæmd. Vafi er talinn leika á því hvort skattstofur landsins hafi mannafla til þess að ráða við framkvæmdirnar né geti keypt þá vinnu sem til þarf." Hér langar mig til að skjóta því að að skattstofur landsins hafa oft mánuðum saman og jafnvel missirum saman árangurslaust reynt að auglýsa eftir starfsfólki til vinnu við þau störf sem eru unnin á skattstofunum. Það verður fróðlegt að sjá hvernig gengur að manna virðisaukaskattskerfið ef rétt er að það þurfi 35–40 ný störf til að reka kerfið. Hvar á að fá þá hæfu menn til að sitja á skattstofunum og reikna út virðisaukaskattskerfið þegar ekki er einu sinni nokkur leið að manna skattstofurnar eins og þær eru reknar í dag? Ég spyr. Ég vildi gjarnan fá svör hæstv. fjmrh. við þessari spurningu, hvernig hann ætlar að manna skattstofurnar til að geta sinnt þessu hlutverki. Hvaða kaup á t.d. að greiða þeim starfsmönnum sem á að ráða til þessa verks? Ef þeir eiga að vera á þeim kjörum sem ríkisstarfsmönnum eru almennt boðin í dag er ég ekki í nokkrum vafa um að fáir munu hafa áhuga á því að sækja um þessar stöður. "2. Innheimta söluskatts er mjög ódýr. Gjaldendur í því eru um 11 000 talsins." - Hér er átt við gamla söluskattskerfið að sjálfsögðu. - "Þar af innheimta 1600 aðilar um 85% skattsins og þar af um 300 aðilar 60% alls skattsins. Um 7400 aðilar innheimta 15% skattsins. Eftirlit með skattinum er almennt orðið allstrangt. Gjaldendur í virðisaukaskattskerfi eru taldir verða um 25 000 talsins samkvæmt frv." Ég skýt hér aftur inn í að ég tel að þau rök sem hafa verið færð fyrir því að gjaldendur verði u.þ.b. 25 000 talsins séu röng. Ég tel að þeir muni verða miklu fleiri og það sé stórkostlega vanmetið hversu margir verði gjaldskyldir í þessu nýja kerfi. Mér kæmi ekki á óvart þó að þeir færu langt yfir 30 000 og þar með er u.þ.b. þriðjungur allra vinnufærra Íslendinga orðinn virðisaukaskattskyldur. "3. Greiðandi söluskatts og VASK er neytandinn. Hann borgar líka innheimtukostnaðinn. Samkvæmt frv. um VASK er gjaldskyldan ótvíræð, 22% skal lagt á vörur og þjónustu með fáum undantekningum. Gegn 22% hækkun á lífsnauðsynjum neytandans og sömu hækkun á húsnæðiskostnaði hans auk aukins orkukostnaðar stendur aðeins viljayfirlýsing ráðherra í grg. með frv. um ótilgreindar niðurgreiðslur á verði hefðbundinna landbúnaðarafurða og niðurgreiðslu á fermetraverði í nýju húsnæði. 4. Flugnám á Íslandi verður 22% dýrara en það var. Það er eina námið á Íslandi sem hefur verið alfarið á kostnað nemandans sjálfs meðan það er á vegum herja í nágrannalöndunum að miklu leyti. VASK verður hér mjög íþyngjandi á þessu sviði hagnýtrar menntunar. 5. Uppsöfnun í atvinnurekstri af völdum söluskatts er mjög haldið fram sem röksemd fyrir upptöku VASKsins og talið standa í vegi fyrir útflutningi. Félag iðnrekenda hefur metið þetta til að vera á bilinu 1–3% eftir greinum. Margt hefur verið gert til að koma í veg fyrir þessi áhrif söluskatts og er ekki tiltakanlega torvelt í framkvæmd. Rökin eru því harla léttvæg. 6. Í frv. er gert ráð fyrir skattskyldu skilorðsbundins afsláttar til almennings. Dæmi hér um er staðgreiðsluafsláttur og magnafsláttur af steinsteypu sem er verulegur og skiptir húsbyggjandann máli, e.t.v. 3% af byggingarkostnaði. Þessi afsláttur hlyti að minnka til almennings og rýra kjör hans. 7. Skv. frv. um VASK er gert ráð fyrir því í grg. sem því fylgir að ráðherra setji upp víðtækt niðurgreiðslukerfi á hefðbundnum matvælum. Möguleikar til ákveðinnar neyslustýringar sem mun beinast að hinum hefðbundna landbúnaði á kostnað annarra neysluvara virðast þarna vera mjög svo fyrir hendi og eru reyndar greinilega komnir fram í neyslustýringunni sem felst í núverandi niðurgreiðslukerfi. 8. VASK hefur í för með sér mikla aukningu á rekstrarfjárþörf fyrirtækja. Staðgreiða verður virðisaukaskatt af öllum innflutningi. Hvar skyldi verslunin eiga að fá peninga til þess að fjármagna þetta? Launin við bókhald í verslun eru talin munu hækka um 50–60% vegna virðisaukaskattsins. Vaxtakostnaður af þessu hlýtur að fara beint út í verðlagið. 9. Fleira en eitt skatthlutfall er talið flækja framkvæmd skattsins af fylgismönnum hans hér á landi. Í Bretlandi, Þýskalandi, Svíþjóð og í Frakklandi eru mismunandi skatthlutföll notuð án vandamála. Vandalaust virðist þannig að hafa fleiri skatthlutföll í VASK-kerfi. Um leið bendir þetta til þess að auðvelt muni að gera VASK-kerfið jafngötótt og söluskattskerfið er orðið með tímanum. 10. Hin háa skattprósenta í frv. og niðurgreiðslukerfi það sem boðað er með skattinum eyðir hlutleysi skattsins sem átti að vera hans höfuðdyggð að mati fylgismanna hans. Ekki virðist markvisst að niðurgreiða matvörur jafnt fyrir tekjulága og tekjuháa fremur en láta skattakerfið um að mæta auknum útgjöldum tekjulægri heimila með barnabótum eða persónuafslætti eða þá með neikvæðum tekjuskatti. 11. Ekki er almennt talið að VASK-kerfið hafi yfirburði yfir söluskattskerfið til þess að koma í veg fyrir nótulaus viðskipti manna á milli sem vitað er að eru algengustu söluskattsmisferlin. Niðurstöður: Að öllu þessu athuguðu grunar hinn almenna mann að virðisaukaskattskerfið verði notað til aukinnar skattheimtu hvað sem líður yfirlýsingum ráðamanna um hið gagnstæða. Víst er að frv. eins og það liggur fyrir gefur ráðamönnum kost á slíku án þinglegrar meðferðar þegar aðeins þarf að breyta reglugerðum um niðurgreiðslu til þess að hlutur neytandans rýrist að óbreyttum neysluvenjum. Hér er sem oft áður verið að leggja þungan skatt á almenning en skattþungann sjálfan á að ákveða með reglugerðum ráðherra. Þetta er í andstöðu við stjórnarskrá lýðveldisins Íslands sem segir að skatta megi aðeins leggja á með lögum. Af framansögðu má ráða að upptaka virðisaukaskatts verður ekki til að bæta lífskjör hins almenna manns á Íslandi vegna stóraukinnar skattheimtu. Endurgreiðslurnar verða háðar duttlungum ráðherra sem sitja í framtíðinni. Hver veit hvernig þeir munu hugsa. Það er nöturlegt að hugsa til baka þegar ungir sjálfstæðismenn undir skeleggri forustu Geirs H. Haarde börðust gegn ríkisafskiptum undir kjörorðinu "Báknið burt". Nú berst þm. Geir H. Haarde hart fyrir því að taka upp virðisaukaskatt sem í framkvæmdinni mun kalla á mesta niðurgreiðslubákn Íslandssögunnar. Tekur það virkilega ekki lengri tíma fyrir ungan mann að breytast í kerfiskarl?" Svo skrifar Halldór Jónsson verkfræðingur sem er formaður fulltrúaráðs sjálfstæðisfélaganna í Kópavogi. Til hvers er þá verið að taka upp VASK á Íslandi? gætu margir spurt. Iðnrekendur sérstaklega hafa barist fyrir því í mörg ár að virðisaukaskattur verði tekinn upp á Íslandi. Þeir munu hafa tekið virðisaukaskattsbakteríuna um svipað leyti og verið var að ganga frá samningum um inngöngu Íslands í EFTA. En alveg eins og hv. 7. þm. Reykv. gat hér um í ræðu sinni hef ég grun um að fulltrúum iðnrekenda og kerfiskarlanna í ráðuneytunum hafi liðið dálitið illa í hanastélsboðunum í Genf þegar þeir voru að gera grein fyrir skattkerfinu í þessu 250 þús. manna þjóðfélagi hérna norður í Dumbshafi og urðu að segja eins og helberir sveitamenn: Ja, við erum nú bara með gamaldags söluskatt hérna, en við skulum reyna að flýta okkur að taka upp virðisaukaskatt. Ég skil vel röksemdir iðnrekenda hvað það varðar að þeir leggja að sjálfsögðu áherslu á að samkeppnisstaða þeirra sé jafngóð og þeirra fyrirtækja sem þeir eiga í samkeppni við innan Efnahagsbandalagsins og EFTA. Ég mun heils hugar taka undir hvers konar aðgerðir sem mættu verða til þess að bæta þá samkeppnisaðstöðu og a.m.k. að koma í veg fyrir að iðnrekendur og verslunin á Íslandi hafi lakari samkeppnisstöðu en hliðstæð fyrirtæki í helstu samkeppnislöndum okkar. En að eina leiðin til að ná því marki sé að taka upp virðisaukaskattskerfi á Íslandi, því neita ég alfarið. Annars er það með ólíkindum og ég hef oft velt því fyrir mér hvað því má valda að íslenskir embættismenn virðast iða í skinninu og þeim líður illa ef þeir vita af einhverju flóknu skattkerfi úti í löndum sem þeir hafa ekki tekið upp hér á Íslandi. Það virðist vera svo að embættismenn fylgist mjög grannt með og hafi þar allan heiminn undir smásjá til að leita uppi hvar sé nú flóknast skattkerfi til, flýta sér þangað til að ná sér í það og reyna að koma því á hér á Íslandi. Þá varðar engu þó að þessi skattkerfi séu hönnuð og upphugsuð fyrir tugmilljóna þjóðfélög. Þessi fámenna þjóð verður að fá svona því að, eins og var talað um áðan, annars erum við ekki menn með mönnum. Ég minnist þess fyrir nokkrum árum að einn ágætasti embættismaður fjmrn. fékk ársleyfi frá störfum til að kynna sér staðgreiðslukerfi skatta. Þetta var líklega fyrir einum 10 árum, um það bil sem við í alvöru fórum að tala um að taka upp staðgreiðslukerfi skatta hér á landi. Svo leið árið og ég man sérstaklega eftir því að þessi ágæti embættismaður kom fram í sjónvarpsviðtali og sagði nú frá athugunum sínum og þeirri reynslu sem hann hafði hlotið eftir þetta ár í leyfi. Hann sagði m.a.: "Ég hef nú aðallega kynnt mér staðgreiðslukerfi skatta í Bandaríkjunum og síðan hef ég kynnt mér staðgreiðslukerfi skatta í Vestur-Þýskalandi og ég held að bandaríska staðgreiðslukerfið mundi henta okkur betur." Svo mörg voru þau orð. Ég sat í sófanum og horfði á þetta og hugsaði með mér: Skyldi manninum ekki hafa dottið í hug að fara til Lichtenstein eða til Andorra og kanna hvers konar skattkerfi væri í þeim löndum? Væri ekki nær að athuga hvernig skattkerfinu er háttað í fámennu þjóðfélögunum sem við getum að einhverju leyti borið okkur saman við? Nei, nei. Þessi 240 þúsund manna þjóð norður í Dumbshafi skal hafa sama skattkerfi og gildir í þjóðfélögum sem eru þúsund sinnum fjölmennari, tugmilljóna ef ekki hundraða milljóna þjóðfélögunum, iðnaðarþjóðfélögunum þar sem allar aðstæður eru allt aðrar og í engu líkar því sem hér gerist. Mér þykir vænt um að sjá að hv. 14. þm. Reykv. er mættur til leiks. Ég saknaði hans mjög hér áðan og vona nú að hann eigi eftir að taka þátt í þessari umræðu um virðisaukaskattinn eða virðisaukamóra eins og komist var að orði í þeirri blaðagrein sem ég vitnaði til áðan. Þá áráttu embættismannanna og margra forráðamanna atvinnulífsins hér á landi að taka upp svona flókið skattkerfi sem virðisaukaskatturinn er hef ég stundum kallað kommuskekkjuna. Ég hef oft velt því fyrir mér hvort einhver kommuskekkja sé komin inn í tölvuforrit fjmrn. og Íslendingar séu í tölvum fjmrn. 2,5 millj. eða jafnvel 25 millj. Það er eina skýringin á því að það flæðir út úr ráðuneytinu það hrikalega kerfi og öll þau flóknu skattafrumvörp sem hér hafa séð dagsins ljós í vetur. Enda minnist ég þess að í ræðu hér fyrir jólin, að ég held, þegar við vorum að ræða eitt af þessum margumræddu skattafrumvörpum spurði hæstv. utanrrh. hæstv. viðskrh. að því hvort hann héldi að hann væri viðskrh. í 20 millj. manna þjóðfélagi. Mig minnir að þeir hafi verið að tala um vextina. Það er kannski rétt að víkja nokkrum orðum að sögu VASKsins. Frakkar fundu þennan draug upp, þennan Móra, og sá hann dagsins ljós dálitlu eftir seinni heimsstyrjöldina. Það er talið að um 1955 hafi virðisaukaskattur haldið innreið sína í Frakklandi. Frakkland er eitt af þeim löndum Evrópu þar sem skriffinnska er í hávegum höfð og er mér tjáð að hvergi í Vestur-Evrópu sé önnur eins skriffinnska við lýði og einmitt í Frakklandi. Mun það jafnast á við skriffinnskuna eins og hún gerist austantjalds, en þar mun hún slá öll met í víðri veröld. Efnahagsbandalagslöndin fylgdu síðan hægt og rólega á eftir. Danir munu hafa sett í lög 1967 að þar skyldi tekinn upp virðisaukaskattur og Norðmenn tóku upp virðisaukaskatt 1969. Bæði þessi lönd ákváðu að taka upp virðisaukaskatt með hliðsjón af því að þá var ljóst að þessi lönd ætluðu sér bæði að ganga í Efnahagsbandalagið, voru bæði búin að sækja um inngöngu, þö svo að Norðmenn felldu það síðan í þjóðaratkvæðagreiðslu 1971, en Danir hins vegar gengu í Efnahagsbandalagið eins og öllum er kunnugt. En þá kannski mundu margir spyrja: Var þetta þá ekki heimskulegt skattform og var það þá ekki rangt af þessum löndum að koma þessu skattformi á? Ég held að svo sé ekki. Eftir því sem ég hef best getað kynnt mér tel ég að einmitt virðisaukaskattskerfið henti ákaflega vel löndum Vestur-Evrópu, þ.e. iðnaðarlöndunum sem einmitt eru aðilar að Efnahagsbandalagi Evrópu. Við verðum að átta okkur á því að aðstæður þar eru allt aðrar og mjög ólíkar þeim sem gerast hjá Íslandi. Í fyrsta lagi eru samskipti milli landanna miklu meiri en við þekkjum hér. Hálfunnar vörur flæða fram og til baka milli landanna, yfir landamæri með bílum og hraðlestum og því nánast ógerningur að koma við neinum landamærasköttum. Ef við tökum stóru löndin eins og Frakkland, Þýskaland, Ítalíu, England og jafnvel smærri löndin eins og Danmörku með, þá er um 80% af öllum neysluvarningi sem er til sölu í búðum og almenningur kaupir til daglegs brúks framleiddur í landinu sjálfu þó svo að hluti af framleiðsluvörunum hafi kannski komið við í einhverjum öðrum Efnahagsbandalagslöndum áður en hann endaði t.d. í búð í Kaupmannahöfn. Aðeins 20% af þeim varningi sem er í búðum í þessum löndum er innflutt vara í hefðbundnum skilningi eins og við skiljum það hugtak. Þar af leiðandi er þessi skattheimta mjög heppileg og æskileg fyrir þessi lönd. Á Íslandi háttar þessu allt öðruvísi. Ég gæti trúað því að þarna snerust þessar prósentur við, að aðeins um 20% af þeim neysluvörum sem eru til sölu í búðum á Íslandi væru framleiddar í landinu sjálfu, á Íslandi, en um 80% af öllum neysluvörum væru innfluttar. Þá er ekki um það að ræða að landamæri okkar séu með þeim hætti að hér streymi bílar út og inn og hraðlestir á ótal stöðum á landamærunum. Hér koma allar vörur inn á tiltölulega fáum höfnum og þar stoppar varan vegna þess að það þarf að skipa henni upp úr skipum og það tekur tíma. Hún situr föst á hafnarbakkanum. Það er ekki um það að ræða að vörurnar flæði inn og út um landamærin eins og gerist í Evrópu. Í svokölluðum GATT-samtökum þar sem rætt er um tollamál á alheimsgrundvelli hefur verið lögð á það áhersla að fallið verði frá landamærasköttum en þess í stað teknir upp skattar innan lands, einmitt eins og virðisaukaskattur. Þetta er ofur eðlilegt vegna þess að iðnaðarþjóðfélögin ráða ferðinni í GATT-umræðunum. Hvað haldið þið að land eins og Ísland, með sína sérstöðu, þetta einangraða eyríki norður í Dumbshafi, hafi að segja í GATT-umræðunum innan um allar stórþjóðirnar? Ég hef sjálfur setið alþjóðaráðstefnu fyrir hönd Íslendinga og ég hef ekki orðið var við að það sé mjög mikið hlustað á okkur. Við erum meðhöndlaðir af fyllstu kurteisi og ef við óskum eftir fáum við að sjálfsögðu að taka til máls. En ég er ekki viss um að stóru þjóðirnar séu reiðubúnar að taka okkar tillögur og gera þær að sínum þó svo við mundum reyna að leggja á það áherslu. Þess vegna þykir mér ekkert skrýtið þó að sú stefna hafi orðið ofan á að það skyldi fallið frá landamærasköttum. En það er engin ástæða fyrir Íslendinga að aðhyllast þá skoðun. Íslendingar eiga bara að búa sér til skattkerfi sem hentar þessu þjóðfélagi, þessu fámenna þjóðfélagi hér langt norður í Dumbshafi. Við eigum að búa okkur til skattkerfi sem passar fyrir þessa fámennu þjóð og okkur varðar ekkert um það hvað milljónaþjóðirnar úti í heimi gera. Þetta virðisaukaskattsfrv. sem hér liggur fyrir er fyrst og fremst byggt á dönskum lögum um virðisaukaskatt. Það varð fræg kynnisferð nokkurra embættismanna til Danmerkur veturinn 1985–1986. Þeir töluðu þar hnarreistir við álíka kerfiskarla og embættismenn og þeir sjálfir voru og sungu saman í kór um ágæti virðisaukaskattsins. En þeim láðist alveg að tala við forstöðumenn smáfyrirtækjanna í Danmörku, forstöðumenn handverksmanna og fulltrúa atvinnulífsins á breiðum grundvelli og spyrja þá hvað væri að gerast í Danmörku eftir að virðisaukaskatturinn var tekinn upp. Eins og hér hefur komið fram áður í þessum umræðum er þetta mál keyrt í gegnum þingið af miklu offorsi og það gefst því miður allt of lítill tími til að grandskoða afleiðingar þess að taka upp virðisaukaskatt, hvað þá að við höfum tíma til að skoða einstakar frumvarpsgreinar. Það virðist því miður stefna í það að þetta frv. verði samþykkt hér á þinginu því að eins og reyndar kom fram í umræðunum áðan ræður Alþfl. hér algerlega ferðinni. Sjálfstfl. er týndur og Framsfl. veitir þessari stjórn aðeins hlutleysi og skiptir sér að öðru leyti ekkert af þessum málum. Reynsla Dana er nefnilega alls ekki eins góð og kerfiskarlarnir vilja halda fram. Einn af hagfræðingum Vinnuveitendasambandsins í Danmörku, sem ég hafði samband við og átti langt samtal við í gær, sagði mér að það sem fyrst og fremst hefði borið á væri að mjög mörg smáfyrirtæki hafa lagt upp laupana í Danmörku og handverksmenn sérstaklega hafa orðið gjaldþrota vegna þess að þeir kunnu ekkert á þessa skriffinnsku. Þeir lentu í því að það voru kannski komnar á þá þungar álögur og sektir vegna þess að virðisaukaskattsbókhaldið þeirra var allt í molum. Þeir réðu ekkert við þetta, urðu einfaldlega gjaldþrota og lögðu upp laupana. Sérstaklega var þetta áberandi í afskekktari héruðum Danmerkur, á Norður-Jótlandi og víða á eyjunum í dreifbýlinu. Að sjálfsögðu gekk þetta betur í þéttbýlinu. Hér kemur aftur fram sú sama afstaða ríkisstjórnarinnar og í mörgum öðrum málum að ekkert er hugsað um afleiðingarnar af þessum skattafrumvörpum fyrir dreifbýlið á Íslandi. Það kann vel að vera að þetta muni ganga nokkuð vel hér á höfuðborgarsvæðinu þar sem fyrirtækin eru yfirleitt stærri en gerist úti á landi en afleiðingarnar þar eru alveg fyrirsjáanlegar. Ég held að þær verði mjög hliðstæðar þeim sem urðu í Danmörku, að smáfyrirtæki og einyrkjar úti á landi hljóta að leggja upp laupana í mörgum tilvikum. Það er kannski það sem er ætlunin með þessu frv. Ég og hv. 11. þm. Reykv. Guðmundur Ágústsson fórum í ferðalag um Vestfirði í sumar sem leið, heimsóttum þar marga smærri staði, komum við víða og töluðum við menn og áttum mjög skemmtilegar viðræður við marga þar. Ég hef oft velt því fyrir mér hvernig skyldi hún Ragna bóndi á Laugabóli fara að því að gera upp virðisaukaskatt? Hvar skyldi hún fá prentaðar þessar númeruðu nótur sem verða að vera prentaðar í tölusettri röð í prentsmiðju?  Þessi ágæti hagfræðingur danska vinnuveitendasambandsins varð alveg hvumsa og missti nánast málið um stund þegar hann frétti að það væru íslenskir sósíaldemókratar sem beittu sér fyrir því að taka upp virðisaukaskatt á Íslandi. Þegar hann hafði náð sér eftir það áfall stundi hann upp: "En hafa þeir ekki gert sér grein fyrir því að virðisaukaskattur virkar andstætt öðrum sköttum sem er ætlað að vera tekjujafnandi?" Virðisaukaskatturinn er neikvæður í því sambandi. Hann leggst langþyngst á barnmargar fjölskyldur og fjölskyldur sem eru með lægri tekjur. Þeir sem hafa hærri tekjurnar í þjóðfélaginu verða minna varir við hann. Þess vegna spurði þessi ágæti viðmælandi minn: Hvers vegna sósíaldemókratar? En það er kannski ekki von að hann skilji að Alþfl. á Íslandi eins og hann er í dag er sennilega sá flokkur sem er lengst til hægri í íslenskum stjórnmálum. A.m.k. er það sá flokkur sem er mesti kerfisflokkur Íslendinga um þessar mundir. Þessi ágæti viðmælandi minn sagði að nýleg skýrsla sem hefði verið birt og unnin hjá Socialforsknings Institutet í Danmörku sýndi að svört atvinnustarfsemi hefði aukist verulega í virðisaukaskattskerfinu. Um 20% atvinnustarfsemi hefði aukist verulega í virðisaukaskattskerfinu. Um 20% af efnahagslífi afskekktari byggða í Danmörku, sérstaklega á Norður-Jótlandi og á eyjunum, eru nú svört atvinnustarfsemi. Þetta eru geigvænlegar tölur. Hann tjáði mér að það væri alveg ljóst að við upptöku virðisaukaskatts mundi svört atvinnustarfsemi aukast verulega. Sérstaklega er þetta áberandi og verður áberandi, er talið, í byggingarstarfsemi, en í nánast öllum þjónustugreinum verður að búast við því að svört atvinnustarfsemi aukist. Þess vegna er það auðvitað alrangt þegar því er haldið fram að virðisaukaskatturinn muni eitthvað laga ástandið í þeim efnum. Það er hin mesta fásinna og ekkert sem rökstyður þá skoðun, sem ég hef komið auga á, í röksemdafærslu stjórnarliða í þessu sambandi. Það er eitt athyglisvert sem verður vart við þegar komið er til Danmerkur. Virðisaukaskattskerfið hefur fætt af sér eitt furðulegt fyrirbæri sem eru svokallaðar "moms"-búðir. Það eru sérverslanir, miklar lúxusverslanir, sem þeir einir fá aðgang að sem hafa virðisaukaskattsnúmer. Þar geta þeir keypt lúxusvarning á hagstæðu verði og sauðsvartur almúginn sem hefur ekkert virðisaukaskattsnúmer horfir inn um gluggann með sultardropa á nefinu og lætur sig dreyma um dýrðina þar fyrir innan. Ég held að það þurfi ekki að tala meira um skriffinnskuna sem mun fylgja þessum virðisaukaskatti. Hv. 7. þm. Reykv. gerði henni allgóð skil í ræðu sinni áðan. Mig langar hins vegar hér undir lokin að fara nokkrum orðum um þau lönd sem hafa ekki séð ástæðu til að taka upp virðisaukaskatt. Finnar eru um margt sérstakir meðal Norðurlandaþjóðanna. Þeir hafa dálitið farið sínar eigin leiðir í efnahags- og atvinnumálum. Við höfum mjög lítið sett okkur í samband við Finna - við eigum kannski erfiðara með að tala við þá en hina Norðurlandabúana - en ég held að við gætum einmitt lært mikið af þeim. Finnar eru með söluskatt sem er með virðisaukaskattssniði og ætla ég að fara betur inn í það hugtak hér á eftir. Ein þjóð, sem er fræg um allan heim fyrir stórkostlegt undur í efnahagslífi sínu, er Japanar. Þeir hafa ekki séð ástæðu til að vera með nokkurn söluskatt, hvorki virðisaukaskatt né söluskatt, og sjá fyrir skattheimtu sinni með öðrum hætti. Í Bandaríkjunum er lágur söluskattur og ekki einu sinni í öllum fylkjum Bandaríkjanna. Þar ráða fylkin því hvað hann er hár. Ég er hræddur um að Bandaríkjamenn upp til hópa mundu reisa götuvígi og gera uppreisn ef þeir ættu að þola það að skattheimta færi upp í 22%. Ég held að Bandríkjamenn mundu ekki láta bjóða sér slíkt. Svisslendingar eru um margt mjög athyglisverðir. Í upplýsingum um söluskattskerfi Evrópuþjóðanna kemur fram að Svisslendingar hafa tvisvar sinnum, þ.e. í júní 1977 og í desember 1978, hafnað virðisaukaskatti í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það væri nær að skoða söluskattskerfi Svisslendinga. Ég reyni að þýða eftir bestu getu þær örfáu línur sem lýsa því. En þar stendur að eins og stendur sé venjulegur söluskattur við lýði, þ.e. eins stigs skattur sem er lagður á sölu vöru af öllum skráðum framleiðendum eða skráðum söluaðilum, þ.e. heildsölum, til neytenda að upphæð 5,6% og til smásöluaðila að upphæð 8,4%. Allur innflutningur er lagður með 5,6% söluskatti nema vörurnar séu fluttar inn af skráðum verktaka. Þeir áætla þó að hækka þetta í 6,4% og 9,6%. Síðan kemur það sem mér þykir athyglisverðast en það er að þjónusta innan lands er ekki með söluskatti. Að vísu er undanþága frá þessu ákvæði að viss verktakastarfsemi er með söluskatti. Í kosningabaráttunni í vor lagði ég fram hugmyndir um annars konar söluskattskerfi, þ.e. söluskatt sem yrði lagður á í tolli. Þetta voru mjög lauslegar hugmyndir sem því miður vannst ekki tími til að vinna neitt nánar. Ég varpaði þessu fram í kosningabaráttunni til athugunar einmitt með hliðsjón af því að ég tel að Íslendingar eigi að sníða sér sitt eigið söluskattskerfi, miðað við íslenskar aðstæður og án tillits til þess hvað er gert í öðrum löndum. Það stóð ekki á viðbrögðunum. Einn af forustumönnum iðnrekenda sá ástæðu til þess að koma strax með mikla sleggjudóma í Morgunblaðinu þar sem hann lýsti þessar hugmyndir algerlega óalandi og óferjandi og þær væru óframkvæmanlegar vegna þess að skatturinn yrði að vera svo hár. Söluskattskerfi þetta var hugsað með þeim hætti að allur söluskattur yrði lagður á í tolli. Á allan innflutning sem kæmi til landsins yrði að leggja söluskatt í tolli. Hann yrði innheimtur samhliða tolli og öðrum aðflutningsgjöldum. Þar með mætti leggja niður allar söluskattsskrifstofur innan lands því að tollurinn tæki þá að sér að innheimta söluskattinn. En ég taldi að eitthvað yrði að gera fyrir samkeppnisiðnaðinn og þá yrði að taka upp einhvers konar endurgreiðslukerfi á uppsöfnuðum söluskatti í samkeppnisiðnaði. Það væri best gert með einföldu bókhaldskerfi og þyrfti að leggja áherslu á að hafa það kerfi sem einfaldast. Ég bar þetta undir nokkra mæta hagfræðinga við viðskiptadeild Háskóla Íslands. Þeir tjáðu mér að ekki ólíkt kerfi hefði verið við lýði í Noregi áður en þeir tóku upp virðisaukaskattinn þar. Að vísu er sá munur á að í Noregi, fyrir upptöku virðisaukaskatts, fengu iðnfyrirtæki uppsafnaðan söluskatt greiddan og það varð samkomulag um það að það var farið mjög frjálslega með þetta þannig að sönnunarbyrðin hvíldi á ráðuneytinu, þ.e. fyrirtækin fengu þennan uppsafnaða söluskatt greiddan umyrðalaust. Ráðuneytið varð hins vegar að sanna það að þau færu með rangt mál og breyta þá söluskattsendurgreiðslunni ef ráðuneytið gat sannað að um rangar upplýsingar væri að ræða. Á Íslandi hefur þetta hins vegar alltaf verið með öfugum hætti. Hér hafa fyrirtækin ávallt verið sökudólgarnir. Það er gengið út frá því sem vísu að fyrirtækin séu fyrir fram sek þangað til að ráðuneytið hefur sannað sakleysi þeirra. Það er kannski þessi afstöðumunur sem ræður því að það gæti verið að illa gengi að taka upp slíka frjálslynda söluskattsstefnu sem ég lýsi hér og var að lýsa með hugmyndum mínum. Með hliðsjón af því að þessum hugmyndum var ekki vel tekið af þessum forustumanni iðnrekenda sá ég ástæðu til þess að leita til Þjóðhagsstofnunar og spyrja hana álits á þeim. Ég bað þá um að reikna út gróflega hvað þessar hugmyndir mínar bæru með sér og gera það með þeim hætti að það hallaði á þannig að þetta kerfi yrði metið eins óhagstætt og þeir framast gætu. Mig langar til, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp niðurstöður Þjóðhagsstofnunar, við fyrirspurn minni frá því í apríl 1987, en hún hljóðar svo: "Nokkrir minnispunktar vegna fyrirspurnar frá Júlíusi Sólnes um nýtt söluskattskerfi: 1. Inngangur. Hinn 13. apríl sl. óskaði Júlíus Sólnes eftir mati Þjóðhagsstofnunar á þeim tillögum sem hann hafði sett fram í blaðagrein í Morgunblaðinu 11. apríl um nýtt söluskattskerfi. Hér á eftir verður í stuttu máli leitast við að verða við framangreindum óskum án þess að efninu verði gerð ítarleg skil. Umfjöllunin verður í tvennu lagi. Fyrst verður fjallað um mat á líklegri hæð skatthlutfallsins en síðan drepið á þá annmarka sem kunna að vera á framkvæmd skattkerfis af þessu tagi. 2. Mat á hæð skatthlutfallsins. Meginhugmyndin með hinu nýja söluskattskerfi er að innheimta söluskatt af öllum innfluttum vörum í tolli. Allar innlendar iðnaðarvörur yrðu skattlagðar að fullu hjá framleiðslufyrirtækjunum, en á móti fengju fyrirtækin að draga frá þann söluskatt sem þau hefðu áður greitt af rekstrar- og fjárfestingarvörum sínum." Hér vil ég skjóta inn að þetta voru afar lauslegar hugmyndir sem ég setti fram á sínum tíma. Ég tel að í raun mætti heimila þessum fyrirtækjum að færa aðeins bókhaldslegan virðisaukaskatt, þannig að þau þyrftu aldrei að greiða uppsafnaðan söluskatt en mættu bókfæra hann og síðan draga hann frá endanlegum söluskatti. "Uppsafnaður söluskattur á útfluttum vörum yrði endurgreiddur. Í reynd yrði því um að ræða eins konar virðisaukaskatt af iðnaðinum. Öll verslun og þjónusta yrði aftur á móti undanþegin skatti að fullu. Fyrst er litið á innfluttar vörur. Á árinu 1986 nam heildarvöruinnflutningur til landsins 45,9 milljörðum. Gert er ráð fyrir því að ýmsir stórir liðir eins og olíuvörur og sérstakur innflutningur, eins og skip, flugvélar og fleiri fjárfestingarvörur, yrðu undanþegnir. Að því gefnu liti dæmið þá þannig út árið 1986 í milljörðum króna: Innflutningur alls 45,9 milljarðar. Eldsneyti og olíur 3,9 milljarðar. Sérstakur innflutningur, skip, flugvélar, ál, járnblendivörur, virkjanir o.fl. 4,7 milljarðar. Matvörur 0,7 milljarðar. Skattstofn 37,3 milljarðar. Framangreindan skattstofn mætti hækka um u.þ.b. 15% vegna tolla og vörugjalds. Það gerir 42,7 milljarða króna. Skattstofninn á árslokaverðlagi 1986 yrði þá 44,8 milljarðar. Eftir sem áður er öll matvara með skatti, bæði innflutt og innlend." Þetta var áður en umræðan um matarskattinn fór fram og þyrfti að sjálfsögðu að endurskoða það. "Næst er litið á skattstofn af innlendri iðnaðarvöru og rafmagns- og hitaveitum. Á árinu 1985 námu framleiðslutekjur í þessum greinum tæpum 72 milljörðum. Frá þessum skattstofni má draga öll hráefniskaup og einhvern hluta af öðrum rekstrarvörum og öll fjárfestingarvörukaup. Þessi frádráttur er nokkuð óviss, en hér er sú leið farin að draga frá hráefniskaup og allt viðhald en annað ekki. Telja má líklegt að þessi aðferð ofmeti fremur en vanmeti stofninn. Samkvæmt þessu verður skattstofninn af innlendum iðnaði sem hér segir árið 1986: Framleiðsluvirði 1985 71,9 milljarðar. Hráefniskaup 1985 34,7 milljarðar. Viðhald 1985 12,7 milljarðar. Skattstofn 1985 24,5 milljarðar. Hækkun skattstofns til árslokaverðlags 1986 um 32% gerir að skattstofn á árslokaverðlagi 1986 verður 32,3 milljarðar. Þegar hér er komið er eftir að draga frá endurgreiddan uppsafnaðan söluskatt á útflutningi. Á árinu 1986 nam vöruútflutningur 44,9 milljörðum fob. Á árslokaverðlagi gæti þessi fjárhæð jafngilt 47,5 milljörðum kr. Á að giska þriðjungur af þessari veltu, eða 15,8 milljarðar, er stofn við álagningu söluskatts og er þá byggt á sömu forsendu og áður við mat á skattstofni. Á grundvelli þess sem hér hefur verið rakið má áætla að skattstofninn verði sem hér segir, og er þá miðað við árslokaverðlag 1986 í milljörðum króna: Skattstofn af innflutningi 44,8 milljarðar. Skattstofn af erlendri iðnaðarvöru 32,3 milljarðar. Frá dregst endurgreiddur uppsafnaður söluskattur af útflutningi 15,8 milljarðar. Skattstofn á árslokaverðlagi 1986 verður 61,3 milljarðar króna. Framangreindar tölur eru allar á árslokaverðlagi. Hækkun til verðlags samkvæmt fjárlagafrv. 1987 gæti verið u.þ.b. 7%. Samtals gerir upphæðin þá 65,5 milljarða kr. Álagður söluskattur samkvæmt fjárlögum er 18,25 milljarðar kr. Samkvæmt þessu þyrfti skattprósentan að vera 27,8%. Þá er öll matvara skattlögð og allar landbúnaðarvörur. Rekja má 12–15% af framleiðsluvirði í iðnaði til slátrunar, kjöt- og mjólkuriðnaðar. Undanþága þessara greina frá skatti mundi skerða skattstofninn um á að giska 5 milljarða. Skattstofninn yrði þá um 60 milljarðar og skatthluti þyrfti þá að vera 30% til að skila sömu tekjum og núverandi söluskattur." Þetta eru ákaflega athyglisverðar upplýsingar og sýna að við að leggja tæplega 30% söluskatt á í tolli mátti ná sömu tekjum í ríkissjóð og gamla söluskattskerfið skilaði af sér. En þá er einn viðamikill atburður sem hefur gerst, að þjónusta innan lands ber engan söluskatt lengur, þ.e. verðlag mundi stórlækka í landinu við það að öll þjónusta, viðgerðarþjónusta á verkstæðum og hvers kyns verkstæðisvinna, yrði ekki með söluskatti lengur. Hugsið ykkur léttinn að vera laus við að þurfa að eltast við alla bílskúrseigendurna sem ekki þyrftu lengur að borga söluskatt eða alla verkstæðisvinnuna. Þvílíkur léttir. Það væri áreiðanlega þess virði að taka á sig þau óþægindi sem fylgja því að leysa vandamál iðnaðarins með því að taka upp bókhaldslegan virðisaukaskatt. Þá er talað um að öll fyrirtæki í samkeppni við erlend fyrirtæki fengju að nota bókhaldslegan virðisaukaskatt, þ.e. þau þyrftu aldrei að borga innskatt af aðföngum sínum. Þau mættu einfaldlega bókfæra innskattinn og síðan draga hann frá lokaskattstiginu þegar varan væri afgreidd frá fyrirtækinu. Eins og ég gat um bað ég Þjóðhagsstofnun um að vinna og rannsaka þessar hugmyndir mínar á þann hátt að þeir drægju fram ókostina fremur en kostina þannig að ég fengi strax hinar neikvæðu hliðar á þessu en ekki jákvæðu hliðarnar. Því fjallar síðasti kaflinn um nokkra annmarka í framkvæmd og hann er með þessum niðurstöðum. "Fljótt á litið virðast ýmsir alvarlegir örðugleikar á framkvæmd söluskattskerfis af því tagi sem hér er lýst. Hugmyndin er sú að skattleggja vöruna við innflutning, en til þess að slíkur skattur verki ekki eins og tollvernd er nauðsynlegt að skattleggja innlendan iðnað einnig. Slíkt leiðir aftur á móti til þess að endurgreiða þarf iðnaðinum þann skatt sem hann hefur greitt af rekstrar- og fjárfestingarvörum sínum þannig að í reynd yrði tekið upp eins konar virðisaukaskattskerfi fyrir iðnaðinn. Einnig yrði óhjákvæmilegt að taka upp víðtækar endurgreiðslur á uppsöfnuðum söluskatti af útflutningsvörum. Til þess að fullt jafnræði ríkti líkt og að er stefnt með virðisaukaskatti þyrfti raunar einnig að taka upp endurgreiðslur vegna þeirrar þjónustu sem er í samkeppni við innflutning. Má þar t.d. nefna tryggingar, flug, skiparekstur og fleira. Endurgreiðslur af þessu tagi, bæði vegna útflutnings og eins vegna innlends iðnaðar, yrðu þá í reynd mun flóknari og kostuðu e.t.v. meira eftirlit en í eiginlegu virðisaukaskattskerfi. Þessu veldur hin takmarkaða skattskylda í nýja kerfinu því í hverju einstöku tilfelli þyrfti að kanna hvort t.d. fjárfesting væri vegna iðnaðar, og söluskattur fengist þá endurgreiddur, eða fjárfestingin væri vegna þjónustu eða verslunar, en þá fengist skatturinn ekki endurgreiddur. Sérstaklega yrði þetta vandasamt í fyrirtækjum sem stunda bæði iðnað og annan atvinnurekstur, en einnig í fyrirtækjum sem selja bæði á innlendum markaði og til útflutnings." Allt þetta er eflaust rétt, en ég spyr engu að síður: Ef allri þeirri vinnu sem hefur verið eytt í virðisaukaskattinn á þessu þingi og undanförnum þingum hefði verið beint í þá átt að smíða nýtt söluskattskerfi sem væri sérhannað fyrir Íslendinga og þar væri tekið mið af þeim aðstæðum sem hér eru, værum við þá ekki að samþykkja frv. til laga um söluskatt sem væri miklu, miklu einfaldari, mundi skila nægilegum tekjum í ríkissjóð og skapa atvinnulífinu í landinu miklu hagstæðari ramma og rekstrarskilyrði? Ég er ekki í nokkrum vafa um það. Virðulegur forseti. Ég hef rakið hér í nokkru máli afstöðu mína til þessa máls. Við þm. Borgarafl. í Ed. höfum lýst okkur andsnúna þessu frv. eins og það liggur fyrir. Að sjálfsögðu gerum við okkur grein fyrir því að meðan Alþfl., mesti kerfisflokkur Íslands í dag, ræður algjörlega ferðinni og Sjálfstfl. er máttlaus og reynir ekki að hafa nein áhrif á gang mála og Framsfl. veitir stjórninni eða öllu heldur Alþfl. hlutleysi við að berja í gegn þessar hugmyndir sínar nær þetta fram að ganga. Þess vegna munum við að sjálfsögðu reyna eftir megni að koma með hugmyndir og tillögur þess efnis að lagfæra frv. sem hér liggur fyrir, benda á leiðir til þess að draga úr verstu áhrifum þess og koma með brtt. sem sýna hvernig auðveldlega má sníða verstu agnúana af kerfinu. Við munum að sjálfsögðu fyrst athuga hvort frv. fær samþykki hér við 2. umr. en boðum að því loknu, ef frv. verður samþykkt, brtt. við 3. umr. Ég hef lokið máli mínu, virðulegi forseti.



Virðulegi forseti. Enn einu sinni standa alþm. frammi fyrir nauðungarafgreiðslu á illa unnu þingmáli sem helst virðist vera metnaðarmál eins eða tveggja ráðherra með dræmum stuðningi annarra ráðherra og jafnvel mjög dræmum sumra þeirra. Og enn einu sinni virðist meiri hluti þm. ætla að láta hafa sig út í það að lögfesta illa unnið þingmál á þeim forsendum að lausir endar verði hnýttir í milliþinganefnd. Þessi vinnubrögð eru að verða regla hér á þinginu þegar um stórmál er að ræða fremur en undantekning. Tökum dæmi: Á síðasta þingi var staðgreiðslukerfi skatta afgreitt á þennan hátt. Vorið þar áður var það húsnæðiskerfið. Ljóst var við afgreiðslu beggja þessara mála að við þau var mikil vinna óunnin sem varð síðan mun minni og óvandaðri en efni stóðu til. Meinið er auðvitað það að með þessu vinnulagi er þm. og embættismönnum stillt upp frammi fyrir orðnum hlut sem þeir verða að lappa upp á og bjarga því sem bjargað verður. Kvennalistakonur mótmæla harðlega slíkum vinnubrögðum og lýsa fullkominni andstöðu við afgreiðslu þessa þingmáls sem hér er á dagskrá. Jafnvel þeir sem hlynntir eru því að koma á virðisaukaskatti geta ekki fært nein haldbær rök fyrir því að nú liggi svo sérstaklega mikið á þessu máli að ekki sé tími til að gera það sæmilega úr garði. Fullyrt hefur verið að þingmönnum sé engin vorkunn að afgreiða frv. um virðisaukaskatt svo lengi hafi það verið til umfjöllunar og undirbúnings og það hafi komið til kasta Alþingis tvisvar áður. En þrátt fyrir það að virðisaukaskattur hafi verið til umræðu hér á landi í einn og hálfan áratug, eins og kemur fram í grg. frv., og margvíslegar athuganir farið fram á þessu skattkerfi og það hafi verið til umfjöllunar á þinginu tvisvar áður, eins og sagt var, eru þó vinnubrögðin og undirbúningurinn nú ekki betri en svo að a.m.k. níu atriði þarfnast nánari athugunar og útfærslu að mati meiri hl. fjh.- og viðskn. og tíunda atriðið er afskaplega víðáttumikill liður sem heitir "Önnur atriði sem upp kunna að koma". Allan tímann meðan málið var í umfjöllun nefndarinnar voru stöðugt að koma upp ný atriði og guð má vita hvað listinn hefði orðið langur ef okkur hefði unnist tími fram í júní á þinginu. Svona afgreiðslu þekkjum við orðið mætavel. Hér er farið að á nákvæmlega sama hátt og við afgreiðslu húsnæðismálafrv. 1986. Kvennalistakonur samþykktu þá afgreiðslu einmitt í trausti þess að vel yrði unnið að úrlausn einna tíu atriða sem talin voru upp í nál. Reyndin varð þó sú að sumarvinnan var öll í skötulíki og frv., sem boðað var um haustið, nákvæmlega eins og sagt er í meirihlutaálitinu um virðisauka nú, sást aldrei ef frá er talið minni háttar atriði sem birtist í frumvarpsformi síðar. Reynslan sýnir nefnilega að undir miklu vinnuálagi, tímapressu og þrýstingi ráðríkra ráðherra beita menn sig þeirri sjálfsblekkingu að allt megi nú laga síðar með góðum vilja í góðu tómi. Meiri hl. ætlar því að láta bjóða sér það að stimpla þennan pappír án þess að nokkur geti í raun og veru vitað hvað í honum felst. Þetta eru forkastanleg vinnubrögð sem þinginu eru ekki sæmandi. Kvennalistakonur eru andvígar frv. og munu greiða atkvæði gegn því eins og kemur reyndar fram í því nál. minni hl. fjh.- og viðskn. sem við styðjum en ég er áheyrnarfulltrúi í nefndinni og get því ekki skilað sjálfstæðu nál. En ég vil lesa þetta nál. vegna þess hversu vel það er unnið og hversu nauðsynlegt það er fyrir meiri hl. að heyra það eina ferðina enn þannig að þeir megi draga nokkurn lærdóm af því, með leyfi forseta: "Þó að frv. um virðisaukaskatt væri tilbúið í haust var það ekki lagt fram fyrr en á síðustu dögum þingsins [eins og ég reyndar vitnaði til áður] og hefur því ekki fengið nógu rækilega meðferð að mati minni hl. Því er tillaga minni hl. sú að frv. verði fellt. Minni hl. mun síðan fyrir 3. umr. málsins leggja fram brtt. við frv. ef í ljós kemur að það verður samþykkt við 2. umr." - Og hef ég þegar nokkrar brtt. á takteinum. "Minni hl. lýsir beinni andstöðu við frv. um virðisaukaskatt á eftirfarandi meginforsendum:" Í fyrsta lagi - að hætti hæstv. fjmrh.: "Að framlengja illræmdan matarskatt og leggja skatt á menninguna. Með lögfestingu virðisaukaskatts er gert ráð fyrir því að framlengja hinn illræmda matarskatt sem lagður var á af núverandi ríkisstjórn og hefur í för með sér 6000 millj. kr. skattheimtu af almenningi í landinu. Þá er gert ráð fyrir sérstakri og víðtækri skattlagningu á menningarstarfsemi í þessu frv. Er þar gengið lengra en í virðisaukaskatti grannlanda okkar." - Og nægir að vitna til þeirra ljósrita af dönskum og norskum lögum sem okkur voru borin á nefndarfund af embættismönnum fjmrn. Í öðru lagi: "Gegn virðisaukaskatti í einu þrepi. Í frv. er gert ráð fyrir því að leggja virðisaukaskattinn á með einni prósentu, - þ.e. að hafa sömu skattprósentu á öllum vörum og allri þjónustu. Þessu mótmælir minni hl. og bendir á að í aðildarríkjum OECD [Efnahagsbandalagslandanna] er oftar um fleiri en eina prósentu að ræða og þar er matur sums staðar undanþeginn að fullu, jafnvel í Bretlandi." - Og mun ég víkja að því síðar. "Þess ber að geta að Alþýðusamband Íslands lagðist sérstaklega gegn frv. um virðisaukaskatt á þeirri forsendu að skattinn ætti að taka með flatri prósentu yfir línuna." Og mig langar reyndar að vitna í ummæli þeirra fulltrúa Alþýðusambands Íslands sem komu á fund nefndarinnar. Þeir voru mótfallnir virðisaukaskatti fyrst og fremst vegna matarskattsins en líka vegna ýmissa annarra atriða sem komu fram í grg. sem þeir fluttu okkur á fundinn. Það var í fyrsta lagi vegna aukningar á skattskyldum aðilum og vandkvæðum við innheimtu. Í öðru lagi fannst þeim mjög óljóst með húsnæðismálin og þá hvernig íbúðabyggingar kæmu út í þessum skatti. Í þriðja lagi gerðu þeir athugasemdir t.d. við útgáfuefni félagasamtaka. En brýnast af öllu töldu þeir þó að snúið yrði aftur með skattinn sem þegar hafði verið lagður á matvælin. Þeir töldu einnig að Íslendingar væru að marka sér sérstöðu með álagningu þessa skatts og í raun mundi það fela í sér að einhvern tíma í náinni framtíð yrði snúið til baka með þennan skatt og það yrði kannski erfiðara en menn grunaði. Ég vísa til þess sem áður kom fram þegar hv. 7. þm. Reykv. vitnaði í ummæli forsvarsmanna Alþýðusambandsins þar sem þeir höfðu skrifað grg. um virðisaukaskattinn og vísað til endurskoðunar sem nú á sér stað í Efnahagsbandalagslöndunum. Þeir lögðu ríka áherslu einmitt á að það þyrfti að sinna því tekjujöfnunarsjónarmiði með þessum skatti sem hlýtur að vera grundvallaratriði í allri skattlagningu. Í þriðja lagi er um að ræða "á annað hundrað ný störf í skriffinnsku. Með upptöku virðisaukaskatts eykst hvers konar skriffinnska stórkostlega. Þannig er gert ráð fyrir því að starfsmenn skattstofanna verði tvisvar sinnum fleiri en nú er." - Og þar kemur nú nýsköpunin í atvinnulífinu, eins og hv. 7. þm. Reykv. minntist á, sem sárlega er vant nú, sérlega á landsbyggðinni. "Enn fremur er gert ráð fyrir stórfelldri fjölgun framteljenda frá því sem er í söluskattskerfinu." - Og hefur það komið fram áður. "Samkvæmt upplýsingum ríkisstjórnarinnar sjálfrar er fjölgun framteljenda frá söluskatti til virðisaukaskatts" samkvæmt þeirri töflu sem birtist í nál. og ég mun ekki lesa upp hér en vísa hv, þm. á. "Það er því ljóst að upptaka virðisaukaskatts hefur í för með sér verulega skriffinnsku - fyrst hjá opinberum aðilum þar sem skattheimtumönnum fjölgar úr 35 í 70 og einnig hjá þeim sem telja fram en þar fjölgar ársverkum ekki minna en hjá opinberum aðilum. Því má gera ráð fyrir að upptaka virðisaukaskatts hafi í för með sér a.m.k. 100 ný störf úti í þjóðfélaginu og auki einnig vinnuálag fyrirtækjanna, einkum smáfyrirtækjanna og einyrkjanna sem hafa síður yfir að ráða þjálfun eða þekkingu á bókhaldsverkefnum." - Það kom glögglega fram á fundum með fulltrúum ýmissa samtaka, bæði hagsmunasamtaka og starfsgreina sem komu á fund nefndarinnar, að þeir óttuðust talsvert þessi auknu bókhaldsumsvif og erfiðleika fyrirtækjanna við að sinna þessu hlutverki. "Minni hl. telur að fjölgun framteljenda samkvæmt þessum gögnum ríkisstjórnarinnar sé stórlega vanmetin." Í fjórða lagi: "Gegn smærri fyrirtækjum. Samkvæmt upplýsingum sem minni hl. hefur aflað sér [og var vitnað til áðan] liggur fyrir að svört atvinnustarfsemi í Danmörku hefur aukist eftir að virðisaukaskatturinn var tekinn upp." - Ég vil enn vitna til ýmissa þeirra sem komu á fund nefndarinnar. Þar var bæði um fulltrúa iðnaðarmanna að ræða, fulltrúa frá Landssambandi veiðifélaga og ýmsa aðra sem voru þegar löngu búnir að sjá hvernig svarta atvinnustarfsemin mundi blómstra þegar þetta skattkerfi yrði tekið upp. Það var að sjálfsögðu með stækkun fjölskyldna, stórfjölskyldur mundu spretta upp. Eins og t.d. fulltrúar Landssambands veiðifélaga bentu á mundu eigendur hlunnindajarða, sem hefðu laxveiðiár til umráða, skyndilega eignast mjög stórar fjölskyldur til þess að sleppa við greiðslu á virðisaukaskatti og flestir fulltrúar iðnaðarmanna höfðu líka einhverjar athugasemdir fram að færa á þennan veg. - Og ég vík aftur að nál.: "Þar liggja einnig fyrir rannsóknir [þ.e. í Danmörku] á því að þessi skatttegund leggst þyngst á barnmargar fjölskyldur og þá sem hafa þunga framfærslubyrði." - Og þetta vissu reyndar Danir um það leyti sem þeir voru að taka upp virðisaukaskattinn og höfðu miklar áhyggjur af eins og ég vitnaði til í 18 ára gamalli klassískri grein eftir Björn Matthíasson um virðisaukaskatt. - "Að sama skapi er það mat nágranna okkar að virðisaukaskatturinn komi best út fyrir þá efnaðri í þjóðfélaginu" - og það getur nú varla hafa verið ætlun hæstv. jafnaðarmannsins fjmrh. - "Þar hefur enn fremur verið bent á að gjaldþrot smáfyrirtækja hafi verið tíð eftir að virðisaukaskattur var á lagður vegna þess að forráðamenn smáfyrirtækja ráða ekki við alla þá skriffinnsku sem kerfið gerir ráð fyrir. Þetta er auðvitað sérstaklega alvarlegt mál hér á landi þar sem eru hlutfallslega fleiri smáfyrirtæki en annars staðar." Ef allt þetta er ekki rétt vil ég biðja hæstv. fjmrh. að hrekja þessar staðhæfingar. "Allir ættu að sjá hve fráleitt það er að ætla hverjum einasta einyrkja, bónda, bílstjóra eða trillukarli að stunda smásmugulegt bókhald fyrir hvert einasta viðvik. Ekki verður þetta síður fráleitt gagnvart nýrri atvinnustarfsemi sem er að hasla sér völl, oft með hluta starfs til að byrja með. Hér er því verið að leggja á skatt sem byggist á kerfi sem er fjandsamlegt nýjungum í atvinnulífinu og þeirri einyrkjastarfsemi sem alltaf hlýtur að verða stór þáttur atvinnulífs á Íslandi. Hér er verið að apa eftir milljónaþjóðum eins og oft áður í skattafrumvörpum ríkisstjórnarinnar í vetur. Það er enn fremur ljóst að ekkert liggur fyrir um að þessi tegund óbeinna skatta skili sér betur í ríkissjóð en söluskatturinn."- Þessar athugasemdir komu reyndar líka fram í máli ýmissa sem komu á fund nefndarinnar eins og ég hef áður vitnað til í sambandi við svarta atvinnustarfsemi. - "Vissulega er söluskattskerfið gallað. En nær hefði verið að leggja vinnu í nýtt kerfi óbeinna skatta á Íslandi en að apa það eftir milljónaþjóðunum eins og hér er gert." Í fimmta lagi: "Ný byrði á húsbyggjendur: 200 til 300 millj. kr." sem er sannarlega áhyggjuefni. "Virðisaukaskattur hækkar verð á íbúðarhúsnæði, fyrst á nýju húsnæði og síðan almennt. Þetta er viðurkennt í athugasemdum með frumvarpinu. Virðisaukaskattur mun leggjast á vinnu iðnaðarmanna á byggingarstað, en sú vinna er nú undanþegin söluskatti. Þetta hefur í för með sér 5–7% hækkun byggingarkostnaðar. Þannig hækkar ný íbúð sem nú kostar um 4 millj. kr. um 200–300 þús. kr. Og heildartekjuauki ríkissjóðs af húsbyggjendum nemur með þessum hætti hundruðum milljóna króna. Ríkisstjórnin hefur lýst því yfir að þessi tekjuauki ríkisins verði endurgreiddur húsbyggjendum en ekkert liggur fyrir um það nákvæmlega hvernig að því verður staðið. Það er því ljóst að þetta frv. hefur óbreytt í för með sér lakari kjör fyrir húsbyggjendur og skerðingu á kjörum þeirra. Þeir eru gerðir að sérstökum skattstofni." Og í sjötta lagi: "Illa undirbúið mál, viðurkennt af stjórnarflokkum. Hér hafa verið tíndar fram nokkrar ástæður þess að minni hl. er andvígur frv. þessu. Fleira mætti tína til og verður það gert nánar í umræðum um málið. Skal þó bent á eitt atriði sem vegur þungt en það er sú tillitslausa innheimta skatta af menningarstarfsemi sem frv. gerir nú ráð fyrir. Það hefur verið athyglisvert að fylgjast með viðbrögðum stjórnarflokkanna við þessu máli. Þingmenn allra flokkanna eru meira og minna andvígir málinu. Þess vegna neyddist fjmrh. til að mismuna málinu gegnum stjórnarflokkana þannig að það er í rauninni aðeins hálfafgreitt og fjöldi óleystra vandamála bíður úrlausnar. Hér er ekki um að ræða tæknileg vandamál heldur líka pólitísk vandamál." Og ef við tökum dæmi: "1. Skattprósentan óafgreidd: Í frv. er gert ráð fyrir því að skattprósentan verði 22%. Í nefndaráliti meiri hl. er þetta meginatriði talið eitt þeirra vafaatriða sem verði að athuga nánar." - Og ég spyr af þessu tilefni: Hvað hafa menn í huga, fleiri en eina skattprósentu eða breytingu á þeirri sem tiltekin er í frv.? "2. Reglum um endurgreiðslu virðisaukaskatts af byggingarstarfsemi er vísað til embættismannanefndar." - Og í raun má segja að flestir þeir liðir sem á eftir fara eru verkefni nefndarvinnu í sumar. "3. Reglum um endurgreiðslu virðisaukaskatts af orkugjöfum til hitunar íbúðarhúsnæðis er vísað til sérstakrar nefndar. 4. Reglum um skattskil fiskveiða og fiskvinnslu er vísað til nefndarvinnu." - Og það var einmitt eitt af þeim málum sem skutu upp kollinum meðan nefndin var að störfum. Hún hélt ekki marga fundi en nógu marga samt til þess að komast á berjamó á hverjum einasta fundi og finna lyng full af berjum sem þurfti að tína og geyma til nefndarvinnu í sumar. "5. Reglum um virðisaukaskatt af menningar- og listastarfsemi er vísað til nefndarvinnu." - Það er athyglisvert að ég veit ekki til þess að þeir sem sömdu frv, hafi haft samband við nokkra þá er eru fulltrúar þeirra sem stunda menningar- og listastarfsemi. "6. Reglum sem "tryggja jafnræði í samkeppni einkaaðila og opinberra aðila" er vísað til nefndar. 7. Reglum um skatt af útgáfu tímarita er vísað til nefndar." - Eða reyndar er það sölu tímarita. "8. Reglum um skattskil af viðskiptum bænda og afurðastöðva er vísað til nefndar, svo og öðru sem varðar landbúnað sérstaklega." - Og er nú hv. 5. þm. Austurl. fjarri góðu gamni.

Hann er hér.

Hann er hér. Ber er hver að baki nema sér bróður eigi. "9. Reglum um gjaldfrest af innflutningi er vísað til nefndar. 10. Reglum um virðisaukaskatt af fólksflutningum er vísað til nefndar. Eins og sést af þessum tíu dæmum er ljóst að meiri hlutinn, stjórnarflokkarnir, viðurkennir að málið er illa undirbúið og að ekki eru neinar forsendur fyrir því að afgreiða málið. Þar eru tæknileg atriði í lausu lofti en hið sama er einnig að segja um pólitísk grundvallaratriði. Því væri það öllum fyrir bestu að máli þessu verði hafnað." Og síðan er tekið fram að sú sem hér mælir hafi setið fundi nefndarinnar og sé sammála nál. Kvennalistakonur hafa frá upphafi haft miklar efasemdir um þetta kerfi sem ég lýsti reyndar í 1. umr. um málið, en margir virðast vera farnir að líta á þetta sem trúaratriði. Þetta kerfi hefur vissulega sína kosti eins og ég einmitt minntist á þá, og kannski er sá veigamesti að styrkja stöðu útflutningsatvinnuveganna, en þeir vega ekki upp á móti göllunum. Við hljótum að líta á þetta mál frá sjónarhóli neytandans, heimilanna og einstaklinganna. Það er lítið gert úr þeirri hlið í umfjöllun um þetta nýja kerfi. Þó er deginum ljósara, m.a. af upptalningu þeirra liða sem endurskoða á milli þinga, að þetta kerfi mun hafa margvíslegar breytingar í för með sér fyrir almenning. Lái okkur hver sem vill þótt við séum tortryggnar gagnvart stjórnvöldum og treystum þeim ekki til að létta byrðar almennings. Þau hafa verið gjarnari á að þyngja þær byrðar og nægir að minna hv. þm. á skattagleði þessarar stjórnar og þær verðlagshækkanir sem ráðstafanir hennar hafa leitt yfir fólk í ofanálag. Verði þetta frv. gert að lögum sem nú virðast nokkrar líkur á er óhjákvæmilegt að gera á því breytingar. Við munum engar brtt. gera nú við 2. umr. en fari svo að hv. þm. láti hafa sig í það að afgreiða frv. með þeim hætti sem lagt er til í nál. meiri hl. og með brtt. þeim sem hann gerir flytjum við væntanlega brtt. við 3. umr. um málið eða þá síðar í umfjöllun Nd. En þar verður fyrst og fremst um að ræða brtt. sem varða undanþágur frá skatti á matvæli og ýmsa menningarstarfsemi. Við munum væntanlega takmarka okkur við þessa tvo liði. Um matinn ætti að vera óþarfi að fjölyrða, svo mikið ræddum við það þegar matvæli voru gerð söluskattsskyld fyrir áramótin, en þá fóru meginumræðurnar fram. Afstaða okkar til skattlagningar á matvæli er öllum kunn, enda höfum við snúist gegn slíkri skattlagningu allt frá upphafi og er það fyrst og fremst vegna þess að þetta kemur sér afskaplega illa fyrir þá sem minnstar hafa tekjurnar og fjölmennastar fjölskyldurnar. Fyrir utan það er þetta grundvallarágreiningur í pólitík, hvort lagður er skattur á nauðsynjavörur eins og matvæli. Við erum því andvígar eins og ég lýsti ítarlega við 1. umr. þessa máls og mun ég ekki fjölyrða um það hér. Ég held að hæstv. fjmrh. hljóti að hafa móttekið þau skilaboð. Og ég vil vekja athygli hans á og minna hann á að það eru ekki bara kvennalistakonur sem hafa þessa skoðun, það eru mjög margir þeir sent fara út í búð með budduna sína til að kaupa í matinn. Ég vek líka athygli hans á því að flestir þeir sem það gera eru einmitt konur, eru húsmæður. Þær finna fyrst og fremst fyrir því. Þær eru andvígar þessum skatti og ég vil enn minna hæstv. ráðherra á það að þær eru í miklum meiri hluta andvígar þessari ríkisstjórn. Ég bið hann bara að reyna að leggja saman tvo og tvo. Ég bendi honum líka á almenna reiði launafólks, ég bendi honum á kaupgjaldskröfur í kjarasamningum og hver áhrif þessi skattlagning og önnur hefur í raun á þær kröfur sem fólk gerir um hærri laun. Það var viðbúið að þessi skattlagning mundi hafa áhrif á þá kjarasamninga sem við blöstu nú á þessu ári. Síðan skulum við líka hugleiða, vegna þess að við höfum rætt þann pólitíska ágreining sem ríkir um það hvernig ber að skattleggja, að þegar verið er að leggja svona flata skatta á alla, líka lágtekjufólkið, þá á síðan að skila þeim aftur broti af þessari skattlagningu í einhvers konar bótum. Ég vil vekja athygli hans á því að jafnvel Margaret Thatcher hefur ekki látið sér detta í hug að hreyfa við því að leggja skatt á matvæli og barnaföt, alla vega eru matvæli algjörlega undanþegin skatti og ef barnaföt eru ekki algjörlega undanþegin skatti eru þau a.m.k. á talsvert miklu lægri skattprósentu. Hv. utanrmn. var á ferð í Englandi nýlega að heimsækja breska þingið. Þar heimsóttu íslensku þingmennirnir m.a. iðnaðarráðuneytið breska og þar var embættismaður eða þingmaður reyndar sem minntist á það við fulltrúa Kvennalistans að hæstv. forsrh. Breta mundi aldrei dirfast að hrófla við matvælum og barnafötum, svo rótgróin hefð væri skattleysi þeirra í bresku samfélagi. Síðan eru það auðvitað menningarmálin. Ég hafði nokkur orð um það hér um daginn hversu mikilvægt það væri fyrir jafnfámenna þjóð eins og okkur sem eigum í vök að verjast í fjölmiðla- og upplýsingaþjóðfélagi nútímans. Menning okkar berst fyrir lífi sínu og við þurfum að gera allt til að hlúa að henni, til að næra hana og til að varðveita hana ef við ætlum okkur í framtíðinni að teljast sjálfstæð þjóð. Þess vegna ber okkur ekki að leggja á hana fleiri byrðar vegna þess að við styrkjum hana ekki nóg. Það er ekki af neinu að taka, hæstv. ráðherra. – Ég hlýt að gera örlítið hlé á máli mínu meðan hæstv. ráðherra sinnir erindum sínum því að ég vil endilega að hann heyri það sem ég segi. Það er kannski einhver að biðja um undanþágur að hringja í hann núna. Það væri fróðlegt að vita hvað bættist við í lið nr. 11 fyrir nefndina að leika sér að í sumar. Ég vona að ég þurfi ekki að þegja mjög lengi í ræðustól.

Ég held að það sé algjörlega ástæðulaust. Ég vil biðja ræðumann að halda áfram sinni tölu.

Þetta hlýtur að verða stutt símtal.

Það er ljóst að ráðherra er upptekinn í símanum.

Já, þessu er að ljúka, sýnist mér. Ég tek upp þráðinn þar sem frá var horfið og ég vil brýna það fyrir hæstv. ráðherra hve mikilvægt það er að hlúa að íslenskri menningu og hversu stórt hlutverk hans er fyrir hönd íslenskrar þjóðar að sjá til þess að íslenskri menningu sé mynduglega veitt til þess að hún megi blómstra og að hún sé ekki skattlögð því þar er af svo litlu fé að taka. Það er svo naumt til hennar skammtað þegar að hún getur varla gegnt því hlutverki sem henni er þó nauðsynlegt að sinna fyrir íslenska þjóð. Þess vegna munum við sannarlega bera fram brtt. til þess að verja hana fyrir skattlagningu. Það er álit afar margra sem hafa kynnt sér virðisaukaskattskerfi að það sé þungt og viðamikið, flókið og dýrt kerfi, og hef ég vikið að því áður. Frumvarpshöfundar hafa ekki viljað gera mikið úr þeim þætti og reyndar er feimni þeirra við umfjöllun um það mál allt að því grunsamleg. Þetta er augljóslega miklu umfangsmeira kerfi en söluskattskerfið og það mun kosta margfalt meira í framkvæmd. Það er ekki einasta að það verði miklu mannfrekara og dýrara fyrir hið opinbera, heldur þýðir það gífurlega aukna vinnu og kostnað fyrir skattgreiðendur. Sérstaklega hlýtur þetta að koma illa við litla rekstraraðila og jafnvel gera þeim reksturinn of þungbæran og ég vitna til reynslunnar frá Danmörku. Grunur afar margra er sá að þetta kerfi muni reynast mannfrekara og kostnaðarsamara en látið er að liggja í grg. frumvarpshöfunda. Athyglisvert er að tæpast er minnst á kostnað atvinnurekenda við þetta kerfi, jafnvel látið að því liggja að þetta leiði til lækkunar vöruverðs og þjónustu. Þetta er trúlega blekking eða menn hafa kosið að loka augum og eyrum. Það er einmitt sannfæring margra, og ég hef áður vitnað í nokkra þeirra sem komu á fund nefndarinnar, og einnig til okkar kvennalistakvenna að kostnaður fyrirtækja við þetta kerfi verði svo mikill að hagkvæmnin, sem það á að skila, étist upp og í mörgum tilfellum meira en það. Fullyrðingar um betri skattskil eru ekki sannfærandi. Undandráttur fæst ekki upprættur í þessu kerfi. Sjálfvirknin er ofmetin. Nótulaus viðskipti verða áfram freistandi fyrir þá sem slíkt stunda, þ. e. hagnaðurinn verður trúlega meiri en sem nemur innskattinum af aðföngum í slíkum viðskiptum. Lagfæring söluskattskerfisins gæti í raun skilað sama árangri og niðurstaðan er eiginlega sú að virðisaukaskattur hefur mikla galla sem réttlæta það engan veginn að leggja í þessar umfangsmiklu, kostnaðarsömu breytingar á sama tíma og margir þeirra sem hafa tekið upp þetta kerfi eru sem óðast að reyna að gera breytingar á því og jafnvel óska því burtu vegna þess hversu flókið það er. Söluskattskerfið hefur vissulega líka sína galla, því getur enginn neitað, en úr þeim má draga, eins og reyndar þegar hefur verið gert, og það má bæta þannig að það verði mun heldara og virkara og skili meiru í ríkissjóð. Virkara eftirlit í söluskattskerfinu mundi margborga sig. En fyrst og fremst verð ég að segja að það nær auðvitað engri átt að viðhalda þessum matarskatti. Það hlýtur að verða framtíðarverk stjórnmálamanna og það e.t.v. í náinni framtíð að afnema skatt á matvæli. Ég tel hann afar hættulegan. Það er þegar búið að stíga þetta skref, ja, til hálfs a.m.k., drjúglega það, og ég held að það verði mun erfiðara að afnema þennan skatt heldur en það var að setja hann á og menn eigi eftir að sjá eftir þessari aðgerð. En eins og ég sagði áður, við þessa umræðu leggjum við fyrst og fremst til að frv. verði fellt og munum ekki freista þess að gera neinar breytingar á því, en munum væntanlega hugleiða það síðar ef frv. verður samþykkt við þessa umræðu. Ég hef lokið máli mínu, herra forseti.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Það hafa komið fram margar mjög athyglisverðar athugasemdir við þessar umræður og væri hægt að drepa niður á mörgum stöðum, svo margt bar á góma, að vísu lauslega, hjá hv. stjórnarandstæðingum þannig að þeir gerðu ekki í máli sínu ítarlega grein fyrir því hvaða hugsun lá að baki ýmsum þeim fullyrðingum sem þeir höfðu uppi um ágæti eða galla þess skattkerfis sem hér er lagt til að tekið verði upp. Veit ég satt að segja ekki hvort ég á að drepa þar niður þegar hv. þm. Kvennalistans komst svo að orði að kostirnir við þetta frv., við þessa breyttu skattlagningu væru fyrst og fremst þeir að hún mundi styrkja stöðu útflutningsatvinnuveganna. Hann segir að þeir kostir séu þó það litlir að það vegi ekki upp á móti göllunum. Nú er auðvitað mjög erfitt að fylgja þeim þanka hvernig við Íslendingar getum hafnað skattkerfi sem hefur þá miklu kosti að bæta stöðu okkar gagnvart erlendum þjóðum þegar til þess er hugsað hversu mikið við eigum undir milliríkjaviðskiptum. Við vitum það ef við reynum að bera saman kaupmátt hér í landinu frá einum tíma til annars að hann er fyrst og fremst undir því kominn hversu mikill hagvöxtur hefur orðið í útflutningsframleiðslunni, hversu arður hennar hefur verið mikill, og við vitum það líka að með mörgum hætti hefur verið reynt að standa á bak við útflutningsfyrirtækin til að vinna á móti því óhagræði sem söluskattskerfið hefur haft í för með sér. Væri óneitanlega fróðlegt að fá um það upplýsingar frá hv. 6. þm. Reykv. þegar hann talar um það nú að útflutningsatvinnuvegirnir geti áfram búið við söluskattskerfið þegar búið er að gera það fullkomnara, eins og hv. þm. komst að orði, hvernig þessi hv. þm. vill t.d. fara með uppsafnaðan söluskatt og skiptingu hans eða deilingu hans milli útflutningsfyrirtækja, milli fiskvinnslu og útgerðar, hvernig þessi hv. þm. vill velta fyrir sér uppsafnaða söluskattinum í sambandi við samkeppnisiðnaðinn og þar fram eftir götunum. Nú er þetta auðvitað mjög flókið mál og kannski ástæðulaust að krefjast svara við því nú þó svo að hv. þm. hafi slegið því föstu að hann geri lítið úr því hagræði sem þetta breytta skattkerfi hefur fyrir útflutningsatvinnuvegina. Hitt var annað sem hv. þm. sagði sem hlýtur að gleðja hjarta mitt sem sjálfstæðismanns, að hann skuli leggja svo mikið upp úr velgengni smáfyrirtækja og mér skildist að þessi hv. þm. vildi hafa skattkerfið með þeim hætti að þau gætu vel dafnað hér í landinu. Og nú getum við kannski hugsað í söluskatti og velt fyrir okkur tveim fyrirtækjum. Annað fyrirtækið er mikið að vöxtum eins og t.d. Samband ísl. samvinnufélaga, eða eigum við að segja Kaupfélag Eyfirðinga, og hefur í sinni þjónustu hvers konar viðgerðarmenn og starfsmenn til þess að sinna hverju einu sem upp kemur í rekstrinum og nú vitum við um það að þessi vinna er auðvitað ekki söluskattsskyld þegar hún fer fram innan sama fyrirtækis nema að óverulegu leyti. Á hinn bóginn er það svo að ef smáfyrirtæki þarf að sækja slíka þjónustu til annars smáfyrirtækis verður að greiða af því fullan söluskatt og sá söluskattur kemur síðan ekki til frádráttar þegar það fyrirtæki sem þá þjónustu sótti þarf að verðleggja sína vöru. Þarna verður um uppsafnaðan söluskatt að ræða. Má þá spyrja hv. þm. þegar hann veltir því fyrir sér að hann vilji styrkja stöðu smáfyrirtækjanna hvort hann hugsi sér að söluskattskerfinu verði breytt á þann veg að ekki skuli leggja söluskatt á vinnu þá og þjónustu sem eitt fyrirtæki selur öðru. Ef svarið við þeirri spurningu yrði já er hv. þm. undir eins farinn að fitja upp á nýrri gerð af virðisaukaskatti. Ef svarið við spurningunni er nei er hv. þm. um leið að segja að hann leggi ekki eins mikið upp úr því og maður gæti haldið af hans ræðu að skattkerfið yrði til íþyngingar einmitt smáfyrirtækjunum. Nú getum við tekið samanburð. Nú veit ég að hv. þm. ber mjög fyrir brjósti að skattkerfið verði þannig uppbyggt að sem minnstur undandráttur verði frá skattkerfinu. Þá vil ég spyrja hv. þm. og hann má svara því úr sætinu ef hann vill. Telur hv. þm. t.d. að bókhaldsþjónusta, endurskoðunarþjónusta, eigi að bera 25% söluskatt eins og önnur þjónusta eða telur hv. þm. að þessi þjónusta eigi ekki að gera það? Það væri mjög fróðlegt að fá svar við þessu. Og svarið er auðvitað lýsandi fyrir þann hugsunarhátt sem hv. þm. hefur varðandi skattkerfið. Það má líka spyrja hv. þm. hvaða skoðun hann hafi t.d. á þjónustu ráðgefandi verkfræðinga. Er hv. þm. þeirrar skoðunar að slíka þjónustu beri að skattleggja samkvæmt söluskattskerfi eða er hann þeirrar skoðunar að slík þjónusta eigi að vera undanþegin söluskattinum eða er hann þeirrar skoðunar að slíkan uppsafnaðan söluskatt eigi að endurgreiða í einhverju formi og eigi síðan að skipta á milli fyrirtækjanna eftir einhverri óskýrri og tilviljanakenndri reglu? Staðreyndin er auðvitað sú þegar verið er að tala um þetta nýja skattkerfi að fulltrúar atvinnuveganna hafa lýst því yfir að þeir vilji þessa breytingu vegna þess að hún hefur það í för með sér að aðstöðumunur fyrirtækjanna ýmist minnkar eða hverfur. Það er höfuðröksemdin fyrir þessari breytingu. Og það er auðvitað líka höfuðröksemdin fyrir því að þetta skattkerfi er til þess fallið að styðja litlu atvinnurekendurna, smáreksturinn, vegna þess að sá rekstur þarf að sækja meira en stórreksturinn út fyrir sína veggi. Þess vegna er þetta skattkerfi einmitt fallið til þess að styrkja smáfyrirtæki. Væri raunar fróðlegt að fá efnislega eða skattalega umræðu einmitt um það atriði hvernig hv. þm. hugsar sér að kerfi sem felur í sér uppsafnaðan söluskatt sé til þess fallið að styðja smáfyrirtækin á móti hinum stóru. Þau rök hef ég ekki heyrt og það er einmitt ástæðan fyrir því að virðisaukaskatturinn er upp tekinn að menn gera sér grein fyrir því að hvers konar rekstur, lítill eða stór, græðir á þessari breytingu vegna þess að hann getur einbeitt sér að því að hafa innan sinna vébanda þá þjónustu eða þá starfsemi sem hagkvæm þykir út frá stærð fyrirtækisins, en skattaleg aðstaða kemur ekki inn í spurninguna um arðsemi þeirrar vinnu sem um er að ræða. Þetta er auðvitað kjarninn í þessu máli. Af þessum sökum er það algerlega út í bláinn, alger rökvilla að smáatvinnurekendur hafi óhagræði af þessum rekstri. Ef svo væri, ef smáatvinnurekendurnir hefðu óhagræði af þessum rekstri, hvernig stendur þá á því að fulltrúar þeirra manna sem eru með smáreksturinn, fulltrúar handverksmanna og smáiðnaðarmanna, sem eru kannski einir sér eða með fáa menn í vinnu, telja einmitt að þetta kerfi sé til þess fallið að jafna aðstöðumuninn og styrkja rekstrargrundvöll þeirra fyrirtækja auðvitað að því tilskildu að samkeppnisaðstaða þeirra við opinberan rekstur sé trygg? Það er sú forsenda sem atvinnureksturinn hlýtur að gera, hvort sem við erum að tala um söluskatt eða virðisaukaskatt, að slíkum skatti sé ekki beitt með þeim hætti að kostir einkaframtaksins njóti sín ekki gagnvart hinum opinbera rekstri. Þetta er auðvitað grundvallarforsendan fyrir hagræðingu í skattkerfi. Ég tók eftir því og mér þótti það mjög merkilegt hversu mikla og ríka áherslu fulltrúar stjórnarandstöðunnar lögðu allt í einu á það að nú ætti að fara að auka skatteftirlit. Á síðasta þingi fyrir einu ári fóru á þessum árstíma fram miklar umræður hér í þinginu einmitt um þá svörtu atvinnustarfsemi sem menn töldu víst að væri rekin hér í þjóðfélaginu og á grundvelli skýrslu sem hafði verið lögð fram um þá starfsemi. Nú kemur allt í einu í ljós að einn hv. þm., hv. 6. þm. Reykv., kemst svo að orði að eftir að þessi skattkerfisbreyting hafi átt sér stað muni svört atvinnustarfsemi blómstra. Og hvar á hún að blómstra? Hvernig rökstyður hv. þm. að hin svarta atvinnustarfsemi eigi að blómstra m.a. hjá handverksmönnum, m.a. hjá því fólki sem vinnur að byggingariðnaði og hjá því fólki sem annast viðhald og endurbætur húsa? Ástandið er þannig núna að kaupandinn, íbúðarbyggjandinn, íbúðareigandinn verður undir öllum kringumstæðum að greiða söluskatt af því efni sem keypt er til verksins. Á hinn bóginn liggur það fyrir að vinnan heima hjá viðkomandi eða í íbúðarhúsinu er undanþegin söluskatti. Samkvæmt því sem hér er verið að tala um er gert ráð fyrir því að virðisaukaskattur leggist bæði á aðföng og alla þá vinnu sem unnin er við viðhald, endurbætur og byggingu íbúðarhúss. Þá koma hér upp stjórnarandstæðingar og segja þótt þeir viti betur: Þetta mun hafa í för með sér hækkun á byggingarkostnaði. Þetta mun hafa í för með sér hækkun á viðhaldi. Þetta mun hafa í för með sér hækkun á endurbótum. Þó vita þessir hv. þm. að með því að segja þetta eru þeir að gera okkur upp að við séum að tala hér þvert gegn okkar hug. Þetta þýðir á íslensku að hv. þm. séu að segja við okkur sem í stjórnarmeirihlutanum erum að við séum lygarar í þessu efni, að við segjum ósatt, að við séum að blekkja þegar við leggjum á það ríka áherslu að við ætlum að setja reglur um að þetta hagræði haldi sér, að verð á íbúðarhúsum hækki ekki, að menn sem þurfa að láta vinna meiri háttar viðhaldsvinnu heima hjá sér, vinna að endurbótum við sína íbúð fái sama hagræðið og nú er í sambandi við óbeina skatta. Þetta er margyfirlýst stefna okkar allra. Og það liggur líka fyrir að þeir menn sem eiga að vinna verkin, trésmiðirnir, múrararnir og þeir aðrir sem eru í Meistarasambandi byggingamanna, vita að á bak við okkar yfirlýsingar er fullkomin alvara. Á hinn bóginn leggja þeir ríka áherslu á að endurgreiðslurnar verði á grundvelli reikninga. Og þeir gera meira en það. Þeir tala um að þessir reikningar eigi að vera númeraðir. Að öðrum kosti fáist þeir ekki endurgreiddir. Og hvað erum við að tala um þegar við segjum þetta? Hvað eru litlu atvinnurekendurnir að tala um? Þeir eru ekki að kinoka sér undan þessu bókhaldi. Þeir eru að segja að þeir vilji heldur hafa nákvæmt og gott bókhald en sitja undir þeim ásökunum og dylgjum um skattsvik sem þeir vita að fylgja þeirra störfum. Svo koma hér hv. þm. upp og segja að það sé af hinu illa að sett er hér á fót nýtt skattkerfi sem byggir á því að bókhald fyrirtækjanna sé í lagi. Um hvað hafa umræðurnar verið á umliðnum árum þegar talað er um skattsvikin? Hvað hafa stjórnarandstæðingar sagt þá? Hafa þeir þá komið þegar við erum í skattsvikaumræðunni, hafa þá þessir hv. þm. komið upp og sagt: Það er allt of mikil bókhaldsvinna í fyrirtækjunum? Hefur hv. 7. þm. Reykv. og hv. 6. þm. Reykv. eða hv. 7. þm. Reykn. haft af því áhyggjur þegar um skattsvikin er rætt að viðkomandi atvinnurekendur þurfi að færa til bókar þær tekjur sem þeir fá? Ég man ekki eftir því. Þetta er í fyrsta skipti á ævinni sem ég heyri það frá þessum hv. þm. að þeir hafi af því þungar og miklar áhyggjur að bókhald atvinnufyrirtækjanna í landinu sé í góðu lagi. Svo skulum við koma að hinu. Þeir eru að segja það, þessir hv. þm., að það sé gífurlega mikil vinna sem felist í því að færa til bókar þá reikninga sem þeir greiða vegna síns atvinnurekstrar, því fylgi geysileg vinna, geysilegt bókhald. En þá spyr ég á móti: Hafa þessir hv. þm. kynnt sér bókhaldslögin? Hvílir ekki sú lagaskylda á öllum atvinnurekendum hér á landi nú að færa daglega kassabókhald? Er það ekki? Þurfa menn ekki að skrifa niður bæði inn og út? Þurfa ekki atvinnurekendur, þeir sem standa fyrir sjálfstæðum rekstri, að vera við því búnir hvaða dag sem er að skattrannsóknarlögreglan komi til þeirra, heimti pappírana og vilji fá að sjá hvernig reksturinn gengur?  Ég vil líka spyrja: Er það óeðlilegt þegar menn standa fyrir heilbrigðum rekstri þó ætlast sé til þess af þeim að þeir leggi kassabókina saman einu sinni í mánuði? Eða halda þeir að einhver maður sem stendur fyrir vel reknu fyrirtæki fylgist ekki svo með rekstrarútgjöldum og tekjum síns fyrirtækis að hann viti ekki í mánaðarlokin hvernig staðan sé í stórum dráttum? Auðvitað er hann búinn að færa það til bókar hvernig einstakir útgjaldaliðir eru. Auðvitað er það gert í vel reknum fyrirtækjum að fylgjast með kassabókinni. Ég veit ekki betur og veit ekki annað. Ég vil líka spyrja hv. þm. þegar við tölum um þessi framtöl til virðisaukaskatts: Á hverju byggja þeir það, sá þeirra sem sagði það, ég man ekki hvort það var hv. 7. þm. Reykv., að það mundi kosta bóndann nokkra klukkutíma á viku um hásláttinn að gera sér grein fyrir virðisaukaskatti?

Í þurrki aðallega.

Aðallega í þurrki. Ég geri ekki ráð fyrir því að hægt sé í raun og veru að taka ummæli eins og þessi alvarlega né hátíðlega. En hitt liggur auðvitað alveg ljóst fyrir og er enginn vafi á því að það að mönnum sé gert að fylgjast vel með rekstri síns fyrirtækis hefur ekki aðeins til lengdar heldur líka í bráð góð og holl áhrif á afkomu þess fyrirtækis sem viðkomandi stendur fyrir, hvort sem hann er einyrki fram til dala eða stendur fyrir sjoppurekstri hér í Reykjavík. Annað hefur mér líka fundist mjög athyglisvert og er í beinni andstöðu við þá reynslu sem ég hef af bændum hér á landi að hv. þm., a.m.k. sumir hverjir, skuli hafa mestar áhyggjur af því að þetta muni vefjast fyrir bændum eins og þeir séu ekki einmitt vanir slíkri bókfærslu.  Hitt er auðvitað alveg rétt að ef slíkir pappírar týnast stendur viðkomandi maður ekki aðeins frammi fyrir því að þurfa að greiða virðisaukann af þeim nótum heldur verður hann einnig að greiða tekjuskatt og útsvar af þeim útgjöldum sem að öðrum kosti yrðu frádráttarbær. Ég held þess vegna að virðisaukaskatturinn sé til þess fallinn að skattskil verði réttlátari og betri og menn haldi pappírum sínum betur til haga. Auðvitað má alltaf búast við því að einn og einn maður læri seint á þetta, en við getum með sama hætti sagt: Það hefur komið í ljós að einn maður lærir seint að búa. Það eru til búskussar. Það eru til lélegir læknar. Það eru til vondir blaðamenn. Allt þetta er til og ástæðulaust að gera of mikið úr því. Ég tók eftir því að hv. 7. þm. Reykv. gladdist mjög yfir þeirri stefnu sem þessi ríkisstjórn fylgir í skattamálum og tíundaði hér með bros á vör að nú hefði okkur tekist að koma skatthlutfallinu svo hátt upp að það væri að nálgast þá góðu velmektardaga skattpíningarinnar þegar hann var hér síðast í vinstri stjórn og er það kannski eðlilegt. Hann hefur ævinlega verið manna orðhvatastur þegar um það er að ræða að auka skattheimtuna, en hefur auðvitað sínar skoðanir á því hvaða skatta eigi að hækka. En ég held ég verði að rifja upp líka aðra gamla ræðu sem ég held að ég hafi haldið sennilega á hverju einasta þingi mörg undanfarin ár, að það er valt að treysta skatthlutfallinu á því ári sem er að líða. Það er ævinlega reiknað of hátt þótt skrýtið sé. Formúlan fyrir því hvernig eigi að reikna út skatthlutfall líðandi stundar virðist seint ætla að lærast þeim í Þjóðhagsstofnun og öðrum þeim sem reynt hafa að giska á það, en undir hitt tek ég, sem hv. þm. sagði, að við höfum af ráðnum hug þyngt skattana með það að markmiði að skila greiðsluhallalausum ríkissjóði og ég skal ekki við þetta tækifæri fara nánar út í það, en vil við þessar umræður taka undir áhyggjur hv. 7. þm. Reykv. yfir afleiðingum þess að markaðir okkar erlendis standa nú verr en áður. Við erum af þeim sökum að tapa gjaldeyristekjum og auðvitað hefur þetta strax áhrif inn í atvinnureksturinn, bæði inn í sjávarútvegsfyrirtækin, þjónustugreinar sjávarútvegs og síðar út í annan rekstur. Hér hefur því mjög verið haldið fram að við Íslendingar eigum að finna upp okkar eigin skattkerfi. Það er að vísu eftirtektarvert að hlýða á það í ræðu hv. 7. þm. Reykn. hversu ríka áherslu hann lagði á það hvernig skattheimtan væri í þeim löndum sem hann vildi sækja dæmi til og það var líka mjög athyglisvert að hlusta á það sem hv. 6. þm. Reykv. sagði um Margréti Thatcher. Ég verð líka að segja að þá gladdist mitt gamla og trúa íhaldshjarta þegar ég heyrði að hún vildi sækja fyrirmynd sína um ríkisfjármál og annað sem lýtur að ríkisbúskapnum til Margrétar Thatcher. Auðvitað veit ég að hv. þm. er ekki svo mikið barn að vita ekki að ef maður vill sækja tekjuöflunina til Margrétar Thatcher, það sem ríkið fær í aðra hönd, verður maður líka að sækja til hennar fyrirmyndina um það hversu mikið eigi að fara í sameiginlegar þarfir hjá þjóðinni. Það var þess vegna mjög athyglisvert að heyra að hv. þm. virtist vera þó í nokkrum vafa. Hann var byrjaður að sjá að það væri þó ýmislegt gott um Thatcher og ég geri mér nú miklar vonir um það að þessi hv. þm. muni smátt og smátt, eftir því sem hann fer oftar til Englands og hefur meiri og fleiri tækifæri til að tala við íhaldsmenn þar, koma með mola og mola til okkar hér heima hvernig við eigum að stjórna þjóðfélaginu.

Þjóðartekjum á mann.

Og ég er viss um að með hverjum einasta smámola sem hún kemur með með sér, því ég veit að hv. þm. er fljót að læra, muni skoðanir hennar smátt og smátt snúast, smátt og smátt muni hún nálgast okkur og má vel  En hitt þykir mér líka merkilegt þegar hv. þm. tala hér mjög um hvað þessi ríkisstjórn sé menningarfjandsamleg.  Hitt er svo annað mál þegar við erum að tala um undanþágur frá sköttum og þegar við erum að tala um með hvaða hætti við viljum styðja ákveðna starfsemi í landinu að við hljótum að vega og meta hvað við teljum heilbrigðast, hvað við teljum eðlilegast. Hv. 7. þm. Reykv. tók sem dæmi að ef um mikla stórviðburði menningarlega yrði að ræða hér á landi væri svo að skilja á frv. að greiða yrði virðisaukaskatt af aðgöngumiðunum á þennan mikla konsert eða hina miklu listsýningu. Þá spyr ég á móti: Hverjir hafa greitt bróðurhlutann af því, þegar hingað hefur verið flutt t.d. mikil og merk málverkasýning? Hverjir hafa staðið fyrir listahátíð? Hverjir greiða bróðurhlutann af þeim kostnaði sem fæst af því að kalla til landsins kannski heimsfræga tónlistarmenn að leika með Sinfóníuhljómsveitinni? Eru það þeir sem njóta listarinnar eða er það svo að miklum fjármunum sé varið úr ríkissjóði og frá einstökum sveitarfélögum einmitt til að styrkja og styðja þá menningarviðleitni og menningarstarfsemi sem er á viðkomandi stað, ýmist á þjóðarvísu eða staðarvísu? Eitt af því ánægjulegasta t.d. sem við höfum lifað nú er sú aukna áhersla sem lögð er t. d. á tónlistarkennslu og ýmislegt það sem tengist menningunni. Þó tel ég að ég hafi á stundum viljað leggja ýmislegt fram hér á Alþingi sem dragi úr útgjöldum t.d. leikfélaga. Ég man eftir því að þegar fjármálin voru í höndum Alþb. var ég að berjast við að ná því fram að ekki yrði lagður söluskattur á Leikfélag Akureyrar. Þó svo maður hafi verið að berjast fyrir því að tollurinn yrði lækkaður á flyglum, þó svo maður hafi verið að berjast fyrir því að vörugjald og tollur yrði felldur niður af vörum sem notaðar eru til myndlistar og þó svo maður hafi barist fyrir ýmsu sem víkur að þessu fann maður undir eins þegar farið var að tala um menninguna hér áðan að maður var nú eiginlega ekki merkilegur. Það voru komnir aðrir þingmenn sem hafa miklu, miklu, miklu meiri áhuga fyrir menningunni en við hinir og tala um menninguna af miklu, miklu meira innsæi en við hinir. Hafa kynnst menningunni miklu, miklu, miklu betur en við hinir og hafa miklu meiri skilning á því að það þurfi að standa á bak við menninguna, aðstoða hana, örva hana með opinberu fé en við hinir. Það er mjög ánægjulegt til þess að vita að maður skuli fá slíka liðsmenn í allri þessari miklu menningarviðleitni sem maður hefur þó verið að reyna að sýna. Það er auðvitað mjög ánægjulegt. En kjarni málsins er sá, þegar við erum að tala um þetta frv. og þegar við erum almennt að tala um skattlagningu í landinu, að við verðum að reyna að finna því opinbera fé sem við viljum leggja til menningarmála og til lista betri farveg en nú er. Ég er ekkert fyrir fram á móti því, kannski miklu fremur hlynntur því að í virðisaukaskattsfrumvarpinu verði ítarlegri ákvæði en nú eru um þessi atriði. En ég segi um leið: Ef það að ná einhverju slíku fram yrði til þess að maður gerði sér ekki grein fyrir því hvernig staða ríkissjóðs er í heild gagnvart menningunni, ef maður gerði sér ekki um leið grein fyrir því hvernig fénu er varið til menningarmálanna í heild heldur léti við hitt sitja að setja að vanhugsuðu máli örfá orð hér á pappír, þá væri illa farið. Ég þykist vita það og ég er sannfærður um það að allir þeir menn sem vilja íslenskri menningu vel eru ekki aðeins að ætlast til þess heldur krefjast þeir þess að þessi mál verði athuguð frá rótum. Það er einmitt það sem verið er að tala um í okkar lista. Við erum að tala um hvernig rétt sé að koma að þessu máli, að menningarmálunum, að liststarfseminni í þessu frv. og við erum að tala um það um leið hvernig rétt sé að koma að þessu máli í annarri löggjöf og í sambandi við fjárlög. Ég tók eftir því að hv. 7. þm. Reykv. átti erfitt með að skilja að almennar fréttir í Stöð 2, almenn starfsemi Stöðvar 2, afnotagjöld af Stöð 2 væru eitthvað skyld t.d. listum og talaði um kvikmyndahús, leikhús, hljómleika. Ég get líka spurt. Eins og frv. liggur fyrir er gert ráð fyrir því að Þjóðviljinn verði undanþeginn virðisaukaskatti og ég spyr á móti: Er Þjóðviljinn svona miklu, miklu betra lesefni en Íslendingasögur? Er Þjóðviljinn miklu betra lestrarefni en Salka Valka? Erum við með því að leggja til að Þjóðviljinn verði undanþeginn virðisaukaskatti að leggja listrænt mat á það sem þar stendur? Það má vel vera að hv. þm., úr því að hann gerði ekki athugasemd við það, úr því að hann gerði bara athugasemd við Stöð 2, hafi einmitt með þessu verið að undirstrika hversu Þjóðviljinn væri vel skrifaður. Það má vel vera. Ég get út af fyrir sig skilið að honum skuli finnast það ef ég reyni að setja mig í hans spor. En það sem liggur þarna á bak við er alls ekki spurningin um hvort Stöð 2 sé endilega jafnmikið og gott menningartæki og Leikfélag Reykjavíkur. Það er heldur ekki spurningin um hvort ríkisútvarpið og ríkissjónvarpið sé jafnmikið menningartæki og Leikfélag Reykjavíkur sem hv. þm. tók dæmið af. Ég minni á að hann hefur setið í ríkisstjórn svo að Leikfélag Reykjavíkur varð að borga söluskatt af öllum sínum aðgöngumiðum á sama tíma og ekki var lagður söluskattur á afnotagjöld hjá Ríkisútvarpinu og ekki á Þjóðviljann. Þannig hefur ýmislegt gerst í þessu. Þó svo að sá menningarlegi og mikli leikhúsmaður, Ragnar Arnalds, hafi komið þeirri breytingu fram eftir að hann varð fjmrh. að þessi söluskattur var lagður niður, sem ég var honum mjög þakklátur fyrir, hafði þessi hv. ráðherra þó setið í öðrum ríkisstjórnum áður þar sem hann lét söluskattinn haldast. En við vitum líka sem þekkjum þann hv. þm., sem ég vitnaði til, að áhugi hans fyrir einmitt leikstarfsemi er miklu, miklu meiri og dýpri en annarra þeirra sem nú eiga sæti á Alþingi nema ef vera skyldi hv. 18. þm. Reykv. og skal ég, til þess að brjóta ekki í bága við jafnréttislögin, ekki fara nánar út í samanburð á þessum tveim hv. þm. gagnvart leiklistinni. Ég held þess vegna að þessi samlíking af Leikfélaginu hafi ekki við rök að styðjast og ég vil raunar segja líka: Á þeim tíma sem Leikfélag Reykjavíkur greiddi söluskatt af aðgöngumiðum fékk Leikfélagið miklu, miklu hærri greiðslur úr ríkissjóði þannig að í raun og veru greiddi Leikfélagið aldrei eina einustu krónu í söluskatt þó svo héti á pappírnum. Að síðustu voru eftir þær skuldir bæði af Leikfélagi Reykjavíkur og Leikfélagi Akureyrar að ríkið gaf þann söluskatt eftir. Hv. 7. þm. Reykv. spurði mig að því hvort kæmi til mála að hafa tvær skattprósentur. Við gerðum þá breytingu fyrr á þinginu að leggja söluskatt á matvæli eins og þessum hv. þm. er kunnugt og það hefur ekki staðið til að breyta því. Hv. þm. spurði mig jafnframt að því hvort þingmenn Sjálfstfl. mundu geta fallist á að hækka prósentutölu virðisaukaskattsins eða lækka. Um það er það sama að segja og ég sagði fyrr í kvöld. Þegar fyllri gögn liggja fyrir og við sjáum hvernig ríkisfjárlagadæmið verður munum við að sjálfsögðu eins og jafnan áður gera okkur grein fyrir því hvernig skattheimtunni verður hagað. Söluskattur hefur verið mjög breytilegur, prósentur hans hafa verið mjög breytilegar og hv. þm. veit jafn vel og ég að yfirlýsing stjórnmálamanns fram í tímann um það hversu mikil skattprósenta söluskattsins eigi að vera hefur reynst næsta léttvæg. Á hinn bóginn legg ég áherslu á að sem fyllstra upplýsinga verður aflað um grunn virðisaukaskattsins og síðan verður auðvitað lagt mat á hver skattprósentan verður. Að fullyrða eitthvað um það fyrir fram er út í bláinn vegna þess að þá væri maður um leið að segja að allar þær upplýsingar liggi fyrir sem maður telji nauðsynlegar áður en slík ákvörðun verður tekin. Ég tók eftir því að ýmsir hv. stjórnarandstæðingar hafa mjög talað um að þessi skattur sé ekki tekjujafnandi, en hins vegar séu aðrir skattar tekjujafnandi og þá er sennilega átt við tekjuskattinn. Nú muna menn náttúrlega þegar hv. 4. þm. Norðurl. v., þá fjmrh., sendi út láglaunabæturnar. Menn muna hvert þær fóru sem sýnir auðvitað erfiðleikana við að ákveða mönnum tekjur og hversu ólíkar aðstæður manna eru, þannig að ekki hefur verið fundinn upp neinn sá skattur sem nákvæmlega mælir tekjur manna. Á hinn bóginn hefur þessi ríkisstjórn hækkað skattleysismörkin og komið til móts við hina tekjulægstu í gegnum tryggingakerfið, eins og hv. þm. er kunnugt, þó svo einn hv. stjórnarandstæðingur hafi gert lítið úr því eins og það skipti ekki máli. Að síðustu vil ég segja, herra forseti, að það ber einmitt vott um það að frv. er vel unnið og að vandað er til þessarar lagasetningar að áfram verður unnið af fullum krafti til að íhuga einstök atriði þessa frv. í sumar, íhuga framkvæmdina og aðgæta hvar lausir endar séu. Það er hálfbroslegt að heyra hv. þm., eins og hér var gert áðan, halda því fram að í því fælist einhver viðurkenning á því að frv. væri illa unnið þótt menn vildu áfram íhuga framkvæmd þess og einstök efnisatriði. Þvert á móti hlýtur það að vera hlutverk fjmrh. og fjmrn. og raunar þingmanna almennt að hafa tekjuskattskerfið undir stöðugri endurskoðun. Og ég tala nú ekki um þegar um skattkerfisbreytingu er að ræða eins og hér er. Þá hlýtur að vera unnið að því alveg fram að þeim degi sem skattkerfisbreytingin á sér stað að reyna að vinna betur og betur að undirbúningi breytingarinnar, athuga einstök atriði og það sem betur má fara. Það var gert í sambandi við staðgreiðslukerfið, það var gert í sambandi við breytinguna á tollskránni. Það er yfirleitt gert þegar menn vilja standa vel að ríkisfjármálunum. Það er rétt hjá hv. 7. þm. Reykv. að það hafa mörg frv. varðandi skattamál komið hér fram sem sýnir og staðfestir að tekjuöflunarkerfi ríkisins er í endurskoðun. Og meira en í endurskoðun, það er í endursköpun. Enginn vafi er á því að þessa þings og síðasta þings raunar líka verður lengi minnst fyrir þau merku nýmæli sem á þeim hafa verið tekin upp í sambandi við tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs.



Herra forseti. Ég get ekki talað af jafnmiklum fjálgleik um skatta og flokksbróðir minn, hv. þm. Halldór Blöndal, og fylli ekki þann hóp sjálfstæðismanna sem eru alteknir skattagleði. Frv. sem hér er til umræðu er veigamikið og gert ráð fyrir því, verði það afgreitt á þessu þingi, að það verði aftur tekið upp næstkomandi haust og er það vel, enda kemur fram í nál. meiri hl. að hann gerir ráð fyrir því að það þurfi að gera ýmsar breytingar frá því sem frv. felur í sér við nánari athugun. Hér hefur mikið verið talað um menninguna að sjálfsögðu og talað um matarskatta, prósentur, álagningarprósentur o.s.frv. En ég geri ráð fyrir að allir þingmenn séu sammála um að hjá því verði ekki komist að afla ríkissjóði tekna til að mæta þörfum hans og öðru því sem fjárlög fela í sér. Ég þarf ekki að orðlengja afstöðu mína í þeim efnum. Hins vegar getur okkur greint á um leiðir og áherslur. Ég mun ekki, herra forseti, flytja langt mál, en ég ítreka að þegar verið er að tala um íslenska menningu er það auðvitað teygjanlegt hugtak og fer eftir því hvar hver er staddur í menningunni hvað hann telur vera menningu. Sumir eru svo hátt komnir í stiga íslenskrar menningar að aðrir mega þar helst ekki upp koma eða um tala, en ég ætla að leyfa mér að tala um almenna íslenska menningu þó að það meiði kannski fínar tilfinningar þeirra sem eru í þessum æðstu menningarklúbbum íslensks þjóðfélags. Það vill svo til að þegar talað er um íslenska menningu á það við um fleira en bókmenntir. Það getur einnig átt við um tímarit og það getur einnig átt við um fólk almennt sem reynir að tileinka sér íslenska menningu með ýmsum hætti. En það sem mér finnst eftirtektarvert við þetta frv., sem lýtur að menningu og útgáfu, er að í því er gert ráð fyrir að erlendum aðilum sé gert hærra undir höfði en innlendum sem fást við útgáfustarfsemi. Þegar komið er í bókaverslanir í Reykjavík blasa við manni í flestöllum bókaverslunum tugir ef ekki hundruð erlendra blaða og tímarita, svokallaðra afþreyingarblaða, en þar eru einnig fagtímarit sem koma hingað reglulega, vikulega og mánaðarlega, og Íslendingar kaupa mikið af. Þessari útgáfustarfsemi er gert hærra undir höfði en íslenskri útgáfustarfsemi. Frv., eins og það er útbúið, felur beinlínis í sér að aðstaða hinna erlendu útgefenda verður betri en innlendra. Að mínu mati er það ekki að styðja íslenska menningu að þannig skuli að verki staðið. Ég legg áherslu á það eins og fleiri að til þess að við getum verið sjálfstæð menningarþjóð þurfum við að hlúa að íslenskri útgáfustarfsemi og leyfa íslensku þjóðinni að meta það sjálfri hvað hún vill helst af þeirri menningu. Þess vegna vil ég, með leyfi forseta, leggja fram brtt. við 12. gr. frv. sem er svohljóðandi: "Við 1. mgr. 12. gr. bætist nýr töluliður sem hér segir: 10. Útgáfa og sala innlendra tímarita." Það liggur í augum uppi þegar hv. þm. lesa 12. gr. að erlendum tímaritum er gert hærra undir höfði skv. 8. tölul., en þar segir: "Tímarit á erlendu tungumáli sem erlendur útgefandi sendir áskrifanda." Velta samkvæmt því telst ekki skattskyld. Ég fjölyrði ekki frekar um það og vænti þess að hv. þm. taki vel í þessa brtt. Hún er einföld í sniðum og ætti ekki að vefjast fyrir hv. þm. að afgreiða hana.  Hv. 2. þm. Norðurl. e. sagði að aðstöðumunur mundi minnka eða hverfa við virðisaukaskattinn. Till. sem ég legg til er einmitt þess eðlis að hún mun draga úr og minnka þann aðstöðumun sem erlendir útgefendur hafa á Íslandi ef þessi till. verður ekki samþykkt. Að öðru leyti skal ég ekki fjölyrða, herra forseti, um frv. núna. Ég fagna því áliti sem meiri hl. hefur lagt hér fram með frv. Þar eru ýmsir fyrirvarar og þar eru talin upp mörg atriði sem nefnd á að athuga á milli þinga varðandi frv. og er það af hinu góða. En ég vil þó segja nokkur orð um lið 1 sem fellur undir það sem nefndin á sérstaklega að athuga, mat á skattprósentu virðisaukaskatts. Ég er þeirrar skoðunar og hefði talið æskilegt að það hefði verið unnt að hafa skattþrepin fleiri en ráð er fyrir gert í þessu frv., en skv. 14. gr. er gert ráð fyrir að virðisaukaskattur skuli vera 22%. Ég hefði talið æskilegra að í virðisaukaskatti hefðu verið tvö þrep þannig að annað þrepið hefði verið vegna matvæla og hitt fyrir aðrar vörur og þjónustu. Þá var hugsun mín sú að sjálfsögðu að skattprósentan yrði lægri á matvælum en öðrum vörum og þjónustu. Ég ætla ekki að svo komnu máli, herra forseti, að kveða upp úr um hver sú prósenta ætti að vera. Ég treysti þeirri nefnd, sem á að fjalla um það, að hún komist að æskilegri niðurstöðu, en legg áherslu á að í störfum nefndarinnar verði þetta atriði athugað sérstaklega.



Hæstv. forseti. Mig langar að segja nokkur orð um það merka frv. sem hér er til umræðu. Ég ætla að byrja á því að vitna í niðurlag nál. minni hl. þar sem segir að stjórnarflokkarnir viðurkenni að málið sé illa undirbúið og að ekki séu neinar forsendur fyrir því að afgreiða málið. Að áliti stjórnarandstöðunnar er það veikleikamerki að nefnd stjórnarflokkanna skuli eiga að vinna áfram í málinu í sumar til að fjalla sérstaklega um tíu atriði sem stjórnarsinnum þykir nauðsynlegt að skoða betur. Að mínum dómi er þetta mjög til bóta og raunar forsenda þess að ég skrifaði undir nál. án þess að hafa fyrirvara. Auðvitað eru mörg vafaatriði og ýmsir lausir endar þegar svo mikil kerfisbreyting er gerð og þess vegna er nauðsynlegt, að mínu mati, að vinna áfram í málinu í sumar. Þau atriði sem ég tel að þurfi frekari athugunar við rúmast öll innan þeirra töluliða sem upp eru taldir í nál. og eiga að skoðast frekar nema kannski helst skattur á veiðitekjur sem skv. frv. á að taka gildi með samþykkt virðisaukaskattsins. Ég óttast að þessi skattur muni í raun lenda á veiðiréttareigendum og óska því eftir að þetta mál verði tekið til athugunar af þeirri stjórnarnefnd sem starfa mun á milli þinga. Hér hefur verið talað mikið um að við séum fámenn þjóð og, hér eigi að vera við lýði sérhannað skattkerfi fyrir Ísland. Víst erum við Íslendingar á margan hátt sérstakt fólk, en mér er ómögulegt að skilja að ferillinn í íslensku atvinnulífi sé frábrugðinn því sem gengur og gerist meðal annarra þjóða þótt fjölmennari séu. Ég vil að lokum segja að ég tel að virðisaukaskattur sé útflutningsatvinnuvegunum og fyrirtækjum yfirleitt til bóta og veitir ekki af. Þetta er raunar ein af aðalástæðum þess að ég styð þetta mál. Mjög margir þeir sem komu til viðræðu við nefndina lögðu mikla áherslu á að eitt ár þyrfti til að kynna málið og kenna fólki að takast á við það. Ég legg því mikla áherslu á að þetta nýja skattkerfi, ef samþykkt verður, verði kynnt vel almenningi áður en það tekur gildi.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Svavar Gestsson): Herra forseti. Ég lagði fyrr í kvöld nokkrar spurningar fyrir hæstv. fjmrh. og hv. 2. þm. Norðurl. e. Sá síðarnefndi hefur nú farið yfir nokkur þau atriði sem ég nefndi. Ég get út af fyrir sig dregið þá ályktun að hann hafi svarað fyrir hæstv. ráðherra líka svo hollur var hann ríkisstjórninni í skattagleði sinni áðan þannig að ég hef út af fyrir sig enga ástæðu til að ætla að það gangi hnífurinn á milli hæstv. fjmrh. og hv. þm. Halldórs Blöndals í þessum efnum og ætla þess vegna ekki að þýfga hæstv. fjmrh. um svör við þeim spurningum sem hann lætur sér bersýnilega nægja að fóstbróðir hans, hv. 2. þm. Norðurl. e. svari. Ég vil geta þess að þær ákvarðanir sem liggja fyrir í frv. varðandi skatta af menningarstarfsemi hafa vakið verulegar áhyggjur hjá þeim sem með þau mál fara í okkar samfélagi. Sem dæmi um það er leiklistarráð ríkisins sem er stofnun sem á að vera ráðgefandi stofnun fyrir menntmrh. í leiklistarmálum. Framkvæmdastjórn leiklistarráðs ríkisins hefur sent frá sér ályktun, sem er dags. 4. maí 1988, sem ég ætla að lesa, með leyfi hæstv. forseta, eins og til að sanna að það var ekki að ástæðulausu að við stjórnarandstæðingar lýstum áhyggjum okkar yfir ákvæðum þessa frv. En í ályktun framkvæmdastjórnar leiklistarráðs segir svo, með leyfi forseta: "Framkvæmdastjórn leiklistarráðs lýsir áhyggjum sínum vegna þeirra áforma ríkisstjórnarinnar, sem birtast í frv. til laga um virðisaukaskatt, að taka upp skattlagningu á leiksýningar og aðra hliðstæða listastarfsemi. Í ljósi þess að aðgöngumiðaverð leikhúsa er nú eins hátt og mögulegt er talið mun 22% skattur á hvern þann sem ætlar að kaupa sér leikhúsmiða óhjákvæmilega leiða til minnkandi leikhúsaðsóknar. Því má allt eins búast við að ekki verði talið fært að hækka miðaverð sem skattinum nemur sem þýðir beinlínis að tekin yrðu 22% af miðasölutekjum leikhúsanna og gerð upptæk í ríkissjóð sem virðisaukaskattur. Hvor leiðin sem farin yrði mundi leiða til minnkandi tekna leikhúsanna sem aðeins yrði mætt með samdrætti í starfsemi þeirra. Fyrir sjálfstæðu atvinnuleikhópana, sem hingað til hafa komið upp leiksýningum að verulegu leyti í sjálfboðavinnu, mundi þetta þýða, ef þeir á annað borð halda lífi, að öll vinnan yrði unnin í sjálfboðavinnu. Þar með væri hreinlega verið að taka af viðkomandi listamönnum þau litlu laun sem þeir hafa þó fengið til þessa. Framkvæmdastjórn leiklistaráðs telur því fyrirsjáanlegt að með einum eða öðrum hætti yrði virðisaukaskatturinn beinlínis tekinn af rekstrarfé leikhúsanna með ófyrirsjáanlegum afleiðingum fyrir starfsemi þeirra og skorar því á ráðherra mennta- og fjármála sem og aðra alþm. að koma í veg fyrir þessa skattlagningu." Ég held að þessi ályktun leiklistarráðs ríkisins sýni það ákaflega vel hvaða áhyggjur eru meðal þeirra sem bera ábyrgð á menningarstofnunum íslensku þjóðarinnar yfir áformum ríkisstjórnarinnar um að leggja virðisaukaskatt á menningarstarfsemi. Ég er sannfærður um að þessi ályktun framkvæmdastjórnar leiklistarráðs endurspeglar einnig viðhorf sem er að finna meðal forvígismanna hliðstæðrar menningarstarfsemi í landinu, hvort sem er um að ræða hljómleikahald, kvikmyndasýningar eða menningarstarfsemi af öðru tagi. Það er þess vegna ekki þannig, eins og hv. þm. Halldór Blöndal sagði hér áðan, að við sem tölum fyrir stjórnarandstöðuna í þessu máli værum í rauninni hræsnin uppmáluð, þekktum ekkert til þessara mála, skildum ekki forsendur þeirra og það þýddi lítið fyrir okkur að tala um þessi mál við hv. þm. Halldór Blöndal sem þekkti þessi mál jafn vel og raun bæri vitni um. Mér þætti gott, hæstv. forseti, af því að umræðan er nú að lifna heldur og nóttin er ung, að fá í salinn hæstv. forsrh. Ég sé að hann er að sniglast í kringum salinn að tappa vonskunni af þingmönnum Sjálfstfl. og mér þætti vænt um ef hæstv. forsrh. vildi gera svo lítið að vera viðstaddur umræðuna. Ég ætla að ræða við hann um efnahagsmál, en það er málaflokkur sem heyrir undir hann og kemur óneitanlega við þessu máli. Og sömuleiðis hv. formaður þingflokks Sjálfstfl. sem nú læðist inn um dyrnar að gá að bjórnum sínum ef ég þekki hann rétt, en það er mesta áhugamál þessa þingmanns og hefur verið í vetur og í rauninni í einu skiptin sem ég hef séð hann með verulegu lífsmarki í þinginu þegar hann hefur verið að rótast áfram með þetta bjórmál sæla, og ætla ég ekki að fara að taka upp orðaskak við hv. þm. Ég veit að hann hefur fengið nóg af því hér í Nd. þegar hv. þm. Sverrir Hermannsson var að spjalla við hann og ég ætla ekki að endurtaka þau ummæli. En vænt þætti mér um ef hæstv. forsrh. yrði kvaddur til og ég sé að forseti hefur tilburði í þá átt. Ég hef kynnt ályktun leiklistarráðs og ég endurtek að ég tel að hún sýni ákaflega vel þau sjónarmið sem uppi eru meðal forvígismanna menningarstofnana í okkar þjóðfélagi hvarvetna. Ég vil þá víkja aðeins, herra forseti, að ræðu hv. þm. Halldórs Blöndals. Hann spurði: Hvernig stendur á því að fulltrúar handverksmanna vilja taka upp virðisaukaskatt þegar þetta er svona ógnarlega þungt í bókhaldinu eins og við stjórnarandstæðingar viljum vera láta? Þá vil ég segja það fyrir mitt leyti og tala bara fyrir mig einan í því efni: Ég dreg mjög í efa að fulltrúar Landssambands iðnaðarmanna hafi verið að tala fyrir einyrkjahandverksmenn í þessu landi þegar þeir komu á fund fjh.- og viðskn. Ég dreg það fyllilega í efa líka að talsmenn Stéttarsambands bænda hafi verið að tala fyrir munn einyrkjabóndans þegar þeir lögðu blessun sína yfir frv. á fundi fjh.- og viðskn. Ég held að þessir menn séu komnir eins langt frá sínum umbjóðendum og ráðherrar Alþfl. eru komnir frá kjósendum sínum, svo ég vitni í orð Guðríðar Elíasdóttur, varaforseta Alþýðusambands Íslands, nýlega. Ég fullyrði og það er mikið sagt: Þessir kontóristar hjá Landssambandi iðnaðarmanna eða Stéttarfélagi bænda eru ekki í neinum tengslum við einstaka bændur eða einyrkjahandverksmenn í þessu landi. Þeir eru það ekki. Þeir þekkja ekkert betur til þessara mála hjá einstökum bændum í landinu en bara hver annar þingmaður sem hefur á undanförnum árum eða áratugum kynnst högum bændastéttarinnar með einum eða öðrum hætti. Þess vegna er það barnaskapur, að ég segi ekki einfeldni, herra forseti, af hv. 2. þm. Norðurl. e. að líta á kontóristana hjá Landssambandi iðnaðarmanna og þetta lið frá Stéttarsambandinu, sem kom á fundinn hjá okkur um daginn, sem eins og röddina úr þjóðardjúpunum, ym alþýðunnar. Drottinn minn dýri! Þessir menn geta kannski lesið sína pappíra og dálka í gegn, en að þeir átti sig á því hver eru tengslin við grunninn sjálfan, því fer svo víðs, víðs fjarri. Það er ofboðslegt til þess að hugsa þegar einstakir þingmenn eins og sá ágæti maður hv. þm. Halldór Blöndal eru farnir að bera þessa menn fyrir sig sem heimildir um það hver er vilji einstakra bænda eða einstakra handverksmanna í Landssambandi iðnaðarmanna. Hv. þm. Halldór Blöndal kom líka að því að það væri skrýtið hvað við í stjórnarandstöðunni hefðum mikið á móti bókhaldi. Við værum alveg sérstaklega andvíg bókhaldi og vildum helst koma í veg fyrir að menn héldu bókhald. Auðvitað er þetta eins og hver annar útúrsnúningur. Auðvitað er það þannig að við viljum að menn haldi bókhald. Auðvitað er það þannig að við viljum að menn standi skil á sínum fjármunum til opinberra aðila. En við höfum verið að reyna að segja við þetta skriffinnskuglaða lið stjórnarliðsins í þinginu: Það er óþarfi að framleiða með sérstökum lagabálkum fallgryfjur handa fólki með alls konar nýjum lagaákvæðum sem er erfitt fyrir fólk að ráða við. Það á að hafa lög og reglur einföld og gagnsæ. Það á að hafa skattalög þannig að fólk átti sig á því hvaða ákvæði felast í þeim. Það á ekki að vera að búa til flækjur að óþörfu. Það er það sem verið er að gera vegna þess að það er verið að apa upp eftir útlendingum, 25–30 milljón manna þjóðfélögum, kerfi sem passar ekki í þessu landi. Það var beinlínis spaugilegt þegar hv. þm. Halldór Blöndal talaði þannig að þetta yrði væntanlega með þeim hætti að Búnaðarfélagið mundi framvegis gefa út þessar bækur fyrir bændur, þessar útskatts- og innskattsbækur, og menn mundu þá færa þetta rétt si svona um leið og rollubókina og gangmál búpenings. Ég held að menn þurfi að átta sig á því að þó að menn hafi reynslu af því að færa hjá sér rollubókina um aldir og hafi gert það vel og það sé oft óskaplega skemmtilegur "litteratúr" er hér verið að búa til flækjur handa mönnum í bókhaldi sem eiga ekkert skylt við það sent menn hafa kynnst í þeim efnum. Hv. þm. Halldór Blöndal vék að þeirri gagnrýni sem upp hefur komið hjá okkur um að þetta væri kerfi sem ekki þýddi tekjujöfnun, þvert á móti, því að það væri verið að láta einstaklingana borga meira, fyrirtækin minna, eins og kemur fram í grg. frv. Hann minnti á að það hefði verið gerð tilraun til að greiða fólki láglaunabætur. Mér þykir vænt um að hann skyldi nefna þetta fyrirbrigði, þessar láglaunabætur. Það tókst mjög illa. Fyrst og fremst vegna þess að heimildirnar sem skattkerfið veitir eru ekki nægilega góðar. Ég hef enga trú á því að þetta virðisaukaskattskerfi breyti þar nokkru um, leysi þar nokkurn vanda, hvorki til að gera bókhald gleggra né til að jafna lífskjörin í landinu. Er það t.d. þannig að svokölluð nótulaus viðskipti hafi verið minni á Norðurlöndum þar sem hefur verið virðisaukaskattur en á Íslandi þar sem hefur verið söluskattur? Svarið er nei. Samkvæmt skýrslu skattsvikanefndar, sem hér hefur verið vitnað til af öðrum mönnum en mér, kemur það í ljós á bls. 34 að tíðni svokallaðra nótulausra viðskipta á Norðurlöndum er meiri í Noregi, meiri í Svíþjóð og meiri í Danmörku en hér á landi. Þetta segir mér að kenningar ykkar um að virðisaukaskatturinn þurrki svo að segja upp skattsvikamöguleika eru reistar á sandi. Þær standast ekki. Staðreyndirnar í kringum okkur á Norðurlöndunum m.a. í þessari skattasvikaskýrslu, sem sumir eru stundum að vitna í sér til hægðarauka og snúa út úr, sýna fullum fetum að þetta virðisaukaskattskerfi ykkar, þetta kontóristakerfi sem þið eruð að búa til, leysir ekki neitt í þeim efnum.

Hef ég haldið því fram?

Hv. þm. hefur haldið því fram í löngum og ítarlegum ræðum að þetta kerfi mundi svo að segja leysa allan vanda og væri alveg einstakt þjóðþrifakerfi í öllum efnum. Gott ef þetta væri ekki sérstakt menningarmál ef eitthvað var. Hv. þm. taldi að niðurstöður nefndarinnar varðandi að taka upp tíu mál í sumar og skoða þau nánar væri ekki til marks um að frv. væri illa unnið heldur til marks um að menn vildu vanda málið og hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir sagði að þetta væri forsenda þess að hún styddi frv. Þetta væri ekki veikleikamerki heldur styrkleikamerki. Þetta er afar fróðlegt og er kannski boð um nýja tíð á vegum stjórnarflokkanna, að þeir ætli að samþykkja frv. hvert á fætur öðru og skoða þau svo í sumar. Það er kannski þess vegna sem verið er að reka þingið heim núna, að þingið má ekki skoða málin heldur þessar embættismannanefndir, kontóristanefndir úr fjmrn., svo að þær hafi fimm mánuði til að skoða þetta. Það á að henda þinginu heim, kasta því héðan út til þess að þetta lið hafi tíma til að skoða þessa pappíra sína í sumar. Þetta er kostulegt, þetta er útúrsnúningur og þetta er veikleikamerki. Þetta sýnir að þið gátuð ekki komið málinu í gegn og þess vegna var reynt að búa til sitt lítið fyrir hvern, smávegis um menninguna fyrir Halldór hv. þm., smávegis um tímaritin fyrir Eykon hv. þm., smávegis um sjávarútveginn fyrir Guðmund H. Garðarsson hv. þm., smávegis um landbúnaðinn fyrir Valgerði Sverrisdóttur hv. þm. og þannig koll af kolli. Þannig var það. Búnar voru til litlar dúsur svo að þeir rétti upp hendina sína hér eins og maskínur á eftir til að styðja stjórnina, þægir og góðir og segðu svo já í nafnaköllunum og amen á eftir. Eina röddin sem hefur heyrst í kvöld eða nótt sem er einhver vottur af glætu í hjá stjórnarliðinu er Guðmundur H. Garðarsson, 14. þm. Reykv. Hann sagðist ekki vera altekinn af skattagleði eins og aðrir þm. Sjálfstfl. Hann flutti sérstaka brtt. þar sem hann vildi breyta 12. gr. frv. um virðisaukaskatt. Ég tel það út af fyrir sig ágæta brtt. og vil taka fram fyrir mitt leyti að eins og fram kemur í áliti minni hl. fjh.og viðskn. var það ætlun okkar að flytja brtt. við 3. umr. ef svo færi að frv. kæmist í gegnum 2. umr. sem margt bendir reyndar til, að það sleppi í gegn þrátt fyrir að það er bersýnileg ókyrrð í stjórnarliðinu þessar mínúturnar. Mér þótti líka mjög athyglisvert, sem fram kom hjá hv. þm. Guðmundi H. Garðarssyni, að hann sagðist vilja hafa fleiri þrep í virðisaukaskattinum. Ja, það er nú kominn tími til að þetta komi fram verð ég að segja. Það er komið fram yfir elleftu stundu á klukkunni, en það er enn þá hægt að breyta frv. Spurningin er sú: Eru kannski fleiri þingmenn Sjálfstfl. sem bærist með þrá eftir að hafa einu sinni sjálfstæða skoðun? Gæti það kannski verið að það kæmu fleiri sem allt í einu springa undan fargi flokksvaldsins og vilja vera sjálfstæðir menn, eins og nafn flokksins bendir til, þegar komin er nótt? Það er spurning. Það væri kannski ástæða til þess, herra forseti, að fresta fundi og kanna hvort hér er orðinn til nýr meiri hluti, hvort kratagengið er allt í einu hætt að ráða. Getur það kannski verið að þetta sé vanheilagt bandalag hæstv. fjmrh., kratanna og hv. þm. Halldórs Blöndals og aðrir séu þar ekki með þennan vikivaka? Það skyldi þó ekki vera að það bærðist með einum og einum stjórnarliða snertur af sjálfstæði í augnakrókunum utan til. Það sést ekki mikið af því, ég viðurkenni það, en það gæti verið og lengi er von á einum, herra forseti. Ég ætlaði þessu næst að víkja að því sem ég fór hér aðeins yfir fyrr í kvöld í þessari umræðu varðandi það að það hefði verið mikið eðlilegra ef við hefðum verið að fjalla um afkomu atvinnuveganna og efnahagslífið í landinu. Það hefði verið mikið eðlilegra en að vera að bjarga í gegn 20. skattafrv. fyrir ríkisstjórnina í vetur, sérstaklega þegar þess er gætt að núna í dag er gefin út skýrsla frá Þjóðhagsstofnun, greinargerð um stöðu og horfur í atvinnurekstri utan höfuðborgarsvæðisins. Það er skýrsla sem fjölmiðlarnir fá og hv. 4. þm. Vesturl. útvegaði einhvers staðar og ég fékk ljósritaða hjá honum og ég geri ráð fyrir að fleiri þingmenn gætu fengið.

Það er ekki víst.

Jafnvel hv. þm. Stefán Guðmundsson gæti fengið plaggið. Hann hefði gaman af því að lesa það. Þar eru upplýsingar um stöðu sjávarútvegsins og atvinnugreinanna í landinu, iðnaðar og landbúnaðar. Þar segir m.a., með leyfi forseta: "Áætlanir í apríllok sýna að afkoma sjávarútvegsins hefur versnað verulega að undanförnu og er frysting nú talin vera rekin með rúmlega 10% halla, saltfiskverkun með tæplega 3% hagnaði, en vinnslan í heild með nálægt 6% halla. Afkoma í botnfiskveiðum er hins vegar betri, hallinn er áætlaður tæplega 2%. Þessar tölur sýna mikil umskipti til hins verra í sjávarútvegi. Að baki þessum umskiptum liggur einkum þrennt: mikil hækkun innlends kostnaðar, verðlækkun á botnfiskafurðum erlendis og samdráttur afla. Miðað við síðustu spár um verðlags- og launabreytingar það sem eftir er ársins, óbreytt gengi krónunnar og markaðsverð á botnfiskafurðum eins og það er núna mun halli botnfiskveiða og vinnslu halda áfram að versna á árinu." Ætli það hefði ekki verið nær, herra forseti, að þessi virðulega deild hefði tekið eins og einn næturfund í það að ræða um ráðstafanir til að treysta stöðu atvinnuveganna sem er undirstaðan undir öllu því sem við gerum í þessu landi, líka þessum virðisaukaskatti ef hann verður einhvern tímann lagður á? Ætli það hefði ekki verið eðlilegra og heilbrigðara að stjórnarliðið hefði verið að reyna að koma áleiðis tillögum um ráðstafanir vegna atvinnuveganna frekar en frv. um að fjölga opinberum starfsmönnum um 100 til að rukka inn virðisaukaskatt?

Er forsrh. ekki fundinn enn þá?

Hann hefur nú oft verið týndur í vetur, hv. þm., þannig að það kemur kannski engum á óvart þó að hann finnist ekki núna frekar en venjulega. En ég frétti af því að hæstv. forseti ætlaði að kanna hvort ráðherrann væri hér og ég var búinn að segja að ég mundi gleðjast ósegjanlega yfir því að fá hann í salinn, en ég geri enga kröfu um að hann verði vakinn til þess að koma hingað að hlýða á mál mitt. Ég held að það sé nauðsynlegt, herra forseti, að draga þessar andstæður fram á meðan ástandið er eins og það er á landsbyggðinni, ástandið í undirstöðuatvinnugreinunum eins og það er, sjávarútvegi og landbúnaði, og iðnfyrirtækin fara á hausinn hvert á fætur öðru, meðan ástandið er þannig, meðan Róm brennur eins og hæstv. utanrrh. kallar það er verið að ræða um eitt skattaplaggið í viðbót.

Er hann ekki farinn til Rómar?

Hann gæti verið farinn til Rómar, hæstv. utanrrh. Kannski ætlar hann að hitta þar einhverja á hótelherbergi til að ræða við þá um virðisaukaskatt, hver veit. Og allt um það. Það væri fróðlegt að sjá hvaða úrræði það eru sem þið hafið í sambandi við þennan vanda atvinnuveganna.

Það kemur.

Það kemur. En hvenær? Það er nefnilega verið að senda þingið heim. Það er verið að senda þingið heim til þess að þið getið læðupokast með þær ráðstafanir sem þið viljið gera.

Gömlu íhaldsúrræðin.

Það eru gömlu íhaldsúrræðin sem á að grípa til, gengislækkunin og þess háttar sem hv. þm. Eiður Guðnason var að kalla á sérstaklega í gærkvöld. Þetta eru hlutir sem hljóta í rauninni að skelfa þjóðina og sérstaklega fólkið sem býr á landsbyggðinni. Hvað fréttir það héðan af þessari virðulegu stofnun? Fréttir það það að hér sé verið að taka á vanda sjávarútvegs, landbúnaðar og iðnaðar? Hvað fréttir það héðan? Virðisaukaskattur og bjór. Það er boðskapurinn að menn fái að taka á sig virðisaukaskatt og drekka bjór með. Það er boðskapurinn á þessum alvörutímum sem er eins og blaut tuska framan í þetta fólk frá þessari virðulegu stofnun sem heitir Alþingi Íslendinga. Þessu mótmælum við og höfum gert með málflutningi okkar hér og við höfum tekið eftir því að þingmenn stjórnarflokkanna eru ekki allt of ánægðir með þessa pappíra hér og með þessi vinnubrögð. Það kemur enn í ljós sem áður hefur verið sagt: Hér er á ferðinni ríkisstjórn Alþfl. undir forustu Sjálfstfl. og með hlutleysi Framsfl.



Herra forseti. Hér er um að ræða frv. sem gerir ráð fyrir framlengingu matarskattsins, aukinni skattlagningu á íslenska menningarstarfsemi, stóraukinni skriffinnsku hjá hinu opinbera við innheimtu á sköttum, kerfi sem mun íþyngja verulega smærri atvinnufyrirtækjum í landinu og einyrkja atvinnurekendum. Hér er um að ræða kerfi sem er ranglátt og mun ekki skila betri skattheimtu fyrir ríkið. Af þeim ástæðum segi ég nei, herra forseti.



Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 977 um frv. til l. um breytingu á umferðarlögunum, en það er svohljóðandi frá meiri hl. allshn.: "Nefndin hefur athugað frv. og kallaði á fund sinn Björn Friðfinnsson, aðstoðarmann dómsmrh., Hauk Ingibergsson, framkvæmdastjóra Bifreiðaeftirlits ríkisins, Guðna Karlsson, forstöðumann Bifreiðaeftirlits ríkisins, Ágúst Jónsson verkfræðing , Jónas Þór Steinarsson frá Bílgreinasambandi Íslands, Jón Sigurðsson og Sigurbjörn Bjarnason frá Félagi bifreiðaeftirlitsmanna. Umsagnir bárust frá Bifreiðaeftirliti ríkisins og Félagi ráðandi bifreiðaeftirlitsmanna. Meiri hl. nefndarinnar mælir með því að frv. verði samþykkt með breytingu sem tillaga er flutt um á sérstöku þingskjali. Skúli Alexandersson sat fundi nefndarinnar. Stefán Guðmundsson var fjarverandi við lokaafgreiðslu málsins." - Og undir þetta rita Jóhann Einvarðsson, Guðmundur Ágústsson, með fyrirvara, Eiður Guðnason, Guðrún Agnarsdóttir og Salome Þorkelsdóttir. Sú brtt. sem flutt er við frv. er á þskj. 976 og er eins og þar kemur fram breyting á 1. málsl. 3. gr., að í framhaldi af því sem þar segir að "fela má hlutafélagi, sem ríkissjóður á hlut í, að annast skráningu ökutækja, skoðun þeirra og eftirlit, sbr. 1. mgr.," komi: enda verði settar upp skoðunarstöðvar í öllum kjördæmum landsins. Það byggist á því álit okkar að landinu er nú skipt í kjördæmi og ýmiss konar þjónustustarfsemi og þjónustumiðstöðvar hafa myndast í kringum það sjónarmið. Í þessu frv. eru fyrst og fremst þrjú atriði sem eru meginatriði fyrir utan smáleiðréttingu, í fyrsta lagi, sem er í 1. gr. og ég ætla ekki að hafa langt mál um. Í öðru lagi er tekið upp hið svokallaða fastnúmerakerfi sem oft hefur verið rætt í þingsölum og stundum hefur náð nánast að komast í gegn en aldrei alveg. Er það gert með hliðsjón af því að talið er að að því verði verulegur sparnaður. Nefndar hafa verið mjög háar tölur í því sambandi. Í nefnd þeirri sem undirbjó frv. kemur fram að þar gæti sparnaður orðið kannski um eða yfir 100 millj. kr., en látum á milli hluta liggja hvað upphæðin er mikil í sjálfu sér, hún er umtalsverð. Enn fremur telur Bifreiðaeftirlit ríkisins að þetta geti þýtt fækkun starfsmanna um 15 stöðugildi. Það er og ljóst að um verulegan sparnað verður að ræða hjá tryggingafélögunum og einnig hjá bæjarfógetum og einfaldar allt starf og gerir léttara að gera það tölvutækt og senda upplýsingar á milli tölvumiðstöðva. Ég tel mig ekki þurfa mörg orð til að skýra þetta. Þetta er margrætt. Það er þó tekið upp núna að það er gert ráð fyrir því að mönnum leyfist að halda sínu gamla númeri meðan bíllinn sem þeir eiga núna er ökufær eða er áfram í eigu þess aðila sem á hann þegar lögin taka gildi og er til athugunar jafnframt að heimila mönnum að kaupa ákveðin númer sem menn geta þá haft í stað þessa fastnúmerakerfis. En það skal tekið fram, eins og öllum er kunnugt, að fastnúmerakerfið hefur verið við lýði í nokkur ár og menn hafa getað séð hvaða fastnúmer þeir hafa á sínum bíl í skoðunarvottorðum sem allir hafa í sínum bíl. Þá er í frv. gefin heimild til ríkisstjórnarinnar eða ráðherra að fela hlutafélagi sem ríkissjóður á hlut í að annast skráningu ökutækja, skoðun þeirra og eftirlit. Ég held að það sé ljóst að hér hefur verið mikil þörf úrbóta í skoðun ökutækja og þekkjum við það allir sem hafa átt bíla og þurft að sækja til Bifreiðaeftirlitsins, að þar hefur aðstaða til ýmissar skoðunar og nauðsynlegrar á ökutækjum ekki verið fyrir hendi. Það hefur þótt fýsilegt að mati þeirra manna sem undirbjuggu þetta frv., og ég held að við í meiri hl. allshn. tökum undir það, að það sé ástæða til að fá fleiri aðila inn í þetta verkefni. Hafa þar verið nefnd tryggingafélögin, það hefur verið nefnt Félag ísl. bifreiðaeigenda, Félag ísl. bifreiðavirkja, Bílgreinasambandið og reyndar fleiri. Ég held að það sé út af fyrir sig gott að fá slíka aðila inn. Menn nefna ýmis rök því til hagsbóta að fela slíku hlutafélagi að annast þetta. Menn telja að kostirnir við hlutafélagið geti í fyrsta lagi verið bein tengsl við neytandann hann borgar fyrir það sem hann fær en þeir sem ekki fá þjónustu fyrirtækisins borga ekkert. Rekstur yrði allur mun auðveldari, sveigjanlegri og hagkvæmari, m.a. vegna breytts launakerfis, og því mundu fjármunir nýtast betur. Fyrirtækið yrði væntanlega "meira þjónustusinnað" en ríkisstofnun og minni hætta á stöðnun t.d. í skoðunartækni og hagsmunaaðilar hefðu bein áhrif á rekstur fyrirtækisins í gegnum eignaraðila. Þeir sem hafa mælt gegn þessu fyrirkomulagi og vilja heldur að ríkissjóður eigi þetta áfram og reki eins og Bifreiðaeftirlit ríkisins hefur verið telja hættu á því að bifreiðaeigendur hafi ekki trú á fyrirtækinu sem hlutlausum aðila og jafnframt að fyrirtækið sem yrði notkunaraðili, líklega með bundinni arðsemi eiginfjár, eigi það þannig að gallar einokunarfyrirtækja mundu að einhverju leyti koma fram í rekstri þess. Því mundi það vera kostur fyrir bifreiðaeigendur að líta á þetta sem ríkisstofnun en aðeins að stofna þetta hlutafélag Ég held hins vegar að til þess að fá nýtt blóð inn í þetta, ef ég má orða það svo, nýrri og ferskari umræðu um þessi skoðunarmál væri heppileg aðferð að stokka hlutina upp og stofna hlutafélag. Ég hygg jafnframt að það yrði léttara að reisa þessar skoðunarstöðvar með hlutafé og eigin fé þessa fyrirtækis með tilvísun til þeirrar reynslu sem hefur verið af því að fá fjármagn til að byggja yfir Bifreiðaeftirlit ríkisins á fjárlögum sem ég hygg að verði áfram jafnerfitt og það hefur verið. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta atriði. Þetta skýrir sig að verulegu leyti sjálft og menn hafa sjálfsagt lesið sér líka til í nál. Í þriðja lagi er í frv. heimild handa sveitarstjórnum að annast framkvæmd ákvæða um sektir og reyndar refsingar við því ef bílar eru stöðvaðir á röngum stöðum og innheimta þau gjöld sem af því leiðir og fjarlægja þá með sérstökum aðgerðum ef á þarf að halda. Þessi heimild til sveitarstjórna, ef þær óska eftir, er komin inn að beiðni borgarstjórnar Reykjavíkur. Hæstv. torseti. Ég held að á þessum tíma sólarhrings sé ekki ástæða til að fjölyrða mikið um þetta. Þeir aðilar sem til okkar hafa komið hafa haft verulega skiptar skoðanir um þetta. Meiri hluti þeirra sem við höfum rætt við telur þó að þetta sé til bóta. Í fyrsta lagi megi reikna út hagnað af fastnúmerakerfinu. Ég held að það fari ekkert á milli mála þrátt fyrir áhuga ýmissa á því að halda sínum númerum, að það sé sparnaðaratriði og einföldunaratriði og létti allt eftirlit með ökutækjum að fast númer sé á þeim. Um skoðunina held ég að fleiri séu þeirrar skoðunar að það sé mikill kostur að taka inn ferskan anda í bifreiðaeftirlitið og reyna að stokka þá hluti upp því að ljóst er að bifreiðaskoðun hefur verið hér á eftir miðað við það sem er erlendis, en þar eru á mörgum stöðum komin upp sjálfstæð fyrirtæki sem reka skoðunarstöðvar fyrir eigin reikning og kanna ýmsa aðra hluti jafnframt til tekjuauka. Ég ætla að láta þetta duga við 2. umr. ef ekkert sérstakt kemur fram og lýsi því aftur yfir að meiri hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem við flytjum á sérstöku þskj.



Herra forseti. Ég fór fram á það á fundi fyrr í dag að fá að rifja upp þetta mál. Ég hef verið önnum kafinn við virðisaukaskattsfrv. nú um hríð og ég vissi ekki betur en samkomulag hefði tekist um að við afgreiddum virðisaukaskattinn á þessum næturfundi. Ég held að það sé rétt að hafa þann háttinn á að taka þessi mál út af dagskrá og taka síðan virðisaukaskattinn til 3. umr. Mér líst ekki á það ef hugmyndin er sú að halda þessari löngu dagskrá áfram og byrja á því máli sem umdeildast er. Þvert á móti vek ég athygli hæstv. forseta á því að stjórnarandstaðan hefur verið mjög samvinnuþýð í sambandi við umræður um virðisaukaskattinn þannig að ég hygg að fá dæmi séu um í þingsögunni og ég held að það sé ástæða til að virða það og taka þessi mál af dagskrá og drífa sig í 3. umr. um virðisaukaskattinn og leyfa síðan þingmönnum að fara heim og hvílast. Fyrsti fundur í fyrramálið er hálfníu, starfsfólk þarf líka að ganga til hvílu og ástæðulaust að vera yfir smámálum fram á nótt því nægur tími er á morgun til að fjalla um þau.



Það hefur verið óskað eftir frestun á fundi í tíu mínútur, geta menn sæst á það, til þess að skoða málin? Ég mun því fresta fundi nú þar til kl. hálftvö.



Herra forseti. Ég meinti það sem ég sagði. Þetta mál er mjög umdeilt, hefur verið það í mörg ár hér á þinginu. Þingmenn hafa nú unnið vel að þingmálum og ég ítreka að það á að meta það þegar menn hafa staðið vel og málefnalega að málum. Það er alger misskilningur hjá hæstv. forseta ef hann heldur að það mál sem hann ber fyrir brjósti nú taki lengri tíma í Ed. á morgun en virðisaukaskatturinn í Nd. og algerlega út í hött að halda það. Ef svo er að þessi mál, sem hæstv. forseti ber svo fyrir brjósti, eru eins tímafrek og hann virðist halda, að það taki okkur lengri tíma á morgun að afgreiða þau en Nd. virðisaukaskattinn, getum við farið að kalla þetta næturfund því þá sé ég ekki annað en að það verði samfelldir fundir í deildinni.



Það hefur verið óskað eftir frestun á fundi í tíu mínútur, geta menn sæst á það, til þess að skoða málin? Ég mun því fresta fundi nú þar til kl. hálftvö.