Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Ég mun ræða nokkuð nál. minni hl. um leið og ég fer í fjárlfrv. almennt, eins og það liggur fyrir. Mér þykir leitt að sjá ekki neinn af ráðh. Framsfl. hér, því að ég sá þess einmitt getið í einu blaði þess flokks nýlega, að það væri mjög mikill munur milli stjórnmálastefna hér á landi nú sem stæði. Annars vegar væri um að ræða mjög hættulega byltingarstefnu, en hins vegar slæma afturhaldsstefnu, sem Sjálfstfl. og Alþfl. væru fulltrúar fyrir. En það væri síður en svo, að það væri aðeins um þetta tvennt að velja í stjórnmálum á Íslandi; auk þeirra væri þarna á milli umbótastefna, er miðaði að því að gera stórfelldar umbætur á þjóðfélaginu, auka réttindi hinna minni máttar, tryggja almenningi betri kjör með þingræðislegum og lýðræðislegum aðferðum, og að það væri þessi stefna, sem Framsfl. og að einhverju leyti Alþfl. væru fulltrúar fyrir. - En nú erum við hér að ræða fjárl., er marka höfuðstefnu ríkisins í þeim málum, sem mestu varða hag almennings. Þess vegna höfum við einmitt núna tækifæri til að dæma um þessar stefnur í framkvæmd. Það var látið hátt um það af hendi vissra manna úr þessum flokki, þ.e. Framsfl., meðan Sósfl. tók þátt í ríkisstj., þar sem form. Sjálfstfl sat í forsæti, að þetta væri léleg stj. og að ekki væri mikið gert til að bæta hag almennings. En nú hafa þeir, sem þá dæmdu harðast, setzt að völdum og hafa því nú fengið tækifæri til að sýna þessa umbótastefnu sína í framkvæmd, og hún markast einmitt í fjárlfrv., sem liggur hér fyrir framan okkur, þar fáum við að sjá þá umbótastefnu, sem form. Framsfl. og aðalmálgagn hans eru svo sérstaklega að lofa nú. Stefnan, sem við svo sjáum samkv. fjárlfrv., er sú, að allt gengur niður í móti, allt miðar að niðurskurði snertandi framlög til þess nauðsynlegasta, en að sama skapi eykst skriffinnskan. Við 2. umr. sjáum við svo, að enn meir er skorið niður og að fara á að afmá þau beztu 1., sem sett voru í tíð þeirrar ríkisstj., sem Framsfl. réðst hvað harkalegast á. Það voru sett launal. í tíð þeirrar stj., er tryggðu starfsmönnum ríkisins og kennurum réttlátari laun heldur en áður. Framsfl. taldi það ekki neitt sérstaklega stórt spor, sem þá var stigið með þessum l., en nú stendur hann sameinaður um þann verknað að taka af starfsmönnum ríkisins þessi réttindi, sem þeim höfðu hlotnazt eftir langa baráttu. Þetta var gert með dýrtíðarráðstöfunum í vetur, þegar laun opinberra starfsmanna voru bundin við 300 stiga vísitölu. - Þá var í tíð fyrrv. ríkisstj. sett mjög mikilvæg lagasetning til að bæta hag bænda með l. um landnám, nýbyggðir og endurbyggingar í sveitum. Nú liggur hins vegar fyrir að skera þessi l. niður, og er nú verið að útbúa bandorminn svokallaða, þar sem frestað er framkvæmd slíkra l. - Í tíð sömu ríkisstj. var sett umbótalöggjöf varðandi skólamál, þar sem gert var ráð fyrir að byggja skólahús úti um land, allt til þess að tryggja hinni uppvaxandi æsku í landinu betri aðbúnað í þessum efnum heldur en hún hefði haft áður. Nú liggur fyrir samkv. fjárlfrv. að draga úr byggingum skólahúsa. - Í tíð fyrrv. stj. voru sett l. um alþýðutryggingar og með þeim stigið stórt skref í framfaraátt fyrir íslenzka alþýðu, þar er nú þegar byrjað að stíga skref aftur á bak, því að samkv. frv., eins og það liggur fyrir, er raunverulega dregið úr fjárframlögum til alþýðutrygginga. - Í tíð sömu stj. voru sett l. til þess að tryggja alþýðu manna ódýrari lán heldur en hún hafði átt kost á áður, til þess m.a. að gera henni frekar kleift að byggja íbúðarhús, þannig að það væri ekki aðeins efnaða fólkið, sem hefði rétt á slíku. Hið sama er að segja um l. um ræktunarsjóð og l. um stofnlánadeildina, - öll þessi lagasetning, sem miðaði að því að skapa mönnum meira efnahagslegt öryggi, er ýmist rýrð með þeim till., sem hæstv. ríkisstj. leggur nú fram við afgreiðslu fjárl., eða með þeim aðferðum, sem nú eiga sér stað af hálfu stjórnarvaldanna varðandi lánveitingar, eyðilögð í framkvæmd. Því fer þess vegna fjarri, að það, sem hér liggur fyrir framan okkur nú, sé einhver umbótastefna í framkvæmdinni. Það er þvert á móti verið að stíga spor aftur á bak varðandi hvert einasta mál almenningi til heilla. - Og svo ætlar viss flokkur að reyna að gylla það fyrir almenningi, að hann sé boðberi umbótastefnu, sem sé sú eina rétta, sem íslenzk alþýða eigi að kjósa. Ég verð að segja það, að það er sjaldan, sem nokkur flokkur hér á þingi hefur dæmt sjálfan sig eins fljótt og um leið orð sín ómerk eins og sá flokkur, sem undanfarið hefur verið að hampa því, að hann væri sérstakur umbótaflokkur, er mundi sýna, hvernig ætti að stíga skref fram á við, ef hann hefði völdin, en í framkvæmd beitir sér gegn framgangi þeirra mála, sem gengu í framfaraátt og l. voru sett um í tíð fyrrv. ríkisstj. Af þessu sést einmitt, hvað það var, sem fékk því áorkað, að þessi spor voru stigin fram á við. Sjálfstfl. og Alþfl. voru báðir í fyrrv. ríkisstj. og eiga nú sæti í þeirri núverandi, en Sósfl. tók þátt í fyrrv. ríkisstj., en ekki nú, og það er þetta, sem gerir gæfumuninn; það er ekki lengur knúið á fram á við innan núv. ríkisstj., en gefizt upp fyrir þeim öflum, sem vilja stíga aftur á bak. Þetta sýnir bezt, hvernig afturhaldsöflin í öllum núverandi stjórnarflokkum hafa náð tökum til að ráða þeirri stefnu, sem farin er. Þetta vil ég láta koma hér fram vegna þess, hvernig blöð þessa flokks hafa rætt þessi mál undanfarið. Þá vil ég snúa mér að því, sem hér er verið að ræða í sambandi við 2. umr. fjárlfrv. Það er hér verið að taka upp nýjar aðferðir af hálfu stjórnarvaldanna í meðferð fjárl., sem aldrei hafa þekkzt áður í sögu lands vors. Þetta var fyrst gert í fyrra vor, þegar hæstv. ríkisstj. fékk samþ. lagafrv. um fjárhagsráð, og þar með var sú ákvörðun tekin, að áætlun um íslenzkan þjóðarbúskap fyrir hvert ár skyldi lögð fyrir þingið í sambandi við afgreiðslu fjárl. Þessi ákvörðun var tekin með 1. um fjárhagsráð, en þar segir svo í 3. gr. - með leyfi hæstv. forseta: Fjárhagsráð semur fyrirfram fyrir ár hvert áætlun um heildarframkvæmdir. Fyrir yfirstandandi ár semur ráðið áætlun þessa svo fljótt sem auðið er og að svo miklu leyti sem við verður komið. - Í áætlun þessari skal gerð grein fyrir kostnaði við allar stærri framkvæmdir, svo og með hverjum hætti fjár skuli aflað, enda skal kveða á um það, í hverri röð framkvæmdir skuli verða, svo að vinnuafl og fjármagn hagnýtist þannig, að sem mest not verði að.“ Síðan segir svo í 6. gr.: „Jafnhliða því, sem fjárhagsráð semur áætlun þá um heildarframkvæmdir, er áður greinir, skal það og gera sérstaka áætlun um framkvæmdir ríkisins, áður en fjárl. eru samin ár hvert, og sé við samningu þeirrar áætlunar, er ríkisstj. og Alþ. geti haft til hliðsjónar, stefnt að því að tryggja landsmönnum öllum næga atvinnu, en koma jafnframt í veg fyrir ofþenslu.“ Það hefur m.ö.o. verið tekin sú ákvörðun, að lögð skuli fyrir Alþ. í sambandi við afgreiðslu fjárl. áætlun fyrir hvert ár um heildarframkvæmdir þjóðarbúsins, hver kostnaður skuli verða við þær og hvernig lánsfjár skuli aflað til þeirra og að allt skuli þetta miðast við þá stefnuskrá ríkisstj., sem tekin er upp í 2. gr. 1., þar sem ákveðið er - og sett undir 1. lið: „að öll framleiðslugeta sé hagnýtt til fulls og öllum verkfærum mönnum tryggð næg og örugg atvinna.“ - Síðan er sett á stofn voldugt ráð til þess að vinna þetta verk og undirbúa og leggja fram þessa áætlun í sambandi við afgreiðslu fjárl. Því fer fjarri, að þessari stofnun hafi verið þröngvað upp á hæstv. ríkisstj., og lítill vafi á því, að hún lætur hér ekki sitja við orðin tóm. Hér er tekinn upp alveg nýr máti við afgreiðslu fjárl., og þess vegna hljótum við að ræða nokkuð um það nú við 2. umr., hvernig fjárhagsráð hefur starfað. Nú er mönnum kunnugt um, að í l. um fjárhagsráð var svo fyrir mælt, að það skyldi gera áætlun um, hvernig heppilegast mundi að hagnýta vinnuaflið í landinu. Ríkisstj. setti sér það markmið að tryggja öllum landsmönnum atvinnu og fjárhagsráð skyldi gera áætlun um, hvað hægt væri að framkvæma af þeim framkvæmdum, sem fyrir hendi lá að gera. En hvað kemur svo á daginn? Í fjárhagsáætlun fjárl. er ekki eitt orð um hagnýtingu vinnuaflsins og heldur ekki orð um það, að öllum skuli tryggð vinna. Sem sagt, það sem ætti að vera nr. 1 í öllum áætlunum um þjóðarbúskap, finnst ekki í áætlun fjárhagsráðs. Ég hef hér fyrir framan mig áætlun um þjóðarbúskap Norðmanna árið 1947, og var þessi áætlun fylgiskjal með fjárl. norsku. Það, sem fyrst og fremst er lagt til grundvallar norska þjóðarbúskapnum, er vinnuaflið í hverri atvinnugrein og hvað gera skuli á árinu, og liggja fyrir skýrslur og till., sem allar miða að því að tryggja hagkvæma hagnýtingu á vinnuaflinu. Ég verð að segja það, að mér finnst „typiskt“, að fjárhagsráð skuli alveg gleyma að gera áætlun um þetta mikilvæga atriði, og ekki veit ég, hvort þetta stafar af því, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki gert sér ljóst, hvað er grundvallaratriði fyrir öllum framkvæmdum, eða hvort hún treystir sér alls ekki til að eiga neitt við skiptingu vinnuaflsins. Eitt er þó víst, en það er það, að þm. eiga heimtingu á að fá að vita, hvers vegna engin áætlun hefur verið gerð varðandi hagkvæma hagnýtingu vinnuaflsins í landinu og það á þeim tíma, þegar útlit er fyrir, að menn kunni að vanta til arðvænlegasta atvinnuvegar þjóðarinnar, sjávarútvegsins. Reyndar liggur nú fyrir till. um að bæta úr þessum skorti. Það er ljóst, að það vantar sjálfan grundvöllinn í áætlun fjárhagsráðs, sem fylgir fjárl., og það verður þess valdandi, að öll áætlunin fyrir árið 1948 svífur í lausu lofti. Hafi áður verið ósamræmi í skiptingu vinnuaflsins, þá heldur það áfram að eiga sér stað með þeirri aðferð, sem fjárhagsráð hefur tekið upp. Það er hægt að skapa svokallað samræmi með því að skera niður í blindni verklegar framkvæmdir bæði hjá ríki og einstaklingum og skapa þannig atvinnuleysi. Það starf, sem hæstv. ríkisstj. hefur nú tekið sér fyrir hendur, er einskisvert vegna þess, að höfuðgrundvallaratriðin vantar, og það brýtur í bága við I. um fjárhagsráð, sem sett voru á síðasta þingi. Þá kem ég að hinu aðalatriðinu, en það er festing fjármagnsins og öflun þess. Í 3. gr. l. um fjárhagsráð stendur í 2. málsgr. - með leyfi hæstv. forseta: „Í áætlun þessari skal gerð grein fyrir kostnaði við allar stærri framkvæmdir og svo, með hverjum hætti fjár skuli aflað, enda skal kveða á um það, í hvaða röð framkvæmdir skuli verða, svo að vinnuafl og fjármagn hagnýtist þannig, að sem mest not verði að.“ Sem sagt, næst á eftir hagnýtingu vinnuaflsins verði lögð áherzla á hagkvæma notkun fjármagnsins og hvernig þess skuli aflað. Í áliti fjárhagsráðs er ekki orð um það. Samt er ráðinu sérstaklega uppálagt í 4. gr. h um fjárhagsráð, að það skuli hafa samvinnu við lánsstofnanir í landinu um samningu og framkvæmd fjárfestingaráætlunar, og beri þeim að skýra fjárhagsráði frá fjármagni því, er þær hafa yfir að ráða. Enn fremur stendur í 4. gr. „Nú telur fjárhagsráð eigi nægilega séð fyrir fjárþörf fyrirtækja, er það telur nauðsyn til að stofnsetja, og skal það þá leita samvinnu við ríkisstjórn, lánsstofnanir og aðra aðila, er hlut gætu átt að máli, um fjársöfnun til þessara fyrirtækja.“ Sem sagt, það á að samræma fjárfestinguna í hinum mörgu fyrirtækjum, sem þjóðin er að leggja í á hinum ýmsu sviðum. Þetta út af fyrir sig er skynsamleg röksemd. Fjárhagsráð var sett m.a. til þess að tryggja, að hin mörgu fyrirtæki hefðu nægilegt fjármagn til að leggja í framkvæmdir og til að ljúka þeim, sem þegar voru hafnar. Af þessu er ljóst, að fjárhagsráði var ætlað að koma með till. um öflun fjármagns og hvernig því skyldi varið. Það kann að vera litið svo á af sumum, að þessi ákvæði séu alls óþörf. Ég vil skýra hér frá því, að í gær var ég á fundi hjá landsbankanefnd. Þar var lagt fyrir okkur, að sérstakt vandræðaástand ríkti nú um útvegun lánsfjár, en lánsþörfin væri hins vegar mikil. Þetta var staðfest af sjálfum form. bankaráðs. T.d. vantar tilfinnanlega fé til stofnlánadeildar sjávarútvegsins. 7 togarar og 20 mótorbátar þurfa á lánsfé að halda, og verði ekki úr þessu bætt, þá getur svo farið, að þessi skip fái ekki lánsfé til rekstrarins. Þjóðin hafði fé til þess að kaupa þessi skip, en hér er lýst yfir, að lánsfé vanti til þess að reka þau. Form. bankaráðs gat þess sérstaklega, að ríkisstj. hefði verið tjáð þessi vandræði, en þau verði að leysa, áður en þingi er slitið nú. Það mun liggja nærri, að tryggja þyrfti 60–70 millj. kr. lánsfé. Nú áttu að liggja fyrir till. frá fjárhagsráði um útvegun á þessu fé og hvernig bæta eigi úr hinum mikla lánsfjárskorti. Eins og ég sagði áðan, þá er ekki orð um þetta í áliti fjárhagsráðs, ekki stafur. Hins vegar fáum við till. um niðurskurð á lánsfé. Nýbyggingarráð áleit skyldu sína að undirbúa áætlun um útvegun lánsfjár, og ríkisstj. gerði ráðstafanir til, að litlir bæir og þorp fengju með því tækifæri til uppgangs. Það, sem áunnizt hefur með því, er, að sumir staðir, sem aldrei hafa eignazt togara, hafa nú í fyrsta skipti komizt yfir slík atvinnutæki. Nýbyggingarráð lagði einnig fram áætlun um lánsfjárhjálp til landbúnaðarins og sjávarútvegsins. Núv. hæstv. ríkisstj. hafði meiri möguleika til að afla lánsfjár heldur en nokkur önnur stjórn hefur haft, en hún eyðilagði þá möguleika með l. um eignakönnun. Seinna voru reyndar aðrar leiðir til þess að reyna að leysa úr lánsfjárþörfinni, en þær hafa ekki borið árangur, og ríkisstj. virðist ekki hafa haft neinn áhuga á að láta fjárhagsráð gera þetta. Ég verð að segja það, að mér finnst frágangurinn á fjárl. fyrir árið 1948 vera með endemum, þegar á það er litið, hversu margt þarf að framkvæma. Til þess að hægt verði að ráða bót á þeim vanda, sem fyrir dyrum er, ef ekki verður hægt að útvega lánsfé, verða nú að fara fram umr. hér á Alþ. um, hvernig þess skuli aflað. Rætt hefur verið nokkuð um seðlaútgáfu í þessu sambandi. Alþ. verður þá að gera sér ljóst, hvort það reynist þess umkomið að tryggja það lánsfé, sem það er að vísa á. Það er álit mitt, að það, sem miða beri við, sé, að framleiðslukraftur þjóðarinnar sé til fullnustu hagnýttur. Þá er e.t.v. skoðun sumra, að lánsfjármöguleikar byggist ekki á framleiðslukröftum, heldur á gulli. Þegar lögin um Landsbankann voru sett, ríkti það sjónarmið, að ríkið ætti ekki að skipta sér að framleiðslu þjóðarinnar. Sú trú er nú horfin. Og þótt ákvæðin um gull- og gjaldeyristryggingu Landsbankans séu enn við lýði, þá er viðurkennt, að það sé úrelt. Hins vegar er það ekki ófróðlegt í þessu sambandi, ef unnt væri að fá yfirlit um það, hve eignir ríkisins og ríkisstofnananna séu raunverulega miklar. Mig minnir, að hv. form. fjvn. hafi í umræðum á Alþ., er barlómurinn var hvað mestur um bága fjárhagsafkomu ríkisins, upplýst það, að skuldlaus eign þess næmi 150 mi11j. kr., og eru þá ótaldar fjölmargar eignir ríkisstofnananna. Á fundi landsbankanefndar í gær var það upplýst, að eignir hans næmu 66 millj. kr., fyrir utan hús, svo að ganga má að því gefnu, að ef allt væri talið, mundu eignir ríkisins og ríkisstofnananna skipta hundruðum millj. Ef einhver vildi því miða seðlaútgáfuna við eignir ríkisins, þá yrði varla sagt, að 122 millj. kr. seðlavelta væri ógætileg. Frá mínu sjónarmiði er það samt ekki þetta, sem ganga ber út frá, en að ýmsu leyti er fróðlegt að hafa það til hliðsjónar. En engar upplýsingar liggja fyrir um þetta af hálfu þeirra, sem áttu að undirbúa þær umræður, sem hljóta að fara fram á Alþ. við afgreiðslu fjárl. Í þessu sambandi fer ég ekki inn á það, hve gífurlegur auður er í höndum einstaklinga, þar sem t.d. 200 einstaklingar og félög í Reykjavík eiga um 500 millj. kr. í skuldlausum eignum. Auðurinn í landinu er því ekki svo lítill, að takmarka þurfi lánsfjárútlát og seðlaveltu vegna fátæktar þjóðarinnar svo mjög sem nú er raunin á. Ég vil segja það, að mér óar þögnin hér á Alþ. um þá lánsfjárkreppu, sem nú er verið að skapa, og ég ætla, að þar búi annað verra undir. Annars vegar er hin mikla lánsfjárþörf, hins vegar tillögur um að svipta menn fengnum réttindum með niðurskurði lánsheimilda. En barlómurinn vex í sama hlutfalli og seðlaveltan minnkar. Ég er því ákaflega hræddur um, að ef fjárl. verða nú afgr. eins og þau liggja fyrir, þá verði þessi óeðlilega lánsfjárkreppa, sem sköpuð hefur verið, notuð sem átylla til þess að taka erlend lán, algerlega að þarflausu. Sjálfir ráðherrarnir hafa gefið yfirlýsingar um það, að þeir treystu sér ekki til að fá lánsfé hér innanlands til þess að reisa sementsverksmiðju, án þess að þeir hafi fengizt til að ræða um lánsfjármarkað þjóðarinnar hvað þá meira. Það vita allir, að það er enginn frjáls lánsfjármarkaður til nú á Íslandi, hann hefur verið afnuminn með aðgerðum ríkisvaldsins, og því verður ríkið nú að annast það, sem áður var í höndum einstaklinga, ef það á ekki að bregðast því hlutverki, sem það hefur tekið að sér. Þegar l. um fjárhagsráð voru samþykkt, fékk ríkið í hendur stjórn þjóðarbúsins og ræður nú á ýmsum sviðum í stað einstaklingsframtaksins, sem búið er að kippa í burtu. Það var gefið upp með l. um fjárhagsráð, að ætlunin væri að taka hér upp áætlunarbúskap; og samkvæmt þeim lögum er það ríkið, sem á að skipuleggja þessa hluti, tryggja þegnunum næga atvinnu og tryggja öflun fjár til þjóðnýtra framkvæmda. Eftir að hinn frjálsi markaður hefur verið þurrkaður út, er það ríkið, sem ábyrgðina ber; og það er ekki hægt að skella skuldinni á einstaklingana, en taka þó af þeim völdin. Þetta er nauðsynlegt að þeir alþm. athugi, sem samþykktu l. um fjárhagsráð. Þetta er einkum brýnt í sambandi við sjávarútveginn og þau tæki, sem gefa mestan hluta þess gjaldeyris, er þjóðin fær í hendur. Og það væri hjákátlegt, ef þjóðin léti þau stöðvast af lánsfjárleysi, þegar bæði vantar gjaldeyri og vafalaust er hægt að afla þess lánsfjár, sem þarf til rekstrar þeirra. Ég skal nú fara örfáum orðum um innflutningsáætlun fjárhagsráðs. Grundvöllurinn undir innflutningsáætlun sérhverrar þjóðar er útflutningsáætlun hennar; og fjárhagsráði var falið að semja skýrslur um þetta hvort tveggja. En það kemur nú fram, að skýrslur um útflutninginn eru ekki til, og grundvöllinn vantar þannig undir innflutningsáætlunina. Sömu mennirnir sem réðust mest á fyrrv. stjórn fyrir það, að ekki væri samræmi á milli útflutnings og innflutnings, þeir hafa nú komið með fjárhagsáætlun, þar sem allan grundvöll vantar. Hún er svo gersamlega út í bláinn, að þeir reikna meira að segja með öflun dollara, sem ekki er sýnt, hvaða vonir standi til, að fáist. Þessi undirbúningur undir afgreiðslu fjárl. er fyrir neðan allar hellur. Alveg eins og það vantar áætlun um vinnuaflið til þess að byggja seðlaveituna á eins vantar hér gersamlega útflutningsáætlun, sjálfan grundvöllinn undir innflutningsáætlunina. Hver er svo afleiðingin af þessu? Hún er sú, að öryggið, sem skapa átti með l. um fjárhagsráð og með því að samþykkja áætlun um skipulagðan þjóðarbúskap, er ekki lengur til. Þá tryggingu, sem fást átti með þeim lögum fyrir réttri einbeitingu fjármagnsins og fullri hagnýtingu vinnuaflsins, vantar gersamlega. Þjóðinni er engin trygging veitt fyrir því, er henni var lofað með lögunum, - allt efnahagslegt öryggi skortir. Þetta er nauðsynlegt að gera sér ljóst. Sú stefna, sem tekin var með samþykkt fjárhagsráðslaganna, hefur beðið algert skipbrot, og það bákn, sem byggt var upp til þess að framkvæma þá stefnu, er að sliga athafnalíf þjóðarinnar. Ríkisstj. hefur alls ekki við afgreiðslu þessa frv. lagt það fyrir, sem hún skuldbatt sig til í fyrra með lögum. Og í stað öryggis og skipulags höfum við fengið tóm höft og skriffinnsku. Í sjálfu hugtakinu um áætlunarbúskap felast alltaf höft, en það, að þjóð undirgengst slík höft, er af því sprottið, að hún vill tryggja sér öruggari afkomu en annars væri unnt. Þess vegna - ef áætlunarbúskapur er tekinn upp og veitir ekki þetta öryggi, þá er það enginn áætlunarbúskapur, heldur aðeins höft á einstaklingsframtakið. Því er stórhættulegt að láta slíkt fyrirkomulag viðgangast, sem hvorki er fugl né fiskur og drepur jafnt niður framtak hins opinbera sem einstaklinganna. Hugsunin með áætlunarbúskap er sú, að skipulagt framtak hins opinbera komi í stað svokallaðs framtaks einstaklinganna eða stjórni því. Þegar þetta fæst ekki fram, er verið að eyðileggja hugsjónina um áætlunarbúskap, og við sósíalistar munum að minnsta kosti ekki horfa upp á framkvæmd þessarar haftastefnu án þess að segja orð, haftastefnu, sem kölluð er áætlunarbúskapur, en miðar að því einu að lama allt athafnalíf í landinu. Þar með er ekki verið að lofa hið svokallaða frjálsa framtak einstaklinganna og stjórnleysi það, sem fylgir því kerfi. En þetta vildi ég láta koma fram og vildi ekki láta hjá líða að kveða upp úr með þetta nú, þar sem 2. umr. fjárl. er eina tækifærið til þess, enda er gengið út frá því, að áætlun fjárhagsráðs sé rædd við afgreiðslu fjárl. Ég hef orðið var við það í umræðum hér á Alþ., að ekki eru allir sem ánægðastir með það, hvernig þessum málum er nú komið. Meðal annars hefur hv. form. fjvn. deilt skarplega á fjárhagsráð og stefnu þess og einnig, að því er mér hefur virzt, á hæstv. fjmrh. En ég vil benda á það, að stjórnarflokkarnir sem heild bera ábyrgð á þeirri stefnu, því að þetta er helzta stefna ríkisstj. - og það kemur úr hörðustu átt, þegar menn úr hæstu stöðum innan þeirra flokka deila harðlega á þá stefnu, en koma samt ekki með neinar till. til breytinga. Í stað þess, sem menn gerðu sér vonir um með l. um fjárhagsráð, höfum við aðeins fengið dýrara skrifstofubákn en nokkru sinni áður, og það ægilega við þetta bákn er ekki það, hve dýrt það er, heldur hitt, hvernig það virðist ætla að sliga þjóðina, bæði atvinnuframkvæmdir hennar og verzlun. En nú, þegar fjárl. eru til umræðu og hin ófullkomna áætlun fjárhagsráðs liggur fyrir, væri tækifærið fyrir þá þm., sem óánægðir eru með þessa stefnu eða stefnuleysi, að segja til um það, koma fram með gagnrýni sína og reyna að knýja annað fram, því að ég álit, að fyrir Alþingi sé sú afgreiðsla mála, sem hér er stofnað til, algerlega óviðunandi. Afleiðingin af því að afgreiða fjárl. með hliðsjón af þeirri áætlun fjárhagsráðs, sem hér liggur fyrir, hlýtur að verða sú, að þingið að meira eða minna leyti svipti sjálft sig völdum og afhendi þau stofnun, sem það ræður ekkert við og virðist ekki hirða um vilja þess og skeyta því meira að fara sinn fram en að standa á grundvelli laga og réttar í landinu. Mér virðist Alþ. vera hér að ofurselja vald sitt og bregðast þeim skuldbindingum, sem það tók á sig með samþykkt laganna um tryggingu fyrir landsmenn um atvinnu og hagnýtingu vinnuaflsins og atvinnutækjanna til sjávar og sveita. Þessu vildi ég vekja athygli á vegna þess, að við höfum fyrr í sögu okkar fengið að kenna á embættisvaldi, sem ekki lék okkur vel. Og nú, er lýðveldi hefur verið stofnað og Alþ. hefur fengið völdin í hendur og færzt það í fang að stjórna þjóðarbúinu, væri það hart, ef það ofurseldi þau völd í hendur aðilum, sem þannig halda á málum, að fæstir þm. munu telja forsvaranlegt. Ég skil, að hæstv. ríkisstj. muni vilja losna við slíkt þing sem fyrst til þess að geta haldið áfram á þeirri leið, sem hún virðist vera. En ég álít óforsvaranlegt fyrir þingmenn að skiljast svo við þetta mál eins og það liggur fyrir - óforsvaranlegt að samþykki lög eftir lög til þess að tryggja rétt þegnana til atvinnu og öryggis, en gera svo ekki neitt því til tryggingar að þau lög séu framkvæmd. Við sjáum nú, hvernig fjárhagsráð hefur búið í haginn fyrir þingið, og raunverulega hefði verið ástæða til þess við þessar umræður að knýja fram algera endurskoðun þessara mála. Þingið má ekki hlaupa frá þeim erfiðleikum, sem þjóðin á við að stríða, án þess að ræða þá, hvað þá heldur meira. Það er tilgangslitið að barma sér yfir erfiðleikunum, en hliðra sér hjá því að kryfja það til mergjar, hverjar ástæður það séu, sem þeim valda. Því vildi ég nú við þessa umr. fjárl. láta koma greinilega fram mína skoðun á því, hvernig hér sé í pottinn búið. Hvað snertir annars þá afgreiðslu fjárl., sem hér liggur fyrir, þá er ég hér ásamt þremur öðrum þm. fim. að lítilli brtt. á einhverju þskj., sem ég finn nú ekki í svipinn, en hún fjallar um það, að Alþ. veiti til Félags ísl. stúdenta í Kaupmannahöfn styrk að upphæð 1000 kr. Alþ. hefur undanfarið veitt félaginu styrk til útgáfu tímarits, er það gaf út á stríðsárunum, en hann hefur nú verið felldur burt. En við þessir fjórir þm. álitum rétt, að Alþ. sýndi þessu gamla félagi, sem er alls góðs maklegt, örlítinn vott þess, að störf þess séu metin og þess óskað, að félagið geti haldið starfsemi sinni áfram. Og þessi litli styrkur væri aðeins vottur þeirrar viðurkenningar. Ég vona að hv. alþm. geti orðið okkur sammála um þetta. Hér er aðeins um litinn viðurkenningarvott að ræða, sem ríkið dregur ekki um, en er þó svolítill styrkur litlu félagi. Ég læt svo máli mínu lokið, en vil þó endurtaka þá ósk mína, að áætlun fjárhagsráðs og stefnan í þjóðarbúskapnum árið 1948 verði tekin til alvarlegrar athugunar við þessar umræður. Ef vel væri, þyrfti fjvn. að geta endurskoðað það, sem fyrir liggur, ef það á að sýna nokkra viðleitni í þá átt að tryggja rétta einbeitingu vinnuafls og fjármagns í landinu og stjórna þjóðarbúinu þannig, að allir kraftar hagnýtist sem bezt. Það var í lög sett á síðasta Alþ., að þetta skyldi gera - en það hefur ekki verið framkvæmt, og þyrfti fjvn. að taka þessi mál sérstaklega til endurskoðunar nú á milli 2. og 3. umr.



Herra forseti. Ég þarf fyrst að víkja að brtt., sem ég flyt hér ásamt öðrum þingmönnum á þskj. 485. Síðan mun ég koma að atriðum í ræðu hæstv. fjmrh. frá því í gær og hv. 2. þm. Reykv. Ég hafði ekki ætlað mér að flytja hér brtt., en svo barst mér á síðustu stundu erindi frá bæjarstjórn Ísafjarðar um breyt., sem 3 þm. flytja á þskj. 485. Ástæðan er sú, að á Ísafirði er sjúkrahús, sem starfrækt hefur verið og rekið í rúmlega 20 ár, og hefur það verið rekið sem fjórðungssjúkrahús Vestfirðingafjórðungs, en samt sem áður engra hlunninda notið sem slíkt. Á þessum tíma hefur oftast helmingur sjúklinganna og allt upp í 2/3 verið utanbæjarfólk. Samt sem áður hefur sjúkrahúsinu sínu ekki verið leyft að hækka svo daggjöld sín, að hægt væri að reka það hallalaust. Ísafjörður hefur þannig verið neyddur til að reka sjúkrahús fyrir alla Vestfirði, og hefur hallinn numið tugum þúsunda króna árlega og nú á síðasta ári nær 100 þúsundum. Og segir svo í bréfi frá bæjarstjóra Ísafjarðar, dags. 28. febr. s.l.: „Sjúkrahrís Ísafjarðar er eign bæjarsjóðs Ísafjarðar og er rekið fyrir reikning bæjarsjóðs. Á undanförnum árum hefur rekstrartap orðið á sjúkrahúsinu, og hefur bæjarsjóður orðið að greiða með því sem hér segir: 1942 kr. 10000.00 1943 - 20000.00 1944 - 23000.00 1945 - 62400.00 1946 - 96400.00 1947 - 96000.00 og á fjárhagsáætlun bæjarsjóðs fyrir 1948 er áætlað til sjúkrahúss rekstrarstyrkur, kr. 95500.00. Árin 1942-1946 voru á fjárhagsáætlun bæjarsjóðs áætlaðar kr. 140000.00, en eins og að framan segir, var greitt til sjúkrahússins samt. kr. 307800.00 á þessum árum. Bæjarsjóður hefur því orðið að greiða úr rekstri sínum umfram áætlað fé til hússins samtals kr. 167800.00. Sjúkrahrís Ísafjarðar er jafnframt sjúkrahús fyrir nærliggjandi sýslur og skiptust sjúklingar niður sem hér segir: 1946 innansveitarsjúklingar 5398 legudagar, utansveitarsjúklingar 8515 legudagar, 1943 innansveitarsjúklingar 6610 legudagar, utansveitarsjúklingar 10762 legudagar. Á þessu sést, að húsið er ekki nema að nokkrum hluta rekið fyrir Ísfirðinga eina, og er það því ekki nema sjálfsögð og eðlileg krafa, að ísfirzkir borgarar verði ekki látnir öllu lengur greiða þennan gífurlega taprekstur hússins, sem er að miklu leyti fyrir nærliggjandi sýslur og fyrir ríkið sjálft (ríkissjúklinga). En ríkissjóður hefur greitt á undanförnum árum mun lægra fyrir sjúklinga sína en aðrir hafa greitt, t.d. 1946 greiddi ríkið fyrir sína sjúklinga kr. 6.00 í grunn pr. dag, en Sjúkrasamlag Ísafjarðar greiddi þá 7.50 í grunn pr. dag. Ísfirðingar telja sig hafa tekið ærið þungan bagga á sínar herðar af rekstri sjúkrahússins, eins og framanskráðar tölur sina, og finnst vera kominn tími til þess að fá lagfæringu á þessu máli, þar sem viðskiptamenn hússins eru fjöldamörg sjúkrasamlög og hreppsfélög, sem þykja að sjálfsögðu daggjöld sjúklinga sinna ærið há og hafa heldur ekki heimild til að greiða hærra nema með samþykki tryggingaráðs. Þá finnst okkur ekki nema eðlilegt, að bæjarstjórn leiti til ríkissjóðs um aðstoð í þessu máli, því að það er óréttlæti að láta ísfirzka borgara bera hita og þunga af rekstri þessarar stofnunar, sem starfrækt er fyrir héraðið í heild, en ekki fyrir Ísfirðinga eina, sbr. “legudagafjölda fyrr talda í þessari greinargerð. Um seinni lið tillögunnar, um fjárveitingu til lagfæringar á sjúkrahúsinu, er rétt að taka fram: Á undanförnum árum hefur vegna fjárhagsörðugleika stofnunarinnar ekki verið hægt að halda við húsinu og bæta aðbúnað sjúklinga eins og nauðsynlega þurfti, en nú verður ekki lengur unnt að fresta þeim aðgerðum, og er bæjarfélaginu um megn að láta meira fé til stofnunarinnar. Þess vegna er farið fram á þennan stuðning ríkissjóðs, og er ómögulegt að biða lengur að gera við húsið og bæta á annan hátt aðbúnað sjúklinga.“ Ég vil ítreka það, að mér barst bréf bæjarstjóra svo seint, að ég gat ekki komið fyrr fram með þessa brtt. Ég hafði ekki hugsað mér að bera hér fram brtt. og allra sízt þær, sem væru til hækkunar. En þegar mér barst þetta bréf í hendur, gat ég ekki gert annað en bera þessa brtt. fram. Fjárhagur bæjarins er slæmur, og er því ekki hægt að búast við, að hann geti lengur annazt einn rekstur fjórðungssjúkrahúss fyrir Vestfirði. Og ég vil taka það fram, að fái þessi till. ekki byr hjá Alþ., verður annaðhvort ríkissjóður að taka að sér rekstur hússins eða neyðzt verður til að loka því, sem vitanlega ekki nær nokkurri átt. Enn fremur kemur til mála í þessu sambandi að breyta lögum um sjúkrahús þannig, að þær sveitir, sem næst liggja sjúkrahúsum og mest not hafa af þeim, standi undir kostnaði þeim, sem af þeim leiðir. En hitt nær vitanlega ekki nokkurri átt, að þau héruð, sem hafa haft framtak til að koma upp hjá sér sjúkrahúsi, verði ein að standast allan kostnað af þeim. Læt ég nú útrætt um þetta mál, en vík að ræðu hæstv. fjmrh., að því er áhrærir viðskiptanefnd. Hæstv. ráðh. taldi, að mikils seinagangs hefði gætt hjá viðskiptan., hvað viðvíkur úthlutun viðskiptaleyfa á árinu. Hæstv. ráðh. virðist ekki hafa kynnt sér þetta mál nógu rækilega, og þess vegna hefur hann sagt þetta. Samkvæmt nýrri skýrslu frá viðskiptan. sést, að farið hefur verið hraðar í þessar leyfisveitingar en gert var ráð fyrir. Innflutningsáætlun er raunar gerð og framkvæmd í áföngum, og eru þeir áfangar tveir, vetrarvertíð og síldarvertíð, og verður að haga og breyta áætlunum eftir því, hvernig ástandið er að lokinni hvorri þessara vertíða. Ef önnur hvor þessara vertíða eða báðar bregðast, verður að fara hægt í leyfisveitingar, en ef báðar ganga vel, má rýmka leyfisveitingar. Og eru bæði ríkisstj. og fjárhagsráð sammála um, að þetta fyrirkomulag sé hyggilegt. Hins vegar eru einstaka menn, sem kvarta yfir því, að þeir fái bæði lítið af leyfum og seint. Þetta er mjög eðlilegt, þegar miðað er við hinar stóru leyfisveitingar á undanförnum árum. Þær staðhæfingar hæstv. fjmrh., að leyfisveitingar gangi seint, hljóta að stafa annaðhvort af misskilningi eða vöntun á upplýsingum, þar eð nú, 9. marz, er búið að veita leyfi fyrir 1461/2 millj. kr., en vöruáætlun er 310 millj., og er þá nærri búið að veita helming vöruleyfa þegar 9. marz. Duldar greiðslur voru áætlaðar 79 millj., en 9. marz er búið að veita rúmlega helming eða 40.8 millj. Þar að auki eru vöruleyfi eingöngu, sem búið er að greiða fyrir 63 millj. utan við gjaldeyris- og innflutningsáætlun. Af þessu má sjá, að búið er að veita leyfi út á nálega helming þess, sem ætlað er allt árið, þegar aðeins eru liðnir 2 mánuðir og 9 dagar af árinu. Hygg ég því, að nær hefði verið að kvarta yfir því, að of ört væri farið í leyfisveitingar en of hægt. Ég get vel skilið afstöðu hæstv. fjmrh. Þar sem hann þarf að greiða stórar fjárfúlgur, þarf hann á miklum innflutningi að halda. En þótt svo sé og þörf ríkissjóðs mikil, er ekki hægt að gefa út gjaldeyris- og innflutningsleyfi, sem ekki er hægt að fullnægja. Þetta virðist eiga fullum skilningi að mæta hjá verzlunarstéttinni, því að þrátt fyrir að hún á fundi sínum gerði ýmsar samþykktir um að auka gjaldeyris- og innflutningsleyfi, var hún því andstæð, að gefin væru út leyfi, sem ekki væri hægt að standa við. Og nú er svo komið, að gjaldeyririnn er þrotinn, og um síðustu áramót áttu bankarnir aðeins 2 milljónir utan skuldbindinga, auk 90–100 millj. kr. virðis í vörum, sem eru að smáfara og hafa skapað gjaldeyri, sem nemur 35 millj. í jan. og 29 millj. í febr. eða samtals 64 millj. kr. Ef nú eru eftir vörur, sem nema um 90 millj. kr. í landinu, en auk þess er í þessari áætlun síldarlýsi með of háu verði, ef fullnægja á samningum við Breta, eru því ekki eftir í landinu nema sem svarar 28 millj. kr. í gjaldeyrisvöru, auk þess, sem aflazt hefur síðan í lok janúarmánaðar. Við þetta bætist, að vetrarvertíðin hefur brugðizt, ekkert verið saltað og togararnir ekki selt fyrir þá upphæð, sem þjóðin þarfnast, ef gert er ráð fyrir 400 millj. króna gjaldeyristekjum. Útlitið hefur því versnað að stórum mun frá því, sem hægt var með skynsamlegu móti að búast við um áramót. Það hefði því verið óvarlegt af viðskiptan. að ganga lengra í leyfisveitingum en gert hefur verið. En afsökun n. er sú, að leyfi hafa aðeins verið veitt fyrir vörum, sem ekki var hægt að komast af án í landinu. Þá er svo komið, að dollaragjaldeyrir er gerþrotinn og fyrir liggja gamlar kröfur fyrir vörum frá Bandaríkjunum, svo sem nauðsynlegum varahlutum í vélar, hjólbörðum o.fl. Auk þess liggur í bönkum mikið af dollaraleyfum fyrir matvörum, áburði og fóðurvörum, sem ekki er hægt að hreyfa, og skipaleyfi, sem ekki hefur verið hægt að opna í margar vikur. Og í landinu eru ekki eftir vörur, sem neinu nemur, þegar samningnum við Breta hefur verið fullnægt. Auk þess þarf dollaragjaldeyri fyrir tilbúnum áburði, olíu og miklu af alls konar vélum og áhöldum. Af þessu má verða ljóst, að yfirfærslur fyrir þessum vörum eru svo að segja alveg stöðvaðar og stöðvast alveg, ef ekki verða gerðar einhverjar ráðstafanir. Og ætti hæstv. fjmrh. að vera þetta manna bezt kunnugt. Ég mun nú ekki fara frekar út í þetta, en tel, að þetta ætti að vera næg sönnun þess, að farið hefur verið jafnhratt í leyfisveitingar og unnt hefur verið og ef til vill of hratt, en afsökun n. er sú, að hún hefur aðeins gefið þau leyfi, sem ekki var hægt að komast hjá að gefa. Hv. 2. þm. Reykv. hefur gert áætlunarbúskap og fjárhagsráð að umtalsefni. Ég hef ekki hirt um að svara honum, þótt oft hafi verið ástæða til þess. En nú þykir mér ástæða til að svara ýmsum atriðum í ræðu hans, og má segja, að margt stangist á hjá þessum hv. þm. Dýragarðseigandinn frægi, Hagenbeek, sem þóttist hafa gott vit á öllu, sem laut að starfi sínu, sagði margar sögur af dýrum, m.a. sagði hann, að slöngur væru þau gráðugustu dýr, sem til væru, t.d. hefðu tvær slöngur, sem saman voru í búri, étið hvor aðra upp eina nóttina. Nú er svo með þessa sögu, að hún er sjálfsagt ekki sönn, en það má heimfæra hana upp á ræðu hv. 2. þm. Reykv. um fjárhagsráð, að staðhæfingar hans éta hver aðra upp, Hv. þm. ræddi mikið um áætlunarbúskap og komst m.a. svo að orði, að allur áætlunarbúskapur væri í því fólginn að vísa á það, sem ekki væri til, og gera það sem allra fljótast. Ég get vel skilið, að maður með þessa skoðun sé á móti stefnu fjárhagsráðs, þar eð það hefur leitazt við að vísa ekki á það, sem ekki er til. En þessu fylgdi hv. 2. þm. Reykv., þegar hann átti sæti í nýbyggingarráði og ávísaði 160 millj. kr. á stofnlánadeildina, og vantaði 40–50 millj. kr. til, að hægt væri að uppfylla ávísunina. Það er áætlunarbúskapur að vísa á það, sem ekki er til, og gera það nógu fljótt. Í annan stað fann hv. 2. þm. Reykv. að því, að leyfisveitingar gengju ekki nógu fljótt. Hann komst m.a. svo að orði, að það væri engin afsökun að gefa ekki út gjaldeyrisleyfi, þótt gjaldeyrir væri ekki fyrir hendi. Ef hv. 2. þm. Reykv. hugsar svo, ætti allt að vera í lagi, þótt engir peningar séu til að greiða fyrir það allra nauðsynlegasta. Nú, þó að það skorti á, að fjárhagsráð hafi samið heildaráætlun um allar framkvæmdir í landinu á þessu ári, er þó fjárhagsráð komið vel á veg að gefa fjárfestingarleyfi fyrir byggingum á þessu ári. Nú er því svo farið með gjaldeyri og innflutning, að við erum að litlu leyti herrar yfir því, þar eð við erum fremur háðir verði, aflabrögðum og utanaðkomandi atvikum en flestar aðrar þjóðir í veröldinni. Ef síldarvertíð bregzt, þá munar það milljónum, og eins er, ef þorskvertíð bregzt o.s.frv. Verðsveiflur á lýsi og mjöli á erlendum markaði, sem mjög eru tíðar, geta einnig gert strik í reikninginn, svo að nemi milljónum og tugum milljóna króna. Því verðum við, þar sem mestur hluti af tekjum okkar byggist á útflutningsverzluninni og að henni sé haldið gangandi, að byggja á því, sem með skynsemi má áætla, að komi inn í landið. Ég gat þess, að sjálf gjaldeyriseign landsins var þrotin um áramót, og vitað er, að lánsfé bankanna er á þrotum. Við höfum lagt í svo miklar framkvæmdir og stofnað til svo margra nýrra fyrirtækja á síðustu árum, að möguleikar bankanna til að lána fé í nýjar framkvæmdir eru tæmdir. Við erum búnir að binda hendur okkar að verulegu leyti um nokkurt árabil í því efni, þannig að ekki er hægt að ráðast í allt, sem raunverulega þyrfti að gera. Hins vegar er engin ástæða til svartsýni, þvert á móti, því að við eigum ákaflega mikla möguleika fyrir hendi, þar sem eru hin mörgu og stóru framleiðslufyrirtæki, en þó því aðeins, að við séum samkeppnisfærir um að selja framleiðslu okkar erlendis. Nú er það eitt af áhugamálum kommúnista, sem ég veit, að hv. 2. þm. Reykv. er ekki skilinn við, en vona, að hann geri bráðlega, að eyðileggja atvinnuvegi okkar, þar sem þeir vilja umfram allt játast undir hið austræna ok, þvert á móti öllum kenningum hv. 2. þm. Reykv. og áhuga þeim, sem komið hefur fram hjá honum fyrir íslenzkum atvinnuvegum, og ég vona, að hann með sinn áhuga breyti til í tíma, áður en það er of seint fyrir hann og þjóðina. Eins og ég sagði áðan, verður raunverulega öll fjárfestingaráætlun okkar að byggjast á því, sem með skynsemi má áætla, að fáist fyrir afurðir okkar erlendis. Verðmæti útflutnings okkar nam um 300 millj. kr. á s.l. ári. Hins vegar nemur innflutningsáætlun þessa árs 400 millj. kr., og hefur þá allt verið skorið niður eins og frekast virðist unnt, svo að útflutningsverðmæti okkar þurfa eftir því að aukast um 100 millj. kr. á þessu ári til að vega upp á móti hinni miklu innflutningsþörf. Það, sem af er vertíðinni, hefur ekki gefið góðar vonir um, að þetta takist. Að vísu gelur rætzt úr enn þá, en engin trygging er fyrir því. Ég hef áður minnzt á það hér, að innflutningsáætlunin skiptist hér um bil jafnt í þrjá vöruflokka: neyzluvörur, rekstrarvörur og hreinar kapítalvörur. Ég hygg, að á ýmsum sviðum sé áætlun þessi fremur of naum en of rúm, og þar sem viðskiptan. var núna 9. marz búin að gefa út leyfi fyrir helmingnum af þessari áætlun, má nærri geta, hvernig færi, ef n. legði hugsun hv. 2. þm. Reykv. til grundvallar gerðum sínum, þá hugsun, að skortur á gjaldeyri sé engin afsökun fyrir því að gefa ekki út gjaldeyrisleyfi. Það er vitað, að okkar lífsmöguleikar liggja nú ekki í fjársjóðum eða sem innistæður í bönkum utanlands, eins og var, þegar hv. 2. þm. Reykv. var að ávísa í nýbyggingarráði, heldur í atvinnutækjum. Nú væri það verðugt verkefni að reyna að sameinast um það, að þessi atvinnutæki okkar gangi með fullum krafti, ekkert skip sé bundið við festar, aldrei komi til neinnar rekstrarstöðvunar. Það er sannarlega verðugt verkefni fyrir alla að sameinast um þetta fjöregg þjóðarinnar, atvinnutækin. En því miður er hér nokkuð stór flokkur í landinu, sem heldur fram þveröfugri stefnu, sem setur sig aldrei úr færi að stöðva atvinnureksturinn og þar með raunverulega eyðileggja lífsmöguleika fólksins í landinu. Ég hef oftar en einn sinni heyrt hv. 2. þm. Reykv. finna að því, að þær áætlanir, sem fjárhagsráð ætti lögum samkvæmt að semja, lægju ekki fyrir hér fullskapaðar hverju sinni. Ráðið hefur nú aðeins starfað í 10 mánuði, en þó þegar aflað hinna mikilsverðustu upplýsinga um atvinnurekstur og alls konar framkvæmdir, sem nýbyggingarráð hafði ekki aflað, og úr því að þm. gefur tilefni til, má minna á það, að nýbyggingarráð. sem hann átti sæti í, gerði aldrei þá fimm ára áætlun, sem það átti að gera. Þær skýrslur, sem fjárhagsráð hefur safnað og látið gera, sýna ljóslega það, sem kom fram í hagfræðingaálitinu, að fjárfestingin hefur verið of ör undanfarin ár, og það verður að draga úr henni og fara gætilegar í sakirnar í þeim efnum, ef við eigum að sleppa við aukna verðbólgu og afvinnuleysi. Fjárhagsráð hefur reynt að haga því þannig, að unnið væri áfram af fullum krafti að þeim framkvæmdum, sem byrjað var á og sýnt var, að hægt var að ljúka, en látið það, sem ekki var byrjað á og ekki var útlit fyrir, að hægt væri að ljúka við, sitja á hakanum. Stefnan hefur í fáum orðum verið sú, að reyna að láta hús og atvinnutæki, sem byrjað var á, er ráðið tók við störfum, koma sem fyrst að gagni, í stað þess að hafa svo mikið undir í einu, að engu væri unnt að ljúka til fulls. Allir hugsandi menn viðurkenna, að þetta sé rétt hugsun og rétt stefna. En af einhverjum ástæðum vill hv. 2. þm. Reykv. ekki lita þannig á, heldur ávísa áfram á það, sem ekki er til, og veita leyfi, þó að enginn gjaldeyrir sé fyrir hendi. Hann er svo oft og margsinnis búinn að túlka þau sjónarmið hér, að ég taldi rétt hér við 2. umr. fjárl. að víkja að þessu einu sinni. Þessi og þvílík ummæli hans eru eiginlega óskiljanleg, þegar tekið er tillit til gáfna hans og að mörgu leyti góða áhuga á atvinnumálum. En einmitt með tilliti til þeirra kosta hans vildi ég óska honum þess, að hann losaði sig úr þeim viðjum, sem hann er flæktur í, og gerði sér það ljóst, að það, sem honum er ætlað annars staðar frá, veldur þjóðinni óhöppum. Ég get svo látið útrætt um þetta. Það er bezt fyrir alla að líta með nokkru raunsæi á hlutina, og ef menn gera það, þá komast þeir ekki hjá því, eins og sakir standa, að draga úr opinberum framkvæmdum, sem ella mundu auka verðbólguna og hindra framkvæmdir einstaklinga. Á undanförnum árum hafa verið fluttar inn 40–50 þúsund lestir af sementi að meðaltali. Sement er undirstaða bygginga, og til sementskaupa fer mjög mikill gjaldeyrir. Ef hið opinbera fer langt út í það að auka framkvæmdir sínar á þessu ári, hindrar það sams konar framkvæmdir einstaklinga sökum skorts á efni og vinnu og treður þá undir í samkeppninni. Að stríðinu loknu var nauðsynlegt fyrir ríkið að auka mjög verklegar framkvæmdir til að vega upp á móti setuliðsvinnunni, sem ekki var lengur til að dreifa. En þessar ástæður eru nú ekki fyrir hendi, heldur þvert á móti. Einstaklingar hafa nú einmitt ríka tilhneigingu til að ráðast í framkvæmdir, og margir þeirra eiga nóg fé til að leggja fram. Það er því ekki rétt af ríkinu að keppa við þessar einstaklingsframkvæmdir í ár. Ef það keppti nú ekki við þá, yrði það enn fremur til þess, að það, ríkið, stæði síðar betur að vígi til að halda uppi atvinnu í landinu með framkvæmdum, er draga tæki úr einstaklingsframkvæmdunum, og auka þær framkvæmdir, ef útlit væri fyrir atvinnuleysi. Þetta höfuðsjónarmið held ég ætti að ráða við afgreiðslu þess frv. til fjárl., er hér liggur fyrir.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram hér nokkrar brtt. við frv. til fjárl., sem hér liggur fyrir, og sumpart brtt. við brtt. frá hv. meiri hl. fjvn. á þskj. 461. Fyrsta brtt., sem ég flyt, er við 12. gr. frv., sem er um framlag til fjórðungssjúkrahúss á Akureyri. Ég þarf ekki að eyða mörgum orðum að því, hversu það er nauðsynleg framkvæmd, sem þarna er á ferðinni, bygging þessa sjúkrahúss. Það hefur áður verið rætt við Alþ., hversu mikil nauðsyn væri að koma upp þessu sjúkrahúsi, þar sem sjúkrahúsið, sem nú er til á Akureyri, er orðið gamalt og úrelt, farið að fúna og ganga úr sér. En til Akureyrar sækja sjúkir menn langt að af landinu. Og á þeim rökum byggðist það, að hægt var þannig að byggja þetta fjórðungssjúkrahús, sem staðið hefur yfir í tvö ár, og er sú bygging ekki nærri búin enn þá. Þó að þetta stórhýsi sé svo langt komið, að það sé að komast undir þak, þá verður að hugsa fyrir því, að hægt sé að halda áfram þessari byggingu, svo að hún geti komizt sem allra fyrst í notkun til þess að bæta úr þeirri vöntun, sem er á sjúkrarúmum á Akureyri, bæði fyrir Akureyri sjálfa og þá landshluta aðra og sveitir, sem leita sér lækninga þangað. Í frv. er gert ráð fyrir því, að veittur sé aðeins 300 þús. kr. styrkur til þessarar byggingar á yfirstandandi ári. Hins vegar mun landlæknir hafa mælt með því við hv. fjvn., að til þessara framkvæmda yrði varið einni millj. kr., og hef ég tekið það upp í aðalbrtt., en hins vegar hef ég flutt sem varatill., að 500 þús. kr. yrðu veittar til sjúkrahússins á Akureyri á þessum fjárl. Og ég vænti þess, að ekki verði gengið skemmra í fjárveitingu en hér er farið fram á. Ég hef aflað mér upplýsinga um það, að eins og stendur, eða um síðustu áramót, þá var búið að verja í þessa byggingu rétt um tveim millj. kr., þar af lagt fram úr ríkissjóði 1100 þús. kr. En eins og hv. þm. vita, ber ríkissjóði að leggja í þessa byggingu 3/5 kostnaðar, og ætti ríkissjóður þess vegna að vera þegar búinn að greiða til þessarar byggingar 1200 þús. kr. Eftir þessu stendur upp á ríkissjóð að greiða um síðustu áramót um 90 þús. kr. Byggingarstjórn sjúkrahússins hefur nú þegar tryggt sér fjárfestingarleyfi hjá fjárhagsráði fyrir 1300 þús. kr. á þessu ári. Og það er alveg vist, að fyrir það fé verður unnið, svo framarlega sem ekki stendur upp á ríkið að greiða að sínum hluta, og mundi sá hluti, sem ríkissjóður ætti að greiða, vera 780 þús. kr. Og þegar þar við bætist sú skuld, sem ég hef áður skýrt frá, 90 þús. kr. af því fé, sem búið var að vinna fyrir um síðustu áramót, þá verður það samtals 870 þús. kr., sem ríkissjóður ætti að leggja fram á þessu ári, til þess að hægt væri að nota fjárfestingarleyfið að fullu, þessar 1300000 kr. Það er að vísu aðeins lægra en brtt. mín gerir ráð fyrir, en ég fór fram á þetta vegna þess, að ég hélt, að byggingin hefði kostað meira. En þetta sýnir þó, að þótt gengið yrði inn á varatill., 500 þús. kr., þá vantar verulega á, að ríkissjóður mundi standa í skilum með sína 3/5 hluta kostnaðar, sem honum ber að leggja í þessa byggingu l. samkvæmt. Ég vona þess vegna, að hæstv. Alþ. vilji ekki nú leggja stein í götu þess, að hægt sé að halda áfram þessum mjög nauðsynlegu framkvæmdum, og gangi a.m.k. inn á að samþ. varatill., sem er um það að veita 500 þús. kr. í þessar framkvæmdir. Þá hef ég einnig flutt brtt. við brtt. meiri hl. hv. n. á þskj. 461, um framlag til Öxnadalsheiðarvegar. Mér kemur það dálítið undarlega fyrir sjónir, að í brtt. hv. meiri hl. n. er lagt til, að veittar verði 500 þús. kr. til Öxnadalsheiðarvegar. Er það allmiklu minna en veitt hefur verið á undanförnum árum til þessa vegar. Mér þykir það ákaflega undarlegt, að þetta skuli vera lækkað þannig, en hitt er enn undarlegra, að eftir brtt. n., sem útbýtt hefur verið, leggur meiri hl. n. til, að þetta framlag verði lækkað og ekki verði veitt til þessa vegar nema 400 þús. kr. Mér hefur nú skilizt, og held ég, að ég megi fullyrða það, að það hafi verið falið sjálfsagt, og ég held ég muni það rétt, að vegamálastjóri hafi haldið mjög þeirri kenningu fram, að nauðsynlegt væri að leggja nú um skeið - það hefur verið gert nokkuð að því á undanförnum árum - megináherzlu á það að ljúka nokkrum aðalvegum, sem tengi saman helztu héruð landsins og mest umferð er á. Og verður ekki annað sagt um leiðina frá Akranesi til Akureyrar en að þar er hin mesta umferð. Og nú er nýbúið að ljúka við þýðingarmikinn kafla á þeirri leið, sem er vegurinn yfir Hafnarfjall, og tengja þannig saman þessa aðalleið milli Norðurlands og Suðurlands. En þó er ettir talsvert langur og erfiður kafli á þessari leið, sem er í Norðurárdalnum, yfir Öxnadalsheiði. Ég tel það alveg sjálfsagt, að þegar búið er nú að ljúka við einn af verstu köflunum á þessari leið og ekki þarf að eyða fé í hann lengur, að þá sé ekki lækkað framlagið til þessara vega, heldur verði tekinn fyrir annar stór og erfiður kafli og veitt ríflega til hans, unz því verki er lokið, og það á sem skemmstum tíma. En í þess stað er þetta framlag skorið niður til mikilla muna frá því, sem verið hefur á síðustu árum, og það hefur verið lækkað mjög mikið niður fyrir það, sem vegamálastjóri hefur lagt til, að veitt væri til þessa kafla vegarins. Og það ætti ekki að vera eins erfitt að leggja fram fé til þessa vegar, þar sem búið er að ljúka þeim köflum, sem fjárfrekastir hafa verið á undanförnum árum, t.d. eins og veginum yfir Siglufjarðarskarð og Lágheiðarveginum til Ólafsfjarðar. Það verður ekki annað sagt en að nú sé tækifæri til þess að leggja meiri áherzlu á þennan kafla en áður hefur verið, svo að hægt verði að ljúka á sem skemmstum tíma við veginn milli höfuðstaðar landsins og höfuðstaðar Norðurlands. Og ef til vill er hægt að tryggja það með því að byggja góðan veg yfir Öxnadalsheiði, að vegurinn milli Reykjavíkur og Akureyrar verði fær allan veturinn eða allt árið um kring. Af þessum ástæðum er ég dálítið undrandi yfir þeirri afstöðu, sem hv. meiri hl. fjvn. hefur tekið um þetta, og að hún skuli leggja svo litla áherzlu á þennan veg og lækka framlagið til hans svona mikið frá því, sem verið hefur. Ég get þess vegna ekki stillt mig um að bera fram brtt. um það. Og ég legg til, að í staðinn fyrir þær 500 þús. kr., sem fjvn. virðist hafa ætlazt til í fyrstu, en hún síðar hefur lækkað niður í 400 þús. kr., komi 750 þús. kr. til þessa vegar, og mætti þá kannske segja, að það væri svipuð fjárveiting og verið hefur til hinna stærri vega, og væri þá hægt að ljúka á einu ári, 1949, að ganga þannig frá vegum á þessari aðalleið landsins, að hún gæti talizt sæmilega fær allt árið um kring. Ég trúi því í raun og veru varla fyrr en ég tek á, að hv. þm. vilji ekki halda þeirri stefnu, sem á undanförnum árum hefur gilt um þetta, og leggja áherzlu á að fullgera eldri vegi. Þá flyt ég hér 3. brtt., sem er einnig við brtt. hv. meiri hl. fjvn. á þskj. 461, varðandi fjárframlag til hafnarmannvirkja, þ.e.a.s. framlag til hafnargerðar á Akureyri. Ég held, að það hljóti að byggjast á einhverjum misskilningi eða ekki nægilegri þekkingu á þörf Akureyrarkaupstaðar og þeim fyrirætlunum, sem uppi eru á Akureyri um framkvæmd að hafnarmannvirkjum, að hv. fjvn. hefur ekki ætlað til þeirra mála af hálfu ríkisins nema einar 15 þús. kr. Og hefur n. þannig sett Akureyrarkaupstað að miklum mun skör lægra en allmargar hafnir aðrar, sem að vísu hafa með höndum veigamiklar hafnarframkvæmdir, og þurfa þær vafalaust að halda á því fé, sem þeim er ætlað samkv. till. hv. fjvn., og sennilega miklu meira. En ég býst þó við, að þær hafnir komi ekki til með að hafa meiri framkvæmdir með höndum en Akureyri þarf að hafa og að mínu áliti hlýtur að gera nú á þessu ári og næsta ári. Bæjarstjórn Akureyrar hefur sótt um til fjvn. og Alþ. 800 þús. kr. til hafnarframkvæmda á þessu ári, og hefur hún gert fyrir því þá grein, að bærinn þurfi að endurbyggja aðalhafskipabryggjuna, sem þar er, Torfunesbryggjuna, sem er orðin mjög gömul, og hafa komið í ljós mjög alvarlegar bilanir, þannig að augljóst er, að ekki verður hjá því komizt lengi að endurbyggja þá bryggju, auk þess sem hún er of lítil fyrir skipaafgreiðslu, sem þar fer fram, og þarf því að breikka hana verulega til þess að fá meira pláss við bryggjuna og meira dýpi við hana fyrir skip, sem nú eru farin að flytja vörur þangað og munu gera hér eftir. Jafnframt þessu er alveg óhjákvæmilegt að byggja dráttarbraut á Akureyri til þess að fullnægja þeirri þörf, sem á því er að geta tekið upp á Norðurlandi þau skip, sem stunda þaðan veiðar. Og hafa sömuleiðis verið gerðar áætlanir um byggingu og tekin ákvörðun um það að hefjast handa á þessu ári og ljúka þeirri dráttarbrautarbyggingu á tveimur árum, þessu ári og næsta ári. Áætlanir um þetta hefur vitamálaskrifstofan gert og telur, að þurfi 1.5 millj. kr. Um endurbyggingu hafskipabryggjunnar hefur sama skrifstofa gert áætlanir og telur, að muni þurfa til þess 2 millj. kr., þannig að þær framkvæmdir, sem Akureyrarkaupstaður þarf að hafa með höndum á þessu ári eða næsta ári, eru áætlaðar upp á 3.5 millj. kr., eða ef því væri skipt á tvö árin, þá væru það 1750 þús. kr., sem þyrfti að vinna fyrir hvort árið um sig. Og 2/3 hluta af því ber ríkissjóði að leggja fram samkvæmt hinum almennu hafnarl. Nú hef ég heyrt það, að rök hv. fjvn. fyrir þessari ákvörðun sinni, að veita aðeins 75 þús. kr. til hafnargerðar á Akureyri, byggðust á því, að Akureyrarkaupstaður ætti innistæðu hjá ríkinu af fyrri fjárveitingu, sem ekki hefði verið unnið fyrir, og sú innistæða væri svo mikil, að ekki væri ástæða til þess að bæta við það vegna þess, að ekki yrði unnið fyrir það allt á þessu ári. Eins og ég hef þegar sýnt fram á, eru líkur til, að unnið verði það mikið að hafnargerð Akureyrar á þessu og næsta ári, að framlag úr ríkissjóði ætti á hverju ári um sig að vera um 100 þús. kr. - 230 þús. kr. mun innistæðan vera, og þyrfti að veita 470 þús. kr. á þessu ári til þess að mæta framlagi ríkissjóðs til þessara fyrirhuguðu framkvæmda. Nú er mér kunnugt um, að á ýmsum fleiri stöðum stendur þannig á, að ríkissjóður er á eftir tímanum með sitt lögboðna framlag, þannig að þótt ekki yrðu veittar þessar 470 þús. kr., þá yrði það að vísu sambærilegt við ýmsar aðrar hafnir að því leyti, að ríkissjóður er langt á ettir. En svona rök vil ég ekki taka gild fyrir því, að ekki sé veitt til Akureyrar upphæð, sem sé sambærileg við aðrar hafnir, sem svipaðar framkvæmdir hafa á prjónunum. Og því hef ég lagt til, að Akureyri verði sett í flokk með 6 eða 7 stöðum öðrum, sem lagt er til, að fái 250 þús. kr. hver, fyrir utan einn þeirra, sem er Akranes, sem gert er ráð fyrir, að fái 350 þús. kr. Ég hefði viljað geta sætzt á það, að Akureyri yrði tekin í flokk með hinum 7 stöðum og fengi 250 þús. kr., og hef ég leyft mér að flytja brtt. um það. Ég held, að þessi afstaða hv. fjvn. sé byggð á því, að henni hafi ekki verið nægilega kunnugt um þær framkvæmdir, sem standa fyrir dyrum í hafnarmálum Akureyrarkaupstaðar. Og ég vildi því mælast til þess við hv. form. fjvn. og frsm. n., að hann vildi taka brtt. til athugunar á ný milli 2. og 3. umr., og mundi ég þá taka þessa till. aftur til 3. umr., ef einhver von væri til þess, að hún yrði tekin til frekari athugunar, því að ég veit ekki, á hverju það ætti að byggjast, þegar jafnstór og þýðingarmikill staður sem Akureyri er, þar sem fiskiskip af öllu Norðurlandi verða iðulega að leita hafnar, vegna þess að skilyrði fyrir þau eru ekki nægileg annars staðar, þegar slíkir staðir hafa ákveðið svo miklar framkvæmdir eins og fyrir liggur, að Akureyri hefur gert, að þá skuli ekki vera gert ráð fyrir meiri fjárveitingu en raun ber vitni í till. hv. fjvn. Ég fæ ekki skilið, að Akureyri skuli vera sett miklu lægra, hvað fjárveitingu snertir, en þeir aðrir 6 eða 7 staðir, sem n. leggur til, að veittar verði til 250 þús. kr. Þá er hér loks brtt., sem ég hef flutt hér á þskj. 484 um það, að inn í kaflann um framlög til nýrra akvega verði tekinn nýr liður til þess að breyta þjóðveginum fyrir norðan Akureyri og brúa Glerá, 100 þús. kr. Það hefur nokkuð lengi verið talað um það fyrir norðan, og hafa farið fram viðræður við vegamálastjóra um það, að nauðsyn væri að breyta legu þjóðvegarins fyrir norðan Akureyri vegna þess, hve hún væri óheppileg, og þá alveg sérstaklega kaflanum innan við Glerá og brúnni, sem á henni er. En brúin er þarna niðri í djúpu gili, og eru mjög krappar beygjur báðum megin. Auk þess er vegurinn mjög hlykkjóttur, bæði norðan við brúna og eins sunnan við hana. Og gatan, sem komið er eftir inn í bæinn, Brekkugatan, er mjög óheppileg vegna þess, hve hún er þröng og erfið aðstaða til þess að breikka hana, enda ekki ætlazt til þess eftir skipulagi bæjarins, heldur er ætlazt til þess, að vegurinn liggi um Gleráreyrarnar og inn í Glerárgötuna, sem ætlazt er til, að verði breið umferðargata. En þessi lega vegarins veldur því, að umferð teppist iðulega þarna á veturna, vegna þess að snjór sezt í gilið, sem brúin er í, og á ýmsa aðra staði á veginum þarna. Og hafa verið miklar umr. um að breyta þessari legu vegarins og leggja hann gegnum Glerárþorp og byggja nýja brú á Glerá á þeim stað, þar sem nú er aðeins göngubrú yfir ána, sem sameinar Glerárþorp og Akureyrarbæ. Það hefur verið gerð áætlun um kostnað af því að breyta þannig legu vegarins og byggja nýja brú. Sú áætlun hefur verið gerð af Akureyrarbæ og endurskoðuð af verkfræðingi vegamálastjóra, Árna Pálssyni. Áætlunin mun vera upp á 400 þús. kr., bæði til þess að byggja brúna og breyta veginum á þessum kafla. Nú hefur hv. fjvn. hins vegar ekki tekið upp neinar till. í þessu efni, sem er kannske varla að vænta, vegna þess að ég veit ekki, hvort þetta hefur komið fram á þann hátt. Ég veit ekki, hvort bréf bæjarstjórnarinnar hefur legið fyrir fjvn. En ég hef leyft mér að flytja brtt. um, að 100 þús. kr. verði teknar upp í þessu skyni, eða einn fjórði partur af því, sem áætlað er, að þetta kosti, og mundi slík fjárveiting geta orðið til þess, að þessi framkvæmd yrði hafin og henni þá lokið á næstu árum, eftir því sem fé yrði veitt til þess frekar á fjárl. fram yfir þessa upphæð, sem hér er farið fram á. Ég held, að ekki verði um það deilt, að mjög mikil samgöngubót yrði að því að gera þessa breyt., ekki aðeins vegna þess, að með þessu yrðu betri tengsli á milli Glerárþorps, sem er orðið allfjölmennt þorp, og Akureyrarbæjar, heldur vegna þess, að það mundi mjög mikið greiða úr þeim samgönguerfiðleikum, sem þarna eru á vetrum, og líka greiða mikið fyrir fólksflutningum, sem fara fram á þessari leið. En þarna norðan Akureyrar og út með Eyjafirði er víðáttumikil sveit, sem hefur mikla mjólkurframleiðslu, og þaðan er flutt mjólkin til Akureyrar. Ég held, að það séu 7 eða 8 hreppar, sem þurfa að flytja mjólk til bæjarins þá leið. Og það mundi greiða mjög mikið fyrir þeim mjólkurflutningum, et veginum yrði breytt á þennan hátt og komizt alveg fram hjá þeim erfiðleikum, sem stafa af snjóþyngslum á þessum kafla vegarins. Ég held, að ég hafi þá gert grein fyrir þeim fjórum brtt., sem ég hef hér flutt. En ég vil aðeins endurtaka það, að mér væri alveg sérstök þökk á því varðandi till. um hafnargerð á Akureyri, að hv. fjvn. vildi taka það mál til nánari athugunar, áður en 3. umr. fjárl. fer fram.



Herra forseti. Ég hef ekki flutt neinar brtt. við fjárlagafrv. nú við þessa umr. og ætla mér nú ekki að fara að hefja hér neinar almennar umr. um frv. og brtt. hv. fjvn. En ekki að síður þykir mér ástæða til að segja hér nokkur orð, og þá fyrst um eina brtt. hv. meiri hl. fjvn., sem er á þskj. 461. En það er 41. brtt. þar, sem fjallar um það að fella niður einnar millj. kr. fjárveitingu af lögbundnu framlagi til nýbýla og byggðahverfa, eins og það er ákveðið í l. um landnám, nýbyggðir og endurbyggingar í sveitum frá 1946. Ég skal taka það fram, að það hefur ekki verið leitað samkomulags um þessa brtt. við nýbýlastjórn ríkisins eða framkvæmdastjóra hennar. Og ég tel fyrir mitt leyti og hygg, að það sé einnig svo um mína samnefndarmenn, að meðan í fjárl. ríkisins er jafnmikið af fjárframlögum til ónauðsynlegrar eyðslu eins og enn er, þá beri ekki að byrja sparnaðarniðurskurð á því að höggva þarna niður og stoppa þær framkvæmdir, sem áformaðar hafa verið á þessu sviði og nauðsynlegar eru á komandi árum. Einn samstarfsmaður minn, hv. 1. þm. Skagf., búnaðarmálastjórinn, talaði nýlega um þessi mál í útvarpsræðu og gat þess, sem við vitum allir, að ástæðurnar til þess - varðandi ákvæði l. um nýbýli og samvinnubyggðir eða þann hlutann, sem er um byggðahverfi og er í l. frá 1936 og eins í l. frá 1941, - að engar framkvæmdir höfðu verið hafnar í þeim efnum, voru einungis þær, að ekkert fé hafði verið til þess veitt. Nú er fyrst með þessum lögum um landnám, nýbyggðir og endurbyggingar í sveitum frá 1946 ákveðið að veita 21/2 millj. kr. á ári í 10 ár, í fyrsta sinn 1947. Og mér þykir í sjálfu sér nokkuð hart, að hv. meiri hl. fjvn. skuli telja þessa upphæð þá fjárhæð í fjárl., sem fyrst beri að ráðast á. Auk þess er þess að geta, að í sjálfu sér er náttúrlega ekki hugsanlegt, að þetta hafi verulega þýðingu, nema viðkomandi l. sé breytt, því að ákvæði þeirra eru mjög skýr um það, að það eigi að leggja þetta fé fram. Nú í dag hefur að vísu líka verið lagt fram í Ed. frv. um bráðabirgðabreytingu nokkurra laga, en samkvæmt því frv., eins og það er orðað, er ætlazt til þess að taka eina millj. kr. af framlagi til byggingarsjóðs, sem þessi l. eru um. Það mun að vísu vera villa í því frv., sennilega af óaðgæzlu. - En ég vil leyfa mér að fara fram á það við hv. form. og frsm. fjvn., að hann taki þennan 41. tölul. brtt. aftur til 3. umr., þar til séð kynni að verða, hvort þessi ákvæði í frv. í hv. Ed. til breyt. á þessu ákvæði ná fram að ganga. Varðandi þau mál, sem mér standa næst sem þm., snertandi mitt hérað um samgöngubætur og hafnarbætur og annað, sem ég óskaði eftir, að lagt yrði fram fé til á fjárl., þá er mér náttúrlega ljóst, að hv. fjvn., sem hefur takmarkaða fjárhæð til að skipta og hlutfallslega lægri en oft áður, er í miklum vanda stödd viðkomandi skiptingu á því fé. Get ég verið henni þakklátur fyrir ýmsar hennar till., að því leyti sem hún hefur tekið mínar óskir meira eða minna til greina. En ég vil segja, að í því sambandi eru tvö nauðsynjamál, sem mér þykir eiginlega það lítið fé veitt til, að ég er nokkuð óánægður með það, þó að ég hafi ekki flutt brtt. um það við þessa umr. Annars vegar er það Skagastrandarvegur, sem full nauðsyn er á að geta klárað, og hins vegar Blöndubrúin. Ég mun taka eftir því, hvernig verður afgr. á fjárlagafrv. við lok þessarar umr. og einnig taka eftir brtt., sem fram koma við 3. umr., og athuga eftir því, hvort ég tel líklegt til árangurs að bera fram brtt. um þessi atriði. Loks vil ég svo víkja að einni brtt. frá hv. meiri hl. fjvn., sem er síðasta brtt. á þskj. nr. 461, nr. 75, um frestun á framkvæmdum, ef fjárskortur verður hjá ríkissjóði, og um geymslu á því fé, sem ætlað er samkv. fjárl. til þessara framkvæmda, sem þar er um að ræða. Þessi brtt. er að því leyti til nokkuð óljóst orðuð, að það er ekki tekið fram í henni, sem einhver ágreiningur mun vera um, hvort það sé ekki ætlun fjvn., að það fé, sem veitt hefur verið á fjárl., en ekki hefur verið eytt, vegna þess að það hafa ekki verið veittar nægilega háar fjárveitingar á undanförnum tveimur til þremur árum til vega- og lendingarbóta, - hvort það sé ekki ætlunin, að það fé sé geymt áfram, þangað til hægt er af ástæðum varðandi vinnukraft og efni að ráðast í þær framkvæmdir, sem féð hefur verið veitt til. Ég vænti þess, að hv. frsm. meiri hl. fjvn. svari því síðar, áður en þessari umr. er lokið, og greini þá nánar frá, hvort það sé ekki meining hv. fjvn., sem að vísu tekur sig nokkuð greinilega út í brtt., sem n. hefur gert varðandi Skálholtsskóla, sem tekinn var upp endurflutningur á fjárveitingu til. En þetta atriði skiptir mjög miklu máli um ýmsar þær framkvæmdir, sem hafa verið veittar tiltöluleg litlar upphæðir til á undanförnum tveimur árum, og það litlar, að þess vegna hefur ekki verið hægt að hefja framkvæmdir. Að öðru leyti ætla ég að leiða hjá mér að ræða þau mál, sem hér liggja fyrir í sambandi við fjárlagafrv., ef ekki gefst frekara tilefni til.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera hér fram á þskj. nr. 480,VHI ásamt hv. þm. S-Þ. eina litla brtt., sem er um smávægilegan styrk til Geirs Sigurðssonar fyrrv. lögregluþjóns. Þessi maður slasaðist fyrir mörgum árum, þá ungur maður. Það eru nú nær 20 ár síðan. En þegar hann slasaðist, var hann við sín skyldustörf, og hefur hann ekki fengið heilsuna síðan. Hann hefur að kalla má algerlega verið frá störfum síðan. Og ekki nóg með það, að hann hafi ekki verið vinnufær, heldur hefur hann liðið meiri og minni þrautir alla tíð, síðan hann varð fyrir þessu slysi. Reykjavíkurbær hefur veitt þessum manni nokkurn lífeyri, en allt of lítinn til þess, að hann geti ásamt fjölskyldu sinni haft lífsframfæri af því. - Þar sem þessi maður gegndi að nokkru leyti störfum í þáguríkisins, þegar hann varð fyrir þessu óhappi, er ekki nema sanngjarnt, að ríkið leggi fram fé til lífsframfæris honum á móti Reykjavíkurbæ. Á þinginu í fyrra var þessum manni veittur nokkur styrkur, og þess vegna finnst mér ekki nema sjálfsagt, að það sé ekki niður fellt nú. Það er ekki von til þess, að þessi maður geti unnið að neinu, sem hann hafi tekjur af, hér eftir. Heilsu hans er þannig farið. Sá litli framfærslueyrir, sem hann fær bæði frá Reykjavíkurbæ, og þeir fjármunir, sem hann kann að fá gegnum almannatryggingarnar, er hvort tveggja svo lítið, að engin leið er fyrir fjölskyldumann að bjargast af því. Mér finnst það vera nógu mikil raun fyrir mann, sem fyrir því verður á ungum aldri að hafa tapað möguleikunum til þess að bjarga sér og hefur síðan liðið miklar þrautir, þó að ekki bætist þar við, að hann eigi í stórkostlegum erfiðleikum með að lifa lífinu sökum efnaskorts og fátæktar og geti ekki séð sér og sínum farborða og að hann hafi það á tilfinningunni til viðbótar, að fjölskylda hans liði skort. - Ég vænti þess, að hæstv. Alþ. fallist á þessa brtt. mína. Ég held, að þetta mál sé þannig vaxið, að hæstv. Alþ. geti ekki með góðri samvizku daufheyrzt við þessari málaleitun.



Herra forseti. Mér þykir mjög leitt, að hv. þm. Ísaf. er ekki hér staddur í salnum. Ef menn vissu af honum einhvers staðar í húsinu, væri skemmtilegra, að hann væri hér, því að ég þyrfti að svara nokkrum orðum af því, sem hann var að minnast á í ræðu sinni hér áðan. Ég álít, að það væri mjög nauðsynlegt að ræða ýtarlega um áætlun fyrir þjóðarbúskapinn árið 1948. Og eins og ég hef tekið fram, þá er mjög erfitt að afgr. þessi fjárl., án þess að fyrir liggi fullkomlega samþ. af Alþ. sú fjárhagsáætlun, sem þar eigi að leggja til grundvallar. - En þegar hv. þm. Ísaf., sem sæti á í fjárhagsráði, var áðan að svara ádeilum, sem höfðu komið fram frá mér og í öðru lagi frá hæstv. fjmrh. og enn fremur frá hv. form. fjvn., þá virtist hann í raun og veru hafa mjög litlu þar til að svara. Hann byrjaði á því að segja, að viðskiptanefnd hefði farið hraðar að því að úthluta gjaldeyris- og innflutningsleyfum heldur en áætlað var og búið væri að úthluta gjaldeyrisleyfum fyrir 150 til 160 millj. kr., ef ég hef tekið rétt eftir. Ég vil nú spyrja: Ef búið er, meira að segja án þess að ríkisstj. viti af, að úthluta gjaldeyrisleyfum fyrir þetta ár fyrir 150 til 160 millj. kr., hverjir hafa fengið þessi leyfi og ettir hvaða reglum hefur þessum leyfum verið úthlutað? Það eru ákveðin fyrirmæli í sambandi við fjárhagsráðslögin um það, hvernig úthlutað skuli þessum leyfum. Og það er vitanlegt, að frá því að ríkisstj. var mynduð og fjárhagsráð sett á laggirnar hefur staðið deila innan hæstv. ríkisstj. og innan fjárhagsráðs um það, eftir hvaða reglum eigi að úthluta þessum leyfum. Nú er upplýst hér í dag af einum meðlim úr fjárhagsráði, að búið sé að úthluta leyfum fyrir fullum helmingi af því, sem eigi að flytja inn á þessu ári. Þetta er gert, að því er virðist, án þess að ríkisstj. viti um það og án þess að gefið sé upp, eftir hvaða reglum þetta sé gert. Það er vitað, að Alþ. hefur sett ákvæði þessu viðkomandi. En það virðist, að þessari úthlutun hafi verið hagað eftir reglum, sem hafa verið algerlega duldar almenningi og í engu samræmi við nokkur lög eða reglur. Og fyrst við fáum þessar upplýsingar nú um það, hve mikil leyfi er búið að veita, sem hæstv. ríkisstj. virðist ekki hafa vitað um áður, þá væri gott að fá upp gefið, eftir hvaða reglum þetta hefur verið gert. Það er leitt, að hv. þm. Ísaf. er ekki hér nú til þess að svara þessari fyrirspurn. En það fer þá að vera nokkuð einkennilegt með okkar þjóðarbúskap, ef gefnar eru upplýsingar um, að embættismenn þjóðarinnar framkvæmi þetta og þetta verk, án þess að ríkisstj. hafi vitað um og án þess að farið hafi verið eftir nokkrum lögum eða reglum, sem settar hafa verið af Alþ. og ríkisstj. Hv. þm. Ísaf. sagði, að viðskiptanefnd hefði farið hraðar að úthlutun innflutningsleyfa en ráð hefði verið fyrir gert. Mig langar til að spyrja: Hvernig var gert ráð fyrir af hálfu fjárhagsráðs, að farið yrði að um úthlutun þessara leyfa? Var gert ráð fyrir að fara eitthvað hægar í það að úthluta þeim en þetta, þannig að ekki væri búið að úthluta þetta miklum leyfum í marz, heldur í apríl eða maí, og hefur þá viðskiptanefnd þarna farið þvert á móti því, sem fjárhagsráð ætlaðist til? Hafa þessar leyfisveitingar ekki verið í samræmi við það, sem fjárhagsráð samþykkti? - Mér virðist hver einasta upplýsing hv. þm. Ísaf. um þessi efni vera á þá lund, að það sé, megnasta stjórnleysi í þessum hlutum hjá þessari undirnefnd fjárhagsráðs, viðskiptanefnd. Þá sagði hv. þm. Ísaf., að innflutningsleyfi hefðu verið veitt utan við áætlun. Og ég gat ekki betur heyrt en að það væri upp á 50 til 60 millj. kr., sem veitt hefðu verið leyfi utan við áætlun, og mest á vörum, sem hér hafa legið. Nú langar mig til að biðja um skýringar. Er áætlunin, sem ráðgerð er um gjaldeyris- og innflutningsleyfi, eitthvað sérstakt út af fyrir sig, en svo eigi að veita fyrir utan hana svo og svo mikið af slíkum leyfum? - Ég veit ekki, hvers konar stjórnarhættir þetta eru. Ef einhverjar vörur liggja hér á hafnarbakkanum, eru þær þá rétthærri heldur en vörur, sem utanlands eru og kannske búið að kaupa? Og hvort eru þessar vörur, sem liggja á hafnarbakkanum án innflutningsleyfa, rétthærri en vörur, sem menn hafa innflutningsleyfi fyrir á þann hátt, sem er samkvæmt viðurkenndum reglum? Og ef vörur liggja á hafnarbakkanum utan við áætlun um innflutning, eiga þá eigendur þeirra vara að vera rétthærri gagnvart áætlun um innflutning en menn, sem aflað hafa vara til landsins eftir réttum lögum og reglum? Ég held, að hv. þm. Ísaf. ætti að gefa þm. dálitla skýringu á þessu háttalagi, - ef það er ekki orðið svo með embættismenn í þjóðfélaginu, sem hafa fengið fulltingi hjá ríkisstj., að þeir álíti sig standa ofar Alþ., svo að þeir þurfi ekki að svara því til saka fyrir gerðir sínar. Ég veit ekki til þess, að þær þjóðir, sem hafa áætlun um notkun síns gjaldeyris, veiti nokkuð af gjaldeyri aukalega, utan við þá áætlun. Þá sagði hv. þm. Ísaf., að það síldarlýsi, sem reiknað hafi verið með um áramótin, að til væri, mundi að öllum líkindum hafa verið reiknað of hátt í áætlun fjárhagsráðs. En hvað er síldarlýsið reiknað hátt í áætlun fjárhagsráðs? Hann talaði einnig um,að það muni hafa verið selt til Englands samkv. þeim samningi, sem gerður hafi verið, fyrir lægra verð. Má ég spyrja: Fyrir hvaða verð var lýsið selt til Englands? Það er upplýst í Vísi, að búið sé að gera samning við Tékkóslóvakíu. Þangað mun vafalaust vera selt síldarlýsi líka. Fyrir hvaða verð er síldarlýsi selt þangað? Það er vitanlegt, að þangað hefði verið hægt að selja fyrir hæst verð síldarlýsi. Það væri mjög ánægjulegt að fá upplýsingar um þetta. Og það er slæmt, að það sé skellt fram upplýsingum, eins og gert var áðan, án þess að þm. geti fengið að vita, hvernig þessi mál raunverulega standa. Þá kom hv. þm. Ísaf. að því að segja, að vertíðin hefði brugðizt. Ég veit, að hv. þm. Ísaf. hefur nú upp á síðkastið verið voða-svartsýnn. En mér finnst þurfa alveg ógurlega svartsýni til þess að finna það út, að vertíðin hafi brugðizt hér á Íslandi. Ég á satt að segja voða erfitt með að skilja það. Ég veit ekki betur en að auk þorskvertíðarinnar hafi gerzt sá hlutur hér, að aukavertíð hafi komið upp í hendurnar á okkur. sem fjárhagsráð í sinni djúpu speki hafi alls ekki reiknað með, og að þessi vertíð hafi gefið álíka mikinn gjaldeyri eins og tvær sumarsíldarvertíðir undanfarið. Svo veit ég ekki til þess heldur enn sem komið er, að það hafi farið þannig með þorskvertíðina, að hægt sé að segja, að hún hafi brugðizt. Hún er vafalaust minni nú heldur en verið hefur. En a.m.k. mestur hlutinn af henni er eftir enn þá. Og það hefur skapazt ný vertíð, sem þegar er búin að gefa okkur álíka mikið og tvær sumarvertíðir. Ef menn segja nú eftir þessar gjafir, að vertíð hafi brugðizt, sannandi þó um leið, að þeir hafi ekki reiknað með, að vetrarsíldarvertíð yrði, þá verð ég að segja, að slíkt mundi einhvern tíma í gamla daga hafa þótt af fólki, sem þá lifði, vera að misvirða gjafir skaparans. Ég skil ekki, hvernig menn ættu að haga sér í illu árferði á Íslandi, ef rétt væri að barma sér, þegar svona gengur. - En það má vera, að hv. þm. Ísaf. hafi haft allt annað en þetta í huga, nefnilega að hann hafi verið að hugsa um að gera hér út á atvinnuleysi og að fjárhagsráð hefði þurft að skapa það, en sú vertíð hafi brugðizt. En það get ég ekki harmað, þó að slík vertíð bregðist. Það má vera, að í augum hans sé síldarvertíðin í Hvalfirði óttaleg ógæfa, vegna þess að hún hafi eyðilagt öll plön, sem fjárhagsráð hafi haft. En Hvalfjarðarsíldin hefur komið sér vel fyrir þjóðarbúið, þannig að vertíð þjóðarbúsins hefur tekizt, en vertíð fjárhagsráðs brugðizt. Ég verð að segja, að ettir ræðu hv. þm. Ísaf. finnst mér ekkert undarlegt, þó að hæstv. fjmrh. og hv. form. fjvn. hafi eitthvað að athuga við það, hvernig fjárhagsráð starfar og hugsar, ef ræða hv. þm. Ísaf. er spegilmynd af því, hvernig hlutirnir ganga þar fyrir sig. Svo kom hv. þm. Ísaf. inn á það, hvernig það væri um úthlutun viðvíkjandi gjaldeyrinum og hve allt væri erfitt þar, gjaldeyririnn væri þrotinn, það lægi ekkert fyrir til þess að kaupa fyrir það, sem við þyrftum að fá fyrir dollara. Mér liggur við að spyrja: Hvað hefur fjárhagsráð gert eða lagt til, til þess að reynt yrði að afla gjaldeyris og til þess að reyna að tryggja, að að gjaldeyrisöflun hjá þjóðinni yrði unnið af fullum krafti? Það væri nú hlutverk fjárhagsráðs að reyna að skipuleggja þessa gjaldeyrisöflun. Fjárhagsráð átti að gera áætlanir um okkar útflutning og innflutning. Það var þess vegna alveg sérstakt hlutverk þessa ráðs að reyna að hugsa um, hvernig það gæti sem allra öruggast búið í haginn fyrir þjóðina hvað þetta snertir. Fjárhagsráð átti að gegna þessu hlutverki fyrir ríkisstj. og leggja fyrir ríkisstj. einmitt, hvað hægt væri að gera í þessum efnum. Hvernig hefur þetta gengið? Auðvitað vissu fjárhagsráðsmennirnir, að dollaragjaldeyririnn var genginn til þurrðar. Þeir vissu, hvaða vörur vant var að kaupa fyrir dollara. Hvað hafa þeir unnið að því að útvega dollaragjaldeyri? Þeir reikna með 140 millj. kr. virði, sem þjóðin þurfi að kaupa á árinu fyrir dollara. Hvaða áætlun er til um það, hvernig eigi að afla þessara dollara? Hún er ekki til. Þeir segja bara: Dollararnir eru þrotnir hjá okkur, og við vitum ekki, hvar við eigum að fá dollaragjaldeyri. - Er það meiningin hjá þessum mönnum, að svona eigi þetta að ganga til og af því að þeir sjái ekki nein úrræði, þá eigi ekkert að gera? Undir venjulegum kringumstæðum ættu þeir að segja af sér og tilkynna, að þeir geti ekki átt við þetta. - Ég kom inn á það í haust í ræðu, skömmu eftir að þing kom saman 1. október, að ein af þeim ráðstöfunum, sem við þyrftum að gera, væri að reyna að afla okkur þeirra vara, sem við þyrftum að fá, á þann hátt, sem ýmsar aðrar þjóðir í Evrópu voru að gera. Ég benti á það þá, að ýmsar þjóðir í Evrópu væru að gera samninga sín á milli til þess að tryggja sér á þann hátt þær vörur, sem þær þyrftu að fá. Hver einasta þjóð annars staðar í Evrópu hefur meiri eða minni áætlunarbúskap hjá sér til þess að tryggja sér þannig fyrir fram þær vörur, sem þær þurfa að fá. Ég vakti þá athygli á, að þetta væri nauðsynlegt fyrir okkur að gera líka, að gera þá samninga strax í haust s.l. til þess að tryggja okkur markaði fyrir okkar vörur þetta ár og jafnvel fleiri ár. Ég benti á, að það væri verið að gera slíka samninga til margra ára, m.a. af þeim þjóðum í Austur-Evrópu, sem hafa verið viðskiptaþjóðir okkar. Og ég lagði áherzlu á, að við yrðum að nota þetta tækifæri, sem þá var til samninga, til þess að það gengi okkur ekki úr greipum. Og fjárhagsráð, sem átti að semja áætlun um það, hvað af vörum við þyrftum að flytja til landsins, hefur vafalaust vitað um þetta. Og við hefðum getað gengið út frá því, að þetta ráð hefði lagt till. fyrir ríkisstj. um að gera þessa samninga og um að tryggja okkur nauðsynlegar innflutningsvörur, svo sem kornvörur, - sem hv. þm. Ísaf. taldi, að við þyrftum að borga dollara fyrir, - vegna þess að flestar þjáðir í Evrópu hafa verið að gera samninga um að fá kornvörur frá Sovétríkjunum, sem hafa verið eitt hið bezta viðskiptaland okkar á undanförnum árum. Fóðurvörur hefur verið hægt að kaupa þaðan líka í stórum stíl. bílagúmmí er gengið út frá í áætlun fjárhagsráðs, að sé hægt að fá keypt frá Tékkóslóvakíu. Allar þessar vörur, sem hv. þm. Ísaf. nefndi sérstaklega áðan, að við þyrftum að borga dollara fyrir, er vitað um, að ýmsar þjóðir Evrópu vilja gera samninga við Sovétríkin um til að fá þær þaðan. Það er kapphlaup nú um þessar vörur í heiminum, sérstaklega kornvörur. Og sé maður í kapphlaupi um að ná einhverju, þá gildir um að vera fljótur. Það er mjög óskynsamlegt fyrir menn, sem eru í kapphlaupi, að standa kyrrir á sama stað, og maður nær venjulega ekki í það, sem maður þarf, með þeim undarlega hætti fjárhagsráðs. Með því er aðeins hægt að sitja af sér öll tækifæri. Hugsum okkur, ef sú aðferð hefði verið höfð í stað þess, sem gert var, þegar við gerðum togarakaupin, að beðið hefði verið í tvö ár með að kaupa þá. Hvernig hefði þá farið? - Það hefði verið hægt að gera þessa samninga, sem ég var að ræða um, í haust s.l. En engar till. hafa komið frá fjárhagsráði til hæstv. ríkisstj. um þetta, - frá því ráði, sem átti að gera till. um það, á hvern hátt bezt væri að haga innflutningnum, og átti að vera þannig sérfræðingur ríkisstj. um þetta. Það væri eðlilegt nú, þegar þessir menn koma fram hér á Alþ. og kvarta yfir því, að þeir viti ekkert, hvað þeir eigi að gera, að sp9rja, hvers vegna þeir hafi sleppt tækifærunum, sem voru fyrir hendi í haust til að semja við Austur-Evrópuríkin. Það er ekki heil brú í þeirri áætlun, sem gerð hefur verið um útflutning og innflutning til landsins. Og hér verður hv. þm. Ísaf. sem fjárhagsráðsmaður að segja við okkur: Við vitum ekki, hvar við eigum að fá þessa peninga, sem við þurfum til innflutningsins. Ég man, hvernig Framsfl. deildi á okkur, sem vorum í nýbyggingarráði, fyrir það, hvað við tækjum há laun. Og hæstv. núverandi menntmrh. spurði mig einu sinni, hvort ég skammaðist mín ekki fyrir að taka svona há laun í nýbyggingarráði. Ég býst við, að eftir að Framsfl. hefur fengið tvo fulltrúa í fjárhagsráði, þá hafi hæstv. menntmrh. ekki þurft að skammast sín fyrir þeirra laun. En ég hef þó heyrt, að launin hafi verið hækkuð við fjárhagsráð frá því, sem nýbyggingarráð hafði, og starfslið hafi aukizt verulega og húsnæði verið aukið stórum. Og enginn maður fær þó að sjá framkvæmdir eða ráðstafanir, sem þetta ráð hefur gert, sem sérstaklega hafa orðið þjóðinni til nokkurra heilla. Hv. þm. Ísaf. vildi fara hér í meting um, hvað unnið hefði verið af þessum ráðum hvoru fyrir sig. Og ég skal gjarnan taka upp þann samanburð, hvenær sem hann vill, um störf þessara ráða. Í tíð nýbyggingarráðs voru unnin öll þau stórvirki með aðstoð þess, sem fleyta enn þá núv. hæstv. ríkisstj. En af hálfu fjárhagsráðs hefur ekkert verið gert annað en að reyna að skera niður og hefta framkvæmdir landsmanna. - Ég held þess vegna, að hv. þm. Ísaf. ætti hér að standa fyrir sínu máli og sínu ráði, ef hann vill taka upp umr. um það, sem hefur verið mjög erfitt að fá hann út í fram að þessu. Ég tók eftir því, að í ræðu sinni hér áðan svaraði hann ekki einu einasta orði af því, sem ég talaði um í minni ræðu. Hins vegar mun hann hafa haft gamla punkta hjá sér, sem hann hefur e.t.v. langað til að svara fyrir einu eða tveimur árum síðan. En það eina, sem hann talaði um úr minni ræðu, var, að ég hefði sagt, að það yrði að vísa á það, þegar um gjaldeyrisúthlutun er að ræða, sem ekki væri til, ef menn vildu hafa áætlunarbúskap. Og út yfir þetta var hann að breiða sig. En á hvað ávísaði viðskiptanefnd, þegar hún, sem hann var að tala um, gaf út gjaldeyris- og innflutningsleyfi upp á 160 millj. kr.? Var sá gjaldeyrir til? Eða eru þessar 160 millj. kr. ekki til? Ég býst við, að hv. þm. ísaf. verði að viðurkenna, að öll „praxís“ í áætlunarbúskap verði að byggjast á því að ávísa á það, sem ekki er til, en menn hafa skynsamlega ástæðu til að ætla, að verði til á þeim tíma, sem búast má við, að gjaldeyrisleyfin komi til framkvæmda. Afleiðing þess að vísa ekki á það, sem ekki er til, yrði sú, að hráefni, sem tekur oft 6 mánuði að fá, frá því að gjaldeyrisleyfi er gefið út til kaupa á því, mundi koma allt of seint, ef ætti að fara þá fyrst að gefa út gjaldeyrisleyfi fyrir kaupum á því, þegar gjaldeyririnn lægi fyrir, og á þeim tíma kannske, sem þyrfti að fara að nota það hráefni. Það væri eins og við ætluðum ekki að veita gjaldeyrisleyfi fyrir kaupum á tækjum til þess að veiða með fisk, fyrr en farið væri að veiða fiskinn. Þess vegna er ekki til neins að reyna að snúa þarna út úr. Ég veit líka, að þessi seinagangur, sem verið hefur á störfum fjárhagsráðs og undirnefndar þess, hefur valdið stórtjóni. Íslenzkur iðnaður hefur sýnt það. Og ég býst við, að það sé orðið fjárhagsráði ljóst, að það þarf að gefa út gjaldeyrísleyfi fyrir hráefnum til iðnaðarins alllöngu áður en á að fara að nota hráefnin til framleiðslunnar. Og m.a. vegna fyrirhyggjuleysis fjárhagsráðs hefði atvinnuleysi skollið yfir hér í Reykjavík í ríkum mæli, ef síldin í vetur hefði ekki komið í veg fyrir það. Þá talaði hv. þm. Ísaf. um, að nýbyggingarráð hefði gefið út ávísanir á stofnlánadeildina, en það var skilyrði til þess að fá lán úr henni, að meðmæli nýbyggingarráðs lægju fyrir, og þau meðmæli voru gefin út til þeirra fyrirtækja, sem hentug þóttu til þess, að þjóðin gæti aflað sér gjaldeyris, því að engan þeirra manna, sem fengust við framkvæmdir til að afla gjaldeyris, mun hafa grunað, að nokkrir menn stjórnuðu þannig, að eftir að búið væri að kaupa framleiðslutækin, mundu þau verða látin stoppa vegna fyrirhyggjuleysis. Og slíka stöðvun er ekki hægt að gera, nema meira eða minna vitlausir menn stjórni þjóðarbúinu. Okkar þjóðarbú getur ekki verið svo fátækt, að það geti ekki rekið þau framleiðslutæki, sem það hefur vinnuafl heima fyrir til að vinna við. En í sambandi við ádeilu hv. þm. Ísaf. viðkomandi stofnlánadeildinni, þá langaði mig til þess að spyrja hann, - eða ef hæstv. viðskmrh. væri hér, gæti hann líka svarað. Það var vitað í haust, að það mundi kreppa að um fé stofnlánadeildarinnar. Það hefur komið í ljós, að þrátt fyrir þær 100 millj. kr., sem seðlabankinn lætur stofnlánadeildina fá til lána, þá vantar fé til að lána til 20 mótorbáta. Og það var upplýst í haust, að bæði stjórnendur stofnlánadeildarinnar og fjárhagsráð voru sammála um skilning á þessu þannig, að það ætti ekki að lána ríkustu togarafélögunum í Reykjavík, fyrr en þau hefðu lagt fram að sínu leyti úr þeim nýbyggingarsjóðum, sem þau áttu, þannig að fyrst yrðu þau framlög lögð fram úr nýbyggingarsjóðunum. Og þetta var álit bankaráðs Landsbankans þá. En viðskmrh., ráðh. Alþfl., sem hefur yfir bankanum að segja, hann gefur út bréf með nýrri skýringu á þessari grein, sem hefur það í för með sér, að það voru teknar 8 millj. kr. út úr stofnlánadeildinni til þess að lána þeim togarafélögum, sem mest áttu í nýbyggingarsjóðum sínum, án þess að séð væri fyrir því, að nægilegt lánsfé væri fyrir hendi handa öðrum togarafélögum eða bæjarfélögum, sem höfðu keypt togara, og þeim mótorbátaeigendum, sem margir og þar með bæði stjórn stofnlánadeildarinnar og fjárhagsráð höfðu reiknað með, að ættu að fá þessi lán. En viðskmrh. Alþfl. breytir með sínu bréfi túlkun á þessari reglu, og það hefur þær afleiðingar, að 8 millj. kr. eru teknar út úr stofnlánadeildinni til aðila, sem áttu a.m.k. frekar að sitja á hakanum um að fá lánin heldur en fyrirtæki eins og togarar bæjarfélaga og fátækir mótorbátaeigendur. Og hvernig stóð á þessari ávísun á stofnlánadeildina? Um hverja var verið að hugsa þarna? Ég er ekki að drótta neinu að hæstv. viðskmrh., þó að hann sé togaraeigandi. En af hverju er hæstv. viðskmrh., samflokksmaður hv. þm. Ísaf., að gefa út svona ávísanir á sjóð, sem lítið er til í? Þá talaði hv. þm. Ísaf. um, að skortur á gjaldeyri væri höfuðástæðan fyrir því, að ekki væru gefin út gjaldeyrisleyfi í tíma, nema til þess að stöðva atvinnureksturinn í landinu, eins og nú hefur átt sér stað um stóriðjuna. Nú spyr ég hv. þm. Ísaf.: Hvernig er um þessi gjaldeyrisleyfi, sem gefin hafa verið út? Er til gjaldeyrir fyrir þeim öllum, eða hefur hans eigin viðskiptanefnd, undirnefnd hans og fjárhagsráðs, hefur hún gert það, sem hann var að gera grín að, að ég hefði sagt, að þyrfti að gera, gefið út gjaldeyrisleyfi, þó að skortur væri á gjaldeyri? Og öll ræða hv. þm. Ísaf. gekk út á það að tala um þann mikla skort á gjaldeyri og ekki sízt dollaragjaldeyri - og samt sagði þessi sami hv. þm., að gefin hefðu verið út gjaldeyrísleyfi upp á 150 eða 160 millj. kr., án þess að þessir herrar hefðu hugmynd um, hvernig ætti að afla þeirra milljóna í erlendum gjaldeyri. - Ég hygg, að ef hv. þm. Ísaf. hefði ekki geymt þessar lummur svona lengi, þá hefðu þær kannske getað verið góðar að sumu leyti. En að koma með þær í sömu ræðunni og hann verður að geta þessar yfirlýsingar, annars vegar um gjaldeyrisleyfin, sem veitt hafa verið, og hins vegar um þann gjaldeyrisskort, sem fyrir hendi væri nú, það var ákaflega óhöndulegt. Þá talaði hv. þm. Ísaf. um, að ég tilheyrði ógurlegum flokki manna, sem væri að reyna að eyðileggja atvinnuvegina. Jahá, hann vildi nú ekki segja, að það væri ekki e.t.v. hægt að forða mér út úr því að vera í þessum voðalega flokki. Hann vildi meina, að ég ætti að forða mér frá því. Einu sinni hafði ég talað um það ásamt fleiri mönnum, að það ætti að gera stórt átak í íslenzku atvinnulífi, og það stóð mjög tæpt, hvort flokkur háttvirts þm. Ísaf. fengist til að vera með í því átaki eða ekki. Það hafði verið barizt mjög hatrammlega um það í miðstj. þess flokks, og á því valt það, hvort það mundi takast að framkvæma stórvirki í íslenzku atvinnulífi, og það var þannig um átökin innan þess flokks, að það voru 10 atkv. með því að fara í stj. til þess að bjarga atvinnuvegunum og 10 á móti, en hv. þm. Ísaf. var ekki viðstaddur, og var símað til hans um það, hvaða afstöðu hann vildi taka. Hann hafði verið að halda ræðu á fundi, þegar kallað var á hann í landssímann, og var að tala um að nú væri búið með þessa stjórnarmyndun, því að auðvitað mundu þessir voðalegu kommúnistar eyðileggja þetta. Svo greiddi hann atkv. með að fara í stj. og settist svo í ráðherrastól, og ef til vill hefur það fleytt þeirri stj. af stað, og hann tók þátt í að starfa með kommúnistum, sem hann úthrópar nú mest og segir, að séu að eyðileggja atvinnulífið. Nú hefur þessi hv. þm. fengið að sjá, hvernig sú stj., sem hann nú hefur fengið að taka forustu fyrir í fjárhagsráði, fer að og hvernig atvinnulífinu er stjórnað undir yfirstjórn hans og annarra slíkra manna, og ég býst við, að það sé fróðlegt fyrir söguna seinna meir að bera það saman, hvernig þar hefur gengið. Það er ekki til neins að koma fram með upphrópanir um, að við sósíalistar séum að eyðileggja atvinnuvegina. Okkur hafði tekizt að bjarga okkar atvinnuvegum, þegar þeir hefðu verið eyðilagðir annars, þó að við yrðum að stíga það stóra spor áfram með því að geta dregið hv. þm. Ísaf. í ráðherrastól til samstarfs um slíka nýsköpun atvinnulífsins. En við skulum nú athuga, hver sá flokkur er nú. sem situr um að stöðva atvinnutækin og eyðileggja atvinnuvegina, því að það virðist vera einhver flokkur, sem vinni að því, hvort sem það er pólitískur flokkur eða ekki. Hver hefur stöðvað innlenda iðnaðinn nú? Er það þessi voðalegi flokkur, sem ég tilheyri, eða er hann að stöðvast vegna þess, að það hafi ekki verið veittur gjaldeyrir til þess að iðnrekendur gætu náð í hráefni til að vinna úr? Það hefur verið útbýtt á þessum fundi till. frá mörgum þm., þar sem fjárhagsráð og viðskiptan. eru átalin fyrir seinagang í úthlutun leyfa til verzlana úti á landi, og ég veit ekki betur en að þeim ásökunum hafi fyrst og fremst verið beint að þessa ráði, sem hv. þm. Ísaf. tilheyrir. Það hefur stundum verið talað um, að það vofði yfir hrun og stöðnun hjá togurunum. Hvaða flokkur er það, sem þar er að vinna að stöðvun? Það hefur verið talað um það, að bátaflotinn og hraðfrystihúsin væru ekki í gangi, hraðfrystihúsin vegna þess, að lánsfé vantaði, og bátaflotinn vegna þess, að vinnuafl vantaði. Hverjir eru það, sem tóku að sér að skipuleggja, hvernig atvinnutækin væru notuð og vinnuaflinu einbeitt að framleiðsluatvinnuvegunum? Það var selt á laggirnar stofnun, sem kostar 31/2 millj., til þess að sjá um þessa stjórn á atvinnuvegunum. Hvernig stendur hún í stöðu sinni? Það er enn fremur hér niður við höfnina stórt atvinnutæki, fiskiðjuver ríkisins. Þetta atvinnutæki hefur ekki unnið nema lítinn hluta af þess afkastagetu. Hverjir hafa hindrað, að það fengi lánsfé til að vinna eða hráefni til að hafa í umbúðir utan um þá vöru, sem það gat framleitt - vöru, sem nægur markaður er fyrir? - Það hefði þýtt, að margfalt dýrmætara efni hefði verið unnið úr síldinni en ella. Hvaða flokkur hefur stöðvað þetta? Það má taka þannig fyrir hvert fyrirtækið á fætur öðru, sem hefur verið stöðvað. Ef ég ætti að segja, að þetta væri einhverjum flokk að kenna, þá mundi ég nefna flokk hrokafullra embættismanna, sem ekki hafa hugmynd um það verk, sem þeir eiga að vinna, enga samvizkusemi og enga víðsýni til að finna úrræði fyrir þjóðina og þykjast vaxnir upp yfir að standa reikningsskil frammi fyrir Alþ., og hv. þm. Ísaf. ætti að snúa sér til þessa flokks, ef hann fer að ræða um, hverjir séu að stöðva atvinnuvegina á Íslandi nú. Hér er ástandið þannig, að þegar þessi stöðvun vofir yfir vegna óhæfrar stjórnar á þjóðarbúskapnum, þá fást ekki þessir embættismenn til að ræða þessa hluti. Hv. þm. Ísaf. kom ekki einu orði í sinni ræðu að því, sem var aðalatriðið í minni ádeilu, það var um lánsféð. Hann gaf Alþ. ekki neina hugmynd um, hvort fjárhagsráð hefði nokkurn tíma veit þessu vandamáli fyrir sér, hvort það hefði nokkurn tíma krufið til mergjar, hvaða möguleikar eru fyrir lánsfé í landinu. Hv. þm. Ísaf. kom ekki heldur með einu orði að spursmálinu um vinnuaflið hjá framleiðslunni, hvort vinnuaflinu væri einbeitt að þeim verkefnum, sem nauðsynleg eru. Það, sem var grundvallaratriðið í l. um fjárhagsráð, og það, sem rætt er um, að vanti áætlun fyrir, leiddi hv. þm. Ísaf. hjá sér að ræða. Hann talaði hins vegar um, að landsmenn þyrftu að vera samtaka um að tryggja vinnuafl til hluta, sem nauðsynlegir væru. Það er grundvallarhugsunin í l. um fjárhagsráð, að sett er ákveðin stofnun til þess að skipuleggja þessi samtök landsmanna, að það séu samtök um að vinna fyrst og fremst að því, sem nauðsynlegt sé, og sú stofnun er fjárhagsráð, það á að hafa forustu í því, að vinnuafl þjóðarinnar beinist fyrst og fremst að framleiðsluatvinnuvegunum, en sé ekki fyrst og fremst t.d. í verzluninni í Reykjavík. Þessa forustu átti fjárhagsráð að hafa í okkar þjóðarbúskap. Svo kemur hv. þm. Ísaf. og segir: Við skulum vera samtaka um að vinna fyrst og fremst við það, sem nauðsynlegt er. - Þetta segir hv. þm., þegar hér ætti að liggja fyrir áætlun um það, hvað mörgum mönnum fleira ætti að vinna að sjávarútvegi 1948 heldur en 1947 og hvað mörgum færra í verzluninni í Reykjavík. Hv. þm. Ísaf. getur ekki afsakað sig með því, að hann viti ekki um þetta. Hann veit, að þeir hafa bók frá norska fjárhagsráðinn, þar sem reiknað er út, hvað mikið vinnuafl þurfti í framleiðsluna 1947 og eins hvað þarf 1948, þeirri bók var útbýtt sem fylgiskjali með fjárl. Noregs fyrir þetta ár. Fjárhagsráð veit, hvernig farið er að vinna þessa hluti, en það gerir þetta bara ekki. Svo þegar þessir menn eru kallaðir til reikningsskapar, þá er viðkvæðið: Við skulum vera samtaka um að vinna að því, sem er nauðsynlegt. Hins vegar segja þeir: Við sjáum engin úrræði til að skapa eða skaffa gjaldeyri. Að ætla að reka áætlunarbúskap upp á þetta, það er að traðka niður alla skynsemi og það, sem felst í hugmyndinni um áætlunarbúskap. Þá held ég, að sé betra að hafa stjórnleysi einkaframtaksins og leyfa mönnum að slást um þetta heldur en að binda menn þannig, að þeir hafi ekki leyfi til að gera neitt, en um leið hugsar n., sem er falið að stjórna þessu, ekki fyrir, hvað fjöldinn eigi að gera. Við stöndum þess vegna hér við afgreiðslu fjárl. nákvæmlega á sama stigi eftir ræðu hv. þm. Ísaf. eins og áður, við erum engu bættari. Við höfum engar upplýsingar fengið um það öryggi, sem átti að skapa með því að vinna að eins konar þjálfun í þjóðarbúskapnum samhliða fjárl. ríkisins, sem Alþ. hingað til hefur sett. Ég tók eftir því í ræðu hv. þm. Ísaf., að hann kom inn á það viðvíkjandi byggingarvinnunni, að ekki hefði verið hægt að flytja inn meira en 40–50 þús. lestir af sementi og það væri undirstaðan undir því, að ekki væri hægt að gera meira viðvíkjandi byggingarvinnunni. Það er undarlegt að ætla að takmarka sementsinnflutning, sem er undirstaða undir atvinnuvegunum, en ætla mörg hundruð þúsundir kr. til bílainnflutnings á þessu ári, eða ef til vill álítur fjárhagsráð, að menn geti notað eitthvað af því sementi, sem skemmt hefur verið,af því að mönnum hefur verið bannað að byggja, og í öðru lagi er sement svo ódýrt, að það er óhugsandi, að það stæði á innflutningi þess, ef menn að öðru leyti hefðu möguleika til að leggja í byggingar. En fyrst talað er um sement, þá má minna á umr., sem fóru fram um sementsverksmiðjuna, og þær upplýsingar, að sementsverksmiðjan sparaði gjaldeyrislega á einu ári það, sem lagt væri í hana. Þegar það þess vegna liggur fyrir, að sementsverksmiðja er svona hagnýtt fyrirtæki fyrir þjóðina og fjárhagsráð áætlar ekki meiri innflutning en það, að það verði að stöðva flestar byggingar, þá verð ég að segja, að það er mjög hart að fá ekki eitt orð um það, að fjárhagsráð sé hlynnt því, að komið sé upp sementsverksmiðju til þess að bjarga okkur frá því að þurfa að stöðva byggingar, vegna þess að við höfum ekki einu sinni efni á því að kaupa sement. Það stangast allt, sem hv. þm. kom með á þessu sviði. Þá kom hv. þm. með það, að það opinbera yrði að draga úr verklegum framkvæmdum vegna þess, að nú ætluðu einstaklingar að leggja svo mikið fram í þeim efnum. Út af fyrir sig getur það komið fyrir á sérstökum tímum, að það sé skynsamlegt að draga úr framkvæmdum, ef það, sem einstaklingar vilja leggja fram í því efni, er þess eðlis, að það sé nauðsynlegt fyrir þjóðarbúskapinn, en til þess að færa sönnur á, að svo sé, þarf að koma fram eitthvað meira en sleggjudómar um þetta máli Þá þarf fjárhagsráð að leggja hér fyrir okkur, hvað mikið vinnuafl þarf að fara til þeirra framkvæmda, sem einstaklingar vilja leggja fram, og hvað mikið vinnuafl sparast í vegalagningum og öðru slíku, vegna þess að við höfum ekki nægilegt vinnuafl til að vinna hvort tveggja. Þessa undirstöðu þarf að leggja fram fyrir okkur til að sanna okkur, að það sé eitthvert vit í því að draga úr verklegum framkvæmdum ríkisins, vegna þess að það liggi svo mikið fyrir, sem einstaklingar ætli sér að framkvæma, sem sé nauðsynlegra en það, sem ríkið ætlar að framkvæma, skólabyggingar og annað slíkt. Liggur eitthvað fyrir um það, hvernig vinnuaflinu er ráðstafað? Það liggur ekki fyrir glóra um það, hvernig ástandið er viðvíkjandi atvinnumálunum. - Það er sett í l. um fjárhagsráð, að það eigi að tryggja hverjum manni atvinnu og að framleiðslugetan sé hagnýtt til fulls, en það er engin viðleitni sýnd af fjárhagsráði til að leggja fram raunhæfan grundvöll fyrir slíku. Hv. þm. Ísaf. talaði um í þessu sambandi, að það hefði stundum undanfarið verið skortur á vinnuafli. Ég hef áður spurt hv. þm. Ísaf. að því í Nd., hvernig ástandið hefði verið hér í Reykjavík í vetur, ef Hvalfjarðarsíldin hefði ekki komið, og hverjar áætlanir fjárhagsráðs hefðu verið um atvinnu handa hverjum manni í Reykjavík á þessum vetri, þar sem fjárhagsráð hefði ekki reiknað með Hvalfjarðarsíldinni, og ég sagði, að fjárhagsráð hefði reiknað með atvinnuleysi í Reykjavík, og hv. þm. Ísaf. kallaði fram í fyrir mér og sagði, að það væri lygi. Hann svaraði hins vegar ekki fyrir þetta, þegar hann fór að tyggja upp gömlu lummurnar hér í dag, hann gleymdi að skýra okkur frá áætlun fjárhagsráðs um atvinnu í Reykjavík, þegar ekki var vitað um Hvalfjarðarsíldina, og ef hann spyr fagmenn hér í Reykjavík um atvinnuástandið nú, þá mun hann fá sama svarið alls staðar: Það er atvinnuleysi fram undan, atvinnuleysi er byrjað, og það hefði verið atvinnuleysi í vetur, ef Hvalfjarðarsíldin hefði ekki verið. - Svo er hv. þm. Ísaf. að tala um skort á vinnuafli og að vegna skorts á vinnuafli sé ástæða til að skera niður svo og svo mikið, og samt fæst hann ekki til að koma með sannanir fyrir því, að vinnuaflið sé að fullu hagnýtt. Ég held þess vegna, að ræðan, sem hv. þm. Ísaf. flutti hér áðan, sé öllum þingheimi næg sönnun fyrir því, að sá undirbúningur, sem fjárhagsráð hefur gert undir það að geta afgreitt áætlunarbúskap 1948, er óhæfur - það vantar grundvöll til að afgreiða fjárl. á. Ég álít, eins og ég sagði áðan, að á milli 2. og 3. umr. þurfi fjvn. að láta taka þetta mál til endurskoðunar, svo framarlega sem á að sýna einhverja viðleitni í því að hlýða l. á Íslandi og afgreiða fjárl. fyrir þjóðarbúskapinn, eins og ætlazt er til með 1. um fjárhagsráð.



Ég hef leyft mér að bera fram þrjár brtt., og þær eru einfaldar. Ein er um það að færa til innan þess ramma, sem hv. fjvn. hefur gert um vegi í Þingeyjarsýslu, þannig að framlag til Fnjóskadalsvegar, 15000 kr., fari í Kinnarbraut í Aðaldal, til þess að Húsavík geti fengið mjólk úr austurhluta sýslunnar. Þar að auki er þetta liður í framtíðarvegi til Austurlands, vetrarvegi, sem verður þessa leið, en ekki yfir Fljótsheiði. Ég hef talað um þetta við hv. þm. Barð., og hann segir, að fjvn. muni yfirleitt ekki sjá ástæðu til að blanda sér inn í þessa tilfærslu, ef þm. kjördæmanna vilji það þannig hafa. Önnur brtt., sem ég flyt, er viðvíkjandi Flatey á Skjálfanda. Það hefur verið venja að láta í kringum 3000 kr. í ræktunarveg þar, en það er heldur lítið. Ríkið á þessa eyju, þar búa 80–90 menn, og fólkið lifir aðallega á sjónum, þótt ræktun sé nokkur. Nú er verið að gera þar bryggju, sem gerir mögulegt að stunda útgerð betur. En eyjan er veglaus, og það liggja á bak við þorpið 100 ha. af landi, sem er eitthvert bezta land til ræktunar, sem til er á Íslandi, það þarf ekki annað en setja á það ýtu og bera svo á það. En meiningin með ræktunarveginum er, að búendur geti flutt slorið á þetta ágæta land og notað það sem áburð. Þriðju till. flyt ég með hv. þm. Árn., hún er viðvíkjandi Geir Sigurðssyni, sem var lögregluþjónn hér lengi, en missti heilsuna í átökunum 9. nóv. 1932. Hann er ekki vinnufær, en hefur fyrir fjölskyldu að sjá. Bærinn veitir honum nokkur eftirlaun, og ríkið veitti honum í fyrra nokkurn styrk í eitt ár, en við leggjum til, að hann fái 2000 kr. á 18. gr. Við lítum þannig á, að í þessu starfi, þar sem hann ekki ráðlagði baráttuna, heldur hlýddi skipun, hafi hann í rauninni komið fram sem ríkislögregla við sameiginlega þjónustu bæjar og ríkis og þess vegna sé sanngjarnt, að ríkið hjálpi honum í hans heilsuleysi eins og bærinn.



Herra forseti. Út af fsp. frá hv. þm. A-Húnv. og út af bréfi, sem fjvn. hefur borizt í dag um þetta atriði, vildi ég óska eftir því, að hæstv. forseti sæi um það, að hæstv. fjmrh. og hæstv. atvmrh. yrðu við þessa umr., því að ég sé mér ekki fært að slíta minni ræðu í sambandi við afgreiðslu fjárl. fyrr en fengin er hrein yfirlýsing frá hæstv. ráðh. um þetta mál, því að þetta er svo stórkostlegt atriði fyrir heil héruð landsins og einstaka þm., að ég vil ekki að slitið sé 2. umr. um fjárl., fyrr en viðkomandi ráðh. hafa fengizt til að gefa hreina og skýra yfirlýsingu um þetta. Hins vegar vil ég nota tækifærið til að svara ýmsum athugasemdum, sem komið hafa fram við fjárl. og till. frá fjvn., en það eru ekki margir af þeim mönnum hér viðstaddir, sem borið hafa fram þær athugasemdir. Ég verð þá að tala hér yfir tómum stólum, og taka þá einhverjir að sér að flytja þeim svörin. Ég skal þá, meðan ég býð eftir hæstv. ríkisstj., snúa mér nokkuð hér að minni hl. og því áliti, sem hann gefur hér út með þeim till., sem liggja fyrir. Ég vil í sambandi við nál. á þskj. 466 leyfa mér að benda á og mótmæla þeim fullyrðingum, sem hér eru færðar fram í 2. málsgr., að þær brtt., sem gerðar eru, séu eftir beinni skipun ríkisstj. Ég hygg nú, að þetta sé komið hér inn af misskilningi, en ef svo er ekki, þá er það komið af öðrum lakari hvötum, því að það er hreinn misskilningur, að frá ríkisstj. hafi til fjvn. komið nein fyrirskipun, enda hefði hún ekki tekið við slíkum fyrirskipunum, og vil ég vísa til afgreiðslu þeirra mála, þegar eitt skipti átti að gera tilraun til að gera slíka fyrirskipun. Ég hélt, að meðnm. mínum væru svo í fersku minni þær ráðstafanir, sem þá voru gerðar af minni hálfu sem form. n., að þeir hefðu ekki ástæðu til að bera mér á brýn, að ég tæki á móti skipunum frá hæstv. ríkisstj. eða öðrum í sambandi við afgreiðslu málsins. Hitt er annað atriði, að sá hluti fjvn., sem styður hæstv. ríkisstj., hefur fulla samvinnu við hana um afgreiðslu málsins og hefur verið tekið fullkomlega tillit til vilja hennar í þeim málum og orðið að hafa þar um samvinnu, slaka til og gefa eftir, eins og gerist við afgreiðslu mála þingsins, ekki sízt afgreiðslu fjárl. Minni hl. vill einmitt láta afgreiðslu fjvn. ganga svo seint vegna þess, að meiri hl. vill ekki taka við þeirri fyrirskipun, sem hér er tekin fram í nál., og hefur verið rætt um það á mörgum fundum ríkisstj. Mér þótti rétt að láta þetta koma fram. Ég hef líka tekið fram í framsöguræðu minni, að þetta var gert samkv. ósk ríkisstj., sem er allt annað atriði. Ég ætla að geyma mér að ræða um fyrstu 4 brtt. frá minni hl. á þskj. 467. ég sé að hæstv. ráðh. er að koma. Veit hæstv. forseti, hvort vegamrh. og samgmrh. koma?  Hæstv. fjmrh. sagði í gær, að hann væri ekki að öllu leyti sammála mér, eftir því sem mín skoðun kom fram í framsögu um fjárl. Ég veit ekki hvað hann á við nema það atriði, sem ég hef skrifað niður og vildi aðeins fara nokkrum orðum um. Hann sagði um þau atriði, sem ég minntist á, að það þyrfti að betrumbæta þau, eins og m.a. fiskiðjuverið o.fl. Ég vil í þessu sambandi til að fyrirbyggja misskilning taka það fram, að ég er hvorki að ásaka fyrrv. ríkisstj. né núv. stjórn um það, að fiskiðjuverið hafi verið byggt, en fiskiðjuverið hefur verið byggt á mjög vafasömum heimildum, og þarf ekki annað en vísa til laganna um fiskimálan., þess kafla, sem ræðir um þetta atriði, og mun hæstv. ráðh. geta fullvissað sig um, að heimildin þar er vafasöm. Málið liggur þannig fyrir, að fyrrv. sjútvmrh. tekur fé, sem greitt er út með sérstakri lagaheimild til fiskimálan., sem hún á að verja til styrktar einstökum aðilum í landinu, einstaklingum eða félögum, til að koma upp frystihúsum m.a. og fiskiðjuverum, og einnig átti að styrkja till., sem fram kom um tilraun um nýtízku togara, samkvæmt þessum fyrirmælum. Fiskimálan. má einnig sjálf gera þessar tilraunir. Það er á þessari heimild sem fyrrv. sjútvmrh. leyfði fiskimálan. að ráðast í 8 millj. kr. fyrirtæki. Nú er það, eins og ég segi, ákaflega vafasamt, hvort hægt er að verja 8 millj. kr. úr ríkissjóði samkvæmt þessari gr. Ég hygg, að það lengsta, sem hægt er að færa undir þessi ákvæði án þess að brjóta l., væri, að fiskimálan. notaði eingöngu sitt eigið fé til þessara ráðstafana og færi ekki þar einni krónu fram yfir. Fiskimálan. tekur að byggja fiskiðjuver fyrir nærri 8 millj. kr. og tekur til þess lán hjá stofnlánadeildinni, sem engin heimild er fyrir, að megi lána slíkum fyrirtækjum, því að þar er ríkissjóður að lána sjálfum sér, og notar þess utan alla aðra sjóði, sem þeir geta fengið lán hjá, einnig Landsbanka Íslands. Ríkissjóður gengur sjálfur svo í ábyrgð fyrir þessum lánum. Nú hefur hæstv. sjútvmrh. með bréfi losað fiskimálasjóð undan þessari ábyrgð, og þar liggur galdurinn frá mínu sjónarmiði. Með öðrum orðum, fiskimálasjóður er ekki lengur ábyrgur fyrir hvorki byggingunni né rekstrinum. Nú hefur hæstv. ráðh. með bréfi um þetta einmitt tekið fiskiðjuverið undan fiskimálasjóði og rekur það á kostnað og ábyrgð ríkisins og bakað ríkissjóði sjálfum ábyrgð, sem annars ætti að hvíla á herðum fiskimálasjóðs. Ég veit, að jafnskýr maður eins og hæstv. ráðh. skilur þennan stórkostlega eðlismun í þessu máli og líka, hversu þunga ábyrgð hann hefur lagt á herðar ríkissjóðs, sem hann annars hefði ekki. Sannleikurinn í þessu máli er, að úr því sem komið er er ekkert annað að gera en að færa þetta aftur á fiskimálasjóð eða selja fiskiðjuverið á opinberu uppboði til þess að forða ríkissjóði frá þeirri fjárhagslegu hættu, sem honum hlýtur að stafa af svo stórkostlegum rekstri, eða í þriðja lagi, ef hæstv. ráðh. vill endilega losa fiskimálasjóð undan þessu, að taka kaleikinn frá honum, þá verður hann að leita sér heimildar hjá Alþ. til þess að mega tæma þennan kaleik í botn. Það er eðlilegt, þegar staðið er vikum saman í stappi við fjvn. um, hvort mætti hækka þennan vegarspotta um 50 þús. eða þessa brú um 10 þús., að við reynum að komast að samkomulagi um stóra skrá af verklegum framkvæmdum. Þá er líka eðlilegt, að form. þeirrar n. bendi á þá óskaplegu hættu, sem ríkissjóði er hleypt í með að taka þessa áhættu frá öðrum aðilum á sig sjálfan. Þetta kann að kosta, að á næstu fjárl. fáist ekkert til brúa eða vega, hvorki í Barðastrandarsýslu né annars staðar á landinn. Þannig er það nú, að þetta fyrirtæki á ekki fyrir skuldum. Ég veit, að þegar hæstv. ráðh. athugar þetta, þá mun hann sjá, hve mikil hætta þetta er. Það er ekki nauðsynlegt að skipta um stjórn í fyrirtækinu. Sjálfsagt eru það góðir menn, sem stjórna, en það er nauðsynlegt, að þjóðin viti það, hver ber ábyrgðina á þessum rekstri. Ef ríkissjóður á að bera ábyrgðina, þá verður að ganga frá því í heimild frá Alþ. Ég veit, að það verður búið að segja mörg orð um þetta mál, áður en ríkisstj. fær heimild frá Alþ. til þess að taka þetta. Hæstv. ráðh. talaði um viðhald á vegum og það hefði farið fram úr áætlun. Það er rétt, að fyrir fjvn. lá beiðni frá vegamálastjóra um, hvort n. sjálf vildi ekki taka upp hjá sér að hækka um 2 millj. kr. N. sá ekki ástæðu til þess að gera þetta, því að hún var sjálf á þeirri skoðun eins og hæstv. ráðh., að sé notað svo mikið af þessu fé til endurbygginga vega og að breikka vegi o.s.frv., sparar það, ef heldur væri haldið í við vegamálastjóra í sambandi við viðhald á vegum. Ég er ráðh. sammála um það, að þetta sé eina leiðin til þess, að þetta fari ekki hækkandi ár frá ári. Mér hefur m.a. verið sagt, veit ekki, hvort það er rétt, að það sé búið að leggja akfæran veg upp að Helluhrauni. Ég hef ekki séð í fjárl. leyfi fyrir þessu, ef það hefur verið gert, þá hefur einhvers staðar þurft að taka fé til þess. Ég er ekki forvitinn og hef ekki farið að skoða þetta hraun eða nýja veginn, en sagt er, að á annað hundrað þús. kr. hafi farið í þetta. Hv. 1. þm. Rang. getur sagt um það.

Ætli það sé ekki orðum aukið? Það hefur verið lagt lítils háttar.

Þm. kallar það kannske lítils háttar, þó að 200 þús. kr. séu lagðar til þessa. Hvort sem það er mikið eða lítið, þá minnist ég ekki þess, að það hafi verið tekið upp á fjárl., að það mætti leggja fyrir ríkisfé skemmtiveg upp að Heklu. Ég skal ekki segja, hvort það er hlið á veginum og seldur sé aðgangur til þess að ná upp í kostnað. Hæstv. ráðh. talaði um löggjöfina um stofnlánadeildina, það sjónarmið hefði verið til að vinna á móti flótta fólksins frá þorpum úti á landi til Faxaflóa og Reykjavíkur. Ég er sammála um það. Hins vegar ber enga nauðsyn til þess að láta þessi fyrirtæki vera skattfrjáls í ríkissjóð. Ég segi þetta ekki af neinni andúð á togaraútgerð bæjanna úti á landi, en þegar bæjartogararnir eru undanþegnir skatti, þá missir ríkissjóður við það miklar tekjur miðað við það, að þeir greiddu sömu skatta og togarar einstaklinga. Í raun og veru skuldar hver togari í Hafnarfirði ríkissjóði 500 þús. kr. á árunum 1940–1946, borið saman við togara í einstaklingseign. Ég veit hins vegar, að Hafnarfjarðarbær hefur ekki fleygt þessum peningum, hann hefur sjálfsagt haft fulla þörf á þeim til ýmissa framkvæmda, en þeir hafa bara ekki komið í ríkissjóð. Þá kem ég að ummælum hæstv. fjmrh. um áætlunina og get svarað hv. minni hl. að nokkru leyti um leið. Hæstv. fjmrh. hefur bæði hér á hv. Alþingi og í viðtali við mig látið í ljós, að hann væri hræddur um, að tekjuáætlunin, sérstaklega varðandi verðtoll og vörumagnstoll, mundi ekki standast. Meiri hl. hefur fallizt á till. ráðh., sem er eðlileg frá hans hálfu, því að það er skylda hvers fjmrh. að vera varkár á þessu sviði, og þegar aðstaða ríkissjóðs er ekki góð, aðallega vegna vanskila ýmissa aðila, þá er eðlilegt að áætla tekjurnar varlega, einkum þar sem greiðslujöfnuðurinn er svo óhagstæður sem raun her vitni á frv. Þetta er skiljanlegt sjónarmið og háttur þeirra manna, sem vilja vera varfærnir. Hins vegar fellst ég ekki á, að tekjurnar verði ekki meiri en gert er ráð fyrir á frv., þótt ég viti hins vegar, að það eru nógu margar holur til að gleypa þær tekjur, sem fást kynnu umfram áætlun, því að það er mín skoðun, að árið 1948 verði tekjuhæsta ár í sögu þjóðarinnar. Með innflutningsáætlun fjárhagsráðs er gert ráð fyrir 300 milljóna króna innflutningi á árinu. Þetta ætti að gefa í verðtoll 45 milljónir, því að skýrsla undanfarandi 15 ára sýnir, að hann hefur aldrei farið niður úr 14% og ekki upp úr 16%, svo að trúlega verður hann um 15% og gefur þá 45 millj. kr. Ofan á það bætast svo 4 milljónir í skipagreiðslur, sem fjárhagsráð raunar telur til duldra greiðslna, svo að tollurinn verður alls um 50 milljónir, og þegar búið er að hækka verðtollinn um 65%, þá er þetta komið upp í 80 millj. kr. Það er sagt, að þegar sé búið að gefa út leyfi fyrir 150 millj. kr. eða helmingi áætlunarinnar, og má því reikna með, að ekki verði minni leyfi gefin út það sem eftir er ársins, svo að líklegt er, að áætlunin standi að því leyti. Ég leyfi mér að benda á, að ég hélt því sama fram um afkomu ríkisins árið 1947. og það fór svo, að allt, sem ég hélt fram um þau efni, hefur nú komið á daginn. Og það finnast engin rök fyrir því, að tekjur ríkissjóðs bregðist árið 1948, nema sérstök áföll komi fyrir, svo sem ef atvinnuvegirnir stöðvuðust vegna langvarandi verkfalla eða eitthvað þess háttar. Hitt er svo annað atriði, að gjöldin munu aukast líka, og því hefur meiri hl. n. getað fallizt á áætlun fjmrh., því að vitað er, að ríkissjóður hefur í mörg horn að lita bæði fyrir sjálfan sig og fyrir aðra, t.d. mun hann meira en lítið þurfa að líta til síldarverksmiðjanna, því að rekstur þeirra mun nú með stórtapi. En með öllum þeim forsendum, sem ég hef skýrt frá, getur meiri hl. staðið með áætlun hæstv. fjmrh. Í sambandi við orð hæstv. fjmrh. um seinagang hjá fjárhagsráði, þá vek ég athygli á því, að þetta er í annað skipti í vetur, sem ráðh. kemur hingað í Alþ. til þess að klaga fjárhagsráð. Hæstv. fjmrh. ber nú fram kveinstafl um það, að hann fái ekki vilja sínum framgengt við hið volduga ráð, og um daginn kvaðst hæstv. menntmrh. engu ráða við fjárhagsráð um það, hvort íslenzkir námsmenn í útlöndum ættu að sveita eða ekki. Og hæstv. viðskmrh., sem mér skilst, að fjárhagsráð heyri undir, hefur einnig lýst yfir því, að hann ráði ekki við ráðið, þótt hann hafi ekki beinlínis verið með kveinstafi yfir því hér. Nú er það skýrt tekið fram í l. um fjárhagsráð, hver hafi yfirstjórn þess, og segir svo í 9. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisstjórnin í heild hefur yfirstjórn fjárhagsráðs og tekur ákvarðanir um höfuðatriði og sker úr um ágreiningsmál, sem einhver fjárhagsráðsmaður skýtur til hennar. Ríkisstjórnin setur með reglugerð ákvæði um skipan, stjórn og starfsemi hinna einstöku deilda fjárhagsráðs, að fengnum tillögum þess.“ Ég held, að ekki sé hægt að ákveða skýrar, hver eigi að stjórna fjárhagsráði, og núv. hæstv. ríkisstj. óskaði einmitt að hafa þennan háttinn á í stað þess að láta Alþ. kjósa ráðið, af því að hún vildi geta hent ráðinu út, ef það ekki undirgengist hennar vilja. Það var krafa hæstv. ríkisstj., að hún fengi að ráða ráðinn ein, því að hún vildi ekki láta það knésetja sig. Ég verð að segja, að það er hreinn vesaldómur hjá hæstv. ríkisstj., ef hún nú afsalar sér valdi sínu. Það er nú vitað, að þau öfl eru í fjárhagsráði, sem stjórnin ræður ekki við, og er þetta viðurkennt af tveim hæstv. ráðh., en þá ber hæstv. ríkisstj. að gera alvöru úr því að láta ráðið ekki kúga sig eða þá að skjóta málinu til Alþ. og láta það kjósa nýja menn í ráðið, og bæri þá Alþ. ábyrgð á störfum þess. Segi ég þetta að gefnu tilefni frá hæstv. fjmrh., þegar hann lýsir yfir því, að tekjuáætlun hans muni bresta vegna óþægðar embættismanna ríkisstjórnarinnar. Hæstv. fjmrh. sagði enn fremur, að hann hefði ekki getað fengið svör frá fjárhagsráði. Ég vildi nú spyrja hæstv. ráðh., hvort tekjuáætlunin, sem byggð er á áætlun fjárhagsráðs, er gerð með hans vilja eða gegn hans vilja. Það er upplýst, að búið er að veita innflutningsleyfi upp á 147 millj. kr. Ég vil enn fremur spyrja, hverjum þetta hafi verið veitt og til hvers. Það er alveg óþolandi, að ekki sé birt að minnsta kosti vikulega skrá yfir þá, sem fá leyfin. Það ganga þrálátar sögur um það, að sumar verzlanir fái afrit af innflutningsleyfunum. Ég skal ekki segja um sannleiksgildi þessa orðróms, en það er nauðsynlegt að hnekkja svona sögum með því að upplýsa málið. Ég skal upplýsa það, að það fyrirtæki, sem ég er við riðinn, hefur sótt um innflutningsleyfi á útgerðarvörum fyrir á aðra milljón króna, en fengið leyfi fyrir eitthvað 15 þúsundum. Það er því sannarlega tímabært að spyrja, hverjir fái leyfin. Árið 1046 átti ég innflutningsleyfi fyrir 100 bílum, en var svikinn og fékk ekki einn sinni leyfisgjaldið endurgreitt, en svo voru fluttir inn bílar fyrir tugi milljóna. Manni verður á að spyrja: Er verið að skipuleggja einokun í landinu? Það er eðlilegast að upplýsa þessi mál, svo að öllum megi vera kunnugt, hvað rétt er. Þá vildi ég snúa mér að öðru máli, sem er brennandi spursmál fyrir alla hv. þm., og óska ég ákveðinna svara hæstv. fjmrh. í því efni og mun ekki treysta mér sem form. fjvn. til að skila fjárl. til afgreiðslu fyrr en úr því er skorið. Hv. þm. A-Húnv., hæstv. forseti, hefur spurt mig áð, hvernig hugsað væri að fara með geymslufé í framtíðinni. Ég vil upplýsa það, að hæstv. samgmrh. mætti 3. þ. m. á fundi í n. og vildi þá fá svar um það, hvernig n. liti á þetta mál, því að ósk hefði komið um það frá hæstv. fjmrh., að fé þetta yrði ekki greitt út. Fjvn. tók málið fyrir, og skal ég lesa úr gerðabók n., hvað þar gerðist. Í dag var mér afhent afrit af bréfi hæstv. fjmrh. til vegagerðarinnar, og skal ég nú lesa þetta hvort tveggja, með leyfi hæstv. forseta. Bréf fjmrh. hljóðar svo: „Að gefnu tilefni tilkynnist hér með, að ráðuneytið ritaði samgmrn. 12. jan. þ. á. á þessa leið: „Með því að ákveðið hefur verið, að yfirfæra ekki til næsta árs ónotað fjárlagafé frá fyrra ári, er þess vænzt, að ráðuneytið tilkynni þeim stofnunum, sem undir það heyra, þessa ráðstöfun og leggi jafnframt fyrir þær að endurgreiða í ríkissjóð allt það fé, sem þær kunna að hafa fengið greitt, en ekki hefur verið unnið fyrir eða notað á annan hátt. Hins vegar mun þetta ráðuneyti taka slíkar fjárveitingar upp á næsta árs fjárlög sem endurveitingu, ef þess er óskað.“ Reikninga vegagerðarinnar fyrir s.l. ár ber því að gera upp í samræmi við framanritað.“ Út af þessu máli hefur n. ritað ráðh. í dag og látið í ljós afstöðu sína, og er þá fyrirspurn hv. þm. A-Húnv., hæstv. forseta, svarað. Bréf n. er svo hljóðandi: „Þá óskaði samgmrh. einnig eftir því, að n. tæki afstöðu til þess, hvort hún mælti með því, að fé það, sem 1947 hafði á fjárlögum verið veitt til verklegra framkvæmda og eigi verið notað á árinu, skyldi sett á sérstakan reikning sem geymslufé eða tekið upp að nýju á fjárlfrv. 1948 sem endurveiting til þessara framkvæmda, þar sem fjmrh. hefði ósk.að eftir því að þurfa ekki að greiða féð út og talið eðlilegast, að leitað væri endurveitingar fyrir upphæðunum: Það er einróma álit og vilji fjvn., að fé það, sem á hverjum tíma er veitt til verklegra framkvæmda, verði geymt á sérstökum reikningi sem eign þeirra aðila, sem féð hefur verið veitt til, ef það er ekki notað á því ári, sem til er ætlazt samkvæmt fjárl., svo að ekki þurfi að koma til endurveitingar sömu fjárhæða á síðari fjárl. Gildir þetta að sjálfsögðu og um þær fjárveitingar, sem veittar voru til verklegra framkvæmda á árinu 1947 og eigi hafa verið notaðar á því ári.“ Ég vil benda hæstv. ráðh. á, að nokkuð var farið inn á þetta í sambandi við brtt. um fjárframlag til Skálholtsskóla, og ég vil taka það fram, að ef hér á að fara inn á þá nýju braut að láta ekki féð á sérstakan reikning sem eign viðkomandi aðila, þá skapar það slíkan glundroða, að ekki verður hægt að úthluta fé til brúa og vega, þá yrði að taka allt, sem geymt er, 990 þús., í vegi, enn meira í brýr, ca. 2 milljónir í hafnir, sem auka rekstrarútgjöld, og mér er sem ég sjái framan í hæstv. fjmrh., ef það yrði gert. Ég óska þess, að hæstv. fjmrh. gefi mér skýrslu um það, hvernig hann hugsi sér að fara með þessi mál. Ég ætla að gefa hæstv. ráðh. tækifæri til þess að svara, áður en ég held áfram máli mínu.

Herra forseti. það er óþarfi. að ég tali strax. Ég ætla að bíða þar til hv. þm. Barð. hefur lokið máli sínu.

Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þá þolinmæði, sem hann sýnir mér með því að hlusta á mál mitt, og mun ég halda áfram ræðu minni. Hæstv. menntmrh. á brtt. á þskj. 461 um Vattarnesveg, og óskar hann þess, að hún verði leiðrétt. Hann óskaði einnig eftir því, að ég sem form. fjvn. tæki aftur brtt. um framlag til íþróttasjóðs til 3. umr. Þá hefur hæstv. forsrh. farið þess á leit, að brtt. á þskj. 461 við 11. gr., það er kostnaður við húsaleigunefndir, verði tekin aftur til 3. umr. Sama er að segja um 12. og 14. brtt. á þskj., um laun skattdómara.. Ég vil í þessu sambandi benda á, að ef á að fara að taka allar brtt. aftur til 3. umr., er hætt við, að ekki verði unnt að halda þeim hring utan um fjárl., sem gert er ráð fyrir. Hæstv. menntmrh. spurðist fyrir um það, hvort framlag til lesstofa, sbr. 33. brtt., mundi einnig ná til lesstofa úti á landi. Hugmyndin er að styrkja slíkar lesstofur á verstöðum, og í fyrra var þessum styrk skipt niður á Akranes, Flatey, Grímsey og Stykkishólm. Það er sjálfsagt að athuga milli umr., hvort ekki sé rétt að hækka þennan póst eitthvað. Hæstv. menntmrh. fór einnig fram á það, að tekinn yrði inn á fjárlögin 10–12 þús. kr. styrkur til félagsins Anglia til þess að bjóða hingað enskum prófessorum. Þessi upphæð er ekki há, og hygg ég, að slíkt væri unnt vegna þess, en þetta mundi skapa fordæmi, svo að önnur félög kæmu á eftir, t.d. franska félagið. Hæstv. ríkisstj. ætti að geta fundið aðra lausn á þessu en að koma þessu inn á fjárl. Skal ég nú snúa máli mínu að hv. 8. landsk. þm. Ég þykist í ræðu minni um innflutninginn hafa svarað till. á þskj. 467 og fært fyrir því þung rök, að halda beri niðri útgjöldum ríkissjóðs, eins og hægt er. Ég er persónulega ekki á móti mörgum þeim hækkunum, sem þar eru lagðar til, en rök hæstv. ráðh. um það, að nauðsynlegt sé að halda í, eru þung, og því aðeins verður hægt að halda greiðslujöfnuði. Ég vil t.d. benda á till. um hækkun til hafnargerða, að ef sú till. yrði samþ., er brotið það prinsip, sem ákveðið var í fjvn. og hv. 8. landsk. vildi ekki láta brjóta. Sama svar gildir um tillag til barnaskólabygginga. Það er alls ekki unnt að uppfylla þessar kröfur. Undanfarin ár hefur ríkt mikil bjartsýni í þessum efnum og skólalöggjöfin sett sem mörg önnur merkileg lagaboð. Það er án efa gott og blessað, að sem flestir landsmenn hljóti góða menntun, en nú er svo komið, að ef á að vera hægt að halda framleiðslu landsmanna gangandi, þá verða skólarnir að sínum hlut að verða fyrir barðinu á því sem margt annað. Þeir menn, það fólk, sem sækir skóla mestan part ársins, gerir litinn hluta til þess að hjálpa til við framleiðsluna, og skólarnir taka mikinn fjölda frá framleiðslustörfunum og hirða um leið mikinn erlendan gjaldeyri. Nú verður því miður að draga úr þessu, engu síður en framlagi til nýrra brúa og vega. Sama er að segja um 9. og 10. brtt. Ég skil ekki, hve mikið kapp er lagt á þetta mál. Fyrir tveim árum var íþróttasjóðurinn hækkaður. Nú er lagt til, að hann verði enn hækkaður úr 700 þús. kr. í 1 millj. kr. Ég skil ekki, hvert kapp er lagt á að fá þessa hækkun, er hundruð nytsamra verkefna bíða, - eru látin sitja á hakanum ár eftir ár. Það er engin goðgá, þó að eitthvað sé skorið niður til skólanna nú í ár. Það liggur eitthvað annað bak við þessa miklu sókn en hrifningin af sjálfu málefninu, gæti ég trúað. Varðandi 11. brtt. þá snertir hún mjög mitt kjördæmi, en ég mun ekki krefjast hækkana, þó að þúsundir verkefna liggi þar fyrir, og sama er að segja um 12. brtt. Mikið hefur verið veitt til vélasjóðs á undanförnum árum. Þyrfti að athuga vel, að þessi verkfæri, sem keypt hafa verið til landsins, verði betur með farin og betur varðveitt en hingað til hefur raunin á orðið. Það væri mikils virði, ef veitt væri hagnýt fræðsla um meðferð þessara áhalda. Um póstinn til fiskimálasjóðs er það að segja, að ég er á móti honum. Hann fær tekjur, sem inn koma af útflutningsgjaldi á fiski. Hv. 3. landsk. gaf þær upplýsingar hér í gær, að hann væri ekki ánægður með þær upphæðir, sem ætlaðar væru til verklegra framkvæmda. Meiri hl. fjvn. er líka óánægður með þær, en þær hafa verið lækkaðar vegna brýnnar nauðsynjar. Hann sagðist einnig vera óánægður með skiptingu fjárins. Ég hef aldrei búizt við þeim dómi frá hv. alþm., að þeir væru allir ánægðir með skiptinguna. Þetta er nú borið hér fram eftir að það hefur verið margrætt í n. Síðan fær frv. sinn hæstaréttardóm hér í Sþ., og þess vegna koma fram brtt. við fjárl. Síðan ég kom á þing 1942, man ég ekki til, að jafnfáar brtt. hafi fram komið við fjárlagafrv. Hv. þm. sagði, að ekki væri dregið úr fjárframlagi til vega á Suðurlandi. Ég barðist fyrir því, að meira yrði veitt til Vestfjarðakjálkans, en þau rök hafa verið færð fram, að Sunnlendingar hafi litið sem ekkert fé fengið til hafnargerða hingað til, og komi því hærri styrkur til þeirra til vega til þess að jafna það hlutfall að nokkru. Hins vegar get ég viðurkennt, að meira fé hefur farið til vegagerðar á Suðurlandi en til hafnargerða í Barðastrandarsýslu og S-Múlasýslu. Til þessa hefur nokkuð verið tekið tillit er hafnarstyrkjum hefur verið úthlutað. Eðlilegt er einnig, er vegastyrkjum er úthlutað, að taka tillit til þess, hvernig ástatt er um hafnaraðstöðu í héruðunum, er vegabótastyrknum er úthlutað. Skilyrði þess t.d., að höfuðborgin geti fengið nóga mjólk, er það, að góðir vegir fyrir þungaflutninga séu fyrir hendi á Suðurlandinu, og hafa t.d. allir þm. Reykv. hlúð að því, að svo mætti verða. Þetta eru rök, sem ég er ekki á móti og get gert að mínum rökum. Það hafa verið lagðir þrír þjóðvegir austur fyrir Hellisheiði: Hellisheiðarvegur, Þingvallavegur og Krýsuvíkurvegur, og nú er verið að undirbúa að taka 25 millj. kr. lán til þess að steypa veg austur að Selfossi. En hér er um líka nauðsyn að ræða á mörgum öðrum stöðum á landinu. Patreksfjörður á það á hættu, að bærinn verði mjólkurlaus, ef ekki verður bætt úr samgönguvandræðunum. Ég loka nú ekki ávallt augunum fyrir því, sem satt er, en mikið fé hefur á undanförnum árum verið lagt í vegi um Borgarfjörð, Norðurlandsveg; einnig hafnargerðir þar og til ferjuvegar yfir Hvalfjörð. Það er ekki aðeins hv. þm. Borgf., heldur meira en helmingur þm., sem að þessu hafa staðið, þó að hv. þm. Borgf. hafi lagt sitt þunga láð á vogina. Það er því með öllu rangt að halda því fram, að ég dragi sérstaklega taum kjördæmis míns um skiptingu á milli kjósenda á Vesturlandi og þó sérstaklega Barðastrandarsýslu. En sem betur fer hafa hv. þm. látið undan kröfum mínum á svipaðan hátt og ég hef reynt að fullnægja kröfum annarra þm. Barðastrandarsýsla er raunverulega tvær sýslur, þótt hún sé eitt kjördæmi. Ísafjarðarsýsla er ekki talin á manntali vera nema ein sýsla, og Norður- og Vestursýslan hafa líka sama sýslumann. Væri því ekki að undra, þá að Barðastrandarsýsla þyrfti meira fé til ýmissa framkvæmda en hvor hinna. Það er prýðilegt vegasamband á milli Norður- og Vestur-Ísafjarðarsýslu, en í Barðastrandarsýslu er svo háttað, að jafnvel póstar verða að ferðast yfir kletta og klungur til þess að komast á milli. Milli Króksfjarðarness og Patreksfjarðar gengur póstbáturinn. Ég vil enn fremur benda á, að n. hafði fullan skilning á þörf Bolungavíkur fyrir samband við Ísafjörð. Það er því rangt, er hv. 3. landsk. ásakar n. fyrir ranglæti í þeim málum. Það var fullur skilningur á því að veita nægilegt fé. Það var lagt fé til Súðavíkurvegar, sem nauðsyn er á, að komist í samband við Ísafjörð. Hitt þótti ekki eins aðkallandi. Patreksfjörður er enn í dag lokaður frá öllum bændabýlum. Á Rauðasandi eru þrjú eða fjögur kúabú, en enn er ekki komið á vegasamband við kauptúnið. Til þess að koma á sambandi hafa verið veittar 70 þús. kr. í þennan veg, en ég hafði farið fram á 200 þús. kr. Ég vil líka benda á, að enn hefur ekki komizt á samband inn á Barðaströnd, svo að hægt sé að halda áfram póstleiðinni. Það er því fjarri því, að fjvn. hafi beygt sig undir minn vilja í þessum efnum, þótt frekur sé. Ég veit ekki betur en að þskj. liggi fyrir um það, að hv. þm. vill fara yfir jökla á Vestfjörðum með vegi og leggja strax fram 100 þús. kr. í því skyni. Það virðist meira aðkallandi að koma byggðinni, sem er, í vegasamband. Norður-Ísafjarðarsýsla er fyrsta sýsla á landinu, sem fékk 250 þús. kr. til byggingar ferjuhafna. Bryggjan á Arngerðareyri var réttlætt með því, að hún væri endastöð á langleið. Svo þótti sjálfsagt að byggja aðra, þótt engin heimild væri fyrir því frá Alþ. Það upplýstist líka, að ríkissjóður hafði verið svo rausnarlegur að byggja einu sementskari of mikið. Nú segja kunnugir það, að útfiri sé svo mikið á Melgraseyri, að ekki sé hægt að byggja bryggju þar.

Þetta er ekki rétt.

Hvort sem svo er eða ekki, var engin heimild fyrir þessu. Um brimbrjótinn í Bolungavík er það að segja, að í fyrra voru veittar til hans 215 þús. kr., án þess að neitt framlag kæmi á móti, eins og reglan er. Svo er þetta kallað ranglæti! Það er ekki að furða, þótt n. brjóti sig ekki í mola, þegar svona er í pottinn búið. Það er engu líkara en að það þurfi ekki annað en að styðja á hnapp til þess að fá það, sem maður vill. Það eru ekki litlir eiginleikar, sem fjvn. eru gefnir, ef hún bara þarf að taka við óskaseðlum og gefa út ávísanir í samræmi við þá. Í sambandi við brýrnar vil ég benda á, að ég held, að ekki sé um það deilt, hve mikil nauðsyn er á því að byggja nýja Þjórsárbrú. Hver vill taka ábyrgð á því, nema kannske hv. 3. landsk., að brúin hrynji, eins og fór um Ölfusárbrú. Ég játa þó, að ef menn vildu skuldbinda sig til að nota aðeins þriggja tonna vagna, þá mundi brúin endast lengur. En það verður þá að breyta atvinnuháttunum. Annars má segja n. það til dýrðar, að hún sýndi skilning á því að draga úr eins og hægt var á þessu ári. Ég vil drepa á eina af till. hv. 3. landsk., út af Skálavík. Ég veit ekki til þess, að Skálavík sé í hafnarlögunum og eigi rétt á framlagi. Í sambandi við úthlutunina til hafna er vert að benda á það, að ríkissjóður stendur í 2.7 millj. kr. skuld til ýmissa hafnarsjóða í landinu. Það væri fyllsta réttlæti, að þeim væri fyrst og fremst úthlutað þessu fé, en þá hefði Norður-Ísafjarðarsýsla ekki fengið neitt. Sé til ranglæti í þessu sambandi, þá er það varðandi Hnífsdal og Bolungavík, sem ekki hefðu átt að fá neitt, meðan þeir staðir, sem kröfu eiga til þess, fá ekki sitt. N. vildi reyna að sýna vilja til þess, að þessi héruð lentu ekki í erfiðleikum, en þó voru öðrum skapaðir erfiðleikar með því. Ég vil svo að síðustu benda á í sambandi við bjargráðastyrk til Sléttuhrepps og Grunnavíkurhrepps, að það er rétt, að séra Jónmundur Halldórsson lýsti þessu ýtarlega fyrir n. En hvorki í upplýsingum séra Jónmundar né annars staðar hefur það komið fram, til hvers á að nota þetta fé. Hér er líka farið inn á nýja braut, sem ekki er vitað hvert leiðir, t.d. hvort þetta getur haft í för með sér flutninga frá öðrum hreppum. Það virðist sjálfsagt að meta það skýrt í hvert skipti, til hvers á að verja fénu. Það væri bezt, að hv. 3. landsk., er hann fer um þessa hreppa næst, leggi starf í að finna leiðir, er ekki kosti meira en 150 þús. kr., fá samkomulag aðila og biðja síðan þingið að leggja blessun sína á það. Ég held svo, að ég hafi ekki þurft að ræða fleira við þennan hv. þm. Hv. 11. landsk. ræddi um íþróttasjóð. Um það mál hef ég rætt áður og endurtek það ekki nú. Viðvíkjandi 6. tölul. á þskj. 479, að til bókasafns verkamanna komi 10 þús. í stað 4 þús., er það að segja, að ekkert erindi lá fyrir hjá n. um þetta. Auk þess, ef safnið fær 4 þús., má jafnvel kaupa talsvert af Laxnessbókum fyrir það. Ég sé mér því ekki fært að mæla með þessari till. Sama gildir um 9. tölul. á þessu þskj., um hækkun framlags til hafnargerðar í Hafnarfirði. Ég hefði óskað, að Hafnarfjörður fengi 350 þús. kr., þó að ríkissjóður sé honum ekkert skuldugur, en þá hefði líka Akranes átt að fá 519 þús. í stað 350 þús. og Patreksfjörður 460 þús. kr. í stað 250 þús., í samræmi við það, sem ríkissjóður skuldar. Togaraútgerð er á báðum stöðum, og Hafnarfjörður hefur sízt meiri nauðsyn á framlagi en þeir, sem eiga inni. Annars var þetta mál rætt við samgmrh. og framlaginu breytt úr 100 þús. kr. í 250 þús. kr. Viðvíkjandi styrknum til leikfélagsins þarf ég ekki að hafa mörg orð. Eðlilegast væri að styrkur til leikfélaganna væri veittur í einni upphæð. Ég skal ekki bera saman þann aðstöðumun, sem er hér, hvað snertir Akranes og Hafnarfjörð, þar sem Hafnfirðingar geta sótt leiksýningar í Reykjavík, nema þá að leiklistin sé komin á það æðra stig í Hafnarfirði, að Hafnfirðingum sé það andlegt kvalræði að sækja leiksýningar hér í Reykjavík. Ég sakna hennar Katrínar minnar, og verð því að biðja hv. 11. landsk. að flytja henni ástamálin frá mér. Hún talaði um það, að hún ætti till. á þskj. 480, og sagði, að fjvn. ætti að vera kunnugt um hana, því að hún hefði verið hjá fjvn. síðan í haust. Ég álít það nú grundvallarskilyrði, að menn viti, í hvaða n. málin eiga að fara. Þessi till. hefur aldrei komið til fjvn., heldur fór hún til allshn. Form. allshn. ber því ábyrgð á því, ef ekki verða fleiri ástamál milli okkar Katrínar, þar sem hann hefur ekki skilað till. Þar sem fjvn. veit því ekkert um gögn, er ekki eðlilegt, að hún hafi tekið tillit til till. - Vill ekki hæstv. forseti sjá til þess, að þessir hv. þm., sem hafa svo mikið að tala um, að þeir hafa ekki tíma til að hlusta, fari út.

Við hlustum.

- Ég vil benda á það, að skornar hafa verið niður 170 þús. kr. til ríkisspítalanna, sem ekki er gott, því að það var það, sem allra sízt mátti skera niður. Ég er sammála um það, að nauðsyn sé að koma þessu upp, en málið þarf betri undirbúning, og þegar það kemur til fjvn., mun hún taka afstöðu til þess. Ég minnist þess ekki, að barnaverndarnefnd hafi sent neitt til fjvn. þessu viðvíkjandi, en það hefur ef til vill komið til heilbr.- og félmn., þar sem hv. 2. landsk. á sæti. Þá var það hv. þm. Ísaf., sem segist hlusta. Hann leggur það til á þskj. 485, að sjúkrahúsi Ísafjarðar sé endurgreiddur sá halli., sem það hefur orðið fyrir vegna dvalar utanbæjarsjúklinga á sjúkrahúsinu. Hann segir, að ekki hafi fengizt leyfi heilbrigðisstjórnarinnar til þess að hafa gjöldin svo há, að sjúkrahúsið geti borið sig. Það er furðulegt, að þannig skuli hafa verið farið með þessi mál, án þess að bætt væri úr. Enn furðulegra er það, að hér er um að ræða halla, sem verið hefur síðustu 20 ár. Ég vildi leyfa mér að spyrja, hvort þetta hafi ekki orðið ljóst fyrr en Alþfl. tapaði stjórn bæjarins. Ég hef orð hv. þm. fyrir því, að sjúkrahúsið hafi verið rekið með halla síðustu 20 ár, en í till. er farið fram á það, að 200 þús. kr. séu veittar vegna halla á árunum 1942–1947.

Eru það 20 ár?

Nei, en hv. þm. sagði, að halli hefði verið í 20 ár. Af hverju verður hann vitur fyrst nú? Ég held, með tilvísun til þessara upplýsinga, að ekki sé ástæða til þess að taka till. alvarlega. Ég býst ekki við, að hægt sé að veita fé til viðhalds sjúkrahúsum. Fé er veitt til byggingar sjúkrahúsa, en ekki til viðhalds sjúkrahúsa, sem dröbbuð hafa verið niður á þennan hátt í mörg ár. Ég vil líka benda á það, að sjúkrahús Ísafjarðar hefur fengið ákveðinn styrk úr ríkissjóði á hvert rúm, en tvö önnur sjúkrahús, er ekki þurfa síður styrks við, hafa engan styrk fengið. Bæði eru byggð til þess að standa undir íbúum sýslnanna, en líka fyrir slasaða sjómenn, og ríkissjóður hefur ekkert lagt fram í rekstrarkostnað fyrir þau. Ef till. hv. þm. Ísaf. verður samþ., sýnist mér rétt að bera fram till. í sömu átt fyrir þau bæði. Út af till. hv. 6. landsk. á þskj. 480 vildi ég segja þetta: Landlæknir mætti hjá n. og óskaði eftir, að fjárframlögin til heilbrigðismálanna væru mikið aukin, en þessu var ekki hægt að sinna. Ef 300 þús. kr. eru veittar til fjórðungssjúkrahússins á Akureyri, vænti ég, að byggingin geti haldið áfram. Það verður líka að gera kröfur til manna heima fyrir. Fátækari staðir en Akureyri hafa orðið að leita til sinna sparisjóða í þessu sambandi, til þess að ríkissjóður legði á móti. Þó að ekki verði fallizt á hækkunina, stafar það ekki af andúð á húsinu, síður en svo. Ég ætla ekki að tala mikið um Öxnadalsheiðarveginn. Það var mikið rætt um það í fjvn., hvorri stefnunni ætti að halda, að leggja meira af hinum stóru vegum og minna til hinna smærri veganna eða öfugt. En hvað eiga litlu vegirnir að bíða lengi? Sú stefna varð ofan á í fjvn. að reyna að tengja saman vegakerfið fyrir það fólk, sem vinnur að framleiðslunni. Þessi brtt. um að lækka framlagið til Öxnadalsheiðarvegar um 100 þús. kr. er leiðrétting. Það var meiningin að láta þann veg fá 400 þús. kr., en alls ekki 500 þús. kr., eins og stendur í till., og ég held, að ég hafi lýst því í minni framsöguræðu. Í sambandi við brtt. frá hv. 6. landsk. þm. um tillag til hafnar á Akureyri þykir mér rétt að segja frá því hér, að það er verið að byggja stórt mannvirki á Akureyri, sem er dráttarbraut. En það mun vera þannig, að ekkert samkomulag er um það, að bærinn reki þessa dráttarbraut. Það mun vera helzt á oddinum nú, að bærinn byggi dráttarbrautina, til þess að hann geti fengið styrkinn úr ríkissjóði, leigi hana síðan ákveðnum mönnum um ákveðinn tíma til þess að reka hana. Og ef þetta er rétt, þá er það a.m.k. að fara ákaflega mikið í kringum lögin, ef ekki að brjóta þau. Og eftir viðtali við fulltrúa bæjarstjórnarinnar skildist mér, að búið væri að tryggja fé til þessara framkvæmda. Og kemur þá í hlut næstu fjvn. að úthluta á móti því, sem unnið hefur verið þarna. - Nú er hér skrá yfir það fé, sem ýmsir sjóðir eiga inni hjá ríkinu. Og ég veit ekki betur en að Akureyrarbær eigi hér inni 230.500 kr. í ár. Og þegar við áttum að ákveða það, hve mikið fé færi til staða, annars vegar þessa staðar, sem á inni 230.500 kr. og sáralitið eða ekkert hefur gert á tveimur árum annað en undirbúið sig, eða til Akraness, sem ríkið studdi með 519 þús. kr. og hefur alveg sérstaklega gert ráðstafanir til þess að kaupa ker. sem sparar ríkissjóði hundruð þúsunda kr., ef ekki milljónir í fjárframlögum til þeirrar hafnar, þá held ég, að ekki sé hægt með réttu að feila þann dóm, að það sé af skilningsleysi að láta ekki nema 15 þús. kr. til Akureyrarhafnar. Fjvn. var fullkunnugt um þessi mál öll, og hún telur, að með því að nota þessar 230 þús. kr. og þessar 75 þús. kr., þ.e.a.s. um 300 þús., geti Akureyrarbær þá látið vinna fyrir um 600 þús. kr. að þessum framkvæmdum með því að leggja fé á móti. Ég held því, að það sé ekki ástæða til að taka þessa brtt. alvarlega, sem hv. 6. landsk. þm. var að tala um í þessu efni. - Viðkomandi till., sem hv. 6. landsk. var að ræða um, um veginn hjá Akureyri, vil ég leyfa mér að benda á, að það er mjög vafasamt, að hægt sé að veita fé til þess fyrirtækis nema með sérstöku lagafyrirmæli, því að þarna er þjóðvegur, og það er þarna brú. Og ég efa, að hægt sé að leggja fram 400 þús. kr. til þess að laga þennan veg, sem þarna er um að ræða, og byggja nýja brú án þess að taka upp ákvæði um það í öðrum l. en fjárl. Og hitt er ég alveg viss um, að þeir, sem verða að bíða árum saman með að fá brýr á stór vatnsföll, þeir munu ekki greiða atkvæði með brtt. um 400 þús. kr. til þess mannvirkis, sem þessi brtt. er um. Ég mun því ekki sjá mér fært að leggja það til við fjvn., að þessi brtt. verði samþ. Ég sé ekki ástæðu til að ræða frekar um það, sem hv. þm. A-Húnv. sagði hér í sambandi við 75. brtt. n. Það hafa verið um þetta atriði mjög skiptar skoðanir. Ég vil benda hv. þm. A-Húnv. á, að ég er ekki alveg viss um, að það sé réttur skilningur, að það sé ekki hægt að gera þetta með einföldu fjárlagaákvæði. Í sambandi við brtt. frá hv. 1. þm. Árn. um framlag til Geirs Sigurðssonar fyrrv. lögregluþjóns vil ég taka fram, að þetta var á fjárl. í fyrra, 6 þús. kr. til þessa manns. Þetta hafði ekki verið tekið upp af ríkisstj. og n. sá ekki ástæðu til að taka þetta upp, enda hafði ekki komið fram till. um það. En atkv. skera úr um þetta. Hins vegar, ef hv. flm. vill taka brtt. aftur til 3. umr., mun fjvn. athuga hana. En ég get engu lofað um það, hvort n. muni mæla með henni. - Viðkomandi brtt. frá hv. þm. S–Þ. um að færa til vegaframkvæmdir innan héraðs, þá skal ég minnast á það við fjvn., og væri þá eðlilegast, að hv. flm. tæki brtt. aftur til 3. umr. Það er dálítið fleira, sem komið hefur fram hér undir umr., sem ég mun láta bíða að svara, þar til ég þarf að svara nýrri árás á fjvn.



Herra forseti. Hv. form. fjvn. hefur tekið til umr., eins og eðlilegt er, allt, sem honum sýnist þess vert í þeim umr., er fram hafa farið viðkomandi fjárlagafrv., og þá einkum brtt. ýmist frá meiri hl. eða minni hl. fjvn. og einstökum hv. þm. Hann hefur einnig að sjálfsögðu gert aths. við það, sem ég hef lagt til þessara mála. Og að því er það snertir, sem hann hafði eftir mér um fjárhagsráðið, þá leiðrétti ég nú þegar í stað það, sem mér þótti ofsagt í ummælum hans, og skal ekki út í það farið frekar. Þá ræddi hv. frsm. mjög um fiskiðjuver ríkisins og vildi halda fram, að ég hefði, með því að fela stjórn fiskimálasjóðs yfirstjórn fiskiðjuversins, stigið spor, sem bakaði ríkissjóði sérstaka ábyrgð.  þá minntist hv. form. fjvn. á þau bréf, sem farið hafa á milli fjmrn. og ríkisstofnana varðandi þetta svokallaða geymda fé. Skýrði hann frá í því sambandi, að hæstv. samgmrh. hefði snúið sér til hv. fjvn. og hún gert ályktanir í sambandi við það. Þetta svokallaða geymda fé hefur nú ekki alltaf frá öndverðu verið fylgifiskur fjárl. eða ríkisreikninganna. Og reyndar sést það hvergi í ríkisreikningnum þann dag í dag. Það hefur lengst af verið siður, að það hefur ekki verið talað um neitt geymslufé. Og ég hygg, að það hafi verið fyrst fyrir eitthvað um 6 árum síðan, að þetta hafi skapazt. Og þó að mér sé ekki fullkunnugt um það, þá held ég, að það hafi fyrst orðið til vegna þess, að ekki var vinnukraftur fyrir hendi eða það entist ekki vinnukraftur, sem fyrir hendi var, til þess að nota fé, sem veitt var á fjárl., eða þá af því, að vantað hafi vörur, eða af einhverjum öðrum ástæðum ekki var unnt að nota eða fullnota einstakar fjárveitingar. Ég skal þó játa, að ég er þessu ekki ýtarlega kunnugur, eins og ég vona, að hv. form. fjvn. skilji. Ég hef ekki svo lengi verið nálægt þessum málum, að ég hafi getað kynnt mér þetta ofan í kjölinn. Og það, sem hér er um að ræða, er í raun og veru bókhaldslegs eðlis, því að í ríkisbókhaldinu og hjá endurskoðendum ríkisins hefur því verið haldið fram við mig, að þetta svokallaða geymda fé væri þeim, sem eiga að sjá um formun ríkisreikninganna, endurskoðun þeirra og rétta afgreiðslu til Alþ., mikill þyrnir í augum, því að það gerði það að verkum, að ríkisreikningarnir gæfu ekki rétta hugmynd um það, hvað unnið hefði verið, þar sem tilfærð hefði verið með því móti eyðsla fjár fyrir verk, sem ekki hefðu verið unnin. Nú skal það líka játað af minni hálfu, að ég er ekki bókhaldsfróður maður og er sízt af öllu fær um að rata um völundarhús sérfræðinnar í slíkum málum. En mér er sagt, að mikið af því fé, sem snertir ýmsa liði fjárl., ekki bara einn eða tvo, sem er kallað geymt fé, sé raunverulega ekki og hafi aldrei verið geymt, heldur beinlínis verið eytt í aðrar þarfir eða eitthvað því um líkt - sem sagt, að það hafi ekki undantekningarlaust verið tekið frá eða lagt inn á sérstaka reikninga. Og af fjmrn. er á það bent, að það sé nú orðið svo mikið, sem beri þetta nafn: „geymt fé“, svo margar milljónir, að það sé mjög erfitt fyrir ríkiskassann eða fjmrn. að eiga yfirvofandi yfir sér kröfur um ógreitt fé, sem kannske einhvern tíma hefur staðið á fjárl., en hefur ekki verið notað og ekki verið lagt út. Ég er viss um, að hv. form. fjvn. mun skilja það, að þetta veldur ruglingi og örðugleikum, hvað sem annars má um þetta segja. Hitt skil ég svo náttúrlega vel, að það getur átt sér stað um ýmsar slíkar fjárveitingar, sem ekki hafa verið notaðar til fulls, að af óviðráðanlegum ástæðum hafi ekki verið hægt að nota féð til þeirra framkvæmda, sem það hefur verið ætlað á fjárl. En sá rétti háttur væri þá sá, ef ætti að geyma þetta fé, að taka það þá með í fjárveitingu á næsta árs fjárl. - En eitthvað af þessu „geymda fé“ mun vera til, og þá líklega helzt hjá vegamálastjóra einhverjar upphæðir. - Ég vil nú líka benda á það, að í brtt. hv. fjvn., sem snerta heimildargr., 22. gr., er tekin upp orðrétt sú heimild, sem var í fjárl. síðasta árs, og hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Að fresta“ - þ.e.a.s. lagt er til, að ríkisstj. verði gefin heimild til þess - „fjárframlögum til framkvæmda, sem ekki eru bundnar í öðrum lögum en fjárlögum, ef atvinnuástandið í landinu eða fjárhagur ríkisins gerir það nauðsynlegt. Ef fé er hins vegar fyrir hendi, en fresta verður framkvæmdum af öðrum ástæðum, skal það fé geymt, er til þeirra framkvæmda var ætlað, en þær að öðrum kosti látnar sitja í fyrirrúmi á árinu 1949.“ Með þessu er það sýnt, að það eru tveir möguleikar a.m.k. fyrir hendi, annar sá að geyma féð, og þar er komið inn á hugtakið, sem ég hef rætt um, sem er tiltölulega nýtt hér á Alþ., og hinn hátturinn, að láta þær framkvæmdir, sem þessu fé átti að verja til, sitja í fyrirrúmi á því næsta fjárlagaári, sem um er að ræða. Ég hef nú, vegna þess umtals, sem vakið hefur verið um þetta, bæði af hæstv. samgmrh. og fjvn., falið starfsmanni ráðuneytisins að gera nánari skýrslu um ástand þessara hluta, og mun því lokið svo tímanlega, að hægt verði að taka þessi atriði til athugunar fyrir 3. umr. Ég tek það fram í þessu sambandi, að ég er fús til þess að líta á alla málavöxtu með fullri sanngirni. En ég hef hins vegar ekki getað daufheyrzt við ábendingum og ráðleggingum þeirra manna í ráðuneytinu, sem árum saman hafa haft með höndum bókhald fyrir ríkið og endurskoðun innan ráðuneytisins. Og það er það, sem olli því, að þessi bréfaviðskipti fóru fram. Ég ætla, að hv. form. fjvn. og aðrir hv. fjvnm. geti fallizt á, að þessi afstaða, sem ég hef tekið til þessarar - ja, hvað á ég að kalla það - deilu, sé eðlileg og að hún verði talin viðunandi ettir atvíkum. - Það vil ég svo benda á að lokum, að allt þetta, allir þessir liðir, sem hér er um höndlað nú, bæði fjárlagafrv. sjálft, eins og það verður nú útbúið með rekstrarútgjöldum og útgjöldum 22. gr., sem og það, sem hér hefur verið gert að sérstöku umtalsefni, greiðsla á öðru fé, a.m.k. að svo miklu leyti sem það er fáanlegt og hægt er að rekja það, hvaðan það á að hafa stafað - allt er þetta háð getu ríkissjóðs fjárhagslega. Hver svo sem er í ráðherrastóli, þá verður það óhjákvæmilega háð því, sem mögulegt er fyrir ríkissjóð að standa undir. Þetta vildi ég hafa sagt út af ummælum hv. form. fjvn., sérstaklega varðandi geymsluféð. Það er sjálfsagt að taka þetta til athugunar milli ríkisstj. og hv. fjvn. svo tímanlega, að menn viti, hversu haga má sanngjörnum niðurstöðum við 3. umr. fjárl.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir þessa yfirlýsingu hér í sambandi við þetta mál og mun að sjálfsögðu láta mér það nægja, þar til fjvn. og hæstv. ráðh. hafa tækifæri til þess að ræða þetta nánar fyrir 3. umr. - En ég held, að það komi hér fram nokkur misskilningur hjá hæstv. fjmrh. í sambandi við þetta mál, sem ég vildi gjarnan gera aths. við. Í fyrsta lagi sé ég enga erfiðleika á því bókhaldslega séð að halda fénu sérstöku, þó að það sé ekki greitt út. Þá koma þessir aðilar inn sem lánardrottnar ríkisins. Það eru út af fyrir sig ekki gerðar svo margar athugasemdir við það, et ríkið greiðir ekki féð út, þó að það láti það liggja vaxtalaust á banka, en samt yrði það að fara í það, sem veitt var til, og það er ekki heimild til að taka það aftur nema með samþykki Alþ., og það er vafasamt, hvort Alþ. gæti kippt samþykki sínu til baka. Þetta vildi ég benda hæstv. ráðh. á. Ég vil einnig benda á það, að það er þýðingarmikið, ef greiðsla er látin niður falla og skirrast við að taka hana sem endurgreiðslu. Það er þetta, sem deilt er um, og það mundi skapa svo mikla óánægju, að það yrði ekki liðið, og mundi skapa ráðh. ábyrgð. Ég er ekki í vafa um, að ef hafnarsjóði hefðu verið veittar 500 þús. kr. og hann hefði ekki getað tekið féð, m.a. vegna þess, að vitamálastjórnin hefði ekki gert þann undirbúning, sem þurfti, og ef svo ætti að láta greiðsluna niður falla, mundi viðkomandi hafnarsjóður stefna ríkissjóði til þess að fá dóm fyrir fénu, og ég er viss um, að hann mundi fá þann dóm. Og það gæti einnig farið svo, að héruðin gætu gert gildandi rétt sinn um það, sem ætti að fara í vegi og brýr. Í sambandi við 75. brtt. gætir einnig misskilnings hjá hæstv. ráðh. Ég vil benda á það, að hér stendur, að heimilt sé að fresta fjárframlögum til framkvæmda. sem ekki eru bundnar í öðrum lögum en fjárlögum, ef atvinnuástandið í landinu eða fjárhagur ríkisins gerir það nauðsynlegt. Þetta er fyrri hluti gr., og í sambandi við þetta vil ég benda á, hvað það var, sem hæstv. ráðh. fékk leyfi til að gera. Það var tekið fram, að það væri þetta, að ef féð væri ekki til, mætti hann draga úr verklegum framkvæmdum, en eingöngu hlutfallslega í héruðunum. Það var tekið fram, að þetta ætti að vera hlutfallslega, en ekki að taka af einn héraði og láta það ganga út yfir önnur. Þegar ríkissjóðinn brast ekki tekjur s.l. ár, er þessi heimild ekki til. Það er vitað, að ríkissjóður hefur borgað stórar fjárfúlgur til héraða á kostnað annarra, svo að grundvöll þessarar heimildar hefur hæstv. ráðh. ekki. Þá skulum við koma að síðari hluta gr. Þar stendur, að sé féð fyrir hendi, en fresta verði framkvæmdum af öðrum ástæðum, skuli það fé geymt, er til þeirra framkvæmda var ætlað, og þær að öðrum kosti látnar sitja í fyrirrúmi á árinu 1949. Það er þetta, sem gera á, að ef féð er fyrir hendi, skuli féð, sem til þeirra framkvæmda var ætlað, geymt og þær látnar sitja í fyrirrúmi á árinu 1949, ef framkvæmdum var frestað af öðrum ástæðum en þeim, að ekki væri til fé. Ég vildi, að hæstv. ráðh. fengi úrskurð hins mjög lögfróða manns, dómsmrh., um þetta. Annars gæti svo farið, að aðilar yrðu að gera tilraun til þess að fá dóm. Ég treysti því, að samkomulag verði um þetta atriði. Þá vil ég benda hæstv. ráðh. á misskilning hans í sambandi við fiskiðjuverið. Sannleikurinn er sá, að ef fiskiðjuverið hefði aldrei verið tekið úr ábyrgð fiskimálasjóðs, þá hefði mátt láta fiskimálasjóð standa undir rekstrinum. Nú hefur þetta ekki verið gert. Ráðuneytið hefur gert úr þessu sjálfstætt fyrirtæki, sem fiskimálasjóður stendur ekki undir, heldur ríkissjóður. Það hefði átt að láta þessa menn standa við það að geta ekki veitt fé til frystihúsa, markaðsleita eða annars og sjá þá, hvernig farið hefði, en einmitt þennan kaleik hefur hæstv. ráðh. tekið frá þessum mönnum.



Herra forseti. Ég hef enga brtt. varðandi mitt kjördæmi. Ég hef talið hyggilegra að hafa annan hátt á í þeim efnum að þessu sinni og hef þess vegna ekki borið fram till., en ég vil leyfa mér að fara nokkrum orðum um fáein atriði þeirra brtt., sem fjvn. flytur og snerta N-Ísafjarðarsýslu, og fyrst og fremst áætlað framlag til hafnargerða og til brimbrjóts í Bolungavík. N. leggur til, að greiddar verði á 13. gr. kr. 150000, og kemst ég ekki hjá að skýra nokkur atriði í sambandi við þessar framkvæmdir. Eins og hv. þm. muna, var hafizt handa um þessar framkvæmdir á árinn 1945 og þeim haldið áfram til haustsins, en þá tókst svo illa til, að öll sú hleðsla, sem unnið hafði verið að á sumrinu, hrundi í miklu aftakaveðri, sem gerði um haustið, og voru hafnarmannvirkin nær ónothæf veturinn 1946–1947, og var með herkjum hægt að nota fyrirhleðsluna þannig, að útgerð stöðvaðist ekki, vegna harðfylgis sjómanna á þessum stað. Þegar þessir atburðir höfðu gerzt, tók hreppsnefnd Hólshrepps þá afstöðu að æskja þess, að allur kostnaður við þetta tjón yrði greiddur úr ríkissjóði. Ég þarf ekki að flytja fram að nýju þau rök, sem ég hef áður flutt út af þessu máli. Þm. hafa áður heyrt þau, og væri aðeins endurtekning að fara að flytja málið á ný. S.l. sumar var unnið að því að bæta þetta tjón, og hefur verið unnið fyrir rúmlega 700 þús. kr., og er það mín skoðun, að upphæð sú, er tjónið nam, verði viðbótarkostnaður við það, sem upphaflega var gert ráð fyrir. Nú er það svo, að á fjárl. 1941 voru aðeins veittar kr. 250 þús. til mannvirkisins, og eins og þm. vita, er það aðeins lítill hluti kostnaðarins. Í samræmi við mína fyrri skoðun í þessu máli vil ég halda því fram, að ríkissjóði beri að greiða allt það tjón, sem á mannvirkinu varð. Þess vegna verður það óhjákvæmilegt fyrir mig að ræða um það við fjvn. og stj., að tekið verði upp á heimildargr. að greiða hafnarsjóði Hólshrepps a.m.k. 350 þús. kr. aukakostnað, sem á mannvirkinu varð. Ég get látið nægja þetta yfirlit um þetta mannvirki, en mun ræða um það við fjvn. og fyrst og fremst fjmrh. að fá þessa fjárveitingu upp tekna, vegna þess að það er óhjákvæmilegt. Í lausaskuldum hefur safnazt fyrir töluvert á fjórða hundrað þús. kr., og er það mikil byrði fyrir fátækt hreppsfélag og algerlega óviðunandi, ef ríkissjóður ætlar að láta við svo búið standa. Ég vænti þess, að þótt hv. fjvn. hafi ekki í fyrstu séð nauðsyn þess að taka óskir okkar hv. 3. landsk. (HV) til greina, muni hún við frekari athugun taka þetta mál til endurnýjaðrar athugunar. Ég mun ekki sætta mig við neitt annað en það, að ríkissjóður greiði allt það tjón, sem á mannvirkinu hefur orðið. Þá vildi ég minna á það, að hv. fjvn. hefur ætlað til bryggju í Hnífsdal kr. 50 þús. í stað kr. 150 þús., sem við höfðum farið fram á. Það hefur verið gerð áætlun um þessar framkvæmdir, og þær stranda alveg, ef þetta er ekki veitt. Og ég vil segja það, að það er miklu skynsamlegra af hv. n. að veita alls ekki neitt til slíkra mannvirkja en að veita það, sem ekki er hægt að hefja framkvæmdir með. Slíkar fjárveitingar eru algerlega út í bláinn. Það þýðir það, að þegar þarf að steypa fyrir 150 þús. kr. á einu sumri og veittar eru kr. 50 þús., eyðileggur það alla áætlun og þýðir það, að framkvæmdir skuli ekki hafnar fyrr en síðar. Ég vænti þess, að þessu verði einnig breytt. Í sambandi við fjárveitingar vegna framkvæmda í Sléttuhreppi og Grunnavíkurhreppi vil ég segja, að það er atriði, sem ég ekki kemst hjá að ræða við hv. n. og stj. N. hefur fengið miklar upplýsingar um þessar framkvæmdir frá sr. Jónmundi Halldórssyni, svo að ég tel ekki þörf á að bæta þar við. Ég skal ekki fara að ræða hér brtt., sem fluttar eru á þskj. 479 af hv. 3. landsk. þm. Þær eru, að ég held allar, teknar orðréttar upp úr bréfi, sem við í sameiningu skrifuðum hv. fjvn. um óskir okkar fyrir hérað okkar. Ég mun að sjálfsögðu fylgja öllum þessum brtt., þótt ég kynni betur við að hafa þann hátt á, sem hefur verið, bæði milli okkar og fyrri landsk. þm., að kjördæmakosinn þm. og landsk. hefðu samráð um till. Ég tel, að þessi háttur sé eðlilegri og líklegri til þess að koma þessum málum fram. Ég vil ekki væna hv. þm. um, að hann vilji ekki hafa þetta svona, og hvort sem svo er eða ekki, mun ég fylgja þessum till., enda eru þær allar upp úr bréfi, sem ég skrifaði fjvn. - eða er ekki svo, 3. landsk.?

Jú, nema það eru örlítið breyttar upphæðir sums staðar.

Ég vil aðeins segja það, að mér þykir sem fé það, sem hv. n. ætlar til þessara héraða, muni vera helzt til lítið. Ég segi það ekki vegna þess, að mér finnist önnur héruð fá of mikið, enda er það enginn mælikvarði á réttmæti fjárveitinga til héraða, heldur þörfin á hverjum stað. Og ég vil fullyrða, að þörfin er meiri heldur en fram kemur af því, sem ætlað er til brúa og vega. Náttúrlega finnst öllum þm., að héruðum þeirra sé gert of lágt undir höfði, en verkin tala vestur þar. Ég vil kasta hér fram uppástungu, sem ekki snertir efni fjárl., en afgreiðslu þeirra og meðferð ríkisfjár yfirleitt. Ég hygg, að svo fari, að Alþ. hljóti að leysa sig úr þeim vanda, sem það er sett. í hverju sinni, þegar það afgreiðir fjárl. og á að skipta fénu niður. Ég held, að heppilegast væri að stefna að því að auka sjálfsstjórn héraðanna eða fjórðunganna, þannig að Alþ. úthlutaði sérstakri heildarfjárveitingu til þessara framkvæmda, sem héraðsstjórnirnar síðan skiptu. Það hafa komið fram till. um þetta frá fjórðungsþingi Norðlendinga- og Austfirðingafjórðungs, og tel ég þetta skynsamlega hugmynd, sem orðið geti til að bæta - ekki einasta á þann hátt að létta ábyrgðinni af þm., heldur að skapa réttari meðferð ríkisfjár. Þá ætlaði ég að minnast nokkuð á till. okkar hv. þm. Ísaf. um byggingarkostnað til sjúkrahúss á Ísafirði, 250000 kr. Hv. þm. Ísaf. (FJ) hefur gert grein fyrir þessari till. Því fer svo fjarri, að það sé óeðlilegt að veita fé til endurbóta á sjúkrahúsi, og ég veit ekki hvernig það hefur komizt inn í höfuðið á þm., að það megi hvergi reka eða viðhalda sjúkrahúsi nema í Reykjavík. Mér skilst, að þau dæmi, sem hér eru um fjórðungssjúkrahús, sanni þetta algerlega. Það hefur þokazt nokkuð með sjúkrahús á Akureyri, en það hefur ekki fengizt viðurkennt sem fjórðungssjúkrahús í þeirri merkingu, sem upphaflega var lögð í það orð, sem sé að ríkið kostaði þau yfirleitt. Ég sé ekki, að það sé nein goðgá, þegar sjúkrahús Vesturlands er að grotna niður, þótt ríkið taki ábyrgð á því. Mér þykir undarlegt, að hv. þm. Barð., sem líka hefur með sjúkrahús að gera, skuli vera á móti þessu. Þetta tengist svo við seinni hluta till Ég vil taka það fram, að það hefur fyrr verið halli á sjúkrahúsinu, en þar sem vitað er, að vaxandi dýrtíð hefur verið, er eðlilegt, að hallinn hafi verið mestur á þessu ári. Ég vil ljúka máli mínu með að endurtaka það, sem ég sagði áður, að ég tel það vænlegra fyrir þær framkvæmdir, sem mestu varða, að flytja ekki um þær brtt. við þessa umr. En ég mun nota tímann til 3. umr. til umræðna við hv. fjvn. og fjmrh. og halda þar fram þeim málum, sem ég hef borið fram till. um til fjvn.



Herra forseti. Ég vil fara nokkrum orðum um ræðu hv. þm. Barð., form. fjvn., er hann flutti áðan, sérstaklega þá hlið, sem snýr að þeim brtt., sem ég hef flutt hér. Hv. þm. byrjaði með því að ræða um ástæðuna fyrir því, að niðurskurður hefur verið framkvæmdur á íþróttasjóði, og var í því sambandi með ýmsar hugleiðingar um það, hvernig á því stæði, að sú upphæð, 1 millj. kr., væri lækkuð, og sagði eitthvað á þá leið, að ástæðan hefði verið sú, að núv. ráðh. hefði beitt sér fyrir því, að upphæðin væri hækkuð um 300 þús., til þess að Reykjavíkurbær með sínum mannvirkjum fengi þá upphæð. Ég skal viðurkenna, að ég var ekki í þingsölunum, þegar sú breyt. var gerð hér, en þykist mega fullyrða, að þetta sé á misskilningi byggt að því er snertir þm. utan Rvíkur. Ég reikna með því, að flestir þm. hafi greitt atkv. með hækkuninni til þess að hækka framlög til íþróttamannvirkja víðs vegar á landinu, en ekki til þess að þetta færi til Reykjavíkurbæjar. - Þm. minntist á, að það hefði ekki verið nein goðgá að skera íþróttasjóð niður um 100 þús. kr., og gat um það, að annað hefði verið skorið niður, sem nauðsynlegra væri. Það er ekki ætlun mín að mæla því bót, að n. hefur skorið niður annað, og mætti hún vel hafa látið það ógert, en ég vil benda þessum þm. á það, að það eru fleiri aðilar til en fjvn., og niðurskurður hefur oft verið framkvæmdur af öðrum en fjvn. Hér er um niðurskurð um 400 þús. kr. að ræða, en ekki 100 þús., og n. virðist vilja skera það enn niður. Einu rökin, sem komið hafa fram í fjvn. fyrir þessum niðurskurði á íþróttasjóði, eru þau, að ekki þýði að láta í þetta stórar upphæðir, þar sem allar byggingar og framkvæmdir mundu stranda á fjárhagsráði, sem mundi ekki leyfa slíkt. Nú eru í landinu 20 íþróttamannvirki, og til þess að þeim verði lokið, þarf 500–600 þús. kr. Þar við bætist, að á mörgum stöðum á landinu þarf nauðsynlegra viðgerða við, t.d. þarf víða að breyta sundlaugum mikið. Líka má benda á, að á Akranesi, í Keflavík og í Hafnarfirði eru mjög dýr mannvirki, sem eru sundlaugar, sem verður að byggja við, til þess að þau komi að fullum notum. Fleira mætti nefna í þessu sambandi. Því má ekki gleyma, að verja verður stórum upphæðum til þess að styrkja íþróttasamböndin í landinu. Með þessum 600 þús., sem meiri hl. fjvn. leggur til, að sjóðurinn fái til ráðstöfunar, má slá föstu, að draga verður svo saman margt nú, að það er ekki verjandi. Ég segi það því enn einu sinni, að þrátt fyrir það að þessi till. liggur fyrir, hef ég þá von, að upphæðin verði hækkuð frá því, sem meiri bl. n. leggur til á þessu stigi málsins. Hv. þm. var með skens í sambandi við till mína um hækkun til bókasafns verkamanna og sagði, að kaupa mætti allmikið af Laxnessbókum fyrir 4 þús. kr. Ég vil sízt lasta það, að verkamenn lesi Laxnessbækur, og má kaupa allmikið fyrir 4 þús. kr., en verkamenn les,a fleiri bækur, og með núverandi verðlagi er það ekki svo mikið magn, sem kaupa má fyrir 4 þús. kr., sem dreifa á um allar sveitir landsins. Um hafnargerð í Hafnarfirði og þá upphæð, sem ég hef lagt til, að breytt yrði, fór þm. þeim orðum, að ekkert réttlæti væri í því, að Hafnarfjörður fengi meira en gert er ráð fyrir, og hefði meira að segja verið farið fram úr því, sem réttlátt gæti talizt, en samgmrh. hefði viljað hækka þessa upphæð og hefði það verið gert. Þetta er að vísu gott og lofsvert, að þm. hefur tekið þessum framförum, en ég vil, að hann skilji það til fulls og vilji láta Hafnarfjörð njóta þess að auka sín mannvirki og auka sína höfn. Hv. þm. var svona hálft í hvoru að reyna að gera lítið úr leiklistarstarfseminni í Hafnarfirði með því meðal annars, að hún mundi vera á öðru stigi en leiklistin í Rvík. Ég skal ekki um það segja, á hvaða stígi leiklistin er í Hafnarfirði, en ef miða á við það, að íbúar Rvíkur hafi sæmilegan smekk fyrir leiklist, og þegar þess er gætt, að þeir hafa verið sæknir á þau leikrit, sem sýnd hafa verið í Hafnarfirði, má ætla, að leiklistarstarfsemin í Hafnarfirði standi á háu stigi. Það voru ekki önnur atriði, sem ég tel ástæðu til að ræða um í sambandi við þá ræðu, sem hv. þm. Barð. flutti, en vil að lokum segja það, sem ég sagði í upphafi, að ég vona, að sá skilningur verði hér ríkjandi, að þessar till. nái fram að ganga. Þessar till. eru allar svo hóflegar og sanngjarnar, að þess er vænzt, að þm. sannfærist um það, að hér er kröfum stillt í hóf, og greiði þessum till. atkv. sitt, þó að form. fjvn., hv. þm. Barð., mæli gegn þeim sem flestum öðrum brtt., sem fram hafa komið. Það hefur áður skeð hér í þingsalnum, að orð form. fjvn. hafa ekki verið skoðuð sem úrslitadómur um gildi till. og þess vegna hans orð ekki látin ráða, heldur fyrst og fremst sannfæring þm., og ef svo verður, er ég ekki hræddur um, að þessar brtt. nái ekki fram að ganga.



Herra forseti. Ég tók eftir því áðan, þegar hv. þm. N-Ísf. talaði, að hann lét í ljós, að hann hefði kunnað betur við að vera flm. með mér að þeim brtt. við fjárl., sem ég hef borið fram á þskj. 479. Ég skal taka fram, að ekki hefði ég haft neitt á móti því að hafa hans nafn með á þessum till. og njóta hans stuðnings, sem ég geri ráð fyrir, að hann muni veita till. mínum samt sem áður, og ástæðan til þess, að ég flyt þær einn, er sú, að ég tók mark á þeim boðskap hæstv. forseta, að brtt. yrði að vera skilað fyrir kl. 7 þann dag, sem það yrði tilkynnt. Ég reyndi því að ná fundi hv. þm. N-Ísf., en lánaðist það ekki í tæka tíð. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta, ég veit, að hv. þm. leggur brtt. mínum sama stuðning í sínum flokki eins fyrir það. Hv. frsm. fjvn. gerði mér þá sæmd að verja löngum kafla ræðu sinnar til að svara þeirri ræðu, sem ég hélt hér í gærkvöld. Hann gerði mér svo hátt undir höfði að verja eins löngum tíma í mig og hæstv. ráðh., sem hann hafði þó mjög mikið við að tala, og eyddi sýnu meiri tíma í mína ræðu en ræðu hv. frsm. minni hl. fjvn., sem hann þó auðvitað þurfti að fala talsvert við líka. Ég tel því skylt að sýna frsm. fjvn. þó ekki annað en þá virðingu að eiga við hann nokkur orðaskipti í staðinn. Hv. þm. sagði, að ég hefði lýst yfir því í gær, að ég væri ekkert óánægður með það, þótt upphæðir til verklegra framkvæmda væru lægri í ár en áður, en sá væri munurinn, að hann sem form. n. væri ekki ánægður með þetta. Þetta er ekki alveg rétt eftir mér haft. Ég sagði, að ég teldi rétta stefnu, að hið opinbera drægi úr framkvæmdum, þegar svo væri ástatt um atvinnulíf þjóðarinnar, að gera þyrfti ríkar kröfur til þess vinnuafls, sem fáanlegt væri. Sömu kröfur hafa komið frá fleiri þm. Það er auðvitað eðlilegt, að ríkið leggi sig allt fram um aukningu opinberra framkvæmda, þegar kyrkingur er í atvinnulífinu og atvinnuleysi, og komi þá til styrktar við framkvæmdir í þjóðfélaginu og örvi þær og komi þannig í veg fyrir böl atvinnuleysisins. - Það var út af þessu, að ég sagðist geta sætt mig við það, að dregið væri nú nokkuð úr framlögum til verklegra framkvæmda, þegar svo stæði á og það þyrfti á þeim vinnukrafti að halda, sem fáanlegur væri hjá þjóðinni. Hitt er rétt, að ég lét í ljós óánægju með þá skiptingu, sem fjvn. hefur framkvæmt á þessu takmarkaða fé, og gerði að umtalsefni skiptingu n. á fjárveitingum til samgöngumála. Ég sagði, að ég teldi, að þegar byrjað væri að draga saman seglin á þessu sviði, mætti verja það að byrja að draga þar úr samgöngum, sem vegakerfið væri orðið fullkomnast, og sagði, að þannig væri viða hér á Suðurlandi og ólíku saman að jafna vegakerfinu sunnanlands og vegleysum Vestfjarða. Það gæti því tæplega talizt sanngirni að byrja samdráttinn á því að draga fyrst og fremst úr fjárveitingum til vegagerðar í hinum veglausu héruðum landsins. Þetta var mín skoðun. Það er varla hægt fyrir fólk, sem býr í veglausum héruðum, að una við það, að þar sé stöðvun á gerð, og það bíður meiri hnekki við slíka ráðabreytni en fólkið í þeim héruðum, sem betur eru stödd með vegi, þó að frestun yrði á því, að vegirnir yrðu breikkaðir. Aftur á móti mátti enginn taka orð mín svo, að ég teldi, að fólkið á Suðurlandsundirlendinu væri búið að fá fullgott eða of gott vegakerfi. Síður en svo. Ég tel, að það sé mark, sem að verði að keppa, að allir íbúar Íslands fái svipaða aðstöðu og ekki verri en íbúar Suðurlands og Borgarfjarðar hafa nú. Ég vildi því ekki troða skóinn af einum né neinum. Ég vildi halda fram málstað þess landshluta, sem mjög hefur orðið út undan um verklegar framkvæmdir í samgöngumálum. Torveldar það ástand mjög atvinnuhætti þessa landshluta. Hv. þm. Barð. sagði, að þau rök lægju til hins mikla vegakerfis hér sunnanlands, að þörfin væri svo mikil vegna mjólkurflutninga þaðan að austan, ekki aðeins vegna héraðsbúa sjálfra, heldur vegna Reykvíkinga líka, og þess vegna væri svo mikið kapp lagt á vegakerfið þar. Sömu rökin og hann kom inn á, að því er Barðastrandarsýslu snertir, liggja til þeirrar þarfar, sem er á auknu akvegakerfi í Norður-Ísafjarðarsýslu, að tengja sveitirnar við mjólkurmarkaðinn í kaupstöðum og kauptúnum. Er þetta því hin mesta nauðsyn fyrir atvinnulíf fólksins í sveitunum og þörf kaupstaðabúa, hvort sem er í Austfirðingafjórðungi, Sunnlendingafjórðungi, Norðlendingafjórðungi eða Vestfirðingafjórðungi. Hin sömu rök liggja til þarfarinnar, þ.e. þörf atvinnulífsins, þörf fólksins, sem býr í kaupstöðum og sveitum. Aftur á móti gerði hv. form. fjvn. þá játningu, að mjög hefði verið borið fé í sumar vegagerðir hér sunnanlands. T.d. liggja þrjár leiðir frá Rvík um Suðurlandsundirlendið og búið að afgreiða lög á Alþ. um tugi milljóna framlag úr ríkissjóði til fjórða vegarins austur á Suðurlandsundirlendið. Þetta sannar mjög það, sem ég hélt fram í gær, að það ylti á milljónum til bættra samgangnamöguleika hér, þar sem aðstaðan væri þó orðin langbezt, en niðurskurðurinn látinn koma fyrr til framkvæmda í þeim héruðum, sem út undan hefðu orðið til þessa, og taldi þetta ekki rétt. Þá gerði hv. frsm. samanburð á fjárveitingum til sambærilegra vegamála á Vestfjörðum, Barðastrandarsýslu og Norður-Ísafjarðarsýslu og taldi þessu misskipt, taldi, að n. hefðu orðið mislagðar hendur um það að fullnægja réttlætinu, svo að viðunandi væri. Þetta vildi nú hv. frsm., þm. Barð., afsaka með því að Barðastrandar sýsla væri nú raunverulega meira en ein sýsla, eiginlega tvær sýslur, og gat ég ekki skilið annað en hann væri með því að gefa í skyn, að þess vegna skyldi engan undra, þótt Barðastrandarsýsla fengi framlag ár eftir ár, sem svaraði til allt að því tveggja sýslufélaga. Ég fór inn á skrifstofu þingsins, þegar hann hafði þetta sagt, og athugaði, hvað liði íbúatölunni í þessari sýslu móts við Norður-Ísafjarðarsýslu. Eftir þeim tölum, sem þar lágu fyrir, voru 2997 íbúar í Barðastrandarsýslu og 2786 í Norður-Ísafjarðarsýslu. Það munar sem sé nokkrum tugum manna á þessum kjördæmum, og þetta tvöfalda kjördæmi hv. þm. Barð. var þá ekki svona miklu mannfleira en Norður-Ísafjarðarsýsla, sem hann ætlaði hálfan hlut vegna hins mikla mismunar á kjördæmunum. Þetta virðist því ekki nægileg afsökun fyrir þeim mikla mismun á fjárveitingum til þessara tveggja kjördæma. Ef farið væri eftir íbúatölu, ætti Norður-Ísafjarðarsýsla að fá nokkurn veginn sömu upphæð til sinna samgöngumála, en á því hefur orðið verulegur misbrestur. Þá vildi hv. þm. Barð. fullyrða, að við hefðum undan engu að kvarta fyrir hönd Norður-Ísafjarðarsýslu, því að það hefði verið gert vel til Bolungavíkurvegar. Þetta er rétt, ég kvartaði ekki undan þessu, ég tel það viðunandi, en ég held, að það sé einasta upphæðin, sem um var beðið. Mér finnst því örla á því, að hv. þm. hafi haft skilning á því, að það þyrfti að koma akvegir frá Ísafjarðarkaupstað til stærstu þorpanna í námunda við kaupstaðinn, og þennan skilning hefur hann líklega öðlazt, þegar hann sigldi sem vélstjóri á Esju fyrir mörgum árum. En ég hafði ímyndað mér, að hv. þm. Barð. þekkti viðar til í Norður-Ísafjarðarsýslu, að þörfin er alveg jafnbrýn í nálega öllum hreppum Norður-Ísafjarðarsýslu. Ég hefði viljað reikna með því, að hv. þm. Barð. hefði skilning á þessu sem þm. fyrir Vestfjarðakjördæmi, sem er mjög svipað þessu. Þar að auki stóð einu sinni til, að hv. þm. Barð. væri í framboði til Alþ. þarna. Var meira að segja búið að skila umboðinu, þótt því væri ekki haldið til streitu, sem ég er alveg sammála um, að hafi verið rétt. Þá minntist hv. þm. Barð. á Súðavikurveg, en þar var farið fram á um 100 þús. kr. Vegamálastjóri vildi, að hann fengi 110 þús. kr., en fjvn. skar upphæðina niður í 70 þús. kr. Í sambandi við það hneykslismál má geta þess, að 12 ár eru síðan byrjað var á þeim vegi, sem er aðeins 17 km að lengd. Svona er búið að reyna á þolinmæði Norður-Ísfirðinga í þessum vegamálum, og þykist ég sannfærður um, að hv. þm. Barð. sé mér sammála um, að ekki sé við öðru að búast en að þolinmæði fólksins þrjóti, þegar svona er farið að ráði sínu og héraðsbúar fá engu um það ráðið, að tekin verði réttari stefna heldur en gert hefur verið. Ég skal játa það, að þótt nú sé lagt til að láta 70000 kr. í þennan veg, þá væri það nóg, ef á að eyða því í slíka vitleysu eins og til þess að bora í Súðavíkurhamar. Ég vona, að vitinu verði komið fyrir vegamálastjóra um hyggilegri vinnubrögð, og þó veitir ekki af 110000 kr. til þess að koma veginum til Súðavíkur á næsta sumri. Þá vildi hv. þm. meina, að vel væri gert við Norður-Ísfirðinga, af því að komin væri bryggja á Arngerðareyri og Melgraseyri, og taldi misráðið að byggja bryggju á hinum síðarnefnda stað, því að kunnugur maður hefði fullyrt, að aldrei væri hægt að gera bryggju á Melgraseyri nema með ærnum kostnaði, vegna þess að þar væri svo mikið útfiri. Þetta er misskilningur. Djúpbáturinn er búinn að athafna sig við þessa bryggju í marga mánuði, og í lægstu stórstraumsfjöru hefur aldrei þurft að setja niður bát, síðan bryggjan kom, og er hún því nothæf 27 metra löng, og þarf í lítinn aukakostnað að leggja til að gera fært miklu stærri skipum að leggjast að. Þessi bryggja er sem sé komin, en ríkið hefur enn ekki greitt eyri til hennar, en héraðsbúar hafa í samráði við vegamálastjórn og samgmrh. framkvæmt verkið á s.l. sumri. í trausti þess, að upphæðin, sem mannvirkið kostar, fengist tekin í fjárl. þessa árs. Við verðum að sjá til, hvort það tekst ekki, en ég legg til, að þessi upphæð, 60000 kr., verði tekin af þeirri upphæð, sem ætluð er til ferjuvega og ferjubryggna. Eitthvað var háttvirtur framsögumaður að tala um, að ég hefði verið á móti því, að Þjórsá væri brúuð. Það er misskilningur. Ég lét ekki neitt orð falla í þá átt, enda tel ég þörf á því, en ég benti á, að þegar tugum millj. kr. er varið til brúa- og vegamála á Suðurlandsundirlendinu, þá er synjað um nokkra tugi þúsunda til nauðsynlegra brúa á Vestfjörðum. Ég hef beðið um nokkra fjárhæð til að brúa vatnsmesta vatnsfall á Vestfjörðum, Selá í Nauteyrarhreppi. Þetta var fellt niður, en 3 millj. kr. veittar til Þjórsárbrúar og rökstutt með því, að á þessu sé mikil nauðsyn, en þetta var aðeins tekið af mér sem einn liður í sönnununum fyrir því, að Vestfirðir væru, að því er þetta snertir, einnig afskiptir móts við landshluta, sem bezt eru settir að því er brýr snertir og einnig vegi. Ég skal játa, að hv. frsm. gerði enga tilraun til að hrekja það, sem ég sýndi fram á, að það væri mjög misskipt fjárveitingum milli Norður-Ísafjarðarsýslu og Barðastrandarsýslu. Þar tilfærði ég tölur fjárl., að því er vegamálin snertir, fyrir árið 1947 og till., sem nú liggja fyrir. Nú skal ég gera þessu fyllri skil, og þá mun hv. fjvn. ekki verða lengur í vafa um það, að hér hafi fjvn. orðið mislagðar hendur um að sjá til þess, að réttlátlega væri bætt úr um vegamál þessara kjördæma, sem líkt eru sett að vegleysum. Ég hef ekki við höndina fjárl. .nema fyrir árin 1945, 1946 og 1947 og till. fjvn. fyrir 1948. Vil ég gefa hv. alþm. upplýsingar um, hvernig þetta er í þessum tveim kjördæmum þessi 4 ár. Árið 1945 var veitt á fjárl. til vegagerðar í Barðastrandarsýslu 175000 kr., til vegagerðar í Norður-Ísafjarðarsýslu 58000 kr., framlagið er meira en þrefalt hærra í Barðastrandarsýslu. Árið 1946 eru 440000 kr. veittar til 7 vega í Barðastrandarsýslu á móti 195000 kr. til 3 vega í Norður-Ísafjarðarsýslu. Úr því að leiðrétting kom ekki í réttlætisátt 1946, þá hefði hún átt að koma 1947. Þá er þetta þannig, að til 7 vega í Barðastrandarsýslu er veitt 565300 kr., en þetta sama ár er veitt til 4 vega í Norður-Ísafjarðarsýslu 378300 kr., að Þorskafjarðarheiðarveginum meðtöldum, sem verður að teljast allsherjar Vestfjarðavegur, en ekki aðeins vegur fyrir Norður-Ísafjarðarsýslu. Í till. fjvn. fyrir árið 1948 er veitt 525000 kr. til 10 vega í Barðastrandarsýslu á móti 385000 kr. til Norður-Ísafjarðarsýslu. Þetta sýnir, að það er meira en kominn tími til þess, að leiðrétting verði á þessu gerð, og það er ekki hægt að ætlast til þess, að íbúar Norður-Ísafjarðarsýslu, sem alltaf hafa verið afskiptir, sætti sig við þetta til lengdar. Þeir telja það ekki fullnægjandi skýringu, að form. fjvn., sem er þm. Barðastrandarsýslu, sé í þeirri sérstöku aðstöðu, að hann geti skammtað sér og sínu kjördæmi svona fjárframlög umfram aðra, sem eins illa eru settir með samgöngumál. Ég sagði í gær, að ég skildi ekki, að hv. þm. Barð. gæti villt svona um fyrir öllum samnm. sínum í fjvn., og ég trúi ekki, að hann hafi svo mikla andlega yfirburði yfir alla hina, að hann gæti látið þeim sýnast allt vera sannleikur, þó að svona illa sé fullnægt lágmarkskröfum í réttlætisátt. Ég held því, að það hafi einhvern veginn farið fram hjá þeim að gera slíkan samanburð, sem ég hef hér gert á 4 árum, og niðurstaðan verður æ hin sama. Ég ætlaðist til þess, að það væri hægt að höfða til réttlætiskenndar hv. þm. Barð. í þessu máli, en ég heyrði á ræðu hans, að það, sem ég hafði sagt, hefur hitt allt aðra strengi í hans sál heldur en strengi réttlætistilfinningarinnar, og eftir því væri ástæða til að ætla, að þeir væru engir til. En ég gef ekki upp vonina um það, að 8 meðnm. hans séu gæddir réttlætistilfinningu. svo að við hv. þm. N-Ísf. þurfum ekki svo mjög að kvarta eins og við gerum nú að sjálfsögðu. Ég vil því ljúka máli mínu með því að segja, að ég treysti hv. fjvn. til að lagfæra þetta, annaðhvort með fylgi hv. form. n. eða gegn, et svo vill verkast. Annars skil ég ekki annað en að við mættum vænta þeirrar afstöðu af hv. form., þegar hann er búinn að knýja fram hálft sjötta hundrað þúsund krónur til 10 vega í Barðastrandarsýslu. Hv. þm. Barð. gat þess, að það væri gengið inn á að leysa brýna þörf Barðastrandarsýslu til úrbóta vegamálum í þessu veglausa kjördæmi, en ég vil benda honum á, að þessu er eins farið með Norður-Ísafjarðarsýslu, og henni þarf að gera svipuð skil, ef ekki á að vera hægt að benda á hróplegt ranglæti og ósamræmi þarna á milli. Þetta hefur hv. form. n. láðst að athuga, og þess vegna hefur þetta farið fram hjá n., þetta þarf að jafna miklu hefur. Það er þörf fyrir slíka fjárveitingu, sem ég hef hér gert grein fyrir, að veitt hafi verið undanfarin 4 ár til Barðastrandarsýslu, af því að sýslan er veglaus fyrir, en þá vil ég vænta þess, að augu hv. þm. Barð., form. fjvn., séu jafnopin fyrir þörf Norður-Ísafjarðarsýslu og hann fylgi því máli fram eins og fyrir hönd síns eigin kjördæmis. Ef hann hefði gert það, þá hefði hann orðið laus við að hlusta á þessar tvær ræður mínar og vafalaust haft betri samvizku sem Vestfjarðaþingmaður í þessu máli, því að þetta hefur ekki getað verið vegna ókunnugleika hans. Ég mun haga mér þannig um atfylgi og framgang þessara tillagna, að þær till., sem ég tel mestu máli skipta, mun ég taka aftur til 3. umr. og freista allra möguleika til þess að fá a.m.k. nokkrum af þeim framgengt. Fyrsta tel ég þar fjárveitinguna til Selárbrúar, sem má ekki falla niður, byrjunarframkvæmdir hófust í fyrra og áframhaldandi fjárveitingar þurfa að koma frá ári til árs. Ég tel einnig, að það verði ekki við það unað, að ekki fáist aukið framlag til Hnífsdalsbryggju og brimbrjótsins í Bolungavík, og ég trúi ekki öðru en að 60000 kr. verði veittar til ferjubryggju að Melgraseyri og eitthvað verði veitt til verklegra framkvæmda í Sléttuhrepppi og Grunnavíkurhreppi. Þess mun freistað af mér og hv. þm. N-Ísf., áður en fjárl. eru afgreidd, að treysta á, að réttlætistilfinning hv. fjvn. muni segja til sín, áður en of seint sé.



Ég skal ekki eyða löngum tíma í að karpa við hv. frsm. meiri hl. um þær till., sem ég hef hér borið fram og áður talað fyrir. Ég vil þó geta þess, að hann viðurkenndi, að það væri rétt, sem ég hélt fram í sambandi við framlag til sjúkrahúss Akureyrar, að landlæknir óskaði eftir þessu framlagi, sem ég nefndi, 1 millj. Hins vegar segir hann, að landlæknir hafi einnig óskað eftir hærri fjárveitingu til annarra framkvæmda í heilbrigðismálunum, sem fjvn. ekki treysti sér til að verða við, og er það vafalaust rétt hjá hv. frsm. En út af því, sem hann segir um það, að viðkomandi héruð verði líka sjálf að leggja nokkuð á sig í sambandi við slíkar framkvæmdir, þá vil ég taka það fram, að Akureyri hefur gert meira en að uppfylla sína skyldu í fjárframlögum, því að eins og ég sagði í ræðu minni í dag, þá hefur bærinn lagt fram meira en sinn hlut, þannig að við s.l. áramót skuldaði ríkið 100000 kr. Þá lét hv. frsm. í ljós von um það, að það yrði haldið áfram, þótt ekki yrði veitt nema 300000 kr. á þessu ári, og verður það að vísu gert, en hins vegar getur það þýtt það, að ekki verði unnið eins mikið að þessum framkvæmdum og gert mundi verða, ef ríkið stæði við framlagið að sínum hluta. Ég nefndi það, að stjórn byggingarinnar væri búin að tryggja fjárfestingarleyfi upp á 1300000 kr. á þessu ári, og ef ekki væri unnið nema sem svarar þessu framlagi ríkisins, sem hér er gert ráð fyrir, 300000 kr., og dregið frá það, sem ríkið skuldar, þá mundi það þýða, að ekki yrði unnið fyrir nema 350000 kr., en það er ekki nema 1/4 þess fjár, sem búið er að fá fjárfestingarleyfi fyrir, og mundi þá seinka, að bætt yrði úr þeirri miklu nauðsyn, að þessu sjúkrahúsi yrði komið upp. Varðandi Öxnadalsheiðarveg hef ég í rauninni engu við það að bæta, sem ég sagði áður; að þrátt fyrir það að nú séu fullgerðir nokkrir aðalvegir, sem hafa verið fjárfrekir undanfarin ár, þá er nú gripið til þess ráðs að lækka framlög til þessara höfuðvega um mjög verulega upphæð frá því, sem verið hefur, og þó að hv. frsm. segi, að ekki hafi verið hægt að veita meira til þarna vegna þess, að þörfin sé meira aðkallandi annars staðar til smærri vega, þá hefur þó verið veitt veruleg upphæð til þessara vega, og ættu því ekki að vera minni möguleikar til þess en áður að láta Öxnadalsheiðarveginn fá svipaða upphæð og undanfarin ár. Varðandi þá breyt., að þjóðvegurinn að Kræklingahlíð næði að Akureyri, þá dró hv. frsm. í efa, að hægt væri að hefja þá framkvæmd nema breytt yrði vegal. Þetta held ég, að sé byggt á misskilningi. Ákvæði vegal. eru aðeins um það, að vegur skuli lagður um Kræklingahlíð að Akureyri, og því yrði ekki haggað með þessu, vegurinn lægi eftir sem áður um Kræklingahlíð og fullnægir eftir sem áður ákvæðum vegal. Hitt kynni að orka tvímælis, hvort hægt væri að byggja brú á Glerá án þess að setja það sérstaklega í brúalög. Það má vera, að þá upphæð, sem hér um ræðir, væri hægt að nota til þess að byrja á því að breyta veginum, en hún er aðeins 1/4 af því, sem áætlað er, að þetta kosti, og ég tel af þeim undirbúningi, sem þegar hefur farið fram á vegarstæði, að það sé ekkert í veginum með það, ef fjárveiting væri fyrir hendi til þessa. Um þessar till. skal ég svo ekki karpa við hv. frsm. En það, sem sérstaklega varð til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, voru þau ummæli, sem hann hafði í sambandi við hafnarmál Akureyrar. Hann gaf þær upplýsingar, að eftir þeim heimildum, sem hann hefði, væri ekkert samkomulag um þessar framkvæmdir heima fyrir, sem lá beinast við að skilja á þann veg, að litlar líkur væru til þess, að nokkuð yrði um þessar framkvæmdir á yfirstandandi ári. Í öðru lagi gaf hann þær upplýsingar, að það væri fyrirhugað af bæjarstjórn Akureyrar og hafnarstjórninni þar að fara í kringum gildandi h um þetta efni og líkur bentu til þess, að það væri ekki ástæða til, að Alþ. veitti fé í slíkar framkvæmdir. Hvort tveggja þetta hefur ekki við nein rök að styðjast, og tel ég mér skylt að mótmæla þessum ummælum hv. frsm. Það hefur þvert á móti verið fullt samkomulag milli yfirvalda t hafnarmálum Akureyrar um þá framkvæmd að byggja dráttarbraut, og varðandi þau ummæli, að fyrirhugað sé að fara í kringum hafnarl. í sambandi við þessa framkvæmd, þá held ég líka, að það sé ekki á rökum byggt. Hv. frsm. talaði um það, bæði í sambandi við þessa framkvæmd og aðrar, að viðkomandi staður yrði sjálfur að leggja fram fé til slíkra framkvæmda. Það hefur verið svo, að þó að höfnin á Akureyri sé skuldlaust fyrirtæki og hefði þess vegna átt að hafa nokkra möguleika til þess að fá lán til þessara framkvæmda, þá hefur hún ekki enn þá getað fengið lán til þessara framkvæmda hjá lánsstofnunum hér í Reykjavík þrátt fyrir tilraunir bæjarstjórnar Akureyrar. Það er fyrst og fremst þetta, sem hefur staðið í veginum fyrir því, að Akureyrarhöfn hafi getað nota'ð það fé, sem á seinustu árum hefur verið varið til hafnarframkvæmda á Akureyri. Vegna þess hefur verið farið inn á þá braut, sem ég er ekki sérstaklega að mæla með, að fá einstaklinga og fyrirtæki á Akureyri til þess að útvega fé til framkvæmda með þeim hætti að stofna hlutafélag, sem lánar Akureyrarhöfn fé til þessara framkvæmda gegn því, að höfnin leigi síðan þessu hlutafélagi dráttarbrautina um tiltekinn tíma. Ég býst við, að það sé þetta, sem hv. frsm. n. á við, þegar hann talar um, að fyrirhugað sé að fara í kringum hafnarl. við framkvæmd þessa verks. Ég held, að það sé alveg rangt að segja, að með þessu sé farið í kringum hafnarl. eða verið að reyna að ná út úr ríkissjóði fé með ólöglegum hætti. Bærinn eða Akureyrarhöfn verður skýlaust eigandi þessa fyrirtækis, sem þarna á að byggja, og á líka skýlausan rétt á því eins og aðrir staðir að fá til þess fé úr ríkissjóði samkvæmt ákvæðum hafnarl. um þetta efni. Hitt tel ég bænum frjálst að gera, að leigja fyrirtækið öðrum aðilum, en það er það eina, sem fyrirhugað er að gera í sambandi við þessa framkvæmd. Ég skal líka geta þess, í sambandi við þau ummæli, sem hér hafa fallið, að Akureyri hafi ekki notað það fé, sem veitt hefur verið til hafnargerðar þar undanfarið, að ég held, að hv. frsm. hafi látið orð falla um það, að enn væru til staðar óeydd framlög til hafnarinnar fyrir árin 1946 og 1947, en þetta er ekki rétt. Til hafnarinnar hefur verið veitt á fjárl. þessara tveggja ára kr. 280800, en það fé, sem talið er, að hafi verið óeytt s.l. áramót, var 230000 kr., eða m.ö.o. það hefði þá verið unnið fyrir 200000 kr., ef framlag ríkisins þessi 2 ár hefði fengizt. Það er því engan veginn rétt, að ekki hafi verið neitt aðhafzt í hafnarmálunum þessi tvö seinustu ár. Hitt, að ekki hefur verið gert meira, stafar af því, að ekki hefur tekizt enn þá að fá lánsfé, sem höfnin hefur þurft á að halda til þess að geta komið þessari framkvæmd eitthvað áfram. Hins vegar hefur þessi dráttur orðið til þess, að nú er nauðsynin enn þá meir aðkallandi, þannig að ekki er lengur hægt að komast undan því, og vegna þeirrar nauðsynjar er farið inn á þá braut, sem hv. form. fjvn. virtist vera að fordæma. Þetta er aðeins viðleitni Akureyringa til þess að ná nokkru fé til þess að geta haldið þessum framkvæmdum áfram, og ég geri ráð fyrir því, að það muni verða leitað ráða til þess að koma þessu mannvirki nú meira áleiðis á því á~ri, sem nú stendur yfir, en verið hefur, vegna þess að nú verður ekki lengur hægt að víkjast undan því. Dráttarbrautin er svo aðkallandi, að það eru vandræði fyrir alla skipaeigendur norðanlands að geta ekki fengið skipin tekin upp, og þess vegna er vaknaður hjá þeim áhugi fyrir því að greiða fyrir málinu á þann hátt, sem hér er lýst. Á hinn bóginn er hafnarbryggjan á Akureyri svo léleg, að hún getur svo að segja hrunið hvaða dag sem er. Ég held þess vegna, að það sé heldur ekki hægt að víkjast undan því lengur að gera á henni verulegar endurbætur, sem áætlað er af vitamálaskrifstofunni, að muni kosta um 2 millj. kr. Áætlanir um bæði mannvirkin hefur vitamálastjóri gert og tekið að sér að annast tæknilegan undirbúning, og hefur nú verið unnið eins mikið og hægt er og fé fæst til. Það er augljóst mál, að þessar 75 þús., sem nú á að veita, eru allsendis ófullnægjandi, og þegar litið er á hina brýnu þörf fyrir þetta mannvirki og þann undirbúning, sem Akureyrarbær hefur haft í þessu, og þessar 75 þús. bornar saman við 250 þús., sem veittar eru til annarra staða í þessu skyni, þá er þetta ósamræmi óverjandi og engan veginn sanngjarnt af fjvn. að taka svo lítið tillit til þessa.



Herra forsefi. Ég skal vera fljótur með það, sem ég þarf að segja. Ég vil mótmæla þeirri fullyrðingu, sem fram kom hjá hv. 6. landsk. þm., að það væri óverjandi af fjvn. að veita aðeins 75 þús. til dráttarbrautarinnar á Akureyri. Hann lokar alveg augunum fyrir því, að margupplýst er um fjölda hafna, sem frekar þurfa fjárveitinga við heldur en Akureyri, þar sem hún á eftir í sjóði 230 þús. kr. Ég vil aðeins geta þess, að t.d. Patreksfjörður á 400 þús. kr. inni hjá ríkissjóði, sem hann fær ekki strax, þó að hann hafi mikla þörf fyrir það fé. Það væri heldur engin sanngirni í að láta Akureyri fá eins mikið fé til þessa eins og t.d. Akranes, en ríkið skuldar því á 6. hundrað þús. kr. Í raun og veru hefði ríkið átt að borga þetta áður en það fór að veita fé til annarra hafna. Hv. 6. landsk. hefur annars viðurkennt, hvað mikið hefur verið gert fyrir dráttarbrautina á Akureyri, og ef byggðar væru slíkar dráttarbrautir víða um land og ríkissjóður ætti að borga 60% af kostnaðinum, þá er það alveg vafamál, hvort það kæmi nokkurn tíma inn í hafnarlagaákvæði, að svona ætti að styrkja dráttarbrautir. Ég veit til þess, að hv. 6. landsk. hefur viðurkennt, að þetta væri rétt hjá mér.  Viðvíkjandi því, sem hv. 3. landsk. sagði, get ég verið stuttorður, því að ræða hans var að mestu leyti endurtekningar, og get ég verið honum þakklátur fyrir, að hann beindi geirnum aðallega að mér og taldi það mér að kenna, að ekki hefði verið veitt fé til eins og annars, sem hann vildi.

Ég held það líka.

Þegar þessi hv. þm. gerir samanburð á héruðum, hvað fjárveitingar snertir, þá finnst mér hann ekki hafa yfir neinu að kvarta. Veittar hafa verið stórar upphæðir, í fyrsta lagi til Bolungavíkur, í öðru lagi til bryggjugerðar á Arngerðareyri og í þriðja lagi hár styrkur til Djúpbátsins. Ég skal svo ekki deila meira um þetta við hann, því að ég býst ekki við, að það hafi nokkuð að segja. Áður en ég lýk máli mínu, vil ég beina ákveðinni fyrirspurn til hv. þm. N-Ísf. Hann lét þau orð falla, að betra væri að veita ekkert til lendingarbóta í Hnífsdal heldur en þessar 50 þús. kr., sem fjvn. hefur ákveðið. Úr því að hann segir þetta, þá vildi ég spyrja hann, hvort hann vilji ekki, að till. sé tekin til baka eða komi til atkvæða núna strax, svo að hægt sé að vita, hvort ekki má þá veita þessar 50 þús. til annars, það eru sjálfsagt nóg not fyrir þær. Ég óska sem sagt eftir staðfestingu á þessum orðum hans, svo að till. komi ekki til 3. umr. Ég álít einnig, að ummæli hv. þm. N-Ísf. viðvíkjandi fjárveitingum til brimbrjótsins í Bolungavík hafi í fremsta máta verið ósanngjörn, en í þeim efnum fór n. eftir till. og bréfi, sem henni barst þetta varðandi, o,g ég verð að segja, að það er hart, að fjvn. skuli ekki hljóta neitt nema vanþakklæti fyrir að taka á sig þá ábyrgð að veita stórfé, án þess að það verði nokkurn tíma afturkræft, til bóta á hafnarmannvirki, og án þess meira að segja að vita, hverjum það er að kenna, að þessar skemmdir urðu, en það mun enn þá vera í athugun. Ég mun ekki að sinni lengja umr. meira en orðið er, en vil geta þess, að í sambandi við hafnarbætur í Bakkafirði hefur komið fram svipuð ósk og þessi um brimbrjótinn í Bolungavík, en um hana mun ég ekki ræða að sinni, hygg, að hollt væri hv. þm. N-Ísf. að hafa það í huga, að hroki slíkur sem hann hefur látið í ljós varðandi mál þetta er ekki til að bæta fyrir till hans né annarra.



Herra forseti. Ég vil byrja mál mitt á því að óska, að mér takist nú að tala af því lítillæti og þeirri hógværð, sem hv. þm. Barð. ætlast til og hann þá, að líkindum, hyggur sig hafa tamið sér. - Ég vil þá fyrst svara fyrirspurn hans varðandi Hnífsdalsbryggjuna. Ég sagði, að mér þætti yfirleitt ekki skynsamlegt af hv. fjvn. að veita þær fjárveitingar til framkvæmda, sem væri fjarri lægi að nægðu, og því væri betra að veita ekkert fé til þeirra. Ég heyrði ekki betur en að hv. þm. Barð. væri með hótanir úf af þessum ummælum mínum. Ég endurtek það, að ég hygg, að það geti verið í mörgum tilfellum þannig. Ég er nú ekki bjartsýnni en það, að ég mundi ekki þora að taka þessar 50 þús. kr. til baka nú, því að mig uggir, að á næstu fjárlögum muni ég ekki fá allt það fé, sem þarf til þess að hetja framkvæmdir, og hygg ég því að safna þurfi saman í nokkur ár, og þess vegna óska ég ekki eftir því, að þessar 50 þús. kr. séu felldar niður, þótt smátt sé þar skammtað. Varðandi brimbrjótinn vil ég segja það, að mér finnst ég ekki hafa látið í ljós neitt vanþakklæti í garð hv. form. fjvn., en sannarlega verðskuldar hann lítið þakklæti fyrir afskipti sín af því máli. Saga málsins í stórum dráttum er sú, að á þingi í fyrra flutti ég ásamt hæstv. núv. samgmrh. frv. um, að ríkissjóður bætti tjón það, sem hlytist á hafnarmannvirkjum af völdum náttúruafla. Nd. samþ. frv. þetta með shlj. atkv., en svo kom það til lávarðadeildarinnar og mætti þar nokkurri mótspyrnu, og þegar það svo kom til n., var það alveg stöðvað, - og hver stöðvaði það? Enginn annar en hv. þm. Barð., hann, sem ég skulda allt þakklætið. Þessi hv. þm. kaus heldur að fara þá leið að mæla með því með bréfi til ríkisstj., að veittar væru 250 þús. kr. til brimbrjótsins, án þess að þær væru afturkræfar. Þetta kann að vera hæpið, því að vitanlega ráða hafnarlög um þetta. En þessa leið kaus hv. n. heldur að fara en að samþ. frv. Það má hver, sem vill, lá mér, þótt ég bráðni ekki upp af þakklæti til hv. þm. Barð. Hins vegar er ég ekkert vondur út af þessu, því að ég veit, að þessi hv, þm. hefur sínar skoðanir á því, hvernig Ed. eigi að taka við málum, sem koma frá Nd. En vegna þess að umgetið frv. var stöðvað, þá neyddist ég til að biðja n. að skrifa þetta meðmælabréf til ríkisstj. Annars má segja, að n. hafi í fyrra ekki stigíð mjög stórt spor þarna, því að sjáanlegt var, að tjónið á brimbrjótnum mundi nema 1/2 millj. kr., en n. lagði til, að veittar yrðu 250 þús., og sætti ég mig við það. Hv. þm. lét liggja að því, að það stæði upp á mig með að leggja fram sannanir fyrir því, hverjum bæri að kenna tjónið og hvers vegna það hafi orðið. Ég verð að vænta þess, að jafnröskur maður og hv. þm. Barð. er í öllum greinum hafi ekki látið undir höfuð leggjast að lesa allt það, sem fyrir liggur í þessu máli. Ég veit ekki betur en að ég hafi lagt fram alla byggingarsögu mannvirkisins og lagt öll spil á borðið í því efni. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta að sinni, en vil leyfa mér að vænta þess, að málið fái þá lausn, sem það á skilið, því að eins og ég sagði áðan án alls hroka, þá þarfnast það skjótrar og góðrar úrlausnar.