Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Aðeins örstutt. Ég hef ekki í hyggju að tefja afgreiðslu þessa máls nema síður væri. Ég skýrði frá því við 1. umr. að á fundi sínum hinn 13. nóv. hefði samgöngumálanefnd Norðurlandaráðs fjallað um erindi frá sambandi norrænna skipstjórnarmanna þar sem lýst var áhyggjum af þeim mörgu undanþágum sem gefnar eru út til íslenskra skipstjórnarmanna á fiskiskipum. Síðan hefur það gerst að ritari nefndarinnar sendi fsp. til Magnúsar Jóhannessonar setts siglingamálastjóra vegna þess að á fundi nefndarinnar var málinu frestað og óskað upplýsinga. Magnús hefur nú ritað samgöngumálanefnd Norðurlandaráðs svo hljóðandi, með leyfi forseta, og les ég þá hluta úr bréfi hans. „Á skipaskrá hinn 1. jan. s.l. voru skráð á Íslandi samkvæmt lögum 940 þilfarsskip. Í skránni eru 836 skip skráð fiskiskip, 51 skip skráð flutningaskip og 53 skip skráð sem önnur skip. Í síðasttalda hópnum eru m.a. varðskip, dýpkunarskip, hafnsögubátar o.fl. Stofnuninni er ekki kunnugt um að nokkur fiskiskip séu í skipaskrá skráð sem farskip. Um undanþágur til yfirmannsstarfa á íslenskum skipum er það að segja að þeim hefur fjölgað mjög hin seinni ár. Undanþágur hafa þó nær alfarið verið bundnar við fiskiskipaflotann. Árið 1983 og 1984 voru veittar undanþágur til skipstjórnarstarfa til 330–400 manna hvort ár og til vélstjórastarfa til 670–680 manna hvort ár. Nærri lætur að þetta svari til að u.þ.b. fjórði hver skipstjórnarmaður starfi samkvæmt undanþágu og u.þ.b. annar hver vélstjóri.“ Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir það að hafa komið þessum frv. fram, og það er tilhlökkunarefni að geta skýrt samgöngumálanefnd Norðurlandaráðs frá því að unnið hafi verið að úrbótum í þessum efnum. Ég vil að sjálfsögðu lýsa mínum fyllsta stuðningi við þau tvö framkomin frv. sem nú stendur til að fara að afgreiða.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Þetta frv. er fylgifrv. með fjárlagafrv. fyrir 1985 og gerir ráð fyrir því að á því ári verði lagt á sjúkratryggingagjald með sama hætti og gert var á grundvelli laga nr. 80/1983 og lagt var á á þessu ári. Álagt sjúkratryggingagjald á árinu 1984 nemur 142 millj. kr. og er áætlað að af þessari fjárhæð innheimtist 125 millj. Ætla má að álagning sjúkratryggingagjalds skv. þessu frv. nemi 170 millj. kr. og innheimt fjárhæð þess verði nálægt 150 millj. Samkvæmt þessu frv. er gengið út frá að skattbyrði vegna sjúkratryggingagjalds verði óbreytt hlutfall af tekjum gjaldenda á greiðsluári milli áranna 1984 og 1985. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Í des. á s.l. ári voru gerðar breytingar á lögum um málefni aldraðra þess efnis að heimilað var að nýta markaðan tekjustofn Framkvæmdasjóðs aldraðra til að styrkja hjúkrunarrými fyrir aldraða á vegum sveitarfélaga með jafnháu framlagi og sjóðurinn fékk á fjárlögum sem beint framlag ríkissjóðs. Við það tækifæri gaf ég þá yfirlýsingu að ég mundi beita mér fyrir endurskoðun á þeim ákvæðum laga um málefni aldraðra sem snerta Framkvæmdasjóð aldraðra. Endurskoðunin var falin aðilum úr heilbrmrn. og fulltrúum stjórnarflokkanna. Jafnframt hefur verið haft samráð við samstarfsnefnd um málefni aldraðra. Niðurstöður þessarar endurskoðunarvinnu liggja nú fyrir í því frv. sem hér er lagt fram. Markmið þessa frv. er tvíþætt. Í fyrsta lagi skal koma festu á starfsemi Framkvæmdasjóðs aldraðra, þannig að þeir sem þangað hyggjast sækja fjármuni geti vitað hvers þeir megi vænta. Í því sambandi er gert ráð fyrir að Framkvæmdasjóðurinn hafi eingöngu til ráðstöfunar markaðan tekjustofn sinn, þ.e. tekjur af nefskattinum. Jafnframt er gert ráð fyrir því að fjármögnun hjúkrunarrýmis á vegum sveitarfélaga færist að nýju til fjvn. Í öðru lagi skal tryggja fjárveitingavaldinu áhrif á úthlutun fjár úr Framkvæmdasjóði aldraðra með því að fulltrúi tilnefndur af fjvn. Alþingis taki sæti í samstarfsnefnd um málefni aldraðra þegar hún fjallar um málefni sjóðsins. Rök fyrir þessum breytingum eru þau helst að samkvæmt núverandi fyrirkomulagi hefur öll langtímaáætlunargerð fyrir sjóðinn verið óframkvæmanleg sökum sífelldra breytinga á hlutverki sjóðsins hvað varðar hjúkrunarrými sveitarfélaga. Jafnframt hefur það verið gagnrýnt að fjvn. Alþingis hafi getað haft lítil áhrif á til hvaða hjúkrunarrýmisverkefna á vegum sveitarfélaga framlög hafa verið veitt, þó svo að um sé að ræða verkefni sem ríkinu ber skv. lögum um heilbrigðisþjónustu að standa að allt að 85%. Frv. felur í sér eftirtaldar breytingar frá núgildandi ákvæðum um Framkvæmdasjóð aldraðra: 1. Einu tekjur Framkvæmdasjóðs aldraðra verði hinn markaði tekjustofn sjóðsins, þ.e. nefskatturinn, og er gert ráð fyrir að hann nemi 580 kr. á árinu 1985 og er það hækkun milli ára í samræmi við skattvísitöluna. 2. Fjármögnun hjúkrunarrýmis á vegum sveitarfélaga færist að nýju til fjvn. Þó verði Framkvæmdasjóði aldraðra heimilt að verja allt að 30% tekna sinna til styrktar hjúkrunarrýma af þessu tagi, en að sá styrkur komi báðum aðilum, þ.e. ríki og sveitarfélagi, til góða hlutfallslega. 3. Fulltrúi tilnefndur af fjvn. taki sæti í samstarfsnefnd um málefni aldraðra er hún fjallar um málefni Framkvæmdasjóðs aldraðra. Ef athugað er hvaða breytingar þetta hefur í för með sér á næsta ári mun Framkvæmdasjóður aldraðra hafa til ráðstöfunar u.þ.b. 58 millj. miðað við liðlega 100 þús. gjaldendur nefskattsins. Af þeirri fjárhæð hefði sjóðurinn heimild til að verja 30% eða 17.4 millj. kr. til hjúkrunarrýmis á vegum sveitarfélaga. Afganginum, u.þ.b. 40 millj., yrði varið til íbúða fyrir aldraða, dvalarheimila aldraðra og hjúkrunarrýmis fyrir aldraða á vegum einkaaðila. Til samanburðar má geta þess að á þessu ári hafði sjóðurinn 46 millj. í tekjur af nefskattinum. Af þeirri fjárhæð var 15 millj. kr. varið til hjúkrunarrýmis á vegum sveitarfélaga, auk þess sem beina framlagið úr ríkissjóði, 15 millj. kr., rann einnig beint til þeirra verkefna. Afganginum, 31 millj. kr., var varið til annarra verkefna, auk þess sem sjóðstjórn tók þá ákvörðun að nota hluta hans til að standa við eldri skuldbindingar sem ekki hafði verið hægt að standa skil á. Var þar um tæplega 5 millj. kr. að ræða. Að öðru leyti vísa ég til þeirra ítarlegu fskj. sem fylgja þessu frv. Þar koma fram ýmsar tölulegar upplýsingar um fjölda aldraðra, vistrými fyrir þá, auk yfirlits um úthlutun úr Framkvæmdasjóði aldraðra frá stofnun sjóðsins. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði þessu frv. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir um breyt. á lögum um málefni aldraðra er tilkomið að sögn í grg. í framhaldi af yfirlýsingu hæstv. heilbr.- og trmrh. á síðasta þingi þegar svipað frv. var hér til meðferðar. Lögin um málefni Framkvæmdasjóðs aldraðra tóku fyrst gildi árið 1981 og þá var tekin ákvörðun um að leggja á svokallaðan nefskatt til Framkvæmdasjóðs aldraðra og stofna hann vegna þess mikla vanda sem um var að ræða og um er að ræða í vistunarmálum aldraðs fólks í landinu. Þá lágu fyrir skýrslur um að þessi vandi væri víða hrikalegur, en einna stærstur og alvarlegastur hér í þéttbýlinu. Þess vegna var um það tiltölulega góð samstaða í tíð þáv. ríkisstj. milli stjórnar og stjórnarandstöðu að rétt væri að stofna þennan sérstaka Framkvæmdasjóð aldraðra. Það sést í því frv. sem hér liggur fyrir, í töflunni á bls. 7, hvað þessi sjóður hefur skipt miklu máli. Það hefur verið varið fé til margra tuga verkefna í þágu aldraðra um allt land og hefur munað mjög verulega um þennan sjóð við að fjölga vistunarrými og auka vistunarrými fyrir aldraða, bæði vistunarrými og hjúkrunarrými, á undanförnum árum. Það er fróðlegt að virða fyrir sér t.d. fskj. á bls. 5 þar sem það kemur fram að á árinu 1974 voru hér í landinu 796 vistrými fyrir aldraða, en á árinu 1984 voru þessi vistrými orðin 1319 og hjúkrunarrými fyrir aldraða voru á árinu 1974 631, en á árinu 1984, tíu árum síðar, 927. Hér er um að ræða 50% aukningu á hjúkrunarplássum fyrir aldraða og nærri tvöföldun á rými fyrir aldraða í svokölluðu almennu vistrými þeirra. Þegar lögin höfðu verið sett var ákveðið að efna til heildarlöggjafar um málefni aldraðra og frv. um það efni var samið og lagt fram í þinginu. Við meðferð þess á Alþingi var sú breyting gerð á ákvæðum um hlutverk Framkvæmdasjóðs aldraðra að úr ríkissjóði þyrfti að koma til sjóðsins jafnhátt framlag og sjóðurinn greiddi á hverjum tíma til 85% verkefna sveitarfélaga. Ég man eftir því að ég setti ákveðið spurningarmerki við þessa hugmynd á sínum tíma, en hún var knúin fram í þinginu og ég hygg að hún hafi verið samþykkt með samhljóða atkv. Það kom líka í ljós haustið 1983 að þær spurningar, sem höfðu verið settar fram um þetta mál, voru á rökum reistar vegna þess að núv. ríkisstj. ákvað strax að flytja brtt. um þetta atriði sérstaklega. Þar var heimilað að greiða af nefskattinum til byggingar svo kallaðra 85% verkefna jafnháa upphæð og ríkissjóður greiddi til sjóðsins. Hér var í rauninni ekki um óeðlilega breytingu að ræða, að mínu mati, og ég man ekki betur en að hún færi í gegnum þingið með tiltölulega góðu samkomulagi. Nú er hins vegar gert ráð fyrir verulegri breytingu í þessu efni frá því sem þar var samþykkt. Meginbreytingin er sú að gert er ráð fyrir að 30% af tekjum Framkvæmdasjóðs aldraðra geti farið til byggingar á hjúkrunarrými fyrir aldraða, en að öðru leyti séu hjúkrunarheimili aldraðra tekin út og sett undir fjvn. Hér er að mínu mati um að ræða skref sem við hljótum að velta fyrir okkur hvort er heppilegt að öllu leyti. Ég tel að úr því að sú leið var farin á annað borð að gera tillögu um að hluti af fénu fari til hjúkrunarheimila aldraðra og hitt fari inn á fjárlög hefði verið skynsamlegt af ráðh. að ákveða að það mætti þó ekki taka meira en 30% í þessu skyni miðað við allar aðstæður. Ég geri ráð fyrir að hugsun hans sé sú að þá sé hægt að koma í veg fyrir að gengið verði enn þá frekar á þær upphæðir sem Framkvæmdasjóður aldraðra hefur af nefskattinum. En í þeim till. sem hér liggja núna fyrir er gert ráð fyrir því að 58 millj. fari í þessi verkefni á árinu 1985. Ég átta mig ekki alveg á því hvort þar er um að ræða álagningu eða innheimtu. Ég geri ráð fyrir að það sé.

Áætluð innheimta.

Áætluð innheimta. Síðan er gert ráð fyrir því í brtt. fjvn. við frv. til fjárl. fyrir árið 1985 að varið verði þar 14 millj. til hjúkrunarheimila aldraðra. Ef maður má leggja þessar upphæðir saman, yrði um að ræða u.þ.b. 72 millj. kr. Miðað við verðlagsþróun milli áranna 1984 og 1985 ætti þessi upphæð hins vegar að vera 77 millj. kr. Ráðh. leiðréttir mig ef ég fer ekki hér með réttar tölur, en ég hygg að hérna vanti upp á um það bil 5 millj. til að Framkvæmdasjóður aldraðra + framlögin á fjárlögum hafi sama framkvæmdagildi 1985 og á árinu 1984. Þetta hlýtur síðan að koma niður á þeim verkefnum sem hefur verið unnið að í málefnum aldraðra og það getum við fræðst um í fskj. V með frv. sem hér er á dagskrá. Þar kemur það fram að til B-álmu Borgarspítalans er varið á þessu ári 19 millj. kr., til dvalar- og hjúkrunarheimilisins á Sauðárkróki 4 millj. kr., til dvalar- og hjúkrunarheimilisins á Egilsstöðum 2.4 millj. kr., til hjúkrunardeildarinnar á Hellu 2 millj. kr., til hjúkrunardeildarinnar í Kumbaravogi á stokkseyri 1 millj. kr. og til Sólvangs í Hafnarfirði 2 millj. kr. í ár. Hér er sem sagt um að ræða mjög mörg verkefni sem taka til sín talsvert fjármagn og þeim verkefnum eru ætlaðir fjármunir brtt. fjvn. við fjárlagafrv. En bersýnilega er að eitt verkefni þarna er í mjög verulegri hættu og það er B-álma Borgarspítalans. Ég held að óhjákvæmilegt sé að spyrja hæstv. ráðh. við þessa umr. hvað ætla megi að renni til B-álmu Borgarspítalans úr Framkvæmdasjóði aldraðra af þessum 30% hluta á árinu 1985 því að ef á að láta sitja þarna við 8 millj. er bersýnilegt að það verður um að ræða mikinn hægagang á framkvæmdum við B-álmu Borgarspítalans á næsta ári. Auðvitað er mjög óskynsamlegt að láta jafndýra framkvæmd standa ónotaða langtímum saman. B-álma Borgarspítalans hefur nú tekið til starfa að því leyti til að tvær hæðir eru komnar í notkun með 58 plássum og síðan hefur verið gert ráð fyrir því að ef eðlilegum framkvæmdahraða yrði haldið yrðu tvær hæðir teknar í notkun á árinu 1985 sem aðallega hýsi almenna þjónustu fyrir B-álmuna. Ég vil sem sagt spyrja hæstv. ráðh. að því hvort ekki sé hægt að fá frá stjórn Framkvæmdasjóðs aldraðra núna strax fyrir 3. umr. fjárlaga hugmyndir hennar um úthlutun úr Framkvæmdasjóðnum á árinu 1985. Ég þekki það til að ég hygg að hugmyndir í þessum efnum eigi að geta legið fyrir. Þess vegna er ekki ósanngjarnt, að mínu mati, að fara fram á það við hæstv. ráðh. að hann hlutist til um að upplýsingar um úthlutun úr Framkvæmdasjóði aldraðra á árinu 1985 liggi fyrir. Þetta var það fyrsta sem ég vildi inna hæstv. ráðh. eftir varðandi B-álmuna. En í öðru lagi vildi ég spyrja hæstv. ráðh. í sambandi við B-álmu Borgarspítalans: Er gert ráð fyrir því undir sjúkratryggingadeild Tryggingastofnunar ríkisins að veitt verði fé til þess að B-álman verði í auknum mæli tekin í notkun á árinu 1985? Ég hef engar upplýsingar séð um þetta, en ég vil spyrja hæstv. ráðh. um það. Í þriðja lagi vil ég spyrja vegna B-álmu Borgarspítalans: Þegar ákvörðun var tekin um að verja verulegu fjármagni úr Framkvæmdasjóði aldraðra í þessa spítalabyggingu var lögð á það áhersla að hún yrði nýtt í þágu aldraðra skilyrðislaust, þannig að önnur almenn starfsemi Borgarspítalans yrði ekki látin svo að segja sölsa þessa byggingu undir sig. Ég vil spyrja hæstv. heilbrmrh. að því hvort frá því hefur verið gengið að B-álma Borgarspítalans verði skilyrðislaust notuð fyrir aldrað fólk og í þágu aldraðs fólks. Ég þekki þann þrýsting sem er á Borgarspítalanum á að fá hluta af Bálmunni undir aðra almenna starfsemi spítalans og ég veit að það kann að vera erfitt að standast þann þrýsting, en ég hygg að unnt sé, ef heilbrmrn. tekur um það ákvörðun, að sjá svo um að þessi hluti Borgarspítalans verði skilyrðislaust notaður fyrir aldrað fólk. Ef það á að taka hluta af B-álmunni undir almenna starfsemi Borgarspítalans er auðvitað verið að fara aftan að Framkvæmdasjóði aldraðra. Er algerlega óeðlilegt að borgin komist upp með það að fá fjármagnaða þessa spítalabyggingu úr Framkvæmdasjóði aldraðra sem yrði svo tekin til annarrar almennrar heilbrigðisþjónustu. Það er algerlega óeðlilegt að Reykjavíkurborg komist upp með slíkt og þess vegna verður skýr afstaða heilbrmrn. að liggja fyrir í þessu efni. Herra forseti. Ég ætla ekki að orðlengja frekar um þetta. Ég hef lagt fyrir hæstv. heilbr.- og trmrh. þrjár spurningar varðandi B-álmu Borgarspítalans sem ég vænti að hann treysti sér til að svara við þessa umr. Jafnframt vil ég minna hann á tölu sem ég nefndi í sambandi við raungildi framkvæmdafjármagns í þessum málaflokki. Mér sýnist að það ætti að óskertu að vera í kringum 77 millj. kr., en í tillögunum sem hæstv. ríkisstj. er hér með og í fjárlagatill. sýnist mér að þetta verði aðeins í kringum 72 millj. kr.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Ég skal leitast við að svara þessum fsp. Í fyrsta lagi liggur ekki enn þá fyrir hvað verður tekið í notkun á næsta ári af B-álmu Borgarspítalans. Það er eins með það eins og alla aðra nýja starfsemi í spítalakerfinu að um það verður fjallað við 3. umr. fjárlaga. Varðandi það að stjórn Framkvæmdasjóðs aldraðra geri ákveðnar tillögur fyrir 3. umr. fjárl. um hve mikið af væntanlegri heimild sem þetta frv. felur í sér fari til einnar ákveðinnar byggingar, þá hvorki vil ég né get óskað eftir því við stjórnina að hún marki afstöðu til eins máls fyrir fram. Það er auglýst eftir umsóknum um fjárframlög í allar greinar og ég held að stjórnin, sem samanstendur af fulltrúa frá rn. ásamt fulltrúa frá Sambandi ísl. sveitarfélaga og fulltrúa frá Öldrunarfélagi Íslands, vilji gjarnan og skilyrðislaust láta þessar umsóknir allar liggja fyrir og síðan verður að marka afstöðu til þess máls. Hinu neita ég ekki að ég varð fyrir miklum vonbrigðum þegar ég sá till. meiri hl. fjvn. um 14 millj. kr. til hjúkrunarheimila aldraðra. Ég óskaði eftir því við formann stjórnar Framkvæmdasjóðs aldraðra að hann kynnti fjvn. tillögur sínar og hvað hann teldi að væri nauðsynleg.t að færi til hjúkrunarheimila á þessu ári. Ég óskaði enn fremur eftir því við hann að hann hefði samráð, þó ekki væri nema í síma, við sína samstarfsmenn og skv. mínum hugmyndum taldi ég að hér þyrftu að vera um 30 millj. og þar af 2/3 til Bálmunnar. Meira get ég ekki sagt um þetta. Um þriðju spurninguna, um nýtingu B-álmu Borgarspítalans í þágu aldraðra, þá er það rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að mjög hefur verið leitað eftir því að fá heimild mína eða rn. til að hýsa þar aðra starfsemi sem þröngt er um á hinum ýmsu deildum. Ef ég man rétt er hér um fjórar eða fimm deildir að ræða. Ég hef formlega svarað því bréfi neitandi af þeirri ástæðu að ég teldi að ráðh. hefði ekki heimild til að veita slíkt leyfi. Það væri aðeins ein stofnun sem hefði þá heimild, þ.e. Alþingi. Ef Alþingi vill breyta því vegna þess að þrengslin eru mikil þá er það eina stofnunin sem það getur gert og þar við situr. Ástæðan er sú að B-álman hefur verið fjármögnuð að miklu leyti af Framkvæmdasjóði aldraðra og í þessum eina tilgangi og þannig er málinu háttað. Vona ég að ég hafi svarað öllum spurningum hv. þm.



Virðulegi forseti. Frv. það sem ég mæli hér fyrir til 1. umr. um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði hefur þegar hlotið meðferð í hv. Ed. Eins og þingheimi er kunnugt var skattur þessi fyrst lagður á 1979 og hefur verið allar götur síðan. Ég hef reyndar margoft lýst því yfir að mér sé í nöp við skattheimtu af þessu tagi, en staða ríkissjóðs er þannig að hann má alls ekki við því að afsala sér þessum tekjum. Í ljósi þessa þykir ekki verða hjá því komist enn um sinn að innheimta sérstakan skatt af skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Eins og sjá má í frv. að fjárlögum fyrir næsta ár er gert ráð fyrir að framhald verði á þessari skattlagningu. Áætlað er að álagning skattsins nemi 95 millj. kr. en að innheimta hans komi til með að skila um 85 millj. kr. að meðtöldum eftirstöðvum fyrra árs. Frv. þetta er efnislega alveg eins og lög nr. 74/1983 er vörðuðu álagningu og innheimtu skattsins í ár. Skatthlutfallið verður óbreytt frá fyrri lögum eða 1.1% af skattstofni sem er fasteignamatsverð í árslok 1984. Virðulegi forseti. Ég tel ekki þörf á að ræða frekar um frv. þetta að sinni, enda er hér aðeins um að ræða árs framlengingu á skatti sem varað hefur í fimm ár, þótt tímabundinn hafi átt að vera í fyrstu. Að svo mæltu legg ég til að frv. þessu verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjh.- og viðskn. og 2. umr.



Herra forseti. Eins og kunnugt er höfum við Alþb.- menn í þessari deild lagt fram till. um að tvöfalda þennan skatt vegna þess að við teljum að ríkissjóði veiti ekki af. Ég vona að hæstv. fjmrh. taki þeirri till. vel og þeim skilningi sem við þannig sýnum á stöðu ríkissjóðs. Við munum flytja þessa till. einnig sem brtt. við það frv. sem hér liggur fyrir. Ég vænti þess að hæstv. fjmrh. taki vel í þessa till. okkar Alþb.-manna. Með henni sýnum við raunhæfan skilning á þeim vanda sem hann á við að glíma.



Virðulegi forseti. Það er eins með þetta frv. til l. um sérstakan barnabótaauka, það hefur þegar hlotið meðferð virðulegrar Ed. Alþingis. Hér er nú til umr. frv. um sérstakan barnabótaauka sem er samhljóða ákvæðum í 18.–21. gr. laga nr. 43/1984, sem fjalla um tekjutengdar barnabætur, að því frátöldu að allar fjárhæðir í þessu frv. hafa verið hækkaðar um 25% frá því sem var í lögum nr. 43/1984. Er sú hækkun í samræmi við áætlun Þjóðhagsstofnunar um hækkun tekna hvers gjaldanda milli áranna 1984 og 1985. Forsaga þess, að greiddur var sérstakur barnabótaauki á árinu 1984, er sú að þetta var liður í samningum ASÍ og VSÍ í febr. s.l. og féllst ríkisstj. á að greiða tekjutengdan barnabótaauka til þess að liðka fyrir því að samningar tækjust. Í tillögum ASÍ og VSÍ í sambandi við barnabótaaukann árið 1984 sagði, með leyfi forseta: „Barnabótaaukinn verði útfærður þannig að þeir skattgreiðendur fái hann ekki sem hafa möguleika á framfærslu með öðrum hætti svo sem vegna vinnu við eigin atvinnurekstur, af eignum eða af námslánum.“ Þar sem skattalög greina ekki milli manna eftir starfsstéttum heldur eftir tekjum og eignum var ekki talið gerlegt við afgreiðslu barnabótaaukans árið 1984 að grípa til slíkrar mismununar eftir starfsstéttum. Hins vegar var við greiðslu barnabótaaukans árið 1984, til þess að ná svipuðum tilgangi og lagt var til í tillögum ASÍ og VSÍ, rétturinn til barnabótaauka bundinn við það að eignir viðkomandi færu ekki fram úr ákveðnu marki. Með þessu frv., sem nú er til umr., er lagt til að greiðslur barnabótaaukans verði með sama sniði og á árinu 1984, þ.e. að hann verði tekju- og eignabundinn, þannig að barnabótaaukin lækki eftir því sem tekjur eru hærri eða eignir meiri og að hann falli alveg niður þegar tekjur eða eignir fara yfir ákveðið mark. Sérstakur barnabótaauki nemur óskertur skv. frv. 15 þús. kr. með hverju barni. Vegna barna, sem eru á framfæri hjóna, tekur hann að skerðast þegar samanlagður útsvarsstofn þeirra tekjuárið 1984 fer fram úr 275 þús. uns hann fellur niður þegar útsvarsstofn þeirra nær 462 þús. kr. Á sama hátt skal barnabótaauki vegna barna á framfæri einstæðra foreldra taka að skerðast þegar útsvarsstofn foreldra fyrir tekjuárið 1984 fer fram úr 187 500 kr. uns hann fellur niður er útsvarsstofn nær 375 þús. kr. Þá er og gert ráð fyrir að barnabótaauki skerðist þegar eignarskattsstofn nær tilteknu marki, sbr. 3. gr. frv. Með þessu er stuðlað að því að þeir, sem erfiðasta afkomu hafa, njóti þessa barnabótaauka. Auk þess er stefnt að því að barnabótaaukinn bæti að einhverju leyti þá kjaraskerðingu sem þeir tekjulægstu hafa orðið fyrir. Ekki er ástæða til að fjölyrða frekar um töluleg áhrif þessa frv. þar sem þetta frv. er flutt samhliða frv. til l. um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Um fjárhagslegar afleiðingar þessa frv. vísast til ræðu minnar um tekjuskattsfrumvarpið, en þar er gerð grein fyrir heildaráhrifum beggja frv. Að svo mæltu legg ég til, virðulegi forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn. að þessari umr. lokinni.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breytingu á lögum nr. 73 26. nóv. 1980 um tekjustofna sveitarfélaga, með síðari breytingum. Þetta frv. var lagt fram í Ed. og hefur verið afgreitt samhljóða frá deildinni til Nd. Skv. 8. mgr. 26. gr. laga nr. 73 frá 26. nóv. 1980 um tekjustofna sveitarfélaga, skulu fjárhæðir í 26. gr. laganna breytast í samræmi við skattvísitölu eins og hún er á hverjum tíma, sbr. 121. gr. laganna nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Þar sem ekki er gert ráð fyrir því að í fjárlögum ársins 1985 verið gefin upp skattvísitala er nauðsynlegt að breyta fjárhæðum í 26. gr. laga nr. 73/1980 með sérstökum lögum. Að mati þjóðhagsstofnunar er gert ráð fyrir að laun hækki um 25% á milli áranna 1984 og 1985 og er því skv. frv. þessu gerð sú till. að fjárhæðir í 26. gr. laga um tekjustofna sveitarfélaga hækki um 25%. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að ræða nánar um þetta frv. Þetta er öllum hv. alþm. kunnugt, þetta er sama breyting og var gerð á síðasta tekjuári. Ég vil, herra forseti, mælast til þess að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og félmn.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessar umr. mikið. En þegar fyrra frv. var samþykkt hér, sem hæstv. ráðh. talaði um, þá neyddist ég til að vera á móti því vegna þess að að mínu viti er hér rofin sú meginhugsun, sem er í allri skattalöggjöfinni, að gjaldþol manna skuli ráða skattgreiðslum. Nú skal ég ekki endurtaka þá umr. alla en leyfi mér að vísa í þingtíðindi þeirra tíma. En það eru ákveðin atriði sem ég ekki skil og ég hlýt að spyrja hæstv. ráðh. um. Nú er það til að menn haldi launum sínum þó að þeir hætti að vinna sakir aldurs. Þeir hafa samt sem áður leyfi til að greiða ekki skatta af tekjum s.l. tólf starfsmánaða. Skil ég það þá svo, að þeir hefji síðan aftur skattgreiðslur og greiði síðan skatta ævinlega eftir það? Sannleikurinn er sá, eins og ég minntist á í þeirri umr. sem áður fór fram um svipað efni, að það er til að fólk hafi beinlínis hærri tekjur þegar það hættir að vinna og er farið að taka ellilífeyri og ég get nefnt mýmörg dæmi þess. Láglaunakonur í verksmiðjum landsins hækka í launum þegar þær taka lífeyri og þann litla lífeyrissjóð sem þær eiga rétt á. Að ég ekki tali um hæstlaunaða fólkið í landinu. Við skulum taka dæmi eins og ég tók þá, hæstaréttardómara. Hvers vegna í ósköpunum skyldu þeir vera skattlausir í eitt ár? Mér er þetta aldeilis hulin ráðgáta. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. ráðh. - og nú skal ég ekki þreyta örþreytta ráðh. vora sem hér hafa setið í allan dag-en ég hlýt að biðja um svar við þessu. Koma þessir menn aftur til með að greiða skatta eða hafa þeir bara ársfrí frá sköttum? Ég held að þessi löggjöf sé ofurlítið vanhugsuð. Af langri reynslu minni skal það sagt skattstofum landsins til hróss, einkum og sér í lagi fyrrv. skattstjóranum í Reykjavík, Halldóri Sigfússyni, að hann brást ævinlega mjög vel og fljótt við umsóknum þeirra hundraða ellilífeyrisþega sem hættu störfum á miðju ári, og sótt var um fyrir niðurfellingu á sköttum. Ég sé því ekki vandamálið. Þetta hefur verið gert fyrir launafólk sem ekki réði við þessa skatta. En mergurinn málsins er þessi: Er óeðlilegt að gjaldþol manna ráði skattgreiðslu? Á því hefur skattalöggjöfin í landinu byggst. En hér er farið fram hjá henni. Og þessu vil ég fá svar við.



Herra forseti. Það er augljóst að það er mjög rétt, sem fram kom í niðurlagsorðum hæstv. ráðh., að þörfin fyrir endurskipulagningu á hinni óbeinu skattheimtu í landinu verður æ brýnni. Mér finnst næstum þegar maður horfir á þetta frv. að rökin fyrir því að nú skuli hækka söluskattinn enn frekar séu þau að með því sé stigið eitt skref til viðbótar í því að gera þetta kerfi með öllu ónýtt og gera þannig þörfina fyrir endurskipulagningu nógu brýna til að menn manni sig upp í þá breytingu sem er búin að vera nauðsynleg sjálfsagt í áratug. Það er eina skynsamlega röksemdin sem ég fann í máli hæstv. ráðh. varðandi þessa söluskattshækkun. Allt annað, sem fram kemur, bendir til þess að síst af öllu sé ástæða til að leggja í söluskattshækkun núna. Vankantar kerfisins verða enn meiri og þeir verða enn erfiðari viðfangs eftir því sem söluskatturinn er hærri. Þess vegna sýnist mér að einu haldgóðu röksemdirnar, sem ráðh. hafði fram að færa fyrir því að söluskatturinn skyldi hækkaður, væru að þá væri hann endanlega dauður. Ég vona að það reynist rétt.