Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Niðurstaða Hæstaréttar í máli Valgerðar H. Bjarnadóttur, fyrrverandi framkvæmdastýru Jafnréttisstofu, gegn félagsmálaráðherra eða ríkinu hlýtur að teljast gríðarlegt áfall fyrir hæstv. ráðherra. Að sama skapi er niðurstaðan sigur fyrir Valgerði, fyrir réttarkerfið og fyrir jafnréttisbaráttuna. Hæstv. ráðherra er dæmdur sekur um alvarleg brot á meginreglum stjórnsýsluréttar, hann er dæmdur sekur um brot á meðalhófsreglu og framganga hans er ólögmæt meingerð í garð viðkomandi persónu sem veldur henni miska sem ríkið er dæmt skaðabótaskylt gagnvart. Í reifun dómsins kemur fram ófögur lýsing á samskiptum ráðherrans við þennan undirmann sinn sem hann knýr til ástæðulausrar og tilefnislausrar uppsagnar án þess að hirða um að velja mildari leiðir til að reyna að leysa málið. Segir m.a. um það í dómnum: „Verður því að líta svo á að með þessu hafi hann [ráðherrann] stytt sér leið að settu marki með því að knýja áfrýjanda í reynd til að fallast á að láta af starfinu. Val ráðherra á leið til að leysa málið var ósamrýmanlegt þeirri meginreglu stjórnsýsluréttar að óheimilt sé að undirbúningur og úrlausn máls miði að því að komast hjá að fylgja lögboðinni málsmeðferð, sem ætlað er að tryggja réttaröryggi aðila. Með þessu og því að virða ekki reglu um meðalhóf í stjórnsýslu hefur ráðherra bakað stefnda skaðabótaskyldu gagnvart áfrýjanda.“ Um skaðabótaskylduna segir, með leyfi forseta, að hún, þ.e. þolandinn eða áfrýjandinn, verði „talin hafa orðið fyrir ólögmætri meingerð á æru sinni og persónu, svo að miskabótum varði samkvæmt 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga“. Þegar haft er í huga, herra forseti, að hér á í hlut ráðherra jafnréttismála og ráðherra málefna vinnumarkaðarins hlýtur staða hæstv. ráðherra í þessu samhengi að teljast alvarleg. Ég spyr því hæstv. félagsmálaráðherra: Hefur hann ekki hugleitt, alvarlega hugleitt, að biðjast lausnar? Telur hæstv. ráðherra 

Hæstv. forseti. Þess eru auðvitað allmörg dæmi að íslenska ríkið hafi verið dæmt til greiðslu tiltekinna fjárhæða í tengslum við starfslok einstakra starfsmanna ríkisins. Ég gæti nefnt nokkur slík dæmi en ég ætla að láta eitt nægja, dóm Hæstaréttar frá árinu 1995 sem hefst á bls. 1347. Sá dómur varðar annars vegar samskipti samgönguráðherra og fjármálaráðherra en hins vegar tiltekinn starfsmann Vita- og hafnamálastofnunar árið 1989 þegar staða þess síðastnefnda var lögð niður. Niðurlagningin var dæmd ólögmæt og starfsmanninum dæmdar bætur. Hæstiréttur staðfesti þá dóm héraðsdóms. Hvers vegna vel ég að vekja sérstaklega athygli á þessu máli, hæstv. forseti? Jú, vegna þess að sá hæstv. samgönguráðherra sem þarna átti hlut að máli heitir Steingrímur J. Sigfússon, sá hinn sami og gengur nú hvað harðast hér fram gegn mér, hæstv. forseti, og hefur jafnvel ýjað að því að ég ætti að segja af mér vegna þess máls sem hér er til umræðu. Einhvern tíma hefði þetta kallast að kasta steini úr glerhúsi, hæstv. forseti.

Steingrímur J. …

Hæstv. fjármálaráðherra á þeim tíma hét Ólafur Ragnar Grímsson og er nú horfinn til annarra starfa eins og kunnugt er. Þessir heiðursmenn voru að vísu farnir frá völdum þá loksins dómurinn féll en hann varðaði embættisfærslu þeirra engu að síður. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að ræða efnislega dóm Hæstaréttar enda sé ég ekki að það þjóni nokkrum tilgangi jafnvel þótt ég sé ósáttur við hann. Dómurinn hefur verið kveðinn upp. Ég dreg enga dul á að niðurstaðan kom mér á óvart, ég átti von á því að niðurstaða Hæstaréttar yrði staðfesting á dómi héraðsdóms en þar var íslenska ríkið sýknað af öllum kröfum stefnanda og ekki talið að brotinn hefði verið á henni réttur að nokkru leyti. Niðurstaðan liggur hins vegar fyrir, hæstv. forseti. Ég fagna því að þessu máli er lokið og óska Valgerði H. Bjarnadóttur velfarnaðar.

Frú forseti. Í gær var hæstv. félagsmálaráðherra, Árni Magnússon, dæmdur í Hæstarétti fyrir að brjóta lög í landinu og fyrir að misbeita valdi sínu gagnvart framkvæmdastjóra Jafnréttisstofu. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að ráðherrann hefði brotið gegn einni af mikilvægustu grundvallarreglum stjórnsýslunnar sem meðalhófsreglan er. Svo mikið lá hæstv. félagsmálaráðherra á að losa sig við framkvæmdastjórann að hann knúði hana til afsagnar meðan mál hennar var enn í gangi hjá dómstólum. Svona vinnubrögð og framkoma eru alveg með ólíkindum. Það er auðvitað háalvarlegt mál þegar hæstv. ráðherra er dæmdur fyrir valdníðslu og að brjóta lög. Því ber að sjálfsögðu að ræða það hér á Alþingi. En þetta er reyndar einn af mörgum hæstaréttardómum sem hæstv. ráðherrar í þessari ríkisstjórn hafa fengið á sig. Meira að segja síðast í dag fengu þessi sömu stjórnvöld áfellisdóm frá umboðsmanni Alþingis í Falun Gong málinu. Hins vegar er alveg ljóst að þessi dómur hæstv. jafnréttismálaráðherra gagnvart framkvæmdastjóra Jafnréttisstofu rýrir talsvert traust hans sem jafnréttisráðherra. Þessi sami ráðherra hefur farið mikinn að undanförnu í jafnréttismálum og þetta er ekki heppileg framkoma hjá ráðherra jafnréttismála sem hann sýnir þegar hann lætur verkin tala. Viðbrögð ráðherrans við þessum dómi Hæstaréttar hafa einungis verið þau að hann lýsi vonbrigðum sínum með dóminn og undrun og síðan reynir hann að skýla sér á bak við embættismenn ríkisins í yfirlýsingu sinni.  Hæstv. jafnréttismálaráðherra ætlar sér ekki að gera neitt og telur augljóslega að þessi dómur eigi ekki að hafa neinar afleiðingar fyrir sig. Það sýnir auðvitað í hnotskurn hvernig þessi þreytta ríkisstjórn tekur á þeim hæstaréttardómum sem þeir fá reglulega í hausinn. Eftir stendur vængbrotinn ráðherra jafnréttismála sem telur það ekki vera mikið tiltökumál að vera dæmdur fyrir að brjóta lög á framkvæmdastjóra Jafnréttisstofu.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja að þetta er heldur leiðinlegt mál fyrir hæstv. ráðherra. Þó að ég taki ekki dýpra í árinni held ég að hæstv. ráðherra væri sómi að því að kaupa fallega blómakörfu og fara með hana persónulega til viðkomandi konu og biðja hana afsökunar. Að því væri virkilegur sómi, hæstv. ráðherra.  Það er kannski hægt að setja þetta mál í annað samhengi, hæstv. forseti. Það er ekki mjög langt síðan uppi voru ákveðin starfslok hjá forstjóra Byggðastofnunar. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson vék að því nýlega á Útvarpi Sögu, sagði þá m.a. að viðkomandi forstjóri hefði gerst brotlegur í opinberu starfi og það hefði verið algjörlega óþolandi hvernig forstjórinn hefði tekið stjórn stofnunarinnar í sínar hendur og yfirgengið hana. Ég geri fastlega ráð fyrir því að hv. þingmaður, eins fylginn sér og hann er, hafi tilkynnt viðkomandi ráðherra þá um þá stöðu sem upp var komin í stofnuninni. Hvað gerði hæstv. byggðamálaráðherra í því máli? Hún verðlaunaði sérstaklega þann mann sem var talinn hafa gengið gegn lögum um starfshætti í opinberu starfi 

Frú forseti. Málsvörn hæstv. félagsmálaráðherra í þessu máli er með hreinum eindæmum. Svo skal böl bæta að benda á eitthvað annað, söng Megas með Íkarus fyrir nokkrum árum. Hæstv. ráðherra hefur verið dæmdur fyrir að brjóta meginreglu stjórnsýsluréttar, hann braut meðalhófsreglu og hann stofnaði til skaðabótaréttar með því að hann er talinn hafa valdið Valgerði H. Bjarnadóttur ólögmætri meingerð á æru sinni og persónu svo að miskabótum varði, eins og segir í dómnum. Frú forseti. Hvað ætli sé að gerast eða öllu heldur gerjast í kollinum á hæstv. ráðherra núna, ráðherra sem ber ábyrgð á jafnréttismálum í þeirri ríkisstjórn sem nú situr? Í fjölmiðlum hefur hann sagst hafa orðið fyrir vonbrigðum með dóminn en mig langar til að vita hvað hann telji að málaflokknum, þ.e. jafnréttismálunum sem hann er ábyrgur fyrir, kunni nú að vera fyrir bestu. Í greinargerð hæstv. ráðherra sem dagsett er 21. júlí 2003 og varðar þetta mál segir hæstv. ráðherra að Valgerður H. Bjarnadóttir hafi þurft að hverfa frá störfum vegna þess að það kynni að vera málaflokknum fyrir bestu. En hvað telur hæstv. ráðherra nú að sé málaflokknum fyrir bestu? Þetta mál er hætt að vera hæstv. ráðherra pólitískt óþægilegt, það er orðið pólitískt axarskaft og maður spyr, frú forseti: Hvað ætlar ráðherrann að gera í því? Hvað telur ráðherrann að sé málaflokknum nú fyrir bestu?

Frú forseti. Það er ástæða til að tala varlega í þessu máli enda er það viðkvæmt hvernig sem á er litið. Í umræðu um það má ekki víkja frá grunni þess og tilefni því að það snýst um gildi og trúverðugleika Jafnréttisstofu. Hæstv. félagsmálaráðherra hefur sýnt í verkum sínum að hann leggur þunga áherslu á jafnréttismál. Ég hygg að flestir geti verið sammála um að jafnréttismál eru ofarlega á forgangslista hæstv. ráðherra. Í því tilviki sem hér er gert að umræðuefni var það að forstöðukona Jafnréttisstofu var talin hafa farið á svig við jafnréttislög, þótt reyndar væri á öðrum vettvangi.  Tilefnið er þó vitanlega trúverðugleiki Jafnréttisstofu en alls ekki persónulegur fjandskapur af hálfu hæstv. ráðherra. Ég hygg að hv. þingmenn geti einmitt verið sammála um það að hæstv. félagsmálaráðherra hafi sýnt í verkum sínum að hann setur jafnréttismál ofarlega á verkefnalista sinn. Sá er vitanlega kjarni málsins. Starfsmaðurinn fær bætur og það er ástæða til að óska Valgerði Bjarnadóttur alls hins besta og jafnframt að vona að jafnréttismál haldi áfram að þróast eins og þau hafa gert undir ágætri forustu hæstv. félagsmálaráðherra.

Frú forseti. Niðurstaða Hæstaréttar í máli fyrrverandi framkvæmdastýru Jafnréttisstofu staðfestir að hæstv. félagsmálaráðherra misbeitti valdi sínu með því að flæma framkvæmdastýruna úr starfi með yfirgangi og ólögmætum hætti. Ráðherrann braut m.a. þær meðalhófsreglur sem gilda eiga í stjórnsýslunni. Þessi embættisfærsla ráðherrans er alvarleg afglöp í starfi og mundi víða varða við lög um ráðherraábyrgð. Það hvarflar örugglega ekki að félagsmálaráðherra að viðurkenna að hann hafi framið embættisafglöp en ég vona að hæstv. ráðherra iðrist þó gjörða sinna og biðji Valgerði Bjarnadóttur afsökunar. Hann yrði maður að meiri með því að gera það og skora ég á hæstv. ráðherra að biðja fyrrverandi framkvæmdastýru Jafnréttisstofu afsökunar.

Virðulegi forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að óska Valgerði H. Bjarnadóttur innilega til hamingju með að hafa unnið sigur í þessu réttlætismáli. Það er náttúrlega mjög leiðinlegt að við skulum þurfa að enda þingið fyrir jól á því að tala um svona mál. Hér er á ferðinni mjög slæmt mál sem teygir anga sína víða. Þegar maður skoðar þingskjöl og annað kemur ýmislegt á daginn sem er miður fagurt. Ráðherra kom hér í ræðustól 11. nóvember 2003 og sagði í umræðu um störf þingsins sem efnt var til vegna starfslokasamnings við forstjóra Byggðastofnunar að búið væri að leysa þetta mál í sátt og samlyndi. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson kom í viðtal á Útvarp Sögu 28. nóvember sl. - við erum með útskrift af þessu viðtali hérna og höfum dreift því til þingflokksformanna stjórnarandstöðuflokkanna - og þar komu í ljós mjög alvarlegar ásakanir á hendur fyrrverandi forstjóra Byggðastofnunar sem var leystur út með 20 millj. kr. starfslokasamningi á sama tíma og Valgerður H. Bjarnadóttir var nánast rekin úr starfi, flæmd burtu af félagsmálaráðherra. Hún fékk engan starfslokasamning, nei, manneskja sem hafði ekkert gert af sér, eins og komið hefur í ljós, blásaklaus manneskjan fékk engan starfslokasamning. Forstjóri Byggðastofnunar, sem ég fæ ekki betur séð en að hafi hreinlega framið auðgunarbrot ef framburður Kristins H. Gunnarssonar, fyrrverandi stjórnarformanns Byggðastofnunar, er réttur. Forstjóri sem hreinlega framdi auðgunarbrot slapp. Og hver var byggðamálaráðherra, hver bar ábyrgð á þessu? Jú, hæstv. ráðherra, Valgerður Sverrisdóttir. Hver bar síðan ábyrgð á starfslokum Valgerðar H. Bjarnadóttur? Hæstv. jafnréttisráðherra, Árni Magnússon.

Frú forseti. Það er auðvitað alveg rétt hjá hæstv. félagsmálaráðherra að hér erum við ekki saman komin til að ræða efnislega um dóm Hæstaréttar. Hæstiréttur hefur talað. Nú er leitað eftir viðbrögðum hæstv. félagsmálaráðherra, yfirmanns jafnréttismála hér á landi. Ég verð að segja eins og er, frú forseti, að þegar Árni Magnússon, hæstv. félagsmálaráðherra, tók við ráðherraembætti fyrir tveimur og hálfu ári þótti mörgum hann valdsmannslega vaxinn, og viðbrögð hans við ástandinu fyrir norðan þóttu ýmsum við hæfi. Svona gera menn sem kunna að stjórna. Síðan hefur komið í ljós hvað fór fram á bak við luktar dyr í félagsmálaráðuneytinu og hvernig jafnréttisstýran var knúin til að hætta störfum. Hæstiréttur hefur talað, frú forseti. Það hefur hæstv. félagsmálaráðherra hins vegar ekki gert, ekki skýrt og skorinort. Við vitum það öll sem hér sitjum inni að alls staðar í samfélögum þar sem rekin er sæmilega heilbrigð pólitík, þar sem sæmilega heilbrigt ástand er í stjórnmálum, bregðast ráðherrar sem fá á sig slíkan dóm úr Hæstarétti þannig við að þeir segja af sér. Þannig sýna þeir að þeir beri virðingu fyrir valdinu, fyrir dómsvaldinu, og að þeir beri virðingu fyrir því valdi sem þeim hefur verið fengið sem ráðherrar. Það snýst ekki um persónu ráðherrans. Það snýst um þann málaflokk sem hann sér um og það snýst um það vald sem í því felst að vera skipaður ráðherra á Íslandi.

Frú forseti. Það var reisn yfir því hvernig Páll Pétursson, fyrrverandi hæstv. félagsmálaráðherra, brást við þegar mál Valgerðar H. Bjarnadóttur kom upp. Hann lýsti yfir fullu trausti á hana og hvatti hana til að halda störfum sínum áfram. Það er lítil reisn yfir því hvernig arftaki hans, Árni Magnússon, hefur brugðist við í þessu máli öllu, og ömurlegri málsvörn en hér var uppi höfð áðan hef ég nú sjaldan heyrt, að reyna að taka til samanburðar fullkomlega ósambærilegt og 15 ára gamalt mál þar sem ríkið var einmitt sýknað af öllum kröfum um miskabætur. Ríkið varð að vísu, það er rétt, að greiða tiltekna launakröfu vegna þess að ekki hafði verið staðið rétt að skipulagsbreytingum í einni af undirstofnunum samgönguráðuneytisins  Hæstv. ráðherra hefur aldrei tjáð sig um þetta mál nema af hroka. Ég hef tekið það tvisvar sinnum áður hér upp og viðbrögð ráðherrans hafa ævinlega verið sami hrokinn. Hæstv. ráðherra hefur aldrei sýnt nein merki iðrunar. Hæstv. ráðherra hefur aldrei komið fram við Valgerði H. Bjarnadóttur eins og maður. Hann er of lítill til þess.  Ef hæstv. ráðherra ætlar að þruma þetta af sér og vinna jafnréttismálum m.a. það ógagn að sitja rýrður trausti sem ráðherra þess málaflokks, ja, þá verða það kjósendur sem setja hann af og Framsóknarflokkinn allan. 

Að gefnu tilefni biður forseti hv. þingmenn um að gæta orða sinna.

Hæstv. forseti. Eitthvað var þessi sögulega upprifjun mín viðkvæm fyrir hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, enda braut hann gegn lögum og Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu. Sú krafa sem hér er uppi um að ég segi af mér embætti ráðherra er auðvitað algjörlega makalaus og fráleitt að gera þetta mál að jafnréttismáli, algjörlega fráleitt. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að ég hefði í engu brotið af mér, Hæstiréttur komst að annarri niðurstöðu. Ættu þá ekki dómarar í héraðsdómi að segja af sér með sömu rökum og hér hafa verið færð fram um þann sem hér stendur? Auðvitað ekki, hæstv. forseti, auðvitað ekki. Auðvitað kemur það ekki til greina. Dómur Hæstaréttar hefur verið kveðinn upp, hann er endanlegur og þótt ég sé ósáttur við hann deili ég ekki við dómarann. En afsögn mín kemur ekki til greina vegna þessa máls, hæstv. forseti, enda fráleit krafa. 
            

Frú forseti. Þingmenn Samfylkingarinnar fagna því að hér sé verið að lögfesta frumvarp um starfsmannaleigur sem Samfylkingin hefur barist fyrir á undanförnum árum undir forustu Össurar Skarphéðinssonar. Við hörmum að ekki skuli hafa náðst fram breytingartillaga við 2. umr. um ábyrgð notendafyrirtækja sem veikir mjög þessi lög. Frumvarpið er þó til bóta og ýmis ákvæði þess munu vonandi gagnast vel í baráttunni gegn félagslegum undirboðum og misnotkun á starfsmönnum sem ráðnir eru í gegnum starfsmannaleigur. Því styðjum við í Samfylkingunni þetta frumvarp og fögnum því að ákvæði um starfsmannaleigur sé loks að verða að lögum.

Frú forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um samþykki til frestunar á fundum Alþingis samkvæmt 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 9. desember 2005 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til 17. janúar 2006.“ Tillagan skýrir sig sjálf.

Frú forseti. Það er kannski ekki mikið annað að gera en fallast á þessa þingsályktun enda hefur ríkisstjórnin lagst niður í öllum þeim málum sem virkilega hefði verið ástæða til að spyrna á móti, það má því segja að stjórnarandstaðan hafi ekki sérstök verkefni í þeim skilningi úr því að ríkisstjórnin hefur gefist upp. En ég verð þó að játa að í einu tilviki sé ég dálítið eftir því að missa þingið heim strax í kvöld því ég hefði gjarnan viljað hafa það hérna í nokkra daga til að ræða við hæstv. félagsmálaráðherra, Árna Magnússon. Það er nefnilega þannig að hæstv. ráðherra hefur þær lagaskyldur að sinna þingskyldum og vera hér og svara til fyrir verk sín á þingi. Hann getur að sjálfsögðu farið í felur gagnvart fjölmiðlum eins og hann hefur gert en hann getur ekki hunsað þingið og það væri sannarlega ástæða til að hafa eins og tvo daga til að ræða við hæstv. félagsmálaráðherra og reyndar fleiri ráðherra í ríkisstjórninni og hana alla, um ýmsa hluti og m.a. og ekki síst þá sem bar á góma í upphafi þessa fundar undir liðnum Um störf þingsins. Það er því með nokkrum trega sem ég þó fellst á að afgreiða þessa tillögu og ég sé sérstaklega eftir því.