Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur athugað frv. og mælir með því, að það verði samþ. Þetta frv. er samhljóða frv., sem samþ. var á síðasta þingi, og er svo lagt á ný fyrir Alþ. samkv. ákvæðum 79. gr. stjórnarskrár lýðveldisins.



Herra forseti. Fjhn. þessarar hv. d. hefur haft til athugunar frv. til l. um samþykkt á ríkisreikningnum fyrir árið 1966. N. hefur orðið sammála um að leggja til, að frv. verði samþ., en þrír nm. skrifa þó undir þetta nál. með fyrirvara. Með nál. er prentuð, eins og hv. þm. sjá, skýrsla ríkisendurskoðunar til yfirskoðunarmanna ríkisreikninga, og af þessari skýrslu má sjá, hvað ólokið var að endurskoða af reikningum þann 22. des. s.l. og enn fremur, hvað endurskoðað hefur verið af þessum reikningum fram til 21. marz í ár. Eins og sjá má, er hér um nokkra reikninga að ræða, en mér þykir rétt að benda þó á það, að af samanburði við sams konar eldri skýrslur má sjá, að hér er um færri reikninga að ræða en hefur verið á undanförnum árum, og er þetta vel, því að að sjálfsögðu er það æskilegast, að reikningar ríkisstofnana og hinna ýmsu embætta, sem heyra undir ríkið hafi verið endurskoðaðir, áður en Alþ. þarf að fjalla um ríkisreikninginn hverju sinni. Mér sýnist, að þetta horfi allt til betri háttar, og vonandi verður það innan tíðar, að endurskoðun verði lokið að fullu, áður en óskað er eftir því, að þingið samþykki ríkisreikninginn:



Herra forseti. Þetta frv. er flutt að ósk borgarstjórans í Reykjavík. Efni þess er formlegs eðlis einvörðungu. En svo er mál með vexti, að á s.l. ári gerði borgarstjórn Reykjavíkur samþykkt um nokkra breytingu á skipan félagsmála hér í höfuðstaðnum. Komið var á fót svonefndu félagsmálaráði, en í reglum þeim, sem borgarstjórn setti fyrir félagsmálaráð, er gert ráð fyrir því, að á sviði félagsmála Reykjavíkurborgar starfi tvær lögskipaðar nefndir, barnaverndarnefnd og áfengisvarnanefnd. En félagsmálaráð er yfirstjórnandi þessara tveggja nefnda. Í barnaverndarlögum er einungis rætt um barnaverndarnefnd, en ekki gert ráð fyrir félagsmálaráði í Reykjavíkurborg. Það er eðlilegt, að höfuðborgin ráði því algerlega sjálf, hvern hátt hún hefur á skipulagi félagsmála innan sinna vébanda, og ég er enn fremur þeirrar skoðunar, að sú skipulagsbreyting, sem hér hefur átt sér stað í borginni, sé til bóta, sé skynsamleg. En þá er nauðsynlegt, að í barnaverndarlögum sé heimilt að fela þessu nýstofnaða félagsmálaráði þau störf eða hluta þeirra starfa, sem barnaverndarnefnd eru ætluð samkv. l. Það er m.ö.o. efni þessa frv., að heimilað sé að gera félagsmálaráð ásamt barnaverndarnefnd að aðila að barnaverndarmálum í höfuðstaðnum, og tel ég sjálfsagt að verða við óskum Reykjavíkurborgar í þessu efni. Ég vona, að hv. þdm. séu sammála um, að þessi smávægilega breyting sé eðlileg og greiði götu þessa einfalda frv. í gegnum hv. d., og sömu óskum mun ég beina til hv. Ed. á síðara stigi málsins. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Mál þetta hefur hlotið afgreiðslu í Ed. Í sambandi við þetta mál vil ég minna á dómsmálaskýrslu, sem ég lagði fram haustið 1966 hér á Alþ., en þessi skýrsla fól í sér yfirlit yfir meðferð og afgreiðslu dómsmála og átti að skapa grundvöll til frekari athugunar í þá átt að hraða meðferð dómsmála í landinu og einnig að gera aðrar umbætur á grundvelli fenginnar reynslu, sem æskilegar teldust. Í framhaldi af þessari skýrslugerð skipaði ég sérstaka dómsmálanefnd til þess að hafa áfram með höndum athugun á ýmsum atriðum í sambandi við haganlegri meðferð dómsmála og einnig endurskoðun á dómaskipun í landinu. Og frv. það, sem hér liggur fyrir, er samið að tilhlutun þessarar n. af þeim Magnúsi Thoroddsen borgardómara og Stefáni M. Stefánssyni, fulltrúa yfirborgardómara. En því er ætlað að gera mögulega mun hraðari meðferð verulegs hluta hinna einfaldari einkamála. Eins og segir í grg., er lagabreytingu þeirri, sem hér er um að ræða, ætlað að stuðla að hraðari afgreiðslu nokkurra einfaldari dómsmála, sem þannig er farið, að ætla megi, að stafi eingöngu af getuleysi skuldara til að greiða. Þau mál, sem falla mundu undir ákvæði þessa lagafrv., eru t.d. yfirgnæfandi meiri hluti þeirra mála, sem nú er stefnt fyrir bæjarþing Reykjavíkur. Fjórir fulltrúar yfirborgardómara eru nú nær eingöngu bundnir við afgreiðslu þessara mála og mikið vélritunarstarf fer í að endurrita dóma í málum þessum. Sú nýja meðferð, sem hér er lagt til, að tekin verði upp með þessu frv., er í því fólgin, að stefna í málum, sem ætlað er að sæta þeirri meðferð, þarf að vera í sérstöku skýru formi, sem inniheldur áskorun til skuldara um að greiða skuldakröfuna, en dómari getur síðan, ef lögvörnum er ekki haldið uppi, svo sem langtíðast er í málum þessum, lokið málinu með áritun á stefnuna um aðfararhæfi. Hefur stefnan með þessu hlotið sama gildi og venjulegur dómur. Hefur þá með þessari meðferð sparazt, eins og ég sagði áðan, talsverð vélritunarvinna og umfangsmeiri vinna dómaranna sjálfra Jafnframt munar verulega um þann tíma, sem skuldareigandi vinnur með hraðari gangi málsins, en málum þessum er þannig háttað, að skuldheimta hans er jafnan engum vafa bundin og því réttmætt, að hann fái, svo skjótt sem við verður komið, aðstöðu til þess að tryggja sér greiðslu hjá skuldara, eftir því sem efni standa til. Það er mjög athyglisvert, að fjölgun einkamála, sem dómstólarnir fá til meðferðar, hefur orðið mjög stórkostleg á tiltölulega fáum árum undanfarið. Það má benda á það til upplýsingar í þessum efnum, að í dómsmálaskýrslunni, sem fjallar um árið 1961–1965, er þess getið, að þingfest mál við bæjarþing Reykjavíkur voru 2946 árið 1961, en fjölgaði jafnt og þétt í 4551 árið 1965 og urðu árið 1966 5068 og árið 1967 6019 talsins. Málafjöldinn hefur meira en tvöfaldazt á 6 árum, en eins og ég gat um í upphafi, eru mál þau, er fallið geta undir meðferð þá, sem þetta lagafrv. gerir ráð fyrir, yfirgnæfandi meiri hluti þessa fjölda. Má af þessu ráða, hversu miklu varðar að geta komið við vinnubrögðum, sem eru mun einfaldari og mun fljótvirkari. Ég leyfi mér að öðru leyti að vísa til grg. frv. um tæknileg atriði, sem fram koma í einstökum greinum og skýrð eru í aths. Ég er þakklátur þeim mönnum, sem hafa unnið að samningu þessa frv., en það eru ungir embættismenn og það er unnið að tilstuðlan dómsmálanefndarinnar. Ég hygg, að hér sé um að ræða mjög verulegar umbætur á dómsmálameðferð á vissu sviði hjá okkur. Þessi meðferð mála er aðallega sniðin, eins og kemur fram í grg., eftir þýzkum og austurrískum rétti. Mér er kunnugt um, að þetta frv. hefur þegar vakið nokkra athygli hjá nágrönnum okkar á Norðurlöndum, sem hafa óskað eftir að fá þýðingar af því og fylgjast með því, hvernig því reiðir af hér í þinginu. Ég vildi því leyfa mér að mælast til þess, að málið geti fengið góða afgreiðslu nú, og ég geri ekki ráð fyrir ágreiningi um það í þessari hv. d. fremur en í Ed., þar sem samkomulag varð um málið. Ég vil leyfa mér að svo mæltu, herra forseti, að leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr. og til hv. allshn.

Stefán Valgeirsson Herra forseti. Þegar ég hlustaði á hv. 10. þm. Reykv. í gær, duttu mér í hug ljóðlínur, sem allir þekkja: Oft má af máli þekkja manninn, hver helzt hann er. Ekki get ég skilið, hvað það kemur þessu máli við, hvaðan ég er eða hvort hv. 10. þm. Reykv. kann að nefna þann stað eða ekki. Fróðleikur hans um það efni mun ekki skipta miklu til eða frá, og það verður a. m. k. ekki undirstaðan undir byggingu fyrir aldrað fólk í neinni mynd. Ég vil einu sinni enn taka það fram af gefnu tilefni, og það er víst í þriðja sinn, að ég hef ekki mikla þekkingu á þessum málum og viðurkenni, að svo sé. En mér virðist nú, að það séu fleiri en ég, sem um þetta mál hafa hér talað, sem skortir allmikið á að vera sérfræðingar í þessum málum og í þeim hópi virðist hv. 1. flm. greinilega vera. Það er sitt hvað að vasast í einu og öðru eða hafa vit á því. Og enginn gefur sér vitið. Það ætti hv. þm. að vita ekki síður en aðrir. En það, sem hefur vakið athygli mína mest í þessum umr., er það, að í ljós hefur komið, að flm., hv. 10. þm. Reykv., virðist ekki hafa skrifað þá grg., sem með frv. hans er, og ekki einu sinni lesið hana, ef dæma má af hans málflutningi í þessu máli. Það væri mikið líklegra eftir afstöðu minni, að það hefði verið einmitt ég, sem hefði skrifað grg., sem með frv. er, enda er það sannast sagna, að það var þessi grg., sem gerði það að verkum, að ég kom fram með þær brtt. við frv., sem ég hef lagt hér fram við það. Þegar ég hafði annars vegar hlustað á framsöguræðu fyrir flutningi frv. og hins vegar lesið grg., sem því fylgdi, og þannig séð mótsagnir þarna á milli, fór ég að velta öllu málinu fyrir mér og kanna það betur. Og ég verð nú að segja, að þeir, sem töluðu gegn brtt. mínum, hafa síður en svo sannfært mig um, að sú tilfinning, sem ég hef fyrir þessum málum, eigi ekki fyllsta rétt á sér. Og meira en það. Og það eru fleiri en við hv. 1. þm. Norðurl. e. og hv. 3. þm. Norðurl. e., sem erum sömu skoðunar um þetta. Það hef ég fundið í gærkvöldi og morgun frá ýmsum, sem hafa haft samband við mig og einmitt undirstrikað það, að þeir, sem hugsa mest um mannúðarmál, séu á þessari skoðun, að það eigi að vinna að því á skipulegan hátt að koma upp íbúðum, t. d. fyrir hjón, sem geta hugsað um sig sjálf, jafnhliða sem byggt sé dvalarheimili og þess vegna sé þetta frv. spor aftur á bak, verði það samþ. óbreytt. Það hefur einnig komið fram, að að því beri að stefna, að þeir, sem séu sjúkir og örvasa, eigi ekki að vera á hinum almennu dvalarheimilum, heldur sérstökum aðskildum hjúkrunarheimilum. Það er búið að ræða þetta mál það mikið, að ég sé ekki ástæðu til þess að gera það mikið meira. Hv. 4. þm. Austf. taldi það furðulega afstöðu, að eftir að hann og einn fulltrúi frá Framsfl. höfðu lýst því yfir við 1. umr., að þeir mundu fylgja þessu frv. óbreyttu og þar sem flm. væru frá báðum stjórnarflokkunum, hefði ég samt leyft mér að koma fram með brtt. við þetta frv. Og ég held, að hv. 4. þm. Austf. hafi margsagt, að þetta fyndist honum furðuleg afstaða. Það kann að vera, að frá hans sjónarhól sé þetta furðulegt, að einstaka þm., úr hvaða flokki sem er, hafi sjálfstæða skoðun á hverju máli, sem fyrir þingið kemur, og það kann að vera, að slíkt líðist ekki í hans flokki. Um það skortir mig alveg kunnugleika. En ef svo er, þá harma ég það mjög. Ég held, að hv. alþm. ættu að temja sér það að hafa sjálfstæða skoðun í sem flestum málum og vera ófeimnir að láta skoðanir sínar í ljós að athuguðu máli og vera ekki alveg eins og eitt atkvæði fyrir þann flokk, sem þeir tilheyra. Og þar sem ég hef að mörgu leyti töluverðar mætur á hv. 4. þm. Austf. og þetta er nú ekki alveg í samræmi við skoðanir hans, er hann lét í ljós hér í hv. þd. í vetur, þegar hann ræddi um það, að sér hefði virzt hringla í handjárnum stjórnarflokkanna, og það, sem hann sagði þá að gefnu tilefni, benti mjög til þess, að þessi hv. þm. væri því mjög andsnúinn að stjórnarflokkarnir handjárnuðu sína flokksmenn. En ef dæma má af þeim orðum, sem hv. þm. lét falla í gær, væri hægt að draga þá ályktun, að hann hefði skipt um skoðun í þessu efni, og ég endurtek það, sé svo, harma ég það. Ég tel, að hver og einn eigi að vera sjálfstæður í sínum skoðunum og afstöðu til mála og þó að e. t. v. eitt og eitt mál sé þess eðlis, að ekki sé óeðlilegt, að þau séu gerð að flokksmálum, þá eiga þau mál að vera einungis undantekning frá meginreglunni. Hver og einn sé sjálfráður um sína afstöðu til annarra mála, og þá reglu mun ég tileinka mér þann tíma, sem ég kann að verða hér á Alþ. Ég vona, að það geri sem allra flestir, og því vona ég, að mér hafi misheyrzt, þetta hafi ekki verið glamur í handjárnum. Hv. 4. þm. Austf. sagði, að það væri komin reynsla á það, að íbúðastefnan yrði miklu fjárfrekari leið en að hyggja yfir gamla fólkið í stórum dvalarheimilum. Ég held nú, að á þessu sé lítil reynsla fengin, því að ég veit ekki til, að þessi leið hafi verið neitt reynd utan þeirra fáu íbúða, sem byggðar hafa verið hér í Reykjavík og þess vegna sé um mjög lítinn samanburð að ræða í þessu efni. Á hitt má líka benda, að hér í Reykjavík er byggingarkostnaður mjög breytilegur eftir því, hver sér um hverja framkvæmd og því lítið upp úr því leggjandi sem algildan mælikvarða á slíkum kostnaði, þó að ein framkvæmd hafi verið gerð og það mjög fáar íbúðir og það af opinberum aðila. Við slíkt er varla hægt að miða. Á hitt vil ég einnig benda, að þó að íbúðirnar yrðu eitthvað dýrari fyrir hvern einstakling, er ég ekki tilbúinn að fallast á það, að af þeim ástæðum einum komi íbúðaleiðin ekki til greina. Ég er ekkert hræddur við dóm reynslunnar, hver hann kann að verða í þessum efnum, jafnvel þótt meiri hl. og hv. d. stigi þetta spor aftur á bak með því að samþykkja þetta frv. óbreytt. Ég er búinn að heyra það hjá nógu mörgu öldruðu fólki, hver afstaða þess er í þessum málum og hjá þeim, sem hugsa og starfa að mannúðarmálum. Hvort menn marka afstöðu sína nú til þessara mála eftir því einu, að þeir eru með dvalarheimili á sínum snærum og vantar í það fjármuni, er svo annað mál, en ekki finnst mér það stórmannlegt. Hér er verið að breyta um stefnu í þessum málum, og þannig á að líta á málið. A. m. k. ætla ég að gera það. Eitt var það, sem hv. 10. þm. Reykv. sagði í sinni ræðu, að við höfum ekki efni á að hafa bundið fé, þó að ekki sé meira en þetta. Hver leggur það til? Ekki ég a. m. k. Líklega hefur hv. þm. aldrei lesið till. mínar eða ekki er a. m. k. hægt að merkja það, enda varla hægt að ætlast til þess, fyrst hann ekki las einu sinni sína eigin grg., sem hann lét fylgja með frv.