Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er ekki hægt að segja, að miklum tíma sé eytt í þetta mál hér í hv. d., jafnvel þó að tveir menn töluðu við 2. umr. þess og fáein orð verði sögð nú við 3. umr. Ég skal þá ekki heldur fjölyrða um málið, en þó get ég ekki verið ánægður með það, að þetta stóra mál verði samþ. hér í hv. d., án þess að það heyrist, að hér er um töluvert nýstárlegan undirbúning lagasetningar að ræða. Hv. frsm. n., sem fjallaði um þetta mál, sagði núna áðan við 2. umr. þess, að þetta væri algert nýmæli hér á landi, og er það rétt. En það er fleira, sem er nýtt í sambandi við þetta mál, m.a. það, að þó að hv. n. leggi til að samþ. frv., sem er allmikill bálkur, óbreytt, þá talar hv. frsm. í raun og veru á móti ýmsum atriðum þess, eða a.m.k. getur um það, að hann hefði kosið þessi atriði á allt annan veg, og ekki nóg með það, heldur talar á eftir honum maður úr mþn., sem samdi þetta frv. og mun hafa verið þar aðalmaður, og hann hefur sömu sögu að segja. Í nál. er getið um það, að þetta frv. sé árangur af samningum, sem gerðir hafi verið við verkfallslausn, og er það öllum mönnum í Alþ. kunnugt. Það er líka nýstárlegt, að samið sé um svo stórfellda löggjöf í raun og veru alveg utan við þingið. Ég skal ekki fara fleiri orðum um það, en ég vil láta í ljós, að það er ekki sérlega mikið svigrúm, sem t.d. hv. Ed. gefst til athugunar á þessu máli, þegar það er tekið til 2. umr. nú áðan og 3. umr. nú, og fyrir hönd n. er það sagt, að frv. hefði þurft breytinga við, en ekki sé fært að gera till. um það, og það er tekið undir það af manni, sem ef til vill er aðalhöfundur þessa frv. - Ég skal ekki fjölyrða frekar um þetta. En ég kynni miklu betur við að skilja þó öll ákvæði frv. eða sem allra flest, og þess vegna vildi ég gera hér litla fyrirspurn til hv. n. um, hvernig beri að skilja það. Það er út af e-lið 16. gr. Þar stendur, seinast í þessum staflið: „Bótaréttur glatast þó eigi, þó að hafnað sé vinnu í öðru byggðarlagi eða í annarri starfsgrein, fyrr en hlutaðeigandi hefur notið bóta í 4 vikur.“ - Það er nú fyrst og fremst það, hvað er átt við með „öðru byggðarlagi“. Á maður, sem er kannske atvinnulaus í Hafnarfirði, en getur fengið atvinnu í Reykjavík, að geta krafizt atvinnuleysisbóta þegar í stað, þó að strætisvagnar gangi á milli þessara staða oft á hverjum klukkutíma? Og svo er um fleira. Það er stutt á milli sumra byggðarlaga hér á landi. Auðvitað er margt fleira í frv., sem hefði þurft nánari skýringar við, en af sérstökum ástæðum er mér sérstök forvitni á að vita, hvað meint er með þessu ákvæði. Yfirleitt verð ég að taka undir það, sem hv. 4. þm. Reykv. (HG) sagði við 2. umr. málsins, að mér hefði fundizt, að bætur ættu þá fyrst að koma til greina, þegar í gegnum vinnumiðlun og aðrar ráðstafanir öll sund eru lokuð um það að útvega styrkþega atvinnu.



Herra forseti. Ég get tekið undir það, sem hv. 1. þm. Eyf. (BSt) sagði hér áðan, að það er fleira nýstárlegt við þetta mál en frv. sjálft. Það er einmitt mjög nýstárlegt, að samið sé um ákveðna lagasetningu utan þings og þingið í raun og veru skuldbundið með þeim samningi, og það væri ekki æskilegt, að það gerðist oft. Bót er það þó í máli, að þegar þeir samningar voru gerðir, munu þingflokkarnir hafa vitað, hvað var að gerast, og þm. þannig haft tækifæri til þess að láta koma fram sína afstöðu. Hv. 1. þm. Eyf. óskaði skýringar hér á einu atriði. Ég gat þess í ræðu minni áðan, að ákvæði væru í frv., sem æskilegt hefði verið að væru ljósari, en í trausti þess, að úr þeim verði greitt í framkvæmdinni, hefði n. ekki flutt tillögur um þau, enda stutt þangað til lögin eiga að endurskoðast. Þetta atriði, sem hv. þm. gerði fyrirspurn út af, í niðurlagi 16. gr., e-lið, virðist mér vera sæmilega ljóst, ef um það er hugsað, og ákvæðið ekki heldur óeðlilegt. Það er, að bótaréttur glatist eigi, þótt hafnað sé vinnu í öðru byggðarlagi eða í annarri starfsgrein, fyrr en hlutaðeigandi hefur notið bóta í 4 vikur, þ.e. mánaðartíma. Mér finnst það eðlilegt, að maður, sem getur ekki fengið atvinnu í heimabyggð, sé ekki skyldugur að sækja atvinnu lengra til fyrr en eftir 4 vikur; ekki skyldugur til þess undantekningarlaust. T.d. geta heimilisástæður hans verið þannig, að hann eigi torvelt með að fara frá heimill sínu. Mér finnst eðlilegt, að hann hafi þann ráðrúmstíma, en hitt er það, að svo stutt getur verið á milli byggða, að þetta sé eins og maðurinn sé heima hjá sér, og það á við um dæmi, sem þm. tók. Maður, sem er í Hafnarfirði, fer í raun og veru ekki í venjulegri merkingu þeirra orða að heiman, þó að hann fari með strætisvagni til að sækja vinnu í Reykjavík, og ég get ekki hugsað mér, að framkvæmd þessara mála verði svo stirð og svo fráleit, að þetta ákvæði komi til, þegar um slíkt er að ræða sem þarna var nefnt sem dæmi. En ráðrúmsöryggi það, sem einstaklingurinn hefur samkv. þessari grein, finnst mér eðlilegt. Mér finnst það eðlilegt, að maðurinn úr Hafnarfirði verði strax að sinna vinnu í Reykjavík, en jafneðlilegt finnst mér það, að hann sé ekki skyldugur til þess að fara að heiman a.m.k. fyrr en eftir mánuð, ef hann ætti að fara norður á Langanes eftir atvinnunni. Ég efast ekki um, að framkvæmdin greiðir úr svona atriðum.



Herra forseti. Eins og bæði nál. á þskj. 578 ber með sér og tekið hefur verið fram hér af hv. frsm., gafst hv. heilbr.- og félmn. þessarar hv. d. lítið tækifæri til þess að lesa og athuga gaumgæfilega frv. það, sem hér liggur fyrir til 3. umr., og vil ég taka undir það með hv. frsm., að ég tel, að hv. Nd. hefði mátt ætla þessari d. lengri tíma til þess að athuga frv. en gert hefur verið. En mér þykir einnig ástæða til þess að minnast á, og það undrar mig meira, að enginn hæstv. ráðh. hefur látið falla eitt einasta orð um þetta mál hér við þrjár umræður, hvorki við 1. umr., 2. né 3., og verður það ekki skoðað öðruvísi en svo, að hér sé raunverulega um samning að ræða, sem engan veginn sé hægt að breyta í einu né neinu, og hefur enda hv. heilbr.- og félmn. gengið út frá því, eins og sést í nál., svo að það kann að vera, að það hefði verið tómt mál að tala um það, þótt n. hefði haft málið til meðferðar lengur en raun ber vitni um. Í sambandi við þetta vil ég leyfa mér að benda á, að það hefur verið hér gefið eitt fordæmi áður á líkan hátt og nú, þ.e. þegar samið var um að greiða allt að 16 millj. kr. úr almannatryggingasjóðunum til þess að leysa verkfall, sem ekki þótti mögulegt að leysa á annan hátt en þann að breyta þeim lögum raunverulega utan þings, þótt leitað væri samþykkis þingsins formlega síðar. Ég hygg, að margir hafi harmað það, að það skyldi vera farið inn á þá leið, en nú er þetta endurtekið hér, og skal ég ekki fara frekar út í það, en ég vil - og það var þess vegna, sem ég stóð upp - benda á, að ég skil svo þennan samning, sem hér er gerður, að hann standi ekki lengur en á meðan vinnu- eða kjarasamningurinn stendur á milli atvinnurekenda og atvinnuþiggjenda í þessu landi, og strax og þeim kjarasamningi er sagt upp eða honum breytt, séu báðir aðilar lausir í sambandi við þetta mál, og það er m.a. vegna þess, sem ég get fellt mig við, að þessi lög verði samþ. nú. Fyrir þessu er einnig fordæmi. Þegar útrunninn var samningstíminn eða það tímabil, sem samið var um í sambandi við lausn vinnudeilunnar, þar sem tekið var inn, að greiddar skyldu fjölskyldubætur með 2. barni, gert annað verkfall út af töluvert hærri kröfum til atvinnurekenda, áleit hæstv. ríkisstj., að hún væri laus af þeim samningum, enda er það svo nú, að þeim lögum er breytt aftur þannig, að ef frv. verður samþ., verður ekki greitt með 2. barni, eins og þá var gert ráð fyrir, svo að ég tel ekki, að þetta frv. taki til lengri tíma en þess tíma, sem þessi kjarasamningur gildir, og gefst þá tækifæri til þess að athuga mörg ákvæði í frv., þegar gerður verður næsti kjarasamningur. Og það er eingöngu með það fyrir augum, að ég hef samþ. að leggja til fyrir mitt leyti, að frv. verði samþ. óbreytt. Það er þá hér um samning að ræða, sem ekki er hægt að rifta, en sé honum breytt á einhvern hátt síðar meir, sé það einnig frjálst atriði að mega ræða um ýmsar breytingar á þessari löggjöf.



Herra forseti. Frv. þetta hefur legið alllengi fyrir hv. Nd., og geri ég ráð fyrir, að hv. alþm. hafi kynnt sér það. Það var undirbúið af mþn. Menntmrn. gerði á því nokkrar ekki þýðingarmiklar breytingar, og síðan hefur það í höfuðatriðum verið samþ. í Nd. með nokkrum minni háttar breytingum. Þó að alláliðið sé þings, vonast ég til, að þm. hafi kynnt sér svo þetta mál, að það geti fengið hér greiða afgreiðslu. Legg ég til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Þetta frv. til almannatryggingalaga, sem hér liggur fyrir á þskj. 401, er undirbúið af mþn., sem ríkisstj. skipaði í maí 1954. Hér er um að ræða, eins og hv. deildarmönnum er kunnugt, heildarendurskoðun laganna frá 1946. Frv. felur að sjálfsögðu í sér ýmsar veigamiklar breytingar á gildandi löggjöf. Efni þess verður ekki rakið í þessari framsögu að nokkru marki. Frv. fylgir ýtarleg grg., sem innibindur m.a. álit og skýringar mþn., og málið hefur legið lengi fyrir þingi og hv. þm. gefizt tóm til að kynna sér það. Ég vil þó leyfa mér að víkja að örfáum breytingum, sem frv. felur í sér, miðað við þá löggjöf, sem gildir. Ein meginbreytingin er í sambandi við fjárhagsgrundvöllinn, þ.e., hverjir skuli bera útgjöld lífeyristrygginganna. Til þessa hefur framlag ríkissjóðs og þátttaka annarra aðila verið ákveðið með lögum í krónutölu. Eftir frv. er hins vegar slegið fastri hlutfallslegri þátttöku þessara aðila. Fjárhæðin, sem ætlað er, að nota þurfi árlega, er áætluð fyrir fram, og það, sem skakka kann, er síðan ætlazt til að leiðrétt sé við áætlun næsta árs. Þetta er ákaflega stórt atriði, eins og augljóst er. Fram til þessa hefur alltaf verið nokkur óvissa um tekjur stofnunarinnar hverju sinni, sbr. það, að margsinnis hefur þurft að setja lög um þessi atriði, t.d. um framlag ríkissjóðs og einnig þátttöku annarra þeirra aðila, sem kostnaðinn bera. En eftir frv. má segja, að hallarekstur stofnunarinnar sé fyrirbyggður í framtíðinni, að það sé séð fyrir nægum tekjum til að standa straum af þeim gjöldum, sem lögin gera ráð fyrir, og einnig, að tryggt sé, að nokkurt fé leggist fyrir árlega til nauðsynlegra sjóða, er þá tryggi það varanlega, að lögin geti svarað til þess, sem til er ætlazt. Með frv. er gert ráð fyrir töluverðri tilfærslu á bótum. Fjölskyldubætur með öðru barni eru felldar niður, en þar í móti eru aukin réttindi á ýmsum sviðum. M.a. er leyft að hækka verulega uppbót á lífeyri til þeirra öryrkja og gamalmenna, sem þurfa sérstakrar umönnunar vegna sjúkleika. Áður var heimilt að hækka venjulegan lífeyri um 40% undir þessum kringumstæðum, en þessi heimild er nú hækkuð í allt að 100%. Í sambandi við þetta er einnig sú breyting á gerð, að sveitarsjóðir skulu greiða að 2/5 hlutum þessa hækkun. Eigi að síður er þetta ákvæði til mikilla hagsbóta fyrir sveitarsjóðina, miðað við það, sem nú gildir. Þá er nokkuð rýmkuð skerðing elli- og örorkulífeyris vegna tekna og lífeyrir almennt hækkaður nokkuð til samræmis við launahækkanir, sem orðið hafa í landinu. Þá hækka mæðralaun verulega og barnalífeyrir fellur nú ekki niður, þótt ekkja giftist aftur. Í stórum dráttum má segja, að frumv. feli í sér auknar bætur og aukin réttindi. Vitanlega verða menn ekki á eitt sáttir, hvar skuli nema staðar í þessu sambandi. Hitt liggur í augum uppi, að auknum bótum og auknum réttindum hljóta að fylgja auknar álögur vegna þessara mála, og verður að sjálfsögðu alltaf matsatriði, hvar numið skuli staðar og hvað hóflegt sé að heimta inn í þessu skyni. Um það bera líka vott ýmsar brtt., sem hér liggja nú fyrir, að mönnum sýnist sitt hverjum um þetta efni. Þá er það mikil breyting, að heilsugæzlukafli laganna frá 1946 fellur niður, - það er lagt til að fella hann niður. Um þetta eins og raunar fleiri atriði var leitað álits sveitarstjórna og bæjarstjórna um allt land, og það kom alveg óvírætt í ljós, að þessir aðilar vildu halda því fyrirkomulagi, sem nú er á þessum málum, þ.e.a.s. viðhalda sjúkrasamlögunum. Sama var og skoðun lækna, félagssamtaka þeirra, sem sögðu sitt álit um þetta mál. Hins vegar eru svo gerðar nokkrar breytingar á skipun sjúkrasamlaganna. Þeim hafði einkum verið fundið tvennt til foráttu, það fyrst, að smæstu samlögin væru svo lítil, að þau reyndust ekki fær um að standa undir sínum skyldum, ef um meiri háttar áföll af sjúkdómum væri að ræða, og það annað, að reikningsskilum frá hinum ýmsu sjúkrasamlögum, sem eru yfirleitt innt af höndum sem alger tómstundavinna í öllum hinum smærri samlögum, þótti nokkuð áfátt. Það varð að ráði í mþn. að leitast við að bæta úr þessum ágöllum með myndun héraðssamlaga. Þeim eru ætluð þessi tvö meginhlutverk, að endurskoða reikninga samlaganna og framkvæma jöfnun milli þeirra eftir reglum, er nánar eru tilgreindar í frv. Í þessu sambandi er einnig tekin upp sú breyting, sem er töluvert þýðingarmikil og til mikilla þæginda fyrir landsbyggðina, að flytja afgreiðslu sjúkradagpeninganna frá aðalskrifstofunni í Reykjavík út til samlaganna. Þetta er rökstutt m.a. með því, að sjúkradagpeningarnir séu einn þáttur sjúkratrygginganna og eigi þess vegna að afgreiðast á sama vettvangi og önnur hliðstæð atriði, þ.e.a.s. hjá sjúkrasamlögunum. Ég sé ekki ástæðu að tefja tíma og ræða ýtarlega einstök atriði frv. og fer ekki nánar út í þau. En ég hygg, að það megi segja um þetta frv. almennt, að það sé að formi og byggingu töluvert ljósara og einfaldara en þau lög, sem gilt hafa, og er það í rauninni ekki nema eðlilegt, þar sem þetta frv. er samið með hliðsjón af þeirri reynslu, sem fengizt hefur í þessum málum í 10 ára starfi. En lögin 1946 voru að verulegu leyti frumsmíð. Heilbr.- og félmn. þessarar hv. d. hefur rætt þetta frv. ýtarlega á mörgum fundum. Hjá nefndinni lágu einnig fyrir erindi frá nokkrum félagssamtökum, sem jafnframt voru tekin til meðferðar. N. var ásátt um að mæla með samþykkt frv. með nokkrum breytingum, sem n. öll flytur og liggja hér fyrir á þskj. 580. En að öðru leyti hafa nefndarmenn þó óbundnar hendur að flytja brtt. og fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Meginbrtt. í till. n. er við 23. gr. varðandi skerðingu lífeyris vegna tekna. Skerðing lífeyris vegna tekna var sett inn í lögin 1946 sem bráðabirgðaákvæði. Frv. gerir hins vegar ráð fyrir því, að skerðingin haldist nú um ótiltekinn tíma. N. gat ekki fallizt á þetta, en leggur til, að skerðingin haldizt til ársloka 1960. Og eins og segir í nál., væntir n. þess, að ríkisstj. hafi þá látið fara fram í samráði við Tryggingastofnun ríkisins athugun á því, hvernig tiltækilegast þætti að afnema skerðingarákvæðin og hvaða lagabreytingar þyrfti að gera til þess samhliða að tryggja fjárhagsgrundvöll trygginganna. Þetta er í rauninni meginefnisbreytingin í till. nefndarinnar. 2. till. er nánast orðalagsbreyting, sem ástæðulaust er að ræða og skýrir sig sjálf. 3. till. á þskj. 580 er leiðrétting, hún er við a-lið 39. gr., þ.e., að lífeyrir ekkju eða ekkils, 50 ára eða eldri eða sem hefur tapað 50% af starfsorku sinni eða meira við fráfall maka, hækki til samræmis við almennan ellilífeyri. Þetta mun mega skoðast sem leiðrétting. 4. brtt. n. er í aðalatriðum afleiðing þeirrar breytingar, sem gerð var í hv. Nd., þegar tekið var inn í frv., að Tryggingastofnunin skyldi annast greiðslu meðlaga með óskilgetnum börnum. N. var ekki sammála um aðrar breytingar en þessar fjórar á þskj. 580. Till. á þskj. 581 frá hv. 4. þm. Reykv. og hv. þm. S-Þ. og mér mun að miklu leyti mega skoðast sem afleiðing af þeirri breytingu, sem gerð var í Nd. í sambandi við greiðslu meðlaganna. Er hún nauðsynleg, ef sú breyting annars stendur áfram í frv. og ef ekki verður fallizt á það, sem nú er lagt til í annarri brtt., að gefa Tryggingastofnuninni beinan aðgang að ríkissjóði með endurgreiðslu á þessum hlutum. Síðasta brtt. hv. þm. Barð. á þskj. 576 er um það, að við bætist ákvæði til bráðabirgða um, að ríkisstj. láti í samráði við Tryggingastofnun ríkisins og öryrkjafélögin í landinu fara fram athugun á því, á hvern hátt hagkvæmast verði nýtt starfsorka öryrkjanna o.s.frv. Um þessa brtt. vil ég segja, að hún hefur ekki verið verulega rædd í hv. n. Hér er að sjálfsögðu um hið þarfasta mál að ræða, en mér virðist fljótt á litið, að betur færi kannske á því, að þetta atriði væri sett fram í þingsályktunartill. heldur en að skeyta það við almennu tryggingalögin sem bráðabirgðaákvæði. Önnur atriði í till. einstakra hv. deildarmanna, sem hér liggja nú fyrir, hafa verið rædd allýtarlega í n. og ekki fengizt um þau samkomulag. Ég mun ekki gera þær till. að umtalsetni að sinni. En eins og ég hef þegar tekið fram, leggur heilbr.- og félmn. til, að frv. verði samþ. með tilteknum breytingum, sem ég hef þegar gert grein fyrir, en einstakir nefndarmenn áskildu sér algerlega óbundnar hendur að öðru leyti.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 579, í nál. frá hv. heilbr.- og félmn., og eins og lýst hefur verið í framsögu af hv. frsm. n., hef ég ritað undir nál. með fyrirvara, svo sem um er gelið í nál. Þessum atriðum hef ég reynt að fá breytt, en það hefur ekki tekizt. Ég vildi ekki kljúfa n., vegna þess að ég tel, að málið eigi að ná fram að ganga, þó að þessar till. verði felldar, en ég tel hins vegar, að það sé mjög miður, að ekki hefur tekizt samkomulag um sum þau atriði, sem hér um ræðir, og vildi ég nú vænta þess, að hv. þm. vildu fallast á, að þær breytingar sumar hverjar eða helzt allar yrðu gerðar á frv., sem ég skal nú ræða nokkuð um. Um frv. í heild skal ég ekki ræða að þessu sinni, ég gerði ýtarlega grein fyrir minni afstöðu til þess við 1. umr. Ég get m.a. ekki fallizt á þá fullyrðingu hjá hv. frsm. n., að hallalaus rekstur stofnunarinnar sé tryggður með því frv., sem hér liggur fyrir, ef að lögum verður. Ég tel, að fjárhagsgrundvöllur stofnunarinnar sé engu tryggari en hann er eftir núgildandi lögum, nema síður sé, en skal hins vegar ekki fara frekar út í það atriði. Ég tel ekki heldur, að það sé rétt, að frv. feli í sér miklar aukabætur og aukin réttindi. Að sumu leyti dregur það mjög úr þeim réttindum, sem fyrir eru, og að öðru leyti að vísu bætir það nokkuð önnur, þ.e.a.s. flytur til réttindi frá einum aðila til annars. En í heild tel ég, að það væri betur farið, að lögin raunverulega yrðu samþ. eins og þau áttu að gilda um áramótin síðustu, þ.e., að skerðingarákvæðin hefðu fallið niður og heilsugæzlan hefði verið áfram o.s.frv. Ég skal ekki frekar fara út í þau atriði. Hvað snertir brtt. n. er ég þó þakklátur n. fyrir að hafa fengizt til þess að taka upp í frv. 1. brtt., við 23. gr. Það er raunverulega eina efnisbreytingin, sem gerð er á frv. af n. Hitt eru allt leiðréttingar, en engin efnisbreyting. Hér er þó gerð sú efnisbreyting, að n. viðurkennir, að það sé ekki rétt að halda í frv. um aldur og ævi skerðingarákvæðinu í sambandi við ellilífeyri. Ég hefði helzt óskað eftir, að tekin hefði verið upp ákveðin regla, og minntist á það í n., hvernig væri hægast að afnema þessa skerðingu, svo að hún kostaði sem minnst fé fyrir tryggingarnar og fyrir viðkomandi aðila, stakk þar upp á ákveðinni aðferð um, að hver aðili, sem hefði greitt a. m. k. 10 ár í tryggingarnar, fengi skerðingarlaust 20% af sínum ellilaunum, ef hann hefði náð 67 ára aldri, og síðan bættust við 2% fyrir hvert ár, sem hann hefði greitt, þannig að skerðingin yrði fullkomlega afnumin, þegar allir aðilar hafa greitt 50–51 ár í ellitryggingarsjóðina. Um þetta varð ekki samkomulag. Þó fannst mér. að sumir af hv. meðnm. mínum vildu athuga þetta mál nánar, en til þess gefst ekki tími á þessu þingi, og það er m.a. með það fyrir augum, að þetta ákvæði er sett nú inn, að athugað skuli af hæstv. ríkisstj. og Tryggingastofnuninni, hvaða leiðir séu heppilegastar til þess að afnema að fullu skerðinguna á elli- og örorkulífeyri. Ég held því enn fram eins og ég hef haldið fram áður, að það sé óverjandi að láta aðila greiða frá 16 ára aldri og þangað til hann er 67 ára í ellilaunasjóðinn og njóta þá ekki neins af þeim gjöldum, sem hann hefur greitt þannig í meira en hálfa öld, ef aðrar tekjur hans eru meiri en sem svarar því skerðingarmarki, sem ákveðið er í lögunum. Hér býr almenningur við allt önnur og lakari kjör en embættismenn þjóðarinnar og aðrir aðilar í þjóðfélaginu, sem hafa komið sér upp tryggingasjóðum. Ég skal ekki fara frekar út í það atriði, en er þakklátur n. fyrir þó að hafa viljað mæta mér á miðri leið í þessu máli á þann hátt, sem hér er gert, og vænti þess, að hæstv. ríkisstj. og Tryggingastofnunin láti rannsaka þetta mál mjög ýtarlega og að till. liggi fyrir fyrir árslok 1958, til þess að þá gefist tími til þess að taka upp nýja aðferð í þessu máli, ef samkomulag yrði um það. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða að neinu öðru leyti till. n. sjálfrar, því að allt annað í till. er ekkert annað en leiðréttingar, sem engin efnisbreyting er í. Ég hef borið fram átta brtt. á þskj. 576. Meiri hl. n. vildi ekki taka undir þessar brtt., raunverulega ekki undir neina þeirra, en hv. þm. Hafnf. hefur þó látið í ljós bæði í n. og einnig við mig, síðan till. komu fram, að hann sé mjög fylgjandi 1., 2. og 3. brtt., og gerði raunverulega ítrekaðar tilraunir í n. til þess að reyna að fá samkomulag um þær á einn eða annan hátt, þótt það tækist ekki. Hins vegar er hann ekki flm. að till. hér, vegna þess að hann er ekki jafnákveðinn í að fylgja öðrum þeim brtt., sem eru á þskj. 576. Skal ég nú í stuttu máli gera grein fyrir þessum till. 1. till. er um breytingu á yfirstjórn Tryggingastofnunarinnar. Ég vil taka það fram strax hér til þess að fyrirbyggja allan misskilning, að þetta er ekki gert sem neitt vantraust eða árás á núverandi forstjóra Tryggingastofnunarinnar, síður en svo, til þess hef ég enga ástæðu. En ég tel, að hér eigi forstjórar, einn eða fleiri, eftir því sem tímarnir telja nauðsynlegt að hafa, ekki að vera skipaðir af hæstv. ráðh., heldur eigi þeir að vera valdir af tryggingaráði Tryggingastofnunar ríkisins. Tryggingaráðið er kosið eftir fullkomnum lýðræðisreglum. Það er kosið eftir þeim þingmeirihl., sem hver flokkur hefur á þinginu á hverjum tíma, og það eftir hverjar alþingiskosningar, og er það hárrétt stefna frá mínu sjónarmiði, þar sem það veltur á því, hvaða fjárhagslegar byrðar eru lagðar á ríkissjóðinn, og þar af leiðandi snertir það bæði Alþingi og hvern einasta þegn í þjóðfélaginu. Þess vegna tel ég rétt, að þeirri reglu sé haldið áfram, sem þarna er tekin upp, en þá sé jafnsjálfsagt, að það sé tryggingaráðið, sem ræður yfirstjórnina, en ekki hæstv. ráðh. Hæstv. ráðh. gæti vel verið mjög andstæður, t.d. hæstv. fjmrh., og það gæti vel farið svo, að það væri lítil eða engin samvinna um fjárhagsmál trygginganna á milli þessara tveggja aðila. En nú er það ekki eingöngu það, sem vakir fyrir mér, heldur vakir það fyrir mér, að það sé bein snerting á milli þeirra, sem ráða raunverulega Tryggingastofnuninni, sem er tryggingaráð, og framkvæmdavaldsins á hverjum tíma. Ég vil benda á, að hér hefur þessi regla verið tekin upp í sambandi við bankana í landinu. Þar eru það bankaráðin, sem ráða bankastjórana, og ráðning þeirra er alveg óháð bæði Alþingi og ríkisvaldinu að öðru leyti en því, sem hægt er að hafa áhrif á það í gegnum þau ráð, sem ráða þessa aðila. Þetta þarf ekki að kosta Tryggingastofnunina neitt fé, vegna þess að ég tei, að þó að forstjórum væri fjölgað, sem ég tel alveg nauðsynlegt, þar sem þetta er allt of mikið bákn fyrir einn mann, sérstaklega þegar hann sinnir ýmsum öðrum störfum, ýmist í þingi eða utan þings, svo að maður ræði ekki um þann tíma, sem fer í að reyna að mynda vinstri stjórn og slíkt brölt, þá sé alveg fullkomið verkefni fyrir fleiri en einn forstjóra í stofnun, sem veltir orðið töluvert á annað hundrað millj. kr. á ári, og að það væri hægt á sama tíma að spara skrifstofustjórana og jafnvel eitthvað af sérfræðingunum, til þess að það þurfi raunverulega ekki að kosta neitt fé fyrir Tryggingastofnunina að koma á þessu miklu hagkvæmara fyrirkomulagi. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta mál að öðru leyti, en vænti þess, að þessi till. verði samþ. 2. brtt. mín er við 8. gr. í frv. Í 8. gr. í frv. segir svo: „Utan Reykjavíkur skulu sýslumenn og bæjarfógetar annast umboðsstörf fyrir Tryggingastofnunina hver í sínu umdæmi.“ Ég tel, að það sé alveg óverjandi, að það skuli ekki vera hægt að skipta um umboðsmenn utan Reykjavíkur nema með lagabreytingu. Ég hefði getað fellt mig við, að þetta hefði verið sett í reglugerðarákvæði, en það er það ekki, og tel því, að það sé alveg nauðsynlegt að setja inn hér, eins og ég legg til í minni till.: þó getur tryggingaráð ákveðið, að aðrir aðilar skuli annast umboðsstörfin, ef ástæða þykir til þess. - Þetta tel ég þó það mildasta, sem hægt er að hugsa sér um breytingu á þessari gr., og þykir ákaflega merkilegt, að n. skyldi ekki fást til þess að taka þetta atriði upp, og enn merkilegra, ef hv. d. skyldi nú feila þessa brtt. Ég sé ekki nokkra frambærilega ástæðu til þess að lögbinda einhverja ákveðna stétt sem umboðsmenn trygginganna utan Reykjavíkur. Ég fullyrði og viðurkenni fullkomlega, að það fyrirkomulag, sem hér hefur verið tekið upp, að láta sýslumennina annast þessi umboðsstörf, hafi gefizt vel, hef ekkert við það að athuga. En þótt það gefist vel í dag eða á morgun, þá þarf það ekki að gefast bezt um alla framtíð, og þá er óviðeigandi, að það skuli þurfa að breyta lögunum til þess að skipta um þá menn. Ég veit, að á þessu hafa orðið ýmsir vankantar, eins og gengur og gerist og mundu verða hjá hverjum sem væri, - er það ekki nein ásökun á viðkomandi aðila, það hefði sjálfsagt getað orðið, hver sem hefði verið umboðsmaður, - en ég tel alveg óviðeigandi að setja í lög, að það skuli vera ákveðin stétt í þjóðfélaginu, sem eigi að fara með þetta mál, og það sé ekki hægt að víkja frá því. Vænti ég þess því, að þessi brtt. verði samþ. 3. brtt. mín er við 18. gr. Þessari gr. var allverulega breytt í hv. Nd., og ég geri nú till. um, að, henni verði aftur breytt hér í þessari hv. d., þannig að í stað orðanna „á hún endurkröfurétt á hendur barnsföður“ í lok 2. málsgr. komi: á hún endurkröfurétt á ríkissjóð, en hann síðan á barnsföður. Ég fæ ekki skilið, hvers vegna hv. meiri hl. n. fékkst ekki til að fallast raunverulega á þetta sjálfsagða fyrirkomulag og leysa með því þann vanda að vera að útbúa hálfklúðurslega till., eins og hv. meiri hl. gerir hér á þskj. 581 og hv. meiri hl. telur að sé nauðsynlegt að fá samþ., ef mín till. verði ekki samþ. Ef mín till. verður samþ., verður gangur málsins þannig, að mæðurnar geta snúið sér beint til Tryggingastofnunarinnar, á hverjum stað sem er, til þess að fá greitt meðlag samkvæmt úrskurði, sem hefur verið kveðinn upp venjulega af umboðsmönnum trygginganna. Ef samþ. er óbreytt 8. gr., eru það venjulega sömu mennirnir, sem eru að úrskurða meðlögin með þessum börnum. Ég sé því ekki, hvers vegna einmitt þessir aðilar skuli ekki vera þeir, sem fyrst og fremst eigi að reka þau mál fyrir þá aðila, sem þeir eru að vernda með sínum úrskurði gegn annaðhvort ófyrirleitni eða rangsleitni þeirra manna, sem úrskurðurinn er á. Ég sé ekki, hvers vegna á að fara að setja þetta alveg sérstaklega á Tryggingastofnunina. Það hafa engir menn betri aðstöðu í landinu en einmitt sýslumennirnir, dómararnir, sem hafa fellt þennan úrskurð, til að sjá um, að úrskurðinum sé fullnægt, þannig að viðkomandi menn, sem þeir úrskurða að skuli greiða gjöldin, greiði þau. Og alveg sérstaklega er þetta sjálfsagður hlutur, eftir að búið er að koma því á, sem vitað er nú að hefur verið komið á, að ríkið sjálft rekur stofnun, sem kostar nærri 800 þús. kr. á ári samkvæmt framlagi á fjárlögum yfirstandandi árs, til þess að geyma þar eða láta þá menn vinna þar af sér framlögin, sem ekki hafa greitt samkvæmt úrskurði, sem sýslumennirnir og dómararnir hafa ákveðið. Þess vegna er mér það gersamlega óskiljanlegt, hvers vegna meiri hl. hv. n. hefur ekki viljað fallast á þessa skipan málanna. Þær konur, sem eiga að fá féð, geta fengið það beint hjá Tryggingastofnuninni, og það tryggir fullkomlega beztu sókn í málinu á hendur þeim mönnum, sem eiga að greiða, og það tryggir fullkomlega endurgreiðsluna frá þeirra hálfu, svo framarlega sem hægt sé að ná henni, og þar af leiðandi tryggir það, að viðkomandi sveitarfélög þurfa ekki að greiða það. Vitanlega verður að síðustu endirinn sá, að ef sveitarfélögin eiga að fara að greiða Tryggingastofnuninni það samkvæmt till. á þskj. 581 og þeir svo að síðustu eiga að ganga að þessu hjá ríkissjóði, þá sýnir sig, að það er ekkert annað en að fara krókaleiðir í staðinn fyrir að fara þá beinu leið, sem ég legg til í minni till. Mér er sagt, að það muni vera nú um 10 millj. kr. útistandandi hjá Tryggingastofnuninni, og hvers vegna á að vera að dreifa vaxtabyrði af því fé eða áhættu um, að eitthvað af því fé tapist, á þá, sem standa undir tryggingunum? Ég sé enga ástæðu til þess, nema síður sé. Hvers vegna á iðgjaldsgreiðandi, sem stendur í skilum með sitt iðgjald, að fara að taka á sig hluta af vangreiðsluskuld einhvers aðila, sem bregzt að greiða með barni, sem hann er skyldugur að greiða með, - eða atvinnurekendur eða óviðkomandi sveitarfélög? Ég sé enga ástæðu til þess. Ef ekki er hægt að ná þessu hjá viðkomandi aðilum, þá er langeðlilegast, að ríkissjóður greiði það, enda mun hann hafa bezt tökin til þess að innheimta það. Þarf svo ekki frekar að ræða um það atriði. 4. brtt. mín er við 24. gr., að 4. mgr. falli niður, en hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Uppbót þessi greiðist að 2/5 af hlutaðeigandi sveitarsjóðum og 3/5 af Tryggingastofnun ríkisins, og skal stofnuninni heimilt að verja upphæð, sem nemur allt að 7% af heildarupphæð elli- og örorkulífeyris s.l. ár, í þessu skyni.“ Þetta er sú upphæð, sem ákveðið er í greininni að megi greiða til sérstakra manna vegna umönnunar sökum sjúkleika eða ellilasleika, er dvelja á elliheimili, sjúkrahúsi eða öðru slíku hressingar- eða dvalarheimili eða eru einstæðingar. Ég spyr: Hvers vegna eiga sveitarfélögin alveg sérstaklega að greiða þetta í staðinn fyrir að láta tryggingarnar greiða þetta? Þetta er eitt af því, sem við tryggjum fyrir, og þetta kemur beinlínis vegna þess, að enn sem komið er eru ekki bæturnar nægilega háar úr tryggingunum, til þess að þessir menn, sem eiga erfiðast í lífsbaráttunni, geti lifað. Og það mundi auk þess draga úr framkvæmdum eða löngun hjá Tryggingastofnuninni, ef till. er felld, til þess að koma þessum málum í það horf, að þessir sömu menu geti dvalizt á elliheimilum fyrir þann styrk, sem þeir fá, en það er það, sem nauðsynlegt er. Það hafa þegar verið sett lög um, að allur erfðafjárskatturinn skuli renna til þess að byggja upp elliheimili eða örorkuheimili fyrir þessa menn, og það er fyrst og fremst Tryggingastofnunin, sem á að hafa forustu um það frá mínu sjónarmiði, að þessu sé komið upp og þetta fé sé notað eins hagkvæmt og hægt er, og koma þessum málum í það horf, að þessir aðilar, sem þurfa sérstakrar umönnunar sökum sjúkleika eða ellilasleika eða dveljast á elliheimilum eða sjúkrahúsum eða öðrum slíkum hressingar- eða dvalarheimilum eða eru einstæðingar, geti átt aðgang að slíkum stað án þess að þurfa að greiða meira fyrir það en ellistyrkurinn eða örorkustyrkurinn er ákveðinn á hverjum tíma. Það er því tvenns konar vinningur við að samþ. þessa brtt. mína: annar að létta á sveitarfélögunum, sem kvarta undan því árlega, að það séu lagðar á þau nýjar og nýjar byrðar með mörgum þeim lögum, sem samþ. eru á Alþ., og hins vegar enn meiri þvingun á Tryggingastofnunina til þess að vinna að þessum málum, sem ég tel að henni beri að vinna að frekar en nokkrum öðrum aðila í landinu. 5. brtt. mín er um það, að b-liður 53. gr. falli niður. B-liður í 53. gr. mælir svo fyrir, að fyrir almenna læknishjálp utan sjúkrahúss hjá samlagslækni eða öðrum lækni, ef slíkar vitjanir eru heimilaðar í samþykktum samlagsins, skuli samlagsmenn á fyrsta verðlagssvæði samkvæmt 10. gr. greiða 5 kr. fyrir hvert viðtal á læknastofu og 10 kr. fyrir hverja vitjun, breytist kauplagsvísitalan um 10% eða meira, skal samræma greiðslurnar þeirri breytingu. Ég tel, að það sé alveg óviðeigandi að taka hér upp nýjan skatt, sem læknum á fyrsta verðlagssvæði er heimilað að taka af hverjum sjúklingi, sem kemur til þeirra eða hann vitjar í heimahúsum. Þegar menn hafa greitt í sjúkrasamlög eða greitt fyrir tryggingar, þá er það ákaflega óviðkunnanlegt, að á sama tíma sé verið að gera þeim að greiða kannske jafnháa upphæð á ári alveg aukalega. Og þetta á að greiða til einna tekjuhæstu manna á landinu annars vegar og auk þess á þann hátt, að útilokað er að geta haft eftirlit með því, að allt þetta fé sé talið fram til skatts. Ég tel því, að það sé alveg óverjandi að samþ. þetta ákvæði 53. gr., og vildi mjög leggja til þess, að mín brtt. yrði samþ. Ég vil nú spyrja: Hvers vegna var ekki þetta sett um allt land? Var það af því, að fulltrúar sveitanna á öðru verðlagssvæði vildu ekki samþykkja þennan skatt á sína umbjóðendur, en var nokkurn veginn sama um, þó að það væri sett á það fólk, sem býr hér í fjölbýlinu? Ég er einn af þeim, sem eru umboðsmenn fyrir umbjóðendur á öðru verðlagssvæði, en ég tel mér alveg jafnskylt að taka þessa baráttu upp fyrir því, þó að ég eigi ekki neinna sérstakra hagsmuna að gæta hér sem fulltrúi fyrir þá aðila, sem eru á fyrsta verðlagssvæði. 6. brtt. mín er við 55. gr., að tveir síðustu málsl. 2. málsgr. orðist eins og hér segir. Það er í sambandi við gerðardóm í deiluatriðum á milli læknanna og Tryggingastofnunarinnar. Hér segir í 55. gr.: „Náist ekki samkomulag við lækna, skal gerðardómur ákveða samningskjörin. Tilnefna samningsaðilar einn gerðarmann hvor, en hæstiréttur skipar oddamann.“ Svo segir enn fremur: „Verði gerðardómur ekki fullskipaður, fellur niður veiting bóta, eftir því sem við á samkvæmt 53. gr. b og e, en iðgjöld hinna tryggðu lækka að sama skapi.“ Þetta er ákaflega einkennileg braut að fara inn á, að í staðinn fyrir að láta einhvern þriðja oddaaðila, t.d. hæstarétt, útnefna þann mann, sem einn aðilinn vanrækir að útnefna, og láta svo dóm ganga í málinu, skuli allt í einu vera hætt að dæma um málið, en láta þetta ganga út yfir þá aðila, sem greiða í Tryggingastofnunina iðgjöld sín, og þá á að fara að draga af þeim bæturnar. Mér er bókstaflega óskiljanlegt, hvernig milliþn. hefur getað komizt að slíkri niðurstöðu, að það sé nokkurt réttlæti í svona meðferð málanna. Mín till. er þannig, að tilnefni samningsaðili eigi gerðarmann innan 14 daga frá því, að ákveðið hefur verið að skipa gerðardóm, skuli hæstiréttur skipa gerðarmenn, unz gerðardómurinn er fullskipaður, og gildir það að sjálfsögðu, hvort sem um er að ræða Tryggingastofnun eða læknana. Báðir aðilar skulu lúta niðurstöðu gerðardómsins, og verður honum eigi áfrýjað. Þetta er eina eðlilega meðferðin á málinu. Þannig er það venjulega um öll deiluatriði, að ef menn komi sér saman um gerðardóm á annað borð, þá skuli einhver þriðji aðili skipa gerðadómsmennina, ef ekki er skipaður gerðadómsmaður af hvorum aðila um sig. 7. brtt. mín er við 64. gr., að fyrri málsl. falli niður, en þar stendur í lögunum nú: „Ef bótaþegi flyzt til útlanda eða dvelst erlendis, falla bótagreiðslur til hans niður, unz hann kemur aftur til landsins.“ Og svo enn fremur: „Heimilt er þó að greiða elli- og örorkulífeyri til manna, er dveljast í útlöndum allt að 12 mánuði, og lengur, ef lengri dvöl er nauðsynleg vegna lækninga: Ég skil ekki, hvers vegna á að fella niður ellilaun til manns, sem flytur til útlanda, bara af því að hann er annaðhvort verkamaður eða lágt launaður maður í þjóðfélaginu, en það er sjálfsagt að láta embættismanninn halda fullum eftirlaunum, þó að hann flytjist alla leið til Ástralíu eða Afríku eða hvert sem hann flæktist. Hvers vegna geta þessir menn ekki fengið sama rétt, þó að annar sé ofur litið lægri í þjóðfélagsstiganum en hinn? Hér er um að ræða tvo aðila, sem báðir hafa greitt inn í lífeyrissjóðina, annar getur bara greitt í 30 ár, hinn hefur kannske greitt í 51 ár, en svo á sá, sem hefur greitt lengur, að hafa minni rétt en hinn, sem hefur greitt skemur. Mér er líka alveg óskiljanlegt, að hv. meiri hluti hefur ekki viljað fallast á þessa brtt. Síðasta brtt. mín er við 7. gr., að aftan við lögin komi bráðabirgðaákvæði, er orðist svo: „Ríkisstjórnin lætur í samráði við Tryggingastofnun ríkisins og öryrkjafélögin í landinu fara fram á því athugun, á hvern hátt hagkvæmast verði fyrir komið að nota sem bezt starfsorku öryrkjanna, t.d. með stofnun og rekstri öryrkjaskóla, öryrkjaheimila eða öryrkjavinnustöðva, þar sem öryrkjunum verði sköpuð viðunandi lífsskilyrði á borð við aðra þegna þjóðfélagsins, og skulu niðurstöður þeirra athugana liggja fyrir ásamt till. fyrir lok yfirstandandi árs.“ Í fyrsta lagi er hér ekkert um að ræða annað en að láta rannsaka þessi mál, sem eru mjög aðkallandi mál. Og mér er alveg óskiljanlegt, hvernig bæði hv. meiri hluti vildi ekki gangast inn á þetta, og enn væri mér óskiljanlegra, ef hv. d. vildi feila þessa tillögu. Hv. frsm. sagði, að það hefði lítið verið rætt um þetta mál í n. Ég marghreyfði þessu máli í n. Því var svarað þá, að þetta ætti betur heima annaðhvort sem sérstök þáltill. eða við einhver önnur lög, m.a. lögin um erfðafjárskattinn. En það á hvergi betur heima en einmitt við þessi lög hér og það m.a. vegna þess, að Tryggingastofnunin greiðir stórar fjárfúlgur árlega og vaxandi fjárfúlgur fyrir öryrkja í landinu. Hún ætti, eins og ég hef tekið fram áður, að hafa langmestan áhuga fyrir því að koma upp öryrkjaskólum, öryrkjaheimilum og öryrkjavinnustofum, þótt ekki væri til neins annars en til að draga, ef mögulegt væri, úr þeim kostnaði, sem þeir verða að hafa af öryrkjunum í landinu. Ég veit því ekki, hvar þetta á frekar heina en einmitt við þessa löggjöf. Í sambandi við þetta vil ég að síðustu benda á, að þó að ég telji það mjög mikils virði að geta dregið úr þeim fjárfúlgum, sem fara til þess að greiða til öryrkjanna, einmitt vegna þess, að þetta mál er ekki nægilega skipulagt, þá lít ég samt svo á, að það sé enn meira virði að geta skapað þessum mönnum störf, þar sem þeir geta notið lífshamingjunnar eins og hverjir aðrir þegnar, með þeirri orku, sem þeir eiga yfir að ráða, og það sé alveg óverjandi og alveg sérstaklega óverjandi af Tryggingastofnun ríkisins að taka ekki upp baráttu til þess að leysa þennan vanda, jafnvel þótt ekki væri nein lagasetning um það. En það hefur ekki tekizt enn, og þess vegna vænti ég, að þessi till. verði samþykkt. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta mál hér nánar. Ég mun að sjálfsögðu fylgja frv., þó að þessar till. nái ekki fram að ganga, í þeirri fullu vissu og sterku trú, að það komi einhver maður inn á Alþ. við næstu kosningar, sem heldur þeirri baráttu áfram, sem ég hef reynt að halda hér uppi í sambandi við þessi mál þau ár, sem ég hef átt sæti hér, síðan fyrst var farið að ræða um þessi atriði.



Herra forseti. Það voru miklar vonir tengdar við endurskoðun tryggingalaganna. Frumvarps mþn., sem að þessum málum starfaði, var beðið með óþreyju. Skylt er að viðurkenna, að í frv. þessu felast nokkrar endurbætur. Veigamestar þeirra tel ég vera endurbæturnar á mæðralaununum, svo að nú fyrst geta þau kallazt mæðralaun meira en aðeins að nafni, og svo rýmkunin á skerðingarákvæðum lífeyrisins. En að því er tekur til ýmissa annarra atriða, álít ég, að það sé um mikla afturför að ræða. Er þá fyrst að nefna, að heilsugæzlukafli laganna er með öllu felldur niður, eftir að honum hafði verið frestað, frá því að hann var tekinn í lög árið 1946. Þetta eru mikil vonbrigði, því að nú höfðu flestir búizt við, að hann mundi að lokum koma til framkvæmda. Þetta er mikið undanhald í tryggingamálum landsins. Þá er réttur til fjölskyldubóta skertur, þar sem fjölskyldubætur skulu nú fyrst greiddar með þriðja barni. Fjölskyldubæturnar, eins og þær eru nú, voru samkomulagsatriði í samningum við verkalýðsfélögin 1952. Hér er því um hrein brigðmæli að ræða. Það var alltaf gengið út frá því, að þessar réttarbætur yrðu til frambúðar, og skiptir þá engu máli, þó að ýmsir séu þeirrar skoðunar, að aðrar endurbætur á lögunum væru meira aðkallandi. Það hefði t.d. verið til lítils barizt, ef atvinnuleysistryggingarnar yrðu numdar úr lögum, um leið og núverandi samningar ganga úr gildi, en það væri hliðstæða. Til þess að verkalýðssamtökin geti treyst ríkisvaldinu, þarf það að standa við skuldbindingar sínar í þeim skilningi, sem í þær er lagður, þegar samningar eru gerðir. Þá var eitt mikilvægt atriði í frv., eins og það var lagt fram, til stórskemmdar á lögunum. Milliganga Tryggingastofnunarinnar um innheimtu barnsmeðlaga skyldi felld úr gildi. Það er til lítils að skírskota til þess, að mæðrunum skyldu tryggð barnsmeðlögin fyrir milligöngu sveitarfélaganna. Lagaákvæðin í því frv., sem lagt var fyrir um það efni af nefndinni, voru nákvæmlega eins og gömlu ákvæðin, frá orði til orðs, að því einu undanskildu, að nú áttu mæðurnar að geta leitað aðstoðar valdsmanns. Maður skyldi nú ætla, að slíkt þyrfti ekki að taka fram í lögum, - eða liggur það ekki í hlutarins eðli, að hverjum manni sé heimilt að snúa sér til valdsmanns, ef hann nær ekki rétti sínum? Mæðurnar hafa langa og sára reynslu af þessu fyrirkomulagi, sem ekki aðeins kostaði þær mikið erfiði og oft ærinn kostnað, heldur gerði þeim í sumum tilfellum ómögulegt að ná rétti sínum. Það þótti því mjög mikilvægur árangur, þegar milliganga Tryggingastofnunarinnar var lögfest, og nú átti að gera þennan mikla árangur í réttindabaráttu þessara kvenna að engu. Sem betur fer, hefur hv. Nd. leiðrétt þetta og horfið að hinn fyrra fyrirkomulagi. Lífeyrisgreiðslur hafa ekki verið hækkaðar nema til samræmis við almennar launahækkanir opinberra starfsmanna og ekki nema um brot af þeim heildarlaunahækkunum, sem lögfestar hafa verið þeim til handa. Þær haldast ekki einu sinni í hendur við þær kjarabætur, sem verkamenn fengu í verkföllunum í vor. Nú eru gífurlega miklar verðhækkanir að fara fram og fram undan, og því er auðsætt, að kjör lífeyrisþega munn stórlega versna. Ég held, að allir hljóti að viðurkenna, að þeir megi sízt við því af öllum. Lífeyrisgreiðslur trygginganna eru svo hneykslanlega lágar, að þær nema ekki nema litlu broti af því, sem menn alveg nauðsynlega þurfa til lífsframfæris, þannig að mjög er fjarri því, að tryggingarnar nái tilgangi sínum. Þess vegna höfum við sósíalistar ár eftir ár borið fram till. um hækkun lífeyrisins, og við gerum það enn á þessu þingi. Árið 1953 bar ég og hv. 6. landsk. fram frv. um, að persónugjöld trygginganna yrðu afnumin, en hið opinbera aflaði þessa fjár á sama hátt og fjár til annarrar almennrar þjónustu. Frv. þetta var afgreitt með velviljaðri rökstuddri dagskrá og vísað til mþn., sem gert var ráð fyrir að framkvæmdi heildarendurskoðun tryggingalaganna. Þeirri n. var þá beinlínis falið að taka þetta mál til athugunar. Það urðu mér því mikil vonbrigði, að n. minntist ekki á þetta og virðist alls ekki hafa leitt hugann að því. Þó er þetta ekki annað en það fyrirkomulag, sem nú er t.d. í Danmörku, þar sem eru að heita má engin önnur iðgjöld til trygginganna en sjúkrasamlagsgjöldin, sem eru mjög lág, m.a. vegna þess, að sjúkrahúsin eru að mestu rekin á kostnað hins opinbera. Ég hef hér tölur frá 1952 um hlut hinna tryggðu í kostnaði trygginganna á Norðurlöndum. Þær tölur eru þannig: Í Danmörku greiða hinir tryggðu af heildarupphæð trygginganna 12.3%, í Finnlandi 6.9%, í Noregi 22.6% og í Svíþjóð 10%, en á Íslandi 24.4%. Á Íslandi er hlutur hinna tryggðu langhæstur. Nú er ætlazt til, að hlutur hinna tryggðu í útgjöldum trygginganna verði 32.5%. Alls staðar annars staðar á Norðurlöndum er hlutur hinna tryggðu mjög smár, nema helzt í Noregi. Nú er svo komið, að af tekjum ríkissjóðs eru hinir stighækkandi skattar orðnir aðeins örlítið brot. Á fátæku fólki hvíla nú tryggingagjöldin með miklu meiri þunga en tekjuskatturinn og verða nú tæplega 1840 kr. á ári fyrir hvern kvæntan mann í Rvík samkvæmt áætlun í greinargerð og núverandi sjúkrasamlagsiðgjöldum. Allt stefnir að því, að allar tekjur ríkisins verði lagðar á sem nefskattar og tollar. Margt er fleira í frv., sem horfir frekar til óþurftar. T.d. tel ég fráleitt, að umboðin séu tekin af sjúkrasamlögunum úti á landi. Það er frámunalega óheppilegt, að ákveðið skuli vera með lögum, að sýslumenn og bæjarfógetar skuli annast umboðsstörf fyrir tryggingarnar. Þeir eru samningsaðili, og ef samningsaðila er fenginn í hendur óskoraður réttur, ef það er lagaskylda, að hann skuli hafa starfið með höndum, þá eru allar aðstæður til samninga orðnar ærið erfiðar. Það stappar nærri, að með þessu sé stjórn Félags héraðsdómara selt sjálfdæmi um þóknun fyrir þessi störf. Margt fleira, sem aðkallandi hefur verið um mörg ár að leiðrétt yrði og þm. Sósfl. hafa gert tilraun til að fá leiðrétt, situr enn við sama samkvæmt þessu frv. Á ég þar við ýmis atriði varðandi lífeyri, fjölskyldubætur o.fl., og flyt ég till. um það, sem ég tel mestu máli skipta. Ég vil að lokum minna á það, að á síðari árum hefur þróun trygginganna hér á landi dregizt allmjög aftur úr þróuninni á Norðurlöndum. 1954 höfðu útgjöld til þjóðfélagstrygginga og framfærslu á hvern íbúa á Norðurlöndum hækkað svo sem hér segir: Í Danmörku um 35%, í Finnlandi um 58%, í Noregi um 47% og í Svíþjóð um 40%, en á Íslandi aðeins um 14%. 1952 höfðu útgjöldin hér minnkað um 6% síðan 1948. Verkfallið 1952 hefur þó rétt þetta ofur lítið við með samningunum, sem gerðir voru um fjölskyldubæturnar. Allar þessar tölur eru leiðréttar vegna verðlagsbreytinga, þ.e. prósenttalan er miðuð við fast verðlag. Í samræmi við þau sjónarmið, sem ég hef nú rakið, hef ég flutt nokkrar brtt. ásamt hv. 6. landsk. á þskj. 436. Margar þeirra eða svipaðar hafa verið fluttar í Nd., en sumar eru þó nýjar. Ég tek ekki hér upp mínar gömlu till. um breytingar á fjáröflun til trygginganna. Þetta er þó eitt stærsta og mikilvægasta málið, sem um er deilt í sambandi við almannatryggingarnar. En ég þykist sjá, að á þessu stígi sé tilgangslaust að freista þess að koma fram svo gagngerri breytingu. Í stað þess reyni ég að bera fram minni breytingar, sem flestar eru að mínum dómi mjög aðkallandi og margar áskoranir hafa borizt um, að samþykktar yrðu, og auk þess eina mjög stóra brtt., þá, að heilsugæzlukafli laganna verði tekinn upp í frv. Brtt. við 8. gr. flyt ég ekki við þessa umr., þar sem ég vil fyrst fá úr því skorið, hvort heilsugæzlukaflinn verður samþykktur. En ef sjúkrasamlögin starfa áfr8m, mun ég leggja til, að þeim verði fengin í hendur umboð fyrir Tryggingastofnunina, eins og þau hafa haft hingað til. Þetta er mikils virði fyrir þau, og tel ég alveg fráleitt, að það sé lögfest, að sýslumenn o g bæjarfógetar skuli hafa þetta umboð. Það er í meira lagi óhyggilegt að lögfesta slíkan rétt fyrir viðsemjanda Tryggingastofnunarinnar. Enn fremur mun ég leggja til, að samlögin felli úrskurð um bætur og bótagreiðslur. Nú er það svo, að mjög er kvartað undan því, að fólk úti á landi standi miklu verr að vígi en fólk í Reykjavík vegna þess, hve erfitt er fyrir það að sækja mál sín hjá Tryggingastofnuninni í Reykjavík. Þá legg ég til, að ellilífeyrir og örorkulífeyrir hækki í samræmi við það, sem ég hef áður sagt, og verði hinn sami alls staðar á landinu. Frá fjölmörgum samtökum hafa komið áskoranir um að ganga lengra í þessu efni en ég legg til. Ég tel vonlítið, að það fáist, en vil freista þess að fá Alþ. til að fallast á þessa hækkun. Þetta er um 13% hækkun frá því, sem nú er í frv. Í öðru lagi legg ég til, að heimilt sé að greiða eiginkonum elli- og örorkulífeyrisþega makabætur allt að óskertum lífeyri, þegar um er að ræða sérstakar kringumstæður, í stað 60%, eins og gert er ráð fyrir í frv. Ég held, að það sé alveg nauðsynlegt, að þessi heimild sé ekki þrengri, og munu flestir vera sammála um það, sem nokkuð hafa fengizt við framkvæmd þessara mála. Í þriðja lagi legg ég til, að fjölskyldubætur verði greiddar með öðru barni, eins og samið var um við verkalýðssamtökin 1952. Ég þarf ekki að fara fleiri orðum um það, að sjálfsagt sé að standa við þá skuldbindingu. En auk þess legg ég til, að börn ógiftra mæðra skuli fá fjölskyldubætur sem önnur börn, sömuleiðis þau börn í fjölskyldu, sem eiga framfærsluskyldan föður utan hennar. Það hafa komið kröfur um þetta frá kvennasamtökunum, og í erindi frá Mæðrafélaginu til Alþingis segir svo um þetta efni: „Sagt er, að barnalífeyrir og fjölskyldubætur fari ekki saman. Fullnægjandi rök fyrir þessu hafa ekki verið færð. Barnalífeyrir eða meðlagsgreiðsla barnsföður er endurkræf og á í sjálfu sér ekkert skylt við bótakerfi trygginganna, því að þær annast aðeins milligöngu.“ Ég held, að það verði erfitt að mótmæla þessum rökum. Auk þess flyt ég brtt. við 17. gr., að barnalífeyrir hækki nokkuð og verði hinn sami alls staðar á landinu. Þetta er annars til samræmis við till. mína um hækkun á elli- og örorkulífeyri. - Sömuleiðis legg ég til, að tvöfaldur barnalífeyrir verði greiddur vegna munaðarlausra barna, og mér virðist allt annað vera rökleysa. Þá legg ég til, að skerðingarmark barnalífeyrisins verði miðað við það, að lífeyrir og aðrar tekjur nái almennu verkamannakaupi, miðað við dagvinnu. Kaupgjald er nú svipað í almennri vinnu um land allt og því eðlilegt, að miðað sé við Reykjavík. Þessi krafa hefur einnig komið frá kvennasamtökunum og er rökstudd þannig í þessu erindi Mæðrafélagsins, sem ég gat um áðan, með leyfi hæstv. forseta: „Það er álit okkar, að ef haldið er skerðingu á lágmarkslífeyri, eins og á sér stað um fyrrgreinda aðila, beri að hækka markið verulega, og skerðingar á barnsmeðlagi nefndra mæðra teljum við mjög óréttlátar. Það getur þó varla verið stór tekjulind að hafa föðurmeðlagið með barni sínu óáreitt af því opinbera. Við teljum þetta í fyllsta máta varhugaverða tekjuöflun fyrir það opinbera, og sama máli gegnir um öryrkja.“ Þá kem ég að stærstu till., þeirri að taka heilsugæzlukaflann upp í frv. Ég hef áður rætt um það mál, hversu ósæmilegt undanhald það er í tryggingamálum þjóðarinnar að falla frá honum, gefast beinlínis upp við það, sem talið var stærsta og merkasta nýmælið í lögunum 1946. Tillaga þess efnis befur að vísu verið felld af stjórnarflokkunum í Nd., en hér í þessari hv. d. hefur einn þm. Sjálfstfl., hv. þm. Barð., haldið langa ræðu og ágæta um það, hversu fráleitt það er að hverfa inn á slíka undanhaldsbraut nú, og hefur hinum sterku rökum hans um þetta efni ekki verið mótmælt. Aftur á móti var þessi ræða hans birt á áberandi stað í flokksblaði hans sem mikilvægt framlag án allra athugasemda. Það mætti því heita furðulegur tvískinnungur, ef flokksbræður hans snerust öndverðir gegn honum hér í deildinni, enda þótt afstaða þeirra í n. boði ekki gott. Ég taldi því alveg sjálfsagt að bera fram þessa till. í þeirri von, að hún ætti fylgi að fagna, og meira að segja ættu vonir að standa til, að meiri hluti væri fyrir henni í deildinni. Því hefur verið haldið fram, að skilyrði fyrir framkvæmd heilsugæzlukaflans séu ekki fyrir hendi. Það er hart að þurfa að játa það, eftir að heill áratugur er liðinn síðan heilsugæzlukaflinn var tekinn í lög, enda þótt framkvæmd hans væri þá frestað. Þó er nú í því efni stiginn einn stærsti áfanginn, þar sem er heilsugæzlustöðin í Reykjavík. Og nú þegar eru til nokkur ný sjúkrahús, sem eiga að geta tekið að sér það hlutverk, sem heilsugæzlustöðvum og lækningastöðvum eru ætluð í þessum kafla, eins og landlæknir mun hafa bent á. En hér er um að ræða miklu meira en að játað sé, að skilyrði fyrir framkvæmd heilsugæzlukaflans séu ekki að fullu fyrir hendi. Hér er lagt til, að horfið verði frá þessari stórmerku löggjöf fyrir fullt og allt. Það er hið mikla undanhald. Mín till. er sú, að heilsugæzlukaflinn verði lögfestur og þegar í stað verði hafizt handa um þær framkvæmdir, sem nauðsynlegar eru til þess, að hann geti komið til fullra framkvæmda, eins og hann er 1lugsaður. Ef þessi till. mín yrði samþ., væri líka hægt að setja bráðabirgðaákvæði, sem kveður á um það, hvaða háttur skuli á hafður, þar til heilsugæzlukaflinn kæmi til fullra framkvæmda, ef menn telja, að svo mikið skorti á skilyrðin til framkvæmda hans, að það sé nauðsynlegt. Þá flyt ég till. um, að greiðsla fyrir læknishjálp utan sjúkrahúsa falli niður. Annar hv. þingmaður, hv. þm. Barð., flytur einnig sams konar till. Þetta er varatill., ef till. um heilsugæzlukaflann nær ekki samþykki. Mér virðist, að frekar eigi að stefna að því að endurbæta sjúkratryggingarnar en að draga úr réttindunum, eins og gert er í þessu frv. Hér er aðeins lagt til, að ekki verði stigið skref aftur á bak í þessu efni. Það hefur verið sagt, að þetta gæti sparað sjúkrasamlögunum fé, sem hægt væri að nota til annars, en eftir undirtektum læknanna, sem mér er nokkuð kunnugt um, tel ég mjög vafasamt, að þetta hafi nokkur áhrif á það, að hægt verði að komast að betri samningum við þá, svo að ég er hræddur um, að þetta verði eingöngu til tjóns fyrir hina tryggðu, án þess að það hafi nokkur áhrif á samningana við læknana og þá ekki heldur á iðgjöld sjúkrasamlaganna. Þá legg ég til, og það er líka varatillaga, að ríkissjóður og sveitarsjóðir skuli hvor um sig greiða jafnháa upphæð og persónuiðgjöldin nema til sjúkrasamlaganna. Ég tel, að hin almenna tryggingaskylda sé nú beinlínis í hættu vegna þess, hve iðgjöld sjúkrasamlaganna eru há. Þess vegna er nauðsynlegt, að miklu meiri styrkur af hálfu hins opinbera komi til. Þess er líka að gæta, að iðgjöldin hafa áhrif á vísitöluna, þannig að ríkið mundi fá talsvert aftur af þessu fé í lækkuðum útgjöldum. Ef þessi till. mín yrði samþ., ættu iðgjöld samlaganna að geta lækkað um að allt að helming. Loks legg ég til, að fjölskyldubætur og barnalífeyrir megi fara saman. Nú fá allir fjölskyldubætur án tillits til tekna, ríkir sem fátækir. Þeir einu, sem eru útilokaðir, eru þeir, sem njóta barnalífeyris með börnum sínum, þ.e.a.s. oftast nær allra fátækasta fólkið og þeir, sem erfiðast eiga. Slíkt tel ég svo fráleitt, að það verði varla lengur staðið á móti því, að þetta verði lagfært. En því betra, því fyrr sem það er gert. Ég vona því, að hv. deildarmenn sjái sóma sinn í að samþykkja þessa till. mína.



Herra forseti. Ég skal reyna að vera ekki langorður og tefja þetta mál ekki meir en nauðsyn krefur, en tel þó rétt að segja hér fáein orð í sambandi við þær brtt., sem nú hefur verið talað fyrir. Brtt. hv. 2. landsk. þm. (BrB) og hv. 6. landsk. (FRV) á þskj. 436 má í rauninni skipta í tvo flokka. Annars vegar er till. um að taka upp heilsugæzlukaflann úr lögunum, taka hann inn í frv. Eins og ég gat um í minni framsöguræðu, var niðurfelling þessa kafla úr l. gerð í samráði við hæði sveitarstjórnir eða meiri hluta sveitarstjórna víðs vegar um land og læknana eða félög þeirra. Tryggingalögin hafa nú staðið í 10 ár. Það er komin nokkur reynsla á skipun þessara mála, og þeir, sem þar standa næst, þ.e. læknarnir og sveitarfélögin sem fulltrúar fólksins í landinu, hafa þessar till. fram að leggja. Eftir þeim hefur mþn. farið og lagt til þessa breytingu. Það má að sjálfsögðu rökræða þessi mál aftur á bak og áfram lengi. Ég sé ekki ástæðu til að fara út í slíkar umr. hér að þessu sinni, en bendi aðeins á þetta. Hinn þátturinn í brtt. þessara hv. þm., fyrri tillögurnar fimm, gengur í þá átt að hækka bæturnar, auka réttindin. Hv. þm. sagði eitthvað á þá leið, að menn hefðu gert sér miklar vonir um þetta frv. og um endurskoðun laganna yfirleitt, og mér skildist, að þær vonir hefðu allar verið í þá átt að vænta mikilla hækkana á réttindum, mikilla hækkana á bótum og jafnframt lækkana á þátttöku hinna tryggðu í kostnaði við tryggingarnar. Þetta er sú saga, sem er ákaflega venjulegt að heyra hér á þingi frá flokksbræðrum þessa hv. þm. Það er svo enginn vandi að finna botninn í þetta, hækkanirnar eiga að verða, þær eiga ekki að greiðast af þeim tryggðu, heldur af ríkissjóði. Nú mætti að sjálfsögðu eftir þessu að dæma gera ráð fyrir því, ef menn hefðu ekki neina aðra reynslu, að hv. flm. þessara brtt. yrðu manna fúsastir til að standa að tekjuöflun ríkissjóðs til að mæta þessum auknu útgjöldum. En reynslan hefur ekki verið sú undanfarið, að þeir væru tilkippilegir í þeim efnum, og er hætt við, að það yrði eitthvað svipað, þegar afla skyldi tekna vegna þess arna. Þessar till. og fagurt tal um þessa hluti verður því ekki þýðingarmikið, ef það er skoðað í ljósi þessarar reynslu. Hitt er auðvitað, eins og ég gat um í framsöguræðu, ákaflega umdeilanlegt atriði, hvað á að fara langt í þessum efnum, og mér dettur ekki í hug að slá því föstu, að það, sem hér liggur fyrir í frv.-formi, hitti alveg nákvæmlega á réttu leiðina. Um þetta má alltaf deila, en þó hygg ég, að þar sé nokkuð í hóf stillt. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um brtt. hv. 4. þm. Reykv. (HG). Þó vil ég aðeins víkja að einu atriði eða svo í því sambandi. Í 10. till. hv. 4. þm. Reykv. á þskj. 582 er lagt til að fella niður síðasta málsl. 1. málsgr. í 8f. gr. frv. Það er um greiðslur lífeyrissjóða á sjúkrasamlagsiðgjöldum meðlima sinna. Hv. þm. dregur í efa, að ákvæði frv. standist lögfræðilega, og telur, að til þess að ná því, sem þarna er keppt að, þurfi að breyta lögum lífeyrissjóðanna. Ég er ekki bær að dæma um þetta lögfræðilega atriði, en bendi á það, að mþn. eða meiri hl. hennar hefur talið, að þetta stæðist, og ég tel þess vegna rétt að samþykkja þetta ákvæði. Það verður þá að sýna sig, hvort breyta þurfi fleiri lögum til þess að ná þessu marki. Ég álít, að það verði þá að gera það, ef til kæmi, því að ég tel alveg sjálfsagt, að lífeyrissjóðirnir greiði sjúkrasamlagsiðgjöld sinna manna á sama hátt og tryggingarnar greiða fyrir sína lífeyrisþega. Hv. þm. Barð. (GíslJ) vildi ekki á það fallast, sem ég vék að í framsöguræðu, að frv. tryggði betur en áður fjárhagsgrundvöll trygginganna. Hv. 4. þm. Reykv. upplýsti áðan, að öll mþn. hefði verið sammála um, að óhætt væri að fella niður ábyrgð ríkissjóðs á skuldbindingum stofnunarinnar, en sú ábyrgð hefur verið í lögum til þessa. Mþn. var sammála um, að óhætt væri að fella þessa ábyrgð niður, þar sem hlutfallsskiptingin samkvæmt frv. veitti fullnægjandi öryggi, eða a.m.k. það öryggi, sem yfirleitt er hægt að veita með löggjöf. Ég vil ekki fara í pex um þetta atriði og mun ekki leiða fleiri vitni í þessu máli, enda ætti þetta að nægja. Ég vil þá aðeins fara nokkrum orðum um einstakar brtt. hv. þm. Barð„ sem fluttar eru á þskj. 576. 1. till. er við 3. gr. og er um yfirstjórn Tryggingastofnunarinnar. Ég hjó eftir því, að hv. þm. sagði í ræðu sinni um þetta atriði, að tryggingaráð væri hálýðræðisleg stofnun eða kosið á hálýðræðislegan hátt og m.a. þess vegna væri heppilegra, að það réði forstjórann, heldur en að ráðh. skipaði hann. Mér kemur það dálítið kynduglega fyrir sjónir, ef hv. þm. vill með þessu gefa í skyn, að ráðh. sé ekki til embættis kominn á lýðræðislegan hátt hverju sinni í þessu landi. Ég er þeirrar skoðunar, að hér á landi sé skipting löggjafarvalds og framkvæmdavalds yfirleitt ekki nógu glögg, og till. hv. þm. um það, að tryggingaráð skipi forstjóra stofnunarinnar, bætir áreiðanlega síður en svo úr þessu. Tryggingaráð á samkvæmt lögunum og samkvæmt eðli málsins að hafa eftirlit með fjárhag, rekstri og starfsemi stofnunarinnar í stórum dráttum, en ég álít, að hlutverk þess eigi ekki að vera að fylgjast með daglegum störfum, enda mun það ekki hafa starfað þannig. Ég tel ákaflega eðlilegt og sjálfsagt, að forstjóri Tryggingastofnunarinnar sé skipaður af ráðh., líkt og forstöðumenn annarra ríkisstofnana yfirleitt, og að hann beri persónulega ábyrgð gagnvart ráðherra. Það var minnzt á banka í þessu sambandi og Tryggingastofnuninni líkt við bankana að því leyti, að hún hefur mikil fjárráð og veitir lán. Þetta er satt, Tryggingastofnunin hefur mikil fjárráð. En það má ekki gleyma því, að höfuðviðfangsefni Tryggingastofnunarinnar er ekki bankastarfsemi, heldur alveg óskyld efni, og það er þess vegna ekki hægt að bera hana saman við banka að því leyti. Það eru ýmsar aðrar stofnanir í landinu, sem hafa mikil fjárráð og veita stór lán, m.a. aðrar tryggingastofnanir, sem að verulegu leyti eru opinberar stofnanir, eins og t.d. Brunabótafélag Íslands og Samábyrgð fiskiskipa. Forstöðumenn þeirra eru skipaðir af ríkisstjórn eða viðkomandi ráðherrum, og hefur ekki verið að fundið. Ég hlýt því að leggja til, að þessi till verði felld. 2. till. hv. þm. varðar umboðsmenn Tryggingastofnunarinnar utan Reykjavíkur. Það var eðlilegt, þegar lögin um almannatryggingar voru sett í upphafi, að ýmis ákvæði þar bæru þess vott, að þetta var fyrsta smið, og að menn leituðu fyrir sér um heppilegasta fyrirkomulag. Þess vegna var eðlilegt, að þá væri þetta um umboðsmenn utan Reykjavíkur ekki alveg fastákveðið. Það mun hafa verið þannig undanfarin ár, að það er ýmist, að sýslumenn og fógetar hafa haft þessi umboðsstörf með höndum, eða sjúkrasamlögin á stöku stöðum, og það var vitanlega samið við þessa aðila um umboðslaun og annað þetta varðandi. Nú, þegar mþn. tekur þetta mál til athugunar, virðist það liggja fyrir, að umboðsstörf sýslumanna og fógeta hafi gefizt ágætlega yfirleitt og fullt svo vel og sjúkrasamlaganna. Þess vegna taldi mþn. eðlilegt að lögbjóða þessa aðila sem umboðsmenn stofnunarinnar. Ég get ekki séð, að það að lögbinda þessa aðila í málið hafi veruleg áhrif á umboðslaun eða samninga Tryggingastofnunarinnar við þá. Það er gert ráð fyrir í frv., að þóknun fyrir þessi störf verði ákveðin í reglugerð og að þátttaka Tryggingastofnunarinnar í embættiskostnaði vegna þessara starfa að öðru leyti sé einnig undir úrskurði ráðh. komin. Hv. þm. Barð. taldi það alveg óverjandi að ákveða það með löggjöf, að ákveðin stétt manna fari með tiltekin umboð. En ég verð að segja, að ég sé ekkert við það að athuga og allra sízt þegar í hlut eiga opinberir starfsmenn, sem vissulega hafa sitt starfssvið ákveðið í lögum. Þá er 3. brtt. hv. þm., sem vissulega er veigamikil, þótt það fari ekki mikið fyrir henni á pappírnum, þ.e. till. um það, að Tryggingastofnunin skuli krefja ríkissjóð beint um barnsmeðlög, er hún hefur svarað út. Ég verð að segja, að ef ætti að taka þann sið upp, þá get ég ekki séð, að það sé réttlætanlegt að fela Tryggingastofnuninni nokkur störf í þessu sambandi. Það virðist þá liggja í hlutarins eðli, ef Tryggingastofnunin á ekkert að gera nema annast útborgun, að hún falli alveg út úr þessu máli og að umboðsmenn ríkisins, sýslumenn og þeirra lið, annist þessar útborganir. En ég get ekki fallizt á, að þetta sé heppilegt. Það er í rauninni svo, að hér er ekki um tryggingamál að ræða í eðli sínu, heldur framfærslumál, og ég hygg, að það hefði í rauninni aldrei átt að flytja þessar greiðslur yfir til Tryggingastofnunarinnar. En eigi hún að annast þetta áfram, eins og var samþ. inn í frv. með yfirgnæfandi meiri hl. í Nd., þá tel ég, að það eigi að skipa þeim málum á þann hátt, sem við hv. 4. þm. Reykv. og hv. þm. S-Þ. leggjum til í brtt. okkar, en að þeirri till. hef ég áður vikið. Það hefur til þessa þótt hagfellt að hafa framfærslumálin í höndum sveitarfélaganna víðs vegar um land og fela þau ekki ríkisvaldinu, og vitanlega hníga að því ýmis rök, sem ástæðulaust er að fara að telja upp hér, enda öllum hv. þm. vafalaust ljós. Og ég er þeirrar skoðunar, að það sé ekki sérstök ástæða til þess að taka þennan þátt framfærslumála svo mjög yfir á ríkið eins og hér er lagt til í till. hv. þm. Barð. Ég tel, að það bresti alveg rök fyrir því. Þá er 4. till., við 24. gr. frv., um þátttöku sveitarsjóða í þeirri hækkun lífeyris, sem heimil er vegna lasleika og sérstakrar umönnunar. Hv. þm. sagði, að þátttaka sveitarsjóðs í þessu máli mundi draga úr löngun Tryggingastofnunarinnar til að koma málum öryrkja í viðunandi horf. Mér finnst nú sú röksemd anzi langt sótt. En hann sem sagt leggur til, að Tryggingastofnunin greiði þessa hækkun að fullu, og bendir m.a. á, að fyrr en það sé gert, fullnægi tryggingin ekki þörfum þessa fólks. Það er vitanlega alveg rétt út af fyrir sig. En það er ekkert sérstakt um þetta atriði. Því miður hefur ekki enn þá talizt fært að útfæra svo tryggingakerfið, að það fullnægði algerlega þörfum manna, svo að önnur aðstoð þurfi ekki að koma til. En það er til þess ætlazt og að því stefnt með þátttöku sveitarsjóðs í þessum kostnaði og frumkvæði sveitarsjóðs um hækkun lífeyris í þessum tilfellum, að þeir kunnugustu dæmi um málið í hverju tilfelli, þ.e. sveitarstjórnirnar, aðilar heima á stöðunum, og þá einnig hinu, að heimildin verði síður misnotuð. Hv. 4. þm. Reykv. vill hækka hlut sveitarsjóða í helming í stað 2/5, sem er í frv., en hv. þm. Barð. hins vegar fella þátttöku sveitarsjóðanna niður. Ég held nú, að mjög sé í hóf stillt þessum greiðslum, eins og þær eru í frv., og vil leggja til, að ákvæði þess verði látin standa óbreytt um þetta efni. Þau ákvæði, ef að lögum verða, koma áreiðanlega til með að létta verulega undir með sveitarsjóðunum, þótt þau verði ekki færð þeim meir í hag en þar er. Þá vil ég aðeins minnast á aukagjaldið til læknanna. Það er lagt til í till. hv. þm. Barð. að fella það alveg niður. Hann lét í það skína, þegar hann talaði fyrir þessum till., að þetta gjald rynni til tekjuhæstu manna í landinu og yrði til þess að auka þeirra laun. En vitanlega er ráð fyrir því gert að taka tillit til þessa gjalds í samningum við læknana. Hv. 4. þm. Reykv. leggur til, að endurgreiddur verði að nokkrum hluta þessi kostnaður, þegar hann fer yfir visst mark hjá einstaklingi. Ég held, að sú endurgreiðsla yrði miklum erfiðleikum bundin á margan hátt, og ég treysti mér ekki til að mæla með henni. Það er vitað mál, að þetta ákvæði er tekið inn í frv. vegna þess, að margir læknar telja, að menn hafi misnotað þá aðstöðu sína að eiga rétt til læknishjálpar alveg endurgjaldslaust, þannig að menn hafi verið tíðari gestir á biðstofum læknanna en eðlilegt geti talizt og íþyngt þeim langt fram yfir þarfir. Ég er því miður hræddur um, að í þessu sé allt of mikið satt. Ég tel, að þetta ákvæði um sérstaka greiðslu til lækna af hálfu samlagsmanna sé hliðstætt því, sem nú viðgengst um lyfjagreiðslur og hefur þótt alveg óhjákvæmilegt að hafa í löggjöf um þetta efni. Og meira að segja varð sú raun á nú fyrir stuttu, að það var talið alveg óhjákvæmilegt að hækka þátttöku hinna tryggðu í lyfjakostnaðinum. Það er erfitt að gera sér alveg nákvæma grein fyrir því, en mér finnst allar líkur benda til, að þátttaka manna í læknisvitjanakostnaði með þessu móti verði minni en verið hefur í lyfjakostnaðinum. Þarna kostar eitt viðtal á stofu 5 kr. og í heimahúsum 10, en það er vitanlegt, að einstök lyfjakaup fara stundum upp á marga tugi króna, svo að ég get ekki séð, að þetta ákvæði sé svo mjög skelfilegt sem hv. þm. Barð. vill vera láta. Hitt verður náttúrlega að viðurkenna, að það er ekki skemmtilegt að þurfa að gripa til þess arna. Þarna er verið að taka af mönnum rétt, sem þeir hafa haft. Ég álít, að það verði bara að viðurkenna reynsluna í þessum efnum. Um till. sama hv. þm. varðandi gerðardóm um mál læknanna vil ég láta nægja að vísa til ræðu hv. 4. þm. Reykv. Hann gerði grein fyrir sinni afstöðu í því máli, og ég get alveg tekið undir það. Sama er raunar að segja um 7. till., við 64. gr., að niður falli bætur til manna, sem flytjast úr landi. Það munu vera hliðstæð ákvæði í sambærilegri tryggingalöggjöf nálægra þjóða, og mér finnst það í alla staði eðlilegt, að við fylgjum þeirri sömu venju. Ég mun þá ekki ræða frekar einstök atriði að sinni. Það er að sjálfsögðu eðlilegt, að hv. þm. skýri þetta mál hver frá sínu sjónarmiði, en ég fæ ekki séð, að kappræður um málið á þessu stigi hafi neina verulega þýðingu fyrir framgang þess.

Brynjólfur Bjarnason Hv. frsm. afsakaði niðurfellingu heilsugæzlukaflans með því, að sveitarstjórnir og læknar hefðu yfirleitt lagt til, að hann yrði felldur niður. Ég held nú, að sveitarstjórnir séu ekki réttir fulltrúar fyrir skoðanir almennings í þessu efni og því síður læknar. Sjónarmið sveitarstjórnanna er oftast nær þröngt fjárhagssjónarmið, og hvað læknana snertir, þá hygg ég, að þar komi líka þröngt stéttarsjónarmið til greina, enda veit ég, að margir þeir læknar, sem láta sig almenn umbótamál mestu skipta, hafa barizt fyrir þessu fyrirkomulagi árum saman og fært mjög þung rök fyrir kostum þess, sem ekki hefur verið mótmælt. Ég fer ekki nánar út í það í þetta skipti, en það væri efni í heila bók. Undanhaldið, sem felst í því að fella heilsugæzlukaflann niður, er ekki hægt að réttlæta með því að skírskota til lækna og sveitarstjórna. Þá taldi hv. þm., að ekki væri hægt að gera hvort tveggja, að gera endurbætur á tryggingunum og lækka hlut hinna tryggðu í kostnaðinum við þær. Raunar telur hann, að hvorugt sé hægt, af fjárhagsástæðum, að mér skilst. Hvað fjáröflunina snertir hef ég oft lýst því yfir, að ég mundi frekar kjósa hverja aðra leið til tekjuöflunar en nefskatta, eins og tryggingagjöldin og sjúkrasamlagsiðgjöldin eru, því að þeir eru ranglátastir af öllum sköttum. Ekki hafði það nein áhrif á hv. þm., að í samanburðinum við nágrannaþjóðirnar greiða hinir tryggðu langsamlega hæst gjöld hér á landi. Hér greiða þeir þriðjung, en í Danmörku aðeins örlítið brot. Þetta er alls ekki spurning um fjárhagsgetu, heldur um hitt, hvernig sköttunum er jafnað niður á þegnana. Hér er fyrirkomulagið ólýðræðislegast og óréttlátast af öllum Norðurlöndum, svo að þar þolir Ísland engan samanburð. Ég legg aðeins til, að þetta óréttlæti verði að litlu leyti leiðrétt. En eins og nú standa sakir, þarf enga nýja tekjustofna til þess að framkvæma till. minar. Ég hygg, að það sé alveg óhætt að fullyrða, að tekjuafgangur ríkisins verði á þessu fjárhagsári ekki minni en eitthvað á milli 50 og 100 millj. kr., svo að nú er tækifærið til þess að gera þessar endurætur á lögunum. Hv. þm. fór ekki inn á nein einstök atriði í till. mínum. Hann minntist þó aðeins á tvö atriði, sem eru sameiginleg með mínum till. og till. annars þm., hv. þm. Barð. Það er í fyrsta lagi um umboð trygginganna. Ég held, að það sé með engum rétti hægt að halda því fram, að það sé ekki með öllu fráleitt, að ákveðið sé í lögum, að þeir, sem Tryggingastofnunin á að semja við, skuli fá það lögfest, að þeir skuli hafa starfið með höndum, því að það fara fram samningar milli Tryggingastofnunarinnar og þessara aðila. Og ef það er lögfest, að þeir eigi að hafa starfið með höndum, þá stappar nærri, að þeim sé sett sjálfdæmi. Það skiptir í sjálfu sér ekki miklu máll, hvort staðfesting ráðh. kemur til eða ekki, því að það er fyrst og fremst formsatriði. Hér er um samninga milli aðila að ræða. Hvað snertir þátttöku hinna tryggðu í greiðslum til læknanna, þá held ég, að það sé alveg óhætt að fullyrða í fyrsta lagi, að í samningum við læknana verður ekki tekið nema mjög lítið tillit til þessa ákvæðis. Þeir telja það mjög lítils virði. Mér er vel kunnugt um það. Það er langt síðan þetta frv. kom fram, og það hafa farið fram samningar og umræður við læknana síðan, og í þeim umr. kom það fram, að þeir mátu þetta mjög lítils, þannig að ég efast stórlega um, að það hafi hin minnstu áhrif á samningana við læknana. Fjárhagsatriði fyrir tryggingarnar er þetta því ekki. En hv. þm. minntist á önnur rök, sem eru miklu frambærilegri, nefnilega að þetta mundi draga eitthvað úr aðsókn til læknanna. Það er náttúrlega ágætt, ef hægt er að finna ráð til þess að draga úr óþarfaaðsókn til læknanna, jafnmikið og þeir hafa nú að gera, sem raunar stafar mest af því, hversu læknaþjónustan er illa skipulögð. Og ein af stærstu rökunum fyrir nauðsyn þess að samþykkja heilsugæzlukaflann er einmitt það, hvílík nauðsyn það er að breyta um skipulag þessarar þjónustu. En ég tel með öllu fráleitt að ætla að leiðrétta þetta með því að gera tryggingarnar lakari, með því að draga úr hlunnindum trygginganna fyrir alla, láta allan almenning gjalda þeirrar misnotkunar, sem kann að vera hjá einstöku mönnum að því er snertir að ónáða læknana að óþörfu.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls hafði ég ekki ástæðu til að vera viðstaddur og gat því ekki tekið þátt í umræðunum þá. Mér þykir því rétt, áður en ég vík að einstökum brtt., að fara nokkrum orðum um það, hverjar eru þær meginbreytingar, sem í þessu frv. felast frá gildandi löggjöf. Samkvæmt frv. er gert ráð fyrir því, að ellilífeyrir hækki um hér um bil 10% frá því, sem hann var á s.l. ári, til samræmis við þá hækkun, sem orðið hefur á launum opinberra starfsmanna, þannig að grunnlaunaupphæðirnar verði nú 30% hærri en þær voru ákveðnar í upphafi. Einnig er gert ráð fyrir því, að skerðingarákvæðin, ákvæðin um skerðingu lífeyris vegna tekna, séu rýmkuð mjög verulega frá því, sem nú er, og að sú takmörkun, sem var sérstaklega á lífeyrisgreiðslum til þeirra, sem taka lífeyri úr opinberum sjóðum eða samkvæmt fjárl., verði felld niður, en hin almenna skerðing vegna tekna gildi einnig um þessa menn. Þá er gert ráð fyrir því, að í stað þess að áður var heimilt að hækka lífeyrinn um 40% vegna umönnunarþarfa eða hjúkrunar, sé nú heimilt að hækka lífeyrinn um allt að 100%, þó að því tilsettu, að 2/5 hlutar af hækkuninni séu bornir af hlutaðeigandi sveitarfélagi, og enn fremur sett ákveðin takmörk fyrir því, hve miklu Tryggingastofnunin megi verja af fé sínu í þessu skyni. Ég skal nú ekki fjölyrða um þá breytingu, að sveitarfélögin taki á sig hluta af þessari hækkun, en aðeins vekja athygli á því, að það er gert að ósk ýmissa sveitarfélaga og með samþykki þeirra, sem telja, að með því að hækka lífeyrinn á þennan veg verði unnt að komast hjá, að ýmsir þeir njóti fátækrastyrks, sem nú njóta framfærslustyrks. Þá er einnig gert ráð fyrir því í frv., að mæðralaunin séu lagfærð mjög frá því, sem nú er, og hækkuð allverulega, úr 1 milljón upp í hátt á þriðju milljón. Þá er einnig gert ráð fyrir því, að fæðingarstyrkurinn sé hækkaður frá Tryggingastofnuninni og verði jafn, hvort sem um er að ræða fæðingu utan sjúkrahúsa eða innan, en hins vegar létt af sjúkrasamlögunum þeirri skyldu, sem nú er á þeim, að greiða nokkurn fæðingarstyrk. Þá er enn fremur aukinn mjög réttur mæðra til barnalifeyris, þannig að sú takmörkun, sem áður var á greiðslum lífeyris til ógiftra mæðra, ekkna og fráskilinna kvenna, ef þær giftust á ný, svokölluð þriggja ára regla, er nú felld niður, og leiðir af því, að lífeyrísgreiðslur til slíkra mæðra, sem giftast á ný, eru teknar upp aftur, og munar það verulegum upphæðum, sem kemur fram sem hækkun á barnalífeyri af þeim sökum. Einnig er gert ráð fyrir, að slysabætur séu hækkaðar verulega, sérstaklega dagpeningarnir. Eru þá upptalin höfuðatriði þess, sem lýtur að endurbótum á tryggingunum með tilliti til ákvæðanna um þau réttindi, sem veitt eru, og þeirra bótagreiðslna, sem lögin gera ráð fyrir. Aðrar breytingar, sem gert er ráð fyrir á l., eins og t.d. að flytja sjúkradagpeningagreiðslur til sjúkrasamlaganna og stofna þar héraðssamlög, eru meira skipulagsatriði, sem ekki snerta beinlínis hag hinna tryggðu. Þessi atriði, sem ég fyrst nefndi, má án efa telja til bóta á löggjöfinni, þó að í ýmsum atriðum sé þar skemmra gengið en æskilegt væri. Á móti þessu kemur svo hitt, að niður er fellt samkv. frv. ákvæðið um, að greiða skuli fjölskyldubætur með öðru barni í fjölskyldu, og fjölskyldubætur greiðast samkv. frv. ekki fyrr en með þriðja barni. Ég var á sínum tíma ekki sérlega ákafur í, að fjölskyldubótagreiðslur yrðu teknar upp með öðru barni, en ég tel, að eftir að einu sinni er búið að taka þetta upp, sé stórt spor aftur á bak að feila þetta niður, sérstaklega með tilliti til þess, þegar iðgjöld hækka samtímis og hlutur þeirra tryggðu í kostnaði við tryggingarnar er heldur aukinn, eins og ég mun sýna fram á. Einnig munu sumir telja það til galla á frv., að hér er gert ráð fyrir, að heilsugæzlukaflinn verði felldur niður, sjúkrasamlögin haldi áfram að starfa sérstaklega og að um heilsuverndina fari eftír sérstökum lögum, sem sett voru á siðasta þingi og gert er ráð fyrir að verði breytt og. endurbætt síðar. Um þetta atriði vil ég segja það, að því miður verður að játa, að enn er ekki svo komið, að skilyrði fyrir framkvæmd heilsugæzlukaflans, eins og hann er í gildandi lögum og hefur verið frestað, eru ekki fyrir hendi. Það er ekki til neins að loka augunum fyrir þeirri staðreynd, maður verður að játa það, og því er eins og sakir standa nú að minni hyggju þýðingarlaust að halda kaflanum í lögunum. Að óbreyttu er sennilega ókleift að framkvæma þennan kafla eins og lögin ætlast til. Þetta eru í höfuðdráttum þær breytingar, sem gerðar eru á gildandi löggjöf, og ég ætla, að ég megi segja, að það hafi verið samstarf um það hjá meiri hluta n., öllum nm. nema mér, sem unnu að þessu, að fjárhagsgrundvöllur trygginganna breyttist ekki verulega við samþykkt þessa frv. frá því, sem hann hefur verið samkvæmt gildandi lögum, þ.e.a.s., að sú heildarupphæð, sem rynni til trygginganna, breyttist ekki verulega, því, sem sparaðist á einu sviðinu með niðurfellingu fjölskyldubóta, skyldi svo varið til annarra breytinga á l. og endurbóta, einmitt þeirra, sem ég nefndi, en heildarupphæðin ekki breytast að ráði. Að vísu er það nú svo, að hækkunin nemur nokkru meiru en því, sem gjöldin lækka við að feila niður fjölskyldubætur með öðru barni, en það eru þó ekki nema tiltölulega lágar upphæðir, sem þar er um að ræða. Hitt atriðið, sem ekki er þýðingarminna varðandi fjárhagsgrundvöll trygginganna, er það, að allir í mþn. nema ég voru fastákveðnir í því; að skipting kostnaðarins niður á þá aðila, sem bera hann uppí, skyldi haldast nokkurn veginn óbreytt frá því, sem er í gildandi lögum, og við það eru ákvæði frv. miðuð. Ég tel þetta hvort tveggja miður og hef því lagt fram brtt. varðandi þessi tvö atriði og gert nokkuð grein fyrir því í séráliti, sem fylgir grg. frv. frá hendi hæstv. ríkisstj. og mþn. Þegar almannatryggingalöggjöfin var sett árið 1946, var sagt og með réttu, að í heild sinni mætti segja, þegar ekki var tekið tillit til atvinnuleysistrygginganna, sem ekki eru í þeirri löggjöf, værum við í fremstu röð hvað tryggingar snerti. Norðurlöndin yfirleitt eru einna fremst í þessum efnum, og við vorum þar fullkomlega í sömu röð og þau, sem lengst voru komin í þessum efnum þá. Síðan eru liðin um 10 ár, og löggjöfinni á Norðurlöndum hefur verið breytt talsvert verulega til hagsbóta fyrir almenning, sem trygginganna nýtur, sérstaklega að því er snertir það, hverjir aðilar bera uppi þann kostnað, sem tryggingarnar hafa í för með sér. Og mér þykir miður að verða að segja það, að þó að þetta frv. verði samþ., vantar talsvert á, að við höfum fylgt þeim framförum og þeirri framþróun, sem orðið hefur í þessum efnum hjá grannlöndum okkar hér á Norðurlöndum. Eitt atriði þykir mér rétt að benda hér á enn, sem talsvert miklu máli skiptir í sambandi við þær breytingar, sem gert er ráð fyrir í frv. Samkv. gildandi lögum ber ríkissjóður ábyrgð á skuldbindingum Tryggingastofnunarinnar, og ég minnist þess, að þegar lögin voru samþykkt, var talið, að hér væri efnt til svo mikilla og stórfelldra útgjalda og röskunar á fjárhagskerfi þjóðarinnar, eins og það þá var orðað, að ríkissjóði mundi stafa veruleg hætta af þessari ábyrgð. Nú er svo komið eftir þetta tíu ára starf, að n. er á einu máli um, að óhætt sé að fella niður ríkisábyrgðina fyrir skuldbindingum stofnunarinnar, þannig að telja má víst, að sá grundvöllur, sem nú er starfað á í þessu efni, sem tryggingarnar byggja á, sé orðinn það traustur, að allur almenningur og hv. Alþ. þá um leið viðurkenni, að þær eigi með skynsamlegri löggjöf að geta nokkurn veginn fengið tryggt fjárhagslegt öryggi. Og einmitt sú breyting, sem hv. frsm. drap á í framsöguræðu sinni hér, að framlög og iðgjöld eru ekki framvegis ákveðin í fastri krónutölu, heldur sem hlutfallsskipting á kostnaðinum, veitir það öryggi í þessu efni, sem hægt er að veita með löggjöf. Ég skal svo láta þennan inngang nægja og víkja að þeim brtt., sem ég ber fram á þskj. 582, en vísa að því er þær aðrar till. snertir, er ég er riðinn við, til þess, sem fram kom í ræðu hv. framsögumanns. 1. brtt. mín á þskj. 582 lýtur að upphæð elli- og örorkulífeyris. Í frv. er, eins og ég áðan sagði, gert ráð fyrir því, að lífeyrisupphæðin sé 4680 kr. fyrir einstaklinga fyrsta verðlagssvæðis. Það er rétt, að það er sama grunnhækkun á þessari upphæð og talið er að opinberir starfsmenn hafi fengið á laun sín á þessu tímabili, rétt 30%. Ef aftur á móti lífeyrisupphæðin er borin saman við almennar tekjur verkamanna, t.d. Dagsbrúnarmanns hér í Reykjavík, kemur það í ljós, að lífeyrisupphæð, sem einstaklingi er ætluð, 4680 kr. í grunn eða rösklega 8100 kr., eins og nú er, nemur ekki nema tæpum 20% eða fimmta hluta af meðaltekjum Dagbrúnarmanns. Ég verð að telja, að þetta sé ákaflega lágt, og samanborið t.d. við Norðurlöndin er hlutfallið milli lífeyris og almenns kaupgjalds óhagstætt, ef þessi gr. verður samþykkt óbreytt. Ég legg til, að þessi upphæð verði hækkuð fyrir einstakling upp í 5000 kr., eða um hér um bil 8%, og mundi þá láta nærri, þegar sjúkrasamlagsiðgjaldið er talið með, að lífeyrisupphæð einstaklings nálgist allt að fjórða hluta af venjulegu Dagsbrúnarkaupi, en það tel ég að í raun og veru þyrfti að miða við, ef vel ætti að vera. Aðrar brtt. við 13. gr. eru afleiðingar af b-lið, hækkun á einstaklingslífeyri, og gera ráð fyrir hlutfallslega sömu hækkun. Ég skal geta þess, að ég hef orðað það við hv. meðnm. mína í heilbr.- og félmn., hvort þeir vildu ekki fallast á að hækka, þótt ekki væri nema upp í 4800 kr., lífeyrisupphæðina, en um það hefur ekki getað orðið samkomulag, og held ég því við þessa till. mína um 5000 kr. fyrir einstakling og 8000 kr. fyrir hjón, en 5000 kr. fyrir einstakling þýðir með núverandi vísitölu nálægt 9000 kr. og hjónalifeyririnn á sama hátt milli 14 og 15 þús. kr. Þá er 2. brtt. mín á sama þskj. Hún er þess efnis, að horfið verði frá því að fella niður fjölskyldubótagreiðslur til annars barns, en það verði tekið upp í frv. á ný eins og það er í núgildandi lögum. Ég drap á það áðan, að ég taldi, þegar þetta var lögtekið á sínum tíma, að það hefði legið jafnvel öllu meira á öðrum breytingum á tryggingalögunum en þessari. En þegar þetta einu sinni er komið inn og fólk farið að reikna með þessum tekjum, er ákaflega erfitt, ég vil segja ógerlegt, að taka þær í burtu, nema á móti komi veruleg aukning á öðrum sviðum. Ef t.d. hefði verið um að ræða verulega aukningu á ellilífeyri eða hækkun á fjölskyldubótum til annarra barna en annars barns, t.d. með þriðja barni, gat það litið öðruvísi út, eða í þriðja lagi, ef hægt hefði verið að mæta þessu með því að lækka iðgjöld hinna tryggðu frá því, sem gert er ráð fyrir í frv., en það er ákaflega örðugt fyrir fjölskyldu með tvö börn eða fleiri, sem missir þær bætur, sem hún hefur reiknað með til þessa, og samtímis tekur þá hækkun á iðgjaldagreiðslum, sem gert er ráð fyrir hér í frv. Ég verð því að leggja til, að inn verði tekin í frumvarpið aftur fjölskyldubótagreiðsla með öðru barni, eins og verið hefur. 3. brtt. er sú, að ellilífeyrisþegi, sem missir maka sinn, skal hljóta dánarbætur, 1200 kr., og sama skal gilda um örorkulífeyrisþega, ef hann er orðinn 67 ára. Nú eru greiddar dánarbætur til ekkna undir 67 ára aldri, þegar maki þeirra deyr, 3 mánuði, ef ekkjan hefur ekki fyrir börnum að sjá, en 12 mánuði, ef hún hefur fyrir börnum að sjá, og greiðist það í viðbót við barnalífeyri, sem hún hlýtur. Ég tel, að það sé fyllsta nauðsyn að greiða lífeyrisþega - og margir þeirra, kannske flestir, hafa litlar eða engar tekjur aðrar en lífeyrisupphæðina - nokkrar bætur, þegar makinn deyr, þótt ekki væri vegna annars en þess kostnaðar, sem á hann fellur við útför og annað þess háttar. 1200 kr. með núverandi vísitöluuppbót nema 2100 –2200 kr., og það er sú upphæð, sem lagt er til að makinn fái, hvort sem er karl eða kona, þegar eiginkona eða eiginmaður fellur frá, og sama skuli örorkulífeyrisþegi, sem orðinn er 67 ára, einnig hljóta. Þetta kostar tiltölulega lítið. Ég ætla, að það sé milli 200 og 250 þús. kr. í hæsta lagi á ári, sem gera mætti ráð fyrir að kostnaður trygginganna ykist af þessum sökum, en það er töluverður léttir fyrir margt fólk, sem verður fyrir því óláni að missa maka sinn, eftir að þessum aldri er náð. Þá er 4. brtt. mín, við 24. gr., og er þar gert ráð fyrir, að framlag sveitarsjóðs til uppbótagreiðslna Tryggingastofnunarinnar verði helmingurinn í staðinn fyrir 2/5, eins og gert er ráð fyrir í frv. Eins og ég vék að í upphafi máls míns, er sú breyting gerð frá gildandi ákvæðum, að í stað þess, að nú má greiða allt að 40% uppbót á lífeyrinn, þegar um umönnunarþörf eða hjúkrunarþörf er að ræða, á nú samkv. frv. að greiða allt að 100% uppbót eða fast að tvöföldum lífeyri, ekki aðeins þegar um hjúkrunarþörf eða umönnun er að ræða, heldur líka ef um er að ræða einstæðing, sem ekki dvelur í heimili með skyldmennum, kunningjum eða nánum vandamönnum, heldur þarf að sjá sér einn farborða, leigja sér húsnæði, kaupa sér fæði eða allt til sinna þarfa, enda viðurkennt, að einmitt fyrir slíka menn er lífeyririnn alveg ófullnægjandi. Það liggur því í hlutarins eðli, að þar sem svið þeirra, sem uppbæturnar má greiða til, víkkar svo mikið, þarf að vera um verulega upphæð hér að ræða, ef hún á að koma að nokkru verulegu haldi. Í frv. er gert ráð fyrir því, að Tryggingastofnunin megi verja sem svarar 7% af upphæð elli- og örorkulífeyris í þessu skyni, eða samkv. þeim áætlunum, sem gerðar eru fyrir árið 1956, rétt í kringum 5 millj. kr. Ef sveitarsjóðirnir leggja fram á móti þessu aðeins 2/5, er heildarupphæðin, sem um er að ræða þarna, ekki nema 8.7 millj. kr. eða eitthvað nálægt því. Ég hygg, að sú upphæð sé varla það há, að hún geti talizt fullnægjandi, ef gert er ráð fyrir, að einstæðingum verði veittur þessi styrkur, eins og gert er ráð fyrir núna í frv. Ég verð því mjög að leggja áherzlu á það, að sveitarfélagið greiði jafnt á móti og Tryggingastofnunin leggur fram til þessara uppbóta. Það hefur komið ósk um það frá sveitarfélögunum, að þau fengju að fylgjast með og hafa nokkuð hönd í bagga með um þessar uppbótagreiðslur, því að það hefur að sjálfsögðu mikil áhrif á það, hvort þörf er á að veita hlutaðeigandi framfærslustyrk eða ekki. Ég held því, að eigi þetta að koma að verulegu haldi og eigi sveitarstjórnirnar að geta reiknað með, að verulegur hluti af framleiðslunni hverfi af þeim með þessu breytta fyrirkomulagi, sé sjálfsagt að hækka þetta framlag þeirra upp í jafnt og framlag ríkissjóðs. Enginn vafi er á því, að þrátt fyrir það að þessu sé breytt þannig, mun hlutur sveitarfélaganna, þ.e.a.s. framfærslubyrðin, lækka fullkomlega sem því svarar, sem sveitarfélögunum er ætlað að leggja fram í þessu skyni. Þá vík ég að þeirri till., sem ég tel í sjálfu sér veigamesta, það er brtt. mín við 25. gr., 5. brtt. á þskj. 582. Samkvæmt frv. er gert ráð fyrir því, að útgjöld trygginganna séu borin í þeim hlutföllum, sem í 25. gr. segir, þ.e.a.s., að ríkissjóður greiði 33%, tryggðir 33%, sveitarsjóðirnir 19% og atvinnurekendur 15%. Ég legg til, að þetta breytist þannig, að ríkissjóður greiði 40%, þeir tryggðu 30%, sveitarsjóðirnir 15% og atvinnurekendur 15%. Af þessu mundi leiða það, ef till. mín yrði samþykkt, að hlutur ríkissjóðs mundi hækka um 8–9 millj. kr., miðað við þá útreikninga, sem fylgja frv. Hlutur hinna tryggðu mundi lækka um 4–41/2 millj., eða rösk 10%, og sveitarsjóða og atvinnurekenda nokkuð, samtals um hér um bil 4 millj. kr. Í þessu sambandi þykir mér rétt að benda á það, að samkvæmt þeim yfirlitstöflum, sem fylgja frv., er gert ráð fyrir því, að heildarskipting kostnaðar vegna trygginganna, þar með talin sjúkratryggingin og slysatryggingin, er gert ráð fyrir að verði sú, að ríkissjóður greiði 28.1 %, hinir tryggðu greiði 38.5%, sveitarsjóðir 18.4% og atvinnurekendur 15%. Hér hefur hlutfallið breytzt nokkuð frá því, sem gert var ráð fyrir í upphafi, jafnvel þó að tekið sé tillit til þess, sem tafla 5 á bls. 43 á þskj. 99 sýnir, þegar litið er á það, að ríkisframfærslan hvílir að mestu leyti á ríkissjóði og að nokkru leyti á sveitarfélögunum. Eins og ég drap á áðan, hefur þróunin í grannlöndum okkar orðið sú, að hlutur hins opinbera hefur verið aukinn í kostnaði við tryggingarnar, en hlutfallslega minnkaður sá hlutur, sem hinir tryggðu greiða. Við förum í raun og veru öfugt að hér. Það þyngist heldur hlutur hinna tryggðu við þær breytingar, sem hér eru gerðar, þó að ekki muni það miklu, 33.6% á móti 34.4% hjá hinum tryggðu, 33.6% hjá ríkissjóði í staðinn fyrir, að gert var ráð fyrir áður, að það yrði jafnt hjá þessum tveimur aðilum. Þegar litið er á hlutfallaskiptinguna, ber einnig að líta á, hvað iðgjöld yrðu samkvæmt þessari hlutfallaskiptingu há, sem hinir tryggðu greiða, og er þá ekki nóg að líta eingöngu á lífeyristrygginguna eða Tryggingastofnunina sjálfa. Samkvæmt þeim áætlunum, sem fylgja hér með og eru miðaðar við vísitölu 173, sem er sýnilega allt of lágt nú, er gert ráð fyrir því, að iðgjöld fyrir kvæntan karl í Rvík verði um 925 kr. Sjúkrasamlagsiðgjöld í Rvík má reikna með að verði ekki minna en 480 kr. fyrir mann eða um 960 kr. fyrir hjónin. Er þá samanlagt iðgjald kvænts manns á fyrsta verðlagssvæði, t.d. hér í Rvík, 925 + 960 kr., eða rétt í kringum 1885 kr. á ári. Hins vegar nema 4% af 42 þús. kr. tekjum, sem má reikna Dagsbrúnarmönnum nú, ef þeir hafa fullan vinnutíma 300 daga á ári, ekki nema um 1680 kr. Mér finnst ákaflega erfitt að ætla mönnum að greiða í tryggingagjöld meira en sem svarar 4% af launum sínum, þó að inni í þessu séu falin sjúkrasamlagsiðgjöld og annað, sem því fylgir, þegar svo þess er gætt, að ýmis heimili greiða auk útgjalda fyrir hjónin sjálf iðgjöld fyrir unglinga á aldrinum 16–21 árs, sem sumir hafa litla eða enga atvinnu, en þess verður að gæta að spenna ekki bogann svo hátt í þessu efni, að iðgjöldin verði úr hófi fram þungur baggi á þá, sem eiga að bera þau, úr því að sú leið er nú farin, sem hér er, að hafa iðgjöldin ákveðin á einstaklinga, en ekki miðuð við tekjurnar, sem þeir njóta. Yrði mín till. samþ. um að breyta hlutföllunum eins og að framan er gert ráð fyrir í aðaltill., mundu iðgjöldin geta lækkað hér um bil niður í það að verða ekki fram yfir 4% af meðaltekjum Dagsbrúnarmanna hér í Reykjavík, og það álit ég að ætti að miða við. Ég hef til vara gert þá till., að hlutur sveitarsjóða og atvinnurekenda yrði svo til hinn sami og gert er ráð fyrir í frv., en tilfærslan yrði aðeins gerð á milli ríkissjóðs og hinna tryggðu, þannig að ríkissjóðsframlagið hækkaði upp í 36% og hinna tryggðu niður í 30%. Það mundi hafa sömu áhrif á iðgjöldin og ég gerði ráð fyrir áðan, en ekki breyta framlagi sveitarsjóða eða atvinnurekenda sem neinu næmi, en þetta mundi þýða rösklega 4 millj. kr. á framlagi ríkissjóðsins. Þá hef ég brtt. við 28. gr., þar sem kveðið er á um iðgjöldin. Hún er þess efnis, að iðgjöld unglinga á aldrinum 16–20 ára, annarra en þeirra, sem vinna fulla vinnu, verði ekki ákveðin nema hálft iðgjald hinna fullorðnu. Það er enginn vafi á því, að fyrir heimili, þar sem börn eða unglingar eru á þessum aldri, sem annaðhvort eru við nám eða af öðrum ástæðum hafa ekki atvinnu nema lítinn hluta af árinu, er þetta býsna þungur baggi á heimilið og hin mesta nauðsyn þess vegna að létta á þessu. Að sjálfsögðu mundi það kosta að öðru óbreyttu í frv., að tilsvarandi hækkun til að mæta þessu þyrfti að koma á iðgjöld hinna fullorðnu. 7. brtt. mín er við 39. gr., þ. e. dánarbætur slysatrygginganna. Á árinu 1953 var lögtekið að greiða viðbótarbætur til eftirlátinna vandamanna þeirra lögskráðra sjómanna, sem fórust af slysum við vinnu sína. Ég benti á það strax, að óstætt væri að minni hyggju á að mismuna aðstandendum þeirra, sem falla frá vegna slysa við vinnu sína, eftir því, hvort maðurinn hefði farizt á sjó eða landi, ef ástæður hinna eftirlifandi, ekkju og barna og annarra vandamanna, væru hinar sömu í báðum tilfellum. Ég er sömu skoðunar enn og legg því til, að þær dánarbætur, sem í lögum eru nú ákveðnar fyrir eftirlátna vandamenn sjómanna, skuli gilda almennt fyrir eftirlifandi vandamenn þeirra, sem látast af slysförum við vinnu sína. Þessi hækkun, þó að hún sýnist nokkur á pappírnum, á dánarbótum iðntryggingarinnar, sem tryggir þá, sem vinna í landi, er ekki mjög kostnaðarsöm, miðað við þá reynslu, sem við höfum af undanförnum árum. Dánarslys við störf í landi eru svo miklu, miklu færri en á sjónum, að tiltölulega lítil hækkun á iðgjöldum iðntryggingarinnar nægir til að standa straum af þessu. Ég ætla, að ekki þyrfti að hækka nema eitthvað milli 7 og 8% iðgjöldin til iðntryggingarinnar til þess að standa undir þessum kostnaði. En ég fæ ekki séð neitt réttlæti í því, að ekkjur og aðrir vandamenn manns, sem ferst af slysförum, nemi ekki nema röskum þriðjungi í öðru tilfellinu á við það, sem ekkja fær, sem býr við alveg nákvæmlega sama efnahag í hinu tilfellinu, þegar um sjómann er að ræða. Það er að sjálfsögðu tryggingin fyrir þá, sem lifa eftir, sem ber að meta í þessu sambandi, og þörfin á bótum, en ekki það, hverjar ástæður voru til þess, að fyrirvinnan féll frá. 8. brtt. er afleiðing af 7. brtt. Ef hún verður samþ., fellur gr. niður. En brtt. verður að sjálfsögðu tekin aftur, ef 7. till. er ekki samþykkt. 9. brtt. mín er þess efnis, að sjúkrasamlögum skuli skylt að endurgreiða hinum tryggða þá upphæð, sem greiðslur hans til lækna samkvæmt 53. gr. fyrir hann og fjölskyldu hans fara fram úr ársiðgjaldinu. Nefndin tók upp - ég held mér sé óhætt að segja í samráði við eða að tilmælum læknanna - ákvæði um, að á fyrsta verðlagssvæði skyldi greiða 5 kr. fyrir hvert viðtal á stofu og 10 kr. fyrir hverja vitjun til þess, að því er læknarnir sögðu, að draga úr því, að fólk leitaði að óþörfu til lækna, sem þeir hafa mjög kvartað undan og að einhverju leyti kann kannske að hafa við rök að styðjast, þó að ég haldi, að fullmikið sé úr þessu gert. Ég vildi ekki setja mig á móti, að gengið væri til móts við þessar óskir, í von um, að auðveldara væri að ná samningum við læknana að þessari breytingu gerðri. En það liggur í augum uppi, að slíkar greiðslur mega aldrei verða svo miklar, að þær íþyngi heimilinu verulega, og því er till. mín sú, að ef greiðslur til læknisins á árinu fara fram úr upphæð, sem jafngildir ársiðgjaldi, skuli samlagið endurgreiða gegn kvittun það, sem umfram er. Ég legg á það mikla áherzlu, að þessi endurgreiðsluskylda sé upp tekin, því að annars getur svo farið, ef um veikindi er að ræða hjá stórri fjölskyldu, að þessi læknakostnaður geti bakað verulega fjárhagslega örðugleika fyrir fjölskylduna, en einmitt slíku er tryggingunum ætlað að afstýra. Seinasta brtt. er við 84. gr., þess efnis, að síðasti málsliður málsgr. falli niður, en efni þessa málsliðs er það, að hinir opinberu lífeyrissjóðir og aðrir, sem löggildingu fá samkvæmt tryggingalögunum, skuli greiða sjúkrasamlagsiðgjöld meðlima sinna. Í sjálfu sér finnst mér þetta ekki óeðlilegt, að þessir sjóðir greiði sjúkrasamlagsiðgjöldin á sama hátt og almannatryggingarnar greiða sjúkrasamlagsiðgjöldin vegna sinna bótaþega. Hins vegar fæ ég ekki séð, að hægt sé með þessum lögum að breyta lögum t.d. um lífeyrissjóð embættismanna og starfsmanna ríkisins og aðra slíka sjóði, sem þegar hafa fengið viðurkenningu eða sett ákveðið starfssvið með lögum. Þetta hlýtur að hafa áhrif á iðgjaldagreiðslur sjóðanna og annað slíkt, sem þarf þá samtímis að breyta og ekki er fært að gera með þessum lögum. Ég vil því mjög eindregið leggja til, að þessi málsliður verði felldur niður og að það verði látið bíða að taka þessi ákvæði inn, þangað til unnt er að gera breytingar um það efni á sjálfum lífeyrissjóðalögunum, að því er varðar meðlimi lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, barnakennara og aðra slíka sjóði, sem sérstök lög eru um. Ég hef þá vikið að brtt., sem ég flyt á þskj. 582, og skal aðeins víkja nokkrum orðum að brtt. hv. þm. Barð., sem eru á þskj. 576 og hann hefur þegar gert grein fyrir frá sinn sjónarmiði. Um 1. brtt., sem er þess efnis, að tryggingaráð, en ekki ráðh., skuli skipa eða ráða forstjóra stofnunarinnar, einn eða fleiri, vil ég segja það, að ég er henni andvígur, og ég fæ ekki séð, að þau rök, sem hv. flm. bar fram, sýni eða sanni, að þörf sé á þessari breytingu. Ég álít þvert á móti, að eins og tryggingaráðið er skipað, kosið ettir pólitískum linum, ef svo mætti segja, af Alþ., sé ekki heppilegt, að forstjóri sé skipaður eða ráðinn af því. Ríkissjóður leggur fram um þriðjunginn af starfsfé trygginganna. Samkvæmt lögunum lúta þær yfirstjórn félmrh. Tryggingaráðið er kosið allt af Alþ., og ráðh. skipar að vísu formann, en verður að velja einn af þeim, sem Alþ. hefur kosið í ráðið. Með tilliti til alls þessa og sérstaklega þess, að ráðh. á að hafa yfirumsjón trygginganna og ríkissjóður leggur fram fullan þriðjung af starfsfé þeirra, tel ég alveg eðlilegt og sjálfsagt, að sami háttur sé á um þessa stofnun og aðrar, sem svipað stendur á um, að ráðh. skipi forstjóra. Hitt er ég sammála flm. um, að ástæða gæti verið til að athuga, hvort ekki væri rétt að hafa heimild ráðh. til þess að hafa fleiri en einn forstjóra, ef þörf þætti, og skipta verkum á milli þeirra, en eftir þá breytingu, sem nú er gerð á tilhögun á stjórninni, verð ég að segja, að það er ekki jafnaðkallandi og mér að ýmsu leyti fannst það áður geta verið. 2. brtt. sama bv. þm. er um það, að tryggingaráð geti ákveðið, þó að sýslumenn og héraðsdómarar yfirleitt séu umboðsmenn trygginganna, að aðrir aðilar skuli annast umboðsstörfin, ef ástæða þyki til. Ég vil nú fyrst segja í þessu sambandi, að reynsla Tryggingastofnunarinnar af sýslumönnum og héraðsdómurum sem umboðsmönnum er yfirleitt góð. Þegar rætt var við þá um, hvort lögbinda skyldi þetta umboð í þeirra hendur, ætla ég, að þeir hafi látið þess getið, að þeim væri það ekki út af fyrir sig áhugamál, en ef á annað borð svo væri gert, þá teldu þeir eðlilegast, að það yrði meginreglan, það gilti alls staðar, en ekki aðeins í nokkrum stöðum og öðrum ekki. Þá afstöðu get ég út af fyrir sig skilið. Ég get þó ekki neitað því, að hugsanlegt er, að svo gæti staðið á, að ástæða þætti til að skipta um umboðsmann í elnstöku stað, án þess að þær ástæður væru fyrir hendi, að skipt yrði um dómara eða sýslumann samtímis. En aðeins í því tilfelli einu teldi ég ástæðu til þess, að þessi heimild væri til. Ég veit ekki, hvort hv. flm. till vildi taka þessa till. aftur til 3. umr., ef hægt væri að athuga breytingu á orðalagi á henni á milli umræðnanna. Eins og hún er núna orðuð, get ég ekki verið með henni og teldi til hins verra, ef hún yrði samþ. En væri þetta bundið við það, sem ég áðan drap á, að Tryggingastofnunin væri ekki ánægð með hlutaðeigandi sýslumann sem sinn umboðsmann, þá væri hægt með samþykki ráðh. að skipta um, en meginreglan héldist sú, sem gert er ráð fyrir í frv. Þá er 3. brtt. hv. þm. Barð., þess efnis, að ríkissjóður endurgreiði Tryggingastofnuninni allan endurkræfan barnalifeyri, sem Tryggingastofnunin innir af hendi til mæðra óskilgetinna barna, fráskilinna kvenna og annarra þeirra, sem greinin fjallar um. Þá vil ég segja það, að sem starfsmanni Tryggingastofnunarinnar þætti mér að sjálfsögðu talsvert unnið við, að þessi till. yrði samþ. Hins vegar er á það að líta, að Tryggingastofnunin er nú búin að koma á nokkurn veginn skipulegum reglum um innheimtu þessara endur. kræfu barnsmeðlaga eða barnalífeyris, sem að sjálfsögðu mundi ekki breytast mikið, þó að ríkissjóður tæki við þessu. Hins vegar hefur meiri hluti heilbr.- og félmn., eins og till. þremenninganna á þskj. 581 ber með sér, fallizt á að rýmka mjög kröfufresti og kveða skýrar á um endurkröfurétt trygginganna á hendur bæði framfærslusveit og á hendur ríkissjóði, ef framfærslusveit bregzt sem greiðandi. Tel ég, að nú megi, úr því að á annað borð var ekki horfið frá því að láta Tryggingastofnunina greiða þennan barnalífeyri, eftir atvikum við þetta una með með þeim breytingum, sem gert er ráð fyrir á þskj. 581. Ef vanskil verða að lokum hjá framfærslusveit, á Tryggingastofnunin samkvæmt þessari till. skýlausan rétt á hendur ríkissjóði til greiðslu fjárins og hefur allt að tveggja ára tíma til þess að gera tilraunir til innheimtu, áður en þessi leið er farin. Ég get því eftir atvikum fallizt á þá breytingu á 18. gr., sem gert er ráð fyrir á þskj. 581, og verð því á móti till. hv. þm. um, að ríkissjóður sé krafinn strax eftir fyrstu greiðslu af hálfu Tryggingastofnunarinnar. 4. brtt. er við 24. gr., að 4. málsgr. falli niður, en 4. málsgr. ákveður, að uppbótagreiðslur á elli- og örorkulífeyri allt að 100% greiðist að 2/5 af hlutaðeigandi sveitarsjóði og 3/5 af Tryggingastofnuninni. Mér skilst, að einnig eigi að falla niður ákvæðin um, að 7% af heildarupphæðinni skuli varið í þessu skyni. Þá hygg ég, að nauðsynlegt sé, ef þessi till. skyldi verða samþ., sem ég tel fráleitt, satt að segja, að setja eitthvert ákvæði inn í staðinn fyrir þessi 7%, sem þarna er um að ræða, því að varla getur verið um það að ræða, að tryggingaráð hafi alveg óbundnar hendur um að hækka upp í allt að 100% þann lífeyri, sem hægt er að veita eftir þessari grein. Það yrði svo óútreiknanlegur fjárhagslegur baggi fyrir tryggingarnar, að torvelt yrði að gera útreikning um það fyrir fram. Það yrði að sjálfsögðu að setja einhver ákvæði til þess að skapa þann ramma, sem hægt væri að framkvæma þetta innan, ef að lögum verður. Þá er 5. brtt., um b-liðinn, að hann falli niður. Henni hefur nú verið breytt þannig, að hann á aðeins við 5 og 10 kr. gjaldið, sem hinum tryggðu er ætlað að greiða, og get ég látið nægja út af þeirri till. að vísa til þess, sem ég áðan sagði um brtt. mína í þessu sambandi. Ég álít, að það sé rétt, og hef fallizt á að ganga til móts við læknana í þessu atriði, þó ekki lengra en það, að ef greiðslur hinna tryggðu fara fram úr vissri upphæð, þá endurgreiðist af sjúkrasamlaginu það, sem fram yfir er þá upphæð. Við 55. gr. flytur hv. þm. brtt. þess efnis, að í gerðardóminn skuli hæstiréttur skipa mann, ef læknasamtökin tilnefna ekki mann í gerðardóm, og taldi fráleitt að halda orðalaginu eins og nú er á þeirri grein. Ég tel, að veruleg bót sé að því, þó að ég ekki sé ánægður með þessa gr. að öllu leyti, að fá inn þau gerðardómsákvæði, sem nú eru í lögunum. Hins vegar liggur fyrir yfirlýsing frá félagsskap lækna um, að þeir muni fyrir sitt leyti nefna mann í gerðardóminn, hvenær sem kæmi til, að til þess yrði stofnað, að hann yrði myndaður. Ef svo skyldi fara síðar, að gerðardómur yrði ekki fullskipaður fyrir það, að læknarnir neituðu að nefna til sinn mann, þá er það augljóst mál að kröfur þeirra eru þannig, að þeir búast ekki við að fá þær viðurkenndar af gerðardómi, og það segir það sama sem að það, sem þeir ætluðust til að fá í greiðslu, yrði það þungur baggi á tryggingunum, að iðgjöld hinna tryggðu yrðu að hækka verulega til að mæta þeim. Þá er sagt hér, að þá skuli falla niður veiting bóta, eftir því sem við á, samkvæmt b- og e-lið 53. gr., þ.e.a.s., að þá greiði ekki sjúkrasamlögin læknum fyrir læknishjálp, veitta utan sjúkrahúsa, þá læknishjálp, sem veitt er á þeirra eigin lækningastofum. Lengra er nú ekki gengið í því. Öll læknishjálp á sjúkrahúsum er greidd að sjálfsögðu eftir sem áður. Það er aðeins sú læknishjálp, sem greidd er á stofum læknanna og er ekki svo mikilsháttar, að það þurfi að leggja manninn inn á sjúkrahús til þess að fá aðgerðina. Ég skal játa, að þetta er veruleg skerðing á þeim fríðindum, sem menn njóta. Því er gert ráð fyrir því, að ef til þessa kæmi. sé heimilt að verja því fé, sem sparast, ef iðgjöld eru ekki lækkuð tilsvarandi, til þess að hækka greiðslu sjúkradagpeninga, hækka greiðslu fjölskyldubóta til þess fólks, sem við þetta býr, eða greiða ákveðna upphæð upp í læknishjálpina, sem veitt er. Því er ekki að neita, að sjúkrasamlaginu hefur stundum reynzt erfitt að ná að því er það telur viðhlítandi samningum við læknana, og ætlunin er sú, að með þessu verði það greiðara, ef hægt er að sýna þeim fram á, að þeir þurfi framvegis að innheimta sjálfir tekjur sínar hjá sjúklingunum í staðinn fyrir að eiga þær vissar hjá sjúkrasamlaginu. Ég verð að játa, að ýmislegt bendir til, að þetta hafi við rök að styðjast. Loks vil ég benda hv. þm. Barð. á, að með þessu er ekki loku fyrir það skotið, að einstök sjúkrasamlög, eftir því sem við á, geti greitt þetta, þó að ekki sé fullskipaður gerðardómur, sem fellir úrskurð um þetta atriði, því að í 53. gr., seinustu málsgr., er tekið fram, að hverju samlagi sé heimilt í samþykktum sínum að ákveða viðtækari hjálp vegna veikinda en lögskipuð er í þessum kafla. Ég held því, að hættulaust sé, þó að ég játi það, að orðalagið sýnist nokkuð ákveðið þarna, að samþ. gr. eins og hún er, og hún skapar vissulega nokkurt aðhald. Hv. þm. Barð. spurði, hvers sjúkrasamlagsmeðlimir á fyrsta verðlagssvæði ættu að gjalda, að þessi greiðsla skyldi aðeins ná til þeirra. Því er auðsvarað. Utan fyrsta verðlagssvæðis eiga menn yfirleitt alls staðar kost á því að snúa sér til héraðslækna, sem starfa eftir ákveðnum, lögbundnum taxta, sem er tiltölulega lágur og miklu lægri en greiðslur til lækna í Reykjavík, sem er eðlilegt, vegna þess að héraðslæknar hafa allir föst laun. Þess vegna hafa ekki verið neinir sérstakir örðugleikar á því að ná samningum við þessa lækna, nokkurn veginn viðhlítandi fyrir sjúkrasamlagsmeðlimi, því að þeir mega ekki taka hærra fyrir sína hjálp en taxti ákveður hverju sinni, og nú er fullkomið samkomulag um þann taxta. Það er því ekki af þeim ástæðum, að það sé verið að gera þyngri hlut meðlimanna hér í Reykjavík eða á fyrsta verðlagssvæði en annarra á landinu, umfram það, sem nú er, því að læknakostnaður samlagsmanna hér í Reykjavík hefur alltaf verið stórkostlega miklu hærri en læknakostnaður samlagsmanna úti um land, af þeirri ástæðu, eins og hv. flm. er kunnugt um, að mikill hluti tekna héraðslækna úti um land er greiddur úr ríkissjóði sem föst laun, og þar af leiðandi taka þeir minna gjald fyrir viðtöl og aðgerðir á sjúklingum en þeir læknar hér í Reykjavík, sem eingöngu hafa sínar tekjur frá sjúklingunum og engin laun úr ríkissjóði. Þá er 7. brtt., að fyrri málsgr. 64. gr. falli niður, ef bótaþegi flyzt til útlanda. Það má segja kannske, að þetta skipti ekki ákaflega miklu máli. Yfirleitt er þeirri reglu fylgt og hefur verið í tryggingalöggjöfinni hjá okkur og eins í tryggingalöggjöfum annarra landa, sem ég þekki, að lífeyrisgreiðslur eru ekki greiddar út úr landinu nema í sérstökum undantekningartilfellum, þegar um skamma dvöl er að ræða eða menn leita til læknis. Nú eru í vændum samningar milli Norðurlandanna um gagnkvæmi í ,þessu efni, og þarf því ekki ákvæði þeirra vegna, og ég sé ekki ástæðu til þess að hafa þetta rýmra en nú er í frv. Þar er gert ráð fyrir, að allir geti a.m.k. verið tólf mánuði án þess að missa nokkurt fé af bótum. Sé hins vegar um að ræða, að þeir séu að leita sér lækninga eða annars slíks, má greiða þetta lengur, og er það að sjálfsögðu gert. Þá er að lokum síðasta till., 8. till. Ég vil taka undir það með hv. frsm., að ég teldi, að þessi grein ætti frekar heima í sérstakri þál. en beinlínis inni í tryggingalöggjöfinni, ekki sízt með tilliti til þess, sem hv. tillögumaður drap á, þm. Barð., því að það er ráðuneytið, sem ákveður lánveitingar úr erfðafjársjóði, að vísu að fengnum till. tryggingaráðs, en það er félmrn., sem hefur yfirstjórn þess sjóðs og ákveður lánveitingarnar hverju sinni. Ég skal annars geta þess, að nú er í ráði að sérstakur maður verði ráðinn sameiginlega af ríkisstj., Reykjavíkurbæ og Tryggingastofnuninni til þess að fara með öryrkjamál, bæði með hagsmuni Tryggingastofnunarinnar, öryrkjanna sjálfra og sveitarfélaganna fyrir augum, og að sjálfsögðu verður þessi athugun gerð einn veg eða annan, þó að mér finnist ekki ástæða til að setja grein um þetta inn í tryggingalögin. Ég skal svo að lokum segja það, að þó að ég telji, því miður, að ekki sé um verulega stórfelldar umbætur á tryggingalöggjöfinni að ræða að því er snertir réttindaaukningu eða fríðindi og ekkert bætt um það, sem ég teldi mest þurfa, frá því, sem nú er, þ.e.a.s. ekkert bætt um ákvæðin um það, hvernig skipta skuli kostnaðinum af tryggingunum á þá aðila, sem bera hann, þá tel ég þó, að rétt sé að samþykkja þetta frv. í von um, að síðar verði innan þess ramma, sem þar er skapaður, hægt að koma fram þeim umbótum, sem ég hér hef drepið á að vanti, því að í heild sinni verður ekki annað sagt en að frv. veiti fullkomlega jafnmikil og heldur meiri fríðindi en núgildandi löggjöf, og fjárhagur trygginganna er að því leyti betur tryggður, að ekki þarf að sækja til Alþingis í hvert skipti um breytingu á lögunum til þess að geta undirbyggt áætlun næsta árs, svo að fjárhagsöryggi trygginganna sé ekki stefnt í voða.