Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er nú liðið nokkuð á annan mánuð síðan umr. þessi hófst. Þetta eru auðvitað algerlega óhæfileg vinnubrögð, en ég vil taka sérstaklega fram, að það er ekki forseta að kenna að þetta hefur æxlast á þennan veg, þvert á móti hefur hann sýnt mikinn velvilja, og vil ég þakka honum sérstaklega fyrir að taka mál þetta nú á dagskrá þegar annir eru jafnmiklar og raun ber vitni. Mun þess verða freistað, að málið gangi til n. og þessari umr. ljúki. Með hliðsjón af þessu mun ég reyna að stytta mál mitt eins og nokkur kostur er og reyna að blanda ekki nýjum atriðum inn í þessa umr., en jafnframt að forðast alla áreitni, sem er þó tilefni til að kannske heyrðist af vörum mínum miðað við sumar þær ræður sem hér hafa verið fluttar. Ég vil hefja mál mitt á því að víkja örlítið að ræðu hæstv. dómsmrh. um þetta mál 9. nóv. s.l. Hann upplýsti þá, að nefnd sú, sem hann hefði skipað til að fjalla um afurðalánin, ætti að skila áliti í tveim áföngum: fyrst að ganga frá tillögum um afurðalán þau, sem veitt voru um s.l. mánaðamót eða nokkuð fyrir þau, og síðan að halda áfram störfum og gera tillögur um það, með hvaða hætti unnt væri að koma fjármunum bænda fyrr til þeirra, þannig að segja mætti að þeir fengju laun sín greidd eins og aðrar stéttir. Mig langar að spyrja hæstv. ráðh. að því, hvort nefndin hafi hafið störf að hinum síðari áfanga, og ef svo er, hvort nokkrar upplýsingar sé hægt að gefa um það, hvernig því hafi miðað áfram - og loks hvenær vænta megi lokaniðurstöðu nefndarinnar og álits, því að hér er um að ræða sama málið meira og minna og það sem er til umr. og þess vegna væri mjög gott að fá þessar upplýsingar nú. Ég vil þakka hæstv. ráðh. sérstaklega fyrir það, að hann lofaði að beita sér fyrir því, að upplýsingar fengjust um það sem hér var nefnt ferðasaga fjármunanna, þ.e.a.s. hvernig þessir milljarðar á milljarða ofan ferðast frá ríkinu og bönkunum og til bænda, að svo miklu leyti sem þeir fá nokkurn tíma að komast á leiðarenda. En á þessu stigi langar mig til að biðja hæstv. ráðh. einungis að upplýsa um allar greiðslur ríkissjóðs 1977 til landbúnaðarins, þ.e.a.s. niðurgreiðslur og útflutningsbætur, með dagsetningum, því næst allar greiðslur framleiðsluráðs til fyrirtækja, einnig með dagsetningum, og loks að reyna að afla skilagreinar frá stærstu afurðasölufyrirtækjunum um það, hvenær peningarnir hafi komið inn á reikninga bænda. Hygg ég þó, að þetta síðasta sé sjálfsagt einna erfiðast. En hv. þm. Stefán Valgeirsson upplýsti þó hér s.l. þriðjudag að t.d. Kaupfélag Borgfirðinga, sem mun vera eitt best rekna kaupfélag landsins og eitt hið sterkasta, vildi mjög gjarnan gefa nákvæmar upplýsingar og mætti t.d. byrja á því að fá að kíkja svolítið í bókhaldið í því ágæta fyrirtæki. Ég er sem sagt þakklátur ráðh. fyrir að ætla að hjálpa til við að leitast við að upplýsa þessi mál. Ráðh. sagði að með því kerfi, sem núna væri, væri unnt að miðla á milli bænda, það mætti veita einstökum bændum fyrirgreiðslu af fé annarra og þá þannig að þeir, sem meira mættu sín, styddu þá sem minni máttar væru. Þetta höfum við heyrt margsinnis áður og heyrðum raunar í ræðum allra þeirra framsóknarmanna sem hér tóku til máls. En ég er ekki viss um að þessu sé nákvæmlega svona háttað. Ég er ekki viss um að hinum efnameiri bændum gangi verr að ná út peningum sínum hjá kaupfélögunum en hinum efnaminni. Ég held að það sé miklu fremur á hinn veginn, að þeir, sem aðstöðuna hafa, t.d. þm. og aðrir slíkir, fái peninga sína nokkuð greiðlega, en það geti orðið erfiðara fyrir þá sem minni máttar eru. En þetta er nú sjálfsagt hægt að skoða í hverju héraði um sig. Við, sem þekkjum til úti um land, höfum okkar ákveðnu skoðanir á því. Mínar skoðanir fara ekki saman við skoðanir þeirra hv. þm. Framsfl. sem hér halda því fram, að hinir fjársterku greiði fyrir því að fátækir bændur fái sína fjármuni fyrr. Ég held að það sé á hinn veginn. Hitt er svo annað mál, að auðvitað hafa samvinnufélögin mjög mikið fjármagn undir höndum frá bankakerfinu fyrir utan það fé sem við erum hér að ræða um, og þess vegna er rekin lánapólitík. Og það er auðvitað ekkert sem bannar það, þótt þessi till. verði samþ. og framkvæmd, að menn megi áfram stunda lánsviðskipti ef þeim sýnist svo. Því er haldið fram, að verið sé að sundra samtökum bænda með þessum hætti. Ég get ekki á það fallist. Það er einungis verið að koma á heilbrigðum peningaviðskiptum í ríkara mæli en verið hefur. Og ég hef orðið þess var, að menn hafi talið að ég bæri einhverja óvild í garð samvinnuhreyfingarinnar. Ég mótmæli því alfarið. Ég held að það sé hvergi hægt að finna í einu eða neinu af því sem ég hef sagt eða skrifað, að ég sé andvígur samvinnuhreyfingu sem slíkri. Meira að segja er hún mjög skyld því félagaformi sem ég hef um langt skeið barist fyrir, þ.e.a.s. almenningshlutafélögum, og þyrfti ekki nema tiltölulega litlar breytingar á skipulagi samvinnufélaga til að þau gætu á ný orðið heilbrigðar stofnanir. Hitt er svo allt annað mál, að Samband ísl. samvinnufélaga svo nefnt er alls ekki samvinnufélag, þó að tími gefist ekki til að rökstyðja það nú. Ég vík þá örfáum orðum að ræðu Páls Péturssonar. Hann sagði í upphafi máls síns orðrétt, með leyfi forseta: „Ég hef verið andstæðingur þessarar hugmyndar, en ég nenni ekki að standa í deilum um hana lengur og get verið stuttorður. Ég sé nefnilega fram á það, að vinur minn, hv. 5. þm. Norðurl. v., Eyjólfur K. Jónsson, er að vinna sigur í málinu, og þess vegna er ég ekkert að berja höfðinu við steininn með það og verð að óska honum til lukku með þann árangur sem hann hefur þar með náð.“ Þetta er drengilega mælt. Það er þó ekki rétt, að ég sé að vinna neinn sigur í þessu máli. Það er heilbrigð skynsemi, sem er að sigra, og það er réttlætið, sem er að sigra.  En að því er varðar þetta eilífa tal um að verið sé að brjóta niður samvinnuhreyfinguna með þessu, þá finnst mér það nánast óverjandi áfellisdómur um samvinnuhreyfinguna, að hún muni ekki geta lifað ef bændur fá fjármuni sína í hendur beint. Mér finnst þetta vera rógur um samvinnuhreyfinguna. Auðvitað getur hún lifað í frjálsri samkeppni og jafnvel endurlífgast við breytingar. Hv. þm. Stefán Valgeirsson var að tala um að ég ætti að flytja frekar eitthvert mál sem væri til hagsbóta fyrir samvinnuhreyfinguna. Ég vildi mjög gjarnan flytja með honum t.d. till. til þál, um að lög um samvinnufélög yrðu endurskoðuð, nákvæmlega á sama hátt og lög um hlutafélög voru endurskoðuð á þinginu í fyrra, og ég skyldi með glöðu geði eyða miklum tíma í n. við að vinna að því máli, eins og við gerðum að því er varðaði hlutafélagalögin, þar sem n. flutti á milli 60 og 70 brtt. til að koma þeim lögum í nútímalegt horf sem á eftir að gerbreyta rekstri hlutafélaga. Auðvitað eru þessi gömlu samvinnufélagalög ekki við hæfi nú, og auðvitað ættu þeir, sem kalla sig öðrum meiri samvinnumenn, að hafa um það forustu, að þessari löggjöf yrði breytt og nýju lífi hleypt í þetta félagsform. Hv. þm. Stefán Valgeirsson hélt því fram, að bændur væru yfirleitt búnir að fá fjármunina áður en þeir kæmu til félaganna frá lánasjóðum o.s.frv. og vitnaði þar sérstaklega til Kaupfélags Borgfirðinga, - þetta væri nánast þannig, að það væru öfugmæli, staðreyndum væri snúið við, sagði hann, þegar sagt væri að afurðasölufélögin völsuðu með peninga bænda, sem sagt: það væru bændur sem völsuðu með peninga samvinnufélaganna. Ef þetta er svo, hvers vegna í ósköpunum berjast félögin þá eins og ólm séu fyrir því að viðhalda þessu kerfi sem leikur þau svona skelfilega grátt? Ég skil ekki annað en það ætti þá að vera hagur þeirra að breyta þessu í þá átt sem hér er um rætt. Hv. þm. Stefán Valgeirsson talaði um að það væri ekkert óeðlilegt að SÍS tæki umboðslaun af útflutningsbótum. Mér finnst það meira en lítið óeðlilegt. Hann réttlætti allt sem gert er í þessu efni. Þetta var nokkurs konar varnarræða fyrir SIS eða ástaróður - eða hvað menn vilja kalla það. En að því er samhjálpina varðar, þá er bókstaflega ekkert í þessum till. sem bannar hana. Hver einasti bóndi getur tilkynnt að fjármunir hans eigi að renna inn í viðkomandi kaupfélag. Það þarf ekkert annað en að tilkynna, að í staðinn fyrir að senda það heim á Hól eða Hvol skuli það fara í kaupfélagið hans. Það er ekkert sem bannar þessa samhjálp. Hv, þm. Stefán Valgeirsson taldi að ég hefði falsað staðreyndir þegar ég talaði um að fjármunirnir, sem samanlagt kæmu árlega frá ríkinu og bankakerfinu, næmu um 8 millj. á meðalbú, - sem raunar er víst að nálgast 9 millj. nú eftir síðustu aðgerðir - og ég skildi ekki að lánið þyrfti að borga og tvíteldi peninga. Auðvitað kom það hvergi fram í máli mínu. Auðvitað skil ég það, að lánin eru borguð, en þetta er heildarvelta sem frá ríkinu og bankakerfinu ætti að koma til hvers bónda. Hv. þm. Árni Gunnarsson sagðist auðvitað vera algerlega sammála meginefni till. og þeirri hugsun sem í henni fælist, en hann hélt að það væri tæknilega erfitt að framkvæma þetta. Það er mesti misskilningur. Staðhæfingar bankanna um þetta og kerfisins alls eru algerlega út í bláinn, og það sem meira er: bankarnir staðhæfa vísvitandi annað en rétt er. Bæði lögfræðingar bankanna og bankastjórarnir vita fullvel að það er algerlega óheimilt og ólöglegt hvernig þeir taka með í afurðunum. Sannleikurinn er sá, að það hefur enginn banki veð í einu einasta kjötkg. Það er allt saman ólöglegt eins og það er framkvæmt. Hins vegar er veðsetning lögleg eins og ég legg til að hún sé framkvæmd, vegna þess að í lögum hafa bændur heimild til þess að veðsetja jafnvel fé á fæti. En þessar veðsetningar eru allar ólöglegar eins og þær leggja sig. Bankarnir vita það og þeir staðhæfa rangt í bréfum til Alþingis. En það er svo sem ekkert nýtt að kerfið standi saman. Bankarnir og SÍS standa saman eins og klettur. Ég get svo sem bætt því við, að þetta er framkvæmt án allra erfiðleika t.d. fyrir Slátursamlag Skagfirðinga á Sauðárkróki. Bankastjórinn þar, Ragnar Pálsson, hefur leyft mér að hafa það eftir sér, að þetta sé ekki nokkur vandi. Þetta er bara fært beint inn á bankareikninga bændanna í staðinn fyrir inn í félögin. Hvað er einfaldara? Miklu minni skriffinnska! Og ég get líka gjarnan upplýst það hér, af því að verið er að tala um að það sé eitthvað frábært að sum afurðasölufélög ætli að greiða núna 80% eða jafnvel 85% eða jafnvel 90% - heyrist sagt - af grundvallarverði. Slátursamlag Skagfirðinga borgar auðvitað 100% og á peninga eftir, þó að það hafi verið leikið svo grátt að það fékk ekki stofnlán fyrr en það var tekið með töngum nú fyrir nokkrum dögum, vegna þess að það áttu auðvitað ekki sömu lög að gilda um það félag og fínu félögin. Eins og ég sagði, þá ætla ég ekki að stofna hér til mikilla og víðtækra umr., vona að málið komist til n., en ég vil þó spyrja hæstv. landbr. hvort hann hafi hugleitt það í sambandi við þann gífurlega vanda, sem nú steðjar að landbúnaði, hvort það kvótakerfi, sem væri einfaldast og réttlátast, væri ekki einmitt það að greiða öllum bændum beint heim þessa fjárhæð, kannske ekki alla, við skulum segja að hámark væri 7–8 millj., eitthvað slíkt, á bú, enginn fengi meira, einhverju yrði haldið eftir til að jafna út á milli svæða og héraða o.s.frv. Síðan væri auðvitað afurðaverðið, þegar bændur legðu inn, þeim mun lægra sem þessum upphæðum næmi, en allir mættu framleiða eins og þá lysti, það fengi bara enginn meira í uppbótum og niðurgreiðslum heldur en einhverja ákveðna upphæð. Þetta er langsamlega einfaldasta lausnin. Þetta er lykillinn að málinu. Þá þarf ekkert frekar vitnanna við. Ef menn á annað borð vilja kvótakerfi og úr því að ríkið styrkir landbúnað að sumu leyti og neytendur að öðru, - auðvitað er þetta hagstjórnartæki úr því að það gerir það, - hví þá ekki að hafa málið einfalt, koma peningunum beint til bændanna, en enginn fengi þó meira en þessa ákveðnu upphæð? Svo mega allir framleiða eins og þeim sýnist, en afurðaverðið er auðvitað þeim mun lægra þegar lagt er inn til afurðasölufyrirtækja.



Herra forseti. Ef ég ætti að svara öllum þeim spurningum sem komu fram hjá hv. frsm. nú, þá fer þetta mál varla til n. í dag, en mér skilst að á það sé lögð rík áhersla. Ég held því að sumu af því, sem hann varpaði fram, eins og t.d. dagsetningum á greiðslum ríkissjóðs 1977 og öllu því sem þar fylgir, m.a. hvenær við hafi verið tekið og hvenær greitt, sé réttara að svara skriflega, í svari við skriflegri fsp. um það. Í fyrsta lagi er ég ekki með slíkt hér þannig sundurliðað og eins og ég sagði áðan: það mundi taka vel daginn að fara í gegnum það, held ég.  Hins vegar vil ég upplýsa um störf þeirrar nefndar sem um var spurt, að nefndin skilaði áliti fyrir nokkru um leiðir til þess að auka greiðslur til bænda upp í 90% fyrir áramót. Þær leiðir sýnast mér vera vel aðgengilegar að mörgu leyti. Þær felast einkum í þrennu: í fyrsta lagi að flýta greiðslu útflutningsbóta frá ríkissjóði, í öðru lagi að flýta greiðslu á niðurgreiðslum frá ríkissjóði og í þriðja lagi að flýta hluta af svokölluðum uppgjörslánum frá Seðlabankanum og sumu að þessu jafnvel yfir áramót. Menn verða að gæta þess, að t.d. útflutningsbætur á nýju verðlagsári landbúnaðarins, sem hefst 1. sept., eru fallnar í gjalddaga fyrir áramót, líklega allt að 1700 millj. kr. í þessum mánuði sem er að líða. Þetta sýnast samt vera till. sem eru vel aðgengilegar og þurfi ekki út af fyrir sig að kosta mikið, heldur fyrst og fremst nánara samstarf Seðlabanka og ríkissjóðs. En hins vegar verður að segja eins og er, að það, sem stendur þar fyrst og fremst í vegi, er það mikla vandamál vegna birgðasöfnunar sem landbúnaðurinn á við að stríða nú. Endurkaup Seðlabankans í ár hafa orðið langtum meiri en áætlað var, þannig að hlutfallið á milli endurkaupa og bindiskyldu er orðið ákaflega óhagstætt. Þetta blandast að sjálfsögðu inn í þetta mál svo og miklar smjörbirgðir, sem mikið hefur verið nefnt hér á hinu háa Alþingi síðustu dagana. Að sjálfsögðu vakna upp spurningar um það, hvað er í raun og veru veðhæft í birgðum sem endast e. t. v. töluvert fram á annað ár. Þetta er nú í endurskoðun. Er von mín að á þessu fáist lausn nú alveg næstu daga. Um seinni þáttinn í störfum nefndarinnar er það að segja, að þegar nefndin hafði skilað þessum tillögum ákváðu nm. að taka sér hlé fram yfir áramótin, enda annir miklar hér á þingi. Nefndin hefur unnið prýðilega vel að þessum hluta, en mun hefjast handa að nýju strax eftir áramót, enda er seinni þátturinn með greiðslur til bænda mjög háður því, hver lausn fæst á afurða- og rekstrarlánum. Það þarf helst að liggja fyrir áður en nefndin getur haldið áfram störfum sínum. - En ég geri mér vonir um að hún muni vinna rösklega að þessum seinni hluta sem að þeim fyrri, þannig að tillögur liggi fljótlega fyrir. Þá vil ég segja að ég hef í höndum skýrslu frá Seðlabanka Íslands um endurkaup Seðlabanka Íslands á landbúnaðarlánum, sem er mikið skjal og ég held að ekki sé rétt að fara að lesa upp hér. Þarna er mikill fróðleikur, bæði um afurðalánin og rekstrarlánin. Ég skal afhenda hv. þm. þetta skjal. Ég held að það sé betri leið en að þylja upp úr því, sem mundi taka góðan hluta af deginum. Þar eru vandlega rakin lánin, m.a. kemur fram, hvað þetta er orðið margþætt, sérstaklega rekstrarlánin, mjög margþætt. Sannarlega sýnist mér ástæða til að einfalda það kerfi. Rekstrarlánin skiptast í eina 5 eða 6 mismunandi flokka og þyrfti að samræma slíkt. Þá vil ég að lokum nefna, að frsm. ræddi um að við fyrri hluta þessarar framsögu að æskilegt væri að fá nokkrar hugmyndir um hvernig þetta fjármagn streymir frá bönkum og ríkissjóði til bænda. Mér datt í hug, að e.t.v. væri eitt einstakt dæmi fróðlegast í þessu sambandi. Aflaði ég mér upplýsinga frá Kaupfélagi Eyfirðinga um stöðu mála þar. Hjá Kaupfélagi Eyfirðinga eru núna í birgðum mjólkurafurðir að andvirði 2 milljarðar 724 millj. kr. Út á þessar birgðir hafa fengist afurðalán, samtals 1625 millj. Mismunurinn er 1100 millj. Af honum hefur kaupfélagið greitt bændum 700 millj., af þessum 1100 millj. mismun sem hefur ekki fengist lán út á. Bændur eiga inni 350–370 millj. kr. Borgað hefur verið út 89–90% af afurðum við móttöku. En þarna kemur fram, að greiðsla kaupfélagsins til bænda er 700 millj. umfram það sem það hefur tekið við í afurðalánum, og því er náttúrlega ekki að neita, eins og ástatt er þar nú, að þarna er móttaka á landbúnaðarafurðum nánast að stöðvast. Þarna eru um 600 tonn í smjörbirgðum, sem eins og menn vita eru nánast óseljanlegar, - seljanlegar úr landi fyrir e.t.v. um 15% af heildsöluverði. Ég dreg mjög í efa að bændum hefði almennt tekist að ná þessum 700 millj. út úr bankakerfinu í gegnum eigin reikninga þar. Vel má vera að einstökum efnuðum bændum, sem hafa eitthvað gott að veðsetja o.s.frv., hefði gengið að fá slíkt. En hræddur er ég um að margur efnaminni bóndinn hefði fengið heldur kaldar móttökur í sókn sinni eftir þessu viðbótarfjármagni. Að sjálfsögðu koma inn niðurgreiðslur og útflutningsbætur þegar selt er: niðurgreiðslur ef selt er á innanlandsmarkaði og útflutningsbætur ef selt er úr landi. Þær renna að sjálfsögðu til að endurgreiða bönkunum afurðalán, sem eru um 68% af heildsöluverðmæti, þegar dreginn hefur verið frá viss kostnaður. Í fyrsta lagi eru afurðalánin endurgreidd og síðan greitt bændum það sem þeir eiga inni. Rekstrarlán koma að sjálfsögðu líka inn í þetta. Rekstrarlán hafa verið afgreidd og eru afgreidd frá Seðlabankanum í mismunandi formi, eins og ég nefndi lauslega áðan. Byrjað er að greiða rekstrarlánin í marsmánuði. Þau renna til viðkomandi sölustofnana og eru þar hjá æðimörgum nú orðið færð beint inn á reikning viðkomandi bónda, sem getur þá að sjálfsögðu dregið fjármagnið út ef hann óskar, eins og það væri í banka, en getur einnig, og flestir munu gera það, tekið áburð, fóðurbæti og fjölmargt annað út á þessi rekstrarlán. Staðreyndin er náttúrlega sú, að þau eru það lítil að bændur eru flestir ef ekki allir komnir í verulega skuld við viðkomandi kaupfélag eða sölustofnun - eða hver það er - þegar að slátrun kemur á haustin, ef um sauðfjárafurðir er að ræða. Náttúrlega er dálítill greinarmunur gerður þarna á mjólkurframleiðendum og kjötframleiðendum, því að mjólkin er, eins og menn gera sér grein fyrir, í stöðugri veltu og gert upp jafnt og þétt með afurðalánum, þannig að þar er ekki um sams konar rekstrarlán að ræða. Þetta á því fyrst og fremst við um sauðfjárafurðirnar, þar sem rekstrarlánin er farið að afgreiða í mars, en síðan koma afurðalánin að stórum hluta í lok ársins. Ég held að engum dyljist, þegar aðeins er um 68% af afurðaverði í afurðalánum að ræða og rekstrarlán hafa farið stöðugt minnkandi og eru núna líklega einhvers staðar í kringum 31–32%, að náttúrlega bætist við mjög mikið fjármagn í lánum, sem sölustofnanir hafa náð í hjá bönkum að sjálfsögðu og kannske eitthvað út úr rekstri sínum, þó að þar sé ekki mikið aflögu eins og nú er ástatt. Mér sýnist að í raun og veru sé spurningin sú: Mundi bændum ganga greiðar að ná í það fjármagn beint frá bönkunum? Þetta er nánast spurningin. Ég vil segja það sem ég sagði áður, að ég lít ekki á þetta út af fyrir sig sem neina árás á sölustofnanir bænda. Vitanlega mundi létta mjög af þeim, eins og Kaupfélagi Eyfirðinga, ef kaupfélagið hefði enga slíka fjárútvegun með höndum fyrir bændur í Eyjafirðinum. Þá tækju þeir afurðir eingöngu í umboðssölu. Þá vaknar vitanlega sú spurning: Hver á þá að greiða vinnslukostnaðinn, ef þetta er umboðssala? Yrði það fjármagnað með afurðalánum strax eða ætti sölustofnunin að bera það? Alla vega þyrfti að greiða vinnslukostnaðinn og geymslukostnað, ef þetta liggur lengi í geymslu. Væri ástæða til að leggja þá kvöð á sölustofnunina? Ég held að þetta sé mál sem þurfi að skoða mjög vandlega. Mér sýnist í fljótu bragði, að þetta mundi létta mikið af sölustofnunum. Þær mundu losna við alla þá gífurlegu fjármögnun, sem þær standa í og hlytu að gera þá kröfu, að bændur greiddu áfallinn kostnað við meðferð þessarar vöru. Búið er að ræða þessi mál mikið upp á síðkastið og fyrir liggja ítarlegar umsagnir frá því í fyrra. Sagt var hér, að SÍS og bankarnir væru ein klíka eða kerfi. Þetta eru stór orð sem erfitt er að standa við, hygg ég. En einnig liggja fyrir umsagnir frá t.d. Stéttarsambandi bænda. Og hér kallaði hv. frsm. fram í í gær og spurði, hvort engar umsagnir væru til frá bændum. Er ekki Stéttarsamband bænda sá aðili bændasamtakanna sem verður að treysta í þessu sambandi?

Það er talað um bréf frá bændum.

Bréf frá Stéttarsambandi bænda. Auðvelt er að panta bréf með eða móti frá bændum um allt land. En bændur eru félagslega sinnaðir menn sem hafa kosið sín samtök. Þeir eru með sitt stéttarsamband og ég veit ekki betur en það hafi fjallað um svona mál, þarf að sjálfsögðu að fá það til meðferðar. Ég vara eindregið við því, að með slíkri breytingu sem hér er gert ráð fyrir sé farið úr öskunni í eldinn í þessum mjög viðkvæmu málum bændastéttarinnar. Ég held að menn hljóti að fara þar fyrst og fremst eftir umsögn þeirra fulltrúa, sem bændur hafa sjálfir kjörið til að fjalla um svona mál, en ekki að drífa þau fram í einhverju offorsi. Ég legg fyrst og fremst áherslu á það að fulltrúar bændastéttarinnar fái að fjalla um slíkt ítarlega. Menn geta deilt um það, hvort bankarnir eru reiðubúnir til þess að taka á sig reikningshald fyrir hvern einstakan bónda og allt, sem því fylgir, og menn geta kannske vantreyst Sambandi ísl. samvinnufélaga og kaupfélögunum. Menn hafa um það ýmsa fordóma, veit ég. En ég held að menn verði hins vegar að treysta fulltrúum bænda sjálfra til þess að veita umsögn um svona mál, sem við getum byggt á, og legg ég á það ríka áherslu, að þetta mál fái slíka meðferð.



Herra forseti. Það hefur komið fram í umr. um þetta mál og ráðh. hefur staðfest við mig persónulega, þó ég hafi ekki heyrt hann segja það hér úr ræðustól, að útflytjendur á landbúnaðarafurðum hafi ávallt tekið umboðslaun af þeim hluta í útflutningi landbúnaðarafurða sem er niðurgreiðsla til bænda, en ekki einvörðungu af því verði sem fæst fyrir vöruna frá kaupanda. Samband ísl. samvinnufélaga hefur því umboðslaun af skattpeningum þjóðarinnar. Hve lengi hefur Samband ísl. samvinnufélaga tekið slíka umboðslaunaþóknun af niðurgreiðsluupphæðinni? Hvað hefur Sambandið fengið háa upphæð í slíkum aukagreiðslum, sem annars hefðu lækkað verð vörunnar eða hækkað verð til bænda? Og hvað á þetta að ganga lengi? Næst má spyrja: Hvað heitir svona þóknun á máli hreinsunardeildar Alþfl.? Þessi auðgunaraðferð Sambandsins er varin af þeim þm. hér á hv. Alþ. sem telja sig talsmenn bænda. En ég verð að segja alveg eins og er, að mér finnst koma betur og betur í ljós að þessi svokölluðu talsmenn bænda eru það alls ekki, heldur talsmenn þess auðhrings sem heitir Samband ísl. samvinnufélaga.



Herra forseti. Ég bið hv. 1. þm. Reykv. afsökunar. Ég ættaði nú að svara þessu og var með það í höndunum, en láðist að koma að því. Hv. þm. spurði hvernig sölulaun væru reiknuð af útflutningi. Sölulaun af útflutningi hafa í u.þ.b. 15 ár verið reiknuð sem 2% af heildsöluverðinu innanlands. Heildsöluverð, sem lagt hefur verið til grundvallar, hefur verið það verð sem ákveðið er að hausti, þannig að t.d. á s.l. ári urðu þetta 1.67% af meðalverði s.l. árs.  Ég skil hv. þm. mætavel, þegar hann gagnrýnir að þarna eru inni útflutningsbætur, og mér sýnist vel koma til greina, og hef reyndar hafið viðæður við söluaðila um að breyta þessu þannig að eingöngu verði tekin prósenta eða umboðslaun af markaðsverðinu erlendis. Þessu fylgir hins vegar, vil ég leyfa mér að fullyrða, töluvert hærri hundraðshluti en hér er um að ræða. Ég hef kynnt mér lauslega afkomu í þessu sambandi, og ég leyfi mér að fullyrða að síður en svo sé um óeðlilega krónutölu að ræða. Verulegur kostnaður fylgir að sjálfsögðu meðferð þessara afurða, bæði kostnaður hér heima, eins og stimpilkostnaður og fleira af lánum, sem eru tekin, og sömuleiðis kostnaður við að koma þessu á markað. Hefur verið lögð töluverð vinna í að finna nýja markaði fyrir þessar afurðir. Hins vegar er ég sammála því, að eðlilegra kann að vera að taka eingöngu sölulaun af viðkomandi markaðsverði, þótt það þýði flóknara kerfi um tilfærslu á milli aðila sem selja úr landi annars vegar og selja innanlands hins vegar, eins og ég nefndi áðan. Menn geta að sjálfsögðu lengi haft skiptar skoðanir á þessum sölulaunum. Ég vil t.d. geta þess til fróðleiks, að sjávarafurðir eru fluttar úr landi með 2% söluþóknun. Ég veit ekki hver ákvað það, en ég spurðist fyrir um það og það mun vera svo. Aðalreglan er að reikna 2% af söluverðmæti. Sölustofnun lagmetisiðnaðarins reiknar sölulaun 3%, en getur við sérstaklega stóra samninga farið niður í 2%. Ég kynnti mér þetta, því að mér þótti ástæða til að athuga hvort þarna væri um óeðlilega prósentu að ræða, sem er 1.67%. Ég get ekki séð að um það sé að ræða út af fyrir sig, en hins vegar kemur vel til greina, eins og ég sagði áðan, að breyta þeirri reglu sem gilt hefur öll þessi ár.



Herra forseti. Fyrir hönd hreinsunardeildar Alþfl. vil ég leggja nokkur orð í belg, enda hefur hv. 1. þm. Reykv. beinlínis til þess hvatt. Ég er sammála þeirri gagnrýni, sem fram hefur komið hjá hv. þm. Albert Guðmundssyni, að auðvitað er það hreint hneyksli að söluverð skuli vera reiknað af útflutningsbótum. Auðvitað er þetta ekkert annað en gróf tilfærsla á fjármunum frá skattgreiðendum í þessu landi og þá ekki síst til hins stóra og mikla Sambands ísl. samvinnufélaga. Og ég vil ganga lengra í þessum efnum og vildi gjarnan hafa um það samvinnu við hv. 1. þm. Reykv., að það sé kannað til hlítar hve mikil þessi fjármunatilfærsla hefur verið og hvað þetta eru miklar upphæðir. Þetta ber auðvitað að stöðva sem allra fyrst. Og það segir sig sjálft, að þetta er meira en fjármunatilfærsla. Þetta dregur úr hvatanum til að leita að hagstæðari mörkuðum og er óskynsamlegt í alla staði. En kjarni málsins er þó sá, að svona á ekki að fara að. M.ö.o.: hreinsunardeildin tekur undir það með hv. 1. þm. Reykv., að þetta er hreint hneyksli og þessu á að breyta. Og ég ítreka það, að ég vil gjarnan eiga um það samvinnu við hv. 1. þm. Reykv. að þrýsta á um úrlausnir í þessum efnum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. fyrir svör hans. En ég vil að það komi fram, að sú prósentutala, sem hann minntist hér á, 1.67% í umboðslaun, er ekki óeðlilega lág prósenta þegar um stórar upphæðir er að ræða í inn- eða útflutningi. Ég sé þó enga ástæðu til þess að breyta því fyrirkomulagi sem nú er á þann hátt að prósentutala umboðslauna til útflytjenda á landbúnaðarafurðum verði hækkuð og nemi sömu upphæð og hún nemur nú þegar umboðslaun eru lögð á kostnaðarverðið eða heildsöluverð eins og það er til bænda. Það er leikaraskapur einn. Ég held að það hafi komið nægjanlega skýrt fram, að hér á sér stað óeðlileg greiðsla á umboðslaunaþóknun. Ég tek undir það með hv. 7. þm. Reykv., að hér þarf að ráða bót á og lagfæra, og ítreka, að nauðsynlegt er að vita hvað hér er um stórar upphæðir að ræða, hvað þetta hefur gengið í langan tíma. Ég tek að öðru leyti undir tal hans, þó að ég ætli ekki að sækja um inngöngu í þá hreinsunardeild sem Alþfl. hefur teflt fram. En ég vil gjarnan hafa samstarf við hann og alla aðra þm. sem vilja skoða þetta mál niður í kjölinn.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð, því að því miður var ég bundinn á fundi úti í bæ og heyrði ekki þá umr. sem hér hefur farið fram. Út af ummælum hv. þm. Vilmundar Gylfasonar, að þetta fyrirkomulag, sem ríkir í þessum efnum, sé hreint hneyksli, vil ég benda hv. þm. á að þetta fyrirkomulag var upp tekið í tíð viðreisnarstjórnarinnar svokölluðu, og þá var landbrh. Ingólfur Jónsson og viðskrh. Gylfi Þ. Gíslason. Ég held að það sé nýlunda fyrir Alþ. að verða þess nú vitni að það er ekki hreinsunardeild Alþfl. sem er hér að verki, heldur má kalla hreinsunardeild Alþingis, þar sem hv. 1. þm. Reykv. virðist vera á góðri leið áð ganga í þessa deild. Ég vil svo í þessu sambandi segja það, að það, sem skiptir höfuðmáli, er hvort sölulaun, sem tekin eru af þessari framleiðslu, eru óeðlilega há eða ekki. Það verður þá að meta það og hvernig á að koma því fyrir svo gott þyki. Hæstv. landbrh. er búinn að svara því, hvernig þetta er, og ég ætla ekki að endurtaka það. Hins vegar ætla ég að endurtaka það sem ég sagði hér þegar síðast var rætt um þetta mál, að áður en Osta- og smjörsalan t.d. tók til starfa var dreifingin fyrir sum kaupfélögin í höndum heildsala hér í Reykjavík og þá tóku þeir í sölulaun 12% af verðinu fyrir að dreifa vörunni. Það þarf að athuga öll þessi mál í samhengi. Ég vil óska þeim þm. til hamingju með hlutskipti sitt, sem fyrst og fremst vilja beina spjótum sínum að félagsverslun og félagsrekstri í þessu landi. En við munum ræða það á öðrum vettvangi.



Herra forseti. Vegna ræðu hv. 7. þm. Reykv., þar sem hann tók það sérstaklega fram að hann talaði í nafni hreinsunardeildar Alþfl. og það hefur valdið ýmsum, m.a. ráðh. í þessari ríkisstj., sbr. blaðaviðtöl við hæstv. landbrh., nokkrum heilabrotum, hvernig þessi þingflokkur væri skiptur, þá vil ég beina þeirri ósk til hv. þm., hvort hann gæti ekki upplýst þm. um það, hvaða aðrar deildir séu starfandi í þingflokki Alþfl., hverjir séu talsmenn þeirra, og hver séu skilin á milli þessarar hreinsunardeildar í þingflokki Alþfl. og annarra deilda í þingflokki Alþfl. og hvort hafi að einhverju leyti verið skert umboð formanns þingflokks Alþfl., fyrst hv. 7. þm. Reykv. hefur sérstaklega verið útnefndur til þess að tala í nafni hreinsunardeildarinnar.



Herra forseti. Afstaða mín til þessa máls hefur komið fram í þessum umr. og ég get verið stuttorður. Hún hefur orðið nokkrum hv, þm. umræðuefni. Ég get ekki varist því að endurtaka það, að ég hef ekki breytt um skoðun á málinu, þó að ég taki mér nú litla hvíld frá því að ræða það við hv. flm. Ég held að heppilegra sé að kappar eins og hv. þm. Stefán Valgeirsson taki á móti honum í þetta skiptið heldur en ég sé að streða í því, enda höfum við hv. þm. Eyjólfur K. Jónsson nóg tækifæri til þess að tala saman. Ég er ekki í nokkrum vafa um að hv. þm. Eyjólfur K. Jónsson vill vera nýtur þm. fyrir Norðurl. v. En ég fæ ekki varist þeirri hugsun, að hann gæti stundum varið kröftum sínum, fjöri og áhuga betur en hann gerir. Ég hef ekki breytt neitt um þá skoðun mína, að samvinnufélögin eru lífakkeri þeirra byggða sem við erum fulltrúar fyrir, og mér leiðist satt að segja og það tekur mig mjög sárt að heyra þennan ágæta vin minn hafa uppi stór orð og ill um þennan félagsskap. Ég var hálfhissa á honum, af því að ég veit að maðurinn er bæði greindur og gætinn, að hann skyldi staðhæfa hér úr ræðustól, ekki einu sinni, heldur hefur hann gert það reyndar áður, að athæfi bankanna við afgreiðslu afurðalána sé ólöglegt. Ég fæ ekki varist því að vekja athygli á þessu, mér finnst þetta óviðeigandi tal. Hv. þm. hrósaði sér af því að vera nú búinn með töngum, eða líklega glóandi töngum, að toga fram stofnlán út á sláturhús Slátursamlags Skagfirðinga. Mér þykir nú farið aftan að siðunum þá, ef það hefur fengið stofnlán yfirleitt, vegna þess að undirbúningsvinnu að byggingunni var ekki háttað samkv. reglum. Þar með þykir mér óeðlilegt að það fái stofnlán. Hv. 1. þm. Reykv. hneykslaðist á þeim mönnum sem teldu sig vera talsmenn bænda hér á þingi. Ég verð nú að viðurkenna það, að ég hef aldrei litið á mig sem neinn sérstakan talsmann bænda. Ég hef litið á mig sem talsmann fólksins í Norðurl. v. Það getur vel verið að bændur kjósi heldur að hafa menn eins og hv. 1. þm. Reykv. og hv. 1 flm, þess arna fyrir talsmenn sína en mig og mína líka, og þá þeir um það, en kjörum bænda var ekki betur háttað meðan kaupmannavaldið í landinu hafði á þeim kverkatak en eftir að þeir komu sér upp samvinnufélögum. Hvað varðar þetta hreinsunartal og út af fsp. stjórnmálafræðingsins hér áðan, þá efast ég um að það sé til neitt sem hægt sé að kalla hreinsunardeild í Alþfl. Ég á ekki von á því, að þeir hreinsi neins staðar til. Hins vegar gæti vel verið að þar væri hægt að finna eitthvað sem kalla mætti órólegu deildina. En að lokum þetta: Ef þessi þáltill. verður samþ., þá held ég að unnið sé illt verk, og ég tek fram, að það er ekki á ábyrgð mína. Það er á ábyrgð flokka flm. till., Sjálfstfl., Alþb. og Alþfl., ef svo fer að þetta verður samþykkt.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs til þess að beina því til þeirrar n., sem fær þessa þáltill. til meðferðar, að n. flýti afgreiðslu till. Bendi ég á í því sambandi, að eðlilegt er að afgreiðsla þessarar þáltill. verði ekki seinna á ferðinni en afgreiðsla þess frv. til l. um breyt. á lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins sem um getur á þskj. 147 og hæstv. landbrh. hefur flutt sem stjfrv. Það kom fram í máli 1. flm. þáltill., hv. þm. Eyjólfs K. Jónssonar, að umr. um þessa þáltill. hefðu lengi staðið, nokkuð á annan mánuð, og því fremur er ástæða til þess að flýta nefndarstörfunum. En því til viðbótar vil ég rifja upp niðurlagsorð í ræðu hv. 1. flm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar, þar sem hann einmitt flutti rök að því, að þessi mál tengdust mjög saman. Á þessum fundi hafa enn fremur hv. flm. og aðrir ræðumenn bent á að auðvitað skiptir það máli til þess að leysa vandamál landbúnaðarins, hvernig háttað er fyrirkomulagi á vinnslu, dreifingu og sölu landbúnaðarafurða. Og það er vissulega margt, sem hér hefur verið bent á, sem leiðir hugann að því, að endurbætur í þeim málaþáttum verði mjög til þess að leysa vandamálið í heild þannig að bæði hag framleiðenda og neytenda sé betur borgið en nú. Ég sé ekki ástæðu til þess að lengja þessar umr., en vil þó leggja á það áherslu, að skoðun mín er sú, að það sé engin trygging fyrir bændur þótt samvinnuform sé á þeirri verslun sem hefur það verkefni að sjá um vinnslu, dreifingu og sölu afurða þeirra innanlands eða erlendis. Því miður getur samvinnufyrirtæki, eins og hvert annað fyrirtæki, stirðnað ef það nærist ekki af þeim jarðvegi sem skapast í samkeppni og með samanburði við aðra hliðstæða starfsemi. Það eiga hvorki kaupmenn né samvinnufyrirtæki að hafa kverkatak á bændum, eins og hv. þm. Páll Pétursson komst að orði. Það eiga engir að hafa kverkatak á bændum. Það eiga engir aðilar hér á Íslandi að hafa kverkatak á neinum hópi landsmanna.



Herra forseti. Aðeins örfá orð vegna spurninga hv. þm. prófessors Ólafs Ragnars Grímssonar sem hann bar fram héðan úr ræðustól. Hann spurði að því, hver væri hreinsunardeild Alþfl. Eins og hv. þm. auðvitað veit, þá bar hv. þm. Albert Guðmundsson fram spurningar til okkar áðan og þetta var skilgreining Alberts Guðmundssonar, sem hann auðvitað ber fram í sínum fyllsta rétti. Ég er ekki viss um að Albert Guðmundsson sé lakari stjórnmálafræðingur en ýmsir aðrir hér í salnum, mundi t.d. ekki sóma sér verr við kennslu í Háskóla Íslands en ýmsir aðrir hér í salnum. Þetta var skilgreining Alberts og Albert var auðvitað í sínum fulla rétti til þess að skilgreina svo. Stjórnmálafræðingurinn prófessor Ólafur Ragnar Grímsson, hv. þm., lagði einnig út af ummælum landbrh. í dagblaði í gær um það, að Alþfl. væri ekki þingflokkur, heldur 14 þingflokkar. Af því hafði hæstv. ráðh. dregið ályktanir, og prófessorinn í stjórnmálafræðum dró auðvitað sínar ályktanir líka af ummælum ráðh., svo sem honum ber skylda til. En kjarninn er samt sá, að í Alþfl. fór fram fyrir nokkrum árum nánast það sem kalla mætti félagslega byltingu. Flokknum var breytt úr tiltölulega litlu samfélagi fárra einstaklinga, þar sem fáir tóku ákvarðanir, í fjöldasamtök þúsunda, þar sem þúsundir taka ákvarðanir, m.a. um framboð til Alþingis. Um þetta mætti prófessorinn í stjórnmálafræðum, hv. þm., gjarnan skrifa bók og ekki síður draga af nokkra lærdóma. Þetta þýðir það t.a.m., að okkur, sem erum þm. fyrir Alþfl., ber að standa á sannfæringu okkar vegna þeirra skyldna sem við höfum við það fólk sem okkur veitti brautargengi. Við eigum t.d. afskaplega erfitt með að koma til fólks og segja því að 14% séu það sama og 6%, eins og þið voruð að gera hér, hv. þm. Alþb., 1. des. og áfram. Okkar skyldur við umbjóðendur okkar eru með öðrum hætti en var vegna breytinga sem við höfum gert á flokki okkar. Stjórnmálafræðingurinn, hv. þm., spurði ítrekað um hver þessi hreinsunardeild væri. Alþfl. vann kosningasigur sinn s.l. vor af mörgum samtvinnuðum ástæðum, en m.a., að ég hygg, vegna þess hvernig við skilgreindum kerfið og báknið sem hér er, vegna þess hvernig við skilgreindum verðbólguna og samfélagslegar afleiðingar hennar. Við erum að vinna starf okkar hér í fullkomnu framhaldi af því sem við þá gerðum. Og þá er ég kominn að kjarna þessa máls: að hv. 1. þm. Reykv. Albert Guðmundsson hefur komið með skynsamlegar ábendingar um útreikning á söluverði á landbúnaðarafurðum og hvernig söluverð er þar lagt á. Ég tel að það sé fyrir neðan allar hellur hvernig þetta er gert núna. Þessar ábendingar þm. á að taka til nákvæmrar athugunar. Það á að taka fyllsta tillit til þeirra og það á að breyta kerfinu í þá veru sem hann hefur m.a. lagt til. Það á ekki að reikna söluverð af útgjöldum ríkissjóðs með þeim hætti sem nú er gert. Og þrátt fyrir innskot hv. þm. prófessors Ólafs Ragnars Grímssonar, sem ég í sjálfu sér sé ekki að komi málinu við, þá er þetta kjarni málsins. Það er eðlilegt að þeir, sem eru kosnir á þeim forsendum sem við vorum, taki undir mál hv. þm. Alberts Guðmundssonar að þessu leyti. Það er samhengi í hlutunum þá. Ég ætla ekki að taka meira af tíma þingsins að þessu sinni til að ræða þetta mál, en vil gjarnan bjóða prófessornum í þinginu að taka hann í kennslustund um lýðræði.



Herra forseti. Það er leitt að hafa ekki fengið nánari útlistanir á deildaskiptingunni í Alþfl. hjá hv. þm. Vilmundi Gylfasyni. Hann flutti hins vegar fróðlegan fyrirlestur um það, hvað gerst hefði í Alþfl. Ég reikna með að það sé jafnrétt sagnfræði og menntaskólakennarinn og sagnfræðingurinn kennir í MR fyrir hádegi. Hún fólst í því, að þegar Gylfi Þ. Gíslason lét af formennsku í Alþfl. hefði átt sér stað félagsleg bylting. Ég vil hins vegar láta það koma fram hér, að ég hef ekki séð miklar breytingar á málflutningi ýmissa þm. Alþfl. á þessu kjörtímabili frá því sem var síðast. Það hefur vakið athygli mína, að hv. þm. Vilmundur Gylfason hefur tekið upp í stórum dráttum ýmsar þær till. sem hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason barðist hér fyrir áður, þannig að sú breyting, sem virðist hafa gerst, hefur í raun og veru ekki haft neitt annað í för með sér en það, að komin er örlítil „poppuð“ útgáfa af Gylfa Þ. Gíslasyni hér í þingsalina.  Mér leiðist dálítið þessi goðsögn um nýja Alþfl., vegna þess að hún er ein af þeim goðsögnum sem þessir ágætu áróðursmeistarar halda fram - áróðursmeistarar sem fyrst og fremst virðast skoða það sem verkefni sitt að setja fram einfaldar og allt of ódýrar tillögur um lausn þjóðfélagsmála. Það kemur m.a. fram í því, að hv. þm. Vilmundur Gylfason skrifar dag eftir dag leiðara þar sem hann kallar samstarfsflokka sína í ríkisstj. verðbólguflokka, án þess að hafa sjálfur haft nokkra aðra afstöðu til mála í atkvgr. hér á Alþ. en við aðrir stuðningsmenn þessarar ríkisstj. Ef hv. þm. ætlar að fara að láta orð sín þýða annað en hávaða, þá er tími til kominn að hann fari að láta verkin tala hér í þingsölum.



Það hefur orðið að samkomulagi við deildaforseta, að fundur í Sþ. verði ekki öllu lengri. Ef þessar umr., þar sem málefnið er beinar greiðslur til bænda, en ekki innviðir Alþfl., dragast verulega á langinn, verð ég enn að fresta þeim. En ég vona að svo verði nú ekki.



Herra forseti. Ég þakka fyrir að fá að gera þessa stuttu aths. Hún er vegna orða hv. þm. Geirs Hallgrímssonar um það samband sem ætti að vera á milli þessarar till. og frv. til l. um Framleiðsluráð. Það kann vel að vera, - ég hef reyndar ekki hugleitt þá hlið málsins, en það getur vel verið að þetta sé ekki verra ráð en hvað annað, fyrirkomulagið sem þessi till. gerir ráð fyrir, til þess að draga úr framleiðslu landbúnaðarafurða á Íslandi, og það getur vel verið að rétt sé að skoða það í þeirri n. sem það fær til umr. Hér hefur orðið ofurlítil umr. um innviði Alþfl. að gefnu tilefni. Ég vissi nú ekki að það væri svona flókið stjórnkerfi fyrir Alþfl.-apparatinu, en það kann að vera að það sé eins og hv. þm. Vilmundur Gylfason hefur lýst, að þarna þurfi þúsundir að ráða og grípa um taumana. Það er að sjálfsögðu nokkuð seinvirk aðferð, en það getur vel verið að hún sé góð. Raunar segir í máltækinu, að því verr gefist heimskra manna ráð sem fleiri komi saman. Um þessa félagslegu byltingu vil ég segja það, að þarna eru að sjálfsögðu komnir nýir menn til stjórnar, og þetta eru margir ágætir menn og ég óska þeim hins mesta velfarnaðar og þeir verði nýtir alþm. og landsfeður. En að þetta sé einhver félagsleg bylting, - hún er þá í því fólgin, að þó að þessir menn séu flestir komnir af Krötum hugsa sumir þeirra því miður eins og Heimdellingar.