Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál. Ég vil bara geta þess, að einstakir nm. hafa áskilið sér rétt til þess að bera fram brtt.



Herra forseti. Frv. þetta fjallar um það, ef fjmrh. ákveður að nota lántökuheimild ríkissjóðs með happdrættisláni, að þá skuli allir vinningarnir, sem upp koma, vera undanþegnir sköttum nema eignarskatti. Ég tel nú vera varhugavert að ganga lengra á þeirri braut að undanþiggja vissa aðila sköttum, en komið er. Hins vegar veit ég, að margir þm. eru meðmæltir þessu, en í nál. fjhn. er bent á, að nauðsynlegt sé, að þeir, sem njóta skattfrelsis vegna þess, að þeir hafi hlotið happdrættisvinning, geti sannað vinning sinn með vottorði. Ef eignaraukning kemur fram á því ári, mun það venja, að hún sé í samræmi við tekjuaukninguna, og áætlar skattanefnd skattana eftir því. Ef nú tekjur eiga sér stað, sem ekki er skylt að telja fram, getur framtal þeirra, sem hlotið hafa happdrættisvinning, sýnt óeðlilega eignaraukningu á árinu, sem ekki kemur fram í tekjuframtalinu. Það er því nauðsynlegt fyrir skattanefndir, að menn geti fært sönnur á tekjurnar. Ég vil því spyrja. hæstv. fjmrh., hvort hann vilji setja í reglugerð ákvæði um það, að þeir, sem vinning fá í happdrættisláninu, geti fengið vottorð fjmrn. fyrir því, að þeir hafi hlotið vinning. Ég vildi fá að heyra álit hæstv. ráðh. um þetta.



Herra forseti. Ég þakka n. fyrir afgreiðsluna á þessu máli, og vona ég, að það gangi fljótt og vel í gegnum þingið. Út af aths. hv. þm. V-Húnv. vil ég láta þess getið, án þess að hefja umr. um skattfrelsi almennt, þá er það vitað, að peningar til útlána liggja ekki lausir meðal þjóðarinnar eins og sakir standa, en þetta mál er tilkomið til þess að gefa fólki kost á því að lána ríkissjóði, um leið og það hefur möguleika til þess að hafa eitthvað að sækjast eftir. Það er því lagt til, að þeir, sem hljóta vinning, verði undanskildir tekjuskatti. Það er vitað mál, að eftir núgildandi skattalöggjöf mundu þeir, sem fengju háan drátt, hafa litið eftir, ef það heyrði undir núgildandi skattaákvæði og reglur. Ég hef þá trú, að ríkissjóður hefði fyrr getað aflað sér hærri rekstrarlána með þessum hætti, ef upp hefði verið tekinn - ef það hefði verið gert nógu snemma að gera það aðgengilegt fyrir borgarana að lána ríkinu fé - einmitt að lána ríkinu fé. Ég endurtek: Það þarf að gera þjóðinni aðgengilegt að lána ríkinu fé. Með þeim hætti, sem hér er lagt til, hefði mátt ná og má ná tugum milljóna kr., sem greiða fyrir framkvæmdum og framförum í landinu. Varðandi spurningu hv. þm. til mín um framkvæmd þessa máls, þá er ég honum í höfuðatriðum sammála. Stjórnarvöldin þurfa að láta gjaldþegna sína hafa full sönnunargögn í höndunum, til þess að þeir geti sannað fyrir skattanefndum, að um vinningspeninga hafi verið að ræða. Ég skal fúslega láta taka til athugunar í fjmrn., að það gefi skattanefndum greinileg fyrirmæli í reglugerð umskattfrelsi vinninga happdrættislánsins og að þeir aðilar, sem greiða út vinningana (í Reykjavík ríkisféhirðir), gefi vottorð um vinning númers, um leið og vinningur er borgaður.



Herra forseti. Sjútvn. hefur nú athugað þetta frv., og er meiri hl. ásáttur um nál. á þskj. 116. Ég get í rauninni látið mér nægja að vísa til nál., sem er allýtarlegt, og þeirra fylgiskjala, sem prentuð eru með því. Ég vil geta þess, að prentvilla er í nál., þar sem stendur, að skipið sé í „flokki“ A“ á að vera „flokki A 1.“ - Nm. töldu það nokkuð vafasamt að leyfa innflutning á svo gömlu skipi, en þar sem sérstakur kunnáttumaður um skipasmiði, Ólafur Sigurðsson skipaverkfræðingur, var hafður með í ráðum, skipið var í góðum skipaskoðunarflokki og aðeins ætlað til síldarvinnslu í höfnum, taldi n. rétt að samþ. frv. óbreytt. Hv. þm. Siglf. hafði nokkra sérstöðu, og mun hann efalaust gera hér grein fyrir afstöðu sinni.



Þó að n. hafi klofnað, þá legg ég líka til, að þetta frv. verði samþ. Hins vegar varð ágreiningur út af orðalagi á fyrirvara, sem ég vildi koma inn í nál., og þess vegna kem ég með sérstakt nál. Ég tel, að það hafi verið mjög varhugavert að kaupa svo gamalt skip til þessara hluta og að undirbúningur hafi hvergi nærri verið svo góður sem skyldi. Skipið átti að vera þannig úr garði gert, að hægt væri að nota það hvar sem væri við strendur landsins, eins og hugmyndin upphaflega var. Eins og nú er, er aðeins hægt að nota skipið til síldarvinnslu í höfnum inni, og sárafáar hafnir utan Reykjavíkur koma til greina. Eigi það fyrir skipinu að liggja að vera í Reykjavíkurhöfn, munu margir líta svo á, að eins gott hefði verið að byggja síldarverksmiðju í landi. Þetta er orsökin til þess, að ég taldi mig ekki geta skrifað undir nál. fyrirvaralaust. Nú hefur skipið hins vegar verið keypt, og þær breytingar, sem nauðsynlegt hefur þótt að gera á því, eru langt komnar. Ég tel því, að það komi ekki til mála að neita um innflutning á því, þar sem það mundi valda miklu tjóni, en ég vil undirstrika það, að málið hefur ekki verið nægilega undirbúið.



Ég vil taka það fram, að undirbúningur þessa máls er sjútvn. óviðkomandi. N. hefur með nál. sínu ekki lagt neinn dóm á það, hvort undirbúningur málsins eða kaupin hafi verið heppileg. Það, sem n. var spurð um, var, hvort hún vildi leyfa innflutning á skipinu, og brbl., sem gefin voru út um þetta, voru ekki lögð fyrir þingið fyrr en eftir að skipið var keypt. N. leggur ekki neinn dóm á kaupin, enda var álits hennar ekki leitað í því efni. Í n. var ágreiningur um það eitt, hvort taka skyldi upp í nál. fyrirvara hv. þm. Siglf. Hv. þm. Siglf. vildi ekki gefa í fyrirvara sínum algerlega rétta hugmynd um skoðun skipaskoðunarstjóra á málinu, og því var það ráð tekið að prenta bréf h.f. Hærings, skipaskoðunarstjóra og atvinnu- og samgöngumálaráðuneytisins sem fylgiskjöl með frv., svo að ekki yrði um það deilt, hvaða afstöðu hver aðili hefði haft. Þetta vildi ég taka fram, svo að ljóst sé, hvernig í málinu liggur.



Út af þeim umr., sem hér hafa orðið um undirbúning þessa máls, þykir mér rétt að taka það fram, að þó að ég hafi staðið að því, að frv. var flutt, hefur samgmrn. ekki haft undirbúning þess með höndum. Það er einkafélag, sem hefur haft þetta mál máð höndum, þótt opinberir aðilar hafi veríð þátttakendur í því. Þann 28. júní 1948 fer félagið fram á það við ráðuneytið, að það veiti innflutningsleyfi fyrir skipinu, en þá er þegar búið að kaupa skipið. Þetta er það fyrsta, sem ráðuneytinu berst um málið. Skipaskoðunarstjóri áleit ekki heppilegt að velta innflutningsleyfi fyrir skipinu að óbreyttum l. um eftirlit með skipum, og þess vegna voru brbl. gefin út. - Ég vildi láta það koma fram, að ráðuneytið hefur ekki annað gert í þessu máli, en að afgreiða umsókn um innflutningsleyfi, og kaupin voru þegar gerð, er þessi umsókn kom.



Mig langar til að leggja nokkur orð í belg. - Það er dálítið einkennilegt þegar hv. þm. Siglf. kemur hér fram og prédikar varúð. Loks nú var útbýtt frá honum nál. á þskj. 139, og er það langt mál. Og allt eru þetta sleggjudómar um kaupin á Hæringi, sem fást alls ekki staðizt. Það, sem hv. þan. Siglf. segir um kaupin á skipinu, er allt úr lausu lofti gripið. Hv. þm. veittist að ákveðnum mönnum í langri frásögn sinni í nál., og ræðst hann þá helzt að Sveini Benediktssyni og mér. Mér finnst því rétt að gera hér í hv. þd. nokkra grein fyrir kaupum á Hæringi til þess að hnekkja hinni villandi frágögn í nál. minni hl. á þskj. 139. Hv. þm. Siglf. byrjar nál. sitt fullur vandlætingar og fjargviðrast mikið yfir því, að keypt hafi verið gamalt skip, sem skipaskoðunarstjóri ríkisins hafi orðið að gefa fyrir sérstaka undanþágu. Er það kom til mála að festa kaup á þessu skipi, sem er að vísu nokkuð gamalt, en um önnur skip, sem breyta mætti í síldarbræðsluskip, var vart að ræða, þá var skipaskoðunarstjóri spurður, hvort hann mundi gefa undanþágu fyrir þessu skipi, sem var nokkru eldra en reglur um innflutning skipa gera ráð fyrir. Var það þá og tilskilið, að nauðsynleg klössun og breytingar hefðu fram farið á skipinu, áður en það yrði tekið í notkun. Mig furðar því, að hv. þm. Siglf. skuli tala svo út í hött. Þá var hv. þm. að reyna að gera það eitthvað undarlegt í augum manna, að skip þetta skuli hafa verið keypt á vesturströnd Bandaríkjanna. Ætli skip, sem smíðuð eru þar og seld þar, séu nú ekki eins góð og annars staðar á hnettinum? En hv. þm. veit nú ekkert um önnur skip. Það er því algerlega út í hött, er hv. þm. tekur þetta svona upp, að það væri einhver goðgá, að skipið væri keypt á vesturströnd Bandaríkjanna. Þá segir hv. þm. Siglf. enn fremur, að í stað Hærings hefði átt að kaupa sterkt skip: En er þetta ekki einmitt sterkt skip? Þeir, sem kunnugir eru þessum málum, ljúka upp einum munni, að Hæringur sé sterkt skip. Þetta skip er byggt á þeim tíma, er skip voru sterklegar og betur byggð, en skip seinni tíma. Stafar slíkt af því, að áður fyrr var gert ráð fyrir, að skipin þyrftu lengri útivistar á siglingum, og lentu þau þá oft í mjög miklum hrakningum, en leitazt var við að gera þau þannig úr garði, að þau yrðu sem traustust, þegar á reyndi. Hv. þm. talaði um, að reynandi hefði verið að leita hófanna um kaup á skipi á austurströnd Bandaríkjanna engu síður, en á vesturströndinni. Frá þeirri hlið málsins er það að skýra, að það var athugað með skip, sem kynnu að vera föl þar. En þar virtist ekki vera um annað að ræða en stríðsskip, þ.e. skip, sem byggð voru í stríðinu. Er við leituðum að skipi vestra, höfðum við í huga ákveðna gerð af skipum, sem notuð voru til herflutninga í stríðinu. En þau skip eru öll mjög miklu minni en Hæringur. Þessi skip gátu vissulega komið til greina, en aðalástæðan til þess, að ekki var eitt þeirra keypt, er sú, að þau eru 2 þús. smálestum minni en Hæringur. Skip, sem nota skyldi til síldarbræðslu, þyrfti að vera stærra og sterkara. Varð það því að ráði, að stjórn Hærings ákvað að hætta við kaup á þessari gerð skipa. Þá má geta þess, að mörg tilboð um skip bárust frá Bretlandi og Hollandi. Er öll þau tilboð höfðu verið athuguð af stjórn Hærings, fannst okkur ekkert skip líklegra, en kaupin á Hæringi, þessu skipi, sem hv. þm. Siglf. bolast svo mjög út af. Stjórn h.f. Hærings var mjög tímabundin í afgreiðslu þessa máls. Er það var ákveðið s.l. haust af bæjarstjórn Reykjavíkur og ýmsum útgerðarmönnum að kaupa síldarbræðsluskip, þá var ákveðið að framkvæma verkið á einu ári. Það var um mánaðamótin nóvember–desember í fyrra, sem ákvörðun var tekin um þetta, og hafði þetta þær afleiðingar, að ekki var hægt að leita tilboða frá eins mörgum löndum heims og annars hefði kannske orðið. Í öðru lagi má geta þess, að það varð að ráða nokkru, hvernig tryggt yrði, að nauðsynlegar breytingar gætu fram farið á skipinu sem fljótast, eftir að kaup hefðu verið gerð. Það reyndist svo sem stjórn Hærings bjóst við, að þar var hægt að komast að beztu samningum í því efni. Orsök þess, hversu vinnuframkvæmdir við breytingu á skipinu gengu vel, er, að tiltölulega lítið var um skipavinnu á hinum stóru skipasmíðastöðum á austurströnd Bandaríkjanna. Vegna þess var hægt að fá þessa vinnu svo fljótt framkvæmda, og er það nokkuð annað en segja má um skipasmíðastöðvar í Evrópu, sem allar eru yfirhlaðnar verkefnum. Þetta ætti hv. þm. Siglf. að vera ljóst, er hann hefur nú fengið málið skýrt fyrir sér. Í sambandi við kaupin á Hæringi má geta þess, að Ólafur Sigurðsson forstjóri landssmiðjunnar fór með Jóni Gunnarssyni til Ameríku til þess að vera með í ráðum að afgera kaupin á Hæringi. En hv. þm. Siglf. heldur því fram, að Jón Gunnarsson hafi verið algerlega einráður í þessu efni. Ég vil vísa algerlega á bug þeirri staðhæfingu hv. þm., að sérfræðingar hafi eigi verið spurðir ráða með kaupin. Skip þetta, sem keypt var, hafði verið selt til Ítalíu, en kaupin á því gengu til baka sökum þess, að hið ítalska skipafélag sá, þegar til kom, að það gat ekki leyst skipið út. Og er nú þetta skip komið hingað til landsins. Í þessu sambandi vil ég leyfa mér að benda hv. þm. á, að það hefur engu skakkað með að koma þessu fyrirtæki upp frá því, sem ráðgert var, og er það meir en segja má um mörg önnur fyrirtæki, sem áætlanir hafa verið gerðar um. Það ætti hv. þm. Siglf. manna bezt að vita. Almennt gerðu menn ekki ráð fyrir, að skipið yrði tilbúið á svo skömmum tíma, og er mér því sérstök ánægja að lýsa því yfir hér í dag, að á þessari stundu er verið að reyna vélar Hærings. Er skipið kom til Reykjavíkur í miðjum október s.l., lét fyrirtækið það í ljós við fréttamenn, að það yrði tilbúið að taka á móti síld til bræðslu um næstu áramót. En nú er skipið tilbúið mánuði fyrr en gert var ráð fyrir. Má segja, að það sé fyrr en venja er með aðrar framkvæmdir hér á landi. Þá eru það ásakanir hv. þm. Siglf. um það, að Sveinn Benediktsson og ég höfum einir viljað ráða öllu í þessu máli og að við hefðum reynt að bolast eftir fremsta megni og þótzt á öllu kunna ráð, en engum ráðum viljað hlíta frá fagmönnum. Þessi ummæli hv. þm. finnst mér minna á mannýgt naut í flagi. Ég skil ekki þær hvatir, sem til þess liggja, að bera slík ummæli fyrir hv. þd. í nál. Þetta er ekki til annars en að brosa að, en kann hins vegar að lýsa innri manni þess þm. og þeim hvötum, sem hann ber til þessa máls. Ég tek alls ekkert nærri mér, þó að þessi maður reyni að kasta að mér einhverjum hnútum.Ég hef reynt að stuðla að því eftir minni getu, að þetta fyrirhugaða fyrirtæki kæmist upp, og hef lagt áherzlu á að fá álit sérfróðra manna um veigamestu atriði málsins, en reynt að ýta undir, að fyrirtækið kæmist upp á tilsettum tíma. Það má að sjálfsögðu margt finna í meðferð þessa máls, sem betur hefði mátt fara. Svo er ávallt. En í öllum undirbúningi þessa máls var tími um allar áætlanir mjög takmarkaður. Þrátt fyrir þetta tókst stjórn Hærings að standa við þær áætlanir, að skipið komst upp fyrir tilsettan tíma. Einnig má geta þess, að þær áætlanir, sem fyrir lágu um kostnað við kaup og breytingu skipsins, voru mjög í efa dregnar, en enn er skipið innan þeirra takmarka, sem áætlað var. Að vísu er enn verið að vinna við skipið, en fullvíst má telja, að skipið fari ekki fram úr 7–8 millj. kr., eins og gert hefur verið ráð fyrir. Það er nokkuð annað að segja um fjárhagsáætlanir annarra síldarverksmiðja, sem byggðar hafa verið hér á landi, sem farið hafa allt að helmingi fram úr áætlun. Að vísu hafa verið ýmis fleiri mannvirki í sambandi við þær en fljótandi verksmiðju, t.d. síldarþrær, sem hleypa verði mjög upp. Hins vegar eru í Hæringi stórar geymslur fyrir lýsi og mjöl. Út af ummælum eins dagblaðs bæjarins, Alþýðublaðsins, um það, að legið hafi við, að Hæringi hefði hvolft, þar sem hann lá við bryggju, en hún hafi varnað því, að skipið legðist á hliðina, þá vil ég leiðrétta hér þessa furðulegu frétt blaðsins. Þessi ummæli hljóta að byggjast á misskilningi fréttamannsins. Hann hefur séð skipið hallast og getið sér til orsök þess án þess að leita upplýsinga um málið. Það var fyrir nær hálfum mánuði, að verið var að reyna tanka skipsins, að einn af tönkunum fylltist fyrr en gert var ráð fyrir. Tók þá skipið að hallast allmikið, eða um 30°. Þetta er allmikill halli á skipi, en sannar á engan hátt, að um lélega botnfestu skipsins sé að ræða, og bryggjan hefði ekki veitt neina vörn, ef um slíkt hefði verið að ræða, heldur hefði skipið farið út undan sér og á hliðina, ef svo hefði verið. Fréttamanninum hefur ef til vill þótt sem svo, að hér væru tíðindi, sem birta mætti með gleiðletraði fyrirsögn, og það má vera, að fréttamaðurinn hafi haft einhverjar svipaðar hvatir í garð þessa fyrirtækis og hv. þm. Siglf. - Mér er sannast að segja alveg óskiljanleg sú löngun þm. Siglf. og annarra hans líka, að þeir skuli reyna að gera þetta fyrirtæki eins tortryggilegt og raun er á. Það kann að vera, að þetta sé eins konar barnasjúkdómur, sem þessir menn þjást af út af þessari fyrstu fljótandi síldarverksmiðju landsmanna. En þrátt fyrir allt miðar þessu máli vel áfram. Vonandi kemur reynsla á þetta fyrirkomulag á síldarbræðslu hér við land, ef síld veður og veiðist.



Herra forseti. Hv. þm. er kunnugt um það, að framan af þingum er venjulega ekki mjög mikið að gera fyrir þm., en hins vegar hefur oft verið sú reynslan, að síðari hluta þinga hlaðast mikil störf á þingmenn, er verða þá að vinna nótt með degi, bæði af því að þá er nú afgreiðsla á stærsta málinu, sem fyrir Alþ. liggur, fjárl., og eins hinu, að þá ryðjast mál frá nefndum, og fundir verða þá oft langir. Þetta leiðir oft til þess, að mál verða ekki afgreidd af þinginu sum, en sum með nokkuru flaustri. Nokkur brögð hafa ætíð verið að því, að þm. ynnu heldur slælega framan af þingi, en ég hygg, að aldrei hafi það keyrt eins úr hófi eins og nú. Eftir því sem ég hef fengið upplýsingar um fyrir sólarhring síðan frá skrifstofunni, þá hafði verið þá vísað til nefndar hér í hv. d. 32 málum, en aðeins fimm verið afgr. frá nefndum. - Ég sé ekki, að það sé neitt á móti því að skýra frá þessu hér, því að þetta er viðkomandi öllum hv. þm. Til fjhn. hafði þá verið vísað 10 málum og hún hefur ekkert afgreitt. Til samgmn. einu máli. Hún hefur ekki afgreitt það. Landbn. hefur fengið 4 mál og hefur afgr. eitt. Sjútvn. hefur fengið 3 mál og afgreitt 2. Iðnn. hefur fengið eitt mál og afgreitt það. Heilbr.- og félmn. hefur fengið 5 mál og ekkert afgreitt. Menntmn. hefur fengið 3 mál og ekkert afgreitt. Allshn. hefur fengið 5 mál og afgr. eitt. - Alls, eins og ég sagði, hafa nefndirnar fengið 32 mál til meðferðar í þessari hv. d., en afgreitt aðeins 5 af þeim. - Sjálfsagt liggja gildar orsakir til þess, að n. hafa ekki afgreitt öll málin frá sér. En þegar þess er gætt, að liðnar eru meira en sex vikur af þinginu, þá er dálítið leiðinlegt að sjá, að þingn. hafa ekki afgreitt einu sinni eitt mál til jafnaðar í þær sex vikur, sem liðnar eru af þinginu. Ég vil fyrir mitt leyti óska eftir því, að hæstv. forseti hafi á því athugun, hvernig þingnefndirnar vinna og geri sig að húsbónda yfir þeim í þessu efni, því að það verður ekki við það unað, að svona slælega sé unnið.