Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ágúst Einarsson, 11. þm. Reykn., Árni Johnsen, 3. þm. Suðurl., Björn Bjarnason menntmrh., Geir H. Haarde, 4. þm. Reykv., Guðmundur Hallvarðsson, 10. þm. Reykv., Guðni Ágústsson, 2. þm. Suðurl., Gunnlaugur M. Sigmundsson, 2. þm. Vestf., Hjörleifur Guttormsson, 4. þm. Austurl., Jón Kristjánsson, 2. þm. Austurl., Ragnar Arnalds, 4. þm. Norðurl. v., Rannveig Guðmundsdóttir, 5. þm. Reykn., Siv Friðleifsdóttir, 4. þm. Reykn., Svanfríður Jónasdóttir, 6. þm. Norðurl. e., Tómas Ingi Olrich, 5. þm. Norðurl. e., Valgerður Sverrisdóttir, 3. þm. Norðurl. e.

Áður en gengið er til dagskrár fara fram umræður utan dagskrár að beiðni þingflokks Alþb. og óháðra um vanda húsbyggjenda og skuldastöðu heimilanna, sbr. 2. mgr. 50. gr. þingskapa. Málshefjandi er hv. 17. þm. Reykv., Ögmundur Jónasson, og hæstv. félmrh. verður til andsvara. Samkomulag er milli þingflokka um að umræðan geti staðið í allt að einni klukkustund og 40 mínútum. Hver þingflokkur fær þannig allt að 15 mínútna ræðutíma og málshefjandi og ráðherra 5 mínútur að auki. Þetta fyrirkomulag umræðna byggist á 2. mgr. 72. gr. þingskapa.

Hæstv. forseti. Tilefni þess að óskað er eftir þessari umræðu um húsnæðismál með sérstöku tilliti til skuldastöðu heimila er að fólk sem á í húsnæðis- og skuldabasli á heimtingu á því að vita hvaða hugmyndir ríkisstjórnin hefur til lausnar á þeim vanda sem það stendur frammi fyrir og er að verulegu leyti á ábyrgð stjórnvalda eins og ég mun sýna fram á. Stöðu húsnæðiskaupenda og leigjenda bar mjög á góma í kosningabaráttunni, enda ekki að undra. Ástandið í húsnæðismálum gefur spegilmynd af kjörum og hlutskipti þúsunda fjölskyldna. Það hlutskipti er ekki gott og það hlutskipti hefur farið versnandi. Skuldaklafi heimilanna hefur vaxið stórlega á sama tíma og greiðslugeta þeirra hefur rýrnað. Þetta er hið alvarlega í stöðunni. Samkvæmt könnun sem birt var á vegum Húsnæðisstofnunar í byrjun mars var fimmta hvert húsbréfalán komið í veruleg vanskil. En vandinn var engan veginn einskorðaður við húsbréfakerfið því að á meðal þeirra sem höfðu lán frá byggingarsjóðunum, bæði í félagslega kerfinu og hinu almenna, voru einnig veruleg vanskil. Þannig var um fjórðungur lántakenda í Byggingarsjóði verkamanna í miklum vanskilum. Þá er ljóst að margt fólk býr við svo bág kjör að það hefur ekki einu sinni haft efni á því að koma sér í stöðu skuldarans, hefur hreinlega ekki haft aðgang að neinu lánakerfi og enn er að nefna að stórir hópar fólks lenda á milli kerfa, hafa of miklar tekjur til að fá aðgang að félagslega kerfinu, of lágar tekjur til að komast í húsbréfakerfið, of háar tekjur til að fá húsaleigubætur, með öðrum orðum stórir hópar fólks lenda á milli kerfa, fá hvergi inni. Þess vegna segir skuldastaða húsnæðiskaupenda, þótt hrikaleg sé, aðeins hálfan sannleikann um hve ástandið í húsnæðismálum er raunverulega slæmt. Á undanförnum árum hefur endalaust verið hringlað með húsnæðismálin, vextir hafa verið keyrðir upp og hækkaður aftur í tímann. Í fáti hefur verið hlaupið úr einu kerfi í annað, en allt þetta hefur skapað öngþveiti og óvissu til langs tíma. Og nú til viðbótar ríkir pólitísk óvissa. Á húsnæðismarkaði er spurt hvað ríkisstjórnin ætli að gera, til hvaða ráðstafana hún ætli að grípa. Að sögn fasteignasala er nú óvenjumikil sölutregða, húsnæði er illseljanlegt og ástæðan sem gefin er upp er að beðið sé eftir aðgerðum ríkisstjórnarinnar. Nú vil ég taka það mjög skýrt fram að ég er ekki að hvetja til snöggsoðinna, fálmkenndra viðbragða. Þvert á móti vil ég ígrundaðar ráðstafanir því að mikið liggur við að menn skilgreini á yfirvegaðan hátt hvað hægt er að gera þegar í stað til aðstoðar þeim sem eru að missa eigur sínar, en einnig þarf að hyggja að langtímalausnum. Síðast en ekki síst þarf að grípa til fyrirbyggjandi aðgerða þannig að þeir sem eru að kaupa, selja eða ætla að leigja lendi ekki einnig í vandræðum. Lausnir á vanda húsnæðiskaupenda og leigjenda á ekki að binda við húsnæðiskerfið eitt. Staðreyndin er sú að vandi húsnæðiskaupenda og leigjenda verður ekki einvörðungu leystur með aðgerðum í húsnæðiskerfinu. Þannig birti t.d. hagfræðingur BSRB, Rannveig Sigurðardóttir, mjög athyglisverða útreikninga sl. haust, útreikninga sem fengið hafa staðfestingu í síðari könnunum mjög áþreifanlega eftir að könnun Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands var birt með sundurgreiningu á skuldastöðu og greiðsluerfiðleikum fjölskyldna. Í þeirri sundurgreiningu kom fram að þeir sem áttu í mesta skuldabaslinu voru millitekjuhópar, sömu hópar og orðið höfðu fyrir mestri skerðingu ráðstöfunartekna í millifærslukerfinu, þeir hópar sem höfðu orðið fyrir mestum jaðarskattshækkunum. Útreikningar Rannveigar Sigurðardóttur hagfræðings sýndu fram á að fjölskylda með rúmlega 200 þús. kr. heildartekjur á mánuði, þrjú börn, tvö undir 7 ára aldri, hafði á undangengnum fjórum árum orðið fyrir skerðingu á ráðstöfunartekjum af völdum samtvinnaðra þátta almennrar kaupmáttarrýrnunar, hækkunar á sköttum og lækkunar á barnabótum og vaxtabótum sem nam um 18 þús. kr. á mánuði. Það sem er umhugsunarvert við þessa upphæð, og það benti hagfræðingurinn sérstaklega á, er að þetta er sama upphæð og nemur afborgun af meðalhúsbréfaláni upp á 3 millj. kr. Lærdómurinn af þessu dæmi er sá að lausnin fyrir umrædda fjölskyldu er ekki einvörðungu úrbætur á sviði húsnæðismála heldur samræmdar aðgerðir á öðrum sviðum einnig. Hækkun barnabóta, vaxtabóta, húsnæðisbóta, lækkun þjónustugjalda o.s.frv. eftir málsatvikum. Á þessu hafa margir hv. þm. sem styðja stjórnina, þar á meðal ráðherrar eins og hæstv. viðskrh., sýnt mikinn skilning. Í prýðilegri ræðu sem hann flutti í tíð síðustu ríkisstjórnar fyrir aðeins fáum vikum benti hann á þetta samhengi hlutanna. Þáv. hv. þm., núv. hæstv. ráðherra, Finnur Ingólfsson, fullyrti að neyðarástand væri að skapast á þúsundum heimila vítt og breitt um landið, eins og hann orðaði það að mínum dómi réttilega, og hann skilgreindi vandann meðal annars með því að rekja hann til þeirrar stefnu sem ríkisstjórn Alþfl. og Sjálfstfl. rak almennt í efnahags- og atvinnumálum. Svo að ég vitni orðrétt í ræðu hans, með leyfi forseta: ,,Nefna má atvinnuleysi, hærri vexti, hærri skatta, lækkun á barnabótum, hækkun á þjónustugjöldum í heilbrigðisþjónustunni og hækkun á þjónustugjöldum í menntamálum. Þetta hefur orðið til þess að heimilin hafa orðið fyrir meiri útgjöldum heldur en áður. Þetta hefur orðið til þess að þær greiðsluáætlanir sem Húsnæðisstofnun ríkisins og bankarnir lögðu upp með fyrir þessa einstaklinga hafa farið úr skorðum og nú er svo komið að neyðarástand blasir við.`` Þetta var rétt fyrir nokkrum vikum og þetta er líka rétt núna. Fulltrúar Sjálfstfl. með hæstv. forsrh. í broddi fylkingar hafa á sinn hátt tekið undir þessi sjónarmið og viðurkennt að sú gagnrýni af okkar hálfu að jaðarskattar væru orðnir hættulega háir, að sorfið hafi verið um of að fólki með margvíslegum skerðingum, ætti við rök að styðjast. En það er ekki nóg að viðurkenna vandann og tala um neyðarástand fyrir kosningar ef menn sýna engin viðbrögð að þeim loknum. Við neyðarástandi á að bregðast með aðgerðum en ekki aðgerðaleysi því að þá eru menn að bregðast sjálfir. Í ljósi allra yfirlýsinganna úr kosningabaráttunni kom það óneitanlega á óvart þegar stjórnarsáttmálinn var kynntur því að þar var sagt berum orðum að ekki yrði tekið á skattkerfismálum, jaðarskattar yrðu t.d. ekki lagaðir fyrr en í fyrsta lagi í ársbyrjun 1997, þá væntanlega í tengslum við kjarasamninga sem renna út um áramótin 1996--1997. Og nú er rétt að spyrja: Er það fyrst þá sem á að aflétta neyðinni? Sagði ekki Framsfl. að fólk ætti að vera í fyrirrúmi? Var það ekki eitt af áróðursspjöldum ríkisstjórnarinnar fyrir kosningar, fólk í fyrirrúmi? Er skilningurinn sem menn kváðust hafa á erfiðleikum fólks og neyð virkilega svona léttvægur? Ætla menn sér virkilega að versla með eigin loforð? Stendur til að selja fyrirheitin sem kjósendum voru gefin í kjarasamningum eftir tvö ár? Ef þetta er rétt þá verður það að koma í ljós. Menn verða að koma hreint til dyranna, þó ekki allsberir eins og einn af aðstoðarmönnum fjmrh. gerði í Morgunblaðinu fyrir fáeinum dögum þegar hann sagði að lausnin á háum jaðarsköttum væri ósköp einföld: Afnema millifærslurnar, burt með barnabætur, burt með vaxtabætur, þetta væri tekjutengt og ef við losnuðum við þessar bætur værum við jafnframt laus við tekjutengingar og þar með jaðarskatta. Einfaldasti hlutur í heimi. Ekki dettur mér í hug að ætla að hæstv. félmrh. skrifi upp á útleggingar eins og þessar. Hins vegar skrifaði hann upp á stjórnarsáttmálann og nú er að vita hvaða skilning hann leggur í hann. Reyndar mega hæstv. ráðherrar vita að sú krafa sem hlýtur að vera reist á hendur ríkisstjórninni er að þegar í haust verði gerðar umfangsmiklar skattkerfisbreytingar þar sem almennu launafólki verður í fyrstu umferð fært til baka það sem af því var tekið á síðasta kjörtímabili með hverri skerðingunni á fætur annarri gegn hörðum og eindregnum mótmælum utan þings og einnig innan. Þetta er skilyrðislaus krafa og hún er siðferðileg á hendur stjórnmálamönnum sem hafa gefið kjósendum sínum fyrirheit í þessa veru. Þessi krafa byggir líka á efnahagslegri nauðsyn gagnvart grunneiningum efnahagslífsins, fjölskyldunum í landinu. Þetta er fyrsta atriðið sem ég vil heyra hæstv. ráðherra, málsvara ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar, upplýsa þingheim og þjóð um. Til hvaða ráðstafana verður gripið til að bæta efnahag fjölskyldnanna þannig að þær séu í stakk búnar að standa við þær skuldbindingar sem þær í góðri trú tókust á herðar við öflun húsnæðis áður en ráðist var á kjör þeirra úr Stjórnarráði Íslands? Í öðru lagi er ljóst að grípa þarf til sértækra aðgerða í húsnæðiskerfinu. Það þarf að sjá til þess að kerfið svari þörfum einstaklinganna, en einstaklingunum sé ekki þröngvað inn í mót sem engan veginn svara kröfum tímans, eru hreinlega ekki í samræmi við veruleikann, fjárhagslega getu fólks og iðulega einnig óskir. En í stað þess að hanna sífellt ný kerfi þarf að nálgast málin frá einstaklingnum og fjölskyldunni með húsnæðisbótum sem sniðnar eru að óskum fólks um húsnæðisform, tekjum þess og efnahag. Í þetta þarf að ganga á vel yfirvegaðan og ígrundaðan hátt. En þegar í stað þarf að grípa til sérstakra bjögunaraðgerða gagnvart því fólki sem er í bráðavanda. Lenging húsbréfalána ein og sér eins og rætt hefur verið um leysir engan stóran vanda. Reyndar orkar sú aðgerð nokkuð tvímælis því að hætt er við miklum afföllum og þar af leiðandi aukinni lánsfjárþörf, hærri afborgunum og þannig áfram þar til vítahringnum er lokað. Hins vegar tel ég að stórefld ráðgjafarþjónusta Húsnæðisstofnunar sem hefði heimildir til skuldbreytinga og lenginga lána eftir atvikum, aðgang að öflugum björgunarsjóði sem settur yrði á fót í samstarfi ríkis, sveitarfélaga og hugsanlega einnig annarra aðila, svo sem lífeyrissjóða, sem veitti lán með lágum vöxtum jafnframt því sem lög yrðu sett um sveigjanlegar húsnæðisbætur sem yrðu sveiflujafnandi. Einnig á þegar í stað að taka ákvörðun um að nýta heimild til að hækka lánshlutfall húsbréfa í 75%, slíkt væri fyrirbyggjandi aðgerð. Þá þarf þegar í stað að grípa til ráðstafana fyrir leigjendur. Sérstakur björgunarsjóður, kann einhver að spyrja, enn einn sjóðurinn? Svarið er einfalt. Við erum að tala um fjármuni sem fólk hefur verið svipt með gegndarlausri skerðingu ráðstöfunartekna á síðustu árum. Þessi kjaraskerðing hefur leitt til þess að fjöldi fólks er að missa heimili sín eða býr við mjög erfið skilyrði. Þeir sem hins vegar búa við sæmilegan kost eiga því miður oft erfitt með að skilja hlutskipti hinna sem misst hafa atvinnu sína eða orðið fyrir alvarlegri tekjuskerðingu og búa við þungan skuldaklafa. En hver skyldi vera skilningur hæstv. ríkisstjórnar og hvernig ætlar hún að bregðast við? Þessari spurningu vil ég nú beina til hæstv. félmrh.

Herra forseti. Ég vil byrja með því að fagna þessari umræðu. Ég vænti þess að hér komi fram að það sé einhugur um það að vandinn sé mikill og að við verðum að hjálpast að við að leysa hann. Það er alveg rétt sem fram kom frá okkur framsóknarmönnum í kosningabaráttunni og hér hefur verið endurtekið af hv. málshefjanda að það hefur skapast neyðarástand á fjölmörgum heimilum. Við framsóknarmenn lögðum mikla áherslu á það í kosningabaráttunni að við vildum úrbætur í þessu efni og við erum ekkert af baki dottnir. Ef menn lesa stjórnarsáttmálann þá sést á honum að þar er fólk í fyrirrúmi og þar er bæði tekið á greiðsluvandanum og húsnæðismálunum. Vil ég, með leyfi forseta, lesa örstuttan kafla úr stjórnarsáttmálanum: ,,Að Lánstími húsnæðislána frá Húsnæðisstofnun verði breytilegur þannig að í stað 25 ára eins og nú er verði hann á bilinu 15--40 ár. Sérstök áhersla verður lögð á að hjálpa ungu fólki til þess að eignast sína fyrstu íbúð. Þeim sem greiða af eldri fasteignaveðbréfum Húsnæðisstofnunar verður gefinn kostur á lengingu lána. Stuðlað verður að því að einstaklingar, sem eiga í alvarlegum greiðsluerfiðleikum, hafi möguleika á því að ná tökum á fjármálum sínum. Stefnt verður að því að flytja almenna húsnæðislánakerfið frá Húsnæðisstofnun yfir í bankakerfið.`` Þarna tel ég að komi fram meginlínur í stefnu ríkisstjórnarinnar í þessu efni. Í félmrn. er unnið að þessum málum og ég hef þegar skipað tvær nefndir sem ætlað er að koma með tillögur til úrbóta og úrræði handa fólki í verulegum greiðsluerfiðleikum. Annarri nefndinni er ætlað að koma með tillögur sem stuðla að því að einstaklingar sem eiga í alvarlegum greiðsluvandræðum hafi möguleika á því að ná tökum á fjármálum sínum, annaðhvort með samkomulagi við lánardrottna eða með aðstoð dómstólanna. Nefndin er undir forustu hv. þm. Ísólfs Gylfa Pálmasonar og hún á að semja frv. um greiðsluaðlögun. Aðrir nefndarmenn eru hv. þm. Kristján Pálsson, Elín S. Jónsdóttir í félmrn., Bragi Gunnarsson í fjmrn., frá Sambandi ísl. sveitarfélaga Garðar Jónsson og frá dómsmrn. Benedikt Bogason. Ég vænti þess að nefndin vinni sitt starf sem skjótast og unnt verði að koma lagafrv. fyrir þingið strax í haust, í upphafi þings. Hér er um töluvert flókið mál að ræða, m.a. réttarfarslegt, sem krefst úrlausnar. Verkefni hinnar nefndarinnar er að athuga hvort aðstoða megi fólk í greiðsluvanda með því að gera breytingar á lánafyrirkomulagi. Nefndinni hefur verið falið að athuga kosti þess að lánstími fasteignaveðbréfa verði breytilegur, á bilinu 15--40 ár, og að skuldarar eldri fasteignaveðbréfa sem eiga í verulegum greiðsluvandræðum eigi kost á lengingu lána. Formaður þessarar nefndar er hv. þm. Magnús Stefánsson og aðrir í nefndinni eru hv. þm. Pétur H. Blöndal, Ingi Valur Jóhannsson frá félmrn., Steingrímur Ari Arason frá fjmrn. og Hákon Hákonarson sem á sæti í stjórn Húsnæðisstofnunar. Ég vænti þess að þessi nefnd komist að niðurstöðu sem allra fyrst því að hér er um mjög brýnt verkefni að ræða líka. Í desember sl. var sett á laggirnar samráðsnefnd um greiðsluvanda heimilanna og þátttakendur í því samstarfi eru fulltrúar frá Húsnæðisstofnun, Neytendasamtökunum, Sambandi ísl. sveitarfélaga, verkalýðshreyfingunni, Samtökum lífeyrissjóða, félmrn., Sambandi sparisjóða, frá Íslandsbanka, Búnaðarbanka og Landsbanka. Það er skemmst frá því að segja að ég tel að það sé mjög mikilvægt að þetta samráð sé haft og það sé líklegt til þess að leiða til góðs. Ég hef óskað eftir því að þetta samstarf haldi áfram og ég á von á áfangaskýrslu á næstunni með greinargerð og tillögum um úrbætur sem teknar verða til frekari úrvinnslu eftir því sem við á. Ég hef reyndar séð drög að þessari áfangaskýrslu og ég tel að þar séu margar hugmyndir sem séu skoðunar verðar og eðlilegt að vinna nánar úr. Þessi greiðsluvandi er náttúrlega mjög margþætt vandamál. Orsakir og afleiðingar eru mismunandi og eðli málsins samkvæmt er mjög mikilvægt að hafa þennan vettvang til að vinna að þessum málum. Ég mun einnig beita mér fyrir frekari viðræðum við lánastofnanir um framhald samkomulags um skuldbreytingar og lengingu lána. Það er umhugsunarvert að aðgerðir til að leysa greiðsluvanda heimilanna hafa verið viðvarandi í húsnæðiskerfinu frá 1985 að einu ári undanskildu. Því miður hafa þær ekki tekist allar sem skyldi, en ég tel að það sé full ástæða til að reyna að átta sig vel á orsökum vandans þannig að hægt sé að grípa til skilvirkra aðgerða og gera ráðstafanir til að fyrirbyggja vandann. Það er afar brýnt að grípa sem allra fyrst til úrræða handa þeim sem eru verst settir og það þarf einnig að rannsaka hvort úrræðin duga og vandamálin hafi breyst eða aðstæður. Ég tel að það geti vel komið til greina að koma upp einhvers konar bráðamóttöku á vegum félmrn. t.d. fyrir fólk sem er í miklum greiðsluerfiðleikum og sér ekki út úr þeim. Ég verð mjög var við það í viðtölum við fólk sem kemur í ráðuneytið hve margir eru ákaflega illa settir. Það vekur athygli mína og kom mér reyndar nokkuð á óvart að það er ekki bundið við láglaunahópa. Það eru fjölmörg dæmi þess að fólk sem manni virðist vera í góðum tekjum sé komið í mjög mikinn vanda. Innan bankakerfisins í Danmörku er boðið upp á svona þjónustu og væri svona bráðamóttaka sett á stofn þá þyrfti sú vinna að fara fram í náinni samvinnu við lánastofnanir. Það er líka spurning hvort ekki þarf jafnframt að efla ábyrgð bankanna á þeim útlánum sem þeir veita almenningi. Mér finnst stundum að ef bankinn getur náð í veð þá sé hann fús að lána þó að fyrirsjáanlegt sé að hlutaðeigandi lántakandi ráði ekki við þær skuldbindingar sem hann er að taka á sig. Þess vegna held ég að ráðgjafarþátturinn sé líka mjög mikilvægur í þessu. Það þarf að aðstoða fólk við að koma böndum á fjármál sín. Það er mjög auðvelt að eignast skuldir ef svo má til orða taka. Það er stöðugt verið að bjóða fólki lán til kaupa á bílum og neysluvörum ýmiss konar og það geta verið þannig tilboð að það geti verið erfitt fyrir fólk að átta sig á þeim, hver greiðslubyrðin verður og hinn endanlegi fjármagnskostnaður. Þess vegna tel ég að ráðgjafarstarfið sé afar mikilvægt í þessu efni. Síðan þarf náttúrlega að samræma störf þeirra sem veita ráðgjöfina. Og það er nauðsynlegt að mínu mati að athuga möguleika á samstarfi lánastofnana, Húsnæðisstofnunar, Neytendasamtakanna o.s.frv., og Samtaka sveitarfélaga ekki síst, um þetta efni. Ég get fullvissað hv. málshefjanda um að það er fullur vilji hjá ríkisstjórninni að grípa til aðgerða. Við munum hraða því eftir því sem nokkur kostur er. Sumt af þessu er hægt að gera með reglugerðum, en sumt af þessu þarf lagabreytingar við og af skiljanlegum ástæðum hefur ekki unnist tími til þess að undirbúa frumvörp þar að lútandi. Ég hef hins vegar lagt á það megináherslu að koma málunum í gang og það er farið að vinna að þessum hlutum og ég vonast eftir því að það skili árangri áður en langt um líður og að í haust geti verið tilbúin þau frumvörp til breytinga á lögum sem nauðsynleg eru í þessu sambandi.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að færa hæstv. ráðherra þakkir mínar fyrir þá vinsemd að láta svo lítið að drepa hér niður fæti á millum erfðra ferðalaga sinna um Evrópu. Ég geri ráð fyrir því að það sé erfitt fyrir hæstv. ráðherra að stýra félagsmálum Íslendinga frá hinum ýmsu höfuðborgum álfunnar og mér finnst þess vegna spurning hvort það sé rétt af okkur að vera að þreyta ráðherrann með fánýtu stagli hér í dag til þess að ræða um vandamál Íslendinga sem vafalítið eru ekki líkt því eins spennandi og hin ýmsu aðkallandi verkefni sem hæstv. ráðherra glímir við dag hvern á ferðalögum sínum erlendis. Miklu nær væri auðvitað fyrir þingheim að leyfa hæstv. ráðherra að hvílast, ekki síst þegar horft er til þess að hann kom úr síðustu ferð sinni í gær og fer í þá næstu á morgun eða hinn. Herra forseti. Það er rétt að rifja það upp að í síðustu kosningabaráttu háði flokkur ráðherrans kosningabaráttu sem að verulegu leyti gekk út á húsnæðismál og hástemmd loforð Framsóknar um að leysa öll vandamál sem tengdust þeim á snöggu augabragði. Sú barátta snerist ekki síst gegn Alþfl. sem var m.a. ásakaður um að hafa valdið neyðarástandi á þúsundum heimila vegna stórkostlegrar aukningar á skuldum vegna húsnæðiskaupa. Hv. þm. Ögmundur Jónasson rifjaði hér upp góðar tilvitnanir í ýmsar ræður hv. þingmanna Framsfl. á síðasta kjörtímabili og ég ætla ekki að sækja frekar í þann sjóð. Ég ætla ekki að gera lítið, herra forseti, úr því að það eru margvíslegir erfiðleikar sem steðja að heimilunum en þessi umræða var hins vegar um margt á dapurlegum villigötum. Hún spannst í kjölfar skýrslu Þjóðhagsstofnunar á sl. ári þar sem kom fram að skuldir heimilanna höfðu vaxið hratt. Niðurstöðurnar var reynt að nota í því skyni að sýna fram á að ríkisstjórninni og raunar Alþfl. sérstaklega hefði mistekist í húsnæðismálum, hefði rýrt afkomu heimilanna þannig að þúsundir heimila römbuðu á barmi gjaldþrots. Slík túlkun var auðvitað víðs fjarri öllu lagi. Það kom aldrei fram í umræðunni að Þjóðhagsstofnun sjálf benti á að skýringanna væri að leita í því að í kjölfar verðtryggingarinnar þurfti að endurfjármagna nær allt húsnæði í landinu. Lánstími húsnæðislána var lengdur þannig að skuldir greiðast hægar en áður, horfið var frá skömmtunarkerfi á lánsfé, sem að sjálfsögðu auðveldaði aðgang manna að fjármagni til húsnæðiskaupa og að auki fjölgaði ungu fólki á húsnæðismarkaðnum. Þetta voru að stórum hluta skýringarnar á auknum skuldum vegna húsnæðiskaupa og menn gleyma því jafnan að móti þeim sköpuðust vitaskuld miklar eignir. Þegar horfið var frá húsnæðiskerfi Framsfl. frá 1986 voru 8 þúsund Íslendingar á biðlistum eftir lánum úr skömmtunarkerfi framsóknaráratuganna. Þetta skömmtunarkerfi var raunar hluti þess spillta umhverfis í efnahagsmálum sem fyrir síðustu kosningar var lýst svo að væri skilgetið afkvæmi Framsóknar og rétt flokksskírteini hefði jafngilt boðsmiða í veislunni. Það voru að vísu ekki vinir Framsóknar í Alþfl. sem orðuðu þetta svo smekklega, heldur var það gert í bæklingi sem hæstv. forsrh. og formaður Sjálfstfl. bar ábyrgð á. Biðtíminn einn í þessu úrelta kerfi Framsóknar var mörg ár og ástandið var með öðrum orðum þannig að ungt fólk gat í bókstaflegri merkingu ekki stofnað fjölskyldu, það hafði ekki kost á húsnæði. Þessu kerfi var hrundið með húsbréfakerfinu og á örstuttum tíma var arfi Framsfl. í húsnæðismálum, biðlistunum, gjöreytt. Herra forseti. Það kostaði tugi milljarða að eyða biðlistum Framsfl. en við það eignuðust að sjálfsögðu þúsundir fjölskyldna þak yfir höfuðið, en um leið stórjukust auðvitað skuldir landsmanna vegna húsnæðiskaupa. Stórkostleg fjölgun íbúða í félagslega húsnæðiskerfinu varð til þess að fjölga verulega í hópi þeirra sem eignuðust sínar eigin íbúðir, en auðvitað uxu við það húsnæðisskuldir þjóðarinnar. Bara eitt dæmi: Þegar eitt tiltekið sveitarfélag afræður að reisa 100 félagslegar íbúðir, þá aukast húsnæðisskuldir landsmanna á nánast einu augnabliki um 6 milljarða. Tvö þúsund félagslegar íbúðir á síðasta kjörtímabili stórjuku að sjálfsögðu húsnæðisskuldir landsmanna. Herra forseti. Þegar þúsundum manna var á tiltölulega stuttum tíma gert kleift að koma þaki yfir höfuð sér með húsbréfakerfinu, þá jukust að sjálfsögðu húsnæðisskuldir landsmanna en um leið sköpuðust gríðarlegar eignir. Menn verða að gera sér grein fyrir því að skuldaaukningin ein segir ekki alla söguna. Menn ættu hins vegar að velta því fyrir sér hvort þetta hafi orðið til þess að hækka hlutfall húsnæðisskulda af skuldum heimilanna. Nei, herra forseti. Það varð ekki til þess. Skýrsla Þjóðhagsstofnunar vakti raunar sérstaka athygli á þeirri staðreynd að húsnæðisskuldir sem hlutfall af heildarskuldum heimilanna hafa farið lækkandi. Heimilin skulda hlutfallslega minna vegna húsnæðiskaupa en áður. Þetta varð niðurstaða Þjóðhagsstofnunar. Mergur þessa máls er nefnilega ekki aukning skuldanna, heldur hvernig mönnum gengur að standa í skilum. Flokkur hæstv. félmrh. hélt því fram statt og stöðugt fyrir örfáum vikum að vanskil heimilanna hefðu stóraukist í tíð síðustu ríkisstjórnar og að sjálfsögðu væri það sérstaklega Alþfl. að kenna. Væri það rétt staðhæfing þá mætti auðvitað segja að það væri fótur fyrir þeirri staðhæfingu að það stefndi í neyðarástand hjá þúsundum heimila af völdum síðustu ríkisstjórnar. En hvað er hið rétta í þessu máli? Hafa vanskilin aukist? Ég tel að eini raunhæfi samanburðurinn til þess að sjá hina raunverulegu þróun í tíð fyrri ríkisstjórnar sé að bera saman vanskilin á síðasta heila ári hennar við síðasta heila ár ríkisstjórnarinnar sem sat á undan en í forsæti hennar sat þáv. formaður Framsfl. og þá kemur í ljós hvort þessar staðhæfingar framsóknarmanna séu réttar eða staðleysur einar. Samanburðurinn á þessum árum, árinu 1990 og 1994, sem voru síðustu heilu ár beggja ríkisstjórnanna, leiðir eftirfarandi í ljós: Árið 1990 voru þriggja mánaða vanskil af gjaldföllnum skuldum í Byggingarsjóði ríkisins 25,9%. Þau voru 20,2% árið 1994. Þau höfðu sem sagt lækkað. Arið 1990 voru vanskil við Byggingarsjóð verkamanna 41,7% en þau voru fallin niður 37,7% árið 1994. Þau höfðu líka lækkað. Í húsbréfadeildinni voru þau 25,3% árið 1994. Af þessu er augljóst að það er ekki hægt að halda því fram með réttu að í tíð síðustu ríkisstjórnar hafi vanskilin aukist. Allar staðhæfingar Framsfl. um stórkostlega aukningu vanskila á síðasta kjörtímabili eru þess vegna rangar. Það er líka athyglisvert að kanna hverjir það eru sem eiga í vanskilum. Það er ekki láglaunafólkið. Nei, herra forseti. Þvert á móti hafa kannanir leitt í ljós að þeir sem eiga í vanskilum eru yfirleitt yfir landsmeðaltali í bæði tekjum og eignum og það er sannarlega athyglisvert. Og það er ekki síður athyglisvert að heyra hæstv. félmrh. segja hér úr ræðustól að þetta hafi honum ekki orðið ljóst fyrr en eftir kosningar, eftir að hann var kominn í ráðuneytið. Herra forseti. Þetta lá fyrir í mörgum skýrslum og var birt aftur og aftur opinberlega. En hæstv. félmrh. sem hafði uppi stór orð um ástand húsnæðismála er í rauninni að staðfesta það hér að hann hafði ekkert fyrir því að kanna staðreyndirnar. Herra forseti. Það er athyglisvert að skoða nánar það manna sem Framsfl. hét kjósendum að félli af himnum ofan ef hann kæmist í ríkisstjórn. Mörgu fögru lofaði Framsfl. í kosningabaráttunni en ég hygg að hvergi hafi gylliboðin verið jafnstórkostleg og í húsnæðismálunum. Framsfl. lofaði, eins og segir í stjórnmálaályktun frá síðasta flokksþingi, með leyfi forseta, að láta Húsnæðisstofnun grípa til björgunaraðgerða til að aðstoða fólk við að greiða úr skuldavandamálum heimilanna. Ég efa ekki góðan vilja hæstv. félmrh. en það bólar bara ekkert á þessu. Framsfl. lofaði líka að setja lög um greiðsluaðlögun fyrir fólk í langvarandi greiðsluerfiðleikum. Hv. þm. flokksins fluttu sérstakt frv. um þetta mál á síðasta þingi. Það bólar ekkert á þessu. Það finnst ekki stafur um þetta í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Framsfl. lofaði að lækka tímabundið vexti af húsnæðisskuldum fólks í fjárþröng. Það gerði hæstv. iðnrh. í Tímanum í lok mars en hann er eins og þjóð veit sérstakur sérfræðingur um vaxtamál. Það bólar ekkert á þessu hjá hæstv. félmrh. Framsfl. lofaði að frysta skuldir meðan leitað væri lausna fyrir fólk í tímabundnum greiðsluerfiðleikum. Herra forseti. Það bólar ekkert á þessu loforði heldur. Framsfl. lofaði líka að lækka beinlínis skuldir samkvæmt auglýsingu flokksins í DV frá 3. apríl. Það hefur enginn heyrt um þessar fyrirætlanir síðan. Hæstv. iðnrh., sem endurtók þetta loforð í blaðagrein, er gersamlega búinn að tapa minninu líka. Það bólar ekkert á þeirri lækkun skuldanna sem Framsókn lofaði. Framsfl. lofaði líka að hækka lánshlutfall ungs fólks sérstaklega upp í 70--75%. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir þurfti að sjálfsögðu að bjóða betur og hún bauð 80% í grein í Tímanum. Það bólar ekkert á þessu heldur. Herra forseti. Framsókn lofaði að lækka skuldir, lækka vexti, frysta skuldir, koma á björgunaraðgerðum, koma á greiðsluaðlögun og ég spyr: Hvar eru þessi loforð í dag, hæstv. félmrh.? Á að svíkja þessi loforð? Hvað með vesalings fólkið sem trúði þeim, sem byggði upp væntingar? Hvar er trúnaðurinn við það? Hvað ætlar hæstv. ráðherra að segja við þetta fólk þegar það kemur á skrifstofuna hans í viðtöl? Ég verð hins vegar að segja það, herra forseti, að ég hef nokkra samúð með hæstv. félmrh. vegna þess að ég veit að það verður honum gríðarlega erfitt að uppfylla þó ekki væri nema brot af þeim loforðum sem flokkurinn gaf fyrir kosningar. Maður veltir því fyrir sér: Hvernig stendur á því að í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er varla að finna stafkrók um þessi loforð sem ég hef rakið hér? Er það vegna þess að fótleggir hæstv. ráðherra Framsfl. eru úr gúmmíi? Er það vegna þess að í hvert einasta skipti sem það virðist koma upp einhvers konar rimma millum Sjálfstfl. og Framsfl., þá hefur Sjálfstfl. alltaf betur? Jafnvel í þessu máli, sem var burðarásinn í kosningamálflutningi Framsfl., líka þar hefur Sjálfstfl. tekist að beygja Framsfl. Og ég verð að segja það, herra forseti, að sá sem ég taldi þó að Sjálfstfl. mundi síðast undir hafa, er hæstv. félmrh. sem hefur sýnt það mörg undanfarin ár að hann er vaskur maður og ekki auðvelt að beygja hann. Samt sem áður er það þannig að ekkert af þessum loforðum sem ég hef hér rakið er að finna í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Framsfl. hefur reynst erfitt að svara þegar hann er spurður hvers vegna honum tókst ekki að koma fram þessum stefnumálum sínum. En þeir hafa haft eina viðbáru og hún er þessi: Útfærslan á loforðunum fyrir kosningarnar kemur í verkefnaskrám ráðuneytanna. Þá munu stefnumál Framsfl. koma fram í allri sinni dýrð. Herra forseti. Nú vill svo til að það liggur fyrir frá hæstv. félmrh. hvernig hann hyggst útfæra stefnu Framsfl. í félmrn. Í afmælisriti Húsnæðisstofnunarinnar er birtur texti, sem er að vísu ekki undir neinu sérstöku nafni, en með textanum er birt mynd af manni sem er ekki í svart/hvítu heldur í lit. Þessi maður brosir og við nánari skoðun kemur í ljós að þetta er hæstv. félmrh. Hann er hér að lýsa því hvernig vinnu hann hefur sett af stað til þess að útfæra stefnu Framsfl. Og, herra forseti, þau loforð sem ég hef rakið í ræðu minni eru ekki nefnd þar. Það er ekki stafkrókur um þau. Til að mynda finnst orðið greiðsluaðlögun ekki í þessu. Það er ekkert um lækkun skulda. Það er ekkert um tímabundna vaxtalækkun fyrir þá sem eru í erfiðleikum. Það er ekkert um fyrstingu skulda, ekki neitt. Það liggur því alveg skýrt fyrir að hæstv. félmrh. ætlar ekki að uppfylla þau kosningaloforð sem flokkurinn gaf, m.a. formaður flokksins, fyrir kosningar. Herra forseti. Það eru ýmis loforð sem flokkurinn gaf fyrir kosningar sem er að finna í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og líka hér. Raunar er það aðallega eitt. Það er sá partur loforða Framsfl. að breyta lánstíma húsnæðislána, gera hann breytilegan. Í stað þess að vera 25 ár þá verði hann 15--40 ár. Ég tel að það sé gott mál til að mynda að gera fólki kleift að borga fyrr til baka ef það getur. Framsfl. lofaði því. Það þarf einfalda reglugerðarbreytingu til þess að stytta lánstímann. Hvers vegna hefur hæstv. ráðherra ekki gert það? Er það vegna þess að honum hefur ekki gefist tóm til þess frá ferðalögum erlendis? Hvers vegna? Ég spyr. Það er hins vegar fróðlegra að skoða þann hluta þessa loforðs sem lýtur að lengingu húsnæðislána í 40 ár. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar var skýrt tekið fram að þeim sem greiða af eldri fasteignaveðbréfum Húsnæðisstofnunar verði gefinn kostur á lengingu lána. Og lenging húsnæðislána í 40 ár kostar sannarlega lagabreytingu. Hvað átti þetta að gera að verkum? Þetta átti að lækka greiðslubyrðina um 25%. Árleg greiðslubyrði af 1 millj. kr. húsbréfaláni til 25 ára er 71 þús. kr. Greiðslubyrði af sama láni til 40 ára eru 60 þús. kr. á ári. Þessi munur er ekki 25%, herra forseti. Þessi munur er næstum því 17%. Þetta er talsvert minna heldur en þau 25% sem formaður Framsfl. lofaði í sjónvarpi tveimur dögum fyrir kosningar. Það er líka alveg ljóst að fjárfestar munu gera kröfu til hærri ávöxtunar af þeim húsbréfum sem eru til lengri tíma en þeim sem eru til skemmri tíma. Hærri ávöxtunarkrafa þýðir aukin afföll miðað við sömu nafnvexti og því er líklegt að seljendur húsnæðis sem fá greitt í húsbréfum til 40 ára vilji fá það bætt a.m.k. að hluta til í hærra verði. Og það er áætlað af sérfræðingum að munurinn á ávöxtunarkröfu á annars vegar 25 ára bréfi og hins vegar 40 ára bréfi geti orðið 0,2--0,4%. Hvað þýðir þetta í afföllum? Ég er viss um að hv. þm. Pétur Blöndal svarar því fyrir mig hér á eftir. Ætli það sé ekki 6--10%. Þannig er með öðrum orðum afskaplega lítill avinningur af þessu. Lántakinn stæði frammi fyrir þeirri staðreynd að ávinningurinn af því að greiða 15 árum lengur er afskaplega lítill.

Vill þingmaðurinn skipta láninu?

Ég vil eiga kost á því að greiða þau fyrr, já. 
             Herra forseti. Það vakti athygli mína í máli hæstv. ráðherra að hann er að skoða málin. Hann er að búa til nefndir. Hann segir að það þurfi að rannsaka og þess vegna langar mig að lokum, herra forseti, til þess að lesa upp úr grein hæstv. iðnrh. Finns Ingólfssonar um húsnæðismál í Tímanum 29. mars. Þar segir hann, með leyfi forseta: ,,Það er mat okkar framsóknarmanna að nú sé tími kannana og skoðana á ástandinu liðinn. Aðstæður fólksins liggi fyrir og aðstæður greiðsluerfiðleikanna séu kunnar. Því sé nú runninn upp tími aðgerða.`` 
             Herra forseti. Ég beini því til hæstv. félmrh. að taka upp þessi orð hæstv. núv. iðnrh. og láta þjóðina sjá það að tími aðgerðanna sé runninn upp.

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert núna við þessa umræðu um húsnæðismál að það eru ansi þunnskipaðir bekkirnir hér í þingsalnum af framsóknarmönnum og vantar ýmsa þá sem hæst hafa talað um húsnæðismál og nauðsyn á aðgerðum í gegnum árin. Það er vissulega orðið tímabært að ræða um húsnæðismálin núna þegar Alþingi hefur setið á annan mánuð, en ég hefði óskað að það hefði frekar verið að frumkvæði hæstv. félmrh. og félmrh. væri hér að fjalla um tillögur að lausn málsins, flytja frumvörp inn á þingið þar sem hann væri að leita eftir atbeina þingsins til þess að framfylgja þeim aðgerðum sem Framsfl. boðaði í kosningum. En það er nú öðru nær. Hæstv. ráðherra er dreginn hér upp í ræðupúltið af stjórnarandstöðunni til þess að fjalla um húsnæðismálin. Ég verð að segja að það er ekki lítið sem kemur út úr þessu hjá hæstv. ráðherra miðað við það sem Framsfl. sagði um þessi mál í kosningunum. Ég hygg, virðulegi forseti, að þegar litið er til nýafstaðinnar kosningabaráttu þá hafi enginn flokkur nokkurn tíma haft uppi eins mikla svikamyllu og blekkingar í húsnæðismálum og framsóknarmenn. Ég sakna þess að ýmsir framsóknarmenn sem hátt hafa haft um húsnæðismál skuli ekki hafa tíma til þess að vera viðstaddir þessa umræðu eins og hv. þm. Guðni Ágústsson sem fyrir aðeins örfáum vikum síðan sagði aftur og aftur í ræðustól að líf, heill og hamingja þúsunda fjölskyldna lægi við að gripið yrði strax til aðgerða, ekki eftir kosningar heldur fyrir kosningar, sagði hv. þm. Vil ég, með leyfi forseta, vitna til hans ummæla vegna þess að hv. þm. sagði: ,,Líf, heill og hamingja þúsunda heimila ungs fólks um allt land veltur á skjótum aðgerðum. Ríkisstjórnin verður að gera strax nýja þjóðarsátt sem hjálpar fólki í vanda. Málið þolir enga bið,`` sagði hv. þm. ,,Það verður að ganga í þetta verk strax, það verður að leysa það í vetur. Málið þolir sem sagt enga bið``, sagði hv. þm. Nú lætur hann ekki svo lítið að vera hér við umræðu um þetta mál. Sama mætti segja um fleiri hv. þm. Framsfl., Stefán Guðmundsson og fleiri sem hátt hafa talað um að það þyrfti að ráðast í aðgerðir í húsnæðismálum. Það er alveg rétt sem fram kom hjá síðasta ræðumanni að hæstv. iðnrh. talaði mjög um húsnæðismálin hér á þingi og í kosningabaráttunni  Og hann sagði alveg eins og síðasti ræðumaður hér áðan að tími skoðana og athugana í þessu máli væri liðinn. Greiðsluaðlögun, það var málið sem átti að leysa vanda heimilanna í landinu. Hvað segir hæstv. ráðherra hér við umræðuna? Hann segir að hann þurfi að skoða og athuga málin og hann upplýsir þingið um það að hann sé búinn að skipa tvær nefndir í þetta mál til að skoða það og kanna það áfram. Er ekki tími athugana liðinn? Þolir málið einhverja bið? Hv. þm. Guðni Ágústsson talaði um að þeir sem bæru ábyrgð á þessu stæðu raunverulega að þjóðarglæpi. Hann sér enga ástæðu til þess að mæta við þessa umræðu. Og hverjar eru svo lausnir hæstv. ráðherra? Jú, hann segir að það eigi að skipa tvær nefndir í þetta mál. Önnur á að ræða um greiðsluaðlögun. Það liggja fyrir, hæstv. ráðherra, í ráðuneytinu tillögur um þetta efni. Það liggur fyrir frv. frá framsóknarmönnum um hvernig eigi að taka á greiðsluaðlöguninni. Þeir hömuðust á þessu máli nokkrum vikum fyrir kosningar og kröfðust þess að frv. um greiðsluaðlögun yrði afgreitt áður en þingi lyki nú í vor. Nei, nú þarf að kanna málið, setja það í nefnd og skoða það. Nú þarf að skoða málin. Heimilin mega bíða. Þau þola alveg bið núna þegar bjargvættirnir sjálfir eru komnir í ríkisstjórn sem allan vanda gátu leyst í húsnæðismálum þegar þeir voru í stjórnarandstöðu. Og þeir töluðu um það að ef þeir kæmust að þá yrði ráðist í stærstu skuldbreytingu Íslandssögunnar. Og það vantaði ekki loforðin í stefnuskrána. Það vantaði ekki loforðin: Endurreisn heimilanna, skuldbreyting aldarinnar, þegar í stað lög um greiðsluaðlögun, lengja lánin í 40 ár, frysta skuldir, lækka skuldir. Og þannig mætti lengi telja. Og barnabætur, vaxtabætur, þær eiga að hækka, sögðu framsóknarmenn fyrir jólin. Það þolir enga bið. --- Nú má þetta allt saman bíða. Og það sem verra er, hæstv. ráðherra, að þó að ég sjái það að hæstv. ráðherra sé farinn að hafa heldur meiri skilning á húsnæðismálum eftir að hann tók við þeim málum og hefur kynnt sér þau, þá getur það verið mjög varhugavert fyrir fasteignamarkaðinn, fyrir vaxtamarkaðinn hvernig ráðherrann talar ef hann ætlar svo ekkert að framkvæma í þessum málum. Og því miður tel ég að það sem hann segir hér úr þessum ræðustól núna gefi tilefni til þess að það verði ekkert gert í þessum málum. Ég spyr: Hvers vegna minnist ráðherrann ekki einu orði á það hér að hann ætli að hækka lánshlutfallið upp í 75% sem hann sagði fyrir tveimur til þremur vikum síðan að hann ætlaði að gera í júnímánuði? Núna er júnímánuður. Og ég spyr hæstv. ráðherra, og inni hann eftir þessum loforðum: Er samstaða við fjmrh. um að hækka lánshlutfallið upp í 75%? Það kostar 1,5 milljarða í aukinni útgáfu húsbréfa. Er samstaða um þetta við Sjálfstfl.? Við verðum að fá að vita þetta áður en þing fer heim vegna þess að það er ekki hægt að hafa fasteignamarkaðinn í svona óvissu áfram. Verður það 75%? Verður það engin hækkun? Verður það 70% kannski? Og fyrir hverja verður þetta? Verður þetta fyrir þá sem eru að koma sér upp húsnæði í fyrsta skipti? Og hvernig verður skilgreiningin á því, hæstv. ráðherra? Verður húsbréfaúgáfan aukin til þess að standa við þetta loforð ráðherrans? Þetta viljum við fá fram, hæstv. ráðherra, í þessari umræðu. Og ef hæstv. ráðherra getur ekki svarað því í þessari umræðu, þá áður en þing fer heim. Hvernig ætlar hann að standa að þessu loforði? Og 40 ára lánin, af hverju er svona erfitt að fara með húsbréfalánin upp í 40 ár núna? Það átti að leysa allan vanda. Það var ein blekkingin. Ég hygg að Framsfl. hafi fengið nokkur atkvæði út á það í kosningunum að lengja húsbréfalánin úr 25 í 40 ár og það hafi átt að vera lausn á öllum vanda, koma heimilunum út úr skuldastöðunni. Þetta er einföld lagabreyting. Við skulum standa að því hér alveg örugglega, stjórnarandstaðan, með hæstv. ráðherra, að hjálpa honum til þess að koma því máli í gegnum þingið. Hitt er svo annað mál að ég hef miklar efasemdir um að það sé skynsamlegt vegna þess að það liggur fyrir að þetta mun einungis létta greiðslubyrði hjá fólki um 3.000 kr. á mánuði. En hvað kemur líka í staðinn? Það er alveg ljóst að ef við erum með mismunandi lánstíma í húsbréfakerfinu, sveigjanlegan lánstíma eins og það heitir, þá mun verð á íbúðum sem bera 40 ára lán hækka verulega þannig að ávinningurinn í lækkun greiðslubyrði upp á 3.000 kr. verður tekinn aftur í hærra verði á íbúðinni. Ég spái því að á íbúð sem kostar 7--8 millj. muni það um 400 þús., kannski 500 þús. sem sú íbúð verður hærri í verði, þar sem seljendur munu gera kröfu til þess að fá 400--500 þús. hærra verð fyrir slíka íbúð. Og þá er ávinningurinn horfinn. Hvað þurfa svo þeir sem fara út í 40 ára lánin að borga meiri vexti? Ég hygg að ef við tökum meðallán upp á 3 millj. kr. þá séu vaxtagreiðslur af því á 25 árum kannski rúmlega 2 millj. kr. en ef lánið verður til 40 ára þá verða vaxtagreiðslurnar kannski nálægt 4 millj. kr. Hver verður ávinningurinn? Hvað á að teygja fólk lengi á því að fá niðurstöðu í þetta mál hvort þetta skili einhverju fyrir fólkið? Hvað á þessi blekkingaleikur framsóknarmanna að fá að halda lengi áfram? Hvað á lengi að þurfa að skoða málin? Allar þessar upplýsingar, sem ráðherrann er að biðja um að nefnd setjist nú yfir í allt sumar og kannski næsta haust, liggja fyrir ef ráðherrann gæfi sér eins og tvo til þrjá klukkutíma með sínum ráðgjöfum í húsnæðismálum frá ferðum erlendis til að kíkja á það mál. Þá fengi hann alla vitneskju um hvað það þýðir að lengja lánin í 40 ár. Nei, nei, fólkið má bara bíða. Það er allt í lagi. Nú þolir málið bið. En ráðherrann getur fengið þessa vitneskju strax, hvað þetta þýðir. Og ef svo yrði farið út í þetta með þessum göllum sem ég er hér að nefna, hærra íbúðarverð, hægari eignamyndun náttúrlega hjá fólki sem færi í 40 ára lán, meiri vaxtagreiðslur, meiri afföll sem sjálfsagt eru um 8%, hver á þá að borga kostnaðinn við þessa lánalengingu? Verður það ríkissjóður? Hvað kostar það? Verður það fólkið? Verða þær teknar úr hinum vasanum, þessar 3.000 kr. í lægri greiðslubyrði á mánuði eða hvernig á að standa að þessu? Það er ótækt að Framsfl. komist upp með það að halda áfram að blekkja fólk í því efni hvernig eigi að koma sér út úr skuldastöðu heimilanna vegna þess að lausnirnar eru engar. Ráðherrann talar um greiðsluaðlögum. Ef hann vill fara í greiðsluaðlögun, þá liggur meira að segja fyrir frv. frá framsóknarmönnum. Það liggur fyrir skýrsla í félmrn. Það hafa farið í þetta menn frá a.m.k. þremur ráðuneytum þannig að ef það er skynsamlegt að fara í það, þá væri hægt að samþykkja það frv. strax. Greiðsluaðlögun mun að vísu leysa vanda nokkurs hóps, ekki stórs hóps, fólks sem er komið í mestu vandræðin, fólks sem er að missa sínar eigur. En síðan kemur hópurinn sem á kannski að fá lánalengingu upp í 40 ár. Hvers vanda leysir það? Ég er ekki viss um að það leysi vanda þeirra sem eru í mestu vandræðum vegna þess að þeirra eignir eru kannski yfirveðsettar þannig að það fólk getur ekki tekið við meiri lánum á sínar eignir. Síðan ræðir ráðherrann ekki orð um það hér hvort það eigi að hækka lánshlutfallið eða hvernig eigi að gera það, ekki orð um það. Ég held að sú skýrsla sem kom fram og Félagsvísindastofnun gerði á sínum tíma --- mig minnir að það hafi verið bara í mars/apríl sl. --- sýni að það séu kannski ekki fyrst og fremst fyrstuíbúðarkaupendur sem eru í vandræðum. Það sé barnafólk, kannski fólk sem er að kaupa sína aðra íbúð með tvö eða þrjú börn. Það á væntanlega ekkert að gera fyrir það fólk ef það á að miða bara við fyrstuíbúðarkaupendur og hækka lánshlutfallið. Þá kæmi til góða að hækka vaxtabæturnar og barnabæturnar og ég hef margviðurkennt í þessum ræðustól, og skal gera það einu sinni enn, að síðasta ríkisstjórn og þar með sú sem hér stendur átti þátt í því að ganga of langt í því að skerða vaxtabætur. En það breytir ekki því að framsóknarmenn sem hátt hafa talað um þetta mál og lögðu fram tillögur um það fyrir jólin ættu að geta beitt sér fyrir því núna að hækka vaxtabætur. Þeir sögðu: 3 milljörðum á að verja til að bjarga heimilunum út úr skuldastöðunni. Hvar eru þessar aðgerðir, hæstv. ráðherra? Hve lengi ætlar hæstv. ráðherra að standa í því að blekkja fólk? Síðan tala þeir um að flytja húsnæðismálin inn í bankakerfið og þeir eru reyndar ekki sammála um það, hæstv. viðskrh. og hæstv. félmrh. Það hefur komið greinilega fram í fjölmiðlum. Hæstv. ráðherra félagsmála segir að það sé varhugavert, þurfi að skoða það nánar og það sé varhugavert að fella niður ríkisábyrgðina. Ég er honum sammála. En hæstv. viðskrh. segir að þetta verði gert, alveg sama hvað hæstv. félmrh. segir. Og vissulega er það svo að það er að renna upp ljós fyrir hæstv. félmrh. hvað það þýðir að fara út í slíka einkavæðingu. Það er hlálegt að við höfum hér verið á Alþingi í fjórar til fimm vikur --- og hvað höfum við rætt hér? Að einkavæða áfengið. Það er mörgum framsóknarmanninum sem líður illa yfir því að þurfa að gera það. Og að setja ofurtolla á landbúnaðarvörur. En húsnæðismál, nei, nei. Það þarf ekkert að ræða þau. Þau mál mega bara bíða. Ég vara hæstv. ráðherra við því og treysti honum til þess að standa þannig í ístaðinu að það verði ekki farið út í það að setja lánin í bankana. Það mun hækka vexti um 2%. Það mun mismuna landsbyggðinni og þéttbýlinu þannig að landsbyggðin mun ekki fara vel út úr því. Við erum núna með lagasetningu sem heimilar að leiðrétta matsverð notaðrar íbúðar með tilliti til markaðsverðs hennar ef markaðsverð er óeðlilega lágt til lengri tíma og það þýðir að landsbyggðin getur staðið jafnfætis þéttbýlissvæðinu og höfuðborgarsvæðinu að því er varðar íbúðarbyggingar. En ef þetta fer í bankana, þá verður allt annarrar veðsetningar krafist. Þá verður miðað við markaðsverð íbúðar úti á landi ef bankarnir eiga að taka við þessu. Hver verður kostnaðurinn? Og á að afnema ríkisábyrgðina ef það á að breyta ríkisbönkunum í hlutafélagabanka? Það er ýmislegt sem þarf að skoða í þessu máli, virðulegi forseti. Ég vil hvetja hv. þm. til þess að standa saman um það að þetta þing fari ekki heim fyrr en það liggur ljóst fyrir hvað ríkisstjórnin ætlar að gera í þessum málum. Auðvitað þarf að skoða málin en það er búið að skoða þau ansi lengi og það liggja fyrir skýrslur um þetta. Skýrslan um greiðsluaðlögun liggur fyrir og það liggur fyrir hvað þýðir að lengja lánstímann. Það er staðreynd sem hvað eftir annað hefur komið fram að ástæðan fyrir erfiðleikum heimilanna er fyrst og fremst hin lágu laun í landinu og það umhverfi sem fólki er búið. Vissulega þarf að fara í ýmsar aðgerðir til lagfæringa, bæði varðandi húsnæðismálin og fleiri þætti til þess að auðvelda fólki að komast út úr skuldastöðunni, en það að bíða bara og bíða eins og ráðherrann boðar hér úr ræðustól er ekki boðlegt fyrir heimilin í landinu miðað við þær yfirlýsingar sem hv. framsóknarmenn hafa haft uppi í þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég býð hæstv. félmrh. velkominn til landsins, en verð að harma það að ekki skuli vera fleiri þingmenn viðstaddir þessa umræðu um svo mikilvægt mál. Það er aðeins einn þingflokkur mættur 100%. En ég þakka hv. 17. þm. Reykv. fyrir að hefja þessa umræðu sem ekki aðeins snýst um vanda heimilanna í landinu þótt ærinn sé, hann snýst ekki aðeins um vanda húsbyggjenda, húseigenda eða vanda skuldara heldur ekki síður um vanda þeirra kjósenda sem trúðu framsóknarmönnum í aðdraganda síðustu kosninga. Og þeim er nú kannski vorkunn, þ.e. kjósendum, að þeir skyldu trúa framsóknarmönnum því að hér er ekki aldeilis um að ræða neina nýgræðinga í pólitík heldur vana menn í ráðuneytunum því að framsóknarmenn hafa eins og alþjóð veit haldið um stjórnartaumana hér meira og minna undanfarna áratugi þótt þeir sætu að vísu í stjórnarandstöðu síðasta kjörtímabil. En frá sjónarhóli kjósenda eiga slíkir menn að vita sínu viti. Þeir eiga að þekkja kerfið og kunna að lesa í tölur og þeir eiga að hafa vit á því hvaða úrræði eru möguleg. Og það vantaði ekki að þeir greindu vandann á öllum sviðum og byðu úrræði við hvers manns vanda í kosningabaráttunni og þar sem þetta eru vanir menn og þaulkunnugir í stjórnkerfinu þá var ekki að undra þótt margir tryðu loforðunum um öll úrræðin, um fólkið í fyrirrúmi, um öll störfin sem átti að skapa, um bjargráðasjóð heimilanna og hvað þetta hét nú allt saman. Nú eru framsóknarmenn ekki þeir einu sem buðu vel fyrir kosningar, en ég held að þeir hafi slegið alla út og fyrir það verða þeir að svara fyrr en síðar. Auðvitað er ekki hægt að efna öll loforð á fyrstu vikum í ráðherrastólunum en sum mál krefjast skjótari viðbragða en önnur. Og það eru húsnæðismálin og skuldastaða heimilanna sem við ræðum í dag, mál sem Framsfl. hefur mjög látið til sín taka og fyrir nokkrum mánuðum tók einn hv. þm. Framsfl., eins og hér hefur þegar verið minnt á, hv. 2. þm. Suðurl., upp þetta mál utan dagskrár og hafði þar á orði að þetta væri í fjórða sinn á tveimur árum sem Framsfl. hefði forgöngu um það að taka þetta mál upp á Alþingi utan dagskrár, þ.e. skuldastöðu heimilanna. Þar var ekki síst rætt um húsnæðislánakerfið sem orsök fyrir skuldaaukningu heimila í landinu. Í þeirri umræðu lögðu framsóknarmenn mikla áherslu á nauðsyn skjótra aðgerða og töluðu um skuldbreytingu aldarinnar sem yrði að fara fram. Þeir töluðu um ráðgjafar- og endurreisnarstöð heimilanna, þeir töluðu um nauðsyn lífskjarajöfnunar, þeir töluðu um hagfræði hellisbúanna sem væri að eyðileggja heimilin í landinu. Hér hefur þegar verið vitnað í ýmis þau orð sem ég undirstrikaði þegar ég renndi yfir þessa umræðu í gær um líf, heill og hamingju þúsunda heimila ungs fólks um allt land sem ylti á skjótum aðgerðum. Þetta sagði hv. þm. Guðni Ágústsson fyrir nokkrum mánuðum eða vikum og hann sagði ýmislegt fleira sem hv. síðasti ræðumaður m.a. vitnaði til um að málið þyldi enga bið. Hann sagði einnig, með leyfi hæstv. forseta: ,,Við þurfum bæði að keyra á háum ljósum og lágum.`` Svo mikið lá við. Nú hefur hv. 2. þm. Suðurl. ekki einu sinni svo mikið við að kveikja ljósin á bifreið sinni og koma til umræðu. Málið þolir greinilega meiri bið núna. Það er eins og það liggi ekki eins mikið á.

Hann notar bara bremsuljósin.

Það eru lílega bremsuljósin sem eru bara í lagi á bifreið þingmannsins núna. Hvað er nú orðið um líf, heill og hamingju þúsunda heimila ungs fólks um allt land? Ég er viss um að ég mæli fyrir munn margra hv. þm., a.m.k. þeirra sem sýna þessari umræðu þann sóma að vera viðstaddir, þegar ég segi að við hefðum frekar viljað eyða drjúgum hluta tímans á þessu vorþingi, hæstv. ráðherra, í umfjöllun um þennan vanda en öll áfengismálafrumvörpin sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa lagt ofurkapp á þessa daga. Því miður óttast ég að með þeim lagabreytingum, sem allt útlit er fyrir að verði samþykktar, sé verið að kalla yfir okkur vaxandi vanda á þeim vettvangi og sá vandi snertir svo sannarlega heimilin í landinu og er nú lítt skiljanleg sú forgangsröðun ríkisstjórnarflokkanna að vilja rétta áfengisheildsölum tugi milljóna, en virðast ekki jafnuppteknir af vanda húsbyggjenda og húsnæðiskaupenda. Maður hefði getað haldið að framsóknarmenn teldu í raun nóg að gert til úrlausnar í þessum málum. Mér fannst ekki orð hæstv. félmrh. hér áðan sýna það að hann væri sama sinnis og framsóknarmenn voru fyrir kosningar um nauðsyn þess að taka strax á þessum málum, nauðsyn björgunaraðgerða fyrir fólkið í landinu. Nú er sá vandi sem heimilin eiga við að stríða vegna vaxandi skulda vitanlega ekkert einfaldur og á sér margar orsakir, en það er búið að kanna þessar orsakir. Það er búið að kanna þennan vanda mjög mikið og það veldur vonbrigðum þegar hæstv. ráðherra svarar því bara til að það séu nefndir að störfum. Þessar nefndir vinna sjálfsagt ágætt starf, en þetta er svo dæmigert fyrir þær lausnir sem gjarnan er gripið til. Það er settur starfshópur í málið. Eins og hv. síðasti ræðumaður taldi upp þá er búið að kanna þetta og kanna og það ætti að vera nóg kannað. Hæstv. ráðherra talaði um bráðamóttöku. Hann hefði væntanlega getað gert það strax ef hann var þess sinnis að það þyrfti skjótar aðgerðir. Hann taldi upp punkta úr stjórnarsáttmálanum og taldi það Framsfl. til tekna að hafa komið þessum punktum inn í hann. En það er ekki eins og framsóknarmenn hafi vitað hvað þeir voru að segja, á hverju þeir byggðu öll loforðin í kosningabaráttunni úr því að það þarf að setja nefndir og kanna málin. Það er fullur vilji til þess að grípa til aðgerða, sagði hæstv. ráðherra, og það þarf að hraða því eins og kostur er, sagði hann. En sér er nú hver hraðinn. Vorþingið hefur staðið miklu lengur en menn bjuggust við. Það hefði örugglega verið tími til að fjalla um þessi mál ef vilji hefði verið fyrir hendi. Það eru enn að koma fram frumvörp um vanda sauðfjárbænda t.d. Það var tími til að taka á því og við erum hvött til að taka á þeim vanda en ekki þessum. Þetta er mjög athyglisvert. Nú er sá vandi sem heimilin eiga við að stríða eins og ég sagði áðan, margvíslegur og flestir nefna vitanlega fyrst atvinnuleysið sem hefur dottið yfir okkur eins og óviðráðanleg pest og kollvarpað áætlunum einstaklinga og heimila. Og þetta var reyndar sá vandi sem hvað mest var ræddur fyrir kosningarnar og margir frambjóðendur sýndu vilja til þess að taka á og ekki síst framsóknarmenn. Og ég tek undir það. Mér er mjög minnisstætt þegar ég sótti ráðstefnu fyrir 12 árum, held ég að það hafi verið, og hlýddi þar á breskan þingmann ræða vanda ungs fólks og atvinnuleysis. Þá þekktum við varla þennan vanda á Íslandi, ekki fólk á mínum aldri. Þingmaðurinn sagði, og mér er það mjög minnisstætt, að atvinnuleysi fyrir ungt fólk væri hættulegt lýðræðinu. Og ég held að við getum tekið undir það og þennan vanda þurfum við að ræða frekar en vanda áfengisheildsalanna. Það þarf hins vegar ekkert að minna á að þeir sem verða fyrir atvinnumissi og tekjulækkun af þeim sökum hafa möguleika á skuldbreytingu og greiðslufrestun á húsnæðislánum og sá möguleiki hefur hjálpað mörgum og það ber að virða. Í öðru lagi er það svo láglaunastefnan sem heldur almennu launafólki í heljargreipum og veldur fjölda fólks geigvænlegum vanda. Við getum mörg okkar sagt sögur úr kosningabaráttunni af vinnustaðafundum og af öðrum tilefnum þar sem fólk tjáði sig um kjör sín því það voru launakjörin sem svo margir vildu ræða. Þið stjórnmálamenn eruð alltaf að tala um bætur, þið viljið leysa allt með bótum, vaxtabótum, barnabótum, sjúkrabótum og hvað þetta allt nú er, sagði við mig kona á einum vinnustaðnum suður með sjó. Ég vil engar fjandans bætur, sagði hún. Ég vil bara almennileg laun og þá þarf ég engar bætur. En auðvitað þarf öryggisnet. Það er blátt áfram ömurlegt hvað vinnukaupendur leyfa sér að greiða fyrir fulla dagvinnu, smánarlaun sem duga ekki fyrir nauðþurftum, hvað þá heldur einhverjum húsnæðisskuldum. Flestir í þessum hópi hafa hreinlega ekki efni á lánum til húsnæðiskaupa og það er þess vegna, hæstv. félmrh., sem þetta fólk kemur ekki til hæstv. ráðherra í viðtalstímum. Þeir hafa ekki efni á lánum til húsnæðiskaupa. Þeirra vanda hefur átt að leysa í félagslega kerfinu sem því miður hefur bilað og verður að endurskoða og endurskipuleggja og þróunin í því kerfi er mikið áhyggjuefni. Það getur aldrei hafa verið ætlunin að byggja svo dýrar íbúðir í því kerfi að fólki endist ekki ævin til að borga þær. Í því sambandi vil ég minna á vaxtabreytingarnar, þ.e. hækkun vaxta með tilliti til tekna og eignabreytinga, en einn vandinn í þessu kerfi er einmitt sá. Sá vandi er ekki leystur. Það er aðeins ef tekjurnar hækka og eignirnar verða meiri sem vaxtabreytingar eru heimilaðar, en ekki ef þær lækka. Fólk situr eftir í vandanum ef tekjurnar lækka á nýjan leik. Þetta þarf að skoða og Kvennalistinn lagði fram frv. um þetta efni á síðasta þingi sem ekki fékk afgreiðslu. Það er einnig mjög alvarlegt mál fyrir sveitarfélögin hvernig þetta kerfi er að fara með þeirra fjárhag. Þau eru skuldbundin til þess að leysa til sín þessar íbúðir og margir íbúðarkaupendur sjá mun betri kost í því að kaupa á almennum markaði en í félagslega kerfinu og þetta nær auðvitað engri átt. Hæstv. forseti. Ég held að ég hafi ekki miklu fleiri orð um þetta. Það er láglaunastefnan og launakerfið yfir höfuð sem er ein höfuðorsökin fyrir erfiðleikum almenns launafólks og fyrir því hróplega misrétti sem fer vaxandi, bilinu sem sífellt breikkar milli ríkra og fátækra. Efnahagsbatinn, sem margir prísuðu fyrir kosningar og þökkuðu góðri stjórnarstefnu, hefur ekki náð til heimilanna í landinu. Auðvitað má nefna margt fleira sem veldur vaxandi vanda almenns launafólks og heimilanna, aðgerðir stjórnvalda á undanförnum árum sem hafa þrengt fjárhagsstöðu fólks og hv. málshefjandi taldi einmitt upp hér þaðan, ásamt minnkandi atvinnu og minnkandi tekjur, lækkun vaxtabóta og aukin þjónustugjöld. Það þarf að líta á þetta allt saman í heild sinni, en númer eitt er launastefnan. Ég minni á fjölmargar tillögur Kvennalistans í þeim efnum, nú síðast tillögu um afnám launamisréttis kynjanna, en það byggist að töluverðum hluta á hækkun lægstu launa og félagslegum lausnum sem bæta stöðu almenns launafólks. Ég vil aðeins að lokum vitna enn einu sinni í ræðu hv. 2. þm. Suðurl. sem hafði áhyggjur af vanda heimilanna fyrir nokkrum vikum, en virðist ekki jafnáhyggjufullur nú. Hann sagði þá, með leyfi hæstv. forseta: ,,Það er auðvitað hrikalegt að menn skuli sitja aðgerðalausir þegar skuldir heimilanna hækka í hverjum einasta mánuði um 1 milljarð.``

Herra forseti. Ég fagna umræðu um húsnæðismál. Hún er alltaf nytsöm og sérstaklega þegar við blasir sá vandi sem við horfum á í dag. En hver er vandinn? Samkvæmt nýbirtri skýrslu Félagsvísindastofnunar frá því í apríl 1995 hafa 20--25% íbúðareigenda lent í vandræðum með skil á lánum. Þetta segir okkur líka að 75--80% hafa ekki lent í vandræðum með skil á lánum. Það segir mér að þessi vandi er ekki mjög almennur en engu að síður er hann nógu harður fyrir þá sem lenda í honum. Í skýrslu Félagsvísindastofnunar kemur enn fremur fram að þessi vandi er nokkuð óháður launum. Það er sem sagt ekki endilega lægst launaða fólkið eins og maður kynni að halda sem hefur lent í þessum vanda heldur er það líka fólk með meðalháar og jafnvel mjög háar tekjur sem lendir í vandanum. En hverjar eru skýringar á þessum vanda? Það er fyrst og fremst, eins og fleiri hv. þm. hafa nefnt á undan, atvinnuleysið. Atvinnuleysið er mikið böl og ég vil engan veginn líta þannig á að atvinnuleysi sé eitthvert náttúrulögmál. Það er það ekki. Atvinnuleysi er skipulagsvandamál. Og ég vil sjá atvinnuleysið hverfa eins hratt og mögulegt er. Til þess þarf að grípa til nokkurra ráðstafana. Það er beint samhengi á milli nýrra atvinnutækifæra og fjárfestingar í atvinnulífinu. Þegar fyrirtæki eða einstaklingar fjárfesta, hvort sem þeir byggja hús, byggja vegi eða stunda rannsóknir eða eitthvað því um líkt, þá skapast störf og við þurfum að auka fjárfestingar. Fjárfestingar í íslensku atvinnulífi eru hættulega litlar, hafa sjaldan eða aldrei verið eins litlar og núna og ég treysti á það að hv. þm. muni vinna að því að finna leiðir til þess að auka fjárfestingu í atvinnulífinu. Og ég ætla mér það sérstaka verkefni að auka fjárfestingu í atvinnulífinu. Þá minnkar atvinnuleysið og hverfur vonandi. Í tengslum við atvinnuleysið er annar vandi húseigenda sem er lág laun eða lækkun launa. Við sjáum núna á Íslandi jafnvel 50 þús. kr. laun sem eru skammarlega lág. Svona laun eigum við ekki að líða. En það er ekki við atvinnureksturinn að sakast að launin eru svona lág. Fyrirtækin mörg hver geta ekki borgað hærri laun. Við þurfum að kanna í sameiningu af hverju fyrirtækin geta ekki borgað hærri laun. Af hverju skila íslensk fyrirtæki svona lélegri afkomu eins og dæmin sýna? Við þurfum að finna út úr því hvaða viðjar hafa verið lagðar á íslenskt atvinnulíf sem gerir það að verkum að það getur ekki borgað hærri laun. Ég treysti hv. þm. til að vinna með mér að því að finna lausnir á þessu. En það er fleira sem hefur valdið vanda húseigenda. Það eru jaðarskattarnir. Menn hafa farið þá leið til þess að bæta og jafna kjörin að vera sífellt að hækka skatta og skatttengdar bætur. Það er orðið ótrúlega mikið og nánast ekki nokkur leið að finna út úr því hvað jaðarskattarnir eru orðnir miklir. Þessu þarf að linna. Það þarf að gera fólki kleift að ráðstafa sínum eigin peningum sjálft, en vera ekki alltaf að taka af því með skattheimtu og jaðarsköttum úr öðrum vasanum til að setja í hinn.

Hver hefur hækkað skattana mest á síðustu árum?

Ég ætla ekki, hv. þm., að fara út í fortíðaruppgröft eins og menn tíðka hérna. Ég kem að því á eftir.

Þetta er bara skattastefna Sjálfstfl.

Forseti biður um hljóð.

En það er fleira sem hefur valdið vanda húseigenda. Það er verðlækkun á húsnæði, sérstaklega stóru húsnæði sem hefur kippt því út af markaðnum, fólk losnar ekki við stóru húsin, getur þar af leiðandi ekki minnkað við sig og þar af leiðandi stoppar fasteignamarkaðurinn og þetta kemur ungu fólki í koll. Af hverju hefur fasteignaverð lækkað á stórum eignum? Það er vegna ofsköttunar. Það eru fasteignagjöldin, það er nýja skolpræsagjaldið í Reykjavík sem hefur kostað gífurlega mikið og lækkað verð á fasteignum því að menn geta ekki 

Alls staðar þar sem Sjálfstfl . . .

Forseti biður hv. þm. um að veita ræðumanni frið til að tala.

Það eru eignarskattarnir sem einnig hafa lækkað verð á stórum fasteignum og þessu þarf að linna. Það þarf að minnka skattheimtu á húsnæði. Við það hækkar verð á húsnæði og þeir sem hafa lent í mesta vandanum sem er oft og tíðum út af lækkun fasteignaverðs og það er hátekjufólkið sem hefur lent í þeim vanda að íbúðirnar hafa lækkað í verði en lánin hafa haldið sér og þess vegna fer eigið fé undir núll. En það er fleira sem hefur valdið lækkun á fasteignaverði og sérstaklega úti á landi. Það er nefnilega stefna Íslendinga í húsnæðismálum, verkamanna, í félagslega húsnæðiskerfinu. Félagslega íbúðarkerfið er búið að byggja fullt af verkamannabústöðum úti á landi í samkeppni við eigendur húsa á þeim stöðum. Fólkið losnar ekki lengur við íbúðirnar sínar því að allir sem búa þar geta flutt í félagslegar íbúðir sem eru miklu ódýrari, þ.e. greiðslubyrðin af þeim. Svo er auk þess skuldbinding á sveitarfélagið að kaupa félagslegu íbúðirnar til baka af fólkinu en ekki af þessum venjulega íbúðareiganda á þessum stöðum. Þessi stefna í verkamannabústaðakerfinu og húsnæðiskerfinu hefur valdið gífurlegu verðfalli úti á landi og nánast átthagafjötrum á því fólki sem þar býr. En það er fleira sem hefur valdið vanda húseigenda. Það er verðtryggingin og háir vextir. Verðtryggingunni var skellt á á sínum tíma af mjög brýnni þörf. Innlendur sparnaður var hruninn 1980 og Íslendingar voru farnir að taka gífurleg lán erlendis sem gat ekki nema endað með ósköpum. Til þess að vinna bug á því var tekin upp verðtrygging. Ég átti minn þátt í því og skammast mín ekkert fyrir það því að lífeyrissjóðirnir væru hryllilega illa staddir í dag ef verðtryggingin hefði ekki verið tekin upp. En þegar verðtryggingin var tekin upp þá þurfti um leið að fara í stórfellt átak í því að kynna fólki hver er munurinn á verðtryggðu og óverðtryggðu láni. Það var ekki gert. Ég lagði til við fjóra fjármálaráðherra, þar á meðal hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson, sem þá var fjmrh., að fara út í átak til að kynna fólki muninn á óverðtryggðum og verðtryggðum lánum. Það var ekki gert. Þegar Íslendingar skiptu úr vinstri umferð yfir í hægri umferð þá var það kynnt heilmikið til að varast slys. En þegar Íslendingar skiptu úr mínus vöxtum í plús vexti þá var ekkert gert til að varast slys og núna horfum við upp á slysin í stórum stíl og það eru þau slys sem við eigum við í dag, vandi húsbyggjenda sumra hverra. Hærri vextir sem komu í kjölfar verðtrygginganna og reyndar fyrir svona 10--15 árum stöfuðu af eilífum halla ríkissjóðs og ég treysti því að þingheimur muni vinna að því að minnka halla ríkissjóðs, minnka útgjöldin og helst auka tekjurnar, sem er reyndar mjög erfitt því að það þýðir aftur skattlagning á þetta sama fólk sem er í vanda í dag. Það dugar ekki að auka skattana, við verðum að minnka útgjöldin. Það er ekki annað hægt. Halli ríkissjóðs hefur hækkað vextina vegna þess að ríkissjóður er í samkeppni á fjármálamarkaðnum við þetta aumingja fólk sem hefur lent í þessum vandræðum. Þess vegna treysti ég því að þingmenn muni stuðla að því að halli ríkissjóðs verði minnkaður. En það er fleira sem hefur valdið vanda húsnæðiseigenda. Það kemur fram í þessari könnun Félagsvísindastofnunarinnar að skuldir Íslendinga í námslánakerfinu eru gífurlegar. 12% af öllum skuldum Íslendinga eru í námslánakerfinu. Ég hafði gert mér grein fyrir að þetta væri mikið en ekki svona mikið. Þetta eru 300 þús. kr. á hverja einustu fjölskyldu í landinu, kemur fram í þessari skýrslu. Þetta er mikill vandi og það er spurning hvort við þurfum ekki að huga að því að veita betri ráðgjöf til námsmanna að taka ekki svona há lán. Menn lifa nefnilega í 4 eða 5 ár á námslánum og svo á ævin að duga til að borga það seinna meir. Þarna þarf að veita miklu meiri ráðgjöf um hvað það þýðir að taka námslán og ég vissi að til skamms tíma var fólki ekki einu sinni heimilt að taka hálft lán eða minna lán. Það varð að taka fullt lán þó það vildi það ekki. Það var alveg ótrúlegt. Það var neytt út í neysluna, enda hafa margir sagt mér að þeir hafi sjaldan haft jafnmikil fjárráð og þegar þeir voru í námi. Þegar svo fólk kemur út í atvinnulífið og fær háu launin og fer að borga af því háu skattana þá er nefnilega ráðstöfunarféð minna en áður var. En það er fleira sem hefur valdið þessum vanda húseigenda. Það er hreinlega vanþekking íslenskra ungmenna og ekki bara ungmenna, Íslendinga yfirleitt á því hvað það þýðir að taka lán. Menn vita ekki hvað það þýðir að taka lán. Þeir halda að lán sé sama og lán í meiningunni heppni. En það að taka lán er ekki það sama og heppni. Þegar maður tekur lán þá er maður að ráðstafa framtíðartekjum sínum og það þarf að upplýsa Íslendinga um að það geri þeir ekki oft. Þeir hafa nefnilega ekki nema ákveðið magn af framtíðartekjum og þeir geta ekki ráðstafað þeim tekjum aftur og aftur og þarna liggur vandinn. Það þarf að upplýsa menn um það að í hvert sinn sem tekið er lán þá ráðstafa þeir framtíðartekjum. Maður sem tekur milljón kr. hærra lán í húsbréfakerfinu er að ráðstafa 70 þús. kr. tekjum í næstu 25 ár eftir skatta. Það þarf að upplýsa lántakendur miklu meira um það hvernig maður rekur heimili o.s.frv. Það þarf hreinlega að upplýsa Íslendinga um fjármál hinnar hagsýnu húsmóður. En það er fleira sem hefur valdið vandanum og þá er ég að tala um vanda þeirra sem ekki eiga húsnæði. Það hefur nefnilega verið tekið af kerfi sem var ekki slæmt sem er skyldusparnaður. Hann hefur verið tekinn af og sú hjálp sem ungt fólk átti í eina tíð að eiga eitthvað upp á að hlaupa þegar það fór út í fasteignakaup er horfið, skyldusparnaðurinn er horfinn. Ég held að menn ættu að hugleiða að taka það kerfi upp aftur. En það er líka annar vandi í húsnæðiskerfinu sem menn hafa ekki talað mikið um og það er geigvænlegur vandi og þeir sem lenda í honum skammast sín fyrir hann. Það er vandi þeirra sem hafa lánað ættingjum, börnum sínum, vinum, jafnvel einhverum óskyldum, lán eða veð í húsinu sínu. Þarna hafa menn lent í óskaplegum vanda. Í bæklingi sem Landssamband lífeyrissjóða gaf út fyrir um það bil 15 árum benti ég á þessa hættu, að menn ættu aldrei að lána veð í húsinu sínu nema vita nákvæmlega hver staða skuldarans væri og reikna ekki með því að hann borgi, reikna með því að þeir þurfi að borga sjálfir lánið. Þessar upplýsingar hafa ekki farið langt. Ég var í Íslandsbanka og þar stóð ég fyrir því að þar var tekinn upp umboðsmaður skuldara fyrir eitthvað þremur mánuðum. Umboðsmaður skuldara, aðili sem upplýsir alla þá sem lenda í vanda í bankanum hver vandi þeirra er, tekur saman vandann og reynir að greiða úr honum. Það eru hagsmunir bankanna jafnt sem skuldaranna að skuldarinn geti staðið við sitt og jafnvel að minnka greiðslubyrðina á skuldarana og hjálpa þeim, jafnvel fella niður vexti eða dráttarvexti eða kostnað til þess að skuldarinn geti staðið við sitt. Fólk vill nefnilega yfirleitt standa í skilum. Það er nefnilega þannig. Nú er spurt að sjálfsögðu: Hvar sjáum við lausnir á þessum vanda? Þá vildi ég flokka lausnirnar í tvennt, þ.e. skammtímalausnir og langtímalausnir. Í skammtímalausnum held ég að númer eitt, tvö og þrjú sé ráðgjöf. Að taka saman vanda skuldaranna og finna út hver greiðslubyrðin er, gefa skuldurunum yfirsýn. Ég hef veitt nokkrum óskyldum einstaklingum ráðgjöf, ráðgjöf í fjármálum. Fólkið kemur með hálft kg af óopnuðum umslögum sem eru öll græn og svo tekur maður þetta upp og þegar maður er búinn að leysa vandann þá kemur í ljós að hann er sáraeinfaldur. Þetta er yfirleitt ekki mikill vandi til að leysa. Þegar búið er að ráðstafa tekjunum niður á mánuði og menn eru búnir að sjá hvernig vandinn liggur er það yfirleitt þannig að menn ganga út léttir í spori þegar búið er að kortleggja vandann og þeir sjá að svona tekur maður á honum og menn ráðast á vandann þegar þeir vita hver hann er. En það að fólk sé að vasast með óopnuð umslög og kröfur frá lögfræðingum og vita ekki neitt er slæmt. En það þarf líka að grípa til annarra aðgerða eins og t.d. að fella niður greiðslur. Ég er í þeirri nefnd sem á að fjalla um þetta og mun reyna að koma því að að fella niður greiðslur í eitt eða tvö ár. En það þarf líka að fara út í langtímalausnir og það er nýsköpun húsnæðiskerfisins sem ég vildi gjarnan að menn hjálpuðu mér við að finna lausnir á.

Herra forseti. Ég held að það sé til of mikils ætlast hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, jafnvel þó að hæstv. félmrh. sé kraftaverkamaður, að á þeim sex vikum sem ríkisstjórnin hefur starfað sé búið að leysa þau hrikalegu vandamál sem hæstv. fyrrv. félmrh., Jóhanna Sigurðardóttir, skapaði í ráðherratíð sinni sem félmrh. Ástæður þessara erfiðleika sem húsbyggjendur og skuldarar heimilanna í landinu standa núna frammi fyrir hef ég margoft farið yfir í þessum ræðustól og þær eru óbreyttar í mínum huga. Vaxtahækkun í tíð fyrrv. félmrh. um 140%, stytting lánstíma í tíð fyrrv. félmrh., Jóhönnu Sigurðardóttur, lækkun vaxtabóta, lækkun barnabóta og hækkun skatta sem allt gerðist í tíð fyrrv. félmrh., núv. formanns Þjóðvaka, hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Þessar ástæður eru allar klárar, þær þarf ekki að rannsaka, þær liggja fyrir og er viðurkennt af flestum hvernig til eru komnar. Vandamálin eru mikil sem þarf að takast á við og þau eru tvíþætt, þetta eru tveir hópar: Annars vegar sá hópur sem er í langvarandi og viðvarandi greiðsluerfiðleikum sem í raun hefur misst stjórn á fjármálum sínum. Gagnvart þessum hópi á að taka á með greiðsluaðlöguninni. Hinn hópurinn er fólk sem leggur allan sinn metnað í að standa í skilum, leggur allt undir, er með sínar skuldir að mestu leyti í skilum en getur ekkert veitt sér. Gagnvart þessu fólki á að grípa til lánalenginga og það er það sem hæstv. félmrh. lýsti hér áðan að hann hefði sett af stað öflugt starf til þess að vinna að lausn þessara mála.

Eftir hverju er hann að bíða?

Hæstv. félmrh. er ekki að bíða eftir neinu. Hann hefur sett af stað öflugt starf. Það er breytingin frá því sem áður var. Nú er tími aðgerðanna runninn upp því að hæstv. félmrh. hefur sett þetta starf í gang og það er breyting frá því sem áður var, þegar fyrrv. félmrh. Alþfl. sögðu: Nei, vandamálið er ekkert, við ætlum ekkert að gera. Þetta er breytingin, tími aðgerðanna, hæstv. fyrrv. félmrh., er runninn upp.

Eigum við þá ekki að samþykkja frv. sem þú lagðir fram á síðasta þingi? Það er sjálfsagt að gera það. Það er þingmeirihluti fyrir því.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. félmrh. fyrir þau svör sem hann gaf í upphafi. Einnig hafa komið fram ýmsar fróðlegar upplýsingar og hugmyndir í þeim umræðum sem hér hafa farið fram. Hv. þm. Pétur Blöndal vakti t.d. máls á því að það væri þörf á ítarlegri umræðu og ráðgjöf í þjóðfélaginu til að forða okkur frá slysum, forða okkur frá húsbrunanum. Ég vil líka forða okkur frá brennuvörgunum vegna þess að á undanförnum árum, mér liggur við að segja áratugum, hefur lítill hluti þjóðarinnar verið á samfelldu vaxtafylleríi. Það hafa verið stofnuð fyrirtæki sem hafa staðið fyrir einhverjum arðvænlegasta en skaðvænlegasta atvinnurekstri í landinu, en þar erum við kominn í heim sem hv. þm. Pétur Blöndal þekkir mjög vel til í og þar ættu menn líka að líta í eigin barm. Það er gott ef hæstv. ráðherra Páll Pétursson les það út úr stjórnarsáttmálanum að þar sé fólk haft í fyrirrúmi. Reyndar efast ég ekkert um að hann er heill í þeim ásetningi. En því miður held ég að ráðherrar leggi mismunandi skilning í órætt orðalag sáttmálans og endanlega skiptir það eitt máli hvað ríkisstjórnin framkvæmir. Og nú þarf að framkvæma til að aflétta neyðarástandi í húsnæðismálum sem hæstv. ráðherra tekur undir að sé fyrir hendi. Það þarf að framkvæma. Í fyrsta lagi þarf samræmdar skattkerfisbreytingar, lækkun jaðarskatta og þetta þarf að gera í haust. Ég hef vitnað í ítarlega útreikninga frá hagdeild BSRB þar sem sýnt er fram á hvernig blanda kjaraskerðingar, skattahækkana, lækkana barnabóta og vaxtabóta í tíð fyrrv. ríkisstjórnar skýrir hvers vegna stórir hópar í þjóðfélaginu eru nú í vanskilum í húsnæðiskerfinu. Og það þarf að taka á rótum þessa vanda. En því miður svaraði hæstv. félmrh. engu um þá fyrirspurn mína hvort það væri virkilega rétt að ríkisstjórnin ætlaði að láta þessar skattkerfisbreytingar bíða þar til í kjarasamningum undir áramótin 1997. E.t.v. getur hæstv. félmrh. séð það út úr stjórnarsáttmálanum að þar sé fólk í fyrirrúmi með góðum vilja, en kosningaloforðin eru þar því miður ekki í fyrirrúmi. Ráðherra tók hins vegar undir það að koma þyrfti á bráðaþjónustu til aðstoðar fólki í bráðavanda. Þetta tek ég undir og fagna þessu. En spurningin er hvaða tæki ráðgjafarnir í bráðaþjónustunni hafa til að leysa úr vanda fólks. Ég tel að hér þurfi að koma til sérstakur björgunarsjóður. Ráðherra minntist ekki á slíkt í sínu svari og væri fróðlegt að fá hans hugmyndir um þetta. Hér þarf að koma til tafarlaus breyting á húsnæðisbótakerfinu sem yrði sveifujafnandi og tæki á vanda einstaklinganna og fjölskyldnanna. Þetta eru hvort tveggja ráðstafanir sem að mínu mati þarf að grípa til þegar í stað. Þá þurfum við að hafa í huga það sem ég rakti einnig í mínu máli í upphafi að vandi stórs hluta einstaklinganna sem á í vandræðum mælist ekki í vanskilareikningum byggingarsjóðanna eða húsbréfakerfisins. Þetta er fólk sem ekki hefur haft efni á því að stofna til skulda. Þetta eru leigjendur eða fólk sem fellur á milli kerfanna, er utan garðs. Þetta eru hópar sem einnig þarf að huga að og reyndar er ég á þeirri skoðun að það þurfi tafarlaust að taka upp aðgerðir til aðstoðar leigjendum. Þá er komið að fyrirbyggjandi aðgerðunum. Ég nefndi í því sambandi nauðsyn á því að lánshlutfall yrði þegar í stað hækkað upp í 75%. Hæstv. ráðherra mun hafa lýst því yfir að þetta yrði gert þegar í júní. Nú vil ég biðja hæstv. félmrh. að staðfesta við þingið að það verði gert. ,,Ef hann getur ekki staðfest það núna þá fæ ég ekki séð hvernig við getum lokið umræðu um húsnæðismál áður en þingi er slitið því það er útilokað að ljúka þingi nú öðruvísi en að ganga frá þessu máli með einhverjum viðunandi hætti.`` Þetta eru ekki mín orð. Þetta eru orð hæstv. félmrh., þáv. þm. Framsfl., skömmu fyrir þinglok fyrr á þessu ári. Þetta eru þær spurningar sem ég vildi fá nánari útlistun ráðherrans á og legg að lokum áherslu á það að ef við ekki fáum staðfestingu á því að þegar í júní verði lánshlutfall hækkað upp í 75%, eins og hæstv. ráðherra hefur lýst yfir í fjölmiðlum, þá fæ ég ekki séð að við getum lokið umræðu um húsnæðismál áður en þinghaldi lýkur.

Herra forseti. Mér hafa fundist þetta vera fróðlegar umræður og margar góðar hugmyndir hafa komið fram og ég er þakklátur fyrir það. Það hefur verið misjafn sauður í mörgu fé að vísu. Ég vil byrja á því að minnast á ræðu hv. 15. þm. Reykv., Össurar Skarphéðinssonar, en frásagnir hans af ferðalögum mínum erlendis eru stórlega ýktar. Ég hef verið fjóra daga erlendis síðan ég tók við starfi félmrh. Ég var við upphaf þings Alþjóðavinnumálastofnunarinnar í Genf nú í vikunni og er kominn heim. Ég fer að vísu til Finnlands á morgun á stuttan fund og verð í tvo daga í burtu. Það er fundur félagsmálaráðherra og heilbrigðisráðherra Norðurlanda. Frekari ferðir eru ekki á dagskrá á næstunni þannig að ég get verið til viðtals við hv. þm. Fráveita Alþfl., þ.e. Alþýðublaðið, lastaði mig ákaflega fyrir það að sækja ekki karlaráðstefnuna í Stokkhólmi daginn eftir að ég tók við embætti félmrh. svo að það er vandi að lifa. Mér fannst undarlegt að hlusta á hv. þm. Össur Skarphéðinsson lýsa því hvað allt hefði gengið einstaklega vel í skuldamálum í tíð síðustu ríkisstjórnar. Það var eins og þetta væri einhver framúrskarandi viðskilnaður. Það er eins og við værum að taka við einhverju sómabúi í félmrn. Ég get upplýst hv. þm. um það að það er vilji okkar framsóknarmanna að efna okkar kosningaloforð og stjórnarsáttmálinn er samkomulag stjórnarflokkanna og grundvöllur að efndum þessara loforða. Ég get líka upplýst hv. þm. um að það hefur engin rimma verið við Sjálfstfl. þannig að Framsfl. hefur ekkert getað látið undan Sjálfstfl. þó hann feginn hefði viljað vegna þess að við höfum ekki lent í neinni rimmu. Það hefur engin orrusta farið fram.

Þetta var merkileg yfirlýsing. Páll er svo mikið í útlöndum. Hann má greinilega ekkert vera að þessu

. Hv. 13. þm. Reykv., Jóhanna Sigurðardóttir, býsnaðist yfir því í ræðustólnum að framsóknarmenn væru ekki viðstaddir þessar umræður. Ég held að hér hafi verið fleiri þingmenn Framsfl. hlutfallslega en þingmenn úr flokki hennar og jafnframt hærri prósenta framsóknarmanna viðstödd þessa umræðu en alþýðuflokksmanna.

Ég var ekki að kvarta undan þessu.

Og ég vil taka það fram af því að hér hefur þráfaldlega verið nefndur hv. 2. þm. Suðurl., Guðni Ágústsson, að hann hefur fjarvistarleyfi í dag og það var ekki von á honum til þessa fundar. En hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir skilur bókstaflega allt eftir sig í rúst og skuldir heimilanna eru geigvænlegar. Og húsbréfakerfið var ekki sú lausn sem hún vildi vera láta á sínum tíma. Ég ætla að reyna að vanda mig í þessum málaflokki. Ég ætla að reyna að undirbúa sæmilega skynsamlega það sem gert verður, ekki þjösnast eins og hv. þm. gerði þegar hún var ráðherra. Ég nefni t.d. greiðsluerfiðleikalánin. 4 milljarðar fóru í greiðsluerfiðleikalán. 1 milljarður af því fór í afföll. Nú situr sama fólkið sem fékk greiðsluerfiðleikalánin fyrir tilstilli hv. þm. eftir í enn þá sárari neyð en það gerði með þennan extra milljarð sem fór í afföllin. Sannleikurinn er sá að húsbréfakerfið hefur reynst að vissu leyti svikamylla því að afföllin hafa farið upp úr öllu valdi stundum og þá hefur þetta orðið dýrasta lánsfé í heimi í mörgum tilfellum. Hæstv. ráðherra hefði betur hugsað sig um og reynt að ráðfæra sig við einhverja en ekki þjösnast áfram eins og hún gerði áður en hún greip til aðgerða. Það hefði verið betra fyrir fólkið í landinu og það væri betur sett núna ef hún hefði vandað sig meira og ekki verið að flýta sér svona eins og hún gerði. Ég hef í undirbúningi, vegna ítrekaðra fyrirspurna, að gefa út reglugerð nú í þessum mánuði um að hækka lánshlutfall upp í 70% til kaupa á fyrstu íbúð. Ég á von á því að geta undirritað reglugerð þar um á næstu dögum. Ég hef hins vegar ekki í undirbúningi að hækka lánshlutfall á stærri íbúðum. Ég vil að það komi skýrt fram. Það er búið að segja hér margt rétt um vaxtastigið. Auðvitað er vaxtastigið og verðtryggingin verulegur þáttur í því hvernig komið er og það er okkur ákaflega brýnt að reyna að stjórna þjóðfélaginu þannig að vextir fari lækkandi. Vextir eru of háir í dag og þeir þurfa að lækka og þeir verða að lækka, annars fer illa fyrir okkur. Þetta gerist með samræmdum aðgerðum og reyndar hugarfarsbreytingu líka. Það þarf að skoða skattkerfisbreytingar. Ég tel að það hafi verið mikið slys þegar vaxtabæturnar voru lækkaðar á sínum tíma og ég tel að það hafi verið gengið allt of langt í því efni. Herra forseti. Ég held að ég hafi svarað þeim beinu fyrirspurnum sem fram komu. Ég endurtek þakklæti mitt fyrir þessa umræðu. Það má segja að ég hefði getað haft frumkvæði að henni sjálfur, en ég átti ekki von á þinghaldi í mánuð. Þegar þing var kvatt saman voru menn að tala um örstutt þing og þar af leiðandi hafði ég ekki frumkvæði að þessu. En ég þakka fyrir þessa umræðu og ég treysti á góðan vilja þingmanna til þess að aðstoða mig og ríkisstjórnina við að kippa þessum málum í lag.

Herra forseti. Þessari umræðu um húsnæðismál er að mínu viti hvergi nærri lokið og þar nefni ég til ummæli hæstv. félmrh. og ummæli hæstv. viðskrh., sem ég óska eftir að fá að svara hér í sérstökum umræðutíma. Hæstv. ráðherra lætur þau orð falla að húsbréfakerfið sé hrein svikamylla og við þurfum að fá það upplýst hvort hann ætlar þá að beita sér fyrir því að afnema húsbréfakerfið. Það er alveg ljóst af upplýsingum sem hér hafa komið fram að ráðherrann er á flótta undan sínum eigin yfirlýsingum vegna þess að hann boðaði 75% hækkun á lánshlutfallinu en nú ræðir hann um 70%. Þetta þurfum við að ræða, virðulegi forseti, þetta þurfum við að ræða. Það eina sem hefur komið út úr þessari umræðu er um nefndaskipanir ráðherra, það er bráðamóttaka á vegum ráðuneytisins og síðan að ráðherrann sé á flótta þegar undan sínum eigin yfirlýsingum. Ég óska eftir því, virðulegi forseti, að því verði komið á framfæri við forseta þingsins að ég óska þegar á mánudaginn eftir áframhaldandi umræðum utan dagskrár um húsnæðismálin og ég óska eftir að viðstaddir þá umræðu verði hæstv. félmrh., hæstv. viðskrh. og hv. þm. Guðni Ágústsson. Og það eru fleiri þingmenn sem ég vil fá inn í þessa umræðu sem ég vil koma á framfæri við forseta og ég óska eftir því að það verði lengri umræða. Við höfum talað hér dag eftir dag um áfengismál og einkavæðingu Sjálfstfl. Hér er búið að eyða einum og hálfum til tveimur tímum í það mikla mál sem eru húsnæðismálin og skuldastaða heimilanna. Hér hefur margt komið fram sem er órætt og ég óska eindregið eftir því að þessi umræða haldi áfram þegar á mánudaginn og bið hér formlega um aðra umræðu utan dagskrár um húsnæðismál.

Forseti hefur hlýtt á athugasemdir og óskir hv. þm. og mun að sjálfsögðu taka þær til athugunar.

Virðulegi forseti. Það mál sem hér hefur verið rætt í morgun snýr að vanda þúsunda heimila í landinu, alvarlegasta fjárhagsvanda sem heimilin í landinu eiga við að glíma og hafa átt um langa hríð. Nú hefur það komið fram í þessum umræðum að hæstv. viðskrh. lýsti því yfir að tími aðgerða væri hafinn og jafnframt lýsti hæstv. félmrh. því yfir fyrir örfáum mínútum síðan að hann óskaði eftir aðstoð þingheims við sig og þá væntanlega ríkisstjórnina til að bregðast við þessum vanda. Hann upplýsti jafnframt að það væri enginn ágreiningur kominn fram við Sjálfstfl. um þessi mál milli stjórnarflokkanna. Ég fagna þessum yfirlýsingum, að þessir tveir hæstv. ráðherrar sem hér hafa talað telja að tími aðgerðanna sé kominn, það strandi ekki á neinum ágreiningi við Sjálfstfl. og menn óski eftir aðstoð. Nú vill svo til að flutt var á síðasta þingi ágætt frv. um þetta efni, frv. um greiðsluaðlögun. Finnur Ingólfsson, núv. hæstv. viðskrh., var 1. flm. og síðan var allur þingflokkur Framsfl. á þessu frv. Þetta frv. var mjög ítarlega unnið og mig minnir t.d. að það hafi verið sótt í smiðju víða til þess að undirbúa það. Það vill einnig svo til að samkvæmt 28. gr. þessa frv. áttu þessi lög að öðlast gildi 1. júlí 1995. Nú gefst sem sagt tími, hæstv. félmrh., til þess að lögtaka þetta frv. fyrir 1. júlí 1995 og ég vil lýsa því hér yfir og óska eftir aðstoð virðulegs forseta eftir helgi, að ég mun beita mér fyrir því að þetta frv. verði flutt hér strax eftir helgi svo að þingið hafi aðstöðu til þess að afgreiða það fyrir lok þingsins þannig að það megi taka gildi 1. júlí 1995 eins og Framsfl. ætlaði á sínum tíma. Þetta er fullbúið frv., það tekur á þessu vandamáli. Það hafði verið unnið rækilega í því af hálfu Framsfl. Það hefur verið óskað hér eftir aðstoð okkar í þinginu við ríkisstjórnina og það er sjálfsagt að láta hana í té og ég vænti þess að Framsfl. muni þá eftir þessar yfirlýsingar sem hafa verið gefnar í dag taka saman höndum með okkur um að afgreiða þetta frv. áður en þingið fer heim svo að gildistaka megi verða, eins og ætlast var í upphafi, fyrir 1. júlí 1995.

Herra forseti. Bara svo að það þurfi ekki að bíða mánudags eða næstu viku, þá get ég upplýst að ég ætla ekki að beita mér fyrir því að afnema húsbréfakerfið, enda er það ekkert einfalt. Það er ekkert einfalt að snúa sig út úr því. Það er rétt að húsbréfakerfið hefur ekki reynst eins og ætlast var til. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir gerði okkur ekki grein fyrir því og gerði fólkinu í landinu ekki grein fyrir því að afföllin í húsbréfakerfinu yrðu 25%. Það var ekki minnst á það þegar verið var að afgreiða lög um húsbréfakerfið hér . . .

Forseti vill áminna hv. þingmenn og hæstv. félmrh. um það að hefja ekki efnislega umræðu hér um stjórn fundarins.

Herra forseti. Ég tek mark á þessum orðum og ég skal láta máli mínu lokið. Frv. framsóknarmannanna verður að sjálfsögðu til athugunar í greiðsluaðlögunarnefndinni.

Hæstv. forseti. Þær umræður sem hér hafa farið fram að loknum fyrri umræðum sýna að þetta mál er engin veginn útrætt og ég get tekið undir það að við þurfum að ræða þessi mál betur. En ég vil líka koma því á framfæri að ég þykist þess fullviss að þeir sem nú sitja í félmn. þingsins séu reiðubúnir til þess að fara í vinnu í kringum húsnæðismálin og við erum reiðubúin til þess að taka á þeim málum hvort sem þar verður um að ræða frv. framsóknarmannanna sem hér var lagt fram á síðasta ári og er hið besta mál eða hvort um verður að ræða nýjar tillögur. En það er augljóst að það er mjög brýnt að taka á þessum málum þó að menn verði að sjálfsögðu að fara varlega og megi ekki ana út í það að kollvarpa því kerfi sem fyrir er.

Virðulegi forseti. Því oftar sem hæstv. félmrh. kemur hér í ræðustól þeim mun brýnni verður þörfin fyrir áframhaldandi umræðu um þetta mál. Og ef hæstv. ráðherra telur að hann sleppi við umræðuna utan dagskrár á mánudaginn með því að lýsa því yfir að hann ætli ekki að afnema húsbréfakerfið, þá er það mesti misskilningur. Síðustu orð ráðherra kalla enn frekar á umræðu um þetta mál og ég mun gera kröfu til þess að hæstv. ráðherra geri þinginu nákvæmlega grein fyrir því hvernig eigi að fjármagna 70% lánshlutfall í húsbréfakerfinu og einnig hvernig hann ætlar að skilgreina þessi fyrstuíbúðarkaup. Það er því ýmsu ósvarað við þessa umræðu þannig að ég ítreka óskir mínar um áframhald á þessari umræðu nk. mánudag.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um heildarendurskoðun á lögum um atvinnuleysistryggingar og þætti vænt um ef hæstv. félmrh. sæi sér fært að vera við þessa umræðu um málið. Ég tel að hér sé um mjög brýnt mál að ræða sem ástæða er til að fá fram skoðanir ráðherrans á og ég skal ekki hafa langt mál í framsöguræðu minni um tillöguna. Að efni til felur tillagan í sér að félmrh. skipi nefnd með aðild allra þingflokka sem hafi það verkefni að gera heildarendurskoðun á lögum um atvinnuleysistryggingar. Við þá endurskoðun verði öryggiskerfi atvinnulausra skoðað frá grunni og lagt mat á mismunandi þarfir einstakra hópa með það að markmiði að leggja fram tillögur til úrbóta er tryggi betur réttindi og framfærslumöguleika atvinnulausra, einkum þeirra sem búið hafa við langvarandi atvinnuleysi. Þetta er meginefni tillögunnar. Síðan er lagt til að haft verði náið samráð við aðila vinnumarkaðarins, Samband ísl. sveitarfélaga og þá sem annast fræðslu fyrir atvinnulausa. Ég held að það sé öllum ljóst að lögin um atvinnuleysistryggingar eru sett við allt aðrar aðstæður heldur en við búum nú við á vinnumarkaðnum og höfum búið við um langt skeið. Þó að gerðar hafi verið ýmsar lagfæringar á lögunum um atvinnuleysistryggingar þá er ljóst að eftir því sem tíminn líður þá sýnir það sig að það þarf að ráðast í heildarendurskoðun á þessum lögum. Kannski má segja að það vanti í lögin flest úrræði til þess að mæta langvarandi atvinnuleysi og ýmsir hópar standa raunverulega utan atvinnuleysistrygginga og atvinnuleysisbóta og má þar nefna t.d. námsmenn sem koma úr námi og standa uppi atvinnulausir og fá ekki atvinnuleysisbætur. Það má nefna heimavinnandi fólk sem fer út á vinnumarkaðinn aftur eftir að hafa annast uppeldi barna sinna. Það má nefna að það er ýmis brotalöm að því er varðar t.d. sjálfstætt starfandi, svo að dæmi sé nefnt. Og það þarf að skoða einstaka hópa betur. Það voru gerðar úrbætur fyrir nokkru síðan varðandi t.d. smábátaútgerðina, vörubílstjóra og bændur. Þær breytingar hafa að nokkru leyti skilað sér að því er varðar smábátana og bílstjórana en minna að því er varðar bændur. Þannig eru ýmis göt á þessari mikilvægu löggjöf okkar sem þarf að fara að ráðast í að lagfæra. Það er eilífur þrýstingur á það að bæta hér og bæta þar í þessari löggjöf, sem oft hefur verið orðið við, en það vantar alla heildaryfirsýn yfir þessi mál og ráðast í aðgerðir sem taka á því máli að mæta vanda þeirra sem búa við langvarandi atvinnuleysi. Því er alveg ljóst að það er ekki einungis verið að fjalla um það að þeir sem búa við langvarandi atvinnuleysi missi sína framfærslumöguleika heldur erum við einnig að tala um að það brýtur niður viðkomandi einstakling. Þó að atvinna sé ekki fyrir hendi til skemmri tíma á er hægt að byggja upp viðkomandi einstakling með ýmsum menntunarmöguleikum sem ættu að vera í boði fyrir atvinnulausa og vera í meira mæli heldur en nú er. Það er ljóst að það er margt sem bendir til þess að atvinnuleysi verði hér viðvarandi þrátt fyrir ýmsar aðgerðir sem hefur verið ráðist í til þess að draga úr því og ASÍ hefur gert spár til aldamóta um að það þurfi að skapa hér 18--19 þúsund ný störf til þess að takast á við atvinnuleysið og væntanlega fjölgun landsmanna. Það var skipaður vinnuhópur til þess að fara ofan í þetta mál. Í byrjun árs 1994 skipaði ég, sem gegndi þá starfi félmrh., vinnuhóp til þess að fara ofan í þetta mál í heild sinni. Skoða alla þætti þess vegna þess að þetta snýr ekki bara að Atvinnuleysistryggingasjóði sem slíkum, heldur samspilinu á milli þess sem er í tryggingakerfinu sem slíku, hvaða framfærslumöguleikar atvinnulausir hafa í gegnum tryggingakerfið og í gegnum fjárhagsaðstoð sveitarfélaga. Þessi nefnd skilaði mjög ítarlegri skýrslu. Mig minnir að það hafi verið í maímánuði 1994, ef ég man það rétt, þar sem komu fram ýmsar tillögur til úrbóta í þessu máli. Ég hygg að þetta sé í fyrsta sinn sem reynt hefur verið að fá fram heildarsýn í þessum málaflokki og hvað væri til ráða. Ég hygg að hv. alþingismenn hafi fengið þessa skýrslu, en hún fylgir sem fskj. með þessari tillögu, en eitt síðasta verk mitt sem ráðherra í ríkisstjórn í júnímánuði 1994 var að leggja fram tillögur fyrir ríkisstjórnina um hvernig taka ætti á þessu máli. Það voru ýmsar tillögur sem fram komu hjá þessum starfshópi sem hægt var að ráðast í strax án lagabreytinga, án reglugerðarbreytinga. Þar voru saman dregin fyrir ríkisstjórnina mál sem tengjast endurskoðun á lögum um atvinnuleysistryggingar, menntunarmál atvinnulausra og mál sem kalla á endurskoðun annarra laga. Þar erum við að tala um að nefndin skoðaði einmitt stöðu atvinnulausra með tilliti til ýmissa bóta sem koma frá hinu opinbera eins og persónuafsláttar, barnabóta og barnabótaauka, sem nefndin hafði ýmsar tillögur um hvernig mætti breyta fyrirkomulagi til þess að auðvelda atvinnulausum framfærsluna. Síðan var það mál sem sérstaklega þurfti að taka upp við bæði Samband sveitarfélaga og ræða við VSÍ og ASÍ. Þessar tillögur, sem formaður nefndarinnar tók saman fylgja með sem fskj. II, sýna að þetta er stórt og viðamikið mál sem þarf að ráðast í. En meginniðurstaða starfshópsins er þó sú sem efni þessarar tillögu fjallar, þ.e. að það fari fram heildarendurskoðun á lögum um atvinnuleysistryggingar. Ég hygg að það taki nokkurn tíma. Það sé kannski ekkert sem við hristum fram úr erminni á þeim dögum sem eftir lifa af þessu þingi. En ég teldi mjög mikilvægt að það væri hægt að nýta sumarið og fram á haustið til að skoða sérstaklega þessi mál og hefði viljað fá fram í umræðunni hvaða hugmyndir félmrh. hafi í þessu máli. Er hann með á döfinni að ráðast í heildarendurskoðun á lögum um atvinnuleysistryggingar eins og þessi tillaga fjallar um? Það liggja fyrir ýmis gögn í þessu máli, ekki síst sú skýrsla sem ég nefndi frá starfshópi sem skilaði af sér fyrir einu og hálfu ári síðan og lítið hefur verið gert með eftir því sem mér skilst á þeim ráðherrum sem við tóku eftir júní 1994. En þá voru það fulltrúar stjórnarflokkanna og embættismenn ráðuneyta sem komu að þessu máli ásamt Sambandi sveitarfélaga. Ég hygg að þegar verið er að ráðast í svona mikilvæga löggjöf, sem er heildarendurskoðun á lögum um atvinnuleysistryggingar, þá sé það mjög nauðsynlegt upp á samstöðu í þessu máli og til að greiða fyrir því hér í þinginu að ráðherrann hafi það í huga hvort ekki sé rétt að skipa nefnd með aðild allra þingflokka til þess að gera tillögur í þessu máli. Þess vegna er það mín spurning nú við 1. umr. um þetta mál hverjar séu hugmyndir ráðherrans í þessu máli. Það mætti vissulega hafa mjög mörg orð um það sem gera þarf til þess að bæta stöðu atvinnulausra í þjóðfélaginu. Auðvitað hljótum við að leggja megináhersluna á það að hefja hér öfluga sókn í atvinnumálum til þess að tryggja öllum atvinnu. En meðan þetta ástand varir og við sjáum fram á það að á næstu árum munum við búa við kannski atvinnuleysi upp á 4 eða 5% þá er það það mikið að við þurfum að fara út í önnur úrræði heldur en við höfum boðið atvinnulausu fólki upp á. Og við gætum leitað til annarra þjóða í þessu efni sem hafa búið lengi við viðvarandi atvinnuleysi eins og hjá hinum Norðurlandaþjóðunum. Ég held að við eigum að ráðast meira í aðgerðir sem mundu skila okkur því að atvinnuleysisbæturnar væru virkar fremur heldur en óvirkar atvinnuleysisbætur. Þá er ég að tala um það sem nokkuð hefur verið skoðað og að einhverju leyti ráðist í, þ.e. frumkvöðlastyrki. Það er að þeir sem hafa hugmyndir fram að færa í atvinnulífinu og vilja láta á það reyna og eru atvinnulausir geti haldið sínum atvinnuleysisbótum í tiltekinn tíma meðan verið er að skoða hvort þær hugmyndir sem viðkomandi hefur um nýja atvinnusköpun eigi einhverja framtíð fyrir sér, það er dæmi um virkar vinnumarkaðsaðgerðir. Það hefur að nokkru leyti verið farið í þetta í samráði við sveitarfélögin, í átaksverkefni ríkis og sveitarfélaga, og hefur orðið til þess að margir sem ella voru atvinnulausir hafa fengið atvinnu þó tímabundið sé. Ég vil undirstrika að þetta er engin lausn í mínum huga, þessi átaksverkefni ríkis og sveitarfélaga, þó þau vissulega hafi gert sitt gagn. Það væri kannski ástæða tll þess að spyrja ráðherrann um það hvernig til hefur tekist nú þegar sveitarfélögin koma ekki inn í fjármögnun á átaksverkefnunum, sem hefur ekki verið á þessu ári, og hvort einhver breyting hafi orðið við þá skipan mála að minna hafi orðið úr þessum átaksverkefnum. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, þó að ég gæti haft langt mál um þetta, að fara mikið lengra út í þetta. Það væri mjög freistandi að ræða um menntun atvinnulausra, starfsmenntun og ýmsa menntun sem nauðsynlegt er að standi atvinnulausum til boða og ekki síst hvaða úrræði hægt er að grípa til varðandi langtímaatvinnuleysi. Ég vil nefna hér að á 117. þingi var lagt fram frv. til laga um vinnumiðlun sem að hluta til tók á þessu máli. Ég held að það sé ljóst, og allir sammála um það, að við þurfum að fara í aðgerðir sem efla þjónustu við atvinnulausa gegnum vinnumiðlunina. Í því frv. var tekið á því máli. Þar var heimilt að grípa til ákveðinna ráðstafana sem áttu þá að skylda vinnumiðlanir eða sveitarfélögin til að sinna sérstökum tímabundnum verkefnum vegna atvinnulausra, t.d. var ákveðið að veita ráðgjafarþjónustu fyrir atvinnulausa þar sem mál einstaklinga væru skoðuð í víðara samhengi, sérstaklega með tilliti til atvinnuúrræða, félagslegra úrræða, starfsmenntunar og fleira. Skylda var lögð á vinnumiðlanir og sveitarfélögin að standa fyrir almennum fræðslunámskeiðum um atvinnuskapandi verkefni og atvinnuleysisvandamálið og starfsþjálfun o.fl. Þannig var tekið á virkum vinnumarkaðsaðgerðum sem eru nauðsynlegar gagnvart atvinnulausum. Þetta hefur því miður verið með þeim hætti að vinnumiðlanirnar eru bara stimpilstofnanir þar sem atvinnulausir koma og skrá sig án þess að þeir fái þar nokkra aðra þjónustu, þó vissulega hafi þar nokkuð verið úr bætt, ekki síst í Reykjavík. Ég vil í lokin nefna það, virðulegi forseti, að ég tel mjög brýnt að ráðast í þessa heildarendurskoðun og við höfum fyrir okkur dæmi um það, svo við tökum bara Reykjavík sem dæmi, að staða atvinnulausra er mjög slæm. Og reyndar ekki bara atvinnulausra vegna þess að það hefur komið fram í nýlegri úttekt sem Félagsmálastofnun hefur gert að meira að segja þeir sem eru í launaðri vinnu, hafa tekjur af atvinnu, þurfa að sækja til Félagsmálastofnunar. Samkvæmt úttekt sem hefur verið gerð á vegum Félagsmálastofnunar þá eru um 22% af þeim sem leita aðstoðar til Félagsmálastofnunar í launaðri vinnu og tæp 11% í stopulli atvinnu. Þannig erum við að tala um að það sé stór hluti af fólki sem þarf á framfærsluaðstoð Félagsmálastofnunar að halda sem er í vinnu. Þetta er náttúrlega mikill áfellisdómur fyrir þjóðfélag okkar þegar málin eru með þeim hætti að jafnvel þó að fólk vinni hér fullan vinnudag þá þarf það til þess að eiga fyrir brýnustu framfærslu að leita til Félagsmálastofnunar. Og það er aldrei nægjanlega undirstrikað hve alvarleg staðan er þegar atvinnuleysisbæturnar samsvara hér eða eru nálægt því að samsvara hér lægstu launum. En við þurfum, virðulegi forseti, að taka á þessu máli. Ég hygg að það væri út af fyrir sig tiltölulega einfalt að samþykkja þessa tillögu sem felur það í sér að félmrh. skipi þessa nefnd með aðild allra þingflokka sem eiga að gera heildarendurskoðun á lögum um atvinnuleysistryggingar og hafa þá til hliðsjónar þær tillögur sem nefnd lagði fram sem var að endurskoða öryggis- og þjónustukerfi atvinnulausra. Þær liggja fyrir þannig að það hefur ítarleg vinna farið fram í ráðuneytinu um þetta mál þannig að allar meginlínur í þessu máli ættu að vera ljósar. En ég teldi feng í því að fá fram skoðun ráðherrans í þessu máli. Það er í fyrsta lagi hvað hann ætlar að gerða varðandi heldarendurskoðun á lögum um atvinnuleysistryggingar. Hvort vinna sé í gangi í því efni, hvort hann gæti fallist á að ef í slíka endurskoðun yrði ráðist, sem ég teldi mjög brýnt að færi í gang strax, að hún yrði með aðild allra þingflokka sem ynnu þá úr þeim tillögum sem liggja fyrir í þessu máli. Ég spyr ráðherrann einnig um það hvort til standi af hans hálfu að leggja fram frv. til laga um vinnumiðlun, sem lagt var fram á Alþingi fyrir, að mig minnir, einu og hálfu til tveimur árum síðan og hefur ekki verið lagt fram eftir það. Það er mikilvægur hlekkur í því að taka á því sem er mjög brýnt, sem er að bæta allt þjónustu- og öryggiskerfi atvinnulausra. En ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. félmn.

Herra forseti. Ég vil láta það koma fram við þessa umræðu að ég tel að það þurfi að skoða allt atvinnuleysistryggingakerfið upp á nýtt, hugsa málið upp á nýtt og ég hef í undirbúningi vinnu í því efni. Ég verð að játa það að hún hefur tafist vegna þess að ég hef verið að bíða eftir því að Alþingi kysi sína fulltrúa í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs. Ég vildi gjarnan vita hvernig stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs yrði skipuð þannig að ég gæti leitað til hennar líka í því efni. Ég lít svo á að markmiðið sem við eigum að stefna að sé það að þeir fái bætur sem vilja vinna, sem eru að leita sér að vinnu en fá ekki. Það eigi að vera markmiðið án tillits til fortíðarinnar, þ.e. félagsaðildar og aðildar að stéttarfélögum. Ég tel að fólk sem kemur úr námi t.d. eigi að geta haft rétt og einnig tel ég varðandi bændur og aðra einyrkja að það þurfi að sjá fyrir þeirra hlut. Ég tel líka að það þurfi að líta á það, nú er ég ekki að segja að um misnotkun sé að ræða í íslensku atvinnuleysisbótakerfi, en ég tel að það þurfi alltaf að vera vel á verði og koma í veg fyrir það að kerfið sé misnotað. Ég tel líka mikilvægt að eiga samstarf við Samband ísl. sveitarfélaga. Ég hafði þá ánægju að flytja þar ræðustúf núna í morgun á fulltrúaráðsfundi Sambands ísl. sveitarfélaga þar sem ég einmitt kom inn á þetta efni. Ég tel að það sé mikilvægt að þar sé samstarf á milli því að það þarf að skilgreina mörkin hverjir eiga að fá atvinnuleysisbætur og hverjir eiga að fá félagslega aðstoð. Það er sveitarfélaganna að veita þessa félagslegu aðstoð og það á ekki að vera að halda fólki á atvinnuleysisbótum sem raunverulega er í þeirri stöðu að það þurfi félagslega aðstoð. Ég tel líka að það verði að leggja sérstaka áherslu á starfsmenntun og endurmenntun. Það sé mjög mikilvægur þáttur. Á ferð minni til Genfar í þessari viku átti ég fund með félagsmálaráðherra Ísraels, að hennar frumkvæði, og mér fannst það mjög fróðlegt að kynnast viðhorfum félagsmálaráðherra Ísraels og þeirri reynslu sem Ísraelsmenn hafa haft af baráttunni við atvinnuleysið. Þeim hefur tekist að slá töluvert mikið á atvinnuleysi og hún þakkaði það fyrst og fremst öflugri starfsmenntun og endurmenntun sem þar var í gangi. Það er reyndar hægt að afla sér fróðleiks víðar. Danir hafa sýslað við þetta vandamál í mörg ár og ýmislegt hefur þeim dottið í hug, eins Norðmenn, Svíar og fleiri. Ég tel að það þurfi að skoða vandlega átaksverkefnin og líka það að reyna að láta vinna gagnlega hluti, ef svo mætti segja, í átaksverkefnunum. Ég er að sýsla með hugmynd um breytingar á að opna nýjan lánaflokk til endurbóta á eldra húsnæði, endurbóta sem væru innan við 1 millj. og 80 þús. eins og eru neðri mörk á lánshæfum endurbótum núna. Þetta gæti verið hugsanlega 15 ára lán eða styttri bréf sem látin yrðu út á svona endurbætur. En ég tel að það væri mjög mikilvægt að koma því í gang og koma því í gang sem fyrst til þess að skapa vinnu. Það er mjög atvinnuskapandi starfsemi að gera við húsnæði. Ég fagna áhuga hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur á málinu og ég tel einboðið að skoða þá vinnu sem lögð hefur verið í þessar athuganir í þeirri nefnd sem ég hyggst skipa. Varðandi vinnumiðlunarfrv., hvort það verði endurflutt. Ég hef ég ekki tekið endanlega ákvörðun um það, en það er til skoðunar hvort það verður flutt óbreytt eða ekki, en mér fyndist eðlilegt að vinnumiðlunarþátturinn yrði athugaður sérstaklega. Að endingu þetta. Ég held að við eigum ekki að ganga að þessari endurskoðun með því hugarfari að við séum að búa okkur undir langtímaatvinnuleysi. Ég held að við megum ekki sætta okkur við það að búa við atvinnuleysi á Ísland. Ég held að við verðum að leita allra leiða til að skapa störf og að fólk hafi atvinnu, að vinnufúsar hendur geti haft verk að vinna og ég tel að við megum aldrei sætta okkur við atvinnuleysisástand.

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég segja að á síðasta kjörtímabili var flutt frv. til laga um rétt þeirra sem hafa ekki atvinnu. Þetta var frv. sem var flutt af öllum þingmönnum Alþb. Mjög mikil vinna var lögð í frv. og m.a. voru kallaðir til forustumenn í verkalýðshreyfingunni, fólk úr stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs og fleiri. Þarna voru gerðar breytingartillögur við þrenn lög: 1. Lög um Atvinnuleysistryggingasjóð. 2. Lög um vinnumiðlun. 3. Lagaákvæði um vinnumálaskrifstofu félmrn. Grundvallarhugsun þessa frv. var sú að rétturinn til atvinnuleysisbóta væri almennur réttur og að hann kæmi til viðbótar við þann rétt sem lögin um atvinnuleysistryggingar kveða á um. Mér fannst það koma aðeins fram í máli hv. frsm. og hæstv. félmrh. að það væri nauðsynlegt að umsteypa lögunum eins og þau eru núna. Ég skil þá hugsun í sjálfu sér vel vegna þess að það væri til einföldunar en ég vara við því að menn reyni að umsteypa lögunum vegna þess að þá rekast menn á viðhorf í þessu máli sem er mjög erfitt að eiga við, þ.e. þeirra sem stóðu að stofnun Atvinnuleysistryggingasjóðs eftir verkfallið 1955, sex vikna verkfall, þar sem menn höfðu það eitt upp úr krafsinu að það var stofnaður Atvinnuleysistryggingasjóður. Og þar af leiðandi er það svo, svo undarlegt sem það kann að hljóma, að aðildarfélög Alþýðusambandsins hafi talið sig, mér liggur við að segja, eiga Atvinnuleysistryggingasjóð. Ég held að menn þurfi sem sagt bæði að gera sér grein fyrir þessu viðhorfi, en um leið að slá því alveg föstu að réttur til atvinnuleysisbóta á að vera almennur réttur til handa öllum þeim sem eru að leita að vinnu hvar svo sem þeir hafa verið í félagi eða ekki í félagi. Þá er ég t.d. að tala um námsmennina, fólkið sem er að útskrifast úr háskólum og gengur atvinnulaust og fær engar bætur af því að það hefur aldrei verið í neinu félagi. Og það er náttúrlega alveg svakalegt að það skuli vera þannig á Íslandi árið 1995 að fjöldinn allur af fólki engar atvinnuleysisbætur. Það er fjöldinn allur af fólki sem fær engar atvinnuleysisbætur. Það er fólk sem er vísað út úr þjóðfélaginu af því að það á hvergi höfði sínu að halla af því að þetta fólk á margt mjög erfitt með að fara til félagsmálastofnananna og biðja þar um stuðning. Ég held að það væri fróðlegt að fara aðeins yfir þetta mál, m.a. samspil atvinnuleysistrygginga og félagsmálastofnananna og ég get sagt það í tilefni af þessari tillögu að mér finnst sjálfsagt að taka málið upp í heillegu samhengi, en ég verð að segja alveg eins og er að þó að ég sé ekki langrækinn gagnvart afstöðu manna til þingmála þá var ótrúlegt skilningsleysi síðustu ríkisstjórnar á þessum málum. Hrokinn og yfirgangurinn sem kom fram þá hjá hæstv. heilbr.- og trmrh. varðandi t.d. þetta frv. um atvinnuleysistryggingar sem við futtum var engu líkt. Ég hvet þess vegna til þess að menn reyni að taka á vandanum eins og hann á skilið að við nálgumst hann, þ.e. út frá því að atvinnuleysisvandinn hittir lifandi fólk og atvinnuleysisvandinn verður til vegna ákvarðana sem við höfum tekið, af því að við höfum ákveðið að búa við þjóðfélag þar sem getur orðið atvinnueysi. Þess vegna berum við á þessu ábyrgðina en ekki sá einstaklingur einn sem í því lendir. Og það er grundvallaratriði að menn horfi þannig á þessa hluti. Að síðustu varðandi þetta mál, án þess að orðlengja það frekar, ég gæti farið mjög ítarlega yfir það en ætla ekki að gera það, en ég vil segja út af orðum hæstv. félmrh. Það sem ég vildi aðeins nefna varðandi endurskoðun laganna, án þess að ég vilji trufla hæstv. ráðherra, eru aðeins nokkur orð sem ég vil koma þar að og það er: Ég fagna því að hann ætlar að hafa samráð við stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs. Það þýðir að fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar koma þar að, en ég bendi á að eins og stjórnskipan sjóðsins er þá verður í henni aðeins einn fulltrúi frá stjórnarandstöðuflokkunum á Alþingi eins og þeir eru núna skipaðir. Og ég vil bara halda því til haga að það er um að ræða það mikilvægt mannréttinda- og grundvallarmál að ég held að það væri skynsamlegt að kalla þarna fleiri en færri til að þessu verki, bæði faglega og pólitískt, og skora á hæstv. ráðherra, þó að hann hafi komið með óþýtt frv. frá krötunum úr síðustu ríkisstjórn, að temja sér ekki þau vinnubrögð alltaf við skipun allra nefnda að það séu bara menn úr stjórnarflokkunum sem koma að þeim verkum sem á að vinna.

Hæstv. forseti. Ég vil í örfáum orðum lýsa yfir stuðningi mínum við þessa tillögu sem hér liggur fyrir og hvetja til þess að hún komist til nefndar þannig að hægt verði að senda hana út til umsagnar þannig að við höfum þá í haust gögn í höndum til þess að vinna út frá þegar hæstv. félmrh., sem vonandi ætlar að taka á þessum málum, kemur með sínar tillögur. Það er að mínum dómi afar brýnt að fara í gegnum lögin um Atvinnuleysistryggingasjóð og jafnframt að gera úttekt á orsökum þess atvinnuleysis sem því miður virðist vera orðið viðvarandi hér á landi. Það er því miður ekkert sem bendir til þess að draga muni verulega úr atvinnuleysinu. Það hefur verið nokkuð stöðugt undanfarna mánuði og þó að eflaust minnki það eitthvað í sumar, þá er ég sannfærð um að sá vandi sem við erum að glíma við hér er af öðrum toga en eingöngu þeim efnahagslega samdrætti sem hér hefur átt sér stað á undanförnum 7--8 árum. Það hafa orðið miklar tæknibreytingar í sjávarútvegi, í landbúnaði, í bankakerfinu og víðar og víðar og þetta er einfaldlega að leiða til þess sama og hefur gerst í öðrum löndum að það þarf færri hendur til að vinna verkin og það hafa ekki orðið til ný störf að sama skapi. Þó að á það hafi verið bent að hér hafi vissulega orðið til ný störf á undanförnum árum, hæstv. ráðherrar núv. og fyrrv. ríkisstjórnar hafa nefnt allt að 2.000 störf á undanförnum árum eða jafnvel á ári, þá dugar það ekkert á móti því fólki sem er að missa vinnuna og á móti þeim fyrirtækjum sem hafa farið á hausinn, á móti þeirri fjölgun sem hefur orðið á vinnumarkaði og verður á næstu árum. Við vitum að það verður að skapa hér þúsundir starfa á næstu árum. Mín spurning til hæstv. félmrh., sem hér er staddur, er sú: Hvernig ætlar hann að beita sér fyrir atvinnusköpun, því að atvinnumálin heyra að vissu leyti undir hann, og fyrir hvaða aðgerðum hann ætlar að beita sér til þess að draga úr atvinnuleysi. Ég vil ekki vera ósanngjörn í garð hæstv. félmrh. en mér finnst að þegar fyrrv. ríkisstjórn fór að prédika um yfirvofandi efnahagsbata þá þýddi það um leið að þar með mætti fara að slaka á aðgerðum til sérstakrar atvinnusköpunar fyrir atvinnulaust fólk. Og mér hefur fundist afar lítil áhersla í umræðunni undanfarna mánuði á það að halda áfram ýmiss konar átaksverkefnum og annarri vinnu varðandi atvinnusköpun. Það hefur verið vísað til þess að það eigi að fara að byrja á Hvalfjarðargöngunum, hugsanlega verði álverið stækkað o.s.frv., en þetta eru mjög takmörkuð verkefni og eins og alltaf er þegar menn eru að horfa á aðgerðir gegn atvinnuleysi þá sjá þeir ekkert annað en vegalagnir og húsbyggingar, en það vill nú svo til, svo ég haldi því enn einu sinni til haga, að atvinnuleysi á landinu öllu er meira meðal kvenna en karla. Og það þarf sérstakar aðgerðir til þess að draga úr atvinnuleysi kvenna. Ég vil vekja sérstaka athygli á þessu. Ég minnist þess ekki að í stjórnarsáttmála núv. ríkisstjórnar sé yfirleitt minnst á slíkar aðgerðir og því vil ég spyrja um þær. Jafnframt vil ég minna á að það atvinnuleysisbótakerfi sem við búum við er því miður miðað við það að þeir sem eru atvinnulausir séu eiginlega fólk sem nennir ekki að vinna eða fólk sem af einhverjum ástæðum skráir sig atvinnulaust. Bæturnar eru mjög lágar og það eru miklar gloppur í kerfinu þannig að bæði falla ákveðnir hópar fyrir utan og fólk missir bæturnar í ákveðinn tíma nema það eigi kost á námskeiðum. Ég held að við þurfum einfaldlega að hugsa þetta kerfi upp á nýtt, en ég vil líka í því samhengi hvetja hæstv. félmrh. til þess að kynna sér umræðuna sem nú á sér stað á Norðurlöndum um svokallaðar meðborgaratekjur sem fela í sér mjög byltingarkenndar hugmyndir um allt tryggingakerfið og tengist því í hversu miklar ógöngur við erum komin með allt okkar trygginga- og bótakerfi. Ég veit að vísu að krötum í ýmsum flokkum er þetta bótakerfi afar heilagt en það er hins vegar staðreynd að tryggingakerfið er orðinn frumskógur, það er afar flókið kerfi sem erfitt er að rata um og þannig eiga kerfi ríkisins ekki að vera. Að dómi okkar kvennalistakvenna þarf að stokka þetta kerfi algerlega upp, einfalda það og einmitt að kanna hvort ekki séu til betri leiðir til jöfnunar lífskjara og til þess að tryggja fólki framfærslu en það kerfi sem hér hefur verið við lýði rétt eftir lok síðari heimsstyrjaldarinnar og byggðist á hugmyndum Beveridge lávarðar. Sífellt er verið að bæta við og reyna að endurbæta, taka upp nýjar bætur og þær síðan skertar o.s.frv. Þetta er kerfi sem komið er í miklar ógöngur og atvinnuleysistryggingarnar eru hluti af því. Ég hvet því hæstv. félmrh. til að skoða þetta mál í stóru samhengi og kalla þar til liðs alla stjórnmálaflokka og aðra þá sem eiga hagsmuna að gæta vegna þess að bæði um atvinnuleysistryggingar og tryggingakerfið í heild þarf að ríkja ákveðin sátt. Við þurfum að vera nokkuð sammála um það hverjir eiga að njóta félagslegrar aðstoðar og hvernig. Hæstv. forseti. Ég ítreka stuðning minn við þáltill. sem hér er til umræðu og ítreka það að hér er um mjög brýnt mál að ræða.

Virðulegi forseti. Ég stend upp til þess að þakka fyrir þá umræðu sem hefur orðið um þetta mál. Það er skilningur á því að það þurfi að taka á þessu máli og skoða það í heild sinni og ég vil sérstaklega þakka hæstv. félmrh. sem kom í ræðustólinn og lýsti því yfir að hann tæki undir að það þyrfti að fara fram heildarendurskoðun á lögunum um atvinnuleysistryggingar. Ef ég skildi orð ráðherrans rétt þá hefur hann fullan hug á því að taka á málum þeirra sem standa utan við Atvinnuleysistryggingasjóð og hafa ekki bætur eins og námsmenn og fleiri sem ég held að sé mjög mikilvægt. Auðvitað tek ég undir það með ráðherranum að við megum aldrei setja okkur í þær stellingar að vera að undirbúa okkur undir mjög langvarandi atvinnuleysi. Ég get vissulega tekið undir það. Engu að síður kallar það 4--5% atvinnuleysi sem við búum við í dag og höfum búið við á umliðnum árum á það að við förum í heildarendurskoðun á lögum um atvinnuleysistryggingar og skoðum málin í heild sinni eins og síðasti hv. ræðumaður sagði og á það bæði við um tryggingakerfið og um framfærsluaðstoðina gegnum sveitarfélögin sem ég held að sé mjög mismunandi eftir sveitarfélögum. Ég hygg að það séu mörg sveitarfélög sem hafa ekki sett sér reglur um framfærsluaðstoð við sína íbúa. Það séu einungis stærstu sveitarfélögin og sé mikil brotalöm á því að smærri sveitarfélög hafi gert það. Það þarf vissulega að fara ofan í það að skilgreina hverjir eiga að teljast atvinnulausir og á atvinnuleysisbótum. Og hvort við þurfum þá ekki að skoða líka tryggingakerfið í ljósi atvinnuleysis vegna þess að ég hygg að það séu margir sem raunverulega eru óvinnufærir, eru á atvinnuleysisbótum en ættu kannski frekar að vera í tryggingakerfinu. Þannig þarf að fara í heild yfir þetta mál. En ég skil það svo að ráðherrann ætli nú að skipa nefnd til þess að fara ofan í heildarendurskoðun á lögunum um atvinnuleysistryggingar og þá stendur einungis það eftir sem bæði ég, síðasti ræðumaður og hv. 8. þm. Reykv. vorum nokkuð að kalla eftir, þ.e. spurningin um að hafa samráð um þetta mál við stjórnarandstöðu þannig að hún fái aðild að þessu starfi. Hér er um svo viðamikið starf að ræða og vandmeðfarið að ég held að það sé mjög mikilvægt að breið sátt náist um þetta mál milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Það er mín spurning hvort ráðherrann muni sjá til þess að stjórnarandstaðan komi á einhvern hátt að þessu máli.

Herra forseti. Ég tek undir þau orð sem hér var verið að enda við að segja. Ég tel mjög mikilvægt að góð sátt sé um þetta mál. Og ég get fullvissað hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar um það að auðvitað koma stjórnarandstæðingar að þessu máli. Ég hef hins vegar ekki endanlega ákveðið mig um það hvernig nefndin verður skipuð. Það eru ákveðin vandkvæði á því að hafa nefndir of stórar og með því að taka t.d. fulltrúa allra stjórnmálaflokka á Alþingi í nefndina, af því að það þarf líka einhverja sérfræðinga í nefndina eða fólk með sérþekkingu, þó ég sé ekki að gera lítið úr þekkingu hv. þm., --- þetta er ekki alveg einfalt. Hv. 14. þm. Reykv., Kristín Ástgeirsdóttir, varpaði fram spurningu um hvernig ég ætlaði að beita mér fyrir atvinnusköpun. Það hefur hugsanlega farið fram hjá henni --- ég get sagt það strax að ég hef enga viðvarandi heildarlausn á því máli --- en ég sagði rétt áðan frá hugmynd um endurbætur á eldra húsnæði og það er það sem ég vil nefna hér og nú. Ég hygg hins vegar að þetta sé verkefni sem þurfi að sinna af afar mikilli alvöru og festu í framtíðinni.

Herra forseti. Ég vil einungis ítreka þakklæti mitt til ráðherra að málið skuli vera að fara í þennan farveg. Ég vil þó að það komi fram hér að ég tel rétt, eins og hv. 14. þm. Reykv. nefndi áðan, að málið fari núna til félmn. og verði á þessu þingi sent til umsagnar hinna ýmsu aðila sem um þetta mál eiga að fjalla. Það gæti bæði gagnast í nefndarstarfi hjá hæstv. ráðherra og ég tala nú ekki um ef mál skipast svo að það verði talin ástæða til að flytja þessa tillögu aftur á komandi þingi.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á útvarpslögum, nr. 68/1985, með síðari breytingum frá menntmn. Menntmn. hefur haft til umfjöllunar frv. menntmrh. um bann við gerð og notkun myndlykla til þess að fá aðgang að læstum útvarpssendingum án greiðslu áskriftargjalds sem er 22. mál þingsins. Vegna málsins kom á fund nefndarinnar Þórunn Hafstein deildarstjóri í menntmrn., Gestur Jónsson hæstaréttarlögmaður, Jafet Ólafsson frá Íslenska útvarpsfélaginu hf. og Hallgrímur Ásgeirsson, lögfræðingur og stundakennari í refsirétti við lagadeild Háskóla Íslands. Við athugun nefndarinnar kom í ljós að betur færi á því að ákvæði frv. væru felld inn í útvarpslög en að sett væru sjálfstæð lög um málið. Ákvað nefndin því að velja þann kost að flytja sjálfstætt frv. um málið. Er frv. þetta efnislega samhljóða frv. menntmrh. að öðru leyti en því að bætt er inn í 2. gr. frv. að auk tilrauna til brots teljist hlutdeild í brotum jafnframt refsiverð samkvæmt ákvæðum III. kafla almennra hegningarlaga. Ákvæði þessu er bætt inn í frv. þar sem nauðsynlegt var talið að hlutdeild í broti væri lýst refsiverð. Er slíkt í samræmi við ákvæði sérrefsilaga. Eins og fram kom við 1. umr. um frv. til laga um bann við gerð og notkun myndlykla, hefur Íslenska útvarpsfélagið, sem annast rekstur Stöðvar 2, komið því á framfæri við menntmrh. að félagið hafi orðið fyrir tilfinnanlegu tekjutapi á undanförnum árum vegna þess að einstaklingar hafa komið sér upp búnaði til að ná læstum útsendingum stöðvarinnar án greiðslu áskriftargjalds. Er ljóst að í sumum tilvikum er um skipulagða starfsemi að ræða þar sem myndlyklum hefur verið breytt þannig að ótiltekinn fjöldi manna hefur aflað sér aðgangs að dagskránni gegn greiðslu eins áskriftargjalds. Tilraunir félagsins til að fá umrædda starfsemi stöðvaða með aðstoð lögreglu og dómstóla hafa ekki skilað tilætluðum árangri. Ástæðan er sú að gildandi lög veita takmarkaðar heimildir til afskipta lögreglu og hinnar opinberu réttarvörslu af þessari starfsemi. Hefur það verið talið að útsendingarmerki sjónvarpsstöðva geti ekki verið andlag þjófnaðar eða nytjastuldur, sbr. ákvæði 244. gr. og 259. gr. almennra hegningarlaga. Auk þessa má nefna að ríkissjóður tapar umtalsverðum fjármunum vegna tapaðs virðisaukaskatts af þessari ólögmætu starfsemi. Telja verður að sú skylda hvíli á löggjafarvaldinu að það tryggi lögmætri atvinnustarfsemi sem mesta vernd gegn því að hún verði fyrir tjóni af ólögmætri starfsemi. Útvarpsstöðvum er heimilt samkvæmt lögum að afla tekna með áskrift og því verða að vera ótvíræð ákvæði í lögum um að móttaka slíks efnis án heimildar viðkomandi útvarpsstöðvar og án greiðslu áskilins áskriftargjads sé ólögmæt. Gildandi löggjöf veitir ekki vernd í þessu efni og því er frv. þetta flutt. Menntmn. er einhuga í afstöðu sinni til málsins og við teljum brýnt að það verði lögfest á þessu þingi. Virðulegi forseti. Þar sem álit nefndarinnar liggur fyrir með flutningi frv. sem hér er til umfjöllunar legg ég til að málinu verði vísað beint til 2. umr. en fari ekki til nefndar.

Hæstv. forseti. Erindi mitt í ræðustól er einungis að þakka hv. formanni menntmn., hv. 4. þm. Reykn., fyrir afgreiðslu þessa máls. Þegar ég kom að málinu í nefnd hafði hv. 12. þm. Reykv., Bryndís Hlöðversdóttir, lagt fram greinargóða skýrslu um málið þar sem hún vakti athygli á því að eðlilegt væri að þetta frv., sem hæstv. menntmrh. lagði fram, félli inn í útvarpslögin og þar var ég henni alveg sammála. Við bentum á það fleiri hv. þm. í nefndinni og það er ekki allt of oft sem það tekst að stjórnarandstaða hafi afgerandi áhrif á afgreiðslu máls. Í þessu tilviki tók hv. formaður nefndarinnar, hv. 3. þm. Reykn., vel í þessa málaleitun stjórnarandstöðunnar í nefndinni og hún á heiður skilið fyrir það, enda held ég að hér sé á ferðinni miklu eðlilegra frv. en hið upphaflega. Ég hef raunar oft bent á í ræðustóli áður að vanda beri til löggjafar og sérlög um smáatriði sem varða stærri lagabálka eiga auðvitað ekki að sjást í lagasafni. Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. formanni fyrir að hafa tekist að ná samkomulagi um að málið hlyti þessa afgreiðslu og við munum að sjálfsögðu styðja það.

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka mikilvægi þess að teknar verði upp mánaðarlegar greiðslur til námsmanna eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. þó að ég hafi þegar gert það við upphaf umræðunnar fyrir nokkrum dögum. Þær eftirágreiðslur sem nú tíðkast eru kostnaðarauki fyrir námsmenn sem bankakerfið nýtur góðs af. Það getur ekki verið tilgangur lánasjóðsins að auka lántökukostnað að óþörfu. Þá vil ég ítreka fyrirspurn mína til hv. flm. um það hvort það sé ætlun hans að eina námsframvindan sem krafist verði sé árangur á fyrsta missiri náms. Ef svo er ekki þá þarf að breyta frv. sem menntmn. getur auðvitað auðveldlega gert að lokinni 1. umr. Þetta frv. er um afmarkað atriði laganna um Lánasjóð ísl. námsmanna og ég vonast svo sannarlega til að það verði afgreitt strax þó að vissulega styttist tíminn á vorþinginu. Ef svo verður ekki verður vonandi tekið á þessu málefni við endurskoðun á lögunum sem hæstv. menntmrh. hefur boðað. Í þeirri endurskoðun þarf einnig að taka á því gífurlega vandamáli sem hefur hlotist af því að endurgreiðslur lánanna eru allt of brattar samkvæmt núgildandi lögum eins og Gunnar Birgisson, þáv. stjórnarmaður Lánasjóðs ísl. námsmanna, viðurkenndi á fundi með háskólanemum á sl. ári þegar hann lýsti því yfir að námsmenn þyrftu ekki að láta sig dreyma um það að geta bæði tekið námslán og húsnæðislán fljótlega að loknu námi. Greiðslubyrðin yrði óviðráðanleg. Þetta er að mínu mati brot á mannréttindum og því verður að breyta þessu kerfi sem allra fyrst auk þess að breyta húsnæðiskerfinu sem var til umræðu rétt áðan. Þessi mál, þ.e. húsnæðismálin og lánamál íslenskra námsmanna, virðast mega bíða á meðan áfengismálin og það að veita fé til áfengisheildsala eru talin brýnni mál á vorþinginu. Ég kom inn á það í minni fyrri ræðu um þetta mál að auðvitað sé hægt að skilgreina eðlilega námsframvindu á mismunandi hátt. Í því sambandi vil ég ítreka mikilvægi þess að auka svigrúm í námi þannig að skilgreining á eðlilegri námsframvindu taki að einhverju leyti mið af aðstæðum fólks. Þar á ég ekki síst við aðstæður námsfólks með lítil börn og þar hef ég sérstaklegar áhyggjur af konum í námi. Þó að háskólamenntun kvenna sé nú aðeins metin 65% til launa miðað við háskólamenntun karla þá má það ekki gerast að konur hrekist enn frekar úr námi vegna barneigna. Það yrði alvarlegt bakslag, bæði í baráttunni fyrir jafnrétti til náms og einnig í baráttunni fyrir jafnstöðu kynjanna. Á meðan eðlileg námsframvinda er miðuð við 100% námsafköst er hætt við að námsfólk, sem t.d. fellur í einni námsgrein, þurfi að vinna með námi til þess að geta séð fyrir sér og náð endum saman og þar með minnka líkurnar á að þetta fólk geti stundað fullt nám næsta vetur. Að lokum skal á það minnt að Lánasjóður ísl. námsmanna veitir verðtryggð lán og nemar greiða þessi lán að fullu til baka í langflestum tilvikum og þannig vilja námsmenn hafa kerfið enda þarf að taka mið af því við áætlun á ævitekjum háskólamenntaðra manna að þeir hafa bæði styttri tíma til að afla tekna en þeir sem fara í störf strax að loknu framhaldsskólanámi eða grunnskólanámi og þeir hafa einnig þá viðbótargreiðslubyrði sem námslánin eru. Þetta er rétt að ríkið sem einn stærsti vinnuveitandi háskólamenntaðs fólks hafi skilning á. Að lokum vil ég íteka þá ósk að stjórnarandstaðan fái að fylgjast með þeirri vinnu sem fyrirhuguð er af núverandi stjórn varðandi Lánasjóð ísl. námsmanna.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram um Lánasjóð ísl. námsmanna og þetta frv. sem hér liggur fyrir. Tilgangur þess er sá, eins og fram hefur komið, fyrst og fremst að taka upp samtímagreiðslur lána á nýjan leik og hverfa frá þessu eftirágreiðslukerfi. Það er ekki ætlunin með frv. að breyta neinu öðru, segi ég í tilefni af ræðu hv. þm. Guðnýjar Guðbjörnsdóttur, en þessu eina atriði. Ástæðan til þess að við höfum ákveðið að flytja þetta frv. núna er sú að Framsfl. er kominn í ríkisstjórn og gaf mikil fyrirheit um þetta mál í kosningabaráttunni. Þar fór í flokki fremstur hæstv. iðn.- og viðskrh., m.a. á þeim fundi í Háskólabíói sem hér hefur verið nefndur og hv. síðasti ræðumaður nefndi og hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson nefndi á dögunum líka, þar sem það kom mjög greinilega fram að hæstv. iðn.- og viðskrh. vildi taka upp samtímagreiðslur námslána vegna þess að samtímagreiðslurnar eru lykillinn að því að breyta sjóðnum aftur og gera hann að því jöfnunartæki sem hann þarf að vera. Ég viðurkenni að breytingarnar að því er varðar vextina og að því er varðar endurgreiðslurnar eru mjög slæmar og mjög alvarlegt mál en þetta er alvarlegasta málið. Og þetta er málið sem hefur þegar skilað mestum breytingum vegna þess að það hefur komkð í ljós að lánþegum hefur fækkað mjög verulega þó að námsmönnum hafi fjölgað. Ég hef tekið eftir því að hæstv. núv. og fyrrv. menntmrh. hafa reynt að verja sig með því að námsmönnum hafi fjölgað. Af hverju hefur námsmönnum fjölgað? Þeim hefur fyrst og fremst fjölgað á skrá vegna þess að fólk er núna lengur í skólanum en það var áður af því að menn eru að reyna að vinna með námi. Það væri fróðlegt að láta fara fram allítarlega könnun, en ég hygg að þetta sé meginskýringin. Það hefur einnig komið í ljós að námsmönnum erlendis hefur fækkað mjög verulega. Það hefur komið í ljós að lánþegum úr hópi þeirra sem eru með börn á framfæri hefur fækkað. Einkum á það við um einstæðar mæður þannig að það hefur dregið mjög verulega úr þeim félagslegu jöfnunaráherslum sem lánasjóðurinn hafði. Allt síðasta kjörtímabil var deilt mikið um það mál og ég ætla ekkert að fara að endurtaka það, m.a. vegna þess að ég sé ekki að það sé í sjálfu sér neinn í salnum í fyrirsvari fyrir það mál þar sem hæstv. forseti er bundinn í öðrum verkum að baki mér. Varðandi hins vegar stöðu málsins núna þá er tilefni til að spyrja hvað ætla þeir hæstv. ráðherrar Framsfl. að gera í þessu máli? Talsmenn allra flokka sögðu: Við ætlum að taka upp samtímagreiðslur hjá LÍN. Og meira að segja er fullyrt að Sjálfstfl. hafi líka lýst því yfir á þessum margfræga fundi í Háskólabíói, að formaður stjórnar Lánasjóðs ísl. námsmanna hafi sagt sem svo að samtímagreiðslur yrðu teknar upp. Ég minnist þess ekki en það kann vel að vera. Alla vega held ég að ég telji rétt sanngirninnar vegna að votta það að talsmenn Sjálfstfl. að öðru leyti, eins og fyrrv. hæstv. menntmrh. og núv. hæstv. menntmrh., voru ekki með yfirlýsingar af því tagi fyrir kosningarnar en aftur á móti fulltrúar allra annarra flokka. Þannig að það er greinilegur meiri hluti fyrir þessu máli í þessari virðulegu stofnun. Þess vegna tel ég að það sé í sjálfu sér ekkert að vanbúnaði að afgreiða frv. það sem hér liggur fyrir eða a.m.k. efni þess í nýjum búningi ef mönnum sýnist svo. Undanfarna daga hefur dálítið verið rætt um, m.a. í þessari stofnun, kosningaloforð. Það hefur verið talað um það í sambandi við Lánasjóð ísl. námsmanna. Það hefur verið talað um að Framsfl. hafi gefið þar mikil fyrirheit. Það hefur verið talað um það hér í dag í sambandi við húsnæðismál, m.a. vegna þess að Framsfl. flutti rétt fyrir kosningarnar frv. til laga um greiðsluaðlögun húsnæðislána. Það hefur verið talað um það í sambandi við fiskveiðistjórnun vegna þes að framsóknarmenn t.d. á Reykjanesi leyfðu sér að hafa stefnu, jafnvel aðra stefnu en Halldór Ásgrímsson hæstv. utanrrh., í fiskveiðimálum og er það nýlunda í Framsfl., að ekki sé fastar að orði kveðið. Framsfl. hafði líka þá stefnu fyrir kosningar að það ætti ekki að einkavæða ÁTVR, brennivínsöluna í landinu. Það var alveg skýrt og kom mjög skýrt fram í ræðum t.d. hjá hv. þm. Jóni Helgasyni, forvera sessunautar míns, hv. þm. Ísólfs Gylfa Pálmasonar. Nú hefur þetta allt saman einhvern veginn snúist við hjá Framsfl. Nú má selja brennivínið, einkavæða brennivínið, nú eru menn límdir á kvótann, fastir á kvótanum, nú eru menn hættir að hafa eins miklar áhyggjur af þessum greiðsluvandræðum í húsbyggingum og áður var og nú verður maður ekki mikið var við frumkvæði í þá átt að taka upp samtímagreiðslur námslána. Hæstv. félmrh. nefndi það áðan að hann hefði í huga að taka upp bráðamóttöku fyrir húsbyggjendur. Mér fyndist sniðugt að taka upp bráðamóttöku fyrir kjósendur Framsfl. úr síðustu kosningum. Taka upp sérstaka bráðamóttöku fyrir kjósendur Framsfl. þannig að þeir gætu hitt ráðherrana og spurt þá: Hvað með þetta sem þú lofaðir mér og hvað með hitt sem þú lofaðir mér? Það er spurning hvar þessi bráðamóttaka ætti að vera. Mér finnst hugsanlegt að hún verði í framsóknarhúsinu þar sem myndin var af hæstv. iðnrh. og hæstv. utanrrh., myndin sem gekk undir heitinu hér í borginni Kim Il Sung og sonur hans, og blasti við þeim sem tóku strætó á Lækjartorgi.

Okkur hefði verið nær að lofa meiru.

En spurningin er þessi hvort málið er þannig að stjórnmálamenn eigi að umgangast veruleikann með því að lofa og lofa og gefa skít í það við hvað þeir ætla að standa. Það held ég að menn eigi ekki að gera. Ég held að við stöndum frammi fyrir grafalvarlegum hlut. Og ég tel að málið liggi þannig að því miður séu þeir framsóknarmenn um það bil að falla á þessu prófi. En það verður séð um það að þeir verði teknir upp hér aftur og aftur á kjörtímatilinu eftir því sem þörf krefur. En spurningunni var sérstaklega beint til hæstv. iðn.- og viðskrh.: Mun hann beita sér fyrir því að teknar verði upp samtímagreiðslur námslána?

Virðulegi forseti. Það er og hefur verið undanfarin fjögur ár sameiginlegt áhyggjuefni þess sem hér stendur og hv. þm. Svavars Gestssonar þau vandamál sem hafa steðjað að námsmönnum vegna þeirra breytinga sem gerðar voru á lögunum um Lánasjóð ísl. námsmanna í maí 1992. Einhvern veginn fannst mér á ræðu hv. þm. fyrr við umræðu, í fyrradag ef ég man rétt, að leiðir okkar væru kannski örlítið að skilja í þeim efnum, vegna þess að það frv. sem hv. þm. flytur hér ásamt fleirum hv. alþýðubandalagsþingmönnum, a.m.k. markaði ég það svo af ræðu hv. þm. þegar hann mælti fyrir málinu að málið væri ekki flutt fyrir námsmenn heldur fyrst og fremst fyrir okkur framsóknarmenn. Það er hins vegar svo að við framsóknarmenn höfum miklu meiri áhyggjur af námsmönnum hvað þetta snertir en framsóknarmönnum í þessu efni. Mér fannst málið fyrst og fremst þurfa að koma hér fyrir vegna þess að það þarf að koma til móts við námsmenn sem eiga að búa við þessi lög. Í stjórnarsáttmálanum stendur á bls. 5: ,,Lög og reglur um Lánasjóð ísl. námsmanna verða endurskoðuð.`` Það er ljóst að það mun verða gert. Hæstv. menntmrh. hefur tekið málið upp í ríkisstjórn og kynnt þá vinnu sem hann er nú þegar kominn með af stað. Hann lýsti því úr þessum ræðustól við 1. umr. málsins og það mun koma í ljós hvernig að þessu verður staðið, menntmrh. er að undirbúa það. Ég held að við verðum að bíða örlítið við og sjá hvað út úr þeirri vinnu muni koma. Staðreyndin er hins vegar sú að það er margt annað sem þarf að gera í endurskoðun laganna um Lánasjóð ísl. námsmanna en bara að horfa til samtímagreiðslnanna. Það þarf að líta á þetta heildstætt enda stendur í stjórnarsáttmálanum ,,lög og reglur``. Þá eiga menn auðvitað við að úthlutunarreglur og reglugerðin um lánasjóðinn verða tekin til endurskoðunar. Það er svo hins vegar alveg hárrétt hjá hv. þm. að um þetta mál myndaðist mjög víðtæk samstaða í kosningabaráttunni. Ég held að menn geti ekki gert upp á milli flokka í þeim efnum, hverjir stóðu sig best í því að berjast fyrir hag námsmanna. Ég held að menn hafi verið nokkuð jafnfætis í þeim efnum. Það eru fyrirheit í stjórnarsáttmálanum um þessa endurskoðun og ég treysti á og veit að slík endurskoðun mun fara af stað að tilstuðlan menntmrh., málið er á hans verksviði. Á þessari stundu tel ég eðlilegt að menn doki örlítið við og sjái hvað út úr því muni koma. Hitt er svo annað mál að það er mjög mikilvægt, og það held ég að hv. 8. þm. Reykv., ásamt hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni 8. þm. Reykn., ætti að vera fullljóst, að standa við kosningaloforð og það gildir jafnt um framsóknarmenn sem aðra í þeim efnum. Þess vegna vil ég nota þetta tækifæri og fara örlítið aftur í tímann vegna þess að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson flutti gagnmerka ræðu fyrr við þessa umræðu þegar hann fór yfir það hversu mikil hætta væri á að kjósendur væru blekktir í kosningabaráttu og væru hugsanlega að kaupa svikna vöru þegar þeir væru að merkja við ákveðna bókstafi í kjörklefanum á kjördag.

Hann vildi meina að þið væruð svikin vara.

Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson lét að því liggja, það er rétt hjá hv. þm. Svarvari Gestssyni, en hefði kannski verið nær áður en hann hóf ræðu sína að líta sér örlítið nær í þeim efnum. Fyrir kosningarnar 1987 gaf Alþb. út gagnmerkt blað sem heitir Verkefni næstu ára. Það er gaman að líta í þetta af því að Alþb. fór nú í ríkisstjórn eftir að þessi verkefnaskrá var gefin út. Tími minn leyfir ekki mjög nákvæma yfirferð yfir þetta plagg en hér eru nokkur atriði sem mér finnst rétt að staldra við og líta á hvernig Alþb. stóð við sín kosningaloforð þegar það kom inn í ríkisstjórnina 1988 og enginn var nú þá betur í stakk búinn en hæstv. þáv. fjmrh., núv. hv. 8 þm. Reykn. Ólafur Ragnar Grímsson, til þess einmitt að takast á við þessi verkefni á þeim tíma. Hér stendur á 1. síðu hins gagnmerka rits þar sem átti að færa góðærið til fólksins: 35--45 þús. kr. lágmarkslaun``. Ef menn líta til þessa og bera saman, við skulum segja að atvinnuleysisbæturnar væru þau lágmarkslaun sem menn vildu staldra við og segja: Það er þetta sem við viljum tryggja. Þá gerðist það að í september 1988 þegar Ólafur Ragnar Grímsson tók við þá voru atvinnuleysisbætur 31.058 kr. á föstu verðlagi þess árs en þegar hann hætti í apríl 1991 í fjmrn. þá voru þær komnar niður í 28.037 kr. eða um 10% lækkun á atvinnuleysisbótunum sem áttu að vera lágmarkslaunin sem hv. þm. lofaði í kosningabaráttunni 1987 og hafði enginn aðrar eins aðstæður til að berjast fyrir sínum málum og hv. þm. sem þá var sitjandi í fjmrn. Skattleysismörk, tekjuskattsleysi upp í 50.000 kr. mánaðarlaun var eitt af því sem lofað var, léttum skattbyrði launafólksins, var kosningaloforð Alþb. í þessari kosningabaráttu. Í júlí 1994 höfðu skattleysismörkin, sem þá áttu að vera, lækkað úr 70.281 kr. niður í á föstu verðlagi 44.182 kr. Sennilega hafa skattleysismörkin hvergi og aldrei nokkurn tímann eftir að staðgreiðsla skatta var tekin upp lækkað eins í tíð nokkurs fjmrh. og hæstv. þáv. fjmrh. Ólafs Ragnars Grímssonar. Svona gæti ég í fleiri atriðum farið yfir sviðið og spurt hvað er um þessar efndir. Hvar eru húsnæðisbæturnar til leigjenda, sem hv. þm. Alþb. lofuðu að yrði staðið við ef þeir kæmust til valda? Hvar er styttri vinnutími eins og lofað er líka í þessu ágæta plaggi sem Alþb. gaf út fyrir þessar kosningar? Þetta vil ég nefna hér vegna þess að ekki eru nema um sex vikur liðnar frá því núv. ríkisstjórn kom til valda og Alþb. finnst vera tækifæri til á þessu stutta þingi að rifja upp þau atriði úr kosningabaráttunni sem framsóknarmenn lofuðu. Ég dreg ekki dul á að það var margt sem Framsfl. lofaði í þessari kosningabaráttu og það var margt sem Framsfl. lofaði að beita sér fyrir og það er líka margt sem Framsfl. ætlar að beita sér fyrir að verði gert í þessari ríkisstjórn og auðvitað að reyna að uppfylla öll þau kosningaloforð sem flokkurinn gaf í kosningabaráttunni. Þess vegna finnst mér það vera ósanngjarnt við þessar aðstæður þegar ekki eru nema sex vikur liðnar og þing hefur starfað í tæpar fjórar vikur að ætlast til þess, eins og ég skil hv. 8. þm. Reykv., að búið sé að uppfylla öll þau kosningaloforð sem gefin voru í kosningabaráttunni.

Ekki öll, heldur eitt.

En brennivínið?

Hv. þm. Ögmundur Jónasson, það voru engin fyrirheit af hálfu framsóknarmanna í þessari kosningabaráttu gefin um að að það ætti að koma í veg fyrir að þessar breytingar yrðu gerðar. Ég átti einn ágætan fund með þáv. og núv. formanni BSRB ásamt starfsmönnum ÁTVR í húsakynnum BSRB þar sem ég sagði við það ágæta fólk sem þar var: Það er alveg klárt að það frv. um það sem menn kölluðu einkavæðingu ÁTVR færi ekki í gegnum það þing sem þá var starfandi. Við myndum berjast gegn því að það gæti farið þar fram. Það eru þau loforð sem þeir hv. þm. Framsfl. hafa gefið í þessari kosningabaráttu. En það er auðvitað rétt að rifja þetta upp núna og alþýðubandalagsmenn, jafnvel þó þeir séu óháðir, ættu að hafa þessa verkefnaskrá næstu ára í huga þegar þeir fara að tala um hvernig við kosningaloforð hafi verið staðið á undangengnum árum og hvaða vara það er sem hefur verið í boði fyrir kjósendur eins og hv. 8. þm. Reykn. lagði mjög mikla áherslu á í sínu máli fyrr við umræðuna.

Virðulegi forseti. Ég óskaði eftir að veita andsvar vegna þess að ég er búinn að tala það sem ég má og hef þar af leiðandi ekki aðstæður til svara hæstv. ráðherra eins og þyrfti. Síðan veittist hann alveg sérstaklega . . . 

Jú, það er búið.

Auk þess er það þannig, bara út af því sem hæstv. ráðherra vék að hv. 8. þm. Reykn., þá getur hann eins og kunnugt er svarað fyrir sig. Hann er hins vegar fjarri núna. Og í tilefni af árásum ráðherra á þingmanninn áðan þá óska ég eftir því við hæstv. forseta að umræðunni ljúki ekki heldur verði henni frestað þannig að hv. 8. þm. Reykn. geti svarað hæstv. iðn.- og viðskrh. og farið aðeins nánar yfir mál með honum í framhaldi af þessum sérkennilegu árásum sem hæstv. ráðherra flutti hér áðan. Það er greinilegt hvaða tón hann ætlar að temja sér í umræðunum í þinginu þannig að það er alveg prýðilegt að það skuli liggja fyrir. Það er greinilega nauðsynlegt að íhuga það vandlega sem ég sagði hér áðan og hæstv. félmrh. nefndi í morgun, að menn velti því fyrir sér að stofna bráðamóttöku, ekki bara fyrir kjósendur Framsfl. heldur líka frambjóðendur Framsfl. ef þeir eru svona á sig komnir í sálartetrinu eins og hæstv. iðn.- og viðskrh. áðan því raunin er sú, hæstv. forseti, að hann svaraði engu. Hér var fyrst og fremst um að ræða almenna útúrsnúninga, enga efnislega umræðu um þann veruleika að Framsfl. hefur ekki staðið við eitt kosningaloforð frá því að kosningarnar voru og hann kom í þessa stjórn. Ekki eitt einasta. Það er enginn að tala um öll. Menn eru að tala um að raða hlutunum í forgangsröð, en þeir hafa svikið þetta varðandi samtímalánin, þeir hafa ekki efnt það enn þá. Varðandi húsnæðismálin --- þeir nenna ekki að taka á þeim. Síðan kemur að fiskveiðimálunum þar sem kjósendur Framsfl., m.a. á Reykjanesi, sitja eftir með sárt ennið. En þeir hafa hlaupið í skítverkin fyrir íhaldið, í að einkavæða brennivínið og hjúfrað um sig á sessunum í flosstofum Sjálfstfl. og kunna vel við sig en gera ekkert af því sem lofað var. Niðurstaðan er sú að Framsfl. virðist ekki ætla að efna önnur loforð en þau sem Sjálfstfl. þóknast. Til hamingju með reisnina, hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Það er mér alveg að meinalausu ef menn vilja bíða með þessa umræðu þar til hv. 8. þm. Reykn. getur verið viðstaddur. Það er sjálfsagt. Ég hélt hins vegar að það lægi á að koma málinu til nefndar. Ég hef skilið hv. 8. þm. Reykv. þannig að það lægi á að fá þetta mál sem fyrst til nefndar til að vinna í því. Svar mitt við spurningu hv. 8. þm. Reykv. er alveg skýrt. Það á að taka lög og reglur um Lánasjóð ísl. námsmanna til endurskoðunar í tíð þessarar ríkisstjórnar. Um það hvernig að því verður unnið munu koma tillögur frá menntmrh. sem fer með forræði málsins. Eigum við ekki að doka við og sjá í hverju þær tillögur verða fólgnar?

Virðulegi forseti. Hvað heitir hún þessi vél uppi í Stjórnarráði? Þetta tölvuforrit sem er sett í menn? Það væri fróðlegt að fá upplýsingar um það. Prýðilegir drengir Framsfl. umhverfast og umvendast á augnabliki af þessu forriti. Gangast upp í því að vera vinnumenn hjá íhaldinu og skammast sín ekki mjög mikið fyrir það, a.m.k. ekki þessi hæstv. ráðherra. Það sem verra er er að það er engu líkara en stundum verði þeir eins og kratar voru þegar verst var með Alþfl. Hver er niðurstaðan? Hún er sú að það er engum spurningum svarað. Hlutunum er velt á undan sér og sagt: Málin eru athugun. Málin eru í skoðun. Þó liggur það fyrir að framsóknarmenn sögðu fyrir kosningar í sínum framboðsræðum að þeir ætluðu að breyta hlutunum. Þeir ætluðu m.a. að breyta námslánunum. Nú er komið allt annað hljóð í strokkinn. Spurningin er, hæstv. forseti, eftir þessa umræðu í dag, bæði um þetta mál og um húsnæðismálin reyndar líka, um áfengismálin og um fiskveiðistjórnina: Eru grundvallarþættir lýðræðisins hjá okkur í hættu vegna þess að við höfum fengið til forustu menn sem horfa á völd og stóla fyrir sig en ekki hugsjónir og hugmyndir sem þeir vilja koma í veruleika?

Virðulegi forseti. Þeirri spurningu hv. 8. þm. Reykv. hvað þetta tölvuforrit heitir sem mun vera í Stjórnarráðinu get ég ekki svarað. Það hlýtur hv. þm. að þekkja mun betur heldur en ég þar sem hv. þm. hefur gegnt ráðherraembætti í mun lengri tíma en sá sem hér stendur. Hafi það verið til þarna upp frá þekki ég það ekki en það er gott að hv. þm. skuli vita að það er til.

Hæstv. forseti. Í tilefni þess að hæstv. viðskrh. vék að fundi sem hann átti sem formaður þingflokks Framsfl. í húsakynnum BSRB skömmu fyrir kosningar með mér og nokkrum starfsmönnum ÁTVR um þau lagafrv. sem nú hafa verið til umræðu á Alþingi að undanförnu og gengið undir vinnuheitinu ,,brennivínsfrumvörpin`` þá vil ég upplýsa að hann tjáði okkur á þeim fundi að hann teldi að frv. yrðu ekki samþykkt á fyrra þinginu og hann mundi leggjast gegn því. Hvers vegna? Vegna þess að hann væri andvígur þessum frv. Hann væri andvígur þeim lagabreytingum sem hér væri um að ræða. Og nú finnst mér að hæstv. ráðherra sem hefur vélað um þessi frv. í ríkisstjórninni, því það mun vera hún sem stendur að þeim, skuldi okkur, ekki bara þeim sem sátu þennan litla fund, fulltrúum Starfsmannafélags ÁTVR, fulltrúum BSRB, heldur að sjálfsögðu þjóðinni allri skýringu á því hvers vegna hann hefur skipt um skoðun og hvers vegna hann er reiðubúinn að --- ég vil varla nota orðið --- þjóna hagsmunum Kaupmannasamtaka Íslands sem hafa lagt til við okkur að það verði gengið jafnvel enn lengra í einkavæðingu á brennivínssölunni, en alla vega Verslunarráðinu sem harðast hefur gengið fram til að fá þessar lagabreytingar í gegn. Nú skuldar hæstv. ráðherra þjóðinni skýringu á þessum sinnaskiptum.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson vitnaði í þennan ágæta fund sem ég átti sem formaður þingflokks framsóknarmanna með starfsfólki ÁTVR þar sem gengið var eftir því að vita hvort þessi frumvörp, sem þá lágu fyrir þinginu, m.a. átti ég þá sæti í hv. efh.- og viðskn. sem var með málið til umfjöllunar, færu í gegnum þingið á þeim tíma sem til stefnu var. Ég tjáði þessu fólki að ég teldi að svo væri ekki enda gerðist það ekki. Málið fór ekki í gegnum þingið. Ég lýsti því yfir að það væri andstaða í þingflokki framsóknarmanna við þetta mál eins og það lá fyrir og tilgreindi þar einn ákveðinn þingmann sem hafði við þá umræðu sem hér átti sér stað lýst sinni afstöðu til málsins. Nú er þessi hv. þm. ekki lengur á Alþingi.  Staðan er hins vegar þessi: Þetta frv. er komið til 2. umr. og ef hv. þm. Ögmundur Jónasson færi í gegnum umræðuna sem átti sér stað í þinginu þegar þetta frv. var lagt fram af Sjálfstfl. og Alþfl. þá finnur hann ekki við þá umræðu eitt einasta orð um þetta mál frá framsóknarmanni öðrum en þáv. þm. Jóni Helgasyni.

Hæstv. forseti. Hvernig skyldi standa á því að allir sem sátu þennan fund stóðu í þeirri trú að þáv. hv. þm., núv. hæstv. ráðherra, væri andvígur þessum frv.? Þá verð ég að segja að mjög óheiðarlega hafi verið að verki staðið. Við stóðum öll í þeirri trú að hæstv. ráðherra væri andvígur þessum frv. því ekkert annað kom í ljós á þessum umrædda fundi og þá er mjög óheiðarlega að verki staðið. En ég hef saknað þess að Finnur Ingólfsson, hæstv. viðskrh., hefur ekki verið í salnum, hann hefur ekki verið í þingsal þegar þessi mál hafa verið til umræðu, og ég leyfi mér að óska eftir því við hæstv. ráðherra að þegar þessi mál koma til umfjöllunar í byrjun næstu viku þá taki hann þátt í umræðunni og geri grein fyrir sínum sjónarmiðum á heiðarlegri hátt en hann virðist hafa gert á umræddum fundi.

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. að efnisleg umfjöllun af minni hálfu um þetta mál hefur ekki farið fram í þinginu. Það er alveg hárrétt. Ég er alveg tilbúinn til þess að vera við framhaldsumræðu málsins þegar að henni kemur að lýsa þeim sjónarmiðum en það á ekki við undir þessum dagskrárlið sem er Lánasjóður ísl. námsmanna. Ef hv. þm. óskar eftir því er ekkert sjálfsagðara en að verða við þessari ósk og taka þátt í þeirri umræðu þegar þar að kemur.