Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Því er svo háttað með þetta mál og eins það, sem áður var afgreitt til 2. umr., (frv. til l. um bráðarbirgðafjárgreiðslur úr ríkissjóði 1949) að ekki er hægt að vera á móti þeim, en það, að þessi mál skuli þing eftir þing vera samþykkt svona á síðustu stundu, sýnir, hver óstjórn er orðin á fjármálum ríkisins. Frv. til fjárlaga er kastað fram fyrst í október, en síðan er ekkert gert, og ríkisstj. veit ekki, hvað hún ætlar að gera, og þingið bíður og nú er liðið að jólum. - Hér er um að ræða framlengingu á eldri heimild, og er frv. reyndar ákaflega óglöggt, en þó, eins og ég sagði áðan, er ómögulegt að vera á móti því, en ég get ekki látið hjá líða í sambandi við afgreiðslu þessa máls að láta í ljós óánægju mína um meðferð fjármálanna í heild.



Herra forseti. Ég vildi taka það fram út af ræðu hv. 2. þm. Reykv., að það er vissulega slæmt, að afgreiðsla fjárlaganna dragist, og er ástæða til að kvarta yfir því, þótt það sé varla tímabært enn. Fjárlagaafgreiðslan verður þeim mun erfiðari, sem um hærri tölur er að ræða, og er því mjög erfið nú. Þessi heimild, sem hér um ræðir, hefur verið í lögum síðan 1941 og alltaf framlengd, og er hægurinn hjá fyrir alla að slá upp í stjórnartíðindunum og sjá, hvað um er að vera. Hér er ekki á ferðinni neitt nýtt eða óþekkt mál. Það er náttúrlega ákaflega æskilegt að hafa fjárlög afgreidd í ársbyrjun, en það virðist vera hart að því ómögulegt. Ekki svo að skilja, að ég hafi um að hælast í þessu sambandi, því að afgreiðsla fjárlaga dróst mikið á síðasta þingi, en menn verða að líta með sanngirni á erfiðleikana, sem á því eru að koma fjárlögunum saman, og þeir erfiðleikar eru nú meiri, en nokkru sinni fyrr, eins og ég benti á í upphafi.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð út af afsökunum hæstv. fjmrh. á drætti fjárlaganna. Það er að vissu leyti rétt, að afgreiðsla fjárlaga er með erfiðasta móti nú. Ég held, að höfuðerfiðleikarnir stafi af því, að ríkisstj. kemur sér ekki saman um, hvað gera skuli, því að innan hennar gætir mjög mismunandi sjónarmiða, og allur tíminn fer í samninga, og þingið bíður aðgerðalítið á meðan. Þannig er ástandið í raun og veru. Það er vafalaust hægt að leysa vandamálin, sem að steðja, en núv. hæstv. ríkisstj. virðist ekkí fær um það. Hins vegar verður að samþykkja þetta frv., því að halda verður ríkisrekstrinum gangandi.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Reykv. veit, að það er ekki nýtt, að ríkisstj. sé saman sett af mönnum með ólíkar skoðanir. Það er stundum erfitt að ná samkomulagi, en það verður þó að reyna hér og annars staðar, þar sem lýðræðisfyrirkomulag er, að menn með ólík sjónarmið leitist við að leysa vandamálin sameiginlega. Þetta er svo sem ekki nýtilkomið. Í síðustu ríkisstj. voru menn með ekki síður ólík sjónarmið, og þennan ágalla, ef ágalla skyldi kalla, verða lýðræðisþjóðirnar að sætta sig við. Hitt er svo líka til, að einn flokkur, einn vilji ræður öllu, þar sem einræði er, og þar er hægt að gera hlutina hraðar, og þarf ekki að skýra þetta fyrir hv. 2. þm. Reykv., því að hann er fróður maður um þjóðfélagsmál. Höfuðvandinn varðandi afgreiðslu fjárlaga er nú allt það, sem snertir dýrtíðar- og verðbólgumálin, en slíkt þekktist ekki fyrir nokkrum árum, að ég tali nú ekki um hitt að reyna að tryggja gang atvinnuveganna. Alþ. og ríkisstj. hafa ekki fyrr, en fyrir stuttu þurft að glíma á þann hátt við þau mál sem nú. Ég skal ekki lýsa því, hve mikill tími fer í þessi afskipti, því að hv. samþingismenn mínir vita það vel.



Herra forseti. Það er aðeins viðvíkjandi þeim orðum hæstv. fjmrh., að fyrrv. ríkisstj. hafi verið samansett af mönnum með ólíkustu sjónarmið, þá er það rétt, en hún var engu síður starfhæf og afgreiddi fjárlög fyrir nýár. Ef samsteypustjórn veit, hvað hún vill, þá koma menn sér saman, en núv. hæstv. ríkisstj. veit það ekki og kemur sér því ekki saman um neitt.



Herra forseti. Máltækið segir, að fjarlægðin geri fjöllin blá. Ég þarf ekki að endurtaka það, að skoðanamunur er eðlilegur innan samsteypustjórnar. Ég held og núv. ríkisstj. þoli enn þá samanburð við hina, a.m.k. hefur enginn flokkur í núv. ríkisstj. neitað að mæta á fundum ríkisstj., en það hygg ég, að flokkur hv. 2. þm. Reykv. hafi gert og hafi neitað að tala við sína félaga í ríkisstj. um nokkur mál. Að öðru leyti ætti það að vera skýrara fyrir augum hv. 2. þm. Reykv. og hans manna, en margra annarra, að eins og hér er stefnt með sífellt vaxandi afskiptum ríkisins af atvinnuvegunum, þá hljóta verk ríkisstj. og Alþ. að fara vaxandi, því að ekki fer saman, að afköstin aukast ekki í hlutfalli við það, hvað mikið er færzt í fang. Það er því skiljanlegt, að störf þings og stjórnar krefjist meiri tíma en áður, þegar afskipti hins opinbera af atvinnuvegunum síaukast. Ég veit enga heitari boðbera þeirrar stefnu, en flokksmenn hv. 2. þm. Reykv., og þessir menn ættu að gera sér ljóst, að með þessu er stefnt að því, að ríkisstj. sé með nefið ofan í hvers manns dalli. Afskipti ríkisvaldsins flýta ekki fyrir afgreiðslu mála, enda eru þau fyrst og fremst áhugamál hv. 2. þm. Reykv. og hans fylgifiska.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. sagði, að ráðherrar sósíalista í fyrrv. ríkisstj. hefðu neitað að mæta á fundum ríkisstj. Ég lýsi þetta hrein og helber ósannindi og vænti þess, að fyrrv. forsrh. leiðrétti þetta. Það er aumingjalegt af hæstv. fjmrh. að grípa til slíkra ósanninda. En það er von, að hann verði aumingjalegur. Tvisvar sinnum hefur hann lagt fram fjárlög, og í bæði skiptin var ekki hægt að afgreiða þau á réttum tíma, og finnst engin haldbær afsökun fyrir því. Við skulum bara bíða og sjá, hvað samráðherrar hans segja, þegar núv. hæstv. ríkisstj. rofnar. Þá mun koma í ljós, að hann er einhver sá mesti slóði, sem nokkurn tíma hefur setið í sæti fjármálaráðherra á Íslandi. Það er fyrst og fremst sök fjmrh., að svo seint gengur með afgreiðslu fjárl. Það er ekki hægt að ásaka fjmrh., sem situr meðan stjórnarkreppa er og tekur við, þegar sá tími er útrunninn, sem fer venjulega til þess að afgreiða fjárlfrv. En fjmrh., sem hefur 42 þm. af 52 að baki sér, hefur enga afsökun fyrir því að hafa ekki fjárlfrv. fyrr til. Ég sé ekki, að neitt hafi komið fram frá í haust og fram að þessum tíma, sem geti verið rök fyrir því að tefja svo mjög og draga afgreiðslu fjárl., svo sem þessi ríkisstj. hefur gert. Fjmrh. kemur svo með ósannindi um fyrrv. ríkisstj., til þess að afsaka sinn eigin slóðaskap.



Mér virtist hv. þm. Siglf. vera reiður eða svona ergilegur, og var hann að tala um ósannindi í sambandi við framkomu hans flokks síðasta mánuðinn, sem fyrrv. ríkisstj. sat að völdum. Ég held, að það, sem hann lýsti sem ósannindum og vildi halda fram, að ekki hefði verið, það líktist dálítið því, sem haft er eftir dönskum þingmanni um árið, þegar því var haldið að honum, að þetta og þetta væri staðreynd. Þá sagðist þessi þingmaður bara neita staðreyndum. Ég er hræddur um, að þessi ósannindayfirlýsing hv. þm. Siglf. eigi eitthvað skylt við það, að það sé sama sem og að segja: „Ég neita staðreyndum!“ Annars hefur fyrr á þessu þingi borið á góma „strækuna“, sem þessir félagar settu á ríkisstjórnarstörfin þetta fræga haust. Ég man ekki betur, en að þeir hafi sagt frá því opinberlega, af hverju þeir hafi gert hana. Það er ekki einu sinni svokallað opinbert leyndarmál, það er alveg opinbert og þýðir þess vegna ekki fyrir hv. þm. Siglf. að vera að reisa sig og tala um ósannindi. Fyrir sitt leyti þá gerði þessi flokkur á sínum tíma það, sem hann gat, þegar ókyrrðin hljóp í þeirra blóð, til þess að gera stjórnina óstarfhæfa. Um það, sem hann að öðru leyti sagði, ætla ég ekki að fjölyrða. Það á sjálfsagt fyrir mér að liggja að fá vitnisburð fyrir það, sem ég hef gert, bæði slóðaskap og annað. Það getur glatt þennan hv. þm., að dómar um mín störf eru smátt og smátt að birtast í einu stjórnarblaðanna. Og skal þetta honum til huggunar sagt. Ég er ekkert kvikusár fyrir því, og ég býst við, að það fari um mig eins og aðra, að sumt sé satt og sumt ósatt, sem um þá er sagt. En þau almennu rök, sem ég færði fyrir þeim töfum á að afgreiða. fjárl. nú, samanborið við það sem áður hefur verið, standa algerlega óhögguð þrátt fyrir þessa gusu hv. þm. Siglf.



Það stendur fullyrðing gegn fullyrðingu hjá mér og hæstv. fjmrh. Ég tek það fram, að það er algerlega tilhæfulaust, að við, hv. 4. landsk. þm. og ég, höfum nokkurn tíma neitað að mæta á ríkisstjórnarfundum til umræðna um mál, sem þar voru rædd. Hitt er annað mál, að þegar stj. rofnaði 1946, var af eðlilegum ástæðum rætt um möguleika á því að mynda nýja stjórn. Þannig lá í málinu. Það kom líka fram í seinni ræðu hæstv. fjmrh., að hann greip til þessara fullyrðinga til að afsaka sig og þann slóðaskap, sem hefur verið á afgreiðslu fjárl. Þetta kemur ekki sízt fram, þegar hæstv. fjmrh. er að færa það fram sem rök fyrir þessum óskiljanlega drætti, að sósíalistar hafi þá stefnu að hnýsast í hvers manns dall. Ég vil í sambandi við þessi ummæli hans um stefnu sósíalista segja honum það, að það hefur aldrei verið stjórn á Íslandi með annað eins nefnda- og leyfafargan og nú á sér stað. Það virðist alltaf gengið lengra og lengra á þeirri braut, enda er þessi málafærsla hæstv. ráðh. fram borin til þess að afsaka vinnubrögð hans. Við höfum setið starfslausir á Alþ. frá í haust, fjvn. hefur ekki getað starfað vegna þess, að ekki hefur verið vitað, hvernig þessum málum skyldi fyrir komið, allt vegna þess, að fjmrh. hefur látið dragast svo mjög að ganga frá fjárl. Svo er nú á síðustu stundu komið fram frv. um dýrtíðarráðstafanir, sem á svo að rubba í gegn á 2 dögum. Svo kemur aftur hlé eftir áramótin, en síðan verður fjárlfrv. rubbað í gegn á vikutíma, áður en þingi er lokið. Svona eru vinnubrögðin nú og í fyrra, og þetta er fyrst og fremst slóðaskap hæstv. ráðh. að kenna, að reka ekki fastar á eftir afgreiðslu fjárl.



Það eru aðeins örfá orð, sérstaklega í tilefni af orðum, sem féllu hjá hv. þm. Siglf. í fyrri ræðu hans, þar sem hann vildi halda því fram, að við starfsbræður fjmrh. mundum verða manna fúsastir til þess að gefa honum slæman vitnisburð, þegar samstarfinu væri lokið. Að vísu er það svo, eins og hæstv. fjmrh. tók fram, að hjá stjórn, sem skipuð er af þremur allólíkum flokkum, hljóta að koma fram ólík sjónarmið í mörgum málum. Og þegar þessi stjórn rofnar, og það verður hennar endir eins og annarra stjórna, má vel vera, að eitthvað verði rifjað upp, sem fulltrúar flokkanna í ríkisstj. voru ekki sammála um, en það er alveg víst, að við, sem starfað höfum með fjmrh. í þessari stj., munum ekki bera honum þau orð, sem félagi hv. þm. Siglf. bar honum, að það hefði verið einkennandi fyrir hann, að hann hefði umgengizt ríkissjóð eins og versta óvin sinn. Þau orð verða aldrei sögð um núverandi fjmrh.