Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og öllum er kunnugt hefur verð á olíu á heimsmarkaði snarhækkað að undanförnu og leggst þar saman harður vetur í Evrópu og stöðvun olíuútflutnings frá Íran. Af þessum sökum hefur gætt skorts á gasolíu og hefur það leitt til gífurlegrar umframeftirspurnar eftir olíu og þar með til verðhækkunar. Frv. það, sem hér er til 1. umr., gerir ráð fyrir 2.5% álagi á fiskverð til útgerðar eingöngu og er þannig þáttur í ráðstöfunum til þess að snúast við þeim vanda sem þessi stórfellda hækkun olíuverðs veldur íslenskum sjávarútvegi. Frá því í des. s. l. fram til 1. febr. kostaði hver lítri af gasolíu til fiskiskipa hér á landi kr. 57.50, en svartolíutonnið 39 þús. kr. Hinn 25. febr. s. l. var ákveðið nýtt verð á bensíni og olíu hér á landi, og var það verð ákveðið á grundvelli innkaupsverðs þeirrar olíu sem til var í birgðum í landinu. Samkv. því kostar hver lítri af gasolíu nú kr. 68.90 og svartolíutonnið 40 500 kr. Þetta viðmiðunarverð er mun lægra en skráð markaðsverð í Rotterdam þessa dagana, og þegar næsta verðlagning fer fram, væntanlega í apríl, yrði því að taka mið af verði á síðustu förmum, sem gæti orðið hátt og gæti leitt til verðs sem væri um 100 kr. á hvern lítra af gasolíu og um 48 þús kr. á hvert svartolíutonn, og er þá reyndar reiknað með að verðið lækki frá þeim toppi sem það var í um miðjan febrúar. Hækkun gasolíuverðs úr 57.50 kr. í 68.90 kr. á lítra veldur kostnaðarauka hjá fiskiskipaútgerð um 2000 millj. kr. á heilu ári. Auk þess munu aðrir kostnaðarliðir, t. d. veiðarfæri, væntanlega hækka í kjölfar olíuverðshækkunarinnar. Jafnvel þótt nú sjáist þess nokkur merki, að olíuverðið sé á niðurleið, þá er engu að síður ljóst, að sú hækkun olíuverðs úr 57.50 í 68.90 kr. á hvern lítra, sem þegar er komin fram, er ofviða stórum hluta fiskiskipaflotans. Óvissan í olíuviðskiptum gerir það að verkum, að ekki verður metið með vissu hvort verðhækkun sú, sem orðið hefur, er tímabundin eða varanleg. Skynsamlegt virðist að snúast við áhrifum hennar í fyrstu þannig að hún raski sem minnst verðlagi í landinu, en þó þannig að fullt mið sé tekið af þeirri nauðsyn sem er á því að hvetja til olíusparnaðar þegar í stað, og af þeim sökum verður ekki lagt út á þá braut að greiða olíuverðið niður. Hins vegar þarf að auka tekjur útgerðarinnar til þess að hún geti yfirleitt staðið undir auknum olíukostnaði. Hlutaskiptaákvæði kjarasamninga sjómanna og útvegsmanna gera það að verkum, að ekki er unnt að mæta kostnaðarauka af þessu tagi með hækkun almenns fiskverðs án þess að hlutur sjómanna hækki um leið. Þetta þýðir einfaldlega, að til þess að koma til skila fjármunum til þess að standa undir 10 kr. olíuverðshækkun þarf að óbreyttu 17 kr. tekjuauka hjá útgerðinni. Forustumenn sjómanna hafa lýst yfir því, að þeir vilji ekki hagnast á því óhappi sem olíuverðshækkunin er fyrir þjóðina. Fullt samráð hefur verið haft við sjómannasamtökin um þetta mál, og láta þau óátalið að tímabundið olíugjald af því tagi, sem lagt er til í 1. gr. þessa frv. og er meginefni þess, verði lagt á. Þessi afstaða er á því byggð að olíuhækkunin kunni að vera tímabundin og ákvæðin um olíugjald verði endurskoðuð þegar á árið líður. Fulltrúar sjómanna andmæla hins vegar ákvæði 2. gr. um 1% frádrátt frá söluverðmæti við landanir erlendis og benda á að útvegsmenn fái 1% lækkun útflutningsgjalds af söluverðmæti erlendis samkv. því frv., sem flutt er jafnhliða þessu og ég vík nánar að síðar. Frv. það, sem hér er flutt, hefur einnig verið kynnt Landssambandi ísl. útvegsmanna og samtökum fiskvinnsluaðila, og geta þau í meginatriðum fallist á þessar till., en benda hins vegar á að mikilvægt sé, að frádráttur samkv. 2. gr. verði helst meiri en það 1% sem ég gat um áðan, eða a. m. k. svo hár sem hér er lagt til, til þess að skiptakjör við landanir erlendis verði ekki sjómönnum hagstæðari en við heimalöndun. Fulltrúar fiskvinnslunnar benda enn fremur á að mikilvægt sé að takmarkaður afli verði sem mest nýttur hérlendis og er það í samræmi við þau önnur sjónarmið sem 2. gr. byggist á. Jafnframt þessu frv. er flutt annað frv. því tengt, sem kveður á um lækkun útflutningsgjalda af sjávarafurðum úr 6% af fob.-verðmæti í 5%, til þess að gera fiskvinnslunni auðveldara að rísa undir þeim kostnaðarauka sem olíugjaldið felur í sér. Þetta er mögulegt vegna þess að sjóðir þeir, sem útflutningsgjalda njóta, eru nú vel stæðir fjárhagslega og því unnt að draga nokkuð úr tekjum þeirra án þess að það komi niður á verkefnum þeirra að svo stöddu. Með þessum hætti er því snúist við olíuvandanum án þess að stofna til niðurgreiðslna á olíu og án þess að stækka sjóðakerfi sjávarútvegsins. Hvort þessar ráðstafanir eru fullnægjandi verður tíminn síðar að leiða í ljós. Eins og ég gat um áðan er áætlað að hækkun gasolíu í kr. 68.90 á hvern lítra valdi útgerðinni um 2000 millj. kr. útgjaldaauka á árinu. Ef þessu yrði mætt að fullu með hækkun fiskverðs þyrfti álag á fiskverð því að vera að meðaltali 4.4% að teknu tilliti til aflahluta, en 2.9% ef álagið kemur utan hlutaskipta á aflaverðmæti. Í frv. er gert ráð fyrir almennu 2.5% álagi á fiskverð til útgerðar og kemur það ekki til hlutaskipta eða aflaverðlauna. Gera má ráð fyrir að olíugjald samkv. frv, þessu muni á ári nema um 1600 millj. kr. fyrir útgerðina í heild, þannig að til að mæta því, sem á vantar, verður að koma sparnaður og/eða fiskverðshækkun. Nýtt fiskverð verður ákveðið frá 1. mars og er við því að búast að fiskverð hækki nú sem nemur þeim mun sem almenn launahækkun fer fram úr 5% þann dag, en hér er um 1.9% að ræða, sem ætla má að dugi til þess að fleyta útgerðinni yfir þann erfiða áfanga og bæta eilítið stöðu bátaflotans, sem er nú afar erfið. Hins vegar veldur olíuverðshækkun og fylgjur hennar óhjákvæmilega versnandi afkomu fiskvinnslu og þar með þrýstingi á gengið og ýtir undir verðbólgu í landinu. Hækki olíuverðið enn, t. d. í 100 kr., verður tekjuskiptingarvandinn í sjávarútvegi mun erfiðari viðfangs. Þrengist þá hagur sjávarútvegs í heild að óbreyttu markaðsverði afurða afar mikið og reyndar þjóðarbúsins alls og þyrfti þá stórtækari aðgerðir en nú eru ráðgerðar. Ég leyfi mér að leggja til að þessu máli verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn. þessarar d., en mikilvægt er að það fái skjóta meðferð þannig að það geti orðið að lögum þegar um þessi mánaðamót, um leið og nýtt fiskverð gengur í gildi. Því leyfi ég mér að fara fram á það við d. og hv. sjútvn., að þetta frv. fái afgreiðslu frá d. og n. í dag.



Herra forseti. Sjálfstfl. getur í sjálfu sér mjög vel sætt sig við þá lausn sem hér er lögð fram. Þetta er rétt og eðlileg aðferð, að þegar svo stendur á sem nú sé tekið úr sameiginlegum sjóði og svo mikil hækkun á olíu sem orðin er hækki ekki sjálfkrafa kaup sjómanna. Hitt er svo annað mál, að einhver verður að greiða þetta. Loksins heyrist að einhver sjóður í landinu sé vel staddur. Nú kemur það allt í einu í ljós, að vel hefur verið talið skilið við þessa sjóði sjávarútvegsins, þeir eru allt í einu færir um að greiða þær geysiháu upphæðir sem hér er um að ræða. Ég vil sérstaklega vekja athygli á því, að enda þótt hæstv. ráðh. haldi því fram að svo sé, þá leyfi ég mér fyllilega að efast um að t. d. sé gerlegt að taka af Aflatryggingasjóði svo mikið fé sem hér er um að ræða, vegna þess að þessi sjóður á fyrir sér mikil og vaxandi verkefni, ég tala nú ekki um ef frv. hæstv. forsrh. um efnahagsráðstafanir yrði samþ. Þá liggja fyrir Aflatryggingasjóði vaxandi verkefni og mikil útgjöld og sé ég þá ekki að hann gæti orðið fær um að reiða þessar greiðslur af hendi. Sama vil ég segja um Fiskveiðasjóðinn. Það er óhæfa að ætla sér að taka af honum þennan tekjustofn að þessu leyti, vegna þess að sá sjóður hefur alls ekki verið fær um að sinna verkefnum sínum á undanförnum árum og við höfum í mínu kjördæmi sérstaklega fengið að finna fyrir því. Þar er þannig ástatt, að vegna skorts hans á fjármunum hefur hlutfallið t. d. á lánum til véla verið lækkað úr 50% niður í milli 30 og 40%. Þetta hefur komið mjög illa við og mundi að sjálfsögðu verða tilfinnanlegt ef ætti enn að rýra tekjur hans. Ég sé því ekki annað en finna verði aðrar leiðir til að mæta þessari tekjurýrnun. Aftur á móti er það líklega öruggt, sem hæstv. sjútvrh. sagði, að a. m. k. Tryggingasjóðurinn muni vera fær um að taka á sig að tekjur hans minnki eitthvað að ráði. Svo er eitt í þessu máli sem kemur svolítið spánskt fyrir sjónir. Af því að verið er að rýra tekjur þessara sjóða og ýmissa aðila af þessum óviðráðanlegu ástæðum, þá koma allt í einu aukin útgjöld til félaganna, bæði sjómannafélaga og útgerðarmanna og þeirra félaga. Þeir fá hækkun um 0.1%, 2 millj. hvor í sinn hlut, þegar verið er að rýra hluti annarra. Þetta finnst mér einhvern veginn að sé ekki viðkunnanlegt í þessu mikla og vandasama máli. Ég er í n. sem þetta mál kemur til. Ég verð að segja það, að markmiðið er gott, en ég get ekki fallist á að það sé gerlegt að rýra svo mikið tekjur þessara tveggja sjóða sem ég gat um.



Herra forseti. Hér ber það við rétt einu sinni, að mál eru lögð fyrir Alþ. - og þá í þessu tilfelli hv. Ed. - með þeim hætti að þm. gefst sáralítill tími til að fjalla um þessi mál, sem eru þó þess eðlis að verið er að ráðstafa milljörðum kr. Ekki er nú þetta gott. Hefði sannarlega verið ástæða til að fjalla um mál af því tagi, sem frv. þau tvö, er hér um ræðir, lúta að, af meiri vandvirkni í sjútvn. en hér er til ætlast. Hitt er ljóst, að hér brýtur, ef svo má segja, nauðsyn lög. Það er tiltölulega stutt síðan ljóst var hvað fór að höndum í þessari bráðu olíuverðshækkun. Eins er hitt, að hæstv. sjútvrh. hefur þegar undirbúið þetta mál með viðræðum við samtök sjómanna og útvegsmanna. Þeir aðilar, sem eiga Aflatryggingasjóð - og við skulum gæta þess að eigendur Aflatryggingasjóðs eru sjómenn og útvegsmenn, hafa fallist á þá ráðstöfun á fjármunum sem hér er ráð fyrir gert. Leyfi ég mér, vegna þess að þessi frv. tvö sem tengd eru liggja hér frammi fyrir okkur samtímis og verða til umfjöllunar í sömu andránni, að vitna til hins síðara frv. sem hæstv. sjútvrh. mun gera grein fyrir á eftir. Víst kemur þetta mál, sem lýtur að ráðstöfun Aflatryggingasjóðs, til kasta Alþingis með þessum hætti. En eigendur sjóðsins eru þeir sem ég gat um áðan, og ekki snertir það hjartataugar mínar þó svo sé ráð fyrir gert, að samtök sjómanna og útvegsmanna hvor í sínu lagi fái upphæð, sem nemur 500 þús. kr., í tengslum við þetta mál - síður en svo. Ég held að hv. d. verði, þótt annað væri okkur kannske ofar í sinni, að bregðast við þessum málum með þeim hætti sem hæstv. sjútvrh. bað okkur, og vil aðeins nota tækifærið núna, fyrst ég er hingað upp kominn, til þess að boða einn af þessum alræmdu nefndarfundum í stigaherberginu nú að loknum fundi í deildinni.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til 1. umr., gerir ráð fyrir lækkun útflutningsgjalds úr 6% í 5% af útflutningsverðmæti sjávarafurða og miðar þannig að því að auðvelda fiskvinnslunni að greiða hið tímabundna olíugjald til fiskiskipa, sem nemur 2.5% af skiptaverðmæti og frv. er flutt um jafnhliða þessu. Lætur nærri að sú lækkun útflutningsgjaldsins, sem hér er ráðgerð, svari til 2–2.5% af skiptaverðmæti. Þannig er hér lagt til að hluti af því fé, sem að óbreyttum lögum rynni til sjóða sjávarútvegsins, færi til þess að létta útgerðinni róðurinn eftir þá miklu hækkun olíuverðs sem orðið hefur að undanförnu. Eins og fram kom í framsöguræðu minni fyrir frv. um tímabundið olíugjald, nægir það ekki eitt sér til þess að greiða kostnaðarhækkun af olíuverðshækkuninni. Því verður einnig að mæta með öðrum hætti, bæði með olíusparnaði og hækkun fiskverðs, eins og ég gat um í framsöguræðunni fyrir frv. hér á undan. En eins og áður getur er mikilvægt að hvetja til sparnaðar og olían verði seld á fullu verði til notenda, en ekki greidd niður. Ég ítreka það, að talið er fært að lækka útflutningsgjaldið úr 6% í 5%, a. m. k. að svo stöddu, vegna þess að fjárhagur mikilvægustu sjóðanna, sem útflutningsgjaldsins njóta, er traustur. Þannig átti hin almenna deild Aflatryggingasjóðs 2600 millj. kr. í sjóði um áramót. Áhafnadeild Aflatryggingasjóðs átti á sama tíma um 450 millj. kr. í sjóði og Tryggingasjóður fiskiskipa átti um 1000 millj. kr. á reikningi sínum í Seðlabankanum um áramótin. Að stórum hluta er það fé að vísu bundið til eins árs í senn. Að óbreyttum reglum og miðað við núverandi gengi og verðlag gætu heildartekjur þessara sjóða af útflutningsgjöldum á árinu 1979 numið 7.2 milljörðum og greiðslur úr þeim 5.2 milljörðum. Af þessum lauslegu áætlunum má ráða að þessir sjóðir þoli nokkra lækkun útflutningsgjaldsins án þess að það þurfi að koma niður á starfsemi þeirra. Áhafnadeild Aflatryggingasjóðs þolir þó síður lækkun en hinir sjóðirnir, og er því nauðsynlegt að breyta nokkuð skiptingu tekna af gjaldinu um leið og heildarhlutfall útflutningsgjaldsins er lækkað. Frv. gerir því ráð fyrir að hlutfall almennu deildar Aflatryggingasjóðs lækki úr 22% í 191/2% af heildartekjum af útflutningsgjaldi eða sem nemur 550 millj. til lækkunar á heilu ári. Á móti kemur hlutfallsleg hækkun áhafnadeildar úr 20 í 31% og skerðast tekjur hennar því óverulega. Hlutfall Tryggingasjóðs er lækkað úr 27 í 25%, eða sem nemur 600 millj. kr. á heilu ári. Og hlutur Fiskveiðasjóðs er lækkaður úr 21 í 20% , eða sem nemur 400 millj. kr. á ári. Samtals hefur þetta í för með sér um 1600 millj. kr. lækkun tekna af útflutningsgjaldinu og er þá miðað við 160 milljarða útflutningsverðmæti gjaldskyldra afurða. Sú aðgerð, sem hér er lögð til, kostar auðvitað fé, og verður ekki undan því vikist. Rétt er að leggja áherslu á að hér er um tímabundna ráðstöfun að ræða til þess að mæta bráðum vanda útgerðarinnar vegna olíuverðshækkunarinnar, og verður þessi tilhögun vitaskuld tekin til endurskoðunar þegar línurnar skýrast um þróun olíuverðsins, væntanlega síðar á árinu. Ég leyfi mér að leggja til að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv, sjútvn. Eins og um hið fyrra frv. er mikilvægt að það fái skjóta meðferð. Ég vænti þess, að nefndin geti afgreitt bæði þessi mál á nefndarfundi í dag, og ítreka þá ósk mína, sem ég bar fram varðandi hið fyrra frv., að n. og d. afgreiði þetta mál í dag, svo mikilvægt sem það er að það geti orðið að lögum þegar um þessi mánaðamót.



Herra forseti. Á þskj. 374 hef ég flutt frv. til l. um breyt. á l. um heftingu landbrots og varnir gegn ágangi vatna. Þau lög voru sett árið 1975 samkv. tillögu landnýtingar- og landgræðslunefndar. Var það fyrsta sérstaka löggjöfin um þetta málefni. Við undirbúning landgræðsluáætlunarinnar hafði n. látið gera athugun á landbroti af völdum fallvatna í öllum héruðum landsins, og kom þá í ljós að víða er um það að ræða. Með fyrrnefndum lögum er komið föstu skipulagi á þessi mál heima í héraði, þar sem tveimur matsmönnum, þ. e. héraðsráðunaut og umdæmisverkfræðingi Vegagerðarinnar, er falið að fylgjast með því, hvar er hætta á landskemmdum, og taka á móti ábendingum um það. Þessum upplýsingum er síðan komið til fjvn. Alþ. sem geri tillögur um framlög á fjárl. til einstakra verkefna. Á þetta skipulag virðist hins vegar vanta að matsnefndirnar geri nægilega ákveðnar kostnaðaráætlanir um varnir, sem nauðsynlegt er að gera hið allra fyrsta, og síðan að einn aðili hafi yfirumsjón með starfi matsnefndanna og fylgi till. þeirra eftir. Á undanförnum árum og áratugum hefur mikið starf verið unnið við að stöðva gróðureyðingu og snúa vörn í sókn með uppgræðslu örfoka lands. Enn þá sést samt allt of víða að vatnsföll eru að brjóta gróið land og skola gróðurmoldinni burt og sums staðar eru stór landssvæði í hættu. Virðist því eðlilegt að sami aðili, landgræðslustjóri, hafi umsjón með öllum þessum málum og geti metið hvert mest er þörf að heina því fjármagni sem til gróðurverndar og landgræðslu er veitt. Á þann hátt ættu að vera mestar líkur til að þær framkvæmdir sitji fyrir sem brýnastar eru hverju sinni, jafnframt því sem gleggra yfirlit ætti að liggja fyrir um ástand þessara mála. Þess vegna er í þessu frv. lagt til, að aftan við 1. gr. laganna komi setning um að landgræðslustjóri fari með yfirstjórn þeirra mála, sem lög þessi fjalla um, fyrir hönd landbrn. Skulu þá matsnefndir senda álitsgerðir sínar til landgræðslustjóra og Vegagerð ríkisins hafa samráð við hann um framkvæmdir. Enn fremur er hert á ákvæði um að matsnefndirnar semji álitsgerð um allar nauðsynlegar framkvæmdir. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og landbn. Þar sem Búnaðarþing situr nú að störfum vil ég beina þeirri ósk til landbn., að þetta frv. verði sent til umsagnar og álits þess.



Herra forseti. Hvergi skulu grið gefin, bara drepa og drepa. Ég verð að segja það, að mér finnst það vera mjög vafasamt fyrirtæki að opna Faxaflóa fyrir dragnót. Faxaflóinn gegnir í raun og veru sögulegu hlutverki, einnig í okkar landhelgismálum. Fyrir utan að vera það gósenhafsvæði sem við vitum að hann er, þá mun það hafa verið í upphafi okkar landhelgisbaráttu sem samþykkt fékkst fyrir því að friða flóann vegna mikilla möguleika hans á að ala upp ungfisk og vegna þess mikla gróðurs sem í honum er. Þetta hefur verið virt bæði af útlendingum og okkur sjálfum, enda hefur hann sýnt sig að vera uppeldisstöð fyrir okkar nytjafiska í ríkari mæli en margir vilja vera láta. Hér hafa oft á Alþ. staðið harðar deilur um það, hvort ætti að opna Faxaflóa fyrir dragnót. Dragnótarveiði hefur verið stunduð í Faxaflóa langtímum saman með nokkrum árangri, því er ekki að neita, og á undanförnum árum hefur verið nokkuð veitt í dragnót í Faxaflóa í tilraunaskyni. Að sjálfsögðu, þar sem einn bátur hefur verið að veiðum og veitt á ákveðnum, takmörkuðum svæðum, hefur hann aflað vel og þetta verið mikil búbót fyrir þann aðila sem hefur verið að verki. En það segir ekki að sagan frá því í gamla daga endurtaki sig ekki ef flóinn yrði opnaður til dragnótaveiða almennt. Og ég fyrir mitt leyti get ekki fellt mig við það, að við á þessum alvarlegustu tímum núna, þegar við sjáum fram á vafasama framtíð okkar helstu nytjastofna, förum þá að opna þennan flóa, sem hefur fengið að vera lokaður um alllangt skeið, fyrir þessu háskalega veiðarfæri. En ég vona að menn hugsi þetta mál vel áður en þeir greiða atkv. með slíkri samþykkt sem þessari. Við erum hér að bjóða hættunni heim. Ég held að það verði ákaflega erfitt fyrir okkur að snúa til baka, ef þetta verður samþykkt. Það, sem allt snýst um, er að lagt er til, skilst mér, að veiða 1500 lestir af flatfiski í Faxaflóa. Það er vitað mál, að það er hægt að veiða þessar 1500 lestir fyrir utan flóann þegar kolinn gengur út. Það þarf ekki að veiða það á þeim tíma sem kolinn er erfiður til vinnslu, heldur má alltaf fá kola utan við flóann. Og ég hef ekki trúa á því, að kolastofninn sé svo sterkur sem fiskifræðingar segja, ef það er rétt að óskaplega erfitt sé að fiska þessi 10 þúsund tonn, sem þeir ráðleggja, umhverfis landið og eiginlega alls ekki hægt nema með því að opna Faxaflóa. Ég er í þeirri n., sem fær þetta mál til athugunar, og mun greiða því atkv., að það fari til n., en vil engu lofa um framtíðina. Ég vona að við fáum allar þær frekustu upplýsingar sem hægt er að fá um þetta mál, og ég vil taka það skýrt fram, að um þessi mál og önnur er svo lítið vísindalega vitað að við megum ekki á öllum sviðum, sem við eigum kost á, tefla á tæpasta vað.



Herra forseti. Það verður víðar en hér í Reykjavík og víðar en á Akranesi sem menn hafa hrokkið við þegar þeir sáu þá till. sem hér liggur fyrir til umr. Mig langar aðeins til að segja það, að ég kom við á bensínstöð núna á leiðinni í bæinn, og þar sá ég að lá frammi undirskriftalisti þar sem menn voru hvattir til þess að skrifa nöfn sín til mótmæla gagnvart því frv. sem hv. þm. Ólafur Björnsson og Guðmundur Karlsson flytja í þingi um opnun Faxaflóans fyrir dragnót. Mér tjá sjómenn í mínu byggðarlagi, að svo eindregin reynsla sé af því að opna Faxaflóann fyrir dragnót að það þurfi meira en smákvak frá fiskifræðingum til þess að sanna þeim það, að þó að aukist hafi skarkoli í Faxaflóa sé það nægileg ástæða til þess að dragnótaveiði verði leyfð í flóanum. Þeir hafa nefnilega áður fyrr veitt nokkuð miklu fleira en skarkolann í dragnótina. Áætlanir sjómanna, sem ég hef talað helst við, eru þær, að eftir 2–3 ár verði komið sama ástand og var síðast þegar flóinn var opnaður, að ýsan verði nær horfin. Aflaskýrslur frá Akranesi sýndu það. Þeir vita það, trillukarlarnir á Skaga, að þeir þurfa ekki að búast við útgerð trillanna þar í mörg ár frá því að flóinn yrði opnaður, ef líkt verður fram haldið og síðast var þegar flóinn var opnaður. Þá getið þið hirt okkar trillur, segja þeir, og þá getið þið líka hirt okkur á atvinnuleysisstyrk eða hreinlega á bæjarframfæri. Hvort það er rétt hjá þeim, að dragnótin muni algerlega ógna lífi í flóanum, sem er dýrmætasta uppeldisstöð nytjafiska við Ísland, um það get ég ekki sjálfur borið. En reynsla sjómanna er stundum fullt eins markverð og reynsla fiskifræðinga, sérstaklega ef þeir síðast nefndu hafa ekki haft nema takmörkuð tök á því að byggja upp sínar ályktanir. Sjómenn segja mér, að það séu engar þær breiður af skarkola í flóanum að þar liggi hvert lagið ofan á öðru, það sé alrangt. Kolinn fer út úr flóanum að verulegu leyti þegar of mikið er orðið af honum þar inni. Ýsan gerir það líka þegar hún vex upp. En menn tortryggja þær veiðar, sem áður hafa gefið slæma raun, og það þarf sterkari rök en hér hafa verið flutt til að hleypa þessu stórtæka veiðarfæri inn í flóann aftur. Ég mun því við afgreiðslu málsins núna samþykkja að það fari til n. og verði þar mjög vel athugað. En ég er sannfærður um að það munu rigna mótmælum yfir n., meðan hún hefur málið til athugunar, og hún verður að athuga vel sinn gang, því að sjómenn við Faxaflóa telja sig hafa töluvert vit á fiskimálum hér við flóann. Svo er annað það, að eins og sakir standa eru sáralitlir möguleikar til þess að nytja skarkolaaflann nema með stórkostlegum tilkostnaði. Mér skilst að það sé aðeins ein vél við Faxaflóa sem getur flakað skarkola núna, og eins og 1. flm. þessa frv. tók fram, eru allar aðrar aðferðir til að koma skarkola í gott verð sem notaðar hafa verið, lítils virði. Það er vafasöm pólitík að fórna dýrmætum uppeldisstöðvum fyrir fáeina skarkola og mikinn tilkostnað. En ég vona, að n. taki sér góðan tíma til að athuga málið áður en það kemur til 2. umr.



Herra forseti. Ég mun ekki ræða lengi um þetta mál sem lýtur að dragnótaveiði hér í Faxaflóa með takmörkuðum heimildum um skamman tíma og með sérstökum hætti. Hv. þm. Steinþór Gestsson minnti mig á það áðan, að í öllum þeim málum, sem lúta að snurvoð í Faxaflóa, hlýtur andi Jóns heitins Árnasonar að svífa yfir vötnunum hér í Ed. Þess er ég minnugur og gjarnan hefði ég nú viljað að hann hefði verið staddur hérna hjá okkur til að taka þátt í umr. um málið. Ég er þeirrar skoðunar, að það liggi ekki í augum uppi að það mál, sem hér er flutt, brjóti algerlega í bága við þá afstöðu, sem sérstakir unnendur Faxaflóa hafa tekið hér í Ed. áður. Hér er um það að ræða að gera hér tilraun til þess að nytja kolann, með dragnót að vísu en gerbreyttu veiðarfæri frá því sem áður hefur verið, þar sem ekki verður aðeins stórstækkaður möskvinn í poka dragnótarinnar, heldur einnig í vængjunum og svo frá gengið að jafnvel hinir snjöllustu veiðimenn á Snæfellsnesi geti ekki hugsanlega séð nokkra leið til að hagræða dragnótinni þannig að smákolinn eða smáfiskurinn tolli í nótinni. Ég skil undurvel þá afstöðu sem fram kom hjá hv. þm. Oddi Ólafssyni áðan í afstöðunni til Faxaflóa og eins í ræðu hv. þm. Braga Níelssonar. Ég minnist ákaflega vel þeirrar tíðar frá því fyrir stríð, þegar í töluhlaði af Ægi eftir tölublað birtust myndir af trolli og dragnót hérna úr flóanum sem sýndu þessi veiðarfæri loðin af seiðum og uggvænlegar tölur um það, hversu nærri væri gengið fiskstofnum her í flóanum, þessari aðaluppeldisstöð smáfisks á Íslandi. Þessar upplýsingar voru náttúrlega okkur vopn í baráttunni á móti ásókn útlendinga í veiði hér í flóanum. Í frv., sem hér er til umr., er kveðið á um sérstakar ráðstafanir, sérstaka takmörkun á þessari veiði og sérstakar ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir að þessi tímabundna heimild verði misnotuð. Ég er þeirrar skoðunar, að enda þótt við eigum enn að taka fullkomið tillit til uppeldissjónarmiðanna, til þeirrar staðreyndar að Faxaflóinn er enn þá ein helsta, ef ekki helsta uppeldisstöð nytjafiska hér við land, þá þurfi ekki endilega að ákveða í eitt skipti fyrir öll að flóinn skuli verða jafnframt elliheimili fyrir gamla kola. Við vitum að flóinn er fullur af kola. Það er mjög mikið af kola í flóanum. Við náum honum ekki á línu. Við gætum hugsanlega náð honum að einhverju verulegu leyti í lagnet. En það eru ákaflega miklir annmarkar á lagnetaveiðum hér í Faxaflóa, svo sem þjóð veit, að sumrinu til og ýmiss konar annmarkar sem of langt mál væri að fara að rekja hér. Ég trúi því að möskvastækkunin hafi ákaflega mikla þýðingu í sambandi við t. d. verndun smáýsu og smáþorsks fyrir þessu veiðarfæri. Ég hef skoðað myndir og séð líka erlendar kvikmyndir teknar neðansjávar af þessu veiðarfæri í notkun og séð hvernig smáfiskurinn smýgur smærri möskva en þá sem ætlast er til að verði notaðir hérna. 1. flm. þessarar till. er sjómaður hér við Faxaflóa með mikla reynslu, að vísu einn af þessum dragnótargöntum sem var einna flinkastur við að nota þetta veiðarfæri - ég segi það ekki með lítilsvirðingu við hv. flm. Hann var frægur fyrir það á sínum tíma að vera snjall við að ná fiski í dragnót hérna og kann efalaust öll brögðin til þess. Að vísu var ég ekki sem unglingur nema tvö haust á dragnótaveiðum, - þá var hún ekki kölluð dragnót, heldur snurvoð upp á dönsku, - og sá dálítið til snillinganna líka. En ég fæ ekki séð með hvaða hætti jafnvel hinir útsjónarsömustu snurvoðarsnillingar gætu misnotað nótina, með þessum hætti eins og nú er, til þess að taka í hana nokkuð sem máli skiptir af smárri ýsu eða smáum þorski. Þeir geta náð ýsu og þorski í nótina enn þá. Ég tek undir með hv. þm. Braga Níelssyni og tel að n. eigi að fjalla mjög ítarlega um þetta mál og af varúð. Kæmi vel til greina að setja jafnvel inn ákvæði um það í sambandi við leyfisveitingar, hversu mikið mætti koma af ýsu og þorski með kolanum við þessar veiðar. Ég tel að það kæmi til greina. Enn fleiri atriði yrði að athuga í þessu sambandi. Ég tek undir það með hv. flm., að ég hefði gjarnan viljað að Hafrannsóknastofnunin hefði sent menn niður með dragnót hér í Faxaflóa, eins og hefur verið gert erlendis. Sjálfur lifði ég það einu sinni að fara niður með dragnót fyrir löngu, en ég veit að við Skotland og eins við Jótland hafa hafrannsóknamenn sent niður kvikmyndatökumenn. Ég hef séð afleiðinguna af því. Það er mála sannast, að þegar áður hefur verið opnað hér í Faxaflóa voru ekki gerðar af hálfu hafrannsóknar neinar frumathuganir, það var plat. Það var fjárans plat og ekkert annað. Fiskifræðingar játuðu það í mín eyru, að frumforsendurnar voru athuganir á kolamagninu hérna í flóanum Þær frumathuganir voru aldrei gerðar. Það var vitnað í leiðangur sem Sæbjörg hafði átt að fara þá í þessu skyni. Hún fór í þennan leiðangur, en hún bleytti aldrei snurvoð í þessum leiðangri, því að vélin bilaði hérna fyrir utan Gróttu og hún var dregin inn til Hafnarfjarðar og þar lá hún allan þann tíma sem þessar athuganir höfðu átt að fara fram. Nú er hægt að standa allt öðruvísi að þessu máli. Ég er því hlynntur, að þetta mál fái mjög nákvæma og ítarlega meðferð í sjútvn., en ég vil að þar verði fjallað um þetta mál með opnum huga og með tilliti til þess að nú getum við staðið öðruvísi að þessu máli en áður. Ég veit að dragnótin er eins og klakamoli við hjartarætur ýmissa manna, sem lengi hafa fiskað hér í flóanum. Ég veit líka að dragnótin er vel til þess fallin, ef rétt er með hana farið, þannig að hún skaði ekki, að sjá t. d. Reykjavíkursvæðinu fyrir góðum fiski að sumrinu - mjög góðum fiski. Og enda þótt ekki sé nú nema ein vél til þess að flaka kolann við Faxaflóa, þá er hann ákaflega ljúffengur splunkunýr og óflakaður á borðum fólks af þessu svæði og ekki tiltölulega dýr matur í þokkabót. Ég vil, að við athugum þetta mál vel í n., en vildi gjarnan að við ræddum þetta dálítið karlmannlega með fullu tillit til þeirra möguleika, sem við eigum nú á því að tryggja það, að dragnótin verði ekki misnotuð.