Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs utan dagskrár í tilefni af því að í fjölmiðlum s.l. laugardag birtist tilkynning frá sjútvrn. þar sem tilkynnt var að frá og með næsta miðvikudegi, 21. nóv., væru veiðar á smábátum, þ.e. bátum undir 10 tonnum, stöðvaðar. Þetta var samkvæmt tilkynningu rn. gert af því að þessir bátar hefðu þegar aflað upp í það aflamark sem þeim hefði verið ákveðið samkvæmt þeirri reglugerð og þeim lögum sem samþykki voru um kvóta á s.l. vetri. Þessi ákvörðun rn. er að mínu mati ansi sérstök. Hún er í fyrsta lagi sérstök vegna þess að þeir smábátaeigendur, sem höfðu leitað til rn. á undanförnum dögum og spurst fyrir um hvort að því stefndi að kvóti þeirra væri að verða búinn og þeir mættu búast við því að róðrar þeirra yrðu stöðvaðir, fengu yfirleitt þau svör að það stæði ekki til. það væri ekkert vitað a.m.k. um að svo væri komið. Í annan stað gefur þessi fréttatilkynning aðeins fjögurra daga frest. Hvað skyldi nú vera um aðrar atvinnustéttir á landinu? Hvað ef þeim væri sagt upp vinnu með fjögurra daga fyrirvara? Þessi vinnubrögð eru að mínu mati mjög vafasöm og ég kem hér upp til að mótmæla þeim. Ég lít svo á að ef grípa átti til ráðstafana á borð við þessar hefði verið nauðsynlegt að gefa mun lengri frest en hér hefur verið gefinn. Hér er aðeins um fjögurra daga frest að ræða. Það gefur auga leið að þeir sem hafa stundað veiðar á þessum litlu bátum hafa enga möguleika til að breyta rekstraráætlunum sínum eða atvinnuáætlunum í einu eða neinu og standa þar af leiðandi frammi fyrir atvinnuleysi og hafa litla möguleika til þess að breyta þar neinu um. Eins og hv. þm. er kunnugt voru þessum bátum ákveðnar veiðar úr sameiginlegum kvóta. Þorskveiðikvóti þeirra var um 8300 tonn og kvótanum skipt niður í fjögur tímabil, þ.e. í janúar - apríl þar sem voru 1350 tonn, maí og júní 2500 tonn. júlí og ágúst 3230 tonn og september - desember 1220 tonn. Þessi skipting sýnir að þeir fáu sem raunverulega hafa þetta sem atvinnugrein sækja ekki mikinn afla í sjó. Tímabilið janúar - apríl er kvóti þeirra 1350 tonn og tímabilið sept. - des. er kvóti þeirra 1220 tonn. Ég geri ráð fyrir því að þessi kvóti hafi verið áætlaður á nákvæmlega sama máta og annar kvóti út frá reynslu síðastliðinna þriggja ára. Hvað segir þetta þá? Það segir að meiri hluti kvótans fer til þeirra sem ekki hafa smábátaútgerð sem aðalatvinnuveg. Aðalkvótanum er úthlutað yfir mitt sumarið. Í þeim hópi eru sjálfsagt ansi margir sportveiðimenn eða frístundaveiðimenn sem stunda þennan veiðiskap yfir sumarið. Ég ætla ekki að fara að mótmæla slíkum veiðiskap, en hann er annars eðlis en sá veiðiskapur sem stundaður er allt árið. Mér býður í grun að mikið af þeim afla sem dreginn var að landi á miðsumarstímabilunum. maí - júní, júlí - ágúst, hafi ekki verið skráð eins og skyldi og þar af leiðandi sé nú að koma í ljós að afli smábáta sé meiri en gert var ráð fyrir fyrr á árinu. Það bitnar á þeim mönnum sem hafa smábátaútgerð sem aðalatvinnuveg að meira var sótt í aflann í sumar en upp hefur komið þar til nú. Það var stoppað tvisvar í sumar til að draga úr sókn í þennan kvóta og að vísu komu upp nokkrar óánægjuraddir vegna þess, en að mínu mati var það að öllu leyti réttlætanlegt. Það hefði þó verið eðlilegra að hafa lengri kvótatímabil en aflastopp þegar þessi floti sækir minnstan afla og fyrst og fremst þeir sem stunda þetta sem aðalatvinnuveg. Ég vil því leyfa mér að spyrja hæstv. sjútvrh.: Er nú verið að stöðva sóknina vegna óeðlilega mikilla veiða á tímabilinu sept.- des. eða er verið að stöðva veiðar vegna þess að í ljós hefur komið að sókn hefur verið meiri á öðrum tímabilum en vitað var áður? Ég vil bæta því við: Ef í ljós kemur í svari hæstv. ráðh. að það sé vegna þess að afli sé meiri á yfirstandandi tímabili en áður var, vil ég benda á að ég geri ekki ráð fyrir að það sé vegna þess að það sé verið að sækja á fleiri bátum, heldur vegna þess að meiri aflasæld sé á þeim miðum sem þessir bátar sækja á, og fer nú ýmislegt öðruvísi en ætla mætti. Í öðru lagi: Hyggst ráðh. halda við þessa ákvörðun sína gagnvart þeim smábátum sem nú stunda veiðar og afla nær eingöngu ýsu eða að meginhluta til ýsu? Mér er kunnugt um að t.d. er afli þeirra báta sem nú sækja sjó frá Akranesi svo gott sem hrein ýsa. Eins og okkur er kunnugt um blasir við að ýsukvótinn verði ekki nýttur eða því aflamarki sem gert var ráð fyrir að sótt yrði verður ekki náð. Í þriðja lagi: Verður staðið við það að trillukarlar fái ekki að kaupa kvóta og bjarga sér á þann máta sem aðrir hafa gert þar sem kvóti hefur klárast? Fá þeir ekki að njóta þessa góða þáttar markaðarins sem svo mikið hefur verið um talað? Fyndist mér það stinga nokkuð í stúf ef svo verður ekki, ef „ágæti“ markaðarins á ekki að fá að ganga jafnt yfir trillukarlana sem aðra í sjávarútvegi. Þetta eru þær spurningar sem ég hef áhuga fyrir að hæstv. ráðh. svari og jafnframt hvort hann muni ekki endurskoða þessa afstöðu og hvort honum finnist ekki stórt í ráðist eða það mætti kannske frekar orða það á hinn veginn, lítið í ráðist. að fara að gera að engu atvinnu þessara fáu trillukarla sem stunda sjósókn árið um kring. Er slíkt ekki misráðið? Ég vil svo upplýsa það að hv. 1. þm. Vesturl. hafa borist tvö símskeyti af Vesturlandi í sambandi við þetta mál og ég vil leyfa mér. með leyfi virðulegs forseta, að lesa skeytin upp. Það er þá í fyrsta lagi hraðskeyti til Friðjóns Þórðarsonar, 1. þm. Vesturl., Alþingi, frá Hellissandi: „Við undirritaðir óskum þess að þú komir á framfæri mótmælum okkar gegn óskynsamlegum vinnubrögðum sjútvrh. þar sem hann með stoppi sínu þann 21. kippir undan fjölda manns atvinnu og lífsviðurværi með aðeins fjögurra daga fyrirvara. Við óskum einnig eftir því að fá að útskýra okkar sjónarmið betur.“ Undir þetta skrifa 22 menn.  Í öðru lagi er svohljóðandi símskeyti frá Akranesi: „Við leitum aðstoðar þingmanna kjördæmisins til að koma í veg fyrir stöðvun veiða báta undir 10 tonnum.“ Undir þetta skrifa tíu Akurnesingar.



Virðulegi forseti. Með reglugerð um stjórn botnfiskveiða fyrir árið 1984. sem gefin var út 8. febr. 1984 að höfðu samráði við sjútvn. þingsins og fleiri, var ákveðið að minni bátar, 10 brúttólestir og þar undir, skyldu veiða úr sameiginlegu heildaraflamarki og var því skipt á tímabil. Á fyrsta tímabili var gert ráð fyrir því að aflamarkið væri 1770 lestir eftir að þorskaflinn var hækkaður um 10%. Skráð veiði er 1483.8 lestir eða nokkru minna. Hins vegar hefur Fiskifélag Íslands skýrt mér frá því að trúlega vanti þarna nokkuð upp á því að skráning hafi ekki verið fullnægjandi á fyrsta tímabilinu og þar af leiðandi sé líklegt að afli hafi farið nokkuð yfir sett mörk. Á öðru tímabili var aflamark 3185 lestir. en aflinn var 3678.9 lestir. Á þriðja tímabili. júlí til ágúst. var aflamarkið 4600 lestir. en skráður afli er 4863.4 lestir. Á síðasta tímabili bárust upplýsingar mjög seint vegna verkfalls opinberra starfsmanna. Okkur bárust þær upplýsingar seinni partinn s.l. fimmtudag eða á föstudagsmorgun. ég get ekki alveg fullyrt hvort var, en mér var kunnugt um það á föstudagsmorgun. Þá berast þær upplýsingar að aflinn sé orðinn á þessu tímabili, í september og október 2326.7 lestir. en aflamarkið var ákveðið 2080 lestir fyrir allt tímabilið, þ.e. að nóvember- og desembermánuði meðtöldum. Í samræmi við þessar ákvarðanir og þessa reglugerð bar okkur að stöðva þessar veiðar. Nú má alltaf um það deila hvernig afla skuli skipt og hvernig skuli ganga fram í slíkum málum. Ég get verið sammála hv. þm. um það að hér er um tiltölulega lítið mál að tefla. Hins vegar ber að geta þess að það eru aðrir bátar sem hafa þurft að veiða úr kvóta eða aflamarki og fengið aflamark hver fyrir sig. Það eru oft og tíðum bátar sem eru 11 lestir og hafa þurft að stöðvast um alllangan tíma. Sjómönnum á þessum bátum hefur þótt þeir vera beittir miklu órétti því að minni bátar, sem hafa haft svipaða möguleika, hafi getað veitt mun meira en þeir. Því miður er hér oft um samanburð að ræða sem erfitt er að ráða við og það er að sjálfsögðu nauðsynlegt að hafa ekki aðeins þær reglur í heiðri sem varða þessa báta heldur einnig þær reglur sem varða hina minni sameiginlega. Nú er það svo að þeir hafa veitt samtals í janúar til október 12352.8 lestir. Fiskifélagið gerir ráð fyrir að hér geti verið um skekkjumörk að ræða upp á 8–9% Þar að auki á eftir að berast aflinn fyrir nóvembermánuð. Okkur þótti að það væri skylt að fara eftir þessum reglum með sama hætti og við höfum gert varðandi einstök skip og mér kemur það á óvart ef einhver hefur fengið þau svör að það stæði ekki til að stöðva þessar veiðar. Ég get til þess vitnað að 16. október svaraði ég fyrirspurn hér á Alþingi um þessi mál og þar segi ég, með leyfi virðulegs forseta: „Það er á hinn bóginn sýnt að þeir, þ.e. þessir bátar stöðvast að líkindum í nóvember, en þá er afli tekinn að tregast hjá þessari bátastærð og veður farin að gerast válynd til sjósóknar á þeim.“ Það hefur því alltaf legið fyrir að til þessa mundi koma. Hins vegar sýnir þetta e.t.v. betur en margt annað hvað það getur verið erfitt að stöðva veiðar ákveðinnar bátastærðar og veiðar úr sameiginlegu heildaraflamarki. Ef við hefðum látið alla báta við landið veiða úr sameiginlegri heild á s.l. vetri þá er mjög líklegt að það hefði þurft að stöðva veiðar þessara skipa allsnemma á vertíðinni og þá hefðu ýmsir staðir og ýmsir landshlutar orðið algerlega útundan. Það færir rök að því að í slíkum tilvikum sé hentugra að hver og einn viti nokkurn veginn hvað hann má taka. Nú er það svo að sú ákvörðun að þessir bátar veiði úr sameiginlegu aflamarki hefur orðið til þess að nokkuð hefur bæst í þennan hóp og fleiri komið inn í hann og sótt fastar sem orðið hefur til þess að aflinn hefur orðið meiri. Ég vil vitna til þess sem ég áður sagði að þeir hafa í reynd farið nokkuð fram úr. Það er mjög erfitt að verja það gagnvart þeim sem eiga stærri báta, 11 til 12 tonn t.d., og hafa þurft að stöðva við ákveðið aflamark, að þeir skuli þurfa að gera það en ekki skuli sett takmörk á minni báta. Það var ákveðið að reyna að fylgja þessum reglum sem mest á þessu ári. Að sjálfsögðu þarf að taka ýmislegt til endurskoðunar og hvort sem mér eða öðrum líkar það betur eða verr þá verður þar eitt að gilda um alla. Hitt er svo annað mál að ég get á margan hátt tekið undir það með hv. þm. að hér er um mjög stuttan fyrirvara að ræða. Það kemur til af því að upplýsingar um október-aflann bárust afskaplega seint vegna verkfalls opinberra starfsmanna. Hins vegar tel ég einsýnt að menn hefðu mátt vita að til þessarar stöðvunar kæmi. Það sem gerir hana e.t.v. sárari nú en annars hefði orðið er það hvað tíð hefur verið óvenjugóð og veður verið tiltölulega góð til sjósóknar fyrir þessa bátastærð því að yfirleitt hefur dregið mjög úr veiðum þessara báta þegar þessi tími er kominn. Ég vildi að lokum svara þeirri fsp. hv. þm. um tilflutning á afla. Þessir bátar veiða úr sameiginlegu aflamarki og það er óheimilt að flytja afla frá öðrum skipum sem fá sérstakt aflamark inn í þennan flokk báta. Ég tel það eðlilegt, enda væri það mjög breytilegt hverjir gætu fengið slíkan afla fluttan frá öðrum skipum og því hefur ávallt verið svarað þannig að það væri óheimilt. Þegar stöðvun var í eina viku í sumar komu margar fyrirspurnir um þetta. Það var í engu tilviki heimilað og svo er enn. Ég vænti þess að þessi svör skýri í nokkru það sem hv. þm. spurði um. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir því að hér er um sárt mál í mörgum tilvikum að tefla. Hins vegar verðum við að hafa það í huga að samanburðurinn á milli bátastærða getur einnig oft verið erfiður. Það var gert ráð fyrir því í þessari 5. gr. að ýsan væri þar með talin. Hún er 700 tonn og þar af leiðandi er ekkert um annað að ræða varðandi þessa báta en að það verður að stöðva þá. Það er ekki hægt að leyfa þeim veiðar á einhverri sérstakri tegund og hefur aldrei verið gert ráð fyrir því vegna þess að í þeirra heildarkvóta er þorskur, ýsa, ufsi, skarkoli og steinbítur samtals 11 630 tonn og það má gera ráð fyrir því að afli þeirra sé farinn að nálgast 14 þús. tonn.



Virðulegi forseti. Ég ætlaði mér ekki að blanda mér í þessa umr. Ég skal játa að hv. 4. þm. Vesturl. gat þess við mig hér úti á bílastæði þm. um hádegisbilið að hann mundi stofna til utandagskrárumræðu um það efni sem hér er fjallað um. Þegar hann ræddi það við mig var ekkert getið um nein símskeyti í þessu efni. Ég vil satt að segja efast um að það sé eða hafi verið vilji hv. 1. þm. Vesturl. að þannig sé farið með skeyti til okkar þm. Vesturl., skeyti sem er í raun til okkar allra sameiginlega. Ég vil að þessu leyti taka undir gagnrýni hv. 5. landsk. þm. á þessi vinnubrögð. Ég vil sjálfur finna að þessum vinnubrögðum og tel óeðlilegt að farið sé með málaleitan til þm. með þessum hætti. Ég vil halda því fram að það sé afskaplega óeðlilegt að fundi þm. einstakra kjördæma beri að með þessum hætti. Ég skal ekkert um það fullyrða hvort málsmeðferð hefði orðið önnur en hér hefur orðið. þ.e. utandagskrárumr., hefðum við sameiginlega. þm. Vesturl., fjallað um þessi símskeyti. Hins vegar ítreka ég það sem ég fyrst vék að, ég mótmæli svona vinnubrögðum. Sú ástæða var fyrst og fremst fyrir því að ég sá mig tilneyddan að taka þátt í þessari umr.

Árni Johnsen Hæstv. forseti. Hér er fjallað um mál sem snertir vissulega stóran hóp manna og ástæða er til að ræða um. Þeir sjómenn, sem stunda sjó á 10 tonna bátum og þar undir, hafa nokkra sérstöðu í okkar sjósókn. Í fyrsta lagi eru sjómenn á þeim bátum mest háðir veðri. Í öðru lagi eru þetta þeir sjómenn sem ekki hafa kauptryggingu. Það tel ég vega þyngst í málinu þegar það er rætt á þeim grunni sem hér er gert. Hér er annars vegar um að ræða svokallaða áhugasjómenn, helgarsjómenn. tómstundasjómenn og hins vegar atvinnusjómenn og þeir eru í miklum minni hluta. Það er alveg sama hvar maður fer um landið og kannar stöðuna í þessu. Við getum nefnt á Akureyri. Þar eru tæplega 100 trillur undir 10 tonnum. Það eru innan við 10 atvinnusjómenn á þeim flota. En allflestir skila einhverjum afla, að vísu nokkrir sem skila engum. Þarna má segja að þeir hafi jafnréttisgrundvöll. atvinnusjómennirnir og áhugasjómennirnir. Það er auðvitað galli þegar svona staða kemur upp, að þeir sem hafa fulla atvinnu af þessari sjósókn. tapa vinnunni, en hinir geta gengið áfram til sinnar vinnu þó að sóknin sé skert á þennan hátt. Á Ísafirði eru 25–30 trillubátar. Það er enginn sem hefur fulla atvinnu af sjósókn á þeim flota, ef ég man rétt. Það má taka Borgarfjörð eystri. Þar eru u.þ.b. 15 trillubátar sem eru undir 10 tonnum. Þar er líklega u.þ.b. helmingurinn sem hefur meiri og minni atvinnu af sjósókn. en hinn helmingurinn fulla atvinnu. Við getum tekið eina verstöð enn. Vestmannaeyjar. Þar eru 50–60 trillubátar. Það eru ekki nema 7–8 menn sem hafa fulla atvinnu af sjósókn á þessum bátum. en allmargir sem skila þó nokkrum afla í land í aukavinnu. Þarna raskast hlutfallið. Þetta er þeim mun erfiðara þegar það kemur upp varðandi þá sem hafa hvorki kauptryggingu né aðra atvinnu að ganga að. Ég held að ástæða væri til að kanna það sérstaklega og beina þeim tilmælum til ráðh. að hann kannaði til fulls hvort unnt væri að ganga þarna til móts við menn. Þetta er svolítið misjafnt eftir því hvar er á landinu á þessum árstíma, en það kemur auðvitað upp í slíkri einmuna tíð sem nú er að menn vilja sækja sjóinn þegar gefur, sérstaklega á þessum litlu bátum. Það má líka benda á það af því að ég minntist á Vestmannaeyjar að það kemur sér sérstaklega illa fyrir bátana þar. Þeir lentu þar í mánaðarlöngu sumarleyfisstoppi. Síðan lenda þeir í nær mánaðar stoppi vegna lokunar frystihúsa þannig að þeir verða illa úti. Svo þegar gefur á sjóinn er þetta mjög mikið vandamál sem full ástæða er til að benda á og taka á með góðvild og jákvæðum hug til lausnar. Um er að ræða áhugamenn sem hafa staðið jafnfætis atvinnumönnunum sem verða að treysta á þessa atvinnu. Það er því misræmi í reglunum sem erfitt er við að eiga þegar ekki er kveðið nánar á um hvernig taka eigi á þessum málum. eins og hæstv. ráðh. hefur bent á hér. Ég vil hvetja til þess að reynt verði að finna leið til þess að þeir aðilar sem hafi fulla atvinnu af slíku, geti gert það á meðan tíð er. Ég vil benda á að Fiskifélag Íslands á á auðveldan hátt að geta fundið út hverjir eru atvinnumenn til fulls.



Virðulegi forseti. Ég þakka svör ráðh. þó að ég fallist ekki á niðurstöður þær sem í svörum hans lágu. Í fyrsta lagi vil ég nefna veiðimagnið. þann afla sem borist hefur að landi á þessu síðasta tímabili. Skv. upplýsingum ráðh. er þegar búið að fiska í þann kvóta sem áætlaður var fyrir þetta tímabil og 250 tonn umfram. Það þýðir ef afli yrði svipaður áfram að svo gæti farið að þessi bátafloti færi rúm 1000 tonn fram úr á þessu tímabili. Mitt mat er það að þarna sé um svo litið magn að ræða að það hafi verið gengið of langt þegar þetta lá fyrir. bæði í því að stöðva með svo litlum fyrirvara sem gert var og einnig að ákveða þessa stöðvun. að lofa þessum bátum ekki að halda áfram að fiska fram að þeim tíma sem flotinn verður stöðvaður fyrir jól. Ég held að þetta sé svo lítið magn að það sé mjög vafasamt með tilvísun til annarra þátta kvótans að telja að þetta hafi verið óréttlátt. Óréttlætið felst mest í því að hafa stöðvað veiðar þessara báta. Eins er það með ýsuna. Það hefur verið upplýst og það er vitað að okkur tekst ekki að veiða þennan dýrmæta fisk eins og áætlað var. Samt er þessum bátum meinað að halda áfram veiðum á þessum fiskistofni alveg eins og þorskveiðar hafa verið stöðvaðar. Þetta finnst mér ansi merkileg fiskveiðistjórnun. Í þriðja lagi er þessum bátum meinað að kaupa sér kvóta, komast inn í þennan frjálsa markað á miðunum okkar. Ég get fallist á þau rök, sem ráðh. var með, að þetta hefði ekki verið leyft í sumar og það væri ekki leyft að selja kvóta á milli. Þau rök falla að sumu leyti um sjálf sig þegar við hugsum til þess hvernig fært var á milli síldarkvóta - og þar var líka um óbundinn kvóta á bát að ræða og þorskveiðikvóta. Frávikin og dæmin eru því á ýmsan máta. Það er því ekki hægt að segja að þarna sé í eðli sínu verið að brjóta neinar reglur. Jafnvel voru þarna fyrirmyndir fyrir hendi. Ég mun virða ósk virðulegs forseta um að eyða hér ekki löngum tíma. En í sambandi við það sem hv. samþm. mínir úr kjördæminu nefndu áðan. að ég hefði farið hér með rangt mál í sambandi við upplestur á skeyti. þá ætla ég ekki að bera á móti því og ekki síst þar sem tveir hv. þm. bentu á þetta. Sjálfsagt er að hafa það sem sannara reynist. enda höfðu þeir bæði plöggin í hendinni og gátu endurskoðað það sem ég sagði. Ef svo hefur verið. þá hefur það verið af einhverjum misgáningi mínum. en alls ekki með neinni tilætlan -  Hv. 5. þm. Vesturl. sendi mér ákveðinn tón. Ég þakka honum óskaplega vel fyrir það að gera því allt að því skóna að ég hafi verið að flytja hér rangar upplýsingar. Ég frábið mér að það hafi verið ætlun mín en viðurkenni það að sjálfsögðu, þar sem upplýsingar hafa komið fram um að hér hafi verið rangt með farið. Ég biðst velvirðingar á því. En það er af og frá að ég hafi ætlað að fara að lesa hér rangt upp úr skeyti. Þessi skeyti bárust hv. 1. þm. Vesturl. og komu ekki í mínar hendur fyrr en þau komu í hendur annarra þm. Vesturl. Þau voru ekki á einn eða neinn hátt á mínum vegum.



Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að gera þetta skeyti að umræðuefni. Það er ekkert stórmál þó að það komi hér inn á borð og við þingmenn Vesturlands höldum fund í þessari hv. deild. Ég ætla ekki að álasa hv. 4. þm. Vesturl. fyrir að ræða skeytið hér. Ég hafði því miður ekki um málið heyrt fyrr en núna að ég kom í þingið. Það hafði enginn haft samband við mig út af þessu máli. Mér er því málið ókunnugt hvað þetta snertir og ætla ekki að blanda mér í það að öðru leyti en því að við gerðum okkur alltaf ljóst að við hlytum að lenda í ákveðnum vanda með kvótamálin á vissum sviðum. Ég vil minna hv. 4. þm. Vesturl. á að við höfum lagt töluvert á okkur á þessu ári, og í vetur einkum, til að reyna að rétta hlut þeirra sem hafa 10 tonna báta eða stærri, bæði vestur á Snæfellsnesi og á Akranesi. Það var mjög slæmt að geta ekki hjálpað þessum mönnum því að þeir voru órétti beittir. Það er mín sök og annarra. Það er verið að þreifa sig áfram með þessi mál, við hvað skyldi miða bátastærðina. Ég er þess fullviss að rangt er að miða við 10 tonn. Það var ekkert gaman að horfa upp á það á vetrarvertíðinni s.l. vetur að við hlið 10 tonna bátanna, sem fengu meðalkvóta, 37 og upp í 50 tonn með tilfæringum, þá gátu hinir, 9 tonn að stærð eða 9.9, óhindrað verið með netin áfram og veitt óhindrað þegar aðrir voru búnir með sinn kvóta. Þetta var ósanngjarnt. Þess vegna spyr ég: Er réttlætanlegt núna að veita bátum undir 10 tonna markinu aukaskammt þegar þetta er liðið á árið og hinir eru búnir að lifa við sult og seyru í þessum efnum. tveim tonnum eða jafnvel hálfu stærðar tonni fyrir ofan það mark sem sett var? Þarna verður að fara varlega. Reglur reynast misvel. Þessar reglur um tonnastærð báta eru að mínu mati rangar. Þær þarf að endurskoða verði áfram haldið. Ekkert réttlætir það samt að fara að breyta reglum nú síðast á árinu til að láta vissan hóp hafa þegar búið er að mismuna öðrum. Ég sé á undirskriftum undir þessum skeytum að það eru margir góðir vinir mínir sem skrifa undir. En ég get ekki mælt með því að fara að veita þeim núna aukaskammt þegar búið er að neita hinum mestallt árið sem eru örlitlu tonnabroti umfram mörkin sem eru í reglugerð. Og svo er það með ýsuna, svo að ég minnist á hana aftur. Það veit hv. 4. þm. Vesturl. einnig-ég vona að hann heyri til mín - að við beittum okkur mjög fyrir því í haust að fá að veiða meira af ýsu. Það liggur fyrir að upp í þann kvóta sem búið er að úthluta veiðist ekki. - Við vildum fá þessu breytt til að bátar gætu veitt ýsuna á línu, bæði á Snæfellsnesi og annars staðar, og nýtt þennan kvóta, en slíki var ekki talið fært vegna mismununar við aðra sem þegar voru búnir með sína kvóta. Þó að þetta sé svona er ég það harður, kannske of harður, í þessu máli að ég segi: Annaðhvort setjum við reglur til að standa við þær eða ekki. Þess vegna verður þetta reglugerðarákvæði að vera óbreytt. Ég tek undir það með hv. þm. Árna Johnsen að sportveiðimennirnir eiga að hafa sérstök leyfi. En það er ákveðinn hópur manna sem hefur atvinnu við þessar smábátaveiðar og þyrfti jafnvel að setja um það reglur og flokka það niður hverjir hefðu það raunverulega að atvinnu, væru alvörufiskimenn. - En ég get ekki mælt með þeim breytingum sem hér er farið fram á.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á lögum nr. 75 frá 14. sept. 1981, þskj. 160, um tekju- og eignarskatt. Með frv. þessu er lagt til að menn sem láta af störfum fyrir aldurs sakir geti dregið launatekjur sínar síðustu tólf starfsmánuðina að fullu frá skattskyldum tekjum. Eins og þingheimi er kunnugt flutti ég ásamt ellefu öðrum þm. úr flestum flokkum frv. í ársbyrjun 1983 er kvað á um að þeim sem láta af störfum vegna aldurs sé heimilt að draga frá skattskyldum tekjum sínum helming hreinna launatekna sinna síðustu tólf starfsmánuðina. Frv. hlaut mjög góðar viðtökur og náðist samstaða þm. úr öllum flokkum um skjóta afgreiðslu þess. Frv. var samþykkt með hraði og kom til framkvæmda strax við álagningu opinberra gjalda á árinu 1983. Sú reynsla sem fengist hefur af lögunum svo langt sem þau ná er mjög góð. Að mínu mati ganga þau þó ekki nægilega langt þar sem þau heimila aðeins frádrátt á helmingi launatekna þeirra sem undir heimildina falla. Það er kunnugra en frá þurfi að segja að greiðslukerfi beinna skatta hérlendis skapar ætíð erfiðleika þegar tekjur manna minnka snögglega. Sá hópur manna sem hvað harðast verður fyrir barðinu á þessu eru þeir sem leggja niður störf fyrir aldurs sakir. Hefur þetta m.a. leitt til þess að fólk vinnur lengur en það hefði að öðrum kosti kosið þar sem það telur sig ekki í stakk búið til að greiða skatta vegna skatta síðasta starfsársins. Lagabreytingin frá 1983, sem ég gat um hér áðan, var skref í þá átt að bæta stöðu þeirra sem hætta störfum fyrir aldurs sakir. Með frv. þessu er lagt til að skrefið verði stigið til fulls þannig að allar hreinar launatekjur síðustu tólf starfsmánuðina verði frádráttarbærar frá skattskyldum tekjum. Verði frv. þetta að lögum ættu skattgreiðslur framvegis ekki að koma í veg fyrir að fólk láti af störfum fyrir aldurs sakir þegar það kýs sjálft. Eins og fram kemur í grg. með frv. mun tekjutap ríkissjóðs nema um 30 millj. kr. á ári miðað við verðlag 1984 verði það að lögum. Ég tel ekki rétt að fjölyrða frekar um þetta mál sem ég hygg að meginþorri fólks telji sanngirnis- og réttlætismál. Að endingu vil ég þó láta í ljós þá von mína að sambærileg samstaða þm. úr öllum flokkum náist um afgreiðslu þess og fyrra frv. um sama efni sem ég hef gert hér að umtalsefni. Að lokum geri ég tillögu um að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til hv. fjh.- og viðskn. og 2. umr.



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð. Ég hef í sjálfu sér ekki efnislegar athugasemdir við þetta frv. Ég tek undir meginefni þess. En ég vildi spyrja hæstv. fjmrh. einnar spurningar í tilefni af frv. Hér stendur, með leyfi virðulegs forseta: „Menn, sem náð hafa 60 ára aldri eða öðlast rétt til eftirlauna eða ellilífeyris úr lífeyrissjóði á tekjuárinu, skulu á framtölum sínum tilgreina hvenær þeir telji sig láta af störfum vegna aldurs og skal frádráttur skv. 1. mgr. þessa töluliðar við það miðaður, enda kemur þessi frádráttur ekki til greina nema einu sinni fyrir hvern mann.“ Það er gert ráð fyrir því skv. frv. að frádrátturinn varði tekjur síðustu 12 mánaða. Nú er það auðvitað staðreynd að menn geta talið sig láta af störfum og gera það iðulega á miðju ári. miðju tekjuári. miðju skattári. Og þá er það spurning mín til hæstv. fjmrh. hvort þessi frádráttur. enda þótt tekið sé fram að hann sé aðeins einu sinni. hvort hann tekur yfir tvö tekju- og skattár?



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð. Ég get tekið undir það með hv. 5. landsk. þm. að svo fágætt sem það er að menn geti fagnað frv. frá hæstv. ríkisstj., þá er sjálfsagt að gera það hér í ræðustól. Og svo enn fágætara sem það er að hægt sé að þakka sérstaklega frv. frá hæstv. ríkisstj., vegna þess að þar sé um virkileg réttlætismál að ræða. þá er það enn skyldara að gera það hér úr þessum ræðustól. Ég geri það hér með og veit reyndar að hæstv. fjmrh. hefur á þessum málum hinn besta skilning eins og ég hef oft tekið fram hér í þinginu og kemur út af fyrir sig ekki á óvart að hann flytji frv. af þessu tagi. Varðandi það atriði sem hv. 5. landsk. þm. vék að varðandi slys sem valda örkumlum eða fráfall eða eitthvað því um líkt, sem veldur gífurlegri tekjuröskun og breytingum á högum heimila og einstaklinga, veit ég ekki annað en a.m.k. heimildir séu þar um. Og mér segir hv. 7. þm. Reykv. að þar sé um skylduákvæði að ræða nú orðið. Ég veit ekki hvernig með þetta er farið í hinum einstöku skattumdæmum. Ég þekki þetta aðeins úr mínu kjördæmi eystra, frá skattstjóra þar, og ég veit að þar er í öllum tilfellum þannig með þetta farið að þessar tekjur eru felldar niður til skattstofns hjá skattstjóra þar. Því hygg ég. þó að ég hafi það ekki í höndunum. að það sé rétt að við slík tilvik sé þetta þegar skylt í skattalögum.



Herra forseti. Ég segi eins og hv. 2. þm. Austurl.: Það er ánægjulegt að geta komið hér í stól og þakkað vinnu ríkisstj., í þessu tilviki fjmrh. Ég tel að hér sé viturlega að málum staðið. Ég geri mér grein fyrir því að þessa koma ýmsir aðilar til með að njóta sem mönnum finnst kannske á vissum augnablikum að ættu það ekki algerlega skilið þar sem aðstæður manna sem á eftirlaunaaldur komast, eru auðvitað misjafnar. En vegna þess að 1. gr. frv. höfðar aðallega til A-liðar 7. gr. laga um tekju- og eignarskatt langar mig í þessu sambandi að forvitnast um atriði sem ekki er beinlínis þessu nátengt. Hér á landi eru verðlaun. heiðurslaun, happdrættisvinningar og annað slíkt framtalsskyld og skattskyld. en löggjafinn ákveður undantekningar í ákveðnum tilvikum, aðallega til happdrætta. Ég held að ég fari rétt með það að hingað til hafi þrír Íslendingar fengið svokölluð „bjartsýnisverðlaun“ dansks fyrirtækis sem heitir Brøste. Öllum þeim aðilum sem þessi verðlaun hafa fengið ber saman um það að þau gufuðu upp við afhendingu vegna þess að þau hyrfu að stórum hluta í ríkissjóð sem skattskyldar tekjur. Mig langaði til að spyrjast fyrir um það hvort ekki væri fyrirhugað að gera á þessu einhverja breytingu því að manni finnst það óneitanlega býsna hart að þurfa að horfa upp á það að bjartsýni skuli vera skattskyld á Íslandi.



Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það með hv. 8. þm. Reykv. að það er ansi sárt fyrir þá sem hafa notið viðurkenningar á einhvern hátt að sjá eftir hluta þeirrar viðurkenningar í ríkissjóð. Ég minnist þess að þegar skattalögin voru tekin til endurskoðunar á þeim tíma sem ég sat í fjh.- og viðskn. gerði ég margar tilraunir til að fá þessu breytt. En það tókst ekki. Það er alveg nauðsynlegt að endurskoða þessar reglur. Þetta á ekki bara við um peningaverðlaun, þetta á við um íþróttaverðlaun og viðurkenningar fyrir eiginlega hvað sem er. Það er að sjálfsögðu mjög sárt að sjá á eftir slíku. Það er því full ástæða til að endurskoða þessa grein skattalaganna þó að ég sé ekki með tillögur um það á þessu stigi. Ég vil svara hv. 5. þm. Vesturl., Davíð Aðalsteinssyni. Hann spyr: Hvernig fer um menn sem hætta störfum á miðju ári? Fá þeir skattfrádrátt fyrir þann tíma sem liðinn er af því ári eða lengri tíma? Með leyfi forseta les ég fyrstu línurnar í athugasemdum með því frv. sem hér er til umr.: „Með frv. þessu er lagt til að menn sem láta af störfum fyrir aldurs sakir geti dregið að fullu frá skattskyldum tekjum sínum hreinar launatekjur sínar síðustu 12 starfsmánuðina.“ Hér er um 12 starfsmánuði að ræða og ég vil túlka þetta þannig að hér sé ekki nauðsynlega farið eftir almanaksárinu. Ég tek það fram hér í þessum virðulega ræðustól til þess að hv. fjh.- og viðskn. hafi það í huga og það sé skráð í þingtíðindi ef síðar þarf á að halda. Ég tek undir það með hv. 5. landsk. þm. að það er alveg nauðsynlegt að ganga úr skugga um hvort hægt er að misskilja 66. gr. skattalaganna. Fyrir líklega tveimur árum fluttum við saman, hv. 7. þm. Reykv. og ég, frv. í Nd. Alþingis þar sem þessari heimildargrein var breytt í skyldu. Ég veit þess vegna ekki betur en að þetta sé komið í lög. Ég vona að það fullnægi sem svar við því sem þar kom fram. Menn telja hér ástæðu til að fagna því sérstaklega að einhvern tíma á starfsferli ríkisstjórnarinnar og þá einkum hlutaðeigandi ráðh. sé eitthvað gott gert í skattamálum. Það gefur óbeint til kynna að hingað til hafi hann verið að gera illt eitt í skattamálum. En ég vil benda hv. þm. á það að þann tíma, ekki langan, sem ég er búinn að vera fjmrh., hafa engir nýir skattar verið lagðir á en þó nokkrir gamlir skattar verið teknir úr umferð. Ég fagna þeim undirtektum sem þetta frv. hefur fengið og vona að við getum sameinast um að koma því eins fljótt og hægt er í gegnum Alþingi svo að það komi til framkvæmda um næstu áramót.



Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara að karpa um skattamál við hæstv. fjmrh.. ekki í löngu máli a.m.k. Það sem ég tel að ríkisstj. hafi gert slæmt í skattamálum er m.a. það að létta skatta á stóreignamönnum og stórfyrirtækjum en herða og þyngja skattbyrði almennings. Undan þessu verður ekki vikist né heldur verður þessu neitað með neinum rökum. En það var nú ekki, virðulegi forseti, ástæðan til þess að ég kvaddi mér hljóðs heldur það að skylt er ævinlega að hafa það sem sannara reynist. Ég er hér með útgáfu af lögum um tekju- og eignarskatt frá 1981 og var raunar líka búinn að fletta upp í lagasafni, hinu nýja, en þar eru þessi ákvæði ekki. Hins vegar hefur mér verið bent á það og það komið hér fram að á árinu 1983 var samþykki till. til breytingar á þessum 7. lið, eins og hæstv. fjmrh. gat hér réttilega um, og að hans frumkvæði m.a. En mín ósk er hins vegar sú, og ég mun beita mér fyrir því í nefndinni, að endurskoðað verði hvort þetta ákvæði sé nægilega skýrt og ótvírætt, þannig að hér sé ekki hverju sinni um geðþóttaákvarðanir skattyfirvalda að ræða, heldur sé þetta alveg skýrt og ótvírætt. Ég fagna því að við hæstv. fjmrh. erum alveg sammála um þetta atriði. Og komi það í ljós að þetta ákvæði er ótvírætt og skýrt og skilmerkilega orðað þá er auðvitað engin ástæða til að breyta því. En komi hins vegar í ljós að þarna sé nokkur vafi og ástæða til að breyta, þá munum við auðvitað gera það. Ég fagna því að nefndin skuli þá hafa stuðning hæstv. fjmrh. til að breyta þessu á þann veg að taka af öll tvímæli ef einhver eru.



Virðulegi forseti. Aðeins eitt eða tvö orð um þær utandagskrárumræður sem fóru hér fram í upphafi fundar. Það eina sem ég vildi um þær segja er það að þeir sem þessara kvóta nutu vissu mætavel að reglurnar voru skýrar og auk þess hafði ráðh. tekið það fram í umr. 16. okt. s.l. Hann tók það fram að nú gerast veður válynd og það er vart við mjög mörgum róðrum að búast hér eftir. Það eina sem ég gæti hugsað mér að breyttist í þessu skyni er það að tekin yrði upp einhvers konar landshlutaskipting við þessar veiðar. En ekki meira um það. Það hefur verið margítrekað að þetta frv., sem hér liggur fyrir, er vel kunnugt þm. þar sem það er nær því samhljóða kvótafrv. frá því í fyrra. Þar sem ég átti þá ekki sæti á hv. Alþingi langar mig til að gera hv. þd. grein fyrir afstöðu minni. En fyrst langar mig þó til að víkja nokkrum orðum að því sem fram hefur komið í umr. hingað til. Ég tel. þvert ofan í álit hv. 4. þm. Vestf. og hv. 4. þm. Vesturl., að þessi fiskveiðistefna, þ.e. kvótaskiptingin, hafi gengið betur fram en menn óttuðust í fyrra. Þrátt fyrir það að andstæðingarnir 12 væru nokkuð háværir á nýloknu Fiskiþingi voru þeir þó ekki nema 12 af 35 fulltrúum og samþykktir fiskideildanna hvaðanæva af landinu bera vott um yfirgnæfandi meirihlutafylgi við málið. Aðeins þrengst hugsandi eiginhagsmunamenn t.d. á Vestfjörðum og við Breiðafjörð, vildu skrapdagakerfið til þess að geta haldið áfram að moka að sér fiski í hrotum vegna nálægðar við miðin. Það var m.a.s. svo á Snæfellsnesi hjá hv. þm. Skúla Alexanderssyni fiskideildarfulltrúa að þeir heimtuðu kvóta á togarana en ekki á netabátana. Þar var nú ekki mikið verið að hugsa um gæðin eða dýrustu afurðir heldur þrengstu eigin hagsmuni. Og tvisvar á árinu upphófust háværar raddir um skaðsemi kvótakerfisins og óréttlæti og illar afleiðingar. Fyrst var það í aflahrotunni í Breiðafirði í marsmánuði. Þá skildist manni á fjölmiðlum að það yrði almennt atvinnuleysi um allt Snæfellsnes það sem eftir væri ársins. Til gamans má geta þess að heima hjá hv. 4. þm. Vesturl. eða þar í grennd, á Sandi, Ólafsvík og Rifi, var í okt. ekki einn einasti atvinnuleysisdagur. 1. sept. var einn maður atvinnulaus og í ágúst tveir. Svo í sumar, þegar togarar mokveiddu í einar 2–3 vikur fyrir norðvestan land. var gerð önnur tilraun til að brjóta þetta kerfi á bak aftur. Þá kom t.d. eitt af toppskipum Vestfirðinga með 30 tonn í kös á millidekki. Meira en helmingurinn af því var dæmdur frá vinnslu. Annað skip frá Suðurnesjum ruddist austur á firði með hauga af fiski á millidekki í sól og sumaryl sem þá var. Það var mestallt ónýtt þegar austur kom og sumt af því fór bókstaflega í bræðslu. Það var þessi fágæti dýrmæti þorskur okkar. Svo segja þessir menn að kvótakerfið eigi sök á þessu háttalagi. Nú er enn nokkur hávaði vegna dágóðs línuafla fyrir vestan land og menn draga af þeim fiskisögum hinar ótrúlegustu ályktanir um stofnstærð þorsks. Það er svo gersamlega út í bláinn þegar menn eru að leggja til 350 þús. tonna þorskafla út frá svona lausafregnum að það tekur engu tali. Eru menn búnir að gleyma því að það náðust ekki nema 294 þús. tonn í fyrra þrátt fyrir að búið var að slaka á öllu skrapdagakerfi, stækka möskva. opna friðuð svæði og hvað eina? Nú um 1. nóv. er búið að landa um 238 þús. tonnum af þorski. Skv. reynslu fyrri ára gætu veiðst 25–30 þús. tonn til áramóta. þó líklega tæplega það. Heildaraflinn gæti m. ö. o. orðið um 265 þús. tonn í stað 257 sem að var stefnt. Það er alveg furðuleg niðurstaða, sem lesin var upp hér úr þessum ræðustól um daginn. að 297 þús. tonn af þorski mundu veiðast. Ellegar þá á innsíðu Morgunblaðsins s.l. laugardag. þar sem því er slegið föstu að 300 þús. tonn af þorski mundi veiðast á árinu. Og þetta á að vera allt saman til þess að sýna fram á galla kvótakerfis. Það voru gerðar vissar tilslakanir og tilhliðranir í sérstökum tilvikum sem ekki virtust óeðlilegar á sínum tíma, en hafa eflaust orkað tvímælis. Sjálfsagt hefur þar verið teflt á tæpasta vað að því er varðar afkomu þorskstofnsins. En það var raunar alltaf við því að búast að þessar tilslakanir þyrfti að gera. Svo má heldur ekki gleyma því að hver einstakur þorskur er nú 15% þyngri en jafnaldrar hans voru í fyrra. Þá vil ég víkja nokkrum almennum orðum að fiskveiðistjórnun og stjórnunarleiðum almennt. Fiskveiðar hafa mikla sérstöðu meðal atvinnuvega okkar þar sem svo háttar að margir aðilar nýta í sameiningu takmarkaða auðlind. Hagsmunir einstaklinga og heildarinnar fara ekki saman. En hvað gerist svo ef veiðarnar eru látnar afskiptalausar? Fyrr eða síðar kemur að því að heildarafli minnkar og fiskstofnar verða ofnýttir og jafnvel skapast hætta á að þeim verði gersamlega eytt. Sú atburðarás er Íslendingum mætavel kunn og þeir sem vinna við sjávarútveg þekkja hana best af reynslunni. Það hefur því verið gripið til aflatakmarkana og fleiri fiskverndunaraðgerða. Það þarf ekki að rekja dæmin um ofveiði flestra eða allra síldarstofna í Norður-Atlantshafi. En það þarf heldur ekki að rekja mjög góðan árangur friðunaraðgerða á íslensku Suðurlandssíldinni t.d. og Norðursjávarsíldinni-og reyndar skv. nýlegum fréttum á norsk-íslenska síldarstofninum. Þetta eru dæmi um mikilvægar, skynsamlegar friðunarráðstafanir og hagkvæmni þess fyrir fólkið sem greinina stundar til sjós og lands og fyrir þjóðarbúið í heild. Stjórnleysi mun fyrr eða síðar leiða til ófarnaðar og vesældar meðan skynsamleg fiskveiðistjórnun felur í sér árvissan afrakstur og tekjumöguleika fyrir sjómenn og landverkafólk og bætta afkomu heildarinnar. Nú á tímum má telja það til undantekninga að auðlindir séu nýttar á sameignargrundvelli. Ástæðan er sú að reynslan af því fyrirkomulagi er afar slæm. Það má heita að fiskveiðar séu eina umtalsverða atvinnugreinin í heiminum þar sem þetta fyrirkomulag er enn við lýði þó að það sé á hröðu undanhaldi eftir tilkomu 200 mílnanna. Dæmi um þetta eru úr landbúnaði þar sem beitarlönd eru nýtt sameiginlega. En munurinn er sá að það er mun auðveldara að bæta skaðann á beitilöndum heldur en ef fiskstofnar eyðast. Ég held því fram að öllum þorra landsmanna sé löngu orðið ljóst að það verður ekki komist hjá því að stjórna fiskveiðum Íslendinga á einn eða annan hátt. Það má rekja það allt til skýrslu frá Nýbyggingarsjóði á árinu 1945 að menn gerðu sér grein fyrir því að auðlindin. þ.e. fiskstofnarnir, er takmörkuð og óheft stækkun flota og sóknaraukning mun leiða til ófarnaðar. Ég held því líka fram að margendurtekið höfuðmarkmið fiskveiðistjórnunar, að veiða hverju sinni æskilegt magn úr hverjum stofni á sem ódýrastan hátt og ná þannig hámarksafrakstri veiðanna en tryggja jafnframt endurnýjun auðlindarinnar, sé óumdeilanlegt markmið. Þetta markmið hefur ekki náðst vegna þess að stjórnunartilraunir hafa mistekist í tveim veigamiklum atriðum. Fiskveiðiflotinn hefur stækkað jafnt og þétt og það ásamt öðru hefur stuðlað að auknum tilkostnaði við veiðarnar. Í öðru lagi hefur ekki tekist að halda aflamagni innan fyrir fram settra marka. Þau hafa þó oftast verið mun rýmri en vísindamenn hafa talið ráðlegt. Eftir þrjú ár minnkandi þorskafla er það held ég endanlega viðurkennt með þjóðinni að tími frjáls og ótakmarkaðs aðgangs að Íslandsmiðum er liðinn þó að deilurnar um stjórnunarleiðir séu enn þá heitar. Hyggjum þá að því hvaða stjórnunarleiðir koma til greina. Fyrst er rétt að gera sér grein fyrir því hvaða aðferðum hefur hingað til verið beitt til að reyna að stjórna fiskveiðum Íslendinga. Í skýrslu rannsóknaráðs um þróun sjávarútvegs frá 1981 eru taldar upp sjö aðferðir sem með réttu eða röngu mega kallast nokkuð mismunandi í eðli sínu. Það eru svæðalokanir, það eru tímatakmörk, það eru heildarkvótar, það eru reglur um veiðarfæri, fjármögnun skipakaupa, veiðileyfi og svo verðlagning. Með lokun svæða er átt við samfellda lokun, t.d. fyrir botnvörpu. eða tímabundnar lokanir einstakra svæða. t.d. vegna smáfisksgengdar. Þeirri stjórnun hefur verið beitt í allríkum mæli að banna veiðar ákveðinna fisktegunda. einkum þorsks. yfir ákveðin tímabil og hefur verið kölluð skrapdagar. Þessi bönn hafa eflaust hlíft þorskstofninum nokkuð. Hins vegar eru ýmsir annmarkar á framkvæmd slíks banns. Heildarkvóta eftir tegundum. þ.e. veiði hefur verið bönnuð þegar árskvóta hefur verið náð, hefur ekki verið beitt við botnfisk, en á hinn bóginn hafa skelfisk- og síldveiðar verið takmarkaðar á þennan hátt og enn fremur var svo tekinn upp kvóti á loðnuveiðar. Hér á landi hefur tæknitakmörkunum og reglum um búnað veiðarfæra einkum verið beitt sem möskvastækkun og reglum um fjölda neta í sjó. Formlegt leyfi hefur aldrei þurft til skipakaupa, en í reynd kemur stjórnun lánveitinga eins út. Frá 1975 hefur verulega verið hamlað gegn lánveitingum, en með undantekningum þó. Þessu stjórntæki var beitt í allríkum mæli án þess þó að um heilsteypta stefnu hafi verið að ræða og undansláttur hefur stundum eyðilagt árangur fyrri ára. Aflakvótum til skipa hefur verið beitt á síldveiðum og að nokkru leyti í skelfiskveiðum. Það hefur ekki orðið ýkjamikil breyting á þessari stjórnunaraðferð frá 1975, nema þegar aflakvóti var tekinn upp við loðnuveiðar árið 1980. Þá hefur í nokkur ár verið reynt að stýra sókn í fisktegundir með verðbótum, einkum á karfa og ufsa. Þessar reglur höfum við notað. Þær hafa vissulega gert sitt gagn til að vernda fiskistofna, en þó ekki nóg, og þær hafa haft lítið hagrænt gildi. Víðast hvar í heiminum, þar sem fiskveiðar skipta einhverju máli sem atvinnuvegur, hafa stjórnvöld afskipti af veiðum á einn eða annan hátt, stundum með styrkjum frá ríkisvaldinu. En þar sem fiskveiðar eru undirstaða efnahagslífs okkar munum við aldrei hafa efni á að styrkja þær, heldur þvert á móti verðum við að haga öðrum þáttum efnahagslífsins eftir velgengni veiðanna, og þá gengur sú leið ekki hér hjá okkur. Sköttun er önnur leið til þess að stjórna veiðum. Það eru til menn sem hafa haldið því stíft fram að auðlindaskattur væri sú leið sem fara skyldi og með því móti mætti fækka fiskiskipum. Postulum auðlindaskatts fer nú fækkandi, enda er ekki vitað til þess að neinum meiri háttar fiskveiðiskap í heiminum sé stjórnað með auðlindaskatti. Auðlindaskatti má líka hafna af öðrum orsökum. Aðferðin er nánast ófær um að halda afla innan fyrir fram ákveðinna marka og því gagnslaus til að stjórna veiðum í stofna sem menn óttast að séu í hættu vegna ofveiði. Til þess þarf veiðileyfi fyrir ákveðnu aflamagni og oftast einnig kvótakerfi. Ég þekki að vísu ekki til fiskveiðistjórnar allra meiri háttar fiskveiðiþjóða heimsins en ég veit að eftirtaldar þjóðir hafa komið á hjá sér veiðileyfi og kvótakerfi í einhverri mynd: Norðmenn, Danir, Kanadamenn, Japanir og Færeyingar og nú síðast Grænlendingar. Ég skal ekki segja um það hvort erlendar fyrirmyndir hafa haft nokkur áhrif á bestu manna yfirsýn í okkar sjávarútvegi í fyrra. En niðurstaðan varð sú sama: leyfisbinding allra veiða og kvótaskipting er illskásta stjórnunaraðferðin við þær aðstæður sem við nú búum við. Það hafa vissulega verið upphugsaðar ýmsar tegundir kvótakerfa. Heildarkvótar. þar sem öll skip veiða þar til leyfilegum hámarksafla er náð, hafa verið reyndir hér en ekki reynst nothæf tilhögun við botnfiskveiðar auk þess sem kapphlaupskostnaðurinn hefur verið gífurlegur. Menn hafa stundum imprað á landfræðilegri kvótaskiptingu eða skiptingu afla á vinnslustöðvar án þess þó að hafa, að því er virðist, hugsað þá hugsun til enda. En það er ekki nóg að menn samþykki að skipta afla á skip. Það er líka hægt að gera það með ýmsu móti. Fyrst verður að gera það upp við sig hvort menn vilja aflakvóta, þ.e. skiptingu eftir fjölda eða þunga, eða einhvers konar sóknarkvóta. þ.e. leyfi til að halda skipum af ákveðinni stærð og ákveðinni gerð úti í ákveðinn tíma með tiltekin veiðarfæri. Á þessu afbrigði kvótaskiptingar, sem vissulega gefur aflamönnum betra færi á að njóta sín, eru nokkrir alvarlegir gallar. Sóknarkvóti gerir það t.d. næstum ómögulegt að halda sig við fyrir fram ákveðinn heildarafla nema aflamarki sé beitt líka. Það mun í gildi nú gagnvart þorski og hugsanlega eiga að gilda á næsta ári líka. Í öðru lagi þá hafa menn þurft vegna eftirlitsins að segja fyrir fram um það hvenær þeir ætla að vera á sjó samkvæmt sóknarkvóta, hvað sem fiskgengd og gæftum liður. Síðan er svo í þriðja lagi hættan á því að þeim sem fastast vilja sækja sinn rétt finnist þeir verða að fara í öllum veðrum af því að þeir eiga svo fáa veiðidaga. Sóknarmarkið þarf að endurbæta og breyta ef það á að verða til bóta. Sóknarkvótinn gæti allt að því verið hættulegur, eins og hann hefur e.t.v. stundum verið á rækjuveiðum. Aflakvótanum má líka skipta á fleiri en einn veg. Það er mögulegt að úthluta skipstjóra eða áhöfn. Það er möguleiki á að úthluta útgerðarfyrirtæki aflanum. Það má hugsa sér að binda aflakvótann skipum. Það má hugsa sér að hafa aflamarkið jafnt á öll skip, það má deila eftir stærð og það má deila eftir frammistöðu eða reynslu. þ.e. hlutfallslegu aflamagni skipanna undangengin tímabil eða ár. Þegar um margs konar veiðiskap er að ræða flækir það málið og menn geta talið réttlátt að taka líka tillit til verðmæta kvóta þess sem aflað er í heild. Það eru eflaust til fleiri möguleikar og það skal fúslega viðurkennt að valið á afbrigði af aflakvótum er erfitt. Ég get t.d. ekki gert það ótvírætt upp við mig hvaða tegund aflakvóta mér mundi falla best við. En við völdum okkur þessa leið í fyrra. Það var aðalleiðin og það var gert á lýðræðislegan og að mínu mati samviskusamlegan hátt. Ég ætla því ekki að fjalla mikið um kosti og galla annarra afbrigða aflakvóta sem hugsanlega hefðu komið til greina. Þó vil ég geta þess að breyttur sóknarkvóti, þar sem mönnum er gefinn kostur á að bæta úr því ef illa hefur gengið á viðmiðunarárunum, hlýtur að vera freistandi t.d. fyrir Norðlendinga sem bjuggu við sjávarkulda og aflaleysi viðmiðunarárin 1981 til 1983. Blönduð leið, þar sem að nokkru leyti er stuðst við frammistöðu eða reynslukvóta eins og nú en að nokkru leyti skipt jafnt á öll skip sömu stærðar. hlýtur líka að koma til greina. Ef við hyggjum þá að ókostum þess aflakvóta sem við höfum búið við, þá legg ég ekki mikið upp úr því, eins og sumir virðast gera, að aflakóngar fái ekki að njóta sín. Góðir fiskimenn munu halda áfram að njóta virðingar á Íslandi, en í framtíðinni verður vonandi lagt meira upp úr gæðum og hagkvæmni en magni. Auk þess var. hvort sem það var rétt eða rangt. tekið tillit til þessara sjónarmiða í fyrra. Hættan á því að smáfiski og lélegum netafiski verði fleygt er fyrir hendi. En ákvæði í reglugerð í fyrra um smáfisk utan kvóta ættu að hafa dregið úr þessari hættu. Það er auðvitað erfitt að hafa eftirlit með þessu og yfirleitt er erfitt að hafa eftirlit með framkvæmd kvótaskiptingar. En ég kannast ekki við að neitt eitt kvótakerfi sé verra en önnur í því tilliti. Auðvitað hafa verið einhverjar kjaftasögur á kreiki um það að netamorku hafi verið fleygt. Það hefur alltaf verið gert eftir langar landlegur í einhverjum mæli. Það var líka gert í landi áður. Það kannast ég við frá vertíðunum 1961 og 1965 í Vestmannaeyjum. Það var líka gert þegar menn slæddu upp net sem misfarist höfðu. Fiskinum var hent. En að gefa í skyn að að þessu hafi verið mikil brögð í fyrra, það eru a.m.k. ýkjur. Ég hef spurst fyrir um það meðal manna sem reru frá Hellissandi og Ólafsvík í vetur. Og þó menn hafi heyrt þetta nefnt þá er það eins og fjöðrin sem orðið hefur að fimm hænum hjá hv. þm. Skúla Alexanderssyni. Um smáfiskinn hef ég tölur til 25. sept. Þá hafði verið landað samtals 1665 tonnum af smáfiski af togaraflotanum. Nú hefur smáfiskurinn væntanlega allur komið að landi. Jafnvel gæti verið að eitthvað af stærri fiski hefði verið talinn til smáfisks þó að ekki sé gott að henda reiður á því. En þetta er óvera, ef svo má segja, þetta er um 1.5 til 2% af aflamagni togaranna á þessum tíma. Það skyldi þó aldrei vera að öll upphlaupin undanfarin ár um smáfiskadráp hafi verið af þessari stærðargráðu. 1.5%, og ekki haft við meiri rök að styðjast. Þeirri fagurfræðilegu þegnréttarspurningu hvort eðlilegt sé að úthluta mönnum sem þennan atvinnurekstur stunda, þ.e. fiskveiðar, einkaleyfum til að gera það áfram get ég ekki svarað. Reyndar sé ég fyrir mér að ýmis vandamál hljóti að koma upp þegar nýjar útgerðir vilja fá kvóta í framtíðinni. Kanadamenn hafa lent í vandræðum vegna þessa og ég reikna með að við lendum það líka. En ég vil skjóta því inn í og ítreka það að tal um atvinnuleysi vegna kvótaskiptingar á fiskafla er út í hött. Aftur á móti hefur atvinna sums staðar dregist saman vegna minnkandi afla. En það er allt annað mál. Kvótinn minnkar ekki heildaraflann. Hitt hef ég svo andstæðinga kvótakerfisins grunaða um, að vilja ekki halda sig við fyrir fram ákveðinn afla, hvort sem það eru fiskifræðingar eða stjórnvöld sem ákveða hann. Ég vil ekki gerast langorður um rökin sem mæla með þessari skömmtunaraðferð, þ.e. kvótakerfinu, frekar en öðrum. Ég vil aðeins telja nokkur þeirra upp. Í fyrsta lagi hlýtur tilkostnaður hjá hverri útgerð að minnka ef menn ráða því sjálfir með hvaða hætti þeir taka þann afla sem þeim er ætlaður. Og það er hægt að sýna fram á það að sóknarminnkun hjá togaraflotanum samsvarar a.m.k. fimm til átta togurum á árinu. Það er verra að áætla bátasóknina enn þá sem komið er. Í öðru lagi mun takmarkað aflamagn hafa stuðlað að betri meðferð afla þar sem tonnafjöldinn er nú gefinn og tekjurnar ráðast af gæðunum. Gæðin hafa batnað þegar á heildina er litið, hvernig sem menn vilja reyna að snúa út úr því. Það er náttúrlega markleysa að vera að telja með flottrollsfiskinn sem ég var að ræða um áðan. Í þriðja lagi er líklegt að ýmis aukaafli og aukaafurðir verði frekar tekið til handargagns þar sem ekki þarf að nota allar smugur fyrir meiri þorsk núna. Í fjórða lagi ætti einmitt að verða hægt að koma við betri samræmingu veiða og vinnslu þar sem kappið við að missa ekki af hrotunni ætti nú að vera mikið til úr sögunni. Það er einkennilegt að halda því fram að kvótakerfi trufli samræmingu veiða og vinnslu. Útgerðarmenn og fiskverkendur verða bara að stjórna sínum skipstjórum, skipuleggja veiðarnar, eins og margir hafa gert þetta ár, t.d. Útgerðarfélag Akureyringa og BÚR, svo einhverjir séu nefndir. Ég vil spyrja menn hvort þeir vilji láta tölvustýra sókninni úr Reykjavík ef þeir svo ekki ráða við sína skipstjóra. Í fimmta lagi munu útvegsmenn og skipstjórar hafa betra næði til að hyggja að öðrum afla þegar hann gefst þar sem þeir fá sinn þorskskammt hvort sem er. Og síðast en ekki síst: með þessu móti helst afli innan þeirra marka sem stjórnvöld ákveða og fiskverkendur og seljendur geta byggt áætlanir sínar á þekktum forsendum. Þetta kalla ég samræmingu veiða og vinnslu. Hvort við veiðum í ár 265 þús. tonn eða 257, það tel ég sömu töluna. Allt frá því 1979 var mér orðið ljóst að hið svokallaða skrapdagakerfi var orðið gjörsamlega ónýtt og gagnslaust og fyrr eða síðar mundum við þurfa að leyfisbinda allar veiðar og taka upp kvótakerfi í einhverri mynd. Ég vil benda mönnum á grein í Ægi, 5. tbl. 1980 af þessu tilefni. Mér er það nú ljóst að þar þurfti meira en einhver fiskifræðileg eða hagfræðileg tölvurök til þess að þetta kæmist á, enda voru þorskaflaspár frá þessum árum vægast sagt lítið traustvekjandi. Menn urðu að reka sig á aflaleysi sem ekki nægði að afsaka með einhverjum hindurvitnum. Þetta hélt ég líka að hefði verið skoðun hf. þm. Kjartans Jóhannssonar. Ég skildi ekki afstöðu Alþfl. til þessara mála í fyrra. Hvort eitthvað hefur breyst síðan skal ég ekki segja um. Ég býst a.m.k. við að hv. þm. Magnús H. Magnússon hafi kynnt sér vilja Vestmanneyinga í þessum efnum. Það var alla tíð ljóst að það yrði afskaplega óvinsælt að koma þessari skömmtun á, einkum ef aðstæður væru orðnar eins og nú og í fyrra, að verulegur aflasamdráttur var óhjákvæmilegur samhliða breytingunni. Hins vegar kann ég ekki lýðræðislegri framgang á máli heldur en hafður var á. Það var margtekið fram að kerfið væri aðeins sett upp til reynslu í eitt ár og yrði endurskoðað frá grunni að því loknu. Það verður gert. Þessu trúa sumir ekki og halda að upp sé komið viðvarandi skömmtunarkerfi. Það má vel vera að kvótakerfi á þorsk og annan botnfisk haldi áfram, eins og reyndar er staðreynd við allar aðrar veiðar. En reynslukvóti frá 1981–1983 gengur auðvitað ekki til eilífðar. Aðrir segja að þetta fyrirkomulag bjóði upp á einræðisvald sjútvrh. sem geti með því móti mismunað gæðingum og samtökum. Þetta tel ég hina mestu firru og það sé einmitt nú fyrst sem lög gera ráðh. skylt að hafa samráð við Alþingi og hagsmunaaðila um mótun fiskveiðistefnu. Fyrir utan það að enginn ráðh. hefur getað né mun geta framkvæmt fiskveiðistefnu í andstöðu við sjómenn og útvegsmenn. En hingað til hafa ráðh. einmitt getað eyðilagt alla vitræna fiskveiðistefnu með lánum til skipakaupa. Þá vil ég að lokum geta þess, virðulegi forseti, að ýmsir, m.a. sjálfstæðismenn, létu í ljósi vonbrigði með það í fyrra - og gera enn að aðrir flokksmenn og þm. skuli geta samþykkt fiskveiðistjórnarfar sem þeir kalla sósíalisma, jafnvel sósíalisma andskotans. Líklega mun það vera fremur óvanalegt fyrir Kristján Ragnarsson og aðra í stjórn LÍÚ að vera sakaðir um slíkar tilhneigingar. En það er dálítið kaldhæðnislegt að sósíalistar og Alþb.-menn skuli vera hatrömmustu andstæðingar þessa forms á veiðistjórnun. Ég er sannfærður um að þessi viðleitni hagsmunasamtaka sjávarútvegsins til að bjarga því sem bjargað varð af undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar verður til góðs. Og það er lágmarkskrafa til þeirra sem hæst láta í gagnrýni á þessa fiskveiðistjórnun að þeir bendi á aðrar leiðir að sömu markmiðum. Að ætla að lengja jólin og verslunarmannahelgina um nokkra daga er tilgangslaust kák og út í hött. Ég vík þá aðeins örfáum orðum að þeim atriðum sem breytt hefur verið í því frv. sem nú liggur fyrir. Frv. er að vísu að mestu leyti óbreytt og hefði kannske átt að vera algjörlega óbreytt. Það hefur auðvitað meginþýðingu hvernig reglugerðirnar verða sniðnar eftir lögunum og ég vona að þm. fái að fylgjast grannt með smíði þeirra. Það ákvæði sem breytt er í 1. gr., að ráðh. er heimilt að úthluta aflamarki skips, sem hverfur úr rekstri af hagkvæmnisástæðum eða vegna sjóskaða, til útgerðarfyrirtækis skips eða fiskvinnslufyrirtækis þess sem skipið hefur einkum lagt upp afla hjá, er betur orðað en í fyrsta uppkasti sem ég sá. Ég er þó ekki viss um að ég sætti mig fyllilega við þetta orðalag. Við ákvæði um framsal sóknardaga neðar í sömu grein: „Ráðh. getur heimilað framsal úthlutaðs aflamarks og sóknardaga og sett reglur um skilyrði framsals og riftun þess telji hann ástæðu til“ vil ég ekki gera athugasemd í sjálfu sér. En sala á kvótum er vandmeðfarið mál yfirleitt. Það er vandmeðfarið og það gengur auðvitað ekki til lengdar að einstaklingar í útgerðarmannastétt geti fengið ávísun upp á sameiginlega auðlind íslensku þjóðarinnar og sjómannastéttarinnar sér í lagi, að þeir geti fengið ávísun ár eftir ár og selt hana. Það gengur ekki til frambúðar. Mér finnst fyllilega koma til greina að skoða hvert einstakt tilfelli þar sem kvóti hefur verið seldur og hvort það skip eigi að fá hann aftur. Það þarf að skoða það mjög vandlega. Þetta er vandmeðfarið mál. Í þriðja lagi held ég að 6. gr. geti ekki gengið. Það eru enn margir afskaplega ósáttir við kvótakerfið og ég held að Alþingi og ráðh. verði að taka það á sig að breyta því og endurbæta árlega meðan þarf. Hagræði vinnslunnar og söluaðila er auðvitað nokkuð takmarkað, þó svo að við hefðum þriggja ára kvóta, því að kvóti sá gæti aldrei orðið gefinn út nema sem lágmark vegna óvissunnar í fiskifræðinni. Við gætum t.d. ákveðið að menn skyldu ekki veiða nema 200 þús. tonn í það minnsta næstu þrjú ár og bætt svo við þegar vitað er meira um stofnstærðina. En til hvers væri það fyrir söluaðila og vinnslu? Virðulegi forseti. Þetta er orðið nokkuð langt mál en ég taldi nauðsynlegt af þeim orsökum sem ég gat um í upphafi að fara um þetta allnokkrum orðum.