Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill láta þess getið að ráðgerðar eru tvær umræður utan dagskrár í dag. Hin fyrri verður kl. 12.30 og er um verðlagsmál. Málshefjandi er hv. þm. Viljálmur Egilsson. Hæstv. forsrh. verður til andsvara. Hin síðari hefst um kl. hálftvö, að loknu hádegishléi, og er um Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins. Málshefjandi er hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir. Hæstv. félmrh. verður til andsvara.

Herra forseti. Þau tíðindi gerðust sl. mánudag að forseti Íslands, herra Ólafur Ragnar Grímsson, hélt erindi á þemaráðstefnu Norðurlandaráðs í Reykjavík sem fjallaði um lýðræðismál. Í ræðu sinni gerði hann m.a. að umtalsefni Evrópusambandið og ýmsa þætti í rekstri þess og var satt að segja býsna gagnrýninn á ýmislegt sem þar fer fram. Af því tilefni langar mig til að beina orðum mínum til hæstv. utanrrh. því það er auðvitað ekki á hverjum degi sem forseti Íslands ræðir viðkvæm pólitísk deilumál, hápólitísk deilumál á borð við þau sem hér um ræðir. Ég vil spyrja hæstv. utanrrh. hvort honum finnist þessi afskipti forseta lýðveldisins eðlileg og sjálfsögð. Ég hef heyrt í opinberri umræðu um þessi mál að sumum finnist það ekki úr vegi að forseti Íslands geti annað slagið skotið yfir sig skikkju fræðimannsins, stjórnmálafræðingsins, og hætt að vera forseti Íslands og þá um leið yfir það hafinn að ræða pólitísk háhitamál. Ég er þessu allsendis ósammála. Forseti Íslands er forseti Íslands og verður það, er það í augum þjóðarinnar og er það í augum alþjóðasamfélagsins. Mér er kunnugt um að áhorfendur erlendis, sérstaklega á þessari ráðstefnu Norðurlandaráðs, hlýddu ekki á stjórnmálafræðinginn Ólaf Ragnar Grímsson heldur forseta Íslands, herra Ólaf Ragnar Grímsson. Ég óska viðbragða hæstv. utanrrh. við þessum ábendingum mínum.

Herra forseti. Úr því að ræða forseta Íslands á þemaráðstefnu Norðurlandaráðs um lýðræði og hnattvæðingu er hér gerð að umtalsefni, sem út af fyrir sig er ekkert nema gott um að segja og velta þá upp þeirri spurningu hvort forsetinn hafi með ræðu sinni og boðskap hennar farið út fyrir eðlileg mörk embættis síns, þá vil ég segja það að í fyrsta lagi fannst mér ræðan góð og vel upp byggð og í raun og veru til fyrirmyndar hvernig forsetinn lagði umræðum um þetta mikilvæga mál lið með því að taka að sér að vera fyrsti málshefjandi á þessari glæsilegu ráðstefnu sem tókst í alla staði vel. Í öðru lagi tel ég að í ræðu forsetans, efnislega, hafi ekki verið neitt það sem stangast á nokkurn hátt á við þá stefnu sem framfylgt er í þessum málum á Íslandi. Ég veit ekki til þess, ef hv. þm. er að vitna sérstaklega til ummæla forsetans um Evrópumál, að það sé á stefnuskrá á Íslandi, hvorki ríkisstjórnar né nokkurs stjórnmálaflokks, að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Þó svo að við færum yfir það efnislega hvort þarna hefðu einhver ummæli verið látin falla sem hefðu strítt gegn stefnu stjórnvalda þá fullyrði ég að svo var ekki. Í þriðja lagi tel ég náttúrlega að menn verði að hafa í huga að þarna tekur forsetinn að sér sem einstaklingur, að sjálfsögðu verandi forseti Íslands, að fjalla um þetta viðfangsefni, þetta málefni á þessum vettvangi sem lið í umræðum á vettvangi Norðurlandaráðs um stöðu lýðræðis á tímum hnattvæðingar. Og auðvitað hlýtur hver einstaklingur, hvaða stöðu sem hann gegnir, að hafa einhvern rétt til þess við slíkar aðstæður að reifa mál út frá persónulegum sjónarmiðum sínum. En það kemur ekki að sök í þessu tilviki vegna þess að ég fullyrði, hafandi lesið ræðuna vel og fylgst með þeim ágætu umræðum og tekið þátt í þeim umræðum sem hún kveikti, að ræðan var ekki á nokkurn hátt í andstöðu við yfirlýsta stefnu stjórnvalda í málinu né hægt að halda því fram að hún hafi skaðað hagsmuni Íslands eða annað því um líkt, enda væri fráleitt að halda slíku fram.

Herra forseti. Mér finnst dálítið sérkennilegt að hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson skuli gera athugasemd við það að forseti Íslands, sem kemur fram á ráðstefnu Norðurlandaráðs ekki sem þjóðhöfðingi heldur sem fræðimaður, skuli hafa skoðanir á því hvort Íslendingar eigi að ganga í Evrópusambandið eða ekki. Mér finnst persónulega mjög eðlilegt að allir Íslendingar hafi skoðanir á því og ekkert síður Ólafur Ragnar Grímsson sem er forseti þessa stundina. Ég verð að viðurkenna að það sem kom fram á ráðstefnunni er í takt við það sem mér finnst um málið og í sjálfu sér ekkert í andstöðu við það sem ég þekki best um málið, þ.e. að fyrir Íslendinga er í rauninni alveg óraunhæfur kostur í nánustu framtíð að geta gengið í Evrópusambandið. Það er ekkert sem bendir til þess að þar hafi eitthvað breyst sem máli skiptir varðandi sjávarútvegsstefnu sambandsins og þar af leiðandi held ég að þau orð sem Ólafur Ragnar Grímsson lét falla hafi verið orð í tíma töluð og í rauninni í takt við það sem margir aðrir hafa sagt. Ég fagnaði því yfirlýsingu forsetans og vona að menn taki henni sem slíkri en ekki sem einhverri árás á aðra aðila, og mér finnst þetta upphlaup dálítið sérkennilegt af hálfu Samfylkingarinnar svo ekki sé meira sagt.

Herra forseti. Ég sat einmitt þá ráðstefnu sem hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson ræðir hér um, þemaráðstefnu Norðurlandaráðs um norrænt lýðræði 2020, þar sem fjallað var vítt og breitt um lýðræðið og þær breytingar sem eru að verða á þjóðfélagsmunstri okkar, bæði á Íslandi og annars staðar í heiminum, þar sem talað var um alþjóðavæðinguna og á hvern hátt hún hefði áhrif á lýðræði viðkomandi landa, og forseti Íslands flutti merkilega ræðu. Hann tók að vísu mjög djúpt í árinni og flutti óvenjupólitíska ræðu. Forsetar lýðveldisins flytja venjulega ekki mjög pólitískar ræður en þar sem forseti Íslands er fræðimaður á þessu sviði var hann einmitt fenginn til þess að flytja ræðu á ráðstefnunni. Þetta var auðvitað heilmikið krydd í umræðunni. Það voru mjög margir sem tóku eftir ummælum hans og þarna voru líka fyrirlesarar sem mótmæltu þeim fullyrðingum forsetans að þjóðþingin væru á vissan hátt að afsala sér lýðræðinu með því að ganga í samtök eins og ESB. Einn þeirra manna sem mótmæltu þessu harðlega var fyrrverandi forsætisráðherra Svíþjóðar, Carl Bildt. Þetta skapaði því miklar umræður á þessari ágætlega heppnuðu ráðstefnu Norðurlandaráðs. Menn eru alls ekki á eitt sáttir um þessar fullyrðingar og það kom beinlínis í ljós, en umrædd þemaráðstefna var einmitt til þess fallin að skiptast á skoðunum, skiptast á skoðunum um ýmiss konar fullyrðingar og sú varð einmitt raunin, en eins og ég sagði flutti forseti Íslands mjög kjarnyrta ræðu á þemaráðstefnunni.

Herra forseti. Vegna þess að spurningum er beint til mín vildi ég aðeins segja það að hefð er fyrir því að forseti Íslands blandi sér ekki inn í viðkvæm pólitísk deilumál hér innan lands og sú hefð er bæði gömul og rík. Geri forseti annað hlýtur það að kalla á umræðu. Það hlýtur að kalla á umræðu hér innan lands eins og t.d. hér, og í þessu tilviki er ljóst að forseti Íslands hefur blandað sér í slíka umræðu og á því eru ýmsir gallar að mínu mati. Ég tel að mikilvægt sé að forsetaembættið sé hafið yfir pólitískt dægurþras. Ef forseti kýs hins vegar að taka þátt í því liggur alveg ljóst fyrir að það kallar á viðbrögð eins og hér. Ég tel ekki ástæðu til að fara frekar út í þetta mál. Að sjálfsögðu hafa allir heimild til þess að hafa skoðun á málum. Ég er hins vegar ósammála mörgu af því sem forseti Íslands sagði við þetta tækifæri um alþjóðavæðingu og markaðsvæðingu og reyndar ýmislegt sem hann sagði um Evrópusambandið, sem kemur ekki beint aðild að Evrópusambandinu við, en ég ætla ekki að tjá mig frekar um það að þessu sinni.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. hreinskilin svör og ég lýsi því yfir að ég deili skoðunum hans. Mér finnst það í hæsta máta mjög hættuleg braut sem fetuð er ef forsetaembættið ætlar nú í fyrsta skipti og þá væntanlega í framtíðinni að blanda sér í pólitísk viðkvæm deilumál.

Eru Evrópumálin kannski á dagskrá?

Það gengur auðvitað ekki, herra forseti, að líta þannig til að af því að Norðurlandaráð hafi verið að funda hér þá hafi það verið í lagi. Af því að forseti Íslands hafi í þeim tilfellum talað sem fræðimaður þá hafi það verið í lagi. Og eins og hv. þingmenn, fulltrúar Sjálfstfl. og Vinstri grænna hafa farið fram og af því að skoðanir forseta Íslands féllu í þessu tilfelli að viðhorfum þessara flokka í þessu tiltekna máli þá sé það í lagi. Um það er ekki verið að fjalla hér, herra forseti. Hér er verið að fjalla um það með hvaða hætti forseti Íslands kemur að umræðum í samfélaginu. Það urðu miklar deilur um það á sinni tíð þegar forseti Íslands gagnrýndi lélega vegi í Barðastrandarsýslu, það voru engar deilur um að vegirnir væru vondir, en mörgum þótti samt forseti Íslands hafa gengið býsna langt þá. Hafi hann gengið langt í gagnrýni sinni þá, þá spyr ég: Hversu langt gekk hann nú? Svari hver fyrir sig.

Herra forseti. Ég verð að segja að ég er nokkuð undrandi á ummælum hæstv. utanrrh. og einnig hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar um þetta mál. Í staðinn fyrir að ræða efnislega hvað það var, herra forseti, sem forsetinn sagði í ræðu sinni sem er svo ósamrýmanlegt yfirlýstri stjórnarstefnu á Íslandi og stöðu þessa máls í íslenskum stjórnmálum að forsetinn hafi þar lent út af sporinu --- það er ekki tilgreint hér --- fara menn heldur kuldalegum orðum um það að forsetinn skuli hafa leyft sér að reifa málin með þeim hætti sem þarna var gert. Þarna var um ráðstefnu á vegum Norðurlandaráðs að ræða. Verið var að ræða um mjög vítt umræðuefni, stöðu lýðræðisins á tímum hnattvæðingar og horfurnar hvað það snertir til ársins 2020. Forseti Íslands var ekki þarna til að tala fyrir stefnu Íslands sérstaklega. Um það var ekki beðið heldur efnislegt innlegg í umræður um þetta mál í almennu samhengi. Það verður að skoða þessi ummæli öll út frá því. Það sem þarna er sagt um Evrópusamband í ræðunni er eingöngu skoðað frá þessum sjónarhóli lýðræðisins og stöðu þess. Það er ekki tiltakanlega umdeilt mál að það sé greiðsluhalli á lýðræðisreikningnum hjá Evrópusambandinu. Um það eru flestir sammála í umræðum um þessi mál, líka eindregnir stuðningsmenn og aðdáendur Evrópusambandsins, nema þá helst hér á Íslandi þar sem menn eru orðnir svo kaþólskir að ekki einu sinni má viðurkenna að á þessu fyrirbæri geti verið einhverjir gallar, t.d. að þessu leyti. Ég held að menn gerðu þá rétt í því að tefla fram kostunum sem þeir sjá við þetta til að vega upp á móti því sem er eiginlega ekki umdeilt, að þarna sé lýðræðishalli á. Síðan finnst mér það, herra forseti, dálítið sérkennilegt að þeir stjórnmálamenn sem mest væla undan því að ekki megi ræða Evrópumál ætla að ganga af göflunum þegar forseti Íslands leggur slíkri umræðu lið.

Herra forseti. Ráðstefna Norðurlandaráðs var mjög vel heppnuð og þar kom mjög margt forvitnilegt og áhugavert fram. Það er alveg ljóst að forseti Íslands var fenginn til að vera ræðumaður á ráðstefnunni sem forseti Íslands. Hann er fenginn til að koma þarna fram í raun og veru í krafti embættis síns og hann getur ekki kastað af sér forsetakápunni og farið í fræðimannskápuna á slíkri ráðstefnu. Það er auðvitað algjörlega ljóst. Forseti Íslands er sameiningartákn þjóðarinnar og við hljótum að hlusta á það sem hann segir á kannski svolítið annan veg en það sem aðrir segja. Það leggur honum líka mjög ríkar skyldur á herðar. Ég vil að það komi fram af minni hálfu að margir erlendir gestir sem voru á ráðstefnunni voru nokkuð undrandi á umfjöllun hans og spurðu okkur Íslendingana hvort það væri vanalegt á Íslandi að forseti lýðveldisins tæki afstöðu í málum sem væru kannski deilur um. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta en þannig upplifði ég þessa umræðu.

Herra forseti. Ég ætla í sjálfu sér ekki að ræða nákvæmlega það sem forseti Íslands, herra Ólafur Ragnar Grímsson, fjallaði um á ráðstefnu Norðurlandaþings. Eflaust er ég sammála honum í mörgu en það er ekki meginmálið. Meginmálið er hvort forseti Íslands eigi að taka þátt í svona pólitískri umræðu eða ekki. Er hlutverk forseta Íslands þá að breytast? Við eigum einmitt, eins og hæstv. utanrrh. sagði áðan, einfaldlega eftir að ræða það hvort hlutverk forseta Íslands sé að breytast. Sú umræða hefur ekki farið fram en kannski er fyrsta skrefið stigið hér í dag. Ég get ekki verið sammála því að við eigum að fara í þá átt og taka þau skref sem forseti Íslands tók í rauninni sjálfur á þessum fundi Norðurlandaráðs. Ég held að við eigum að hugleiða þessa þróun mjög vel, ekki bara hér heldur líka úti í samfélaginu. Mér finnst líka athyglisvert ef ég get skilið hv. þm. Steingrím J. Sigfússon þannig að hann sé hlynntur slíkri breytingu sem forsetaembættið stuðlar að vissu leyti að með umræddum ummælum forseta Íslands á fundi Norðurlandaráðs.

Herra forseti. Ég held að það sé öllum vitanlegt að forsetar lýðveldisins hafa forðast, allir utan sá sem nú gegnir þeirri stöðu, að blanda sér í pólitísk deiluefni. Eitt dæmi var um það þegar Vigdís Finnbogadóttir hafði uppi tilburði með að skipta sér af framkvæmd bráðabirgðalaga sem sett voru. Þá varð mikill undirgangur og hún beygði af í afstöðu sinni. En það er ekki nýtt að herra forseti, Ólafur Ragnar Grímsson, brjóti þessa hefð. Þetta er a.m.k. í þriðja skiptið. Honum er það sjálfrátt. Hann er að breyta með því eðli embættisins og enginn hefur neitt um það að segja. Það kann að leiða til þess að á næstu árum kjósi menn forseta hápólitískri kosningu. Hið háa Alþingi segir forsetanum ekki til um þetta og á ekki að gera. Þetta er staðreynd sem við blasir, hvort sem mönnum líkar betur eða verr.

Virðulegi forseti. Ég hygg að það megi ráða af orðræðum manna hér að forseti Íslands, herra Ólafur Ragnar Grímsson, hafi stigið skref sem leiðir til pólitískra deilna og álitamála í þinginu og sennilega meðal þjóðarinnar. Það að tveir hv. þm., Kristján Pálsson og Steingrímur J. Sigfússon, hafa mælt því bót að forseti Íslands hafi tekið þessi skref sýnir að hér er farið inn á pólitískt svið sem mun leiða til pólitískra álitaefna. Ég vil því taka undir þau ummæli sem komu fram með svo skýrum hætti hjá hæstv. utanrrh. að ég tel óheppilegt að forseti Íslands stígi þessi skref inn á pólitískt svið, hvet til þess að menn hafi skýrar skoðanir á slíku og hæstv. forseti Íslands sýni hófsemi á þessu sviði.

Herra forseti. Framlag Íslendinga til þróunarsamvinnu hefur verið dapurlega lágt um langt árabil og lítið gengið að hækka það jafnvel þótt yfirlýst stjórnarstefna hafi um nokkurra ára skeið staðið til þess að lyfta því eitthvað í áföngum. Ég hef af og til reynt að minna á þetta mál þau tæpu 19 ár sem ég hef setið á þingi, og verður ekki sagt að árangurinn sé óskaplega mikill. Þess vegna er mjög dapurlegt að hafa nú í höndunum tölur sem staðfesta að í raun og veru miðar okkur nánast ekki neitt fram á veginn í þessum efnum og hlutfallið er nánast það sama og það hefur verið nokkur undanfarin ár, rétt í kringum 0,1% af þjóðarframleiðslu. Þarna skerum við okkur verulega úr í samanburði við t.d. frammistöðu annarra á Norðurlöndunum sem hér eru gjarnan nefndir til samanburðar. Danmörk og Noregur hafa verið um árabil í hópi fyrirmyndarríkjanna að þessu leyti, uppfyllt fullkomlega og jafnvel rúmlega það alþjóðlegar viðmiðanir og takmark Sameinuðu þjóðanna um að þróuð ríki verji um 1% af þjóðartekjum sínum til þróunarsamvinnu, þar af opinberir aðilar 0,7%. Svíþjóð og Finnland standa sig allvel, skammt á eftir hinum, og það gera reyndar fleiri ríki, t.d. Holland. Að vísu hafa Danir, því miður, ákveðið að skera sérstaklega niður framlög til þróunarsamvinnu enda fastir í klóm ískaldrar hægri stjórnar þannig að þeirra hlutur mun eitthvað daprast. Eins og áður segir, herra forseti, er framlag Íslands þarna 0,1--0,2% í ár eins og var í fyrra. Það hefur þar af leiðandi sáralítið hækkað sl. 4--5 ár þvert ofan í það sem til stóð. Þessu til staðfestingar vitna ég í nál. minni hluta utanrmn. frá því í desember, sem ég skrifaði, og hafði þá aflað upplýsinga um þessi mál. Eins vísa ég í svar hæstv. utanrrh. við skriflegri fyrirspurn hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur. Hin mikla ráðstefna í Monterrey í Mexíkó var ætluð til að þoka þessum málum fram á veginn og yfirlýst markmið ráðstefnunnar var að ná þar samkomulagi um að þróuð ríki tvöfölduðu framlög sín til þróunarsamvinnu. Bandaríkin komu með andstöðu sinni í veg fyrir að það yrði gert og niðurstaða ráðstefnunnar varð mjög dapurleg. Ég geri ráð fyrir því, herra forseti, að ríkisstjórn Íslands hafi eitthvað skoðað hug sinn í þessum efnum í tengslum við ráðstefnuna og ef ég man rétt var hæstv. fjmrh. á ráðstefnunni sem fulltrúi ríkisstjórnar Íslands. Ég hef því leyft mér að spyrja hæstv. utanrrh. spurninga af þessu tilefni: 1. Hvert er mat ráðherra á niðurstöðum Monterrey-ráðstefnunnar? 2. Hver eru viðhorf ráðherra til þeirra sjónarmiða sem bandarísk stjórnvöld settu fram á ráðstefnunni? 3. Hefur ríkisstjórnin tekið afstöðu til þess hvort auka beri framlög Íslendinga til þróunarsamvinnu sérstaklega í framhaldi af ráðstefnunni? Þau þyrfti að lágmarki að tvöfalda svo okkur miðaði eitthvað fram á veginn, herra forseti, í átt að alþjóðlegum markmiðum.

Herra forseti. Sem svar við fyrstu spurningunni var Monterrey-ráðstefnan um fjármögnun þróunaraðstoðar afskaplega vel heppnuð. Þetta var í fyrsta skipti sem alþjóðleg ráðstefna tók beinlínis á fjármögnun þróunaraðstoðar og að því leyti var þessi ráðstefna söguleg og einnig vel heppnuð þó að á henni hafi líka verið hnökrar. Hún var mjög vel sótt. Rúmlega 50 leiðtogar ríkja og yfir 300 ráðherrar, þar af yfir 50 fjármálaráðherrar víðs vegar að úr heiminum, sóttu þessa ráðstefnu. Hæstv. fjmrh., Geir H. Haarde, sótti hana og í fylgd með honum voru embættismenn, bæði frá utanrrn. og fjmrn. Fyrir fundinum lágu drög að svokölluðum Monterrey-sáttmála. Mikill undirbúningur lá að baki honum og komu þar að fulltrúar þróunarríkja og iðnríkja og einnig fulltrúar alþjóðastofnana, félagasamtaka atvinnulífs og ýmissa opinberra stofnana. Við Íslendingar tókum virkan þátt í undirbúningi sem fram fór í höfuðstöðvum Sameinuðu þjóðanna í New York. Breið þátttaka ólíkra aðila er mikilvæg í þessum málum og þátttakan á ráðstefnunni á sér því ekki hliðstæðu. Sáttmálinn var samþykktur samhljóða á ráðstefnunni. Þar kemur m.a. fram gagnkvæm ábyrgð þróunar- og iðnríkja í þróunarmálum og baráttunni gegn fátækt. Þetta er nýlunda og í raun mjög merkileg. Þar er kveðið á um mikilvægi ábyrgrar efnahagsstefnu, lýðræðislegra stjórnarhátta, baráttu gegn spillingu o.fl. ef þróunaraðstoð á að skila árangri. Að sama skapi er ábyrgð iðnríkjanna mikil. Í sáttmálanum er lögð áhersla á opin og frjáls viðskipti, bættan markaðsaðgang fyrir vörur þróunarríkja og að mikilvægt sé að auka fjárhagsaðstoð við þau. Fjöldi ríkja skuldbatt sig til aukinna fjárframlaga til þróunaraðstoðar. Ríki Evrópusambandsins skuldbundu sig til að verja 0,39% af þjóðarframleiðslu sinni til þróunarmála árið 2006, sem gerir rúmlega 20 milljarða bandaríkjadala ef öll ríkin standa við þær skuldbindingar. Að sama skapi hyggjast Bandaríkin hækka framlög sín til þróunarmála verulega, um 50% næstu þrjú árin. Það leiðir til aukningar um 5 milljarða bandaríkjadala á ári fram yfir framlög þeirra í dag. Niðurstöður ráðstefnunnar eru því að mínu mati jákvæðar og vonandi að þeim pólitíska vilja sem þar kom fram fylgi raunhæfar aðgerðir. Ég hef fulla trú á að svo verði. Skilaboð Bandaríkjanna á þessari ráðstefnu voru að mínu mati jákvæð. Sú hækkun fjárhæðar sem þarna var tilkynnt er mikil og Bandaríkjamenn kynntu málstað sinn vel. Þeir reifuðu til að mynda hugmyndir sínar um styrki í stað lána til þróunarríkja þar sem þróunarríki mörg hver geta ekki staðið við endurgreiðslu lána. Þetta eru athyglisverðar hugmyndir og eru til umræðu víða, t.d. í Alþjóðaframfarastofnuninni IDA. Einnig ræddu Bandaríkjamenn nauðsyn þess að fjárfesta í heilsugæslu og berjast gegn eyðni sem takmarkar mjög möguleika ýmissa ríkja til vaxtar. Bandaríkjamenn lögðu einnig áherslu á mikilvægi frjálsra viðskipta í þessu samhengi og samstöðu ríkja gegn fátækt, sem ég tel afskaplega mikilvæga. Samstaða og samvinna er nauðsynleg til að vinna megi bug á ýmsum þeim vandamálum sem blasa við í þessum fátæku ríkjum. Skilyrði Bandaríkjamanna fyrir fjárhagsaðstoð liggja enn ekki fyrir að fullu en ljóst er að þar verður lögð áhersla á ábyrga efnahagsstefnu, góða stjórnarhætti og virðingu fyrir lögum og mannréttindum. Um þriðju spurninguna er það að segja að um það hefur ekki verið tekin ákvörðun í ríkisstjórn. Núverandi fimm ára áætlun ríkisstjórnarinnar um þróunaraðstoð lýkur á árinu 2003. Það hefur gengið vel að vinna eftir þeirri áætlun og þar hefur verið veruleg aukning á framlögum. Hins vegar verður að hafa í huga að þjóðarframleiðsla okkar hefur aukist mjög mikið á þessum árum. Það liggur fyrir að gerð verður úttekt á tvíhliða þróunaraðstoð Íslands. Sú vinna er að hefjast og er niðurstaðna að vænta með haustinu. Gert er ráð fyrir að úttektin nái einnig til marghliða þróunaraðstoðar. Á grundvelli þessara athugana, þegar þær liggja fyrir, mun ríkisstjórnin taka ákvörðun um aukin framlög og marka stefnu í þróunarmálum til næstu ára eins og gert var á sínum tíma með þeirri áætlun sem lýkur 2003.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir svörin en hlýt að lýsa nokkrunm vonbrigðum með þau. Sumpart lýsi ég mig algjörlega ósammála viðhorfum hæstv. ráðherra. Það er vissulega rétt að Monterrey-ráðstefnan var söguleg en það er ekki hægt að halda því fram að hún hafi að öllu leyti verið vel heppnuð. Eftir stendur sú staðreynd að Bandaríkjamenn, með andstöðu sinni við að uppfylla markmið ráðstefnunnar um tvöföldun framlaga til þróunarsamvinnu, þynntu út niðurstöður ráðstefnunnar. Því miður var það látið eftir þeim eins og stundum áður. Sáttmálinn er góðra gjalda verður en aflið felst vissulega í þeim fjármunum sem velmegandi ríki eru tilbúin til að leggja í þennan málaflokk. Í öðru lagi er ég mjög undrandi á svörum hæstv. ráðherra hvað varðar viðhorfin sem Bandaríkjamenn settu fram á ráðstefnunni. Bandaríkjamenn, eins og áður sagði, gerðu í fyrsta lagi að engu þau markmið sem fyrir lágu, að stórhækka framlögin. Í öðru lagi ákváðu þeir að skilyrða framlög sín. Það er auðvitað mjög háskalegt í sjálfu sér, ef einstök ríki ákveða að skilyrða framlög sín við ýmis pólitísk markmið. Í þriðja lagi vísuðu Bandaríkin á fjölþjóðafyrirtækin og sögðu að það ætti að greiða götu þeirra um heiminn og þau mundu með fjárfestingum sínum leysa vandann. Annað hefur nú komið á daginn í Asíu, Indónesíu og víðar þar sem menn geta sagt tvennar sögur af þeirri blessun að fá fabrikkur frá alþjóðafyrirtækjunum og því þrælahaldi sem í kringum það þrífst. Þannig er full ástæða til að hafa verulegar áhyggjur einmitt af því hvernig Bandaríkin komu fram á þessari ráðstefnu. Ég tel að það verðskuldi ekki þau jákvæðu ummæli sem hæstv. utanrrh. hafði hér, þótt hann langi mikið að vera í góðum færum við Bandaríkjamenn og geta átt við þá vinsamleg samtöl. Jafnframt eru það vonbrigði að ríkisstjórn Íslands skuli ekki á nokkurn hátt hafa mótað sér áherslur í þessum efnum. Það er ekki rétt að það hafi gengið vel að framfylgja fimm ára áætlun ríkisstjórnarinnar. Hlutfallið af þjóðartekjum til þróunarsamvinnu stendur nánast í stað hvert árið á fætur öðru.

Herra forseti. Það hefur gengið afskaplega vel að auka þjóðarframleiðsluna. Ég er alveg fullviss um það að okkur mun takast það á næstu árum miðað við þau áform sem eru í atvinnumálum á Íslandi og að sjálfsögðu skiptir það máli til þess við getum lagt meira af mörkum í þessu samhengi. Ég er þeirrar skoðunar að við þurfum að auka okkar hlut. Það er nauðsynlegt að gera það hægt og sígandi. Það er ekki nóg að moka út peningum. Það verður að skipuleggja verkefnin og það höfum við gert. Það tekur tíma að koma þessum verkefnum á góðan rekspöl. Ég tel að við séum búin að byggja upp mjög góðan grunn fyrir þróunaraðstoð okkar og það hafi tekist vel til á undanförnum árum og allir möguleikar séu á því að halda áfram að auka framlög okkar. Það verðum við að gera en til þess þurfum við að hafa góðar aðstæður. Þetta er ekki bara spurningin um peninga heldur líka hvaða gagn verður að þeim. Ég endurtek að ég tel að Bandaríkjamenn hafi sent jákvæð skilaboð á þessari ráðstefnu. Það má vel vera að hv. þm. finnist allt vont sem kemur frá Bandaríkjamönnum. Hann ásakar mig um að vera jákvæður í garð Bandaríkjamanna í ákveðnum málum vegna þess að ég vilji koma mér í mjúkinn hjá þeim. Þetta er alrangt. Ég er hins vegar ekki á þeirri skoðun að það sé alveg sama hvað Bandaríkin geri, það eigi að tala neikvætt um alla hluti.  Hv. þm. ásakar mig hvað eftir annað fyrir að taka alltaf sérstaklega undir með Bandaríkjamönnum. Ég tek undir með Bandaríkjamönnum í þeim málum sem mér finnst ástæða til að taka undir. Þeir hafa lagt margt jákvætt af mörkum í heiminum og halda áfram að gera það, sem stærsta og öflugasta ríki veraldar. Að sjálfsögðu vilja Íslendingar eiga góða samvinnu við þá en það virðist hv. þm. ekki vilja.

Hæstv. forseti. Til eru þýðingafyrirtæki úti á landi sem vinna bæði fyrir stærri og minni fyrirtæki, einstaklinga og jafnframt erlenda aðila. Ég ætla að taka dæmi um tvö þýðingafyrirtæki. Fyrra dæmið er um þýðingafyrirtæki á Egilsstöðum, Lingua að nafni, sem tekur að sér verkefni alls staðar að af landinu og hefur m.a. unnið fyrir ýmis stórfyrirtæki. Fyrir það fyrirtæki vinnur einnig fólk alls staðar að af landinu, allt frá Breiðdal til Reykjavíkur. Eigandinn, Philip Vogler, sagði mér að hann hafi haft allt að tíu manns starfandi í einu að einu og sama verkefninu en alls geti hann leitað til 20--30 manns víðs vegar um landið. Þetta er mögulegt með tilkomu internetsins og tölvusamskipta og þannig er auðvelt að reka fyrirtæki af þessu tagi. Auk þess eru til þýðingaforrit og gagnagrunnar sem eru nútímaþýðendum til mikils gagns og hægðarauka. Hitt dæmið sem ég vil taka er írskt fyrirtæki, sem m.a. hefur útstöð á Seyðisfirði. Stofnandi fyrirtækisins Global Translations, Vera Taslova að nafni, starfar hér á landi en sonur hennar hefur tekið við rekstri fyrirtækisins í Írlandi. Fyrirtækið er þannig upp byggt að fimm manns starfa á skrifstofunni í Dublin en 300 manns starfa fyrir fyrirtækið utan þess sjálfs, reyndar flestir á Írlandi, en auk þess sem Vera starfar á Seyðisfirði. Fyrirtækið ræður yfir kunnáttu í þýðingum á allt að 70 tungumál. Fyrirtækið er með fastan samning við írska dómsmálaráðuneytið um þýðingar og túlkun. Það starfar m.a. einnig fyrir írsku lögregluna, lögfræðinga, lyfjafyrirtæki og fjármálafyrirtæki. Einnig tekur fyrirtækið að sér þýðingar fyrir Evrópusambandið og þekkir því að sjálfsögðu Brussel-termínólógíuna. Þessi fyrirtæki hafa bæði lagt sig fram um að veita skjóta og örugga þjónustu. Hæstv. forseti. Ég tek þessi tvö dæmi annars vegar til að sýna fram á að til eru þýðingafyrirtæki úti um land nú þegar sem takast á við stór og flókin þýðingaverkefni. Hins vegar vil ég með þessu benda á að ekki virðist vefjast fyrir írska stjórnkerfinu að gera samninga við einkafyrirtæki um stórverkefni sem eru unnin vítt og breitt um Írland og einnig á Austfjörðum á Íslandi. Við hljótum því að spyrja okkur, hæstv. forseti, hvort hinar miklu þýðingar utanríkisráðuneytisins séu ekki kjörið verkefni fyrir stjórnvöld að flytja út á land í leit okkar að heppilegum verkefnum til að deila út úr Stjórnarráðinu til landsbyggðarinnar. Það er mikið umhugsunarefni að einkafyrirtæki hafa flutt starfsemi sína út á land vegna þess að þau telja sig hafa hag af því og það sé heppilegt fyrir rekstur þeirra. Þetta virðist ekki gilda um opinber fyrirtæki og stofnanir. Það virðist kosta mikil átök, úlfúð og umræður að hið opinbera íhugi að flytja störf út á land og nýta starfskrafta þess fólks sem þar býr. Ég hef því beint þessum spurningum til utanrrh. varðandi þýðingamiðstöðvar.

Herra forseti. Þýðingamiðstöð utanrrn. sinnir þýðingum af öllum þeim gerðum sem eru teknar upp í EES-samninginn og þýðir þannig nokkur þúsund blaðsíður á ári. Þessar þýðingar eru mjög sérhæfðar og krefjast mikillar nákvæmni og reynslu. Þýðingamiðstöðin tryggir að EES-reglur séu aðgengilegar Íslendingum og Ísland uppfylli þær skuldbindingar EES-samningsins er varða þýðingar yfir á þjóðtungur samningsaðila. Jafnframt gegnir þýðingamiðstöðin mikilvægu hlutverki við að varðveita íslenska tungu með því að gæta samræmis og gæða í þýðingum á EES-reglum, auk þess að sinna nýyrðasmíði í samráði við Íslenska málstöð eftir því sem þörf krefur. Ég ætla síðan að svara þeim spurningum sem hér komu fram. Að því er fyrstu spurninguna varðar vinna 15 manns á þýðingamiðstöðinni í 14,25 stöðugildum. Að því er varðar aðra spurninguna eru allir starfsmenn þýðingamiðstöðvar með háskólapróf, BA-próf, tvöfalt BA-próf, MA-próf, hluta af doktorsnámi, flestir á sviði íslensku og/eða erlends tungumáls, en nokkrir starfsmenn hafa háskólapróf í raunvísindum og félagsvísindum. Auk formlegrar menntunar hafa margir starfsmenn áralanga reynslu af þýðingum. Að því er varðar þriðju spurninguna starfar eins og stendur enginn á vegum þýðingamiðstöðvarinnar í fjarvinnslu. Ráðuneytið hefur hins vegar unnið að athugun á því hvort til greina geti komið að færa hluta af starfsemi þýðingamiðstöðvar utanrrn. út á land og/eða gefa fólki úti á landi færi á að vinna að þýðingaverkefnum á vegum ráðuneytisins. Iðntæknistofnun var fengin til að gera á því könnun hvort vænlegt væri að sinna slíkri þýðingarvinnu á landsbyggðinni. Niðurstaða skýrslunnar var á þá leið að það kæmi vel til greina að fá einstaklinga úti á landi til að vinna að þýðingaverkefnum, en forsenda þess væri að þýðingamiðstöðin tæki í notkun svokallað ,,þýðingarminni``, hugbúnað sem stuðlar að samræmdum og vönduðum þýðingum. Í skýrslunni er jafnframt vakin athygli á því að þær þýðingar sem þýðingamiðstöðin fæst við eru alla jafna mjög þungar og tæknilegs eðlis og því ekki taldar vænlegar fyrir einyrkja að eiga við, heldur fremur hóp þýðenda. Þýðingamiðstöðin hefur að undanförnu unnið að uppbyggingu um 30 gagnagrunna í þýðingarminni og verður síðar á þessu ári hægt að meta að hvaða leyti grunnurinn geti nýst við þýðingar í fjarvinnslu og í framhaldi af því, þegar það liggur fyrir, verða frekari ákvarðanir teknar.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra fyrir að hafa orð á þessu máli. Það er eðlilegt að gera miklar kröfur varðandi þær þýðingar sem hér um ræðir. Auðvitað er hægt að gera það með samningum við þá sem taka þessi mál að sér að tryggt sé að gæðin séu samkvæmt ákveðnum kröfum í þessum verkefnum eins og öðrum verkefnum. Það er ekki bara á höfuðborgarsvæðinu sem menn hafa vald á erlendu tungumáli, svo er auðvitað víða annars staðar. Ég verð að játa að ég verð fyrir miklum vonbrigðum í hvert skipti sem þessi mál ber á góma vegna þess hversu erfitt virðist að færa þessi störf út á land. Það rifjast upp fyrir mér að ég spurði einu sinni líka um möguleika á að færa til verkefni á vegum Ratsjárstofnunar út á land. Það er einfaldlega þannig að Ratsjárstofnun starfar á höfuðborgarsvæðinu, í Keflavík og í nokkrum ratsjárstöðvum á landsbyggðinni og er að mínu mati eðlilegt að reyna að styrkja þessa starfsemi á landsbyggðinni, færa verkefni sem nú eru unnin á vegum Ratsjárstofnunar inn í ratsjárstöðvarnar og styrkja starfsemi þeirra og atvinnustarfsemi á landsbyggðinni í leiðinni.

Hæstv. forseti. Ég þakka umræðuna hér og hæstv. utanrrh. fyrir svörin. Ég tel að það sé mjög mikilsvert að nú sé verið að vinna að því í ráðuneytinu að koma þessum störfum út úr ráðuneytinu. Þetta eru greinilega störf sem hægt er að vinna annars staðar. Það er mjög skiljanlegt að það hafi þurft að byggja upp vissan gagnagrunn í upphafi þegar menn tóku yfir EES-samninginn. Hins vegar að tíu árum liðnum hlýtur sá gagnagrunnur að vera orðinn slíkur að þýðendur geti nýtt hann hvar sem þeir starfa á landinu. Það ætti að tryggja vönduð vinnubrögð að slíkur gagnagrunnur sé til. En það er alveg ljóst að þessi verkefni, ekki síst þýðingaverkefni, geta menn unnið í fjarvinnslu. Það gera menn nú þegar, þ.e. vinna í fjarvinnslu, og þó að það sé á höfuðborgarsvæðinu þá vinna menn svona störf í fjarvinnslu. Við fréttum af því á sínum tíma þegar við fjölluðum um málefni þýðenda hjá sjónvarpinu að t.d. er fólk sem vinnur erlendis en starfar við að þýða fyrir íslenska ríkissjónvarpið. Þetta eru störf sem þarf ekki að vinna þannig að allir séu saman í grúppu. Þetta eru heppileg störf til þess að flytja út um land og ég vil hvetja hæstv. utanrrh. til þess að vinna mjög ákveðið að því máli nú að koma þessum störfum sérstaklega út til landsbyggðarinnar. Ég vil leggja áherslu á það.

Virðulegi forseti. Ég ber fram fyrirspurn frá okkur hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur um þjóðareign náttúruauðlinda sem hljóðar svo: Hvað líður framkvæmd þeirrar megintillögu auðlindanefndar að ákvæði um þjóðareign náttúruauðlinda og landsréttinda sem ekki eru háð einkaeignarrétti verði sett í stjórnarskrá? Tillagan er um nýtt ákvæði í VII. kafla stjórnarskrárinnar þar sem náttúruauðlindir sem ekki eru háðar einkaeignarrétti verði lýstar þjóðareign. Ákvæðið verði svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Náttúruauðlindir og landsréttindi sem ekki eru háð einkaeignarrétti eru þjóðareign eftir því sem nánar er ákveðið í lögum. Handhafar löggjafar- og framkvæmdarvalds fara með forsjá, vörslu og ráðstöfunarrétt þessara auðlinda og réttinda í umboði þjóðarinnar. Náttúruauðlindir og landsréttindi í þjóðareign má ekki selja eða láta varanlega af hendi til einstaklinga eða lögaðila. Þó má veita þeim heimild til afnota eða hagnýtingar á þessum auðlindum og réttindum gegn gjaldi, að því tilskildu að hún sé tímabundin eða henni megi breyta með hæfilegum fyrirvara eftir því sem nánar er ákveðið í lögum. Slík heimild nýtur verndar sem óbein eignarréttindi. Náttúruauðlindir og landsréttindi í þjóðareign ber að nýta á sem hagkvæmastan hátt og á grundvelli sjálfbærrar þróunar og skal arði af þeim varið til þess að vernda auðlindirnar, rannsaka þær og viðhalda þeim, svo og til hagsældar fyrir þjóðina að öðru leyti.`` Herra forseti. Nú er til meðferðar í þinginu frv. frá hæstv. sjútvrh. um stjórn fiskveiða. Þannig erum við enn á ný að breyta lögum um stjórn fiskveiða án þess að bundinn sé endi á þá réttaróvissu sem ríkt hefur um rétt þeirra sem fengið hafa leyfi til veiða, svo notuð séu orð úr skýrslu auðlindanefndar. Það er orðið afar brýnt að Alþingi móti auðlindastefnu þannig að fyrir liggi hvernig fara skuli með heimildir til nýtingar auðlinda, en mjög ólíkar reglur gilda um aðgang og nýtingu auðlinda okkar. Nefna má nýlegan úrskurð óbyggðanefndar um að ríkið eigi öll vatnsréttindi sem Landsvirkjun hefur nýtt, en engin stefna er um hvernig skuli fara með almenn vatnsréttindi, hvað þá hvort greiða skuli fyrir afnot af þeirri auðlind. Ég bendi á, herra forseti, að í Morgunblaðinu 13. apríl lýsti Eiríkur Tómasson lagaprófessor því yfir að hann teldi að Landsvirkjun bæri að greiða ríkinu auðlindagjald fyrir vatnsréttindi. Rannsóknir um hugsanlega olíu á landsgrunni okkar eru hafnar. Hvernig verður farið með slíka auðlind? Ég hef áhuga á því að heyra frá hæstv. forsrh. hvernig hann hyggst bregðast við þessari tillögu auðlindanefndar og hvort hann muni lögfesta þetta eða beita sér fyrir því að við munum setja þetta ákvæði í stjórnarskrá.

Herra forseti. Í tilefni af fyrirspurn fyrirspyrjanda vil ég vekja athygli á því að rík samstaða var um það í auðlindanefninni sem svo hefur verið kölluð að setja beri ákvæði í stjórnarskrá, stjórnarskipunarákvæði, er lúti að eignarhaldi þjóðarinnar á þar til teknum auðlindum. Það hefur ætíð verið hugsun ríkisstjórnarinnar að þær tillögur sem ríkisstjórnin mundi leggja fram í tilefni af tillögum auðlindanefndar yrðu lagðar fram á haustþingi og að unnið yrði að þeim nú í sumar. Það lýtur þeim lögmálum sem stjórnarskipunarlagabreytingar lúta, að þegar þær hafa verið samþykktar þá beri að rjúfa þing innan tiltölulega skamms tíma. Ég hygg að þingheimi almennt hafi verið það ljóst að þannig yrði að málinu unnið. Þar sem auðlindanefndin, þar sem ríkisstjórnin eða ríkisstjórnarflokkarnir, getum við sagt, höfðu sína trúnaðarmenn, komst að sameiginlegri niðurstöðu sem segja má að hafi um margt verið grundvöllur að annarri niðurstöðu nefndarinnar þá er afar sennilegt að ríkisstjórnin muni byggja á, eða a.m.k. hafa ríkulega hliðsjón af, þeirri niðurstöðu sem þar náðist því ella mætti gera því skóna að aðrar niðurstöður nefndarinnar kynnu að vera í uppnámi ef þær grundvallarforsendur sem nefndin bersýnilega lagði mikið upp úr af eðlilegum ástæðum væru brostnar. Að sjálfsögðu get ég ekki sagt að ríkisstjórnin muni í einu og öllu yfirfæra textann í stjórnarskrárbundna tillögu eða stjórnarskipunartillögu. En ég er ekki að útiloka það. Eðli málsins samkvæmt get ég ekki fullyrt það því ríkisstjórnin þarf að fara yfir málið a.m.k. að formi til og einnig efni og einnig leita til sinna stuðningsflokka í þinginu. En líklegast þykir mér þó, eins og ég sagði, að það hljóti að þurfa að hafa afar mikla hliðsjón af því sem nefndin komst að þannig að grundvöllur starfsins bresti ekki.

Hæstv. forseti. Hér er hreyft afar mikilsverðu máli og full ástæða er til þess að taka grannt eftir því sem hæstv. forsrh. er að segja. Hann segir sem sagt að þetta sé allt saman í þoku enn þá, að það sé þó líklegt að eitthvað verði gert í málinu. Samt er hæstv. forsrh. búinn að standa fyrir því að leggja fram frv. til laga um stjórn fiskveiða sem á að heita einhverjar efndir á loforðunum fyrir síðustu kosningar. En það fylgir ekki með nein skýr yfirlýsing um það hvernig eigi að fara með þessa auðlind í framtíðinni. Ég verð að viðurkenna að mér finnst að það hefði átt að koma fram strax hverjar þessar fyrirætlanir væru og að ekki ætti að hafa það dulið í þoku þangað til einhvern tímann, því það liggur ekkert fyrir. Auðvitað vita allir að ef á að gera breytingu á stjórnarskránni þá verður það gert á því þingi sem lýkur fyrir kosningar. Gott og vel, en það er samt hægt að tala skýrt í málinu og setja fram stefnu stjórnar.

Herra forseti. Þó svo að hæstv. forsrh. hafi kannski ekki talað alveg skýrt hér áðan, mátti þó skilja af máli hans að vilji væri fyrir því að breyta stjórnarskránni í þá veru að þar yrðu skýrð réttindi, bæði eigenda náttúruauðlinda og sömuleiðis þeirra sem fá leyfi til að nota þær. Þetta er mjög mikilvægt, herra forseti, vegna þess að þjóð sem lifir að eins miklu leyti á nýtingu náttúruauðlinda og Íslendingar gera, þarf að hafa ákveðið skikk á þessum málum. Á meðan menn gátu enn verið í landnámi á hverju sviðinu á fætur öðru var þörfin kannski ekki jafnbrýn og nú. En nú er farið að þrengjast um, herra forseti. Nú þurfum við svo sannarlega að setja reglur. Menn þurfa að vita hver réttur þeirra er, hvort sem þeir eru eigendur auðlindarinnar eða notendur. Ákvæði það sem auðlindanefnd lagði til er vel hugsað og vel grundað þannig að ég vænti þess að hæstv. ríkisstjórn kjósi að nota það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir þetta svar. Þegar við vorum að ræða frv. hæstv. sjútvrh. um stjórn fiskveiða fyrir fáum vikum síðan spurði ég hann sérstaklega um þetta atriði vegna þess, eins og hér hefur komið fram, að okkur í Samfylkingunni hefur fundist að við þyrftum að vita hvernig sú grundvallarstefna sem þarf að vera mörkuð í stjórnarskrá verði orðuð og á hvaða grundvallarstefnu önnur lagaákvæði sem eru sett hér í þessum sal byggja. Hæstv. sjútvrh. vísaði þessari spurningu frá sér og upplýsti að hún lægi náttúrlega ekki á hans borði. Á honum var að skilja að þetta mál hefði ekki verið rætt í ríkisstjórninni, án þess að ég ætli þar með að leggja honum skoðun í munn. En það var ástæða þess að ég bar fram þessa fyrirspurn. Og ástæða þess að ég las allt ákvæðið sem birt er og tillaga er um í skýrslu auðlindanefndar er sú að mér finnst þetta ákvæði segja allt sem segja þarf um hvað við þurfum að halda utan um varðandi okkar auðlindir og þjóðareign. Það sem ég heyri hæstv. forsrh. segja og sem að hluta til hefur verið gagnrýnt hér hjá félögum mínum úr Samfylkingunni, er að hann er ekki tilbúinn að segja nákvæmlega hvernig ákvæðið verði bundið í stjórnarskrá, en að á komandi vetri muni hann beita sér fyrir því að hér verði lögð fram tillaga sem fari í hefðbundið ferli, verði afgreidd á næsta þingi og á fyrsta þingi eftir næstu kosningar. Mér finnst það á sinn hátt fagnaðarefni, en undirstrika að mikilvægt er að þau atriði sem auðlindanefndin hefur undirstrikað verði tekin fyrir í þeirri tillögu.

Herra forseti. Fundið var að því að ég hefði ekki talað hér nægilega skýrt og vel má vera að ég hafi ekki gert það. En ég talaði eins skýrt um þetta mál og efni eru til á þessari stundu. Ég hlýt þó að viðurkenna það sem ég hygg að margir hafi vitað, að þegar þessi ákvæði voru í mótun í auðlindanefndinni þá voru þau auðvitað kynnt bæði mér og hæstv. utanrrh. á vinnslustiginu. Og þó að við höfum ekki verið í þeirri stöðu að leggja endanlega blessun yfir þær, vegna þess að það var nefndarinnar en ekki okkar, þá voru okkur kynntar þessar tillögur. Ég minnist þess að við utanrrh. fórum sameiginlega fyrir þær a.m.k. nokkrum sinnum þannig að í þeim var ekkert sem kom okkur á óvart, enda hefði verið óeðlilegt að mínu viti að a.m.k. stjórnarfulltrúar í slíkri nefnd hefðu ekki látið okkur fylgjast með því sem menn voru að kokka um svo mikilvæg málefni. Við nauðaþekkjum því þessar tillögur alveg frá getnaði til fæðingar, ef svo má segja. Ég segi því að við hljótum að byggja á þeim a.m.k. að verulegu leyti. Ég vil ekki taka sterkar til orða því að ég vil ekki skuldbinda ríkisstjórnina eða þingflokkana. Mér finnst það ekki eðlilegt. En þetta er sagan. Þetta er forsendan. Og ég bæti því við, eins og ég gerði áðan, að ég mundi ætla að ef þeir sem síðan stóðu að verkum í auðlindanefndinni teldu ef að innihald þessara mikilvægu stjórnarskipunartillagna mundi ekki koma þá hefði grundvellinum eiginlega verið kippt undan því samstarfi og samkomulagi sem þarna náðist.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. forsrh. um skipan nefndar um verkaskiptingu hins opinbera og einkaaðila. Árið 1999 flutti ég ásamt öðrum þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs till. til þál. sem var svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að skipuð verði nefnd með fulltrúum allra þingflokka sem athugi hlutverk og verkaskiptingu ríkis, sveitarfélaga og einkaaðila. Þar til nefndin hefur skilað álitsgerð verði öllum frekari áformum ríkisstjórnarinnar um einkavæðingu og einkaframkvæmd slegið á frest.`` Í greinargerð með þáltill. er vikið að ákvörðunum ríkisstjórnarinnar um að breyta nokkrum opinberum stofnunum í hlutafélög og markaðsvæða þær og einnig er vísað í einkaframkvæmd á ýmsum sviðum almannaþjónustunnar, svo sem í skólum og á sviði öldrunar- og heilbrigðisþjónustu. Í greinargerðinni segir enn fremur orðrétt, með leyfi forseta: ,,Mjög brýnt er að um allar grundvallarbreytingar sem gerðar eru á samfélagsþjónustunni fari fram vönduð og lýðræðisleg umræða til að tryggja tvennt: Í fyrsta lagi séu breytingar gaumgæfðar frá öllum sjónarhornum áður en í þær er ráðist. Vönduð vinnubrögð eru forsenda þess að vel takist til. Í öðru lagi er eðlilegt að freista þess að breytingar séu þannig úr garði gerðar að um þær sé tryggð víðtæk þjóðfélagssátt. Einkavæðing opinberra stofnana og sala fyrirtækja í ríkiseign hefur verið uppi á teningnum víða um lönd á undanförnum árum og hefur þegar fengist allvíðtæk reynsla af þeirri stefnu. Mikilvægt er að fram fari ítarleg gagnasöfnun og skipulögð athugun á því hvernig til hefur tekist hjá öðrum þjóðum. Þegar liggja fyrir gögn um þessi efni og má í því sambandi vísa til könnunar sem breska verkalýðshreyfingin hefur gert á því hvernig einkaframkvæmd almannaþjónustunnar í Bretlandi hefur reynst. Þar í landi hefur þessi stefna verið höfð að leiðarljósi bæði af hálfu Íhaldsflokksins og Verkamannaflokksins enda þótt hún sé mjög umdeild. Fram hafa komið rökstuddar staðhæfingar um að einkaframkvæmdin sé, þegar upp er staðið, dýr kostur fyrir skattborgarana og ávísun á félagslegt misrétti þegar til lengri tíma er litið. Afar brýnt er að breytingar sem gerðar eru á grundvallarþáttum samfélagsins séu vel ígrundaðar, byggist á traustum rökum og haldgóðum upplýsingum en ekki framkvæmdar af handahófi. Þá er nauðsynlegt að breytingar séu gerðar með framtíðarsýn á hlutverk hins opinbera í huga þar sem skýrt komi fram hvaða verkefni eigi að vera á vegum ríkis og hvar skuli koma til kasta fyrirtækja á markaði.`` Þetta fékkst ekki samþykkt á þinginu 1999 og var endurflutt árið 2000. Þá fékkst tillagan samþykkt en með þessari breytingu, og nú les ég hana orðrétt, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd, sem í verði m.a. fulltrúar allra þingflokka, sem geri samanburð á þróun og reynslu af breytingum í tengslum við einkavæðingu og einkaframkvæmd og fjalli um framtíðarkosti í þeim efnum.`` Þetta var samþykkt 9. maí árið 2000. Hvað líður skipan þeirrar nefndar?

Herra forseti. Hv. þm. las þá tillögu sem hann og félagar hans í Vinstri grænum fluttu á sínum tíma. Sú tillaga var nokkuð skýr, ljós og skiljanleg. Að vísu voru menn kannski ekki sammála því sem fylgdi tillögunni, að það bæri að fresta öllum hugmyndum um einkavæðingu meðan efni tillögunar yrði framkvæmt. Síðan gerist það í þinginu að tillögunni er loks breytt og þegar ég fékk málið til meðferðar og ætlaði um haustið að fara að vinna samkvæmt tillögunni, þá var mér það gjörsamlega og algerlega ómögulegt svo ég skrifaði þinginu bréf 1. nóvember sem ég les, með leyfi forseta: ,,Forseti Alþingis, Halldór Blöndal, Alþingi við Austurvöll, 150 Reykjavík. Reykjavík, 1. nóvember 2001. Ráðuneytið hefur fengið lærða menn í ýmsum fræðum til að fara yfir fyrirmæli Alþingis og það fær enginn skilið hvað í þeim felst.`` Hvernig er nú þessi texti: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd,`` --- þetta skilja allir --- ,,sem í verði m.a. fulltrúar allra þingflokka sem geri samanburð á þróun og reynslu ...`` --- það á að gera samanburð á þróun og reynslu. Hvað þýðir þetta? --- ,,í tengslum við einkavæðingu og einkaframkvæmd og fjalli um framtíðarkosti í þeim efnum.`` --- Gera samanburð á þróun og reynslu í tengslum við einkavæðingu og einkaframkvæmd. Ég gat ekki skipað nokkra nefnd eða gefið slík fyrirmæli. Þessi texti er algerlega óskiljanlegur öfugt við frumtexta Vinstri grænna sem var algerlega skýr og ljós. Þegar nefndin loks lagði blessun sína yfir tillöguna og samþykkti hana --- ég verð því miður að viðurkenna, ég er búinn að láta fletta því upp, að ég greiddi þessari brtt. frá nefndinni atkvæði og sjálfsagt allur þingheimur. En það er algerlega ómögulegt að segja fyrir um það hvað átti að gerast þarna. Ég átti von á því, þegar ég hafði sent þetta bréf til þingsins, að þá yrði nefndinni gerð grein fyrir þessum vanda, þetta var 1. nóvember sl., er að verða hálft ár síðan, þannig að hún gæti þá tekið á málinu því það virðist hafa verið vilji hennar til að gera eitthvað efnislega í málinu, og á því tímabili hef ég náttúrlega ekki gert neitt í málinu. Mér var það algerlega hulið og ómögulegt. Ég vænti þess að nefndinni yrði sýnd þessi niðurstaða framkvæmdarvaldsins sem verður að hlýða þinginu í þessum efnum en það verður að vera þannig að hægt sé að framkvæma það. En það er ekki hægt ef við lesum textann, öfugt við þann texta sem Vinstri grænir fluttu.

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að karpa um þetta mál við hæstv. forsrh., mér finnst það vera alvarlegra en svo. Í fyrsta lagi vil ég að fram komi að mér hefur ekki verið gerð grein fyrir bréfinu sem hæstv. forsrh. vísar í og mér finnst mikilvægt að umræða verði tekin upp um það á þinginu. Ég mun taka það upp í efh.- og viðskn. þingsins en undir brtt. og þál. sem var samþykkt samhljóða í þinginu skrifuðu eftirtaldir hv. þingmenn: Vilhjálmur Egilsson, Kristinn H. Gunnarsson, Hjálmar Árnason, Sigríður A. Þórðardóttir, Pétur H. Blöndal, Gunnar Birgisson, Jóhanna Sigurðardóttir, Margrét Frímannsdóttir, Ögmundur Jónasson. Ég er ósammála hæstv. forsrh. um efni tillögunnar, að það sé illskiljanlegt. Mér finnst það fullkomlega skiljanlegt og í greinargerð með þáltill. eins og hún var upphaflega flutt er rækilega tíundað með hvaða hætti hægt er að framkvæma þáltill. Vísað er til þess að í Bretlandi og víða um lönd hefur verið ráðist í rannsóknir og samanburðarrannsóknir á reynslu af einkaframkvæmd og einkavæðingu innan almannaþjónustunnar. Ég get vísað hæstv. forsrh. á slík gögn og slíkar skýrslur máli mínu til stuðnings. En það sem mér finnst skipta máli hér er að þáltill. var samþykkt á Alþingi samhljóða fyrir nærri tveimur árum, og ég leyfi mér að gera þá kröfu að farið verði að vilja Alþingis í þessu efni. Þetta mál er ekki útrætt af minni hálfu.

Herra forseti. Það er svo sem von, og hv. þm. er vorkunn, að hann lesi upp greinargerð með þeirri tillögu sem þingið samþykkti ekki og meira að segja hafnaði í tvígang. Í fyrsta lagi með því að afgreiða hana ekki og síðar með því að gera brtt. sem er algerlega óskiljanleg. Við gátum ekki elt einhverjar vísbendingar í greinargerð með tillögu sem þingið hafnar. Þingið hafnaði í rauninni þeirri tillögu þar sem þessi greinargerð var lögð fram og kom með þennan samsetning. Og það verður að gera þá kröfu til þingsins og ég á minn hlut í þeirri ábyrgð því að það kemur á daginn við athugun að ég hef greitt þessu atkvæði.

Þetta er fullkomlega skiljanlegt.

Þá eru skilningarvit hv. þm. óskaplega góð.

Já, ég ...

Hvernig ætlar hann að gera samanburð á þróun annars vegar og reynslu hins vegar? Er þetta ekki sami hluturinn?

Gæti verið að menn séu komnir ...?

Nei, nei. Hvernig á ég að gefa mönnum fyrirmæli um það að gefa ...? Það er bara beðið um einn hlut: Að gera samanburð annars vegar á þróun og hins vegar reynslu.

Nei, ...

Að gera samanburð ...

Hæstv. forsrh. hefur orðið.

Verkefnið er þetta: Að gera samanburð á þróun og reynslu í tengslum við einkavæðingu. Þetta stendur í textanum og hann er óskiljanlegur. Það er ekki hægt að ætlast til þess að framkvæmdarvaldið fari að geta í einhverjar eyður í þessum efnum. Þessi tillaga hefur bersýnilega verið krulluð saman á hlaupum og ekki unnið betur að henni en þetta. 
             En af því að hv. þm. talar um að liðin séu tvö ár, þá var þessi tillaga samþykkt í lok þinghalds að vori og við fórum að athuga hana strax að hausti eins og jafnan er gert og létum þingið vita um afstöðu okkar. 

Herra forseti. Ég hef lagt fram fyrirspurn til hæstv. forsrh. um skráningu í þjóðskrá. Ástæða þess er sú að athygli mín hefur verið vakin á því að fólk hefur lent í vandræðum í samskiptum sínum við Hagstofu Íslands varðandi skráningu á nöfnum í þjóðskrá. Þannig hefur t.d. fólk vakið athygli mína á því að barn sem heitir tveimur nöfnum og samtals með 30 stöfum og tveimur bilum komist ekki inn í þjóðskrá og fái þá skýringu eina að tölvukerfi Hagstofunnar eða þjóðskrárinnar ráði ekki við slíkan fjölda stafa og bila. Það hlýtur, herra forseti, að vekja afar mikla undrun á árinu 2002 að tölvukerfi þjóðskrárinnar ráði ekki við nöfn sem ekki eru lengri en þetta. Það má auðvitað færa fyrir því rök að það sé hluti af mannréttindum að fá skráð nöfn sín í þjóðskrá en ...

Forseti biður hv. þm. afsökunar en mistök virðast hafa orðið á. Það misfórst að koma réttum skilaboðum til hæstv. forsrh. um að honum bæri að svara nefndri fyrirspurn á þessum fundi þannig að hæstv. forsrh. mun ekki hafa undirbúið sig sérstaklega undir það. Forseti biður forláts á þessum mistökum en er nauðbeygður að taka málið af dagskrá og lýkur hv. þm. þar með ræðu sinni.

Herra forseti. Þann 14. desember sl. sendi Ríkisendurskoðun landbrh. álit sitt á framkvæmd landbrn. á sölu ríkisjarða. Ráðherra hafði þá beðið um slíkt álit bréflega 3. október. Í þessu áliti kemur fram að Ríkisendurskoðun lagði ekki mat á söluverð þeirra jarða sem seldar voru, enda var óháður sérfræðingur fenginn til að meta þær eða fagaðili, Ríkiskaup, og verðmat þeirra lagt til grundvallar. Við mat á verðgildi jarða var miðað við að ábúandi ætlaði að stunda þar áfram hefðbundin búskap. Varðandi það beinir ríkisendurskoðandi þeim tilmælum til landbrn. að það kanni hvort ekki sé tímabært að huga að breytingu á þessari áherslu þannig að við mat á ríkisjörðum megi taka tillit til annarra mögulegra nytja við verðlagningu þeirra. Nú hefur komið í ljós að sumir sem keypt hafa ríkisjarðir hafa ekki haft áform um hefðbundinn búskap og hafa þeir haft verulegan hagnað af kaupunum. Við mat á ríkisjörðum er ekki metinn fullvirðisrétturinn sem fylgir jörðinni og bóndinn eignast við kaupin. Ég hef áður nefnt sölu jarðarinnar Kaldbaks sem bóndi keypti á rúmar 4 millj. af ríkinu en fékk síðan milli 5--6 millj. kr. fyrir fullvirðisréttinn sem hann eignaðist við kaupin. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið hefur Ríkiskaupum ekki verið falið að meta ríkisjarðirnar, þ.e. ekki hlunnindin sem þeim fylgja svo sem fullvirðisréttinn, þ.e. verðmæti sem ættu að metast og bætast við verðið þegar ríkisjörð er seld. Ég er með annað dæmi til samanburðar þar sem ábúanda ríkisjarðar var synjað um kaup á jörðinni sem hann bjó á. Hann fékk reyndar skeyti um uppsögn á jörðinni. Öðrum var seld jörðin undir annað en hefðbundinn búskap. Þessi bóndi eignaðist því ekki fullvirðisrétt sinn sem var rúmar 3 millj. kr. að verðgildi, nokkuð sem hæstv. ráðherra kallaði umbun fyrir ævistarfið í umræðu um sölu ríkisjarða í vetur. Því spyr ég: Er ekki ástæða til að allir bændur fái þessa umbun, ekki bara sumir sem fá að kaupa ríkisjarðirnar? Í ljósi ábendinga Ríkisendurskoðunar frá 14. desember spyr ég hæstv. ráðherra: Eru áform um að breyta lögum í framhaldi af áliti Ríkisendurskoðunar eða þá reglum um að taka tillit til annarra nytja en hefðbundins landbúnaðar við matið eða skoða mismununina sem snýr að bændum með kvóta eins og þeim sem ég nefndi í dæminu áðan, þ.e. um bóndann sem tapar kvótanum við að fá ekki að kaupa jörðina og bóndann sem fær að kaupa og öðlast réttinn á kvótanum og getur selt hann háu verði?

Hæstv. forseti. Ég vil segja í upphafi þessa máls að mér hefur alltaf leiðst að eiga viðræður við hv. þm. um jarðamál því að vanþekkingin liggur algjörlega fyrir og dylgjurnar koma fram í hverri einustu ræðu. Hér leyfði hv. þm. sér á nýjan leik að taka upp Kaldbaksmálið sem hún hafði gert áður með miklum aðdróttunum bæði að þeim sem hér stendur og fjölskyldu bóndans sem átti kaupréttinn og keypti. Ég get lýst því enn einu sinni yfir að bóndinn sem keypti þessa jörð eins og hv. þm. segir á 4 millj., selur hana aftur á rúmar 20, átti allar eignir sjálfur persónulega á jörðinni, þ.e. hann og hans fjölskylda, þar á meðal íbúðarhús byggt 1974 sem hefði sennilega verið selt á 20 millj. í Reykjavík o.s.frv. þannig að hann var ekki að fá meira en hann hafði lagt í jörðina og það var hans ævistarf. Það er erfitt að tala við hv. þm. sem alltaf er með dylgjur og kemur núna með nafnlausa jörð inn í umræðuna þannig að ég get ekki rætt það mál. Það eru dylgjur enn og aftur. Þetta eru ekki góð vinnubrögð, hæstv. forseti. Svo vil svo segja um hitt atriðið sem hv. þm. spyr um og hafði sett inn í sína fyrirspurn hvað varðar áform um að endurskoða jarðalögin, þá hefur það legið fyrir og hefur um langa hríð verið unnið að gerð frv. til nýrra jarðalaga og ábúðarlaga sem fela í sér heildarendurskoðun á núgildandi jarðalögum, nr. 65/1976, og ábúðarlögum, nr. 64/1976, með síðari breytingum. Frumvörpin eru nánast fullunnin og hafa verið send til umsagnar hjá ýmsum aðilum. Umsagnir um þau hafa borist ráðuneytinu. Ég hef hins vegar ákveðið að leggja þessi frv. fram á haustþingi þannig að þessi frv. um jarðamálin verði mín fyrstu frv. á haustþingi. Því miður hefur þessi vinna staðið lengur en ég sjálfur vildi. Þetta er vandasamt verk eins og hv. þm. veit og þessi frv. munu líta dagsins ljós í haust. Það er ekki gert af því að Ríkisendurskoðun hafi bent á þessi atriði. Þessi mál eru því miður búin að vera lengur í endurskoðun en ég sjálfur vildi og hafa reynst flóknari í meðferð en menn gerðu sér grein fyrir. Þetta hefur því miður tafist. En þau munu koma í haust. Ég vil svo enn og aftur segja um jarðakaupin að ríkisendurskoðandi sem hér er vitnað til hefur farið yfir þessi mál og gefur þeim sem hér stendur í ráðherratíð hans nánast heilbrigðisvottorð um að unnið hafi verið eftir settum reglum og vandlega unnið að þeim málum. Mér finnst því ástæðulaust, hæstv. forseti, að sitja undir eilífum dylgjum frá hv. þm. sem virðist þekkja mjög lítið til þessa málaflokks.

Hæstv. forseti. Ég get ekki annað en harmað hvernig hæstv. ráðherra landbúnaðarmála í landinu bregst við kurteislegri fyrirspurn þingmanns um ákveðin mál sem hafa verið mikið í umræðunni. Bæði sakar hann hana um þekkingarleysi og hefur uppi alls konar dylgjur um hennar málflutning yfirleitt. Svo kemur hann hér með ástæðurnar fyrir þessum rökum sínum og þá kemur í ljós að hann bæði sakar hana um að tala um ákveðið mál undir nafni vegna þess að þar með sé hún að veitast að ákveðinni fjölskyldu og í hinu orðinu sakar hann hana um að tala um mál sem hún hafi nafnlaust sem sé algjörlega fyrir neðan allar hellur. Auðvitað er hv. þm. að impra á máli sem liggur á fjölda manna í þessu landi og er mjög brýnt að ræða. Það er ekki hægt að ráðast að fólki þó það komi með undirbúnar fyrirspurnir sem fyrir löngu eru komnar fram um þessi mál.

Herra forseti. Mér finnst málflutningur hæstv. ráðherra fyrir neðan allar hellur og sýna að hann er greinilega í vondum málum. A.m.k. virðist hann hafa eitthvað að fela þegar hann bregst svona illa við kurteislegri fyrirspurn frá mér þar sem ég bar saman tvö dæmi. Ég get tilgreint jörðina sem ég nefndi til samanburðar þar sem bónda í Gufudal og Reykjakoti í Ölfusi var synjað um að kaupa ríkisjörð og var hann nánast flæmdur af jörðinni sem átti fullvirðisrétt upp á 3 millj. en sem hann eignaðist ekki vegna þess að hann fékk ekki að kaupa jörðina. Það er ekkert mál að nefna það, enda hefur þetta dæmi komið fram í blöðum og víða. Þarna er verið að mismuna bændum. Annars vegar er bóndinn á Kaldbak sem fær að kaupa jörðina og eignast fullvirðisréttinn sem var hærri en 5 millj. Hins vegar er það bóndinn í Gufudal, fyrst hæstv. ráðherra vill að ég nefni hér dæmin, sem fær ekki að kaupa jörðina og tapar þar með fullvirðisréttinum, yfir 3 millj. Ég er að nefna það hér hvort ekki sé full ástæða til þess að skoða lögin með tilliti til jafnræðis með þeim bændum sem öðlast hafa fullvirðisrétt á ríkisjörðum og standa síðan uppi annars vegar með hagnað af fullvirðisrétti sínum en fá hins vegar ekki neitt. Ég tel fulla ástæðu til þess að það verði skoðað. Hæstv. ráðherra segir að verið sé að endurskoða jarðalögin. Ríkisendurskoðandi gaf hæstv. ráðherra ekki algjört heilbrigðisvottorð. Hann var með ábendingar í áliti sínu frá 14. desember um að það þyrfti að skoða hvernig jarðirnar yrðu nytjaðar. Ég tel fulla ástæðu til þess að halda hæstv. ráðherra við efnið. Það er ástæðulaust fyrir hann að bregðast illa við þó hann sé spurður. Hann á auðvitað að svara kurteislega eins og vel upp alið fólk. Ég hélt að hæstv. ráðherra væri það. En annað virðist vera að koma í ljós, herra forseti. 
            

Hæstv. forseti. Enn þá heldur málið áfram. Hv. þm. er með dylgjur án þess að þekkja málið. Nú rifjar hún upp Reykjakot og Gufudal þar sem ábúanda var kippt í burtu af forvera mínum og landbrn. til að skapa frið um útivistarsvæði Hvergerðinga og Ölfusinga, þekktan golfvöll. Sá ábúandi sem þar sat gekk að samningi við landbrn. og fyrirrennara minn og jörðin var keypt þar á miklu yfirverði til þess að skapa frið um svæðið. Þetta þekki ég úr mínu kjördæmi. Ég veit líka að sá ábúandi sem fékk þá miklu peninga vildi einnig kaupa jörðina á nýjan leik þannig að ég þekki þetta mál allt saman þegar hv. þm. nefnir nafnið. 
             Ég var fyrst og fremst, hv. þm. Sigríður Jóhannesdóttir, að ræða um það áðan að hér hafa fyrr komið fram dylgjur um Kaldbak sem hafa sært viðkomandi fjölskyldu. Þess vegna finnst mér ástæðulaust að það komi aftur upp í dylgjustíl af hendi hv. þm. þegar ég er þegar búinn að leiðrétta það einu sinni í þinginu og fara yfir sögu þess máls. Þetta sýnir að hlustunin 

... hafa milligöngu ...

Ég held að það þurfi að halda sérstakan fund með þessum hluta Samfylkingarinnar. Ég veit að margir hv. þm. hennar eru vel upplýstir um þessi mál.

Ég bendi á ...

Hæstv. forseti. Tíma mínum er lokið. Ég vil vera kurteis í fyrirspurnum. Fyrirspurnin var kurteislega orðuð en það sem kom fram í máli hv. þm. var með þeim hætti að erfitt er að sætta sig við það. 
            

Vegna ábendinga sem beint hefur verið til forseta um þetta og meintar kvartanir þá virðist forseta að fullar sættir hafi náðst með margnefndu stefnumóti og fyrirspurninni telst svarað.

Hæstv. forseti. Mig langar til að spyrja hæstv. landbrh. út í jarðalög, nr. 65/1976, en í 13. og 14. gr. þeirra laga er að finna eftirfarandi lagaákvæði, með leyfi hæstv. forseta: ,,13. gr. Þar sem skipting jarðar hefur átt sér stað og bú er ekki rekið á úrskiptum jarðarhluta, er ráðherra heimilt, ef hagsmunir sveitarfélags krefjast, að leyfa eiganda og ábúanda jarðar þeirrar, sem skipt var úr, að fengnum meðmælum jarðanefndar og stjórnar Bændasamtaka Íslands, að leysa til sín hinn úrskipta jarðarhluta og leggja hann til hinnar upphaflegu jarðar. Á sama hátt er eiganda og ábúanda nýbýlis heimilt að leysa til býlis síns það, sem eftir stendur af landi hinnar upphaflegu jarðar, sé ekki rekinn þar sjálfstæður búskapur. Séu nýbýlin fleiri en eitt, getur einn eigandi krafist þess lands, sem ónytjað er samkvæmt framansögðu. Náist ekki samkomulag um verð, skal um mat og greiðslu bóta fara eftir lögum um eignarnám. 14. gr. Nú er jörð í sameign, en einn sameigenda rekur bú á jörðinni og hefur þar fasta búsetu, og getur ráðherra þá, ef hagsmunir sveitarfélags krefjast, leyft honum að leysa til sín eignarhluta meðeigenda sinna, enda hafi jarðanefnd og stjórn Bændasamtaka Íslands mælt með því. Náist ekki samkomulag um verð á hinum innleystu hlutum, skal fara um mat og greiðslu bóta eftir lögum um framkvæmd eignarnáms.`` Svo mörg er þau orð. Finnst hæstv. ráðherranum að með þessum lagaákvæðum sé ekki vegið nokkuð harkalega að ákvæðum stjórnarskrár Íslands um jafnræði þegnanna og eignarrétt? Er von á því, hæstv. forseti, að hæstv. ráðherrann beiti sér fyrir því að jarðalög verði endurskoðuð á næstunni með tilliti til aðstæðna í þjóðfélaginu í dag? Ástæða þess að ég ber fram þessa fyrirspurn er að nokkrir aðilar sem telja sig hafa verið beitta miklum órétti í krafti þessara lagaákvæða hafa haft samband við mig. Ég hef leitað mér upplýsinga um hvernig þessu sé farið í nálægum löndum og eftir því sem ég kemst næst eru þvílík ákvæði ekki í gildi þar í dag. Ég sé ekki betur en hér sé verið að brjóta mannréttindi á þeim sem fyrir verða. Þarna eru ábúendum veittar heimildir til að hrifsa til sín eignir annarra nánast bótalaust. Til þess að teljast bóndi er nóg að vera með nokkra hesta á jörðinni eða lítinn kindahóp eða bara vera með ferðaþjónustu af einhverju tagi. Umsagnaraðilar um yfirtöku eru valdir þannig að þeir eru alltaf talsmenn bóndans og meðeigendurnir eiga sér enga talsmenn samkvæmt lögunum.

Hæstv. forseti. Eins og kom fram í máli mínu áðan er unnið að heildarendurskoðun á núgildandi jarðalögum og ábúðarlögum með síðari breytingum og eru frv. nánast tilbúin og munu koma inn á haustþing til umfjöllunar Alþingis. Með frv. er stefnt að því að færa löggjöf um jarðir á Íslandi í nútímalegra horf í ljósi þeirra miklu breytinga sem hafa átt sér stað í landbúnaði og í þjóðfélaginu í heild frá þeim tíma þegar núgildandi lög voru sett. Gert er ráð fyrir að frv. standist að öllu leyti ákvæði stjórnarskrár enda ber svo að vera. Um ræðu hv. þm. vil ég segja að auðvitað eiga menn rétt sinn ef ég veit rétt þegar kemur til uppgjörs. Menn geta auðvitað krafist þess að fá hlutlausan aðila í svona mál og þá skipar sýslumaður oft dóm. Það er skipuð matsnefnd og þá held ég að sá sem gerir kröfu um slík uppskipti eigi enn mann og hinn aðilinn annan og sýslumaður skipi oddamann þannig að það er ákveðið ferli til í dag sem er til staðar lögum samkvæmt. Það er mjög mikilvægt að endurskoða þessi lög og ég treysti því að Alþingi muni taka frv. vel í haust þegar þau koma. Ég hefði gjarnan viljað fá þau miklu fyrr fram en þau hafa tafist á þessari leið en ég vona að það verði ekki lengur og málið líti dagsins ljós í haust.

Hæstv. forseti. Ég vil sérstaklega þakka hæstv. ráðherra fyrir þær upplýsingar að lögin séu í endurskoðun og muni koma inn í þingið í haust endurskoðuð hvað þetta varðar því það er ekki vansalaust að svona ákvæði séu í lögum. Ég fagna því og mun auðvitað setjast yfir þau frv. í hv. nefnd þegar þar að kemur. Ég sé ekki betur en þau lög sem núna eru í gildi séu þannig úr garði gerð að ábúendum jarða sé stórkostlega hyglað á kostnað þeirra sem t.d. hafa erft viðkomandi jörð með þeim sem eru búsettir í bæ eða borg. Ég tel að það væri til mikillar farsældar fyrir alla sem málið við kemur að lögin yrðu endurskoðuð eins og hér er verið að gera samkvæmt þeim upplýsingum sem hér komu fram. Ég vona að sú endurskoðun verði til þess að réttar allra sem eiga og erfa slíkar jarðir verði betur gætt því það kann ekki góðri lukku að stýra þegar einum er hyglað á kostnað annars. Ég þekki fjölmörg dæmi þess að slík mál hafa skapað ómæld leiðindi í fjölskyldum og illindi milli náinna ættingja og hafa sundrað fjölskyldum. Þetta hefði ekki gerst ef lögin hefðu verið þannig úr garði gerð að gætt hefði verið réttlætis fyrir alla sem hlut áttu að máli. Ég fagna því að fram hafi komið að þessi úreltu lagaákvæði skulu vera í endurskoðun.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Samfylkingarinnar fyrir málefnalega umræðu og hef í sjálfu sér ekkert við hana að athuga en vil þó minna hv. þm. á að jarðamál eru einhver flóknustu mál sem upp koma og á margan hátt erfið. Auðvitað eiga lögin ekki að hygla neinum en þó er það svo í mörgum löndum. Landbúnaðarhagsmunir hafa ákveðinn rétt hér sem annars staðar og ég þekki auðvitað mörg deiluefni um uppskipti jarða. Því miður bera auðvitað fjölskyldurnar sína ábyrgð á því hvernig það hefur þróast. Stundum er allt of seint farið í uppskiptin og ég þekki margar jarðir sem mann fram af manni eru setnar kynslóð fram af kynslóð án þess að uppskipti hafi átt sér stað og eigendurnir verða margir og sjónarmiðin ólík þannig að þetta er mikið harmsefni hvernig þetta hefur þróast og það þarf auðvitað að hvetja einstaklingana líka til þess sjálfa að leysa mál sín. Þeir eru með eldsmat í höndunum sem getur sundrað heilu fjölskyldunum eins og svo mörg dæmi eru um. Ég tek auðvitað undir með hv. þm. að lögin þurfa að vera skýr og þau þurfa að geta tekið á í þessum efnum og skorið úr. En enginn getur skotið sér undan ábyrgð. Ég finn það núna sérstaklega að með hækkuðu verði á landi eins og hér hefur þróast mjög á síðustu árum er þetta líka erfiðara fyrir þá einstaklinga og fjölskyldur sem eru að taka við búinu að fá það á því verði sem það getur ráðið við og framfleytt fjölskyldu sinni og setið jörðina með sóma. Þar er því eitt verkefnið líka. Þau eru mörg verkefnin sem snúa að jarðamálum og ég vil lýsa því yfir vegna umræðna að ég tel mig ekki í vondum málum, eins og hv. samfylkingarmaður Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir sagði, í jarðamálum heldur miklu fremur ágætum málum og vil vinna að því með þinginu að þau frv. verði að lögum á næsta þingi.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. fjmrh. um hvort ríkisstjórnin hyggist beita sér fyrir sérstökum aðgerðum í skattamálum til þess að styrkja búsetu og lífskjör á landsbyggðinni. Undanfarin ár höfum við horft upp á, herra forseti, að landsbyggðin hefur átt mikið undir högg að sækja í samkeppni um vinnuafl og einnig í verslun og á mörgum öðrum sviðum. Við höfum horft upp á mikla flutninga fólks utan af landi til höfuðborgarsvæðisins og hefur það skapað margvísleg vandamál í byggðunum, keðjuverkandi vandamál og væri í löngu máli hægt að telja upp afleiðingarnar af þeim. Fyrir þinginu liggur þáltill. um aðgerðir í byggðamálum frá hæstv. iðnrh. og þar er ekki mikið vikið að þeim málum en ég minnist þess, herra forseti, að byggðanefnd forsrh. sem sett var á stofn vegna kjördæmabreytinga skilaði samdóma áliti sem hæstv. forsrh. lýsti stuðningi við. Þar á meðal kom fram tillaga um breytingu á reglum í sambandi við endurgreiðslu á námslánum þar sem fram kemur vilji til þess að þeir sem eru að greiða námslán sín þrufi ekki að greiða eins ört eða mikið og þeir sem búa hér á þéttbýlissvæðinu. Þetta er gert til að hvetja fólk sem hefur verið í námi til að flytja sig út á land. Einnig má spyrja í sambandi við tryggingagjaldið hvort hæstv. fjmrh. sjái fyrir sér að það verði lækkað á fyrirtækjum úti á landi einkum í tengslum við þá umræðu sem fram hefur farið um byggðamál og sérstaklega tryggingagjaldið þegar verið var að breyta lögunum um það og tekjuskattinn. En þar kom fram að ef lögin um tryggingagjaldið kæmu til framkvæmda kæmi það afar illa niður á mörg fyrirtæki á landsbyggðinni. Nefna má marga aðra kosti sem lúta að þessu eins og t.d. að persónuafslátturinn verði hagstæðari úti á landi og einnig að sveitarfélög á landsbyggðinni fái jafnvel hærra hlutfall af skattgreiðslum til sín. Ég ætla ekki að telja fleira upp. Meginefnið er að fá fram sjónarmið hæstv. fjmrh. og líka hvort rætt hafi verið í hæstv. ríkisstjórn að koma til móts við íbúa landsbyggðarinnar í þessu efni.

Herra forseti. Ég skil mætavel áhyggjur hv. fyrirspyrjanda varðandi þá byggðaþróun sem hefur verið hér í landinu á undanförnum árum. Til að bregðast við henni hefur ríkisstjórnin starfað eftir sérstakri byggðaáætlun og nú er ný útgáfa af henni til meðferðar á hinu háa Alþingi þar sem koma við sögu ýmsar aðgerðir og hugmyndir um hvernig bregðast megi við þeim vanda. Ég tel hins vegar að ekki sé ráðlegt að beita skattalöggjöfinni sérstaklega í því skyni og þá er ég að tala almennt. Ég tel ekki að það sé ráðlegt að vera með almennt talað lægri skatta úti á landi en í Reykjavík. Ég tel að það standist ekki jafnræðissjónarmið og sé þar að auki mjög erfitt í framkvæmd ef byggja á á skráðri búsetu manna, skráðri búsetu fyrirtækja o.s.frv. í þeim málefnum. Ég tel heldur ekki að það gæti gengið að vera með mismunandi persónuafslátt einstaklinga eftir því hvar þeir eru skráðir til heimilis í landinu. Ég held að fara verði mjög varlega í allar aðgerðir af þessu tagi hvort sem þær eiga við um tekjuskatt fyrirtækja, eintaklinga eða tryggingagjald og tel almennt að óæskilegt sé að hugsa sér slíkar breytingar. Þetta er svarið, hv. þm., við spurningunni af minni hálfu. Þingmaðurinn nefndi tryggingagjaldið. Það er þess eðlis að mínum dómi að það ber að haga því þannig að það sé sama prósenta hvar sem er í landinu svo ég nefni dæmi. Ég er sem sagt andvígur því að fara þá leið sem er verið að gefa undir fótinn með í þessari spurningu. Ég vil hins vegar vekja athygli á því sem ríkisstjórnin hefur verið að gera í þessum efnum til hagsbóta m.a. fyrir fyrirtæki, byggðarlög og almenning út um land sem eru almennar skattalækkanir eins og við beittum okkur fyrir fyrr á þessu þingi þegar skatthlutfall fyrirtækja var lækkað úr 30% niður í 18%. Ég held að það sé virkileg innspýting í atvinnureksturinn og þar með mannlíf og þjóðfélag alls staðar í landinu og ekki síður úti á landi en í Reykjavík. Á þeim grundvelli vil ég vinna þau mál áfram til hagsbóta fyrir byggðarlögin vítt og breitt um landið en ég vara eindregið við hugmyndum um að bjóða fólki þar upp á lægra skatthlutfall en er annars staðar eða einhver afbrigði af slíkum hugmyndum.

Herra forseti. Það er rétt hjá hæstv. fjmrh. að þær skattalækkanir sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir koma atvinnulífinu almennt til góða. En þegar við réðumst í þær fyrr á þessum vetri var sýnt fram á það með tölum frá Þjóðhagsstofnun að þær komu fyrst og fremst stórum fyrirtækjum á þéttbýlissvæði suðvesturhornsins til góða. Fyrirtæki úti á landi nutu þess ekki í jafnríkum mæli. Það er kannski aukaatriði málsins. Hv. þm. Karl Matthíasson spyr hvort hæstv. ráðherra íhugi tilteknar aðgerðir í skattamálum til að rétta hlut landsbyggðarinnar. Ástæðan fyrir því er m.a. að í nefnd sem forsrh. setti á stofn var svona hugmyndum gefið undir fótinn. Ég skil það mætavel. Mörg rök eru fyrir því að þetta sé ekki æskileg leið. Um það er pólitískur ágreiningur. Ég hjó eftir því að hæstv. ráðherra sagði að hann teldi að þetta stæðist ekki jafnræðisreglu og ég spyr hann: Hefur hann látið skoða það lagalega?

Herra forseti. Ég er á þeirri skoðun að það eigi að beita úrræðum í skattkerfi til að ná fram markmiðum í stefnu af þessu tagi sem fyrirspurnin lýtur að og menn eigi ekki að vera kaþólskari en páfinn í því að hafna þeim úrræðum fremur en öðrum. Ég bendi á að kynntar voru á Alþingi tillögur nefndar með stuðningi allra þingflokka sem gera ráð fyrir mismunandi endurgreiðslu námslána eftir búsetu. Ég bendi líka á að í dag er atvinnugreinabundin mismunun sem ekki er talin stangast á við ákvæði stjórnarskrárinnar og á ég þar við sjómannaafsláttinn sem vegna eðlis atvinnugreinarinnar og dreifingar hennar kemur fyrst og fremst út sem landsbyggðartengdur afsláttur. Við getum beitt fleiri úrræðum, herra forseti. Ég tel t.d. afar einfalt að beita þeim úrræðum að styrkja fjárhag fámennra sveitarfélaga sem standa fjarri stórum atvinnusvæðum með því að þau fái stærri hluta af staðgreiðslu til sín og að ríkið gefi eftir hluta af sínum hlut.

Herra forseti. Ég sat í þeirri nefnd þingflokka sem skipuð var í tengslum við breytingar á kjördæmaskipan og stjórnarskrá sem gerði tillögur til ríkisstjórnar og Alþingis um aðgerðir í byggðamálum í tengslum við þessar kjördæmabreytingar. Eins og hér hefur réttilega verið bent á var í þeim tillögum hreyft hugmyndum um skattalegar aðgerðir og jafnvel að menn þreifuðu sig áfram með það hvort hægt væri að beita skattalegum úrræðum í þessum efnum. Í því starfi komu aldrei upp efasemdir um að það væri ekki hægt vegna einhverra jafnræðisákvæða stjórnarskrár og ég minni á að í Noregi er þessum tækjum beitt í allverulegum mæli þar sem skattar, a.m.k. á fyrirtæki og ég held líka einstaklinga, eru nokkuð breytilegir eftir landsvæðum. Norska byggðaprógrammið eins og það leggur sig hefur fengið viðurkenningu Evrópusambandsins vegna þess að Noregur er aðili að INTERREG-byggðaáætlun Evrópusambandsins þannig að það væru þá einhverjar algerlega séríslenskar ástæður sem yllu því að ekki væri hægt að beita slíkum úrræðum.

Herra forseti. Það hefur stundum verið sagt að stjórnmálamenn séu loðnir í svörum og tali ekki skýrt. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir að tala skýrt. Hann lýsir því yfir að hann hafi ekki áhuga á að fram komi skattaívilnanir fyrir landsbyggðina sem á mjög undir högg að sækja. Ekki þarf að rekja vandkvæðin neitt frekar enda deilir hann áhyggjum af landsbyggðinni með okkur. Hins vegar vil ég segja, herra forseti, að þegar við deilum út fé og auðæfum ef svo má að orði komast, auðlindum, er náttúrlega um mismunun að ræða eins og við sjáum best í því sem er að gerast á Vestfjörðum þessa dagana. Smábátakvótanum er útdeilt með þeim afleiðingum að það logar allt stafnanna á milli í illindum, a.m.k. sums staðar. Ég ætla ekki að segja alls staðar en auðvitað er friður forsenda þess að byggðir séu góðar og gott að búa í þeim þannig að það er ekki gott að þar séu illindi. Hins vegar tek ég undir þau orð sem hafa fallið hér að það á að vera algjörlega hægt að koma á fót ýmsum ívilnunum. Ég beini því til hæstv. fjmrh. í sambandi við tryggingagjaldið að ef hann sneri af þeirri braut sem ákveðin var, lækkaði tryggingagjaldið á ný og hækkaði skattinn --- það er svo augljóst mál að hækkun tryggingagjaldsins hefur slæm áhrif á fyrirtæki á landsbyggðinni miðað við mörg stórfyrirtæki á þessu svæði hér, t.d. bankana og fleiri sem skila gífurlega miklum hagnaði og greiða þá minni tekjuskatt --- þyrfti jafnvel ekki aðrar ívilnanir.

Herra forseti. Í sambandi við þetta síðasta atriði vil ég rifja upp að ríkisstjórnin gaf verkalýðshreyfingunni ákveðin fyrirheit um breytingar á tryggingagjaldinu færi svo að þau markmið næðust í verðlagsmálum í maímánuði sem kennd eru við rauð strik. Margt bendir til að þau markmið muni nást og þá munum við að sjálfsögðu standa við okkar hluta að því er varðar tryggingagjaldið og gera ráðstafanir með tilliti til lagabreytinga næsta haust. Ég vildi bara rifja upp að þetta liggur fyrir af okkar hálfu. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson spurði um lagalegu hliðina á þessu máli og hvort lögfræðingar hefðu rannsakað með fullnægjandi hætti hvort ákvæði sem þessi stæðust stjórnarskrá. Nú skal ég ekki segja hvort um það hefur verið skrifuð einhver ritgerð eða þess háttar en þeir lögfræðingar sem ég hef persónulega rætt þetta við eru þessarar skoðunar. Vera má þó að það væri gott innlegg í þessa umræðu í þinginu að slíkt lögfræðiálit lægi fyrir þannig að menn þyrftu ekki alltaf að vera að tala um þetta án þess að hafa fastara land undir fótum. Ég tel hins vegar að það sé a.m.k. mikið álitamál að þetta geti gengið upp. Ég vil annars almennt, hv. fyrirspyrjandi, gjarnan ívilna atvinnurekstrinum úti um land en ég vil gera það um leið og við ívilnum atvinnurekstrinum á höfuðborgarsvæðinu. Ég bendi t.d. á að ein aðgerð sem við gerðum í skattapakkanum fyrir jólin var að gera mönnum kleift að breyta einstaklingsrekstri sínum yfir í einkahlutafélög og brjótast þannig út úr ákveðnum viðjum sem menn hafa, margir hverjir í smærri atvinnurekstri, verið fastir í, ekki síst úti á landi, og getað sig hvergi hreyft vegna aðstæðna. Nú erum við búin að gera mönnum það kleift að breyta umhverfi sínu án þess að vera refsað óhóflega í skattalegu tilliti fyrir slíka formbreytingu eina. Ég er viss um að þetta er til góðs fyrir atvinnureksturinn úti á landi og með ýmsum slíkum aðgerðum er hægt að koma virkilega til móts við menn þar.

Virðulegi forseti. Hagstofan sendi frá sér fréttatilkynningu þann 15. apríl sl., þ.e. í fyrradag, um að vísitala neysluverðs miðað við verðlag í aprílbyrjun hafi verið 221,9 stig og einungis hækkað um 0,04% frá fyrra mánuði. Þetta er afar góð frétt vegna þess að hún gefur til kynna líkur á því að rauða strikið svokallaða samkvæmt kjarasamningum, 222,5 stig, haldi í byrjun maí. Þessi tilraun sem samtök vinnumarkaðarins, launþegasamtökin og Samtök atvinnulífsins gerðu, að reyna að snúa ofan af verðbólguvæntingunum og beina þeim í annan og lægri farveg, virðist vera að takast. Þau markmið sem þessir aðilar settu sér voru afar metnaðarfull. Þau þurftu að vera metnaðarfull vegna þess að það ástand blasti við að aðilar í þjóðfélaginu voru að taka ákvarðanir á þeim grundvelli að verðbólgan yrði á bilinu 7, 8 og 9%. Slíkar tölur voru óásættanlegar. Þess vegna skiptir miklu máli og er afar jákvætt að líkur eru á því að þetta rauða strik hafi haldið. Þá vaknar spurningin um framhaldið og væri athyglisvert að fá sýn hæstv. forsrh. á það hvert hann telur framhald verðbólguþróunarinnar verða þegar líður á árið. Það er ástæða til að spyrja hann þess hvort einhver sérstök merki séu um að verðlagsþróunin muni snúast á verri veg þegar líða fer á sumarið. Margt bendir til þess að allt vinni með okkur þessa dagana. Gengi krónunnar hefur verið að hækka, gengisvísitalan var komin í 133,75 stig í gær og hefur lækkað um tæp 10% frá því sem hún fór hæst að meðaltali í nóvember. Gengi krónunnar hefur því verið að hækka og verð á erlendum gjaldmiðlum að lækka sem hefur þau áhrif að verðlagið hækkar síður og þrýstist frekar niður á við. Þannig vinnur sá þáttur með okkur. Reyndar hefði ég talið að gengisvísitala í kringum 130 væri tiltölulega æskileg staða. Hún gefur útflutningstækifærunum góða viðspyrnu og góðan hagnað. Ef hún færi mikið niður fyrir 130 segði ég að það væri ekki sérstaklega hagstætt fyrir hagkerfið í heild en ég held líka að fari hún mikið upp fyrir 135 komi fullmikill þrýstingur á verðhækkanir á nýjan leik. Æskilegasta staðan fyrir efnahagslífið er að vísitalan sveiflist milli 130 og 135. Í lokin vil ég aðeins ræða um vextina. Ég tel mjög mikilvægt að Seðlabankinn haldi áfram á þeirri braut að lækka vexti, fylgi þannig þeirri þróun í verðlaginu sem orðið hefur og styðji jafnframt við atvinnulífið á nýjan leik. Það er eitt sem ég vil nefna í sambandi við vextina. Ég tel alveg sjálfsagt mál fyrir ríkisstjórnina að taka upp á nýjan leik forustu fyrir því að sameina ríkisbankana. Ég tel að staðan á fjármagnsmarkaðnum þar sem Íslandsbanki hefur yfirburðastöðu og þarf í rauninni ekki annað en að stilla sig af við þann keppinaut sem kemur næstur í röðinni sé ekki nægilega góð. Það mundi hreyfa við markaðnum að sameina bankana á nýjan leik, það mundi auka samkeppnina, og ég tel alveg sjálfsagt að ganga í þetta mál. Taki Samkeppnisstofnun jafnvitlausa ákvörðun og hún gerði á sínum tíma varðandi sameiningu þessara banka verði farið með það mál fyrir dómstóla og látið reyna á það alla leið hvort Samkeppnisstofnun ætlar virkilega að taka þátt í því að halda uppi vaxtastiginu í landinu.

Herra forseti. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson ræddi um þróun efnahagsmála á undanförnum mánuðum og missirum. Það er ljóst að sú þróun hefur ekki verið með öllu átakalaus. Í kjölfar hagvaxtarskeiðs og uppgangs í íslensku efnahagslífi kom tímabil nokkurrar þenslu. Ríkisstjórnin ásamt aðilum vinnumarkaðarins lagði á það mikla áherslu að koma í veg fyrir að verðbólgan næði að grafa um sig í hagkerfinu með afleiðingum sem öllum Íslendingum eru því miður allt of vel kunnar. Allt bendir nú til þess, eins og hv. þm. nefndi, að góður árangur muni nást við stjórnun efnahagsmála og að þær aðgerðir sem ríkisstjórnin og aðilar vinnumarkaðarins hafa gripið til hafi verið réttar og tímabærar og hafi reynst árangursríkar. Nýjasta verðlagsmæling Hagstofunnar sýnir svo ekki verður um villst að böndum hefur verið komið á verðbólguna og allar líkur benda til þess að rauðu strikin svokölluðu haldi. Þar með hefur verið tryggður friður á vinnumarkaði og um leið forsenda þess að verðbólga verði áfram lág hér á landi öllum landsmönnum til hagsbóta. Þetta tímabil hefur verið merkilegt fyrir margra hluta sakir. Það hefur út af fyrir sig verið nokkur prófsteinn á menn. Eins og við mátti búast hefur gefið á bátinn og því er ekki að neita að stundum hafa sumir af þeim sökum misst algjörlega sólarsýn. Þeir hafa ekki þótt efni í góða skipstjóra sem ætíð hafa haldið við minnsta goluþyt að nú sé hin hinsta stund upp runnin, skútan hljóti að sökkva. Lýsandi dæmi um þetta var umræðan um viðskiptahallann, og er fróðlegt að rifja hana upp. Sá sem hér stendur var og er þeirrar skoðunar að viðskiptahallinn, þótt mikill hafi verið um tíma, hafi verið langt frá því að vera óviðráðanlegt vandamál. Ég mátti sitja undir miklum glósum hér, á þinginu, vegna þessarar skoðunar minnar og miklum stóryrðum mikilla spekinga í þingsalnum. Viðskiptahallinn var til kominn vegna fjárfestinga og neyslu einstaklinga en ekki ríkisvaldsins. Það var eðlismunurinn sem ég lagði ætíð áherslu á. Því sagði ég að þegar draga þyrfti saman seglin mundu þessir aðilar gera það og viðskiptahallinn mundi minnka hratt og örugglega. Efnahagsstofnanir og ýmsir þingmenn hér töldu sig ekki geta trúað þessum niðurstöðum. Viðskiptahallinn reyndist ekki vera sú tifandi tímasprengja sem springa átti framan í þjóðina með rosalegum gauragangi og hrikalegum afleiðingum. Reyndar virtist þessi tímasprengja vera eitthvert mesta sigurverk sem sögur fara af. Hún virtist ekki bara geta sprungið einu sinni heldur aftur og aftur, þessi sama sprengja, með sama hætti og aðrar púðurkerlingar. En það sýndi sig að viðskiptahallinn dróst saman hratt og örugglega og fór nákvæmlega eins og stjórnarliðar höfðu spáð í þessum sal. Sprengjan mikla sprakk sem sagt hvergi nema í hugarheimi sprengjusmiðsins og þar sannaðist kannski það sem lektor einn við háskólann sagði, að eina sprengjan sem tifaði væri sú hætta sem þjóðinni væri búin af því að búið væri að sameina allt vitlausasta fólkið í landinu í efnahagsmálum í einn flokk. Það var fræg setning eins og menn muna. Ég vil nefna vantrú hv. formanns Samfylkingarinnar, Össurar Skarphéðinssonar. Fyrir þremur mánuðum sagði þessi hv. þm. hér í salnum: ,,Miðað við þær hækkanir sem yfirleitt verða á verðlagi á þessum tíma árs bendir ekkert til þess að við verðum undir þessum rauðu strikum. Hver segir það? Ekki bara formaður Samfylkingarinnar heldur segir forstjóri Þjóðhagsstofnunar að ...`` --- Reyndist þetta rétt? Heldur betur ekki. Það bendir allt til þess að þetta muni allt saman ganga fram. Á sama þingfundi sagði sami hv. þm.: ,,Var það ekki örugglega fyrir síðustu jól, herra forseti, sem ríkisstjórnin lýsti því hvernig verðbólgan mundi senn hníga hægt en örugglega og var það ekki fyrir jólin sem ríkisstjórnin talaði líka um svigrúmið sem var að myndast til að lækka vexti þegar krónan mundi styrkjast? Jú, herra forseti. Ef mig misminnir ekki, þá var það einmitt fyrir síðustu jól. En ríkisstjórnin eins og svo margir aðrir að því er þetta varðar fór því miður í jólaköttinn.`` Jæja. Var það svo? Það er nefnilega þetta sama með jólaköttinn og tifandi tímasprengjuna, þetta sprakk allt í einni lotu í hugarheimi viðkomandi þingmanns. Það er fróðlegt að sjá þessa hluti, hvernig þetta hefur gerst og hvernig veruleikinn hefur síðan birst mönnum. Gengisvísitalan hefur farið úr 151 niður í 133 með styrkingu gengisins sem menn sögðu um jólin að væri algjörlega vonlaust. Vaxtalækkunarskeið er hafið, segir seðlabankastjóri í dag. Þegar Seðlabankinn lækkaði vexti 26. mars var hann gagnrýndur af ýmsum, þar á meðal Þjóðhagsstofnun. Nú er komið á daginn að þetta var hárrétt ákvörðun hjá Seðlabankanum, og studd af ríkisstjórninni auðvitað. Fram undan eru aftur tímar sem virðast vera rólegir. Sumarið hefur jafnan verið mjög rólegt í verðlagsmálum. Það er engin undirliggjandi verðbólga að mati Seðlabanka og annarra slíkra aðila þannig að ef við höldum rétt á spilum verður verðbólgan væntanlega um eða í kringum 2% frá upphafi til loka ársins sem er mikill munur frá 9,7--9,8% frá upphafi til loka fyrra árs. Þetta lítur heldur betur vel út, herra forseti.

Herra forseti. Ég gerði mér ekki grein fyrir því þegar boðað var til þessarar umræðu að hún væri aðallega til þess að setja plástra á sært stolt og særðan metnað hæstv. forsrh. Það hefur komið fram hér að auðvitað klúðraði hæstv. forsrh. gengi krónunnar, það er hann sem með óforsjálni sinni hefur veikt gengi krónunnar sem leiddi til þess að viðskiptahallinn sprakk eins og tímasprengja, sprengdi gengið sem leiddi aftur til þess að hér rauk verðbólga upp. Það leiddi aftur til þess sem við búum við enn í dag og verður að leggjast við dyr hæstv. forsrh. og einskis annars, og það er vaxtastigið í landinu. Staðan er auðvitað þannig, herra forseti, að vextir í landinu eru mörgum sinnum hærri en t.d. í evrulöndunum. Af hverju er það, herra forseti? Vegna þess að Seðlabankanum reyndist nauðsynlegt að halda við gengi krónunnar þegar þessir háu herrar í ríkisstjórninni höfðu ekki forsjálni til að bera til þess að grípa í taumana þegar þenslan fór úr böndum. Herra forseti. Það er ástæðan fyrir því að leggja þurfti í allan þennan leiðangur. Hæstv. forsrh. rifjar hér upp orð mín fyrir þremur mánuðum. Ég leyfi mér að rifja upp orð mín líka, herra forseti. Ég sagði að ekki mundi takast að halda verðbólgunni í skefjum, ná þessum rauðu strikum, nema menn réðust í aðgerðir. Það var nákvæmlega það sem hæstv. forsrh. gerði, ekki fyrir orð mín heldur orð verkalýðshreyfingarinnar. Og það var táknrænt að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson talaði um tilraun tveggja aðila, þ.e. atvinnurekenda og verkalýðshreyfingarinnar, en hann nefndi ekki hæstv. ríkisstjórn vegna þess að það var forusta verkalýðshreyfingarinnar sem dró hæstv. ríkisstjórn á stertinum til þessara aðgerða. Það er fyrst og fremst forustu verkalýðshreyfingarinnar sem ber að þakka þetta. Hún fór á skaflajárnum um allt samfélagið og henni ber að þakka þennan árangur en ekki þeim manni sem stendur hérna eins og særður lítill drengur og hrósar sér af því að tekist hafi að vinna aftur það sem hann með mistökum sínum leiddi yfir þjóðina.

Herra forseti. Ég þakka þessa umræðu sem hér fer fram. Ég gleðst yfir afar ábyrgri afstöðu ASÍ-manna og atvinnurekenda, og frumkvæði þeirra og ríkisstjórnarinnar í að draga úr verðbólgu með afar samstilltu átaki. Verkalýðsfélögin eins og reyndar mörg önnur frjáls félagasamtök eiga undir högg að sækja og ég fullyrði að við þetta frumkvæði ASÍ-manna hefur ímynd þeirra breyst til mikilla muna. Þetta hefur vakið fólk og fyrirtæki til umhugsunar um verðlagsmál og verðmyndun vöru, og ekki að ástæðulausu þar sem ákveðin fákeppni ríkir í sölu, t.d. á matvörum. Margir hafa brugðist við af mikilli ábyrgð og sanngirni með samstillingu. Þetta vekur okkur auðvitað til umhugsunar um hverjar raunverulegar kjarabætur hins almenna launþega eru. Það er auðvitað lág verðbólga, stöðugleiki verðlags, hæfilega sterk staða íslensku krónunnar og það er alveg ljóst að það er nauðsynlegt að lækka vexti meira en orðið hefur hjá okkur. En við getum glaðst yfir því að böndum hefur verið komið á verðbólguna og við erum svo sannarlega á réttri leið við að ná verðbólgunni niður í 2%. Ég er þess fullviss að það tekst og enn og aftur gleðst ég yfir því að við getum unnið saman, þ.e. ríkisstjórnin, ASÍ-menn og atvinnurekendur, á jafnábyrgan hátt og gerst hefur í þessu máli.

Herra forseti. Það er ánægjulegt að vísitala neysluverðs helst nú 1. maí innan þeirra marka sem launþegasamtök og atvinnurekendur settu fyrir óbreyttri stöðu kjarasamninga. Herra forseti. Þetta sýnir líka hversu mikilvægt það er að við höfum yfir að ráða sjálfstæði í ráðstöfun efnahagsmála okkar. Ótti almennings og atvinnulífs við verðbólguna er mikill og sú umræða og sá þrýstingur sem beitt hefur verið gegn verðhækkunum síðustu mánuði hefur örugglega haft áhrif og dregið úr eða seinkað hækkunum verðlags. Rétt er að hafa í huga að uppsveiflan í hagkerfi síðustu 5--10 árin hefur verið rekin áfram sérstaklega á stóraukinni einkaneyslu og allt of stór hluti þessarar einkaneyslu er fjármagnaður með lántökum. Hvernig hagkerfið bregst síðan við þegar einkaneyslan dregst saman og byrðin vegna endurgreiðslu lána þyngist er eftir að sjá. Handaflsaðgerðir í hagstjórn eins og beitt hefur verið á síðustu mánuðum geta átt rétt á sér í afmörkuðum tímabundnum aðgerðum en sem almennu framtíðarstjórntæki í efnahagsmálum held ég að fáir mæli með þeim. Sú hagstjórnartækni sem beitt hefur verið undanfarið hefur fyrst og fremst beinst að huglægum þáttum og því að styrkja trú almennings og atvinnulífs á gengi, trú á það að hægt sé að halda hér stöðugu verðlagi o.s.frv. Ég tek undir að sá þáttur er mikilvægur, hann er mikilvægur í rekstri hverrar þjóðar og hvers þjóðarbús. En þá er líka eins gott að setja fingur í kross um það hvernig framhaldið verður. Nú berast fréttir af því að verslunin sé rekin með tapi og það sé óvíst hversu lengi hún getur haldið niðri verðlagi. Sömuleiðis tímabundnar aðgerðir eins og lækkun gjalda á bensíni og slíkar aðgerðir, hve langt draga þær? Það sem þarf að gera, herra forseti, er að styrkja innviði íslensks atvinnulífs. Útflutningstekjur þurfa að aukast, framleiðslan innan lands þarf að aukast, það þarf að styrkja byggð og búsetu um land allt, og mér ógnar áframhaldandi brottflutningur fólks af landsbyggðinni og veiking atvinnulífs þar. Slík þróun er ávísun á óstöðugleika.

Herra forseti. Því hljóta allir að fagna ef menn fá fang á verðbólgunni að kveða hana niður. En því miður eru þær þensluástæður sem legið hafa til grundvallar í hinni miklu verðbólgu ekki úr sögunni, þeim hefur að mestu verið frestað. Á þeim handahlaupum sem tíminn gefur mönnum í þessu falli í umræðunni þá langar mig aðeins að rifja upp örfáar fyrirsagnir úr blöðum síðustu mánuðina. Fréttablaðið segir í haust er leið: ,,Hörð gagnrýni á efnahagsstefnu. Þórður Friðjónsson, forstjóri Þjóðhagsstofnunar, gagnrýnir stefnu stjórnvalda. Erlendar skuldir hafa aukist úr 50% af landsframleiðslu í 84% á skömmum tíma.`` Formaður Samtaka iðnaðarins talaði um blindflug í efnahagsmálum sem væri hættulegt og framkvæmdastjórinn sagði að góðærið á Íslandi væri knúið áfram með erlendri skuldasöfnun. Skattar á einstaklinga hafa margfaldast á síðustu tíu árum, 66 milljarða gjaldaaukning meðan bætur hafa aðeins aukist um 1,4 milljarða. ,,Gjaldþrotahrina mesta ógnunin``, sagði Árni Tómasson, bankastjóri Búnaðarbankans, ,,framtíð lánastofnana í mikilli tvísýnu.`` ,,Hundruð prósenta hækkanir á kostnaðarhlutdeild sjúklinga``, segir í frétt frá 19. desember sl. ,,Heilbrigðisráðherra staðfestir að útgjöld til heilbrigðismála hækki um 6,4 milljarða, en kostnaðarhlutur sjúklinga stórhækkar. Ekki samstaða um að mæta þessu með öðrum leiðum, segir ráðherrann.`` Síðan segir Dagblaðið á sínum tíma: ,,Gjöld hafa þrefaldast en bætur staðið í stað.`` Þannig getum við haldið áfram að rifja upp og stiklað á því stærsta en allt ber að sama brunni: Við erum illa stödd fjárhagslega og efnahagslega séð enn sem komið er.

Herra forseti. Mig minnir að það hafi verið fyrir u.þ.b. ári, í apríl í fyrra, að formenn tveggja stærstu stjórnarandstöðuflokkanna gengu fram fyrir skjöldu sama daginn í Morgunblaðinu og lýstu því yfir að nú væri brotlending fram undan í íslenskum efnahagsmálum, brotlending. Annað hefur komið á daginn. Nú er búið að ná tökum á þeirri þróun með mjög afgerandi hætti, þ.e. á efnahagsþróuninni. Viðskiptahallinn er á hraðri niðurleið, verðbólgan er á hraðri niðurleið, gengið er að styrkjast dag frá degi, ríkisfjármálin eru í mjög traustu horfi og þannig mætti lengi telja. Að vísu verður smáhlé á hinum mikla hagvexti sem verið hefur á undanförnum árum og hann verður minni eða kannski enginn á þessu ári og margir hafa kannski gott af því að kasta mæðinni í því ástandi. En við munum síðan stefna áfram upp á við í þeim efnum, m.a. með þeim áformum sem fram undan eru á sviði virkjanamála og ýmissa nýjunga í atvinnumálum á Íslandi. Þetta er með öðrum orðum það sem ég hef leyft mér að kalla snertilendingu. Við lendum og hefjum okkur síðan aftur til flugs að því er varðar hagvöxtinn og auknar þjóðartekjur. En það eru ekki bara forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar sem halda þessu fram. Í gær kom út álit frá bandaríska matsfyrirtækinu Moody's á lánshæfi Íslands þar sem staðfest er mjög gott og traust lánshæfi Íslands og hin háa einkunn sem skuldbindingar íslenska ríkisins hafa eru staðfestar og útlit talið vera stöðugt sem þýðir að ekki eru horfur á því að þetta góða lánshæfismat rýrni. Við erum samt ekki eina þjóðin sem höfum verið að gangast undir mat hjá öðrum, þ.e. lánshæfisfyrirtækjunum. Í fyrradag lækkaði annað lánshæfisfyrirtæki mat sitt á stórveldinu Japan vegna ástandsins sem þar er í þeim málum. Það er því ekki sjálfgefið að ríki haldi lánshæfismati sínu eins og sem betur fer er raunin hjá okkur.

Herra forseti. Það er rétt að rifja aðeins upp þróun gengismála á síðasta ári. Þegar það er skoðað skortir menn orð til að lýsa þeirri þróun. Eigum við að rifja þetta aðeins upp? Í janúar 2001 var gengisvísitalan 121 stig, fór í 151 stig í lok nóvember. Í janúar kostaði bandarískur dollar 83 kr. en fór í nóvember í 111 kr., evran í 80 kr. og fór í 97 kr. Herra forseti. Þetta er 30% gengisfelling á einu ári. Auðvitað er það svo að hjá þjóð sem er jafnháð innflutningi og við erum, þá fór þessi gengisfelling þráðbeint út í verðlagið og það er það sem magnaði upp hina miklu verðbólgu sem verið hefur í landinu sem allur almenningur er nú að blæða fyrir í háu verðlagi og stórhækkuðum skuldum almennings sem síðan er að kikna undan mikilli greiðslubyrði lána sinna, að ekki sé talað um okurvextina sem eru í landinu. Að sjálfsögðu hefur þetta komið sjávarútvegsfyrirtækjum og öðrum útflutningsfyrirtækjum til góða, enda læðist það að mönnum að nokkrir aðilar geti stjórnað þróun gengismála og jafnvel tekið gjaldmiðilinn í gíslingu ef svo má að orði komast. Hæstv. ríkisstjórn hélt ákaflega illa á efnahagsmálum á seinni hluta síðasta árs og þess vegna tók forusta Alþýðusambandsins sig til og tók í raun og veru stjórn efnahagsmála í sínar hendur. Ríkisstjórnin kveikti verðbólgubál með aðgerðaleysi sínu á sumum sviðum og vitlausum aðgerðum á öðrum. Það er forusta Alþýðusambandsins sem hefur farið um landið eins og slökkvilið, rætt við forustumenn fyrirtækja og sveitarfélaga og dregið úr verðbólgubálinu. Þeir hafa líka verið í starfi nokkurs konar forvarnafulltrúa. Að hlusta svo á hæstv. ráðherra, forsrh. og fjmrh., koma hér og ætla að eigna sér það sem gert hefur verið í þessum málum, þá kemur upp í huga minn gamall íslenskur málsháttur sem lýsir best hæstv. ríkisstjórn nú um þessar mundir: ,,Margur elur dramb sitt á annarra svita.``

Herra forseti. Ég skal fúslega játa að ég hafði efasemdir um það og lýsti þeim á sínum tíma að raunhæft markmið væri að ná þessum verðlagsviðmiðunum inn fyrir rauðu strikin og ég held að allir viti að það hlaut að verða mjög tæpt. Það er auðvitað fagnaðarefni ef þetta tekst. Það skapar þá fyrir sitt leyti skilyrði til að glíma áfram við vandann. En það væri hins vegar mikið óraunsæi og óskhyggja að reikna með því að hann væri þar með gufaður upp um aldur og ævi. Undirliggjandi er jafnvægisleysi í íslenska hagkerfinu og við erum enn að súpa seyðið af hagstjórnarmistökum sem sannanlega voru gerð þegar þenslunni var hleypt allt of mikið úr böndunum. Það sem er líka alvarlegt, herra forseti, og við skulum ekki gleyma, er að staðan er að því leyti breytt að skuldsetning þjóðarbúsins, atvinnulífs og heimila er meiri en nokkru sinni fyrr og það setur öllum aðgerðum í efnahagslífi og hagstjórn þröngar skorður, en síðast en ekki síst, herra forseti, skiptir framtíðin að sjálfsögðu mestu máli. Áhyggjur manna eru af því að hér kunni að vera um mjög tímabundinn árangur að ræða þar sem menn taki í raun og veru þátt í því átaki og hafi úthald til þess svo nokkrum mánuðum nemur. Við eigum eftir að sjá undirliggjandi hluti koma upp úr kafinu á haustmánuðum þannig að sú jákvæða þróun sem núna hefur verið í nokkrum mælingum í röð kann að reynast skammgóður vermir. Það er auðvitað mesta hættan, herra forseti. Að sjálfsögðu er það jákvætt upp á framhaldið líka að tekist hefur að hægja á hlutunum en það skiptir mestu máli þegar frá líður hvort þarna eru að nást tök á þessu varanlega. Það skiptir máli bæði efnahagslífsins vegna en það skiptir líka máli vegna þeirra markmiða að verja kaupmátt og varðveita hann í landinu. Því getur, herra forseti, að mínu mati enginn nema framtíðin svarað hvernig þetta kemur til með að líta út þegar kemur fram á haustið eða inn í næsta vetur.

Herra forseti. Fyrir tæpu ári birtist í Morgunblaðinu grein undir fyrirsögninni ,,Brotlending að verða í efnahagsmálum.`` Þar var rætt við þá Steingrím J. Sigfússon, formann Vinstri grænna, og Össur Skarphéðinsson, formann Samfylkingar. Báðir sögðust þeir á þeim tíma telja ljóst að brotlending í efnahagsmálum væri í uppsiglingu. Reyndar taldi hv. þm. Össur Skarphéðinsson sig ekki vera að spá brotlendingu heldur beinlínis að lýsa henni yfir og taldi hafa komið á daginn að viðskiptahallinn hefði orðið okkur að falli. Raunin er hins vegar sú að viðskiptahallinn var alltaf allt annars eðlis en við þekktum frá því áður. Þetta kom fram í öllum skýrslum alþjóðastofnana sem fjölluðu um stöðu íslenskra efnahagsmála. Nú hefur þróunin snúist við enda var ekki við öðru að búast. Samkvæmt nýjustu upplýsingum Þjóðhagsstofnunar hefur þróun viðskiptajöfnuðar snúist við og búist er við 6,6 milljarða afgangi á vöruskiptajöfnuði og 9,3 milljarða afgangi á viðskiptum með þjónustu á þessu ári. Formaður Samfylkingarinnar sagði einnig í sama viðtali, með leyfi forseta: ,,Trú manna á gjaldmiðil endurspeglar jafnan trú markaðarins á efnahagsstefnu viðkomandi ríkisstjórnar.`` --- Er þá ekki hin mikla styrking íslensku krónunnar nú til mats um góða frammistöðu ríkisstjórnarinnar? Herra forseti. Nú er spáð kröftugum hagvexti hér strax á næsta ári. Viðskiptahallinn er að snúast við eins og eðlilegt mátti teljast. Gengið hefur náð jafnvægi og er nú mun sterkara en forsendur fjárlaga gerðu ráð fyrir. Kaupmáttur eykst í ár áttunda árið í röð á Íslandi, verðbólgunni er haldið í skefjum, útlit er fyrir að rauða strikið haldi og friður á vinnumarkaði verði tryggður. Herra forseti. Ef þetta er brotlending í efnahagsmálum þá verður að segjast að ríkisstjórnin brotlendir bara býsna vel.

Virðulegi forseti. Ég tel að mjög æskilegt hafi verið að aðilar vinnumarkaðarins, þ.e. samtök launþega og atvinnurekenda, tóku sig saman um þessa markmiðssetningu og leituðu til ríkisstjórnarinnar um að taka þátt í því átaki að koma verðbólgunni úr þeim farvegi sem hún var í og yfir í þennan lægri farveg. Ástæðan er sú að þegar aðilar vinnumarkaðarins taka þetta frumkvæði, þá er markmiðssetningin þeirra og ábyrgðin að mörgu leyti þeirra líka að þetta náist. Og þetta virkar allt öðruvísi þegar aðilar vinnumarkaðarins taka slíkt frumkvæði heldur en ef ríkisstjórnin kæmi með eitthvert boð eða einhverja stefnu og ætlaði síðan að fara að senda menn út og suður í slíka baráttu. Þess vegna hefur þetta virkað og ríkisstjórnin hefur bakkað þetta átak afar vel upp og þær aðgerðir sem hafa verið gerðar hafa einmitt virkað vegna þess að þetta er liður í átaki sem aðilar vinnumarkaðarins höfðu frumkvæði að. Varðandi gengið þá held ég að það hafi engin ein breyting á stjórn efnahagsmála haft jafnmikil og jafngóð áhrif fyrir íslenska hagkerfið og nýju lögin um Seðlabanka Íslands og breytingin á peningastefnunni sem í þeirri breytingu fólst. Gengisbreytingin sem hefur orðið síðan þetta gerðist er algert skólabókardæmi um það hvernig frjálst gengi virkar til að ná jafnvægi í efnahagsmálum. Það sem menn töluðu um fyrir ári sem tifandi tímasprengju, viðskiptahallann, er ekkert vandamál í dag nákvæmlega út af því að gengisbreytingarnar hafa svínvirkað. Ég tel að það sé bjart fram undan í efnahagsmálunum. Ég tel að það sé sífellt viðfangsefni að stjórna efnahagsmálunum. Þess vegna var ég að ræða um það, ég tel að eðlilegt sé að gengisvísitalan verði á bilinu 130--135. Ég tel líka að vinna eigi í því að lækka vexti með því m.a. að stuðla að sameiningu Landsbankans og Búnaðarbankans.

Herra forseti. Ég þakka hv. málshefjanda frumkvæði hans að þessari umræðu og öllum þeim öðrum sem tekið hafa þátt í henni. Enginn vafi leikur á því að Alþýðusambandið og aðilar vinnumarkaðarins hafa staðið sig afar vel í byrjun þessa árs í þeim verkefnum sem þeir hafa unnið að af miklum krafti, ekki síst forustumenn Alþýðusambands Íslands. En við skulum átta okkur á því út á hvað þetta verkefni gekk. Áður en það verkefni fór af stað sögðu spámenn Seðlabankans að verðbólga mundi fara úr 9,7% frá upphafi til loka síðasta árs, í 3% frá upphafi til loka þessa árs. Því var ljóst að verðbólgan var á hraðri niðurleið algjörlega óháð slíku átaki. En Seðlabankinn sagði jafnframt að hins vegar mundi ekki takast að halda verðbólgunni á fyrri parti ársins undir viðmiðunarmörkum rauðu strikanna. Alþýðusambandið, atvinnurekendur og ríkisstjórnin fóru í verkefni til þess að tryggja það. En ég fullyrði að það var ekkert gert í þeim efnum sem er í raun tímabundnar aðgerðir sem síðan munu springa lausar. Menn benda á: ,,Var lækkun bensíngjalds ekki tímabundin? Gengur hún ekki til baka?`` Jú, en hvers vegna var hún gerð? Hún var gerð vegna þess að uppi var tímabundin hækkun á bensínverði sem menn ætluðu ekki að láta rugla þessa stöðu. Bensínverð er núna byrjað að ganga til baka vegna þess að menn óttast ekki lengur innrás í eða árás á Írak og það hefur orðið dálítil breyting á viðhorfum manna í fjórða stærsta olíuríki heims, Venesúela. Þess vegna gengur þetta til baka og á móti kemur að lækkun á bensíngjaldinu mun falla saman við þessi atriði. Það er engin undirliggjandi verðbólga. Ég verð að hryggja hv. þm. Steingrím J. Sigfússon með því að það er engin undirliggjandi verðbólga sem hann getur horft til í haust. 

Herra forseti. Það er fyrir neðan allar hellur og bæði ómanneskjulegt og óskynsamlegt að hafa Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins í því uppnámi sem hún hefur verið um langt skeið vegna fjárskorts. Með 30--40 millj. kr. viðbótarframlagi væri hægt að gjörbreyta stöðunni og stytta biðlistana verulega. Starfsemi stöðvarinnar er gríðarlega mikilvæg og það fyrirbyggjandi starf sem þar fer fram tryggir allt í senn, sparnað sem ella kæmi fram í auknum útgjöldum síðar í heilbirgðiskerfinu og síðan það sem mest er um vert, þroskamöguleika fatlaðra einstaklinga. Það er því verið að brjóta rétt á þroskahömluðum börnum sem ekki fá greiningu og meðferð. Fram hefur komið að löng bið fatlaðra barna eftir greiningu og meðferð geti komið í veg fyrir að þau nái nokkurn tímann þeim þroska sem hægt væri ná með rétti meðferð sem hæfist fyrr. Það er því algert skilningsleysi á því ómetanlega starfi sem fram fer á Greiningarstöðinni að halda henni í svo miklu fjársvelti að vel á annað hundrað börn séu á biðlistum og bið eftir greiningu og þjónustu geti verið eitt til tvö ár. Jafnvel þó Greiningarstöðin fengi þá fjóra starfsmenn til viðbótar sem nú er verið að auglýsa eftir væri starfsmannafjöldinn sá sami og hann var fyrir ári síðan og þá höfðu þegar myndast langir biðlistar eftir þjónustu og m.a. árs bið eftir þjónustu fyrir grunnskólabörn. Ráðherrann bítur líka höfuðið af skömminni þegar hann reynir að afgreiða langa biðlista með því að lýsa yfir óánægju með afköst starfsmanna. Það er hæstv. ráðherra til ævarandi skammar og auðvitað verður ráðherra að líta til þess að peninga þarf þegar skjólstæðingum hefur fjölgað svo verulega. Afköst stöðvarinnar hafa aukist gríðarlega og hagræðing og breytt skipulag hefur leitt til þess að kostnaður við hvern einstakling sem fær þjónustu hefur minnkað um 70% á sjö ára tímabili. Staðreyndin er sú sem ráðherra hefur greinilega ekki kynnt sér, að frá árinu 1997 hefur hópur barna með þroskafrávik sem þarf á aðstoð stöðvarinnar að halda tvöfaldast meðan fjöldi starfsfólks hefur staðið nánast í stað. Skjólstæðingum hefur fjölgað um 107% á fimm ára tímabili meðan starfsfólki hefur fjölgað um 8,6%. Skjólstæðingar voru 290 árið 1996 en voru árið 2000 511. Auk þess er afar erfitt að fá starfsfólk að stöðinni, m.a. vegna þess að launakjör eru þar miklu lélegri en á öðrum sambærilegum stofnunum. Má t.d. nefna að laun margra starfsmanna stöðvarinnar eru um 20--30% lægri en annars staðar. Dæmi eru um að starfsfólk stöðvarinnar hafi hækkað um 50--60 þús. kr. í launum á mánuði með því að fara í sambærileg störf hjá sveitarfélögunum. Þetta er meginskýring þess vanda sem við er að glíma. Hæstv. ráðherra verður líka að gera sér grein fyrir því að hann sinnir ekki embættisskyldu sinni með því að halda stöðinni í svo miklu fjársvelti að það bæði skerði og komi í veg fyrir að þroskaheft börn fái þjónustu. Það er brot á lögum, bæði lögum um málefni fatlarða og grunnskólalögum. Úthlutun sveitarfélaganna á fé til grunnskóla vegna fatlaðra barna getur oltið á greiningu stöðvarinnar og það er ekki forsvaranlegt að börn fái ekki þá sérkennslu sem þau eiga rétt á. Stuðningur og sérkennsla sem sum börn með þroskafrávik eiga rétt á er því víða í algjörri óvissu. Forsenda þjónustu sem fötluð börn eiga rétt á samkvæmt lögum um málefni fatlaðra byggir á því að barnið hafi fengið greiningu hjá Greiningarstöðinni og í sumum tilvikum geta umönnunarbætur foreldra oltið á því að barnið fái greiningu stöðvarinnar. Vandamálin byrjuðu að hrannast upp við stöðina þegar skipulagsbreytingar voru gerðar árið 1996, en þá jukust verulega tilvísanir til stöðvarinnar ekki síst vegna barna og unglinga á grunnskólaaldri, auk þess sem stöðin fékk aukin verkefni frá Barna- og unglingageðdeildinni vegna einhverfra barna. Aukning hefur líka orðið mikil vegna einhverfutilvika, m.a. vegna þess að greiningartæknin er orðin mun betri og öruggari en áður var. Í nýlegu svari félmrh. til mín kom fram að einhverfutilvik hafa þrefaldast á stuttum tíma og er reiknað núna með 20 börnum í hverjum árgangi á móti níu til tíu börnum árið 1999. Við þessu þarf að bregðast. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Hverjar eru tillögur ráðherra til að stytta biðlista eftir þjónustu? Telur ráðherra það verjandi að börn með þroskahömlun þurfi að bíða á annað ár eftir þjónustu og greiningu og að börn á grunnskólaaldri fái ekki sérúrræði í skólakerfinu? Mun ráðherra styrkja stöðu Greiningarstöðvarinnar sérstaklega vegna vaxandi einhverfutilvika? Er ráðherrann reiðubúinn að beita sér fyrir úrbótum og samræmingu kjara starfsfólks stöðvarinnar og starfsfólks í sambærilegum störfum til að tryggja að starfsmenn fáist til að starfa við Greiningarstöðina?

Herra forseti. 1. mars í ár voru 31,2 störf á Greiningarstöðinni. Þau eru tveimur færri en 1. mars árið 2001, en jafnmörg og árið 2000 og 1999. Til þess að auka þjónustustig og leysa bráðavanda Greiningar- og ráðgjafarstöðvarinnar hefur verið auglýst eftir starfsfólki. Í fyrsta lagi hefur verið auglýst eftir sálfræðingi í 100% stöðu á sviði þroskahamlana, barnalækni í 100% starf, 50% á sviði þroskahamlana og 50% á sviði einhverfu og málhamlana, talmeinafræðingi í 80% stöðu á sviði einhverfu og málhamlana, þroskaþjálfa í 100% stöðu á sviði hreyfi- og skynhamlana og sálfræðingi í 80% stöðu í afleysingar. Umsóknarfresturinn rennur út 25. apríl nk. Gert er ráð fyrir því að strax verði gengið til ráðninga á hæfum umsækjendum að loknum umsóknarfresti. Að þessum ráðningum loknum verður unnin sérstök áætlun um það hvernig staðið verður að greiningu þeirra barna sem talin eru hafa brýnustu þörfina. Rétt er að taka fram að öll börn innan tveggja ára fá greiningu strax, þ.e. biðtími getur orðið einn mánuður, í mesta lagi þrír. Áformað er að 1. júlí verði búið að ákveða hvernig staðið verði að greiningu þeirra barna sem eru í mestri þörf. Á vegum ráðuneytisins er nú hafin úttekt á faglegum og fjárhagslegum þáttum Greiningarstöðvar. Úttektin mun sérstaklega ná til eftirfarandi þátta, þ.e. vanda stöðvarinnar í ljósi þeirra breytinga sem orðið hafa á greiningarviðmiðum og aukinnar ásóknar í þjónustu stöðvarinnar, innra skipulags, skilgreiningar verkefna, lágmörkunar rekstrarútgjalda að teknu tilliti til skilgreindra verkefna. Í framangreindri vinnu verða stafskjör stöðvarinnar tekin til endurskoðunar. Fulltrúar ráðuneytisins og Greiningarstöðvarinnar hafa að undanförnu unnið sameiginlega að lausn þess fjárhagsvanda sem stöðin virðist vera í. Í kjölfar þess hef ég m.a. ákveðið að óska eftir viðbótarfjárheimild í fjáraukalögum ársins svo auka megi núverandi þjónustustig stofnunarinnar. Verði slík ósk samþykkt, er það sameiginlegt mat aðila að þannig verði hægt að vinna á bráðavanda stofnunarinnar enda verði samhliða gripið til annarra nauðsynlegra rekstraraðgerða. Rétt er að taka fram að fjárheimildir stofnunarinnar í ár eru nú þegar 20 millj. hærri en reksturinn reyndist á síðasta ári. Það hefur líka verið óskað eftir tilnefningum í stjórn Greiningarstöðvarinnar, en skipunartími fyrri stjórnar er runninn út. Gert er ráð fyrir því að hin nýja stjórn stöðvarinnar verði starfhæf í byrjun maí eða taki til starfa í byrjun maí nk. Í framhaldi af þeirri úttekt sem nú er hafin er gert ráð fyrir því að fram fari heildstætt mat á þjónustu við fötluð börn og ungmenni og ábyrgð hinna ýmsu þjónustuaðila gagnvart greiningu þeirra og fötlun. Hér er átt við hlutverk Greiningarstöðvarinnar, hlutverk heilbrigðisþjónustunnar og hlutverk sveitarfélaganna. Gert er ráð fyrir því að þessi vinna hefjist í byrjun júní og verði lokið 1. september nk. Að lokinni þessari frumúttekt á starfi Greiningarstöðvarinnar er gert ráð fyrir vinnu við valkostagreiningu þar sem reynt verður að meta framtíðarsýn og framtíðarhlutverk Greiningarstöðvarinnar í heildstæðri þjónustu við fötluð börn á Íslandi til framtíðar. Það er gert ráð fyrir að þessi vinna fari af stað 1. september og taki u.þ.b. þrjá mánuði. Á árinu 2000 voru meðaldagvinnulaun háskólamenntaðra starfsmanna Greiningarstöðvarinnar alls ekki lakari en dagvinnulaun háskólamenntaðra starfsmanna í sambærilegum störfum hjá öðrum ríkisstofnunum samkvæmt athugun sem ráðuneytið gerði á liðnu ári.

Herra forseti. Enn eru málefni Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins rædd á Alþingi þar sem góð orð hæstv. félmrh. og hæstv. heilbrrh. um að finna lausn á rekstrarvanda stöðvarinnar hafa ekki gengið eftir. Vandi Greiningarstöðvarinnar er eingöngu fjárhagslegur. Faglega stendur stöðin mjög vel og hefur á að skipa góðum, vinnusömum og metnaðarfullum starfsmönnum, mörgum hverjum með langan starfsaldur við stöðina. Þar vantar bara að geta ráðið fleiri. Þó að Greiningarstöðin hafi fengið loforð fyrir aukafjárveitingu til rekstursins á þessu ári dugar hún ekki til að vinna á biðlistunum og koma þeim í það horf að enginn þurfi að bíða lengur en í þrjá mánuði og að öllum aldurshópum verði sinnt svo að hægt verði að senda sérfræðinga út á land til að sinna meðferð og styðja við skjólstæðinga í heimabyggð. Það nægir alls ekki að miða auknar fjárveitingar við starfsemina eins og hún var fyrir ári síðan því þá hafði þegar orðið mikil skerðing á starfseminni og biðlistarnir voru óásættanlegir. Það verður að taka tillit til þess að stöðugt greinast fleiri börn sem þurfa á þjónustu Greiningarstöðvarinnar að halda til að fá viðeigandi meðferð og stuðning. Vandi Greiningarstöðvarinnar er m.a. sá að vera launalega ekki samkeppnisfær við aðra vinnustaði á þessu sviði á hinum frjálsa markaði. Mikil samkeppni er um svo reynda og faglega hæfa starfskrafta og því hefur öll töf á rekstrarlegri lausn málsins mjög alvarlegar afleiðingar fyrir starfsemi og mönnun Greiningarstöðvarinnar. Afleiðingar þrenginga Greiningar- og ráðgjafarstöðvarinnar hafa ekki látið á sér standa og hafa bitnað með fullum þunga á þeim sem síst skyldi, fötluðum börnum þessa lands og fjölskyldum þeirra.

Hæstv. forseti. Félmn. Alþingis átti þess kost að skoða Greiningar- og ráðgjafarstöðina í nóvember sl. og það er greinilegt að þar fer fram mjög sérhæft og vandasamt starf. Það var afskaplega upplýsandi fyrir okkur þingmenn að kynna okkur þessa starfsemi. En ég tel jafnframt að það ríki mikill skilningur á starfseminni, jafnt hér í Alþingi og í félmrn. Ljóst er að vandi Greiningar- og ráðgjafarstöðvarinnar á sér nokkrar mismunandi uppsprettur. Rétt er að minna á að t.d. stóð til að flytja málaflokk fatlaðra yfir til sveitarfélaganna og í því samhengi var samið lagafrv. til þess að styrkja stöðu Greiningarstöðvarinnar og þess hóps sem á að njóta þjónustu hennar. Eins og við vitum varð ekkert af þeim áformum. Því verður að skoða stöðu Greiningarstöðvarinnar í nýju ljósi. Leyst var úr þeim vanda sem stöðin var komin í vegna uppsafnaðs rekstrarhalla með fjáraukalagagerð nú fyrir áramótin og það var aukning á fjárlögum yfirstandandi árs miðað við rekstur síðasta árs. Nú er verið að vinna að skammtímavandamálum stöðvarinnar sem hafa skapast m.a. af því að starfsmenn eru í fæðingarorlofi og fleira kemur til. Mjög aukin eftirspurn er eftir þjónustu og aukin fjöldi barna sem greinst hafa með einhverfu hefur þar sitt að segja. Eins og fram hefur komið er búið að auglýsa eftir fleira starfsfólki til stöðvarinnar og því er við því að búast að hægt verði að vinna á þeim biðlistum eftir þjónustu sem hafa myndast nú að undanförnu. Hæstv. forseti. Nú er mikilvægt að líta til framtíðar. Við verðum að hafa heildarsýn á málaflokkinn og skipuleggja og skilgreina starfsemi stöðvarinnar með það að markmiði að þjónusta geti verið sem best. Það er okkar markmið nú.

Herra forseti. Rekstrarvandi Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins bitnar illa á fötluðum börnum og aðstandendum þeirra. Biðtími barna á grunnskólaaldri eftir greiningu er nú á annað ár og stofnunin telur fyrirsjáanlegt að skerða verði þjónustu við fötluð börn á grunnskólaaldri og fjölskyldur þeirra. Með þessu er verið að brjóta skýlausan rétt fatlaðra barna til þjónustu, bæði samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu og lögum um málefni fatlaðra. Þetta alvarlega ástand hefur nú varað í u.þ.b. hálft ár. Svo löng bið eftir greiningu sem raun ber vitni getur komið í veg fyrir að börnin nái nokkurn tímann þeim þroska sem þau gætu náð ef meðferð hæfist fyrr. Á biðlista Greiningar- og ráðgjafarstöðvarinnar eru nú 100 börn og þau og foreldrar þeirra þurfa að búa við þá óvissu að vita ekki hvenær röðin kemur að þeim. Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins hefur þá lagaskyldu að greina fötluð börn í grunnskólum. Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins er eina stofnunin hér á landi sem hefur breiða þverfaglega þekkingu til að greina og aðstoða börn með alvarlegar þroska- og hreyfihamlanir og einhverfu. Starfsmenn Greiningar- og ráðgjafarstöðvarinnar telja að launakjör við stofnunina séu svo léleg að borin von sé að sérfræðingar fáist til starfa. Þeir telja nauðsyn bera til að leiðrétta launakjörin sem fyrst svo unnt verði að leysa vandann. Ekki vantar fé til að efla utanríkisþjónustu okkar í fjarlægum löndum, en á sama tíma hefur eina sérhæfða stofnunin hér á landi sem greinir þroskafrávik barna verið í fjársvelti í langan tíma. Frjálslyndi flokkurinn skorar á ríkisstjórnina að grípa nú þegar inn í vanda Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins. Það er ekki um háar fjárhæðir að tefla miðað við það bráðnauðsynlega starf sem er í húfi og miðað við það að verið er að brjóta harkalega á rétti barna með þroskafrávik.

Virðulegur forseti. Við hér inni vitum vel að Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins er ein af grunnstofnunum samfélagsins. Við þekkjum öll mikilvægi hennar og við vitum öll um þörfina fyrir þjónustu stofnunarinnar, því það er mikil þörf. Við vitum einnig hversu þörfin fyrir þjónustu hefur aukist en að sama skapi hefur því miður ekki fylgt það fjármagn sem hefði þurft. Við vitum líka að stofnunin hefur haft á að skipa afar öflugu fagfólki og fagvinna þar hefur verið eins og best verður á kosið. Slíkt má alls ekki glatast. Við vitum jafnframt hversu miklu máli skiptir fyrir börn og fjölskyldur þeirra að þau fái greiningu þegar frávik frá þroska er um að ræða til að hægt sé að veita þeim þjónustu við hæfi og sinna þeim þörfum sem eru brýnastar á hverju skeiði fyrir sig í lífi og þroska barna. Ég veit líka að þingmenn hafa viljað leggjast á árar til að styrkja þessa mikilvægu stofnun. Og ég fullyrði að mjög margir þingmenn voru reiðubúnir til þess að samþykkja aukið fjármagn til stofnunarinnar á síðustu fjárlögum. Því miður var málið kæft en þar var verið að ræða um 24 millj. til þess að koma stofnuninni á réttan kjöl. Því gleðst ég yfir hugmyndum hæstv. félmrh. um fjáraukaheimild. Við vitum að ef greining fer ekki fram þá er ekki veitt þjónusta í samræmi við þarfir barnanna og það gengur auðvitað ekki. Eins til tveggja ára biðtími er afar langur tími í lífi og þroska lítils barns og því er mikilvægt að bregðast við sem fyrst, slíkt eykur alla möguleika á lífsgæðum barna. Við getum ekki brotið á börnum á þennan hátt. Réttur slíkra barna er alveg jafnmikilvægur og réttur annarra barna, ef ekki mikilvægari. En mig langar að spyrja hæstv. félmrh. í framhaldi af því sem kom fram hjá hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur: Hvenær er að vænta breytinga á lögum um Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins þannig að um hana gildi sérlög? Við vitum vel að í því felast mjög miklir möguleikar fyrir stofnunina til að þróast í takt við þarfir barna og í takt við nýja tíma.

Herra forseti. Það á að vera forgangsverkefni okkar að standa vörð um velferð þeirra sem minnst mega sín og mesta þörf hafa fyrir þjónustu og stuðning samfélagsins, barna sem búa við fötlun, þroskafrávik eða erfiðleika af öðrum toga. Annað er okkur ekki sæmandi og auk þess í bága við þau réttindi sem við höfum skuldbundið okkur til að tryggja þessum börnum. Það liggur nú fyrir að unnið er að því að leysa þann vanda sem Greiningar- og ráðgjafarstöðin hefur búið við. Hæstv. félmrh. hefur boðað að farið verði fram á viðbótarfjárheimild á fjáraukalögum til að mæta þörfinni, aukinni þörf fyrir þjónustu stofnunarinnar og unnið er að faglegri og fjárhagslegri úttekt á stöðinni. Ég treysti því að hún verði til þess að leggja grunn að enn öflugri starfsemi stöðvarinnar og enn betri þjónustu. Fullur pólitískur vilji er til þess að tryggja skjólstæðingum stöðvarinnar þá bestu þjónustu sem völ er á. Þörf er á að stöðug umræða sé í gangi um jafnmikilvæg mál og þjónustu Greiningar- og ráðgjafarstöðvarinnar, en það skiptir líka miklu máli að sú umræða sé fagleg. Einnig er löngu orðið tímabært að ræða heildstætt vanda barna í grunnskóla sem þurfa á ýmiss konar sérfræðiþjónustu og öðrum stuðningi að halda. Sveitarfélögunum ber að sjá skólum fyrir sérfræðiþjónustu samkvæmt reglugerð þar um og sérfræðingurinn á að vinna bæði að forvarnastarfi í samvinnu við starfsmenn skóla, m.a. með kennslufræðilegum og sálfræðilegum athugunum og hann á líka að vinna að greiningu nemenda sem eiga í erfiðleikum sem hafa áhrif á nám þeirra. Þeir eiga einnig að gera tillögur um viðeigandi meðferð og úrræði og til viðbótar öllu öðru eiga þeir jafnframt að gefa forráðamönnum kost á leiðbeiningum um uppeldi nemenda. Samkvæmt reglugerðinni er lágmarsviðmið um slíka þjónustu að það sé einn sálfræðingur eða annar sérfræðingur sem sinni 1.400 börnum. Menn geta rétt ímyndað sér hvað mikið vantar upp á að þessi þjónusta standi undir nafni og þeim verkefnum sem henni eru ætluð og hver biðin er víða eftir slíkri þjónustu. Jafnframt er augljóst að því meira sem upp á vantar að þessi þjónusta mæti þörfinni í hverjum skóla, því meiri er þörfin eftir þjónustu Greiningar- og ráðgjafarstöðvar.

Herra forseti. Mikilvægi Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins er ótvírætt. Þar fer fram afar mikilvæg þjónusta sem við getum ekki verið án. Mjög fróðlegt var fyrir okkur sem störfum í félmn. að heimsækja Greiningarstöðina sl. haust og hitta þar starfsmenn stofnunarinnar. Mál eins og þessi sem við ræðum hér í dag eru alltaf mikil tilfinningamál sem verður þó að ræða af yfirvegum og það þjónar engum tilgangi og við leysum ekki vandann með upphlaupi og stóryrðum. En það er eðlilegt að hlusta á gagnrýni og bæta úr því sem betur má fara. Herra forseti. Segja má að fæðing barns sé alltaf kraftaverk en það er ekki sjálfgefið að öll börn fæðist heilbrigð. Þau börn sem búa við fötlun þurfa og eiga að fá hjálp frá samfélaginu. Það er eindreginn vilji félmrh. að leysa þann vanda sem kominn er upp eins og kom fram hjá hæstv. félmrh. Þá hefur ráðuneytið einnig tilkynnt í fjárlagatillögum sínum óskir um verulega aukið fjármagn til reksturs Greiningarstöðvarinnar. Það er gert til þess að hægt verði að vinna að bráðavanda stofnunarinnar og samhliða þessu verði gripið til annarra nauðsynlegra rekstraraðgerða. Í svari hæstv. félmrh. við fyrirspurn hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur kemur fram að 196 einstaklingar greindust með einhverfu eða skyldar raskanir á tímabilinu 1992--2001. Og þá spyr maður sig, hvað er að gerast, hvers vegna er tíðni einhverfu að breytast svona ört? Það kemur líka fram í svarinu að það megi reikna með að 20 börn í hverjum árgangi þurfi á mismiklum stuðningi að halda, en sú tala var áætluð 9--10 börn á árinu 1999. Herra forseti. Það er brýnt að í framhaldi af frumúttekt á Greiningarstöðinni fari fram heildstætt mat á þjónustu við fötluð börn og ungmenni og ábyrgð þeirra sem koma að greiningu á fötlun og það verði ljóst hvert hlutverk sveitarfélaganna er, hvert hlutverk heilbrigðisþjónustunnar er og síðast en ekki síst --- hvert er hlutverk Greiningarstöðvarinnar?

Hæstv. forseti. Greiningar- og ráðgjafarstöðin er mikilvægur hlekkur í velferðarþjónustunni og sá hlekkur má ekki fela í sér veikleika. Það er ljóst að mikil þörf er fyrir þá þjónustu sem stöðin veitir og allt of margir einstaklingar bíða nú eftir þjónustu hjá stöðinni. Það er aðkallandi að leysa þetta mál sem allra fyrst þannig að þau börn sem þurfa á þjónustunni að halda fái hana. Það er ekki ásættanlegt fyrir okkur að þetta ástand vari lengur. Eins og á við um aðrar stofnanir ríkisins þegar fjárhags- og rekstrarvandi kemur upp, er mikilvægt að greina fjárhagslega stöðu stöðvarinnar og starfsemi hennar í heild. Úrbætur eiga m.a. að byggjast á grundvelli slíkrar úttektar. Eins og fram hefur komið er nú unnið að því verkefni og er það vel. Í mínum huga er það forgangsmál að leysa það mál sem hér er rætt. Það á að vera forgangsverkefni okkar að tryggja að þau börn sem þurfa á þjónustu Greiningar- og ráðgafarstöðvarinnar að halda fái hana á eðlilegan hátt. Ég treysti hæstv. félmrh. vel til að leysa þetta mál, enda er nú unnið að því markvisst eins og fram hefur komið. Herra forseti. Það mál sem hér er rætt fjallar um mikilvæga hagsmuni barna og fjölskyldna þeirra. Þeir hagsmunir snúa ekki síst að framtíðinni, að framtíð viðkomandi barna og eru þeir varðir í lögum. Við eigum og okkur ber að gera það sem í okkar valdi stendur til þess að tryggja þá mikilvægu hagsmuni sem hér eru í húfi.

Herra forseti. Vandi Greiningarstöðvarinnar hefur verið hér til umræðu í þingsölum oft og nú í þinglok er ástæða til að fá upplýsingar um stöðu hennar og þeirra skjólstæðinga hennar sem hafa beðið þjónustu og bíða enn. Okkur hafa borist mörg bréf frá örvæntingarfullum foreldrum fatlaðra barna, m.a. skólabarna, sem beðið hafa greiningar fyrir börn sín allt upp í tvö ár. Og á meðan þau bíða eftir greiningu fá þau ekki þjónustu sem þeir ber og þeim stæði ella til boða. Eitt ár, hvað þá tvö í lífi barns, er langur og dýrmætur tími og verður að leysa mál þessara barna áður en enn eitt skólaárið hefst. Þess vegna fagna ég þeim ummælum hæstv. ráðherra sem komu fram í svari hans í upphafi um að verið sé að vinna að úrbótum. Vonast ég til þess að þeim verði lokið fyrir haustið. Varðandi launamál starfsmanna þá verður það að koma hér fram að um atgervisflótta hefur verið að ræða frá stöðinni. Það kom bæði fram í heimsókn félmn. og hefur komið fram oftar. Ég vonast til þess að lausn verði fundin á málefnum Greiningarstöðvarinnar og hún verði komin í fullan gang og þjónusta þar verði veitt að fullu fyrir haustið, þannig að þau fjölmörgu börn sem bíða og hafa beðið fái greiningu og í kjölfar þess þá þjónustu sem þau eiga rétt á í skólakerfinu.

Herra forseti. Skilaboðin til hæstv. ráðherra eftir þessa umræðu eru skýr. Það á að leysa þetta mál og leysa það strax. Þetta er forgangsmál eins og hér var sagt. Og það er með ólíkindum hvað það vefst fyrir ráðherrum og ríkisstjórn að leysa þetta mál og setja í það 20--30 milljónir til að hægt sé að leysa brýnasta vandann, en það vefst ekkert fyrir ráðherrunum að skammta til aðalskrifstofu ráðuneyta sinna 170 milljóna raunaukningu á þessu ári. Ráðherrann hefur ekkert hér að segja í umræðunni við þau börn á skólaaldri sem ekki fá nauðsynlega sérkennslu í grunnskólunum vegna skorts á greiningu Greiningarstöðvarinnar sem hún getur ekki veitt vegna fjárskorts, hann hefur ekkert að segja varðandi það sem fram hefur komið í umræðunni um að einhverfutilvik hafa þrefaldast. Hann var spurður um hvort hann teldi ekki ástæðu til þess að styrkja Greiningarstöðina sérstaklega vegna þessa og ég óska svara ráðherrans við því. Ráðherrann fer með rangt mál þegar hann segir að starfsfólkið hafi sambærileg kjör á þeirri stofnun og öðrum sambærilegum stofnunum. Það munar 20--30% og fólk sem þaðan fer getur fengið tugi þúsunda kr. meira í mánaðarlaun ef það fer á sambærilegar stofnanir hjá sveitarfélögunum. Staðreyndin er sú að staðan er svo þröng hjá Greiningarstöðinni að hún hefur ekki getað gert nauðsynlega stofnanasamninga við starfsfólk sitt með líkum hætti og aðrar stofnanir hafa gert sem hafa rýmra svigrúm. Ég fagna því auðvitað að viðbótarfjárveiting á að koma á fjáraukalögum til þessa verkefnis, en ég skora á ráðherrann að henda nú ekki 5--6 milljónum í stofnunina sem engu mun skila. Það þarf að leysa þessi mál með viðunandi og traustum hætti. Það er ekki forsvaranlegt fyrir þingið eða framkvæmdarvaldið að búa þannig að stofnuninni, sem svo miklu máli skiptir fyrir þroskaheft börn, að þau þurfi að standa í biðröðum árum saman til að fá nauðsynlega þjónustu.

Herra forseti. Það er óbærilegt ef alvarlega fötluð börn þurfa að bíða lengi eftir þjónustu. Rétt er að hafa í huga að börn upp að tveggja ára aldri eru greind strax og þurfa ekki að bíða. Það er áformað samkvæmt því sem ég sagði áðan að fyrir 1. júlí í ár verði búið að ákveða hvernig og hvenær þau, alvarlega veiku börnin, fá þjónustu og þá verði það tilkynnt foreldrum þeirra. Þau mega sem sagt eiga von á því að fyrir 1. júlí verði þeim tilkynnt hvenær hægt verði að greina þeirra börn. Á næsta þingi stefni ég að því að flytja lagafrv. um Greiningar- og ráðgjafarstöðina enda verði þá lokið þeirri fjárhagslegu og faglegu úttekt sem verið er að gera á Greiningarstöðinni. Ég vænti þess að eitthvað muni um það í afköstum stöðvarinnar þegar fjölgað er um þrjá sérfræðinga í fullt starf eins og auglýst hefur verið eftir og tvo í 80% starf hvorn. Það er sem sagt verið að fjölga þarna um fimm, væntanlega á það að geta skipt verulegu máli og þá er orðið fleira starfsfólk á Greiningarstöðinni en nokkurn tíma hefur verið. Ég vænti mikils af nýrri stjórn og vil taka fram að samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef voru á árinu 2000 meðaldagvinnulaun háskólamenntaðra starfsmanna á Greiningarstöðinni ekki lakari en dagvinnulaun háskólamenntaðra starfsmanna í sambærilegum störfum hjá öðrum ríkisstofnunum.