Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Ingvar Pálmason) Frv. þetta er komið frá hv.Nd. og var samþ. þar eins og það var lagt fram af stj. Breytingin, sem í því felst frá gildandi lögum, er sú, að gengisviðaukinn, sem reiknaður hefir verið af þessum hluta ríkissjóðsteknanna, er lögfestur. Frv. er komið frá mþn. í tolla- og skattamálum og borið fram af hæstv. stj. N. hefir nú athugað það, og meiri hl. hennar hefir lagt til, að það verði samþ. óbreytt. Einn nm. er ekki samþykkur frv., en kvaðst þó ekki mundu koma með sérstakt nál. Sé ég svo ekki ástæðu til að fara um frv. fleiri orðum, því að hv.þdm. mun ljóst, hvað í því felst.

Frsm. (Jón Ólafsson) Ég hefi litlu við að bæta það, sem ég sagði við 1. umr. þessa máls. N. hefir átt tal við skipaskoðunarmann ríkisins, sem líka er vélfræðingur, og mælir hann með frv. N. álitur einnig sjálfsagt, að þessum manni verði veitt þessi réttindi, þar sem hann hefir sýnt öll skilríki fyrir því, að hann sé til þessa starfa hæfur.

Héðinn Valdimarsson Fyrirvari minn lýtur ekki að því, að ég hafi á móti því, að þessum manni séu veitt þessi réttindi, heldur tel ég það varhugavert, ef á að fara að ganga inn á þessa braut, og vildi ég því slá varnagla við því, að hér væri um nokkurt fordæmi að ræða, ef svo skyldi til takast, að síðar yrði, sótt um þetta sama.

Sigurjón Á. Ólafsson Mér þykir það á skorta í þessu máli, að ekki hefir verið leitað umsagnar vélstjórafélagsins, því að í slíkum mélum sem þessu ætti að fylgja þeirri reglu að leita umsagnar viðkomandi stéttarfélags. má vel vera, að vélstjórafélagið láti sig þetta mál litlu skipta, en ég tel vafasamt, að stéttin í heild sinni sé hrifin af því, ef fara á að ganga inn á þessa braut. Ég fyrir mitt leyti er mótfallinn þeirri stefnu að veita með lögum einstökum mönnum réttindi til jafns við þá menn, er verða að inna af hendi margra ára nám, verklegt og bóklegt. Þetta eina tilfelli mun ég þó láta hlutlaust, með því að hjá þessum manni mun vera sérlega góð kunnátta í starfinu fyrir hendi.

Frsm. (Jón Ólafsson) Það var hreinn óþarfi hjá hv. 4. þm. Reykv. að vera að slá þann varnagla, að vélstjórafélagið væri þessu samþykkt. Vélstjórar yfirleitt eru þessu máli fylgjandi, þó að þeir hafi hinsvegar ekki viljað gefa neina yfirlýsingu í þá átt og hafi kosið að láta málið hlutlaust, enda hafa vélstjórar enga ástæðu til að vera að amast við þessum manni, því að hann hefir sízt minni menntun í sinni grein en aðrir vélstjórar almennt.

Magnús Torfason Sakir þess að frsm.n. er ekki við, ætla ég að hlaupa í skarðið og mæla með frv. í hans stað. N. telur, að ákvæði frv. séu til bóta, en hefir borið fram brtt. við það, til þess að frv. yrði betur orðað og næði betur tilgangi sínum, þannig að ákvæði þess nái einnig til aksturslauna bifreiðarstjóra. Frekari orðum sé ég ekki ástæðu til að fara um frv., því að hér er um svo rétt og sjálfsagt mál að ræða.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) Eins og hv.þdm. er kunnugt, er talið, að ekki blási byrlega með fiskveiðar okkar og fisksölu, ef byggja á eingöngu á saltfiskveiðum og Spánarmarkaði. Saltfiskverðið er nú svo lágt, að til fullrar tvísýnu horfir um fiskveiðar okkar og sjávarútveg, ef ekki eru gerðar stórfelldar breytingar á rekstrarfyrirkomulagi eða söluaðferðum eða hvorutveggju. Eftir því sem ég veit bezt, hefir fullverkaður stórfiskur verið seldur fyrir 70–75 kr. skpd. undanfarið. Hvað verðið verður í ár, er ekki hægt að segja eins og er, en ekki er útlitið þar glæsilegt, eftir því að dæma, að togaraflotinn hefir legið í höfn allt þangað til í dag eða gær. Og ef togaraeigendunum þykir ekki gróðavænlegt að gera út með þeim afla, sem verið hefir undanfarið, verður ekki sagt, að glæsilega horfi fyrir bátaútveginum. Þegar svo er komið, er ekki nema um tvennt að gera. Annaðhvort að koma betra og hentugra skipulagi á þessa atvinnugrein, eða þá snúa að því ráði að gera aflann verðmeiri og tryggja söluna betur en nú er gert. Hvorugt þetta verður í skyndi gert svo að til fullnustu sé. Við jafnaðarmenn lítum svo á, að eina varanlega lausnin á þessum málum sé sú, að stórútgerðin verði rekin af því opinbera undir einni stj., og bátaútveginum komið í það horf, að bátaeigendur og fiskimenn hafi samvinnu um útgerðina. En eins og þing er nú skipað, er vonlaust um, að þetta komist á. Um hitt atriðið er svipað að segja. Við jafnaðarmenn teljum, að söluvandræðin verði bezt leyst með því, að hið opinbera hafi með höndum sölu á öllum útfluttum fiski. Eins og þingið nú er skipað, fæst því eigi á komið. Er því ekki um annað að gera í bili, en að snúa sér að því, sem hægt er að gera til umbóta í þessu efni án gagngerðra breytinga á skipulagi útvegsins og verzlunarrekstrinum. Þetta frv. er spor í þá átt. Einn megingallinn á fiskverkun okkar og útgerð er sá, að allt kapp er lagt á það að rífa upp sem mest af fiski, stundum fyrirhyggjulitið og án tillits til kostnaðar, taps á skipum, veiðarfærum og jafnvel mannslífum, en minni eða engin áherzla lögð á hitt, að gera aflann að fjölbreyttri vöru, með vísa kaupendur sem allra víðast. Því nær allur aflinn hefir svo verið verkaður á sama hátt og seldur til sömu staða. Þessi einhæfni í verkun er nú að koma okkur í koll. Nær því ekkert hefir verið að því unnið skipulega að gera fiskinn að fjölbreyttri vöru, sem auðvelt væri að selja sem viðast, heldur hefir öll aukning aflans komið fram sem aukin saltfiskframleiðsla fyrir takmarkaðan markað í Miðjarðarhafslöndum. Framleiðslan hefir aukizt mjög síðustu árin, 5 hin síðustu var aflinn þessi: 1926 .. 238 þús. skpd. 1927 .. 216 - - 1928 .. 410 - - 1929 .. 417 - - 1930 .. 441 - - í árslok 1928 voru óseldar birgðir 45 þús. skpd., 1929 52 þús. skpd., 1930 127 þús. skpd. Af skýrslum frá 1930 sést, að selt hefir verið til Spánar, Portúgal og Ítalíu 58 þús. tonn (350 þús. skpd.) verkuð; til annara landa (Englands, Danmerkur, Noregs, Þýzkalands) verkuð 1244 tonn, og óverkuð 8499 tonn. Þannig sést, að þó framleiðsluaukningin sé gífurleg, þá vex ekkert útflutningur af öðrum fiski eða öðruvísi verkuðum en saltfiski, og öll aukningin bætist á markaðina, sem fyrir voru. Jafnvel þótt ekki væri litið á verðfall síðasta árs, þá er ljóst, að ekkert vit er að byggja eingöngu á markaði á Spáni, Portúgal og Ítalíu. En verðfallið hlýtur að herða á því, að gert verði nú þegar eitthvað til þess að bæta úr þessu. Það er óhjákvæmileg nauðsyn. Eina ráðið, sem útgerðarmönnum og fiskikaupmönnum virðist koma í hug, er þetta gamla, en ekki góða, að takmarka framleiðsluna með því að láta svo og svo mikið af skipastólnum liggja aðgerðarlaust og svipta mikinn hluta landsmanna allri atvinnu. Sú leið er óhæf og aðeins til þess að gera illt verra. Í stað þess að draga úr veiðunum þegar tregða er á saltfisksölu, verðum við að leggja allt kapp á það að selja fiskinn nýjan, ísvarinn eða frystan, yfirleitt þannig verkaðan, að hann sé seljanlegur víðar en á Spáni, Ítalíu og Portúgal. Þótt ekkert verðfall hefði orðið á síðasta ári, þá er samt sem áður brýn nauðsyn að taka upp breytta fiskverkunaraðferð og fyrirkomulag á sölunni. Séu athugaðar yfirlitsskýrslur um meðalverð á fiskafla Norðurálfuþjóðanna, sést, að við Íslendingar erum þar neðstir á blaði, fáum ekki nema tæpan 1/3 verðs fyrir hvert kíló af aflanum á við Dani, Þjóðverja og Englendinga. Og fari maður lengra suður á bóginn, er munurinn ennþá meiri. En það liggur í augum uppi, að flutningskostnaðurinn þarf ekki að vera og getur ekki verið ástæðan til þessa gífurlega verðmunar. Ástæðan er að nokkru sú, að við leggjum nær eingöngu stund á þorskveiðarnar, en flestar aðrar þjóðir engu síður á að veiða aðrar og dýrari tegundir fiska. En aðalástæðan er þó sú, að við seljum nær allan okkar afla sem saltfisk, en hinar mikinn hluta hans nýjan eða ísvarinn og því fyrir margfalt hærra verð. Ef frv. yrði samþ., þá væri bátaútveginum svo víða um land, sem fært þætti, gert kleift að koma afla sínum á markað í Englandi og Þýzkalandi, einkum þeim hluta aflans, sem er nú verðminnstur, t. d. kola, lúðu og steinbít, sem nú er sama sem einskis virði með núverandi verkunarmáta, og a. m. k. á Vestfjörðum myndi það gera það að verkum, að haustvertíðin yrði miklu vissari. Loks er á það að líta, að með hverju ári, sem líður, verða áhöld og aðferðir til þess að geyma og flytja nýjan fisk fullkomnari, og leiðir af því, að stöðugt eykst neyzla á nýjum fiski. En af því leiðir aftur það, að saltfisksalan vex ekki eða jafnvel minnkar frá því, sem nú er, eftir því sem tímar líða. Kröfurnar til nýmetis verða ríkari og ríkari, eftir því sem auðveldara reynist að verða við þeim, en að sama skapi minnkar eftirspurnin eftir saltmeti. Ef bátaútgerðarmenn gætu komið afla sínum í verð á þann hátt, sem frv. gerir ráð fyrir, er mjög líklegt, að bráðlega tækist með þeim meiri samvinna en til þessa hefir verið, bæði um innkaup og sölu, og tel ég vel farið, ef svo yrði, og bátaútgerðin færðist í það horf, að samvinnufélög fiskimannanna sjálfra hefðu hana að sem mestu leyti. Ef þessi tilraun sýndist ganga sæmilega vel og á kæmust fastar og reglulegar hraðferðir til tveggja landa, Englands og Þýzkalands, þá má ætla, að í sambandi við þetta myndi margvíslegur iðnaður rísa upp smátt og smátt, því það mun sýna sig, að það er nauðsynlegt að geta gert fiskinn sem fjölbreyttasta vöru, sem getur selzt yfirleitt á heimsmarkaðinum, en ekki aðeins í örfáum löndum. Af sömu samgöngum myndu og samhliða spretta margvísleg viðskipti og betri aðstaða fyrir landsmenn, er þeirra njóta. Þrennt tel ég, að strax myndi vinnast við það að koma ferðum þessum á: 1. Að betra verð fengist fyrir fisk, sem nú er verðlítill, ef verkaður er sem saltfiskur, og veiðar eins og t. d. kolaveiðar ættu að geta gefið sæmilegt af sér. 2. Að aflinn fengist borgaður svo að segja jafnóðum, í stað þess að bíða óseldur 8–12 mánuði. 3. Að því meira, sem selt yrði af nýjum fiski, því minna þyrfti að verka sem saltfisk og senda á saltfiskmarkaðinn, sem virðist þegar of þröngur og mjög óviss. Enn eru engin samtök að ráði komin á meðal bátaútgerðarmanna og fiskimanna hér á landi yfirleitt. Sé ég ekki annað ráð vænlegra en að ríkisstj. sjái um útflutning og sölu, a. m. k. þangað til útflutningsfélög eru mynduð og hafa gert með sér sæmilega öflugt sölusamband. Nokkrar tilraunir í þessa átt voru gerðar í vetur og tókust vel. Samvinnufélag Ísfirðinga byrjaði, sendi í desember um 100 smálestir með Esju í kössum. Reyndist fiskurinn alveg ágætur og fékk hið mesta lof, þótti hinn bezti, sem þá var fáanlegur. Síðar hefir félagið sent nokkrum sinnum með togurum og að mestu án kassa. Hefir það reynst æðidýrt að leigja togara eina og eina ferð, en þó hefir verðið jafnað sig upp og orðið betra en áætlað saltfiskverð. Eigi því að gera þessa tilraun þannig, að byggja megi á henni, þá verður að koma á föstu skipulagi og reglulegum ferðum. En þetta fæst eigi gert nema ríkisstj. beiti sér fyrir þessu. Ég hygg ekki, að ástæða sé til að óttast, að ríkissjóður þurfi að verða fyrir halla af þessu, en ég geri ráð fyrir, að 2% af söluverðinu verði lagt í sjóð, ef halli yrði. Þegar litið er til þess, hvern stuðning hið opinbera hefir veitt bændum til þess að koma kjötinu frystu til útlanda, bæði með framlagi til kæliskipsins og ábyrgð fyrir lánum til frystihúsa, þá verður eigi annað sagt en að sjálfsagt sé, að ríkissjóður veiti fyllsta stuðning til að beina fiskverzluninni inn á svipaðar brautir, þar sem hér er um margfalt meira verðmæti að ræða. Eitt er enn, sem rétt er að benda á í þessu sambandi: síldveiðarnar. Fyrir hv.Ed. liggur till. um að skora á stjórnina að taka ábyrgð á Rússavíxlunum. Ég þori engu að spá um það, hvernig þetta fer, en ætla í lengstu lög að vona, að till. verði samþ., því ef ekki er hægt að auka síldarsöltunina frá því, sem verið hefir, og bræðslusíldarverð batnar ekki, þá hlýtur að draga úr síldveiðum næsta sumar. En í sambandi við útflutning á kældum fiski, væri sjálfsagt að gera tilraunir með útflutning á nýrri síld. Ég geri ráð fyrir, að það minnsta sem gagn er að til að byrja með, séu 4–6 skip. Ef tilraunin gæfist vel, tel ég víst, að leiguskipunum yrði fjölgað, enda nú auðvelt að fá skip á leigu með góðum kjörum. Það skal tekið fram, að ég álít ekki útilokað, að ríkisstj. gæti samið við skipafélag eða félög um að taka að sér flutninga. Má vera, að Eimskipafélagið vildi taka þetta að sér. Fyndist mér rétt að rannsaka það. Óska ég svo, að frv. verði vísað til sjútvn.

Ólafur Thors Ég er sammála hv.flm. um það, að nauðsyn sé á að vinda bráðan bug að því, að breyta um meðferð og verkun fiskjar, aðalframleiðsluvörunnar, og gladdi það mig, að hv.flm. hefir kynnt sér rök þau, er flutt hafa verið fram fyrir þessari þjóðarnauðsyn. Ég stend eigi upp til að deila við hann um þessa nauðsyn, en hitt er annað mál, að það getur orkað tvímælis, hvort þær till., sem hann ber fram um úrlausn þessa máls, eru á réttum grundvelli byggðar. Ég geri ráð fyrir, að það, sem mest hefir valdið ágreiningi milli mín og hv.flm., sé það, að við lítum sitt hvorum augum á afskipti ríkisins af þessu máli. Mér finnst ekki rétt að láta ríkið skipta sér af þessu, nema knýjandi nauðsyn sé á. Nú hefir þessi hv.flm. tekið fram, að einstaklingsframtakið hafi hafizt mjög svo myndarlega handa á þessu sviði á síðustu árum. Hann gat þess réttilega, að strandferðaskipið Esja hafi farið eina ferð til útlanda og togararnir margar ferðir með nýjan fisk, og gera enn, frá Vestmannaeyjum, en í Englandi og Þýzkalandi er verðið lágt um þetta leyti árs á nýjum fiski. Ég segi því, að eins og málið liggur fyrir nú, finnst mér einkennilegt að láta ríkið hefjast handa um fjárframlög. Ég get ekki lagt til, að ríkið hlutist til um þetta fyrr en það sést, hvernig einstaklingunum tekst að leysa úr þessu verkefni. Það skiptir ekki aðalmáli að fara að leiðrétta þann misskilning, er kom fram í ræðu hv.flm., er hann segir, að gerður hafi verið leikur að því að stöðva framleiðsluna. Hv. flm. hefir sjálfur játað í grg. frv., hversu komið er um verðlag á fiski og söluhorfur, og veit því vel, að stöðvunin var óumflýjanleg neyðarráðstöfun. En hitt er auðsætt, að varanleg bót í þessum efnum fæst ekki fyrr en búið er að brúa fjarlægðina milli okkar og þeirra mörgu milljóna af neytendum, sem fúsir eru að kaupa fisk okkar nýjan, ef hægt er að koma honum óskemmdum til þeirra. Að þessu er nú unnið. Ég veit, að einstakt félag hefir lagt í kostnað 1/2 millj. kr. til að ryðja frosnum fiski braut í öðrum löndum, aðallega í Miðjarðarhafslöndunum. Úrslitin um það, hvernig þetta tekst, eru ekki ennþá fengin. Það hefir gengið þunglega. Er enginn vafi á því, að heill sjávarútvegsins íslenzka veltur meira á því, að þessar tilraunir takist, heldur en að okkur takist að koma frá okkur ísvörðum fiski eins og hv.flm. ætlast til, þótt einnig það sé gott. Gæfa Íslands veltur meira á hraðfrysta fiskinum heldur en þessum kælda fiski, að okkur takist að koma honum óskemmdum á markaðinn og þannig finna leið til að komast í samband við milljónir manna, sem eru vanir að borða dýran fisk og mundu taka fegins hendi við þessari framleiðslu okkar og kaupa hana með verði, sem við Íslendingar mættum vera vel ánægðir með. Ég vildi segja það, að ágreiningurinn milli mín og hv.flm. verður ekki út af því, að okkur greini á um nauðsynina á að breyta meðferð á framleiðsluvörunum, heldur hverja leiðina á að fara í þeim efnum. Hv. flm. vill leggja það á ríkissjóð, en ég vil, að einstaklingsframtakið glími við það, að sínu leyti eins og einstaklingurinn hefir fengizt við að ryðja frosnum fiski braut. Það er svo til ætlazt, að ríkissjóður taki ábyrgðina á byggingarkostnaði væntanlegra frystihúsa. Þetta er áreiðanlega mikil áhætta, ef eitthvað ber út af, t. d. gæti komið fyrir, að kælihúsin yrðu ekki notuð, af því að hraðfrystiaðferðin reyndist betri en kæliaðferðin.

Gunnar Sigurðsson [óyfirl.]: Það er ekki efi á því, að þetta mál, sem nú er til umr., er eitt af stærstu málunum, sem liggja fyrir þessari hv. deild. Þetta spursmál um það, hvort það geti verið svo í framtíðinni, að sjávarútvegurinn beri uppi ríkissjóð, eins og allir vita að hann hefir gert hingað til. Ég er ekki í efa um, að þetta frv. er spor í rétta átt, en eins og hv.flm. tók fram, eru líka til fleiri leiðir, sem hann og tók vinsamlega í að athuga, og þess vegna er ég staðinn upp, þó að sjálfsagt séu hér margir fagmenn á þessu sviði frekar en ég. Ég hefi lengi verið sannfærður um, að of lítið hefir verið gert til þess að losna við að eiga eingöngu undir þessum þremur löndum um kaup á íslenzkum fiski. Við skyldum hafa séð, hvar við værum staddir, ef uppreisn hefði orðið á Spáni, eins og nærri lá og enginn fiskur hefði flutzt þangað. Ég sé ekki betur en að þá lægi fyrir algert hrun. Ég er viss um það, að á þessu sviði eins og öðrum, og sérstaklega á þessu sviði, er lagt allt of lítið fé fram til markaðsleita, og ekki nógu snemma athugað að losna við að eiga svona bundið við þessi lönd, sem þegar eru nefnd: Spán, Portúgal og Ítalíu, því það er, eins og þeim báðum, sem talað hafa í málinu, hv.flm. og hv. 2. þm. G.-K., hefir borið saman um, að það er neyðarúrræði að draga úr framleiðslunni, og ég ætla, að allir, hvaða flokki sem þeir annars tilheyra, geti verið sammála um það, að það er alvarlegasta sporið, sem komið getur fyrir íslenzku þjóðina, að verulega gangi aftur á bak fyrir útgerðinni. Ég býst einnig við, að ef hægt verður að koma nýjum fiski á markað, þá verði líka lausn á því, sem svo lengi hefir gengið til, að togarar verða að kasta miklu af fiski fyrir borð; t. d. get ég nefnt karfann, sem er ágætur til matar, honum er alltaf kastað fyrir borð. Það er ein lausn á málinu, sem hv.flm. minntist á að lægi nú fyrir þinginu, að fá erlend félög til að ganga í málið og kaupa fisk. En sumir munu álíta, að ekki megi koma erlent fé inn í landið, nema lánsfé, en það er auðvitað hættulegasta tegundin. Ég sé ekkert á móti því, að tilraunir séu gerðar í þá átt, sem hv.flm. fer fram á. Ég sé ekki eftir, þótt látið sé fé af mörkum úr ríkissjóði til þessa, og að ekki mætti athuga að komast í samband við erlend félög, sem vildu kaupa fisk. Þau hafa það, sem okkur vantar, veltufé, viðskiptamenn og reynslu. Einstaklingsframtakið, sem hv. 2. þm. G.-K. talaði um, getur náttúrlega verið gott, en hér hefir það verkað seint, seinna heldur en æskilegt hefði verið, því ég veit, að enginn þm. efast um, að nauðsynlegt sé að reyna að hrinda þessu máli fram sem allra fyrst. Nú er farið að selja töluvert af frosnum fiski til Miðjarðarhafslandanna, og þá mundi siður hafa borið á vandkvæðum, sem komið hafa af því, hve verðið féll snögglega á Spáni. Og það er ekki svo lítið atriði. Ég hefi litla trú á gróða í byrjun á þessari tilraun, sem þegar er verið að gera og verður gerð. En allir, sem erlendis hafa verið, vita, hve mikill munur er á fiskverðinu þar og hér, t. d. í Þýzkalandi. Það er ekki einasta verðmunurinn, heldur líka gæðamunurinn, svo að þegar Íslendingar koma þangað, fá þeir dýran fisk, sem þeim finnst óætur. En það, sem ég vildi leggja áherzlu á, er að hafa augun opin fyrir, að gerðar verði tilraunir í þá átt, sem frv. fer fram á, að leita að möguleikum til að koma á samböndum við erlend félög, sem vilja taka slíkt að sér, því þau hafa þetta þrennt, sem ég hefi minnzt á: Þekkingu, veltufé og markað.

Jón Ólafsson Ég vil ekki, að það sé tekið svo, að ég sé á móti málinu, þó að ég geri nokkrar aths. við það. Það er annað að flytja svona mál fyrir þingið, að svo lítt athuguðu máli, eða hitt, að setja það í framkvæmd, svo að gagni megi koma. Ég er að sjálfsögðu á móti því að flana að því ráði, að ríkissjóður taki það að sér á þessu stigi málsins, þar sem það er alveg á byrjunarstigi og er alveg óathugað frá ýmsum hliðum, sem hljóta að snerta það svo mjög að ef það rekur af réttri braut, þá er það mikið skaðræði. Þarf ekki annað en að minna á það hjal hér í deildinni, að draga úr framleiðslunni. Þegar fiskigöngur koma að landinu, t. d. í febrúar og marz, þá verður þessi fiskur, sem við söltum, alveg verðlaus á ísfiskmarkaðinum, svo að ekki getur borgað sig að selja hann þangað; það geta náttúrlega komið fyrir einstaka túrar, en yfirleitt getur það ekki borgað sig. Þennan fisk er því útilokað að selja, einmitt þegar mest veiðist af honum við Ísland. Þeir hafa annan fisk en við, ekki þennan stóra, sem við höfum til söltunar, heldur ýsu og flatfisk, sem er mjög verðmikill. Þegar við lítum á það, sem við höfum helzt, kolann, sem alltaf er mikið til af hér við land, og ýsu og annan slíkan fisk, þá komum við að því, að þingið hefir bannað að veiða þennan fisk með því eina veiðarfæri, sem dugir á kola, bannað það mestan hluta ársins, svo að landsmenn geta ekki látið hann í skip, sem flytja ísfisk á markaðinn. Hér er því málið komið í öngþveiti, þegar okkur er bannað að hirða þennan fisk og setja hann á markað. Hv. flm. talaði um það, að þrefalt verð fengist fyrir fiskinn í Englandi, móts við það, sem við fáum. Þetta er alveg rétt, en þó að kostnaður sé mikill á okkar fiski heima, verður það þó svo vissa tíma ársins, t. d. í marz og apríl, að sá kostnaður er miklu minni en á enskum fiski, sem farið er með til Englands. En þó mundi það aldrei geta komið til mála, að það borgaði sig að sigla togurum sínum til Englands um þetta leyti. Hv. 2. þm. Rang. talaði um það, að við ættum allt undir Spáni, Portúgal og Ítalíu og að ekki hefði verið gert nógu mikið að markaðsleitum. Maður er orðinn svo vanur að heyra þetta frá ýmsum mönnum, sem lítið hafa um þetta hugsað. Það hefir verið mikið að því gert, t. d. í Suður-Ameríku og víðar. Ég held, að það sé flestum kunnugt, að þar er talsvert notaður saltfiskur. En enn þá hefir ekki fengizt markaður, sem gæti losað okkur við að skipta við Spán, Portúgal og Ítalíu; jafnvel þó sendir hafi verið menn út til að rannsaka þetta, þá hefir það ekki tekizt. Vitanlega væri gott að fá markað sem víðast, og alltaf fjölgar þeim stöðum, sem kaupa af okkur fiskinn, og þá ekki sízt þau ár, sem of mikið er fyrir í þessum þremur löndum. Svo ég snúi mér að því, hvað ríkissjóður eigi að gera í þessu efni, þá álít ég, að ríkissjóður ætti, þegar reynsla er fengin, og það sýnir sig, að þörf er á slíku, að ljá því lið. Ég er því algerlega á móti því, að þingið styðji þetta, áður en reynsla er fengin og nokkuð er byrjað á að fást við það, og á meðan við höfum ekki rannsakað, hvaða fisk við höfum á hverjum tíma árs til að senda. En ef það sýnir sig, að þessi tilraun gangi nokkurn veginn, en þó ekki svo, að nægja þyki, þá tel ég rétt og sanngjarnt, að ríkissjóður styrki þennan væntanlega félagsskap, sem um það yrði stofnaður, að einhverju leyti. Ég hefi ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta; ég veit og skil, að þetta frv. er fram komið af góðum tilgangi, og má vera, að þessi hugmynd, sem ekki er ný, eigi eftir að verða landsmönnum til góðs, en eins og ég hefi tekið fram, held ég, að þetta þurfi frekari athugunar við á ýmsum sviðum, áður en ríkissjóður leggur fé í það.

Sveinn Ólafsson Ég get verið hv.flm. þakklátur fyrir að koma fram með þetta frv., enda þótt ég sé honum ekki sammála í öllu um aðferðir og fyrirkomulagsatriðin við byrjunina. Ég heyrði ekki nema nokkurn hluta af ræðu hans, en mér heyrðist á hv.flm., að ýms erindi hefðu borizt þinginu, sem lytu að sama efni. Það er víst, að til og frá um landið eru allmikil tilþrif í þá átt að koma á kæliflutningi fiskjar eða sendingu ísfiskjar, eftir því, sem við horfir í hvert sinn og á hverjum stað. En þetta er fyrsta erindið, sem þinginu berst í frumvarpsformi og með ákveðnum fyrirmælum um það, hvernig framkvæmdum skuli haga. Ég verð að segja, að mér þætti æskilegast, eins og hv. 2. þm. G.-K. tók fram, að þetta mætti takast með fulltingi útvegsmanna sjálfra og án þess að stofna ríkissjóði í alvarlega áhættu þegar í byrjun. En ef það sýndi sig, að einstaklingsframtakið næði ekki því marki, sem til er ætlazt, eða að tilraunirnar mistækjust, þá mundi ég telja sjálfsagt, að ríkissjóður styddi að því, að koma þessu í framkvæmd og legði lið við fyrstu tilraunir og undirbúning. Í þessu efni, eins og endranær, skiptir mestu að hjálpa einstaklingunum til að hjálpa sér sjálfum. Með því móti væri þó fyrirfram hægt að meta þá hættu, sem ríkissjóður tæki að sér, en hún verður ekki fyrirfram metin, ef ætti að fylgja fyrirmælum frv. um þetta. Því ef ríkið á annað borð tæki að sér rekstur á nokkrum skipum, þá tel ég víst, að kröfur mundu berast úr fiskiverum landsins um atbeina í ýmsum myndum. Ég óttast helzt, að þær kröfur leiddu til of mikillar áhættu fyrir ríkissjóðinn. En að sama skapi yrði kannske minna um framkvæmdir hjá einstaklingunum en annars, því að þeir vörpuðu áhyggjum sínum á forsjón ríkisins. Ég vildi aðeins koma fram með þessar bendingar, áður en lengra er komið málinu.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) Ég býst við, að það verði eins um þetta mál og ýms önnur, að mig og hv. 2. þm. G.- K. greini mjög á um, hvort heppilegra sé að treysta eingöngu á einstaklingsframtakið eða hið opinbera skerist í leikinn að meira eða minna leyti. Mín skoðun er sú, að einmitt fyrir það, að einstaklingsframtakið hefir verið látið leika lausum hala og verið einrátt um þessi mál, sé komið eins og komið er. Hitt get ég vel skilið, að hann sé sjálfum sér samkvæmur í því að halda, að því lánist að ráða fram úr þessum vanda. Ég hefi ekki trú á því, að það takizt, a. m. k. ekki eins vel og því opinbera, ef tekið er tillit til hagsmuna alls almennings í landinu. Reyndar er hér ekki um tvennt andstætt að ræða. Því að þótt frv. verði samþ. og stj. noti heimildina og komi á ferðum með t. d. 6 skipum eða fleiri, þá er samt nægilegt svigrúm fyrir einstaklingsframtakið í landinu til þess að reyna líka þessa aðferð. Hv. þm. segir, að þær tilraunir, sem byrjað hafi verið á, beri þess glöggan vott, að einstaklingsframtakinu sé til þess treystandi að ráða nokkurnveginn fram úr vandanum. Ég verð alveg að vefengja þetta. Ég verð þvert á móti að álíta, að það, sem gert hefir verið af einstaklingum í ár, sýni, að það, sem þeir gera til þess að leysa málið, verði alltaf ófullnægjandi. Þetta frv. á að hjálpa bátaútvegsmönnum, sem eiga þess engan kost að koma sjálfir hver í sínu lagi afla sínum kældum til útlanda. Þeir geta ekki eins og nú standa sakir leigt sér skip og haft menn til þess að selja fyrir sig í útlöndum. Ég játa, að togarafélög, sem ráða yfir mörgum skipum, geta þetta. En þetta frv. er flutt til að liðsinna bátaútvegsmönnum, en ekki togaraeigendum. Ekki neita ég því, að svo geti farið, að einhverjir framtakssamir menn gerist til þess að senda skip öðru hverju hingað til lands, til þess að kaupa nýjan fisk af bátaútvegsmönnum. En slíkt væri þá auðvitað gert í því skyni einu að græða á kaupunum, en ekki til þess að hjálpa þeim. Er því hætt við, að lítt yrði á slíku byggjandi fyrir smábátaeigendur og fiskimenn yfirleitt. Ég skal þá drepa á annað atriði, sem hv.þm. nefndi. Hann sagði, að ég hallmælti togaraeigendum fyrir stöðvun flotans, en viðurkenndi þó, að stöðvunin hefði verið nauðsynleg. Minni helmingurinn af þessu er sannleikur, en stærri helmingurinn hrein ósannindi og tilbúningur. Ég hallmælti togaraeigendum fyrir að stöðva togarana, þótt saltfiskverðið væri lágt. Sýndi fram á, að ísfiskurinn hefði í vetur selzt svo vel, að það hefði áreiðanlega borgað sig vel fyrir togaraútgerðarmenn að gera út á ísfisk, ekki sízt þegar þess er gætt, að togararnir gátu fyllt sig á fáum dögum með því að kaupa bátafisk frá ýmsum stöðum á landinu til viðbótar, og þannig alltaf komið út með glænýjan fisk. En íhaldssemi togaraeigenda sumra virðist svo rík, að þeir eru ófáanlegir til að lengja ísfiskveiðitímann, þótt gróði virðist alveg viss. Hv. þm. talaði um, að febrúarmánuð hefði verið slæm sala. En meðalsala ísfiskjar hefir þó á þessu ári orðið miklu betri en áður. Mér er óskiljanlegt, að það hafi verið af fjárhagslegum ástæðum einum, að togararnir voru stöðvaðir. Seinasti togarinn seldi fyrir £1700, annar fyrir £1100–1200 og enn annar fyrir £1200–1300. Það kann að vera, að þeir hafi hitt vel á. En ég man ekki eftir neinni sölu, sem er undir £700.

Einn á £375!

. Já, en þá mun hafa staðið sérstaklega á. Og ég er undrandi yfir því, að ef einstaklingsframtakinu er eins vel treystandi og hv.þm. lætur, þá skuli togararnir hafa verið bundnir allan þennan tíma. Hv. þm. tók svo til orða, að meðan ekki væri útséð um, hvort einstaklingsframtakinu tækist ekki að leysa þetta verkefni vildi hann ekki, að ríkissjóður hæfist handa. Ég er á gagnstæðri skoðun um þetta. Biðin getur orðið okkur löng og dýr, lengri og dýrari en svo, að við þolum hana. Og ég hygg, að einstökum fiskkaupmönnum geti ekki lánast eins vel að leysa vandræðin og ef hið opinbera hjálpar fiskimönnunum sjálfum til þess að koma aflanum á markað. Hv. þm. talaði um tilraunir eins fyrirtækis með útflutning á frosnum fiski. Mér er ekki vel um þær kunnugt, en vel má vera, að það hafi mikið og gott verk unnið, þótt ekki sjáist árangurinn enn, og tel ég líklegt, að hann komi í ljós síðar. En eftir því, sem ég bezt veit um verzlun með frosinn fisk, þá hygg ég, að þessi breyting á verzluninni hljóti að taka langan tíma og kosti mikið fé og ýmsar aðgerðir. Eftir því sem ég bezt veit, er tryggasta sala á frosnum fiski þannig, að fiskurinn sé seldur beinlaus, skorinn niður í stykki og pakkaður í söluumbúðir af ákveðinni þyngd. Mér er sagt, að eitthvað sé líka selt af fiskinum heilum, en yfirleitt aukist eftirspurnin því nær eingöngu eftir beinlausum frosnum fiski. Þetta kostar verksmiðjur til að vinna úr úrganginum í sambandi við íshúsin, og auk þess þarf að vera nóg af íshúsum, kælivögnum og sölubúðum með kælitækjum í neyzlulöndunum. Og það tekur að sjálfsögðu tíma að koma þessu öllu í lag. En ég er sammála hv.þm. um, að ef skipulega er að þessu unnið, þá megi tryggja sér sölu á talsvert miklu af fiski á þennan hátt. Ef þetta lánast, er opnaður markaður, ekki aðeins við hafnarborgir, heldur og inni í meginlöndunum. Hv. þm. taldi, að meginhættan, sem lögð sé á ríkissjóð, stafi af ábyrgð fyrir kælihúsbyggingum. Það er rétt, að skv. frv. má ábyrgðin fara upp í allt að 50% af stofnkostnaði. En ég vil benda þessum þm. og öðrum á það, að í frv. er ráðgert að endurskoða lögin þegar á næsta þingi. Ég er ekki nægilega kunnugur þessum málum til þess að vita, hvort brýn nauðsyn er strax í byrjun til þess að hafa frystihús viðar en nú er. Má vera, að á flestum stöðum, þar sem um útflutning yrði að ræða, séu til íshús, svo að þar mætti geyma fiskinn milli ferða. Auk þess er hér aðeins um heimild að ræða, sem ekki er ástæða til að óttast, sízt á þessu eina ári. Hv. 3. þm. Reykv. sagði að ýmsu svipað og hv. 2. þm. G.-K., og kvaðst sérstaklega vera því mótfallinn, að ríkissjóður tæki að sér nokkrar aðgerðir eða áhættu, meðan allt væri á tilraunastigi. Ég álít hinsvegar, að meðan þetta mál er á tilraunastigi, sé brýnust þörf til að létta hér undir af hálfu hins opinbera og stuðla að því, að tilraunir séu gerðar, sem ætla megi, að komi að einhverju haldi. Hv. þm. sagði, að ástæðan til þess, að verðmæti fiskafla Englendinga væri þrefalt hærra pr. kg. en afla Íslendinga væri sú, að þeir hefðu meira af flatfiski en við. Nokkuð er eflaust til í þessu, en þó er ekki nema örlítið, sem munar á þessu. Megin-verðmunurinn skapast af því, að fiskur þeirra er mestur seldur nýr eða ísvarinn. En ég er honum sammála um, að það væri líklegt til þess að gera okkar afla verðmeiri að veiða meira af kola, lúðu og þess háttar fiski. En þann tíma árs, sem dragnótaveiðar eru bannaðar, er lítils að vænta af kola. Þess vegna hefi ég borið fram frv. um að lengja tímann, sem dragnótaveiðar eru leyfðar, upp í 7 mánuði á ári. Myndi þá kolaveiðin án efa aukast mjög, og það verða til að hækka meðalverð aflans, sem seldur er í ís. Það er líka alveg rétt hjá hv.þm., að vinna við saltfiskinn er talsvert meiri en við ísfisk. Ennþá er þó óséð, hve mikil vinna verður við ísvarinn fisk. Það fer eftir því, hvort fiskurinn verður fluttur í stíum eða í kössum. Þetta er framkvæmdaratriði, og er ekkert um það sagt í frv. En mér er sagt, að það borgi sig betur að leggja góðan fisk í kassa, þótt það verði nokkru dýrara. Hv. þm. sagði, að þrátt fyrir ítarlegar tilraunir fengist hvergi jafngóður saltfiskmarkaður og á Spáni og þar í kring. Þetta undirstrikar bara, hvílíkt óvit það er að byggja jafnmikið á saltfiskmarkaðinum og gert hefir verið til þessa, úr því Spánarmarkaðurinn, sem nú bregzt, er beztur og öruggastur. Hv. 1. þm. S.-M. tók þessu frv. vel í orði eins og reyndar hinir tveir líka. En hann óskaði þess mjög, að einstaklingsframtakinu lánaðist að leysa þennan vanda, þannig að ekki þyrfti að koma til kasta ríkisins. Ég hefi bent á það áður, að þó að þetta frv. verði samþ., þá er engu að siður opin leið fyrir allt einstaklingsframtak, sem nokkrar líkur eru til að láti sig varða þessi mál, til að sigla skipum með ísvarinn fisk og kaupa í þau. En með þessu er þeim bátaeigendum, sem sjálfir eiga þess ekki kost að koma aflanum í verð í útlöndum, gert það kleift.

Jón Auðunn Jónsson Það er víst, að öllum kemur saman um, að eitthvað þurfi að gera til þess að létta á saltfiskmarkaðinum. Þar er aðallega um tvær leiðir að velja, að selja fiskinn ísaðan til Englands, eða koma upp hraðfrystihúsum og flytja hann þannig verkaðan. Um fyrri aðferðina er því miður svo, að við höfum tiltölulega lítið af fiski, sem von er um að geta selt með viðunanlegu verði í Englandi eða Þýzkalandi. Það er einkum ýsa og flatfiskur, sem selst við sæmilegu verði. Það hefir sýnt sig, að útflutningur á ísuðum þorski er enginn gróðavegur enn sem komið er. Við Ísfirðingar höfum keypt þorsk í togarana okkar, þegar veður hafa verið vond og afli þeirra lítill, og nálega undantekningarlaust höfum við fengið minna fyrir að flytja hann þannig út ísaðan heldur en að salta hann. Það er mest nauðsyn fyrir okkur að koma flatfiskinum út, því að hann er ávallt í beztir verði. En því miður veiðist lítið af honum, um 10 þús. kit síðastl. ár, og nokkru meira árinu áður, enda hafa vegna landslaga verið hömlur á kolaveiði. Að sumu leyti er varhugavert að létta af þeim hömlum til muna, meðan Danir og Færeyingar hafa jafnrétti við okkur til þessa veiðiskapar. Sérstaklega eru Danir alvanir þessari veiðiaðferð, og ef við rýmkuðum veiðitímann, má búast við, að aðsókn þeirra hingað margfaldaðist, því að það, sem hingað til hefir hindrað, að fleiri Danir stunduðu þennan veiðiskap hér, er það, að sá tími er svo stuttur, sem veiðin er leyfð. Tilraunir, sem gerðar hafa verið með útflutning á ísuðum þorski, hafa oftast tekizt illa og gefið tap. Ég hefi þrisvar sinnum keypt fisk fyrir útlendinga, og aðeins í eitt skipti varð af því ágóði, 65 sterlingspund. Sama er að segja um tilraun, sem Kristján Torfason á Flateyri hefir gert. Nú hafa ýmsir lagt drög til þess að koma á fót félagsskap til þess að senda út ísaðan fisk. En meðan þetta er á byrjunarstigi, er varhugavert fyrir ríkissjóð að takast á hendur miklar framkvæmdir. Menn verða að gera sér grein fyrir því, að því meir sem flutt er út, því minni er kostnaðurinn að tiltölu. Annars er það villandi að bera saman fiskverð í Englandi og hér, meðal annars vegna þess, að Englendingar veiða að nokkru leyti aðrar og dýrari tegundir fiskjar en við, og auk þess er þess að gæta, að þegar fiskurinn er kominn á markað í Englandi, þá er flutningskostnaðurinn, sölukostnaður o. fl. orðinn allt að helmingi útsöluverðsins. Ég gæti fremur fellt mig við till.hv. 1. þm. S.-M. um það, að ríkið taki á sig eitthvað af þeim töpum, sem kunna að verða af þessum tilraunum, en láti að öðru leyti afskiptalausar framkvæmdir einstaklinga í þessum efnum. Ég hefi þá trú, að einstaklingsframtakið sé þess megnugt að ryðja nýjar brautir hvað afurðasöluna snertir, enda munu þegar hafnar tilraunir í þá átt. Fiskiframleiðendur hafa þegar skilið þörfina á bættum fiskmarkaði, enda munu þeir á hverjum tíma finna það bezt, hvar skórinn kreppir í þeim efnum. Ef hinsvegar væri tekið upp það fyrirkomulag, sem frv. fjallar um, þá myndi það geta haft gífurlegan kostnað í för með sér fyrir ríkissjóð, og auk þess er það mjög tvísýnt, hvort það bæri nokkurn verulegan árangur. Það yrði ákaflega þunglamalegt og dýrt fyrirkomulag, að fara að leigja mörg og dýr skip og gera þau út frá Austurlandi, Vestmannaeyjum og Vesturlandi, en stjórna þeim frá útgerðarskifstofu ríkisins hér í Reykjavík. Í frv. er talað um að setja á stofn söluskrifstofu. Mér er ekki fyllilega ljóst, hvað átt er við með þessu ákvæði. Væntanlega er þó ekki átt við að stofna söluskrifstofu úti í Englandi; það getum við ekki, því að við höfum ekki heimild til að setja í okkar lög ákvæði um, að eitthvað skuli gert í öðru landi. Það er hinsvegar nokkurn veginn víst, að fisksalan til Englands yrði eftir sem áður að ganga í gegnum hendur fiskheildsala þar í landi. Enda þótt ég sé í öllum aðalatriðum ósamþykkur þessu frv., þá mun ég þó ekki greiða atkvæði gegn því, að það fari til n., og þá væntanlega hv.fjhn., og vil ég mælast til, að hún taki þessar bendingar til athugunar.

Ólafur Thors Ég þarf ekki að svara því miklu, sem hv.flm. beindi til mín. Ég get verið ánægður með undirtektir þeirra hv.þdm., sem talað hafa í þessu máli. Hefir afstaða þeirra flestra verið á hinn sama veg og mín. Þess ber að minnast með þakklæti, að ræðumenn hafa talað af miklum skilningi og velvild í garð sjávarútvegsins, og er þess að vænta, að svo verði einnig framvegis. Er gott til þess að hugsa, að mega kalla til stuðnings hins opinbera til handa sjávarútveginum, þegar í nauðirnar rekur. En sem betur fer er þess ekki þörf í þessu máli, eða a. m. k. hefir þess oft verið brýnni þörf en nú. Ég hefi þá öruggu vissu, að einstaklingsframtakið muni bezt leysa úr þessum málum. Hv. flm. vill hinsvegar láta ríkið beita sér fyrir þessum tilraunum; telur útgerðarmenn ekki hafa aðstöðu til þess. Ég sé nú ekki, að það skipti verulegu máli, hvort það er framtak útgerðarmanna eða þeirra, sem verzla með fiskinn, sem ríður hér á vaðið með markaðsbætur fyrir íslenzkan fisk, eða hvort það er ríkisvaldið, sem gerir það. Hagsmunum framleiðenda, bæði sjómanna og útgerðarmanna, er engu síður borgið í hinu fyrra tilfellinu. En hinsvegar er það sannað af reynslunni, bæði fyrr og síðar, að mjög ber að gjalda varhuga við vanhugsuðum og óþörfum afskiptum ríkisvaldsins af atvinnulífinu. Er þar skemmst að minnast síldareinkasölu og síldarbræðslustöðvarinnar, og skal sú saga betur rakin og eftirminnilegar í sambandi við annað frv., sem bráðlega kemur til umr. hér í deildinni. Erum við hv.flm. að vísu sammála um það, að hefjast beri handa, enda er mér persónulega kunnugt um það, að meðal útgerðarmanna er þegar hafinn mikill undirbúningur í þá átt. Ég er þess fullviss, að eins og það var einstaklingsframtakið, sem skapaði stórútgerðina hér á landi, án tilstyrks hins opinbera, þá mun það einnig verða einstaklingsframtakið, sem öruggast verður. til þess að ryðja fiskútflutningi okkar nýjar brautir á erlendum markaði. Það er að vísu handhæg leið, að því er virðist í fljótu bragði, að varpa öllu slíku upp á ríkið, en bæði er það öldungis ósannað mál, að slíkt leiddi til nokkurs árangurs, nema kostnaðar, og svo er á hinn bóginn ákaflega mikil hætta á því, að mistök og önnur afskipti manna, sem ekki hafa þekkingu á þessum málum, gætu valdið stórtjóni. Er þar og skemmst að minnast þess, þegar síldareinkasalan ætlaði að fara að leita fyrir sér um markað fyrir íslenzka kryddsíld í Ameríku. Annars er það nú orðin venja hér, ef eitthvað þarf að gera, þá sé ekkert annað en láta hið opinbera gera það. Alveg eins og hið opinbera sé einhver brunnur, sem aldrei getur þrotið. En menn gleyma því, að „hið opinbera“ er ekkert annað en gjaldgeta, þrautpínd gjaldgeta fátækra landsbúa. Annars hygg ég, að það hafi litla þýðingu, hvorki til né frá, að deila við hv.flm. um þessi atriði. Þó að það sé nú að vísu ekki beint viðkomandi þessu máli, þá þykir mér þó eftir atvikum rétt að drepa lítillega á það, hvers vegna togararnir fóru seinna á saltfiskveiðar í vetur en endranær. Hv. flm. tók það sem dæmi þess, að framtak einstaklinganna væri ekki einhlítt. Í grg. frv. er þess réttilega getið, að verð á saltfiski er nú afar lágt. Þar af leiðir, að ekki eru tök á að gera út, nema meðan veiðin er skörpust, en samkvæmt reynslu síðustu ára er marz langsamlega lélegasti veiðimánuðurinn. Hvað ísfisksöluna snertir, þá hefir verðið að vísu verið venju fremur hátt í vetur, en það verður tæplega lagt útgerðarmönnum til ámælis þótt þeir sæju það ekki fyrir, því að ísfiskverð er venjulega mjög lágt í febrúar, en einkum þó í marz. Því er það fjarri öllu viti og sanngirni að kveða upp áfellisdóm yfir útgerðarmönnum með þeim forsendum, að þeim hefði borið að sjá þetta fyrir.

Eru þeir ekki forsjón fólksins?

. Þeir eru a. m. k. betur til þess fallnir en menn eins og hv. 4. þm. Reykv. Annars skal ég upplýsa það, að skipin voru ekki lengur við garðinn en þurfti til viðgerða og ýmissa breytinga, sem leiðir af því, að breytt er um veiðiaðferðir. Annars kemur þetta ekki máli því við, sem hér er til umr., en ég get þó ekki með öllu leitt hjá mér að svara þessu, þar sem þetta átti að vera sönnun þess, hve illa einstaklingsframtakið innti skyldur sínar af hendi, þegar á reyndi. Ég sé annars enga ástæðu til þess að ræða um misskilning þann, er kemur fram hjá hv.flm. í sambandi við útflutning á frosnum og beinlausum fiski. Hv. flm. er sennilega ekki nægilega kunnur því, sem gerzt hefir og er að gerast á heimsmarkaðinum hvað þetta snertir. Ef þær tilraunir bera árangur, sem gerðar eru bæði af íslenzkum fiskútflytjendum og sömuleiðis keppinautum vorum erlendis, til þess að fá þjóðirnar til að borða frosinn og beinlausan fisk, þá yrði það meira virði fyrir okkur en markaðir fyrir kældan fisk. En sennilega á þetta þó nokkuð langt í land, enda þarf til þess margskonar útbúnað og dýran. Ég tel því ekki rétt að byggja of miklar vonir á þeim útflutningi fyrst um sinn, heldur leggja höfuðáherzluna á útflutning á kældum fiski. Innlendir fiskútflytjendur hafa þegar hafið allmikinn undirbúning, er að þessu lýtur, og meðan ekki er örvænt um árangur þeirra tilrauna, þá held ég, að ríkisvaldið ætti sem minnst að blanda sér inn í þetta mál. Og ef svo fer, að einstaklingsframtakið leysir úr þessum vanda, sem ég hefi fulla trú á, þá getur ríkisvaldið sparað sér öll afskipti, fyrirhöfn og kostnað út af þessum málum.