Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Hinn 14. sept. s.l. var gefið út svofellt bréf: „Forseti Íslands gjörir kunnugt: Ég hef ákveðið samkvæmt tillögu forsrh. að Alþingi skuli koma saman til fundar þriðjudaginn 10. okt. 1978. Um leið og ég birti þetta, er öllum, sem setu eiga á Alþingi, boðið að koma nefndan dag til Reykjavíkur, og verður þá Alþingi, sett að lokinni guðsþjónustu í Dómkirkjunni sem hefst kl. 13:30. Gjört í Reykjavík, 14. sept. 1978. Kristján Eldjárn. Ólafur Jóhannesson. Forsetabréf um að Alþingi skuli kom saman til fundar þriðjudaginn 10. okt. 1978.“ Samkvæmt bréfi því, sem ég nú hef lesið, lýsi ég yfir því að Alþingi Íslendinga er sett. Á þingsetningardegi hafa oft verið rifjuð upp frá þessum ræðustóll nokkur minnisverð ártöl, sem öðrum fremur gnæfa eins og vörður á vegi þjóðarinnar, eða - ef það þætti betur orðað við setningu Alþingis - á vegi þessarar stofnunar um ár og aldir. En einu má raunar gilda hvort orðalagið er notað, því að saga Alþingis verður ekki skilin frá sögu þjóðarinnar, störf þingsins mótast hverju sinni af þörfum hennar og allt, sem hér er gert, skilar sér á einhvern hátt sem áhrifavaldur út í þjóðlífið. Enga nauðsyn rekur til þess að þylja sama lesturinn um merkisár Alþingis á hverju ári þegar þing er sett, en að þessu sinni hlýðir að minnast þess, að það þing, sem nú hefur verið sett, er hið hundraðasta sem haldið er síðan Alþingi fékk löggjafarvald árið 1874. Svo mun mörgum sýnast sem ekki sé óviðeigandi að staldra ögn við svo stórhreinlega tölu og jafnvel láta hana verða sér tilefni til nokkurra þarflegra hugleiðinga. Ef að líkum lætur munu margir gera það með sjálfum sér, og e.t.v. gerir það hver og einn vor á meðal, þó að ég hafi þar ekki mörg orð um. En lítum þó svipsinnis, í góðrar minningar skyni, til hins fyrsta íslenska löggjafarþings, sem sett var hér í sal lærða skólans hinn 1. júlí 1875. Í þeim boðskap, sem þá var lesinn fyrir hönd þjóðhöfðingjans, var svo að orði komist, að framfarir Íslands, gæfa þess og hagsæld sé nú að miklu leyti komin undir þeim fulltrúum þjóðarinnar sem hún hefur sjálf kosið til setu á löggjafarþinginu. Þessi orð, sem hljómuðu við setningu hins fyrsta löggjafarþings, standa enn í góðu gildi við setningu hins hundraðasta. Sami vandi með sömu vegsemd hvílir nú sem þá á Alþingi sem stofnun og á hverjum einstökum alþm., og þó að því skapi meiri sem hlutur Alþingis í stjórnskipun vorri er meiri nú en þá var. Þetta stendur fast, þó að margt skipti um svip eftir því sem tíminn líður, og þá m.a. Alþingi andspænis þjóðinni sem hefur kosið það. Það eru slíkar tímabundnar breytingar á afstöðu milli þings og þjóðar sem valda því að oft, og að minni hyggju mjög um of, er talað um þverrandi veg Alþingis í augum almennings og áhugaleysi um athafnir þess. En það, sem talað er á hverri tíð, er eins og gárur á vatni, mismunandi eftir því hvaðan og hve mjög vindurinn blæs. Hið rétta er að íslenska þjóðin veit enn sem fyrr harla vel til hvers hún hefur kosið Alþingi, virðir starf þess og skilur hvað hún á undir því og þeirri ríkisstjórn sem ábyrgð ber fyrir því. Svo er fyrir að þakka, því að þá væri í illt efni komið, ef þjóðin léti sér í léttu rúmi liggja, hvernig þessum stofnunum tekst til um forustu og úrræði í málefnum vorum. Að þessu sinni býð ég velkomna til starfa nýkjörna alþingismenn og nýlega skipaða ríkisstjórn, um leið og ég færi fram þakkir fyrir störf fyrra þingliðs og fyrri ríkisstjórnar. Ég hef veitt því athygli að á þessu þingi má skipta þingmönnum í þrjá nokkurn veginn jafnfjölmenna hópa. Fyrst skal nefna þá sem þegar höfðu setið lengur eða skemur á Alþingi þegar ég stóð hér fyrst í þessum sporum fyrir réttum tíu árum. Þá koma þeir þingmenn sem bæst hafa í hópinn síðan og fram til síðustu kosninga. Og loks þeir sem nú koma til þings í fyrsta sinn og líklega er sá hópurinn ívið fjölmennastur. Orð er á því gert að aldrei hafi eins margir nýliðar komið til þings og eftir síðustu alþingiskosningar og margir hverjir ungir að árum. Þetta er spegilmynd þess að tíminn líður og allt er breytingum háð. Endurnýjun er óhjákvæmileg og nauðsynleg, þótt enginn geti um það fullyrt hversu ör hún ætti helst að vera. En svo munu margir mæla að gott sé gamalli og gróinni stofnun að um sali hennar berist lífgandi andvari sem oft fylgir nýjum mönnum. Og ekki þarf að draga í efa að það sé ungum mönnum fagnaðarefni og eggjun að hafa hlotið traust samborgara sinna til að taka sæti á Alþingi, því að ekki er auðséð hvar í þjóðfélagi voru annað eins tækifæri býðst til að neyta óþreyttra krafta sinna til góðs fyrir land og lýð. Ég tel mig vita fyrir víst að með því hugarfari gengur hver þingmaður inn í þetta gamla hús. Þess vegna er mér fjarri, nú sem endranær, að flytja einhvers konar húskarlahvöt eða bjarkarmál yfir íslenskum alþm. en hamingjuóskir er mér ljúft að bera fram. Á Alþingi Íslendinga verða að fara saman stöðugleiki og endurnýjun. Kjölfesta verður að vera traust, og einnig verður að vera líflegur byr og segl til að fanga hann. Á þingbekkjum sitja nú eins og löngum áður margir þingmenn með langa og dýrmæta þingreynslu að baki, og við hlið þeirra hinir, sem nú eru hér í fyrsta sinn. Vel er því séð fyrir hvoru tveggja, stöðugleikanum og endurnýjuninni. En hvort sem eru eldri eða yngri, hefur þjóð yðar, góðir alþm., kjörið yður til að standa vörð um frelsi og virðingu landsins og hafa forustu um veigamestu málefni sín. Allir góðir menn óska yður þess að þér berið gæfu til að ná samstöðu um úrræði sem endast mega til að sigrast á þeim örðugleikum sem einmitt nú er við að etja. Ég óska yður góðs farnaðar og læt þá von í ljós að störf þessa þings í þágu þjóðar vorrar megi verða gifturík. Að svo mæltu bið ég alþingismenn að minnast fósturjarðarinnar með því að rísa úr sætum. 
             Samkvæmt 1. gr. þingskapa ber nú aldursforseta að stjórna fundi þar til kosning forseta sameinaðs þings hefur farið fram, og bið ég aldursforseta, Odd Ólafsson, 4. þm. Reykn., að ganga til forsetastóls.



Ég vil leyfa mér að bjóða alla hv. alþm. velkomna til starfa svo og allt starfslið Alþingis. Má ég kveðja mér til aðstoðar sem fundarskrifara þá hv. 6. þm. Suðurl., Jón Helgason, og hv. 6. þm. Norðurl. e., Lárus Jónsson. Til þess að prófa kjörbréf og kosningu þingmanna ber nú að skipa þingmönnum eftir hlutkesti í þrjár jafnar deildir. Sá háttur mun hafður á, að um leið og nafn þingmanns er lesið mun skrifari draga miða er segir til um kjördeild þingmanns. Þessu næst skiptust þingmenn í kjördeildir og urðu í: 1. kjördeild: EÁ, EKJ, GeirG, GilsG, GK, GTh, GSt, JóhS, OÓ, ÓE, ÓlJ, PP, PJ, RH, SighB, StJ, SV, StH, SvJ, TÁ. 2. kjördeild: AG, AS, ÁG, EG, EBS, HG, JÞ, KSG, KJ, LJós, MHM, MB, MÁM, ÓRG, SvG, SvH, VH, VG, ÞK, ÞS. 3. kjördeild: BGr, BJ, BN, BrS, EðS, EH, FTS, FÞ, FrS, GSig, GH, HES, HFS, IG, JH, JGS, JÁ, KÓ, LárJ, RA.



Þingmönnum hefur nú verið skipað í kjördeildir og munu þær skipta með sér verkum í samræmi við ákvæði þingskapa, þannig að 1. deild fær 2. deild, 2. deild fær 3. deild og 3. deild fær 1. kjördeild kjörbréf þeirra þingmanna sem eru í hverri þeirra fyrir sig. Fundarstaðir fyrir kjördeildir verða sem hér segir: 1. kjördeild hér í fundarsal neðri deildar, 2. kjördeild í fundarsal efri deildar og 3. kjördeild í flokksherbergi Sjálfstfl. Ég bið hv. þingmann Einar Ágústsson að kalla saman 1. kjördeild hv. þingmann Albert Guðmundsson að kalla saman 2. kjördeild og hv. ráðherra Benedikt Gröndal að kalla saman 3. kjördeild. Nú verður gert hlé á fundinum á meðan kjördeildir starfa. Fundinum er frestað. - Fundarhlé. Þá verður fundi fram haldið í Sþ. og verða teknar fyrir tillögur kjördeildanna. Ég gef frsm. 1. kjördeildar, hv. 9. þm. Reykv., Einari Ágústssyni, orðið. Síðan mun ég gefa frsm. 2. kjördeildar, hv. 1. þm. Reykv., Albert Guðmundssyni, orðið og þá frsm. 3. kjördeildar, hæstv. utanrrh., Benedikt Gröndal.

Frsm.1. kjördeildar (Einar Ágústsson): Herra forseti. 1. kjördeild fékk til athugunar kjörbréf alþm. í 3. kjördeild og voru kjördeildarmenn einróma samþykkir að mæla með samþykkt þeirra og að kosningin yrði þar með tekin gild, en kjörbréfin eru þessi: 1. Kjörbréf Benedikts Gröndals, 3. þm.Reykv. 2. Kjörbréf Björns Jónssonar, 1. landsk. þm. 3. Kjörbréf Braga Níelssonar, 8. landsk. þm. 4. Kjörbréf Braga Sigurjónssonar, 3. þm.Norðurl. e. 5. Kjörbréf Eðvarðs Sigurðssonar, 6. þm.Reykv. 6. Kjörbréf Eggerts Haukdals, 1. þm. Suðurl. 7. Kjörbréf Finns Torfa Stefánssonar, 2. landsk. þm. 8. Kjörbréf Friðjóns Þórðarsonar, 2. þm. Vesturl. 9. Kjörbréf Friðriks Sophussonar, 5. landsk. þm. 10. Kjörbréf Garðars Sigurðssonar, 3. þm.Suðurl. 11. Kjörbréf Geirs Hallgrímssonar, 4. þm.Reykv. 12. Kjörbréf Halldórs E. Sigurðssonar, 1. þm. Vesturl. 13. Kjörbréf Helga F. Seljans, 3. þm. Austurl. 14. Kjörbréf Ingvars Gíslasonar, 1. þm. Norðurl. e. 15. Kjörbréf Jóns Helgasonar, 6. þm. Suðurl. 16. Kjörbréf Jóns G. Sólness, 2. þm. Norðurl. e. 17. Kjörbréf Kjartans Ólafssonar, 3. þm. Vestf. 18. Kjörbréf Lárusar Jónssonar, 6. þm. Norðurl. e. 19. Kjörbréf Ragnars Arnalds, 3. þm. Norðurl. v. Auk þess fékk deildin til meðferðar skeyti frá yfirkjörstjórn Vesturlandskjördæmis, þar sem tilkynnt er að kjörbréf hafi verið gefið út til handa Jónasi Árnasyni sem 4. þm. Vesturl., og leggur deildin einróma til að það kjörbréf verði einnig samþykkt.



Herra forseti. 2. kjördeild hefur komið saman og farið yfir kjörbréf þm. í 1. kjördeild og ekkert fundið athugavert og leggur því til að kosning verði tekin gild og kjörbréfin samþykkt af hinu háa Alþingi, en kjörbréfin eru fyrir eftirtalda hv. alþm.: 1. Kjörbréf Tómasar Árnasonar, 4. þm. Austurl. 2. Kjörbréf Svövu Jakobsdóttur, 10. þm.Reykv. 3. Kjörbréf Steingríms Hermannssonar, 2. þm. Vestf. 4. Kjörbréf Stefáns Valgeirssonar, 5. þm. Norðurl. e. 5. Kjörbréf Stefáns Jónssonar, 4. þm. Norðurl. e. 6. Kjörbréf Sighvats Björgvinssonar, 4. þm. Vestf. 7. Kjörbréf Ragnhildar Helgadóttur, 5. þm.Reykv. 8. Kjörbréf Pálma Jónssonar, 2. þm. Norðurl. v. 9. Kjörbréf Páls Péturssonar, 4. þm. Norðurl. v. 10. Kjörbréf Ólafs Jóhannessonar, 1. þm. Norðurl. v. 11. Kjörbréf Jóhönnu Sigurðardóttur, 12. þm. Reykv. 12. Kjörbréf Ólafs G. Einarssonar, 9. landsk. þm. 13. Kjörbréf Odds Ólafssonar, 4. þm. Reykn. 14. Kjörbréf Gunnlaugs Stefánssonar, 4. landsk. þm. 15. Kjörbréf Gunnars Thoroddsens, 11. þm. Reykv. 16. Kjörbréf Guðmundar Karlssonar, 5. þm. Suðurl. 17. Kjörbréf Gils Guðmundssonar, 3. þm. Reykn. 18. Kjörbréf Einars Ágústssonar, 9. þm. Reykv. 19. Kjörbréf Geirs Gunnarssonar,10. landsk. þm. 20. Kjörbréf Eyjólfs K. Jónssonar, 5. þm. Norðurl. v. Frsm.



Herra forseti. 3. kjördeild hefur komið saman og farið yfir kjörbréf 2. kjördeildar. Engar aths. hafa komið fram við kjörbréfin og mælir kjördeildin með því að þau verði samþykkt. Kjörbréfin eru fyrir eftirtalda þm.: 1. Kjörbréf Alberts Guðmundssonar, 1. þm. Reykv. 2. Kjörbréf Alexanders Stefánssonar, 5. þm. Vesturl. 3. Kjörbréf Árna Gunnarssonar, 11. landsk. þm. 4. Kjörbréf Eiðs Guðnasonar, 3. þm. Vesturl. 5. Kjörbréf Ellerts B. Schram, 8. þm. Reykv. 6. Kjörbréf Hjörleifs Guttormssonar, 6. landsk. þm. 7. Kjörbréf Jósefs H. Þorgeirssonar, 7. landsk. þm. 8. Kjörbréf Karls Steinar Guðnasonar, 5. þm. Reykn. 9. Kjörbréf Kjartans Jóhannssonar, 2. þm. Reykn. 10. Kjörbréf Lúðvíks Jósepssonar, 1. þm. Austurl. 11. Kjörbréf Magnúsar H. Magnússonar, 4. þm. Suðurl. 12. Kjörbréf Matthíasar Bjarnasonar, 1. þm. Vestf. 13. Kjörbréf Matthíasar Á. Mathiesen, 1. þm. Reykn. 14. Kjörbréf Ólafs Ragnars Grímssonar, 3. landsk. þm. 15. Kjörbréf Svavars Gestssonar, 2. þm. Reykv. 16. Kjörbréf Sverris Hermannssonar, 5. þm. Austurl. 17. Kjörbréf Vilhjálms Hjálmarssonar, 2. þm. Austurl. 18. Kjörbréf Vilmundar Gylfasonar, 7. þm. Reykv. 19. Kjörbréf Þorv. Garðars Kristjánssonar, 1. þm. Vestf. 20. Kjörbréf Þórarins Sigurjónssonar, 2. þm. Suðurl.



Fleiri hafa ekki kvatt sér hljóðs og er umræðum lokið. Framsögumenn kjördeilda hafa hver fyrir hönd sinnar kjördeildar lagt til að þau kjörbréf, sem deildirnar hafa haft með höndum, verði samþykkt og kosning og kjörgengi þm. tekið gilt. Verða tillögur kjördeildanna bornar upp í einu lagi ef enginn hreyfir mótmælum.



Nýkjörnir þm., sem ekki hafa áður tekið sæti á Alþingi hafa nú undirritað drengskaparheit og býð ég þá alveg sérstaklega velkomna til þingsetu. Þá ber skv. þingsköpum að kjósa forseta Sþ., en komið hafa fram tilmæli um að þeirri kosningu verði frestað og mun ég verða við henni. Fundi er því frestað til kl. 2. miðvikudaginn 11. okt. Miðvikudaginn 11. okt., kl. 2 miðdegis, var fundinum fram haldið. Aldursforseti lét fara fram kosningu forseta sameinaðs Alþingis. Kosningu hlaut Gils Guðmundsson, 3. þm. Reykn., með 51 atkv. Vilmundur Gylfason, 7. þm. Reykv., hlaut 1 atkv., en 4 seðlar voru auðir. Hinn kjörni forseti tók nú við fundarstjórn.



Ég þakka hv. alþm. það traust, sem þeir hafa sýnt mér með kosningunni, og læt í ljós þá von, að mér auðnist að verðskulda það. Forseti lét fyrst fara fram kosningu fyrri varaforseta. Kosinn var Friðjón Þórðarson, 2. þm. Vesturl., með 54 atkv. Karl St. Guðnason, 5. þm. Reykn., hlaut 1 atkv., Lúðvík Jósepsson, 1. þm. Austurl., hlaut 1 atkv. Annar varaforseti var kosinn Karl Steinar Guðnason, 5. þm. Reykn., með 48 atkv. Svava Jakobsdóttir, 10. þm. Reykv., hlaut 1 atkv., Ólafur Ragnar Grímsson, 3. landsk. þm., hlaut 1 atkv., en 6 seðlar voru auðir. Þessu næst voru kjörnir skrifarar sameinaðs þings, að viðhafðri hlutfallskosningu. Fram komu tveir listar. Á A-lista var PP, en á B-lista FrS. - Þar sem ekki voru fleiri tilnefndir en kjósa skyldi lýsti forseti yfir að rétt væru kjörnir án atkvgr.: Páll Pétursson, 4. þm. Norðurl. v., og Friðrik Sophusson, 5. landsk. þm. Þá fór fram kosning kjörbréfanefndar, að viðhafðri hlutfallskosningu. Fram komu tveir listar með jafnmörgum nöfnum samtals og menn skyldi kjósa. Lýsti forseti yfir að rétt væru kjörnir án atkvgr.: Finnur Torfi Stefánsson (A), Friðjón Þórðarson (B), Eðvarð Sigurðsson (A), Einar Ágústsson (A), Gunnlaugur Stefánsson (A), Eyjólfur K. Jónsson (B), Jónas Árnason (A).



Þessu næst fer fram kosning til efri deildar Alþingis og til glöggvunar vil ég leyfa mér að lesa upp 6. gr. þingskapa sem fjallar um kosningu eða e.t.v. öllu heldur val til Ed. Alþingis. 6. gr. hljóðar þannig: „Eftir kosningar þær, sem um ræðir í 3. og 4. gr., skal velja til Ed. þá tölu þm., er þar skulu eiga sæti. Skal hverjum þingflokki skylt að tilnefna á lista þá tölu þm. sinna, er honum ber í hlutfalli við atkvæðamagn hans í Sþ. Ef tveir eða fleiri þingflokkar hafa með sér bandalag um kjör til Ed., eða þingflokkur (eða flokkar) og menn utan flokka, skal talan á listanum miðuð við samanlagt atkvæðamagn bandalagsins. Ef atkvæðamagn tveggja eða fleiri kjöraðila er jafnt við kosningu síðasta manns til Ed., skal hvor (hver) þeirra tilnefna mann í vafasætið, en hlutkesti ráða úrslitum. Nú skýtur einhver kjöraðili sér undan skyldu um tilnefningu til Ed., og tilnefnir forseti þá þingmann eða þingmenn úr þeim flokki eða bandalagi í réttu hlutfalli við atkvæðamagn. Ef þá er vafi um eitt sæti, skal hlutkesti ráða. Forseti tilkynnir síðan, hverjir þm. þannig hafa verið tilnefndir og teljast þeir rétt kjörnir eða skipaðir til Ed.“ Hlutfallskosning var viðhöfð, og komu fram tveir listar. Á A-lista voru RA, BrS, ÓlJ, StJ, BJ, AS, GeirG, KSG, JH, HFS, BN, VH, ÓRG, KJ; á B-lista ÞK, JGS, OÓ, RH, GK, EKJ, FrS.



Á A-lista eru 14 nöfn og á B-lista eru 7 nöfn, samtals einu nafni fleira en velja ber til Ed. Í fullu samræmi við það ákvæði 6. gr. þingskapa, sem hér um fjallar, verður því í þessu tilviki að fara fram hlutkesti milli manna sem eru síðastir á hvorum lista um sig, þ.e.a.s. á milli Kjartans Jóhannssonar og Friðriks Sophussonar. Ég hygg að í slíkum tilfellum hafi sá háttur verið hafður á að biðja viðkomandi hv. alþm. að koma hér upp og draga kúlu úr þessum kassa. Á þessum kúlum eru númer jafnmörg og alþm. eru og sá, sem dregur hærra númerið, verður aðlaður og fluttur í lávarðadeild, efri deild Alþingis. Hlutkesti fór þannig að Kjartan Jóhannsson dró 57, en Friðrik Sophusson 38. Samkv. því lýsti forseti yfir að rétt væru kjörnir til Ed.: Ragnar Arnalds, Bragi Sigurjónsson, Þorv. Garðar Kristjánsson, Ólafur Jóhannesson, Stefán Jónsson, Jón G. Sólnes, Björn Jónsson, Alexander Stefánsson, Oddur Ólafsson, Geir Gunnarsson, Karl Steinar Guðnason, Ragnhildur Helgadóttir, Jón Helgason, Helgi F. Seljan, Guðmundur Karlsson, Bragi Níelsson, Vilhjálmur Hjálmarsson, Eyjólfur K. Jónsson, Ólafur Ragnar Grímsson, Kjartan Jóhannsson.



Mér hefur borist svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 10. okt. 1978. Þar sem Björn Jónsson, 1. landsk. þm., getur ekki sótt þingfundi næstu vikur vegna veikinda, leyfi ég mér samkv. beiðni hans og með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að fara þess á leit, að 1. varamaður landskjörinna þingmanna Alþfl., Ágúst Einarsson útgerðarmaður, taki sæti á Alþingi í forföllum hans. Sighvatur Björgvinsson, formaður þingflokks Alþfl. Til forseta Sþ.“ Mér hefur einnig borist svo hljóðandi bréf: „Samkv. beiðni Lárusar Jónssonar, 6. þm. Norðurl. e., sem nú er á förum til útlanda í opinberum erindum, leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður hans, Halldór Blöndal skrifstofumaður, taki á meðan sæti hans á Alþingi. Virðingarfyllst, Þorv. Garðar Kristjánsson, ritari þingflokks Sjálfstfl. Til forseta Sþ.“ Kjörbréf þessara tveggja hv. varaþm. hafa að sjálfsögðu ekki verið könnuð og verður þeim nú vísað til hinnar nýkjörnu kjörbréfanefndar. Fundarhlé.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur haft til meðferðar kjörbréf Halldórs Blöndals skrifstofumanns sem 1. varaþm. Sjálfstfl. í Norðurlandskjördæmi eystra og kjörbréf Ágústs Einarssonar útgerðarmanns sem 1. varauppbótarmanns Alþfl. N. leggur til að þessi kjörbréf verði tekin gild og samþykkt.