Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í nóvembermánuði s.l. var lögð fram hér í hv. Alþ. skýrsla um framkvæmd vegáætlunar 1966. Vegna anna tókst ekki að taka skýrsluna til umr. fyrir þinghléið. Fer því vel á því, að skýrslan sé nokkuð rædd í byrjun þingsins, eftir að það kemur saman til funda á nýja árinu. Á árinu 1965 var nokkur halli á vegáætluninni eða 5.9 millj. kr. Þessi halli var aðallega af auknu viðhaldi, sem stafaði af stórfelldum skemmdum á vegum og brúm vegna mikilla vatnavaxta á Suður- og Vesturlandi haustið 1965. Hallinn hefur verið jafnaður með framkvæmd vegáætlunar 1966, en á því ári hefur orðið hagstæður greiðslujöfnuður hjá vegasjóði, sem nemur um 2 millj. kr. Með breyt. á vegal., sem tók gildi 1. jan. 1966, var benzíngjald hækkað um 90 aura pr. lítra. Þungaskattur af dísilbifreiðum var einnig hækkaður um 30–35%. Var áætlað, að tekjur vegasjóðs á árinu 1966 myndu hækka um 56.5 millj. kr., en ráðstöfunarfé aukast um 9.5 millj., þar sem felld var niður úr fjárl. 47 millj. kr. fjárveiting til vegasjóðs, sem áður hafði verið gert ráð fyrir í vegáætlun. Með því að ráðstöfunarféð nam 9.5 millj. kr. meira en sú upphæð, sem tekin var út af fjárl., var mögulegt að ljúka þeim framkvæmdum á árinu 1966, sem frestað hafði verið á árinu 1965 samkv. sérstakri heimild í fjárl. fyrir það ár. Verðhækkanir urðu nokkrar á árinu 1966 og hafði það að sjálfsögðu áhrif á framkvæmdir í vegáætlun, sem kostuðu talsvert meira heldur en áætlað hafði verið. Það kom þó ekki að sök, vegna þess að tekjur vegasjóðs urðu nokkru hærri heldur en áætlað var og tókst því að mæta þeim aukna kostnaði, sem af kaupgjalds- og verðhækkunum leiddi. Veðurfar og náttúruhamfarir hafa oft gert stórspjöll á vegum og brúm víðs vegar um land. Þannig var það haustið 1965, að skemmdir urðu mjög miklar, en þar sem komið var langt fram á haust, var ekki unnt að gera fullnaðarviðgerð fyrr en á árinu 1966 og kom aukakostnaðurinn því til útgjalda á því ári. Snjóþyngsli valda oft miklum aukakostnaði, þar sem nauðsyn ber til að halda aðalvegunum opnum eftir því, sem kostur er á. Kröfur eru uppi um það, að vegagerðin annist snjómokstur umfram það, sem verið hefur, á ýmsum héraða- og hliðarvegum. Verði orðið við þeim kröfum, sem uppi eru um þetta, hefur það aukinn kostnað í för með sér fyrir vegagerðina. Eigi að síður er sjálfsagt að taka þetta mál til nákvæmrar íhugunar og ganga eins langt og hægt þykir til móts við óskir héraðanna. Snjómokstur veturinn 1966 kostaði vegagerðina um 17 millj. kr. eða 10 millj. kr. meira en árið áður. Á s.l. ári var benzínsalan 4% umfram það, sem áætlað var. Tekjur af gúmmígjaldi mun hafa orðið um 7% umfram áætlun og tekjur af þungaskatti hafa orðið rúmlega eins og reiknað var með. Tekjur vegasjóðs hafa því orðið nokkru hærri heldur en áætlað var eða rúmlega 311 millj. kr. Unnið hefur verið að einstökum framkvæmdum vega og brúa samkv. áætluninni og viðhald veganna hefur miðast við það fjármagn, sem til ráðstöfunar var. Lán til framkvæmda miðast við heimild vegáætlunar 1966 og framkvæmdaáætlun ríkisstj. og rekstraráætlun til lagningar nokkurra þeirra vega, sem tilgreindir eru í III. kafla vegáætlunar 1966. Þannig voru föst lán til hraðbrauta 30.1 millj., til þjóðbrauta 32.3 millj. og landsbrauta 4.5 millj. eða samtals 66.9 millj. kr. Um skiptingu lána þessara vísast til grg. um framkvæmdir á einstökum vegum, sem sjá má í skýrslu þeirri, sem lögð hefur verið fram og þm. hafa á borðum sínum. Vegna þess hve oft er rætt um lán til vegaframkvæmda, er rétt að gera sér grein fyrir þeim föstu lánum, sem tekin hafa verið til vegaframkvæmda. Í árslok 1966 námu föst lán til hraðbrauta 237.8 millj. kr. Þar af lán til Reykjanesbrautar 232.4 millj. kr. Lán til þjóðbrauta námu í árslok 60 millj. kr. og til landsbrauta 9.7 millj. eða alls 307.5 millj. kr. Þá er rétt að geta bráðabirgðalána, sem tekin hafa verið á s.l. ári til ýmissa framkvæmda vegna óska sýslu- og sveitarfélaga. Þeir aðilar, sem njóta framkvæmdanna, standa undir vöxtum af þeim lánum. Það hefur viðgengizt í áratugi, að hvers konar lán hafi verið tekin til þess að flýta framkvæmdum. Í árslok 1965 námu bráðabirgðalánin kr. 11 millj. 296 þús., en í árslok 1966 9 millj. 237 þús. kr. Hafa bráðabirgðalánin því lækkað á árinu um rúmlega 2 millj. kr. Viðhaldskostnaður þjóðveganna fer ört vaxandi, vegna þess að vegakerfið lengist árlega og umferðin vex hröðum skrefum. Við það bætast verðhækkanir, sem að sjálfsögðu hafa áhrif á kostnaðinn. Til vegaviðhaldsins var á árinu 1966 varið um 125 millj. kr. á móti tæplega 100 millj. kr. 1965. Þrátt fyrir þessa hækkun hefði vissulega verið þörf á auknu fé til viðhaldsins, til þess að vegirnir væru betri til umferðar. Á s.l. vetri gekk frostið mjög langt í jörð niður og sagði það til sín á s.l. vori, þegar hlýna tók í veðri og vegirnir fóru því mjög illa, meðan klakinn var að fara úr þeim. Þjóðvegirnir munu vera um það bil 10 þús. km að lengd, sýsluvegir um 2 þús. km, en af þjóðvegunum teljast til hraðbrauta 350 km. Það er löngu viðurkennt, að þar sem umferðin er mest, verði vegunum ekki haldið í sæmilegu ásigkomulagi með því að bera ofan í þá möl eða annað laust efni. Aðeins varanlegt slitlag dugar á hraðbrautum. Reykjanesbrautin sýnir, hvernig vegirnir eiga að verða og sú framkvæmd ber vitni um það, hvað mögulegt er að gera í vegamálum hér á landi, þótt því fylgi mikill kostnaður. Það munu flestir vera sammála um, að verkefni næstu ára hljóti að vera varanleg gatnagerð, þar sem umferðin er mest og endurbygging og lagfæring vega annars staðar á landinu, þar sem ekki þykir að sinni fært að gera vegi með varanlegu slitlagi. En nú er verið að ræða um skýrslu framkvæmda s.l. ár, en ekki framtíðarverkefni. Um það mun verða rætt frekar við annað tækifæri. Á árinu 1966 var gerð umferðartalning með sama sniði og undanfarin ár. Leiddi hún í ljós, að umferðin s.l. sumar var 10–20% meiri á ýmsum vegum en árið 1965. Umferð um Reykjanesbraut var í ágúst-sept. 1965 1350 bílar á dag, en á sama tíma 1966 1540 bílar. Á Vesturlandsvegi sunnan Þingvallavegamóta var umferðin 2020 bílar á dag 1965, en 2540 bílar 1966. Unnið hefur verið að því að setja upp vegamerki samkv. umferðarlögum. Vantar mikið á, að því sé lokið, þótt mikið hafi verið af því gert síðustu árin. Vegamerkin geta komið í veg fyrir slys og auka öryggi á vegunum. Fjárveiting til þessara framkvæmda þyrfti að hækka, til þess að vegmerkingunni mætti ljúka á næstu 2 árum. Reykjanesbrautin hefur kostað um 270 millj. kr. og eru lán vegna þessara framkvæmda, eins og áður var á minnzt, 232.4 millj. kr. Vegurinn var opnaður til umferðar 26. okt. 1965 og þá jafnframt hafin innheimta umferðargjalds samkv. reglugerð frá 18. okt. 1965, sem sett var með heimild í 95. gr. vegal. Gert var ráð fyrir, að nettótekjur af umferðargjaldinu næmu á árinu 1966 um 13 millj. kr. og hefur sú áætlun staðizt. Nokkur úlfaþytur varð í byrjun vegna umferðargjaldsins, en nú virðast flestir hafa áttað sig á því, að það er eðlilegt að taka þetta gjald og þeir, sem nota veginn, þéna vel á því, miðað við að fara vonda vegi, eins og flestir verða að sætta sig við. Umferðargjaldið stendur ekki nema að litlu leyti undir vöxtum og afborgunum af þeim lánum, sem á veginum hvíla, eins og augljóst er. Nokkuð var unnið við Þrengslaveg eða Suðurlandsveg á árinu eða samtals fyrir 8.3 millj. kr. og má telja, að undirbyggingu Þrengslavegar sé lokið: Á Suðurlandsvegi er nú verið að vinna að undirbyggingu 3 km kafla ofan Sandskeiðs. Vesturlandsvegur og Austurvegur hafa það mikla umferð, að ekki má langur tími líða, þangað til átak verður gert, sem um munar, til þess að koma varanlegu slitlagi á þessa vegi. Það verk þarf að vinnast á stuttum tíma, eftir að það hefur verið undirbúíð og nákvæmar áætlanir gerðar um framkvæmdirnar. Í skýrslum þeim, sem hér er um að ræða, eru tilgreindar framkvæmdir á þjóðbrautum og þarf því ekki að skilgreina það nánar en þar er gert og sjá má í skýrslunni. Sama máli gegnir með landsbrautirnar, að gerð er grein fyrir hverri framkvæmd fyrir sig í skýrslunni. Þá er og gerð grein fyrir fjallvegum, reiðvegum og því fé, sem varið hefur verið til ferjuhalds. Margar brýr voru byggðar á árinu 1966. Unnið var að brúargerð á Jökulsá á Breiðamerkursandi. Verður því verki væntanlega lokið n. k. sumar. Verður það mikið mannvirki og samgöngubót. Eru nú margir farnir að hugsa í alvöru um hringveg um landið og má nú segja, að Skeiðará sé aðalfarartálminn. Sá tími kemur, að unnið verður á þeim farartálma og leiðin opnast. Margar fleiri brýr voru byggðar á árinu, bæði stórar og smáar, og er það nánar tilgreint í þeirri skýrslu, sem liggur frammi. Þess skal geta, að 1965 var lengd þeirra brúa, sem byggðar voru, 493 m, en 1966 601 m, og eru það mestu brúarframkvæmdir á einu ári. Með nýju vegalögunum voru sýsluvegasjóðirnir mjög efldir frá því, sem áður var. Tekjur þeirra hafa margfaldazt og er það þegar komið í ljós, að viðhald og gerð sýsluvega hefur stórum batnað síðan fjárlög til þeirra voru aukin. Var unnið í sýsluvegum á s.1. ári fyrir um 17 millj. kr. Til vega í kaupstöðum og kauptúnum var varið á árinu rúmlega 35 millj. kr. Hefur það komið sér vel fyrir kaupstaði og kauptún að fá þetta fé til gatnagerðar, en það nýmæli var upp tekið í vegalögum 1963 að verja nokkrum hluta af tekjum vegasjóðs til vegagerðar í þéttbýli. Véla- og áhaldakaup hafa verið aukin hjá vegagerðinni síðustu árin. Þess gerðist og mikil þörf að endurnýja og auka vélakost vegagerðarinnar. Er enginn vafi á því, að vinnuafköstin verða miklu meiri, þegar vélarnar eru í góðu lagi og á þær má treysta. Gömlu og slitnu vélarnar, sem vegagerðin varð lengi að sætta sig við að nota, gerðu hvort tveggja að tefja vinnuafköstin og til þeirra varð að verja allt of miklu fé til viðhalds og viðgerða. Á árinu 1966 voru keyptar vélar til vegagerðarinnar fyrir rúmlega 18 millj. kr. Tilraunir við vega- og gatnagerð voru gerðar á árinu og til þess varið um 2.5 millj. kr. Tilraunir voru gerðar með olíumöl á 2 km kafla á Álftanesveginum og 300 m kafla á Suðurlandsvegi í Svínahrauni. Enn sem komið er sér ekki slit á vegarkaflanum í Svínahrauni, sem sérstaklega var ætlað að sýna, hver áhrif akstur á keðjum hefði á olíumöl. Það er mikilvægt atriði, ef það sýnir sig, að olíumöl reynist vel, þar sem umferð er tiltölulega mikil. Olíumöl er miklu ódýrari heldur en malbik, en um það skal ekkert fullyrt hér, hver árangur verður af þeim tilraunum, sem nú eru hafnar. Ýmsar fleiri tilraunir hafa verið gerðar að tilhlutan vegagerðarinnar og rannsóknir á ýmsum efnum, sem til greina koma í vegagerð. Hér hefur verið gerð lítillega grein fyrir vegaframkvæmdum á s.l. ári og eins og sagt hefur verið, hefur vegáætluninni verið fylgt. Tekjur vegasjóðs hafa reynzt nokkru meiri heldur en áætlað var og hefur aukinn tilkostnaður því ekki dregið úr framkvæmdum. Útgjöld vegasjóðs á árinu, að meðtöldum lánum, námu alls 340 millj. kr. Nú, þegar tímabil vegáætlunar er hálfnað, verður að gera ráðstafanir til að endurskoða áætlunina og umreikna ýmsa liði hennar miðað við þær tekjur, sem vegasjóður hefur til umráða, og lagfæra annað með hliðsjón af verðbreytingum, sem orðið hafa. Þá er það einnig til athugunar hjá ríkisstj., hvort tekjur vegasjóðs verða auknar að þessu sinni í sambandi við þá endurskoðun og umreikning, sem fram verður að fara, Enda þótt vegafé sé nú tiltölulega meira en áður og þótt framkvæmdir í vegamálum hafi síðustu árin verið mun meiri en fyrr, geta allir verið sammála um að gera ráðstafanir til þess að flýta ýmsum framkvæmdum, sem bíða. Má þar nefna m. a. að gera varanlegt slitlag á hraðbrautir og lagfæra ýmsa vegi í ýmsum héruðum landsins, sem enn eru ekki í góðu ásigkomulagi.



Herra forseti. Mér þykir rétt í sambandi við þá skýrslu, sem hæstv. samgmrh. hefur mælt hér fyrir, um framkvæmd vegáætlunarinnar, að vekja athygli á nokkrum atriðum, sem mér finnst, að þessi skýrsla sanni. Og ekki sízt vegna þess, að síðar á þinginu hér í vetur mun Alþ. fjalla um endurskoðun vegáætlunarinnar og nauðsyn ber til þess, að hv. þm. geri sér grein fyrir því verkefni, sem þar er við að fást, eða verður við að fást og þeim verkefnum, sem við er að fást í vegagerðinni í landinu. Það sýnist augljóst af þeirri skýrslu, sem hér liggur fyrir, að vegasjóðurinn ræður ekki við þau verkefni, sem honum voru ætluð. Ástæðan til þess, að svo er, er í fyrsta lagi, að verðhækkun hefur nokkur orðið frá því að vegáætlunin var gerð og vegasjóðnum falið að leysa þau verkefni, sem í áætluninni var til ætlazt. Að vísu fóru tekjur sjóðsins fram úr áætlun á árinu 1966 og mætti það þess vegna þessum lið, en fleira kom þar til, sem hefur meiri áhrif, og það er hin geysilega aukning á umferðinni á vegum landsins. Eins og kemur fram hér í skýrslu vegamálastjórnarinnar, hefur umferðin aukizt mjög á árinu 1966, og á bls. 4 er skýrt frá þessu og sýnt fram á það, að umferðaraukningin í landinu er meiri en bilaaukningin, sem þó er geysilega mikil á árinu 1966. Telur vegamálastjórnin, að umferðaraukningin sé 10–20%. Á árinu 1966 munu hafa bætzt við yfir 5 þúsund nýir bílar, og samkv. þeirri áætlun, sem gerð var um tekjur af leyfisgjöldum bifreiða á fjárlögum fyrir árið 1967, er gert ráð fyrir, að innfluttir bílar verði yfir 6 þús. Nú munu bifreiðir landsmanna, þær sem í umferð eru, vera um 39–40 þús. og sjá því allir, að aukningin á vegunum er geysilega mikil. Þar við bætist, að bílarnir stækka ár frá ári. Vöruflutningabílar, sem þóttu stórir fyrir einum 4–5 árum, eru nú að verða of litlir og sama er að segja um fólksflutningsbílana. Þetta veldur því að umferðin í landinu eða álagið á vegina eykst svo geysilega, eins og fram kemur í þessari skýrslu, og vegasjóðurinn getur ekki valdið því verkefni að taka á móti þessari auknu umferð. Það kemur einnig fram í skýrslu vegamálastjórnarinnar, að samkv. vegatalningu eru 350 til 400 km vega í landinu farnir vegna umferðarinnar að tilheyra hraðbrautum. Það þýðir, að ef vegalögin væru framkvæmd eins og þau mæla fyrir um, eiga þessir vegir að vera gerðir úr varanlegu efni, með tvöföldum akbrautum. Hér er um að ræða verkefni upp á milljarða og sjá allir, hvernig við erum á vegi staddir til þess að mæta því verkefni, þegar það er haft í huga, að við erum búnir að byggja upp eina hraðbraut, sem er Keflavíkurvegurinn, sem kostar um 270 millj. kr., en vegagerðin skuldar, vegna framkvæmda í hraðbrautum og landsbrautum, um 307 millj. kr. eða hærri fjárhæð en kostnaður við Keflavíkurveginn er. Hér er því augljóst, að sjóðurinn veldur ekki verkefninu. Í vegalögunum stendur, að ríkissjóður eigi að leggja vegasjóði til fé á fjárlögum hverju sinni, og það er alveg augljóst mál, að vegasjóðurinn getur ekki mætt aukinni vegaþörf, nema ríkissjóður leggi honum til tekjur. Samkv. vegalögunum er það hugsað svo, að ríkissjóður jafni metin á milli þarfanna og hinna föstu tekjustofna. Ef ríkissjóður sinnti þessu verkefni, mundi vegasjóður að sjálfsögðu ráða betur við verkefnin en nú er, en fjarri er það því, eftir að ríkissjóður er hættur að leggja vegasjóðnum til nokkurt fé. Afleiðingin af þessu fjármagnsleysi vegasjóðs er sú, að vegasjóðurinn skuldar, eins og ég drap á áðan, stórar fjárhæðir eða vegna hinna stóru verkefna, Keflavíkurvegarins og Siglufjarðarvegarins, yfir 300 millj. kr., og auk þess eru svo smærri skuldir í landsbrautum, sem stofnað hefur verið til áður, og hafa þær heldur lækkað á s.l. ári, en þar er um að ræða endalok í ýmsum þeim vegum, sem þar voru til framkvæmda og hefur alltaf verið til staðar, að slík lán hafi fengizt. Það kemur fram í þessari skýrslu vegamálastjórnarinnar, hvernig þessum fjárhag er komið og í bréfi, sem vegamálastjóri skrifaði samgmn. hv. Ed. 30. marz 1966, kemur fram að rúml. 54% þeirrar fjárhæðar, sem varið er til þjóðvega- og brúagerðar í landinu, fer í að greiða skuldir og vexti og afborganir af þeim lánum, sem nú hvíla á vegagerðinni. Sjá þá allir, hvernig fer um framkvæmd í þessum málum, ef svo fer sem nú horfir, að yfir 50% af framkvæmdafénu fari í að greiða vexti og afborgun af lánum vegna þeirra framkvæmda, sem við höfum þegar gert, enda var svo komið á s.l. ári, að vegagerðin varð að taka lán hjá Landsvirkjun, 5½ millj., til þess að leggja í viðhald í veg austur í Flóa, og samkv. því samkomulagi, sem gert var þar um, á að endurgreiða þetta fé á næstu þrem árum af því fé, sem varið er til vegaviðhalds í landinu á því tímabili. Nú er það öllum ljóst, og það kemur greinilega fram í skýrslu vegamálastjórnarinnar, að vegaviðhaldið er víða orðið þannig, að það er algerlega orðið vonlaust að halda fjölförnustu vegunum við sem malarvegum, enda er það hverju orði sannara, að ástand ýmissa þjóðvega hér á landi er að verða þannig ekki síst þeirra, sem mest er farið um, að þeir eru orðnir lítt færir, bæði að sumrinu til og einnig á veturna. Þegar þetta er haft í huga, er það augljóst, sem ég drap á í upphafi máls míns, að vegasjóðurinn veldur ekki verkefninu. Það verður að vera eitt af verkefnum þessa þings, við endurskoðun vegáætlunarinnar, að gera sér grein fyrir því, hvernig á að taka á verkefnum vegasjóðs, hvernig á að leysa úr fjárþörf hans til þess að hann geti tekið á verkefnunum. Við verðum á næstu árum að byggja hraðbrautir, við verjum til þeirra núna 10 millj. kr. og þær skulda 236 millj. kr. og sjá þá allir, hvernig á að leysa verkefnin, sem á að vinna að, þegar 10 millj. kr. á ári eru til þess að mæta greiðslum vaxta og afborgana af þeim lánum, sem búið er að taka. Við getum heldur ekki leyst verkefni þjóðbrautanna og landsbrautanna með 46% af fjárveitingu, sem til þeirra er varið, eins og nú á sér stað. Við getum ekki næstu tvö ár látið vegaviðhaldið vera eins og það er nú með þeirri þróun, sem verður í umferðinni í landinu, auknum bílaflota og stærri bílum og meiri þungavöruflutningum á landleiðunum en áður. Þannig er stefnan, þess vegna verðum við að gera okkur grein fyrir því, að vegasjóður veldur ekki verkefninu. Við megum ekki slíta tengslin á milli hans og ríkissjóðs, og við verðum að búa okkur undir það að ganga þannig frá fjármálum vegasjóðsins, að hann geti leyst aðkallandi verkefni, eins og framtíðin mun krefja hann um.



Herra forseti. Þetta mál kemur að sjálfsögðu síðar til umræðu á þessu þingi, og skal ég ekki vera margorður um þessa skýrslu. Ég vildi gjarnan spyrja hæstv. ráðh. hér um ein þrjú atriði, sem snerta vegi á Vestfjörðum. Það er í fyrsta lagi í skýrslunni á bls. 12, vegur nr. 44, Svalvogavegur. Geymslufé 250 þús. kr., framkvæmdum frestað til næsta árs. Hvers vegna var þessum framkvæmdum frestað? Ég held að af þessari upphæð sé nærri helmingurinn eða allverulegur hluti af henni gamalt geymslufé, meira að segja margra ára, mig minnir 85 þús., og svo eru nú á vegáætluninni 135 þús., svo að það verða 230 þús., sem eru geymd, og alltaf er geymt þetta fé. Af hverju er því ekki komið í verk að vinna fyrir þetta fé, þó ekki sé meira? Það er vegarkafli lítt fær og stórhættulegur, framan í skriðum á milli Haukadals og Keldudals, sem ekki er hreyft við, en peningarnir fyrir hendi. Hvernig má þetta vera, hvernig stendur á þessu? Á sömu síðu í áætluninni stendur: nr. 47, Súgandafjarðarvegur. Fjárveiting 400 þús. kr., framkvæmdum frestað til næsta árs. Ég vil gjarnan spyrja að því sama: Hvernig stendur á því, að það er ekki unnið fyrir féð? Þá stendur á bls. 13, nr. 51, Snæfjallastrandarvegur. Fjárveiting 200 þús. kr., greidd var skuld frá fyrra ári, 17 þús. kr., varnargarðar við Mórillu voru styrktir og vegur sunnan brúarinnar endurbættur. Ég get ekki betur séð en þarna hafi fjárveitingu til nýbygginga verið varið til viðhalds. Það er verið að tala um, að fénu hafi verið varið til að styrkja varnargarð og endurbæta veginn, sunnan brúarinnar. Þetta er ekkert annað en viðhald á veginum. Og mér sýnist ekki heimilt að taka nýbyggingarfé í viðhald. Auk þess er þarna ólagður kafli frá brúnni norður á Lónseyri á Snæfjallaströnd, sem ekki er hreyft við, af því að fénu er varið í viðhald. Þannig lít ég á þetta og sé það nokkurn veginn skýrum stöfum í þessari skýrslu, að þarna hefur nýbyggingarfé verið varið til viðhalds og látið ógert að leggja kafla, sem féð átti að fara í. Ég hef hreyft því áður við umræður um vegamálin, að þörf væri á því, að þinginu væri gerð grein fyrir, hvernig viðhaldsfénu hefði verið skipt á milli hinna einstöku byggðarlaga eða aðalvega í landinu. Hæstv. ráðh. hefur tekið þessu vel, þegar ég hef minnzt á þetta hér áður, en það bólar ekki á því, að þinginu sé gerð nein grein fyrir því, hvernig viðhaldsfénu hefur verið skipt á milli hinna einstöku aðalvega eða byggðarlaga í landinu. Ég tel mikla þörf á því, að þm. fái yfirlit yfir þetta alveg eins og hvernig nýbyggingarfénu er varið, viðhaldsféð er svipuð upphæð og þó í raun og veru meira, þó að lítið sé, og það skiptir ekki minna máli að fá vitneskju um það, hvernig því er skipt, en nýbyggingarfénu. Sama er að segja um fé, sem varið er til snjómoksturs. Ég held, að það sé ekki nema sanngjarnt mál, að þm. sé gerð grein fyrir því, í hvaða vegi þetta fé til snjómoksturs fór. Nú er það ákaflega hæpið að færa snjómokstur undir viðhald vega, ég sé ekki, að vegirnir batni neitt við það, þó að snjónum sé mokað. En látum það nú vera. Ég vildi fara fram á það við hæstv. ráðh., ef hann sér þess nokkur tök, að hann síðar á þessu þingi gefi þingheimi skýrslu um þetta, svona í stórum dráttum, hvernig viðhaldsfé skiptist og hvernig fé til snjómoksturs skiptist á hin einstöku byggðarlög eða hina einstöku aðalvegi í landinu.



Herra forseti. Það eru nú aðeins örfá orð sem tilefni er til þess að segja í sambandi við ræður þessara tveggja hv. þm., sem hér hafa talað. Fsp. frá hv. síðasta ræðumanni á ég nú erfitt með að svara, vegna þess að það hefur alls ekki verið borið undir mig, hvers vegna þessum framkvæmdum hefur verið frestað. Ég hygg, að það hafi verið gert af hagkvæmnisástæðum, eins og kemur fram, að því er frestað til næsta árs á einstökum vegum, sem þm. nefndi. Þá er það af hagkvæmnisástæðum, þá verður unnið fyrir meiri upphæð á næsta ári, féð nýtist betur. Það er um talsverðan veg að fara með vinnuflokk og vélar, og ég hygg, að þetta sé nú ástæðan, og ég hefði nú haldið, að hv. þm. væri samþykkur þessum vinnubrögðum, sem vegamálastjóri hefur talið vera rétt. Og þetta ætti heldur ekki að tefja fyrir því, að vegurinn eða vegirnir þarna vestra yrðu bættir, ef unnið er á næsta ári fyrir meira fé, það, sem hefði að nokkru leyti mátt vinna á síðasta ári. Það fæst meira verk fyrir peningana með því að haga því þannig, og einstakar framkvæmdir, hinar smærri, eru ekki bornar undir ráðh. Og ég treysti vegamálastjóra alveg til þess, að hafa gert þetta af hagkvæmnisástæðum, og oft er það nú held ég þannig, að hv. þm. hafa samband við vegamálastjóra um annað eins og þetta. Og ég hefði nú haldið, að hv. þm. Sigurvin Einarsson hefði nú haft kjark til þess og elju að fylgjast með þessu fyrir sitt kjördæmi. Að gefa hv. Alþ. skýrslu um skiptingu á viðhaldsfénu í einstaka vegi og landshluta, svo og snjómokstur, það er vitanlega vel hægt, eins og hér hefur verið sagt áður. Ég minntist á þetta við vegamálastjóra, hann hefur tekið því ágætlega og mun alls ekki færast undan að gera það ef það verður lagt fyrir hann, því að þetta liggur vitanlega allt fyrir á skrifstofu vegagerðarinnar. En þetta er vitanlega mjög breytilegt frá ári til árs, viðhaldið á hinum ýmsu vegum. Sumir vegir verða fyrir skakkaföllum á þessu ári, og þá verður að gera við það, snjómoksturinn er misjafnlega mikill, því að snjór fellur misjafnlega niður í hinum ýmsu landshlutum, þannig að það er vitanlega engin föst regla, sem hægt er að fylgja í þessu efni, en í bókhaldi vegagerðarinnar liggur þetta fyrir og ef hv. alþm. telja ástæðu til, þá er vitanlega hægt að leggja skýrslu fram um þetta. Hv. 3. þm. Vesturl. sagði hér áðan, að vegasjóður hefði nú ekki lengur vald á því verkefni, sem honum var ætlað. Það var að annast vegaviðhald og endurbyggingu vega í landinu. Það hefur þó verið tekið fram, að vegasjóður hefur annað því að fylgja þeirri áætlun um vegagerð og viðhald í landinu, sem gerð hefur verið, þrátt fyrir hina auknu umferð, sem talað hefur verið um. Það hefur ekki verið brugðið út af áætluninni, og þess vegna er rangt að segja, að vegasjóður valdi ekki verkefninu, t.d. vegna verðhækkana. Það hefur ekki þurft að draga úr framkvæmdum vegna verðhækkana, vegna þess að tekjur vegasjóðs hafa aukizt a.m.k. eins og verðhækkunum nemur og viðhaldsféð á árinu 1966 var 125 millj. kr. á móti tæplega 100 millj. 1965. Og nýbyggingarframkvæmdir eru ekki minni en áætlað var. Hitt er svo rangt, sem hv. 3. þm. Vesturl. sagði hér áðan, að 54% af nýbyggingarfénu færu til greiðslu á vöxtum og afborgunum. Þetta er algerlega rangt. Það eru réttar 40 millj., sem fara í greiðslur vaxta og afborgana af lánum, þegar búið er að reikna með tekjum af veggjaldinu á Reykjanesbraut, og þá geta hv. þm. reiknað út, hvort hv. 3. þm. Vesturl. hefur farið hér rétt með. Hv. þm. talar mikið um skuldir vegasjóðs, skuldir vegna Reykjanesbrautar og skuldir vegna margs konar framkvæmda, en þegar gengið var frá vegáætluninni, var gert ráð fyrir að taka lán til þessara framkvæmda, og vegasjóður gæti vel valdið verkefninu, ef vegaframkvæmdum í dag væri hagað eitthvað í líkingu við það, sem var hér áður, með því að hafa framkvæmdirnar litlar. Til skuldanna hefur verið stofnað, vegna þess að það var lokið við að gera Reykjanesbrautina og það var lokið við að gera veginn fyrir Ólafsvíkurenni. Það er verið að ljúka við að gera Strákaveginn. Það er þegar lokið við Múlaveginn. Það er verið að vinna að Vestfjarðaáætluninni. En samkv. vegáætluninni, sem hv. alþm. samþ., var gert ráð fyrir að vinna þetta fyrir lánsfé. Hvort var nú betra að hafa unnið þetta fyrir lánsfé eða láta það ógert? Þessar framkvæmdir, sem ég taldi hér upp, hafa verið á dagskrá hér í hv. Alþ. í nærri 20 ár. En það var ekki hægt að framkvæma þetta fyrr en núna. Og hv. 3. þm. Vesturl. getur jafnvel spurt sjálfan sig að því, hvers vegna það var gert núna, en ekki áður. Það er vegna þess, að það hefur verið staðið betur að þessum málum í seinni tíð heldur en áður, enda þótt við séum sammála um, að mörg verkefni bíði, sem við teljum eðlilegt að flýta og framkvæma. En það dugar ekki fyrir hv. 3. þm. Vesturl. að tala hér eins og það hafi nú orðið einhver kyrrstaða í framkvæmdum vegamála, eins og það hafi yfirleitt alltaf áður gengið með einhverju sérstöku hraði að leggja vegi og viðhaldið hafi alltaf áður verið í stakasta lagi, það sé fyrst núna, sem Íslendingar kynnast slæmum vegum. Ég held, að hv. þm. ætti að líta til baka og yfir okkar athafna- og framkvæmdasögu og þá verður honum ljóst, að það hefur alltaf verið varið minna til vegaframkvæmdanna heldur en æskilegt hefði verið og heldur en þm. yfirleitt á hverjum tíma hefðu óskað og það er vegna þess, að það fjármagn, sem hefur verið til umráða, hefur alltaf verið takmarkað og þetta er eðlilegt, og þó að hv. 3. þm. Vesturl. segi nú: Ja, ríkissjóður á að leggja fram féð, ríkissjóður á að leggja fé til viðbótar því, sem vegasjóður nú hefur, nokkur hundruð millj. kr. á ári, þá komum við alltaf að þessu sama: Hvar á að taka það fé? Hvað á að spara? Eða á að leggja á nýja skatta? Ég veit, af því að hv. þm. hefur beðið um orðið aftur, að hann mun segja, eins og hann hefur svo oft sagt áður: Vegasjóður á að fá það, sem ríkissjóður fær af umferðinni, leyfisgjöld af bifreiðum og allar tekjur, sem hann getur talið upp, að komi í ríkiskassann af umferðinni. Þessar upphæðir hafa verið misjafnlega háar, þegar hv. 3. þm. Vesturl. hefur verið að tala um þær. Stundum hafa þær verið 300 millj. og þegar hann hefur svona sleppt lausum taumum og farið á skeið, hefur þessi upphæð komizt upp í 800 millj., sem ríkissjóður ætti að borga til vegasjóðs. Og víst væri það æskilegt, að þetta fé væri laust, þetta fé væri fyrir hendi. Það væri mjög æskilegt. En ég held, að það færi nú vel á því, þegar þessi mál eru rædd, að við gerum það með það fyrir augum að koma þessum málum í það eðlilega horf, sem raunsæi leyfir, og þá vitanlega komum við að því, sem við erum sammála um, að þoka þessu áfram eftir því, sem fjárhagurinn leyfir og möguleikar eru fyrir hendi. En við skulum ekki vera að tala, eins og við séum bara með grín, að ríkissjóður eigi allt í einu að láta af hendi nokkur hundruð millj. án þess að gera sér grein fyrir því, hvar hann á að fá það fé aftur, til þess að fjárl. séu hallalaus. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa öllu fleiri orð um þetta að sinni. Eins og ég sagði áðan, gefst víst tækifæri til þess að ræða um þessi mál síðar á þessu þingi, en ég vildi aðeins með nokkrum orðum leiðrétta það, sem kom fram í ræðu hv. 3. þm. Vesturl.



Herra forseti. Ég hagaði máli mínu svo áðan, að ég gerði ekki ráð fyrir, að neinar deilur yrðu um það, sem ég þá sagði. Ég benti aðeins á augljósar staðreyndir, verkefni, sem Alþ. kæmist ekki fram hjá, þegar þetta mál verður til meðferðar síðar á þessu þingi, en var ekki með ádeilur, hvorki á hæstv. ráðh. né aðra og gerði þess vegna ekki ráð fyrir því, að umr. yrðu um málið. En ég kemst ekki hjá því, út af því, sem hæstv. ráðh. sagði, að gera hér nokkra aths. við og sé heldur enga ástæðu til annars heldur en það verði gert. Út af því, sem hæstv. ráðh. sagði hér um það, sem ég hafði eftir vegamálastjóra um prósentuna af fénu til þjóðvega og brúagerða, vil ég leyfa mér að lesa orðrétt upp úr bréfi, sem vegamálastjóri sendi samgmn. hv. Ed. hinn 30. marz 1966, eins og ég gat um áðan. Þar segir svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Á undanförnum 4 árum hefur verið unnið töluvert að vegaframkvæmdum fyrir lánsfé til langs tíma, og námu slík lán um s.l. áramót 268 millj. kr. Þar af voru 229 millj. kr. vegna Reykjanesbrautar. Hitt eru lán vegna Ólafsvíkurvegar um Enni, Siglufjarðarvegar um Stráka, Ólafsfjarðarvegar um Múla og nokkrir vegir samkv. Vestfjarðaáætlun. Vextir og afborganir þessara lána munu því nema í ár 44.3 millj. kr. eða 54% af því fé, sem á vegáætlun í ár verður varið til nýrra þjóðvega og brúagerða:“ Þetta er að finna í þessu bréfi og eru ekki mín ummæli, heldur vegamálastjóra. Og ég veit ekki betur en þær skýrslur og þau gögn, sem hann hefur lagt fyrir hér á hv. Alþ., hafi mátt taka alvarlega og treysta fullkomlega og ég vona, að svo sé einnig í þessu tilfelli og svo ekki meira um það. Hæstv. ráðh. sagði, að það mætti láta vegasjóðinn bera sig með því að gera nógu lítið og vildi láta liggja að því, að ég hefði verið að deila á framkvæmdirnar. Ég var ekki með neinar ádeilur hér áðan á eitt né neitt og sízt af öllu á framkvæmdirnar. Ég var hins vegar að benda á þær staðreyndir, að við skulduðum meira í hraðbrautum og þjóðbrautum heldur en allri þeirri upphæð nemur, sem við hefðum eytt í stórátak eins og Keflavíkurveginn. Þessi vegur kostar í árslok 1966 276 millj. kr., en við skuldum í hraðbrautum og þjóðbrautum 307 millj. kr. Við höfum því af eigin fé gert þar minna en ekki neitt. Það er þetta, sem ég sýndi fram á, að yrði að horfast í augu við, því að við gætum ekki leyst verkefnið án þess að hafa til þess næga fjármuni. Hæstv. ráðh. vildi enn einu sinni fara inn á það, að lítið hefði verið gert í vegamálunum áður í tíð Framsfl. Ég hef áður bent hæstv. ráðh. á það, en tel ekki eftir mér að endurtaka það, að vegakerfið í landinu var byggt upp á tímabilinu 1927–1958. Á því tímabili réð enginn flokkur meiru í landsmálum heldur en Framsfl. Enginn flokkur átti vegamálaráðh. lengur en Framsfl. Það er því vegakerfið í landinu, sem Framsfl. hafði forustu um að byggja upp, en núv. vegamálastjórn getur ekki látið viðhalda því. Þetta eru staðreyndir, og ég get endurtekið þær eins oft og hæstv. ráðh. óskar. Þá spyr hæstv. ráðh.: Af hverju á að gera meiri kröfur til vegagerðar í landinu nú heldur en áður? Af hverju á að gera þá kröfu til ríkisstj., að hún taki á verkefnunum, sem eru til viðfangs á þeim tíma, sem hún situr? Það er eðlilegur hlutur, að hver ríkisstj. á að fást við þau verkefni, sem eru til úrlausnar á þeim tíma, sem hún situr, en ekki verkefni, sem voru hjá þeim ríkisstj., sem sátu áður. Það skiptir máli, hvort bílafjöldinn í landinu er 10 þús. eða 40 þús. Það þarf betri vegi og sterkari vegi, þegar bílafjöldinn er orðinn 40 þús. heldur en þegar þeir voru 10 þús. Það þarf líka betri vegi og sterkari vegi, þegar vöruflutningar fara meira og minna inn á landleiðir, eins og nú er orðið. Það þarf líka betri vegi og sterkari vegi, þegar bílarnir stækka ár frá ári, eins og nú á sér stað. Og það er líka ástæða til að gera meiri kröfur til hæstv. ríkisstj. nú heldur en áður, vegna þess að Alþ. hefur afgreitt oftar en einu sinni nýja hækkun á tekjustofnum til vegagerðarinnar í landinu, 100 millj. 1963 og 50–60 millj. 1965. Auk þess er það á allra vitorði, að á árunum fram til 1955 varð ríkissjóður að leggja fram af öðrum tekjustofnum fé til vegagerðarinnar í landinu en þeim, sem kom frá vegagerðinni sjálfri, en nú fær ríkissjóður, það er sannanlegt, stórkostlegar fjárhæðir, vegna þess að það eru vegir í landinu og bílar, sem fara um þá. Hæstv. ráðh. sagði, að þetta væru nú mismunandi tölur eftir því, hvort ég væri á skeiði eða öðrum gangi í ræðum mínum. Nú hélt ég, að tölurnar, sem ríkissjóður hefði af umferðinni í landinu, færu ekki eftir því, hvernig mér tækist ræðuflutningur og ég er orðinn meiri áhrifamaður heldur en ég hélt mig vera, ef svo er. Ég hef hins vegar haldið mig við staðreyndir, og þá hef ég sýnt fram á það, að ríkissjóður hafði minni tekjur af umferðinni í landinu 1958 heldur en 1960 og meiri tekjur 1962 heldur en 1960, meiri tekjur 1964 heldur en 1962 og meiri tekjur 1966 heldur en 1964, vegna þess að bílunum hefur fjölgað stórkostlega. Þetta eru einfaldir hlutir. Og þá fer það svo, að ríkissjóður fær þeim mun meiri tekjur, sem bílunum fjölgar og t.d. ef hæstv. ráðh. vildi líta á fjárl., en hætta að hugsa um, hvernig mér tekst ræðuflutningur, getur hann séð það, ráðh., að fjmrh. ætlar sér meiri tekjur af bílainnflutningi 1967 heldur en 1966 og meiri 1966 heldur en 1965, í leyfisgjöldunum einum. En hvað heldur hæstv. ráðh. að sé þá í tolltekjunum, söluskattinum, sem hann hefur af bílunum og varahlutum til þeirra? Hæstv. ráðh. sagði, við eigum ekki að tala um vegamál upp á grín. Nei, við eigum ekki að tala um vegamál upp á grín. Vegamálin eru að verða mikið alvörumál. Skýrslan, sem ráðh. er að tala fyrir hér, segir, það eru orðnir vissir vegir á landinu, sem ekki er hægt að viðhalda sem malarvegum. Ef hæstv. ráðh. fer hér upp að Álafossi, finnur hann, að það er sjaldnast fær vegur. Umferðin er orðin svo mikil, að það er ekki hægt að halda þeim vegi við, og það þýðir ekki að tala upp á grín. Ef vegaviðhaldið í landinu, þróunin í því verður álíka næstu 2 ár og hefur verið síðustu 2 ár, brestur það. Hvernig halda hv. alþm., að hægt sé að láta nýju stóru bílana, sem eru að koma inn á vegina, fara inn á gömlu brýrnar eins og brýrnar undir Hafnarfjalli og í Seleyrargilinu, sem hrundi til hálfs í sumar? Hvað halda hv. þm., að verði mörg ár þangað til margar brýr sligast niður eins og þessar brýr gerðu í sumar? Það er ekki hægt að tala um vegamál upp á grín, því að þau eru staðreynd. Og það er ekki hægt annað en að tala um verkefnin, eins og þau liggja fyrir nú, en ekki eins og þau lágu fyrir, fyrir 20–30 árum. Þeir, sem þá sátu í ráðherrastólunum, Framsóknarráðh., leystu verkefnin þá og byggðu upp vegakerfið í landinu. Nú segi ég: Það á að krefjast þess af hæstv. ríkisstj., sem hefur haft miklu meiri tekjur af umferðinni en nokkur önnur ríkisstj. og leyfir sér að taka í almenna eyðslu ríkissjóðs nokkur hundruð millj. kr. af vegamálum í landinu, að það sé séð fyrir verkefnunum eins þau liggja fyrir og ekki tekið á vegamálunum, eins og sé tekið á þeim upp á grín. Þetta eru alvörumál, sem þjóðin kemst ekki hjá að taka á með eðlilegum hætti, þó að hæstv. ráðh. reyni að tala um þau mál upp á grín, það mun enginn skilja það tal hans.



Herra forseti. Það er nú aðeins af einu atriði, að ég tek til máls aftur. Það var út af bréfi, sem hann las upp, hv. 3. þm. Vesturl., frá vegamálastjóra. Þar talar vegamálastjóri um þjóðbrautir og brýr, en ég heyrði ekki betur en hv. 3. þm. Vesturl. hefði í fyrri ræðu sinni talað um framkvæmdir, að það væru 54% af vegaframkvæmdum. Og það er allt annað. Vegasjóður hafði á s.l. ári um 311 millj. kr., til vegaviðhaldsins fóru 125 millj., við köllum það ekki framkvæmdir, drögum það frá, þá eru 185 millj., sem hafa farið í framkvæmdir, en vextir og afborganir eru, eins og ég áðan sagði, 40 millj., þ. e. 40 millj., en ekki 44 samkv. síðustu útreikningum vegamálastjóra, og það sjá allir, að 40 millj. af 185 eru ekki 54% og það var þess vegna, sem ég vildi leiðrétta, en það má vera, að hv. 3. þm. Vesturl. hafi meint hitt og vitanlega hefur hann ekki ætlað sér að fara með rangar tölur, það veit ég, að hann hefur ekki ætlað sér að gera, en þetta kom nú þannig út, að það var ekki hægt annað en gera aths. við það. Hv. 3. þm. Vesturl. sagði hér áðan, að það væri alveg sjálfsagt að gera kröfur til þessarar ríkisstj., og það lá í orðunum, að það ætti að gera hærri kröfur til þessarar ríkisstj. heldur en þeirra, sem áður hefðu setið, og þetta er alveg ágætt fyrir ríkisstj., því að það gerir enginn háar kröfur til þeirra manna eða til þeirra ríkisstj., sem ekki er treyst, og vitanlega hefur hv. 3. þm. Vesturl. ástæðu til þess að gera kröfu til núv. ríkisstj. í framkvæmdum vegamála. Reynslan hefur sýnt, að það hefur verið framkvæmt í vegamálum á síðustu árum, sem ekki var unnt að framkvæma áður. Og það er ekki vegna aukinnar bílaumferðar, að ráðizt er í það núna að gera Strákaveginn, Múlaveginn, veginn fyrir Ólafsvíkurenni. Það var ekki vegna þess að bifreiðunum hafi fjölgað svo mikið í landinu, heldur vegna þess, að það var talið eðlilegt að verða við óskum þessara byggðarlaga, sem þau hefur dreymt um seinustu áratugi. Og vitanlega er sjálfsagt að halda áfram og vinna við þessi verk, sem öðrum ríkisstj. tókst ekki að koma fram. Hv. þm. hefur oft talað um það, að framlag til vegamála væri tiltölulega minna nú heldur en t.d. 1958, þegar hans flokkur fór með fjármál og vegamál. En þá voru það aðeins 4.8% af útgjöldum ríkissjóðs og útflutningssjóðs, en 1966 7.5%. Og þetta hlutfall hefur orðið vegunum í hag, enda þótt útgjöld til félagsmála og annarra framkvæmda, heilbrigðismála og menntamála hafi verið á árinu langt umfram það, sem verðhækkun og fólksfjölgun í landinu nemur. Ég tel ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri í sambandi við þessa skýrslu, en ég taldi nauðsynlegt að leiðrétta það, sem hefði mátt misskilja út af því bréfi, sem hv. 3. þm. Vesturl. las upp.



Herra forseti. Ég bar fram fáeinar fsp. til hæstv. ráðh. áðan, þarf nú ekki að endurtaka það að vísu, en þær voru hvers vegna hafði verið frestað framkvæmdum, þar sem fjárveiting var fyrir. Hann sagði, að þetta hefði ekkert verið lagt fyrir ráðh. og ég gæti eiginlega spurt vegamálastjóra að þessu. Við erum að ræða skýrslu, sem ráðh. leggur fyrir Alþ., og við eigum þess vegna að spyrja ráðh., en það er ekki hægt að vísa okkur til einhverra embættismanna úti í bæ. Þetta er skýrsla hans og því er eðlilegt, að við spyrjum hann um eitt eða annað úr þeirri skýrslu. Nú getur vel verið, að það sé svo hvað snertir Súgandafjarðarveg, að það sé af hagkvæmnisástæðum eins og ráðh. var að gizka á, hann vissi það ekki, að þar er frestað 400 þús. kr. framkvæmd. En hvernig stendur á þessu með Svalvogaveg, þar sem helmingurinn af upphæðinni er búinn að liggja, að ég ætla, í 3–4 ár óhreyfður og ekki hreyft við veginum? Hvaða hagkvæmnisástæður eru það? Eða hvað á að liggja lengi með slíkar fjárveitingar, fyrst þær eru veittar? - Hann minntist ekkert á Snæfjallastrandarveginn. Ég held því fram og ég endurtek það, að ég sé ekki betur af skýrslu ráðh. sjálfs en það hafi verið tekið nýbyggingarfé til viðhalds og afleiðingin sú, að ólagður er vegurinn frá Mórillubrú út að Lónseyri, af því að féð hafi verið tekið í viðhald. Og ég hef fyrir mér orð skýrslunnar sjálfrar, þar sem segir: „Varnargarðar við Mórillu voru styrktir og vegur sunnan brúarinnar endurbættur.“ Þetta er hreint viðhald, og í þetta hefur hér um bil öll fjárveitingin farið, en vegurinn ólagður frá brúnni og út að Lónseyri. Ég er ekki að krefjast þess, að hæstv. ráðh. svari þessu núna. Ég veit, að það er óþægilegt fyrir hann að eiga að gera það, aðeins að hann svari því síðar á þinginu, t.d. þegar vegalög koma aftur til umr., þá er ég ánægður. Það er ekki hægt að ætlast til þess, að hann geti svarað þessu öllu fyrirvaralaust, það skal ég fúslega viðurkenna. Út af þeirri skýrslu, sem ég tel nauðsynlegt, að þm. fái, um hvernig viðhaldsfénu hefur verið skipt milli einstakra byggðarlaga eða aðalvega, svo og fé því, sem varið væri í snjómokstur, er það sama um að segja. Ráðh. tekur þessu vel, hann hefur gert það áður, hann hefur tekið því vel og talið mjög eðlilegt, að þm. fengju slíkt yfirlit. Hann segir það sama enn. Hann segist hafa rætt um það við vegamálastjóra. Vegamálastjóri segir, að það sé ekkert á móti því. En á hverju stendur? Það kemur hver skýrslan á fætur annarri fyrir Alþ. Aldrei bólar á nokkurri grg. yfir þetta. En nú tek ég orð hæstv. ráðh. þannig, að hann ætli að sjá um, að við fáum síðar á þessu þingi yfirlit yfir þetta, hvernig viðhaldsféð hefur skipzt og hvernig fé hefur verið varið á einstaka vegi eða byggðarlög við snjómokstur.



Herra forseti. Þessi till. á þskj. 46 er flutt af mér og 4 öðrum hv. alþm. Till. var einnig flutt á síðasta þingi shlj. þessari og fékk þá ekki afgreiðslu. Efniskjarninn í till. er sá, að ríkisstj. er falið að skipa 7 manna n., einn frá hverjum þingflokki eftir tilnefningu flokkanna, einn frá Tryggingastofnun ríkisins, einn frá Sambandi ísl. sveitarfélaga og einn án tilnefningar og verði sá formaður. Þessi n. á að athuga og gera till. um, hvernig hagfelldast væri fyrir sveitar- og sýslufélög í samvinnu við Tryggingastofnun ríkisins og ríkið að koma upp á þeim stöðum víðs vegar um land dvalarheimilum fyrir aldrað fólk, þar sem hentugt kynni að þykja, og athuga möguleika á því, að þessir aðilar eignist færanleg íbúðarhús, sam aldrað fólk, t.d. hjón, gætu fengið leigð til íbúðar, á þeim stað þá, er þeim væri kærast að dveljast í ellinni, meðan heilsa leyfði dvöl utan elli- eða hjúkrunarheimilis. Í grg. með till. er nokkurt yfirlit um það, hvernig aldurshlutföll hafa breytzt upp á síðkastið og hversu gífurlega þeim hefur fjölgað hlutfallslega, sem verða nú aldraðir. Þessi þróun er afleiðing af aukinni vísindalegri þekkingu og heilsugæzlu og af bættum lífakjörum þjóðarinnar almennt En um leið og gamla fólkið verður stærri og stærri hluti af þjóðinni, verður vitanlega að hugsa, fyrir þörfum þess sérataklega og á þann hátt, að hinir öldruðu geti átt þess kost að hjálpa sér sjálfir, svo lengi sem heilsa þeirra endist, og þeir geti fengið að dveljast þar í lengstu lög, sem hugur þeirra stendur til og þeir vilja helzt vera, enda á þann hátt líklegast, að þeir geti unnið sér og þjóð sinni eitthvert gagn, og það gagn, sem gamla fólkið getur gert með vinnu sinni, á vissulega að nýta. Með tilliti til þessa sjónarmiðs er sett fram sú hugmynd, hvort ekki mundi vera hægt að koma upp með samvinnu þeirra aðila, sem í till. eru nefndir, færanlegum íbúðarhúsum, sem aldrað fólk gæti fengið að nota, þar sem það helzt vildi vera eða gæti haft starf við sitt hæfi, auðvitað gegn hæfilegri leigu fyrir slíkar íbúðir. Tæknin hefur þegar leyst þá hlið málsins, að hægt er nú að taka heil hús, jafnvel stór hús, hvað þá lítil, eins og hér yrði um að ræða, upp og flytja á milli staða Ég hygg, að flestir þekki dæmi þess, og ég þekki þau mörg, að aldrað fólk verður að flytjast burt frá heimkynnum sínum, þegar unga fólkið tekur við búskap eða atvinnurekstri hinna öldruðu, því að þá er hvergi pláss fyrir það. Væri hins vegar sá möguleiki að fá leigt hentugt húsnæði, meðan heilsan og einhverjir starfskraftar endast, yrðu flestir áfram í sínum heimahögum og gætu oftast veitt ýmsa aðstoð, sem vel væri þegin, bæði við uppeldi barna og ýmsa létta vinnu. Þá er einnig mikil þörf á að koma upp dvalarheimilum á hentugum stöðum úti um land, helzt í hverri sýslu, fyrir gamla fólkið, þar sem það mundi dveljast ýmist í sér húsum eða margt saman, og þannig verður auðvitað alltaf að vera með þá, sem eru sjúkir og ekki sjálfum sér nógir að sjá um sig. Ég tel ekki þörf á því að hafa um þetta miklu fleiri orð. Verkefni sem þessi þurfa mikillar athugunar við, ég vil segja: mjög gaumgæfilegrar athugunar, því að auðvitað kemur margt fleira til álíta heldur en það, sem hér hefur verið bent á í sambandi við þennan tillöguflutning, og auðvitað verður það með þetta vandamál eins og flest önnur, að hver kynslóð tekur það sínum sérstöku tökum. Skýrslur hagstofunnar um lengingu manna ævinnar hér á landi benda á mikil verkefni fram undan fyrir okkur á þessu sviði, því að meðalaldur manna er nú orðinn einna hæstur hér á landi og hefur hækkað mjög ört síðustu tvo áratugi. Árið 1910 urðu 6.5% landsmanna 68 ára og eldri, en 1960 var þetta hlutfall 8.1%. Við flm. teljum, að þessi gleðilega þróun skapi verkefni, sem þarf að leysa með úrræðum, sem ekki eru of einhliða. Við bendum á vissar leiðir til athugunar og teljum, að í okkar hugmyndum séu úrræði, en við viljum, að allar færar leiðir í þessum málum verði athugaðar og reyndar. Ekkert allsherjarúrræði, sem eitt leysir vanda gamla fólksins og gæti verið því öllu jafnvel að skapi, mun finnast. Hér mun hver kynslóð vilja hafa sína aðferð, þegar fram í sækir. Barnaheimili, skólar og leikvellir eru nauðsyn vegna æskunnar. Ellin þarf einnig sínar stofnanir. Málshátturinn segir, að tvisvar verður gamall maður barn. Þeim öldruðu fjölgar ört með þjóðinni. Við megum ekki gleyma þeirra þörfum. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð að sinni. En ég sé, að það hefur verið gert ráð fyrir tveimur umr. um málið. Ég vil þess vegna leyfa mér að leggja til, að málinu verði nú að þessari umr. lokinni vísað til síðari umr. og til athugunar í hv. fjvn.



Herra forseti. Fsp. mín á þskj. 89 er í þremur tölul. varðandi framkvæmd á byggingu verkamannabústaða á árinu 1966 og um það, hvaða möguleikar séu til byggingar verkamannabústaða á árinu 1967, yfirstandandi ári. Það er ástæðulaust að fjölyrða um þessa fsp. Hún er þannig orðuð, að hún liggur ljóst fyrir og þarf ekki útskýringa með. En hún er fram borin vegna þess ástands, sem skapazt hefur í húsnæðismálum þjóðarinnar, og það ástand er þannig, að fyllsta ástæða er til að fullnýta alla möguleika til þess að bæta úr húsnæðisvandamálunum, og liður í því er auðvitað framkvæmd á vegum byggingarsjóðs verkamanna, þ.e.a.s. við byggingu verkamannabústaða. Þar má ekki nokkurt hlé á verða. En ég hygg, að það muni rétt vera, að byggingarsjóður verkamanna hefur engum lánum úthlutað á árinu 1968 og þannig verið lægð, að ég ekki segi alger kyrrstaða í starfsemi sjóðsins á liðnu ári. Ef þetta er ekki rétt, mun það koma fram í svari hæstv. ráðh. núna á eftir. En ef þetta er hins vegar rétt, þykir mér það mjög miður, að svo skuli hafa farið, að byggingarsjóður verkamanna skuli í raun og veru ekki hafa getað haft neinar framkvæmdir með höndum til þess að mæta ríkri og aðkallandi þörf í húsnæðismálum verkalýðsstéttarinnar. En það, sem skiptir þó meira máli, er alltaf það, sem fram undan er, og þess vegna er 3. liður fsp. um það, hve miklar tekjur sjóðnum séu tryggðar til byggingar verkamannabústaða á árinu 1967, og með svarinu við þeim lið fsp. fáum við hugmyndir um það, hvernig getur rætzt úr framkvæmdum á vegum byggingarsjóðs verkar manna á yfirstandandi ári, og það skiptir þó enn meira máli.



Herra forseti. Í svörum mínum við þessum fsp. hv. fyrirspyrjanda tel ég nauðsynlegt að leiðrétta hugsanlegan misskilning í grundvelli fsp, en á þeim gæti skilizt, að um árlegar heildarlánveitingar eða úthlutanir væri að ræða hjá byggingarsjóði verkamanna. Í fundargerðum þeim, sem núverandi stjórn byggingarsjóðs verkamanna hefur undir höndum og nær aftur til ársins 1947, eða yfir starf sjóðsins s.l. 20 ár, hafa heildarlánveitingar aldrei farið fram árlega. Á s.l. 10 árum hafa t.d. 4 heildarlánveitingar farið fram, þ.e. á árinu 1957 til 112 íbúða, á árinu 1959 til 150 íbúða, árið 1962 til 140 íbúða og í árslok 1965 til 161 íbúðar, en þá fór fram síðasta heildarlánveiting eða ákvörðun um lánsloforð. Ástæðuna til þessa fyrirkomulags mun m.a. mega rekja til þess, að byggingartími húsanna hefur reynzt vera að meðaltali 2-3 ár, en þó jafnvel lengri á ýmsum stöðum. Á árunum, sem þarna eru á milli heildarlánveitinganna, hefur svo ávallt reynzt nauðsynlegt að hækka lánveitingar til einstakra byggðarlaga og þar með fjölga íbúðum, sem lánað er til, þar sem einstök byggingarfélög hafa þá ekki reynzt eiga þess kost að fá hentugar lóðir undir þann íbúðafjölda, sem sjóðsstjórnin upphaflega ákvað til viðkomandi staðar. Þessar nauðsynlegu leiðréttingar koma ljóslega fram í eftirfarandi lánveitingum á árunum milli heildarlánveitinganna, en árið 1955 er slík leiðrétting 46 íbúðir, 1956 32, 1958 er engin slík leiðrétting, þ.e.a.s. engin lánveiting á því ári, og 1960 eru 15 íbúðir, 1961 9, 1963 30 íbúðir og 1964 2 íbúðir. Lánsveitingar ásamt viðbótarlánum á vegum byggingarsjóðs verkamanna í krónum hafa á þessu 10 ára tímabili numið 200 millj. 705 þús. kr. til 697 íbúða og skiptast þannig á einstök ár: Árið 1955 6 millj. 495 þús., 1956 4.8 millj., 1957 16 mill j. 560 .þús., 1958 ekkert, 1959 28 millj. 630 þús., 1960 2 millj. 260 þús., 1961 3.4 millj., 1962 44.3 millj., 1963 9.6 millj., 1964 600 þús. og 1965 eða í árslok þess árs 89 millj. 60 þús. Skal ég nú víkja að einstökum fsp. fyrirspyrjanda. Það er í fyrsta lagi, að spurt er um, hve miklum fjárupphæðum hafi verið úthlutað úr byggingarsjóði verkamanna á árinu 1966 til byggingar verkamannabústaða. Svar: Á árinu 1966 voru afgreiddar úr sjóðnum kr. 24.873.570,67. Ný lánsloforð voru ekki gefin út á því ári. Spurt er í öðru lagi: Hve mikið fé hefur ríkisstj. lagt sjóðnum auk eigin tekna hans á árinu? Svar: Fyrir milligöngu ríkisstj. voru samkv. framkvæmdaáætlun byggingarsjóði verkamanna útvegaðar að láni af tæpum 25 millj. 14.9 millj. kr. af því fé, sem á árinu var afgreitt. Í þriðja lagi: Hve miklar tekjur eru sjóðnum tryggðar til byggingar verkamannabústaða á árinu 1967? Svar: Svo sem í upphafi var getið, hér nú sem fyrr nauðsynlegt, áður en fyrirhuguð heildarlánveiting fer fram, sem fyrirhuguð er nú á allra, næstu vikum, að gera sér ljósa grein fyrir tekjum sjóðsins og lánsmöguleikum a.m.k. á næstu tveimur árum, áður en unnt er að segja með nokkurri nákvæmni, hve heildarlánveiting eða lánsloforð getur numið hárri upphæð, og þá til hve margra íbúða. Frá því á s.l. hausti hefur verið og er enn unnið að samningu framkvæmdaáætlunar. Því verki er enn ekki lokið, og á þessari stundu verður því ekki með neinni vissu eða nákvæmni sagt, hvert ráðstöfunarfé sjóðsins verður á árinu eða næsta byggingartímabili. Strax og þessar tölur liggja fyrir, mun sjóðsstjórnin með nýrri heildarlánveitingu hefjast handa um ráðstöfun þess fjár, og væntanlega mun ekki líða á löngu, að svo geti orðið. Í sambandi við þessar fsp. væri æskilegt að ræða ýmsar fleiri hliðar á starfsemi byggingarsjóðs verkamanna, en þar sem fsp. sjálfar gefa ekki tilefni til þess, mun ekki nánar út í þau atriði farið að þessu sinni. Ég vænti þess, að þessi svör verði af fyrirspyrjanda talin fullnægjandi við fsp. hans, þó að það skuli fúslega viðurkennt, að varðandi 3. liðinn, sem fyrirspyrjandi lagði eðlilega mesta áherzlu á, hvílir enn nokkur óvissa, en ég fullvissa hann um, að það er að því unnið og gert með þeim hraða, sem mögulegt er.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þær upplýsingar, sem hann veitti. Að vísu var meginmál hans um löngu liðið tímabil, sem fsp. fjölluðu ekki um, en það er ekkert á móti því að rifja upp nokkra forsögu, þegar miklar eyður eru í varðandi það efni, sem aðallega var spurt um. Það er rétt, að stundum hafa fjárveitingar úr sjóðnum orðið að dragast nokkuð saman og síðan að taka fyrir tveggja ára tímabil, það er ekki óþekkt fyrirbæri í sögu sjóðsins, en hann hefur þó árlegar tekjur, og ákveðin lagafyrirmæli eru um mótframlög af hendi bæjarfélaganna og þannig alltaf nokkur stofn fyrir hendi til þess að halda uppi jafnri starfsemi frá ári til árs. Og það hygg ég, eins og ástatt er í húsnæðismálum, að sé nú farsællegast, að láta starfsemi sjóðsins með því fjármagni, sem hann hefur til umráða, fara sem jafnast fram. Það kom sem sagt fram í svari hæstv. ráðh., að á árinu 1966 voru ekki ný lánsloforð veitt úr sjóðnum, starfsemi hans lá því niðri að öðru leyti en því, að menn voru að ljúka framkvæmdum, sem hafnar höfðu verið á árinu 1965. Ég harma það, hversu dauft var yfir þessari starfsemi byggingarsjóðs verkamanna á árinu 1966, og tel, að hæstv. ríkisstj. hefði þurft að sjá sjóðnum fyrir aukafjármagni til þess að geta haldið uppi áframhaldandi starfsemi á því ári. Mér er kunnugt um það, að víða í kauptúnum landsins og bæjum alli það miklum vonbrigðum, að engin lánsloforð fengust veitt á árinu 1966. Þá harma ég það, að ég fékk í raun og veru ekkert svar við þriðja lið fsp., um starfsgetu sjóðsins og framkvæmdamöguleika á yfirstandandi ári, 1967. Það bíður þess, að lokið sé framkvæmdaáætlun, sagði hæstv. ráðh., og henni er ekki lokið enn og þannig ekkert hægt um það að segja, nema það, að ríkisstj. mun gera allt, sem unnt er, til þess að starfsemi sjóðsins geti orðið sem mest. Þrátt fyrir þessi góðu og fallegu orð liggur allt á lausu um það, hver starfsemi sjóðsins verði á árinu 1967 eftir i raun og veru litlar eða engar framkvæmdir á árinu á undan. Þetta þykir mér mjög miður og verð þó að treysta á að orð hæstv. ráðh. vegi meira en jafnvel felst í fyrirheiti hinna óljósu orða um, að allt verði gert sem unnt sé. Ég vil sem sé vænta þess, að árið 1967 verði mikið framkvæmdaár hjá byggingarsjóði verkamanna, eins og ætla verður, þegar litið er á það, að litlar framkvæmdir voru á árinu þar á undan.



Herra forseti. Í framhaldi af því, að hv. fyrirspyrjandi harmar það, að ekki skyldu hafa verið nýjar heildarlánveitingar á árinu 1966, mun það m.a. mega rekja til þess, að langstærsta lánveiting í sögu sjóðsins fór fram undir árslok 1965 og þar var áreiðanlega reiknað með öllum þeim tekjum, sem til féllu síðari hluta þess árs og eins á árinu, sem var að liða, þannig að tekjumöguleikum ársins 1966 var ráðstafað í árslok 1965. Ég skal fúslega taka undir það með hv. fyrirspyrjanda og veit, að hann mælir það af heilum hug, að hann óskar þess, að árið 1967 megi verða stóraukið framkvæmdaár á vegum sjóðsins í auknum lánsfyrirheitum, sem að sjálfsögðu verði við staðið, og ég tek með ánægju undir þessar óskir hans, því að sannarlega á hér það fólk hlut að máli, sem mesta þörf hefur á því, að því sé rétt hönd í þessari félagslegu aðstoð.