Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þegar þessu frv. var vísað til 3. umr., hafði verið fellt, að það færi til n., þótt einkennilegt mætti þykja, en ég bað hæstv. forseta að taka það eigi fyrir til 3. umr., fyrr en ég hefði athugað með öðrum þm., sem líkrar skoðunar voru um eitt atriði málsins, hvort eigi mundi rétt að flytja við það brtt. Varð forseti við beiðni minni. Frv. er um það eitt að hækka árslaun dýralækna um 1 þús. kr. og gera þá þar með alla jafnháa að launum sem héraðslækna í hæsta launaflokki. Þeir læknar, sem annast eiga um heilbrigði manna, eru í misháum launaflokkum eftir því, hve mannmörg eða þéttbýl héruð þeirra eru og líkurnar miklar fyrir aukatekjum. Hæst eru launin í strjálbýlustu héruðum, þar sem aðrar starfstekjur eru minnstar, og þetta hefur reynzt vera bæði réttlátt og nauðsynlegt. Mér sýnist, að sama regla ætti að gilda um dýralækna. Umdæmi þeirra eru misjöfn að tekjum. Í strjálbýlum sauðfjárhéruðum bargar sig oftast ekki að sækja lækni til sauðkindar. Ég álit því rétt, að umdæmin væru með misjöfnum launakjörum og hefðu þeir dýralæknar hæst laun, sem sitja á Vestfjörðum og Austfjörðum, og þriðja umdæmið kæmi þar e.t.v. til greina. En nú hef ég fengið að vita, að í landbn. Nd. var talsvert rætt um að gera breyt. á frv. í þá átt, án þess að framgengt yrði. Treysti ég mér því ekki til að berjast fyrir þeirri breyt. hér í stríði við Nd., þar sem hún virðist ekki eiga fylgi. En þá vildi ég skjóta því að í staðinn, að mér sýnist mega bæta úr þessu á annan hátt og mæta þörf þessara lækna með því að sjá þeim annaðhvort fyrir íbúð eða ábúð með góðum kjörum, sem gætu jafnvel munað þá meira en nokkur hundruð króna launahækkun. Ég veit um dýralækninn á Austfjörðum, að fátt kæmi honum betur en hjálp við að reisa bústað sinn. Þessu mætti annaðhvort koma fram í fjárlögum eða fyrir aðgerðir framkvæmdarvaldsins, sem oft hefur orðið að grípa til slíkra ráða í nauðsyn. Og allir játa; hve mikil nauðsyn það er, að þessi dýralæknaumdæmi standi ekki auð.



Herra forseti. - Þegar allshn. gaf út nál. sitt um þetta mál, hafði ekki komið fram brtt. á þskj. 166, til þess að n. hefði haft tækifæri til að geta tekið ákvörðun um þá brtt. Var nú málinu frestað, til þess að n. gæti rætt brtt., en það er skemmst frá því að segja, að allshnm. gátu ekki komizt að samkomulagi. um till., og hafa þeir því óbundnar hendur um að greiða atkv. með eða móti þeirri brtt. Rætt var um það í n. að kalla framkvæmdastjóra flugfélagsins og flugmálaráðunaut ríkisins á fund n., en um það náðist ekki heldur samkomulag, enda var ekki, eins og á stóð, hægt að fá framkvæmdastjórann, þar sem hann dvaldist á Akureyri. En ég hef haft aðstöðu til þess að ræða þetta við stjórn flugfélagsins, og eftir því sem ég kemst næst, hygg ég, að brtt. á þskj. 166 sé óþörf og eigi tæplega heima við þál. þá, sem hér er um að ræða. Í þáltill. er ekki farið fram á annað en að rannsaka aðstæður flugmálanna hér á landi, að láta fara fram rækilega athugun á fyrirkomulagi flugvallabygginga og flugskýla og hvernig flugferðum verði bezt hagað í framtíðinni hér á landi. Því ætti ekki slík rannsókn að vera bundin því skilyrði, að ríkið eignist meiri hluta í Flugfélagi Íslands, því að hér er um tvö mál að ræða, sem ekki eiga heima hvort með öðru, og brtt. á þskj. 166 er því í raun og veru fyrir utan þann ramma, sem þáltill. á þskj. 64 er í. Ég hygg, að það verði ekki um það deilt, að ríkið eigi að kosta alla flugvelli í landinu að öllu leyti, því að þeir eru eins konar þjóðvegir, sem allar flugvélar eiga svo að hafa rétt til að nota, hvort sem þær eru í eigu ríkisins, félaga eða einstakra manna. Ég geri ráð fyrir því, að það yrði aldrei samþ. af ríkisstj., að flugfélagið færi allt í einu að byggja flugvelli, er það ætti síðan sjálft og hefði umráðarétt yfir. Þá vil ég og leyfa mér að benda á, að flugfélagið mundi mótmæla því, að með l. ætti að skylda það til þess að halda áfram starfsemi sinni með því fyrirkomulagi, að ríkisstj. ætti að hafa meiri hluta í öllum þeim málum, er félagið þyrfti að ráða fram úr. Það mundi kosta það, að flugfélagið leysti upp félagsstarfsemi sína heldur en að þurfa að beygja sig undir ákvæði í l. um, að ríkisstjórnin hefði meiri hluta um öll félagsmál þess. Hlutafé flugfélagsins er nú 450 þús. kr. Síldarverksmiðjur ríkisins hafa 30 þús., síldarútvegsnefnd 15 þús., höfnin 25 þús. og bærinn 20 þús. Þetta fé, sem síldarútvegurinn leggur fram, er lagt fram vegna þess, að viðurkennd er þörfin fyrir flugvélar í síldarleit. En af þessu sést, að hið opinbera hefur ekki nema 65 þús. kr. hlutafé af 450 þús. kr., því að Rvíkurhöfn getur tæplega talizt opinber aðili. Stjórn flugfélagsins hefur bent á, að það sé skoðun hennar, að flugstarfsemin í landinu geti ekki verið rekin af ríkinu, eins og þessari starfsemi sé nú háttað, þar sem mörg fyrirhöfnin sé látin í té af áhugamönnum fyrir flugmálunum, án þess að þeir séu að gera sér vonir um nokkurn ágóða í aðra hönd. En ef ríkið tæki að svo komnu máli þessa starfsemi í sínar hendur, mundi löngun áhugamannanna þverra til þess að vinna á sama hátt hið óeigingjarna starf í þágu þessara mála, sem í raun og veru væri nauðsynlegt, að héldist áfram, á meðan flugmálin væru á þessu þroskaskeiði, sem þau nú eru í landinu. Að þessu athuguðu tel ég það vera mjög vanhugsað af flm. brtt. á þskj. 166 að vera að bera fram þessa breyt. og óviturlegt og með öllu óþarft að vera að reyna að fá breyt. þessa inn í þál., því að það yrði einungis til þess að spilla fyrir málinu. Afleiðingin mundi verða sú, að Flugfélagið mundi leysa upp félagsskap sinn og velta öllu málinu yfir á ríkið. Ríkið mundi svo ekki hafa tök á því að halda eins vel á þessum málum og hinir óeigingjörnu áhugamenn, og mikið af starfi þeirra mundi fara forgörðum. Það verður því að vænta þess, að hv. Alþ. felli brtt. á þskj. 166, en samþykki brtt. á þskj. 153, svo framarlega sem hv. þm. hyggja, að flugmál séu nokkurs virði fyrir land og þjóð.



Ég kvaddi mér ekki hljóðs til að ræða um sjálft frv., heldur um það, hvaða n. skuli fá það til meðferðar. Lagt hefur verið til, að það fari til menntmn., en ég álít það ekki rétt, miklu nær, að það eigi heima í fjhn. eða e.t.v. í allshn. Frv. hlýtur að binda ríkinu allmikla bagga, ef að l. verður, jafnframt því, sem það ákveður, að nefnd skuli sett til að ráða um það ráðum sínum, til hvers menntasetrið skuli notað. Ljóst er, að menningar- og framfarahugur lýsir sér í frv. En á þessu stigi er málið ekki komið á þann rekspöl, að þar sé neitt verkefni fyrir menntmn. þessarar deildar. Ég geri það að till. minni, að frv. fari til fjhn.



Ég skal ekki vera fjölorður. Hv. þm. Str. viðurkenndi það í ræðu sinni, sem ég tel mjög þýðingarmikið, að Reykhólar voru beinlínis keyptir til þess að hafa þá fyrir skólasetur, og má honum vera það kunnugast, því að þá var hann landbúnaðarráðherra. Þetta ætti að vera nægilegt til þess, að hv. d. samþ. 1. gr. frv. Þá minntist hann á vandkvæðin við það að byggja upp á jörðinni. En nú er annar bóndinn þar að reisa sér bæjarhús á sinn kostnað. Ég álít, að slíkar byggingar megi ekki fleiri verða án framtíðarskipulags og þess vegna þoli málið ekki bið. Þm. talaði einnig um það, að heimild væri fyrir því að flytja prestinn frá Stað að Reykhólum. En það hefur ekki ver ið tekið með í reikninginn, að biskup setti sig algerlega móti því, nema prestssetrinu væri þá tryggt þar jafnmikið jarðnæði og Staður er, en það þýðir nærri alla Reykhóla, og er talið alveg óverjandi að fórna svo miklu fyrir þá breytingu. Um barnaskóla á Reykhólum verður ekkert sagt frekar en gert er í grg. Hv. þm. Str. taldi, að málið hefði fengið ónógan undirbúning. Ég verð að segja, að héraðsskóli Skagfirðinga, sem hann tók til samanburðar, hefur ekki enn komizt í framkvæmd þrátt fyrir 10 ára undirbúning, og það er ekki það, sem ég eða Barðstrendingar óska eftir, að þetta mál þurfi að tef ja með sérstökum „undirbúningi“ um 10 ára skeið. Ég legg svo mikið upp úr 2. gr., að þótt hún og ekkert annað af frv. yrði samþ. að sinni, teldi ég málið vel á veg komið. Ég tel miklu nauðsynlegra að skipa nefndina og fá áætlanir hennar en að einhverjir menn hópi sig saman um einhverjar tillögur, sem yrðu ekki í samræmi við fyrirætlanir kennslumálar ráðuneytisins. Annars vil ég leyfa mér að upplýsa, að það liggur skjalfest fyrir hér á hv. Alþ., hvað Vestfirðingar sjálfir vilja í þessu efni, og lesa upp með leyfi hæstv. forseta áskorun frá aðalfundi Búnaðarsambands Vestfjarða þann 11. maí 1942. Hún hljóðar svo: „Aðalfundur Búnaðarsambands Vestfjarða 1942 skorar á ríkisvaldið að stofnsetja á Reykhólum svo fljótt, sem við verður komið skóla, er veiti hagnýta fræðslu í búnaði og verklegum greinum, auk almennrar bókfræðslu. Ef rannsóknir leiða í ljós, að Reykhólar séu heppilegur staður fyrir tilraunastöð landbúnaðarins á Vestfjörðum, þá mælir fundurinn eindregið með því, að slík stöð verði þar stofnsett í sambandi við væntanlegan skóla. - Reykjanesi, 11. maí 1942. Kristinn Guðmundsson (fundarstj.). Guðmundur Ingi Kristjánsson (fundarritari).“ Þetta er alveg í samræmi við grg. frv. Hún er aðeins fyllri. Þar er tekið fram, að rannsókn og undirbúningur sé gerður í n. samkv. 2. gr. Það var atriði í ræðu hv. þm. Str. í gær, sem ég vildi minnast á, um skiptaráðandann í búinu þarna. Ég býð honum að sjá öll gögn í því máli. Það er nú upplýst og sannað, að ekkert var birt erfingjunum um þetta, fyrr en búið var að ganga frá þessum málum. Honum mun þá hafa verið þetta ljóst sem ráðh., en virðist ekki hafa séð neina ástæðu til að aðvara skjólstæðing sinn. Um það, í hvaða n. þetta mál fer, er mér ekkert keppikefli í sjálfu sér. Ég hafði þó helzt búizt við, að það færi í menntmn. eða þá allshn. En það er sama hvaða n. les gögn þessa máls, hún mun sjá, að þetta er réttlætiskrafa.



Það var aðeins út af því, í hvaða n. þetta mál ætti að fara. Mér sýnist ekki nema sjálfsagt, að það fari til menntmn., þar sem hér er um skóla að ræða. Ég held, að um þetta verði ekki deilt. Þetta er fyrst og fremst undirbúningur skólamáls, athuganir á fyrirkomulagi hans og starfsháttum. Ég tek því undir með flm. um það, að málinu sé vísað til menntmn.



Ég fer nú ekki að segja mikið um málið á þessu stigi. Við hv. þm. Barð. erum sammála um það, að niðurníðsla hafi verið á jörðinni og óheppilegt hafi verið að byggja á henni, nema að undangenginni rannsókn, - jafnvel núverandi bygging er óheppileg. En ekki meira um það. Viðvíkjandi því, sem hv. þm. Barð. minntist á, að dregizt hefði að reisa fyrirhugað skólasetur í Skagafirði, þá vita allir, að um skeið þótti sumum of margir skólar vera reistir, og á undanförnum kreppuárum hefur þetta verið eðlilegur dráttur, þegar almenningi þótti fremur of en van orðið í þeim efnum. Eftir kreppuárin kom svo stríðið. En ég vil upplýsa, að heima fyrir hefur ekki verið sofið á þessu máli. Þar, sem skólinn á að standa, hefur verið byggð önnur myndarlegasta sundlaug utan Rvíkur, og er svo ætlazt til, að skólinn komi inn í þetta kerfi. Jafnframt hefur verið unnið að því að undirbúa fyrirkomulag skólans, hús hafa verið keypt þarna, teikningar fullgerðar og fé safnað í sjóði. Þá hafa þegar verið haldin námskeið. Þetta vildi ég tal;a fram, af því ég álít, að vinnubrögðin þarna hafi einmitt verið með miklum myndarskap. Ég skal svo ekki fara nánar út í þetta með skiptaráðandann, nema ég áleit honum skylt að beita eignarnámsheimildinni, og skulum við láta falla niður deilur um það mál. Jörðin var illa setin og heppilegra var, að ríkið keypti hana, eins og líka varð. Það mun ekki vera umdeilt mál. Þá var hún keypt fyrir 40 þúsundir, en nú er hún ferfalt meira virði. Það er því ólíku saman að jafna. Og nú er einmitt hægt að gera þær ráðstafanir þarna, sem þetta frv. fer fram á, af því að jörðin er ríkiseign. Ég lít svo á, að vafamál sé, hvort þetta mál eigi að fara til menntmn. Það mun fremur heyra undir landbn., þar sem hér er um búnaðarskóla að ræða.

Er ákveðið, að þetta eigi að verða Búnaðarskóli?

. Það skildist mér af því, sem hv. flm. las hér upp áðan. Vilji almennings í sveitunum mun nú einmitt farinn að hneigjast meira í þá átt að breyta héraðsskólunum að sumu leyti í búnaðarskóla. Það sést bezt á því, að aðsókn að sérskólum sem búnaðar- og húsmæðraskólum hefur aukizt í seinni tíð, en heldur dregið úr aðsókn í héraðsskólunum. Og samkv. þessu frv. skilst hér, að þetta eigi að verða búnaðarskóli með nokkuð sérstöku fyrirkomulagi, e.t.v. ekki nema eins vetrar nám fast, en svo kennt í námskeiðum, búnaður, matreiðsla, garðyrkja o.fl. - Ég held, að málið eigi einmitt að fara í landbn.



Það var ekki vilji minn að stofna hér til langra umræðna um það, í hvaða n. þetta mál ætti að fara. En mér finnst málið ekki eiga heima í menntmn., því að samkv. frvgr. sjálfri er það aðalatriðið, hvort Alþ. vilji reisa þarna skólasetur, en ekki hitt, til hvers það yrði notað, og frv. sjálft ákveður, að n. skuli gera till. um, til hvers þetta skólasetur yrði notað. Nú er það upplýst orðið, að líklegt er, að þetta verði búnaðarskóli, og telja þá sumir, að frv. eigi að fara til landbn. En ég tel, að meginatriðið sé fjárhagslegt, og vil ég því ítreka, að frv. sé vísað til fjhn. Sem varatill. ber ég fram, að því sé vísað til allshn. og sem þrautavaratill., að því sé vísað til landbn.



Ég skal vera stuttorður. Það virðist ekki sem menn hafi lesið grg. frv. Þar er gert ráð fyrir, að þetta verði nokkurs konar búnaðarskóli, og eftir því, sem fyrrv. landbrh. hefur upplýst, þá heyra búnaðar- og húsmæðrafræðsla undir landbrh., en tilheyra ekki öðrum skólamálum. Ég hef því ekkert á móti því, að málið fari í landbn. Ég sé svo ekki ástæðu til að svara hv. þm. Str. meiru. Mér skilst, hvort eð er, á honum, að hann muni verða með í að fylgja málinu fram til veruleikans.



Ég get ekki fallizt á, að grg. beri með sér, að hér sé á ferðinni búnaðarskóli, heldur sé fremur um að ræða héraðsskóla, breyttan í nokkurs konar búnaðarskóla, þó ekki eins og er á Hvanneyri eða Hólum, heldur með alveg sérstöku sniði. Ég lít svo á, að hér sé nánast um að ræða breyt. á héraðsskólakerfinu og þetta mál eigi því beint heima í menntmn.



Ég skal nú ekki lengja þessar umr. meira, en það er staðreynd, að búnaðar- og húsmæðraskólar eru undanskildir starfssvið kennslumálaráðuneytisins. Samkv. 5. gr. frv. er það landbrh., sem mundi setja þær reglur, er þar um getur. Á því er enginn vafi. Hér er gert ráð fyrir sérstökum búnaðarskóla með námskeiðum. Ég meina því, að frv. eigi að fara í landbn. og það mundi líklega verða lagt fyrir búnaðarþing til umsagnar, því að við verðum að gæta að því, að Vestfirðingar eru einna bezt félagslega þroskaðir af landsmönnum. Það hafa þeir sýnt í ýmsu, og þeir munu sjálfsagt vilja, að málið verði lagt fyrir búnaðarþing.



Það er í fjórða skipti, sem þetta mál er flutt hér í hv. d. Það hefur áður verið rætt hér allýtarlega og eins fylgt því ýtarleg grg., svo að hér er ekki þörf á mörgum orðum, enda skal ég vera stuttorður. Það, sem hér er aðallinn málsins, er það, að breytt er með öllu um fyrirkomulag á veitingu jarðræktarstyrkja. Þeir hafa áður miðazt við fjárupphæð, en skulu eftir þessu frv. miðast við ásigkomulag býlisins, miðast við, í hvaða horf það er komið. Þannig eru engir styrkir veittir til býlis með 10 hektara véltæku túni og áhöfn í samræmi við það. Hins vegar er veittur tvöfaldur styrkur til býla, sem hafa innan við 8 hektara tún.

Þetta er á móti stefnu Halldórs Kiljans Laxness

. Það er nú nógu gaman að þessari framítöku, og skal ég koma að því síðar. Það á ekki að veita stórbændum styrk, sem ekki þurfa hans með. Það er fráleitt að veita ríkisstyrk til kapítalisks rekstrar, heldur á að veita hann, svo að hægt sé fyrst og fremst að búa á býlunum. hað á að útrýma kotabúskapnum. Hver mundi segja, að þetta væri á móti stefnu Halldórs Kiljans Laxness? M.ö.o. er tilgangur frv. sá að útrýma kotabúskap úr landinu. Þetta er vissulega ekki í neinni andstöðu við grein Laxness, þó að það séu fremur aðrar hliðar landbúnaðarins, sem hann ræðir þar. Hitt er svo annað mál, að þetta er ekki nema einn þáttur þeirrar breyt., sem ég álít þurfi að gera á jarðræktarl. um endurskoðun, og raunar á landbúnaðarlöggjöfinni í heild sinni. Öll landbúnaðarlöggjöfin þarf að endurskoðast, til þess að sá styrkur, sem veittur er úr ríkissjóði til jarðræktar og annars, miði að því að beina landbúnaðarframleiðslunni í þá átt, sem talið er hagkvæmast fyrir þennan atvinnurekstur, að undangenginni nákvæmri rannsókn. Þá er annað atriði, að miða styrkinn við það, hvar hagkvæmast er að rækta landið. Þetta er ekki heldur í mótsögn við stefnu Sósfl., að færa byggðina úr strjálbýlinu í þéttbýlið. Og m.a. miðar þetta fyrirkomulag að því, að jörðunum verði skipt, þar sem hagkvæmast er að rækta, til þess að þar verði ræktun aukin og ný býli stofnuð, í stað þess að nýbýli rísi upp einhvers staðar og einhvers staðar einstök og sér. Eins og ég sagði áðan, hefur þetta frv. verið flutt margsinnis hér í þessari hv. d. Þeir, sem tekið hafa til máls, m.a. þeir, sem telja sig fulltrúa landbúnaðarins, t.d. hv. 1. þm. N.-M., hafa lýst sig með öllu samþykka þessari stefnu. Það, sem sá hv. þm. hafði út á þetta að setja, er það, að ekki hafi verið mæld upp véltæk tún í landinu, og þess vegna væri ekki fyrir hendi sá grundvöllur, sem þyrfti, til þess að hægt væri að framkvæma þessa breyt. Ég get nú ekki séð að þetta sé nein mótbára. Vitaskuld þurfa þessar mælingar að fara fram. Og að því þarf Alþ. að vinna með löggjöf. Hins vegar sé ég ekki, að það sé meiri vandi að mæla gamlar sléttur en nýjar. En nýjar sléttur þurfa trúnaðarmenn Búnaðarfél. að mæla hvort sem er. - Ég vil svo leggja til, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og landbn.



Það er gamalt deilumál fyrir þinginu, sem hér um ræðir, hvernig úthluta ætti jarðræktarstyrknum. Í raun og veru er þetta deila um eðli jarðræktarstyrksins, mismunandi skoðanir á því, hvers vegna þjóðfélagið hefur talið ástæðu til þess að fara inn á þessa braut að greiða verðlaun fyrir gerðar jarðræktarframkvæmdir. Sumir hafa litið svo á, og ég er meðal þeirra, að þjóðfélagið veiti þennan styrk ekki sem persónulegan styrk, - og því hélt raunar hv. flm. fram líka - heldur geri þjóðfélagið þetta sjálfs sín vegna, af því að það telji vinning fyrir þjóðfélagsheildina að hvetja menn til þess að rækta jörðina. Þetta er önnur skoðunin. Hin skoðunin er sú, sem mér finnst koma fram í þessu frv., að styrkurinn sé veittur til þess að gera einstökum mönnum léttara fyrir um að lifa af landbúnaði. Þá er í raun og veru litið svo á, að þetta sé persónulegur styrkur, nokkurs konar framfærslustyrkur, sem ákveðnum mönnum er veittur, af því að þeim sé ekki fært að sjá fyrir sér og fjölskyldu sinni nema því aðeins, að ríkið leggi þetta til. Nú gefur að skilja, að ef þessi síðari skoðun er sú rétta, verður að greina á milli sauðanna og hafranna. Það er alveg rétt, sem hv. frsm. sagði, að það er engin ástæða til þess að veita mönnum, sem hafa nóg fyrir sig að leggja, styrk úr ríkissjóði, svo framarlega sem þjóðfélagið sér sér ekki sjálft hag í því. Og í því einmitt liggur skoðanamunur á þessu, hvort það er hagnaður fyrir þjóðfélagið að hvetja menn til þessa. Ég fyrir mitt leyti er sannfærður um, að svo er. Ef sú skoðun er rétt, þá er ekki heldur ástæða til þess að greina á milli þess, hvort meira eða minna er búið að rækta á einhverri tiltekinni jörð. Það kemur sem sé til greina mjög þýðingarmikið atriði, og það er býlafjölgunin í landinu. Það hefur verið veitt mikið fé á síðari árum til þess að fjölga býlum. Ég er enginn dómari um, hvernig þær tilraunir hafa tekizt, en ég hygg það sé almenn skoðun, að þær hafi tekizt miðlungi vel. Allur þorri þeirra býla, sem stofnuð hafa verið á síðari árum, eru a.m.k. enn sem komið er í því horfi, að þau megi naumast teljast lífvænleg. Og afkoma fjöldamargra manna, sem stofnað hafa nýbýli, er þannig, að þeir eru neyddir til að hafa aðra atvinnu að meira eða minna leyti sér til lífsframfæris. En það er vitanlega heppilegast, að þeir, sem stunda búskap, geti gert hann að aðalatvinnu, eins og reyndar er um hvaða atvinnugrein, sem er. Ég held þess vegna, að eina heilbrigða leiðin til að fjölga býlum í landinu sé sú, að á einstökum gömlum býlum sé ræktað það mikið land, að það dugi fyrir fleiri en eina fjölskyldu. Reynslan hefur sýnt, að þar, sem hefur orðið meiri túnrækt en til að framfleyta einni fjölskyldu, hefur jörðinni verið skipt, jafnaðarlega þannig, að annaðhvort börnin taka að búa og jörðin skiptist milli foreldra og barna, eða börnin skipta jörðinni að foreldrunum látnum. Og þetta hefur afar viða gefizt mjög vel. Það er haldið áfram með ræktun, og hún er fljótt komin í það horf, að hvort býlið hefur eins mikið ræktað land eins og upphaflega býlið hafði. Ég er dálítið hræddur um, ef þessar leiðir væru farnar, sem stungið er upp á í frv., þá væri girt fyrir hina heppilegustu leið til býlafjölgunar í landinu. Ég skal náttúrlega játa, að ef sú skoðun verður ofan á, að jarðræktarstyrkinn eigi að veita sem persónulegan styrk þeim mönnum, sem ekki geta komizt af öðruvísi, en styrktir til að koma býli sínu í það horf, að það veiti þeim sæmilegt lífsframfæri, þá er óeðlilegt að veita sama styrk til þeirra býla, sem óvéfengjanlega hafa nægilegt ræktað land til að framfleyta fjölskyldu. En eins og ég sagði, er það mín skoðun, að þjóðfélagið geri þetta vegna sjálfs sín, til þess að möguleiki skapist fyrir fleiri menn að hafa sameiginlegt lífsviðurværi af landbúnaði. Og það beinlinis borgar sig fyrir þjóðfélagið sjálft, og þá jafnt, hvort meira eða minna er búið að rækta á einhverju tilteknu býli.



Ég er ekki reiðubúinn á þessu stigi málsins til þess að segja afdráttarlaust, hvernig á að koma þessum málum fyrir. Ég álít það sé atriði, sem þurfi verulegrar yfirvegunar. Það hafa nú á undanförnum þingum, jafnvel síðasta vetrarþingi, verið stigin spor til þess að hækka styrkinn hjá þeim, sem minnst túnin hafa. Og ég er í engum vafa, að það er rétt spor. Styrkurinn er að mínu áliti fyrst og fremst veittur til þess, að bændur geti haft sæmilega lífsafkomu á þeim jörðum, sem þeir nytja. Og alveg samhliða þeim tilgangi er annað sjónarmið og er jafnríkt, en það er, að þeir geti framleitt vörur með sanngjörnu verði. Þessi tvö sjónarmið hlýtur þjóðfélagið að hafa til hliðsjónar, þegar það veitir jarðræktarstyrkinn. Og við vitum, að átta hektarar er lágmark af ræktuðu túni. Vinnukrafturinn er yfirleitt það dýr, sumpart af eðlilegum ástæðum, sumpart af óeðlilegum, að það er ekki hægt að búa á jörðunum og framleiða vörur með sanngjörnu verði og hafa af því sæmilega og viðunanlega lífsafkomu, nema bóndinn hafi ekki minna en átta hektara ræktaða. Að öðrum kosti verður annað hvort þetta sjónarmið fyrir borð borið. Og vitanlega er sú hugsun, sem kemur fram í frv., alveg rétt, að það er óhætt fyrir okkur að setja þessa lágmarkskröfu nú þegar. Við sjáum það víðs vegar um landið, þar sem bóndi býr á jörð með litlu ræktuðu landi, en reytingsheyskap á útengi, sem stundum er þýft og blautt, þá hefur framleiðslan ekki dugað til að tryggja sér sæmilega afkomu með því að selja afurðir fyrir sanngjarnt verð. En svo koma inn í þetta mörg önnur atriði. Eitt meðal annarra, sem maður hlýtur að taka til athugunar nú þegar, er það, hvort ekki sé kominn tími til, að þjóðfélagið hagi þessum hlutum með allt öðrum hætti. Það er orðin svo mikil fólksfæð í sveitunum, að sú ræktun, sem gert var ráð fyrir, þegar ræktunarl. voru sett, er ekki til lengur, og alls ekki á þessum minnstu býlum. Á þessum býlum, sem helzt er gert ráð fyrir, að þurfi sérstklega að létta undir með, er venjulega svo fátt fólk, að heimafólkið hefur ekki aflögu vinnukraft til þess að sinna þeim miklu aukastörfum, sem sú ræktun krefst, sem þarf að gerast á heldur stuttum tíma. Og þar eru ekki heldur miklir möguleikar á að afla sér þeirra tækja, sem nauðsynleg eru, til þess að ræktunin fari nægilega vel úr hendi. Þess vegna er keyptur til þess vinnukraftur, sem hefur áhöld og aðferðir í samræmi við nýtízku ræktun. Þess vegna held ég, að það sé athugandi mál, hvort eigi ekki að byrja á því nú að haga þessum styrkjum á þann hátt, að ríkið hafi sína vinnuflokka, æfða jarðræktarmenn með beztu jarðræktartækjum, til þess að fara um og vinna þetta verk. Þetta er ekkert nýtt. Við þekkjum allir, sem erum uppaldir norðanlands, og ekki síður vestanlands, afköst. þeirra, sem voru útskrifaðir úr Ólafsdal, hvað það var ólíkt því, sem áður þekktist við ræktun. Og ég tel engan vafa, ef þaulæfðir menn vinna þessa ræktunarvinnu með beztu tækjum, og ríkið síðan veitir styrk á þá vinnu, þá sé hægt að vinna meira og fljótvirkara gagn eins og nú er komið heldur en með núverandi aðferð. Vinnuvélar eru það fullkomnar, að það skiptir miklu máli, að þær séu fullnotaðar. Þetta er atriði, sem ég vildi koma fram á þessu stigi málsins, og áreiðanlega atriði, sem hlýtur að koma mjög til athugunar á næstunni. Enn fremur er ekki úr vegi að minnast á það hér, að langmesti auðurinn, sem við eigum, er í mýrunum, sem nú eru svo lítið notaðar, að þær hafa nú litlu meiri þýðingu fyrir landbúnaðinn en sandar og auðnir. Mönnum, sem ekki eru kunnugir búskap, mun þykja þessi fullyrðing ákaflega einkennileg. En hún er sannleikur og staðreyndunum samkvæm. Þær eru ekki notaðar til beitar nema örstuttan tíma ársins, sérstaklega á vorin fyrir sauðfé, en á öðrum tímum árs líta skepnur yfirleitt ekki við þeim gróðri, ef þær eiga völ á nokkru öðru. En í mýrunum er mesti auðurinn, sem við eigum, og við erum byrjaðir að nota nýtízku vélakraft við framræslu mýranna. Það verður að taka til athugunar, að það hefur sýnt sig undanfarin ár, að framræsla á mjög blautu landi er raunverulega alveg ókleift verk fyrir bændur með handaflinu. Það er svo dýrt. Þess vegna hefur verið stigið það spor - sem ég álít, að hefði þurft að stíga miklu stærra - að keyptar hafa verið inn framræsluvélar, pantaðar s.l. sumar. Þær munu skipta tugum áður en langt líður. Þær vinna margra manna verk. Þær munu vinna í sambandi við Búnaðarfélagið. Og þá mun sannast, að það munu koma önnur hliðstæð vinnubrögð á eftir af hálfu hins opinbera. Einmitt. í sambandi þið nýbýlið er þetta sjálfsagt mál. Það hefur verið talað um, að margir nýbýlingar hafi orðið að vinna utan við býlin. Þó að það hafi nú tekizt betur en talað var um, þá hefur reynslan verið sú um allmarga, að þeir hafa ekki haft fjármagn til að rækta nýbýlin þannig, að þeir gætu lifað af því einu að framleiða þar vörur með því verði, sem var á markaði. Næsta skrefið í þessu máli er því bersýnilega að mínu áliti, að ríkið rækti að fullu eða næstum því að fullu - það ræktanlega land, sem ætlazt er til, að býlin hafi, og byggi húsin að fullu. Og það mun sýna sig, að þetta verður ódýrara en að veita styrk, og verkin verða betur unnin. Ekkert er til fyrirstöðu, að þeir, sem taka við býlunum, gætu unnið með í þessu, og yrðu þá ræktunar- og byggingarstörfin þeim hæfilegur skóli. Ég ætlaði ekki að fara miklu lengra inn á þetta mál. En það er náttúrlega mjög rannsóknarvert atriði, hvort jarðir eiga að vera stórar eða ekki, hvort framleiðslan verði ódýrari með þeim hætti. Ég hef ekki trú á, að framleiðsla landbúnaðar verði hentugri eða ódýrari með því að hafa jarðir mjög stórar. Ég hygg það muni sýna sig, að á meðalstórum Jörðum fáist í raun og veru beztu afköst við landbúnaðarvinnu, sem yfirleitt fást, þó sérstaklega með því móti, að jarðirnar verði í hverfum, þar sem hægt er að hafa full not með samvinnu af þeirri allra beztu tækni, sem völ er á. Við höfum reynslu fyrir því, að fólkið er einna ánægðast með það fyrirkomulag að mörgu leyti. Við sjáum t.d. jarðveg fyrir þessa samvinnu þar, sem hverfi eru vel til fallin, svo sem í Þykkvabænum og í Fljótshlíðinni, þó að búrekstur þar sé yfirleitt ekki kominn í það horf, sem er í Óslandshlíð. En það er alls staðar svo í slíkum hverfum, að ef menn vita, að jörð losnar úr ábúð, þá er beðið um hana með löngum fyrirvara. Eitt atriði enn vil ég aðeins drepa á í sambandi við stofnun nýbýla, en það er, hvers konar framleiðsla sé hentugust á hverjum stað. Það þarf að rannsaka og taka tillit til. Það sér hver heilvita maður, að það er ekkert vit að hafa t.d. sauðfjárrækt í Rangárvallasýslu. Og þá vita allir um Suðurnesin. Að ég nú ekki tali um að hafa tvö þúsund fjár í Reykjavík til þess að borga meðlag með, þegar kjötið er flutt út úr landinu. En aftur á móti eru skilyrðin sums staðar þar, sem sáralítið er framleitt af mjólk, einhver þau beztu, sem til eru í landinu. Þetta er og atriði, sem þarf að taka til athugunar, þannig að mál þetta er miklu stærra en það verði rætt nú, eins og störfum þingsirs er háttað, að menn eru Sérstaklega önnum kafnir að ljúka öðrum málum, áður en þingfundum verður frestað. En landbúnaðarmálin eru sízt undantekning frá þeirri öru þróun, sem er að gerast í okkar þjóðfélagi, að við verðum að taka þau til nýrrar og gagngerðrar athugunar. Það er að mínu áliti stigið alveg rétt spor með jarðræktarstyrknum. Það er stundum rætt um , að árangurinn sé ekki mikill. Þeir, sem segja það, fylgjast ekki með því, hvernig ástatt var áður og hvað hefur gerzt síðan. Þennan tíma hafa túnin tvöfaldazt í landinu, og með þriðjungi færra fólki nú er framleitt verulega meira en áður. Þannig hafa framleiðsluafköstin aukizt frá einum þriðja upp í helming. En vegna þeirra breytinga, sem eru að verða í okkar þjóðfélagi, meðal annars flutnings fólks úr sveitum til kaupstaða, þarf að koma nýtt sjónarmið og vinnuaðferðir. Og á þetta hef ég verið að drepa nú, en þó ekki nema lauslega, af því að ég álít ekki tíma til annars á þessu stigi.



Herra forseti. - 16. þ. m. var lesin upp í útvarpinu greinargerð fyrir fyrirspurn Jónasar Jónssonar til ríkisstj., á þskj. 86, í sambandi við hlutleysi Íslands og aukna ófriðarhættu. Þar sem farið er með svo mörg ósannindi í greinargerð þessari, að einstakt mun vera í þingskjali, vil ég f.h. Sósfl. biðja yður, herra forseti, að hlutast til um það, að eftirfarandi leiðrétting verði lesin upp í útvarpinu: 1. Það er rangt, að Sósfl. hafi gert það að skilyrði fyrir þátttöku í ríkisstj., „að Íslendingar taki virkan þátt í styrjöldinni með andstæðingum Þjóðverja“. 2. Það eru ósannindi, að Sósfl. hafi gert það að skilyrði að „biðja Rússa um vernd“. 3. Það er með öllu rangt, að Sósfl. hafi krafizt þess, að ríkisstj. gæfi út nokkurs konar „stríðsyfirlýsingu gegn einhverju mesta herveldi heimsins“, eins og J. J. kemst að orði. 4. Það eru ósannindi, að „kommúnistar“ hafi nokkurn tíma reynt að hindra atvinnustarfsemi Íslendinga fyrir setuliðið. Vinnustöðvanir þær, sem orðið hafa hjá setuliðinu, voru á hreinum hagsmunagrundvelli og fjarri því, að þeim væri stefnt gegn hernaðaraðgerðum bandamanna. 10. skilyrði Sósfl. fyrir þátttöku í ríkisstj., sem mun vera tilefni fyrirspurnarinnar, var svo hljóðandi: „Í utanríkismálum sé tekin upp ákveðin stefna með Bandamönnum og móti fasismanum. Ríkisstj. gefi út samúðaryfirlýsingu með Bandamönnum og stuðli að virkri aðstoð Íslendinga við landvarnir Íslands í samvinnu við hernaðaryfirvöldin, jafnframt því sem staðið sé á verði gegn hvers konar yfirgangi erlends valds hér á landi á sviði viðskiptamála og stjórnmála. Tekið sé upp þegar í stað gagnkvæmt stjórnmálasamband við Sovétríkin. Leitað sé samninga við Bretland, Sovétríkin og Bandaríkin og stjórnir annarra frjálsra þjóða um tryggingu fyrir friðhelgi þess og algeru sjálfstæði, er friður verður saminn í styrjaldarlok.“ Eins og sjá má af þessu, er stefna Sósfl. í utanríkismálum rangfærð svo mjög í þessu þingskjali Jónasar Jónssonar, að öllu er beinlínis snúið öfugt og farið með tilhæfulaus ósannindi um allt, sem máli skiptir. Auk þess eru í þingplaggi herra J. J. hin furðulegustu ósannindi um Sovétlýðveldin og utanríkisstefnu þeirra. Vér teljum, að svona hatursfullur og óvandaður áróður um vinsamlega stórþjóð í opinberu þingskjali sé Alþ. til hinnar mestu vansæmdar, þegar þess er gætt, að í hlut á formaður næststærsta þingflokksins. Vér viljum benda á, að fyrirspurn þessari, þar sem spurt er um það, hvort það sé í samræmi við „yfirlýsta hlutleysisstefnu Íslands“, „að valdhafar landsins lýsi yfir vanþóknun sinni á stjórnarstefnu annars stríðsaðilans“, mun að öðrum þræði beint gegn ríkisstjóra Íslands, sem flutti ræðu við setningu Alþingis, þar sem látin var í ljós samúð með málstað Bandamanna og þar með andúð gagn ofbeldisstefnu fasismans.

Forseti (StgrA): Ég mun mæla með því við tíðindamann þingfrétta, að þessi aths. þingflokksins verði lesin í útvarpi.



Ég vildi fyrst og fremst fá að sjá þetta plagg, sem þm. las hér upp, og áskil mér á eftir rétt til aths.