Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þrátt fyrir ákvæði í 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en til kl. 8 í kvöld. Jafnframt vill forseti geta þess að um það varð sammæli á fundi með formönnum þingflokka að fundur stæði ekki lengur en til kl. 10 í kvöld. Hádegishlé verður milli kl. 1 og 2 í dag. Er það lengt svo þingflokkar geti haldið fundi. Loks vill forseti geta þess að atkvæðagreiðslur verða síðdegis. Þær verða boðaðar sérstaklega.

Frú forseti. Ég hef enga tölu á því hversu oft við fengum að heyra það í kosningabaráttunni að við það eitt að Ísland staðfesti umsókn um aðild að Evrópusambandinu mundi gengi krónunnar snarlega styrkjast, og staða landsins þar með. Nú var samþykkt hér umsókn um aðild að Evrópusambandinu og gengi krónunnar hreyfðist ekki nokkurn skapaðan hlut. Nú hefur greiningardeild forsætisráðuneytisins, ef svo má segja, Seðlabankinn, gert spá um það hvaða möguleika Íslendingar hafa á því að standa í skilum varðandi Icesave-lánið. Sú spá hefur verið mjög gagnrýnd og bent á að inn í hana vanti ýmislegt. Raunar er furðulegt ef ríkisstjórnin ætlar að reiða sig á Seðlabankann hvað þetta varðar. Ég hélt að enginn seðlabanki í sögu heimsins hefði nokkurn tíma gert ráð fyrir því að sitt eigið ríki væri ekki gjaldfært. Það gengur í rauninni gegn eðli seðlabankans. Því spyr ég forsætisráðherra hvort ráðherrann taki ekki undir það að í svo gríðarlegu hagsmunamáli sem Icesave-málið er verði núna leitað ráða utan ríkisvaldsins, leitað til óháðs aðila, helst erlends ráðgjafarfyrirtækis, til að meta raunverulega stöðu Íslands og getuna til að endurgreiða. Við höfum þegar séð að líklega er ekki jafnauðvelt og Seðlabankinn heldur fram að standa straum af þessum greiðslum. Bankinn gekk reyndar svo langt að senda frá sér fréttatilkynningu um allan heim þar sem fram kom að meira en nóg væri til af peningum til að standa við þessar skuldbindingar. Hvernig má það vera að til sé meira en nóg af peningum til að borga skuldir sem eru ekki lagalega okkar þegar menn hafa ekki einu sinni efni á því að reka lögregluna sómasamlega? Niðurskurðurinn þar nemur u.þ.b. 13 klukkutíma vaxtagreiðslum af Icesave-láninu sem menn segja nú að þeir hafi meira en nóga peninga til að standa straum af.

Hæstv. forseti. Ég geri mér fulla grein fyrir því að Icesave-málið hvílir mjög þungt á þingmönnum, bæði stjórnar og stjórnarandstöðu. Ég tel eðlilegt að þingmenn fái það svigrúm sem þarf til að skoða þetta mál í botn. Þegar liggur fyrir mjög mikið af gögnum í þessu máli eins og hv. þingmaður nefndi. Það liggur fyrir ítarleg úttekt að því er varðar Seðlabankann á fjárhagsskuldbindingum sem Íslandi tæki á sig með Icesave-samningnum og ég hef heyrt að líka hafi verið óskað eftir því að hagfræðistofnun mundi skila slíku áliti og ég tel alveg sjálfsagt að verða við því. Hv. þingmaður byrjaði á að nefna að ESB-aðild mundi styrkja gengið og breyta öllu. Við erum ekki gengin í Evrópusambandið en ég hef haldið því fram  Það er ýmislegt sem hefur gerst á undanförnum vikum og mánuðum sem er til þess fallið að hjálpa okkur í að endurreisa hér íslenskt efnahagslíf. Það er óþarfi að fara yfir það en ég nefni þó stöðugleikasáttmálann og þá braut sem við erum með bankana og endurreisn þeirra á. Það held ég að skipti verulegu máli. Á næstu dögum verður líka sett fram áætlun um gjaldeyrishöftin sem skiptir miklu máli, en það er líka mikið í húfi að við samþykkjum Icesave-samninginn. Ég tel það ekki kost í stöðunni að fella þann samning en auðvitað fær þingið hann til meðferðar og hann er undirritaður með fyrirvara um samþykki Alþingis á ríkisábyrgðinni. Auðvitað er eðlilegt að Alþingi skoði þá umgjörð sem það vill hafa um þann samning og veit ég ekki betur en að þingið sé að skoða það. 

Frú forseti. Mér þykir þetta viðhorf hæstv. forsætisráðherra, og raunar nánast allra ráðherra í ríkisstjórninni, í garð þingsins mjög undarlegt þegar því er stöðugt haldið fram að það sé enginn annar kostur en að samþykkja samninginn. Þingið á sem sagt bara einn kost. Hvert er þá hlutverk þingsins í þessu? Þessi samningur hefur ekki í raun verið gerður fyrr en þingið er búið að staðfesta hann. Nú er ljóst að þessi samningur er meingallaður. Þá hlýtur að vera eðlilegasti hlutur í heimi að þingið sem hefur eftirlitshlutverki að gegna segi það bara og útskýri um leið að laga þurfi samninginn til að hann sé aðgengilegur. Það hefur reyndar þegar komið í ljós að allar fullyrðingarnar um að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn mundi hætta nánast samskiptum við okkur og að við fengjum engin lán hafa ekki reynst réttar. Fulltrúi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hefur staðfest að þetta hafi ekkert með afgreiðslu hans að gera. Telur hæstv. forsætisráðherra að Norðurlöndin viti raunverulega út á hvað þessi samningur gengur? Hæstv. forsætisráðherra upplýsti það sjálfur fyrir ekki svo löngu síðan að ráðherrann vissi það ekki. 

Ég skil ekki almennilega þessi orð hv. þingmanns vegna þess að það er auðvitað Alþingi sem hefur síðasta orðið að því er þetta mál varðar. Auðvitað hef ég tekið eftir því að ýmis álitamál hafa komið upp í þinginu varðandi þennan samning sem þingnefndir eru eðlilega að skoða. Það er eðlilegt, eins og ég sagði, að Alþingi setji þannig umgjörð um þennan samning sem það er sátt við, en ég sagði líka að ég teldi að það væri afar óheppilegt ef þessi samningur yrði felldur og því mundi ég kjósa að þingmenn einbeittu sér að því að gera þessa umgjörð þannig úr garði að sem flestir gætu sætt sig við hana. Það er alveg ljóst að varðandi t.d. Alþjóðagjaldeyrissjóðinn er unnið þar að endurskoðaðri áætlun sem á að taka fyrir 3. ágúst. Ég er ekki að segja að menn eigi að horfa í þá dagsetningu, en það er ákveðin hætta á því að þá frestist líka endurskoðun varðandi lánasamningana við Norðurlöndin. Þetta gæti haft áhrif á áhuga kröfuhafa bankanna um að gerast eigendur í Kaupþingi og Íslandsbanka. 

Virðulegi forseti. Það kom fram í svari hæstv. forsætisráðherra við fyrirspurn hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar að Icesave-málið svokallaða hvíldi þungt á þingmönnum og það væri sjálfsagt að skoða flesta þætti þess til botns. Það er vel og ber að fagna þeirri yfirlýsingu hæstv. forsætisráðherra. Það er vissulega rétt að þar eru mörg stór og mikil álitamál uppi og eitt af því sem hefur verið til umræðu úti í þjóðfélaginu er það sem bar örlítið á góma í skoðanaskiptum þeirra tveggja áðan, tengingin á milli Icesave-málsins og Evrópusambandsins. Það kom fram í fjölmiðlum um daginn að fyrrverandi utanríkisráðherra og formaður Samfylkingarinnar taldi einn stærsta gallann á málsmeðferðinni varðandi Icesave þann að horfið hefði verið frá hinum umsömdu viðmiðunum sem samþykkt voru 14. nóvember sl. Að mati fyrrverandi utanríkisráðherra var stærsti gallinn sá að Evrópusambandið hafði ekki komið að samningsgerðinni heldur hafi fyrst og fremst verið um tvíhliða samning að ræða á milli Íslands og Hollands og Bretlands. Því er mér spurn og ég kalla eftir svörum frá hæstv. forsætisráðherra: Hvers vegna í ósköpunum var fallið frá því skilyrði að draga Evrópusambandið að þessu? Og hvernig í ósköpunum stendur á því að ríkisstjórnin sem tók við framfylgdi ekki því ákvæði sem fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar og fyrrverandi utanríkisráðherra heldur fram að sé stærsti gallinn á því samkomulag sem hér liggur fyrir?

Hæstv. forseti. Út af upphafsorðum hv. þingmanns vil ég fyrst taka fram að ég tel engin tengsl á milli Icesave-samningsins og umsóknaraðildar að ESB.  Eitt af því sem hefur verið nefnt er alveg rétt, og hv. þingmaður nefndi, þessi svokölluðu Brussel-viðmið og raunverulega fleira, að styrkja þurfi endurskoðunarákvæðið í samningnum, þá í tengslum við gjald- og greiðsluþol þjóðarinnar. Þetta er mál sem ég veit að þingnefndir eru að skoða og ég hefði talið æskilegt að ná inn þessu Brussel-viðmiði. Ég heyri að nefndirnar eru að skoða það í þeirri umgjörð sem þær vilja sjá þennan samning í. 
            

Virðulegi forseti. Í sjálfu sér skiptir engu þó að nefndarmenn hafi mikinn áhuga á því að fá að skoða þetta. Svörin við fyrirspurn minni liggja hjá hæstv. ríkisstjórn, hvers vegna ekki var dregið inn í þetta ferli allt saman að Evrópusambandið kæmi að þessu borði. Það er í rauninni á borði hæstv. ríkisstjórnar að svara þessu. Hæstv. forsætisráðherra nefndi að hún áliti að engin tengsl væru á milli Icesave og Evrópusambandsins. Það kann vel að vera að við teljum svo ekki vera en engu að síður er fullkomlega ljóst að ríkisstjórnir annarra landa telja svo vera. Að þessu gefna tilefni spyr ég því enn og aftur hæstv. forsætisráðherra: Liggur það fyrir að íslenska ríkisstjórnin hafi komið þeim skilaboðum á framfæri við Brussel eða Norðurlöndin að hún telji engin tengsl þar á milli eða hefur íslenska ríkisstjórnin gefið fyrirheit um að Icesave-málið komist út úr Alþingi á einhverjum ákveðnum tímamörkum?

Íslenska ríkisstjórnin hefur ekki gefið Alþjóðagjaldeyrissjóðnum nein fyrirheit um nokkra tímasetningu á því hvenær Icesave-samningurinn yrði afgreiddur á þingi enda hefur ríkisstjórnin engin tök á málinu. Það er Alþingi fyrst og fremst sem er í forsvari með þetta mál og á að afgreiða það. Ef það tekur lengri tíma en til 3. ágúst sem er sá tími sem var áformað að þetta yrði tekið fyrir hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum verður bara að hafa það. Þetta er það stórt mál að ég tel alveg eðlilegt að ef það þarf meiri tíma verður svo að vera og þá verðum við bara að sjá hver áhrifin af þessu verða. 
             Íslenska ríkisstjórnin hefur aldrei sagt og ekki einu sinni leitt hugann að því að einhver tengsl séu á milli þess að við göngum í Evrópusambandið og afgreiðslu á þessum Icesave-samningi. Ég geri mér hins vegar ljóst að sum lönd gera það, eins og kom fram í gær að því er varðar hollenska utanríkisráðherrann. 

Frú forseti. Ég vil beina fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra um listaverk í eigu gömlu bankanna. Það var tilkynnt á mánudaginn að langþráð endurfjármögnun bankanna og efnahagsreikningur mundu liggja fyrir 14. ágúst nk. og jafnframt var kynnt að kröfuhöfum gefist kostur á að kaupa allt að 90% hlut í nýju bönkunum tveimur, Íslandsbanka og Kaupþingi. Þar með yrðu, ef það gengur eftir, tveir bankanna komnir í einkaeign aftur fyrir áramót eða í byrjun næsta árs en sl. haust þegar bankarnir lentu óforvarindis í eigu ríkisins komust um 4.000 listaverk sem voru í eigu þeirra aftur í eigu ríkisins. Þessi listaverk höfðu flotið með í einkavinavæðingu bankanna 2002 og margir töldu að hefðu verið mikil mistök og vildu að þetta væri áfram í eigu ríkisins. Það voru flutt tvö þingmál sl. haust af þessu tilefni og viðskiptanefnd fékk þau til umfjöllunar og flutti einróma þingsályktunartillögu sem því miður dagaði uppi á þingi um að fram færi listfræðilegt mat á söfnunum í því skyni að undirbúa kaup á þeim sem teldust þjóðargersemar. Hinn 20. febrúar svaraði hæstv. menntamálaráðherra því til í þingsal að hún hefði hug á því að umrædd verk færðust í hendur ríkisins þegar efnahagsreikningur bankanna lægi fyrir. Nú er fyrirséð að hann mun liggja fyrir 14. ágúst nk. þegar ríkið mun greiða 271 milljarð inn í bankana og því spyr ég hæstv. menntamálaráðherra: Hvað verður þá um listaverkin?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Það er rétt að vinna hefur staðið yfir af hálfu menntamálaráðuneytisins og Listasafns Íslands við að meta listaverkin og listaverkasöfnin sem voru í eigu bankanna og það liggur fyrir ákveðið bráðabirgðamat á því hvaða listaverk í þessum stóru söfnum má telja þjóðargersemar og má telja eðlilegt að verði í eigu íslenska ríkisins. Það ferli stendur í rauninni enn þá yfir. Þetta bráðabirgðamat liggur fyrir. Nú er mér kunnugt um að fjármálaráðherra hefur rætt við formenn skilanefnda Glitnis og Kaupþings um að þetta ferli verði til lykta leitt þannig að þau verk sem sérfræðingar Listasafns Íslands og menntamálaráðuneytis telja mikilvægt að lendi í eigu íslenska ríkisins verði þar eða hafni þar. Við munum halda því ferli áfram þrátt fyrir þær breytingar sem verða á eignarhaldi og það er áfram unnið að því samkvæmt samkomulagi fjármálaráðherra við formenn skilanefndanna. Hvað varðar safnið í Landsbankanum þá heldur þetta áfram á óbreyttri braut þar enda liggja ekki fyrir breytingar á eignarhaldi þar. Ég lít því svo á að við munum fá niðurstöður úr þessu ferli óháð breytingum á eignarhaldi og við munum sjá þessi verk enda í eigu ríkisins.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. menntamálaráðherra þessi svör og ég finn það og það hefur reyndar komið áður fram að hún hefur áhuga á því að Listasafni Íslands verði tryggð aðkoma að þeim verkum sem teljast þjóðargersemar og þýðingu kunna að hafa fyrir listasögu landsins. Ég fagna því sérstaklega að þetta mál skuli áfram hafa verið í vinnslu með þessum hætti sem skýrt var því það urðu mér veruleg vonbrigði og fleirum í vor þegar þessi einróma þingsályktun, frá fulltrúum allra flokka í viðskiptanefnd, dagaði uppi. En það er skammur tími til stefnu, 14. ágúst er ekki langt undan og ég vil hvetja menntamálaráðherra og fjármálaráðherra áfram til dáða í þessum efnum og tryggja að þessi verk verði áfram í eigu þjóðarinnar sem þau eiga að sjálfsögðu að vera og áttu aldrei að fara með einkavinavæðingunni úr því eignarhaldi.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni um mikilvægi þessa máls. Lokasamningarnir eru eftir og við erum mjög meðvituð um að fylgja þessu máli eftir og ljúka því þannig að gerð verði grein fyrir því þegar lokasamningar liggja fyrir og ég fagna áhuga þingsins á að fylgja málinu eftir.

Virðulegi forseti. Eins og hefur komið fram í fjölmiðlum gengur mikið á í efnahagslífi okkar eins og búið er að vera síðustu mánuði. Það hefur verið í fréttum að menn telja að nú sé að nálgast og væntanlega komin fyrir vind, endurreisn íslenska bankakerfisins og þar er rætt um að erlendir aðilar muni eignast bankana að einhverju leyti eða öllu leyti o.s.frv. Í október á síðasta ári þegar allt dundi á okkur lýstu stjórnvöld því yfir að allar innstæður í íslenskum bönkum, sparisjóðum og öðru slíku væru tryggðar að fullu, þ.e. innstæðurnar væru tryggðar líka umfram það sem tryggingarsjóðurinn ábyrgist. Því langar mig að spyrja og velta því upp við hæstv. fjármálaráðherra hvort þessar yfirlýsingar gildi enn þá og vil þá gjarnan fá hann til að segja að allar innstæður fyrirtækja og einstaklinga í þessum bönkum séu tryggðar óháð því hver muni eignast bankana. Það skiptir miklu máli fyrir okkur að fá þetta alveg á hreint. Ég hef hlustað á ræður hæstv. fjármálaráðherra í fjölmiðlum um þetta mál, kannski ekki náð að fóta mig alveg nákvæmlega í því hvað felst í orðum hans, hvort hann er að tala um eingöngu það sem tryggingarsjóðurinn ábyrgist eða allar innstæður, eins og rætt var um og gefin fyrirheit fyrir tæpu ári. Ég vil því gjarnan að það sé sett á prent í þingtíðindum og fyrir okkur þingmenn, að þetta eigi við enn þá og spyr því fjármálaráðherra: Eru allar innstæður fyrirtækja og einstaklinga tryggðar í íslenskum bönkum og þá á ég við á Íslandi og þeim bönkum sem verða reknir áfram á Íslandi, eins og gefin voru fyrirheit um?

Frú forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að gefnar voru pólitískar yfirlýsingar um að séð yrði til þess að allar innstæður bæði einstaklinga og fyrirtækja sem falla undir innlánstryggingakerfið eða flokkunina, sem sagt innstæður í þeim skilningi sem innlánstryggingarnar taka til, yrðu að fullu varðar. Við þær hefur verið staðið. Aðgerðir vetrarins og vorsins hafa falið það í sér. Sömuleiðis má segja að sú aðgerð að koma nú á fót fullfjármögnuðum og sterkum nýjum bönkum þar sem þessar innstæður eru í skjóli séu liður í því að tryggja þetta. Sama gerðist í vetur þegar sparisjóðir komust í erfiðleika, í öllum tilvikum var innstæðum borgið með því að færa þær til annarra fjármálastofnana. Yfirlýsingar fyrri og þessarar ríkisstjórnar um að við þetta yrði staðið eru í fullu gildi þangað til annað er boðað. Það er hins vegar mikilvægt að menn hafi það í huga að þetta er hluti af tímabundnum og sérstökum aðstæðum og fyrr eða síðar munu auðvitað þessir hlutir koma til endurskoðunar og færast yfir í það framtíðarfyrirkomulag sem verður um innstæðutryggingar og fjármálakerfið í heild. Hvorki á Íslandi né annars staðar er held ég reiknað með því að tímabundnar og sérstakar aðgerðir af þessu tagi standi um aldur og ævi. Þar á meðal munu til að mynda neyðarlögin koma til endurskoðunar enda eru endurskoðunarákvæði í þeim sjálfum þannig að ég held að það sé alveg ljóst að þessir hlutir verði síðan skoðaðir í framhaldinu þegar við færum okkur smátt og smátt yfir í það sem hægt er að kalla venjubundið ástand en það er von okkar allra að við komumst út úr þessum sérstöku neyðarlögum og neyðaraðstæðum sem við höfum búið við. En bara til að það sé algerlega á hreinu, yfirlýsingar bæði fyrri og núverandi ríkisstjórnar í þessum efnum eru í fullu gildi þangað til eitthvað annað er boðað.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir svör hans. Ég skil þau þannig og ég tel að skýrt hafi verið kveðið uppi með það, hann leiðréttir mig ef ég fer með rangt mál, að það eru allar innstæður tryggðar eins og áður hafði verið gefið út um. Hins vegar kom fram í máli ráðherrans: „þangað til annað hefur verið ákveðið“, og ég geri þá ráð fyrir að hann eigi við að þegar ljóst er orðið að bankakerfið og fjármálakerfið sé orðið sjálfbært og geti staðið undir sér þá verði þetta endurskoðað, fyrr ekki. Ég vil þakka ráðherranum fyrir að lýsa því yfir með skýrum hætti að allar innstæður fyrirtækja og einstaklinga eru áfram tryggðar óháð því hversu háar þær eru.

Forseti vill minna hv. þingmenn á að nota hefðbundin ávarpsorð í þingsal.

Hæstv. forseti. Að sjálfsögðu er ekki miklu við þetta að bæta. Ég vil bara leggja áherslu á að stærstur hluti innstæðna í landinu er nú í höndum nýju bankanna þriggja sem eru með um a.m.k. 4/5 af innstæðusafninu í landinu og það er að sjálfsögðu verið að búa eins vel um þær og hægt er með því að fjármagna bankana að fullu og vel. Þeir munu fá a.m.k. 12% eiginfjárhlutfall A, vel yfir lágmörkum, og til viðbótar eru lausafjárráðstafanir sem munu tryggja enn frekar stöðu þeirra ef á þarf að halda. Ég tel því að í raun og veru ættum við ekki að þurfa að vera að ræða um það sem einhverja áhættu í hinum nýju og fullfjármögnuðu bönkum að innstæður væru ekki fulltryggðar en ég vil samt segja þetta: Í því ólíklega tilviki að einhvers staðar kæmi upp vandamál af þessu tagi þá stendur ekki til að fara að gera þar mismunun á þeim ráðstöfunum sem þá yrðu gerðar til að koma innstæðum í skjól og því sem gert hefur verið í vetur og vor.

Virðulegi forseti. Það hefur mikið gengið á að undanförnu og lítur út fyrir að náðst hafi jákvæð niðurstaða í því sem snýr að bönkunum. Við erum að tala um miklar breytingar sem urðu fyrir nokkrum dögum og þá er ég að vísa til samkomulagsins við kröfuhafana sem hæstv. fjármálaráðherra kynnti fyrir nokkrum dögum. Áður en það lá fyrir hafði hæstv. ráðherra talað fyrir nokkru sem heitir Bankasýsla ríkisins. Hún átti að halda utan um alla þrjá viðskiptabankana, að auki ríkissparisjóðina og eignaumsýslufyrirtæki sem átti að hafa umsjón með lánasöfnun skuldbærra fyrirtækja og var það eðli málsins samkvæmt afskaplega stórt verkefni. Eftir þessa breytingu hefur verið upplýst að eignaumsýslan verður ekki stofnuð. Hún er uppi í hillu hjá fjármálaráðherra og í rauninni er bæði Kaupþing og Íslandsbanki þar af leiðandi ekki undir þessari stofnun og má því í rauninni segja að Bankasýsla ríkisins sé orðin að Landsbankasýslu ríkisins ef áfram verður haldið með málið. En ég ætlaði að spyrja hæstv. ráðherra hvort það geti virkilega verið að menn ætli að halda áfram með málið eins og lagt var upp með. Nú er augljóst að það er orðin gerbreyting hvað þessa hluti varðar þannig að allt sem þessu máli tengist, hvort sem það er Bankasýslan eða eigendastefnan er í rauninni orðin algerlega úrelt fyrirbæri. Ég vil fá að vita það frá hæstv. ráðherra hvort ekki sé ástæða til þess að hægja aðeins á og bíða með þessa hluti vegna þess að forsendur hafa augljóslega algerlega brugðist.

Frú forseti. Nei, ég tel að forsendur hafi ekki breyst í neinum grundvallaratriðum og það er ærið verkefni með að fara að halda eignarhlutinn 100% eign í langstærsta banka landsins, sem verður Landsbankinn, og ekkert bendir til annars en verði áfram í fullri eigu ríkisins, enda svo sem aldrei reiknað með öðru. Í öðru lagi verður ríkið með beinan eða óbeinan eignarhlut á móti kröfuhöfum, bæði í Kaupþingi og Íslandsbanka, þ.e. fari svo að þeir samþykki samningana frá því um helgina. Geri þeir það ekki mun ríkið halda áfram fullri fjármögnun í þeim bönkum þannig að enn vitum við ekki fyrir víst hvernig það mál endar. Í fjórða lagi mun ríkið væntanlega gerast meðeigandi í allmörgum sparisjóðum á næstu vikum og mánuðum. Ég tel að það sé fullt tilefni áfram til þess að koma Bankasýslunni á fót og búa með faglegum og vönduðum hætti um eignarhald ríkisins í fjármálastofnunum sem allt bendir til að verði umtalsvert á komandi árum. Sama gildir um eignaumsýslufélagið. Það er misskilningur hjá hv. þingmanni að það hafi verið sett upp í hillu. Að sjálfsögðu er rétt og skylt að stofna það samkvæmt lögum sem þegar hafa verið sett. Það mun síðan einfaldlega reyna á hversu mikil verkefni berast því. Ég hef margsagt það hér og get endurtekið það einu sinni enn hv. þingmanni til ánægju að glaðastur manna yrði ég ef það fær aldrei neitt að gera og málin leystust án þess að þurfa neitt að fara í þann farveg. En það er þó þegar þannig að við höfum jafnvel í huga vissar eignir eða beinar og óbeinar eignir sem ríkið heldur sem gætu átt heima í eignaumsýslufélaginu. Ég held að það hafi í grundvallaratriðum ekkert breyst annað en kannski það að við getum gert okkur vissar vonir um að umfang aðkomu ríkisins að þessum málum verði minna en menn reiknuðu kannski með að yrði fyrir nokkrum vikum eða mánuðum. Og eru þá ekki allir sáttir?

Virðulegur forseti. Það er mikil frétt að það hafi, eins og hæstv. fjármálaráðherra segir, í grundvallaratriðum ekkert breyst. Fyrir nokkrum dögum var hæstv. ráðherra að fara nákvæmlega yfir það með okkur hvað hafði gerst í grundvallaratriðum. Fulltrúi hans frá ráðuneytinu kom og sagði að það hefði verið hætt við eða staldrað við að stofna eignaumsýslufélagið, eðli málsins samkvæmt. Og ég vek athygli á því, virðulegi forseti, að hér ætla menn að stofna 80 milljóna króna stofnun sem er á fjárlögum og mun kosta 80 milljónir króna utan um Landsbankann. 

Frú forseti. Ef ég á að skilja hv. þingmann þannig að hann vilji að þetta sé bara áfram inni í fjármálaráðuneytinu, þá þakka ég auðvitað traustið. Ég hef fundið fyrir því hversu mikið traust sjálfstæðismenn bera til þess að eignarhaldið á öllum bönkum í landinu sé inni í fjármálaráðuneytinu í umræðum undanfarnar vikur. Ég hélt að við værum að tala um annað fyrirkomulag, ég hélt að við værum að tala um  Ég átta mig ekki alveg á því hvernig sjálfstæðismenn vilja hafa þetta. Vilja þeir sem sagt að eignarhaldið verði áfram óbreytt inni í fjármálaráðuneytinu? Það eru tíðindi  
            

Frú forseti. Á fimmtudaginn var varð ég ásamt fjölmörgum öðrum þingmönnum vör við atburði hér í þingsalnum sem samkvæmt skilgreiningu á atferlisfræði er aðeins hægt að skilgreina sem einelti á vinnustað. Í miðri atkvæðagreiðslu voru þingmenn annars stjórnarflokksins sem vitað var að ætluðu að segja nei eða sitja hjá við atkvæðagreiðslu um aðildarviðræður við ESB, kallaðir út úr þingsalnum og haft í hótunum við þá. Þá heyrði ég greinilega hv. þingmenn hafa í hótunum við aðra hv. þingmenn í þingsalnum. Þetta gekk svo langt að einn hv. þingmaður var dreginn út úr salnum í miðri atkvæðagreiðslu af hæstv. forsætisráðherra og hefðu sennilega fæstir tekið eftir því nema svo óheppilega vildi til  Ég legg til að við atkvæðagreiðslu varðandi Icesave verði þingmönnum gert að sitja í sætum sínum á meðan á atkvæðagreiðslu stendur og að virðulegur forseti beiti sér fyrir því 

Forseti vill geta þess 

Hæstv. forseti. Það er nú undir liðnum um fundarstjórn forseta sem hv. þingmenn geta átt orðastað við hæstv. forseta um það sem varðar störf þingsins, og fundarstjórn þar á meðal, og af því tilefni vil ég spyrja hvort ekki væri tilefni til þess að hæstv. forseti efndi til fleiri hefðbundinna fyrirspurnadaga í þinginu þannig að ekki þurfi að nota óundirbúinn fyrirspurnatíma til að koma á framfæri spurningum sem eru undirbúnar. En svo ég víki að öðru máli þá kom fram í máli hæstv. forsætisráðherra áðan að nefndir þingsins væru að störfum en hæstv. forseti hefur yfirumsjón með nefndastarfi þingsins, skv. 5. mgr. 8. gr. þingskapa. Ég velti fyrir mér hvort hæstv. forseti getur upplýst hvort það var með vitund hæstv. forseta að mál sem tengjast Icesave voru slitin út úr utanríkismálanefnd 

Forseti óskar eftir því að menn ræði fundarstjórn forseta undir þessum lið.

Virðulegi forseti. Ég ætla að athuga hvort virðulegur forseti getur beitt sér gegn því að hlutir eins og gerðust hér í gær þegar mál voru rifin út úr efnahags- og skattanefnd sem ég sit í, í fullkominni ósátt við minni hlutann og algjörlega að ástæðulausu, gerist ekki. Það var jafnvel gert með því að það var skipt um fulltrúa í nefndinni vegna þess að þá var ljóst að annar fulltrúi Vinstri grænna 

Þetta snýr ekki að fundarstjórn forseta.

Má ég biðja forseta um að beita sér í þessu máli, 

Tíminn er liðinn.

að þessu verði kippt í liðinn?

Forseti vill ítreka það að undir þessum lið ræði menn fundarstjórn forseta. Hvernig nefndir haga vinnu sinni varðar ekki fundarstjórn forseta.

En það varðar forsetann.

Forseti tekur við ábendingum frá formönnum … 

Virðulegi forseti. Ég vil bara mælast til þess að forseti fari yfir það með formönnum þingflokka hvar er best að koma skilaboðum áleiðis. Ég verð að viðurkenna að þegar ég hlustaði þá þrjá á hv. þingmenn sem nú hafa talað þá sé ég ekki annan vettvang fyrir þá til að koma skilaboðum sem þessum áleiðis nema undir þessum lið hér. Ég hvet virðulegan forseta  
             
             Hversu lengi, virðulegur forseti?

Þangað til að - forseti vill benda hv. þingmanni á að honum ber að ræða fundarstjórn forseta undir þessum lið, og það var hv. þingmaður ekki að gera.

Ja, virðulegur forseti, nú vil ég ræða fundarstjórn forseta. Ef það er svo …  
            

Tíminn er liðinn.

Hæstv. forseti. Það er auðvitað vont að geta ekki átt áfram orðastað um fundarstjórn forseta við þann hæstv. forseta sem sat hér áðan því mér virðist að það sé alveg tilefni til. Ég hef á tilfinningunni að núverandi hæstv. forseti þingsins hafi töluvert aðrar hugmyndir um hvernig túlka eigi ákvæði um fundarstjórn forseta heldur en margir þingmenn a.m.k. og það er umræðuefni út af fyrir sig. Nú er það auðvitað svo að samkvæmt þingsköpum er það úrskurður forseta sem gildir í ágreiningsmálum sem upp koma varðandi fundarstjórn en ef þingmenn eru ósáttir við úrskurð forseta um að viðkomandi málefni heyri ekki undir fundarstjórn forseta þá hafa þeir sjálfsagðan rétt til að mótmæla þeirri túlkun forseta og koma þeirri skoðun sinni á framfæri. Það er augljóst. Ég velti því fyrir mér hvort von sé á hæstv. forseta Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur í forsetastól þannig að við getum átt milliliðalaust viðræður við hana um þetta efni?

Forseti vill minna hv. þingmann á að nokkrar undanfarnar mínútur hafa staðið yfir fundir með forseta og þingflokksformönnum og þessi mál ásamt öðrum hafa verið rædd.

Hæstv. forseti. Mér finnst þetta skipta verulegu máli og mér finnst skipta máli að umræður um þessi atriði eigi sér stað í þingsal. Það er ágætt að forseti og formenn þingflokka ræði saman og nauðsynlegt að það sé gert reglulega og þar sé farið yfir ágreiningsmál sem um þetta eru. Nú berast mér þær fréttir af þessum fundi hæstv. forseta með þingflokksformönnum að þar hafi verið mjög skiptar skoðanir og mér finnst ósköp eðlilegt að þingmenn fái tækifæri til að ræða þetta vegna þess að hér voru atriði sem voru vissulega umdeild, varðandi fundarstjórn forseta og túlkun forseta á því hvað heyrði þar undir. Slík ágreiningsmál hafa komið upp áður og virðast þar af leiðandi vera óleyst. En ég held að ágætt sé að við hugum að því hvort ekki sé hægt að gera hlé á þingfundi þangað til hæstv. forseti Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir getur komið hingað.

Hæstv. forseti. Við ræðum fundarstjórn forseta eins og við höfum margoft gert áður á þessu sumarþingi. Það hefur margoft komið fyrir, því miður, að hv. þingmenn hafa komið hingað upp til að ræða fundarstjórn forseta og hafa orðið frá að hverfa vegna þess að hæstv. forseti hefur talið að þeir væru ekki að tala um fundarstjórn. Þess vegna tel ég fulla ástæðu til að reyna að ná samkomulagi og skýra hvernig þetta verður túlkað. Ég er einn af varaforsetum Alþingis og átta mig ekki á því, frekar en margir aðrir þingmenn miðað umræðurnar. Nú sitja 27 nýir þingmenn á þingi og ég get ekki séð mun á nýjum þingmönnum eða þingmönnum með reynslu sem koma upp til að ræða fundarstjórn. Jafnt er komið á með þeim og þeir virðast ekki vera sammála um hvað fellur undir fundarstjórn forseta. Ég tek undir með hv. þm. Birgi Ármannssyni um hvort það sé rétt að fresta fundi enn frekar.

Virðulegi forseti. Það eru greinileg þreytumerki á forseta þingsins og er kannski ekki óeðlilegt. Mikið álag hefur verið í þinginu á þingmönnum og starfsfólki undanfarnar vikur en ég vil af því tilefni rifja aðeins upp til hvers þessa sumarþings var stofnað og, virðulegi forseti, benda á hvernig dagskráin er samsett í dag. Á þessu sumarþingi hefur ekki verið ástæða til að funda í félags- og tryggingamálanefnd sem ætti að vera sú leiðandi nefnd sem annast að slá skjaldborg um heimilin í landinu. Í henni hafa verið fundir varðandi mál eins og aðild starfsmanna að samruna félaga. 

Forseti biður hv. þingmenn um að hlýða kalli bjöllunnar. Þegar forseti hringir bjöllu þá eiga hv. þingmenn að ljúka máli sínu og hlusta eftir orðum forseta. Hv. þingmaður var að ræða um annað en fundarstjórn forseta. Það er í höndum formanna að boða til fundar í nefndum.

Virðulegi forseti. Menn gera sér að leik að ræða af miklum móði um fundarstjórn forseta og rétt áðan var fundað niðri um fundarstjórn forseta, þá deilu sem hér hefur staðið í morgun. Þar varð niðurstaðan að fundað yrði sérstaklega um málið síðar í dag með forseta og formönnum þingflokka af því að aldrei verður dregin endanleg lína á milli þess sem er störf þings og þess sem er fundarstjórn forseta. Tilraun var gerð til þess fyrir tveimur árum með mjög misheppnuðum nýjum lögum um þingsköp sem þáverandi forseti leiddi til lykta. Þau gerðu að verkum að þinghald varð að mörgu leyti enn þá ruglingslegra heldur en áður. Deilur hafa aukist þrátt fyrir að fundarstjórn forseta sé með allra besta móti á þessu þingi núna. En þessi þingsköp eru misheppnuð. Þau ber að leiðrétta. Þau ala af sér deilur dag eftir dag sem gera ekkert annað en þvælast fyrir þinghaldi. Þetta ætlum við hins vegar að ræða á eftir með forseta og þingflokksformönnum þannig að við hljótum að geta haldið áfram og farið að ræða þá myndarlegu og mikilvægu dagskrá sem hérna liggur fyrir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu við frumvarpið þar sem lagt er til að við efnismgr. a-liðar 1. gr. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: „Ábyrgðir geta m.a. verið ábyrgðaryfirlýsing fjármálastofnunar eða yfirlýsing ábyrgðarmanns um sjálfskuldarábyrgð á endurgreiðslu námsláns ásamt vöxtum og verðtryggingu þess allt að tiltekinni fjárhæð.“ Ástæða þessarar breytingartillögu er í raun tæknilegs eðlis því að við gerð breytingartillögu við frumvarpið frá menntamálanefnd féll síðasti málsl. 1. gr. frumvarpsins brott og nú er lagt til að hann verði settur inn aftur. 1. gr. hljóði því svo ef breytingartillagan verður samþykkt: „Námsmenn, sem fá lán úr sjóðnum, skulu undirrita skuldabréf við lántöku, teljist þeir lánshæfir samkvæmt reglum stjórnar sjóðsins. Teljist námsmaður ekki lánshæfur getur hann lagt fram ábyrgðir sem sjóðurinn telur viðunandi.“ Búið að samþykkja þessa breytingu og við bætist þá þessi síðasti málsliður: „Ábyrgðir geta m.a. verið ábyrgðaryfirlýsing fjármálastofnunar eða yfirlýsing ábyrgðarmanns um sjálfskuldarábyrgð á endurgreiðslu námsláns ásamt vöxtum og verðtryggingu þess allt að tiltekinni fjárhæð.“

Frú forseti. Það frumvarp sem hér er til umfjöllunar felur í sér mikla réttarbót fyrir þá námsmenn sem þurfa að leita ásjár Lánasjóðs íslenskra námsmanna til að fjármagna framhaldsnám. Í gildandi lögum er kveðið á um að skilyrði sé fyrir afgreiðslu námslána að lánsþegar útvegi sér ábyrgðarmann, eða menn eftir atvikum, sem taki að sér sjálfskuldarábyrgð á endurgreiðslu lánsins ásamt vöxtum og verðtryggingu. Þetta ákvæði hefur verið umdeilt árum saman enda má færa fyrir því gild rök að það mismuni námsmönnum þar sem þeir kunna að hafa afar misjafnan aðgang að bakhjörlum sem tilbúnir eru að taka á sig sjálfskuldarábyrgð á námslánum, ekki síst þegar illa árar í þjóðarbúskapnum eins og nú. Neyðarbrauð þeirra námsmanna sem ekki hafa getað útvegað sér ábyrgðarmenn hefur verið að kaupa bankaábyrgð með tilheyrandi álögum í formi ábyrgðargjalds sem numið hefur 2,5% af lánsfjárhæð. Ábyrgðarmannakerfið hefur því í reynd vegið að því grundvallarhlutverki lánasjóðsins að tryggja námsmönnum jafnrétti til náms óháð efnahag. Sú breyting sem hér er lögð til, afnám ábyrgðarmannakerfis af nýjum námslánum er tímanna tákn og verður vonandi einungis hin fyrsta af mörgum nauðsynlegum réttarbótum sem bæta munu þjónustu lánasjóðsins við námsmenn á komandi árum. Þar þarf sérstaklega að skoða, um leið og hagur vænkast í ríkisbúskapnum, að vinda ofan af hinu svokallaða eftirágreiðslukerfi sem hefur lagt auknar skuldabyrðar á herðar námsmanna frá því að LÍN var breytt árið 1992. Sömuleiðis er mikilvægt að skoða framfærslugrunninn sjálfan en nú er grunnframfærsla námsmanns, eða sú fjárhæð sem námsmaður á rétt á án skerðingar, 100.600 kr. og er hún óbreytt frá fyrra námsári. Meginskýringin á því að námslán hækka ekki milli ára er þröng staða ríkissjóðs sem kallar á sparnað á öllum sviðum en ekki síður gríðarleg fjölgun lánþega sem setur mikinn þrýsting á sjóðinn um útgjaldaaukningu. Tölurnar tala sínu máli því lánþegum hefur fjölgað um ríflega 60% frá árinu 2003 og um tæplega 140% á síðustu 10 árum. Auðvitað er slæmt fyrir námsmenn að fá ekki hækkun á námslánum þegar verðbólga er enn í tveggja stafa tölu og skoða þarf allar leiðir til hækkunar svo fljótt sem aðstæður í þjóðarbúskapnum og ríkisfjármálum leyfa. Þar er rétt að skoða sérstaklega samhengi námslána og atvinnuleysisbóta því kerfið má ekki vera þannig að það sé fjárhagslegur hvati fyrir námsmenn að segja sig frá námi og fara á bætur. Þetta samhengi er til skoðunar hjá hæstv. ráðherrum menntamála og félagsmála. En fleiri leiðir þarf að skoða til að hækka grunnframfærsluna og í því samhengi er ekki óeðlilegt að horft verði til þess að auka tekjutillit námslána, þ.e. að skerðingar verði auknar vegna sérstaklega hárra tekna, en athyglisvert er að þetta tekjutillit hefur lækkað mjög hratt á undanförnum árum, er nú aðeins 10% en var 50% í upphafi þessa áratugar. Virðulegi forseti. Lánasjóður íslenskra námsmanna hvílir á sterkum grunni. Fjárhagsstaða hans er traust og það er gleðilegt að afskriftir af námslánum hafa verið í lágmarki undanfarin ár en samkvæmt upplýsingum frá Lánasjóðnum hefur afskriftahlutfallið farið lækkandi allan þennan áratug, var 0,76% árið 2001 en var komið niður í 0,19% um síðustu áramót. Á sama tíma stendur afskriftasjóður lánasjóðsins vel. Um síðustu áramót voru í honum 15,5 milljarðar sem gerir hann vel búinn undir framtíðina og hugsanleg áföll tengd þrengingum í þjóðarbúskapnum. Lánasjóðurinn stendur traustum fótum um þessar mundir. Þetta er því heppileg tímasetning fyrir réttarbót af þessu tagi. Afnám ábyrgðarmannakerfisins mun leiðrétta mismunun í námslánakerfinu auk þess að létta af öllum þorra námsmanna verulegu óhagræði og sumum þeirra hreinum fjárútlátum í formi ábyrgðargjalds í bönkum.

Hæstv. forseti. Við ræðum breytingar á lögum um Lánasjóð íslenskra námsmanna. Gott samstarf hefur verið í menntamálanefndinni um þetta mál og ég vil þakka hv. formanni nefndarinnar fyrir öflugt starf í þá veru. Við fengum á fund nefndarinnar góða gesti og allir voru sammála um að þetta væri framfaramál. Hins vegar höfðum við áhyggjur af því að þetta gæti haft þær afleiðingar að skilyrði yrðu þrengd fyrir þá sem eiga kost á því að taka lán hjá lánasjóðnum og þess vegna settum við inn í nefndarálitið skýra afstöðu nefndarinnar um þetta atriði. Gríðarlega mikilvægt er að þessi breyting varðandi ábyrgðarmennina hafi ekki þau áhrif að skilyrðin verði þrengd þannig að mér fannst full ástæða til að hnykkja á sjónarmiði nefndarmanna, sem allir voru einhuga um í nefndinni. Við sjálfstæðismenn, ég og hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir, skrifuðum undir nefndarálitið með fyrirvara varðandi það að útreikningar á kostnaði sem breytingin hefur í för með sér liggja ekki fyrir. Ekki var hægt að taka saman neinar tölur vegna þess að ekki voru ekki til gögn um það í hvaða tilfellum hefur reynt á ábyrgðarmannakerfið og hversu oft hefur þurft að ganga að ábyrgðarmönnunum til þess að innheimta námslánin. Virðulegi forseti. Það er gríðarlega mikilvægt þegar við erum í þessari stöðu, og í rauninni alltaf þegar við erum að taka ákvarðanir hér á hinu háa Alþingi, að við áttum okkur á því hvaða kostnað ákvarðanirnar hafa í för með sér. Í þessu tilfelli höfum við ekki þær tölur í höndunum og það er miður en engu að síður er málið ágætt og við styðjum það í sjálfu sér. Það er gríðarlega mikilvægt, sérstaklega á tímum sem þessum þegar þrengir að í þjóðarbúskapnum, að við séum full ábyrgðarkenndar varðandi kostnaðinn og ég veit að allir nefndarmenn voru sammála um að betra hefði verið að hafa þetta á hreinu. Því miður var ekki hægt að leggja fram gögn um kostnaðinn. Fyrirvari okkar lýtur að þessu atriði og því að við sjálfstæðismenn í nefndinni óskuðum eftir að hægt yrði að átta sig betur á kostnaðinum. Staða lánasjóðsins er sterk og aðrir sjóðir á Norðurlöndunum, hjá stallsystkinum okkar þar, hafa litið hýru auga til ábyrgðarmannakerfis okkar Íslendinga. Nú verður breyting á því og ég vonast til að staða sjóðsins verði áfram sterk þrátt fyrir þessar breytingar sem vissulega eru í rétta átt fyrir lánþegana. Virðulegi forseti. Ég hafði bara hugsað mér að gera aftur grein fyrir þessum fyrirvara okkar sjálfstæðismanna þannig að það væri ljóst að kostnaðurinn við þessar breytingar liggur ekki fyrir.

Frú forseti. Afnám kröfunnar um ábyrgðarmenn á námslán er mikið framfaraskref. Um er að ræða mikla umbótalöggjöf sem verður til þess að styrkja mjög stoðir Lánasjóðs íslenskra námsmanna og þeirrar undirstöðu sem hann er undir hið félagslega kerfi sem menntakerfi okkar hvílir á, þ.e. háskólanám og framhaldsskólanámið að hluta. Krafa um ábyrgðarmenn á námslán hefur vegið að félagslegu hlutverki sjóðsins um árabil. Árin 2003, 2004 og 2005 fluttum við nokkrir þingmenn Samfylkingar frumvarp til laga um Lánasjóð íslenskra námsmanna þar sem lagt var til afnám ábyrgðarmannakröfunnar og nokkrar aðrar breytingar sem hv. þm. Skúli Helgason rakti ágætlega áðan, þær munu vonandi ganga fram síðar. Undirstaða þess lagafrumvarps og meginkrafa var að ábyrgðarmannakerfið yrði afnumið að fullu. Við þekkjum þess öll dæmi að námsmenn hafi ekki getað fengið námslán, a.m.k. ég en í gegnum árin hafa þó nokkrir leitað til mín, af því að þeir hafa ekki haft ábyrgðarmann að leita til og það er heilmikið mál að leita til einhvers og biðja hann að skrifa upp á lán. Þetta er að sjálfsögðu áhætta sem lánastofnanir, að ég tali ekki um námslánastofnanir, eiga að sjálfsögðu að taka sjálfar. Meginþorri allra stendur í skilum, það eru örfá prósent, ef í prósentum telst, sem verða fyrir þeim skakkaföllum í lífinu, ógæfu, óheppni, slysum eða atvinnumissi, að þeir geti ekki staðið í skilum með námslán. Þetta er sá hópur fólks sem er trúlega hvað best staddur með að borga af lánum sínum, fólk sem sækir sér menntun sem gerir það að verkum að það stendur betur á vinnumarkaði. Í vor voru líka samþykkt mikil umbótalög þegar frumvarp frá þáverandi. hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni var loksins samþykkt eftir að hafa verið flutt hérna átta eða níu sinnum á einum og hálfum áratug. Þá þrengdi mjög að ábyrgðarmannakröfu banka og lánastofnana almennt en þetta er ósiður í bankakerfi sem á að heyra sögunni til. Lánastofnanir eiga að vega og meta hvern lántakanda og taka sjálfar áhættuna af því að lána honum. Það mundi örugglega líka gera að verkum að fjármálafyrirtæki almennt yrðu varfærnari í útlánum ef þau hefðu ekki ábyrgðarmanninn að að ganga ef illa færi. Sérstaklega er mikilvægt að afnema ábyrgðarmenn í námslánakerfinu. Þess vegna fluttum við þetta mál nokkur ár í röð og nokkrum árum þar áður hafði þáverandi þingmaður Sigríður Jóhannesdóttir flutt það ásamt öðrum breytingartillögum um lánasjóðinn. Þess vegna fagna ég alveg sérstaklega að þetta mál gangi hérna fram. Þetta er félagslegt réttlætismál, umbótamál, og óska ég hæstv. ráðherra og menntamálanefnd allri og þingheimi til hamingju með að ná að ljúka þessu mjög svo góða máli.

Frú forseti. Ég vil taka undir orð annarra þingmanna og fagna því að verið sé að leggja til þessa breytingu á lögum um Lánasjóð íslenskra námsmanna. Ég vil líka hrósa hæstv. menntamálaráðherra, þetta er mál sem hún hefur barist mjög hatrammlega fyrir og er algjörlega í samræmi við stefnu Vinstri grænna þannig að það er ágætt að einhver af stefnumálum Vinstri grænna koma í gegn í þinginu. Við framsóknarmenn höfum lagt líka lagt mikla áherslu á þetta atriði og samþykktir liggja fyrir um að gera þessar breytingar í ályktun flokksþings okkar. Ég fagna líka yfirlýsingum hv. þm. Skúla Helgasonar og hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar um að þeir sjái fyrir sér að gerðar verði enn frekari breytingar á lánasjóðnum og tel að dæmi sem voru nefnd séu líka í samræmi við yfirlýsingar hæstv. menntamálaráðherra, eins og fyrirframgreiðslur á lánum. Eitt af því sem við framsóknarmenn höfum rætt mikið á þingum okkar er hvort möguleiki sé á því að hluti af námsláni yrði styrkur. Mér skilst að í Svíþjóð sé um 30% af námslánum styrkur en ekki lán. Annað atriði sem ég vil gjarnan nefna er hugmynd sem hæstv. forsætisráðherra hefur barist mikið fyrir, þ.e. svokallaður neyslustaðall sem er samræmdur staðall varðandi það sem fólk raunverulega þarf á að halda til þess að lifa af. Hæstv. forsætisráðherra lagði nokkrum sinnum fram tillögu þess efnis að búinn yrði til samræmdur staðall fyrir ríkið sem sjóðir gætu nýtt til þess að ákvarða hversu miklu fólk þarf á að halda. Mig minnir að það hafi verið hæstv. viðskiptaráðherra Jón Sigurðsson sem skipaði nefnd til að athuga hvernig hægt væri að innleiða svona neyslustaðal og var með ákveðnar tillögur tilbúnar þegar hann vék úr því ráðuneyti. Síðan hefur að vísu lítið frést af þessum samræmda neyslustaðli. Fram kom í fyrri umræðum að áhyggjuefni væri að það skuli „borga sig“ frekar fyrir fólk að vera á atvinnuleysisbótum en að sækja sér menntun af því að það munar allt að 50 þús. kr. á grunnnámsláni og grunnatvinnuleysisbótum. Það virðist ekki vera mikill innbyggður hvati í kerfinu hjá okkur til þess einmitt að sækja sér menntun og verða verðmætari starfskraftur fyrir samfélagið. Ég tel skipta miklu máli að farið verði í þessa vinnu og reynt að samræma enn frekar það sem er borgað út úr hinum ýmsu sjóðum og á vegum Tryggingastofnunar. Ég held að ég hafi orð hæstv. menntamálaráðherra einmitt fyrir því að hún hafi mikinn áhuga á að skoða þetta og þá væntanlega í samstarfi við hæstv. félagsmálaráðherra. Ég fagna því að verið er að gera þessa breytingu. Fram kemur í nefndaráliti, sem ég skrifa undir ásamt meiri hluta nefndarinnar, að ef stjórnin telur að námsmaður uppfylli ekki skilyrði fyrir að taka námslán án ábyrgðarmanna verður sá möguleiki til staðar að viðkomandi geti fengið námslán gegn tryggingu í formi sjálfskuldarábyrgðar ábyrgðarmanns, veðrétti í fasteign eða bankaábyrgð. Þannig er tryggt að fólk verði ekki útilokað frá því að fá námslán þó að það uppfylli ekki skilyrði sem kannski er eðlilegt að gera, t.d. að fólk sé ekki á vanskilaskrá eða með mikinn skuldahala á eftir sér. Þetta er gott mál og ánægjulegt fyrir okkur að vera að fjalla um þess konar mál, svona ólíkt því sem við höfum verið að gera hingað til og að í þessu máli skuli stjórnarandstaðan og stjórnarliðar vera sammála.

Frú forseti. Ég ræddi þetta mál í 1. umr. þannig að ég hef ekki miklu við að bæta en þó. Þannig er að þegar maður tekur lán til annaðhvort fjárfestingar eða neyslu eða til skemmtunar, ferðalaga eða annars slíks, þá finnst mér að hann eigi sjálfur að bera ábyrgð á því. Sá sem lánar honum á að athuga hvort það sem maðurinn ætlar að nota fjármagnið til sé skynsamlegt eða ekki en ekki að velta því yfir á einhvern þriðja aðila. Hér á landi hefur tíðkast í áratugi, sennilega vegna þess að bankarnir voru ríkisbankar lengi vel, að menn veltu vandanum og ábyrgðinni yfir á þriðja aðila, sem kom viðkomandi fjárfestingu eða neyslu ekkert við og kom heldur ekki bankanum neitt við, hann var ekki endilega í viðskiptum við hann. Þetta er ósiður sem var afnuminn núna í vor með samþykkt frumvarps sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hafði lengi barist fyrir og ég með honum, í átta ár samtals, til að afnema þennan ósið vegna þess að hann hafði í för með sér agaleysi í lánveitingum og agaleysi í lántökum. Aganum var velt yfir á þriðja aðila sem oft gat mjög illa neitað um ábyrgðina. Það sem við ræðum hérna er lán til menntunar. Menntun er fjárfesting þó að mjög fáir virðist átta sig á því og það er svo merkilegt að menn átta sig ekki á því að stærsti hluti fjárfestingarinnar er ekki skólabækur eða skólagjöld eða laun kennara, sem ríkið borgar, eða byggingin eða slíkt. Langmesti kostnaðurinn er fórnarkostnaður nemandans sem vinnur kauplaust við að læra. Það hleypur á milljörðum á ári þannig að þetta er mjög dýr fjárfesting fyrir þjóðfélagið og einstaklinginn. Það er mikilvægt að í þeirri fjárfestingu sé gætt þess aga sem ég gat um áðan og felst í því að menn beri ábyrgð á henni sjálfir, sá sem tekur lánið og sá sem veitir lánið, þ.e. Lánasjóður íslenskra námsmanna. Þegar fenginn var ábyrgðarmaður hvarf þessi ábyrgð og miklu meiri lausung var í náminu, miklu meiri lausung í lánveitingunni og miklu minni agi í öllu kerfinu. Ég held að þessi breyting sem við ræðum sé mjög til bóta og muni gera að verkum að námsmenn verði agaðir, þeir átti sig á því að þeir skulda þessa upphæð sjálfir. Lánasjóðurinn verður líka agaðri því að hann veit að hann þarf að kanna námið mikið betur, hvað maðurinn er að fara út í og lánasjóðurinn þarf að gæta þess að maðurinn standi sig í námi þannig að fjárfestingin borgi sig. Fjárfestingin er að sjálfsögðu fyrst og fremst fyrir einstaklinginn, hann er að fjárfesta í því að bæta sína eigin stöðu í lífinu, hann getur sótt um betri störf og hann nýtur meiri virðingar, en þetta er líka fjárfesting fyrir þjóðfélagið. Þetta er ekkert síðri fjárfesting en að byggja álver eða byggja skip til að veiða þorsk eða annað slíkt eða að byggja vegi. Þetta er fjárfesting fyrir þjóðfélagið og þess vegna finnst mér mjög skynsamlegt að það séu lánasjóðurinn og námsmaðurinn einir sem beri ábyrgð á því að fjárfestingin sé skynsamleg. Svo vil ég ekki fara aftur að endurtaka þá harmleiki sem mjög margir hafa kynnst í fjölskyldum þar sem fólk hefur skrifað upp á lán og neyðist svo til að borga skuldir af lánum sem það eyddi aldrei sjálft, það er mjög biturt og mjög sorglegt. Það er annað að borga lán sem ég tók til að eyða sjálfur, keypti mér bíl og svo er hann farinn og ég borga lánið, það er allt annað en að borga af láni sem ég eyddi aldrei sjálfur, hvorki í menntun né í annað. Við erum hér að koma í veg fyrir þá harmleiki sem eru mjög víða, sérstaklega þegar fólk á kannski erfitt með að borga af láninu og missir húsið sitt og annað slíkt sem mörg dæmi eru um. Ég er því mjög sáttur við þessa tillögu og líka þá breytingartillögu sem lögð er hér til á þessu til að bæta úr tæknilegum göllum og lýsi því yfir að ég mun styðja þetta frumvarp.

Frú forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmönnum sem hafa rætt um jákvæð áhrif þeirra breytinga sem hér er verið að leggja til og sem stuðla að enn frekara jafnrétti til náms sem er auðvitað mikilvægasta atriðið í þessu máli finnst mér. Markmiðin með frumvarpinu lúta fyrst og fremst að jafnréttis- og samræmingarsjónarmiði en mér finnst mikilvægt að hér komi fram vegna þess að hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir minntist á óvissuþættina varðandi kostnaðarmatið og það er alveg hárrétt að þeir eru ýmsir óvissuþættirnir þar. En sá sem tekur lán haustið 2009 útskrifast í fyrsta lagi í janúar 2010 og hefur afborgun af láninu árið 2012. Samkvæmt upplýsingum frá stjórn Lánasjóðsins verður auðvelt að bregðast við ef afskriftir aukast og það var með þetta í huga sem allir gátu tekið undir markmið þessara laga og stutt þessa framgöngu þó að hart sé í ári.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum um embætti sérstaks saksóknara, nr. 135/2008, með síðari breytingum, og lögum um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða, nr. 142/2008. Ég vil fyrst byrja á því að segja, frú forseti, að ég tel að um afar stórt og mikilvægt mál sé að ræða sem skiptir okkar samfélag miklu máli. Ég vil einnig nota þetta tækifæri og þakka nefndarfólki í hv. allsherjarnefnd fyrir afar gott samstarf í þessu máli og segja að það bar engan skugga á samstarf milli stjórnar og stjórnarandstöðu í þessu máli og allir voru sammála um að hraða þessu máli og því er einkar ánægjulegt að það skuli komast á dagskrá þingsins í dag vegna þess að þetta er auðvitað liður í því að endurreisa traust í íslensku samfélagi. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund Rögnu Árnadóttur dóms- og kirkjumálaráðherra, Ásu Ólafsdóttur frá dóms- og kirkjumálaráðuneyti, Ólaf Þ. Hauksson frá embætti sérstaks saksóknara, Markús Sigurbjörnsson frá réttarfarsnefnd, Boga Nilsson, Sigurð Tómas Magnússon, Valtý Sigurðsson ríkissaksóknara, Helga Magnús Gunnarsson frá Ákærendafélaginu og Ragnar Hafliðason, Rúnar Guðmundsson og Árnýju Guðmundsdóttur frá Fjármálaeftirlitinu. Einnig barst nefndinni umsögn frá ríkisskattstjóra og Viðskiptaráði Íslands. Það eru í raun og veru þrjú meginatriði, frú forseti, sem lögð eru til í þessu frumvarpi. Í fyrsta lagi er lagt til að embætti sérstaks saksóknara verði styrkt með skipan þriggja saksóknara við embættið sem hafi það hlutverk að stýra rannsókn og fara með saksókn í málum. Í öðru lagi að skýrt verði kveðið á um að embætti sérstaks saksóknara hafi sömu stöðu og heimildir og lögreglustjóri samkvæmt lögum um meðferð sakamála og lögreglulaga. Í þriðja lagi að skipaður verði sérstakur ríkissaksóknari til að fara með eftirlit og aðrar skyldur sem ríkissaksóknara er í dag falið að hafa gagnvart embætti sérstaks saksóknara samkvæmt lögum um meðferð sakamála og lögum um sérstakan saksóknara. Í frumvarpinu er auk þess lagt til að lögum um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða verði breytt þannig að tilkynningar frá rannsóknarnefndinni um grun um refsiverða háttsemi eða hvort ekki eigi að ákæra þann sem býður nefndinni upplýsingar berist til sérstaks ríkissaksóknara í stað ríkissaksóknara eins og nú er. Þá vil ég víkja orðum mínum að saksóknurunum, frú forseti. Nefndin ræddi á fundum sínum nokkuð um ákvæði frumvarpsins um skipan þriggja saksóknara við embætti sérstaks saksóknara sem fara skulu með sjálfstætt ákæruvald og hvernig það komi til með að virka í framkvæmd. Fyrir nefndinni var þeim sjónarmiðum hreyft að ekki væri nægilega skýrt kveðið á um í hverju sjálfstæði þessara þriggja saksóknara felst og hvernig boðvald hins sérstaka saksóknara eigi að vera gagnvart þeim. Nefndin telur því nauðsynlegt að skýra það nánar. Fram kom að fyrirmynd þessarar útfærslu er fengin frá Noregi og að ráðgjafi sérstaks saksóknara, Eva Joly, hafi lagt til að þessi leið yrði farin. Fyrirkomulagið í Noregi er að hið miðlæga ákæruvald sem annast meðferð alvarlegra og flókinna fjármuna- og efnahagsbrota, bæði er varðar rannsókn og saksókn sakamála og alvarlegra umhverfisbrota (miljøkriminalitet), er embætti sem kallast Økokrim og hefur aðsetur í miðborg Óslóar. Embættið hefur verið til sem slíkt í skipulagi norskra löggæslu- og saksóknaryfirvalda frá árinu 1989 og er hvort tveggja í senn saksóknaraembætti sem nýtur stöðu héraðssaksóknaraembættis, með umsvif og verksvið á landsvísu og heyrir þannig sem slíkt undir norska ríkissaksóknarann í skipuriti norska ákæruvaldsins, en í hina röndina er Økokrim lögreglustjóraembætti sem stjórnsýslulega og þar með talið varðandi fjárhagslegan rekstur heyrir undir norska ríkislögreglustjóraembættið en nýtur faglegs sjálfstæðis í störfum gagnvart norska ríkislögreglustjóranum. Embættinu er skipt niður í nokkrar starfseiningar sem flestum er stýrt af héraðssaksóknurum (statsadvokat) en í nokkrum tilfellum yfirmönnum lögreglu (politiinspektor) og deildarstjórum (avdelingsdirektør). Meðal starfseininga Økokrim eru meðferð skatta- og gjaldamála, meðferð spillingarmála, meðferð mála verðbréfamarkaðar, meðferð fjársvikamála, meðferð peningaþvættismála, meðferð eignaupptökumála, meðferð alvarlegra umhverfisbrota og aðstoð við önnur efnahagsbrotalið norskra löggæsluyfirvalda. Um ákæruvaldið gilda ákvæði 6. kafla norsku sakamálalaganna. Nánari útfærsla er í grein 35 í reglugerð um ákæruvaldið sem byggð er meðal annars á sakamálalögunum. Samkvæmt ákvæðum þeirrar greinar fara statsadvokatene við Økokrim hver um sig með sjálfstætt ákæruvald. Málunum er skipt niður á deildir embættisins og fer saksóknari hverrar deildar með ákæruvald í þeim málum sem undir deildina heyra. Ákærur eru gefnar út í nafni saksóknaranna við embættið og undirritaðar af einum saksóknaranna, sem bendir eindregið til þess að ákærendur séu sjálfstæðir. Innra skipulag embættisins er staðfest af norska dómsmálaráðuneytinu. Nefndin telur að við þær sérstöku aðstæður sem ríkja í íslensku efnahagslífi eftir bankahrunið sé eðlilegt að líta til fyrirkomulagsins í Noregi þar sem byggt er á áratuga reynslu sem varð til eftir bankahrun þar. Nefndin leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu sem lúta að sjálfstæði saksóknaranna þriggja og byggir þær að nokkru á norska fyrirkomulaginu. Nefndin leggur til orðalagsbreytingu sem hún telur til þess fallna að hnykkja á sjálfstæði saksóknaranna þriggja þannig að í stað þess að þeir fari með sjálfstætt ákæruvald verði þeir sjálfstæðir saksóknarar sem tryggir að þeir hafa frá upphafi máls ákvörðunarvald um það hvernig farið verði í rannsókn og ákæru þeirra mála sem þeir fá til meðferðar. Nefndin telur það einnig mikilvægt og til þess fallið að tryggja að ef upp kemur álitamál, til dæmis um hæfi, þá hafi það ekki sjálfkrafa áhrif á hæfi hinna. Þá vil ég, frú forseti, aðeins víkja að sérstökum saksóknara. Nefndin ræddi einnig stöðu sérstaks saksóknara gagnvart hinum sjálfstæðu saksóknurum en í frumvarpinu er lagt til að hinn sérstaki saksóknari skipti verkum með saksóknurum embættisins og feli þeim rannsókn, stjórn og flutning mála. Nefndin telur eðlilegt að líta til norsku fyrirmyndarinnar sem og til ákvæða laga um dómstóla þar sem boðvald dómstjóra er mjög skýrt gagnvart héraðsdómurum sem eru sjálfstæðir í störfum sínum. Dómstjóri hefur, auk þess að gegna dómstörfum, með höndum stjórn dómstóls og ber ábyrgð á starfsemi hans. Nefndin leggur til breytingar á 1. gr. frumvarpsins sem eru til þess fallnar að skýra nánar hlutverk sérstaks saksóknara og hinna þriggja sjálfstæðu saksóknara. Þannig er meðal annars lagt til að hinn sérstaki saksóknari hafi umsjón með störfum annarra saksóknara við embættið og gæti meðal annars faglegs samræmis þannig að sambærileg eða hliðstæð mál fái sömu meðferð. Þá hefur hann ákveðnu eftirlitshlutverki að gegna sem forstöðumaður embættisins/stofnunarinnar. Nefndin leggur til að hann geti þegar sérstaklega stendur á tekið í sínar hendur mál sem hann hefur úthlutað saksóknara til meðferðar eða falið öðrum saksóknara að fara með. Þetta á við til dæmis vegna veikinda saksóknara, tímabundins orlofs, svo sem fæðingarorlofs eða þess háttar. Að öðru leyti eru þeir jafnsettir hinum sérstaka saksóknara varðandi sjálfstæði í störfum sínum sem saksóknarar. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að sérstakur saksóknari geti falið saksóknarafulltrúum við embættið, lögreglustjóra, héraðsdóms- eða hæstaréttarlögmanni að flytja mál fyrir héraðsdómi. Nefndin telur rétt að taka fram að þetta á við um veigaminni mál þar sem eðlilegt er að viðkomandi saksóknari fari með rannsókn og málflutning veigameiri mála. Þá vil ég, frú forseti, víkja að skipun sérstaks ríkissaksóknara. Nefndin ræddi einnig um ákvæði frumvarpsins um skipun sérstaks ríkissaksóknara sem lagt er til að fari með hlutverk og valdheimildir ríkissaksóknara í þessum málum. Fyrir liggur að núverandi ríkissaksóknari hefur lýst sig vanhæfan til þess að fara með mál sem embætti sérstaks saksóknara hefur til meðferðar sem felur í sér að embætti hans er einnig vanhæft til þess. Fyrir nefndinni komu fram þau sjónarmið að það sé nokkuð viðurhlutamikið að stofna nýtt embætti sérstaks ríkissaksóknara með tilheyrandi kostnaði vegna þessa einstaka málaflokks og fellst nefndin á það. Nefndin telur að það sé mun einfaldari leið að telji ríkissaksóknari sig vanhæfan til að fara með ótilgreind mál á afmörkuðu sviði um tiltekinn tíma skuli dómsmálaráðherra heimilt að setja annan löghæfan mann til að gegna hlutverki ríkissaksóknara í slíkum málum. Nefndin leggur því til breytingu á frumvarpinu sem felur í sér að í II. kafla verði 26. gr. laga um meðferð sakamála breytt og tekin upp heimild fyrir ríkissaksóknara að segja sig frá málum á afmörkuðu sviði. Nefndin tekur fram að með þessu er átt við að hann geti sagt sig frá öllum verkefnum sínum á tilteknu afmörkuðu sviði, þar með talið eftirlitshlutverki sínu varðandi það svið og að dómsmálaráðherra setji annan tímabundið í hans stað. Nefndin leggur því til breytingar á 1. gr. og að 3. og 4. gr. frumvarpsins falli brott þar sem þær verða óþarfar nái þessi breyting fram að ganga, þar eð skipaður saksóknari færi með hlutverk ríkissaksóknara í stað sérstaks eins og frumvarpið gerði ráð fyrir. Nefndin telur að breyting þessi sé í reynd tæknileg þar sem hún leiði til sömu niðurstöðu og farin er í frumvarpinu en sé mun einfaldari og hagkvæmari, því að eftir að setningartíminn er liðinn tæki ríkissaksóknari aftur við málaflokknum. Nefndin telur þó rétt að taka skýrt fram að þessi heimild sem hér er lögð til er alger undantekningarheimild, enda um einstakt tilvik að ræða. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að sérstakur ríkissaksóknari geti falið sérstökum saksóknara, saksóknurum við embætti hans eða hæstaréttarlögmanni að flytja áfrýjunarmál fyrir Hæstarétti. Framkvæmdin hefur verið sú að ríkissaksóknari hefur almennt falið saksóknurum efnahagsbrotadeildar að flytja þau áfrýjunarmál sem þeir hafa ákært í, enda málin oft mjög flókin og umfangsmikil og því erfitt fyrir utanaðkomandi að setja sig inn í sönnunarstöðu í þeim auk þess sem oft reynir á nýja löggjöf í þessum málum. Nefndin telur þá framkvæmd eðlilega og með þeim breytingum sem nefndin leggur til verður það skipaður ríkissaksóknari sem fer með þessa heimild í stað sérstaks ríkissaksóknara í frumvarpinu. Nefndin leggur því einnig til að þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu í II. kafla á lögum um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða falli brott. Þannig standi óbreytt í lögunum að tilkynningar frá rannsóknarnefndinni vegna gruns um refsiverða háttsemi eða hvort ekki eigi að ákæra þann sem býður nefndinni upplýsingar berist til ríkissaksóknara og þá eftir atvikum skipaðs ríkissaksóknara nýti ráðherra heimild þá sem nefndin leggur til. Nefndin tekur sérstaklega fram að við skipun ríkissaksóknara tímabundið í ákveðinn málaflokk sé mikilvægt að ráðherra tiltaki í skipunarbréfi hlutverk hans, þ.e. varðandi það hvaða málaflokka um ræðir og úrskurðarvald um valdmörk hans gagnvart sérstökum saksóknara og sjálfstæðum saksóknurum og efnahagsbrotadeild sem og gagnvart ríkissaksóknara, meðal annars um mál sem eru takmarkatilvik og ef ekki er ljóst hjá hvaða embætti mál skuli sæta meðferð. Þetta fyrirkomulag er meðal annars byggt á norskri fyrirmynd en ef upp kemur ágreiningur í Noregi um hvort Økokrim eða einstakt lögreglustjóraembætti skuli annast meðferð máls sker norski ríkissaksóknarinn úr. Þá getur ríkissaksóknarinn í einstaka tilvikum einnig tekið ákvörðun um að mál skuli sæta meðferð af hálfu Økokrim jafnvel þótt málið sem slíkt falli ekki undir þær lagaskilgreiningar á brotaflokkum og verkefnum sem gilda um brotaflokka og verkefni sem Økokrim skal fara með. Þá eru lagaheimildir til að mynda sameiginleg rannsóknarteymi þar sem í eiga sæti bæði starfsmenn Økokrim og starfsmenn frá umdæmislögreglustjóra. Ákvörðun um hvort Økokrim tekur mál til meðferðar er tekin af yfirmanni Økokrim eða næstráðanda hans. Við þá ákvörðun skal leggja höfuðáherslu á umfang rannsóknar, flækjustig sakarefna og hversu mikil efnahagsleg verðmæti um er að ræða. Þá er einnig horft til þess hvort mál teygi anga sína til útlanda og hvort líkur séu á að um sé að ræða mál sem kann að hafa í för með sér fordæmisgefandi úrlausnir. Eins og ég sagði í upphafi, frú forseti, gengur þetta frumvarp út á faglega styrkingu embættisins. Fyrir nefndinni kom líka fram að efnahagsbrotadeild ríkislögreglustjóra muni hugsanlega geta verið í sama húsnæði og embætti sérstaks saksóknara. Nefndin telur það til þess fallið að styrkja embættið þar sem þau verkefni sem falla undir verksvið embættis sérstaks saksóknara eru bæði umfangsmikil og flókin og því gæti sérþekking innan efnahagsbrotadeildar nýst hinu nýstofnaða embætti. Nefndin bendir enn fremur á að með slíkri samnýtingu geti einnig náðst fram fjárhagslegur sparnaður en ljóst er að þær breytingar sem lagðar eru til á embættinu hafa aukinn kostnað í för með sér og telur nefndin nauðsynlegt að það verði tryggt að embættið fái samfara því aukin fjárframlög. Nefndin tekur undir mikilvægi þess að frumvarpið nái fram að ganga þar sem markmið þess um styrkingu og eflingu embættisins er afar mikilvægt þegar litið er til hlutverks þess í því uppgjöri sem nú er hafið vegna bankahrunsins en rannsókn refsiverðrar háttsemi í tengslum við hrunið er nauðsynlegur liður í endurreisn íslensks samfélags. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Ásmundur Einar Daðason var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Auk þeirrar sem hér stendur skrifa undir þetta álit þeir hv. þingmenn Atli Gíslason, Birgir Ármannsson, Valgerður Bjarnadóttir, Vigdís Hauksdóttir, Unnur Brá Konráðsdóttir, Róbert Marshall og Þráinn Bertelsson.

Frú forseti. Málið sem við ræðum er viðbrögð löggjafans við því hruni sem varð sl. haust þegar við upplifðum mikið hrun á eignum, mikið hrun á atvinnu, mikið hrun í atvinnulífinu en sérstaklega mikið hrun á trausti. Tortryggnin var mjög ríkjandi gagnvart því sem hafði gerst og fljótlega eftir hrunið, nokkurn veginn um leið og rykið hafði sest, setti Alþingi í gang rannsóknarnefnd til að rannsaka það sem gerst hafði og síðan sérstakan saksóknara til að kæra þá sem hugsanlega hefðu brotið lög í aðdraganda hrunsins og jafnvel valdið því að einhverju leyti. Frumvarpið sem við ræðum hér er angi af þessu og dýpkun á því að byggja upp traust. Traustið byggist á því að menn hafi trú á því að hafi einhver brotið lög sé honum refsað, ekki vegna refsigleðinnar heldur til að gefa merki um að menn eigi ekki að brjóta lög í atvinnulífinu, þar eigi að ríkja heiðarleiki og traust sem byggist á sanngirni og heiðarleika. Frumvarpið sem hér um ræðir byggist á norskri reynslu, þ.e. þær breytingar sem hér er verið að gera. Ég hef í sjálfu sér ekkert við það að athuga og tel að það sé mjög mikilvægt. Hins vegar þurfa menn alltaf að gæta að því eftir hrun, þegar tortryggnin verður svona mikil, að halda sig við réttarríkið. Mjög mikilvægt er að við förum ekki út fyrir það og að við gætum að því að borgarinn sé tryggður með þeim tækjum sem réttarríkið hefur. Þegar maður stelur sjónvarpi eða bíl eða einhverju slíku er yfirleitt mjög einfalt að sjá það. Hann tók sjónvarp og það hvarf og auðvelt er að rannsaka það. Hins vegar eru efnahagsbrot miklu flóknari og erfiðara að rannsaka þau. Þess vegna stöndum við frammi fyrir ákveðnum vanda. Eignin sem stolið var er oft og tíðum ósýnileg, það eru huglæg virði, það eru rafrænar færslur og stundum þarf að kanna ekki bara eina eða tvær, hundrað eða þúsund heldur hundruð þúsunda færslna til að finna þá færslu sem virkilega leiðir til þess að hægt sé að sanna sök í málinu. Þetta gerir þessi brot svo miklu erfiðari heldur en venjulegu brotin þar sem nægir að finna sjónvarpið og rekja fótsporin í snjónum sem menn skilja kannski stundum eftir. En það leiðir líka til þess að menn hafa ekki eins mikinn skilning á því hvað langan tíma tekur að rannsaka þessi mál og að sanna sekt. Þess vegna eru menn að setja enn meiri kraft í þetta og ég er mjög sáttur við það. Ég held að þeim peningum sé vel varið vegna þess að þeir byggja upp traust í þjóðfélaginu, sem er nauðsynlegt til að hjólin fari aftur að snúast, fyrirtækin fari í gang, geti farið að ráða fólk og vinna þá bug á atvinnuleysinu sem aftur lagar stöðu heimilanna, þannig að þetta hangir allt saman. Þetta frumvarp er til að stuðla að traustinu og til að atvinnulífið fari aftur í gang, það er verið að gera ýmislegt jákvætt í því sambandi líka. Ég held að það sem hæstv. ríkisstjórn gerði gagnvart bönkunum hafi verið jákvætt og skref í þá átt að horfa til framtíðar. Ég held að þetta frumvarp sé líka þáttur í því. Eftir 2–3 ár þegar menn eru komnir út úr þessu, vonandi - og örugglega, munum við geta horft til framtíðar og þá má eflaust slaka á öllum þessum saksóknum sem talað er um í frumvarpinu en þangað til er nauðsynlegt að saksóknarar starfi og þeir starfi vel. Ég hef reyndar dálitlar athugasemdir við að sérstaki saksóknarinn geti tekið mál til baka sem hann hefur úthlutað og ekki er talað um að hann þurfi að rökstyðja það neitt sérstaklega. Ég bendi á að kannski hefði þurft að geta um að hann þyrfti að rökstyðja þá atburðarás til að eyða tortryggni um að hann sé hugsanlega að taka til baka einhver mál sem þola ekki dagsins ljós.

Hæstv. forseti. Ég á sæti í allsherjarnefnd og skrifaði undir nefndarálitið sem hv. formaður nefndarinnar gerði grein fyrir áðan og styð breytingartillögur sem þar koma fram og ætla ekki að hafa mörg orð um þann þátt. Ég vildi aðeins bæta við þá upprifjun sem hér hefur komið fram varðandi tilkomu þessa máls. Eins og hv. þm. Pétur Blöndal vék hér að, varð í kjölfar bankahrunsins um það samstaða að annars vegar þyrfti að bregðast sérstaklega við til að upplýsa orsakir bankahrunsins og þeirra efnahagslegu hörmunga sem því fylgdu og hins vegar þyrfti að skoða sakamálaþáttinn sérstaklega. Eins og hv. þingmaður gat um var annars vegar sett á fót embætti sérstaks saksóknara til að hafa með höndum rannsókn og saksókn í hugsanlegum sakamálum sem upp gætu komið og hins vegar rannsóknarnefnd Alþingis sem hefur það hlutverk að greina og upplýsa orsakir þessara atburða og gera sem vandaðasta greinargerð um orsakirnar sem lágu að baki, lagalega þætti, ákvarðanir stofnana og einstaklinga og annað sem máli skiptir og þetta hvort tveggja er komið vel á veg. Segja má að enn þá betra hefði verið ef störf rannsóknarnefndar og sérstaks saksóknara hefðu farið af stað fyrr, en það á sér skýringar að tíma tók að koma hlutunum í þann farveg sem þeir eru. Frumvarpið sem við erum að ræða er í rauninni framhald af málinu um sérstakan saksóknara frá síðasta hausti og felur í sér eflingu embættisins og styrkingu og er þar af leiðandi bæði mikilvægt mál og brýnt. Ég vildi geta þess, af því að ég átti sæti í allsherjarnefnd sem fjallaði um málið á síðasta hausti, að við gerðum okkur auðvitað grein fyrir því þegar við vorum að afgreiða það frumvarp að margir óvissuþættir væru uppi sem kynnu að kalla á breytingar síðar. T.d. tókum við skýrt fram í nefndaráliti að ekki væri bara mögulegt heldur jafnvel líklegt að sú rannsókn eða þær rannsóknir sem þarna væri fjallað um mundu kalla á meira fjármagn en gert var ráð fyrir í forsendum frumvarpsins og það hefur sannarlega komið á daginn. Þegar hefur ríkisstjórnin að frumkvæði dómsmálaráðherra ákveðið aukafjárveitingar til embættisins og þetta frumvarp kallar auðvitað á aukin framlög líka. Það er í samræmi við það sem við gerðum ráð fyrir á síðasta hausti þó að mér sé óhætt að segja að þörfin sé jafnvel enn þá meiri en við gerðum okkur grein fyrir. Menn tóku ákvarðanir í hálfgerðri þoku á síðasta hausti í mörgum efnum, urðu að átta sig á því og taka ákvarðanir með fyrirvörum af þeim sökum. Hlutirnir hafa verið að skýrast og svo virðist sem þörfin sé miklu meiri en fyrirsjáanlegt var á síðasta hausti, bæði hvað varðar umfang og fjölda þeirra mála sem þarf að rannsaka. Þess vegna er fagnaðarefni að góð samstaða er í þinginu um að tryggja þessu máli framkvæmd. Þetta er partur af dæminu. Verið er að efla embættið og lagfæra ýmis atriði sem menn töldu að gætu hugsanlega staðið starfsemi þess fyrir þrifum, lagfæra ákveðna þætti af ástæðum sem öllum eru kunnir og ég er sannfærður um að verði þetta frumvarp að lögum stöndum við betur að vígi en áður. Ég legg mikla áherslu á að þetta mál fái hraðan framgang. Þess vegna hef ég stutt innan allsherjarnefndar að málið fengi fremur hraða afgreiðslu þó að vissulega væri reynt að velta við svo til hverjum steini. Nefndin reyndi að sjálfsögðu að vanda sig en hins vegar var um það samstaða líka að hraða málinu þannig að hægt væri að fara að vinna eftir því nýja kerfi sem þarna er gert ráð fyrir. Ég dreg enga dul á að ég held að það sé afskaplega mikilvægt vegna þess, eins og hv. þm. Pétur Blöndal kom vel inn á áðan, að hagsmunirnir af því að leiða til lykta lagalegan ágreining og grun um refsivert athæfi eru gríðarlega miklir og mikilvægir. Þess vegna er það von mín að þetta mál fái skjóta framgöngu í þinginu og samstaðan um það verði jafngóð og verið hefur þannig að hægt verði að fara að vinna eftir kerfinu sem þarna er gert ráð fyrir. Í þessari umræðu vildi ég hins vegar nefna nokkur atriði sem ég tel að við þurfum að leiða hugann að varðandi framhaldið. Vikið er að því í nefndaráliti allsherjarnefndar en það eru ákveðnar spurningar sem við þurfum að velta fyrir okkur varðandi fyrirkomulag þessara mála. Allir eru sammála um að við erum að fást við afbrigðilegt ástand. Skyndilega hellist yfir mikill fjöldi mála sem þarf að vinna í og afgreiða, þau krefjast mikillar vinnu, mikils mannskaps, meiri aðkeyptrar sérfræðiþjónustu en ella o.s.frv. Við verðum í afbrigðilegu ástandi um einhverra missira skeið, enginn sagt með vissu hversu lengi en við verðum að velta fyrir okkur hvernig við viljum móta framtíðarfyrirkomulag rannsóknar- og ákæruvalds í efnahagsbrotamálum. Við komumst að ákveðinni niðurstöðu þegar sakamálafrumvarpið var afgreitt á sínum tíma en þó voru einhver álitamál uppi sem eftir er að útkljá. Þetta er þáttur sem er allt í lagi fyrir okkur að leiða hugann að þótt við þurfum ekki að komast að niðurstöðu. Kannski er ekki skynsamlegt að komast að niðurstöðu fyrr en við sjáum aðeins betur hvernig þeim málum vindur fram sem nú eru í gangi. Við meðferð þessa máls kom upp spurning um aðgreiningu lögregluvalds og ákæruvalds. Tekið er á henni með sérstökum hætti í frumvarpinu og við þurfum að velta fyrir okkur hvernig við viljum hafa þau mál í framtíðinni, hvort við viljum hafa stjórn lögreglumála og stjórn ákæru á hendi sömu embætta eða að í meginatriðum sé aðskilnaður þar á milli. Við þurfum að velta þessu fyrir okkur, ekki bara í efnahagsbrotamálunum heldur almennt. Í þessu sambandi þarf að skoða ákvæði sakamálalaganna og lögreglulög og hvernig þeim málum er fyrir komið. Um leið held ég að hollt sé fyrir okkur að huga að málunum í stærra samhengi, það varðar rannsóknir sem fara fram á vegum sérstakra eftirlitsstofnana stjórnvalda og þá nefni ég Fjármálaeftirlitið, Samkeppniseftirlitið og fleiri stofnanir. Ég kasta þessu fram vegna þess að þær hafa mesta samsvörun við þessi mál sem við erum að ræða, jafnvel mætti nefna rannsóknaþátt skattamála í því samhengi líka. Við þurfum að velta fyrir okkur hvernig við viljum greina á milli annars vegar rannsókna á vegum eftirlitsaðila innan stjórnkerfisins, sem lúta sérstökum reglum, og rannsókna sem fara fram á vegum lögreglu og ákæruvalds og lúta öðrum reglum, af því að þarna verða árekstrar á milli. Þessi mál hafa áður verið til umræðu. Ég hygg að það hafi verið árið 2006 sem nefnd á vegum þáverandi forsætisráðherra skilaði af sér mjög viðamikilli skýrslu um þessi mál þar sem byggt var á tilteknum niðurstöðum. Mörgum þeirra niðurstaðna var fylgt eftir með lagabreytingum en ég held að við komumst ekki hjá því, í ljósi bankahrunsins og þeirra rannsókna sem nú eiga sér stað, að huga að því hvernig við viljum haga þessum málum til framtíðar. Þar held ég að við verðum að vera krítísk, læra af reynslunni og vera tilbúin til að gera breytingar í ljósi þess sem við lærum af þeim atburðum sem nú eiga sér stað. Að lokum vildi ég nefna að með þeim lögum sem voru samþykkt um sérstakan saksóknara sl. haust og þeim breytingum sem við erum núna að leggja til að verði afgreiddar frá þinginu, og raunar með auknum fjárheimildum, er vonandi sá þáttur mála sem lýtur að rannsókn og ákæruvaldsmeðferðinni kominn í gott horf varðandi þetta. En ég vildi vekja á því athygli, án þess að hafa á þessu stigi neinar sérstakar tillögur um það, að fyrr eða síðar fara þessi mál til dómstóla. Ég velti því fyrir mér hvort við þurfum ekki líka á þingi að huga að dómstólaþættinum, sérstaklega ef við sjáum fram á að hjá dómstólum muni lenda mikill fjöldi umfangsmikilla mála á þessu sviði. Við þurfum að velta fyrir okkur með góðum fyrirvara hvernig við ætlum að bregðast við því, meta hvort dómstólarnir séu tilbúnir að taka við slíkum málafjölda, hvað varðar umfang, efni og annað þess háttar og hvort þeir munu einfaldlega ráða við að afgreiða holskeflu flókinna erfiðra mála af þessu tagi á skikkanlegum tíma. Við höfum séð á undanförnum árum að viðamikil efnahagsbrotamál hafa tekið gríðarlega langan tíma hjá dómstólum. Reynslan er sú að sakborningar í slíkum málum nota hvert tækifæri til að verja sig, eins og kannski eðlilegt er, en spara ekkert til þess að halda uppi vörnum á hvaða stigi sem er, kæra allar ákvarðanir og búa sér til eins margar lagalegar varnarlínur og hægt er. Að auki eru málin sjálf viðamikil og flókin og augljóst að það er meira en segja það fyrir dómstólana að taka við mörgum, hugsanlega tugum slíkra mála á sama tíma og afgreiða þau á skikkanlegum tíma. Ég vildi nefna að mér finnst mikilvægt að við í þinginu, innan allsherjarnefndar og í samstarfi við dómsmálaráðuneytið, reynum að sjá fyrir okkur hvað við getum gert til að bregðast við að þessu leyti því það væri ekki góð staða ef við næðum árangri í sambandi við rannsókn og ákærustigið á þessu sviði en lentum í stíflu þegar málin eiga að fá dómsmeðferð. Það skiptir máli frá sjónarhóli ákæruvaldsins, sjónarhóli sakborninga og ekki síst sjónarhóli almennings að málin fái vandaða meðferð fyrir dómstólum, annars vegar eðlilegan og góðan málshraða og hins vegar að öllum skilyrðum og sjónarmiðum réttarríkisins sé haldið til haga og þeirra gætt. Þetta vildi ég nefna við þessa umræðu, hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta mál lengra en ítreka það sem ég sagði í upphafi að ég styð þær breytingar sem hér er lagt upp með. Þó það sé ekki partur af þessu frumvarpi sem slíku styð ég líka að varið verði nauðsynlegu fjármagni til þeirra embætta og þeirrar starfsemi sem hér um ræðir og er sammála hv. þm. Pétri Blöndal um að það má ekkert til spara til að réttlætið nái fram að ganga á þessu sviði og að allir sjái réttlætið ná fram að ganga.

Frú forseti. Hv. formaður allsherjarnefndar, Steinunn Valdís Óskarsdóttir, hefur gert skilmerkilega grein fyrir þessu máli í ágætri framsögu sem ég gæti tekið undir. Þá hefur hv. þm. Birgir Ármannsson hreyft sjónarmiðum sem eru allrar athygli verð og ég get tekið undir að mestu ef ekki öllu leyti. Allsherjarnefnd mælir fyrir sameiginlegu nefndaráliti og breytingartillögum, það er mikið ánægjuefni að samstaða skapaðist í nefndinni og breytingartillögurnar eru í þeim farvegi sem ég taldi æskilegar við 1. umr. þessa máls. Aðalatriðið hér er þó, um það vorum við sammála við 1. umr. og engin breyting hefur orðið á því, að styrkja embættið verulega. Því er skapað nýtt form með því að skipa þrjá, nýja sjálfstæða saksóknara. Það er nýmæli að þeir séu sjálfstæðir í störfum og sá vandi lá fyrir nefndinni að skapa umgjörð sem stæðist fullkomlega allar kröfur. Ég hygg að það hafi tekist, formið stenst og aðalatriðið er að réttaröryggið sé líka tryggt. Búin var til formleg umgjörð þar sem horft var til efnahagsbrotadeildar Norðmanna, Økokrim, og skipulagt að mestu leyti út frá því. Ég vek athygli á að fyrrverandi ríkissaksóknari, Bogi Nilsson, hefur haft uppi hugmyndir um skipulag á þessu m.a. og sett fram hugmyndir um aðskilnað ákæruvalds og lögreglustjórnar sem eru allra góðra gjalda verðar. Ég vil hins vegar líka vekja athygli á því að hugmyndir hafa komið fram um að efnahagsbrotadeild ríkislögreglustjóra verði ekki bara í sama húsnæði og hinn sérstaki saksóknari heldur verði embætti sérstaks saksóknara og efnahagsbrotadeild ríkislögreglustjóra sameinuð. Ég tek undir þær hugmyndir og hygg að hefja ætti undirbúning að þeirri vinnu sem fyrst. Þá þarf að huga vel að skipulaginu, lögreglustjórninni, ákæruvaldinu, faglegu boðvaldi, stjórnsýslulegu boðvaldi og fleiri þáttum. En ég hygg að þessi sameining mundi styrkja rannsóknir í þessum brotaflokki verulega og ekki síst núna þegar þetta flóð af málum streymir fram. Hv. þm. Birgir Ármannsson reifaði áðan m.a. sjónarmið um styrkingu dómstóla og ég tel alveg óhjákvæmilegt að við hugum að því fyrr en seinna. Þetta eru umfangsmikil og erfið mál, miklir skjalabunkar, þó að þau lúti sönnunarreglum í venjulegum opinberum málum. Sönnunarreglurnar eru þær sömu. Aðalatriðið í þessum málum er hvað hinn ákærði vissi eða mátti vita og menn geta ekki skýlt sér bak við vanþekkingu, að þeir hafi ekki mætt á stjórnarfundi. Hins vegar er önnur hlið á þessari kreppu sem við þurfum líka að horfa alvarlega á. Svo virðist sem við séum að ganga í gegnum svipaða reynslu og Finnar í krísunni sem varð þar við fall Sovétríkjanna 1992, 1993, 1994. Þá jukust afbrot þar verulega og mörg hver þeirra tengdust aukinni fíkniefnaneyslu. Fíkniefnaneysla var tiltölulega lítil í Finnlandi en jókst mjög og fíkniefni flæddu yfir landið með tilheyrandi afbrotum. Það þýðir að við verðum líka að horfa til þessarar hliðar á kreppunni og efla mjög hina almennu löggæslu, hvernig sem við svo förum að því, með hagræðingu, og eins að horfa til þess að fjárveitingar hafa verið naumt skornar á undanförnum árum, þar eru vandamál uppi sem Alþingi verður að taka á. Ég vil að lokum fagna því sérstaklega að í breytingartillögunum var fallið frá því að skipa sérstakt embætti ríkissaksóknara heldur að veita heimild til að skipa ríkissaksóknara í þessum málaflokki ad hoc. Það er mun viðurhlutaminna heldur en setja á stofn embætti, ódýrara og skilvirkara. Nauðsyn á sérstökum ríkissaksóknara ad hoc fellur auðvitað á brott komi til þess að núverandi ríkissaksóknari láti af störfum og annar verði ráðinn í hans stað. Frú forseti. Ég fagna að lokum þeirri samstöðu sem náðist í allsherjarnefnd og vil taka undir orð þeirra sem hér hafa mælt á undan mér.

Hæstv. forseti. Ég vildi koma hingað upp til þess að taka undir eitt atriði í ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar. Það varðar þessa spurningu um hvaða áhrif versnandi efnahagsástand, kreppan, kemur til með að hafa á aðra brotaflokka og mikilvægi þess að aðrir þættir löggæslunnar verði ekki skornir niður heldur efldir. Ég held að það sé mikilvægt að við skoðum einmitt í þessu samhengi að hættan er sú að brotatíðni fari vaxandi, ekki bara hvað varðar efnahagsbrot heldur einnig á fjölmörgum öðrum sviðum. Auðvitað er það alltaf mikilvægt en á erfiðleikatímum er alveg sérstaklega mikilvægt að hin almenna löggæsla og löggæslukerfið í það heila sé öflugt og njóti trausts. Það er gríðarlega mikilvægt. Þetta er viðfangsefni sem við þurfum að ræða síðar en ég vildi nota tækifærið til þess að taka undir þessi orð hv. þingmanns.

Frú forseti. Ég hygg að allir þingmenn hér inni deili þessum áhyggjum. Það er, að ég hygg, orðin staðreynd að afbrot hafa aukist í kjölfar kreppunnar og við verðum auðvitað að huga að öllum afleiðingum hennar. Einnig er afar brýnt, eins og ég hef kannski nefnt áður í þessum málaflokki varðandi fé til löggæslumála, að við þurfum ekki bara að láta þá sem brotlegir eru í þessum efnahagsbrotum sæta ábyrgð heldur er jafnbrýnt að ná til þeirra fjármuna sem þeir hafa náð undir sig með ólögmætum hætti. Ég vil síðan nefna varðandi hina almennu löggæslu að innan úr lögreglunni hafa komið hugmyndir um skipulagsbreytingar sem eru að mínu mati til þess fallnar að styrkja hina almennu löggæslu. Ég hef séð slíkar tillögur sem ég get stutt en burt séð frá því hygg ég að það verði að auka fjárveitingar til hinnar almennu löggæslu, til grenndargæslunnar.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað fyrst og fremst upp til þess að lýsa stuðningi Framsóknarflokksins við þetta mál og láta í ljósi ánægju með hvernig vinnan hefur farið fram og hvernig samstaða hefur náðst um að ljúka málinu. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur setið í allsherjarnefnd fyrir okkar hönd og unnið þar að málinu og aðrir þingmenn hafa fylgst með í gegnum hana, í rauninni samkvæmt hennar upplýsingum. Ljóst er að menn hafa lagt töluvert á sig til þess að gera þessar breytingar þannig að þær virki og geri gagn og því ber að fagna. Verið er að eiga við stór og flókin mál sem eru flókin fyrir okkar réttarkerfi, rannsóknarkerfi og löggæslu. Það er ekki síst mikilvægt að þarna náist árangur í ljósi þess að margt bendir til að einnig séu miklir fjármunir í húfi og við verðum að gera allt sem við getum til þess að nálgast þá aftur. Í ræðum þingmanna hafa komið fram vangaveltur um hvort rannsókn og eftirfylgni af henni eigi að vera á sama stað og annað. Ég hef velt því fyrir mér eftir að ég heyrði að dæmi eru um það víðar úr okkar kerfi að sömu aðilar rannsaka eða lýsa einhvers konar kærum í málum og úrskurða síðan jafnvel í þeim sjálfir. Dæmi um slíkt er að finna hjá skattinum. Þetta verður vonandi rætt hér undir öðrum lið og síðar, í haust jafnvel. Ég tel að þetta þurfi að skoða. Ég vil taka undir þau orð sem hér hafa fallið varðandi að það hafi tekist að skapa raunhæfa umgjörð til þess að styrkja þetta embætti og þá rannsókn sem er í gangi. Ég vil líka taka undir orð hv. þm. Atla Gíslasonar um afleiðingar þessarar kreppu sem við glímum við í dag. Við erum farin að sjá þessar afleiðingar sem hann nefndi í ræðu sinni, þ.e. aukna tíðni afbrota. Við þurfum að vera reiðubúin að bregðast við þeim. Við þurfum að efla okkar almennu löggæslu til þess að geta staðist þann þrýsting sem er kominn nú þegar og verður því miður örugglega enn þá meiri með haustinu. Það er ekki gaman að ræða þetta á þessum nótum en ef við ætlum að læra af óförum annarra í ástandi eins og hér er eigum við að horfa á þennan þátt og bregðast við áður en illa fer með því að efla þá löggæslu og þær heimildir eða úrræði sem við eigum. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Ég lýsi aftur og enn yfir ánægju með þetta frumvarp og þakka nefndinni fyrir að hafa unnið hratt og vel.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka þeim hv. þingmönnum sem til máls hafa tekið í þessari umræðu fyrir málefnalegar ræður og að hafa komið inn á margt fróðlegt og merkilegt. Aðalatriði þessa máls er auðvitað, eins og hefur komið fram, að verið er að styrkja embætti sérstaks saksóknara með því að setja inn þrjá sjálfstæða saksóknara. Þetta er afar mikilvægt mál og í anda þeirrar þverpólitísku samstöðu sem ekki er bara í allsherjarnefnd heldur líka hér á hinu háa Alþingi um mikilvægi þess að styrkja þetta embætti. Ég vil koma inn á nokkur efnisatriði sem hafa verið nefnd í þessari umræðu. Í fyrsta lagi kom hv. þm. Pétur Blöndal hingað upp og velti fyrir sér og viðraði efasemdir um að það væri rétt að hinn sérstaki saksóknari hefði heimild til þess að taka til baka mál sem hann hefði úthlutað til hinna þriggja saksóknaranna. Því er til að svara að í frumvarpinu sjálfu er gert ráð fyrir að þetta eigi eingöngu við ef um er að ræða veikindi saksóknara, tímabundið orlofs, svo sem fæðingarorlof eða þess háttar. Ekki er gert ráð fyrir að almenna reglan sé sú að hinn sérstaki saksóknari geti afturkallað mál sem hann hefur úthlutað til hinna þriggja saksóknaranna því að það skiptir auðvitað afar miklu máli og er hlutverk hins sérstaka saksóknara að gæta samræmis í störfum embættisins og að eins sé farið með öll mál. Hv. þm. Birgir Ármannsson var með prýðilegar vangaveltur um framtíðarfyrirkomulag ýmissa mála sem lúta að efnahagsbrotum, lögregluvaldi, ákæruvaldi o.s.frv. og hægt er að taka undir margt af því sem hv. þingmaður kom inn á. Það sem ég vildi nefna hér og hef verið sérstaklega hugsi yfir eftir hrunið sl. haust er aðkoma þessara sérstöku eftirlitsstofnana ríkisins eða stjórnvalda, t.d. Fjármálaeftirlits, Samkeppniseftirlits og ef út í það er farið skattyfirvalda - hvernig hlutverk þeirra er í samhengi við lögreglu, efnahagsbrotadeild o.s.frv. Ég held að það sé orðið afar brýnt að valdheimildir þessara aðila séu skýrðar betur og jafnvel verkaskipting líka vegna þess að mér skilst, svo lítið dæmi sé tekið, að ef rannsóknarnefnd Alþingis, sem er að störfum núna, rekst í störfum sínum á mál sem hún hefur athugasemdir við vísar hún því til Fjármálaeftirlits. Fjármálaeftirlitið fer yfir það mál og vísar því, ef efni standa til, áfram til lögreglu. Það er umhugsunarefni hvort þetta fyrirkomulag sé rétt og nógu skilvirkt við þær aðstæður sem eru í samfélaginu núna. Mér finnst full ástæða til þess að skoða þetta. Ég vil líka taka undir það sem hv. þm. Birgir Ármannsson og Atli Gíslason gerðu að umtalsefni og lýtur að dómstólum. Ég tel það afar brýnt og held að það hljóti að verða verkefni okkar á allra næstu vikum og mánuðum að sjá fyrir okkur endastöðina, endapunktinn. Hvað muni gerast hjá dómstólum landsins þegar búið verður að ljúka rannsókn á þeim málum sem núna eru í rannsókn, koma þeim til ákæruvaldsins og á endanum til dómstóla. Að það verði tryggt að dómstólarnir hafi þá yfir nægum mannafla að ráða til að málin taki ekki allt of langan tíma en verði leidd til lykta á sem skemmstum tíma. Ég held að það skipti líka almenning í landinu mjög miklu máli að dómstólarnir séu efldir. Þess vegna vil ég taka undir þau sjónarmið sem hér voru nefnd um styrkingu á dómstólunum. Hv. þm. Atli Gíslason nefndi einnig fjölgun afbrota, til að mynda í Finnlandi í kjölfar þeirrar kreppu sem þar ríkti. Mér sýnist að miðað við þær fréttir sem við fáum núna úr íslensku samfélagi - það er hægt að orða það þannig að ýmis teikn séu á lofti um að við séum ekki í ósvipuðum aðstæðum og Finnar lentu í á sínum tíma. Þá skiptir aðbúnaður hinnar almennu lögreglu mjög miklu máli. Núna síðustu daga, frú forseti, hafa borist fréttir af bréfum og skrifum einstakra lögreglumanna um aðbúnað lögreglunnar, sérstaklega hér á höfuðborgarsvæðinu, um skort á mannafla og fjármunum. Ég tel að Alþingi eigi að taka þetta mjög alvarlega. Þetta mál var m.a. rætt í hv. allsherjarnefnd í morgun og ákveðið þar að nefndin mundi hitta dómsmálaráðherra og ráðuneytisfólk auk lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu til þess að fara yfir þetta mál. Ég tel algjörlega einsýnt að hér verður að koma til ekki bara aukning á fjármunum til lögreglunnar heldur ekki síður styrking á lögreglunni og skipan lögreglumála í landinu. Sjálf hef ég á öðrum vettvangi haft sterkar skoðanir á skipan lögreglumála, sérstaklega varðandi hverfalöggæslu og almennu löggæsluna. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að hverfalöggæslan og hluti af hinni almennu löggæslu, sem í eðli sínu er nærþjónusta, eigi betur heima hjá sveitarfélögum en ríkinu. Ég hef talað fyrir þeim sjónarmiðum á öðrum vettvangi í mörg ár en reyndar mætt litlum skilningi af hálfu dómsmálayfirvalda. Menn hafa rætt um að það mundi flækja skipan lögreglumála að skipta lögregluliði upp o.s.frv. Hins vegar er staðreyndin sú að þetta fyrirkomulag er þekkt víða um heim og þar sem hverfislöggæsla og grenndarlöggæsla hefur verið reynd, til að mynda hér í höfuðborginni, hefur hún gefist afskaplega vel. Þetta er fyrirbyggjandi starfsemi þar sem lögreglumennirnir í hverfunum sjálfum mynda tengsl við íbúana, hafa yfirsýn yfir hvað er að gerast og geta þannig í mörgum tilfellum komið í veg fyrir minni háttar afbrot. Þessi umræða er ekki beinlínis tengd þessu frumvarpi en tveir hv. þingmenn komu inn á þetta hér áðan og þess vegna vildi ég bregðast við og taka undir þau sjónarmið að við þessar aðstæður beri að styrkja lögregluna. Ég vil að lokum þakka öllum þeim sem hafa tekið til máls í þessari umræðu fyrir málefnalegar ræður og nefndinni fyrir afar gott samstarf og samhug í þessu verkefni. Ég vil einnig taka undir að nefndin var samstiga um að flýta málinu og vinna það hratt og örugglega og ég vonast til þess nú að lokinni þessari umræðu að málið geti komið til atkvæðagreiðslu hér í þinginu við allra fyrsta tækifæri.

Hæstv. forseti. Fyrr í dag skildum við við umræðu um fundarstjórn forseta í nokkurri óvissu um það hvernig framhald yrði á umræðum um þá mismunandi túlkun sem fyrir liggur og greinilega kom fram í morgun á heimildum þingmanna til að taka til máls undir þessum dagskrárlið. Ég vil bara inna hæstv. forseta eftir því hvort einhver lína sé komin í það. Það bárust óljósar fregnir af því að hæstv. forseti Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir ætlaði að ræða við formenn þingflokka eitthvað frekar. Álitamálin eru engu að síður fyrir hendi og órædd í þinginu þannig að ég er að velta fyrir mér hvort hæstv. forseti geti upplýst eitthvað um þetta.

Sá forseti sem stjórnar fundi nú hefur ekki upplýsingar um það mál sem hv. þingmaður spyr um en mun hlutast til um það gagnvart forseta Alþingis, hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur, að fá upplýsingar um það mál síðar í dag.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá menntamálanefnd um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 6/2007, um Ríkisútvarpið ohf., með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Þórhall Vilhjálmsson og Auði B. Árnadóttur frá menntamálaráðuneyti, Ástu Garðarsdóttur og Guðjón Á. Ríkharðsson frá Fjársýslu ríkisins, Skúla Eggert Þórðarson og Ingvar J. Rögnvaldsson frá ríkisskattstjóra, Daða Sverrisson frá Samtökum fjármálafyrirtækja, Ástrúnu Björk Ágústsdóttur frá Íslandsbanka og Grétu Berg Ingólfsdóttur og Jón Örn Guðmundsson frá Landsbankanum. Umsagnir bárust frá Ríkisútvarpinu ohf. og ríkisskattstjóra. Með frumvarpinu er lagt til að gjalddögum útvarpsgjalds fjölgi úr einum í þrjá hjá einstaklingum en hjá lögaðilum verði einn gjalddagi. Gert er ráð fyrir að gjalddagar hjá einstaklingum verði 1. ágúst, 1. október og 1. desember en 1. nóvember hjá lögaðilum. Markmiðið með þessari breytingu er að skapa fjárhagslegt hagræði fyrir einstaklinga með dreifingu á greiðslu útvarpsgjaldsins. Í kostnaðarumsögn frá fjárlagaskrifstofu kemur fram að áætlað er að útgjöld ríkissjóðs gætu aukist um 9 millj. kr. með auknum fjölda útsendra innheimtuseðla og að þessi viðbótarútgjöld muni falla til hjá Fjársýslu ríkisins sem heyrir undir fjármálaráðuneytið. Á fundi með nefndinni kom fram hjá fulltrúum frá Fjársýslu ríkisins að fyrirkomulag á innheimtu gjaldsins sé með þeim hætti að þeir greiðendur sem ekki eru launagreiðendamerktir í kerfi hennar fái senda sérstaka greiðsluseðla. Fjölgun gjalddaga úr einum í þrjá mun því hafa í för með sér kostnaðarauka fyrir ríkissjóð þar eð greiðsluseðlum, sem sendir eru gjaldendum sem ekki eru launagreiðendamerktir hjá innheimtumönnum ríkissjóðs, muni fjölga. Í frumvarpinu er eins og áður segir gert ráð fyrir að gjalddagar hjá einstaklingum verði 1. ágúst, 1. október og 1. desember. Fram kom hjá Fjársýslu ríkisins að ef gjalddagaskiptingin er miðuð við þá gjalddaga hefur það í för með sér kostnaðarauka sem nemur u.þ.b. 11,5 millj. kr. Sé gjalddagaskiptingin hins vegar ákvörðuð 1. ágúst, 1. september og 1. október mun kostnaður lækka um u.þ.b. 4 millj. kr. og verða 7,5 millj. kr. Útvarpsgjaldið fari á greiðsluseðil með eftirstöðvum gjalda til innheimtu eftir álagningu og skýringin á kostnaðarlækkuninni sé sú að eftirstöðvum gjalda við álagningu er skipt á fimm gjalddaga en þó sé miðað við að ekki sé til innheimtu lægri fjárhæð en 2.000 kr. á hverjum gjalddaga, sbr. 112. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, þannig að útsendum greiðsluseðlum fækkar eftir því sem líða tekur á árið. Fram kom að í fyrra voru sendir út 42.000 greiðsluseðlar 1. ágúst en 1. desember 15.000. Þá kom fram hjá Fjársýslunni að misræmi milli kostnaðarmats hennar og fjárlagaskrifstofu helgist af óvissu um hversu margir greiðendur eru ekki launamerktir. Í upphafi var talið að þeir væru mun fleiri en áætlað var en nú sé jafnvel gert ráð fyrir að þeir séu mun færri. Nefndin telur mikilvægt með hliðsjón af stöðu ríkissjóðs, og í ljósi þess að fjárlög ársins 2010 munu innihalda mikinn niðurskurð á öllum sviðum, að nauðsynlegt sé að leita leiða sem hafa í för með sér hagræðingu eða sparnað. Nefndin leggur því til þá breytingu að gjalddagar verði miðaðir við 1. ágúst, 1. september og 1. október. Nefndin bendir á að bankar bjóði upp á þann greiðslumöguleika að þeir aðilar sem eru í greiðsludreifingu geti dreift greiðslunni á lengra tímabil. Með vísan til þessa telur nefndin að breytingin hafi í för með sér bæði sparnað fyrir ríkissjóð og nái því markmiði sem upphaflega var stefnt að með frumvarpinu, að veita gjaldendum aukið hagræði við greiðslu útvarpsgjalds. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Í stað orðanna „1. október og 1. desember“ í 1. gr. komi: 1. september og 1. október. Hv. þingmenn Ásmundur Einar Daðason, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Margrét Tryggvadóttir og Ragnheiður Ríkharðsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Eftirfarandi hv. þingmenn skrifa undir nefndarálitið: Oddný G. Harðardóttir, Eygló Harðardóttir, Árni Þór Sigurðsson, Skúli Helgason og Unnur Brá Konráðsdóttir.

Frú forseti. Þegar ákveðið var að fara frá því kerfi sem var við lýði um innheimtu útvarpsgjalds þar sem það var lagt á og innheimt gegnum mjög dýrt kerfi sem var auk þess ekki mjög skilvirkt því talið var að stór hluti notenda greiddi ekki þó þeir notuðu sér þjónustu Ríkisútvarpsins, þá gerðu menn veigamikil mistök að mínu mati. Þeir ákváðu að leggja á sérstakt útvarpsgjald í staðinn fyrir að lækka persónuafsláttinn í skattkerfinu og færa hluta af þeim persónuafslætti sem útvarpsgjald. Það virkar nákvæmlega eins fyrir velflesta, er réttlátara fyrir þá sem eru á mörkunum vegna þess að nú er það þannig að ef tekjur manna hækka um eina krónu og þeir fara upp fyrir skattleysismörkin þá borga þeir í fyrsta lagi útvarpsgjald sem er umtalsverð upphæð og gjald til aldraðra einnig þannig að ein króna getur valdið því að menn borga eitthvað um 25 þús. kr. í heildina í þessa tvo skatta. Þetta eru nefskattar sem eru mjög ófélagslegir sem kunnugt er þar sem menn borga þá án tillits til tekna. Mér fannst vera mjög eðlilegt að menn notuðu tækifærið og tækju þann skatt sem er neikvæður nefskattur, sem er persónuafslátturinn, og bara hreinlega lækkuðu hann á móti báðum þessum gjöldum. Það hefði mátt hafa það í kerfinu sérmerkt að þessi stóri hluti af persónuafslættinum sé vegna útvarpsgjalds og annar hluti vegna gjalds í Framkvæmdarsjóð aldraðra. Þá liggur það alveg fyrir og það hefði alveg mátt gefa það upp í yfirliti eftir áramót að menn hafi borgað þetta og þetta mikið í þessi gjöld. Nei, menn ákváðu að fara þá leið að vera með sérstakt gjald með sérstöku innheimtukerfi, með sérstöku kerfi í kringum þetta og þá kom í ljós að fólk átti erfitt með að borga þetta allt í einum gjalddaga. Menn fóru að fjölga gjalddögunum upp í tíu og nú er verið að breyta því, það er aftur verið að breyta því og ég mundi segja að þetta væri allt meira og minna rugl vegna þess að til er afskaplega einföld leið til að gera þetta. Ég sé ekki að hv. menntamálanefnd hafi nokkurn skapaðan hlut fjallað um það að setja þetta inn í skattkerfið. Við erum með ýmis gjöld í skattkerfinu. Ég vil minna á barnabætur, sjómannaafslátt, vaxtabætur. Það eru sem sagt þrjú bótakerfi inni í tekjuskattslögunum. Það þykir mér öllu verra. En um þessa innheimtu sem er í rauninni skattur eru sett sérlög. Hér er verið að breyta því og flytja fram og til baka. Það er ekki hægt að tala um þetta gjald án þess að tala um gjaldið sem var lagt á fyrirtæki. Nú er það svo að fyrirtæki hlusta ekki á útvarp og horfa ekki á sjónvarp. Ég hef aldrei séð trillu hlusta á útvarp eða horfa á sjónvarp. Í því tilfelli er því ekki um að ræða þjónustugjald. Það er hreinn og klár skattur á atvinnulífið í landinu. Núna mun koma í ljós að það kostar 19 þús. kr., eða hvað gjaldið er, að reka eitt stykki fyrirtæki á Íslandi. Þá eiga menn að kalla það það, frú forseti, og segja bara að þetta sé tilvistargjald eða lífsgjald eða hvað á að kalla það sem fyrirtæki borgar fyrir að vera á lífi og fá að vera virkt í kerfinu, en ekki kalla það útvarpsgjald því í því liggur að fyrirtæki séu einhvern veginn að hlusta á útvarp og horfa á sjónvarp. Sumir hafa sagt að það sé eðlilegt að fyrirtæki, til dæmis rakarastofur og slíkir borgi útvarpsgjald af því að útvarpið sé í gangi og svona. En það vill svo til að fólkið sem hlustar á útvarpið á rakarastofunni er allt saman búið að borga útvarpsgjald heima hjá sér. Það er búið að borga fyrir þessa notkun þannig að þetta er mjög skrýtin skattlagning og ég gagnrýndi hana mikið á sínum tíma og gagnrýni hana ekki minna núna. Ég er nærri viss um að það eiga eftir að koma upp einhver jafnvel málaferli þar sem menn munu kæra það að fyrirtæki þar sem ekki einu sinni er starfsmaður, þ.e. fyrirtæki sem er bara með rekstur og ekki með starfsmann eða neitt er að borga útvarpsgjald og það liggur í orðinu að það sé eitthvað tengt útvarpi, þetta getur jafnvel verið skip á hafi úti sem nær ekki í útvarp eða inni í afdölum. Mér finnst þetta vera mjög slæmt. Mér finnst sérstaklega slæmt að hv. menntamálanefnd hafi ekki munað eftir umræðum þegar þetta gjald var sett á og ekki munað eftir þeirri einföldu lausn sem fólst í því hreinlega að lækka persónuafsláttinn um þetta gjald, lækka gjaldið í Framkvæmdarsjóð aldraðra um þetta gjald og við erum komin með afskaplega einfalt kerfi sem kostar ekki neitt í rekstri, ekki krónu því það er innbyggt inn í skattkerfið. Það hefði mátt prenta eina línu á álagningarseðla og segja fólki að það sé búið að borga þetta útvarpsgjald þar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal kærlega fyrir ræðuna og fyrir ábendingarnar. Ég mundi kannski segja að það væri ástæða til að kalla málið aftur inn á milli 2. og 3. umr. til að ræða jafnvel þessar ábendingar því verið er að tala um að ákveðnir aldurshópar ættu í raun ekki að borga þetta útvarpsgjald. Þá er jafnvel spurning hvort setja þurfi einhverjar reglur líka varðandi lögaðila, að lögaðilar til dæmis þyrftu að vera á launaskrá til að þeir væru skyldugir til að borga þetta útvarpsgjald miðað við það sem þingmaðurinn var að nefna. Það er náttúrlega mikið áhyggjuefni að ef þú ert með fyrirtæki - ég skal bara viðurkenna að ég á fyrirtæki sem er ekki með neinn rekstur en heldur utan um ákveðna eign - en það er enginn starfsmaður sem starfar hjá fyrirtækinu. Þetta fyrirtæki mun þá væntanlega þurfa að borga útvarpsgjald samkvæmt því sem þingmaðurinn er að segja. Væntanlega þarf fjöldi svona fyrirtækja þá að borga þessa skatta þó að viðkomandi eigendur séu hvort sem er líka að borga útvarpsgjald sem einstaklingar. Ég mælist því til þess að þetta mál fari aftur í nefnd milli 2. og 3. umr. og ég efast ekki um að það er ýmislegt sem við getum rætt áfram varðandi þessa breytingu þar inni.

Frú forseti. Eins og stundum áður er mér svara vant af því að þetta var ekki andsvar heldur meðsvar. Ég tek undir með hv. þingmanni og held að alveg sé ástæða til þess, af því að við erum að gera ýmislegt í þjóðfélaginu til þess að spara og gera kerfin einfaldari, að setja þetta gjald ásamt gjaldi í Framkvæmdasjóð aldraðra inn í persónuafsláttinn. Það kemur nákvæmlega eins út fyrir einstaklinga. Varðandi unga fólkið og þá sem eru undir skattleysismörkum, þá er gert ráð fyrir því í gjaldinu að þeir sem eru undir skattleysismörkum borgi ekki þetta gjald og ekki heldur í Framkvæmdasjóð aldraðra, þannig að segja má að þeir séu varðir, t.d. unglingar sem búa heima hjá foreldrum sínum. En ef þeir fara eina krónu umfram borga þeir allt í einu 19 þús. kr. í útvarpsgjaldið og síðan 6 eða 7 þús. kr. í Framkvæmdasjóð aldraðra. Þeir geta borgað 25 þús. kr. fyrir þessa einu krónu sem þeir höfðu í tekjur umfram mörkin. Þau áhrif mundu hverfa ef menn hefðu þetta inni í persónuafslættinum, þá kemur þetta ekki upp. Ég er því hlynntur því að hv. þingmaður leggi til að þetta verði tekið inn til nefndar milli umræðna og nefndin hugi virkilega að því að gera breytingar á tekjuskattslögunum og lækka persónuafsláttinn.

Frú forseti. Það er kannski ástæða til þess að fara að breyta nafninu á þessu, í staðinn fyrir að tala alltaf um andsvar getum við kallað þetta and- og meðsvör. Hins vegar var fór ég að velta því fyrir mér í framhaldi af ræðu þingmannsins að segja má að þetta mál falli ekki undir það sem við fjöllum almennt um í menntamálanefnd. Þetta er fyrirkomulag sem ætti mun frekar heima innan efnahags- og skattanefndar sem hv. þingmaður situr í og sérstaklega þessar athugasemdir sem hafa komið frá honum. Ég skrifa undir nefndarálitið og vil benda á að þó að talað sé um ákveðinn kostnaðarauka við þessar breytingar er samt sem áður sparað í heildina miðað við hvernig fyrirkomulagið hefur verið á gjaldinu eða skattlagningunni, hvort sem við viljum kalla það. Í kostnaðarumsögn með frumvarpinu kemur fram að útgjöld geti hugsanlega aukist um 9 millj. kr. við þessa breytingu en mér skilst að miðað við hvernig innheimt var áður hafi kostnaðurinn verið einhver hundruð milljóna. Hins vegar eru mjög áhugaverðar vangaveltur og ábendingar hjá þingmanninum, sem virðast hafa verið ræddar áður innan efnahags- og skattanefndar og hérna í þinginu, um hvort hægt væri að samnýta það skattakerfi sem er þegar til staðar. Þess vegna spyr maður enn á ný hvort þetta mál hefði ekki frekar átt heima undir efnahags- og skattanefnd og meðhöndlun hjá henni frekar en hjá okkur sem erum frekar sérfræðingar í mennta- og menningarmálum.

Frú forseti. Ég lagði til að sínum tíma að það yrði lagt í hendur efnahags- og skattanefndar að fjalla um þetta, sem er klárlega skattamál. Eins og ég gat um áðan gagnvart fyrirtækjunum hefur þetta ekkert að gera með þjónustu af því að þau nota ekki þjónustuna og gagnvart einstaklingum er þetta óháð því hvað menn horfa mikið og hvort menn noti sjónvarp yfirleitt. Sumir horfa eiginlega ekkert á sjónvarp lengur og ég þar með talinn, ég horfi bara á það á netinu. Eins með útvarp, margir hlusta mjög lítið á útvarp og aðrir meira, þannig að þetta er í rauninni ekki lengur þjónustugjald, þetta er skattur. Það verða allir að borga hvort sem þeir nota kerfin eða ekki og þess vegna finnst mér eðlilegra að þetta eigi heima hjá efnahags- og skattanefnd.

Frú forseti. Við erum að fjalla um ákveðnar formbreytingar, að breyta gjalddögum útvarpsgjalds, að þeir fari úr því að vera einn niður í þrjá hjá einstaklingum en að hjá lögaðilum verði áfram einn gjalddagi. Þegar maður situr í nefndum þingsins lærir maður alltaf eitthvað nýtt og kannski getum við sagt að einna helst hafi maður lært við meðferð þessa máls að það er hægt að setja skatt í greiðsludreifingu hjá bönkunum. Þetta þyrfti kannski að benda almenningi á því að þetta kom mörgum nefndarmönnum svolítið á óvart - talandi um áhugaverða þjónustu hjá bönkunum. Þegar hefur komið fram hérna, í ræðu hv. þm. Péturs Blöndals, að fyrir lágu aðrar hugmyndir um hvernig væri hægt að innheimta þennan skatt. Ég verð að segja sem nýr fulltrúi í menntamálanefnd að mér finnst slæmt að við skyldum ekki ræða þetta aðeins frekar, ræða aðeins víðar hvort það sé rétta leiðin sem við leggjum til, þ.e. að þetta verði rukkað sérstaklega Mér þætti mjög áhugavert ef við gætum tekið það upp í nefndinni á milli 2. og 3. umr. Ég verð líka að segja að hef svolitlar áhyggjur af Ríkisútvarpinu. Mikill halli hefur verið á rekstri þess og mikil fór vinna fram í þinginu þegar sem við vorum að búa til nýja löggjöf um RÚV. Eitt af því sem ég man eftir frá því þegar ég kom sem varamaður inn í menntamálanefnd var sú áhersla sem var lögð á að réttlætingin fyrir því að ríkið ræki útvarp væri sú áhersla sem stofnunin eða þetta opinbera hlutafélag ætti að leggja á íslenskt sjónvarpsefni og það ætti að vera í forustu fyrir gerð þess. Ég verð að segja að síðan þá hef ég ekki séð miklar breytingar verða á sjónvarpsdagskránni hjá RÚV og ég mundi telja að hæstv. menntamálaráðherra, með sinn bakgrunn í bókmenntum, hefði mikinn áhuga á hvernig RÚV getur raunverulega sinnt þessu forustuhlutverki og verið í forsvari fyrir íslenska menningu í gerð sjónvarpsefnis. Við getum nefnt sem dæmi Silfur Egils, það er þáttur sem ég held að við stjórnmálamenn flestir horfum gjarnan á, sá þáttur á ekki uppruna sinn hjá RÚV. Sama má segja um Popppunkt, sem er mjög áhugaverður spurningaþáttur um tónlist. Oft virðast hugmyndir verða til hjá öðrum sjónvarpsstöðvum, hjá hinum einkareknu sjónvarpsstöðvum, og þegar viðkomandi sjónvarpsþáttur eða þáttastjórnandi er búinn að sanna sig er hann keyptur yfir til RÚV. Ég held að það sé ekki sú hugmyndafræði sem við lögðum upp með við þessa vinnu innan menntamálanefndar. Þar var núverandi hæstv. menntamálaráðherra einmitt mjög virkur og kröftugur í gagnrýni sinni á þá löggjöf sem var verið að setja um Ríkisútvarpið. Það sem ég á við með þessu er að við erum hér að fjalla um skatt sem er hugsaður til þess að fjármagna rekstur Ríkisútvarpsins. Þó að við séum fyrst og fremst að tala um að breyta gjalddögunum skiptir máli í hvað á að nota þessa peninga, að við séum sátt við hvernig viðkomandi hlutafélag, sem er í eigu hins opinbera, notar þessa fjármuni. Það er umræða sem má ekki lognast út af heldur verðum við að halda henni lifandi innan þingsins og í samfélaginu og gera kröfur. Við eigum að gera kröfur til Ríkisútvarpsins, sérstaklega í ljósi þess að verið er að leggja þennan nefskatt á núna, að vísu með þrjá gjalddaga í staðinn fyrir einn hjá einstaklingum en hjá lögaðilum verður áfram einn gjalddagi. Þetta eru helstu athugasemdir mínar varðandi þetta mál og ég hefði mikinn áhuga á að við skoðuðum það aðeins betur á milli 2. og. 3. umr.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér um breytingar á innheimtu útvarpsgjaldsins svokallaða sem er í rauninni skattur. Menntamálanefnd hefur fjallað um málið og ágætissamstarf hefur verið í nefndinni um það enda svo sem ekki margt annað sem nefndin er að sýsla þessa dagana á sumarþinginu. Uppleggið með þessu máli er að lagt er til að gjalddögum útvarpsgjalds verði fjölgað úr einum í þrjá hjá einstaklingum en hjá lögaðilum verði einn gjalddagi. Við fengum ágæta gesti fyrir nefndina og þar með fæddist þessi breytingartillaga um að í stað þess að gjaldið yrði innheimt í ágúst, október og desember verði það í ágúst, september og október. Er þetta vegna hagræðingar við innheimtu og þarna næst að spara fjármuni. Um það snýst þetta nú allt saman, starf okkar hér á þessu sumarþingi, að fjalla um breytingar og reyna að ná sem mestri hagræðingu í öllum þeim ákvörðunum sem hér eru teknar, í ljósi þess efnahagsástands sem við búum við. Þetta er í sjálfu sér hollt fyrir okkur og að sjálfsögðu á stöðugt að hafa í huga hvernig kostnaður verður til og hvernig við ætlum að nýta sem best þær krónur sem til falla og við höfum til umráða í þessu ástandi. Mig langar að þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir athyglisverðar hugmyndir sem hann fram kom með og viðurkenni að þær voru ekki ræddar í nefndinni og komu ekki upp á fundi nefndarinnar. Því tel ég því fulla ástæðu til þess að við tökum þetta inn í nefndina á milli umræðna og ræðum það. Jafnframt væri ágætt að vita hvort mögulegt væri að fá einhvers konar umsögn þá frá efnahags- og skattanefnd þar sem þetta er í rauninni skattamál en ekki mál sem varðar menntamálin sem slík eða hlutverk menntamálanefndarinnar. Jafnframt eru athyglisverðar þær hugmyndir sem hann er með varðandi fyrirtækin. Að sjálfsögðu gengur ekki eins og ástandið er hjá íslenskum fyrirtækjum að verið sé að bæta þessum skatti á fyrirtæki sem eru í rauninni kannski ekki í rekstri og eru ekki með starfsmenn í vinnu. Eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal komst svo skemmtilega að orði þá eru það ekki bátarnir sem horfa á sjónvarpið alla dagana. Þetta er því mál sem ég tel að við verðum að taka til umfjöllunar. Við sitjum hér, hv. þingmenn, á þessu sumarþingi og förum yfir ýmis mál, við í menntamálanefnd erum að fara yfir þessi gjalddagamál meðan aðrar nefndir eru að fjalla um Icesave-samkomulagið, og það er að sjálfsögðu mjög mikilvægt að við vöndum okkur, að við köstum ekki til höndum og reynum að afgreiða málin hratt - sem er að sjálfsögðu alltaf kostur - en við þurfum að nota tímann vel og einbeita okkur að því að við náum þá a.m.k. sem bestri niðurstöðu þrátt fyrir að þingmenn séu að sjálfsögðu með hugann við önnur stærri mál. Við megum engu að síður, fyrst þetta mál er hér á dagskrá, og dagskráin eins og hún liggur fyrir í dag er sambland af ýmsum misstórum málum, aldrei missa sjónar á því að vanda okkur. Ég tek því einfaldlega undir þessi sjónarmið hv. þm. Pétur H. Blöndals um að það er full ástæða til að ræða þetta í nefndinni og jafnframt þau sjónarmið sem komu fram hjá hv. þm. Eygló Harðardóttur, sem situr með mér í menntamálanefndinni, að við þurfum að opna augun og vanda okkur í því sem við erum að gera í nefndinni. Að öðru leyti vonast ég bara til þess að við eigum áfram gott samstarf í nefndinni um þetta mál og hef í rauninni ekki meiru við málið að bæta.

Frú forseti. Við erum hér að ræða frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 6, sem sett voru árið 2007, um Ríkisútvarpið ohf. Markmiðið með þessum breytingum sem fjallað er um er að skapa fjárhagslegt hagræði fyrir einstaklinga með dreifingu á greiðslu útvarpsgjaldsins. Ég tel að breytingin sem lögð er til hafi, eins og segir í nefndarálitinu, „í för með sér bæði sparnað fyrir ríkissjóð og nái því markmiði sem upphaflega var stefnt að með frumvarpinu, að veita gjaldendum aukið hagræði við greiðslu útvarpsgjalds“. Það hefur jafnframt komið fram að af þessu gjaldi fá fáir afslátt, svo sem öryrkjar, og er fjallað um þetta m.a. í Fréttablaðinu í dag. Ég mun beita mér fyrir því að milli 2. og 3. umr. verði talað um þetta og óskað eftir því við menntamálaráðherra að hún taki málið til frekari skoðunar. Ég legg hins vegar áherslu á að það seinki ekki afgreiðslu þessa máls, þ.e. fjölgun gjalddaganna, en að við getum séð til þess að þetta mál fari í frekari skoðun jafnvel þó að við afgreiðum frumvarpið með breytingum eins og lagt er hér til.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti félags- og tryggingamálanefndar um frumvarp til laga um aðild starfsmanna við samruna félaga með takmarkaðri ábyrgð yfir landamæri. Þessu frumvarpi er ætlað að innleiða 16. gr. tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins frá 26. október 2005, um samruna hlutafélaga yfir landamæri. Tilskipunin var að stórum hluta innleidd hér á landi með lögum nr. 54/2007, um breytingu á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög. Í þeirri löggjöf voru ekki ákvæði um þátttökurétt starfsmanna og því er lagt til að þau verði innleidd með sérlögum. Markmið laganna er að tryggja áunninn rétt starfsmanna félaga sem verða til við samruna yfir landamæri til aðildar að málum og ákvörðunum sem varða starfsemi slíkra félaga og til að viðhalda reglum um aðild starfsmanna sem í gildi eru í þeim félögum sem taka þátt í stofnun samrunafélags. Með öðrum orðum er hér ekki verið að veita ný réttindi heldur að tryggja áunnin réttindi. Frumvarpinu er ætlað að innleiða lágmarksreglur skv. 16. gr. tilskipunarinnar. Þau atriði sem fengu mesta umfjöllun voru réttindi starfsmanna, hugtakanotkun frumvarpsins og gildissvið þess. Þeim sjónarmiðum var komið á framfæri við nefndina að samræmi væri milli hugtaka og orðanotkunar í lögum nr. 27/2004 og í því frumvarpi sem við ræðum hér og tekur nefndin undir það. Nefndin leggur til þá breytingu að í stað samrunafélags komi yfirtökufélag og í stað þátttökufélags komi samrunafélag til þess að samræma þessa hugtakanotkun. Nefndinni voru að auki kynnt þau sjónarmið að eðlilegt væri að fella brott orð eins og framkvæmdastjórn og eftirlitsstjórn enda slíkar stjórnir ekki til að íslenskum rétti þar sem kveðið er á um framkvæmdastjóra og stjórnir félaga. Þar sem frumvarpið kveður á um samruna yfir landamæri leggur nefndin þó ekki til breytingu á þessu enda stjórnarform fyrirtækja á Evrópska efnahagssvæðinu ekki með samræmdum hætti. Markmið frumvarpsins er að tryggja, eins og áður sagði, áunninn rétt starfsmanna félaga sem verða til við samruna yfir landamæri. Í athugasemdum með frumvarpinu segir að því sé ætlað að innleiða lágmarksreglur 16. gr. tilskipunarinnar og telur nefndin því rétt að afmarka gildissviðið nánar í 1. gr. og auka þannig skýrleika laganna. Auk þessarar breytingar leggur nefndin til smávægilegar leiðréttingar á texta. Þessar leiðréttingar eru fjórar talsins. „1. Við 1. gr. bætist: þegar starfsmenn a.m.k. eins yfirtökufélags hafa áunnið sér réttindi til aðildar að málum og ákvörðunum sem varða starfsemi slíkra félaga. 2. Við 3. gr. a. 7. tölul. orðist svo: Millilandasamruni: Samruni þar sem samrunafélag lýtur löggjöf minnst tveggja ríkja sem eru á Evrópska efnahagssvæðinu, aðildarríki stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu eða Færeyjar, svo og annarra ríkja samkvæmt heimild í reglugerð sem viðskiptaráðherra setur í samráði við fjármálaráðherra. b. Í stað orðsins „samrunafélag“ í 9. tölul. og í stað sama orðs í öðrum ákvæðum frumvarpsins, nema í 7. tölul. greinarinnar, komi (í viðeigandi beygingarfalli): yfirtökufélag. c. Í stað orðsins „Þátttökufélag“ í 13. tölul. og í stað sama orðs í öðrum ákvæðum frumvarpsins komi (í viðeigandi beygingarfalli): samrunafélag. 3. Í stað orðanna „að minnsta kosti“ í b-lið 2. mgr. 5. gr. og tvisvar í 2. mgr. 8. gr. komi: a.m.k. 4. Við 16. gr. Orðin „skv. 1. og 2. mgr.“ falli brott.“ Undir nefndarálitið skrifa hv. þingmenn: Sú sem hér stendur, Lilja Mósesdóttir formaður nefndarinnar, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Þuríður Backman, Guðbjartur Hannesson og Guðmundur Steingrímsson. Við afgreiðslu nefndarálitsins voru eftirfarandi hv. þingmenn fjarverandi: Pétur H. Blöndal, Jón Gunnarsson og Ólína Þorvarðardóttir.

Frú forseti. Við ræðum hér nefndarálit um frumvarp til laga um aðild starfsmanna að samruna félaga með takmarkaðri ábyrgð yfir landamæri, sem var fjallað um í hv. félags- og tryggingamálanefnd. Ég var ekki viðstaddur þá umræðu enda var ég þá staddur í Vilníus á vegum þingsins á ÖSE-þingi. Ég vil samt ræða þetta mál og sérstaklega vil ég benda á að við erum að innleiða ákveðna tilskipun Evrópusambandsins, Evrópuþingsins og -ráðsins. Við höfum áður innleitt t.d. innlánstryggingakerfi þess ágæta sambands og þar voru stórir gallar sem ekki voru uppgötvaðir, kerfisgallar frá Evrópusambandinu. Ég hef áður bent á eftir hrunið að menn þurfi kannski að vanda sig enn frekar, sérstaklega þegar kemur að tilskipunum Evrópusambandsins og gæta þess að í þeim séu ekki fólgnir gallar. Þrátt fyrir að maður freistist til að halda að sérfræðingar Evrópusambandsins í Brussel sjái við slíku er sá galli, sem kom fram í tilskipun um innlánstryggingar og kristallast svo í vanda íslensku þjóðarinnar gagnvart Icesave - sem er stórhættulegur vandi - vegna galla í tilskipunum Evrópusambandsins. Ég held að á því leiki enginn vafi og ég get fært rök fyrir því. Það sem við ræðum hér er tilskipun um að þegar fyrirtæki sameinast yfir landamæri innan Evrópusambandsins og Evrópska efnahagssvæðisins haldi starfsmenn og aðrir réttindum sem þeir hafa áunnið sér í einu ríki. Nú er það oft dálítið erfitt vegna þess að í nokkrum löndum er t.d. aðild starfsmanna að stjórnum tryggð, í öðrum ekki. Það er óleyst hvernig menn ætla að fara með það ef fyrirtæki sameinast yfir landamæri, sérstaklega ef þeir flytja höfuðstöðvarnar til lands þar sem ekki er gerð krafa um að starfsmenn eigi aðild að stjórn. Út úr þessum lögum má þó kannski lesa að þá yrði í sameinuðu fyrirtæki að gera ráð fyrir að menn héldu því. Í nefndarálitinu er líka getið um að æskilegt hefði verið að samræma hugtaka- og orðanotkun en það sé ekki hægt vegna þess að mismunandi fyrirkomulag sé í stjórnarskipun innan Evrópusambandsins. Allt er þetta náttúrlega gert til þess að gera frjálst flæði fólks, fjármagns og fyrirtækja sem liprast innan Evrópusambandsins. Sumir hafa þó bent á að kannski varð holskeflan svona óskaplega stór á Íslandi vegna þess að fjármagninu var gefin frjáls braut en regluverkið og eftirlitskerfið fylgdi ekki eftir í sama mæli. Þess vegna mynduðust hér á Íslandi svo háar skuldbindingar að það svaraði til 40 milljóna á hvert einasta mannsbarn á Íslandi, litlu börnin talin með, þ.e. fjögurra manna fjölskylda skuldar í þeim skilningi 160 milljónir til útlanda en að sjálfsögðu voru það einkafyrirtæki sem skulduðu þetta. Það var því mikið fall sem stafaði af þessari frjálsu för fólks, fjármagns og fyrirtækja. Ég vildi líka benda á að æskilegt væri að þegar frumvörp koma um breytingar á lögum eða til að innleiða tilskipanir sé tilskipunin alltaf talin upp í frumvarpinu en á því hefur verið ákveðinn misbrestur. Að menn ræði þá tilskipunina í hörgul og hvað hún þýði.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér innleiðingu á tilskipunum frá Evrópusambandinu og þetta mál ásamt næstu tveimur málum eru á dagskrá þingsins. Það er táknrænt fyrir þessa ríkisstjórn og hennar áherslur að þetta eru fyrstu og einu málin sem hæstv. félagsmálaráðherra hefur lagt fyrir þetta sumarþing. Ríkisstjórnin segist hafa verið stofnuð til þess að standa vörð um heimilin, til þess að slá skjaldborg um heimilin og atvinnulífið í landinu, en þetta eru einu málin sem hæstv. félagsmálaráðherra, sem stýrir því ráðuneyti sem ætti að vera í forustu um skjaldborg heimilanna, setur fram á þinginu. Þetta er dæmigert fyrir áherslur þessarar ríkisstjórnar og hún endurspeglast í þeirri umræðu sem okkur er ætlað að fara í gegnum hér í dag, þeirri dagskrá sem liggur fyrir þinginu. Áherslur ríkisstjórnarinnar liggja þar. Það er magnað að fylgjast með getuleysi hæstv. ríkisstjórnar til þess að snúa sér að þeim raunverulegu vandamálum sem eru í samfélagi okkar og liggja fyrir þjóðinni. Atvinnuleysi hér er stöðugt og mikil óvissa er um framtíðina. Í raun er ekkert annað í pípunum en aukin gjaldþrotahrina fyrirtækja nú seinni part sumars og á haustdögum. Það heyrum við alls staðar úr atvinnulífinu. Fyrirtæki fara í raun hvert á fætur öðru að undirbúa að fara í þrot með tilheyrandi áhrifum á vinnumarkaðinn og auknu atvinnuleysi á haustdögum. Hverjar eru þá úrlausnir þessarar ríkisstjórnar í atvinnumálum? Ég veit ekki hvort meining hæstv. félagsmálaráðherra, þegar hann talaði fyrir því að atvinnumálin þyrftu að fara inn í félagsmálaráðuneyti, var að hann væri að gefast upp á verkum og vinnu annarra ráðuneyta og ráðherra í hæstv. ríkisstjórn, aðgerðaleysi, sinnuleysi og úrræðaleysi þegar kemur að málefnum atvinnumarkaðarins, fyrirtækjanna í landinu og þar með málefnum heimilanna. Einu úrræði þessarar ríkisstjórnar í þeim málum hafa verið auknir skattar, aukin gjaldtaka. Það eru skilaboðin til fólksins. Við ætlum að pína ykkur enn meira í skattheimtu og aukinni gjaldtöku. Á hverjum var byrjað? Jú, það var byrjað á þeim sem ætti kannski helst að slá skjaldborg um, öldruðum og öryrkjum. Á þeim vettvangi var byrjað að skera niður fyrst og fremst. Ég veit ekki, virðulegi forseti, hvert þessi ríkisstjórn er að fara. Það er í raun ekkert annað en vanvirða bæði við þing og þjóð að við skulum vera hér núna þegar júlí er að verða liðinn, haldandi starfsfólki þingsins frá því að geta tekið sín sumarleyfi, ræðandi þau mál sem eru lögð fyrir okkur. Þetta er alveg hreint með ólíkindum. Það er ekki eins og hér sé ekki hægt að ræða aðrar tillögur, önnur miklu brýnni mál. Bæði frá Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki liggja fyrir ítarlegar tillögur í efnahagsmálum, ítarlegar tillögur í skattamálum sem munu milda þær leiðir sem verið er að fara. Þær koma í raun algjörlega í stað þeirra sársaukafullu leiða sem þessi ríkisstjórn hefur valið að fara. Þessi ríkisstjórn hefur engin úrræði í atvinnumálum, það er einn af þeim stóru málaflokkum sem hún getur ekki komið sér saman um. Auðvitað er rosalega alvarlegt þegar fagmenn og opinberir aðilar, stofnanir og alþjóðastofnanir, vekja á því athygli að viðspyrna Íslendinga til að komast út úr þeim hremmingum sem við erum í og koma aftur á stöðugleika í efnahagslífi liggur í því að efla atvinnustigið í landinu. Það er ekki eins og við eigum ekki tækifæri umfram aðra í þeim efnum, virðulegi forseti. Við eigum tækifæri sem við erum öfunduð af og aðilar eins og OECD hafa bent á að nýting náttúruauðlinda og aukin stóriðja eru þau atriði sem ber að leggja áherslu á til þess að ná stöðugleika á ný. Þessi ríkisstjórn er hér með dagskrá í nítján liðum um nánast ekki neitt. Mér ofbýður þetta og ég er ekki einn um það. Auknir skattar og gjöld er það sem þau boða. Til þess að hvetja nú fyrirtæki eða hitt þó heldur til þess að horfa til Íslands og koma með starfsemi sína og fyrir fyrirtæki innan lands til þess að berjast áfram, reyna að halda sinni stöðu og skapa hér atvinnu þá boða þau enn frekar aukna skatta. Eða hvað sagði í skýrslu fjármálaráðuneytisins fyrir stuttu síðan? 7,5 milljarðar skulu koma inn í formi auðlindaskatts á næstu mánuðum og árum. 7,5 milljarðar til þeirra sem ætla að nýta hér auðlindir til atvinnusköpunar. Er þetta líklegt til þess að hvetja fyrirtæki til dáða eða hvetja erlend fyrirtæki til að horfa til Íslands sem möguleika á að koma upp sinni starfsemi? Menn tala alltaf eins og við búum ekki við neina samkeppni á þessum vettvangi en hún er mikil. Virðulegi forseti. Ég vil hvetja forseta þingsins til þess að tala við þessa ríkisstjórn um að hún hætti að eyða tíma manna í það úrræðaleysi sem hún hefur upp á að bjóða. Að hún fari að taka til á sínu heimili og komi fram með þau mál sem hún lofaði, mál sem skipta heimilin og fyrirtækin í landinu einhverju, mál sem skipta þessa þjóð máli og gefa henni von. Það er lágmarkskrafa okkar og við í stjórnarandstöðunni gerum þá kröfu að hér verði farið að taka á alvörumálum. Það er alveg ljóst að hið svokallaða Icesave-mál er í uppnámi í ríkisstjórninni. Ríkisstjórnin kemur því ekki í gegn óbreyttu og það er tímabært að hæstv. ráðherrar geri sér grein fyrir því og fresti málinu, fari til þeirra sem þeir voru að semja við og segi að þetta gangi ekki upp. Það liggur orðið fyrir samkvæmt yfirlýsingu þingmanna úr þeirra eigin röðum að þetta mál fær ekki þann endi sem þeir lögðu af stað með. Á meðan skulum við vera tilbúin til þess eins lengi og með þarf að ræða hér þau mál sem skipta máli. Að hér komi fram tillögur sem verði til þess að efla atvinnulífið, vernda heimilin í landinu og gefa þessari þjóð einhverja von næstu mánuði og ár.

Forseti vill benda hv. þingmanni á að verið er að ræða 6. dagskrármálið, aðild starfsmanna við samruna félaga með takmarkaðri ábyrgð yfir landamæri.

Frú forseti. Ég vil taka fram að mér finnst mjög í anda vinstri stjórnar að taka til afgreiðslu á þessu sumarþingi þrjár tilskipanir Evrópusambandsins sem hafa það að markmiði að tryggja réttindi launafólks. Sú tilskipun sem við ræðum í dag var lögð fram á löggjafarþinginu 2007–2008 og hana dagaði þar uppi. Þetta er sem sagt í annað skipti sem hún er lögð fram og ástæðan fyrir því að hana dagaði uppi í fyrra skiptið var m.a. sú að aðilar vinnumarkaðarins gerðu veigamiklar athugasemdir við tilskipunina. Þær athugasemdir hafa verið teknar til greina þannig að ég tel að mjög vel hafi verið unnið að innleiðingu þessarar tilskipunar. Ég vil líka taka fram að ég get ekki séð sömu hættu við að innleiða hér tilskipanir sem tryggja áunnin réttindi launafólks eins og að innleiða tilskipanir Evrópusambandsins þar sem um er að ræða einhverja óljósa tilskipun um að ríkið eigi að taka á sig skuldbindingar einkafyrirtækja.

Virðulegi forseti. Þessar tilskipanir geta rúllað í gegnum þingið, það er ekkert vandamál. Ég gerði að umræðuefni hversu táknrænt það er fyrir vinnubrögð ríkisstjórnarinnar að þetta skuli vera einu mál hæstv. félagsmálaráðherra, einu mál þess ráðherra og ráðuneytis sem á að standa vörð um heimilin og fjölskyldurnar í landinu. Þetta eru einu málin sem sá ráðherra hefur lagt fram á þessu þingi og var þó til þess boðað svo að hér yrði rætt um skjaldborg um heimilin og fyrirtækin. Gagnrýni mín hefur ekkert efnislega að gera með afgreiðslu þessara tilskipana, þær þurfa sína afgreiðslu og geta rúllað í gegn á skömmum tíma en ég vek athygli á þessu og tel fulla ástæðu til að þingið ræði hvaða áherslur þessi ríkisstjórn leggur.

Forseti áréttar við hv. þingmann það mál sem er til umræðu, 6. mál sem er aðild starfsmanna við samruna félaga með takmarkaðri ábyrgð yfir landamæri.

Frú forseti. Ég vil taka undir orð hv. formanns félags- og tryggingamálanefndar, Lilju Mósesdóttur, áðan. Hv. þm. Jón Gunnarsson segir að sér misbjóði sú dagskrá sem liggur fyrir og að þau þrjú mál sem hér eru, nr. 6, 7 og 8, við ræðum 6. dagskrármálið, skuli vera fyrstu mál sem hæstv. félagsmálaráðherra leggur fyrir þingið. Ég vil láta í ljós það álit mitt að þessar þrjár tilskipanir, þessi þrjú mál skipti verulega miklu máli. Í þeim eru fólgnar miklar réttarbætur fyrir vinnandi fólk. Vinnandi fólk heldur uppi heimilum og fyrirtækjum og þess vegna er mikilvægt að ræða þessi mál og koma þeim á dagskrá. Það er nöturlegt að fulltrúi Sjálfstæðisflokksins skuli koma hér og tala út og suður í stað þess að tala um efni þess máls sem er á dagskrá enda hefur hæstv. forseti tekið það fram í tvígang. Með tilskipuninni er verið að tryggja að starfsmenn komi að borðinu þegar um samruna er að ræða yfir landamæri. Af hverju skyldi þetta hafa verið stoppað á árum áður? Það er m.a. vegna þess að bankarnir gerðu, eftir því sem ég best veit, veigamiklar athugasemdir og vildu ekki sjá að ræða þau mál við starfsmenn. Nú höfum við aðra ríkisstjórn í landinu og við höfum hæstv. félagsmálaráðherra sem hefur lagt þetta fram. Málið er komið inn í þingsal eftir því sem ég best veit í fullu samkomulagi allra nefndarmanna í hv. félags- og tryggingamálanefnd. Það staðfestir hv. formaður nefndarinnar í þingsal. Þess vegna er undarlegt að hv. þm. Jón Gunnarsson skuli nota þetta þarfa mál til að veitast að stjórnvöldum og samstarfsmönnum sínum í nefndinni.

Virðulegi forseti. Sannleikanum er hver sárreiðastur. Þannig met ég málflutning þeirra fulltrúa stjórnarflokkanna sem taka til máls. Vinnandi fólk heldur uppi fyrirtækjunum í landinu. Það er alveg rétt. En það eru líka fyrirtækin í landinu sem halda uppi heimilunum og án þeirra verður ekkert vinnandi fólk. Þessu virðast hæstv. ríkisstjórn og hv. þingmenn ekki gera sér grein fyrir og tilskipanir sem þær sem við erum að fjalla um hafa ekkert erindi, engan tilgang ef við erum með viðvarandi og bullandi atvinnuleysi. Um það snýst þetta og þess vegna, virðulegi forseti, af því að þú gerir athugasemdir við að ég skuli ræða málið á þessum nótum, er sterk tenging við þau mál sem við ræðum hérna. Það er full ástæða til að vekja athygli á því að sá ráðherra í þessari ríkisstjórn sem á að fara með velferð heimilanna 

Frú forseti. Þetta er algerlega óskiljanlegur málflutningur. Þessi þrjú mál eru gríðarlega mikilvæg fyrir vinnandi fólk í landinu. Það er nöturlegt að hv. þingmaður skuli koma upp og ráðast sérstaklega að þessari ríkisstjórn og hæstv. félagsmálaráðherra fyrir að bera þessar réttarbætur inn í þingsal. Eins og ég sagði áðan koma starfsmenn að borðinu við samruna félaga yfir landamæri. Í máli nr. 7 er verið að auka réttindi fólks í hlutastörfum. Hlutastörfum fer fjölgandi í atvinnuleysinu og það þarf að tryggja réttindi fólks. Með þriðja málinu, tímabundinni ráðningu starfsmanna, er verið að koma í veg fyrir misnotkun á fólki í tímabundinni ráðningu. Þannig að þetta eru gríðarlega mikilvæg mál og dapurlegt að heyra þennan málflutning hjá fulltrúa Sjálfstæðisflokksins.

Virðulegi forseti. Oft og tíðum þegar maður tekur þátt í umræðu á hinu háa Alþingi virðast þingmenn vinstri flokkanna ekki skilja það sem við í stjórnarandstöðunni erum að reyna að segja, hvort sem það er viljandi eða óviljandi. Ég átta mig ekki á því. En hv. þm. Álfheiður Ingadóttir virðist alls ekki skilja hvað ég er að fara.

Nei.

Nei, og þetta fjallar ekkert efnislega um þau mál sem koma hérna inn. Þetta fjallar um forgangsröðunina sem er hjá ríkisstjórninni, að hér skuli dagskráin vera eins og hún er í dag, þegar við eigum að vera að ræða önnur og miklu mikilvægari mál. Svona mál eru afgreiðslumál sem geta rúllað í gegn en það er táknrænt fyrir vinnubrögð þessarar ríkisstjórnar að þetta skuli vera einu málin sem eru komin frá velferðarstjórninni, frá því ráðuneyti sem á að slá skjaldborg um heimilin og standa vörð um hagsmuni eldri borgara og öryrkja í þessu landi.

Virðulegi forseti. Það er svo sem óþarfi að hafa um það of mörg orð að uppruni þeirra frumvarpa sem hér liggja fyrir er alveg ljós. Hér er um að ræða EES-frumvörp sem hefur lengi legið fyrir að þyrfti að leiða í lög. Í því felst að sjálfsögðu ekki að orka félags- og tryggingamálaráðuneytisins fari í það eitt að leggja fram þessi mál hér. Það er auðvitað verið að vinna að réttarbótum á mörgum sviðum og ég fagna þeim orðum hv. þingmanns að hann sé tilbúinn að ræða slíkar réttarbætur. Það er alveg ljóst að við munum verða með frumvörp sem taka á ýmsum þáttum í atvinnuleysistryggingakerfinu, svo dæmi sé tekið, strax í haust, og það er ánægjulegt að heyra að hann boðar gott samstarf um þjóðþrifamál af slíkum toga. Að öðru leyti þegar rætt er hér um atvinnumál almennt séð held ég að það væri líka full ástæða til þess að hv. þingmaður hefði frumkvæði að utandagskrárumræðu um stöðu á vinnumarkaði. Ég væri alveg tilbúinn að eiga við hann orðastað um aðgerðir og áherslur ríkisstjórnarinnar við þær kringumstæður. Eftir stendur að sjálfsögðu hitt að við þurfum, eins og hv. þingmaður sagði réttilega, að telja trú og von í atvinnulíf til þess að fyrirtækin sjái sér hag í því að halda fólki í vinnu og að atvinnuleysi aukist ekki. Þess vegna kemur mér mjög á óvart sú hugmynd hans að fara að fresta umræðum um Icesave-samkomulagið því að ég tók eftir því í dag að flokksbróðir hans, hv. þm. Pétur H. Blöndal, komst svo ágætlega að orði að þann samning væri hvorki hægt að samþykkja né fella. Ég held að það sé akkúrat mergurinn málsins, að í Icesave-samkomulaginu er að finna mikilvægan leiðarstein á þeirri vegferð okkar 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort það ræður einhverju hjá hæstv. ráðherra dýrkun hans á Evrópusambandinu og mikill áhugi á því að ganga í það samband að það skuli ráða vali þeirra mála sem ráðuneyti hans leggur áherslu hér á. Orkan hefur ekki farið í þessi mál, segir hann, ekki eingöngu, og við munum verða vör við það í haust hvaða aðrar aðgerðir og ráðstafanir hæstv. ríkisstjórn ætlar að bjóða þjóðinni upp á. Voru það loforðin sem þessi ríkisstjórn gaf þegar hún tók við um mánaðamótin janúar/febrúar fyrr á þessu ári? Lofaði hún þjóðinni að koma með eitthvað í haust? Í haust verður einfaldlega of seint fyrir marga, það er bara það sem brennur, og það virðist þessi hæstv. ríkisstjórn ekki skilja. Hún virðist ekki skilja það alvarlega ástand sem er í samfélaginu í dag og þá alvarlegu þróun sem á sér stað. Hún er ekki að grípa til aðgerða eða vinnu til þess að sporna við þar. Hún er miklu frekar að grípa til aðgerða sem draga úr mætti fyrirtækjanna til þess að efla starfsemi sína. Hún er að senda þau skilaboð út á markaðinn að menn eigi frekar að draga saman seglin en að blása í þau. Það er staðreyndin í þessu máli. Hún liggur á mörgum vettvangi þessi aukna skattheimta, sú aukna gjaldheimta sem er boðuð. Það er boðað í tilvonandi loftslagsviðræðum að við ætlum að falla frá þeirri mikilvægu viðurkenningu sem við fengum í Kyoto, við ætlum að gefa það eftir í viðræðunum í Kaupmannahöfn, það á að vera fyrsta útspil okkar þar, endilega að draga nú úr bjartsýni manna um að hér sé eitthvað hægt að gera af viti. Eins og hæstv. ráðherra vitnaði í talaði hv. þm. Pétur Blöndal um að það væri hvorki hægt 

Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að skattyrðast við hv. þingmann í þessum tón. Staðan er ósköp einfaldlega þannig að af hálfu ríkisstjórnarinnar hefur verið lögð áhersla á það frá fyrsta degi að grípa til aðgerða fyrir skuldug heimili, fyrir fólk sem er að missa vinnuna. Þess vegna var t.d. gengið frá mjög mikilvægum lagabreytingum sem varða atvinnuleysistryggingar strax á þingi í mars og við búum auðvitað að því. Það voru engar aðrar lagabreytingar fyrirliggjandi sem þurfti að leggja fram þegar ég kom í þetta ágæta ráðuneyti og það er ekki þannig að menn hafi ekki verið að vinna vinnuna sína. Við höfum verið að leggja grunninn, við höfum verið að setja lög og síðan höfum við verið í sumar, eins og hv. þingmaður þarf nú að reyna að viðurkenna, að grípa til aðgerða sem skipta mjög miklu máli um lánshæfismat ríkisins, um getu fyrirtækjanna til þess að fjármagna sig með því að semja um uppskiptingu gömlu og nýju bankanna, með því að ganga frá aðildarumsókn að Evrópusambandinu, 

Virðulegur forseti. Hæstv. ríkisstjórn hefur sáralítið gert á vinnumarkaði annað en að draga úr vilja manna og draga úr elju manna til þess að vilja reyna að berjast áfram. Svo má tala um þá sem vilja efla hér stóriðju, laða til landsins stærri og öflugri fyrirtæki. Það má tala þannig um sjávarútveginn sem er í algjöru uppnámi vegna áforma ríkisstjórnarinnar í fiskveiðistjórnarkerfinu, þar er algjört uppnám. Svona má tala um verslun og þjónustu í landinu þar sem er algjört uppnám líka og það er hægt að tala svona nánast um hvern þann atvinnuveg sem við stundum. Staðan er háalvarleg og með sömu vinnubrögðum gerist ekkert annað á vinnumarkaði en að atvinnuleysi eykst,  Ég ítreka það því, virðulegi forseti, að í stað þess að eyða tíma okkar hv. þingmanna í að ræða þá dagskrá sem er lögð fyrir þingið í dag snúi 

Virðulegi forseti. Ég get ekki orða bundist að gera athugasemd við fundarstjórn virðulegs forseta þegar forseti ekki einu sinni heldur í tvígang snuprar þingmanninn sem hér var í ræðu sinni að fjalla um ákveðið dagskrármál á einhvern þann hátt sem forseta líkaði greinilega ekki. Ég spyr: Er hæstv. forseti búinn að taka sér eitthvert ritstjórnarvald yfir ræðum hv. þingmanna? Ef svo er held ég að það ætti þá bara að gefa það út með skýrri línu vegna þess að þetta fannst mér alveg með ólíkindum og hreinlega dónaskapur í garð þingmannsins sem færði góð rök í máli sínu fyrir því af hverju hann tók þetta sjónarmið í sinni ræðu. Ég skil ekki af hverju hæstv. forseti beitir sér þá ekki t.d. fyrir því þegar við erum hér með fyrirspurnir til hæstv. ráðherra á dagskrá og þegar þeir svo sannarlega víkja sér undan því að svara spurningum, sem gerist hér oft á tíðum, 

Virðulegi forseti. Hér kem ég upp til að taka undir hvert einasta orð hjá hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur um að hæstv. forseti skuli gera athugasemdir við það þegar þingmenn tjá sig og setja mál í samhengi. Á sama hátt vil ég benda á, ef það hefur verið athugavert að hv. þm. Jón Gunnarsson skyldi hafa rökstutt mál sitt hér fyrir því frumvarpi sem hér liggur fyrir, að á sama tíma kemur hæstv. félagsmálaráðherra og fer að tala um Icesave-samninginn í þessu samhengi. Frú forseti. Hér verður að ríkja jafnræði. Eins vil ég minna á að í morgun, fyrst ég er komin hér undir þessum lið og þingmenn eru oft stoppaðir ef þeir tala undir þessum lið, þá kom hæstv. forsætisráðherra hér þrisvar í ræðustól án þess að ávarpa forseta með formlegum hætti, en um leið og einn stjórnarandstöðuþingmaður kom upp og gleymdi því fékk sá hinn sami skammir. Hér verður að gæta jafnræðis. Ég fer fram á það við forseta þingsins að hér verði jafnræði milli stjórnar og stjórnarandstöðu.

Forseti vill í tilefni orða tveggja þingmanna um fundarstjórn forseta taka það fram að það er skylda forseta að gæta þess að allt fari skikkanlega fram í sölum Alþingis. Forseti reynir að sjálfsögðu að gæta jafnræðis en auðvitað getur það komið fyrir þar sem þeir forsetar sem stjórna þingfundum eru alls sex, að það gæti ekki fyllsta samræmis á milli þess hvernig þeir haga sinni fundarstjórn en við munum að sjálfsögðu fara yfir það í forsætisnefnd þingsins. Varðandi athugasemd um fundarstjórn forseta er laut að ræðu hv. þm. Jóns Gunnarssonar voru þetta eingöngu vinsamleg tilmæli forseta með vísan í það mál sem um var að ræða og forseti lítur ekki svo á að þingmaðurinn hafi verið snupraður af hálfu forseta.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti félags- og tryggingamálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 10/2004, um starfsmenn í hlutastörfum. Frumvarpinu er ætlað að innleiða með fullnægjandi hætti tilskipun ráðsins 97/81/EB um rammasamning um hlutastörf. Þetta frumvarp er til komið vegna þess að Eftirlitsstofnun EFTA hefur talið þær undanþágur of víðtækar sem lögfestar voru með 3. og 4. mgr. 2. gr. laga um starfsmenn í hlutastörfum. Ákvæðin sem lagt er til að felld verði brott kveða á um undanþágu frá lögunum vegna starfsmanna ríkis og sveitarfélaga sem greitt fá tímavinnukaup og þeirra sem stunda störf á grundvelli grunnnáms, námssamninga eða ráðningarsambands sem er liður í þjálfunar-, aðlögunar- eða endurmenntunaráætlun. Þrátt fyrir breytinguna verður ríki og sveitarfélögum áfram heimilt að ráða til starfa fólk sem á grundvelli hlutlægra ástæðna fær greitt tímavinnukaup enda samræmist slík ráðning ákvæðum kjarasamninga og eftir atvikum öðrum lögum. Fái starfsmaður í hlutastarfi greitt tímavinnukaup skulu kjör hans borin saman við starfskjör og starfsskilyrði sambærilegs starfsmanns, þ.e. starfsmanns í fullu starfi sem fær greitt tímavinnukaup. Sé enginn sambærilegur starfsmaður í fullu starfi skal samanburðurinn gerður með vísan til viðeigandi kjarasamnings. Nefndin hefur fjallað um málið en markmið breytinganna er að tryggja fólki í hlutastörfum á tímavinnukaupi þá vernd sem lögunum er ætlað að veita. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Lilja Mósesdóttir, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Þuríður Backman, Guðbjartur Hannesson og Guðmundur Steingrímsson. Fjarverandi voru hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Jón Gunnarsson og Ólína Þorvarðardóttir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur fyrir framsögu hennar. Það hefur komið fram að hér sé verið að innleiða tilskipanir Evrópusambandsins eða réttara sagt það er verið að gera réttarbætur á því, það er verið að laga þær til. Hæstv. félagsmálaráðherra lét svo líta út í máli sínu áðan að verið væri að leiða þetta í lög en þetta er lagasetning sem er löngu komin til og er raunverulega verið að laga. Í máli hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur hér áðan kom fram að þetta snerist allt saman um réttarbætur starfsmanna. Svo er nú ekki með þetta frumvarp því að það er til komið vegna þess, með leyfi forseta, að Eftirlitsstofnun EFTA hefur talið þær undanþágur sem í lögunum felast allt of víðtækar, þ.e. þær undanþágur sem voru lögfestar í 3. og 4. mgr. 2. gr. laga nr. 10/2004, um starfsmenn í hlutastörfum. Hér er því ekki um réttarbætur að ræða því að verið er að þrengja þann rétt sem starfsmenn í hlutastörfum hafa og það eru þeir starfsmenn sem eru þarna nánar taldir upp og hv. þingmaður fór yfir í máli sínu. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann: Þegar svona innleiðingar og leiðréttingar á EES-gerðum eru gerðar, hvernig líður þá viðkomandi þingmanni varðandi það, því að þetta er náttúrlega tekið hér upp í gegnum innleiðingar frá Evrópusambandinu. Finnst henni hún ekki vera að eyða sínum tíma í mikinn óþarfa að þurfa að leggja það hér fram á þingi og sitja yfir þessu og fjalla um það í félags- og tryggingamálanefnd á meðan heimili og fyrirtæki brenna? Væri tíma hv. viðskiptanefndar ekki betur 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir talar um að þessi tilskipun auki ekki réttindi þeirra sem eru á tímavinnukaupi. Því er reyndar ekki þannig farið. Þessi leiðrétting er til komin vegna þess að þegar tilskipunin var innleidd hér 2004 skildu embættismennirnir hér á landi tilskipunina þannig að ekki mætti ráða fólk í tímavinnu. Í tímavinnu starfa meðal annars háskólakennarar margir hverjir og fólk á námssamningum. Það hefur síðan komið í ljós, meðal annars eftir að ESA-dómstóllinn benti á ágalla við innleiðingu hér á landi að þetta er rangur skilningur. Fólk sem er ráðið í tímavinnu, eins og háskólakennarar og aðrir, námsmenn á samningi, er í raun og veru í hlutastarfi. Þetta frumvarp fjallar um það að tryggja að fólk sem er ráðið í tímavinnu njóti sömu réttinda og fólk í hlutastörfum þannig að það má eiginlega segja að verið sé að tryggja þessu fólki aukin réttindi.

Virðulegi forseti. Í athugasemdum við lagafrumvarp það sem varð að lögum árið 2004 með lögum númer 10 segir, með leyfi forseta: „Í inngangsorðum rammasamningsins kemur fram að hann sé framlag til skipulags atvinnumála í Evrópu. Þar eru settar fram almennar meginreglur og lágmarkskröfur er varða hlutastörf. Í samningnum komi fram vilji aðila vinnumarkaðarins til að setja almennan ramma í því skyni að uppræta mismunun gagnvart launþegum í hlutastörfum og til að auka möguleika á hlutastörfum á forsendum sem eru viðunandi bæði fyrir vinnuveitendur og launþega.“ Þarna er þetta alveg skýrt. En svo segir um 2. gr., sem nú er verið að fella út, 3. og 4. mgr., að þar sé ekki gert ráð fyrir því að heimilt sé að undanskilja ákvæðum frumvarpsins þá starfsmenn ríkis og sveitarfélaga sem fá greitt tímavinnukaup eins og það er oftast nefnt í kjarasamningnum. Þarna er verið að breyta þessu og hv. þm. Lilja Mósesdóttir var að tala hér um að þetta væru til dæmis háskólakennarar og fleiri og þarna er verið þá að fella þetta úr gildi. En ég endurtek það sem ég sagði áðan að frumvarpið er tilkomið vegna þess að eftirlitsstofnunin taldi þessar undanþágur allt of víðtækar, sem voru lögfestar með þessum lögum á sínum tíma og nú er verið að leiðrétta það. Þetta er nú ekki svo sem fyrsta athugasemdin sem Eftirlitsstofnun EFTA gerir við íslenska löggjöf og lagasetningu á þessum ESB-gerðum sem við höfum þurft að taka hér upp í íslenskan rétt. Það er nú ágætt að einhverjir hafi vinnu við það því að þetta virðist oft vera ansi misskilið og illa túlkað þegar löggjafinn hér Íslandi setur svo lög í framhaldi af þessu. Mig langar til að spyrja þingmanninn á ný, því að hún rann út á tíma hér í fyrra andsvarinu: Er ekki svolítið sorglegt að eyða öllum þessum tíma nú á sumarþinginu í viðskiptanefnd í að fjalla um svona mál og fá til sín fólk á meðan heimilin og fyrirtækin eru að brenna upp og ekkert er gert fyrir þau á meðan?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir spyr hvort það sé ekki sorglegt að vera að eyða tíma í að innleiða tilskipanir ESB. Ég verð nú að segja að nefndin eyddi ekki miklum tíma í þessa vinnu. Hún kallaði til sín hagsmunaaðila. Það tók hálfan dag eða tvo klukkutíma og síðan átti nefndin mjög gott samstarf um að semja þetta nefndarálit. Í nefndinni situr meðal annars fulltrúi Framsóknarflokksins sem tók þátt í að semja álitið. 
             Við eyddum sem sagt ekki miklum tíma í þetta. En þess má líka geta að við höfum tekið fyrir önnur mál. Við höfum meðal annars kallað á fund okkar hjálparsamtök til þess að gera okkur betur grein fyrir stöðu fólks sem misst hefur vinnuna og þarf að þiggja bætur og stuðning frá ýmsum samtökum og stofnunum.

Frú forseti. Við ræðum hér breytingar á lögum sem var ætlað að innleiða reglur tilskipunar Evrópusambandsins um hlutastörf. Eins og ég gat um í fyrri ræðu um annað mál sem var á undan vil ég gjalda ákveðinn varhuga við tilskipunum Evrópusambandsins vegna slæmrar reynslu. Mér þykir ekki mjög gott að heyra að mönnum þyki það hafa verið gott að hafa afgreitt málið á stuttum tíma. Ég held að menn þurfi alveg sérstaklega að skoða þessar tilskipanir eftir þá döpru reynslu sem Íslendingar hafa orðið fyrir vegna þessara tilskipana. Þá er ég bæði að tala um hrunið í haust sem er að hluta til vegna reglna Evrópusambandsins en alveg sérstaklega Icesave-vandann sem við erum að glíma við þessa dagana, sem er bein afleiðing af gölluðu regluverki Evrópusambandsins. Ég hef sem sagt lagt til að menn væru sérstaklega varkárir þegar eitthvað kæmi inn í nefndir þingsins sem fjallar um Evróputilskipanir þannig að ég held að það sé ekki gott að menn hafi afgreitt þetta á stuttum tíma. Hlutastörf hafa bæði kosti og galla og þau eru mjög mikilvæg í þjóðfélögum. Þau auka sveigjanleika þjóðfélagsins mjög mikið. Það hentar oft bæði starfsmönnum og fyrirtækjum að ráða fólk í hlutastörf. Reyndar má segja að þetta sé kannski orðið fullmikið hér á landi með hlutastörfin. Fólk er oft í vandræðum með að útskýra hvar það í rauninni vinnur vegna þess að það vinnur hér við þetta starf og svo annars staðar í einhverju öðru starfi og stundum um helgar og stundum á kvöldin og hjá mörgum mismunandi fyrirtækjum þannig að þetta getur orðið mjög skrautlegt, sérstaklega hjá yngra fólki. Þetta er mjög veigamikill þáttur og það er mjög mikilvægt að um þetta séu reglur. Reyndar fjallar það frumvarp sem hér er verið að ræða eiginlega ekkert um þetta heldur er verið að afnema undanþágur sem menn settu á sínum tíma varðandi opinber fyrirtæki. Þar af leiðandi skiptir þetta, held ég, ekki mjög miklu máli fyrir atvinnulífið í heild. Ég má til með, frú forseti, að koma inn á það sem hér var rætt áðan, þ.e. umræðu sem hv. þm. Jón Gunnarsson kom inn á, að við erum hér að ræða í hverju málinu á fætur öðru alls konar innleiðingar á reglum sem heyra undir félags- og tryggingamálanefnd og eru til þess að bæta stöðu fólks eða jafnvel eins og þetta frumvarp að skerða rétt sem var veittur of rúmur. En á sama tíma - ég leyfi mér að taka það í samhengi, frú forseti, og vona að ég fái ekki ákúrur fyrir það - á sama tíma er nefndin eiginlega að bíða eftir því að ríkisstjórnin sýni frumkvæði í því að slá skjaldborg um heimilin og vandamál þeirra. Það eru ákveðin vandamál hjá heimilunum. Stór hluti fólks hefur orðið atvinnulaust. Það er allt of mikið atvinnuleysi sem við viljum ekki sjá hér á landi, þó að það sé reyndar reglan í fyrirheitna landinu sem búið er að taka ákvörðun um að sækja um. Þar er reglan 8% atvinnuleysi, búið að vera í 30–40 ár svo. Það er ekkert nýtt og bara allt að því náttúrulögmál í því ágæta ríkjasambandi. En hér á landi hefur atvinnuleysi verið miklu minna og víðast hvar í heiminum yrði það flokkað undir atvinnuskort og mér finnst það miklu jákvæðara. Það er nefnilega þannig að þegar það er atvinnuleysi þá gerast hlutir - það er nú þannig með mannskepnuna, frú forseti, þó að ég kannski megi ekki tala um það, að hún notar sér valdastöðu. Þegar atvinnurekendur uppgötva að tíu, tuttugu manns bíða eftir hverju starfi sem losnar þá falla athugasemdir eins og þessar: „Ertu nokkuð að hætta hjá okkur?“, þegar starfsmaðurinn leyfir sér að biðja um launahækkun eða eitthvað slíkt. Það hef ég heyrt á starfsmönnum úti í Þýskalandi sem ég þekki, vinum mínum, að ef þeir biðja um launahækkun eða tala eitthvað um að bæta sín kjör þá er þeim svarað með spurningunni: „Ertu nokkuð að hætta hérna hjá okkur, vinurinn?“ Þá eru atvinnurekendur farnir að nota sér stöðuna til þess að kúga starfsmennina. En það merkilega er að það öfuga gerist nefnilega líka þegar það er skortur á vinnuafli. Ég hef lent í því sem atvinnurekandi að til mín kom fólk sem spurði: „Hvað borgarðu í dag?“ Og ef ég borgaði ekki nógu mikið í dag þá bara hætti það, bara viðstöðulaust, bara labbaði út og sem sagt var í rauninni að nota sér þá stöðu að það gat fengið vinnu hvar sem var og það er heldur ekki heilbrigt. Þarna þarf því að vera ákveðið jafnvægi. Ég tel að það atvinnuleysi sem við höfum haft undanfarið, 2–3%, sé í rauninni ákveðið jafnvægisatvinnuleysi sem er bara mjög gott og jákvætt. Nú erum við sem sagt komin með allt of mikið atvinnuleysi og ég hefði talið að það væri boðlegt verkefni fyrir hv. félags- og tryggingamálanefnd að fjalla um það og hvernig eigi að leysa það. Hvað gerum við til að leysa atvinnuleysið og hvað gerum við sérstaklega til að milda áhrif atvinnuleysis á félagslega stöðu fólks, sem er mjög alvarleg? Það er nefnilega ekkert grín þegar fólk sem er kannski með 500 þús. kr. á mánuði fellur allt í einu niður í það að vera með 150 þús. kr. á mánuði fyrir skatt í atvinnuleysisbætur og allar skuldbindingar halda að sjálfsögðu áfram sem fólk er búið að gíra sig inn á. Svo ég tali nú ekki um fólkið sem var í bönkunum með miklu hærri laun. Þar er félagslega fallið enn meira og enn alvarlegra og á því hefur ekki verið tekið neitt sérstaklega vel. Þó að það sé búið að gera reyndar ansi margt þá finnst mér, frú forseti, að nefndir þingsins og þingið sjálft ætti að ræða meira um þau vandamál sem knýja á hjá almenningi. Ég sakna þess að hæstv. félagsmálaráðherra hefur ekki komið með nein úrræði önnur en þau sem hér er um að ræða. Þessi frumvörp sem við ræðum í dag, þessi innleiðing og leiðrétting á Evrópusambandstilskipunum breyta ósköp litlu fyrir hinn venjulega launamann á Íslandi. Það eru ekkert voðalega margir sem starfa hjá fyrirtækjum sem hafa verið sameinuð yfir landamæri, hvað þá að þeir njóti ákveðinna réttinda við það samrunaferli vegna þess að réttindin hér á landi eru nú ekkert mikið frábrugðin eða miklu meiri en annars staðar þannig að íslenskir starfsmenn njóta þess ekkert voðalega mikið. Ég held að þessi tilskipun hérna, sem er nú skerðing á réttindum, bæti ekki neitt, hvað þá þær innleiðingar sem við ræðum hér á eftir. Þetta þarf að sjálfsögðu að innleiða en ég hefði talið að menn ættu að nýta annan tíma til þess en einmitt núna. Núna ætti Alþingi að vera að fjalla um lausnir, hvernig við leysum vandamál heimilanna, fyrirtækjanna sem veita atvinnu og tengjast vandamálum heimilanna beint vegna þess að þegar fyrirtæki fer illa og fer á hausinn og segir upp starfsmönnum þá verður fólk atvinnulaust og þá vantar pening heima hjá því. Það er vandamál sem við hér á Alþingi ættum að vera að ræða miklu meira en við höfum gert. Ég vil bara benda á þetta í umræðunni, frú forseti, og þó að það varði ekki beint það mál sem ég er að ræða hér þá ætla ég að leyfa mér að gera það samt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir að koma hér og reifa þetta mál fyrir okkur. Vissulega blandast þessi mál saman og við komumst alltaf að sömu niðurstöðu um að það sé skrýtið að þessi mál skuli vera til umræðu nú, miðað ástandið í landinu. Allir þingmenn sem koma hér upp komast að kjarna málsins, þ.e. að hér eru mikil vandræði og það er ekki verið að taka á vandanum, heldur er verið að reyna að vinna tíma á þinginu vegna þess að ríkisstjórnin er komin með allt í vandræði. Þá erum við aðallega að tala um hið svokallaða Icesave-mál. Þingmönnum er haldið í þinginu til þess að reyna að sýna að hér sé eitthvað að gerast og að eitthvað sé í gangi. Ég tek undir með hv. þingmanni, þetta er orðið nokkuð skrýtið allt saman. Áhersla hæstv. félagsmálaráðherra á þetta mál er afar einkennileg því að það hefði svo sannarlega getað beðið fram að haustþingi. Raunverulega er þetta uppfærsla á EES-reglugerðum sem við verðum hvort sem er að innleiða í lög þegar búið er að benda okkur á að þær hafi verið rangt innleiddar eða að vantað hafi upp á þegar þær voru settar á sínum tíma sem lög. Ég vil spyrja hv. þm. Pétur Blöndal í framhaldi af þessu. Hér er mikið atvinnuleysi og þetta er til þess að auka rétt aðila í hlutastörfum. Hver er hans skoðun á því hvernig atvinnulífið og launþegar komu út úr því þegar lögum var eftir bankahrunið breytt í þá veru að starfsmenn fengu atvinnuleysisbætur á móti hlutastörfum? Nú hefur komið í ljós að þær eru að einhverju leyti misnotaðar. Telur þingmaðurinn ekki að það hafi samt verið 

Frú forseti. Ég gæti talað langt mál um bótakerfi og hvernig misnotkun eyðileggur bótakerfin sem allir eru sammála um að koma á fót. Einhverjir skúrkar misnota þau og eyðileggja og gera ómöguleg. Ég var mjög ánægður með þá hugmynd að veita hlutaatvinnuleysisbætur. Það er afskaplega merkileg tilraun sem verið er að gera hér á Íslandi. Fyrirtæki sem er með 100 manns í vinnu og neyðist til þess að segja 10% upp vegna þess að það ræður ekki við meiri kostnað en 90% af launakostnaði stendur frammi fyrir þrem kostum. Það getur sagt upp 10% af mannskapnum alveg, það getur sagt upp hverjum einasta manni 10%, þ.e. hver maður vinnur þá 90%, eða lækkað launin hjá öllum um 10%. Þetta eru þrjár leiðir og mér finnst langskynsamlegust sú að segja hverjum manni upp 10%. Þá haldast tengslin við vinnumarkaðinn, menn þurfa að mæta í vinnuna og annað slíkt. Þeir geta hugsanlega fengið sér einhvers staðar annars staðar vinnu fyrir 10 prósentin sem eftir eru eða verið atvinnulausir að því leyti. Mér fannst þetta merkileg tilraun og mér þykir mjög miður ef einhverjir skúrkar eyðileggja þessa merkilegu tilraun sem ég held að sé ekki þekkt annars staðar í heiminum, sennilega vegna þess að menn sjá möguleikann á misnotkun. Svo var þetta líka víkkað yfir í sjálfstæða atvinnurekendur. Þar eru náttúrlega enn meiri möguleikar, en mér finnst að gera eigi kröfu til fólks í svona stöðu um að það misnoti ekki þau úrræði sem er verið að setja á laggirnar, einmitt til þess að bjarga þeim sem lenda illa í kreppunni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir andsvarið. Við erum þá að nokkru leyti sammála um að þetta hafi verið afar góð tilraun á sínum tíma. Hugsunin á bak við hana, alveg eins og hv. þingmaður fór yfir, er að fólk hafi kost á því að fá atvinnuleysisbætur niður í 50% því að ef það fer niður í 49% starfshlutfall og neðar er viðkomandi starfsmaður flokkaður sem atvinnulaus og fer þá á fullar bætur. Hins vegar hefur ekki verið mikið rætt um að launþegarnir reyndust ekki endilega vera aðalskúrkarnir heldur bar svolítið á því hjá fyrirtækjum að launþegum var sagt upp og minnkað hjá þeim starfshlutfall, bara af því að þarna myndaðist gloppa, þó að kannski hefði ekki verið þörf á að segja viðkomandi starfsmanni upp eða lækka starfshlutfallið. En við skulum vona að þegar frá líður nái þetta jafnvægi því að svona aðgerðir eru fyrst og fremst gerðar fyrir fólkið sem þarf á þeim halda en ekki þá sem sjá sér hag í því að brjóta reglurnar. Þetta er eins og ég segi ágæt tilraun. Í lokin hef ég spurningu til hv. þingmanns varðandi þetta. Sér hv. þingmaður fyrir sér að í framtíðinni fjölgi hlutastörfum? Sér hann þá ekki tækifæri í því að fólk sé á atvinnuleysisbótum og taki svo kannski að sér störf við mannúðarmál? 

Frú forseti. Þessi umræða er að verða mjög áhugaverð vegna þess að það hefur sýnt sig að atvinnuleysi hefur hörmulegar afleiðingar fyrir þann atvinnulausa og þjóðfélagið í heild. Í fyrst lagi er í atvinnuleysi ekki verið að nýta vinnukraft allrar þjóðarinnar og í öðru lagi gerist það inni í hverjum manni sem verður atvinnulaus, nema hann sé þeim mun sterkari, að sjálfsálitið og sjálfsmyndin brotna. Jafnvel svo að rannsóknir hafa sýnt að fólk sem er um sex, átta mánuði frá vinnumarkaði er nánast orðið öryrkjar. Það eru sem sagt mjög litlar líkur á því að fólk sem lendir í þeirri stöðu fari nokkurn tíma að vinna aftur. Þetta er mjög dapurlegt og mér finnst að við eigum að vinna gegn þessu með því að virkja þá sem eru atvinnulausir. Hreinlega segja þeim að þeir eigi að mæta einhvers staðar og læra. Hægt er að fá hluta af atvinnuleysingjum sem eru menntaðir til þess að kenna hinum sem eru ómenntaðir. Ég held að við þurfum að fara að skoða þetta með allt, allt öðru hugarfari en gert hefur verið, að setja fólk bara til hliðar og láta það eiga sig af því að þannig koðnar maður niður. Ég held að það sé mjög mikilvægt að menn séu virkjaðir. Það er t.d. mjög góð hugmynd að fólk fari að vinna, þá jafnvel kauplaust, við alls konar störf sem er þörf á, jafnframt atvinnuleysisbótunum, eða hreinlega að það verði á launum og fái þá kannski eitthvað hærri laun en atvinnuleysisbæturnar eru til þess að hvetja það til að stunda störf. Ég held nefnilega að virknin sé eitt almikilvægasta meðalið gegn því niðurbroti sem ég gat um. Þetta á ekki síður við um öryrkja, virkni öryrkja mætti vera mikið, mikið meiri.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti félags- og tryggingamálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 139/2003, um tímabundna ráðningu starfsmanna. Frumvarpinu er ætlað að innleiða með fullnægjandi hætti tilskipun Evrópusambandsins frá árinu 1999 um rammasamning um tímabundna ráðningu. Tilgangur framangreindrar tilskipunar er að koma í veg fyrir misnotkun á tímabundnum ráðningum. Samkvæmt íslenskum lögum er óheimilt að framlengja eða endurnýja tímabundinn ráðningarsamning þannig að hann vari samfellt lengur en í tvö ár. Hefur ákvæðið því þau áhrif að líði lengri tími en þrjár vikur þar til nýr samningur er gerður telst ekki vera um framlengingu eða endurnýjun samnings að ræða heldur sé kominn á nýr samningur. Í frumvarpinu er því lagt til að þessi tími verði lengdur úr þremur vikum í sex vikur sem þyki þá hæfilegur tími og talinn ná tilgangi laganna til að koma í veg fyrir misnotkun á tímabundnum ráðningum. Nefndin telur rétt að benda á að í dómi Evrópudómstólsins kemur ekki fram hver hæfilegur tími sé, einungis að 20 virkir dagar eða fjórar vikur sé ekki nægjanlega langur tími enda gætu starfsmenn oftar en ekki þurft að sætta sig við svo langt tímabil milli starfssamninga við vinnuveitanda sinn. Þannig mætti leiða að því líkur að taki starfsmenn sér sumarfrí við lok tímabundins samnings og nýr samningur sé ekki gerður fyrr en að sumarleyfi loknu geti hafa liðið þrjár til fjórar vikur sem leiði þá til þess að nýtt ráðningarsamband myndast og tveggja ára hámarkstímabil tímabundinnar ráðningar byrjar að telja að nýju. Af þessum sökum áréttar nefndin mikilvægi þess að launafólki með tímabundna ráðningu sé veitt nægileg vernd og sá tími sem frumvarpið kveður á um verði lengdur leiði reynslan í ljós að þörf sé á því. Nefndin hefur fjallað um málið og leggur til að það verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Lilja Mósesdóttir, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Þuríður Backman, Guðbjartur Hannesson og Guðmundur Steingrímsson. Fjarverandi voru hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Jón Gunnarsson og Ólína Þorvarðardóttir.

Virðulegi forseti. Ég er komin upp til þess að lýsa ánægju minni með breytinguna í þessu frumvarpi. Ég tel þetta vera mestu réttarbótina af þessum þremur málum sem hafa verið lögð fram og kannski það sem skiptir mestu máli. Þarna vegur þungt, eins og hv. þm. Lilja Mósesdóttir fór yfir, að lengja frestinn úr þremur vikum upp í sex vikur vegna sumarleyfisákvæðisins. Umboðsmaður Alþingis hefur aðeins fjallað um þetta í máli nr. 4929 frá 2007, auk þess sem Evrópudómstóllinn hefur fjallað um þessi mál. Oft er á mjög gráu svæði hvenær þetta tekur gildi og hvað má líða langur tími. Ég ætla því fyrir hönd Framsóknarflokksins að lýsa hér yfir ánægju með þetta frumvarp og við komum til með að styðja það.

Frú forseti. Ráðningarsamningur er samningur milli tveggja aðila og væntanlega er beggja hagur að gera ákveðinn samning. Það ætti að vera þannig en þó myndast oft misvægi. Þegar skortur er á vinnuafli eða skortur á vinnu, atvinnuleysi, getur myndast misræmi. Þegar fólk ræður sig í vinnu getur vel verið að launþeginn vilji gjarnan hafa vinnuna tímabundna og ekki hafa ótímabundinn ráðningarsamning, það er ekki endilega alltaf atvinnurekandinn sem knýr á um að samningar séu tímabundnir. Þessi tilskipun og þessar reglur sem við erum að setja í lög skerða í rauninni samningsfrelsi launþeganna líka. Ég vildi bara benda á þetta, það er ekki alltaf fyrirtækið sem stjórnar því hvernig ráðningarsamningar eru heldur líka launþegarnir. Sú staða gæti komið upp að einhver vildi ráða sig fram á haustið, þá vildi hann vera laus og ekkert þurfa að segja upp sérstaklega vegna þess að hann ætlar að fara í nám t.d. Vel má vera að þessi lög og þessar reglugerðir geri slíkt ómögulegt. Hafi maður verið í starfi tímabundið fram á vor, af því að þá þurfti hann að fara í vorpróf eða eitthvað slíkt, getur hann lent í því að vera kominn í ótímabundna vinnu og þurfa að segja upp með formlegum fyrirvörum eins og um ótímabundinn samning væri að ræða.

Virðulegi forseti. Ég vil í lok þessarar umræðu taka undir með hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur og fagna innleiðingu þessarar tilskipunar sem felur í sér réttarbót fyrir fólk sem er ráðið tímabundið. Þess er að geta að í kjölfarið á bankahruninu á Norðurlöndunum fjölgaði mjög þeim á vinnumarkaði sem voru aðeins með tímabundna ráðningu. Flestir þeirra sem féllu undir þann hóp voru ungt fólk og þá sérstaklega háskólamenntað fólk. Það er því mikilvægt að innleiða þessa tilskipun núna þegar við erum að fara í gegnum svipað ástand og tryggja frá byrjun að það fólk sem mun bara eiga kost á tímabundinni ráðningu njóti sem mestra réttinda.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna innleiðingar á tilskipun nr. 29/2005, frá Evrópusambandinu, um óréttmæta viðskiptahætti. Frumvarp sama efnis var til umfjöllunar í hv. viðskiptanefnd á 136. löggjafarþingi en varð ekki útrætt. Nefndarálitið er að finna á þskj. 199. Þar kemur fram að nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með einni orðalagsbreytingu, þ.e. að í stað orðanna „sem innleiða á“ í c-lið 1. gr. komi: sem innleiddar hafa verið. Er þetta gert til þess að taka af öll tvímæli um að ekki verður sett ný reglugerð eða gerð breyting á reglugerð í þá veru að bæta við upptalningu þeirra laga sem teljast til verndar hagsmunum neytenda nema efni þeirrar reglugerðar hafi verið tekið upp í íslenskan rétt. Um þetta voru nokkur áhöld. Menn gátu misskilið orðalagið eins og það var í frumvarpinu og var það nokkuð rætt við 1. umr. málsins, bæði fyrr í vetur og eins aftur núna þegar mælt var fyrir því á nýju þingi. Verði þetta frumvarp að lögum verður sú breyting á að viðauki sem geymir upptalningu á þeim reglugerðum sem hafa verið innleiddar í íslenskan rétt og eru á sviði neytendamála mun ekki lengur hafa lagagildi heldur verður hann reglugerð. Þannig verður hægt á einfaldari hátt en áður að bæta inn á viðaukann þeim málum sem þegar hafa fengið lagagildi á Íslandi og teljast á sviði neytendamála. Nú inniheldur þessi viðauki 15 töluliði og hann er að finna í lögum nr. 56/2007. Verði frumvarpið að lögum með þessari breytingu verður eins og ég sagði áðan bætt við upptalninguna með reglugerð. Frú forseti. Ég tel ekki ástæðu til að lesa nefndarálitið sem hér liggur fyrir á þskj. 199 og flutt er af hv. viðskiptanefnd. Hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir, Eygló Harðardóttir og Jónína Rós Guðmundsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en undir nefndarálitið og breytingartillöguna þar með rita auk þeirrar sem hér stendur Magnús Orri Schram, Guðlaugur Þór Þórðarson, Björn Valur Gíslason, Ragnheiður Elín Árnadóttir og Margrét Tryggvadóttir.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að gera grein fyrir efni þessa frumvarps svo langt sem það nær og einnig þeirri breytingartillögu sem nefndin flytur við frumvarpið sem ég hygg að sé til bóta þó ég ætli að koma aðeins betur að því síðar. Þetta frumvarp er þess eðlis að það getur kallað á margs konar umræðu og vangaveltur sem ég held að sé nauðsynlegt aðeins að vekja upp. Þá langar mig fyrst að velta því einfaldlega fyrir mér hvernig við förum að því að lögfesta ýmsar gerðir Evrópusambandsins á sviði réttarfars eins og þeirrar sem við erum um það bil að fara að lögfesta. Um þetta mál virðist ætla að takast almenn og breið pólitísk samstaða þannig að engar líkur eru á öðru en að þetta mál verði afgreitt á þessu þingi. Þess vegna er full ástæða til að reyna að velta fyrir sér efni málsins og einnig hvernig við stöndum að því að innleiða þessar gerðir. Í fyrsta lagi varðandi þetta frumvarp almennt vil ég segja að mál af þessu taginu sem fjallar um tilskipun um óréttmæta viðskiptahætti kallar auðvitað á það í sjálfu sér, ekki síst því andrúmi sem núna ríkir í þjóðfélaginu, að í frumvarpinu sé gerði miklu betri grein fyrir efni málsins en þar er gert. Hér er verið að fjalla um óréttmæta viðskiptahætti og verið að innleiða í lög með þessum hætti tiltekna þætti þeirra mála og vísað mjög í einstaka kafla, bæði í gerðum Evrópusambandsins og í gildandi lögum. Hins vegar er manni alls ekki ljóst þetta samhengi málsins með því að lesa þetta frumvarp eitt og sér. Þetta er býsna tæknilegt mál, ég segi ekki að það sé bara fyrir innvígða og innmúraða. Það er hægt að átta sig á hinum tæknilegum breytingum með því að lesa vandlega yfir texta málsins en hið stóra samhengi sem við erum að fjalla um, þessi löggjöf og tilskipun um óréttmæta viðskiptahætti, en það hefði auðvitað verið eðlilegt af hálfu hæstv. viðskiptaráðherra að gera nánari grein fyrir því í athugasemdum um frumvarpið. Það er auðvitað skaði að ég skyldi ekki eiga þess kost á þeim tíma að vekja máls á þessu þegar hæstv. ráðherra mælti fyrir málinu. Þess vegna nýti ég það tækifæri sem ég hef núna til að fara yfir það sem ég tel vera mikið aðfinnsluefni, að ekki skuli gerð betri grein fyrir bakgrunni málsins sem ég geri að umtalsefni. Það er auðvitað ekki einfalt mál að innleiða þessar gerðir og tilskipanir Evrópusambandsins og Alþingi hefur gert nokkrar atrennur að því að fara yfir það hvernig skynsamlegt sé að vinna þessi mál á þinginu. Við vitum hvernig þetta ber að. Það er lögð fram þingsályktunartillaga sem utanríkismálanefnd fer yfir og síðan, ef tilefni er til, er flutt frumvarp til að lögfesta efnisþætti tilskipunarinnar ef ekki liggja þegar fyrir lög í því sambandi. Þess vegna held ég að það væri mjög til bóta bæði í þessu máli og ýmsum öðrum þegar þau eru lögð fram, mál sem eru í rauninni kannski að megninu til eða uppistöðu til tæknileg, þá væri auðvitað nauðsynlegt að við gerðum grein fyrir hver hin stóra mynd er sem við erum að fjalla um. Ég man að á frumbernskuárum EES-samningsins voru þess mál oft til umræðu og ég man sérstaklega eftir ljóðrænum leiðara Alþýðublaðsins sáluga sem félagi Hrafn Jökulsson skrifaði sem hét „Pósturinn Páll“ og fjallaði um hlutskipti þáverandi hæstv. félagsmálaráðherra sem hafði verið í óðaönn að taka við pósti frá Brussel sem var síðan nánast framsendur hingað til þingsins. Það losar þingið auðvitað ekki undan þeirri ábyrgð að fara efnislega yfir þessi mál eins og vel og hægt er. Til að við þingmenn, a.m.k. þeir sem standa utan um þær þingnefndir sem í hlut eiga, getum áttað okkur á málinu er mjög mikilvægt að efni þess sé betur reifað en gert er í þessu frumvarpi. Ef við skoðum hvernig það er rakið t.d. í nefndaráliti hv. viðskiptanefndar hvernig staðið var að þessari tilteknu reglugerð, þá segir þar svo í 3. mgr., með leyfi forseta: „Reglugerð EB, nr. 2006/2004 frá 27. október 2004, um samvinnu um neytendavernd var tekin upp“- ég vil biðja fólk um að veita þessu athygli - „í íslenskan rétt á þann hátt að birta sjálfa reglugerðina sem fylgiskjal við lögin. Í viðauka við reglugerðina eru taldar upp þær EB-tilskipanir og -reglugerðir sem teljast vera ,,lög til verndar hagsmunum neytenda“.“ Í 1. gr. þessa frumvarps er hins vegar lagt til að heimilt verði á grundvelli 3. gr. laganna, þeirra laga sem vísað er til, að láta viðaukann hafa reglugerðargildi. Með öðrum orðum er hér verið að breyta þessu talsvert að því leytinu að áður hafði reglugerðin verið birt sem fylgiskjal við lögin en farið öðruvísi með viðaukann. Nú er verið að leggja til að viðaukinn sjálfur hafi sjálfstætt reglugerðargildi. Síðan er það hugsunin á bak við þetta frumvarp eins og kemur fram í 1. gr. að ef breytingar verði síðar gerðar á þessum viðauka eigi að vera hægt að bæta við upptalninguna á þessum lögum, með leyfi virðulegs forseta, „sem teljast vera lög til verndar hagsmunum neytenda“. Það verði unnt með breytingu á reglugerð að bæta þeim við upptalninguna. Þarna er auðvitað verið að stytta sér leið. Viðskiptaráðuneytið er í raun að afla sér heimilda til að hafa það vald að geta breytt reglugerð með einföldum hætti og bætt við þessa upptalningu eins og þörf krefur. Síðan er það rakið að ef frumvarpið verði að lögum gæti viðskiptaráðherrann haft heimild til að bæta 16. tölulið við viðaukann eins og mælt er fyrir í frumvarpinu. Það vekur síðan athygli og má segja að sé undirritað með breytingu viðskiptanefndar að eins og málið var lagt upphaflega fram var þessi heimild alveg ótrúlega opin. Svo opin í rauninni að það má ætla að þarna hafi tilraun verið gerð til þess, væntanlega óafvitandi, að fela hæstv. viðskiptaráðherra, sem vel að merkja er í dag einstaklingur sem stendur utan þingsins, hæstv. viðskiptaráðherra til að leiða inn í þessa reglugerð sem fer ekki fyrir Alþingi upptalningu á tilgreindum atriðum. Þetta hefði auðvitað verið mjög alvarlegur hlutur. Þess vegna eins og ég sagði í upphafi fagna ég því að hv. viðskiptanefnd hefur ákveðið að leggja til breytingu við þetta frumvarp sem gerir það að verkum að hæstv. ráðherra getur ekki bætt við inn í viðaukann nánast eftir „smag og behag“ eins og upphaflegt frumvarp gerði ráð fyrir heldur er eingöngu um það að ræða að hann getur einungis haft inni í viðaukanum þau atriði sem þegar hafa verið innleidd. Að vísu er það svo að ef Alþingi hefur samþykkt þessi tilteknu atriði er hæstv. ráðherra heimilt að færa þau atriði, sem aflað hefur verið lagaheimildar til á Alþingi, inn í þennan viðauka. Það er því ekki alveg nákvæmt eins og kemur fram í nefndaráliti viðskiptanefndar að hér sé um að ræða orðalagsbreytingu. Hér er um að ræða efnisbreytingu og raunar mjög mikilvæga efnisbreytingu. Maður spyr sjálfan sig þegar þetta er lesið og þessi mál rakin í sögulegu samhengi hvort ekki sé ástæða til þess að Alþingi fari mjög rækilega yfir tilskipanir af þessu taginu, hvort sem þær koma úr þessu ráðuneyti eða öðrum, með hliðsjón af því verklagi sem Alþingi hefur tamið sér. Það er augljóst mál að í þessu litla, sakleysislega frumvarpi, þar sem hið stóra, efnislega samhengi er ekki rakið, var ákvæði sem fól í sér algerlega óviðunandi og óeðlilegt vald sem í þessu tilviki hæstv. viðskiptaráðherra hefði getað fengið. Nú er ég ekki að segja að hæstv. viðskiptaráðherra hefði verið líklegur til að misnota þetta vald. Það er hins vegar ljóst að hefði málið ekki fengið þessa meðhöndlun viðskiptanefndar og hefði hv. viðskiptanefnd ekki kosið að gera þessa breytingartillögu hefði í raun og veru verið opnað á ótrúlega mikla möguleika framkvæmdarvaldsins til að breyta þessum viðauka eins og það lysti. Það er mjög slæmt og mér finnst ástæða til að hafa nokkur orð um þetta mál. Ég ítreka sem sagt að þessi efnisbreyting sem viðskiptanefndin er að gera er ekki orðalagsbreyting, heldur efnisbreyting sem skiptir máli. Almennt sýnist mér að þetta feli í sér aukið reglugerðarvald ráðherra. Viðaukinn, sem verður reglugerð í framtíðinni, getur haft tvíþættan tilgang, annars vegar að vera skrásetning á sögunni og hins vegar aðferð við að tína þær breytingar sem Alþingi hefur gert inn í reglugerðina. Einmitt um þessar mundir er full ástæða til að velta fyrir sér ýmsum þáttum sem lúta að óréttmætum viðskiptaháttum í þjóðfélagi okkar. Við þurfum ekki annað en fletta blöðunum dag frá degi til að átta okkur á því að hér er um að ræða mjög alvarlega hluti. Það er engin tilviljun að í Evrópusambandinu og á hinu Evrópska efnahagssvæði skuli vera mikill skógur laga og reglna um óréttmæta viðskiptahætti eins og málin þróast nú. Þeir óréttmætu viðskiptahættir sem væntanlega er vísað til eiga sér ekki bara stað í einstökum þjóðríkjum heldur yfir landamæri. Þau dæmi sem við höfum séð í okkar litla þjóðfélagi upp á síðkastið eru lýsandi fyrir það. Þetta tekur til mjög margra hluta og snýr ekki bara að neytendavernd og öðru slíku. Hér getur verið um að ræða mjög flókna hluti sem þarf að mæta með sameiginlegu átaki þeirra ríkja sem eru aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu. Þess vegna er út af fyrir sig fagnaðarefni þegar færi gefst á að fjalla aðeins um þessa löggjöf. Því ítreka ég að ég tel, ekki síst í ljósi þess umhverfis sem við erum í núna, að þetta frumvarp sem hefur yfir sér yfirbragð tæknilegra leiðréttinga á flóknum fjarlægum gerðum hefði átt að vera gert þannig úr garði að okkur væri betur ljóst um hvers konar löggjöf við værum að fjalla, hvaða löggjöf þetta snerti og hvað nákvæmlega væri við að eiga. Ég vil í þessu sambandi líka, vegna þess að hér er staddur hv. formaður nefndarinnar, vekja athygli á því að í Morgunblaðinu í morgun er fjallað um einn anga þessa máls sem snertir óréttmæta viðskiptahætti. Þetta er mál sem ég hef nokkuð hreyft við í þinginu og ég vil leyfa mér að lesa örlitla frásögn sem birtist í viðskiptablaði Morgunblaðsins í dag, í fréttaskýringu eftir Bjarna Ólafsson blaðamann. Þar segir blaðamaðurinn, með leyfi forseta: „Hlutabréfaeign á við eðlilegar aðstæður að vera ein þeirra leiða sem almenningur hefur til að ávaxta fé sitt. Það að græða á kaupum og sölu á hlutabréfum, að elta hækkanir og lækkanir á mörkuðum, er frekar iðja sérfræðinga en almennra hluthafa. Margir eiga hlutabréf í sínu félagi svo árum eða jafnvel áratugum skiptir og fá sína ávöxtun í formi arðgreiðslna. Þeir kippa sér ekki endilega upp við það þótt hlutabréfaverð taki tímabundna dýfu, vegna þess að þeir hafa ekki hug á að selja bréfin hvort eð er. Þessir smáu hluthafar skipta stærri leikmenn litlu máli.“ Þetta er auðvitað einn angi þessa máls sem hér er verið að ræða; meðhöndlun á þessum litlu hluthöfum sem hafa skipt svo miklu máli í efnahagslegri uppbyggingu á Íslandi. Fjöldi fólks hefur nurlað saman aurum og lagt inn í fyrirtæki, bæði til að ávaxta fé sitt og einnig til að dreifa áhættunni og freista þess að fá meiri ávöxtun en hægt er með venjulegum sparnaði á sparireikningum bankanna. Þetta hefur líka verið aðferð almennings til að taka virkan þátt í uppbyggingu atvinnulífsins og njóta ávaxtanna þegar vel gengur. Hins vegar hefur skort mikið á að séð væri fyrir hagsmunum minni hluthafa. Þótt ýmislegt hafi verið gert í þessum efnum er það mjög miður hve illa hefur í raun og veru verið farið með marga litla hluthafa í okkar þjóðfélagi. Það hefur t.d. verið vakin athygli á því að bara í hruninu í haust er talið að 47 þúsund einstaklingar hafi tapað u.þ.b. 130 milljörðum kr. á einni viku vegna hlutafjáreignar í bönkum sem nú er verðlaus. Til viðbótar við þetta kemur sú lækkun sem varð á hlutabréfum á árinu 2008 og enn fremur að hlutabréf í öðrum fyrirtækjum hafa verið að lækka. Eignir fyrirtækjanna hafa dregist saman og litlu hluthafarnir, sem blaðamaðurinn sem ég vitnaði til áðan lýsti svo ágætlega, eru algerlega óvarðir í þessu sambandi. Þetta er m.a. það erindi sem ég á við hv. formann viðskiptanefndar - ég vil spyrja hæstv. forseta hvort formaður viðskiptanefndar sé ekki nærri og geti hlýtt á mál mitt.

Forseti getur ekki heyrt betur en hv. formaður viðskiptanefndar sé í hliðarherbergi.

Virðulegi forseti. Ræða mín er ekki löng og þess vegna vil ég biðja hv. formann  Á sínum tíma hafði ég ásamt þingmönnum úr öllum þingflokkum sem þá sátu á Alþingi forgöngu um að flytja tiltekin frumvörp í þessa veru. Þau frumvörp voru illu heilli ekki afgreidd frá Alþingi á þeim tíma af ástæðum sem mér eru í sjálfu sér ekki ljósar nema um hafi verið að ræða þetta gamla tregðulögmál sem gildir þegar þingmenn flytja þingmál. Ég ákvað þess vegna núna í vor ásamt félögum mínum í Sjálfstæðisflokknum að flytja mál á grundvelli þessara frumvarpa sem svo breið pólitísk samstaða hafði skapast um þótt Alþingi hefði ekki afgreitt þau. Þingsályktunartillagan gengur út á að hæstv. viðskiptaráðherra skipi nefnd til að leggja fram hugmyndir að þeim breytingum sem þyrfti að gera á lögum til að tryggja betri stöðu minni hluthafa. Ég tel að þetta eigi beint erindi í umræðuna núna vegna þess að við fjöllum um afmarkaðan þátt tilskipunar um óréttmæta viðskiptahætti. Þegar við horfum á þessa hluti er enginn vafi á að margt ljótt hefur gerst innan hlutafélaga þar sem hagsmunir minni hluthafa hafa verið fyrir borð bornir. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann að því, í ljósi þess sem ég hef þegar rakið og vegna þess að á bak við þessa tillögu er mjög breið almenn pólitísk samstaða - og ég vil til fróðleiks geta þess að þau tvö frumvörp sem eru fylgiskjal þingsályktunartillögunnar og á vissan hátt ákveðinn bakfiskur í þessari tillögu voru flutt af m.a. hæstv. núverandi fjármálaráðherra og hæstv. núverandi forsætisráðherra, auk mín. Þess vegna ætla ég að við þetta mál sé mikill almennur pólitískur stuðningur. Þetta mál var eitt af þeim fyrstu sem flutt voru á Alþingi og það fór tiltölulega snemma inn í viðskiptanefnd. Mér er kunnugt um að þar hafa komið fram sjónarmið fjölmargra þeirra sem láta sér þessi mál varða. Ég hef kynnt mér þau sjónarmið í umsögnum sem hafa borist nefndinni og þar er allt á sömu bókina lært. Allir þeir sem á annað borð taka efnislega afstöðu til málsins hvetja til þess að málið verði afgreitt frá þinginu. Þess vegna vil ég spyrja hv. formann nefndarinnar hvort hún hafi hugleitt að þetta mál verði afgreitt núna fyrir þinglok þannig að Alþingi geti tekið afstöðu til málsins. Ég geri það í tilefni af þessu frumvarpi til laga um óréttmæta viðskiptahætti vegna þess að stór angi þess máls eru óréttmætir viðskiptahættir, a.m.k. mjög ósanngjarnir viðskiptahættir sem hafa tíðkast innan hlutafélaga í ýmsum tilvikum og hafa átt sinn þátt í að fjölmargir einstaklingar urðu fyrir meiri skaða en ella hefði orðið í þeim darraðardansi og því hruni sem varð hér á sl. hausti.

Frú forseti. Við erum komin í 2. umr. um frumvarp um breytingar á ýmsum lögum um óréttmæta viðskiptahætti. Þetta er ekki stórmál. Ég var því miður ekki viðstödd afgreiðslu á málinu út úr nefnd en geri fastlega ráð fyrir að ef ég hefði verið viðstödd væri ég á nefndarálitinu þar sem hér er ekki um neitt tímamótamál að ræða. Það er verið að tala um að fá að setja reglugerð. Það eru lagðar til breytingar á annars vegar lögum um samvinnu stjórnvalda á EES-svæðinu um neytendavernd og hins vegar lögum um lögboðin dómsmál til verndar heildarhagsmunum neytenda. Tilgangur frumvarpsins er að ljúka innleiðingu á tilskipun 2005/29/EB um óréttmæta viðskiptahætti en efni tilskipunarinnar hefur verið tekið upp í íslenskan rétt að undanskilinni 16. gr. hennar. Þær breytingar sem um ræðir felast í breyttum tilvísunum til tilskipunar sem hafa þegar verið innleiddar og þeir sem hafa kíkt á breytingartillögu nefndarinnar sjá að þær snúast meira og minna um tilvísanir en ekki efnisbreytingar. Helstu athugasemdirnar sem gerðar voru í 1. umr. um málið voru um setningar í greinargerð frumvarpsins og það má væntanlega rekja til biturrar reynslu okkar á undanförnum mánuðum af því að hafa innleitt Evrópurétt, í sumum tilvikum hugsunarlaust. Hér stendur í greinargerðinni, með leyfi forseta: „Innleiðing síðari breytinga á viðaukanum, sem geymir upptalningu á ákveðnum EES-gerðum á sviði neytendamála, yrði í formi reglugerða sem er mun einfaldara en að breyta lögum hverju sinni. Það er því til mikils hægðarauka að breyta lögunum með þessum hætti enda þarf þá ekki að taka upp breytingar í lögin í hvert skipti sem breytingar eru gerðar á viðauka tilskipunarinnar.“ Það er kannski ekki að undra að hárin hafi ýfst á hnakka þingmanna þegar þeir sáu þessa setningu frá viðskiptaráðuneytinu um að embættismenn telji til mikils hægðarauka að sleppa því að breyta lögum en fara þess í stað beint í gegnum reglugerðir. Enda er kannski óþarfi að trufla þingmenn við ýmis önnur mikilvæg störf eins og að fjalla um hvort endurskoðendur eða sérfróðir matsmenn megi gefa yfirlýsingu um samruna. Þetta eru þau mál sem við fjöllum um núna í miðju efnahagshruninu. Þegar hafa komið fram athugasemdir við áherslur hæstv. félagsmálaráðherra í sambandi við þau mál sem hann leggur fram og ég held að það megi að vissu leyti kvarta undan sömu vinnubrögðum hjá hæstv. viðskiptaráðherra. Það er spurning hvort þetta sé mál sem ástæða er til að ræða á sumarþingi, sérstaklega í ljósi þess að staðan á Íslandi er enn þá mjög erfið. Hér hafa ekki orðið miklar breytingar frá því að við ræddum þetta í fyrstu umferð, þrátt fyrir að við séum búin að senda þessa fínu umsókn tvisvar sinnum inn til ESB. Í annað skiptið afhenti sendiherra okkar í Svíþjóð hana og svo fór hæstv. utanríkisráðherra aftur til Svíþjóðar og endurafhenti umsóknina Evrópusambandinu. Við skulum því vona að umsóknin sé komin til skila til Evrópusambandsins. Það hefur þó svo sem ekki breytt neinu fyrir okkur, við erum enn að fást við stór vandamál. Þess vegna finnst manni svolítið einkennilegt að við séum að ræða um innleiðingar á gerðum og reglugerðum. Í Morgunblaðinu í morgun var t.d. bent á að hæstv. félagsmálaráðherra er núna loksins búinn að ákveða að skipa nefnd til að huga að vandamálum heimilanna. Núverandi flokkar eru búnir að skipa ríkisstjórn frá því í febrúar og hafa gefið sér ágætan tíma til að huga að vandamálum heimilanna á Íslandi. Í fréttum kom einnig fram að vanskil Íbúðalánasjóðs hafa nú tvöfaldast en við inni á þingi ætlum hins vegar að fjalla um reglugerðir og mjög mikilvægar ESB-tilskipanir. Í nefndarálitinu leggjum við til eina breytingu á orðalagi frumvarpsins. Lagt er til að í stað orðanna „sem innleiða á“ í c-lið 1. gr. frumvarpsins komi orðin: ,,sem innleiddar hafa verið“. Þarna erum við að ítreka að það á ekki að vera embættismanna að ákveða hvað eigi að innleiða eða flýta fyrir heldur sé algerlega kýrskýrt að það þurfi fyrst að innleiða viðkomandi gerðir í íslenska löggjöf áður en þær eru settar inn í reglugerðina. Hér segir, með leyfi forseta: „Er þetta lagt til svo skýrt sé að ekki verður sett ný eða gerð breyting á reglugerð í þá veru að bæta við upptalningu þeirra laga sem teljast lög til verndar hagsmunum neytenda nema efni hennar hafi áður verið tekið upp í íslenskan rétt.“ Þetta stóra og mikilvæga mál ræðum við nú á þessu sumarþingi. Ég fagna því að við höfum klárað eitthvað og einhver mál komist alla vega út af þinginu. Það skiptir íslenskan almenning þó kannski mjög litlu máli.

Virðulegi forseti. Ég skal alveg fyrirgefa forseta að hafa fært mig aðeins neðar á listann ef hann lofar að gera það aldrei aftur. Nú færist maður upp hér eftir. Virðulegi forseti. Við erum að ræða, eins og hér hefur komið fram, breytingar á ýmsum lögum vegna innleiðingar á tilskipun Evrópusambandsins um óréttmæta viðskiptahætti. Margt af því sem ég hafði ætlað að vekja athygli á hefur þegar komið fram, í máli hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar og hjá hv. þm. Eygló Harðardóttur.  Ég verð að segja að það er rétt sem fram kom hjá hv. þm. Einari Guðfinnssyni, þetta er lítið og sakleysislegt frumvarp og virðist við fyrstu sýn vera lítið og sakleysislegt mál. En það getur haft verulega víðtæk áhrif. Breytingartillagan sem við nefndarmenn flytjum sameiginlega í góðri sátt, - það er rétt að fram komi líka í þessum ræðustól að það eru sum atriði sem við getum náð ágætri sátt um - breytingartillagan er afar mikilvæg og ég tek undir það sem hv. þm. Eygló Harðardóttir sagði áðan varðandi það. Við nefndarmenn fyrtumst öll við þegar við lásum athugasemdirnar sem hér hafa verið lesnar en ég ætla í anda þess að góð vísa hefur aldrei verið of oft kveðin að lesa textann aftur, með leyfi forseta. Hér segir: „Innleiðing síðari breytinga á viðaukanum, sem geymir upptalningu á ákveðnum EES-gerðum á sviði neytendamála, yrði í formi reglugerða sem er mun einfaldara en að breyta lögum hverju sinni. Það er því til mikils hægðarauka að breyta lögunum með þessum hætti enda þarf þá ekki að taka upp breytingar í lögin í hvert skipti sem breytingar eru gerðar á viðauka tilskipunarinnar.“ Það er allt í lagi að einhver hugsi: „Það er ágætt að hafa þetta svona, þurfa ekki að vera að ónáða þingheim með einhverjum litlum breytingum á listum og reglugerðum.“ En það er sláandi að sjá þetta á prenti og sú breytingartillaga sem við leggjum fram er klárlega til bóta. Ég verð að gera þá játningu að þetta mál hefur ekki fengið mestu athygli mína undanfarnar vikur á þessu sumarþingi og ég ætla að játa það að ég hef ekki lesið tilskipunina og þessa löggjöf saman. Kannski er alvarlegt mál að ég standi hér í skriftastólnum. Jú, jú, ég hef flett í gegnum þetta, enda eru gögn málsins í möppum okkar og við höfum farið í gegnum þetta, á einum fundi þar sem við fengum gesti. Svipað og hv. þm. Lilja Mósesdóttir benti á áðan varðandi aðra Evróputilskipun sem var verið að innleiða var þetta kannski tveggja tíma fundur sem fjallaði um margt annað líka. Formaður mig leiðréttir ef ég fer rangt með, en ég tel að þetta mál hafi í mesta lagi fengið 45 mínútna umfjöllun í nefndinni samtals. Það er sláandi og hræðir mig. Eins og hv. þm. Pétur Blöndal benti á áðan þá tökum við þessar Evróputilskipanir kannski ekki nógu alvarlega og afleiðingarnar sem þær geta haft, eins og við erum nú að súpa seyðið af eftir ófarirnar á fjármálamörkuðum í haust. Það er alvarlegt að lögleiðing tilskipana skuli ekki vera vandaðri og við þurfum að hafa þetta sérstaklega í huga núna þegar aðildarumsóknin er farin til Evrópusambandsins. Innganga í Evrópusambandið mun ekki minnka mikilvægi þess að við förum vel og vandlega yfir það sem er að gerast. Allt hefur þetta áhrif hér innan lands og því mikilvægt að vanda til verka. Ég hef sagt í umræðum um Evrópumálin að ég held að við fáum ekki það út úr samningnum um Evrópska efnahagssvæðið sem við gætum fengið og að við gætum haft mun meiri áhrif á gerðir Evrópusambandsins á mótunarstigi heldur en við höfum núna, við erum mjög meðvituð um það á þinginu. Ég sat í utanríkismálanefnd á síðasta þingi. Þar var þetta mikið til umfjöllunar og nefndin fór að beiðni virðulegs forseta Alþingis vel yfir hvernig bæta megi aðkomu Alþingis að Evróputilskipunum á mótunarstigi og skilaði skýrslu um það. Í rauninni liggur í augum uppi að mikilvægast er að leggja meiri vinnu í þetta, við þurfum að setja fleira fólk í að skoða þetta og það kostar fjármuni. Af hverju segi ég þetta núna? Jú, vegna þess að við erum komin í aðildarumsóknarferli, þökk sé hv. þingmönnum Vinstri grænna, og við þurfum á nákvæmlega sama hátt að standa vörð um íslenska hagsmuni og passa upp á að þessar gerðir á mótunarstigi hafi ekki slæm áhrif hér á landi. Hvernig gerum við það? Það lagast ekki bara við að ganga í Evrópusambandið heldur þurfum við að leggja vinnu í þetta, tíma og fjármuni og gefa þessum hlutum gaum. Klárlega þarf að setja meiri slagkraft í þetta. En ég óttast að við munum ekki gera það. Okkur fjölgar ekkert, Íslendingum, þó að við sækjum um aðild að Evrópusambandinu. Ég held að meira að segja að Samfylkingin geti ekki haldið því fram. Við erum enn þá með litla stjórnsýslu, fáliðað embættismannakerfi sem á fullt í fangi með að halda í horfinu og er ekki endilega að gera það sem þyrfti, að lúslesa þessar gerðir og meta hvaða áhrif þau hafa á íslenskan rétt. Virðulegi forseti. Eftir játningar mínar áðan um hversu litla athygli þetta mál hefði fengið vekur samt athygli að það er komið á dagskrá, sem þá væntanlega eitt af forgangsmálum ríkisstjórnarinnar. Ég tek undir þá gagnrýni sem hefur verið sett fram. Við höfum verið hér í margar vikur frá kosningum, á sumarþingi sem átti að vera til að slá skjaldborg um heimilin og koma heimilum og fyrirtækjum til bjargar vegna þess bráðavanda sem nú ríkir. En við erum, 23. júlí, að ræða um Evróputilskipanir, stórar sem smáar. Þessi dagskrá er hreint með ólíkindum, að forgangsröðunin sé svona, en ég get alveg upplýst hv. þingheim um mína skoðun á því af hverju þetta er. Það er mjög einfalt. Verið er að bíða eftir Icesave. Icesave-málið er í miklum hnút innan ríkisstjórnarinnar, það er verið að telja hausa nákvæmlega eins og var gert í ESB-málinu. Hæstv. ríkisstjórn er búin að komast að því að hún fær ekki samninginn staðfestan á þessu þingi þannig að nú þarf að hlaða inn litlu málunum, sem undir öllum eðlilegum kringumstæðum mundu bíða, svo að tími vinnist til að breiða yfir þennan mikla ágreining. Við höfum rætt í viðskiptanefndinni hvernig sjónarmiðum okkar í minni hlutanum er tekið. Við fáum að tjá þau en ég hef sagt við hv. formann nefndarinnar að ég líti svo á að ekki sé mikið mark á okkur takandi miðað við þær fáu breytingar sem við höfum náð að koma fram á málum sem eru stærri en þetta. Þess vegna ætti ég kannski ekki að vera að gefa hæstv. ríkisstjórn góð ráð en ég ætla samt að gera það þó að ekki væri nema til að skaprauna hv. þm. Álfheiði Ingadóttur einn eina ferðina með góðum ráðum … 

Frú forseti. Það er alltaf hægt að bíða með alla hluti. Frumvarpið sem við ræðum beið sl. vor og er því komið öðru sinni á borð þingmanna. Ég verð að segja af því tilefni að hv. þingmenn töluðu eins og lítið hefði verið fjallað um málið í þingsal og í nefnd að það er ekki alls kostar rétt. Við 1. umr., eins og ég nefndi áðan, bæði fyrr í vetur og svo aftur nú á vordögum var fjallað mjög ítarlega um nákvæmlega það sem hv. þingmenn hafa bent á að fram kemur í athugasemdum við lagafrumvarpið, þ.e. hversu mikið auðveldara það er fyrir framkvæmdarvaldið að setja reglugerð heldur en að setja lög á Íslandi. Þannig á það að vera, það á að vera miklu erfiðara að setja lög en reglugerðir. En reglugerðir þurfa að hafa stoð í lögum. Eins og fram kemur í nefndarálitinu er tilgangur frumvarpsins að ljúka innleiðingu á tilskipun nr. 29/2005, um óréttmæta viðskiptahætti, en efni hennar var tekið upp í íslenskan rétt með lögum nr. 141/2001, að undanskilinni 16. gr. sem varðar tilvísun í Evrópuráðstilskipun um lögbann og dómsmál til að verja hagsmuni neytenda. Breytingarnar felast að öðru leyti í breyttum tilvísunum til tilskipana sem þegar hafa verið innleiddar. Viðaukann sem hér hefur verið fjallað um er núna að finna í lögum nr. 56/2007, í honum er upptalning í 15 liðum á þeim lagabálkum og tilskipunum Evrópusambandsins sem hafa verið teknar í íslenskan rétt. Hér er lagt til að í stað þess að upptalning tilskipana sem innleiddar hafa verið og lúta að neytendamálum sé í lögum nr. 56/2007 verði hana að finna í reglugerð, þ.e. ef 16. tilskipunin verður lögleidd á sviði neytendamála þurfi ekki að breyta lögum nr. 56/2007 heldur verði þess getið í reglugerð að þessi tilskipun hafi verið innleidd. Þetta er öll breytingin sem um ræðir. En vegna misvísandi orðalags í c-lið 1. gr. laganna þótti nefndinni rétt að flytja breytingartillögu til að taka af öll tvímæli um að það stæði ekki til að setja í reglugerð innleiðingu sem ekki hefði farið í gegnum þingið sem lög. Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur orðið. Ég vil árétta að það sem af er sumarþingi hefur hv. viðskiptanefnd fengið frá þinginu 12 mál, sum hver veigamikil, hún hefur afgreitt átta mál, og að auki er eitt sem var tekið upp og flutt sérstaklega af nefndinni og varðaði slitastjórn SPRON. Enn er á borðum nefndarinnar mjög stórt stjórnarfrumvarp, þ.e. heildarlög um vátryggingastarfsemi, og þar að auki eru þrjú þingmannafrumvörp til vinnslu. Það skal viðurkennt að nefndin hefur ekki gefið sér tíma til að fjalla efnislega um þau. Málið sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson nefndi, 7. mál þingsins, er um stöðu minni hluthafa, eða minnihlutavernd, og ég vil taka undir með hv. þingmanni um nauðsyn þess að auka vernd minni hluthafa og hef engu við það að bæta sem hann sagði. Þá er einnig um að ræða mál sem fjallar um vexti og verðtryggingu, þ.e. hámarkshækkun verðtryggingar fjárskuldbindinga, frá hv. þm. Eygló Harðardóttur og fleirum og loks er þriðja þingmannamálið sem bíður umfjöllunar frá hv. þm. Pétri H. Blöndal og fleirum, 5. mál þingsins, hlutafélög með gagnsætt eignarhald og bann við lánveitingum og krosseignarhaldi. Um þessi þrjú þingmál má segja að nú þegar liggja fyrir nokkuð margar umsagnir um þau og ég ætla að vona að hv. viðskiptanefnd veitist tími til að fjalla um þau en það skal viðurkennt að afskaplega mikil pressa er á vátryggingafrumvarpinu sem er gríðarlega stórt, lagabálkur sem hefur verið lagður í þriðja sinn fyrir þingið og ég sé ekki alveg hvernig nefndin nær að ljúka fyrir haustið.

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að víkja að 1. gr. í frumvarpinu og þá c-lið hennar sem hljóðar svo, virðulegi forseti: „Viðskiptaráðherra skal í reglugerð kveða á um að viðauki við reglugerð samkvæmt 1. mgr. og breytingar á honum sem innleiða á skuli hafa reglugerðargildi hér á landi.“ Viðskiptanefndin hefur ákveðið að leggja til breytingar á þessu og í stað orðanna „sem innleiða á“ komi orðin: sem innleiddar hafa verið. Eins og ég sagði í ræðu minni er ekki um að ræða orðalagsbreytingu heldur klárlega efnisbreytingu. Sé frumvarpið lesið bókstaflega var verið að opna reglugerðarheimild fyrir hæstv. viðskiptaráðherra til að gera breytingar á viðaukanum við reglugerðina án þess að tryggt væri að þessi atriði hefðu verið tekin inn í íslenskan rétt. Ég veit ekki hvernig ber að skilja þetta. Ég vil sakir góðsemi minnar gefa mér að hér hafi verið um að ræða hrein glöp af hálfu viðskiptaráðuneytisins við undirbúning málsins sem hv. viðskiptanefnd er að lagfæra. Þess vegna langar mig til að spyrja hv. formann nefndarinnar hvort ástæða hafi verið talin til að ætla að með textanum í frumvarpinu hefði verið opnuð heimild til að taka upp í viðaukann atriði sem ekki hefðu verið tekin upp í íslenskan rétt. Um þetta spyr ég vegna þess að sérstaklega er nefnt í nefndarálitinu að verið sé að girða fyrir að það sé gert. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji að óbreytt frumvarp hefði mátt túlka þannig að það gæti verið opnun á að taka eitthvað inn í viðaukann án þess að það lægi fyrir í íslenskri löggjöf.

Frú forseti. Ég vil taka skýrt fram að hvorki kom fram við meðferð málsins né í umræðum í þinginu af hálfu hæstv. viðskiptaráðherra að sú hafi verið ætlunin og á það við um báðar 1. umræðurnar sem hafa farið fram í þinginu, bæði í vetur og nú eftir að nýtt þing var sett. Hv. þingmaður hefur allmiklu meiri þingreynslu heldur en sú sem hér stendur og veit að lögskýringar er að finna víðar en í lagatexta. Til að rýna í hvað við er átt og hvernig túlka beri lög leita menn að sjálfsögðu til greinargerða en þeir leita einnig í ræður flutningsmanna, í nefndarálit og ekki síst breytingartillögur sem fram eru bornar, eins og hér háttar. Ég tók skýrt fram og aðrir hv. nefndarmenn sem hér hafa talað að breytingartillagan er flutt til að taka af allan vafa í þessum efnum. Vegna ábendinga sem hér komu fram í þingsal bæði við 1. umr. í vetur og svo aftur í vor þótti það rétt en á fundum nefndarinnar með fulltrúum viðskiptaráðuneytisins kom fram að aldrei stóð til af ráðuneytisins hálfu að túlka þessa heimild á annan hátt en hér er verið að árétta.

Virðulegi forseti. Í fyrra andsvari mínu kom fram að ég teldi allar líkur á því að hér væri um að ræða hrein glöp af hálfu ráðuneytisins en ekki ásetning um að læða inn heimildum til að taka inn í reglugerðarviðauka ákvæði sem ekki væri búið að lögfesta á Alþingi. Andsvar hv. þingmanns er staðfesting á þeirri tilgátu minni. Auðvitað hef ég ekki aðstæður til að kynna mér þetta en ég ætlaði ekki ráðherra eða neinum öðrum að standa þannig að málum að lauma inn í löggjöfina heimildum til að taka inn í reglugerðir eða reglugerðarviðauka einhverjar heimildir sem Alþingi hefur ekki þegar veitt. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það eru ekki bara lögin sem eru lögskýringargögn. Þegar lögin eru túlkuð geta skipt máli nefndarálit, greinargerð með frumvarpi, ræða formanns og ræða ráðherrans eða þess sem flytur hið upprunalega frumvarp. Aðalatriðið er þó að hafa lögin svo skýr að þau séu ekki opin fyrir túlkun sem eykur óvissuna þegar talað er um þýðingarmikil mál. Þess vegna skiptir máli að hér er verið að taka af tvímæli um þessa heimild sem ef til vill hefði mátt lesa út úr textanum óbreyttum. Það liggur þá fyrir að með þessari breytingartillögu viðskiptanefndarinnar er þessi heimild til að taka inn í viðaukann einskorðuð við lög sem Alþingi hefur þegar samþykkt.

Virðulegi forseti. Í sjálfu sér er ekki ætlun mín að lengja þessa umræðu á nokkurn hátt en ég hafði ekki tækifæri til þess í stuttum andsvörum að víkja að einu af mínum erindum sem ég átti í ræðustólinn hér áðan, sem var að vekja athygli á þingmáli sem ég er 1. flutningsmaður að og ég gerði að umtalsefni og snýr að hagsmunum minni hluthafa í hlutafélögum. Ástæðan fyrir því að ég tók þetta upp núna var auðvitað sú að við erum hér að ræða um frumvarp um óréttmæta viðskiptahætti. Ég vakti athygli á því að því miður eru ýmis dæmi um að menn hafa verið að beita óréttmætum og ég vil segja jafnvel óeðlilegum aðferðum innan hlutafélaga í krafti meirihlutavalds eða í krafti þess að aðilar eru með ráðandi hlut í hlutafélögum sem litlir hluthafar eiga fá úrræði við. Þess vegna lagði ég fram þessa þingsályktunartillögu með fjölmörgum félögum mínum úr Sjálfstæðisflokknum. Hér er þó ekki um að ræða mál sem eingöngu er bundið við sannfæringu sjálfstæðismanna í þessum efnum heldur skírskotaði ég til þess að um þessi mál hefur verið mjög breið og almenn samstaða í þinginu. Þessi mál hafa oft verið rædd hér á vettvangi þingsins og fjölmargir þingmenn hafa einmitt látið í ljós áhyggjur sínar af því að verið sé að fara illa með litla hluthafa í stórum og smáum hlutafélögum. Ég vek athygli á því að hér getur verið um að ræða gríðarlega mikla hagsmuni. Það er oft talað um þessi mál eins að þeir sem eru eigendur að hlutafé séu hinir ríku og öflugu í þjóðfélaginu sem ekki þurfi að hafa miklar áhyggjur af. En það er óvart ekki þannig heldur er það svo, eins og kom fram í máli mínu, að 50 þúsund hluthafar eða þar um bil töpuðu miklu fé við hrun bankanna og fjölmargir aðrir hafa bæst í þann hóp eftir að fór að halla undan fæti hjá atvinnulífinu. Þess vegna er hér um að ræða mikla almenna hagsmuni sem lúta að hagsmunum ekki síst launafólks og mjög margra til að mynda eldri borgara í landinu þannig að hér er um að ræða mjög stórt mál. Ég vil út af fyrir sig fagna því sem kom fram í máli hv. formanns nefndarinnar, Álfheiðar Ingadóttur, um velvilja hennar í garð þess að þetta mál verði skoðað. Ég geri mér grein fyrir því að á dagskrá nefndarinnar hafa verið stór og erfið og þung mál, m.a. frá ríkisstjórninni. Ég er ekki svo grænn að ég geri mér ekki grein fyrir því að mál ríkisstjórnarinnar hafa eðli máls samkvæmt ákveðinn forgang í þinginu og hef svo sem staðið að því sjálfur og ætla mér ekki að fara að setja mig á háan hest yfir einhverju slíku. Það er hins vegar þannig að nú fer væntanlega að hilla einhvern tíma undir það að þessu þingi ljúki og þess vegna vil ég ítreka það og hvetja til þess að þetta mál verði skoðað alveg sérstaklega vegna þess sem ég nefndi hér áðan að það eru mjög miklir hagsmunir í húfi. Þetta eru stór álitaefni, þetta eru hagsmunir fjölda fólks um allt land, stórra og smárra, fátækra og ríkari, og þess vegna er hér um að ræða mikla almenna hagsmuni sem ég tel að menn eigi að hyggja að. Einnig vegna þess sem ég benti á að á bak við það þingmál sem ég gerði að umtalsefni eru tvö frumvörp sem ég gerði lauslega grein fyrir, sem voru vandlega unnin frumvörp á sínum tíma þar sem kallaðir voru til ýmsir sérfræðingar til þess að aðstoða okkur flutningsmenn málsins og á bak við þessi tvö frumvörp stendur hópur flutningsmanna úr öllum þáverandi þingflokkum sem áttu fulltrúa á Alþingi á þeim tíma. Til viðbótar, svo ég nefni það enn og aftur, er það svo að bæði hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra eru meðal flutningsmanna málsins. Og að lokum sem rök fyrir því að ég tel að þetta mál eigi að fá þinglega afgreiðslu í vor vil ég vekja athygli á því að það liggja þegar fyrir umsagnir frá fjöldamörgum aðilum. Ég hef farið yfir þessar umsagnir sjálfur, þær eru ekki flóknar eða kalla sérstaklega á mjög ítarlega skoðun. Þær umsagnir sem á annað borð taka efnislega afstöðu til málsins eru þess eðlis að þær hvetja eingöngu til þess að málið verði samþykkt, líka vegna þess að þetta er þingsályktunartillaga þar sem efnið er það að hæstv. viðskiptaráðherra eða ríkisstjórninni verði falið að setja á laggirnar nefnd til þess að fara yfir löggjöfina sem snertir hagsmuni hinna minni hluthafa með það fyrir augum að leggja fyrir þingið á næsta þingi, sem er kannski orðinn tiltölulega of lítill tími til, en að gera það þá alla vega hið fyrsta að leggja fram hugmyndir um það hvernig hægt sé að breyta löggjöfinni eða meðferð mála þannig að betur verði séð fyrir hagsmunum minni hluthafa í landinu. Virðulegi forseti. Ég hef allan skilning á því að mikið sé að gera hjá viðskiptanefnd og ég geri ekki lítið úr því. Mér er alveg ljóst að hún hefur haft stór og mikil mál á sinni könnu og hef alveg skilning á því að þetta mál - þó að ég telji það mikilvægt - hafi beðið, en nú tel ég hins vegar að ekki sé eftir neinu að bíða og það sé full ástæða til að nefndin gefi sér örlítinn tíma til að skoða þessar umsagnir og sannreyna það sem ég er að segja hér að þær umsagnir eru allar á þann veg, að það er ekkert að vanbúnaði að taka efnislega afstöðu til málsins. Þess vegna vil ég hvetja hv. formann nefndarinnar til að beita sér fyrir því að þetta mál verði skoðað sem fyrst á fundi nefndarinnar. Það kom fram að t.d. þetta mál hefði í þessari atrennu verið afgreitt á um það bil 45 mínútum. Ég er út af fyrir sig ekki að hvetja til þess að mál séu afgreidd með einhverju hraði en vil ég vekja athygli á því að það þingmál sem ég er að vísa til hefur fengið þá meðferð að það er búið auðvitað að fara rækilega yfir það. Það er að stofni til byggt á þeim hugmyndum sem koma fram í frumvörpunum sem ég hef vísað til og eru í fylgiskjölum tillögunnar og þau mál hafa þess vegna verið grandskoðuð. Þau mál voru síðan lögð fyrir Alþingi einu sinni ef ekki tvisvar án þess að hljóta afgreiðslu. Því tel ég að þingið, þó að það sé ekki þetta þing, hafi haft aðstöðu til að velta þessum sjónarmiðum fyrir sér. Fyrir utan það að ég hygg að um það sé almenn pólitísk samstaða að hluti af þeim óréttmætu og óeðlilegu viðskiptaháttum sem hafa viðgengist í okkar samfélagi snerta einmitt þetta tiltekna atriði. Í ljósi þess að nú er þó verið að afgreiða frumvarp sem tekur einmitt á óréttmætum viðskiptaháttum, þó að það sé ekki mikið að vöxtum, gæti það gefið tilefni til heilmikilla vangaveltna og starfa af hálfu nefndarinnar og með skírskotun til alls þessa tel ég að ekkert sé að vanbúnaði að ljúka meðferð málsins. Virðulegi forseti. Ég vil svo að lokum aðeins ítreka það sem ég sagði áðan. Þetta frumvarp er í sjálfu sér eins og það er lagt fram að öllum líkindum ekki þess eðlis að það verði einhver héraðsbrestur eða tímamót í íslenskri löggjöf sem snertir hagsmuni neytenda eða annað sem snýr að óréttmætum viðskiptaháttum. Þetta frumvarp mun ekkert brjóta sérstaklega í blað, geri ég ráð fyrir, en það er hins vegar angi af stórri löggjöf og heilmiklu tilskipana- og reglugerðarumhverfi sem er um þessi mál innan Evrópusambandsins. Ég tel að þetta frumvarp gæti verið okkur tilefni til þess enn einu sinni að fara yfir það með hvaða hætti við vinnum þessi mál hér í þinginu. Það er auðvitað búið að gera, eins og ég nefndi áðan, ýmsar atrennur að því að skoða hvernig Alþingi geti, til þess að halda sinni eðlilegu reisn og sem þjóðþing fullvalda þjóðar, farið yfir tilskipanir frá Evrópusambandinu og gert á því þær breytingar sem hægt er innan þess ramma sem okkur er settur. En til þess að það sé hægt með eðlilegum hætti þarf auðvitað að gæta þess að þegar málin koma fyrir þingið séu þau lögð þannig upp að þingmenn eigi greiða leið að því að gera sér grein fyrir málinu, ekki bara hinum þröngu efnisatriðum í einstökum frumvarpsgreinum, heldur að gera sér grein fyrir efni málsins í því samhengi sem það er upphaflega hugsað. Það er ekki sanngjarnt gagnvart þinginu að gera það eins og hér er gert þar sem frumvarpstextinn er svo sem ekki mikill að vöxtum og athugasemdirnar, bæði við einstakar greinar frumvarpsins og 

Virðulegi forseti. Það mál sem við ræðum nú hefur þá sérstöðu ásamt, held ég, ýmsum málum sem rædd verða á eftir, að það er tekið út með ágætisfriði í viðskiptanefnd, en það virðist því miður orðin regla að þar eru mál afgreidd í miklum ágreiningi á milli meiri hluta og minni hluta. Er það mikill plagsiður og er sömuleiðis líka ávísun á mistök. Það hefur verið farið ágætlega yfir efni málsins í þessari umræðu en þetta er eitt af þessum málum sem gætu verið hættuleg. Við skulum samt vona að svo sé ekki og alla vega er það ekki niðurstaða nefndarinnar heldur að hér sé aðeins um að ræða eitt fjölmörgum málum sem við afgreiðum sem er í rauninni búið að ganga frá að stærstum hluta frá Evrópusambandinu og okkur ber að taka upp. Við höfum að vísu séð afskaplega slæm dæmi þess að við höfum ekki skoðað þessi mál nógu vel og er kannski stærsta einstaka málið sem við glímum við núna afleiðing þess. Það er Icesave-málið sem á rætur sínar til stórgallaðs innstæðutryggingarkerfis hjá Evrópusambandinu sem okkur bar að taka upp. Ég efast ekki um það að okkar dæmi, Ísland og Icesave-málið, verður notað í kennslubókum framtíðarinnar um það hvað er hægt að gera mikil mistök í þessu evrópska samstarfi sem við að stórum hluta tökum þátt í. Hér tel ég að vísu að við höfum komið í veg fyrir, og ég tek það fram, virðulegi forseti, að það var gert í góðri sátt að við komum í veg fyrir að færa löggjafarvaldið í rauninni yfir til framkvæmdarvaldsins. Eins og frumvarpið leit út þegar nefndin fékk það eftir að hæstv. viðskiptaráðherra hafði talað fyrir því gátum við ekki komist að annarri niðurstöðu en þeirri að við svona breytingu á reglugerðum Evrópusambandsins þá mundi það sjálfkrafa hafa gildi sem reglugerðir og reglur á Íslandi og jafnvel án þess að löggjafinn hefði breytt lögunum. Það var niðurstaða nefndarinnar þegar við vorum búin að skoða þetta mál að þarna væri kominn sá háttur á, og allt í nafni tæknilegra úrlausna, að breyting á einum stað á vettvangi Evrópusambandsins mundi sjálfkrafa leiða af sér breytingar hjá okkur. Allt var þetta lagt upp með að hér væri um smámál og tæknileg úrlausnarefni að ræða. En það er bara þannig, virðulegi forseti, að þessi smámál og ég tala nú ekki um tæknileg úrlausnarefni verða oftar en ekki langstærstu málin. Við skulum ekki gleyma því, virðulegi forseti, að þeir sem semja þessa hluti og fara af stað í þessa vegferð vinna annars staðar en hér á Íslandi miða allt við mið-evrópskan veruleika. Þarna eins og annars staðar, og er svo sem ekkert óeðlilegt við það, eru stóru ríkin í aðalhlutverki þegar menn leggja af stað með löggjöf á vettvangi Evrópusambandsins sem hefur það í för með sér, ef menn eru ekki vakandi hjá hinum ýmsu þjóðum, að það getur komið mjög illa niður á viðkomandi þjóð. Ég nefndi hér Icesave og við getum rætt það betur annars staðar en eftir því sem ég best veit erum við líka, sökum þess að við höfum verið að taka upp, oft á tíðum án þess að skoða það eins og við ættum að gera, erum við að taka upp alls kyns lög og reglugerðir, tilskipanir frá Evrópusambandinu. Frægt er að ég held að það sé til ágæt löggjöf um skipaskurði á Íslandi og má færa rök fyrir því að það sé ekki það sem við þurfum kannski hvað mest á að halda. Við tókum t.d. upp samkeppni á raforkumarkaði, eins og það var kallað. Það var í anda innri markaðar eða í kjölfar innri markaðar Evrópusambandsins að við fórum í heljarinnar vinnu bæði við innleiðingu þeirra laga og í kjölfarið á lagabreytingunni þurftum við að skipta upp orkufyrirtækjum landsins og koma á einhvers konar samkeppni á raforkumarkaði. Það eru nú orðin nokkur ár síðan og hver og einn getur dæmt um það, fundið á eigin skinni hvort hér sé um mikla samkeppni að ræða. Hún er kannski einhver. Það hefur að vísu verið boðið út, sérstaklega hjá stærri aðilum, en við hefðum örugglega getað komið því áleiðis án þess að fara í alla þessa vinnu og uppskiptingu á fyrirtækjum með þeim kostnaði sem því tilheyrir. Þau lög og það regluverk var svo sannarlega ekki samið með Ísland í huga, enda var svo sem ekkert leyndarmál að þetta var samið fyrir Evrópulöndin sem liggja þétt hvert að öðru. Þar er áratugahefð fyrir því, jafnvel lengri, að menn selji orku á milli landa og ekkert við það að athuga. En ég þarf ekki að útskýra fyrir þeim sem hér eru inni, virðulegi forseti, að við búum á eyju norður í Atlantshafi í allt öðru umhverfi. Við þurfum þess vegna að huga sérstaklega að því að þegar menn leggja af stað í vegferð, semja tilskipanir á vegum Evrópusambandsins, er ekki hugsað um þarfir Íslands sérstaklega. Síðan getum við velt því fyrir okkur, af því að við erum hér á þessum fallega en frekar kalda júlídegi, hvort þetta sé nákvæmlega það við ættum að afgreiða núna. Það heyrir til undantekninga að við höldum sumarþing og þó að ég telji að sumarþing geti bæði verið gagnleg og skynsamleg verð ég að segja að þetta er ekki sú forgangsröð sem ég vildi sjá. Þótt ég sé varkár við að tala fyrir hönd þjóðarinnar, aðrir eru gjarnari á að gera það. - Það var einu sinni blað sem hét Þjóðviljinn. Það sem einkenndi blaðið kannski helst var að það birti eiginlega aldrei neitt sem var þjóðarvilji en var þess í stað fulltrúi lítils minnihlutahóps sem þótti mjög róttækur í skoðunum. Arftaki þess flokks, þáverandi Alþýðubandalagið, gott ef það var ekki Sósíalistaflokkurinn, er núna Vinstri grænir …  Hvað sem því líður held ég að það sé almennur vilji þjóðarinnar að við breytum um forgangsröð og við hefðum betur gert það strax. Sú ríkisstjórn sem nú situr og tók við 1. febrúar, þeir flokkar lögðu mikla áherslu á, og ég held að um það hafi verið samhljómur þá meðal allra, að það þyrfti að fara í björgunaraðgerðir fyrir heimilin og fyrirtækin. Það voru allir sammála um það. Menn voru í raun ekki alveg sammála um hvernig ætti að fara að því en þessir flokkar töldu að þeir gætu gert það hraðar og betur en sú ríkisstjórn sem þá sat. Því miður bendir þó ekkert til þess. Ef dagskrá þingsins í dag er skoðuð sést að menn hafa ekki náð þeim markmiðum sem þeir settu sér hvað þetta varðaði. Ég ætla ekki að lesa dagskrána upp núna, virðulegi forseti, enda er ég ekki með hana með mér hér í ræðustól en ég hvet þá aðila sem fylgjast með þingstörfum til að kynna sér hana. Það er hægt að sjá hana á vef þingsins og síðan getur hver og einn metið hvort þetta sé sú forgangsröðun sem menn vilja sjá. Þeir pólitísku flokkar sem hér eru á þinginu, sérstaklega þeir sem nú eru í minni hluta, Sjálfstæðisflokkur, Framsóknarflokkur og að ég tel Borgarahreyfingin sömuleiðis, hafa komið fram með hugmyndir og jafnvel áætlanir um heilsteyptar áætlanir. Við sjálfstæðismenn höfum til dæmis gert það varðandi efnahagsráðstafanir en því miður er ekki verið að vinna eftir því og ekki verið að ræða þá hluti sem nauðsynlegir eru fyrir fyrirtækin og einstaklingana. Maður finnur þess merki. Rétt áðan fékk ég tölvupóst frá smáatvinnurekanda sem býsnaðist yfir þessu. Hann býr til gjaldeyri úr litlu. Hann er með gallerí á Laugavegi og selur myndir til útlendinga. Hann er með í svokallaðri nýsköpun og fer einmitt yfir það hér að ekki sé hugað að þessum hlutum. Það sé ekki verið að setja hlutina í forgangsröð og þau úrræði sem menn hafi lagt upp með - þá er hann sérstaklega að vísa í reynsluráðningar eða starfsþjálfun - eigi alls ekki við hjá þessum litlu og meðalstóru nýsköpunarfyrirtækjum heldur sé í rauninni bara lagt upp eða teiknað fyrir stærri aðila sem hafi jafnvel ekki áhuga á að nýta sér þetta. Ég hef áhyggjur af þessu, virðulegi forseti. Ég hef áhyggjur af því að þess sé ekki langt að bíða, þegar frystingin á húsnæðislánunum hjá fólkinu fer að þiðna og sömuleiðis hefur því verið spáð, að í haust muni koma til samdráttar eða uppsagna hjá ýmsum fyrirtækjum. Ég hef heyrt frá mjög mörgum aðilum sem reka stór, lítil og meðalstór fyrirtæki að þeir hafa gríðarlegar áhyggjur af því að bankarnir hafi ekki verið starfandi og geti ekki sinnt sínu hlutverki. Nú vonast ég til þess að það sem var kynnt fyrir nokkrum dögum muni verða til að það komist einhver skriður á þau mál en því miður er það ekki alveg ljóst. Við erum ekki komin með öll þau svör sem nauðsynleg eru í tengslum við þessi mál og ég vonast til að við nýtum þessa sumardaga til þess. Stærsta einstaka málið finnst mér vera að við eigum að sinna öðrum þáttum en því að innleiða tilskipanir eins og þessa í lögum um óréttmæta viðskiptahætti. Þetta er allt saman gott og blessað og það er mikilvægt að klára mál sem þessi en við eigum ekki að setja þau framarlega í forgangsröðina, alls ekki. Við förum því miður ekki vel með tíma okkar og við vinnum ekki eins og við ættum að gera fyrir umbjóðendur okkar á meðan dagskrá þingsins er eins og hún er í dag. Þetta vita allir. Ég efast ekki um að þingmenn meiri hlutans eru mér sammála hvað þetta varðar og ég vil hvetja þá til að beita áhrifum sínum til að breyta þessari forgangsröðun svo við förum að gera það sem núverandi ríkisstjórn lagði upp með og lofaði í orði, ræðu og greinaskrifum bæði fyrir og eftir kosningar. Virðulegi forseti. Þetta var stutt innlegg í tengslum við þetta frumvarp. Ég vil þakka meiri hlutanum og formanni nefndarinnar fyrir að þetta var unnið í góðum friði um leið og ég vil hvetja formann nefndarinnar og meiri hlutann að gera slíkt hið sama í öðrum málum. Við höfum þegar á þessu þingi séð afleiðingar þess þegar menn vinna hlutina í miklum ófriði og á gríðarlegum hraða. Það var pínlegt að við þyrftum að breyta nokkurra vikna gömlum lögum vegna þess að menn flýttu sér of mikið. Heilir tveir dagar í þinginu voru teknir í að ganga frá breytingum á lögunum. Þrátt fyrir allar viðvaranir, ekki bara frá minni hlutanum heldur einnig umsagnaraðila, var sá háttur hafður á og lítill eða enginn friður var um hvernig að þeirri vinnu var staðið. Þess vegna þurftum við að breyta þeim lögum aftur fyrir nokkrum dögum. Ég vona að þetta verði endirinn á því en það er ekkert öruggt í þeim efnum. Því miður er ekkert öruggt hvað varðar hin ýmsu frumvörp sem við leggjum hér fram og höfum jafnvel klárað. Þá vísa ég sérstaklega í lögin um sparisjóðina, hugsanlegar breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki sem snúa fyrst og fremst að sparisjóðunum. Þar voru dæmi um að menn köstuðu til höndunum í besta falli. Það mál mun því miður örugglega dúkka aftur upp í sölum Alþingis. Sökum þess hve menn unnu það illa er skaðinn kannski skeður og það mun jafnvel kosta skattgreiðendur nokkra fjármuni að löggjafinn vandaði ekki vinnu sína betur en raun bar vitni. Virðulegi forseti. Ég vonast samt sem áður til þess að þetta frumvarp sé nokkuð skaðlaust.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. viðskiptanefndar sem er að finna á þskj. 197, um frumvarp til laga um breyting á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög, þ.e. einföldun reglna við samruna og skiptingu. Þetta frumvarp felur í sér innleiðingu EES-reglna um að einfalda ákvæði um samruna og skiptingu hlutafélaga og einkahlutafélaga með því að fella niður kröfu um framlagningu skýrslu óháðs sérfræðings ef allir hluthafar eru því samþykkir. Þetta frumvarp var lagt fram á 136. þingi en náði ekki fram að ganga, einkum vegna athugasemda sem nefndinni bárust frá ríkisskattstjóra. Tekið var tillit til þeirra við endurflutning málsins í vor og aðrir sem umsögn veittu um málið, en þeir voru samtals átta, gerðu ekki athugasemdir við frumvarpið. „Um er að ræða innleiðingu á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2007/63/EB um breytingu á tveimur tilskipunum ráðsins, þ.e. 78/855/EB og 82/891/EB. Tilskipunin tekur til hlutafélaga en gert er ráð fyrir samsvarandi breytingum til einföldunar í lögum um einkahlutafélög enda ákvæði um samruna og skiptingu svipuð í lögunum. Í frumvarpinu eins og það kemur fram nú hefur verið tekið tillit til breytingartillögu sem gerð var við fyrra frumvarpið á 136. löggjafarþingi. Hún lýtur að því að þrátt fyrir samþykki allra hluthafa um að falla frá gerð samrunaskýrslu skuli engu síður lögð fram yfirlýsing frá endurskoðanda um að hve miklu leyti samruninn kunni að rýra möguleika lánardrottna á fullnustu í einstökum félögum.“ Ríkisskattstjóri lagði áherslu á mikilvægi þessara gagna. „Nefndin leggur til þá efnisbreytingu á frumvarpinu að í stað þess að endurskoðandi veiti yfirlýsingu um það að hve miklu leyti samruni kunni að rýra möguleika lánardrottna á fullnustu í hinum einstöku félögum, sbr. 2. málsl. 1. gr. frumvarpsins, þá muni óháðir, sérfróðir matsmenn gefa þá yfirlýsingu. Ekki þykir ástæða til að einskorða slíka yfirlýsingu við það að endurskoðendur gefi hana.“ - Þ.e. ekki þrengja skilgreininguna í hlutafélagalögunum. - „Í 1. mgr. 7. gr. laga um hlutafélög eru matsmenn skilgreindir sem löggiltir endurskoðendur, lögmenn eða aðrir sérfróðir dómkvaddir menn. Þessi breyting leiðir af sér nokkrar tæknilegar breytingar á I. kafla frumvarpsins hvað varðar hugtakanotkun, tilvísanir í önnur ákvæði o.fl.“ Þær breytingartillögur eru þess vegna nokkuð fyrirferðarmiklar. Þær er að finna á sérstöku þingskjali, nr. 198, en efnisatriði máls breytingartillagnanna er það eitt sem ég nefndi að í stað þess að endurskoðandi veiti yfirlýsingu munu óháðir sérfróðir matsmenn, þ.e. löggiltir endurskoðendur, lögmenn og aðrir sérfróðir dómkvaddir menn, veita slíka yfirlýsingu. Undir þetta nefndarálit rita auk þeirrar sem hér stendur Magnús Orri Schram, Guðlaugur Þór Þórðarson, Björn Valur Gíslason, Ragnheiður E. Árnadóttir og Margrét Tryggvadóttir. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum.

Virðulegi forseti. Hér eru enn ein lögin sem við afgreiðum í tengslum við tilskipun Evrópusambandsins. Þetta fer þannig fram að samþykktar eru tilskipanir á Evrópuþinginu og sökum þess að við eigum aðild að Evrópska efnahagssvæðinu ber okkur að samþykkja þær ásamt öllum öðrum þeim sem eiga aðild að Evrópska efnahagssvæðinu en það eru Evrópusambandsríkin 27 og síðan þrjú EFTA-ríki af fjórum, þ.e. Ísland, Noregur og Liechtenstein. Sviss er hins vegar með tvíhliða samning við Evrópusambandið og tók þann kostinn að vera ekki aðili að Evrópska efnahagssvæðinu. Það var fellt í þjóðaratkvæðagreiðslu á sínum tíma í Sviss. Þótt ég sé ekki sérfræðingur um þá atkvæðagreiðslu tel ég að helsta ástæðan fyrir því að Sviss felldi tillögu um aðild að Evrópska efnahagssvæðinu hafi verið að íbúar í Sviss töldu að þar færi of mikið af fullveldi ríkisins til yfirþjóðlegra stofnana og vildu frekar fara aðrar leiðir í Evrópusamstarfinu. Þeir völdu þá leið að fara í tvíhliða samning við Evrópusambandið. Nú geta menn deilt um það hvort slíkt stæði okkur Íslendingum til boða, þ.e. ef Ísland mundi ekki vilja vera áfram í Evrópska efnahagssvæðinu. Það væri að vísu erfitt fyrir Evrópusambandið að skera á öll þau tengsl því samkvæmt Alþjóðaviðskiptastofnuninni er þjóðum ekki heimilt að segja upp viðskiptasamningum á milli ríkja nema bæta mönnum það upp með einhverju móti. Þetta hefur t.d. komið fram í því að þegar Pólverjar gengu í Evrópusambandið á sínum tíma áttum við Íslendingar samning við þá um innflutning á síld, við fluttum út síld til Póllands og ef ég man rétt, virðulegi forseti, var það tollfrjálst. En sökum þess að Pólland var í Alþjóðaviðskiptastofnuninni ásamt okkur Íslendingum þurfti Evrópusambandið að bæta okkur það upp við inngöngu Póllands. Við það að Pólland gekk í Evrópusambandið tóku við tollmúrar þess ríkjabandalags sem voru hærri en það tollfrelsi sem við bjuggum við í samskiptum okkar við Pólland og við fengum þá lækkun á öðrum tollum í Evrópusambandinu. Ég man ekki nákvæmlega hverjir þeir voru, virðulegi forseti, en þeir voru á sviði sjávarútvegsmála. Hvað sem því líður, virðulegi forseti, þó að svona mál líti sakleysislega út ef þannig má að orði komast, þá leynast hættur í litlu málunum og við vorum einmitt með annað slíkt áðan. Það er þannig og er í rauninni mjög sérstakt að skoða dagskrá þingsins, fimmtudaginn 23. júlí 2009, á sumarþingi þegar mikið liggur við og svo sannarlega liggur mikið við í sumar. Við erum með þetta stóra hagsmunamál sem er Icesave. Menn fóru að vísu í þá vegferð, sem var óskaplega óskynsamleg og við erum að sjá upp á hvern einasta dag hversu var óskynsamleg hún er, að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Ætli það verði ekki lengi í minnum haft sökum þess hversu langt var gengið í að snúa upp á hendur á þingmönnum Vinstri grænna og mátti heyra harmkvæli um alla ganga þegar verið var að pína þá inn á þá leið og allt var það gert væntanlega í nafni samstöðu ríkisstjórnarinnar. En menn fóru þá leið að gera það á sama tíma og við erum í þessari miklu deilu við Evrópusambandsríkin út af Icesave. Það eitt og sér mun veikja samningsstöðu okkar. Það kom strax í ljós. Það skiptir engu máli, virðulegi forseti, þó að hæstv. forsætisráðherra segist hafa útskýrt það fyrir Evrópulöndunum að engin tengsl séu á milli Icesave og Evrópusambandsins, þá erum við búin, virðulegi forseti, að gefa Evrópusambandslöndunum hverju og einu sérstakt vald í hendurnar að stöðva aðildarviðræður og inngöngu Íslands í ESB. Við erum búin að gefa þeim það vald bara með því að sækja um. Og nú strax beittu Hollendingarnir sér í þessu máli, þeir tengdu þessi mál saman og þeim er í lófa lagið, Hollandi, Bretlandi, Spáni, hvaða ríki sem er, í lófa lagið að koma í veg fyrir að Ísland verði aðili að Evrópusambandinu, hverju og einu ríki. Ef einhver velkist í vafa um það hvort einhverju slíku valdi yrði beitt þá er alveg augljóst að menn í viðkomandi þjóðríkjum víla það ekki fyrir sér. Við þurfum ekki annað en líta á samninginn um Icesave til að sjá hvernig þau ríki sem áttu mest undir þar beittu sér. Ef einhver er í vafa um hvort þetta vald yrði notað þá kom hollenski utanríkisráðherrann og sýndi það hvernig menn beita sér í sinni utanríkispólitík og hafa gert strax á fyrstu dögum þess að þingið var búið að samþykkja að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Praktískt var því afskaplega óskynsamlegt að sækja um aðild að Evrópusambandinu um leið og við erum að takast á um Icesave við þessi ríki. Þetta eru stærstu deilur sem Íslendingar hafa átt í. Við erum að tala um að þær séu sambærilegar, sumir telja að það séu stærri hagsmunir að veði en voru í þorskastríðunum. Og það er ekki aðallega praktískt, óskynsamlegt, að gera þetta á sama tíma heldur er það hreint og klárt niðurlægjandi að sækja um aðild að Evrópusambandinu á sama tíma og Evrópusambandsríkin koma fram við okkur eins og raun ber vitni í Icesave-málinu. Það má líka tala um Icesave og það tengist nákvæmlega málum eins og eru í gangi núna ef menn lesa þá dagskrá sem hér liggur fyrir. Þetta er Ríkisútvarpið, mál sem fjallar um gjalddaga á greiðslum, aðild starfsmanna við samruna félaga með takmarkaða ábyrgð yfir landamæri, starfsmenn í hlutastörfum, tímabundin ráðning starfsmanna, breyting á ýmsum lögum um óréttmæta viðskiptahætti, hlutafélög og einkahlutafélög, erfðabreyttar lífverur, eiturefni og hættuleg efni, meðhöndlun úrgangs, endurskoðun á undanþágu frá I. kafla I. viðauka við EES-samninginn, kosningar til sveitarstjórna. Þegar maður les þessa dagskrá gæti maður fengið á tilfinninguna að nú væri febrúar 2006 eða 2007 og lítið um að vera í þinginu eins og hægt væri að orða það, ekki væri mikið um að vera í þjóðfélaginu. En það er öðru nær og það er krafa okkar þingmanna til stjórnvalda, sérstaklega ríkisstjórnarinnar, að sinna því sem lofað var að sinna eins og bráðaaðgerðum í þágu heimila og atvinnulífs. Þess í stað erum við að nota tímann og óhætt að segja eyða tímanum í að ganga frá málum sem þessum. Þessi mál, innleiðing tilskipana Evrópusambandsins, eru oftar en ekki stórhættuleg. Ástæðan fyrir því að dagskráin er eins og raun ber vitni, ekkert mál sem skiptir virkilega máli fyrir fyrirtækin og heimilin í landinu, er sú að stjórnin veit ekki hvernig hún á að snúa sér í Icesave-málinu. Það er kaldhæðnislegt að við séum að ræða eina tilskipun Evrópusambandsins sem við erum að taka upp í íslensk lög því Icesave á akkúrat rætur að rekja til slíks máls. Þannig var, virðulegi forseti, að sökum þess að það er sameiginlegur fjármálamarkaður í Evrópu þá þótti mönnum nauðsynlegt að hafa sameiginlegt innstæðutryggingarkerfi sem átti að gera það að verkum að þeir sem áttu viðskipti við evrópska banka sama hvar þeir væru gætu verið nokkuð öruggir með innstæður sínar í viðkomandi fjármálastofnun. Þannig er þetta til komið að þáverandi viðskiptaráðherra talaði fyrir þessu máli á þinginu, virðulegi forseti, en að vísu voru nokkrir þingmenn sem allir eiga það sameiginlegt að vera held ég núna í forustu í ríkisstjórn, það var hæstv. forsætisráðherra, það var hæstv. heilbrigðisráðherra, gott ef ekki hæstv. fjármálaráðherra líka og þá voru allt saman óbreyttir þingmenn, sem vildu svo bæta um betur og hækka þá lágmarksfjárhæð sem um var getið í frumvarpinu upp í hið óendanlega. En hún er, eins og við vitum og er orðið allt of frægt, 20.882 evrur, ef ég man rétt. Virðulegi forseti. Sem betur fer var þessi breytingartillaga ekki samþykkt en þarna var hins vegar um það að ræða að þessi tilskipun var meingölluð. Ef menn ætluðu, sem getur verið mikil skynsemi í, að hafa innstæðutryggingar þá hefðu menn þurft að láta þær ná yfir landamæri og hafa þá einn innstæðusjóð fyrir alla bankana á svæðið sökum þess að þetta er einn markaður. Það deilir enginn um það að við tókum allt regluverkið og allt saman frá Evrópusambandinu hvað þetta varðaði. Hins vegar var þetta ekki einn sjóður. Þetta var sjóður í hverju landi og sem gerði það að verkum að þegar fjármálakreppa varð og nokkur hluti af fjármálakerfinu hrundi, það voru ekki bara bankastofnanir á Íslandi, þær voru í fleiri löndum, þá lentum við Íslendingar með þetta gríðarlega stóra fjármálakerfi sem var orðið of stórt fyrir okkur en ekkert stórt í Evrópu, þá er ætlast til að við sitjum uppi með allan reikninginn, jafnvel reikninga sem urðu til í öðrum löndum. Ég held að allir sanngjarnir menn séu sammála um að uppbygging innstæðukerfisins voru mikil mistök. Það hefur komið fram að Evrópusambandið ákvað að endurskoða það en það dugar okkur lítt af því að við sitjum uppi með skellinn. Að vísu sá ég prófessor í Háskóla Íslands, sem maður hafði um tíma á tilfinningunni að væri nær eini álitsgjafi Ríkisútvarpsins, sem talaði sérstaklega um að þetta innstæðutryggingarkerfi væri alveg sérstaklega snjallt. Virðulegi forseti, ég veit ekki fyrir hvað það er svona snjallt. T.d. er það ekki snjallt fyrir Íslendinga að hafa þurft að taka upp þetta kerfi. Ég veit að þegar þingmenn samþykktu þetta á sínum tíma í þingsal gerði sér enginn grein fyrir því hvaða afleiðingar það kynni að hafa en það er nákvæmlega það sem er í gangi kannski almennt, að þegar við erum að innleiða tilskipanir frá Evrópusambandinu þá hafa menn ekki hugsað málið í stærra samhengi og ekki verið nógu mikið á varðbergi. Ég vonast til að ekki sé um slíkt að ræða hér því eins og segir í nefndarálitinu sem allir nefndarmenn skrifuðu undir, með leyfi forseta: „Frumvarpið felur í sér innleiðingu EES-reglna um að einfalda ákvæði um samruna og skiptingu hlutafélaga og einkahlutafélaga með því að fella niður kröfu um framlagningu skýrslu óháðs sérfræðings ef allir hluthafar eru því samþykkir. Um er að ræða innleiðingu á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2007/63/EB um breytingu á tveimur tilskipunum ráðsins, þ.e. 78/855/EB og 82/891/EB. Tilskipunin tekur til hlutafélaga en gert er ráð fyrir samsvarandi breytingum til einföldunar í lögum um einkahlutafélög enda ákvæði um samruna og skiptingu svipuð í lögunum. Í frumvarpinu eins og það kemur fram nú hefur verið tekið tillit til breytingartillögu sem gerð var við fyrra frumvarpið á 136. löggjafarþingi. Hún lýtur að því að þrátt fyrir samþykki allra hluthafa um að falla frá gerð samrunaskýrslu skuli engu síður lögð fram yfirlýsing frá endurskoðanda um að hve miklu leyti samruninn kunni að rýra möguleika lánardrottna á fullnustu í einstökum félögum. Nefndin leggur til þá efnisbreytingu á frumvarpinu að í stað þess að endurskoðandi veiti yfirlýsingu um það að hve miklu leyti samruni kunni að rýra möguleika lánardrottna á fullnustu í hinum einstökum félögum, sbr. 2. málsl. 1. gr. frumvarpsins, þá muni óháðir, sérfróðir matsmenn gefa þá yfirlýsingu. Ekki þykir ástæða til að einskorða slíka yfirlýsingu við það að endurskoðendur gefi hana. Í 1. mgr. 7. gr. laga um hlutafélög eru matsmenn skilgreindir sem löggiltir endurskoðendur, lögmenn eða aðrir sérfróðir dómkvaddir menn. Þessi breyting leiðir af sér nokkrar tæknilegar breytingar á I. kafla frumvarpsins hvað varðar hugtakanotkun, tilvísanir í önnur ákvæði o.fl.“ Ég tel að nefndin hafi farið vel yfir þetta og hún leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum eins og ég rakti og las úr nefndarálitinu. Það hefur verið fróðlegt að sitja núna í viðskiptanefnd og hlusta á sérfræðinga viðskiptaráðuneytisins ræða þessi mál og önnur. Það er þannig og það er nokkuð sem hefur ekki fengið það vægi í umræðum í þingi sem ætti að vera, og þá er ég að vísa í tilskipanirnar, að hægt er að hafa áhrif á þær að því gefnu að menn komi, virðulegi forseti, að þeim nógu snemma. Þá vísa ég til þess að það er vitað að þegar farið er af stað í gerð tilskipana og aðildarríki Evrópska efnahagssvæðisins fá tilkynningar um það hvaða mál eru í gangi í hverjum málaflokki, að því fyrr sem menn geta komið athugasemdum að - og í samningum Evrópska efnahagssvæðisins er gert ráð fyrir því að lönd fyrir utan Evrópusambandið geti komið slíkum athugasemdum eða komið sínum athugasemdum áleiðis snemma í ferlinu - að það er besta leiðin til að hafa áhrif á það þannig að menn sitja ekki uppi með tilskipun sem menn geta lítið breytt eða lítið átt við sem geta skaðað verulega hagsmuni þjóðarinnar. Það kallar á að framkvæmdarvaldið sé vel vakandi til að fylgjast með þessum málum og í mörgum málaflokkum er það gert. Það kom mér nokkuð á óvart, virðulegur forseti, þegar ég spurðist sérstaklega fyrir um þetta vinnulag hjá viðskiptaráðuneytinu kom í ljós að sökum þess hve lítið og fámennt það hefur verið þrátt fyrir að fjármálakerfið var orðið svona gríðarlega stórt þá voru menn ekki að fylgjast með þessu eða koma að gerð tilskipana á fyrstu stigum máls eins og svo nauðsynlegt hefði verið fyrir land eins og okkar. Á undanförnum árum hafa hagsmunir Íslendinga í rauninni verið fólgnir að stórum, jafnvel stærstum, hluta í því hvernig fjármálaumhverfið liti út því það var orðinn svo stór hluti af efnahagskerfinu eins og við öll þekkjum. Þess vegna hafði það þessi alvarlegu áhrif þegar hrunið varð á fjármálamörkuðum og kom það mun verr niður á okkur en öðrum ríkjum. Virðulegi forseti. Ég held að það sé nauðsynlegt að við rækjum þessa hluti og skoðum þá í stærra samhengi. Það er mikil ábyrgð lögð á nefndir þingsins að fara vel yfir frumvörp og sérstaklega þegar kemur að tilskipunum frá Evrópusambandinu. Ég vona að við í viðskiptanefnd höfum gert það í þessu tilfelli og hér séum við með frumvarp sem, þegar það verður að lögum, muni ekki valda neinum skaða hér á landi eins og sumar tilskipanir Evrópusambandsins hafa því miður gert.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti og nokkrum breytingartillögum við stjórnarfrumvarp um kjararáð, á þskj. 235. Málið gerir í meginatriðum ráð fyrir því að til kjararáðs verði fluttar ákvarðanir um laun forstöðumanna ýmissa ríkisstofnana og hlutafélaga í eigu ríkisins og að það sjónarmið eigi að ríkja við ákvörðun um laun þeirra að þau séu ekki hærri heldur en sem nemur launum forsætisráðherra, út af þeirri hugsun að forsætisráðherra sé sá stjórnandi hjá íslenska ríkinu sem mestar starfsskyldur ber og ábyrgð og ekki sé eðlilegt, nema í algerum undantekningartilfellum, að aðrir stjórnendur hjá ríkinu hafi hærri laun en forsætisráðherra. Þær breytingar sem lagðar eru til varða í fyrsta lagi að betur er afmarkað til hvaða félaga málið nær. Það nær ekki til dótturfélaga, dótturfélaga hlutafélaga í eigu ríkisins. Til útskýringar á því þá nær frumvarpið til Landsvirkjunar og framkvæmdastjóra þess. Það nær sömuleiðis til dótturfélags Landsvirkjunar, Landsvirkjunar Invest hf. og stjórnanda þess en það er afmarkað að lengra niður ættartréð, ef svo má kalla það hjá fyrirtækjum, nái áhrif frumvarpsins ekki. Sömuleiðis kemur fram að málið eigi ekki við um félög sem fjármálastofnanir í meirihlutaeigu ríkisins kunni að eignast, til að mynda við tímabundna yfirtöku sem gerð er til lúkningar skulda við ríkisbankana, við þær erfiðu aðstæður sem nú eru í mörgum skuldsettum atvinnufyrirtækjum. Þá er fært til betri vegar það sem lýtur að ákvörðun um launakjör í Seðlabankanum því ekki er eðlilegt að kjararáð úrskurði um biðlaun og önnur réttindi. Því er hagað með öðrum hætti og kosið að notast við biðlaun framkvæmdastjóra í stað forstöðumanns. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að frumvarpið verði, að lokinni þessari umræðu, samþykkt með þessum breytingum sem nánar koma fram á þskj. 235.

Virðulegi forseti. Þetta mál virðist því miður hafa öll einkenni þess að menn séu að slá pólitískar keilur, að þeir séu að ná sér í vinsældastig í staðinn fyrir að taka í alvöru á og gæta meira samræmis milli launa hjá hinu opinbera. Þekki ég t.d. til í heilbrigðisgeiranum, sem er 25% af útgjöldum ríkisins. Þetta mun koma við einn starfsmann í allri heilbrigðisþjónustunni. Það eina sem vantar er kennitala viðkomandi heilbrigðisstarfsmanns. Sá starfsmaður er forstjóri Landspítalans, kona. Ég veit ekki hvort það hefur áhrif, að menn gátu þá tekið sig til. Sá aðili starfaði við sambærileg störf í Noregi, mér sýnist að eftir þessa breytingu séu laun viðkomandi starfsmanns einn þriðji af því sem þau voru þegar viðkomandi réð sig, ef við tölum um þetta í norskum krónum. Raunar er hagstæðara fyrir viðkomandi einstakling að fara frekar að vinna í öðrum stjórnunarstörfum inni á spítalanum, sem hjúkrunarfræðingur eða hugsanlega sem skurðhjúkrunarfræðingur, en að starfa sem forstjóri spítalans. Ætli það verði ekki um 160 manns sem verða launahærri en forstjóri spítalans þegar þessi breyting nær fram að ganga. Þetta er bara eitt dæmi, virðulegi forseti. Mér finnst nauðsynlegt að skoða alla þætti í opinbera kerfinu, launaþætti og aðra þætti. Þetta mál ber þess merki að menn séu frekar að reyna að slá pólitískar keilur en taka á því með skynsemi. Ég spyr hv. þingmann, því hann er sanngjarn maður, hvort það sé ekki nær að skoða þessi mál betur þannig að við náum þeim markmiðum sem menn ætla en völdum ekki skaða í því kerfi sem við erum með núna.

Virðulegur forseti. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að sannarlega væri til bóta að fara yfir málin enn víðar í ríkisrekstrinum og með sem heildstæðustum hætti. Ég get út af fyrir sig líka tekið undir þær íhuganir sem hv. þingmaður hafði um tiltekinn stjórnanda hjá ríkinu enda öllum ljóst að í því tilfelli er um að ræða gríðarlega mikla stjórnunarlega ábyrgð og starfsskyldur, rétt eins og hjá hæstv. forsætisráðherra. Ég held hins vegar að menn hljóti að vera sammála um það þvert á flokka, eins og kom ágætlega fram í viðræðum sem ég átti í nóvember sl. við hæstv. þáverandi fjármálaráðherra, Árna M. Mathiesen, að í uppsveiflunni höfum við misst nokkuð tökin á launaþróun víða í ríkiskerfinu, ekki síst hjá framkvæmdastjórum og í opinberu hlutafélögunum eða hlutafélögum í eigu ríkisins. Þar hafa laun sums staðar orðið, að ég held að ég megi segja, nokkuð úr hófi fram og úr samhengi við annað sem við þekkjum í ríkisrekstrinum. Vissulega er þetta mál sem nær til takmarkaðs hluta kerfisins. Við getum sagt að verið sé að slá keilur með því og annað þess háttar en hið táknræna skiptir líka máli. Litlar tölur skipta líka máli í sparnaði og þó að sparnaðurinn nemi ekki nokkrum tugum milljóna þá eru það líka peningar. Það eru líka skilaboð til þeirra lágt launuðu ríkisstarfsmanna sem taka á sig kjaraskerðingar að þeir verði ekki einir um að þurfa að þola það heldur þurfi topparnir líka að taka á sig skerðingar á þeim erfiðu tímum sem við nú glímum við.

Virðulegi forseti. Ég heyri ekki annað en hv. þingmaður sé sammála mér um að það væri skynsamlegt að líta á þetta í stærra samhengi. Það er vinna sem nauðsynlega þarf að fara fram. Ég heyri að hv. þingmaður er algerlega sammála mér í því að eftir þessa breytingu sitjum við uppi með mjög sérkennilega stöðu á ýmsum stöðum. Þá er ég sérstaklega að vísa í heilbrigðiskerfið. Ég ítreka að um 160 manns verða þá með hærri laun en forstjórinn og var þó slatti með hærri laun en forstjóri Landspítalans. Ég tek það dæmi af því að ég þekki það vel og ég tek líka fram að ekki eru nein hlunnindi hjá forstjóranum, bílahlunnindi eða neitt slíkt eins og hjá mörgum öðrum. Hv. þingmaður sagði réttilega: Hið táknræna skiptir líka máli. Eru það skilaboðin sem við viljum gefa, að þegar við köllum á karlmann frá Noregi til hjálpar, seðlabankastjóra - ætli hann sé ekki með um 2 millj. á mánuði með öllu - ég veit ekki til að menn hafi gert neitt til að setja þann einstakling niður í laun forsætisráðherra. En síðan kemur að umönnunarstéttunum, þessum erfiðu stjórnarstörfum sem þar eru, þá keyrum við einstakling sem kom frá Noregi niður í 935 þúsund 

Virðulegi forseti. Eins og kom fram í fyrra svari mínu skil ég vel þær hugleiðingar sem hv. þingmaður hefur haft uppi en ég vek líka athygli á því að í frumvarpinu er gert ráð fyrir að ekki sé mismunað á milli þess hvort um er að ræða fjármálageirann eða umönnunarstéttirnar. Nokkur umfjöllun var í nefndinni um hvort slík hámörk á stjórnendur í stofnunum í fjármálageiranum, sem augljóslega munu falla undir frumvarpið, yrðu til þess að draga úr möguleikum okkar á því að sækja fólk á alþjóðlegan markað og höfðu ýmsir af því nokkrar áhyggjur. Engu að síður er þannig um málið búið að þar gilda sömu reglur í heilbrigðiskerfinu og hjá hlutafélögum ríkisins almennt. Það orkar auðvitað allt tvímælis sem gert er en einhvers staðar verðum við að byrja. Ég held að það hafi beinlínis verið hróplegt að fylgjast með launaþróun sums staðar hjá hinu opinbera og forstöðumönnum og ég tel að það sé ekki hægt að líta algerlega til launa undirmanna stjórnenda. Það er nú einu sinni þannig að í sumum fyrirtækjum og stofnunum eru að störfum sérfræðingar sem eru samkeppnishæfir á alþjóðlegum markaði og eðli starfanna vegna þarf að greiða þeim mjög há laun. Það þýðir ekki þar með að stjórnandi viðkomandi stofnunar eigi skilyrðislaust að vera á hærri launum en viðkomandi sérfræðingar en auðvitað þurfum við að launa fólki okkar vel. Ég vek athygli á því að laun hæstv. forsætisráðherra eru auðvitað umtalsverð og margfalt hærri en fjöldi fólks hér á landi þarf að draga fram lífið af á hverjum degi.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp um kjararáð þar sem gert er ráð fyrir því að hæstu laun stjórnenda hjá ríkinu verði að hámarki laun forsætisráðherra. Hv. formaður efnahags- og skattanefndar rakti ágætlega að hugsunin væri sú að ábyrgð forsætisráðherra væri hvað mest í stjórnkerfinu og þar af leiðandi væri eðlilegt að hann væri með hæstu launin. Síðan rakti hann í andsvari að það væri ekki algilt að sá með mestu ábyrgðina ætti að vera með hæstu launin vegna þess að sérfræðingar þyrftu að keppa við erlenda aðila. Það er því svona eins og annað í frumvörpum valdhafanna að þar rekst hvað á annars horn og rökin halda ekki á milli ræðu og andsvara. Þessi hugmynd um hæstu laun hjá hinu opinbera er ekki ný af nálinni. Hugmyndin var viðruð hér á áttunda áratugnum og þar gekk ónefndur maður með þessa hugmynd í maganum svipað og hæstv. forsætisráðherra gerir núna. Þingmenn þá sögðu að hann væri með „fix-ídeu“, að þetta væri ruglhugmynd, og ég ætla að taka undir að þessi hugmynd hefur ekki batnað með árunum. Þegar verið er að breyta skipulagi, hvort sem það er launaskipulag hjá hinu opinbera, hagskipulag eða hvaða skipulag sem mun hafa langtímaáhrif á ýmsa geira þjóðlífsins, þá er ágætt að líta til annarra landa og skoða hvort hlutirnir hafi reynst vel þar. Hvort þeir hafi yfirleitt verið reyndir einhvers staðar annars staðar og hvernig sé staðið að málum. Þetta hefur verið reynt í einu landi, Afríkuríki sem ég man ekki alveg hvað heitir í svipinn en það kemur kannski síðar í ræðu minni. Það gekk í eitt, tvö ár en þá var þessi hugmynd lögð af vegna þess að þeir niðri í Afríku sáu að þetta var tómt rugl. Við höfum fjallað um þetta mál í efnahags- og skattanefnd. Því miður var málinu mjög óvænt kippt út á fundi, sem ég gat því miður ekki verið á, án þess að nægilega vel hefði verið fjallað um það. Okkur sjálfstæðismönnum gafst ekki kostur á að koma fram með okkar sjónarmið í nefndaráliti þannig að því miður endurspeglar nefndarálitið á engan hátt okkar álit. Frumvarpið hefst á því að talað er um að vegna efnahagslegra erfiðleika á Íslandi þurfi að leita allra leiða til sparnaðar. Áætlaður sparnaður af þessu frumvarpi, ef það fer í gegn, eru 12 milljónir í A-hluta ríkissjóðs og 38 milljónir í öðrum hlutum ríkisins, samtals um 50 milljónir.  Hv. þm. Helgi Hjörvar rakti áðan að þetta væri táknrænt, að oft þyrfti að sýna fórnir og byrja á sjálfum sér. Það er kannski með einhverjum rökum hægt að fá það út að hæstv. forsætisráðherra byrji á sjálfri sér með því að lækka laun hjá ríkisforstjórum. Ég sé þó ómögulega hvernig það getur verið einhvers konar fyrirmynd þess að skorið verði niður hjá almennum ríkisstarfsmönnum, væntanlega síðar í haust. Það er eins og annað að röksemdafærslan rennur alltaf út í sandinn ef maður fer aðeins að hugsa um hana. Ég rakti nokkuð vel í ræðu við 2. umr. eða 1. umr. - þessar umræður um öll þessi smámál renna nú orðið saman - að þetta breytir launastrúktúr hjá hinu opinbera. Ljóst er að smám saman mun það markmið nást að hæstv. forsætisráðherra verði launahæstur með 935 þús. kr. á mánuði og allir hinir verði þar undir. Það mun leiða yfir á einkamarkaðinn hugsanlega, eða sem líklegra er að einkamarkaðurinn muni hirða starfsmenn sem flýja vegna fáránlegra launareglna. Þetta er ekki hvati til þess að byggja upp sérfræðiþekkingu hjá hinu opinbera, sem getur komið hinu opinbera vel og stuðlar að bættari rekstri. Þetta stuðlar frekar að því að við búum til rekstur hjá hinu opinbera sem minnir meira á amatöra en sérfræðinga sem geta lagt gott til og komið með góðar hugmyndir í rekstur ríkisins. Þetta leiðir kannski til þess sama og við sáum í Icesave-málinu þar sem Þróttur í Neskaupstað var sendur gegn Mílanó. Hugsanlega verður það þannig að  Punkturinn sem ég er að reyna að setja fram á léttari nótum til þess að stytta hv. þingmönnum stundir er að þetta er vanhugsað, þetta getur breytt launastrúktúrnum. Þetta leiðir til spekileka þar sem sérfræðingar hjá hinu opinbera fara yfir á einkamarkaðinn og ekki verður hægt að fá færustu sérfræðinga til þess að stýra t.d. Landspítalanum – háskólasjúkrahúsi, Seðlabankanum og öðrum stofnunum hjá hinu opinbera. Það er sagt að þetta sé af efnahagsástæðum, eins og ég rakti hérna áðan. Ég setti þetta líka í samhengi við hvað sérfræðingar eða samninganefnd fjármálaráðuneytisins taldi ásættanlegan lögfræðikostnað sem greiða ætti breska ríkinu fyrir hálfs árs vinnu. Tvo milljarða. Þetta sýnir raunverulega fáránleika málsins. Hér stöndum við í ræðustól og sitjum í sölum Alþingis og fjöllum um mál sem er ekki til neins annars fallið en að slá ryki í augu fólks og er ekkert annað en popúlismi. Þetta er einfaldur popúlismi sem skilar ekki neinu, nema ef þessi lög fá að hanga inni í einhvern tíma getur það skilað sér í breyttum launastrúktúr hjá hinu opinbera því að ekki verður hægt að fá hæfustu einstaklingana o.s.frv. Ég get sem stjórnarandstöðuþingmaður ekki gert neitt annað en bent á þessar augljósu staðreyndir. Það er leiðinlegt að ég skuli ekki geta bent stjórnarliðunum, valdhöfunum, á það vegna þess að þeir eru ekki margir hér í salnum. Þeir eru raunar tveir, hæstv. umhverfisráðherra - ég met það að hún skuli sitja hér undir þessu tali - og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir. Ég kann vel að meta það. Mér skilst að í dag séu um níu af átján málum tæknilegs eðlis, snúist um að breyta setningum, mál sem skipta engu máli um erfðabreyttar lífverur og urðun úrgangs og alls konar smámál, meðferð hlutafélaga yfir landamæri og annað slíkt. Ekkert mál á listanum sem við sjáum hérna í dag viðkemur því sem þessi ríkisstjórn sem nú situr við völd lofaði kjósendum fyrir kosningar. Það átti að halda sumarþing og einhenda sér í að bjarga heimilunum og fyrirtækjunum. Ekkert mál sem hefur verið til umfjöllunar undanfarna daga og vikur, með kannski einni eða tveimur undantekningum, kemur þessu yfirleitt við. Þetta er miklu fremur eins og einhvers konar afgreiðsluþing. Í dag afgreiðum við níu mál sem varða Evrópska efnahagssvæðið, níu af átján. Síðan læðist inn eitt og eitt mál til þess að hægt sé að slá um sig í fjölmiðlum og segja að það sé verið að ná tökum á einhverri óskilgreindri óráðsíu í launamálum. Ég man að hv. þm. Róbert Marshall talaði í 1. eða 2. umr. um sjálftökulið, að hér væri verið að ná tökum á sjálftökuliði. Hann er þá væntanlega að vísa til konunnar sem hér var til umræðu áðan, sem náð var í til Noregs. Hún er sérfræðingur í að reka sjúkrahús og það er gríðarlega mikill fengur að henni hér. Þetta er allt einhvern veginn hálffurðulegt. Maður er farinn að spyrja sig: Til hvers er verið að halda þessu sumarþingi gangandi? Þetta virðist bara vera hálfgerður leikaraskapur. Ekki það að ég sé of góður til þess að vera á þingi í sumar. Ég tel brýnna að afgreiða mál sem snerta þau vandamál sem við glímum við núna, þ.e. þessa fjármálakreppu og efnahagshrun sem við höfum orðið fyrir. Mér finnst súrt í broti að við eyðum tímanum í erfðabreyttar lífverur. Ég held að þær ógni okkur Íslendingum ekki það mikið að við getum ekki beðið fram í september eða október með að afgreiða það mál. Kannski er einhver ógn af erfðabreyttum lífverum sem ekki er búið að segja Alþingi frá. Mörgum málum og miklum upplýsingum virðist vera haldið leyndum fyrir okkur í minni hlutanum að það gæti vel verið að ógn af erfðabreyttum lífverum standi fyrir dyrum. Það væri alveg hugsanlegt en þá væri kannski rétt að segja okkur það. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra í bili en vil að síðustu benda mönnum á að það getur haft alvarlegar afleiðingar í för með sér ef þetta verður fest í lög, að hér sé forsætisráðherra sem sagður er bera mesta ábyrgð. Hann ber þá mesta ábyrgð á því úrræðaleysi og seinagangi sem virðist vera á að eiga við þessa efnahagskrísu sem við búum við. Að lokum vil ég bara segja að menn væru meiri fyrir það að kippa til baka þessu bulli.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmanni þar sem hann talar um vinsældapólitík. Hér er dæmi um einhverja mest misskildu pópúlismapólitík þessarar jafnaðarmannastjórnar, þessarar vinstri stjórnar, sem getur haft mjög alvarlegar afleiðingar í för með sér. Það á að skera niður laun hjá þeim sem hafa hvað hæst laun í opinbera geiranum. Þetta getur haft í för með sér atgervisflótta úr landinu og þess er þegar farið að gæta. Fyrir skömmu voru auglýstar sérfræðistöður lækna sem venjulega hafa verið eftirsóttar af okkar fólki í sérfræðinámi erlendis og þetta fólk hefur sótt heim. Hér hafa líka stöður, sem hafa verið taldar góðar stöður heimilislækna á höfuðborgarsvæðinu, verið auglýstar og umsækjendur eru engir. Enginn sækir um, virðulegi forseti. Það er rakið m.a. til þessa popúlismafrumvarps sem ríkisstjórn vinstri manna setur fram hér í þinginu og er algjörlega misskilið en getur haft þessar alvarlegu afleiðingar. Það er ekki eins og við höfum ekki dæmin fyrir okkur, virðulegi forseti. Í þessu efnahagshruni er gjarnan talað um að einhver hluti í eftirlitinu hafi brugðist. Við hvað bjó Fjármálaeftirlitið? Fjármálaeftirlitið bjó við það að vera uppeldisstöð, útungunarstöð fyrir fjármálakerfið í landinu, fyrir bankakerfið. Þaðan var besta fólkið tekið og yfirborgað í bankakerfinu þannig að alltaf var verið að ala upp nýtt fólk. Það var ekki fyrr en á síðustu metrunum að farið var að auka fjárheimildir Fjármálaeftirlitsins þannig að hægt væri að bregðast við þessu og halda fólki þar í vinnu. Við munum sjá þetta sama gerast núna í heilbrigðiskerfinu, menntakerfinu og víðar í opinbera geiranum. Besta fólkið okkar verður yfirboðið. Það verður ekki yfirboðið innan lands hjá öðrum ríkisfyrirtækjum. Það verður yfirboðið erlendis og við missum það úr landi. Afleiðingar þessa frumvarps 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson hitti einmitt naglann á höfuðið þegar hann sagði að hættan af því að innleiða vanhugsuð lög sem eiga að líta vel út í augum hins almenna manns, líta út fyrir að verið sé að taka á einhverri óráðsíu, líta úr fyrir að menn taki á hlutunum af mikilli ábyrgð, líta út fyrir að verið sé að takast á við efnahagsvandann, eins og segir í inngangi frumvarpsins - þetta eru bara falsrök. Þetta er bara til þess gert að slá ryki í augun á almenningi og reyna að sýna eitthvað sem hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar kallaði táknrænan gjörning. Eins og það létti lífið fyrir opinbera starfsmenn þegar kemur að því að þeim verði tilkynnt um að það eigi að lækka laun þeirra í haust. Það er bara barnaskapur að halda að þetta muni lina þjáningar þess fólks sem verður fyrir þessum launalækkunum. Eins og hv. þm. Jón Gunnarsson benti ágætlega á eru einu afleiðingarnar af þessu þær að hér getur orðið spekileki. Við getum misst ungt, klárt fólk úr landi og náum ekki að laða að fólk í þau störf sem þarf svo bráðnauðsynlega að sinna núna við uppbygginguna.

Virðulegi forseti. Svo ég grípi boltann á lofti frá hv. þingmanni er það nákvæmlega þetta sem mun gerast. Þetta mál er dæmigert fyrir hæstv. ríkisstjórn. Hér er verið að slá ryki í augun á almenningi um að þessi ríkisstjórn ætli að ganga fram fyrir skjöldu og gæta ýtrustu varúðar í öllum kostnaðarliðum á sama tíma og hún leggur á borðið hjá okkur reikning upp á tvo milljarða fyrir lögfræðikostnaði þjóðar sem ræðst á okkur í svokölluðu Icesave-máli, tvo milljarða. Hana munar ekki um það. Nei, hún kýs að skera niður til aldraðra og öryrkja um 300 milljónir á mánuði, sem var eitt hennar fyrsta verk. Bara reikningurinn fyrir lögfræðiþjónustunni hefði getað mildað afleiðingarnar ef við hefðum dreift honum í tvö ár á þá málaliði og hjálpað því fólki. Þessi ríkisstjórn þarf ekki að hugsa sig tvisvar um þegar kemur að þeim efnum, jafnaðarmannavinstristjórnin. Nei, það er allt í lagi að skera niður hjá þeim sem minna mega sín í þessu samfélagi. Nú á að ganga fram með rykbólstrum, eins og gjarnan gerist, fara af stað með miklum látum þannig að það gusti nú nógu mikið af henni. Þetta er algjörlega misskilin popúlismapólitík. Ég vil taka undir með hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni að auðvitað eiga stjórnarliðar að sjá sóma sinn í því að taka þetta mál til baka ásamt mörgum af þeim nítján málum sem okkur er boðið upp á að ræða á sumarþinginu í dag og flestöll skipta engu máli fyrir þessa þjóð. Þá er allt annað sett á hilluna, allt sem var lofað. Velferðarbrúin svokallaða sem var lofað má rykfalla á hillunni. Það þarf 

Nú veit ég ekki hvort ég man rétt en … 
            

Forseti minnir hv. þingmann á að beina orðum sínum til forseta.

Virðulegi forseti. Það er eins og mig minni að þetta mál sé eitt af þeim málum sem eru á listanum góða hjá ríkisstjórninni. Það er því kannski ekki auðvelt að kippa því út eins og ég og hv. þm. Jón Gunnarsson höfum lagt til og mundum báðir telja stjórnarþingmenn menn að meiri fyrir að gera það. Þannig að það kannski kemur í veg fyrir það. Það er alveg hárrétt. Það að beina athyglinni að svona smá tittlingaskít á meðan stóru málin bíða, skuldabaggi heimilanna vex og vex, greiðslubyrðin verður þyngri og þyngri og fyrirtækin brenna. Nei, þá er ágætt að tala um popúlistamál, erfðabreyttu lífverurnar, förgun úrgangs og öll þessi smámál sem skipta engu máli í því samhengi og við þann raunveruleika sem við búum í dag, ekki nokkru máli. Hv. þm. Jón Gunnarsson minntist á velferðarbrúna. Öll þessi málsmeðferð ber vott um að valdhafarnir eru orðnir bensínlausir áður en þeir komast á brúna. Þeir komast ekki að brúnni og að því sem skiptir raunverulega máli, það er fyrirtækjum og heimilum í þessu landi, og að koma landinu upp úr þeim hjólförum sem það er í. Þess í stað á að stunda popúlisma og 

Frú forseti. Ég ætla að byrja á því að upplýsa hvers vegna ég var ekki viðstaddur afgreiðslu málsins. Ég var staddur erlendis og það fórst fyrir eða mistókst að koma boðum um að það kæmi varamaður í minn stað. Ég var því ekki viðstaddur umræðu um þetta mál í nefndinni og er það miður. En þannig er nú það, ég var erlendis á vegum þingsins. Ég er ekki alveg sammála hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni í greiningu hans á vandanum. Þetta frumvarp er algerlega í samræmi við hugsanir og stefnur vinstri manna. Þeir stefna að því að hafa öll lögin helst eins og ýtrustu kommúnistar vilja náttúrlega að allir séu með sömu launin og ekki tekið tillit til reynslu, menntunar, þekkingar, snilli, dugnaðar eða nokkurs skapaðs hlutar og allir eiga að vinna og vera góðir, vinna jafnt. Þetta frumvarp er í sjálfu sér alveg í takt við þá heimssýn. Ég hugsa að það örli eitthvað á lýðskrumi og eitthvað af popúlisma en ég hugsa að þetta sé alveg í takt við þá heimssýn sem þeir hafa. Ég tek því þannig. Gallinn við þetta er sá að það er í gangi ákveðinn vinnumarkaður hvort sem menn vilja eða ekki. Það hefur sýnt sig að kommúnisminn sem ætlaði að byggja á því að allir væru jafnir gekk ekki upp vegna þess að fólk er mismunandi eins og ég gat um áðan. Sumir eru duglegir, aðrir snjallir og útsjónarsamir og sumir eru klaufar o.s.frv. þannig að fólk er ekki allt eins. Það þýðir að þeir sem geta boðið vinnu vilja gjarnan borga meira fyrir einn starfsmann en annan af ýmsum ástæðum. Ég vil minna á það að núna erum við í miklum vanda. Við erum að glíma við kreppu sem hefur ekki komið á Íslandi áður og við leitum ráða erlendis, reynum að fá erlenda sérfræðinga og annað slíkt og við lendum strax í vanda. Hvað ætlum við að borga þeim sérfræðingum sem koma hingað til Íslands? Eiga þeir að vinna við hliðina á Íslendingum, jafnvel forstöðumönnum í stofnunum, með miklu hærri laun? Menn lenda strax í þessum vanda við það að fá almennilega þekkingu. Við erum að fara að ræða við Evrópusambandið. Hvernig fólk ætlum við að senda þangað? Á það að vera fólk sem nennir þessu varla, hefur engan hvata og fékk starfið af því að enginn annar almennilegur sótti um eða eitthvað slíkt? Þeir eiga svo að tala við háþróaða sérfræðinga hinum megin? Er þetta gæfulegt að ráða áhöfnina á skipið svona? Ég er ekki viss um það. Svo lendum við strax í vandræðum með vissa aðila, t.d. dómara. Dómarar benda á það að þeir eru þriðja valdið, þeir eru ein af þremur stoðum þjóðfélagsins. Við erum með ráðherra, framkvæmdarvaldið og löggjafarvaldið og svo dómsvaldið. Það er svo mikið samkrull á milli löggjafarvalds og framkvæmdarvalds að þar eru menn ekki að tvínóna við það að hafa sambærileg laun. Þau eru reyndar ekki sambærileg en hvað um það. Dómarar segjast aftur á móti vera óháðir og það megi ekki setja svona takmarkanir á þá. Svo er dálítið merkilegt að einn aðili í þjóðfélaginu er undanskilinn og það er forseti Íslands. Það er vegna þess að í stjórnarskránni stendur að ekki megi skerða laun hans á kjörtímabili hans. Auðvitað mætti skerða hið mesta af þessu. En það merkilega var að fyrir nokkrum árum er forseti Íslands með nánast sömu laun samkvæmt kjaradómi og forsætisráðherra. En það virðist vera að kjaradómur hafi ekki áttað sig á því að forsetinn borgaði enga skatta en forsætisráðherra gerði það. Og forsetinn borgaði ekki bara enga skatta af tekjum heldur borgaði hann ekki virðisaukaskatt eða yfirleitt neina skatta, hvergi, tolla, vörugjald eða nokkuð, fékk allt endurgreitt. Svo var þetta skattfrelsi afnumið og ég átti þátt í því, frú forseti, þannig að ég er dálítið stoltur af því að hafa gert hann jafnan hinum Íslendingunum en þá taldi kjararáð að hækka þyrfti launin hans umtalsvert. Mig minnir að það hafi verið 50% sem hann hækkaði í launum við það að missa skattfrelsið. Allt í einu myndaðist mikill munur á milli forsætisráðherra og forseta. Menn ætla sér í þessu frumvarpi að viðhalda þeim mun og geta sennilega ekki mikið annað nema þeir hefðu getað sett í bráðabirgðaákvæði að hann skuli halda þeim launum út kjörtímabilið en næsti forseti verði með lægri laun og sömu laun og forsætisráðherra. Ég sé enga ástæðu til að forseti sé miklu hætti laun en forsætisráðherra. Við erum líka að ráða inn saksóknara og við viljum gjarnan að það séu afskaplega færir menn vegna þess að það er mikill vandi að ráða við og ráða úr og finna í þeim mikla haug af gögnum sem þarf til að sakfella menn í efnahagsbrotum sem við erum að glíma við núna. Ég veit ekki hvort það er gæfulegt á því augnabliki að byrja á því að lækka launin. Ég er ekki viss um það. Það sem ég er í raun að tala um er að þegar fólk fær laun er í fyrsta lagi oftast verið að borga fyrir menntun. Sumir fara í langskólanám, jafnvel 10 ára nám, hjartaskurðlæknir fer í 10 ára nám og hann kemur til starfa 10 árum seinna en aðrir. Segjum að hann byrji að vinna þrítugur. Þá er hann með heljarinnar skuldir á bakinu. Hann getur ekki verið með sömu laun og einhver annar sem fór ekki í skóla þannig að það er greinilegt að það þarf að borga fyrir menntunina. Nú er engin krafa gerð til þess að forsætisráðherra sé með sérstaka menntun og ekki heldur þingmenn þannig að hvorki hjá forsætisráðherra né hjá þingmönnum er borgað fyrir menntun eða reynslu. Það er því dálítið undarlegt að setja svo þak á aðra sérfræðinga sem stýra stofnunum og kerfi ríkisins. Það sem ruglar þetta líka er það að vissar stéttir á Íslandi hafa heiminn undir í sínu starfi. Flestir geta sótt um störf á Íslandi og þekkja þar til. Margir geta farið til Norðurlandanna, iðnaðarmenn og fleiri en svo eru sumir sem hafa allan heiminn undir. Til dæmis hjartaskurðlæknar, svo ég nefni þá aftur. Ég hugsa að þeir geti fengið vinnu hvar sem er og þá fer gengi krónunnar að skipta máli. Það er búið að lækka þessi laun óskaplega mikið með því að gengið hefur fallið og ég hugsa að bráðum fari að verða erfitt að fá slíka menn, sérfræðinga til landsins sem rogast hingað til lands með miklar námsskuldir, hvað þá ef við ætlum að fá erlenda sérfræðinga. Það verður þá útilokað og við getum lent í því eftir ekki langan tíma að við hreinlega fáum ekki fólk til að skera upp í okkur hjartað. En það er kannski það sem einhver vill, ég veit það ekki. Það sem ég er að tala um er í rauninni það sem menn nefna spekileka eða „brain drain“ að besta fólkið kemur ekki til landsins og hér verða meðalmenni eftir. Það er kannski hættan við svona frumvarp. Svo er líka dálítið merkilegt í þessu frumvarpi eða breytingartillögum nefndarinnar að þeir taka út dótturfélög. Það er fyrsta stigið sem gildir hjá hlutafélögum hins opinbera. Þá getur komið upp sú merkilega staða að forstjóri móðurfélagsins er með segjum 800 þús. kr. á mánuði en forstjóri dótturfélagsins sem hann ræður yfir í rauninni og er oft og tíðum í stjórn dótturfélagsins er með miklu hærri laun. Ég er nærri viss um að hann ræður sjálfan sig í dótturfélagið og setur hinn í gamla starfið til að hækka sig í launum og þá er ekki víst að hinn sætti sig við það. Þetta er dálítið ankannalegt allt saman og fyrir utan það sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson nefndi var áðan að í heilbrigðiskerfinu virkar þetta bara á einn starfsmann. Sparnaðurinn verður ekki mikill þar því sá ræður yfir fjölda fólks sem verður með hærri laun en hann og er mjög ankannalegt. Svo er eitt sem menn gleyma iðulega, það er ákveðin starfsgleði og hvati. Fólk sem er með góð laun er yfirleitt ánægðara í vinnunni, því finnst það vera metið að verðleikum. Ég veit ekki hvað gerist með mann eins og þessi umræddi forstjóri sem valdi að koma hingað með eitthvað lægri laun, svo fer gengið niður, svo er farið að lækka launin og hann er kannski kominn með miklu lægri laun, einn þriðja, eitthvað svoleiðis. Hver er starfsánægjan? Ég veit það ekki. Það getur vel verið að menn séu svo fullir af hugsjónum að þeir geti haldið áfram að vinna af jafnmikilli gleði og langt fram á nótt og jafnvel á næturnar við að leysa ákveðin vandamál í slíkri stöðu. Ég er ekki viss um það. Ég held að svona lög og svona frumvörp eyðileggi starfsánægju og hvata fólks til að vinna umfram það sem það sem bráðnauðsynlega þarf. Það er nú einu sinni þannig að í stjórnunarstöðum geta menn stjórnað óskaplega hratt og tekið margar ákvarðanir á stuttum tíma en svo geta þeir líka verið lengi að því og jafnvel tekið engar ákvarðanir sem er alverst. Þeir fá alltaf sömu launin, það skiptir ekki máli. Ef launin eru lág ríkir engin samkeppni annars staðar frá þannig að þeir geta alveg verið rólegir að slappa dálítið af. Þetta er allt saman dálítið varasamt og ég bendi mönnum á að þetta getur eftir einhver ár leitt til mikilla vandræða. En ég skil alveg hugsunina á bak við þetta og ég skil það líka að lækka þarf kostnað í ríkisgeiranum. Það er búið að lækka laun í einkageiranum þannig að að því leyti er þetta skynsamlegt en það vill svo til að kjararáð á að taka mið af þeim launum við ákvarðanir sínar þannig að kjararáð ætti núna að lækka laun hjá þeim sem heyra undir það núna að óbreyttum þessum lögum. Það er dálítið ankannalegt eins og bent hefur verið á að á sama tíma og við erum að ræða svona hluti, skerðingar, lokun deilda og allt það þá eru menn að taka ákvörðun um að halda áfram með eitthvert tónlistarhús, það kostar 20–30 milljarða. Skrifa undir Icesave-samninginn um að borga Bretum og Hollendingum, Bretum 9 millj. pund ef ég man rétt og Hollendingum 7 millj. evra fyrir kostnað, alger niðurlæging, bara alger niðurlæging, frú forseti, svo ég undirstriki það. Það sýnir að þeir láta okkur borga fyrir vöndinn sem við erum flengd með. Á sama tíma og við gerum þetta í dag kom fram í svari að ríkið ætti að taka einhver listaverk, 4.000 listaverk og hvað halda menn að gerist þar? Við þurfum að borga fyrir þau að sjálfsögðu. Halda menn virkilega að þau séu einhvers staðar á lausu, svífandi í loftinu og kosti ekki neitt? Þau eru eign kröfuhafanna. Það er þannig. Ef við ætlum að fá þau, þessi 4.000 listaverk, þá verðum við bara að kaupa þau. Það gerist ekkert öðruvísi. Ef þau verða áfram í gömlu bönkunum eða nýju bönkunum, það skiptir ekki máli, þá eru þau eign. Það minnkar þá þörf bankanna fyrir annað eigið fé, þau eru eign og þetta eru 4.000 stykki. Ég veit ekki hvað svona málverk kostar, hef ekki hugmynd, 100 þús. eða milljón. Ef stykkið kostar milljón þá eru þetta 4 milljarðar. Hér við þetta púlt í dag svaraði menntamálaráðherra að hún ætlaði að kaupa þetta á 4 milljarða. Á sama tíma og við erum að tala um einhvern smáaur í þessum samanburði, á sama tíma og við ætlum að fara að loka deildum, segja upp umönnunarstéttum o.s.frv. Þetta gengur ekki upp, frú forseti. Það er ekkert samræmi í því að við erum að setja 10 milljarða í tónlistarhús, ráða erlenda verkamenn, borga dýran júan fyrir þetta gler sem kemur til landsins, gjaldeyri sem við eigum ekkert af og svo er tekin ákvörðun um það eða mikil hrifning yfir því að nú skulum við bara kaupa þessi 4.000 stykki af málverkum. Til þess þarf peninga. Það er ekki nógu mikið samræmi í þessu og mér finnst að menn þurfi virkilega að fara að átta sig á því að peningarnir eru takmarkaðir og við þurfum að nota þá skynsamlega. Ég er ekki viss um að þetta frumvarp sé besta leiðin til að nota peninga skynsamlega fyrir utan það að þetta ruglar allt kerfið hjá ríkinu. Þetta er bara allt á sömu bókina lært eins og ég gat um áðan, að þau frumvörp sem við erum að ræða í dag leysa engan vanda hjá heimilum og fyrirtækjum landsins eins og ég er búinn að kalla eftir aftur og aftur, bæði fyrir ríkisstjórnarskiptin í febrúar og eftir kosningar. Ég vil að menn fari að taka á þessum vanda. Það er reyndar búið að koma bönkunum í gang. Ég þakka fyrir það, frú forseti, að það sé búið að koma bönkunum í gang. Það er jákvætt skref, mjög jákvætt, allt of seint en það er búið að taka það og vonandi fer eitthvað í gang. En það þarf að gera miklu meira og það þarf að kanna og huga að því hvar skórinn kreppir hjá hinum venjulegu fjölskyldum því það er víða mikill vandi. En þetta frumvarp, ég held að það lagi ekki stöðu eins einasta heimilis, það frumvarp sem við ræðum hér.

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að ræða þetta mál sem ég ræddi einnig við 1. umr. og velti því þá upp hvort hér væri um að ræða einhvers konar sjónarspil sett fram af hálfu ríkisstjórnarinnar eða stjórnarflokkanna til að afla sér vinsælda. Fleiri þingmenn hafa svo sem nefnt það í dag. Þrátt fyrir orðalagsbreytingar sem lagðar eru til í nefndarálitinu undirstrikar það margt af því sem hefur verið að velkjast í huga manns varðandi þetta mál. Í sjálfu sér er gott og gilt að setja fram markmið sem þessi, að enginn skuli hafa hærri laun heldur en eitthvað tiltekið, í þessu tilfelli laun hæstv. forsætisráðherra. En e.t.v. hefði verið betur heima setið en af stað farið í þá miklu vegferð sem er hafin og þær örfáu milljónir sem þetta á að spara, samkvæmt þeim upplýsingum sem við höfum. Ég velti því fyrir mér enn á ný hvaða skilaboð við sendum með málum sem þessum. Það lítur vel út, frú forseti, þegar við segjum svona hluti. Þetta er dæmi um mál sem okkur detta í hug á góðri stundu og mönnum finnst mjög snjallt að setja fram en þegar farið er að reikna og hugleiða hlutina eru þeir ekki jafnsnjallir og virtist vera. Þegar ég las hverjir komu á fund efnahags- og skattanefndar fór ég að hugsa um stéttarfélög þeirra sem vinna hjá ríkinu og þetta getur haft óbein áhrif á. Hvort BSRB, svo eitthvert dæmi sé tekið, hefur velt þessu máli fyrir sér. Þá horfi ég á málið út frá því sem ég nefndi í ræðu minni við 1. umr., þ.e. hvort ríkisvaldið sé hugsanlega að setja eins konar tappa í þá möguleika sem almennir starfsmenn ríkisins hafa til að ná fram kjarabótum. Líta má þannig á að þegar búið er að binda laun æðstu stjórnenda við ákveðna tölu eða einhvern ákveðinn punkt ætli ríkisvaldið að halda öðrum starfsmönnum eða stéttum í ákveðinni fjarlægð frá því viðmiði. Hugleiða má hvort það sé eðlilegt að tilteknir heilbrigðisstarfsmenn eða almennir starfsmenn ríkisins séu með hærri laun en forsætisráðherra eða mun t.d. hjúkrunarfræðingum ganga verr að semja um laun við ríkisvaldið þegar búið er að setja viðmiðun sem þessa. Á þessu máli eru margar praktískar hliðar sem ég hef fyrst og fremst áhyggjur af. Ég get ekki séð að þetta mál skipti sköpum fyrir ríkissjóð, um er að ræða örfáar milljónir í sparnað. Ég hef meiri áhyggjur af því að þessi ákvörðun muni leiða til þess að við gerum starfsmönnum ríkisins erfiðara fyrir með að sækja sér hugsanlega réttlátar launahækkanir og launabreytingar. Verið er að byggja upp kerfi sem á að taka mið af einum starfsmanni ríkisins, í þessu tilviki forsætisráðherra. Enn og aftur má velta fyrir sér hvort laun forsætisráðherra séu yfirleitt rétti viðmiðunarpunkturinn en að miðað við þá vinnu sem ég sé hæstv. forsætisráðherra inna af hendi held ég að hún sé ekkert ofsæl af þeim launum sem hún fær. Í nefndarálitinu kemur fram við hverja ekki er átt. Þá vaknar spurning um hvað þessi ákvörðun taki til margra og í framhaldi af því hvort við erum enn að tala um 50 millj. kr. Er upphæðin sem á að spara með þessu hugsanlega enn lægri, 20 millj. eða 30 millj.? Ef svo er finnst mér enn þá draga úr vægi rakanna sem hafa verið uppi, um að nauðsynlegt sé að sýna svart á hvítu hver hugur ríkisvaldsins er. Ef markmiðið er að spara og halda í við starfsmenn ríkisins almennt er heiðarlegra að segja það. Mér þætti gott að fá að vita hvort svo sé. Að verið sé að segja við ríkisstarfsmenn: Laun ykkar munu ekki hækka á næstu árum eða breytast vegna þess að við erum búin að setja ákveðin viðmið og eðlilegt er að ákveðin fjarlægð sé á milli æðstu stjórnenda, eða handhafa ríkisvaldsins, og annarra starfsmanna. Mjög heiðarlegt væri að segja það ef svo er. Ég velti líka fyrir mér enn á ný hvort þetta geti haft í för með sér atgervisflótta úr starfsstéttum hjá ríkisvaldinu þar sem krafist er mikillar menntunar og leiði hugsanlega til þess að við sjáum á bak hæfu og góðu fólki. Ég vona svo sannarlega að svo sé ekki. Svarið gæti hugsanlega verið að þetta eigi við fáa aðila og muni ekki hafa áhrif á önnur laun eða möguleika annarra til að semja um laun sín. En ég held því miður að það svar komi ekki hér en svarið sé það sem ég nefndi áðan, að markmiðið sé í raun að halda aftur af launaþróun ríkisstarfsmanna í heild og þetta sé leiðin sem er farin í stað þess að segja það hreint út. Svo við setjum þetta í samhengi þá erum við að tala um að örfáar milljónir sparast með að mínu viti ófyrirsjáanlegum afleiðingum ef illa fer. Áðan var bent á að samningamönnum Íslands í Icesave-samningnum þótti lítið mál að samþykkja að borga 2 milljarða lögfræðikostnað við Icesave-samningana, ef ég hef tekið rétt eftir. Þá er mjög merkilegt að við erum orðin svo áttavillt í tölum að 2 milljarðar af 700 séu svo lítið mál að okkur finnist sjálfsagt að borga það en að 30 eða 50 millj. séu gríðarlega mikilvægar í sparnaði í launum hjá starfsmönnum ríkisins. Hver er samfellan hjá þeim sem fjalla um þessi mál? Einnig má benda á að fyrir skömmu var ekki tiltökumál að samþykkja að sækja um aðild að Evrópusambandinu og kosta til þess a.m.k. 1 milljarði, en það mun væntanlega kosta mun meira. Spurningin er enn þá hvort ekki sé eðlilegt að það sé tækifæri til að borga sanngjörn og mjög ásættanleg og góð laun þeim ríkisstarfsmönnum sem eru mjög hæfir, hafa menntun og reynslu og við viljum hafa í vinnu hjá okkur. Ef ætlunin er að sýna gott fordæmi fyrir vinnumarkaðinn í heild, bæði opinbera geirann og einkageirann, þá held ég að það hafi algerlega mistekist vegna þess hversu í sjálfu sér lítilfjörleg upphæðin er og væntanlega til fárra sem þetta nær beint, en ég óttast að nokkru leyti að áhrifin verði víðtækari. Ég hef ekki trú á að þetta eitt og sér hafi áhrif á einkageirann vegna þess að í þeim geira hafa áföllin sem dunið hafa yfir orðið til að menn endurskoða hlutina, en áfallið sem ríkissjóður hefur orðið fyrir verður ekki leyst með þessari aðgerð eða svipuðum. Við vitum alveg að launakostnaður ríkisins er einn stærsti pósturinn af kostnaði við rekstur ríkisins. Þar ber hæst menntakerfið og heilbrigðiskerfið, boðaður hefur verið niðurskurður hjá ríkisvaldinu og væntanlega þá mest á þessum tveimur stoðum kerfisins og á félagspakkanum, ef má orða það þannig. Við höfum hins vegar ekki enn fengið að vita hvernig niðurskurðurinn lítur út en þar er vitanlega verið að tala um hærri upphæðir en hér. Ég hef miklar efasemdir, frú forseti, um að hér sé verið að fara af stað með mál sem skiptir nokkrum sköpuðum hlut í þjóðfélaginu, til að uppfylla hugmyndir sem hafa orðið til hjá stjórnarflokkunum um að það gæti verið gott að slá þessu fram. Í sjálfu sér er ágætt að það sé þá búið, því markmiði náð og hægt að merkja við það í 100 daga áætluninni. En þetta lyktar frekar af vinsældaveiðum heldur en einhverju öðru og er alls ekki til þess fallið að senda skilaboð varðandi það hömluleysi sem varð í launastrúktúr, sérstaklega í fjármálageiranum. Þetta er að mínu viti óskylt og sá geiri hefur sannarlega fundið fyrir því, er meira eða minna farinn á höfuðið og hefur væntanlega lært af því. Það þarf ekki að kenna honum lexíu með þessu. Ég ítreka það sem ég sagði áðan. Ég hef áhyggjur af að verði þessi viðmið tekin upp geti þau haft áhrif á möguleika annarra starfsmanna eða stétta til að ná fram réttlátum kjarabótum. Verið sé að setja ný viðmið sem erfitt verður að komast frá aftur. Þetta eru ekki rétt viðmið því að miðað við þá gríðarlegu vinnu, ábyrgð og álag sem er á hæstv. forsætisráðherra eru hennar laun alls ekki of mikil. Það er mín persónulega skoðun og ég held að í þessu tilfelli hefði verið betra heima setið en af stað farið því að árangurinn sem á að nást verður enginn.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér um lagafrumvarp um kjararáð o.fl., sem er stjórnarfrumvarp. Í því felst í stórum dráttum að miðað verði við laun forsætisráðherra þegar ákvörðuð eru laun ýmissa stjórnenda hjá hinu opinbera. Þannig er að við lifum á miklum óvissutímum og eftir að bankarnir hrundu í október hefur umhverfið hér á Íslandi verið frekar óvisst og mikil óvissa í lofti. Á slíkum tímum er svigrúm fyrir ýmsar skrýtnar og hættulegar hugmyndir til þess að komast á blað og verða að raunveruleika. Þetta mál sem við ræðum nú er dæmi um mál sem augljóslega er lagt fram í því skyni að skapa m.a. vinsældir í fjölmiðlum og einhverjir ræðumenn sem töluðu hér á undan mér nefndu þetta lýðskrum. Hugmyndin í sjálfu sér er eitthvað sem maður kannast við og hefur heyrt áður fleygt, að miða skuli hámarkslaun við ákveðinn fasta sem í þessi tilfelli eru laun forsætisráðherra. Hv. formaður nefndarinnar, Helgi Hjörvar, fór yfir að væri það væri eðlilegt viðmið. Mér þótti þó aðeins á skorta í rökstuðningnum og þætti vænt um að hv. þingmaður færi betur yfir hvers vegna það eru laun forsætisráðherra sem miða skal við í þessu dæmi. Það var ekki alveg í samræmi við andsvar hans sem hann síðan veitti áðan. Virðulegi forseti. Þegar maður skoðar málið og þau gögn sem lögð eru fram með þessu frumvarpi sést að í umsögn frá fjármálaráðuneytinu kemur fram að eins og málið var lagt fram í upphafi sé miðað við að með frumvarpinu sparist um 50 milljónir kr. Um þetta snýst málið og þarna er um að ræða launalækkun hjá tólf aðilum. Þetta finnst mér ekki sýna mikla heildarhugsun. Þessar 50 millj. kr. virðast smávægilegar í ljósi þeirra frétta sem berast í dag um þann kostnað sem íslenska ríkið hefur í huga að taka á sig varðandi samningskostnað Hollendinga og Breta. Þegar maður horfir á heildarmyndina sér maður ekki alveg tilganginn með þessum vinnubrögðum. Þegar þetta er farið að snúast um laun nokkurra örfárra handvalinna einstaklinga fer maður að spyrja sig: Hvers vegna er lagt af stað í þessa vegferð og hvert er í rauninni markmiðið? Ég tel að það hafi ekki komið fram í máli formanns nefndarinnar, Helga Hjörvars. Hv. þingmaður heldur væntanlega síðari ræðu sína hér á eftir og það væri ágætt ef þessi rökstuðningur kæmi þá skýrar fram, hvers vegna er lagt af stað? Afleiðingarnar af því ef þetta frumvarp verður að veruleika eru, eins og aðrir hv. þingmenn hafa bent á, að sjálfsögðu þær að það verður minna eftirsóknarvert að sækjast eftir þeim störfum sem hér er um að ræða. Það er hætt við því að meðalmennskan verði alls ráðandi og það er hætta á spekileka eins og alþekkt er þegar betur launuð störf bjóðast annars staðar og möguleikarnir á því að ná árangri eru ekki til staðar. Jafnframt finnst mér athyglisvert að í frumvarpinu er talað um að laun forseta Íslands falli ekki hér undir. Vissulega veit ég að stjórnarskráin ver núverandi forseta fyrir því að laun hans verði lækkuð á kjörtímabilinu. Engu að síður, ef heildarhugsunin er sú að þetta eigi að senda skilaboð út í samfélagið, þarf jafnt að ganga yfir alla. Þetta hlýtur að vera tíminn til þess að kveða á um lækkun á launum forseta sem tæki þá gildi á næsta kjörtímabili forseta, hver sem það verður. Það væri líka ágætt ef formaður nefndarinnar mundi útskýra hvers vegna ekki var gengið í þessa átt með frumvarpið. Í nefndarálitinu er fjallað um að meginmarkmið frumvarpsins sé að draga úr launakostnaði ríkisins og að föst laun fyrir dagvinnu skuli ekki vera hærri en föst laun forsætisráðherra. Ég skil þessi sjónarmið, maður hefur heyrt þetta áður hjá vinstri mönnum. Jafnframt er í nefndarálitinu vitnað í ýmsar áhyggjur sem væntanlega hafa komið fram í meðferð nefndarinnar á málinu og frá umsagnaraðilum. Í nefndarálitinu stendur, með leyfi forseta: „Áhyggjur komu fram við umfjöllun nefndarinnar um að áhrif frumvarpsins á gildandi ráðningarsamninga væru óljós. Ætti það ekki aðeins við gagnvart þeim sem stjórna stofnun eða félagi sem frumvarpið tekur til heldur gæti það haft óbein áhrif á starfskjör undirmanna. Ríkinu væru aðrar leiðir færar við að lækka laun í gegnum val sitt á stjórnum hlutaðeigandi stofnana og félaga.“ Jafnframt segir þar, með leyfi forseta: „Áhyggjur komu einnig fram um að frumvarpið hefði í för með sér skerðingu á sjálfstæði dómsvaldsins og réttindi minni hluta hluthafa umfram það sem stjórnarskráin heimilar og að það takmarkaði réttindi launafólks til að semja um starfskjör sín og möguleika ríkisins til að ráða til sín hæft starfsfólk. Enn fremur komu fram ábendingar um að frumvarpið gæti haft neikvæð áhrif á sjálfstæði Seðlabankans og Samkeppniseftirlitsins.“ Mér þykir frekar léttvægt hvernig skautað er fram hjá þessum sjónarmiðum í nefndarálitinu. Þessum áhyggjum er í rauninni ekki svarað og ekki er farið yfir mótrökin gegn þessum sjónarmiðum. Þess í stað segir hér að í ljósi núverandi efnahagsaðstæðna sé í frumvarpinu fólgin eðlileg skammtímaráðstöfun. Ég fór að leita að því hvar kæmi fram að þetta væri skammtímaráðstöfun en ég get einfaldlega hvergi fundið því stað í frumvarpinu né í þeim gögnum sem lögð hafa verið fram. Það væri því ágætt ef títtnefndur Helgi Hjörvar, formaður nefndarinnar, gæti farið yfir hvað er átt við með þessu. Hvað sá nefndin fyrir sér að þessi skammtímaráðstöfun mundi taka langan tíma og hvar sér þess stað? Hvað í lagafrumvarpinu segir okkur að þetta sé skammtímaráðstöfun? Virðulegi forseti. Meginumtalsefni mitt í dag varðandi þetta mál er að heildarsýnin varðandi þetta stóra verkefni, að taka á ríkisfjármálunum, er ekki fyrir hendi. 50 millj. kr. eiga að sparast með þessu frumvarpi eða jafnvel lægri fjárhæð eins og kom fram í máli hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar. Heildarsýnin liggur hins vegar ekki fyrir. Miðað við gögnin sem lögð eru fram með þessu frumvarpi er bara verið kroppa í einhverja tólf einstaklinga í því skyni að slá pólitískar keilur í fjölmiðlum. Þannig lítur þetta út fyrir mér og ég tel að nær væri að leggja fram heildarsýn um hvernig á að brúa þetta bil sem við þurfum að brúa á næstu árum. Hér þarf að fara fram mikill niðurskurður. Hvers vegna er ekki rætt um hvernig hann skuli fara fram? Þessar 50 millj. duga ekki langt upp í fjárlagahallann. Hvernig sér ríkisstjórnin fyrir sér að farið verði í þessa vegferð? Hvernig sér ríkisstjórnin fyrir sér að farið verði í að skapa meiri gjaldeyristekjur? Um það snýst í rauninni verkefnið. Hver er stefna ríkisstjórnarinnar varðandi það að skapa fleiri störf og aðstæður fyrir þau störf hér á landi? Ég hef ekki séð slíka stefnu. Hver er stefna ríkisstjórnarinnar varðandi það að skapa fleiri störf í kringum orkufrekan iðnað? Það er mikið talað um að það eigi að gerast. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur mikinn áhuga á því að greiða fyrir að fleiri tækifæri verði til hér í orkufrekum iðnaði en miðað við verkin liggur einfaldlega ekki fyrir hvernig sú orkuöflun sem til þarf í þeim geira á að fara fram. Samkvæmt stjórnarsáttmálanum er ætlunin t.d. ekki að fara í virkjanir í neðri hluta Þjórsár að svo stöddu en í stöðugleikasáttmálanum er gert ráð fyrir að farið verði í þessar virkjanir og öllum hindrunum varðandi það mál verði rutt úr vegi fyrir 1. nóvember. Þetta stangast allt saman á og það er eins í þessu og í flestöllum öðrum verkum þessarar ríkisstjórnar, margt er í orði en afskaplega fátt er í raun á borði. Þetta er stórt vandamál vegna þess að við Íslendingar höfum einfaldlega ekki efni á að hafa ríkisstjórn sem stjórnar með þessum hætti. Við þurfum að hafa fólk við stjórnvölinn sem þorir að taka ákvarðanir og getur vakið von í brjósti fólks um að við eigum fyrir okkur bjarta framtíð hér í þessu landi. Ég hef fulla trú á að við höfum það en til þess að svo megi verða verðum við að grípa þau tækifæri sem fyrir hendi eru. Við verðum að greiða fyrir því að hér verði hægt að fara í frekari orkunýtingu. Við verðum að greiða fyrir því að hér verði hægt að grípa tækifæri t.d. varðandi heilsutengda ferðaþjónustu á Suðurnesjum. Við verðum að grípa þessi tækifæri sem liggja í loftinu vegna þess að þrátt fyrir að erlendir aðilar hafi áhuga á því að koma hingað og fjárfesta bíða þeir ekki endalaust eftir því að ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir, sem eru algjörlega ósammála um hvernig eigi að fara t.d. með orkuöflun - þessir erlendu fjárfestar hafa einfaldlega ekki þolinmæði eða tíma til þess að bíða eftir því að stjórnarflokkarnir semji um hvað eigi að gera. Þeir hafa ekki tíma í það og við Íslendingar höfum ekki efni á að bíða eftir því að ríkisstjórnarflokkarnir berji hvor annan til hlýðni í hverju einasta máli sem kemur hingað inn á borð. Þetta eru einfaldlega ekki boðleg vinnubrögð. Ég hvet þá þingmenn sem sitja á þingi fyrir þessa flokka til þess að leggja fyrir landsmenn heildarsýn varðandi hvernig eigi að fara í þessi mál í stað þess að leggja fram smáfrumvörp varðandi 50 millj. kr. sparnað sem taka á tólf einstaklingum úti í bæ. Hver eru skilaboðin með þessu? Þau eru einfaldlega að það er popúlisminn sem ræður hér ríkjum en ekki það að taka á raunverulegum vandamálum.

Hæstv. forseti. Ég tel rétt að gera grein fyrir því að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í menntamálanefnd skrifuðu undir nefndarálitið en gerðu fyrirvara varðandi kostnaðarmatið á frumvarpinu. Það liggur ekki fyrir og var ekki hægt að leggja fram nein gögn varðandi það hvaða áhrif þetta hefði á sjóðinn og hvaða kostnað þetta hefði í för með sér. Að öðru leyti fögnum við þessu máli og ég kem til með að greiða því atkvæði.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða mál sem snýr að kjararáði og gengur í örstuttu máli út á það að ákveðin störf hjá hinu opinbera, nánar tiltekið stjórnunarstörf, eru lækkuð niður í sömu laun og laun forsætisráðherra. Það hefur verið nokkur umræða um þetta og ég ætla ekki að halda langa ræðu og endurtaka það sem áður er komið fram en í örstuttu máli ber þetta mál þess merki að hér séu menn fyrst og fremst í því að reyna að afla sér pólitískra vinsælda í stað þess að taka heildstætt á málum. Við vitum það öll, virðulegi forseti, að verkefni okkar sem erum á þinginu, löggjafarsamkundunnar, er að búa þannig um hnútana að okkur gangi sem best að komast í gegnum þær efnahagsþrengingar sem við stöndum frammi fyrir og reyna að vinna okkur eins hratt út úr þeim og mögulegt er. Eitt af því, virðulegi forseti, er að sníða sér stakk eftir vexti. Það er alveg ljóst að við þurfum að spara þegar kemur að opinberum rekstri. Um það er ekki deilt. Það er algerlega ljóst að við munum þurfa að taka á því sem snýr að launum, kaupi og kjörum hjá opinberum starfsmönnum. Það er auðvitað ekki einfalt verk eða til vinsælda fallið. Það er hins vegar ekkert sem bendir til þess að fara eigi í aðgerð eins og þessa og taka út nokkra forstöðumenn á vegum hins opinbera og setja þá niður á sömu laun og forsætisráðherra. Það er ekkert sem bendir til þess að það sé góð leið í þeirri vegferð. Nú er það ekki svo, virðulegi forseti, að þessir aðilar séu heilagir og ekki megi lækka laun þeirra. Það er sjálfsagt og eðlilegt en ef menn ætla að gera þetta af einhverri skynsemi þá verða menn að setja þetta í samhengi. Hugmyndin var sú að kjararáð kæmi með almennar leikreglur ef þannig má að orði komast og legði einhverja línu í launauppbyggingu hins opinbera. Þannig var lagt af stað með í þá vegferð. Hugsunin er sú að launakerfið hjá hinu opinbera sé þannig að það taki mið af ábyrgð þeirra einstaklinga sem þar starfa og taki tillit til þess hvað viðkomandi aðilar gera og er í mörg horn að líta hvað það varðar. Við sjáum að við erum í samkeppni og það hefur verið rætt lítillega á undanförnum árum að á þessu góðæristímabili hafi laun ýmissa aðila, og vísað sérstaklega í opinberu hlutafélögin, að laun forstöðumanna þar hafi hækkað mjög. Því var kennt um að það hafi verið samkeppni um þessa aðila, hæfa stjórnendur, við einkamarkaðinn. Það er einn þátturinn. En það bara er einn af þeim þáttum sem hér er tekið tillit til. Hér er tekið til miklu fleiri þátta en bara opinberu hlutafélögin. Það er alveg rétt, virðulegi forseti, að það virðist ekki vera mikið samhengi á milli stjórnarstarfa hjá hinu opinbera og launa. Ég minntist á það áðan í andsvari að ég tel t.d. að það starf sem sé einna erfiðast í íslensku þjóðfélagi sé forstjórastaða í Landspítalanum. Það að stýra slíkri stofnun krefst mikillar hæfni og þar erum við núna og verðum vonandi alltaf í samkeppni um fólk því að hæfir stjórnendur eru vinsælir um allan heim. Það er þannig að Íslendingar stýra spítölum annars staðar í heiminum með mjög góðum árangri. T.d. stýrir Íslendingur stærsta spítala á Norðurlöndunum, Karolinska spítalanum, og gerir það með mikilli prýði. Það væri kannski fróðlegt að heyra hvernig það kom allt saman til en stundum er það þannig að enginn er spámaður í sínu föðurlandi og við höfum misst ágætisfólk til útlanda sem hefur ekki skilað sér til baka, m.a. vegna þess að það hefur ekki fengið tækifæri hér á landi. Af hverju nefni ég þetta? Við erum í samkeppni t.d. í heilbrigðisgeiranum um sérfræðinga og í rauninni flestar heilbrigðisstéttir. Af rúmlega 30 heilbrigðisstéttum erum við í samkeppni í það minnsta við Norðurlöndin og mörg fleiri ríki um allt þetta fólk. Ef við ætlum að ná árangri, virðulegi forseti, í því að halda uppi þjónustustigi á þessum sviðum og öðrum með minni fjárhæðum þá er það alveg klippt og skorið, alveg kristaltært að þá verða menn að vera með einhver þau kjör sem eru sambærileg við það sem gerist annars staðar. Ég fer ekki í neinar grafgötur með það að mér finnst að þegar kemur að þessu frumvarpi sé tekið á einum einstaklingi í heilbrigðisgeiranum. Ég vek aftur athygli á því að þetta er stærsti einstaki útgjaldaliður hins opinbera, 25% af ríkisútgjöldunum fara í heilbrigðismálin og þar er tekið á einum einstaklingi, einum. Sá einstaklingur eins og aðrir stjórnendur er í rauninni má segja í þeirri stöðu að geta gengið í störf annars staðar en hér á Íslandi og kom reyndar frá Noregi. Þegar þessi lög verða samþykkt verður hann með einn þriðja af þeim launum sem hann var með í sambærilegri stöðu í Noregi. Ég skoðaði þetta alveg sérstaklega því ég þekki þarna nokkuð til. Hann var á sambærilegum kjörum þegar hann kom til Íslands en eftir þessa breytingu var hann með einn þriðja ef við reiknum þetta í norskum krónum. Það eru um það bil 160 manns á Landspítalanum með hærri laun en forsætisráðherra núna og verða þá 160 manns með hærri laun en forstjórinn. Þetta einstaka dæmi - og ég tek það sérstaklega af því að ég þekki mjög vel til - segir okkur að ekki er mikil hugsun í þessu máli. Það dugar ekki sem rök, virðulegi forseti, að segja að einhvers staðar verði að byrja. Þetta er þannig mál að menn komast ekki hjá því að fara í þetta verkefni og ef sumarþingið hefði verið nýtt eins og það hefði átt að vera þá hefðu menn verið undirbúnir með heildstæðari hugmynd um það hvernig við vildum nálgast þessa hluti. Við viljum halda uppi þjónustustigi. Til þess þurfum við hæft fólk. Við erum í samkeppni um þetta fólk og einn þáttur sem verður að vera í lagi snýr að stjórnendum. Við erum búnir að byggja allt okkar þjóðfélag og vonandi hættum við því aldrei, allt okkar þjóðfélag, menntakerfi og allt saman þannig upp að unga fólkið okkur verði samkeppnishæft um allan heim. Þannig erum við búin að byggja þetta upp. Við kennum Íslendingum tungumál á unga aldri. Við erum í mjög miklum samskiptum við aðrar þjóðir og allt er þetta gert til þess að fólk geti starfað annars staðar, stundað nám annars staðar og komið heim aftur með þekkingu sem það næði í annars staðar þannig að við getum haft besta þjóðfélag í heimi. Það er verkefnið, virðulegi forseti, og við megum ekki gleyma okkur í því að vera í einhverjum vinsældakosningum sífellt. Þetta frumvarp er alveg skólabókardæmi um vinsældakosningar. Ég hef tekið eftir því að ákveðnir þingmenn stjórnarliðsins eru búnir að kría út fréttatíma eftir fréttatíma til að toga þetta mál og reikna út hvað margir aðilar séu á þessum launum hjá hinu opinbera og hvað þetta lækkar mikið. Þetta ber öll einkenni þess að hér er fyrst og fremst um að ræða að verið sé ná sér í vinsældastig í stjórnmálum. En skaðinn getur orðið mikill, virðulegi forseti. Ef við missum fólk á þessum sviðum hvort sem það er í menntageiranum, heilbrigðissviðinu eða annars staðar úr þeim stofnunum sem nú eiga að fara að taka mjög erfiðar ákvarðanir til að hjálpa okkur út úr þessum vanda, ef við göngum of langt í því að skerða kjörin, ef við byggjum upp kerfi þar sem er enginn hvati fyrir þá sem eru núna t.d. á góðum launum, segjum í heilbrigðiskerfinu að fara í stjórnarstöður þá erum við að skaða verulega það uppbyggingarstarf sem við erum í og ætlum að fara í. Þannig er það, virðulegi forseti, og ég hvet meiri hlutann til að hugsa þetta mál því það er enginn vafi í mínum huga og ég held að öllum sé það ljóst sem þetta mál skoða að þetta frumvarp verður ekki til að hjálpa til, enda erum við ekki, virðulegi forseti, að tala um neinar upphæðir. Það hefur verið upplýst að sparnaðurinn í A-hluta ríkissjóðs er 12 milljónir. Menn ætla að setja á hér eina stofnun, Bankasýslu ríkisins sem ætti að heita Landsbankasýsla ríkisins sökum þess að hún er bara með einn banka núna en ekki þrjá og eignaumsýslufyrirtæki. Hún á að kosta 80 millj. Þar fór sá sparnaður ef sparnað mætti kalla. Mats Josefsson, sérfræðingurinn á því sviði, kom og sagði að setja ætti upp bankasýslu. Hann kom á fund viðskiptanefndar og sagði að aðalatriðið væri að ekkert hefði gerst í bankamálum í níu mánuði og það þyrfti eitthvað að gera. Hann sagði að það væri stór galli við þetta frumvarp að gert væri ráð fyrir því að enginn væri á hærri launum en forsætisráðherra. Mats Josefsson taldi nauðsynlegt að fá erlenda sérfræðinga til að koma að þessum málum og hann sagði: Þið fáið enga erlenda sérfræðinga á þessum launum. Það þýðir að þið verðið, eins og hann orðaði það, 2. til 3. stigs sérfræðingar og það mun vera mjög hættulegt fyrir ykkur, sagði hann. Þetta upplýsti Mats Josefsson í þingnefndinni. Ég er ekkert að fara út í upphæðir eins og 2.000 millj. sem við eigum að greiða í lögfræðikostnað, 10 millj. punda sem við erum að greiða í lögfræðikostnað bara til Breta. Ég man ekki hver talan var í evrum, voru það ekki 7 millj. evra fyrir Hollendinga? Virðulegur forseti. Þetta mál ber öll einkenni þess að hér séu menn að reyna að slá einhverjar keilur í vinsældakosningum en ekki sé verið taka á málum af ábyrgð. Hér hefur verið nefnt að þetta sé táknrænt. En svo því sé til haga haldið þá var það eitt af fyrstu verkum síðustu ríkisstjórnar eða ríkisstjórnar undir forustu Sjálfstæðisflokksins þegar kreppan kom að lækka laun allra sem voru hæst launaðir hjá hinu opinbera, algerlega yfir línuna. Það átti við þessa forstöðumenn jafnt sem aðra, ráðherra og þingmenn. Ég beitti mér sjálfur fyrir því að Sjúkratryggingastofnun mundi sérstaklega skerða kjör sérfræðinga þannig að menn hafa gengið í þau verk. Nema hvað. Stendur ekkert annað til og menn hafa reynt að gera það með einhverri samfellu og ekki þannig að við séum að koma okkur í snúna stöðu. Og af því að menn tala um táknræna hluti, þá verð ég að viðurkenna, virðulegi forseti, að það er kannski táknrænt en ekki mjög jákvætt að úr því að við höfum litið svo mikið til Noregs, okkar gömlu vinaþjóðar að við fengið norskan karlmann í Seðlabankann. Við borguðum honum um það bil 2 millj. á mánuði ef hlunnindin eru tekin til en við fengum íslenskan hjúkrunarfræðing frá Noregi til að gegna að ég tel erfiðustu stjórnunarstöðu á Íslandi, okkar stærstu umönnunarstofnun, sem er Landspítalinn, og þar göngum við fram í að lækka þau laun eins og ég nefndi áðan. Einhvern tíma hefði verið kallað að menn væru að mismuna milli kynja. Ég ætla ekki að fara í það, ég ætla mönnum ekki neitt slíkt. Hér hv. þm. Helgi Hjörvar sem hefur oft tekið það upp hjá sjálfum sér að breyta rétt. Hann er í þeirri stöðu að vera formaður þeirrar nefndar sem um þetta mál fjallar. Ég veit það, því ég hlustaði á hv. þingmann áðan, að hann hefur skilning á þessum sjónarmiðum og skilur þetta mál. Ég vil hvetja hv. þm. Helga Hjörvar að tala um fyrir meiri hlutanum og að við hugsuðum og færum betur yfir þetta mál svo ekki sé hægt að misnota það. Það vita allir að það verður að spara og allir eru sammála því að þeir sem hafa meira finni meira fyrir sparnaðinum, þeir sem hafa hærri launin verði fyrir meiri sparnaði og við viljum vernda þá sem lægst hafa launin. Það er markmið, svo því sé algerlega til haga haldið, og ég ætla ekki hv. þingmanni sem ég vildi gjarnan að færi í andsvar við mig, ég ætla honum ekki að fara að snúa út úr. En ég vil bara hvetja hann, virðulegi forseti, hv. þm. Helga Hjörvar með mestu vinsemd að beita sér fyrir því að menn taki einn hring í þessu máli í viðbót. Ég veit að það verður samstaða milli stjórnaraðila og stjórnarandstöðu um að setjast yfir þetta mál og ná þeim markmiðum sem við erum sammála um en með því að gera þetta svona erum við ekki að stíga spor sem mun hjálpa okkur í þeirri vegferð sem við erum í. Við erum sammála um að við verðum að standa saman til að ná árangri.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir hans mál. Það hefur komið oft fram í ræðum hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins, þar á meðal hv. þm. Guðlaugs Þórs, að þetta mál sé mjög til vinsælda fallið og flutt til þess að slá pólitískar keilur o.s.frv. Mér leikur þess vegna hugur á að hv. þingmaður fari með okkur í gegnum það hvers vegna það sé hans mat að þetta mál, sem þykir í öðru orðinu svo lítið umfangs og að ýmsu leyti nánast ómerkilegt vegna þess hvað það sparar litla peninga - hvers vegna hv. þingmaður sé svona sannfærður um að það njóti almennra vinsælda og almenns stuðnings úti í samfélaginu. Hvort það séu tilteknar ástæður fyrir almenning til þess að hafa jákvæða afstöðu til málsins og finnast rétt að flytja það þó að á því kunni að vera ákveðnir gallar eins og hv. þingmaður hefur leitast við að halda til haga.

Virðulegi forseti. Það er vel þekkt í almennri umræðu um lýðræðið - það eru ekkert ofsalega margir áratugir síðan menn töluðu í fullri alvöru um hvað væri skynsamlegasta þjóðskipulagið. Winston Churchill nefndi einhvern tímann að lýðræðið væri meingallað og í rauninni gallaðasta fyrirkomulag sem menn hefðu notað til þess að stjórna ef undan væru skilin öll hin. Þá nefndu menn sérstaklega að við sem störfum að stjórnmálum gerum í flestum tilfellum ekki neitt annað, það erum við sem eigum að vera sérfræðingar á þessu sviði. Á meðan maður er í annarri stöðu, er t.d. almennur kjósandi, hefur maður ekki tíma eða orku til að standa í slíku og verður því að treysta þessum aðilum til þess að draga upp myndina rétta eins og hún er. Nefnt hefur verið að það sé galli á slíku fyrirkomulagi að þeir aðilar, margir hverjir, reyni að draga athyglina frá aðalatriðum en draga út þætti sem eru litlir en hljóma vel til þess að afla sjálfum sér vinsælda. Enginn hefur samúð með forstöðumönnum ríkisstofnana, nema kannski forstöðumennirnir sjálfir og nánasta fjölskylda alla jafna. Það að taka þann þátt út og segja: Þessir aðilar eru með hæstu launin og við skulum bara lækka þau, það hljómar örugglega alveg ágætlega. Ég held að fæstir séu meðvitaðir um að þeir eru ekki launahæstu mennirnir innan ríkisgeirans. Ég fullyrði að enginn í þingsalnum vissi að 160 manns væru með hærri laun en forstjóri Ríkisspítalanna, ég efast um það. Ég held því að þetta hljómi allt saman bara alveg ágætlega svo að maður tali um hlutina eins og þeir eru. Það sem ég vara hins vegar við er að það er ekki nóg.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir skýr svör. Þetta hljómar allt saman ágætlega. Ég held að það sé sannarlega þannig og það sé líka ýmislegt óhóf í ríkisrekstrinum, m.a. í launum einstakra ríkisforstjóra, sem hafi kallað fram ákveðnar kröfur hjá almenningi um að á því verði tekið í framhaldi af hruninu. Ég vil hins vegar vegna orða hv. þingmanns taka fram að ég mun taka málið inn í nefnd á milli 2. og 3. umr., bæði vegna athugasemda sem hér komu fram frá hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni, vegna fyrirvara frá öðrum einstökum þingmönnum og vegna ábendinga frá hv. þingmanni, og taka á því einn aukahring áður en það kemur hér inn til 3. umr. Ég get út af fyrir sig deilt þeirri skoðun með hv. þingmanni að forstjóri Ríkisspítalanna fæst náttúrlega við eitthvert alerfiðasta stjórnunarstarf sem hægt er að fást við í íslensku samfélagi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir hans andsvar og ég er mjög ánægður að heyra að hann ætli að taka málið inn í nefnd. Ég hvet hann til þess og veit, af því að hann hefur sagt það hér, að hann mun fara vel yfir það mál. Nokkur umræða hefur verið um einstaka forstjóra, og ég held að hægt sé að segja eins og er, sérstaklega opinberra hlutafélaga. Ég held að menn hafi ekki alveg hugsað þá hugsun til enda. Í það minnsta er ég ekki viss um að menn hafi séð fyrir sér hvernig opinberu hlutafélögin mundu þróast. Það var örugglega ekki lagt í þá vegferð eins og raunin hefur verið - eða það er í það minnsta mín skoðun að það megi skoða það mjög vel. Kjör eru þó meira en laun og menn hafa vísað á ýmis önnur hlunnindi, bílakjör og aðra slíka hluti. Ég hef alltaf litið svo á og ég veit að það var markmiðið með kjararáði að hafa einhverja samfellu. Það á náttúrlega alls staðar við en þó sérstaklega hjá hinu opinbera. Menn eiga að hafa prinsipp sem ganga í gegnum allt kerfið. Þá verða menn að líta til fleiri þátta en nokkurra tuga forstöðumanna. Menn þurfa að líta á þá aðila sem þarna vinna og í mínum huga skiptir engu máli hvað ríkisfyrirtæki heitir. Það skiptir hins vegar miklu máli að það sé réttlæti og samfella í þessu. Ég held að allir séu sammála um það. Þetta einstaka frumvarp nálgast hins vegar málin ekki með þeim hætti, alls ekki. Þess vegna er ég mjög ánægður að heyra að hv. þm. Helgi Hjörvar ætli að taka þetta inn og ég treysti því að það verði farið almennilega yfir þetta 

Virðulegi forseti. Við sem erum áhugamenn um það hvernig ríkisstjórninni gengur að framfylgja málum sínum fylgjumst dálítið með því þegar ríkisstjórnin tilkynnir með reglubundnum hætti um afrek sín og hvernig mönnum miðar þar á bæ við að koma áfram málum sem sett voru inn í svokallaða 100 daga áætlun. Í nýjustu útskrift af afrekaskrá ríkisstjórnarinnar í þeim efnum er sagt frá í lið nr. 16 að þeim lið hafi verið hrundið í framkvæmd með þeim hætti að gripið hafi verið til viðeigandi aðgerða til að lækka hæstu laun hjá ríkinu og félögum á þess vegum með það að leiðarljósi að enginn verði með hærri laun en forsætisráðherra. Þetta voru upphaflegu markmiðin sem sett voru í 100 daga áætlunina. Þegar farið er yfir þau þingmál sem gætu hugsanlega átt við þennan efnislið blasir við að hér er greinilega verið að vísa til þess frumvarps sem er nú til umfjöllunar, þ.e. frumvarps til laga um breytingu á lögum um kjararáð og fleiri lögum. Þetta frumvarp svarar alls ekki til þeirrar stórkarlalegu lýsingar sem getur að líta í 100 daga áætlun ríkisstjórnarinnar og enn síður er hægt að segja að í afrekaskrá ríkisstjórnarinnar sé farið satt og rétt með því að þetta frumvarp sem við ræðum hér tekur ekki nema til hluta þeirra starfsmanna sem hafa hærri laun en forsætisráðherrann í landinu. Engu að síður hljótum við að ræða þessa hugmynd eins og hún var sett fram og í ljósi þess að ríkisstjórnin er greinilega ekki fallin frá þeim áformum sínum að glíma við að lækka hæstu laun hjá ríkinu til samræmis við þau sem forsætisráðherrann hefur. Þetta frumvarp gengur fyrst og fremst út á að útvíkka hlutverk kjararáðs og láta það úrskurða um fleiri aðila en það hefur gert. Síðan er því sett fyrir í 2. gr. frumvarpsins með þeim hætti að það skuli gæta þess að föst laun fyrir dagvinnu annarra en forseta Íslands verði ekki hærri en laun forsætisráðherra. Þetta er kjarni málsins. Annars vegar útvíkkað hlutverk kjararáðs og hins vegar sá ásetningur, sú stefnumörkun, að þeir tilgreindu aðilar sem þarna eru nefndir til sögunnar fái ekki hærri laun fyrir sína dagvinnu en hæstv. forsætisráðherra hefur. Hér var rætt um hvort frumvarp af þessu taginu væri til vinsælda fallið eða ekki. Ég er sammála hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni, og raunar fleirum sem hér hafa talað, um að auðvitað er þetta frumvarp líklegt til vinsælda. Það er að sönnu rétt sem hefur komið fram að þetta frumvarp hefur ekki mikil áhrif á heildarlaunasummu ríkisins. Mér telst svo til að hér geti verið um að ræða lækkun á heildarlaunakostnaði ríkisins um u.þ.b. 50 millj. kr. Auðvitað er þetta táknræn aðgerð og hún hefur skírskotun til þess ástands sem hér ríkir. Við höfum orðið fyrir gríðarlega miklu efnahagslegu áfalli sem ekki þarf að orðlengja um. Mjög margar starfsstéttir hafa orðið að sætta sig við lækkandi launakjör. Við sjáum að launaþróunin hefur almennt verið þannig í landinu að kaupmáttur hefur rýrnað og hann mun rýrna á þessu ári. Það er í raun og veru viðurkennt í stöðugleikasáttmálanum sem gerður var og tilkynntur fyrir ekki löngu síðan. Síðan hefur tíðkast á hinum almenna vinnumarkaði að til þess að reyna að afstýra atvinnuleysi hafa launþegar og vinnuveitendur komist að samkomulagi um að lækka launakjör önnur en samningsbundin laun til þess að draga úr launakostnaði. Það er því ljóst að tillaga af þessu tagi sem kemur fram í frumvarpsformi á sér þessa forsögu og hefur þennan jarðveg og í sjálfu sér er ekkert við það að athuga að reynt sé að lækka laun þeirra sem hærri launin hafa í þjóðfélaginu við þær aðstæður sem við búum við núna. Hins vegar er ástæða til að vekja athygli á því, eins og ég nefndi áðan, að þetta er væntanlega hluti af áformum ríkisstjórnarinnar. Ég hef ekki skilið það svo að ríkisstjórnin sé fallin frá því sem kemur fram í aðgerðaáætlun hennar og er síðan áréttað í þeim lista yfir árangur sem ríkisstjórnin birtir með reglubundnum hætti, þ.e. að gripið skuli til aðgerða sem tryggi að enginn verði með hærri laun en forsætisráðherra. Ekki er aðeins um að ræða þessa hópa sem hér eru til umfjöllunar heldur aðra hópa jafnframt og við hljótum að líta svo á að þetta sé einungis áfangi á þeirri leið. Fyrir ekki löngu síðan kom fram á Alþingi svar hæstv. fjármálaráðherra við fyrirspurn hv. þm. Skúla Helgasonar um hálaunastörf á vegum ríkisins. Ég hef saknað þess dálítið að þetta svar hafi fengið þá athygli sem mér finnst það sannarlega verðskulda vegna þess að það er í raun og veru mjög lýsandi fyrir þessa stöðu og sýnir okkur um hvaða hóp verið er að tala þegar rætt er um að lækka laun starfsmanna ríkisins niður í laun hæstv. forsætisráðherra. Í svari hæstv. fjármálaráðherra kemur fram að af þeim 20.762 starfsmönnum sem fengu greidd dagvinnulaun í mars 2009 uppfylltu 402 starfsmenn þau skilyrði að vera með hærri heildarlaun en forsætisráðherra. 402 starfsmenn. Þessi hópur er síðan sundurliðaður allnákvæmlega og þá kemur í ljós að þrír fjórðu, 75% þeirra sem hér er um að ræða, eru einstaklingar sem starfa innan vébanda Læknafélags Íslands. Þeir eru með öðrum orðum læknar. 301 af þessum 402, sem eru með laun hærri en hæstv. forsætisráðherra, eru læknar. 34 þeirra eru í Skurðlæknafélagi Íslands og 13 eru í Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga. Þegar við leggjum þessar tölur saman og skoðum hana sérstaklega blasir við að heilbrigðisstarfsmenn í þessum hópi eru 348, þ.e. lunginn af þessum 400 manna hópi sem hefur hærri laun en hæstv. forsætisráðherra. Annar hópur er einnig tilgreindur þarna, þ.e. Félag prófessora við ríkisháskóla, en þeir eru tólf. Innan Kennarasambands Íslands eru tíu með hærri laun en hæstv. forsætisráðherra og innan Kjarafélags viðskiptafræðinga og hagfræðinga hjá ríkinu eru þeir sex. Síðan eru allmörg önnur stéttarfélög talin upp þar sem færri en fimm eru með hærri laun en hæstv. forsætisráðherra en ég ætla ekki að rekja þá tölu. Þetta er sem sagt viðfangsefnið sem enn er óleyst. Það er þó greinilega ásetningur hæstv. ríkisstjórnar að glíma við það og í raun og veru er þannig komin yfirlýsing, staðfesting ríkisstjórnarinnar sem ég vísaði til á því að unnið yrði að þessum málum. Einnig er rakið í svari hæstv. fjármálaráðherra hvernig þessi laun skiptast, dagvinnulaun, yfirvinnulaun og önnur laun. Þá kemur í ljós þegar heildarlaunin eru skoðuð, sem eru yfir launum hæstv. forsætisráðherra eða yfir 935 þús. kr. á mánuði, að þetta eru laun sem að meðaltali eru tæplega 1.200 þús. kr. 54% af laununum eru dagvinnulaun, 11% yfirvinnulaun og 34,6% önnur laun. Niðurstaða útreiknings fjármálaráðherra og ráðuneytisins er að til að ná fyrrgreindu markmiði og færa laun þessa hóps, þessara 402 einstaklinga sem um er að ræða, þyrfti að lækka heildarlaun hópsins um fimmtung. Það yrði að framkvæma 20% almenna launalækkun yfir línuna til að ná launakjörum þessa hóps niður í þau sem hæstv. forsætisráðherra hefur. Hins vegar er líka vakin athygli á því að þessi leið er ófær. Niðurstaða hæstv. fjármálaráðherra er sú að sé ekki hægt að hreyfa við dagvinnuhluta launanna með einhliða aðgerðum og þá skulum við hafa í huga að af þessari launasummu er rúmlega helmingurinn dagvinnulaun. Lækkunin þyrfti að koma á aðra launaútgjaldaflokka, þ.e. yfirvinnulaun og önnur laun. Niðurstaða hæstv. fjármálaráðherra er að ef menn ætla að reyna að ná þessum árangri, þessu markmiði ríkisstjórnarinnar frá því í vor, þyrfti að lækka aðra launaliði en dagvinnulaun um 44%. Þetta eru staðreyndir málsins, hinar tölulegu staðreyndir sem við okkur blasa og menn þurfa ekki að deila um þær nema menn vilji vefengja tölur hæstv. fjármálaráðherra. Ég hef ekki lagt niður forsendurnar en gef mér að þetta séu réttar tölur og hef enga ástæðu til að draga þær í efa. Hæstv. fjármálaráðherra hefur auðvitað allar forsendur til að reikna þetta út eða láta reikna þetta út fyrir sig. Það sem mér fannst hins vegar athyglisverðast þegar ég las þetta svar á sínum tíma var mat hæstv. fjármálaráðherra á afleiðingum þess ef gripið yrði til þeirra viðeigandi aðgerða sem hæstv. ríkisstjórn boðaði til að lækka hæstu laun niður í laun hæstv. forsætisráðherra. Hverjar yrðu afleiðingarnar? Þær eru dregnar saman í knöppum embættismannastíl og ekki er skafið utan af hlutunum. Þar er dregin upp mynd sem hver meðalstjórnarandstæðingur sem dregur fram afleiðingar af gjörðum ríkisstjórnar gæti verið stoltur af. Ég ætla aðeins að tíunda þessi atriði sem hæstv. fjármálaráðherra gerir að umtalsefni í svari sínu. Hann segir að ef farið yrði að ráðum ríkisstjórnarinnar og gripið til viðeigandi aðgerða til að lækka öll laun þannig að enginn væri hærra launaður en hæstv. forsætisráðherra mundi það í fyrsta lagi leiða til skertrar þjónustu. Það mundi leiða til breytinga á vinnufyrirkomulagi hjá þeim starfsstéttum sem um ræddi, þ.e. hjá læknum, hjúkrunarfræðingum, prófessorum, kennurum, viðskiptafræðingum o.s.frv. Það yrðu líka augljóslega færri staðar- og gæsluvaktir á sjúkrahúsum. Heilbrigðisstarfsmenn yrðu fyrst og fremst fyrir barðinu, ef ég má orða það svo, á þessari hugmynd. Það yrðu unnin færri gjaldskrárverk innan heilsugæslunnar og þetta mundi leiða til breytts fyrirkomulags og samdráttar í vaktavinnu jafnframt því að kennsla í framhaldsskólum og háskólum mundi minnka. Þetta eru afleiðingarnar. Virðulegi forseti. Þegar maður les þessa svörtu skýrslu hæstv. fjármálaráðherra um afleiðingar þess að áformum ríkisstjórnarinnar verði fylgt eftir, sem raunar var sagt að búið væri að hrinda í framkvæmd sem er þó kannski ekki öll sagan, vil ég leyfa mér að efast um að hæstv. ríkisstjórn muni þrátt fyrir mikinn kjark og vilja ganga eins langt og hún hefur gefið fyrirheit um. Það frumvarp sem hér liggur fyrir er auðvitað ákveðin niðurstaða og þrátt fyrir áform hæstv. ríkisstjórnar og að ég hafi sagt fyrr í ræðu minni að ég liti svo á að hún væri í miðju kafi ætla ég að leyfa mér að draga í efa að hæstv. ríkisstjórn muni halda áfram þessari vegferð sem leiðir til skertrar þjónustu, breyttrar vaktavinnu hjá þeim starfsstéttum sem ég nefndi, minni kennslu í framhaldsskólum og háskólum o.s.frv. Ég vildi draga þetta fram vegna þess að þótt menn fái góðar hugmyndir sem við fyrstu sýn virðast réttlátar og eðlilegar í því umhverfi sem þær eru settar fram eru auðvitað ákveðnir vankantar eða erfiðleikar til staðar þegar menn standa frammi fyrir raunveruleikanum. Ég ætla að öðru leyti ekki að fjölyrða sérstaklega um þetta frumvarp til laga sem hér liggur fyrir, það hefur verið farið allítarlega yfir það mál. Ég vildi hins vegar aðallega setja þetta mál í það samhengi sem því ber vegna þess að þetta frumvarp er svar við fyrirheitum ríkisstjórnarinnar um að jafna kjörin í þjóðfélaginu, líka innan vébanda ríkisins. Þá er nærtækast, vilji menn gera það, að horfa til þeirra launa sem hæst eru og viðmiðið var laun hæstv. forsætisráðherra. Virðulegi forseti. Ég tók eftir því að ætlun formanns nefndarinnar er að taka þetta mál inn til nefndarinnar að nýju á milli 2. og 3. umr. Ég geri ekki ráð fyrir því að þau mál sem ég gerði síðast að umræðuefni, þ.e. áhrifin af því ef menn fylgja eftir hugmyndafræðinni gagnvart öllum þeim hópum sem hafa hærri laun en hæstv. forsætisráðherra, verði verkefni nefndarinnar að velta því fyrir sér, a.m.k. að sinni, heldur takist hún frekar á við þetta frumvarp og ramma þess sem fyrir liggur. Óneitanlega hefur þó komið fram að ýmsir skavankar koma upp þegar svona mál er til umfjöllunar og þess vegna er eðlilegt og sjálfsagt að málið komi til frekari skoðunar í nefnd á milli umræðna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta umræðu og hún mun nýtast okkur við frekari umfjöllun um málið. Ég vil þó vegna orða sem fallið hafa um að þetta sé vinstrimannamál halda því aftur til haga að málið á rót sína að rekja til umræðna sem fóru fram í þessum sal m.a. í nóvember sl. milli þess sem hér stendur og þáverandi hæstv. fjármálaráðherra, Árna Mathiesens, sem leiddi á þeim tíma Sjálfstæðisflokkinn í Suðurkjördæmi. Ég held þess vegna að þessar hugmyndir eigi í sjálfu sér fylgi að fagna í öllum flokkum sem starfa hér á þinginu. Vegna þeirra athugasemda sem komu fram m.a. hjá hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur vil ég taka fram að það sem lýtur að dómurum og nefnt er í nefndarálitinu er ekki í raun og veru raunhæft vegna þess einfaldlega að málið skerðir ekki laun hjá neinum dómurum. En í sjálfu sér er ekki gert ráð fyrir öðru en málefnalegri umfjöllun um þau mál og farvegi. Hvað varðar stjórnendur í einstaka eftirlitsstofnunum getur eftirlitsstarfsemin í landinu að sjálfsögðu ekki verið einhvers konar fríríki eða launakjör æðstu yfirmanna þar verið sérstök og ólík því sem annars staðar gerist í samfélaginu af því að þetta eru eftirlitsstofnanir. Það sem máli skiptir er að þetta sé í faglegum farvegi og á málefnalegum forsendum og um það sé traust umgjörð. Við teljum að svo sé í umfjöllun kjararáðs. Vegna orða hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar um umfang málsins er út af fyrir sig rétt að málið kemur við tiltölulega lítinn hóp og ég held að, kannski fyrir utan forstjóra Landspítalans, það séu ekki miklar efasemdir í röðum þingmanna um að það sé hægt að lækka þau laun sem hér um ræðir með þeim hætti sem lagt er til enda hafi þau þróast umfram það sem eðlilegt má teljast á uppgangstímanum sem hér var. Þegar allur almenningur tekur á sig verulegar launalækkanir er auðvitað eðlilegt að hæst launaða fólkið í kerfinu þurfi líka að gera það. Vegna tilvísana til þess hversu mikill fjöldi lækna er í þeim hópi sem fara yfir þessi laun og kom fram í ágætri ræðu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar þá er það út af fyrir sig alveg rétt. Hv. þingmaður veit þó líka að nú hefur verið sett niður áætlun í ríkisfjármálum til nokkurra ára sem kallar á gríðarlegar aðhaldsaðgerðir alls staðar í ríkiskerfinu, gríðarlega mikinn sparnað. Ég hygg að menn geti sagt sér það sjálfir að hluti af þeim niðurskurði verður að taka niður yfirvinnu og vaktafyrirkomulag ýmiss konar, bakvaktir og annað þess háttar í stærstu rekstrarþáttum ríkisins. Það mun nánast sjálfkrafa leiða til umtalsverðrar fækkunar í þessum hópi þó að auðvitað kunni eftir sem áður að vera einhver hópur mikilvægra og stundum beinlínis lífsnauðsynlegra sérfræðinga fyrir okkar samfélag sem nýtur hærri launa en forsætisráðherra. Í þessu máli er þó auðvitað fyrst og fremst verið að leggja áherslu á að stjórnendurnir í kerfinu séu ekki á launum langt yfir því sem forsætisráðherra hefur og ég treysti því að við lokaafgreiðslu málsins geti verið nokkurt sammæli um það eðlilega sjónarmið.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingar á lögum nr. 52/1988, um eiturefni og hættuleg efni, með síðari breytingum. Frumvarpinu er ætlað að innleiða reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins nr. 842/2006 um tilteknar flúoreraðar gróðurhúsalofttegundir. Meginmarkmið reglugerðarinnar er að takmarka losun þessara lofttegunda út í andrúmsloftið. Í frumvarpinu er lagt til að mælt verði fyrir um skyldur rekstraraðila hvað varðar geymslu og endurnýtingu flúoreraðra gróðurhúsalofttegunda og um merkingu á vörum og búnaði sem inniheldur þær. Þá er lagt til að gerð verði krafa um tiltekna menntun þeirra starfsmanna sem annast uppsetningu, viðhald, áfyllingu, lekaleit og aðra þjónustu við kerfi og búnað sem inniheldur flúoreraðar lofttegundir. Að auki verði gerð krafa um vottun starfsmanna og rekstrar- og þjónustuaðila fasts búnaðar og kerfa sem innihalda þessar lofttegundir. Gert er ráð fyrir því að ný námskrá verði sett um nám sem veiti réttindi til að starfa við kerfi og búnað sem inniheldur lofttegundirnar og að námið verði fjögur ár, þar af eitt í starfsnámi. Þeir sem nú þegar hafa menntun á þessu sviði geta þó samkvæmt frumvarpinu fengið vottun á því námi og þeim sem starfa á sviðinu en hafa aðra menntun verður boðið að sækja styttri námskeið til að uppfylla kröfur vottunar. Þeim sjónarmiðum var komið á framfæri við nefndina að skilgreiningu á rekstraraðila væri ábótavant þar sem skilja mætti hana þannig að um væri að ræða starfsmenn þess aðila sem stjórnar tæknilegri virkni búnaðar. Tók nefndin undir þessi sjónarmið og gerir tillögu til breytinga í samræmi við það. Því var einnig beint til nefndarinnar að orðið fjölflúorkolefni væri ekki það sama og PFC vegna efnasamsetningarinnar. Nefndin leitaði upplýsinga hjá sérfræðingum um þetta mál og varð niðurstaðan sú að í lagi væri að tala um perflúorkolefni eða fjölflúorkolefni. Nefndin leggur til þá breytingu að við frumvarpið bætist ákvæði sem aflétti stjórnskipulegum fyrirvara af reglugerðinni sem frumvarpinu er ætlað að innleiða. Í skýrslu utanríkismálanefndar Alþingis frá 8. október 2008 segir að frá árinu 2000 hafi verið gert ráð fyrir að sá háttur yrði hafður á að utanríkisráðherra legði tillögu til þingsályktunar fyrir Alþingi vegna EES-gerða sem kölluðu á lagabreytingar. Þær breytingar yrðu síðan lagðar fram í formi frumvarps af fagráðherra samhliða því sem EES-þingsályktunartillaga yrði lögð fyrir þingið eða í framhaldi af samþykkt hennar. Eitthvað hefur þó borið á því að lagt sé til að stjórnskipulegum fyrirvara sé aflétt með frumvarpsákvæði en slíkt verður til þess að þingið fær ekki gerðina sjálfa birta í þingskjali. Þó svo að nefndin leggi hér til þá breytingu að stjórnskipulegum fyrirvara sé aflétt með frumvarpsgrein áréttar hún mikilvægi þess að samræma framkvæmd þess hvernig ríkisstjórninni er veitt heimild til að staðfesta ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar og aflétta þannig stjórnskipulegum fyrirvara af EES-gerðum sem kalla á lagabreytingar hér á landi. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er grein fyrir hér að framan og eru í sérstöku þingskjali þar um. Vigdís Hauksdóttir, Steinunn Valdís Óskarsdóttir og Birgitta Jónsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta nefndarálit rita sú sem hér stendur og hv. þingmenn Atli Gíslason, Valgerður Bjarnadóttir og Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, og með fyrirvara Birgir Ármannsson og Kristján Þór Júlíusson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um meðhöndlun úrgangs, nr. 55/2003, með síðari breytingum. Frumvarpinu er ætlað að innleiða reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins nr. 1013/2006/EB um flutning úrgangs. Í frumvarpinu eru lagðar til ýmsar breytingar á lögum um meðhöndlun úrgangs sem ætlað er að koma í veg fyrir ólöglegan flutning á úrgangi auk þess að stuðla að aukinni umhverfisvernd og öruggri meðhöndlun og eyðingu spilliefna og annars hættulegs úrgangs. Með frumvarpinu er m.a. lagt til að bannað verði að flytja tiltekinn úrgang milli tiltekinna landa til förgunar og endurnýtingar. Lagt er til að Umhverfisstofnun fái gjaldtökuheimild vegna umsýslu við tilkynningar og eftirlit, lagastoð fyrir tilkynningarskyldu verði styrkt og reglur um upplýsingagjöf til Umhverfisstofnunar verði hertar og útfærðar. Meginmarkmið reglugerðarinnar er að vernda umhverfið og tryggja að úrgangur sé meðhöndlaður á réttan hátt. Í því skyni leggur hún þá skyldu á aðildarríki að samræma reglur um flutning úrgangs og er frumvarpinu ætlað að veita lagastoð fyrir innleiðingu reglugerðarinnar í heild. Verður það gert með reglugerð þar sem EB-reglugerðin er þýdd og tekin upp í heild sinni. Nefndin ræddi nokkuð þær reglugerðarheimildir sem kveðið er á um enda er gert ráð fyrir að þó nokkrar upplýsingar séu einungis í reglugerð. Til að mynda er í b-lið 3. gr. frumvarpsins kveðið á um að bannað sé að flytja tilteknar tegundir úrgangs milli tiltekinna landa. Í ákvæðinu er þó ekki tiltekið um hvaða lönd og úrgang er að ræða enda gert ráð fyrir að þessi atriði verði tilgreind í reglugerð. Í rauninni má segja sem svo að reglugerðin sé nauðsynleg til þess að hægt sé að skilja þær breytingar og þau lög sem hér eru á ferðinni. Nefndin áréttar að lagatexti skuli vera skýr en telur þó jafnframt að það skilyrði sé uppfyllt hér enda er gert ráð fyrir að reglugerð verði lögunum til fyllingar líkt og á við um gildandi lög. Þá áréttar nefndin að í viðauka við EB-reglugerðina sé tæmandi upptalning á úrgangstegundum og löndum. Breytingar á efni viðaukans verður þá gerð með breytingu á reglugerð þeirri sem er lögunum til fyllingar. Þeim sjónarmiðum var komið á framfæri við nefndina að eðlilegt væri að ákvarðanir Umhverfisstofnunar um hvort um vöru eða úrgang væri að ræða væru kæranlegar en þær munu skv. 3. mgr. b-liðar 3. gr. frumvarpsins ekki sæta endurskoðun æðra stjórnvalds. Nefndin áréttar þá meginreglu stjórnsýsluréttar að ákvarðanir stjórnvalda séu kæranlegar og leggur því til breytingar á þessu. Nefndin telur þó veigamikil rök lúta að því að ákvarðanir Umhverfisstofnunar fái gildi meðan kæra er til meðferðar enda eru þær grundvöllur þess að hægt sé að grípa til nauðsynlegra ráðstafana og stöðva farm. Nefndin leggur því til að kæra á ákvörðun stofnunarinnar fresti ekki réttaráhrifum hennar. Þá voru nefndinni kynnt þau sjónarmið að þar sem Umhverfisstofnun er tilgreindur eftirlitsaðili með úrgangi skv. d-lið 3. gr. frumvarpsins gæti eftirlit stofnunarinnar skarast við eftirlit heilbrigðiseftirlita sveitarfélaganna sem taka á móti úrgangi og undirbúa hann til flutnings. Nefndin fékk þær upplýsingar frá ráðuneyti og Umhverfisstofnun að eftirlitið sem mælt er fyrir um í frumvarpinu falli vel að þeim verkefnum sem stofnunin sinnir nú þegar og að það væri ekki sambærilegt því eftirliti sem sinnt er hjá sveitarfélögunum. Því telur nefndin skýrt að ekki verði um skörun að ræða og áréttar jafnframt að nánar verði kveðið á um eftirlit og sýnatöku í reglugerð. Nefndinni voru jafnframt kynnt þau sjónarmið að skýring hugtaksins „framleiðandi úrgangs“ væri of rúm þar sem tiltekið er að um sé að ræða aðila sem veldur því að úrgangur myndast. Nefndin áréttar að þótt orðskýringin sé almenn sé gildissvið laganna afmarkað við meðhöndlun úrgangs. Það hugtak er svo nánar skilgreint í lögunum og telur nefndin því um skýrt afmarkaða merkingu að ræða. Kveðið er á um greiðslu kostnaðar vegna ólöglegs flutnings og við að taka úrgang til baka í g-lið og h-lið 3. gr. Ekki virðist þó skilgreint nægilega hver sé tilkynnandi og telur nefndin hættu á misskilningi hvað þetta varðar. Nefndin áréttar að ákvæði sem þessi skuli vera skýr og leggur því til að bætt verði við frumvarpið skilgreiningu á tilkynnanda í samræmi við 2. gr. reglugerðarinnar. Einnig voru gerðar athugasemdir við kostnaðarmat frumvarpsins þar sem miðað er við að 20–30 farmar úrgangs séu fluttir úr landi á ári. Umsagnaraðili benti réttilega á að farmafjöldinn væri órökstuddur og ekki réttur. Nefndin fékk þær upplýsingar að fjárhæðir kostnaðarmatsins væru réttar en hins vegar væri villa í texta þess. Þannig miðar það við að á ári séu gerðar 20–30 tilkynningar og fékkst sá fjöldi staðfestur hjá Umhverfisstofnun. Stofnunin benti jafnframt á að fjöldi farma væri hins vegar meiri enda getur hver tilkynning gilt um fleiri en einn farm sé úrgangur í honum af sömu tegund. Nefndin leggur til þá breytingu að við frumvarpið bætist ákvæði sem aflétti stjórnskipulegum fyrirvara af reglugerðinni sem frumvarpinu er ætlað að innleiða í samræmi við niðurstöðu skýrslu utanríkismálanefndar Alþingis frá 8. október 2008. Að lokum leggur nefndin til breytingar til leiðréttingar á texta og vísunum milli greina. Umhverfisnefnd leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er grein fyrir hér að framan og lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Vigdís Hauksdóttir, Steinunn Valdís Óskarsdóttir og Birgitta Jónsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta nefndarálit skrifa auk þeirrar sem hér stendur hv. þingmenn Atli Gíslason, Birgir Ármannsson, Valgerður Bjarnadóttir, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir og Kristján Þór Júlíusson.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um framhaldsskóla. Í frumvarpinu er lagt til að við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, sem gerir ráð fyrir því að fram til vors 2012 verði framhaldsskólum heimilt að halda áfram að innheimta af nemendum sem njóta verklegrar kennslu efnisgjald fyrir það efni sem skólinn lætur þeim í té og þeir þurfa að nota í námi sínu. Þetta frumvarp snýst í stuttu máli um að ákvæði 2. mgr. 7. gr. eldri laga um framhaldsskóla um innheimtu og fjárhæð efnisgjalda gildi óbreytt næstu þrjú skólaár. Samkvæmt því er miðað við að hámark gjaldsins verði 50 þús. kr. á skólaári eða 25 þús. kr. á önn. Ákvæði gildandi laga um framhaldsskóla tóku gildi 1. ágúst 2008. Á því tímamarki var innritun fyrir skólaárið 2008–2009 almennt lokið og efnisgjöld voru þá ákveðin samkvæmt eldri lögum. Fyrirmæli b-liðar 1. mgr. 45 gr. laganna sem koma til framkvæmda á komandi skólaári veita heimild til innheimtu efnisgjalds er miðast við efni sem skóli lætur nemanda í té og hann hefur sérstök not af. Hér er um mun takmarkaðri heimild að ræða til innheimtu efnisgjalda en samkvæmt eldri lögum. Sé miðað við innheimtu efnisgjalda verknámsskóla á árinu 2008 má búast við að fjárframlög til framhaldsskóla eða tekjur þeirra af þessum gjöldum dragist saman um 200 millj. kr. en gert hafði verið ráð fyrir að þessari breytingu yrði mætt með hækkun framlaga úr ríkissjóði. Ástæða þess að þetta frumvarp liggur hér fyrir er auðvitað ekki gleðileg en það er staða ríkisfjármála um þessar mundir. Í þeim niðurskurðartillögum sem nú liggja fyrir á málefnasviði menntamálaráðuneytis hefur verið leitast við að skerða sem minnst þjónustu framhaldsskólans. Eigi að síður hefur verið gert ráð fyrir um 5,5% niðurskurði sem þýðir um 850 millj. kr. lækkun á framlögum til reksturs framhaldsskóla. Í þessum tillögum, sem auðvitað verða hér til umræðu síðar, hefur verið leitast við að standa sem mest vörð um kjarnaþjónustu og skera fremur af viðbótarþjónustu. Hins vegar mundi 200 millj. kr. kostnaður til viðbótar þýða kröfu um viðbótarniðurskurð hjá framhaldsskólum um 1%. Til að mæta slíkum kröfum yrði óhjákvæmilegt að skerða þjónustu framhaldsskóla, einkum hjá þeim skólum sem bjóða upp á verknám. Það er við þessar aðstæður sem þetta frumvarp er lagt fram. Í því felst, eins og ég kom að áðan, að ákvæði 2. mgr. 7. gr. eldri laga um heimildir framhaldsskóla til innheimtu efnisgjalda og hámark þeirra gilda þá óbreytt út skólaárið 2011–2012. Ég legg ríka áherslu á að hér er um að ræða tímabundna ráðstöfun til að mæta erfiðleikum í ríkisfjármálum. Ég vil líka minna á að þegar ný framhaldsskólalög voru samþykkt voru fulltrúar allra stjórnmálaflokka sammála um að þessi gjöld skyldu niður felld og fögnuðu þeirri ráðstöfun. Við lítum hins vegar svo á að þetta sé þá sársaukaminni aðgerð en að ráðast í 200 milljóna niðurskurð og minni einnig á að hér er ekki um nýja innheimtu að ræða heldur óbreytta innheimtu og ekki hækkun á gjaldinu. Ég mun ekki hafa frekari orð í þessari framsögu en legg til að frumvarpinu verði vísað til hv. menntamálanefndar að lokinni 1. umr.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra skýra framsögn um þetta mál og kem upp til að taka undir það. Ég býst við að framhaldsskólarnir, sem hefðu að óbreyttu átt að taka þetta gjald á sig, séu ánægðir með að heimild sé sett inn aftur í lögin til að innheimta gjald af nemendum, en það er nægilegur niðurskurður fram undan í skólunum. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um tvennt. Annars vegar um af hverju þessi þrjú ár séu látin duga, hvort talið sé að enginn frekari niðurskurður á skólahaldi verði að þeim loknum, að við verðum búin að koma okkur fyrir vind í efnahagsmálum að þremur árum liðnum eða hvort hugmyndin sé að framlengja þetta síðar meir. En þá hins vegar um annan kostnað sem hlýst af reglugerðum sem settar verða í kjölfar nýrra laga um framhaldsskóla, sem eru kostnaðaraukandi frá því sem við höfum þekkt. Hvort eitthvað hafi verið rætt um hreinlega að fresta þeim reglum öllum um þennan sama óákveðna tíma vegna óljósrar stöðu í efnahagsmálum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessar athugasemdir. Forsendurnar sem unnið er út frá í niðurskurði miðast við að næstu þrjú ár verði erfið og svo horfi vonandi til betri tíma. Það var ástæða þess að við settum þetta á þrjú ár, ekki síst af því að okkur, eða a.m.k. mér, þykir þetta óskemmtileg aðgerð og við vonumst til þess að hægt verði að standa við þennan hluta laganna að þremur árum liðnum. Lögunum er að hluta til ætlað að styrkja verknám, ég held að allur þingheimur hafi verið sammála um að það væri mjög mikilvæg breyting, og við vonumst til að kleift verði að uppfylla þessi ákvæði að þremur árum liðnum. Hvað varðar innleiðingu laganna almennt, þá höfum við skoðað það og ég held að við sjáum fram á að það muni hægjast eitthvað á innleiðingunni. Verulegur þróunarkostnaður fylgir því að innleiða ný lög og í framhaldsskólum er gert ráð fyrir miklum breytingum. Við höfum hins vegar ekki viljað stoppa þróunina og teljum að þar fari fram mjög áhugavert starf. Núna í haust fara a.m.k. tveir tilraunaskólar af stað með innleiðingu nýrra laga en við höfum viljað nýta færið og læra af starfi þeirra. Við reynum að nýta þá fjármuni sem við þó eigum til innleiðingar laganna með sem skynsamlegustum hætti og læra af þeim skólum sem fara áfram en fyrir liggur að við getum séð fram á eitthvað hægari þróun en ætlunin var.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 162/2006, um fjármál stjórnmálasamtaka og frambjóðenda, og um upplýsingaskyldu þeirra. Fyrir síðustu alþingiskosningar átti sér stað mikil umræða um styrkveitingar til stjórnmálaflokkanna og frambjóðenda þeirra á árunum áður en lög um fjármál stjórnmálasamtaka tóku gildi, hinn 1. janúar 2007. Samkvæmt bráðabirgðaákvæði í þeim lögum ber forsætisráðherra eigi síðar en 30. júní 2010 að skipa nefnd fulltrúa allra stjórnmálaflokka á Alþingi til að endurskoða lögin og framkvæmd þeirra. Það er mat mitt að rétt sé að flýta þessari endurskoðun í ljósi þeirrar umræðu sem skapaðist og vegna ábendingar nefndar Evrópuráðsins um varnir gegn spillingu, GRECO-nefndarinnar svokölluðu. Í skýrslu nefndarinnar frá því apríl 2008 kemur fram að íslenska ríkinu beri að upplýsa GRECO fyrir lok október nk. um viðbrögð við ábendingum nefndarinnar. Ég ákvað því að skipa nefnd til að endurskoða lögin skömmu eftir að ný ríkisstjórn tók við í maí sl. Nefndinni var jafnframt falið að fylgja eftir og leiða til lykta hugmyndir um að Ríkisendurskoðun verði falið að gera úttekt á fjárreiðum stjórnmálaflokka fyrir gildistöku laga nr. 162/2006. Nefndina skipuðu fulltrúar allra stjórnmálaflokka sem sæti eiga á Alþingi, auk fulltrúa Frjálslynda flokksins og eins fulltrúa forsætisráðherra. Nefndina skipuðu Ágúst Geir Ágústsson, sem var formaður nefndarinnar, Margrét S. Björnsdóttir, Gréta Ingþórsdóttir, Drífa Snædal, Sigfús Ingi Sigfússon, Jóhann Kristjánsson og Magnús Reynir Guðmundsson. Ég vil nota þetta tækifæri og þakka nefndinni fyrir skilvirka og góða vinnu. Það er skemmst frá því að segja að í kjölfar vinnu nefndarinnar undirrituðu Samfylkingin, Sjálfstæðisflokkur, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, Framsóknarflokkurinn og Frjálslyndi flokkurinn ásamt Borgarahreyfingunni hinn 14. júlí sl. samkomulag um að Ríkisendurskoðun verði falið að veita viðtöku og birta upplýsingar um öll bein framlög til þeirra, auk annarra framlaga sem metin eru að fjárhæð 200 þús. kr. eða meira. Samkomulagið tekur til áranna 2002–2006 að báðum árum meðtöldum, eða til þess tíma þegar lög um fjármál stjórnmálasamtaka og frambjóðenda og um upplýsingaskyldu þeirra tóku gildi. Með yfirlýsingunni skuldbinda stjórnmálasamtökin sig jafnframt til að veita Ríkisendurskoðun samkvæmt bestu vitneskju allar fyrirliggjandi upplýsingar um öll bein framlög til þeirra á umræddu tímabili, auk upplýsinga um önnur framlög sem metin eru að fjárhæð 200 þús kr. eða meira. Þau lýsa jafnframt vilja sínum til að Ríkisendurskoðun verði með sérstakri lagaheimild veitt heimild til að veita viðtöku og birta upplýsingar um framlög til einstakra frambjóðenda vegna forvala eða prófkjara innan stjórnmálasamtaka fyrir alþingis- og sveitarstjórnarkosningar á tímabilinu frá 1. janúar 2005 til 31. maí 2007, enda fari slík úrvinnsla og birting upplýsinga fram með fullu samþykki og þátttöku viðkomandi frambjóðenda. Loks lýsa aðilar vilja sínum til þess að Ríkisendurskoðun verði með lögum veitt sams konar heimild til að taka við og birta upplýsingar um framlög til einstakra frambjóðenda vegna kosninga til æðstu embætta innan stjórnmálasamtaka á árunum 2005–2009, að báðum árum meðtöldum. Fái Ríkisendurskoðun slíka lagaheimild skora stjórnmálasamtökin á frambjóðendur sína að veita stofnuninni allar fyrirliggjandi upplýsingar um framlög til þeirra á umræddu tímabili. Hæstv. forseti. Í samræmi við viljayfirlýsingu stjórnmálasamtakanna mæli ég því hér fyrir frumvarpi sem flutt er af forustumönnum allra þeirra stjórnmálasamtaka sem fulltrúa eiga á Alþingi og byggt er á efni yfirlýsingarinnar. Er það samdóma álit þessara stjórnmálasamtaka að samræmd upplýsingagjöf um framlög til flokkanna aftur í tímann sé besta leiðin til að auka traust og draga úr tortryggni sem skapast hefur meðal almennings á starfsemi þeirra. Samkvæmt frumvarpinu er lagt til að við lög nr. 162/2006 bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða þar sem Ríkisendurskoðun verði veitt heimild til að taka við og birta upplýsingar um framlög til stjórnmálasamtaka og frambjóðenda þeirra aftur í tímann. Úrvinnsla og birting upplýsinga um framlög til einstakra stjórnmálaflokka byggist, samkvæmt ákvæðinu, á því að viðkomandi stjórnmálasamtök óski sjálf eftir slíkri úttekt. Með hliðsjón af framangreindum viljayfirlýsingum stjórnmálaflokkanna er ljóst að þau stjórnmálasamtök sem að yfirlýsingunni standa munu öll beina slíkri ósk til Ríkisendurskoðunar. Með sama hætti er það skilyrði úttektar á framlögum til einstaklinga aftur í tímann að einstakir frambjóðendur óski sjálfir eftir því að slík úttekt fari fram og miðli í því skyni upplýsingum til Ríkisendurskoðunar. Í þessu sambandi skal tekið fram að ekki þykir unnt með hliðsjón af grundvallarreglum um bann við afturvirkni laga að leggja lagaskyldu á frambjóðendur um upplýsingagjöf aftur í tímann. Undirstrika ber að hlutverk Ríkisendurskoðunar samkvæmt ákvæðinu er að taka við upplýsingum um framlög til stjórnmálasamtaka og frambjóðenda þeirra og birta þær með samræmdum hætti. Þær heimildir sem lagt er til að Ríkisendurskoðun fái samkvæmt frumvarpi þessu eru í meginatriðum þríþættar. Í fyrsta lagi er lagt til að Ríkisendurskoðun verði veitt heimild, að ósk stjórnmálasamtaka, til að taka við og birta upplýsingar um öll bein fjárframlög til þeirra, sem og önnur framlög sem metin eru að fjárhæð 200 þús. kr. eða meira á árunum 2002–2006, jafnt til landsflokka sem allra eininga sem undir þá falla. Þó er lagt til að stjórnmálasamtökum verði heimilt að undanskilja flokkseiningar ef tekjur þeirra eru undir 300 þús. kr. á ári. Ef erindi frá stjórnmálasamtökum undanþiggur fleira en þarna er heimilað ber Ríkisendurskoðun að vísa því frá. Í öðru lagi er lagt til að Ríkisendurskoðun verði veitt heimild, að ósk frambjóðenda í forvali eða prófkjöri innan stjórnmálasamtaka fyrir alþingis- og sveitarstjórnarkosningar sem fram fóru á árunum 2006 og 2007, til að taka við og birta upplýsingar um öll bein fjárframlög til þeirra sem og önnur framlög sem metin eru að fjárhæð 200 þús. kr. eða meira. Í þriðja lagi er lagt til að Ríkisendurskoðun verði veitt heimild, að ósk frambjóðenda í kosningum til æðstu tveggja embætta, formanns og varaformanns, innan stjórnmálasamtaka, til að taka við og birta upplýsingar um öll bein fjárframlög til þeirra sem og önnur framlög sem metin eru að fjárhæð 200 þús. kr. eða meira á tímabilinu frá og með 2005 til og með ársins 2009. Hvað frambjóðendur varðar er lagt til að hafi heildarfjárhæð framlaga til frambjóðenda á ársgrundvelli verið undir 300 þús. kr. geti hann beint einfaldri yfirlýsingu til Ríkisendurskoðunar um að svo sé án þess að tilgreina nánar eða sundurliða upphæðir. Upplýsingum skal fylgja yfirlýsing viðkomandi stjórnmálasamtaka eða frambjóðenda um að upplýsingarnar séu veittar eftir bestu vitneskju. Getur Ríkisendurskoðun kallað eftir nánari upplýsingum og skýringum ef hún telur annmarka á upplýsingagjöfinni. Í frumvarpinu er lagt til að frestur til að skila upplýsingum til Ríkisendurskoðunar verði 15. nóvember 2009 en að Ríkisendurskoðun geti framlengt þann frest um allt að einn mánuð. Í 5. mgr. ákvæðisins er mælt er fyrir um að Ríkisendurskoðun skuli taka við þeim upplýsingum sem til hennar er miðlað, skv. 4. mgr., og birta með samræmdum hætti niðurstöður fyrir hver stjórnmálasamtök og frambjóðendur þeirra. Um er að ræða heildarfjárhæð árlegra framlaga frá einstaklingum samkvæmt fyrirliggjandi upplýsingum, heildarfjárhæð árlegra framlaga frá lögaðilum samkvæmt fyrirliggjandi upplýsingum og tilgreina skal sérstaklega þá aðila sem veitt hafa framlag að fjárhæð 500 þús. kr. eða meira. Með hliðsjón af persónuverndarsjónarmiðum er ekki talið unnt að birta upplýsingar um nöfn einstaklinga sem veitt hafa framlög að fjárhæð 500 þús. kr. eða meira nema fyrir liggi ótvírætt samþykki þeirra fyrir slíku. Slík persónuverndarsjónarmið eiga ekki við þegar um lögaðila er að ræða. Þó er talið eðlilegt að hafi lögaðili krafist trúnaðar um styrkveitingar sínar til stjórnmálasamtaka eða einstakra frambjóðenda, hvort sem það var gert við veitingu styrksins eða síðar, skuli slíkur trúnaður virtur. Þá er í 6. mgr. kveðið á um að Ríkisendurskoðun geti sett reglur um það með hvaða hætti framlög sem ekki eru bein fjárframlög skuli metin til fjár. Í 7. mgr. er kveðið á um að Ríkisendurskoðun skuli bundin trúnaði um allar upplýsingar sem stjórnmálasamtök og frambjóðendur þeirra miðla til hennar samkvæmt ákvæðinu að öðru leyti er leiðir af 5. mgr. Loks er í 8. mgr. ákvæðisins mælt fyrir um að viðurlagaákvæði laganna taki ekki til upplýsingagjafar samkvæmt ákvæðinu. Þykir rétt að tekinn sé af allur vafi um þetta en ekki verður talið að unnt sé að beita viðurlögum samkvæmt ákvæðinu þar sem það felur ekki í sér lagaskyldu til upplýsingagjafar heldur byggist á frjálsu vali viðkomandi stjórnmálasamtaka og frambjóðenda þeirra. Virðulegi forseti. Ég vona að þetta mál fái skjóta og góða afgreiðslu á Alþingi. Að svo mæltu leyfi ég mér að leggja til, virðulegi forseti, að frumvarpi þessu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allsherjarnefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi á þskj. 241, 147. mál, en um er að ræða frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna endurskoðunar á undanþágum frá I. kafla I. viðauka við EES-samninginn og innleiðingar á reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 178/2002 frá 28. janúar 2002 auk afleiddra gerða. Þann 23. október 2007 heimilaði ríkisstjórnin staðfestingu á sex ákvörðunum sameiginlegu EES-nefndarinnar sem fela í sér breytingar á viðaukum og bókunum við EES-samninginn. Efnislega var um að ræða endurskoðun á undanþágu Íslands frá I. kafla í viðauka I við EES-samninginn og upptöku löggjafar Evrópusambandsins um matvæli og fóður inn í EES-samninginn. Ofangreindar ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar voru staðfestar af nefndinni 26. október 2007 með fyrirvara um samþykki Alþingis. Lagafrumvarpið kveður á um þær lagabreytingar sem nauðsynlegar eru vegna ofangreindra breytinga á EES-samningnum og innleiðingar ofangreindrar EES-löggjafar um matvæli og fóður. Frumvörp með sama heiti voru lögð fram bæði á 135. og 136. löggjafarþingi en voru ekki afgreidd. Við framlagningu þessa frumvarps nú eru gerðar nokkrar efnislegar breytingar frá fyrra frumvarpi sem lagt var fram á 136. löggjafarþingi. Ég kýs að þessu sinni að útskýra þær eingöngu sérstaklega en vísa að öðru leyti til fyrri umræðna um önnur atriði sem ekki er þörf á að endurtaka hér. Að lokum hér í inngangi vil ég ítreka að mjög mikilvægt er að þetta matvælafrumvarp fái nú afgreiðslu á Alþingi til nefndar og fyrir frestun þingsins og nái að ljúkast á þessu þingi áður en nýtt þing hefst. Umtalsverðir hagsmunir eru í húfi sem snerta samskipti okkar innan EES. Það á sérstaklega við um Norðmenn sem eru algjörlega háðir því að þetta frumvarp verði samþykkt samanber reglur EES. Ráðuneytið fékk síðast í dag fyrirspurn frá norska sendiráðinu um gang málsins. Sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd verður auk þess að fá nægan tíma til þess að fjalla um þetta viðamikla mál. Helstu breytingar núna eru eftirfarandi, þ.e. breytingar frá fyrra frumvarpi: Frumvarp þetta er í samræmi við efnisákvæði ákvarðana sameiginlegu EES-nefndarinnar að öðru leyti en því að innflutningsbann á hráu kjöti samkvæmt 10. gr. laga nr. 25/1993, um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim, helst og er ekki afnumið. Sama á við um alidýraáburð og rotmassa sem er blandaður alidýraáburði en slíkur innflutningur er óheimill. Innflutningsbanni er viðhaldið með það að markmiði að tryggja núverandi stöðu sjúkdómavarna vegna dýra og manna. Þá er ekki síst höfð í huga langvarandi einangrun búfjárstofna okkar sem reynslan hefur sýnt að geta verið sérlega næmir fyrir sjúkdómum sem litlum skaða valda í öðrum löndum. Tiltaka má hér, sem ekki hefur verið haldið mjög á lofti, að frystikrafan kemur til að mynda í veg fyrir að tríkínur geti borist með fersku kjöti til landsins en Ísland er tríkínulaust svæði í dag. Sníkjudýr þessi lifa líka auðveldlega í mönnum en menn smitast ekki nema við neyslu á hráu kjöti. Sníkjudýrin geta verið banvæn berist þau í fólk og því er gífurleg áhersla lögð á eftirlit með þessu í kjötskoðun flestra landa. Suða og frost drepa þessi sníkjudýr. Þetta felur í sér að Ísland er viðurkennt sem tríkínulaust land sem þýðir að eftirlitskostnaður getur verið langtum minni en hjá löndum sem ekki hafa slíkar viðurkenningar. Ég vil einnig vekja sérstak athygli á að stór og mikil landbúnaðarframleiðslulönd eins og Ástralía og Suður-Afríka heimila ekki innflutning á hráu, ófrystu kjöti. Þetta eru bæði lönd sem treysta mjög á útflutning landbúnaðarafurða og kæmust ekki upp með bönn af þessu tagi nema fyrir lægju góð og gild rök og það eru sömu rökin og hér eru sett fram. Ég tek skýrt fram að innflutningsbann á ófrosnu kjöti er því númer eitt heilbrigðismál manna og dýra. Augljóst er að annars mundi ESB eða GATT fljótt grípa til sinna ráða burt séð frá því hvað gerist á vettvangnum innan EES. Frumvarpið gerir ráð fyrir að matvælalöggjöf ESB muni taka gildi hérlendis með samþykkt þessa frumvarps. Þannig verða sömu heilbrigðiskröfur gerðar til matvælaframleiðslu hérlendis og á EES-svæðinu. Þetta á jafnt við um búfjárafurðir, þ.e. kjöt, mjólk og egg sem og sjávarafurðir. Jafnframt munu gilda sömu lagareglur um matvælaeftirlit með þessum afurðum hérlendis og á EES-svæðinu að öðru leyti en því að innflutningseftirlit með hráu kjöti frá EES-svæðinu verður eins og verið hefur. Þegar um er að ræða hrátt kjöt þarf að framvísa fullgildum heilbrigðisvottorðum og eftir atvikum framkvæma sýnatökur enda hefur áður verið aflað innflutningsleyfis. Slík leyfi eru nú nær eingöngu veitt fyrir frosið kjöt, og ekki er gert ráð fyrir breytingum þar á. Hvað varðar alidýraáburð og rotmassa sem er blandaður alidýraáburði helst innflutningsbann, og eftirlitsreglur því óbreyttar. Í frumvarpinu er skýrt kveðið á um skyldur ráðherra, eftirlitsaðila og stjórnenda matvælafyrirtækja til að koma í veg fyrir að matvæli sem geta valdið matarsýkingum komist á markað. Í þessu skyni er m.a. sett inn nýtt ákvæði sem leggur þá skyldu á ráðherra að setja reglugerð um ráðstafanir sem gera skal til að fyrirbyggja markaðssetningu slíkra matvæla, m.a. með vottorðagjöf, samanber. 5. gr. frumvarpsins og athugasemdir við hana. „Til að tryggja ýtrasta matvælaöryggi og vernda líf og heilsu manna og dýra skal ráðherra setja reglugerð þar sem kveðið er almennt á um sýnatökur, vottorðagjöf og skilyrði markaðssetningar matvæla til að fyrirbyggja að þau geti valdið matarsjúkdómum.“ Jafnframt liggja fyrir drög að breytingum á reglugerð nr. 688/2002 sem fjallar um slátrun og markaðssetningu alifugla þar sem kveðið er á um skilyrði markaðssetningar innlendrar og erlendrar framleiðslu alifuglakjöts. 2. mgr. 10. gr. laga nr. 25/1993 verður óbreytt efnislega. Matvælastofnun var heimilt að leyfa innflutning samkvæmt ákvæði eldra frumvarps. Ráðherra hefur þetta vald núna samkvæmt frumvarpinu og því er 2. mgr. 10. gr. laga nr. 25/1993 færð aftur í fyrra horf. 2. mgr. 41. gr. frumvarpsins frá 136. þingi, sem er ákvæði til bráðabirgða, er felld burtu en þar var ráðherra heimilt með reglugerð að ákveða skiptingu og fjölda dýralæknaumdæma samkvæmt 11. gr. laganna aðra en þar greinir í þeim tilgangi að unnt væri að gera breytingar á umdæmum í áföngum. Matvælastofnun er gert að spara umtalsverða fjármuni í rekstri og talið hagkvæmt að að gera umræddar breytingar á skemmri tíma en eldra frumvarp gerði ráð fyrir. Gildistöku 43. gr. frumvarpsins sem fjallar um eftirlitskostnað vegna slátrunar er breytt sbr. 79. gr. frumvarpsins. Ákvæðið tekur gildi 1. september 2009 en þetta er annað tímamark en gilti um önnur ákvæði IV. kafla sem taka gildi 1. maí 2011. Ástæða þessa er sú að brýnt þykir, m.a. vegna tilmæla frá umboðsmanni Alþingis, að leiðrétta kjötskoðunargjald þannig að greiddur sé raunkostnaður af eftirliti með öllum tegundum búfjár. Skýrt er kveðið á um heimild ráðherra til að setja reglugerð um erfðabreytt matvæli og merkingar þeirra. Sama á við um fóður, samanber 28. og 70. gr. Jafnframt er það áréttað að matvæli mega ekki innihalda lyf eða lyfjavirk efni með sama hætti og fæðubótarefni, samanber 8. gr. frumvarpsins. Gert er ráð fyrir að matvælalöggjöf ESB taki gildi hérlendis 1. september 2009 enda verði Alþingi búið að samþykkja meðfylgjandi frumvarp fyrir þann tíma. Efnisákvæði sem varða búfjárafurðir taka þó ekki gildi fyrr en 1. maí 2011. Hvað varðar hrátt, ófrosið kjöt vil ég hér tiltaka sérstaklega að það hvarflar ekki að mér annað en að rök mín fyrir innflutningsbanni standist skoðun enda byggja þau á skyldu stjórnvalda gagnvart 13. gr. EES-samningsins. Ef til þess kemur að eftirlitsaðilar eða aðrir dragi það í efa mun því verða mætt af fullri einurð. Ég hef heyrt því haldið fram, frú forseti, að um sé að ræða bráðabirgðaráðstöfun sem ekki haldi nema í 20 mánuði þar til hinn stjórnskipulegi fyrirvari sé fallinn úr gildi. Ég ítreka að í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir áframhaldandi innflutningsbanni og er ekki fyrirhugað að á því verði nein breyting. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir helstu efnisatriðum frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem við ræðum hérna er á margan hátt gamall kunningi. Það er nú að koma fram í þriðja sinn og í nýjum búningi í hvert skipti. Út af fyrir sig hefur frumvarpið fram að þessu tekið nokkuð góðum breytingum en ég óttast, virðulegi forseti, að þær breytingar sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra var að mæla hér fyrir séu eins konar gálgafrestur sem hæstv. ráðherra er að reyna að afla sér. Annars vegar til þess að geta í senn fullnægt þeim skuldbindingum sem við höfum tekist á herðar og koma í veg fyrir þann vanda sem gæti stafað af fyrir sjávarútveginn ef við ljúkum ekki gerð þessa matvælafrumvarps og hins vegar að halda því áfram sem hæstv. ráðherra var að reyna að tala fyrir hér áður og fyrr að við værum ekki skuldbundin til þess að opna á heimildir til innflutnings á fersku kjöti með þeim hætti sem fyrri frumvörp kváðu á um. Ég er út af fyrir sig ánægður með að hæstv. ráðherra skuli nú viðurkenna varðandi samþykkt þessa frumvarps að í því séu fólgnir umtalsverðir hagsmunir fyrir sjávarútveginn. Þetta var eitt af þeim grundvallaratriðum sem ég lagði áherslu á þegar ég mælti fyrir þeim tveimur frumvörpum sem ég bar pólitíska ábyrgð á hér í þinginu á sínum tíma. Þá var því tekið mjög fálega. Það voru margir spámennirnir sem þá risu upp á afturlappirnar til þess að segja okkur að þetta væri mjög fáfengileg bábilja og það væri ekkert sem benti til þess í þeim gögnum sem fyrir lægju að það væru neinir sérstakir hagsmunir í þessu máli fyrir íslenskan sjávarútveg eða annan útflutning á matvöru. Ég mótmælti því að sjálfsögðu enda vissi ég betur og þess vegna er það nokkur áfangi í málinu að hæstv. núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skuli vera kominn upp að hliðinni á mér í þessari umræðu til þess að staðfesta það sem augljóst var, að það væri ekkert undan því vikist að innleiða þá matvælalöggjöf sem við höfðum skuldbundið okkur til á sínum tíma. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra sagði líka hér áðan, Norðmenn eru í sambærilegri stöðu og við, standa utan Evrópusambandsins eins og við gerum enn þá a.m.k., eru aðilar að EES, eru aðilar að innra markaði Evrópusambandsins og hafa mikla útflutningshagsmuni. Þeir hafa hins vegar innleitt þessa matvælalöggjöf, þeir hafa gengið lengra en við, þeir hafa aflétt banni við innflutningi á lifandi dýrum. Þeir eru hins vegar í þeirri stöðu að fyrir það að við erum ekki búin að fullnusta okkar hluta málsins hafa þeir ekki getað notið góðs af því sem samþykkt þessa frumvarps mundi hafa í för með sér og hafa auðvitað haft miklar áhyggjur af því að það að við erum ekki búin að ljúka okkar hluta málsins kunni að hafa afleiðingar fyrir útflutningsatvinnuvegina þar, auðvitað sérstaklega fyrir útflutning á matvöru. Í sjálfu sér er það rétt og nauðsynlegt að árétta það að þetta er áfangi á þessari leið og auðvitað er það svo að þessi matvælalöggjöf almennt talað, eins og margoft hefur komið fram, er í meginatriðum framfaraspor. Þarna er verið að taka í raun og veru yfir gríðarlega mikla vinnu sem Evrópusambandið vann í kjölfar búfjársjúkdómanna sem komu upp um og eftir aldamótin, Creutzfeldt-Jacobs sjúkdómsins o.fl., sem gerði það að verkum að Evrópusambandið fór í það að endurskoða frá grunni meira og minna allar forsendur matvælalöggjafar sinnar. Á sínum tíma fengum við undanþágu frá innleiðingu matvælalöggjafarinnar eins og hún lagði sig. Það var svo niðurstaða sjávarútvegsins á sínum tíma að það væru hagsmunir greinarinnar að fá að taka yfir þann hluta matvælalöggjafar Evrópusambandsins sem sneri að sjávarútveginum vegna þess einfaldlega að mjög erfitt væri að búa við það að geta ekki flutt út matvæli í sæmilegu öryggi á grundvelli þeirrar matvælalöggjafar sem væri í gildi í Evrópusambandinu. Þannig var þetta um tíma og það er auðvitað út af fyrir sig veruleiki sem flest okkar hefðu gjarnan viljað hafa áfram að við værum undanþegin því að þurfa að taka yfir þann hluta matvælalöggjafar Evrópusambandsins sem sneri að búfjárafurðunum og framleiðslu á matvælum af landbúnaðarafurðum. Það var hins vegar ekki möguleiki vegna þess einfaldlega að sú breyting hafði verið gerð á matvælalöggjöf Evrópusambandsins í heild sinni að skil á milli sjávarútvegsins og landbúnaðarins voru úr sögunni og þess vegna urðum við að lokum að fallast á að aflétta þessu banni, aflétta fyrirvaranum sem við höfðum gert við matvælalöggjöfina sem tók sérstaklega til landbúnaðarins. Það höfðu verið gerðar margar atrennur að þessu máli. Á sínum tíma hafði Evrópusambandið mjög leitað eftir því að við afléttum þessum fyrirvara. Því höfnuðum við, en svo var komið á árinu 2005 að þáverandi hæstv. landbúnaðarráðherra, Guðni Ágústsson, komst að þeirri niðurstöðu og fékk hana samþykkta í ríkisstjórninni á þeim tíma að ekki væri annað að gera en að fara í þá vinnu með Evrópusambandinu að skoða þessi mál efnislega, fara yfir það með okkar helstu sérfræðingum, yfirdýralækni og hans fólki, hvort hægt væri að standa þann veg að eftirliti með innflutningi á kjöti að það skaðaði ekki búfjárstofna okkar og hefði ekki skaðvænleg áhrif eða slæm áhrif á heilbrigði þeirrar matvöru sem við værum að vinna. Niðurstaðan af þessu varð sú að hægt væri að koma fyrir því fyrirkomulagi á grundvelli matvælalöggjafar Evrópusambandsins, og þrátt fyrir að við afléttum þessum fyrirvara, að við gætum í senn tryggt heilbrigði dýrategunda okkar og um leið tryggt það að ekki væri smit í því kjöti sem yrði flutt hingað til lands þó hrátt væri. Þessi mál voru síðan í vinnslu á árunum 2005 og 2006 og fram á árið 2007 og í raun og veru voru allar línur orðnar ljósar í þessu máli strax á árinu 2006. Frágangsatriði hömluðu því á árunum 2006 og 2007 að þessum málum yrði lokið á þeim tíma. Það var svo á síðari hluta árs 2007 sem samþykkt var gerð í sameiginlegu EES-nefndinni, eins og hæstv. ráðherra rakti, sem kvað á um að við afléttum þessum fyrirvara með ákveðnum takmörkunum þannig að við viðhöldum t.d. áfram fortakslausu banni við innflutningi á lifandi dýrum. Það er ekki svo að ekki hafi verið farið mjög rækilega ofan í það hvort hægt væri að styðjast áfram við fortakslaust bann við innflutningi á fersku kjöti. Á sínum tíma var af hálfu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins farið mjög rækilega ofan í þessi mál, bæði áður en fyrra frumvarpið var lagt fram í minni tíð og einkanlega eftir að því máli hafði verið frestað á sínum tíma þegar kallaðir voru til helstu sérfræðingar sem tiltækir voru bæði hér innan lands, hjá Matvælastofnun og á alþjóðlegum vettvangi. Niðurstaða þeirra var mjög ákveðin sú að til þess að geta innleitt matvælalöggjöfina þannig að það væri gert í samræmi við reglur Evrópusambandsins væri ekki hægt að viðhalda þessu fortakslausa banni þrátt fyrir að okkar vilji gæti hugsanlega staðið til þess, heldur yrðum við að reyna að tryggja þau markmið okkar með öðrum hætti þannig að við gætum haldið áfram að hafa virkt eftirlit með innflutningi á kjöti og þannig komið í veg fyrir smit og þannig komið í veg fyrir það að einhver hætta stafaði af fyrir búfénað okkar. Ég vil aðeins vekja athygli í þessu sambandi á mjög ítarlegri greinargerð sem sá kunni maður Peter Dyrberg, sem hæstv. ríkisstjórn styðst m.a. við um þessar mundir, ritaði og skilaði af sér 11. ágúst 2008. Þar er farið mjög rækilega efnislega, lögfræðilega yfir þennan þátt málsins. Niðurstaða Dyrbergs er mjög skýr. Hann vísar til þess að þessi löggjöf er einhvers konar jafnvægi á milli hugmyndar Evrópusambandsins um frjálsa vöruflutninga og lýðheilsu. Þess vegna þegar verið er að innleiða þessa matvælalöggjöf þurfum við að taka tillit til hvors tveggja, þ.e. annars vegar öryggissjónarmiðanna gagnvart lýðheilsu manna og auðvitað heilbrigði dýra, og hins vegar hugmyndarinnar um frjálsa vöruflutninga. Hann vísar til allnokkurra dóma sem fallið hafa á vettvangi Evrópusambandsins um þessi mál og þeir eru mjög á einn veg. Hann vísar t.d. til þess í áliti sínu þar sem hann segir sem svo, með leyfi virðulegs forseta: „Í fyrsta lagi er vert að vekja athygli á því að kerfisbundið eftirlit með innfluttu kjöti frá öðru EES-ríki virðist ekki heimilt. Það álit byggist einkum á úrskurðinum sem tekinn er saman hér að ofan“ - í sænska málinu sem hann hafði vísað til áður. - „Úrskurðurinn í því máli byggðist á tilskipun 89/662.“ Síðan segir hann: „Kerfisbundið eftirlit með innflutningi er í algjörri andstöðu við hugmyndina um innri markað og verður eingöngu samþykkt að vel rökstuddu máli.“ Hann segir enn fremur hér: „Það er ekkert sem útilokar það að íslensk yfirvöld geti gert skyndiskoðanir á innflutningi.“ Hins vegar er alveg ljóst mál af röksemdum fræðimannsins að það sé ekki hægt að ganga svo langt að halda uppi fortakslausu banni, það sé einfaldlega ekki í samræmi við þá löggjöf sem við höfum skuldbundið okkur að innleiða. Við skulum ekki ímynda okkur að ekki hafi verið reynt á fyrri stigum að kanna það vel hvort hægt væri að komast undan því að innleiða þessa löggjöf. Það var orðið fullreynt. Það höfðu reynt ráðherrar í nokkrum ríkisstjórnum og margir stjórnmálaflokkar sem höfðu komið að þeim ákvörðunum og þessi mál voru orðin algjörlega fullreynd. Þess vegna, virðulegi forseti, hef ég nokkurn beyg af því að hæstv. ráðherra, þrátt fyrir mikinn vilja sinn, sé hér að fara inn á mjög hættulega braut. Ég veit að að baki hugmyndar hans vakir auðvitað sú fullvissa hans að þetta sé besta leiðin til að tryggja heilbrigði og stöðu íslensks landbúnaðar. Hættan er sú að hann lendi í þeirri stöðu að eftir 18 mánuði, við gildistöku þessa hluta matvælalöggjafarinnar, muni verða gripið til viðeigandi ráðstafana af hálfu Evrópusambandsins sem hefur þá nánast öll ráð í sinni hendi. Ég held, virðulegi forseti, að í sjálfu sér væri hægt að ræða þessi mál mjög ítarlega. Ég ætla ekki á þessari stundu að gera það vegna þess að tími minn er heldur ekki nægur til þess. Það er alveg ljóst að hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd mun þurfa allmikinn tíma til þess að fara yfir þessi mál. Þau hafa verið að vísu skýrð mjög mikið í meðferð þingsins á fyrri þingum en eru hins vegar þess eðlis að ekki veitir af upprifjuninni. Hér er líka boðuð breyting sem að mínu mati er í besta falli umdeilanleg og gæti verið hættuleg. Þess vegna þarf auðvitað af hálfu nefndarinnar að fara ofan í þessi mál með þeim fræðimönnum sem gleggst þekkja til. Það þarf að kalla eftir áliti utanríkisráðuneytisins, það þarf að heyra viðhorf fulltrúa okkar í sendiráðinu í Brussel. Það þarf að fara yfir þessi mál með fulltrúum Matvælastofnunar, það þarf að sjálfsögðu að kalla til þann fulltrúa sem á sínum tíma vann grundvallarálitið fyrir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og hafði komist að þessari ótvíræðu niðurstöðu sem er eftir minni vitneskju í samræmi við mat nánast allra þeirra lögfræðinga sem hafa komið að þessu máli. Þess vegna er það svo að það er auðvitað miður að lögfesting þessarar löggjafar hefur dregist úr hömlu. Þetta getur valdið hættu fyrir útflytjendur okkar og ekki síst við þær aðstæður sem nú eru þegar erfiðara er um sölu á til að mynda íslenskum sjávarafurðum en áður. Við vitum að ótti Norðmanna kemur ekki til af engu. Þeir telja sig hafa lögmæltar og tilefnisríkar ástæður til þess að ætla að dráttur á lögfestingu þessarar löggjafar hér á landi geti haft slæm áhrif fyrir þá. Þess vegna, virðulegi forseti, kallar þetta frumvarp á talsvert mikla vinnu. Það er aðeins eitt mál svona í bláendann sem ég vil vekja athygli á. Eins og ég skil frumvarpið hefur verið tekin ákvörðun um það af hálfu hæstv. ráðherra að fara öðruvísi með málefni sem snúa að dýralæknum en ráðgert hafði verið í fyrra frumvarpi, fyrri frumvörpum raunar báðum. Í fyrri frumvörpum, ekki síst í því síðara, var reynt að stíga mjög varlega til jarðar varðandi þær skipulagsbreytingar sem óhjákvæmilegar væru vegna lögfestingar matvælalöggjafar Evrópusambandsins. Hér sýnist mér hins vegar vera horfið frá því. Hér á að ganga miklu lengra, hér er ætlunin að segja upp öllum héraðsdýralæknunum í stað þess að fara þá leið sem fyrra frumvarp gerði ráð fyrir og ég tel að hafi verið skynsamlegt. Þar var reynt að koma til móts við sjónarmið og hagsmuni dýralækna þó að ég viti að það hafi ekki verið gert að fullu, en mér sýnist á þessu frumvarpi að það sé algjörlega horfið frá þessu. Virðulegi forseti. Tíminn leyfir ekki frekari orð um þetta og ég ákvað að fara almennum orðum um þetta mál að þessu sinni  
            

Virðulegi forseti. Það er óþarfi að fara í langa tölu um upphaf og feril þessa máls. Þeir ræðumenn sem hér hafa staðið hafa farið aðeins yfir það en þó er rétt að minnast á að þessar breytingar voru fyrst lagðar fram á 135. þingi, í apríl 2008, næst á 136. þingi, í desember 2008, og loks á yfirstandandi þingi. Því var útbýtt fyrir hálfum mánuði en er fyrst núna komið til umræðu, á miðju sumri, og gat ég ekki betur heyrt á hæstv. ráðherra en að nú lægi skyndilega verulega mikið á að klára málið. Frú forseti. Ég held að það sé nauðsynlegt að við áttum okkur aðeins á hvað við erum að fara út í og hvað við erum að ræða um. Af hverju er þetta matvælafrumvarp hérna? Ríkisstjórnin samþykkti að hefja viðræður um endurskoðun á undanþágum Íslands í EES-samningnum sumarið 2007. ESB setti skilyrði þess efnis að sett yrði heildstæð matvælalöggjöf og m.a. að undanþágur varðandi búfjárafurðir yrðu endurskoðaðar. Ríkisstjórnin heimilaði staðfestingu á þessum sex ákvörðunum sameiginlegrar EES-nefndar haustið 2007 með fyrirvara um samþykki Alþingis. Hvað þýðir þetta? Um hvað var verið að semja? Það þýðir að innflutningur búfjárafurða var leyfður, það var krafa frá ESB. Áfram var leyft að fóðra búfé með fiskimjöli, það var krafa frá Íslandi. Ísland gat bannað innflutning á kjötmjöli. Reglur um líflömb á bæjum þar sem greinst hafði riða var krafa frá ESB en reglur ESB um dýravelferð voru ekki teknar upp, að kröfu frá Íslandi, og er kannski svolítið sérstakt. Bann við innflutningi lifandi dýra þar sem enn eru rök fyrir því er krafa frá Íslandi og ég ætla að vona að sú krafa og þau rök haldi sem lengst. Að lokum var krafa frá Íslandi þess efnis að tolla mætti innflutning búfjárafurða. Þetta þýðir að Ísland mun framfylgja reglum ESB varðandi búfjárafurðir eins og gert er með fiskafurðir. Heildarendurskoðun á matvælalöggjöf og ráðherraheimild til innleiðingar reglugerða er sett inn án þess að fella nokkuð burt. Nýjar reglur um aukaafurðir eða úrgang frá dýrum eru settar inn og það þyrftum við að skoða miklu nánar, þ.e. hvað það þýðir ef við ætlum að taka upp alls kyns Evróputilskipanir í reglugerð án þess að við fjöllum um það í þinginu. Einnig eru settar nýjar reglur um fóður og fóðureftirlit. Áhrif almennt eru þess efnis að aukinn kostnaður vegna opinbers eftirlits er viðurkenndur af öllum aðilum. Allir bændur verða eftirlitsskyldir, í það minnsta í gegnum fóðureftirlit. Mismunandi er hvort aðilar þurfa starfsleyfi eða nóg er að tilkynna rekstur, t.d. er nóg fyrir sauðfjárbændur og hrossaræktendur að tilkynna reksturinn til Matvælastofnunar. Ísland tekur fullan þátt í starfi Matvælaöryggisstofnunar Evrópu, EFSA. Ísland getur ekki stöðvað innflutning nema með ríkum sönnunum og rökstuðningi. Ég vonast til að hæstv. ráðherra muni standa við orðin stóru áðan og geti sýnt fram á það um lengri tíma. Opinbert eftirlit skal byggt á hættumati. Síðar á að semja um viðbótartryggingar, m.a. vegna salmonellusmits í innfluttum dýraafurðum, og fara verður í kostnaðarsamar aðgerðir varðandi annað kjöt en kjúklinga til að geta farið fram á viðbótartryggingar. Það má spyrja sig með þessar viðbótartryggingar: Hvað gerist í millitíðinni ef við getum ekki sannað að við eigum rétt á slíkum viðbótartryggingum? Erum við þá búin að taka við því allélegasta og mest heilsuspillandi kjöti sem er til á markaði í Evrópu? Almennt, frú forseti, um frumvarpið. Þar sem það hefur verið lagt fram í tvígang áður er hægt að fara yfir fjölmargar umsagnir, svo sem umsagnir sveitarfélaga, t.d. Reykjavíkurborgar eða Sambands íslenskra sveitarfélaga og þó nokkurra annarra sveitarfélaga, landshlutasamtaka og heilbrigðiseftirlita sveitarfélaganna, auk ýmissa hagsmunasamtaka bænda, verslunar og þjónustu og annarra fagaðila. Ekki er að sjá að tekið hafi verið tillit til margra þessara umsagna þó að ýmislegt hafi breyst á milli framsagna í öll skiptin og að fjallað hafi verið um þetta mál á þremur þingum á tveimur árum. Í þessu sambandi langar mig að styðjast að nokkru leyti við umsagnir sveitarfélaganna og heilbrigðiseftirlits sveitarfélaganna þar sem ekkert tillit virðist hafa verið tekið til þeirra. Frumvarpið byggist á Evrópusambandslöggjöf og í ljósi þess að því er sérstaklega ætlað að skýra hugtök, meginreglur og málsmeðferð finnst mér nauðsynlegt að benda á og gera alvarlega athugasemd við að samkvæmt frumvarpinu á einnig að breyta fyrirkomulagi opinbers eftirlits og flytja verkefni í stórum stíl frá sveitarfélögum til ríkisins. Það eru laumufarþegar í þessum tilskipunum, þetta er ekki sá eini. Í aðildarlöndum Evrópusambandsins er opinbert eftirlit með ýmsum hætti enda kveður reglugerðin, sem matvælahluti frumvarpsins byggist á, einungis á um að aðildarlöndin skuli halda úti kerfi opinbers eftirlits og annarri starfsemi eftir atvikum, þar með talið upplýsingagjöf til almennings um öryggi og áhættu í tengslum við matvæli og fóður, eftirliti með öryggi matvæla og fóðurs og annarri vöktunarstarfsemi sem tekur til framleiðslu, vinnslu og dreifingar á öllum stigum. Rök fyrir tilflutningi verkefna til ríkis frá sveitarfélögum eru mjög veik ef horft er til þess að verkefnaflutningurinn kemur til með að auka skörun, í það minnsta ekki minnka hana en kannski færa á gráu svæðin, auka óhagræði og kostnað eftirlitsþega og eftirlitsaðila. Í greinargerð með frumvarpinu kemur enn fremur fram að kostnaður við opinbert eftirlit muni aukast við gildistöku frumvarpsins. Matvælastofnun hefur fengið yfirumsjónarhlutverk sem áður var á hendi Matvæla- og umhverfisstofnunar sem nú hefur verið lögð niður. Með þessu eru tvær ríkisstofnanir í stað einnar með umsjónar- og samræmingarhlutverk með verkefnum heilbrigðiseftirlits sveitarfélaga, þ.e. Umhverfisstofnun með hollustuháttum og mengunareftirliti og nú Matvælastofnun með það sem snýr að matvælafyrirtækjunum. Það væri nauðsynlegt að í kjölfarið á þessu yrði lögð fram samræmd matvælalöggjöf og það yrði ekki bara löggjöfin sem hæstv. ríkisstjórn athugaði, heldur jafnframt að koma skýrri stefnu fram um samskipti þessara opinberu aðila við aðra stjórnsýsluaðila. Benda má á þann stóra ágalla, sem margsinnis hefur verið bent á af sveitarfélögunum, að þrátt fyrir að þetta sé lagt fram í þriðja sinn á tveimur árum og þremur þingum, skuli ekki skuli hafa verið lagt mat á þann kostnaðarauka sem sveitarfélögin verða fyrir. Má þá vísa bæði til umsagnar SASS, þ.e. Samtaka sunnlenskra sveitarfélaga, sem lögðust gegn frumvarpinu þar sem ekki hefði verið metinn kostnaður sveitarfélaganna af breytingum sem það hefði í för með sér og að breytingarnar leiddu jafnframt til aukinnar skörunar eftirlits Matvælastofnunar og Heilbrigðiseftirlits sveitarfélaga sem mundu hafa aukinn kostnað í för með sér fyrir fyrirtækin sem í hlut ættu og hið opinbera eftirlit. Þá má líka minnast á umsögn Reykjavíkurborgar sem var á sömu nótum, að kaflinn um gjaldskrá og innheimtu gjalda væri bæði óljós og óskýr og ekki alveg ljóst hvernig eigi að fara með þann kostnað. Þar er jafnframt nefnt að í athugasemdum með frumvarpinu sé staðhæft að breytingarnar hafi ekki í för með sér aukakostnað fyrir Heilbrigðiseftirlit sveitarfélaga þar sem eftirlitsþegar greiði raunkostnað við eftirlitið. Þetta sé því miður alls ekki rétt þar sem reynslan sýni að alls ekki sé unnt að reikningsfæra alla vinnu, sérstaklega ekki vegna þess aukna markaðseftirlits sem talað sé um í frumvarpinu. Að lokum, í þessum kafla, langar mig að vekja athygli á umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga þar sem ég get ekki séð að tekið hafi verið nokkurt tillit til hennar en þar segir, með leyfi forseta: „Sambandið vekur athygli á því að frumvarpið hefur ekki verið kostnaðarmetið gagnvart sveitarfélögunum. Meginbreytingin á verkefnum heilbrigðiseftirlits sveitarfélaga felst í því að innflutt matvæli munu ekki lengur sæta innflutningseftirliti af hálfu Matvælastofnunar. Þess í stað verður tekið upp markaðseftirlit sem er að áliti sambandsins mun flóknari og kostnaðarsamari framkvæmd og mun leiða til hækkunar matvælaverðs. Hvorki hefur farið fram kostnaðarmat á markaðseftirliti né verið ákveðið hvernig sveitarfélögunum verður bættur sá kostnaðarauki sem af slíku eftirliti hlýst. Sama máli gegnir um færslu verkefna frá heilbrigðiseftirliti sveitarfélaga til Matvælastofnunar. Sambandið leggur ríka áherslu á að hér er um verkefnaflutning á milli ríkis og sveitarfélaga að ræða sem ber að hafa samráð við Sambandið sbr. 100. gr. sveitarstjórnarlaga …“ Frú forseti. Hér hef ég rakið almennar áhyggjur og athugasemdir ýmissa hagsmunaaðila. Þó er ónefnd ein stærsta og merkilegasta staðreyndin, sem staðfest er í mörgum athugasemdum, að við á Íslandi búum við eitt mesta matvælaöryggi í heimi og tíðni matarsýkinga á Íslandi er sú lægsta í heimi. Þetta kemur fram í umsögn sóttvarnalæknis og í umsögn sóttvarnalæknis og sóttvarnaráðs þar sem ítrekað er mikilvægi þess að innflutt matvæli lúti sama stranga eftirlitinu og innlend matvælaframleiðsla. Fulltrúi í sóttvarnaráði lét bóka að hann legðist gegn því að innflutningur á hráum sláturafurðum yrði heimilaður af lýðheilsuástæðum. Þar er jafnframt fjallað um góðan árangur í kjúklinga- og svínaeftirliti sem hafa skilað því að lýðheilsa fólks er betri en í öðrum löndum. Þetta er ákaflega mikilvægur þáttur. Við erum, frú forseti, að setja okkur lægri standard með því að taka upp Evrópusambandstilskipunina, þessar breytingar, í matvælalöggjöfina heldur en við búum við í dag. Það er óskiljanlegt. Ýmis lönd, eins og Noregur og Nýja-Sjáland, og hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra nefndi önnur lönd, hafa farið aðrar leiðir. Þau hafa hreinlega bannað innflutning á hráum afurðum, og jafnvel dýrum, vegna þess að heilbrigðisástand er þannig í löndunum að slíkur innflutningur er talinn ógna því. Varðandi þennan almenna hluta, áður en ég kem að einstökum greinum, langar mig að lokum að nefna annan laumufarþega sem hefur heldur ekki neina skírskotun í tilskipun Evrópusambandsins, það eru breytingar á lögum um dýralækna. Ýmsar þeirra eru til bóta en aðrar eru varasamar og má þar nefna 39. gr. Stjórn Dýralæknafélagsins hafði þungar áhyggjur af því að dýralæknar hverfi úr störfum í strjálbýlli héruðum og erfitt verði að manna stöður sökum þeirrar óvissu sem umrætt frumvarp hafi þegar skapað. Jafnframt benti stjórn Dýralæknafélagsins, með leyfi forseta, á að það væri „… afar mikilvægt að sem allra fyrst verði hafist handa við gerð reglugerðar þeirrar sem ætlað er það mikilvæga hlutverk að tryggja dreifðum byggðum þjónustu dýralækna. Reglugerðinni er ætlað að mæla fyrir um starfsaðstöðu, greiðslu staðaruppbótar og/eða ferðakostnaðar dýralæknis sem tekur að sér slíka þjónustu.“ Mig langar að taka undir áhyggjur stjórnar Dýralæknafélags Íslands. Frú forseti. Ég sé að nokkuð hratt gengur á tíma minn. Ég hefði áhuga á því að taka fyrir einstakar greinar frumvarpsins og nefna þar einna helst að í fyrstu greinum frumvarpsins, til að mynda í 3. og 4. gr., er talað um breytingar og færslu á verkefnum. En það eru engar kröfur af hálfu Evrópusambandsins um tilflutning verkefna frá sveitarfélögum til ríkisins. Hér er bein þýðing á reglugerð sem er ætlast til að aðildarlöndin taki upp í sín lög. Þrátt fyrir að þetta hafi verið lagt fram í þrígang virðist þýðing á reglugerð vera tekin upp í staðinn fyrir að lögin séu sett á grundvelli þessarar reglugerðar. Langar mig að nefna eitt dæmi þar að lútandi, til að mynda er í 11. gr. laganna talað um að leitast skuli við að vernda hagsmuni neytenda og gefa þeim kost á upplýstu vali. Þannig skal leitast við að fyrirbyggja framleiðslu og markaðssetningu svikinna matvæla. Núna er þetta bannað í íslenskum lögum. Óskiljanlegt er að tekinn sé texti beint upp úr tilskipun þar sem aðildarríkið, Ísland í þessu tilviki, á að taka málið upp og semja sín eigin lög en ekki þýða lélega Evróputilskipun með lakari kröfum heldur en þekkist í landinu. Frú forseti. Ég næ því miður ekki að fara yfir einstakar greinar en mun væntanlega gera það í nefndinni og tek undir orð hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar um að við þurfum nokkurn tíma í nefndinni að fjalla um þetta. Það hefði verið betra að fá þetta mál inn fyrr í sumar úr því að það er búið að liggja útbýtt í hálfan mánuð.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessar umræður um þetta mál. Ég vil segja að sú vegferð sem var hafin þegar fulltrúar Íslands vildu falla frá þeim fyrirvörum sem voru settir við viðauka við EES-samninginn um innflutning á dýrum, á hráum kjötvörum m.a. - ég var mjög andvígur því. Ég minnist þess að í umræðunni um EES-samninginn á sínum tíma þegar þessi fyrirvari var settur, að Íslendingar innleiddu ekki þennan þátt, hvorki sem laut að innflutningi á lifandi dýrum né hráu kjöti, var það ein af þeim forsendum sem sumir þingmenn sem greiddu atkvæði með samningnum þá settu fyrir stuðningi sínum. Þetta atriði sem hér hefur verið mest rætt um og tekist á um, hvort viðhalda ætti sömu fyrirvörum, almennu innflutningsbanni á hráu kjöti, hefur alltaf verið mjög sterkt. Þess vegna kom það mjög á óvart að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks og ráðherrar í ríkisstjórninni skyldu ekki halda þessum fyrirvara til streitu eða leggja hann fram. Engu að síður sýnir þetta áfram mjög sterkan vilja bæði Alþingis og fjölda félagasamtaka og einstaklinga sem vildu halda þessum hömlum. Málið hefur í tvígang komið fyrir Alþingi en ekki fengið brautargengi, ekki hvað síst af þessum ástæðum. Ég minnist þess ekki að síðan ég kom hingað hafi nokkurt mál á þingi fengið meiri umfjöllun, meiri andstöðu og háværari kröfur hafi verið um að ákvæði væri haldið úti. Þess vegna liggur vilji þings og þjóðar í þessum efnum skýrt fyrir að mínu mati. Það var afar dapurt þegar þáverandi stjórnvöld fóru þá leið að opna á þetta. Hér er á grundvelli EES-samningsins einmitt sóttur lagastuðningur fyrir því að þessu sé haldið óbreyttu. Vegna orða hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar vil ég minna á að flestallt sem lýtur að sjávarútveginum og er í þessum innleiðingarlögum er þegar virkt og komið til framkvæmda. Kaupendur í Evrópu sem þetta tekur til vita vel af því. Þar er í sjálfu sér ekkert nýtt á ferðinni þó að hér sé um eina löggjöf að ræða af því að Evrópusambandið flokkar þessi mál saman undir eitt, landbúnað og sjávarútveg. Það er enginn óskadraumur minn að flytja frumvarp um innleiðingu á Evrópusambandslögum og -reglugerðum. Það vita allir þingmenn. Hins vegar erum við á vissan hátt bundin af því sem aðrir hafa gert. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta. Vegna orða hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar um hversu lagalega helt þetta væri, að hér skyldi áfram vera viðhaldið innflutningsbanni á hráu kjöti, vil ég þó vitna til 13. gr. sem kom fram í máli mínu. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Ákvæði 11. og 12. gr. koma ekki í veg fyrir að leggja megi á innflutning, útflutning eða umflutning vara bönn eða höft sem réttlætast af almennu siðferði, allsherjarreglu, almannaöryggi, vernd lífs og heilsu manna eða dýra“. Ég tel að á grundvelli m.a. þessara laga og ákvæða beri okkur samfélagsleg og þjóðfélagsleg skylda til að standa vörð um heilsu manna og dýra og þá sérstöðu sem íslensk húsdýr hafa hér á landi. Þau hafa búið við langvarandi einangrun og eru verðmæti, ekki aðeins sem húsdýr og virk framleiðsluvara heldur einnig sem mikilvæg menningarverðmæti sem okkur ber skylda til að standa vörð um. Ég vísa m.a. til ágætrar skýrslu lögfræðingsins Stefáns Más Stefánssonar og einnig Ólafs Oddgeirssonar dýralæknis sem vann fyrir Bændasamtökin hvað þetta varðaði. Hins vegar er það þannig eins og við bjuggum við árin 2005, 2006 og 2007 að hagsmunir Íslands verða aldrei betur bornir upp en af þeim stjórnvöldum sem ráða á hverjum tíma. Komi stjórnvöld sem ekki vilja standa vörð um íslenska hagsmuni, um íslenskt búfé og um heilsu og hollustu manna og dýra á Íslandi, verður ekki við margt ráðið. Ég vil alla vega segja að ég mun leggja mitt af mörkum og treysti því að einlægur þingvilji sé til að þetta verði með þessum hætti. Ég hef fullvissu fyrir því að lagaleg rök séu sterk fyrir að svo megi verða. Í því trausti er málið flutt á þennan hátt, enda speglar það að mínu viti einlægan og eindrægan þjóðarvilja í þeim efnum. Ég vil taka undir ræðu hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar varðandi það að auknu eftirliti fylgir aukinn kostnaður. Það er mjög mikilvægt að hafa í huga að fara mjög varlega varðandi allar íþyngjandi aðgerðir í þeim efnum. Við erum hins vegar aðilar að þessu regluverki hvort sem okkur líkar betur eða verr og þurfum að uppfylla lágmarksskyldur. Okkur ber þó líka að horfa til allrar hagræðingar sem hægt er að gera til að halda þeim kostnaði niðri. Varðandi heilbrigðiseftirlitið þá er það svo að Matvælastofnun hefur yfirumsjón með heilbrigðisnefndunum. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir nokkrum verkefnatilflutningi á milli heilbrigðisnefndar og Matvælastofnunar en markmiðið er að gera þetta annars vegar skilvirkara og heildstæðara og hins vegar að ná fram hagræðingu. Farið verður í gegnum þetta mál í hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd sem og þau atriði sem hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson minntist á. Ég treysti því að nefndin skoði þau atriði vel. Ég vil, frú forseti, leggja í lokin áherslu á þá skyldu okkar að standa vörð um íslenskt búfé, kýr, kindur, hross, svín, hænsn o.s.frv. Dýrin eru verðmæti í sjálfu sér en þau eru einnig mikilvæg fyrir fæðuöryggi okkar, fyrir þá matvælaframleiðslu sem við viljum hafa í landinu. Þau eru líka trygging fyrir hollri og góðri vöru, landbúnaðarvörum og matvælum þannig að þetta er ekki hvað síst neytendamál. Ég treysti því að Alþingi afgreiði þetta mál og hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd taki þetta mál til góðrar og efnislegrar meðferðar og að við getum sem fyrst afgreitt það sem lög frá Alþingi. Það er mjög mikilvægt í þeirri stöðu sem þessi málaflokkur er í.

Virðulegi forseti. Við hæstv. ráðherra munum örugglega ekki útkljá ágreining okkar um gálgafrestshluta þessa frumvarps sem ég gerði að umræðuefni. Við höfum tækifæri til að fara mjög rækilega ofan í þá hluti við meðferð nefndarinnar sem ég á sæti. Þar munum við auðvitað kalla eftir þeim lögfræðilegu álitsgerðum sem hafa verið unnar fyrir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og styðja mitt mál. Hins vegar er hæstv. ráðherra kominn í alvarlega mótsögn við sjálfan sig. Hann sagði: Það voru mistök að hafa ekki aflað sérstakra undanþágna þegar tekin var ákvörðun um að lögfesta matvælaráðgjöf Evrópusambandsins. Hann vísaði til þess að þar með hefði verið hægt að komast hjá því að leyfa innflutning á fersku kjöti. Það sem hæstv. ráðherra er í rauninni að segja er að forsendan fyrir því að fá slíkt fortakslaust bann samþykkt hefði verið að fá undanþágu frá löggjöfinni í þessu veigamikla atriði. Hins vegar var það þannig að öll þau ár sem Íslendingar reyndu að koma í veg fyrir að við þyrftum að aflétta fyrirvaranum varðandi matvælalöggjöfina sem snýr að landbúnaði var það gert vegna þess að við vorum að reyna eftir föngum að tryggja óbreytt ástand. Þegar niðurstaðan varð sú að það væri ekki hægt og að það mundi m.a. setja útflutningshagsmuni okkar í uppnám varð verkefnið fram undan einfaldlega að reyna að búa þannig um hnútana að við gætum varið heilbrigði dýra okkar og matvælaöryggi með því að hafa öflugt eftirlitskerfi með innflutningnum. Niðurstaða sérfræðinga okkar, þar á meðal yfirdýralæknis, var sú að það væri hægt og að það væri mjög samrýmanlegt markmiðum okkar um matvælaöryggi. Þess vegna varð niðurstaðan sú að það væri hægt að fara þá leið að setja varnirnar nógu háar þrátt fyrir að þetta fortakslausa bann sem ekki stenst gagnvart matvælalöggjöf Evrópusambandsins 

Frú forseti. Það hefði verið betra þegar hv. þingmaður var ráðherra í ríkisstjórn, ef ég man rétt, alla vega studdi hann þá ríkisstjórn sem beitti sér fyrir því að falla frá þessum undanþágum, að hann hefði haldið þessum sjónarmiðum fram þar. Eftir því sem mig minnir, þegar EES-samningurinn var samþykktur og þessi undanþága veitt, var ekki sjálfgefið að hún félli niður heldur átti að endurskoða það ákvæði að ákveðnum árafjölda liðnum, að mig minnir 10 árum. Endurskoðunarákvæði þýðir að semja á um framhaldið en það var ekki haldið betur á málum en það. Ég tel þrátt fyrir allt að sú lagastoð, sem við getum sótt í rétt okkar til að halda hagsmunum okkar til verndar lífi og heilsu manna og dýra eins og kveðið er á um í 13. gr. samningsins, gefi okkur hald. Ég vildi heldur heyra, frú forseti, að hv. þingmaður og fyrrverandi ráðherra sem flutti þetta mál öðruvísi fyrir tveimur árum síðan, hefði sagt: Við skulum standa að baki þessu, halda þessu til fullkominnar streitu og berjast á þessum vettvangi. Ég held að það sé það sem við gerum núna og er þess 

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra talar eins og þetta mál dúkki upp fyrst núna. Árum saman móuðust íslensk stjórnvöld við, reyndu að berjast fyrir því að þurfa ekki að aflétta þessum fyrirvara varðandi matvælalöggjöfina. Ástæðan var sú að við hefðum kosið að geta viðhaldið óbreyttu ástandi, þ.e. hafa opinn aðgang fyrir okkar sjávarafurðir og útflutning á matvörum en um leið að viðhalda þessu banni. Það var ástand sem okkur líkaði ágætlega við en eftir því sem málin þróuðust, sérstaklega löggjöf Evrópusambandsins á matvælasviði, urðu varnir okkar stöðugt minni. Það er alveg rétt að á sínum tíma var þessi fyrirvari gerður hvað varðaði landbúnaðinn og raunar sjávarútveginn í upphafi líka eins og ég rakti í ræðu minni. Það var hins vegar gert á grundvelli allt annarrar matvælalöggjafar. Nú er komin ný matvælalöggjöf en við reyndum að koma í veg fyrir að þurfa að taka yfir hluta hennar. Það var hins vegar orðið fullreynt og þess vegna urðum við að fallast á að taka upp þessa matvælalöggjöf en reyna þá að gera það með þeim hætti að við reistum eins háar varnir og mögulegt var. Hæstv. ráðherra segir að ég ætti að koma með honum í lið og segja: Við skulum berjast um á grundvelli þess frumvarps sem hann leggur fram. Ég skal vera heiðarlegur í þessum efnum. Það er niðurstaða mín eftir að hafa skoðað þessi mál að hæstv. ráðherra sé, svo ég taki ekki allt of mikið upp í mig, að berjast um á ákaflega þunnum ís á þessum lagalega grundvelli. Ég hef miklar áhyggjur af því að hæstv. ráðherra tefli með þessum hætti mjög í tvísýnu og þegar lyktir málsins verði ljósar getum við lent í því að staða okkar verði verri en sú sem lagt var af stað með í þeim frumvörpum sem ég mælti fyrir. Þar var þó búið að fara ofan í lagalegar forsendur þessarar ákvörðunar. Ég ber mikinn kvíðboga fyrir því ef niðurstaðan verður sú. Ég óttast að hæstv. ráðherra sé með svo veigalítil lagaleg rök á bak við gjörðir sínar 

Frú forseti. Mér finnst þetta ósköp aumt af hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni sem flutti frumvarp með galopnum innflutningi á hráu kjöti og var harðlega gagnrýndur. Svo þegar kemur frumvarp þar sem er sýnt fram á með lagalegum rökum að hægt sé að koma í veg fyrir þennan óhefta frjálsa innflutning á hráu kjöti finnur hv. þingmaður því allt til foráttu. Mér finnst alveg furðuleg röksemdafærsla, hann veltist á hvolf í þessu máli. Ég vil líka minna hv. þingmann á, ætli það hafi ekki verið Sjálfstæðisflokkurinn í ríkisstjórn sem hafi einmitt fallið frá þessum fyrirvörum sem þarna voru? Ég minni aftur á að þegar var undanþága frá innflutningi á hráu kjöti og lifandi dýrum átti samkvæmt samningnum að endurskoða það en ekki fella niður, eins og ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins gerði. 

Það er rangt.

Það er nefnilega því miður hinn dapri sannleikur, frú forseti. Ég vil árétta að nú grípum við þó til þeirra varna sem mögulegt er. Frumvarpið sem nú er lagt fram tekur einmitt á því máli sem hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson flutti hér á síðasta þingi, það var galopið fyrir innflutningi á hráu kjöti en nú er tekið fyrir hann.

Þetta er gálgafrestur og þú veist það.

Virðulegi forseti. Ég ætla að blanda mér aðeins í þessa umræðu um hráa kjötið, ég komst ekki almennilega til þess áðan, og fagna því banni sem hér kemur fram á innflutning á hráu, ófrosnu kjöti. Hægt er að benda á fleiri álit en hæstv. ráðherra benti á, ekki einungis á lagalega sviðinu heldur einnig á faglega sviðinu hvað þetta varðar - ég nefndi sóttvarnaráð í mínu máli. Ég hefði hins vegar viljað sjá skýrari texta í frumvarpinu, ekki aðeins heimild ráðherra til að bregðast við. Reyndar er, eins og ég sagði í mínu máli, ótrúlegt að þetta mál sé ekki betur unnið eftir alla þá vinnu sem lögð hefur verið í það, í 30. gr. er meira að segja vitnað til rangrar greinar, 31. gr. a-liðar en ég held að það ætti að vera 32. gr., ef ég man rétt. Ráðherra kom hér inn á þvinganir Evrópusambandsins og við þekkjum þvinganirnar sem það beitir aðildarríki EES-samningsins, þetta er ekki eina málið. Við þurfum ekki að fara langt til þess að muna eftir ýmsum þeim þvingunum sem við erum beitt, eins og Icesave og annað í þeim dúr. Við ættum að reyna að standa í lappirnar til þess að verja hagsmuni Íslands í þessu máli eins og ýmsum öðrum. Ráðherra minntist hér aðeins á fyrri ræðu mína varðandi íþyngjandi kostnaðarauka. Hann talaði jafnframt um einföldun og hagræðingu og nefndi þá að það að færa verkefni yfir til Matvælastofnunar gæti gert allt þetta í senn, þrátt fyrir að viðurkennt sé að kostnaðurinn verður meiri og þarf að vera meiri til þess að hægt sé að standa undir almennilegum hluta. Mig langar að nefna í þessu sambandi að það er ekkert einfaldara að senda tvo menn frá Matvælastofnun í Reykjavík, eða örfáum öðrum stöðum, langt inn í land, t.d. til að skoða reykhús sem reykir fisk, þegar hægt er að senda einn mann frá heilbrigðiseftirlitinu. Þennan hluta þarf að kanna betur áður en við hleypum þessu í gegnum þingið og köllum það einföldun.

Frú forseti. Ég veit að hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson þekkir mjög vel til þessara mála sem dýralæknir og þekkir mjög vel hvernig þau eru í framkvæmd og auk þess faglegar og fræðilegar hliðar sem þetta mál snertir. Ég treysti því að hann leggi reynslu sína og þekkingu af mörkum við meðferð málsins í nefnd. Ég vil bara taka undir með hv. þingmanni, einmitt um mikilvægi þessa að við sýna fram á gott heilbrigðisástand íslenskra búfjártegunda hér á landi. Það eru mjög mikilvæg og sterk rök og þá getum við líka beitt meiri kröftum gegn hugsanlegum þrýstingi á innflutning. Þess vegna legg ég áherslu á að við getum staðfest heilbrigðisástand okkar búfjártegunda sem best og varið þær sem best gegn nýjum smitsjúkdómum. Sá er einmitt tilgangur þessa frumvarps í þessum efnum. Ég tek undir með hv. þingmanni, best hefði verið að aldrei hefði verið fallið frá þessari undanþágu sem við erum að fjalla um.

Frú forseti. Mig langar í seinna andsvari mínu að taka aðeins saman það sem mér finnst vera ábótavant í þessu frumvarpi. Í fyrsta lagi, og það getum við hæstv. ráðherra bara verið sammála um, er dapurlegt að við að taka upp samræmdar reglur Evrópusambandsins þurfum við að setja lakari heilbrigðiskröfur en við höfum núna og hugsanlega fylgi því lakara matvælaöryggi. Í öðru lagi legg ég til við hæstv. ráðherra að hann kippi út ýmsum breytingum sem hafa ekkert með tilskipunina að gera, til þess að flýta fyrir þeim nauðsynlegu breytingum sem þarf að gera vegna sjávarútvegsins. Laumufarþegunum sé hent út og þeim frestað. Í þriðja lagi er texti reglugerðarinnar allt of óljós og allt of mikið um heimildir ráðherra. Textann þarf að vinna betur, eins og ég kom inn á í fyrri ræðu minni, þannig að hér sé ekki um beina þýðingu á reglugerð Evrópusambandsins að ræða heldur verði unninn upp úr henni lagalegur texti sem þeir sem vinna á þessu sviði, hvort sem er hjá Matvælastofnun eða heilbrigðiseftirliti sveitarfélaga eða jafnvel Umhverfisstofnun, geti farið eftir. Þar standi ekki að leitast skuli við að forðast að fólk verði fyrir sýkingum þegar í núverandi lagatextum stendur að bannað sé að setja á markað heilsuspillandi matvæli.

Frú forseti. Ég tek bara undir með hv. þingmanni um hversu mikilvægt er að fara í gegnum þau atriði sem hv. þingmaður vísaði hér til. Ég minni þó á að, því miður, þegar maður er kominn í krumlurnar á þessu ESB-dóti er ekki svo gott að sleppa úr þeim. Eins og hv. þingmaður minntist hér á, við erum með Icesave-samninginn, sem er hluti af ESB-dæminu, o.s.frv. Við erum bara svo stödd, því miður. Þetta er engin óskastaða hjá mér í sjálfu sér. Hins vegar er í frumvarpinu margt faglegt og gott sem við hvort eð er hefðum getað tekið upp á eigin spýtur en er hér í innleiðingu á reglugerðum. Ég ítreka samt hér í lokin, frú forseti, að við erum þó að leggja fram frumvarp um innleiðingu á matvælalöggjöf Evrópusambandsins þar sem ekki er gert ráð fyrir heimild til þess að flytja inn hrátt kjöt og hráar kjötvörur óheft, eins og önnur frumvörp sem komu fyrir þingið gerðu ráð fyrir. Ég tel því að í sjálfu sér sé sigur að flytja frumvarp þar sem hráa kjötið er úti, byggt á góðum og sterkum lagalegum rökum. Okkur ber skylda til þess gagnvart íslenskum hagsmunum, íslensku búfé, íslenskum búfjártegundum að standa vörð um þessar gersemar okkar.