Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Svo mikið hefir verið rætt um þetta mál í hv.Nd. undanfarna daga, að jeg get ekki verið að halda um það langa ræðu hjer að fyrra bragði. Vil aðeins óska þess, að frv. verði vísað til hv.allshn., að þessari umr. lokinni.

Jón Baldvinsson Jeg hafði vænst þess nú, er á ný fór fram endurskoðun á fátækralögunum, að gerðar yrðu víðtækar breytingar á gildandi skipulagi. En hjer má segja, að borin sjeu fram þau lög, er nú gilda, að langsamlega mestu leyti óbreytt. Allar kröfurnar um breytingar á fátækralögunum, alt frá árinu 1917, hafa farið í þá átt, að nema það úr gildi, að styrkurinn svifti menn kosningarrjetti, er hann væri veittur vegna ómegðar eða elli, og jafnframt að afnema sveitarflutning. Hefir það ekki síður verið heimtað. Undanfarin ár hafa verið borin fram ýms frv. til laga um breytingar á fátækralögunum, en ekki náð fram að ganga. 1 fyrra var slíku frv. vísað til stjórnarinnar í trausti þess, að hún athugaði og endurskoðaði fátækralögin. Og nú er þetta frv. borið fram! Í því er algerlega sama stefna og í gildandi lögunum. Aðeins eru ofurlitlar ívilnanir um það, að menn missi ekki kosningarrjett, þótt þeir þiggi af sveit, því að sveitarstjórnum er undir vissum kringumstæðum heimilað að ákveða, að styrkur skuli ekki afturkræfur. En gallinn er sá, að þarna er styrkþega enginn rjettur trygður, því að hjer verður aðeins um mat að ræða, sem framkvæmt er af fátækrastjórnum í hverjum hreppi. Þetta eru slæm fyrirmæli. Hæstv. landsstjórn hefði heldur átt að setja í frv. ákvæði það, sem krafist hefir verið, - skýlausan rjett handa styrkþega. Ákvæði stjfrv. um þetta voru eitthvað lagfærð í háttv.Nd., enda þótt sú brtt., sem mest vitið var í, væri feld. Sennilega má þó það athugaverðasta við frv. teljast það, að fyrirkomulag fátækramálanna helst alveg óbreytt. Þykir mjer það leitt, því að eins og nú er tefja engin mál sveitar- og bæjarstjórnir eins og þessi. Það mun ekki um of í lagt, að 1/3 af því verki, sem afkastað er í hreppsnefndum og t. d. á skrifstofum kaupstaðanna, fari í rekistefnu út af þessu, - auk alls þess hugvits og bragða, sem sveitarstjórnir neyta, til þess að koma af sjer ómögum yfir á aðra. Hjá öllu þessu hefði verið hægt að komast, ef fallist hefði verið á það að gera landið alt að einu framfærsluumdæmi. - Hæstv. landsstjórn hefði átt að leggja sig í líma til þess að koma með till. um slíkt skipulag. Að vísu má segja, að hægt sje að koma með slíkar till. á Alþingi, en bæði er tími þess naumur og aðstaða landsstjórnarinnar betri til að vinna að slíku. Jeg er því alls ekki þakklátur hæstv. stjórn fyrir þetta frv. Mjer finst það ekki einu sinni svara til þeirra vona, er háttv. flokksbræður hæstv. atvrh. (MG) gerðu sjer, eða þóttust gera sjer, er þeir vísuðu frv. um þessi efni til stjórnarinnar í fyrra. Jeg held, að hæstv. stjórn hefði betur gert að láta vera með að koma með þetta frv., og hefði eins mátt bíða þess, að aðrir hefðu af frjálsum vilja borið fram fátækralagafrv., sem betur fylgdist með kröfum tímans.

Einar Jónsson Jeg ætla mjer ekki í þetta sinn að gera samanburð á frv. hæstv. stjórnar við hin gildandi lög um þetta efni, en mig langar til að tala ögn um breytingar þær, er háttv.Nd. hefir gert á frv. í meðförunum. Mjer virðast þær horfa beint í þá átt, að þurfalingarnir eigi að flestu leyti að ráða um sveitarmálefni hjer eftir, en sveitarstjórnir verða ómyndugar í ráðstöfunum og ákvörðun, eða svo skil jeg 36. o. fl. greinar frv. - 36. gr. segir, að ekki megi skilja hjón samvistum, nema með leyfi þeirra, og ekki taka frá þeim börn þeirra samþykkislaust. Af þessu sjá allir, að sveitarstjórnum verður oft ómögulegt að ráðstafa þessu fólki á viðunandi hátt. Svo getur staðið á, að fjölskylda verði bjargþrota í kaupstað, þar sem hún hefir dvalið skamma stund, og verði að segja sig til sveitar. Þá getur það verið ómögulegt þeim hrepp, þar sem maðurinn er sveitlægur, að taka til sín fjölskylduna í einu lagi, - en börnunum má ekkert dreifa „leyfislaust“. Af þessu getur leitt það, að hreppsfjelagið treysti sjer ekki til að flytja heim fjölskylduna, en neyðist til að greiða með henni margfalt meðlag í dvalarsveit hennar. Jeg vona, að mönnum skiljist, að þarna er verið að taka valdið af sveitarstjórnum og fá það í hendur sveitarlimunum. Í 43. gr. frv. eru ákvæði, sem að vísu voru í stjfrv. í svipaðri mynd, er áreiðanlega verða til þess, að bráðlega verður enginn sveitarstyrkur afturkræfur. Tilfellin eru svo svipuð og munur þeirra svo lítill, að ómögulegt verður að gera upp á milli manna um það, hver eigi að halda kosningarrjetti og hver ekki, eða hvenær styrkurinn skuli afturkræfur. Það er áreiðanlegt, að með tímanum sækir í það horf, að aldrei verður hægt að heimta sveitarstyrk endurgreiddan. Jeg finn því hjá mjer skyldu til að standa á móti breytingum hv.Nd. á frv., hvað sem því sjálfu líður að öðru leyti. Jeg hefi ekki ennþá haft tíma til að kynna mjer rækilega mismun stjfrv. og gömlu fátækralaganna, svo að jeg geti sagt með vissu, hver af hinum nýju atriðum jeg vilji samþykkja. Þetta er svo stór lagabálkur, að ekki er hlaupið að því að kynna sjer hann til nokkurrar hlítar. Jeg sæi nú ekki heldur, að neinn skaði væri skeður, þótt beðið væri með að samþykkja ný fátækralög til næsta þings.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg mátti vel vita það, að háttv. 5. landsk. (JBald) væri ekki ánægður með endurskoðun þessara laga. Hann hefir á undanförnum þingum flutt við þau margar brtt., sem engar eru hjer upp teknar. Jeg bjóst raunar við, að það mundi ögn lægja í hv.þm. (JBald) ákafann, að hann Ijet bera fram flestar þessar brtt. í hv.Nd., - að vísu í nokkuð bættri mynd, - og þar voru þær allar drepnar. Það eru aðallega tvö atriði, sem fundið hefir verið að í gildandi fátækralögum og óskað hefir verið athugunar á, það, að sveitarstyrkur sviftir menn atkvæðisrjetti, og fátækraflutningurinn. - Um fyrra atriðið fer stjfrv. fram á, að mat sveitarstjórna verði látið skera úr, og á að sveita styrkinn án kröfu um endurgjald, ef sveitarstjórn þykir ástæða til, sökum elli, ómegðar eða veikinda hlutaðeigandi manns. Nú hefir úr tveim áttum komið fram vantraust á sveitarstjórnum í þessu efni. Hv. 5. landsk. heldur, að styrkurinn verði alt of sjaldan eftir gefinn, en hv. 2. þm. Rang. (EJ) heldur, að það verði gert alt of oft. Jeg býst nú við, að reynslan fari þarna mitt á milli. Jeg treysti sveitarstjórnum vel til að segja um það og betur en öðrum, hvenær kenna megi mönnunum sjálfum um, að þeir verða að leita á náðir sveitarfjelaganna. Jeg skil ekki vel mótbárurnar gegn þessu ákvæði. Helst virðist eitthvað að marka þá mótbáru, að framkvæmdin verði ef til vill ekki eins á öllu landinu. En það er nú svo um framkvæmdir allra laga, að þær eru ekki alstaðar eins. Hvernig er t. d. um dómarana? - Það verður ekki til annars en að tefja þingið, að fara nú að bera hjer fram einhverjar „fastar reglur“, eins og hv. 5. landsk. (JBald) hefir talað um. Þær till. hafa þegar komið fram í hv.Nd. og verið strádrepnar þar. Um fátækraflutninginn tók stjórnin upp í frv. sitt gildandi reglur. En háttv.Nd. herti enn fastar á þeim ákvæðum. Jeg sje því ekki, að það hefði þýtt mikið, þótt stjórnin hefði borið þessar till. fram ögn linari. Frv. mundi nú líta eins út fyrir því. Hv. 5. landsk. (JBald) mintist á þá tillögu, að gera landið að einu framfærsluhjeraði. Sú till. kom fram í hv.Nd., og voru það aðeins sárafáir, sem fylgdu henni. Jeg man reyndar ekki fyrir víst, hvort það voru fleiri en hans eini flokksbróðir. Og það er náttúrlega hrein fjarstæða að vera óánægður við stjórnina, þótt hún flytji ekki tillögur, sem hún bæði er mótfallin og veit, að ekki hafa fylgi í þinginu. Um fátækraflutninginn sjerstaklega vil jeg benda á, að jeg er þeirrar skoðunar, að ekki sje unt fyrir sveitarfjelögin að komast af án ákvæðanna um hann, því að það verða drepandi þyngsli fyrir einstök sveitarfjelög, ef þau eiga að halda uppi stórum fjölskyldum í kaupstöðunum; og jeg get sagt hv. 5. landsk. það, að það má oft telja það stórlán fyrir börn, sem eru að alast upp hjer í kjallaraholum í Reykjavík, að komast upp í sveit, þar sem þau geta haft miklu hollari aðbúð, og jafnvel eignast reglulega fósturforeldra. Það er oftast talað um fátækraflutninginn eins og eitthvert böl fyrir börnin, en jeg held, að hann sje oft mikil hepni fyrir þau. Jeg sje ekki ástæðu til að fara neitt út í ræðu háttv. 2. þm. Rang. (EJ). Hann sneri sjer aðallega að breytingum, sem gerðar hafa verið á frv. í hv.Nd., og fanst mjer hv.þm. kveða þar fullhart að, og held jeg, að þær sjeu ekki svo slæmar, sem hann vildi láta líta út fyrir.

Jón Baldvinsson Mjer fanst hv. 2. þm. Rang. (EJ) líta nokkuð á þetta mál með augum fátækrastjórnarinnar, þ. e. a. s. þeirra manna, sem eiga að framkvæma lögin, og sem náttúrlega geta búist við nokkuð auknu erfiði, af því að þeim hefir verið breytt. En það er naumast hægt að líta á þau frá því sjónarmiði eingöngu, því að það eru menn hinumegin líka, það er fólk, sem máske hefir orðið fyrir því óláni af óviðráðanlegum ástæðum að þurfa að leita sveitarstyrks, og þá get jeg ekki hugsað mjer, að fátækrastjórnir, enda þótt sumar hverjar kunni að hafa stirðnað upp í framkvæmd gamalla lagabálka, geti litið svo á, að fólkið, sem fyrir þessu verður, megi ekkert hafa um þetta að segja. Því að mjer finst alveg sjálfsagt, að það fái nokkuð að segja um það t. d., hvort það vill láta börnin frá sjer. Hv. 2. þm. Rang. lítur aðeins á málið frá sjónarmiði fátækrastjórnanna, hvort þetta verður meira erfiði fyrir þær eða ekki, en ekki frá því mannlega sjónarmiði, sem ætti að koma til greina. Hæstv. atvrh. (MG) þykist nú ekki vera alveg berskjaldaður í þessu fátækramáli, þar sem hann getur borið fyrir sig hv.Nd., hún hafi svo sem ekki fundið mikið að frv. hæstv. ráðh. En það er nú sannast að segja, að jeg álít, að stjórnin hefði átt að leitast við að gera frv. betur úr garði en áður, bæði með því að gera það einfaldara og framkvæmdina umsvifaminni; hæstv. atvrh. hlýtur að játa, að þótt framkvæmd fátækralaganna sje komin í nokkuð fast horf, vegna þess, hve lengi þau hafa verið notuð, að það er afskaplega langur tími, sem fer í hana, vegna þess mikla þjarks, sem löngum verður milli framfærsluhjeraðanna út af sveitfesti þurfalinga. Það er nú svo, að hæstv. ráðh. má ekki skjóta sjer inn undir þingið og segja, að það vilji ekki samþykkja þetta eða hitt. Mjer finst, að stjórnin ætti að hugsa upp heppilegar breytingar á lögunum, sem betur mættu fara, og jeg álít ekki, að neinn ráðherra eigi að hugsa um það eitt, hvort hann kemur þessu máli fram eða ekki, heldur hitt, hvort hann fer með rjett mál eða ekki; því að ef það er ávalt hugsun stjórna yfirleitt að reyna altaf að aka svo seglum eftir vindi að samræma alt við vilja meiri hl. í þinginu, en stinga sjálfar aldrei upp á neinu, þá verður aldrei mikið gagn að uppástungum þeirra. Jeg álít, að þær eigi að finna nýjar leiðir í löggjöfinni og reyna að gera þjóðarbúskapinn einfaldari heldur en að vera altaf að reyna að þóknast meiri hlutanum. Og svo getur stjórnin heldur ekki vitað, nema hv.Nd. hefði fallist á breytingar hennar, því að hæstv. ráðh. veit, að stjórnin hefir stóran flokk að baki sjer í deildinni, og ef hún hefði viljað beita sjer á þá leið, sem jeg talaði um, þá býst jeg við, að hún hefði getað fengið sína flokksmenn til að fylgja sjer. En að láta undan með það, sem rjett er og sanngjarnt, af því að ekki sje hægt að koma því fram, álít jeg alveg fráleitt hjá hverri stjórn; því að jeg álít, að hver stjórn eigi að fylgja reglunni: „Til frægðar skal konung hafa, en eigi til langlífis“. Jeg tel rangt að vera altaf að reyna að þóknast meiri hlutanum, en hafa aldrei neitt frumkvæði í löggjöfinni sjálfri.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Það er til lítils að vera að karpa um þetta mál við hv. 5. landsk., en þó er rjett að viðurkenna, að það fer talsverður tími og fyrirhöfn í það að annast fátækramálefni landsins, en hjá því verður ekki komist, og hv.þm. má ekki halda, að losnað sje við alla fyrirhöfn í þessum málum, þó að landið verði gert að einu framfærsluhjeraði. Það verður mjög svipað verk að leysa af hendi heima í sveitunum fyrir það, en skriftir á milli sveita falla niður. Á móti því kemur mikið verk, sem verður að leysa af hendi hjer í Reykjavík, og að mínu áliti verður ekki minni skriffinska við það. Jeg lái hv. 5. landsk. það ekki, þótt hann vilji helst, að stjórnin flytji frv., sem eru í samræmi við skoðanir hans, en þessi biðilsför hans til stjórnarinnar er alveg þýðingarlaus. Hún getur ekki flutt annað en það, sem henni líst rjett, og þótt hún flytti eitthvað, sem hv.þm. vildi, þá gæti ekki verið að tala um, að flokkur hennar fylgdi því; það er því til alt of mikils mælst af hv. 5. landsk., að stjórnin fari að nauðga sinni eigin sannfæringu og nauðga sannfæringu sinna eigin flokksmanna, til þess eins að þóknast honum. Jeg held, að það hafi komið fram, að talsvert mikill meiri hluti fylgi þeirri stefnu í fátækramálunum, sem stjórnin hefir tekið, og því er ekki til neins fyrir hv. 5. landsk. að vera að biðla til hennar, - og jeg get ekki sjeð, að það sje til neins nema að spilla tíma þingsins, ef hv.þm. fer að koma með brtt. í sama „dúr“ og hv. flokksbróðir hans (HjV) bar fram í hv.Nd.

Hákon Kristófersson Það er nú orðið ærið langt síðan mál þetta var á dagskrá. Er jeg því búinn að gleyma mörgum orðum, sem þá voru látin falla og svara þurfti. Jeg ætlaði ekki að segja mikið um þetta mál. En þar sem mörg ávirðingar- og ófrægðarorð hafa verið sögð, bæði um mig og nefnd þá, er um mál þetta fjallaði í fyrra, og jeg átti sæti í, sje jeg mjer ekki fært annað en segja hjer nokkur orð. Bæði jeg persónulega og landbn. neðri deildar í fyrra hafa verið borin brigslum, og meðal annars í hinu víðlesna blaði „Tímanum“, sem háttv.þm. Str. er ritstjóri að. Er þar meðal annars sagt um mig og aðra samnefndarmenn mína, að við sjeum skósveinar hæstv. fjrh. þessi ummæli lýsi jeg hjer með alger ósannindi og vísa þeim aftur til föðurhúsanna. Þá skal jeg snúa máli mínu til háttv. 2. þm. Reykv. En hann mun víst þegar vera búinn að tala tvisvar, og má því ekki samkv. þingsköpum taka aftur til máls; vænti jeg því, að hæstv. forseti leyfi honum að taka enn á ný til máls, ef þess gerist þörf.

Jeg geng aftur, þó síðar verði.

Þessi háttv.þm. sagði meðal annars, að mál þetta væri einskisvert. En sje svo, þá skil jeg ekki, hvers vegna hann stendur upp og heldur langar hrókaræður í því. Því satt sagt hjelt jeg, að sá mikli gáfumaður færi ekki að leggja mörg orð til einskisverðra mála. Þá sagði hann og ennfremur, að þingdeildin hefði gert sjer vanvirðu í fyrra, og grundvallaðist sú vanvirða á því, að deildin samþ. frv., sem landbn. hafði til meðferðar og fór í svipaða átt og frv. það, er nú er til umr. Hann sagði og, að stjórn búnaðarfjelagsins, sem kosin var í fyrra, hefði verið kosin með það fyrir augum að vinna ákveðið verk. Þetta býst jeg við að sje rjett hjá þessum háttv.þm., og hann hafi að því leyti ekki haggað rjettu máli. Því að það mun svo um kosningu þessarar stjórnar, eins og um kosningar yfirleitt, að þær eru altaf í ákveðnum tilgangi. Þannig var þessi stjórn kosin sem stjórn Búnaðarfjelags Íslands, og þá vitanlega til að vinna hennar ákveðna verkefni, en ekki til þess að fást við alla skapaða hluti milli himins og jarðar. Þá sagði hann ennfremur, að landbn. neðri deildar í fyrra hefði riði á vaðið með ósæmilegt orðbragð og svívirðingar um þáverandi og núverandi búnaðarmálastjóra, Sigurð Sigurðsson.

Hvað sagði háttv. 1. þm. Rang.?

Hvað sagði hann? Hann sagði, að landbn. hefði verið harðorð. en það er alt annað en segja hana fara með svívirðingar.

Jeg sagði, að nefndin hefði byrjað með „þennan munnsöfnuð.“

Jeg verð því að mótmæla, að í nál. því, sem landbn. ljet frá sjer fara í fyrra, hafi verið neinar dylgjur, enda þótt þar sje sagt, að eftir því sje vænst, „að fjelagið hafi þeim framkvæmdastjóra á að skipa“ o. s. frv. þetta eru engar dylgjur og það hefði háttv. 2. þm. Reykv. átt að vera vorkunarlaust að skilja. Annars skal jeg viðurkenna, að það er erfitt að tala um mál, sem geta verið einkamál einstakra manna eins og þetta, þegar búið er að þenja það inn á svona breiðan grundvöll. Nei, því verður ekki neitað, að það er ekki sæmandi jafn ágætum manni og háttv. 2. þm. Reykv., að viðhafa þau orð um landbn. í fyrra, að framkoma hennar hafi verið óhæfileg og óforsvaranleg í þessu máli, enda þótt svo liti út frá hans bæjardyrum.

Það eru þær einu rjettu bæjardyr!

. Það má vera, að þm. finnist það sjálfum, en svo finst mönnum ekki alment. Hafi framkoma nefndarinnar verið óforsvaranleg í máli þessu, þá er það sökum þess, að við nefndarmenn höfum ekki vitað betur, sem þá hefir stafað af því, að við höfum ekki fengið rjettar upplýsingar. Er því síst ástæða fyrir háttv. 2. þm. Reykv. að vera að slá slíkum sleggjudómum fram. Þá kem jeg að háttv.þm. Str. Hann mintist rækilega á þetta mál, eins og við mátti búast og honum bar skylda til, því hann er ekki óverulegur aðili, hvað málið snertir. Fyrst talaði um, að hinn rjetti vettvangur fyrir mál þetta væri ekki á Alþingi. Á það atriði lítur hann öðruvísi nú en hann gerði í fyrra, því að þá var það hann, sem kom með málið til þingsins. Leit hann ekki þá svo á, að Alþingi væri hinn rjetti vettvangur? Hann sagði og ennfremur, að bæði hann og aðrir búnaðarþingsfulltrúar hefðu góða samvisku fyrir meðferð sína á málinu. Það er nú svo, að það er ábyggilegasta hrós hvers manns, þegar samviskan segir honum, að hann hafi gert rjett. Hvort slíku sje til að dreifa hjer, skal jeg ekki um segja, nema frá mínum bæjardyrum sjeð, býst jeg við, að annaðhvort sje samviskan hvað þetta mál snertir ekki góð, eða hún sofi. Mál þetta hefir vakið mikla eftirtekt út um land, og menn hafa því fylgt með athygli öllu, sem í því hefir gerst. Margir hafa litið svo á, að ráðist hafi verið að ósekju á Sigurð Sigurðsson búnaðarmálastjóra. Aftur hafa aðrir litið svo á, að honum hafi verið vikið frá af eðlilegum ástæðum, af því að það hafi best hentað. Þegar svona stendur, er ekki nema eðlilegt, að menn óski, að úr deilunni sje skorið og hið rjetta verði upplýst. Það er kunnugt, að ásakanir hafa gengið á víxl, en það virðist vera orðið lítið úr þeim með þessum svokölluðu griðum eða þessari sætt, sem hv.þm. Str. talaði með svo miklum fjálgleik um. Út af fyrir sig er það vel farið, þegar sættir eða grið komast á, en þá mega þau ekki verða á þann hátt, að þau verði aðeins stundarfriður; þau mega ekki verða á þann hátt, að saklaus maður fái ekki rjetting mála sinna. Hafi afstaða mín og landbn. Nd. gagnvart Sigurði Sigurðssyni verið ill og rakalaus ofsókn, þá átti hann uppreisn skilda, en skömm að skella á mjer og þeim, sem hefðu viljað sakfella hann að ástæðulausu. Jeg held því nú fram, að sannleikurinn hafi verið vandlega grafinn í búnaðarfjelaginu, og að þá megi lengi bíða þess, að hann komi fram í dagsins ljós. Auðvitað sagðist hv.þm. Str. ætla að leggja málið í hendur landbn. Alþingis. En það hefði hv.þm. átt að gera áður grið voru sett, svo fremi landbn. kom málið við. Jeg ætla ekki að tala um úrslit málsins; þau liggja hjer fyrir utan. En jeg segi þetta vegna þeirrar nefndar, sem fjallaði um málið í fyrra. Jeg tel málinu sökt í það djúp, sem vafasamt er, hvort fiska megi það rjett upp úr. Jeg harma það, vegna þess að jeg vil, að hafi jeg gert rangt, þá komi það fram, til þess að það hitni á mjer, en ekki á alsaklausum manni. Hv. þm. Str. sagði, að grið hefðu verið sett til að varna sundrung. Það er nú altaf rjettdæmi: Sælir eru þeir, sem frið semja. En það er enginn friður, ef lifir í kolunum og sök hvílir á saklausum manni. Með þessari griðasetningu hefir ekki tekist að slá niður sundrunguna, enda er öll meðferð málsins þannig, að slíkt er ekki eðlilegt. Sannleikurinn er ekkert leikfang, sem hægt er að kasta þennan daginn á þessa hlið, en hinn daginn á hina. Sannleikurinn krefst rjettlætisins; hann á að koma fram í hverju máli. Jeg efa það ekki, að það er rjett hjá hv.þm. Str., að afstaða hans hafi verið sú, að koma í veg fyrir sundrung og að ráða málinu sem best til lykta. Það er nú svo, að þegar mál er hafið, jafnvel á rjettum grundvelli, getur það orsakað sundrungu. En þar sem hver góður maður metur rjettlætið meira en sundrunguna, þá vinnur hann það ekki til griða, að bera sannleikann fyrir borð. Við hv.þm. Str. vorum á einu máli um það, er gerðist í fyrra, þótt við gengjum þess ekki duldir, að það spor, sem þá var tekið, mundi valda sundrung; þá var það aðeins rjettlætið, sem við hugsuðum um að láta hafa framgang sinn. Hv. 2. þm. Reykv. hefir dregið það fram á breiðum grundvelli, að við hefðum talið í fyrra mistök vera á áburðarsölunni. Jeg held mjer við þá skoðun enn; griðin í Bfj. Ísl. villa mjer þar ekki sýn. Það er líklega tilviljun, frekar en einn liður í þessari keðju, að annar aðili þessa máls, maður í firmanu Nathan & Olsen, Olsen að nafni, hefir orðið fyrir þeirri linkind, að þurfa ekki að greiða það gjald, sem hann átti að greiða. Jeg verð að slá því föstu, að þótt grið virðist hafa verið sett, þá má alls ekki breiða yfir sannleikann, en það er gert, ef hv.þm. Str. gerir ekki betur grein fyrir þessu máli en orðið er. Og gagnvart mjer ber honum skylda til þess. Þá sagði hv.þm. Str., að ekki væri forsvaranlegt að kasta Sigurði Sigurðssyni út á gaddinn. Þar kom nú betri maður hans fram! Jeg er hv.þm. sammála um þetta. En höfum við þá batnað þetta síðan í fyrra? Það má nú gleðja sig við það, að batnandi manni er best að lifa. Jeg vil nú lifa í þeirri trú, að við, hv.þm. Str. og hv.þm. Barð., förum ekki versnandi með aldrinum. Þá sagði hv.þm. Str. einkennilega setningu, sem jeg vona, að hann hafi mist óvart af munni sjer. Hann taldi sig aðeins fulltrúa annars pólitíska flokksins í stjórn Bfj. Ísl. Jeg lít nú svo á, að hv.þm. sje fulltrúi allra lands manna í stjórn fjelagsins. Jeg hjelt, að hv.þm. Str. ætti að vera það allra manna ljósast og hugleiknast, sem form. Bfj. Ísl., að halda fjelaginu fyrir utan hið pólitíska dægurþras. Hv. 2. þm. Árn. taldi óþarft að fara mörgum orðum um málið. Það er nú merkilegt, að mestu menn eins og hv.þm. (JörB) skuli skjálfa við það, að drepa fingri á sannleikann. Það er eins og að sum mál verði að draga inn í skuggann. Jeg man ekki betur en að hv.þm. liti með mestu hrifningu á málið í fyrra, sem eitthvert stórmál. Það sannar það, að hann hefir bundið öðrum þær byrðar, sem hann vill ekki leggja á sjálfan sig. Hv. þm. er í landbn. og átti að telja sjer skylt að halda uppi svörum fyrir hana, þótt bæði jeg og hv. 2. þm. Skagf. höfum verið bornir sjerstökum brigslum. Hv. 2. þm. Árn. sagði, að skoðanir hefðu verið skiftar um þetta mál í landbn. í fyrra. Svo var nú ekki. Það sýnir nál., sem við skrifuðum allir undir. - Þá sagði hv.þm. nokkuð, sem mjer þótti merkilegt - það gat ekki verið af vitsmunaskorti - að landbn. hafi í fyrra farið nærri um, hver niðurstaðan yrði í málinu. Jeg get nú ekki áttað mig á því, hvernig hann hefir getað litið svo á, að eftir þann mikla útblástur, sem varð í málinu, að því yrði sökt í gleymskunnar djúp í Bfj. Ísl. Jeg býst við því, að svo verði litið á, að sökin sje hjá stjórn búnaðarfjel. og landbn., en sje svo, átti það að koma í ljós. Og þetta álit verður enn almennara við það, að eini maðurinn, sem hafði lagaþekkingu í stjórn Bfj. Ísl., er látinn fara. Það er nú svo sem altítt, að skift er um menn í stjórnum. Jeg vil nú ekki viðhafa það tískuorðalag, að viðkomandi sje rekinn. En nú vill svo til, að þetta á sjer stað, að því er virðist í sambandi við áburðarmálið, en þar var hlutaðeigandi maður einna harðastur á móti Sigurði Sigurðssyni. Þá sagði hv.þm. (JörB), að sjer og öðrum andstæðingum hv. 2. þm. Reykv. væri óviðkomandi orð og athafnir Magnúsar Þorlákssonar í stjórn Bfj. Ísl. Það er merkilegt að heyra þetta. Það sannar, að víða viðgengst Pílatusarþvotturinn, en það merkilega við hann er það, að hversu svo sem hver og einn þvær sig þeim þvotti, þá verður hann altaf jafnskítugur eftir sem áður. Nei, þessir menn þora ekki að standa við orð sín eða gerðir, heldur svínbeygja sig, þegar þeir verða fyrir einhverjum utanaðkomandi blæstri. Hv. þm. Str. segist að eins vera fulltrúi síns flokks í stjórn Bfj. Ísl. Svo kemur annar hv.þm. og segir, að ítaka Magnúsar Þorlákssonar í stjórn fjelagsins sje líka pólitísk. Það er þannig sýnilegt, að hjá þessum góðu mönnum er það ekki í einlægni gert að halda þessi grið, heldur hrein og bein yfirborðsblekking. Jeg ímynda mjer, að að því verði dyggilega unnið að smeygja svo mikilli pólitík inn í Bfj. Ísl. sem frekast er mögulegt. Þetta, sem jeg tala, eru ekki ósannindi, og jeg býst ekki við, að nokkur maður geti nokkuru sinni hrakið þessi orð mín, enda sýnir kosning sú, sem nýlega fór fram í stjórn fjelagsins, þar sem maður með lögfræðislega þekkingu er látinn fara, enda þótt góður maður kæmi - að þar er eitthvað talsvert af flokkareiptogi. Þá sagði hv.þm. (JörB), að hann óskaði ekki eftir neinum upplýsingum um málið; hann hefði fengið þær í fyrra, hefði bygt á þeim upplýsingum, er hann skrifaði undir nál. fræga. Hann um það. Síðan sagði hann, að hann óskaði ekki eftir trausti frá andstæðingum sínum. Þetta átti að heimfærast til hv.þm. Str. Það er nú satt að segja einkennilegt, að hverjum manni skuli ekki æfinlega þykja lofið gott, þykja gott að heyra traustsorð, sjerstaklega frá andstæðingum sínum, nema þar sje um að ræða menn, sem maður virðir einskis í öllu tilliti og er alveg sama um hvað segja. Svo rak hv.þm. á endahnútinn með því að segja, er hv. 2. þm. Reykv. hafði togað það upp úr honum, að eiginlega hafi Sig. Sigurðsson ekki verið settur inn aftur. Annað segir nú stjórn Bfj. Ísl. Og þar hefir hv.þm. Str. gengið gott til. En hann hefir brostið þrek til þess að halda málinu það langt, að það sæist, hvor hefði haft rangt fyrir sjer. Og, jeg endurtek það: Hafi jeg gert það sem er rangt, þá vil jeg, að sökin skelli á mjer, en ekki á Sigurði Sigurðssyni saklausum. Hv. þm. (JörB) talaði um, að verkaskifting sú, er leiddi af griðunum, væri góð í alla staði, þar sem hlutaðeigendur væru góðir hvor á sínu sviði. Það getur vel verið, en þetta er nýtt atriði, sem ekki var ráðgert í fyrra. Niðurstaða mín er því þessi: Í fyrsta lagi, að stjórn Bfj. Ísl. hafi ekki efnt það, sem hún lofaði í sumar, að leggja málið í hendur landbn. Alþingis, og í öðru lagi, að hún hafi ekki látið þjóðina vita hið rjetta í málinu. Almenningi er lítt kunnugt, hvernig í því liggur, sem ekki er von til, þar sem ekki einu sinni við, sem hjer sitjum, vitum það, hvað gerst hefir fyrir luktum baðstofudyrum. Jeg held jeg láti nú útrætt um þetta mál að sinni. En jeg hefi vil enda mál mitt með því að fella þann dóm í því, að þetta sje einhver sú allra aumasta niðurstaða í máli, sem maður veit á seinustu tímum. Hún ber vott um tilhneigingu annaðhvort til þess að vera ekki rjettdæmur eða til kjarkleysis; hvort er, veit jeg ekki; held það sje það síðarnefnda.

Björn Líndal Hjer hafa orðið alllangar umr., en þó ekki vonum fremur, því að málið er þannig í pottinn búið, að þeirra er hin fylsta þörf. En jeg játa þó, að jeg hefi minna grætt á þessum umr. en jeg hefði óskað. Jeg ætla ekki að bæta við þær ákúrur, sem háttv.þm. Str. hefir orðið fyrir. Jeg er nú ekki grimmari maður en það, að jeg kenni í brjósti um hv.þm. (TrÞ). Því að þó ilt sje að vera borinn röngum sökum, þá er hitt samt enn verra, að vera borinn sönnum sökum. En svo er með háttv.þm. Str. í þessu máli. - En í sambandi við þetta vil jeg leyfa mjer að benda háttv.þm. á það, að hann getur ýmislegt gott og gagnlegt af þessum umræðum lært, ef hann ekki lokar augum sínum og eyrum fyrir sannleikanum. Hirtingin, sem hann hefir fengið, ætti að kenna honum, að takmörk eru þó fyrir því, hve djúpt má sökkva sjer í pólitísk óheilindi og undirhyggju, til þess að nokkur von geti verið um það, að úr því foraði verði aftur komist nokkurnveginn vansæmdarlaust. Líka eru takmörk fyrir því, hve langt megi hætta sjer út á þá óheillabraut, að blása pólitískum eldi inn í allskonar fjelagsskap, svo að ekki komi sjálfum þeim í koll, er að eldinum blæs. Það er alkunna, að hv.þm. (TrÞ) hefir í broddi öflugs stjórnmálaflokks reynt með miklum, áhuga að gera stór og merkileg fjelög að pólitískum leiksoppum, og þó er það auðsætt öllum meðalgreindum mönnum, að þessum fjelögum hlýtur að vera þetta stórskaðlegt. Á jeg þar við Sambandið og Búnaðarfjelag Íslands, sem bæði eru í eðli sínu algerlega ópólitísk og geta alls ekki verið traustur grundvöllur undir heilbrigðu pólitísku lífi. Jeg vona, að hv.þm. (TrÞ) hafi nú lært af þessu máli, sem hjer um ræðir, að hættulegt er að ganga langt út á þessa braut. Þannig fór það nú í búnaðarfjelaginu, og má mikið vera, ef ekki fer svipað fyrir Sambandinu, áður en langt um líður, ef ekki er gætt hófs í tíma, þótt jeg voni hið gagnstæða í lengstu lög og óski þess af heilum hug, að því verði í tíma bjargað frá því að lenda í svipuðu fargani og búnaðarfjelagið er nú sokkið í. Það, sem kom mjer sjerstaklega til að standa upp, var eitt atriði í frv., sem hjer liggur fyrir. Er það áþreifanlegt dæmi þess, hve óheillega er í pottinn búið. Jeg á hjer við eitt orð í 2. gr. Greinin öll hljóðar svo - með leyfi forseta: „Heimild þessa skal ekki nota, ef Búnaðarfjelag Íslands hefir 1. jan. 1928 fengið aftur í sínar hendur einkaumboð hjer á landi fyrir sölu á Noregssaltpjetri eða öðrum jafngóðum kalksaltpjeturstegundum.“ Eins og kunnugt er, hefir einmitt staðið hörð og hatramleg deila um það, hvort búnaðarfjelagið hafi nokkurntíma haft þetta umboð eða ekki. Með þessu orðalagi er því verið að gera tilraun til þess að ginna þingið til þess að fella dóm um mál, án þess að nokkur skjöl eða skilríki liggi fyrir, sem bygður verði á sæmilega rjettlátur dómur. Hv. þm. hefir sjálfur manna mest og best unnið að því, að stinga öllum upplýsingum um þetta mál undir stól og rugla um það fram og aftur í blaði sínu, svo að enginn getur af þeim skrifum sjeð, hvað satt er eða logið. Og nú fyrir skömmu hefir hann lokað munni rannsóknarnefndarinnar, sem skipuð var á búnaðarþinginu, einmitt til þess að rannsaka þetta áburðarmál, og þó einkum, hvort búnaðarfjelagið hafi haft þetta einkasöluumboð eða ekki. Jeg krefst þess, að hann geri grein fyrir því, hvað fyrir honum vakir með orðinu „aftur“ í frvgr., ef það er eitthvað annað en jeg hefi bent á. Að öðrum kosti verð jeg að halda fast við það, að þinginu sje gerð ófyrirgefanleg vansæmd með þessu athæfi. Tel jeg ekki forsvaranlegt að bjóða þinginu þetta. Alt frv. er nú í rauninni endileysa. Það hefir verið bent á, að 3. gr. er sjálfri sjer sundurþykk. Hún er, vægast sagt, bull frá upphafi til enda. Fyrst er þar talað um, að skip ríkissjóðs skuli flytja áburðinn ókeypis. Því næst er stjórninni gefin heimild til þess að semja við Eimskipafjelagið um ókeypis flutning. Af þessu er fyrst og fremst ljóst, að hv.þm. (TrÞ) er ekki betur að sjer en það, að hann heldur, að stjórnin geti ekki gert samninga um ódýran eða ókeypis flutning fyrir ríkissjóð, nema sjerstök lagaheimild sje fyrir þessu. Og í lok gr. stendur: „Kostnaðurinn greiðist úr ríkissjóði.“ Hvaða kostnaður er þetta, ef áburðurinn á að flytjast ókeypis? Eða er stjórninni ekki leyfilegt að semja við Eimskipafjelagið, nema hún taki borgun fyrir það? Þetta er í meira lagi einkennileg endileysa og hlálegur hugsanagrautur. Í 1. gr. segir, að búnaðarfjelagið geti framselt einkasölurjett sinn í hendur öðrum, annaðhvort fjelagi eða einstaklingi, ef atvrh. samþykkir. Jeg býst nú við því, ef Framsóknarflokkurinn verður ofan á við næstu kosningar, að þá verði hv.þm. Str. atvrh. í hinni nýju stjórn. En jeg segi fyrir mig, að jeg ber ekkert traust til hans til þess að beita þessu ákvæði laganna rjettilega og á þann hátt, er þjóðinni mætti að mestu gagni verða. Frv. er alt samtvinnaðar hugsanavillur og óheilindi, og er reynt með því að ginna þingið til þess, að dæma um mál, sem það getur ekki dæmt um, vegna ófullnægjandi upplýsinga. Loks vil jeg ennþá einu sinni leyfa mjer að benda á þann óheillaanda, sem þetta frv. er innblásið af, þann anda, sem þessir háu herrar, „bændaleiðtogarnir“ eru alstaðar að stritast við að smeygja inn í hugskot íslenskra bænda. Þeir eru látlaust að stritast við að gera þá að auðvirðilegum ölmusuræflum, með því að telja þeim trú um, að þeir komist ekki af án ívilnana og gjafa á öllum sviðum, og reyna þannig að drepa úr þeim alla dáð og sjálfsbjargarviðleitni. Nýlega var hjer frv. á ferðinni um breytingar á vörutollslögunum, afnám vörutolls á innfluttum kraftfóðurtegundum, sem eftir athugun fjhn. mun koma til að nema um 200 kr. á ári. Um þetta var mikið rætt á búnaðarþinginu og færðar margar ástæður fyrir því, hve nauðsynlegt það væri að fá þessa stóru upphæð, 200 kr., afnumda. En vitanlegt er, að þetta verður aðeins hagur fyrir þá bændur, sem búa í nánd við kaupstaðina, helst Reykjavík, og sem þar af leiðandi hafa langbesta aðstöðu til þess að reka búskap sinn með hagnaði, sakir þess, hve góðan markað þeir hafa við hendina fyrir afurðir sínar. Þetta mun aftur yfirleitt lítið snerta bændur út um sveitir, enda er hjer um hlægilega litla upphæð að ræða. En hitt er vitanlega annað mál, að bændaleiðtogarnir telja sjer það kanske vænlegt til kosningafylgis að flagga með þessari miklu umhyggjsemi fyrir hag bændastjettarinnar. Hjer kemur svo frv. um ókeypis flutning á áburðinum, sem sennilega þykir enn veiðnari kosningabeita. Það hefir rjettilega verið spurt að því, hvaða fjelag eða einstaklingar mundi standa því næst, að fá einkasöluna hjá Búnaðarfjelagi Íslands, ef frv. þetta verður að lögum. Því hefir enn ekki verið svarað. En þetta er mikilsvert atriði, og vil jeg því endurtaka spurninguna. Ef nú búnaðarfjelagið hefir sjálft söluna á hendi, hvorum búnaðarmálastjóranum verður hún þá falin? Er það satt, að sá sami maður eigi nú að hafa sökum framvegis, er áður á að hafa reynst algerlega óhæfur til þess, að dómi fjelagsstjórnarinnar, og var fyrir þær sakir rekinn frá fjelaginu í fyrra? Ef svo er, þá vil jeg leyfa mjer að spyrja: Hefir hann breyst svona mjög til batnaðar á þessu eina ári? Er honum betur trúandi nú en í fyrra? Það er skylda hv.þm. Str. að gera grein fyrir þessu. Eins og jeg hefi sagt, er frv. alt ein endileysa. Það hefði aldrei átt að koma fram, og er þinginu algerlega ósamboðið, bæði að formi, efni og anda. Jeg neita, sem bóndi, fyrir hönd bændastjettarinnar, að taka við nokkrum ölmusugjöfum. Og jeg veit, að mikill hluti bænda mun fylgja mjer í því. Frv. á ekki skilið að fara til 2. umr., því að það tefur aðeins með því störf þingsins. Þess vegna legg jeg eindregið til, að frv. verði styttur aldur þegar í stað.

Flm. Tryggvi Þórhallsson): Það eru nú liðnir 8 sólarhringar síðan 1. umr. hófst, og hefir mál þetta komið 6 sinnum á dagskrá. Það hafa oft verið látin falla orð um óþarflega mælgi hjer á þinginu, en jeg verð að láta í ljós, að þau orð eiga hvergi betur við en einmitt hjer. Síðan jeg talaði síðast, fyrir 7 sólarhringum, hafa ekki nema örfá orð verið töluð um sjálft frv., og það var, þegar síðasti ræðumaður, hv.þm. Ak. vjek ofurlítið að því. Annars hefir annað mál verið rætt hjer, sem eins vel hefði mátt koma að við umr. um fjárlögin. En eins og jeg hefi áður sagt, er vettvangur þess alls ekki hjer, heldur í landbn. Jeg sje því ekki ástæðu til að svara mörgu af því, sem fram hefir verið borið. Jeg vil þó fyrst víkja lítillega að ræðu hv.þm. Ak., enda er það eina ræðan í þessu máli, sem snertir frv. Hv. þm. fann allþunglega að því, hvað frv. væri illa orðað. Tók hann t. d. 2. gr. og talaði um, að verið væri að ginna Alþingi til þess að fella hjer dóm. En þm. hefir verið nokkuð fljótfær, því að það er ekki jeg, sem hefi orðað þetta, heldur landbn. Frv. var borið fram í fyrra af landbn. Nd., þar á meðal hv.þm. Barð., og var hv. 2. þm. Skagf., flokksbróðir hv.þm. Ak., frsm. nefndarinnar. Þeir eiga þetta orðalag, en ekki jeg. Eins er um hitt, þar sem er heimildin til þess að framselja einkasöluumboðið. Það er tekið orðrjett, eins og það var í frv. nefndarinnar. Það var ekkert annað en kurteisi við hv. deild, að breyta hjer engu, þar sem hún samþ. frv. þannig í fyrra með yfirgnæfandi meiri hl. atkv. Geta skal jeg þó þess, að hv.þm. Ak. var á móti því, en hann áleit það þó ekki næri eins heimskulegt þá og hann nú gerir. En hann má fella eins þungan dóm yfir frv. og hann vill. Jeg hefi aðeins prentað það upp, eins og landbn. bar það fram og deildin samþykti. Hv. þm. (BL) vjek í þessu sambandi að frv. því, sem jeg hefi borið fram, um breytingu á vörutollslögunum. Það fer fram á að ljetta tolli af fóðurtegund, sem er bændum mjög nauðsynleg. Jeg hefi ekkert verið að flagga með þetta frv. Jeg hefi aðeins borið það fram, samkv. eindregnum óskum búnaðarþings. Mjer er bæði ljúft og skylt að bera það fram, sem samkunda bænda æskir, þó að jeg fái álasanir fyrir. Jeg skal taka það fram, að þótt háttv.þm. (BL) telji sig bónda, þá er hann þó fyrst og fremst annað. - Þetta var nú það eina, sem vikið var að frv. og einstökum atriðum þess. Síðan jeg talaði, hafa 4–5 þm. úr andstæðingaflokki mínum hjer í deildinni látið í ljós óánægju yfir þeim tíðindum, sem gerðust á síðasta búnaðarþingi. En jeg vil benda á það, að af hálfu þeirra, sem jeg verð að telja umbjóðendur mína sem fulltrúi í stjórn Búnaðarfjelags Íslands, hafa ekki komið fram neinar aðfinslur, heldur þvert á móti. Það væri nær fyrir andstæðingana að beina aðfinslum sínum til þess manns, sem fer með umboð þeirra. En þótt þeir vildu nú gera það, þá væri það algerlega rangt. Eins væri það líka miður farið, ef þeir vildu nú lýsa vantrausti á honum, því að þeir hafa fulla sæmd af þeim manni sem fulltrúa sínum og mega óefað treysta honum. En jeg vil spyrja: Af hverra manna hálfu koma þessir háttv.þm. fram með aðfinslur sínar? Er það af hálfu Sigurðar Sigurðssonar búnaðarmálastjóra? Jeg vil fullyrða, að það sje ekki af hans hálfu. Er það af hálfu Magnúsar Þorlákssonar á Blikastöðum? Jeg er viss um, að það er ekki af hans hálfu, enda beinast þessar ásakanir þeirra einna helst að honum. Er það af hálfu þeirra manna, sem sátu á búnaðarþinginu? Jeg er viss um, að svo hefir ekki verið. Hver er þá tilgangurinn með öllu þessu? Er hann sá, að greiða fyrir starfsemi Búnaðarfjelags Íslands og efla landbúnaðinn? Jeg neita því. Enginn góður tilgangur er í því að þyrla upp þessu moldviðri. Það er verið að reyna það eitt, að spilla starfsemi mjög merkrar stofnunar. Jeg vil mótmæla því, að kastað sje á óviðeigandi hátt hnútum að mönnum þeim á búnaðarþinginu, sem sátu í rannsóknarnefndinni. Það var yfirgnæfandi meiri hluti, eða ¾ búnaðarþingsfulltrúanna, sem afgreiddu málið þannig og mótatkvæðalaust, með það fyrir augum, að fjelagið gæti haldið áfram starfi sínu. Jeg tel mjer sóma að því, að standa við hlið þeirra manna, og þó raunar í fylkingarbrjósti, sem með samþykt sinni á búnaðarþinginu stuðluðu að því, að starfsemi þessa þjóðnýta fjelags gæti orðið til sem mests gagns fyrir hinn íslenska landbúnað. Mjer þykir rjett, þar sem háttv.þm. V.-Sk. og háttv. 2. þm. Reykv. hafa beint til mín nokkrum spurningum, að svara þeim að einhverju leyti, ef jeg get. Háttv. þm. V.-Sk. spurði, hvaða fjárhagsafleiðingar hin nýja skipun á búnaðarmálastjórastöðunni hefði í för með sjer. Um það er ekki hægt að segja með alveg fullri vissu enn, þar sem ekki er endanlega gengið frá þessu af hálfu stjórnar búnaðarfjelagsins. Búnaðarþingið gekk auðvitað frá fjárhagsáætluninni, áður en því sleit. En jeg geri ráð fyrir að þessi skipun verði ekki til neins kostnaðarauka og jafnvel fremur til sparnaðar í samanburði við fjárhagsáætlunina. Þá spurði háttv.þm., hvort álítast mætti, að heimild væri til þess að skifta búnaðarmálastjórastarfinu. Jeg er ekki lögfræðingur. En þar sem spurningu þessari var beint til hæstv. atvrh., býst jeg við, að hann svari henni. Jeg vil þó benda á það, að þessi skipun var samþ. með þeim meiri hl., sem þarf til að koma fram breytingum á lögum Búnaðarfjelags Íslands. Út frá því, meðal annars, hika jeg ekki við að byggja á þessari samþykt. Háttv. 2. þm. Reykv. spurði, hvort Sigurður Sigurðsson hefði verið settur inn í embættið aftur. Það er ekki orðið formlega, en jeg tel víst, að það komist í kring, og persónulega skoða jeg það sem þegar orðið.

Þá hefir landbn. haft rangt fyrir sjer í fyrra

. Háttv. þm. Barð. er sjálfur í landbn., og á þeim vettvangi mun hann geta fengið þær upplýsingar, sem hann æskir.

En hversvegna ekki alveg eins hjer?

. Þá spurði háttv. 2. þm. Reykv., hvort búið væri að skifta verkum milli búnaðarmálastjóranna. Það er ekki búið til fulls. Einnig spurði hann, hvor þeirra yrði látinn fara með áburðarsöluna fyrir hönd fjelagsins. Jeg er hjer aðeins einn af þrem úr stjórn Bfj. Ísl. En ef háttv.þm. les frv., þá sjer hann, að þar er gert ráð fyrir, að fjelagið hafi heimild til þess að framselja einkasöluumboðið öðrum í hendur. Jeg býst við, að þessi heimild verði notuð, enda gerði landbn. ráð fyrir því, að búnaðarfjelagið framseldi það bændafjelögunum. Annars mega andstæðingarnir kljást um þetta mál eins og þeir vilja og beina spjótum sínum til mín. Einum gengur þetta til og öðrum hitt. Jeg tel mjer ekki skylt að standa þeim reikningsskap, eins og nú standa sakir. En jeg mun gera frekari grein fyrir málinu, er það kemur til landbn., og svo ítarlega sem nefndin frekast óskar.

Björn Líndal Það er ekki í fyrsta skifti, sem háttv.þm. Str. ver sig með því, að hafa tekið þetta eða hitt upp eftir öðrum. En slík afsökun er altaf lítils virði og oftast einkis virði. Hann ætti þá að minsta kosti að hafa vit á því, að athuga, hvað það er, sem hann er að taka upp eftir öðrum. En þó að það kunni að hafa verið afsakanlegt í fyrra, þá er það alveg óafsakanlegt í ár, að flytja þetta frv. eins og það er úr garði gert. í fyrra var það alment ekki talið jafnmikið efamál og nú, að búnaðarfjelagið hafi haft einkasölu á Noregssaltpjetri. Þá var heldur ekki búið að víkja búnaðarmálastjóra frá, og þingið vissi ekkert, hvað var að gerast bak við tjöldin í búnaðarfjelaginu. Þáverandi búnaðarmálastjóri hafði og engu svarað og ekki gert neina grein fyrir aðstöðu sinni. En nú hefir hann gert það, og hann þvertekur fyrir, að búnaðarfjelagið hafi haft þetta einkasölumboð. Í fyrra mátti það vel takast að telja Alþingi trú um, að enginn verulegur ágreiningur væri um þetta, þar eð deilurnar höfðu þá ekki komið opinberlega í ljós. Þegar jeg greiddi atkv. gegn frv. á síðasta þingi, var það ekki af þeirri ástæðu, að jeg væri að væna háttv. landbn. þess, að hún færi með rangt mál. Hún gat þá tæplega nokkuð ákveðið um þetta vitað. Hún hefir nú heldur ekki leyft sjer að taka frv. upp aftur, eftir að henni varð kunnara, hvernig í því lá. Þá sagði háttv.þm. Str., að 200 kr. frv. hefi verið samþ. á búnaðarþinginu. Það er ljeleg málsbót fyrir því, að gerast talsmaður einhverrar fjarstæðu, þótt einhver annar hafi orðið fyrri til þess að bera hana opinberlega fram. Það er altaf órækur vottur um fljótfærni og framhleypni að gera slíkt, án þess að athuga nokkuð, hvert verið er að fara. Það er engin málsbót, þótt smásálunum takist að fá menn á sitt mál eða þótt þm. gerist talsmaður einhvers, án þess að athuga nokkuð, hvað það er. Háttv. þm. Str. spurði, af hvaða manna hálfu við töluðum. Þetta eru eftirtektarverð orð í munni þessa háttv.þm. Þau sýna það glögglega, að hann talar aldrei eða segir álit sitt á neinu máli, nema af hálfu eða fyrir munn annara manna, eða eftir því, sem þeim kemur best í það og það skiftið. Jeg vil vekja athygli þingsins á þessum orðum, því að þau eru afar eftirtektarverð. En jeg skal segja háttv.þm. (TrÞ) það, að jeg tala hjer, eins og endranær, af sjálfs mín sannfæringu, án þess að láta mig þar nokkru skifta, hvort öðrum líkar betur eða ver. Og jeg lýsi því yfir hjer í heyranda hljóði, að jeg tel þetta áburðarmál frá upphafi til enda eitt stórhneyksli. Jeg er ekki einn um þetta, heldur veit jeg, að jeg tala hjer jafnframt fyrir munn þúsunda bænda. Mál þetta og meðferð þess á búnaðarþinginu hefir vakið slíka athygli um land alt. Það er sárt, þegar annað eins hneyksli á sjer stað í jafngóðu fjelagi og Búnaðarfjelag Íslands ætti að vera, ef það væri í höndum góðra manna. Þetta fjelag fær stórfje úr ríkissjóði, sem það ráðstafar og ræður yfir að öllu leyti. Þm. eiga því að gæta betur að, hvað gerist í því fjelagi, heldur en í nokkru öðru fjelagi hjer á landi. Jeg tala hjer einungis af umhyggju fyrir búnaðarfjelaginu og hinum íslenska landbúnaði. Það bætir lítið úr þessu hneykslismáli, þótt látið sje heita svo, að sættir hafi komist á, enda virðast þær sættir einkum vera í því fólgnar að breiða sem vendilegast yfir hneykslið, og dylja það fyrir þingi og þjóð, hverjir eigi hjer mesta sök á. Hjer er í raun og veru um opinbera starfsmenn að ræða, sem einráðir mega heita yfir stórfje, sem ríkið leggur til og víðtækust áhrif getur haft á öll landbúnaðarmál. Leynisættir slíkra manna um mál, er jafnmikið varðar almenning og þetta mál, ganga hneyksli næst, því að þær geta verið sameiginlegt skálkaskjól, og enda oftast líklegast, að þær sjeu það og annað ekki. Háttv. þm. gat um það í lok ræðu sinnar, að einkasöluumboðið mundi afhent bændafjelögunum. Hvaða fjelög eru það? Er ekki Búnaðarfjelag Íslands fyrst og fremst bændafjelag. Eða er hjer átt við Sambandið? Það hefir þó ekki hingað til verið neitt ákaflega sólgið í að fá einkasölu á þessum margumrædda áburði. Eða meinar háttv.þm. Mjólkurfjelag Reykjavíkur? Er því ætluð einkasalan? Þá kastaði nú fyrst tólfunum. Annars væri fróðlegt að fá að vita, hvað hv.þm. á við með orðinu bændafjelög.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Hv. þm. Str. minti mig á það, að hv.þm. V.-Sk. hefði beint þeirri spurningu til mín, hvort það væri löglegt að hafa búnaðarmálastjórana tvo, og hvort stjórnin mundi gera nokkuð til þess að leiðrjetta það. Jeg lít svo á, að Búnaðarfjelag Íslands sje fjelag einstakra manna, og að ríkisstjórnin hafi því eigi neinn íhlutunarjett um það, hvernig fjelagið hagar starfsmannahaldi sínu. Ennfremur skal jeg geta þess, að mjer hefir skilist það á hv.þm. Str., að af þessari breytingu leiddi engan aukinn kostnað fyrir fjelagið, þar sem báðir búnaðarmálastjórarnir gegni að auki ráðunautastarfi í fjelaginu. Ef jeg fer ekki rjett með, þá vænti jeg, að hv.þm. Str. gefi nánari skýringu á þessu. Það var ekki ætlun mín að blanda mjer inn í umr. þessa máls. Hv. þm. Str. hefir stýrt búnaðarfjelagsskútunni inn á milli skerja, og það er því hans að sigla henni út aftur. Skal jeg ekki ónáða hann í þeirri starfsemi hans, enda geri jeg ráð fyrir, að hann búist ekki við aðstoð minni í því efni, nje vilji þiggja hana.

Árni Jónsson Það er aðeins stutt athugasemd, þó ekki til þess að bera sakir af mjer, heldur af öðrum mönnum. Jeg vildi með nokkrum orðum skýra ummæli mín við fyrri meðferð þessa máls. Jeg talaði um það, að eins og framkvæmdarstjórn búnaðarfjelagsins væri nú skipuð, væri ekki hægt að treysta henni sem heild. Tveir aðilar hefðu ást þar við, annarsvegar stjórn Búnaðarfjelags Íslands, en hinsvegar Sigurður Sigurðsson búnaðarmálastjóri. Þar hefðu svo þungar sakir verið bornar á hvorn aðilann um sig af hinum aðilanum, að sá, sem öðrum treysti, gæti ekki treyst hinum. Jeg ætla ekkert að draga úr þessum ummælum. En það er einn maður í stjórn Búnaðarfjelags Íslands, sem kosinn var á síðasta búnaðarþingi, og jeg tel mjer skylt að geta þess, að þessi ummæli snerta hann alls ekki, heldur aðeins þá tvo fulltrúa, sem áfram eru í stjórn fjelagsins, hv.þm. Str. og Magnús Þorláksson. Það er ennfremur óþarfi að geta þess, að þessi ummæli mín snerta hvorki búnaðarmálastjórann nýja, hr. Metúsalem Stefánsson, nje fráfarandi stjórnarnefndarmann, Vigfús Einarsson, heldur lúta ummælin að sambúð höfuðandstæðinganna í málinu í fyrra. Þar stendur fast það, sem jeg sagði, að sá, sem öðrum aðilanum treysti, gæti ekki treyst hinum. Jeg veit ekki, hvort jeg má tala lengur, en jeg vil nú mega bæta nokkrum orðum við. Hv. þm. Str. segir, að sjer beri ekki að standa reikningsskil gerða sinna í búnaðarfjelaginu öðrum en flokksmönnum. Jeg vil leyfa mjer að benda hv.þm. á það, að hann var ekki kosinn í stjórn búnaðarfjelagsins aðeins af flokksmönnum sínum, heldur kusu hann einnig 2 menn úr Íhaldsflokknum. Og þegar hann segir, að hann hafi engar ákúrur fengið úr flokki sínum, þá má þó geta þess, að hann hefir fengið þungar ákúrur frá hv.þm. Barð., sem var annar Íhaldsmanna, sem kusu hann. Hv. þm. gat þess, að hjer í þinginu væri ekki rjettur vettvangur þessa máls, en hann mundi gefa landbn. skýrslu um það, ef hún óskaði þess, en þess hefði ennþá ekki verið óskað. Hv. þm. leit þó svo á, er stjórn búnaðarfjelagsins samdi greinargerð sína síðastl. sumar, að það væri skylda hennar að bera hana undir landbn. þingsins, en gengur nú fram hjá nefndunum með þetta mál. Hv. þm. hjelt því fram í seinni ræðu sinni, að þeir, sem mótmælum hreyfðu í máli þessu, gerðu það ekki af góðum hvötum. Jeg minnist þess, að hv.þm. ljet í ljós um mig í umr. um daginn um þetta mál, að andstaða mín væri ekki sprottin af illum hvötum, heldur af umhyggju fyrir Búnaðarfjelagi Íslands, eða starfsemi þess. Jeg get því ekki tekið þessi síðari ummæli hans um hvatir andstæðinganna til mín, og óska, að hann taki þau aftur, hvað mig snertir. Jeg hefi lagt margar spurningar fyrir hv.þm. máli þessu viðvíkjandi, en hann hefir ekki svarað þeim. Jeg ætla mjer ekki að endurtaka þær spurningar, þar eð jeg hygg, að hann muni ekki frekar svara þeim nú. En jeg mun hafa mína skoðun á því, af hvaða hvötum hann vill ekki svara þeim. Þar sem hv.þm. talaði um það, af hverra hálfu vjer andmælendur töluðum, þá er ekki úr vegi að beina þeirri spurningu til hv.þm., af hverra hálfu hann telur sig hafa haft umboð til þess að jarða þetta mál. Hvort hann telur sig hafa haft umboð bænda til þess. Bændunum er skylt og rjett að fylgjast með í starfsemi Búnaðarfjelags Íslands; hv.þm. telur sig fulltrúa bænda og er því ekki nema eðlilegt að spyrja hann, hvort hann álíti betra frá sjónarmiði bænda, að fá málið rækilega skýrt, eða þaggað með slíkri sáttagerð sem þessari. Að endingu vil jeg minna hv.þm. (TrÞ) á hið gamla og góða orðtæki, að það ríki, sem er sjálfu sjer sundurþykt, fær ekki staðist.

Flm. (Tryggvi Þórhallsson) Það er aðeins stutt athugasemd. Jeg þarf ekki að svara hv.þm. Ak. miklu - finn ekki ástæðu til að elta ummæli hans um stjórnendur Búnaðarfjelags Íslands. Jeg læt hann tala um sameiginlegt skálkaskjól með stjórnendum búnaðarfjelagsins, en jeg skal leyfa mjer að segja hv.þm. (BL) það, að jeg vil heldur vera í þeim hóp, þó að hann kalli alla þá menn skálka, heldur en að vera í hópi þeirra manna, er hv.þm. Ak. telur sig til. Jeg uni því hlutskifti vel. Hæstv. atvrh. ljet þau orð falla í ræðu sinni, sem jeg get ekki verið honum sammála um. Hann kvaðst líta á búnaðarfjelagið svo, að það væri einkafjelag. Jeg lít aftur á móti svo á, að búnaðarfjelagið sje opinber stofnun. Fyrst og fremst fær fjelagið fje sitt nálega alt frá ríkinu, og auk þess er því gert að vinna ótal opinber störf fyrir ríkið, það eru sett lög um starf þess af Alþingi, og ef fjelagið yrði leyst upp, tel jeg engan vafa geta leikið á, að ríkið ætti eignir þess. Mjer þótti vænt um að heyra það frá hæstv. atvrh., að hann ætlaði ekki að ónáða oss í búnaðarfjelaginu í tilraun vorri til þess að sigla fjelaginu út úr skerjunum, og vænti jeg þess, að hæstv. ráðh. sje í því atriði ekki í ósamræmi við, flokksbræður sína í þessari háttv. deild. Hv. 2. þm.N.-M. sagði í ræðu sinni, að jeg vildi ekki svara spurningum hans viðvíkjandi þessu máli. Jeg skal taka það fram, að jeg hefi þegar svarað þeim spurningum í hv. landbn. þessarar deildar. Þá varpaði hv.þm. fram þeirri spurningu, hverja jeg skoðaði sem umbjóðendur mína í búnaðarfjelaginu, og gat þess í því sambandi, að meðal annara hefðu 2 Íhaldsmenn kosið mig í stjórn fjelagsins. Þessu er því til að svara, að þessir menn kusu mig ekki í stjórn búnaðarfjelagsins til þess í raun og veru að tryggja kosningu mína, heldur til þess að tryggja kosningu annars; mína kosningu þurftu þeir ekki að tryggja. Þá beindi hv.þm. þeirri spurningu til mín, hvaða umboð jeg hefði haft til þess að jarða þetta mál í búnaðarþinginu, og er því til þess að svara, að yfir moldum óeiningarinnar í Bfj. Ísl. stóðu allir starfsmenn þess, stjórnendur og aðrir, og fulltrúar á búnaðarþingi sameinaðir.

Jón Kjartansson Jeg leyfi mjer að mótmæla þeirri skoðun formanns Búnaðarfjelags Íslands - eins og málið horfir nú við - að það sje ekki rjettur vettvangur þess hjer á Alþingi. Ennfremur mótmæli jeg þeim getsökum hans, að illar hvatir liggi bak við andstöðu þingmanna gegn honum í þessu máli. Þessi stofnun, búnaðarfjelagið, snertir stærsta velferðarmál íslenskra bænda. Jeg vil minna formann búnaðarfjelagsins á það, að það standa miklu fleiri bændur að kosningu okkar andstæðinga hans í máli þessu en hans. Mikill meiri hluti bænda þessa lands er á okkar máli, og þeir krefjast þess, að málið verði rannsakað í botn. Ef það er ekki hægt, nema með því að ræða það hjer, þá verður það að gerast. Jeg beindi þeirri spurningu á dögunum til formanns búnaðarfjelagsins og hæstv. atvrh., samkvæmt hvaða heimild ákveðið hefði verið að hafa tvo búnaðarmálastjóra. Það eru allir sammála um það, að lög Búnaðarfjelags Íslands geri ekki ráð fyrir nema einum búnaðarmálastjóra, en lögum fjelagsins verður ekki breytt nema samkvæmt 19. gr., sem hljóðar þannig - með leyfi hæstv. forseta: „Lögum þessum má breyta á búnaðarþingi, en til þess þarf atkvæði að minsta kosti ¾ allra fulltrúa.“ Hv. þm. Str. viðurkendi, að lögum búnaðarfjelagsins hefði ekki verið breytt á búnaðarþinginu, en sagði, að fyrir breytingu þeirri, sem gerð var, hefði fengist nægur atkvæðafjöldi, eins og krafist er við lagabreytingu. Það má vel vera, að það sje rjett hjá hv.þm. En þó að svo hafi verið, þá er það alt annað en að breyta lögunum. Þetta sjest best á því, að ef næsta búnaðarþing vill breyta þessu atriði aftur, þá þarf ekki til þess atkv., heldur nægir til þess einfaldur meiri hl. Sýnir þetta ljóslega, að breytingin hefir ekki verið gerð samkvæmt lögum fjelagsins. Jeg held þess vegna fram, að með þessari ráðstöfun hafi lög búnaðarfjelagsins verið brotin, og jeg held því ennfremur fram, að það hafi verið og sje skylda hæstv. ríkisstjórnar að leiðrjetta það. Mjer kom mjög kynlega fyrir ágreiningur sá, er kom fram milli hæstv. ráðh. (MG) og formanns búnaðarfjelagsins um skilning á eðli búnaðarfjelagsins. En út í þann ágreining skal jeg ekki fara frekar að þessu sinni. Hinu verð jeg hiklaust að halda fram, að samkvæmt jarðræktarlögunum og öðrum lögum, er að búnaðarmálum lúta, þá er æðsta stjórn þessara mála í höndum atvm.- ráðuneytisins. Hæstv. atvrh. (MG) var því ekki einungis rjett, heldur skylt að koma í veg fyrir, að lög búnaðarfjelagsins væru brotin, eins og nú hefir orðið raunin á. Það virtist einnig kenna nokkurs ósamræmis hjá hæstv. atvrh. og formanns búnaðarfjelagsins um kjör búnaðarmálastjóranna. Mjer skildist það á ákvörðun búnaðarþingsins, að báðir búnaðarmálastjórarnir eigi að búa við samskonar kjör og njóta samskonar rjettinda og þeirra, er búnaðarmálastjóri hafði áður, þ. e. hafa laun búnaðarmálastjóra, en ekki ráðunauta, eins og hæstv. atvrh. vildi halda fram. Tel jeg mikils um vert að leiðrjetta þetta, sem búnaðarþingið hefir rangt gert í máli þessu, því breytingin var ekki gerð til þess að bæta úr ágöllum á stjórnarfyrirkomulagi búnaðarfjelagsins, heldur til þess að dreifa framkvæmdavaldi þess. Hv. þm. (TrÞ) sagði, að ennþá væri ekki búið að skifta verkum með búnaðarmálastjórunum. En, af hverju kemur það? það hafa verið gerðar margar tilraunir til þess, en verkaskiftingin hefir til þessa verið þannig úr garði gerð frá stjórn Bfj. Ísl., að báðir búnaðarmálastjórarnir hafa neitað að hlíta. Þetta máttu menn vita fyrirfram, því að sáttagerðin var ekki gerð málefnisins vegna, heldur vegna mannanna. Verkaskiftingin varð því að fara fram eftir skoðun búnaðarmálastjóranna á áburðarmálinu, en ekki eftir þekkingu þeirra á einstökum búnaðarmálum. En það er augljóst, að slík verkaskifting er ekki holl fyrir viðgang og framtíð búnaðarfjelagsins. Það er því engin ástæða til að róma þessa sáttagerð búnaðarþingsins, því að ef hún verður til þess að sundra kröftum búnaðarfjelagsins, sem alt bendir á að hún muni gera, þá er ver farið en heima setið. Jeg get vel skilið það, að þeir hv.þm., sem skoða Bfj. Ísl. sem pólitíska stofnun, vilji reyna að breiða yfir það, sem stjórnin hefir rangt gert í máli þessu. En jeg lít svo á, að Búnaðarfjelag Íslands sje stofnun, sem ráða eigi fram úr mestu velferðarmálum íslenskra bænda og því eigi fyrst og fremst að líta á það, hvað starfsemi fjelagsins á þessu sviði er fyrir bestu, en ekki á hitt, hvað einhverjum stjórnmálaflokki kæmi best. Mjer þótti það alleinkennilegt, er fram kom í ræðu hv. 2. þm. Árn., að hann gaf í skyn, að Sigurður Sigurðsson væri ekki búnaðarmálastjóri áfram. Það er að vísu rjett, að Sigurður Sigurðsson er ekki ennþá orðinn búnaðarmálastjóri. En ef jeg skil rjett ályktun búnaðarþingsins, þá er það tilætlun þess, að hann verði búnaðarmálastjóri út á við og annist störf búnaðarmálastjóra, eins og þau eru ákveðin í lögum búnaðarfjelagsins, en ekki almenn skrifstofustörf. En þar sem búnaðarþingið hefir ákveðið, að Sigurður Sigurðsson skuli aftur gerður að búnaðarmálastjóra, þá hefir það með því viðurkent og sannað, að hann hafi verið hafður fyrir rangri sök, þegar honum var vikið frá stöðu sinni, vegna afskifta af svokölluðu „áburðarmáli“. En því má þá ekki almenningur vita sannleikann í þessu máli? Óttast menn, að hin pólitíska stjarna „fulltrúa flokkanna“ í búnaðarfjelagsstjórninni mundi lækka, ef sannleikurinn kæmi í ljós? Mál þetta gefur Alþingi gott tækifæri til þess að breyta innan skamms tilhöguninni á búnaðarfjelaginu. Því að eins og þar hagar til nú, þá er alls engin trygging fyrir því, að hæfir menn skipi stjórn þess. Stjórnin getur alveg eins verið skipuð pólitískum loddurum. Þeim eru svo fengin hundruð þúsunda kr. í hendur til ráðstöfunar. Mjer skildist á núverandi form. Bfj. Ísl., hv.þm. Str., að hann skildi svo verksvið sitt í búnaðarfjel., að hann væri þar fulltrúi ákveðins stjórnmálaflokks. Sama skoðun kom einnig fram í ræðu hv. 2. þm. Árn. - Býst jeg nú ekki við, að þetta hafi verið ætlunin í upphafi, þó þessir hv.þm. vilji, að þannig verði það í framtíðinni. Sjá allir, í hvílíkt óefni er komið með þessi mál, þegar svona er ástatt. Það hefir mikið verið um það rætt í seinni tíð, að stærsta málið, sem nú biði úrlausnar á landi hjer, sje viðreisn landbúnaðarins, og um það hafa allir þingflokkar verið sammála. En sje svo, að þetta sje rjett, þá er það mikilsvert, að ekki sje stigið víxlspor í þessari viðleitni. Jeg tel það ugglaust, að í framtíðinni verði það svo, eins og það hefir verið hingað til, að Búnaðarfjelag Íslands hafi aðalforustuna í þessu viðreisnarstarfi. En ef það á að fara að draga þá stofnun inn í pólitískan flokkadrátt, þá er jeg hræddur um, að minna verði úr viðreisninni en menn hafa gert sjer vonir um til þessa. Jeg treysti því, að hæstv. atvrh. reyni að jafna mál búnaðarfjelagsins á þann veg, að allir megi vel við una, og þá fyrst og fremst á þann veg, að varna því, að lög fjelagsins verði brotin, og með því að stuðla að því, að komist verði til botns í „áburðarmálinu“, og fá öll gögn fram, er málið snerta, svo að öll kurl komi til grafar. Jeg treysti því, að formaður búnaðarfjelagsins játi, að þetta sje hin eina rjetta leið í málinu og að hjer sje rjettur vettvangur málsins. Jeg mun sætta mig við það, að hann láti landbn. fá gögn málsins í hendur. En vegna þess, hve stórgallað frv. það er, sem hjer liggur fyrir, get jeg á engan hátt ljeð því mitt atkv. til fylgis, og mun því greiða atkv. á móti því nú þegar.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg held fast við það, að Búnaðarfjelag Íslands sje fjelag einstakra manna og stjórnin hafi því ekki ráð yfir því, hvernig lög þess sjeu gerð, hvort þau sjeu baldin eða brotin. Hún getur hvorki skipað fjelaginu að halda áfram að starfa nje lagt það niður. Hún getur ekki skipað búnaðarfjelaginu fyrir eða breytt lögum þess. Það hefir verið blandað hjer inn í, sjerstaklega af hv.þm. Str., þeim opinberu störfum, sem fjelaginu eru falin, og fjárstyrkur sá, sem það fær úr ríkissjóði. Það er auðvitað hægt að taka styrk þennan af fjelaginu, en það er ekki á valdi stjórnarinnar, heldur Alþingis. En svona er þetta um allar fjárveitingar, einnig fjárveitingar til einstakra manna, svo að í þessu felst engin sönnun fyrir því, að Bfj. Ísl. sje ekki fjelag einstakra manna. Alþingi hefir ekki sett Búnaðarfjelaginu lög. Það er mishermi hjá hv.þm. Str.

Halldór Stefánsson Það hefir nú verið nokkuð mikið rætt um þetta mál á við og dreif, þó minst hafi verið talað um frv. það, sem hjer liggur fyrir. Þetta hafa aðallega verið nokkurskonar eldhúsdagsumræður yfir stjórn Búnaðarfjelags Íslands annarsvegar, en hinsvegar hnútukast til landbn. Nd. í fyrra. Í umræðunum hefir komið fram óánægja yfir þeirri lausn áburðarmálsins á búnaðarþinginu, sem kunn er. Því hefir verið haldið fram af sumum, þar á meðal hv. 2. þm.N.-M., að þetta mál hafi verið svo stórt, að eðlilega hafi ekki verið hægt að leysa það á annan hátt en þann, að annaðhvort segði stjórn búnaðarfjelagsins af sjer, eða þá að fyrverandi búnaðarmálastjóri yrði að láta af starfa sínum. Gagnvart hv. 2. þm.N.-M. sjerstaklega vil jeg taka það fram, að hann hlýtur að muna, að sumum mönnum í landbn. í fyrra þótti þetta mál ekki svo stórvaxið, að þeim þætti ástæða til þess að breyta til um stjórn Bfj. Ísl. vegna þess, eða gera nokkrar ráðstafanir af löggjafarvaldsins hálfu. Kom þetta meðal annars fram í því, að sumir í landbn. tóku ekki þátt í tilnefningu stjórnarinnar. Þá hlýtur þessi hv.þm. að muna það, að formaður búnaðarfjelagsins hefir frá upphafi haft þá afstöðu í þessu máli, að málamiðlun gæti komið til greina, þótt hann teldi, að þáverandi búnaðarmálastjóri hefði brotið í einu atriði, þá viðurkendi hann altaf kosti hans að ýmsu leyti og taldi búnaðarfjelaginu eftirsjá að starfskröftum hans. Þessi afstaða form. Bfj. Ísl. var frá upphafi kunn - okkur landbn.-mönnum ekki síður en öðrum - og þarf því engum að koma á óvart málamiðlun frá hans hendi, og allra síst okkur, sem vorum í landbn. í fyrra. Enda er það sitt hvað, að verða eitthvað á í starfi sínu, og hitt, hverju það á að varða, hvort það á að varða stöðunni og engu öðru. Gagnstætt þeim hv.þm., sem töldu þetta mál stórmál, talaði svo hv. 2. þm. Reykv. (MJ). Hann kallaði þetta mál „óvenjulega lítið viðskiftamál“. En óánægja hans lýsti sjer í því, að hann taldi fyrverandi búnaðarmálastjóra hafa orðið fyrir of þungum búsifjum og hann hafa fengið of litla uppreisn. Hann sagði, að þeir ómaklegu dómar, sem hann hefði orðið fyrir, hefðu byrjað með þessu makalausa nál. landbn. í fyrra, þar sem bornar hefðu verið á hann sakir og farið með dylgjur um hann. En það var einmitt af því, að þessar ásakanir á landbn., sem einnig hafa verið bornar fram í blöðum og flugritum, hafa verið endurteknar hjer enn á ný, að jeg fann ástæðu til þess að segja nokkur orð. Reyndar hefir hv.þm. Barð. hnekt þessum áburði í sinni ræðu, svo jeg get verið nokkuð stuttorður. Jeg vil þá benda á það, að í áliti landbn. í fyrra var aðeins frásögn málavaxta, eins og stjórn búnaðarfjelagsins hafði skýrt nefndinni frá þeim. Nefndin sem slík hefir því engar sakir borið fram; hún hefir aðeins skýrt frá málavöxtum, eftir frásögu annars aðilans, og hún orðaði nál. af ásettu ráði svo, að þar var enginn dómur lagður á málavexti á milli aðila. Að frásögn nefndarinnar hafi verið rjett, staðfestist af opinberri skýrslu, sem stjórn búnaðarfjelagsins hefir gefið síðan. Af hálfu landbn. er því nál. ekki harðort, eins og sumir þm. hafa sagt. Ef það er harðort, þá eru það atvikin sjálf, sem eru harðorð; ef hjer er um dylgjur að ræða, þá eru atvikin sjálf dylgjur, ef hjer er um sakaráburð að ræða, þá eru það atvikin sjálf, sem eru sakaráburður. Hitt, sem hv. 2. þm. Reykv. (MJ) og aðrir hafa haldið fram, er misskilningur, sem stafar af því, að þeir skilja ekki mælt mál. Þá sagði hv. 2. þm. Reykv., að landbn. hefði gert tillögu um skipun stjórnarinnar með það fyrir augum, að búnaðarmálastjóra yrði vikið frá. Þetta er einber misskilningur. Tilnefningin fór fram með það fyrir augum, að málið yrði leyst eins og málavextir væru til. Nefndin tók sjer ekkert dómsvald yfir aðilum. Þá hefir verið sagt, að það væri því ólíklegra, að málamiðlun skyldi geta orðið sem þessir tveir aðilar hefðu borið sakir hvor á annan síðan í fyrra. Jeg veit ekki til, að stjórn búnaðarfjelagsins hafi borið hinn frávikna búnaðarmálastjóra neinum nýjum sökum frá því í fyrra. Skýrsla hennar í sumar var aðeins staðfesting þess, sem hún hafði borið fram við landbn. Það kann aftur á móti að vera, að hann hafi borið sakir á stjórn búnaðarfjelagsins í riti sínu um málið; því vil jeg ekki neita. Annars virðist mjer það vera frekar einkamál þessara aðila, hvort þeir geta orðið sáttir, eftir að hafa borið sakir hvor á annan, en það taka minna til annara. Fyrir hinum finst mjer það vera meira forvitnismál, að fá að vita eitthvað um þetta, eða þá óvildarmál til stjórnar búnaðarfjelagsins. Þá vil jeg að lokum minnast á eitt atriði, sem hv.þm. Str. og hv. 2. þm.N.-M. o. fl. virtust vera sammála um, en það var, að í landbn. væri hinn rjetti vettvangur þessa máls. Jeg veit nú ekki, hvernig þessir háttv.þm. hafa hugsað sjer það, eða hvort þeir byggja það á sömu ástæðum hver um sig. Landbn. er ekki aðili og getur ekki verið aðili, nema með því eina móti, að stjórn búnaðarfjelagsins leggi niður umboð sitt. Það eitt gerir landbn. að rjettum vettvang. Afskifti landbn. af Búnaðarfjelagi Íslands eru ekki önnur en þau, að gera tillögur um tilnefningu tveggja manna í stjórnina. Hún mun neita því, eins og í fyrra, að blanda sjer inn í mál milli aðila í Búnaðarfjelagi Íslands. Annað mál er það, ef til kemur, að landbn. geri tillögur um stjórnarskipun, að þá mun hún gera þær eftir því sem henni þykja ástæður liggja til, eftir málavöxtum, svo að af því, hvernig tillaga hennar verður, mun mega nokkuð ráða dóm hennar á málinu. Mjer þykir það vafasamt, hversu gott verk það er, að vera að reyna að spilla þeirri málamiðlun, sem orðin er. Það getur vitanlega vel orðið til þess, að leiða til sundrungar að nýju, og af því getur aldrei stafað neitt gott fyrir nokkurn mann. En þó er eins og þetta virðist vaka fyrir sumum mönnum.

Jörundur Brynjólfsson Það er nú með samviskunnar mótmælum, að jeg neyðist til þess að bæta nokkrum orðum við umræður þær, sem fram hafa farið um þetta mál. En af því að það hefir verið vikið allmiklu að mjer, þá kemst jeg ekki hjá því að svara. Jeg skal þá byrja á hv. 2. þm. Reykv. En með því að hann mun vera sálaður, þá skal jeg ekki fara mjög langt út í sakirnar, þó jeg að vísu trúi á upprisu og annað líf, ekki síst þar sem hjer á í hlut prestur og guðfræðiskennari. En allur er varinn góður, ef hann skyldi ekki vera með fullu fjöri fyrst eftir upprisuna. Hann gat þess, og það þótti mjer einna grálegast mælt í okkar garð, að við, sem ekki viljum gera veður út af gerðum búnaðarþingsins í þessu máli, vildum dylja allan almenning hinum sönnu málavöxtum, svo að sá aðili, sem fyrir rangri sök væri hafður, ætti ekki viðreisnar von. Það var á honum að skilja, að þingið ætti að skerast í leikinn, því að þó að málalokin hefðu orðið þau, að þessir tveir aðilar hefðu gert með sjer sættir, þá væri ekkert upplýst um það, hvor þeirra hefði haft á rjettu að standa. En slíkt yrði að upplýsast, alveg eins og þessir tveir aðilar væru þess ómyndugir að sættast á málið eða ráða meðferð þess. Nú er hv. 2. þm. Reykv. ekki svo skyni skroppinn, að hann viti ekki, að það er hin mesta fjarstæða, að Alþingi geti verið dómstóll í slíkum málum sem þessum. Það getur ekki gripið inn, nema gegn stjórn landsins, ef því finst hún hafa framið eitthvað aðfinsluvert, og það gerir það þá á þann hátt að stefna henni fyrir landsdóm. Hv. þm. lagði mikla áherslu á það, að það bæri að upplýsa þetta mál vel og vandlega, það ætti að koma í ljós, þótt sekt Sigurðar Sigurðssonar væri ekki meiri en svo, að hann hefði drepið flugu. Hjer vantar nú svo sem ekki rjettlætistilfinninguna! Enda fer hún prýðilega á gömlum sáttasemjara, presti og nú guðfræðiskennara háskólans. Maður hlýtur að bera miklu meiri virðingu fyrir honum, er maður veit, hvað hann hefir næma rjettlætistilfinningu, og ósjálfrátt verður manni að óska þess, að þjóðin ætti í hverju rúmi jafn ágæta menn sem hann. Jeg vil í sambandi við þetta leyfa mjer að minna á atvik nokkurt, sem gerðist fyrir nokkrum árum og jeg mundi ekki hafa minst á hjer, ef hv.þm. hefði ekki viljað gefa í skyn, að við værum vargar í vjeum, værum að reyna að verjast því, að sannleikurinn kæmi í ljós í þessu máli. Það var sem sje einum kennara vikið fyrirvaralaust frá starfi sínu, og var ekki grunlaust, að þessi hv.þm. (MJ) væri eitthvað við þá frávikningu riðinn. Það var ekki upplýst, að þessi kennari hefði nokkurn skapaðan hlut til saka unnið. Jeg vænti þess nú, að hv.þm. geti fært mönnum heim sanninn um það, að þessi frávikning hafi verið rjettmæt, að hann geti sannað sakir á kennarann. Hann átti engan vettvang, hann gat enga leiðrjetting fengið á máli sínu, nema sannleikurinn kæmi í ljós. Jeg hygg, að hv. 2. þm. Reykv. muni þykja vænt um að fá tækifæri til þess að upplýsa þetta mál, svo að enginn þurfi að efast um hans hárnákvæmu rjettlætistilfinning. Þá fór hv.þm. eins og áður óvirðandi orðum um þá menn, sem störfuðu á búnaðarþinginu og höfðu þetta mál með höndum. Jeg hefi nú mótmælt því áður, en jeg verð að segja það, að mjer finst það harla óviðkunnanlegt að vera að koma með svona órökstudda sleggjudóma um fjarstadda menn, sem mjer vitanlega eru ekki kunnir að öðru en drengskap og rjettdæmi. Hann sagði, að þeim hefði verið skipað að þegja, og þeir hlýtt því. Þetta þykja mjer mjög óviðurkvæmileg orð um menn, sem ekki geta borið hönd fyrir höfuð sjer. Jeg skal svo ekki fara fleiri orðum um ræðu hv.þm. Það er að vísu margt fleira í ræðu hans, sem hefði þurft að mótmæla, en af því að hann er dauður, þá skal jeg ekki tefja tímann á því og angra hann nú meira. Þá vil jeg snúa mjer að hv.þm. Barð. Hann talaði afar langt mál, en ekki sje jeg ástæðu til að eltast við nema tvö atriði úr ræðu hans. - Annað er það, að hann kvað mig hafa sagt, að jeg vildi ekki meiri upplýsingar í þessu máli. Þetta er rangt haft eftir hjá hv.þm. Það vita þeir hv.þdm., sem hlýddu á ræðu mína, og þótt þingskrifarar nái ekki hverju orði, sem sagt er, vona jeg að mjer sje óhætt að skírskota til ræðukafla þeirra, er þeir skila af sjer, um að jeg fer rjett með. Jeg sagði - og það vil jeg endurtaka - að ef ekki væri von á neinum nýjum upplýsingum í málinu, þá hefði landbn. annað þarfara við tíma sinn að gera en að taka þetta til meðferðar. Þá þóttist hv.þm. undrast það mjög, að við Framsóknarmenn vildum tileinka okkur formann búnaðarfjelagsins sem fulltrúa okkar í stjórn þess. Hv. þm. veit það þó ósköp vel, að formaður var kosinn eftir tillögu Framsóknarmanna í landbn., og að við höfðum enga íhlutun um það, hvaða mann íhaldsmenn nefndarinnar tilnefndu. Jeg get um leið skotið því til hv.þm. V.-Sk., að það er alls engin pólitík í stjórnarkosningunni, þótt tveir aðalflokkar þingsins stingi hvor upp á sínum manni, án íhlutunar annara flokka.

Það hefir aldrei komið til mála í Íhaldsflokknum að kjósa mann í stjórn búnaðarfjelagsins.

- Fulltrúar flokkanna í landbn. hafa tilnefnt sinn manninn hvor. En þótt formaður búnaðarfjel. sje þannig fulltrúi Framsóknarmanna í stjórn fjelagsins, eða Framsóknarmaður, er það alt annað mál, að í starfi sínu er hann skyldur að láta sjer ant um hag allra landsmanna. Hið sama má áreiðanlega segja um þann mann, Magnús Þorláksson, er Íhaldsmenn í landbn. tilnefndu í stjórn fjelagsins. Jeg veit með vissu, að hann í starfi sínu fyrir fjelagið gerir það eitt, er hann álítur landbúnaðinum fyrir bestu, hver sem í hlut á.

Hv. þm. skal fá að standa við það, að stjórn búnaðarfjelagsins sje kosin pólitískt!

. Jeg hefi alls ekki sagt það, heldur að flokkarnir hefðu fulltrúa í stjórninni. - Jeg þarf ekki að elta ólar við fleira, sem hv.þm. Barð sagði. Hv. þm. Str. vjek að ræðu hv.þm. Ak., og virtist mjer henni þar með fullsvarað. En það er hv.þm. V.-Sk., sem jeg verð að víkja til fáeinum orðum. Hann fór um það mörgum orðum, hve ant sumum hefði verið um að draga þetta mál inn í pólitískar deilur. En hverjir hafa óskað þess, ef ekki þeir, sem hafa þyrlað upp því mikla ryki, sem málið nú er hulið í? Þessum hv.þm. (JK) þótti ekki tryggilega um það búið, hvaða menn yrðu kjörnir á búnaðarþing. Má vera, að svo sje. En það er vandi að haga kosningum svo, að ekki megi að finna. Þótt þingmenn sjeu kosnir eins og menn vita, sjest, að ekki er fyrir það girt, að pólitískir loddarar komist á þing.

Búnaðarþing?

. Nei, Alþingi; þar á það við. Þá var hv.þm. V.-Sk. að heimta skýrslur um málið. Ekki sýndist hann þó þurfa þess sjálfs sín vegna, því að hann hefir þegar kveðið upp dóminn. Hv. þm. er löglærður og ekki ólíklegri til þess en hver annar að komast í dómarasess. Þarna framkvæmdi hann líka dómaraverk, sýknaði annan aðila þegar í stað og sakfeldi hinn. Geri jeg því ráð fyrir, að hann þurfi ekki nýjar upplýsingar handa sjálfum sjer, heldur sje hann aðeins að heimta málsskjölin á borðið handa öðrum. En jeg vil endurtaka það, sem jeg áður sagði, að sje eitthvað nýtt fram komið í málinu, er landbn. að sjálfsögðu fús að taka það til athugunar; annars hefir hún margt þarfara með tíma sinn að gera. Hv. þm. (JK) sagði, að Bfj. Ísl. hefði undanfarið verið í kviksyndi stjórnleysis og ábyrgðarleysis. Jeg vil nú vona, að hv.þm. hafi óvart varpað fram þessum staðhæfingum. En undir öllum kringumstæðum held jeg, að það ætti vel við að rökstyðja svona orð. Og af því að mjer er hlýtt til hv þm. - við erum háðir Skaftfellingar - vildi jeg mælast til þess, að hann færði þessum orðum sínum stað. Það er æskilegast fyrir hann sjálfan. Hvenær byrjaði stjórnleysið og hvenær byrjaði ábyrgðarleysið í búnaðarfjelaginu? Jeg býst við, að það hafi lent í „kviksyndinu“ ekki löngu seinna. Hv. þm. V.-Sk. ljet eins og hann talaði í umboði ótal bænda, þegar hann krafðist að fá að vita „hið sanna“ - sem hann þóttist þó vita svo ósköp vel. - Jeg fæ nú ekki skilið, hvernig þetta umboð á að vera komið til hv.þm., eða hvernig hann fer að vita vilja bænda nú um þetta mál. Reyndar getur verið, að hv.þm. hafi einhverja fjarsýnis- og huglestrargáfu, og hafi þannig fengið þessa vitrun. Þá held jeg, að mjer væri nú best að gefast upp við að ræða málið við hann. - En það er nú mín hyggja, að bændur vilji hafa stjórn þessa fjelags sem friðsamasta og eindregnasta að sínum skyldustörfum, og þakki engum fyrir að flytja þangað ósamlyndi og sundurþykkju. Hv. þm.(JK) drap á, að jeg hefði sagt, að Sigurður Sigurðsson væri ekki lengur búnaðarmálastjóri. Þetta sagði jeg aldrei, en þótt jeg hefði sagt það, þá skiftir það ekki máli. Hv. þm. Str., form. búnaðarfjel., sagði, að enn væri ekki fullráðið, hversu störfum yrði skift með búnaðarmálastjórunum. En hvernig sem um það fer, þá stendur það, sem jeg sagði, að Sig. Sig. verður ekki búnaðarmálastjóri á sama hátt og áður var. Við getum tekið hliðstætt dæmi. Hjer voru þrír ráðherrar, þangað til Jón Magnússon forsætisráðherra dó. Þá skiftu hinir ráðherrarnir með sjer störfum hans, en þar fyrir er hvorugur þeirra forsætisráðherra á sama hátt og hinn látni var. Eins býst jeg við að skift verði með búnaðarmálastjórunum þannig, að hvor fái það starf, sem best er við hans hæfi og honum hentar best. Hv. þm. talaði um, að búnaðarfjelagið hafi verið dregið inn í pólitíska flokkadrætti. Getur hann nú fundið þessum orðum sínum nokkurn stað?

Hv. þm. kallaði formann fjelagsins fulltrúa síns flokks!

. Já, jeg sagði, að hann væri kosinn af okkur, en þar fyrir hefði hann skyldu til að vinna fyrir alla jafnt, enda hefir hann gert það. Hv. þm. talaði um, hve mikilsverð starfsemi búnaðarfjel. væri, og að gegnum það ætti sem flest að fara af því, sem miðaði til framfara í landbúnaði. Jeg er þessu öllu hjartanlega sammála. En heldur hv.þm., að hann vinni þarft verk með því að kveikja eld í þessu fjelagi?

Hver átti upptökin?

. Hver byrjaði umræður um þetta mál í hv.þd.?

Hver bar fram frv.?

. Fylgdu því nokkur ummæli, sem gæfu tilefni til svona umræðna? Auk þess var frv. borið fram á þingi í fyrra, og mjer finst ekki til mikils mælst, að hv.þm. geti nú farið að átta sig á efni þess, ári síðar.

Við skulum vona, að þeir hafi áttað sig fyrir andlátið. - ÁJ: Jeg býst við, að þeir fái tíma til þess, einhverntíma áður en hv.þm. hættir að tala!

. Það virðist svo sem hv. 2. þm.N.-M. sje nokkuð upp með sjer, enda er hann höfuðpaurinn í þessum umræðum. Jeg veit nú ekki, hversu vel honum ferst að vera að setja ofan í við aðra, en úr því að hann gerir sjer svo mikið far um að minna á sig, get jeg gert honum ofurlítil skil. Það er algerlega rangt hjá honum, að við Framsóknarmenn höfum haft nokkra íhlutun um það, hvern Íhaldsmennirnir í landbn. í fyrra tilnefndu í stjórn búnaðarfjelagsis af annara hálfu en okkar eigin. Hitt er annað mál, að við bentum í sameiningu hæstv. stjórn á þessa tvo menn í stjórn fjelagsins og berum sameiginlega ábyrgð á þeirri tilnefningu. Og jeg skal síst skorast undan því, að bera ábyrgð á starfsemi þess manns, er Íhaldsmenn í landbn. bentu á frá sinni hálfu. Jeg treysti þeim manni mjög vel.

Alt, sem jeg hefi sagt, er skjallega sannanlegt

. Nú held jeg að jeg geti að mestu látið hjer við sitja, þótt jeg hafi skrifað sitt hvað fleira hjá mjer. Hæstv. atvrh. sagðist ekki vilja blanda sjer í umræður hjer, og kvaðst halda, að form. búnaðarfjel. mundi eiga nóg með að stýra skútunni undan boðum í höfn, þótt hann væri látinn óáreittur. þetta er nú einstaklega vel meint af hæstv. ráðh. Jeg býst líka við, að það sje fleiri en form. Bfj. Ísl., sem þyrftu að hafa næði við sín stjórnarstörf. Hæstv. ráðh. á nú stjórnarstörfum að sinna. Vel gæti jeg unt honum þess, að honum mætti auðnast að haga sinni stjórnsemi svo, að hann komist klaklaust í höfn og menn megi við hans formensku vel una.

Jón Auðunn Jónsson Jeg hafði eiginlega ætlað að spara mjer ræðuhöld um þetta mál, þangað til það kæmi frá nefnd. En hv. 2. þm. Árn. gaf mjer sjerstakt tilefni til að standa upp núna. Hv. þm. sagði sem sje, að stjórn Búnaðarfjel. Ísl. væri kosin pólitískt og flokkarnir tilnefndu menn í stjórnarnefndina. Þetta verð jeg að lýsa hrein ósannindi, að því er til Íhaldsflokksins tekur. Aldrei hefir verið minst einu orði á slíka tilnefningu á nokkrum fundi flokksins, og hv. 1. þm. Rang. segir mjer, að sama megi segja um Framsóknarflokkinn. En alt virðist benda í þá átt að þeir, sem stjórna búnaðarfjelaginu, vilji skjóta sjer bak við hina pólitísku flokka. Formaður fjelagsins, hv.þm. Str., kallar sig „fulltrúa Framsóknarmanna“, og býðst til að gefa umbjóðanda sínum, Framsóknarflokknum, skýrslu um málið. Þetta verð jeg að telja algerlega ósæmilegt af hv.þm., að neita að gefa nema einum þingflokki skýrslu um annað eins mál og það, sem hjer um ræðir.

Þetta er algerlega rangt hjá hv.þm.!

. Jeg skrifaði orð hv.þm. hjá mjer, þegar hann talaði þau. Hann kvaðst skyldu gefa umbjóðanda sínum skýrslu um málið  Annars er það undarlegt, að ekki má á það minnast, að hjer sje hneykslismál á ferðum, og að framkoma búnaðarþingsins sje hneykslanleg. Þetta er þó öllum ljóst, ekki síst bændum.

Fulltrúar bænda voru þó ánægðir

. Já, það er nú svo, en hvernig var málið undirbúið fyrir þá bændafulltrúa? Það er erfitt að koma fram öllum gögnum um þetta mál, því að stjórn búnaðarfjel. hefir lagt hömlur á, að það gengi sinn rjetta gang. Og það var sú stjórn, sem beitti valdi sínu til að koma þeim mönnum, er henni sýndist, í „rannsóknarnefndina.“ Mig langar ekki til að lengja umræður um þetta mál, en það vil jeg taka fram, að jeg get aldei fylgt því, að koma pólitík inn í búnaðarfjelagið. Og þeir, sem vilja starfa þar á pólitískum grundvelli, gera minna gagn en ógagn. Og jeg veit ekki betur en að þegar málið var farið að skýrast fyrir bændum, hafi það orðið almenn krafa þeirra, að stjórn búnaðarfjelagsins segði af sjer. Sú krafa varð almennust og eindregnust, er stjórn búnaðarfjelagsins hafði gefið út skýrslu sína. Það þýðir ekkert að ætla sjer að dylja almenning hins sanna um það, hvort Sigurður Sigurðsson sje sekur af því, sem á hann hefir verið borið. Almenningsálitið hefir ekki aðeins heimild, heldur skyldu til að sýkna Sig. Sig. eftir þeim málalokum, sem urðu á búnaðarþingi. Það hefir líka þegar sýknað hann. Þeir, sem halda vilja uppi vörn fyrir framkomu stjórnar búnaðarfjel., ættu að taka sjer að einkunnarorðum það, sem hv. 2. þm. Árn. sagði áðan í öðru sambandi: „Það skiftir engu máli, þótt jeg hafi sagt það.“ Fyrir hönd flestra bænda á Vesturlandi vil jeg loks krefjast þess, að Sigurður Sigurðsson fái að halda störfum sínum að því er veit að íslenskum bændum, það er leiðbeiningar í jarðrækt o. fl. Ef stjórn búnaðarfjel. verður ekki við þeim tilmælum, skal hún enn fá orð í eyra.

Jakob Möller Það kann að þykja slettirekuskapur af mjer, að blanda mjer í kosningaundirbúning Íhalds og Framsóknar, þann, er hjer hefir farið fram. En mjer þykir rjett að lýsa minni skoðun, þar sem hvorugur aðili getur talist hlutlaus. Jeg geri ráð fyrir, að úrslit þessa máls sje um land alt skoðuð sem uppreisn fyrir Sigurð Sigurðsson, og jeg verð að telja það góð endalok. Enda þótt ekki sje um fulla uppreisn að ræða, þá hefir Sigurður þó sjálfur sætt sig Við málalokin, og er hann meiri maður í mínum augum fyrir að vilja falla frá sínum fylsta rjetti. - Um afstöðu hins aðilans, sem er ekki aðeins Framsóknarmaðurinn, hv.þm. Str., heldur og tveir Íhaldsmenn, - um afstöðu þessa aðila verð jeg að segja, að það sjest, að hann hefir borið meira fyrir brjósti hag Búnaðarfjel. Ísl. heldur en sína eigin þykkju. Jeg get tekið undir kröfuna um að heimta málið fullkomlega upplýst. En mjer þætti svo sem heimta mætti upplýsingar frá allri stjórn fjelagsins, Íhaldsmönnunum ekki síður en Framsóknarmanninum. En hjer hafa aðeins verið heimtaðar skýrslur af Tryggva Þórhallssyni, hv.þm. Str. - Ef Magnús Þorláksson á Blikastöðum hefði átt sæti í þessari hv. deild í stað hv.þm. Str., þá efast jeg ekki um, að hjer hefði verið skift um hlutverk. Þá hefðu Framsóknarmenn krafist þess, að fá málið „upplýst“, og íhaldsmenn varist allra frjetta.

Getsakir!

. Ójá, víst eru þetta getsakir. En jeg þekki Íhaldsflokkinn alls ekki að því, að vera neitt ófyrirleitnari að kosningameðulum heldur en Framsóknarflokkinn. Þar get jeg ekki gert upp á milli. Jeg vil aðeins slá föstu, að öll ræðuhöldin og málalengingarnar um þetta frv. eru ekki annað en kosningaundirbúningur.

Jón Kjartansson Það var af því að vinur minn, hv. 2. þm. Árn., var svo yfir sig reiður, þegar hann talaði, að hann fór með staðlausa stafi og fullyrti, að jeg hefði ýmislegt sagt, sem jeg alls ekki kannast við. Hann byrjaði að gefa í skyn, að jeg hefði farið með það eftir hv.þm. Barð., að landbn. hefði í fyrra bygt álit sitt á röngum upplýsingum. Á þetta mintist jeg ekki einu einasta orði. Hann fór líka með rangar staðhæfingar, er hann fullyrti, að jeg hefði kveðið upp dóm í þessu svokallaða áburðarmáli. Jeg tók það einmitt fram, fyrir mitt leyti, að jeg heimtaði skýrslur í málinu og að öll gögn væru lögð á borðið, svo að hægt væri að kveða upp endanlegan dóm um sýknu eða sekt búnaðarmálastjóra. En hitt tók jeg fram, að búnaðarþingið hefði með afgreiðslu málsins kveðið upp dóm, enda get jeg. ekki betur sjeð en að það hafi þegar kveðið upp sýknudóm yfir Sigurði Sigurðssyni og hreinsað hann af þeim áburði, sem á hann var borinn. En okkur hina vantar þær skýrslur og upplýsingar, sem sá sýknudómur er bygður á. Hv. 2. þm. Árn. hafði mörg orð um það, sem jeg hafði í ræðu minni kallað stjórnleysi og ábyrgðarleysi búnaðarfjelagsins, og heimtaði með þjósti miklum, að jeg færði rök fyrir því. Jeg gerði það á dögunum, en jeg get bætt því við, að jeg veit ekki hvað lýsir meira stjórnleysi og ábyrgðarleysi en framkoma stjórnar Búnaðarfjelags Íslands í þessu máli, er hún víkur frá starfi sínu alveg fyrirvaralaust einum aðalstarfsmanni fjelagsins, en svo, þegar rjettur aðili, búnaðarþingið, kemur til skjalanna og rannsakar málið, þá er frávikning mannsins að engu höfð og hann settur aftur í sitt fyrra embætti. En jafnframt reynir stjórnin á allan hátt að koma í veg fyrir, að nokkur fái vitneskju um það, sem gerst hefir. Er hægt að hugsa sjer meira stjórnleysi og meira ábyrgðarleysi en þarna kemur fram. Annars sje jeg ekki ástæðu til að eltast frekar við allar rangfærslur hv. 2. þm. Árn. á orðum mínum, og læt því þessari athugasemd minni lokið.

Forseti (BSv): Þá hefir enginn kvatt sjer hljóðs.

Jú, Hákon!

. - Hjer er enginn Hákon, en hitt er annað mál, að ef hv.þm. Barð. (HK) æskir að bera af sjer sakir, þá er kominn það heimilt.

Hákon Kristófersson Já, það er aðeins örstutt athugasemd. Og vildi jeg þá byrja með því að ósanna þau orð hv. 2. þm. Árn., er hann hafði eftir mjer, að jeg óski ekki eftir nýjum upplýsingum í þessu máli, vegna þess að jeg hefði fengið þær í fyrra, eða landbn. En þetta sagði jeg alls ekki, enda horfir málið alt öðruvísi við nú en það gerði þá, og margt komið á daginn síðan, sem einmitt þarf að upplýsa. Þá vildi jeg leyfa mjer að beina þeirri fyrirspurn til vinar míns, hv.þm. Str., hvort jeg eigi að taka það til mín, það sem hann sagði um illar hvatir manna, sem talað hefðu í þessu máli, og vil jeg þá mælast til að hann játi því strax eða neiti. - En hann þegir, og verð jeg þá að taka þögn hans sem samþykki. En þá verð jeg að segja, að mjer virðist einmitt, að ef um illar hvatir sje að ræða á annað borð, þá hafi þær ráðið öllu um framkomu hans í þessu máli. - Og hann „nikkar“, og játar það líka með þögninni! (Almennur hlátur). Hann sagði líka, að óþarfa mælgi hefði átt sjer stað nú við þessa umr., og finst mjer þá skörin færast upp í bekkinn, enda ætti hann allra manna síst að tala um óþarfa mælgi annara. Þegar menn eru svo langt leiddir, að þeir eru farnir að eigna öðrum illar hvatir, þá bregst það sjaldnast, að eitthvað meira en lítið er bogið við hugarfar þeirra sjálfra. Annars vildi jeg ekki, að orð mín í dag yrðu skilin á annan veg en þann, að á bak við þau lægju ekki aðrar hvatir en það, að vilja fá sem sannastar upplýsingar í þessu áburðarmáli, sem hv.þm. Str. og búnaðarþing hafa kosið að grafa sem dýpst niður. Aðalkjarni og undirrót þessa máls er sú, að fyrverandi og núverandi búnaðarmálastjóra hefir verið borið á brýn, að hann hafi farið á bak við stjórn búnaðarfjelagsins og honum vikið frá embætti vegna þess. En nú er Sigurður Sigurðsson af sömu mönnum settur til að gegna embætti sínu aftur og reynt að draga fjöður yfir alla þá misklíð, sem átt hefir sjer stað milli hans og yfirboðara hans. Geta þeir nú dæmt um, sem vilja, hvort það muni vera af sjerstaklega illum hvötum fyrir mjer, að jeg óska sannra og ábyggilegra upplýsinga í öllu, smáu og stóru, þessu áburðarmáli viðvíkjandi.

Halldór Stefánsson Jeg vil ekki láta vera ómótmælt því, sem tveir hv.þdm. hafa sagt um það, hvað af því mætti ráða, hver úrslit þessa máls urðu á búnaðarþingi. Þeir segja, að hjer sje um sýknudóm að ræða fyrir annan tiltekinn aðila, en það er hreinasta hugsunarvilla. Mætti þá alveg eins halda því fram, að það væri sýknudómur fyrir hinn aðilann. Rjett ályktað, út af úrslitum málsins á búnaðarþingi, er það að báðir aðilar hafi slakað nokkuð til.