Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jakob Möller [óyfir.]: Ég hefi leyft mér að bera fram brtt. á þskj. 837 við þetta frv. Tilgangurinn með þeim er í raun og veru engan veginn sá, að gera neitt erfiðara fyrir um framkvæmdalaganna. Um frv. er í sjálfu sér fullkomið samkomulag á milli allra flokka, en það er aðeins fyrirkomulagsatriði, sem hér er farið fram á að breyta, og er það gert samkv. ósk frá verzlunarmönnum. nefnd, sem kom frá verzlunarþinginu á fund allshn., þegar hún hafði þetta mál til meðferðar. Var farið fram á af þeirri n., að gerðar yrðu nokkrar breyt. á frv., sem nú eru sumpart komnar inn í frv. samkv. till.allshn. og samþ. voru við 2. umr. En allshn. öll hefir ekki allskostar orðið sammála um að taka upp þessar brtt. á þskj. 337. Þó hygg ég, að í raun og veru séu allir nm. nokkurn veginn sammála um, að sama tilganginum verði fullkomlega náð, þó að þær brtt. yrðu samþ. Fyrsta brtt. er við 7. gr. og varðar fyrirkomulag á framkvæmd eftirlitsins. eins og hv.þm. sjá. Þar er lagt til, að niðurlagi 2. málsgr. 7. gr., frá orðunum „gefi allar upplýsingar“, verði breytt eins og segir á þskj. 837. Breytingin er í því fólgin, að það er skotið þarna inn að gefa allar upplýsingar „eftir því sem þörf krefur vegna eftirlitsins“. Það má í raun og veru segja, að þetta felist í orðalagi gr., en það er aðeins öðruvísi orðað, þar sem segir síðar, að það skuli gefnar allar slíkar upplýsingar, sem starf þeirra varðar, og öðrum þess háttar orðatiltækjum. En ég valdi þetta orðatiltæki, „eftir því sem þörf krefur“, aðeins vegna eftirlitsins, af því að mér finnst það skýrara. Það er auðvitað ekki tilgangurinn, að eftirlitsmenn eigi heimtingu á öðrum upplýsingum en þeir þurfa að fá vegna síns starfs. Svo er unnað, að í frv. er krafizt þess, að þeir hafi aðgang að öllum verzlunarbókum. Þetta virðist í raun og veru vera á misskilningi byggt, því að það eru ekki verzlunarbækurnar, sem gefa þær upplýsingar, sem mestu varða í þessu efni. Það eru innkaupsreikningarnir yfir vörurnar, sem eftirlitsmennirnir eiga að afla sér upplýsinga um og sannreyna, að þeir séu eins og þeir eiga að vera. Í raun og veru er ekki þarna um aðra breyt. að ræða, en það má gera ráð fyrir, að brtt. undir stafl. b þyki meira verð. Þess er krafizt í frv., að það megi skipa fyrir um fyrirkomulag á bókfærslu verzlana - að eftirlitsmennirnir eða þeir, sem eiga að hafa eftirlit með vörunum, geti sagt fyrir um bókfærslufyrirkomulag. Í raun og veru held ég, að enginn nefndarmanna hafi skilið, hvers vegna þessi krafa var sett inn í frv., eða hvaða tilgangur gæti verið með því. Nú er það augljóst mál, að það er ekki fyrsta krafan, sem gerð er til starfsmanna matvælaeftirlitsins, að þeir séu sérfræðingar í bókfærslu. Það getur valdið miklum óþægindum fyrir kaupsýslumenn. þegar þeir eiga að breyta um bókfærslufyrirkomulag eftir því sem aðrir aðilar kynnu að gera kröfu til, og það verður á engan hátt séð, hvað það getur varðað framkvæmd matvælaeftirlitsins. Það eru vörurnar, sem á að rannsaka fyrst og fremst, og í raun og veru eingöngu, en hvernig verzlanir haga sinni bókfærslu, skiptir eiginlega engu máli í þessu sambandi. Þetta virðist byggjast á þeim sama misskilningi eins og kemur fram í kröfunni um, að eftirlitsmennirnir hafi aðgang að verzlunarbókunum. Það er eins og meginupplýsingarnar fáist í þeim, en það eru allt önnur skjöl, sem þar koma til greina. Annars eru svo ströng fyrirmæli um, að kaupsýslumenn skuli greiða fyrir þessu eftirliti og láta í té allar nauðsynlegar upplýsingar, að það virðist að bera í bakkafullan lækinn að bæta svo þar ofan á þessari kröfu. Í öðru lagi er svo felld niður úr þessari gr. síðasta málsgr., þar sem gert er ráð fyrir því, að kostnaðurinn við eftirlitið verði greiddur með sérstöku gjaldi, sem lagt verður á einstakar vörutegundir. Þar hefi ég sett í staðinn, að kostnaðurinn skuli greiðast úr ríkissjóði, og það er samkv. till.n. frá verzlunarþinginu. En það er farið fram á það, að ríkissjóði verði bættur upp þessi kostnaður með sérstöku gjaldi. Ég kynni betur við, að kostnaðurinn yrði greiddur úr ríkissjóði, því að það eru óþægindi að vera að leggja sérstök gjöld á hinar og aðrar vörutegundir. Eftirlitið með þessum vörutegundum varðar almannaheill, og því er eðlilegt, að kostnaðurinn við það sé tekinn af almannafé. - úr ríkissjóði -, eins og allur nauðsynlegur kostnaður við opinbera starfrækslu. Þess vegna er ástæðulaust að gera greinarmun á þessum kostnaði og öðrum. Hinsvegar hefi ég sett undir stafl. c einskonar varatill., ef menn geta ekki fallizt á hina, þannig að þar er ákveðið, að þessi kostnaður verði bættur ríkissjóði með sérstöku gjaldi. Þessi liður getur komið undir atkvgr. sérstaklega og felst ekki í atkvgr. um sjálfa gr. eða þessa síðustu málsgr. Það er því óhætt fyrir hv.þm. að samþ. a- og b-lið brtt.; þá eiga þeir eftir sem áður kost á að setja inn í frv., að kostnaðurinn skuli greiddur með sérstöku gjaldi, aðeins er munurinn sá, að þar sem í frv. er gert ráð fyrir, að þetta gjald sé miðað við þunga vörunnar, þá er í till. minni lagt til, að gjaldið miðist við verðmæti vörunnar. Ef á að leggja slíkt gjald á vöru, er eðlilegast og í raun og veru sanngjarnast, að það miðist við verðmæti hennar, annars getur það orðið á ódýrari vörum tiltölulega of mikill hluti af verði vörunnar. Þess vegna er eðlilegt og sanngjarnt, að gjaldinu sé jafnað niður á allar vörur, sem undir eftirlitið heyra, eftir verðmæti þeirra. Það varðar líka að sjálfsögðu tiltölulega meiru um að eftirlit sé betra með dýrari vörum, að þær séu ekki sviknar. Þess vegna er sanngjarnt, að kostnaðurinn komi meira niður á dýrari vörunum en þeim ódýrari. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þessar brtt. Í þeim felst ekki neinn ágreiningur um efni málsins eða framkvæmd, heldur er aðeins um fyrirkomulagsatriði að ræða.

Héðinn Valdimarsson [óyfirl.]: Það er viðvíkjandi þessum brtt.hv. 3. þm. Reykv., sem ég vildi segja nokkur orð. viðvíkjandi fyrstu brtt. vil ég aðeins segja það, að ég hefi að vísu ekki mikið við hana að athuga og hefi ekki sérstaka ástæðu til þess að leggjast á móti henni, en ég efast samt um, að hún geti orðið til nokkurs góðs. Hv. 3. þm. Reykv. heldur því fram, að það sé nægilegt fyrir eftirlitsmennina að hafa aðgang að innkaupsreikningunum og öðrum skjölum viðvíkjandi þeim. Það getur vel verið, að það sé rétt. Auðvitað er það venjulega svo, að það þarf ekki annað en þetta, en ég get hugsað mér þau tilfelli, að eftirlitsmennirnir vilji sannprófa, að reikningarnir séu réttir, að þá sé betra að hafa aðgang að verzlunarbókunum. En ég leggst ekki á móti þessari brtt. Aftur á móti er ég mótfallinn b-lið brtt. á þskj. 837. N. varð ekki sammála um þetta atriði. Okkur í meiri hl. fannst réttara, að kostnaðurinn við þetta eftirlit væri greiddur eins og hver önnur vöruskoðun. Þetta er ekki aðeins vegna öryggis almennings, heldur líka gert fyrir þá, sem hlut eiga að máli og kemur illa, að þessar kröfur séu settur óaðgengilegar, og einnig af þeim ástæðum er gjaldið miðað við magn, en ekki við verðmæti vörunnar. Þetta er í samræmi við aðra vöruskoðun, t. d. á fiski, að eftirlitið sé borgað af þeim mönnum, sem vörurnar eiga. Ég vil því mælast til, að síðari till. séu felldar, en frv. samþ. óbreytt.

Jakob Möller [óyfirl.]: Eins og hv.þdm. heyra, þá er í raun og veru staðfest með ræðu hv. 2. þm. Reykv., að ágreiningurinn er hér ákaflega lítill. Það, sem hv. 2. þm. Reykv. leggur höfuðáherzluna á, er það, að kostnaðurinn af eftirlitinu sé greiddur af eigendum varanna, að þeir séu látnir með sérstöku gjaldi kosta það, en ekki ríkissjóður. En eins og ég benti á, þá fer c-liður í brtt. minni í þá átt, að gera þetta mögulegt, þó að b-liðurinn verði samþ. Annars kom hv. 2. þm. Reykv. ekki inn á þá brtt. mína viðvíkjandi eftirlitinu, að fella niður þann rétt, sem n. er gefinn til að krefjast breyt. á bókfærslu kaupsýslumanna. Það er kunnugt, að bókfærsla er lögskipuð hjá kaupsýslumönnum, og verður ekki séð, að það sé bót að gefa þessum aðila vald til að ákveða, hvernig þeir eigi að haga bókfærslu sinni, því held ég að hér þurfi ekki að verða ágreiningur og menn geti verið sammála um, að það sé frekar til skemmda en hitt að fela matvælaeftirlitinu þetta vald, sem ekki varðar það starf, sem það á að framkvæma. Um greiðslu kostnaðarins hefi ég ekki frekar að segja. Ég veit, að það er viðkvæmt mál, að hlaða ekki kostnaði á ríkissjóð. En hinsvegar hygg ég, að sé ljóst, að það er visst taumhald á því, hvað mikill kostnaðurinn verður, ef ekki er greint sundur starfið í sérstaka flokka, og ég hygg, að það sé trygging fyrir því, að kostnaðurinn fari ekki úr hófi fram, að hann sé greiddur úr ríkissjóði. En ef mönnum er hinsvegar áhugamál, að kostnaðurinn sé greiddur af vörueigendum, þá er einnig hægt að koma því svo fyrir með því að samþ.till. mína undir c-lið. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að það væri venjulegt að miða gjaldið við þunga, og nefndi fisk sem dæmi, en þetta gildir öðru máli með fisk, því að þar er verðmunur ákaflega lítill, en hinsvegar er hér um ýms matvæli og neyzluvörur að ræða, þar sem verðlagið er afarmisjafnt. Misræmið verður því mjög mikið, ef miðað er við þunga, vegna þess að verðmæti vörunnar er ákaflega misjafnt, sumar vörur mjög ódýrar, en aðrar dýrar, og myndi þetta verða til þess, að eftirlitið með ódýrari vörunum yrði óhæfilega hátt. Það væri því heppilegra, að allt gjaldið væri miðað við verðmæti, en ekki þunga.

Héðinn Valdimarsson [óyfirl.]: Það er rétt, sem hv.þm. segir, að heimild er til fyrir því, hvernig kaupmenn skuli haga bókfærslu sinni. En nú er að sjálfsögðu ekki ætlazt til þess með þessum lögum, að umbreyta bókhaldi kaupmanna. Þeir hafa sitt bókhald á venjulegan hátt, eins og eðlilegt er. Hér er átt við, að hægt sé að gera vissar kröfur til kaupsýslumanna til að gera eftirlitið sem auðveldast, t. d. að hægt sé að sjá, hvað fer gegnum einhverja verksmiðju daglega. Ég veit ekki nema hægt sé að haga því eftir till.hv. 3. þm. Reykv. En aftur greinir okkur á um það, hvort eigi að greiða kostnaðinn við eftirlitið úr ríkissjóði eða ekki. Ég álít, að ekki sé ástæða til að miða gjaldið við verðmæti, þó að slíkt væri sjálfsagt, ef það væri skattur, en þetta er ekki skattur.

Jakob Möller [óyfirl.]: Hvort sem þetta heitir skattur eða skoðunargjald, þá er það gjald, sem leggst á vörurnar og hækkar verð ódýru væri eftir brtt. minni greiddur úr ríkissjóði, þá er það í raun og veru engin breyt., eins og sjá má af frv., því að það má bæta ríkissjóði þetta upp með því að leggja gjald á vörurnar. Enda er það t. d. svo með smjörlíkisgerðirnar, að kostnaðurinn við eftirlitið er greiddur úr ríkissjóði, en ríkissjóður fær aftur tekjur af smjörlíkinu og fær þannig endurgreiddan þennan kostnað fullkomlega. Og ef samþ. er till. mín undir c-lið, þá er þar tekið fram, að heimilt skuli að leggja þetta gjald á. Ég held sem sagt, að ágreiningurinn sé minni en sumir hv.þm. ef til vill halda. Um bókfærsluatriðið hefi ég ekki mikið meira að segja, en ég held, að það sé misskilningur, að það geti haft mikla þýðingu, þegar tryggt er, að fá megi upplýsingar eftir þörfum. Það má vafalaust teygja og toga reglugerðarákvæðið, svo að hægt sé að fá framkvæmt eftirlitið út í yztu æsar.

Frsm. (Bergur Jónsson) [óyfirl.]: Í framsöguræðu minni áðan gleymdi ég brtt. Það voru brtt. í þskj. 826-828. Ég vil taka fram um brtt. í þskj. 826 frá hv. 3. þm. Reykv. og hv. 1. landsk„ að ég tel meinlaust í sjálfu sér, að formanni barnaverndarn. sé heimilað sitja fundi framfærslun. - Brtt. í þskj. 827 tel ég sjálfsagðar, og er það að vonum, þar sem ég er einn af flm. þeirra. Í 1. brtt. ræðir um það að færa innheimtu barnsmeðlaga aftur í það horf, sem nú er, þ. e. í hendur lögreglustjóra, og leiðir það af því, að framfærslustjóraembættið verður ekki stofnað, og ennfremur að fela þeim að úrskurða um þau mál. Um brtt. á þskj. 828 er það að segja, að við nánari athugun þá lét ég hana frekar til bóta. Ég vil taka undir það með hv. aðalflm. framfærslul., hv. 6. landsk., að sjálfsagt sé, að jöfnunarhlutfallið verði ákveðið minna, láta þau ákvæði reyna sig næstu tvö árin, og tel enga þörf á því mikla kappi, sem lagt er á það að breyta því nú. Það lítur út fyrir, að hv.þm. V.-Húnv. sé að ganga erinda Rvíkur í þessu. Það virðist ekki vera nægur tími til að reikna þetta út, og ég sé ekki betur en að hv.þm. geti látið sér nægja að bíða til næsta þings, þegar betra tóm verður til að athuga þetta niður í kjölinn, því að hér er um vandamál að ræða, sem ekki má flaustra af. Hv. þm. V.-Húnv. tók aftur brtt. á þskj. 740, eins og ég spáði. Hann minntist í brtt., sem ég flutti ásamt hv. 2. þm. Reykv. og 2. landsk., og lagði eindregið á móti þeim öllum. mér þótti sérstaklega undarlegt, að hann skyldi mæla á móti 1. brtt., þar sem aðeins er um að ræða það, að þar sem valdsmaður er ókunnugur, þá megi hann ekki aðeins leita til framfærslun. eða hreppsn., heldur og til annara kunnugra manna. Það getur vel staðið svo á, að einhver persóna sé á staðnum, sem sé kunnugri heldur en þessar nefndir. Þetta er bara valdsmanni sjálfum til hægðarauka, til þess að hann geti eftir á varið úrskurð betur með því að vísa til álits, sem byggt er á. Þetta ákvæði er atriði, sem ég myndi telja sérstaklega heppilegt, að geta snúið sér til manns, sem væri enn þá kunnugri en þessar nefndir, og vera ekki bundinn við að snúa sér til n., sem ekki væri víst, að gæti gefið réttar upplýsingar. Á hinu furðaði mig ekki eins mikið, þó að hann, eins og margir aðrir, vildi fella niður 61. gr., þar sem gert er ráð fyrir, að meðlagið missi gildi sitt, þegar barnsmóðirin giftist aftur. Í þessari gr. er nýmæli eins og hv. aðalflm. gat um, sem minnkar rétt barnsmóður í þessu tilfelli, og þetta er ástæðan til þess, að við gátum ekki fallizt í þetta. - Það er rangt hjá hv.þm. V.-Sk., að ég hafi verið þessu meðmæltur. Þetta er gert af mannúðarástæðum og engu öðru, og þetta er algerlega rangt gagnvart barnsmóðurinni, enda þótt svo hafi orðið, að barnsfaðirinn hafi dáið. Í öðru lagi vil ég benda í það, sérstaklega þeim mönnum, sem sérstaka virðingu bera fyrir hjónabandi og slíkum hlutum, að það er opin leit fyrir allar persónur, þar sem svo stendur á, að eignast barn og bús áfram án þess að giftast, til þess að halda úrskurðinum. Ég veit nú ekki að hv.þm. V.-Sk. vildi vinna að því, sem menn kalla hneykslanlega sambúð. Einu sinni var bæjarfógeti sem tók sig til og gekk hús úr húsi í næturþeli og rak í sundur persónur, sem ekki voru giftar, en bjuggu saman. Þetta er enn í lögum, og þetta má og á hver valdsmaður að gera. Það er því undarlegt af löggjafarvaldinu að ganga á í því að ýta undir fólk með það að búa saman í hneykslanlegri sambúð. Með þessu er ég ekki að segja það, að þetta lagaákvæði sé rétt eins og það er nú, en það eru ýms réttindi bundin að l. við hjónabandið, t. d. fyrir börnin, og þeim er oft heldur illa við, að foreldrar þeirra búi saman, án þess að vera gift. Það er enginn vafi á því, að afleiðingin af því, ef þessi gr. frv. fær að standa óbreytt, að menn fara bara að auka þessa hneykslanlegu sambúð. Það var tilætlun flm. frv. og þeirra, sem sömdu það, að gera sem jafnastan rétt allra mæðra. - Í 26. gr. er ákvæði um það, að meðlag skuli falla niður, ef ekkja, sem fær meðlag með börnum, giftist. Við felldum þetta ákvæði niður. Ef við hefðum fellt niður 61. gr. en látið 26. gr. standa, þá myndum við hafa gert upp á milli giftra kvenna og ógiftra, en það vildum við ekki gera. Þar með er þá aðeins um samræmisatriði að ræða. Ég vona nú, að hv.þm. V.-Sk. taki þessi rök mín til greina, sérstaklega þar sem um collega minn er að ræða, sem ég veit, að vill láta hegningarl. landsins gilda eins og önnur lög.

Pétur Magnússon [óyfirl.]: Það er mesti misskilningur hjá hv. 2. þm. S: M., að ég hafi haldið því fram, að tryggingarsjóðir Brunabótafél. Ísl. væru séreign þeirra, sem vátryggt hefðu hús sín þar. Það, sem ég hefi haldið fram, er ekki annað en það, að tryggingarsjóðirnir séu óskiptanleg sameign þeirra kaupstaða og kauptúna, sem skyldutryggingu hafa haft í félaginu. Og það er mesti misskilningur, ef hann heldur, að þetta sé þýðingarlaust fyrir hlutaðeigandi kaupstaði og kauptún. Það hefir mikla þýðingu fyrir þau, einmitt af því að þetta skapar möguleika til þess að lækka vátryggingargjöldin frá því, sem nú er. Eftir því sem sjóðnum vex fiskur um hrygg, því meiri eru möguleikarnir til þess, að iðgjöldin geti lækkað frá því, sem verið hefir. Og ég get ekki séð nokkra ástæðu til þess að nota þessa sjóði til þess að styrkja menn hér í Rvík eða annarsstaðar til þess að tryggja lausafé sitt. Ég hefi ekki komið auga á, að það séu svo mikil vandkvæði á því að standa straum af brunabótatryggingum á lausafé, að ástæða sé til að veita ríkisstyrk eða taka af þessum sameiginlega sjóði kaupstaðanna til þess að standast þessa áhættu. Ef félagið á að færa út starfsemi sína, þá verður að haga iðgjöldunum þannig, að nýr sjóður geti myndazt, sem getur staðið undir sér sjálfur. - Þetta er í mínum augum augljóst mál.

Héðinn Valdimarsson Ég vil þá taka aftur mína skrifl. brtt., með skírskotun til brtt.hv.þm. Hafnf.

Gísli Sveinsson [óyfirl.]: Herra forseti! Ég var fyrr búinn að skýra að nokkru þær brtt., sem ég og fleiri hv.þm. hafa borið fram á þskj. 740. Síðan hefir það gerzt í þessu máli, eins og hv.frsm. kom inn á, að samkomulag hefir orðið milli nokkurra þm. úr öllum flokkum, að minnsta kosti að miklu leyti. - Ég skal fara nokkrum orðum um þetta, en skal reyna að vera stuttorður. - Fyrsta brtt. er tekin aftur, með því að höfuðatriði samkomulagsins er það, að hún falli burt. Það varð samkomulag um það, að framfærslustjóraembættið, sem ætlazt var til, að sett yrði á stofn við hlið stjórnarráðsins, yrði ekki stofnað. Þar af leiðandi eru allar gr., sem fjalla um framfærslunefnd, teknar aftur, og er fyrsta brtt. sú fyrsta af þeim. -2., 3. og 4. brtt. eru látnar halda sér, og er samkomulag um þær, svo að ég tel ekki mikla þörf á að skýra þær. Þær skýra sig nokkurnveginn sjálfar. Skal ég þó fara aðeins fáum orðum um þær. 2. brtt. við 7. gr. ætlast til þess, að þegar framfærslumaður vill ekki taka á heimili sitt framfærslu þurfa eða hann skorast undan því þá verði færð fyrir því rök, hversvegna hann færist undan því, og séu þau fullnægjandi, þá sé hann laus allra mála. Það er sjálfsagt að hafa þetta, til þess að menn geri sér ekki leik að því að skorast undan að taka mann á heimili. Um þetta atriði var samkomulag. - 3. brtt. er við 8. gr. og er um það, að viðkomandi yfirvald felli úrskurð í þessum málum eins og verið hefir og svo megi skjóta þeim úrskurði til atvmrh. Er þá öllu borgið með því, en gr. eins og hún er í frv., gerir ráð fyrir nokkru öðru, sem sé að sveitarstjórn sé ein látin ráða, hvort maður sé fær um að greiða meðlag. - Í 4. brtt. við 9. gr. er fært í réttara horf, eins og er í löggjöfinni. Þar er ákvæði um, að yfirvald skuli kveða upp úrskurð, þar sem framfærsluþurfi dvelur eða á heima, en þar sem þetta er gegn öllum venjum og það er algild regla, að úrskurður skuli upp kveðinn, þar sem framfærslumaður á heima, þá er þetta með brtt. fært aftur í hið forna horf, og virðist þá síðari málsl. gr. óþarfur, enda hafa höfundar frv. nú fallið frá þessu. - Þá er 5. brtt. við 12. gr. Um hana hefir orðið samkomulag á þann hátt, að sérstökum málsl. verði bætt aftan við 12. gr., er kveði á um lögheimili manna. Það vantar í sjálfu sér alveg inn í löggjöfina skýr ákvæði um það, og er með þessu gerð tilraun til þess. Mér finnst, að það, sem felst í þessari brtt., megi notast við sem skilgreiningu í þessu efni, og hún vera í samræmi við kröfur nútímans. Það hefir hingað til verið talið lögheimili manns, þar sem hann hefir átt heima árið um kring. Í raun og veru tel ég, að það mætti eftir ástæðum telja missirisheimili lögheimili manns, þar sem nú er svo mikið los á þjóðinni, þar sem menn hafa atvinnu hér og þar. Ég tel, að það megi kalla manninn heimilisfastan þar, sem hann er missirislangt, en það verður að vera ekki aðeins á manntali, heldur verður að vera upplýst, að hann sé þar gjaldandi, hvort sem hann hefir greitt gjaldið eða ekki. Þegar þetta hvorttveggja fer saman, þá verður ekki að mínu áliti komizt lengra í stuttu máli. Einhverntíma verða væntanlega sett l. um það, hvar sé lögheimili manns, því að nú, þegar löggjöfin miðar við það, þá er æfinlega undir úrskurði dómara komið, hvar er lögheimili manns í þessu eða hinu tilfellinu. - Um 6. brtt. við 13. gr., er samkomulag. Það er aðeins tilflutningur til þess að ná betur því, sem til er ætlazt. - Um 7. brtt. við 20. gr. er stefnumunur og því ekki fullt samkomulag um hana. Ég tel ógerlegt að halda ákvæðinu eins og það er í 20. gr., að maður, sem kemur frá útlöndum og er íslenzkur ríkisborgari, megi þá kjósa sér, hvaða framfærslusveit, er hann vill. Það eru fríðindi, sem engir aðrir hafa, ég sé ekki ástæðu til annars en að miða við eitthvað, sem var, þegar maðurinn fluttist til útlanda, og það, sem þá liggur næst, er að ákveða, að harm eigi þar framfærslusveit, sem hann síðast átti lögheimili. Nú getur að vísu komið til mála, að það sé barn eða börn ríkisborgara, sem ekki hafa verið hér á landi áður, en flutt til landsins, þá finnst mér þó samt eðlilegast að miða við þetta og ákveða þeim framfærslusveit, þar sem foreldrar þeirra ættu síðast lögheimili. Það mætti e. t. v. bæta því inn í: „þar sem foreldrar hans áttu síðast lögheimili“. - 8. brtt. er tekin aftur. - 9. brtt., það er held ég aðeins a-liður, sem verður þá brtt. við 27. gr., b og c-liðir eru teknir aftur. - 10. brtt. er og tekin aftur - Um 13.-17 brtt. er samkomulag. Þær eru allar aðeins lagfæring, til þess að þær nái betur tilgangi sínum eða til betra máls, sem enginn hefir neitt á móti. Það virðist nauðsyn, ef meiningin á að ná fullum tilgangi, þá þurfi þessara lagfæringa við. Ég skal geta þess, að í 50. gr. er nýmæli í frv., þar sem talað er um „venjulegt kaupgjald“, en í brtt. er tekið fram, að það eigi að vera kaupgjald á þeim stag, sem unnið er á, því að hitt hljóta menn að sjá, að er ófært, að hrepparnir hér og þar greiði eftir öðrum taxta en þeim, sem gildir á þeim stað. - 18. brtt. er tekin aftur og sömuleiðis 19. brtt., en 20. brtt. er látin halda sér. - Þá er í 21. og 23. brtt. að vissu leyti breyting á skattalögunum, sem varðar það tímatakmark, er sýslumenn eða yfirskattanefndir eiga að vera búnar að skila frá sér fullnaðar skattaskrám. Þessar brtt. eru sjálfsagðar, því reynslan hefir sýnt, að það tímatakmark, sem sett er í lögunum frá 1932, er ekki rétt, því ekki hefir reynzt fært að skila skattaskránum fyrir þann tiltekna tíma. - 22. brtt. er aftur á móti framkomin aðeins til að betra málið. - 24. brtt. býst ég við, að við tökum aftur, þar sem gera má ráð fyrir, að efni hennar leysist á annan hátt, nefnilega með frv. því um breytingar á kreppulögunum, sem ráðandi flokkar þingsins hafa ákveðið, að verða skuli að lögum, en í því er gert ráð fyrir kreppuhjálp til þess að létta skuldir sveitar- og bæjarfélaga. - Um 25. brtt. er samkomulag. Það er sjálfsagt atriði, að ákvæði laganna komi til framkvæmda þegar í stað gagnvart öllum, sem á sveitarframfæri eru. Viðvíkjandi ákvæði í þessari brtt. um það, að 78. gr. verði 71., og sömuleiðis viðvíkjandi öðrum ákvæðum í þessum brtt. um að tala greina lækki og að greinatala breytist vegna niðurfellinga greina í frv., vil ég geta þess, að þau eru tekin aftur, þar sem samkomulag er orðið um að engar gr. verði felldar úr frv. - Um 26. brtt., við ákvæði til bráðabirgða, er aftur á móti ekkert samkomulag. Hafa nefndarmenn óbundin atkv. um byggðaleyfin. Má segja, að ýmislegt mæli bæði með og móti þeim ákvæðum. Ýmis bæjar- og sveitarfélög munu vilja hafa þau ákvæði til þess að geta sett skorður við óeðlilegu aðstreymi fólks. -  Brtt. 790., get ég látið liggja milli hluta, en er mótfallinn 2. lið á sama þskj., sem fjallar um það, að miða gildistöku laganna við gildistöku annara laga, sem komin eru mikið styttra áleiðis, en það er frv. um ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla. Nú skal ég taka það fram, að því máli er ég að vísu fylgjandi, en nú liggur ekki við borð, að það mál verði lögleitt á þessu þingi. Sú löggjöf er líka alveg sjálfstæð, eins og tekið hefir verið fram af hv. 6. landsk., og á hún ekkert skylt við framfærslulöggjöfina. Það er því aðeins til þess að gera glundroða í málið í síðustu stundu, að fara að bendla það við önnur óskyld mál, og viljum við, sem teljum framfærslulögin mikið nauðsynjamál, ekki fallast á það.

Sigurður Kristjánsson [óyfirl.]: Ég get í raun og veru að mestu leyti fallið frá orðinu, en ég kunni bara ekki við, af því að ég var búinn að biðja um orðið, að vera sviptur því.  En út af því, sem hv. 2. þm. Reykv. sló fram, hvort sjálfstæðismenn vildu lofa að leyfa afbrigði frá þingsköpum um afgr. mála, ef þeir fengju að hafa flokksfundi, vil ég taka það fram, að fyrst og fremst þykist ég ekki eiga að standa honum neinn reikningsskap um það, og í öðru lagi hefir enginn leyfi til þess að svara fyrir Sjálfstfl., formaður hans er ekki við, og hann mundi heldur ekki hafa svarað, nema að ráðgast um það við flokkinn. - Annars vil ég benda hv.þm. á það, að það fer að ganga nokkuð langt úr hófi sú ófyrirleitni, þegar þeir flokkar - þeir menn á þingi fara að tala um það með miklum ofstopa, að sé verið að tefja mál, sem eru orðnir berir að því að margfara í kring um stjórnarskrána með því að hrúga inn málum, sem eru óbeinlínis um afnám laga, og málum, sem varða stórkostlega fjárhag landsins, svo að jafnvel að velti á millj., hrúga þessu inn sem brtt. á síðasta stigi málsins. Hér er að ske frá hendi þessara manna, sérstaklega hv. 2. þm. Reykv., fullkomið þinghneyksli, að fara í kringum stjórnarlög landsins og knýja fram mál óundirbúin og án þess að mönnum gefist kostur að kynna sér þau á nokkurn hátt og leita álits þeirra manna, sem eru sérfræðingar um ýms þessi efni. Ég held, að það mætti telja frekar til gagns, að það væri tafið fyrir þessum málum, svo sem unnt er, og ég ætla að lýsa því strax yfir, að ég mun ekki með hin stærri mál hér á nokkurn hátt greiða fyrir því, að þau komist í gegn um þingið með afbrigðum.

Forseti (JörB): Vill hv.þm. Vestm. aðeins bíða litla stund.

Jónas Guðmundsson [óyfirl.]: Ég skal taka það fram, að ég gleymdi í fyrri ræðu minni að minnast á eina brtt. á þskj. 740, sem ég hefði gjarnan viljað víkja að. Þessi brtt. er um það, sem hér er mikið um rætt, hvort framfærsluþurfi, sem kemur frá útlöndum, megi kjósa sér, á hvaða sveit hann á að fara eða hvort hann á að fara í þann hrepp, sem hann átti heima í, áður en hann fór af landi burt. Mér finnst það miklu meira í samræmi við anda þessa frv., að þessi maður, sem kemur frá útlöndum og er e. t. v. búinn að vera þar lengi, fari þegar í stað í þá sveit, sem hann sjálfur vill setjast að í. Mér virðist því algerlega rangt að samþ. þessa brtt. og miklu réttara að þessir menn segi sjálfir til um það, hvar þeir vilja setjast að í eitt skipti fyrir öll. - Um 7. brtt. á þskj. 740 vil ég segja það, að ég tel ekki til bóta, að hún verði samþ. Þá vil ég víkja nokkuð að hv.þm. V.-Húnv. Það er verst, að hv.þm. er nú ekki hér viðstaddur, en það er nú kannske óþarfi að fara að sækja hann til að hlusta á mig; en ég hafði ekki hugsað mér að víkja að öðru en því, sem hér hefir verið sagt. Hér hefir komið fram skrifleg brtt. um það, að framfærslun. verði skipaðar 3 mönnum í stað 5. - Þetta er nú náttúrlega ekkert aðalatriði, en þetta ákvæði um stjórn framfærslul. er sniðið eftir samskonar kafla í dönsku framfærslulögunum. Þessi regla er einmitt þaðan tekin að hafa nefndirnar frekar fjölmennar til þess að koma í veg fyrir að menn séu í hreppsn. og bæjarstjórnum og í þessum nefndum, því að ekki þarf að efa, að fjölda margir hæfir menn í þetta eru utan bæjarstj. og hreppsn. - Ég sé nú, að hv.þm. V.- Húnv. er kominn, og það var aðallega til að svara honum, að ég stóð upp. Það voru einkum tvö atriði í ræðu hans, sem ég vildi taka til athugunar. Fyrra atriðið var það, að hann sagði, að þrátt fyrir upplýsingar mínar um það, hvað Reykjavík væri betur sett en aðrir kaupstaðir og sveitarfélög, þá væri búið að taka tillit til þessa mismunar með útreikningum, sem jöfnuðu gjaldið. Eftir þessu er það rétt, að þessi mismunur á sér stað. En það er ekki þetta, sem er aðalatriðið hér, heldur hitt, að ekki er búið að taka tillit til, hvað mikið af þessu er fyrir tilverknað bæjarfélagsins sjálfs og hvað mikið fyrir tilverknað hins opinbera í heild. Hin önnur sveitar- og bæjarfél. í landinu geta ekki vænzt þess, þó að fjölgað sé starfsmönnum við Landsbankann hér, að fá álagningarmöguleika fyrir það. Og þegar sett er á stofn eftir fisksölul. heildsala á fiski alls landsins í Reykjavík, sem náttúrlega á, eins og hvert annað fyrirtæki, að vera skattskylt hér, þá er þar með tekinn sá réttur, sem verið hefir til í öðrum sveitarfélögum, til þess að hafa þar heildsölu og þar með álagningarmöguleikar. Allt slíkt, sem hið opinbera gerir, er Reykjavík til hagsbóta, en ekkert af því felst í þeirri reglu, sem reiknað er eftir. Það er þetta, sem ég vildi sérstaklega undirstrika. - Þá kem ég að hinu atriðinu, sem er í beinu áframhaldi af þessu. Hv. þm. sagði, að það væri nákvæmlega sama með því að samþ.brtt. hans við brtt., sem fjmrh. ber fram, eins og að samþ.brtt. hans við 72. gr. Þetta er líka rétt, en bara ekki að öllu leyti. Það er rétt að því leyti til, að ef fátækrajöfnunarféð hrekkur ekki til að greiða framfærslukostnað landsins, þá er það 10% ívilnunin, sem sveitarfélögin eiga að fá, sem verður upphafin. Það er rétt, að ég tel það réttara, að ef fátækrajöfnunarféð hrekkur ekki til, þá eigi ívilnunin fyrst að hverfa hjá þeim, sem minnst eiga að fá, en síður hjá hinum, sem meira eiga að fá. En verði brtt.hæstv. fjmrh. samþ. eins og hún liggur fyrir, verkar hún bara þannig, að það sveitarfélag, sem á að fá mikið, fær hlutfallslega jafnt og það, sem á að fá lítið. Eftir till.hv.þm. V.-Húnv. þá er upphafningin 10% fyrst og síðan koma til endurgreiðslu 2/3 hlutar. Ég veit ekki, hvort menn skilja þetta, en ég veit, að hv.þm. V.-Húnv. skilur þetta vel, að einmitt þetta verkar ekki fyrr en fátækrajöfnuðurinn er orðinn of lítill. Þegar hv.þm. athugar þetta, vænti ég að hann sjái, að sama er, hvort þetta er tekið eða hans brtt. Það veit ég, að hv.þm. V.-Húnv. getur ekki hrakið.

Forseti (JörB): Útbýtt er í d. brtt. á þskj. 826, 827 og 828, og verður að leita afbrigða frá þingsköpum til þess að þær megi koma til greina við meðferð málsins á þessum fundi.

Forseti (JörB): Ég skal út af þeim orðum hv. 2. þm. Reykv., að ég hafi ekki tekið á dagskrá frv. um ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla geta þess, að ég hefi ekki talið það til nokkurs hlutar að setja málið á dagskrá, sökum þess að jafnan hafa verið mörg mál á dagskrá, sem mér var sagt, að lögð væri áherzla á, að næðu fram að ganga. En frá minni hálfu hefir ekkert verið því til fyrirstöðu að það væri tekið fyrir.

Jóhann Jósefsson Ég veit ekki, hvort hæstv. forseti heldur því fast fram, að þetta frv. verði nú tekið til umr. Ég ætlaði að tala um málið, áður en því verður vísað til n. Þetta er þannig lagað mál og svo víðtækt, að það er mikil þörf á að upplýsa hv.þdm. um það. - Ég er reiðubúinn til að tala nú, en það verður að líkindum nokkuð langt.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Þetta mál var tekið af dagskrá á laugardaginn, svo að allshn. gæti athugað brtt. Þær voru svo teknar fyrir í gær, og leggur meiri hl. n. á móti þeim en einn nm. býst við að geta fallizt á eitthvað af þeim. En nú hefir verið útbýtt nýjum brtt. í framhaldi af hinum, og lítur helzt út fyrir, að það sé gert í þeim tilgangi einum, að tefja málið á síðustu stundu.

Þessar brtt. lágu fyrir skrifl. á laugardaginn

. Meiri hl. n. leggur á móti þessum till.

Frsm. (Bergur Jónsson) [frh.] [óyfirl.]: laugardaginn, þegar ljósin biluðu og fundi var slitið, hafði ég rætt um brtt. á þskj. 748, sömuleiðis brtt. frá fjmrh. á þskj. 771, og allar brtt. á þskj. 740, nema þrjár eða fjórar þær síðustu. Ég vil þá láta þess getið, að ég er samþykkur 23. brtt. þar, að í stað 1. júní komi 1. júlí, en aftur er ég á móti 24. brtt., því að ég álít, að hún sé óþörf, þar sem komið er frv. um skuldaskil sveitar- og bæjarfélaga. 25. brtt. er þörf leiðrétting, en 26. brtt. legg ég á móti, þar sem sýslunefndir og bæjarstjórnir hafa heimild til að neita um byggðarleyfi. Þá hefi ég ekki minnzt á brtt. á þskj. 790 frá hv.l.landsk.þm. og hv. 2. þm. Reykv. Fyrri till., við 56. gr., læt ég liggja milli hluta, n. hefir ekki tekið afstöðu til hennar, en ég best ekki við, að hún sé til bóta. Seinni brtt. vil ég algerlega leggja á móti, þar sem gildistaka þessara laga er miðuð við önnur lög, sem ekki eru gengin í gildi. Það er engin lagasetningaraðferð, að einhver lög, sem enginn veit, hver verða, ráði því, hvenær lög gangi í gildi. Það veit enginn um lögin um ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla, hvernig þau verða, eða hvað lengi það dregst, að þau ganga í gildi, eða hvað ánægðir menn verða með þau. Ég skil því ekki í þessari brtt. Ég held ég hafi ekki enn minnzt á brtt. á þskj. 789, sem flutt er af mér og hv. 1. landsk. og hv. 2. þm. Reykv. Sú fyrsta er aðeins útfylling á 22. gr. frv., þar sem valdsmönnum er falið að leita slits framfærslunefndar eða hreppsnefndar eða annara kunnugra þar, sem ekkjan á heima, um hagi hennar, áður en úrskurður er upp kveðinn um það, hver eigi að annast framfærsluna. Það geta aðrir verið kunnugri um hagi hennar en nefndarmennirnir, og er þessi brtt. sjáifsögð. - Brtt., að 61. og 26. gr. falli niður, eru báðar komnar fram af mannúðarástæðum. Það ákvæði 61. gr., að móðir barns, sem meðlag hefir tekið eftir látinn barnsföður, missi rétt sinn til meðlagsins, ef hún giftist aftur, þótti okkur ekki mannúðlegt. Það kemur vitanlega fyrir, þó að ekki sé það venja, að hún giftist aftur, og þá er það aukin ánægja fyrir hana að geta veitt hinum nýja manni sínum það meðlag, sem hún hefir fengið. Í öðru lagi er hér um nýmæli að ræða, því að áður var í lögum, að úrskurður réði, hvort meðlagið héldist. Það hefir líka verið talið hneykslanlegt, að búa saman án giftingar, og þó að þar skoðanir séu orðnar nokkuð breyttar, þá er ekki ástæða til fyrir löggjafarvaldið að vera að ýta undir, að fólk búi saman ógift. - Viðvíkjandi hinni brtt. við 26. gr. frv., þá er hún í samræmi við þetta, að gera ekki rétt hinna giftu minni en hinni ógiftu. Þá er ég búinn að fara í gegnum flestar brtt., nema brtt.hv.þm. V.-Húnv. á þskj. 715 viðvíkjandi jöfnunarflokkunum. Ég tel það ekki rétt að fara út í það að rugla með þetta, heldur reyna það fyrirkomulag, sem í frv. segir. Sama er um brtt. hans við brtt.hæstv. fjmrh. á þskj. 771. Að öðru leyti hefi ég rætt um frv. almennt áður við 2. umr., og sé því ekki ástæðu til að ræða þetta frekar, en ég mun svara því, sem fram kann að koma viðvíkjandi frv.

Jónas Guðmundsson [óyfirl.]: Hv. þm. Barð., frsm.allshn., hefir vikið svo rækilega að brtt. á þskj. 740, að ekki þarf frekara við að bæta. Það er sem sé einskonar samkomulag um það okkar á milli, sem að frv. stöndum og allshn., að fallast á þá breytingu á frv., að embætti framfærslustjóra komi ekki til framkvæmda, en að öðru leyti haldist stjórn þessara mála óbreytt, eins og ráð er fyrir gert. En afleiðingin af þessari aðalbreyt. verður óhjákvæmilega sú, að rekstur mála verður á allt annan veg en ráð er fyrir gert í frv., þar sem ætlazt var til, að boðleið hinna ýmsu mála yrði sú, að sveitarstjórnir sendu til framfærslustjóra beint, en hann síðan til sýslumanns. Nú fellur þessi boðleið niður með niðurfellingu embættisins og þarf vitanlega eitthvað að koma þess í stað. Á þskj. 827 er brtt., sem við flytjum í félagi hv.þm. Barð., hv.þm. V.-Sk. og ég, og er henni ætlað að bæta úr þessu á þann hátt, að gert er ráð fyrir, að lögreglustjórarnir verði milliliðir, þeir felli þá úrskurði, sem framfærslustjóra var ætlað, en þeir úrskurðir gangi síðan til ráðh., eins og nú er. Leiðir það af sjálfu sér, ef 1. liður 9. brtt. á þskj. 740 verður samþ., að þá verður að samþ.brtt. okkar á þskj. 827, annars er komin hrein ruglun á alla boðleið þessara mála. Ef frv. verður samþ. óbreytt, þá eru þessar till. sjálfdauðar, en ef samþ. verður að fella niður embætti framfærslustjóra, sem þar er gengið út frá, þá er óhjákvæmilegt að till. á þskj. 827 verði samþ., því mjög er óheppilegt, ef ekki er ákveðið um gang þessara mála, og vil ég leggja á þetta sterka áherzlu. Um brtt. á þskj. 748 vil ég segja það eitt, að þær eru allar leiðréttingar, ýmist færsla til betra máls eða leiðréttingar til samræmis við gildandi ákvæði laga, og skal ég ekki fleira um þær segja. Ég vil taka fram, að ég legg áherzlu á sömu till. á þskj. 740 og hv.þm. Barð. lagði til, að yrðu samþ. Hinsvegar er ég á móti sumum þeirra og sérstaklega þó ákvæði til bráðabirgða, sem hér er, og finnst mér ekki geta komið til mála að samþ. það. Mér heyrist nú á klið þeim, sem hér er í d., að hv.þm. muni hafa kynnt sér þetta mál svo vel, að þeir þurfi ekki að gera sér það ljósara og ég þurfi ekki að fara ýtarlega út í brtt. á þskj. 820, 789 og 790. Skal ég því ekki fara út í þær nákvæmlega, þar sem ég sé, að hv.þm. er mál þetta orðið svo kunnugt, en vil aðeins benda á, að þær hafa allar geysilega þýðingu fjárhagslega, sem er stór liður í sambandi við þetta mál. Gert er þar ráð fyrir, að niður falli 26. og 61. gr. frv., og er bar með fyrirbyggt, að styrkir þeir verði afturkræfir, ef ástæður breytast. Ennfremur er á þskj. 790 sú till., sem [eyða í handr.] skemmtilegra að hafa framfærslu. En ég gæti ímyndað mér, að þar sem mikið er um slík fyrirbrigði, gæti þetta orðið til álita, en ég vil ekki víkja nánar að henni, eða skipta mér af á annan hátt en þann, að ég hika ekki við að greiða atkvæði á móti. Um brtt.hv. 1. landsk.þm. og hv. 3. þm. Reykv. get ég sagt, að henni er ég samþ., þar sem gert er ráð fyrir, að formaður barnaverndarnefndar verði hafður með í ráðum. Hitt gæti verið óþægilegt að ákveða beint í lögunum, að hann skyldi vera í nefndinni, þó að Danir hafi slíkt ákvæði hjá sér. Um brtt. á þskj. 795 og brtt. við hana á þskj. 813, tel ég sjálfsagt að hafa þá till., sem gengur út frá hærra tillaginu til jöfnunar milli sveitarfélaga. Hv. þm. V.-Húnv. virtist hafa lagt mikla vinnu í að gera sér ljóst, hvernig væri varið með útreikning eða grundvöllinn fyrir jöfnun framfærslukostnaðar og vill hann gera meiri háttar breytingu þar á eða umsteypa 72. gr. frv. á þann hátt, að Reykjavík skuli vera í sama jöfnunarflokki og aðrir kaupstaðir og kauptún, sem hafa fleiri en 500 íbúa, og eigi þá að fá sama frádrátt á meðaltalsframfærslukostnaðinum eða 10% og verða þannig algerlega skipað á sama bekk. Hann vill því halda þessum ákvæðum frv. um að skipta landsmönnum í tvo flokka, þar sem í annan komi kaupstaðir og kauptún, sem hafa yfir 500 íbúa, en í hinum verði sveitarfélög og öll smærri kauptún. Svo vill hann afnema það ákvæði, að draga megi 10% frá meðaltalsframfærslukostnaði hjá sveitarfélögum, þegar til útreikninga kemur í þessu efni. Ég er honum alveg andvígur, hvað þessar brtt. snertir. Ég vil halda frádrættinum og byggi það í fyrsta lagi á því, að það er svo með t. d. Reykjavík og kaupstað og sveitarfélög, kauptún eða lítinn kaupstað, að þeir hafa allt aðra aðstöðu til þess að bera hlutfallslega sömu byrðar. Meðaltalsútreikningur á útgjöldum sýnir, að hlutfallslega sömu byrðar eru bornar af hinum ýmsu sveitarfélögum í landinu; en Reykjavík hefir ýms fríðindi og er því betur stæð til að bera hlutfallslega byrði. Og það var þess vegna, að við settum inn 10% frádráttinn í öðrum sveitarfélögum en Reykjavík, til þess að vega á móti beinum fríðindum fram yfir öll önnur sveitarfélög á landinu. 

Frsm. (Magnús Jónsson) [óyfirl.]: Það hefir verið talað um, að meðferð þessa máls sé einkennileg, þar sem við þessa einu gr. er tengdur svo langur hali. Ég vil hreyfa hér svipuðum aths. eins og ég gerði við annað mál, sem svipað stóð á um, því að við það var í rauninni tengt alveg nýtt mál með brtt., og taldi ég slíkt höggva nærri ákvæðum stjskr. um það, að hvert lagafrv. skuli ræða í 3 umr. í hvorri deild. En það verð ég að segja, að í meðferð þessa frv. hér enn meira á þessari óþinglegu aðferð, og man ég ekki eftir því, að nokkurntíma hafi átt sér stað jafnfrekjuleg meðferð á frv. eins og á þessu. Við þetta frv. eru tengdir fjölmargir liðir, sem allir orka miklu meir tvímælis en hið upphaflega efni frv. sjálfs. En það er ekki nóg með það, heldur er l. breytt í ný l., þar sem frv. er um breyt. á l. nr. 63 28. jan. 1935, um útflutningsgjald, en á að verða breyt. á l. nr. 85 26. apríl 1935, um bráðabirgðabreyt. nokkurra laga. Það er að vísu ekki tekið fram í stjskr., hvað brtt. megi vera víðtækar, en ég hygg þó, að tilgangur stjskr. með því að ákveða 3 umr. um hvert frv. í hvorri deild hljóti að vera sá, að fullkomlega ný mál verði að ræða á þann hátt, sem stjskr. gerir ráð fyrir. Og ætti að fylgja ákvæðum stjskr., þá hygg ég, að hæstv. forseti ætti að vísa þessu máli frá, eða a. m. k. að bera það undir þingið, hvort slík brtt. sem þessi skuli leyfð. Ég er ekki lögfróður maður og skal því ekki skera úr því, hvar draga á takmörkin í þessu efni, en mér er það ljóst, að einhversstaðar hljóta þessi takmörk að vera, en frá mínu leikmannssjónarmiði finnst mér eðlilegt, að þessi takmörk séu við það miðuð, að frv., sem eiga að vera breyt. á einhverjum vissum lögum, séu í raun og veru breyt. á þessum sömu lögum; minna má ekki vera. Um einstök atriði og brtt., sem fyrir liggja, er búið að segja flest af því, sem ég mundi hafa kært mig um að taka fram. Viðvíkjandi till. um prentun þingtíðindanna, sem ég býst við, að sé fallin úr sögunni eftir atkvgr. um fjárl., vil ég taka það fram, að ég hefi alltaf verið efablandinn í því, hvað gera ætti í þessu efni, en ég get sagt það, að það er eitt atriði í þessu máli, sem ég tel mjög stórt atriði, og það er það, að með því að fella niður prentun þingtíðindanna setjum við okkar þing á dálítið annað stig heldur en löggjafarþingin í nágrannalöndunum eru á; og það er ekki þýðingarlaust fyrir álit þingsins. Samt hefi ég við atkvgr. um fjárl. fallizt á þessa till., bæði af sparnaðarlegum ástæðum og eins af hinu, að ég er þeirrar skoðunar, að þingtíðindin yrðu betri heimildir en áður, ef umræðuparturinn væri felldur burt. Byggi ég þessa skoðun ekki á vantrausti á því, hvernig ræðum þm. er náð af skrifurum, eða á því, hvort þm. leiðrétta ræður sínar - ég hefi ekki leiðrétt mínar ræður í nokkur ár -, heldur byggi ég þessa skoðun mína á eigin reynslu við að nota þingtíðindin. Ég hefi tvisvar átt kost á því að fara í gegnum þingtíðindin frá því að þingið var endurreist og fram á þennan dag í sögulegum tilgangi viðvíkjandi banka- og kirkjumálum. Við þá rannsókn duldist mér ekki hinn mikli munur á pörtum þingtíðindanna sem sögulegum heimildum. Skjalaparturinn er stutt, en ákveðin, örugg og mikilsverð söguleg heimild, en umræðuparturinn er hinsvegar ótrúlega lítils virði. Framsöguræður og ef til vill einstakar aðrar ræður geta orðið nokkurs virði, en yfirleitt eru ræðurnar sumpart endurtekningar á grg. frv. eða nál. að meira eða minna leyti, og sumpart eru svo miklar umbúðir utan um þetta og svo mikið umstang við að fara í gegnum þetta, að umræðuparturinn verður óhjákvæmilega afarlítils virði. Ég hefi líka athugað þetta í öðru sambandi; ég hefi lesið ræður mælskra þm., eins og t. d. Benedikts Sveinssonar, og vil ég skora á hvern þann, sem vill kynnast mælsku hans, að lesa ræður hans og finna, hversu mælskur hann hefir verið. Það myndi engum detta í hug eftir þá rannsókn, að þessi viðurkenndi mælskumaður hafi verið vel máli farinn. Þetta getur hafa stafað af því, að hann hafi talað hart og verið erfitt fyrir þingskrifara að ná ræðum hans niður. Ég skal ekki segja, hvort mjög mikill sparnaður fengist við það að hætta að prenta umræðupartinn, en hafa í þess stað ýtarlegri grg. og nál., en ég er sannfærður um, að þingtíðindin yrðu miklu merkilegri söguleg heimild við það heldur en þau eru nú. En þá kem ég að því stóra atriði, sem alltaf er verið að tala um, og það er það, að með þessu sé verið að loka þinginu fyrir þjóðinni, og að kjósendur úti inn land eigi ekki kost á að sjá, hvernig fulltrúar þeirra hafa snúizt við málunum. Mér finnst þessi ástæða fara að verða nokkuð brosleg við hliðina á þingskapabreytingunni, sem gengur út á að loka munninum á öllum þingheimi. Það finnst engum neitt við það að athuga, þótt fram sé borin till. um breyt. á þingsköpum, sem hefir tað í för með sér, að það er aðeins einn frsm. fyrir hvern flokk, sem fær að tala í málum. Hvernig eiga kjósendur að kynna sér undirtektir sinna fulltrúa, ef þm. er bannað að taka til máls. Í nágrannalöndum okkar er þessu þannig háttað, eins og kunnugt er, að í öllum stærri málum talar aðeins einn maður fyrir hvern flokk, venjulega flokksforinginn, en í öðrum smærri málum bendir flokkurinn á frsm., en aðrir fá ekki að tala. Hvar eru þessi opnu þing? Ég sá það að vísu í einhverju blaði bæjarins nýlega, að þingskrifarar væru allt eins góðir fulltrúar fyrir þingið eins og þm. sjálfir. En hvað eiga þingskrifararnir að skrifa, ef þm. fá ekki að tala? Eiga þeir að búa til ræður fyrir þá þm., sem ekki fá að tala af því að þingsköp banna þeim það? Það getur verið. Ég efast ekki um, að margir þingskrifarar gætu vel reifað mál, en ég er hræddur um, að mönnum líkaði ekki vel, að þingskrifararnir semdu ræðurnar alveg. Ég get ekki samrýmt þetta tvennt; annarsvegar hneykslast menn á því, að það eigi að loka þinginu með því að hætta að skrifa þingræður, en hinsvegar finnst mönnum ekkert athugavert við þá breyt., sem farið er fram á að gera á þingsköpunum, þótt vitanlegt sé, að við það er munni þm. að mestu lokað. En ég verð að segja, að ég held, að flestir þm. hafi það sterkt traust hjá kjósendum sínum, að þeir trúa einhverju af því, sem þeir segja á þingmálafundum; annars mundu kjósendur varla trúa því, sem stendur í þingtíðindunum. En fyrir mér er það sem sagt stórt atriði, að þingið skuli ekki geta tollað í þessari tízku, sem hér um ræðir, því að það er einu sinni svo, að það er dálítið litið á hlutina eftir því, hver siður er í hverju landi, og það væri hálfleiðinlegt, ef Alþingi Íslendinga væri skoðað sem einskonar hreppsnefnd, sem ekki prentar umr. sínar, eins og tíðkast á öðrum löndum. En nú er þessi ótti óþarfur, því að þessi till. um niðurfellingu í prentun umræðupartsins hefir verið felld við atktvgr. um fjárl., og mun eiga að prenta þingræður áfram, þótt flestir séu sammála um, að þingtíðindin séu sára lítils virði eins og þau eru nú. Það þarf einkennilegt upplag til þess að geta verið að blaða í þingtíðindunum, sem koma út ári eftir að umræðurnar hafa verið haldnar og eftir að ný mál eru komin á dagskrá, svo að enginn hefir lengur í huga það, sem í þingtíðindunum stendur. Eigi að prenta umræðupartinn áfram, þarf að taka upp nýja aðferð. Sú aðferð ætti að vera fólgin í því, að þingræðurnar verði prentaðar jafnóðum. Engin nauðsyn hér til þess, að hvert mál sé haft út af fyrir sig, heldur koma ræðurnar í tímaröð. Góð og ýtarleg registur ættu að gera fært að rekja hvert mál. Með þessu móti yrði vitanlega ekki hægt að raða þingmálunum niður í rædd mál og óútrædd, samþ. og ósamþ., enda er sú skipting ekkert sáluhjálparatriði. En á þennan hátt gætu þingræðurnar orðið einskonar tímarit, sem út kæmi síðari hluta þings. Þingmenn leiðréttu miklu frekar en áður, ef ræðan væri lögð fyrir þá í próförk eftir 2-3 daga, og þeir vissu, að ræður þeirra yrðu lesnar. Nú vita þeir, að ræður þeirra eru ekki lesnar, og þess vegna leiðrétta þeir ekki. Ég hefi áður stungið upp á þessu fyrirkomulagi, en ekki fengið áheyrn. Því hefi ég hallazt að þeirri skoðun, að réttast væri að fella umræðupartinn niður, bæði til þess að spara og til þess að fá betri skjalapart en áður. Viðvíkjandi því, sem hv. 10. landsk. sagði um niðurfellingu liðsins til bókasafna prestakalla, verð ég að segja, að ég tel þá till. svo hlægilega smávægilega, að ekki sé orðum að henni eyðandi. Styrk þennan hefir undanfarið sjaldnast verið hægt að skrifa með 4 tölustöfum. Mér finnst það líka dálítið skrítin sparnaðarrástöfun, að ætla að leggja niður 1. bekk kennaraskólans. Það má auðvitað gera við hvaða skóla sem er, að skella aftan eða framan af honum nokkrum bekkjum. Það kostar nemendurna bara það, að læra utanskóla, sem oftast verður þeim dýrara og erfiðara. Það mætti alveg eins leggja til að hafa aðeins einn bekk í menntaskólanum, eða bara próf. Það hafa verið til háskólar, sem enga kennslu hafa haft, heldur aðeins próf. En slíkt hefir þótt gefast illa, og því fljótlega verið fallið frá því aftur. Ég sé ekki ástæðu til þess að taka hér kennaraskólann út úr. Hér er um kostnað að ræða, sem ekki verður komizt hjá, því að fráleitt fá nemendurnir utanskólafræðslu ókeypis. Hv. þm. Dal. hefir minnzt í 7. brtt. Hvað sem um hana má segja, er þetta framtíðarbreyting á gömlum stórum og merkum skóla, sem ekki á heima í bráðabirgðalögum. Ég skal ekki segja mikið um 5. brtt., sem gengur í þá átt að takmarka aðgang að deildum háskólans. Þetta mál var fyrir nokkru á döfinni í háskólanum sjálfum. Menn voru þá klofnir um það, og yfirleitt virtist það verða því óvinsælla sem meira var um það talað Hvað eiga líka þessir menn að gera, sem búnir eru að búa sig undir sérskólanám í 6 ár. Um árið var talað um nýjar leiðir - atvinnudeild, sem tæki við þeim stúdentum, sem ekki komast að í núv. deildum eða fýsti þangað ekki. En hvað skeður? Svokölluð skipulagsnefnd kemst í þetta mál og gerbreytir því og gerir úr öllu saman þessa rannsóknarstofu, sem tekur einhverntíma og einhverntíma til starfa, en stúdentar eru engu bættari en áður. Og svo kemur hér annað til greina. Hverjir eiga að velja stúdentana inn í deildir háskólans? Á að líta þá ganga undir inntökupróf, eða eiga einkunnir við stúdentspróf að ráða? Samkv. þeirri reglu hefði Niels Finsen verið vísað frá á sínum tíma. Gott stúdentspróf er ekki einhlítt til sérnáms, og segir sízt til um það, hvernig mönnum hefir notazt í náminu. Hitt er mér vel ljóst, hvílík hætta getur stafað af offramleiðslu t. d. í læknadeild, vegna þess, hve þeir, sem þaðan útskrifast, eru einangraðir frá öðrum störfum eftir langt nám. Allt öðru máli gegnir um lögfræðingadeild. Þeim, sem þaðan koma, bjóðast mörg tækifæri, þótt þau séu ekki beinlínis í þessari sérgrein. Ég held því, að framkvæmd þessa máls sé erfið, og sparnaðinn fyrir ríkissjóð af slíkri framkvæmd er mér ekki unnt að sjá. Ekki yrði hægt að fækka kennurunum, minnka húsnæði, né heldur lækka námsstyrki frá því, sem nú er. Ég verð að fá jafnmikið fyrir mína fyrirlestra, hvort sem ég held þá fyrir 15 eða 50 stúdentum. Kennslustofurnar þarf jafnt að hita upp, hvort sem stúdentarnir eru fleiri eða færri o. s. frv. Ef á nú líka að fara að blanda inn í þetta frv. ýmsu, sem alls ekki kemur sparnaði við, þá finnst mér nú skörin fara að færast upp í bekkinn.

Það mætti lækka húsaleigustyrkinn

. Húsaleigustyrkurinn hefir ekki hækkað í sama hlutfalli og nemendum hefir fjölgað. Húsaleigustyrkur sá, sem nú er, væri því alls ekki of hár, hve mjög sem nemendum yrði fækkað. Stúdentar hafa að loknu námi flestir safnað skuldum, eytt beztu árum sínum og margir stórspillt heilsu sinni með áreynslu og óhollum húsakynnum. Kjör stúdenta verða því að breytast mikið til batnaðar til þess að hægt verði að lækka náms- og húsaleigustyrk stúdenta frá því, sem nú er. Um prófin er það að segja, að mér finnst, að enginn herbrestur þyrfti að verða, þótt enginn prófdómari væri. Í Svíþjóð eru t. d. engin guðfræðipróf til í okkar merkingu. Lærisveinninn fer aðeins heim til prófessors síns, sem segir síðan til um það, hvort hann telur hann hæfan eða ekki. En hitt er auðvitað, að við aðalpróf, eins og stúdentspróf og burtfararpróf, vilja kennararnir gjarnan varpa af sér þeirri ábyrgð að úrskurða um próf nemenda sinna. Þannig er í sumum deildum háskólans enginn kennaranna prófdómari. Það fyrirkomulag getur að vísu verið gott, en þó held ég, að þessi brtt. sé nú ekki svo voðaleg, að ekki sé óhætt að prófa hana. Brtt. hv. 4. þm. Reykv. við þessa brtt., um prófdómendur við burtfararpróf við menntaskólana, tel ég réttmæta og eðlilega.

Jóhann Jósefsson Mér þykir satt að segja dálítið undarlegt, hvað það getur komið miklu róti á hv. sósíalista hér í d., þó að einn þdm. kveðji sér hljóðs í þessu máli. Ég hefi alls ekki tekið til máls hér í d. í dag fyrr en nú, og kl. er orðin 71/2, svo að ég hélt, að það væri ekki dauðasök, þó að ég kveddi mér hljóðs við þessa umr. málsins. Að því, er snertir flokksfundartíma okkar sjálfstæðismanna, skal ég geta þess, að við fengum ekki að nota okkar venjulega flokksfundartíma síðastliðið mánudagskvöld, en þó hefir hæstv. forseti lofað að beita eigi harðneskju við flokkinn í því efni. Hinsvegar vita allir það, að stjórnarflokkarnir hafa tíma til flokksfunda, þegar þeir vilja, og fresta þingfundum til þess, ef svo stendur á. - Þetta er nú annað kveld vikunnar, sem Sjálfstfl. er vanur að hafa sína reglulegu flokksfundi, og verð ég nú að treysta svo sanngirni hæstv. forseta, að hann neiti okkur ekki um þennan fundartíma, þar sem við vorum sviptir síðasta fundardegi okkar. Mér finnst tæplega kominn tími til að beita slíkri hörku, enda ekkert tilefni til þess. Hv. 2. þm. Reykv. vil ég aðeins segja það, að þar sem ekki er enn búið að breyta þingsköpunum eftir vilja stjórnarflokkanna, þá verður hann að sætta sig við það, að stjórnarandstæðingar kveðji sér hljóðs við umr. mála á Alþingi. Ég fæ ekki séð, að honum hafi gefizt neitt tilefni til þess að vilja beita harðneskju til þess að takmarka málfrelsi andstöðuflokka stj. í þessu máli.

Sigurjón Á. Ólafsson Það eru örfá orð út af brtt., sem ég á; þær eru á þskj. 811. Ég er búinn að gera grein fyrir fyrri brtt., og skal ég ekki endurtaka það nú. Viðvíkjandi hinni brtt. vil ég taka það fram, að ég tel mjög nauðsynlegt að hafa prófdómendur við öll siglingafræðipróf og vélgæzlupróf, sem haldin eru úti um land. Skal ég ekki rökstyðja þetta meira en ég gerði síðast, þegar mikið var til umr., en þó vil ég segja það, að ég tel jafnnauðsynlegt að hafa prófdómara við þessi próf, sem ég nefndi, eins og við próf í skólunum hér í Reykjavík. Ég hefi bætt því inn í till., að menntaskólarnir skuli hafa aðkomna prófdómara við burtfararpróf, því að ég tel rétt, að kennaralið skólanna sé ekki haft til þess að prófa þá, sem ganga undir stúdentspróf. Ég legg miklu áherzlu á, að fá þetta samþ.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Í ræðu hv. 6. landsk. voru tvö atriði, sem ég vil taka mjög stuttlega til athugunar. Hann viðurkenndi, að það væri rétt hjá mér, að búið væri með sjálfum grundvallarreglunum að taka tillit til versnandi ástæðna bæjar- og sveitarfélaga. En hann sagði svo, að ekki hefði verið tekið tillit til þess, hve mikið þjóðfélagið væri búið að leggja til ýmiskonar starfrækslu í Reykjavík um fram það, sem lagt hefði verið af mörkum til annara staða á landinu. Nú er það svo, að fjögur höfuðatriði eru lögð til grundvallar fyrir útreikningi meðaltalsframfærslukostnaðar landsins. Tala vinnufærra karla og kvenna að 1/3 hluta, skattskyldar tekjur að 1/3, skuldlausar eignir að 1/6 og fasteignamat að 1/6. En ef taka ætti tillit til alls, sem til greina gæti komið, þá eru enn eftir ótalmörg atriði. Sum þeirra gætu ef til vill orðið einu sveitarfélagi til hagsbóta, en jafnframt til að íþyngja öðru. Og um það mætti lengi deila, hvort þessi fjögur atriði væru þau þýðingarmestu eða ekki. Það má líka ef til vill deila um, hvort þessi atriði, sem lögð eru til grundvallar fyrir útreikningnum, verða þess valdandi eða ekki. En ég hygg torvelt að finna leiðir, sem mönnum fyndust algerlega réttlátar. En það eru þessi atriði, sem mönnum hafa fundizt mest áberandi, hvernig sveitarfélögin eigi að standa undir gjöldunum. Það má að vísu halda áfram að telja upp mörg fleiri atriði, en ég hygg, að þau séu ekki eins stórfelld. Og sé gengið út frá, að þessi regla gildi, og hv.þm. viðurkenna, að í þeim felist leiðrétting á mismunandi aðstöðu sveitarfélaganna, þá er tilganginum náð. Hv. þm. vildi halda því fram, að ákvæðin, sem felast í brtt. á þskj. 828, nái ekki eins langt og 72. gr.l. Þetta er rétt, eins og ég held, að ég hafi tekið fram, svo framarlega sem ekki þurfi samkvæmt reglunni á brtt. 828 að hækka um 10% eða meira, en sé hækkunin 5% nær það því ekki alveg með lama útreikningi. En ég vil halda því fram að brtt. stefni bátar að sama marki. Að lokum vildi ég aðeins segja, að með l. frá 1932 var ekki tilætlunin að setja af stað allsherjarhjálp til sveitarfélagana, heldur að greiða úr fyrir þeim, sem verst voru komin. Þó svo færi, sem ég tel ólíklegt, að fjárgreiðsla samkvæmt till. minni ekki nægi 230 þús., tel ég ekki illa farið, þó ekki þyrfti þær til fulls, enda ekki nauðsynlegt að veita hámark, ef ekki þyrfti svo mikið til þess að brýna úr verstu skörðin. Þessi ákvæði l. eiga aldrei að skoðast sem allsherjarhjálp, heldur þarf hér að vera aðhald um sparnað, svo útgjöldin gangi ekki úr hófi fram. Eigi að veita allsherjarstuðning á þennan hátt, verður annaðhvort að fá aukna tekjustofna eða draga úr öðrum útgjöldum. En sú úrlausn er alls ekki á valdi sveitarstj., þó það fari nokkuð eftir hagsýni, hvað hver kemst af með mikið. Ég tel, að það sé áhald fyrir sveitarstj. í meðferð fjár, að þessi aðferð sé notuð, og að áfram haldist ákvæðið um að brýna aðeins í verstu skörðin. Skal ég svo láta útrætt um þetta atriði frá minni hendi, en vona að hv.þm. muni eftir því, að þetta er ekki hugsað sem allsherjarstuðningur, heldur hjálp til verst stæðu félaganna, til þess að koma þeim á sæmilega starfhæfan grundvöll, sem þeim væri annars um megn.

Jón Pálmason [óyfirl.]: Ég skal ekki eyða löngum tíma í að ræða þetta mál. En út af brtt. á þskj. 790 vil ég taka það fram, að ég tel óverjandi að binda gildistöku þessara l. við önnur l., sem ekki eru líkur til, að samþ. verði í þessu þingi, þar sem mjög er brýn þörfin á þeim réttarbótum, sem hér er um að ræða. Í öðru lagi vil ég víkja lítils háttar að deiluatriði, sem mjög hefir verið rætt og verður að teljast eitt af meginatriðum þessa máls, sem sé það, hvernig haga skuli jöfnun styrksins frá ríkissjóði. L. þau, sem samþ. voru hér um jöfnun þessa, voru spor í rétta átt, en hvergi nærri fullnægjandi. Það munar miklu, hvort svo langt er gengið að miða við 15% yfir meðaltali eða 10% undir meðaltali. Ég tel því, að ekki myndi vera fjarri lagi það, sem lagt er til í brtt.hv.þm. V.-Húnv. á þskj. 815. Eru allar líkur til, að sú upphæð dugi, sem þar er farið fram á. Þá tel ég og óeðlilegt að taka Reykjavík út úr í þessu efni, og vil ég, að hún sé látin sæta sömu kjörum og aðrir kaupstaðir. Ég mæli því með, að þessi brtt. verði samþ. Vænti ég þess svo, að þetta mál fái fljóta og greiða afgreiðslu hér á þingi og að ekki sé verið að leiða það neinar krókaleiðir, eins og auðsjáanlega er tilgangurinn með brtt. á þskj. 790.

Gísli Sveinsson [óyfirl.]: Það er örstutt, og það er líka óþarft að fara mörgum orðum um þetta. Ég skal aðeins benda á það, sem hv.frsm. virtist misskilja. Hann heldur, að þetta „eða annara kunnugra“, sem hann hefir sett í till. á þskj. 789, þýði það, að sjálfsagt sé eins fyrir það að leita umsagnar nefndarinnar. En það er ekki. Sá, sem úrskurðar, getur með þessu ákvæði gengið fram hjá nefndinni og komið sér saman við aðra menn, sem hann felur, að geti gefið upplýsingar og farið eftir þeirra umsögn. Þetta getur ekki verið tilætlunin. Það er ómögulegt, að það eigi að láta Pétur og Pál ráða slíku eftir eigin geðþótta. Og þó að hann sé ekki bundinn við álit þeirra, þá er þó skylt að leita umsagnar hreppsnefndar eða annara kunnugra. Viðvíkjandi till. um niðurfellingu 26. og 61. gr. þá skal ég geta þess um 61. gr., sem mönnum hefir orðið tíðrætt um, að ef hún yrði felld burt, þá er það í raun og veru svo, að þá ætti það að gilda um þau börn, sem eru talin munaðarlaus samkv. 60. gr., að það yrði haldið áfram að gefa með þeim af heimilissveit foreldra, enda þótt annar maður kæmi til með að taka konuna að sér, svo að börnin væru þá ekki lengur munaðarlaus. Það stangast því á að fella niður 61. gr., nema þá 60. gr. yrði felld niður líka. En þessar gr. sóma sér vel eins og þær eru. 61. gr. og 26. gr. gera algerðan jöfnuð milli kvenna, eins og hafði átt að vera milli giftra kvenna, hvort sem þær hafa verið áður gefnar eða ekki. Hirði ég svo ekki að fara frekar orðum um það. Ég vona, að hv.þm. séu því vaxnir að skera úr þessu með atkv. sínum. Mætti mikið vera, ef svo illa tækist til, að þær yrðu felldar. Ég lét hjá líða áðan að gera aths. við það, sem hv. 6. landsk. var að tala um. Hann var að verja það, að sá, sem kemur frá útlöndum og er ríkisborgari hér, ætti þess kost að kjósa sér sveit. Þetta á að vera til þess, að með því að hann hafi þennan rétt, þá sé hann jafnsettur þeim, sem heima eru, því að ef menn hugsa sér hömlur settar við því, þá gilda þær vitanlega gagnvart þeim, sem væru innanlands, en svo kæmi maður utanlands frá og hann stykki yfir allar hömlur, stykki „yfir hringinn margfaldan“. Það er ekki rétt að gefa honum rétt til slíks forleiks. Hann á að vera jafnsettur öðrum, og er þá rétt að binda hann við það lögheimili, sem hann hafði eða þá hans foreldrar. Hitt er í raun og veru óhæfa, að nokkur maður geti með einu orði ráðið, hvar hann setur sig niður sem sveitfastur.

Héðinn Valdimarsson [óyfirl.]: Þetta, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði hér, hefir víst átt við hv.þm. S.-Þing., og er það nær öðrum að taka hans svari heldur en mér, enda mun ég ekki gera það að þessu sinni, einkum þegar þess er gætt, að þær brtt, sem hann hefir borið fram og greitt var atkv. um í Ed. í dag, hafa verið samþ. með sameiginlegum atkvæðum sjálfstæðismanna og framsóknarmanna og á móti atkvæðum jafnaðarmanna. - En það fór, eins og mig varði, að mundi sýna sig, hvernig sjálfstæðismenn verða við afgreiðslu mála hér á þingi, og það mun undra mig mikið, ef þeir halda ekki uppi þeim sið, sem þeir hafa haldið á undanförnum þingum, að reyna að tefja mál með því annaðhvort að greiða ekki atkv. eða vera ekki viðstaddir. Það fer illa á því hjá hv.þm. Snæf. að vera að tala um fjarveru annara þm., þegar hann dögum saman hefir verið fjarverandi, eftir að hann kom heim, og það að ástæðulausu. Aftur á móti hafa Alþýðuflokksmennirnir setið betur á þingi en flestir aðrir. Það hefir sýnt sig á næturfundunum, hverjir hafa átt flesta þm. hér að tiltölu, en þá hafa sjálfstæðismenn kannske verið á flokksfundum eða a. m. k. ekki verið viðstaddir af einhverjum ástæðum, nema þá einn eða tveir.

Frsm. (Ingvar Pálmason) [óyfirl.]: Ég skal ekki lengja umr. mikið. - Ég vil fyrst benda á það, sem lá á bak við þá fullyrðingu mína áðan, að málinu væri stefnt í hættu með því að gera á því breyt. nú. Eins og allir hv.þdm. vita, þá lágu samskonar brtt. og þessar, sem hér er um að ræða, fyrir hv.Nd. og voru felldar þar. Ef við nú hér í Ed.samþ. þessar brtt., þá leiðir af því annaðhvort, að hv.Nd. verður að ganga frá sinni skoðun - og það ætla ég henni ekki - eða að hún tekur þetta út aftur. Og hvað leiðir af því? Það, að málið verður að fara á milli d. Það er því ekki sagt út í loftið, að málinu sé stefnt í hættu með því að vísa því til ríkisstj.

Það er nógur tími til þess að láta það fara milli d.

. Það liggja nú svo mikil störf fyrir þinginu og nógu erfitt er að koma þeim frá, þó ekki sé verið að gera leik að því að setja d. andspænis hvor annari. Hvað viðvíkur þeirri brtt.hv. 2. þm. Rang., sem hann segir, að ég hafi talað um, að ætti fullan rétt á sér, þá er það rétt en eins og málið horfir nú við, þá tel ég, að hún sé óþörf, því ef til þess kæmi, að Brunabótafél. tæki að sér tryggingar í Rvík, þá yrði að gera það með sérstökum samningi, svo það er óþarft að hafa þennan varnagla í frv. Það er hreint og beint vantraust á forstöðumanni Brunabótafél., á ríkisstj. og á því endurtryggingarfélagi, sem Brunabótafél. kemur til með að tryggja í, að halda því fram, að lífsnauðsyn sé að hafa þetta í l. Hitt er annað mál, að þessi ráðstöfun er réttmæt, og það kannast allir við, að tryggingin í Rvík á að mynda sérstakan flokk. En það sjá allir, að það er óþarft að setja ákvæði um það í l., að svo skuli vera. Hv. 2. þm. Rang. taldi það óvarlegt, að auka nú rétt Brunabótafél. til þess að taka þátt í tryggingu lausafjár, annars heldur en vörubirgða. Ég verð að segja, að ég tel þetta, af þeirri reynslu, sem fengin er, óþarfa varasemi. Brunabótafél. Ísl. hefir fengið að tryggja lausafé fyrir þá húseigendur, sem tryggt hafa hús sín í félaginu, og árangurinn er sá, að það getur nú boðið betri kjör heldur en önnur félög, sem keppa um þetta. Og þessar tryggingar hafa svarað hagnaði, þannig að það hefir myndazt talsverður sjóður. Að vísu er starfstíminn stuttur, en mér finnst allt benda til þess, að það sé óréttmætt að banna félaginu að taka þátt í þessari vátryggingarstarfsemi, því þetta er félag vátryggjenda yfirleitt í landinu, sem hefir unnið sig upp með varfærni, og árangurinn hnígur allur í þá átt, að fyrir starfsemi þess hafi bætzt stórkostlega kjör vátryggjenda í landinu. Og ég vil benda á það, að áður en l. um Brunabótafél. Ísl. voru endurskoðuð og þeim breytt 1932, þá var það svo, að í sveitunum voru önnur félög, sem tóku að sér brunatryggingar, og ég hygg, að þess hafi fundizt dæmi, að þessi félög hafi tekið allt að 100% hærri iðgjöld heldur en Brunabótafél. Ísl. Bendir þetta nú til þess, að það sé réttmæt ráðstöfun af Alþ. að banna þessu félagi að taka þátt í opinberri starfsemi með lausafé? Ég segi nei. Það er að misbjóða félaginu og því trausti, sem það hefir áunnið sér, og vanþakka þann árangur, sem af starfsemi þess hefir leitt til hagsbóta fyrir vátryggjendur. Ég vænti því fastlega, að allar þessar brtt. verði felldar, af því að ég lít svo á, að hér sé gott mál á ferðinni, sem ekki sé rétt að setja í hættu núna síðustu dagana.

Pétur Magnússon [óyfirl.]: Ég hefi satt að segja enga skoðun látið í ljós um það, hvort það ætti að heimila Brunabótafél. Ísl. að taka frekari tryggingar á lausafé heldur en þegar er orðið. Ég hefi bara sagt það, að eins og þetta liggur fyrir nú er ómögulegt að vefengja það með rökum, að félagið bætir á sig áhættu fram yfir það, sem nú er. Það getur vel verið, að réttmætt sé að leyfa því að færa út kvíarnar og auka sína starfsemi, en þá verður að gera grein fyrir því, á hvern hátt það eigi að vera. En það, sem ég hefi haldið fram, er það, að ekki sé réttmætt að láta þá nýju áhættu, sem óvefengjanlega er samfara þessari starfsemi, lenda á þeim sjóðum, sem þegar eru myndaðir og eru í raun og veru eign ákveðinna aðilja, þeirra, sem vátryggja í félaginu húseignir í kaupstöðum utan Rvíkur. Hv. 2. þm. S.-M. virðist vera þeirrar skoðunar, að það liggi í frv. eins og það er nú, að tryggingar á húseignum í Rvík, eigi að mynda sérstakan flokk. En það gerir það ekki eftir frv. eins og það nú liggur fyrir. Og hv.þm. heyrðu þau orð hæstv.atvmrh. um daginn, að hann teldi í alla staði eðlilegt, að sjóðir, sem þegar væru myndaðir, stæðu einnig til tryggingar fyrir þessari nýju áhættu. Ég skildi a. m. k. orð hæstv. ráðh. þannig, og ég held að ég hafi skilið þau rétt. En ef Brunabótafél. á að færa út kvíarnar með lausafjártryggingar fram yfir það að tryggja lausafé fyrir menn, sem skyldutryggingu hafa á húsum í félaginu, þá álít ég, að það sé sjálfsagt, að þær tryggingar séu látnar mynda nýjan flokk í félaginu, flokk, sem ríkisábyrgðin, 800 þús. kr., mundi að sjálfsögðu standa til tryggingar fyrir, en ætti svo að safna sínum eigin sjóð og verða með tímanum megnugur þess að standa undir sinni eigin áhættu. Ég get ekki séð neina ástæðu til þess að blanda þessari tryggingu saman við þá skyldutryggingu, sem félagið hefir rekið fram að þessu. Og ég efast um, að þeir, sem þessa sjóði hafa myndað, þar á meðal margir kjósendur hv. 2. um. S.-M., séu honum nokkuð þakklátir fyrir það að stuðla að því að leggja á þessa sjóði áhættu, sem af þessari nýju starfsemi leiddi. Ef félagið á á annað borð að fá rétt til þess að reka lausafjártryggingar í stærri stíl heldur en það hefir gert og á annan veg, þá eiga þær tryggingar að geta staðið undir sér sjálfar. Það verður að taka það hátt iðgjald, að sjóðurinn geti af þeim myndað tryggingu eingöngu fyrir sig, þannig að þessi deild félagsins geti með tímanum átt sinn eigin sjóð, sem stendur fyrir þeim tryggingum, sem teknar eru í þessu skyni, alveg eins og hinar deildirnar. Mér er þess vegna óskiljanlegt, að hv.þm., þó að hann að öðru leyti vilji halda fast við málið skuli ekki geta fallizt á brtt. mínar á þskj. 831. Mér finnst það veigalítil rök hjá honum, að samskonar brtt. og sumar á þskj. 816 hafi legið fyrir hv.Nd. og verið felldar þar. Fyrst og fremst er aðalbrtt. nokkuð annars efnis heldur en nokkur af þeim, sem lágu fyrir Nd., og þess vegna ekki óhugsanlegt, að d. gæti fallizt á hana, og þó svo væri, að menn gerðu ráð fyrir því, að Nd. breytti frv. aftur í það form., sem það var í, þegar það kom hingað, þá get ég ekki séð, að það réttlæti það, að Ed. gangi frá frv. á annan veg heldur en hún telur rétt vera. Ed. hefir sama rétt til að hafa áhrif á löggjöfina eins og Nd., þó að hún skipi fleiri þm. Mér finnst því hv.þm. ganga á heiður þessarar d. með því að gera kröfu til þess, að dm. hér greiði atkv. um málið öðruvísi en þeir telja réttast, af hræðslu við það, að Nd. beygi þá aftur undir sig.

Héðinn Valdimarsson Ég vildi gjarnan beina þeirri fyrirspurn til hv. Sjálfstfl., hvort hann vill lofa því að leyfa afbrigði frá þingsköpum um afgreiðslu þessa máls hér í d.

Emil Jónsson Ég ætla ekki að tala langt mál, það hafa margir aðrir gert, sem talað hafa á undan mér. Ég vildi aðeins segja nokkur orð um eitt atriði í brtt. á þskj. 748 frá þeim hv.þm. Barð. og hv. 2. þm. Reykv. og hv. 1. landsk. Gera þeir þar ráð fyrir, að mötuneyti, sem framfærslunefnd eða hreppsnefnd starfrækir fyrir almenning, sé heimilt að ákveða, að framfærsluþurfar taki mat sinn þar. Þetta tel ég bundið of einhliða. Ef út í slíka starfrækslu er farið ætti ekki að binda það of einhliða í öndverðu. Ég er á sömu skoðun og hv.þm. V.-Húnv., að erfitt sé að takmarka fátækraframfærið, þó að vel megi vera, að hægt sé að takmarka það að einhverju leyti. Ég hefi sjálfur staðið í að úthluta fátækrastyrk, og fer hann alltaf hækkandi, hvað sem gert er til þess að draga úr honum. Síðustu tölur um þetta tala skýru máli. Á Akureyri var framfærslukostnaður áætlaður í ár 190 þús. kr., en í Hafnarfirði 160 þús. þegar litlir kaupstaðir eru komnir með svona háar tölur, er obbinn farinn af tekjunum, svo að nálega ekkert er eftir til annara þarfa. Þess vegna tel ég brtt. á þskj. 748, 4. lið, fullkomlega tímabæra frá fjarhagslegu sjónarmiði og tryggja fátæklingunum betra og ódýrara fæði. En ég skil vel, að hv. 2. þm. Reykv. hefir borið fram sína skrifl. brtt. vegna þess, að hann hefir ekki viljað pína stórar fjölskyldur með erfiðum heimilisástæðum til þess að sækja mötuneytið. En ef mötuneytið á eingöngu að vera bundið við einhleypt fólk, en að veita öllum fjölskyldum heim, verður bæjarfél. ekki kleift að standa undir þeim kostnaði. Ég vildi því gera þá brtt. við brtt. á þskj. 748, 4. lið), að við liðinn bætist: og að matur skuli sendur heim þeim fjölskyldum, sem að dómi framfærslun. og héraðslæknis eiga erfitt um að sækja mat þangað. Er þá fyrir girt, að aðrir fái matinn sendan heim en þeir, sem ekki komast að heiman. Hér verður að taka tillit til beggja handa. Það má hvorki einblína á hag bæjarfélagsins og ekki heldur draga um of taum styrkþeganna. Það verður ekki komizt frá þessum málum, nema að skoða þau frá báðum hliðum. Það má gera ráð fyrir, að framfærslunefnd verði þannig skipuð, að hún taki tillit til þarfa bæjarfélagsins ekki síður en einstaklinganna. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð, því till. skýrir sig sjálf. Er henni ætlað að fyrirhyggja, að þeim mönnum sé skipað að sækja mötuneytin, sem einhverra orsaka vegna ekki geta það. hér er því tryggt, að ekki þurfi að óttast það atriðið, sem hv. 2. þm. Reykv. vildi koma í veg fyrir með sinni skrifl. brtt.

Páll Hermannsson við 2. umr. þessa máls var þess getið, að allshn. myndi koma fram með brtt. við 3. umr. Það hefir nú verið gert. Það er sameiginlegt með öllum þessum brtt., að þær eru ekki efnisbreyt., heldur tilfærslur milli greina, viðaukar, eða nánari fyrirmæli. 1. brtt. er millifærsla. Þótti réttara að taka ákvæði úr 3. gr. og setja inn í 1. gr., af því að þau áttu þar betur heima. Um 2. brtt., við 3. gr., er það að segja, að hún er afleiðing af hinni brtt. að nokkru leyti, en líka smáformsbreyting. Þar er ætlazt til, að stjórn Kreppulánasjóðs veki athygli hreppsnefnda og bæjarstjórna á fyrirmælum frv., og þau sveitar- og bæjarfélög, sem ætla að nota fyrirmæli frv., gefi sig fram, en ekki verði kallað eftir skýrslum frá þeim sveitar- og bæjarfélögum, sem ekki nota sér ákvæði þess. 3. brtt. er við 8. gr. Efni hennar er að taka fram, hvaða tryggingar verði fyrir væntanlegum skuldabréfum. Verða þær tryggingar alveg hinar sömu og í kreppulögunum: Þau skuldabréf, sem sjóðurinn fær frá lántaka, og ábyrgð ríkissjóðs. Ennfremur eru þar ákvæði um það, að hin nýja stjórn Kreppulánasjóðs gefi þau út. 4. brtt. er við 11. gr. og er aðeins leiðrétting. Í lögunum stóð, að ekki þyrfti að senda skýrslur um fyrirtæki, sem bæjar- og sveitar félög reka. En réttara þótti að fá skýrslur um þetta, þar eð slíkur rekstur getur haft áhrif á hag sveitar- og bæjarfélaga. Í 5. brtt. er gert ráð fyrir, að síðustu gr. myndi sérstakan kafla: Almenn ákvæði. Þar eru ákvæði um kostnað o. s. frv. Eftir frv. á ríkissjóður að greiða stjórnarkostnað. Annan kostnað á Kreppulánasjóður að greiða eftir brtt. Þá er og tekið þar fram, að þar sem ekki sé um ný ákvæði að ræða, skuli farið eftir lögum um Kreppulánasjóð. Ætlazt er til, að svo verði gengið frá þessari útlánastarfsemi til bæjar- og sveitarfélaga, að kröfur þær, sem ekki komu fram, falli úr gildi og séu þar með úr sögunni.

Páll Zóphóníasson Herra forseti! Ég skal ekki lengja umr. En það er ein brtt., sem ég vildi minnast á lítillega, smávægileg að vísu. Það er brtt. á þskj. 789 við 22. gr. frv. Í 22. gr. segir, að viðkomandi valdsmaður skuli úrskurða um meðlag með börnum ekkna, þegar svo stendur í sem þar er fram talið. Og síðar í gr. segir, að valdsmaðurinn skuli leita álits framfærslunefndar eða hreppsnefndar, þar sem ekkjan á heima, áður en hann kveður upp úrskurð sinn. Við þetta vilja nú þeir hv.þm. Barð., hv. 2. þm. Reykv. og hv. 1. landsk. bæta orðunum „eða annara kunnugra“ (sbr. brtt. á þskj. 789). Annað hvort á hann að leita til hreppsn. eða framfærslun. á staðnum og fá þeirra álit eða þá annara kunnugra. Mér finnst, að hann ætti alltaf að vera skyldur að leita álits hreppsn., en ef upplýsingar hennar reynast ekki fullnægjandi, er sjálfsagt, að leitað sé álits annara kunnugra. Þess vegna ber ég fram þá brtt., að í stað orðanna „eða annara kunnugra“ komi „og annara kunnugra, telji hann þess þörf“. Eftir því verður alltaf að leita til hreppsn. Getur hann með þessu móti fengið þær upplýsingar, sem hann þarfnast, en hann getur þó aldrei gengið fram hjá hreppsn.

Hannes Jónason Það er öllum þm. í fersku minni sú höfuðástæða, sem lá til þess að setja lög um styrk til sveitarfélaga til framfærslukostnaðar. Tilgangurinn var sá, að gera þeim hreppum, sem melt hafa sveitarþyngsli, fært að standa undir þeim byrðum. Var því strax í upphafi leitazt eftir að finna þá reglu í útreikningnum, sem bezt gat náð þessum tilgangi. Og þar eð ekki var fært að veita takmarkalaust fé úr ríkissjóði í þessu augnamiði, þá var hámark á sveitaþyngslum sett tiltölulega hátt, eða 15% fram yfir meðaltalsframfærslukostnað að við bættum 1/3 hl. þess, sem þar var fram yfir, en 2/3 áttu að greiðast úr ríkissjóði. Í þessu frv. er byggt nákvæmlega á sömu reglu, en hámarkinu hefir verið breytt úr + 15% niður í - 10%. Þetta hefði getað gengið, ef kostnaðurinn hefði mátt lenda á ríkissjóði, en nú er komið fram takmörkunarákvæði frá hæstv. fjmrh., sem sennilegt er, að verði samþ., en því hlýtur óhjákvæmilega að fylgja röskun á aðaltilgangi frv., svo að það verður ekki til fullkomins stuðnings fyrir þau sveitarfélög, sem verst eru sett. Ég1) skal í þessu sambandi benda hv.frsm. á, að ef víkja á frá gömlu reglunni og taka upp þá nýju, þá getur það haft áhrif fyrir verst settu sveitarfélögin til hins verra. Ef við athugum ástandið eins og það er, t. d. í Gullbringu- og Kjósarsýslum, Snæfellsnessýslu og Múlasýslu, þá sjáum við, að þetta getur munað 500-600 kr. fyrir lakar stæðu hreppsfélögin. En ef sú regla er tekin upp, sem ég legg til, verður þessi hætta miklu minni. Ég álít mjög varhugavert að víkja frá höfuðtilganginum í lögunum frá þingi 1932. Ég legg því afarríka áherzlu á og vona að hv. form. og frsm.n. athugi gaumgæfilega mína tillögu, áður en hún er felld, því ég fullyrti, að hún er í rétta átt. Mér gefst ekki tækifæri til að koma með útreikninga, sem þm. hafi nægilega tíma til að kynna sér eða athuga, en ég er fús til að ræða við n. um. Ég vil segja, að það felst í minni brtt. nokkuð annað en í brtt. á þskj. 813 við 72. gr. Ein höfuðbreyt. með þeirri till. er að gera alla kaupstaði jafna, en eftir frv. á Rvík að hafa sérstöðu, þar sem hún á að greiða meðaltalsupphæð, þegar aðrir kaupstaðir greiða meðaltalsupphæð að frádregnum 10%. Því er haldið fram, að þetta sé réttlátt og styðjist við það, að Rvík hafi margháttaða möguleika á við aura kaupstaði til að standa undir þessum kostnaði. Þó ég viðurkenni, að þetta sé rétt að nokkru leyti, þá ber þó að athuga, hver hlutföll eru milli þeirra frumfaktora, sem notaðir eru við útreikning metaltalskostnaðar. Meðal annars er það tekju- og eignarskattur, sem lagður er til grundvallar, og bera kaupstaðirnir og þá sérstaklega Rvík stærstan hluta. Á það ber líka að líta, að í Rvík er mikið af opinberum húseignum og fasteignum, sem er hátt að mati, en geta þó eigi orðið sem álagningarstofn fyrir bæjarfélagið. Þegar tekinn er samanburður við framfærslukostnaðinn, þá kemur í ljós, að bæirnir greiða 38% móti Rvík, en fasteignamat er 55% í bæjum móti Reykjavík. Gjaldendur eru líka 52% í Rvík móti bæjunum. Það eru tveir þættir, sem eru hærri í ýmsum kaupstöðum en í Rvík. Annar í 1/6 parts, en hinn í 1/3 parts grundvelli, en hinir aftur lægri. Skattskyldar eignir eru 34% í bæjunum á móti Rvík og skattskyldar tekjur 27% í bæjum á móti Rvík. Það hefir verið bent á, að þetta hér að taka varlega með í reikninginn að sumu leyti, eftir að búið er að hækka tekju- og eignarskattinn. Ef við lítum nánar á þá faktora, sem hér eru lagðir til grundvallar, þá er ýmislegt, sem vert er að athuga, og er vafasamt, hvort á að taka eins mikið tillit til þeirra, eins og sú n. hefir gert, sem undirbjó þetta mál, og eins og hv.þd. og hv.allshn. hefir ekki situr gert. Ég ætla ekki að fara út í einstaka hluti eða atriði þessa frv., enda lítt gerlegt fyrir menn að henda reiður á þeim tölum, sem nota þarf í sambandi við það, ef menn eiga að geta glöggvað sig á, hvað um er að vera, sérstaklega þar sem þeir aðeins heyra þær á sama fundi og á að afgreiða málið. Önnur höfuðbreyt., sem liggur í till. mínum, er að hækka hámarkið frá því, sem frv. gerir ráð fyrir og færa meðaltalskostn. upp. Eftir þeim skýrslum, sem fyrir liggja, er kostnaðurinn áætlaður 250 þús. kr., en fjmrh. hefir gert ráð fyrir 230 þús. kr. eða dregið frá 10%. En ef mín regla yrði upptekin, lækkar metaltalið svo, að miklar líkur eru til, að þessi fjárveiting hrykki, án þess sérstaklega þyrfti að taka það fram í lögum. En ef það skyldi verða meira en útreikningar segja til, þá er brtt. mín við brtt.hæstv. fjmrh. til þess, að fjárveitingin haldi sér og upphaflega reglan haldist. Þm. mega því ekki láta blindast af till. fjmrh., því ef hún yrði tekin upp, gæti það valdið verulegri röskun á útreikningum og tilgangi l. Vitanlega er engin vissa fyrir, að kostnaðurinn verði ekki hærri en útreikningarnir frá 1933 sýna, því að síðan hefir breytzt mjög bæði milli framfærsluhéraða og eins hefir fátækraframfærslan aukizt. Vil ég þá nánar víkja að brtt. á þskj. 815, að hún er óhjákvæmileg nauðsyn, vegna þess að ef hún er felld, hlýtur ákvæði 72. gr. að misskiljast, þar sem tekið er fram, að ef framfærslukostnaður fer fram úr metaltali í þeim jöfnunarflokki sé reiknað út, hvað þeim hér samkv. 71. gr. Ég veit ekki, hvort þetta hefir verið meint svo af flm., að þeir ættu að fá endurgreiðslu, ef kostnaður færi fram úr meðaltali að frádregnum 10%, en það er óhjákvæmilegt til að fá samræmi í gr. Þá er smábrtt. við orðið framfærsluútgjöld í 72. gr. Í VIII. kafla er eitthvað 7 sinnum notað orðið framfærslukostnaður, og þykir mér rétt, að samræmi sé í um þetta orð, en hálfóviðfelldið að nota tvö orð um sama hugtak. Ég get ekki séð annað en hv.frsm. fallist á brtt. mína, þó ég geti búizt við, að haft verði á móti brtt. við 72. gr., um að Reykjavík verði gert jöfn öðrum kaupstöðum. Vil ég því biðja menn að athuga vel og vandlega, í hverju ætti þar að vera fólgið ranglæti, og hvaða rök kunna að koma á móti. Ég held, að allir sanngjarnir menn sjái það, að með samþ. þessa frv. muni útgjöld Rvíkurbæjar aukast meira en nokkurs annars sveitarfélags. Ég hefi enga sérstaka tilhneigingu til þess að halda fram hlut Reykjavíkur, en ég held, að það geti hefnt sín að beita ranglæti og það sé bezt í upphafi að leita réttlætisins og taka afturhvarfið fyrr en lengra er orðið bilið frá því rétta, ella verður erfiðara að nálgast það, ef ekki er reynt strax að komast nær því sanna. Ég skal ekki fjölyrða meira um þetta, en þykir miður, að ég skuli ekki hafa fengið tækifæri til að ræða þetta mál nánar, bæði við hv.n. og eins við einstaka hv.þm., því mér finnst þetta skipta allmiklu máli, en sérstaklega þó um úthlutun jöfnunarfjárins milli sveitarfélaga. Vil ég að lokum undirstrika það, að ekki má missa sjónar á höfuðtakmarki laganna, um hjálp til verst stæðu sveitarfélaganna eða þeirra sveita, sem versta afstöðu hafa til að standa undir útgjöldum.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Þetta frv. er komið frá Nd. og var flutt þar af hv. 6. landsk. eftir beiðni bæjarstj. Norðfjarðar. Frv. gekk óbreytt og andmælalaust í gegnum þá deild og allshn. hér leggur til, að frv. verði samþ. Í grg. frv. er drepið á ástæðurnar til þess og skýrt frá því, hvaða breyt. frv. geri á afstöðu þess embættismanns, sem hér ræðir um, til ríkissjóðs. Ætlazt er til, að launin hækki um 1100 kr. Það hefir komið fram í þessum kaupstað, að það fyrirkomulag hefir reynzt óheppilegt, að lögreglustjóri væri jafnframt bæjarstjóri, enda hafa engin bæjarfélög, nema Siglufjörður, slíka tilhögun lengur. Það er ljóst, að óheppilegt er, að sami maður annist innheimtu bæði fyrir bæjar- og ríkissjóð, og eðlilegt, að bæjarsjóður mæti fremur afgangi, þegar lögreglustjóri, sem er embættismaður ríkisins, innheimtir gjöld fyrir báða aðilja. Það er líka óheppilegt, að sami maður og á að innheimta fremji lögtök og kveði upp úrskurði. Það hefir hvarvetna reynzt óvinsælt, enda alstaðar afnumið, nema á Siglufirði. En þar er bæjarfógeti lítið launaður úr bæjarsjóði, svo að bæjarsjóður hefir haft efni á því að kaupa honum aðstoð. En í Neskaupstað verður bærinn að greiða bæjarfógeta 3000 kr., auk skrifstofukostnaðar. Það er því eðlilegt, að nokkur óánægja sé með það, að sá maður verði að láta störf sín í þágu ríkisins ganga fyrir, af því að hann er talinn embættismaður þess. Eftir till., sem liggja fyrir um breyt. á umdæmum sýslumanna, er gert ráð fyrir, að sýslumaðurinn í Suður-Múlasýslu verði jafnframt bæjarfógeti í Neskaupstað. Þetta frv. ætti frekar að greiða fyrir þeirri breyt. Með þessu vil ég þó ekkert um það segja, hvort sú ráðstöfun er heppileg eða ekki. - Eins og ég hefi þegar sagt leggur allshn. til, að frv. verði samþ.

Þorsteinn Briem [óyfirl.]: Það hefir verið sagt um þetta frv., að því væri líkt háttað og bandorminum, að fyrst hafi verið lítill haus, og svo hafi margir liðir myndazt. Liðirnir eru nú orðnir 16 alls, að því er mér skilst, á eftir litla hausnum, og er fyrirsögnin um útflutningsgjald, en síðasta till. er um kvennaskólann í Rvík, og gætu menn fljótt á litið ímyndað sér, að hér væri um útflutningsgjöld af stúlkunni að ræða. Um þann lið hefir nokkuð verið talað, og ætla ég ekki að koma inn á það. Ég ætla, að það verði ekki hjá því komizt að gera nokkra breyt. á þeim lið, sem fjallar um prófdómendur við ríkisskólana, ef frv. á fram að ganga. Ég teldi það óforsvaranlegt að hafa ekki prófdómendur við stúdentspróf og gagnfræðapróf, því þau próf veita mikil réttindi, og ég lét ekki, að nægileg trygging fást í þeim prófum nema prófdómendur utan skólanna standi líka að þeim. Að öðru leyti má ná þessum sparnaði, sem hér er um að ræða, með einfaldri stjórnarráðstöfun kennslumálaráðh. Mér skilst það á hæstv. ráðh., að honum væri það ekki fjarri skapi að koma á sparnaði í þessu efni, eftir því sem fært þætti. Og þar sem nánari ákvæði um tilhögun prófanna eru ekki í l., heldur í reglugerð, þá mætti ætla, að þessu mætti ná með bráðabirgðabreyt. á reglugerðum skólanna, og mætti þá koma því fram, sem ætlizt er til með þessum lið. Um takmörkun á tölu nýrra nemenda í einstökum deildum háskólans ætla ég ekki að ræða. Ég efast um, að nokkrum verulegum sparnaði megi ná með þessu ákvæði í 5. lið á þskj. 794. Með því að leggja niður 1. bekk kennaraskólans finnst mér, að mætti koma við nokkrum sparnaði. Og ef sá kennari skólans, sem á sæti í fjvn., er því meðmæltur, þá ætti að mega taka nokkurt tillit til þeirrar heimildar. Ég get að mörgu leyti verið samþykkur 3. lið á þskj. 791. Hv. 4. þm. Reykv. benti á, að þau ákvæði, sem eru í þál., sem samþ. var í Sþ. fyrir skömmu, myndu nægileg í þessu efni. Um 2. lið á sama þskj. verð ég að segja það, að mér er ekki ljóst, hvort þar er um nokkurn sparnað að ræða, þó að hann yrði samþ. Ég ætla, að þó að eftirlitið falli undir landssímann, þá verði að hafa sömu starfsmenn, ef það á ekki að falla niður með öllu. Það er ef til vill ekki loku fyrir það skotið, að síminn reikni sér þóknun fyrir eftirlit með jafnóskyldu starfi. Um 1. liðinn á sama þskj. skal ég ekki eyða neinum orðum. Hæstv. kennslumálarh. hefir bent á vankantana, sem verða á því í framkvæmdinni, og það liggur líka fyrir þinginu frv., sem hnígur í svipaða átt. Og það frv. er borið fram með það fyrir augum, að jafnframt því, að skólar eru reistir, þá verði svona fyrirkomulag í þessu efni gert mögulegt. Um 10. lið á þskj. 755 er það að segja, að ég ætla, að sýslurnar treystist yfirleitt ekki til að leggja fram öllu hærra gjald en þar er gert ráð fyrir til sýsluvegasjóða, og get ég því verið þeim lið samþykkur að því leyti. En ef svo vill til, að svo bráð þörf er á um lagningu sýsluvegar í einhverri sýslu, að hún vill leggja á sig hærra gjald, þá er að vísu ekki sanngjarnt að neita viðkomandi sýslufélagi um lögbundinn styrk á móti. 9. liðurinn á þskj. 755 er um það, að á árinu 1936 leggi ríkissjóður ekki fram fé til bókakaupa prestakalla. Ég get ekki skilið, að þetta eigi að gera í sparnaðarskyni, þar sem ekki er um að ræða öllu meira en 1-2 þús. kr. á ári. Og stundum hefir það verið minna, eins og t. d. eitt árið, þá var það ekki nema rúmar 300 kr., og það munar því ekki mikið um þessa sparnaðartill. En hinsvegar er það hart, ef prestur býðst til þess að leggja fram 1/4 af andvirði bóka, sem keyptar eru til þess að koma upp bókasafni í prestakalli hans, að þá sé honum neitað um framlag úr ríkissjóði á móti. Ég veit um eitt bæjarfélag, sem hefir boðizt til þess að leggja fram nokkra upphæð úr bæjarsjóði, til þess að mögulegt væri að auka slíkt bókasafn hjá því. Þetta sýnir, að jafnvel utan prestastéttarinnar er nokkur áhugi fyrir slíkum bókasöfnum. Þessi bókasöfn hafa verið smávaxin hingað til, en þau ættu að geta stækkað. Um lækkunina á styrk til áburðarkaupa, sem um ræðir Í 8. lið á þskj. 755, vil ég taka það fram, sérstaklega eftir að borin hefir verið fram brtt. frá ríkisstj. um að lækka hann enn meira, eða niður í 28 þús. kr., að mér virðist þá nokkuð nærri gengið. Þar sem þingið hefir ekki viljað fallast á, að bændur væru styrktir til þess að koma upp betri áburðargeymslum en þeir hafa haft, svo að þeir gætu betur hagnýtt sér hin innlendu efni, sem notuð eru til áburðar, þá finnst mér það vera nokkuð kuldalegt sem að lækka styrkinn til þess að afla áburðar með þessu móti. Um lækkunina á fjárframlögum til búfjárræktar er hið sama að segja, en þar er bót í máli, að hæstv. fjmrh. hefir lagt til í brtt. við þennan lið, að styrkurinn sé ekki lækkaður meira en niður í 42 þús. kr., og mætti þá ætla, að ekki væru skertir aðrir liðir til búfjárræktarinnar en það, sem gengið hefir til sýninganna. Og ef svo er, þá má kannske við það una. Ég hafði ætlað eftir þau orð, sem fallið hafa hjá hæstv.ríkisstj., að hún myndi ekki lækka aftur styrkinn til verkfærakaupa, en svo er lagt til í 6. lið á þskj. 755. Við lauslega athugun virðist mér, að sú lækkun, sem þar er lagt til að verði gerð, muni nema eitthvað yfir 20 þús. kr., og munar hún því allmiklu. Um það, að fella niður starf gengisnefndar og launagreiðslu til hennar, hefi ég ekkert annað að segja en það, að mér hefði þótt betur við eiga, að l. um gengisnefndina hefði verið breytt svo, að fulltrúar frá atvinnuvegunum hefðu haft þar atkvæðisrétt og að þeir hefðu haft áhrif á gengisskráninguna. En eins og tilhögun gengisnefndar er nú, þá er ef til vill ekki skaði að því, þó starf hennar sé fellt niður. Þá er 4. liður á þskj. 755, en hann er um það, að fella niður embættiskostnað sóknarpresta um hér um bil helming. Það er fært sem ástæða fyrir þessu, að þetta séu ný lög. Þessi l. eru ekki eldri en frá árinu 1934. En það mun ekki almennt álitið, að ný l. hafi minni rétt á sér en gömul l., enda ættu þau að vera síður úrelt og, meira miðuð við ástand nútímans en eldri l. Um embættiskostnaðinn sjálfan er það að segja, að upphæðin mun hafa verið byggð á útreikningi þeim, sem fylgdi frv. frá höndum kirkjumálanefndar, þegar það var borið fram á þingi 1930. En sú grg., sem þar kom fram, var samin af séra Jóni Guðnasyni og séra Sveinbirni Högnasyni, og munu þeir hafa stuðzt við reynslu þá, sem þeir sjálfir höfðu um embættiskostnaðinn. Og það má sjá það af nál. því, sem fram kom, þegar um málið var fjallað á þinginu 1931, að n. hefir fallizt á þá grg. og farið eftir henni. Samkv. þeim upplýsingum, sem þar komu fram, var sýnt, að embættiskostnaðurinn í meðalprestakalli er yfir 500 kr., og meiri í erfiðum prestaköllum. Ég hygg, að það liggi fyrir fjvn. upplýsingar um það, að í einu erfiðu prestakalli norðanlands hafi embættiskostnaður 2-3 undanfarin ár numið talsvert á annað þús. kr. Það virðist ekki neitt meiri sanngirni að fella niður nærri helming af embættiskostnaði presta heldur en af þingfararkostnaði okkar þm. Og því síður er ástæða til þess, þar sem þar er játað af flm., að laun þeirra manna, sem í hlut eiga, eru ekki há. Byrjunarlaun flestra presta eru 2000 kr., og hækka svo á 15 árum upp í 3000 kr. Ég ætla, að ekki séu aðrir lægra launaðir, miðað við námskostnað og námstíma, sem mun vera 10-11 ár. Það hefir nýlega verið á það bent, að aðsókn að guðfræðideild háskólans sé of lítil. Það er kunnugt, að það, sem aðallega hefir valdið því, að aðsóknin hefir minnkað, eru hin lágu launakjör presta, sem fæla stúdenta frá því að ganga inn á þá braut. Það hefir ekki verið hægt að komast hjá því um ýmsa aðra embættismenn, svo sem lögreglustjóra o. fl., að endurgreiða þeim kostnað þann, sem fylgir embættunum. Það er ekki meiri sanngirni, að fella niður embættiskostnað presta en að fella niður embættiskostnað sýslumanna eða hliðstæðra embættismanna. Um þá till., að dýrtíðaruppbót sé greidd eftir sömu reglum árið 1938 og árið 1935. vil ég taka það fram, að þar sem hagur ríkissjóðs er erfiður, þá get ég fallizt á þá till. Þótt þessi ákvæði gefi hinsvegar ríkisstj. hina glöggustu áminningu um að gæta þess, að laun annara manna, sem ekki taka laun eftir launalögum ríkisins, en eru þó í opinberri þjónustu, séu færð til samræmis við þau laun, sem menn fá samkv. launalögunum, þegar dýrtíðaruppbótin fellur að mestu niður á öllum hærri launum. Um það, að leggja niður framlag úr ríkissjóði til ræktunarsjóðs, vil ég segja það, að ég tel þann sjóð tæplega mega við því að missa þetta gjald, eins og nú er högum háttað, en það verður kannske að líta á fleira en þörf ræktunarsjóðs í þessu efni. En um 3. lið brtt. á þessu sama þskj., prentun þingtíðindanna, verð, ég að segja það, að ég hefi haft mikla freistingu til þess að vera með þeirri till., sparnaðarins vegna, og ekki sízt með þeirri till., sem hæstv. fjmrh. hefir borið fram um þetta efni, en hinsvegar verð ég að játa, að ég hefi að nokkru leyti látið sannfærast fyrir hin skýru rök, sem hv. 4. landsk. las hér upp úr ræðu eftir hv.þm. S.-Þ. um þetta efni.

Forseti (JörB): Það eru mjög andstæð öfl, sem hér stríðast á. Það er eins og tvö samkynja segulskaut komi nærri hvort öðru. Það er þess vegna ekki hægt að gera báðum fullkomlega til geðs. Ég mun því taka til úrskurðar, án þess þó að sjálfsögðu að gera mönnum fullkomlega til hæfis, en í þetta sinn mun ég láta það standa, sem ég hefi sagt við sjálfstæðismenn, að þeir fái þetta kvöld til sinna fundahalda, en ég geri það í trausti þess, að þeir fremur en hitt tefji ekki framgang þessa máls og annara mála, sem í ráði er, að nái fram að ganga og á dagskrá eru. Verður því frv. til l. um ferðaskrifstofu ríkisins tekið út af dagskrá og umr. frestað.

Héðinn Valdimarsson Ég vil skjóta því til hæstv. forseta, hvort honum sýnist ekki réttast að fresta fundi til kl. 81/2 í kvöld, til þess að hv.þm. Vestm. geti þá flutt sína löngu ræðu og haldið áfram í nótt.

Þorsteinn Þorsteinsson Enda þótt þetta mál sé orðið miklu fjölþættara en það var í upphafi, ætla ég samt ekki að verða langorður um það. Ég er samþykkur ýmsum af þessum till., en öðrum er ég ósamþykkur. Ég vil taka það fram, að ég get ekki verið samþ. 10. till. á þskj. 755. Ég tel tvímælalaust rangt að svipta sýsluvegasjóði því tillagi, sem til þeirra hefir gengið undanfarið, og tel ég þessa ráðstöfun mjög varhugaverða, ekki sízt með tilliti til þess, að með henni er þeim sýslum, sem vilja leggja hart að sér til þess að gera vegi, gert mjög örðugt með að koma því í framkvæmd. Ég hefði viljað halda l. frá 1933 óbreyttum. Þar sem fjárframlag til sýsluvegasjóða er aukið um talsverða upphæð, en hér liggur hinsvegar fyrir till. um að lækka framlag til sýsluvegasjóða, þá virðist mér þetta tvennt stangast einkennilega á og er ég ákveðið mótfallinn því, að 10. till. á þskj. 755 nái fram að ganga. Þá vil ég geta þess, að ég er mótfallinn 7. till. í þskj. 794, m. a. af þeirri ástæðu, að hér er um bráðabirgðabreyt. l. að ræða, en mér virðist till. um breyt. í kvennaskólalögunum alls ekki geta átt heima þar. Um efni þessarar till. hefir verið deilt áður og virðist mér fleiri rök hníga undir það, að þessi till. eigi ekki að ná fram að ganga. Um 1. lið brtt. á þskj. 779, frá hæstv. fjmrh., verð ég að segja það, að ég er henni fullkomlega samþykkur. Það hefir verið rætt um það tvisvar til þrisvar sinnum á Alþingi, að fella niður prentun á umræðuparti þingtíðindanna, en það hefir aldrei náð fram að ganga. En þótt þessu máli hafi hingað til verið eytt, þá er það engin ástæða til þess að drepa það núna, því að viðhorfið hefir óhrekjanlega breytzt mikið í þessu efni upp á síðkastið, með útvarpi og auknum blaðakosti. Yrði umr. frá Alþingi útvarpað meira en gert hefir verið, gæti það orðið til þess að spara dagskrá útvarpsins sjálfs, og auk þess myndi mörgum þykja skemmtilegt að heyra ræður þm. um þau mál, sem kjósendunum liggja mest á hjarta. Þar sem viðhorfið í þessum efnum er allt annað nú en það var 1909 og 1924, þá get ég alls ekki láð neinum, þótt hann hafi breytt afstöðu sinni til þessara mála. Auk þess kemur annað atriði til greina, sem er allsterkur þáttur í þessu máli, og á ég við það, að undanfarið hafa fjölmargar þingræður verið prentaðar óyfirlesnar, og eru því lítil sönnunargögn. Hv. 4. landsk. hélt því fram, að fyrr meir hefts aldrei komið fram till. um að hætta að prenta umræðupart þingtíðindanna, hversu hart sem árferðið var. En ég verð að segja, að fyrir aldamót var viðhorf þessara mála allt annað en nú. Þá var þingið aðeins háð annaðhvort ár, og öll þingtíðindin voru þá ekki meira en af umræðupartinum eins og hann er núna árlega. Þá var umræðuparturinn aðalfréttirnar af þinginu, og var hann lesinn á mörgum sveitaheimilum á kvöldvökunum fyrir allt heimilisfólkið. Nú les varla nokkur maður þingtíðindin, enda koma þau ekki fyrr en ári eftir að ræðurnar eru fluttar og áhugi almennings fjaraður út fyrir þeim málum, en ný áhugamál komin í staðinn. Og svo ber þess að gæta, að þar sem svo hefir verið ástatt hér á landi upp á síðkastið, að landsmenn hafa orðið að þola það, að á þá væri dembt hverjum skattinum á fætur öðrum á grundvelli bágborins fjárhags ríkissjóðs og örðugra tíma, þá finnst mér sjálfsagt að athuga gaumgæfilega, hvort ekki er hægt að spara þann útgjaldalið, sem undanfarið hefir gengið til prentunar á umræðuparti þingtíðindanna.

Jakob Möller [óyfirl.]: Brtt. 5 þskj. 826 um skipun framfærslunefndar, sem við hv. 1. landsk. höfum borið fram, þarf ekki meðmæla við, því henni hefir verið tekið svo vel af öllum hv.þm., sem á hana hafa minnzt, enda er augljóst, að óheppilegt getur verið að skipa menn í n. eftir því, sem gert er í frv. Er hægt að færa rök að því, að engin trygging er fyrir, að þeir menn, sem kosnir eru formenn barnaverndarráðs og eru prýðilega til þess fallnir séu heppilegir til þess að stjórna almennum framfærslumálum. Býst ég við, að ekki sé vafi á því, að brtt. verði samþ. Get ég fallizt á brtt.hv.þm. Ísaf. um, að framfærslun. sé skipuð 3-5 mönnum eftir ástæðum. Geri ég einnig ráð fyrir, að hún verði samþ. Ég skal svo ekki blanda mér mikið í málið í heild, en aðeins benda á, að það er auðsætt, að með þeirri lagabreytingu, sem hér er verið að gera, er þyngdur mjög framfærslukostnaður í Rvík og öðrum kaupstöðum. Það er kunnugt, að síðustu árin hefir verið stöðugur fólksstraumur úr sveitunum til kaupstaðanna, sem hlýtur á erfiðum tímum að auka á vandræði þeirra kaupstaða, sem fyrir því verða, sem ekki er þó ábætandi, eins og nú er. Hinsvegar er að gæta þess ástands, sem nú er, að mjög er erfitt að fá greiddar skuldir, sem sprottnar eru af framfærslu þurfamanna úr öðrum sveitarfélögum. Nálgast þó meir og meir, að á endanum muni allar slíkar greiðslur falla niður, svo þar er ekki úr háum söðli að detta. Hinsvegar er þess að vænta, að samfara þessu frv. komi einnig til framkvæmda ríkisframfærsla sjúkra manna og örkumla. Það er vitanlegt, að kaupstöðunum er nauðsynlegt, að þeim sé á einhvern hátt léttar þær byrðar með lagasetningu. Það er kunnugt, að mörg sveitarfélög eru að gefast upp við að standa undir langvarandi sjúkraframfærslu, t. d. vegna berklaveiki. Frv. um ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla léttir þessum kostnaði af sveitarfélögunum. Þess vegna vil ég taka í strenginn með þeim hv.þm., sem vilja binda gildistöku þessara laga við gildistöku l. um ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla. Finnst mér það eðlilegt, þó þetta sé ekki beinlínis bundið hvað öðru, vegna þeirrar röskunar, sem þetta frv. veldur á fjármálum sveitarfélaganna, að eðlilegt sé og sjálfsagt að bæði frv. fylgist að. Ég mun því greiða atkv. með tilliti til þess, og binda það við gildistöku beggja frv. Ég tel rétt að samþ.brtt. á þskj. 740 frá hv.þm. V.-Sk., hv.þm. Borgf. og hv. 7. landsk. um að heimila bæjar- og sveitarstjórnum að gera ráðstafanir til þess að takmarka aðstreymi fólks og vernda sig þannig fyrir alltof auknum byrðum af fátækraframfærslunni. Tel ég sjálfsagt að samþ. slíka heimild, því væntanlega verður hún ekki notuð, nema nauðsyn krefji. Ég skil ekki, hvers vegna hv.þm. ættu að vera því andvígir, þar sem öllum mun vera fullkunnugt, jafnt fulltrúum kaupstaðanna og sveitanna, að annarsvegar er nauðsyn að vernda kaupstaðina fyrir aðstreymi fólksins vegna atvinnuvandræða og framfærsluþunga og hinsvegar að hindra brottflutning manna úr sveitunum, sem er nú eitt höfuðmál Alþingis að koma í veg fyrir. Einkum vænti ég þess, að þeir hv.þm., sem telja sig málsvara sveitanna, taki till. vel. Eins er um fulltrúa kaupstaðanna, að þeim ætti að vera áhugamál að tryggja íbúunum þá atvinnu, sem til fellur. Vænti ég því, að samkomulag verði um að samþ. þessa till. Ég vil aðeins geta þess, til þess að minna á, að okkur sjálfstæðismönnum í bæjarstjórn Rvíkur hefir verið legið á hálsi fyrir það, a8 við hofum látið afskiptalaust þetta takmarkalausa aðstreymi til bæjarins, sem hefir haft í för með sér sívaxandi gjaldabyrði í sambandi við fátækraframfæri og atvinnubætur. Það hefir að vísu verið bent á, að það sé ekki á valdi bæjarstjórnar að hindra slíkt. Það yrði ekki hindrað, nema með löggjöf, sem heimilaði að setja slík takmörk. Vænti ég því þess af hálfu þess flokks, sem sérstaklega hefir legið okkur sjálfstæðismönnum á hálsi fyrir aðgerðarleysi í þessu efni, að hann ljái þessari till. nú fylgi og styðji framgang hennar hér á þingi. Ég vil, eins og ég sagði áðan, ekki blanda mér inn í þær umr., sem hér hafa farið fram, en mun við atkvgr. skýra mína afstöðu til einstakra till.

Frsm. (Bergur Jónsson) [óyfirl.]: Ég sé ekki ástæðu til þess að lengja umr. að ráði, en aðeins athuga ofurlítið brtt. á þskj. 864, frá hv. 2. N.-M., sem hljóðar þannig með leyfi hæstv. forseta: „Í stað „eða annara kunnugra“ komi: og annara kunnugra, telji hann þess þörf.“ Ég held, að þetta sé á dálitlum misskilningi byggt hjá hv.þm. Valdsmaður er alls ekki bundinn við að fara eftir upplýsingum eða tillögum nefndanna, því honum er í sjálfsvald sett, hve mikið tillit hann tekur til þeirra. En hinsvegar er það gert valdsmanninum til hagræðis og stuðnings, svo hann geti vísað til þeirra umsagnar í forsendum fyrir úrskurðinum, ef honum sýnist svo. Ég sé því ekki annað en þetta megi vel standa við það, sem er í brtt. á þskj. 789, vegna þess að standi svo á, að valdsmaður sé ókunnugur högum ekkjunnar, hefir harm óbundnar hendur um að leita upplýsinga hjá kunnugum mönnum. Þá höfum við flm.brtt. á þskj. 789 lagt til, að 61. gr. falli niður. Er þar (í 61. gr.) gert ráð fyrir, að niður falli meðlög barna, ef konan giftist. Býst ég við, að allir hv.þm., og einnig hv.þm. V.-Sk„ sem þó er með ýmsar ýfingar út af brtt., skilji, að til þess að komast undan, að meðlag falli, verður konan að búa með manninum án þess að giftast. Er þar beinlínis verið að neyða þau til þess að brjóta l. með hneykslanlegri sambúð, eins og það er kallað, þar sem það er eina leiðin til þess, að halda rétti sínum að öðru leyti. Það er því rökrétt skoðað þjóðhagslega bezt, að þetta ákvæði falli niður. Skal ég benda á, að hér er um nýmæli í l. að ræða, þar sem horfið er frá því, sem áður hefir staðið í l., að þrengja kosti konunnar, þó hún giftist. Þá viljum við einnig fella niður 26. gr., sem stendur í beinu sambandi við hina brtt., og miðar einnig að því að bæta kjör mæðranna. Viljum við heldur lofa ekkjunum að giftast aftur en búa í hneykslanlegri sambúð.

Héðinn Valdimarsson [óyfirl.]: Ég ætla ekki að þessu sinni að ræða um annað í sambandi við þetta mál en brtt. okkar hv. 1. landsk. um gildistöku laganna, að hún miðist við gildistöku atvinnuleysistrygginganna, en fulltrúi framsóknarflokksins í allshn. vildi ekki láta það mál ganga fram á þessu þingi. Þó að við höfum hvað eftir annað óskað eftir, að þetta mál yrði tekið á dagskrá, þá hefir það ýmist ekki fengizt eða þá að það hefir ekki verið tekið fyrir, þótt það hafi verið á dagskránni. Ég tel héðan af afarlitlar líkur til þess, að mál þetta nái fram að ganga á þessu þingi, a. m. k. ef þingi verður lokið fyrir jól. En það ætti að vera nokkurnveginn tryggt, að það næði framgangi á næsta þingi. Og þar sem þetta mál er eiginlega skylt l. um framfærslu sjúkra manna og örkumla, þá finnst mér eðlilegt, að þau gangi bæði samtímis í gildi. virtist mér því nauðsynlegt, að þau yrðu samþ. á næsta þingi, er saman á að koma 15. febr. næstk. Þá vildi ég leyfa mér að bera fram lítilsháttar brtt. við 4. lið brtt. á þskj. 748, á undan orðinu „framfærsluþurfar“ komi: einhleypir.

Hvað segir hv.þm. Hafnf. um það?

. Það er ekki flokksmál fremur en ýmislegt annað í þessu frv.

Finnur Jónsson [óyfirl.]: Í brtt. á þskj. 826 er gert ráð fyrir, að framfærslunefnd sé jafnan skipuð 5 mönnum, er bæjarstjórn kýs með hlutfallskosningu. Mér virtist ekki rétt að binda nefndirnar endilega við þessa tölu manna í sveitarfélögum og litlum bæjum, heldur megi talan vera þar lægri. Ég vil því leyfa mér að flytja skriflega brtt. við brtt. á þskj. 826 á þessa leið: „1. málsl. orðist svo: Framfærslunefnd skal skipuð 3 eða 5 mönnum“. Ég tel réttara að láta hreppsnefndir og bæjarstjórnir ráða tölu manna í framfærslunefndum, en ekki fast binda töluna við 5 menn, hversu smá sem sveitarfélögin eru og hversu lítið sem þau hafa umvélis. Ég leyfi mér svo að afhenda hæstv. forseta þessa skrifl. brtt. og óska, að hann leiti afbrigða fyrir till., svo hún megi koma til greina við umr.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Ég er samþykkur till.n., en hefi við athugun komizt að þeirri niðurstöðu, að réttara sé að bæta inn í 9. gr., þar sem taldar eru upp skuldir þær, sem ekki er hægt að krefjast að fá að greiða með skuldabréfum, en það eru skuldir, sem tryggðar eru með fasteigna- og handveði. Sumir kaupstaðir hafa skuldir sínar tryggðar með ríkisábyrgð, og ætti hið sama að gilda um þær. Hin brtt. er við brtt. á þskj. 842, um skuldir sveita, þar sem talað er um sama efni.

Frsm. (lngvar Pálmason) [óyfirl.]: F. h. iðnn. þarf ég litlu við það að bæta, sem stendur í nál. á þskj. 810. N. hefir leyft sér að bera fram þrjár brtt. við frv., og ég geri ráð fyrir, að tvær þær síðari, 1,b og 2. brtt., valdi engum ágreiningi. En hinsvegar gæti ég trúað því, að um 1,a kynni að verða einhver ágreiningur. Eins og getið er um í nál., var það svo upphaflega í frv., að færi, fiskilínur og öngultaumar voru í E-flokki og áttu að stimplast með 10% tollmerki. Í Nd. var þetta fellt úr frv., en n. gat ekki fundið neina till. um það. Till. kom fram í Nd. um að færa þessa vöruflokka undir F-lið, og vörur undir þeim lið eiga að stimplast með 5%, en hvernig sem því er varið, þá virðist þetta hafa fallið úr frv. í Nd. Iðnn. lítur svo á, að þó það megi líklega búast við, að þessi verðtollur valdi nokkurri hækkun á verði þessara vörutegunda, þá telur hún vera þannig ástatt um þær, að réttmætt sé að leggja lítilsháttar vörutoll á þær. Og er það gert með það fyrir augum, að hér innanlands er rekinn lítilsháttar iðnaður í þessari veiðarfæragerð, sem hefir starfað stuttan tíma og á því eðlilega við marga erfiðleika að stríða í byrjun. Öllum má vera það ljóst, að það hlýtur að verða til mikils hagnaðar fyrir þjóðina, ef sá iðnaður gæti borið sig og framleitt vöru, sem væri eins vel við okkar hæfi og erlend framleiðsla á sama sviði. Reynslan hefir sannað, að vörugæði í veiðarfæragerð Íslands eru fullkomlega sambærileg við erlend veiðarfæri og að hin íslenzku veiðarfæri hafa reynzt samkeppnisfær. Mér er að minnsta kosti ekki kunnugt um annað, þó að einstöku raddir hafi látið annað á sér skilja. Hinsvegar hefi ég heyrt raddir um það, að þau væru nokkru dýrari en erlend veiðarfæri af sömu gerð og sérstaklega að viðskiptin við Veiðarfæragerð Íslands væru erfið, af því að ekki fengist þar neinn gjaldfrestur. En erlendar veiðarfæraverzlanir hafa gefið langa gjaldfresti. Þetta er vafalaust rétt. En á það hér að líta, að fyrirtækið er ungt, og þess vegna er ekki von, að það geti veitt gjaldfresti, þegar það hefir líka átt mjög undir högg að sækja um viðskiptin innanlands vegna samkeppni frá útlöndum. Hinsvegar er það víst, að ef viðskiptin væru viss og örugg, þá mundi Veiðarfæragerð Íslands geta gefið gjaldfresti. Iðnn. lítur því svo á, að réttmætt sé að líta þessi erlendu veiðarfæri falla undir verðtoll, en vill þó ekki, að hann sé hærri en 5%. Önnur ástæða n. er sú, og er hún öllu veigameiri, að dregið verði sem mest úr innflutningnum á þessum vörutegundum frá öðrum löndum vegna gjaldeyrisvandræða. En sú ástæða er tilgreind í nál., og þarf ég ekki að fara mörgum orðum þar um. Í nál. er bent á, að ef við kaupum veiðarfæri frá Norðmönnum, eins og gert hefir verið í mörg ár, þá hafi það slæm áhrif á fjárhag landsmanna á tvennan hátt og illar afleiðingar. Ég hygg, að öllum hljóti að vera það ljóst, þar sem nú stendur svo á, að allar líkur eru til, að við getum ekki selt fisk til Ítalíu á næsta ári, nema að við tökum vörur þaðan í staðinn upp í fiskinn, þá getur verið, að í stað þess að við nú kaupum veiðarfæri af Norðmönnum, þá sé það ekki lítill liður í því að liðka viðskiptin við Ítalíu, ef öll hráefni til veiðarfæra væru keypt þaðan. En það gerir Veiðarfæragerð Íslands nú. Það hlýtur því að vera hverjum manni ljóst, að það er sízt til hagsbóta fyrir sjávarútveginn í heild og viðskipti landsins út á við, að við aukum kaupin á veiðarfærum frá Noregi. - Ég held því, að hvernig sem á þetta er litið, þá verði það að teljast réttmætt, að samþ.brtt. iðnn., og ég lít þannig á, að það verði síður en svo til þess að íþyngja sjávarútveginum. Og ennfremur lít ég svo á, að þessi verðtollur verði síður en svo til óhagnaðar fyrir sjávarútveginn, ef hann bætir viðskiptahaginn út á við og tryggir jafnframt Veiðarfæragerð Íslands verkefni og velgengni í framtíðinni. Ég geri mér fyllilega von um, að d. samþ. þessa brtt. Og ég verð að vona, að þetta atriði valdi ekki ágreiningi í Nd., því eins og ég áður sagði, þá hygg ég, að engin till. hafi komið fram um það í Nd. að fella þetta úr frv., en það mátti skilja atkvgr. þannig að þetta væri þó samkv. þingsköpum. - Að því, er snertir brtt. 1,b, þá get ég sagt, að hún hefir ekki verulega þýðingu, því að sú vara, sem þar er nefnd, heyrir ekki undir frv., en n. sá ekki ástæðu til að neita um að undanskilja hana verðtolli. Um 2. brtt. geri ég ekki ráð fyrir, að verði ágreiningur, og læt ég því þetta nægja.

Pétur Magnússon [óyfirl.]: Það er alger misskilningur hjá hv. 2. þm. S: M., að ég hafi ætlað að hindra eða tefja frv. með þessum brtt. Enda er það ljóst, þar sem málið er hér til 3. umr. í síðari deild, að hægt er að afgr. málið nú, jafnvel án afbrigða, þótt fram færi um það ein umr. í Sþ. Það, sem fyrir mér vakir, er aðeins það, að koma að nauðsynlegum leiðréttingum. Mér finnst afstaða hv. 2. þm. S.-M. í þessu máli undarleg nú, þar sem hann játaði á laugardaginn, að brtt. mín um að taka Rvík sem nýjan tryggingarflokk inn í lögin hefði rétt á sér, en sagði þó nægan tíma til að breyta lögunum, þegar þar að kæmi. En mér finnst það alveg óframbærilegt, að haga löggjöf svo, að henni þurfi að breyta þegar á næsta ári. Hér hefir oft verið fundið að tíðum lagabreyt., og það með réttu, því að oftast er breytt einhverjum lögum frá síðasta þingi. Þetta er að vísu stundum gert af breyttum aðstæðum, en oft af því, að sézt hefir yfir galla við setningu laganna. En það, sem ég að öðru leyti vildi drepa á þau andmæli, sem komið hafa fram á móti till. mínum frá þessum hv.þm. og hæstv.atvmrh., er viðvíkjandi lausafjártryggingunum. Hæstv. atvmrh. sagðist ekki sjá neina sérstaka ástæðu til þess að stofna sérstakan tryggingarflokk vegna lausafjártrygginganna, og jafnvel raunar ekki heldur þó að húseignir í Rvík yrðu teknar í eldsvoðatryggingu af Brunabótafél. Ísl., og taldi hann það ekki nema eðlilegt, að þeir sjóðir, sem þegar væru myndaðir, stæðu til tryggingar fyrir áhættu, sem af þessum nýju tryggingum hlytist. Og hv. 2. þm. S.-M. taldi, að hér væri um óverulega breyt. að ræða frá gildandi l., því samkv. þeim væri heimilt að tryggja það lausafé, sem húseigendur sjálfir eiga í hinum tryggðu húseignum. En það er í raun og veru ekki svo lítill munur á því, sem lagt er til í frv., sem hér liggur fyrir, og í gildandi l. Nú er heimild Brunabótafél. gerð alveg ótakmörkuð til þess að taka á sig eldsvoðaábyrgð, að því einu undanskildu, að það hefir ekki heimild til þess að taka verzlunarvörubirgðir í tryggingu. Mér virðist það í alla staði eðlilegt, að þó Brunabótafél. sé í raun og veru stofnað í þeim tilgangi að tryggja húseignir í kaupstöðum og kauptúnum, þá hafi það heimild til þess að tryggja það lausafé, sem húseigendur eiga í hinum tryggðu húsum. Brunabótafél. er gagnkvæmt ábyrgðarfélag, eins og kunnugt er, og þetta er í raun og veru ekki annað en nokkurskonar ívilnun, sem félögum, þ. e. a. s. húseigendum, er gefin til þess að fá lausafé sitt tryggt með sérstökum kjörum. Brunabótafél. hefir hagnazt á þeim tryggingum, sem það hefir tekið af húseigendum, og það er í raun og veru ekkert óeðlilegt við það, að þeir, sem þetta tryggingarfé eiga í rauninni, þ. e. a. s. húseigendur, fái einhver fríðindi vegna þessa hagnaðar, einmitt af því að hér er um gangkvæmt ábyrgðarfélag að ræða. Þegar verið var að setja þessi l., sem nú gilda um Brunabótafél. Ísl., á þinginu 1932, þá kom það skýrt fram í umr. og ég ætla, að það hafi komið skýrast fram hjá núv. forstöðumanni Brunabótafél., að þeir sjóðir, sem þegar voru myndaðir, væru í raun og veru eign þessara kaupstaða og kauptúna, sem skyldutryggingn hefðu haft í Brunabótafél., og einmitt fyrst og fremst með tilliti til þess voru hinar nýju tryggingar sveitabæjanna látnar mynda sérstakan flokk. Ég get ekki séð, að það væri á nokkurn hátt réttlætanlegt, að sjóður kaupstaða og kauptúna væri tekinn til þess að standast áhættu af nýjum og alveg óskyldum tryggingum, sem nú á að heimila Brunabótafél. að taka. Það hefir auk þess verið sýnt fram á, að hér er ekki um litla áhættu að ræða. Það liggja fyrir í þinginu upplýsingar um, að lausafjártryggingar hjá þessu eina innlenda félagi, sem fengizt hefir við þær almennt, hafa á undanförnum 4 árum gefið þá niðurstöðu, að mjög lítill eða enginn munur hefir verið á nettótekjum og gjöldum. Og ef nú á að lækka iðgjöldin um allt að 25%, þá benda allar líkur til þess, að hér sé um verulega áhættu að ræða. Ég er náttúrlega ekki að fullyrða, að það þyrfti endilega að verða halli hjá félaginu, en mér finnst það vera augljóst, að hér sé um þó nokkra áhættu að ræða, og svo framarlega, sem á að stofna til þessarar áhættu, þá virðist mér það rétta vera að láta þessar nýju tegundir trygginga mynda sérstakan flokk, eins og ég hefi lagt til á þskj. 831, en ekki láta áhættuna lenda á þeim þegar samansöfnuðu sjóðum kaupstaðanna eða sveitanna. Og ég hefi ekki heyrt, hvorki frá hv. 2. þm. S.-M. eða hæstv.atvmrh., nein frambærileg rök á móti þessu. Þeir geta ekki véfengt það, að það hafi verið gengið út frá því, að sjóðir, sem myndaðir eru, væru í raun og veru eign þessara manna, sem til þeirra hafa goldið hærri iðgjöld af húseignum sínum heldur en nauðsyn strangt tekið hefir krafizt. Náttúrlega er það sjálfsagt og nauðsynlegt, að sjóðir myndist, því félagið er þá fyrst komið á fastan fót og veitir þá fyrst öryggi, þegar allverulegir sjóðir eru myndaðir til þess að standa undir þeirri áhættu, sem er samfara starfsemi þess. - Ég vildi því í lengstu lög mega vænta þess, að hv.þm. líti á þetta mál með fullri sanngirni og séu ekki með neina óþarfa varasemi um það, að gera breytingar til lagfæringar á frv., því málinu er ekki stefnt í neina hættu með því. Þetta segi ég náttúrlega til þeirra, sem ekki geta aðhyllzt mína aðaltill., um að vísa málinu til ríkisstj. til frekari undirbúnings.

Jóhann Jósefsson Fyrir stundu síðan var útbýtt til þm. seðli, um að 3. umr. fjárl. yrði næstkomandi miðvikudag, og skyldu þm. vera búnir að skila brtt. við þau til skrifstofustjóra í síðasta lagi fyrir kl. 9 annað kvöld. Nú er það vitað, að 3. umr. fjárl. er afdrifamikil fyrir afgreiðslu fjárl., og ýmislegt, sem tekið er aftur við 2. umr., mun verða tekið upp. Ég vil því beina til hæstv. forseta í viðbót við það, að því hefir verið lofað, að Sjálfstfl. fengi að hafa sína reglulegu fundi, hvort hann sjái ekki, að Sjálfstfl. er þetta nauðsynlegt, til þess að hann geti borið sig saman við sína nm. í fjvn., og annað það að bera sig saman um brtt., sem einstakir þm. koma fram með, eins og gert var fyrir 2. umr. Þá var a. m. k. í Sjálfstfl. talað um það, hvaða brtt.þm. ætluðu að koma fram með. Kvöldið í kvöld virðist mér vera einasti tíminn, sem hægt er fyrir Sjálfstfl. að hafa nokkurt næði, til þess að athuga þetta mál, þar sem menn eiga að hafa skilað brtt. fyrir kl. 9 annað kvöld, og ég geri ráð fyrir, að á morgun verði þrotlausir deildarfundir.

Thor Thors [óyfirl.]: Ég vildi aðeins benda á, að Sjálfstfl. er ómögulegt að hafa flokksfundi meðan deildarfundir eru, en stjórnarfl. er það hinsvegar kleift, og það hefir oft komið fyrir, að jafnaðarmenn hafa allir verið á flokksfundi meðan deildarfundir hafa verið. Þeir eru vanir því að hlaupa burt úr d., meðan umr. standa yfir, en hinsvegar verða andstöðuflokkarnir að vera við umr., a. m. k. svo margir af stjórnarandstæðingum, að ómögulegt er að halda flokksfundi. Þess vegna er því ekki hægt að jafna saman. Hæstv. forseti beindi því til mín, hvort ekki væri hægt að ná samkomulagi um greiðan framgang málsins á morgun. Það er nú ekki hægt að kalla saman fund í einni svipan til þess að ræða um það. Ég hafði kvatt mér hljóðs í þessu máli, en skal falla frá orðinu við þessa umr., ef hæstv. forseta nægir það.

Forseti (JörB): Það er ekki rétt hjá hv.þm. Vestm., að ég fresti kvöldfundum í þinginu til þess að stjórnarflokkarnir geti haft flokksfundi, þegar þeir óska þess. Ég hefi oft eyðilagt flokksfundartíma þeirra líka, með því að hafa þingfundi þau kvöld, sem þeir eru vanir að halda flokksfundi. En hinsvegar hefi ég eftir föngum reynt að taka til greina óskir Sjálfstfl. um flokksfundartíma.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv.þm. Hafnf., sem hann hefir nú skýrt fyrir hv. d. Þarf tvennskonar afbrigði til þess að till. megi koma til umr., þar sem hún bæði er skrifl. og of seint fram komin.

Forseti (JörB): Ég hafði að vísu hugsað mér að hafa kveldfund, en þetta mál er nú búið að ganga í gegnum Ed. og ætti ekki að þurfa langan tíma hér við 1. umr. Sjálfstfl. er vanur að hafa flokksfund á mánudagskvöldum og raunar fleiri flokkar, og hefir stjórn flokksins tjáð mér, að flokknum sé brýn nauðsyn að hafa fund í kveld. Ég lét þess getið, hver ætlun mín væri, en sjálfstæðismenn töldu sig ekki geta frestað þessu. Ef þeir halda fast við þessa ósk sína, eins og nú standa sakir, þá mun ég ekki hafa þingfund eftir kl. 8 í kveld.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv.þm. Ísaf., sem hann hefir nú lýst, og tel ég ekki þörf að lesa hana. Verður að veita tvenn afbrigði frá þingsköpum til þess að hana megi taka til meðferðar.

Héðinn Valdimarsson [óyfirl.]: Ég skil ekki, að hv.þm. Vestm. hafi ástæðu til að segja, að ég vilji beita við hann harðneskju, þó að ég beini þeirri ósk til hæstv. forseta, að hv.þm. fái að halda sína löngu ræðu hér í þd. í kveldfundi, og jafnvel til kl. 9 í fyrramálið.

Harðneskjunni var beint gegn Sjálfstfl., út af flokksfundartíma hans

. - En það hefir hvað eftir annað verið talað um flokksfundi sjálfstæðismanna, sem yrði að taka tillit til. Ég mun við síðara tækifæri benda á, hversu vel það hefir gefizt, þegar svo áliðið er orðið þings, að hafa ekki næturfundi, og mörg mikilsverð mál liggja fyrir, sem nauðsynlegt er, að nái samþ. þingsins. Sérstaklega er það, þegar sjálfstæðismenn beita þeim ritum, til þess að hefta framgang mála, að þegar þeir geta ekki fellt mál, þá reyna þeir að hindra framgang mála með því að greiða ekki atkv.

Gísli Sveinsson [óyfirl.]: Ég get fellt mig við þessa breytingu á brtt. á þskj. 789, því að gefið er, að með því orðalagi, sem er á brtt. þessari, er hægt að ganga fram hjá bæði framfærslun. og hreppsn. Ég tel fullnægjandi að leita álits beggja þessara stofnana, því að oftast munu vera aðrir menn í framfærslun. en í hreppsn. En ef hv.þm. finnst rétt að leita einnig álits annara, þá vantar um það ákvæði í frv., og má þá bæta úr því með brtt.hv. 2. þm.N.-M. Þá eru síðari brtt. tvær á þskj. 789. Hv. frsm. tók þar upp hanzkann fyrir sig og sína menn til varnar þeirri fáránlegu ráðstöfun að fella niður 26. og 61. gr. Mér þykir leitt, að hv. kollega minn skuli hafa leiðzt hér út á braut, sem hann getur ekki varið, að sé rétt. Annars hefi ég áður fært rök fyrir minni afstöðu um þetta atriði, og fer því ekki út í það frekar. En ég mun greiða atkv. á móti þessum brtt., þar sem ég tel þessar gr. réttar, eins og þær standa í frv.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Mér finnst æskilegt, að hv.þd. vildi snúa sér með alvöru að lausn þessa máls. Ég hygg, að hér sé mál, sem ekki á nokkurn hátt er flokksmál og því megi telja líklegt, að umr. um það geti haft einhver áhrif á afgreiðslu þess. Mig undrar það, hve fundurinn í dag, þegar þetta stóra mál er rætt, hefir verið losaralegur, alveg eins og hv.þdm. láti sig málið engu skipta. Ég vil þá snúa mér lítið eitt að hv. 6. landsk.þm. út af því, sem hann vék að brtt. minni við 72. gr. frv. Hann hélt því fram, að ég teldi skiptinguna í þessa tvo flokka réttláta, um það hefi ég ekkert sagt. Ég hefi að vísu haldið því fram, að rétt mundi vera að aðgreina framfærslukostnað kaupstaða og sveitarfélaga. Aftur á móti hygg ég, að sú skipting, sem höfð er í frv., muni fyrr eða síðar sýna, að kauptúnin og jafnvel smærri kaupstaðirnir verði óeðlilega hart úti. Hv. 6. landsk. heldur því fram, að Rvík hafi þá sérstöðu gagnvart öllum öðrum kaupstöðum, sem réttlæti það, að hún sé sett í sérstakan flokk, þegar úthlutað er endurgreiðslu á framfærslukostnaði. En hann gætir þess ekki, að við útreikning á meðaltalsframfærslukostnaðinum sjálfum er beinlínis byggt á og reiknað eftir þeim mismunandi ástæðum og aðstöðu, sem sveitar- og bæjarfélögin hafa til þess að standa undir þeim kostnaði. Núgildandi grundvöllur á mati á skattþoli sveitarfélaga með tilliti til endurgreiðslu framfærslukostnaðar úr ríkissjóði, er aðallega fjórþáttur, þar sem 1/3 skattþols miðast við tölu verkfærra manna, 1/3 við skattskyldar tekjur íbúanna, 1/6 við skuldlausar eignir og 1/6 við fasteignamatsverð í sveitarfélaginu. En þegar búið er að finna einskonar vísitölu um skattþol sveitarfélaganna, miðað við þessa fjóra aðalþætti skattþolsins, þá er í raun og veru aðallausnin fundin í þessu efni. Það getur verið, að hlutfallið milli þessara fjögra höfuðþátta sé ekki sanngjarnt, en við þessu hlutfalli er ekkert hreyft með frv., heldur eru ákvæði um þetta tekin óbreytt inn í frv. úr gildandi lögum. En þegar búið er að fá þennan sameiginlega mælikvarða á skattþoli allra sveitar- og bæjarfélaga, sýnist ekki vera ástæða til að gera upp á milli þeirra með því að skipta þeim í flokka. Ég neita því náttúrlega ekki, að Rvík hefir ýmsa séraðstöðu með tilliti til skattþols fyrir utan þá fjóra höfuðflokka, sem miðað er við, t. d. leggur Rvík ekkert til sjúkrahúsa og lítið til skólamála. En aðalhlunnindin gagnvart skólamálunum eru þó í því fólgin, að einstaklingarnir eiga þar léttara með að láta börn sín fara í skólana, heldur en einstaklingar í öðrum sveitarfélögum. Aftur á móti er á það að líta gagnvart þessum sérstöku hlunnindum, að skattskyldar tekjur í Rvík eru yfirleitt hærri en annarsstaðar, og verður það til þess að jafna upp á móti þessum hlunnindum.

Páll Hermannsson Ég fellst alveg á brtt.hæstv.atvmrh. Í b-lið 1. brtt. á þskj. 842 er gengið út frá því, að þessi skuldabréf verði ekki gjaldeyrir til greiðslu á erlendum lánum, enda gert ráð fyrir því, að þau séu tryggð með ríkisábyrgð.

Frsm. (Ingvar Pálmason) [óyfirl.]: Ég sé nú ekki ástæðu til að halda þessum umr. mikið áfram, en það var eitt atriði í ræðu hv. 2. þm. Rang., sem ég skildi ekki vel. Mér skilst hann halda því fram, að aðaltryggingarsjóðir Brunabótafél. Ísl., sem myndaðir eru að mestu leyti af skyldutryggingum, séu eign þeirra, sem þar hafa tryggt. Ég er nú búinn að tryggja þar húseign í ein 30 ár, og mér skilst þá eftir orðum hv.þm. Rang., að ég eigi einhvern hluta í þessum sjóði. En ég hefi ekki litið svo á. Það er rétt, að sjóðirnir eru myndaðir af þeim iðgjöldum, sem vátryggjendur hafa greitt. En þegar einn flokkur er búinn að mynda mjög öflugan sjóð, þá segi ég fyrir mig, að ég get ekki verið svo meinfýsinn að meina það, að sjóðurinn megi standa til tryggingar fyrir nýjum flokkum, af því að ég lít svo á, að ég eigi ekkert tilkall til þessa sjóðs. Þess vegna er það, að ég lít á þetta öðrum augum heldur en hv. 2. þm. Rang. Ég lít þannig á, að engin nauðsyn sé til þess að hafa lausafjártryggingar í sérstökum flokki. Það er það, sem ber á milli. Þess vegna er ég á móti þessum brtt. Sú eina, sem ég teldi að gæti komið til mála, er sú, sem snertir það, að Reykjavík, ef til kæmi, skuli mynda sérstakan áhættuflokk. Ég lít svo á, að varasjóður Brunabótafél. sé eign stofnunarinnar, en ekki þeirra, sem skipt hafa við hana, því ég veit ekki til þess, að það sé neinn lagastafur fyrir því, að vátryggjendur eigi rétt á því að fá endurgreiðslu. Og það er ekki hægt að útfæra þessa hugmynd hv. 2. þm. Rang. út í yztu æsar, að hver nýr vátryggjandi eigi eiginlega að bera áhættu af sínum tryggingum. Það bætast alltaf við ný hús, sem tryggð eru í Brunabótafél. Ísl., og ég veit ekki betur heldur en að sá, sem byggir hús sitt í ár, telji sig hafa fullan rétt til þess, að fyrir vátryggingu þess standi sá sameiginlegi brunabótasjóður, sem þegar er myndaður. Ég sé því ekkert því til fyrirstöðu, að hann standi til áhættu fyrir nýrri starfsemi félagsins.