Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta til l. um samþykkt á ríkisreikningnum fyrir árið 1946 hefur sætt meðferð hv. fjhn., og leggur hún til, að frv. verði samþ. Nefndin hafði ríkisreikninginn, sem hér um ræðir, við höndina og bar saman höfuðniðurstöðutölur, sem ekki sýndist neitt vera að athuga við og ekki í neinni mótsetningu við frv. sjálft. Þá leit n. yfir aths. endurskoðendanna, þ.e.a.s. yfirskoðunarmanna ríkisreikninga, og tók eftir því, að þeir höfðu gert aths. við vissar greinar, þ.e.a.s. 17., 18., 20., 25. og 26. aths., þar sem þeir láta í ljós, að aðgerða Alþingis sé óskað, en það þýðir, að yfirskoðunarmennirnir hafa ekki fengið eða talið sig fá fullkomlega skýr svör hjá hæstv. ráðh. viðvíkjandi þessum greinum. Það, sem hér er um að ræða, er í fyrsta lagi afkoma Landssmiðjunnar og skipabyggingar hennar. Var m.a. spurt um það af yfirskoðunarmönnunum, hvort það hefði verið öll ríkisstj., sem stóð að þessum framkvæmdum. - Þá er 20. aths. yfirskoðunarmanna um lán til síldarverksmiðjanna, og spyrjast þeir fyrir um, hvað liði rannsóknum í sambandi við þau. 25. aths. er í sambandi við fiskflutninga á færeyskum skipum, hvernig standi á hinu mikla tapi, sem varð á þessum flutningum. Og svo er 26. aths., sem er um fyrirgreiðslu ríkisstj. á láni til fiskibáta, sem smíðaðir voru í Svíþjóð. Sem sagt, þessum hlutum hafa yfirskoðunarmennirnir talið rétt að vísa til aðgerða Alþingis. - N. ræddi nokkuð þessar aðgerðir Alþingis, sem hér um ræðir, en þær verða, samkv. skilningi n. á stjórnarskránni, að fara fram í Sþ. Það er vitaskuld í valdi hvers og eins hv. þm. eða ríkisstj. að hefja máls á því á réttum vettvangi, sem yfirskoðunarmennirnir hafa bent á. En það mundi ekki hlýða að taka þetta til aðgerða í hvorri hv. þd. fyrir sig, heldur mundi það, samkv. skilningi okkar á stjskr., verða gert í Sþ. N. leggur þann skilning í stjskr., eins og áður er sagt, að þar sem talað er um Alþingi í stjskr., þar sé átt við Sþ. Af þessum ástæðum taldi n. sig ekki geta haft í frammi neinar till. í þessari hv. d., sem byggðar væru á áliti yfirskoðunarmannanna.



Herra forseti. Ég hreyfði þessu máli við 1. umr. og þakka n. fyrir að hafa tekið tillit til þess, sem ég sagði þá, hvað það væri óviðkunnanlegt, að á öllum þingum lægju fyrir ríkisreikningar til samþykktar, að vísu eldgamlir, og þá væru alltaf aths. frá yfirskoðunarmönnum, þar sem þeir vísuðu til aðgerða Alþingis, en hv. þm. létu sem þeir sæju það ekki, og það hefur aldrei verið tekið til greina, þótt ég hafi verið með ábendingar þessu viðvíkjandi, fyrr en nú. Það hefur alltaf verið skotið sér bak við það, að fjárlög eru afgreidd í Sþ., en deildirnar samþykkja ríkisreikninginn, svo að það er ekki sami aðili, sem getur fundið að og fyrirskipað. Nú þykir mér vænt um, að hv. n. hefur litið á þetta og viðurkennt, að þetta er ekki heppilegt og það því síður, þar sem dómurinn - landsdómurinn - sem ætlaður var til þess að dæma ráðh., er raunverulega ekki til nema á pappírnum. Þær hæstv. þrjár eða fjórar undanfarnar ríkisstj., sem setið hafa að völdum, hafa ekki rækt þá skyldu sína að sjá um endurnýjun landsdómsins samkvæmt lögum, og hefur það ekki verið gert nema í einstöku sýslum. Það er því komið svo, að þótt verulegar athugasemdir séu við gerðir hæstv. ráðh., þá er nú ekki hægt að ákæra þá og sækja til saka. Nú eru hæstv. ráðh. hlaupnir og stólarnir tómir, en ég hefði haft gaman að því að spyrja hæstv. dómsmrh., hvort hann hafi ekki hugsað sér að endurnýja landsdóminn, því að ég hygg, að sú framkvæmd heyri undir hann, ef einhverjum dytti í hug að draga ráðh. til ábyrgðar út af gerðum hans eða afglöpum. Ég vil svo í sambandi við það, sem hv. frsm. n. sagði viðvíkjandi 26. aths., benda honum á, að þar er ekki sagður nema hálfur sannleikurinn. Í aths. segir, að úr ríkissjóði hafi verið lánað til 14 fiskibáta, sem smíðaðir voru í Svíþjóð, frá rúmum 28 þús. kr. upp í 113 þús. kr. til hvers báts, gegn 2. og 3. veðrétti, samtals kr. 878.669,53. En þetta er ekki allt. Þar er líka bent á, að úr ríkissjóði hafi verið lánað auk þessa til 10 báta, sem smíðaðir voru innanlands, upphæðir, sem nema frá rúmum 70 þús. kr. upp í rúm 295 þús. kr. til hvers báts, gegn 2., 3. og 4. veðrétti í bátunum. Þessi lán nema samtals kr. 1.753.274,16. Þá hefur enn fremur verið lánað úr framkvæmdasjóði ríkisins út á þessa sömu báta, sem smíðaðir voru innanlands, samtals 980.000 kr. gegn 2. og 3. veðrétti. Þá hefur og verið lánað úr fiskveiðasjóði út á þessa sömu báta gegn 1. veðrétti samtals 2.755.000 kr. Það hefur því alls verið lánað út á þessa báta á sjöundu millj. kr. Svo spyrja nú yfirskoðunarmennirnir, hvernig það sé með þessi lán, hvort þau hafi verið greidd, eins og um var samið, og hvernig sé með önnur skil þessara báta við ríkissjóðinn. Þeir fá það svar hjá hæstv. ráðh., að mjög lítið hafi verið endurgreitt af þessum lánum, því að eins og menn viti, þá hafi afkoma bátanna verið mjög bágborin undanfarin ár. Þetta þykja endurskoðendunum ekki nægilega skýr svör og vísa til aðgerða Alþingis, og þar við situr. Þá hafa verið látnar þrjár millj., sem vafasamar heimildir eru fyrir og ekki er samið um, hvernig eigi að greiða. Um þetta spyrja þeir, en fá ekki viðunandi svör og vísa því til aðgerða Alþingis, en þar er þetta látið gott heita. Sömuleiðis spyrjast þeir fyrir um kaupin á Laugarnesi, þar sem svo er ákveðið í afsalsbréfinu, að seljandi skuli hafa endurgjaldslaust afnot af húsum jarðarinnar, meðan stendur yfir bygging menntaskólans þar, og einnig skal hann hafa, líka endurgjaldslaust, afnot af jörðinni sama tímabil, að svo miklu leyti sem það fer ekki í bága við framkvæmdir ríkissjóðs þar. Yfirskoðunarmennirnir benda á, að ríkið muni nú hafa lítil nat af þessari eign, því að mjög geti dregizt, að menntaskóli verði byggður þar, og spyrjast fyrir um, hvernig ríkisstj. hyggst fana með þessa eign, svo að hún verði ekki arðlaus með öllu um langa framtíð. Ríkisstj. svarar þessu þannig, að það eigi að breyta ummælunum í afsalsbréfinu og verið sé að athuga möguleika á því að selja eignina, og þar við situr. Ég tel það varla sæmandi af Alþingi, þótt að vísu sé ekkert hægt að gera hér í d., að taka ár eftir ár við aths. endurskoðenda um, að þeir fái ekki fullnægjandi svör og vísi þess vegna til aðgerða Alþingis, að láta sem það sjái það hvorki né heyri. Og þótt ríkisstj. gerði eitthvað, sem væri þannig vaxið, að ástæða væri til að draga hana fyrir dóm þess vegna, þá væri það ekki hægt, því að undanfarandi ríkisstj. eru búnar að koma því svo fyrir, að landsdómur er aðeins til sem pappírsgagn.



Herra forseti. Ég minntist aðeins lauslega á þessi atriði áðan, sem hv. þm. var að tala um. Þar sem hv. 1. þm. N–M. sagði, að það hefði aðeins verið hálfsögð sagan með mínum ummælum, þá vil ég taka það fram, að það var ekki ætlun mín að fara frekar út í þetta eða ræða það nánar, heldur aðeins að benda á númerin á þeim aths., sem yfirskoðunarmennirnir vísa til aðgerða Alþingis. Ég get tekið undir þau ummæli með hv. þm., að þessar aðgerðir hafi legið niðri, en ég man ekki eftir því síðan ég kom á þing, að það hafi verið hafinn sérstakur málflutningur út af andmælum endurskoðendanna nema einstöku sinnum, og þá aðeins lauslega, líkt og hv. 1. þm. N-M. gerði hér áðan. En hins vegar vil ég taka það fram, að það hafa aldrei legið á okkur nein bönd í sambandi við þetta, og við getum, einstakir þm., tekið þetta upp hjá sjálfum okkur og borið það fram á réttum vettvangi, í því getur enginn hindrað okkur. En hitt með landsdóminn, þá er það hlutur, sem heyrir til góðri reglu, að hafa hann alltaf skipaðan, t.d. líkt og ríkisskattanefnd, og á ríkisstj. á hverjum tíma að hafa forgöngu um, að slíkur dómstóll sé alltaf til, úr því að ákvæðin um hann eru í lögum. Þessi einstöku atriði, sem hér hefur verið minnzt á, hafa sum hver verið rædd nokkuð, en sjálfsagt ekki verið tekin fyrir á þann hátt, sem endurskoðendurnir hafa ætlazt til. Ég vil ekkert segja um þetta nú, hvorki um byggingu bátanna né um síldarverksmiðjurnar o.fl., þótt margt væri auðvitað hægt um það að segja, enda hafa þessi atriði oft slæðzt inn í umr. á ýmsum tímum. En þar sem augljóst er af ákvæðum stjskr., að hvorug þd. er réttur vettvangur til formlegra aðgerða í þessum málum, þá finnst mér ekki rétt að fara lengra hér. Hitt er svo rétt, að það er hægt fyrir. hvern sem er af hv. þm. að taka þetta mál upp til meðferðar í Sþ.



Herra forseti. Ég man ekki til þess, er ríkisreikningur hefur verið samþ., að þá hafi ekki umr. um þetta mál alltaf fallið á líkan veg. Hér hefur alltaf verið um að ræða þriggja til fjögurra ára gömul mál. Ég sé nú, að hv. fjhn. Nd. hefur gefið út nál. á þskj. 530 og leggur þar til, að frv. sé samþ. Undir þetta nál. skrifar m.a. hæstv. forseti Sþ., sem einnig er endurskoðandi landsreikninga, en í aths. sínum við þá hefur hann vísað til aðgerða Alþingis í sambandi við viss atriði. Nú vildi ég spyrja: Hverjum stendur það næst að koma þessu máli rétta leið áfram? Er það þm. eða frsm. n.? Hér stendur nú svo á, að hv. frsm. n. er fyrrv. fjmrh., og nú vildi ég spyrja hann, í fyrsta lagi sem frsm. n. í málinu, í öðru lagi sem fyrrv. hæstv. ráðh. og í þriðja lagi sem einstakan þm., hvort hann sé ánægður með þessa afgreiðslu málsins. Ég tel sem sagt alveg óviðeigandi og reyndar mjög ábótavant að vera að ræða um þessi mál á hverju þingi og komast samt ekkert meira áfram í sambandi við þau en við gerðum fyrir a.m.k. átta árum. Ef hv. frsm., hv. þm. Vestm., og reyndar hæstv. forseti einnig, því að hann er líka í n., eru ánægðir með þessa afgreiðslu, þá get ég skilið, að þeir skrifi undir nál. Ef hv. þm. er aftur á móti ekki ánægður með þessa afgreiðslu á málinu, og það veit ég að hann er ekki, þá skilst mér, að það standi engum öðrum nær, en honum að taka þetta mál upp á réttum vettvangi. Ég sé það í nál. fjhn. Nd. á þskj. 530, að frv. hefur verið sent til umsagnar ríkisbókhaldsins, og þar stendur m.a., með leyfi hæstv. forseta, í tölulið 4: „Um eign þá, er fiskimálasjóður telur sig eiga hjá ríkissjóði, er það að segja, að fjmrn. hafði ekki viðurkennt hana, þegar ríkisreikningurinn var gerður fyrir árið 1946.“ En það stendur ekkert um, hvort búið er að viðurkenna hana nú, það er sem sagt óupplýst. Samt leggur hv. frsm. og hv. n. til, að frv. verði samþ. óbreytt hér í d. Það hefði verið æskilegt, að hægt hefði verið að upplýsa á þessu stigi málsins, t.d. í nál., hvernig er hægt að bæta þarna úr, þannig, að það hefði legið hreint fyrir við samþykkt á þessum ríkisreikningi, en hér veit enginn um þetta mál. Það er eins og það sé sjálfsagt, að þetta sé grafið og enginn fái að vita um það, af því að það eru 4 ár síðan þetta skeði. Ég er óánægður með afgreiðslu þessara mála í ár. Hér eru m.a. teknar upp 228 millj. kr. í staðinn fyrir 143 millj. kr. Hér er tæpum 100 millj. kr. eytt án þess að spyrja kóng eða prest. Það er verið að álasa okkur í fjvn., þegar við erum að leggja til 10.000 kr. eða 5.000 kr., en það er ekkert við því sagt, þó að ríkisstjórnir taki hundrað milljónir og eyði því eins og þeim sýnist, enda er það svo um samþykkt á ríkisreikningnum og aukafjárl., að enginn getur ráðið við það vegna þess, að það er dregið svo lengi að ræða um þessi mál í þinginu. Þetta er ekki ásökun á fjmrh. á hverjum tíma, það eru aðrir ráðandi menn, sem mestu eyða án þess að spyrja fjmrh. um. Mér er kunnugt um, að ekki alls fyrir löngu upplýstist, að búið var að taka lán upp á 12 millj. kr., án þess að fjmrh. vissi um það. En meðan fjármál ríkisins eru í slíkum höndum, þá er ekki von að vel fari og ekki von, að hægt sé að skapa festu í fjvn. og fjárveitingarvaldinu, meðan þetta er haft svona. Og svo er komið eftir 4 ár og sagt: Það er ekkert að gera annað, en að samþ. þetta, af því að það er svo gamalt og af því að það er enginn maður sem vill taka upp nýja stefnu. - Ég vildi óska, að hv. n. tæki þetta mál aftur til athugunar og umr. væri frestað, svo að hægt væri að upplýsa margt af því, sem hér er beðið um að upplýsa. Fáist það ekki, þá sé ég mér ekki fært að greiða atkv. með samþykkt reikningsins. Það eru svo stór atriði, sem ekki eru upplýst, að við eigum heimtingu á að fá að vita, á hvaða stigi þessi mál standa. Ég sé ekki, að það séu nein vandræði fyrir n. að upplýsa fyrir Alþ., á hvaða stigi þessi atriði standa, sem deilt er um, og hvaða leiðir eru til þess að laga þetta, svo að það komi ekki fyrir aftur.



Virðulegi forseti. Það er ekki að ófyrirsynju, að rætt er um þessi atriði, því að það er satt, sem hv. þm. Barð. (GJ) sagði, að í seinni tíð hefur verið mikið um það, að ríkisstjórnir hafi greitt úr ríkissjóði án þess að hafa heimild til þess í l., fjárl. eða öðrum l. En ég held samt, að það sé engin ástæða til þess að fresta umr. um þetta mál út af þessu og fjhn. þessarar d. fjalli meira um þetta á þeim grundvelli. Þessi samþykkt á ríkisreikningnum er ekkert annað en reikningsleg afgreiðsla, en það eru önnur l., sem Alþ. setur árlega og mér finnst þetta ætti að heyra undir, og það eru. fjáraukalög. Það mætti hugsa sér, að Alþ. neitaði að taka sumar greiðslur upp á fjáraukalög, og þá sýnist mér sú greiðsla í fljótu bragði vera orðin á ábyrgð ríkisstj. En yfirleitt er ekki gert ráð fyrir öðru út af þessum misfellum í embættisrekstri ráðh., ef það tekur til almennra hegningarlaga, heldur en það, sem segir í 14. gr. stjskr., sem er þannig: „Ráðherrar bera ábyrgð á stjórnarframkvæmdum öllum. Ráðherraábyrgð er ákveðin með lögum. Alþingi getur kært ráðherra fyrir embættisrekstur þeirra. Landsdómur dæmir þau mál.“ M.ö.o., ég sé ekki í fljótu bragði, hvað á að gera út af þessum atriðum, sem vísað er til aðgerða Alþ. af yfirskoðunarmönnum landsreikninganna, annað en að kæra viðkomandi ráðh. fyrir landsdómi. Náttúrlega mætti setja einhverjar reglur og gera einhverjar ákvarðanir fyrir framtíðina, en út af þessu, sem orðið er, sé ég ekki, að annað sé hægt að gera. En það getur ómögulega komið sem viðaukagr. í l. um samþykkt á ríkisreikningnum, að ráðh. skuli kærðir. Það verður að vera sérstök ályktun um það, sem, ef nauðsyn þætti til bera, engum bæri frekar að bera fram, en yfirskoðunarmönnum landsreikninganna, sem eiga sæti á Alþ. Eins og bent var á, þá er það svo með þetta frv., að einn af yfirskoðunarmönnum landsreikninganna á sæti í fjhn. Nd. og hefur þar lagt til, að frv. verði samþ. óbreytt. Það sýnir, að hann hefur ekki litið svo á, að út af þessu væri hægt að gera neinar breyt. á frv. út af fyrir sig, svo að mér er ómögulegt að sjá, að það sé nokkurt gagn að því að fara að fresta þessu máli. Ef einstakir þm. og Alþ. í heild sinni vill gera frekari ráðstafanir út af þessum atriðum, þá verður að gera það, eins og hv. frsm. minntist á, á öðrum vettvangi, en út af þessu frv.



Út af því, sem hv. frsm. n. sagði, vil ég leiðrétta það, ef hann hefur haldið, að ég hafi ætlazt til, að sett yrði inn gr. um að koma ábyrgð á hendur ráðh. Það var alls ekki það, sem ég átti við, en mér er óskiljanlegt, hvers vegna n. hefur ekki upplýst það, sem hér er verið að ræða um, því að það kemur ekkert við ábyrgðinni á hendur ríkisstj. Hér er spurt um í 3. tölul., með leyfi hæstv. forseta: „Á efnahagsreikningi jarðakaupasjóðs, bls. 110, er talin eign hjá ríkissjóði (6. eignaliður) kr. 205.509.59. En á efnahagsreikningi ríkissjóðs er skuld við jarðakaupasjóð aðeins talin kr. 188.034.59.“ Þessu er svarað hér í 3. lið þannig: „Mismunur þessi stafar af ágreiningi milli jarðakaupasjóðs og fjármálaráðuneytisins um það, hvort sjóðnum beri að annast ákveðnar greiðslur af vissum jarðeignum.“ Mér finnst alþm. eiga heimtingu á að fá að vita, hvort þessi ágreiningur er enn eða hve langt er síðan hann kom fram. Þetta hefði verið hægt að upplýsa. Sama er að segja um 4. tölul., þar segir svo: „Á efnahagsreikningi fiskimálasjóðs, bls. 111, er talin eign hjá ríkissjóði, vegna færeyskra leiguskipa (eignaliður 17), kr. 422.008,50. Á efnahagsreikningi ríkissjóðs er skuld við fiskimálasjóð aðeins talin kr. 53.826.41.“ Í svarinu segir: „Um eign þá, er fiskimálasjóður telur sig eiga hjá ríkissjóði, er það að segja, að fjármálaráðuneytið hafði ekki viðurkennt hana, þegar ríkisreikningurinn var gerður fyrir árið 1946.“ Mér er þá spurn: Hefur fjmrn. viðurkennt þetta í dag? Á hvaða stigi stendur þetta mál? Og þannig er um allar þessar aths., sem hér eru. Þessi svör frá ríkisbókhaldinu eru alveg út í hött og ekki til að upplýsa þessi mál, og hvorki n. í Nd. eða Ed. kæra sig neitt um að fá málin upplýst, og á þetta ekkert skylt við það atriði, hvort ríkisstj. er ámælisverð fyrir að greiða fé án lagaheimildar. Hér er ágreiningur um stórkostleg atriði, eins og t.d. 4. lið, og ég verð að segja, að mér finnst það vera það minnsta, sem hægt er að gera kröfu um til fjhn., að hún fái þessi mál upplýst, áður en reikningurinn er samþykktur. Ég get vel skilið, að það sé ekki verk fjhn. að athuga, hvort ríkisstj. beri ábyrgð á milljóna eyðslu úr ríkissjóði, þó að ég hefði álitið, að það væri ekki nein goðgá, að eitthvað kæmi fram í nál. frá þeim aðila í þinginu sem fjallar um þetta mál. Það þarf ekki að vera nein ákæra, þó að bent sé á, að æskilegt væri, að slíkt væri stöðvað. Ég skal viðurkenna, að 1946 voru miklar sveiflur í viðskiptalífi Íslendinga, og það kann að hafa verið ógerlegt að áætla tekjur og gjöld, enda sýnir landsreikningurinn, að það var eytt meira en hægt var að afla tekna fyrir. En þegar verið er að taka stórkostlegt lán til þess að eyða tugum milljóna fram yfir það, sem áætlað var í fjárl., þá horfir málið verr við. Ég er ekki heldur að segja þetta til ásökunar, en ég vil benda á, að fjármál ríkissjóðs eru komin út í sandinn. Það eru engar hömlur lengur í þessum málum, ef það er látið óátalið, m.a. í áliti n., sem fjallar um þetta mál, að teknar eru hundruð milljóna króna fram hjá fjárl. og farið í bankana til þess að fá lán og því fé eytt án þess að spyrja að því. Ég er ekki að segja, að ráðh. baki sér ábyrgð með því, en það er nauðsynlegt, að slíkt sé sett sem aths. í nál., þegar reikningurinn er samþ., en það sést ekki í þessu nál., að það sé neitt við það að athuga. Hins vegar er það rétt, sem hæstv. forseti sagði, að sú hlið málsins hefði átt að ræðast í sambandi við samþykkt aukafjárl. En þessir liðir, sem ég minntist á áðan, aths. og svörin við þeim, það á að ræða hér undir þessum umr., og ég óska eftir að fá upplýst, hvernig stendur á þessum deiluatriðum, sem hér er rætt um á þskj. 530.



Mér finnst, að málið megi halda áfram nú til 3. umr. og þau sérstöku atriði, sem hv, þm. Barð. óskar eftir að fá upplýsingar um, megi reyna að fá upplýst milli 2. og 3. umr. Ég tek á engan hátt sem gagnrýni á mín verk reikninginn fyrir 1946. Ég kom ekki í ráðuneytið fyrr en 1947, svo að það er fjarri mér að hlífast við að ræða þessi mál af þeim ástæðum. Þetta eru formleg atriði, sem endurskoðendurnir hafa í huga að ræða við n., og ég skal reyna að leitast við að afla þeirra upplýsinga, sem sérstaklega er lýst eftir, milli umr., og af þeirri ástæðu geri ég enga till. um að fresta umr.



Herra forseti. Eins og hv. dm. sjá, er þetta mál komið aftur hér, og leggur n. til, að það verði samþ. með þeirri breyt., sem sjá má á þskj. 662. Í flestum atriðum er þetta frv. tilkomið til þess að leiðrétta og lagfæra tollskrána og þá með tilliti til framleiðslu og iðnaðar og gera hana bærilegri fyrir atvinnulíf landsins heldur en áður var. Ég ætla, að það muni flestir álíta, að með því, sem hér er tekið upp, séu töluverðar úrbætur gerðar fyrir þessar tvær atvinnugreinar, framleiðslu á vörum, sem seldar eru til útlanda, sjávarafurðum, og svo innlendan iðnað. Þá er tekin upp heimild, sem ekki hefur verið áður, en er nauðsynleg fyrir rn. til þess að þurfa ekki af illri nauðsyn að gefa heimildir, sem ekki eiga sér stoð í l. Ég ætla, að ekki þurfi að hafa um þetta lengra mál, því að málið er búið að vera það lengi fyrir þinginu, að allir hv. þm. hafa átt þess kost að bera það saman við núgildandi lagaákvæði. N. leggur sem sagt til, að frv. sé samþ. með breyt., eins og áður segir.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs í sambandi við ýmis ummæli, sem hér hafa fallið í umr. Ég hjó eftir því hjá hv. þm. Barð., að hann sagði eitthvað á þá leið, að enska lánið, sem samið hefur verið um og nemur um 1.250 þúsund sterlingspundum, mundi langt til nægja fyrir 75% af andvirði skipanna. Nú hefur verið fullyrt, að hver togari kosti um 8 milljónir króna, og skilst mér þá, að þessi útreikningur hv. þm. Barð. fái ekki staðizt og prósenttala sú, sem hann nefndi, of lág, enda mun verð togaranna hafa hækkað frá því, er samningarnir voru gerðir. Hér er komin fram brtt. frá hæstv. fjmrh. um það að fella niður forgangsrétt bæjar- og sveitarfélaga að togurunum, og verð ég að segja það, að mig furðar á því, að þessi till. skuli fram komin, eins og nú er ástatt í landinu, hafandi það í fersku minni, að t.d. á Patreksfirði voru til skamms tíma tveir togarar, en nú er annar sokkinn, en hinn seldur, svo að fótunum hefur alveg verið kippt undan atvinnulífi bæjarbúa. Þá má minna á það, að frá Ísafirði hafa 4 stór skip verið flutt í burtu og bæjarbúar sviptir mikilli atvinnu. Forgangsákvæðin, sem voru í frv., voru einmitt miðuð við það að koma í veg fyrir þetta, að með einhliða ákvörðunum sé hægt að svipta bæjarfélögin atvinnutækjum og gera bæjarbúa atvinnulausa. Mig furðar því á brtt. hæstv. fjmrh., og er ég henni algerlega andvígur. Ég get og ekki annað séð, en að erfiðleikar bæjarfélaganna séu nægilega miklir, þó að forkaupsréttur þeirra sé ekki felldur niður. Hvað vextina snertir, þá virðist það óeðlilegt, að ríkissjóður taki á sig vaxtagreiðslur í þessu sambandi, en málið er ekki svo einfalt. Í gengislækkunarlögunum er sem sagt gert ráð fyrir því, að togararnir eigi að greiða framleiðslugjald, og með tilliti til þess verður að telja eðlilegt að liðka nokkuð til með vaxtagreiðslur þessara skipa. Ég mun því greiða atkv. með till. um, að þessir vextir lækki, og á móti till. hæstv. fjmrh.



Herra forseti. Eftir þær umræður, sem þetta frv. hefur farið í gegnum og eins og það liggur nú fyrir, sýnist mér, að breytingar, sem á því hafa verið gerðar í Nd., hafi ekki verið til bóta. Það eru einkum 2 atriði, sem ég hef komið auga á og mér sýnist heldur vera til að spilla frv. A-liður, 2. mgr., um úttektarmenn. 3. og 4. mgr. í sama lið eru einnig stórlega breyttar frá því, sem áður var. Nú er það að vísu svo, að frv. hefur nokkuð verið lagað frá því, sem það var verst, í Nd. Þetta var lagað með því að bæta við 3. mgr., en þetta ákvæði er lakara en það var, er það fór héðan úr hv. deild. - Ég vil spyrja hv. n., hvort Skógræktarfélag Íslands, sem mun vera sá aðili, er mest barðist fyrir því, að frv. þetta yrði að lögum, telur viðunandi að samþ. það í þeirri mynd, sem það er nú. Nú er verið að verða við ósk fyrrnefnds félags, og skiptir þá miklu máli, hvort það getur unað við þetta frv. Ég veit, að ef breytingarnar, sem gerðar hafa verið við 3. umr. málsins, ná fram að ganga, þá vilja ýmsir, sem næst standa frv., að það hljóti ekki samþykki. Ég vil því, að hv. n. íhugi málið og kynni sér, hvaða álit þeir aðilar, sem mest hafa barizt fyrir frv., hafi á því nú. Þá vil ég líka benda á 4. mgr. í a-lið, að hún er þess eðlis, að þar er verið að setja á stofn nýjan dómstól, sem mér sýnist ekki að neinu leyti færari til að gegna sínu hlutverki, en hinir almennu dómstólar. Mér virðist, að ef það er ætlunin að láta úttektarmennina fá svo mikið vald sem raun ber vitni, þá verði a. m. k. að vera heimild til að skjóta málinu til yfirmatsmanna, og er fáheyrt, ef þessu mati má ekki áfrýja, eftir að búið er að víkka verksvið þessara manna, svo sem Nd. hefur gert. - Það er nauðsyn, að n. láti okkur heyra álit sitt á breyt. Nd. og álit Skógræktarfélags Íslands. Annars hef ég hugsað mér að bera fram brtt., en vil fyrst heyra álit nefndarinnar.



Herra forseti. Ég hafði hér framsögu í þessu máli, þegar það var tekið á dagskrá, og jafnvel þótt sú framsaga tækist ekki sem bezt að sumra dómi, þykir mér rétt að taka enn til máls. - Það er rétt hjá hæstv. dómsmrh., 4. mgr. a-liðar í 1. gr. er ótæk og getur ekki gengið. Hér eiga matsmenn að dæma um, hverjir eru valdir að skaðanum, og síðan eiga þeir að dæma. Ef ágreiningur rís, er þetta auðvitað hreint dómstólamál. - Mér hefur dottið í hug að bera fram brtt. og hafa þennan málslið eins og hann var áður. Það er óvenjulegt, eins og hæstv. dómsmrh. gat um, að ekki skuli vera hægt að skjóta málinu undir yfirmat. Þó er þetta oft svo, t. d. um skemmdir á vörum. Þá eru menn kvaddir til að meta þær, án þess að nokkurt yfirmat komi til greina, og er þetta líkt og í sandgræðslulögunum. Um það atriði, sem hv. Nd. bætti inn viðvíkjandi snjóalögunum, held ég, að megi við hlíta, og hef ég ekki orðið var við annað en þeir, sem komu þessu máli á framfæri, uni sæmilega við það eins og það er nú, og ég held það hafi líka tekið bótum, en hér er nú viðstaddur varaformaður Skógræktarfélags Íslands, og getur hann sagt sitt álit á þessu. - Hér er ég með brtt., sem ég óska, að verði borin upp, og ég afhendi hana hæstv. forseta. Það má vera, að fleiri brtt. komi fram, enda stendur það þá til bóta.

Landbrh. (Hermann Jónasson) : Herra forseti. Það er ljóst, að í hv. Nd. hefur þetta mál tekið breytingum, sem ekki hafa verið til bóta, og einkanlega, þegar á það er litið, að setja ætti upp sérstakan dómstól í landinu, sem skógareigendur mundu alveg vafalaust, sætta sig verr við en hina almennu dómstóla. Hér hefur nú komið fram brtt. um þetta frá hv. 11. landsk., og er hún borin fram í samráði við mig, og styð ég hana. - En um hitt ákvæðið er það að segja, að svo þykir sem bætt hafi verið úr því með því að skjóta inn í 3. málsgr. a-liðar: „Nú verða óvenjuleg snjóalög“ o. s. frv., og tel ég, að hér komi ekki til mála að sleppa fjáreigendum við þá ábyrgð, sem í umræddri grein segir vegna snjóalaganna. Í gömlum lögum frá 1881 er hliðstætt dæmi varðandi heystakka. Þar á fjáreigandi að tilkynna eiganda heystakksins, að hann sé í hættu fyrir ágangi fjárins. Það er alls ekki eigandi heystakksins, sem ber ábyrgðina. Eins ættu auðvitað ákvæðin að vera um fjáreiganda, sem á fé nálægt skógræktargirðingu. Ef hún bilar eða snjóalög verða þannig, að girðingin kemur ekki að gagni, ber fjáreiganda að tilkynna það girðingareiganda. Raunverulega ætti sama lögjöfnun að gilda um skóg og hey. Þetta vilja menn bara ekki líta á né skilja, að skógur er engu verðminni en hey. Þetta er hið sama og átti sér stað í Norður-Noregi. Þá var hlegið að þeim, sem voru að reyna að rækta skóg. En nú er þetta breytt, þegar hægt er að rækta þar nytjaskóga. - Auðvitað er sauðkindin rétthá, en það nær engri átt, að þeir, sem eru að reyna að rækta nytjaskóga, njóti einskis réttar. - Nú er talið að þessum ágöllum hafi verið rutt úr vegi með því að skjóta eftirfarandi inn í 3. mgr. a-liðar: „Nú verða óvenjuleg snjóalög, svo að hætta er á, að skógræktargirðingu fenni í kaf. Skal þá girðingareigandi eða eftirlitsmaður hans tilkynna fjáreigendum í nágrenni girðingarinnar hættu þá, er af þeim stafar, og ber þá þeim fjáreigendum í nágrenni girðingarinnar, er slíka viðvörun hafa fengið, að hafa gætur á fé sínu og halda því frá viðkomandi girðingu.“ Hér er reglunni alveg snúið við. Hér á skógareigandi að tilkynna fjáreiganda, að skógurinn sé í hættu. Það er vitað mál, að oft verða hríðar á vetrum og snjóa leggur þannig yfir girðingar, að þær verða gagnslausar, og hvernig á þá skógareigandi að vita um það? Á hann að senda eftir hverja hríð mann til að athuga, hvernig snjóinn hefur lagt? En hins vegar er auðvelt fyrir fjáreiganda að vita í hvert skipti, hvort viðkomandi girðing sé að gagni eða ekki. Hann fylgist með fé sínu í haga. - Það er óhjákvæmilegt, að n. taki til athugunar brtt. og reyni að lagfæra þetta. Ég vil ekki, að neitt ákvæði verði sett inn, sem verði ósanngjarnt fyrir fjáreigendur. - Það er athyglisvert, að frv. þetta var borið fram eftir að 70–80 fulltrúar í landinu, sem margir eru bændur, höfðu samþykkt það. Bændur töldu ákvæðin vel viðunandi eins og þau voru. Það er nauðsynlegt, að n. taki þetta til athugunar.

Forseti (BSt): Það hefur komið fram ósk um það frá hv. fyrri flm. frv., að n. gefist kostur á að athuga frv. nánar. Þá hefur mér borizt svo hljóðandi brtt. við frv. frá hæstv. dómsmrh.: [sjá þskj. 678.] Þessi brtt. er skrifl. og auk þess of seint fram komin og þarf því tvöfaldra afbrigða við.



Herra forseti. Það er nú ekki komið svo að þingslitum, að það trufli málið gersamlega, þótt n. athugi málið aftur, og því get ég lýst því yfir sem frsm. n. og vona, að ég tali einnig fyrir hönd hv. form., að n. mun athuga málið til morguns. En mér sýnist nú, að tveir lögfræðingar í hv. deild telji, að eldri lög geti haldið áfram að gilda þrátt fyrir þær breytingar, sem gerðar voru í Nd. En ef fallizt verður á brtt. hæstv. dómsmrh., þá koma snjóalög ekki til greina, en það er aftur á móti gagnstætt lögskýringu hæstv. landbrh. En ég hallast nú að þeirri skoðun, að þeir, sem eiga fé nálægt skóggirðingum, eigi að láta skógareiganda vita, ef snjóalög leggur að girðingum hans. Annars skilst mér, að bæði ákvæðin geti gilt hvort fyrir sig. - Ég ætla svo ekki að orðlengja þetta frekar, því að þetta verður athugað nánar í n. á morgun.

Forseti (BSt) : Samkvæmt ósk frá hv. fyrri flm. frv. er umr. frestað, og hv. n. mun athuga málið á ný.



Herra forseti. Ég skal ekki fara mikið út í efni þessa frv. á þessu stigi, en vil aðeins gera ofurlitla grein fyrir því, hvernig málið er til orðið og komið hér inn í hv. d., því að mér þykir þess við þurfa. Mér var fengið þetta frv. fyrir nokkrum dögum síðan og beðinn að hlutast til um, að landbn. þessarar hv. d. flytti það. Síðan hefur ekki komizt á fundur í n. Einn nm. hefur verið veikur, annar hefur ekki komið á fund, þó að ég hafi reynt að fá hann á fund. Og reyndar hefur n. enga ákvörðun tekið sem slík um flutning þessa frv., en upp á mitt eindæmi og í þeirri von, að hinir hv. nm. mótmæli því ekki, set ég frv. af stað og tek fram í grg., að allir nm. hafi óbundnar hendur um alla afgreiðslu málsins. Þetta tek ég fram og vænti þess, að hv. meðnm. mínir muni afsaka þetta, þar sem svo mjög var liðið á þingið, og treysti ég því líka, að hefði ég náð í þá á fund, þá hefðu þeir orðið við þeirri ósk hæstv. félmrh. og Búnaðarfélags Íslands að flytja þetta frv. ásamt mér. Um efni frv. skal ég ekki ræða að sinni. N. mun að sjálfsögðu halda fund og hún skila sinu áliti, hvenær sem það getur orðið, og sjálfsagt er að vísa málinu til landbn., eins og málið er undir komið.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara út í efni þessa máls, af því að mér er það ekki nægilega kunnugt. Hv. form. landbn. sýndi mér þetta lauslega. Ég vissi ekki, hvort það var hreinskrifað alveg eða bara uppkast, af því að ég leit á það fljótlega, og gat ekki tekið ákvörðun um það, hvort ég vildi vera flm. að því eða ekki. Aftur á móti vil ég ekki neitt sérstaklega í þetta skipti ámæla hv. form. n. fyrir það, þó að hann reyndi að flytja þetta mál upp á sitt eindæmi, með þeim forsendum, sem í grg. eru, að nm. séu alveg óbundnir gagnvart þessu máli um breyt. á því eða hvað sem við það verður gert í raun og veru. Get ég því alveg látið hjá líða að átelja hv. form. n., vegna þess líka, að nokkuð er satt í því, að mjög erfitt var að ná öllum nm. saman á fund. En ég held, að það verði ekki frekar til að flýta málinu, að þetta ráðslag er tekið; því að ég hefði haldið, að það þyrfti alveg eins að athuga málið, þó að frv. sé vísað til okkar í landbn. frá hv. d., eins og þótt við hefðum athugað það áður en það var flutt. Sem sagt, þetta frv. er flutt án allrar ábyrgðar af minni hendi, en ég átel ekki okkar hv. formann n., því að hann sýndi áhuga á því að halda fundi, og hef ég að jafnaði af veikum mætti reynt að fylgja honum á fundina.



Herra forseti. Mér sýnist það vera upplýst, að þetta mál sé alls ekki flutt af landbn., heldur hafi einn maður tekið þar einræðisvald og skírt sjálfan sig landbúnaðarnefnd. Og skal ég játa, að hann hefur af sumum öðrum mönnum borið í þeirri hv. n. en mér virðist hann samt gera nokkuð mikið úr sér að telja nm. alla í sér einum fólgna. Hann hefði getað komið máli þessu, fram, þó að það hefði verið með öðrum hætti. Mér hefur ekki gefizt tími til þess að bera þetta frv. saman til hlítar við eldri ákvæði. En ég vildi benda hv. landbn., ef hún skyldi halda fundi, eða þá a. m. k. þeim, sem telur sig ímynd n. og er hér viðstaddur, á þau atriði, sem mér virðast varhugaverð í frv. Á fyrstu síðu frv. stendur hér: „b. (20. gr.). Sérhverjum innflytjanda eða framleiðanda landbúnaðarvéla og verkfæra skal skylt að afhenda nefndinni til reynslu eina vél eða verkfæri af nýrri eða. breyttri gerð, er þeir flytja inn eða framleiða.“ Er þetta til eignar? Eða er þetta bara til meðferðar stuttan tíma, þannig að n. eigi að láta prófun á vélunum eða verkfærunum fara fram og skila tækjunum aftur? Mér sýnist alls ekki koma fram í frvgr., hvort heldur af þessu tvennu á að vera. Mér virðist því, að það taki því ekki að samþ. þetta ákvæði, nema þetta liggi ljóst fyrir, enda ef menn ættu að vera skyldir til þess að afhenda n. beinlínis til eignar slík tæki, þá væri ákaflega hæpið, að slíkt gæti staðizt, ef menn ættu að gera það án þess að fá endurgreiðslu fyrir, enda er hugsanlegt; að hér geti verið um stórverðmæt tæki að ræða, sem jafnvel kostuðu hundruð þúsunda króna. Mér virðist því, að þetta ákvæði þyrfti nánari skýringa við, áður en hægt sé að samþ. það. Þá vil ég benda á, að í e-lið stendur: „Selji innflytjandi eða framleiðandi, eða láti af hendi til afnota, vél eða verkfæri af þeirri tegund, sem ekki hefur fengið viðurkenningu verkfæranefndar, skal viðkomandi vél eða verkfæri gert upptækt til handa ríkissjóði.“ Hér virðist mér vera allt of langt gengið. Mér fyndist það sök sér, ef viðkomandi aðila væri þá bannað að selja þá vél, sem þannig stæði á um eins og í þessari gr. getur, þannig að hún væri tekin úr umferð og honum væri skylt að sjá til þess; að hún væri ekki framar til sölu. En að hafa það svo, að þó að einhver nefnd vilji ekki viðurkenna gæði vélarinnar, þá verði hún þar fyrir beinlínis gerð upptæk og ríkið megi kasta á hana eign sinni, þó að maðurinn vilji losna við hana, það finnst mér ganga mjög úr hófi, enda veit ég ekki, hvort sú nefnd - sem skipuð yrði vafalaust fyrirtaks mönnum -, sem kallast verkfæranefnd ríkisins, mundi hafa þá þekkingu, að það hæfði að fela henni slíkt alræðisvald yfir eignum manna. Og mér virðist, að það mætti koma á annan hátt fyrir sæmilegum ákvæðum um sölu á þeim verkfærum og vélum, sem verkfæranefndin teldi óheppileg tæki.



Herra forseti. Það hafa farið fram hér nýlega umr. um frv. til jarðræktarlaga. Ég hafði ekki tækifæri til að vera við þær umr. Í 17. gr. þess frv. er gert ráð fyrir skipun nýrrar n. til fjögurra ára í senn, sem nefnist vélanefnd ríkisins. Nú fæ ég ekki vel skilið hina beinu þörf á því að skipa þar sérstaka n. samkv. þeirri gr., en skipa svo allt aðra nefnd samkv. öðrum l. til þess að gera nokkurn veginn það sama starf og hér er tekið fram. Samkv. þeim l., sem nú gilda um þetta atriði, sem eru nr. 64 frá 1940, þá er ætlazt til þess, að þetta verkefni, sem á nú eftir frv., sem hér liggur fyrir, að afhendast nýrri n., sé framkvæmt við búnaðarskólann á Hvanneyri. Og mér er kunnugt um, að í sambandi við þetta eru haldin þar námskeið á hverju ári, til þess að kenna þar notkun þessara véla. En nú skilst mér, að það eigi að nema þessi ákvæði gildandi laga burt með því að fella niður 18. og 19. gr. í fyrrnefndum lögum. Og þetta á að takast af búnaðarskólanum á Hvanneyri, sem nú telst líklega ekki hæfur til að hafa þetta með höndum eins og gert er ráð fyrir í gildandi l.

Það stendur ekki í l., að búnaðarskólinn á Hvanneyri eigi að hafa þetta með höndum, heldur nefnd, en að tilraunirnar eigi að gerast á Hvanneyri.

Já, og eðlilegast er, að þetta ætti að gerast undir stjórn skólans eftir l.

Nei, ekki undir stjórn skólans.

- Nú vildi ég spyrja: Hver hefur verið kostnaður af þessari nefnd nú? Er hún launuð þessi nefnd eða ólaunuð? Og er ætlazt til þess, að þessi n., sem skipa á samkv. a-lið 2. tölul. 1. gr. frv., verði launuð eða ólaunuð? Eða á sú nefnd, sem skipa á samkv. 17. gr. jarðræktarl., að vera ólaunuð? Sannleikurinn er sá, að þetta er allt sama stofnunin, sem þessar nefndir eru í sambandi við, Búnaðarfélag Íslands. Og þegar viðurkennt er og vitað, að Búnaðarfélag Íslands er rekið á ríkisins kostnað og undir þess stjórn, þannig að samkv. áætlun fyrir 1949 þá eru ævitillög félagsmanna 1200 kr. í þá stofnun, sem tekur hins vegar rúma eina millj. kr. úr ríkissjóði, þá er vitað, að hér er í raun og veru ekki um neinn sérstakan félagsskap að ræða, heldur sérstaka stjórnardeild, sem rekin er hér. Þess vegna þykir mér ákaflega einkennilegt að ákveða í þessum l., að upp skuli settar nefndir, sem séu skipaðar af ráðuneytinu, en útnefndar af þessum aðila, Búnaðarfélaginu, sem raunverulega er ekki annað, en ein stjórnardeild í landinu. Það væri eins hægt að setja fyrirmæli um skipun einhverrar n., þar sem Gunnlaugur Briem sem skrifstofustjóri í atvmrn. ætti að útnefna menn í n. Sannleikurinn er, að þessi meðferð á landsmálum er orðin þannig, að maður skilur ekki þennan yfirgang þessara manna í þessum málum á öllum sviðum og bitlingastarfsemina í úthlutun á stöðum og störfum, þegar hver vill koma sínum mönnum að, auðvitað allt á ríkisins kostnað, og svo eru þeir látnir sitja á tvöföldum, þreföldum eða fjórföldum launum og svo reynt að dylja þetta, bara til þess að geta otað sínum tota í þjóðfélaginu. Það er ekki fallið til þess að auka virðingu Búnaðarfélags Íslands, að það skuli haga sér svona í þessum málum. Nú kem ég að hinni hlið málsins. Mér dettur ekki í hug að neita því, að það sé nauðsynlegt að hafa eftirlit með því, hvaða vélar eru fluttar inn í landið. En ef á að hafa slíkt eftirlit sem hér er gert ráð fyrir í þessu frv., verður ekki hægt að takmarka það við landbúnaðarvélar einar. Ef á að setja slík ákvæði sem þessi um landbúnaðarvélar, þá verður að láta það sama gilda um allar vélar í landinu, t. d. líka um mótorvélar í fiskiskip alls konar, vélar í síldarverksmiðjur, lýsisvinnsluvélar og alls konar aðrar vélar, sem kosta miklu meira fé en þær vélar, sem hér er um að ræða í þessu frv. Svo að ef ætti að fara inn á þessa braut, sem lagt er til í frv., þá er ekkert að vita, hvar ætti að setja takmörkin. Og þau ætti ekki að hnitmiða við landbúnaðarvélar, og þá yrði það ekki Búnaðarfélag Íslands, sem ráða ætti um athugun þeirra véla allra. Það þyrfti þá að skipa einhverja sérstaka stjórn, sem hefði vit á þessum vélum almennt, en ekki þannig, að starf hennar gengi út yfir það eitt að athuga þennan eina flokk véla. Og er þá stætt á þessari stefnu, ef hver maður, sem flytur inn vél, ætti að láta eina vél - og þá líklega gefins -, sem annars kostaði kannske tugi þúsunda eða hundruð þúsunda, til athugunar hjá slíkri nefnd eða stjórn? Svona fjarstæða, eins og þetta frv., sem hér liggur fyrir, gæti ekki verið samin nokkurs staðar annars staðar, en í Búnaðarfélagi Íslands, hjá þessu eins konar ráðuneyti, sem ekkert hefur annað að gera við sinn tíma, en að setja saman svona vitleysu, sem hér er á ferðinni. Við skulum hugsa okkur t. d. framleiðendur vel þekktra véla á heimsmarkaðinum. Halda hv. þm., að þeir færu að vinna það til að flytja vélar til Íslands, til þess að láta vél; sem kostar kannske tvö eða þrjú hundruð þús. kr., undir próf einhverrar íslenzkrar nefndar, til þess að hún segði sitt álit um vél, sem búið er að reyna um allan heim? Ég held, að ákvæði um slík próf mundu valda stöðvun á innflutningi ýmissa þeirra beztu véla, sem fluttar mundu annars verða til landsins, ef þetta frv. á að verða að lögum. Ég held, þar sem hv. form. landbn. hefur lýst, að hann sé einn um flutning þessa máls, að heppilegast væri, að hann óskaði, að þetta mál væri tekið af dagskrá, a. m. k. til þess að undirbúa það betur, en gert hefur verið enn hér, og léti þá athuga þetta á víðari grundvelli en hér hefur verið gert og léti málið ekki einu sinni ganga til 2. umr. fyrr en það væri gert. Skal ég svo ekki tefja umr. um þetta mál að þessu sinni. En þetta mál þarf miklu meiri athugunar við en það hefur fengið enn þá, eftir því sem þskj. 663 ber með sér.



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að ræða neitt málið efnislega að þessu sinni. En það hafa þegar tveir hv. þm., hæstv. dómsmrh. og hv. þm. Barð. (GJ), farið út í það á þeim grundvelli, sýnilega án þess að hafa lesið það  (Raddir af þingbekkjum: Það þarf þá að lesa frv. fyrir þá.)  , og þess vegna held ég, að ég neyðist til þess að segja nokkur orð um frv. efnislega. En áður en ég kem að því vil ég fyrst minna á það, að 1940 voru sett lög um, að reyna skyldi verkfæri, sem flutt væru til landsins, jarðyrkjuverkfæri, heyvinnuáhöld og önnur heimilisáhöld, sem flyttust til landsins. Þetta var gert í nokkur ár, en þá komu skurðgröfurnar til sögunnar, sem inn voru fluttar, og var lagt á þá verkfæranefnd, sem hv. þm. Barð. las upp ákvæði um, að hafa alla umsjón með skurðgröfunum, en Búnaðarfélag Íslands hafði reikningshaldið við þær. Afleiðingin af þessu varð svo sú, að síðan þetta var gert, hefur þessi nefnd engin verkfæri prófað. Það litla fé, sem henni var ætlað á fjárl., hefur farið í það eingöngu að kosta n. til að sjá um reksturinn á skurðgröfunum, en n. hefur síðan engar vélar prófað. Nú skal ég ekki fara út í afleiðingar þessa, á þessu stigi málsins. Þá skal ég geta þess næst, að þó að mál þetta, sem liggur fyrir, væri ekki tekið fyrir á fundi í landbn., þá talaði ég við fjóra nm., en einn nm. var veikur. Ég talaði við hv. 2. þm. Árn. (EE), hv. 11. landsk. þm. (ÞÞ) og hv. 4. þm. Reykv. (HG), sem töldu, bæði hv. 4. þm. Reykv. og hv. 2. þm. Árn., að sjálfsagt væri, að n. flytti frv., án þess þó, að það væri tekið fyrir formlega á fundi, en hv. 11. landsk. þm. sagði ekkert um það. Það var því ekki tekið fyrir á fundi, og þar af leiðandi er ekkert bókað um flutning málsins. Og þegar ég þess vegna segi, að það sé flutt af landbn., tel ég, að ég geri það ekki út í loftið, þó að ekkert sé um þetta bókað. Og ég sagði frá þessu í upphafi hér á fundi í hv. d., því að það er ekki minn siður að vera með nein óheilindi í sambandi við mál, sem ég er með. Þá vil ég benda hæstv. dómsmrh. á, í sambandi við b-lið 2. tölul. 1. gr. frv., að þar sem þetta stendur: „Sérhverjum innflytjanda eða framleiðanda landbúnaðarvéla og verkfæra skal skylt að afhenda nefndinni til reynslu eina vél eða verkfæri af nýrri eða breyttri gerð, er þeir flytja inn eða framleiða“, þá stendur þetta líka á eftir: „Skylt er nefndum aðilum, er láta reyna vélar eða verkfæri, að flytja þau á sinn kostnað að og frá tilraunastað. Verkfæranefnd ber ekki ábyrgð á tækjunum, en eigendum þeirra er heimilt að hafa mann við tilraunirnar til eftirlits með vélunum,“ og er það til þess að fylgjast með því, hvað gerist. Ég hélt, að af þessu væri nokkuð ljóst, að það væri ekki litið svo á, að þessar vélar, sem reyndar væru, væru þar með eign ríkisins, þó að þær kæmu undir þessa prófun, heldur væru þessar vélar, sem afhentar væru, afhentar til reynslu aðeins, þar sem tekið er fram, að þeir, sem eiga vélarnar eða tækin, eigi að flytja þessa hluti að og frá tilraunastað. Og ég hafði líka haldið, að það væri ljóst, að verkfærin og vélarnar væru ekki afhentar til eignar, þar sem tekið er fram, að verkfæranefnd beri ekki ábyrgð á tækjunum við prófun þeirra, þó að þessi tæki kynnu að skemmast í höndunum á þeim, sem þau reyndu. Hins vegar má náttúrlega athuga, hvort rétt teljist að taka þetta skýrar fram. Ég held, að engum hafi dottið í hug, þó að verkfæri hafi verið reynd af verkfæranefnd á fyrstu árunum eftir 1940, að þau ættu að afhendast til eignar, þó að þau væru prófuð. Ef svo hefði verið gert, þá væri einn bændaskólinn okkar búinn að eignast með auðveldu móti sex til sjö dráttarvélar t. d. Nú er það svo, að ég þekki ekkert land, þar sem ekki eru ákvæði svipuð þessum, sem hér í frv. er gert ráð fyrir. Það er óleyfilegt að selja nokkra vél, slíka sem hér er um að ræða, t. d. í Bandaríkjunum, Englandi, Danmörku, Noregi eða Svíþjóð, fyrr en búið er að reyna hana af ábyrgri nefnd. Í Danmörku t. d., þar sem vélar eru reyndar þannig, er vél., sem reynd er, látin sýna, hve mörg hestöfl hún hafi og hve mikil áreynslan er á vélina, þegar hún er látin ganga svona eða svona, og vélin svo tekin sundur eftir hverja reynslu til þess að athuga, hvernig hún hefur staðizt prófið, og þegar þessi prófun á vélunum er búin, gefur verkfæranefnd ríkisins vottorð um hæfni vélarinnar. Og t. d. þegar reynd er þannig dráttarvél, fá viðkomandi aðilar ekki að selja slíka vél, fyrr en vottorð liggur fyrir frá verkfæranefnd um hæfni vélarinnar til sinna nota, og þess vegna er gert ráð fyrir því í þessu frv., að „hafi viðkomandi vélategund eða verkfæra verið reynd af opinberum aðila um erlendis, skuli innflytjandi afhenda verkfæranefndinni niðurstöður tilrauna þeirra, samtímis og hann óskar eftir hæfnisprófun vélarinnar.“ N. á að fá skýrslur um tilraunirnar, svo að ekki þurfi að gera þær hér, enda væri það ekki hægt nema með gífurlegum kostnaði, og þess vegna á umboðsmaður viðkomandi véla að senda n. þessar skýrslur og þá er verkefni n. að athuga og ganga úr skugga um, hvort vélin á við íslenzka staðhætti. Þetta gerði líka gamla nefndin fyrst í stað, en hefur alveg hætt því á síðari árum og ber við annríki, og til þess að bæta hér úr hafa nú nefndirnar verið gerðar tvær. Það má náttúrlega segja, að ein nefnd ætti að vera til þess að dæma allar vélar, sem inn eru fluttar, en ég er alls ekki viss um, að hægt sé að fá menn í eina nefnd, sem gætu t. d. sagt um það, hvort eitthvert herfi herfaði vel eða hvort plógur velti vel af sér, og ættu jafnframt að dæma um það, hvort einhver vél væri góð til að bræða lýsi o. s. frv. Sjávarútvegurinn hefur og engar tilraunir gert til að fá slíka nefnd skipaða á Alþingi og ekki iðnaðurinn heldur. Það er eingöngu landbúnaðurinn, sem hefur fengið slíka nefnd, gömlu verkfæranefndina, sem kostuð var af ríkissjóði, en nú er meiningin, að innflytjendur vélanna greiði þennan kostnað, sem verður mjög hóflegur. Af þessu vænti ég að hv. þm. Barð. sjái, að tilgangurinn er eingöngu sá að reyna að tryggja það, að þeir, sem kaupa vélar, viti nokkurn veginn, að hverju þeir ganga. Á það má minna, að hér hafa verið seldar undanfarið rakstrarvélar, sem ekki hafa komið að hálfu gagni. N. á einmitt að vera til þess, að svona lagað komi ekki fyrir, með því að reyna vélarnar og segja til um, hvort þær muni vel lagaðar fyrir staðhætti hér á landi. Af þessu leiðir það, að ákvæði e-liðar ber ekki þannig að skilja, að framleiðendum vélanna verði bannað að selja þær. Öllum er heimilt að kaupa vélarnar, n. á bara að segja til um, hvort það muni ráðlegt. En ef á að fara á bak við n. og ekki láta vélarnar koma til athugunar hennar, þá eru þær vélar upptækar og eign ríkisins. En ef vélarnar eru látnar ganga rétta leið og sendar n. til athugunar, þá dæmir hún um þær, og þegar sá dómur er fallinn, þá er hverjum heimilt að selja sína vél og hverjum heimilt að kaupa, hvernig sem dómur n. er. Þar sem gamla verkfæranefndin hefur vanrækt þetta starf, þá er nauðsynlegt að fá nýja nefnd, því að ef gamla n. á að vinna þetta verk, þarf hún að fá aukið fjármagn, en það yrði þá baggi á ríkissjóði, því að ekki er heimild til að taka gjald af vélunum, eins og lagt er til í þessu frv. Mér þykir eðlilegt, að innflytjendur greiði hóflegt gjald til þess að kosta þessa n., enda munar þá ekki meira um það en nokkrar auglýsingar í blaði. Gjaldið getur að vísu orðið nokkuð hátt hlutfallslega, ef lítil sala er í þeirri tegund, sem inn er flutt, en slík tilfelli verða varla mörg, því að búskapur okkar er ekki svo fjölþættur, að líkur séu til þess, að við flytjum inn öðruvísi tæki, en allir aðrir í sömu grein. Gjaldið er því yfirleitt tiltölulega lágt og betra að láta það bera uppi nefndarkostnaðinn, en ekki ríkissjóð, ef n. á að vera til meira en bara á pappírnum, eins og gamla n. hefur verið síðari árin. Ég vil því leyfa mér að óska þess, að frv. verði vísað til 2. umr. og n., þótt óvíst sé, að það nái fram að ganga á þessu þingi.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Hv. 1. þm. N-M. (PZ) hefur verið að leita að átyllum fyrir því að kalla sig heila þingn., og brá hann því fyrir sig, að hv. 2. þm. Árn. (EE) hefði samþ., að frv. yrði flutt. Ég hef nú átt þess kost að ræða við hv. 2. þm. Árn., og telur hann, að hér skjóti nokkuð skökku við. Hann segir að vísu, að hv. 2. þm. N-M. hafi lagt frv. á borð fyrir framan sig, þar sem hann sat, og spurt, hvort hann væri samþykkur því, að n. flytti frv., og þar sem hann hafi ekki strax snúizt til varnar, þá hefði hann talið það samþykki, en ég held, að hv. 1. þm. N-M. hafi komið hv. 2. þm. Árn. mjög að óvörum, ef hann hefði fengið hann til að samþykkja frv. að óathuguðu máli, því að hann er vanur því að íhuga mál vel, áður en hann tekur til þeirra afstöðu, og flanar ekki að neinu. Ég hygg því, að frv. sé til komið á óeðlilegan hátt, þar sem einn hv. þm. hefur kallað sig heila n., og má vera, að slíkt geti komið til álita hjá hæstarétti, þar sem hann hefur ekki viðurkennt lög, þar sem þau hafi ekki fengið þinglega rétta meðferð, og ef til vill er svo hér, þó að ég út af fyrir sig efist um, að dómur hæstaréttar fái staðizt. Ég skal játa, að þau atriði, sem hv. 1. þm. N-M. nefndi, benda heldur í þá átt, að n. eigi ekki að vera eigandi tækjanna, en þau skera ekki úr, og væri eðlilegra að hafa þessi ákvæði mun skýrari. Ég geri þó ráð fyrir, að lögskýringar mundu fara í svipaða átt og skýringar hv. þm. þm. Hins vegar er ég ekki sammála um skýringar hv. þm. á e-lið. Þar er um að ræða varhugavert ákvæði, sem verður þó enn varhugaverðara eftir skýringar hv. þm., þegar hann segir, að hér eigi að fara fram tvenns konar skoðun. Annars vegar að rannsaka styrk vélanna og dugnað, hvort hann sé sá, sem framleiðendur segja, og er hægt að skera greinilega úr því. Hitt höfuðverkefnið segir hv. þm. sé að úrskurða það, hvort viðkomandi tæki henti við íslenzka staðhætti. Þetta getur verið ákaflega mikið álitamál og úrskurðurinn mjög undir því kominn, hvar vélin er prófuð. Slík niðurstaða getur því verið mjög mikið álitamál. Nú kann það að vera, að n. hafi úrskurðað, að einhver vél henti ekki við íslenzka staðhætti, þótt hún sé góð og gild til sinna hluta. Setjum svo, að seljandi dragi enga dul á þetta og geti yfirlýsingar n. í auglýsingum. Á þá það, að fyrirtækið heldur áfram að selja vélina, að verða til þess, að vélin verði gerð upptæk? Þarna hefur viðurkenning n. ekki fengizt. Ef seljandi getur fengið einhverja menn til að meta meir sín orð en dóm n., þá á að gera hlutinn upptækan. Þetta felst í gr., eins og hún er nú. Hins vegar er eðlilegt, að yfirlýsing n. liggi fyrir sem leiðbeining til manna, og enn fremur, að refsivert sé, ef dóms n. er ekki leitað, en lengra á þetta ekki að ganga, og frv. verður að taka breytingum í samræmi við það. Hv. 1. þm. N-M. talaði um það, að vanrækt hefði verið að framkvæma 18. og 19. gr. l. frá 1940, en ákvæði þeirra eru svo óákveðin og óljós, að erfitt er að brjóta á móti þeim, og held ég því, að hann hafi haft um það of sterk orð. - Þá vil ég benda á, að það er nokkuð sterkt til orða tekið í 3. málsgr. b-liðs, þar sem sagt er, að innflytjendur skuli afhenda n. niðurstöður tilrauna, sem gerðar eru erlendis við prófun á vélunum. Það gæti nú verið svo, að vélin hefði víða verið prófuð, svo að innflytjandi eigi mjög erfitt með að afla þessara skýrslna. Við skulum t. d. segja, að einhver vél sé framleidd í Danmörku og hafi verið reynd í Bretlandi, Frakklandi, Bandaríkjunum, Kína og á Filippseyjum o. s. frv. Ég held, að það geti verið erfiðleikum bundið að fá skýrslur um prófunina í öllum þessum löndum, og tel því, að rétt sé að takmarka þetta við framleiðslustað. Hv. þm. sagðist vita, að þessi prófun færi fram í öllum löndum, sem hann þekkti. Ég held nú, þótt hann sé margvís, að hann hafi, ef til vill, tekið sér helzt til mikið í munn, en af því að hann er djúpvitur og kunnugur flestum hlutum, þá vil ég að lokum spyrja hann, hver sé verkfæraráðunautur Búnaðarfélags Íslands, sem er tiltekinn hér í lögunum.