Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti! Eins og lýst var við 1. umr. þessa máls af hv. þm. N.-Þ., höfum við leyft okkur að bera fram brtt. við þetta frv., sem er á þskj. 129, en brtt. okkar eru á þskj. 142, það eru aðallega tvö atriði, sem við höfum ekki getað orðið samferða öðrum hv. nm. í sjútvn. um, eins og kemur fram á nefndu þskj. Í fyrsta lagi, hvernig skuli afla tekna til fiskveiðasjóðsins, og í öðru lagi, hve vextir skuli vera háir af útlánum. Eins og frv. liggur fyrir er ætlazt til, að tekjurnar verði aðallega með þrennu móti: hundraðsgjald af útfluttum sjávarafurðum, í öðru lagi helmingur útflutningsgjalds af sjávarafurðum, og í þriðja lagi vextir af útlánum. Við hv. þm. N.-Þ. teljum heppilegra að hafa þetta á þann hátt að hækka það hundraðsgjald af útfluttum sjávarafurðum, sem gengur til fiskveiðasjóðsins, en sleppa því ákvæði, sem er í 2. tölul. 2. gr. frv., um að helmingur útflutningsgjaldsins skuli renna til sjóðsins. Eins og lögin eru nú, er l/8% af útfluttum sjávarafurðum, sem fiskveiðasjóður fær og hefur fengið síðan 1931. Það nemur allt að 50 þús. kr. á ári í þau 9 ár, sem gjald þetta hefur verið greitt í sjóðinn. Okkar till. miðar að því að hækka Þetta gjald upp í ½%. Við vildum í fyrsta lagi tryggja sjóðnum fastar tekjur, sem hann gæti reitt sig á. En við töldum ekki fært að hafa gjaldið meira en þetta, sökum þess að þá er meiri hætta á því, að löggjafarvaldið svipti sjóðinn þessum tekjum á erfiðum árum og láti þær renna beint í ríkissjóð. Hefur borið talsvert á slíku undanfarin erfiðleikaár, að sumir tekjuliðir hafa verið látnir renna í ríkissjóð, þó að þeim hafi með sérstökum lögum verið ætlað annað. Því meiri, sem tekjurnar voru, því meiri hætta var og er á því, að þær séu teknar til þarfa ríkissjóðsins. Hins vegar hefur ekki komið fram, svo að mér sé kunnugt um, að fella niður fiskveiðasjóðsgjaldið og láta ríkissjóð fá það. Ég tel, að lítil hætta sé á þessu, ef ákvæði í 2. tölul. 2. gr. frv. verða felld niður, eins og lagt er til. í brtt. á þskj. 142. Þegar illa lætur í ári, er mjög mikil hætta á, að allar tekjur, sem ríkissjóður fær fyrir útfluttar sjávarafurðir, verði notaðar honum til handa. Við álitum heppilegra að tryggja sjóðnum öruggar tekjur, sem lítil hætta væri á, að af honum væru teknar, þótt erfiðar blési, heldur en að ákveða þær háar nú og eiga á hættu, að hann missti þær fljótlega aftur. A-liður 1. brtt. á þskj. 129 lýtur að þessu. Eins og nú stendur og kom fram við 1. umr., eru eignir fiskveiðasjóðsins rúml. 2 millj. kr. auk þess má telja til eigna hans tillag, sem hann á ófengið úr ríkissjóði og nemur 1 millj. króna tæplega. Auk þess fær hann eignir Skuldaskilasjóðs. Þessar eignir munu samtals nema allt að 4 millj. kr. Það er að vísu ekki verulega stór höfuðstóll til svo mikils hlutverks, sem sjóðurinn á að inna af höndum, þó að hann sé reyndar nokkur á okkar mælikvarða. Til þess að auka þetta fé sjóðsins, er honum ekki eingöngu ætlaðar tekjur af þessu hundraðsgjaldi, heldur hefur jafnframt komið fram brtt. frá n. um aukna heimild á sölu vaxtabréfa. Ef sú heimild nær fram að ganga, getur stofnfé sjóðsins brátt komizt upp í 8 millj. kr. Við lítum svo á, að vaxtabréfasöluheimildin sé nauðsynleg til þess að sjóðurinn geti orðið öflug stofnun, eins og honum er ætlað að vera. Það virðist naumast vera fært að ákveða mikið hærri tillög til fiskveiðasjóðsins heldur en hér er farið fram á, enda er ekki ráðlegt að draga of mikið úr þeim tekjustofnum, sem ríkissjóður hefur. Ég álít, að við verðum að fá stofnfé með sölu vaxtabréfa, enda er það fullkomlega forsvaranlegt, þó að slíkt lánsfé sjóðsins komist upp í 50% af starfsfé hans. Þá er hitt atriðið, sem önnur brtt. okkar fjallar um, á þskj. 142, að vextir af útlánum sjóðsins skuli vera 4½% í staðinn fyrir 4%. Við álítum, að vextir af þessum útlánum eigi að vera í fullu samræmi við ýmsa aðra vexti hjá tilsvarandi lánsstofnunum, og koma þú helzt til greina þau lán, sem ræktunarsjóður veitir til landbúnaðarins. Nú er svo, að vextir af þessum lánum eru 5%, eða einum af hundraði hærri en lagt er til í frv. á þskj. 129. Aðrar lánsstofnanir, sem veitt hafa fé til landbúnaðarins, t. d. veðdeild Búnaðarbankans, hafa tekið 6½% í vexti. Okkur flm. þessara brtt. fannst forsvaranlegt, að vextirnir væru 4½%, enda mega þeir ekki lægri vera. Of lágir vextir mundu eðlilega leiða af sér auknar og vaxandi kröfur um lánveitingar úr sjóðnum. Þriðja brtt. er um það að bæta einni gr. inn í frumv., sem er ákvæði um að fella lög úr gildi frá 1930 og önnur 1. um breyt. á þeim l. frá 1931, vegna þess að í brtt. okkar við 2. gr. frv., a-lið, er tekið upp ákvæði þessara 1., svo að þau eiga að falla niður. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að ræða þetta frekar. En á slíkum tímum sem þessum er mjög erfitt að segja um, hvernig umhorfs muni eftirleiðis. Ef á það er litið, hvernig núverandi ástand er með öllu óútreiknanlegt, má segja, að það sé vandasamt verk að setja löggjöf fyrir langa framtíð.

Frsm. (Sigurður Kristjánsson) : Ég hafði frestað við 1. umr. þessa máls að tala um nokkur atriði, sem ég taldi málinu skyld, vegna þess að ég vissi, að þau mundu koma til umr. nú. Eins og ég hef áður tekið fram, varð það að samkomulagi milli okkar nm. að láta þingið skera úr um ágreining í þessu máli, sem er að vísu ekki mikill. Ég geri ráð fyrir því, að hv. þm. hafi nú þegar athugað, hvaða leið sé bezt að fara um þessi tvö atriði. Annað atriðið, hvernig afla skuli sjóðnum tekna, er raunverulegt samkomulagsmál að mínu áliti. Ef hv. þm. eru minnugir á þessi mál, þá muna þeir eftir því, að þeir hafa oftar en einu sinni farið fram á með frv., að fiskveiðasjóður fengi allt útflutningsgjald af sjávarafurðum til endurreisnar sér og útgerðinni. En hér hefur orðið sú miðlun á, að þeir hafa gengizt inn á að skipta þessu á milli ríkissjóðs og fiskveiðasjóðs. Nú eru margir þeirrar skoðunar, sem er eflaust rétt, að útflutningsgjald af framleiðslu landsmanna er alger hugsanavilla. Það er alveg röng hugsana í því að gjalda skatt af því að framleiða vörur til þess að skapa erlendan gjaldeyri, nema því aðeins, að gróði sé af þessari framleiðslu. Það koma einstöku sinnum stór ár hjá sjávarútveginum og svo koma mörg léleg ár, sem éta upp þann gróða, sem þá hefur orðið. Það er líka enginn vafi á því, að þegar útflutningsgjaldið var ákveðið, var það hugsað sem eins konar gróðaskattur. Það var gert af því, að þetta þótti sérlega arðvænlegur atvinnuvegur þá. En hver maður getur séð það, hve heilbrigt það var að leggja þennan skatt á útgerðina í því árferði, sem var frá 1930 til '44. Á þeim árum var sjávarútvegurinn að tapa öllu, sem hann hafði áður safnað á betri árum, og í staðinn fyrir að eignir hans voru svo að segja skuldlausar, þegar þetta tímabil byrjaði, mátti heita, að ekkert fyrirtæki ætti fyrir skuldum eftir þessi ár. En á þessum árum hefur sjávarútvegurinn goldið í útflutningsgjald af framleiðslunni hátt upp undir eina millj. kr. á ári. Það er bersýnilegt, að þessi skattur var í rauninni eða, kom þannig fram, að hann var ekki annað en refsiskattur fyrir að framleiða gjaldeyrisvörur á hinum miklu vandræðatímum. Ég veit, að hv. þm. vilja ekki, að þetta endurtaki sig. Þetta er svo óheilbrigt og rangt hugsað. Nú vitum við, að það, sem aðallega stóð í vegi fyrir því, að þetta væri leiðrétt miklu fyrr, voru vandræði ríkissjóðs sjálfs. Á því ári, sem nú er nýliðið, vitum við, að þetta hefur breytzt mikið og tekjur ríkissjóðs farið verulega fram úr því, sem vonir stóðu til. Það er þess vegna aldrei tækifæri til að leiðrétta þetta misrétti og ganga af þessari villigötu inn á rétta braut, ef ekki nú. Til þess samt sem áður að fara millileið í þessu, því mjög snöggar breytingar eru oft varhugaverðar, hefur nú meiri hl. sjútvn., eins og frv. ber með sér, komizt að þeirri niðurstöðu, að rétt væri að skipta þessu útflutningsgjaldi til helminga milli ríkissjóðs og fiskveiðasjóðs. Minni hl. hefur aftur á móti talið, að ríkissjóður mætti ekki við því að missa þessar tekjur, en hins vegar hefur hann gert ráð fyrir því, að sjávarútvegurinn væri fær um að bera þyngri álögur en hann hefur núna og mætti þess vegna bæta við útflutningsgjaldið. Nú er það aldrei nema rétt, að ef tilvera fiskveiðasjóðs væri ekki miðuð við nema eitt ár, t. d. í fyrra, þá væri sjávarútvegurinn vissulega fær um það að fá ný gjöld, sem þessu svaraði. Við erum sjálfsagt allir sammála um það, að það eigi að byggja sjóðinn upp fyrir framtíðina, og þá er ekki rétt að miða tekjur hans við augnabliksástand. En þetta atriði ætla ég ekki að færa í kappræður og það er heldur ekki rétt. Það er bezt, að um það falli bara rólegur úrskurður eftir því, hvernig skoðanir hv. þm. falla um þetta atriði. Hv. þm. A.-Sk. gerði samanburð á vaxtagreiðslum þeim, sem í frv. eru ákveðnar á útlánum fiskveiðasjóðs, og vaxtagreiðslum landbúnaðarins. Sá samanburður var þannig, að af ræktunarsjóðslánum eru greidd 5% í vexti. Það er alveg rétt, að þessi sjóður tekur allt of háa vexti af útlánum sínum, og landbúnaðurinn er þess alls ekki umkominn að greiða svo háa vexti. En það réttlætir engan veginn, að aðrar atvinnugreinar séu eins leiknar. Ég vil aftur á móti taka byggingar- og landnámssjóð, sem ég tel raunar að taki of háa útlánsvexti. Hann tekur 5% í vexti af sínum lánum. Og þegar mönnum finnst of lágir vextir 4% á 15 ára láni eins og þessu, sem á að vera hámark á lánstíma, þá er það einkennilegt, þegar það er borið saman við annað frv., sem liggur fyrir þessum fundi í dag, þar sem er frv. um raforkuveitusjóð, en þar er ætlazt til, að lánin séu til 23 ára, eða 8 árum lengur en fiskveiðasjóður lengst má lána, en þó er ætlazt til, að vextirnir þar séu aðeins 3%. Mér finnst það mjög skynsamleg till. um vexti, ef hægt er að afla þeim sjóði fjár svo ódýrt, að hann standi undir þessu. En það verður að taka tillit til þess, þegar útlánsvextir eru ákveðnir til einhverra hluta, til hve langs tíma lánin eigi að vera. Stofnlán, sem eru til 15 ára lengst, eins og þessi, þau hvíla ákaflega þungt á. Þó að engir vextir væru, mundi verða mjög örðugt fyrir atvinnureksturinn í erfiðu árferði að standa í skilum með afborganir. Það verður þess vegna ætíð, þegar vextir eru ákveðnir fyrir stofnlán, að taka sérstakt tillit til þess, hvað lánið á að borgast upp á löngum tíma, og er það orðið talsvert algengt að ákveða á þann hátt vexti og afborganir í einu lagi með vissri prósentu á lánin, og er það á margan máta gott að hafa það svo, alveg eins og t. d. veðdeildin gerir og byggingar- og landnámssjóður. Það má kannske segja, að ekki sé mikill munur á því, hvort útlánsvextirnir séu 4% eins og í frv. eða 4½% eins og minni hl. n. óskar að hafa þá, en það hefur nokkuð að segja, þegar maður er búinn að teygja sig úr 3% upp í 4%, hvort enn þá er bætt ½% við. Í því frv., sem fyrst kom fram og ég lagði fyrir sjútvn., var ætlazt til að vextirnir væru 3%, svo ég er búinn að hoppa nokkuð langt í loft upp í þessu máli, þó að ég ekki fari hærra. Annars er það eins og með tekjuöflunarleiðina, þó að ég að sönnu telji þetta minna atriði, að ég ætla ekki að fara út í kappsmál út af þessu sætti mig við það, sem hv. þdm. gera í þessu efni, en vitanlega mæli ég eindregið með því, að rétt leið sé farin í þessu atriði eins og meiri hl. n. óskaði.



Það eru komnar hér fram við þetta frv., sem sjútvn. hefur flutt, brtt. frá 2 mönnum úr sjútvn. Mér skilst, að þessar brtt. gangi út á það að rýra mjög verulega tekjur sjóðsins frá því, sem ætlazt var til í því frv., sem ég flutti hér á öndverðu þingi um þetta efni. Enn fremur virðist mér það ganga út á það að rýra líka að nokkru þær tekjur, sem sjóðnum eru ætlaðar samkv. því frv., sem sjútvn. hefur flutt um þetta efni, en það frv. eflir þó engan veginn fjárhagsaðstöðu sjóðsins neitt svipað því, sem gert var samkv. tillögum mínum. En þessar till., sem þeir hv. þm. A.-Sk. og N.-Þ. flytja, eru alveg á sömu leið og ganga í sömu átt og þær till., sem ég hef áður flutt um þetta mál, - að auka skattinn, sem ganga á til fiskveiðasjóðs, fríi því, sem nú er ákveðið að lögum, þ. e., að hann verði ½% í staðinn fyrir að nú er hann ekki nema 1/8% - en samkvæmt tillögum mínum átti hann að verða 2%. Mér virðist, að sú úrlausn, sem þetta mál fengi samkv. þessum till., mundi vera ákaflega ófullkomin miðað við þær kringumstæður, sem nú eru fyrir hendi í þessu efni. Ég er ekki í neinum vafa um það, að þær fela í sér tiltölulega mjög ófullkomnar umbætur á starfsemi sjóðsins. Eins og fyrsti flm. þessara till. tók fram, mundu tekjur sjóðsins af þessu, miðað við venjulegt árferði, vera um 200 þús. kr., en samkv. þeim till., sem ég flutti, hefðu tekjur sjóðsins orðið um 800 þús. kr. eftir sama mælikvarða. Það liggja hins vegar ekki fyrir upplýsingar um það, hverjar tekjur sjóðsins mundu verða samkv. frv. sjútvn., en ég hygg, að þær mundu nema 3–400 þús. kr. á ári. Ég lít svo á, að þetta sé ákaflega ófullnægjandi og get því ekki undir neinum kringumstæðum fallizt á þessa brtt. eins og hún liggur fyrir, þó að ég sé stefnunni samþ. eins og till. mínar benda til. Það er alveg rétt, að í frv. mínu taldi ég það vera langöruggast og bezt fyrir sjóðinn að fá tekjurnar einmitt með þessum hætti, þó ber að sjálfsögðu að sníða stakk eftir vexti og ganga ekki lengra í skattaálögum í þessu skyni en líkur væru til, að sjávarútvegurinn geti undir staðið. Þá er það náttúrlega rétt fram tekið hjá hv. þm. A.-Sk., að það eru engan veginn jafnvissar eða öruggar tekjur fyrir sjóðinn, að hann fái hluta af skatti ríkissjóðs af útfluttum sjávarafurðum. Það mundi geta farið svo, að gripið yrði til þess, ef ríkissjóði yrði tekjuvant, að fella niður greiðslu til fiskveiðasjóðsins og láta allan skattinn renna til ríkissjóðs. Ég fellst á það, að að þessu leyti sé þessi úrlausn, sem felst í frv. sjútvn., ekki eins trygg og hin leiðin, að hækka útflutningsgjaldið eins og ég lagði til og gert er í tillögum þm. A.-Sk. og þm. N.-Þ. En tillögur þeirra ganga svo skammt, að það verður að telja alveg ófullnægjandi lausn þessa máls. Kýs ég því þann kostinn heldur, þar sem sýnt er, að mínar tillögur til úrlausnar þessu máli fá ekki byr, að fylgja heldur frv. sjútvn. eins og það er. Svo var það fyrirspurn, sem ég vildi bera hér fram til hv. sjútvn. viðvíkjandi 2. gr. frv., þ. e. a. s. 2. lið gr., þar sem talað er um, að tekjur sjóðsins séu helmingur þess útflutningsgjalds, sem ríkissjóður tekur árlega af hvers konar sjávarafurðum, hvort þar sé ekki innifalinn sá hluti af þessu gjaldi, sem á að ganga til fiskimálanefndar. Þetta skiptir náttúrlega dálitlu máli fyrir fiskveiðasjóð, sem á að njóta þessara tekna. Annars benti ég á það, þegar ég talaði fyrir mínu frv. hér á dögunum, að ég teldi, að það mál horfði þannig við nú, að vel gæti komið til mála að leggja niður starfsemi fiskimálanefndar. Þar með gætu niður fallið þau fjárframlög, sem til hennar ganga nú. Það væri eðlilegra að efla eina lánsstofnun, eins og t. d. fiskveiðasjóð, til þess að inna af hendi lánastarfsemi til skipabygginga, kaupa á skipum og verksmiðju- og frystihúsabygginga, heldur en að hafa þetta í tvennu lagi, þar sem hvorug stofnunin nær nema skammt til þess að sinna þessum störfum. Auk þess liggur það ákaflega opið fyrir, að þau verzlunarviðskipti, sem fiskimálanefnd hefur með höndum, gangi til Sölusambands ísl. fiskframleiðenda, sem rekur alveg hliðstæð viðskipti fyrir útgerðina, að því er snertir sölu saltfiskjar. Mér virðist, að það geti farið ákaflega vel saman, að sala þessara afurða sé undir sömu stjórn, og það því fremur, sem starfssvið fisksölusamlagsins hefur nú dregizt mjög saman við það, að saltfiskframleiðslan hefur minnkað ákaflega mikið á seinni tímum. Þess vegna hlýtur það að vera miklu hagkvæmara að haga þessu svo, að salan í hraðfrystihúsin verði lögð í hendur þeim aðila, sem útvegsmenn hafa falið sölu saltfiskjarins, en lánastarfsemin til frystihúsbygginga o. fl. verði yfirfærð á fiskveiðasjóðinn. Ég minnist þessa vegna þess, að mér virðist það falla inn í þetta mál og teldi þetta heppilega tilhögun og ákaflega eðlilega eins og sakir standa nú. Þess ber að gæta, að eftir því sem aðstaða fiskveiðasjóðs er betur efld að því er snertir sjálfseignarfé, er aðstaða hans betri og sterkari til þess að veita hagkvæm og vaxtalág lán til útgerðarinnar, sem vitanlega er nauðsynlegt fyrir jafnáhættusaman atvinnurekstur og sjávarútvegurinn hefur reynzt vera hjá okkur Íslendingum. Ég geri ráð fyrir því, að fullt samræmi sé í brtt. hv. þm. A.-Sk. og þm. N.-Þ. að því er snertir hækkun á útlánsvöxtum, ef á að byggja aukningu sjóðsins í verulegum atriðum á lántöku, að þá sé ekki hægt að gera ráð fyrir því, að sjóðurinn geti gert vægari kröfu um vexti heldur en það, að þeir væru ákveðnir 4½%, því það skiptir náttúrlega miklu máli, hvort sjóðurinn verður að taka dýr lán eða getur starfað með eigin fé. Hv. þm: A.-Sk. vildi leggja allverulega upp úr því, að sjóðurinn ætti nú í skuldaskilasjóði verðbréf, er næmi verulegri upphæð. Ég benti á það við 1. umr., að það væri ákaflega valt að reikna með þessu sem handbæru fé til slíkra ráðstafana. Það er vitað, að undir venjulegum kringumstæðum mundi ekki vera hægt að innheimta nema lítinn hluta af þeim höfuðstól, sem þarna er um að ræða. Það sýnir sig bezt á því, að öll árin, síðan uppgerð í skuldaskilasjóði fór fram, hefur fiskveiðasjóði ekki tekizt að innheimta nema nokkuð á 2. hundrað þús. kr. En á síðast liðnu ári hefur innheimtan gengið betur, sem er afleiðing þeirrar snöggu breytingar, sem þá varð á hag sjávarútvegsmanna. Eins og breytingin varð snögg til batnaðar, virðast allar líkur benda til þess, að þegar undan fæti hallar aftur, þá geti breytingin orðið jafnsnögg eða sneggri, og þá sér maður, hvaða afleiðingar þetta getur haft upp á greiðslur til sjóðsins á þessum hæpnu skuldaskilasjóðslánum. Þess vegna er mjög hæpið að byggja nema að litlu leyti á þeirri skuldabréfaeign, sem þarna er um að ræða. Auk þess var það svo, að fiskveiðasjóður bar allan kostnað af skuldaskilum, og til þess hefur vitanlega farið allmikið fé, eins og gefur að skilja. Þrátt fyrir það, þú ég viðurkenni, að flm. þessara brtt. séu að mínu áliti á réttari leið með þessum till. en þeirri, sem í frv. felst, þá álít ég, að þeir gangi svo skammt, að ekki sé við það hlítandi fyrir sjóðinn. Ég mun þess vegna greiða atkv. á móti till., en með frv. Og ég vil segja það sem mína skoðun, að ég lít svo á, að það viðhorf, sem nú blasir við okkur á ýmsum sviðum, sé þannig, að þegar því ógnarástandi léttir, sem við nú búum við, þá verði vitanlega fyrir hendi ákaflega mikil og brýn þörf fyrir það, bæði á sjó og landi, að auka, efla og endurbæta þau verðmæti, sem eru í þessu landi, í húsbyggingum, ræktun og öðru slíku, og þá ekki síður að því er snertir skipastólinn. Og við þurfum skilyrðislaust, –það er okkur lífsspursmál -, þegar við eigum að fara að lifa undir breyttum kringumstæðum, að búa sem bezt í haginn fyrir okkur til þess að mæta því gerbreytta viðhorfi í atvinnumálum, sem við megum vita alveg fyrir víst að bíður okkar, þegar því ógnarástandi léttir af, sem við eigum nú við að búa. Við verðum að gera það, sem við getum, til þess að greiða götu þess, að við þá getum haldið áfram framleiðslunni, bæði á sjó og landi.



Ég vil í sambandi við þetta mál leyfa mér að bera fram tvær fyrirspurnir til hæstv. fjmrh. Í till. meiri hl. sjútvn. er gert ráð fyrir því, að helmingur af því útflutningsgjaldi, sem ríkissjóður tekur árlega af hvers konar sjávarafurðum, skuli hér eftir falla til fiskveiðasjóðs. Það liggur í augum uppi, að þetta hefur allmikil áhrif á fjárhagsafkomu ríkissjóðs. Síðasta ár mun útflutningsgjaldið hafa numið 1 400 000 krónum eftir þeim upplýsingum, sem hæstv. ráðh. gaf, þegar hann lagði fjárlagafrv. fyrir þingið. Hefði þetta ákvæði frv., sem ég nefndi, verið í gildi þá, hefði þetta numið rúmum 700 000 kr., sem tekjur ríkissjóðs hefðu rýrnað við þessa ráðstöfun árið sem leið. Ég sé, að í fjárlagafrv., sem nú liggur fyrir, er útflutningsgjaldið ekki áætlað nema 850 000 kr., en eftir þeirri áætlun mundu þó tekjur ríkissjóðs minnka um meira en 400 000 kr., ef þetta ákvæði frv. verður samþ. Ég vil því spyrja hæstv. fjmrh. um það, hvort hann telji fært að skerða tekjur ríkissjóðs á þennan hátt sem þessu nemur. Hin fyrirspurnin, sem ég vildi leyfa mér að bera fram, er um vextina af lánum úr fiskveiðasjóði, sem hér eru tvenns konar till. um. Það er náttúrlega ekkert nema gott um það að segja, að aðalatvinnuvegir landmanna geti fengið lán með sem hagstæðustum vaxtakjörum. En þar kemur vitanlega margt til greina og m. a. það, að takmörk eru fyrir því, hve lágt er hægt að fara með vexti af sparifé, sem lánsstofnanir hafa í sínum vörzlum og veita út til atvinnuveganna. Hv. 5. þm. Reykv. talaði um það, að vextirnir ættu að miðast við það, hvað lánin væru veitt til margra ára. En ég tel það ekki síður skipta mjög miklu, hve góðar tryggingar eru fyrir lánunum. Ég hygg, að ekki verði um það deilt, að tryggingar fyrir landbúnaðarlánum séu betri heldur en hér í þessu frv. er gert ráð fyrir um tryggingar fyrir lánum úr fiskveiðasjóði. Því að það er allmikil hætta á því, að sjóveð falli á skip, og þá rýrnar veðgildi þeirra. Er því ljóst, að fasteignaveð er tryggara heldur en veð í skipum. Nú finnst mér, að a. m. k. ef það verður samþ., að vextirnir séu aðeins 4% af lánum úr fiskveiðasjóði, þá verði ekki hjá því komizt að óska þess, að vextir af t. d. ræktunarsjóðslánum verði til samræmis færðir alhnikið niður frá því, sem nú er. Ég vildi beina þeirri fyrirspurn til hæstv. fjmrh., hvort hann, ef hann getur fallizt á þessar till. sjútvn. um vaxtakjör, sem hér liggja fyrir viðkomandi fiskveiðasjóði, vildi þá einnig veita því máli liðsinni, ef fram yrði borið frv. um lækkun á vöxtum af landbúnaðarlánum, tilsvarandi við það, sem hér liggur fyrir, sem vitanlega yrði þá gert á kostnað ríkissjóðs á einn eða annan hátt. Þetta hefði mér þótt gott að fá upplýst áður en við eigum að fara að greiða atkv. um þær till., sem hér liggja fyrir.



Ég þykist sjá, að hv. þm. Ísaf. kjósi heldur að koma á eftir mér, þótt hann eftir röð eigi að taka næst til máls, af hvaða ástæðum, sem það er. En ég hafði ekki hugmynd um, að fyrirspurn hv. þm. V.-Húnv. stæði neitt í sambandi við það, sem hv. þm. Ísaf. hafði hugsað sér að láta frá sér heyra í sambandi við þessar umr. Hins vegar mun hann eiga sæti í sjútvn. og er flm. frv., og það er náttúrlega eðlilegt, að hann vilji gera eina ferðina, ef hann kynni að hafa eitthvað við það að athuga, sem ég segi um þetta. Þessar fyrirspurnir hv. þm. V.-Húnv. - ja, það má segja, að full ástæða sé til þess, að þær eru fram bornar. En æðsti dómstóll í þessum málum er náttúrlega hæstv. Alþ. sjálft. Og fyrsti umboðsaðili Alþ. í því sambandi er hv. fjvn., svo að í raun og veru hefði hv. þm. eins getað beint þessari fyrirspurn til þeirrar hv. n. Ég get náttúrlega ekki annað en tekið undir það, að varlega beri að fara í því að binda ríkissjóði bagga fyrir framtíðina og binda hans venjulegu rekstrartekjur á þann hátt, sem nú m. a. er farið fram á í þessu frv. En hins vegar er það nú orðið þekkt, að ef Alþ. telur, að afkomu ríkissjóðs kunni að vera nokkur hætta búin í sambandi við slíkar kvaðir, sem það hefur sjálft lagt á, þá er ein útgönguleið, og það er að setja upp lagasetningu í svipuðu formi sem við þekkjum undir nafninu bandormur. Og ég býst við, að í skjóli þess úrræðis muni þingið sjá sér miklu fleira fært að samþ. í þessum efnum heldur en annars mætti teljast kannske fullforsvaranlegt, ef það væri fyrirfram vitað, að engin leið væri til þess að komast undan skuldbindingum, ef harðnar í ári fyrir ríkissjóði. Ég er sammála hv. þm. um, að það beri að fara varlega í þessum efnum. En að sjálfsögðu er það Alþ. sjálft, sem verður að taka ákvörðun um það, hvað það telur fært á hverjum tíma að leggja fram af tekjum ríkissjóðs til slíkra mála. Það eru kannske nokkrir erfiðleikar á að taka slíkar ákvarðanir á slíkum tímum sem nú, þegar öll þjóðin, og jafnvel Alþ. sjálft, sér varla út úr augunum fyrir þeim peningum, sem mönnum finnast vera í ríkissjóði, þannig að allar leiðir hljóti að vera færar, og úrræði hljóti að vera til þess að veita sér miklu meira en á venjulegum tímum. Og ég býst við, að þetta m. a. geri sig gildandi í sambandi við þetta frv. Sem sagt, viðvíkjandi þessari fyrirspurn hv. þm. get ég ekki annað en tekið undir það með honum, að allrar varúðar beri að gæta í sambandi við þetta mál sem önnur, er líkt stendur á um. Hvað viðvíkur vaxtakjörum um lán úr fiskveiðasjóði, þá verð ég líka að vera sömu skoðunar sem hv. þm. V.-Húnv., að mér finnst ekki nema eðlilegt, að fasteignaveð njóti nokkuð betri vaxtakjara heldur en þau veð, sem um er að ræða í þessu sambandi, m. a. af því, sem hv. þm. tók fram, vegna hættu á skipsveði. Eins hefur verið litið svo á í þessu landi yfirleitt, að sjávarútvegurinn væri þess umkominn að bera nokkru erfiðari vaxtakjör heldur en landbúnaðurinn í venjulegu árferði. Ég teldi það þess vegna nokkuð eðlilega kröfu, ef vextir yrðu ákveðnir af fiskveiðasjóðslánum eins og farið er fram á í þessu frv., þá yrði farið fram á svipuð kjör um vexti af landbúnaðarlánum. Og þá ber hæstv. Alþ. að taka það með í reikninginn, að þá mundi einnig sú vaxtalækkun, sem í því sambandi væri um að ræða, leggjast á ríkissjóð, eins og hv. þm. V.-Húnv. veik að. Fyrir mitt leyti held ég, að óþarflega langt sé hér farið í till. n. um lækkun vaxta af fiskveiðasjóðslánum, að þeir séu lækkaðir í 4%, og teldi ég, að réttara væri að hafa þá vexti nokkru hærri.



Ég er í meiri hl. n. með þeim hv. 5. þm. Reykv. og hv. þm. Ak. Og þar sem nokkuð er farið að bera á því, að menn greinir hér á um aðalatriði þessa frv., vildi ég leggja nokkur orð í belg, þó að frsm. n. hafi áður tekið fram flest það, sem ástæða er til að segja um þetta mál. Hann hefur bent á það réttilega, að vextir og afborganir af lánum úr byggingar- og landnámssjóði, sem lánuð eru til sveitanna, séu ekki nema 5% á ári og talið, að sjávarútvegurinn ætti að fá sams konar stofnlánakjör. Þessu hefur verið mótmælt af hv. þm. A.-Sk. og hv. þm. V.-Húnv., og þeir hafa sagt um leið, að þeir teldu, að öll lán landbúnaðarins ættu þá að njóta sömu kjara eins og hér er talað um viðvíkjandi fiskveiðasjóðslánum. Nú lítum við svo á í meiri hl. sjútvn., að byggingar- og landnámssjóðslánin séu sambærileg við fiskveiðasjóðslánin, þannig að fiskveiðasjóður eigi að verða eins konar byggingar- og landnámssjóður fyrir sjóinn. Og samkvæmt því hefðum við átt að gera kröfu til þess, að afborganir af stofnlánum frá fiskveiðasjóðnum yrðu ekki hærri en af stofnlánum úr byggingar- og landnámssjóði. Nú höfum við þó ekki viljað gera þetta, heldur gengið til samkomulags og sett vextina í 4% á ári. Það hefur verið talað um í sambandi við þetta mál, að fasteignaveðslán væru venjulega tryggari heldur en lán, sem varið væri til fiskiskipakaupa. Þetta má vera. En ég hygg, að ef gerður væri samanburður á lánum til landbúnaðarins á undanförnum árum og lánum hins vegar, sem fiskveiðasjóður hefur lánað, mundi það koma upp, að fiskveiðasjóður hefur tapað tiltölulega minna á lánum heldur en Búnaðarbankinn hefur tapað á lánum, og vil ég þó ekki segja, að þau töp hafi verið stór. Á tíu ára tímabili hafa, samkvæmt skýrslum sjóðstjórnar fiskveiðasjóðs, tapazt 12 til 14 þús. kr. af lánum úr sjóðnum. Og með þeirri veltu, sem sjóðurinn hefur, getur þetta ekki talizt mikil áhætta. Það væri ákaflega fróðlegt, ef þeir hv. þm., sem hafa verið að ræða um áhættuna viðvíkjandi fiskveiðasjóðslánum, vildu bera saman þá áhættu við áhættuna í sambandi við landbúnaðarlán, og þeir vildu svo upplýsa, hvernig sá samanburður mundi verða eftir reynslu undanfarinna ára. Því að það er ekki nóg að segja að þetta séu verulega mikil áhættulán, þegar það liggur fyrir, að fiskveiðasjóður hefur ekki tapað meiru en hér hefur orðið raun á. Nágrannaþjóðir okkar hafa litið svo á, að stofnlán, sem veitt væru til bygginga á smærri fiskiskipum, ættu nokkuð jafnan rétt á sér eins og stofnlán til landbúnaðarins. Og fyrir stríðið voru stofnaðir fiskveiðabankar í Noregi, Danmörku og Svíþjóð, sem lánuðu fé til bygginga mótorbáta fyrir vexti, sem voru um 3% á ári. Þó að við setjum nú vextina af fiskveiðasjóðslánunum í till. okkar í 4%, þá eru þeir þó mun hærri en þeir vextir, sem nágrannaþjóðir okkar gerðu ráð fyrir að taka af lánum til fiskveiðiflotans hjá sér, áður en stríðið hófst. Hv. þm. Borgf. gerði þá fyrirspurn til sjútvn., hvort ætlazt væri til þess, að ákvæði 2. gr. frv. næðu til þess hluta af gjaldi í fiskveiðasjóð, sem nú rynni til fiskimálan. Ég held, að þetta sé nokkuð greinilegt í frv., að þar er tekið fram, að tekjur fiskveiðasjóðs séu m. a. helmingur þess útflutningsgjalds, sem ríkissjóður tekur árlega af hvers konar sjávarafurðum. En ríkissjóður tekur vitanlega ekki það, sem fiskimálanefnd fær af fiskimálasjóðsgjaldinu. Ég held því, að þetta þurfi ekki frekari skýringa við. Nú virtist hv. þm. Borgf. telja, að meiri trygging væri fyrir því, að ríkissjóður gripi ekki til tekna fiskveiðasjóðs í erfiðu árferði, ef það gjald væri ákveðið í sérstökum l., eins og fiskveiðasjóðsgjaldið er ákveðið nú. Mér virðist nú ekki í þessu vera nein sérstök trygging. Alþ. hefur látið fiskveiðasjóðsgjaldið renna í ríkissjóð á undanförnum árum, af því að það hefur verið svo lágt, að það hefur ekki þótt taka því að leggja það í fiskveiðasjóð. Ég vil enn einu sinni benda á, að fiskveiðasjóðsgjaldið er ákveðið með sérstökum l., og þó hefur hæstv. Alþ. séð sér fært að taka það vegna örðugs fjárhags. Tryggingin fyrir því, að fiskveiðasjóður fái sínar tekjur, liggur því ekki í því, eftir hvaða formi er gert ráð fyrir, að fiskveiðasjóður fái tekjurnar, heldur í því, hvaða nauðsyn Alþ. telur fiskveiðasjóði á að fá tekjurnar og einnig í því, hve mikil þörf ríkissjóðs er á hverjum tíma til þess að afla sér annarra tekna heldur en þeirra, sem gert er ráð fyrir beinlínis með tollum. Ég hef, ásamt meiri hl. sjútvn., ekki viljað fara inn á þá leið að hækka útflutningsgjaldið af sjávarafurðum, vegna þess m. a. að það útflutningsgjald er nú orðið allhátt, og við vitum ekkert um það, hver afkoma sjávarútvegsins verður jafnvel á þessu ári, - hún er orðin allóviss. Útflutningsgjaldið er lagt á sem hundraðsgjald af verði vörunnar, kominnar í skip, og tilkostnaður allur við að breyta vörunni þannig, að hún verði útflutningshæf, er þá orðinn svo mikill, að þetta gjald getur orðið mjög tilfinnanlegur skattur. Fyrst og fremst þarf sjávarútvegurinn að borga há innflutningsgjöld af því, sem flutt er inn og framleiðslan þarf að nota. Þegar svo er búið að breyta vörunni, t. d. fiski í saltfisk, þá er það enn svo mikill tilkostnaður, að ekki er viðlit að hækka útflutningsgjaldið frá því, sem nú er. Ef samkomulag hefði hins vegar verið um það að lækka útflutningsgjaldið og setja fiskveiðasjóðsgjaldið eitthvað upp, þá hefði það frá mínu sjónarmiði getað verið tiltækilegt. En þó tel ég, að þetta komi nokkuð í sama stað niður, hvor aðferðin er höfð. Og meiri hl. sjútvn. virtist, að þetta mundi vera öllu handhægara, eins og lagt er til í frv., heldur en að fara að breyta sjálfum l. um útflutningsgjaldið. Hvað því viðvíkur, að starfsemi fiskimálan. sé nú orðin óþörf, þá held ég, að það sé ekki rétt athugað hjá hv. þm. Borgf. Fiskimálan. hefur tekið að sér að sjá um sölu á framleiðslu hraðfrystihúsanna, sem er orðið allmikið verk. Og þó að það kannske sýndist svo, að það væri fullt svo eðlilegt, að Samb. ísl. fiskframleiðenda hefði þessa starfsemi með höndum, þá er það orðið svo, að fiskimálan. hefur hlotið ágæta tiltrú hjá íshúsaeigendum, og ég býst ekki við, að þeir óski eftir að breyta neitt til um þessi efni. Þá má enn fremur geta þess, að þó að nú sé búið að reisa hraðfrystihús mjög víða, þá er annar þáttur af starfsemi fiskimálan. alveg óunnin, og ég á þar við niðursuðu og niðurlagningu sjávarafurða. Það er að vísu starfandi í landinu ein nokkuð stór verksmiðja og tvær smærri í þessari atvinnugrein. En þeir, sem hafa fylgzt með í því, hverja áherzlu nágrannaþjóðir okkar leggja á þennan iðnað á venjulegum tímum, getur ekki dulizt, að starfsemi fiskimálan. er á þessu sviði ekki nema aðeins nýbyrjuð. Fiskimálan. á því enn fyrir hendi mikið verk, og ég geri ráð fyrir, að á meðan í henni sitja menn, sem hafa einhverja hugkvæmni, þá finni þeir jafnóðum ný verkefni, þegar önnur verkefni kunna að vera leyst. Það hefur gengið svo til hér hjá okkur, að við höf,um sent okkar vörur óunnar út úr landinu. Við höfum á síðustu árum sent 40–60 þús. tunnur árlega af krydd- og sykursíld til Svíþjóðar. Og þessi síld hefur verið lögð þar niður í dósir og flutt til annarra landa. En miklu eðlilegra hefði verið, að þessi iðnaður hefði verið framkvæmdur í landinu sjálfu. Ég sé svo ekki ástæðu til að segja meira um þetta að sinni. En ég vildi þó benda hv. þm. Borgf. á, að í sjútvn. hefur ekki verið gert ráð fyrir, að fiskveiðasjóður fengi 4 millj. kr. frá skuldaskilasjóði, meðfram vegna þess að skuldaskilasjóðslánin voru aldrei nema 1½ millj. kr. Hins vegar gerði sjútvn. ráð fyrir því, að eignir fiskveiðasjóðs yrðu innan ekki langs tíma 4 millj. kr. Fiskveiðasjóður hefur fengið frá skuldaskilasjóði 400 þús. kr., en af því, sem skuldaskilasjóður á nú útistandandi, var gert ráð fyrir, að fiskveiðasjóður fengi, helminginn, eða um 600 þús. kr.

Frsm. (Sigurður Kristjánsson) : Í tilefni af samanburði, sem gerður hefur verið á tekjum sjóðsins samkvæmt frv. og till. minni hl. sjútvn., vildi ég benda hv. þm. á og leggja áherzlu á það, að samkvæmt frv. fær sjóðurinn í tekjur 1% af öllu verði útfluttra sjávarafurða, því að nú tekur ríkissjóður 2% af verðinu í útflutningsgjald, en eftir till. minni hl. n. verður sá viðauki fiskveiðasjóðsgjalds, sem sjóðurinn fær, 3/8%. Þetta munar sjóðinn mjög miklu. Eftir till. hv. minni hl. verður vöxtur sjóðsins mjög hægur. Ég var búinn að skrifa hjá mér ýmis atriði, sem ég ætlaði að taka til athugunar, en hv. þm. Ísaf. hefur svarað þeim öllum. Þó vil ég, út af orðum hv. þm. V.-Húnv. um það, að tryggingar fyrir lánum til sjávarútvegsins séu miklu lélegri en tryggingar fyrir lánum til landbúnaðarins, leggja áherzlu á, að lán út á gott eikarskip er í mesta lagi til 15 ára, og verður að telja, að slíkt skip sé gott veð við 15 ára láni, því að þótt skipið farist, er féð engan veginn glatað, þar sem skyldutrygging er á því. Það er rétt, sem hv. þm. Ísaf. benti á, að fiskveiðasjóður hefur lánað á fjórðu millj. kr., en töp á þeim lánum hafa ekki orðið nema hér um bil 12 þús. kr., eða sama og ekkert. Ef hægt væri að benda á betri útkomu annars staðar, til dæmis hjá landbúnaðinum, þá væri það gott. Það má alltaf spyrja, eins og hv. þm. V.-Húnv., hvort ríkissjóður geti misst þessar tekjur, - en munar það ríkissjóð ekki meira, ef sjávarútvegurinn hrynur? Eru ekki þaðan mestar tekjur ríkisins? Það er í rauninni enginn ágreiningur um það, hvaðan þessar tekjur skuli vera, því að vitað er, að sjóðurinn á að hafa tekjur sínar eingöngu frá sjávarútveginum sjálfum. Og þegar menn eru alltaf með þennan rógkennda samanburð við landbúnaðinn, er ekki ástæðulaust að benda á, að þessi sjóður á einungis að hafa tekjur sínar frá þeirri starfrækslu, sem á að njóta góðs af starfsemi hans. Getið þið bent á aðra sjóði, sem þannig er fyrir komið? Fá þeir ekki yfirleitt tekjur sínar frá ríkinu? Og reynslan sýnir, að er margir ganga í skrokk á hinum sama, þá miðar hver við það, að engir aðrir taki þar af. Þannig er um útsvar, tekjuskatt o. s. frv., sem mætast í miðjum skrokki skattgreiðenda. Hér er nú komið margs konar útflutningsgjald á sjávarútveginn, fyrst til ríkissjóðs, í öðru lagi til fiskimálasjóðs, sem ríkissjóður hefur sölsað undir sig, í þriðja lagi til fiskveiðasjóðs og í fjórða lagi til einhverrar útflutningsn., og man ég ekki fleira í svipinn. Ég held því, að rétt sé að fara hægt í því að láta þeim fjölga, sem flá þennan atvinnuveg.



Ég ætla ekki að fara í neinn meting um það, hversu háttað er tekjum ríkisins af landbúnaði og sjávarútvegi, en ég vil minnast á nokkur önnur atriði, sem fram hafa komið hér í umr. Á það hefur verið bent, að með till. okkar hv. þm. N.-Þ. væri stefnt að því að gera tekjur fiskveiðasjóðs rýrari. En ég hef áður getið þess, að tekjurnar væru með okkar till. gerðar öruggari, og teldum við það meira virði en hitt, að þær væru settar mjög háar í bili. Ég er enn á þeirri skoðun, og þess vegna lít ég svo á, að sjóðinum sé það betra og æskilegra, að okkar till. gangi fram en sú till. um þetta, sem í frv. felst. Á það var minnzt hér, að ekki mætti gera of mikið úr eignum skuldaskilasjóðs, og er það rétt. Þegar ég áætlaði eignir fiskveiðasjóðs upp undir 4 millj. kr., þá reiknaði ég þetta þannig: Eignir samkvæmt eignayfirliti 2.2 millj. kr., greiðsla frá ríkissjóði tæp 1 millj. kr., óinnkomið fiskveiðasjóðsgjald frá 1940 á 2. hundrað þús. kr., eða ef til vill 200 þús. kr., og ætla ég, að eignir skuldaskilasjóðs nægi að minnsta kosti fyrir því, sem á vantar 4 millj. kr., jafnvel þó að þær væru ekki metnar nema 50–60% af því, sem upp er gefið, að þær nemi, en ég held, að þær hafi um síðustu áramót verið taldar vera um millj. kr. Um vextina skal ég ekki vera margorður. Var nokkuð á þá minnzt í sambandi við frv. um raforkuveitusjóð, þar sem gert er ráð fyrir 3% vöxtum af lánum úr þeim sjóði. En hér liggur e:innig fyrir annað frv., á þskj. 92, sem fjallar meðal annars um lánadeild smábýla. Frv. þetta er samið af milliþn. í bankamálum, og er þar gert ráð fyrir 6% vöxtum. Við getum ekki almennt miðað við 3% eða 4%, enda tel ég, að fiskveiðasjóður verði að miða vexti sína við það, sem gerist almennt í landinu. Á það hefur verið minnzt, að tap fiskveiðasjóðs hafi verið undarlega lítið, en á síðasta starfstímabili sjóðsins fóru fram samningar um skuldaskil, og held ég, að með því hafi starfsemi sjóðsins verið gerð öruggari. Annars er það gleðilegt, að töpin hafa ekki orðið meiri en þetta. Án þess að ætla að fara hér út í nokkur n samanburð, get ég þó sagt það, að ég veit ekki til, að töp hafi orðið af starfsemi byggingar- og landnámssjóðs eða ræktunarsjóðs. Ég get svo að lokum, vegna þess sem fram hefur komið, getið þess, að við viljum fúslega ræða þetta mál við hlutaðeigendur, ef samkomulag gæti orðið um breytingar, og tek ég því brtt. okkar á þskj. 142 aftur til 3. umr.



Þegar upphaflega var rætt um það á Alþ., að vísu þá á lokuðum fundi, að setja á stofn skóla fyrir starfsmenn íslenzka ríkisins erlendis, hélt ég því fram, að slíkur skóli ætti að vera í sambandi við háskólann. Ég taldi þar að auki, að það ætti ekki að ráða menn til utanríkisþjónustu á aldri stúdenta, heldur eins og gert er annars staðar á Norðurlöndum, þegar þeir eru orðnir kandídatar. Þá hafa menn þann þraska, að það er vel til fallið, að þeir fari í utanríkisþjónustuna og séu þar eins og nokkurs konar nemendur í 1–2 ár, en síðan taki þeir próf, sem skera úr um það, hvort þeir séu hæfir til þessara starfa. Auk þessa hélt ég því fram, að það væru ekki svo margir, sem færu í utanríkisþjónustuna, að ástæða væri til að stofna sérstakan skóla þeirra vegna. Þessar umr. báru þann árangur, að þessi skóli var kallaður viðskiptaháskóli og þannig með nafninu tengdur háskólanum. Ég er sömu skoðunar og ég var þá, að það sé langeðlilegast, að þessi kennsla fari fram í háskóla okkar. Og þó að menn segi, að hætt sé við, að það komi of akademiskur blær á þessa starfsemi, þá vil ég segja, að viðskiptaháskólinn ætti að geta hamlað á móti því, að háskólinn væri of akademiskur í þess orðs vondu merkingu. Það hefur oft verið nefnt í sambandi við háskóla okkar, að Jón Sigurðsson hafi lagt til, að við eignuðumst þjóðskóla. Ég hygg, að við gerðum vel í því að taka okkur til fyrirmyndar háskóla Ameríku og látum háskóla okkar þróast eftir því, sem háskólafræðslan hefur þróazt þar. Nú erum við komin í nánara samband við Ameríku. Og við ættum að nota tækifærið til þess að senda háskólakennara okkar til Ameríku. Þar eru engin þau störf, sem ábyrgðarmikil eru talin eða vandasöm, að ekki sé veitt í þeim háskólafræðsla. Þeir nemendur, sem viðskiptaháskólann sækju, geta farið í ákaflega margvísleg störf. Ýmislegt í námi þeirra er skylt tungumálanámi, líka skylt lögfræðinámi, svo að ég ekki tali um hagfræðinám, sem nú er verið að koma á fót við Háskóla Íslands, enda hefur hæstv. forsrh. veitt ungum og efnilegum hagfræðingi leyfisbréf fyrir háskólastöðu í þeim fræðum innan skamms tíma. Hér virðist, að hæstv. ríkisstj. hafi nú þegar stigið fyrsta sporið til þess að viðskiptaháskólinn verði sameinaður Háskóla Íslands. Sú sameining er allæskileg fyrir viðskiptafræðinga, enda óska stúdentar þeir, er stunda þar nám, allir sem einn maður eftir því, að viðskiptaháskólinn komist í nánara samband við Háskóla Íslands en nú er. Það ber vel í veiði, að slík sameining fari fram nú, þegar Háskóli Íslands hefur eignazt ný og rúmgóð húsakynni, og ég sé ekki, hvað er á móti því að láta slíka sameining fara fram sem fyrst, enda yrði á þann hátt unnt að spara starfskrafta, því að mest öll málakennsla við viðskiptaháskólann getur þá orðið sama sem ókeypis og kennsla í lögfræði einnig. Önnur kennsla mundi aftur á móti verða nokkru dýrari en nú er, því að við viðskiptaskóla fyrir fullorðna menn er ógerlegt að hafa stundakennara, sem borgað er kaup fyrir hverja klukkustund. En þetta mundi vega hvað upp á móti öðru, svo að kostnaðurinn mundi ekki aukast við það, að viðskiptaháskólinn sameinist Háskóla Íslands, nema síður sé. Ég vil aðeins segja það, að miðað við mína eldri afstöðu til þessara mála þarf engan að undra það, sem ég hef nú lagt til málanna. Við þá, sem hafa ótrú á Háskóla Íslands, vil ég segja það, að þeir ættu að hugleiða vandlega, hvort ekki væri réttara að gera eitthvað til þess að háskólanámið verði meira lifandi en nú er, því að þess er þörf, heldur en að ganga út frá því, að okkar góði gamaldags, „akademiski“ háskóli láti sig engu skipta um þarfir þjóðarinnar.



Þetta mál hefur verið rætt allmikið í menntmn. og varð samkomulag um að n. bæri frv. fram, en nm. hefðu óbundnar hendur um einstök atriði. Ég skal gera þá grein fyrir minni afstöðu strax, að ég tel mig ekki bundinn við ákv. 1. gr. og mun gera brtt. við hana. Fyrir mér er kjarni málsins sá, viðvíkjandi viðskiptaháskólanum, að ef hann verður lagður undir háskólann, þá verði hann eins konar hjáleiga frá lagadeild. Og ég vil benda á það í því sambandi, að rektor getur þess, að hann hafi hugsað sér að fá þessa deild opnaða í sambandi við lokun læknadeildar. Það á að nota þetta sem eins konar ventil til þess að létta þrýstinginn á læknadeildinni. Þarna finnst mér ekki hugsað út frá skólans sjónarmiði eða þeirra manna, sem í honum eru. Og mig uggir, að þegar viðskiptaháskólinn yrði kominn sem eins konar útkjálki frá lagadeild, þá yrði vegur hans ekkert meiri en hann nú er og miklu minni en hann gæti orðið; ef hann væri sérstök stofnun. Um viðskiptafræðina er það annars að segja, að það er óvíða, sem hún er hluti af háskólanámi. Hitt er miklu tíðara, að hún er látin frjáls, einmitt í því skyni að koma í veg fyrir, að hún verði of akademisk. Hins vegar er þessi skóli hugsaður með það fyrir augum frá öndverðu, að þeir, sem útskrifast frá honum, verði færir til að takast á hendur viðskipti af þjóðarinnar hálfu í öðrum löndum. En til þess þarf ekki háskólamenntun, heldur þann undirbúning, sem væri sniðinn með hliðsjón af tilganginum. Að síðustu vil ég svo benda á, að við hv. 2. þm. Árn. höfum borið fram till. til þál. í Sþ. um að taka til endurskoðunar skólamálin í heild og ekki sízt skólakerfið og afstöðu skólanna hvers til annars. Eins og það mál horfir, þykir mér ekki ólíklegt, að sú till. verði samþ. Mér er kunnugt um, að hæstv. forsrh. er henni fylgjandi. Heyrir þá það beint undir þá n., sem ætlazt er til, að skipuð verði samkv. till. okkar, að gera till, um hvernig þessi skóli, eins og aðrir, skuli hníga inn í skólakerfi landsins. Ég vildi vekja athygli á þessu og vænti, að menn geti fallizt á slíka afgreiðslu málsins. En eins og ég gat um, mun ég bera fram brtt. við 1. gr. frv.