Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um kl. 11 í dag fer fram umræða utan dagskrár um samgöngumál á suðvesturhorni landsins. Málshefjandi er hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir. Samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra Ögmundur Jónasson verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Það hefur verið töluvert í fréttum núna og rætt í þinginu um nýtt samkomulag um Icesave. Hér hefur verið vitnað í forstjóra fyrirtækja á Íslandi, þar á meðal Össurar hf. Það sem hefur gleymst í umræðunni, en hefur gengið mjög vel, er að fjármagnið er erlendis þrátt fyrir þetta tal um Icesave og Össur hefur m.a.s. eitt af fáum fyrirtækjum fengið undanþágu frá gjaldeyrishöftunum. Það er ekki hægt að tengja þetta algjörlega saman, sýnist mér, fyrir utan það að hinn ágæti forstjóri fyrirtækisins er einn helsti talsmaður Evrópusambandsins. Frú forseti. Í könnun sem Samtök atvinnulífsins gerðu nefndu forsvarsmenn fyrirtækja ekki Icesave sem eitt af helstu vandamálum fyrir fyrirtækin, heldur voru stjórnvöld þar í 1. sæti. Við fáum hins vegar fréttir af því að það sé verið að gera nýtt samkomulag í Icesave. Það hefur ekki verið rætt í þinginu og ekki komið inn til utanríkismálanefndar. Mig langar því eðlilega að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Er búið að gera nýtt samkomulag um Icesave? Áður hefur verið sagt í þessum ræðustól að ekkert slíkt samkomulag hafi verið gert en svo hefur það litið dagsins ljós nokkrum dögum síðar. Því spyr ég hvort slíkt samkomulag liggi nú á borðinu. Verður það þá kynnt fyrir þinginu á næstu dögum? Mun utanríkismálanefnd fá að sjá slíkt samkomulag? Við verðum að fá svör við þessu því að enn og aftur erum við að fara inn í aðventuna með þetta mál sem okkar helsta mál og það getur ekki talist eðlilegt, frú forseti, að um mál svo stórt sem þetta sé fjallað í fjölmiðlum. Svo virðist sem það sé unnið í gegnum samtök úti í bæ til að reyna að fá þingmenn til að flýta því hér í gegn. Ef það er rétt verðum við að fá svör við því. Því bæti ég við spurningu, frú forseti, til hæstv. fjármálaráðherra: Er búið að ræða þetta nýja samkomulag við Samtök atvinnulífsins, ASÍ og fleiri til að þrýsta hér á þingmenn?

Frú forseti. Fyrst varðandi fjölmiðlaumfjöllun um þetta mál, hún er ekki að tilstuðlan fjármálaráðuneytisins enda mun þetta mál ekki leysast í beinni útsendingu heldur væntanlega við samningaborð. Það er ekki búið að ganga frá samkomulagi. Það hefur orðið jákvæð framvinda í málinu allt frá því að fundað var eftir langt hlé í júlíbyrjun og síðan aftur í september. Síðan hafa verið samskipti í gangi á milli aðila og það hefur verið upplýst um að það hefur orðið jákvæð framvinda. Menn hafa nálgast en enn standa út af nokkur atriði sem þarf að klára áður en hægt er að segja að samkomulag liggi fyrir enda er það þannig í viðræðum af þessu tagi að það er ekkert búið fyrr en allt er búið. Menn ganga sameiginlega að lokum frá einhverri niðurstöðu. Þetta ferli er nákvæmlega eins og til þess var stofnað í kjölfar þess að stjórnmálaflokkarnir náðu saman um tiltekinn grundvöll viðræðna eftir fund sem ég átti í Haag með kollegum mínum, breskum og hollenskum. Með á þeim fundi voru þeir hv. þm. Bjarni Benediktsson og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Síðan hefur verið byggt á því ferli sem þar lagði af stað. Stjórnarandstaðan á sinn sérstaka trúnaðarmann og fulltrúa í samninganefndinni og hefur fullan aðgang að framvindu mála í gegnum þann fulltrúa. Varðandi viðskiptalífið og ýmsa áhugasama aðila þar um að þetta mál klárist er það ekki nýtt. Það hefur lengi legið fyrir að þetta er þrándur í götu ýmissar framvindu, hefur tafið efnahagsáætlunina um hálft ár til 9 mánuði. Það hefur tafið það að Ísland öðlaðist eðlilegan aðgang að erlendum fjármálamörkuðum, tefur ýmis fjárfestingarverkefni og hengir ákveðna óvissu yfir stöðu landsins. Þetta liggur allt fyrir og þar af leiðandi er ekki skrýtið að áhugamenn úr viðskiptalífinu sýni því áhuga að þetta mál verði leyst. Þeir vilja fylgjast með framvindunni og þeim hafa verið veittar almennar upplýsingar að þeirra eigin ósk eins og öðrum sem eftir því hafa leitað. Að sjálfsögðu er ekki farið efnislega inn í stöðu viðræðna á viðkvæmum tíma, heldur 

Virðulegi forseti. Við heyrum sífellt þessar sögur um að þetta tefji endurreisn efnahagslífsins og atvinnulífsins. Samt sem áður segja gagnrýnendurnir sem hafa komið fram í fjölmiðlum sjálfir að fjármagnið sé erlendis og virðast hafa mjög greiðan og góðan aðgang að lánsfé þar og fjármögnun. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hefur ráðherrann eða hafa starfsmenn ráðuneytisins haft forgöngu um það að afla stuðnings hjá Samtökum atvinnulífsins, Samtökum iðnaðarins, Viðskiptaráði, Alþýðusambandinu og slíkum aðilum á síðustu dögum? Hefur ráðuneytið eða starfsmenn þess eða ráðherrann haft forgöngu um það? Er það ekki einnig rétt, hæstv. ráðherra, að lánshæfismat Íslands hafi farið batnandi frá því að við stoppuðum þessa vitleysu fyrir rúmu ári? Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra einnig út í orð um Pat „the Cope“ Gallagher sem við þekkjum sem formann sameinaðrar nefndar þingmanna Evrópuþingsins og Íslands um það þegar hann varar við 

Frú forseti. Fjármálaráðuneytið hefur ekki sérstaklega haft frumkvæði að því að kynna aðilum þetta mál og þaðan af síður ég, en samninganefndin hefur fullt umboð til þess að veita upplýsingar um framvindu mála. Það er í hennar höndum að meta það og upplýsingar hafa þá verið veittar af hennar hálfu ef eftir því hefur verið leitað af aðilum úr viðskiptalífinu, enda held ég að samninganefndinni sé best treystandi fyrir því að meta það á hvaða stigi hvaða upplýsingar er unnt að veita án þess að það skaði samningaferlið sjálft. Ég held að ástæða sé til að nefna að horfur hafa að sjálfsögðu lagast hvað varðar endurheimtur úr búinu og það lækkar reikninginn. Sömuleiðis hafa greiðslur borist hraðar inn í búið þannig að það er jákvæð þróun hvað það snertir. Útgreiðsluáætlunin verður framhlaðnari en menn höfðu reiknað með sem að sjálfsögðu lækkar heildarkostnaðinn og minnkar uppsöfnun vaxtakostnaðar eftir því sem hraðar greiðist inn á reikninginn. Varðandi 

Virðulegi forseti. Reglulega berast til Íslands ný tíðindi af því aðlögunarferli sem á sér stað vegna aðildarumsóknar Íslands að Evrópusambandinu. Sum þessi tíðindi eru býsna óvænt og mig langaði til að gera eina frétt að umfjöllunarefni. Samkvæmt fréttum hefur Ísland nú verið fellt inn í eftirlitskerfi Evrópusambandsins með efnahagsmálum og hagstjórn aðildarríkja sem nefnist „EU pre-accession fiscal surveillance“ og hefur verið boðið að leggja fram eins konar efnahagsáætlun fyrir lok janúar. Þetta kemur m.a. fram í framvinduskýrslu Evrópusambandsins. Ekki verður betur séð en að með þessu sé ekki einungis hafið hér aðlögunarferli að Evrópusambandinu, heldur að ESB sé búið að fella Ísland inn í eftirlitskerfi sitt með efnahags- og fjárhagsstöðu einstakra aðildarríkja og má í rauninni halda því fram að Evrópusambandið sé að verða eins konar tilsjónarmaður með fjármálum íslenska ríkisins. En það merkilega við þetta er að þetta virðist vera gert án þess að nokkur samningur hafi verið gerður um þetta milli Íslands og Evrópusambandsins og áður en fyrir liggur hvort aðildarsamningur verður samþykktur hér. Þar við bætist að ríkisstjórnin hefur ekki séð neina ástæðu til að skýra íslensku þjóðinni frá þessu, hvað þá þinginu, að landið sé komið undir eftirlit hjá Evrópusambandinu. Það liggur fyrir boð um að leggja fram þessa skýrslu fyrir janúarlok 

Frú forseti. Eftir því sem ég best þekki til þessa máls hefur hv. þingmaður áhyggjur að óþörfu. Hér er ekki um það að ræða að Ísland sé að undirgangast eitthvert eftirlit eða boðvald á einn eða neinn hátt, heldur er hér um upplýsingamiðlun að ræða og í raun mjög hliðstæða upplýsingamiðlun og Ísland hefur hvort sem er veitt t.d. OECD á löngu undangengnu áratímabili. Reyndar hafa EFTA-ríkin og ESB-ríkin skipst á upplýsingum í tengslum við svonefnda Ecofin-fundi fjármálaráðherra landanna af hverjum ég kom í gærkvöldi. Ég held að hér sé ekki stór hætta á ferðum. Þetta er upplýsingamiðlun. Evrópusambandið vill eðli málsins samkvæmt hafa upplýsingar um það hvernig efnahagsmál þróast hér og reyndar, eins og áður segir, hafa bæði EFTA-ríkin og ESB-ríkin skipst á slíkum upplýsingum. Það er ekkert sérstakt nýtt í því. Málið verður á forræði efnahags- og viðskiptaráðuneytisins það ég best veit. Það mun halda utan um þessa upplýsingasöfnun en fjármálaráðuneytið mun að sjálfsögðu leggja lið í þeim efnum við að taka saman ýmsar ríkisfjármálaupplýsingar í sambandi við þjóðhagslegar upplýsingar sem þarna verða væntanlega kynntar í einhvers konar skýrslu eða greinargerð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það kemur mér reyndar á óvart að þessi vinna skuli eiga að eiga sér stað undir verkstjórn efnahags- og viðskiptaráðherra vegna þess að málið snýr að eftirlitskerfi Evrópusambandsins með efnahagsmálum og hagstjórn aðildarríkja, þar á meðal ríkisfjármálunum, þannig að ég hefði talið að hæstv. fjármálaráðherra hefði mikið um það að segja hvernig þessari skýrslugerð háttar. Ég skil hann þannig að það standi sem sagt til af hálfu hans og ríkisstjórnarinnar að þessi skýrsla verði send til Brussel fyrir janúarlok. Ég fæ a.m.k. ekki betur séð, þó að hæstv. ráðherra vilji gera lítið úr þessum skiptum á upplýsingum, að með þeim sé aðlögunarferlið að öðlast nýja merkingu og Evrópusambandið 

Frú forseti. Það er rétt skilið. Ég geri ráð fyrir því að þessum upplýsingum verði komið þarna á framfæri enda sé ég ekki hvað er hættulegt við það að leggja fram á þessum vettvangi upplýsingar um þjóðhagsgögn, efnahagsframvindu, ríkisfjármál og annað slíkt sem við erum hvort sem er að gera í samstarfi við fjölmarga aðila. Það er ekkert annað hér á ferðinni 

Frú forseti. Í lok júlí á þessu ári var Landeyjahöfn tekin í notkun sem olli að sjálfsögðu miklum stakkaskiptum í samgöngumálum á milli lands og Eyja, en frá því að hún var tekin í notkun hafa orðið þarna meiri tafir og frátafir en gert var ráð fyrir í fyrstu. Er þar að mestu um kennt auknum sandburði vegna gosefna og aurburðar úr Markarfljótinu vegna náttúruhamfara og eldgoss þarna fyrr á árinu. Þetta hefur að sjálfsögðu haft gífurlega mikil áhrif, valdið miklum vonbrigðum af því að væntingarnar voru miklar, en ljóst er að um er að ræða byrjunarörðugleika sem þarf að vinna sig út úr. Meðan siglir báturinn milli Eyja og Þorlákshafnar að mestu leyti. Þess vegna vildi ég spyrja hæstv. samgönguráðherra hvort fyrir liggi hjá ráðuneytinu eða Siglingastofnun mat á notkunarmöguleikum hafnarinnar á næstu vikum og mánuðum, af því að núna stefnir inn í háveturinn, og sérstaklega þá hvaða endurbætur og breytingar þarf að ráðast í til að höfnin skili þeim mikla ávinningi sem hún mun að sjálfsögðu skila í framtíðinni og þarf að skila sem allra fyrst af því að mikið er undir í þessu máli. Hefur stofnunin og ráðuneytið lagt mat á það, því að þetta skiptir miklu máli, bæði hvað varðar kostnað og hvaða endurbætur þyrfti að ráðast í á gerð hafnarinnar, ef þá einhverjar, til að mæta breytingum, skilyrðum og þeirri reynslu sem er að komast á notkun hafnarinnar á þessum fyrstu vikum og mánuðum? Það skiptir miklu máli að þessar upplýsingar liggi fyrir og að áfram sé samstaða um að byggja upp þessa höfn. Hún er með meiri samgöngumannvirkjum sem við Íslendingar höfum nokkurn tímann ráðist í og alveg klárlega ein af þeim mikilvægustu. Höfnin gjörbreytti öllum samgöngum til hins betra milli lands og Eyja og mun örugglega gera um áratugaskeið. Þess vegna þarf að liggja fyrir með hvaða hætti 

Hæstv. forseti. Það var tekin um það ákvörðun í ríkisstjórn fyrir nokkrum vikum að verja um 130 millj. kr. til að vinna að sandmokstri í Landeyjahöfn. Þessi kostnaður er umtalsvert meiri en við höfðum áður gert ráð fyrir en að sjálfsögðu ræðst þetta af þáttum sem við ráðum ekki við, náttúruöflunum. Það gaus í Eyjafjallajökli og vindáttir hafa verið aðrar en við eigum að venjast sem hefur haft áhrif á sandburðinn og síðan allar aðstæður við sandmoksturinn. Við erum staðráðin í því að reyna að vinna okkur út úr þessum erfiðleikum. Við verðum því miður að byggja á líkindareikningi og getgátum en í þessu efni er ekki um annað að ræða en að taka eitt skref í einu og sjá síðan hver framvindan verður. Þetta eru staðreyndir málsins. Ég hef átt fundi bæði með Vegagerðinni og Siglingamálastofnun undanfarna daga og við erum sammála um að fara varlega í þessum efnum en munum leita allra leiða til að halda höfninni opinni. Ég tek undir með hv. fyrirspyrjanda, Landeyjahöfn reyndist gríðarlega mikilvæg samgöngubót fyrir Vestmannaeyinga meðan hún var starfrækt eins og við ætluðum að yrði, en síðan kom þetta babb í bátinn og við erum einfaldlega að reyna að vinna okkur út úr þessum vanda. Við verðum að taka þarna eitt skref í einu.

Frú forseti. Það er ástæða til að fagna því að það er enginn bilbugur á hæstv. ráðherra hvað varðar notkun á höfninni þó að þessir byrjunarörðugleikar hafi komið upp, þá sérstaklega ef marka má upplýsingar frá Siglingamálastofnun út af eldgosinu í Eyjafjallajökli fyrr á árinu og þeim mikla aurburði sem fram gekk út af þeim hamförum öllum. Í fréttum hafa komið upplýsingar um að færa þurfi ósa Markarfljótsins o.s.frv. og ráðast í ýmsar stórar breytingar til að bæta stöðu hafnarinnar og halda henni opinni og gera okkur þannig kleift að nota hana meira og minna allt árið. Þess vegna spurði ég hæstv. ráðherra sérstaklega út í það hvort unnið væri að mati á breytingum og þá að sjálfsögðu auðvitað kostnaði. Hvaða breytingar þarf að ráðast í til að þetta mikla samgöngumannvirki megi nýtast okkur af fullum þunga?

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður vitnar í aðrar aðgerðir en sandausturinn í höfninni og flutning á ósum Markarfljóts. Það er aðeins brot af þeirri upphæð sem við erum að tala um og verður að sjálfsögðu ekki ráðist í nema að undangengnu mati á umhverfisáhrifum og með tilskildum leyfum hvað það snertir. Ég árétta að við vinnum að því að fá raunhæfar upplýsingar um framvinduna. Þetta er óvissa en við erum staðráðin í að reyna að yfirvinna þennan vanda. Eins og hv. þingmaður nefndi og ég tók undir í fyrra svari mínu er þetta mjög mikilvæg samgöngubót fyrir Vestmannaeyinga og við vinnum stöðugt að mati á því hvernig við 

Forseti. Við lifum á stórkostlegum tímum umbreytinga og endursköpunar íslensks þjóðfélags. Fyrirhugað stjórnlagaþing er mikilvægur þáttur í því að gera Ísland aftur að sterku þjóðfélagi, öflugu, sanngjörnu, heiðarlegu og lýðræðislegu. Með því rætast margir draumar mínir í einu, stjórnlagaþing, persónukjör og svo landið eitt kjördæmi. Stórkostlegast af öllu finnst mér vera sú mikla samstaða og vilji fólks til að taka þátt í að gera Ísland að betra þjóðfélagi og vinna landi og þjóð gagn. 523 einstaklingar, flestir alveg frábærir, eru tilbúnir til að víkja öllu öðru til hliðar til að vinna að því að skilgreina hvernig þjóð við viljum vera og á hvaða stoðum samfélagið á að hvíla. Þessi mikli fjöldi frambjóðenda virðist þó sumum þyrnir í augum því að Ríkisútvarp allra landsmanna ákvað strax að gefast fyrir fram upp fyrir því verkefni að kynna frambjóðendur og setti þá þess í stað alla í fjölmiðlabann þannig að þetta ágæta fólk er jafnvel klippt út úr fréttum og viðtöl við það um óskyld mál eru ekki birt. RÚV beit svo höfuðið af skömminni með því að senda þeim öllum með tölu tilboð í auglýsingar. RÚV finnst sem sagt ekki óréttlátt að sumir geti notað fjármagn til að kaupa sér þá kynningu sem Ríkisútvarpinu ber lýðræðisleg skylda til að veita. Frambjóðendur hafa tekið sig saman til að mótmæla þessu sinnuleysi og í kjölfarið tók sjónvarpið upp á því að sýna glærur af vef dómsmálaráðuneytisins á næturnar. Ég hlýt að spyrja menntamálaráðherra hvernig hún hyggist bregðast við því, ekki bara í þessum kosningum heldur í framtíðinni til að tryggja að RÚV ræki lýðræðislegar skyldur sínar við almenning.

Heyr, heyr.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda þessa fyrirspurn. Það er vissulega rétt að í lögum um RÚV er gert ráð fyrir að Ríkisútvarpið, almannaútvarp, hafi mjög mikilvægu hlutverki að gegna þegar kemur að því að sinna þessum lýðræðislegu skyldum, halda á lofti öllum sjónarmiðum og upplýsa almenning. Ég hef óskað upplýsinga frá Ríkisútvarpinu um umfjöllun um stjórnlagaþing og vissulega kom fram að það var til að mynda fallið frá því að hafa sérstaka þætti með öllum frambjóðendum. Hins vegar vil ég líka upplýsa, af því að hv. þingmaður nefnir auglýsingatilboðið sem frambjóðendum var gert, að fallið var frá því að selja slíkar auglýsingar. Það var hætt við það og frambjóðendum í staðinn boðin kynning á skjá utan sjónvarpsdagskrár eins og einhverjir hafa hugsanlega orðið varir við sem hafa kveikt á sjónvarpinu fram eftir degi. Ríkisútvarpið hefur tekið þá afstöðu í raun og veru að kynna fremur stjórnarskrána, viðfangsefni stjórnlagaþingsins, og ég hef fengið nokkurt yfirlit yfir þá umfjöllun. Hún hefur verið veruleg. Í fyrsta lagi hefur á Rás 1 verið veruleg umfjöllun í ýmsum þáttum, Samfélaginu í nærmynd, Víðu og breiðu og auðvitað þáttum Ævars Kjartanssonar og Ágústar Þórs Árnasonar um framtíð lýðræðis. Síðan hefur verið settur upp sérstakur stjórnlagaþingsvefur þar sem fjallað er um bæði stjórnarskrána og stjórnlagaþingið. Það hefur verið mikil umfjöllun í Speglinum, morgunútvarpinu, síðdegisútvarpinu og það er fyrirhuguð talsverð umfjöllun um kosningarnar og stjórnarskrána, bæði í sérstökum þáttum og Silfri Egils. Menningin verður líka sett í umfjöllun. Mjög merkt tónverk verður flutt núna 19. nóvember, Stjórnarskráin í tónum eftir Karólínu Eiríksdóttur, og síðan skiptir auðvitað máli  Ég tek undir með hv. þingmanni að auðvitað hefur Ríkisútvarpið mjög ríkum skyldum að gegna við almenning í landinu.

Ég þakka ráðherra svarið sem reyndar fjallaði um annað en ég spurði um. Það er vissulega erfitt verkefni að kynna alla frambjóðendur en það er ekki óyfirstíganlegt vandamál. Og verkefni eru til þess að leysa þau. Vissulega þarf að beita skapandi hugsun og nýjum lausnum til að kynna 523 frambjóðendur á fjórum vikum en það er algjörlega óásættanlegt að ákveða að reyna það ekki einu sinni. Ég hef hingað til skilgreint mig sem sérstakan vin Ríkisútvarpsins. Ég vil veg þess sem mestan, ég vil tryggja rekstrargrundvöll þess til framtíðar, en þegar stofnunin vanrækir lýðræðislega skyldu sína með þessum hætti í stað þess að reyna get ég ekki varið hana. Ég skil ekki til hvers við erum með Ríkisútvarp sem reynir ekki einu sinni að uppfylla lýðræðislegar skyldur sínar. Það er 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spurði í fyrri fyrirspurn sinni, má segja, hvernig ætti að tryggja þetta til framtíðar. Ég vil þá greina frá því, eins og hefur raunar verið greint frá áður en styttist nú í það, að við munum kynna drög að nýjum endurskoðuðum þjónustusamningi mennta- og menningarmálaráðuneytis við Ríkisútvarpið. Þar munum við setja þessar lýðræðislegu skyldur í mikið öndvegi því að það er auðvitað lykilhlutverk RÚV. RÚV hefur ýmsum skyldum að gegna, við getum nefnt hina menningarlegu og öryggislegu, en samfélagsleg skylda þess til að tryggja lýðræðislega umræðu er jafnvel sú ríkasta. Hún verður sett í öndvegi með þessum þjónustusamningi og ég vona svo sannarlega að það verði líka til að skerpa enn betur á þeirri skyldu.

Virðulegi forseti. Ég hef á undanförnum vikum, allt frá byrjun september, innt hæstv. sjávarútvegsráðherra eftir viðbrögðum hans við því lögfræðiáliti sem hefur verið lagt fram vegna ákvörðunar hans um frjálsar veiðar á úthafsrækju. Ráðherra hefur ekki gefið okkur, hvorki í umræðum né fyrirspurnum á þinginu, nein haldbær svör. Ég brá á það ráð að gefa hæstv. ráðherra tækifæri og svigrúm til að gefa skrifleg svör við þessu og þau bárust mér í gær. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að áfram heldur ráðherrann vinnubrögðum á sama plani. Hann gefur ekki nein svör við þeim spurningum sem fyrir hann eru lagðar. Ég tek sem dæmi fyrstu spurninguna sem ég spyr ráðherra: Hver eru viðbrögð ráðherra við álitamálum um lögmæti ákvörðunar hans um að gefa ekki út heildarafla úthafsrækju á fiskveiðiárinu 2010/2011 með reglugerð og gefa þannig veiðar á úthafsrækju frjálsar, í ljósi minnisblaðs Ástráðs Haraldssonar hrl., dags. 9. júlí 2009, og álitsgerðar Karls Axelssonar hrl. og dósents í lagadeild Háskóla Íslands, dags. 26. ágúst 2010? Svar ráðherrans við þessu er eftirfarandi, með leyfi forseta: „Ráðherra gaf út heildaraflamark fyrir 15 íslenska nytjastofna 16. júlí sl. Úthafsrækja var þar ekki á meðal og hefur hann enga ákvörðun tekið um aðra skipan mála fram að þessu þrátt fyrir tilvitnað minnisblað og álitsgerð.“ Ráðherrann svarar ekki því alvarlega álitaefni að hann sé að brjóta lög með þessari ákvörðun sinni. Fyrir því eru lögð fram mjög rökstudd rök. Ég vil gefa ráðherranum tækifæri á að svara þessari spurningu núna. Ég vil spyrja hann hvort hann hafi leitað til lögmanna, hvort til sé álitsgerð 

Frú forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson spyr um ákvörðun ráðherra um að taka úthafsrækju úr kvóta á nýbyrjuðu fiskveiðiári. 

Virðulegi forseti. Spurningar mínar voru í fjórum liðum. Ég spurði ráðherra einnig að því hvort hann hygðist stöðva eða takmarka veiðar eftir að ráðlögðu aflamarki Hafrannsóknastofnunarinnar yrði náð. Því er svarað með sama hætti, það eru engin svör. Ég spurði hvernig þessi ákvörðun samræmdist stefnu ríkisstjórnarinnar um umgengni um auðlindir sjávar. Hann telur að frjálsar veiðar úr þessum stofni geri það þrátt fyrir að hann segi einnig í svari að ef miðað er við nýlega stofnmælingu Hafrannsóknastofnunar séu niðurstöður þær að stofninn sé lítill. Virðulegi forseti. Ég bar fram einfalda spurningu við ráðherrann áðan og hann sýnir áfram vanvirðingu í málinu. Og framkoma ráðherra gengur ekki. Ég ætla að ítreka þá spurningu sem ég spurði ráðherrann áðan: Er til lögfræðilegt álit í sjávarútvegsráðuneytinu sem styður ákvörðun sjávarútvegsráðherra? Hefur hann 

Frú forseti. Ég hef svo sem litlu við þetta svar að bæta. 

Svar.

Svarið liggur fyrir  Rækjan er, eins og hv. þingmaður er greinilega  
            

Virðulegi forseti. Ég hef reynt að kynna mér þingsköp Alþingis hvað svona mál varðar sem við stöndum hér frammi fyrir. Núna í tvo og hálfan mánuð hefur ráðherra sýnt algjöra vanvirðingu, hann hefur ekki svarað nokkrum spurningum. Hér eru bornar fyrir hann einfaldar spurningar. Það er alveg augljóst mál að ráðherrann hefur ekki aflað sér lögfræðilegs álits í þessu tilliti nema hann hafi gert það og það sé samhljóma þeim álitum sem liggja fyrir 

Um fundarstjórn forseta.

Ég leita til þín núna, virðulegi forseti, ég leita til þín um leiðsögn í málinu. Hvað geta hv. þingmenn gert þegar ráðherrar koma fram með svona hætti? Hvaða ráð höfum við í þinginu til að koma í veg fyrir svona vinnubrögð? Ég hef ekki fundið því stað í þingsköpum hverju ég geti beitt nema þá að fara fram með vantraust á hæstv. ráðherra. Ég óska eftir leiðsögn hæstv. forseta í þessu og ég óska eftir því að forsætisnefnd þingsins beiti sér í málinu vegna þess að við hljótum öll að 

Virðulegi forseti. Svar hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra lýsir gríðarlega mikilli forherðingu. Við þingmenn ræðum þessi mál út frá því að það er Alþingi sem setur lögin. Nú liggur fyrir vandað lögfræðiálit sem segir að hæstv. ráðherra sé að brjóta lögin. Þá hefði maður ímyndað sér að hæstv. ráðherra, sem hefði a.m.k. einhvern snefil af sjálfsvirðingu og þá hugmynd að hann ætti að fara að lögunum, mundi bregðast við með þeim hætti að skoða þetta betur. Þess vegna höfum við kallað eftir því hvort lögfræðilegt álit liggi fyrir í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu. Okkur var ítrekað sagt í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd að slíks álits væri að vænta. Nú hefur verið óskað eftir því, m.a. með formlegri fyrirspurn frá hv. þm. Jóni Gunnarssyni. Í svarinu við henni er því ekki svarað. Hæstv. ráðherra er síðan í framhaldinu gefinn kostur á því að rétta hlut sinn og hann spurður hvort ekki sé til slíkt álit í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu og hvort hæstv. ráðherra sé viss um að hann sé að fara að lögum. 

Frú forseti. Mér finnst þessi þróun í þinginu orðin mjög mikið umhugsunarefni. Hér komum við þingmenn stjórnarandstöðunnar trekk í trekk og erum búin að spyrja hæstv. ráðherra, líka í skriflegum fyrirspurnum, þar sem við fáum einfaldlega ekkert svar. Hv. þm. Pétur Blöndal fékk svar frá fjármálaráðuneytinu um daginn sem var ekkert svar. Það sama gildir núna þegar hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er spurður, að jafnvel geimverur hefðu getað svarað betur en hann svaraði hér áðan. Það er umhugsunarefni fyrir þingið hvernig svör við þingmenn stjórnarandstöðunnar fáum af hálfu stjórnarmeirihlutans. Aðhaldið verður lítið sem ekkert ef við fáum ekki stuðning hæstv. forseta þingsins við að fá svör við spurningum okkar. Ég beini því þess vegna sérstaklega til hæstv. dómsmála- og samgönguráðherra sem verður í utandagskrárumræðu við mig á eftir að svara vinsamlegast spurningum mínum þegar ég ber þær upp á eftir. Ég á ekki von á öðru en að hann komi til með að svara þeim málefnalega.

Virðulegi forseti. Mér þykir það leitt að þurfa að benda hæstv. forseta á það að hún er forseti allra þingmanna, ekki bara hæstv. ráðherra eða stjórnarmeirihlutans heldur allra þingmanna. Hæstv. forseta ber að verja rétt okkar þingmanna til að sinna störfum okkar. Ég óskaði eftir því fyrr í vikunni að hæstv. forseti tæki sig til og ætti orðastað við þá ráðherra sem ítrekað snúa út úr spurningum sem til þeirra er beint eða neita að svara. Ekkert hefur verið gert í því, málið hefur ekki verið rætt í forsætisnefnd. Og nú horfir hæstv. forseti upp á hæstv. sjávarútvegsráðherra neita að svara einföldum spurningum sem lúta að hugsanlegum lögbrotum hans sem hafa verið rökstudd með lögfræðiálitum. 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég vil blanda mér í þessa umræðu sem er mjög mikilvæg og mjög alvarleg. Við höfum rætt þetta á vettvangi formanna þingflokka við hæstv. forseta sem svaraði því til, ef ég má gerast svo frökk að endurtaka samskipti okkar þar, með leyfi forseta, að þetta yrði skoðað. Það yrði skoðað hvernig hæstv. ráðherrar víkja sér ítrekað undan því að svara einföldum spurningum frá hv. þingmönnum. Og hver eru tæki okkar þingmanna til að beita hæstv. ríkisstjórn aðhaldi? Jú, einmitt með því að leggja fram fyrirspurnir. Við verðum þá að geta treyst því að hæstv. ráðherrar svari. Ég vil því ítreka það sem hér hefur komið fram að hæstv. forseti beiti sér í þágu okkar allra, þingmannanna, sem kusu hana 

Virðulegi forseti. Ég ætla að benda hæstv. forseta á að ég er hér með þrjár gerðir af svörum frá hæstv. ráðherrum. Ég er með svarið sem hér hefur verið rætt, um rækjuveiðar. Ég er með svar frá fjármálaráðherra við fyrirspurn Birgis Þórarinssonar um Sparisjóð Keflavíkur o.fl. og svar iðnaðarráðherra við fyrirspurn Einars K. Guðfinnssonar. Svar iðnaðarráðherra er alveg til fyrirmyndar, það er mjög vel framsett, öllu svarað skýrt og skilmerkilega. Hin svörin frá hæstv. ráðherrum eru bara hreinlega galin. Þeim spurningum sem beint er til ráðherranna er ekki svarað. Hæstv. forseti verður að beita sér fyrir því að ráðuneytin og ráðherrarnir komi með svör við því sem spurt er um. Ég hvet hæstv. forseta til að kynna sér þessi þrjú svör sem ég nefni hér, þau eru mjög ólík. Eitt þeirra er í lagi, tvö þeirra eru þannig að ekki er hægt að bjóða þingmönnum upp á þau.

Forseti vill geta þess áður en fleiri koma hér upp undir liðnum um fundarstjórn forseta að forseti getur ekki stjórnað því hvað ráðherrar segja í svörum sínum 

Frú forseti. Ég ætla einmitt að ræða um fundarstjórn forseta. Alþingi hefur þrenns konar hlutverk. Það hefur löggjafarvald í stjórnskipuninni, það hefur fjárveitingavald og það hefur eftirlitsvald. Þetta eftirlitsvald er grundvallað á 54. gr. stjórnarskrárinnar sem hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Heimilt er alþingismönnum, með leyfi Alþingis, að óska upplýsinga ráðherra eða svars um opinbert málefni með því að bera fram fyrirspurn um málið eða beiðast um það skýrslu.“ Þetta er stjórnarskrárvarið og þess vegna er mjög mikilvægt, frú forseti, að forseti fari að tilmælum þingmanna þegar ekki er svarað og gangi á viðkomandi ráðherra að þeir svari spurningum sem til þeirra er beint, t.d. um það af hverju Icesave var ekki nefnt í fjárlagafrumvarpi fyrir árin 2009 og 2010.

Frú forseti. Það sem mér finnst kristallast í þessari umræðu er að það er stefnumunur í sjávarútvegsmálum á milli Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og ríkisstjórnarinnar, og það birtist m.a. í ýmsum þeim aðgerðum sem hefur verið gripið til á 

Forseti hélt að hv. þingmenn vildu hlusta á svör hæstv. ráðherra, var ekki verið að kalla eftir þeim?

Virðulegi forseti. Auðvitað er hæstv. ráðherra í fullum rétti til þess að framkvæma þær breytingar sem hann kýs að gera á fiskveiðistjórnarlöggjöfinni. En þá vill þannig til að ef þær breytingar eru ekki í samræmi við gildandi lög ber honum að leita heimildar Alþingis til að breyta þessum lögum. Það hefur hæstv. ráðherra ekki gert í þessu tilviki. Hann er borinn þeim þungu sökum að hann sé að fara á svig við lögin. Hann svarar engu um þetta mál, hann lætur ekki vinna lögfræðiálit, hann hefur hér bara uppi hrokafulla afstöðu. Hæstv. ráðherra er ekki frekar en við hinir hafinn yfir lög. Hann sagði að það væri stefnumunur á stefnu ríkisstjórnarinnar og stefnu Sjálfstæðisflokksins. Það er rétt. Við teljum nefnilega gagnstætt því sem á við um hæstv. ráðherra að það eigi að fara að lögum. Þetta mál og þessi umræða snýst um það hvort hæstv. ráðherra fari að lögum, hvort hann hafi grennslast fyrir um það 

Virðulegi forseti. Þetta mál er orðið mjög alvarlegt. Virðulegur forseti nefndi að hún hefði talað við hæstv. ráðherra um að svara. Ég vil benda virðulegum forseta á að 16. nóvember, fyrir tveimur dögum, var fimm mánaða afmæli svarleysis hæstv. forsætisráðherra í máli varðandi sérfræðikostnað. Það væri mjög fróðlegt að fá það svar, sérstaklega fyrir það sem verður gert í dag og á morgun. Í ofanálag er það svo, virðulegi forseti, að það er ekki nóg að fá svör. Ég fékk hér svar frá hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra. Ein spurningin er skýr: Hverjir veittu Íbúðalánasjóði sérfræðiaðstoð á árunum 2000–2008? Hverjir? Ég held að enginn geti misskilið þetta nema hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra, 

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að vekja athygli á því að sú umræða sem fer fram í dag er ekki upphafið að samskiptum hv. þingmanns og hæstv. ráðherra heldur hefur þetta gengið þannig fyrir sig að málið hefur ítrekað verið tekið upp í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Þau álitaefni sem hér er verið að ræða hafa í tvígang orðið tilefni til óundirbúinna fyrirspurna. Þau hafa líka orðið tilefni til utandagskrárumræðu og loks ræðum við hér svar ráðherra í umræðunni í dag. Það hefur því ítrekað verið leitað eftir svörum við því hvernig ráðherrann réttlætir það að halda sínum kúrs þrátt fyrir lögfræðiálit sem segja að hann fari á svig við lög. Við getum ekki búið við það lengur að ekki komi skýr 

Frú forseti. Ég vil bæta við þann lista sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson kom með áðan yfir fyrirspurnir sem við getum bent á að hafi verið svarað með mjög ófullnægjandi hætti. Óli Björn Kárason, hv. varaþingmaður sem situr ekki lengur á Alþingi, óskaði eftir svari frá hæstv. forsætisráðherra sem tók marga mánuði að fá svar við og þegar svarið loksins barst var það algjörlega ófullnægjandi. Hv. þm. Pétur Blöndal spurði hæstv. fjármálaráðherra mjög einfaldrar spurningar sem hann svaraði í engu. Hér hefur verið talað um fyrirspurnir og utandagskrárumræður hv. þingmanna Jóns Gunnarssonar og Einars K. Guðfinnssonar og síðan vakti hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson athygli á fyrirspurn sinni til hæstv. félagsmálaráðherra. Frú forseti. Ég tel einsýnt að boðað verði til fundar í forsætisnefnd og þetta rætt þar 

Virðulegi forseti. Ég vil beina því til hæstv. forseta að í forsætisnefnd verði rætt sérstaklega hvernig að þessum málum er staðið. Við samþykktum hér skýrslu þingmannanefndar um breytt vinnubrögð með 63 samhljóða atkvæðum. Þetta mál sem við ræðum í dag er enn eitt dæmið þar sem hæstv. ráðherra svarar spurningum algjörlega út í hött og bara með útúrsnúningum. Þetta er ekki líðandi og þetta gengur ekki lengur. Ég vil árétta það að fyrir rúmu ári lagði ég fram fyrirspurn til þáverandi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og fékk ekkert nema útúrsnúninga eins og þetta svar er hér. Síðan lagði ég sams konar fyrirspurn fyrir núverandi efnahags- og viðskiptaráðherra þar sem hæstv. ráðherra svaraði bara mjög skilmerkilega nákvæmlega sömu spurningunum. Til að losna við uppákomur eins og þessa, að hæstv. ráðherra komist upp með þann dónaskap að svara ekki spurningum en komi síðan upp í ræðustól og hálfpartinn rífi kjaft og tali um að þetta sé einhver ágreiningsmunur og þetta séu þjóðhagslegir hagsmunir að senda ríkissjóði og skattgreiðendum landsins 700 millj. kr. reikning, 

Virðulegi forseti. Hér hefur skapast mikil umræða um það mál sem ég tók til umræðu. Ég held að það sé alveg ljóst að það er mjög áríðandi í ljósi allra þeirra dæma sem hér hafa verið rakin að forsætisnefnd taki þetta mál til alvarlegrar skoðunar. Ég held að það sé líka ljóst af þeirri reynslu sem við höfum orðið fyrir hér að það þarf að breyta þingsköpum, það þurfa að koma einhver verkfæri inn í þingsköp fyrir þingmenn til að bregðast við málsmeðferð sem þessari. Ég finn það á göngum þingsins, þó að ekki hafi margir hv. þingmenn úr öðrum flokkum en Sjálfstæðisflokknum tekið til máls undir þessum lið finn ég það á þingmönnum að þeim er misboðið. Auðvitað er þinginu misboðið við framferði sem þetta, virðulegi forseti. Við þetta verður ekki búið, við hljótum að gera þær kröfur að framkvæmdarvaldið standi reikningsskil gjörða sinna hér á þinginu gagnvart þingmönnum.

Forseti vill geta þess að það hefur ítrekað verið kallað eftir svörum frá þeim ráðherrum sem eru með fyrirspurnir liggjandi þar sem tímafrestur er útrunninn Það hefur ítrekað verið kallað eftir þeim svörum frá þinginu.

Virðulegi forseti. Það er mjög stutt síðan, eins og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson benti á, að við samþykktum hér með 63 atkvæðum að styrkja stöðu þingsins. Það stóð upp úr hverjum einasta manni í ræðum að við vildum vanda betur til verka og læra af því sem miður hefur farið. Síðan hefur ástandið aldrei verið verra, ég fullyrði það. Rétt áðan hlustuðum við á að hæstv. ráðherra var spurður þeirrar spurningar: Ertu með lögfræðiálit eða ekki, já eða nei? Hann svaraði því ekki og hann hefur aldrei svarað þessari spurningu þrátt fyrir að ítrekað hafi verið reynt með öllum mögulegum og ómögulegum leiðum að fá þetta svar. Þau svör sem við fáum frá hæstv. ráðherrum, ekki bara þessum hæstv. ráðherra heldur öðrum, er fullkominn útúrsnúningur og allt reynt til að tefja þetta. Virðulegi forseti. Hvernig ætlum við að vinna 

Hæstv. forseti. Á septemberþinginu samþykkti þingheimur með 63 samhljóða atkvæðum þingsályktunartillögu sem lögð var fram af þingmannanefndinni svokölluðu. Þar kemur fram að það sé brýnt að starfshættir þingsins verði teknir til endurskoðunar. Þar er tekið undir gríðarlega gagnrýni á íslenska stjórnmálamenningu í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Ég tel að miðað við umræðuna og miðað við svör ráðherra við þeim fyrirspurnum sem að þeim er beint, hafi menn einfaldlega ekkert lært. Menn hafa ekki tekið til greina þær ábendingar sem koma fram í þessari ágætu þingsályktunartillögu, menn hafa ekki tekið til greina ábendingar rannsóknarnefndar Alþingis. Hér er allt við það sama, ráðherrar skirrast við að svara spurningum. Jafnframt þarf hæstv. forseti að upplýsa þingheim um það hvernig gengur að fylgja eftir þessari ágætu þingsályktun þar sem m.a. á að taka á þessum málum, 

Virðulegi forseti. Ég tók eftir því að hæstv. sjávarútvegsráðherra gerði tilraun til þess að reyna að snúa þessari umræðu á haus og láta líta þannig út að hér væri verið að deila um kvótakerfið. Umræðan snýst ekki um það, hún snýst um það að hvort hæstv. ráðherra hafi orðið ber að því að brjóta gegn lögum, gegn gildandi lögum í landinu. Rökstudd álit tveggja hæstaréttarlögmanna benda til þess að svo sé. Þetta er kjarni málsins. Það segir auðvitað allt um málatilbúnað hæstv. ráðherra að í allri þessari umræðu hefur ekki einn einasti þingmaður stjórnarliðsins eða einn einasti hæstv. ráðherra í ríkisstjórninni séð ástæðu til þess að reyna að verja hæstv. sjávarútvegsráðherra. Svo aumur er málstaður hans. Ég vil ítreka það við hæstv. forseta að þetta mál verði tekið upp í forsætisnefnd, 

Forseti vill geta þess vegna athugasemdar hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur að staða þeirra mála sem hún nefndi hefur þegar verið rædd á fundum þingflokksformanna og forseta. Sjálfsagt er að ræða það einnig við forsætisnefnd en það hefur þegar verið rætt og full ástæða til að fylgja því eftir.

Frú forseti. Ef hæstv. samgönguráðherra hefði mætt með öðrum þingmönnum kjördæmisins sem við tilheyrum bæði og berum ábyrgð á, Suðvesturkjördæmis, og verið með okkur á fundi sveitarstjórnarmanna í síðustu kjördæmaviku hefði hann heyrt að mörg þung mál og erfið hvíla á sveitarstjórnarmönnum og íbúum okkar kjördæmis. Þar eru auðvitað efnahagsmálin efst á blaði en ekki síður voru samgöngumálin þar ofarlega. Við höfum á umliðnum árum og áratugum samþykkt samgönguáætlanir þar sem áhersla á nýframkvæmdir á landsbyggðinni hefur verið mikil. Það er vel, það eru hagsmunir okkar allra að samgöngur séu góðar og að þær séu efldar um allt land. Ég vil hins vegar segja að þrátt fyrir þennan víðtæka skilning hérna inni á samgöngubótum á landsbyggðinni, sem er eðlilegur skilningur, útilokar hann ekki sérstaka umræðu um suðvesturhornið og höfuðborgarsvæðið. Ég tel þessa umræðu brýna, ekki síst eftir að hægt var að lesa í ummæli hæstv. samgönguráðherra í viðtali við Vísi ekki fyrir löngu síðan þar sem mér fannst ég rýna í lítinn skilning hæstv. samgönguráðherra á vanda höfuðborgarsvæðisins í samgöngumálum. Þess vegna vil ég líka taka þessa umræðu upp í þinginu. Líkt og það er í þágu allra, frú forseti, að bæta samgöngur á landsbyggðinni gildir eðlilega það sama um höfuðborgarsvæðið allt og ég vona að við förum ekki að deila um það hér inni. Við skulum núna skoða aðeins nánar framlög til þessa svæðis. Á þessu svæði þar sem um 70% landsmanna búa vorum við á árunum 2006–2008, þegar við ræddum þá samgönguáætlun, að reyna að hysja hlutfallið til nýframkvæmda á þetta svæði upp í 20%. Það var svolítið deilt um hvort það væri ekki bara allt of lágt og mörgum þingmönnum þáverandi stjórnarandstöðu fannst þetta allt of lágt hlutfall. Við náðum þó á árunum 2006–2008 að fara með hlutfall nýframkvæmda á þetta svæði upp í um 20%. Okkur hér á þessu suðvesturhorni var byrjað að dreyma um að ná upp í 30%. Við erum ekki að biðja um „fifty/fifty“ skiptingu heldur að þetta hlutfall fari aðeins vaxandi. Hvað kemur síðan á daginn? Nýjustu tölur sýna fram á að nýframkvæmdir til höfuðborgarsvæðisins fyrir árið 2009 og núna fyrir árið 2010, það sem af er árs, er hlutfallið 9,7%. Innan við 10% af nýframkvæmdum í samgöngumálum fara til höfuðborgarsvæðisins. Þess vegna spyr ég: Er það þróun sem hugnast hæstv. samgönguráðherra? Vill samgönguráðherra, 10. þingmaður Suðvesturkjördæmis, samþykkja þá þróun að hlutfall nýframkvæmda í samgöngumálum sé komið niður fyrir 10% markið fyrir þetta svæði? Ég veit að hæstv. samgönguráðherra á hauk í horni innan ríkisstjórnar. Núverandi forsætisráðherra og þáverandi stjórnarandstöðuþingmaður sagði m.a. í þinginu að þetta væri algjörlega óþolandi staða, að hlutfall til nýframkvæmda væri einungis þetta - og þó vorum við að tala um 20%. Þetta er fyrsta spurning mín til hæstv. ráðherra sem ég veit að hann mun svara hér á eftir: Finnst honum ásættanlegt hlutfall til nýframkvæmda að innan við 10% af nýframkvæmdum fari til höfuðborgarsvæðisins þar sem búa um 70% af landsmönnum? Ég vil í öðru lagi spyrja hann um skoðanir hans til nokkurra framkvæmda, í fyrsta lagi breikkunar Vesturlandsvegar. Hana þarf að klára. Hvenær sér ráðherra það gerast? Ég vil í þriðja lagi spyrja um gatnamót Vífilsstaðavegar og Hafnarfjarðarvegar. Í þau gatnamót þarf að fara sem allra fyrst, það vita allir, ekki bara Hafnfirðingar heldur líka Suðurnesjamenn, þeir sem búa úti á Álftanesi og víðar að það eru gatnamót sem þarf að ráðast í sem allra fyrst. Hvenær sér ráðherra það gerast og hvernig? Við getum líka talað um Kjósarskarðsveg sem er vegur sem við þingmenn kjördæmisins höfum rætt um mjög lengi, hátt á annan áratug. Það þarf að setja á þann veg endanlegt slitlag, það er búið að gera ráð fyrir því lengi. Hvenær sér ráðherra þá framkvæmd gerast? Síðan vil ég að sjálfsögðu tala um Arnarnesveg sem er löngu tímabær og löngu ákveðin framkvæmd. Það er búið að bjóða þá framkvæmd út, allt er tilbúið í hana. Hvenær sér ráðherra okkur takast að fara í þá framkvæmd? Ég vil sérstaklega benda ráðherra á að á suðvesturhorninu, auk Suðurnesjanna, er langmesta atvinnuleysið. Við erum að tala um atvinnuleysi á þessu svæði en ekki síður hitt að hér hefur verið mikið rætt um umferðaröryggi og að hér eru langmestu þungaflutningar á landinu. Þess vegna spyr ég aftur ráðherra: Hvernig ætlar hann að beita sér fyrir því að við sjáum loksins fram á einhverjar breytingar í þá veru að efla samgöngur 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hefja þessa umræðu. Ég vil leiðrétta það að ég hafi minni áhuga á samgöngum á suðvesturhorninu en annars staðar á landinu. Ég hef áhuga á samgöngum á landinu öllu og minni á að vegirnir á landsbyggðinni eru líka fyrir okkur sem búum hér á þessu svæði þannig að við höfum að sjálfsögðu landið allt undir þegar við hugum að samgöngubótum. Það er rétt sem fram kemur hjá hv. þingmanni, hlutfallslega hefur framlag til vegabóta á suðvesturhorninu minnkað á tveimur síðustu árum. Eins og hv. þingmaður nefndi var það komið yfir 20%, var 20,5% á árinu 2008. Þá nam stofnkostnaður í Reykjavík og Suðvesturkjördæmi 4.000.358 þús. kr. en er á þessu ári komið niður í 727 millj. kr. Á fyrra árinu, 2008, var stofnkostnaður fyrir landið allt 21.261 millj. kr. en verður á þessu ári 7.490 millj. kr., þ.e. 9,7% af stofnframkvæmdafé á landinu öllu. Þetta hlutfall hefur vissulega raskast. Ég sagði að ég hefði skilning á samgöngumálum á landinu öllu en ég hef líka skilning á fjárþurrð ríkissjóðs. Það er nokkuð sem við hljótum öll að horfa til, það sem menn ætluðu sér fyrir fáeinum missirum eða árum er hreinlega ekki gerlegt núna. Það er bara svo. Hv. þingmaður nefndi t.d. Arnarnesveg. Arnarnesvegur var kominn í útboð, nánast frágengið, en í hruninu var horfið frá þeirri framkvæmd. Hún er engu að síður á áætlun fyrir árin 2011–2012 en það er óljóst um framhaldið vegna fjárþurrðar. Aðrar vegabætur sem hv. þingmaður nefndi eru í öðrum fjármögnunarfarvegi, ef svo má orða það, og þar vísa ég sérstaklega til breikkunar á Vesturlandsvegi. Þar er hugsunin sú að fá fjármagn frá lífeyrissjóðunum og fjármagna framkvæmdina síðan að uppistöðu til með veggjöldum. Þetta fyrirtæki er algerlega í eigu ríkisins og því ekki um einkaframkvæmd að ræða í þeim skilningi sem iðulega hefur verið talað um hana. Þetta er framkvæmd sem yrði algerlega á vegum hins opinbera. Ég vil nefna að menn rugla oft í þessari umræðu saman einkavæðingu og einkaframkvæmd. Vegagerð á Íslandi er nánast öll í höndum einkaaðila, nánast öll verkefni eru boðin út til fyrirtækja sem síðan framkvæma þau. Deilan á umliðnum árum hefur síðan staðið um hvort það eigi að heimila einkafyrirtækjum yfirráð yfir vegum og að hafa arð af þeim. Því hef ég verið andvígur. Þetta er sem sagt framkvæmd sem er sett inn í fjármögnun lífeyrissjóðanna og forveri minn í embætti, hv. þm. Kristján Möller, stýrir því verki. Síðan er spurt sérstaklega um gatnamót Hafnarfjarðarvegar og Vífilsstaðavegar. Þetta er dýr framkvæmd en mjög mikilvæg og menn hafa skoðað ýmsa kosti í þeim efnum. Á undanförnum árum hafa verið settar fram hugmyndir um mislangan stokk og ræðst kostnaðurinn að sjálfsögðu af því hversu langur þessi stokkur yrði. Sú lausn sem lengst nær er stokkur frá Goðatúni að Hraunsholtshæð. Á árinu 2009 fóru menn síðan að endurskoða þessar fyrri tillögur og þá var ákveðið að stytta þennan stokk eitthvað en hafa mislæg gatnamót. Þar var reiknað með að fyrsti áfanginn mundi kosta 1,7 milljarða kr., annar áfangi 4,1 milljarð kr., samtals 5,8 milljarða kr. Þetta þykir mönnum dýr lausn og hafa skoðað hvort hægt sé að grípa til bráðabirgðalausna sem yrðu áþekkar því sem gerist á gatnamótum Miklubrautar og Kringlumýrarbrautar í Reykjavík. Það er framkvæmd sem mundi að mati Vegagerðarinnar kosta á bilinu 300–400 millj. kr. Sannast sagna finnst mér sannfærandi að reyna þá lausn. Hins vegar hefur þessu verið skotið til skipulagsyfirvalda í bæjarfélögunum sem liggja þarna að og þá er ég að horfa að sjálfsögðu fyrst og fremst til Garðabæjar. Viðbrögðin þaðan hafa verið full efasemda. Umferðarnefnd bæjarins sendi frá sér yfirlýsingu í lok maímánaðar á þessu ári þar sem fram kemur að það eigi að endurskoða þessa hugsun. Þetta var ítrekað af hálfu bæjarráðs í september og síðan skipulagsnefndar einnig og við erum að skoða þær ábendingar sem þarna hafa komið fram. Ég ítreka að það eru litlir fjármunir sem við höfum til ráðstöfunar og miklu minni en við  Þetta er fyrsta tilraun til að svara hv. þingmanni, ég mun koma nánar að þessum 

Frú forseti. Ég fagna þessari umræðu og ég vil byrja á að taka undir þann heildarskilning á málaflokknum sem mér fannst koma fram í máli hæstv. ráðherra um að við ættum náttúrlega að reyna að leitast við að líta á landið sem eina heild þegar kemur að vegamálum vegna þess að vegir eru náttúrlega ekki bara fyrir þá sem búa á viðkomandi stöðum, heldur líka fyrir þá sem vilja fara þangað. Að því sögðu gildir þetta auðvitað líka um höfuðborgarsvæðið, ekki síst reyndar um höfuðborgarsvæðið vegna þess að afskaplega margir þurfa náttúrlega að leita til þess. Það var rakið ágætlega í máli hv. framsögumanns hvaða helstu framkvæmdir þarf að ráðast í. Mig langar að beina sjónum þingheims að öðrum þáttum samgangna á höfuðborgarsvæðinu sem ég tel ekki síður mikilvæga þætti en bara nýframkvæmdir. Þá er ég að tala um almenningssamgöngur. Ég held að á höfuðborgarsvæðinu sé uppbygging almenningssamgangna komin skammarlega stutt á veg. Það hefur gengið ansi brösuglega á suðvesturhorninu að byggja upp nauðsynlegar almenningssamgöngur. Ég held að þetta sé jafnvel langstærsta fyrirliggjandi verkefni í samgöngumálum sem þjóðin stendur frammi fyrir,  Það er til marks um það hversu skammt á veg við erum komin í því að minnka vægi einkabílsins að það var rétt núna nýverið ákveðið á þingi að ríkisvaldið mundi koma að uppbyggingu hjólreiðastíga. Áður kom ríkisvaldið bara að uppbyggingu reiðvega, reiðstíga. Við erum komin svo skammt á veg. Við verjum ekki nándar nærri nógu miklu fjármagni í uppbyggingu almenningssamgangna. Meðan við gerum það ekki er rangt að horfa bara á nýframkvæmdir. Við hljótum fyrst að eiga að setja okkur markmið um að auka vægi almenningssamgangna eins og allar helstu borgir iðnríkjanna gera. Ég get tekið dæmi af Írlandi, menn eru farnir að verja þar 50% af fé til samgöngumála til almenningssamgangna. Ef við höfum ekki 

Frú forseti. Við ræðum samgöngumál á höfuðborgarsvæðinu og brýn ástæða til. Ég tek undir með hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur um mikilvægi þeirra framkvæmda sem hún taldi upp í ræðu sinni. Ég vil leyfa mér sem þingmaður Suðvesturkjördæmis og sem íbúi í kjördæminu að ræða um gatnamótin Vífilsstaðavegur/Hafnarfjarðavegur sem öryggismál. Þar er engin lúxusframkvæmd á ferðinni heldur mjög brýnt öryggismál fyrir alla sem fara um þau gatnamót hvern einasta dag allan ársins hring. Það er rétt sem hæstv. samgönguráðherra tók fram, það er vissulega ekki úr miklum peningum að spila, fjárþurrð kallaði hann það, en hlutfallsvandinn afsakast ekki af því. Það er auðvitað af minna að taka, það segir sig sjálft, en við hljótum hins vegar að ætla að hafa sanngirni í hlutfallinu einnig. Hvers vegna? Ekki bara vegna íbúafjölda eða umferðarþunga, það er vegna öryggismálanna. Samgönguleiðirnar þurfa að sjálfsögðu að vera sem öruggastar, hvort sem það er á höfuðborgarsvæðinu eða úti um landið, á þjóðvegum þess. Þegar öryggismálin eru lögð til grundvallar mundi ég ætla að forgangsröðunin væri kannski ekki eins erfið og stundum er látið í veðri vaka, alveg burt séð frá því hvar menn standa í kjördæmum en oftast eru samgöngur ræddar hér á hinu háa Alþingi út frá kjördæmahagsmunum, leyfi ég mér að segja. Við eigum að ræða um öryggismálin, við eigum að ræða um mengunina sem verður af samgöngum og hvernig við minnkum hana. Hana minnkum við m.a. með almenningssamgöngum. Ég tek undir hvert orð 

Frú forseti. Við ræðum hér mjög mikilvægt mál þó að það væri hægt að ræða þetta miklu lengur. Ég hef óskað eftir fundi með hæstv. samgönguráðherra, m.a. út af þessum málum. Sem íbúi og þingmaður kjördæmisins keyri ég hér á milli á hverjum degi. Það er brýnt að það verði farið að líta á höfuðborgarsvæðið sem landsvæði milli Hvítáa, þ.e. Hvítár í Ölfusi og Hvítár í Borgarfirði, þetta er eitt atvinnusvæði, þetta er eitt samgöngusvæði. Það sem mundi gera mest gagn til að efla samgöngur á þessu svæði er stórefling almenningssamgangna, það hefur komið fram, og það er hægt að ná því fram með tiltölulega einföldum skipulagsbreytingum. Reykjavík er eina borgin í öllum okkar nágrannalöndum þar sem hið opinbera kemur ekki með myndarlegum hætti að almenningssamgöngum. Það er í rauninni alveg stórfurðulegt að alla tíð skuli hafa verið litið á þær út frá því hvort þær skili hagnaði eða ekki. Þetta er fráleit nálgun við almenningssamgöngur. Það þarf að fara í talsverðar úrbætur á helstu umferðaræðum. Arnarnesvegur hefur verið nefndur, Sundabraut og tvöföldun Reykjanesbrautar í gegnum Hafnarfjörð. Hafnarfjarðarvegur í gegnum Garðabæ er mjög brýnt verkefni. Eitt af því sem hefur gert það að verkum að þetta landsvæði hefur liðið fyrir fjárveitingar í samgöngumálum er kjördæmafyrirkomulagið og misvægi atkvæða. Vonandi tekst stjórnlagaþinginu að lagfæra þann óskapnað sem hefur orðið þjóðinni dýrkeyptari en sennilega flest annað í gegnum söguna. Eitt af þeim atriðum sem mjög brýnt er að laga er að losna við flugvöllinn og færa innanlandsflugið 

Virðulegur forseti. Ég þakka framsögumanni þessa umræðu sem fram fer um samgöngumál á höfuðborgarsvæðinu. Þau hafa sjaldnast fengið mikinn hljómgrunn. Þingmennirnir sem sitja í Reykjavíkurkjördæmum norður og suður sem og Suðvesturkjördæmi, 34 talsins, hafa kannski ekki verið svo góðir talsmenn samgöngumála á höfuðborgarsvæðinu miðað við það fjármagn sem fer hingað og fer svo aftur til landsbyggðarinnar. Mig langar að ræða þetta mál út frá því atvinnuleysi sem ríkir á höfuðborgarsvæðinu vegna þess að hér hrundi atvinnulífið, hvort heldur var í byggingariðnaði eða jarðvegsiðnaði og öðru þess háttar. Hér er fjöldinn allur af stórum og meðalstórum fyrirtækjum að hverfa vegna þess að fólkið hefur ekkert að gera, m.a. vegna þess að hér er ekki farið í samgönguverkefni. Þetta er brýnt og atvinnuleysið á höfuðborgarsvæðinu er aldrei rætt í almennri umræðu um atvinnuleysi í landinu. Það er samt mikið. Í öðru lagi vil ég benda á öryggismál sem er brýnt. Ekki ætla ég að taka það í suðurhluta kjördæmisins, heldur í norðurhluta kjördæmisins. Ef stórslys verður á Kjalarnesi og/eða í Hvalfjarðargöngum lokast Vesturlandsvegurinn á milli Leirvogsár og Hvalfjarðarganga. Þá er eina leiðin til og frá höfuðbogarsvæðinu vestur og norður í land um Kjósarskarðsveg, veg sem er tilbúinn til útboðs, veg sem er öryggismál í Suðvesturkjördæmi fyrir höfuðborgina alla sem og þá sem koma vestan og norðan að ef eitthvað gerist frá Hvalfjarðargöngum að Leirvogsá. Það er brýnt, frú forseti, að hæstv. samgönguráðherra setji nú þegar þennan brýna öryggisveg okkar Suðvesturkjördæmisbúa í forgang og bjóði hann út.

Frú forseti. Ég þakka sömuleiðis fyrir þessa umræðu sem ég tel tímabæra. Það er eðlilegt að hún sé tekin núna þegar við erum m.a. að vinna fjárlög fyrir árið 2011. Mig langar að nálgast þetta umræðuefni ekki síst út frá umhverfisþáttunum sem ég tel mikilvæga. Hér á höfuðborgarsvæðinu stafar einn helsti orsakavaldur mengunar af umferðinni. Ég tel mjög mikilvægt að við horfum á lausnir í samgöngumálum á þessu svæði með umhverfisþáttinn og umferðaröryggisþáttinn í huga. Það er ekki skynsamlegt að mínu viti að ræða þau bara út frá einstökum gatnaframkvæmdum, alls konar mislægum lausnum eða þess háttar. Það gilda í raun önnur lögmál um það hvaða lausnir eru skynsamlegar og hagkvæmar fyrir umferð í borgarumhverfi en í dreifbýli eða minni bæjarfélögum. Það segir sig sjálft. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa nefnt það að það er brýnt að gera stórátak í almenningssamgöngum á höfuðborgarsvæðinu. Það þarf að ræða fjármögnun þeirra líka, það er ekki eðlilegt að allir markaðir tekjustofnar til samgöngumála fari meira og minna bara í vegaframkvæmdir. Þannig er það hvergi í löndunum í kringum okkur, heldur fara markaðir tekjustofnar í samgöngumálum einnig í almenningssamgöngur, hjólreiðastíga, göngustíga o.s.frv. Þetta er mikilvægt. Ég vil líka segja það og ég hef verið talsmaður þess að það er mikilvægt að vinna að því að þétta byggð á höfuðborgarsvæðinu til að almenningssamgöngurnar verði enn arðbærari en ella og geri mönnum auðveldara að komast leiðar sinnar. Ég tel að það sé hægt að ná miklum efnahagslegum og fjárhagslegum ávinningi með því að leggja meira í almenningssamgöngur og ná sama markmiði en alltaf í dýrar samgönguframkvæmdir. Með því er hægt að draga úr sársaukafullum niðurskurði, m.a. í heilbrigðis- og félagsmálum sem við öll 

Virðulegur forseti. Það er oft talað um kjördæmapot þegar menn ræða um samgöngumál og þótt sú er hér stendur sé þingmaður fyrir Suðvesturkjördæmi tel ég brýnt að við byggjum upp mjög góðar samgöngur um landsbyggðina. Ég held að þingmenn á höfuðborgarsvæðinu hafi frekar góðan skilning á því. Það þarf auðvitað að byggja upp hér líka en við erum svolítið kleyfhuga í þessari umræðu, virðulegur forseti. Bílafrekjan svokallaða hefur verið hér mjög hátt á lofti og við erum alltaf að byggja ný samgöngumannvirki en við gerum of lítið í almenningssamgöngum eins og hér hefur verið dregið fram. Við hælum okkur af því að við erum mjög umhverfisvæn á Íslandi, eigum mjög mikla orku o.s.frv., en svo eigum við flestöll tvo bíla á heimilinu. Bensínið kostar nú um 200 kr. lítrinn en bíllinn virðist vera í miklum forgangi hjá okkur. Það er mjög umhugsunarvert af hverju við höfum ekki gert meira. Ég held að þetta sé aðferðafræði sem við höfum haft við líf okkar og að það þurfi að breyta þeirri hugmyndafræði sem við höfum búið við. Það þarf að stórefla almenningssamgöngur og ég vil nefna það að í Danmörku hjólar helmingur íbúa til vinnu. Þetta er ótrúlega hátt hlutfall, meira en helmingur íbúa hjólar til vinnu. Hér notum við þá afsökun: Æ, það er svo vont veður, það er svo erfitt að hjóla o.s.frv. Ég held að það sé afsökun sem dugir ekki langt þegar maður fer að skoða það nánar. Svo er það líka svolítið merkilegt, af því að við höfum svo mikla orku og ódýrt rafmagn, af hverju við erum ekki á fleiri litlum rafmagnsbílum. Þó að Jón Gnarr borgarstjóri hafi lent í einhverjum vandræðum þarna um daginn á sínum bíl tel ég að við eigum að gera átak í að reyna að koma sérstaklega íbúunum á höfuðborgarsvæðinu að einhverju leyti í litla rafmagnsbíla ef það þurfa endilega að vera tveir bílar á heimili. Af hverju er ekki annar bíllinn lítill rafmagnsbíll sem þarf ekki að nota mikið pláss og notar vistvæna orku? Við þurfum að gera stórátak í þessum málum til að við séum ekki hér bílaborg af gamaldags gerð.

Frú forseti. Samgöngumál eru mannréttindamál og eiga fyrst og síðast að snúast um öryggi. 70% landsmanna búa á suðvesturhorninu, á svokölluðu höfuðborgarsvæði, en þegar rýnt er í tölu Umferðarstofu yfir banaslys í umferðinni blasir við að 20% banaslysa á undanliðnum 10 árum hafa orðið á höfuðborgarsvæðinu en 80% úti á landi. 198 Íslendingar hafa farist í umferðarslysum síðustu 10 árin. Í þessa tölu verðum við að horfa þegar við ræðum um samgöngumál. Það má líka segja að munurinn á samgöngumálum úti á landi og á suðvesturhorninu sé kannski einkanlega sá að hér snýst þetta um að komast hraðar, en úti á landi snýst þetta um að komast yfirleitt. Enda þótt umferðaröryggismál liggi þungt á fólki úti á landi er það jafnframt, frú forseti, gríðarlegt hagsmunamál fyrir alla íbúa landsins að samgöngur til höfuðborgarinnar séu greiðar og lúti sömu öryggislögmálum og samgöngur gera og eiga að gera úti á landi. Þess vegna leggur sá sem hér stendur ofuráherslu á að vegir til og frá Reykjavík verði styttir svo sem kostur er og horfir þar ekki síst til samgöngumannvirkja sem geti skilið að akstursstefnur. Öryggismálin eru mjög brýn í þá veru, enda verða flest banaslys þegar bílar aka hver á annan á þungum umferðaræðum hér á þessu svæði. Þess vegna er gríðarlega mikið hagsmunamál að stytta vegalengdir hér til að allir landsmenn komist greitt til höfuðborgarinnar. Svo má hins vegar, frú forseti, horfa til tveggja kerfa í þessu efni. Það gengur ekki að ætlast til þess að allir hjóli til vinnu hér á landi. Það er e.t.v. hægt í Reykjavík, og að aka á litlum bílum, en það verður ekki hægt að búa það kerfi til 

Forseti. Ég þakka góða og þarfa umræðu hér í dag. Mig langar að tala örlítið um annars konar samgöngur en flestir hafa gert, þ.e. hjólreiðar. Ég hef lengi hjólað mikið og á sumum tímum í lífi mínu hef ég treyst nær eingöngu á reiðhjól sem samgöngutæki. Höfuðborgarsvæðið er frábært til hjólreiða og aðstæður allar hafa batnað mjög til muna á síðustu árum. Það eru tvö atriði sem mig langar að vekja máls og athygli á sem verður að ráða bót á hið fyrsta. Hið fyrra varðar reiðhjólastíga á milli sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu. Það er oft eins og sveitarfélögin tali ekkert saman, stígar enda jafnvel við bæjarmörkin og menn þurfa að bera hjólin yfir torfærur til að komast yfir á stíg aftur. Hitt varðar svo hjólaleiðir út úr höfuðborginni. Fyrir nokkrum árum voru settar upp eins konar raufar í vegkanta á öllum helstu umferðaræðum frá höfuðborgarsvæðinu. Þessar raufar skapa mikil óhljóð ef ekið er yfir þær. Þetta er öryggistæki til að vekja ökumenn sem eru kannski að sofna svo þeir keyri ekki út af veginum. Þessar öryggislínur gera það að verkum að það er ekki hægt að hjóla lengur út úr höfuðborginni. Það er ekki hægt að hjóla á þessum raufum. Mig langar að beina því til ráðherra að gert verði ráð fyrir hjólandi umferð þegar hugað er að samgöngubótum á höfuðborgarsvæðinu og öllum leiðum út af því. Hjólreiðar eru góðar fyrir alla. Þær eru umhverfisvænar. Þær eru heilsubætandi. Við verðum að gera ráð fyrir þeim og skapa þeim rými. Ég vil líka nota tækifærið og taka undir með Þór Saari - burt með þennan flugvöll - og þeim þingmönnum sem hafa talað hérna fyrir bættum almenningssamgöngum.

Frú forseti. Ég þakka um margt góða og málefnalega umræðu. Ég verð að segja að ég veit ekki í hversu mörgum umræðum um samgöngumál ég hef tekið þátt. Alltaf höfum við undirstrikað mikilvægi þess að efla samgöngur á landinu öllu, ekki síst á landsbyggðinni. Það er einhvern veginn alltaf þannig að þegar við þingmenn höfuðborgarsvæðisins leyfum okkur að tala um samgöngumál á höfuðborgarsvæðinu eigum við að vera mjög þjökuð af einhverju samviskubiti. Það eigum við ekki að gera. Við eigum frekar að fá fólk til að skilja það sem við erum að segja, að samgöngumál höfuborgarsvæðisins eru líka málefni landsbyggðarinnar, alveg eins og það er gagnkvæmt. Ég þakka velflest svör ráðherra nema það að mér finnst ég ekki skilja hvaða sýn hann hefur á hlutfall varðandi nýframkvæmdir á höfuborgarsvæðinu. Í þessari umræðu hef ég ekki talað um aukningu til samgöngumála, ég er hér eingöngu að tala um hlutfallið, hvernig það dreifist. Mér fannst ég ekki fá afgerandi skoðun hjá hæstv. ráðherra í þá veru hvort hann vilji auka hlutfall nýframkvæmda á höfuðborgarsvæðinu. Það er einfalt svar, já eða nei. Vill hann beita sér fyrir því að höfuðborgarsvæðið fái aftur a.m.k. þessi 20% sem það hafði í nýframkvæmdir í samgöngumálum? Ég þakka líka ráðherra fyrir að hann hefur í rauninni leiðrétt það sem kom fram í fréttinni hjá Vísi þar sem klárlega var hægt að sjá að hann hefði ekki haft sama skilning á samgöngumálum á höfuðborgarsvæðinu og á landsbyggðinni. Ég þakka fyrir að hann hafi þá leiðrétt þennan misskilning. Ég bendi líka ráðherra á að beita lífeyrissjóðina þrýstingi. Mér finnst ánægjulegt að hann skuli vísa í einkaframkvæmd til þess að bjarga samgöngumálum hér á höfuðborgarsvæðinu. Ég held að það skipti mjög miklu máli að fá lífeyrissjóðina af fullum krafti í samgöngumál á höfuðborgarsvæðinu. Samgönguframkvæmdir hér eru arðbærar eins og við vitum, mjög arðbærar, og ég held að það skipti miklu máli fyrir okkur 

Hæstv. forseti. Ein lítil leiðrétting, þetta er opinber framkvæmd sem við erum að tala um en ekki einkaframkvæmd í þeim skilningi sem rætt hefur verið um einkaframkvæmdir. Síðan varðandi hlutfallið, ég verð að segja að ég er ekki þjakaður af þessu hlutfalli. Ég vil frekar láta stjórnast af öðrum þáttum en hlutfallstölum af þessu tagi og tek undir með málflutningi hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur og fleiri í því efni að horfa til öryggisþátta. Þá er það alveg rétt sem fram kemur hjá fyrirspyrjanda og fleirum að Vífilsstaðagatnamótin eru mikilvæg hvað þetta varðar. Ég er þeirrar skoðunar, þó að við eigum eftir að hlusta betur á bæjaryfirvöld í Garðabæ, að ódýrari bráðabirgðalausn sem Vegagerðin hefur stungið upp á, áþekk þeirri sem er á gatnamótum Kringlumýrarbrautar og Miklubrautar og kosta mun 300–400 millj. kr., er skynsamlegri kostur miðað við þær aðstæður sem við búum við, skynsamlegri en dýrari framkvæmdir. Önnur slík öryggisaðgerð er mjög brýn. Hv. fyrirspyrjandi og fleiri aðilar hafa oft vakið máls á því, breikkun vegarins við álverið. Það er stórkostlegt öryggisatriði að fá úr því bætt. Ég vil frekar horfa á þetta með þeim hætti. Varðandi kjördæmapot og slíka hugsun, ég ítreka bara að við sem búum á höfuðborgarsvæðinu erum flest hver með landið allt undir. Þegar hv. þm. Þór Saari notar á samanburðarmælikvarða kaffihúsagesti á Café París og þá sem fara um Reykjavíkurflugvöll er þar ekki saman að jafna, það er ekki samanburðarhæft. Ég hef engar áhyggjur af kaffihúsagestum á Café París, en ég hef áhyggjur af því hvort fólk sem kemur af landsbyggðinni fái góða þjónustu og eigi greiðan aðgang að höfuðborgarsvæðinu. Það tel ég persónulega að verði best tryggt með því 

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 42/1983, um Landsvirkjun, með síðari breytingum. Með frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar sem má rekja til ákvörðunar Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA) í tengslum við rannsókn stofnunarinnar á fyrirkomulagi eigendaábyrgða Landsvirkjunar og Orkuveitu Reykjavíkur. Þetta mál á sér talsvert langa forsögu eins og ítarlega er rakið í athugasemdum með frumvarpinu en rannsókn Eftirlitsstofnunarinnar á framangreindum eigendaábyrgðum hófst á árinu 2002 og lauk hinn 8. júlí 2009 með ákvörðun ESA. Ákvörðunin var í formi tilmæla ESA til íslenskra stjórnvalda að grípa til nauðsynlegra ráðstafana þannig að fyrirkomulag eigendaábyrgða Landsvirkjunar og Orkuveitu Reykjavíkur verði í samræmi við skuldbindingar Íslands samkvæmt EES-samningnum. Í ákvörðuninni kemur m.a. fram að sú ótakmarkaða eigendaábyrgð sem Landsvirkjun og Orkuveita Reykjavíkur njóta í gegnum eignarhald fyrirtækjanna sé ekki í samræmi við ákvæði EES-samningsins um ríkisaðstoð. Hins vegar kemur einnig fram að ESA lítur svo á að heimilt sé að veita eigendaábyrgð vegna lánaskuldbindinga viðkomandi fyrirtækja, að því gefnu að greitt sé hæfilegt ábyrgðargjald fyrir og að öðrum skilyrðum sé mætt. Markmið frumvarps þessa sem ég mæli hér fyrir er því að gera nauðsynlegar breytingar á lögum um Landsvirkjun sem eiga að tryggja að ábyrgðir eigenda Landsvirkjunar séu í samræmi við ríkisstyrkjareglur EES-samningsins. Í þeirri breytingu felst að ábyrgðin sé ekki ótakmörkuð, hún nái eingöngu til lánaskuldbindinga sem sérstaklega eru samþykktar af fjármálaráðherra og að fyrir hana sé greitt hæfilegt ábyrgðargjald í samræmi við lög um ríkisábyrgð. Í kjölfar ákvörðunar ESA var fenginn óháður aðili til að meta hvað telst vera hæfilegt ábyrgðargjald vegna þeirra ábyrgða eigenda sem eru á lánum Landsvirkjunar. Var það gert með samanburði á lánskjörum með og án ábyrgðar eigenda. Liggur úttekt hins óháða aðila fyrir eins og nánar er gerð grein fyrir í athugasemdum með frumvarpinu. Í dag greiðir fyrirtækið 0,25% ábyrgðargjald á ári af þeim lánum sem eigendaábyrgð er á samkvæmt lögum um ríkisábyrgð, en samkvæmt umræddu mati er hæfilegt gjald talið vera um 0,45% á ári sem er umtalsverð hækkun. Að lokum ber þess að geta að í frumvarpinu er lagt til að í bráðabirgðaákvæði verði kveðið á um að ábyrgðir eigenda Landsvirkjunar á lánaskuldbindingum svo og skuldbindingum samkvæmt rafmagnssamningum við stóriðjufyrirtæki, sem stofnað hefur verið til fyrir gildistöku laganna, haldi gildi sínu eins og til þeirra er stofnað þar til þær eru að fullu efndar. Verði frumvarpið að lögum mun það því ekki hafa áhrif á núgildandi lánaskuldbindingar fyrirtækisins að þessu leyti nema að fyrir þær verður greitt hærra ábyrgðargjald frá og með gildistöku laganna. Ábyrgðir eigenda á öðrum skuldbindingum Landsvirkjunar falla hins vegar niður frá og með gildistöku laganna og ábyrgðin er þar með ekki ótakmörkuð eins og verið hefur. Frumvarp þetta var unnið í samstarfi við Landsvirkjun, iðnaðarráðuneytið og Eftirlitsstofnun Evrópska efnahagssvæðisins, ESA. Samhliða þessu frumvarpi legg ég fram frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 121/1997, um ríkisábyrgðir, þar sem lagðar eru til breytingar á þeim lögum í samræmi við fyrirhugaðar breytingar á lögum um Landsvirkjun. Hæstv. iðnaðarráðherra mun auk þess mæla fyrir breytingu á lögum nr. 139/2001, um stofnun sameignarfyrirtækis um Orkuveitu Reykjavíkur, þar sem lagðar eru til sambærilegar breytingar á eigendaábyrgðum Orkuveitunnar. Eins og fram kemur í kostnaðarumsögn með frumvarpinu mun það hafa í för með sér talsverðan tekjuauka fyrir ríkissjóð. Og að þessu sögðu, frú forseti, legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og skattanefndar.

Frú forseti. Þetta er mjög ánægjulegt frumvarp sem hér er mælt fyrir. Mig langar til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra tveggja spurninga. Sú fyrri er: Er verið að breyta Landsvirkjun í hlutafélag? Hver er munurinn á þessu formi og hlutafélagaforminu þegar upp er staðið? Í öðru lagi: Ákvarðar fjármálaráðherra með því að veita ríkisábyrgð í reynd hvað Landsvirkjun má virkja og hvað hún má ekki virkja?

Frú forseti. Svarið við báðum spurningunum er: Nei. Þetta hefur ekki í för með sér neina breytingu á rekstrarformi Landsvirkjunar, heldur eingöngu þeim þáttum sem snúa að stöðu eigandans gagnvart fyrirtækinu og ábyrgðunum sem eru til staðar í gegnum eignarhaldið. Það eru gerð skýrari skil á milli eigandans og síðan fyrirtækisins, og óháðum aðila falið að meta hvað sé hæfilegt ábyrgðargjald þannig að í raun sé sá munur jafnaður í gegnum töku ábyrgðargjaldsins. Þar með næst að uppfylla samkeppnisreglur samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Það er síðan algerlega óháð því hvernig rekstrarform fyrirtækisins nákvæmlega er en Landsvirkjun er eins og kunnugt er sameignarfélag á grundvelli sérlaga þar um. Nákvæmlega sams konar breytingar verða hvað varðar Orkuveitu Reykjavíkur. Þar er sameignarformið sömuleiðis enginn þröskuldur í vegi. Varðandi þá spurningu hvort fjármálaráðherra, eða löggjafinn þar með í gegnum heimildir til að ábyrgjast lán, taki í gegnum þær heimildir einhverjar aðrar ákvarðanir er svo ekki. Því er að sjálfsögðu haldið algerlega aðgreindu, enda sjálfstæð stjórn yfir Landsvirkjun sem ber ábyrgð á þeim rekstri og ásamt með framkvæmdastjóra stjórnar dagsdaglegum rekstri fyrirtækisins og taka þar ákvarðanir um framkvæmdir, fjárfestingar og annað eins og vera ber. Því er algerlega haldið aðgreindu og ég veit ekki til þess að menn hafi nokkurn tímann hugleitt það að nota ríkisábyrgðirnar sjálfar sem slíkar sem eitthvert stýritæki. Mér er ekki kunnugt um það.

Frú forseti. Eitt megineinkenni hlutafélagaformsins er að það er félagaform sem nýtur takmarkaðrar ábyrgðar, þ.e. eigendurnir bera takmarkaða ábyrgð á skuldbindingum félagsins. Í b-lið 1. gr. stendur, með leyfi forseta: „Komi fram beiðni um greiðslustöðvun, nauðasamninga eða gjaldþrotaskipti skulu ákvæði laga um gjaldþrotaskipti, eins og þau eru á hverjum tíma, eiga við um Landsvirkjun með sama hætti og um félag með takmarkaða ábyrgð.“ Félagið hlítir meginatriði hlutafélagalaga þannig að ég lít þannig á að þetta sé orðið hlutafélag þótt það uppfylli ekki önnur skilyrði hlutafélagalaga sem hafa minna vægi. Síðan vil ég velta því upp að ef fjármálaráðherra hefði á sínum tíma verið á móti Káranhjúkavirkjun hefði honum verið í lófa lagið að veita alls ekki ábyrgð á þeim lánum sem þurfti til að sú framkvæmd færi í gang. 9. gr. laganna á að orðast svo skv. 2. gr. frumvarpsins: „Landsvirkjun er heimilt að taka lán til þarfa fyrirtækisins og gangast í ábyrgð fyrir greiðslum í sama skyni. Nýjar lántökur, sem njóta skulu ábyrgðar eigenda“ - þ.e. ríkisins - „skv. 2. mgr. 1. gr., eru háðar samþykki fjármálaráðherra.“ Landsvirkjun hefði sem sagt ekki fengið eins hagkvæm lán á sínum tíma og sennilega ekki getað ráðið því þá hvað var framkvæmt við Kárahnjúka ef fjármálaráðherra á þeim tíma hefði verið andstæður virkjuninni.

Frú forseti. Ég endurtek að þessar breytingar breyta ekki á neinn hátt rekstrarformi Landsvirkjunar eða þeim umbúnaði sem utan um það fyrirtæki er og hefur verið. Það er sjálfstætt fyrirtæki með stjórn. Því ber að sjálfsögðu að fara að lögum og reglum og virða stefnu stjórnvalda eins og hún er á hverjum tíma og hefur verið frá henni gengið af hálfu Alþingis og ríkisstjórnar, hvort sem það eru lög um virkjanamál eða náttúruverndarlög eða önnur slík. Ábyrgð ríkisins á lánum hefur leikið lykilhlutverk í sambandi við aðgang Landsvirkjunar að lánsfé. Það er t.d. ekki tilviljun að Landsvirkjun er það fyrirtæki sem eitt hefur farið út á erlendan skuldabréfamarkað og náð þar góðum árangri við okkar erfiðu aðstæður núna. Staða fyrirtækisins er traust og eigandi þess, ríkið, hefur staðið vel við bakið á fyrirtækinu í gegnum erfiðleikatímana. Þannig hefur Landsvirkjun t.d. ekki verið látin greiða arð núna tvö ár í röð á meðan fyrirtækið væri að komast í gegnum mestu ólgusjóina sem bankahrunið og efnahagsáföllin hafa haft í för með sér. Það hefur gengið mjög vel. Staða fyrirtækisins er traust á nýjan leik. Breytingarnar sem hv. þingmaður benti réttilega á í b-lið 1. gr. eru einmitt til þess að gera stöðu þess bara hliðstæðari því sem almennt gerist. Komi til þeirra hluta sem við vonum að verði aldrei, að beiðni um greiðslustöðvun, nauðasamninga eða annað því um líkt kæmi fram, snýr það að fyrirtækinu eins og bara hverjum öðrum þó að eigandinn í þessu tilviki sé ríkið. Það er gert skýrara með þessum hætti. Staða fyrirtækisins er skilgreind og síðan er gengið frá ríkisábyrgðarþáttunum með þeim hætti að óháður aðili úrskurðar um hvað skuli teljast hæfilegt ábyrgðargjald þannig að það sé greitt með eðlilegum hætti fyrir það 

Virðulegi forseti. Það er ekki oft sem okkur gefst tækifæri til að fara yfir þessi lög en við gerum það núna. Ég held, sérstaklega í ljósi sögunnar, að öll skynsemisrök hnígi að því að við ættum að gera fleiri breytingar. Ég vil bera það undir hæstv. ráðherra hvaða skoðun hann hefur á því. Ég er þá að vísa í setningu sem er í lögum um bæði fyrirtækin og kom inn á elleftu stundu og hefur reynst Íslendingum ansi dýr. Setningin er á þann veg að tilgangur fyrirtækjanna sé að stunda starfsemi á orkusviði ásamt annarri viðskipta- og fjármálastarfsemi samkvæmt ákvörðun stjórnar hverju sinni. Það þýðir að fyrirtækin hafa getað farið nákvæmlega í það sem þeim dettur í hug. Landsvirkjun hefur að mestu sloppið við fjárfestingaævintýri en það sama er ekki hægt að segja um Orkuveitu Reykjavíkur. Eins og við þekkjum er búið að setja gríðarlega fjármuni í Línu Net. Síðan voru settar lægri upphæðir í alls konar dægurverkefni; það átti að setja 200–300 sumarbústaði við Úlfljótsvatn á kostnað Orkuveitunnar og nefna má ljósmyndabanka, risarækjueldi og ýmislegt annað. Þetta var allt gert á þeirri forsendu að þingið setti þessa setningu inn. Mér sýnist að ef hún væri tekin út ættum við að geta sloppið nokkurn veginn við slík ævintýri í framtíðinni. Ég vildi heyra sjónarmið ráðherrans hvað þetta varðar.

Frú forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í málefni Orkuveitu Reykjavíkur gegnum tíðina, ég þekki ekki jafn vel til þeirra hluta og hv. þingmaður. Ég veit að hann hefur glímt við það talsvert og verið þátttakandi í því. Varðandi fyrirtækið Landsvirkjun á það að sjálfsögðu að vera skýrt í lögum að meginhlutverk þess er þetta miðlæga hlutverk í raforkumálum okkar. Það er langstærsti framleiðandi og heildsöluseljandi á raforku í landinu og afar mikilvægt sem slíkt. Það má segja að það sé svona móðurfélag eða þungamiðjufélag í okkar orkumálum. Það er ánægjulegt að fyrirtækinu hefur vegnað vel og hefur staðið sig vel í að vinna úr sínum málum við erfiðar aðstæður undanfarin tvö ár, að segja má. Þar stendur yfir mjög spennandi stefnumótunarvinna sem ég hvet hv. þingmenn til að kynna sér. Fyrirtækið hefur opnað upp starfsemi sína og veitir nú meiri upplýsingar en áður um rekstur sinn, orkuverð og annað í þeim dúr og vinnur að stefnumótun þar sem teiknuð er upp mjög spennandi framtíðarsýn fyrir opnum tjöldum. Síðast á stórum fundi nú á dögunum var þetta kynnt. Fyrirtækið er að móta sér áherslur um að horfa meira á sig sem markaðsfyrirtæki og ná arði út úr núverandi starfsemi frekar en bara sem framkvæmdafyrirtæki. Allt held ég að þetta sé í rétta átt. Varðandi heimildir fyrirtækisins til að stunda starfsemi sem ekki er þröngt skilgreind starfsemi á orkusviði þá er ég alveg tilbúinn til að fara yfir það. Ég get verið sammála hv. þingmanni um að það á að vera skýrt og skilgreint í lögum, en ég efast um að menn vilji fara alla leið til baka þannig að fyrirtækin geti ekki eftir atvikum stundað áhættuvarnir eða tryggt stöðu sína með slíkum hlutum, enda væntanlega um það sem þetta snýst. En fyrirtæki af þessu tagi eiga að sjálfsögðu ekki að vera í einhverjum algerlega óskyldum viðskiptum að þarflausu. Ég er algerlega sammála því. Þau eiga að einbeita sér að meginhlutverki sínu 

Virðulegi forseti. Ég er ánægður með þessi viðbrögð hjá hæstv. ráðherra. Hann bendir á að Landsvirkjun er sterkt félag og hefur verið íhaldssamt í starfsemi sinni. Það er bara eitthvað sem menn geta ekki séð fyrir, vonandi verðum við ekki í þeirri stöðu sem við erum í núna, það koma auðvitað breyttir tímar. Það eru gríðarlegir fjármunir undir. Menn hafa séð að Landsvirkjun getur á tiltölulega skömmum tíma greitt niður skuldir sínar. Þær stóru fjárfestingar sem farið hefur verið í hafa reynst mjög arðbærar eins og hæstv. ráðherra fór yfir. Þær þóttu hins vegar mjög hallærislegar um tíma þegar miklar bólur voru í þjóðfélaginu og menn töldu að gríðarleg tækifæri væru með alla þessa fjármuni að gera eitthvað annað sem væri meira spennandi og meira í ætt við nútímann sem nú er fortíð. Mér heyrist að ég og hæstv. ráðherra séum sammála um að hlutverk þessara mikilvægu fyrirtækja eigi að vera skýrt. Það er mín skoðun að þau eigi að sinna umhverfisvænni orkuvinnslu og sölu og dreifingu. Ég sé ekkert sem mælir gegn því að þau stundi áhættuvarnir, það snýst ekki um það. Aðalatriðið er að þau eru með algjöra sérstöðu þessi fyrirtæki og þeir tímar koma örugglega aftur að menn sjái að það gæti verið virkilega spennandi að þau fari í allt milli himins og jarðar eins og gerðist í tilfelli Orkuveitunnar þegar menn ætluðu að græða gríðarlega á gagnaflutningum, fannst alveg stórkostlegt að fara út í sumarbústaðabyggingar í einni af náttúruperlu landsins og fátt var óviðkomandi fyrirtækinu, t.d. risarækjueldi, ljósmyndabanki og ýmislegt annað sem ég er búinn að gleyma - það er svolítið síðan ég hélt þessar ræður, virðulegi forseti, en ég á þær margar og gott ef ég á ekki eitt frumvarp sem gengur út á það að breyta þessu í þá veru sem ég legg hér til. Og mér heyrist að hæstv. 

Frú forseti. Ég geri ráð fyrir því að áður en menn færu að breyta lögum um Orkuveitu Reykjavíkur mundu menn ræða það mál við eigandann, sem er Reykjavíkurborg. Við erum kannski að reyna að stuðla að því að fornvinur hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, Alfreð Þorsteinsson, geti komið hingað til að taka þátt í umræðunum. Mér heyrist að þetta gæti tekið sig upp á kunnuglegum slóðum ef út í það væri farið.  Varðandi Landsvirkjun sjálfa þá að sjálfsögðu snýr ábyrgð okkar að því fyrirtæki og lagaumgjörð þess. Ég held að þróunin þar á bæ, óháð lögum eða lagafyrirmælum, sé mjög jákvæð. Það er alveg ljóst t.d. að Landsvirkjun er að ná árangri í því að dreifa betur áhættu sinni, m.a. með því að færa að hluta til samninga úr beintengingu við álverð yfir í verðtryggt fast verð þannig að það hjálpar í þessum efnum. Landsvirkjun ætlar að tryggja sér hlutdeild í hækkandi orkuverði og þróun orkuverðs eins og það hefur verið á undanförnum árum og stefnir upp á við. Það er gríðarlega stórt hagsmunamál fyrir Ísland að við löndum sem mestu af þeim ávinningum til okkar sjálfra þannig að orkuverðið hér geti þróast með svipuðum hætti og það hefur verið að gera að undanförnu til verulegrar hækkunar, ekki síst í Evrópu, tala nú ekki um þegar í hlut á græn orka. Ég held líka að það séu skynsamlegar áherslur sem eru undir í stefnumótunarvinnu fyrirtækisins að reyna að breikka viðskiptavinahópinn, að fjölga tegundum kaupenda, og á komandi árum verður þróunin líklega í þá átt að raforka verði seld til fleiri minni og meðalstórra fyrirtækja þannig að áhættan dreifist einnig í þeim efnum. Það er alveg ljóst að arðmöguleikar, eða möguleikar okkar til ávinnings, ef rétt verður á málum haldið á komandi árum, eru gríðarlegir. Þetta getur og á auðvitað vera okkar verðmætasta auðlind. Það sem við þurfum að gera er að tryggja að arðurinn af henni gangi til okkar sjálfra.

Frú forseti. Við ræðum hér að mínu mati afskaplega merkilegt mál. Sem oft áður getum við þakkað þörf frumvörp Evrópusambandinu og Evrópska efnahagssvæðinu og þátttöku okkar í því. Það var reyndar rætt um það á sínum tíma hvort inngangan í Evrópska efnahagssvæðið bryti ekki fullveldi Íslands, var mikil umræða um það, en þetta mál er angi af því. Það er nefnilega vísað í það aftur og aftur í frumvarpinu að fram hafi komið athugasemd frá Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) 8. júlí 2009, eftir að hún hafði rannsakað fyrirkomulag eigendaábyrgðar Landsvirkjunar og Orkuveitu. Ríkisstjórn sem í sjálfu sér er ekkert voðalega hlynnt því að fara inn í hlutafélagavæðingu á ríkisfyrirtækjum eða þjónustufyrirtækjum, eða hvað það nú er kallað, göfugum fyrirtækjum eða hvað menn vilja kalla það, er allt í einu komin með frumvarp sem að mínu mati leiðir Landsvirkjun inn í einkahlutafélagaformið, eiginlega með einum eiganda. Þetta leiðir líka hugann að því að ef við göngum inn í Evrópusambandið, eins og hæstv. fjármálaráðherra vill - hann hefur greitt atkvæði með því að við sækjum um aðild að Evrópusambandinu, sú aðildarbeiðni er óskilyrt og eru menn í fullum gangi að laga Ísland að þeim reglum - verða náttúrlega að koma fleiri boð og bönn frá Evrópusambandinu til Íslands um að gera hitt og þetta. Þetta var um tilurð frumvarpsins sem er þá skipun að utan um að minnka þessa ábyrgð. Síðan er það fyrirkomulagið á þessu eignarformi. Ég benti á það á sínum tíma, þegar þetta var gert að sameignarfélagi, sem var náttúrlega alveg fáránlegt - sameignarfélag með sjálfum sér þegar ríkið á báða hlutina í félaginu, það er kallað sameignarfélag. Það er svona svipað eins og ég og ég ættum sameignarfélag og við báðir, ég og ég, tækjum ákvarðanir. Þetta er gert enn furðulegra með því að taka upp einhvers konar félag sem er sameignarfélag en samt ábyrgðarlaust. Það er einmitt einkenni sameignarfélaga að báðir eigendur, í þessu tilfelli ríkið og ríkið, bera ótakmarkaða ábyrgð á því. Nú er búið að takmarka ábyrgðina og að mínu mati er þetta skrýtna félagaform farið að nálgast það að vera einkahlutafélag í eigu eins aðila, þ.e. ríkisins. Ég gat líka um það áðan að vald ráðherra væri að ákveða nýjar lántökur sem fyrirtækið réðist í, að það fengi ríkisábyrgð. Hingað til hefur það verið þannig, og ég man ekki til þess að því hafi verið breytt, að lántökur Landsvirkjunar, t.d. vegna Kárahnjúkavirkjunar þar sem þær voru gífurlegar, eru ákveðnar á Alþingi. Það var sem sagt ekki ákvörðun ráðherra eða framkvæmdarvalds að gangast í skuldbindingu fyrir ríkið, enda stendur í 40. gr. stjórnarskrárinnar, með leyfi frú forseta: „Ekki má heldur taka lán, er skuldbindi ríkið, né selja eða með öðru móti láta af hendi neina af fasteignum landsins né afnotarétt þeirra nema samkvæmt lagaheimild.“ Það hefur hingað til verið ákvörðun Alþingis að veita ríkisábyrgð en nú virðist mér að það sé komið inn í valdsvið framkvæmdarvaldsins, hæstv. ráðherra. Ég mun velta því upp í nefndinni hvort þetta standist ákvæði stjórnarskrárinnar, að ekki megi veita ábyrgð eða skuldbinda ríkið nema samkvæmt lagaheimild. Að mínu mati er frumvarpið nokkuð jákvætt. Ég vil hafa þátttöku ríkisins sem minnsta í atvinnulífinu. Mér sýnist að þarna sé komin upp sú staða að þetta fyrirtæki, Landsvirkjun, sé orðið einkaréttarlegs eðlis. Þá er eiginlega bara næsta skref að selja það, frú forseti. Ég legg til að hæstv. ráðherra skoði þann möguleika að skipta fyrirtækinu upp í þrjá parta, Austurlandsvirkjun með höfuðstöðvar á Egilsstöðum, Þjórsárvirkjanir með höfuðstöðvum á Hellu og síðan restina með höfuðstöðvum á Selfossi. Þetta mundi vera svona landsbyggðarhugsun. Ég minni á að Orkuveita Suðurnesja er með höfuðstöðvar á Suðurnesjum en ekki í Reykjavík eins og Landsvirkjun. Síðan mætti leigja þessum fyrirtækjum orkuréttindi ríkisins, eða þjóðarinnar öllu heldur, til 30 eða 40 ára og allar vélar og öll tæki með, og síðan að selja. Ég hugsa að gott verð fengist fyrir það, frú forseti, sem mundi laga stöðu ríkissjóðs í þessari kreppu. Þá væri kannski hægt að fresta eitthvað af þessum skattahækkunum sem ríkisstjórnin hefur farið í.  Við ræðum svo hér á eftir um ríkisábyrgðir. Það er mjög merkilegt, það er allt að því merkilegra en þetta frumvarp, vegna þess að það mun þýða að enginn mun óska eftir ríkisábyrgð, þar sem það á að borga jafnmikið fyrir ríkisábyrgðina eins og að meðaltali fengist á markaði. Þá er það náttúrlega umsvifaminna að fá bara lán á markaði með markaðsvöxtum, en ekki að vera að þvælast með einhverja beiðni um ríkisábyrgð þar sem ráðherra getur farið að stjórna og skipta sér af rekstrinum.

Frú forseti. Í fyrsta lagi varðandi sameignarformið, það á sér náttúrlega þá forsögu eins og hv. þingmenn þekkja að Landsvirkjun var sameignarfyrirtæki ríkisins, Reykjavíkurborgar og Akureyrarbæjar á löngu árabili. Síðan hefur það rekstrarform haldist, enda tel ég að það hafi gefist fyrirtækinu ágætlega. Það er skýrt um það búið í sérlögum um fyrirtækið. Í öðru lagi með ríkisábyrgðirnar, það þarf nú varla að ræða það hér á Alþingi að það eru að sjálfsögðu engar ríkisábyrgðir veittar enda bannað, bæði samkvæmt stjórnarskrá og lögum um ríkisábyrgðir, nema fyrir því séu heimildir í lögum. Það þarf ekki að orðlengja meira um það, svo einfalt er það mál. Að sjálfsögðu eru reglubundið þá, eða eftir því sem þörf krefur, teknar inn heimildir til að veita ríkisábyrgð á láni í þessu tilviki eins og öllum öðrum. Það kann svo vel að vera að ábyrgðargjaldið þýði að fyrirtæki á komandi árum, mér liggur við að segja vonandi, bara meti það á hverjum tíma hvort það óskar eftir ábyrgð ríkisins á einhverjum lántökum sem það ræðst í eða hvort það telur stöðu sína svo sterka, lánshæfismat sitt svo gott og aðgang að erlendu fjármagni án ríkisábyrgðar þannig að það sé jafngóður kostur. Að sjálfsögðu þarf fyrirtækið að keppa að því að komast í þannig horf á nýjan leik að það geti sjálfstætt án eigandahlutverks ríkisins fengið lánshæfismat sem tryggir því góðan og greiðan aðgang að fjármagni á eðlilegum kjörum. Að mínu mati væri sennilega einhver vitlausasta ráðstöfun sem hægt væri að ráðast í frá sjónarhóli hagsmuna ríkissjóðs og skattgreiðenda komandi áratuga að selja Landsvirkjun um þessar mundir. Það er algerlega ljóst að geta fyrirtækisins til að greiða skatta og arð mun vaxa mjög á komandi árum ef rétt verður á málum haldið. Fyrirtækið er að vaxa að verðmæti á ári hverju. Handbært fé frá rekstri stefnir í á þriðja hundrað milljónir dollara á ári þannig að það er veruleg verðmætasköpun. Fyrirtækið hefur nú tvö ár í röð greitt talsvert niður skuldir sínar með handbæru fé frá rekstri. Horfurnar eru 

Frú forseti. Ég las ummæli hæstv. fjármálaráðherra frá ársfundi Landsvirkjunar. Hann talaði um gullkvörn og var þá um leið að samþykkja það sem kom fram sem grundvöllur þeirrar miklu arðsemi sem er tvöföldun á virkjunum. Í áætlun Landsvirkjunar er gert ráð fyrir því að virkjanir verði tvöfaldaðar á næstu 20 árum sem kemur til með að valda þessum mikla hagnaði, búa til gullkvörn. Ég las það a.m.k. út úr ummælum frá þessum fundi. Ef þetta er svona mikil gullgæs gæti verið lag einmitt núna þegar vextir eru í algjöru lágmarki í heiminum. Í sumum löndum eru vextir komnir í 0% og þá gæti aldeilis verið lag núna að selja fyrirtækið vegna þess að verðið á svona fyrirtæki fer mjög mikið eftir vöxtum á markaði. Eftir því sem vextirnir eru lægri, þeim mun hærra verður verðið. Ef það gefur svona óskaplega mikið af sér samkvæmt þessum áætlunum sem ég trúi og treysti, ég tel að Landsvirkjun sé mjög gott fyrirtæki, er aldeilis ekki amalegt að fá fyrir það mjög hátt verð í ljósi þeirra vaxta sem ríkissjóður Íslands er að borga. Það eru mjög háir vextir vegna lélegs lánshæfismats, og þeir vextir sem fyrirtæki gætu fengið sem keyptu Landsvirkjun væru mjög lágir. Ég mundi nú leggja til að menn skoðuðu þetta. Eftir 35 eða 40 ár, eftir því hvað menn leigja auðlindir til langs tíma, seldum við auðlindina aftur með sama hætti. Það væri nú ekki amalegt að selja gullgæsina tvisvar, þrisvar eða fjórum sinnum, eða bara 100 sinnum næstu aldirnar til þjóðarinnar. Einmitt þessi lög sem sett voru um 65 ára hámarksframsal auðlindarinnar gera það að verkum að þjóðin mun geta selt auðlindina aftur og aftur. Það er einmitt markmiðið. Ég tel að menn ættu að nota núna lágvaxtatímabil til að fá sem best verð fyrir Landsvirkjun.

Frú forseti. Þó að Landsvirkjun teikni upp sem mögulega framtíðarmynd að orkuframleiðslan tvöfaldist á næstu 20 árum sem er náttúrlega miklu hægari vöxtur en verið hefur undanfarin 10–15 ár, þegar hún hefur þrefaldast á mjög skömmum tíma, er þarna gert ráð fyrir að þetta gerist í hóflegum áföngum á löngu tímabili. Það er ekki endilega nátengt arðgreiðslugetumöguleikum fyrirtækisins út úr núverandi starfsemi. Þeir munu fara mjög vaxandi og mjög hratt eftir því sem eldri fjárfestingar afskrifast niður, og alveg sérstaklega gangi vel að innleysa inn í samninga hækkandi orkuverð sem er sú þróun sem fyrst og fremst vinnur með okkur í þessum efnum. Það er stórhækkun á orkuverði á mörkuðum bæði austan hafs og vestan, svo ég tali nú ekki um eftirspurn í græna orku, samanber m.a. markmið Evrópusambandsins um að hún verði orðin 20% hlutdeild af raforkumarkaði 2020. Þarna eigum við veruleg sóknarfæri sem við eigum ekki að láta ganga okkur úr greipum. Ég held að langtryggasta aðferðin til þess að arðurinn endi þar sem hann á að enda, hjá íslensku þjóðinni, sé að hún eigi þetta fyrirtæki. Þá eru engir milliliðir sem ætla sér sinn hlut út úr því dæmi. Það þarf líka að vinna markvisst að því að færa stærri hluta arðsins yfir til framleiðandans og seljanda orkunnar þannig að okkar sneið af kökunni verði sem stærst. Útreikningar sem m.a. voru sýndir á fundi Landsvirkjunar á dögunum sýna að þrátt fyrir þá framtíðarmynd sem þarna er teiknuð upp er það kaupandinn sem fær stóra hlutdeild í arðinum. Eðlilega, hann verður jú væntanlega alltaf að fá sitt, en markmið okkar Íslendinga hlýtur að vera það að sem mest af rentunni, virðisaukanum af þessari auðlind okkar, verði hjá okkur sjálfum, komi okkur til góða. Höfum við ekki verið að tala um að orkuauðlindirnar séu, kannski á eftir fiskimiðunum, ein verðmætasta efnislega eða náttúrulega auðlind Íslands? Jú, og þá ætlum við okkur auðvitað líka arðinn af henni til uppbyggingar samfélags okkar.

Frú forseti. Rekstur Landsvirkjunar er áhættubundinn. Það er heilmikil áhætta bundin í rekstri Landsvirkjunar. Stærsti áhættuþátturinn er verð á áli, hvort sem það er bundið við orkuverðið eða ekki er það áhættuþáttur. Hækkun vaxta er líka annar áhættuþáttur. Það er viðbúið að eftir fimm eða tíu ár hætti menn að gefa fjármagn um allan heim eins og er núna. Núna er fjármagn með mjög lágum vöxtum sem þýðir að söluverð eigna er mjög hátt. Ef menn ætla að treysta því að alltaf verði lágir vextir og alltaf hátt álverð er þetta rétt sem hæstv. ráðherra sagði. Ég tel hins vegar að íslenska þjóðin hafi fengið nóg af því að taka áhættuna. Ég hélt það. Það er miklu betra að vera með peninga í kassa og borga upp erlendar skuldir sínar, sem bera núna 4–5% vexti. Vegna slaks mats Íslands ættu menn að nota það að selja eignir miðað við þessa lágu vexti og borga upp skuldir með háum vöxtum og gera Ísland sem fyrst skuldlaust. Ég minni á það að ég hugsa að verðmæti Landsvirkjunar, ég ætla ekki að slá á það, en það getur verið 500 milljarðar kr., eitthvað svoleiðis. Það yrði aldeilis búbót í þjáðu landi sem er að hækka skatta og flæma alla Íslendingar til útlanda. Það fara a.m.k. tíu á dag. Og ein mesta auðlind Íslands er mannauðurinn þannig að það er stórhættulegt. Ég vildi gjarnan að menn skoðuðu þennan möguleika. Það mætti lækka skatta heilmikið með því að selja Landsvirkjun. Það getur auk þess verið mjög skynsamlegt til að minnka áhættu þjóðarinnar.

Virðulegur forseti. Margt gott kemur frá Evrópusambandinu, sagði hv. þm. Pétur H. Blöndal. Þó að sá sem hér stendur líti ekki svo á að Evrópusambandið sé patentlausn má út af fyrir sig taka undir orð þessa hv. þingmanns um það mál sem hér er fyrir.

Já?

Það er til þess fallið auðvitað að skýra og skerpa ábyrgðarskiptinguna milli ríkisins og fyrirtækja þess. Það er mikilvægt, og sömuleiðis að verðleggja hana rétt þannig að skattgreiðendur fái eðlilegar tekjur af þeim ábyrgðum sem veittar eru í nafni þeirra. Þó hlýtur maður fyrst og fremst að binda vonir við það sem hér hefur verið nefnt í umræðunni, að þetta breytta fyrirkomulag leiði til þess að það dragi úr slíkum ábyrgðum, einkum auðvitað í áhættufjárfestingum á borð við þær sem farið er í í orkuiðnaðinum. Það voru líka áhöld um það, a.m.k. á tímabilum, hvort Landsvirkjun hefði ekki haft aðgang að fjármagni á nær því sömu kjörum og íslenska ríkið, eins og reynslan sýndi þegar ríkisbankarnir voru á sínum tíma einkavæddir og héldu að meira eða minna leyti þeim lánskjörum sem ríkið hafði. Þeir voru eftir sem áður lykilstofnanir í þessu samfélagi og of stórir til að bregðast, „too big to fail“ eins og kallað er á ensku. Við höfum með hinum opinberu orkufyrirtækjum niðurgreitt með óbeinum hætti fjárfestingar í tilteknum atvinnugeirum. Það kann á stundum að hafa leitt til offjárfestingar, ofþenslu og hallað á samkeppnisstöðu annarra greina. Þess vegna er jákvætt að slíkar niðurgreiðslur séu þá a.m.k. skýrt skilgreindar og að greitt sé sannvirði fyrir þann opinbera stuðning. Það sem verður auðvitað meðal verkefna hjá okkur í efnahags- og skattanefnd er að fara yfir það með hvaða hætti menn verðleggja ábyrgðina og hvernig hægt er að gera það sem réttast og best þannig að hér sé um raunverulega leiðréttingu að ræða og að skattgreiðendur fái sannvirði fyrir þá ábyrgð sem þeir veita.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og málefnalega. Hann hjó eftir því að ég sagði að margt gott kæmi frá Evrópusambandinu. Það er ekki þannig að ég hati Evrópusambandið, margt gott hefur komið frá því, samkeppnislög og margt fleira, en það er ekki þar með sagt að ég vilji afsala mér sjálfstæði þjóðarinnar og fullveldi til Evrópusambandsins, það er tvennt ólíkt. Maður getur þegið gott frá einhverjum án þess að ganga inn í hann. Ég vildi spyrja hv. þingmann að nokkru. Í frumvarpinu kemur fram að 2. mgr. 1. gr., þá seinni málsliðurinn, eigi að orðast svo, með leyfi frú forseta: „Hvor eigandi um sig“ - þ.e. ríkið og ríkið - „er í einfaldri ábyrgð fyrir þeim skuldbindingum fyrirtækisins sem heimilaðar eru skv. 9. gr., en um innbyrðis skiptingu á ábyrgð þeirra fer eftir eignarhlutföllum.“ - Mjög skrýtið allt saman. - „Ábyrgð eigenda nær ekki til annarra skuldbindinga fyrirtækisins.“ - Þetta er mikilvægt, það er búið að breyta þessu í einkahlutafélag að einhverju leyti. Síðan er í 2. gr. frumvarpsins aftur vísað í 9. gr.: „Nýjar lántökur, sem njóta skulu ábyrgðar eigenda skv. 2. mgr. 1. gr.“ - þarna er vísað aftur, þær vísa hvor í aðra - „eru háðar samþykki fjármálaráðherra.“ - Það er hvergi talað um það ákvæði stjórnarskrárinnar, ég sé það a.m.k. ekki, að ekki megi skuldbinda ríkið nema með lagasetningu. Þarna er fjármálaráðherra kominn með heimild til að skuldbinda ríkið, bara einn og sér, og þetta ákvæði 40. gr. gildir þá ekki. Ég vil spyrja hv. þingmann, sem er formaður efnahags- og skattanefndar, hvort ekki þurfi að skoða þetta alveg sérstaklega í nefndinni.

Virðulegur forseti. Það er gott og gagnlegt að þingmenn séu á varðbergi og gæti að því að ekki fari neitt hér í gegn sem stríðir gegn stjórnarskránni. Sjálfsagt er að skoða það atriði sem hv. þingmaður nefnir í því sambandi. Ég hygg þó að hér sé ekki verið að veita heimild eins og hv. þingmaður óttaðist vegna þess að það er einfaldlega sagt að það þurfi samþykki ráðherrans til. Ráðherranum er ekki veitt nein heimild til að samþykkja hvað sem honum hentar, heldur sækir hæstv. fjármálaráðherra ýmist í fjárlögum eða í sérstökum frumvörpum til laga um einstakar ríkisábyrgðir eftir heimild Alþingis áður en hann gefur slíkt samþykki. Ég geri einfaldlega ráð fyrir því að sami háttur verði hafður á, en sjálfsagt er að fara vel yfir það. Hitt er svo líka rétt hjá hv. þingmanni að það er nokkuð sérkennilegt fyrirkomulag, þetta sameignarfélag með sjálfum sér sem Landsvirkjun er auðvitað orðin hjá ríkinu eftir að Reykjavíkurborg og Akureyri eru ekki lengur aðilar. Ég tel að það hafi þó reynst ágætlega og að það sé mjög mikilvægt að fara ekki í að hlutafélagavæða það. Mér finnst leitt að heyra að svona skömmu eftir að farið var offari í einkavæðingu, bæði á sjávarauðlindinni og bönkunum í landinu, sem hefur leitt til alls þess ófarnaðar sem raun ber vitni í íslensku samfélagi, sé hv. þingmaður að tala fyrir einkavæðingu Landsvirkjunar. Ég held að það lýsi því ágætlega hversu lítinn hljómgrunn slík sjónarmið nýfrjálshyggju eiga orðið í stjórnmálum að hv. þingmaður er alveg einn um að tala fyrir því hér í þingsal.

Frú forseti. Það voru fleiri sem fóru flatt á kreppunni, m.a. sparisjóðir og Íbúðalánasjóður, líka mörg sveitarfélög. Ég held að það sé ekki hlutafélagaforminu sem slíku að kenna. Reyndar er veila í því sem ég hef bent á, en ef það væru lög, sem hindruðu þá veilu gæti þetta orðið fínt. Það er dálítið ankannalegt að vera í sameignarfélagi með sjálfum sér og bera þar að auki takmarkaða ábyrgð. Það er spurning hvort það ætti ekki að vera einkahlutafélag algjörlega í eigu ríkisins sem mætti ekki selja nema með ákvörðun Alþingis og bæri þá takmarkaða ábyrgð eins og hér er gert ráð fyrir. Ég legg það til. Ég vil endilega að nefndin skoði það hvort hér sé búið að opna fyrir það að fjármálaráðherra geti veitt ábyrgðir án þess að getið sé um það í lögum sérstaklega. Í eina tíð var mikil umræða í einmitt efnahags- og skattanefnd um ábyrgðir vegna Kárahnjúkavirkjunar og fleiri. Mér þykir mjög ánægjulegt að heyra það frá Vinstri grænum, hæstv. ráðherra, að Kárahnjúkavirkjun sé núna bjargvættur þjóðarinnar. 
            

Virðulegur forseti. Ef um hlutafélag væri að ræða væri það sannarlega ekki einkahlutafélag þegar ríkið er eigandi alls hlutafjár. Það væri þá væntanlega opinbert hlutafélag en ég sé út af fyrir sig ekki ástæðu til að gera breytingar á því. Ég held hins vegar að það sé full ástæða til að við ræðum lagaumgjörð fyrirtækis eins og Landsvirkjunar og líka þá umgjörð sem sveitarfélögunum, af því að hv. þingmaður nefndi þau, er sett í lögum, Íbúðalánasjóði og ýmsum öðrum aðilum. Ég held að eitt af því sem við hljótum að draga lærdóm af eftir undangengin ár sé að í of ríkum mæli hafi menn haft færi til þess að stunda ekki áhættuvarnir, heldur áhættutöku beinlínis í fyrirtækjum sem að verulega leyti er ætlað almannahlutverk og eru í opinberum rekstri. Ég hygg að þó að við séum flest sammála um að lykilfyrirtæki, einkum í innviðum í okkar samfélagi, eigi að vera í opinberri eigu séum við sömuleiðis sammála um að áhættustarfsemi ýmiss konar eins og verðbréfaviðskipti sem virðast hafa verið stunduð bæði hjá sveitarfélögum og ríkisfyrirtækjum eigi betur heima hjá einkaaðilum og eigi ekki að stunda upp á reikning skattgreiðenda.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp um Landsvirkjun. Umræðan hefur bæði verið upplýsandi og góð að mínu áliti. Það er áhugavert að heyra, miðað við ræðurnar sem haldnar hafa verið, að það er ekki margt sem skilur á milli ólíkra stjórnmálaflokka né ólíkra stjórnmálamanna. Ég vek athygli á því að hæstv. ráðherra benti á hið augljósa að Landsvirkjun væri traust og öflugt fyrirtæki sem ætti sér bjarta framtíð og geti nýst Íslendingum vel. Það þýðir einfaldlega að fjárfestingarnar sem fyrirtækið hefur farið í á undanförnum árum hafa reynst vel. Það er mikilvægt að það komi fram vegna þess að pólitískar deilur voru um það, t.d. Kárahnjúkavirkjun og annað. Ég ætla hins vegar að taka upp þráðinn þar sem hv. þm. Helgi Hjörvar, sem var í ræðustól fyrir hlé, hvarf frá. Hann minntist á þátt sem ég held að skipti miklu máli. Við höfum tilhneigingu til þess að tala um að hrunið sé fyrst og fremst afleiðing af hegðun einkafyrirtækja. Það er enginn vafi á því að þar báru bankarnir stærsta ábyrgð. Því miður er málið ekki svo einfalt að við getum afmarkað það þar. Eins og kom fram í umræðunni sjáum við ekki fyrir endann á miklum skaða annars staðar. Við sjáum það hjá sparisjóðunum sem voru svo sannarlega ekki einkafyrirtæki, í þeirri meiningu að þeir voru ekki hlutafélög eða slíkt. Sömuleiðis opinber fyrirtæki eins og Íbúðalánasjóður sem ég held að flestir hafi talið, miðað við umræðuna, að væri í góðum málum eftir öll áföllin. Því miður bendir flest til þess, miðað við upplýsingarnar sem ég fékk frá hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra, að staðan þar sé alvarleg. Eiginfjárhlutfallið er komið niður í 2% og ekki búið að taka inn allar afskriftir hjá fyrirtækinu. Við gerðum þá kröfu að eiginfjárhlutfall nýju bankanna væri 16% þannig að þar líta málin ekki vel út. Hv. þm. Helgi Hjörvar talaði um að áhættuvarnirnar hefðu þróast út í áhættutöku. Ég held að það sé mikið til í því. Orkufyrirtækin eru gríðarlega mikilvæg og sömuleiðis geta þau verið frek á samkeppnismarkaðnum ef þau fara þangað vegna þess að þau eru stór og öflug fyrirtæki og það skiptir máli að við skilgreinum hvar þau eiga að liggja. Mér sýnist fljótt á litið þessar breytingar á frumvarpinu um Landsvirkjun ekki vera jafnskýrar og frumvarpið um Orkuveitu Reykjavíkur sem verður væntanlega rætt hér á eftir. Mér sýnist að við séum að takmarka ábyrgð skattgreiðenda, það er jákvætt. Ég held að við þurfum að sjá til þess að fyrirtækin vinni fyrst og fremst á umhverfis- og orkusviðinu. Þessi fyrirtæki eru í fremstu röð í heiminum þegar kemur að því að nýta umhverfisvæna orkugjafa. Í því felast gríðarleg tækifæri, ekki bara núna heldur líka í framtíðinni. Það er þekking sem er að finna í fyrirtækjunum og verkfræðifyrirtækjunum eins og háskólunum og öðru slíku á Íslandi, sem er séríslenskt. Þekkingin hefur á undanförnum árum verið einna best ef ekki best á Íslandi vegna þess að við höfum svo til verið einir að vinna að þessu. Við virkjuðum með umhverfisvænum hætti meðan aðrar þjóðir voru fyrst og fremst í olíuvinnslu, gasvinnslu og öðru slíku og hirtu ekki um að nýta auðlindir sem eru úti um allan heim. Við erum að missa mikið af fólki úr landi vegna þess að við höfum sett stopp á allar framkvæmdir á þessu sviði. Út af pólitískum deilum innan lands erum við að missa gríðarlegan mannauð úr landi og fólk sem hefði komið heim kemur ekki heim. Það er þannig að þegar ungt fólk eða fólk á öllum aldri er búið að koma sér fyrir í öðrum löndum er ekki sjálfgefið að það komi til baka. Við þurfum að líta til vina okkar í Færeyjum til að sjá hvað gerðist þar eftir þeirra kreppu. Þeir misstu mikið af fólki. Hátt hlutfall fólks með góða menntun sem hefði nýst þjóðfélaginu vel fór úr landi. Þetta fólk er ekki enn þá komið til baka þó að rofað hafi til í efnahagsmálum hjá vinum okkar Færeyingum. Síðan er hitt sem hæstv. ráðherra benti á. Ég held að það þurfi ekki að vera pólitískar deilur um að það er jákvætt að breikka viðskiptavinahópinn. Það er jákvætt að vera með dreifðari áhættu. Ég átta mig að vísu ekki alveg á því í hverju munurinn liggur þegar menn ætla að hætta að tengja þetta við álver og tengja tekjurnar frekar við orkuverð. Álverð og orkuverð tengist og álverð og vextir tengjast líka. Ef álverð lækkar lækka vextir sem er heppilegt fyrir þessi fyrirtæki. Hins vegar er þetta ekki stærsta málið en menn skyldu heldur ekki tala um það sem svo. Sjálfur beitti ég mér fyrir því að við fengjum breiðari viðskiptavinahóp, ekki bara álverksmiðjur þegar ég var í þeirri stöðu og hafði tækifæri til. Ég ætla ekki að tala gegn því núna, því fer víðs fjarri, frekar mun ég styðja það. Ég sá í fréttum í morgun að Landsvirkjun væri að skoða hluti eins og vindmyllur og aðra orkugjafa. Þar höfum við Íslendingar svo sannarlega tækifæri og það skyldi þó ekki vera, virðulegi forseti, að við mundum geta grætt eitthvað á þessu endalausa roki sem er á sumum stöðum á landinu. Það væri fagnaðarefni. Umhverfisvæn orka er framtíðin. Ég held að allir séu sammála um það. Það er alveg ljóst að heimurinn mun þurfa á mikilli orku að halda. Þó svo að við séum í efnahagskreppu núna þá eiga stórar þjóðir eftir og ætla sér að komast á sama stað og vestrænar þjóðir eru á núna. Þá er ég að vísa í lífskjör. Þau vilja njóta þess sem við njótum núna og flest af því sem við njótum og teljum vera sjálfsagt er knúið áfram með orku. Það þýðir einfaldlega að eftirspurn eftir orku mun aukast og þrátt fyrir að tæknin sé alltaf að verða fullkomnari til þess að nýta olíulindir, gaslindir og annað slíkt, sem menn gátu ekki nálgast áður og vissu ekki að væri til og hægt væri að nýta betur en áður, þá eru ýmsar ástæður fyrir því, helst umhverfissjónarmið, sem gera það að verkum að ekki mun vera sjálfgefið að nýta það allt saman. Þrátt fyrir að svo væri er mikil eftirspurn eftir orku frá öðrum orkugjöfum og ekki nokkur einasti vafi að umhverfisvæn orka verður þar vinsælust. Þar eigum við mikil tækifæri. Það væri æskilegt ef næðist pólitísk samstaða um að nýta tækifærin sem eru til staðar á Íslandi. Ef við nýtum þau tækifæri ekki mun einhver annar gera það. Ég talaði í andsvari áðan, virðulegi forseti, við hæstv. ráðherra um að við ættum að breyta lögunum, m.a. um Landsvirkjun, og taka út orðin „ásamt annarri viðskipta- og fjármálastarfsemi“ í 2. gr. laganna. Ég held að það mundi auka samstöðuna með fyrirtækinu og minnka líkurnar á því að fyrirtæki fari í eitthvað sem væri algjörlega ótengt því sem við, heyrist mér, sem hér tölum erum sammála um að fyrirtæki ættu að vera í. Ég held að við ættum sömuleiðis að gera þetta í lögunum um Orkuveitu Reykjavíkur, Hitaveitu Suðurnesja, Norðurorku og fleiri fyrirtæki. Ég flutti frumvarp um þetta á 130. löggjafarþingi 2003–2004 ásamt ágætum mönnum, m.a. hv. þm. Pétri H. Blöndal. Ég veit að hann þekkir frumvarpið vel og man eftir því. Hann fer kannski betur í það á eftir. Núna er tækifærið, virðulegur forseti, til þess að fara yfir málin. Miðað við viðbrögðin sem maður hefur heyrt í ræðunum þá held ég að það sé pólitískur grundvöllur fyrir því. Ég er ánægður að heyra að menn eru sammála um mikilvægi fyrirtækjanna. Miðað við áætlanirnar sem hæstv. fjármálaráðherra kynnti, og er stefna ríkisstjórnarinnar, er alveg ljóst að menn ætla að halda áfram að nýta umhverfisvæna orkugjafa og láta Landsvirkjun nýta þá. Út á það gengur áætlun fyrirtækisins. Það vísar á gott, það vísar til þess að pólitíska karpinu sem hefur gert það að verkum að við höfum bæði misst tekjur og fólk úr landi á undanförnum mánuðum er vonandi að ljúka. Við erum þá að nýta tækifærin sem eru á þessu sviði og því fagna ég.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður vék að því að takmarka áhættuþætti í rekstri opinberra aðila. Ég held að það sé mikilvægt að línur séu skýrar á milli opinberrar starfsemi annars vegar og viðskiptastarfsemi hins vegar. Samkrull í slíku hafi oft og iðulega leitt til ófarnaðar og það sé hluti, m.a. af vandamálum sem við sjáum í Íbúðalánasjóði í dag. Hvernig þeir unnu með aðilum á markaði í einhvers konar samkrulli í lánapökkum hefur sannarlega ekki reynst farsælt og valdið miklu tjóni. Mörg slík dæmi má eflaust tína til. Þá er líka rétt að velta því upp hvort þetta eigi ekki einnig við um stóriðjufjárfestingar. Auðvitað er það svo, vegna þess að hv. þingmaður nefnir til að mynda Orkuveitu Reykjavíkur, að langstærstur hlutinn af 230 milljarða skuldum fyrirtækisins varðar fjárfestingar og fjárfestingarfyrirætlanir í tengslum við orkufreka stóriðju. Við hljótum, þegar við ræðum ríkisábyrgðir, að þurfa að velta því fyrir okkur hvort það væri ekki æskilegast að orkufrekar framkvæmdir fyrir stóriðju hætti að njóta þessara ábyrgða og þurfi einfaldlega að vera þannig uppbyggðar að þær geti staðið undir sér á markaði. Skattgreiðendur eigi ekki að vera í ábyrgðum. Þó að ég sé eindregið þeirrar skoðunar að ríkið og sveitarfélögin eigi að ráða yfir umtalsvert meiri orkuframleiðslugetu en þarfir almennings séu og almenns atvinnulífs. Eigi að þjóna stóriðju að einhverju marki þá held ég að við séum komin þangað að það væri langaffarasælast með verkefnafjármögnun eða því að bjóða út til einkaaðila 

Virðulegi forseti. Það er mikið til í því sem fram kemur hjá hv. þm. Helga Hjörvar að einstakir flokkar eins og stóriðjustarfsemi gæti verið skynsamlegt að hafa í sérstökum félögum. Af því að hv. þingmaður nefndi Orkuveitu Reykjavíkur þá kom mér á óvart að sjá hver staða fyrirtækisins var orðin. Í minni tíð var gerð gangskör í að reyna að taka út allt það sem átti ekki við í þessu hefðbundna, sem sagt að væri fyrir utan hefðbundið svið fyrirtækisins, og koma í veg fyrir, t.d. að grunnnet Símans sem áætlanir voru uppi um hjá vinstri meiri hlutanum að kaupa á 23–24 milljarða. Það var komið í veg fyrir að það væri gert og sömuleiðis að menn færu ekki í sumarbústaðaframkvæmdir, jafnfáránlegt og það nú er. Sömuleiðis var settur á fót sérstakur hópur sem skoðaði hagræðingu hjá fyrirtækinu og framtíðarmúsík. Eftir að ég hætti hef ég lítillega fengið að líta á það. Menn voru að skoða þessa hluti eins og hv. þingmaður ræðir með það að markmiði að takmarka ábyrgð skattgreiðenda. Við sjáum það núna, ef það hefur farið fram hjá okkur, að það er jafnmikilvægt á þessum sviðum og annars staðar. Það sem kom fyrir hjá Íbúðalánasjóði mun lenda á skattgreiðendum með einum eða öðrum hætti, m.a. einkabönkunum sem við vorum að einkavæða til þess að koma í veg fyrir að skattgreiðendur bæru ábyrgð á áföllum þeirra, en það hefur svo sannarlega komið niður á skattgreiðendum. Ég held að augljóslega hafi menn hjá Orkuveitunni og kannski fleiri orkufyrirtækjum ekki verið nægilega vakandi hvað þetta varðar. Það er eitt sem ég held að við ættum að skoða og ræða og gera það helst núna í þessari umferð. 

Virðulegur forseti. Það gætir nokkurs samhljóms í málflutningi enda höfum við báðir, ég og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, nokkra reynslu af starfsemi þessara orkufyrirtækja. Ég bæði sem stjórnarmaður í Landsvirkjun og Orkuveitu Reykjavíkur og hann sem stjórnarformaður Orkuveitunnar á sinni tíð. Það hefur hins vegar verið vandamál að við höfum ekki náð fullnægjandi sátt um það með hvaða hætti hægt sé að koma fjárfestingum í orkuvirkjun fyrir stóriðju úr höndum og ábyrgð skattgreiðenda yfir til einkaframtaksins. Þar held ég að við eigum enn þá eftir að finna einhverja leið sem breiðari sátt gæti verið um. Ég vil þess vegna, af því að við erum að ræða þessi ábyrgðarmál, halda til haga því sem menn hafa reynt víða. Landsvirkjun hefur til að mynda tekið þátt í útboðum þar sem slík aðferðafræði hefur verið uppi þar sem menn bjóða út slík verkefni og boðið er í þau á jafnræðisgrundvelli. Það er tilskilið í skilmálunum að eftir einhverja áratugi þegar afskriftatími viðkomandi virkjunar er liðinn gangi mannvirkin til ríkisins og þannig eignist almenningur þessa innviði eftir að áhættunni er lokið. Eftir að þeir sem tóku áhættuna hafa tekið eðlilegan hagnað til sín þá gangi þetta aftur til almennings sem þá getur boðið það út aftur til einhvers tíma ef mönnum þykir svo við horfa og það vera hagfellt. Ég held að slíkt fyrirkomulag treysti betur fullvissu almennings að hann ætti eftir sem áður auðlindina og fengi eftir sem áður innviðina í sínar hendur. 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður er einmitt að velta upp lausnatengdum hugmyndum um það hvernig hægt væri að ná betri sátt. Ég held að það sé grunnurinn að menn ræði þetta með þeim hætti. Ég held að við komumst hins vegar ekki hjá því að horfa á að það eru líka deilur. Þó svo að meiri hluti þjóðarinnar sé fylgjandi umhverfisvænni orkuvinnslu er líka andstaða við það per se. Ef við ýtum því til hliðar og skoðum nákvæmlega þennan þátt sem hv. þingmaður nefnir er hann, ef ég skil hv. þingmann rétt, að tala um að það yrði boðið út. Þetta er kannski ekkert ósvipað og Hvalfjarðargöngin, að einkaaðilar bjóða í eitthvert verkefni. Þeir eiga það og fá tekjur af því í einhvern tíma, á móti kemur að þeir taka áhættuna. Eftir einhvern tíma rennur fjárfestingin til viðkomandi fyrirtækis sem væri þá í opinberri eigu og þar mundi framtíðarkynslóðin hafa tekjur af því. Ég held að þessi hugmynd sé svo sannarlega þess virði að fara yfir hana og skoða hana. Við þurfum bara af fenginni reynslu að líta aðeins á, ef það færi illa, hvert reikningurinn færi. Við ætluðum ekki að fara ósvipaða leið varðandi tónlistarhúsið, þó að ég sé ekki sérfræðingur í því verkefni, en það er nú í fanginu á okkur og mig langar ekkert í fleiri slík verkefni í fang skattgreiðenda. Ég held að hugmyndir hv. þingmanns og aðrar sambærilegar séu eitthvað sem við eigum að ræða. Stóra málið er að við viljum báðir takmarka ábyrgð skattgreiðendanna og þá er það spurningin: Hvernig gerum við það? 

Frú forseti. Við ræðum lög er snerta ríkisábyrgð á Landsvirkjun, því glæsilega fyrirtæki sem hefur verið byggt upp á undangengnum áratugum með miklum glæsibrag. Þessi breyting á lögum byggist á ákvörðun Eftirlitsstofnunar EFTA um að ótakmarkaðar eigendaábyrgðir séu ekki í fullu samræmi við EES-samninginn um ríkisaðstoð. Þar er kveðið á um að gjald Orkuveitunnar vegna þessara ábyrgða þurfi að vera hærra en verið hefur og gert er ráð fyrir, verði frumvarpið að lögum, að tekjuauki ríkissjóðs vegna þeirra breytinga sem lagðar eru til að beinu undirlagi EFTA geti orðið allt að 500 millj. kr. á ári sem Landsvirkjun þyrfti að greiða í sameiginlega sjóði landsmanna vegna ábyrgðanna. Ég held að hér sé um mjög jákvætt mál að ræða. Almenningur í landinu hefur greitt háa reikninga vegna ábyrgða, m.a. á bankakerfinu, þó að okkur greini á um hversu miklar byrðar almenningur eigi að bera vegna falls einkabanka. En við ræðum um fyrirtæki sem hefur verið í ríkiseigu um árabil, fyrirtæki sem hefur skapað þúsundir starfa á Íslandi á undangengnum árum og áratugum. Það eru ekki mörg ár síðan hæstv. fjármálaráðherra sem þá var í stjórnarandstöðu setti verulega út á þær miklu framkvæmdir sem Landsvirkjun stóð að, m.a. á Austurlandi, sem sköpuðu mörg hundruð störf í þeim fjórðungi. Mikið var gert út á gagnrýni vegna þeirra framkvæmda. Þá er ég að tala um byggingu Kárahnjúkavirkjunar. Nú hefur komið í ljós og nýr forstjóri Landsvirkjunar hefur staðfest að ef Landsvirkjun þyrfti ekki að borga arð til eigenda sinna næstu tíu árin og ekki að fara í frekari framkvæmdir yrði fyrirtækið skuldlaust að tíu árum liðnum og gæti í framhaldi af því borgað til ríkisins 25 milljarða kr. í formi arðs á hverju einasta ári. Þessa 25 milljarða kr. mætti alveg nota, frú forseti, í því árferði sem nú er. Þeir dygðu m.a. langleiðina í að reka Landspítala – háskólasjúkrahús. Ég er því mjög ánægður með það hvernig Landsvirkjun hefur verið rekin og hversu gríðarlega miklum framfarasporum fyrirtækið hefur stuðlað að á undangengnum áratugum í atvinnusköpun og verðmætasköpun í íslensku samfélagi. Við þurfum nú á fyrirtækjum sem þessu að halda sem skapa störf og fjármuni og minnka þar af leiðandi atvinnuleysið, það mikla böl sem blasir við okkur öllum. Ég var að koma af fundi rétt áðan með forsvarsmönnum Fjarðabyggðar þar sem farið var yfir skýrslu um niðurskurð til Heilbrigðisstofnunar Austurlands upp á 467 millj. kr. En það frumvarp sem við ræðum hér er hækkun á greiðslum frá Landsvirkjun vegna ríkisábyrgðar um 500 millj. kr. á ári. Það sýnir okkur hvað öflug og stöndug fyrirtæki geta lagt verulega til ríkisins á hverjum tíma. Þess vegna höfum við mörg talað fyrir því að halda áfram að framkvæma í samfélaginu og fjölga störfum til að við þurfum ekki að skera eins mikið niður og raun ber vitni. Ég vil við þessa 1. umr. fagna því að þetta mál er komið fram, að Landsvirkjun greiði sanngjarnt gjald af þeim ábyrgðum sem ríkið og þar með talinn almenningur veitir fyrirtækinu. Ég tek líka undir með þeim sem hafa talað fyrir því á undangengnum vikum og mánuðum að nauðsynlegt sé að við höldum áfram framkvæmdum. Ég er ekki endilega að tala um að virkja okkar glæsilegustu náttúruperlur. Til staðar eru einfaldlega tilbúin verkefni sem hægt er að ráðast í og verður vonandi gert á næstunni og mun störfum fjölga allverulega í kjölfarið. Um daginn var virkilega ánægjulegt að heyra að byggja ætti við álverið á Reyðarfirði kerverksmiðju sem mundi skapa 70 varanleg störf á ári hverju í framtíðinni. Þetta er mjög ánægjuleg þróun og væri ekki að gerast nema menn horfðu og færu í stórar framkvæmdir á sviði atvinnumála sem styrktu Landsvirkjun til lengri tíma litið, styrktu svæðið á Austurlandi og síðast en ekki síst Ísland sem útflutningsland vegna þess að við fáum gríðarlega háar upphæðir í formi gjaldeyristekna af sölu framleiðslu álversins í Reyðarfirði. Þó að okkur hæstv. fjármálaráðherra hafi greint á í gegnum tíðina um atvinnuuppbyggingu af ýmsu tagi getum við ekki litið fram hjá því að sú atvinnuuppbygging sem menn börðust fyrir á sínum tíma á Austurlandi er að skila sér í formi mörg hundruð starfa í samfélagi okkar sem skila miklum tekjum í ríkissjóð og miklum útflutningstekjum í formi þeirrar framleiðslu sem þessi vinnustaður stendur fyrir. Ég lýsi yfir ánægju með að þetta frumvarp er komið fram. Ég tala fyrir því að Landsvirkjun verði áfram öflugt fyrirtæki og að stjórnvöld eigi með skynsamlegum hætti að styðja við og efla atvinnuuppbyggingu í landinu. Landsvirkjun hefur að mörgu leyti verið í fararbroddi fyrir því og þótt ég hafi nefnt orðið ál nokkrum sinnum í umræðunni vil ég líka tala fyrir því að önnur nýsköpun geti átt sér stað í landinu. En eins og hæstv. ráðherra veit trúlega þá fer heilmikil nýsköpun fram í tengslum við þessa vinnustaði hjá meðalstórum og smærri fyrirtækjum þannig að allt helst þetta í hendur. Ég lýsi enn og aftur yfir ánægju með þetta mál og sem fulltrúi Framsóknarflokksins í efnahags- og skattanefnd munum við skoða það gaumgæfilega og fara yfir alla þætti þess. Vonandi munum við klára málið fyrir áramót þannig að það geti orðið að lögum strax á næsta ári svo að Landsvirkjun fari að greiða sanngjarnt gjald vegna þeirra ábyrgða sem ríkissjóður og almenningur veitir fyrirtækinu. Það verður eins og áður sagði um hálfur milljarður á ári og munar um minna. Ég vænti þess, frú forseti, að Landsvirkjun muni um ókomna tíð halda áfram umsvifum sínum, líka í formi nýsköpunar í landinu, vegna þess að fyrirtækið hefur skapað þúsundir starfa á undangengnum árum og áratugum vítt og breitt um landið. Við búum sem betur fer að því í dag.

Frú forseti. Það eru ekki efni til að lengja þessa umræðu mikið. Það er ánægjulegt að þingmenn taka vel í frumvarpið. Ég tek undir með síðasta ræðumanni að ákaflega æskilegt væri að frumvarpið yrði afgreitt fyrir áramót þannig að ný lög um meðferð ríkisábyrgða gagnvart Landsvirkjun, og eftir atvikum Orkuveitu Reykjavíkur sem væntanlega verður tekið hér með, taki gildi á nýju ári. Þar með verði þessi deilumál við Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) leidd í jörð og úr sögunni. Ég held að það sé varla tilefni til að fara meira út í þá almennu umræðu sem hér hefur sprottið um fyrirtækið eða orkumálin þó að það væri út af fyrir sig alveg á sínum stað. Ég held að ræði megi það með fullri virðingu fyrir ólíkum sjónarmiðum um einstök umdeild verkefni og þá aðallega af umhverfisástæðum en líka vissulega varðandi arðsemi. Það sem ég tel að sé sérstaklega spennandi og ég vísaði til fyrr í umræðunni er sú stefnumótun sem nú stendur yfir, ekki síst hjá Landsvirkjun sem fjármálaráðuneytið fyrir hönd eigendanna fylgist grannt með og teiknar til nýrrar framtíðar í þeim efnum. Ég hvet hv. þingmenn til að kynna sér það, t.d. afar fróðlega kynningu á því máli sem fór fram á stórum fundi á dögunum. Þar eru boðaðir breyttir tímar. Útgangspunkturinn er sá að orkulindirnar séu takmarkaðar og við þurfum að átta okkur á þeirri staðreynd. Boðuð er sú áherslubreyting að fyrirtækið þrói sig frá því að vera bara framkvæmdafyrirtæki sem láti sér nægja að nái það samningum um raforkusölu í heildsölu til langs tíma, sem dugi fyrir framleiðslukostnaðinum og lágmarksarði á eigið fé, séu menn sáttir og framkvæmi. Sú þróun hefur auðvitað leitt til þess að fyrirtækið hefur skuldsett sig mjög hratt jafnóðum og eldri virkjanir hafa verið að borgast niður. Bara það að Landsvirkjun hægi á nýfjárfestingum og noti einhvern hluta framlegðar eða handbærs fjár frá rekstri til að lækka skuldir breytir stöðu fyrirtækisins hratt. Það hefur gerst núna tvö ár í röð að Landsvirkjun ráðstafar miklum tekjum - eftir að dregið hefur úr fjárfestingum í bili - í að greiða niður skuldir með handbæru fé úr rekstri sem núna stefnir í á þriðja hundrað milljónir dala á ári hverju. Þróunin hefur orðið okkur hagfelld og það er fyrst og fremst tvennt sem þar skiptir sköpum. Orkuverð fer hækkandi og gerir léttara að ná verulegum hækkunum í samningum og endurnýjun eldri samninga. Það er auðvitað geysilega hagkvæmt þegar slíkir samningar nást vegna virkjana sem að verulegu leyti eru orðnar afskrifaðar. Álverð hefur líka haldist hátt, tiltölulega mjög hátt í sögulegu samhengi, þrátt fyrir uppdráttarsýki í efnahagsmálum víða í heiminum. Það er aðallega af tvennum ástæðum, annars vegar hefur haldist mikil eftirspurn eftir áli í Asíu og hins vegar hafa menn fært sig yfir í kaup á hrávörum og öðrum slíkum hlutum sem öruggari fjárfestingu við óvissar aðstæður. Talsverð birgðasöfnun í áli hefur átt sér stað en verð haldist hátt engu að síður. Það er í sjálfu sér ekki flókin kúnst að reikna það út og margir bændur vita að eitthvert allra hagkvæmasta fyrirbæri undir sólinni er vel heppnuð, afskrifuð vatnsaflsvirkjun með sáralitlum rekstrarkostnaði og mikilli framlegð. Í tilviki vatnsaflsvirkjana er stofnkostnaðurinn mikill en rekstrarkostnaður mjög lítill þannig að um 80% af tekjum geta myndað framlegð frá rekstri. Hins vegar þarf auðvitað að greiða niður stofnkostnaðinn og á þeim tíma er arðgreiðslugeta eða skattgreiðslugeta fyrirtækjanna takmörkuð. Það breytist mjög hratt þegar skuldirnar lækka í ljósi þessara kennitalna sem eru mjög einkennandi fyrir rekstur á þessu sviði. Á komandi árum, Í tilviki Landsvirkjunar, á geta fyrirtækisins til að skila arði til eiganda síns, þjóðarinnar, að fara vaxandi. Það er þó að sjálfsögðu nokkuð háð því hversu hratt fyrirtækið heldur áfram í fjárfestingum og nýrri skuldsetningu samanber það sem ég áður sagði um kennitölur rekstrarins. Sú framtíð sem þar blasir væntanlega við eru virkjanir í smærri áföngum og hægari skrefum en það sem að baki er. Fyrirtækið hefur þegar boðað þær áherslubreytingar í framtíðarplönum sínum. Búðarhálsvirkjun er vonandi að fara af stað og jafnframt hefur Landsvirkjun boðað að næsta svæði á eftir þeirri framkvæmd sé jarðhitinn eða háhitinn í Þingeyjarsýslum og hefur sett upp áætlanir um hvernig yrði virkjað í skrefum og áföngum. Þetta geta menn kynnt sér á heimasíðu fyrirtækisins. Meira þarf ekki að segja um þetta ágæta, saklausa frumvarp um breytingar á ríkisábyrgð um Landsvirkjun. Næst á eftir því er á dagskrá frumvarp um nauðsynlegar breytingar á lögum um ríkisábyrgðir til að samrýmast því sem hér er á dagskrá.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 121/1997, um ríkisábyrgðir, með síðari breytingum. Í frumvarpi þessu eru lagðar til nauðsynlegar breytingar á lögum sem rekja má til ákvörðunar Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA) í tengslum við rannsókn stofnunarinnar á fyrirkomulagi eigendaábyrgða Landsvirkjunar og Orkuveitu Reykjavíkur og fjallað var um í umræðum á undan um breytingar á lögum um Landsvirkjun. Markmið frumvarpsins er að gera nauðsynlegar breytingar á fjárhæð ábyrgðargjalds af þeim skuldbindingum sem ríkisábyrgð er á. Eins og fram hefur komið og er ítarlega rakið í athugasemdum við frumvarp um breyting á lögum um Landsvirkjun, málið sem síðast var á dagskrá, hefur afstaða Eftirlitsstofnunarinnar verið á þá leið að ríkisábyrgðir brjóti í sjálfu sér ekki gegn EES-samningnum. Skilyrði fyrir því að slík ábyrgð teljist ekki ólögmæt er hins vegar að fjárhæð endurgjalds þess sem ríkið tekur á sig, í formi ríkisábyrgðargjalds, endurspegli hag lántakanda af ábyrgðinni. Ríkisábyrgðargjaldið þarf því að nema a.m.k. þeim mismun sem lántakinn hefur haft af því að hafa tekið lán með ríkisábyrgð, í stað þess að hafa tekið lán án ríkisábyrgðar. Í samræmi við það er í frumvarpi þessu lagt til að ábyrgðargjald vegna ríkisábyrgðar skuli svara að fullu til þeirrar ívilnunar sem viðkomandi aðili nýtur á grunni ríkisábyrgðarinnar í formi hagstæðari lánskjara umfram þau kjör sem almennt bjóðast á markaði án ríkisábyrgðar. Mælt er fyrir um að ábyrgðargjaldið skuli ákvarðað á grundvelli mats óháðs aðila á lánskjörum með og án ríkisábyrgðar og skal gjaldið reiknað af höfuðstól gjaldskyldra skuldbindinga eins og hann er að meðaltali á hverju gjaldtímabili. Eins og fram kom í ræðu minni um frumvarp til breytinga á lögum um Landsvirkjun var óháður aðili fenginn til að meta hvað telst vera hæfilegt ábyrgðargjald vegna þeirra ábyrgða eigenda sem eru á lánum Landsvirkjunar. Var það gert með samanburði á lánskjörum með og án ábyrgðar eigenda. Núverandi ábyrgðargjald Landsvirkjunar og annarra aðila sem njóta ríkisábyrgðar samkvæmt lögum er 0,0625% á ársfjórðungi af höfuðstól gjaldskyldra skuldbindinga, þ.e. 0,25% á ári. Úttekt óháðs aðila á hvað væri hæfilegt ríkisábyrgðargjald vegna núverandi lánaskuldbindinga Landsvirkjunar, á grundvelli samanburðar á lánskjörum með og án ríkisábyrgðar, leiddi í ljós að hæfilegt ríkisábyrgðargjald vegna þeirra skuldbindinga væri um 0,45% á ári. Eins og fram kemur í kostnaðarumsögn með frumvarpinu mun það hafa í för með sér talsverðan tekjuauka fyrir ríkissjóð. Að þessu sögðu mælist ég til þess að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og skattanefndar.

Frú forseti. Það eru tvær spurningar. Önnur er varðandi ríkisábyrgðargjald. Það er þá munur á því trausti sem ríkissjóður nýtur og því trausti sem viðkomandi fyrirtæki nýtur. Það getur verið að fyrirtæki njóti meira trausts en ríkissjóður. Skuldatryggingarálag Íslands er núna tæplega 300 punktar og hefur lækkað mikið þrátt fyrir ósamið Icesave, sem átti víst að vera forsenda þess að það lækkaði. Það getur vel verið að sum fyrirtæki, eins og t.d. Landsvirkjun, séu með betra mat og þá mundu vextirnir eða þetta ríkisábyrgðargjald í raun verða neikvætt. Svo er það önnur spurning. Innstæður á Íslandi eru 2.000 milljarðar að talið er og sumir telja að ríkisábyrgð sé á innstæðum. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra að því hvort það geti verið að á Íslandi sé ríkisábyrgð á innstæðum þegar stjórnarskráin bannar ríkisábyrgð nema með sérstökum lögum.

Frú forseti. Eins og við ræddum hér fyrr um ríkisábyrgðarmálin er það að sjálfsögðu algerlega í valdi fyrirtækis hvort það óskar eftir ríkisábyrgð á lánum sínum. Ef því bjóðast hagstæðari kjör eða jafngóð án ríkisábyrgðar mundi fyrirtækið væntanlega velja þá leið. Nú er ekki endilega svo að þetta snúist bara um kostnað við lántökur, stundum snýst þetta um aðgang að lánsfé. Það getur verið að fyrirtæki sem er með bakhjarl eins og ríki og getur boðið ríkisábyrgð á lán eigi stundum ósköp einfaldlega þess kost að fá lán sem ella fengjust ekki, óháð því á hvaða kjörum þau eru. Staðan núna er sú að þegar Landsvirkjun er metin með ríkinu eða í ljósi þess að ríkið er eigandi fyrirtækisins og bakhjarl og veitir ábyrgðir á skuldbindingar þess, fer lánshæfismatið nokkurn veginn saman. Í svokölluðu sjálfstæðu mati eða „stand alone“ mati stendur fyrirtækið enn nokkuð lakar að vígi, a.m.k. hjá sumum matsfyrirtækjunum. Það er að sjálfsögðu markmið Landsvirkjunar, sem ég skil heils hugar, að ná sjálfstæðu lánshæfismati sínu upp og það mun gerast á komandi árum. Það er enginn minnsti vafi á því í mínum huga að fyrirtækið á alveg inni fyrir því að lánshæfismat þess sem og auðvitað Íslands fari batnandi og ég held að við vitum öll hvað til þarf. Innstæðurnar eru annars eðlis og hv. þingmaðurinn hlýtur að þekkja það vegna þess að margbúið er að ræða það hér á þingi, alveg frá því í október, nóvember 2008. Þar er um pólitíska stefnumarkandi yfirlýsingu stjórnvalda að ræða, ekki ríkisábyrgð í skilningnum ríkisábyrgðarlög eða annað í þeim dúr. Það er algerlega sjálfstæð pólitísk stefnumótun um að lendi fjármálastofnanir með innlán í vanda verði unnið úr þeirra málum þannig að innstæðunum verði borgið. Þannig hefur það verið gert allt frá falli stóru bankanna í október 2008 og með minni fjármálastofnanir 

Frú forseti. Samkvæmt 40. gr. stjórnarskrárinnar stendur, með leyfi frú forseta, ég les það aftur, ég las það reyndar áðan: „Ekki má heldur taka lán, er skuldbindi ríkið, né selja eða með öðru móti láta af hendi neina af fasteignum landsins né afnotarétt þeirra nema samkvæmt lagaheimild.“ Ég spyr þá aftur: Hvar er lagaheimild til að tryggja innstæður á Íslandi? Ég man ekki eftir þeirri lagaheimild, ég hef leitað að henni. Ég spyr hvort pólitíska stefnumörkunin felist í nokkru öðru en því að viðkomandi persóna beri ábyrgð?

Frú forseti. Það er einfaldlega þannig að fyrri ríkisstjórn, ríkisstjórn sem hv. þingmaður studdi, gaf út upphaflegu yfirlýsinguna um að innstæður yrðu tryggðar, yrðu varðar, þær yrðu ekki látnar tapast, jafnvel þó að bankar eða fjármálafyrirtæki með innlán lentu í vanda. Núverandi ríkisstjórn hefur haldið þeirri yfirlýsingu við og ítrekað hana. Eftir því sem á hefur þurft að halda hafa menn sótt lögheimildir til Alþingis til að tryggja þessa stefnu í framkvæmd, í fyrsta lagi með setningu neyðarlaganna og síðan í framhaldinu fengið heimildir til að leggja fjármálafyrirtækjum til nýtt eigið fé ef á þarf að halda og ef ríkið þarf að gera það en ekki aðrir aðilar. Þannig hefur yfirlýsingunni, stefnumörkuninni sem mótuð var í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar haustið 2008, verið fylgt í reynd og í framkvæmd enda ákaflega vandséð að hægt væri að hverfa frá henni upp úr þurru og búa þar með til mismunun eða misræmi í framkvæmdinni. Við skulum vona að nú séum við að verða komin í gegnum þetta og getum smátt og smátt þróað það yfir í hefðbundið, venjubundið ástand. Hér er að koma fram frumvarp um nýtt fyrirkomulag innstæðutrygginga sem að sjálfsögðu á að leysa af hólmi slíkar allsherjar blankó yfirlýsingar og ég held að við hljótum öll að vera sammála um að í burtu frá þeim viljum við komast og að venjubundið ástand komist aftur á sem fyrst. Það hefur verið metið svo að á meðan við förum í gegnum brimskaflinn sé mikilvægt að svona yfirlýsing sé í gildi til að eyða allri óvissu og skapa stöðugleika og festu og þannig er það. Hún er að sjálfsögðu gefin í krafti þess meiri hluta sem stjórnvöld á hverjum tíma hafa til að tryggja framkvæmd á slíku, nákvæmlega eins í tilviki þessarar ríkisstjórnar og var í tilviki fyrri ríkisstjórnar.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp sem er þess eðlis að það sem stendur hér, að ábyrgðargjald skuli svara að fullu til þeirrar ívilnunar sem viðkomandi aðili nýtur, á grunni ríkisábyrgðar, leiðir til þess að það skiptir eiginlega ekki máli fyrir viðkomandi fyrirtæki hvort það tekur lán á markaði eða nýtur ríkisábyrgðar. Þetta er jákvætt. Þetta mun væntanlega leiða til þess að lítið sem ekkert verður um ríkisábyrgðir. Eftir stendur vandi sem ég ræddi í andsvari rétt áðan með ríkisábyrgð á innstæðum, sem eru að mínu mati ekki tryggðar nema í innlánstryggingarsjóðnum og hann er galtómur eftir þá útreið sem Icesave olli fyrri innlánstryggingarsjóði. Samkvæmt Evróputilskipunum, eftir því sem ég les þær, er í reynd ekki ríkisábyrgð á innstæðum almennt. Það er spurning hvort þetta mætti leysa þar sem maður heyrir dálítið í fólki og fólk er mismunandi hrætt, sumir treysta á að bankarnir hafi gott eigið fé. Eiginfjárkrafan er nokkuð sterk og Fjármálaeftirlitið á að gæta þess að ekkert komi fyrir, ekki aftur. En það eru alltaf einhverjir sem forða sér yfir í ríkisskuldabréf, þar er ríkisábyrgð og sú ábyrgð nær svo langt sem ríkið getur staðið við. Það vill nú svo til að skuldatryggingarálagið, sem er mælikvarði á það hversu langt ríkið getur staðið við skuldbindingar sínar, hefur farið lækkandi, þ.e. úti í heimi treysta menn ríkissjóði betur og betur, sem er jákvætt. En það er spurning hvort ríkissjóður mundi mæta þeim hópi fólks sem óttast að eitthvað komi fyrir bankana eða sinn banka með því að bjóða út ríkisábyrgðir, fái heimild í fjárlögum til þess að veita ríkisábyrgð fyrir segjum 100 milljarða - innstæður eru um 2.000 milljarðar - og þessir 100 milljarðar yrðu boðnir út í milljarðspökkum og eftir viðurkenndum útboðsleiðum. Ríkið gæti þannig fengið dágóðar tekjur með því að veita ríkisábyrgð með þessum hætti fyrir takmarkaða upphæð sem yrði þá 100 milljarðar. Þetta yrði boðið út og þeir bankar og þau fyrirtæki sem standa vel - það verður að gera kröfu um það - gætu fengið ríkisábyrgð, þar á meðal Landsvirkjun o.fl. Fyrirtæki sem standa vel gætu boðið í þessa pakka. Fyrst yrði boðinn út einn milljarður með ríkisábyrgð og menn bjóða í það og síðan eftir því sem eftirspurnin vex eða lækkar mundi verðið hækka eða lækka. Þannig mundum við hámarka tekjur skattgreiðenda eða ríkissjóðs af slíkri ríkisábyrgð og þeir aðilar, innlánseigendur, sem óttast um stöðu síns banka gætu keypt sér ríkisábyrgð á innlán sín og sætt sig við töluvert lægri vexti eftir því hvað ríkisábyrgðin kemur til með að kosta. Þetta held ég að sé miklu betri þróun en sú að einstaklingar flýi yfir í ríkisskuldabréf sem eru oft miklu stærri einingar, það er óhönduglegra, því fylgir áhætta, áhrif vaxta á gengi o.s.frv. Menn gætu náttúrlega farið í ríkisvíxla en þetta eru allt mikil umsvif. Það væri miklu betra ef bankarnir gætu boðið reikninga sem væru með ákveðinni ríkisábyrgð. Þeir gætu boðið fyrir það t.d. 1%, ég hugsa að það færi jafnvel upp í það. Þá mundi ríkissjóður fá miklu meiri tekjur af svoleiðis sölu og þeir sparifjáreigendur sem eru uggandi gætu fengið það öryggi sem þeir sækjast eftir. Ég vildi gjarnan skoða þetta og að í hv. nefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar verði þetta skoðað og um leið reynt að meta hvaða áhrif þetta gæti haft á tekjur ríkissjóðs strax á næsta ári þar sem ekki er vanþörf á að afla tekna þar. Þarna væri ríkið í rauninni að veita traust og sparifjáreigendur að kaupa traust.

Frú forseti. Ég vil bara aðeins gera þá athugasemd eða minna á að annars vegar erum við að tala um fyrirkomulag hefðbundinna ríkisábyrgða eins og gengið er frá þeim í lögum um ríkisábyrgðir og gjald fyrir þær og hvernig því er fyrir komið. Það er svo sem hægt að hugsa sér ýmislegt fyrirkomulag í þeim efnum en grundvöllur þessa máls er algjörlega skýr, það á bara að reikna gjaldið út frá þeim mun sem sannarlega er þá á lánskjörum í skjóli ríkisábyrgðarinnar og jafna hann upp með gjaldtökunni þannig að í því felist ekki samkeppnisbjögun, að fyrirtækið er í eigu þess sem raun ber vitni og að eigandinn veitir þessar ábyrgðir á lánunum. Hins vegar er svo öll hin umræðan um fjármálakerfið og tryggingar innstæðna og spurningar um beina eða óbeina bakábyrgð ríkja þegar fjármálakreppur verða og menn sjá ekki fært að láta fjármálakerfin öllsömul fara á hliðina. Veruleikinn er þá sá að víðast hvar hafa menn gripið til einhvers konar aðgerða annaðhvort til reyna að bjarga fjármálastofnunum og verja þær falli og/eða að takast á við það ástand sem hlýst af því að einhverjar þeirra komist í þrot. Lönd hafa farið þar mismunandi leiðir eins og kunnugt er og þarf ekki annað en nefna stöðuna á Írlandi í dag og mætti telja þar og tilgreina þar fleiri. Innstæðutryggingarfyrirkomulagið er í endurskoðun og er að breytast og þar stefnir í að fjárhæðarmörkin, þær lágmarksfjárhæðir sem eiga að vera tryggðar í bönkum og sparisjóðum og öðrum innlánsstofnunum verði til muna hærri en þær hafa verið fram að þessu, eða 100 þúsund evrur í staðinn fyrir hinar frægu 20.887. Norðmenn eru með enn hærri mörk, 250 þúsund evrur, ef ég veit, og eru að reyna að fá Evrópusambandið til að fallast á að þeir megi viðhalda þeirri háu tryggingu á innstæðum. Við erum væntanlega 

Það er nú einmitt vandinn, frú forseti, eins og hæstv. ráðherra kom inn á, að þetta er svo óljóst. Yfirlýsing einhvers ráðherra - ég bendi hæstv. ráðherra á að hann er búinn að vera við völd í dálítinn tíma og hann ber ábyrgð á því sem gert hefur verið á þeim tíma, jafnt yfirlýsingum sem öðru, og getur ekki alltaf vísað í einhverja gamla sögu eins og hann gerir iðulega. Til dæmis tóku Írar þá ákvörðun að lýsa yfir ríkisábyrgð á öllum skuldbindingum bankanna. Það skekkti náttúrlega markaðinn í Evrópu þannig að fjármagnseigendur og heimili fóru með sínar innstæður til Írlands, frá Bretlandi t.d. og Bretar mótmæltu því, á sama tíma og þeir gerðu kröfu til þess að íslenskir skattgreiðendur greiddu allar ábyrgðir en það er önnur saga. Mér þætti miklu eðlilegra að þetta væri klippt og skorið. Það er ríkisábyrgð á seðlum t.d. Þeir sem taka út innstæður og geyma þær undir koddanum eru með ríkisábyrgð. Þeir fara úr kerfi þar sem eru vextir og óljós pólitísk skoðun eða stefna og yfir í það að vera með vaxtalausa ríkispappíra, það er ríkisábyrgð á seðlum gegnum Seðlabankann, og sætta sig jafnvel við enga vexti og áhættu af því að geyma peningana undir koddanum, það gæti komið þjófur að nóttu. Sumir kaupa bankahólf og minnka áhættuna þannig, aðrir kaupa ríkispappíra, ríkisvíxla til þess að flýja þessa áhættu, þeir sem það óttast. Menn hafa mismunandi mikla öryggisþörf og sérstaklega þeir sem eru búnir að tapa miklu eins og í hlutabréfum, hjá þeim vex öryggisþörfin og þeir væru örugglega til í það að borga eitthvert gjald til ríkisins. Mér þætti miklu hreinlegra að menn vissu að þarna væri innlánsreikningur með ríkisábyrgð, hann er ígildi peninga, og að annars staðar væri innlánsreikningur sem er ekki með ríkisábyrgð.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 84/2007, um opinber innkaup. Innan ríkisins hefur nokkuð verið rætt um hagkvæmni og mögulega samlegð sem gæti falist í því að taka þátt í sameiginlegum útboðum erlendis, einkum með aðilum á Norðurlöndunum. Hefur þetta einkum verið rætt varðandi lyfjaútboð Landspítalans en spítalinn hefur talið unnt að ná verulegri stærðarhagkvæmni í tilteknum innkaupum á lyfjum með systurstofnunum sínum annars staðar á Norðurlöndunum. Gildandi reglur um opinber innkaup leyfa ekki frávik í þessum tilvikum. Er opinberum innkaupum erlendis því verulega þröngur stakkur sniðinn í núgildandi löggjöf. Með hliðsjón af því að reglur Evrópska efnahagssvæðisins, EES, um opinber innkaup eru í verulegum mæli samræmdar þykir rétt að skapa kaupendum möguleika á því að kaupa inn í öðru EES-ríki, þó að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Með frumvarpinu er lagt til að fjármálaráðherra geti veitt miðlægri innkaupastofnun, sem í tilviki ríkisins væri Ríkiskaup, heimild til að bjóða út innkaup erlendis. Venjulega mundi útboð vera sameiginlegt með öðrum aðilum, t.d. miðlægri innkaupastofnun í viðkomandi ríki. Einnig getur þó verið um að ræða sérstakt útboð sem yrði tengt útboði annars aðila, t.d. fer fram samtímis og varðar svipaða vöru eða þjónustu. Gert er ráð fyrir að hin miðlæga innkaupastofnun óski fyrir fram eftir heimild fjármálaráðherra til að bjóða út í öðru ríki með rökstuddri beiðni. Gert er ráð fyrir að stofnunin rökstyðji að innkaupareglur EES hafi verið innleiddar í viðkomandi ríki og innkaup erlendis þjóni með einhverjum hætti markmiðum opinberra innkaupa, t.d. hagkvæmni og/eða virkri samkeppni eða öðrum lögmætum sjónarmiðum. Með öllu framangreindu á að vera komið í veg fyrir að umrædd heimild sé notuð til þess að komast fram hjá íslenskum reglum um opinber innkaup. Í frumvarpinu eru tekin af tvímæli um að reglur viðkomandi erlends ríkis gilda alfarið um innkaup sem fram fara í ríkinu á grundvelli hinnar veittu heimildar. Í þessu felst m.a. að kærunefnd útboðsmála hefur ekki lögsögu yfir viðkomandi innkaupum og getur því ekki beitt þeim úrræðum sem nefndinni eru veitt í innkaupalögunum. Er þetta síðastgreinda atriði í samræmi við meginreglur þjóðaréttar. Eins og fram kemur í kostnaðarumsögn með frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir því að það hafi í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð heldur fremur að það geti dregið úr útgjöldum þótt ekki sé hægt að sjá fyrir í hversu miklum mæli það geti orðið. Að þessu sögðu mælist ég til þess að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. viðskiptanefndar

Virðulegur forseti. Það er full ástæða til að fagna framkomu þessa frumvarps, það er í takt við tímana þar sem við lifum æ landamæralausari heim þar sem viðskipti geta verið þvert á landamæri. Við á Íslandi búum auðvitað við smáan heimamarkað, aðeins 0,3 milljónir manna, og eðlilegt að við sköpum sérstaklega kannski Landspítalanum sem hér er vitnað til í stórum innkaupum á lyfjum færi á því að leita samstarfs, ekki síst til Norðurlandanna, þaðan sem höfum við góða reynslu af samstarfi við og eigum ýmis færi á að starfa með heilbrigðisstofnunum sem eru uppbyggðar í samfélögum sem eru að mörgu leyti áþekk okkur. Með slíku samstarfi getum við náð því að spara verulega fjármuni og nýta það fé sem til ráðstöfunar er til að veita sem allra besta þjónustu. Ég held að um þetta markmið málsins hljóti að vera þverpólitísk samstaða, enda hafa ráðherrar bæði af hægri og vinstri kanti stjórnmálanna, held ég, talað fyrir því að við nýtum samstarfið við Norðurlöndin einmitt í tilgangi áþekkum þessum og gætum á fleiri sviðum, svo sem eins og í lyfjaeftirlitinu og lyfjastofnunarstarfinu, haft nokkurt hagræði af samstarfi við nágrannalönd okkar.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir með síðasta ræðumanni, hv. þm. Helga Hjörvar, að auðvitað hlýtur maður að fagna sparnaðar- og hagræðingarviðleitni í frumvörpum sem flutt eru í þinginu. Hins vegar vil ég hafa þann fyrirvara á gagnvart þessu frumvarpi að mér finnst ýmsum spurningum ósvarað og geri ég ráð fyrir að hv. efnahags- og skattanefnd muni fara vel yfir það, sérstaklega í ljósi þess að frumvarpið er allopið að mörgu leyti. Hér hafa bæði hæstv. ráðherra og hv. þm. Helgi Hjörvar vísað sérstaklega til lyfjamála og heilbrigðismálanna en frumvarpið sem slíkt er engu að síður ekki bundið við þá málaflokka heldur galopið. Þannig er hugsanlegt að þó að rót þessa máls, sem ég svo sem þekki ekki, liggi nákvæmlega í einhverjum möguleikum sem menn hafi séð á þessu tiltekna sviði og um sé að ræða almenna reglu sem sé ágæt á öllum sviðum. Menn verða þá að skoða frumvarpið og hugsanleg áhrif þess út frá þeim sjónarmiðum. Í annan stað set ég ákveðið spurningarmerki við það að hæstv. fjármálaráðherra hafi opnað heimild af þessu tagi. Það fyrirkomulag sem við byggjum á í sambandi við opinber innkaup sem raunar er sniðið að evrópskri fyrirmynd gerir ráð fyrir því að ákvörðunarvald í málefnum af þessu tagi sé að mestu leyti fært frá hinum pólitísku ráðamönnum til sérhæfðra stofnana með ákveðnum kæruleiðum og þess háttar. Ég sé ekki að það séu nein takmörk á því hvaða ákvarðanir ráðherra getur tekið í þeim efnum. Það er atriði sem ég tel að þurfi að huga að í þessu sambandi, hvort heimildir ráðherra séu óbundnar. Án þess að ég vilji væna nokkurn mann um að fara í geðþóttaákvarðanir á þessu sviði þá verða að vera fyrir hendi einhverjar leikreglur sem menn geta gengið að því að um getur verið að ræða verulega hagsmuni á alla enda og kanta. Í þriðja lagi tel ég nauðsynlegt í nefndarstarfinu, hugsanlega getur hæstv. ráðherra upplýst um það í umræðunni, að horft sé til þess hvernig framkvæmdin er hjá nágrannaríkjunum hvað þetta varðar. Í frumvarpinu eða greinargerðinni er ekki vísað til þess þannig að spurning er hvort leitað er fyrirmynda einhvers staðar um þetta og ef svo er þá er hugsanlega hægt að vísa til einhverrar reynslu sem er af slíku fyrirkomulagi, en komi það ekki fram í þessari umræðu er það atriði sem hv. efnahags- og skattanefnd hlýtur að skoða. Loks held ég að við hljótum aðeins að velta fyrir okkur lögsögureglum í þessu sambandi sem geta t.d. snúist um rétt þeirra aðila sem telja með einhverjum hætti á sig hallað í sambandi við mál af þessu tagi. Það er auðvitað ljóst að gert er ráð fyrir að lög þess ríkis þar sem útboð fer fram gildi og spurningin er hvaða áhrif það hefur á réttarstöðu þeirra, hugsanlega innlendra aðila, sem í hlut eiga. Í fljótu bragði eru nokkur atriði sem þarf að skoða gaumgæfilega. Það þarf líka að huga að spurningum eins og hvort breytingar af þessu tagi muni hugsanlega hafa önnur og víðtækari áhrif en gert er ráð fyrir. Hér hefur lyfjasviðið verið nefnt sérstaklega. Það má velta fyrir sér, bara svo við tökum það svið eitt fyrir af því að það er gert í greinargerð með frumvarpinu að sparnaður kunni að nást í innkaupum, hvort annar kostnaður þurfi að koma til svo sem vegna birgðahalds eða lagerhalds sem sá aðili sem kaupir inn þurfi þá að taka á sig sem innlendir aðilar, einkafyrirtæki, hafa með höndum í dag. Það er atriði sem þarf að koma til af því að lyfjamálin hafa verið nefnd sérstaklega og það þarf að meta í einhverju samhengi. Að síðustu, hæstv. forseti, vil ég nefna að það þarf líka að glöggva sig á því í hvaða tilvikum þetta felur raunverulega í sér einhverja veigamikla breytingu frá því sem nú er í ljósi þess að fyrir hendi eru heimildir og skylda í mörgum tilvikum að bjóða innkaup hins opinbera bæði á vörum og þjónustu út á hinu Evrópska efnahagssvæði. Það þarf að meta í hvaða tilvikum þetta kemur til með að hafa raunveruleg áhrif og þá hvernig. Eins og ég sagði er nú skylda að bjóða út á hinu Evrópska efnahagssvæði innkaup bæði á vörum og þjónustu sem eru yfir tilteknum mörkum, sem ég man hér standandi í ræðustól þingsins ekki hver eru, en ég geri ráð fyrir að þetta muni leiða til breytinga og það er þáttur sem þarf að meta í störfum nefndarinnar. Ég hygg að hv. efnahags- og skattanefnd hljóti að fara yfir það og þó að frumvarpið láti lítið yfir sér fyrsta kastið þá vek ég athygli á því að áhrif þess geta verið víðtæk og á miklu fleiri sviðum kannski en nákvæmlega eru tilgreind í skýringum með frumvarpinu eins og það liggur fyrir.

Forseti vill árétta að í máli hæstv. fjármálaráðherra kom fram að hann óskar eftir að vísa málinu til viðskiptanefndar.

Frú forseti. Það er mjög gagnlegt að þingnefndin fari yfir þau atriði sem hv. þingmaður nefndi í máli sínu. Ég er alveg sammála honum um það. Að sjálfsögðu þarf að fara vel yfir það, t.d. lagaskilamálin og þá stöðu sem aðilar eru í ef heimildin er nýtt og farið verður í stórt sameiginlegt útboð sem færist þá undir lögsögu þess ríkis þar sem útboðið fer fram. Það er ekkert launungarmál að það er fyrst og fremst áhugi heilbrigðisyfirvalda og Landspítalans að gera þessa tilraun, ef við getum kallað það svo, til að ná niður kostnaði við tiltekin lyf og/eða auðvelda sér að taka inn ný og dýr lyf þar sem íslenski markaðurinn er kannski ekki til staðar eða mjög lítill og útboð þar af leiðandi í allt öðrum stærðum en menn eiga að venjast í hinum stóra heimi. Umfang heilbrigðisgeirans í Noregi er um það bil fimmtánfalt það íslenska og upp í tuttugufalt þegar kemur að Danmörku og Finnlandi og enn þá meira í Svíþjóð þannig að við erum þá að tala um þátttöku í margfalt stærri útboðum þar sem stærðarhagkvæmni ætti að geta skilað betri verðum. Þessi áhugi er fyrst og fremst kveikjan að þessu máli. Verið er að búa til þröngan og tiltölulega mjög vel skilgreindan undanþágufarveg og ástæðan fyrir því að þetta er haft á þann hátt er m.a. sú að menn verði að leggja fram rökstudda beiðni í hverju tilviki. Að sjálfsögðu verður engin heimild veitt fyrir einhverju sem enginn hefur áhuga á. Kveikjan að því að á þetta reyndi yrði alltaf sú að einhverjar stofnanir, eins og Landspítalinn og Ríkiskaup, yrðu sammála um að það væri hagstætt eða a.m.k. tilraunarinnar virði að gera tilraun um þátttöku í einhverju stóru sameiginlegu útboði með t.d. systurstofnun Landspítalans eða miðlægri innkaupastofnun í öðru landi. En ég endurtek að það er gagnlegt að þingnefndin fari vel yfir skilgreiningaratriði í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta frumvarp er komið fram. Ég tel að það sé gott að mörgu leyti en ég vil hins vegar taka undir áhyggjur hv. þm. Birgis Ármannssonar. Það sem kom fram í máli hans, og ég þarf svo sem ekki að þylja upp aftur til að lengja umræðuna, eru mörg álitaefni sem hv. viðskiptanefnd hlýtur að skoða mjög vandlega. Ég tel það mjög mikilvægt. Það kemur líka fram í þessu frumvarpi að það eru miklir möguleikar á að spara. Það hefur komið fram áður hjá heilbrigðisráðuneytinu að Landspítalinn hafi hug á að fara í sameiginlegt lyfjaútboð með öðrum Norðurlandaþjóðum eða stofnunum annars staðar á Norðurlöndunum. Það kemur fram í fylgiskjali frá fjárlagaskrifstofunni að markaður með rekstrarvörur til heilbrigðiskerfisins í Noregi er t.d. 15 sinnum stærri en sá íslenski og danski markaðurinn 17 sinnum stærri en sá íslenski. Það gefur auga leið að ef menn ná samlegðaráhrifum í útboðum gæti verið um verulega hagsmuni að ræða. Það kemur líka fram að sérgreindar heilbrigðisvörur, sem keyptar voru af stofnunum heilbrigðisráðuneytisins í fyrra, voru rétt rúmir 11 milljarðar sem segir okkur og kemur fram í fylgigögnum að þótt það væri ekki nema um 1% sem við næðum í hagræðingu með því að fara í sameiginlegt útboð á þessu sviði þá mundi það skila um 100 milljónum í minni kostnaði. Það er ekki lítið. Þar er um verulegan sparnað að ræða sem er mjög mikilvægt, ekki síst á tímum sem þessum. Í heild sinni fagna ég þessu frumvarpi en ítreka samt að ég tek undir þær vangaveltur og áhyggjur sem hv. þm. Birgir Ármannsson nefndi áðan og vænti þess og treysti því að hv. viðskiptanefnd fari mjög vandlega yfir það.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þetta er 200. mál þessa þings á þskj. 217. Um er að ræða breytingar á ýmsum lögum er varða tekjuöflun ríkissjóðs í samræmi við forsendur fjárlagafrumvarps fyrir árið 2011. Þessum breytingum má í aðalatriðum skipta í þrjá meginflokka. Í fyrsta lagi eru sérstakar tekjuöflunaraðgerðir, í öðru lagi hækkanir á krónutölusköttum í takt við verðlagsforsendur frumvarpsins, svo sem á bensíngjaldi, olíugjaldi, áfengisgjaldi o.fl. slíku, og í þriðja lagi hækkanir á ýmsum gjaldskrám hjá stofnunum ríkisins, bæði vegna hækkunar verðlags og aðhaldsaðgerða í ríkisrekstrinum almennt. Þá er einnig að finna tillögur að breytingum á barnabótum og vaxtabótum í þessu frumvarpi þó að þeir bótaflokkar falli vissulega undir útgjaldahliðina en vegna þess hversu samtvinnaðar þessar bætur eru tekjuskattskerfinu eru þær teknar hér með. Ég mun nú gera nánari grein fyrir hverjum flokki þessara breytinga fyrir sig. Fyrst um sérstakar tekjuöflunaraðgerðir: Allt frá hausti 2008 hefur verkefni ríkisstjórnar verið að reyna að laga rekstur ríkisins að gjörbreyttum efnahagslegum veruleika með það að markmiði að endurreisa íslenskt efnahagslíf. Í skýrslu fjármálaráðherra sem lögð var fyrir Alþingi í júní 2009 var þetta verkefni útfært nánar sem áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum á árunum 2009–2013. Þar kemur skýrt fram að aðgerðir ríkisstjórnarinnar muni fela í sér hvort tveggja, niðurskurð ríkisútgjalda og hækkun á tekjum ríkissjóðs. Sú blandaða leið niðurskurðar og tekjuöflunar sem ríkisstjórnin hefur haft að leiðarljósi til að ná jöfnuði í ríkisfjármálum er þó í stöðugri endurskoðun og tekur mið af þeim árangri sem hvor leið skilar á hverjum tíma. Þannig er reynt að lágmarka það tjón sem niðurskurður á samneyslu veldur hagkerfinu og einnig þau neikvæðu áhrif sem of víðtækar tekjuöflunaraðgerðir kunna að hafa á hagkerfið. Þegar við afgreiðslu fjárlaga 2009 voru gerðar viðamiklar ráðstafanir, bæði á tekju- og gjaldahlið, og síðan aftur við afgreiðslu fjárlaga 2010. Mestur þungi þeirra var á árinu 2010 þó svo að nýjar tekjuöflunaraðgerðir fyrir það ár hafi orðið minni en reiknað var með við undirbúning frumvarps til fjárlaga fyrir það ár. Þessar aðgerðir hafa átt stóran þátt í að bæta stöðu ríkissjóðs frá því sem ella hefði orðið og eru þar með mikilvægur liður í þeim viðsnúningi sem að var stefnt. Með samþykkt fjárlagafrumvarps fyrir árið 2011 hefst þriðja ár áætlunar stjórnvalda um jöfnuð í ríkisfjármálum. Áfram verður farin blönduð leið niðurskurðar og tekjuöflunar en í þessum áfanga verður þó þungi aðgerðanna að mestu á útgjaldahliðinni. Í forsendum fjárlagafrumvarpsins er gert ráð fyrir að sérstakar aðgerðir á tekjuhlið í formi breytinga á einstökum tekjustofnum skili ríkissjóði 11 milljörðum kr. í viðbótartekjur á næsta ári. Lítils háttar breyting hefur átt sér stað á þeim áformum í þá veru að viðbótartekjur af vörugjaldi á áfengi og tóbak verða nú 700 millj. kr. lægri en reiknað er með í tekjuáætlun fjárlagafrumvarps, þ.e. 600 millj. kr. í stað 1,3 milljarða kr. Sérstakar aðgerðir á tekjuhlið nema því nú 10,3 milljörðum kr. í stað 11 milljarða áður. Þær aðgerðir skiptast í nokkra tekjustofna með það að markmiði að hafa sem minnst áhrif á ráðstöfunartekjur þeirra sem minna mega sín. Engar almennar breytingar eru fyrirhugaðar á helstu tekjustofnum ríkissjóðs, svo sem tekjuskatti einstaklinga, virðisaukaskatti eða tryggingagjaldi, heldur er fremur horft til skatta á fjármagn og eignir, enda ekki síst á þeim sviðum sem núverandi skattkerfi gengur skemur en algengt er í nágrannalöndunum. Í fyrsta lagi er lagt til að skattur á fjármagnstekjur einstaklinga verði hækkaður úr 18% í 20% og eru tekjuáhrif þeirrar hækkunar áætluð 1,5 milljarðar kr. á árinu 2011. Með þeim breytingum sem gerðar voru á skattalögum á síðasta ári var dregið verulega úr mismun á skattlagningu fjármagnstekna annars vegar og launatekna og annarra tekna hins vegar. Enn er þó til staðar nokkur munur, en samkvæmt gildandi lögum er lægsta tekjuskattshlutfall að meðtöldu útsvari við staðgreiðslu launatekna samtals 37,22% en hið hæsta 46,12% samanborið við 18% fjármagnstekjuskatt. Hækkun fjármagnstekjuskatts í 20% mun því ekki íþyngja fjármagnstekjum umfram launatekjur, lífeyri og aðrar almennar tekjur. Það á eins við þótt tekið sé tillit til verðbótaþáttar vaxtatekna því að þegar breytingar á fjármagnstekjuskatti eru skoðaðar þarf að hafa í huga að vaxtatekjur undir ákveðnum mörkum eru undanþegnar skattlagningu. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að tekjuskattur lögaðila, svo sem hlutafélaga og einkahlutafélaga, verði hækkaður úr 18% í 20% og að tekjuskattur sameignar- og samlagsfélaga verði hækkaður úr 32,7% í 36%. Hækkun á tekjuskatti lögaðila kemur hins vegar aðeins að litlu leyti fram á árinu 2011 þar sem álagning hans fer alla jafna fram með árstöf. Hækkun skatthlutfallsins úr 18% í 20% ætti að skila ríkissjóði nálægt 2,5 milljörðum kr. á ári, þar af er talið að 500 millj. kr. skili sér á árinu 2011 en tekjuaukinn komi að fullu fram á árinu 2012. Á sama hátt og enn er til staðar mismunur í skattlagningu launa og fjármagnstekna þeim síðarnefndu í hag er einnig til staðar mismunur á skattlagningu launatekna annars vegar og tekna af atvinnurekstri í hlutafélagaformi hins vegar, atvinnurekstrartekjunum í hag. Launatekjur bera sem fyrr segir 37–46% jaðarskatt, auk þess sem 8,65% tryggingagjald er lagt á launagreiðslur þannig að heildarjaðarskattlagning launa getur verið á bilinu 46–55%. Samanlagður skattur á hagnað félags og úthlutaðan arð er hins vegar í dag um 33%. Þessi mikli munur getur og hefur leitt til skattalegrar hagræðingar í formi tilfærslna á launatekjum yfir í rekstrarhagnað og arðgreiðslur hjá einkahlutafélögum sem endurspeglast m.a. í þeirri sprengingu sem orðið hefur í fjölda fyrirtækja á því félagaformi. Þó svo að verulega hafi dregið úr mismun skattlagningar eftir tegund tekna með lagabreytingum á síðasta ári er unnt að draga frekar úr þessum mun án neikvæðra afleiðinga. Hækkun á skatthlutfalli fjármagnstekjuskatts einstaklinga og tekjuskatts lögaðila úr 18% í 20% er frekara skref í átt að minni mun. Með þeim breytingum verður samanlagður skattur á hagnað félags og arð eiganda samtals 36% sem er enn nokkru lægra en skattlagning á launatekjur og lægra en sambærilegar tölur fyrir önnur lönd. Þá verður fjármagnstekjuskattur og skattur á hagnað lögaðila enn lægri en í flestum öðrum löndum. Í þriðja lagi er lagt til að hinn tímabundni auðlegðarskattur verði hækkaður. Þessi tekjuöflunarleið er m.a. valin í ljósi þess að eignamyndun og samþjöppun eignarhalds, einkum peningalegra eigna, hefur verið mikil á undanförnum árum, m.a. vegna þess munar sem hefur verið á skattlagningu fjármagnstekna og annarra tegunda tekna. Samkvæmt upplýsingum úr álagningargögnum er sterkt samhengi milli tekna þeirra sem skatturinn leggst á og nettóeignar þeirra eins og búast mátti við. Má því líta á eignarskatt með svo háum fríeignarmörkum sem ígildi stighækkandi fjármagnstekjuskatts. Áætlað er að breytingin skili 1,5 milljörðum kr. í viðbótartekjur með hækkun á skatthlutfallinu úr 1,25% í 1,5% og lækkun fríeignarmarka úr 90 millj. kr. í 75 millj. kr. á nettóeign einstaklinga og úr 120 millj. kr. í 100 millj. kr. hjá hjónum. Heildartekjur af auðlegðarskatti, verði frumvarpið að lögum, eru áætlaðar 5,2 milljarðar kr. á árinu 2011. Í fjórða lagi er lagt til að erfðafjárskattur verði hækkaður úr 5% í 10%. Samhliða er lagt til að skattfrelsismörk skattsins á hvert dánarbú hækki úr 1 millj. kr. í 1,5 millj. kr. Reiknað er með að þessar breytingar skili ríkissjóði 1 milljarði kr. í viðbótartekjur á árinu 2011 og eru heildartekjur af skattinum taldar verða 2.350 millj. kr. á því ári. Í skattalegu tilliti er almennt litið á erfðafjárskatt sem ígildi tekjuskattlagningar. Mikill munur á hlutfalli hans og almennu tekjuskattshlutfalli gæti því ýtt undir skattsniðgöngu, ekki síst í tilviki fyrirframgreiðslu. Erfðafjárskattur er lágur hérlendis miðað við flest nágrannalönd okkar og er maki eða sambúðaraðili undanþeginn skattinum. Í fimmta lagi er lagt til að tóbaksgjald verði hækkað um 7%, þ.e. nokkuð umfram almennar verðlagsforsendur. Jafnframt er lagt til að tekið verði upp sérstakt áfengisgjald og tóbaksgjald á þessar vörur í tollfrjálsum komuverslunum í tengslum við millilandaflug hér á landi. Frá árinu 1995 voru í gildi reglur sem kváðu á um hlutfallslegt gjald á áfengi sem selt var í tollfrjálsum verslunum hér á landi en gjaldtaka þessi var afnumin árið 2000. Sala á þessum vörum er gjaldfrjáls í dag en í frumvarpinu er lagt til að tekið verði upp sérstakt 10% gjald af almennu áfengisgjaldi sem lagt er á áfengi sem selt er innan lands og sérstakt 20% gjald af almennu tóbaksgjaldi. Gjaldið verður hins vegar ekki lagt á áfengi eða tóbak sem selt er í verslunum við brottför úr landi. Gert er ráð fyrir því að hækkun á tóbaksgjaldi og upptaka á sérstöku áfengis- og tóbaksgjaldi í komuverslunum til landsins auki tekjur ríkissjóðs um 300 millj. kr. Mikilvægur þáttur í viðbótartekjuöflun ríkissjóðs frá því eftir hrun haustið 2008 hefur verið rúmlega 40% hækkun á vörugjaldi á áfengi og tóbak sem selt er innan lands. Þó svo að sú hækkun hafi að einhverju marki dregið úr innlendri sölu á þessum vöruflokkum, eins og búast mátti við, hafa vörugjaldstekjurnar aukist verulega. Með tilliti til þess hlutverks þessara vörugjalda, að draga úr neyslu um leið og aflað er tekna fyrir ríkissjóð, má draga í efa réttmæti þess fyrirkomulags að sala í íslenskum fríhöfnum sé með öllu skattfrjáls. Ég vil reyndar taka það sérstaklega fram, frú forseti, í þessu samhengi að það er að finna tvær prentvillur á bls. 3 og 4 í frumvarpinu  Þá var á síðasta ári tekið upp kolefnisgjald á fljótandi jarðefnaeldsneyti, en með því var stigið ákveðið skref í nýrri skattheimtu á sviði umhverfis- og auðlindaskatta. Kolefnisgjald er ákvarðað með hliðsjón af verði losunarheimilda á uppboðsmarkaði ESB og var fjárhæð gjaldsins fyrir árið 2010 u.þ.b. helmingur af verðinu eins og það stóð þegar lögin voru samþykkt í lok árs 2009. Verð á losunarheimildum hefur hins vegar hækkað nokkuð að undanförnu, en á móti vegur heldur sterkari króna gagnvart evru. Jafnframt er talið rétt að stíga viðbótarskref varðandi þessa gjaldtöku og því er í sjötta lagi lagt til að kolefnisgjaldið sem hlutfall af verði losunarheimilda á uppboðsmarkaði ESB hækki úr 50% í 75%. Viðbótartekjur ríkissjóðs af þessum breytingum eru áætlaðar um 1 milljarður kr. Gjaldið er misjafnt eftir tegundum eldsneytis í samræmi við losun í hverju tilviki, þ.e. á bilinu 2,60–3,10 kr. á hvern lítra en verður eftir hækkunina 3,80–4,60 kr. á hvern lítra. Samkvæmt 11. og 12. gr. laga um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða geta eigendur séreignarsparnaðar ekki hafið úttekt hans fyrr en þeir hafa náð 60 ára aldri. Í byrjun árs 2009 var hins vegar lögfest ákvæði til bráðabirgða við lögin sem heimilaði úttekt hans allt að 1 millj. kr. og síðan aftur undir lok ársins um 1,5 millj. kr. til viðbótar. Samkvæmt gildandi lögum geta því eigendur séreignarsparnaðar sótt um að taka út allt að 2,5 millj. kr. fram til 1. apríl á næsta ári og fá hann greiddan út á næstu 12–24 mánuðum. Rökin fyrir þessari tímabundnu ráðstöfun var að milda með þessum hætti þann samdrátt ráðstöfunartekna sem ýmsar fjölskyldur hafa orðið fyrir, m.a. í kjölfar atvinnumissis. Fram til þessa hafa rúmlega 50 þús. eigendur séreignarsparnaðar sótt um þessa úttekt, samtals 43,2 milljarða kr. Meðalúttekt fyrir skatt er samkvæmt því tæplega 900 þús. kr. á rétthafa. Í forsendum fjárlagafrumvarps fyrir komandi ár er reiknað með frekari heimildum til úttektar á séreignarsparnaði sem skilað gætu ríkissjóði nálægt 3 milljörðum kr. í tekjuskatt. Það þýðir samkvæmt lauslegu mati að um 10 milljarðar kr. verði greiddir út á grundvelli nýrrar heimildar til viðbótar þeim 43 milljörðum kr. sem þegar hafa verið greiddir út. Í ljósi þeirra áforma er lagt til í frumvarpinu að hverjum rétthafa verði heimilt að taka út allt að 5 millj. kr. af séreignarsparnaði sínum sem greiddar verði út á næstu 12 mánuðum. Umsóknarfrestur er sá sami og í gildandi bráðabirgðaákvæði, það er til 1. apríl 2011. Fyrir þá einstaklinga sem sækja um 5 millj. kr. útgreiðslu nú og hafa ekki nýtt hana áður nemur mánaðarleg útgreiðsla að frádregnum tekjuskatti og útsvari nálægt 250 þús. kr. næstu 12 mánuði. Þá er miðað við að staðgreiðsluhlutfall á útgreiðslu sé 40,12%. Í tilviki hjóna væri greiðslan tvöföld, 500 þús. kr. ef bæði eiga rétt á útgreiðslu og hafa ekki nýtt hana áður. Ljóst er að opnun slíkrar heimildar ætti sannanlega að geta nýst þeim sem búa við óhagstæð vaxtakjör vegna skammtímalánsfjármögnunar af margvíslegum ástæðum. Á hinn bóginn er rétt að hafa í huga að séreignarsparnaðurinn er tiltölulega nýtt sparnaðarform og nær hjá flestum einungis aftur til ársins 1998. Þar af leiðandi er meðalfjárhæð séreignarsparnaðar á hvern einstakling mun lægri en 5 millj. kr., eða nær því að vera um 3 millj. kr. Ég vík þá næst að breytingum á barnabótum og vaxtabótum. Í frumvarpinu er enn fremur að finna tillögur að breytingum á barnabótum og vaxtabótum þó að þeir bótaflokkar falli undir útgjaldahliðina eins og áður sagði, en vegna þess hversu samtvinnaðar þessar bætur eru tekjuskattskerfinu er um það fjallað hér. Samkvæmt forsendum fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2011 er reiknað með samtals 3,5 milljarða kr. sparnaði í greiðslum barnabóta og vaxtabóta. Í fyrsta lagi var samkvæmt fjárlögum ársins 2010 reiknað með að greiddur yrði út 10,1 milljarður kr. í barnabætur á þessu ári, en eftir endanlega ákvörðun þeirra við álagningu opinberra gjalda 1. ágúst sl. er ljóst að þær verða heldur hærri, eða nálægt 10,5 milljarðar kr. Í forsendum fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2011 er reiknað með nokkrum sparnaði á þessum útgjaldalið, þ.e. 1.300 millj. kr. frá áætlaðri útkomu á yfirstandandi ári. Það þýðir að heildargreiðslur barnabóta á árinu 2011 verði 9,2 milljarðar kr. Til að ná þessu markmiði er í þessu frumvarpi lagt til að barnabætur vegna barna yngri en sjö ára verði skertar af tekjum eins og aðrar bætur og skerðingarhlutfallið verði 3%. Enn fremur verði tekjuskerðingarhlutfall vegna eins barns hækkað úr 2% í 3%. Engin breyting verður hins vegar á skerðingarhlutfallinu þegar börnin eru fleiri. Þetta er gert til að lækkun bótanna komi fremur fram hjá þeim sem hafa hærri tekjur. Jafnframt er lagt til að skuldajöfnun barnabóta á móti opinberum gjöldum verði óheimil út árið 2011. Í öðru lagi er í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2011 gerð tillaga um 9.800 millj. kr. fjárheimild til greiðslu vaxtabóta á næsta ári sem er 270 millj. kr. lægri fjárhæð en gert var ráð fyrir í fjárlögum 2010. Áætlað er að þessi útgjöld verði að óbreyttu um 1,9 milljörðum kr. hærri á næsta ári en reiknað var með í fjárlögum 2010, bæði vegna vanmats í áætluninni og vegna innbyggðrar aukningar í bótakerfinu milli ára. Til þess að ná settum markmiðum um að lækkun þessara útgjalda bitni síður á hinum tekjulægri er í frumvarpinu lagt til að gerð verði sú breyting á útreikningi vaxtabóta samkvæmt gildandi lögum að tekjutenging þeirra verði 7% í stað 6% nú. Því til viðbótar er lagt til að þannig ákvarðaðar vaxtabætur verði síðan skertar um 8% hjá öllum bótaþegum til að unnt verði að ná settu markmiði um á að giska 2,2 milljarða kr. sparnað á næsta ári. Í þessu samhengi, frú forseti, er mikilvægt að minna á að ein af ráðstöfunum ríkisstjórnar á öndverðu ári 2009 var að hækka verulega fjárveitingu til greiðslu vaxtabóta, þ.e. yfir 30%. Sú hækkun stóð áfram í fjárlögum yfirstandandi árs. Þetta var bein aðgerð til þess að aðstoða skuldsett, tekjulág heimili til að takast á við þann vanda sem þar er við að glíma og hækkandi kostnað vegna lána. Rökin fyrir því að nú ættu að vera forsendur til þess að draga úr þessum stuðningi aftur og færa hann þó ekki alla leið til baka, niður í það horf sem hann var fyrir árið 2009, voru m.a. þau að þá höfðu menn vonast til að hraðar hefði gengið að vinna úr skuldamálum heimila, að endurskipulagning og í einhverjum tilvikum niðurfærsla skulda hefði létt greiðslubyrði og að lægri fjármunir mundu þar af leiðandi nýtast til þess að halda uppi viðunandi stuðningi við skuldugar fjölskyldur vegna húsnæðisöflunar. Nú standa hins vegar yfir, eins og allir vita, miklar viðræður milli stjórnvalda og ýmissa aðila um það hvaða leiðir séu færar til að ná betri tökum á þessum skuldaúrvinnslumálum, bæði gagnvart fyrirtækjum og ekki síður heimilum. Ein þeirra leiða sem þar er vissulega rædd og hefur verið til skoðunar, samanber þá skýrslu sem kynnt var á dögunum, er að beita vaxtabótakerfinu og þá kannski í breyttu formi þannig að það gagnist sem allra best þeim sem eru í mestum skuldavanda. Þar liggja ekki fyrir endanlegar niðurstöður en augljóst er að þær kynnu að leiða til breytinga á þessum ákvæðum frumvarpsins ef slíkar breyttar útfærslur í sambandi við vaxtabætur verða hluti af heildstæðari pakka í þessum efnum. Þá vík ég næst að hækkun á svonefndum krónutölusköttum. Almennt er gert ráð fyrir því að slíkir skattar taki 4% verðlagsuppfærslu og er það í samræmi við meginverðlagsforsendur fjárlagafrumvarpsins. Þetta snýr að bensíngjaldi, olíugjaldi, almennu og sérstöku kílómetragjaldi, almennu vörugjaldi á áfengi o.s.frv. Markmiðið er ósköp einfaldlega að fjárhæðir þessara skatta haldi raungildi sínu frá fyrra ári en hér er um að ræða vörugjöld sem ákvörðuð eru sem ákveðin fjárhæð á magneiningu. Ég held að við eigum ekki að láta þau mistök endurtaka sig að trassa það að láta slíka hluti fylgja verðlagi ár frá ári þannig að ekki þurfi að koma til þess að taka þurfi stór stökk í slíkum hækkunum þegar menn hafa kannski látið einhver ár líða án þess að uppfæra þetta í takt við verðlag. Gert er ráð fyrir því að almennt bensíngjald, sem í dag er 22,94 kr. á hvern lítra, hækki í 23,86 kr. og sérstakt bensíngjald á 95 oktana bensín hækki úr 37,07 kr. á hvern lítra í 38,55 kr., samtals um 2,40 kr. á hvern lítra. Samsvarandi hækkun á olíugjaldi er 2,11 kr. á hvern lítra. Gert er ráð fyrir því að þessar hækkanir skili ríkissjóði aukalega 750 millj. kr. sem þýðir að þessi tekjustofn heldur sínum hlut hvað verðlag snertir. Hækkun almenns og sérstaks kílómetragjalds er talin muni skila ríkissjóði aukalega um 30 millj. kr. og áætlað er að hækkun á vörugjöldum á áfengi gefi um og yfir 400 millj. kr. Reyndar er til skoðunar að breyta skattlagningu áfengis, einkum bjórs, þannig að meira tillit verði tekið til styrkleika sem gæti hugsanlega að hluta komið í staðinn fyrir umrædda 4% hækkun. Útfærsla á þeirri tillögu er hins vegar ekki alveg fullbúin og því er hana ekki að finna í þessu frumvarpi en það kann að koma fram síðar. Þá eru að lokum lagðar til tillögur að gjaldskrárhækkunum ýmissa stofnana og fyrirtækja ríkisins í samræmi við verðlagsforsendur frumvarpsins. Í fyrsta lagi má nefna 4% hækkun á útvarpsgjaldi, þ.e. úr 17.200 kr. í 17.900 kr., sem skili um 140 millj. kr. í auknum tekjum, í öðru lagi 4% hækkun vitagjalds, sem skili 10 millj. kr. tekjuauka, í þriðja lagi 4% hækkun á gjaldi í Framkvæmdasjóð aldraðra, sem skili um 60 millj. kr. í viðbótartekjur. Einnig er lagt til að sóknargjöld verði föst krónutala, lækki úr 767 kr. á mánuði samkvæmt núgildandi lögum í 698 kr. fyrir árið 2011. Með breytingunni er gert ráð fyrir að útgjöld ríkisins á árinu 2011 lækki um 183 millj. kr. Þessu til viðbótar er gert ráð fyrir að útgjöld ríkissjóðs lækki um rúmar 53 millj. kr. vegna Jöfnunarsjóðs sókna en framlag í sjóðinn reiknast sem 18,5% af gjöldum er renna til þjóðkirkjusafnaða samkvæmt lögum um sóknargjöld og hins vegar vegna Kirkjumálasjóðs sem reiknast á sama hátt sem 11,3% af sóknargjöldum. Þessu tengt er tillaga um að skuldbinding ríkissjóðs á árinu 2011 gagnvart þjóðkirkjunni, samkvæmt sérstöku samkomulagi íslenska ríkisins og þjóðkirkjunnar, muni lækka um 100 millj. kr. Með sama hætti er lagt til að framlag ríkissjóðs til Kristnisjóðs muni skerðast um 5,9 millj. kr. á árinu. Að lokum er tillaga um að grunnfjárhæðir almannatrygginga verði óbreyttar á árinu 2011, þ.e. þær sömu og nú eru í gildi. Erfitt er að meta af einhverri nákvæmni hvaða áhrif framangreindar aðgerðir hafa á einstakar efnahagsstærðir eins og ráðstöfunartekjur heimila, verðlag eða kaupmátt ráðstöfunartekna sem aftur hefur áhrif á framvindu efnahagsmála. Ljóst er að viðbótartekjuöflun í formi fjármagnstekjuskatts, erfðafjárskatts, auðlegðarskatts, bifreiðagjalds og lægri greiðslur barnabóta og vaxtabóta hafa bein áhrif til lækkunar á ráðstöfunartekjur, um nálægt 8,7 milljarða kr. Á móti vega auknar útgreiðslur séreignarsparnaðar sem áætlað er að nemi nálægt 6 milljörðum kr. eftir greiðslu tekjuskatts og útsvars. Samanlögð áhrif þessara aðgerða á ráðstöfunartekjur heimilanna eru samkvæmt því mati lítillega neikvæð, eða sem nemur 2,5–3 milljörðum kr. til lækkunar. Áhrif annarra aðgerða í frumvarpinu ættu fyrst og fremst að koma fram í verðlagi, þ.e. tekjuskattur lögaðila, áfengis- og tóbaksgjald, kolefnisgjald, krónutöluskattar og gjaldskrár. Lauslegt mat sýnir að þau áhrif gætu verið kringum 0,2% til hækkunar á vísitölu neysluverðs. Rétt er að taka fram að vörugjald á sölu áfengis og tóbaks í fríhöfnum hefur ekki áhrif á vísitölu neysluverðs. Gangi þetta mat eftir væru samanlögð áhrif af tillögum frumvarpsins nálægt 0,5% til lækkunar á kaupmætti ráðstöfunartekna. Virðulegi forseti. Ég legg að þessu sögðu til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari. Þetta er fyrra frumvarpið af tveimur sem felur í sér allviðamiklar ráðstafanir sem tengjast annars vegar sérstaklega tekjuöflunarforsendum fjárlagafrumvarpsins og hins vegar ýmsar tæknilegar lagfæringar og breytingar sem munu koma í öðrum sambærilegum bandormi og vonandi tekst að leggja það fram hér á þingi í næstu viku. Ættu þá að vera að mestu leyti komin fram þau frumvörp sem tengjast ráðstöfunum á sviði ríkisfjármála og afgreiðslu fjárlagafrumvarps fyrir árið 2011, en það er eins og kunnugt er mikilvægt viðfangsefni sem Alþingi fær nú og hefur með höndum, að koma þeim stóra pakka öllum saman og er ekki alveg auðvelt við okkar erfiðu aðstæður en engu að síður nauðsynlegt og óumflýjanlegt að gera þær ráðstafanir sem við getum og teljum okkur fært að gera til þess að ná tökum á ríkisfjármálunum, draga úr hallarekstri og skuldasöfnun og uppsöfnun vaxtakostnaðar. Þetta er nú viðfangsefni sem glímt er við um víðan heim, a.m.k. mjög víða í nálægum löndum, og satt best að segja svo komið að staða Íslands í þeim efnum telst kannski ekki sú erfiðasta, svona miðað við nýjustu fréttir víða að. Við höfum sett okkur býsna metnaðarfulla áætlun í þeim efnum að ná tökum á hallarekstrinum sem hér myndaðist með hruninu í markvissum áföngum á árabilinu 2009–2013 þannig að frumjöfnuði verði náð, eða a.m.k. jafnvægi á næsta ári og heildarjöfnuði á árinu 2013. Ég veit að það þarf ekki að fara um það mörgum orðum gagnvart hv. alþingismönnum hversu mikilvægt þetta viðfangsefni er, okkar sjálfra vegna og framtíðarinnar, að ná sem fyrst aftur sjálfbærum traustum forsendum undir rekstur hins opinbera í landinu, gildir að sjálfsögðu líka um sveitarfélögin sem mörg hver eiga í umtalsverðum erfiðleikum við að koma saman fjárhagsáætlunum fyrir komandi ár. Á spýtunni hangir margt í senn, líka trúverðugleiki og traust sem með því skapast ef menn sjá að þeir eru að ná tökum á ástandinu og það horfir til betri vegar. Skuldasöfnun margra ríkja vegna efnahagsþrenginganna er mjög mikið áhyggjuefni og satt best að segja alls ekki útséð um það enn hvernig ýmsu mun reiða af í þeim efnum. Í það heila tekið hefur staða Íslands þó farið batnandi og við erum fyrir alllöngu síðan horfin út af öllum listum þar sem menn eru með getgátur eða spár um að ríkið muni ekki ráða við skuldbindingar sínar og komast í þrot. Áhættuálag á Ísland og almennt umræða um Ísland hefur farið batnandi að undanförnu, m.a. vegna þess að þrátt fyrir allt hefur náðst talsverður árangur í að takast á við vandann sem hér er uppi. Það er óumdeilt, við höfum fengið jákvæðar umsagnir frá aðilum eins og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og Efnahags- og framfarastofnuninni fyrir þó þann árangur sem hér hefur náðst, ekki síst á sviði ríkisfjármála, enda erum við komin og verðum komin með afgreiðslu fjárlagafrumvarps sem í grófum dráttum verður innan þeirra marka sem hér er lagt upp með, mjög langa leið frá 13% halla af vergri landsframleiðslu á árinu 2008 niður í undir 9% árið 2009, niður fyrir 5% á þessu ári og ef við náum því fram að heildarhallinn fari inn fyrir mörkin 2,5–3% á árinu 2011 er það auðvitað gríðarlega mikill árangur frá þeirri stöðu sem við lögðum upp með og eins og árið 2008 kom út, samanber ríkisreikning fyrir það ár. Á margan hátt er Ísland þá komið mun lengra í glímunni við þennan vanda ríkisfjármálanna en ýmis nálæg lönd eins og við sjáum best á því að hallinn á ríkissjóði Grikklands var 15,2% í fyrra, 14,4% á Írlandi, Bretar horfa fram á um 13% halla af ríkissjóði í ár af vergri landsframleiðslu og staðan er þung víða annars staðar þannig að þrátt fyrir allt held ég að takist okkur í grófum dráttum að fylgja þessari áætlun eftir getum við verið sæmilega sátt við þann árangur sem þannig er að nást. Hann er að sjálfsögðu ekki án fórna, hann er ekki sársaukalaus, það dettur engum manni í hug að halda því fram eins og umræða undangenginna vikna ber skýrt með sér. Við metum að sjálfsögðu þjóðhagsforsendurnar eins og þær koma til með að liggja fyrir nú þegar ný þjóðhagsspá verður komin fram og hvaða svigrúm er til tilfærslna og aðgerða, en í aðalatriðum held ég að við þurfum að halda okkur við þá áætlun sem lagt var upp með þannig að við förum ekki út af sporinu í þeim efnum, að ná sem allra fyrst sjálfbærni í okkar ríkisbúskap. Hver króna sem fer frá því að renna til reksturs í velferðarmálunum og í að borga vexti er dýr og ég held að það hlutfall sem við sitjum nú þegar uppi með, að kannski um 15–17% af heildartekjum ríkisins fari í greiðslu vaxtakostnaðar, sé þegar orðið ærið nóg. Það markmið að stöðva skuldasöfnunina tiltölulega hratt úr þessu er gríðarlega mikilvægt og ég veit að hv. þingmenn hafa allir skilning á því. Ég óska svo eftir góðu samstarfi við hv. þingnefnd, efnahags- og skattanefnd, sem fær ærin verkefni með frumvarpi þessu og fleirum sem ásamt því eru á leiðinni til hennar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir greinargerðina. Þegar upp var lagt í þennan erfiða leiðangur var nokkurt sammæli um að hvorki væri svigrúm til að bæta í laun né lífeyrisgreiðslur. Þess vegna er í þessum bandormi tillaga um áframhaldandi frystingu á lífeyri almannatrygginga til öryrkja og aldraðra. Nú ber hins vegar svo við að frá hruni hafa ýmsir aðrir hópar fengið hækkanir, svo sem ýmsir sérfræðihópar og bændur, einstaka taxtar á hinum almenna launamarkaði og á hinum opinbera og nú eru uppi kröfur um hækkanir á launum fyrir komandi ár. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki séu sammæli um að þó að það sé lítið svigrúm til að gera vel við nokkurn eigi kjör aldraðra og öryrkja að taka sömu hækkunum og annarra hópa í samfélaginu á þessum erfiðu tímum. Einmitt þessir hópar búa kannski við hvað erfiðastar aðstæðurnar.

Frú forseti. Að sjálfsögðu geri ég ráð fyrir því að þegar niðurstöður liggja fyrir í almennum kjarasamningum og þróunin liggur þar með fyrir til næstu missira eða ára hvernig sem það nú verður, og nær það verður, verði það skoðað að tryggja að hlutur þeirra sem fá sín samfélagslaun í gegnum almannatryggingakerfið verði ekki látinn eftir liggja. En fyrir fram vil ég ekki gefa út yfirlýsingar um slíkt og þaðan af síður nefna fjárhæðir eða prósentur. Ég held að það sé ákaflega mikilvægt að vel takist til í skynsamlegum og raunhæfum kjarasamningum sem eru í samræmi við efnahagsástand og getu þjóðarbúsins og helst þannig að hugsað verði sérstaklega til þeirra sem eru á lægstu laununum eftir því sem samstaða getur orðið um slíkt. Að sjálfsögðu mun þá, eins og ég segi, í framhaldinu verða skoðað hvað telst rétt og skylt að gera gagnvart þeim sem að breyttu breytanda 

Virðulegur forseti. Ég held að það sé ákaflega brýnt að öryrkjar og aldraðir, lífeyrisþegar í þessu landi, njóti sömu kjarabóta og aðrir hópar. Sannarlega hafa nær allir hópar orðið fyrir kaupmáttarskerðingu en sumir hafa fengið einhverjar hækkanir og ég held að við getum ekki bara horft til þeirra kjarasamninga sem nú eru fram undan, heldur hljótum við líka að skoða með hvaða hætti kjaraþróun hefur verið frá hruni hjá öðrum hópum og þá auðvitað líka að skoða aðrar millifærslur. Það sker nokkuð í augu að ekki eru allar millifærslur frystar eða lækkaðar, heldur eru dæmi um millifærslur í fjárlagafrumvarpinu nú annað árið í röð sem öndvert við allar aðrar millifærslur taka hækkunum. Ég vil inna hæstv. ráðherra eftir því hvort hann telji ekki að hér eigi allir hópar að sitja við sama borð.

Frú forseti. Auðvitað er eins og gengur eitthvert misgengi í launaþróun á almennum vinnumarkaði og einhverjir hópar hafa hugsanlega náð að bæta kjör sín í skjóli sérstakra aðstæðna, en því miður er veruleikinn sá að almennt hafa lífskjör að sjálfsögðu skerst hér á landi. Menn verða að horfast í augu við það. Það gat varla öðruvísi farið. Úttektir sýna hins vegar mjög skýrt, og ég veit að þar erum við hv. þingmaður sammála og ánægðir, að best hefur tekist að verja kjör hinna tekjulægstu þannig að kjaraskerðingin er hlutfallslega langminnst hjá tekjulægstu hópum samfélagsins, um 6,6% á sama tíma og millitekjuhóparnir hafa skerst um tæp 9% og þeir tekjuhæstu lækkað um upp undir 20%. Þetta næst fram í gegnum nokkrar samtengdar aðgerðir, þ.e. kjarasamninga sem hækkuðu fyrst og fremst lægstu laun. Þær hækkanir sem urðu í bótakerfunum á árunum 2007 og 2008 hafa haldið þótt þær hafi ekki verið verðtryggðar. Síðan hafa þær breytingar sem gerðar voru á skattkerfinu sem hlífa lægstu launum við skattahækkunum sannað gildi sitt og út úr því kemur að þegar 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina þó að mig hryllti svo sem við mörgu sem hann las þar upp. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um vísitöluáhrifin af þessum skattbreytingum, þ.e. hvað mun vísitalan hækka um gangi þetta frumvarp eftir og verði samþykkt? Eins munu ráðstöfunartekjur heimilanna minnka um 8,7 milljarða kr. verði þetta frumvarp samþykkt þó að reynt sé að fara í reiknikúnstir um að áframhaldandi útgreiðslur á séreignarlífeyrissparnaði muni draga þetta til baka um u.þ.b. 6. Það eru þá bara framtíðartekjur heimilanna, það er ekkert annað, og því vil ég líka spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hæstv. ráðherra finnist ekki komið nóg af skattpíningu á heimilin og fyrirtækin. Er hann ekki með eitthvert smáóbragð þegar hann leggur til enn þá frekari skattahækkanir?

Frú forseti. Að sjálfsögðu er enginn að gera neitt af því sem hér er lagt til að gamni sínu en hv. þingmenn verða líka að horfast í augu við það að hinum megin er mikið í húfi. Það mun tvímælalaust skila sér til baka á komandi árum í traustari forsendum ríkisbúskaparins, minni vaxtakostnaði og betri hagvaxtarforsendum ef við náum hratt tökum á fjármálum hins opinbera. Það sýnir reynsla allra sem gengið hafa í gegnum þessa hluti. Nærtækt er t.d. að skoða hvernig þetta þróaðist í Svíþjóð í kjölfar kreppunnar þar. Þar er það almannarómur og ekki um það deilt, a.m.k. ekki að ráði að ég tel meðal fræðimanna, að sú aðferð sem Svíar fóru, að hafa framsækið prógramm og takast fljótt á við vandann, skilar sér hratt til baka. Það er lauslega áætlað að vísitöluáhrifin séu um 0,2%, sem sagt mjög óveruleg, og það leiðir af þeirri aðferð sem hér er fyrst og fremst valin, að fara í sértæka skatttekjuöflun sem ekki hefur umtalsverð vísitöluáhrif. Þau eru til muna minni en voru í ráðstöfunum í fyrra og það er rétt að minna 

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra sagði að þungi tillagnanna lægi nú á útgjaldahliðinni, 32 milljarðar kr., og þá vil ég minna hæstv. ráðherra á að hann hefur sennilega ekki þingmeirihluta fyrir fjárlagafrumvarpinu sem við erum að fara í gegnum í fjárlaganefnd þessa dagana. Margir stjórnarliðar hafa lýst því yfir að þeir muni ekki styðja það þannig að ekki er sjálfgefið að það verði 32 milljarðar kr. Ég er hins vegar alveg sammála hæstv. ráðherra um að það er mjög mikilvægt að ná tökum á halla ríkissjóðs, það er gríðarlega mikilvægt og ég tek undir það með honum. Mér finnst hæstv. ráðherra ekki vilja viðurkenna það, þó að öll ljós bendi til þess, að allar þessar skattahækkanir sem hafa gengið yfir okkur núna, bæði á þessu ári og væntanlega á því næsta, skila sér ekki. Skattstofnarnir eru að skreppa saman og ég ítreka að tekjur á einstaklinga eru rúmum 6 milljörðum kr. undir núna fyrstu níu mánuði ársins, 6,4 milljörðum. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Efast hann aldrei um að hann sé á réttri leið og að þetta muni ekki skila sér, að þessar skatttekjur 

Frú forseti. Það er auðvitað enginn vafi á því og það blasir við hverjum manni að ef ekki hefði verið gripið til umtalsverðra aðgerða í fyrra til að styrkja tekjustofna ríkisins væri staðan til muna verri og hallinn miklu meiri. Það er vissulega rétt að það er ákveðið frávik í því hverju einstakir tekjustofnar skila miðað við tekjuspána, beinu skattarnir almennt heldur veikari en óbeinu skattarnir gefa meira sem vissulega eru á vissan hátt misvísandi skilaboð. Það eru sömuleiðis ákveðin misvísandi skilaboð í því að tryggingagjaldsstofninn er núna kominn upp í tekjuáætlun á sama tíma og beinu skattarnir eru veikari þannig að það er ávallt eitthvert frávik frá þeim áætlunum og spám sem menn gera sem erfitt er að sjá nákvæmlega fyrir fram. Í það heila tekið hefur tekjuáætlunin að mestu leyti staðist vegna þess að óbeinir skattar vega að verulegu leyti upp slakann í beinu sköttunum. Það er ekki slæm niðurstaða að mínu mati í þeim óvissu aðstæðum sem við höfum þó farið í gegnum. Ég veit að það er goðsögn um miklar skattahækkanir sem ég veit að ýmsir vilja viðhalda hér en ég held að það sé best að skoða 

Frú forseti. Ég get varla þakkað hæstv. ráðherra fyrir ræðuna eða frumvarpið. Hér er aftur höggvið í sama knérunn og áður, að skattleggja og skattleggja og segja upp og segja upp og minnka alltaf kökuna. Það eru til þrjár leiðir til að laga stöðu ríkissjóðs. Ég tek undir að það er mjög mikilvægt að hafa í huga, þ.e. að hækka skatta, skera niður og stækka kökuna, auka atvinnuna í landinu. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hefur hann engar áhyggjur af því að 10 manns á dag flytja til útlanda? Það er auðlegð þjóðarinnar, mannauðurinn, sem fer úr landi. Það eru til leiðir, við höfum bent á þær, það má auka kvótann, skattleggja séreignarsparnaðinn og rétt áðan benti ég á þann möguleika að selja Landsvirkjun. Þá þyrftum við ekki að skattleggja heimilin úr landi. Ég lít á þetta sem afskaplega hættulegt merki, brottflutninginn, og ég held að við séum að stefna í stöðnun.

Frú forseti. Að sjálfsögðu hefur maður áhyggjur af ýmsu og að sjálfsögðu er það erfið glíma sem við stöndum í. Bjuggust menn við einhverju öðru? Ég held þó að í það heila tekið verði að segjast að Íslandi hefur vegnað betur í gegnum þessi tvö ár en allar spár gerðu ráð fyrir. Staða okkar í ýmsum samanburði er betri í dag en maður gat gert sér vonir um að hún yrði fyrir einu og hálfu til tveimur árum. Það þýðir auðvitað ekki að hér sé ekki áfram við mikla erfiðleika að glíma, það er það. Auðvitað er 7,5% atvinnuleysi dauðans alvara og mjög alvarlegt mál en það er þó miklu skárra en 10 eða 12% eins og spárnar gengu út á. Að sjálfsögðu viljum við ekki missa fólk úr landi þó að ekkert sé við því að segja að ákveðinn hreyfanleiki sé ef fólki bjóðast tækifæri og möguleikar í nágrannalöndunum þar sem það hefur verið við nám o.s.frv. Er það endilega eitthvað sem menn eiga að 

Frú forseti. Mig undrar að hæstv. ráðherra beri sig alltaf saman við það versta sem við þekkjum. Það fólk sem fer til Svíþjóðar og Noregs til að leita sér að vinnu flýr atvinnuleysi á Íslandi. Við flytjum út atvinnuleysi í formi fólks. Það kemur ekki allt til baka, það er reynslan. Ég hef verulegar áhyggjur af þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar að skattleggja og segja upp fólki sem verður atvinnulaust af því að það eru engin atvinnutækifæri til staðar. Það er allt í lagi að segja upp og minnka kostnað ríkissjóðs ef rífandi vinna er alls staðar, en það er ekki þannig. Stefna ríkisstjórnarinnar er að skattleggja sig út úr vandanum í stað þess að auka atvinnu með þeim leiðum sem sjálfstæðismenn hafa bent á aftur og aftur, allan tímann. Það er ekki gert. Ég skora á hæstv. ráðherra að skoða það að skattleggja séreignarsparnaðinn, hætta að skattleggja heimilin. Það gerði 80 milljarða kr. fyrir ríkissjóð og 40 milljarða kr. fyrir sveitarfélögin, ekki veitir af á þeim bæ. Hins vegar á að selja Landsvirkjun. Það er þess virði í dag.

Frú forseti. Við höfum áður rætt þetta mál með Landsvirkjun og ég endurtek að það væri u.þ.b. það óskynsamlegasta sem hægt væri að gera, að fara að glutra henni út úr höndunum á okkur. Ætli það verði ekki m.a. hún sem mun auðvelda okkur að borga niður skuldir á komandi árum með vaxandi skatt- og arðgreiðslum í ríkissjóð eins og hún á að hafa alla burði  Auðvitað vill enginn atvinnuleysi, auðvitað viljum við skapa störf, auðvitað er ekki gaman að þurfa að hækka álögur. En hvað vill hv. þingmaður gera? Er þetta mjög ábyrg tillaga, þetta með séreignarsparnaðinn, 

Þá getur fólk borgað skatta.

Við þurfum að ná jafnvægi í þessum undirliggjandi hlutum. Við komumst ekki undan því. Auðvitað getum við keypt okkur tíma. Ef við viljum reka ríkissjóð með meiri halla er ekkert vandamál að fjármagna hann. Það er hægt að gera það á markaði í dag með góðum kjörum en ég tel það óábyrgt. Hvað erum við að gera ef við sættum okkur við bullandi áframhaldandi hallarekstur og skuldasöfnun?  
            

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þm. Pétur H. Blöndal hafi kannski komið nálægt kjarna málsins áðan þegar hann talaði um að mikilvægasta verkefnið til að bæta tekjugrundvöll ríkissjóðs væri sá að stækka kökuna sem við höfum til skiptanna. Því miður er ekkert í þessu frumvarpi sem bendir til þess að ríkisstjórnin hafi skilning á því verkefni. Því miður kemur ekkert annað frá þessari ríkisstjórn sem bendir til þess að það sé skilningur á því verkefni, öðru nær. En það er annað atriði sem ég ætlaði að spyrja hæstv. fjármálaráðherra um. Í tekjuforsendum þessa frumvarps og fjárlagafrumvarpsins er gert ráð fyrir að þær breytingar og heildarskattlagning á þær leiðir sem þarna eru undir muni skila tilteknum upphæðum miðað við forsendur sem fjárlagafrumvarpið byggir á, m.a. um hagvöxt. Mig minnir að það séu 3,2% í fjárlagafrumvarpinu. Nú eru flestir aðilar sem fjalla um þessi mál sammála um að gera megi ráð fyrir mun minni hagvexti 

Jú, herra forseti. Svarið við þessari stórgáfulegu spurningu er: Jú. Að sjálfsögðu hafa þjóðhagsforsendurnar og þróun þeirra mála áhrif og með því síðasta sem gert er þegar fjárlagafrumvarpið er stemmt af og því lokað er að endurreikna tekjuáætlunina í ljósi bestu og fáanlegustu upplýsinga sem eru þá annars vegar yfirleitt ný þjóðhagsspá og hins vegar upplýsingar úr ríkisbókhaldinu sjálfu og mat á því hvernig tekjur hafa t.d. þróast á síðari hluta ársins. Ef við gerum ráð fyrir því að frávik frá eldri spám, frá spám vorsins, hjá Hagstofunni verði svipað og hjá Seðlabankanum, þar var dregið úr hagvaxtarspánni fyrir næsta ár um 1% eða þar um bil. Það eru þó vissar vísbendingar um að staðan sé á móti heldur betri nú á síðari hluta ársins sem kemur þá nokkuð til góða, þ.e. hagkerfið er þá heldur stærra í lok ársins en menn höfðu reiknað með. Þó að vöxturinn verði minni á næsta ári hefur það minni áhrif til fráviks ef svo er. Þetta 

Hæstv. forseti. Já, ég ber þessa spurningu fram ekki síst vegna þess að í nýrri skýrslu OECD sem mér skilst að hafi verið birt í dag er gert ráð fyrir að hagvöxtur á næsta ári verði 1,5% en ekki 3,2% eins og fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir. Það er auðvitað umtalsverður munur. Þetta eru miklar stærðir þannig að þarna er um að ræða verulegan mun. Ég er að velta fyrir mér hvort hæstv. fjármálaráðherra sé búinn að gera það upp við sig, eða hæstv. ríkisstjórn, og muni þá leggja til að ríkissjóður verði rekinn með meiri halla en fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir, hvort skattaliðirnir verði hækkaðir eða hvort niðurskurðarliðirnir verði hækkaðir.

Frú forseti. Það skiptir að sjálfsögðu máli hver stærðargráða fráviksins verður. Þær tölur sem koma inn núna á þessum haustmánuðum skipta máli og freistandi er að bíða alveg fram í desembermánuð eftir því að sjá uppgjör fyrir nóvember. Það er ýmislegt sem bendir til þess að heldur meiri umsvif séu í hagkerfinu á síðari árshelmingnum en augljóslega var á fyrri árshelmingnum og þar með að viðsnúningurinn sé þegar orðinn að einhverju leyti í hagkerfinu. Allar spár ganga út á hagvöxt á næsta ári, bara mismunandi mikinn, og auðvitað hefðum við helst viljað sjá hann sem ríflegastan. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að það sé alveg ástæða til að gera sér vissar vonir um að við eigum meira inni í þeim efnum en spárnar gera ráð fyrir. Reynslan hefur oft sýnt að þegar viðsnúningurinn verður kemur mönnum á óvart hvað hann verður hraður. Bara vísbendingar eins og þær hversu mjög ferðalög Íslendinga hafa aukist á síðustu mánuðum benda til þess að komin sé meiri hreyfing á hlutina. Það er hægt að nota ýmsa fleiri 

Virðulegur forseti. Ég vildi byrja á því að deila nokkuð bjartsýni með hæstv. fjármálaráðherra. Ég held að við eigum að leitast við að sjá það jákvæða sem fram undan er og þann árangur sem náðst hefur í ríkisfjármálunum og reyna að láta ógert að mála skrattann á vegginn að óþörfu því að næg höfum við tilefnin til að lýsa erfiðleikum og vandkvæðum þó við séum ekki að ýkja þau eða bæta við. Ég held að þótt hér þurfi auðvitað ýmsar erfiðar ákvarðanir að taka sé það mikilvæga að við erum komin yfir langversta hjallann í skattamálunum. Sá hjalli er ekki til umfjöllunar núna. Hann tókum við á síðastliðnu ári þar sem í raun og veru voru leiðréttar þær röngu ákvarðanir sem við tókum í þinginu á árunum fyrir hrun. Skattar sem við héldum í barnslegri einfeldni okkar að við hefðum efni á að aflétta voru teknir upp að nýju á síðasta ári. Þar áður höfðu skattar verið lækkaðir verulega á fullkomlega óraunsæjum forsendum. Það var þess vegna gríðarlega mikið átak á síðastliðnu ári að leiðrétta þá tekjustöðu ríkissjóðs. Þá voru skattahækkanirnar miklar og þær voru tilfinnanlegar. Þær vörðuðu m.a. neysluskatta og líka tekjuskattana. Það sem við höfum núna í ár á skattahliðinni er miklu minna skref, í raun og veru aðeins brot af því sem gert var á síðastliðnu ári. Ég hygg að hér sé um að ræða um það bil 0,5% af landsframleiðslu meðan aðgerðirnar á síðastliðnu ári voru hátt í 4% eða áttfalt meiri en hér er um að ræða. Það er því mikilvægt að hér sé öllum ljóst að þessar breytingar eru fremur óverulegar miðað við það stóra skref sem var tekið í fyrra enda auðvitað ekki mikið svigrúm fyrir hendi. Aðgerðirnar í fyrra voru öllum almenningi þungar og erfiðar. Það er því gríðarlega mikilvægt í þessum aðgerðum að hér tekst að hlífa tekjuskatti einstaklinga. Það sem snertir verðlag í landinu eru einkum verðlagsuppfærslur og áhrifin á verðlag í landinu eru mjög óveruleg, miðað við það sem við fundum í fyrra, og ég hygg að sé um 0,2% þegar allt er tekið til. Þetta hefur auðvitað tekist m.a. með því að nýta þann mikla styrk sem er í séreignarsjóðunum og ber talsverðan hluta af tekjuþörf ríkissjóðs á næsta ári. Þetta tókst líka með því að skattleggja arð, fjármagnstekjur og hagnað fyrirtækja í nokkuð meiri mæli en gert var á undanförnum árum og með því að taka upp umhverfis- og auðlindagjöld. Þannig mátti hafa tekjur fyrir ríkissjóð sem gerðu það að verkum að ekki þurfti að leggja eins miklar byrðar á almenning og launafólk í landinu, eða þyngja tekjuskattinn eða virðisaukaskattinn og aðra skatta sem lenda á almenningi eins og annars hefði þurft. Það er ein ástæðan fyrir því að það tekst þó, þrátt fyrir erfiðar aðstæður, að hlífa ótrúlega mikið einstaklingunum, launatekjum og verðlagi í þeim aðgerðum sem hér eru undir. Þær aðgerðir sem hæstv. ráðherra hefur mælt fyrir og hér hafa verið nefndar lúta að því að fara á tekjur annarra hópa en launafólks og ekki á neysluskattana í landinu sem mundu auðvitað lenda beint á heimilunum. Aðgerðirnar lúta í fyrsta lagi að því að breikka nokkuð stofninn í auðlegðarskattinum og hækka lítið eitt prósentuna þannig að þeir sem sterkasta stöðu hafa í samfélaginu núna eftir hrunið leggi tímabundið nokkuð af mörkum í þeirri erfiðu glímu sem ríkisfjármálin eru. Ýmsir höfðu uppi hrakspár um þennan skattstofn á síðasta ári en útkoman úr honum á þessu ári er hins vegar algerlega eftir væntingum og ef ekki eilítið betur en það. Ég held þess vegna að engin ástæða sé til annars en vera bjartsýnn á að þessi hópur muni á næsta ári eins og þessu taka þátt í endurreisninni með því að taka á sig sérstakar byrðar enda fólk sem alla jafnan er í færum til þess með verulegar, hreinar eignir öðru hvorum megin við 100 millj. kr. Í öðru lagi er farið lítils háttar upp með fjármagnstekjuskattsprósentuna og sömuleiðis með skatt á hagnað fyrirtækjanna upp í 20%. Þetta eru hvorir tveggja skattar sem mikilvægt er að verði ekki of háir en þessi breyting úr 18 í 20% mun ekki ríða baggamuninn í einu eða neinu en mun hjálpa til við að loka því gati sem er á tekjuhliðinni. Síðan er um að ræða kolefnisskattinn en hann er aukinn svo að hann endurspegli ekki helminginn af verði losunarheimilda í Evrópu heldur 75% og hækkar þannig um helming. Mín vegna mætti sannarlega fara alla leið í því og láta þann skatt einfaldlega nema verðmæti losunarheimildanna í Evrópu. Ég treysti því að frekari skref verði tekin til þess á næstu árum vegna þess að þessi skattur gegnir auðvitað því einfalda hlutverki að menn greiði fyrir losun sem þeir valda. Það er einfaldlega eðlileg hugsun í þeim heimi sem við búum í og stríðir við geigvænlegar afleiðingar af losun gróðurhúsalofttegunda. Það þarf m.a. að beita sköttum og gjöldum til að draga úr því og koma í veg fyrir allra dekkstu hliðarnar á áhrifum loftslagsbreytinga á heiminn og það umhverfi sem komandi kynslóðir munu búa við á Íslandi. Þrír milljarðar munu trúlega koma af skattlagningu séreignarsparnaðar og eðlilegt að rætt sé hvort lengra mætti ganga í því efni. Við Íslendingar njótum nokkurrar sérstöðu í því hversu vel við höfum lagt fyrir í lífeyriskerfið okkar, bæði í söfnunarsjóðina almennu en líka hvað varðar þá miklu fjármuni sem byggðust upp í séreignarsjóðunum áður. Sú hækkun sem verður á verðlagsgjöldum - olíugjaldi, áfengisgjaldi, tóbaksgjaldi og öðrum slíkum, er fyrst og fremst til að fylgja eftir verðlagsþróuninni sem orðið hefur. Það er rétt að sum þeirra leiða til að nokkuð dregur úr neyslu en sum þeirra eru auðvitað líka til þess hugsuð. Það getur þó verið viðkvæmt, sérstaklega hvað áfengið varðar, og verður að gæta þess að skattlagningin keyri ekki svo úr hófi fram að hún hvetji mjög til ólögmætrar starfsemi eða leiði til neyslu ólögmætra vímuefna í stað þeirra sem verið er að skattleggja. Mér sýnist ekki á þeim tölum sem við höfum fyrir yfirstandandi ár að salan hafi gefið það mikið eftir að ástæða sé til að hafa stórkostlegar áhyggjur. Full ástæða er þó til að fara vel yfir það í efnahags- og skattanefnd hvaða áhrif gjöldin á þessar vörur hafa haft á eftirspurnina. Þar væri sömuleiðis tilefni til að skoða nokkuð gjöldin á bensín annars vegar og dísil hins vegar. Þegar við tölum um græna skatta og umhverfismarkmið í sköttum þá hefur verið fundið að því að hér sé ekki nægilega að gert til að hvetja fólk til notkunar á dísli með því að gera það umhverfi hagstæðara. Ég held að tilefni sé til að gera aftur það sem menn hafa áður gert, að gera samanburð á opinberri álagningu á bensín og dísil, nú þegar verið er að gera breytingar á þeim gjöldum. Það sem er fyrst og fremst til þess fallið að valda áhyggjum í þessum aðgerðum eru þeir þættir sem snúa að barnabótum og vaxtabótum sem og frystingin á lífeyri almannatrygginga sem nefnd var áðan. Ég hafði nokkur orð í andsvari um frystinguna á lífeyri almannatrygginga. Ég ítreka það sjónarmið að ég held að fólk úr öllum flokkum hafi verið sammála um það eftir efnahagshrunið 2008 að Ísland væri í þeim miklu erfiðleikum að ekki væru færi til að hækka laun, lífeyri eða aðrar bætur. Á þeim grunni hafi sú stefna verið mörkuð að gera það ekki. Nú er hins vegar ljóst að ýmsir hópar hafa fengið einhverjar hækkanir og allir hafa út af fyrir sig orðið fyrir kaupmáttarrýrnun. Það er mikilvægt að við á löggjafarþinginu stöndum sérstaklega vörð um þá hópa sem ekki hafa sjálfstæðan samningsrétt heldur verða einvörðungu á okkur að treysta. Í umfjöllun um þetta frumvarp í efnahags- og skattanefnd verðum við því að fara yfir þróunina hjá öðrum hópum frá hruni og sömuleiðis yfir þá kröfugerð sem væntanlega mun koma fram í almennum kjarasamningum. Sannarlega treystum við því að þær kjarabætur sem hugsanlega semst um í slíkum kjarasamningum nái líka til öryrkja og aldraðra sem eru meðal þeirra hópa sem sérstaklega þarf að gæta að. Hæstv. ráðherra vék að vaxtabótaþættinum og fram kom að hæstv. ráðherra og ríkisstjórnin öll er að skoða breytingar á stuðningi við skuldsett heimili í landinu sem mundu geta orðið til þess, þó að ekkert sé afráðið í því, að ekki yrði um að ræða niðurskurð á vaxtabótum á komandi ári heldur jafnvel allnokkra aukningu. Það væri sannarlega vel ef færi reynast á að koma til móts við skuldsett heimili með myndarlegum hætti í aðgerðum sem fyrirhugaðar eru fyrir þau, því sannarlega er á því þörf. En hvað barnabótunum viðkemur þá helgast þær aðgerðir trúlega að mestu af því að þar var um að ræða ótekjutengdar greiðslur sem voru settar inn á allra síðustu missirum góðærisins þegar við töldum okkur hafa efni á ýmsu í ríkisfjármálunum sem við höfum ekki reynst hafa efni á. Því er farið í tekjutengingar sem leiða til lægri útgjalda en ætlað var. Ég vil undirstrika að hér þarf þingið og ríkisstjórnin að sjálfsögðu að fara ákaflega varlega því það sýndi sig í nágrannalöndum okkar sem glímdu við kreppu, m.a. í Svíþjóð og Finnlandi, að eftir að kreppunni lauk og endurreisnarstarfinu áttuðu menn sig á að þeir sem helst lentu undir voru börnin og barnafjölskyldurnar. Það er þess vegna sérstök ástæða til að vera á varðbergi og fara vel yfir þær aðgerðir í frumvarpinu og sömuleiðis í nefndarstarfinu. Ég held að við getum almennt sagt að sannarlega hafa ríkisfjármálin og leiðrétting þeirra verið erfiður leiðangur fyrir alla sem að honum hafa komið, fyrir ríkisstjórnina, fyrir hæstv. fjármálaráðherra sem hefur þurft að bera hitann og þungann af þessu, fyrir þingið en ekki síst fyrir almenning og fyrirtækin í landinu. Það er auðvitað erfitt að þurfa, mitt í almennri kaupmáttarskerðingu, mitt í því þegar umsvifin eru að minnka, neyslan minnkar og viðskiptin minnka, að taka á sig hærri prósentur í sköttum. En það var óhjákvæmilegt. Það var algerlega óhjákvæmilegt vegna þess að þær prósentur sem hér voru voru algerlega óraunsæjar. Þær stóðu ekki undir rekstrinum sem þarf í samfélagi okkar. Ef ekki hefði verið farið í hærri prósentur hefði það leitt til enn hraðari skuldasöfnunar ríkissjóðs og þar með enn hærri vaxtagreiðslna sem er vítahringur sem getur gengið svo langt að ekki er hægt að brjótast út úr honum. Þess vegna er grundvallaratriði að við ljúkum núna þessu minna skrefinu, miklu 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirferðina sem var nokkuð greinargóð og fín þó að ég sé algerlega ósammála hv. þingmanni um að nauðsynlegt hafi verið að ráðast í þessar skattahækkanir sem við fórum í í fyrra. Mér fannst hv. þingmaður orða það mjög vel að það hefði verið mjög erfitt á þeim tímum að fara í skattahækkanir á sama tíma og laun fjölskyldunnar drógust saman. Hann taldi það óhjákvæmilegt en ég er alls ekki sammála því og mun fara frekar yfir það í ræðu á eftir. Gangi þetta frumvarp eftir munu ráðstöfunartekjur heimilanna minnka um 8,7 milljarða kr. á árinu 2011. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann hafi ekki verulegar áhyggjur af því að heimilin í landinu þoli ekki frekari kjaraskerðingu, eins og við vitum flest eða þykjumst vita. Hver er skoðun hv. þingmanns á því? Hræðist hann ekki að heimilin standi ekki undir þessari tekjuskerðingu? Hv. þingmaður kom líka inn á það í andsvari við hæstv. fjármálaráðherra áðan að ekki er gert ráð fyrir því að það séu verðlagsbætur á lífeyri. Í frumvarpinu er heldur ekki gert ráð fyrir neinum launahækkunum hjá ríkinu. Ég er að sjálfsögðu sammála hv. þingmanni um að ef menn hækka laun hjá ríkinu eigi lífeyririnn líka að fylgja þannig að ég spyr hv. þingmann hvort hann muni þá samþykkja það einhvern tímann að það verði farið í launahækkanir til ákveðinna ríkisstarfsmanna meðan lífeyririnn er hugsanlega látinn sitja eftir. Við heyrum þessa dagana miklar kröfur hjá mörgum hagsmunahópum um að það sé nauðsynlegt að rétta þeirra hag. Það eru gerðar kröfur um að laun þeirra verði hækkuð og þess vegna finnst mér mjög mikilvægt að það komi skýrt fram hvort hv. þingmaður mundi hugsanlega styðja það að laun sumra ríkisstarfsmanna yrðu hækkuð en lífeyririnn 

Virðulegur forseti. Það er ekkert að vanbúnaði að tala alveg skýrt um samspil launa og lífeyris ef hópar í samfélaginu hljóta launahækkanir. Hvort sem það er á almenna markaðnum eða opinbera markaðnum er eðlilegt að lífeyrisgreiðslur fylgi slíkum hækkunum. Það er ósköp einfaldlega hlutverk okkar í þinginu að tryggja að þeir sem ekki hafa sjálfstæðan samningsrétt heldur þurfa að leita til þingsins um kaup sín og kjör séu ekki skildir eftir ef einhverjir aðrir hópar eru hækkaðir. Við hrunið vorum við almennt þeirrar skoðunar að ekki væri svigrúm til að leiðrétta kjör neitt. Vonandi munu á næstu missirum opnast tækifæri til þess og þá er algjört lykilatriði að öryrkjar og aldraðir fylgi launafólki í kjarabótum. Hvað varðar óttann við það að heimilin ráði ekki við þetta hefur maður auðvitað alltaf áhyggjur af því í þeim miklu erfiðleikum sem tugþúsundir íslenskra heimila eru að fást við að þau ráði ekki við það sem á þau er lagt. Hér er hins vegar ekki verið að hækka tekjuskattinn, það er ekki verið að hækka virðisaukaskattana. Neysluskattarnir sem hækka eru yfirleitt á vörum sem menn geta að einhverju leyti stýrt eftirspurn sinni eftir. Allur kúfurinn í skattahækkunum var tekinn í fyrra. Heimilin hafa tekist á við hann og hafa sigrast á honum. Þó að það sé auðvitað að sínu leyti áhyggjuefni hversu mikið tekjuskatturinn var á þessu ári undir áætlunum held ég að að öllu öðru leyti hafi í meginatriðum þær aðgerðir gengið eftir og að þetta skref sé svo miklu minna 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni hvað varðar lífeyrinn. Ég ætla hins vegar að gera athugasemd við það sem hv. þingmaður sagði um að heimilunum hefði tekist að ráða við skattahækkanir fyrra árs, þann stóra stafla sem hér var. Ég er algjörlega ósammála hv. þingmanni um það. Mörg heimili eru í miklum vandræðum einmitt út af þessum skattahækkunum. Það tel ég mjög alvarlegt og hann er mjög vanmetinn. Við skulum bara rifja upp þegar við ræddum fjáraukalögin fyrir nokkrum vikum. Þar kom fram að það verður að bæta 1,8 milljörðum kr. inn í vaxtabótakerfið vegna skerðingar á tekjum heimilanna. Það blikka mörg ljós. Þó að hv. þm. Helgi Hjörvar sé ekki þeirrar skoðunar finnst mér mjög margir vinstri menn vera þeirrar skoðunar að það sé algjört lífsspursmál að hækka skatta og vilja ekki í raun og veru viðurkenna þau hættumerki sem komu í ljós þó að þau séu augljós. Síðan sagði hæstv. ráðherra áðan að hann væri farinn að mæla viðsnúninginn í efnahagskerfinu með flugferðum Íslendinga erlendis. Ég held að hæstv. ráðherra 

Virðulegur forseti. Auðvitað blikka viðvörunarljósin víða í íslensku samfélagi. Ég held að það sé hárrétt hjá hv. þingmanni að helsta áhyggjuefnið um afkomu heimilanna er tekjur heimilanna. Það er rétt sem hv. þingmaður nefnir, þrýstingurinn í vaxtabótunum er að aukast mjög vegna þess að tekjur fólks á yfirstandandi ári eru umtalsvert undir því sem áætlað var. Það endurspeglar einfaldlega minni yfirvinnu og lækkuð laun, m.a. hjá þeim sem eru á hærri launum, og það hefur auðvitað áhrif þegar fólk hefur gert útgjaldaáætlanir í samræmi við meiri tekjur. Það skapar vanda en hér er ekki verið að fara í tekjuskattinn. Hér er ekki verið að hækka virðisaukaskattinn og í fyrra tókst að haga skattahækkunum á tekjuskatt þannig að aðeins þeir báru þær sem hafa hærri tekjur. Breytingar í virðisaukaskatti 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir ræðuna en hún einkenndist af uppgjöf og vonleysi, hugmyndafátækt og því að reyna að kreista meira út úr sítrónunni sem þegar er orðin uppþornuð. Ég tel að forsendubresturinn hafi verið atvinnumissirinn og tekjumissirinn. Menn misstu yfirvinnuna, menn misstu atvinnuna, menn misstu hitt starfið sitt og launin voru lækkuð hjá mjög mörgum. Tekjumissirinn var forsendubresturinn. Ríkisstjórnin hefur ekkert gert til að auka atvinnu. Frumvarpið sem hér liggur fyrir felst í því að reyna að minnka atvinnu, með því að skattleggja meira fjármagnstekjur, með því að skattleggja meira hagnað fyrirtækja og reyna að fá fólk til að fjárfesta ekki í hlutabréfum svo það skapist örugglega ekki atvinna. Svo er ríkisstjórnin á móti öllu því sem nefnt hefur verið hérna, að selja eignir ríkisins og ná t.d. í skatt á séreignarsparnaðinn, þetta er eign sem ríkið á og getur náð í hvenær sem er og sett inn í ríkissjóð. Ríkisstjórnin getur í staðinn lækkað alla skatta sem hún hefur lagt á síðustu tvö árin. Það mætti fylla sítrónuna aftur af safa þannig að eftir eitt eða tvö ár gæti atvinnulífið borgað þá skatta sem ríkið þarf. Það er líka hægt að selja Landsvirkjun. Ég er búinn að benda á það. Það mundi borga mestallar skuldir ríkisins sem þörf er á að laga. Á þetta er ekki horft. Svo er verið að skera niður og ég er í sjálfu sér ánægður með að menn skuli lækka útgjöld ríkissjóðs í þessari kreppu, en hvað gerist með fólkið sem þarf að segja upp? Hvað gerðist með þessa 65 sem var sagt upp hjá Orkuveitunni? Hvað gerist með þessa 170 sem þarf að segja upp hjá Landspítalanum? Þeir verða atvinnulausir eða fara til útlanda. Það eru engin atvinnutækifæri í landinu. Ríkisstjórnin hefur unnið þannig og ég spyr hv. þingmann: 

Virðulegur forseti. Það er stundum eins og hér sé talað úr einhverri draumaveröld. Það stóð einfaldlega ekki til boða að halda áfram í tvö eða þrjú ár þeim hallarekstri sem var á ríkissjóði Það var einfaldlega enginn til í öllum heiminum sem hafði áhuga á því að lána íslensku þjóðinni áfram fyrir því að reka sig með yfir 100 þús. millj. kr. tapi á ríkissjóði á ári. Þess var aldrei kostur. Það var einfaldlega nauðsynlegt að grípa til aðgerða. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur oftsinnis talað fyrir því að best sé að hafa lágar skattprósentur, þá verði tekjurnar svo miklar í framtíðinni og menn muni aldeilis njóta ávaxtanna. En hver er raunin? Hvaða samfélög hrundu í efnahagsfárviðrinu? Ég hygg að þau hafi öll átt það sameiginlegt að hafa verið að keppa á undirboðsmarkaði í sköttum og ég hygg að þau lönd sem hafa haft hærri skatta en þessar paradísir séu einmitt þau ríki sem reyndust vera nógu sterk að innviðum og nógu sterk að tekjustofnum til að standa af sér stormana. Ég held að það sýni ágætlega að lágar prósentur eru ekki uppskrift að gæfu í því að reka eitt samfélag þó að sanngjarnir skattar fyrir atvinnulíf og hvetjandi skattumhverfi til fjárfestingar sé sannarlega mikilvægt, og mikilvægt hvernig hv. þingmaður hefur oft og tíðum talað fyrir því. Ég held að við mættum í okkar stöðu núna gera meira af því að hugsa upp einmitt þannig skapandi leiðir til að hvetja til fjárfestinga en ekki almennt að vera með lágar prósentur sem litlar tekjur gefa í þeirri von 

Frú forseti. Ég tel að meginmarkmiðið núna ætti að vera að skapa atvinnu, atvinnu, atvinnu. Það þýðir að fólk mundi haldast í landinu, það sem núna flytur til Noregs, Svíþjóðar og annarra landa, okkar kannski menntaðasta fólk oft og tíðum. Við fengjum skatta af því eftir eitt eða tvö ár þegar atvinnulífið er komið í gang. Skattlagning út úr kreppu er eiginlega það versta sem menn gera. Menn geta búið til spíral þar sem þeir fara alltaf lengra og lengra ofan í stöðnun, stöðnun vegna þess að menn tala um það sem draumaveröld að hér sé atvinna handa fólki. Það er að sjálfsögðu ekki draumaveröld en það er búið að benda á nokkra leiðir, ég gerði það í andsvari mínu áðan. Landsvirkjun, séreignarsparnaðurinn og ýmsar eignir sem ríkið á. Ríkið getur t.d. farið að virkja á fullu. Það er ekki gert. Kvótinn er heldur ekki aukinn. Það er búið að benda á allar þessar leiðir en það er ekkert hlustað á þetta og menn fara lengra og lengra beint í stöðnun.

Virðulegur forseti. Ég held að valkosturinn við það að taka á í ríkisfjármálum hafi einfaldlega ekki verið fyrir hendi. Valkosturinn áframhaldandi lántaka út úr kreppunni var bara ekki fyrir hendi og það var ekki í neina hlöðu að sækja vegna þess að við höfum ekki haft þá fyrirhyggju að taka nægilega háar skattprósentur í góðærinu til að eiga forða þegar herti að. Við þann erfiða veruleika erum við að fást. Auðvitað hefði verið betra að halda útgjöldunum niðri og tekjunum uppi í góðærinu og vera núna í færum til að örva atvinnulífið með því að dæla út úr varasjóðunum okkar. Þeir eru bara ekki fyrir hendi, svo einfalt er það.

Hæstv. forseti. Ég held að í þessum orðaskiptum hv. þm. Péturs H. Blöndals og hv. þm. Helga Hjörvars hafi kristallast svolítill munur á sjónarmiðum og viðhorfum, einkum er lýtur að því hvernig við byggjum upp eða treystum tekjuforsendur ríkisins því að ríkið hefur fyrst og fremst tekjur úr tveimur áttum, annars vegar frá heimilunum og hins vegar frá fyrirtækjunum. Ef gengið er nærri heimilunum og fyrirtækjunum verða tekjuforsendur ríkisins ekki traustar, þá ganga menn á forðann og veikja undirstöðurnar með því. Það er kannski kjarni málsins í því sem við þingmenn Sjálfstæðisflokksins höfum sagt við þessa umræðu og sögðum við umræðuna í fyrra, að við teljum að verið sé að ganga það nærri fyrirtækjum og heimilum að tekjuforsendur ríkisins verði ekki nægilega traustar, hafi ekki forsendur til að vaxa. Leiðirnar sem við höfum lagt fram eru til á pappír og menn geta haft sínar skoðanir á þeim en þær liggja fyrir, bæði það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur nefnt í sambandi við skattlagningu séreignarsparnaðarins og eins það sem við höfum lagt þunga áherslu á. Og ég þykist viss um að hv. þm. Helgi Hjörvar skilur, hvort sem hann viðurkennir það hér í ræðustól eða ekki, að til þess að bæta stöðu ríkissjóðs bæði á næsta ári og til framtíðar þurfum við að koma hlutunum á skrið hér þannig að til verði meiri verðmæti, kakan stækki. Með því að auka alltaf álögurnar, hækka alltaf prósenturnar rýrum við möguleika okkar til að ná okkur upp úr kreppunni. Við festum okkur í stöðnuninni.

Virðulegur forseti. Nú gæti þetta auðvitað allt saman átt við ef þetta væri á dagskrá. Þær aðgerðir sem eru á dagskrá eru að þriðjungi til skattlagning á séreignarsparnaði sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa talað fyrir. Það eru lítils háttar skattar á fjármálastarfsemina. Það er nokkur breikkun á auðlegðarskattinum svonefnda. Það er lítils háttar hækkun á fjármagnstekjuskatti fjármagnseigendanna í samfélaginu og arði fyrirtækja. Síðan eru verðlagshækkanir á ýmsum gjöldum um 4%. Að mjög óverulegu leyti eru þessar aðgerðir eitthvað sem kemur á heimilin því að tekjuskatturinn er ekki hreyfður og virðisaukaskatturinn er ekki hreyfður. Þannig er eftir fremsta megni verið að hlífa heimilunum og það er auðvitað alveg í samræmi við þær áherslur sem hv. þingmaður var að leggja. Ég held að það sé alveg rétt og við séum öll sammála um að það sem skiptir máli er að koma hjólunum í gang. Þess vegna er auðvitað gleðiefni að spárnar eru um það að hér náist upp einhver hagvöxtur á næsta ári, vonandi sem allra mestur vegna þess að við þurfum sannarlega á því að halda. Ég held að það sé að takast hraðar og áætlanir í ríkisfjármálum að ganga betur eftir en jafnvel bjartsýnustu menn þorðu að vona, enda sýnir það sig að hrakspár Sjálfstæðisflokksins frá því í síðustu fjárlagaumræðu, um það að tekjustofnarnir mundu allir gefa eftir, hafa ekki gengið eftir. Hins vegar er alveg ljóst að tekjuskatturinn hefur ekki skilað sér eins vel vegna þess að samdráttur í vinnu í samfélaginu hefur orðið meiri. En t.d. neysluskattarnir sem þeir höfðu miklar hrakspár um, fjármagnstekjuskatturinn og skatturinn á auðlegðina, hefur allt saman 

Hæstv. forseti. Mér er auðvitað ljóst eins og hv. þm. Helga Hjörvar að þær skattahækkanir sem hér er verið að leggja til eru ekki miklar í samanburði við þær skattahækkanir sem samþykktar voru á síðasta ári, en þetta er viðbót, þetta leggst ofan á það sem þá var ákveðið. Það er ekki um það að ræða að þetta komi í staðinn fyrir þær, þetta bætist bara ofan á. Það er verið að auka þyngdina á hlassinu enn frekar. Það er það sem vekur áhyggjur í þessu og því finnst mér, og ég kem nánar inn á það í ræðu á eftir, að það verði að skoða þær skattbreytingar sem ákveðnar hafa verið á undanförnu einu og hálfu ári heildstætt en ekki bara þann hluta sem við ræðum núna. Hins vegar velti ég fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi einhverja skoðun á því hvernig við eigum að fara að því sem stjórnvöld eða Alþingi að ýta undir það að hjólin fari í gang, ýta undir það að atvinnulífið fari aftur 

Virðulegur forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að hér er um að ræða viðbót og það er sannarlega ekki mikið svigrúm til frekari hækkana á sköttum í íslensku samfélagi. Þeir hafa verið leiðréttir til þess sem þeir voru fyrir góðærið og mikið meira rúm er nú ekki. Auðlegðarskatturinn til að mynda er sannarlega tímabundin aðgerð í gegnum mestu erfiðleikana því að hann mun ekki í þessu formi, eftir að viðskipti verða vonandi aftur frjáls við útlönd, geta verið hér til langframa. Ég held að ef við skoðum þetta heildstætt, eins og hv. þingmaður kallar eftir, hljótum við að horfa til auðlindagjalda og auðvitað eigum við að taka miklu stærri hluta af þessu í auðlindagjöldum í staðinn fyrir að leggja það á heimilin og hin almennu fyrirtæki í landinu, því að skorturinn á auðlindasköttum er núna t.d. að valda mikilli framlegð í útflutningsatvinnugreinunum, óeðlilega mikilli framlegð í þeim, sem svo aftur kallar á kröfur um kauphækkanir 

Hæstv. forseti. Í andsvörum við hv. þm. Helga Hjörvar áðan þá skildum við þegar ég spurði hv. þingmann hvaða sýn hann hefði á að auka atvinnu, auka umsvif í hagkerfinu og stuðla að vexti sem gæti orðið til þess að treysta fjárhagslegar stoðir ríkisins. Hv. þingmaður kom með ágætt svar en ekki við spurningunni heldur annarri spurningu sem ekki var spurð í mínu innskoti. Þetta er í mínum huga kjarni málsins. Kjarni málsins er hvort við ætlum að beita enn frekari skattbreytingum en þegar eru orðnar við þessar aðstæður. Þær eru að mínu mati líklega til þess fallnar að hamla gegn því að við náum okkur aftur á strik. Þetta segi ég vegna þess að staða ríkissjóðs, sem vissulega þarf að standa vörð um, er nátengd stöðu heimilanna og fyrirtækjanna í landinu. Ef gengið er nærri heimilum og fyrirtækjum veldur það vandræðum og veikir tekjuöflunarstoðir ríkissjóðs. Þegar tekjur heimila og fyrirtækja dragast saman dragast tekjur ríkissjóðs saman. Eins og hv. þm. Pétur Blöndal nefndi áðan er hætta á því að við lendum í spíral, skrúfum okkur niður á við þar sem síhækkandi álögur, síhækkandi skattprósentur leiða til þess að tekjugrundvöllurinn veikist. Þetta eru atriði sem ég vildi halda til haga á þessu stigi. Ég ítreka það sem ég sagði áðan í andsvari við hv. þm. Helga Hjörvar að skattbreytingarnar sem felast í frumvarpinu eru ekki miklar í samanburði við skattahækkanirnar sem samþykktar voru í tveimur áföngum í júní og desember á síðasta ári, en þær eru viðbót. Í tilviki fjármagnstekjuskatts hafa hæstv. fjármálaráðherra og hv. þm. Helgi Hjörvar sagt að það væri ekki mikið að fara úr 18% í 20. Við verðum að hafa það í huga að á einu og hálfu ári hefur skatturinn hækkað úr 10% í 20% nái þessar tillögur fram að ganga. Það hlýtur á allan mælikvarða að vera umtalsvert. Sama á við um tekjuskatt fyrirtækja. Það er ekki allur munur á að fara úr 18% í 20% en það munar um það þegar farið er úr 15% í 20%. Ég nefni þessa tvo skatta sérstaklega vegna þess þeir snerta vilja manna til þess að fjárfesta í atvinnulífinu. Hvað vantar okkur í samfélagið í dag? Hvað vantar okkur til þess að koma hjólum atvinnulífsins af stað? Okkur vantar fjárfestingu. Á sama tíma og það er sár vöntun á þessu sviði kemur ríkisstjórnin með tillögur um að breyta sköttum sem hafa þau áhrif að það dregur enn úr hvatanum til fjárfestingar í atvinnulífinu. Er þetta skynsamlegt? Nei, í mínum huga er það ekki skynsamlegt. Hér hefur líka verið minnst á heimilin. Það er rétt að samkvæmt útreikningum fjármálaráðuneytisins munu breytingarnar sem felast í þessu frumvarpi ekki hafa mikil áhrif á hagsmuni heimilanna, ekki miðað við það sem var gert á síðasta ári. Þær auknu álögur sem felast í frumvarpinu eru viðbót við stórauknar álögur sem áttu sér stað á síðasta ári. Það er nauðsynlegt umræðunnar vegna, sérstaklega vegna þess að við ræðum þetta við 1. umr. og ekki er komin fram athugun á einstökum þáttum frumvarpsins sem fram fer í nefnd á milli umræða, að við rifjum upp með almennum hætti hvaða skattbreytingar hafa verið ákveðnar í tíð núverandi ríkisstjórnar. Það er nauðsynlegt að skoða þetta heildstætt. Það er talað um í greinargerð með frumvarpinu að þær feli í sér 10,3 milljarða skattahækkanirnar sem muni skila sér til ríkissjóðs. Látum vera hvort það stenst í raun en þetta eru forsendur ráðuneytisins. Í desember voru ákveðnar skattahækkanir, miðað við matið sem þá lá fyrir, vel á fjórða tug milljarða króna. Ég hef ekki handbærar tölur um útkomuna en þetta var áætlunin, vel á fjórða tug. Skattahækkanir bættust síðan við hækkanir sem áttu sér stað í júnílok. Þá voru skattar hækkaðir um rúmlega 20 milljarða miðað við þágildandi mat. Þetta tel ég að hv. efnahags- og viðskiptanefnd verði að skoða þegar hún fer yfir málið. Þarna er um að ræða viðbót við mestu skattahækkanir Íslandssögunnar, alla vega þær sem teknar hafa verið á jafnskömmum tíma sem hér um ræðir. Ég ætla líka að nefna dæmi fyrir hv. þingmenn hvaða skattar hafa verið hækkaðir, bara til upprifjunar. Í júní á síðasta ári, hvað var gert þá? Tryggingagjald var hækkað og komið var á nýju skattþrepi á hærri tekjur. Fjármagnstekjuskattur var hækkaður, það var kallað tilfærsla í virðisaukaskattinum, sem fól í sér að ýmsar vörur voru færðar úr neðri flokki í efri flokk. Síðan var um að ræða hækkun og endurupptöku á vörugjöldum á fjölmargar vörutegundir. Þetta voru neysluskattarnir. Það var gengið býsna langt í því efni. Til viðbótar voru fleiri breytingar, m.a. tæknilegar breytingar og breytingar á bótum sem í raun leiða til hærri skattgreiðslna heimila og fyrirtækja. Til viðbótar þessu var stigið enn þá stærra skref í desember. Hvað var gert þá? Þá var farið út í hækkun á tekjuskatti einstaklinga og farið var út í hækkun á tekjuskatti fyrirtækja. Þá var um að ræða almenna hækkun á fjármagnstekjuskattinum. Það var komið á hinum svokallaða auðlegðarskatti, það var lagt á kolefnisgjald og orku- og umhverfisskattar eins og mig minnir að þeir hafi verið kallaðir. Það var hækkun á olíugjaldi, það var hækkun á vörugjaldi af bílum, það var hækkun á bifreiðagjöldum, það var hækkun á áfengi og tóbak og það var hækkun á virðisaukaskatti, almenna þrepinu sem felur í sér að virðisaukaskattur er hér á landi ekki aðeins með því hæsta sem þekkist á byggðu bóli heldur trúlega það hæsta.  Samhliða voru ákveðnar ýmsar tæknilegar breytingar sem höfðu það að markmiði að hækka skattgreiðslur, sama á við um bótaþáttinn. Ég er örugglega að gleyma einhverju í þessari upptalningu en þetta eru meginatriðin. Það segir okkur að árið 2009 var í tveimur áföngum farið í viðamiklar skattahækkanir hér á landi hvað varðar tekjuskatta, óbeina skatta og ýmis gjöld. Svo dæmi sé tekið voru aukatekjur ríkissjóðs hækkaðar, ýmsir smáskattar sem þar eru færðir undir einn lið. Það var talað um að þetta væri óverulegt og vissulega voru þetta ekki háar tölur í hverju tilviki fyrir sig. Engu að síður var um að ræða gjöld sem bætast við og leggjast á almenning í landinu. Það sem er í þessu frumvarpi er, eins og fram hefur komið í dag, hækkun á fjármagnstekjuskatti, hækkun á tekjuskatti fyrirtækja, hækkun á auðlegðarskatti, hækkun á erfðafjárskatti, hækkun vörugjalds á áfengi og tóbak, hækkun á kolefnisgjaldi, hækkun á vörugjaldi á bifreiðar og bifreiðagjaldi og síðan nýr skattur á fjármálastofnanir. Þetta er talsvert sem verið er að gera núna. Þegar horft er á þetta í samhengi við fyrri skattbreytingar og metið hvaða skattbreytingar hafa átt sér stað á einu og hálfu ári er þetta gríðarlegt. Þetta er langt umfram það að vera eitthvað sem hv. þm. Helgi Hjörvar kýs að kalla leiðréttingu, sem mér finnst vera heldur aum leið til þess að breiða yfir það hvað raunverulega er hér á ferðinni. Miðað við það sem fram kemur í fjárlagafrumvarpinu sem liggur fyrir þinginu má ætla að skattbreytingarnar á síðasta ári muni skila ríkissjóði 68 milljörðum kr. aukalega til viðbótar við það sem áður var gert ráð fyrir, 68 milljarðar í auknar skatttekjur vegna skattahækkana. Ef þessi áform sem liggja á borðinu verða að veruleika má reikna með að skattahækkanirnar á þessu eina og hálfa ári verði samanlagt upp á sirka 82 milljarða kr. Það er auðvitað að því gefnu að hærri skattprósentur muni skila því sem reiknimeistarar fjármálaráðuneytisins telja að þær muni gera, sem er háð ýmsum forsendum sem kunna að breytast, en 82 milljarðar í skattahækkanir á einu og hálfu ári er auðvitað gríðarlegt. Hvaðan koma þessir peningar? Þeir koma frá heimilunum og fyrirtækjunum í landinu sem þegar eru í kreppu vegna tekjumissis og ýmissa áfalla sem á hafa dunið. Það kann að vera rétt sem fram hefur komið í umræðunni, eins og ráða mátti af ræðu hv. þm. Helga Hjörvars, að í grófum dráttum hafi tekjuáætlun fjárlaganna og skattahækkananna frá því í fyrra skilað sér þannig að þetta hafi nokkurn veginn komið í hús með ákveðnum frávikum upp og niður, hærra í virðisaukaskatti, lægra í tekjuskatti. En hver eru áhrifin á greiðslugetu heimila og fyrirtækja? Hverjir eru, þegar búið er að taka út þessa fjármuni, möguleikar heimila og fyrirtækja til að reisa sig úr kreppunni? Það finnst mér vera lykilatriði sem við megum ekki horfa fram hjá í umræðunni því að ríkissjóður er ekki einangruð stærð í hagkerfinu. Ríkissjóður er í nánum tengslum við heimili og fyrirtæki í landinu. Og eins og ég sagði í upphafi, ef gengið er nærri heimilum og fyrirtækjunum með þeim hætti sem ég tel að núverandi ríkisstjórn og hennar meiri hluti á Alþingi hafi gert, eru möguleikar heimila og fyrirtækja til þess að rísa úr öskustónni og þar með tekjuöflunarmöguleikar ríkisins til frambúðar skertir til mikilla muna.

Frú forseti. Við erum að ræða um frumvarp til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, mjög umfangsmikið mál þar sem hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórnarflokkarnir hafa lagt fram stefnumörkun sína þegar kemur að auknum álögum á heimili og fyrirtæki í landinu. Eins og hv. síðasti ræðumaður, hv. þm. Birgir Ármannsson, gat hér réttilega um hljóta að vera einhver þolmörk bæði hjá íslensku atvinnulífi og íslenskum heimilum gagnvart endalausum skattahækkunum ríkisstjórnarinnar. Eina stefnan sem ríkisstjórnin virðist hafa þegar kemur að auknum tekjum ríkissjóðs er að hækka skatta og til þess að reyna að ná fram einhverjum jöfnuði á að skera niður með blóðugum hætti í stað þess að reyna að fara þriðju leiðina sem er að auka verðmætasköpun í samfélaginu þannig að við þyrftum ekki að ganga eins hart fram gagnvart heimilum og fyrirtækjum og raun ber vitni. Eins og hæstv. ráðherra nefndi áðan voru skattar hækkaðir til mikilla muna í fyrra. Hann vildi meina að við værum komin yfir erfiðasta hjallann í þeim efnum en greiningardeild Íslandsbanka birti þann 11.11. á þessu ári greiningu á því hverju þær skattahækkanir hefðu skilað á síðasta ári. Samkvæmt Morgunkorni hefur eftirfarandi komið í ljós, með leyfi forseta: „Eins og áður er getið eru þessir liðir að skila mun minni tekjum en reiknað var með í fjárlögum sé tekið mið af fyrstu níu mánuðum ársins. Þannig er tekjuskattur einstaklinga 9% undir áætlun, tekjuskattur lögaðila 4% undir og skattur af fjármagnstekjum 7% undir.“ Þetta staðfestir akkúrat það sem við sögðum sem vöruðum við því að menn gengju allt of hart fram gagnvart heimilum og fyrirtækjum sem mundi jafnvel á endanum leiða til þess að skattstofnarnir mundu minnka, m.a. í formi þess að neðanjarðarhagkerfið mundi eflast til mikilla muna, menn færu að svíkja undan skatti. Það gæti leitt til þess að fólk flytti í síauknum mæli úr landi og við horfum á það í dag, því miður, að um 10 manns á dag flytjast burt héðan. Þessari þróun verðum við að snúa við. Mér finnst fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna í þessari umræðu fegra stöðuna til mikilla muna og í raun ekki segja alla söguna þegar við ræðum um þetta frumvarp og hvaða áhrif það hefur á stöðu heimila og fyrirtækja í landinu. Með því frumvarpi sem við ræðum hér er gert ráð fyrir því að farið verði í sérstakar tekjuöflunaraðgerðir upp á 9,1 milljarð kr. Það á að lækka að raunvirði barnabætur, vaxtabætur og grunnfjárhæðir almannatrygginga, þær verða ekki verðbættar, og það á spara ríkissjóði 6,5 milljarða eins og sagt er. Síðan er það ekki nefnt hér í mörgum ræðum að það á heldur ekki að hækka skattleysismörkin, þau eiga ekki að fylgja verðlagsþróun. Það eru 8 milljarðar kr. til viðbótar. Ef við tökum þetta frumvarp hér og þá framtíðarsýn sem ríkisstjórnin hefur gagnvart lágtekjufólki, barnafólki, millitekjufólki og atvinnulífinu almennt er verið að auka álögur og skerða framlög til þessara aðila um 23,6 milljarða kr. samkvæmt frumvarpinu, 23,6 milljarða ofan á allar skattahækkanirnar og þann niðurskurð sem átti sér stað í fyrra. Þegar menn kasta fram hugmyndum um að nú sé nóg komið og að heimilin í landinu þoli ekki frekari skattpíningu og niðurskurð á barnabótum, vaxtabótum og húsaleigubótum er hugmyndum eins og þeim sem kveða á um að við ættum að skattleggja inngreiðslur séreignarsparnaðar, sem gæti skilað ríkinu 80 milljörðum kr. og sveitarfélögunum 40, einfaldlega slegnar út af borðinu af hæstv. fjármálaráðherra. Við gætum deilt fjármununum út og notað til næstu 2–3 ára á meðan við erum að ganga í gegnum mestu erfiðleikana og þangað til við náum okkar striki á ný en hæstv. fjármálaráðherra vill það ekki. Það er dapurlegt vegna þess að ég hef ekki sannfærst um að heimilin í landinu þoli frekari álögur ef við samþykkjum þetta frumvarp. Þegar þessar tölur eru teknar saman, frystingar á hækkunum á bótum almannatrygginga, sem eru aldraðir og öryrkjar, lækkun á barnabótum, lækkun á vaxtabótum, lækkun á húsaleigubótum, ef það á enn að halda áfram að sverfa af þeim hópum sem byggja afkomu sína að verulegu leyti á þeim flokkum sem ég hef nefnt hér líst mér ekki á blikuna. Því miður höfum við ekki náð samstöðu á vettvangi þingsins þegar kemur að þessum hlutum og það er kannski vegna þess að ríkisstjórnin vill einfaldlega keyra sína stefnu í gegn sem snýr fyrst og fremst að niðurskurði og stórfelldum hækkuðum álögum á heimili og fyrirtæki. Við ræddum í síðustu viku og þessari um vanda skuldugra heimila. Samkvæmt úttekt sem gerð var á skuldum heimilanna í landinu eiga um 20 þús. heimili í miklum erfiðleikum með að ná endum saman sé miðað við neyslustuðul Hagstofunnar. Þetta er byggt á útreikningum sem sérstök nefnd undir forustu Sigurðar Snævarrs gerði á skuldamálum heimilanna. Þar er einungis talað um húsnæðislán, ekki önnur lán, ekki bílalánin, ekki skuldir við Lánasjóð íslenskra námsmanna, ekki yfirdrátt, ekki meðlagsskuldir og fleira mætti nefna. Ríkisstjórnin horfir einungis a örlítinn hluta af vanda heimilanna í landinu og hefur greinilega ekki hugmynd um heildaviðfangsefnið; stórskuldug heimili og stórskuldugt atvinnulíf. Og enn á að hækka álögur á heimilin og fyrirtækin. Einhvern tímann hljótum við að segja stopp. Hversu langt er hægt að ganga á þeirri vegferð sem ríkisstjórnin er á? Hæstv. ráðherra gerði voðalega lítið úr því áðan að með því að hækka verð á áfengi, olíu og bensíni væru þau vísitöluáhrif einungis 0,2%. En hvað þýðir það? Hafa menn gert sér grein fyrir því hvað það hækkar skuldir heimilanna í landinu mikið? Þessi hækkun hækkar skuldir heimilanna um 2–2,5 milljarða kr. Það hljómar dálítið einkennilega að við sem tölum heldur fyrir lækkunum á skuldum heimilanna þurfum að horfast í augu við það að vera með ríkisstjórn í landinu sem stöðugt veitist að heimilunum með gjaldahækkunum sem þessum. Í hinu orðinu segir hæstv. fjármálaráðherra: Ja, við skulum bara ekki skoða einu sinni að skattleggja inngreiðslur séreignarsparnaðarins, við höfum ekki efni á því. Ég spyr: Á hverju höfum við efni? Höfum við efni á því að frysta þessa bótaflokka, frysta skattleysismörkin og hækka skattana, samkvæmt því frumvarpi sem við ræðum hér, um 23,6 milljarða kr. á næsta ári ofan á tugi milljarða króna sem við hækkuðum skatta á heimili og fyrirtæki í fyrra? Sársaukamörkin eru einhvers staðar, frú forseti, og öll teikn benda til þess að við séum komin yfir þau sársaukamörk. Í þessu frumvarpi er reyndar minnst á að nú geti heimilin nýtt sér auknar heimildir til að taka út séreignarsparnað. Þá er gert ráð fyrir því að á móti aukningu þessara álaga á heimilin geti viðkomandi heimili einungis tekið út sparnaðinn sinn. Það er svo sem ekkert góðverk af hálfu ríkisstjórnarinnar að leyfa fólki að taka út fjármuni sem það á með réttu, en það vill svo til að þessi heimild hefur verið til staðar í á annað ár og margar fjölskyldur í landinu eru því miður búnar með þennan sparnað sinn. Og hvað tekur þá við? Jú, ískaldur raunveruleikinn. Fólk vinnur jafnvel tvær vinnur til að ná endum saman á milli mánaðamóta, og nær því varla, og það er eðlilegt að þessi sömu heimili velti fyrir sér framtíðarsýn stjórnvalda fyrir hönd heimilanna í landinu. Á að skattleggja lágtekjufólk, barnafólk og millistéttina í landinu með þeim hætti að fólk geti einfaldlega ekki staðið undir þeim skuldbindingum sem blasa við því í dag? Hvaða skuldbindingar erum við að ræða um? Á þetta fólk eitthvað sökótt í þeim efnum að skuldirnar séu orðnar það miklar að það geti ekki lengur staðið undir þeim skuldbindingum? Nei, fólk gat einfaldlega ekki séð fyrir þann forsendubrest sem átti sér stað haustið 2008. Hvað gerðist þá? Þá hrundi íslenskt hagkerfi. Margt hefur komið í ljós, m.a. það að stærstu bankarnir tóku stöðu gegn íslensku krónunni í á annað ár. Á meðan lánuðu sömu aðilar íslenskum heimilum gengisbundin lán, hvort sem var til bílakaupa eða húsnæðiskaupa, og við hrunið tvöfölduðust skuldir heimilanna gagnvart aðilum sem tóku stöðu gegn gjaldmiðlinum okkar. Nú segja sumir að fólk skuli bara gjöra svo vel að greiða skuldir sínar. Í hinu orðinu eru skattar hækkaðir á þessa aðila, vaxtabætur, barnabætur og húsaleigubætur eru skertar, skattleysismörkin eru fryst. Þau eiga ekki að haggast í takt við almennar verðlagshækkanir og á tyllidögum heyrum við að þeir aðilar sem leggja þetta hér til kalli sig hina norrænu velferðarstjórn. Ég veit ekki, frú forseti, hvað ríkisstjórnin getur lengi til viðbótar kallað sig norræna velferðarstjórn. Með því frumvarpi sem við ræðum hér er vegið að afkomu þeirra hópa í samfélaginu, barnafólki, millitekjufólki og þá líka sérstaklega lágtekjufólki, öryrkjum og öldruðum, sem mega síst við því. Ég veit ekki hvort þessir hópar senda bara okkur í stjórnarandstöðunni tölvupósta og hringja í okkur þar sem fólk lýsir því hvað það er erfitt að ná endum saman eins og staðan er í dag, þau skilaboð berast greinilega ekki til stjórnarliðanna í hinni norrænu velferðarstjórn. Það heiti á þessari ríkisstjórn fer að verða að þvílíkum öfugmælum að maður fer að hlæja þegar hæstv. ráðherrar kenna sig við norræna velferð. Það sem við erum að ræða hér  
             Nú höfum við það staðfest að á fyrstu níu mánuðum ársins skiluðu skattahækkanir ríkisstjórnarinnar sér ekki í þeim mæli sem hún hélt að mundi gerast. Það hefur komið í ljós að tekjuskattur einstaklinga er 9% lægri en ríkisstjórnin gerði ráð fyrir, væntanlega vegna þess að menn hækkuðu skattana of mikið. Tekjuskattur lögaðila er 4% undir áætlun og fjármagnstekjur 7% undir áætlun. Og nú á að halda áfram á sömu braut, skapa einhverja undraveröld þar sem menn sýna í excel-skjölum fram á einhverjar áætlanir um að með því að hækka skatta svona og svona mikið muni tekjur ríkissjóðs aukast svona og svona mikið. Þannig er veruleikinn ekki í dag og við vitum það öll sem viljum vita að neðanjarðarhagkerfið blómstrar um þessar mundir. Fólk kemur sér í síauknum mæli undan því að borga allt of háa skatta. Fólk reynir líka að bjarga sér með þeim hætti að ná endum saman til að halda húsnæði sínu og öðrum eigum þannig að staðan er grafalvarleg. Það er ástæða til þess við 1. umr. að hvetja efnahags- og skattanefnd, sem ég á sæti í, til að fara mjög vandlega yfir forsendur þessa frumvarps. Það er lágmark áður en þetta frumvarp verður afgreitt að Alþingi Íslendinga geri sér einhverja grein fyrir heildarskuldastöðu og vanda íslenskra heimila.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Ég ætla að byrja á því að segja að gangi það eftir munu ráðstöfunartekjur heimilanna minnka um 8,7 milljarða. Mig langar hins vegar fyrst að ræða aðeins þá möguleika sem eru í stöðunni. Það segir nefnilega í frumvarpinu að verið sé að reyna: „að lágmarka það tjón sem niðurskurður á samneyslu veldur hagkerfinu og einnig þau neikvæðu áhrif er tekjuöflunaraðgerðir kunna að hafa“. Mín skoðun er sú, virðulegi forseti, að seinni hlutinn í þessari setningu blasi við nú þegar. Hér hafa sumir hv. þingmenn haldið því fram að þetta sé bara lítil viðbót skattahækkana miðað við það sem á undan er gengið. Ég vil þó að ítreka að þetta kemur ofan á það sem búið er að gera og veldur heimilunum og fyrirtækjunum enn meiri erfiðleikum. Við skulum ræða þetta efnislega án þess að deila mjög mikið um hvað sé rétt í skattahækkunum og skattalækkunum. Nú hafa margir haldið því fram að á þeim tímum sem uppgangurinn var sem mestur hafi verið mjög óskynsamlegt að lækka skatta. Það er alveg einkennilegt að sömu aðilar geta ekki viðurkennt að þegar niðursveifla er í hagkerfinu sé mjög óskynsamlegt að hækka skatta en sú staðreynd blasir eiginlega við. Svo geta menn deilt um hvort óumflýjanlegt sé að gera það eða ekki og hvort betra sé að fara í aðrar aðgerðir eins og við sjálfstæðismenn höfum lagt mikla áherslu á, bæði með nýrri þingsályktunartillögu um aðgerðir í efnahagsmálum og skuldavanda heimilanna og fleira og því sem við lögðum fram í fyrra. Staðreyndirnar hins vegar blasa við okkur. Ef við skoðum þá þróun sem hefur orðið eftir að skattarnir voru hækkaðir svona mikið, ættu að mínu viti ákveðin ljós að blikka hjá hæstv. ríkisstjórn og hv. þingmönnum stjórnarflokkanna. Staðreyndin er sú að skattar á tekjur einstaklinga hafa dregist verulega saman. Ég hef verulegar áhyggjur af því, virðulegi forseti, þegar við skoðum það sem er að gerast í rekstri ríkissjóðs í dag. Þó að viðsnúningurinn hafi verið ágætur kemur hann til af tveimur ástæðum sem eru í báðum tilfellum einskiptisaðgerðir. Það er mjög mikilvægt að hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar geri sér grein fyrir því hvað veldur því að ríkissjóður er að snúa til betri vegar að þessu leyti til. Það er annars vegar vaxtalækkun upp á um 20 milljarða sem stafar af mjög lágu vaxtastigi í heiminum um þessar mundir. Það er ágætt að halda því til haga af því að nú er aðventan fram undan og sumir farnir að ræða um Icesave. Hluti af því eru u.þ.b. 5–7 milljarðar sem hafa sparast vegna vaxtalækkana. Það er eingöngu út af því að hægar var dregið á gjaldeyrislínurnar og við vorum sett í frost út af því. Fyrir utan alla þá skatta, þá 40 milljarða, sem við spöruðum okkur með því að skrifa ekki undir þennan örlagaríka og handónýta samning sem átti að þvinga okkur til að gera á sínum tíma. Sem betur fer stóð stjórnarandstaðan í vegi fyrir því ásamt öðrum,  Hin ástæðan er jöklabréfin. Ef við skoðum nánar uppgjör ríkissjóðs fyrstu níu mánuðina erum við nú þegar í kringum 13 milljörðum yfir áætlun. En við skulum líka athuga að það sem veldur þessari stöðu er að viðskipti fóru fram við seðlabankann í Lúxemborg, svokallað Avens-samkomulag sem var gert í skjóli gjaldeyrishafta, þar sem ríkissjóður keypti svokölluð jöklabréf með miklum afslætti. Það skilaði ríkissjóði 17,5 milljörðum í tekjur í einskiptisaðgerð. Ef við hefðum ekki farið í þessa aðgerð, að kaupa krónubréf í skjóli gjaldeyrishafta, væru tekjur ríkissjóðs í raun og veru um 6 milljörðum undir áætlun fyrstu níu mánuði ársins. Svo koma hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar og segja að skattahækkanirnar hafi bara gengið vel. Það stendur náttúrlega ekki steinn yfir steini í þessari umræðu. Skatttekjur einstaklinga eftir fyrstu níu mánuði ársins eru núna 6,4 milljörðum undir því sem gert er ráð fyrir í fjárlögum ársins 2010. Það vantar 6,4 milljarða upp á skatttekjurnar. Mér finnst því mjög sérkennilegt að hv. þingmenn geti komið hér upp og sagt að fjölskyldurnar hafi staðist þá þolraun að fá þessar skattahækkanir. Þessar tölur segja okkur svo ekki sé um villst að skattahækkanirnar hafa ekki skilað sér, skattarnir hafa hækkað of mikið. Við erum komin upp fyrir þau mörk sem skynsamlegt er að setja, það segja tölurnar okkur, þrátt fyrir að í forsendum fjárlagafrumvarpsins árið 2010 hafi verið gert ráð fyrir meira atvinnuleysi en raunin er. Samt sem áður eru skattarnir ekki að skila sér. Til viðbótar er gert ráð fyrir því í frumvarpinu sem við ræðum hér núna að ráðstöfunartekjur heimilanna muni minnka um 8,7 milljarða. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að mér finnst að þeir sem tala fyrir því að þetta verði samþykkt séu ekki alveg í takt við það sem er að gerast í veruleikanum. Ég tel að heimilin í landinu séu þegar allt of mikið skattpínd og ekki megi fara í frekari aðgerðir þó svo að menn leyfi sér að tala um að þetta sé nú ekki mikið miðað við það sem á undan er gengið. En þetta er algjörlega að sliga heimilin í landinu. Og þegar við vorum að ræða fjáraukalögin hér fyrir nokkrum dögum, hvað kom þá í ljós? Það þarf að bæta inn 1,8 milljörðum í vaxtabætur í fjáraukalögin, aðallega vegna tekjumissis heimilanna. Ráðstöfunartekjur heimilanna voru miklu, miklu minni. Við verðum að horfast í augu við þetta og hætta að stinga hausnum í sandinn. Við þurfum að átta okkur á því að heimilin þola ekki meiri álögur. Til viðbótar er alls staðar verið að hækka álögur, leynt og ljóst. Það eru mörg dæmi í fjárlagafrumvarpinu um að hækka enn frekar skatta á fyrirtækin. Eitt sem kemur til að mynda upp í huga mér er Fiskistofa. Þó svo að hún sæti 6,6% niðurskurði fær hún heimild til að ná 30% af niðurskurðinum til baka með því að afla sér sértekna og hækka álögurnar á atvinnulífið. Það er því alls staðar verið að hækka, leynt og ljóst. Það er alveg ótrúlegt að menn skuli ekki átta sig á hvað þetta þýðir. Eins og ég sagði áðan, menn gera lítið úr þessu og segja að þetta sé smáviðbót ofan á það sem búið er að gera. Þessar ráðstafanir þýða engu að síður að ráðstöfunartekjur heimilanna dragast saman um 8,7 milljarða. Mér þykir það mikið, ég verð að viðurkenna það, virðulegi forseti. Síðan eru það allir aðrir skattar eða svokallaðir krónutöluskattar, eins og hæstv. ráðherra kallaði þá hér áðan. Þeir eru látnir fylgja verðlagsþróun, þ.e. hækka um 4% út af verðlagsþróun til að rétta af á núvirði miðað við það sem var í upphafi árs. En þegar kemur að því að hækka lífeyrinn hjá öryrkjum og ellilífeyrisþegum þá hækkar hann ekki samkvæmt verðlagsþróun. Það þýðir nú bara 6 milljarða. Hvað gerir ríkisstjórnin á sama tíma í fjárlögunum? Þar er til viðbótar dregið úr niðurgreiðslum á húshitunarkostnaði úti á landsbyggðinni. Það gerir að verkum að fólk sem býr úti á landsbyggðinni þarf að greiða 555 þús. kr. á ári fyrir venjulegt einbýlishús á meðan íbúar í Reykjavík þurfa að greiða í kringum 40% af því. Það eru staðreyndir málsins hvort sem okkur líkar betur eða verr. Ég held að mjög mikilvægt sé að hæstv. ríkisstjórn fari að gera sér grein fyrir því að mjög margir ellilífeyrisþegar eru að lenda í fátæktargildrum og það er mjög alvarleg þróun. Síðan kemur hæstv. ríkisstjórn og allir hennar talsmenn í þessum málum, sem eru nú ekki margir og enginn í salnum nema einn eða tveir frammi í hliðarherbergjum -  
             Hv. þingmaður sem er í stjórnarliði segir að verið sé að hlífa þeim sem lægst launin hafa og fluttar eru margar ræður um að gera þetta með þessum hætti en síðan eru skattleysismörkin ekki hækkuð gagnvart verðlagi. Það þýðir í raun og veru 8 milljarða fyrir ríkissjóð. Það gefur auga leið að þegar menn tala um að láta verðlagsþróunina fylgja á einum stað þá fylgir hún ekki á öðrum stöðum. Síðan kemur í ljós að þótt menn séu að reyna að hækka minnst þá skatta sem hafa áhrif á vísitöluna þá mun vísitalan hækka um sirka 0,2% eða óverulega eins og hæstv. fjármálaráðherra sagði. Það þýðir eigi að síður að skuldir heimilanna munu hækka um 2–2,5 milljarða út af þessu, bara út af þessu eina atriði, og það eru stórar tölur, þó svo að menn séu að reyna að vanda sig og hækka ekki þá skatta sem hafa bein áhrif á hækkun húsnæðislána. Virðulegi forseti. Þá er ekki nema von að menn spyrji: Hvað er til ráða þegar svona er komið til að menn snúi af þessari braut? Svo ég gleymi nú ekki að nefna eitt undir lok ræðu minnar en það eru húsaleigubæturnar. Í fjárlagafrumvarpinu er lagt til, og það er ekki breyting á því hér, að húsaleigubætur eða sérstakar húsaleigubætur sem ríkið hefur greitt muni minnka um 600 milljónir eða 556 milljónir nákvæmlega. Það er grafalvarlegt mál, sérstaklega í ljósi þess að um 80% af þeim sem fá húsaleigubætur í dag eru með tekjur undir 2 milljónum á ári. Það er furðulegt að ráðist skuli vera á þann hóp sem er með svo lágar tekjur. Virðulegi forseti. Það sem við sjálfstæðismenn höfum lagt áherslu á, bæði núna og í fyrra, er að fara aðrar leiðir. Það gefur auga leið að stækka þarf kökuna. Það verður að framleiða hér meira því að við komumst ekki út úr kreppunni með niðurskurði né heldur með skattlagningu, við verðum að stækka kökuna. Sem betur fer er Ísland ríkt land og stendur mikið betur en mörg önnur lönd - eins og t.d. Írland svo ég nefni það - því við höfum nefnilega auðlindir sem við getum nýtt. Við getum virkjað meira, við gætum bætt við veiðiheimildir, svo ég nefni tvennt. Við töluðum fyrir því á síðasta þingi og ég man ekki hvað ég hélt margar ræður um það í fyrra að bæta við þorskkvótann. Ég lagði til að við mundum bæta 40 þús. tonnum við þorskkvótann. Hvað þýddi það? Það þýddi að við vorum samt sem áður að byggja upp stofninn. Ég notaði eingöngu tölur frá Hafrannsóknastofnun, ég var ekkert að búa mér til meira svigrúm en það. Þorskstofninn var áætlaður 702 þús. tonn og við áætluðum að byggja hann upp í 762 þús. tonn miðað við 150 þús. tonna úthlutun og þá nýtingarstefnu sem við rákum í fyrra. Hefði Alþingi samþykkt í fyrra að auka veiðiheimildir í þorski um 40 þús. tonn hefðum við samkvæmt gögnum Hafrannsóknastofnunar byggt þorskstofninn úr 702 þús. tonnum upp í 718 þús. tonn. Að mínu viti er það ásættanlegt við þessi skilyrði því ef við þurfum ekki atvinnu núna, hvenær þurfum við hana þá? Núna þurfum við að skapa verðmæti með allt þetta fólk atvinnulaust. Ég hélt því margoft fram í ræðum mínum að ég teldi svigrúmið reyndar vera meira en ég vildi hins vegar notast við tölulegar staðreyndir frá Hafrannsóknastofnun. Og hvað kom síðan í ljós? Eins og margir sjómenn höfðu bent á var þorskgengd miklu meiri en rannsóknir Hafrannsóknastofnunar höfðu sýnt. Þetta var síðan leiðrétt og skekkjan sem sjómenn höfðu bent á kom til viðbótar í rallinu hjá Hafrannsóknastofnun í vor. Þá reyndist þorskstofninn nefnilega vera 846 þús. tonn en ekki 762 þús. tonn eins og við áætluðum. Þessa skekkju höfðu sjómenn verið búnir að benda á lengi. Við teljum þess vegna skynsamlegt, virðulegi forseti, að menn ræði það af alvöru að bæta við tekjur ríkissjóðs og reyna að hlífa eins og hægt er í skattahækkunum. Það má ekki gera meira. Bara það eitt að ætla að minnka ráðstöfunartekjur heimilanna um 8,7 milljarða ofan á allt sem á undan er gengið og við þær aðstæður sem nú eru uppi, án þess að gefa fólkinu einhverja von, gerir mig býsna hræddan við ástandið fram undan. Ég ætla hins vegar ekki að tala það niður en ég tel mjög mikilvægt að við ræðum þetta í ljósi staðreyndanna sem við okkur blasa. Skatttekjurnar á einstaklingana eru ekki að skila sér heldur eru það einskiptisaðgerðir sem eru að rétta ríkissjóð af fyrstu níu mánuði ársins - sem betur fer, ég fagna því að sjálfsögðu. Við verðum hins vegar að horfa á heildarmyndina þannig að við búum okkur ekki til falsvonir um að þetta geti gengið hér eftir sem hingað til. Það sem síðan á að laga stöðu ríkissjóðs núna eru 20 milljarðar í vaxtalækkun en það stafar til að mynda af 

Virðulegur forseti. Ég held að mikilvægt sé að hafa hið rétta uppi í umræðunni og auðvitað er það þannig að tekjuhliðin er að ganga upp í öllum meginatriðum á yfirstandandi ári. Þó að frávikin séu óþægilega mikil í tekjuskattinum er það þó lágt hlutfall af heildartekjunum og aðrir þættir vinna það upp og raunar þrefalt það og á betri veg en menn hugðu. Ég vil hins vegar þakka hv. þingmanni fyrir að nefna skattleysismörkin af því að það er alveg rétt hjá honum að þau sitja föst. Það hefði að vísu ekki kostað 8 milljarða að hækka þau um verðlagsþróunina heldur miklu lægri fjárhæðir. Þegar menn tala um 8 milljarða gera þeir ráð fyrir að fyrirheit sem voru gefin í góðærinu um að bæta upp rýrnun skattleysismarkanna síðastliðin 20 ár væru einnig efnd. Ég held að það sé klárlega óraunsætt að hægt sé að gera það á erfiðustu árum í afkomu ríkissjóðs. Á einhverjum tímapunkti er þó algjörlega nauðsynlegt að láta skattleysismörkin fylgja verðlagsþróun. Ég held að það hljóti að vera eitt af því sem menn ræða í kjarasamningum sem fram undan eru og menn standi vörð um kjör þeirra lægst launuðu með því að reyna að beita hlutum eins og skattleysismörkum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég get verið sammála honum um að mikilvægt sé að hafa einhverja varnagla á þessu, hvort sem það eru skattleysismörkin eða lífeyririnn. Hv. þingmaður kom inn á það í andsvari sínu við mig áðan að við á hinu háa Alþingi, sama hverjir eru í ríkisstjórn og á hvaða tíma, verðum að standa að baki þeirra hópa sem hafa engan samningsrétt, Það verður að fylgja því að við skerum þetta ekki alltaf niður. Við getum síðan deilt um það hvort gefin eru fyrirheit um að skattleysismörkin hækki miðað við vísitölu eða verðlagsþróun, það má deila um það og skilar okkur kannski ekkert áfram. Hv. þingmaður benti á að skatttekjurnar væru rúmlega þrefalt það sem væri í tekjuskatt á einstaklinga en hin dapurlega staðreynd er sú að núna á fyrstu níu mánuðum ársins eru skatttekjur einstaklinga 6,4 milljörðum undir því sem áætlað var. Þetta er um það bil 9% af því sem reiknað var með. Ef heldur áfram sem horfir endar þetta sennilega í 9–10 milljörðum án þess að ég slái nokkru föstu um það því þróunin hefur verið ör á síðustu þrem mánuðum, sem er umhugsunarefni út af fyrir sig. Það sem heldur tekjum ríkissjóðs innan þeirra marka sem hv. þingmaður nefndi eru einskiptisaðgerðirnar sem ég benti á áðan. Við keyptum jöklabréf af seðlabankanum í Lúxemborg og það skapaði okkur 17,5 milljarða. Við seldum sendiherrabústað fyrir 1,7 milljarða. Þetta gerir 19,5 milljarða. Samt eru tekjur ríkissjóðs ekki nema um tæpir 13 milljarðar í plús. Ef við hefðum ekki farið í þessar tvær aðgerðir væru skatttekjurnar núna í 7 milljarða mínus. Það er mjög mikilvægt þegar við ræðum þetta að við séum meðvituð um að þessar eru ástæðurnar fyrir 

Virðulegur forseti. Þegar ég segi að í öllum aðalatriðum hafi fyrirætlanir í skattamálunum gengið eftir er rétt að hafa eitt í huga. Hv. þingmaður nefnir þessa tölu, 6,4 milljarða, og hv. þm. Birgir Ármannsson nefndi í ræðu sinni áðan að aðgerðirnar í fyrra áttu að skila 68 milljörðum. Auðvitað áttu allir von á að eitthvert frávik yrði vegna þess að tekjur gætu orðið nokkuð undir áætlunum. Tilhneigingin er sú að tekjur séu nokkuð ofáætlaðar þegar samdráttur er í samfélaginu á sama hátt og þær eru vanáætlaðar þegar uppgangur er. Sex milljarðar af 68 milljörðum er auðvitað frávik en miðað við heildartekjur ríkissjóðs, sem eru um 400 milljarðar, er það ekki meira en við mátti búast. Ég vildi hins vegar spyrja hv. þingmann um það sem hann nefndi að við Íslendingar værum rík af auðlindum. Þegar við horfum heildrænt á skattamálin hljótum við líka að spyrja okkur: Eiga ríkissjóður og almenningur ekki að njóta þess hve rík við erum af auðlindum? Er ekki eðlilegt að kalla eftir því að það séu ekki heimilin og hið almenna atvinnulíf sem beri þessar auknu byrðar heldur fáum við í ríkari mæli arð af auðlindum okkar? Er ekki umhugsunarefni að sjávarútvegurinn til að mynda hefur greitt 25 milljarða á ári í rentur af kaupum á kvóta og leigu á kvóta og það hefði svo sannarlega getað, a.m.k. að verulegum hluta, runnið í almannasjóði ef ekki hefði svo óhönduglega tekist til við einkavæðingu auðlindarinnar á sinni tíð? Er ekki mikilvægt að vinda ofan af þeirri þróun?

Virðulegi forseti. Það er kannski ekki tími til þess í stuttu andsvari að fara yfir þau álitamál sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni. En þegar hv. þingmaður segir að eðlilegt sé að heimilin og fyrirtækin njóti meiri arðs af auðlindunum þá verð ég hins vegar að segja fyrir mína parta að ef við byggjum ekki svo vel að eiga þessar auðlindir, værum við ekki stödd hér. Það er ekki flóknara en það í mínum huga. Velmegun þjóðarinnar byggist að sjálfsögðu á auðlindum hennar. Af því að hv. þingmaður nefndi sérstaklega sjávarútveginn vil ég minna á að sjávarútvegurinn greiðir núna 10% gjald eða svo að ég hafi það alveg rétt, rúmlega 9% gjald af afkomunni beint í auðlindagjald. Mér finnst að menn fari oft dálítið frjálslega með þessa hluti. Ég er hins vegar algjörlega sammála því sem hv. þingmaður sagði í fyrri hluta andsvars síns. Maður þarf ekki að skoða mörg fjárlagafrumvörp aftur í tímann til að sjá að þegar við erum í niðursveiflu ofáætlum við tekjurnar. Það er bara staðreyndin. Þegar við erum í uppsveiflu vanáætlum við tekjurnar. Þegar maður skoðar frumvörpin í gegnum tíðina er niðurstaðan oft þannig að þegar ríkisbáknið var að þenjast út áætluðu menn kannski að útgjöldin yrðu, svo við notum einhverjar tölur, 400 milljarðar og tekjurnar yrðu 430 milljarðar, Síðan urðu útgjöldin óvart 430 milljarðar. Það var hins vegar bara rétt af vegna þess að tekjurnar reyndust líka mun hærri, þær fóru í 460 milljarða og afgangurinn varð 30 milljarðar. Menn höfðu allt of mikinn slaka í ríkisfjármálum hér í mörg, mörg ár, ég er sammála hv. þingmanni um það. Þess vegna er svo gríðarlega mikilvægt núna í niðursveiflunni að við ofáætlum ekki tekjurnar sem við fáum með skattahækkununum heldur gerum okkur grein fyrir því hverju þær muni raunverulega skila svo við vöknum ekki upp við vondan draum og stöndum frammi fyrir því að þær hafi hugsanlega ekki skilað sér.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, oft og tíðum eitt veigamesta frumvarp þingsins og er það í þetta skipti líka og er því óskiljanlegt það áhugaleysi sem hv. þingmenn sýna þessu máli. Í frumvarpinu kristallast í rauninni hugmyndafræði þeirrar ríkisstjórnar sem að þessu stendur, sem er vinstri stjórn. Það er eðlilegt og maður hlýtur að taka því þannig. Frumvarpið liti allt öðruvísi út ef um væri að ræða annars konar ríkisstjórn og það er kannski það sem gefur tilefni til að fara að huga að því hvort ekki ætti fara að skipta um ríkisstjórn. Hér er lagt til að hækka skatta. Það er hefðbundið úrræði vinstri manna, þeir átta sig yfirleitt ekki á því að skattstofninn verður fyrir áhrifum af skattinum. Það er svona eins og hross sem maður leggur of miklar byrðar á, það hægir á því og það sígur niður. Svo getur það gerst allt í einu þegar búið er að leggja of miklar byrðar á hrossið - þeir sem þekkja það - að það kiknar í hnjáliðunum og þá fer það ekkert lengra. Þetta er það sem menn hafa ekki áttað sig á og eru voðalega hissa þegar skattstofnarnir draga saman. Þetta er svona austur-þýsk hagfræði. Svo þarf að segja upp líka, það þarf að skera niður sem er í sjálfu sér eðlilegt. Ég tel að það hafi verið ein mestu mistök Sjálfstæðisflokksins í 12 ára valdatíð hans eða 18 ára að láta undan þeim flokkum sem við vorum með í ríkisstjórn - þó að sumir haldi því fram að við höfum verið einir í ríkisstjórn vorum við það nú ekki - að láta undan með gífurlegan vöxt velferðarkerfisins. Það óx sem aldrei fyrr. Og því má segja að Sjálfstæðisflokkurinn hafi í raun og veru verið velferðarflokkur, velferðarkerfið óx um 4% að raunvexti á hverju ári. Ég var með tölurnar um daginn en þetta velferðarkerfi óx umfram alla aðra mælikvarða, hvort sem við notum verðlag eða þjóðarframleiðslu eða hvað það nú er. Nú þarf að segja upp fólki, minnka velferðarkerfið og það væri fínt og í sjálfu sér ágætt, frú forseti, frá mínu sjónarhorni ef til væru störf handa þessu fólki, það væri ágætt, en það eru ekki til störf. Fólkið sem var sagt upp hjá Orkuveitu Reykjavíkur fer ekkert í rífandi störf út um allt, 65 manns og algjör tilviljun hverjum var sagt upp. Þetta er forsendubresturinn sem enginn vill horfa á. Það þarf að segja upp fólki hjá Landspítalanum – háskólasjúkrahúsi á næsta ári og það fólk hefur í engin störf að fara. Það eru nefnilega engin störf til, það er vandamál núverandi ríkisstjórnar. Það er engin lausn í sjálfu sér að skera niður þar sem 75% af ríkisútgjöldum eru laun og það verður því að segja fólki upp, það er ekki hægt annað. Því fólki sem er sagt upp, það fer í rauninni á atvinnuleysisbætur hjá þessu sama ríki fyrir utan mannlega harmleikinn, frú forseti, sem felst í því að vera atvinnulaus. Ég held að menn ættu að fara að skoða það fólk sem búið er að vera langtímaatvinnulaust sem eru bara allt að því skelfileg örlög þess fólks. Það er að mínu mati þessari vinstri stjórn að kenna sem hefur barist gegn öllum aðgerðum í að auka atvinnu. Það sem menn geta gert, og það höfum við sjálfstæðismenn bent á aftur og aftur, er að ríkið getur selt eignir eða náð í þær eignir sem það á. Til dæmis á ríkið óskattað fé hjá séreignarsjóðunum upp á 80 milljarða. Ríkið gæti náð í þessa eign sína. Það er ekki brunaútsala því að þessi eign er þarna og hún minnkar ekkert í virði við það að ríkið nær henni til sín og notar hana til að minnka skattálögur á heimilin þannig að heimilin geti aftur farið að líta glaðan dag, og sérstaklega skattálögur á fyrirtæki sem sannarlega hafa minnkað atvinnuna. Svo má líka auka kvótann eins og ég benti á áðan án þess í rauninni að eyðileggja framtíðareignina, hún er bara minnkuð örlítið, hún vex ekki eins hratt. Þetta finnst mér alveg sjálfsagt. Ekkert er mikilvægara en atvinna núna, ekki atvinna eftir 10 ár eða 20 ár, það er atvinnan núna sem skiptir mestu máli. Ef við komumst yfir þennan hjall, hindrum að þetta hrynji saman eins og hrossið sem búið er að hlaða of mikið á kiknar í hnjáliðunum, komum við í veg fyrir að atvinna flytjist úr landi og við höfum ekkert lengur til að skattleggja. Svo mætti virkja, það mætti virkja og alveg sérstaklega vatnsaflsvirkjanir. Það er talið að gufuaflsvirkjanir séu eitthvað sem er endanlegt. Það er reyndar ekki alveg ljóst ef við förum í djúpboranir, en allt í lagi, þær eru endanlegar í einhverjum skilningi. En vatnsaflið er ekki endanlegt, hvert einasta tonn sem rennur niður fossana óvirkjað kemur aldrei aftur. Það er glatað að eilífu. Vatnsaflsvirkjanir eru ekkert annað en auðlegð sem við erum að glata með því að virkja ekki. Svo er núna nýjasta hugmyndin að skipta Landsvirkjun upp í þrennt og selja kannski einn partinn eða tvo eða þrjá. Það gæti gert það að verkum að ríkissjóður yrði skuldlaus og þyrfti ekki þessa gífurlegu skattlagningu á atvinnulífið og heimilin eins og hér er stefnt að. Það er nefnilega þannig, frú forseti, að skattlagning hefur áhrif. Það hafa tapast 22 þúsund störf. Hvert skyldi það fólk hafa farið sem sinnti þeim störfum? Á síðasta ársfjórðungi fóru 800 manns út á 90 dögum, á þremur mánuðum. Það eru u.þ.b. 10 manns á dag, Íslendingar, ekki útlendingar. Þetta er blóðtaka og hættan er sú að þetta fólk komi ekki aftur til baka. Menntunin og frumkvæðið og dugnaðurinn sem þetta fólk ber með sér fer og kemur ekki aftur. Það er mikil hætta á því. Svo hafa margir orðið atvinnulausir. Það er alveg skelfilegt, það eru bara örlög og fólk brotnar niður og mjög margir verða öryrkjar í kjölfarið. Það er eitthvað sem menn þurfa að horfa á. Svo er það nám, margir hafa farið í nám. Þetta eru eiginlega þær þrjár leiðir sem það fólk fer sem sinnti þessum 22 þúsund störfum. Það er í sjálfu sér ágætt að menn fari í nám því að það eykur þá verðmæti og eykur mannauðinn. Hér hefur verið talað um að það sé verið að hlífa lægstu launum. Útvarpsgjaldið, sem er reyndar ekki stór hækkun, 900 kr. eða 800 kr., lendir verst á þeim sem hafa lægstu tekjurnar. Þar munar um það. En það munar ekkert um útvarpsgjaldið hjá þeim sem hafa hærri tekjurnar. Það er sama tala fyrir hvern einasta mann. Bensínið. Lágtekjufólk þarf líka að keyra í vinnu, þarf að fara hingað og þangað á bílnum sínum. Þetta er bein skattlagning og kemur jafnþungt niður á þeim sem eru tekjulágir og þeim sem eru tekjuháir, þannig að allt tal um að þetta komi ekki niður á lágtekjufólki er ekki rétt. Svo er sturtuskatturinn, eða ætlast menn til þess að fátækt fólk eða tekjulágt fari ekki í sturtu? Auðvitað fer tekjulágt fólk líka í sturtu. Það er að verið að hækka þetta. Þetta er því ekki rétt að það séu engar skattlagningar á lágtekjufólk. Svo er það skattlagning á heimili almennt. Það er nú kannski rétt að fara í gegnum það. Fjármagnstekjuskattur, hver skyldi nú borga hann yfirleitt, frú forseti? Það er fólk sem á fjármagn, sem á sparifé öðru nafni eða sparisjóðsbækur þriðja nafni. Fjármagnseigendur eru nefnilega alltaf heimilin. Og þeir sem eiga fjármuni í gegnum lífeyrissjóðina eru ekkert annað en heimilin. Þar eru 15 milljónir á hvert einasta heimili í landinu. Fjármagnstekjuskatturinn er því ekkert annað en skattur á heimili, sérstaklega á eldri heimili og fólk sem hefur sýnt ráðdeild og sparnað í gegnum tíðina og á smáaura upp á að hlaupa, sem því miður allt, allt of fáir gera á Íslandi. Hér er verið að auka skatta á það svo það hætti þeirri vitleysu að leggja fyrir. Tekjuskattur lögaðila. Það er eitthvað sem kemur niður á atvinnu og eins skattur á hagnað fyrirtækja. Það er eins og ríkisstjórninni sé illa við það að fyrirtæki fjárfesti og skapi atvinnu. Fyrir utan það sem hún lagði á áður, tryggingagjaldið, sem reyndar verður ekki hækkað aftur, guði sé lof, en það er búið að hækka það nóg, því að tryggingagjald er ekkert annað en skattur á atvinnu. Ef maður fer yfir þær skattahækkanir sem þessi vinstri stjórn hefur farið í gegnum þá er eins og henni sé meinilla við atvinnu. Samt er atvinna einmitt það sem við þurfum mest af öllu. Auðlegðarskatturinn. Það hafði samband við mig maður með tölvupósti og kvartaði undan því að hann byggi nú í blokk og hann ætti ekki jeppa, hefði aldrei keyrt svoleiðis fyrirbæri, ætti ódýra Toyotu, gamla. Hann hefur sparað og er ráðdeildarsamur, það sem sumir kalla að nurla eða vera nískur, nískupúki. Hann er búinn að vera ráðdeildarsamur í gegnum tíðina og nú á að fara að leggja á hann skatt og þess vegna er hann fúll yfir því að verið sé að skattleggja sparsemina og ráðdeildarsemina og ætlar sem sagt að huga að því hvort hann láti af þessum ósið að vera að leggja fyrir. Það er nefnilega þannig að auðlegðarskatturinn leggst á fólk sem hefur lagt fyrir en kannski líka á einhverja einstaka útrásarvíkinga, ég ætla ekki að útiloka það. Það sem hugsanlega gerist og mér finnst að hæstv. ríkisstjórn - ráðherra er reyndar ekki við, hann fréttir kannski af þessu einhvern tímann - ætti að láta kanna er hversu margir af þeim sem greiddu auðlegðarskatt í fyrra búa ekki lengur á landinu, því að það er svo auðvelt fyrir menn að skipta um heimilisfang. Þeir þurfa að vera minna en 180 daga á Íslandi, það er hægt að eyða þeim tíma á Kanarí eða einhvers staðar, og þar með eru menn komnir með skattfesti annars staðar. Þá fer ekki bara auðlegðarskatturinn, þá fara allir aðrir skattar sem menn hafa af öðrum eignum og allt sem þeir borga í skatt á Íslandi. Þetta er nefnilega ein tegund fólksflutninga sem getur átt sér stað líka. 
             Vörugjald á áfengi og tóbak. Auðvitað getur maður sagt að lágtekjufólk eigi ekki að drekka brennivín en kannski gerir það einn og einn. Kolefnisgjald. Ég var búinn að nefna sturtugjaldið. Vörugjöld á bifreiðar og bifreiðagjald. Þetta er náttúrlega á bílinn sem menn ætla að kaupa. Og sérstakur skattur á fjármálastofnanir. Það er væntanlega það eina sem ekki kemur beint við heimilin. Það er reiknað með að það gefi milljarð. Svo er farið í fleira. Það á að skerða bætur, vaxtabætur, það á að hækka prósentuna en það er ekki snert við eignamörkunum, frú forseti. Það er dálítið athyglisvert. Eignamörkunum sem eru mjög há. Þar getur fólk verið með 10 milljónir í nettóeignir og samt fengið vaxtabætur. Það á ekki að snerta við því en það á hækka prósentur af tekjum. Það þýðir að fátæktargildran, jaðarskattarnir vaxa enn frekar. Það á líka að hækka á börn, barnafjölskyldur, það er orðin fátæktargildra þar líka. Skattarnir, jaðarskattarnir, vaxa stöðugt undir leiðsögn þessarar ríkisstjórnar. Það er ekki þannig að það sé allt svart á Íslandi, langt í frá. Lagður var mjög góður grunnur að atvinnulífinu undir 18 ára stjórn Sjálfstæðisflokksins. Já, það þýðir ekkert að hlæja yfir því. Kárahnjúkavirkjun, sem núna stendur undir, að mati hæstv. fjármálaráðherra, auðlegð Íslands og stendur undir útflutningi  Útgerðin stendur vel. Ferðaþjónustan stendur líka vel. Það er góður grunnur undir þessu og þökk sé krónunni, sem margir vilja bölva, hafa þessar greinar farið á flug. Þær standa undir því að nú er afgangur af vöruskiptajöfnuði í hverjum einasta mánuði. Afskaplega jákvætt og afskaplega ánægjulegt, því að það þýðir það að Íslendingar eru að minnka skuldir sínar við útlönd sem eru allt, allt of miklar. Mér finnst bjart yfir framtíðinni. Ég mundi vilja sjá bjartsýni og framtíðarsýn og jákvæðar lausnir en ekki svona neikvæðar þar sem hugmyndafræðin á bak við þetta frumvarp felst í rauninni í því að skattleggja, skattleggja, skattleggja og ná í tekjur af síminnkandi skattstofni. Ég óttast það í raunveruleikanum að við séum að stefna í stöðnun sem getur varað í áratugi.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og hugleiðingar hans um skattamál sem við ræðum hér og auknar álögur á heimili og fyrirtækin í landinu. Það sem hv. þingmaður kom að síðast í ræðu sinni voru þau tækifæri sem við höfum í dag til að vinna okkur hraðar út úr kreppunni. Ég mundi gjarnan vilja heyra hv. þingmann fara aðeins betur í það og gera athugasemdir við þær hugleiðingar mínar sem ég hef varðandi stefnu ríkisstjórnarinnar í skattamálum. Tekin hafa verið viðtöl við sérfræðinga sem eiga fjármuni og hafa viljað fjárfesta hér á landi. Ef þeir eru spurðir hver helsti dragbíturinn sé á fjárfestingu hér á landi svara þeir að það sé í fyrsta lagi flókið skattkerfi sem sé ógegnsætt, að búið sé að flækja skattkerfið á mettíma á rétt rúmu ári þannig að nú kippi menn að sér höndunum gagnvart erlendri fjárfestingu hér á landi. Í öðru lagi, þegar við köllum eftir fjárfestingu í íslensku atvinnulífi, fjölgun starfa og aukinni verðmætasköpun til þess að forðast skattahækkanir og niðurskurð, tala menn um viðhorf ríkisstjórnarinnar og þá kannski annars stjórnarflokksins gagnvart erlendri fjárfestingu, sérstaklega í orkuiðnaði. Það væri gaman að heyra hv. þingmann fara aðeins yfir þessa tvo þætti, annars vegar ógagnsætt og flókið skattkerfi og hins vegar andstöðu innan ríkisstjórnarinnar við fjárfestingu í orkufrekum iðnaði, við erlenda fjárfestingu, hvað það hafi skaðað okkur tekjulega séð og hvort ekki geti verið um að ræða miklu minni samdrátt í útgjöldum hins opinbera og miklu minni skattahækkanir en við þurfum að fjalla um hér.

Frú forseti. Síðastliðið haust, um þetta leyti, benti ég á að verið væri að flækja skattkerfið óhemjumikið. Bara orkuskattarnir - sturtuskatturinn er greiddur í hverjum mánuði. Ég kíkti á einhvern mánuðinn hjá mér á heimili mínu, þá borgaði ég 63 kr. í orkuskatt, annars vegar fyrir rafmagnið og hins vegar man ég ekki hvort það var 92 kr. í heita vatnið. Heimili mitt borgar sem sagt tvær upphæðir í orkuskatt í þessum eina mánuði. Það eru 120 þúsund heimili í landinu. Þá getur maður ímyndað sér hvaða gagnaflóð er í gangi. Í rauninni ætti að athuga hvert einasta gjald, hvort það sé rétt reiknað. Það er búið að flækja skattkerfið óhemjumikið, t.d. bara persónuskattana. Það er orðið mikið vandamál að reikna út hvað menn borga í tekjuskatt eða staðgreiðslu vegna þess að það er búið að flækja það, það er viðhorfið aðallega. Þegar menn lesa athugasemdir frá hæstv. fjármálaráðherra um að þeir hafi nú ekki séð allt enn þá - á ensku meira að segja svo útlendingar skilji það nú fullkomlega - og horfa svo á þróun t.d. fjármagnstekjuskattsins, 10, 15, 18, 20% er það eins og hreyfimynd og hún virðist ekki ætla að stoppa. Hvar ætla menn að stoppa í fjármagnstekjuskattinum? Það er það sem grefur undan trausti, fyrir utan það hvernig menn hafa meðhöndlað einstaka fjárfesta eins og Magma og fleiri og hvernig menn hafa meðhöndlað kröfuhafa í sambandi við Sparisjóðabankann, Icebank, og öll þau gjaldþrot sem orðið hafa þar sem mjög mikið er kvartað undan viðhorfum og viðbrögðum ríkisstjórnarinnar. Ég tel að það sé stórhættulegt sem verið er að gera gagnvart erlendum fjárfestum. Þeir hafa tapað óhemjufé. Það þarf að byggja upp traust þeirra aftur. Það er ekki verið að gera það, engan veginn.

Frú forseti. Ég hef aðra spurningu til hv. þingmanns. Þegar maður flettir frumvarpinu eftir að hafa hlustað á kynninguna á því, að hér sé einungis um að ræða hækkaða skatta upp á 6 milljarða kr., auk þess sem ríkið muni fá 3 milljarða vegna skattlagningar þess sem fólk tekur úr séreign, sem eru um 10 milljarðar í heild sinni, finnst mér málið ekki hafa verið lagt fram á réttum forsendum vegna þess að það er jú rétt. Þegar við skoðum frumvarpið nánar kemur í ljós að ekki á að verðbæta bótaflokka. Tökum vaxtabætur, barnabætur. Það á að lækka húsaleigubætur. Við getum haldið áfram. Bara þær aðgerðir spara ríkissjóði 6,5 milljarða kr., eins og sagt er í frumvarpinu. Það á heldur ekki að hreyfa neitt við skattleysismörkunum. Forsvarsmenn ASÍ hafa verðlagt sparnað ríkisstjórnarinnar á 8 milljarða kr. Þegar maður leggur þessa þrjá þætti saman, ef menn hefðu fylgt verðlagsþróun gagnvart þessu, erum við að tala um skattahækkanir, beinar og óbeinar, upp á 23,6 milljarða kr. Ég spyr hv. þingmann hvort hann sé sammála þessari túlkun minni, að það sé hinn ískaldi raunveruleiki? Ef svo er, í ljósi þess að við horfum á vanskil margra heimila á húsæðisskuldum, að við sjáum mikla erfiðleika hjá fólki á húsaleigumarkaðnum, þar á líka að skera niður, telur hv. þingmaður að heimilin í landinu muni þola auknar álögur? Munum við þá ekki þurfa að horfast í augu við að enn fleiri heimili lendi í erfiðleikum á næsta ári við að ná endum saman? Hvert munu þessi ósköp leiða okkur á endanum?

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að verið er að auka álögur með því að hækka ekki sérstaklega persónuafsláttinn. Þær álögur lenda hlutfallslega þyngst á þeim sem lægstar hafa tekjurnar, það er þannig. Tekjuhátt fólk munar ekkert um þann 2 eða 3 þúsundkall sem persónuafslátturinn hækkar ekki um á mánuði. Það er reyndar búið að gerast í tvö, þrjú ár, þannig að það er miklu hærri tala. Þá, sem hafa hæstu tekjurnar, munar ekkert voðalega mikið um þá þúsundkalla sem persónuafslátturinn ætti að hafa hækkað en þá munar aldeilis um það sem lægstar hafa tekjurnar. Persónuafslátturinn er nefnilega lágtekjuvörn. Svo er verið að hvetja fólk til að taka út og eyðileggja sparnaðinn í séreignarsjóðunum, sem er öndvert við það sem Sjálfstæðisflokkurinn lagði til, þ.e. að ná í eignina eða skattlagninguna en hreyfa ekki við sparnaðinum sjálfum. Það er mikill munur á því hvort heimilin eigi áfram þann sparnað eða hvort hann sé rifinn út til þess að geta lifað af skattlagningu heimilanna. Þá vilja þeir ná í sparnað, hann er hugsaður til þess að láta fólk borga skatta. Það er því verið að eyðileggja séreignarsparnaðinn til að menn geti borgað skattana. Ég undirstrika að það eru til aðrar lausnir sem eru miklu betri. Það eru til lausnir sem lokka fólk aftur til landsins en hrekja það ekki til útlanda eins og hér er lagt til. Ég vil enda ræðu mína á frekar jákvæðum nótum. Við Íslendingar höfum alla möguleika til að vinna okkur tiltölulega hratt út úr kreppunni, annars vegar með því að ganga á þær eignir sem við eigum sem ríkissjóður á og hins vegar með því að selja eignir sem geta gefið okkur það mikla peninga í ríkissjóð að við þurfum ekki að hækka skatta svona mikið, við getum jafnvel tekið allar skattahækkanirnar til baka í tvö eða þrjú ár. Það dugar atvinnulífinu og heimilunum til þess að geta borgað hærri skatta eftir það.

Frú forseti. Samkvæmt þeim þingsköpum sem við vinnum eftir leyfir knappur fundartími því miður ekki mikla efnislega umfjöllun um þetta mál. Málið snertir skattahækkanir og gjaldahækkanir á heimili og fyrirtæki á næsta ári og er í raun og veru stefnumarkandi plagg ríkisstjórnarinnar. Það er í 27 greinum. Margar af þeim greinum hafa marga undirliði. Ég hef einungis 15 mínútur til að tjá mig um öll þau umfangsmiklu mál sem blasa við okkur þannig að ég ætla að nota mér seinni ræðu mína sem er nú aðeins fimm mínútur til þess að fara áfram yfir þetta plagg sem er stefnumarkandi af hálfu ríkisstjórnarflokkanna. Það hvarflar að mér þegar ég les um niðurskurð til bótaflokka og annarra viðkvæmra málaflokka að menn skelli fram nógu hrikalegum tölum til þess að geta svo dregið í land um helming við 2. umr., rétt eins og ríkisstjórnin gerði gagnvart heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni. Þar var fáránlegur niðurskurður kynntur til sögunnar. Daginn eftir að ríkisstjórnin tilkynnti um þann mikla niðurskurð voru ráðherrar og stjórnarþingmenn farnir að tala um að draga yrði eitthvað af því til baka. Ef menn geta boðað 30–40% niðurskurð og halda að íbúar verði þá sáttir við 15 eða 20% niðurskurð, skilja þeir raunveruleikann ekki rétt. Ég náði ekki að fara aðeins yfir hækkun á eldsneyti í fyrri ræðu minni. Nú á í enn eitt skiptið að hækka gjöld á áfengi og eldsneyti. Ég minntist á að 0,2% vísitöluhækkun mun hækka skuldir heimila í landinu um 2 til 2,5 milljarða kr. Það munar um minna. Þegar við tölum um eldsneyti og ræðum um hinar dreifðu byggðir vitum við að ökutæki eru fætur fólksins í þeim byggðarlögum. Menn labba ekki á milli þéttbýlissvæða á landsbyggðinni. Menn þurfa nauðsynlega að aka um í ljósi þess að þar eru miklar vegalengdir, að ég tali ekki um skólaakstur og annað þar fram eftir götunum. Nú á enn aftur að hækka verð á olíu og bensíni. Með öðru frumvarpi sem hæstv. ráðherra ætlar að leggja fram á eftir er snertir vörutolla af bifreiðum sem fluttar eru inn til landsins er alveg ljóst að landsbyggðin mun aftur verða þar undir vegna þess að verð á fjórhjóladrifnum bílum mun hækka. Maður veltir því fyrir sér hvar þessi ríkisstjórn ætlar að nema staðar þegar kemur að því að ná fjármunum úr vösum þeirra sem búa í hinum dreifðu byggðum. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson nefndi áðan að samkvæmt fjárlagafrumvarpinu á líka að draga úr niðurgreiðslu hjá heimilum sem ekki hafa aðgang að hitaveitu. Fram kom hjá hv. þingmanni að heimili á þessum svæðum borga í dag jafnvel yfir 500.000 á ári til þess að hita upp sín heimili, hátt í tvöfalt meira en á mörgum öðrum stöðum á landinu, og draga á saman niðurgreiðslur á húshitunarkostnaði á þessum svæðum. Hér er um grundvallarþörf þessa þjóðfélagshóps að ræða, sem eru um 10% heimila í landinu. Ég vil segja að lokinni þessari umræðu, og mér þykir miður að hafa ekki lengri tíma til þess að fara yfir málið, að hér er því miður allt of hart gengið fram í þeim efnum að hækka skatta á heimili og fyrirtæki. Ég spyr hæstv. ráðherra, í ljósi þess að honum finnst í lagi að leyfa að einstaklingar geti tekið út séreignarsparnað sinn þannig að ríkið fái skattlagninguna af því: Hver er munurinn á því eða að skattleggja inngreiðslur í lífeyrissjóði þannig að ríkissjóður geti fengið 80 milljarða og sveitarfélagið 40? Ég sé ekki hver munurinn er á því í ljósi þess að ríkissjóður fær fyrr til sín tekjur en áætlað var. Að lokum vil ég segja að við ræðum hér mál sem snertir viðkvæma málaflokka. Ég geri mér grein fyrir því og ég vil undirstrika það í lok máls míns að auðvitað þarf að skera niður í íslensku samfélagi og gæta aðhalds. Í einhverjum tilvikum þarf að hækka gjöld og álögur, en fyrr má nú aldeilis fyrr vera. Í því samhengi vil ég nefna að ríkisstjórnin áætlar að skera niður um 30 milljarða kr. í ríkisfjármálum en vextir af hinu svokallaða Icesave-samkomulagi á ári eru 42 milljarðar kr.  
            

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs öðru sinni í þessari umræðu til að ræða nokkra hluti sem mér finnst standa út af. Það er rétt sem fram kom í máli hv. síðasta ræðumanns, hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar, að undir þessu frumvarpi erum við að ræða fjölmörg mál og ekkert endilega alltaf samkynja. Þarna er því um að ræða breytingar sem í mörgum tilvikum gæfu tilefni til mjög ítarlegrar umræðu hver fyrir sig. Hægt væri að taka sérstaka umræðu um hækkanir á fjármagnstekjuskatti, sérstaka umræðu um hækkun á tekjuskatti fyrirtækja, sérstaka umræðu um þær hækkanir sem lúta að gjöldum á bifreiðar og eldsneyti og þannig má lengi telja. Þegar við ræðum þessi mál er nauðsynlegt að stytta það og ég vænti þess að hv. efnahags- og viðskiptanefnd fari ítarlega yfir þessa þætti í málsmeðferð sinni og okkur gefist kostur á að taka þetta til nánari umræðu við 2. og 3. umr. Ég held að fullt tilefni sé til, bæði út frá einstökum þáttum í þessu, eins og ég hef hér nefnt, en líka út frá almennri skattstefnu ríkisstjórnarinnar. Það eru örfá atriði sem ég vildi kannski spyrja hæstv. fjármálaráðherra um ef hann á þess kost að koma upp í lokaræðu hér á eftir, nokkur tiltekin atriði í þessu og í tengslum við þetta. Ég vil í fyrsta lagi inna hæstv. fjármálaráðherra eftir því hvort það sé réttur skilningur hjá mér að þau frumvörp sem þegar hafa verið lögð fram hér í þinginu og varða tekjuöflun ríkisins séu öll komin fram eða hvort von sé á fleirum. Ég nefni þetta sérstaklega í tengslum við þá spurningu hvort vænta megi sérstaks frumvarps um breytingar eða hækkun á aukatekjum ríkissjóðs sem mér finnst ég hafa heyrt í umræðu en hef ekki séð enn. Ef um er að ræða fleiri frumvörp sem fela í sér aukna tekjuöflun væri það gott umræðunnar vegna ef hæstv. ráðherra mundi geta þess, en ég skildi hann svo að þetta væri meira og minna allt komið. Í annan stað vildi ég inna hæstv. ráðherra aðeins nánar eftir því sem lýtur að mati ráðuneytisins á áhrifum á kaupmátt ráðstöfunartekna. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson hefur nú þegar vikið nokkuð að því út frá því að í greinargerð með frumvarpinu er gert ráð fyrir að áhrif á kaupmátt verði 0,5% þegar málið er skoðað heildstætt eða þegar auknar tekjur eru skoðaðar. Ég er að velta fyrir mér hvort ráðuneytið hefur látið reikna út eða hvort hæstv. ráðherra hefur undir höndum upplýsingar um það hver áhrifin eru í prósentum talið ef líka er tekið tillit til áhrifa þess að frysta persónuafsláttinn, en fram hefur komið að stefna stjórnarinnar er að persónuafslátturinn muni ekki hækka á næsta ári. Að gefnum þeim forsendum að hér verði um einhverja verðbólgu að ræða, þó vonandi ekki mikla, hlýtur það að hafa áhrif á kaupmátt ráðstöfunartekna og það væri forvitnilegt umræðunnar vegna ef hæstv. ráðherra gæti upplýst okkur um það hvort það hefði verið metið hjá ráðuneytinu. Ég velti líka fyrir mér, í sambandi við nákvæmlega þetta, áhrifunum á kaupmátt ráðstöfunartekna, hvort hæstv. ráðherra getur upplýst okkur um það hver áhrif skattbreytingarinnar í frumvarpinu eru í prósentum talið ef ekki er reiknað með aukinni úttekt séreignarsparnaðar, sem mér finnst eins og hv. þm. Ásbirni Óttarssyni vera svolítið annars eðlis en þarna um ræðir. Fólk er þá að ganga á eign sína þannig að mér finnst villandi að taka það með í þessa úttekt. Ég vil að lokum nefna það hvort 

Frú forseti. Við lok þessarar umræðu langaði mig einfaldlega til að vekja athygli á því að það frumvarp sem við ræðum hér gengur algerlega þvert gegn þeim hugmyndum sem við höfum verið að tala fyrir í Sjálfstæðisflokknum og hefur verið til umræðu í tengslum við þingsályktunartillögu okkar um aðgerðir til bjargar heimilunum og atvinnulífinu og til að taka á skuldavanda ríkisins eða rekstrarvanda. Aðgerðir sem þar eru kynntar til að loka fjárlagagatinu ganga allar í þveröfuga átt við það sem hér er verið að ræða. Hér er ekki einungis gengið mjög hart fram í viðbótarskattahækkunum heldur verða áfram á dagskránni ýmis önnur tekjuöflunarmál fyrir ríkissjóð þar sem við munum m.a. ræða nýja skatta sem að hluta til, að mínu áliti, eru kynntir hér undir fölsku flaggi eins og t.d. á við um skatt á fjármálafyrirtæki sem verður til umræðu hér á eftir. Í heildina litið byggir þetta frumvarp á þeirri hugmyndafræði að eitthvert svigrúm sé til að auka álögur á skattgreiðendur í landinu. Við teljum svo ekki vera. Frumvarp eins og þetta verður að ræða í samhengi við hagvaxtarhorfur eins og að hluta til hefur verið gert hér í dag. Mig langar í lok umræðunnar til að taka undir með þeim sem hafa lýst áhyggjum af hagvaxtarhorfum næsta árs. Verkefnið er auðvitað það að fá að nýju drift í hagkerfið, fá vöxt, skapa ný störf og efla tekjustofnana eins og fram hefur komið í umræðunni. Ég hef líka tekið eftir því að stjórnarliðar hafa komið hingað upp, eins og hv. þm. Helgi Hjörvar, og bent á að með því að lækka skatthlutföllin á umliðnum árum hafi tekjuöflunarkerfi ríkisins verið veikt svo mjög að það hafi ekki verið nægilega burðugt til að takast á við þessi áföll. Menn horfa fram hjá því, þegar þessum málflutningi er teflt fram, að við höfum tapað 20 þúsund störfum. Verkefnið er því að endurheimta þann vinnumarkað sem við vorum hér áður með. Við þurfum að koma aftur í vinnu þeim 11–12 þúsundum sem enn eru án atvinnu á Íslandi og við þurfum að skapa störf til að taka á móti þeim sem eru að koma inn á vinnumarkaðinn á næstu árum. Takist okkur þetta meginverkefni, leysum við það farsællega, munu skattstofnarnir taka við sér, þá mun tekjuskattur einstaklinga og fyrirtækja að nýju fara að skila ríkinu þeim tekjum sem við þurfum á að halda til að halda úti öflugu velferðarkerfi. Sjáist mönnum yfir þetta mikilvæga atriði er auðvitað skiljanlegt að menn komist einfaldlega að þeirri niðurstöðu að skattar á Íslandi séu of lágir. Það er reginmisskilningur. Í þessu frumvarpi erum við með dæmi um skattahækkanir sem u.þ.b. fjórfalda skattana úr því sem var fyrir nokkrum árum. Ef við tökum einn einstakan lið hér, erfðafjárskattinn, vegna þess að hann er sagður mjög lágur hér á Íslandi - hann var jú lækkaður, þ.e. prósentan sjálf, niður í 5% og í frumvarpinu kemur fram að við séum ekki með skatthlutfall sem tekur mið af ólíkum skyldleika. Það er alveg hárrétt að erfðafjárskatturinn var einfaldaður mjög fyrir nokkrum árum og færður niður í 5% en um leið voru gerðar aðrar kerfisbreytingar eins og sú að frá þeim tíma sem breytingarnar voru gerðar var horft til markaðsvirðis eigna en ekki nafnvirðis þeirra. Hver varð síðan afleiðingin af þessu nýja lága skattþrepi? Jú, skatturinn skilaði meiri tekjum fyrir ríkið. Ef við horfum til áranna fyrir og í kringum aldamótin 2000 var þessi skattur að skila ríkinu u.þ.b. 500 milljónum, kannski nær 600 þegar komið var fram yfir aldamótin. Eftir skattkerfisbreytinguna sem þá var gerð fór skatturinn að skila 700, 800 eða 900 milljónum og hefur verið að skila eitthvað í kringum milljarði. Nú eru kynntar til sögunnar breytingar á þessum skatti, sem sagður er vera of lágur, sem munu taka þennan skattstofn, sem í gegnum tíðina hefur verið að skila 500 milljónum og hin síðari ár upp undir einum milljarði, upp í 2,3 milljarða og það er engin smáhækkun. Sama er hægt að segja um auðlegðarskattinn, það eru heilir 5 milljarðar sem samkvæmt frumvarpinu á að sækja með auðlegðarskattinum. Þetta eru bara tvö lítil dæmi sem ég nefni hér um nýja skatta og rökstuðning fyrir nýjum sköttum sem ég vil gagnrýna og ekki eru rök fyrir að kynna til sögunnar. Auðvitað óttast maður það líka með þessa tímabundnu skatta, sem við erum með til umfjöllunar í þessu frumvarpi, að þeir verði á endanum ekki tímabundnir, ekkert frekar en skattprósentan hélt lengur en eitt ár eins og t.d. í auðlegðarskattinum. Að öðru leyti vil ég taka undir með þeim ræðumönnum sem hér hafa komið fram. Hér hefur verið bent á, eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson hefur verið að gera, að margir þessara skatta koma sér verst fyrir þá sem lægstar hafa tekjurnar eða eru með öðrum hætti ósanngjarnir eins og skattar vegna húshitunar. Hér er líka verið að kynna til sögunnar viðbótarálögur á bifreiðaeigendur. Maður spyr sig að sjálfsögðu, þegar Samtök atvinnulífsins og aðilar vinnumarkaðarins hafa þegar lýst þeirri skoðun sinni að svigrúmið sem ríkið hafði í friði við aðila vinnumarkaðarins til þess að hækka skatta sé fyrir löngu fullnýtt, hvers konar innlegg þetta frumvarp og hin frumvörpin sem við eigum eftir að ræða hér í dag eru inn í viðræður þessara aðila um nýja kjarasamninga. Auðvitað blasir við okkur öllum að þetta hlýtur að hleypa úlfúð í þá sem eru að leita sátta og friðar á vinnumarkaðnum. Ég kem hingað upp í lok umræðunnar einfaldlega til að taka undir með þeim sem haldið hafa á lofti gagnrýni vegna þessa máls og vekja athygli á því að hér er á ferðinni stefnumörkun sem gengur þvert á það sem við höfum verið að tala fyrir hér í þinginu. Við höfum verið að tala fyrir því að þessar skattahækkanir nái ekki fram að ganga, það eru tæpir 11 milljarðar sem á að sækja með nýjum og hækkuðum sköttum samkvæmt fjárlagafrumvarpinu. Við viljum hafna þeim nýju álögum og við viljum gera meira, við viljum létta á heimilunum og atvinnustarfseminni, 10 milljörðum af heimilunum og 10 milljörðum af atvinnustarfseminni, með því að vinda ofan af þeim skattahækkunum sem ríkisstjórnin hefur þegar gripið til. Órofa hluti af þeim tillögum eru að sjálfsögðu tillögur okkar í atvinnumálum og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson fór aðeins yfir það í ræðu sinni að að sjálfsögðu verður að skapa ný störf til að styrkja tekjugrunnana. Það er mikilvægur hluti þeirrar umræðu að ræða um það hvernig okkur tekst að skapa störf, hvaða svigrúm er til þess að auka veiðar, hvar tækifæri eru til að laða hingað heim fjárfestingu, hvernig við getum nýtt auðlindirnar til að vinna með okkur í gegnum þessa krísu, hvernig við getum notað skattkerfið til að hvetja menn til athafna en ekki letja þá eins og þau mál gera sem við ræðum hér. Það eru lausnirnar sem við tölum fyrir hér í þingsölum.

Virðulegi forseti. Mig langar að koma inn á nokkra hluti sem ég náði ekki að koma inn á í fyrri ræðu minni. Fyrst vil ég þó ítreka og taka undir það sem hv. þm. Bjarni Benediktsson ræddi áðan í sinni ræðu, það er enn verið að auka álögurnar á fjölskyldurnar í landinu. Þetta frumvarp þýðir að ráðstöfunartekjur fjölskyldunnar munu minnka um 8,7 milljarða kr. Mín skoðun er, eins og margra annarra hv. þingmanna, að fjölskyldurnar í landinu þoli ekki frekari álögur. Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, af því að við erum að ræða þetta í sambandi við fjárlögin að ég er ansi hræddur við þau drög að frumvarpi sem við erum með sem þegar er búið að boða fullt af breytingum við sem ég veit ekki hverjar eru, m.a. hvað varðar heilbrigðisþjónustuna. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur gefið það í skyn í fjölmiðlum að hann muni rétta suma af og aðra ekki og ég átta mig ekki á því hvort menn munu koma með frekari útgjaldaleið til heilbrigðismálanna eða hvort það verði tilfærsla innan geirans. Það er nú því miður þannig. Síðan er ágætt að rifja hér upp að hagvaxtarforsenduspáin fyrir fjárlögin er yfir 3%. Við eigum von á nýrri hagvaxtarspá vonandi í næstu viku. Hún átti reyndar að koma í byrjun þessarar viku. Þær spár sem hafa birst á eftir þeirri spá sem við byggjum frumvarpið á eru í allt aðra veru. Þar er talað um u.þ.b. 2% hagvöxt. Þess vegna er enn þá mikilvægara að við förum að skapa hér störf til að fólk geti unnið sig út úr þessari kreppu. Ég er ansi hræddur um að bæði gjaldahliðin og tekjuhliðin á fjárlagafrumvarpinu muni ekki standast, því miður. Það hefur reyndar komið fram hjá mörgum hv. stjórnarþingmönnum, sem er alveg furðulegt, sem virðast ætla að láta hæstv. fjármálaráðherra sitja einan uppi með gjörninginn. Þeir hlaupa frá þessu á harðahlaupum hvar sem til þeirra næst. Á opnum fundum með fulltrúum sveitarfélaganna og sveitarstjórnanna og á þingmannafundum í Norðvesturkjördæmi hlupu allir frá þessu, þeir höfðu aldrei séð þetta frekar en ég veit ekki hvað og ætla að láta hæstv. ráðherra sitja uppi með gjörninginn sem mér þykir ekki stórmannlegt. Ég veit að hæstv. fjármálaráðherra á eftir að koma hér upp í lokin og því langar mig að beina til hans þeirri spurningu - vegna þess að nú er mjög mikilvægt að menn fari varlega með féð - hvort hæstv. fjármálaráðherra hafi verið kunnugt um þá ákvörðun Jóns Bjarnasonar að taka rækjuveiðar út úr kvóta. Það hafði í raun og veru einungis í för með sér kostnað fyrir Byggðastofnun upp á um 700 millj. kr. sem hæstv. iðnaðarráðherra hefur staðfest hér. Hæstv. iðnaðarráðherra vissi ekki af þessari ákvörðun hæstv. sjávarútvegsráðherra, en eigi að síður virðist þetta vera tekið með þeim hætti að þegar hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra vaknaði einn morguninn ákvað hann bara að gera þetta. Því vil ég beina því sérstaklega til hæstv. fjármálaráðherra og vil að hann svari því mjög skýrt og skorinort hvort hæstv. fjármálaráðherra hafi verið kunnugt um þessa ákvörðun hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra áður en hann ákvað að gera þetta með þessum hætti sem kostar ríkissjóð 700 millj. kr., þar af leiðandi skattgreiðendur þessa lands. Það hefði verið skynsamlegra að gera einhverjar aðrar ráðstafanir en þessar. Fyrri ræðumenn, m.a. hv. þm. Birkir Jón Jónsson, hafa komið inn á skattahækkanir á olíu og bensín sem hafa töluverð áhrif á fólk sem býr á landsbyggðinni og á ekki kost á að nýta sér almenningssamgöngur - ég þarf ekki að fara yfir það allt saman hér - og þarf oft að keyra langar leiðir í vinnu. Svo er húshitunarkostnaður sem ég fór inn á í fyrri ræðu minni. Menn virðist einhvern veginn ekki hugsa málið alveg til enda. Því til viðbótar er mjög alvarlegur galli í frumvarpinu sem er Jöfnunarsjóður sveitarfélaga. Þar vantar inn í að mínu viti um 3 milljarða kr. miðað við það sem þarf að vera að lágmarki. Tekjur sveitarfélaganna munu dragast saman um 8 milljarða kr. á næsta ári ef þetta gengur eftir og það er grafalvarleg staða hjá mörgum sveitarfélögum. Því miður virðumst við ekki hafa lært mikið af þessu hörmulega hruni því að við virðumst oft og tíðum ekki vilja horfast í augu við veruleikann. Þar gætu gerst mjög alvarlegir hlutir og menn geta þá ekki sagt að þeir hafi ekki verið varaðir við að þurfa að grípa til og styðja sveitarfélögin í staðinn fyrir að leggja auknar álögur á þau og hirða frá þeim tekjustofna.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þá málefnalegu og skiljanlegu umræðu sem hér hefur orðið. Það er að sjálfsögðu þannig, og það endurspeglar þessi umræða, að margir hefðu viljað hafa hlutina hér öðruvísi ef það hefði verið í boði að ekki hefði þurft að koma til þeirra fjölmörgu erfiðu ráðstafana sem þarf að gera til að ná tökum á rekstri hins opinbera, bæði ríkis og sveitarfélaga. En það er ekki eins og við eigum eitthvert óskaplega mikið frjálst val í þeim efnum. Það má auðvitað taka málin hvert fyrir sig og lengi komast að þeirri niðurstöðu að þetta og hitt sé ekki hægt, það sé ómögulegt að fara svona með þennan eða hinn málaflokkinn. En menn verða þá líka að hugleiða hvar sú vegferð endar ef menn fara meira og minna í gegnum útgjöldin, tína til þetta, tína til hitt og segja: Þetta er ekki hægt og það má ekki skerða þetta eða draga úr þessu. Það má alls ekki afla tekna svona eða hinsegin. Hvar endar sú vegferð? Hún endar þá í því að menn lenda algerlega út af sporinu. Að sjálfsögðu er rétt og skylt að rökræða um það hvort þessar útfærslur og áherslur séu þær skástu sem í boði eru eða væri hægt að hafa eitthvað af þessu öðruvísi. Það skiptir þó miklu máli að þetta sé þá rætt innan einhvers þess ramma, ef til staðar er einhver samstaða um það að verkefni okkar sé að ná tökum á hallarekstri ríkisins, að reyna að draga úr útgjöldum og afla tekna eftir því sem við teljum mögulegt þannig að gatið verði sem minnst, að hallinn fari hratt niður. Ég fór yfir það í framsöguræðu minni á hvaða vegferð við erum í þeim efnum og náist í grófum dráttum fram markmið ríkisfjármálaáætlunarinnar núna erum við komin mjög langa leið úr þeim mikla halla sem við sátum uppi með á árinu 2008 og í framhaldinu. Varðandi aðgerðir í sambandi við atvinnusköpun erum við að sjálfsögðu líka öll sammála um það. Mér finnst eiginlega ekki samboðið virðingu Alþingis að ræða þetta á öðrum nótum en þeim að sjálfsögðu, ég tala nú ekki um að á tímum atvinnuleysis vilja allir stuðla að því að hér skapist störf, verðmætasköpun og framleiðsla. Í einhverjum mæli eru menn kannski ósammála um tilteknar leiðir í þeim efnum, en almennt ekki. Ég hef engan mann heyrt mæla gegn því að það sem við viljum gjarnan gera er að hagkerfið komist aftur sem best í gang, að hin fjölmörgu litlu og meðalstóru hjól fari að snúast. Það er það sem þarf. Þar hefur ýmislegt tafið fyrir okkur og enginn vafi á því að skuldavandi atvinnulífsins hvílir þar þungt á og hindrar að fyrirtækin séu komin eins vel í gang með starfsemi sína, fjárfestingar og framtíðarplön og þau annars væru. Mörg fyrirtæki eru í sjálfu sér í ágætisrekstri hvað það snertir að tekjustreymið er gott í útflutnings- og samkeppnisgreinum en skuldirnar miklar og það hamlar því að menn fari af stað í fjárfestingar. Að sjálfsögðu er ómaklegt og rangt að halda því fram að ríkisstjórnin hafi ekkert gert í þeim efnum. Ég get alveg farið í sérstaka ræðu um það og talið upp þær fjölmörgu aðgerðir sem þó hefur verið reynt að grípa til innan mjög takmarkaðs svigrúms. Við höfum reynt að grípa til ívilnandi og hvetjandi aðgerða sem verkuðu örvandi, eins og að hækka endurgreiðslu virðisaukaskatts úr 60% í 100%, bæta við skattaívilnunum fyrir þá sem kaupa slíka vinnu þannig að umfangið verði sem mest á þeim vettvangi. Það hefur heppnast vel. Sú aðgerð hefur tvímælalaust heppnast vel sem og átakið „Allir vinna“. Það liggur núna fyrir að líklega 10–12 þús. heimili hafa nýtt sér þessi úrræði umfram það sem í gangi var áður en breytingarnar voru gerðar. Það er búið að leiða í lög stuðning við nýsköpunar- og sprotastarfsemi. Hér er að koma frumvarp sem rýmkar þann stuðning umtalsvert frá upphafsskrefunum til að reyna að hlúa að nýsköpun og rannsóknum og þróun í vaxandi greinum, sprotafyrirtækjum og nýsköpunarfyrirtækjum sem eru að leggja af stað út í lífið og ætla sér að verða stór. Þar er gróska og þar er vöxtur. Þar hafa verið mannaráðningar. Það er t.d. athyglisvert að samkvæmt upplýsingum sem ég hef frá þeim sem halda utan um starfsmannamál bankastarfsmanna hefur býsna drjúgur hluti þeirra sem misstu vinnu í bönkum við hrun þeirra haustið 2008 og mánuðina sem á eftir fóru fengið vinnu í slíkum greinum, fengið störf við hæfi og miðað við menntun sína og reynslu, enda höfðu bankarnir sogað til sín mikið af menntuðu fólki á ýmsum sviðum, m.a. tölvufólk, verkfræðinga, stærðfræðinga, lögfræðinga og viðskiptafræðinga. Að einhverju leyti er þegar í gangi sú þróun og sú aðlögun sem auðvitað hlýtur að þurfa að verða í atvinnulífi okkar þegar stórir geirar eins og bygginga- og mannvirkjagerð og fjármálastarfsemi nánast hrynja. Þá taka aðrar greinar við þar sem eru hagstæð skilyrði og vöxtur í gangi. Við erum búin að setja almenn rammalög um nýfjárfestingar með ívilnanir þar sem það er skilgreint hvað við megum gera innan ramma hins evrópska regluverks til að styðja við nýfjárfestingar í fyrirtækjum miðað við byggðastuðning og annað sem heimilt er að gera í þeim efnum. Við höfum stóraukið fjárveitingar í viðhaldsframkvæmdir á vegum hins opinbera. Á þessu ári verður unnið fyrir 3.200 millj. kr. í slíkum verkefnum. Við settum umtalsverða fjármuni í markaðsátak í ferðaþjónustu þegar ský dró þar fyrir sólu í bókstaflegum skilningi í vor í tengslum við eldgosið. Samtals vörðu ríkið og greinin 700 millj. kr. í mikið markaðsátak í vor og í sumar sem hefur tvímælalaust skilað miklum árangri, leitt til þess að síðari hluti sumarsins og haustið var gott og horfur eru ágætar, sennilega betri en nokkru sinni fyrir árið sem í hönd fer hvað varðar bókanir, framboð á flugi til landsins o.s.frv. Almennt má segja að raunhagkerfið íslenska spjari sig vel miðað við aðstæður og sýni bæði viðbragðsflýti og aðlögunarhæfni að breyttum aðstæðum. Að sjálfsögðu er þungur róður hjá mörgum fyrirtækjanna og alveg sérstaklega vegna skulda og þess samdráttar sem hér hefur orðið. Til að nefna aðeins nokkra þætti geri ég það þannig að þeirri umræðu sé hér ekki ómótmælt að ekkert hafi verið reynt og ekkert verið gert í þessum efnum. Að sjálfsögðu er stjórnvöldum þröngur stakkur sniðinn. Bæði ríki og sveitarfélög hafa neyðst til þess að draga úr fjárfestingum sínum og umsvifum. Það er fátt annað í boði. Það er auðvitað tilfinnanlegt á tímum sem þessum þar sem hið æskilega væri auðvitað að menn gætu dreift í einhverjum mæli ívilnandi eða hvetjandi aðgerðum, „stímúlus-aðgerðum“ eins og margar ríkisstjórnir í löndum í kringum okkur hafa reynt að gera. Sumar eru reyndar að springa á limminu í þeim efnum og skuldavandinn setur mönnum skorður þar. Varðandi tekjuöflunaraðgerðirnar sem menn ræða hér mikið um er rétt að setja þær í örlítið samhengi. Þetta eru 7,4 milljarðar kr. í sértækar tekjuöflunaraðgerðir. Ef við höldum því að rýmka heimildir til útgreiðslu séreignarsparnaðar til hliðar sem að sjálfsögðu leiðir sjálfkrafa til þess að ríki og sveitarfélög fá skatttekjur þegar greitt er út úr séreignarsjóðum standa eftir 7,4 milljarðar kr. Hvar er borið niður í þeim efnum? Það er lítils háttar hækkun á fjármagnstekjuskatti sem enn er þó lágt hlutfall hér miðað við fjármagnstekjuskatt í flestum öðrum löndum. Það er sambærileg hækkun á tekjuskatti hagnaðar lögaðila. Þau fyrirtæki sem eru þó með góða afkomu og hagnast leggja sitt af mörkum. Sömuleiðis er áfram um eitt lægsta hlutfall í tekjuskatti lögaðila að ræða sem finnst innan OECD, trúlega bara Írland sem er fyrir neðan okkur og reyndar umræða uppi um það núna að Írar neyðist til að hækka þá skatta. Það er hækkun á ríkasta fólk samfélagsins, stóreignafólkið, það sem á skuldlausar, hreinar eignir upp á 100 millj. kr. eða þar yfir. Ég held að fáum finnist mjög ósanngjarnt við þessar aðstæður að sá hópur sem t.d. álagningin nú í sumar sýnir að er sem betur fer til staðar og á miklar eignir leggi sitt af mörkum. Þetta er m.a. fólkið sem meira og minna fékk allt sitt fjármagn varið með tilstyrk ríkisins þegar bankarnir hrundu. Það var ekki sjálfgefið að farin yrði sú leið sem þar var farin, að koma öllum innstæðum í skjól og m.a.s. síðan þær ákvarðanir sem bankarnir tóku sjálfir um útgreiðslur úr peningamarkaðssjóðum. Auðvitað er það pólitík. Ef menn eru móti því að reyna að hafa skattkerfið svona, að þeir sem eru sannanlega aflögufærastir leggi þá mest af mörkum, þá það. Við þekkjum þá umræðu. Hún geisar núna t.d. í Bandaríkjunum. Þar takast menn á um það að repúblikanar heimta að sérstakar skattalækkanir Bush-stjórnarinnar á ríkasta hluta Bandaríkjamanna verði framlengdar, skattalækkanir sem til stóð að afnema. Þá ræða menn það ef það er pólitískur ágreiningur um slíka hluti. Sú takmarkaða tekjuöflun upp á 7,4 milljarða kr. með sértækum hætti eins og hér er lagt upp með, það er ekki hróflað við tekjuskatti, ekki virðisaukaskatti, ekki tryggingagjaldi, ekki hinum stóru breiðu skattstofnum í þessari umferð, getur ekki talist mjög stórtæk sem hluti af yfir 40 milljarða kr. aðgerðum til að koma hallanum á ríkissjóði úr 90 milljörðum kr. eins og hann verður á þessu ári að frátöldum söluhagnaði og niður í eða niður fyrir þá 40 milljarða kr. sem við höfum stefnt að. Í grófum dráttum náum við markmiðum okkar um að koma frumjöfnuði í lag á næsta ári og draga verulega úr hallanum. Hv. þm. Birgir Ármannsson spurði hvort hér væru þá komin fram þessi tekjuöflunarfrumvörp. Já, að grunninum eru þau komin fram, öll sem snúa að einhverjum meiri háttar aðgerðum í þeim efnum. Það er að vísu væntanlegur annar bandormur með allmiklum tæknilegum breytingum í skattamálum og á fleiri stöðum, en þar er ekki um neinar stórar álagningartölur að ræða. Að mestu leyti eru þeir krónutöluskattar teknir með inn sem færðir verða upp til verðlags eins og til stendur. Um aukatekjur og dómsmálagjöld og annað því um líkt kann að vera eitthvað eftir af því sem ég þarf bara að athuga nánar. Ég bý hv. þingmenn undir að þeir fái til sín á næstu dögum það sem gengur undir vinnuheitinu „bandormur II“. Við höfum áður rætt verðlagsáhrifin. Þau eru óveruleg, enda var borið niður sérstaklega með það í huga að reyna að halda þeim í lágmarki, talið að þau gætu verið nálægt 0,2%. Kaupmáttaráhrifin eru einhver, en þó eru þau miklu minni en ella væri vegna þess hvernig borið er niður og hverjir það eru þá sem sæta honum að stærstum hluta til, eins og þeir sem eru með mestu eignirnar. Að sjálfsögðu hjálpar mikið í þessum efnum hvað verðbólgan fer hratt niður. Hún stefnir jafnvel inn fyrir viðmiðunarmörk Seðlabankans í lok ársins. Það breytir geysilega miklu. Þá er minna bit í þeim aðgerðum sem því miður eru hluti af þessu, einfaldlega vegna þess að annað var ekki talið viðráðanlegt, þ.e. að uppreikna ekki grunnfjárhæð í bótakerfunum og gera ekki ráð fyrir breytingum á launaliðum í þessu frumvarpi. Gerðu menn það og skytu á einhverja áætlun í þeim efnum, hvort sem það væri full verðlagsuppfærsla miðað við verðbólguforsendur frumvarpsins eða eitthvað annað, yrðu menn að mæta því annaðhvort með meiri halla eða tekjuöflun eða meiri niðurskurði. Þannig er það bara. Þetta er svona. Við verðum að horfast í augu við það. Það verða engin töfrabrögð framin þegar menn standa frammi fyrir hinum köldu staðreyndum mála. Það er ákaflega erfitt að koma þessu saman við þessar aðstæður. Það lá alltaf fyrir að að mörgu leyti yrði fjárlagagerðin fyrir árið 2011 sú erfiðasta. Því var ég búinn að spá og það sagði ég hér í fyrravor, hughreystandi við þá sem þá áttu bágt vegna þeirra takmörkuðu aðgerða sem ráðist var í fyrst á miðju ári og síðan aftur í fjárlögunum fyrir yfirstandandi ár. Það liggur í hlutarins eðli að það er erfiðara að fara í aðra eða þriðju umferð aðgerða af þessu tagi en það er einfaldlega það sem hefur lengi legið fyrir að við yrðum að gera, að taka þetta í áföngum og skrefum. Vonandi leggst það svo með okkur að hagkerfið fari að rétta úr kútnum. Það er byrjað að gera það. Viðsnúningurinn er sannarlega orðinn. Spurningin er eingöngu hver hagvöxturinn nákvæmlega verður á næsta ári eða hver hann á eftir að reynast hafa orðið á síðari hluta þessa árs. Kaupmáttarfallið hefur stöðvast og þróunin í þeim efnum heldur snúist við. Á margan hátt hafa skilyrðin tvímælalaust batnað. Það hefur tekist að endurheimta og ná nokkurn veginn stöðugleika hvað varðar verðbólgu, vexti, gengi og almenna þróun, en við þurfum auðvitað meira. Við viljum ná hlutunum í gang. Þegar menn tala um störfin horfa menn til þess að það hafi fækkað um yfir 20 þús. störf á sama tíma og atvinnuleysi sé 11–12 þús. Þá erum við að bera þetta saman við störfin eins og þau voru hér á algerlega yfirspenntum vinnumarkaði þegar tugir þúsunda fólks af erlendu bergi brotnu voru hér í vinnu. Það er kannski ekki sú raunhæfa mæling sem við eigum endilega að miða við. Það sem við hins vegar augljóslega þurfum eru þessi 12–15 þús. störf sem þarf til að allar vinnandi hendur í landinu hafi vinnu. Besta viðmiðunin er ekki endilega ástandið á toppnum 2007. Ég bið menn að gera greinarmun á þessu tvennu. Fyrr má nú gagn gera en það ástand sem var hér þegar yfirspennan var sem mest á hlutunum og reyndist okkur kannski ekki sérstaklega vel. Eða var það? Ég held að ég hafi þá svarað þessu sem til mín var sérstaklega beint. Að lokum varðandi spurningu hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar vissi ég af því að hugmyndin um að fella rækju út úr kvóta hefur verið til skoðunar. Sú umræða kom m.a.s. upp í minni tíð sem sjávarútvegsráðherra en var þá lögð til hliðar. Ég vissi af því að þetta var til skoðunar, en þarna var að sjálfsögðu á ferðinni ákvörðun sjávarútvegsráðherra eins og lög og reglur gera ráð fyrir, hann tekur ákvarðanir sem snúa að kvótasetningu einstakra tegunda og annað í þeim dúr. 
            

Frú forseti. Um eitt erum við hæstv. fjármálaráðherra sammála, að taka ber þessa umræðu í heildarsamhengi hlutanna, þ.e. verkefnið er að loka fjárlagagatinu. Við höfum lagt fram tillögur um hvernig hægt er að gera það án þeirra aðgerða sem hér er verið að ræða um. Þegar við tölum um tekjuöflunarhliðina höfum við lagt áherslu á að skapa vöxt. Það hefur ekki hjálpað við sköpun nýrra starfa hvernig ríkisstjórnin hefur komið fram í tengslum við málefni stóriðjunnar vegna gagnavera. Síðast í dag höfðu hagsmunaaðilar á því sviði samband við mig og sögðu að ríkisstjórnin væri enn þá að þvælast fyrir. Fjárfestingar í samstarfi við lífeyrissjóðina hafa tafist. Endurskipulagning fyrirtækjanna hefur líka tafist. Við vitum að meiri hluti þeirra fyrirtækja sem þurfa fjárhagslega endurskipulagningu bíða enn eftir úrlausn sinna mála. Sama á við um skuldavanda heimilanna. Svartsýni er áberandi hjá atvinnurekendum. Væntingavísitalan hefur sjaldan verið lægri. Stöðugleikasáttmálanum var í raun og veru sagt upp. Sátt um framtíð fiskveiðistjórnarkerfisins 

Frú forseti. Ég er einfaldlega ekki nálægt því eins svartsýnn og hv. þingmaður. Ég tel að á margan hátt hafi hlutirnir verið að mjakast í rétta átt hjá okkur. Vissulega hefur ýmislegt gengið hægar en við hefðum gjarnan viljað. Við værum auðvitað öll glöð ef kreppunni væri bara lokið, þetta væri allt búið, ef hægt hefði verið að laga þetta allt saman og kippa þessu í liðinn á einu og hálfu, tveimur árum. En var það einhvern tímann raunhæft? Lá það ekki alltaf fyrir að þetta yrði löng og grýtt leið út úr erfiðleikunum sem við erum að feta okkur sem þjóð og það yrði bara að takast á við það dag frá degi, mánuð frá mánuði og missiri frá missiri? Þetta er svoleiðis barátta, svoleiðis slagur. Þannig hefur þetta alls staðar verið. Kreppum lýkur ekki bara allt í einu einn góðan veðurdag. Það er mikil úrvinnsla úr öllum þessum hlutum sem menn eru að takast á við og það snýr ekki bara að löggjafanum heldur öllum þeim sem eru að glíma við erfiðleikana hver á sínum vettvangi, í rekstri sinna fyrirtækja eða afkomu síns heimilis. Þetta er ekki svoleiðis viðfangsefni að hægt sé að raða þessu upp og af því að ekki sé búið að leysa þetta allt saman og kippa öllu í liðinn hljóti það að vera einhverjum að kenna, ónýtri ríkisstjórn. Ég segi bara, með fullri virðingu fyrir hv. þingmanni og flokki hans: Ég á eftir að sjá að þetta hefði gengið betur þó að Sjálfstæðisflokkurinn hefði verið við völd hér síðastliðið eitt og hálft ár.

Frú forseti. Ég held að sú sundurþykka ríkisstjórn sem við höfum haft við stjórnvölinn hafi ekki verið að hjálpa mikið til. Var þetta einhvern tímann raunhæft? Hvað sögðu menn hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum haustið 2008? Þeir sögðu: Meðalkreppan tekur tvö ár. Eftir tvö ár erum við farin að sjá vöxt. Það er sá lærdómur sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur dregið af þeim rúmlega 130 kreppum þar sem hann hefur komið til aðstoðar. Menn spáðu því að við værum farin að upplifa hagvöxt á þeim tíma sem við lifum í dag. En staðreyndin er sú að allar hagvaxtarspár eru fallandi fyrir framtíðina, fyrir árið 2011. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn ætlaði að ljúka starfi sínu á Íslandi haustið 2010 en staðreyndin er sú að hann mun verða hér a.m.k. fram eftir næsta ári ef ekki fram á næsta haust, þ.e. þann hámarkstíma sem hægt er að vera í samstarfi við sjóðinn. Svarið við spurningu hæstv. ráðherra er auðvitað þetta: Já, það var í kortunum að hægt væri að skapa hér vöxt á tveimur árum. Já, það var lagt upp með það í samstarfi við aðila vinnumarkaðarins að væri gripið til ákveðinna aðgerða 

Frú forseti. Ef við gerumst bjartsýn og lofum okkur að trúa því að hagkerfið hafi vaxið á þriðja ársfjórðungi munar nú ekki miklu að það sé staðfest í formúluna að menn geti yfirleitt gert sér vonir um að viðsnúningur eftir svona kreppur verði á kannski einu og hálfu til tveimur og hálfu ári. Og þá verður maður kannski aðeins að muna hvað gerðist á Íslandi. Það er ekki eins og það sé hversdagslegur viðburður að land lendi í þvílíkum ósköpum og hér gerðust. Til hvers horfa menn m.a. þegar þeir reyna að mæla það hvort árangur sé að nást í glímu við erfiðleika af þessu tagi? Menn horfa á trúverðugleika ríkisfjármálanna. Ég held að þeir sem tala niður eða finna allt til foráttu þeim aðgerðum sem hér er verið að reyna að fara með í gegn ættu aðeins að velta því fyrir sér. Þetta er kannski sá mælikvarði sem skiptir hvað mestu þegar við erum metin út í frá: Erum við að ná tökum á hinum opinberu fjármálum og komast út úr hallarekstri og skuldasöfnun? Svarið er já. Við erum að ná miklum árangri í þeim efnum og höfum þegar gert það. 

Frú forseti. Ég ætla að biðjast undan því fyrir fram að vera kallaður svartsýnismaður þegar við förum orðrétt með það, og ég hef gert það í ræðum mínum, sem frumvarpið kveður á um. Hvað segir í þessu frumvarpi? Jú, það á að skerða barnabætur, það á að skerða vaxtabætur og grunnfjárhæðir almannatrygginga verða ekki verðbættar, þær verða skertar líka. Svo vogar hæstv. fjármálaráðherra sér að segja rétt áðan að kaupmáttarfallið hafi stöðvast. Hvað þýðir þetta frumvarp? Frumvarpið þýðir akkúrat það fyrir barnafjölskyldur, fólk á húsaleigumarkaði, öryrkja og eldri borgara, ef þetta verður að veruleika, að kjör þessara hópa munu skerðast á næsta ári. Hvað varð um öll fögru fyrirheit norrænu velferðarstjórnarinnar í aðdraganda síðustu kosninga um að þetta væru hóparnir sem menn yrðu að hlífa? Málið er að það stendur ekki steinn yfir steini í málflutningi hæstv. ráðherra, sérstaklega gagnvart þeim hópum sem ég nefndi hér á undan.

Frú forseti. Ég hlustaði einmitt mjög grannt á hv. þingmann. Mér taldist svo til að hann vildi ekki skerða barnabætur. Hann vildi ekki skerða vaxtabætur. Hann vildi hækka grunnfjárhæðir bótakerfanna. Hann vildi hækka persónufrádrátt. Hann vildi hækka endurgreiðslur á húshitunarkostnaði og marga, marga fleiri liði. Vill þá ekki hv. þingmaður fara að leggja saman og svara spurningunni: Hvað svo? Á að afla tekna á móti eða ætlar hann að sætta sig við meiri halla á ríkissjóði? Hvað þýðir það? Það eru vaxtagreiðslur á morgun. Er ekki nóg að missa 15, 16, 17% af heildartekjum ríkisins í vaxtakostnað á þessu ári? Erum við sátt við að missa það hlutfall lengra upp? Það er einmitt ábyrg velferðarstjórn sem nær tökum á hinum opinberu fjármálum og kemur þeim í lag vegna þess að engir skilja það betur en hugsandi vinstri menn að það verður engin velferð í landinu með gjaldþrota ríkissjóð, það verður það ekki. Það er heldur ekki ábyrgt að taka bara lán og henda þessum reikningi inn í framtíðina. Börnin okkar sitja uppi með nóg út af þessu hruni 

Frú forseti. Það er lágmark að hæstv. fjármálaráðherra fari rétt með mál þegar við tölum um svo alvarleg málefni. Ég hef ekki talað fyrir hækkunum á þessum bótaflokkum. Ég hef talað gegn því að norræna vinstri stjórnin skerði framlög til þessara málaflokka. Hæstv. ráðherra ætti að hafa rétt eftir hér. Og þegar hæstv. ráðherra kemur hér upp og lýsir því að hugsandi vinstri menn hafi einungis tvær lausnir á vanda dagsins í dag, þ.e. stórfelldan niðurskurð til fyrrnefndra hópa og stórfelldar skattahækkanir, sýnir það hve hugsunin er takmörkuð. Við höfum farið ítarlega yfir það í dag að það eru til fleiri leiðir. Þriðja leiðin er sú að efla skattstofnana og þær leiðir eru til án þess að níðast á öryrkjum, öldruðum og barnafólki. Hæstv. ráðherra á að hætta að koma hér upp og hafa rangt eftir mér, vegna þess að ég talaði ekki beinlínis fyrir aukningu þarna heldur talaði ég gegn því að hin norræna vinstri stjórn væri að skera stórlega niður framlög til þessara málaflokka. Það er tvennt ólíkt.

Frú forseti. Ef þessir hlutir væru allir gerðir samt, eins og fólst í máli hv. þingmanns, eru það … 

Sagðirðu ekki stórhækkað?

Og sömuleiðis varðandi skattleysismörkin. Þetta heyrði ég hv. þingmann allt segja og nokkra liði í viðbót. Ég tel að þrátt fyrir allt og miðað við þær erfiðu aðstæður sem við erum að glíma við hafi tekist þolanlega að reyna að verja kjör hinna lakast settu í samfélaginu. Við höfum ekki farið inn í skerðingar grunnfjárhæða bótakerfanna eins og mörg lönd í kringum okkur hafa verið að gera. Við höfum að vísu ekki getað verðbætt þær, það er rétt. Okkur hefur tekist, m.a. með breytingum í skattkerfinu, að hlífa sannanlega hinum tekjulægri við skattahækkunum. Það sýnir álagningin í sumar og er alveg ljóst, enda kemur það á daginn að hlutfallslega hefur tekist best að verja kjör hinna tekjulægri í samfélaginu. Það er staðreynd. Er það ekki þannig sem einmitt velferðarstjórn 

Það eru nokkur atriði, hæstv. forseti, sem ég vildi nefna í tilefni af ræðu hæstv. fjármálaráðherra. Í fyrsta lagi af því að hæstv. ráðherra taldi upp nokkra þætti og taldi sig geta haldið langa ræðu um ýmislegt sem ríkisstjórnin hefði gert til þess að efla atvinnulífið. Ég ætla ekkert að gera lítið úr þeim málum sem hann nefndi í því sambandi. Þau hafa hins vegar á sér þann blæ að vera sértækar ívilnanir. Á sama tíma og ríkisstjórnin fer í lítils háttar sértækar ívilnanir í heildarsamhenginu, er verið að gera almenn skilyrði atvinnulífsins erfiðari. Það er vandinn. Í annan stað vildi ég spyrja hæstv. ráðherra, fyrst ég hef tækifæri til þess núna, hvað líði framtíðarstefnumótun í skattamálum sem boðuð var, ef ég man rétt á síðasta ári, og skipuð var stór samráðsnefnd til þess að skoða. 

Frú forseti. Ég tel að almenn skilyrði atvinnulífs eins og þau snúa að sköttum og stjórnvöldum hér á landi séu enn bærilega samkeppnisfær. Það þurfa þau að sjálfsögðu að vera. Það er okkur öllum ljóst. Kannski þurfum við sem lítil þjóð og lítill markaður að reikna með því að þurfa að gera svona að breyttu breytanda til þess að standa okkur í samkeppninni. Því verða ekki fundin nein rök eða nein stoð að skattalegt umhverfi t.d. fyrirtækja hér sé óhagstætt. Það er þvert á móti. Það er enn hagstætt í öllum venjulegum alþjóðlegum samanburði. Skattkerfið var tekið út, t.d. af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og fékk þar tiltölulega góða einkunn. Svipað hefur það fengið hjá OECD og það alveg eins eftir breytingarnar sem á því hafa verið gerðar. 
             Varðandi framtíðarstefnumótunina mun sú vinna halda áfram. Áfangaskýrslu var skilað í haust. Afrakstur hennar mun koma í bandormi II þar sem verða m.a. gerðar lagfæringar á ákveðnum tæknilegum atriðum varðandi skattlagningu fyrirtækja þar sem við í samstarfi við Samtök atvinnulífsins höfum verið að skoða og munum halda áfram að skoða. Það skortir ekkert upp á viljann af okkar hálfu að fara yfir það og hlusta á vel rökstudd og ígrunduð sjónarmið, en það er ekki þannig að Samtök atvinnulífsins eigi að taka hinar pólitísku ákvarðanir t.d. um skatthlutföll. Það verður ekki selt úti í bæ. Þetta starf mun halda áfram. Skýrsla Alþjóðagjaldeyrissjóðsins var gagnleg úttekt á 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara að pexa við hæstv. ráðherra um skattahækkanir eða lækkanir. Mig langar að spyrja hann einnar spurningar. Mér er kunnugt um að einn sparisjóður sem er kominn í ríkiseigu hafi hækkað álag á erlend lán til fyrirtækis úr 2% upp í 7%. Þetta fyrirtæki er með allar sínar skuldir í skilum. Hefur aldrei greitt öðruvísi en á gjalddaga. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra vegna þess að hann kom inn á það í ræðu sinni hversu mikilvægt það væri að hjól efnahagslífsins kæmust í gang og eins að fyrirtækin næðu aftur vopnum sínum. Þar er ég algerlega sammála hæstv. ráðherra. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Finnst honum eðlilegt að sparisjóður sem er í eigu ríkisins, sem ég ætla ekki að nafngreina skuli gera þetta? Ég geri mér grein fyrir því að hæstv. fjármálaráðherra mun ekki gefa neinar fyrirskipanir um það. Finnst honum eðlilegt að fjármálastofnun geti gengið fram með þessum hætti að hækka vaxtaálag á erlend lán hjá fyrirtæki sem er með allt í skilum úr 2% upp í 7% án þess að gefa nokkrar skýringar á 

Frú forseti. Í fyrsta lagi þekki ég ekki þetta tilvik. Í öðru lagi er það ekki mitt hlutverk, þó að ríkið sé að leggja fjármagn eða lána kröfur í fjárhagslega endurskipulagningu sparisjóða eða fjármálafyrirtækja, að segja þeim fyrir verkum. Því verða stjórnendur og þeir sem með málin fara á hverjum stað að bera ábyrgð á. Þannig viljum við hafa það. Það er ekki þannig að ég eigi að vera í því á kvöldin að ákveða vaxtakjör sparisjóðanna þó ríkið hafi lagt eitthvað fé í þá eða lánað inn í þá kröfur. Aldeilis ekki. Hitt er alveg ljóst að eitt af því sem fyrir okkur vakir með því að endurfjármagna bankakerfi og sparisjóði er að þessar stofnanir séu í færum til að sinna viðskiptavinum sínum og aðstoða heimili og fyrirtæki eftir því sem hægt er gegnum erfiðleika. Það er beinlínis skrifað inn í eigandastefnuna sem ríkið hefur mótað sér í þessum efnum. Við þurfum líka að réttlæta það og útskýra fyrir skattgreiðendum hverra fé við erum að ráðstafa. Hver er megintilgangurinn? Hann er sá að við höfum fjármálaþjónustu. Í ljósi þess og með vísan til þess sem við ætlumst til af bönkum og sparisjóðum við þessar aðstæður verð ég að segja að þetta hljómar ansi harkalega sem hv. þingmaður nefndi um hækkun á einu bretti á lánum í fullum skilum úr 2% í 7%, þ.e. álagið ofan á vexti, ef það er það sem þarna er á ferðinni. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég geri mér fulla grein fyrir því og sagði það í fyrra andsvari mínu að ég ætlaðist ekki til að ráðherrann gæfi beinar fyrirspurnir heldur var ég að kalla eftir sjónarmiðum hæstv. ráðherra, hvað þetta mundi þýða í uppbyggingu fyrir atvinnulífið í heild sinni. Ég fagna því að hæstv. ráðherra tekur undir að honum finnist þetta harkalegt. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra vegna þess að þetta er gert í ljósi þess að vaxtaálag í heiminum hefur farið lækkandi eins og hæstv. fjármálaráðherra er vel kunnugt á niðurstöðu um rekstur ríkissjóðs. Finnst hæstv. ráðherra koma til greina að menn mundu setja hámark í lög frá Alþingi hvað vaxtaálagið megi vera? Kemur það til greina til þess að geta stoppað svona? Ég lít þannig á að viðkomandi fjármálafyrirtæki hirði allt rekstrarfé út úr fyrirtækinu til þess að fjármagna eigin rekstrarkostnað, í staðinn fyrir að hugsa um heildarhagsmunina. Síðan vil ég spyrja hæstv. ráðherra einnar spurningar að lokum af því hann svaraði mér að honum hefði ekki verið kunnugt um það eða vitað af því. Hann 

Frú forseti. Svarið við síðustu spurningunni er nei, enda er ég alls ekkert viss um að hún eigi eftir að gera það. Ég held að það sé ósannað að þessar afskriftir einar komi eingöngu til vegna þess sem þarna var á ferðinni. Varðandi lánskjörin. Maður heyrir af því að bankar eru í tengslum við það að verið er að umbreyta lánskjörum úr erlendri mynt í innlenda o.s.frv. Viðskiptavinum er boðið upp á ný kjör og auðvitað hærri vexti ef farið er í innlenda mynt. Vandinn er sá að menn gerðu út á þessa lágu vexti og gátu á meðan þeir höfðu aðgang að erlendu fjármagni endurfjármagnað sig á sömu kjörum. Nú kemur það mönnum í koll að hafa gert út á þetta með þessum hætti. Það eru sjálfsagt ýmsir í vanda vegna þessa ef þeir ná ekki að endurfjármagna styttri lán sem voru á þá hliðina til þess að geta áfram boðið upp á þessi kjör. Það segir mönnum í hnotskurn hversu ógæfuleg þessi sigling var og áhættusöm. Að maður tali nú ekki um hápunkt hennar þegar bankar fjármagnaðir til skamms tíma buðu þessi lán út til langs 

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um sérstakan skatt á fjármálafyrirtæki. Það er á þskj. 213, 196. mál þessa þings. Með frumvarpi þessu er lagt til að tekinn verði upp sérstakur skattur á fjármálafyrirtæki, bankaskatt getum við kallað hann, sem hluti af sérstökum ráðstöfunum í ríkisfjármálum og hluti af aðgerðum tengd fjármálasviðinu og þeim hlutum sem þar hafa gerst. Markmið frumvarpsins er einkum tvíþætt. Það er í fyrsta lagi að afla ríkinu tekna til að mæta ekki síst þeim mikla kostnaði sem fallið hefur á ríkissjóð vegna hruns íslenska fjármálakerfisins en reiknað er með að tekjur ríkissjóðs verði nálægt 1 milljarði kr. af þessum umrædda skatti. Í öðru lagi er með frumvarpi þessu leitast við að hvetja fjármálafyrirtæki til að fjármagna sig með öruggari hætti, þ.e. að vera með hátt eigið fé og tryggð innlán. Sá skattur sem hér er lagður til er í samræmi við þróunina sem á sér stað í nágrannalöndum okkar mörgum sem hafa tekið upp eða eru að undirbúa að taka upp sérstakan skatt á fjármálafyrirtæki þar sem fjárhæð skattsins tekur mið með einhverjum hætti af efnahagsreikningi viðkomandi aðila. Frumvarpið nær til allra fjármálafyrirtækja sem hafa fengið starfsleyfi sem viðskiptabanki, sparisjóður, lánafyrirtæki eða verðbréfafyrirtæki hjá Fjármálaeftirlitinu. Jafnframt eru útibú erlendra fjármálafyrirtækja sem taka við innlánum eða stunda verðbréfaviðskipti hér á landi skattskyld samkvæmt frumvarpinu. Gert er ráð fyrir að skattstofninn sé heildarskuldir viðkomandi fjármálafyrirtækis eins og þær koma fram á skattframtali að frádregnum þeim hluta tryggðra innstæðna sem Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta greiðir út ef kemur til greiðsluskyldu hans. Lagt er til að gjaldhlutfall skattsins verði 0,045%. Frá skattálagningunni eru nokkrar undantekningar. Sú veigamesta er að fjármálafyrirtæki með skattstofn undir 5 milljörðum kr., að teknu tilliti til heimils frádráttar, eru undanþegin skattinum. Enn fremur er lagt til að skatturinn leggist ekki á fjármálafyrirtæki sem tekin hafa verið til slitameðferðar og hvorki á Byggðastofnun né Lánasjóð sveitarfélaga. Þar sem skattstofninn er heildarskuldir viðkomandi fjármálafyrirtækis má ætla að þrír stærstu viðskiptabankarnir komi til með að greiða langstærsta hluta skattsins, um 4/5 hluta hans. Þó nokkur fjöldi sparisjóða og verulegur hluti verðbréfafyrirtækja hefur lægri heildarskuldir en 5 milljarða kr. og kemur því ekki til með að greiða sérstakan skatt samkvæmt frumvarpi þessu. Þótt skattinum sé ætlað að vera bein tekjuöflun fyrir ríkissjóð, a.m.k. fyrst um sinn, mun með batnandi afkomu ríkissjóðs þegar fram í sækir verða skoðað hvort tekjur af umræddum skatti eigi ekki að renna í sérstakan viðlagasjóð sem verði trygging gegn mögulegum fjármálaáföllum í framtíðinni. Þess vegna er lagt til að lögin komi til endurskoðunar innan árs frá gildistöku þeirra. Sömuleiðis af þeim sökum að löggjöf og réttur í þessum efnum er í mótun í nálægum löndum og það er að sjálfsögðu rétt og skylt af okkar hálfu að fylgjast með því hver framvindan verður og hvernig útfærslur verða eftir því sem þær koma til á næsta ári. Reiknað er með að í nokkrum löndum komi slíkir skattar til sögunnar á næsta ári, en í Svíþjóð og nokkrum öðrum löndum hefur slíkt þegar verið innleitt. Frumvarpið miðar að því að lögin öðlist þegar gildi og komi til framkvæmda við álagningu opinberra gjalda árið 2011 vegna tekjuársins 2010, enda eru þær tekjur sem af frumvarpinu hljótast, verði það að lögum, forsendur fjárlagafrumvarpsins eins og fleira sem hefur verið á dagskrá í dag. Álagning og eftirlit með skattheimtunni verður í höndum embættis ríkisskattstjóra en innheimtan mun fara fram samhliða álagningu opinberra gjalda á lögaðila. Verði frumvarpið óbreytt að lögum er gert ráð fyrir að það hafi í för með sér mjög óveruleg útgjöld fyrir ríkissjóð og tekjur eins og áður sagði af stærðargráðunni 1 milljarður kr. Virðulegi forseti. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarp þetta verði sent til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umræðu að lokinni þessari.

Frú forseti. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort þetta frumvarp geti ekki fallið undir mismunun þar sem hér er sett ákveðið lágmark eða hámark - hvernig sem líta ber á það - þar sem þau fyrirtæki sem eru undir því hámarki greiða engan skatt. Hvað hefði gerst ef hæstv. fjármálaráðherra hefði valið hámarkið nægilega hátt til þess að einungis einn banki félli undir það og skattlagt svo nógu mikið fyrir ofan til þess að hafa sömu tekjur? Ég er ansi hræddur um að þetta sé mismunun enda er það ekki mjög almennt hvað varðar fyrirtæki að einhver hámörk séu í skattlagningu, það er yfirleitt línulegt. Hér er talað um innlánstryggingakerfið - ég hef einmitt verið að kanna það hvort það sé komið í gildi. En það er ljóst að menn borga mjög lítið inn í það kerfi, 0,15% var það í gamla kerfinu. Það er í rauninni engin trygging í því kerfi fyrr en eftir sjö ár þegar það er komið upp í 1%. Og 1% er í raun heldur engin trygging fyrir þessum innstæðum vegna þess að það er bara 1% af heildarinnstæðum í landinu og dugar mjög skammt á jafnlitlum markaði og Íslandi. Spurningin er því: Af hverju eru þessar tryggðu innstæður hafðar til frádráttar þegar þær eru í rauninni ekki tryggðar? Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra að þessari hugmynd minni um að bjóða út ríkisábyrgð, hvort það mundi ekki passa mjög vel inn í þetta kerfi og gefa hugsanlega miklu hærri tekjur en þessi skattlagning sem hugsanlega brýtur jafnræðisreglu.

Frú forseti. Ég held að sjónarmiðið mismunun - sjálfsagt getur hv. þingnefnd farið yfir það, en ég hygg að ekki sé um það deilt að stjórnvöldum er heimilt að meðhöndla í skattalegu tillit með mismunandi hætti stórfyrirtæki annars vegar og lítil eða meðalstór fyrirtæki hins vegar. Það er vel þekkt og gerður er greinarmunur á slíku í ýmsum tilvikum. Fyrir því geta verið fullgild efnisleg rök að litlar stofnanir séu öðruvísi settar í þessum efnum. Kerfisáhættan þar er minni og áhættan á því að ríkið lendi í verulegum fjárbyrðum vegna þeirra er mun minni og viðráðanlegri. Hér er um vissan varúðarskatt að ræða eins og hann er hugsaður almennt í löndunum þar sem verið er að innleiða þetta. En í okkar tilviki er skaðinn náttúrlega þegar skeður í svo miklum mæli að þess vegna er valið að láta tekjurnar renna í ríkissjóð fyrst um sinn og langstærstur hluti kostnaðarins hlaust auðvitað af vandræðum stórra fjármálastofnana. Varðandi innlánstryggingakerfið veit ég ekki betur en komið sé fram frumvarp um að loka gamla kerfinu og leggja af stað með sjóðssöfnun í nýju innlánstryggingakerfi sem smátt og smátt myndi þá tryggingu fyrir innstæðum. Það er alveg ljóst að þar verða ekki miklir fjármunir til staðar strax fyrstu árin, en þeir byggjast upp og iðgjöldin verða nokkru hærri en þau eru í núverandi kerfi, auk þess sem slíkir sjóðir hafa þá heimildir eins og ætlunin er til að taka lán ef á þarf að halda og annað slíkt. Það er mikilvægt að leggja af stað og byrja að mynda tryggingu með framtíðartekjustofna að baki þannig að tímabundið gæti slíkur sjóður mætt einhverjum áföllum umfram eigið fé. Við skulum nú vona að þannig sé að takast til almennt í endurreisn banka og fjármálafyrirtækja að ekki eigi að vera stórhætta á áföllum þar alveg á næstu árum enda leggja allir af stað með nokkuð hátt eiginfjárhlutfall og borð fyrir báru í þeim efnum með hliðsjón af þeirri óvissu sem er auðvitað fram undan. Það er bara 

Frú forseti. Það er nú einmitt verið að dreifa þessu frumvarpi um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta á þessu andartaki þannig að mér hefur ekki gefist færi á að lesa það. En það er alveg ljóst að eftir áfallið sem varð út af Icesave leggur þessi innlánstryggingarsjóður af stað á núlli og þar af leiðandi er engin trygging á innstæðum, hvorki há né lág. Ég legg því áherslu á að fá að vita hvort ekki væri ágætt núna í þessari stöðu að vera með ríkisábyrgð sem yrði þá ákveðin upphæð sem ríkissjóður tryggði. Þá væri það vitað að þær innstæður væru fulltryggðar með ríkisábyrgð. Hitt er bara einhver viljayfirlýsing ráðherra um að innstæður séu tryggðar. Það er enginn lagalegur fótur fyrir því. Stjórnarskráin bannar að veitt sé ríkisábyrgð án þess að þess sé getið í lögum og þessi ríkisábyrgð á innstæðum hefur ekki verið sett í lög. Ég tel því að menn ættu í rauninni ekki að vera með þetta frádrag út af innstæðum sem eru tryggðar, heldur hafa bara allar innstæður, allar skuldir í rauninni, en huga að því að veita ríkisábyrgð á innstæður. Þá gætu menn hugsanlega tengt það saman og haft þær innstæður undanþegnar þessu gjaldi fyrir bankana enda er þá búið að greiða fyrir innstæðuna.

Frú forseti. Hv. þingmaður er raunar ekki sá fyrsti sem hefur látið sér detta þetta í hug. Ég hef auðvitað spurt að því og velt því fyrir mér hvort við hefðum getað farið þá leið að ríkið hefði einfaldlega ábyrgst lágmarkstrygginguna og við hefðum þess vegna getað látið banka, bæði gamla og nýja, halda áfram að greiða upp í herkostnaðinn sem áfallinn er og ekki síst Icesave. Svarið er væntanlega á þann veg að okkur er það ekki heimilt. Við höfum undirgengist það á grundvelli samningsins um Evrópska efnahagssvæðið að innleiða sambærilegt innstæðutryggingakerfi og Evrópureglurnar ganga út frá. Það kerfi á að vera sjálf-fjármagnað. Fjármálastofnanirnar eiga sjálfar að greiða iðgjöldin. Menn eiga nú að þekkja deiluna um það hvort þarna sé ríkisábyrgð eða ekki ríkisábyrgð. Ég held einfaldlega að það sé mjög ólíklegt að við hefðum fengið það samþykkt að fara þá leið jafnvel þó að við hefðum viljað reyna það. Við getum auðvitað sagt að það frumvarp sem hér er sé einhvers konar ábyrgðargjald ef við viljum kalla það það, eða eftiráskattur vegna kostnaðar sem ríkið hefur fengið á sig af fjármálahruninu. Mér finnst þó mikilvægt að halda til haga þeim eiginleikum þess líka að í fyllingu tímans geti það orðið að einhvers konar viðbúnaðarsjóði sem er þá algerlega óskyldur innstæðutryggingakerfinu, sem tekin eru fyrir sjálfstæð iðgjöld og fjármálakerfið á að borga sjálft. Hitt væri viðbúnaðarsjóður sem stjórnvöld vildu hafa til þess að eiga á sínum snærum möguleikann á því að bregðast við áföllum sem hafa kostnaðaráhrif á hið opinbera.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framlagningu þessa frumvarps. Ég henti þeirri hugmynd á loft hér í þessum sal í júníbyrjun á þessu ári að þetta gæti verið ein af þeim matarholum sem hyggilegt væri að sækja í í ljósi þeirrar stöðu á ríkisfjármálum sem nefnd hefur verið í dag og við þekkjum öll. Ég hef verið frekar fylgjandi því að laga útgjöldin að þeim tekjum sem hægt er að nálgast fyrir hönd ríkisins. Hér er á ferð ein tekjuöflunarleið. Eins og fram kom í máli ráðherra mætti jafnvel kalla þennan bankaskatt bankaábyrgðargjald fyrir ríkisábyrgðina á innstæðunum en með tilheyrandi ávinningi fyrir bankakerfið. Við sáum það að á síðasta ári, árið 2009, var hagnaður bankanna umtalsverður, rúmir 50 milljarðar kr. af arðsemi eigin fjár, allt að 30%, á sama tíma og ríkið horfir fram á gríðarlegan niðurskurð í þjónustu við aldraða, fatlaða og skerðingu á velferðarbótum. Þessa sögu þekkjum við alla. Við þurfum að finna allar matarholur og hér er ein þeirra.

Forseti. Ég hef nú ekki miklar athugasemdir að gera við þessa ræðu. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni og tel að mörg gild rök megi færa fyrir þessari skattlagningu. Ég tel hins vegar rétt að menn hafi þann fyrirvara á að þetta þarf að þróast. Við þurfum að sjá hvernig framkvæmdin gengur og hvað er hóflegt í þessum efnum. Ég tel eðlilegt og sanngjarnt og rétt að fjármálakerfi búi sig undir að það verður ætlast til þess að það leggi af mörkum á komandi árum, m.a. til þess að taka niður þann kostnað sem ríkið hefur fengið á sig af þessum sökum og þá líka til að búa í haginn fyrir erfiða tíma sem eiga eftir að ganga í garð einhvern tímann seinna. Þetta er örugglega ekki síðasta banka- eða fjármálakreppan undir sólinni, því miður. Þá er líka að því að hyggja að mikilvægt er að skoða hvernig útfærslan á gjaldinu verður best gerð þannig að það hvetji bankana að breyttu breytanda til að taka síður áhættu, að vera með sem traustasta starfsemi. Þannig er einmitt hugsun þessara bankaskatta. Það má jafnvel leika sér með hugmyndir um að hægt sé að leggja gjaldið þannig á með mismunandi hætti að það hafi enn meiri stýringaráhrif í þessum efnum, að það virki enn meira letjandi til mikillar áhættusækinnar hegðunar í fjármálakerfinu. Um þetta er heilmikið rætt og ritað, hvernig andlag skattsins ætti þá best að vera til þess að það næði sem best markmiðum sínum um það að skattleggja í raun og veru áhættusækna starfsemi í fjármálaþjónustu.

Virðulegi forseti. Þetta mál mun að sjálfsögðu þurfa að fara til nefndar og fá þar ítarlega skoðun. Allar forsendur þess og aðrar fjárhæðir eða gjaldahlutföll í frumvarpinu verða eflaust tekin til skoðunar. Mig langar aðeins að ræða þær meginforsendur sem hæstv. ráðherra kynnir hér til sögunnar, nefnilega þá að við samningu þessa frumvarps hafi m.a. verið horft til þróunar í nágrannaríkjunum og að við séum að fylgja því fordæmi sem þar er að finna. Við þetta verður að gera þá athugasemd að t.d. í Svíþjóð, þar sem menn eru í raun og veru frumkvöðlar að þessum hugmyndum, er grundvallarhugsunin sú að gera þetta til að vera reiðubúnir til að takast á við næstu fjármálakrísu sem menn ganga út frá að lenda í einhvern tímann í framtíðinni. Síðasta fjármálakrísan er ekki enn komin þangað. Fjármálakerfi fara í gegnum krísu reglulega. Það mun gerast einhvern tímann í framtíðinni. Með slíka framtíðarsýn í huga hefur kerfinu verið komið á í Svíþjóð. Svíar taka sem sagt 0,018% til að byrja með af skuldum fjármálafyrirtækja, að frádregnu eigin fé, til hliðar á ári og leggja í sjóð. Að baki hugmyndinni er langtímasýn og stendur til að byggja upp sjóð sem yfir lengri tíma, á um það bil 15 árum, mun innihalda um 2,5% af landsframleiðslu þeirra. Það er það sem ég sakna í þessu máli. Maður fær á tilfinninguna að undir þessu flaggi sé einfaldlega verið að tefla fram máli sem er ekki annað en tekjuöflun fyrir ríkissjóð. Hér er verið að finna enn eina leið til að ná í einn milljarð fyrir ríkissjóð sem á að standa undir rekstri hans. Það er látið í það skína að hugsanlega verði seinna hægt að breyta málinu í takt við þær hugmyndir sem menn vísa til í greinargerð. En mér finnst að ef innleiða á skatt og gjöld á fjármálastarfsemi á Íslandi eigi menn að hafa skýr markmið frá upphafi í því sambandi. Ég vil alls ekki útiloka að það sé skynsamlegt að stofna til sjóðs af því tagi sem við ræðum. Þetta er í eðli sínu ekkert mjög frábrugðið því sem á við um innstæðutryggingarsjóðinn, nema hugmyndin í Svíþjóð er að sjóðurinn mæti áætluðum kostnaði vegna fjármálaáfalls. Það jafngilti því ef við notuðum sömu viðmið og Svíar að við stefndum að því að eiga í sjóði um það bil 40 milljarða sem fjármálakerfið hefði lagt til hliðar. Ef við settum okkur sama markmið og Svíar værum við að leggja upp í 15 ára ferðalag þar sem við stefndum að því á þeim tíma, við gætum svo sem alveg gefið okkur 20 ár í það, að taka til hliðar um það bil þessa fjárhæð, þá horfi ég bara til þess hlutfalls af landsframleiðslu sem Svíar horfa til. Það er ekki verið að gera það heldur er gengið út frá því að skattinum verði komið á og gjaldið fari ekki til hliðar í neina sjóðasöfnun þar sem hægt verði að benda á að fjármálafyrirtækin hafi þurft að sæta þessari álagningu en njóti á móti ávinningsins af því að sjóðurinn sé til - nei, heldur á á grundvelli frumvarpsins að nota þennan milljarð beint í rekstur ríkisins, síðan er beðið með fyrir seinni tíma að ákveða hver framtíð gjaldsins verður. Þetta hlýt ég að gagnrýna. Það væri miklu hreinlegra að leggja bara strax af stað með þessa hugmyndafræði. Ef menn vísa til hennar þurfum við að taka umræðuna hér og nú um hvort það er skynsamlegt að fylgja þessu fordæmi og hefja þessa sjóðasöfnun strax. Ef við ætlum að leggja nýjar álögur á fjármálastarfsemina til að taka til baka hluta af þeim kostnaði sem ríkissjóður hefur orðið fyrir vegna fjármálaáfallsins skulum við bara vera með frumvarp á þeim forsendum í þinginu. Það fer ekki vel á því að þessu tvennu sé blandað saman að mínu áliti.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir greinargerðina með málinu og mun sem formaður efnahags- og skattanefndar beita mér fyrir því að við tökum málið til gagngerrar umfjöllunar í þeirri aðventugleði sem jafnan ríkir í efnahags- og skattanefnd á þessum tíma árs þegar skattamálin fyrir komandi ár skella á nefndinni. Ég held að við eigum kannski að breyta því verklagi sem neyðin núna í ár og í fyrra hefur gert að verkum, að við höfum farið í þessar skattaákvarðanir tiltölulega skömmu fyrir áramót. Það færi betur á því að við fengjum þau mál fyrr til umfjöllunar og gætum haft skipulagðari og betur undirbúna umfjöllun um þau hér í þinginu. Því er ekki að neita að eins og málum hefur verið háttað í þessum erfiðu aðstæðum sem við erum í eru náttúrlega mörg mál sem skella inn til umfjöllunar með skömmum fyrirvara. Málið sem hér er uppi held ég hins vegar að sé bæði jákvætt og horfi til framfara. Það tekur mið af þeirri alþjóðlegu þróun sem er í skattaumræðunni og gott að gert sé ráð fyrir að málið verði tekið til endurskoðunar fljótlega því að breytingar eru örar og auðvitað eru líka ýmsar hugmyndir um frekari skattlagningar í þessum geira, eins og til að mynda gjaldtökur á einstakar aðgerðir í fjármálaviðskiptum til þess einmitt að draga úr áhættusækni. Ekkert er eðlilegra en að kalla eftir því að þessi geiri atvinnulífsins leggi til þeirra erfiðu verkefna sem við fáumst nú við eftir bankahrunið. Ég verð að játa að mér finnst það nokkuð sérstök hugmynd hjá hv. þm. Bjarna Benediktssyni að nýta þær tekjur til að leggja í sjóð fyrir næsta bankahrun þegar við höfum ekki enn þá lokið við að borga það sem varð nýlega. Þess vegna held ég að við þær aðstæður sem við erum núna í sé ósköp eðlilegt að tekjurnar renni í ríkissjóð og séu ekki settar í sjóð fyrir næsta bankahrun fyrr en við erum búin að gera þetta hrun upp. Það er auðvitað þannig að banka- og fjármálastarfsemi í landinu hefur notið ýmiss konar sérstöðu. Við getum í þeim verkefnum sem við eigum fram undan í ríkisfjármálum líka horft til frekari aðgerða á þessu sviði. Þannig er það t.d. með bankana og fjármálafyrirtækin að þau eru undanþegin virðisaukaskatti af þjónustu sinni. Í því felst auðvitað verulegt hagræði fyrir bankana, bæði tekjulega því að þeir þurfa ekki að greiða virðisaukaskatt af þjónustutekjum sínum og sömuleiðis í allri framkvæmdinni. Svona er þessu háttað víða um lönd. Danir, okkar ágæta nágrannaþjóð, hafa til að mynda lagt gjöld á fyrirtæki, ekki bara banka, heldur fyrirtæki og stofnanir sem njóta undanþágu frá virðisaukaskatti. Önnur opinber gjöld sem kæmu í raun og veru í stað virðisaukaskattsfrelsis gætu gefið allnokkrar tekjur í ríkissjóð okkar. Ég nota því tækifærið og minni hæstv. fjármálaráðherra á að þegar þarf að taka til nýrra úrræða á nýju ári gæti það verið eitthvað til að huga að.