Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Guðbrandur Ísberg Hv. þm. V.-Húnv. lagði í ræðu sinni einkennilega mikla áherzlu á hagsmuni ölframleiðendanna. Hann gat þess, að með gildandi tolllögum hefði útlent öl verið útilokað og innlend framleiðsla blómgazt. Ég hefi litið svo á frv., að það væri fram komið til þess að afla ríkissjóði tekna, og mun greiða því atkv. af þeim ástæðum, en ekki til þess sérstaklega að vernda framleiðendurna, sem samkv. gefnum upplýsingum eru nú þegar búnir að vinna bug á allri erlendri samkeppni í skjóli gildandi innflutningstolls, og væntanlega einnig innflutningshafta nú síðasta árið. Í því sambandi vil ég spyrja hæstv. stj., hvaða ráðstafanir gerðar verði til þess að koma í veg fyrir, að innlendir framleiðendur okri beinlínis á þessum vörutegundum, ef tollhækkunin verður samþ. Eins og ég hefi bent á, þá er hvítöl nálægt helmingi ódýrara almennt heldur en flest annað öl. En þegar lagður verður 80 aura tollur á það, þá verður það væntanlega aðeins 10-12% ódýrara en annað öl, í stað 50%, ef miðað er við innflutning. Ef tekið er tillit til neytendanna, þá er sýnilegt, að þeim verður gert erfitt fyrir að halda áfram að kaupa hvítöl með því verði, sem gera má ráð fyrir, að á því verði framvegis, og tel ég það miður farið, og beint óheppilegt að svipta menn praktiskt séð þeirri öltegundinni, sem mest er notuð með mat í mjólkur stað, sérstaklega þar sem lítið er um mjólk. Þess vegna legg ég til, að hvítölið verði látið sæta áfram sama tolli og gosdrykkir, þótt tollur á dýrari öltegundum verði hækkaður. Öll sanngirni mælir með þessu. Það væri einnig ástæða til þess að gera aths. við fleiri liði frv., ef það er meiningin, að hér væri eingöngu um að ræða verndun framleiðendanna, eins og hv.þm. hélt fram. Ég tel, að neytendurnir eigi líka rétt á sér.

Jón Auðunn Jónsson Eins og hv.frsm. tók fram, skrifaði ég undir nál. með fyrirvara. Ég er þeirrar skoðunar, að svona mikil hækkun leiði ekki til tekjuauka, heldur þvert á móti til tekjurýrnunar. Hvað ölið snertir, þá veit ég, að farið er að brugga það óleyfilega á ýmsum stöðum á landinu. Hvort það er mikið yfir það áfengismagn, sem lög heimila, veit ég ekki, en þó býst ég við, að svo sé á nokkrum stöðum. Með því nú að hækka tollinn svona mikið, þá er hætt við, að óleyfilegur tilbúningur á öli mundi aukast. Einhverjir hafa ef til vill heyrt þess getið í útvarpinu, að öltollurinn í Englandi hefir brugðist, og er hann þó þar ekki nema 40 aurar á lítrann. Þar var gjaldið talið of hátt, og var þess vegna það ráð tekið til þess að auka tekjur ríkissjóðs að lækka tollinn um ¼, og telja þeir, að við þetta muni neyzla og tekjur ríkissjóðs aukast. Ég held, að talsvert taki fyrir öldrykkju á opinberum veitingastöðum, ef ölið verður mjög dýrt, einkum ef tekinn verður upp veitingaskattur, eins og ég hefi heyrt, að í ráði sé. Þá kem ég að kaffibætinum. Ég hygg, að gífurleg hækkun tollsins muni líka draga úr neyzlu hans. Og þá er á það að líta, hvort það er til hagsbóta fyrir ríkissjóð, að minna verði neytt af kaffibæti og meira af kaffibaunum. Hvernig sem á þetta er litið, þá þýðir þetta aukin útgjöld fyrir neytendurna. Það má vera, að þessi tollur á kaffibæti gefi ríkissjóðnum auknar tekjur, en það eykur innflutning á kaffibaunum, dregur úr innlendri framleiðslu og verður dýrara fyrir neytendurna. Ég hefi haft mikið annríki undanfarna daga, svo að mér hefir ekki unnizt tími til þess að koma með brtt. ennþá, en mun gera það til 3. umr. Ég sé fulla nauðsyn á því að afla ríkissjóði tekna, en hinsvegar sé ég getuleysi almennings, og ég tel varhugavert að auka skattana, svo að ríkissjóður verði ekki fyrir tekjumissi, í stað þess að tekjur hans aukist, og að mönnum verði ekki um of íþyngt með auknum sköttum.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Ég mun ekki verða fjölorður að þessu sinni. - Hv. 3. þm. Reykv. gerir mikið úr því, að ég hafi tekið á mig óþægindi mikil með því að fara þessa leið í stað þess að velja aðra leið, sem mæta myndi minni óvinsældum, minni óróa og minni óhljóðum. Það er eins og hv.þm. haldi, að almenningur, sem ber neyzlutollana, kunni ekki að hljóða. Getur verið, að það beri minna á óhljóðunum úr þeirri átt en hinni. En ef einhverjir verða að hljóða, þá kýs ég heldur að heyra hljóð þeirra, sem gnægðir hafa, en hinna, sem hljóða af hungri og vesöld. Mun stj. ekki láta það skjóta sér skelk í bringu, þótt sagt sé, að þeir, sem mestar hafa tekjur, séu svo óróasamir, að engri stj. sé fært að koma nálægt þeim. Hefi ég ekki heldur þá trú, að bent verði á leiðir til þess að afla fjár án þess að nokkur finni til. Skattur þessi verður auðvitað að koma einhversstaðar niður, og er þá óánægjan bærilegust þeim, sem mestu hafa af að láta. Ég er sammála hv.þm. um það, að skattur eigi ekki að vera nein refsing, að ekki beri að refsa mönnum fyrir að hafa miklar tekjur, enda er hér ekki um slíkt að ræða. Hitt er rangt, að þeir eigi íhlutunarlaust hvern eyri, er þeir hafa haft aðstöðu til að afla sér, og að við því megi ekki snerta. Auðvitað á ekki að refsa mönnum fyrir að hafa tekjur. En ef hv.þm. vill fyrir hvern mun kalla þetta refsingu, þá er betra að refsa fáum mönnum en öllum landslýð með nauðsynjasköttum. Hv. þm. sagði, að hér ættust við tvær stefnur, og væri önnur í því fólgin að skattleggja tekjur manna, en hin eyðsluna. Þetta virðist í fljótu bragði vera nógu sennilegt, en þarf þó frekari sundurliðunar við. Í frv. stj. er einmitt áætlaður skattur af eyðslu, en nauðsynlegar neyzluvörur eru þar undanskildar. Hér liggur fyrir að leggja skatt á eyðslu, skemmtanir o. fl., og er það í sjálfu sér gott og blessað. En þessi eyðsla getur ekki gefið allt; háu tekjurnar verða líka að gefa nokkuð. Ef hv.þm. vill halda því fram, að ekki eigi að taka peningana þar, sem þeir eru til, þá hlýtur hann að halda hinu fram, að taka beri þá þar, sem þeir eru ekki til. Ef hann heldur því fram, að taka eigi þá með tollum, þá hlýtur hann hinsvegar að álíta, að þeir séu þar til og að þar beri því að taka þá, sem til eru. Skoðanamunur sá, sem hér er um að ræða, er í því fólginn, að við álítum, að víða sé hjá mörgu fólki lítið til af peningum umfram allra brýnustu þarfir, og hjá sumum jafnvel minna en brýnustu þarfir heimta. En þegar um það er að ræða, að taka skatta af hátekjumönnum, þá hljóta allir að viðurkenna, að þar eru peningarnir til. Hafi það verið forsvaranlegt áður að hafa tekjuskatt eins háan og hann er nú, þá hlýtur það að vera forsvaranlegt í því árferði, sem nú er, að hækka hann. Sé það ekki forsvaranlegt að hækka hann nú, þá hefir hann áður verið of hár. Tekjuskattar hafa áreiðanlega engan þátt átt í kreppunni, enda hafa þeir í öllum löndum verið hækkaðir eftir að kreppan skall á, og því meira, sem kreppan harðnaði meir. Þetta er afleiðing, en ekki orsök. Væri það líka undarlegt, ef svo væri ekki, að Englendingar, sem haft hafa tekjuskatt nærri hálfa aðra öld, hafa aldrei gert þá uppgötvun, að kreppurnar stöfuðu af tekjuskattinum. Þá vil ég minnast á sambandið milli jafnaðarins, sem hægt er að koma á í stjórnarskrármálinu, og þess jafnaðar, sem koma má á með hátekjusköttum. Sá, sem ekki berst fyrir jöfnuði að því er kemur til tekjuskatta, ætti heldur ekki að berjast fyrir jöfnuði á kosningarrétti manna. Afleiðing af jafnara kosningarrétti verður óhjákvæmilega jafnari þjóðfélagsleg aðstaða og aukinn jöfnuður um tekjur og aðbúð. Pólitískur jöfnuður er skilyrði fyrir „ökónómiskum“ jöfnuði. Þeir, sem ekki vilja þola hækkaðan tekjuskatt, ættu ekki að hafa aðra stefnu í kosningamálum en þá, að menn hefðu atkvæðamagn eftir því, hvað þeir greiða háan tekjuskatt. Þetta samband er hér á milli, og er það eðlilegast, að hver einstaklingur heimti hvortveggja jöfnuðinn.

Frsm. (Hannes Jónsson) Þetta er nú sú makalausasta röksemdafærsla, sem ég hefi heyrt. Dettur hv.þm. í hug, að nokkur sé svo vitlaus, þó að tollurinn verði hækkaður, að hækka svo verðið á ölinu, að ekkert seljist? Fyrst skapast framleiðendunum möguleiki á því að hækka verðið við það, að tollurinn er hækkaður, og svo hækka þeir það svo mikið, að enginn vill kaupa það! Þetta nær vitanlega ekki nokkurri átt.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Ég mun ekki greiða atkv. með þessu frv., og má það engum á óvart koma, sem kunnugur er stefnu okkar jafnaðarmanna í slíkum málum sem þessu yfirleitt. Ég vil benda á það í sambandi við þau tekjuaukafrv., sem fram eru komin, að það er ekki heppileg leið í skattamálum að bæta vissri % sí og æ ofan á þá tolla, sem fyrir eru. Skattalöggjöf okkar var slík, að varla varð við unað, en hún stórversnar þó við þetta. - Þetta á almennt við um þau skattafrv., sem fram hafa komið, og einnig um þetta frv. Hér er um mikla hækkun að ræða. Og þótt hæstv. fjmrh. segði, að tollurinn yrði ekki hærri en innflutningstollurinn af sömu vörum hefði verið og hann teldi, að hann mundi ekki lenda allur á neytendum, þá mun það þó mjög orka tvímælis, hve sannspár hann reynist um það. Engin trygging er sett fyrir því, að tollhækkunin komi ekki öll fram sem verðhækkun á vörunni. Mér er nú að vísu ekki neitt sárt um ölið. Það er nær að tolla það en ýmislegt annað. En hitt er óhæfilegt, að hækka kaffibætistollinn upp í 2 kr. á kg., sem þýðir það, að innlenda tollvörugjaldið verður 1 kr. á kg. af því, sem framleitt er hér. Hér er um miklu meira en verndartoll að ræða. Hér er um að ræða hreint innflutningsbann í tolllagaformi. Þessi tollur gefur þeim, sem framleiða kaffibæti hér á landi, tækifæri til að hækka verðið á honum upp í það, sem innfluttur kaffibætir mundi kosta, og þó meira en nemur tollinum, því ef þeir geta framleitt hann fyrir sama verð og hægt er erlendis, þá kemur einnig til greina, að flutningur hráefnis er ódýrari en á unninni vöru. Í frv. eru engin fyrirmæli, sem meini framleiðendum að hækka vöruna að þessu marki. Ég get því tekið undir það, sem hv.þm.N.-Ísf. sagði, að þetta mundi líklega valda meiri hækkun á verði vörunnar en sem tollhækkuninni nemur. Mismunur sá, sem verið hefir á innflutningstolli og framleiðslutolli á kaffibæti, hefir þegar verið svo mikill, að kaffibætisgerðir hafa þegar þotið upp miklu meira en heppilegt er. Þessi mikli mismunur á innflutnings- og framleiðslutolli skapar skilyrði fyrir stórgróða og gerir vöruna dýrari en vera þyrfti. Að öðru leyti get ég vísað til þess, er ég hefi áður sagt um tollamálin almennt. Hér er ekki þörf á að endurtaka það.

Fors.- og fjmrh (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl.]: Það má alltaf segja, þegar um tollhækkun er að ræða á munaðarvöru, að það dragi úr neyzlunni. Reynslan verður að skera úr um það. En ég held, að það verði alltaf meira, sem ríkissjóður fær eftir þessu frv., heldur en eftir gildandi lögum, þó nú svo færi, að eitthvað drægi úr neyzlunni. Ég held, að ekki þurfi að óttast, að neyzla minnki að mun, þegar ekki er farið lengra en svo, að tollurinn verður á hvorugri vörutegundinni meiri en hann var, áður en nokkuð var framleitt af þeim hér, allt flutt inn. Það má vera, að bruggið aukist, en þá er það skylda hins opinbera að sjá um, að eftirlitið verði aukið. Ég hefi átt tal um þetta bæði við tollstjóra og forstjóra ölgerðarinnar, og ég býst við, að hægt verði að auka svo eftirlitið, að ekki komi að sök. Þeir, sem framleiða ölið, fá þá góðu aðstöðu og beztu, sem á verður kosið, að sitja einir að markaðnum. Og þær tvær verksmiðjur, sem hér framleiddu öl, gátu boðið kaupendum betri kjör á því áður en þær runnu saman. Ég hygg því, ef sala þverrar vegna þessarar hækkunar, að þær geti tekið sér að skaðlitlu nokkuð af tollinum á sínar herðar, til tryggingar sölunni. Engin ástæða er heldur til að ætla, að minna yrði notað af kaffibæti og meira af baunum, þótt tollur kaffibætis verði hækkaður eins og um getur í frv. Það er engin ástæða til að ætla, að kaffið yrði öðruvísi blandað en áður hefir verið gert. Ekki hefir verið svo mjög kvartað um innflutningstoll á þessari vöru, meðan hún var þó öll framleidd erlendis og innflutt. Og hér er þó ekki eins langt farið. Þetta eru góðir tollstofnar, sem ekki mega rýrna. Og þetta frv. er eingöngu borið fram til þess að bæta ríkissjóði að nokkru þann halla, er hann hefir beðið við það, að framleiðsla þessara vörutegunda hefir fluzt inn í landið. Tekjumissir ríkissjóðs er þó ekki með því bættur nærri að fullu, en þó að nokkru. Að vísu eru framleiddar fleiri vörutegundir hér á landi, en þær keppa þó flestar enn við erlenda framleiðslu samkynja, sem innflutt er. Um sumar þeirra, svo sem konfekt o. fl., er líka svo ástatt, að nokkur verulegur tollur er goldinn af innflutningi hráefna til framleiðslu þeirra. Ég hygg, að þeir, sem nú framleiða þessar vörutegundir, öl og kaffibæti, séu svo settir, að þeir þurfi ekki að kvarta, þótt tolli á þeim vörum sé hagað svo, að ríkið tapi ekki stórfé á því, að þær eru ekki lengur fluttar inn í landið.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Ég hefi ekki gert neina till. um það, að vísa þessu máli til n., af þeirri ástæðu, að það kemur frá n. Ég hefði aldrei gert aðra till. en að vísa því til fjhn. Sú n. mun venjulega hafa haft svipuð mál til meðferðar. En ég get ekki fallizt á það, að það fari til kreppun., vegna þess, að á sama hátt og gjöld vegna kreppuráðstafana verða borguð úr ríkissjóði, verður að borga inn í ríkissjóð. En það er óheppilegt, að þetta sé spyrt hvort á móti öðru, því að það lendir á ríkissjóði hvort sem er að greiða mismuninn. Ég sé ekki, að svona formsatriði geti verið til óþæginda fyrir hv.þm. Seyðf. um að fylgja góðu máli.

Forseti (GÓ): Ég mundi ekki eftir því fyrr en nú, að ég var í gær beðinn að taka þetta mál út af dagskrá vegna fjarveru frsm., en tók það á dagskrá í dag, þar sem ég hélt, að hann mundi verða kominn. En úr því svo er ekki, þá held ég, að ég verði að taka málið af dagskrá og þarf hv. 2. þm.N.-M. ekki að tala meira um það en honum sýnist.

Jæja, ég vona þá, að skrifararnir gangi á viðeigandi hátt frá þessari ræðu minni

. Betra væri nú, að þeir afbökuðu hana ekki mjög mikið. - Málið er þá hér með tekið út af dagskrá. Á 61. fundi í Ed., 2. maí, var frv. enn tekið til 2. umr. (A. 106, n. 448).

Frsm. (Hannes Jónsson) Það er mjög mikil viðkvæmni, sem kemur fram hjá hv.þdm. gagnvart þessu frv. Ég er undrandi yfir þeim áhuga, sem kemur fram í því að lækka þennan tollauka, sem hér kemur fram á öli, þegar þess er gætt, að tollurinn eftir lögunum frá 1921 er 38 aurar á hverjum lítra, að viðbættum 25% gengisviðauka. En eftir þessu frv. verður tollurinn aðeins 18 aurar á lítra. Virðist því sæmilega vel farið með ölgerðirnar, að láta þær sleppa með að borga 18 aura, þegar ríkissjóður hefir fengið 38 aura af samskonar öli, sem flutzt hefir inn í landið, eftir lögunum frá 1921. Ég get frekar skilið ástæður manna fyrir því að bera fram lækkun á tolli á kaffibæti. En það er ekki fyrir það, að ég telji, að hann sé óeðlilega hár, því að tollurinn er lægri en greiðzt hefði í ríkissjóð, ef kaffibætirinn flyttist inn í landið í staðinn fyrir að framleiða hann hér. Þess ber að gæta, að á undanfarandi árum hefir ríkissjóður tapað stórfé vegna þeirra ráðstafana, sem gerðar voru með l. frá 1927 og 1931. Þetta tap hefir vitanlega komið fram í auknum eignum hjá þessum framleiðslufyrirtækjum. Þegar þess er gætt, að þetta frv., ef að l. yrði, gæti alls ekki gilt lengur en til 1935, þar sem þá falla úr gildi lögin frá 1927 og 31, þá sýnist ekki of hart að gengið. Að því er snertir ölið vil ég benda á það, að örðugt mundi að framkvæma lögin, ef annar tollur yrði greiddur af hvítöli en öðru öli, enda er það ástæðulaust, því að hjá öðrum þjóðum er alls ekki gerður greinarmunur á þessum öltegundum. Það, sem þær gera greinarmun á, er það, hvert áfengismagnið er. En hér er ekki um neitt áfengismagn að ræða. Báðar öltegundirnar eru óáfengar og eiga því að vera undir sömu lagaákvæðum. En að haga tollálagningunni þannig, að gera mismun á þessum tveimur öltegundum, mundi ef til vill verða til þess að gera ölgerðunum ennþá erfiðara fyrir um starfrækslu sína en annars þyrfti að vera. Því að það mundi leiða til þess, að þær mundu reyna að auka framleiðsluna á hvítöli til þess að sleppa við hina ölgerðina. En um nauðsynina á því að ívilna með toll á hvítöli með tilliti til þess, að það sé notað svo mikið með mat, þykir mér veigalítil ástæða. Ég hygg, að hv.þm. Ak. flytji þessa brtt. aðallega með tilliti til einnar ölgerðar á Akureyri, sem lengi hefir framleitt hvítöl. Mér er ekki kunnugt um, að það sé mikið keypt til þess að hafa á borðum með mat. Nei, það er selt og drukkið í afgreiðslubúðum ölgerðarinnar. Ég sé ekki nokkra ástæðu til þess að gera sérstakar ráðstafanir út af hvítöli eða hafa annan tollstiga á því. Tollurinn nemur, eins og ég hefi tekið fram, 47%, ef ölið væri flutt inn í landið. Og þessi tollur er ekki meiri en svo, að hann nemur um 4 aura á hverja flösku, og ætti það alls ekki að hafa áhrif á öldrykkjuna. Auk þess hefir verið mikill hagnaður á framleiðslunni, svo að hún gæti auðveldlega tekið á sig helming byrðarinnar til þess að halda markaðinum við. Þess ber að gæta, að tolllögin frá 1927 og 1931 hafa verkað svo rækilega og tekizt svo vel, að ekkert hefir verið flutt inn af þessum vörutegundum. Það hefir því verið misgáningur af löggjafarvaldinu að tiltaka þennan tíma allt til ársins 1935, því að tilgangurinn með þessum lögum var sá, að hægt yrði að koma upp framleiðslu í þessum greinum í landinu sjálfu. Þetta hafa lögin nú gert, svo að fyrirtækin þurfa ekki að óttast erlenda samkeppni, og þau halda sömu aðstöðu áfram, svo að ekki kemur til mála, að innflutningur verði að tjóni. En því ber ekki að neita, að með þessari till. hækkar tollurinn, og er það gert til þess að ná því inn, sem ríkissjóður afsalaði sér 1927 og 1931.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Mér kemur þetta undarlega fyrir sjónir eftir fyrri ummæli hæstv. ráðh. Hann sagði þá, að hann vildi taka þetta til athugunar til samkomulags. Ég kom með þá till. að vísa málinu til kreppun., af því að mér fannst það ekki óeðlilegt, þar sem það er sagt í grg., að féð eigi að nota til kreppuráðstafana.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Ég fyrir mitt leyti vil mæla með þessari till., og stjórnin mun láta hagstofuna gera slíkar skýrslur, og einmitt slíkar skýrslur væru bezti grundvöllurinn undir almenna löggjöf, sem þurfa þætti á sínum tíma.

Jón Auðunn Jónsson Ég vil aðeins benda á það, að hvorki hæstv. fjmrh. né hv.frsm. hafa treyst sér til að mótmæla því, að tollhækkun þessi muni draga úr neyzlu og þar með draga úr tolltekjum ríkissjóðs af þessum vörutegundum. Ég efast meira að segja um, að tekjur ríkissjóðs vaxi nokkurn hlut við þessa hækkun, vegna minnkandi neyzlu. En hitt er víst, að neytendur verða að greiða hærra verð fyrir vöruna. Er þá reikningsdæmið einfalt. Neytendur greiða meira fyrir ölið og kaffibætinn vegna hækkaðs tolls. En ríkissjóður fær þó eigi meiri tolltekjur af því, vegna minnkandi neyzlu. Þessir 4 aurar á flösku af öli eru ekkert lítil tollhækkun. Svo tekið sé dæmi af hvítölinu, sem nú mun vera selt á 20 aura potturinn í 5 potta ílátum, þá nemur tollurinn nær því jafnmiklu og útsöluverðinu nú. Verð þess myndi því tvöfaldast.

Frsm. (Hannes Jónsson) Þetta er lítið og mjög auðvelt reikningsdæmi. Hv. þm. segir: Hvítöl er helmingi ódýrara en annað öl. Er það ekki rétt hermt?

Jú, það er rétt

. Og svo segir hann, ef 4 aur. er bætt við beggja vegna, þá verður verðið hið sama á báðum tegundunum. Reikningsdæmið er einfalt og lítur svona út: 4+15=19 og 4+30=34 og eftir því, sem hv.þm. segir, ætti þá 19 að vera jafnt og 34. Ég botna ekkert í því, að hv.þm. skuli fara með slíkar fjarstæður hér í hv. d.

Frsm. (Einar Árnason) Aðalbreyt., sem þetta frv. gerir á 1. um sýsluvegasjóði, felst í 1. gr. og er um það, að vegaskattur af húsum verði helmingi lægri en af löndum og lóðum. Í núgildandi 1. um sýsluvegasjóði er ákveðið, að í þeim sýslum, sem l. nota, skuli lagður vegaskattur á allar fasteignir innan sýslunnar, og þá jafnhár bæði á hús, lóðir og jarðir. Þessi skattur getur verið misjafnlega hár eftir árlegri ákvörðun hlutaðeigandi sýslunefndar, allt frá 1½‰ til 6‰ af fasteignamati, og má skatturinn ekki vera hærri, nema með sérstöku leyfi ráðh. Þessi l., sem hér er um að ræða, hafa verið notuð í 9 sýslum á landinu, að ég ætla, og framkvæmd þeirra hefir orðið til þess, að í þeim sýslum hefir vegagerð mjög fleygt fram, því að sýslurnar hafa lagt á sig mjög mikil gjöld í því skyni að fá á móti tillag úr ríkissjóði. Ég skal t. d. henda á, að ein sýslan hefir sjálf lagt fram yfir 100 þús. kr. á síðustu 4 árum og fengið annað eins úr ríkissjóði, svo að á þessum fáu árum hefir sýslan lagt vegi fyrir rúmar 200 þús. kr. Því er ekki að neita, að þetta hefir verið allþungur skattur á þeim sýslufélögum, sem hafa notað l. En samkv. hinu nýja fasteignamati, sem nú er komið í gildi, verður þessi skattur þó enn þyngri en áður, ef ekki eru neinar breyt. gerðar á 1. Það er eins og menn vita, að fasteignamatið hefir víða hækkað um 1/3, og þá verða sýslurnar að leggja á sig þriðjungi hærri gjöld til þess að geta fengið hlutfallslega á móti úr ríkissjóði. Nú er aðalbreyt., sem frv. gerir á 1., að gjald af húsum verði helmingi lægra en af löndum og lóðum. Það hefir nú raunar verið svo, að nokkur óánægja hefir ríkt hjá þeim sýslum, sem nota 1., um það, að gjaldið væri jafnhátt af húsum og löndum, og hefir hún haft við töluverð rök að styðjast. Þetta frv. gerir því hvortveggja í senn að reyna að lægja þá óánægju, sem verið hefir, og fá, úr því fasteignamat er nú miklu hærra en áður, þær breyt., að framlög sýslnanna verði ekki þyngri en þau voru áður en nýja fasteignamatið gekk í gildi. 2. gr. frv. er að mestu tekin orðrétt úr 1. frá 1927, sem eru breyt. á sýsluvegal. frá 1923. Í þeim 1. fólst heimild til að hreppsn. mætti jafna þessum fasteignaskatti niður með útsvörum. Þá heimild hafa ýmsir hreppar innan þeirra sýslna, sem komu á samþykktum um sýsluvegasjóði, notað. En þó hefir verið jafnan nokkur óánægja út af þessu ákvæði líka, þar sem svo hefir staðið á, að einstöku bændur hafa átt dýr hús á jörðunum, en aðrir lítil. Þá myndast nokkur ágreiningur milli þessara manna um það, hvort réttara sé að greiða skattinn beint af fasteignunum eða jafna honum niður með útsvörum. Nefndin hefir fallizt á frv. þetta að mestu leyti óbreytt eins og það liggur fyrir og telur, að aðalatriði frv., sé til mikilla bóta frá því, sem nú er. Aðeins tvær breyt. vill n. gera. Sú fyrri er einungis um að færa eina setningu til betra máls og hefir því enga efnisbreyt. í för með sér. En hin brtt. er til orðin út af þeim ágreiningi, sem verið hefir innan sveitarfélaga um, hvernig skuli innheimta skattinn. Til eru tvær leiðir, eins og ég drap á. Önnur er sú, að skatturinn sé beint innheimtur hjá hverjum hús- eða jarðareiganda eða að skattinum sé jafnað niður með útsvörum. Í brtt.n. er reynt að miðla þarna dálítið málum, þannig að heimilt sé að fara þar millileið, t. d. að sveitarfélagi heimilist að taka helming skattsins með útsvörum, en hinn hlutinn sé innheimtur hjá ábúendum eða húseigendum beint. Þetta er millivegur, sem getur jafnað dálítið úr því, sem á milli ber, og gert ákvæði 2. gr. lítið eitt rýmri. Ég hefi borið þessa brtt. undir flm. frv., og hann er henni algerlega samþykkur. Má því vænta, að um það verði ekki ágreiningur. Ég held, að ég þurfi ekki að taka annað fram viðvíkjandi þessu frv. Aðrar breyt., sem á 1. eru gerðar með frv., eru svo smávægilegar, að ekki þarf um þær að ræða, og vil ég því fyrir hönd n. leggja til, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem fluttar eru á þskj. 470.

Frsm. (Hannes Jónsson) Ég hefi ekki mikið að segja f. h. n. viðvíkjandi þessu frv. Má vísa til grg., þar er allt tekið fram, sem máli skiptir. Eins og hv.þdm. hafa séð af henni, þá er þessi breyt. á tolllögunum frá 1921 gerð í því augnamiði að ná inn í ríkissjóð nokkru meiru heldur en fæst samkv. lögum frá 1927 og 1931. Þessar ívilnanir frá 1927 og 1931 voru gerðar til þess að styðja innlendan iðnað, og nú hefir tekizt svo vel, að þessar tvær vörutegundir, sem hér um ræðir, eru algerlega framleiddar í . landinu. Þess vegna er hér ekki um innflutningstoll að ræða, þar sem engin hætta er á, að innflutt verði, svo nokkru nemi, af þessum vörutegundum á næstunni. Eins og hv.þdm. hafa séð bæði á grg. og nál. á þskj. 45, þá er búizt við, að tekjuauki ríkissjóðs nemi 142 þús. kr., og er þá miðað við svipaða framleiðslu eða neyzlu og árin 1931 og 1932. Auðvitað getur þetta orðið minna eða meira, eftir því, hvort neyzlan minnkar eða eykst. Tekjur ríkissjóðs yrðu af þessum vörum, miðað við það, ef allt væri innflutt og tollur greiddur samkv. lögum frá 1921, af öli 47% og af kaffibæti 84% af innflutningsgjaldinu. Einn nm., hv.þm.N.-Ísf., hefir haft fyrirvara um upphæð hækkunarinnar, og einn, hv.þm. G.-K., var ekki viðstaddur afgreiðslu málsins og hefir því að sjálfsögðu óbundnar hendur við atkvgr. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja þetta; hv.þdm. hafa séð grg. og geta gert sér ljóst af henni, hvað hér er um að ræða.

Frsm. (Tryggvi Þórhallsson) Ég sé ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum um þetta frv. nú. Ég vék að því í sambandi við frv. um kreppulánasjóð, og er það einn liður á þeirri sömu frv.röð og það frv. Í grg. er gerð grein fyrir þeirri upphæð, sem hér er um að ræða og gert er ráð fyrir af hálfu kreppunefndar. Við 2. umr. verður gerð nánari grein fyrir einstökum atriðum frv. Ég hefi því enga aðra ósk fram að bera en að frv. verði vísað til 2. umr.

Frsm. (Hannes Jónsson) Ég hefi litlu að bæta við það, sem hæstv. ráðh. sagði. Ég vildi aðeins taka það fram út af ummælum hv.þm. Ak., að frv. væri fram komið til þess að vernda framleiðsluna. Það er vitanlega ekki flutt til þess, heldur til að afla ríkissjóði meiri tekna. Þá er það villandi hjá sama þm., þar sem hann talar um 80 aura toll, en frv. ákveður ekki meira en 18 aura á lítra. Það verður að athuga það, að breyt. er ekki annað en að verka á önnur lög, þar sem nú er ekkert flutt inn af þessum vörutegundum. Hæstv. ráðh. svaraði fyrirspurninni um ráðstafanir gegn okri, enda er til ráðstöfun gegn því frá neytendunum sjálfum. Þeir munu sjá um það sjálfir með því að kaupa ekki vöruna, ef hún er óhóflega dýr. Aukinn tollur verður 4 aurar á flöskuna. Ég geri ráð fyrir því, að fyrirtækin hafi grætt á framleiðslunni, og ég veit það með vissu. Þá gætu þau ósköp vel tekið dálítið af gróðanum og borgað eitthvað af tollinum, svo að flaskan þyrfti ekki að hækka nema um 2 aura. Það er fjarstæða hjá hv.þm. Ak. að halda því fram, að hvítöl eigi að heyra undir gosdrykki, en ekki undir öl, og ég er hissa, hvað hann virðist vera djúpt sokkinn niður í hvítölið á Akureyri, að hann skuli ekki sjá tilgang frv. Ég er líka hissa á hv.þm.N.-Ísf., að telja þessa hækkun gífurlega, þar sem hún nemur ekki nema 4 aurum á flöskuna. Og ég hygg, að menn drekki engu síður öl fyrir því, þó að flaskan hækki um 2-4 aura. Um kaffibætinn er það að segja, að það hefir verið kapphlaup um að koma upp þessum fyrirtækjum. Verði nú ekki hægt að keppa með þessari tollhækkun, þá dragast þessar verksmiðjur saman í eina, alveg eins og ölgerðin, og þá verður framleiðslan ódýrari og hægt að selja hana þrátt fyrir 84% álagningu.

Guðbrandur Ísberg Ég á brtt. á þskj. 487, sem gengur í þá átt, að hvítöl sé látið vera í sama tollflokki og límonaði. Eftir núgildandi lögum er 30 aura tollur af hverjum lítra af öli og gosdrykkjum, og breytingin, sem frv. fer fram á, er því í rauninni sú, að hækka eingöngu toll af öli, öðru en hvítöli, en ekki af gosdrykkjum. Ég vil í þessu sambandi leyfa mér að benda á það, að hvítöl á eftir eðli sínu fremur að fylgja límonaði og gosdrykkjum en öli. Það er miklu ódýrara að framleiða það en aðrar öltegundir, og þeir, sem það gera, eiga ekki að hafa leyfi til þess að selja það sama verði, sem annað öl. Hvítölið er notað allmikið með mat, og margir mundu sakna þess, ef verð þess hækkaði að mun. Það er að vísu svo, að samkv. núgildandi lögum er hvítöl í sama flokki og annað öl að því er snertir framleiðslugjald. En þar sem líkt er um framleiðslukostnað hvítöls og límonaðis, þá finnst mér, að hvítöl eigi eftir eðli sínu að vera í sama tollflokki og það. Ég vil svo ekki fjölyrða frekar um þetta, en vænti, að hv.þdm. taki þessari till. með sanngirni og sjái, að hér er aðeins um að ræða, að hvítöl og gosdrykkir séu áfram í sama tollflokki.

Jón Jónsson Ég get fært samgmn. þakkir fyrir, hve greiðlega hún hefir tekið undir þetta frv. og hve fljótt hún hefir afgr. það. Ég get tekið það fram, að brtt.n. tel ég til bóta eða seinni brtt. - hin skiptir litlu máli. Ég vil benda á, að það er allveruleg breyt., sem 3. gr. þessa frv. gerir á gildandi 1, og vildi þess vegna aðeins undirstrika það, til þess að það fari ekki fram hjá mönnum. Eftir henni á að miða framlög ríkisins við framlög héraðanna í heild til vega, en ekki eins og eftir núgildandi 1. eingöngu við þann skatt til sýsluvegasjóða, sem lagður er beint á fasteignir. Ég get nefnt ljóst dæmi um þetta. Hugsum okkur, að í einni sýslu séu fasteignir metnar á eina millj. kr. Til þess að sýslan fái jafnt á móti úr ríkissjóði, þarf hún að leggja á 6‰ af fasteignunum, m. ö. o. 6 þús. kr. Svo eru það margar sýslur, sem hafa tekið upp þá reglu, að þær áskilja, að hreppar eða vegafélög leggi fram tiltölulega á móti sýslunni. Í sumum sýslum er áskilið, að lagt sé fram jafnt eins og sýsluvegaskattinum nemi, í öðrum 1/3, en þetta er nokkuð mismunandi. Eftir þessu frv. á þetta fé, sem kemur annarsstaðar að, að reiknast með sýsluframlaginu, þegar reikna á út, hver ríkisstyrkurinn eigi að vera; því getur farið svo, að sýslan, í staðinn fyrir að leggja 6‰ á fasteignirnar, þurfi ekki að leggja nema 4‰ til þess að fá jafnt á móti úr ríkissjóði. Þetta gerir það að verkum, að í einstökum tilfellum getur sýslan hagað eftir ástæðum, hvernig hún jafnar niður því fé, sem þarf að koma úr sýslunni á móti ríkisstyrknum, þ. e. eitt árið getur sýslufélag lagt á 6‰ sýsluvegaskatt og krafizt einskis á móti frá hrepp eða vegafél. og fengið þá jafnt á móti úr ríkissjóði. Hitt árið getur svo sýslufél. lagt að eins á 4‰ sem sýsluvegaskatt, en krafizt jafnframt framlags frá hrepp eða vegafélögum í viðbót við sýsluvegaskattinn, sem nemi sömu fjárhæð og 2‰ sýsluvegaskattur. Í báðum tilfellum fær sýslan jafnháa fjárhæð innan sýslu og á þá líka eftir frv. að fá jafna fjárhæð úr ríkissjóði. Það komu engin mótmæli gegn þessu frá hv.frsm., svo að hann virðist þessu samþykkur, en ég vil undirstrika þetta af því að það hefir komið fyrir, að það hafi orðið misskilningur einmitt út af þessu.

Magnús Jónsson Það her vitni um gott hjartalag hjá hæstv. ráðh., að hann skuli heldur vilja heyra heldri menn hljóða en alþýðumenn. Ég er honum reyndar alveg sammála í því. En þegar það er heimfært til þessa máls, þá ber þess að gæta, að hljóð efnamanna út af ósanngjörnum sköttum færast fljótt út til alþýðunnar. Það eru ekki skattarnir, sem valda bágindum alþýðunnar, heldur atvinnuleysið, og það stafar aftur af því, að athafnamennirnir eru lamaðir, m. a. með of háum sköttum. Afleiðingin af þessu er atvinnuleysið og það, að meira verður hljóðað. Menn segja, að ekki sé sanngjarnt að skattleggja neyzlu fátæklinga, en sá skattur kemur þó í rauninni ekki niður á þeim nema í bráð, heldur verða aðrir að bera hann. Hann dreifist sem sé yfir á þá, sem borga verða kaup. Ef hér hefði aldrei verið skattur á nauðsynjum, þá væri heldur ekki kaupið jafnhátt og nú er. Verkamenn bera það sama úr býtum og vera myndi, ef ekki væri sá skattur, sem nú er kallað, að þeir beri. Ég vil, að engir þurfi að hljóða út af sköttunum, hvorki ríkir né fátækir. Franskir fjármálamenn hafa sett fram þá grófu reglu um skattaálagningar, að úr því að plokka þyrfti gæsina, þá bæri að gera það þannig, að hún skrækti sem minnst. Ef athuguð er okkar skattakerfi, þá sést, að það er miðað við mestan skatt af þeim vörum, sem ekki eru nauðsynlegar. En tekjuskatt verða sparsamir menn og ósparsamir að borga jafnt, hvort sem þeir vilja eða ekki. Sé skatturinn aftur á móti miðaður við eyðslu, þá geta menn ráðið honum sjálfir. Það er auðvitað rétt, að skattar eru engin refsing í sjálfu sér, en þeir koma niður sem refsing, eins og t. d. peningasektir. Menn borga ekki skatta fremur en peningasektir með ánægjubros á vörunum. Það er mjög sláandi saga, sem einn Englendingur sagði, og sýnir vel, hvernig sköttum er hagað bæði hér og í Englandi. Hann var á ferð úti í sveit og sá stórt landflæmi, sem var alveg óræktað. Hann hugsaði sem svo, að þessi maður, sem ætti þetta land, yrði að fá styrk til þess að koma því í rækt. Þá gengur hann lengra áfram og sér annað landflæmi, sem er í góðri rækt. Hann hugsar þá, að á eiganda þessa lands þyrfti endilega að leggja drjúgan skatt. Þeir, sem eru athafnamenn og eitthvað framkvæma, finnst þeim vera refsað fyrir það, refsað fyrir að vera athafnamenn, fyrir það að afla einhvers. Mér finnst hæstv. ráðh. alls ekki komast út af því með kosningarréttinn og skattana. Það væri kannske rétt, ef kosningarrétturinn væri misskiptur og hinsvegar ef skattamálin væru sett í samband við kosningarréttinn. En það mundi jafnast af þeirri einföldu ástæðu, að þeir, sem mestan kosningarrétt hefðu, yrðu að greiða mest gjöld. En nú eru þessi mál ekki í neinu sambandi hvort við annað, og virðist því ekki í þessu tilfelli þurfa að blanda þeim neitt saman. Hinsvegar sé ég ekki, að jöfnun kosningarréttarins þurfi í þessu tilfelli að færa með sér nokkra breyt. á skattamálunum. Það eru tvö mál, sem eru algerlega óháð hvort öðru. Skattamálunum hefir verið hagað þannig, sem heilbrigðast hefir þótt og heppilegast, og alveg óviðkomandi því, hvernig kosningarrétturinn hefir færzt til.

Frsm. (Hannes Jónsson) Það er mesti misskilningur, sem kemur fram hjá mönnum, sem halda, að tollur á þessum vörutegundum hækki mikið frá því, sem var í l. frá 1921. Þessi hækkun á innflutningi kemur ekki til greina, vegna þess að ekkert er flutt inn af þessum vörutegundum. Og með 1. frá 1927 er ákveðið, að greiða skuli 1/3 innflutningstolls af innlendu öli og ½ af kaffibæti framleiddum hér. Og þetta gjald var svo enn fært niður í 1/6 fyrir það magn, sem framleitt hafði verið af þessum vörutegundum 1926. Af þessu leiðir, að gjöldin af þessari framleiðslu í ríkissjóð eru orðin alveg hlægilega lítil, þegar þess er gætt, að iðnaður þessi ber sig ágætlega, eins og kapphlaupið um framleiðslu kaffibætis sýnir. Hv. þm.N.-Ísf. þótti hér of stórt á stað farið. En hér er sannarlega ekki farið stórt af stað. Aðeins 4 aurar á ölflöskuna. Nú er þetta gjald 7 aurar á lítra, sem hækkar um 11 aura og verður því alls 18 aurar á lítra. Áður var tollurinn 30 aurar á lítra af innfluttu öli, en verður samkv. þessu frv. 18 aurar af öli framleiddu hér. Þessi misskilningur stafar af því, að menn líta á þá hækkun, sem sést á frv., en taka ekki tillit til þeirra ívilnana, sem gerðar voru með l. frá 1927 og víkkaðar voru út með l. frá 1931.

Páll Hermannsson Það vill svo til, að einn nm. úr landbn. - hv. 4. landsk. - er hér ekki viðstaddur, en það er einmitt hann, sem hefir framsögu fyrir n. hönd í þessu máli. Mér þykir samt rétt, úr því að málið er tekið hér fyrir, að n. fylgi því úr hlaði með fám orðum.

Steingrímur Steinþórsson Hv. fyrri flm, er ekki viðstaddur, svo ég verð að hlaupa í skörðin og segja nokkur orð um frv. það, sem hér liggur fyrir. Mun að mestu nægja - að vísa til grg. Tilgangur frv. er, eins og það ber með sér, að banna það, að notaðir séu einkennisbúningar eða sérstök merki í þágu ákveðinna stjórnmálaskoðana og stjórnmálaflokka. Það hefir verið svo um okkur Íslendinga, að við höfum lítið skreytt okkur með einkennisbúningum og enginn hermennskuandi verið ríkjandi með þjóð okkar hinar síðustu aldirnar. Ég hygg, að það muni vera almenn skoðun okkar á meðal enn, að það muni lítið efla þroska okkar eða gengi á nokkurn hátt, þótt slíkar venjur yrðu teknar upp. Nú er farið dálítið að bóla á því hér að nota merki, og jafnvel ef til vill búninga að einhverju leyti, í þágu sérstakra stjórnmálaflokka. Það er ekki ástæða til að æsa upp hugi manna með því að bera utan á líkama sínum tákn um, að menn fylgi sérstökum stjórnmálaflokki, sem hæglega getur orðið til að æsa upp, einkum óþroskaða unglinga, sem þykir mjög mikið varið í að skreyta sig með slíkum búningum eða merkjum, enda þótt þeir hafi enga ákveðna sannfæringu um þá stefnu, sem merkið táknar. Ef börn innan við fermingu fara að bera slík merki, tel ég það öfgar, sem vart er hægt að líða. Við flm. lítum svo á, að setja beri skorður við þessu strax, áður en þessi ófögnuður nær meiri útbreiðslu, því að réttara sé að byrgja brunninn áður en barnið fellur í hann. Einkum teljum við hættulegt, ef óþroskaðir unglingar af ungæðisskap og æfintýralöngun lenda inn á þessar brautir, og getur það með öðru orðið til þess að skipa þeim í sveit ýmissa öfgastefna, sem nú er svo mikið af bæði hér heima og erlendis. Ég sé ekki ástæðu til að fara frekar inn á að ræða þetta mál, nema ef umr. gefa tilefni til. Um form frv. vil ég taka það fram, að við flm. erum fúsir til breyt. á því, ef ástæða þykir til, einkum í samráði við hæstv.dómsmrh. Formsatriði frv. er okkur flm. ekki mest áhugamál, heldur hitt, að hindra útbreiðslu notkunar á einkenningsbúningum sem tákn sérstakra stjórnmálaskoðana, sem að okkar álíti getur aukið ófriðarhættu í landinu. Við Íslendingar höfum ekki reynslu um þetta enn sem komið er, en aðrar þjóðir hafa orðið að grípa til þess að gera slíkar ráðstafanir sem í frv. getur, vegna þess að svo mjög hefir borið á óeirðum í sambandi við það, að ýmsir stjórnmálaflokkar hafa komið einkennisbúnum sveitum upp, sem stundum er notað sem árásarlið eða til varnar eftir ástæðum. Að svo mæltu óska ég, að hv. dm. leyfi málinu að ganga til 2. umr. og að því verði vísað til allshn.

Magnús Jónsson Ég var svo óheppinn að vera kvaddur frá umr.unum um þetta mál, sem fóru hér fram í gær. Og hæstv.forsrh. mun hafa flutt svarræðu sína til mín á meðan ég var fjarverandi, eftir því sem mér er tjáð. Vitanlega má ég algerlega kenna sjálfum mér um þetta, en ekki honum. Annars held ég, að þetta hafi ekki gert svo mikið til. Ég er svo oft búinn að hlusta á þau rök, sem flutt hafa verið með og móti í deilum um beina skatta hér á Alþingi, þing eftir þing, m. a. í viðureign þeirra hæstv.forsrh. og hv.þm. Seyðf., og sömuleiðis hefi ég sjálfur átt í brösum við hv. jafnaðarmenn um skattamálin. Ég býst ekki við því, að rökin, sem fram eru borin fyrir réttmæti tekju- og eignarskattsins, breytist neitt við það að flytjast úr munni hv.þm. Seyðf. í munn hæstv.forsrh., en ég geri ráð fyrir, að hv.þdm. þyki það bara dálítið undarlegt. Ég veit ekki, hvort ég á að vera að fara mikið út í almennar umr. um þetta mál eða um það, hvort leið jafnaðarmanna. sú, að taka mikið með beinum sköttum, sé sú heppilegasta. Þó verð ég að minnast á eitt atriði í ræðu hæstv. ráðh. Er á honum að skilja sem hann hafi viljað líkja afstöðu minni til skattanna við afstöðu þeirra, sem staðið hafa á móti breyt. á kjördæmaskipuninni. Er þetta dregið af því, sem ég sagði, að þegar þjóðfélagið væri búið að koma sér upp skattakerfi og finna aðferðir til þess að ná inn ríkistekjunum á sem beztan hátt, þá væri ekki óeðlilegt, ef auka þyrfti tekjurnar, að jafna því, sem á vantaði, niður á alla skattstofna ríkisins eftir sama hlutfalli. Af þessu er svo dregið það, að mér gangi það sama til og þeim, sem berjast gegn breytingum á kjördæmaskipuninni. Þetta er fjarri öllum sanni. Ég held ekki í þetta fyrir ást á þessu gamla fyrirkomulagi, en ég hygg, að rétt sé að byggja á því. En að öðru leyti er þessi samlíking líka rammskökk. Í rangláta kjördæmaskipun er haldið af stéttum, sem hafa fengið óeðlilega og óréttláta aðstöðu í þjóðfélaginu. En þegar verið er að láta líta svo út, sem skoðanir mínar í þessu máli séu ákveðnar af því, að ég sé fulltrúi þeirra, er setið geta hjá við skattagreiðslu, þá nær það engri átt. Einmitt Reykvíkingar borga óeðlilega háan tekjuskatt. Ég er hér sjálfum mér samkvæmur og vil í báðum málunum lagfæra misfellur, sem eiga sér stað. En með frv. því, sem fyrir liggur, er verið að auka á þær misfellur, sem eru. Annars er róttækur munur á skoðunum þeirra manna, sem vilja taka ríkistekjur aðallega með tekjusköttum, og hinna, sem vilja ná þeim á annan hátt. Ég tel þá aðferð að afla ríkinu tekna með tekju- og eignarskatti skaðlega og hættulega, og þykist ég vita, að hún muni eiga meiri þátt í viðskiptakreppunni en margan grunar. Hefir það lamað allt framtak í veröldinni. Það eru til tvær leiðir til þess að ná inn tekjum handa ríkinu. Önnur aðferðin er sú, að taka peningana þar, sem þeir eru, eins og sagt er. Það er gripdeildaaðferð, eins og hjá víkingunum gömlu, en engin skattastefna. Mætti þá eins setja lög um það að taka innieignir manna í sparisjóðum, þótt ekki væri farið svo langt, að taka peningana hvar sem væri, t. d. þar, sem þeir lægju á borði, eða úr vösum manna. Hin aðferðin er sú, að ná nauðsynlegum ríkistekjum þannig, að það skaði sem minnst efnahagsstarfsemina í landinu. Til þess er tollaleiðin heppilegust, sú leið, að dreifa sköttunum á sem flesta liði, þannig að það hafi sem minnst áhrif á viðskiptalífið. Munurinn á þessum tveim aðferðum er sá, að önnur vill leggja skatt á tekjur manna, en hin á eyðslu manna. Tekjur eru enginn glæpur. Það á einmitt að eggja menn á það að hafa miklar tekjur. Þær gera engan skaða. Það getur reyndar komið fyrir, að þær séu svo illa fengnar, að einhver hafi beðið skaða af, en tekjur út af fyrir sig eru engum til tjóns, og ber ekki að refsa fyrir þær. Er meiri ástæða til þess að halda mönnum frá því að eyða gálauslega tekjum sínum, því að þeim á að verja í sjóði, er notaðir séu til þess að veita fjármagni til atvinnuveganna. Þessar tvær aðferðir eru nú til. Önnur segir: Þér verður straffað jafnt, hvort sem þú eyðir miklu eða engu. Hin segir: Ef þú eyðir miklu, þá heimtum við svo og svo mikið í ríkiskassann. Ef tveir menn hafa 20 þús. kr. tekjur hvor, þá er ekki út af fyrir sig ástæða til að gera mun á þeim, en ef annar ver þessum tekjum vel, en hinn illa, þá ber heldur ekki að gera þeim báðum jafnhátt undir höfði. Ef annar ver sínum tekjum í atvinnurekstur, er það skylda þjóðfélagsins að leggja ekki mikil gjöld á hann. Ef hinn notar sínar tekjur í eigin þarfir og eyðir miklu, þá ber líka að taka meira af honum. En með tekjuskattinum er tekið jafnmikið af báðum. Sumir munu e. t. v. segja, að þetta komi ekki málinu við, en ég verð að segja, að hér er farið svo frekt í hækkun á tekju- og eignarskattinum, að spursmálið fer að snúast beinlínis um þessar tvær stefnur. Ef öll önnur sund væru lokuð, þá gæti verið um það að ræða að fara þessa leið, enda þótt margir séu henni mótfallnir. En svo er nú ekki komið ennþá. Verð ég því að undrast það ástfóstur, sem hæstv. ráðh. hefir tekið við tekju- og eignarskattinn. Fyrir hann persónulega sem ráðh. er þetta erfiðasta leiðin. Getur engin leið orðið óvinsælli hjá þeim, sem borga eiga, en þessi. Engin leið er heldur tvísýnni um það, hvort tilgangurinn næst. Mætti ná inn þessari 1/2 milljón hljóðalaust utan þings og innan með öðrum aðferðum. Er hér því ekki um neina nauðsyn að ræða, heldur kemur hér fram beinn vilji til að beina skattamálunum inn á þessa braut. Að endingu vil ég láta þá ósk í ljós, að hæstv. ráðh. haldi ekki fastar við þetta frv. en svo, að ef bent verður á aðrar leiðir til þess að leysa vandræði ríkissjóðs, þá gangi hann til samvinnu um þær. Ég efast reyndar ekki um, að hann muni njóta samvinnu jafnaðarmanna um þetta frv., þó að hv.þm. Seyðf. léti helzt í ljós, að þeir myndu snúast gegn því. Mér gengur ekki afbrýðisemi til, en þó get ég ekki stillt mig um að benda á það, að hæstv. ráðh. hefir með þessu frv. gefið í skyn, í hvora áttina hann hallast til samvinnu, og mun þá líklega gegna því sama í öðrum málum.

Guðbrandur Ísberg Það er rétt hjá hv.frsm., að hækkun framleiðsluvörugjaldsins er ekki ýkjamikil. En ég vil benda honum á, að þótt nú sé bannað að flytja inn öl, þá má vona, að svo verði ekki alltaf. Ef ölframleiðslan á að miðast við þennan toll og það, hvað framleiðendum þóknast að leggja á í skjóli hans, þá er ég hræddur um, að ölsalan verði ekki í stórum stíl og tekjur ríkissjóðs þá ekki miklar af ölinu. Tollurinn kemur sérstaklega hart niður á hinni ódýru öltegund, hvítölinu. Það hefir að vísu ekki verið gerður greinarmunur á þessu í l. Sami tollur hefir gilt fyrir hvítöl sem aðrar dýrari öltegundir. En þetta er rangt og ætti að vera lagfært fyrir löngu. Ef ekki á að útiloka framleiðslu og neyzlu á þessari ódýru öltegund, þarf að leiðrétta þetta nú. Og þessi tollhækkun, sem nú er gerð till. um, gefur mér tilefni að bera fram brtt. þessu til leiðréttingar, og mun ég, eins og ég hefi áður lýst, gera það við 3. umr.

Guðbrandur Ísberg Hæstv. fjmrh. sló því fram, að hér væri í rann og veru einokun á þeim vörum, er í frv. greinir, og hann hefir sjálfsagt vitað, hvað hann sagði. En ef svo er, þá hefði ég endurtekið fyrirspurnina, ef ráðh. hefði verið viðstaddur, um það, hvaða ráðstafanir væru gerðar til þess að hindra, að verðið hækki úr hófi við tollhækkunina. Mér skilst sem sé, að hinum innlendu framleiðendum sé unnt að hækka verð á framleiðsluvörum þeim, er tollhækkunin nær til, allt að þeirri upphæð, er tollhækkuninni nemur, án þess að þurfa að óttast erlenda samkeppni. Og það mundi koma hart niður á neytendunum, ef þeir gera það, en engan veginn þó líklegt að þeir hætti að kaupa, þótt þeir hinsvegar kunni að draga úr neyzlunni. Viðvíkjandi hvítölinu, þá er það, eins og ég hefi bent á, sem næst helmingi ódýrara en aðrar öltegundir, en þessi tollur mundi gefa framleiðendunum aðstöðu til þess að selja það jafndýrt og annað öl. Þá dettur vitanlega engum í hug að kaupa það fremur. Þeir, sem keypt hafa hvítöl með mat, verða annaðhvort af því eða kaupa annað í staðinn.

Jóhann Jósefsson Það er efalaust góður tilgangur hv.flm. með þessu frv. En ég vil, út af því, sem tekið er fram í grg. um samskonar bann í Danmörku, benda á það, að þar horfir þetta nokkuð öðruvísi við heldur en hér á landi. Öllum er það vitanlegt, okkur hér líka, að suðurlandamæri lands þeirra er þeim viðkvæmt mál, eins og líka norðurlandamæri Þýzkalands eru Þjóðverjum viðkvæmt mál. Nú horfir þetta svo við, að Danir álíta sér mikla hættu stafa af þjóðernishreyfingunni í Þýzkalandi og þeim mönnum í Slésvík, sem fylgja þessari hreyfingu. En þessi hreyfing hyllir þá stefnu, sem Danir eru hræddir við, að landamærin þarna breytist á ný. Þetta mun nú vera aðalundirrót þess, að Danir hafa amazt við því, að teknir séu upp þessir einkennisbúningar hjá stjórnmálaflokkum. Hér á landi bólar ekki á neinu, sem á skylt við þetta. Það er ekki vitanlegt, að hér séu neinir flokkar, sem tekið hafa upp að nota einkennisbúninga. Hitt er vitanlegt, að fánanælur og tákn og merki hafa sumir stjórnmálaflokkar haft hér á landi, án þess að mönnum hafi dottið í hug að amast neitt við því fyrr en nú. Það er einkennilegt, að nú skuli vakna mótmæli gegn þessu, þar sem nú er að rísa þjóðernishreyfing, sem vill hrinda óheillavænlegum, erlendum stjórnmálaskoðunum af höndum okkar. Ef hægt væri að koma í veg fyrir alla æsingu í stjórnmálum með því einu að banna mönnum að bera nælu í hnappagatinu, þá væri það góðra gjalda vert að gera það. En slík bönn geta því miður aldrei verið nein lækning á stjórnmálaæsingum. Í 2. gr. frv. stendur, að þeim, sem þegar hafa helgað sér slík merki, skuli verða leyft að nota þau áfram. Það er vitanlegt, að til eru stjórnmálaflokkar hér á landi, sem hafa helgað sér ákveðin merki um langt skeið, og eftir þessu ættu þeir að fá að halda sínum merkjum, en þeim, sem hefja vilja baráttu í andstöðu gegn þeim, er gert erfiðara fyrir. Ég vil benda hv.flm. á það, að ef það er höfuðtilgangur þeirra með frv. að forða árekstri milli stjórnmálaflokkanna í landinu, þá er þetta ekki öruggasta meðalið til þess. Ég tók eftir því, að hv.þm. var í ræðu sinni að tala um hættu á því, að unglingar innan við fermingu væru dregnir í dilk sérstakra stjórnmálaflokka. Þetta hefir átt sér stað um langt skeið, sérstaklega hjá kommúnistum. Ég get tekið undir það með hv.þm., að þetta er mjög ámælisvert. En bann gegn einkennismerkjum er ekki öruggasta ráðið til að halda æsingamönnum í skefjum, heldur hitt, að ríkisvaldið sé nægilega öflugt til þess að geta kveðið niður þá, sem ekki vilja þola lögin. Það eina, sem getur hamið þá, sem á annað borð vilja nota ófrið og æsingu, er nógu sterkt lögregluvald. Um það býst ég við, að hv.flm. geti verið mér sammála. Öll lagaboð um þessi efni eru gagnslaus, svo fremi, sem ekki er til nægilega öflugt framkvæmdavald til þess að framfylgja þeim, og alveg sama gegnir um frv. það, er hér liggur fyrir. Það mun á engan hátt geta komið í veg fyrir árekstra á milli hinna æstu flokka. Ég mun þó greiða því atkv. til 2. umr. og n., með því líka að ég á sæti í n. þeirri, sem fær það til meðferðar. Mér þótti rétt að láta þetta koma fram strax, til þess að hv.flm. vissi afstöðu mína til málsins.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Hér er um að ræða tolla, sem allir ættu að geta verið sammála um, hvort sem þeir eru til hægri eða vinstri í stjórnmálum. Deilurnar eru mestar til hægri og vinstri, ef leggja á tolla á nauðsynjavörur. En þegar um svonefndar eyðsluvörur er að ræða, þá má helzt vænta samkomulags. Á hvítöl hefir verið lagður sami tollur og á annað öl, og ef það er ódýrast af öllu öli, þá sé ég ekki ástæðu til þess að breyta til um það. Það ætti að þola hækkunina betur en annað öl. Og þó að tollurinn verði hækkaður um 4 aura á flösku, þá verður álagningin aðeins 2 til 3 aurar á flösku, ef gert er ráð fyrir, að framleiðendur beri nokkuð af tollinum. Ég vorkenni ekki manni, sem drekkur eina hvítölsflösku á dag, að greiða 3 aurum meira fyrir hana en áður. Hækkunin næmi aðeins 90 aurum á mánuði. Ég teldi það misrétti, ef hvítöli væri gefin sérstaða gagnvart öðru öli. Stj. hefir verið spurð að því, hvaða ráðstafanir yrðu gerðar gegn okri innlendra framleiðenda. Á þessu stigi er engu meiri ástæða til þess að gera ráðstafanir gegn okri heldur en undir gildandi lögum, þar sem útlendingar eru svo að segja útilokaðir frá markaðinum og því ekki um samkeppni að ræða. Ef ástæða yrði til, eftir fengnum upplýsingum, þá gæti hvert þing gripið í taumana og sett einhver ákvæði viðvíkjandi þessu. Í þessu sambandi er engin ástæða til þess að flagga með því, að hér sé um innlenda framleiðslu að ræða, sem ætti að njóta vildarkjara. Auk þess er það villandi að kalla kaffibætinn innlenda framleiðslu, þó að erlendum hráefnum sé hrært hér saman af fáum mönnum. Þetta skapar að vísu dálitla atvinnu í landinu, og er það vitanlega strax betra heldur en að flytja það algerlega unnið inn. En ég held, að ekki sé ástæða að kvarta undan þessari tollhækkun á meðan tollurinn verður ekki eins hár og áður, þegar allt var flutt inn af þessum vörutegundum. Þetta frv. er komið fram til þess að afla ríkissjóði tekna, og til einskis annars.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Hv. 3. þm. Reykv. sagði, að þau óhljóð, sem þetta frv. mundi vekja, ef að lögum yrði, mundu bráðlega færast út til alþýðumanna. Ég óska helzt eftir, að engin óhljóð verði, og þau hafa ekki verið í deildinni, þó að skiptar séu skoðanir. En í sambandi við þetta frv. til eins árs er ekki hægt að tala um óhljóð, sem færist út til þeirra, sem atvinnu þurfa með, af þeirri einföldu ástæðu, að þetta kemur ekki við atvinnurekendurna til lands og sjávar. Það, sem græðist á sjávarútveginum og landbúnaðinum á þessu ári, mun ganga beint til styrktar þessum atvinnuvegum. Þess vegna er engin ástæða til að ætla það, að slíkur hátekjuskattur sem þessi komi hart niður á atvinnuvegunum. En hitt er annað mál, sem ég og hv.frsm. höfum margtekið fram, að við erum ekki fylgjandi því að hafa tekjuskattinn þannig, að hann leggi allt í rústir. En við höfum út frá ákveðnu ástandi að ganga og vitum, að slíkur skattur kemur ekki illa við eins og afkomu var háttað á síðasta ári. Ef svo er, að allir aðrir skattar dreifist út og lendi á endanum hjá atvinnurekendunum, hvernig stendur þá á því, að hv.þm. vill ekki fara beina leið til atvinnurekendanna og taka allt hjá þeim með tekjuskatti? Það er í sjálfu sér skiljanlegt. Það er vegna þess, að þeir, sem hafa háar tekjur, græða meðan þessi jöfnuður er að komast á, og það tekur langan tíma. Skatturinn verkar sterkast fyrst, en svo dregur úr því með tímanum, að skattanna verði verulega vart. Hv. þm. tók dæmi af Englending, sem vildi leggja skatt á ræktaða landið, til þess að rækta það óræktaða. Þetta hygg ég, að sé góð aðferð, þegar ræktaða landið getur greitt skatt. Það má segja, að þessi aðferð sé nokkuð notuð hér á landi. En ég minnist þess að hafa lesið ummæli eftir Lloyd George, hvernig hann lítur á þetta með ræktaða og óræktaða landið. Hann fer fyrst framhjá óræktuðu landflæmi og hugsar sér, að þetta þurfi að rækta. En þegar hann fer framhjá ræktaða landinu, þá hugsar hann sér, að þessir menn, sem það eiga, geti borgað. En þegar hann fer að rannsaka það betur, kemur það í ljós, að það er smáfólkið, sem hefir ræktað ræktaða landið, en það eru stórburgeisarnir, sem eiga það óræktaða og hafa efni á að halda því óræktuðu. Niðurstaða hans í þessu efni varð svo sú, að það ætti að auka skattinn á þessum ríku mönnum, svo þeir hefðu ekki efni á því að halda þessu landi óræktuðu. Þetta dæmi er lærdómsríkt fyrir Englendinga, þó að það eigi ekki við hjá okkur. Það er ekkert ósamræmi í því, að ég hafi ekki treyst mér að ganga lengra fyrir einu ári en að heimta 25% álag, því að nú verður að ná inn meiru fé en á síðasta ári vegna kreppuráðstafana, og það hefir valdið því, að nú verður að grípa til nýrra ráðstafana og ónotaðra möguleika. Það er skylda hverrar stj. að ganga ekki lengra en nauðsyn hvers tíma krefur, og það er rétt fyrir hverja stj. að leita að þeim möguleikum, sem bezt eiga við.

Jón Auðunn Jónsson Ég býst við, að þessi tollhækkun lendi á neytendum. Ég hefi átt tal við framleiðendur kaffibætis, og þeir segja, að sú framleiðsla beri sig ekki svo vel, að hún þoli neinn viðbótarkostnað. Slíkt mætti frekar hugsa sér með ölframleiðsluna, þar sem hún er nú rekin af aðeins einu félagi. Þó mun þetta fyrirtæki ekki hafa gefið góðar tekjur síðastl. ár. Framleiðslan hefir minnkað til muna. Einkum hefir salan í einn landsfjórðunginn minnkað stórkostlega. Má vera, að það standi að einhverju leyti í sambandi við minnkandi kaupgetu. En það mun þó að miklu leyti stafa af því, að menn eru farnir að búa það til sjálfir á heimilunum til eigin þarfa og einnig til sölu. Ég er hræddur um, að slík framleiðsla aukist, ef tollurinn verður hækkaður svo mikið, sem hér er ráð fyrir gert. 47% hækkun á annari tegundinni og 84% hækkun á hinni er ekki smáræði. Ég tel varhugavert að taka svo stór stökk í einu. Betra væri að fara af stað með minna. Síðar mætti svo hækka tollinn meira, ef reynslan sýndi, að neyzlan færi ekki til stórra muna niður.

Jóhann Jósefsson Í sambandi við það, sem ég hafði sagt viðvíkjandi því, að þessi viðbótar-tekju- og eignarskattur kynni að verða framlengdur síðar, ef hann yrði samþ. á þessu þingi, komst hv.frsm. þannig að orði, að þessi viðbótarskattur yrði ekki framlengdur, nema eitthvað ófyrirséð og óvænt bæri að höndum. Ég vil að óreyndu ekki efast um það, að hann haldi hér fram því, sem hann álítur sannast og réttast í þessu efni En mér er það hinsvegar ráðgáta, hvernig það getur gengið, ef þessi leið verður farin nú til þess sérstaklega að mæta útgjöldum ríkissjóðs af kreppuráðstöfunum vegna bænda, - mér er það ráðgáta, hvernig ríkissjóður á að halda slíkum útgjöldum áfram á næstu 4-5 árum til kreppulánasjóðs, ef hv.flm. hugsar sér, að þessi tekjuöflunarleið verði yfirgefin eða felld niður þegar á næsta ári. Ég segi þetta ekki af því, að ég sé því samþykkur, að þessi leið verði farin; það er síður en svo. Sízt af öllu, að það sé gengið eins langt í skattaálagningunni eins og hér er farið fram á í frv. En mér virðist, að hér verði að fara aðra leið, og hún er sú, sem komið hefir fram hjá hæstv. fjmrh., að gera þá breyt. á tekju- og eignarskattslögunum, sem geti verið til frambúðar. Hæstv. ráðh. telur, að það séu engin tök á að undirbúa hana nú á þessu þingi, en ef það á að gerast, þá virðist mér réttara að fara þá leið strax, heldur en að leggja út í þessa ófæru, sem hér er stefnt að með frv. Hæstv. fjmrh. talaði hér langt mál í gær um þessa skattahækkun, og virtist hann ætla, að ég væri að vorkenna einhverjum gjaldþegnum, sem helzt yrðu fyrir barðinu á þessum skattalögum. En það var alls ekki tilgangur minn. Ég geri ráð fyrir, að ef þetta frv. verður að lög- um og þau lög verða framkvæmd síðar, þá verði hægt að vorkenna þeirri stj. og þeim löggjöfum, sem að því standa. Ég þarf ekki að rökstyðja það nú, hvers vegna ætti að vorkenna þeim; það gerði ég í minni fyrri ræðu. Hæstv. fjmrh. virtist halda því fram, að þar sem við sjálfstæðismenn hefðum samþ. 25% tekjuskattsviðaukann á síðasta þingi - og virtist hann beina því til mín -, þá taldi hann, að mér bæri sem sjálfstæðismanni að taka vel þeim viðbótarskatti, sem hér er farið fram á. En af því að það vill nú svo vel til, að hæstv. fjmrh. þarf sjálfur að gerast talsmaður þessarar skattastefnu, sem hann hefir andmælt áður hér á Alþingi, og af því að það er vitanlegt, að hér er um grundvallarstefnumun að ræða á milli flokka í þinginu, þá vil ég minna hann á, að þó að við sjálfstæðismenn höfum orðið að ganga nokkuð inn á þessa leið og jafnvel samþ. álagningu beinna skatta til tekjuöflunar ríkissjóði, þá stafar það einungis af því, að við játum, að það verði að fara fleiri en eina leið til tekjuöflunar; það verði bæði að viðhafa beina og óbeina skatta. Ég vil ennfremur minna hæstv. ráðh. á það, að sjálfstæðismenn hafa ávallt haldið því fram, að hinir beinu skattar mættu ekki ná lengra en að vissu takmarki, og að um innheimtu tekju- og eignarskatts í ríkissjóð yrði að viðhafa alla varúð, því að þanþol slíkra skatta væri ekki ótakmarkað. Enda mun flestum vera það ljóst, að þegar komið er yfir ákveðið eða hæfilegt takmark, þá hefir þessi skattaálagning mjög hindrandi áhrif á framtak atvinnurekenda til framkvæmda í landinu. Þarna skilja leiðir um stefnur í skattamálum á milli sjálfstæðismanna annarsvegar og vinstri flokka þingsins hinsvegar. Þeir virðast hafa tröllatrú á beinum sköttum. Þetta vil ég minna hæstv. ráðh. á, að stefnumunurinn er jafnaugljós í þessum málum enn þann dag í dag eins og hann hefir verið á undanförnum þingum. Þess vegna getur hann tæplega búizt við öðru en að það hljóti að koma fram ákveðin mótmæli frá sjálfstæðismönnum, þegar um er að ræða svo gífurlega hækkun á tekju- og eignarskattinum. Það er ákaflega eðlilegt, jafnvel þó að þau beinist gegn þeirri stj„ sem nú situr að völdum með stuðningi þeirra. Ég ætla ekki að lengja umr. meira í þetta sinn. Það er rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að aths. mínar út af þessu frv. hafa verið meira almenns eðlis, en engir útreikningar um útkomu skattsins í einstökum atriðum samkv. fyrirmælum frv. Slíkir útreikningar hafa fremur litla þýðingu. Hér er aðeins um að ræða viðbótarskatt, eða hækkun á þeim tekju- og eignarskatti, sem nú hefir verið á lagður, og þau dæmi, sem hæstv. ráðh. hefir tilgreint um það, hvað þessi viðbót nemur miklu í einstökum tilfellum, sýnir aðeins skattaukann. En hæstv. ráðh. hefir ekki tekið heildarútkomuna eins og hún verður, þegar allt er samanlagt, bæði þeir skattar, sem nú gilda, og svo þessi skattaviðbót. Hæstv. ráðh. hefir talað miklu meira um tekjuskattshækkunina heldur en um hækkunina á eignarskattinum, sem mér finnst vera langt úr hófi fram. Við andmælendur frv. höfum sérstaklega hent á það, hversu hér væri langt gengið í álagningarkröfunum, og skil ég ekki annað en að hæstv. ráðh. hljóti að viðurkenna, að þær ástæður verði að taka til athugunar og að þær séu þess verðar, að við nánari meðferð málsins í fjhn. verði að koma fram miklar tilslakanir á ákveðum frv., eða þó helzt yfirgefa þessa leið og auka tekjurnar með jafnari viðbót á alla skatta og tolla, sem nú eru í gildi.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Ég sagði í upphafi þessarar umr., að ég vildi fara þá leiðina að láta ríkissjóð hafa bæði tekjurnar og gjöldin, sem kreppuráðstöfunum tilheyra. Að vísu getur enginn lagt höfuðáherzlu á þetta, og hv.þm. Seyðf. ekki heldur. Ef kreppun. kemst að þeirri niðurstöðu, að ríkissjóður skuli ekki vera milliliður, þá ber hún fram brtt. við bæði frv., sem hún hefir til meðferðar, og þá líka brtt. við tekjuaukafrv., og er því engin þörf á að vísa málinu til kreppunefndar.

Frsm. (Hannes Jónsson) Ég vil benda á vegna ummæla hv.þm.N.-Ísf., að engin ástæða er til að ætla, að þessi tollauki dragi úr neyzlu öls, þar sem hann nemur ekki meiru en tæpum 4 aurum á flösku. Auk þess mun hann ekki koma allur á neytendur, því ég býst við, að svo góð útkoma hafi verið þeim, sem bruggað hafa ölið, að rekstrarhagnaður þeirra þoli að minnka nokkuð. Hann ætti að geta orðið viðunanlegur fyrir því. Og þegar það líka er aðgætt, að ívilnunin, sem gefin var í 1. frá 1927, hefir algerlega náð út yfir ölið, þá verður tollhækkunin ekki eins mikil og hún sýnist vera. Eftir því sem menn hafa talað, þá virðist svo, að þeir séu hræddir um, að tollhækkun á öli muni meira draga úr notkun þess en tollhækkun á kaffibæti úr notkun hans. En þó er það svo, að ráðgerð tollhækkun frv. kemur þyngra niður á kaffibætinum, því talsverður hluti þeirrar framleiðslu hefir ekki náð í tollívilnunina frá 1927. En það er ekki rétt, að ölneyzlunni sé nokkur hætta búin. 4 aurar gera lítið til eða frá um notkun þess, og a. m. k. nokkuð af því kemur á framleiðendur. - Hið eina leiða við þetta er það, að ekki skuli mega framleiða að mun sterkara öl, - þá mætti eflaust tífalda tollinn án þess að salan væri í hættu.

Guðbrandur Ísberg Ég hefi aldrei sagt, að innlendir framleiðendur myndu setja verðið svo hátt, að þeir gætu ekkert selt. En viðvíkjandi hvítölinu sagði ég, að með þessari tollhækkun á því yrði það að líkindum selt með svipuðu verði og annað öl, en við því verði kaupa menn það ekki. Ég segi að líkindum, því ég býst við, að verð hvítöls mundi verða miðað meira við innkaupsverð þess, að viðbættum tolli, heldur en raunverulegt framleiðsluverð innanlands. A. m. k. er engin trygging gefin fyrir því, að svo verði ekki. Það var þetta, sem já í orðum mínum, að tollhækkunin gerði það að verkum, að mjög lítill munur yrði á verðinu á hvítöli og öðru öli, og þá yrði það að rýma af markaðinum.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Mér er mesta ánægja að því að heyra röksemdir hæstv. fjmrh. fyrir nauðsyn og sanngirni þessa aukna tekjuskatts. Ég hefði raunar kosið þær fyrr en þær hafa komið, en ég vænti þess, að nú verði framhald af till. hans í þessa átt. En viðvíkjandi einu atriði, sem hann drap á í fyrri ræðu sinni, þegar hann talaði um, hvort ætti að taka þá aðferð að ákveða í frv., til hvers tekjunum skyldi varið, vil ég segja nokkur orð. Hæstv. ráðh. taldi það réttu leiðina að láta þessar tekjur, sem aflað væri með tilliti til kreppunnar, renna beint í ríkissjóð, og síðan á ríkissjóður að leggja fram fé til kreppuráðstafana. Ég skal játa, að í fljótu bragði virðist það ekki skipta miklu máli, hvor leiðin er farin. En ég vii benda á það, að hæstv. ráðh. skýrir ekki rétt frá í þessu efni. Í því frv., sem fer fram á mest útgjöld í sambandi við kreppuna, er átt við, að féð renni í kreppulánasjóð, en ekki í ríkissjóð. Má í því sambandi minna á vaxtagreiðslur þær, sem Búnaðarbankinn á að inna af hendi til ríkissjóðs, að þær eiga að fara beint í kreppulánasjóð. Að því er þetta frv. snertir er sérstök ástæða til þess að benda á það, að tekjurnar eru miðaðar við ákveðið hlutverk. Og vegna þess að það er vitað, að þessi tekjuauki kemur nær eingöngu úr kaupstöðunum og kauptúnunum, og þar er atvinnuþörfin mest, þá virðist eðlilegast og sjálfsagt, að þær verði notaðar til þess að bæta úr þeirri þörf. Mér skildist á ræðu hæstv. ráðh., að hann væri ekki andvígur því, að þetta væri gert, enda er í grg. frv. tekið fram, að fénu skuli varið til kreppuráðstafana. Ég vil nú gera það að till. minni, að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til kreppunefndar. Hún hefir með höndum frv. okkar jafnaðarmanna um tekju- og eignarskatt, sem verja á til atvinnubóta. Ég tel því rétt, að frv. fari þangað, og vænti, að hv. d. fallist á það. Ég geri mér vonir um, að samkomulag náist um það við hv. stj., hvernig þessu fé skuli varið. Byggi ég þá von mína á ummælum hæstv. ráðh. við þessa umr. Ég hefi áður tekið það fram, að hér sé of skammt gengið um hækkun skatta, og ég verð að telja rök hæstv. ráðh. skýr fyrir því, að hægt hefði verið að fara lengra en gert er með frv. En það yrði þá athugað í þeirri n., sem málið fær til meðferðar.