Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf formanni þingflokks Framsóknarflokksins um að Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttir, 3. þm. Norðvest., verði fjarverandi á næstunni. Einnig hefur borist bréf frá formanni þingflokks Flokks fólksins um að Inga Sæland, 7. þm. Reykv. s., geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Þá hefur borist bréf frá formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins um að Berglind Ósk Guðmundsdóttir, 6. þm. Norðaust., verði fjarverandi á næstunni. Þá hefur borist bréf frá Þórunni Sveinbjarnardóttur, 8. þm. Suðvest., um að hún verði fjarverandi á næstunni. Í dag taka því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Framsóknarflokksins í Norðvesturkjördæmi, Friðrik Már Sigurðsson, 1. varamaður á lista Flokks fólksins í Reykjavíkurkjördæmi suður, Wilhelm Wessmann, 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í Norðausturkjördæmi, Berglind Harpa Svavarsdóttir, og 1. varamaður á lista Samfylkingarinnar í Suðvesturkjördæmi, Guðmundur Andri Thorsson. Friðrik Már Sigurðsson, Wilhelm Wessmann, Berglind Harpa Svavarsdóttir og Guðmundur Andri Thorsson hafa áður tekið sæti á Alþingi og eru boðin velkomin til starfa að nýju.

Borist hefur erindi frá þingflokki Pírata um mannaskipti í nefnd, sbr. 1. mgr. 16. gr. þingskapa, þannig að Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir taki sæti sem varamaður í Íslandsdeild Evrópuráðsþingsins í stað Björns Leví Gunnarssonar. Þessar mannabreytingar skoðast samþykktar án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.

Forseti vill tilkynna að skýrslur Ríkisendurskoðunar sem bera heitið Vegagerðin – Stjórnun, reikningshald og eftirlit með öryggi og gæðum framkvæmda og Vegagerðin – Niðurstöður fjárhagsendurskoðunar á bókhaldi ársins 2020 hafa verið sendar stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd til umfjöllunar, sbr. 8. tölulið 1. mgr. 13. gr. þingskapa.

Forseta hafa borist bréf frá umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 1064, um ofanflóðasjóð, frá Líneik Önnu Sævarsdóttur, á þskj. 1088, um búfjárbeit á friðuðu eða vernduðu landi, frá Hönnu Katrínu Friðriksson, og á þskj. 1105, um vernd í þágu líffræðilegrar fjölbreytni, frá Andrési Inga Jónssyni. Einnig hefur borist bréf frá heilbrigðisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1102, um einstaklinga með tengslaröskun, frá Evu Sjöfn Helgadóttur. Þá hafa borist bréf frá dómsmálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 1094, um sanngirnisbætur, og á þskj. 1109, um aðgengi að túlkaþjónustu, báðar frá Indriða Inga Stefánssyni. Að lokum hefur borist bréf frá félags- og vinnumarkaðsráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1077, um greiðsluaðlögun einstaklinga, frá Ásthildi Lóu Þórsdóttur.

Til svara eru: Innviðaráðherra, matvælaráðherra, utanríkisráðherra, félags- og vinnumarkaðsráðherra, háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra og heilbrigðisráðherra. Forseti vill geta þess að eftir samtöl við formenn þingflokka hefur forseti ákveðið að víkja frá hefðbundinni röð í óundirbúnum fyrirspurnum upp að nokkru marki. Sú venja hefur skapast að formenn flokka koma fyrstir í óundirbúnar fyrirspurnir, þá formenn þingflokka og svo aðrir þingmenn og allt innbyrðis eftir stærðarröð flokka. Forseta hefur verið bent á að sú staða geti skapast að formaður flokks, eða eftir atvikum, formaður þingflokks, kunni að vera fjarverandi um lengra tímabil vegna atvika eins og veikinda, fæðingarorlofs eða annars þess háttar, og það á við um Samfylkinguna sem stendur. Verður því vikið frá þessari röð að því leyti að formaður þingflokks getur þá komið í stað formanns flokks og varaformaður þingflokks í stað formanns þingflokks, eftir því sem svo háttar til.

Herra forseti. Enn einu sinni neyðumst við til að ræða rekstrarvanda heilbrigðisþjónustunnar. Til að samtalið fari ekki út um víðan völl eins og getur gerst þegar um svo stóran málaflokk er að ræða þá ætla ég að takmarka fyrri spurninguna við Sjúkrahúsið á Akureyri, þótt stöðuna þar megi auðvitað heimfæra upp á Landspítala – háskólasjúkrahús. Við samþykkt fjárlaga liggur fyrir að það vantar 250 milljónir upp á að sjúkrahúsið lendi ekki í alvarlegum rekstrarvanda árið 2023 miðað við óbreytta þjónustu. Ofan á þetta bætist skortur á hjúkrunarfræðingum sem fara til annarra starfa og fá betri boð um laun, minna álag og betri frí, t.d. hjá Heilsuvernd, heilsugæslunni fyrir norðan og heilbrigðisstofnunum á höfuðborgarsvæðinu. Þá eru ýmsir aðrir þættir sem munu auka álagið á sjúkrahúsið. Öldrunarþjónustan á Kristnesi mun loka aftur í sumar, mygla á öldrunarheimilinu Hlíð, sem fækkar tímabundið rýmum, og loks er gert ráð fyrir fleiri erlendum ferðamönnum en undanfarin ár. Minni geta Sjúkrahússins á Akureyri til að sinna þjónustu mun einungis auka álagið á Landspítala. Hér ræðum við herra forseta um opinberan málaflokk sem hefur meiri áhrif á líf okkar en flestir aðrir. Hver einasta fjölskylda hefur a.m.k. eina snertingu við heilbrigðiskerfið á ári, flestar miklu fleiri. Staða þjónustunnar hefur því bein áhrif á kjör fólks og þar með inn í kjaraviðræður, auk þess sem gæði hennar leika miklu stærra hlutverk þegar kemur að vali fólks á búsetu en við gerum okkur almennt grein fyrir. Herra forseti. Ég vil biðja ráðherrann í svari sínu að halda sig við að svara varðandi þetta tiltekna sjúkrahúss þannig að orðaskiptin geti verið hnitmiðuð. Hvernig líst hæstv. ráðherra á þá stöðu sem blasir við? Hyggst hann bregðast við og með hvaða hætti?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Loga Einarssyni fyrir að taka upp hér málefni heilbrigðisþjónustunnar og sérstaklega málefni Sjúkrahússins á Akureyri og ég skal reyna að halda mig við málefni Sjúkrahússins á Akureyri. En auðvitað er þetta, eins og hv. þingmaður kom inn á, í samhengi við heilbrigðisþjónustu því hann kom inn á fjölmarga þætti eins og mönnun. Það er skortur á sérhæfðu starfsfólki og við erum innan kerfisins að keppa um þennan takmarkaða mannauð. Því hefur Sjúkrahúsið á Akureyri fundið fyrir og það er hárrétt sem hv. þingmaður kemur inn á. Staðan hefur þó skánað, þó að það hafi verið erfitt undanfarið að ráða inn nýja hjúkrunarfræðinga, sérstaklega með tilkomu háskólans og hjúkrunarfræðinámsins þar. En að fjármögnuninni. Þar er uppsafnaður vandi til ansi margra ára sem hefur verið mætt af svigrúmi með sjúkrahúsinu. Við höfum veitt aukafjármagn til sjúkrahússins, m.a. til að klára uppbyggingu á tengigangi. Við höfum klárað þar sjúkrahússapótekið með aukafjármagni. Við fórum í mjög góða vinnu og samráð með sjúkrahúsinu við að horfa á fjármálin og höfum mætt þeim vel þar. Við settum aukafjármagn, 250 milljónir, í fjárlög þessa árs milli umræðna og það mætir að stórum hluta þessum halla sem hefur verið þannig að það á ekki að þurfa að loka á Kristnesi. Við höldum áfram að vinna þetta náið með sjúkrahúsinu þannig að það hefur ýmislegt jákvætt verið gert, m.a. á fjármálahliðinni. 

Herra forseti. Hæstv. ráðherra getur ekki endalaust vísað bara í það sem hefur verið gert og þó að það sé góðra gjalda vert að hér sé vísað í uppbyggingu á tengigangi þá er það fjárfesting en hér erum við að glíma við rekstur. Þó að staðan hafi skánað þá getur það ekki verið gott start, að byrja með of lítið fé upp á 250 millj. kr. ofan á allt annað. Í fyrradag var Svanur Sigurbjörnsson lyflæknir í viðtali á RÚV og í morgun aftur, held ég, og sagði að þegar nýr meðferðarkjarni Landspítala verði tekinn í notkun muni áfram vanta rými fyrir sjúklinga. Fjöldi sjúkrarýma er töluvert minni en í nágrannaríkjunum og að hans sögn mun nýi spítalinn ekki duga til. Nú eru þrjár vikur í framlagningu nýrrar fjármálaáætlunar og ég gef mér að hæstv. heilbrigðisráðherra hafi átt alvarleg, raunar mjög alvarleg samtöl við fjármálaráðherra um stöðuna sem hann ber ábyrgð á. Hvers megum við vænta í nýrri fjármálaáætlun? 

Hæstv. forseti. Ég kom því kannski ekki nægilega skýrt að en SAk fékk 250 milljóna viðbót inn á þetta ár og við mættum því.  Varðandi legurýmin - mér hefur ekki gefist kostur á að hlusta á viðtalið við lækninn sem hv. þingmaður kom inn á - þá er grein í Læknablaðinu þar sem er verið að skrifa um þetta risastóra mál. Hinn vestræni heimur fór í mjög gagngerða fækkun á legurýmum fyrir u.þ.b. 20–30 árum. Við erum með 2,85 legurými á hverja 1.000 íbúa sem er sambærilegt við Norðurlöndin en mun hærra annars staðar í Evrópu. Við þurfum að taka mjög skynsamlegar ákvarðanir þegar við reisum nýjan Landspítala um hvað við gerum við aðrar byggingar. 

Virðulegi forseti. Vextir hafa hækkað núna ellefu sinnum í röð og líklegt að þeir hækki í tólfta sinn núna í mars með óheyrilegum og óbærilegum afleiðingum fyrir heimilin og þau fyrirtæki landsins sem eru innan krónuhagkerfisins en eins og við vitum eru mörg fyrirtæki sem eru fyrir utan það. Við erum búin að sjá og ítrekað er bent á að það eru nokkrar þjóðir í þessu landi. Síðan hef ég átt hér orðastað bæði við forsætisráðherra og fjármálaráðherra þar sem ákveðin afneitun á þessu ástandi er í gangi. Um leið erum við líka að sjá ítrekaðar ábendingar helstu hagfræðinga landsins og hagsmunasamtaka í þá veru að ríkisstjórnin hafi ekki sýnt nægilegt aðhald á síðustu misserum og árum, sérstaklega ekki núna í þessu góðæri. Núna segir hæstv. innviðaráðherra í viðtali: Það er þörf á samstilltu átaki, við þurfum að losna við þennan vonda vítahring. Það er rétt að seðlabankastjóri er svolítið skilinn eftir með sitt eina tæki sem er stýrivaxtatækið. Vinnumarkaðurinn hefur reynt að gera sitt og er núna innan ramma sem hefur verið mótaður þannig að þeir aðilar á markaði sem eiga að sjá svolítið um ábyrgðina á því að halda verðbólgunni í skefjum eru að reyna að gera sitt. En eftir stendur ríkisstjórnin. Og við erum ítrekað búin að spyrja ríkisstjórnina hvaða aðgerðir hún ætli að koma með til að stemma stigu við verðbólgunni. Hvaða aðgerðir ætlar hún að draga fram núna t.d. til að lækka tolla og vörugjöld á vörur, til að lækka matarkörfuna? Hvað á að gera til að koma böndum á verðbólguna til þess að Seðlabankinn þurfi ekki enn og aftur að beita sínu stýrivaxtatæki, því eina sem hann hefur? Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í þessu? Afneitunin hefur verið gríðarleg af hálfu ráðherra en mér fannst glitta í ákveðna vonarglætu þegar hæstv. innviðaráðherra kom og sagði: Við þurfum að rjúfa þennan vonda vítahring. Já, við erum í enn einum vítahringnum 

Virðulegur forseti. Það er rétt að geta þess að ríkisstjórnin er auðvitað ekki aðgerðalaus og við höfum verið að vinna að fjölmörgum hlutum. Ég er á þeirri skoðun og var í þessu viðtali, sem hv. þingmaður var að vísa til, að benda á hið augljósa. Við þurfum að rjúfa þann vítahring sem við virðumst vera að stefna inn í, sem við þekkjum úr sögunni, þar sem eru víxlverkanir, hækkanir á launum og verðlagi sem ganga í takt og allir þurfa að sækja sér mótvægisaðgerðir vegna hærra verðlags með einhverjum hætti, annars munum við enda á þessum vonda stað. Ég vil líka segja að það sem við í innviðaráðuneytinu höfum til að mynda verið að gera á undanförnum misserum er eitt af því sem ég held að megi segja að sé eitt það mikilvægasta, ekki kannski til þess að bregðast við til skamms tíma en til lengri tíma, en það er að koma fram með húsnæðisstefnu, með áætlanir um uppbyggingu þar sem hið opinbera tekur virkan þátt í því að jafna stöðuna og búa til jafnvægi á húsnæðismarkaðnum þannig að hann einn og sér verði ekki þessi hvati til að dýpka kreppurnar og að blása síðan í nýja upprisu í mikilli skyndingu þar sem fjöldi fólks kemst ekki út á húsnæðismarkaðinn vegna þess að það er ekkert byggt. Ég held að þetta sé eitt af stóru verkefnunum sem við erum að gera. Til skamms tíma getum við auðvitað ekki komið með mótvægisaðgerðir gagnvart öllu því sem Seðlabankinn er að slá á. Hérna var t.d. einn af leiðtogum stjórnarandstöðunnar í fyrra andsvari að kalla eftir miklum fjármunum inn í heilbrigðiskerfið í næstu fjármálaáætlun. Við bættum svo sannarlega bæði í fjárauka, einum 18 milljörðum, og 12 í fjárlögunum inn í heilbrigðiskerfið. Við verðum öll að vera tilbúin að sníða okkur stakk eftir vexti 

Virðulegi forseti. Hér kemur þriðji formaðurinn í röð og segir: Við erum að gera fullt. En samt er verðbólgan þar sem hún er og samt höfum við staðið frammi fyrir 11 vaxtahækkunum í röð. Það er ekkert plan í gangi hjá ríkisstjórninni - ekkert plan. Ég lagði fram fyrirspurn fyrir fimm mánuðum til hæstv. matvælaráðherra sem verður svarað í dag um það hvað eigi að gera til þess að hjálpa til við að lækka matarkörfuna. Ríkisstjórnin er búin að hafa nægan tíma til að bregðast við núna. Já, við þurfum líka lengra tímaplan því að þetta þarf ekki að vera svona. Okkur greinir auðvitað á um leiðir til lengri tíma, en hvað ætlar ríkisstjórnin að gera til skemmri tíma? Við heyrum Vinstri græna tala um skattahækkanir í ýmsu formi og Sjálfstæðisflokkinn boða aðhald einhvern tíma á fjárlögum næsta árs en við þurfum aðgerðir núna. Framsókn kemur og skilar auðu og það er eins og hún sé ekki í þessari ríkisstjórn. Þrátt fyrir allt þá leiðir samsetning þessarar ríkisstjórnar til þess að við erum með ósjálfbæran ríkissjóð sem er skilað í halla til næstu ára og verið er að velta byrðum nútímans yfir á börnin okkar í framtíðinni. 

Virðulegur forseti. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður nær betri hljómgrunni með því að koma alltaf með þessa sömu ræðu eða hækka röddina, ég veit það ekki. En staðreyndin er sú að á síðasta ári þá komum við með 24% hækkun á húsnæðisbótum til þeirra sem verst hafa það á húsnæðismarkaði, hækkuðum vaxtabætur og breikkuðum þann hóp sem tekur til þess. Við hækkuðum barnabætur þannig að það er búið að gera fjölmargt. Hv. þingmaður veit það þrátt fyrir hún komi hér upp reglulega og haldi því fram að hér sé ekkert gert af því að hér sé einhver sérstök tegund af ríkisstjórn sem kalli á aðgerðaleysi, sem er náttúrlega endemisvitleysa. Og af því að hv. þingmaður byrjaði að tala um vexti í fyrirheitna landi hv. þingmanns, Evrópusambandinu, þá eru vextir þar fjölbreyttir og vandamálin gríðarlega ólík frá norðri til suðurs, austri til vesturs, alveg gríðarlega. Það er ekki neitt „kvikk fix“ að fara að flytja inn einhverjar landbúnaðarvörur með lægri tollum frá Suður-Evrópu eða Austur-Evrópu eða frá Asíu þegar við erum að takast á við loftslagsmál, vörur frá löndum þar sem laun eru miklu lægri, 

Forseti verður að minna bæði hv. fyrirspyrjendur og hæstv. ráðherra á það að ræðutími er takmarkaður í óundirbúnum fyrirspurnum, bæði í fyrirspurnum og svörum.

Herra forseti. Ég hef áður spurt hæstv. utanríkisráðherra út í þá ógn sem stafar af yfirvofandi löggjöf Evrópusambandsins sem mun í raun rústa stöðu Íslands í flugmálum. Ég heyri að hæstv. ráðherra hefur tekið undir þær áhyggjur. Í gær var hæstv. ráðherra í viðtali við Morgunblaðið, a.m.k. mbl.is, og sló þar í og úr og vakti eiginlega fleiri spurningar en svarað var. Hæstv. ráðherra sagði að það hefði verið farið í fordæmalaust átak til að hafa áhrif á löggjöf ESB, m.a. verið haldnir yfir 100 fundir með embættismönnum og hæstv. ráðherra hefði sjálfur hitt á þriðja tug utanríkisráðherra. En hver varð árangurinn af þessu fordæmalausa átaki og öllum þessum fundum? Hvað hefur fengist á móti? Hæstv. ráðherra segir að þetta sé erfitt viðureignar og erfitt að fá undanþágur vegna þess að þetta sé hluti af loftslagsáætlun Evrópusambandsins, sem Ísland hefur illu heilli elt þrátt fyrir að þetta eigi ekki við um íslenskar aðstæður, til að mynda þessi tilraun til að neyða fólk inn í járnbrautarlestir fremur en að fara í flugvélar, sem hentar okkur augljóslega ekki. Svo segir hæstv. ráðherra líka að enginn mótmæli lengur áhrifunum á Ísland. Ég er ekki alveg viss um að þetta sé rétt. Hingað kom einhver Slóvaki, hæstv. forseti verður að fyrirgefa, ég man ekki hvað hann heitir, Milo, held ég. Alla vega heldur þessi maður utan um þessi mál öll. Þessi Slóvaki sem hefur örlög Íslands í hendi sér gaf ekkert til kynna um að það væri skilningur á afstöðu Íslands til þessara mála. Hæstv. ráðherra segir, með leyfi forseta: „Við tökum þetta fasa fyrir fasa og við erum að gera allt hvað við getum til að ná fram breytingum og verðum í raun að vona það besta. Ef það tekst ekki þá er í raun ekki tímabært að fabúlera um það hvað gerist næst.“ Herra forseti. Er ekki einmitt löngu orðið tímabært 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa fyrirspurn. Ég er eðli máls samkvæmt ekki alveg sammála því að ég hafi slegið úr og í í þessu viðtali. Hér er spurt um hvað gerist næst og sagt að ég skuldi svör við þessu máli einhvern veginn í heild sinni. Staðreyndin er sú að við erum í miðju verki. Málinu er ekki lokið Evrópusambandsmegin og ég stend algjörlega við að um er að ræða stærsta átak sem við höfum farið í, við byrjuðum fyrr og erum í raun ekki enn þá komin á þann stað þar sem við erum venjulega að óska eftir aðlögunum eða ákveðnu mótvægi áður en mál eru tekin upp í sameiginlegu EES-nefndina. Það er ekki rétt, og ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður sé að vísa í Savkovic, að hann haldi á málinu einn og örlög okkar séu í hans höndum. Ég sagði hins vegar það sem er satt og rétt í þessu viðtali, að ef engar breytingar verða á málinu þá mun það hafa miklar afleiðingar fyrir okkur og þess vegna leggjum við svo mikla áherslu á málið. Í lagasetningarferlinu hjá Evrópusambandinu náðust hins vegar fram breytingar sem skipta okkur vissulega máli, eins og þær að Evrópusambandið muni niðurgreiða verðmun á venjulegu flugvélaeldsneyti og vistvænu eldsneyti sem við gætum mögulega framleitt hér og þarf þá ekki að borga ETS-gjöld af því síðar, og sömuleiðis að gerð verði úttekt á heildaráhrifum af þessu öllu saman. Það dugir okkur hins vegar ekki og þess vegna erum við ekki hætt í okkar vinnu. Við erum þar af leiðandi í miðju verki og leggjum okkur fram við að ná fram þeim breytingum sem við teljum sanngjarnar og eðlilegar. Að okkar mati erum við ekki að biðja um hluti sem eru ósanngjarnir eða óeðlilegir og erum ekki heldur að biðja um að vera stikkfrí í málinu. Við erum að benda á að það að reikna út meðaltal og yfirfæra það á allt málið sé ekki tæmandi og ekki nægilega góð nálgun 

Herra forseti. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að það að málið verði skoðað, áhrif þess, löngu eftir að það hefur tekið gildi dugar okkur ekki. En hvað hafa íslensk stjórnvöld fengið fram eftir þessa hundrað fundi og 20–30 fundi með utanríkisráðherrum að auki? Það er ekki að heyra að það sé neitt. Það blasir við að það verður krafa um að þetta klárist fyrir áramót þegar þessar reglur allar eiga að taka gildi í Evrópusambandinu og þá finnst mér áhyggjuefni ef hæstv. ráðherra getur ekki sagt hreint út að við munum ekki innleiða þetta ef það skaðar íslenska hagsmuni og aðstæður okkar hér. Hæstv. ráðherra sagði í fyrrnefndu viðtali að það væri ekki tímabært að tala um að hafna þessum hluta löggjafarinnar. Er ekki tímabært að tala um að hafna þessum hluta löggjafarinnar ef ekki verður komið til móts við okkur? Hvernig nálgast íslensk stjórnvöld þessar viðræður ef þau treysta sér ekki einu sinni til að segja það hreint út 

Herra forseti. Ég skil hv. þingmann vel, að hann komi hingað upp og ætlist til þess að ég svari eins skýrt og hann kallar eftir. Ég sagði skýrt í þessu viðtali og hef sagt það áður að við munum ekki standa að því að innleiða regluverk sem mun stórkostlega skaða hagsmuni Íslands. Mín ábyrgð er umfram allt að tryggja þá hagsmunagæslu sem þarf í þessu máli eins og öðrum og mitt mat er einfaldlega það að á þessum tímapunkti, út af þeim hagsmunum og út af þeirri ábyrgð, þá ætla ég að spila það eins skynsamlega og ég get. Ég tel ekki að hluti af því sé að vera með gífuryrði og risastórar yfirlýsingar á þessum tímapunkti og þess vegna ætla ég ekki að gera það. Þó að það myndi henta mér pólitískt betur að gera það akkúrat núna þá ætla ég ekki að gera það vegna þess að þetta snýst allt um þessa stærri hagsmuni, um samninginn í heild sinni. 

Virðulegur forseti. Þolinmæði mín er á þrotum. Ég sendi inn fyrirspurn til hæstv. innviðaráðherra 24. nóvember sl. Þetta varðar ökuskírteini og ein af spurningunum er: Er hægt að framvísa rafrænu ökuskírteini sem gildu skilríki erlendis og í hvaða löndum þá? Frá árinu 2020 hafa verið gefin út rafræn ökuskírteini á Íslandi. Margir hafa tekið þessu fagnandi þar sem í dag er hægt að borga fyrir þjónustu og vöru með símanum og hafa margir látið veskið ofan í skúffu. Ég heyrt margar sögur af ferðalöngum sem lenda í miklum vandræðum þegar út er haldið. Ferðalangar framvísa rafrænu ökuskírteini þegar þeir vilja taka bíl á leigu en fá þau svör að rafræn skilríki dugi ekki til heldur þurfi að hafa gamla góða bleika kortið meðferðis eða alþjóðlegt ökuskírteini. Kostnaður íslenskra ferðamanna vegna þessa hleypur á tugþúsundum sem fæst ekki endurgreiddur. Bankar á Íslandi telja síðan rafræn ökuskírteini ekki gild skilríki. Þannig að það virðist enginn telja þetta gilt og það virðist vera hálfgerður brandari hjá ríkisstjórninni að hafa þessi ökuskírteini svona. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra sem fer með þessi mál hvort stjórnvöld séu meðvituð um hve algengur misskilningur það er hjá landsmönnum að halda að þeir geti framvísað rafrænu ökuskírteini erlendis? Ég spyr einnig: Hvers vegna voru gefin út rafræn skilríki ef þau eru virt að vettugi hjá öðrum þjóðríkjum? Mun ráðherra svara skriflegri fyrirspurn minni um þessi atriði? Eða enn þá betra, getur hann svarað þessum spurningum hér í salnum strax í dag? Hefur ráðherra gert einhverja tilraun til að fá þessi rafrænu ökuskírteini viðurkennd í öðrum löndum t.d.?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta hérna upp. Ég heyrði hv. þingmann kvarta undan þessu á þingdögum í síðustu viku og varð eiginlega hvumsa við vegna þess að ég mundi eftir þessari fyrirspurn og hélt satt best að segja að henni væri löngu svarað, ég var búinn að biðja mitt fólk í ráðuneytinu að fara ofan í það. Ég treysti mér ekki til að svara fyrirspurninni til hlítar hér. En þegar rafræn skírteini voru kynnt til sögunnar voru þau fyrst og fremst kynnt til sögunnar til notkunar á Íslandi. Það kom síðar fram að menn þyrftu að hafa tiltekinn lesara til þess að þau væru nægilega örugg og þess vegna hafa aðilar á Íslandi í einhverjum tilvikum, hv. þingmaður nefndi bankanna, ekki tekið þau gild. En mér er samt kunnugt um að þau eru tekin gild á ýmsum öðrum stöðum, eins og í apótekum t.d., ég hef alla vega upplifað það og reyndar víðar. En það er hins vegar algjörlega rétt að þau voru ekki kynnt til sögunnar sem alþjóðleg skírteini. Við vorum einfaldlega ein af fyrstu þjóðunum sem tóku þetta upp. Ég, sem þáverandi samstarfsráðherra Norðurlanda og auðvitað bara í samgönguráðherrahópnum á Norðurlöndunum, var að reyna að fá öll Norðurlöndin til að byrja að viðurkenna þetta. Norðmenn eru líka komnir með rafræn skírteini og ég held að fleiri þjóðir séu komnar með þetta núna í dag. Stundum er rætt hérna um Evrópusambandið og sum lönd á Norðurlöndunum geta aldrei gert neitt nema Evrópusambandið sé búið að samhæfa þetta þannig að við höfum svolítið beðið eftir því. Alla vega hefur sú vinna ekki gengið upp að Norðurlöndin væru komin með þetta, sem mér myndi þykja gott fyrsta skref. En við höfum aldrei gefið það til kynna að þessi rafrænu skírteini gildi hér og þar um heiminn, ef ég þekki það rétt. En ég ætla að bíða eftir því að fá allar upplýsingar í fyrirspurninni og ég vona að hv. þingmaður fái svarið sem allra allra fyrst.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið og ég er sammála. Ég vona heitt og innilega að það komi svör sem fyrst. Ég spyr mig líka að því hvort það hefði ekki verið nær að auglýsa þetta, það þarf eiginlega að auglýsa og láta fólk vita. Það virðist eins og að Íslendingar hafi þá tröllatrú að þegar eitthvað er komið rafrænt í símann hjá þeim þá gildi það bara alls staðar í heiminum. En fólk er að verða fyrir tjóni vegna þess að það fer erlendis, tekur bílaleigubíl, borgar bílinn, kemur svo á staðinn og er bara með rafrænt ökuskírteini og þá fær það ekki bílinn og situr uppi með kostnaðinn. Þetta getur eyðilagt heilu fríin fyrir fólki þannig að ég vona heitt og innilega að verði tekið á þessu. Svo langar mig bara í stuttu máli að spyrja hvort hæstv. ráðherra sé ekki sammála mér með óborganlegu línuna sem á að fara að gera, sem virðist stefna ekki tugi milljarða fram úr kostnaði heldur hundruð milljarða: Væri ekki ódýrara að halda gamla góða strætókerfinu og hafa bara ókeypis í strætó? Það myndi ekki kosta nema brot, 1% eða 5% af þessum kostnaði.

Virðulegur forseti. Aðeins um rafrænu skírteinin. Auðvitað er það þannig að við ferðumst hingað og þangað og stundum er það ekki einu sinni þannig að þetta bleika gildi og maður þarf að hafa alþjóðlegt skírteini með. En auðvitað er það óheppilegt ef eitthvað slíkt kemur upp á. Við erum mjög vön því að nota kort hér á Íslandi, ekki seðla, og sums staðar virkar það nú bara alls ekki heldur þannig að við þurfum svolítið að vita þegar við erum að fara út í heim að heimurinn er ekki á sama stað og Ísland. Við erum oft komin dálítið framar. Varðandi borgarlínuna, sem mér heyrðist hv. þingmaður kalla óborgarlínuna, ég veit ekki hvort það var misheyrn hjá mér, þá heyrist mér hv. þingmaður enn vera að glíma við að líta á þetta sem eitthvert svona útgjaldaapparat en hafi ekki sett sig inn í nákvæmlega hugmyndafræðina. Við erum að reyna að byggja sérreinar þannig að vagnar sem keyra oftar komi fólki, meiri fjölda, hraðar á milli stærri staðanna. Það er hugmyndafræðin. Ég hef enn mikla trú á að þetta geti gengið eftir. En vissulega hefur kostnaður við þetta vaxið, 

Forseti. Oft er sagt að við eigum ekki að fjalla um einstaka mál en það eru oft einstök mál sem benda okkur á gallana í kerfinu. Nýlega greindu frá einstöku máli Gunnþór Sigurþórsson og móðir hans, Ásta Þórhalla Þórhallsdóttir, sem varðar heilbrigðisráðherra og hann hafði svarað blaðamanni í löngu símtali eins og greint er frá á dv.is. Þar er fjallað um stöðu Gunnþórs þar sem þau eru að eigin sögn á barmi örvæntingar. Þar er greint frá samskiptum við heilbrigðisyfirvöld og hvort hægt sé að gera eitthvað eða ekki. Það reynist víst makalaust erfitt að fá svör og allir vísa hver á annan. Vísað er á neyslurými sem er síðan alls ekki það sama og skaðaminnkandi meðferð lyfja sem fjallað er um í þessari grein, þar sem viðkomandi aðili hefur verið morfínfíkill í tvo áratugi - gríðarlega erfitt mál. Í greininni er vitnað í það, með leyfi forseta, að „einn þrautreyndur starfsmaður í málefnum fólks með fíknisjúkdóma sagði að enn væri mikið um fordóma innan kerfisins, þótt enginn vildi viðurkenna slíkt. Viðkomandi aftók með öllu að koma fram undir nafni.“ Þarna er ákveðin hræðsla í gangi og það eina sem við höfum til að yfirstíga hræðslu og fordóma er fræðsla, sem er rýmið þar á móti. Þarna er vitnað í heilbrigðisráðherra, með leyfi forseta: „Margt gott/jákvætt getur gerst á stuttum tíma þegar kemur að skaðaminnkandi úrræðum.“ Í síðasta þætti Storms sáum við einmitt skaðaminnkunarúrræði og í raun afglæpavæðingu neysluskammta í verki í sóttkví. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Getum við ekki strax farið að stíga dálítið stór skref í þessu? Þurfum við í alvörunni að bíða 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni fyrir að taka hér upp umræðu um fíkni- og geðsjúkdóma sem allt of oft fer saman og tengist kannski þessu tiltekna máli sem hv. þingmaður vísaði í. Ég ætla að byrja á því að taka undir með hv. þingmanni. Opin og fordómalaus umræða er algjör lykill að því að geðsjúkdómar eða fíknisjúkdómar valdi ekki jaðarsetningu einstaklinga. Mér finnst margt jákvætt hafa verið að gerast á skömmum tíma þegar kemur að því og þegar kemur að skaðaminnkandi úrræðum og viðhaldsmeðferð. Mér finnst augu vera að opnast, það er rétt. Við erum með stóran breiðan hóp, notendamiðaðan hóp, í vinnu í heilbrigðisráðuneytinu sem er að skoða þessi mál og þetta tiltekna mál, sem við höfum oft skírskotað til sem afglæpavæðingar og hefur komið hingað inn í þingið fyrr. Nú er fíknigeðdeild í samstarfi við Vog þegar kemur að viðhaldsmeðferðum. Það er hægt að fara í viðhaldsmeðferð bæði á geðdeild og á Vogi þar sem tiltekin lyf eru notuð, suboxone og methadone. Þau henta ekki öllum. Nokkrar þjóðir hafa farið í að ávísa og vera með neyslurými þar sem þú getur komið og fengið morfínskyld lyf og það er eitthvað sem við erum nú þegar með til skoðunar. Af því að ég fékk þessa fyrirspurn, og það er hárrétt sem þingmaðurinn kom inn á varðandi hvernig þetta er í dag, þá geta læknar auðvitað í ákveðnum tilvikum ávísað slíkum lyfjum.

Forseti. Við sáum það í þessum þætti Storms hvernig afglæpavæðing varð einhvern veginn bara nauðsyn; þegar það varð nauðsyn þá var gripið til afglæpavæðingar, en dagsdaglega er hún nauðsyn fyrir fólk sem er í þessum vanda. Ég skynja persónulega mikið hik hérna í svörum hæstv. ráðherra og velti því fyrir mér hvort við þurfum ekki dálítið pólitískt þor til að stíga þetta skref út af einmitt þessum fordómum í kerfinu sem er verið að lýsa: Það er hægt að fara til einhverra lækna, það er kannski hægt að fara í einhver neyslurými, sem eru í rauninni ekki til enn þá, það er verið að vísa í það að það er verið að leita að staðbundnu neyslurými í samvinnu við Reykjavíkurborg. Það þarf að ganga miklu hraðar miðað við stöðuna í dag. Það þarf í rauninni pólitískt þor til að segja bara: Núna gerum við þetta. Þetta verður komið í lag um næstu mánaðamót.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Þetta kallar alltaf á mjög fjölbreytt úrræði. Við þekkjum þessa umræðu um húsnæði fyrst, þetta snýr að því að fá þak yfir höfuðið. Við eigum í samtali við Reykjavíkurborg m.a. um þann þátt. Síðan leystum við á síðasta kjörtímabili þetta með bíl fyrir neyslurýmin og við viljum fá það á fastan stað. Þá horfum við m.a. til þess að útvíkka þetta og horfa til þess hvernig reyndin hefur verið erlendis. Þannig að þetta er allt til skoðunar. Það sem ég tala um eru þessi jákvæðu skref sem hafa verið tekin og hvað varðar viðhaldsmeðferðina get ég bætt við naloxóne-nefúðanum sem var tekinn hér til notkunar og við höfum líka sett aukna fjármuni í rekstur neyslurýmisins. 

Virðulegi forseti. Eins og staðan er í dag hafa einstaklingar með fötlun ekki aðgang að meðferðarúrræðum við fíknivanda, hvort sem það er áfengisvandi, fíkniefnavandi eða spilafíkn. Samtök og aðstandendur fatlaðra með fíknivanda hafa kallað eftir viðeigandi meðferðarúrræðum og þá sérhæfðum úrræðum. Fíknivandi hér á landi hefur aukist verulega síðustu árin og sá vandi er líka til staðar hjá fólki með fötlun en fólk með þroskahömlun og/eða einhverfu er oft berskjaldaðri fyrir fíkn eins og áfengis- og spilafíkn. Á Vogi eru innlagnir vel yfir 2.000 á ári og er vandi hvers og eins mismunandi en fíknivandinn er sameiginlegur. Því miður er staðan sú árið 2023 að fólk með fötlun hefur ekki í nein úrræði að leita. Þess í stað leggst aukið álag á aðstandendur þeirra og þá sem sinna búsetukjörnum fyrir fatlað fólk. Það er ljóst að almenn úrræði henta ekki fólki með þroskahömlun, einhverfu eða fólki með tvíþættan vanda. Fíknisjúkdómurinn er margþættur sjúkdómur og því þarf að vinna út frá því í samvinnu við fagfólk. Árið 2017 var samþykkt þingsályktunartillaga hér á Alþingi um stefnu og framkvæmdaáætlun í málefnum fatlaðs fólks fyrir árin 2017–2021 og var gert ráð fyrir því að finna mætti fyrir henni í fjárlagagerð næstu ára. Í framkvæmdaáætlun segir m.a. að komið verði á sérhæfðu meðferðarúrræði fyrir fatlað fólk með fíknivanda með það að markmiði að fatlað fólk með fíknivanda eigi völ á sérhæfðum úrræðum. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hver er staðan á því að komið verði á fót sérhæfðu meðferðarúrræði fyrir fatlað fólk með fíknivanda?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þessa fyrirspurn sem mér þykir vænt um að fá hér inn því að þetta er viðfangsefni sem er mjög brýnt í okkar samfélagi. Í þeirri framkvæmdaáætlun í málefnum fatlaðs fólks sem hv. þingmaður vitnaði í var markmið einnar aðgerðarinnar að fatlað fólk með fíknivanda eigi völ á sérhæfðum meðferðarúrræðum, líkt og hv. þingmaður kom inn á. Staða málsins er sú að í maí 2021 greindi þáverandi heilbrigðisráðherra frá því að ákveðið hefði verið að ráðast í heildarúttekt á þjónustuferlum, hugmyndafræði, innihaldi og gæðum þeirrar heilbrigðisþjónustu sem einstaklingar með vímuefnasjúkdóma njóta og skoða þá möguleika á frekari samhæfingu heilbrigðisþjónustu og félagslegrar þjónustu, ekki síst með tilliti til endurhæfingar, með tilliti til búsetuúrræða og stuðningsmeðferðar fyrir einstaklinga í bataferli. Úttektin á þá líka að fela í sér greiningu á stöðu mála hvað varðar þessa þjónustu fyrir fólk með geðfötlun sérstaklega eða þroskahömlun og einnig fyrir fólk með skyn- og hreyfihömlun. Þessi vinna er enn þá í gangi og af þeim viðtölum og þeirri gagnaúttekt sem farið hefur fram er alveg ljóst að það er þörf á sérhæfðu meðferðarúrræði á Íslandi fyrir fólk með fíkniefnavanda og það eru þó nokkrar fyrirmyndir að slíkum úrræðum fyrir fatlað fólk að finna erlendis en við erum ekki komin á þann stað að setja þær fram. Það er sem sagt enn þá unnið að þessari úttekt en það benda öll gögn til þess að það þurfi betur að samþætta þjónustu fyrir fatlað fólk með vímuefnavanda og þróa mismunandi úrræði út frá mismunandi fötlun. Ég geri ráð fyrir því að sú vinna muni halda áfram í heilbrigðisráðuneytinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og gleðst yfir því að þessi vinna sé komin af stað og bíð þá bara eftir því að sjá hvernig sú úttekt kemur fram. Ég vil þá benda á að Þroskahjálp og fleiri hafa verið með ráðstefnur og málþing um þetta mál og mikil þekking býr innan þeirra raða. Ég einmitt tók samtalið í morgun við formann Þroskahjálpar og hún sagði að búið væri að benda á þennan vanda mjög lengi. Ég fagna því að þessi vinna sé komin af stað og spyr kannski ráðherrann hvort hann þekki til að sú vinna sé líka hafin inni á Vogi eða hjá SÁÁ að taka á móti slíkum einstaklingum.

Hæstv. forseti. Það er alveg ljóst að hér er um að ræða mjög þungan hóp og það er mikil þörf á samvinnu stofnana og aðila sem koma að þjónustu við umræddan hóp. Ég held að samþætting þjónustunnar sé lykilatriði þar eins og á svo mörgum öðrum sviðum í heilbrigðis- og félagsþjónustunni hjá okkur. Á fíkniefnadeild LSH er boðið upp á afeitrun, má segja, en ekki meðferð og hún tekur auðvitað á móti fötluðu fólki líkt og öðrum. Á Kleppi var starfrækt sérhæfð endurhæfingargeðdeild, sem er ekki lengur en hluti þeirrar starfsemi var fluttur á LSH við Hringbraut. Einhver fara í Krýsuvík en þar kannski skortir akkúrat sérhæfðari úrræði fyrir þau sem eiga við fötlun að stríða. En ég þekki ekki til þess hvort einhver vinna sé farin í gang á Vogi eða hjá SÁÁ. 

Forseta hefur borist fyrirspurn til skriflegs svars frá Jóhanni Páli Jóhannssyni á þskj. 1220, um greinargerð setts ríkisendurskoðanda um Lindarhvol ehf. Þá hefur forseta borist önnur fyrirspurn á þskj. 1221 frá Birni Leví Gunnarssyni, um hlutverk ríkisendurskoðanda. Fyrirspurnirnar eru lagðar fram með stoð í 3. mgr. 8. gr. þingskapa er fjallar um rétt þingmanna til að leggja fram fyrirspurnir til skriflegs svars forseta um stjórnsýslu á vegum þingsins. Fyrirspurnirnar sem um ræðir fjalla báðar um starfshætti ríkisendurskoðanda sem er sjálfstæður í störfum sínum. Störf ríkisendurskoðanda eru ekki hluti af stjórnsýslu Alþingis í skilningi 3. mgr. 8. gr., sbr. 91. gr. þingskapa. Þá er í 2. mgr. 91. gr. þingskapa skýrlega kveðið á um að starfsemi ríkisendurskoðanda falli ekki undir stjórnsýslu þingsins. Á þessum grundvelli hefur forseti ekki leyft fyrirspurnirnar enda telur forseti að það væri bersýnilega í andstöðu við ákvæði þingskapa. Í þeim tilvikum sem forseti heimilar ekki fyrirspurnir skal forseti bera þær umræðulaust undir atkvæði á þingfundi og fyrirspyrjandi þess, sbr. 2. mgr. 57. gr. þingskapa. Jóhann Páll Jóhannsson og Björn Leví Gunnarsson hafa báðir óskað þess að greidd verði atkvæði og hafa fyrirspurnirnar því verið settar á dagskrá þingfundar og hyggst forseti láta fara fram atkvæðagreiðslu um þær hvora um sig. Fyrst verða greidd atkvæði um fyrirspurn hv. þm. Jóhanns Páls Jóhannssonar og hefur hv. þm. Jóhann Páll Jóhannsson óskað eftir að taka til máls um atkvæðagreiðslu og bið ég þá sem ætla að taka til máls um atkvæðagreiðslu að gefa merki skýrlega.

Virðulegur forseti. Það er rangt hjá hæstv. forseta að fyrirspurn mín fjalli ekki um stjórnsýslu Alþingis og fyrir þessu eru þrjár ástæður. Í fyrsta lagi er greinargerð setts ríkisendurskoðanda miðpunkturinn í sérstöku stjórnsýslumáli hjá forsætisnefnd. Um þetta er ekki deilt. Í öðru lagi liggur fyrir að forsætisnefnd hefur þegar tekið ákvörðun um að greinargerðin skuli birt á grundvelli upplýsingalaga með vísan til þess að gildissvið upplýsingalaga tekur til stjórnsýslu Alþingis. Í þriðja lagi ætla ég að vitna hér orðrétt í bréf sem þáverandi forseti Alþingis sendi stjórn Lindarhvols ehf. þann 4. júní 2001, með leyfi forseta: „Málið er til skoðunar hjá forsætisnefnd Alþingis á þeim grundvelli að skjalið sé hluti af stjórnsýslu þess.“ Þetta sýnir að forsætisnefnd sjálf hefur fjallað um birtingu skjalsins út frá þeirri forsendu að skjalið sé beinlínis hluti af stjórnsýslu Alþingis. Að framansögðu virtu er ekki nokkur leið, virðulegi forseti, að halda því fram með góðu móti að fyrirspurn mín lúti ekki að stjórnsýslu Alþingis. Fyrirspurnin uppfyllir sannarlega skilyrði 3. mgr. 8. gr. þingskapalaga. Ég trúi ekki öðru, virðulegi forseti, en að þingmenn úr öllum flokkum standi hér í dag með rétti mínum til að bera fram þessa fyrirspurn, að þingmenn úr öllum flokkum standi með þeim skýlausa 

Virðulegur forseti. Ég vil taka heils hugar undir með hv. þm. Jóhanni Páli Jóhannssyni. Auðvitað á að birta þessar upplýsingar. Auðvitað á að fá að leggja þessa fyrirspurn fram. Við setjum hér mikilvægt fordæmi í dag, hversu langt er meiri hluti þessa þings tilbúinn að ganga til að virða rétt þingmanna til að leggja fram fyrirspurnir. Hv. þingmenn meiri hlutans eru hér að setja fordæmi, við skulum hafa það hugfast. Eins finnst mér mikilvægt að geta þess að öll forsætisnefnd, að forseta undanskildum, er á þeirri skoðun að birta eigi þessa greinargerð. Hér er tækifæri fyrir þingmenn forsætisnefndar sem greiddu atkvæði um það nú í morgun að þetta skyldi birta til að sýna það í verki að þetta skuli birta. Ég hvet alla hv. þingmenn til að greiða atkvæði með þessari tillögu hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Ég deili sama skilningi og hæstv. forseti á því að efni þessara tveggja fyrirspurna varði málefni Ríkisendurskoðunar og ég skil þingsköpin skýrt á þann veg að það falli ekki undir stjórnsýslu Alþingis. Ég mun því greiða atkvæði gegn þessu, en ég fagna því um leið af því að þetta er auðvitað bara einn angi af stærra máli sem varðar hinn svokallaða Lindarhvol. Ég fagna þeirri ákvörðun að í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafi meiri hluti óskað eftir því að umfjöllun um skýrsluna verði tekin á ný í nefndinni, þ.e. þá skýrslu sem skilað var inn til þingsins á sínum tíma. Ég tel hið rétta í því vera að kalla alla þá til sem hafa verið að véla um þessi mál.

Virðulegur forseti. Greinargerð setts ríkisendurskoðanda um Lindarhvol var ekki send Alþingi til umsagnar og er því ekki undanþegin aðgangi samkvæmt ákvæðum laga um Ríkisendurskoðun þar að lútandi. Samkvæmt upplýsingalögum teljast gögn ekki til vinnugagna þegar þau hafa verið afhent öðrum en greinargerðin var ekki afhent til neinnar frekari vinnu við hana af hálfu Alþingis heldur var fráfarandi settur ríkisendurskoðandi einfaldlega að skila verkinu af sér. Síðan þá hefur það inntak sem var sent þinginu fallið undir stjórnsýslu Alþingis og því á þessi fyrirspurn fullan rétt á sér. Auk þess inniheldur greinargerðin engar sérstakar trúnaðarupplýsingar svo að ég viti til. Ég segi því já.

Herra forseti. Ég verð að játa að ég skil hvorki upp né niður í þessu öllu saman. Nú skilst mér að það sé samstaða í forsætisnefnd um að birta þessa greinargerð. Hér er farið í einhverja lögfræðilega útúrsnúninga til að rökstyðja það að við fáum ekki aðgang að þessum upplýsingum sem allir eru sammála um að Alþingi eigi að hafa. Þetta er alveg með ólíkindum. Ég átta mig á því að það sem verið er að gera hérna er að meiri hlutinn að verja sjálfan sig. En ég hef skilið þetta sem svo að við séum öll sammála. Þessi greinargerð var afhent Alþingi, ekki bara forseta Alþingis og ég bara trúi því ekki að það sé í alvörunni þannig og meiri hluti þings ætli að verja það hér að Alþingi sjálft fái ekki aðgang að upplýsingum sem sendar voru Alþingi. Ég verð bara að segja að ég skil ekki neitt. Ég skil ekkert lengur.

Forseti. Við greiðum atkvæði hér í dag um það hvort leyfa eigi fyrirspurn sem varðar starfsemi og vinnugagn ríkisendurskoðanda. Fyrirspurninni var synjað af forseta þar sem hún varðar starfsemi ríkisendurskoðanda en ekki stjórnsýslu Alþingis og stangast því á við þingsköp. Skýrt er að starfsemi ríkisendurskoðanda fellur ekki undir stjórnsýslu Alþingis. Þegar við greiðum atkvæði hér í dag er mikilvægt að hafa í huga að Alþingi ber að fara að lögum. Þetta snýst ekki um geðþóttaákvörðun eða pólitík heldur snýst þetta um hvort við ætlum að fara eftir settum lögum. Vinnugögnin sem hér um ræðir eru í eigu ríkisendurskoðanda sem er sjálfstæður og óháður í sínum störfum og var vinnugagnið afhent þinginu sem slíkt. Aftur á móti er afar mikilvægt að það ríki gagnsæi í okkar störfum og við eigum að leita allra leiða til að tryggja að svo sé. Það liggur fyrir að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafi ákveðið að taka málið upp að nýju og kalla inn bæði núverandi og fyrrverandi ríkisendurskoðendur þar sem farið verður yfir málið. Þar með teljum við að málið sé í réttum farvegi og því mun ég hafna því að fyrirspurnin verði leyfð.

Herra forseti. Auðvitað hljótum við að standa vörð um rétt þingmanna til að kalla eftir upplýsingum um mál sem svo sannarlega er til meðferðar hér í þinginu. Við hljótum að fordæma þá hugsun sem kemur fram hjá þingflokksformönnum meiri hlutans, ekki síst þegar við vitum að þingmenn úr sömu flokkum, reyndar úr öllum flokkum, hafa samþykkt birtingu þessa gagns úr forsætisnefnd. Það er síðan aftur angi af því máli að þegar við erum með gagn sem kemur frá ríkisendurskoðanda, sem vill birta greinargerðina, og það stangast á við skýrslu annars ríkisendurskoðanda, þá hljótum við að virkja eftirlitshlutverk þingsins í því skyni að upplýsa almenning um hvað gekk á þegar eigur almennings voru seldar.

Virðulegur forseti. Við eigum að taka af þessa leynd um Lindarhvol. Hér á eftir förum við að greiða atkvæði um rétt þingmanna til upplýsinga um störf Ríkisendurskoðunar, stofnunar sem starfar á vegum Alþingis. Það er mikilvægur þáttur í skyldu þingmanna gagnvart almenningi að geta haft eftirlit með störfum stjórnsýslunnar. Ríkisendurskoðun spilar þar stórt hlutverk, enda sú stofnun sem falið er lögum samkvæmt að hafa sjálfstætt eftirlit með öðrum stjórnvöldum. Ef hægt er að meina þingmönnum aðgang að upplýsingum um störf Ríkisendurskoðunar þá er vegið alvarlega að upplýsingarétti þingmanna og almennings sem og eftirlitshlutverki Ríkisendurskoðunar. Ef starf einhverrar stofnunar þarf að vera hafið yfir vafa þá er það starf Ríkisendurskoðunar. Birtum skýrsluna.

Herra forseti. Fyrri hluta árs 2021 ritaði þáverandi forseti Alþingis svohljóðandi: „Forsætisnefnd Alþingis hefur haft til umfjöllunar beiðni Jóhanns Óla Eiðsson, blaðamanns á Viðskiptablaðinu, um aðgang að greinargerð setts ríkisendurskoðanda vegna eftirlits með framkvæmd samnings fjármála- og efnahagsráðherra og Lindarhvols og endurskoðun ársreikninga félagsins. Um aðgang almennings að gögnum um stjórnsýslu Alþingis fer samkvæmt upplýsingalögum um aðgang að gögnum um stjórnsýslu Alþingis. Með vísan til 5. gr. upplýsingalaga hyggst forsætisnefnd veita Jóhanni Óla aðgang að greinargerðinni.“ Og þar með var sú ákvörðun tekin. Eftir þetta hefur forsætisnefnd Alþingis tekið fjölmargar ákvarðanir samhljóða, þ.e. að veita aðgang að þessu gagni. Nú hefur núverandi forseti Alþingis hins vegar ákveðið að beita neitunarvaldi sínu gegn jákvæðari afstöðu allra í forsætisnefnd og ég skora á fulltrúa stjórnarliða sem eiga sæti í forsætisnefnd að koma hingað upp og gera grein fyrir atkvæði sínu. Ég held að 

Herra forseti. Ég var kölluð formalisti hér um daginn. Ég hafði ekki verið kölluð það áður en hef ákveðið að það sé bara hið ágætasta hrós því við erum vonandi sammála um að formið skiptir máli. Vonandi erum við flest sammála um að lýðræðislega ákveðið form skiptir máli. Mér þykir augljóst að þessi fyrirspurn snýst um starfsemi Ríkisendurskoðunar en ekki stjórnsýslu Alþingis. Eins og hefur margoft komið fram er 2. mgr. 91. gr. þingskapa skýr um að undir stjórnsýslu Alþingis fellur ekki starfsemi ríkisendurskoðanda. Ég greiði því atkvæði gegn þessari tillögu.

Virðulegur forseti. Það er rangt hjá hæstv. forseta og hv. þingflokksformönnum Vinstri grænna og Framsóknarflokksins að fyrirspurnin mín fjalli um starfsemi ríkisendurskoðanda. Fyrirspurnin fjallar um skjal sem hefur verið afhent Alþingi og er ekki lengur á forræði ríkisendurskoðanda. Við erum hér að tala um skýlausan rétt alþingismanna til að spyrja hæstv. forseta um stjórnsýslu Alþingis, um skjal sem er, samkvæmt bréfi frá forseta sjálfum, hluti af stjórnsýslu Alþingis. Þetta er alger farsi. Skjalið uppfyllir þannig óumdeilanlega skilyrði þingskapalaga. Þetta er skjal sem upplýsingalög ná til samkvæmt lögfræðiáliti sem forsætisnefnd aflaði sér og forsætisnefnd sjálf hefur ákveðið að birta þetta skjal á grundvelli upplýsingalaga einmitt á þeim forsendum að upplýsingalög taki til stjórnsýslu Alþingis. Fólk er í mótsögn, bullandi mótsögn. Ég biðla til þingmanna í öllum flokkum að velta því mjög vandlega fyrir sér hvers konar fordæmi er verið að setja hér ef mér verður í alvörunni bannað, í krafti meirihlutavalds, 

Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að ég varð hálfhissa þegar ég heyrði hér þingflokksformenn Framsóknar og Vinstri grænna tala um að þeir ætli ekki að styðja þessa fyrirspurn vegna þess að það er enn sami dagur og í morgun þegar fulltrúar beggja flokka í forsætisnefnd studdu birtingu þeirrar greinargerðar sem fyrirspurnin snýr að. Reyndar fulltrúar sömu flokka og studdu sumir birtingu í apríl í fyrra. En forseti, einn fulltrúa í forsætisnefnd vill ekki birta þetta gagn. Það kemur reyndar verulega á óvart að heyra þingflokksformann Vinstri grænna taka þátt í þessum ómerkilega spuna stjórnarliða um það að ákvörðun stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, um að taka upp skýrslu Ríkisendurskoðunar, sem ekki er bundin trúnaði og legið hefur á netinu í 2–3 ár núna, komi einhvern veginn í staðinn fyrir að lyfta leyndinni af skjalinu sem við erum að ræða hér í dag, greinargerð setts ríkisendurskoðanda. 

Forseti. Nú er ég líka formalisti og er stoltur af því. Sitthvað hefur verið sagt hérna sem allir hafa rétt fyrir sér með. Það er rétt að greinargerð setts endurskoðanda uppi í Ríkisendurskoðun er trúnaðargagn en greinargerð setts við Ríkisendurskoðanda sem er send Alþingi er það ekki. Þetta eru tvö mismunandi skjöl þó að þau innihaldi sama efni, þau varða mismunandi lagabálka, mjög einfalt. Ríkisendurskoðandi hefur rétt fyrir sér gagnvart eintaki sem er hjá Ríkisendurskoðun, fyrrverandi forseti hefur rétt fyrir sér gagnvart lögfræðiáliti sem er hér í þinginu. Það á að birta það samkvæmt upplýsingalögum, það er mjög skýrt. Þetta er greinargerð setts endurskoðanda sem hann skilar þinginu. Það er ekkert vinnugagn þar á bak við. Það er ekkert flókið við það. Við fengum lögfræðiálit um þetta sem er rosalega skýrt. Í þessu er ekkert sem varðar trúnað og samkvæmt upplýsingalögum á að birta þetta. Þetta er lögfræðiálit sem allir 

Virðulegur forseti. Það er ekki nóg fyrir stjórnarliða að lesin sé upp skilgreining forseta sjálfs á því að þetta mál falli undir stjórnsýslu þingsins, samt skal grafið yfir það. Það er heldur ekki nóg að við bendum á að það liggja fyrir lögfræðiálit og niðurstöður í forsætisnefnd um að ekkert standi í vegi fyrir að þetta gagn verði birt og hreinlega að það eigi að birta það, samt skal leyndarhyggjunni haldið áfram. Hvað varðar þennan útúrsnúning og smjörklípu um að opna aftur á skýrslu ríkisendurskoðanda í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, þá vil ég segja eitt: Greinargerð setts ríkisendurskoðanda er til umræðu vegna þess að blaðamaður óskaði eftir því að fá aðgang að henni og gerir það á grundvelli upplýsingalaga og á grundvelli þess að það á að heita fjölmiðlafrelsi í þessu landi. Það að við getum opnað einhverja skýrslu 

Hæstv. forseti. Það er alveg sama hversu oft hv. þm. Jóhann Páll Jóhannsson biðlar til mín um að greiða atkvæði með þessu þá mun ég ekki gera það. Það er bara einföld ástæða. Lögin eru alveg skýr hvað þetta atriði varðar. Þingskapalögin eru algjörlega skýr með það. Þess vegna biðla ég nú bara til þingmanna almennt að fara eftir lögunum, ekki eftir eigin réttlæti eða eigin sjónarmiðum eða hvernig mönnum finnst að það eigi að vera. Það er miklu meiri bragur á því. Svo getum við rætt allt hitt málið sem menn eru að fjalla hér mest um sem varðar ekki þessar fyrirspurnir. Það er önnur umræða. Förum bara að lögum í þessu.

Herra forseti. Við hljótum að standa vörð um rétt þingmanna til að kalla eftir upplýsingum um mál sem varðar samfélagið allt og mér finnst menn svolítið vera komnir út á hálan ís þegar menn eru að rökstyðja að svo eigi ekki að gera, að ekki sé talað um þegar við vísum bara beint í greinargerðina sjálfa. Það er þannig að settur ríkisendurskoðandi var ríkisendurskoðandi. Hann sem ríkisendurskoðandi sendir þinginu upplýsingar, hann sem ríkisendurskoðandi vill að þessar upplýsingar fari áfram til allra þingmanna. Hvernig í ósköpunum ætlum við að sniðganga það? Hvernig í ósköpunum ætlum við að standa gegn birtingu gagns sem kemur frá ríkisendurskoðanda sem vill láta birta það? Hvernig getum við látið það gerast? Við hljótum að standa vörð um það að fólk sem er þarna úti og á þá fjármuni sem verið var að véla um fái að vita hvað stendur í þessari greinargerð ef hún stangast á við hina eiginlegu skýrslu. Málið er bara ofureinfaldlega þannig 

Herra forseti. Nú er ég líkt og mjög margir þingmenn hér inni löglærð. Hingað koma hv. þingmenn meiri hlutans upp, Ingibjörg Isaksen og Hildur Sverrisdóttir, og tala um að við þurfum að fylgja lögum. Ég er sammála því. Það er augljóst að það er engin stoð í þessu lagaákvæði til að neita hv. þm. Jóhanni Páli Jóhannssyni um þessar upplýsingar. Það er bara engin stoð fyrir því. Þetta er held ég fjórða eða fimmta átyllan sem virðulegur forseti finnur til að neita okkur um þessar upplýsingar og þið bítið á agnið. Þetta snýst ekki um að fylgja lögum. Þessi lög eru ekki skýr um það að við eigum ekki að fá aðgang að þessum upplýsingum. Þvert á móti. Þessi greinargerð hefur ekkert með starfsemi ríkisendurskoðanda að gera, bara ekki neitt. Þessi greinargerð er komin hingað til þingsins, það er búið að senda hana til þingsins. Hún er undir stjórnsýslu forsætisnefndar líkt og forseti hefur sjálfur sagt. Þetta er átylla. Þetta er enn ein átyllan sem virðulegur forseti hefur komið fram með í þessu máli, hverja á eftir annarri, í hvert skipti sem ein er hrakin kemur ný og þið fallið fyrir þessu.  
            

Hæstv. forseti. Af því að hv. þm. Sigmar Guðmundsson kom hérna upp og sagði að settur ríkisendurskoðandi sendi það hingað sem hann vildi að kæmi til almennings þá er miklu einfaldara fyrir settan ríkisendurskoðanda að gera það bara sjálfur. Birta þetta bara sjálfur. Hann hefur sagt það sjálfur að hann sé bundinn trúnaði og þagnarskyldu um þetta.

…forseti birta hana.

Hann getur ekki sett það á annan. Það er bara mjög einfalt. Ef hann er bundinn trúnaði og þagnarskyldu þá er forseti þingsins það líka. Þessi vinna er auðvitað á forræði ríkisendurskoðanda. Þegar settur ríkisendurskoðandi hættir rannsókn í miðju kafi og annar tekur við henni þá er bara ein skýrsla, það er bara einn ríkisendurskoðandi og ein niðurstaða. Allt annað - það er bara verið að þyrla upp einhverju. Það er niðurstaðan og þannig á það að vera. En þetta mál hér fjallar ekkert um það heldur fjallar 

Herra forseti. Hér þarf að fylgja lögum, sagði hv. þm. Brynjar Níelsson. Í lögunum stendur vissulega, í 2. mgr. 91. gr., að undir stjórnsýslu Alþingis falli ekki Ríkisendurskoðun. En hér erum við að tala um greinargerð sem send var Alþingi þar sem greinargerðarhöfundur óskaði eftir að fá að koma og gera betur grein fyrir umræddri greinargerð. Hann hefur komið fyrir dóm í opið þinghald og gert grein fyrir innihaldi þessarar greinargerðar. Forseti Alþingis lýsti því yfir að forsætisnefnd hygðist, á grundvelli lögfræðiálits, birta umrædda greinargerð enda væri það hluti af stjórnsýslu Alþingis að gera svo á grundvelli upplýsingalaga. Við erum því alltaf að vísa í lögin, hv. þingmaður. Við erum alltaf endalaust að vísa í lögin. En það þýðir ekki að vera einhvern veginn svo sértækur á lögin að nýta þau bara þegar þau eru í þágu formanns Sjálfstæðisflokksins. Það er ekki þannig. 

Forseti. Allt á sinn tíma og stað og þegar settur ríkisendurskoðandi skilar af sér greinargerð til Alþingis þá er ábyrgðin komin hingað. Eftir það er settur ríkisendurskoðandi ekki ríkisendurskoðandi, hvorki settur né annað og ber þannig í raun enga ábyrgð gagnvart þeirri greinargerð sem hann skilar og er þannig tvímælalaust bundinn af trúnaði, auðvitað, en hefur sagt upphátt að það eigi að sjálfsögðu að birta þessa greinargerð. En það er á ábyrgð þingsins, forseta Alþingis, að gera það af því að þetta varðar stjórnsýslu Alþingis. Þetta varðar ekki lengur Ríkisendurskoðun, settan ríkisendurskoðanda eða neitt slíkt. Þetta er farið úr þeirra höndum, þau eru búin að skila þessu til þingsins og vegna þess er það á okkar ábyrgð að klára málið.

Herra forseti. Sjálfstæði ríkisendurskoðanda er eitthvað sem við höfum dálítið rætt í tengslum við þetta mál, en settur ríkisendurskoðandi var líka sjálfstæður í sínum störfum. Hann var trúnaðarmaður Alþingis í máli þar sem ríkisendurskoðandi var vanhæfur vegna fjölskyldutengsla. Þegar það vanhæfismóment gufaði upp hjá Ríkisendurskoðun steig settur ríkisendurskoðandi til hliðar, skilaði greinargerð til þingsins og ætlaðist til að hún yrði hluti af hinni þinglegu meðferð stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar í málinu. Sú nefnd getur ekki fjallað um greinargerðina í trúnaði. Við sem fulltrúar almennings höfum ekkert að gera með upplýsingar sem eru bundnar slíkum trúnaði að við megum ekki fjalla um þær á opinberum vettvangi. Það segir sig sjálft, forseti. Þess vegna er forseti orðinn einangraður í leyndarhyggjunni í forsætisnefnd en við sjáum í atkvæðagreiðslunni hér á eftir hvort hann 

Virðulegi forseti. Ég er ein af fjölmörgum hér inni sem er löglærð. Ég tel mig vera að fara að lögum þegar ég krefst þess eins og aðrir þingmenn, m.a. í forsætisnefnd, að birta eigi þessa greinargerð. Settur ríkisendurskoðandi er ríkisendurskoðandi í þessu máli. Ég tel það mjög varhugavert ef þingið ætlar að gefa og senda út þau skilaboð að þegar við setjum einhvern í ákveðið embætti, eins og ríkisendurskoðanda, vegna vanhæfni annars að við ætlum síðan ekki að taka mark á því sem kemur frá viðkomandi settum embættismanni. Mér finnst þetta vera loftfimleikar. Ég hefði haldið að Valur væri byrjaður með fimleikadeild innan síns félags en þessi lögskýring hv. þm. Brynjars Níelssonar gengur einfaldlega ekki.  
            

Virðulegur forseti. Af þessari atkvæðagreiðslu er okkur öllum að verða ljóst að til stendur að koma í veg fyrir að fyrirspurn hv. þm. Jóhanns Páls Jóhannssonar geti farið til forseta. Með þessu er stjórnarmeirihlutinn að setja enn eitt hættulega fordæmið þegar kemur að eftirlitshlutverki Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu. Þetta er ekki fyrsta dæmið og því miður, miðað við framgönguna í dag, verður þetta væntanlega ekki síðasta dæmið. Þegar frumkvæðisathugun stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar var komin aðeins of langt fyrir stjórnarliða, um hæfi ráðherra, er henni lokað með bókun. Stórhættuleg aðför að eftirlitshlutverki Alþingis. Þegar óskað var eftir lögfræðiáliti um hæfi ráðherra var því hafnað í atkvæðagreiðslu. Þegar óskað var eftir lögfræðiáliti um hvort stjórnarfrumvarp stæðist stjórnarskrá þá var sagt nei við því og nú þetta, fyrirspurn frá þingmanni sem forseti sjálfur hefur viðurkennt að snúist um stjórnsýslu þingsins í bréfi - svarið er nei. Þetta er hættulegt fordæmi sem stjórnarmeirihlutinn er að setja og þetta er virðingarleysi gagnvart því hlutverki sem Alþingi hefur gagnvart því að veita framkvæmdarvaldinu aðhald.

Þingmaðurinn segir?

Já.

Herra forseti. Svona fyrirspurn ætti náttúrlega að vera óþörf. Hvað stendur í þessari fyrirspurn? Það stendur: Hvað segir skýrslan sem forseti vill ekki opinbera? Hvað stendur í þessari greinargerð sem forseti er búinn að halda leyndri í ár? Svona fyrirspurn á náttúrlega ekki að þurfa, sérstaklega þegar gervöll forsætisnefnd vill birta þessa greinargerð fyrir utan forseta sjálfan. Það er kannski eðlilegt að forseti segi nei við þessari fyrirspurn en að fólkið sem vill birta greinargerðina sem er verið að spyrja út í segi nei, ég skil það ekki. Ég skil ekki hvernig nokkur þingmaður sem ekki styður þessa fyrirspurn getur í framhaldinu haldið því fram að viðkomandi sé ekki með í þessum leyndarleik, sé ekki með í að halda greinargerð setts ríkisendurskoðanda, um ráðstöfun þeirra fjármuna sem fóru í gegnum Lindarhvol, leyndri. 

Þingmaðurinn segir?

Já.

Herra forseti. Við erum búin að spyrja á þessu þingi: Getum við fengið að sjá þessa greinargerð? Svarið var nei. Þá spyrjum við: Af hverju megum við ekki sjá þessa greinargerð? Út af einhverju lögfræðiáliti. Getum við fengið að sjá lögfræðiálitið? Nei. Þetta var bara forseti. Í forsætisnefnd sjálfri vilja allir að greinargerðin verði gerð opinber nema forseti. Það eru gríðarleg vonbrigði að sjá hérna meiri hluta þingsins verja þá gerræðislegu afstöðu forseta þingsins sem er eingöngu til þess að verja formann Sjálfstæðisflokksins. Við vitum það öll að þetta hefur ekkert með lög að gera. Við erum ekki að fylgja neinum lögum hérna. Ef lögin eru skýr þá eru þau skýr um það að við eigum rétt á að bera fram þessa fyrirspurn. Af hverju er það lagt í hendur þingsins sjálfs að kjósa um hana ef þetta ef svona ægilega skýrt? Jú, vegna þess að þegar upp er staðið er þetta pólitísk ákvörðun og það er pólitísk niðurstaða hér á þessu þingi að við fáum ekki svör við spurningum. Hún er ekki lögfræðileg. Það eru engin lögfræðileg rök fyrir því að synja þessari fyrirspurn. 

Virðulegi forseti. Ég hef gert grein fyrir þeirri afstöðu minni að það eigi að birta umrædda greinargerð setts ríkisendurskoðanda og fyrir því tel ég vera margvíslegar aðstæður. Ég get hins vegar ekki greitt atkvæði með beiðni hv. þingmanns eins og hún er úr garði gerð, andspænis ákvæðum þingskapalaga og segi því nei. Ég geri þarna skýran greinarmun á og bind vonir við að þingleg meðferð málsins upplýsi málið frekar.

Virðulegur forseti. Það er óskiljanlegt fyrirbrigði að það skuli vera leynd yfir þessu máli. Við erum 63 þingkjörnir fulltrúar hérna, einn aðili fær senda greinargerð inn í þingið og getur bara sest á hana og sagt: Nei, við birtum hana ekki. Hún er bara fyrir mig. Ég veit ekki hvað það getur skaðað að birta þessa greinargerð, ég sé á virðulegum forseta að það mun ekki skaða hann. Því ætti það ekki að skaða okkur hin að fá að lesa þessa greinargerð og þessi leynd er gjörsamlega óskiljanleg. Við eigum að sjá sóma okkar í því núna að aflétta þessari leynd. Ég er alveg sannfærður um að það verði enginn heimsendir við það.

Virðulegi forseti. Það er mín skoðun að það eigi að birta umrædda greinargerð. Ég get þó ekki greitt atkvæði með beiðni hv. þm. Jóhanns Páls Jóhannssonar eins og hún er lögð fram, enda er það minn skilningur að hún fari andspænis ákvæðum þingskapa. Mín skoðun er að meðferð málsins fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd upplýsi málið frekar, það er hinn lagalega rétti farvegur. Því segi ég nei.

Virðulegi forseti. Þessi fyrirspurn brýtur gegn þingskapalögum að því marki að hún varðar stjórnsýslu ríkisendurskoðanda, eins og hér hefur komið fram. 

Herra forseti. Hingað koma stjórnarþingmenn upp og vilja að greinargerð setts ríkisendurskoðanda verði birt en vilja ekki að forseti svari hvað kemur fram í greinargerð setts ríkisendurskoðanda, eins og kemur fram í fyrirspurn hv. þm. Jóhanns Páls Jóhannssonar. Þetta er auðvitað brandari, herra forseti, sem stenst enga skoðun. Ef þingmenn gætu staðið í lappirnar og þyrðu að standa með þeirri sannfæringu sinni að birta ætti umrædda greinargerð, sem forseti einn hefur beitt neitunarvaldi um að birta ekki, þá ættu þeir að sjálfsögðu að greiða atkvæði með því að forseti myndi upplýsa um hvað stæði í greinargerðinni. Ég segi því já.

Virðulegi forseti. Þau rök sem hafa verið færð fyrir því að synja þessari fyrirspurn standast ekki skoðun. Þau stangast á við orð forseta Alþingis í bréfi frá 4. júní 2021 og stangast á við ákvörðun forsætisnefndar um birtingu skjalsins á grundvelli upplýsingalaga frá 4. apríl 2022. Fyrirspurnin varðar skjal úr skjalasafni Alþingis, skjal sem tilheyrir stjórnsýslu Alþingis að mati forsætisnefndar, skjal sem er miðpunkturinn í stjórnsýslumáli hér á Alþingi og með því að synja mér um leyfi til að spyrja þessara spurninga er stjórnarmeirihlutinn ósköp einfaldlega að brjóta gegn skýlausum rétti okkar þingmanna sem er tryggður með þingskapalögum. Hér er verið að misbeita valdi og hér er verið að vega að heiðri Alþingis. Það er bara þannig. Ég biðla til þingmanna stjórnarmeirihlutans: Ekki fara niður á þetta plan, virðum þingskapalögin, virðum þingeftirlit og rétt þingmanna til að leggja fram fyrirspurnir í samræmi við ákvæði þingskapalaga. Ég segi já.

Forseti. Þessi fyrirspurn er aðeins annars eðlis. Í lögum um ríkisendurskoðanda segir að ríkisendurskoðandi starfi á vegum Alþingis, sé trúnaðarmaður þess og ábyrgur gagnvart Alþingi. Fyrirspurn mín snýst í raun um ákveðna túlkun á lögum um ríkisendurskoðanda. Ég er að reyna að spyrja stjórnsýslu Alþingis um þessa lagatúlkun sem ríkisendurskoðandi ætti í raun að svara. En út af því hvernig þessi títtnefnda grein er, sem vísað er í, er einhvern veginn að koma í veg fyrir að það sé hægt, þá eru ákveðin vafamál í gangi. Mér finnst að ég ætti að geta spurt um þessa fyrirspurn en þingskapalögin koma einhvern veginn í veg fyrir það. Við erum með bæði þetta ákvæði í lögum um ríkisendurskoðanda, þar sem hann ætti að vera ábyrgur gagnvart Alþingi, sem bendir til þess að ég ætti að geta spurt þessarar fyrirspurnar, og síðan þingskapalögin sem, þegar þau voru sett varðandi upplýsingalögin, voru gerð til þess að virkja upplýsingalög gagnvart stjórnsýslu þingsins, ekki til þess að koma í veg fyrir það að hægt sé að bera fram fyrirspurn á borð við þessa til ríkisendurskoðanda. En þarna er uppi ákveðinn vafi 

Virðulegur forseti. Eins og komið hefur fram var þingsköpunum breytt hér skömmu fyrir síðustu kosningar. Ákvæði 2. mgr. 91. gr. þingskapa sem kveður á um að ríkisendurskoðandi og Umboðsmaður Alþingis heyri ekki undir stjórnsýslu Alþingis. Okkur gefst nú færi til að leiðrétta þessi mistök með því að túlka lögin sem svo að þessi tilvísun eigi ekki við þegar litið er til hvaða stjórnsýslu Alþingis þingmenn geta krafist upplýsinga um með skriflegri fyrirspurn, enda segir í lögum um Ríkisendurskoðun: Ríkisendurskoðun starfar á vegum Alþingis. Ef forseti neitar að taka við fyrirspurn og veita svör um störf Ríkisendurskoðunar, umboðsmanns Alþingis, rannsóknarnefndar - erum við ekki komin í einhverja lagavillu? Er ríkisstjórnin ekki að flækja sig í einhverri lagaþvælu? Við hljótum að þurfa að fara að breyta þessu.

Virðulegur forseti. Þessi fyrirspurn er eðlisólík þeirri fyrirspurn sem við vorum að greiða atkvæði um áður vegna þess að þessi fyrirspurn snýr sannarlega að starfsemi ríkisendurskoðanda. Það sem við erum hins vegar að benda á er að það er misræmi í lögum um Ríkisendurskoðun varðandi það hvernig ríkisendurskoðandi stendur reikningsskil gagnvart þinginu og svo því sem stendur í þingskapalögum. Þetta er breyting á þingsköpum sem var nýlega komin til og okkur finnst tilefni til að endurskoða þessa ákvörðun. Hugmyndin að þessari fyrirspurn verður til í raun sem afleiðing af því að fyrirspurn hv. þm. Jóhanns Páls Jóhannssonar er lögð fram vegna þess að það er ekki ásættanlegt að ekki sé hægt að beina fyrirspurnum um starfsemi Ríkisendurskoðunar á nokkurn skapaðan stað og er þessi fyrirspurn því lögð fram til umhugsunar fyrir okkur. Hvert eiga þingmenn að leita ef þeir geta ekki leitað til forseta Alþingis? Þeir geta ekki leitað til ráðherra í ríkisstjórn, þeir geta ekki leitað til ríkisendurskoðanda að þessu marki, hvert eiga þeir þá að leita? Við þurfum að endurskoða þetta.

Virðulegi forseti. Umfjöllun stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um skýrslu Ríkisendurskoðunar er fastur liður í störfum nefndarinnar. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar, um sölu á eignarhlut ríkisins í Íslandsbanka, er ekkert fjallað um hvort framkvæmd sölunnar samrýmist alveg stjórnsýslulögum og meginreglum stjórnsýsluréttar og ekkert um hæfi. Þetta hefur staðið umfjöllun nefndarinnar um efni skýrslunnar fyrir þrifum. Þess vegna verðum við að fá svör við því hvaða lögum og reglum ríkisendurskoðandi skuli hafa eftirlit með og hvaða frávikum hann skuli vekja athygli á og hverjum ekki svo að við getum brugðist við til þess að tryggja skilvirka málsmeðferð á vettvangi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Það hlýtur að vera eðlilegur liður í stjórnsýslu Alþingis. Ég segi því já.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér fyrirspurn sem sannarlega fjallar um starfsemi Ríkisendurskoðunar og ég fæ ekki séð að standist eða uppfylli skilyrði þingskapalaga um fyrirspurn til forseta svo við í þingflokki Samfylkingarinnar munum standa með því að þessari fyrirspurn verði synjað.