Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra for seti. - Breyt. sú, sem frv. það, er hér hefur verið lagt fram í hv. d., fer fram á, að gerð verði á núgildandi l. um stríðsslysatryggingu sjómanna, er fram borin af nauðsyn til þess að bæta úr ágalla, sem er á núgildandi l. um þetta efni. Breyt., sem farið er fram á, að gerð verði, er sú, að jafnt skipshafnir báta undir sem yfir 4 smálestir að stærð verði tryggðar gegn slysum af völdum ófriðarins. - Það hefur komið fyrir, eftir að núgildandi 1. um stríðsslysatryggingu sjómanna gengu í gildi, að smærri bátar en 4 smálestir hafa farizt að því er ætla mætti af völdum ófriðarins, og hafa skipshafnir þar fallið óbættar, af því að báturinn náði ekki því takmarki að vera 4 smálestir. Slíkt ákvæði sem þetta er vitanlega óviðeigandi og óhafandi, að allir þeir, sem á sjó farast af stríðsvöldum að því er ætla má, skuli ekki vera tryggðir gegn slysunum á sama hátt. Við skulum t.d.. taka eitt dæmi, er sýnir ljóslega, hver agnúi er á núgildandi l. um stríðsslysatrygginguna. - Tveir bátar fara samtímis á sjó. Annar er 4 smálestir að stærð, en hinn báturinn ekki nema 31/2 smálest. Þeir farast báðir, og eina ástæðan, sem ætla má, að liggi slysinu til grundvallar, er sú, að bátarnir hafi farizt á tundurdufli. Eftir l. er skipshöfnin á stærri bátnum bætt og fellur undir ákvæði l., en hin skipshöfnin á minni bátnum fellur óbætt, af því að sá báturinn er undir 4 smálestum, og nær því ekki undir ákvæði 1. Þetta er auðvitað hróplegt ranglæti, og er óviðunandi, en úr því er þessu frv. ætlað að bæta. Sú breyt. er og ráðgerð, að 5 tonna skip og stærri, sem ekki sigla til útlanda, en fiska við strendur landsins, greiði 4 kr. iðgjald. Það þykir hentugast og vafstursminnst að miða takmarkið við 5 smálestir. Og ætlazt er til, að bátar undir 5 smálestum greiði 3 kr. í iðgjald, þar sem ætla má, að örðugast sé fyrir þá, sem minnstu bátana eiga, að greiða iðgjöld, og er því ríkissjóði ætlað að greiða afgang iðgjaldagreiðslunnar, sem annars ætti að falla á þá, er stunda útgerð í smæstum stíl. Í 3. gr. er lagt til, að sú ákvörðun verði tekin, að l. þessi skuli einnig ná yfir slys þau, sem orðið hafa á bátum undir 4 smálestum frá 27. júní 1941 til gildistöku l. þessara og ætla má, að séu af stríðsvöldum og þau slys bætt af stríðsslysatryggingarfélagi íslenzkra skipshafna og ríkissjóður endurgreiði félaginu þessar bætur. Þetta ákvæði er sett í frv. vegna þess, að vitað er, að minnsta kosti einn trillubátur, Vignir frá Vattarnesi, hafi týnzt með þeim hætti, að ætla má, að hann hafi farizt á tundurdufli. En með því að láta smábátaútveginn aðeins greiða 2 kr. í iðgjald á viku fyrir hvern skipverja, þá ætti þeim útvegi ekki að vera íþyngt. Að öllu þessu athuguðu vil ég leyfa mér að fara fram á það við þessa hv. d. f.h. stj., að hún samþ. frv. til 2. umr. og láti það til frekari athugunar fara til hv. allshn.



Herra forseti. - Ég vil lýsa ánægju minni yfir því frv., sem hér er fram komið og ég tel til mikilla bóta. Mun ég greiða því atkv. mitt. Ég lít einnig svo á, að frv. þetta eigi að fara til hv. allshn., þar sem einstök atriði verða að sjálfsögðu athuguð nánar. En um leið og hv. allshn. fær mál þetta til meðferðar, þá vil ég beina þeim tilmælum mínum til hennar, að hún taki til athugunar og afgreiði frv. til l. um breyt. á alþýðutryggingalögunum, þar sem farið er fram á, að hinar almennu dánarbætur séu hækkaðar, svo að þær verði þær sömu, sem nú eru greiddar hér við ströndina. Ég vildi mega vænta þess, að hv. allshn. sæi sér fært að afgreiða þetta mál sem fyrst, og ætti n. að geta orðið við þeim óskum, um leið og hún tekur þetta frv., er hér liggur fyrir, til meðferðar. Þykir mér leitt, að frv. skuli hafa legið svo lengi í n. sem raun er á orðin, þar sem hér er um mikilvæga og aðkallandi breyt. á alþýðutryggingarl. að ræða. Það var bæði athyglisvert og lærdómsríkt dæmið, sem hæstv. félmrh. tók, að tveir bátar færu út sjó og færust, en annar færist óbættur, af því að hann vantaði 1/2 smálest til þess að geta heyrt undir núgildandi stríðsslysatryggingarl. Hér er misræmi á ferðinni, sem þarf að lagfæra, það hljóta allir að sjá. Auk þess sem frv. því, er hér liggur fyrir, er ætlað að bæta úr þessu, þá er frv. því, er ég er flm. að og bíður nú afgreiðslu í háttv. allshn., ætlað að bæta úr öðrum ágalla, sem er alveg auðsær á núgildandi löggjöf um þetta efni. - Af eðlilegum ástæðum er oft erfitt um það að segja, hvort þetta eða hitt slysið verður af völdum stríðsins eða hamförum náttúrunnar eða þá af einhverju öðru, og það er dómstólunum stundum ókleift að skera úr þar um með nokkurri vissu, þar sem enginn er til frásagnar. Með tilliti til þessa og svo hins, að þörf aðstandenda fer ekki eftir því, hvaða orsakir hafa valdið slysinu, þá er það bæði eðlilegt og sanngjarnt, að tryggingin sé hin sama, hvort sem slysið ber að höndum sakir stríðsins eða ekki, en það er eitt af þeim atriðum, sem frv. um breyt. og viðauka á alþýðutryggingarl. er ætlað að ráða bót á. Þess vegna vil ég beina því til hv. allshn., að hún athugi þetta frv. um leið og hún athugar frv. það, sem hæstv. stj. hefur lagt hér fram í deildinni.



Herra forseti. - Fyrir alllöngu síðan komu um það tilmæli til ríkisstj. frá stéttarfélögum sjómanna, að l. yrðu sett, sem heimiluðu ríkisstj. að fyrirskipa samsiglingu skipa frá Íslandi til Stóra-Bretlands og frá Stóra-Bretlandi til Íslands aftur. Um þetta urðu umr. milli fulltrúa stéttarfélaga sjómanna og stj. annarsvegar, og fulltrúa útgerðarmanna og stj. hinsvegar. - Fulltrúar útgerðarmanna lýstu yfir því, að þeir mundu vilja stuðla að því svo sem í þeirra valdi stæði, að öryggi sjómanna yrði sem mest á hafinu, en beindu þeirri ósk sinni til stj., að hægt yrði að leysa þetta atriði án lagasetningar. - Urðu um þetta viðræður um stund milli aðila, og þótt í ljós kæmi fullur vilji útgerðarmanna til þess að leysa þetta mál, þá sýndi það sig fljótt, að ýmsir „tekniskir“ örðugleikar væru í vegi fyrir því, að hægt yrði að útkljá þetta, án þess að um það yrðu sett lög. Nú er svo málum komið, að ríkisstj. hefur lagt fram frv. til l. um þetta atriði, og hefur hún lagt það fram sem frv. til heimildarl. Hins vegar get ég gefið þá yfirlýsingu, að stj. mun strax og frv. þetta verður samþ. notfæra sér heimildina, sem í því felst. Ríkisstj. hefur og birt hér sem fylgiskjal með frv. uppkast að reglugerð, sem hún hefur lagt fyrir fulltrúa sjómanna og útgerðarmanna, og þeir samþ. fyrir sitt leyti, að þessi reglugerð yrði svo sem hún birtist hér. - Ef því hv. Alþ. vildi fallast á að samþ. þetta frv., mun ríkisstj. gefa út reglugerð sem þá, er hér er birt og fulltrúar stéttafélaga sjómanna og útgerðarmanna hafa fyrir sitt leyti tjáð sig samþ., en það eru forsvarsmenn þeirra aðila, er munu búa við þessa reglugerð. Ég vildi að svo mæltu óska þess, að hv. Alþ. vildi samþ. þetta frv. og það sem fyrst, til þess að reglugerðin geti verið gefin út hið skjótasta.



Herra forseti. - Að óathuguðu máli um þetta frv. tel ég líklegt, að það horfi í rétta átt og sé því þess vert, að því sé léður stuðningur. Það er alveg rétt, að útgerðarmenn hafa haft fullan hug á því, að samflot skipa kæmist á milli Íslands og Englands og aftur til baka, en ýmsir örðugleikar hafa staðið í vegi fyrir því. Svo er mál með vexti, að útgerðarmenn komu að máli við mig sem borgarstjóra þessa bæjar og kvörtuðu yfir því, að sein afgreiðsla vær í hér við höfnina, og að hún væri mun seinni hér en í Hafnarfirði. Nefndu þeir mér dæmi, að vegna þess að afgreiðslan gengur fljótar í Hafnarfirði, hefði ekki orðið úr samfloti héðan frá Íslandi til Englands og frá Englandi aftur og hingað heim. Það hljóta því allir að sjá, að mikið er undir því komið, að afgreiðsla skipanna gangi fljótt og greiðlega, en því er nú ekki að heilsa hér við höfnina í Rvík, og kvörtun útgerðarmannanna hafði við full rök að styðjast. En þessi seina afgreiðsla við höfnina hér er komin til vegna hins mikla bryggjurúms, er setulið það, sem nú dvelur hér í landi, hefur fengið til umráða, sem ég er ekki að segja, að hafi verið neitt óeðlilegt. Þeir samningar, sem um þetta voru gerðir, voru sumpart gerðir fyrir atbeina þáverandi ríkisstj., og í þeim samningi var einmitt tiltekin bryggja, sem útgerðarmenn töldu óumflýjanlegt að fá forgangsrétt að, til þess að afgreiðsla skipanna við höfnina gæti gengið sæmilega fljótt. Mér var það ljóst, að reyna þurfti að komast að samkomulagi um þetta við setuliðið, ef það ætti að geta orðið úr samfloti milli tiltekinna landa, og vildi því gera það, sem líklegast væri til þess að ná mestum árangri. Þess vegna var það, sem ég sneri mér í bréfi til hæstv. ríkisstj., sem hafði staðið að samningunum um þessa bryggju, og fór þess á leit við hana, að hún reyndi sitt til þess, að setuliðið gæti orðið við óskum útgerðarmanna í þessu efni og félli frá forgangsrétti sínum að bryggjunni, meðan á vertíð stæði. Ég taldi það sem sagt eðlilegast að snúa mér til ráðuneytisins eins og á stóð, og enn fremur þar sem ég tel það rétta leið, sem beri að fara í slíkum tilfellum sem öðrum, er varða setuliðið, að þau mál séu í höndum ríkisstj., þar sem hún hefur á að skipa æfðum starfsmönnum til slíkra hluta, en að ekki séu hinir eða þessir lægra settir starfsmenn að vasast í þeim málum, án þess að nokkuð sé vitað um hæfni þeirra eða lagni, sem þarf við slíkar samningaumleitanir. Af þessum orsökum sneri ég mér til utanrn. og fór þess á leit, að það hlutaðist til um, að útgerðarmenn fengju þessa ósk sína uppfyllta til þess að greiða fyrir samfloti fiskiskipa milli Íslands og Englands. En mér til mikillar undrunar gaf ráðuneytið algerlega neitandi svar og kvaðst ekki vilja hafa nein afskipti af þessu, en vísaði á n., er hafnarstjóri á sæti í og fjallar um mál hafnarinnar í sambandi við setuliðið. Mig furðaði þessi afgreiðsla ráðuneytisins vegna þess, að það hafði einmitt staðið að samningunum um þessa umræddu bryggju, og í öðru lagi vegna þess áhuga, er nú kemur í ljós hjá því á að koma á samfloti skipanna, þar sem skortur á bryggjurúmi ætlaði að verða Þrándur í götu fyrir, að samflot kæmist á, svo og undraði mig þessi afgreiðsla málsins af því, að fulltrúa ráðuneytisins hlaut að vera kunnugt um, að hafnarstjóri hafði verið frá störfum um lengri tíma sökum veikinda. Ég vil nota þetta tækifæri, sem mér gefst hér, til þess að láta undrun mína í ljós yfir þessari framkomu utanrn., þó að ég hafi orðið að beygja mig undir þetta þá og taka því sem lægra settur starfsmaður. En mér leiðist, að ráðuneytið skuli ekki í þetta skiptið hafa skilið betur skyldu sína. Ég veit ekki, hvort hæstv. utanrh. hefur nokkuð komið nærri afgreiðslu þessa máls, enda er ég ekki með þessu að ásaka þann mikilhæfa og ágæta starfsmann né þá menn, sem þessu hafa ráðið, heldur vil ég láta undrun mína koma í ljós yfir þessari afgreiðslu. En ég tel, að ráðuneytið hafi haldið öðruvísi á þessu máli en því bar skylda til.



Mér koma einkennilega fyrir þau ummæli hæstv. atvmrh., að fullt samkomulag hafði náðst við útgerðarmenn um reglugerðina. Ég var á fundi útgerðarmanna, þegar þetta var rætt. og þar var ákveðið bent á þá erfiðleika, sem það mundi skapa í þessu máli, ef 11. og 12. gr. reglugerðarinnur væru óbreyttar. En það kann að vísu að vera rétt, að samkomlag hafi náðst við stj. félagsins. - Ég vil í þessu sambandi gera fyrirspurn til hæstv. ráðh. um það, hvort hann lítur svo á, ef þessi l. fara óbreytt í gegn, að þá muni ríkisstj. ekki breyta neinu í reglugerðinni. Þetta hefur áhrif á mína afstöðu til málsins. - Hins vegar tel ég, ef hægt væri að búa svo um þessi mál, að allir gætu við unað, að þá ætti 2. gr. að falla burt, því að annaðhvort er nauðsynlegt að sigla í samfloti eða ekki, það hafa útgerðarmenn þegar fundið. Ef það er nauðsynlegt, þá á að fyrirbyggja, að það þurfi undanþágur. Nú er það vitanlegt, að 11. og 12. gr. mæla svo fyrir, að 5 manna n. skuli ákveða, hvort skipin skuli sigla eða ekki, en það er auðvitað sama og að afnema undanþáguna. Ég vildi þess vegna heyra álit hæstv. ráðh. um þetta atriði. Ég vil svo vænta þess, að frv. verði vísað til hv. sjútvn., þar sem ég á sæti í henni, og gefst mér þá tækifæri til þess að ræða þetta mál við meðnm. mína þar.



Viðkomandi þeirri aths., sem hv. 6. þm. Reykv. gerði út af afgr. utanrn. á erindi, sem bæjarstjórn Reykjavíkur hefur sent þangað, þá er það að segja, að ég er kannske ekki nógu kunnugur málinu til þess að geta farið ýtarlega út í það hér, en til bráðabirgða vil ég upplýsa það, að hafnarstjórnin í Rvík hefur haft, án afskipta ráðun., með höndum meginsamninga við setuliðsstjórnina um viðskipti hafnarinnar við hin erlendu skip, sem hingað hafa leitað á vegum herstjórnarinnar. Hafnarstjórnin hefur, án afskipta ríkisstj., gert a.m.k. í mörgum tilfellum samkomulag í þessum efnum. Þess vegna mun ráðun. hafa litið svo á, að í þessu einstaka máli færi betur á því, að farin væri sú leið, sem hafnarstjórnin hefur aðallega farið þau ár, sem þessi viðskipti hafnarinnar við herstjórnina hafa átt sér stað. Ég tel æskilegt, að farin væri fyrst sú leið, að hafnarstjórnin komi til leiðar venjulegri samningaleið. Nú er það svo, að það eru fleiri hafnir, sem eiga í nokkrum samningum við herstjórnina, og vegna þess að þessi mál eru orðin nokkuð umfangsmikil, þykir ráðun. ástæða til að taka upp öll þessi mál sameiginlega, og hefur þegar fyrir skömmu verið skipuð þriggja manna n. til þess að talta upp samninga á vegum ríkisstj. í samráði við hafnarstjórnina um úrlausn ýmissa þessara mála. Þessi n. hefur verið skipuð fyrir fáum dögum, og er hafnarstjórinn í Rvík einn af nm., og vænti ég þess, að þessi nefndarskipun reynist heppilegur aðili til þess að flýta fyrir að greiða úr þeim málum, sem eru nú ókláruð á milli Reykjavíkurhafnar annars vegar og setuliðsstj. hins vegar. Vænti ég þess, að þessar upplýsingar megi, a.m.k. í bráð, viðkomandi þessum málum. Hv. þm. Barð. spurðist fyrir um það, hvort ríkisstj. mundi gefa út reglugerð þá, sem hér fylgir með sem fylgiskjal, orðrétta og óbreytta eins og hún er hér sett. Ríkisstj. gerir ráð fyrir að gefa út reglugerð, sem væri a.m.k. í meginatriðum eins og sú, er hér birtist. Það verður a.m.k. ekki gerð á henni breyt. nema því aðeins, að um það fáist nýtt samkomulag á milli fulltrúa útgerðarmanna og fulltrúa stéttarfélaga sjómanna. Eins og ég sagði í framsöguræðu minni, þá er fengið samkomulag á milli fulltrúa beggja þessara aðila um það að una við reglugerð eins og þá, sem hér er prentuð.



Ég vil þakka hæstv. utanrh. fyrir þær upplýsingar, sem hann hefur gefið. Það er rétt, sem hann sagði, að mikið af þeim samningagerðum, sem fram hafa farið, hefur hafnarstjórnin haft á hendi gagnvart herstjórninni. En hitt er líka rétt, sem ég sagði, að ráðuneytið hefur alveg jöfnum höndum haft afskipti af þessum málum, og ég minnist þess ekki, að það hafi komið fyrir fyrr en í þetta sína, að ráðuneytið hafi beinlínis neitað að hafa afskipti af þessum málum, þar sem að athuguðum öllum atvikum þótti heppilegast, að það hefði í því forgöngu, og ég vil sérstaklega benda á það, að svo framarlega sem nauðsyn var talin á því að taka upp stóran lagabálk um samflot skipa, þá virtist eftir eðli málsins líklegast til árangurs, að ráðuneytið sjálft tæki málið upp. Hitt er annað mál, að það má deila um það, hver leið sé heppilegust í þessum efnum. Ég vildi láta þessa aths. koma fram í sambandi við þetta mál. Ég vil svo, að gefnu tilefni, mega spyrjast fyrir um það, hverjir aðrir en hafnarstjórinn í Rvík hafa verið skipaðir í þessa hafnarmálan. ríkisstj.



Mér er ánægja að skýra frá því, að n., sem ég gat um áðan, er skipuð þessum mönnum: Emil Jónssyni, vitamálastjóra, sem er form. n., hafnarstjóranum í Rvík, Þórarni Kristjánssyni, og Agnari Kl. Jónssyni deildarstjóra í utanrn.



Herra forseti. - Mér þótti dálítið undarlegt að heyra ræðu hv. 3. landsk. og dagskrártill. þá, er hann bar fram, og þó ekki sízt rök þau, sem hann færði fram í málinu. Hefur hann verið vændur um, að ekki fylgdi hugur máli, og gæti ég trúað því eftir framkomu hans hér í gær, og styðja rök þá skoðun. Ef bændur gætu leyft sér að leggja nokkra fjárhæð til hliðar, væri öðruvísi ástatt um margt en nú er. Það er áreiðanlegt, að ef hv. 3. landsk. og aðra langar til að styrkja þessa stétt, þá muni ekki úr vegi að leyfa málinu að ganga fram, og vænti ég þess, að dagskrártill. verði felld. Hún er komin fram til að spilla fyrir málinu.



Ég er að vísu hlynntur málinu, og bar ég fram brtt., sem ég taldi horfa til bóta, en hún var felld. Nú er það komið í svo mikla lokleysu og botnleysu, að ég sit hjá og greiði ekki atkv.