Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Það kemur fyrir að hér eru hin hinstu rök og eilífðarmálin rædd. Eitt af þeim málum liggur fyrir þinginu. Þingvallavatn og Þingvellir eru þessu þingi mjög kær. Hluti vatnsins og Þingvallasvæðið eru undir sérstakri helgi samkvæmt lögum sem þetta þing samþykkti árið 1928 og Alþingi fer með vernd þessa svæðis. Þingvallavatn er einstakt í veröldinni, ekki síst fyrir sakir þeirra fiska sem þar synda í djúpunum. Þar eru fjórar bleikjugerðir og ekkert land á öllu jarðríki státar af slíku vatni. En þar er líka að finna fisk sem ég hef stundum kallað hátind sköpunarverksins, urriðann. Hann svamlaði hingað til Íslands fyrir 10 þúsund árum og átti löngum góða og greiða leið milli vatnsins og sjávarins og var þá sjóbirtingur. En þegar fargi jökulsins létti af landinu fyrir 9 þúsund árum birtust ókleifir fossar í Soginu og Þingvallaurriðinn varð innlyksa. Þess vegna er hann einstakur í heiminum. Í honum eru gen sem ekki er að finna annars staðar. Þau valda því að hann verður ákaflega seint kynþroska. Hann verður ákaflega stór og gamall og ég hef hvergi fundið dæmi um nokkurn annan stofn sem varð jafnstór og þessi urriði. Þess vegna er hann einstakur og það ber að varðveita hann og vernda eins og hægt er. Hins vegar er það svo, herra forseti, að mannanna verk hafa leitt til þess að urriðinn í Þingvallavatni hefur verið í hættu. Hann komst hvað lengst niður fyrir tíu árum eða svo þegar afleiðingar virkjunarinnar við Efra-Sog komu hvað gleggst fram. Það má heita að urriðinn hafi verið við að deyja út. Þá var gripið til umdeildra aðgerða sem m.a. fólu í sér sleppingar. Þær voru ákaflega umdeildar á sínum tíma. Ég tel að þær hafi heppnast vel og hafi leitt til þess að það er aftur komin urriðaglóð í vatnið. Það er t.d. ein af dásemdum íslenskrar náttúru að sjá urriðana stóru svamla á hrygningarstöðvunum í Öxará framan við kirkjuna núna á hverju hausti. Þangað fer ég, herra forseti, jafnan og fylgist með þessu. Það er stórkostlegt að sjá að þrátt fyrir allt er hann að koma upp aftur. Hér urðu nokkrar umræður árið 1998 um hvernig vernda ætti urriðann og hvort það væri hægt. Það varð til þess að hér tókust menn pínulítið á um mismunandi aðferðir, vegna þess að það er hægt að draga í efa sumar þessara aðferða, m.a. þá sem ég nefndi hér. Niðurstaðan varð sú að hið háa Alþingi samþykkti ályktun um að stofna nefnd. Það var gert 3. mars 1998. Ég veit að hæstv. forsrh. deilir með mér áhuga og ástríki á Þingvallavatni og Þingvallaurriðanum og ég er þess vegna sannfærður um að þetta mál er vel á veg komið. Þess vegna hef ég beint til hans þessari fyrirspurn: 1. Hverjir voru skipaðir í nefnd sem gera átti tillögur um leiðir til að efla urriðastofna í Þingvallavatni, samkvæmt samþykkt Alþingis frá 3. mars 1998? 2. Hvernig hefur starfi nefndarinnar miðað? 3. Er að vænta tillagna frá nefndinni?

Herra forseti. Eins og menn vita er nokkurt ójafnræði hér á milli spyrjandans og þess sem er til andsvara í máli þessu. Þó að það fái ekki kennslufræðileg fegurðarverðlaun verður samt eggið að reyna að kenna hænunni í þessu tilviki, er þá svarandinn í hlutverki eggsins og er það ekki öfundsvert. Ég verð að svara því strax þannig að nefnd þessi var ekki skipuð, enda mun það vera svo að menn vildu hreyfa þessu máli og koma af stað og það hefur farið af stað með nokkrum ágætum. Í svari mínu byggi ég á upplýsingum frá Veiðimálastofnun sem Magnús Jóhannsson fiskifræðingur hefur tekið saman. Frá því að þetta mál var rætt á Alþingi hefur verið stofnað til tveggja rannsóknarverkefna sem tengjast aukinni þekkingu á hegðun og vistkerfi Þingvallaurriðans og möguleikum til að endurreisa stofninn. Annað verkefnið hófst árið 1999 og miðar að því að kortleggja nánar umhverfi og atferli Þingvallaurriðans í Þingvallavatni og Öxará. Með merkingum á urriðanum hefur í fjögur ár verið fylgst með ferðum urriðans og ferli hans skráð að degi sem nóttu á öllum árstíðum. Þannig hafa náðst mikilvægar upplýsingar um hvar urriðinn heldur sig á hverjum tíma og hvað hann aðhefst. Jóhannes Sturluson, starfsmaður Veiðimálastofnunar, hefur unnið að og stjórnað verkefninu. Rannís og Þingvallanefnd hafa styrkt verkefnið. Hitt verkefnið er að tilhlutan Landsvirkjunar í samvinnu við Veiðifélag Þingvallavatns. Það miðar að því að skapa á ný skilyrði til hrygningar og uppeldis fyrir urriða í útfalli Þingvallavatns. Hafa þær aðgerðir m.a. falið í sér að koma þar fyrir möl sem talin er henta til hrygningar fyrir urriða, hrogngreftri og sleppingum urriðaseiða. Markmiðið með þessum aðgerðum er að þar geti orðið sjálfbær urriðastofn. Veiðimálastofnun hefur komið að þessum aðgerðum og jafnframt stundað rannsóknir á árangri þeirra ásamt rannsóknum á fiskstofnum vatnsins. Þar er megináherslan lögð á vöktun fiskstofnanna með tilliti til sleppinga. Þá hefur verið lögð áhersla á að auka almenna þekkingu á lífsháttum urriða í vatninu. Magnús Jóhannsson, fiskifræðingur hjá Veiðimálastofnun, hefur haft umsjón með þessum rannsóknum. Rannsóknir hafa sýnt að allnokkur hrygning og uppeldi urriða er í Öxará, eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda, sem er nú mestur sérfræðingur um efnið. Þar virðist vera aðalhrygningarstaður urriða í Þingvallavatni. Mjög lítið uppeldi er í Grafningsánum, Ölfusvatnsá og Villingavatnsá. Vonast er til að með þeim aðgerðum sem hér hefur verið lýst og frekari aðgerðum skapist skilyrði fyrir sjálfbæran stofn sem hrygnir í útfalli vatnsins. Til skoðunar er nú hjá Landsvirkjun í samráði við Veiðimálastofnun að gera varanlegt skarð í stíflu í útfalli Þingvallavatns þar sem tryggt yrði lágmarksrennsli og um leið sköpuð skilyrði til hrygningar ofan við skarðið. Ljóst er að sú vitneskja sem fengist hefur af þessum tveimur rannsóknarverkefnum, sem nefndinni að vísu var ætlað að gangast fyrir, mun gagnast mjög í framtíðinni. Auðvitað getur enn komið til álita að skipa nefnd af þessi tagi fýsi menn til þess.

Herra forseti. Aldrei hefði ég lagt í það sem hæstv. forsrh. gerði sjálfur, að líkja sér við egg. Ég verð að segja það að miðað við það átak sem hann hefur gert í mataræði sínu mundi ég aldrei nota það orð um hann núna. Hins vegar verð ég að segja að ég er bæði ánægður en þó líka vonsvikinn með svar hæstv. ráðherra. Ég get svo sem lifað við þá staðreynd að þessi nefnd hafi aldrei verið skipuð. En ég vil samt rifja það upp að skipan hennar átti einmitt að verða til að fá sérfræðinga til að skera úr um hvort í lagi væri að ráðast í tilteknar aðgerðir. Það eru auðvitað tvenns konar aðgerðir sem ég legg áheslu á. Í fyrsta lagi að rofið verði skarð í stífluna sem er á milli vatnsins og niður Efra-Sogið. Nú þegar streymir mikið vatn þar og hvers vegna ekki að láta það streyma um farveg þar sem urriðinn getur þá leitað aftur niður á sín fornu óðul? Ég vil spyrja hæstv. forsrh., vegna þess að hann tók svo til orða að þetta væri í íhugun: Er hann ekki þeirrar skoðunar að það eigi að gera þetta? Ég rifja það upp að einn af ráðherrum í fyrri ríkisstjórn hans, núverandi hæstv. forseti þingsins, Halldór Blöndal, tók undir að það ætti að gera slíkt. Ég er því eindregið fylgjandi og mundi fagna því væri það gert. Í annan stað voru menn andstæðir þeirri skoðun sem ég og fleiri fylgdu, að sleppa ætti urriða, m.a. vegna þess að þeir töldu að erfitt væri að ná nógu mörgum hrygningarfiskum til að skapa nógu mikla erfðafræðilega fjölbreytni í ungviðinu. Mér sýnist, eins og urriðinn er að koma upp í vatninu í dag, að hægt væri að gera þetta. Eigi að síður lögðust aðilar hjá Náttúruvernd gegn þessu og einmitt þess vegna vildi ég fá þessa nefnd á laggir. En ég spyr hæstv. forsrh., vegna þess að hann tekur svo til orða að nýlega hafi þegar verið sleppt einhverjum urriðaseiðum í vatnið: Er það svo? Eru slíkar sleppingar byrjaðar? Og ef ekki, telur hann þá ekki rétt að koma á laggir nefnd til að ræða möguleikana á að gera það?

Herra forseti. Það er sjálfsagt að gera það, enda til þess hvatt og sjálfsagt að hafa náið samráð við fyrirspyrjanda um það efni þar sem hann er sérstakur áhugamaður og hefur þekkingu á þessu efni. Við skulum þá stofna til þess hið fyrsta fyrst það hefur dregist með þessum hætti. En í bréfi frá Magnúsi Jóhannssyni fiskifræðingi er gerð grein fyrir sleppingum, greftri urriðahrogna og öllum þessum aðgerðum sem þegar hefur verið gripið til. Hér segir m.a., með leyfi forseta: ,,Samanburður á vexti urriða frá því fyrir virkjun bendir til að vöxtur sé meiri nú en var fyrr. Þetta gæti stafað af því að fyrr hafi verið meira um urriða í vatninu og því meiri samkeppni um fæðuna þó margt sé enn óljóst varðandi lífshætti urriða í Þingvallavatni.`` --- Eins og hv. fyrirspyrjandi nefndi. En við skulum drífa í að skipa þessa nefnd og ég heiti því að hafa um það samráð við hv. fyrirspyrjanda.

Herra forseti. Ég hef leyft mér að spyrja hæstv. utanrrh. hvernig Ísland eða hann sem utanrrh. hafi framfylgt ályktun Alþingis frá því í maí 2001 um að Ísland beiti sér fyrir endurskoðun á viðskiptabanni á Írak og styðji frumkvæði Norðmanna á vettvangi Sameinuðu þjóðanna í því sambandi. Þetta mál á sér þá forsögu að alls sex sinnum flutti ræðumaður tillögu hér á þingi um að Íslendingar beittu sér fyrir slíkri endurskoðun viðskiptabannsins. Ástæðurnar eru að sjálfsögðu þær hörmungar og þjáningar sem sannanlega hafa gengið yfir almenning í Írak vegna þessa viðskiptabanns, hvað sem öðru líður, og hafa þær þjáningar og hörmungar bæst við þær sem írakskur almenningur hefur þolað vegna harðstjórnar og styrjaldarreksturs einræðisherrans Saddams Husseins. Leitun mun að þjóð sem hefur lifað jafndimma daga og írakska þjóðin síðustu 10--20 ár. Var þar þó áður einna mest velmegun og einna þróaðast ríki í öllum löndum arabaheimsins. Hjálparsamtök eins og Amnesty International, Rauði krossinn og ýmiss konar stofnanir og hópar hafa eindregið hvatt til endurmats á þessum aðgerðum um langt árabil og hvatt til að a.m.k. yrðu rýmkaðar reglur um almennar vörur, varahluti og annað sem staðið hefur Írak mjög fyrir þrifum að fá ekki til sín með frjálsum hætti til að unnt væri að endurreisa stoðkerfi samfélagsins, vatnsveitur, orkuveitur og annað því um líkt, sem sprengt var til grunna eða varð óstarfhæft í Flóabardaga. En mestu veldur þó sá skortur á matvælum og lyfjum sem er sjálfsagt meginorsök þessa mikla mannfalls sem orðið hefur í Írak á síðustu árum, en þar er talið að um 1,5 milljónir manna hafi látið lífið vegna beinna og óbeinna afleiðinga viðskiptabannsins frá því að Flóabardaga lauk, þar af a.m.k. þriðjungur eða yfir hálf milljón barna. Ekki færri en þrír yfirmenn hjálparstarfs Sameinuðu þjóðanna í Írak hafa sagt af sér embætti í mótmælaskyni við ástandið í landinu og það sem þar fer fram að þessu leyti á ábyrgð alþjóðasamfélagsins vegna viðskiptabannsins. Þau Hans von Sponeck, Jutta Burghart og Denis Halliday, þrautreyndir starfsmenn Sameinuðu þjóðanna við sambærilegar aðstæður til áratuga, gengu öll þessa slóð. Ég hef því leyft mér að spyrja hæstv. utanrrh. hvað hann geti frætt okkur um varðandi ályktun Alþingis frá 19. maí 2001, um endurskoðun viðskiptabanns á Írak, hvernig henni hafi verið fylgt eftir.

Herra forseti. Fulltrúar Noregs voru sem kunnugt er kosnir til setu í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna fyrir árin 2001--2002. Jafnframt hlaut fulltrúi Noregs kosningu sem formaður viðskiptabannsnefndar öryggisráðsins gagnvart Írak. Eftir að Norðmenn tóku sæti í öryggisráðinu beittu þeir sér fyrir endurskoðun viðskiptabannsins enda hafði gagnrýni á framkvæmd þess vaxið. Í framhaldi af því samþykkti öryggisráðið samhljóða hinn 14. maí sl. ályktun nr. 1409 þar sem gildandi viðskiptabanni var breytt. Breytingin þýðir að í reynd er allur innflutningur heimilaður að undanskildum hergögnum og vopnabúnaði sem og vörum sem hugsanlegt er að nýta í hernaðarlegum tilgangi. Íslensk stjórnvöld studdu þessa endurskoðun og fastanefnd Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum fylgdist eins náið og kostur er með þessu endurskoðunarstarfi. Málefni Íraks hafa einnig verið til umfjöllunar á norrænum utanríkisráðherrafundum og hafa Norðmenn þá jafnan gert grein fyrir stöðu Íraksmálsins á hverjum tíma í öryggisráðinu. Ísland og önnur Norðurlönd hafa þar komið sjónarmiðum sínum að og veitt þann stuðning sem þau hafa getað við þá vinnu sem Norðmenn hafa innt af hendi í tengslum við endurskoðun viðskiptabannsins. Eins og allir vita er Íraksmálið í mjög viðkvæmri stöðu sem stendur. Vopnaeftirlitsmenn Sameinuðu þjóðanna hafa nú loks getað hafið störf á nýjan leik í Írak í samræmi við nýja og afar ákveðna ályktun öryggisráðins nr. 1441, um vopnaeftirlit í Írak. Ef Írak fer að ályktuninni í hvívetna þannig að óyggjandi sé að landið búi ekki yfir gereyðingarvopnum og ætli sér ekki að þróa þau verður viðskiptabanninu væntanlega aflétt. Til þess að hægt sé að sannreyna slíkt þurfa vopnaeftirlitsmenn Sameinuðu þjóðanna að geta gengið tryggilega úr skugga um að Írakar hvorki hafi undir höndum né séu að þróa gereyðingarvopn. Fyrr er þess ekki að vænta að refsiaðgerðum Sameinuðu þjóðanna gegn Írak verði aflétt.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir svörin. Það er vissulega fagnaðarefni að ákveðin framþróun varð í þessu máli sem þökkuð verður kannski ekki síst forustu Noregs. Að sjálfsögðu hefur á flestan hátt verið sómi að því hvernig Noregur hefur staðið að málum í setu sinni í öryggisráðinu og formennskutíð í viðskiptabannsnefndinni. Vitanlega er eðlilegt að Ísland fylgi Noregi að málum og styðji frumkvæði þess enda í samræmi við nefnda ályktun Alþingis. Það sem ég vil til viðbótar nefna í þessu sambandi er að ég held að þessu máli þyrfti að fylgja eftir og Ísland ætti að leggja þar sitt lóð á vogarskálar. Lærdómnum af aðgerðunum gegn Írak ætti að fylgja eftir með endurmati á þessari aðferðafræði og þessum reglum á vettvangi Sameinuðu þjóðanna þannig að ef til þess kemur að menn vilja beita einhvers konar efnahagslegum þrýstiaðgerðum eða tækjum af því tagi séu þeir betur undir það búnir að gera það miðað við mismunandi aðstæður sem augljóslega þarf einnig að hafa í huga. Ég held að lærdómurinn af Írak, borið saman við Suður-Afríku og fleiri slík tilvik, sé sá að það eigi að sjálfsögðu að einbeita sér að viðskiptabanni með hergögn og vígbúnað, það eigi að beina banninu að þeim þáttum sem stjórnvöld eru viðkvæm fyrir ef þau eru sá aðili sem ætlunin er að refsa, t.d. með fjárfestingarbanni eða pólitískri einangrun en síður að viðskiptum með almennan varning. Það sýnir sig auðvitað að það er fyrst og fremst almenningur sem verður fyrir áhrifum af slíku banni og af þessu þyrftu menn auðvitað að læra. Að sjálfsögðu vona ég svo, eins og hæstv. utanrrh., að vopnaeftirlitið verði árangursríkt, að ekki verði reynt að bregða fyrir það fæti af hvorugum aðilanum, Írökum eða Bandaríkjamönnum, og þannig verði komist hjá átökum í landinu.

Hæstv. forseti. Mjög alvarleg staða hefur verið um árabil hvað varðar hjúkrunarrými fyrir aldraða á Suðurlandi. Á Selfossi hefur um árabil verið nýtt sem hjúkrunarheimili gamalt og löngu úrelt sjúkrahús, Ljósheimar, sem margoft hefur verið sýnt fram á að er alls ófullnægjandi sem slíkt auk þess sem rýmið þar er mjög takmarkað. Árið 1998 kom fram á Alþingi að undirbúningur að nýbyggingu fyrir hjúkrunarheimili væri vel á veg kominn en því miður hefur málið tafist í kerfinu, og ekki hafa byggingarframkvæmdir enn verið hafnar þó að nokkrir fjármunir hafi legið fyrir, þ.e. um 70 millj. á þessu ári. Hæstv. heilbrrh. lýsti því yfir síðast í mars á þessu ári að hann áliti byggingu nýs hjúkrunarheimilis við Sjúkrahús Suðurlands vera forgangsverkefni, að framkvæmdir yrðu hafnar strax eftir næstu áramót og byggð yrði 1.100 fermetra bygging á tveimur hæðum með kjallara að hluta. Fagna ég sérstaklega þeim áformum. Nú er það svo að við sem höfum tekið þátt í umræðum um nauðsyn þess að byggja nýtt hjúkrunarheimili í stað Ljósheima alveg frá 1998 eða lengur erum orðin nokkuð brennd af því að framkvæmdahraðinn standist ekki fyllstu væntingar, svo að ekki sé sterkar að orði komist, og óttumst að enn kunni að vera nokkuð langt í land með að hægt verði að koma hjúkrunarsjúklingum fyrir í þessari mjög svo þörfu byggingu. Í þessu nýja kjördæmi eru líka talandi dæmi um sjúkrahús sem hafa risið og verið innréttuð en ekki verið hægt að taka í notkun vegna fjárskorts. Ég hef haft spurnir af því á síðustu mánuðum að aldrað fólk sem mjög var af dregið og hafði verið vistað á Sjúkrahúsi Suðurlands til lækninga hafi síðan verið sent heim þótt þar væri engin aðstaða til að sjá um það því ekki mátti teppa rúm á sjúkrahúsinu lengur. Ekki var hægt að vísa á neitt tiltækt hjúkrunarrými fyrir aldraða, ekki einu sinni á fyrrnefndum Ljósheimum, og ekki var heldur fyrir hendi rými í Hveragerði. Það er spurning þar sem vandinn er svo stór hvort ekki sé hægt að taka eitthvert rými á Sjúkrahúsi Suðurlands eða þá annars staðar undir hjúkrunarrými fyrir aldraða meðan beðið er eftir nýja hjúkrunarheimilinu. En ég hef lagt eftirfarandi spurningar fyrir hæstv. heilbrrh.: 1. Hver er núverandi staða áætlana um byggingu hjúkrunardeildar fyrir aldraða í Árborg? 2. Mun ráðherra við afgreiðslu fjárlaga beita sér fyrir að tryggja nægilegt fé til framkvæmdanna á næsta ári?

Herra forseti. Hv. 9. þm. Reykn. spyr um núverandi stöðu áætlana um byggingu hjúkrunarheimilis fyrir aldraða í Árborg og hvort ég muni beita mér fyrir því við afgreiðslu fjárlaga að tryggja nægilegt fé til framkvæmdanna á næsta ári. Eins og kunnugt er hefur ríkisstjórnin unnið að því að tryggja meira fé til uppbyggingar öldrunarþjónustu í landinu. Þetta hefur tekist og mun þess sjá stað víða um land. Þörfin fyrir ný rými er mest á höfuðborgarsvæðinu en einnig er nauðsynlegt að leysa vanda í nokkrum byggðarlögum á landsbyggðinni. Í Árborg eru nokkrir einstaklingar á biðlista eftir vistun en samkvæmt tölum frá 18. október bíða nú 12 í byggðarlaginu ,,í mjög brýnni þörf`` fyrir rými. Tveir eru ,,í þörf`` fyrir slíkt en átta bíða eftir dvalarrými. 20 einstaklingar eru nú í hjúkrunarrými á Ljósheimum og eru 16 þeirra frá Árborg en aðrir úr nágrannabyggðarlögum. Undirbúningur að nýrri byggingu er tæki við af Ljósheimum hefur staðið nokkuð lengi en húsnæðið er sem kunnugt er ekki fullnægjandi fyrir starfsemina. Í svari við fyrirspurn svipaðs efnis frá því í mars greindi ég frá því að ákveðið hefði verið að byggja nýja álmu við sjúkrahúsið á Selfossi og mundi byggingin hýsa bæði heilsugæsluna og hjúkrunardeild. Um verður að ræða byggingu á tveimur hæðum, um 1.100 fermetrar að flatarmáli með um 500 fermetra kjallara. Með þessari ákvörðun er tryggt að stoðrými og stoðdeildir á stofnuninni verði nýtt til fullnustu, og rekstur á auk þess að vera hagkvæmari í stærri rekstrareiningu. Stefnt er að útboði fyrsta áfanga verksins eftir nk. áramót og er ákveðið að fyrsti áfangi verði að steypa upp allt húsið, ganga frá því að fullu að utan og innrétta hjúkrunardeildina. Með nýbyggingu er vonast til að komið verði til móts við þarfir fyrir hjúkrunarrými á svæðinu og þeim sem þurfa á slíkum rýmum að halda verði tryggðar þær aðstæður sem nútíminn krefst. Hv. þm. spyr einnig um fjármagn til verksins á næsta ári. Samkvæmt áætlunum Framkvæmdasjóðs aldraðra er gert ráð fyrir að hefja framkvæmdir hjúkrunardeildar fyrir aldraða í Árborg á árinu 2003. Þegar henni er lokið verður gerð áætlun um fjármögnun verksins sem gerir mögulegt að ljúka framkvæmdum eins fljótt og mögulegt er og að því loknu verði hjúkrunarheimilið Ljósheimar lagt niður en því var komið upp fyrir 20 árum. Vegna ástands gamla hjúkrunarheimilisins Ljósheima setti ég mál þess í forgang og lagði kapp á að tryggja hinni nýju hjúkrunardeild fé á fjárlögum sem og úr Framkvæmdasjóði aldraðra. Gert er ráð fyrir að á fjárlögum 2003 verði um 60 millj. kr. varið til verksins og vonast er til að Framkvæmdasjóður aldraðra leggi til um 50 millj. kr. Rétt til að ítreka vil ég segja að hinni nýju hjúkrunardeild sem er með 26 rúmum hefur verið fundinn staður á 2. hæð í nýrri álmu við sjúkrahúsið þannig að verklok eru tengd stækkun heilsugæslunnar og fleiri þjónustuþáttum sem verða á 1. hæð hússins. Þannig skapast góðar aðstæður til umönnunar aldraðra á Árborgarsvæðinu. Virðulegi forseti. Ég vil ljúka máli mínu líkt og ég lauk andsvari við fyrirspurn annars þingmanns í vor með því að þakka þingmönnum Suðurlands og Suðurkjördæmis hins nýja þann mikla áhuga sem þeir hafa sýnt málinu en þeir hafa verið óþreytandi að vinna að framgangi þess.

Herra forseti. Auðvitað metum við þingmenn sem störfum í Suðurkjördæmi áhuga ráðherrans og að hann skuli meta áhuga okkar á þessu máli. Staðreyndin er hins vegar sú að aðstaða fyrir sjúka aldraða og hjúkrun þeirra í Ljósheimum er með slíkum eindæmum að við hljótum öll að hafa komist við sem því höfum kynnst. Það er ein sú lakasta aðstaða sem við höfum séð á landinu. Þess vegna viljum við ganga nánar eftir svörum ráðherrans ef hann gæti veitt okkur upplýsingar um hvenær hann telji líklegt að samningar takist um þá fyrirhuguðu nýbyggingu við sjúkrahúsið á Selfossi sem hann nefndi. Hvenær hann telji að byggingarframkvæmdir geti hafist. Við og umbjóðendur okkar þurfum vissu um fleira en að útboð hefjist eftir næstu áramót eða stefnt sé að því. Hvenær hann telji að ný deild geti tekið til starfa. Það eru meginatriði. Það er ekki nægjanlegt að stefna að útboði. Við þurfum að hafa meira í höndunum og fólkið sem býr við þessar aðstæður þarf betri svör.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar. Þetta mál hefur margoft verið til umræðu hér á Alþingi og í raun og veru óþarft að hafa mörg orð um aðstöðuna á þessum stað en ég gleðst mjög yfir að heyra að hæstv. ráðherra hafi ákveðið að strax eftir áramót fari fram útboð á því að byggja upp hjúkrunarheimili og viðbyggingu við sjúkrahúsið á Selfossi. Þetta skiptir afar miklu máli fyrir Suðurland og þetta skiptir auðvitað afar miklu máli fyrir öldrunarþjónustu á þessu svæði. Eins og fram hefur komið hjá hæstv. ráðherra er gert ráð fyrir því í fjárlögum að verja 60 millj. til þessa verkefnis á fjárlögum ársins 2003. Auk þess kemur nú fram að Framkvæmdasjóður aldraðra mun veita um 50 millj. í þetta verk. Hér er um brýnt verk að ræða og mjög kostnaðarsamt og það skiptir okkur líka miklu máli að því ljúki hratt og vel.

Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda, hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur, fyrir þá fyrirspurn sem hún hefur lagt hér fram. Jafnframt þakka ég svar hæstv. heilbrrh. og það efni sem fram kom í svari hans. Það er ljóst að þörfin er mjög brýn á þessu svæði. Það má ekki einskorða umræðuna alfarið við Árborg eða Selfoss vegna þess að Árborg eða reyndar Selfoss þjónar miklu stærra svæði en bara því svæði sem telst til sveitarfélagsins Árborgar. Þannig er tekið við íbúum af miklu stærra svæði en gamla Suðurlandskjördæmi og mjög nauðsynlegt að það sé haft í huga. Það mætti, og því langar mig að beina til hæstv. ráðherra, með skömmum fyrirvara og á auðveldan hátt bæta úr þeirri dagvistun sem nú er við stofnunina á tiltölulega ódýran og einfaldan hátt.

Hæstv. forseti. Ég fagna, einungis sem þingmaður kjördæmisins, yfirlýsingu hæstv. heilbrrh. og á hvaða stig þetta mál er komið eftir mikla vinnu sem fram hefur farið síðustu árin. Ég held að ekki þurfi að efast um þetta mál lengur, þessa miklu framkvæmd sem er stærri en ætlað var í upphafi og snýr þá líka að heilsugæslu og framtíðaraðstöðu á þessu sjúkrahúsi. Fyrst og fremst er að sjá það í höfn að langlegudeild í stað Ljósheima tekur innan skamms til starfa og ég vil segja hér að ég trúi orðum hæstv. heilbrrh. og efast ekki um að málið sé komið í þann farveg að útboð fari fram eftir áramót, eigi síðar en í febrúar, og verkið verði auðvitað unnið í samfellu. Tíminn er fljótur að líða og innan skamms rís ný aðstaða eða eigi síðar, að mínu viti, en 2004 en ráðherra þekkir það nú betur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þörfinni fyrir öldrunarrými, hjúkrunardeild, í Árborg, og því hver staða mála er. Eins og við þekkjum öll eru Ljósheimar algjörlega óviðunandi húsnæði eins og við höfum vitað í nokkur ár og höfum þess vegna fylgt því eftir eins og hæstv. ráðherra kom hér inn á. Þróunin hefur verið sú í Árborg, þá sérstaklega á Selfossi, að þar hefur öldruðum fjölgað mjög hratt, m.a. vegna þess að aldraðir úr nágrannabyggðarlögum flytja á Selfoss þar sem þjónustan er. Bæjarstjórn Árborgar hefur ályktað um að nú þegar sé þessi deild, sem áætlað er að þarna rísi, of lítil og það þurfi að fjölga plássum enn frekar til að fullnægja fyrirsjáanlegri þörf, reyndar einnig þeirri þörf sem er þegar til staðar. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi verið skoðað sérstaklega að taka í notkun stærra húsnæði því að þarna er aðeins um að ræða nægt húsnæði fyrir þá sem þegar eru á Ljósheimum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. heilbrrh. fyrir svörin og hv. þm. sem hér hafa tekið til máls fyrir framlag þeirra til umræðunnar. Ég er náttúrlega mjög uppnumin yfir þeim áætlunum sem liggja fyrir, að hefja útboð eftir áramótin og byrja á þessari byggingu. Álíka kann að hafa heyrst áður í þessum sal en ég ætla að vona að það sé í höfn. Ég hef samt ekki heyrt hvenær þessi deild verður opnuð fyrir sjúklinga. Það skiptir miklu máli vegna þess að margt fólk líður fyrir að hafa ekki þennan möguleika. Við þurfum að hugsa um þá sem bíða og hafa engin úrræði. Hvað á að gera fyrir þá? Það líður einhver tími frá útboði og þangað til hægt verður að leggja sjúklinga inn á þessa deild. Ég hef áhyggjur af því fólki sem ég veit að bíður og líður. Ég kom með uppástungu í fyrri ræðu minni um að fundin yrðu einhver bráðabirgðaúrræði, t.d. að reynt yrði að finna eitthvert afdrep í Sjúkrahúsi Suðurlands sem hægt væri að nýta fyrir hjúkrunarsjúklinga fram að því að þessi deild opnar eða þá eitthvert annað rými. Ég vil jafnframt taka undir það sem hv. þm. Kjartan Ólafsson sagði, að það kynni að vera einhver lausn að bæta úrræði með dagvist. Þessu máli er þannig komið að eitthvað verður að gera strax.

Herra forseti. Ég vil láta það koma fram að hönnun þessa mannvirkis hefur verið í fullum gangi á yfirstandandi ári. Til þess voru lagðir verulegir fjármunir. Ef ég man rétt eru komnar 70 millj. inn á þetta verk á yfirstandandi ári án þess að ég hafi þá tölu undir höndum. Ég endurtek hins vegar að ég vonast til að í byrjun næsta árs getum við boðið þetta verk út og að það verði unnið í samfellu. Ég endurtek að bygging öldrunarheimila er forgangsverkefni. Ég hef tvisvar skoðað Ljósheima rækilega á ferli mínum sem heilbrrh. og það þarf ekkert að lýsa fyrir mér aðstöðunni þar en hönnunin er miðuð við 26 rúm eins og kom fram í svari mínu. Hér hefur verið nefnd dagvistun. Það er einmitt eitt af því sem felst í samkomulagi ríkisstjórnarinnar og aldraðra, að setja inn aukna peninga til dagvistunar. Í þeim tillögum sem meiri hluti fjárln. leggur fram fyrir 3. umr. eru auknir fjármunir til þeirra hluta. Ég tel mjög mjög áríðandi að efla slík úrræði og einnig eigi að horfa til heimaþjónustu í þessu sambandi. En þetta samkomulag felur líka í sér að auka fjármuni til þess. Það er þáttur í þeirri stefnu að gera fólki kleift, meðan mögulegt er, að búa í sínu umhverfi. Það er stefna ráðuneytisins að svo verði. Það er ekki takmark í sjálfu sér að komast inn á stofnanir þó að þær séu auðvitað bráðnauðsynlegar.

Herra forseti. Samkvæmt mannfjöldaspám mun þeim sem eru 67 ára og eldri fjölga verulega á næstu árum og áratugum. Í dag eru um 30 þúsund manns 67 ára og eldri. En þeim mun fjölga um helming og verða um 60 þúsund manns eftir um þrjá áratugi. Meginmarkmið laga um málefni aldraðra er að stuðla að því að aldraðir geti búið við eðlilegt heimilislíf eins lengi og unnt er en þeim jafnframt tryggð stofnanaþjónusta þegar þörf er. Íslendingar hafa lagt mikla áherslu á uppbyggingu öldrunarstofnana á síðustu áratugum. Nú er svo komið að einna hæst hlutfall aldraðra yfir 67 ára aldri er á stofnunum hér á landi í samanburði við aðrar Norðurlandaþjóðir. Þegar horft er til aldurshópsins yfir áttrætt þá eru um 35% þeirra á öldrunarstofnunum. Á hinum Norðurlöndunum er hlutfallið 20%, að Noregi undanskildu þar sem um 25% 80 ára og eldri eru á stofnunum. Því hefur verið haldið fram að Íslendingar leggi of mikla áherslu á að byggja opinberar stofnanir til að mæta þörfum aldraðra en minni áherslu á að styðja þá til að búa sem lengst heima hjá sér. Samanburðartölur milli Norðurlanda benda til að nokkuð sé til í þeirri fullyrðingu. Sl. vor gaf heilbr.- og trmrn. út hefti sem innihélt áætlun um uppbyggingu öldrunarþjónustu árin 2002--2007. Þar kemur m.a. fram það mat ráðuneytisins að taka þurfi í notkun 400--450 ný hjúkrunarrými á næstu fimm árum til loka ársins 2000--2007, langflest á höfuðborgarsvæðinu. Þessi skortur á hjúkrunarrýmum á Stór-Reykjavíkursvæðinu er vel þekktur og brýnt að bæta úr honum. Það vekur athygli í skýrslu ráðuneytisins hve mikið misræmi er milli áætlunar um uppbyggingu öldrunarþjónustu annars vegar og heilbrigðisáætlunar hins vegar, sem samþykkt var fyrir réttu ári síðan. Í heilbrigðisáætlun til ársins 2010 er miðað við að ekki dveljist hærra hlutfall en 25% 80 ára og eldri á öldrunarstofnunum. Miðað við þessi mörk eru hjúkrunarrými í landinu í dag nægilega mörg, þ.e. 200 umfram þörf, eins og kemur fram í skýrslu ráðuneytisins frá síðasta vori. Í sömu skýrslu segir hins vegar að samkvæmt mati á raunverulegri þörf fyrir hjúkrunarrými skorti um 300 rými til að mæta þörfum aldraðra fyrir hjúkrunarrými. Óumdeilt er að mikil þörf er fyrir uppbyggingu hjúkrunarrýma hér á höfuðborgarsvæðinu og hefur svæðið greinilega orðið út undan í þessum efnum. Hins vegar virðist nokkurt jafnvægi á framboði og eftirspurn á landsbyggðinni. Má jafnvel velta fyrir sér hvort umframframboð sé á stöku stöðum úti á landi og sveitarfélög beini jafnvel öldruðum einstaklingum á stofnanir sem ríkið fjármagnar og greiðir reksturinn fyrir til að spara sér kostnað vegna heimaþjónustu sem sveitarfélagið rekur og ber kostnað af. Herra forseti. Nauðsynlegt er að átta sig á stöðu þessara mála um allt land. Því varpa ég fram fyrirspurn til hæstv. heilbrrh. Í fyrsta lagi um hvert sé hlutfall aldraðra, annars vegar 80 ára og eldri og hins vegar 67 ára og eldri, á öldrunarstofnunum hér á landi, sundurliðað eftir núverandi kjördæmaskipan. Í öðru lagi: Hvernig ætlar hæstv. ráðherra að fylgja eftir markaðri heilbrigðisáætlun til ársins 2010?

Herra forseti. Hv. 19. þm. Reykv., Ásta Möller, hefur beint til mín fyrirspurn sem fjallar annars vegar um hlutfall aldraðra á öldrunarstofnunum hér á landi og hins vegar um hvað heilbrrn. ætli að gera til að ná markmiðum heilbrigðisáætlunar um að ekki dveljist hærra hlutfall en 25% 80 ára og eldri á stofnunum. Meðfylgjandi upplýsingar falla ekki fyllilega að fyrirspurn hv. þm. þar sem aldursgreiningin tekur til aldraðra 65 ára og eldri en upplýsingarnar eru fengnar frá Hagstofu Íslands. Samkvæmt upplýsingum frá Hagstofu Íslands voru árið 2000 samtals 3.082 einstaklingar 65 ára og eldri vistaðir á öldrunarstofnunum eða 9,4% sem hlutfall af aldurshópi. Í Reykjavík voru þeir 1.206 eða 6%, á Reykjanesi 515 eða 34,1%, á Vesturlandi 227 eða 13,4%, á Vestfjörðum 80 eða 8,9%, á Norðurlandi vestra 171 eða 13,2%, á Norðurlandi eystra 377 eða 11,6%, á Austurlandi 166 eða 11,5% og á Suðurlandi 340 eða 14,1%. Samkvæmt upplýsingum Hagstofu Íslands voru árið 2000 samtals 2.149 einstaklingar 80 ára og eldri vistaðir á öldrunarstofnunum eða 27,8% sem hlutfall af aldurshópi. Í Reykjavík voru þeir 827 eða 17,6%. Á Reykjanesi 370 eða 132,3%. Þið takið eftir þessari tölu en hún á sér skýringar vegna þess að á Reykjanesi eru stórar stofnanir sem taka vistmenn frá öðrum svæðum. Þó að þetta stingi svolítið í augun eru til skýringar á þessu. Á Vesturlandi 153 eða 36,3%, á Vestfjörðum 60 eða 28,6%, á Norðurl. v. 131 eða 36,2%, á Norðurl. e. 294 eða 36,2%, á Austurlandi 108 eða 30,4% og á Suðurlandi 206 eða 34,6%. Virðulegi forseti. Hv. þm. spyr einnig hvað heilbr.- og trmrn. ætli að gera til að ná markmiðum heilbrigðisáætlunar um að ekki dveljist hærra hlutfall en 25% 80 ára og eldri á stofnunum. Eins og fram kemur í svarinu er hlutfall einstaklinga 80 ára og eldri sem dveljast á öldrunarstofnunum 27,8%. Markmið heilbrigðisáætlunar til ársins 2010 eru að þetta hlutfall verði innan við 25%. Ég hef áður sagt að það er sannfæring mín að enn megi ná árangri í þá átt að hjálpa öldruðum við að búa lengur á eigin heimili með aukinni þjónustu, dagvistarúrræðum, hvíldarinnlögnum, öflugri heimaþjónustu og heimahjúkrun. Að þessu er stefnt með eftirtöldum aðgerðum: Áformað er að fjölga dagvistarrýmum um 130 á næstu 5--6 árum. Í öðru lagi að fjölga rýmum til hvíldarinnlagna fyrir aldraða um 20 á næstu 12--15 mánuðum. Í þriðja lagi að efla heimaþjónustu með áherslu á að samhæfa þjónustu sem er á vegum ríkisins annars vegar, heimahjúkrun, og sveitarfélaga, félagslega heimaþjónustu, hins vegar. Í framhaldi af tillögum starfshóps um málefni aldraðra sem nýlega skilaði áliti sínu hefur verið ákveðið að verja 150 millj. kr. í þetta verkefni á næstu þremur árum. Auk þeirra aðgerða sem hér hafa verið taldar styður heilbr.- og trmrn. ýmis verkefni sem miða að því að bæta aðstæður aldraðra. Í því sambandi má nefna að Framkvæmdasjóður aldraðra hefur stutt sveitarfélög til að koma sér upp bækistöðvum fyrir heimaþjónustu, oft í tengslum við félagsmiðstöðvar sem sjóðurinn hefur styrkt. Félög eldri borgara hafa verið studd til að koma sér upp félagsaðstöðu hér á höfuðborgarsvæðinu og víða um land. Þá má geta þess að ráðuneytið og Framkvæmdasjóður aldraðra hafa styrkt ýmis verkefni sem miða að því að efla þjónustu við aldraða, m.a. voru veittir styrkir í tengslum við stofnun miðstöðvar heimahjúkrunar í Reykjavík og einnig verkefni er lúta að svokölluðum heilsueflandi heimsóknum til aldraðra. Til fróðleiks má geta þess að tilraun við heilsueflandi heimsóknir hófst á Akureyri fyrir nokkrum missirum. Í því felst að öldruðum er boðið upp á heimsókn fagfólks sem fært er um að veita leiðbeiningar og ráðleggingar um heilbrigði, réttindamál og margt fleira sem kemur öldruðum til góða. Jafnframt veitir þetta mikilvæga innsýn í aðstæður aldraðra og dregur úr hættu á að aldraðir einstaklingar einangrist eða verði af nauðsynlegri aðstoð eða þjónustu sem þeir eiga rétt á. Mér er kunnugt um að þetta verkefni hafi gefið mjög góða raun og tel æskilegt að þessi þjónusta verði í framtíðinni sjálfsagður hluti af heilbrigðis- og félagslegri þjónustu við aldraða.

Herra forseti. Ég fagna sérstaklega þessari umræðu og bendi á að ég hef margoft rætt um þessi mál í þinginu, fyrst árið 1996 er ég lagði fram þáltill. um könnun á áhrifum breyttra hlutfalla aldurshópa eftir árið 2010. Það er auðvitað mjög nauðsynlegt að styrkja hag þess fólks og undirbúa samfélagið með tilliti til þeirra breytinga sem eru að verða. Á árabilinu frá 1970 voru 65 ára og eldri um 5,9% þjóðarinnar, 1995 voru þeir 11,3% og árið 2030 er gert ráð fyrir að um 19% þjóðarinnar verði komin á þennan aldur. Þess vegna er mjög nauðsynlegt að skapa samfélag þar sem þessi mál eru vel undirbúin. Á Vesturlöndum er svo komið að um tveir vinnandi menn eru fyrir hvern eftirlaunaþega. Þess vegna fagna ég sérstaklega þessari umræðu. Þegar ég lagði þetta fram í fyrsta skipti höfðu menn tilhneigingu til að snúa örlítið út úr tillögunni, eins og ég væri að berjast eitthvað gegn þessari þróun. Fyrst og fremst þurfum við að undirbúa samfélagið að þessu leyti, herra forseti.

Herra forseti. Mig langar í umræðunni um þessa fyrirspurn að vekja athygli á þeirri sérstöðu hvað fólk er ungt hér, það eru ekki nema 11,6% þjóðarinnar hér yfir 65 ára aldri. Það eru um 15% í Danmörku, Noregi og í Finnlandi, yfir 17% í Svíþjóð og gert er ráð fyrir að hér á landi verði þetta hlutfall 22% innan 40 ára. Þegar við tökum tillit til þess að við verjum miklu til heilbrigðismála hér á landi með svona unga þjóð þá er mjög brýnt að hugsa þessi mál öll upp á nýtt vegna þess að við okkur blasir að við erum að takast á við miklu meiri vanda en við teljum vera. Þess vegna tel ég mjög brýnt að ræða þau mál sem koma fram í fyrirspurninni og verður kannski tækifæri til að gera það betur síðar. En það er alveg ljóst að við stefnum í allt öðruvísi þjóðfélag en er núna, breytt þjóðfélag, þar sem þarf líka m.a. að skoða vinnuþátttöku eldri kvenna, sem er alveg einstakt hér á landi í alþjóðlegum samanburði. En það stefnir í það að þjóðin eldist mjög hratt og til að vera í stakk búin til að taka á því hvað varðar heilbrigðisþjónustuna þarf nýjar leiðir í þeim efnum.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa fyrirspurn sem beinir athygli okkar að því að ósamræmi er á milli heilbrigðisáætlunarinnar og þeirrar uppbyggingar sem er í dag á hjúkrunarheimilum. Ég tel að hér sé um fortíðarvanda að ræða því að þjónusta í heimahúsum hefur ekki verið eins markviss og skipulega upp byggð á Íslandi og í nágrannalöndum okkar og þar þurfum við verulega að bæta okkur. Ég sé það sem framtíðarsýn að heimaþjónusta verði sú þjónusta sem við munum byggja á, þ.e. heimaþjónusta, félagsleg þjónusta og hjúkrun, en til þess þarf verulega að bæta fjármagni inn í rekstur heilsugæslustöðvanna og félagsþjónustunnar. Við sitjum því uppi að mínu mati með fortíðarvanda þar sem höfuðborgarsvæðið hefur setið eftir varðandi uppbyggingu á hjúkrunar- og dvalarheimilum.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og hv. þingmönnum umræðuna hér á undan. Það vekur athygli í svörum hæstv. ráðherra hve mikill munur er á hlutfalli aldraðra á stofnunum milli landshluta, þ.e. höfuðborgarsvæðið versus landsbyggðin. Það er nánast helmingsmunur á hlutfalli aldraðra sem eru á stofnunum í Reykjavík annars vegar og úti á landsbyggðinni hins vegar, hvort heldur litið er til þeirra sem eru 67 ára og eldri eða 80 ára og eldri. Það staðfestist líka í tölum hæstv. ráðherra að mikill munur er þar á, mikill munur milli Íslands annars vegar og annarra Norðurlanda hins vegar. Ég kom hérna fram með tölur frá Norðurlöndum sem sýndu verulega lægri tölur. Reyndar eru tölur frá ráðherranum um að 27,8% þeirra sem eru 80 ára og eldri séu á öldrunarstofnunum ekki í samræmi við þær upplýsingar sem koma fram í heilbrigðisáætlun. Þar kom fram 35%. Það er því spurning hvað þar er skilgreint sem öldrunarstofnanir. Á síðustu árum hefur orðið gjörbylting í húsnæðismálum aldraðra. Margir hafa keypt sér íbúðir t.d. í fjölbýlishúsum sem eru sérstaklega hannaðar með þarfir þeirra í huga. Flestir þeirra mundu kjósa að fá að vera heima hjá sér eins lengi og kostur er og fá til þess nauðsynlegan stuðning frá opinberum aðilum, bæði ríki og sveitarfélögum. Fyrir utan heilsufarsástæður er óöryggi og einmanaleiki ein meginástæða þess að fólk óskar eftir plássi á öldrunarstofnun. Því er engum blöðum um það að fletta að óskir eldri borgara um að vera heima hjá sér eins lengi og kostur er, og þá með nægilegum stuðningi, byggja jafnt á fjárhagslegum, félagslegum og heilsufarslegum sjónarmiðum. Í fjárhagslegum skilningi er t.d. margfalt hagkvæmara að auka úrræði til að styðja við einstaklinginn og fjölskylduna til að njóta ævikvöldsins heima hjá sér, þ.e. ef heilsufars\-ástæður leyfa, heldur en að beina þeim á öldrunarstofnanir, sem þó þarf að gera þegar brýna nauðsyn ber til. Úrræði eins og aukin heimahjúkrun, heimaþjónusta, dagvistun og hvíldarinnlagnir eru til þess fallin að taka við áherslubreytingum.

Herra forseti. Ég þakka umræðuna sem hér hefur verið um þetta mál og það væri ástæða til þess í rauninni að Alþingi gæfi sér tíma til að ræða þessi mál þar sem það er ekki rætt í svona knöppu formi. Hv. þm. Ágúst Einarsson kom inn á að hér mundi hlutfall aldraðra hækka á næstu árum. Þetta er auðvitað meginmálið. Þetta er alveg rétt og ég tek undir það að auðvitað þurfa aðgerðir í málefnum aldraðra að taka mið af því. Við höfum byggt upp stofnanir í ríkum mæli og tekið myndarlega á því á undanförnum árum þrátt fyrir vöntunina. Vöntunin er nú m.a. til komin af því að miklir mannflutningar hafa orðið til höfuðborgarsvæðisins á undanförnum árum sem hafa aukið þrýstinginn á slíka þjónustu hér. Margt eldra fólk hefur flutt hingað á þetta svæði. Það er alveg ljóst. Þess vegna m.a. er þessi vandi uppi. Við þurfum að leita nýrra leiða. Ég held að það sé nokkuð samhljóma álit hér að heimaþjónusta sé leið til þess að bæta úr þeim vanda að einhverju leyti, þ.e. að efla hana, og vinna þarf að því skipulagslega að samræma kraftana í því. Félagsþjónusta sveitarfélaganna heyrir reyndar undir annað ráðuneyti. Hún heyrir undir félmrn. En mér finnst að það eigi ekki að útiloka skynsamlegar aðgerðir í þessum efnum, að það sé hlutverk ráðuneytanna að reyna að samræma kraftana í þeim efnum, samræma krafta heilsugæslunnar og krafta Félagsþjónustunnar og leita þá að nýjum leiðum til að efla þessa þjónustu, því að til eru margs konar úrræði.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn til heilbrrh. um eyrnasuð, en eyrnasuð eða tinnitus sem er hvimleiður kvilli sem tugir milljóna manna, karla og kvenna um allan heim þjást af. Um er að ræða suð fyrir öðru eða báðum eyrum sem dynur á sjúklingum allan sólarhringinn allt árið um kring, eyrnasuð sem erfitt er fyrir okkur sem þjáumst ekki af þessum kvilla að skilja, en hefur verið lýst sem suði, hvísli, klið eða óþolandi hávaða. Eyrnasuð er ekki sjúkdómur heldur sjúkdómseinkenni og það er ekki vitað um nákvæma skýringu nema í einstaka tilfellum. Þetta er því einkenni sem hrjáir mjög marga. Við vitum að fjöldinn er mikill í öllum heiminum. Aftur á móti vitum við ekki hver fjöldinn er hér á Íslandi og hversu alvarleg áhrif eyrnasuð hefur á lífsgæði þeirra einstaklinga sem þjást af eyrnasuði. Ekki er til nein góð lækning við eyrnasuði. En það eru mjög margar rannsóknir í gangi og verið er að reyna ýmiss konar meðferðir, t.d. lyfjameðferð, tækjameðferð og atferlismeðferð. Margt af þessu hjálpar. En til þess að það geti orðið þarf sérfræðiþekkingu til að veita viðkomandi úrlausn. Fá erindi berast eins oft til Heyrnarhjálpar og erindi frá einstaklingum sem hafa óþægindi af eyrnasuði. Þetta eru þau erindi sem berast oft. Hér á landi er engin markviss --- í raun og veru er engin aðstoð eða hjálp til. Við höfum ekki sérfræðiþekkingu. Það er í rauninni engin þjónusta í dag. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra: 1. Hve margir Íslendingar hafa greinst með eyrnasuð? 2. Hversu útbreitt má telja að eyrnasuð sé hér á landi? 3. Hvaða úrræði standa þessu fólki nú til boða? 4. Vinnur ráðherra að úrbótum fyrir fólk með eyrnasuð og ef svo er, hverjar eru þær?

Herra forseti. Hv. þm. Þuríður Backman hefur beint til mín fyrirspurn um tíðni og meðferð við eyrnasuði. Ekki liggja fyrir upplýsingar um hvað margir Íslendingar hafa eyrnasuð en talið er að u.þ.b. einn af hverjum 20 fullorðinna þjáist af þessu vandamáli og allt að 12% fólks á bilinu 65--74 ára samkvæmt erlendum rannsóknum. Vandamál fæstra þeirra einstaklinga er mjög alvarlegt, en áætlað er að sá hópur sem þurfi sérstakrar meðferðar við hér á landi geti verið um 20--30 manns. Til að finna nákvæma tíðni eyrnasuðs meðal Íslendinga, annaðhvort í sjúkraskrám eða á annan hátt, þarf sérstakrar rannsóknar við. Með áframhaldandi þróun rafrænnar sjúkraskrár hins íslenska heilbrigðisnets og aukinni söfnun upplýsinga úr heilbrigðiskerfinu til embættis landlæknis ætti að vera hægt að svara spurningum af þessu tagi á auðveldari hátt en hingað til. Að þessum málum er verið að vinna. Meðferð eyrnasuðs er mjög erfið. Ýmis lyf hafa verið reynd en engin með afgerandi árangri. Þungamiðja meðferðar beinist oft að atferlismeðferð þar sem aðferðum á borð við dáleiðslu, slökun og líffræðilegt endurkast, ,,bio-feedback``, hefur verið beitt. Ráðgjöf sem beinist að því að kenna fólki að lifa með vandamálinu er mikilvægur hluti meðferðar. Tæki sem framleiða tiltekna tegund hljóðs eru einnig notuð til að breiða yfir eyrnasuðið eða draga úr óþægindum af því. Meðferð af þessu tagi kallar á þverfaglega nálgun lækna, heyrnarfræðinga, sálfræðinga og geðlækna sem menntun hafa í meðferð sállíkamlegra einkenna. Á vegum landlæknis var settur á fót formlegur starfshópur fyrir um fjórum mánuðum og vinnur hann að tillögugerð um bætta meðferð fólks með eyrnasuð hér á landi. Hugmyndir hópsins eru ekki með öllu frágengnar en lúta einkum að því að sett verði á stofn þverfagleg göngudeild með þátttöku ofangreindra fagmanna. Virðist eðlilegt að henni sé fundinn staður hjá Heyrnar- og talmeinastöð Íslands í samvinnu við Landspítalann -- háskólasjúkrahús og e.t.v. fleiri stofnanir. Herra forseti. Ég vona að með þessum upplýsingum hafi ég svarað fyrirspurn hv. þm.

Herra forseti. Við ræðum eyrnasuð og leiðir til bata við því. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra, vegna þess að nokkur hópur þeirra sem líður vegna eyrnasuðs hefur talið sig fá bót meina sinna með lyfjum sem hægt er að fá frá Ísrael, en þeim hefur gengið illa að fá þau lyf hingað til lands. Samkvæmt lögum er hægt að fá lyf flutt hingað inn ef undanþágubeiðni berst frá lækni. En það sem hefur hamlað er að ekki hefur verið búið nógu vel um þessi lyf eða efni og ég spyr hæstv. ráðherra: Hefur hann beitt sér fyrir því að það fólk sem telur sig fá bót meina sinna með slíkum lyfjum eða efnum fái þau í réttum umbúðum? Ef hann hefur ekki gert það, mun hann beita sér fyrir því þannig að þeir sem telja sig fá bót af þessum lyfjum geti fengið meðölin frá Ísrael þannig að þau geti borist þessum hópi, en það virðist vera þar einhver hængur á?

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Eyrnasuð er, eins og ég sagði, ekki sjúkdómur heldur einkenni og það eru mjög margir sem hafa þessi einkenni en leita ekki til læknis til að fá úrlausn þar sem vitað er að hún er ekki fyrir hendi í dag. Þverfaglegt teymi innan Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar væri mjög til bóta og raunar tel ég að eina raunhæfa leiðin sé að efla Heyrnar- og talmeinastöðina og veita þessa þjónustu þar. En þar fyrir utan þarf að veita meira fjármagn til Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar því það virðist vera að sigla í sama horf og áður, fjármagn til heyrnartækja fullnægir ekki þeirri þörf sem er fyrir heyrnartæki og þjónustu heyrnarskertra í dag, hvað þá ef við ætlum að bæta þessum hópi við því að svokölluð heyrnartæki eru meðal nothæfra úrlausna fyrir þetta fólk. Lyf gagnast sumum sem verst eru haldnir en það þarf sérfræðiþekkingu til að nota lyfjameðferð og velja úr. Þess vegna hvet ég ráðherra til að hraða vinnu nefndarinnar og koma á þverfaglega teymi þannig að það verði komið í gagnið á næsta ári.

Herra forseti. Hv. 15. þm. Reykv. beindi til mín fyrirspurn um hvort ég muni beita mér fyrir því að lyfjainnflutningur frá Ísrael geti átt sér stað. Ég kannast vel við þetta mál sem hér er um að ræða, það hefur komið inn borð til mín. Þarna er það ljón í veginum að erfitt hefur reynst að fá þennan lyfjainnflutning undir þær reglur sem gilda um lyfjainnflutning hér á landi vegna innihaldslýsinga. Ég hef reynt að gera mitt til að greiða fyrir þessu máli. Hins vegar er ljóst að ef lyf er flutt inn án þess að eftir þessum reglum sé farið er það vafasamt fordæmi og getur dregið nokkurn slóða á eftir sér sem ég held að menn mæli ekki með hér. Ég vil gera mitt til þess að greiða fyrir þessu en þessi innflutningur verður að sjálfsögðu að lúta þeim reglum sem gilda um lyfjainnflutning og sölu lyfja hér á landi. Ég mun halda áfram að fylgjast með þessu máli. Að öðru leyti þakka ég umræðuna. Ég hef í rauninni engu við hana að bæta. Ég mun auðvitað fylgjast með því að starfshópurinn skili verki sínu um þetta mál og því verði svo fylgt eftir.

Herra forseti. Þannig er að íbúar á Suðurnesjum hafa haft ástæðu til þess að hafa nokkrar áhyggjur af framgangi mála á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja á þessu ári, sérstaklega þessu missiri sem er um það bil að ljúka. Af þeim sökum legg ég fram fyrirspurn í tveimur liðum til hæstv. heilbrrh. Um fyrri liðinn verður að segja að nýleg úttekt á fjárhagsmálum stofnunarinnar virðist hafa leitt í ljós að stjórnendur hennar hafa talið sér nauðsyn að nýta fé af fjárveitingum sem ætlaðar voru til rekstrar og þjónustu til nýbyggingar D-álmunnar þegar þeir stóðu frammi fyrir því að nauðsynlegir þættir í framkvæmdakostnaði við bygginguna hefðu fallið niður eða voru ekki tilteknir í framkvæmdasamningi við verktaka. Um seinni liðinn vil ég segja að deilur heilsugæslulækna eða heimilislækna vegna réttinda til starfa á eigin vegum hafa orðið til þess að í svo harðan hnút hljóp deilan að þeir gengu út. Spurningarnar tvær sem ég legg fram í þessum tveimur liðum eru þannig: 1. Hvernig hyggst ráðherra tryggja að D-álma við Heilbrigðisstofnun Suðurnesja komist í gagnið eins og miðað var við með fjárveitingum á þessu ári? 2. Hvernig hyggst ráðherra tryggja starfsemi heilsugæslustofnunarinnar eftir að heimilislæknar hafa horfið frá störfum við hana?

Herra forseti. Hv. þm. spyr um fyrirætlanir varðandi rekstur D-álmu Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja í ljósi þeirra fjárveitinga sem til starfseminnar eru ætlaðar á fjárlögum þessa árs. Því er til að svara að í frv. til fjárlaga fyrir árið 2003 er gert ráð fyrir 60 millj. kr. til reksturs 2. hæðar D-álmu. Sú fjárveiting er samkvæmt tillögu frá heilbrigðisstofnuninni en samkvæmt endurskoðaðri áætlun um rekstur sjúkradeildar á 2. hæð er ljóst að sú upphæð dugar engan veginn til að starfrækja deildina að fullu. Miðað við þessa fjárveitingu má gera ráð fyrir að á deildinni verði u.þ.b. tíu rúm fyrir aldraða, að hluta til í langlegu, áætluð sex rúm, og fjögur rúm eru ætluð til hvíldarinnlagna. Hv. þm. spyr einnig um viðbrögð við þeim vanda sem skapast hefur vegna uppsagna heilsugæslulækna á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja. Eins og ítrekað hefur komið fram, bæði í þessum sal og í fjölmiðlum, hefur af hálfu ráðueytisins verið unnið ötullega að því að leysa þennan vanda. Fundir með talsmönnum heilsugæslulækna voru haldnir um málið og 27. nóvember sl. gaf ég út yfirlýsingu sem ég vonast til að leysi málið að því marki sem það er í mínum höndum. Þar sem heilsugæslulæknar á Suðurnesjum höfðu þegar látið af störfum þegar yfirlýsingin var gefin út er ljóst að þeir munu þurfa að sækja um störf að nýju við stofnunina sem ég veit að þeir eru að gera þessa daga. Það er einlæg von mín að sú yfirlýsing sem ég gaf út í síðustu viku verði til þess að leysa þann vanda sem við hefur verið að glíma varðandi störf heilsugæslulækna og ég mun vissulega vinna ötullega að því áfram.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin við þessum spurningum en vil jafnframt geta þess að það skiptir okkur Suðurnesjamenn miklu máli að starfsemi heilbrigðisþjónustunnar og sérstaklega hjúkrun aldraðra sem fyrirhuguð er í D-álmunni komist sem fyrst á þann rekspöl sem ætlunin var. Barátta hefur staðið um langt árabil fyrir því að þessi bygging komist í gagnið og þess vegna eru sífellt vonbrigði fyrir íbúa á Suðurnesjum hvað vill verða mikill dráttur á því að þjónustan verði sett af stað. Varðandi heilsugæsluna og heimilislækna vil ég sérstaklega nefna að menn fýsir að vita hvort ráðherra álíti að tillaga hans til lausnar verði til að tryggja þessa þjónustu til frambúðar. Auðvitað skiptir miklu máli að hann hefur lagt fram það sem hann gat en það skiptir líka máli fyrir íbúana að geta gert sér grein fyrir því hversu líklegt er að það leysi málið til frambúðar, ekki aðeins meðan versti hnúturinn gengur yfir.

Herra forseti. Varðandi nýtingu D-álmunnar og nýtingu Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja almennt vil ég leggja á það mikla áherslu að við klárum að gera áætlun um nýtingu sjúkrahússins en þar er ein hæð enn þá ónotuð eins og kunnugt er. Við þurfum að fara yfir það mál sérstaklega og fara þá yfir það með nýjum framkvæmdastjóra sem er að taka við starfi þessa dagana suður frá. Varðandi það hvort viljayfirlýsing mín leysi heilsugæslulæknadeiluna til frambúðar vil ég segja að sú yfirlýsing var samin í samráði við stjórn heilsugæslulæknafélagsins og það var gott samkomulag um hana við þá. En það er verið að ræða þessa yfirlýsingu á fundum í heilsugæslulæknafélaginu einmitt þessa dagana. Ég vona að þær jákvæðu undirtektir sem hún hefur fengið verði til þess að þeir læknar sem höfðu sagt upp störfum endurskoði afstöðu sína, það eru teikn um það að yfirlýsingin hafi fallið í jákvæðan farveg. Ég vona svo sannarlega að hún verði til þess að tryggja rekstur heilsugæslunnar og tryggja gott andrúmsloft í heilsugæslunni til frambúðar því að þetta er grunnþjónusta. Þetta er nauðsynleg þjónusta. Mér er auðvitað ekki ljúft að þurfa að standa í endalausum deilum og viðræðum við heilsugæslulækna þannig að ég vonast svo sannarlega til að þetta samkomulag við stjórnina, þó að það væri einhliða yfirlýsing af minni hálfu, breyti andrúmsloftinu í þessum samskiptum.

Herra forseti. Fyrr á þessu ári, á síðasta þingi, var samþykkt á Alþingi ályktun um forvarnir og leit að krabbameinssjúkdómum í meltingarvegi og öðrum sjúkdómum þeim tengdum. Um þetta er að segja til þessa að um þessar mundir á sér stað átak að frumkvæði áhugasamra manna og samstarfsaðila þeirra um aukna vitund fólks, bæði almennings og starfsfólks í heilbrigðisþjónustunni um einkenni slíkra sjúkdóma og rétt viðbrögð við þeim, bæði af hálfu einstaklinga og heilbrigðisþjónustunnar. Mér virðist skipta miklu máli að þetta átak, vitundarvakning eins og hinir áhugasömu menn kalla það, verði nýtt til þess að koma á þeim forvörnum og þeirri leit að einkennum þessara sjúkdóma sem ályktuninin kvað á um. Í annan stað vil ég geta þess að það skiptir miklu máli þegar þetta starf verður hafið að forvarnastarf og leitarstarf verði ekki til þess að teppa eða skerða aðgang sjúklinga sem þegar eru greindir með þessa sjúkdóma þannig að þeir fái áfram að njóta jafngóðrar og öruggrar þjónustu og þeir hafa notið til þessa. Hún hefur verið með ágætum en auðvitað er hætt við því að ef sömu stofnanirnar eiga að sinna hvoru tveggja gæti annaðhvort orðið undir eða aðgengi yrði ekki eins greitt og áður. Af framangreindum ástæðum legg ég fyrir hæstv. heilbrrh. fyrirspurn um þetta efni sem hljóðar svo: Hvernig vindur fram undirbúningi að framkvæmd ályktunar Alþingis frá sl. vori um forvarnir og leit að krabbameinssjúkdómum í meltingarvegi og hvenær telur ráðherra að reglulegt forvarnastarf á þessu sviði hefjist?

Hv. þm. Árni Ragnar Árnason hefur beint til mín fyrirspurn um forvarnir gegn krabbameinssjúkdómum í meltingarvegi. Á síðasta þingi samþykkti Alþingi þál. um forvarnir gegn krabbameinssjúkdómum í meltingarvegi og öðrum sjúkdómum þeim tengdum og fól heilbrrh. í samráði við landlækni að gera tillögur um hvernig staðið skuli að forvarna- og leitarstarfi vegna krabbameins í meltingarvegi fyrir þá sem telja sig í áhættuhópi og undirbúa framkvæmd starfsins. Fyrirspurn hv. þm. beinist að framvindu varðandi framkvæmd áðurgreindrar ályktunar. Í framhaldi af þáltill. var henni beint áfram til landlæknis og farið fram á það við hann að hann gerði umræddar tillögur. Ráðuneytinu var jafnframt kunnugt um að landlæknir hafði skipað starfshóp snemma á árinu 2000 til að vinna að slíkum leiðbeiningum um skimun fyrir krabbamein í ristli og endaþarmi. Ráðuneytinu barst í september sl. bréf frá landlækni þar sem hann greindi frá störfum áðurnefnds starfshóps, sem unnið hafði að tillögum um skimun fyrir krabbamein í ristli og endaþarmi. Höfðu landlækni borist tillögur starfshópsins um hinar faglegu áherslur í skimuninni. Sterk fagleg rök virðast hníga að því að tekin sé upp skimun fyrir þessum alvarlega sjúkdómi hér á landi. Að mati landlæknis voru næstu skref að finna skimuninni farveg og ákveða hvernig henni yrði best fyrir komið. Í því sambandi má geta þess að skimanir af þessu tagi eru hvergi framkvæmdar í nágrannalöndunum á landsvísu. Í tillögunni er gert ráð fyrir að fólki í meðaláhættu verði boðið upp á skimun með leit að blóði í saur og verði því síðan fylgt eftir með ristilspeglun sé talin ástæða til slíks. Mjög mikilvægt er að skimun af þessu tagi sé vel skipulögð og niðurstöðurnar skráðar í miðlægum grunni. Í framhaldi af tillögu landlæknisembættisins hefur verið unnið að frumkostnaðaráætlun vegna skimunarinnar á vegum embættisins. Er þess vænst að hún liggi fljótlega fyrir og málið verði þá kynnt ráðherra frekar. Herra forseti. Mikilvægi þessa máls er ljóst. Að meðaltali greinast um 112 einstaklingar hér á landi árlega með þessi krabbamein og um 40 sjúklingar deyja af þeirra völdum árlega og er þriðja algengasta dánarorsök af völdum krabbameina meðal Íslendinga. Nýgengi hefur aukist síðustu áratugi. Hv. þm. hefur því vakið hér máls á mikilvægu máli. Á sama hátt er mikilvægt að vel verði vandað til allra verka. Ég hyggst því skoða málið nánar þegar endanlegar tillögur hafa borist frá landlæknisembættinu og tel rétt að bíða með frekari ákvarðanatöku þangað til þær liggja endanlega fyrir.

Herra forseti. Ég sé sérstaka ástæðu til að þakka fyrir þessa fyrirspurn sem hér hefur verið borin fram. Hún byggir á þáltill. sem var flutt af hv. þm. Árna Ragnari Árnasyni sem þar hreyfði mjög merkilegu máli. Ég vil sömuleiðis þakka hæstv. ráðherra fyrir að hafa framkvæmt þessa ályktun sem gerist nú ekki alltaf með þál. frá hinu háa Alþingi, en mér virðist að þetta sé í góðum farvegi og hér sé verið að taka á mjög alvarlegum vanda á faglegan og skynsamlegan hátt og alveg í samræmi við ályktun Alþingis um það efni. Krabbamein er alvarlegur vágestur í samfélagi okkar. Þó hér sé talað um krabbamein í meltingarvegi, þá er þetta miklu stærra mál. Hér er verið að hreyfa máli og framkvæma gott eftirlit og byggja upp góðar forvarnir og það ber sérstaklega að þakka þeim þingmanni sem hefur haft frumkvæði í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þær þakkir sem fram komu í máli hv. þm. Ágústs Einarssonar um frumkvæðið sem hv. þm. Árni Ragnar Árnason hefur sýnt varðandi forvarnir gegn krabbameinssjúkdómum í meltingarvegi. Eins þakka ég hæstv. ráðherra svörin, en spyr þó vegna þess að þál. var samþykkt síðasta vor eftir heilmiklar umræður og umfjöllun sem hún fékk í heilbr.- og trn. hvort gert sé ráð fyrir því annaðhvort hjá landlæknisembættinu eða í ráðuneytinu að menn geti mætt þeim kostnaði sem það hefur í för með sér og kom fram í álitum að mig minnir ýmissa umsagnaraðila varðandi tillöguna. Þá voru gerðar grófar kostnaðaráætalnir og nú líður að lokaafgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár og mig langar að spyrja hvort gert sé ráð fyrir því í fjárlögum að ráðuneytið mæti þeim kostnaði svo hefja megi þetta starf á næsta ári.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrrh. fyrir greinargóð svör og vil láta í ljós það álit mitt að ég tel að viðfangsefnið sem ályktunin kvað á um sé nokkuð flókið og vandasamt og kemur m.a. fram í því atriði í svörum hæstv. ráðherra að skimun eða leit með þessum hætti hefur hvergi annars staðar farið fram á landsvísu. Þá verður að geta þess að við erum afskaplega fámenn þjóð, svo að verkefnið er ekki eins stórt og viðamikið eða flókið eins og það væri meðal fjölmennari þjóða á heilum meginlöndum. Ég tel samt sem áður að þetta sé ekki óvinnandi verk, síður en svo. Raunar er það svo að skimun eða leit hefur farið fram í öðrum löndum á fjölmennari hópum en okkur Íslendingum. Rétt er að geta þess að þættir þessa stóra verkefnis eru fleiri en hæstv. ráðherra nefndi. Einn þeirra hefur komið fram í þingsölum áður eða raunar hjá hv. fjárln. Alþingis, þar sem voru erindi um fjárveitingar til svonefndrar kirtilæxlaskrár sem er eitt af grundvallaratriðum þess að hægt sé að ná árangri með þessari leit eða slíkum forvarnaviðbrögðum. Eftir því sem ég hef komist næst hefur ekki orðið úr fjárveitingum a.m.k. í allmörg ár sem læknar brydduðu upp á því máli. Ég vil þess vegna vænta þess að fá nú eða síðar upplýsingar um hvernig það atriði hefur gengið fram. Það skiptir miklu máli, herra forseti, að við bregðumst til forvarnar við þeim sjúkdómum sem hægt er að verjast. Fram hefur komið að þó þessir sjúkdómar séu tiltölulega tíðir og hafi fram að þessu reynst alvarlegir, liggur líka fyrir sú vitneskja í læknavísindum að þeim er hægt að verjast með réttum viðbrögðum því unnt er að finna frumstig þeirra áður en þeir verða að meinum. Þess vegna er mikilvægt að við bregðumst rétt við og látum ekki dragast að hefja forvarnastarf. Mér finnst líka skipta gríðarlega miklu máli að nýta mjög virðingarvert og þakkarvert starf áhugasamra einstaklinga sem hafa hafið feiknarlega mikið fræðslustarf, bæði innan og utan heilbrigðisþjónustunnar, til að vekja athygli fólks og vitund um einkenni þessara sjúkdóma og hvernig fólk og heilbrigðisþjónustan getur brugðist við.

Herra forseti. Ég vil endurtaka það sem ég hef áður sagt um mikilvægi þessa máls og þörfina á því að vanda þennan undirbúning vel. Ég tek undir að það er sjálfsagt að nýta áhuga þann sem er í samfélaginu á þessum málum og ég hef orðið var við hann og átt viðtöl við ýmsa aðila sem hafa sýnt þessu máli sérstakan áhuga. Eins og kom fram í svari mínu við fyrirspurninni er landlæknir að semja tillögur í þessu efni, hvernig að þessu verður staðið, hvað yrði hratt farið og þær tillögur koma til mín til frekari ákvarðanatöku. Af þeim ástæðum hefur ekki verið settur enn þá verðmiði á þetta mál. Verðmiði á málið mun fylgja þeim tillögum sem koma frá landlækni og ég verð þá að kynna það á þeim tíma sem það liggur fyrir. Ég verð að kynna það fjárveitingavaldinu og ríkisstjórn, en þessi verðmiði liggur ekki fyrir núna. Það eru því ekki fjárveitingar í fjárlagafrv. núna varðandi þetta verkefni, en þegar ákveðið er hvernig að þessu verður staðið og hve hratt farið verður í þetta, þá kemur í ljós hver fjárþörfin er. Ég endurtek að ég mun kynna þetta þegar það liggur fyrir.

Herra forseti. Ég beini spurningum mínum til hæstv. samgrh. varðandi safn- og tengivegi og styrkvegi á landinu. Vegakerfi landsmanna er skipt upp í flokka. Því er skipt upp í stofnbrautir eða stofnvegi, tengivegi, landsvegi og safnvegi. Þetta er þjóðvegakerfið en svo eru aðrir vegaflokkar eins og styrkvegir sem njóta einungis framlaga af hálfu hins opinbera eftir því sem tök eru á. Hlutur safn- og tengivega, þ.e. svokallaðra sveitavega, er afar mikilvægur í samgöngukerfi landsmanna. Þetta eru þeir vegir sem tengja einstök býli við aðalstofnvegina og þeir skipta orðið gríðarlega miklu máli, bæði fyrir það að margt fólk býr á jörðum og sækir atvinnu til næsta þéttbýlis, börnum er ekið í skóla um langan veg og auk þess eru þessir vegir mikilvægir til daglegra aðdrátta og í ferðamannaiðnaði. Það skiptir því miklu máli að hlutur þessara sveitavega, safn- og tengivega, sé sem mestur í heildarfjárveitingum til vegamála í landinu. Til þess að fá upplýsingar um hvernig þeir hafa staðið sig í fjármögnuninni hef ég lagt eftirfarandi spurningar fyrir hæstv. samgrh.: 1. Hver er nú heildarlengd safnvega, tengivega og styrkvega á landinu? 2. Hvert hefur fjárframlag verið til þeirra sl. fimm ár og hver hefur verið hlutur þeirra miðað við heildarframlag til viðhalds- og stofnkostnaðar í vegamálum á landinu þessi ár að meðtöldum sérstökum fjárveitingum til stórverkefna? 3. Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að hlutur þessara vega, þ.e. sveitaveganna, verði aukinn í heildarfjárveitingum til viðhalds- og stofnkostnaðar í vegakerfi landsins? 4. Mun ráðherra beita sér fyrir endurskilgreiningu á heitum einstakra vegaflokka í vegalögum, svo sem styrkvega, með tilliti til breyttra aðstæðna? Virðulegi forseti. Fátt er mikilvægara til að efla og styrkja búsetu í landinu öllu og tryggja þar jöfnuð og samkeppnishæfni en gott vegakerfi. Mikilvægi þessara vega, sveitaveganna, fer sívaxandi eins og sést af rökum sem ég nefndi áðan. Það er því afar mikilvægt að hlutur sveitaveganna í viðhaldi og endurbyggingu vegakerfis landsins sé heldur vaxandi en hitt sem hluti af heildarþjóðvegakerfi landsins. Því hef ég lagt þessar spurningar, virðulegi forseti, fyrir hæstv. samgrh.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. fyrirspyrjanda að gott samgöngukerfi skiptir mjög miklu máli. En fyrirspurn hv. þm. er í fyrsta lagi: ,,Hver er nú heildarlengd safnvega, tengivega og styrkvega á landinu?`` Heildarlengd þjóðvega miðað við síðustu áramót er 12.955 km. Þar af eru tengivegir 3.929 km og safnvegir 2.288 km. Styrkvegir eru eins og nafnið bendir til vegir í umsjá ýmissa aðila sem Vegagerðinni er heimilt að veita styrki til samkvæmt 16. gr. vegalaga. Þar eru þessir vegir skilgreindir og þar er jafnframt tekið fram að þeir sem styrkinn fá annist viðhald viðkomandi vegar. Ekki liggja fyrir neinar tæmandi upplýsingar um lengd þessara vega eða ástand þeirra. Í öðru lagi spyr þingmaðurinn: ,,Hvert hefur fjárframlag verið til þeirra sl. fimm ár og hver hefur verið hlutur þeirra miðað við heildarframlag til viðhalds- og stofnkostnaðar í vegamálum á landinu þessi ár að meðtöldum sérstökum fjárveitingum til stórverkefna?`` Árið 1998 voru fjárveitingar til þessara vega sem hér segir: Tengivegir 420 millj. kr., safnvegir 209 millj. kr. og styrkvegir 30 millj. kr. eða samtals 659 milljónir og er það um 12% það ár af fjárveitingum til viðhalds og stofnkostnaðar þjóðvega. Árið 1999 eru tölurnar þannig að tengivegir eru 449 millj. kr., safnvegir 224 millj. kr. og styrkvegir 30 millj. kr. eða samtals 703 milljónir og eru það 9% af viðhalds- og stofnkostnaði. Árið 2000 eru tölurnar þannig að tengivegir eru 485 millj. kr., safnvegir 248 millj. kr. og styrkvegir 36 millj. kr., alls 769 milljónir eða um 10% viðhaldsstofnkostnaðar. Árið 2001 fá tengivegir 496 millj. kr., safnvegir 290 millj. kr. og styrkvegir 57 millj. kr. sem hækkaði verulega. Samtals fá þessir vegir það ár 843 milljónir eða 10%. Á árinu 2002 er tölurnar sem hér segir: Tengivegir 477 millj. kr., safnvegir 272 millj. kr., styrkvegir 54 millj. kr. Þessir vegir fá því alls 803 milljónir eða 10% stofnkostnaðar og viðhalds. Allar tölur eru á verðlagi 2002 og eru því sambærilegar. Fjárveitingar til umræddra vega hafa því hækkað á þessu tímabili úr 659 milljónum 1998 í 803 milljónir 2002 eða um 22% á föstu verðlagi. Lækkun hlutfallstölunnar á sama tíma stafar af tvennu, þ.e. nýbyggingar hafa farið mjög vaxandi á þessu tímabili og skilgreiningu viðhalds þjóðvega í þéttbýli var breytt á tímabilinu þannig að viðhald þjóðvega hækkaði verulega af þeim sökum. Í þriðja lagi spyr hv. þm.: ,,Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að hlutur þessara vega, þ.e. sveitaveganna, verði aukinn í heildarfjárveitingum til viðhalds- og stofnkostnaðar í vegakerfi landsins?`` Eins og kom fram í svari við annarri spurningu hefur fjármagn aukist á undanförnum árum til umræddra vega. Hin mikla þörf stofnveganna fyrir fjármagn setur þó skorður við því hve miklum fjármunum er unnt að verja til þeirra vega sem hér um ræðir, svo og annarra vega með litla umferð. Nú er unnið að samgönguáætlun bæði til tólf ára og til fjögurra ára. Við þá vinnu er miðað við að halda áfram að auka við fjárveitingar til umræddra vega þó að fjárþörf aðalveganna setji því áfram skorður. Í fjórða lagi er spurt: ,,Mun ráðherra beita sér fyrir endurskilgreiningu á heitum einstakra vegaflokka í vegalögum, svo sem styrkvega, með tilliti til breyttra aðstæðna?`` Skilgreining einstakra vegaflokka er í vegalögum. Flokkar þjóðvega eru fjórir: Stofnvegir, tengivegir, safnvegir og landsvegir. Styrkvegir eru svo í sérstökum flokki eins og áður kom fram. Skilgreining allra þessara flokka er óbreytt frá því að vegalög voru síðast endurskoðuð árið 1994. Ekki hafa komið fram sérstakar ábendingar um að breyta skilgreiningu svo nokkru nemi. Í tillögum stýrihóps um samgönguáætlun sem sendar voru þingmönnum síðasta vetur komu þó fram hugmyndir sem gera það e.t.v. að verkum að fara eigi yfir flokkun þjóðveganna að nýju. Nægur tími er til þess að skoða það mál vegna þess að samgönguáætlun verður til meðferðar og afgreiðslu á þessum vetri eins og hv. þm. vita.

Herra forseti. Hv. 5. þm. Norðurl. v. hreyfir hér mjög athyglisverðu máli og er það í raun og veru í beinu framhaldi af þeirri byltingu sem hefur átt sér stað í samgöngukerfi þjóðarinnar á síðustu 30 árum, en bæði safn- og tengivegir eru mjög mikilvægir samgönguþættir í samgöngukerfinu okkar. Þess má geta að í Suðurlandskjördæminu hinu gamla, þ.e. Árnes-, Rangárvalla- og Vestur-Skaftafellssýslu, eru um 25% af tengivegakerfi landsins. Þess vegna finnst mér líka koma til greina hvort ekki þurfi, eins og kom fram í fyrirspurninni, að endurskilgreina þessa tengivegi og fylgjast vel með umferð á þeim og velta fyrir sér hvort ekki sé ástæða til að gera hluta af þeim að stofnbrautum vegna þess að það vantar gríðarlega mikið fjármagn inn í þennan málaflokk og ég held að það sé mjög brýnt þegar menn taka upp samgönguáætlunina að verja meira fjármagni einmitt til þessara vega en gert hefur verið.

Virðulegi forseti. Ég tek undir nauðsyn þess að bæta við fjármagni í safn- og tengivegi og að endurskoða þurfi þá skilgreiningu sem er á safn- og tengivegum í vegáætlun eða í vegalögum. Ég vil einnig beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra hvort ekki verði við afgreiðslu samgönguáætlunar tekin upp ný skilgreining á því hvernig skipta beri fjármagni til vegagerðar vegna nýrrar kjördæmaskipunar þar sem ég held að mikil nauðsyn sé á að gera heildarúttekt á stöðu mála í hverju nýju kjördæmi og hugsa allar fjárveitingar til samgöngumála upp á nýtt út frá nýrri svæðaskiptingu. Það er þekkt að þingmannahópar taka heildarfjárveitingar og skipta og þar hafa verið árekstrar, ég nefni t.d. Suðurstrandarveginn þar sem þingmannahópar úr Reykjaneskjördæmi og Suðurlandskjördæmi gamla hefðu kannski mátt vera samstiga heldur fyrr. Nú er þetta allt innan sama kjördæmis. Ég tel því mikla nauðsyn á að skilgreina þessi svæði algerlega upp á nýtt.

Herra forseti. Eins og fram kom hjá hæstv. samgrh. hefur sú nefnd sem fjallar um samræmda samgönguáætlun komið inn á það mál sem hv. þm. Jón Bjarnason kemur hérna að og er eiginlega sjálfsagt og eðlilegt að samgn. taki til alvarlegrar skoðunar, þ.e. að breyta þessum hugtökum um safnvegi og þessum einstaka vegaflokkum, tengivegi o.s.frv. Ég held að full ástæða sé til að við aðlögum okkur að breyttum tímum. Það ætti ekki að hafa nein áhrif á fjárveitingar til þessara smærri vega en eðlilegt og sjálfsagt er að hafa þetta skilvirkara þannig að fólk skilji hvað er á ferðinni og við hvað er átt í öllum þessum vegaflokkum sem hér eru tilgreindir.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. svörin og fagna þeim áherslum sem komu fram í máli hans varðandi safn- og tengivegi eða sveitavegina. Sömuleiðis þakka ég hv. þm. sem hér hafa lagt hvatningarorð inn í umræðuna. Ég vil vekja athygli á skilgreiningu á styrkvegum sem mér finnst afar ósanngjörn, þ.e. að falli flugvöllur t.d. úr áætlunarflugi, þá fellur vegurinn að flugvellinum úr tölu þjóðvega í styrkveg, í einskismannsveg eða munaðarlausan veg en áfram er flugvöllurinn hluti af öryggis- og flutningakerfi landsins. Sömuleiðis ef býli fer úr byggð um einhvern ákveðinn tíma þá fellur vegurinn þar um líka úr tölu þjóðvega og í styrkveg. Komi síðan veghaldari, einhver sem vill halda veginum við, þá verður hann allt í einu orðinn ábyrgur fyrir umferð á veginum. Þetta er algerlega úrelt. Ég vil líka leggja áherslu á að í byggðaáætlun sem við samþykktum í vor og var talin af hæstv. ríkisstjórn og meiri hluta Alþingis mjög metnaðarfull, er lögð rík áhersla á eflingu samgangna og nauðsyn þess að gera stórátak í vegamálum einkum í dreifbýli og fátt yrði betri byggðaaðgerð en einmitt það. Ég tel því að brýnt sé að breyta þessum vegaflokkum og jafnframt að efnt verði til nokkurs konar stórframkvæmdar, stórátaks í að endurbæta og gera upp vegina, einmitt þessa sveitavegi, safn- og tengivegi sem er eiginlega orðin forsenda fyrir samkeppnishæfri búsetu víða um land.

Herra forseti. Það er ánægjulegt að heyra hversu ríkur vilji er hjá þingmönnum til að leggja aukna fjármuni til samgöngubóta og þá sérstaklega uppbyggingar vegakerfisins en þegar til kastanna kemur er það fjárhagsramminn sem Alþingi setur okkur sem ræður þar för. Hversu ríkur sem viljinn er til þess að hygla einum flokki vega umfram aðra þá erum við bundin af þeim fjárhagsramma sem við höfum. Það er alveg ljóst að ef við viljum leggja aukna áherslu á uppbyggingu safnvega eða tengivega, ég tala nú ekki um styrkvega, þá verður það að gerast á kostnað annarra þátta í vegakerfinu. Þar er af ýmsu að taka. Það eru ekki bara nýbyggingar heldur líka viðhald, vetrarviðhald t.d. sem hefur verið að stóraukast og er afar mikilvægt að vetrarviðhaldi sé sinnt vel en það kostar mjög mikla fjármuni. Það liggur alveg fyrir. Sama er að segja af fjárlögum og þeim þætti sem fjárlög leggja til vega- og samgöngumála. Við tökum styrki til ferja og flugs og sérleyfishafa, þannig að hvert sem litið er er fjárþörfin til staðar. Ég get alveg tekið undir að gera þarf heilmikið átak í uppbyggingu stofnvega og tengivega. Eins og fram kom hjá mér tel ég eðlilegt að við skoðum það í vetur hvort breyta eigi þessari flokkun en flokkunin er gerð til þess að leggja faglegt mat á vegakerfið út frá notkuninni, út frá byggðinni sem er nærliggjandi og þar með þörfinni fyrir öfluga vegi.

Herra forseti. Í júlí sl. breyttist gjaldskrá Íslandspósts hf. þannig að felldur var niður sérstakur flokkur fyrir dreifingu á blöðum og tímaritum og slík dreifing felld undir almennan bréfapóst. Þetta þýðir að þegar þessi breyting er komin að fullu til framkvæmda hækkar dreifingarkostnaður útgefenda um allt að 200--300%, mismikið eftir því hversu stór hluti dreifingarinnar var innan svæðis og hversu stór hluti utan svæðis en með breytingunni er um eitt gjald að ræða bæði utan og innan svæðis. Íslandspóstur hf. hefur reyndar boðið útgefendum aðlögunartíma en þessi aðlögun er mjög misjöfn eftir því hver á í hlut. Ljóst er að þetta getur haft alvarlegar afleiðingar fyrir félagslega útgáfu í landinu og það má benda á ítarlega úttekt sem gerð var í BSRB-tíðindum sl. september. Þar kom fram að kostnaður félagasamtaka eins og Öryrkjabandalagsins hækkar úr 400 þús. kr. í 1,3 millj. kr. á hvert tölublað þegar breytingin verður komin fram að fullu en þessi blöð eru gefin út í um 20 þúsund eintökum. Sama á reyndar við um BSRB-tíðindin. Í greinargerðinni eða þessari umfjöllun blaðsins er vitnað í ritstjóra landsbyggðarblaða. Sigurjón Sigurðsson hjá Bæjarins besta á Ísafirði sagði að þetta mundi hafa mjög alvarleg áhrif á útgáfu héraðsfréttablaða sem þjónuðu mikilvægu hlutverki á landsbyggðinni. Gísli Valtýsson hjá Fréttum í Vestmannaeyjum sagði að þessi hækkun þýddi um 950 þús. kr. kostnaðarhækkun við útgáfu blaðsins. Bjarni Harðarson hjá Sunnlenska fréttablaðinu sagði eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Ég tel að þetta geti gengið að svona blaðaútgáfu dauðri. Hjá mér þýða þetta ný útgjöld upp á 2 millj. kr. á ári en reksturinn hefur staðið í járnum.`` Í ljósi allra þessara upplýsinga ritaði BSRB hæstv. samgrh. bréf í lok september og spurði hvað hann hygðist fyrir og var boðin fram aðstoð eða hlutdeild að nefndarskipan þar sem farið væri yfir þessi mál. Hæstv. ráðherra sagði að starfandi væri sérstakur starfshópur sem hefði þetta til skoðunar en síðan hefur ekkert heyrst frá þeim hópi. Því er spurt nú: Til hvaða ráða verður gripið til að sporna gegn því að hækkun póstburðargjalda lami blaðaútgáfu á vegum félagasamtaka og aðra útgáfu, svo sem landsmálablöð sem hafa nýtt sér dreifikerfi póstsins?

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þann áhuga sem hann sýnir þessu máli og mun svara þessari fyrirspurn á eftirfarandi hátt: Skipta má aðgerðum sem gripið hefur verið til í tvennt. Annars vegar aðgerðir sem Íslandspóstur hefur ákveðið til að draga úr og milda áhrif hækkana á blöðum og tímaritum, þegar sérgjaldskrá fyrir blöð og tímarit var felld úr gildi 3. júlí sl., og hins vegar þær aðgerðir sem samgrn. hefur gripið til vegna þessara mála. Aðgerðir Íslandspósts eru eftirfarandi: Þegar umrædd gjaldskrá var felld úr gildi var þeim viðskiptavinum Íslandspósta hf. sem senda blöð og tímarit í áskrift boðinn aðlögunarsamningur í 18 mánuði til að dreifa hækkuninni á milli sérgjaldskrár fyrir blöð og tímarit og almennrar gjaldskrár fyrir bréf. Hækkunin til þessara aðila var að jafnaði 15% fyrir fyrstu sex mánuði aðlögunartímabilsins. Þá hefur Póst- og fjarskiptastofnun verið kynnt, sem hún samþykkti fyrir sitt leyti, lækkun áritaðra bréfa í 250 gramma þyngdarflokki úr 120 kr. í 95 kr. og 500 gramma þyngdarflokki úr 195 kr. í 140 kr. Þessari lækkun er ætlað að taka gildi 1. jan. 2003. Samkvæmt upplýsingum frá Íslandspósti hf. ættu ýmis tímarit og blöð félagasamtaka að njóta góðs af þessari lækkun. Í annan stað eru aðgerðir ráðuneytisins. Í ágúst skipaði ég starfshóp um dreifingu blaða og tímarita. Í honum eiga sæti Björn Jósef Arnviðarson, stjórnarformaður Íslandspósts, Ísólfur Gylfi Pálmason, alþingismaður og stjórnarmaður í fyrirtækinu, Áskell Jónsson, framkvæmdastjóri Íslandspósts, Friðrik Pétursson, forstöðumaður hjá Póst- og fjarskiptastofnun, og Halldór S. Kristjánsson, skrifstofustjóri í samgrn., sem jafnframt er formaður hópsins. Starfshópurinn hefur unnið ötullega að þessu verkefni og kynnt sér ýmis gögn, svo sem þann kostnað sem blöð og tímarit hafa af dreifingu. Einnig kynnti starfshópurinn sér álit Samkeppnisráðs frá árinu 1995 varðandi kvörtun yfir mismun Póst- og símamálastofnunar við innritun blaða og tímarita. Ráðið tók til skoðunar ákvæði þágildandi reglugerðar um póstþjónustu með tilliti til markmiðs samkeppnislaga, einkum þau ákvæði sem fjalla um það skilyrði að það fari eftir efni blaðs eða tímarits hvort það verði innritað og njóti sérstakra kjara í formi póstburðar og hins vegar að auglýsingar taki eigi meira en helming af rými blaðs eða tímarits. Ekki er hægt að greina ítarlega frá niðurstöðu Samkeppnisráðs hér. Það mun starfshópurinn gera í skýrslu sinni til mín. En þó er hægt að greina frá því að samkeppnisráð mælir eindregið gegn því að miða reglur við hverjir eigi að eiga rétt á niðurgreiðslum við efni blaða og tímarita þar sem slíkar reglur eru erfiðar í framkvæmd og bjóða heim hættu á mismunun. Niðurstaða samkeppnisyfirvalda var því sú að ef talið yrði rétt að niðurgreiða kostnað við dreifingu blaða og tímarita þá ætti að gera það með beinum framlögum og byggja á kostnaðarlegum forsendum. Starfshópurinn fékk m.a. það verkefni að kanna hvort önnur lönd greiddu niður póstburðargjöld vegna dreifingar blaða og tímarita. Í ljós kom að aðeins tvö Evrópuríki gerðu það, þ.e. Danmörk og Austurríki. Einn úr starfshópnum kynnti sér sérstaklega framkvæmd Dana við niðurgreiðslur á þessum gjöldum og er ítarlega greint frá henni í skýrslu hans til starfshópsins. Í frumdrögum að skýrslu starfshópsins til mín koma fram eftirtaldar leiðir sem hugsanlega væri hægt að viðhafa yrði tekin sú ákvörðun að niðurgreiða dreifingarkostnað blaða og tímarita. Fyrsti möguleikinn er að greiðslur fari beint til Íslandspósts hf. Kostirnir væru m.a. þeir að það er einfalt í framkvæmd, greiðslurnar færu til eins aðila, létt væri að halda utan um þær og stjórnsýslukostnaður yrði í lágmarki. Gallinn við þessa dreifingu er að í raun er engin samkeppni, með þeirri afleiðingu að Íslandspóstur hefði einokunaraðstöðu á dreifingu blaða og tímarita. Annar möguleikinn er að öðrum dreifingaraðilum en þeim yrði gefinn kostur á greiðslum. Kosturinn við þessa leið er að með henni eru sköpuð skilyrði fyrir samkeppni á þessum markaði, en hún yrði dýrari vegna þess að greiðslurnar rynnu til fleiri en eins aðila með auknum kostnaði við eftirlit. Þriðji möguleikinn er að greiðslur renni beint til þeirra sem rétt eiga á niðurgreiddum burðargjöldum. Hér er um einfalt kerfi að ræða. Útgefendur dagblaða og tímarita réðu því sjálfir við hverja þeir ættu viðskipti, án afskipta ríkisvaldsins, en væntanlega þyrfti að koma á fót eftirliti með því að greiðslurnar renni til þess sem ætlunin er að greiða, þ.e. greiða niður dreifingu blaða og tímarita. Starfshópurinn er u.þ.b. að ljúka verkefni sínu. Ég á von á að alveg á næstunni muni það liggja fyrir. Ég tel ágætt að það verði haft til hliðsjónar þegar hv. samgn. fjallar um frv. til breytinga á póstlögunum sem hér er til meðferðar í þinginu. Þannig verður hægt að taka tillit til ábendinga sem m.a. koma fram í fyrirspurn hv. þm.

Herra forseti. Hér hefur verið vakin athygli á máli sem hefur verið til umræðu um nokkurn tíma. Það kom einmitt fram í ræðu hæstv. samgrh. að sá sem hér stendur er einmitt í hópi þeirra sem velta þessum málum fyrir sér. Sú nefnd hefur skoðað marga möguleika og hefur m.a. komið fram að í nágrannalöndum okkar, t.d. Danmörku og reyndar Austurríki, er notast við sérstakt niðurgreiðslukerfi í þessu sambandi. Starfshópurinn mun skila niðurstöðum áður en langt um líður. Við erum langt komin með þessa vinnu. Mér sjálfum finnst koma mjög vel til greina að niðurgreiða þessa þjónustu vegna þess að það er auðvitað mjög brýnt að héraðsfréttablöð séu rekin vítt og breitt um landið. Á sama hátt er mjög nauðsynlegt fyrir félagasamtök að senda út efni til félaga sinna. Það er mín persónulega skoðun að mér finnst mjög vel koma til greina að niðurgreiða þessa þjónustu.

Herra forseti. Það að dreifing á blöðum og tímaritum sé orðin svo dýr að að óbreyttu verði sú starfsemi lögð niður er hrikaleg staða. Það er ógnun við lýðræðið og þau tjáskipti sem við viljum í landinu. Vandinn sem við eigum hér við að glíma er sá að það er farið að flokka póstþjónustuna sem atvinnurekstur í staðinn fyrir almannaþjónustu og þar liggur vandinn. Það þýðir ekkert að skipa starfshóp nema honum séu send pólitísk skilaboð. Það sem skiptir máli er: Viljum við halda úti þessari þjónustu sem sameiginlegri þjónustu allra landsmanna, að landið allt, íbúar þess hvar sem þeir búa, eigi jafnan rétt til þessarar þjónustu? Viljum við komast hjá því að flokka landið í svæði og svo þjónustuna eftir því? Við erum ein þjóð í einu landi og það á að gilda líka varðandi póstþjónustuna.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir ágætt svar þótt niðurstöður þeirrar vinnu sem fram fer á vegum ráðuneytisins liggi ekki fyrir. Hæstv. ráðherra sagði tvennt. Hann sagði að annars vegar væri um að ræða mildandi aðgerðir. Til þeirra hefði þegar verið gripið í samningum við félagslega útgáfu. Það kemur einnig fram í úttekt í BSRB-tíðindum að einstakir aðilar, fréttabréf á landsbyggðinni og samtök á borð við Öryrkjabandalagið, hafa gert samninga sem þau verða reyndar að fara með sem trúnaðarmál. Eftir sem áður er ljóst að þessi kostnaður mun aukast verulega. Sunnlenska fréttablaðið fær þannig afslátt núna sem nemur rúmlega 50%, fer síðan niður í 35% og þar á eftir í 25%. Þeir ætla að kostnaður þeirra muni aukast um tvær milljónir þegar þessum tíma sleppir. Hæstv. ráðherra sagði einnig að gripið hefði verið til annarra aðgerða á vegum ráðuneytisins, með starfshópi sem unnið hefði mjög ötullega. Ég efast ekkert um það. En einnig komu fram þau vandkvæði sem hafa skapast með því að breyta Póstinum úr þjónustustarfsemi í bisness. Þar kemur til kasta samkeppnisráðs sem setur síðan hinu opinbera þröngar skorður. Ég hefði kosið að þessi starfshópur hefði verið skipaður fyrr. Hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason sagði að sér fyndist að það ætti að niðurgreiða þessa starfsemi. Það var gert með því að færa til hagnaðinn, gróðann af Símanum, sem skilaði 20 milljörðum kr. í ríkissjóð á einum áratug áður en hann var gerður að hlutafélagi. Nú er það liðin tíð. Það er ekki við Íslandspóst að sakast í þessu efni heldur skammsýni stjórnvalda. Ég heiti hins vegar ríkisstjórninni og hæstv. samgrh. stuðningi okkar við að finna lausn á þessu máli.

Herra forseti. Þessi umræða sýnir kannski vandann sem við stöndum frammi fyrir, þó hann virðist óskaplega einfaldur í hugum þingmanna eins og hv. þm. Ögmundar Jónassonar sem telur eðlilegast að greiða þetta niður af Símanum. Hvernig mundum við gera það í dag? Jú, við yrðum að senda símnotendum Landssíma Íslands hf. reikning og væntanlega líka símnotendum hjá Íslandssíma, Tali o.s.frv. Það eru komin fleiri símafyrirtæki sem selja þessa símaþjónustu þannig að það væri ekki hægt að gera upp á milli viðskiptavina 

Ég var að tala um söguna, liðinn tíma.

Hæstv. ráðherra hefur orðið.

Við gætum ekki gert upp á milli símnotenda í þessu sambandi. Allir yrðu að greiða sömu hlutdeild þá í þessum kostnaði. En við ætlum ekki að fara þá leið. Við förum aðra leið og Íslandspóstur hefur komið til móts við þessa aðila. Við höfum látið vinna að þessari útekt og væntanlegum tillögum í ráðuneytinu til að koma með eðlilegum hætti til móts við þau sjónarmið sem hv. þm. og fyrirspyrjandi, Ögmundur Jónasson, hefur haft í frammi, ásamt mörgum öðrum einstaklingum og aðilum sem hafa komið þessum ábendingum á framfæri. Ég tel að málið sé í þeim farvegi sem eðlilegt er en alltaf er það spurning hvernig á að niðurgreiða. Ég hef tekið eftir því að tiltekið síðdegisblað hér á markaðnum hefur beitt sunnlensku fréttablöðunum, þ.e. héraðsfréttablöðunum, mjög fyrir sig í sókn eftir niðurgreiðslu og lækkun á þessum burðargjöldum. Væri hægt að gera upp á milli héraðsfréttablaðanna og síðdegisblaðanna? Það gæti valdið okkur vandræðum. En þetta þarf að skoða.

Herra forseti. Ég beini fsp. til hæstv. samgrh. um umferðaröryggi á Gemlufallsheiði. Gemlufallsheiði er heiðin milli Önundarfjarðar og Þingeyrar. Íbúar Þingeyrar þurfa að keyra um þessa heiði til að sækja þjónustu til Ísafjarðar. Þetta gildir bæði um verslun, skólagöngu framhaldsskólanema, um alla opinbera þjónustu og margt fleira, en Ísafjörður og Þingeyri voru jú sameinuð í eitt sveitarfélag. Á þessari heiði hafa orðið alvarleg slys og óhöpp nú á undanförnum mánuðum og fólk er uggandi um ferðir yfir heiðina. Svo mikill er uggurinn, virðulegi forseti, að á haustdögum beittu Vestfirðingar sér fyrir undirskriftasöfnun um áskorun á Vegagerðina og samgönguyfirvöld um að bæta úr öryggismálum á Gemlufallsheiði með því að setja upp vegrið þar til styrktar og öryggis. Nærri 800 manns á Vestfjörðum skrifuðu á skömmum tíma undir áskorun um úrbætur. Þessari stöðu er kannski best lýst í bréfi sem samgn. Alþingis barst frá Kristínu Theódóru Hreinsdóttur, sem er læknir á Ísafirði. Ég ætla hér að leyfa mér að lesa það, með leyfi forseta: ,,Þingeyri, 28. okt., 2002. Undirrituð starfar sem læknir við Heilbrigðisstofnunina í Ísafjarðarbæ. Innifalið í starfi mínu er að ég þarf að fara nokkrar ferðir milli Ísafjarðar og Þingeyrar í viku hverri. Mér, eins og mörgum öðrum, er því ljós nauðsyn þess að sett verði vegrið meðfram vegarkafla niður af Gemlufallsheiði, Önundarfjarðarmegin, ofan í Bjarnardal. Efst á þessum vegarkafla er hátt og bratt fyrir kant auk þess sem á þessu svæði öllu er mjög sviptivindasamt. Í hálku og vetrarveðrum getur þetta svæði orðið mjög varasamt yfirferðar. Hafa orðið þarna alvarleg slys en oftar hefur litlu mátt muna að illa færi. Undirrituð er ekki eini starfsmaður Heilbrigðisstofnunarinnar til að þurfa að aka þessa leið reglulega. Auk okkar eru að sjálfsögðu margir aðrir sem þurfa að fara þarna um, sumir daglega, bæði vinnu sinnar vegna og af öðrum orsökum. Í ljósi þessa skora ég á til þess bær yfirvöld að sett verði vegrið á umræddan vegarkafla áður en vetur skellur á af fullum þunga.`` Herra forseti. Ég leyfi mér að beina þessari spurningu til hæstv. samgrh.: Verður ekki brugðist snarlega við og öryggi bætt á Gemlufallsheiði nú í haust eða eins fljótt og nokkur kostur er þannig að vegfarendur njóti meira öryggis þar þegar á þessum vetri?

Herra forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason spyr: ,,Hvernig hyggst ráðherra bregðast við undirskriftum hátt í 800 íbúa á Vestfjörðum þar sem farið er fram á að þegar í stað verði sett upp vegrið á Gemlufallsheiði?`` Svar mitt er þetta: Víða í vegakerfinu háttar þannig til að full þörf væri á því að setja upp vegrið meðfram vegum til að auka umferðaröryggi. Á þetta ekki síst við á Vestfjörðum. Sá galli er hins vegar á vegriðum að þau eru tiltölulega dýr í uppsetningu og það sem erfiðara er við að eiga er að þau safna að sér snjó og eru til trafala þegar hreinsa þarf snjó af vegum. Engu að síður hefur verið unnið að því að undanförnu, og er afar mikilvægt að koma upp vegriðum þar sem brýn ástæða hefur þótt til þess. Hefur framkvæmdum þessum verið raðað af Vegagerðinni með tilliti til aðstæðna og umferðarmagns. Á því svæði sem hér um ræðir var á síðasta ári sett vegrið meðfram veginum í Kirkjubólshlíð í Skutulsfirði, og í sumar var sett vegrið meðfram veginum um Óshlíð. Áætlað hefur verið að næst í þessari röð væri að setja vegrið meðfram þeim vegarkafla sem um ræðir og hefur verið miðað við að það verk yrði unnið næsta sumar samkvæmt áformum og áætlunum Vegagerðarinnar. Hins vegar hafa verið kannaðir möguleikar á að flýta þessu verki, a.m.k. að hluta, en það liggur ekki ljóst fyrir. Var talið af hálfu Vegagerðarinnar ósennilegt að það tækist að koma því við nú á haustdögum. Engu að síður er að sjálfsögðu, af hálfu ráðuneytisins, ríkur vilji til þess að stuðla að því að Vegagerðin geti nýtt þá fjármuni sem til ráðstöfunar eru til endurbóta á vegakerfinu sem eru mikilvægar frá sjónarhorni umferðaröryggis. Þetta er svar mitt og ég veit að það er vilji til þess af hálfu Vegagerðarinnar að reyna að hraða þessu eins og kostur er og aðstæður leyfa.

Herra forseti. Auðvitað ber að fagna því sem vel hefur verið gert, og vissulega hefur tekist ágætlega til við að lagfæra veginn yfir Gemlufallsheiði. Það breytir hins vegar ekki því að eins og vegurinn liggur eru á honum mjög hættulegir staðir. Sérstaklega á það við þegar byrjað er að fara niður af heiðinni Önundarfjarðarmegin. Í þeirri hlíð hafa orðið alvarleg slys eins og dæmin sanna, því miður. Þess vegna er mikið til vinnandi að vegrið verði sett þar upp sem allra fyrst. Það væri auðvitað æskilegt að það yrði gert núna og nýttist mönnum við vetrarakstur. Ég heyri hins vegar á hæstv. ráðherra að hann telur talsverð tormerki á því. Ekki hefur frostið eða tíðarfarið orðið til þess að tefja það verk í vetur. Sjálfsagt væri hægt að vinna það enn. Ég hvet til þess að það verði unnið en það má líka bæta umferðaröryggi með sandburði og góðu eftirliti.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir þessa fyrirspurn og tek undir þau hvatningarorð sem hann hefur mælt hér og undir hvatningarorð annarra um að þessu vegriði verði komið upp. Það er ánægjulegt að heyra jafngóðan vilja samgrh. í þessu máli. Meðan ekki er vegrið á þessum stað tel ég að það þurfi að vera mjög góð vöktun á hálku á heiðinni. Það skiptir náttúrlega mjög miklu máli meðan ekki er vegrið að heiðin sé sandborin í mikilli hálku. Við sem höfum ekið þessa heiði vitum að vindarnir koma stundum, miklir sviptivindar eins og sagt var frá, og þá verður ekki við neitt ráðið ef það er bara ís á veginum. Þess vegna hvet ég til að þessi vöktun verði aukin og betur verði hugsað um það.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þakkir til fyrirspyrjanda og þakka hæstv. samgrh. fyrir greinargóð svör við þessari fyrirspurn. Það er enginn vafi á því að þetta er eitt af mikilvægustu verkefnum okkar í sambandi við öryggismál á norðanverðum Vestfjörðum, að laga aðstæður á Gemlufallsheiðinni. Þó að vel hafi tekist til um uppbyggingu vegarins sjálfs um Gemlufallsheiði og hann hafi leyst mikinn vanda er öryggismálunum engu að síður áfátt og við vitum, eins og hér hefur komið fram, að þarna hafa orðið mjög alvarleg slys, m.a. banaslys nýlega. Þess vegna hvet ég mjög til að reynt verði að hraða þessum framkvæmdum eins og kostur er. Ég fagna þeirri yfirlýsingu hæstv. samgrh. að það sé ætlun Vegagerðarinnar að þetta verði næsta verkefni í sambandi við vegrið. Sé þess nokkur kostur tel ég mjög mikilvægt að reynt verði að gera það í vetur. Ég tel að um það sé algjör samstaða heimamanna og þingmanna, og ef til þess þarf að koma með einhverjum atbeina varðandi vegáætlun lýsi ég því yfir að ég mun a.m.k. beita mér fyrir því.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir svörin og undirtektirnar. Sömuleiðis þakka ég hv. þm. sem hafa tekið þátt í umræðunni og hvatt mjög til að þegar verði ráðist í endurbætur á öryggi á Gemlufallsheiði. Ég ítreka, herra forseti, að fólkinu sem hefur skrifað hér á lista, nærri 800 manns á Vestfjörðum sem hafa óskað eftir úrbótum þegar í stað í öryggismálum á Gemlufallsheiði, er að sjálfsögðu alvara í hug. Ég veit að okkur öllum sem hér fjöllum um þetta mál er líka alvara í hug. Í ljósi orða hæstv. samgrh., þar sem hann segir að þetta verði eitt af næstu verkefnum í öryggismálum á Vestfjörðum, tel ég ljóst að það eigi að ráðast í þetta verk. Þá tek ég undir það sem hæstv. ráðherra sagði, það á að kanna hvort hægt sé að ráðast í a.m.k. ákveðna kafla á þessum vegi þegar í stað til að bæta öryggið. Best væri að þetta yrði gert nú, sé þess nokkur kostur, og að því ber að stefna. Að sjálfsögðu verður að tryggja öryggið eftir öðrum leiðum og reyna að bæta og styrkja öryggi um heiðina meðan þetta vegrið er ekki komið og jafnframt þótt það komi því ljóst er að þarna verður ávallt um erfiðan vegarkafla að ræða. Virðulegi forseti. Ég ítreka það að hér eru undirskriftir nærri 800 Vestfirðinga, hvatning til aðgerða í öryggismálum á Gemlufallsheiði. Ég skora á samgönguyfirvöld að grípa þegar í stað til aðgerða til þess að tryggja öryggi vegfarenda á heiðinni.

Herra forseti. Í tíð þessarar ríkisstjórnar hefur verið komið á fjármögnunarkerfi fyrir kennsluþátt háskólastigsins í landinu sem er óviðunandi fyrir ríkisháskólana og ávísun á verulegt forskot fyrir sjálfseignarskólana til lengri tíma. Allir háskólar fá sömu fjárhæð fyrir hvern nemanda frá ríkinu. Sjálfseignarskólarnir bæta síðan við skólagjöldum, t.d. Háskólinn í Reykjavík um 180 þús. kr. á ári sem eru um 50% af framlagi ríkisins á nemanda í laga- og viðskiptadeild. Háskóla Íslands og öðrum ríkisháskólum er ekki heimilt að taka skólagjöld samkvæmt ákvörðun Alþingis. Fjölmennar deildir Háskóla Íslands, svo sem lagadeild og viðskiptadeild, þurfa einnig að greiða um þriðjung af ríkisframlagi sínu til fámennra kennslugreina sem ekki standa undir sér samkvæmt reiknilíkani menntmrn., svo sem vegna kennslu í erlendum tungumálum. Þessi samkeppni og aðstöðumunur milli háskólanna er óþolandi. Skólagjaldaháskólarnir eru komnir í þá aðstöðu, vegna betri fjárhagsstöðu, að geta boðið í bestu kennarana og eru að gera það. Dæmi eru um að þeir bjóði tvöfalt hærri laun og mun minni kennsluskyldu. Háskólafundur í Háskóla Íslands hefur farið þess á leit við menntmrn. og fjmrn. að háskólanum verði gert kleift að mæta þessari samkeppni, svo sem í laga- og viðskiptadeild, á jafnréttisgrundvelli og hefur bent á að ef stjórnvöld vilji að áfram verði boðið upp á nám í ýmsum fámennum greinum við Háskóla Íslands sé eina leiðin að auka fjárveitingar til skólans. Menntmrh. hefur nýverið heimilað Háskólanum á Akureyri að koma á laganámi. Þar er fyrir viðskipta- og tölvunarfræðinám sem á í mjög ójafnri samkeppni við einkaháskólana. Ég spyr: Ætlar hæstv. ráðherra Háskólanum á Akureyri og Háskóla Íslands að keppa á þessum forsendum? Kerfið sem komið hefur verið á í tíð þessarar ríkisstjórnar mismunar háskólum eftir rekstrarformi en slíkt þekkist hvergi annars staðar. Það kemur einmitt fram í grein eftir Pál Skúlason, rektor Háskóla íslands, í Morgunblaðinu í gær. Ég spyr því hæstv. menntmrh. hvort hann hyggist breyta fjármögnunarkerfi kennsluþáttar háskóla og jafna samkeppnisstöðu ríkisháskóla og annarra háskóla hér á landi.

Herra forseti. Á undanförnum árum hefur menntmrn. lagt vinnu í að skilgreina með hvaða hætti fjárveitingum til kennslu í háskólum skuli háttað. Þróað hefur verið reiknilíkan um fjármögnun til kennslu og hefur ráðuneytið gert samninga við alla háskóla á grundvelli þess. Það er sameiginleg niðurstaða háskólanna og ráðuneytisins að fjárframlag til kennslu skólanna skuli áfram byggjast á slíku reiknilíkani enda hefur það reynst vel. Það leiðir af eðli þessarar starfsemi að þróun þeirrar vinnu heldur áfram á næstu árum. Fjárframlög til rannsókna í háskólunum eru mismunandi og ekki hefur verið úthlutað fjárframlögum til rannsókna á grundvelli reiknilíkans eins og til kennslu. Framlög til rannsókna verður að skoða í ljósi þróunar heildarfjárveitinga til einstakra skóla. Gera má ráð fyrir að rannsóknaþáttur háskólanna vaxi í takt við þróun þeirra á komandi árum. Mikilvægt er að athuga gaumgæfilega hvaða sjónarmið skuli lögð til grundvallar þegar ákveðið er hvernig rannsóknafé er skipt á milli háskólastofnananna. Hafa verður í huga eðli og umfang rannsókna, hvort sem um er að ræða grunn- eða hagnýtar rannsóknir eða slíkar rannsóknir í bland við tækniþróun og nýsköpun. Framlög til rannsókna í einstökum skólum taka óhjákvæmilega mið af sérhæfingu skólanna og hlutverki þeirra. Undanfarinn áratug hefur orðið bylting á framboði náms á háskólastigi á Íslandi. Rannsóknir hafa einnig stöðugt sótt í sig veðrið og nú er svo komið að unnin ársverk í þessum geira þjóðlífsins skipta þúsundum, og miklum fjármunum er varið til málaflokksins. Uppbyggingu á háskólastiginu hefur ekki verið miðstýrt af stjórnvöldum, heldur hafa háskólastofnanirnar orðið til og komið til móts við nýjar óskir og þarfir eftir því sem þær hafa haft frumkvæði og bolmagn til. Þessu fylgja bæði kostir og gallar. Kostirnir eru þeir að háskólastofnunum er sjálfum falin ábyrgð á að meta þörf fyrir námsframboð hverju sinni og jafnframt er þeim gert kleift að mæta þeim þörfum, sem eru síbreytilegar, að undangenginni athugun menntmrn. á óskum skólanna um framboð náms. Það má færa gild rök fyrir því að engum sé betur treystandi fyrir því mati en stofnununum sjálfum, að meta þessar þarfir og þjóna þeim. Rannsóknir fara nú fram víða og háskólamenntun er veitt af fleirum en áður. Aukin samkeppni stofnana um fjármagn þýðir að nauðsynlegt er fyrir stjórnvöld að tryggja að ávallt sé fyrir hendi heildstætt yfirlit yfir fjárstreymi á háskólastiginu, hvort heldur sem er til kennslu eða rannsókna. Skipting fjár verður að vera gagnsæ enda er það grundvallarkrafa í opinberri stjórnsýslu að einfalt sé að rekja hvernig peningum skattborgaranna er varið. Í menntmrn. er nú hafin vinna við að gera heildstæða úttekt á fjárstreymi til kennslu og rannsókna á háskólastigi. Fyrsta áfanga þeirrar vinnu er ætlað að leiða í ljós hvort ástæða sé til að endurskoða núverandi fyrirkomulag og skiptingu fjárveitinga til háskólastigsins. Þegar spurt er hvort ráðherra hyggist jafna samkeppnisstöðu ríkisháskóla og einkaskóla er nauðsynlegt að svara því fyrst hvort menn hafa skýrar hugmyndir um á hvern er hallað í þeirri samkeppni. Í tilviki Háskóla Íslands er ljóst að uppbygging hans í bráðum heila öld hefur verið kostuð af ríkisvaldinu og sem stendur er hann eini háskólinn sem hefur markaðar fjárveitingar í sérstökum rannsóknasamningi til rannsókna sem aðrar háskólastofnanir hafa ekki haft. Aðrir ríkisháskólar, þ.e. Háskólinn á Akureyri, Kennaraháskóli Íslands og Tækniháskóli Íslands, hafa einnig byggst upp á kostnað ríkisins á undanförnum árum og áratugum þótt tiltölulega stutt sé síðan kennsla í tveimur þeim síðarnefndu var færð upp á háskólastig. Aðrir háskólar sem reknir eru sem sjálfseignarstofnanir, svo sem Háskólinn í Reykjavík og Viðskiptaháskólinn á Bifröst, hafa þurft að kosta uppbyggingu sína sjálfir að langmestu leyti og því hefur verið litið til þess að sértekjur þeirra nýtist m.a. til þeirrar uppbyggingar. Þá hafa þessir skólar nýtt umframféð til að standa undir rannsóknastarfsemi þar sem framlag ríkissjóðs til hennar hefur ekki verið umfangsmikið. Samkeppni á háskólastiginu er jafnnauðsynleg og á öðrum sviðum samfélagsins. Óhætt er að segja að gæði og þjónusta á háskólastiginu hafi aukist hér á landi með vaxandi samkeppni. Á það sérstaklega við um rótgrónar stofnanir háskólastigsins. Þær hafa gott af því aðhaldi sem slík samkeppni veitir. Allir ríkisháskólarnir starfa samkvæmt sömu reglu um gjaldtöku af nemendum. Reglurnar kveða á um hámark skráningargjalda. Sjálfseignarstofnanirnar setja sér hins vegar reglur um gjaldtöku af nemendum og umframtekjur þeirra af gjaldtöku sem renna ekki til almenns rekstrar nýtast þeim í nauðsynlegri uppbyggingu sem um leið eru til þess fallnar að jafna samkeppnisstöðu þeirra gagnvart ríkisháskólunum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég tel hins vegar ekki rétt að blanda saman kennslufé og rannsóknafé. Kennslusamningurinn og reiknilíkan hefur reynst vel eins og ráðherra nefndi, en ég vil geta þess að launastika er of lág, þ.e. miðað er við miklu lægri laun en raunin er. Þetta þyrfti að lagfæra. Það þarf líka að veita meira fé í háskólastigið vegna fjölgunar bæði háskóla og nemenda. Sjálfseignarstofnanir hafa rétt til að taka skólagjöld meðan Háskóli Íslands hefur það ekki. Það er mikið matsatriði hvort Háskóli Íslands eigi að hafa það. Það þekkist hins vegar ekki að menn séu settir alveg með sambærilegar greiðslur frá opinberum aðilum með þessum hætti. Ég treysti hins vegar, herra forseti, ráðherra vel til að taka á þessum málum því samkeppni er af hinu góða og er mjög þörf á háskólastigi eins og annars staðar. Hún þarf þó að vera á jafnréttisgrundvelli og þar eru atriði sem þurfa nánari skoðunar við til að allir sætti sig við þann eðlilega ramma sem ríkisvaldið setur þessum skólum.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur fyrir þessa fyrirspurn. Ég er því mjög fylgjandi að efla ríkisháskólana sem kennslu- og ekki síður sem rannsóknastofnanir. Hæstv. menntmrh. sagði að uppbygging háskólastigsins á Íslandi hefði ekki verið miðstýrð. Það er svo að hægt er að miðstýra með ýmsum hætti. Háskólarnir hafa kvartað sáran yfir fjársvelti og spurningin er þá hvort verið sé að miðstýra þessum stofnunum í átt til gjaldtöku, skólagjalda. Rektor Háskóla Íslands ritaði grein í Morgunblaðið í gær og beindi spurningu til þingsins. Ég tek undir þá spurningu og beini henni til ríkisstjórnarinnar: Hvað vill hún varðandi gjaldtöku, skólagjöld? Telur hún koma til álita að taka upp skólagjöld á háskólastigi? Sjálfur er ég því mjög andvígur og teldi það vera alvarlega ávísun á misrétti til náms.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin en vil vekja athygli á því að fyrirspurnin snýst um jafna samkeppnisstöðu háskóla í kennsluþættinum. Ég spurði eingöngu um kennsluþáttinn og hélt rannsóknaþættinum þar fyrir utan því hann væri efni í aðra umræðu, sérstaka umræðu. Stjórnvöld verða að gera upp við sig hvernig þau vilja hátta rekstrinum á háskólastiginu. Heyri ég á hæstv. ráðherra að hann sé að láta vinna það í ráðuneytinu. Ef áfram heldur sem horfir í þeim rekstri eins og honum er háttað og ég lýsti í fyrri ræðu minni munu ríkisháskólarnir verða annars flokks skólar. Sjálfseignarstofnanirnar hafa sama fjármagn frá ríkinu á hvern nemanda plús skólagjöldin og geta því keypt bestu kennarana en ríkisskólarnir geta ekki keppt við þá. Auðvitað mun þetta leiða til mismununar milli nemenda, þ.e. nemendurnir sem eiga efnameiri foreldra geta leyft sér að fara í einkaskólana. Það kemur mjög skýrt fram í grein háskólarektors í Morgunblaðinu í gær að til þess að koma í veg fyrir að ríkisskólarnir koðni niður þarf annað tveggja, að hækka fjárveitingar til ríkisskólanna sem nemur skólagjöldunum hjá einkaskólunum eða þá að heimila töku skólagjalda sem ég er alls ekki að mæla með. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað ætlar hann að gera í stöðunni? Mun hann beita sér fyrir réttlátari samkeppni? Hún er ekki til staðar í dag, það er alveg ljóst á því sem kom fram í ræðu minni á undan. Þetta er mjög alvarleg staða fyrir ríkisreknu háskólana og þeir munu koðna niður verði þetta ástand viðvarandi. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað ætlar hann að gera í málinu? Mun hann láta þetta viðgangast til lengdar?

Herra forseti. Ég þakka þessar umræður sem ég held að séu gagnlegar en bendi á það sem fram kom í máli mínu áðan, að sú lýsing sem hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir gaf á samkeppnisstöðu skólanna er ekki einhlít. Þetta er mjög flókið mál í raun og veru. Það kallar á allvíðtækan samanburð á því hvernig t.d. skólagjaldafjármununum er varið til skólanna, hvernig þeir eru notaðir til kennslu, hvernig þeir eru notaðir til að efla rannsóknir og hvernig þeir eru notaðir til að byggja upp húsnæði skólanna. Það kallar einnig á samanburð á því hvernig farið er með fjármagn sem veitt er til þessara mismunandi þátta, þ.e. til kennslunnar, til rannsóknanna og til byggingarstarfsemi. Þetta er flókið dæmi og ekki hægt að draga upp þá einföldu mynd af þessu sem hv. þm. gerði áðan. Þegar menn tala hins vegar um samkeppnisstöðu verða þeir að gera sér grein fyrir því hversu erfitt er að meta nákvæmlega hver hún er, þar sem annars vegar eru grónir skólar sem hafa lengi byggst upp og hins vegar skólar sem eru nýir af nálinni. Ljóst er að þó að Háskóli Íslands líti svo á að hann fari halloka í þessari samkeppni, og sú er skoðun skólans að vissu leyti, er líka ljóst að Háskólinn í Reykjavík telur að hann fari ekki vel út úr þessari samkeppni. Það er óhjákvæmilegt að hlusta á rök beggja aðila í þessu máli  Það sem mestu máli skiptir er að núna er unnið að því að gera heildstæða úttekt á fjárstreyminu. Tilgangurinn með því er að reyna að leggja raunhæfara mat á þetta. En við erum að tala um mjög mikilvæga hagsmuni fyrir háskólastigið í heild og mikilvægt að menn reyni að ná samstöðu um skilning á málinu.

Herra forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. dómsmrh. Það er því miður ekki öllu fólki gefið að halda góðri heilsu. Góð heilsa er ekki sjálfgefin og það er fólki mikið áfall að missa heilsuna. Þess vegna er það einnig mikið gleðiefni þegar fólk nær heilsu á ný eftir veikindi, og við kunnum oft ekki til fullnustu að meta þessa guðs gjöf fyrr en eitthvað bjátar á. Á dögunum las ég athyglisvert viðtal við unga konu sem hafði fengið krabbamein. Eftir sérhæfða læknismeðferð hafði hún sigrast á þessum sjúkdómi, síðan varð hún ófrísk og eignaðist heilbrigt barn á eðlilegan hátt og var það henni og föður barnsins að sjálfsögðu mikið gleðiefni og lífsfylling. Ég hef fylgst með annarri ungri konu sem einnig hefur veikst af krabbameini. Hún á heilbrigðan eiginmann og 11 ára gamalt barn. Þessi kona hefur einnig fengið góða og árangursríka meðferð vegna veikinda sinna. Hún og eiginmaður hennar eiga sér þann draum að eignast barn. Læknisfræðilega séð getur hún eignast barnið með eðlilegum hætti en til þess að svo gæti orðið yrði hún að hætta að taka lyfin sín. Í því felst mikil áhætta út frá meðferðinni. Henni er ráðlagt að taka ekki þá áhættu. Vegna þessa hafa þau hjónin reynt að fá ættleitt barn af íslenskum eða erlendum uppruna en rekið sig á marga veggi og ótrúlegar hindranir og nær alls staðar komið að luktum dyrum. Þau hafa ekki fengið svör sem þau sætta sig við, m.a. hefur verið gefið í skyn að þau hjónin geti ekki fengið ættleitt barn vegna þess að líkur séu á að konan látist eftir 15--20 ár. Hver veit hve lengi við lifum og hver ákveður það? Þessir þættir eru auðvitað ekki í mannlegu valdi. Eiginmaður þessarar ágætu konu er heilbrigður eins og áður greinir. Samkvæmt mínum upplýsingum geta einstaklingar fengið að ættleiða börn og er það vel. Það fáum við væntanlega staðfest í svari hæstv. ráðherra á eftir. Þessi hjón hafa enn ekki fengið útgefið forsamþykki til ættleiðingar. Það mál er í höndum hæstv. dómsmrh. Eðlilegt er að hjónin séu sorgmædd yfir þessari meðferð enda önnur áföll ærin til þess að sigrast á þó að ekki þurfi að berjast við þetta óréttlæti sem hér á sér stað. Þess vegna hef ég lagt fram fimm spurningar til hæstv. dómsmrh.: 1. Hvaða skilyrði þurfa foreldrar að uppfylla til þess að fá útgefið forsamþykki til ættleiðingar barna? 2. Geta einstaklingar fengið að ættleiða börn? 3. Geta hjón fengið að ættleiða börn ef annað þeirra hefur átt við veikindi að stríða en hitt er talið fullkomlega heilbrigt? 4. Gilda mismunandi reglur um ættleiðingu eftir því hvort barnið er íslenskt eða af erlendu bergi brotið? 5. Telur ráðherra að fullkomið jafnrétti ríki við ættleiðingu barna á Íslandi?

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á þessu viðfangsefni. Það er ljóst að mörg sjónarmið þarf að taka til skoðunar áður en ættleiðing fer fram. Er það flókið og þungt ferli en vitaskuld ekki að ástæðulausu. Fyrirspurnin er í fimm liðum og ég mun reyna að svara þeim eftir bestu getu. Fyrsta spurningin er: ,,Hvaða skilyrði þurfa foreldrar að uppfylla til þess að fá útgefið forsamþykki til ættleiðingar barna?`` Umsækjendur um forsamþykki ráðuneytisins til að fá að ættleiða barn erlendis frá þurfa fyrst og fremst að uppfylla það almenna skilyrði 4. gr. ættleiðingarlaga að sýnt þyki að ættleiðingin sé barninu fyrir bestu enda sé ætlun ættleiðenda að annast og ala barnið upp. Auk þess þurfa þeir að uppfylla skilyrði 5. gr. laganna um lágmarksaldur en hið almenna viðmið er 25 ára aldur. Í sambandi við það skilyrði að ættleiðing sé barni fyrir bestu bendi ég á þá reglu sem gildir í norrænum rétti og víðar að væntanlegir kjörforeldrar geti búið barni góðar og þroskavænlegar uppeldisaðstæður, bæði félagslegar og fjárhagslegar. Auk þess þarf geðræn og líkamleg heilsa þeirra að vera með þeim hætti að hún skerði ekki möguleika þeirra á því að veita barninu fullnægjandi aðhlynningu og umönnun. Að auki mega þeir ekki vera haldnir þeim líkamlegu sjúkdómum að þeir skapi hættu á því að þessu markmiði verði ekki náð og heldur ekki að þeir sjúkdómar skerði lífslíkur þeirra þannig að hætta sé á að þeir nái ekki þeim aldri að geta alið barnið upp til fullorðinsaldurs með fullnægjandi hætti. Hér á landi hafa enn ekki verið mótaðar nákvæmar reglur um hvaða sjúkdómar skipti hér máli eins og gert er í öðrum norrænum ríkjum. Þau mál eru til skoðunar í ráðuneytinu og við ákvörðun um þau vandmeðförnu mál verður litið til hinna norrænu reglna eins og gert hefur verið í framkvæmd. Hér hafa þó ekki verið gerðar jafnstrangar kröfur til líkamlegs heilbrigðis umsækjenda eins og t.d. í Danmörku þar sem settar hafa verið reglur um fjölmarga sjúkdóma og annað þeim tengt, svo sem hjarta- og æðasjúkdóma, hækkaðan blóðþrýsting, lungna- og nýrnasjúkdóma, maga- og þarmasjúkdóma, sykursýki, offitu, krabbamein o.fl. Samkvæmt lögum um ættleiðingar, nr. 130/1999, verður forsamþykki til ættleiðingar á erlendu barni ekki gefið út í ráðuneytinu nema að undangenginni könnun barnaverndarnefndar á aðstæðum væntanlegra kjörforeldra. Enn fremur er rétt að taka fram að í lögunum er ákvæði í 17. gr. um ættleiðingarnefnd sem veitir umsagnir í málum sem ráðuneytið leggur fyrir hana þegar vafi þykir leika á hvort veita skuli leyfi til ættleiðingar eða forsamþykkis til að ættleiða barn erlendis. Nefndin er skipuð lögfræðingi með mikla reynslu af ættleiðingarmálum, lækni sem einnig hefur slíka reynslu og sálfræðingi. Önnur spurning: ,,Geta einstaklingar fengið að ættleiða börn?`` Samkvæmt 4. mgr. 2. gr. ættleiðingarlaga er heimilt að leyfa einhleypum manni að ættleiða barn ef sérstaklega stendur á og ættleiðing er ótvírætt talin barninu til hagsbóta. Frá gildistöku laganna hefur níu einhleypum einstaklingum, sem í öllum tilvikum eru konur, verið veitt forsamþykki til að ættleiða börn erlendis en umsóknir hafa ekki borist um ættleiðingar hér á landi. Þriðja spurning: ,,Geta hjón fengið að ættleiða börn ef annað þeirra hefur átt við veikindi að stríða en hitt er talið fullkomlega heilbrigt?`` Í samræmi við norrænan rétt hefur það ekki verið talið barni fyrir bestu að heimila frávik frá þeim skilyrðum sem gerð eru samkvæmt því sem fram kemur í svari við fyrstu spurningu að því er annað hjóna varðar þótt hitt teljist heilbrigt. Þetta verða að telja eðlilegar kröfur þegar litið er til þess að ekki er metið þegar hjón sækja um forsamþykki eða ættleiðingu hvort skilyrðum 4. mgr. 2. gr. ættleiðingarlaga sé fullnægt. Að auki bendi ég á hve mikið álag alvarleg veikindi eða jafnvel dauði annars kjörforeldris hefði í för með sér fyrir kjörbarn, til viðbótar því að aðlagast nýrri fjölskyldu. Slíkt áfall í fjölskyldu mundi einnig að sjálfsögðu draga úr þrótti og getu hins heilbrigða eða eftirlifandi maka til þess að annast barnið með fullnægjandi hætti. Fjórða spurning: ,,Gilda mismunandi reglur um ættleiðingu eftir því hvort barnið er íslenskt eða af erlendu bergi brotið?`` Þessari spurningu er ekki unnt að svara með ítarlegum hætti fremur en hinum fyrri án langra fræðilegra útlistana. Ég vil þó segja að að jafnaði gilda sömu reglur um ættleiðingar hvort sem barn er af íslensku eða erlendu bergi brotið. Þó er það svo að sum af þeim ríkjum sem gefa börn sín til ættleiðingar til Íslands gera aðrar kröfur en gilda samkvæmt íslenskum lögum um aldursmörk umsækjenda, hjúskaparstöðu og fleira. Fimmta og síðasta spurning: ,,Telur ráðherra að fullkomið jafnrétti ríki við ættleiðingu barna á Íslandi? Ég tel að hér á landi ríki fullkomið jafnrétti við ættleiðingar barna. Þá á ég að sjálfsögðu við sambærilegar félagslegar, fjárhagslegar og heilsufarslegar aðstæður umsækjenda um ættleiðingar eða forsamþykki til að ættleiða barn erlendis.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég er þó ósammála þeim upplýsingum sem hæstv. ráðherra gefur um að fullkomið jafnrétti ríki í þessum efnum. Það er alveg ljóst að einstaklingar geta ættleitt barn, og er það vel. Í þessu tilfelli geta hjónin hins vegar ekki fengið að ættleiða barn þó að eiginmaðurinn sé fullkomlega heilbrigður en konan hafi átt við þessi veikindi að stríða sem hún þó hefur fengið viðhlítandi meðferð við. Það má segja að það sé í raun og veru ekki nema um tvo kosti að ræða fyrir þessi ágætu hjón, annaðhvort þann að konan hætti að taka lyf við þeim sjúkdómi sem hún hefur, verði þunguð og taki þannig áhættu á því að sjúkdómurinn taki sig upp eða að hjónin skilji, þ.e. einstaklingarnir í þessu tilfelli hafa í raun og veru meiri rétt en hjónin. Ég get alls ekki tekið undir að það sé fullkomið jafnrétti í þessum efnum. Ég hvet hæstv. dómsmrh. sem ég veit að er mjög vel hugsandi manneskja --- ég er alveg sammála um að við eigum að fara varlega í öllum þessum efnum, það er auðvitað alveg nauðsynlegt --- ég veit að þetta mál er í höndum hæstv. dómsmrh., og það er hún sem getur veitt þetta svokallaða forsamþykki. Það er í hennar valdi og ég hvet hæstv. ráðherra til þess að gera þetta vegna þess að hér er alls ekki um jafnrétti að ræða.

Herra forseti. Ég legg sérstaka áherslu á að í öllum málum þar sem stjórnvöld þurfa að taka ákvarðanir sem snerta börn skal, samkvæmt ákvæðum samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, láta það hafa forgang sem barni er fyrir bestu. Þetta er meginreglan. Mér er hins vegar fullljóst að hér er um viðkvæm mál að ræða og mér kemur það ekki á óvart að hv. þm. kunni að þykja fullmiklar skorður á heimildum til ættleiðinga með tilliti til þeirra barna sem búa við bág kjör í sínu heimalandi. Þá er hins vegar rétt að hafa í huga að eftirspurnin hér á landi eftir börnum til ættleiðingar er langt umfram það sem okkur stendur til boða, jafnvel þótt unnið hafi verið að því að auka möguleikana, svo sem með nýlegu samkomulagi við Kína um ættleiðingar. Við höfum gerst aðilar að svokölluðum Haag-samningi um ættleiðingar eins og hv. þingmönnum er kunnugt um, og við höfum einnig leitast við að tryggja þessu sviði, eins og mörgum öðrum sviðum einkaréttarins, samræmi milli löggjafar okkar og nágrannaríkjanna. Uppbygging okkar réttar um ættleiðingar tekur því einnig að miklu leyti mið af þessari viðleitni og alþjóðlegum skuldbindingum á þessu sviði. Það er ekki hægt að ræða einstök mál án þess að hafa þetta í huga. Ég þakka að lokum fyrir málefnalega umræðu um þetta viðkvæma viðfangsefni.

Herra forseti. Þessi fyrirspurn hefur velkst nokkuð lengi í kerfinu, ekki komist á dagskrá fyrr en nú, ýmist vegna fjarveru minnar frá þingi eða hæstv. ráðherra. Tilefnið er ummæli ráðherra á fundi fjárhagsnefndar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í Washington í lok septembermánaðar. Þá var haldinn ársfundur Alþjóðabankans og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins en jafnframt fór fram fundur í fjárhagsnefnd sjóðsins. Í nefndinni sitja 24 fulltrúar, formenn kjördæmisráða innan þessara stofnana og seðlabankastjórar, en Gordon Brown, fjármálaráðherra Bretlands, er formaður þessarar nefndar. Hæstv. fjmrh. Geir H. Haarde er nú talsmaður kjördæmisráðs Norðurlanda og Eystrasaltsríkjanna, og á þessum fundi hélt hann ræðu fyrir hönd þeirra. Hann kom inn á ýmsa þætti efnahagsmálanna, hvatti til þess að allar ákvarðanir í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum yrðu gerðar sem gagnsæjastar og aðgengilegastar fyrir almenning og það er margt sem fram kom í ræðu hans sem ég get tekið undir. Tilefni fyrirspurnar minnar er ummæli hæstv. ráðherra varðandi vinnumarkaðinn í Evrópu. Þar hafa staðið miklar deilur um árabil um þau réttindakerfi sem eru við lýði í Evrópu. Atvinnurekendasamtök hafa barist fyrir því að dregið verði úr þessum réttindum og vinnumarkaðurinn gerður sveigjanlegri eins og það er kallað. Fyrirspurn mín til hæstv. ráðherra er eftirfarandi: Hvaða hugmyndir liggja að baki ummælum ráðherra á nýafstöðnum fundi fjárhagsnefndar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Alþjóðabankans sem skilja má svo að nauðsynlegt sé að draga úr ósveigjanleika á evrópskum vinnumarkaði? Er það ekki stílbrot að íslenskur fjmrh. skuli blanda sér í þær deilur sem fram fara á evrópskum vinnumarkaði með þessum hætti?

Herra forseti. Það er ánægjulegt að einhver skuli gefa því gaum hér á Alþingi sem menn eru að bauka við á erlendri grundu í nafni lands og þjóðar, en í þessu tilfelli ekki eingöngu það, heldur í nafni átta ríkja eins og mér hefur verið trúað fyrir á vettvangi fjárhagsnefndar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og þingmaðurinn rakti hér ágætlega. Það þýðir jafnframt það þegar svo mörg ríki eiga hlut að máli að búið er að undirbúa svona ræðu með mjög víðtæku samráði milli landanna og efnisatriði í henni eru engin þau sem allir þessir aðilar geta ekki skrifað upp á. Hér er því um að ræða óvenjuumfangsmikinn og vandaðan undirbúningsferil sem lyktar með því að þessi ræða er samin og lögð fram og hana er að finna á netinu, bæði hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og hjá okkur í fjmrn. og hefur reyndar birst enn víðar. Það er fjarri því að það sé stílbrot að í ræðu sem þessari sé vikið að ýmsum vandamálum á efnahagssviðinu um heim allan. Það er þvert á móti verkefnið sem liggur fyrir að ræða á fundum fjárhagsnefndar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og það er það verkefni sem svona ræða á að fjalla um, enda er víða komið við í henni og vikið að ýmsum málum bæði innan og utan Evrópu. En þetta tiltekna mál sem þingmaðurinn gerir að umtalsefni er þekkt vandamál. Það sem ég segi í ræðu minni við þetta tækifæri er eftirfarandi í lauslegri þýðingu, með leyfi forseta: ,,Líklegt er að ósveigjanleikinn á evrópskum vinnumörkuðum hamli gegn efnahagsbatanum. Frekari umbóta er þörf á vinnumarkaði til að vinna bug á hinu viðvarandi skipulagsbundna atvinnuleysi.`` Þarna er komið að kjarna málsins. Öll vitum við að atvinnuleysi í Evrópu er stórfellt vandamál og í nýjustu spám er gert ráð fyrir því að það sé u.þ.b. 8% að meðaltali í Evrópusambandsríkjunum, mun meira í sumum þeirra og enn meira á einstökum svæðum innan einstakra landa. Vel yfir 10% á mörgum stöðum því miður. Ég tel og það telja mjög margir sem hafa kynnt sér þessi mál að ein af orsökunum fyrir þessu sé sá ósveigjanleiki sem einkennir vinnumarkaði landanna, þvert á það sem við þekkjum hérna á Íslandi, þar sem efnahagslíf okkar og vinnumarkaðir laga sig mjög hratt að breyttum aðstæðum, atvinnuþátttaka eykst eða minnkar o.s.frv. En atvinnuleysið á Íslandi hefur sem betur fer aldrei verið sambærilegt vandamál og það er í þessum ágætu nágrannalöndum okkar. Ein af ástæðunum er sú, leyfi ég mér að fullyrða, og það eru niðurstöður margra manna sem hafa rannsakað þetta mál, að vinnumarkaðurinn er ósveigjanlegur. Það felst í því t.d. að fyrirtæki veigra sér við að ráða fólk í vinnu vegna þess að reglurnar sem gilda um uppsagnir fólks eru oft og tíðum svo harkalegar og erfiðar að fyrirtækin, í stað þess að ráða nýtt fólk í vinnu, reyna þau að koma sér hjá því. Þetta er eitt af vandamálunum. Þetta er ein meginmeinsemdin í evrópsku efnahagslífi, það er þetta atvinnuleysi. Menn verða að horfast í augu við að það getur verið nauðsynlegt að gera eðlilegar skipulagsbreytingar í rekstri, í hagræðingu, í sameiningu fyrirtækja og fleira, en reglurnar sem um þetta gilda geta oft og tíðum verið þannig að þær ýti beinlínis undir atvinnuleysið í stað þess að vinna bug á því. Það geta verið reglur um það að einhverjir aðrir en stjórnendur fyrirtækjanna ráði því ef til uppsagna kemur hverjum er sagt upp. Það geta verið reglur sem ráða því að fólki á ákveðnum aldri megi ekki segja upp störfum. Og alls kyns slíkir hlutir sem við þekkjum ekki hér á Íslandi en sem eru til þess að torvelda það að fyrirtæki í þessum löndum ráði sér fólk til starfa. Þar með hafa þær reglur þveröfug áhrif miðað við það sem öll góðmennin sem beittu sér fyrir þeim á sínum tíma ætluðu. Þannig fer nú stundum með hinn besta ásetning manna.

Herra forseti. Ég held að það sé ekki alveg rétt að við þekkjum ekki þessar reglur hér á landi, vegna þess að þegar allt kemur til alls þá býr íslenskt launafólk ekki við lakari réttindakerfi en gerist almennt á evrópskum vinnumarkaði nema síður sé og horfi ég þar til veikindaréttar, lífeyrisréttinda og margvíslegra annarra réttinda. Íslenskur vinnumarkaður hefur verið sveigjanlegri en hinn evrópski að einu leyti, að launin hafa tekið meiri sveiflum. Þau hafa gert það og ekki höfum við alltaf verið sátt við það þegar kaupmátturinn hefur verið rýrður með gengisfellingum eins og tíðkaðist hér sérstaklega fyrr á tíð. Það hefur hins vegar með auknu jafnvægi í verðlagsþróun verið að skapast meiri staðfesta hvað þetta snertir. En hæstv. ráðherra kom einmitt inn á þessa þætti sem gera vinnuaflið dýrt og er mörgum atvinnurekendum þyrnir í auga. Það er ráðningarfestan. Það er veikindaréttur, langt orlof og þannig mætti áfram telja. Menn hafa iðulega stillt upp tveimur valkostum, horft til tveggja átta. Annars vegar bandaríska kerfið þar sem þessi réttindi eru miklu rýrari en gerist í Evrópu og hins vegar hafa menn horft á hið evrópska kerfi. Ég held að það væri mjög illa ráðið að við færum að leggjast á sveif með þeim sem vilja brjóta niður þessi réttindakerfi og það leyfi ég mér að gagnrýna þótt ég taki hins vegar undir margt af því sem fram kom í ræðu hæstv. fjmrh., lýtur að gegnsæi, aðgengi almennings að upplýsingum um ákvarðanir sem teknar eru á vettvangi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Alþjóðabankans.

Herra forseti. Ég ítreka að það er hvorki stílbrot né óviðeigandi að fjalla um þessi mál á þeim vettvangi þar sem þessi ummæli voru látin falla. Þvert á móti held ég að það hafi verið æskilegt að benda á þetta vandamál sem flestir viðurkenna að er fyrir hendi, enda var það gert ekki bara í nafni mínu eða ríkisstjórnar Íslands, heldur allra Norðurlandanna og Eystrasaltsríkjanna sömuleiðis. En ég held að það sé rétt sem þingmaðurinn sagði að annars vegar er í Bandaríkjunum litið á þessi svokölluðu réttindi með allt öðrum hætti en gert er í Evrópu. En ég held að við hér á Íslandi höfum fundið ágætlega heppilega millileið sem hamlar því ekki að fyrirtækin geti hagrætt hjá sér, geti sameinast, geti gripið til þeirra ráðstafana í rekstri sem nauðsynlegar kunna að vera til að halda fyrirtækjunum og starfseminni gangandi. Halda þeim á lífi. Víða annars staðar er þetta því miður ekki svo. Það er sömuleiðis þannig í mörgum Evrópulöndum að fyrirtæki veigra sér beinlínis við því að taka fólk í vinnu vegna þess að það kann að verða svo erfitt að taka nýjar ákvarðanir eftir það. Þetta ræða menn mjög opinskátt um alls staðar í Evrópu. Þetta ræða menn á fræðasviðinu, á vettvangi háskólanna að þarna þurfi að koma til umbætur, skipulagslegar umbætur í slíku umhverfi til þess að regluverkið stuðli ekki beinlínis að auknu atvinnuleysi, sem er jú markmið allra að draga úr. Frekar að hafa regluverkið þannig að það hjálpi til við að draga úr atvinnuleysinu. Um það snýst málið og ég held að umæða af þessu tagi, hvort sem hún fer fram á vettvangi gjaldeyrissjóðsins eða hér í þinginu, sé af hinu góða.

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. umhvrh. sem varðar úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála, en eins og alkunna er er hún búin að vera starfandi núna í tæp fjögur ár. Fyrirspurnin hljóðar svo: 1. Hve mörg mál hefur úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála fengið til umfjöllunar frá gildistöku skipulags- og byggingarlaga 1. janúar 1998? 2. Hve mörg mál hefur úrskurðarnefndin afgreitt á sama tíma? 3. Hver er afgreiðslutími mála hjá úrskurðarnefndinni að meðaltali og hver á hann að vera samkvæmt lögum? 4. Hve margir starfa hjá nefndinni? Fyrirspurnin ómar kannski af áhyggjum í sveitarfélögunum víðs vegar, þar sem hlutir hafa verið kærðir til úrskurðarnefndarinnar og úrskurðir borist e.t.v. seint og illa og framkvæmdir og annað hefur verið stopp eða ekki hægt að halda áfram hvorki með hönnun né framkvæmdir meðan á þessu stendur. Þess vegna ætla ég að spyrja hæstv. ráðherra um þessi mál og vonandi gefur hún greinargóð svör.

Virðulegur forseti. Hér er spurt í fyrsta lagi: ,,Hve mörg mál hefur úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála fengið til umfjöllunar frá gildistöku skipulags- og byggingarlaga 1. janúar 1998?`` Því er til að svara að úrskurðarnefndin hefur fengið samtals 310 mál til meðferðar sem skiptast þannig eftir árum: Árið 1998 46 mál, 1999 60 mál, 2000 81 mál, 2001 61 mál og það sem af er yfirstandandi ári 62 mál. Þetta eru samtals 310 mál. Í öðru lagi er spurt: ,,Hve mörg mál hefur úrskurðarnefndin afgreitt á sama tíma?`` Því er til að svara að nefndin hefur frá upphafi til dagsins í dag afgreitt 220 mál. 90 málum er því ólokið. Í þriðja lagi er spurt: ,,Hver er afgreiðslutími mála hjá úrskurðarnefndinni að meðaltali og hver á hann að vera samkvæmt lögum?`` Því er til að svara að afgreiðslutími á hvert mál frá upphafi hefur að meðaltali verið 7,4 mánuðir. Samkvæmt 4. mgr. 8. gr. skipulags- og byggingarlaga, nr. 73/1997, skal úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála kveða upp úrskurð í málum sem skotið er til hennar svo fljótt sem auðið er og eigi síðar en tveimur mánuðum eftir að henni berst mál í hendur. Sé mál viðamikið og fyrirsjáanlegt að afgreiðsla taki lengri tíma skal nefndin tilkynna hlutaðeigandi það og tiltaka afgreiðslufrest sem aldrei skal þó vera lengri en þrír mánuðir. Hins vegar ber að hafa í huga að menn verða auðvitað að upplýsa mál að fullu samkvæmt stjórnsýslulögum áður en þeir fella úrskurði. Þetta eru því mjög vandasöm mál. Á fyrsta starfsári nefndarinnar 1998 voru nær öll mál afgreidd innan tveggja mánaða eða þriggja ef heimild til að lengja afgreiðslutíma var nýtt. Þetta fyrsta ár var málafjöldi viðráðanlegur. Árið 1999 fóru mál að fara fram úr tímamörkum, þó ekki verulega. Það fór hins vegar að halla verulega á árinu 2000, enda málafjöldi það ár sá mesti hingað til. Flutningur seint á árinu truflaði starfsemina einnig um tíma. Má segja að vandi nefndarinnar hafi orðið til á því ári og verið viðvarandi síðan. Ráðuneytið hefur þegar brugðist við þessu með því að auka fjárveitingar til nefndarinnar í samræmi við fjárlög. Á síðasta ári var fjárveiting til úrskurðarnefndarinnar 9,3 millj. kr. í fjárlögum þess árs en 2 millj. kr. í fjáraukalögum. Í ár er fjárveitingin 13 millj. kr. í fjárlögum og í frv. til fjáraukalaga er gert ráð fyrir 4 millj. kr. fjárveitingu. Ekki verður annað séð á þessari stundu en að heildarfjárveiting ársins í ár dugi til að mæta útgjöldum nefndarinnar. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 2003 er gert ráð fyrir 14,8 millj. kr. til nefndarinnar en ráðuneytið mun á næsta ári tryggja að fjárveitingar dugi til að mæta útgjöldum nefndarinnar miðað við að nýr lögfræðingur verði í fullu starfi hjá nefndinni til ársins 2004. Í fjórða lagi er spurt: ,,Hve margir starfa hjá nefndinni?`` Því er til að svara að frá 1. janúar 1998 til 15. júní 2001 var löglærður framkvæmdastjóri eini starfsmaður nefndarinnar en þá var ráðinn ritari til starfa við skjalavörslu og fleira í 45% starf. En 1. mars 2002 var ráðinn lögfræðingur í fullt starf hjá nefndinni við úrvinnslu mála og til að aðstoða framkvæmdastjóra. Starfsliðið er því í dag tveir lögfræðingar í fullu starfi og ritari í 45% starfi. Ég met það svo, virðulegi forseti, að í upphafi hafi menn vanáætlað hve umfangsmikil og mörg málin yrðu sem kæmu til úrskurðarnefndarinnar. Þrátt fyrir að menn hafi haldið mjög vel á spöðunum í nefndinni og staðið sig afburða vel hefur ekki tekist að afgreiða málin á þeim tíma sem æskilegt er en það mun vonandi batna núna þegar nýr lögfræðingur hefur tekið til starfa. Nefndin hefur vandað sig mikið við úrskurði sína og þeir úrskurðir sem farið hafa fyrir dómstóla hafa fallið nefndinni í vil, þ.e. hún hefur ekki verið talin fara út fyrir sitt svið eða úrskurða á rangan hátt.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör. Ástandið eins og það er í dag er skelfilegt. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra: Hvað ef búið er að samþykkja deiliskipulag í einhverju bæjarfélagi og það síðan kært til úrskurðarnefndarinnar af einhverjum aðilum? Hvaða möguleika hefur þá viðkomandi sveitarfélag þar til úrskurður úrskurðarnefndar í skipulags- og byggingarmálum fæst? Hvað er hægt að gera? Mun ráðherra skrifa upp á deiliskipulagið áður en úrskurðurinn fellur eða hvað? Eins og hæstv. ráðherra gat um er miklum fjölda mála ólokið. Þá er kannski önnur spurning: Hvenær má reikna með, eftir að fjölgað hefur verið um þennan eina lögfræðing, að nefndin verði búin að ná vopnum sínum, þ.e. hreinsa borðið? Ég veit um tilfelli þar sem aðilar hafa farið í framkvæmdir áður en úrskurður hefur legið fyrir og þar sem úrskurðurinn féll þeim ekki í hag þarf að mölva niður þær framkvæmdir sem ráðist hefur verið í. Þetta er býsna alvarlegt mál og ég held að það þurfi að auka enn frekar afköstin, þó að ég sé ekki talsmaður þess að bæta í opinberan rekstur. Þegar slíkar nefndir eru skipaðar mega þær a.m.k. ekki vera til trafala í byggingarframkvæmdum og öðru víðs vegar um landið.

Virðulegur forseti. Hér komu fram tvær nýjar spurningar sem ekki var spurt í upphafi fyrirspurnarinnar. Hin fyrri var varðandi deiliskipulag, ef það væri kært og mikill dráttur á úrskurði, hvað geti þá ráðherrann gert, staðfest eða ekki. Ég treysti mér ekki til að kveða alveg upp úr um það án þess að skoða það mál betur. Ég mun koma svarinu á framfæri við hv. þm. kjósi hann svo án þess að það verði gert í þinginu. Einnig er hægt að leggja fram skriflega fyrirspurn varðandi þetta atriði sérstaklega. Hér var einnig spurt hvenær búið yrði að ná niður halanum. Ég er ekki með nákvæmar upplýsingar um það hér en ég veit að úrskurðarnefndin hefur gert áætlun um hvernig hún ætli að ná niður halanum. En ég er ekki með upplýsingar um það á þessari stundu hvenær sú áætlun gerir ráð fyrir að halanum hafi verið eytt. Það mikilvægasta í þessu máli, virðulegi forseti, er að það er búið að auka við starfslið úrskurðarnefndarinnar. Hún er því mun betur í stakk búin en áður til að ráða við þetta gífurlega stóra og viðkvæma verkefni sem hún hefur með höndum. Það er hins vegar hugsanlegt, ég get skotið því að, að starfsemi þessarar nefndar verði breytt í framtíðinni. Við erum að skoða það í tengslum við frv. um ný lög um mat á umhverfisáhrifum. Það er alveg hugsanlegt að menn endurskoði starfsemi úrskurðarnefndarinnar í tengslum við það og hugsanlega fær hún þá fleiri verkefni. Ef svo fer þyrfti að auka enn við starfsemi hennar, auka þar starfskraft. En ég er ekki með nákvæmar upplýsingar um þau atriði sem fram komu í seinni ræðu hv. þm.

Herra forseti. Sl. vetur lagði ég fram fyrirspurn um rafgirðingar og eftirlit með rekstri og uppsetningu þeirra. Í svari hæstv. iðnrh. kom fram að Löggildingarstofan hafði hvorki látið fara fram heildarúttekt á uppsetningu rafgirðinga í landinu né á einstökum svæðum. En á haustdögum árið 2000 hóf Löggildingarstofan átaksverkefni sem fólst í að kanna ástand raflagna í sveitabýlum á landinu, svo sem raflagna á bæjum, útihúsum, hlöðum, ástand jarðskauta, rafgirðinga og fleira. Það er verið að vinna úr gagnagrunninum en þegar er ljóst að víða eru miklar og alvarlegar brotalamir á öllum þessum sviðum. Þetta hefur m.a. komið fram hjá Löggildingarstofu en samkvæmt könnun sem gerð var á rúmlega 100 hesthúsum vítt og breitt um landið var raflögnum og rafbúnaði mjög ábótavant eða í 97% tilvika. Þar var jafnvel hættulegt ástand. Herra forseti. Það hefur ekki farið fram hjá nokkrum manni að eldsvoðar eru allt of tíðir og stórbrunar í íbúðarhúsnæði og atvinnuhúsnæði hafa verið óvenjumargir. Þó koma ekki fram í fjölmiðlum aðrir brunar en þeir þar sem kalla verður á slökkvilið og lögreglu. Löggildingarstofan skráir eingöngu þá bruna sem henni berast upplýsingar um en það er aðeins lítill hluti allra rafmagnsbruna sem verða. Herra forseti. Ekki þarf að taka það fram að sem betur fer orsakast ekki allir brunar af rafmagni en allt of tíðir eru þeir eftir sem áður. Löggildingarstofan hefur markaða tekjustofna og það er ljóst að framlög til að reka stofuna hafa ekki dugað svo að hluti af eftirlitsgjaldi rafveitna sem á að nota til eftirlits og gjald af innfluttum rafföngum, sem á að nota til öryggismála, hefur verið nýtt til annarra hluta. Herra forseti. Þetta er mjög alvarlegt mál og skýrir að hluta hvers vegna eftirlit og öryggismál eru vanrækt. Einnig er ljóst að eftirfylgni, þ.e. að fylgja málum eftir ef lagfæringa er þörf, er í algjöru lágmarki og ljóst er að öryggiseftirlit er veikast í gömlum húsum. Skoðunarstofur eru eingöngu hér á höfuðborgarsvæðinu og starfsmenn finnast ekki á landsbyggðinni. Eftirlitskerfið er því orðið mjög miðlægt og dýrt, svo lítið sem það er. Gagnrýnin beinist ekki að eftirlitsmönnunum heldur að vanmáttugu eftirlitskerfi. Tryggingafélögin hafa boðað verulega hækkun á iðgjöldum vegna mikils fjárhagslegs tjóns þeirra af tíðum og stórum eldsvoðum. Því leyfi ég mér til að bera upp spurningar til hæstv. viðskrh.: Mun ráðherra beita sér fyrir breytingum á lögum um öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga í ljósi þess hve bágborið rafmagnseftirlitið er í landinu?

Hæstv. forseti. Á þskj. 431 hefur hv. þm. Þuríður Backman beint til mín svohljóðandi fyrirspurn, með leyfi forseta: ,,Mun ráðherra beita sér fyrir breytingum á lögum um öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga í ljósi þess hve bágborið rafmagnseftirlitið er í landinu?`` Hæstv. forseti. Ekki er hægt að taka undir það að rafmagnseftirlit sé bágborið hér á landi eins og fyrirspyrjandi fullyrðir í fyrirspurn sinni. Breytingar voru gerðar á skipulagi rafmagnseftirlitsmála hér á landi á árinu 1997. Með nýjum lögum um rafmagnsöryggi var aukin ábyrgð lögð á herðar fagmanna og fyrirtækja sem annast raflagnir og rekstur á rafveitum, m.a. með kröfu um skilgreint gæðakerfi. Löggildingarstofa tók við hlutverki Rafmagnseftirlits ríkisins og skilið var á milli stjórnsýslu og framkvæmdar við rafmagnseftirlit. Á þessum tíma hefur verið byggt upp öflugt og skilvirkt fyrirkomulag í þeim tilgangi að auka rafmagnsöryggi. Umfram allt er samræmi milli hlutverka og ábyrgðar þeirra sem starfa við rafmagns- og neysluveitur. Teknar hafa verið upp úrtaksskoðanir í stað alskoðana með það að markmiði að ná hliðstæðum árangri en með minni tilkostnaði. Löggiltum rafverktökum og starfsmönnum rafveitna er treyst til að vinna verk sín af kostgæfni án óþarfa afskipta ríkisins. Með þessum breytingum var horfið frá eldra fyrirkomulagi sem fólst í því að eftirlitsmenn á vegum hins opinbera fóru yfir allar nýjar raflagnir í heimahúsum eða fyrirtækjum og skoðuðu ástand rafmagnsmála í eldri húsum. Þetta fyrirkomulag var dýrt í rekstri og slævði óneitanlega ábyrgðarkennd fagmanna. Þremur árum eftir að Löggildingarstofa tók við þessum málaflokki var sérfræðinganefnd iðn.- og viðskrh. falið að gera úttekt á árangri af breyttu fyrirkomulagi rafmagnsöryggismála. Nefndin skilaði skýrslu sinni vorið 1999. Helstu niðurstöður voru þær að annars vegar væri ástand rafmagnsöryggismála og rafmagnseftirlits gott og hins vegar að ný aðferða- og hugmyndafræði, með notkun úrtaksskoðana innri öryggisstjórnunar og faggildra skoðunarstofa myndaði traustan grunn fyrir framtíðarskipan þessa málaflokks. Breytingar á fyrirkomulagi rafmagnseftirlitsins hafa ekki komið niður á rafmagnsöryggi nema síður sé. Skýrslur um tjón og slys af völdum rafmagns gefa ekkert slíkt til kynna. Ástæða er til að vekja athygli á því að um helmingur allra bruna af völdum rafmagns stafar af rangri notkun og aðgæsluleysi. Af þeirri ástæðu hefur rafmagnsöryggisdeild Löggildingarstofu lagt aukna áherslu á að miðla upplýsingum til almennings um þá hættu sem tengist rafmagnsnotkun og hvernig hægt er að draga úr slysum. Með því að breyta fyrirkomulagi rafmagnsöryggismála og flytja áhersluna frá eftirliti yfir í eiginlegt öryggi minnkaði kostnaður vegna þessa málaflokks. Engu að síður er verulegum fjárhæðum varið til rafmagnseftirlits með þeim hætti sem fyrirspyrjandi virðist hafa í huga. Að jafnaði er árlega varið á fimmta tug milljóna í úrtaksskoðanir á neysluveitum og rafföngum um allt land. Þá verður einnig að hafa í huga að rafveitur verja árlega nokkrum milljónum í skoðanir á öryggisstjórnunarkerfum sínum ásamt skoðunum á raforkuvirkjum og nota enn fremur til þess eigin skoðunarmenn sem og faggiltar skoðunarstofur. Gæðakerfi löggiltra rafverktaka hafa stuðlað að stórbættum vinnubrögðum og dregið úr þörfum fyrir úrtaksskoðanir á nýjum húsum í þeim mæli sem verið hefur. Af þessum sökum er unnt að auka fjölda úrtaksskoðana á eldri húsum. Jafnframt hefur Löggildingarstofa látið fara fram sérstaka útttekt á ástandi rafmagnsmála í tilteknum atvinnugreinum og ýmsum gerðum húsa þar sem grunur leikur á að úrbóta sé þörf. Að lokinni úttekt hafa allir hlutaðeigandi aðilar í viðkomandi atvinnugrein fengið upplýsingar um ástand raflagna og hvað ber að laga. Á undanförnum árum hefur oft verið kvartað undan því sem kallað er vaxandi eftirlit iðnaðar hins opinbera. Það hlýtur því að vera fagnaðarefni þegar tekst að draga úr kostnaði atvinnulífisins vegna rafmagnseftirlits um leið og tekin eru upp skynsamleg og nútímaleg vinnubrögð til að auka rafmagnsöryggi í landinu. Fyrirspyrjandi gefur sér að rafmagnseftirlitið sé bágborið hér á landi. Ljóst er að enginn fótur er fyrir þessari ályktun og jafnljóst að ekki er fyrirhugað að gera tillögur að lagabreytingum.

Herra forseti. Ég er í hópi þeirra sem telja að þær grundvallarbreytingar sem gerðar voru á rafmagnseftirliti í landinu árið 1997 hafi verið vanhugsaðar og síður en svo nokkurt heillaspor eins og skilja má á hæstv. ráðherra. Á þeim tíma var horfið frá því fyrirkomulagi að allar íbúðir, öll fyrirtæki sættu skoðun en þess í stað tekin upp svokölluð úrtaksskoðun, aðeins hluti íbúða, hluti húsa, hluti fyrirtækja var skoðaður. Þetta hafði það í för með sér að rafmagnseftirlitið, hið eiginlega rafmagnseftirlit sem sett var í hendur svokallaðra skoðunarstofa var flutt af landsbyggðinni til Reykjavíkur því að þær 2--3 skoðunarstofur sem hafa sinnt þessu hlutverki eru allar á höfuðborgarsvæðinu. Og það er rangt sem fram kemur í máli hæstv. ráðherra að almenn ánægja sé með þetta fyrirkomulag. Vissulega er það umdeilt en það er hlutfallslega miklu dýrara og hefur sætt mikilli gagnrýni frá hendi þeirra sem sinna þeim verkefnum og gerst þekkja til þessara mála.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin þó að ég hafi ekki verið ánægð með þau. Auðvitað erum við ósammála hvað varðar rafmagnseftirlitið. Hæstv. ráðherra telur að það sé ekki bágborið en ég tel það vera bágborið miðað við þá möguleika sem Löggildingarstofan hefur til að veita fjármagn í eftirlit. Ég sagði áðan að ég staðhæfði að það eyrnamerkta fjármagn sem á að fara eða hefur átt að fara í rafmagnseftirlitið og í öryggismálin hafi verið nýtt í annan rekstur Löggildingarstofunnar til þess að láta enda ná saman. Það hlýtur þá að bitna á þeim möguleika sem stofan hefur til þess að fela skoðunarstofunum sem staðsettar eru í Reykjavík að senda menn út af örkinni í sitt eftirlit. Mjög margir hafa áhyggjur af stöðu mála, t.d. eftirfylgni, ef eitthvað athugavert kemur fram og þarf að bæta, sá þáttur er alveg í skötulíki. Því spyr ég hæstv. ráðherra hvort hann ætli þá að bæta um betur og auka fjármagn til stofunnar úr því að hæstv. ráðherra hefur ekki áhuga á að breyta lögunum og breyta kerfinu. Hvort hann beiti sér fyrir meiri fjárveitingu til Löggildingarstofunnar. Og ég hvet hæstv. ráðherra til að fara vel í saumana á þessu máli, á starfsemi Löggildingarstofunnar, störfum hennar og hvernig fjármagnið er notað til að vera þá sannfærð í sinni skoðun.

Hæstv. forseti. Ég hef kannski ekki verið nægilega sannfærandi áðan í svari mínu miðað við það sem hv. fyrirspyrjandi sagði áðan. En eitt erum við áreiðanlega sammála um, ég og hv. fyrirspyrjandi, að við viljum að eldsvoðum fækki. Það er ekki nokkur spurning. Eins og kom fram í máli mínu áðan hefur það sýnt sig að u.þ.b. helmingur af eldsvoðum er vegna rangrar notkunar á rafmagnstækjum. Það segir okkur að fólk er því miður ekki nógu meðvitað um þau rafmagnstæki sem það notar dagsdaglega og þá eru það sérstaklega eldavélarnar sem þarna eiga í hlut. Ég held því fram að þetta fyrirkomulag hafi gefist ágætlega og þeir aðilar sem sinna rafmagnsmálum hér á landi hafa lýst yfir ánægju sinni með þessa þróun og breytingu. Þar á meðal má nefna samtök innflytjenda raffanga, Félag löggiltra rafverktaka og Samband ísl. rafveitna sem hafa lýst því yfir. Það er í sjálfu sér ekkert um það að segja að hv. þm. hafi efasemdir eins og þeir tveir þingmenn sem hér töluðu. En þetta er það sem við höfum og ég hvet hv. þm. að kynna sér þá skýrslu sem gefin var út í sambandi við úttekt á málinu eftir að því var breytt en skýrslan segir að sú breyting hafi ekki haft slæm áhrif í för með sér heldur miklu frekar hitt. Þegar hv. þm. Ögmundur Jónasson talar um ,,hlutfallslega miklu dýrara`` þá veit ég ekki alveg hvað hann meinar með því. Ég tel að fjármununum sé betur varið með því fyrirkomulagi sem nú er viðhaft. Það er ákveðið traust sem þeim aðilum er sýnt sem vinna við raflagnir og bera ábyrgð á raflögnum og hins vegar er úrtak í sambandi við eftirlit.