Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 374 er frv. til l. um breyt. á l. um tollskrá. Eins og fram kemur í aths. frv., er þetta frv. flutt í kjölfar þeirrar samþykktar, sem Alþ. gerði fyrir nokkru, að staðfesta samning Íslands við Efnahagsbandalag Evrópu, og hefur verið skipzt á tilkynningum samningsaðila um, að samningurinn hafi hlotið þá meðferð, sem nauðsynleg er hjá hvorum samningsaðila um sig, til þess að hann taki gildi. Tilkynningaskiptin fóru fram 28. febr. s. l., og tekur samningurinn því gildi 1. apríl n. k. Lagafrv. þetta er bein afleiðing af staðfestingu Íslands á samningi Íslands við Efnahagsbandalagið og felur eingöngu í sér nauðsynlegar orðalagsbreytingar á 1. gr. l. um tollskrá o. fl. nr. 1. frá 1970, til þess að tollfríðindum þeim, sem innflutningur frá EFTA-löndunum hefur notið, verði jafnframt heitt gagnvart innflutningi frá Efnahagsbandalaginu. Jafnframt eru tiltekin þau 21 tollskrárnr., sem samningur Íslands og EBE tekur ekki til varðandi innflutning til Íslands, en falla hins vegar undir ákvæði EFTA-samningsins um fríverzlun. Það þótti rétt að hafa þennan hátt á breytingunum gagnvart Efnahagsbandalaginu nú. Hins vegar er tollskráin í endurskoðun, og er gert ráð fyrir að leggja fram heildarfrv. til l. að tollskrá í byrjun næsta þings, svo að samþykkt laga um tollskrá geti farið fram fyrir 1. jan. 1974, en þá kemur og til afgreiðslu breyting vegna samninganna við EFTA og Efnahagsbandalagið. Þá munu einnig verða tekin til meðferðar þau önnur atriði, sem hafa sérstaklega verið til endurskoðunar í sambandi við heildarendurskoðun á tollskránni. Frv. þetta felur hins vegar ekki í sér neina aðra breytingu en sem leiðir af þessum samningi, og er þess vænzt, að hv. Alþ. geti afgreitt frv með þeim hætti. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til, að frv. verði vísað að lokinni þessari umr. til 2. umr. og hv. fjhn. d., og treysti því, að það fái fljóta afgreiðslu hér í hv. deild.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er til staðfestingar á brbl. frá 14. sept. s. l. Það kom fram í umr. um þetta mál, m. a. í allshn. Nd., en n. ræddi við forstjóra Landhelgisgæzlunnar, að skipakostur Landhelgisgæzlunnar var talinn ónógur, þegar aukin verkefni komu til vegna útfærslu fiskveiðilögsögunnar í 50 mílur. Landhelgisgæzlan hafði athugað bæði hérlendis og erlendis möguleika á að fá keypt eða leigt skip, en að athuguðu máli var talinn bezti kosturinn, sem um var að tefla. að fá hvalveiðiskip til gæzlunnar. Það tókust hins vegar ekki samningar í upphafi um að fá skipið leigt, og því voru þessi brbl, gefin út. Meiri hl. n. leggur til, að það frv., sem hér liggur fyrir, verði samþ. óbreytt.

Forsrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Mér skilst, að það hafi verið skrifað undir þetta nál. með fyrirvara, en ekki skilað séráliti. Í sambandi við þetta mál, vil ég koma því á framfæri, að eins og hv. allshn.-mönnum er kunnugt, er umsaminn leigutími fyrir Tý til 1. maí 1973, en ef leigutaki óskar að framlengja leigusamninginn fram yfir þann tíma, þá á að endurmeta leiguna. Samkv. samningnum, sem legið hefur fyrir hv. allshn., ber að tilkynna fyrir 1. marz 1973, hvort óskað verður eftir að framlengja samningstímann. Að beiðni rn. hefur þessi frestur verið framlengdur til mánaðarloka. Eins og hv. þdm. er kunnugt, hefur verið fengin heimild fyrir að kaupa, taka á leigu eða láta smíða skip til gæzlustarfa, og ég hef skipað n. til að athuga það mál. Í þeirri n. eru Pétur Sigurðsson forstjóri Landhelgisgæzlunnar, Egill Sigurgeirsson hrl. og Óttar Karlsson skipaverkfræðingur. Það fer fram athugun á því nú, hvort muni verða möguleikar að fá skip annaðhvort keypt eða leigt, fyrir þann tíma, sem leigusali þarf á þessu skipi að halda til hvalveiða, en hvalveiðar munu að jafnaði byrja fyrir maílok, og það er fullur vilji til að leysa það mál þannig, að skipið geti orðið nothæft við hvalveiðar. Það er þó ekki alveg séð fyrir um það nú. En sá frestur, sem þarna er og hefur orðið samkomulag um, að framlengdur sé til mánaðamóta, er líka talinn nægilegur fyrir leigusala, sem væntanlega yrði að taka á leigu skip til hvalveiðanna, ef svo færi, að ekki fyndist jafnhentugt skip til gæzlunnar eins og Týr hefur reynzt og yrði vegna þeirra aðstæðna, sem þá væru fyrir hendi, óhjákvæmilegt að halda honum áfram við þau störf. En ég hygg, að það sé út af fyrir sig möguleiki á því, eins og nú stendur, að fá leigð hvalveiðiskip. En sem sagt, ég endurtek, að það er vilji minn og rn., að það verði hægt að skila þessu skipi, svo að það geti verið við hvalveiðar, ef mögulegt verður. Ég vildi láta þetta koma fram hér, en hvort sem verður, er auðvitað jafnsjálfsagt, að brbl. verður að staðfesta, af því að það er ekki gert ráð fyrir tímatakmörkunum í lögunum að öðru leyti en því, sem ég hef greint.



Herra forseti. Við fulltrúar Sjálfstfl. í allshn. höfum ekki skrifað undir nál. Það er ekki vegna þess, að það sé nokkur minnsti ágreiningur um nauðsyn þess að tryggja skip til viðhlítandi landhelgisgæzlu, heldur vegna hins, að við teljum, að eins og málin standa nú sé þarflaust að samþ. þetta frv., sem hér liggur fyrir. Hafi einhvern tíma þurft á því að halda, þá hefur það a. m. k. náð tilgangi sínum. Það tókust samningar milli rn. og Hvals hf. um leigu á einu hvalveiðiskipi, sem mér skilst, að hafi reynzt ágætlega til þessara starfa, og það skip er enn í leigu og ekkert, sem bendir sérstaklega til þess, að þurfi á að halda á næstunni slíkum lögum, sem hér er farið fram á að staðfesta. Brbl. hafa því, ef þau hafa að einhverju leyti stuðlað að samningum um skipið, gert sitt gagn. Ég skal ekkert fullyrða um, hvort það hafi nokkurn tíma verið þörf á þeim, en við skulum ekki deila um það. En eins og sakir standa í dag þykir okkur mjög óeðlilegt að framlengja þessi lög ótímabundin og slíkt eigi ekki að gera, að ákveða um leigunám eða veita leigunámsheimildir, nema brýna nauðsyn beri til. Við þetta er einnig því að bæta, að hæstv. forsrh. hefur gefið hér ýmsar eftirtektarverðar upplýsingar í sinni ræðu, sem í rauninni eru nægileg rök fyrir þeirri skoðun okkar í minni hl. n., að þetta frv. eigi ekki að staðfesta eða sé þarflaust að staðfesta og veita slíka heimild sem hér um ræðir. Ef ég hef skilið hann rétt, þá er ekkert, sem bendir til þess, að ekki sé fullur vilji fyrir hjá báðum aðilum, bæði ríkisstj. að mæta sanngjörnum óskum Hvals hf., því að auðvitað má ekki stöðva hvalveiðar, - við sjáum, hvaða þýðingu þær hafa við þjóðarbúið, - og einnig af hálfu Hvals að verða við sanngjörnum óskum ríkisstj. um framhaldandi leigu skips, ef hægt verður að fá annað skip til hvalveiðanna. Mér sýnist því allt benda til þess, að það sé alveg ástæðulaust að veita heimild þá, sem hér um ræðir, þ. e. a. s. með þeim hætti að samþykkja þetta frv. Nú skilst mér, ef ég hef tekið rétt eftir, að það hafi orðið um það samkomulag að fresta til næstu mánaðamóta endanlegri ákvörðun um, hvað gert yrði í þessu máli. Ég held, að það liggi a. m. k. alveg ljóst fyrir, að Alþ. verði ekki lokið fyrir næstu mánaðamót, og ég held þess vegna, að undir öllum kringumstæðum eigi að fresta afgreiðslu þessa máls hér í hv. d. og sjá til, hvort gerist nokkur þörf á að vera að veita þá heimild, sem hér um ræðir. Ég hygg í rauninni, að það sé enginn hér í hv. d., sem telur það út af fyrir sig æskilegt að þurfa að grípa til heimilda sem þessara, og úr því að ríkisstj. sjálf hefur talið, að hægt væri að fresta þessu máli um skeið og sjá, hvernig til tækist, þá sýnist mér, að það væri í bili æskilegast að láta málið liggja, en að öðru leyti, ef það fæst ekki fram, þá er það skoðun okkar í minni hl. n. með hliðsjón af öllum atvikum málsins, eins og þau eru, að þetta frv. eigi ekki að samþykkja, það sé þarflaust. Þurfi hins vegar á því að halda að grípa til einhverra aðgerða til að tryggja Landhelgisgæzlunni nauðsynlegan skipakost, hvort sem það verður með þessum hætti eða öðrum, þá mun ekki standa á okkur til liðsinnis við hæstv. ríkisstj. í því efni, en við væntum þess, að hún vilji taka með sanngirni á málum og heimta ekki sér til handa leigunámsheimildir, nema brýna nauðsyn beri til. En það er sýnilegt, að málin standa nú þannig, að þessi brýna nauðsyn er ekki fyrir hendi.



Herra forseti. Ég skal ekki fara að hefja deilur um þetta mál, en ég vil undirstrika það, að leigunámsheimildin var nauðsynleg, til þess að samningar gætu tekizt. Samningar náðust ekki án þess að þessi brbl. væru sett um leigunámsheimildina. Þá og þá fyrst reyndist unnt að ná samningum, þannig að það var út af fyrir sig full nauðsyn á því að æfa þessi brbl. út, þó að svo vel tækist til á eftir, að samkomulag yrði um leigukjörin. Ég þarf ekki að endurtaka það, sem ég sagði áðan, að það er ekki ætlunin, ef unnt er að komast hjá því, að framlengja þennan leigusamning, en hins vegar er ekki hægt að fullyrða um það í dag og þess vegna sjálfsagt að hafa heimildina. Hvað sem því líður, þá veit ég, að hv. síðasti ræðumaður er svo þingvanur og skilningsgóður á eðli brbl. og afstöðu stjórnvalda til þeirra, að honum hlýtur að skiljast, að það liti dálítið einkennilega út, ef ríkisstj. hefði gefið út brbl. um leigunám, sem hún fengi svo ekki staðfest á Alþ. Það er þess vegna alveg óhjákvæmilegt og liggur í hlutarins eðli, að ríkisstj. hlýtur að fara fram á þá viðurkenningu, sem felst í því, að brbl. séu staðfest, því að annars mætti túlka það svo, eins og hv. síðasti ræðumaður, hv. þm. Magnús Jónsson, lét að liggja, að e. t. v. hefðu þessi brbl. verið gefin út að nauðsynjalausu. Þess vegna er alls ekki um það að ræða, eins og hann tæpti á, að það sé réttmætt undir þessum kringumstæðum að fresta afgreiðslu þessa máls.



Herra forseti. Ég held, að þeir, sem hlýddu á ræðu mína áðan, ef ég hef ekki komizt því klaufalegar að orði, hljóti að hafa tekið eftir því, að ég fullyrti ekkert um það, að þessi brbl. kynnu ekki á sínum tíma að hafa leitt til þess, að samningar náðust, Það vildi ég ekkert fullyrða um, ég veit það ekki, þannig að það var ekki verið út af fyrir sig að deila á brbl. sem slík. En þau hafa hins vegar komið að fullum notum. Það þurfti ekki að beita þeim nema þá með óbeinum hætti, eins og hæstv. forsrh. vill halda fram, að þau hafi verkað, og því er á þessu stigi málsins a. m. k. þarflaust að gera ráð fyrir því, að til þessara heimilda þurfi að grípa, og ástæðulaust að hafa slíka svipu yfir mönnum með þessum hætti, þegar allt virðist horfa í þá átt, eins og ég vitnaði áðan í fyrri ræðu hæstv. forsrh., að samkomulag muni takast nú varðandi sumarið í sumar, annaðhvort með framhaldandi leigu á þessu skipi eða þá að skipið verði afhent, ef Hvalur getur ekki útvegað sér skip eða málið verður leyst með öðrum hætti. Auðvitað má vel hugsa sér að taka einhver önnur skip til landhelgisgæzlustarfa heldur en endilega þetta skip, sem hér um ræðir. Um hitt atriðið, sem hæstv. forsrh. lagði megináherzlu á, að það mundi eða gæti skoðazt sem fylgisskortur, skulum við segja, við hæstv. ríkisstj. varðandi setningu þessara brbl., ef þau eru ekki staðfest, þá veit ég, að honum er mætavel kunnugt um það sjálfum, að það hefur hvað eftir annað komið fyrir, að brbl. hafa ekki verið samþ. eða staðfest af Alþ., og hefur engum dottið í hug að túlka það á þann hátt, að með því væri verið að lýsa vantrausti á þá lagasetningu eða vanþóknun þingsins á henni, heldur hefur hitt verið staðreynd málsins, að lögin hafa þegar á þeim tíma gert sitt gagn, alveg eins og þessi lög hafa gert sitt gagn, ef þurft höfum á þeim að halda. Um það atriði er ég ekkert að deila við hæstv. forsrh. Það er því alger misskilningur hjá honum, að þó að þessi lög verði ekki staðfest hér á hinu háa Alþ., eins og málum er háttað nú, þá sýni það einhverja vanþóknun á brbl.-setningu út af fyrir sig á sínum tíma. Hitt vil ég leggja áherzlu á, að staðfesting þeirra nú kynni frekar að verka til leiðinda, að vera yfir mönnum með svipu sem þessa og það með ótímabundinni lagasetningu, sem er mjög óeðlilegt að gera, veita ríkisstj. slíka heimild ótímabundið. Eins og ég gat um áðan og vitnaði til ræðu hæstv. forsrh., hefur orðið samkomulag um að fresta til næstu mánaðamóta samningum um endanlega ákvörðun varðandi notkun þessa skips eða skipa Hvals, og mér sýnist það a. m. k. ekki gera hið minnsta til og vera ósköp sanngjörn málamiðlun að sinni, að fallizt yrði á það af hæstv. forsrh., að frv. yrði ekki knúið fram til atkvgr. í gegnum þingið, áður en séð er, hvort þarf á slíkum heimildum að halda, ef endanleg ákvörðun verður um það tekin um næstu mánaðamót. Alþ. mun þá áreiðanlega verða að störfum, og þá ætti að grípa til þess að staðfesta brbl, ef það sýnist vera æskilegt að fá þá heimild áfram, sem hér um ræðir, enda falla lögin ekki úr gildi, fyrr en þá er þingi lýkur, þannig að það sýnist ekkert vandamál, að ríkisstj. geti gert það, sem henni þóknast í þessu efni, hvað sem þeirri staðfestingu líður, sem nú er lögð áherzla á af hálfu hæstv. forsrh., að eigi sér stað nú þegar. Ég vil þess vegna skjóta því að hæstv. forsrh., hvort hann geti ekki fallizt á þá málamiðlunarósk, að málið yrði látið bíða fram yfir mánaðamót, og ef hann telur nauðsynlegt að hafa þessa svipu á lofti, þá er það í fullu gildi og er þá hægt að afgreiða það hér með mjög skjótum hætti, þar sem þetta er í seinni d. Mér finnst það sanngirnisósk. Verði ekki hægt að sinna þeirri ósk, hljótum við í minni hl. n. að standa við þá skoðun okkar, að rétt sé að samþykkja ekki frv., og leggja til, að það verði fellt, þar sem staðfesting þessi er þarflaus.

Frsm. (Oddur Ólafsson) : Herra forseti. Allshn. Ed. hefur rætt frv. þetta um sérstakan dómstól og rannsóknardeild í ávana- og fíkniefnamálum. Hún hefur fengið umsagnir frá Læknafélagi Íslands og lögreglustj. í Reykjavík. N. leggur einróma til, að frv. verði samþ. óbreytt. Umsagnir komu aðeins frá tveimur aðilum um þetta frv., enda þótt við hefðum sent það til fleiri. Læknafélag Íslands sendi svo hljóðandi umsögn: „Stjórn Læknafélags Íslands fagnar flutningi þessa frv., sem getur, ef að lögum verður, samræmt og eflt til muna varnir gegn ólöglegri meðferð ávana- og fíkniefna. Læknafélag Íslands sér ekki ástæðu til að gera athugasemd við frv.“ Lögreglustjórinn í Reykjavík sendi grg. og leyfi ég mér - með leyfi hæstv. forseta - að lesa hér upp úr þeirri umsögn. Þar segir m. a.: Sérstakur samstarfshópur löggæzlumanna hafði hér vinnuaðstöðu og leitaðist við að staðreyna, hvort og hvað mikil brögð væru orðin að dreifingu, neyzlu og annarri meðferð ávana- og fíkniefna meðal íslenzkra ungmenna. Könnunin beindist í fyrstu einkum aftur í tímann, og leiddi hún í ljós, að neyzla fíkniefna var þegar orðin umtalsverð á landi hér, þannig að frekari ráðstafana væri þörf.“ Lögreglustjórinn er algerlega fylgjandi fyrra meginefnisatriði þessa frv., þ. e. skipun sérstaks dóms. Aftur á móti segir hann svo, þar sem hann ræðir um stofnun sérstakrar deildar lögreglunnar: „Frv. því, er lagt hefur verið fram á hinu háa Alþingi, er m. a. ætlað að tengja nánar frumrannsóknir mála. Uppljóstrun um misferli getur beinlínis oltið á góðri samvinnu dómara og lögreglumanna, en lögreglumennirnir hafa oft aflað gagna og fylgzt með aðilum, er hafa fellt á sig grun um misferli, nokkurn tíma, áður en til beinna aðgerða dregur. Þegar svo er komið, að þeirra sé þörf, er mjög nauðsynlegt, að lögreglan eigi greiðan aðgang að dómara, til þess að fá hjá heimild til húsrannsóknar eða annan úrskurð, sem atbeina dómara þarf til samkvæmt lögum.“ Enn fremur segir hann að rétt þyki að benda á, hvort eigi væri hagkvæmt út frá hagsýnissjónarmiði að tryggja dómaranum starfsaðstöðu hjá einhverju þeirra dómaraembætta, sem fyrir hendi eru. Lögreglustjórinn í Reykjavík er þess vegna ekki hlynntur því, að sérstök rannsóknardeild lögreglumanna starfi við þetta nýja dómaraembætti. Hins vegar var n. sammála um, að hér væri um svo aðkallandi og mikið vandamál að ræða og mál, þar sem þyrfti svo mikla sérhæfingu einstakra lögreglumanna, að okkur fannst sjálfsagt að leggja til, að þarna yrði sérstök rannsóknardeild undir stjórn eða í samvinnu við þann nýja dómstól, sem hér skal setja upp. Eins og hv. alþm. er kunnugt um, þá eru tvö meginefnisatriði þessa nýja frv. Það er í fyrsta lagi stofnun sérstaks dóms í ávana- og fíkniefnamálum, sem skal hafa aðsetur í Reykjavík. Og í öðru lagi er það svo 8. gr., að við embætti dómara í ávana- og fíkniefnamálum og undir hans stjórn skal starfa sérstök deild lögreglumanna. Síðan þetta frv. kom fram hér í þinginu, hafa gerzt ýmsir atburðir, er benda eindregið til þess, að enn þá sé langt í land hjá okkur að hafa hemil á þessum málum, svo sem vera skyldi. Hins vegar eru þær gleðilegu fréttir að fá utan úr löndum, að á ýmsum stöðum virðist margt benda til þess, að heldur sé að draga úr þeirri ofneyzlu, sem verið hefur í okkar nágrannalöndum á undanförnum árum. Eitt er víst, að við erum sammála um það, að mikil þörf sé fyrir sérstakan dómstól hér og mikil þörf fyrir sérstaka deild lögreglumanna, er hafi verið sérmenntaðir, ekki sízt í því að fara mannlega og þó valdsmannlega með þau ungmenni, sem oftast er hér um að ræða. Þess vegna höfum við komizt að þessari niðurstöðu að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt.

Frsm. (Ragnar Arnalds) : Herra forseti. Menntmn. hefur haft til athugunar frv. til l. um heimild til að stofna fjölbrautaskóla. Efni þessa frv. er það, að menntmrn. og Reykjavíkurborg er heimilað að stofna tilraunaskóla, sem beri það heiti, er fram kemur í frv., fjölbrautaskóli. Þessi skóli á að vera sérstaklega fyrir nemendur, sem hafa lokið skyldunámi, og hann á að veita þeim tiltekin réttindi til sérnáms í framhaldsskólum eða háskóla, svo og menntunarþjálfun í ýmsum starfsgreinum. Þetta er sem sagt tilraunastarfsemi, sem hér er farið á flot með, og að öðru leyti eru ákvæði um skólann að því leyti frábrugðin ákvæðum um byggingu annarra skóla, að ríkissjóður greiðir í þessu tilviki, sbr. 4 gr. frv., 60% af stofnkostnaði skólans á móti 40% frá Reykjavíkurborg, í stað þess að samkv. almennum reglum um þetta efni greiðir ríkissjóður 50% af stofnkostnaði skóla, ef ekki er um að ræða heimavistarskóla eða aðra sérstakar tegundir skólabyggingar. Þetta frv. var lagt fyrir Alþ. á s. l. þingi og var þá ekki útrætt, en nú er það borið fram á nýjan leik og þá með þeirri viðbót, sem felst í 6. gr. frv., að menntmrn. sé heimilt að stofna til slíkra skóla í samvinnu við önnur sveitarfélög en Reykjavíkurborg. Menntmn. hefur leitað umsagnar nokkurra aðila um frv. Í fyrsta lagi borgarráðs Reykjavíkurborgar og borgarstjórans í Reykjavík, í öðru lagi Sambands ísl. barnakennara og í þriðja lagi fræðslumálastjóra, og er þar skemmst frá að segja, að þessir þrír aðilar mæla mjög eindregið með því, að frv. verði samþ. óbreytt. Einnig leitaði n. umsagnar stjórnar Landssambands framhaldsskólakennara, og umsögn sambandsins er á þessa leið, með leyfi forseta: „Stjórn Landssambandsins telur sig ekki geta tekið afstöðu til téðs frv., fyrr en séð verður, hverja afgreiðslu frv. um skólakerfi og grunnskóla hljóta í meðförum hins háa Alþ. og hvaða tengsl verða milli grunnskólans annars vegar og framhaldsskólanna hins vegar.“ Eftir að þetta mál var rætt, taldi n. sig ekki geta fallizt á nefnda ábendingu stjórnar Landssambands framhaldsskólakennara, og n. mælir sem sagt einróma með því, að frv. verði samþ. óhreytt.



Herra forseti. Þegar frv. um stofnun fjölbrautaskóla var rætt við 1. umr., gat ég ekki verið viðstaddur, og því langar mig að gera nú að þessu sinni í stuttu máli grein fyrir afstöðu minni til þess. Í fyrsta lagi vil ég taka það fram, að ég hef áhuga á því, að frv. nái fram að ganga. Í annan stað tel ég, að þörf sé á að koma slíku samræmdu fræðslukerfi á eins víða og nokkur kostur er. Í fræðsluráði Árnessýslu höfum við rætt nokkuð um skipulag skólamála, og fræðslustjórinn á Suðurlandi, Valgarð Runólfsson, hefur oftlega rætt við mig um möguleika á því að skipuleggja skólastarf á Suðurlandi á þann hátt, að jafngildi fjölbrautaskóla, og erum við á einu máli um, að að því beri að keppa. Mér sýnist, að þetta frv., eins og það liggur fyrir, leysi ekki þann vanda, svo að óyggjandi sé, og því hef ég leyft mér að bera fram brtt. við 7. gr. þess, sem ég ætla, að nægi til þess að opna möguleika fyrir strjálbýlis byggðarlög að koma slíku kerfi á, ef áhugi er fyrir hendi um það, því að þótt í 6. gr. sé getið um það, að stofna megi fjölbrautaskóla víðar en í Reykjavík með samkomulagi við fleiri sveitarfélög, þá leysir það ekki þann vanda, sem ég hef hér gert að umræðuefni, og kem ég betur að því síðar. Ég vil í framhaldi af þessu gera nokkru nánari grein fyrir till. minni, en kemst þó ekki hjá því að rekja í örstuttu máli nokkra þætti, sem til þess liggja, að frv. þetta er fram komið, svo og ástæðuna til þess, að ég vil með þessum tillöguflutningi opna leiðir til þess að stofna til fjölbrautaskóla við önnur skilyrði en frv. gerir ráð fyrir. Ég hygg, að það hafi verið í júlí 1971, að fræðsluráð Reykjavíkur samþykkti till. um stofnun tilrannaskóla á gagnfræða- og menntaskólastigi, sem það sendi borgarstjórninni ásamt grg. Borgarstjórnin samþykkti till. fræðsluráðs, og fljótlega fram af því hófust viðræður við fulltrúa ríkisvaldsins um málið. Árangur þeirra viðræðna varð samningur um stofnun tilraunaskóla, sem á síðara stigi var nefndur sameinaður framhaldsskóli. Það frv. til l., sem hér er til umr. um fjölbrautaskóla, er í öllum megin atriðum byggt á þeim samningi, sem Reykjavíkurborg og ríkisvaldið hafa gert um sameinaðan framhaldsskóla. Í till. fræðsluráðsins í Reykjavík segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Skólanum verði valinn staður í Breiðholtshverfi og verði hann hverfisskóli, er taki við öllum nemendum hverfisins að skyldunámi loknu.“ Eins og þessi tilvitnun ber með sér, var skólanum ætlað að þjóna tilteknu hverfi innan stærra heildarsvæðis, en ekki ætlað að ná til alls fræðsluumdæmisins. Mér skilst, að þetta frv. geri einnig ráð fyrir því, að fjölbrautaskóli sé sérstök stofnun, sem undir sama þaki gefur fólki kost á mörgum valbrautum. Einnig er gert ráð fyrir því, að kennsla í ákveðnum greinum verði stöðluð og geti verið sameiginleg fyrir nemendur í mismunandi valgreinum. Þá byggir þetta skólaform á þeirri skipulagningu í námi, sem nefnd hefur verið einingarkerfi, þ. e. a. s. að hver námseining, sem lögð er að baki, verði metin nemandanum til ávinnings í framhaldsnámi, þótt hann skipti um aðalvalgrein. Það segir sig sjálft, að slíkt skólaform er mjög hagkvæmt fyrir ungt fólk, sem oft er leitandi um staðfasta ákvörðun um framtíðarstarf. Með þessu móti falla síður gagnslaus niður þau námsár, sem fara til þess að leita fyrir sér og finna verkefni við þeirra hæfi. Sú skoðun á vaxandi fylgi að fagna, að skóli í þessu formi muni leysa margan vanda þessara unglinga og að nauðsynlegt sé að stuðla að því, að hver einstaklingur nái góðri starfsmenntun á sem skemmstum tíma, ella muni innan skamms verða mjög tilfinnanlegur skortur á sérhæfðum starfskröftum í þjóðfélaginu. Þessi skoðun kemur víða fram, og má m. a. finna hana í till. verk- og tæknimenntunarnefndar. Þar kemur fram, að talið er nauðsynlegt að tengja saman allar námsbrautir og skóla á framhaldsskólastigi í samræmt kerfi. Í fyrrnefndum till. fræðsluráðs Reykjavíkur um tilraunaskóla kemur þetta líka fram, en þar er lagt til, að í því hverfi, sem honum var ætlað að þjóna, verði allt almennt framhaldsnám sameinað í einni kennslustofnun. Þá kemur þetta og fram í ályktun frá ráðstefnu háskólamenntaðra kennara, sem haldin var sumarið 1972, ef ég man rétt. Þar er bent á nauðsyn þess, að sameinuðum framhaldsskólum verði komið upp í strjálbýlinu, og er megináherzla lögð á þessi atriði: Í fyrsta lagi, að stefnt verði að því, að almennt framhaldsnám í tilteknu umdæmi verði sameinað og námsskrár samræmdar. Í öðru lagi, að nemendur eigi kost á að velja um námsbrautir og valgreinar, hver við sitt hæfi, eftir þroska og áhugasviði. Og í þriðja lagi, að markmið framhaldsnámsins sé, að nemendur geti auk almennrar menntunar aukið kunnáttu sína og hæfni til frekara náms í æðri skólum og sérskólum eða undirbúið sig undir ýmis störf í atvinnulífinu með sérhæfðu námi þar að lútandi. Mér virðist þetta frv. eingöngu miða að því að stofna einn skóla í hverju tilviki og muni því kalla á miklar byggingarframkvæmdir, auk þess sem slíkum stofnunum verður ekki við komið nema í þéttbýli. Og þótt í 6. gr. sé gert ráð fyrir samvinnu fleiri sveitarfélaga um slíka stofnun, eins og ég gat um áðan, sem er mjög mikilvægt ákvæði, einkum fyrir fjölmennari sveitarfélög, þá verður ekki séð, að frv. leyfi slíka samvinnuskóla sem till. mín gerir ráð fyrir og ég tel nauðsynlegt að koma á, ef hlutur strjálbýlisins á ekki að liggja eftir í þessu efni. Þeir skólar, sem hugsanlega gætu haft samvinnu um slíka skipulagningu náms í hinum einstöku fræðsluumdæmum, gætu væntanlega verið t. d. menntaskólar, héraðsskólar, iðnskólar, framhaldsdeildir gagnfræðaskóla, sem starfandi eru, og ýmsir sérskólar tengdir atvinnuvegunum, og fleiri skóla mætti ugglaust tengja þessu starfi. Till. mín hnígur í þá átt að auðvelda sveitarfélögum eða samtökum þeirra að koma á fót fjölbrautaskólum með því að nýta húsnæði, sem er til á viðkomandi svæði. Með því að nokkrir skólar sameinist í þessu skyni og vinni eftir samræmdum náms- og kennsluáætlunum, væri hægt að koma á hagkvæmri verkaskiptingu milli þeirra, veita fræðslu á mun fleiri sviðum framhaldsnáms, og miklu fleiri starfs menntaðir, sérhæfðir kennarar mundu fást til starfa í strjálbýlinu en nú er. Heimild til að stofna og starfrækja fjölbrautaskóla í strjálbýli er réttlætismál, sem ég tel vera mikilvægan þátt í þeirri viðleitni að bæta námsaðstöðuna þar. Á hinn bóginn er fyrirsjáanlegt, að ýmis sveitarfélög munu ekki sjá sér fært að taka þátt í stofnkostnaði við slíka skóla, ef um fjárfrekar nýbyggingar er að ræða. Ef till. mín verður samþykkt, má gera ráð fyrir möguleikum til margbreytilegs framhaldsnáms í strjálbýlum byggðarlögum, án þess að koma þurfi til verulegra nýbygginga. Till. mun því leiða til raunverulegs sparnaðar fyrir ríki og sveitarfélög. Að mínum dómi leyfir þetta frv. till. l. um fjölbrautaskóla ekki þá sameiningu skóla, sem till. mín gerir ráð fyrir. Till. er flutt til þess að taka af allan vafa og hindra hugsanlegan ágreining um túlkun síðar meir, þegar og ef till. um slíka sameiningu kemur fram. Herra forseti. Ég tel ekki þörf frekari skýringa af minni hendi varðandi till. mína á þskj. 381, og ég gæti látið máli mínu lokið. En ég vil þó að lokum segja þetta: Vegna þess, hversu síðbúin till. mín er og menn hafa ekki átt þess kost að kynna sér efni hennar, mun ég taka hana aftur til 3. umr. En um leið vildi ég mega bera fram þá ósk við hv. menntmn., að hún tæki till. til athugunar milli umr. til þess að kanna, hvort verða mætti samstaða um endanlega afgreiðslu hennar.

Menntmrh. (Magnús T. Ólafsson) : Herra forseti. Enda þótt flm. brtt. á þskj. 381, hv. 6. þm. Sunnl., hafi tekið till. sína aftur til 3. umr., vil ég ekki láta hjá líða að lýsa afstöðu minni til hennar. Ég er hlynntur þessari brtt., enda þótt skilningur minn á 6. gr. frv. sé og hafi verið sá, að hún gefi heimild þeirri aðferð við stofnun fjölbrautaskóla, sem nánar er útfærð í brtt. á þskj. 381. Það er hverju orði sannara hjá flm., að það námsfyrirkomulag, sem gert er ráð fyrir í fjölbrautaskóla, er því dýrmætara landshlutum og héruðum, því erfiðara sem þau héruð ella eiga með að halda uppi framhaldsnámi. Og úr því að einhverjir tefja, að vafi geti leikið á, eins og 6. gr. er orðuð í frv., að unnt sé að efna til fjölbrautaskólahalds með verkaskiptingu milli skólastofnana, sem þegar eru til og þar sem byggingar hafa verið reistar, þá er sjálfsagt að taka af öll tvímæli um það efni. Jafnframt vil ég vekja athygli á því, að verði að lögum þau frv., sem nú liggja fyrir hv. Nd. um endurskipun skyldunámsins, liggur það fyrir, að á eftir verður að fylgja allsherjarendurskoðun framhaldsnáms, og þá verður einn veigamesti þáttur þeirrar endurskoðunar að ganga nánar frá því, hversu fjölbrautaskólahaldi verði bezt við komið við mismunandi skilyrði, því að ljóst er á undirtektum þann skamma tíma, sem liðinn er, frá því að fjölbrautaskóli kom á dagskrá, að sú hugmynd á mjög mikinn hljómgrunn um allt land, bæði í þéttbýli og strjálbýli.

Frsm. (Björn Fr. Björnsson) : Herra forseti. Allshn. hefur athugað þetta frv. og mælir einróma með samþykkt þess. Ég vil leyfa mér að fara nokkrum orðum um frv. að öðru leyti, enda þótt hæstv. dómsmrh. hafi gert því rækileg skil út af fyrir sig, þegar hann mælti fyrir frv. Íbúar í Austur-Skaftafellssýslu hafa lengi óskað þess, að þeir fengju sýslumann að Höfn eða í Austur-Skaftafellssýslu eða a. m. k. lögreglustjóra í Hafnarhreppi. Vitnar um það fjöldi samþykkta félaga og hreppsnefnda innan sýslunnar. Svo sem kunnugt er, er aðstaða fyrir sýslumann í Skaftafellssýslu, sem hefur aðsetur í Vík í Mýrdal, hin erfiðasta að annast nauðsynleg störf í eystri sýslunni, þ. e. Austur-Skaftafellssýslu. Og fyrir Austur-Skaftfellinga er það oft og tíðum og kannske oftast ógerningur að fara til Víkur til embættismannsins þar með málefni sín. Í Höfn í Hafnarhreppi hefur fólksfjölgun verið mjög ör undanfarin ár og er nú þar yfir 1000 manns. Þar er athafnalíf með mesta blóma og óvíða meiri eða ábatasamari útgerð en t. d. þar. Mannfjöldinn í allri sýslunni var 1. des. 1971 1630 manns. Þar af voru í Hafnarhreppi, þ. e. a. s. Höfn, 964. En í vestri sýslunni voru á sama tíma 1368 manns, þar af í Vík í Mýrdal 378. Það má segja, að hér sé á ferðinni eitt gleggsta dæmi um óhagkvæma skipan lögsagnarumdæma í landinu. En víðar en þarna eru dæmi ekki ólík þessu. Ég vildi aðeins benda á þetta, en það er ekki staður hér né stund til þess að ræða nánar um umdæmaskipun í okkar landi, enda mun það mál nú vera sem lengi fyrr í endurskoðun. Til þess að ráða bót á þessu sérstaka vandamáli á þessum slóðum, sem svo mjög lengi hefur verið til athugunar, hefur með því frv., sem hér liggur fyrir, nánast verið farin millileið. Ég vil taka það fram í sambandi við þetta mál, að þrátt fyrir það, að brúargerð verði á Skeiðarársandi til fulls framkvæmd á sínum tíma og innan ekki langs tíma, þá eru samt vegalengdir á milli t, d. Víkur og Hafnar miklar. Ég hygg, að þær séu nánast 300 km eða öllu meir, ég tala ekki um úr eystri hluta Austur-Skaftafellssýslu. Þannig er það fyrir Austur-Skaftfellinga langurinn uppi að sækja þjónustu til Víkur, þrátt fyrir það að brýr komi á nefndu svæði, þar sem Skeiðará rennur. Efni frv. er í stuttu máli það, að lögreglustjóri skal vera í Hafnarhreppi. Enn fremur á hann að annast öll dómsstörf í hreppnum og svo auðvitað lögreglustjórn, tollgæzlu, einnig alla innheimtu á ríkissjóðstekjum og margt fleira. En í frv. er getið um það, að reglugerð verði síðar og þegar til kemur samin um starfssvið og störf lögreglustjórans. Við í allshn, höfum talið rétt að taka sérstaklega fram tvö atriði til ábendingar, þegar til framkvæmda kemur. Í fyrra lagi álítur allshn. alveg einstætt, að þessi lögreglustjóri hafi jafnframt á hendi umboðsstörf eða fulltrúastörf fyrir sýslumanninn í Vík í Mýrdal að því er varðar aðra hreppa en Hafnarhrepp innan Austur-Skaftafellssýslu, Í öðru lagi telur allshn. sjálfsagt, að til athugunar komi, eftir að breyting hefur farið fram, hvort þörf sé á óbreyttum starfsmannafjölda við embættið í Vík. Það segir sig sjálft, að þegar breyting hefur farið fram, minnkar athafnasvið sýslumannsins í Vík í Mýrdal mjög verulega, og þess vegna er þessi aths. fram komin. Eins og ég sagði áður, hefur þetta mál lengi verið til athugunar og m. a. í dómsmrn., og á þeirri athugunarleið hafa komið fram ýmsar till., hvernig leysa ætti þennan vanda, sem ljóslega er á ferð, og nú hefur það verið gert að lokum með þessum hætti. Ég ætla, eins og ég hef áður sagt, að þetta sé nánast millileið. Og ég tel, að þegar tímar og þeir ekki langir hafa liðið, muni við umdæmaskiptingu í landinu verða hér á breyting enn fremur. En eins og sakir standa tel ég og við í n. efni frv. á þá lund, að það sé nauðsynlegt að samþykkja það.



Herra forseti. Án þess að vilja lengja þessar umr., vil ég þó leggja örfá orð í belg út af þessu máli. Ég vil sérstaklega fagna því, að slíkt frv. hefur nú verið lagt fram hér á hv. Alþ., því satt bezt að segja hefur réttarstaða þess fólks, sem býr þarna austur frá, hvað snertir aðgang að sýslumannsembættinu, vegna fjarlægðar og erfiðleika á samgöngum verið á þann hátt, að það hefur verið algerlega óviðunandi. Víðast hvar á landinu er það svo, að menn geta með tiltölulega lítilli fyrirhöfn haft samband við sýslumannsembætti með því að koma á staðinn. Í viðkvæmum málum er erfitt fyrir fólk að fjalla um þau gegnum síma eða með öðrum hætti, með bréfaskriftum eða á annan hátt. Ég veit dæmi til þess, að það hefur í raun og veru ekki aðeins komið sér illa, heldur í raun og veru verið mjög bagalegt að fólk hefur ekki haft aðstöðu til þess nema með dýrum ferðalögum að geta hitt sýslumann að máli. Nú má enginn skilja það svo, að ég sé á þennan hátt að neinu leyti að deila á sýslumannsembættið. Það vil ég ekki gera og tek það alveg skýrlega fram, heldur eru aðstæður þannig, að það verður svo erfitt í framkvæmdinni fyrir íbúana að hafa aðgang að embættinu, sem þó er nauðsynlegur í fjölmörgum tilfellum og oft fyrirvaralítið. Nú er þetta að sumu leyti dálítið öndvert, að það skuli þurfa að fjölga embættum, en þó verður að gæta þess, að þar sem háttar til eins og hér um ræðir, þá er það alveg óumflýjanlegt. Ég minnist þess í sambandi við málefni íbúa þarna austur frá, svo sem eignaskipti eða hin ýmsu viðkvæmari málefni, að það horfir raunverulega oft til verulegra vandræða fyrir fólk að fá afgreiðslu með eðlilegum hætti. Þar á ég við það að geta komið á skrifstofu embættisins og hitt embættismenn að máli með litlum fyrirvara. Það gefur auga leið, að ekki er hægt að stefna sýslumanni um langa vegu til þess að afgreiða einstök mál, sem þó eru í eðli sínu þannig, að nauðsynlegt er, að menn geti talað saman augliti til auglitis. Mér hefur oft runnið það til rifja í raun og veru, hve fólk þarna býr að þessu leyti við miklu lakari aðstöðu en almenningur yfirleitt annars staðar á landinu, að ég ekki tali um þéttbýlið, þar sem menn fyrirvaralaust geta fengið afgreiðslu mála sinna hjá hliðstæðum embættum. Þess vegna fagna ég þessu frv. og vonast til þess, að það fái sem fljótast framgang.