Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég skal ekki verða langorður, en tilefni þess, að ég kveð mér hér hljóðs utan dagskrár, er það, að þessa dagana hafa verið að berast skattseðlar vegna álagningar á börn og það hefur valdið ýmsum foreldrum áhyggjum. Eins og hv. d. er kunnugt voru þau nýmæli í hinum nýju skattalögum, að börn innan 14 ára voru skattlögð sérstaklega að því er varðar launatekjur, eins og fram er tekið í 6. og 7. gr. Í 65. gr. eru síðan frádráttarhugtök skilgreind og í 67. gr. er tekjuskattur ákveðinn 7% af tekjum, og útsvar, sjúkratryggingargjald og kirkjugarðsgjald koma síðan í framhaldi af þessu. Að fara nánar úr í þessa sálma eða gagnsemi þeirra frádráttarliða, sem þarna eru taldir, skulum við láta liggja á milli hluta. Börnin eiga auðvitað sama rétt til frádráttarliða og aðrir, en einn frádráttarlið vantar, nefnilega námsfrádrátt, og það gerir auðvitað nokkurn mun. Áður voru tekjur barna taldar með tekjum foreldra, en þá var námsfrádráttur veittur fyrir börn sem voru í 7., 8. og 9. bekk grunnskóla, þ.e. á aldrinum 13, 14 og 15 ára gömul. Í eldri lögum voru líka ákvæði um sérsköttun barns og það miðaðist við það, að ef tekjur færu tiltekna tölu fram úr námsfrádrættinum væri réttur á sérsköttun. Seinast þegar þessi tala var ákveðin var hún 120 800 kr. fram yfir námsfrádráttinn. Það mundi samsvara um það bil 175 þús. kr. núna. Námsfrádráttur seinast var ákveðinn 188 þús. kr. fyrir börn í 7. og 8. bekk grunnskóla og 250 þús. kr. fyrir börn í 9. bekk. Þessar tölur samsvara núna, miðað við 45% álag, 273 þús. kr. fyrir 13 og 14 ára börn og 362–363 þús. kr. fyrir 15 ára börn. Tekjur fyrir neðan þessar tölur lögðust náttúrlega ekki við hjá foreldrum til skattlagningar samkv. eldra kerfinu, en ef tekjurnar fóru fram úr því marki bættust þær auðvitað við tekjur foreldranna og komu til skattlagningar á heimilinu í heild. Sérsköttunarákvæðið gerði það svo að verkum, að ef tekjurnar fóru 175 þús. kr. fram yfir þennan námsfrádrátt gat komið til greina sérsköttun, sem er þá hagstæðari foreldrunum en ef tekjur barnsins væru lagðar við tekjur þeirra. Nú er það auðvitað svo með þessa breytingu, að hún var samþ. hér í hv. Alþ. og ég tók þátt í því eins og aðrir. En mér er spurn hvort þessi mál hafi ekki einhvern tíma verið athuguð sérstaklega í rn. Ég minnist þess ekki, að borist hafi nein sérstök gögn um þetta til fjh.- og viðskn. þegar hún starfaði í þessum málum, og verð að játa að kannske einmitt vegna þess að engin gögn komu um þetta mál leit ég ekki á það sérstaklega og áttaði mig ekki á því, að þarna gæti verið um sérstakt vandamál að ræða, og ég held að það gæti gilt um fleiri hér. Mér er þá líka spurn, hvort þetta hafi ekki verið athugað sérstaklega, þegar álagningin fór fram, og hvort það hafi ekki gefið tilefni til neinna viðbragða eða hvort einhverra viðbragða sé að vænta af hálfu rn. Ég verð að játa að þegar fólk fór að hafa samband við mig út af þessu leit ég aðeins á hvernig þetta kæmi út í tveimur tilteknum tilvikum. Við getum litið á barn í 7., 8. eða 9. bekk grunnskóla, sem sagt 13, 14 eða 15 ára gamalt, með 250 þús. kr. tekjur. Það hefði ekki gefið neinn skatt samkv. gamla kerfinu, hvorki hjá foreldrum né heldur hjá barninu, því að þar var ekki um sérsköttun að ræða og ekki einu sinni rétt til þess. En samkv. nýja kerfinu sýnist mér að þetta gefi 29 þús. kr. í skatt, þannig að fyrir þessi 250 þús. er þarna um 29 þús kr. í viðbótarskatt að ræða eða hækkun á skatti, en þá hef ég talið með útsvar, sjúkratryggingargjald og kirkjugarðsgjald. Það eru 17 700 kr. af þessu, sem eru tekjuskattshluti. Ef tekjurnar hefðu verið 500 þús. kr., sýnist mér að samkv. nýja kerfinu væri skatturinn um 58 þús. kr. Þetta er flatur skattur svo að auðvelt er að reikna hann út. Hann reynist samkv. nýja kerfinu 58 þús. kr., miðað við 500 þús. kr. tekjur barns á aldrinum 13–14 ára, en samkv. gamla kerfinu hefði barnið orðið skattlaust að sjálfsögðu. Það hefði ekki komið til sérsköttunar, þetta er ekki nægilega há upphæð til þess, fer ekki fram úr þessum 175 200 kr., er reyndar alveg á mörkunum, en til sérsköttunar kemur þá sú tala hjá foreldrunum og skatturinn samkv. því mundi vera 57 500 kr. samkv. gamla kerfinu hjá heimili sem væri í lægsta skattþrepi út frá skattþrepum tekjuskattsins. En ef það væri í hærri skattþrepum yrði hann náttúrlega hærri, 75 þús. ef það væri í næsta skattþrepi og 111 þús. ef það væri í hæsta skattþrepi. Ef þetta barn hefði verið í 9. bekk hefði þessi viðmiðun verið sú, að ef það væri í lægsta skattþrepi hefði skatturinn samkv. gamla kerfinu verið 45 þús. kr., sem sagt 13 þús. kr. lægri samkv. gamla kerfinu en það er nú samkv. hinu nýja. Það er sem sagt 13 þús. kr. hærra, sem á barnið er lagt, en var lagt á foreldrana skv. gamla kerfinu, ef miðað er við þessar tekjur og 15 ára gamalt barn. Ef heildartekjur heimilisins lenda í hæsta skattþrepi hefðu foreldrarnir þurft að greiða í skatta 87 500 kr. af tekjum þessa barns. Nú sýnist mér af þessu, þó að þetta séu aðeins fáein dæmi, að það, sem fyrst og fremst gerist, sé í fyrsta lagi það, að flutt er frá foreldrum til barna að greiða skattinn. Í annan stað eru börn með lágar tekjur, þ.e. 270–275 þús. kr., ef þau eru í 7. eða 8. bekk. Það urðu engir skattar af tilefni tekna þeirra samkv. eldra kerfinu, en samsvarandi mörk um 360 þús. kr. gáfu ekki heldur tilefni til neinna skatta ef barnið var 15 ára samkv. gamla kerfinu. Í annan stað má segja að heimili, sem eru með mjög lágar tekjur, fái heldur meiri skatt af þessu, það munar ekki miklu samt, en heldur meiri skatt samkv. þessu en þau fengu samkv. gamla kerfinu, skattlagningin á börnin er hærri en skattahækkunin hefði orðið ef menn voru í lágu skattþrepi, sem sagt heimili með lágar tekjur. Ég vil ekki rekja þetta frekar, en þær áhyggjur, sem fólk hefur af þessu, gáfu mér tilefni til þess að bera þessar spurningar fyrir ráðh. og þá að sjálfsögðu í framhaldi af þeim að spyrja, ef ekki hafa verið framkvæmdar neinar sérstakar athuganir á þessu, hvort því verði ekki breytt og hvort ráðh. geti þá ekki hugsað sér einhverjar breytingar sem kæmu til framkvæmda á þessu ári, og þá er ég náttúrlega fyrst og fremst að hugsa um þessar lágu tekjur barna sem gefa tilefni til nýs skatts. Ég met það svo að hv. alþm. mundu hafa áhuga á því að fá upplýsingar af þessu tagi og heyra viðbrögð ráðh. við því. Þetta virðist greinilega koma svona út. Ég firri mig engri ábyrgð af því að hafa tekið þátt í lagasetningunni á sínum tíma, en ég held að ég sé á sama báti og aðrir þm. að því leytinu, að þetta hafi kannske sloppið fram hjá. Ég man ekki eftir því, að nein sérstök gögn hafi komið fram um þessa hlið málsins og það má kannske vera manni til einhverrar afsökunar.



Herra forseti. Ég get ekki neitað því, að ég varð dálítið undrandi þegar ég frétti af því núna rétt fyrir hádegið, að hv. þm. Kjartan Jóhannsson hygðist óvænt bera fram fsp. utan dagskrár um eitt atriði skattalaganna og óskaði svara á fundi Ed. í dag, þar sem vitað var að annað stórmál var hér á dagskrá, þ.e. Flugleiðamálið, og sumum þm. liggur á að komast að í þeim umr. vegna fjarveru úr þinginu næstu daga og tími virtist vera nokkuð naumur. En svo virðist vera að hv. þm. liggi nokkuð á að fá umr. um þetta mál og er þá ekkert við því að segja. - Hitt er auðvitað flestum ljóst, að umr. hefðu hugsanlega getið farið fram fyrr um þennan skatt því að nú eru 21/2 ár liðin síðan Alþ. samþykkti það ákvæði sem hér um ræðir, þ.e. að börn skuli sérsköttuð og sá skattur skuli innheimtur sér á parti. Ég minnist þess ekki, þegar þessi ákvörðun var tekin af Alþ. fyrir 21/2 ári, að nokkur þm. gerði aths. við þetta nýja fyrirkomulag, og ég minnist þess ekki, að nein brtt. hafi verið flutt. Nú skal að vísu viðurkennt að þessi ágæti þm., Kjartan Jóhannsson, hafði ekki tekið sæti á Alþ. á þeim tíma og átti þess ekki kost að gera aths. við málið. En hann kom skömmu síðar á þing, haustið 1978, og sá vetur leið og ráðh. komu og fóru, m.a. ráðh. úr hans flokki, sem ég veit ekki til að hafi sýnt þessu máli nokkurn minnsta áhuga eða verið með bollaleggingar um að breyta þessu atriði. Skattalagabreytingar voru gerðar á liðnum vetri, þar sem málið var enn til umr., því að við gerðum sérstaka breytingu hér í þinginu einmitt á þessu atriði og tekjuskattur af tekjum barna var hækkaður úr 5% í 7% í vetur í samræmi við að frv. var ekki lengur miðað við staðgreiðslukerfi,heldur miðað við að greitt væri árið eftir. Ég man ekki heldur eftir því, að í vetur hafi orðið neinar umr. um þennan þátt málsins eða að neinn þm. gerði aths. við að þessi tilhögun væri uppi höfð. Samkv. eldri tekjuskattslögum var meginreglan sú, að tekjur barna voru lagðar við tekjur foreldra og skattlagðar með þeim. Þetta þýddi í reynd, að í flestum tilvikum var lagður á tekjuskattur í háu skattþrepi auk útsvars á þessar tekjur og þar að auki sjúkratryggingargjald. Í þessu fólst að t.d. á árinu 1979 var algengt að tekjur barna væru skattlagðar með 50% tekjuskatti, 10–11 % útsvari og 2% sjúkratryggingargjaldi, eða samtals 62–63% skatti. Skatturinn var á lagður og síðan innheimtur með sköttum foreldranna þannig að hann var hvorki við álagningu né innheimtu sérgreindur. Færu tekjur barna fram úr vissri upphæð var að vísu hægt að fara fram á sérsköttun þeirra, en þó taldist alltaf viss hluti tekna með tekjum foreldra. Persónuafsláttur foreldranna réðst ekki á nokkurn hátt af fjölda barnanna, en námsfrádráttur barna innan 16 ára aldurs olli því, að hluti af tekjum barna slapp við skattlagningu, og hins vegar var tekið tillit til framfærslu barna með barnabótum. En hvers vegna var þá þessi breyting gerð þegar nýju skattalögin voru sett? Ég hygg að mörgum hafi þótt það úrelt kerfi að börnin öfluðu teknanna og eyddu þeim, en foreldrarnir borguðu skattana, og að í þessu landi, þar sem börn vinna fyrir verulegum tekjum, væri löngu kominn tími til að breyta þessu og skattleggja tekjur barna sér á parti. Ég hygg að þetta sé ein helsta undirrótin að þessari breytingu. En þó verður auðvitað að viðurkennast að aðalástæðan er sú, að þessi tekjuskattslög áttu að tengjast staðgreiðslukerfi skatta og mönnum sýndist að það væri nánast óframkvæmanlegt að leggja saman tekjur barna og tekjur foreldra, a.m.k. væri það mjög veruleg einföldun við framkvæmd á staðgreiðslukerfi að taka upp þetta nýja fyrirkomulag. Í þessum tekjuskattslögum var um tvennt að ræða. Annars vegar er skatthlutfallið orðið miklu, miklu lægra á þessar tekjur en á aðrar tekjur, en jafnframt féll í brott námsfrádráttur. Ég held að það þurfi ekkert að draga í efa, að bæði fyrir gjaldendur og ríkissjóð sé það langtum einfaldara og öruggara kerfi að um sé að ræða tiltölulega lága, flata skattprósentu við launaútborganir og að gamla kerfið hefði orðið ærið þungt í vöfum. Nú skal að vísu viðurkennt að staðgreiðslukerfi skatta hefur enn ekki verið komið á og þessi forsenda, sem ákvæði hinna nýju tekjuskattslaga byggðist að nokkru leyti á, er ekki til á þessu álagningarári. En þetta vissu þm. á s.l. vetri og sáu þó ekki ástæðu til að gera till. til breytinga. Ég hygg að menn hafi haft það í huga, að á stefnuskrá núv. ríkisstj. er að komið verði á staðgreiðslukerfi skatta hið allra fyrsta, og ég held að sú stefna sé örugglega studd af miklum meiri hl. alþm. - Mér er kunnugt um að flokkur fyrirspyrjanda er meðal þeirra sem eindregið vilja að slíku kerfi sé komið á. - Mönnum þótti því eðlilegt að halda þessu fyrirkomulagi áfram. Það skal hins vegar viðurkennt, að af tæknilegum ástæðum varð að taka þessa hlið álagningarinnar fyrir á eftir álagningu annarra gjalda og álagningin er því óeðlilega seint á ferðinni. Þessi töf á framkvæmdinni getur valdið tímabundnum greiðsluerfiðleikum hjá mörgum sem eiga í hlut. Ég held að það verði að gilda sama regla um þá og gilti í sumar varðandi skattþegnana almennt, að ef greiðslubyrði var sannanlega ónotalega mikil á seinustu mánuðum ársins, m.a. vegna þess að fyrirframgreiðsluprósentan var óvenjulega lág á þessu ári og vegna þess að ýmsir hækka kannske verulega í tekjum milli ára eða hækka í sköttum eftir atvikum, þá var gengið út frá því og rætt um það við innheimtumenn ríkissjóðs, að gerðir yrðu samningar við menn um lengri greiðslutíma skattanna eftir því sem þörf krefði og sanngjarnt virðist. Ég held að þennan þátt vandans verði að leysa með góðu samkomulagi og réttlátri meðferð á óskum og kærum sem berast af þessu tilefni. Hv. þm. spurði að því, hvort einhverra viðbragða væri að vænta af hálfu ríkisstj. vegna þessa vandamáls, hvort fram hefðu farið sérstakar athuganir á skattlagningu á tekjur barna. Ég held að óhætt sé að fullyrða að engin sérstök athugun hefur enn farið fram á þessari skattlagningu, enda er hún alveg nýlega um garð gengin, og ég hef t.d. sjálfur ekki fengið neina nákvæma skýrslu um þessa skattlagningu. Ég hef þegar sagt að ég tel alveg sjálfsagt og eðlilegt að þar sem þessi skattlagning veldur augljósum greiðsluvandræðum og fólk lendir í vandræðum vegna þess, hversu seint þessi skattlagning er á ferðinni, taki innheimtumenn ríkissjóðs tillit til slíks og semji um greiðslu skuldarinnar, en að öðru leyti verðum við að taka þetta mál til athugunar eins og alla aðra þætti skattalaganna sem við höfum hugsað okkur að endurskoða á komandi vikum og mánuðum. Ég vil minna á að á miðju sumri ritaði fjmrn. þingflokkunum bréf og fór fram á það í fullu samræmi við yfirlýsingar, sem voru gefnar á s.l. vetri, að tilnefndir væru menn í nefnd til að gera úttekt á álagningu skatta á þessu ári. Það dróst allverulega að nefnd þessi yrði skipuð, vegna þess að beðið var eftir tilnefningum frá flokkunum í æðimargar vikur, og mér skilst að nefndin hafi ákaflega lítið starfað enn. En það á ekki neinu að breyta því að satt best að segja eru upplýsingar að berast nú á haustmánuðum. Það tekur töluverðan tíma að afla þeirra, keyra út í tölvu þær upplýsingar sem menn þurfa á að halda til að geta skoðað þessa hluti. En eitt af því, sem er þá sjálfsagt að láta athuga, er hvort líkur eru á því, að börn greiði meiri skatt samkv. nýja kerfinu en gamla kerfinu. Ég segi fyrir mig að ég á ekki gott með að átta mig á því, hvort svo sé. Mér hefur fundist, eins og sjálfsagt mörgum öðrum þm., að það væru yfirgnæfandi líkur á því, að börn greiddu minni skatta en áður, eftir að skattprósentan hefur lækkað niður í 7%, en þetta má vel vera misskilningur og er sjálfsagt að gerð sé sérstök úttekt á þessu. Ég hjó hins vegar eftir því í síðara dæminu sem fyrirspyrjandi nefndi, að þá virtust vera talsvert miklar líkur á að skatturinn væri hærri í gamla kerfinu en því nýja, en það virtist mjög fara eftir því, hvort foreldrar voru í lægsta skattþrepi eða hæsta skattþrepi. Ég sé ekki ástæðu, herra forseti, til að fjölyrða frekar um þetta mál. Við hljótum að gefa okkur góðan tíma til að athuga það nánar eins og marga aðra þætti í framkvæmd og álagningu skatta á þessu ári.



Herra forseti. Ég verð að taka undir það með hv. fyrirspyrjanda, að ekki er að ófyrirsynju að þetta mál sé tekið upp á hinu háa Alþingi. Ég held að það hafi alla vega komið ýmsum á óvart að nú seint á þessu ári skuli skattálagning á börn sérstaklega verða með þeim hætti sem hún hefur orðið. Ég held að mörgum hafi fundist að þetta væri punkturinn yfir i-ið í framkvæmd skattastefnu núv. hæstv. ríkisstjórnar. Ég vil taka undir það, að þessar álögur þurfi athugunar við. Ég tek það fram, eins og hv. fyrirspyrjandi, að um það var samstaða að börn yrðu skattlögð sérstaklega, en hins vegar varð engin samstaða um það hér á hinu háa Alþingi, hversu hár slíkur skattstigi yrði. Í tengslum við það mál fluttum við sjálfstæðismenn einmitt nokkrar tillögur til lækkunar á skattstigum yfirleitt. Ef ég man rétt var þar líka gerð tillaga um lækkun á skattlagningu barna.

Þingmaðurinn man ekki rétt.

Þetta er rétt, Stefán Jónsson. Við getum skoðað þetta í þskj. og við getum svo komið okkur saman um það prívat hvað við leggjum undir. En í sambandi við þetta mál vil ég vekja athygli hv. d. á því, að tekjuskattur á árinu 1980 varð 1.5 milljörðum hærri, álögurnar urðu 1.5 milljörðum hærri en fjárlög gera ráð fyrir. Hæstv. ráðh. hefur æ ofan í æ haldið fram, að stefna hans væri sú, að tekjuskattar einstaklinga og félaga gæfu nákvæmlega það sem fjárlög segðu til um, enda væri þá ekki um íþyngingu skatta að ræða.

Þm. ruglar saman álögðum og innheimtum skatti.

Það er ekki rétt. Í frv. hæstv. ráðh. sjálfs stendur: „Nettóálagning tekjuskatts einstaklinga hefur því samkv. þessum tölum numið tæpum 45 milljörðum kr. og er það 1.5 milljörðum umfram fjárlagaáætlun.“ - Það er engum blöðum um þetta að fletta. Hæstv. ráðh. hlýtur að kunna eigið frumvarp. 
             Í öðru lagi eru eignarskattar einstaklinga 2 milljörðum hærri en fjárlagaáætlun gerir ráð fyrir eða nálægt því. Hæstv. ráðh. hefur því 3.5 milljarða kr. fúlgu umfram fjárlög í álögðum tekju- og eignarsköttum á þessu ári og ætti ekki að þurfa að hugsa sig um þegar síðast á árinu er verið að leggja skatt í fyrsta skipti á börn með þeim hætti, sem nú er, heldur gera nú bragarbót og lagfæra þá skattaálagningu. Ég er þeirrar skoðunar, að það væri eðlilegt fyrsta skref núv. hæstv. ríkisstj. í því að snúa til baka á þeirri leið sem hún hefur farið í skattpíningu að undanförnu. Hæstv. ráðh. hefur, eins og ég segi, svigrúm til að fella þessa skatta niður með öllu og það væri eðlilegast að minni hyggju.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að þrátta við hv. þm. um fjárlagatölur, enda ekki staður eða stund til þess. Það er gerð nægilega skýr grein fyrir þessu í athugasemdum með fjárlagafrv. fyrir árið 1981. Setningin, sem hv. þm. las upp, er út af fyrir sig alveg rétt, en hún segir ekki alla söguna. Það er töluverður munur á því, hver er áætlaður álagður skattur og hver er áætlaður innheimtur skattur. Þetta er það sem skýrir þann mismun sem er á málflutningi mínum og hans málflutningi. En hvað snertir eignarskattinn er það alveg rétt, að hann hefur orðið allnokkru hærri en áætlað var í fjárlögum. Hitt kemur svo á móti, að verðlagsþróun á þessu ári hefur orðið allmiklu hærri en gert var ráð fyrir í fjárlögum fyrir árið 1980. Það kemur að vísu ekki að sök varðandi óbeinu skattana, sem eru liðlega 80% af tekjum ríkisins, vegna þess að óbeinir skattar hækka venjulega nokkurn veginn í hlutfalli við verðlagsþróunina og heildarveltu fjármuna í þjóðfélaginu. Því hefur ríkið haldið nokkurn veginn sínu á þeim vígstöðvum. En það kom sér hins vegar vel að eignarskatturinn reyndist heldur hærri en áætlað var, vegna þess að það þurfti bersýnilega að brúa þarna ákveðið bil sem stafar af því að verðlagsþróunin er örari, hækkanir meiri en fjárlögin gerðu ráð fyrir.  En varðandi svo hitt atriðið, að ég sem fjmrh. eigi að taka mig til og ákveða að enginn skattur verði lagður á börn vegna þess að það sé svo mikið til í kassanum, þá er ég ansi hræddur um að einhver mundi vefengja heimild fjmrh. til að gera slíkt. Alþingi hefur ákveðið hvernig skuli lagðir á skattar á þessu ári og fjmrh. er alls ekki heimilt að víkja frá þeirri ákvörðun Alþingis. Ég er viss um að ég mundi taka mér ærið miklu meira vald í hendur en ég hef ef ég færi að breyta út af ákvörðunum Alþingis sem hv. 3. þm. Norðurl. e., Lárus Jónsson, hefur margoft tekið þátt í að taka. Ætli hv. þm. Lárus Jónsson beri ekki drjúgum meiri ábyrgð á skattlagningu á börn en þó hv. fyrirspyrjandi, að því leyti að hann sat hér á þingi vorið 1978 þegar skattalögin voru afgreidd og var helsti ráðgjafi þáv. fjmrh., sem átti upptökin að þessari reglu. - Eins og ég segi er mesti misskilningur að fjmrh. geti ákveðið, kannske upp á eindæmi, að hætta við að framkvæma það sem Alþ. hefur ákveðið. Fjmrh. leggja raunar ekki skatta á þjóðina, heldur eru skattar lagðir á þjóðina af skattstofum og ríkisskattstjóra í samræmi við lög, en undir eftirliti fjmrh., sem er nokkuð annað mál, og ákvörðunin er að sjálfsögðu tekin af Alþ. hverju sinni.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svör hans. Ætlun mín var ekki að umr. tefðust mjög hér í deildinni af þessum sökum. Ég tel að hann hafi sett fram rétta lýsingu á því, sem gerst hafi, á sama hátt og ég rakti hér dæmi um, hvernig þessir skattar kæmu út. Ég er ánægður með að hæstv. ráðh. hefur lýst því yfir, að það sé sjálfsagt að taka þessi mál til athugunar. Það er auðvitað rétt hjá ráðh. að þessu verður ekki breytt nema með lagabreytingu. En það var einmitt út frá því sjónarmiði sem ég bar fram þá fsp., hvort ráðh. gæti ekki hugsað sér að þessi álagning yrði felld niður að einhverjum hluta. Það, sem ég átti við fyrst og fremst, var auðvitað sá hlutinn þegar lægstar eru tekjur barnanna, það sem áður var ekki skattlagt vegna þess að námsfrádráttur kom til, eins og kom reyndar líka fram í svari hæstv. ráðh. Ég beini því til ráðh., að það verði sérstaklega íhugað, og lýsi áhuga mínum á því, að það verði tekið til sérstakrar meðferðar.



Herra forseti. Ég vil eins og aðrir, sem hafa talað á undan mér, þakka hv. 2. þm. Reykn. fyrir að vekja athygli á þessu máli, því að staðreyndin er sú, að skattlagning á börnin kemur foreldrum í opna skjöldu, ekki síst vegna þess, hversu álagningin kemur seint á árinu. Það er reyndar margt í þessum nýju skattalögum sem kemur mönnum vægast sagt undarlega fyrir sjónir. Ég held að eðlilegast væri að þessi skattálagning yrði hreinlega felld niður í ár, eins og kom fram hjá hv. þm. Lárusi Jónssyni áðan, og tíminn væri notaður fram að næstu álagningu til að kanna málið, hvernig það kemur út miðað við fyrri lög. Hæstv. fjmrh. hefur marglýst yfir að skattamál verði skoðuð í ljósi nýju laganna. Ekki væri síður ástæða til að skoða þau nú með tilliti til þess, að staðgreiðslukerfið er ekki enn komið á, eins og gert var ráð fyrir við samningu nýju skattalaganna. Ég held að það væri engin goðgá að fella álagninguna niður, þegar haft er í huga að heildarskattálagningin var miklu hærri en áættað var og reyndar 1.5 milljörðum hærri, eins og fram kom hjá hv. 3. þm. Norðurl. e. Ég ætla ekki að blanda mér í hvað er öll sagan eða hálf varðandi tölur þegar hæstv. fjmrh. á í hlut. Það virðist ekki eiga að taka mark á öllum tölum sem frá honum koma.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. Mig tangar aðeins að taka undir þau sjónarmið, sem komið hafa fram hjá hv. þingmönnum Lárusi Jónssyni og Salome Þorkelsdóttur, að eðlilegast sé að fella þennan skatt á börnin niður að þessu sinni. Til þess hníga mörg rök. Sum hafa komið hér fram áður beint eða óbeint. T.d. hugsuðu menn þennan skatt einungis sem staðgreiðsluskatt, skatturinn yrði greiddur um leið og tekna væri aflað. Þá gæti hann verið eðlilegur og eðlilegri en gamla fyrirkomulagið. Nú vill svo til, að þessi skattur kemur fyrst á börnin á versta árstíma og aðeins tveimur mánuðum fyrir áramót. Það eru ætlaðir um tveir mánuðir til greiðslu þessara skatta. Hann kemur á þeim tíma sem börnin eru yfirleitt farin í skóla. Þau hafa alls ekki gert ráð fyrir þessum sköttum, því að ekki hefur verið mikið um þennan barnaskatt rætt. Ég fullyrði að sárafá dæmi munu þess, að börn hafi gert sér einhverja grein fyrir því, að nú ættu þau, um leið og þau byrja á skólabekk, að fara að greiða skatta sem eru svo háir í sumum tilfellum að féð, sem börnin ætluðu sér til framfæris allan veturinn, færi að miklu leyti í þessa skatta sem koma þannig algerlega að óvörum. Þetta er ekki mikil upphæð fyrir ríkissjóð. Mér skilst að þetta sé innan við 1/2 milljarð, þetta sé örlítið prósentubrot í hítina, þá gífurlegu skattheimtu sem sífellt fer hækkandi, enda skipulega að því unnið að færa fjármagnið frá borgurum þessa lands yfir í ríkishítina, eins og alkunna er. Það munar þess vegna lítið um þessa peninga fyrir ríkið, en það munar gífurlega mikið um þá fyrir börnin. Á því er ekki nokkur minnsti vafi. Þetta er örlítill dropi í hafið eða kannske sá dropi sem fyllir mælinn samt sem áður, að fólkið geri sér nú grein fyrir því - margt sem áður gerði það ekki - hvert þessi stjórn stefnir í skattheimtu sinni. Hún svífst í því einskis. Svör ráðh. áðan voru nánast hártoganir: Hann gæti eitthvað kíkt á þetta, það gæti verið einhver greiðslufrestur, það kynni að vera að börnin væru færari um það á skólabekknum að greiða þetta í janúar og febrúar og mars, en þó af þeim peningum sem þau kannske eiga núna. - Þetta voru viðbrögð hæstv. ráðh. Og eins og fram kom áðan fylgist hann harla illa með eigin tölum í fjárlagafrv. og kannske ekki víð góðu að búast þess vegna. Auðvitað á að afnema þessa skatta og gera það strax. Til þess þarf lagabreytingu og við eigum að hafa manndóm í okkur til að standa saman að þeirri lagabreytingu.



Herra forseti. Ég var satt að segja undrandi á orðum hæstv. ráðh. Þegar ég benti honum á að beita sér fyrir því að fella þessa skattlagningu niður núna á þessu ári var mér að sjálfsögðu eins og honum fyllilega ljóst að það hefði orðið að gera með lagabreytingu. Ég vil lýsa því yfir, að hæstv. ráðh. getur reiknað með mínu atkv. í þeirri atkvgr. Og ég hélt að hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj. hefðu meiri hluta á Alþ. Annað eins hefur einstakur ráðh. gert í að beita sér fyrir lagasetningu og að leggja þetta til við Alþingi. Ég vitnaði beint í frv. hæstv. ráðh. út af álagningu tekjuskattanna í ár. Þar stendur hreinum og beinum stöfum, eins og ég las áðan, að hann hefur þarna 11/2 milljarð í tekjuskatti fram yfir fjárlagaáætlun. Það stendur neðst á bls. 175, hæstv. ráðh., ef þú ert að leita að þessu.

Já, það er líka á bls. 176.

Já, já, en ef hæstv. ráðh. ætlar endalaust að halda sér í það, að kærur geti hugsanlega orðið meiri á þessu ári en oft áður og innheimtist minna af sköttum núna, og halda því fram endalaust í umræðum um skattálögur sínar verður hann að gera það, en það er auðvitað hans mat. Ég sé ekki betur en að það sé algerlega út í loftið að vera að halda sig við þau rök enn. Það liggur orðið alveg svart á hvítu fyrir, að álagning tekjuskatta fór fram úr fjárlagaáætlun um 1.5 milljarða a.m.k. Ég þarf ekkert að segja meira um þetta. Ég ættaði aðeins að bjóða hæstv. ráðh. liðveislu mína í því að koma frv. um niðurfellingu skatta á börnum að þessu sinni í gegnum Alþingi. Ég er þeirrar skoðunar, að þessi regla sé í grundvallaratriðum ekki röng. Þegar um sérsköttun hjóna er að ræða, eins og nú er, er mjög eðlilegt að um sérsköttun barna sé að ræða líka. Annars væri erfitt að segja á hvort hjóna tekjur barna eiga t.d. að bætast. Það er atriði sem er alveg ljóst að er útilokað að framkvæma svo eðlilegt sé. Þess vegna hlýtur, ef á að vera um það að ræða að leggja tekjuskatt á börn, að vera um sérsköttun að ræða. Það er alveg ljóst. Ég er ekkert að mæla gegn þeirri reglu, en hins vegar þegar á fyrsta ári, sem þetta er gert, liggur álagningin ekki fyrir fyrr en seint í október, þá hlýtur það að vera sanngirniskrafa að það sé skoðað að framkvæmd þess verði a.m.k. frestað um eitt ár.



Ég vil ekki, herra forseti, sitja undir því að vera gerður ósannindamaður með tilvitnunum í fjárlagafrv. Og vegna þess að mér var bent á að lesa það, sem stæði á síðu 175 í frv., vil ég nú leyfa mér að lesa pínulítið lengra, þannig að þm. eða aðrir, sem á kynnu að hlýða, séu ekki blekktir með röngum tilvitnunum. En hér segir, með leyfi forseta: „Nettó-álagning tekjuskatts einstaklinga hefur því samkv. þessum tölum numið tæpum 45 milljörðum kr. og er það 1.5 milljörðum umfram fjárlagaáætlun.“ Þetta er setningin sem hv. þm. vitnaði í. En síðan segir Þjóðhagsstofnun, sem að sjálfsögðu hefur samið þennan texta: „Á hinn bóginn verður að gera ráð fyrir að þessar fyrstu álagningartölur séu ofmetnar.“ Þetta vildi hv. þm. ekki lesa og ekki heldur það sem segir hér á eftir: „Hér má nefna m.a., að vegna hinna nýju ákvæða skattalaga um heimild til ákvörðunar launa sjálfstæðra atvinnurekenda af eigin rekstri eru fyrstu álagningartölur ótryggari en ella. Meira máli skiptir þó, að reynsla undangenginna ára, ekki síst ársins 1979, bendir til að endanlegar álagningartölur muni reynast nokkru lægri en fyrstu tölur. Með hliðsjón af þessu er nettó-álagning 1980 nú áætluð 43.7 milljarðar kr. og er það svipað og í fjárlögum.“  „Tölur ríkisreiknings fyrir árið 1979 sýna annars vegar töluverða lækkun álagningartalna frá skattskrá 1979, en hins vegar virðist innheimta hafa orðið meiri í hlutfalli við gjaldfallnar tekjur, þ.e. álagðan skatt á árinu og eftirstöðvar frá fyrri árum, en bráðabirgðatölur gáfu til kynna. Samkvæmt þessu hafa fyrri áætlanir um gjaldfallnar eftirstöðvar í ársbyrjun verið of háar. Þessi atriði benda því til þess, að innheimtustofn tekjuskatts einstaklinga á þessu ári verði nokkru lægri en áður var talið, en á móti kemur heldur hærra innheimtuhlutfall, ef marka má reynslu s.l. árs.“ Og síðan kemur niðurstaðan - og ég undirstrika að þessi texti er ekki saminn í fjmrn., heldur í Þjóðhagsstofnun: „Að teknu tilliti til alls þessa má ætta, miðað við sömu forsendur um innheimtu og á árinu 1979, að um 39 milljarðar verði innheimtir af tekjuskatti einstaklinga á árinu 1980, að meðtalinni innheimtu byggingarsjóðsgjalds og innheimtu af eftirstöðvum hinnar sérstöku álagningar í árslok 1978.“ Þessi tala, 39 milljarðar, er mjög nærri að vera sama tala og er í fjárlögum. Þar skeikar að vísu 200 millj., því talan er 38.8 milljarðar, en þar með hefur ýkjutala þm. lækkað úr 1.5 milljörðum niður í 200 milljónir. Er þó öllum ljóst, að þó að skekkjan geti numið 200 millj. af 40 milljörðum, - það er rétt um 1%, liðlega 1%, - getur hugsanlegt skekkjuhlutfall ekki verið minna. Þetta vildi ég láta koma fram vegna þess að þm. éta það hver eftir öðrum að ég fari með rangt mál, en svo er alls ekki.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér mikið í þessar umræður, en aðeins rifja það upp, að Sjálfstæðisfl. fór með stjórn fjármála hér í fjögur ár. Þá vann hann fyrst og fremst tvennt sem markvert verður talið: Annars vegar er setning skattlaga. Þm. Sjálfstfl. koma nú hér hver á fætur öðrum nánast grátklökkir af hneykslan yfir hvað það séu vond lög, en höfundarréttur þess ákvæðis, sem þeir hafa verið að gagnrýna hér, er alfarið og algjörlega hjá Sjálfstfl.

Hefur hann meirihluta á þingi?

Hann hafði hann, því miður, þá ásamt Framsfl. sem hann vélaði til samþykkis við þetta frv. - Það er að vísu rétt, að hv. þm. Salome Þorkelsdóttir sat ekki þá á þingi og hefur hreinan skjöld í þessu efni. En grátkonur eins og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson og Lárus Jónsson, sem hér töluðu áðan, hafa enga slíka afsökun því þeir greiddu atkv. með þessu ákvæði skattalaganna á þeim tíma. Höfundur þessa barnaskatts, sem svo hefur verið kallaður í dag, eru því þeir félagar Matthías Á. Mathiesen, Eyjólfur Konráð Jónsson og Lárus Jónsson og þeir aðrir sem með þeim unnu að þessum skattalögum. Svo kemur hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson og segir að þessi ágætu skattalög megi ekki koma til framkvæmda, það verði fyrir alla muni að setja hér sérstök lög, eins og hv. þm. Lárus Jónsson sagði, til að koma í veg fyrir þessa vitleysu sem var í skattafrv. sem Matthías Á. Mathiesen lagði fram á sínum tíma. Við sátum hér í marga mánuði á síðasta þingi til að leiðrétta fjölmörg röng ákvæði í þessum skattalögum. Þá voru þeir að setja hér sérstakar nefndir samkv. kröfu bændastéttarinnar í landinu. Þá voru þeir að setja hér sérstakar nefndir að kröfu Félags einstæðra foreldra. Og nú á að setja sérstaka athugun í gang vegna skattlagningar á börnum. Ég tel það litla karlmennsku af þm. Sjálfstfl. að þora ekki að standa við þau skattalög sem þeir sjálfir áttu höfundarrétt að, heldur reyna að þyrla hér upp einhverju moldviðri í samvinnu við Morgunblaðið til að breiða yfir það að sá, sem samdi þau skattalög sem nú gilda í þessu landi, var fjmrh. Sjálfstfl. í samvinnu við Framsfl. Það er líka annað sem hv. þm. Sjálfstfl. vilja láta gleyma, og það er sú mikla skuldasúpa sem Sjálfstfl.. safnaði þegar hann fór með stjórn ríkisfjármálanna. Almenningur í landinu greiðir nú milljarða í skatta vegna þeirra skulda sem fjmrh. Sjálfstfl., Matthías Á. Mathiesen, safnaði á sínum tíma. Ef hv, þm. Lárus Jónsson er á annað borð að bjóða samvinnu í skattamálum skal ég gera honum annað tilboð. Það er að við setjum sérstakan skatt, sem við getum kallað Matthíasarskatt, sem verði lagður á til að greiða upp þær skuldir sem ríkissjóður þarf enn að greiða vegna óstjórnar Sjálfstfl. á ríkisfjármálunum, og það verði á skattseðlum næsta árs sérstakur dálkur undir heitinu „Matthíasar-skattur“, svo að almenningur í landinu fái að vita klárt og kvitt hvað hann þarf að greiða mikið af tekjum sínum næsta ár og næstu ár eða áraraðir til að greiða upp þessar óreiðuskuldir Sjálfstfl. Og ég skora á hv. þm., ef hann er svona samvinnufús til breytinga á skattalögum, að lýsa yfir hér að hann sé tilbúinn til að afmarka það alveg sérstaklega hver þessi skuld er - ég skal taka þátt í slíku - svo það þurfi ekkert að deila um hver skuld Sjálfstfl. hafi verið við almenning í landinu og hvað skattborgarar í landinu verða nú að greiða af vöxtum og afborgunum af þeirri skuldasúpu sem Sjálfstfl. safnaði. Svo mætti gjarnan reikna út hvað mætti byggja marga skóla, hvað mætti byggja mörg dagvistarheimili, hvað mætti gera mikið í félagslegri þjónustu við aldraða og fjölmargt annað af framförum í þessu landi fyrir það fjármagn sem við verðum á þessu ári og um næstu áraraðir að nota til að greiða niður skuldasúpu Sjálfstfl. við Seðlabankann og aðra aðila hérlendis og erlendis. Ég get sagt hv. þm. Sjálfstfl. það að lokum, að við erum ekkert hræddir, þm. þessarar ríkisstj., við umr. um skattamál. Við erum heldur ekkert hræddir við að efna til samvinnu um breytingar á þessum skattalögum. En þá skulum við gera það þannig, að það sé almenningi í landinu fyllilega ljóst hvað hann er að borga hverju sinni. Og ég skora á hv. þm. Sjálfstfl. að þora í samvinnu við okkur þm. stjórnarliðsins að marka hér sérstakan tekjustofn, Matthíasarskatt, til að greiða niður skuldir ríkissjóðs sem til var stofnað í ráðherratíð Matthíasar Á. Mathiesen.



Herra forseti. Ég vil ekki á nokkurn hátt gera lítið úr því umræðuefni sem hér er fjallað um, en menn mega ekki tala um málið þannig að það verði skilið á þá lund að tekjur barna hafi áður verið skattfrjálsar, en nú séu þær skattlagðar. Spurningin er eingöngu um það, hvort tekjur barna skuli sérskattaðar eða skattlagðar ásamt tekjum foreldra sinna. Það getur verið mikið mál út af fyrir sig. Út í það ætla ég ekki að fara. Ég ætla að leyfa mér að minna hv. þdm, á að það er á dagskránni, 1. mál á dagskránni, frv. til l. um málefni Flugleiða. Ég hef hingað til talið það eitt stærsta mál sem hefur verið lagt fyrir þetta þing til þessa. Kannske verður það stærsta málið sem þingið fjallar um. Mér hefur virst, og það er ekki að ástæðulausu, að margir væru orðnir langeygðir eftir því að fá að fjalla um þetta mál, fá að ræða það. Og eitt er víst, að málefni þessa fyrirtækis eru svo aðkallandi að það má ekki tefja fyrir því að ákvörðun sé tekin um málefni þess. Þess vegna vil ég leyfa mér að fara fram á að hv. þdm. leggi nokkrar takmarkanir á frábæra mælsku sína og stofni ekki til eins konar framboðsfundar um annars ágætt málefni áður en tekið er til við að ræða Flugleiðamálið. Það er þegar farinn klukkutími í umr. utan dagskrár. Það er þá skammur tími eftir til að fjalla um og ræða það stórmál sem hér liggur fyrir samkv. dagskránni. Ég held að virðing okkar þm. muni ekki vaxa við svona starfshætti.



Herra forseti. Ég er sammála hæstv. utanrrh. um að við eigum ekki að eyða öllum fundartímanum í þetta mál. Ég held að ég hafi talað í tvær eða þrjár mínútur áðan til þess eins að skora á þdm. að hafa samstöðu um að fella þennan skatt niður eins og hann nú liggur fyrir. En að gefnu tilefni kemst ég ekki hjá því að segja örfá orð í sambandi við gerð skattalaga á sínum tíma. Ég held að alþm. almennt í öllum flokkum og kannske ekki síst þeir sem sæti áttu í fjh.- og viðskn., hafi lagt meiri vinnu í skattalagafrv. á sínum tíma og hin endanlegu skattalög en nokkurt mál annað á undangengnum árum. Það náðist full samstaða um flest atriði skattalaganna önnur en skattheimtuna, þ.e. skattstigana. Um öll tæknileg atriði var full samstaða. Þetta eru ekkert Matthíasarlög frekar en Ólafslög, - og þá ekki kennd við sama Ólaf og gömlu ólafslögin. Þetta voru lög sem við settum allir saman, og ég held að lögin sem slík séu í flestu tilliti nokkuð góð. Ég hef aldrei heyrt það áður að neinn flokkur hafi sérstaklega eignað sér þessi lög eða borið þau af sér. Við erum að rífast um skattheimtuna, um skattstigana, fyrirkomulag skatta. Þegar þetta sérstaka ákvæði um að skattur skuli sérstaklega lagður á börn var á sínum tíma samið var ákveðið að það yrði staðgreiðsla skatta og þá talið ekkert óeðlilegt að taka einhverja smáskatta af börnunum jafnóðum og þau fengju launin greidd, eins og núna er raunar gert að því er varðar skyldusparnað, - ekki tekið sem skattur, heldur tekið þó af þeim og lagt í sjóði o.s.frv. í stað þess að taka það af foreldrum. Við þurfum þess vegna ekkert að vera að rífast um þetta atriði. Þetta liggur algjörlega skýrt fyrir og vita það allir. En ástæðan til þess, að eðlilegt er að fella þennan skatt niður núna, er sú sem áður hefur fram komið, að skattheimtan kemur allt of seint, börnin bjuggust ekki við þessu og hafa þá eytt skattpeningunum eða safnað undir skólagöngu o.s.frv. Það kemur á versta árstíma. Þetta er svo lítið fé fyrir ríkið, að það getum engum sköpum skipt. Þess vegna er langsamlega eðlilegast og heppilegast að við höfum um það fulla samstöðu að leggja þennan skatt niður í besta bróðerni og séum ekki að eyða tíma í rifrildi. En varðandi hitt, að fara núna að leggja á einhvern Matthíasarskatt, - ég veit að þessi hv. þm. hefur í marga mánuði verið að vinna að því að gera einhverjar efnahagstillögur m.a. verið að gæla við að koma með gífurlegar skattahækkanir af öllu tagi á verkalýðinn eftir að búið væri að ná samningum, rýra kjör hans enn þá frekar, það vitum við. Hann vantaði nafn á skattinn. Það er hægt að finna einhver fleiri nöfn en Matthías. Hví ekki að koma með Ólafsskatt?



Herra forseti. Þó ég hafi talað tvisvar hef ég ekki notað langan tíma. Ég tek undir það með hæstv. utanrrh., að mál er að linni þessari umr. hér. Ég benti aðeins á tvö höfuðatriði: Hæstv. ráðh. hefur þegar borð fyrir báru með skattlagningu á þessu ári og þessi framkvæmd á álagningu skatta á börn núna er með þeim hætti, að það væri sæmst að draga hana til baka, fresta innheimtu og afnema þessa skatta í ár vegna þess hversu þeir koma seint og hversu þeir koma mönnum í opna skjöldu. Hæstv. ráðh. las á bls. 176 í fjárlagafrv. og vildi vefengja orð mín með því. Ég vitnaði beint í þetta ágæta plagg sem hann ber fram á hinu háa Alþingi, en þar stendur, eins og hann sagði, að um 39 milljarðar verði innheimtir af tekjuskatti einstaklinga á árinu 1980. Hann fór hér með fjarlagatöluna. Ég minni hann á að það stendur í fjárlögum ársins í ár, að fjárlagaáætlun geri ráð fyrir 38.2 milljörðum í tekjuskatt.

plús byggingarsjóðsgjald.

Já, en hér er ekki, að því er séð verður byggingarsjóðsgjaldið tekið inn í. Ekki fæ ég séð það. En það er nú ekki nema 500 milljónir, þannig að þarna er þrátt fyrir alla þessa fyrirvara, sem ég hef fyrirvara um að séu nauðsynlegir þegar verið er að reyna að fá þessa tölu niður í fjárlagaáætlun, samt sem áður borð fyrir báru fyrir þessari skattalækkun.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að mæla hér fyrir frv. til 1. um málefni Flugleiða hf. Frv. þetta er margþætt eins og mönnum er kunnugt. Í fyrsta lagi er um að ræða frv., ef að lögum verður, staðfestir þá stefnu sem ríkisstj. markaði með samþykkt sinni á fundi 16. sept. s.l. En samþykkt þessi er birt í aths. með frv. Í þessari samþykkt var gert ráð fyrir að ríkissjóður veitti í þrjú ár bakábyrgð sem næmi u. þ. b. þeim tekjum sem ríkissjóður hefur haft af umræddu flugi, allt að 3 millj. dollara á ári, til greiðslu á eða upp í rekstrarhalla sem kann að verða frá 1. okt. 1980 til 1. okt. 1983. Sá munur er á frv. og þessari samþykkt, að hér er einungis kveðið á um framkvæmd þessa fyrirheits í eitt ár, eða frá 1. okt. á þessu ári til 1. okt. á næsta ári. Í öðru lagi var gert ráð fyrir því í þessari samþykkt, að eignarhluti ríkissjóðs yrði aukinn í 20% hlutafjár. Um það fjallar 2. gr. frv. Í þriðja lagi var gert ráð fyrir því, að Atlantshafsflugið yrði eins og frekast væri unnt aðskilið frá innanlandsflugi og nauðsynlegustu tengslum landsins við nálæg lönd, t.d. með aðskildum fjárhag eins og hagkvæmt þætti og e.t.v. sérstakri rekstrarstjórn, þar sem í ættu sæti fulltrúi stjórnar félagsins, fulltrúi starfsliðs og fulltrúi samgrn. Hér er um að ræða atriði sem hugsanlega koma inn í þá skilmála sem settir yrðu við framkvæmd laganna og vikið er að í 5. gr. frv. Loks var gert ráð fyrir því í samþykktinni, að reynt yrði að bæta samstarf og samstöðu stjórnar og starfsliðs Flugleiða og að starfsliði yrði gefinn kostur á auknum hlut í félaginu og aðstöðu til að fylgjast með ákvarðanatöku. Það er eins með þennan þátt samþykktarinnar frá 16. sept. 1980, að hugsanlega mundi hann tengjast þeim skilmálum sem ríkisstj. kynni að setja, sbr. 5. gr., en þar segir: „Við veitingu ríkisábyrgða samkv. 1. og 2. gr. er ríkisstj. heimilt að setja þau skilyrði sem hún telur nauðsynleg, þ. á m. að fyrirtækið standi skil á opinberum gjöldum og aukin verði áhrif starfsfólks á stjórn fyrirtækisins með sölu hlutabréfa.“ Þetta er fyrsti þáttur frv., og vegna þess, hversu ítarlega hefur verið um þessa hlið málsins fjallað í fjölmiðlum og í umr. í Sþ. í gær, sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þann þátt málsins. Þó vil ég aðeins ítreka það sem ég hef áður sagt, að í 1. gr. er ekki um að ræða beinar greiðslur úr ríkissjóði að sinni, heldur er um að ræða lánsfyrirgreiðslu, sem síðan verði gerð upp að ári liðnu, miðað við rekstrarafkomu fyrirtækisins á komandi ári og miðað við þær tekjur sem telja má að ríki og sveitarfélög hafi haft undanfarin ár af flugi á umræddri flugleið, einnig að teknu tilliti til þeirrar endurgreiðslu sem um er rætt í 2. mgr. 1. gr., þ.e. með tilliti til þeirra lendingargjalda, leigugjalda og tekna af tekju- og eignarskatti og launaskatti og öðrum gjöldum sem félaginu ber að greiða á réttum gjalddögum. Og er þá einungis átt við þann hluta þessara gjalda, sem rekja má til Norður-Atlantshafsflugsins og félagið fær þá væntanlega endurgreiddan við skuldauppgjör. Sumum þykir þessi tilhögun í flóknara lagi. Má það til sanns vegar færa. En til þess að fullnægja þeim kröfum, sem gera varð til þessarar fyrirgreiðslu, og með hliðsjón af því, að ekki er hér um beina styrkgreiðslu að ræða úr ríkissjóði, heldur í raun það að ríkissjóður sér af þeim tekjum sem opinberir aðilar hafa haft af umræddu flugi, þá þótti rétt að hafa fyrirgreiðsluna í þessu formi. Þetta er sem sagt fyrsti þáttur málsins. Annar þáttur málsins er fólginn í 3. gr. frv., þar sem segir að ríkisstj. sé heimilt, gegn þeim tryggingum sem hún metur gildar, að veita Flugleiðum hf. sjálfskuldarábyrgð á lánum sem nema allt að 12 millj. bandaríkjadala til að bæta rekstrarfjárstöðu fyrirtækisins. Þessi beiðni lá ekki fyrir þegar mótuð var sú afstaða ríkisstj. sem tekin var á fundi hennar 16. sept. s.l. Flugleiðir hafa lagt áherslu á það, að félagið hafi jafnmikla þörf fyrir að fá þessa fyrirgreiðslu hvort sem verður af umræddu Atlantshafsflugi eða ekki. Það má því með fullum rétti segja að þetta séu tvö mál. En hitt væri rangnefni, að telja þau óskyld, því það segir sig sjálft, að ef félagið fer út í áhættusaman rekstur á komandi ári, - sem kann að verða taprekstur upp á 6 millj. dollara, en kann tíka að verða taprekstur upp á miklu hærri fjárhæðir, enginn getur svarað til um það og ýmsar spár eru uppi einmitt um þetta atriði - þá er auðvitað ljóst að þeim mun meira sem tapið er hjá fyrirtækinu í þeim mun meiri hættu setur ríkið sig með því að veita þær ábyrgðir sem 3. gr. fjallar um. Það er því mesti misskilningur, sem kom t.d. fram í ræðu hv. þm. Friðriks Sophussonar í Sþ. í gær, að þetta séu tvö gersamlega óskyld mál. Það eru þræðir á milli þessara mála, og það skiptir æðimiklu máli fyrir ríkissjóð þegar hann tekur ákvörðun um það, hvort hægt sé að veita þessa ábyrgð, hverjar rekstraráætlanir fyrirtækisins eru. Hins vegar reikna ég með að ákvörðun um það, hvort þessi ábyrgðarheimild verði veitt eða að hve miklu leyti hún verði veitt, verði fyrst og fremst tekin á grundvelli þess, hvaða veð eru fyrir hendi og hvernig eiginfjárstaða fyrirtækisins telst vera. Það er nokkuð ljóst, að út frá endurmetnu verði eigna er hægt að gera ráð fyrir því, að fyrirtækið eigi fyrir skuldum, eigi jafnvel töluverðan afgang. Hins vegar er líka ljóst, að veðhæfni eignanna er ekki jafnmikil. Þetta atriði er nú í rannsókn, og sérstakir matsmenn hafa fengið það verkefni að kanna veðhæfni fasteigna fyrirtækisins. Á hinn bóginn hefur erlent fyrirtæki synjað um aðstoð til að meta veðhæfni flugvéla fyrirtækisins. Ég vonast til þess, að meðan frv. er til meðferðar hér í þinginu verði unnt að fá nýjar upplýsingar um stöðu þessara mála, og auðvitað fer það nokkuð eftir því, hvað afgreiðsla málsins dregst lengi hér, hversu skýr þessi hlið verður orðin þegar frv. verður afgreitt. En miðað við það, sem forstöðumenn Flugleiða hafa sagt um fjárhagsstöðu fyrirtækisins, virðist liggja töluvert mikið á því, að þetta frv. verði samþykkt og unnt verði að ganga frá þessu máli endanlega. Í þriðja lagi eru í þessu frv. heimildir í 4. gr. þess til að fella niður ógreidd lendingargjöld Flugleiða á Keflavíkurflugvelli af Atlantshafsfluginu fram til 1. okt. 1980. Í þessu sambandi er rétt að minna á að þau gjöld, sem hér um ræðir, eru í vanskilum og hafa verið það lengi. Flugleiðir hafa ekki greitt lendingargjöld af Atlantshafsflugi sínu nema eitthvað fram á árið 1979, síðan ekki söguna meir. Miðað við það gífurlega tap, sem hefur verið á þessari flugleið á árinu 1979 og á árinu 1980, og miðað við þær óbeinu tekjur, sem opinberir aðilar hafa haft af þessu flugi, virðist ekki ósanngjarnt að þessi gjöld verði felld niður. Jafnframt þessu er ríkisstj. heimilað í 4. gr. að semja um greiðslufrest á aðflutningsgjöldum, sérstöku vörugjaldi og söluskatti af tölvubúnaði til farþegabókhalds fyrirtækisins. Það er að vísu mjög óvenjulegt og heyrir til algerra undantekninga, að greiðslufrestur af þessu tagi sé veittur, en miðað við fjárhagsstöðu fyrirtækisins virðist eðlilegt að gera því kleift að bæta tækni sína með kaupum á þessum tölvubúnaði. Því er lagt til að Alþ. samþykki þennan greiðslufrest. Í 4. gr. er ríkisstj. enn fremur veitt heimild, ef samþykkt verður, til að fella niður stimpilgjöld af lánsskjölum sem gefin voru út vegna kaupa Flugleiða hf. á flugvél af gerðinni Boeing 727–200 á árinu 1980. Herra forseti. Mér er kunnugt um að tíma okkar í dag er þröngur stakkur skorinn. Það er áætlað að fundir hefjist í Sþ. kl. 15 mín. fyrir 4. Og þar sem ég vil gefa þm. kost á því að segja álit sitt á þessu frv., þó að ég gæti að vísu dregið hér fjöldamargt fram í þessu máli, sem er ákaflega margþætt og viðamikið, þá sé ég ekki ástæðu til að gera það með tilliti til þeirra umr., sem fóru fram í Sþ. í gær, og læt mér nægja að vísa til þess sem ég þar sagði. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það er vissulega rétt, sem hæstv. fjmrh. sagði áðan, að hér er sannarlega um margþætt mál að ræða. Efni þess frv., sem hér er til umr. í dag, bar töluvert á góma í umr. í Sþ. í gær, eins og eðlilegt má teljast. Erfiðleikarnir, sem blasa við því fyrirtæki sem frv. fjallar um, eru auðvitað af mörgum toga spunnir. Það eru sumpart utanaðkomandi erfiðleikar sem stjórnendur fyrirtækisins hafa ekki fengið að gert með neinum hætti. En öðrum þræði eru þessir erfiðleikar líka innan að og kannske ekki síður. Það var fyrir forgöngu ríkisins að flugfélögin tvö voru sameinuð á sinum tíma. Og ég hygg að segja megi, þegar menn skoða það mál, að þar hafi e.t.v. verið unnið meir af kappi en forsjá, því að sundrung hefur verið áberandi frá því félögin voru sameinuð. Ég held þess vegna, og það er mitt grundvallarsjónarmið í þessu máli, að þar sem ríkið knúði þessa sameiningu fram á sinum tíma og erfiðleikarnir komu sumpart í kjölfar hennar beri ríkið líka nokkrar skyldur gagnvart þessu fyrirtæki. Ofan á þetta hefur það svo bæst, að ég sé ekki betur - og heyri raunar á máli ýmissa þeirra sem hér hafa talað í umr. um þetta mál í Sþ. - en jafnvel megi segja að stjórn félagsins hafi illa verið verki sínu vaxin og jafnvel gert skyssu á skyssu ofan. En það, sem er meginatriði þessa máls, er að þeir erfiðleikar, sem nú blasa við í þessum efnum, eru miklu meiri en menn renndu grun í fyrst í haust. Erfiðleikarnir eru svo miklir að fullyrt er að stöðvun blasi við innan tiltölulega skamms tíma verði ekki að gert, og er það vissulega alvarlegt mál. Ég hygg að segja megi að hæstv. samgrh. hafi unnið allvel að þessu máli, eftir því sem mér hefur sýnst, eftir því sem hann hefur fengið frið til fyrir þeim Alþb.mönnum sem óneitanlega virðast hafa allt að því átt þá ósk að þetta mætti allt fara í rúst svo reisa mætti kannske eitthvað annað á grunninum. Auðvitað eru skiptar skoðanir um ýmislegt það sem gert hefur verið í þessu sambandi, en ég hygg þó að í öllum meginatriðum hafi verið unnið rétt að þessu máli og fulltrúar þingflokka hafa fengið að fylgjast með því á öllum stigum, eins og eðlilegt hlýtur að teljast. Þar er ekkert undan að draga. Eitt er þó í tengslum við þetta mál sem mér finnst svolítið skrýtið - og er raunar ekki einn um það. Hér á ég við það sem gerst hefur nú alveg nýlega, þegar samgrh. veitir nýju félagi, félagi sem hyggst hefja greinilega farþegaflutninga, félaginu Iscargo, leyfi til flugs á leiðinni milli Íslands og Hollands. Það er búið að rekja sögu þessa máls ítarlega. Áður hafði Arnarflug sótt um leyfi til flugs á þessari leið. Því var ekki svarað. Flugleiðir höfðu þegar tilkynnt fyrir miðjan þennan mánuð að þær hygðust hefja flug á þessari leið. Nú hefur hv. þm. borist bréf frá Flugleiðum, þar sem ítarlega er fjallað um þetta mál og bent á að þegar flugfélögin voru sameinuð, þá var það ein meginforsenda fyrir því að slíkt var samþykkt, eins og segir í bréfi samgrh. frá þeim tíma, með leyfi forseta: „að sameinað flugfélag eða núverandi flugfélög, sem verða undir þess yfirstjórn, verði tilnefnd til að njóta allra þeirra réttinda til reglubundins áætlunarflugs á erlendum flugleiðum, sem Ísland hefur samkv. loftferðasamningum og það eða þau vilja nýta.“ Hér hefur verið brugðið út af þessari stefnu einhverra hluta vegna. Einhverra hluta vegna er flugfélagi, sem ekki á farþegaflugvél, sem ekki hefur stundað farþegaflug til annarra landa, hefur sennilega hvorki til þess viðhaldsaðstöðu né annan búnað, úthlutað leyfi til farþegaflutninga á þessari leið á sama tíma og félag, sem berst í bökkum og flutt er hér sérstakt frv. um að aðstoða, er að hefja flug á þessari sömu leið samkv. gömlu leyfi og raunar taka þar upp þráðinn sem áður var frá horfið. Þetta er óneitanlega furðuleg ráðstöfun. Og enn furðulegra er það, ef satt er, að þetta fyrirtæki, Iscargo hf., skuli nú leita fyrir sér um hentuga flugvél til leigu eða leigukaupa á mörkuðum í Evrópu á sama tíma og flugvélar Flugleiða standa hér ónotaðar og óseljanlegar. Ég held að það sé komin ástæða til þess að lýsa eftir flugmálastefnu, hver hún er, hvar hún er og hvenær hún verður kynnt hér, vegna þess að það, sem gert hefur verið í þessu, ber ekki vott um það, að neina slíka stefnu sé að finna hjá núv. ríkisstj. Einn þáttur þessa máls, sem rætt hefur verið um gagnvart Flugleiðum, hefur verið sá, að Flugleiðir fengju aukinn hlut í flutningum hingað til lands á vegum varnarliðsins. Um það er auðvitað allt gott að segja, að leitað sé eftir því að þeir flutningar fari fram með íslenskum flutningatækjum. En einu hjó ég eftir þegar hæstv. utanrrh. var spurður um þessi mál í útvarpi við heimkomu sína frá Bandaríkjunum fyrir skömmu. Þá tók ég ekki betur eftir - vera má að það hafi verið mismæli - en hann talaði um að kannað hefði verið að fá aukna hlutdeild fyrir íslensk flugfélög í þessum flutningum. Leikur mér nú nokkur forvitni á að vita hvort ætlunin er að skipta þessu milli margra aðila eða hvort hér var um mismæli að ræða, sem ég hygg. Í ljósi þess, sem hér er verið að ræða nú og talað hefur verið um, að þetta fyrirtæki nyti góðs af ef hægt væri að ná auknum viðskiptum á þessum markaði, þá væri ekki ófróðlegt að fá svör við þessu. Í sambandi við þau vandamál, sem hér er í fyrsta lagi um að ræða, grundvallarsamgöngur til og frá landinu, sem eru mikilsverðara mál en svo, að hægt sé að líða það og láta viðgangast að þær stöðvist. Um það hygg ég að allir séu sammála. Í öðru lagi er hér um að ræða atvinnuöryggi nokkur hundruð manna og starfsemi sem beint hefur hingað miklum fjölda ferðamanna á löngum tíma, sem skapað hefur hér miklar tekjur og vinnu, þannig að margfeldisáhrifin af þeim störfum, sem hér er um að ræða, eru áreiðanlega fimmföld, ef ekki meiri. Í sambandi við þann vanda, sem hér hefur verið og er til umræðu, hefur verið rætt um sölu ýmissa eigna fyrirtækisins. Auðvitað hlýtur það að koma til athugunar. En ég tek undir það sem ýmsir hv. þm. sögðu í umr. í Sþ. í gær, að ég held að það væri í hæsta máta óeðlilegt að selja hlutabréf fyrirtækisins í Cargolux-félaginu, einu stærsta vöruflutningafélagi heims. Ég hygg að slíkt væri ekki skynsamleg ráðstöfun. Hins vegar sýnist ekki þörf á því -  Ég harma það, að hæstv. samgrh. skuli ekki vera viðstaddur þessar umr. hér, en hann gagnrýndi í gær stjórn fyrirtækisins. Ég hygg að hann hafi gert það alveg með réttu. Og ég er líka persónulega þeirrar skoðunar, að þar hefði mátt kannske kveða nokkru sterkar að orði. Ég held að hjá því geti ekki farið, að sú hugsun flögri að þeim sem fylgst hafa með sögu og þróun Flugleiða undanfarin 2–3 ár, að ýmsar ákvarðanir stjórnarinnar orki vissulega tvímælis, að ekki sé meira sagt. Það má t.d. nefna kaupin á nýju 727–200 þotunni, þar sem hvert viðbótarsæti var keypt mjög dýru verði. Forsenda kaupa á þeirri þotu var raunar sú, að það átti að selja tvær hinar gömlu. Það hefur ekki tekist og engar horfur eru á að það takist, a.m.k. nú á næstu vikum. Í öðru lagi hefur verið bent á að breiðþotukaupin - þá er ég ekki að tala um þau óhöpp og erfiðleika sem urðu í sambandi við reksturinn, heldur kaupin sjálf - hafi borið að með enn óútskýrðum hætti. Sitthvað fleira mætti til taka. Í rauninni má segja að stjórn eins hlutafélags, sem komið hefur því í slíkar ógöngur með ýmsum hætti eins og nú er ljóst, ætti auðvitað ekkert annað eftir en að segja af sér. En nú er það auðvitað svo, að hér er um að ræða hlutafélag í eigu einstaklinga og ríkið getur ekki sett nein skilyrði um stjórn eða stjórnarmenn. En satt að segja held ég að flestum utanaðkomandi, sem á þetta horfa, hljóti að vera það óskiljanlegt, hvers vegna núv. stjórn og forstjóri félagsins sitja enn eftir alla þá hrakfallasúpu sem þeir aðilar hafa stýrt félaginu inn í. Það er mér a.m.k. óskiljanlegt. Til þessa frv. er afstaða okkar Alþfl.-manna sú, að þessa tilraun beri að gera í eitt ár. Þeir hagsmunir, sem þarna er um að tefla, eru svo miklir, að við teljum það réttlætanlegt að nokkru sé e.t.v. fórnað til þess að fá úr því skorið, hvort þessi rekstur, eins og hann hefur verið, geti gengið, að markaðsaðstæður verði kannaðar, leitað verði nýrra leiða og kannske það sem meginmáli skiptir, að sambúðin innan félagsins verði bætt þannig að menn vinni saman, en starfið þar einkennist ekki af þeirri sundrung sem ríkt hefur til þessa. Okkur finnst að vísu að ákvæðin í 5. gr. frv. orki tvímælis, þar sem ríkisstj. er heimilað að setja þau skilyrði sem hún telur nauðsynleg. Það væri með ýmsum hætti eðlilegra, að þau skilyrði, sem setja á, ef einhver á að setja, væru talin upp í frv., þannig að þau lægju fyrir þegar það væri samþykkt. En auðvitað er nauðsynlegt að þessi tími, þetta ár, þessi ársfrestur, sem hér er gefinn, verði notaður og notaður vel, hann verði notaður til að ganga úr skugga um það, hvort þessi starfsemi getur gengið eða hvort henni beri að hætta, og þá á ég við Norður-Atlantshafsflugið. Vera má að niðurstaðan verði sú, að fyrir þessu séu ekki lengur þær forsendur sem á sínum tíma voru, en þetta þarf að athuga og athuga vel. Þetta er sem sagt í meginatriðum afstaða okkar gagnvart þessu frv., að við teljum að nokkru sé fórnandi til að gera þessa tilraun í eitt ár. En að lokum er aðeins eitt sem ég vildi láta koma hér fram að ég óttast. Ég óttast það, að aðgerðir stjórnarinnar og tilkynningar um niðurfellingu flugsins hafi þegar brotið niður markaðskerfi félagsins að svo verulegu leyti að það verði mjög erfitt, ef ekki ómögulegt, að byggja upp aftur á einu ári. Ég hygg að það muni hafa gerst núna undanfarnar vikur, að úr farpöntunum hafi stórlega dregið, enda ekki nema von þegar ýmis víðlesnustu blöð og tímarit eru búin að tilkynna að félagið sé að hætta þessu flugi. Slíkt þarf auðvitað ekki að koma forráðamönnum Flugleiða á óvart, eins og mér skilst að muni þó e.t.v. vera. Þetta held ég að sé hið hættulega í þessu máli, að það sé búið að eyðileggja meira en auðvelt er að bæta á þeim tíma sem er til stefnu. Og ég held að ef niðurstaðan af þessu verður sú, að þessu flugi beri að hætta, þá sé ástæðan kannske fyrst og fremst sú, hversu fádæma klaufalega stjórn félagsins fór að. Það var engu líkara en hún vildi brjóta þetta kerfi niður, brjóta það til grunna, þannig að þar stæði ekki steinn yfir steini. Það væri vissulega gott ef þessi starfsemi gæti haldið áfram, en til þess þarf að skoða málið. Og það mun ekki standa á okkur Alþfl.mönnum að veita þessu máli hér lið, þannig að það geti gengið tiltölulega fljótt og eðlilega í gegnum hv. deild.