Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir um breyt. á l. um tekjustofna sveitarfélaga, er, svo sem grg. frv. ber með sér, samið og flutt í samráði við Samband ísl. sveitarfélaga. Rökin fyrir frv. eru þau, að ýmsum aðilum innan samtaka sveitarfélaganna hefur þótt hafa komið í ljós óeðlilegt misræmi í sambandi við gjöld til sveitarfélaganna frá ýmsum ríkisstofnunum, miðað við sambærileg einkafyrirtæki, og á þetta fyrst og fremst við Síldarverksmiðjur ríkisins. Í grg. frv. eru tekin dæmi þess, hversu geysilegur munur er á útsvarsgreiðslum, annars vegar einkaverksmiðja á tilteknum stöðum, einkanlega hefur þetta komið fram á Austurlandi, og ríkisverksmiðja á sömu stöðum. Þetta hefur leitt til þess. að innan Sambands ísl. sveitarfélaga var sett á laggirnar sérstök n. bæjarstjóra og annarra forráðamanna sveitarfélaga, sem í samráði við félmrn. útbjó frv., sem hér liggur fyrir. Með frv., eins og það liggur hér fyrir, er ekki sagt, að þjónað sé öllum þeim áhugamálum, sem fram komu af hálfu einstakra sveitarfélaga, en niðurstaðan varð engu að síður sú innan þeirra samtaka, að samkomulag var um það að mæla með því af þeirra hálfu, að sú breyting yrði gerð á útsvarsl., sem hér er farið fram á. Ég hef lagt á það áherzlu og vil gera það enn hér í þessari hv. d., að breytingar á útsvarsl. eða tekjustofnamálum sveitarfélaga verði ekki gerðar án samráðs við sveitarfélögin, og hef ég því talið eðlilegt að fallast á að flytja frv. í því formi, sem varð ofan á í sveitarfélagasambandinu að mæla með. Breytingin. sem frv. felur í sér, er sú frá gildandi l., að nokkur ríkisfyrirtæki eru sett við sama borð og einkafyrirtæki mundu vera og eru í sambærilegum starfsgreinum. Hér er sem sagt um að ræða ríkisfyrirtæki, þar sem til eru í landinu sambærileg einkafyrirtæki, og er gert ráð fyrir, að þessi ríkisfyrirtæki sitji þá framvegis við sama borð, þannig að þau greiði tekjuútsvar eins og um einkafyrirtæki væri að ræða og sömuleiðis aðstöðugjald, í stað þess að þau greiða nú landsútsvar, sem er 1 1/2% af heildarsölu. Hins vegar er ekki gert ráð fyrir því, að breyting verði á þeirri reglu, að þessi fyrirtæki greiði, svo sem áður hefur verið, landsútsvar, þannig að hin álögðu útsvör renna eftir sem áður að 3/4 hlutum í jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Það mál er miklu víðtækara en svo, að talið hafi verið fært að breyta því eins og nú standa sakir. Það er ekki langt síðan landsútsvör voru tekin upp, og það er mjög rík skoðun hjá Sambandi ísl. sveitarfélaga, að rétt sé að athuga bað mál mjög vendilega, áður en yrði horfið frá hví að breyta þeim reglum, sem nú gilda um landsútsvör, þar eð það megi segja, að reynslan af þeim hafi yfirleitt verið mjög góð. Þetta var efni frv., þegar það var lagt fram, og þau rök, sem að baki því lágu. Frv. hefur alllengi verið til meðferðar í hv. Ed., og stafar það fyrst og fremst af því, að fram komu mjög eindregnar óskir frá forráðamönnum Akraneskaunstaðar um það, að reynt yrði að fá svipaða breytingu fram varðandi Sementsverksmiðju ríkisins, en tvö fyrirtæki hafa verið tekin út úr þessum flokki ríkisfyrirtækja, Áburðarverksmiðjan og Sementsverksmiðjan, þar sem þau hafa ekki neinn sambærilegan aðila sér við hlið í einkarekstrinum í landinu, þannig að eðlilegt þótti, að um þau giltu áframt sérreglur. Niðurstaðan hefur orðið sú, að til þess að þurfa ekki að breyta þeim meginreglum, sem landsútsvörin hvíla á og jöfnunarsjóðsákvarðanir, lagði ég til í Ed., eftir að samráð hafði verið haft um það við Samband ísl. sveitarfélaga, að sú breyting yrði gerð varðandi þessi tvö fyrirtæki, Áburðarverksmiðjuna og Sementsverksmiðjuna, að aðstöðugjald fyrirtækjanna, sem er um leið landsútsvar þeirra, hækki úr 1 1/2 í 2%, en önnur breyting verði þar ekki á gerð. Um þetta varð algert samkomulag í hv. Ed., og vildi ég leyfa mér að vonast til, að það gæti einnig orðið hér í þessari hv. deild. Þá var enn fremur gerð í Ed. sú breyting á frv., sem var eftir mjög ákveðnum óskum Sambands ísl. sveitarfélaga, að 0.5% af árlegum tekjum jöfnunarsjóðs renni beint til Sambands ísl. sveitarfélaga vegna rekstrar sambandsins eftir nánari ákvörðun ráðh. Hér er því um fé að ræða, sem sveitarfélögin raunverulega eiga, og það þótti því sanngjarnt og á það var einróma fallizt í Ed. að verða við þessum óskum sveitarfélaganna. Ástæðan til þess, að þau fóru fram á þetta, er sú, að þetta þótti einfaldari leið til þess að afla þeirra tekna, sem sveitarfélögin að öðrum kosti hefðu orðið undir að standa með ákveðnum tillögum til sambandsins, heldur en þurfa að standa í því að innheimta þessi tillög árlega. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að orðlengja frekar um málið, nema sérstakt tilefni gefist til, en vil leyfa mér að leggja til, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Frv. það um atvinnujöfnunarsjóð, sem hér liggur fyrir hv. deild, er flutt í samræmi við þá yfirlýsingu, sem ríkisstj. hefur áður gefið um það, að hún mundi beita sér fyrir því, að settur yrði á fót sjóður, er hefði yfir verulegu fjármagni að ráða, til þess að stuðla að ýmiss konar atvinnuframkvæmdum víðs vegar um landið með það í huga að reyna að tryggja sem bezt jafnvægi í byggð landsins. Að þessum málum hefur verið unnið með ýmsum hætti um alllangt árabil. og skal ég þá eingöngu einskorða mig við það, sem í þrengri merkingu má segja, að hafi verið ráðstafanir til atvinnuaukningar, því að að sjálfsögðu er ótalmargt af því, sem verið er að gera á hverju ári og liggur utan ramma hliðstæðrar löggjafar eða ráðstafana og þessar ráðstafanir eru, til þess fallið að efla atvinnulíf víðs vegar um landsbyggðina og þannig stuðla að jafnvægi í byggð landsins. En það er of umfangsmikið og viðamikið mál til þess að fara út í á þessum vettvangi, enda snertir það ekki í rauninni beint það viðfangsefni, sem hér er til umr. Allt frá árinu 1951 hefur verið ráðstafað af ríkisfé með sérstökum fjárveitingum í fjárlögum tilteknum upphæðum, sem gengið hafa til atvinnuaukningar eða til þess að leysa ýmiss konar atvinnumál víðs vegar um landsbyggðina, og hefur samtals á undanförnu 15 ára tímabili verið varið um 160 millj. kr. í þessu skyni úr ríkissjóði, mismunandi mikið á hinum ýmsu tímum, en nú síðustu árin, eða frá 1962, hefur gilt löggjöf um atvinnubótasjóð, sem þá tók til starfa með ákveðnu ríkisframlagi, og er gert ráð fyrir, að sjóður sá, sem hér er lagt til að stofna, leysi þann sjóð af hólmi. Með þessu frv., sem hér liggur fyrir, er tvennt gert, sem má telja grundvallarbreytingar frá því, sem áður hefur gerzt í þessum efnum. Annars vegar er lagt til, að ráðstafanir þær til atvinnuuppbyggingar víðs vegar um landið, sem að verður unnið, verði gerðar með skipulegri hætti en hingað til hefur verið gert. Vegna hins takmarkaða fjár, sem verið hefur til ráðstöfunar á undanförnum árum, hefur ekki verið hægt að vinna að kerfisbundinni uppbyggingu, en skv. frv. um atvinnujöfnunarsjóð er gert ráð fyrir því, að þessi sjóður vinni fyrst og fremst að því að greiða fyrir því, að framkvæmdar séu þær sérstöku áætlanir til uppbyggingar atvinnulífi og félags- og menningarlífi, sem gert er ráð fyrir að unnið verði að, fyrst og fremst af Efnahagsstofnuninni, annaðhvort af henni af sjálfsdáðum eða þá eftir ákvörðunum eða óskum stjórnar atvinnujöfnunarsjóðs. Er þar gert ráð fyrir tvíþættum áætlunum: Annars vegar fyrir stærri landshluta, svo sem nú er unnið að og er nú að mestu lokið fyrir Vestfirði, og hafin er áætlunargerð í svipuðum stíl fyrir Norðurland, og lokið hefur verið fyrir nokkru áætlanagerð f samgöngumálum fyrir Vestfirði, sem þegar er hafin framkvæmd á og aflað hefur verið verulegs fjár til. Er gert ráð fyrir, að unnið verði áfram að þessum stærri áætlunum, en auk þess er að sjálfsögðu nauðsynlegt að gera áætlanir í minni stíl fyrir einstaka staði eða minni byggðarlög. En höfuðáherzlan er sem sagt á það lögð, sem ég hygg að allir geti verið sammála um, að nauðsynlegt sé að kanna sem rækilegast, hvaða atvinnuframkvæmdir það eru eða aðrar framkvæmdir, sem bezt geti að því stuðlað að tryggja jafnvægi í byggð landsins. Það er vert að gera sér grein fyrir því í sambandi við þetta mál. að reynslan hefur sýnt mjög áþreifanlega, að það eru ekki eingöngu atvinnumálin sjálf í þrengri merkingu, sem sköpum ráða um það, hvort helzt við byggð eða hún eflist í landinu á hinum einstöku stöðum. Þetta hefur orðið sérstaklega áberandi einmitt á síðustu árum, vegna þess að þá hefur hagur fólks batnað mjög víða um landið og það svo, að viða er atvinnulega séð miklu betra ástand en jafnvel á þéttbýlissvæðum. Það hefur hins vegar komið í ljós, að við auknar tekjur fólks gerir það mun meiri kröfur til lífsins á öðrum sviðum, þannig að ef ekki er unnið að umbótum jafnframt á sviði menningar- og félagsmála, þá er hætt við því, að jafnvel hin atvinnulega velmegun geti leitt til þess, að jafnvægisleysi skapist og fólkið telji sig ekki geta fengið í heimabyggð sinni þau þægindi, sem þéttbýlið getur veitt því og það hefur nú efni á að velta sér sjálft. Það er hins vegar svo, að það má gera ráð fyrir og ég tel það fullkomlega eðlilegt, að atvinnujöfnunarsjóður hafi einnig í huga ýmislegt annað en atvinnumálin í hinni þrengri merkingu, þó að það hljóti auðvitað fyrst og fremst að vera verkefni sjóðsins að tryggja það, að nægilega blómlegt atvinnulíf verði á hverjum stað. Það verður jafnframt að koma fram, sem ég hygg að allir hv. þdm. fallist á, að einmitt með hliðsjón af uppbyggingu sjóðsins og því, að gert er ráð fyrir, að hann vinni með kerfisbundnum hætti að uppbyggingu atvinnulífs, þar sem skilyrði eru fyrir hendi, þá er auðvitað ekki með því sagt, að það eigi að verja fé til þess að halda uppi byggð hvarvetna á landinu. Það verður um leið að meta það, hvort það er arðbært og hagkvæmt þjóðfélagslega séð og jafnvel fyrir fólkið sjálft, sem þar býr, að byggð haldi áfram á öllum þeim stöðum, þar sem kann að vera búið í dag. Þetta kom sérstaklega greinilega fram í hv. Ed. við meðferð málsins þar, og var raunar gerð breyting á 1. gr. frv., eins og hún upphaflega var í frv., er það var lagt fram, þar sem var lögð áherzla á, að sjóðnum bæri að styðja að uppbyggingu á þeim stöðum, þar sem yrði að telja, að byggilegt væri frá þjóðfélagslegu sjónarmiði. Þetta er í stórum dráttum verkefni sjóðsins. Því eru sett mjög víð mörk, eins og menn sjá í frv., og það byggist á því, að það er ákaflega erfitt á þessu stigi að segja til um það, hvað verður ofan á í hinum einstöku áætlunargerðum, hvað það verður, sem talið verður nauðsynlegast að leggja áherzlu á, og því ekki talið æskilegt á þessu stigi að marka sjóðnum of þröngan bás. Það er gert ráð fyrir því, að sjóðsstjórn verði kjörin af Alþingi, og fjöldi sjóðsstjórnarmanna við það miðaður, að allir þingflokkar geti átt þar sæti og að öll sjónarmið geti að því leyti komið fram í sjóðsstjórninni. Það verður um leið að leggja á það áherzlu, að það verði leitað eftir því að finna sem breiðast samkomulag fyrir starfsháttum sjóðsins, og það á upp lýsa það í þessu sambandi, að í atvinnubótasjóði, sem starfað hefur um nokkurt árabil, hefur það orðið niðurstaðan, að afgreiðslur sjóðsins hafa þar jafnan verið einróma, og einmitt það ætti að benda til þess, að það hafi verið lögð áherzla á að reyna að skoða málin frá sem flestum hliðum og láta sanngirni og rökrétta hugsun, hlutlausa hugsun þar ráða ákvörðunum manna. Ég hygg ekki, að það sé ástæða til þess að bera neinn kvíðboga fyrir því, að stjórn þessa sjóðs geti ekki markað þær eðlileg starfsreglur innan þess víða ramma, sem hér er settur, og ætti því að vera ástæðulaust að setja reglurnar, a.m.k. á þessu stigi. Það er þá hægt að breyta því síðar, ef það sýni sig, að sjóðurinn starfar ekki á þeim grundvelli, sem Alþ. kynni að hafa ætlazt til. Um sjóðinn að öðru leyti er það að segja, að það, sem mestu máli skiptir varðandi möguleika hans, er að sjálfsögðu það fjármagn, sem hann hefur yfir að ráða. Atvinnubótasjóður hefur haft 10 millj. kr. árlegt framlag úr ríkissjóði. Að vísu hefur hann stundum fengið allverulegar aukafjárveitingar til þess að bæta úr tilteknum vandamálum, sem skapazt hafa, en hinar lögbundnu fjárveitingar hafa verið miðaðar við 10 millj. kr. á ári. Hér er gert ráð fyrir, að stofnfé sjóðsins verði fjórþætt. Í fyrsta lagi eignir atvinnubótasjóðs, sem voru um síðustu áramót um 116 millj. kr. Hafði þá þegar verið afskrifað allmikið af þeim eignum, miðað við það, að á líðnum árum hefur að sjálfsögðu fé sjóðsins, atvinnuaukningarfénu áður, verið varið bæði til styrkja og til ýmiss konar lánveitinga, sem síðan hefur reynzt algerlega útilokað að innheimta. En eftir standa 116 millj. kr., sem að vísu má gera ráð fyrir að þurfi að afskrifa að einhverju leyti, en stjórn atvinnubótasjóðs hafði gert ráð fyrir, að yrði í meginefnum lögð áherzla á að innheimta, en hins vegar að breytt yrði lánsskilmálum og lánin lengd mjög verulega frá því, sem verið hefur, því að sannleikurinn er sá, að það er ekki fyrr en nú 2-3 síðustu árin, sem nokkrar alvarlegar ráðstafanir hafa verið gerðar til að innheimta þetta fé. En á s.l. 3 árum hafa samtals innheimzt rúmar 7 millj. kr. af því, sem atvinnubótasjóður hefur lánað og hafði verið lánað af fé til atvinnuaukningar, en fyrir langflestum þessara lána hafa á undanförnum árum verið tekin veð í viðkomandi framkvæmdum, nema þegar um lán til sveitarfélaga hefur verið að ræða. Í annan stað er gert ráð fyrir, að framlag ríkissjóðs til sjóðsins verði 15 millj. kr. á ári næstu 10 ár, eða samtals 150 millj.kr., sem verði talið með stofnfé sjóðsins. Þá er gert ráð fyrir því, að af tveimur þáttum mótvirðissjóðs verði lagðar til sjóðsins vissar fjárhæðir: Annars vegar af mótvirði óafturkræfs framlags Bandaríkjastjórnar 1960 5 millj. kr., sem eiga að greiðast sjóðnum á næstu 4 árum, 15 millj. kr. á ári 3 fyrstu árin og eftirstöðvarnar á fjórða ári. Og loks, að hálfu mótvirðissjóðs þess, sem hingað til hefur runnið til Framkvæmdabankans eftir ákveðnum reglum og greiðzt hefur af 3.6 millj. kr. á ári, renni eftirstöðvarnar til atvinnujöfnunarsjóðs, en það eru rúmar 40 millj. kr., og verði það greitt sjóðnum á næstu 4 árum, eða 10-11 millj. kr. á ári. Þetta yrði stofnfé sjóðsins. Tekjur sjóðsins er hins vegar gert ráð fyrir, að verði annars vegar vaxtatekjur hans, sem miðað við stofnféð geta orðið verulegar upphæðir á næstu árum, eða þegar nokkrir tímar líða, en að öðru leyti, og er það að sjálfsögðu miklu veigameira mál, að til hans renni ákveðinn hluti af skattgjaldi álbræðslu, fyrstu 9 árin verði það um 70%, sem renni til atvinnujöfnunarsjóðs, en síðan 75%. Eins og hv. þdm. er kunnugt, eru skattgreiðslur álbræðslunnar nokkuð mismunandi eftir árabili. En gera má ráð fyrir skv. því, sem ég hef hér um getið, að tekjur atvinnujöfnunarsjóðs af þessu skattgjaldi verði á árunum 1970-1972 um 11.3 millj. á ári, næstu 2 árin 17 millj. kr. og árin 1976-1978 verði skattgjaldið, sem renni til sjóðsins, orðið 36.2 millj., síðan hækki það í 38 millj. og loks á árunum 1985-1987 verði það orðið 53.9 millj. og hækki þá enn, svo sem áætlun um skattgreiðslur álbræðslunnar gerir nánar grein fyrir og hefur verið margrætt í þessari hv. deild. Skv. þessum tekjum mundi sjóðurinn smám saman byggjast upp allverulega, þannig að þegar á árinu 1966 mundi ráðstöfunarfé hans verða um 44 millj. kr., á næsta ári, 1967, um 50 millj. og síðan fara hækkandi ár frá ári og verða 1975 um 112 millj. kr. Er þá gert ráð fyrir því, að inn komi fé af þeim lánum, sem lánuð verði á næstu árum, en dregin verði þó frá nokkur fjárhæð árlega, sem gangi til styrkveitinga, og í þessari áætlun er aðeins gert ráð fyrir því, að af atvinnubótasjóðslánunum gömlu innheimtist í vöxtum og afborgunum 4 millj. kr. á ári, þannig að sú áætlun ætti að vera mjög hófleg. Það er ekki gert ráð fyrir því í þessari áætlun, að styrkveitingar verði nema um 5% af fé sjóðsins árlega. Það kann að vera, að það verði nokkru meira, en þá er vert að benda á það, að gerð hefur verið breyting á l. um atvinnuleysistryggingasjóð, þar sem gert er ráð fyrir, að 1/4 hluta af vöxtum þess sjóðs verði heimilt að verja sem áhættulánum, sem raunar mundu í ýmsum tilfellum jafngilda styrkjum, og er í því efni m.a. gert ráð fyrir því, að á þessu ári verði allmiklu fé varið til þeirrar aðstoðar við sjávarútveginn, sem sérstaklega hefur verið lögð fram á árinu í ár varðandi Norðurlandið vegna erfiðleika útgerðarinnar þar, og að sá hluti verði veittur til atvinnujöfnunarsjóðs, þannig að á þessu ári mundi atvinnujöfnunarsjóður því ráðstafa um 50 millj. kr. Það hefur komið fram hjá ýmsum í hv. Ed., og ég skal fúslega undir það taka, að æskilegra hefði verið, að þessi sjóður hefði haft yfir meira fé að ráða, en þegar á það er litið, ber að hafa það í huga, að auk þessara beinu fjárframlaga, sem ég hef hér gert grein fyrir, eru atvinnujöfnunarsjóði veittar mjög víðtækar lántökuheimildir hjá framkvæmdasjóði ríkisins annars vegar og jafnframt annaðhvort framkvæmdasjóðnum eða beint af hálfu atvinnujöfnunarsjóðs að taka erlent lánsfé. Það hefur t.d. , eins og hv. þdm. er kunnugt, verið í sambandi við samgönguáætlun Vestfjarða, að tekið hefur verið erlent lánsfé til þeirra framkvæmda, og kann vel að vera, að að því ráði verði einnig horfið varðandi framkvæmdir í öðrum landshlutum og á öðrum sviðum. Lántökuheimildirnar eru það víðtækar, að þær eru við það miðaðar, að atvinnujöfnunarsjóður fái nægilegt ráðstöfunarfé til að geta með eðlilegum hætti unnið að framgangi þeirra framkvæmdaáætlana fyrir einstök byggðarlög, sem gert er ráð fyrir að unnið verði að og atvinnujöfnunarsjóði verði sérstaklega falið að sjá um framkvæmd á. Í því sambandi er vert að leggja áherzlu á það, að atvinnujöfnunarsjóður á ekki að létta í einu né neinu hlutverki af öðrum stofnlánasjóðum, þannig að það fé, sem hér er um að ræða, kæmi algerlega til viðbótar því lánsfé, sem aðrir stofnlánasjóðir veita, og með þetta í huga, þá hygg ég, að við getum í rauninni verið sammála um það, að hér sé þó mjög verulegt spor stigið til þess að bæta aðstöðuna til hinnar atvinnulegu uppbyggingar og greiða fyrir því, að þær framkvæmdaáætlanir, sem gerðar verða, komi að raunverulegum notum og verði í reynd framkvæmdar. Kemur í því sambandi að sjálfsögðu margt til greina og eitt atriði þó alveg sérstaklega, sem ég vil leggja áherzlu á, og það er, að auðvitað er ekki nægilegt að gera áætlun um framkvæmdir, heldur verður að vera fyrir hendi það framtak heiman frá, að þar sé einhver forusta til staðar til þess að standa fyrir framkvæmdunum, því að reyndin er nú einu sinni sú, að það er ekki mjög heppilegt - og er þar vægilega að orði komizt - að byggja upp atvinnulíf staða, ef ekki er fyrir hendi á stöðunum sjálfum framtak manna til þess að standa að þessum aðgerðum og hafa um þær forustu og bera á þeim ábyrgð. Það hlýtur fyrst og fremst að vera hlutverk þessa sjóðs og er undirstaða allrar raunhæfrar uppbyggingar, ef hún á að ná nokkrum traustum árangri, að fyrir hendi sé á stöðunum vilji og framtak til að notfæra sér þá aðstoð, sem kynni að vera kostur á í sambandi við starfsemi atvinnujöfnunarsjóðsins. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að orðlengja frekar um málið, nema sérstaklega gefist til þess tilefni, en vil leyfa mér að leggja til, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja framgang þessa máls með neinu málþófi. Ég get lýst stuðningi mínum við málið, þá hugmynd, sem þar kemur fram. Það vill svo til, að þetta frv. má skoða sem eins konar skugga af frv., sem viðframsóknarmenn höfum flutt hér í hv. Nd. á undanförnum árum, og það er gleðilegt til þess að vita, að við höfum þó ekki unnið til einskis. - Ég er hér með mikinn bunka fyrir framan mig, - já, það er sennilegs fjórum sinnum búið að flytja þetta frv. hér, og mér sýnist, að það hafi þó borið þann árangur, að nú hefur hæstv. ríkisstj. talið sjálfsagt að taka undir þetta mál okkar með því að flytja þetta frv. Að sjálfsögðu er það ekkí á alla grein eins og við höfum lagt til, en hugmyndin er sú sama, og mér lízt á margan hátt vel á frv., eins og það liggur nú fyrir. En hér á árunum, meðan við vorum að flytja þetta frv., var því gjarnan vísað frá með rökst. dagskrá í ein tvö, þrjú skipti, minnir mig, en síðan hefur afstaðan breytzt, þannig að hæstv. ríkisstj. telur eðlilegt að taka undir þetta mál og hefur formað það í þessu frv., sem hér liggur fyrir. Það eru nokkur ár síðan stofnaður var lítill sjóður, sem heitir atvinnubótasjóður, og framan af var talið í stjórnarherbúðunum eðlilegt að vísa þessum frv. okkar frá með þeim rökstuðningi, að atvinnubótasjóður væri starfandi. En eins og ég segi, hefur sá sjóður verið ákaflega févana, en eigi að síður gagnlegur sjóður á margan máta og hefur komið að góðu gagni viða. En hann hefur verið févana. Og ef ég á að bera saman fjárráð atvinnubótasjóðs, eins og þau hafa verið, við skulum segja þessar 10 millj., sem hafa verið aðalféð, sem sjóðurinn hefur haft til umráða, kannske örlítið meira stundum, er augljóst, að hér er um talsvert mikið aukið fjármagn að ræða. En það er rétt, sem ég efast ekki um að sé rétt, sem hæstv. fjmrh. sagði, að ráðstöfunarfé sjóðsins, þ.e. þessa nýja sjóðs, yrði á þessu ári um 44 millj. og kannske 50 millj. á næsta ári, þá er hér náttúrlega um verulega aukningu að ræða. En hins vegar má svo um það deila lengi, hvort þetta fé er nægilegt til þess að mæta þeim þörfum, sem raunverulega eru fyrir hendi í þjóðfélaginu til þess að skapa jafnvægi í byggð landsins. Og ég hygg nú, að það sé mjög hæpið, að það dugi, því að verkefnin eru ákaflega stór. Og þessi verkefni minnka ekki við það, að nú er ráðizt í þær stóru framkvæmdir hér á Suður- og Suðvesturlandi, sem verða aðalverkefni þjóðarinnar næstu árin, jafnvel má segja næstu áratugina, og það má mikið vera til þess að vega upp á móti því. Að vísu hefur hæstv. ráðh. bent okkur á hér, að þessi sjóður stækki og verði öflugri með árunum, og við skulum vona, að svo verði. En hins vegar dylst ekki, að megintekjur sjóðsins, sem eiga að vera skatttekjur af álbræðslunni, fara ekki að koma inn fyrr en á árinu 1970, eftir 4 ár, og á þeim tíma er mikið búið að gera til röskunar jafnvæginu í byggð landsins. En hitt er rétt, að sjóðurinn fær að vísu þarna allmiklu meira fé til ráðstöfunar en atvinnubótasjóður hefur haft, og það munar þó um það, sem það er. En ég vil vara mjög við því að fara að gylla það fyrir landsfólkinu, að þessi sjóður verði sem eins konar mótvægi móti því stóra plani, sem á að framkvæma hér á Suður- og Suðvesturlandi, sem er upp á marga milljarða króna. Það er ekkert efamál, að álbræðslan á eftir að verða ný blóðtaka fyrir það, sem við köllum dreifbýlið, eða fyrir landsbyggðina, sem er utan þessa svæðis. Ég hygg, að hún verði ekki minni blóðtaka en við vitum nú af sögulegri reynslu að t.d. hernámið 1940 var og hervinnan á Keflavíkurvelli 1951 og á þeim árum reyndist líka. Þetta tvennt, bæði hernámið 1940 og síðan vera hersins og þau miklu umsvif, sem urðu í Keflavík, - þetta tvennt varð til þess að raska mjög jafnvægi í byggð landsins, flytja fólkið til, og ég er ósköp hræddur um, að það sama sé að ske nú, og þó að það frv., sem hér er, sé allra góðra gjalda vert, þá verði það þó til lítils í því að vega þar upp á móti. Því miður er nú svo komið, að byggðin er að færast á eitt landshornið, þ.e. Reykjavík og næstu sveitir. Hér í Reykjavík og næstu sveitum býr orðið meira en helmingur landsmanna. Það býr orðið meira en helmingur landsmanna hér, og manni sýnist, að það fari ekki minnkandi. Aftur móti er ástandið þannig úti um landið, að þar virðist fækka fólkinu. Ég segi ekki, að því fækki beinlínis að tölunni til, en því fækkar hlutfallslega miðað við þá fjölgun, sem annars er í landinu. Og það er sú hætta, sem yfir okkur vofir og hefur lengi vofað yfir, en við ættu að vera farnir að þekkja. Og sá sogkraftur, sem héðan kemur að sunnan, hann mun sízt minnka núna, þegar þessar miklu álbræðslufra kvæmdir koma til sögunnar. Það berast fréttir af því norðan af Akureyri, að nú þegar sé farið að hringja í vinnumálaskrifstofuna þar, ekki bara úr Akureyrarbæ, heldur líka úr nágrannabyggðunum, og spyrjast fyrir um vinnuna hér syðra. Menn fylgjast með því, hvað er að gerast í atvinnumálunum, og þangað leitar fólkið, sem að hefur mesta von um vinnu, og ég efast ekki um, að það verður eitt meiri háttar „rennirí“ af verkafólki norðan úr landi og hingað suður. En hvað sem því líður, ég tek þess frv. vel og vona, að það, eins og það er að höfuðstefnu, nái fram að ganga. Lengra verður vist ekki komizt í bili í þessu máli. En ég geri mér ekki neinar gyllivonir um, að það verði til þess að valda straumhvörfum í því, sem við höfum lengi átt í höggi við, sem sé að fólkið flytji hin að suður í einn stað og að atvinnan aftur á móti og atvinnuuppbyggingin sé lítil og ótraus úti um landið. Ég óttast því miður, að þetta frv. verði ekki til þess að valda neinum straumhvörfum í því, ekki sízt þegar það ber að höndum samtímis þessum stórkostlegu framkvæmdum, sem nú er um að ræða og við allir þekkjum og munu hafa það í för með sér, að þúsundir manna flytja sig til í landinu á næstu árum. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri, - en geri ráð fyrir því, að þetta mál gangi til nefndar, og væntanlega verður það rætt þar og þá fluttar brtt. Sjálfur hef ég engar brtt. að flytja á þessu stigi.



Herra forseti. Mig minnir, að það hafi verið einhver um daginn, sem kallaði þetta frv. „samvizkubit ríkisstj.“ í sambandi við alúmínmálið. En ég verð að segja að hún hefur ekki mikið samvizkubit, ef þetta er allt, sem hún ætlar að gera í sambandi við þá ráðstöfun, sem nú er gerð í viðbót við allt annað til þess að reyna að tæma dreifbýlið á Íslandi. Við verðum að gá að því, þegar við erum að ræða um mál eins og vandamál dreifbýlisins, að þarna er að verki ákaflega frumstæður og sterkur kraftur. Þetta er afl, sem er ekki neitt sérstakt íslenzkt fyrirbrigði. Þetta er fyrirbrigði, sem á sér stað alls staðar, þar sem iðnaðarþróun er. Þar dregst fólkið saman á einn stað, og það, sem veldur þessu, er það miskunnarlausa lögmál peninganna, að þegar atvinnulíf er eingöngu hugsað út frá gróða, þá er langpraktískast að hafa þetta allt saman á einum stað, a.m.k. á meðan borgirnar eru ekki orðnar svo stórar, að umferðarvandamálin í þeim verði svo ægileg, að það hreki þá aftur til þess að fara að dreifa þessu dálítið, ljósa orsökina í þessu og síðan reyna að ráða við það afl, sem er svona sterkt í okkar kapitalíska þjóðfélagi, sem dregur fólkið svona ómótstæðilega hingað suður á þennan litla blett í landinu, þá verðum við fyrst að gera okkur ljósa orsökina í þessu og síðan reyna að ráða við afleiðingarnar, og orsakirnar eru beinlínis þessar, að gróðavonin rekur menn til þess að safna fyrirtækjunum hérna saman. Sá náttúrlegi grundvöllur er sjálf gullkista Faxaflóa, og síðan, þegar sjávarútvegurinn skapar möguleika fyrir bæjarmyndun hér, þá skapast iðnaðurinn hér fyrst og fremst. Hér er höfuðborgin, hér eru settar niður bankastofnanirnar, hér safnast auðurinn, auðmennirnir, sem þetta eiga, þennan auð eiga þeir og ráða honum, þeir festa fyrirtækin, þar sem það er praktískast frá þeirra sjónarmiði og getur gefið mesta gróðavon, og þannig hleðst sífellt utan á þetta eins og snjóbolta, sem veltur niður hlíð. Og við sáum það núna seinast, þegar svissneski alúmínhringurinn á að fara að ráða því, hvar hann ætlar að festa sitt fé, þá segir hann: Það er langhagkvæmast, það er langódýrast fyrir mig að gera það hérna, hér vil ég hafa hann. - Ef menn ekki treysta sér til þess að taka stjórnina á þessum straumi og ráða því, hvar fjárfestingin er, hvar fyrirtækin eru staðsett, þá ráða menn ekki við þetta. Það er það, sem er grundvöllurinn að því, það er að ákveða staðsetningu fyrirtækjanna og verða meira að segja stundum að gera það án þess að hugsa um augnabliksgróða. Þetta er það, sem var gert 1944 á vissum sviðum með sæmilegum árangri, og þetta er það, sem verður að gera hérna, ef það á að vera nokkurt vit í þessu. Þetta er það, sem var lagt til og var samþykkt, þegar vinstri stjórnin var mynduð, að skyldi verða gert, en brást, af því að Framsókn hafði þá ekki skilning á því, að það var alveg óhjákvæmilegt að hafa svona heildarstjórn á fjárfestingarmálunum, ef maður ætlaði að reyna að bjarga dreifbýlinu. Hún er kannske búin að fá hann núna, enda eru 7 ár, sem hún er nú búin að vera í stjórnarandstöðu. En þó fannst mér það undarlegt, að hv. fulltrúar Framsfl. skyldu nú vera að lýsa yfir að einhverju leyti, að þetta frv. væri eins og endursköpun á þeirra gamla frv. Mér fannst það satt að segja alltaf lélegt frv. hjá Framsókn og finnst þetta lítið betra. Engu að síður, í svona hallæri eins og er, þá náttúrlega meta menn hvað sem er. En hitt vil ég láta koma fram, að þó að ég efist ekki um góðan vilja, ekki sízt hjá hæstv. fjmrh., í þessum efnum, þá þarf miklu, miklu róttækari ráðstafanir. Þetta hjálpar svo hverfandi lítið. Setjið ykkur bara eitt augnablik í þau spor, að við hefðum haft undanfarin ár sama síldarleysi og ekki haft kraftblökkina og radarinn og síldarmoksturinn, hvernig farið hefði um Norðurland og Austurland. Norðurland er að vísu í sömu vandræðum og var, Austurland heldur þó í og meira að segja heldur eykst. Setjið ykkur þá í þau spor, hvernig þetta mundi allt saman hafa verið hjá okkur. Það voru að koma út Hagtíðindi núna fyrir nokkrum dögum, þar sem var verið enn einu sinni að skýra frá, hvernig hlutfallið væri með byggðina í landinu, og það var annað sérstaklega eftirtektarvert í þeim Hagtíðindum. Það kom nú ekki aðeins í ljós þar, að í Reykjavík, Kópavogi og Hafnarfirði er meiri hluti Íslendinga nú þegar, heldur líka hitt, að hlutföllin á milli unga fólksins og gamla fólksins á þessu svæði, þessu litla 10 km langa svæði, hér og úti um land, þau eru alveg hræðileg. Það er auðséð, að af sjálfu sér skekkist þetta hlutfall meira og meira á næstu áratugum, þó að það takist að stöðva strauminn núna, vegna þess, hve miklu yngra það fólk er, sem er hér syðra nú, ekki sízt ef t.d. eru tekin hlutföll í Kópavogi annars vegar og í sumum sýslum hins vegar. Þarna er því um mál að ræða, sem verður að taka með heildarstjórn á sjálfri fjárfestingunni, og það þýðir sama sem yfirstjórn á útlánum bankanna, á stefnunni í útlánum bankanna, og það er ekkert annað og minna, sem getur dugað til þess að snúa þessum straumi að einhverju leyti við. Það er sjálfsagt að vera með svona frv., borða líka skóbætur, þegar hallæri er. En það, sem hefði þurft að gera, var að gera þarna stórfellda breytingu eitthvað í þá átt að taka heildarstjórn á fjárfestingunni. Það er oft búið að minnast á það á undanförnum árum. Alþfl. hefur hvað eftir annað lýst sig fylgjandi slíku Framsfl. er farinn að lýsa því yfir í orði kveðnu, að hann standi með því. Ég veit ekki, hve lengi Sjálfstfl. ætlar að bíða í þessum efnum. Meginið af sæmilega frjálslyndum borgaraflokkum í Evrópu er þegar komið inn á þá stefnu, að það sé ómögulegt að ætla að ráða við nútíma atvinnulíf með öðru móti heldur en að gera slíkt, og hæstv. ráðh. Sjálfstfl. hafa áður sjálfir tekið þátt í slíkri starfsemi. Mér liggur stundum við að halda, að það, sem sé meinið þarna, sé, að hæstv. ríkisstj. hafi svo slæma sérfræðinga, hennar hagfræðingar hafi svo lítið vit á þessum málum, að þeir hangi enn þá yfir gömlum 19. aldar hugmyndum, jafnvel um frjálsa samkeppni og annað slíkt, þegar þorrinn af hákapítalískum ríkjum í Evrópu, eins og Frakkland eða Noregur eða slík, er kominn inn á að stjórna efnahagsmálunum meira eða minna með heildarstjórn á fjárfestingunni. Það hefði þess vegna verið mjög æskilegt, að í staðinn fyrir þetta litla frv., sem er góðra gjalda vert, það sem það nær, hefðum við fengið frv., stórt í sníðum, til þess að reyna að breyta þessum straumi. Ég minntist á þetta hér, þegar frv. um framkvæmdasjóð, sem nú er afgreitt frá okkur, var til umr., en það er því miður enn eins og að berja höfðinu við steininn að reyna að koma viti fyrir menn með þetta. En helzt væri þess þó að vænta einmitt, að þeir hv. þm. og þeir hæstv. ráðh., sem sjálfir eru frá dreifbýlishéruðunum, fengjust til þess að taka þetta upp, og ég vildi mjög skjóta því til hæstv. fjmrh., hvort ekki mundi vera hægt hér í þinginu að ná einhverju samstarfi um ráðstafanir af viti í þessum efnum, - ráðstafanir, sem ekki mundu heimta neitt fé úr ríkissjóði. Ég skil vel, að það getur verið fyrir mann, sem vill passa vel upp á ríkissjóð, erfitt að vera að láta stórfé úr honum til slíks, enda er það alls ekki aðalatriðið. Hitt er miklu stærra atriði, í hvaða átt sjálfum lánveitingum bankanna er beint. Það er það, sem þarf að stjórna, í staðinn fyrir að moka því til þeirra, sem hafa aðstöðuna bezta hérna í Reykjavík, og hlaða hér hvað ofan á annað. Við skulum nefna sem dæmi um vitleysuna, sem á sér stað hérna í Reykjavík, ef það er rétt, að Einar okkar Sigurðsson ríki ætli að fara að setja upp umbúðaverksmiðju hérna til þess að fá tvöfaldar vélar í sambandi við það að framleiða umbúðir utan um hraðfrysta fiskinn. Fjárfestingin hér í Reykjavík hefur oft verið vitlaus og fer síversnandi, þannig að það væri hægt að spara alveg stórkostlega með því að taka völdin af svo og svo stórum hluta hvað snertir bankalánin og veita því út á land, til þess að forða Reykvíkingum frá þeirri vitleysu, sem alltaf er verið að gera hérna í sambandi við slíkar ráðstafanir. Það að láta þessa hluti ganga svona áfram stjórnlaust og án heildaryfirsýnar þýðir fyrr eða seinna „katastrófu“ fyrir þjóðfélagið, svo að ég tali ekki um „katastrófuna“, sem verst er, og það er ef við ætlum vitandi vits að tæma meira og meira dreifbýlið og gerbreyta þannig þjóðinni, því að það verður ekki sama þjóðin, sem vex upp hérna, eins og sú, sem hefur búið og býr við og berst við erfiðleikana úti um allt land. Þess vegna held ég, að það ætti, hvað sem allar skoðanir snertir, að reyna að fá samkomulag um að stíga stærra skref en þetta, sem vafalaust er stigið af góðum vilja, til þess að breyta þeirri hættulegu þróun, sem allir sjá, en menn glápa á án þess að gera þær ráðstafanir gegn, sem óhjákvæmilegar eru.



Herra forseti. Ég vil þakka þeim tveimur hv. þm., sem hér hafa talað um þetta mál, fyrir þeirra undirtektir. Að vísu voru þeir ekki ánægðir með málið að öllu leyti, sem ég heldur aldrei bjóst við, en þeir ræddu það af hófsemi og skilningi, og ber að virða það og þakka. Það hefði vissulega verið fróðlegt að ræða mörg atriði í þeirra máli, en það skal ég ekki gera, vegna þess að það riður á að koma áleiðis ýmsum málum, og gefst þá kannske einnig kostur á að ræða það frekar. Varðandi þær hugleiðingar, sem hv. 3. þm. Reykv. hér varpaði fram í sinni ræðu, var það vissulega allrar athygli vert, sem þar kom fram. Samvizkubitinu skulum við nú sleppa út af fyrir sig, því að ég mundi segja, að frv. væri allt of stórt, ef það ætti að vera í réttu hlutfalli við samvizkubitið, því að það er ekki til staðar, en því mun annars varpað fram fremur til gamans. En það, sem hv. sagði um skipulag og um vandamál strjálbýlis og þéttbýlis, það er vissulega alveg efnislega rétt. Þetta er vandi, sem allar þjóðir eiga við að glíma og það ekki síður hinar ríku þjóðir, og t.d. hin háiðnvæddu lönd eiga alveg sérstaklega við þennan vanda að glíma, þær þjóðir einmitt, sem er hvað ríkastar í heiminum, og það er hvarvetna miklum erfiðleikum háð að vega hér upp á móti. Hitt er annað mál, sem ég held að við verðu um leið að gera okkur grein fyrir, þó að ég viti, að við erum allir sammála um það, að nauðsynlegt sé að koma í veg fyrir samdrátt byggðarinnar, þá getum við ekki heldur horft fram hjá því, sem einnig á sinn þátt í þessari þróun í öllum löndum, en það er einmitt krafa fólksins um batnandi lífskjör. Endurskipulagning atvinnuvega á þann hátt að byggja upp stórrekstur í æ ríkari mæli hjá hinum iðnvæddu þjóðfélögum hefur leitt til þessarar þróunar. Við skulum gera okkur grein fyrir því einnig hér á Íslandi þó að við allir viljum vinna að því að dreifa byggðinni, að þá er frumkrafa þjóðarinnar sú að búa við sem bezt lífskjör, og okkur hefur sem betur fer á undanförnum árum, - við getum látið það liggja milli hluta hér, hverjum það er að þakka, - þá hefur okkur tekizt að bæta hér lífskjör þjóðarinnar meira en nokkru sinni áður, sem er vissulega gleðilegt. Og undirstaða þess, að það sé hægt að ráðast í stórvirki til þess að jafna hlut strjálbýlisins, er þó það, að afkoma þjóðarheildarinnar sé orðin það góð, m.a. með arðbærum atvinnurekstri, sem lýtur að sjálfsögðu lögmálum arðbærisins fyrst og fremst, að það sé fyrir hendi slíkt fjármagn hjá þjóðinni, að hún geti lagt þarna meira af mörkum. Og m.a. sýnir þetta frv. það, þó að hv. þm. kunni ekki allir að vera ánægðir með það, að þar er beinlínis gert ráð fyrir, að fjármagn, sem þjóðinni áskotnast með sérstökum hætti, verði nú notað til þess að leggja nokkurt lóð til þess að vega upp þann mismun, sem uppbygging iðnþróunar kynni annars að hafa í för með sér. Það er alveg rétt, sem hefur komið hér fram, að gallinn á þessu er auðvitað sá, að það er oftast nær hæg að sýna reikningslega fram á, að það sé hagkvæmast að setja fyrirtækin upp, þar sem þéttbýli er fyrir. Vandinn er svo aftur sá, hvað við getum gengið langt í því að knýja atvinnureksturinn út á þau svið og þau svæði, þar sem ekki er eins arðbært að reka þau, án þess að ganga svo langt, að það komi út í minni afrakstri fyrir þjóðarbúið. Þetta er ekki íslenzkt vandamál, en eins og ég sagði, þetta er vandamál, sem margar þjóðir hafa átt við að glíma, og auðvitað því efnaðri, sem þær eru, því betri aðstöðu hafa þær til þess að sporna hér við fótum, og ég vona það innilega, að við getum í ríkari mæli - og það ekki af neinu samvizkubiti, heldur vegna þess, að við höfum efni á því, einmitt vegna vaxandi framleiðslu og vaxandi möguleika okkar atvinnusviðinu, - þá getum við í æ ríkari mæli stuðlað að því að leggja fram fé til þess, að þetta jafnvægi raskist ekki um of. Ég kem þá enn og aftur að því, sem ég sagði í minni frumræðu, að hér er ekki eingöngu um atvinnumál að ræða. Við sjáum það alveg glöggt, t.d. á Austurlandi, þar sem er meiri velmegun en kannske nokkurs staðar annars á landinu og hærri meðaltekjur fólks, þá hefur samt ásóknin í að flytja í þéttbýlið síður en svo minnkað, jafnvel aukizt. Og þessa sögu er víðar hægt að segja, vegna þess að þá gerir fólkið kröfu til aukinna þæginda og þá verður að taka málið á breiðari grundvelli en eingöngu atvinnulega. Þess vegna er mikil nauðsyn, eins og hv. 3. þm. Reykv. sagði, að gera áætlanir, ekki aðeins á atvinnusviðinu, heldur einnig félags og menningarlega, og ég álít, að það sé ekki með fullri sanngirni hægt að segja það, nema síður sé, að það sé látið arka að auðnu með það, því að það er fyrst núna á síðustu árum, sem eru hafnar kerfisbundnar áætlunargerðir. Bæði hefur ríkið sjálft gert í fyrsta skipti nú síðustu árin áætlanir um sínar eigin framkvæmdir, auk þess eru þær svæðaáætlanir, sem hér er verið að gera. Það er verið að vinna að sérstökum áætlunum núna einmitt varðandi uppbyggingu menntamála næstu árin, sem er mjög brýn nauðsyn að vinna að, og á fleiri sviðum þarf að sjálfsögðu að gera slíkar áætlanir. Þetta kemur auðvitað ekki allt í einu, og það er margt, sem þarf á að líta, en þetta verður að sjálfsögðu að þróast í þá átt, að það sé ekki eingöngu handahófskennt, - það get ég fullkomlega tekið undir, - og það er svo aftur önnur saga, hvað hægt er að ganga langt í þessu efni. En þetta frv., þó að mönnum kunni sumum að þykja það lítið í sniðum, þá legg ég þó áherzlu á, að starfað verði eftir áætlunargerð um uppbyggingu ákveðinna landshluta, og það tel ég vera ákaflega jákvæðan þátt í þessu máli og þátt, sem er umfram það, sem áður hefur verið í þeim frv., sem flutt hafa verið. Hvort sem þetta frv. svo er skuggi af frv. Framsfl., eins og ágætur samþingismaður minn sagði hér í þessari deild, eða bergmál af þeim, eins og annar ágætur samþingismaður minn úr sama kjördæmi sagði í Ed., það skal ég alveg láta liggja á milli hluta. Ég held, að það þjóni ekki ákaflega miklu, ef á að fara að rekja það lengra aftur í tímann. Það vildi nú svo til, að ég flutti sjálfur ásamt fleiri þm. fimm sinnum frv. um þetta mál, áður en frv. þeirra framsóknarmanna sáu dagsins ljós, en ég sé ekki heldur, að það þjóni neinu að vera að vitna í það. Það er ágætt, ef augu manna opnast fyrir því, að það sé nauðsynlegt að starfa að þessu með skipulagsbundnum hætti, en ekki með einhverju fálmi út í loftið, að gera þetta í þetta skiptið og annað í hitt skiptið, án þess að þar sé nokkurt samræmi í vinnubrögðum. Þess vegna vona ég, að hvað sem öðru líður, getum við nú verið sammála um, að þetta sé þó mikilvægt spor í þá átt að vinna að þessum málum með skipulagsbundnum hætti. Ég ætla ekki að fara að ræða um áhrif álbræðslu. Ég býst við, að hv. þm. í þessari d. séu orðnir nægilega þreyttir á því og ég verði væntanlega nægilega þreyttur á því í Ed. að ræða það, þegar þar að kemur. En mér finnst nú minn ágæti samþingismaður úr Norðurl. e., vera nokkuð róttækur í skoðunum, þegar hann heldur, að það muni leiða af sér svipaða tilflutninga og hervinnan hér á stríðsárunum, þó að sé reist verksmiðja, sem í mesta lagi er talin taka 500 manns í vinnu, miðað við þá fjölgun, sem verður á fólki bæði hér og annars staðar á landinu á næstu árum. Auk þess tók ég eftir því, ég held það hafi verið í hinu ágæta málgagni Framsfl. á Akureyri, þar sem var skýrt frá því, að væri farið að hringja í vinnumiðlunarskrifstofu þar og spyrja eftir vinnu syðra. En það fylgdi líka með, að það væri spurt eftir því, hvort þar væri ekki hærra kaup, og það hefur aldrei verið meiningin, að það yrðu greidd hærri laun hér. Auðvitað er hægt að skapa jafnvægisleysi í þjóðfélaginu, og það jafnvægisleysi er þegar fyrir hendi, við skulum gera okkur grein fyrir því. Yfirborganir hér í Reykjavík í byggingariðnaði t.d. eru miklu meiri en annars staðar á landinu, ef þær þá þekkjast þar, nema kannske á Austurlandi, þar sem spennan hefur verið hvað mest, og auðvitað laðast fólk þangað, sem um yfirvinnuna er að ræða. Það hefur verið til staðar hér í nokkur ár, að slíkt ástand hafi verið fyrir hendi. En að öðru leyti skal ég ekki fara út í þessa álbræðslu hér við þessa umr. Það er rétt, að tekjurnar af henni fara ekki að koma fyrr en eftir nokkur ár, og það er ástæðan til þess, að fyrstu árin er gert ráð fyrir því einmitt, að aðrir tekjustofnar atvinnujöfnunarsjóðsins komi til. Og ég vil endurtaka það og leggja á það áherzlu, að ég tel sjálfsagt, eftir því einmitt sem áætlanir gefa til kynna, bæði fyrir einstaka staði og heil byggðarlög, að þá verði notuð heimild laganna til þess að afla lánsfjár, eftir því sem þörf krefur, til viðbótar því, sem aðrir stofnlánasjóðir að sjálfsögðu eiga og er skylt að leggja fram ekki síður á þessa staði en aðra á landinu. Þessi sjóður má alls ekki verða til þess að létta af öðrum stofnlánasjóðum, þannig að þeir skjóti sér undan að lána til framkvæmda í þessum landshlutum. Til allrar hamingju er það nú svo, að atvinna hefur víðast hvar verið næg um landið. Það hafa verið erfiðleikar sérstaklega norðanlands, sem við þekkjum, sem þaðan erum, vegna þess að aflabrestur hefur þar verið, og erfiðleikarnir hafa fyrst og fremst stafað af því, því að á flestum þessum stöðum mundu vera næg atvinnutæki til þess að velta öllum atvinnu, ef aflann skorti ekki. Þarna stöndum við andspænis mjög alvarlegu vandamáli og vandamáli, sem í rauninni sjóður sem þessi leysir ekki nema þá með bráðabirgðaaðstoð, því að það er líka alvörumál að ætla að hverfa frá uppbyggingu á einum stað, sem aðallega hefur miðað, eins og nú hefur verið, að sjávarútvegi, og fara að byggja upp ný fyrirtæki til þess að veita fólkinu þar atvinnu, þannig að ef svo fiskafli legðist að landi, sem oftast nær skilar þó mestum hagnaðinum og er arðbærastur, fengist ekki fólk til að vinna í fiskiðjuverunum. Þarna er um að ræða mikinn vanda og erfiðleika, sem eru sérstaks eðlis og við að sjálfsögðu verðum að vona að verði ekki til langframa, að fiskur komi alls ekki að einum landshluta. Þetta hefur flutzt til, eins og við þekkjum um síldina, kann að gera það aftur, en þetta sýnir okkur einungis einn erfiðleikann, sem er við alla uppbyggingu í þessu landi og gerir líka áætlunargerð ósköp erfiða, að við vitum svo ákaflega takmarkað frá einu ári til annars, hvað við fáum í aðra hönd, einmitt vegna þess, hvað við byggjum á hráefni, sem við ráðum sáralítið eða ekkert yfir. Ég mun svo ekki, herra forseti, lengja þessar umr. meira, en endurtek það, að ég fagna því, að hv. þm., sem hér hafa talað, hafa tekið efnislega vel undir málið, og ég vonast til, að það verði greitt svo fyrir því, að það geti orðið afgr., áður en þessu þingi líkur.



Herra forseti. Allshn. hefur haft mál þetta til meðferðar, kynnt sér það og mælir einróma með samþykkt þess.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja brtt. við það frv., sem hér er til umr., þannig að 50. gr. umferðarl. breytist, og sú breyting, sem hér er farið fram á að gerð verði, er, að dómsmrh, verði heimilað að hafa ökuhraða utan þéttbýlis allt að 90 km á klst. á einstökum vegum, þ.e.a.s. hraðbrautum, og hann geti jafnframt bundið þessa heimild við ákveðna árstíma. Eftir að nýja Reykjanesbrautin hefur verið tekin til notkunar, sýnist ekki ástæða til þess að hafa sama hámarkshraða þar og á öðrum vegum utan þéttbýlis, og þess vegna er þessi till. fram komin um það, að þar mundi verða möguleiki á því að heimila hámarkshraðann 90 km á klst. í stað 70 km. Þar sem sú n., sem hefur haft þetta mál til meðferðar, hefur ekki haft aðstöðu til þess að fjalla um þessa till., er ég að sjálfsögðu reiðubúinn, ef ástæða þykir til, að draga hana til baka til 3. umr.



Herra forseti. Ég álít, að það bresti bæði stjórnarfarslega og síðferðislega heimild til þess að ætla að binda þing og þjóð á lagafrv. eins og þetta til 45 ára og álít, að Alþ. framtíðarinnar og þjóðin séu óbundin af slíkri samþykkt, og segi því nei. Frv. afgr. til Ed.