Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. minni hl. (Jakob Möller) [óyfirl.]: Ég geri ráð fyrir, að stjórnarflokkarnir þykist hafa lagt fram ekki sem óverulegast innlegg í þessu máli sínu. Þetta mál hefir verið tekið til meðferðar hér í Nd., og voru lagðar fram skýrslur frá landlækni um rannsóknir á ýmsum matvælategundum, aðallega innlendum. Þessi skýrsla er eitthvert furðulegasta plagg, sem notað hefir verið sem „agitation“. Öll meðferð er svo slæleg og svívirðileg, að það ætti að láta bæði ríkisstjórnina og þá menn, sem standa á bak við þær aðgerðir, sem hér um ræðir, sæta stórum vitum fyrir. Málið er þannig útbúið, að „áfengisverzlun ríkisins“, sem hefir rekið lítilsháttar efnagerð, hefir ekki getað keppt við þá, sem reka sumskonar iðn í landinu, og hún hefir því séð fram á, að hún yrði að gefast upp fyrir þeim, þrátt fyrir það, að hún notfærði sér aðstöðu sína til þess að hindra, að þessir keppinautar fengju þau efni, sem má telja, að þeim séu nauðsynleg til efnagerðarinnar. Það er ein aðalástæðan, sem færð er fyrir lögleiðingu þessarar einokunar, að fyrirtæki, sem stunda efnagerð, hafi ekki heimild til þess að nota vínanda til þeirrar starfsemi, eða að nauðsynlegt sé að lögleiða einokun til þess að hindra óleyfilega meðferð á vínanda. Þetta fer frv. fram á. Þetta stangast að vísu, en mér skilst, að ekki þurfi sérstakar ráðstafanir til þess að hindra, að fyrirtæki noti vínanda til efnagerðar, því að það er þegar búið að gera það. Það má gera ráð fyrir því, að áfengislöggjöfin breytist innan skamms, og þá hafa allir landsmenn frjálsan aðgang að notkun vínanda. Þess vegna er tilgangslaust að einoka þessa efnagerð til þess að hindra ólöglega meðferð vínanda. Það er því bersýnlegt, að hér liggur annað á bak við. Eins og ég hefi áður tekið fram, er áfengisverzlunin ekki samkeppnisfær í rekstri efnagerðar. Fyrrv. stj. ákvað því, í samráði við landlækni, að láta framkvæma rannsókn á matvælategundum. Það er bersýnilegt, að þessari rannsókn er stefnt að þessari efnagerð, því að til þess að framkvæma þessa rannsókn er fenginn maður, sem þegar er búinn að fá stöðu hjá efnagerð áfengisverzlunar ríkisins. Blygðunartilfinning þeirra, sem fyrir þessu standa, er ekki mikil, en einn af þeim mönnum er fyrst og fremst landlæknir. Hann fær svo skýrslu frá sérfræðingnum. Þessa skýrslu var mönnum alveg ókunnugt um, þangað til hún var birt í þinginu. Þá var því slegið föstu, að hér væru framleiddar eitraðar matvælategundir, en jafnhliða því er lýst yfir því af landlækni, æðsta yfirmanni heilbrigðismálanna, að það hafi ekki verið ætlunin að birta þessa skýrslu, ef þess hefði ekki þurft vegna umræðna á Alþingi. Það, að framleidd eru eitruð matvæli, er í sjálfu sér aukaatriði hjá þessum mönnum, en þegar þetta atriði getur orðið vopn í „pólitískri“ baráttu, þá finnst þessum mönnum sjálfsagt að birta þessa skýrslu. Ég vil spyrja hv.ríkisstj., hvaða ráðstafanir hún hafi gert viðvíkjandi landlækni út af þessu máli. Því er lýst yfir af honum, að honum sé kunnugt um, að framleidd séu eitruð matvæli, en samt ætli hann ekki að gera neitt frekar í þessu máli. Ríkisstj. skipar rannsókn út af þessu máli, sem eðlilegt er. Þegar fram kemur skýrsla frá landlækni um rannsókn, sem leitt hefir í ljós, að framleiddar væru eitraðar matvörur, þá er ástæða til þess að láta fram fara rannsókn. Og það er meiri ástæða til þess, að fram sé látin fara rannsókn gagnvart landlækni, til þess að upplýst verði, hvers vegna hann hafði í byggju að láta þessar skýrslur liggja í þagnargildi án þess að gera neitt frekara. Ef þetta er allt tekið alvarlega, þá sé ég ekki, hvernig ríkisstj. getur komizt hjá því að láta landlækni sæta vítum fyrir meðferð hans á málinu. Ég fyrir mitt leyti tel, að þetta muni stafa af því, að ríkisstj. taki þessa rannsókn alls ekki alvarlega. Annars verð ég að segja, að slík baráttuaðferð af hálfu stjórnarflokks er fyrir neðan allar hellur. Vona ég svo að lokum, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, verði fellt einum rómi hér í hv. deild.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Ég ætla aðeins að gera nokkrar aths. út af ræðu hv. 3. þm. Reykv. Hann minntist á skýrslu, sem gerð var viðvíkjandi matvælarannsókn í sambandi við þetta mál. Þessi skýrsla kom ekki til umr. hér í þessari hv. deild við meðferð málsins, en hafði komið fram við meðferð málsins í Ed. Ennfremur hafa verið blaðaumræður út af þessari skýrslu, sem hv. 3. þm. Reykv. talaði um. Þessi skýrsla var hirt þá fyrst í þessari hv. deild, þegar umr. hófust við meðferð málsins hér. Ástæðan fyrir því, að þessi skýrsla var gefin er sú, að yfirmaður heilbrigðismálanna, landlæknir, varð var við, að haldið var fram kenningu, í sambandi við frv., um það, að grundvöllurinn, sem það byggist á, væri rangur. Því var haldið fram, að hægt væri að framleiða þessar vörur, sem áfengisverzlunin á að fá einkarétt á að framleiða, án þess að nota spíritus. En eins og menn vita, er ástæða til þess að láta þessar vörutegundir falla undir áfengisverzlunina. Það er ekki hægt að búa til þessar vörur án þess að nota spíritus. Í tilefni af því, að hörð ummæli hafa komið fram um þetta atriði, og það frá einni efnagerðinni hér í Rvík, að ekki sé hægt að framleiða þessar umræddu vörutegundir án spíritus, birti landlæknir hluta af skýrslu sinni. Ég vil lesa upp nokkur atriði úr skýrslu þessari, til þess að skýra fyrir hv.þdm., hvað það var, sem frv. fór fram á, sem sé, að ekki væri unnt að framleiða þessa vöru án spíritus. Ég ætla að lesa það upp, sem aðallega snertir bökunardropa. Um rannsókn á þeim, segir svo meðal annars: ..... Til rannsóknar voru 5 mismunandi tegundir bökunardropa, 2 tegundir af vanillindropum, 1 tegund af ananasdropum, 2 tegundir af rommdropum, 2 tegundir af sítróndropum og 2 tegundir af möndludropum. a. Vanillindropar. Til rannsóknar voru 2 tegundir af vanillindropum, nr. 21-23 og nr. 46-48. Í þessum vanillindropum fundust: í nr. 21-23: 1,08 gr. vanillin í 100 ccm. í nr. 46-48: 1,15 g. vanillin í 100 ccm. Til samanburðar má geta þess, að í vanillindropum, sem áfengisverzlun ríkisins framleiðir. eru 5 g. vanillin í 100 ccm., og þar sem það er einungis vanillinið, sem gefur dropunum ilm og bragð, þá eru dropar áfengisverzlunarinnar um það bil fimm sinnum sterkari en þeir sem rannsakaðir voru“. Næst kemur sá kafli, sem snertir sérstaklega þann grundvöll frv., að notaður hafi verið spíritus við framleiðsluna. Þar segir svo: ..... Í dropunum, sem rannsakaðir voru, var vanillinið uppleyst í glycerini, þynntu með vatni og lituðu með sykurlit. Vegna þess, hve sýnishornin voru lítil, var ekki hægt að ákveða magn glycerínsins áreiðanlega. Sé glyceríns neytt aðeins í litlum skammti, eins og á sér stað, þegar bökunardroparnir eru notaðir í kökur, þá mun ekki vera hægt að telja það hættulegt. En við 290° C, og jafnvel neðar, myndast úr glyceríninu acrolein, og þar sem acroleinið veldur eymslum og bólgu í húðinni og slímhúðinni og minnsti vottur þess er eitraður, verður að teljast mjög óheppilegt og hættulegt að nota í bökunardropa glycerin, því að sjaldan mun vera bakað fyrir neðan 290° C. Ef nánari rannsókn leiddi í ljós, að þessi glycerinupplausn væri engin tilviljun, heldur alltaf notuð, mundi vera þörf að banna þvílíka framleiðslu“. Þetta, sem ég las nú upp, sýnir greinilega fram á, að það er rangt, sem haldið hefir verið fram, að ekki þurfi að nota spíritus við framleiðslu bökunardropa. Það er aðeins talað um þetta efni, acrolein, sem geti myndazt, ef glycerin er notað. Fullyrðingar hv. 3. þm. Reykv. um það, að landlæknir sé sekur fyrir það, að hafa ekki stöðvað strax þessa framleiðslu, þegar hann var orðinn var við hana, á ekki við nein rök að styðjast, vegna þess, að hér er talað um, að þetta sé óheppilegt og geti verið hættulegt, en því er slegið föstu, að þetta þurfi ekki að valda tjóni. Hinsvegar er ekki hættulaust að nota þessi efni, sem hér er um að ræða, vilji menn fá góða vöru. Það getur verið, að þetta sé hættulegra en talað er um í skýrslunni, en þessi rök eru þó byggð á þeim grundvelli, að komið sé í veg fyrir það í framtíðinni, að vörur séu framleiddar úr svo lélegum efnum sem hér um ræðir. Ég get því ekki séð, að neitt hafi komið fram, sem geti sýnt fram á, að landlæknir hafi reynzt sekur um þá vanrækslu að hafa ekki stöðvað framleiðsluna strax. Ennfremur segir svo í skýrslunni, út af þessum umr., sem urðu hér í hv. deild: ..... Einn ræðumaður virðist hafa haft það eftir einni efnagerðinni, að til framleiðslunnar væri alls ekki notaður spíritus (og er sennilega átt við æthylalkóhól). Þetta út af fyrir sig eru mjög ískyggilegar upplýsingar, og því fremur, sem þær munu vera sannar. Dr. Jón Vestdal hefir tjáð mér, að við rannsókn á innlendu hárvatni hafi það reynzt vera gert úr propylalkóhóli. En hann telur vafasamt, að propylalkóhól sé til slíks nothæft og muni það fremur verða að teljast alls ónothæft. Af rannsóknum hans á bökunardropum er það nægilega upplýst, að önnur uppleysingarefni en venjulegur vínandi geta verið hættuleg, og alltaf síðri, með því að vínandinn gufar burtu við allan bakstur.“ Ég geri nú ráð fyrir, að mönnum þyki þetta nægilegar upplýsingar til sönnunar því, að það sé á rökum byggt, að leggja þessa framleiðslu undir áfengisverzlun ríkisins, þar sem sannað er, að framleiðsla þessi getur ekki orðið sæmileg eða jafnvel ósaknæm án þess að nota í hana spíritus. En hinsvegar myndi það verða mjög óheppilegt að láta hina einstöku framleiðendur fá vínanda í þessu skyni, þar sem það myndi torvelda svo stórkostlega eftirlit hins opinbera með meðferð iðnaðarspírituss. Og það er einmitt fyrst og fremst af þessum ástæðum, að frv. þetta er borið fram. Hv. 3. þm. Reykv. gerði mikið veður út af því, að rannsókn hefði verið ódrengileg í garð einnar efnagerðar hér í bænum, en færði þó engin önnur rök að þessu en þau, að maður sá, er framkvæmdi rannsóknina, hefði starf hjá áfengisverzlun ríkisins. Ég skal nú ekkert um það segja, hvernig valið á þessum manni er til komið, en hitt er kunnugt, að rannsóknin var framkvæmd að tilhlutun fyrrv. heilbrigðismálaráðh., Magnúsar Guðmundssonar. Ef hv. 3. þm. Reykv. vill beita illyrðum út af rannsókninni, ætti hann því fyrst og fremst að snúa sér þangað. Annars skiptir það vitanlega engu máli, hvort maður sá, er rannsókn þessa hafði með höndum, vinnur hjá áfengisverzlun ríkisins eða ekki, heldur hitt, að hann er sérfræðingur og að ekkert hefir komið fram, sem hnekkt hefir neinu í skýrslu hans. Þess vegna er með öllu ómaklegt og ástæðulaust að vera að reyna að vekja tortryggni í hans gerð, þótt hann hafi gefið því opinbera skýrslu sem sérfræðingur. Hv. 3. þm. Reykv. hélt því fram, að landlæknir væri stórsekur, þar sem hann hefði ekki bannað bökunardropana þegar í stað. Ég hefi nú lesið upp kafla úr bréfi landlæknis til fjhn., þar sem hann tekur skýrt fram, að þessi varningur sé ekki markaðshæfur, og því sé nauðsynlegt, að skýrslan um rannsóknina komi þegar fram við umr. þessa frv., sem hér liggur fyrir. Sýnir það, að landlæknir hefir haft vakandi augu fyrir þeirri nauðsyn, að framleiðslu þessari verði sem fyrst breytt í betra og öruggara horf, og eins og þegar hefir verið sýnt fram á, verður það ekki gert á annan hátt en þann, að áfengisverzlun ríkisins fái á henni einkarekstur.

Frsm. minni hl. (Jakob Möller) [óyfirl.]: Það er vitanlega enginn ágreiningur um það, að hefta beri framleiðslu á eitruðum vörum eða skaðlegum mannlegum líkama. Það, sem um er deilt, er það, hvort rétt sé að banna einkafyrirtækjum að framleiða þær vörur, sem frv. fjallar um, en það er því aðeins rétt, að sannað sé, að einkafyrirtæki geti ekki búið til óskaðlegar vörur af þessu tægi. Hæstv. fjmrh. hélt því fram, að nauðsynlegt væri að nota spíritus í þessar vörur, ef þær ættu að vera sæmileg markaðsvara. Ég vil út af þessum ummælum hæstv. ráðh. benda á það, að þar sem telja má víst, að stórkostlegar breytingar verði gerðar á gildandi áfengislöggjöf á þessu þingi, er engin ástæða til þess framvegis að banna einkafyrirtækjum að nota spíritus til þessarar vörugerðar. Sú ástæða, sem hæstv. ráðh. bar fram fyrir frv., er því alveg fallin burt með breytingunni á áfengislögunum. En auk þess hefir það verið sannað, með a. m. k. alveg jafngóðum rökum og í þessari skýrslu felast, að hægt sé að gera þessa framleiðslu að góðri markaðsvöru án þess að nota spíritus. Yfirlýsing um þetta frá sama sérfræðingnum, sem framkvæmdi rannsóknina, dr. Jóni Vestdal, hefir verið birt hér í blöðunum. Þar lýsir hann yfir því, að bökunardropar frá efnagerðinni „Ljómi“ hér í bænum séu óaðfinnanleg og góð vara, þótt ekki sé notaður í þá spíritus. Enginn hefir haldið því fram, að þessi yfirlýsing sé fölsuð. En með henni er fallin úr sögunni sú eina einasta ástæða, sem þó er nú einskisverð, fyrir frv., sú ástæða, að spíritus þurfi í þessa framleiðslu, en hann megi ekki afhenda einkafyrirtækjum. Hæstv. fjmrh. sagði, að engin ástæða væri til að tortryggja manninn, sem rannsóknina framkvæmdi. En það liggur alveg í hlutarins eðli, að rannsókn hans sé tortryggð. Maður, sem er forstöðumaður efnagerðar áfengisverzlunarinnar, er látinn framkvæma rannsókn á vörum annara efnagerða, keppinauta þeirrar stofnunar, sem hann veitir forstöðu. Þetta leiðir alveg af sjálfu sér, enda gaf skýrslan sjálf þó nokkuð tilefni til tortryggni, bæði að efni og orðalagi. Það þýðir ekki að reyna að koma sökinni um það, hvernig rannsóknin hefir verið framkvæmd eða hvernig henni hefir verið beitt, yfir á fyrrv.dómsmrh. Það var vitanlega ekki nema sjálfsagt að láta fara fram þá matvælarannsókn, er landlæknir krafðist, og það hefði hver ráðh. gert. Hitt gat ráðh. ekki vitað, hver tilgangur landlæknis var með þessari rannsókn, eins og nú er komið fram, bæði í vali mannsins og birtingu skýrslunnar, meðan stendur á því máli, sem hér liggur fyrir, enda þótt landlæknir hefði eftir eigin játningu annars ætlað sér að þegja um það, að eiturvörur væru framleiddar hér á landi. Tilgangur fyrrv.dómsmrh. í þessu máli var því í alla staði lofsverður, en það er allt annað en sagt verður um tilgang landlæknis. Það er auðsætt á því í hvaða tilgangi landlæknir hefir látið framkvæma þessa rannsókn, að hann hefir ekki látið binda hana við matvæli ein, eins og til stóð, heldur ýmsar aðrar vörur, sem einmitt falla undir þetta frv., t. d. hárvötn, sem ég hefi aldrei heyrt talin til matvæla.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Hv. 3. þm. Reykv. segir, að þar sem nú sé fyrir dyrum að breyta áfengislögunum, þá sé sú ástæða fyrir frv. fallin niður, að það torveldi eftirlit með notkun iðnaðarspírituss, að láta þau einkafyrirtæki, sem framleiða þær vörur, er frv. fjallar um, fá spíritus til framleiðslunnar framvegis. Þetta er vitanlega með öllu rangt, því að þótt svo færi, að sú áfengislöggjöf, sem nú gildir, yrði afnumin, þá myndi það leiða til stórum torveldara eftirlits, að öll þessi fyrirtæki hefðu drykkjarhæfan spíritus með höndum. Það má vera, að hv. 3. þm. Reykv. telji það ekki nægilega ástæðu fyrir frv., að það eigi að koma í veg fyrir misnotkun áfengis í landinu, sem gæti orðið allveruleg, eða þann kostnað, er ríkið myndi hafa af því að reyna að hindra slíka misnotkun, en ég álít þetta nægilega ástæðu, og því er frv. komið fram. Út af því, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði um yfirlýsingu dr. Jóns Vestdals um bökunardropana frá efnagerðinni „Ljómi“, vil ég taka það fram, að ég hefi ekki séð þessu yfirlýsingu, en vil þó ekki rengja, að hún hafi verið gefin. En ég vil benda á það, að í skýrslu, sem gefin er til Alþingis og landlæknir ber ábyrgð á, er sagt, að önnur upplausnarefni en spíritus geti verið hættuleg og séu jafnan síðri. Þessa yfirlýsingu tel ég nægilega til að leggja framleiðslu þeirra vara, sem um er að ræða, undir áfengisverzlun ríkisins, þar sem stj. vill ekki láta hvern sem er hafa spíritus til framleiðslunnar. Þá endurtók hv. 3. þm. Reykv. þá staðhæfingu sína, að landlæknir hefði ætlað að leyna rannsókninni. Þetta er auðvitað ekkert annað en fjarstæða. Tilætlunin var að bíða árangursins af matvælarannsóknunum í heild, en skýrsla um nokkurn hluta rannsóknanna var birt fyrr en annars hefði verið gert vegna fjarstæðra ummæla hv. 3. þm. Reykv. hér í deildinni í sambandi við þetta frv. Landlækni var kunnugt um það, að stjfrv. lá fyrir um að leggja framleiðslu á vissum iðnvörum undir áfengisverzlun ríkisins, vegna þess hve vörur þessar höfðu reynzt lélegar hjá einkafyrirtækjunum. Það var því engin ástæða fyrir landlækni að fara að gefa sérstakar upplýsingar um þessar vörur í pólitískum tilgangi. En hann mun ekki hafa getað orða bundizt, er honum varð kunnug röksemdafærsla hv. 3. þm. Reykv. í sambandi við þetta frv.

Stefán Jóh. Stefánsson [óyfirl.]: Ég vil víkja hér nokkuð að þeim ummælum, sem hv. 3. þm. Reykv. lét sér sæma að hafa um landlækni út af rannsóknum þeim, sem hann hefir látið framkvæma á nokkrum matvörutegundum og iðnvörum. Mér gat ekki betur skilizt á hv. 3. þm. Reykv. en að framkoma landlæknis í þessu efni hefði verið slík, að hans dómi, að um fulla afsetningarsök væri að ræða, enda talaði hv.þm. um blygðunarleysi landlæknis í þessu sambandi. En öll þessi stóryrði eru ekkert nema vindhögg, sem stafa af reiði hv. 3. þm. Reykv. yfir því, að landlæknir hefir með skýrslu þeirri um rannsóknirnar, sem Alþingi hefir verið send, hrakið þau ummæli, sem þessi hv.þm. hafði hér eftir einni efnagerð í bænum, að hinar umræddu iðnvörur stæðu samskonar erlendum vörum fullkomlega á sporði. Þegar landlækni bárust til eyrna þessar staðlausu fullyrðingar, taldi hann það skyldu sína að birta Alþingi það, sem þá var komið fram við rannsóknina, og fór mjög í bága við það, sem hv. 3. þm. Reykv. hafði haldið fram. Þessi framkoma landlæknis var því ekki aðeins afsakanleg, heldur sjálfsögð. Þá fann hv. 3. þm. Reykv. landlækni það mjög til foráttu, og vildi enda telja það til glæpsamlegs athæfis, að hann hefði ekki þegar bannað eina tegund af bökunardropum, sem glycerin er notað í, en það getur breytzt í eiturefni við ákveðið hitastig. En hv.þm. gleymir því, að það er allt annað, hvort efni telst eitrað eða hvort það er banvænt. Í fjölmörgun vörutegundum eru eiturefni, en í svo litlum mæli, að þau gera mannlegum líkama ekkert til. Það mun engin ástæða til að ætla, að þessir bökunardropar séu banvænir, þótt þeir „teoretiskt“ geti talizt eitraðir og ef til vill óheppilegir. Það er og auðséð af bréfi landlæknis, að hann hefir ekki talið, að hér væri um bráða hættu að ræða, heldur var á þetta bent, ásamt öðru, til að sýna, að íslenzkur iðnaður er um vöruvöndun ekki kominn á æskilegt stig ennþá. En það er áreiðanlega bezt fyrir þjóðina og framleiðendurna sjálfa, að sem fyrst sé hindraður tilbúningur og sala á sviknum íslenzkum iðnvörum. Þeir, sem að rannsókninni hafa staðið, eiga því skilið lof fyrir það, en ekki last. Það skiptir ekki miklu máli, hvort skýrslan birtist 1-2 mánuðum fyrr eða síðar. Aðalatriðið er það, að rannsóknirnar eiga að vera grundvöllur að nýrri löggjöf um bætt eftirlit með matvælaverzlun og iðnrekstri. Og þeim tilgangi munu þær ná innan skamms tíma að öllu forfallalausu. Ég verð að segja það, að mér þótti ummæli hv. 3. þm. Reykv. um landlækni sem embættismann koma úr hörðustu átt. Það er dálítið óviðfelldið, að einhver langhæfasti og samvizkusamasti embættismaður landsins skuli verða fyrir slíkum árásum af hálfu þess hv.þm.

Frsm. minni hl. (Jakob Möller) [óyfirl.]: Þessi „pathos“ hv. 1. landsk. yfir landlækni og embættisfærslu hans minnir mig dálítið á það, hvernig viðtökur skýrsla landlæknis fékk hjá meiri hl. fjhn., þegar landlæknir sendi hana. Hún kom nú að vísu ekki í hendur n., ef ég man rétt, fyrr en málið var komið út úr deildinni. Skýrslan hafði víst tafizt í Alþýðuprentsmiðjunni, a. m. k. var í henni einhverskonar formáli í blýantssvigum, sem áður hafði birzt í Alþýðublaðinu. En það er nú auðvitað eins og hv. 1. landsk. finnst það eiga að vera, að skýrslur, sem þinginu eru ætlaðar, gangi fyrst gegnum Alþýðuprentsmiðjuna. En þegar skýrslan var nú loksins komin til þingsins, vildi enginn í meiri hl. n. skipta sér neitt af henni eða gera neinar ályktanir út af henni. Þetta ber heldur illa saman við þá lofgerð, sem hv. 1. landsk. flutti nú um ábyrgðartilfinningu og samvizkusemi landlæknis. Hv. 1. landsk. viðurkenndi, að eitur væri í fjölda vara, án þess að það gerði mannlegum líkama skaða. Þetta vita allir, og ef svo er, að þetta eitur í bökunardropunum gerir engum neitt til, þá er ekkert við því að segja, þótt landlæknir hafi leynt skýrslunni og ætlað að leyna henni áfram, en annars er það stórvítavert. Því að það er auðvitað ekkert annað en heimska og barnaskapur hjá hæstv. fjmrh. að segja, að landlæknir hafi litið svo á, að ekki gerði til, þótt droparnir væru seldir nokkurn tíma. Ef þeir voru eitraðir, þoldi það auðvitað enga bið, að banna þá. En hitt er líka vítavert af landlækni, ef hann hefir vitað, að droparnir voru ekki hættulegir, að reyna í skýrslunni að telja almenningi trú um, að þeir væru eitraðir, á móti betri vitund. Hvernig sem á þetta er litið, á landlæknir mikið ámæli skilið fyrir hneykslanlega framkomu í málinu. Ef hann gegn betri vitund hefir verið að koma því inn hjá almenningi, að hér sé um skaðlega vöru að ræða, þá ætti hann að sæta vítum fyrir það. Hæstv. fjmrh. var ennþá að halda því fram, að skýrslan væri rétt að því leyti, að þessa ákveðnu vörutegund væri ekki hægt að framleiða án spírituss. Ég gat um vottorð í minni fyrri ræðu um hið gagnstæða. Vottorðið er frá Jóni Vestdal, og vefengdi hæstv. ráðh. ekki, að það væri rétt. Vottorðið skal ég nú lesa upp, með leyfi hæstv. forseta: „Til Efnagerðarinnar Ljómi Reykjavík. Eftir beiðni yðar hefi ég keypt í verzlunum hér í bænum þrjár tegundir af bökunardropum frá yður (Ljóma bökunardropum), sem sé sítrónudropa, möndludropa og kardemommudropa, og hefi athugað, hvort í þeim væri glycerin. Í engum af þessum dropum hefir fundizt glycerin, heldur eru þau efni, sem ætluð eru til að gefa kökunum ilm og bragð, leyst upp í parafinolíu, en úr henni getur ekki myndazt acrolein og er hún óskaðleg til notkunar í bökunardropa. Eftir ósk yðar mun ég framvegis kaupa öðru hverju þessar þrjár tegundir af bökunardropum í verzlunum hér, til að hafa eftirlit með, að í þá séu ekki notuð nein skaðleg efni. Virðingarfyllst, Jón E. Vestdal (Sign.)“. Með þessu er sannað, að hægt er að búa til bökunardropa án þess að nota til þess vínanda og að þeir séu ekki neitt skaðlegir. Af þessu einu er burtu fallin sú ástæða, að þetta frv. sé fram borið með þeim rökum, sem það er byggt á, því að hæstv. ráðh. undirstrikaði það í ræðu sinni áðan, að þessa vöru væri ekki hægt að framleiða nema með spíritus. Hinsvegar er það auðvitað misskilningur hjá hæstv. ráðh., að nauðsynlegt sé að hafa sama eftirlit með iðnaðaráfangi eftir að búið er að gera breytingu á áfengislögunum. Það er ómögulegt að koma í veg fyrir það, eftir að breytingin er komin í framkvæmd, að hver maður, sem vill, geti komizt yfir vínanda, þó að ekki verði seldur hreinn spíritus til almennings. Ég sé enga ástæðu til þess að hafa eftirlit með þessu, en þó svo verði ekki, þá sé ég enga ástæðu til þess að banna iðnaðarmönnum að fá spíritus til sinna þarfa. Það er óhugsandi að þeir misnotuðu það með því að selja óblandaðan spíritus til drykkjar, þegar hægt er að fá sterkt áfengi hindrunarlaust í verzlunum, og jafnvel þótt það væri gert, mundu þeir geta búið til spíritus úr því áfengi, sem þeir geta fengið. Það er því óhugsandi og kemur ekki til mála að hindra það, að iðnaðarmenn geti fengið spíritus til sinnar iðnaðarframleiðslu. 

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Það er aðeins örstutt aths. Ég hafði ekki séð þetta vottorð frá Jóni Vestdal, en nú hefi ég heyrt það, og í því stendur ekkert annað en það, að hægt sé að búa til bökunardropa og nota við það sérstakt efni, án þess að þeir verði skaðlegir. Það er ekki nægilegt, þó að bökunardroparnir séu ekki eitraðir, þeir verða einnig að vera nothæfir til þess, sem þeir eru ætlaðir, og þess vegna hnekkir þetta vottorð ekki þeim grundvelli, sem frv. er byggt á, þar sem það er byggt á því, að ekki sé hægt að framleiða nothæfa bökunardropa án þess að nota til þess spíritus.

Það er vitleysa

. Það er alls ekki vitleysa, vegna þess, að ekki er hægt, eftir þeirri skýrslu, sem fyrir liggur, að gera bökunardropa nothæfa, nema með því að nota þetta efni í þá, þó að hægt sé að gera þá óskaðlega, það er annað atriði, og þó að hægt sé að framleiða eitthvað, sem kallað er bökunardropar, þá er það ekki nægilegt; það verður að vera fullkomin vara, sem hægt er að bjóða fram og er samkeppnisfær. Og þar sem ekki er hægt að framleiða þessa vöru fullkomlega án þess að nota í hana spíritus, þá er sjálfsagt að láta það fyrirtæki framleiða þessa vöru, sem hefir spíritus með höndum. Um eftirlitið sagði ég það vitanlega, að það væri nauðsynlegt með úthlutun iðnaðaráfengis, þó að áfengislöggjöfin yrði afnumin.

Stefán Jóh. Stefánsson [óyfirl.]: Það eru aðeins tvö atriði, sem ég þarf að leiðrétta hjá hv. 3. þm. Reykv. Þessi hv.þm. vildi halda því fram, að skýrslan, sem landlæknir sendi fjhn. þessarar d., hefði verið lengi á leiðinni og hefði komið við á Hverfisgötu hjá Alþýðublaðinu. Ég get upplýst hv.þm. um það, að þessi skýrsla barst form. fjhn. rétt fyrir 3. umr. þessa máls hér í d., en svo var enginn fundur haldinn í n. frá því að skýrslan barst n. og þangað til frv. kom til 3. umr. Þessi skýrsla var komin til fjhn. áður en birtist útdráttur úr henni í Alþýðublaðinu, og þeir grunsamlegu svigar, sem hv.þm. sá í skýrslunni, eiga ekki rót sína að rekja til Alþýðublaðsins, heldur til form. fjhn., hv. 2. þm. Skagf., eins og hann mun geta borið um, ef hann sér ástæðu til. Hitt atriðið vildi ég leiðrétta einnig, að hv.þm. sagði, að fjhn. hefði ekki séð ástæðu til þess að gera neitt út af skýrslu landlæknis, sem send var n., og að n. hefði fundizt hún lítilsverð, þessi fullyrðing er röng. Eins og ég sagði áðan, kom skýrslan til form. n. áður en málið var afgr. úr d., en enginn fundur var haldinn í n. áður en það var afgr. til Ed. Ég sá því ekki ástæðu til þess að ræða skýrsluna sérstaklega, þar sem hún snerti aðeins það mál, sem búið var að afgr. frá n. og út úr þessari hv. d., og hinsvegar engin ástæða fyrir n. að taka þessa skýrslu til athugunar að öðru leyti en því, sem við kom þessu frv., sem hér liggur fyrir. Að öðru leyti hefir hún verið tekin til athugunar af hæstv.ríkisstj., þannig, að fyrirskipuð hefir verið opinber réttarrannsókn út af þeim upplýsingum, sem komið hafa fram í þessari skýrslu. Ég ætla, að meginþorra af mönnum hér í bænum hafi fundizt, ekki einn sinni æskilegt, heldur sjálfsagt, að rannsókn væri látin fara fram í þessu máli, því að það hefir verið í meðvitund manna, a. m. k. húsfreyjanna, að allar iðnaðarvörur væru ekki sem vandaðastar, og þegar það var staðfest með rannsókn fræðimanna á þessu sviði, þá var líka sjálfsagt að láta dómstólana rannsaka það. Og nú bíðum við átekta með að sjá, hvað af þessari rannsókn leiðir, og ég ætla, að af henni leiði það, að landlæknir og aðrir, sem hafa haft þetta mál með höndum. hafi unnið þarft verk og séu allra sízt ámælis verðir.

Frsm. minni hl. (Jakob Möller) [óyfirl.]: Út af því, sem hv. 1. landsk. sagði um að þessi skýrsla hefði ekki komið Alþingi við að neinu öðru leyti heldur en því, er snertir þetta mál, sem hér liggur fyrir til umr., þá vil ég spyrja hann, hvernig hefði farið, ef engar umr. hefðu orðið um þetta mál og það hefði farið þegjandi og hljóðalaust í gegnum þingið. Þá hefði þessi skýrsla alls ekki komið fram, og þá hefði heldur ekki þessi rannsókn verið fyrirskipuð, sem hæstv.ríkisstj. er nú búin að fyrirskipa, og sem hv. 1. landsk. var að belgja sig út af, hvað sjálfsagt og nauðsynlegt það hefði verið, til þess að húsmæðurnar í bænum fengju ekki skemmda vöru. Þessi skýrsla kemur Alþingi við að meira leyti en því, er snertir þetta mál. Hún var send fjhn., sem fulltrúa Alþingis, til þess að gera út af henni það, sem n. þótti rétt og skylt að gera, eða svo verð ég að líta á það. Það getur verið, að landlæknir hafi ekki sent skýrsluna í þessu augnamiði og að hv. 1 landsk. hafi ekki tekið á móti henni með þessum skilningi, en þegar ég spurði hvað fjhn. ætlaði að gera við þessa skýrslu, þá var það út frá því spurt, að ég taldi n. skylt að gera einhverjar ráðstafanir út af skýrslunni, t. d. að skora á ríkisstj. að láta fara fram rannsókn, sem ekki var búið að fyrirskipa þegar skýrslan kom til n. og þar til umr. En þrátt fyrir það, að hv. 1. landsk. slær því föstu nú, að sjálfsagt hafi verið að láta fara fram opinbera rannsókn í þessu máli, þá segir hann, að fjhn. sem fulltrúi Alþingis hefði ekki átt að skipta sér neitt af henni, úr því að þetta frv. var komið út úr deildinni. Hann ætlast til þess, að fjhn. hagi sér eins og landlæknir, að láta skýrsluna liggja í þagnargildi, ef ekki hefði komið til, að hana þurfti að nota í pólitísku augnamiði. Það, hvort seldar eru eitraðar vörur í landinu, skiptir engu máli, en af það var pólitískur hnekkir fyrir stjórnarflokkana, að legið var á skýrslunni, þá var sjálfsagt að bregða af blæjunni og birta skýrsluna, en fyrr ekki. Út af því, sem hæstv. fjmrh. var að tala um vottorð Jóns Vestdals, að bökunardropar smjörlíkisgerðarinnar „Ljómi“ væru ekki nothæfir, þá liggur það í hlutarins eðli, að það er alveg samskonar vitleysa og þessi hæstv. ráðh. er alltaf vanur að fara með. Til hvers heldur hæstv. ráðh., að þessi efnagerð sé að búa til bökunardropa, ef þeir eru ekki nothæfir? Og til hvers heldur hann, að þessi efnagerð sé að leggja í þann kostnað að láta rannsaka þessa dropa sérstaklega og fá vottorð um, að þeir séu óskaðlegir, ef hún getur ekki selt þá og þeir eru ekki nothæfir? Það er ástæða til þess að bera fram tilmæli til stjórnarflokkanna, hvort þeir geti ekki haft einhver ráð með að koma í veg fyrir, að þessi hæstv. ráðh. sé að flónska sig í umr. eins og hann gerir þráfaldlega, bæði í þessari hv. d. mg eins í hv.Ed. - gera sig beran að fáfræði og flónsku, sjálfum sér og stjórnarflokkunum til hinnar mestu hneisu. - 

Sigurður Einarsson [óyfirl.]: Í sambandi við þessar umr., sem hér hafa farið fram um þetta mál, þykir mér rétt að benda á, að því hefir ekki verið hnekkt með einu einasta orði, að eftirlit verði að fara fram um notkun iðnaðaráfengis, hvernig sem fer um áfengislöggjöfina hér á þingi, og að þetta eftirlit hlýtur að verða umfangsmikið og kostnaðarsamt, svo framarlega sem þess er ekki gætt að gera það ekki erfiðara né umfangsmeira en þörf er á. Í öðru lagi þykir mér miklu máli skipta, að það er orðið viðurkennt og vitað af hverjum manni, að það hafa orðið ærnar misfellur á því, hvernig vissar tegundir af hérlendri framleiðslu eru. Það hefir ekki verið leitazt við að hnekkja þeirri öruggu staðreynd með öðrum rökum en að það finnist aðrar vörutegundir, sem ekki séu skaðlegar. Vitanlega er það svo, að það eru til margar tegundir, sem hvorki er skaðleg né slæm vara, en það verður ekki gengið fram hjá því atriði, hvernig á því stendur, að svo mikil brögð eru að því, að miður góð vara, og ef til vill skaðleg vara, finnst í þessari framleiðslu. Ég get ekki hugsað mér, að það sé af löngun hlutaðeigandi framleiðanda til þess að svíkja sína vöru, að hún er skaðleg, en ætli það láti ekki nærri, sem sagt hefir verið áður í sambandi við þetta frv., en gleymzt hefir í þeirri deilu, sem um það hefir orðið við þessa umr., að það sé sakir þess, að markaðurinn er svo takmarkaður, að það eru litlar líkur til, að margar hérlendar efnagerðir geti haft hver um sig á boðstólum fyrsta flokks vöru, þegar við það bætist, að þær skortir nauðsynleg efni til þess að geta búið til góða vöru. Það er ekki löngunin til að svíkja, sem þessu veldur, heldur er aðstaða þeirra þannig, og tryggingin verður mest fyrir því, að varan sé góð, ef einn aðili er gerður úr garði, sem bezt skilyrðin hefir, til þess að framleiða hana. Hv. 3. þm. Reykv. leiddi út af öllu þessu þá ályktun, að þetta frv. ætti að fella við þessa umr. Ég sé ekki, hvernig á að fara að álykta svo, út frá þeim upplýsingum, sem fram hafa komið. Enginn þessara manna, sem eru í andstöðu við þetta frv., treystir sér til að færa að því rök, að þeir ágallar, sem hafa orðið á þessari framleiðslu hjá vissum mönnum, mundu hverfa úr sögunni, þó að frv. yrði fellt. Hv. 3. þm. Reykv. talaði mikið um, og virtist hneykslaður yfir því, að ekki skyldi hafa farið fram rannsókn hjá þessum mönnum fyrir löngu. Eina vonin, sem þeir gera sér á þessu sviði, byggist á því, að hægt sé að líta hvern óhappamanninn á fætur öðrum, í stað þess, að hægt er að komast hjá því með þeirri einföldu framleiðsluleið, sem frv. gerir ráð fyrir. Hv. 3. þm. Reykv. sagði þá hlægilegu setningu í sinni ræðu, að hann kvaðst ekki vita, hvort hárvatn væri matvæli. Það getur verið mikið vafamál, hvar í flokki eigi að skipa hárvatni. Þessi hv.þm. hefir ekki viljað kalla tóbak óþarfa, heldur almenna neyzluvöru. Ef til vill lítur þessi hv.þm. á hárvatn sem neyzluvöru, en þá er það vara, sem hefir sýnt, að hún getur orðið skaðleg heilsu manna, en hann taldi, að ekki ætti að gera leik að því, að stofna til slíkrar hættu. Ég ætla að láta gilda um þetta sömu röksemd sem ég færði fram áðan, að ég geri ráð fyrir, að það hafi hvorki verið af yfirlögðum fantaskap eða löngun til þess að hafa á boðstólum hættulega vöru, heldur það, að yfirleitt eru ekki möguleikar á að hafa þessa vöru góða, nema að taka framleiðslu þeirra í hendur áfengisverzlunarinnar, sem ein hefir nauðsynleg efni til þess að gera það. Á annan hátt er ekki hægt að fyrirbyggja, að slíkir atburðir eigi sér stað. Ég held, að mér sé óhætt að segja, að ég hafi einhversstaðar séð á prenti framfærða afsökun fyrir því, að hárvatnið væri eitrað, af því að ekki væri hægt að fá óskaðleg efni til þess að framleiða þessa vöru. Það væri ákaflega hlægilegt, ef af þessu mætti álykta, að í stað hinna vantandi efna væri sjálfsagt að nota eitur. Það gæti leitt út í heldur óþægilega hluti. Ég held, að það sé óhætt að slá því föstu, hvernig sem mönnum þóknast að deila um skýrslu landlæknis, að það er engin leið til þess að tryggja, að þessi vara verði eins góð og framast er unnt, önnur en að hverfa að því ráði, sem frv. gerir ráð fyrir. Afleiðingin af því, sem upplýzt hefir viðvíkjandi þessu máli nú við umr., er ekki sú, sem hv. 3. þm. Reykv. vildi vera láta - að það eigi að fella frv. - heldur að það eigi að ganga fram, og menn ættu að þakka sínum sæla fyrir, að ekki er heimilað að nota eitur til þessarar framleiðslu.

Frsm. minni hl. (Jakob Möller) [óyfirl.]: Hv. 1. landsk. sagði, að ég hefði vakið máls á skýrslu landlæknis í því skyni að koma fram ávítun á hendur landlækni. Hv. þm. misskilur þetta herfilega. Ég spurðist fyrir um það, hvort n. vildi ekki taka þetta mál fyrir og hvort henni þætti ekki ástæða til neinna aðgerða. En því var svarað á þá lund, að til þess þætti ekki ástæða. Þá spurði ég, þegar ég sá, hverjum augum hv. meiri hl. n. leit á skýrsluna, hvort þeim fyndist ekki ástæða til að athuga meðferð landlæknis á þessu máli. Það var ekki nema um tvennt að ræða, annaðhvort var skylt að taka skýrsluna alvarlega og gera einhverjar ráðstafanir, eða, ef hún var ekki tekin alvarlega, þá varð ekki hjá því komizt að víta landlækni, og það var líka full þörf á að víta landlækni fyrir dráttinn, ef átti að taka skýrsluna alvarlega. Ég vil vekja athygli á því, sem hv. 1. landsk. sagði, að hann væri mér þakklátur fyrir, að ég hefði orðið þess valdandi, að skýrslan kom fyrr fram. Í þessu felst ásökun á landlækni fyrir að hafa ekki birt skýrsluna fyrr. Ég veit ekki, fyrir hvað löngu hann var búinn að fá skýrsluna, en það er yfirlýst, að hann ætlaði ekkert að gera út af þessu fyrr en eftir nýjár. Ef hv. 1. landsk. er mér þakklátur fyrir að hafa orðið þess valdandi, að skýrslan kom fram tveimur mánuðum fyrr en landlæknir ætlaðist til, þá hlýtur hann að vita landlækni fyrir að láta hana ekki koma fyrr fram. Hv. 9. landsk. hefir sýnilega ekkert skilið af því, sem ég sagði um þetta mál, og heldur ekki það, sem hann sjálfur var að segja.

Jón Auðunn Jónsson Ég hefi leyft mér að koma fram með brtt. við frv., sem fer í þá átt, að meiri hl. bæjarstj. geti ráðið, hvort uppkosning fer fram eða ekki. Hygg ég, að flestir geti verið sammála um, að bæjarfél. eigi þar mest í húfi, og því ekki rétt að taka öll ráð af bæjarstj. í þessu máli. Hefi ég svo ekki frekar við að bæta það, sem ég hefi áður sagt.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Frv. þetta er komið frá hv.Nd. og var flutt þar af hv.þm.N.-Þ. Málið hefir fengið ýtarlega athugun í Nd., og var m. a. sent stjórn síldarverksmiðjunnar til umsagnar. Er umsögn hennar prentuð í nál.allshn.Nd. Telur stjórn síldarverksmiðjunnar rétt, að ríkið kaupi verksmiðjuna með þeim forsendum, sem hún tilgreinir. Þess skal getið, að í þessari umsögn er komizt að þeirri niðurstöðu, að með þeim endurbótum, sem þurfi að gera á verksmiðjunni, muni hún kosta um 200 þús. kr., og þykir það hæfilegt, miðað við afköst. - Allshn. Ed. hefir athugað frv. og leggur til, að það verði samþ.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Mér þykir rétt, áður en skilizt er við þetta mál, að segja um það nokkur orð, þó ég sé ekki á móti, að ríkisstj. sé veitt sú heimild, sem frv. gerir ráð fyrir. Ég tel sjálfsagt að rannsaka ýtarlega, hve hagkvæm kaup þetta eru. Þó sjálf verksmiðjan sé ódýr - ekki nema 40 þús. kr. - þá er gert ráð fyrir, að hún þurfi viðgerð fyrir 160 þús. kr., og er þá komið upp í 200 þús. kr., sem er allmikið verð. Ég verð að segja, að ég er ekki sannfærður um, að skynsamlegt sé að gera þessi kaup. Þykir mér líklegt, að verksmiðjan verði starfrækt áfram af eiganda, ef hann getur ekki selt. Mun hann tæplega láta eignina standa vaxtalausa, hafi reksturinn gengið sæmilega. Þó lega staðarins sé góð, eru þar ýmsir meinbugir á, t. d. lítil og ekki góð höfn. Einnig er þess að gæta - þó hv.þdm. finnist e. t. v. kenna kjördæmareipdráttar -, að vegna Austfjarða væri síldarverksmiðjan bezt sett á Seyðisfirði. Eftir því, sem síldin hagaði sér í sumar, þar sem hún var engu minna fyrir austan Langanes en vestan, held ég, að sá staður væri betur fallinn fyrir verksmiðju en Raufarhöfn. Þess má einnig gæta, að verksmiðjan þar mun verða rekin áfram. Þótti rétt að taka þetta fram, þó því fari fjarri, að ég sem atvmrh. muni ekki nota heimildina, ef kaupin virðast við nánari athugun hagkvæm.

Magnús Guðmundsson Þetta mál er gamall gestur hér á Alþ., en hefir dagað uppi hingað til. Í tilefni af því, sem hér hefir komið fram, vil ég láta í ljós ánægju mína yfir þeirri yfirlýsingu hæstv.atvmrh., að hann muni athuga þetta mál vandlega, áður en kaup yrðu gerð á verksmiðjunni. Verksmiðjan er lítil og ekki mikils virði, enda á hún ekki að kosta nema 40 þús. kr., en viðgerðin 160 þús. kr. Það er því ekki um að ræða, að hér sé verið að kaupa verksmiðju, heldur lítinn part af verksmiðju. Þess verður að gæta, að það eru takmörk fyrir því, hvað ríkið getur sett mikið fé fast. Afköst jafndýrrar verksmiðju og þessi verður orðin, að viðbættum viðgerðar- og aukningarkostnaði, sýnast líka mjög lítil, ef ekki er búizt við, að hún bræði nema 600 mál á sólarhring. Mér er kunnugt um, að einstakir menn hafa komið upp verksmiðju við Eyjafjörð, sem kostaði um 200 þús. kr. og sagt er, að bræði um 1100 mál á sólarhring. Það er því ekki efnilegt fyrir ríkið að keppa við verksmiðjur einstakra manna, sem afkasta helmingi meira, en eru þó ódýrari. Um verksmiðju á Seyðisfirði skal ég ekki ræða, en er hræddur um, að það sé rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að meðmæli hans með síldarverksmiðju þar verði talin kjördæmareipdráttur.

Sigurjón Á. Ólafsson Út af þeim umr., sem hér hafa fallið, vil ég í fáum orðum lýsa minni skoðun á málinu, þó afstöðu mína megi sjá af nál. Ég get í þessu máli ekki gengið framhjá þeirri staðreynd, að hér er um verulegar atvinnubætur að ræða fyrir lítið þorp. Hitt er þó e. t. v. þyngra á metunum, að eftir því, sem kunnugir menn hafa tjáð mér, er lega staðarins mjög hagkvæm, því síldin liggur oft síðla sumars við Langanes og þar í grennd. Er því mjög þægilegt fyrir minni skip að geta losað þar síldina, en þurfa ekki að fara með hana til Siglufjarðar. Er líka hentugt fyrir ríkisverksmiðjuna á Siglufirði að eiga þarna útibú fyrir smærri skipin að leggja upp á, enda kemur það fram í áliti verksmiðjustjórnarinnar. Hvort heppilegra sé, að verksmiðjan sé á Seyðisfirði, skal ég ekki þrátta um. Þó má benda á, að á Norðfirði er nú síldarverksmiðja, og fyrir þann skipastól, sem nú er á Austfjörðum, ætti hún að vera nægileg fyrst um sinn. Ef um það er að ræða, að síld veiðist austanvert við Langanes, er ekki langt með hana til Raufarhafnar. Að vísu er alllangt sunnan af Austfjörðum, en um það skal ég ekki deila við hæstv. ráðh. Af þeim tveim ástæðum, sem ég hefi hér nefnt, er ég því fylgjandi, að heimildin sé veitt, og greiði atkv. með frv. Hitt er annað mál, hvort heimildin verður notuð, ef vissa er fyrir því, að verksmiðjan verði rekin. Vil ég ekki ræða um það á þessu stigi málsins.

Páll Zóphóníasson Það er í þessu mikilsverða máli ýmislegt, sem mig langar til að fá upplýsingar um. Verið getur, að ég fái einhverjar upplýsingar, þegar nál.mþn. í sjávarútvegsmálum verður lagt hér fram. En ég er ekki viss um, að ég í því fái allar þær upplýsingar, sem ég vildi, og því vildi ég leyfa mér að spyrja hv.flm. nokkurra spurninga. Ég tók svo eftir af hv.flm. þessa máls hér í hv. d., að það væru 877 menn, sem þeir hefðu rannsakað efnahag hjá. Ég vissi það fyrr, að útgerðin væri í höndum fárra manna. En mér datt ekki í hug, að aðeins um 0,8% allra landsmanna hefði allan skipastól landsmanna til útgerðar með höndum. Ég er hræddur um, að þetta stafi af misskilningi, og ég býst við því, að af þessum 877 mönnum muni sumir þeirra vera júridiskar persónur, þannig, að á bak við þá standi hlutafélög, og þannig sé skipastóll útgerðarinnar í fleiri manna höndum en þessara 877. Það, sem mig langar til að fá að vita, er, hve margir menn standa að útgerðinni, ef þetta er tekið með í reikninginn. Eða á maður virkilega að ætla, að aðeins 0,8% af þjóðinni hafi þennan skipastól í sínum höndum og atvinnu og ráð þeirra þúsunda, er að útgerðinni vinna? Þá hefir einnig verið talað um, að rannsakaðar hafi verið eignir þessara manna. Ég vildi í því sambandi fá að vita um tvennt. Í fyrsta lagi: Mér er kunnugt um það með nokkra af þessum mönnum, að þeir hafa sumir þann sið, að láta konur sínar eiga mikla eign, sumir svo skiptir tugum þúsunda, sumir hálfa eignina, sumir einn þriðja eða einn fimmta hluta af allri eigninni, sem þeir hafa undir höndum. Eru þessar upphæðir utan við þessa rannsókn, eða eru þær teknar með? Þetta skiptir vitanlega nokkuð miklu máli um niðurstöður rannsóknanna. Í öðru lagi: Ef svo er, að hlutafélög standa að baki sumra af þessum 877 mönnum, hvernig eru þá eignir þeirra manna gerðar upp? Eru þá hlutafélögin gerð upp sem hlutafélög, eða er líka tekið tillit til eigna einstakra manna, sem í hlutafélögunum eru? Þetta þarf að koma skýrt fram, þegar ákveða skal, hvað gera á viðvíkjandi því, að hjálpa þessum atvinnuvegi, og hvernig lagt verður til að hafa þetta. Það hefir a. m. k. áhrif á mína aðstöðu til þessa máls. Þá var það upplýst, að 272 menn skulda 26,6% móts við eign, af þeim, sem skipastól útgerðarinnar hafa með höndum, og þurfi engrar aðstoðar við. Aftur væru 242, sem skulduðu 142,8% móts við eign og væru óhæfir án aðstoðar að reka atvinnuveg sinn áfram. Hefir n. reynt að gera sér ljóst, hvað muni orsaka þennan mismun? Er ekki eitthvað sameiginlegt í rekstri þessara útgerðarmanna, sem gæti gefið bendingar um leiðir til lagfæringar á málum útgerðarinnar, til þess að koma henni á heilbrigðari grundvöll heldur en hún hefir verið rekin á að undanförnu? Mér kæmi það ekki á óvart, þó að finna mætti, við athugun á fyrirkomulagi útgerðar þessara manna, leiðir til slíks. Og þar sem ég veit, að þessir menn í mþn. í sjávarútvegsmálum hafa sett sig inn í þetta mál, þá þykist ég vita, að þeir hafi lagt sig fram til þess að vita, hvað muni orsaka það, að þessir 272 menn standa svo miklu betur að vígi heldur en hinir allir, hvaða sameiginlegar ástæður muni vera til staðar hjá þeim, sem geri það að verkum. Það langar mig mjög til að fá að heyra frá nm., hvort þeir hafi athugað þetta. Ég gæti hugsað mér, að hlutaskiptatilhögun réði nokkru hér um og hvernig útgerðin er að öðru leyti rekin, hvort hún er rekin í stórum eða smáum stíl. Mig langar að vita, hvernig útgerðarmenn flokkast í skuldaflokkana fjóra, eftir stærð útgerðartækjanna. Því að auk þess, sem sagt hefir verið, hefir það ennfremur verið upplýst, að af útgerðarmönnum séu 178 menn, sem mundu ekki þurfa aðstoðar við, sem neinu næmi, sem skulda um 63% á móts við eignir. Þá eru eftir 427 menn, sem þurfa á þeirri hjálp að halda, sem löggjöf þessi á að veita. Og mér skilst, að ástandið sé þannig hjá þeim, að þeir þurfi að fá eftirgefið af skuldum sem nemur 8 millj. kr. og lánaðar um 5 millj. kr., sem stæðu sem afborgunarlaus lán hjá þeim fyrstu 3 árin og þar á eftir með 3% vöxtum. Mér kæmi það ekki á óvart, þó að í þessum 427 manna hóp væri það tiltölulega fámennur hópur, sem þyrfti að fá aðaleftirgjafirnar. Þess vegna gæti ég vel búizt við því, að hægt væri með tiltölulega miklu minna fjármagni að hjálpa fjöldanum af þessum 427 mönnum, sem hafa verið taldir hjálpar þurfa. Nú má hjálpa á fleiri vegu heldur en með því að strika út skuldir. Mér skilst, að þeir mþnm. í sjávarútvegsmálum, sem flutt hafa þetta frv. hér í þessari hv. d., líti svo á, að ef hægt sé að koma því þannig fyrir, að skuldir séu strikaðar út, svo þær færist niður í 65% á móts við eignir, þá geti útgerðin með núv. verðlagi, tilkostnaði og vaxtakjörum staðið straum af skuldunum. Ef þetta er rétt, þá er líka hægt að koma hinu sama til vegar með því að láta núv. skuldir útgerðarinnar standa, en breyta vaxtakjörum hennar. Ef útgerðin rís undir 2/3 hlutum af einhverri skuld með 6% vöxtum, þá getur hún einnig staðið undir 100% af sömu skuld með 4% vöxtum. Með því jafnframt að lengja lánstíma um þriðjung hyrfi allur munur. Því það er eins gott að skulda 30000 með 4% og afborga á t. d. 30 árum, og 20000 með 6% og afborga á 20 árum. Hér er því auðsætt, að fleiri leiðir geta komið til greina heldur en sú leið að strika út skuldir. Ég vil í þessu sambandi benda á, að hér hefir legið frammi frv. um innlánsvexti og vaxtaskatt. Í því hefir verið reynt að sýna fram á leið til þess að koma vöxtum niður, svo að útlánsvextir verði í kringum 4%. Ef það sýndi sig, að hægt væri að hjálpa útgerðinni með þeirri leið, sem frv. þetta á þskj. 312 gerir ráð fyrir, þ. e. með því að gera vexti að miklum mun lægri en þeir eru nú, þá væri það líka veruleg hjálp fyrir atvinnuvegina í heild, ekki aðeins fyrir útgerðina, heldur líka fyrir landbúnaðinn. Ég held, að með þessari leið væri hægt að rétta útgerðinni þá hjálp, sem hana munaði mjög mikið um, og ef til vill væri henni nægileg. Vildi ég biðja hv.þdm. að athuga það.

Jóhann Jósefsson Hv. 2. þm.N.-M. lagði hér ýmsar spurningar fyrir aðalfrsm. þessa máls, sem ég geri ráð fyrir að hann muni svara, að svo miklu leyti sem unnt er á þessu stigi málsins. En burtséð frá því vil ég minna á, að þegar til umr. var hér frv. um kreppulánaráðstafanir til hjálpar bændum landsins, þá voru engar slíkar yfirheyrslur í garð bænda álitnar nauðsynlegar né látnar fram fara. Ekki var heldur kastað fram neinni ósvífinni áreitni í garð bænda líkt og skeð hefir í framkomu hv.þm. Ísaf. í þessu máli. Ég undanskil hv. 2. þm.N.-M. frá hinu síðastnefnda. Hann spurði á engan hátt særandi eða meiðandi. En hitt vil ég benda honum á, að þessar spurningar voru ekki gerðar, þegar vandræðamál bænda voru rædd hér á Alþ. Hv. 2. þm.N.-M. taldi að öðru leyti, að með lækkun vaxta mætti gera mikið, sem miðaði í áttina til að rétta við hag sjávarútvegsins, og jafnvel, að gera mætti nægilega mikið til þess með lækkun vaxta. Þegar hið mjög umtalaða nál. mþm. í sjávarútvegsmálum verður lagt hér fram, þá mun það sjást, að mþn. gerði það, sem í hennar valdi stóð, gagnvart báðum bönkunum hér, til þess að leita eftir leið til að fá útlánsvexti lækkaða. En hvað annan bankann snerti. Útvegsbanka Íslands, þá varð það upplýst, að því takmarki yrði ekki náð, nema með breyttri löggjöf, eða a. m. k. alveg breyttum aðbúnaði við Útvegsbankann af hálfu Landsbankans. Um Landsbankann er það að segja, að þau svör, sem bankaráð þess banka gaf mþn. í sjávarútvegsmálum viðvíkjandi fasteignaveðslánum, voru þannig, að við verðum að telja, að Landsbankinn hafi skuldbundið sig til þess með bréfi bankaráðsins að gera þær ráðstafanir nú þegar á þessu hausti, sem færir vextina af fiskveðslánum niður í takmark lægstu útlánsvaxta, eða í sama horf og svokallaðir vöruvíxlar eru í nú. Hv. þm. Barð. er hér ekki viðstaddur, annars hefði ég viljað mæla til hans nokkur orð í sambandi við aðstöðu hans í þessu máli. En hv.þm. Ísaf. er hér í hv. d. Hann talaði langt mál, hart og heimskulegt í garð okkar, sem flytjum þetta mál, og þá einkum í garð okkar hv. 6. þm. Reykv. og mín. fyrir það, sem hann kallaði fádæmi, að ég hefði borið málið fram í þessari d. án þess að bíða eftir duttlungum þessa þm., án þess að láta hann teyma okkur á eyrunum lengra heldur en stj. var búin að gera. Hv. þm. Ísaf. sagðist ætla að kveða upp dóm yfir mér, og seinna í ræðu sinni sagðist hann ákæra mig. Hann fór utan við málið, eins og hv.þm. Barð. líka gerði, og leitaðist við að gera að aðalatriði málsins það, sem er aukaatriði, nefnilega það, hvernig málið er borið hér fram. Nú hefir það verið upplýst hér í hv. d. og játað af hæstv.atvmrh., að þessi málefni vor voru borin undir hæstv. ráðh. og honum færð þau skjallega og með grg. 3 vikum áður en við réðumst í að bera þau fram hér í hv. d., og það var fyrst eftir að hæstv. ráðh. í viðurvist sjútvn. hafði látið bóka þau ummæli í gerðabók n., að stj. treysti sér ekki til að mæla með því, að mál þetta næði fram að ganga, - það var þá fyrst, sem við heimtuðum úrskurð í sjútvn. um það, hvort n. tæki málið að sér eða ekki. Nú vita allir, að „örlög Karþagóborgar“ voru ráðin þegar hæstv. ráðh. var búinn að láta það uppi, að hann treysti sér ekki til að mæla með málinu. Þá vissum við, að engar líkur voru til þess, að framsóknarmenn í sjútvn. færu að breyta á móti vilja stj. í málinu. Hæstv. ráðh. var búinn í mörgum viðtölum við okkur í þessar 3 vikur að taka það fram, að hann væri að ræða málið við sinn flokk. Við gátum því gengið að því vísu, að bókun hæstv. ráðh. 27. okt., sem gekk í þá átt, að hann mætti ekki mæla með þessu máli á þessu þingi, væri vilji flokksins. Að báðir stjórnarflokkarnir hafi staðið að þessum gerðum hæstv.atvmrh., það sýna bezt undirtektir hæstv. fjmrh. Hinn þungi dómur, sem hv.þm. Ísaf. þóttist vera að kveða upp yfir mér hér í þessari hv. d., fellur þess vegna alls ekki á mig eða okkur, sem borið höfum fram þetta frv., heldur á þá, sem ekki hafa viljað sinna þessum málum eða ljá þeim lið. Auk þess, sem hæstv.atvmrh. hefir rætt þetta mál við hv.þm. Ísaf. þær umtöluðu 3 vikur, hefir hv.þm. haft tækifæri á hverjum degi á þeim tíma til að kynna sér þetta mál um fiskiþingsmaður, því að á fiskiþinginu hefir hann átt sæti allan þann tíma, og þar var hann í sjútvn. og þar lágu þessi frv. alltaf fyrir. Þeir af fiskiþingsmönnum, sem vildu, að þessi mál næðu fram að ganga, báru fram till. um, að fiskiþingið lýsti ánægju sinni yfir því, að frv. þessi væru komin fram, og var till.samþ. með 5:3 atkv.Hv. þm. Ísaf. var einn af þeim 3 mönnum á fiskiþinginu, sem greiddu atkv. á móti till. þessari. Hann hefir þess vegna á fiskiþinginu opinberað afstöðu sína á móti því, að skuldaskilasjóðsfrv. væri borið fram og að frv. um sjávarútveginn væri borið fram. Svo er þessi æðsti prestur skinhelginnar og hræsninnar hér á Alþ. að berja sér á brjóst yfir því, að hv. fl. þm. Reykv. og ég höfum brotið á móti hans hágöfugheitum þar í n. með því að heimta, að atkvgr. þar færi fram um málið. Til þess að gera þessa sök hv.þm. Ísaf. eins bera og unnt er og láta þennan skinhelga þm. standa eins strípaðan og naktan frammi fyrir hæstv.Alþ. eins og hann hefir til unnið, ætla ég að lesa upp þá ályktun, sem fiskiþingið samþykkti í þessu máli, og hún er þannig: „Fiskiþingið lýsir ánægju sinni yfir störfum milliþinganefndar í sjávarútvegsmálum og framkomnum tillögum til hjálpar sjávarútveginum, en telur þó, að fjármagn það, sem nefndin leggur til, að haft sé í þessu augnamiði, sé of lítið, og verði því að sjá fyrir auknum tekjum til Fiskveiðasjóðs og meira fé handa Skuldaskilasjóði“. Það var þessi till., sem hv.þm. Ísaf. greiddi atkv. á móti, og þetta gerðist áður en hæstv. ráðh. hafði látið bóka umsagnir sínar um málið, og löngu áður en sjávarútvegsnefndarfundurinn var haldinn, þann 30. október. Hér getur nú hv. d. séð heilindin hjá þessum hv.þm. Ísaf., form. sjútvn., í garð sjávarútvegsmanna. Þegar svo málið kemur fram hér á Alþ., gefur hann í skyn, að það hefði getað vel verið, ef farið hefði verið nógu vel að honum, að hann hefði þá aðhyllzt málið. Og svo hrópar hann um dóm(! !) og ákærur(!!) gagnvart þeim mönnum, sem berjast fyrir þessu nauðsynjamáli. Það voru engin fádæmi, sem skeðu, þó að við vildum fá málið borið fram hér í hv. d. og til þess sæktumst eftir styrk þeirra manna, til tryggingar framgangi málsins í d., sem við vissum, að voru af alhuga málinu fylgjandi. En það mega heita fádæmi, að sá maður, sem slysazt hefir inn í sjútvn. Alþ., skuli á ráðstefnu eins og fiskiþinginu, sem að eðlilegum hætti ætti að vera mjög ráðgefandi fyrir Alþ., leggjast á móti því, að meðmæli frá fiskiþinginu kæmu með því, að samþ. væri frv. eins og þetta, sem hér er um að ræða, sem miðar að því að rétta við sjávarútveginn. Það eru fádæmi. Við, sem stóðum að þessu máli, gengum ekki að því gruflandi, að hv.þm. Ísaf. og sá meiri hl., sem nú hefir snúizt þannig öndverður í þessu máli, mundi gera þetta að árásarefni hér í hv. d. Við vissum, að andúð þeirra var undirbúin af flokkslegum ályktunum, baktjaldamakki niðurrifsmannanna. Andúð þeirra stafaði frá stjórnarflokkunum. Þessir menn voru aðeins peðin, sem hæstv.ríkisstj. skákaði fyrir sig í sjútvn., til þess að ganga á móti því, að frv. kæmi fram. og það féll í hlut hv.þm. Ísaf. að hafa í þessu orðið fyrir nm. Hv. 3. landsk. hrökklaðist í þessu máli á milli hræðslu við stj. og hræðslunnar við skylduna gagnvart bátaútvegsmönnum í Vestmannaeyjum. Hann hefir látið uppi, að hann sjálfur telji rett að fylgja málinu, en rennur sennilega frá því, ef að líkindum lætur. En um hv.þm. Barð. var það svo, eins og gerist með þá menn, sem eru meðflokksmenn sósíalista um stjórnarmyndunina, að hann hafði ekki leyfi til þess að hafa í þessu máli sína eigin skoðun. Hann varð að beygja sig fyrir hv.þm. Ísaf. og fylgja honum í þessu máli, nauðugur viljugur. Þessu líkt skeður svo að segja daglega í þeim herbúðum, og við erum ekkert fremur hissa á því í þetta skipti heldur en önnur. Þetta er þó hörmulegt um svo prýðilega gáfaðan og menntaðan mann eins og allir vita, að hv.þm. Barð. er, og er eitt af sorglegum dæmum þess, hvernig þessi flokkur, sem hann er í, verður í einu og öllu að lúta því boði og banni, sem kemur frá sósíalistum. Hv. þm. Barð. er það ekki nema vorkunnarmál, þó að hann reyni að leyna þessu með því að ráðast á okkur hv. 6. þm. Reykv. Það vita allir, að þetta er bægslagangur þess manns, sem er innikróaður og á enga aðra úrkosti en að hlýða og beygja sig undir hnútasvipuna, sem veifað er yfir höfði hans. Hv. þm. Ísaf. sagði, að þeir í sjútvn. verði að vita, hvar þeir eigi að taka fé til framkvæmda, og ef það væri til, þá yrðu þeir að vita, hvaða gagn það gerði, og hvort þær framkvæmdir, sem gerðar væru, svöruðu kostnaði. Því skyldi hann ekki mega vita um þessa hluti? Það væri líka ekki úr vegi, að hv.þm. reyndi að setja sig inn í það, hvaðan ætti að taka fé í ríkissjóð, þegar útvegsmenn hafa gefizt upp við útgerðina. Hann ætti líka að reyna að kynna sér það, hvaða ógagn það er fyrir sjávarútveginn, þegar menn láta flokkaduttlunga ráða gerðum sínum. Hann ætti líka að reyna að setja sig inn í það, hvort það svari kostnaði fyrir Alþ. að drepa niður allar tilraunir í þessu efni. Það skein í gegnum ræðu þessu hv.þm., að þeir, sem skipa meiri hl. í sjútvn., álíti, að hér sé um gott mál að ræða. En af því að 2 nm. hafa bakað sér „reiði keisarans“, þ. e. a. s. hv.þm. Ísaf., þá er borin von, að litið verði á nauðsyn sjávarútvegsins, eftir orðum hans að dæma. Þessu öllu er haldið fram eftir að sýnt er og sannað, að stjórnarflokkarnir vilja ekki, að málið gangi fram á þessu þingi, og eftir að stjórnarflokkamennirnir í sjútvn. hafa neitað að fylgja málinu í n. Með því að þyrla ryki upp um aukaatriðin eiga höfuðatriðin að hverfa. Svo langt er gengið, að þegar hv.þm. Barð. hefir, í fálmi sínu og ráðaleysi eftir að finna agnúa á frv., komið með þá endileysu, að í frv. sé milljón kr. reikningsskekkja, og eftir að búið er að margreka það ofan í kok á honum, kemur stjórnarblaðið í dag með vitleysuna og ósannindin. Hv. þm. Ísaf. gerði sig að dómara og ákæranda í ræðu sinni. Það fer auðvitað eftir siðferðishugsjónum hans, að sá sami eigi að ákæra og dæma. Ég ætla ekki að kveða upp ákæru í garð manna. En hann hefir sjálfur kært sig og dæmt með framkomu sinni á fiskiþinginu. Það verða aðrir til þess að kveða upp dóminn yfir hv.þm. Ísaf. og þeim, sem honum fylgja í því að drepa þessa tilraun, sem hér er gerð til þess að hjálpa sjávarútveginum. Það verður sá mikli hópur manna, sem beygður undan skuldum væntir þess, að Alþ. leggi þeim lið. Það verða þessir menn, sem kveða upp dóminn yfir hv.þm. Barð. og öðrum slíkum, sem reyna með því að troða illsakir við einstaka menn að leiða athygli Alþ. frá þessu mikla nauðsynjamáli.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Mig furðaði á síðari hlutanum í ræðu hv.þm. Vestm. Hann fullyrti, að ríkisstj. og flokkar þeir, sem styðja hana, væru ákveðnir í að veita frv. mótstöðu, og hefðu otað fram peðum sínum, eins og hann komst að orði, til þess að hefta framgang málsins. Ég veit ekki, hvaða heimild hann hefir til þess að segja slíkt.

Bókanir sjútvn.

. Ég kysi þá, að þær bókanir, sem varða mig sem atvmrh., yrðu lesnar upp. Annars skal ég segja það, að þetta er einber tilbúningur. Ég mæltist eindregið til þess, að málinu væri vísað til n. og óskaði þess, að það væri sérstaklega athugað, hvort ekki væri á einhvern hátt hægt að leysa málið. Hitt hefir við engin rök að styðjast, og það er ekki til þess að létta framgang málsins, ef komið er með slíkar sakir.

Heyrði hæstv. ráðh. ekki ræðu hv.þm. Ísaf.?

. Jú, en ég heyrði líka ræðu hv.þm. G.-K., þar sem hann gaf yfirlýsingu þess efnis, að Sjálfstfl. væri reiðubúinn til að benda á leiðir til þess að afla tekna, svo jöfnuður fáist á fjárlögum. Eftir þessa yfirlýsingu liggur málið öðruvísi fyrir en þegar mþm. lagði það fyrir þingið. Ef byggja má á þessari yfirlýsingu, en þess er að vænta, og samkomulag næst um að afla tekna til jöfnunar á fjárl., þá býst ég við, að ekki standi á stjórnarflokkunum að styðja framgang málsins. En það verður að virða mér til vorkunnar, þó að ég hafi séð litlar líkur til þess, að málið gengi fram eins og það var borið fram í upphafi. Tekjuöflunarfrv. stj. hafa yfirleitt ekki fengið svo góðar undirtektir hjá hv. sjálfstæðismönnum, að ástæða væri til að fara lengra á þeirri leið, að leggja sérstök gjöld á landslýðinn. Því meiri ástæða var til þess að efast um framgang málsins, þegar einu eða fleiri flm. frv. höfðu í öðru frv. gert ráð fyrir öðrum ráðstöfunum á því fé, sem eftir þessu frv. á að ganga til Skuldaskilasjóðs. Ég er fús til að leita samvinnu við hv. Sjálfstfl. í þessu efni. Ég taldi tormerki á því, að finna leiðir til að afla þessa fjár, sem leggja á fram samkv. frv., en það nemur um 1 milljón kr. á ári í 6 ár, og lengur þó, ef útflutningsgjald er áætlað of hátt. Ég verð að segja það, að ég var vondaufur um, að það lánaðist að finna svona háa upphæð. Ég tók það þó fram í ræðu minni í gær, að þó að það tækist ekki að leysa málið að fullu, þá væri engin ástæða til að örvænta. Það mætti e. t. v. taka einn þátt út úr og leysa hann. Ég vil benda á, að jafnhliða þessu verður að athuga hverjar leiðir er hægt að fara til þess að létta rekstrarafkomu útgerðarinnar. Því það er ekki mikið fengið, þó skuldaskil séu gerð í bili, ef útgerðin getur svo ekki gengið áfallalítið. Það hefir verið drepið á það í umr., að vaxtakjör og tryggingakjör smábátanna eru með endemum erfið. Vextir og iðgjöld nema oft um 15% af andvirði bátsins. Það segir sig sjálft, hvílíkur baggi þetta er á útgerðinni. Það munar miklu, ef hægt er að komast að auðveldari kjörum. Olíufélögin selja t. d. olíuna með 10% verðmun, eftir því hvort hún er greidd strax eða um lán er að ræða. Þetta nemur ekki svo litlu, og svona mætti eflaust lengi telja. Ég benti á það í gær, að við mættum ekki standa svo sneyddir að orku. þegar búið væri að afgreiða þetta frv., að ekki væri hægt að gera neitt til þess að létta undir rekstrarafkomuna. Ég lít svo á, að það, sem liggi hér fyrir að gera, sé ekki það, að brýna hver annan með óheilindum í þessu máli, heldur að reyna að komast að samkomulagi um það, hvað mikið fé sé hægt að leggja fram og á hvern hátt það geti komið að sem beztum notum. Mér var því ánægja að heyra yfirlýsingu hv.þm. G.-K., því það er rangt hjá hv. 6. þm. Reykv., að hægt sé að taka afstöðu til þessa máls án þess að vita, hvort hægt sé að afla fjár til þess að framkvæma það. Það verður jafnframt að taka afstöðu til þess, hvernig hægt er að afla fjárins, því annars verður þetta aldrei annað en pappírsgagn. Ég skal svo ekki tefja umr. um þetta mál. Ég kysi svo, að það færi sem fyrst til sjútvn. og að hún tæki það til athugunar að fengnu nál. mþm. og heildarskýrslum hennar, - en það er bagalegt, að þær skuli ekki liggja hér fyrir. - svo að hægt sé að athuga, hvort ekki mætti létta fyrir einhverjum hluta útgerðarinnar, þó ekki væri lagt fram eins mikið fé og gert er ráð fyrir í frv.

Bergur Jónsson [óyfirl.]: Hv. þm. Vestm. sagði réttilega, að hæstv.atvmrh. hefði tekið fram í bókun sjútvn., að hann teldi sér ekki fært að leggja með því, að frv. væri flutt inn í þingið, nema séð væri fyrir fjárhagshlið málsins. Ég vil benda á það, að ég er ekki bundinn af afstöðu hæstv.atvmrh.Hv. þm. sjálfst.manna hafa með framkomu sinni í sjútvn. slegið vopnin úr hendi sér í því að sanna það, að ég vildi ekki vera flm. málsins. Ég hefi lýst því yfir við umr., að ég er hlynntur málinu og tel nauðsyn á því að veita sjávarútveginum hjálp. En með því að bera fram till. í sjútvn. og flytja svo málið, án þess að ég hefði aðstöðu til að athuga það, hafa hv.þm. sjálfstæðismanna útilokað, að ég gæti orðið flm. frv. Eftir að hafa borið fram till. á röngum tíma og byggða á röngum forsendum fara þeir svo til flokksbróður síns, hv.þm. Ak., og fá hann til þess að gerast meðflm. frv., þó að hann væri búinn að bera fram brtt., sem færi í bága við þetta frv. Það þýðir enginn kattarþvottur fyrir hv.þm. Ak. í þessu máli. Það getur enginn þm. með fullu viti borið fram till., þar sem á að verja 1/3 af sjóði í þessum tilgangi og svo jafnframt borið fram frv., þar sem á að verja öllum sjóðnum í allt öðrum tilgangi. Ég vil ekki gera of lítið úr hv.þm. Ak. og geng því að því sem vísu, að hann hafi ekki legið frv. áður en hann flutti það. Ef hann hefir lesið frv. og haft aðstöðu til þess að kynna sér það, þá er hann of mikill til þess að hann geti setið hér á hv.Alþ. Það er alveg sama, hvað hv.þm. Ak. gerir sig háværan, og hvað miklar áherzlur hann leggur á orð sín og hve mikil rök hann reynir að tína fram. Þetta er svo einfalt mál, að hver þm. hlýtur að skilja það, að svona tvískinnungur, svona mótsögn getur ekki átt sér stað nema hv.þm. bíði hnekki á því. Ég vil benda á það, að það er stutt síðan hv.þm. Ak. gerði hlut hér í þinginu, sem hann hefir líklega gert óvart. Hann bar fram brtt., sem var í algerðri mótsögn við meiningu hans sjálfs. Hann hélt því fram í því sambandi, að hann væri búinn að búa til sérstök úrfellingsmerki, sem væru þannig gerð, að sum orð féllu úr, en önnur ekki. Hver þm. skildi brtt. á réttan hátt. En hæstv. forseti bar till. upp með röngum skilningi, sem fór í bága við orð í till. Ég er ekki að ásaka hv.þm. Ak., þó hann beri fram slíka vitleysu, en ég ásaka hann fyrir að vera sá þrákálfur að verja þessa vitleysu. Hann átti að vera svo heiðarlegur maður og lítillátur að viðurkenna, að hann hafði gert vitleysu og taka aftur till. Ég vona, að hv.þm. hafi fengið þá lexíu í þessari útreið sinni, þrátt fyrir góðvilja hæstv. forseta og hv.þm., að hann reyni að hlaupa ekki svona á sig aftur. Hv. þm. Ak. biður um orðið. Ég þekki hann það mikið, að ég veit, að hann bætir sig ekki með því að halda fleiri ræður, nema hann ætli þá að koma fram sem iðrandi syndari og viðurkenna, að hann hafi flaskað á almennustu reglum rökfræðinnar. Ég tek þetta dæmi til þess að sýna það, að mþm. í sjávarútvegsmálum hefir fengið mann til þess að flytja frv., sem ómögulegt er, að hafi lesið það yfir. Hv. þm. Vestm. talaði um einhverja ókurteisi, sem meiri hl. sjútvn. hefði sýnt minni hl. Það er nú alls ekki sannað, að hann og flokksbróðir hans í sjútvn. séu í minni hl. Það hefir engin atkv.gr. farið fram um málið í sjútvn. Ég hefi ennþá ekki orðið var við svo nákvæma kurteisi af hendi hv. sjálfstæðismanna. En hv. 6. þm. Reykv. get ég trúað til allra hugsanlegra skammarstrika. T. d. í framsöguræðu sinni í gær notaði hann nál. meðnm. sinna til að halda, langa ræðu. En nál. hefði átt að prenta til gagns fyrir þm. Annars vil ég benda þessum hv.þm. á, að öllum þm. leiðist að hlusta á hann. Hann er ættaður úr Bárðardalnum eins og hv.þm. S.-Þ., og er samflokksmaður hv.þm. G.-K., sem hatar hv.þm. S.-Þ. Þrátt fyrir það veit ég ekki til þess, að hann hafi þorað að ráðast opinberlega á hv.þm. S.-Þ. Ekki veit ég, hvort það er gömul bræðralagshugmynd, sem eimir eftir. Ég tel, að heppilegra hefði verið fyrir þennan hv.þm. að sleppa ekki höfuðpaur Framsfl., þegar hann ræðst á okkur hina framsóknarmennina. Hann hefir víst ekki lengur þessi hv.þm. ráð á neinu blaði. Sjálfstfl. hefir notað hann til þess, en er orðinn þreyttur á honum. Ég hefi heyrt sagt, að hann hafi fengið 600 kr. fyrir 9 mán. undanfarið við blaðastarf. Ég met það starf náttúrlega ekki meira, en hygg að hann hafi verið í þörf fyrir þær tekjur til að framfleyta lífinu. Ég verð því að gefa hv.þm. sama ráð og hv.þm. Ak., þó ekki sé af sömu ástæðu og ég meti hv.þm. Ak. talsvert meir, sem mann, þá verð ég að ráðleggja honum að fara ekki lengra út í deilur á þeim hála ís, sem hann hefir gengið, með því að gefa Mbl. falskar upplýsingar um nefndarstörf hér í þinginu. Því hann er með því búinn að skapa sér fyrirlitningu allra góðra manna, með því að gera þessa lýðskrumstilraun, sem er sú stærsta, er gerð hefir verið hér á landi. Mér þykir ánægjulegt, vegna þess að ég er framsóknarmaður, að það skyldu vera 2 sjálfstæðismenn, sem stóðu fyrir þessu lýðskrumi, en einkum þó að það skyldi vera hv. 6. þm. Reykv. Mér þykir leiðinlegra, að hinn skyldi vera hv.þm. Vestm., því ég met hann töluvert mikils. Vil ég því kenna hv. 6. þm. Reykv. algerlega um þessar hrapallegu heimskulegu aðfarir. Þeir þurfa ekki að halda það, hversu lengi sem þeir halda áfram, að þeir geti þvegið af sér þennan smánarblett, sem þeir eru búnir að setja á sig, með því að ætla að gera þetta mál að kosningabombu, að við tveir sjútvnm., sem ekki höfðum séð frv., skyldum ekki vilja gerast meðflm. Það vill nú svo einkennilega til, að ég hefi átt einkaviðtöl við hv. 6. þm. Reykv., og hann hefir játað það - hann var einstaklega bljúgur þá -, að hann hafi sagt Mbl., að till. hafi verið borin upp á nefndarfundi og felld. Þessi hv.þm. er heimskur, en þó ekki heimskari en gerist og gengur; hann vissi því, að þetta var ekki nema hálfur sannleikur. Hann bar fram falsrök, gaf blaðinu falskar upplýsingar. Ég þekki a. m. k. annan ritstjóra þessa blaðs það vel, að ég veit, að hann hefði ekki birt málið eins og hann gerði, ef hann hefði vitað sannleikann. Hv. þm. Vestm. var yfirleitt hógvær í minn garð, en ég skal taka það fram, að mér leiddust þau hrósyrði, sem hann lét falla í minn garð, og ég skildi þau ekki almennilega. Ég hefi e. t. v. ekki átt þau skilið, en mér þykir óviðfelldið, þegar andstæðingar mínir viðhafa þau orð eins og ég sé tilbúinn svikari við minn flokk, sem þurfi að ánetja. Ég held, að ég verði því að afbiðja mér slíkt orðbragð eða slík hrósyrði, þó svo að ég eigi þau kannske skilið. Hann sagði, að hv. 3. landsk. hefði játað í gær, að talað hefði verið um þetta mál í Alþfl. Ég skal ekkert um það segja; ég veit, að hv. 3. landsk. og hæstv.atvmrh. geta sagt um, hvort svo er. En hitt er mér óhætt að fullyrða, sem form. sjútvn. getur vottað og hæstv.atvmrh. líka, að þetta frv. hafði aldrei komið fyrir sjónir mínar fyrr en 31. okt., er því var útbýtt hér í deildinni og hin fræga atkvgr. í sjútvn. var afstaðin. Mér þótti leiðinlegt, að hv.þm. Vestm. skyldi efast um, hvort ég hefði séð frv. eða ekki, en ég get lagt eið út á, að ég sá það ekki fyrr en það var borið fram. Ég verð að segja það, að þessi aðferð mþn.mannanna í sjútv.málum var alveg sérstaklega áberandi lýðskrum, gert í því skyni að skaða Framsókn og Alþfl. En ég skal taka það fram enn einu sinni, að þrátt fyrir þessa óheyrilega heimskulegu framkomu og ódrengskap, sem þeir hafa sýnt bæði mér og meðnm. mínum, mun ég ekki láta það í neinu hafa áhrif á aðstöðu sína í þessu máli; ég mun fylgja því að svo miklu leyti, sem mér er unnt. Ég er þeirrar skoðunar, eins og ég hefi áður sagt, að það sé eins mikil nauðsyn að hjálpa sjútv. og landbún., og full ástæða sé til að koma sjútv. á réttan kjöl, þó sú hjálp veri ekki eins aðkallandi og til landb., vegna þess gífurlega verðfalls, sem varð á landbúnaðarafurðunum. Ég mun því, þrátt fyrir undirferlislega framkomu sjálfstæðismanna í sjútvn., líta hlutdrægnislaust á þessi mál, og fylgja þeim svo langt sem fært er og til gagns fyrir almenning í landinu, en ég mun aldrei fylgja því út fyrir takmörk þau, sem ríkinu er fært. Hv. þm. Vestm. sagði, að ég hefði snúizt illa við brtt.hv.þm. Ísaf. og verið á móti till. hans. Ég skal játa það, og ég býst við, að hv.þm. Ísaf. játi það líka, að það var eingöngu fyrir mitt tilstilli, að till. kom til atkv. í n., og ég gerði það bara af þeim ástæðum, að ég vildi sjá, hve langt þessir hv. meðnm. vildu ganga í ósómanum. Jafnframt skal ég taka fram, að ég svara ekki fyrir hv.þm. Ísaf., dettur það ekki í hug, en ég svara fyrir mig sérstaklega, og ég held, að mér sé óhætt að svara fyrir hv. 3. landsk., að hann hafði ekki séð frv. Form. sjútvn., hv.þm. Ísaf., getur svarað fyrir sig, hvers vegna hann var ekki tilbúinn að greiða atkv. Ég skal taka það fram, að mér þykir eðlilegt, að hv.þm. Ísaf. sýndi mér og hv. 3. landsk. það loyalitet, að greiða ekki atkv., þar sem hann vissi, að við höfðum ekki séð frv. Að lokum þetta, sem er höfuðatriðið og hver einasti þm., sem ekki er algerlega skyni skroppinn, hlýtur að skilja, að hér var um lýðskrumstilraun að ræða, og ekkert annað, og það skal ég upplýsa fyrir þjóðinni, svo hún geti kveðið upp sinn dóm. Ég skal taka fram, að mér þykir leiðinlegt, að hv.þm. Vestm. hefir verið með að leika þennan stærsta loddaraleik, sem leikinn hefir verið í íslenzkum stjórnmálum.

Jónas Guðmundsson Ég verð að byrja á því að leiðrétta mismæli hjá hv.þm. Barð. Hann mun hafa átt við 6. þm. Reykv. í ræðu sinni, er hann nefndi 6. landsk.

Mér er ljúft að taka það til greina. - ÓTh: Ljúft að breyta öllu sem hann sagði. - BJ: Því mikill er mannamunur, þó báðir hafi töluna 6

. Ég ætlaði að mótmæla þeim misskilningi, sem virtist koma fram hjá hv. 6. þm. Reykv. og hv.þm. Vestm., að Alþfl. sé mótfallinn eða fjandsamlegur þessu máli. Viðvíkjandi þeim deilum, sem orðið hafa um það, hvernig þetta mál er komið inn í deildina, álít ég, að það sé sérstakt mál og eigi að ræða sérstaklega, en ekki blanda því inn í þessar umr. um frv. Mitt álit er, að þetta mál sé komið of fljótt inn í deildina, ekki vegna þess, að það sé ónauðsynlegt, heldur vegna þess, að það vantar grundvöllinn, vantar upplýsingarnar, sem frv. er byggt á. Þetta er stórmál, og ég vil gera ráð fyrir því, að hv.þm. vilji ekki binda millj. kr. af tekjum ríkisins og leggja því ábyrgðir á herðar, án þess að athuga vandlega, hvað verið er að gera, og afla sér þekkingar um málið. Þess vegna átti málið ekki að koma fram áður en fylgiskjölin eru komin.

Er ekki grg. með frv.?

. Jú, grg. er góð, en ekki svo góð, að unnt sé á henni að byggja. Ég vil taka það fram, að þegar farið verður að fjalla um þetta frv., þarf betri grundvöll en er, og vildi því mega vænta þess, að skýrslur mþn. kæmu sem allra fyrst að unnt er, svo styðjast megi við þær.

Ég held mér sé óhætt að fullyrða, að þær verði til á föstudagskvöld

. Það er ágætt. Þetta er langt mál og yfirgripsmikið, og við þm., sem sitjum hér í þinghúsinu frá því kl. 9 að morgni og fram til kl. 7 að kvöldi eða lengur, eigum ekki gott með að lesa langar skýrslur og kynna okkur stór mál, vegna þess að við höfum lítinn afgangstíma, nema hafa nokkurn fyrirvara. Ég get látið nægja að mestu leyti að vísa til þess, sem hæstv.atvmrh. sagði í sinni ræðu f. h. Alþfl. Ég álít, að það sé nauðsynjamál að létta skuldafjötrunum af sjávarútveginum. En að komið er eins og raun ber vitni er að miklu leyti sök Alþingis, eða þeirrar stefnu, sem Alþ. hefir fylgt undanfarin ár, og á því ber Alþfl. ekki ábyrgð, heldur fyrst og fremst þeir flokkar, sem með völdin hafa farið í þjóðfél. á undanförnum árum. Stefnan hefir verið sú, að ganga á útgerðina - jafnt stórútgerð og smáútgerð - og iðnaðinn í landinu, sem er lítill. Það hefir verið gengið á þessar aðalatvinnugreinar þjóðfélagsins, og viðreisn landbúnaðarins var byggð á þessum atvinnugreinum, að þær legðu fram féð til landbúnaðarins. Þetta var þægilegasta leiðin til að hjálpa landbúnaðinum í svipinn, en það getur ekki gengið til lengdar. Þetta getur ekki endað á annað veg en þann, að þessar atvinnugreinar hljóta að veslast upp. Ef við lítum á fjárl. þessa árs, sjáum við, að styrkir til landbúnaðarins nema um 2 millj. króna. Í 16. gr. fjárl. eru áætlaðar 1450 þús. kr. í þessu skyni. Þetta er ekki minna en 1/6 hluti af öllum tekjum ríkisins. Nú er svo komið, að útgerðin - jafnt stórútgerð sem smáútgerð - getur ekki risið undir þessu lengur. En það er ekki til neins að ætla fé úr ríkissjóði til viðreisnar, það er ekki hægt fyrir ríkissjóð að veita þessari atvinnugrein líka styrk. Ég álít, að þessi stefna Alþ. hafi verið skökk, en handhægust í svipinn, og það er ekki hægt að rétta við til fulls á þessu þingi. Ég býst við, að sökin á því, að þessari stefnu hefir verið fylgt, sé hjá tveimur aðalflokkum þingsins. Framsfl. og Sjálfstfl., og hún hefir byggzt að miklu leyti á ranglátri kjördæmaskipan, af því það hafði pólitíska þýðingu að vera vinur bændanna, og við verðum enn varir við þetta hér á þinginu. En atvinnuvegir kaupstaðanna þola þetta ekki lengur, og það verður að leita úrlausnar. Viðreisnin er tvíþætt. í fyrstu lagi verður að létta skuldabyrði atvinnuveganna og afla þeim rekstrarfjár, og í öðru lagi verður að sjá um, að tekjuöflun bæjar- og sveitarfélaga við sjávarsíðuna verði þannig hagað, að þegar ríkið léttir af útgerðinni, þurfi þau ekki að níðast á henni. Fyrra atriðið er hér verið að reyna að leysa; virðist skynsamleg hugsun liggja bak við frv. og vera stefnt í rétta átt. En þetta rekur sig á gömlu stefnuna, rekur sig á gamlar syndir, - það má ekki létta gjöldunum af sjávarútv. vegna ríkissjóðs, vegna þess að sjávarútvegurinn hefir verið látinn leggja of mikið fram til ríkissjóðs. En megingallinn á frv. er sá, að það hefði átt að vera í tvennu lagi, smáútgerðin sér og stórútgerðin sér. Það er þægilegra að leysa málið á þann hátt. Skuldir þær, sem hvíla á smáútveginum, eru allt annars eðlis en skuldir stórútgerðarinnar, sem eru aðallega skuldir við banka, en skuldir smáútgerðarinnar eru í miklu fleiri stöðum. Að undanteknum þeim stöðum utan Rvíkur, þar sem eru bankaútibú, eru skuldir hennar miklu meiri annarsstaðar en við bankana. Þeirra skuldamál verður því að leysa á annan hátt. Ég vil því eindregið beina því til sjútvn., hvort hún sæi sér ekki fært að taka frv. og skipta því í tvennt. Taka fyrst smáútgerðina og reyna að gera skuldaskil hennar á þann hátt, sem bezt er og fljótlegast. Taka síðan stórútgerðina sér og leysa hennar mál næst. Ég mun fylgja þessu máli eins og vit og orka leyfir og ég sé heppilegast fyrir þjóðina. Ég býst við, að það taki mörg ár að breyta þeirri stefnu, sem hefir verið, en á þessu þingi mætti þó hefja þá stefnubreytingu, og væri þá vel. Það mætti ef til vill nú taka smáútgerðina, sem er meginþáttur allrar útgerðar utan Rvíkur, til skuldaskila, eins og gert er ráð fyrir, svo smásveitarfél. eða byggðarlög, sem mjög er að þrengt, þurfi ekki að gefast upp.

Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) Mál þetta hefir legið nokkuð lengi í n. Stafar það sumpart af því, að n. þurfti að hafa tal af ýmsum mönnum, er þetta snertir, og einnig var n. að leita sér upplýsinga og álits sérfróðra manna. Eins og sjá má af nál. á þskj. 314, þótti rétt að leita álits landssímastjóra og eigenda skipanna. Tekur nál. meiri hl. fram öll meginatriði, er okkur þótti máli skipta. Teljum við öryggi meira af loftskeytastöð en talstöð. Um þetta er ágreiningur innan n. Á einu eða tveimur flutningaskipunum eru talstöðvar, en á hinum hvorugt. Það liggur ekki ljóst fyrir, hvað kostnaður muni verða mikill. Eftir því, sem við höfum komizt næst, munu loftskeytastöðvarnar kosta 4-6 þús. kr. eftir því hvað þær eru kraftmiklar. Þessi kostnaður, 4-6 þús. kr., á skip, sem kosta 150-200 þús. kr., fæ ég ekki séð, að verði þung byrði. Hvað rekstrarkostnað snertir, þá er hægt að gera hann hverfandi lítinn með því að fela skipstjóra eða stýrimanni að annast um loftskeytin. Það mætti greiða þeim einhverja þóknun fyrir þetta, en það yrði aldrei mikið. Ég hefi við 1. umr. þessa máls bent á það, hve mikið öryggi er í því falið, fyrir skipin að hafa loftskeytastöð. Ef skip verður fyrir áfalli í hafi, er ekkert eins fullkomið og vænlegt til bjargar og loftskeyti. Ég get í þessu sambandi bent á dæmi, er einn íslenzkur togari missti skrúfuna milli Færeyja og Íslands og gat með hjálp loftskeytanna náð í hjálp, en hefði ella án efa lent í hrakningum. Ótal fleiri dæmi mætti nefna í þessa átt, en ég skal eigi að svo komnu fara lengra út í málið. Í frv. var upphaflega gert ráð fyrir óþarflega sterkri stöð í skipin, en það hefir nú verið fært til hins réttara með brtt. meiri hl. n.

Frsm. minni hl. (Jón Auðunn Jónsson) Það er satt hjá hv. meiri hl., að það er mikið öryggi fólgið í því fyrir skip að hafa loftskeytastöðvar. En það er margt annað, sem mikið öryggi veitir og ódýrara mundi verða í rekstri, og vil ég þar t. d. nefna miðunarstöðvar og dýptarmæla. Þó þessi áhöld verði dýr upphaflega, verða þau ódýr í rekstri. Það er mjög varhugavert að íþyngja að nýju þessari útgerð. Ég hefi í nál. sýnt fram á þann mikla mismun, sem er á mannakaupi á íslenzkum og norskum skipum. Hér er erfitt um vik fyrir okkur og samkeppnin hörð. Norðmenn greiða í mannakaup á slíkum skipum um 33 þús. kr. á ári, við 52 þús. Þá hafa og Norðmenn gert allt til þess að hnekkja þessari útgerð okkar. Í norska blaðinu „Fiskeren“ er komizt svo að orði um þessa útgerð okkar, um það leyti að verið var að koma fótum undir hana, að eigi muni þurfa að óttast þessa byrjun, því að starfræksla öll sé svo dýr hér, að útgerðin muni leggjast niður bráðlega. Í öðrum löndum, eða a. m. k. á Norðurlöndum, eru flutningaskip eigi skylduð til að vera búin slíkum tækjum. Þessi aukni kostnaður, sem frv. felur í sér fyrir þessa útgerð, mundi því verða hjálp til Norðmanna í keppninni við okkur um flutningana. Það er enginn efi, að stofnkostnaður 125 kílóvatta stöðvar, með öllu, sem til þarf, skýli fyrir stöðina o. s. frv., mundi ekki nema minna en 6-7 þús. kr. En þó er þetta ekki aðalatriðið, heldur hinn mikli rekstrarkostnaður, sem felst í því, að bæta þarf manni á skipin. Það er meira en lítið hæpið, að stýrimaður eða skipstjóri geti unnið þessi störf. Þó þeir tækju sig til og lærðu loftskeytafræði, verður það ekki skemmra en 9 mánaða nám, eftir því sem landssímastjóri hefir tjáð mér, en margir eru lengur. Ég er því hræddur um, að ekki verði komizt hjá því að hafa sérstakan munn. Ég get og upplýst það, að árl. kostnaður á togurunum við loftskeytastöðvarnar mun aldrei vera undir 4-5 þús. kr. Þetta yrði meira en lítill baggi á flutningaskipin, og virtist þá fremur fært að setja í þau talstöðvar. Þær geta skipin fengið leigðar hjá landssímanum fyrir 400-500 kr. á ári. Ég held, að við verðum að fara gætilega í kröfurnar gagnvart þessari útgerð, með tilliti til hinnar erfiðu aðstöðu hennar. Síðan ísl. skipin komu, hefir útflutningsgjald á fiski til Suðurlanda lækkað og Norðmenn hafa neyðzt til þess að lækka í samræmi við þau, og niður fyrir þau í samkeppnisskyni. Ég vil benda hv. dm. á, hve varhugavert er að samþ. frv. þetta óbreytt. Það væri illa farið, nú í atvinnuleysinu, ef útgerð þessi, sem greiðir yfir 200 þús. á ári í kaupgjaldið eitt, stöðvaðist.

Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) Ég tel rétt að svara hv. minni hl. að nokkru, þar sem hann virðist vera algerlega andstæður skoðunum meiri hl. á málinu. Hv. þm. sagði, að skipin hefðu miðunarstöð og dýptarmæla.

Það sagði ég ekki; ég sagði, að það væri mikið öryggi í að hafa það

. Já, en það er ekki jafnmikið öryggi. Miðunartæki og dýptarmælar koma sjómönnum helzt að gagni upp undir landi. Þeir fara fyrst að nota þessi tæki, er þeir nálgast land. Auk þess eru þau dýr, og mun vart fást undir 3000 kr. miðunarstöð, en dýptarmælir mun kosta um 8-10 þús. kr. Í þessu sambandi er og vert að athuga það, hvort eigi verða reistar miðunarstöðvar á landi, og verður þeirra þá eigi þörf á skipunum. Íslenzku togararnir hafa loftskeytastöðvar, en ekki talstöðvar, og ég held, að eigendur togaranna telji sér það hagkvæmt. Þeir vita sem er, að það er í senn trygging fyrir lífi skipshafnar, skipi og farmi. Reynslan hefir sýnt þeim, að svo er. - Hv. þm. var að bera saman kaupgjald í Noregi og hér á þessum skipum. Það er mikið rétt hjá honum, að kaupið er lægra í Noregi, en það er líka ódýrara að lifa þar og ekki sambærilegt t. d. við Rvík. Tekjur þessara manna á skipunum eru um 260 kr. á mán., þegar aukavinna er reiknuð með, og fyrir þetta fé eiga þeir að kaupa allar sínar lífsnauðsynjar og halda uppi fjölskyldu sinni. Ég held, að hv.þm. geti ekki talið þetta hátt. Annars get ég upplýst það, að norskir sjómenn munu hafa mikinn hug á að fá kaup sitt hækkað innan skamms. Ég fæ nú ekki séð, að við séum að hjálpa Norðmönnum með þessu. Ég er enginn vinur norskra útgerðarmanna, eftir því sem þeir hafa komið fram hér almennt, en ég sé eigi ástæðu til að fara að halda hér ræðu yfir þeim. Ég tel ekki affarasæla þá samkeppni, sem hér er milli þjóðanna um þessu flutninga. Annarsstaðar, t. d. meðal Breta, er nú ekki meira um annað rætt en þessa samkeppni í siglingunum, og munu þeir hafa fullan hug á að leiða þau mál til farsælla lykta fyrir siglingar sínar. Hv. þm. gerði mikið úr því, að skýli þyrfti að byggja á skipunum undir stöðvarnar. Það er nú svo, að á sumum skipunum eru þessi skýli fyrir hendi, þar sem skipin hafa áður verið búin loftskeytatækjum.

Þessi skip?

. Já - t. d. Katla. Ég held, að ég fari rétt með það. Annars er nóg rúm í lyftingu fyrir loftskeytastöðvarnar, og verður það ekki til annars betur notað. Annars getur rekstur og viðhald stöðvanna á flutningaskipunum aldrei orðið eins mikið og á togurunum, eins og hv.þm. vill halda fram. Skeytasendingar á togurunum eru mjög tíðar, sökum þess, að þeir standa í stöðugu sambandi við útgerðarmennina. Hv. þm. bendir á þá leið, að leigja talstöð fyrir 400-500 kr. á ári. Með því fé væri á áttu árum borgaður stofnkostnaður loftskeytastöðvar með leigunni einni, og hygg ég, að útgerðarmenn vilji fremur verja því fé til loftskeytastöðvar en fleygja því þannig í leigu talstöðva. Hv. þm. gat þess, að Norðmenn hefðu sett niður flutningskostnaðinn. Það er nú svo um skip Norðmanna, að þau eru lélegri en skip okkar, og þurfa því að bjóða verðið niður. Fiskur, sem fluttur er með okkar skipum, þykir og „koma betur fram“, eins og það er kallað, en fiskur fluttur á þeirra skipum. Það reynist svo, að betur fari um hann á leiðinni út, og er það því spurning, hvort það borgar sig að nota þessa norsku „kláfa“, enda þótt flutningsgjald kunni að vera nokkru lægra. Þá er og vert að geta þess, að okkar skip eru hraðskreiðari. Síðasta sumar fékk t. d. Edda aukagjald fyrir sérlega fljóta ferð, en svo stóð á, að koma þurfti fiskinum á markað á tilteknum tíma. Okkar skip hafa frá 10 upp í 13 mílna hraða, en norsku skipin ekki nema 8-9 að jafnaði. Hv. þm. endaði með því að gefa í skyn, að hættulegt væri að samþ. frv., því að það mundi geta haft það í för með sér, að hætt yrði að gera skipin út. Ég bið hann að leiðrétta mig, ef ég fer hér rangt með. Hver trúir nú því, að hætt verði að gera skipin út vegna þessara 4-6 þús. kr.? Nei, þetta er of langt gengið hjá hv.þm. Mér er þetta mál það kunnugt, að ég veit, að eigendur skipanna munu ekki fleygja þeim frá sér fyrir þessar sakir. Maður hefir áður heyrt svona nokkru slegið fram, en þær hrakspár hafa aldrei rætzt, og ég vona, að svo verði ekki heldur nú.

Magnús Guðmundsson Ég skal byrja á því að lýsa því yfir, að mér finnst alveg vanta grundvöllinn í þessu máli. Hér vantar alveg upplýsingar eða vitneskju um rekstrarafkomu þessara skipa, sem leggja á talsverðar byrðar á. Sum þeirra eru nýlega keypt, og veit enginn. hvernig þau muni bera sig. Mér finnst því, að réttara hefði verið að bíða eftir reynslu í því efni, áður en farið er að hlaða á þessa útgerð nýjum gjöldum. Ég sé ekki, að meiri hl. sjútvn. hafi að neinu leyti getað hrakið röksemdir minni hl. n. í þessu máli. Það hefir verið upplýst, að munurinn á kaupgjaldi skipshafnar á einn þessu skipi, miðað við kaupgjald á samskonar skipum norskum, nemur 23 þús. kr. á ári. Svo á að bæta við þennan kostnað um 7000 kr., eftir upplýsingum landssímastjóra um kostnað við loftskeytatæki, að viðbættum talútbúnaði og klefa fyrir stöðina, eins og hv.þm.N.-Ísf. hefir sýnt fram á. Svo sé ég ekki betur eftir 1. gr. frv. en að talsverður árlegur kostnaður verði af stöðinni, þar sem ekki er tekið grynnra í árinni en það, að við stöðina skuli starfa a. m. k. einn loftskeytamaður. Maður getur eftir 1. gr. búizt við, að fljótlega komi fram krafa um að hafa þá tvo. Ég get því ekki betur séð en að rök hv. minni hl. n. séu fyllilega réttmæt. Viðvíkjandi samkeppni þessara skipa við Norðmenn vita allir, að hún er mikil og erfið. Ég ætla, að allir sjái, hvílíkur geysimunur er á afstöðu þessara keppinauta, þar sem íslenzku skipin verða að greiða í mannakaupinu einu 23 þús. kr. meira á ári á hverju skipi. Það er ekki hægt fyrir íslenzku skipin að krefjast hærri flutningagjalda vegna þessa háa kaups. Þeir, sem selja fisk til útlanda, taka auðvitað fragtina þar, sem hún er ódýrust, og útgerðin hér ber sig ekki svo vel, að hægt sé að taka hærri fragt af útfluttum íslenzkum fiski heldur en Norðmenn gera. Frsm. meiri hl. sjútvn. mælti talsvert hörðum orðum í garð Norðmanna, en ég býst ekki við, að það hafi mikil áhrif á fragtina hjá þeim, enda er það ekki nema eðlilegt, að þeir geti boðið lægri flutningsgjöld, þar sem þeir hafa svo miklu minni kostnað við rekstur skipanna. Hv. frsm. meiri hl. var að tala um það, að við ættum að feta í spor Englendinga og láta nefnd athuga flutningamálin. Ég verð nú að segja, að mér finnst það dálítið sitt hvað hér og þar. Englendingar eiga stærsta fragtskipaflota í heimi, en við þann minnsta. Slíkar bollaleggingar eru bara hlægilegar. Það er gott að heyra, að íslenzku fragtskipin eru betri en þau útlendu, en það hefir lítil áhrif í samkeppninni. Sá, sem sendir flutning út, fær hann vátryggðan, og þar af leiðandi bættan, ef flutningurinn skemmist. Honum má því nokkuð í léttu rúmi liggja, hvort flutningurinn skemmist eða ekki, fyrst hann fær sína borgun. Sé svo, að skip sé ekki talið fært til að flytja vörur án þess að þær geti skemmzt, er tekið veð fyrir. Það var eitt, sem frsm. meiri hl. sagði, að ekki væri hætt við því, að eigendur skipanna hættu að gera þau út, þó þetta frv. væri samþ. Það getur vel verið, en einhversstaðar hlýtur markalínan að vera fyrir því, hvað útgerðin getur borið. Og enginn getur búizt við því, að eigendur skipanna haldi áfram að gera þau út, ef um engan hagnað er að ræða, heldur sífellt tap. Þess vegna álít ég það óvarlegt, meðan enginn veit, hvernig þessi atvinnuvegur ber sig, að vera að auka stórlega álögur á honum. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að því hefði oft verið slegið fram hér á Alþingi, þegar rætt hefði verið um nýjar álögur á stórútgerðina, að þær rækju til þess, að skipin, togararnir, yrðu seldir úr landi. En hvað hefir skeð? Hér hafa verið sett lög um að banna að selja togara úr landi. Meðan ég var í stjórn var oft farið fram á það að fá að selja togara úr landi, og af hverju var það? Það er eftirtektarvert, að á hverju ári heltast þetta einn eða tveir íslenzkir togarar úr lestinni, þ. e. þeir stranda, en enginn kemur í staðinn. Það sýnir, að togaraútgerðin þolir ekki þær álögur, sem hún hefir við að búa. Hún er að gefast upp.

Það var keyptur togari í Hafnarfirði móti vilja hv.þm. sem ráðh.

. Hv. þm. veit víst lítið um minn vilja í því efni: ég gaf þó sem ráðh. leyfi til þess, að hann yrði keyptur.

Já, loksins

. Annars held ég, að þessi blessaði einmana stjórnarvörður, sem situr þarna hinumegin (hv. 4. landsk.), ætti ekki að vera að tala um. hvað aðrir hugsa, því að hann getur ekkert vitað um það. Honum væri nær að segja, hvort hann sem bankastjóri er ekki sammála mér í þessu máli. Það liggur ekkert fyrir um það, hver er rekstrarútkoma þessara skipa. Því álít ég, að ekki sé vert að auka við gjöld þeirra.

Frsm. minni hl. (Jón Auðunn Jónsson) Það má vera hv.þdm. nokkurnveginn ljóst, að mikið er í húfi, ef þessi útgerð stöðvast. Ég hefi upplýst, að þessi útgerð hefir þurft að borga 23 þús. kr. fyrir mannahald á hverju skipi fram yfir það, sem keppinautarnir þurfa að borga, og er þá augljóst, að varhugavert er að bæta þar við aukaútgjöldum. Hér er um að ræða útgerð, sem ekki er sambærileg við samskonar útgerð hjá öðrum þjóðum. Þó væri ekki nema sjálfsagt, ef aðrar þjóðir hefðu sett loftskeytastöðvar á samsvarandi skipum, að það væri einnig gert hér, en það hafa þær ekki gert, og þá er bara hættulegt að gera það hér og auka með því erfiðleika okkar skipa, sem aðrar þjóðir hlífast við að gera hjá sér. Það væri hættulegt, ef þessi útgerð lenti í það, að geta ekki innt af höndum þau löglegu gjöld, sem á henni hvíla, því þá yrði ekkert annað ráð fyrir hendi en að selja skipin. Það væri þjóðhagslega skoðað vítavert gáleysi að vera að halda uppi dýrari flutningum með þessum skipum heldur en svo, að útgerðin geti borið flutningana. Og þá gæti farið svo, að það borgaði sig betur hreint og beint að gefa skipin en að reka þau á þann hátt. Hv. frsm. meiri hl. taldi mest öryggi fyrir skipin að fá loftskeytastöðvar. En ég vil spyrja: Hver er reynslan í þessum efnum? Hún er sú, að nálega allir togarar, sem farizt hafa hér við land, hafa strandað við landtöku, og svo er það og með það eina íslenzka flutningaskip, sem hér hefir strandað. Öll hin stærri skip hafa farizt þannig, nema Apríl og Leifur heppni, sem fórst í mikla mannskaðaveðrinu 1924. Það er því við landtöku, sem langsamlega flestir skipskaðar hér hafa orðið. Hin mesta öryggisráðstöfun fyrir þessi skip væri því sú, að þau fengju dýptarmæli, og þó hann kosti nokkuð mikið, álíka mikið og loftskeytastöð, þá munar mestu á því, að sá kostnaður verður aðeins í eitt skipti fyrir öll, en í hinu tilfellinu er um mikinn árlegan kostnað að ræða, sem skiljanlega hefir mest að segja í þessu efni. Það er hverfandi fyrir útgerðina að leggja út nokkra upphæð í eitt skipti fyrir öll hjá því sem að þurfa að standa straum af miklum árlegum kostnaði. Hv. frsm. sagði, að það væri óeðlilegt og ólíklegt að skipin bæru sig ekki vel. En ég vil spyrja: Hvað er óeðlilegt við það, þó svo væri ekki? Hér gildir vitanlega það, að sá, sem siglir ódýrast, stendur sig bezt. Nú liggja uppi milljónir skipa í heiminum atvinnulaus. Þau skip, sem mestan kostnað hafa, verða undir í samkeppninni. Norðmenn sjá, að það er betra að hafa kaupið lægra til þess að geta veitt sem flestum atvinnu. Bretar verða aftur að láta sín skip liggja uppi. Hvað er að gerast í heiminum? Japanar eru að leggja undir sig eina iðngreinina eftir aðra, vegna þess að þeir hafa ódýrari framleiðslumöguleika en aðrar þjóðir.

Þá er ekki annað en að loka milliríkjaverzluninni

. Já, þjóðirnar gera það að talsverðu leyti í bili. - en hvað lengi verður það fært? Auk þess er það svo, að heppilegast væri, að hver vara væri framleidd þar, sem bezt eru skilyrðin. Ég skal viðurkenna, að þegar aðrar þjóðir hafa fyrirskipað loftskeytastöðvar á sín flutningaskip, þá er sjálfsagt, að við gerum það einnig. En meðan þær gera það ekki, þá hjálpum við aðeins keppinautunum með því að leggja slíkar byrðar á okkar útgerð. Ég hefi bent á það, að meira öryggi væri fyrir skipin að fá dýptarmæli heldur en loftskeytastöð, af því að langsamlega mest slysahætta er í sambandi við landtöku. Þess vegna ætti fremur að setja dýptarmæla á flutningaskipin en loftskeytastöðvar, ef auka á öryggi þeirra. Að skip fái aukaborgun fyrir fljóta siglingu milli landa, getur vel verið, en það er nú það, sem tæplega borgar sig fyrir þau, því með því að auka hraða skipanna úr 10 mílum í 12 eykst kolaeyðslan um 1/3 hluta. Slíkt mun því í flestum tilfellum ekki borga sig. Um norsku flutningaskipin er það að segja, að þau eru mörg ágætlega fallin til flutninga, og sama er að segja um þá menn, sem þeim stjórna og á þeim vinna, að þeir gera allt til þess, að vörur þær, er þeir flytja, komi sem bezt fram. Þeir eru því sízt eftirbátar í þeim efnum. Þó skal ég viðurkenna það að íslenzku skipstjórarnir og stýrimennirnir gera einnig allt, sem þeir geta í þessu efni. Meðan svo er ástatt sem nú er, að okkar skip hafa yfir 2000 kr. aukakostnað á ári fram yfir norsku skipin, útgjöld, sem okkar skip kannske standa undir, eða a. m. k. væri vonandi, að þau gætu staðizt, þá er ekki nærgætnislegt að heimta það, að þessi skip bæti við sig dýrum loftskeytastöðvum. Ég held, að menn megi þakka fyrir, ef þessi útgerð fellur ekki í rústir, án þess að leikur sé gerður til þess, að svo fari.

Magnús Jónsson [óyfirl].: Hv. frsm. meiri hl. sjútvn., sem einnig er 1. flm. þessa frv., beitti hér röksemdafærslu, sem ekki er óalgeng hér á Alþingi, þegar á að koma einhverju fram, sem í sjálfu sér er gott og þarft, en verður þó ekki komið í framkvæmd, nema annað hljótist af, sem orðið getur miklu verra. Hv. þm. sýndi mjög fram á það, hve mikið öryggi væri í því fyrir skipin að hafa loftskeytastöðvar. Þetta er alveg dagsatt. En hér er alveg eins og þegar verið er að mæla með einhverri fjárveitingu, sem einhver hefir gagn af og þess vegna er talin sjálfsögð. En þessi rökfærsla er ekki einhlít, þegar valið er á milli ýmsra góðra hluta, sem hægt er að nota féð til. Við erum sammála um, að það sé t. d. gott og þægilegt að eiga bíl, en það, sem ræður hjá okkur, að við kaupum þó ekki bifreiðina, er það, að við komumst að þeirri niðurstöðu, að við getum notað peningana til einhvers annars, sem er betra. Það er enginn ágreiningur um það, að bezt væri að hafa loftskeytastöðvar á öllum skipum. Það getur svo sem alltaf komið fyrir í hafi, að betra sé fyrir skipin að hafa loftskeytastöðvar, til þess að senda neyðarskeyti. Það væri náttúrlega mest öryggi í því að banna skipum að sigla milli landa, nema þau hafi loftskeytatæki og nái einhverri ákveðinni stærð. Það, sem hér er um að ræða, er ekki annað en það, hvort nauðsynin sé svo mikil fyrir loftskeytastöðvar, að við sjáum ekki í það að setja atvinnuveginn í hættu af þeim sökum, eins og gert er með þessu frv. Hv. frsm. meiri hl. álítur, að útgerðarfyrirtækin séu ekki sett í neina hættu með samþykkt þessa frv. Við álítum aftur á móti, að þessi atvinnuvegur sé með því settur í mjög mikla hættu. Hv. sessunautur minn benti á það með réttu, að það vantaði allan kunnugleika um rekstrarafkomu þessara skipa. Þetta er alveg rétt. Ég held einmitt, að það sé ákaflega nauðsynlegt, að það sé á vitorði þeirra, sem eiga að skera, úr í þessu efni, hvernig skipin bera sig. Ég held líka, ef sú reynsla væri fengin, þá mundi það sýna sig, að þessi atvinnuvegur berst í bökkum. Það þýðir ekkert að vitna í eitt dæmi, eins og vestra, þó hagnaður hafi orðið á rekstri hans. Það þarf að styðjast við margra ára reynslu. Það getur komið fyrir, að þessi skip séu ekki nema hálfan annan mánuð að flytja farm til Spánar, en svo getur líka farið svo, að þau séu hálfan fjórða mánuð í ferðinni. Nei, það er fyrst þegar komin er nokkurra ára reynsla um rekstur þeirra, að það kemur í ljós, hvort vogandi er að ætla þessum skipum meiri álögur. Ég gæti hugsað, að það færi svo með þessa útgerð okkar, að hún standist ekki hina hörðu samkeppni, að það færi með hana eins og togaraflotann á síðari árum, að eitt og eitt skip heltist úr lestinni, en ekkert kæmi í staðinn. Það er ekki rétt að gera leik til þess, að svo fari. Náttúrlega má segja, að það muni ekki mikið um 6000 kr. Það sé ekki nema eins og þegar einn dropi sé látinn leka í glas, en það munar um þetta, þó ekki sé meira. „Það er alltaf drjúgt, sem drýpur“. segir máltækið, og á endanum verður glasið fullt, svo flóir út af. Hv. frsm. meiri hl. hefir talað mikið um það, að við vildum amast við því, að skipin fengju loftskeytastöðvar, en vildum aftur, að þau fengju dýptarmæli. Ég hefi ekki heyrt hv.frsm. minni hl. sjútvn. bera fram neinar kröfur um dýptarmæli á skipin, en hann hefir sýnt fram á, að það er miklu nauðsynlegra tæki heldur en loftskeytatæki og hefir auk þess þann kost, að þar er enginn rekstrarkostnaður. Ég held, að hv.frsm. meiri hl. hafi farið með rökfalsanir í því, að hægt verði að fela einhverjum tveimur mönnum af skipshöfninni að sjá um loftskeytatækin. Það hefir verið upplýst, að það kostar 9 mánaða nám að geta farið með þau tæki, og ég vil spyrja, hvort það sé sennilegt, að skipstjórar eða stýrimenn muni vilja sitja í landi nærri því heilt ár fyrir ekki neitt, við að læra það. Og það er annað líka, það er viðurkennd regla, að menn geta ekki lært þetta starf eftir að þeir eru komnir yfir vissan aldur. Ég man eftir því í sambandi við eitt ákveðið mál, sem kom hér fyrir þingið eitt sinn, að Forberg heitinn landssímastjóri sagði það, að yfirleitt væri heimtað, að ekki nema ungir menn lærðu símritun, af því að öðrum væri það ekki fært. Nú er það svo, að flestir yfirmenn þessara skipa eru rosknir menn, sem ekki mundu geta lært þetta starf, og þá verð ég að segja, að það væri beint hlægilegt, ef farið yrði að setja loftskeytastöðvar í skipin, ef svo þeir, sem með þær ættu að fara, hefðu ekki nema að litlu leyti skilyrði til að geta það. Svo er annað. Ég býst við, að fagfélag loftskeytamanna mundi þá koma til skjalanna og gera kröfur um, að það væru í raun og veru faglærðir menn, sem gegndu þessu starfi. Mér þætti ekki ólíklegt, að einmitt hv.frsm. meiri hl. yrði fremstur í flokki við að fylgju fram þeim kröfum, eins og öðrum kröfum félagsbundinna fagmanna. Það mundi ekki þýða annað en það, að a. m. k. 6-8 þús. kr. kostnaður yrði á ári við þessar stöðvar. Kaupverðið yrði smáræði samanborið við rekstrarkostnaðinn. Ég veit ekki, hvort hv.frsm. meiri hl. þætti eðlilegt, að þessum kostnaði væri náð upp með lægra kaupi skipsmanna, með meiri jöfnuði á kaupi við það, sem keppinautar okkar greiða á sínum skipum. Þá mundi hann í raun og veru meta mikils þetta aukna öryggi mannslífanna, ef hann teldi mega spara við aðra menn á skipunum sem þessu svarar. En ég býst við, að hann vildi það ekki, og ég mundi ekki heldur vilja það, fyrir jafnlítið aukið öryggi sem ég hygg, að hér sé um að ræða. Nei, því miður er það svo, að hér rekur upp höfuðið sú niðurrifsstefna, sem er allt of algeng hér hjá okkur, að hvenær sem byrjað er á einhverri atvinnugrein, sem líkur eru til, að gæti borið sig, er þegar farið að gera til hennar meiri og meiri kröfur um ýmislegt, sem í sjálfu sér er gott og blessuð að hafa, og e. t. v. munar ekki svo mikið um í hvert skipti, að líklegt sýnist, að þær velti fyrirtækinu um. En svona kröfur, sem t. d. hafa verið gerðar til togaraútgerðarinnar, er meginástæðan til þess, að togaraflotinn er nú að rýrna og hverfa. Þetta er e. t. v. eðlilegt frá sjónarmiði hv.frsm. meiri hl. og flokksmanna hans, sem óska, að einstaklingsreksturinn á þessu sviði sem öðrum sýni sig sem óheppilegastan, svo ríkið hafi ástæðu til að taka í taumana og fara að reka atvinnufyrirtækin sjálft. En ég gæti hugsað mér, að ánægjan yfir ríkisrekstrinum færi að minnka eftir svo sem áratug. Þá væri ekki lengur hægt að grípa til þess að skattleggja einstaklingsfyrirtækin til þess að jafna hallann á ríkisrekstrinum, því þá ætti ríkið allt og yrði að sjá fyrir öllum. En hv.frsm. og hans nótar hugsa líklega sem svo: Er á meðan er, við skulum halda kröfunum áfram meðan einhverjir eru uppistandandi. Og þeim, sem þannig hugsa, er því miður allt of mikið léð eyra frá þeim mönnum, sem þó eru ekki flokksbundnir sósíalistar, þó ég gangi út frá, að þetta frv. verði ekki látið verða að lögum. Það er vitanlega eitthvað aukið öryggið með því að hafa þessi tæki á skipum, en hitt verður líka að viðurkenna, að með þessu frv. á að gera meiri kröfur til okkar, frumbýlinganna og byrjendanna á þessu sviði eins og mörgum öðrum, heldur en fært hefir þótt að gera til siglingaþjóða yfirleitt með alþjóðasamþykktum. Ég tel eðlilegt, að þessi krafa sé látin bíða, þangað til búið er að taka hana upp í alþjóðasamþykktir, svo keppinautar okkar standi jafnt að vígi eins og við.

Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) Það hafa nú 3 af hv.þm. ráðizt á þetta litla frv., og finn ég ástæðu til að svara sumu af því, sem fram hefir komið í ræðum þeirra. Ég skal byrja á hv. 1. þm. Skagf. Hann vildi láta líta svo út, að hér væri gerð krafa um fleiri en einn loftskeytamann á hverju skipi. Ég hefi nú skýrt það, sem einnig kemur fram í nál. okkar, að þó sagt sé að minnsta kosti einn loftskeytamaður, þá á það aðeins að tryggja það, að á skipinu sé einhver, sem með loftskeytastöðina kann að fara. Það er ekki krafizt nema eins loftskeytamanns á farþegaskipum okkar, svo það er bara út í loftið hjá hv.þm. að gera ráð fyrir fleiri en einum á flutningaskipunum.

Það er fagmaður

. Já, þetta er líka að vera fagmaður að því leyti, að hann á að kunna til þessa starfs, en þar sem hér er um flutningaskip að ræða, má hann jafnframt sinna öðrum störfum á skipinu. Þá vildi sami hv.þm. halda því fram, að ekki væri hægt að fá hærri flutningsgjöld heldur en nú tíðkuðust. Um það atriði gætum við nú auðvitað lengi deilt. En eftir því sem ég bezt fæ séð af skrifum erlendra blaða, sem sérstaklega fjalla um siglingamál, þá lítur út fyrir, að flutningsgjöld fari hækkandi, og það er ekki ólíklegt, að það hafi áhrif einnig hér. Það mun vera sterk alda um það í hópi útgerðarmanna úti um lönd, að sameina sig „internationalt“ um að hækka farmgjöld, til þess siglingarnar geti þrifizt, eins og það er venjulega kallað, og það eru líkindi til, að það geti tekizt. Hv. þm. vill telja það hlægilegt, þegar stungið er upp á að athuga möguleikana fyrir því, hvort okkar skip gætu ekki fengið þau flutningsgjöld, sem þau raunverulega þyrftu fyrir rekstrarkostnaði. Ég verð að segja það, að ef við erum sammála um, að það sé nauðsynlegt fyrir tilveru okkar siglinga, og jafnvel okkar sjálfstæðis, að eiga okkar eigin skip, er þá ekki athugunarefni, að ríkið sjái um, að þau fái þær tekjur í flutningsgjöldum, sem þau þurfa fyrir eðlilegum rekstrarkostnaði? Hv. þm. segir, að þó skipin skili fiskinum skemmdum, þá hafi farmsendendur vátryggingu fyrir skaðanum. En þó fiskurinn sé vátryggður, þá getur skaðabótakrafan í sumum tilfellum lent á þeim, sem flytur hann. Það er einnig nóg til að koma óorði á fiskinn okkar, ef hann skemmist á leiðinni, og máske öðru um kennt en farkostinum, sem flytur hann. Svo er ekki æfinlega hægt að segja um, hverjum það er að kenna, hvort það er skipunum að kenna eða einhverju öðru. Ég veit dæmi til þess, að skemmdir hafa orðið, sem ekki hefir verið hægt að fá bættar af þeim, sem vátryggt var hjá. Fiskurinn kannske brotnar í pökkunum og slagi kemur í hann, án þess þó skipið leki. Fróðir menn segja mér, að það hafi mikið að segja, hvernig gengið sé frá fiskinum og hvernig skipin séu útbúin. Veltur því mikið á að hafa góð skip til þessara flutninga og vel út búin, og það munn okkar skip vera. Að síðustu minntist hv.þm. á það, að samkv. íslenzkum l. væri ekki heimilt að selja skipin út úr landinu; nefndi hann sem dæmi, að margir hefðu viljað selja togara, en ekki getað. Ég býst við, að það sé rétt hjá honum; sem fyrrv. ráðh. ætti honum að vera þessi mál kunnug. En ég hygg þetta stafi meðfram af því, að menn hafi viljað reyna að fá sér betri skip og losna við þau gömlu. Hv. þm. vildi láta líta svo út, að þetta sýndi, að það borgaði sig illa að eiga skip. Um það efni mætti vitanlega mikið tala, og gefst e. t. v. tilefni til þess síðar undir umr. um önnur mál hér í d. En ég vil drepa á það, að þó mönnum þyki ekki eins arðvænlegt og áður að eiga togara, þá er ekki því um að kenna, að útgerðin geti ekki borið sig. Hvað segir mþn. í sjávarútvegsmálum um þetta? Ég var núna að lesa þau ummæli eftir hana, að menn hefðu farið mjög ógætilega með fé útgerðarinnar, tekið það út úr útgerðinni og lagt það í skrauthýsi og ýmislegt þesskonar, svo væri komið sem komið er. Þetta er ekki því að kenna, að það sé óarðvænlegt að gera skipin út. Hér koma margar ástæður til greina, sem gera það að verkum, að mönnum þykir ekki eins arðvænlegt að gera út eins og áður. Stofnfé útgerðarinnar er búið að sólunda og skipin eru orðin gömul. Enginn getur borið á móti því, að togaraútgerðin íslenzka hefir skilað miklum arði. En hvert er hann kominn?

Útgerðin er nú búin að ala marga

. Hún er líka til þess að menn lifi af henni, ekki aðeins „eigendurnir“, heldur einnig þeir, sem við hana vinna. Enginn vill kaupa skipin, segir hv.þm. Þetta er rangt; ég hygg, að viljann vanti ekki, en það er víða þröngt um gjaldeyrinn nú á tímum. Ennþá er trúin á íslenzka útgerð ekki horfin, þó hún kunni að vera horfin hjá einstökum mönnum, sem hafa „spilað fallit “á þessu sviði. Það er til hópur manna í landinu, og hann ekki svo lítill, sem segir, að það borgi sig að kaupa ný og góð skip, en þar á meðal munu ekki yfirleitt vera þeir menn, sem við þennan rekstur hafa fengizt að undanförnu. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta efni frekar; ég hefi aðeins kastað þessu fram sem svari við því, sem hér hefir áður verið innlagt. Þá vil ég segja nokkur orð til hv.frsm. minni hl., þm.N.-Ísf. Ég verð að segja, að mér fannst í ræðu hans, sem þó er útgerð skipa nokkuð kunnugur, kenna óþarflega mikils barlóms um það, að hér sé verið að leggja á útgerðina eitthvert ógurlegt ok með kröfunni um, að skipin hafi loftskeytastöð. Hv. þm. sagði, að okkur væri ekki kunn útkoman hjá þessum skipum.

Ég sagði það ekki, því ég hefi einmitt kynnt mér útkomuna nokkuð

. Það kom til umr. í n., hvort þeir framkvæmdarstjórarnir vildu ekki gefa okkur upplýsingar um þetta efni, en við fengum ekkert um það að sjá. Það er gamla aðferðin, að fela allt slíkt fyrir þeim, sem þeir ekki telja sína menn. Ég skal því ekki segja, hvernig útkoman er hjá því skipi, sem keypt var í ár, en útkoman hjá þeim, sem rekin voru síðastl. ár, hygg ég að hafi verið allgóð. Ég segi það ekki í því skyni, að ég sé að öfundast yfir því, heldur gleðst ég yfir því, hvað vel hefir gengið. Um útkomu þeirra skipa, sem keypt voru í ár, verður reynslan að dæma, en hún sannar ekkert út af fyrir sig, því ýmiskonar kostnaður leggst á útgerðina fyrsta árið, sem ekki verður til næsta ár. Hv. þm. segir, að það geti farið svo, að það borgi sig betur að gefa skipin heldur en verða við þeim kröfum, sem gerðar séu. Ég kalla þetta nú engin rök, að vegna viðbótarkostnaðar, sem nemur einum 4-6 þús. kr., borgi sig að gefa skipin út úr landinu aftur. Um það atriði, hvað mörg skip hafa strandað og hvað mörg ekki strandað, þurfum við ekki að deila. Ég skal játa, að flestir þeir togarar, sem strandað hafa, hafa haft loftskeytatæki, og ef til vill hefðu þeir frekar getað bjargað sér frá strandi, ef þeir hefðu haft dýptarmæli. En þeir eru dýrir, kosta eitthvað 8-12 þús. kr.

En rekstrarkostnaðurinn?

. Hann er ekki nema rafmagnseyðslan, - það skal játað. En ég skal ekki fara út í það að sinni. hvað valdið hefir, að þessi skip hafa strandað. Það er sorglegra mál en það, að hægt sé að gera það að umræðuefni hér, og ég hygg, að í mörgum tilfellum hefðu engin tæki komið að gagni. Þó hafa loftskeytatækin orðið mannslífum að liði við strönd. Síðasta dæmið með Skúla fógeta strandið. Innan fiskimannastéttarinnar eru þessar tíðu strandanir orðnar svo mikið áhyggjuefni, að menn vilja sem minnst um þær tala opinberlega. Ég held, að hv.þm. hafi misskilið mig, þegar ég var að tala um loftskeytastöðvarnar og talstöðvarnar. Ég sagði, að skip, sem þurfa að greiða 500 kr. leigu fyrir talstöð árlega, gætu greitt loftskeytastöð með því framlagi á 8 árum, miðað við 4000 kr. kaupverð. Og ég taldi líklegt, að loftskeytastöðvarnar mætti fá með afborgunum. Ég ætla ekki að fara að telja upp allt, sem hv.þm. hélt fram. Hann sagði m. a., að það væri ónærgætni við þá, sem gera út þessi skip, að leggja á þá þær kvaðir, sem hér er um að ræða. Ég hefi tekið það fram áður, að fyrir mér vakir aðeins að auka öryggi íslenzkra farmanna. Og ef það er kölluð ónærgætni, þá á ég enga nærgætni til gagnvart þeim, sem skipin reka. Ég mundi krefjast þessa jafnt, hverjir sem í hlut ættu. Örfáum orðum vildi ég beina til hv. 1. þm. Reykv. Hann benti á, að lítið væri af mönnum í yfirmannastétt skipa, sem kynnu að stjórna loftskeytastöðvum. Það má vera, að í hópi eldri farmanna hafi fáir þessa kunnáttu. En á meðal hinna yngri, sem lært hafa siglingafræði, eru þeir til, sem þetta hafa lært. Og ég veit um skip, þar sem sami maður er bæði stýrimaður og loftskeytamaður. Það má vera, að það sé erfitt fyrir menn á fullorðins aldri að læra að senda og taka á móti loftskeytum, en ég hygg þó, að það sé kleift. Það mundi vitanlega hafa einhvern kostnað í för með sér. En hv.þm. skaut hér öðru fram, sem ég tel rétt að svara: Hvort fagfélag loftskeytamanna mundi ekki krefjast þess, að það yrðu menn úr sínum hópi teknir til að fara með loftskeytastöðvarnar á þessum skipum. Ég hefi borið mig saman við núv. stjórn loftskeytamannafélagsins, og hún kvað loftskeytamenn yfirleitt ekki myndu gera slíkar kröfur, ef aðrir menn lærðu þetta starf og gætu innt það af hendi. Þeir litu alveg eins og ég á þetta mál, að ef það væri tryggt, að yfirmenn skipanna kynnu að fara með stöðvarnar - og um það gilda reglur, sem ekki er hægt að ganga framhjá -, þá myndu ekki verða gerðar kröfur um, að félagsbundnir loftskeytamenn fengju þessi störf. Þá minntist hv.þm. á, að það væri ein leið til að gera skipunum kleift að taka á sig þennan kostnað, sú, að lækka kaup þeirra, sem vinna á skipunum, eða fækka þeim. Ég vil nú upplýsa hann um, að á þessum skipum eru alls ekki fleiri menn heldur en nauðsyn krefur. Þó á norskum skipum séu örlítið færri menn, þá get ég sagt hv.þm., að um annað er ekki meiru deilt nú á meðal norskra farmanna og þeirra, sem ráða í þessu efni, heldur en það, hvað skipin eru illa mönnuð. Því er haldið fram, að öryggi skipanna sé jafnvel hætta búin af þessum sökum. Og ég get sagt frá sögu frá sjórétti Rvíkur út af sjóslysum á norskum skipum hér við land, að ástæðurnar hafa verið raktar til mannfæðar. - Hvað kauplækkun snertir, þá hygg ég, að hv.þm. sé mér sammála um, að kaupið geti ekki verið lægra en það er, a. m. k. hjá þeim lægra launuðu, og tel ég því með öllu útilokað, að hægt sé að ná þessum kostnaði upp á þann hátt. Þá sagði hv.þm., að hér væri að gægjast upp niðurrifsstefna. Ég hefi aldrei heyrt, að það væri niðurrifsstefna, þegar um eitthvað er að ræða til uppbyggingar og fullkomnar mannkyninu. Hér er um að ræða að tryggja öryggi mannslífa og að gera mönnum á skipunum lífið ánægjulegra og vistlegra, með því að þeir geti haft samband við umheiminn. Ég skil ekki, hvernig er hægt að heimfæra það undir niðurrifsstefnu. Hér er ekki farið fram á að rífa neitt til grunna. En það kveður nú við, eins og svo oft áður frá þeim flokki, sem hv. 1. þm. Reykv. telst til, að allt, sem menn innan verkalýðsstéttarinnar fara fram á til þess að fegra og bæta líf verkalýðsins, sé niðurrifsstefna. Það heilir niðurrifsstefna, ef „lægri“ stéttirnar leyfa sér að fara fram á eitthvað af þeim gæðum lífsins, sem tilheyrir „æðri“ og efnameiri stéttunum. Að síðustu minntist hv.þm. á alþjóðasamþykktir um þetta efni. Ég hefi áður skýrt frá því, að í alþjóðasamþykktum nær krafan um loftskeytatæki ekki nema til 1600 smálesta skipa og stærri, og e. t. v. ræður þar sú kreppa, sem að undanförnu hefir verið á sviði siglinga almennt. Því það er ekki eins og einhver hv.þm. sagði hér áðan, að öll skip hafi verið í gangi á undanförnum árum það hefir t. d. stór hluti af norsku flotanum legið í höfn á síðustu árum, og sömu söguna hafa flestar siglingaþjóðir að segja. Viðvíkjandi alþjóðasamþykktunum er það að segja, að ég hefi það eftir greinagóðum manni, sem sjálfur sat fundinn í Madrid, og eins af skrifum, sem ég hefi í höndum, að þar voru það útgerðarmenn, sem komu því til leiðar, að markið var ekki sett neðar. Þó voru það fulltrúar nokkurra landa, þar á meðal Ameríku, sem kröfðust þess, að markið væri fært niður, og alkunnugt er, að hin vinnandi stétt um heim allan styður þær kröfur. Og gegn þeim verður ekki hægt að standa til lengdar, það getur ekki liðið á löngu, þangað til alþjóðasamþykktunum um þetta efni verður breytt. En hvers vegna eigum við að bíða eftir því? Mega Íslendingar ekki vera á undan í því að sýna vilja sinn til þess að auka öryggi farmannastéttarinnar? Þarf endilega að vera búið að því úti í löndum fyrst? Megum við ekki á einu sviði vera forgangsmenn? Ég álít, að íslenzka þjóðin ætti að sýna það, að hún kann að meta sjómannastétt sína, þar sem þjóðfélag okkar er ekki hvað sízt til fyrir hennar störf. Fáar þjóðir munu eiga eins mikið undir fiskveiðum og við Íslendingar, en þá er líka skylda okkar að stuðla að því öryggi, sem mögulegt er að veita þessari stétt þjóðfélagsins.

Magnús Guðmundsson Ég skil vel, að hv.frsm. meiri hl. n. getur ekki bent á leið til þess, að komizt verði hjá að taka sérstakan loftskeytamann á þessi flutningaskip, ef frv. þetta verður samþ. Það er engin leið, þótt hv.þm. bendi á, að skipstjóri eða stýrimaður gætu setzt á skólabekkinn og farið að læra loftskeytafræði. Þeir bara gera það aldrei, nema þeir fái full skipstjóra- eða stýrimannslaun á meðan. Landssímastjóri segir, að engin ákvæði í alþjóðareglum eða íslenzkum sérreglum séu því til fyrirstöðu, að yfirmenn geti jafnframt verið loftskeytamenn. Nei, það eru engar sérstakar reglur, sem banna þetta, en fagsamböndin gætu bannað það. Í þessu sambandi hefir verið bent á, að vel geti í framtíðinni orðið hækkun á flutningsgjaldi, og hækkunin geti aftur orðið til þess að valda breytingu á alþjóðasamþykktum þeim, sem gilda um útbúnað þessara skipa. En ég held, að réttara sé að bíða og sjá til, hvort nokkur hækkun verður á fragtinni, og hvort alþjóðasamþykktum verður breytt. Þessi nýja kvöð getur riðið baggamuninn fyrir útgerðarmönnum, sem rétt berjast í bökkum. - Hv. þm. taldi, að þeir, sem vilja selja skip úr landi, mundu vilja kaupa önnur í staðinn. Ég hefi ekki orðið var við þessa löngun til þess að kaupa togara. Þeir einir, sem gætu það, eru þeir, sem missa togara sína sæmilega vátryggða, en þeir hafa ekki gert það. Hv. þm. talaði um mannafækkun og kauphækkun. Ég hefi ekki heyrt neinn orða það annan. Hv. 1. þm. Reykv. sagði aðeins, að þeir tímar gætu komið, að sjómenn yrðu að velja milli lægra kaups og þess, að skipin yrðu seld úr landi, ef haldið er áfram á þessari braut, að íþyngja útveginum stöðugt. - Ég skal ekki neita því, sem hv.þm. sagði um alþjóðareglurnar, en ég skil ekki, hvernig hv.þm. hugsar sér, að við getum tekið okkur út úr með þessi 5 skip okkar og lagt á þau hærra gjald en nokkursstaðar er talið fært í heiminum. Hér er aðeins vísir að útgerð með flutningaskip. Og þessi vísir á við mjög erfið kjör að búa. Og nú á að bæta ofan á annan kostnað miklum árlegum útgjöldum á hvert skip, vegna loftskeytatækja, sem erlend skip af sömu stærð þurfa ekki að hafa. Þetta getur hæglega orðið til þess að kæfa þessa viðleitni í fæðingunni, og þá væri sannarlega betur heima setið en af stað farið.

Frsm. minni hl. (Jón Auðunn Jónsson) Það er fátt eitt, sem ég þarf að svara. En mér þykir undarlegt, hvað hv.frsm. meiri hl. vill lítið tala um öryggið nú. Ég hefi bent á, að meira öryggi fæst með dýptarmæli en loftskeytum, þar sem langflestir skipskaðarnir verða við landtöku. Og fjöldi þeirra skipa, sem farizt hafa á undanförnum árum, hefir haft loftskeyti, t. d. togararnir. Ekki hafa loftskeytin bjargað þeim, en það hefði dýptarmælir í mörgum tilfellum gert. Þetta er mergur málsins. Og dýptarmæli gætu þessi skip fengið sér; það yrðu talsverð útgjöld í eitt skipti fyrir öll, en hitt, að þurfa að fara að koma fyrir loftskeytatækjum, gæti alveg reynzt ókleift kostnaðar vegna. Hv. frsm. meiri hl. talaði um þann gífurlega kostnað, að eiga að borga árlega 500 kr. í leigu fyrir talstöð. En hann horfir ekki í það, að láta skylda skipin til þess að kaupa 6000 kr. loftskeytatæki með 4500-5000 kr. rekstrarkostnaði, ef mannahald er talið með. Þessi 5 flutningaskip okkar, sem hér koma til greina, eru gömul og dýr í rekstri, kolafrek o. s. frv. Og hræddur er ég um, að samkeppnin leyfi okkur ekki að verða forgönguþjóð í siglingum meðan flutningaskipastóll okkar er ekki stærri og betri. - Það, sem hv.þm. sagði um fragttaxta, á við einn flokk flutningsskipa, tankskipin. Flutningsgjaldið með þeim mun hafa hækkað. En minni skipin munu nálega öll hafa getað haldið velli í samkeppninni við aðrar þjóðir. Þá talaði hv.þm. um togaraútgerðina. Þar vil ég benda á skýrslu mþn. í sjávarútvegsmálum, sem sýnir, að togaraútgerðin hefir tapað ekki minna en 6-8 millj. á síðastl. 4 árum. Og ég kannast ekki við, að þar hafi verið lagt mikið fé í ónauðsynlegan kostnað. Ég get a. m. k. forsvarað það með félög þau, sem ég hefi verið með í á Vestfjörðum. Ég hefi verið viðriðinn tvö togaraútgerðarfélög þar, annað starfaði 1914-18, og urðu tekjurnar þá sæmilegar. En síðari útgerðin hefir gert meira en að gleypa þann gróða. Og þó var engu fé varið í að kaupa stöðvar eða annað slíkt. - Ég fékk í dag að athuga reikninga þeirra útgerðarfélaga, sem hér ræðir um, og er annað þeirra nýbyrjað. - Annað þeirra hefði verið mjög illa stætt, ef það hefði ekki orðið fyrir því fjárhagslega happi, að skip, sem það átti, strandaði. Það var vátryggt fyrir meira verð en það stóð félaginu í, og því græddi það á strandinu. Hitt félagið rétt berst í bökkum, og samt virtist mér á reikningum þess, að reynt væri eftir mætti að spara öll útgjöld, t. d. laun framkvæmdarstjóra. Og ég sannfærðist enn betur um það, að félög þessi mega ekki við miklum lögum.

Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) Út af ummælum hv.þm.N.-Ísf. um dýptarmælinn, vil ég benda honum á, að engin till. liggur fyrir um það, að skylda skip til að hafa dýptarmæla. Og ég vil ennfremur minna hann á, að öll skip eru skylduð til að nota lóð, þegar þau eru nærri landi. Þetta vitum við, sem erum gamlir sjómenn; okkur var kennt að nota lóðið í öllum þeim tilfellum, ef við héldum, að skipið væri nærri landi. Þessi skylda hvílir enn á öllum skipum okkar. Skipin þurfa því ekki að sigla í strand þess vegna, að þau hafi ekki tæki til þess að mæla dýpið. Dýptarmælir er mjög dýrt áhald. Ennfremur segja þeir, sem reynslu hafa af honum, að við meðferð hans þurfi allrar varúðar að gæta. Þetta ber yfirmönnum varðskipanna saman um, og ennfremur bendir reynslan af dýptarmæli í öðru strandferðaskipinu í sömu átt. Afkoma þeirra tveggja félaga, sem hv.þm. talaði um, er lokuð bók fyrir velflesta, og er því lítið hægt um hana að segja. Þó hefir annað þeirra eignazt skip á árinu, og hlutabréf hins hafa stigið um helming eftir strandið á skipi þess. Margt bendir á, að afkoma þessara félaga sé ekki eins bágborin og hv.þm.N.-Ísf. vildi vera láta, og er það auðvitað ekki nema vel farið.

Magnús Jónason [óyfirl.]: Ég vildi bara leiðrétta misskilning, sem kom fram í ræðu hv.frsm. meiri hl. n. Hann hélt því fram, að ég hefði mælt með því að fækka mönnum á skipunum og lækka laun þeirra. Ég sagði auðvitað ekki þetta, en ég spurði, hvort hv.flm. vildi ganga svo langt í því að tryggja öryggi skipverja, að vegna kostnaðar af því yrði að fækka fólki á skipunum eða lækka laun þess. Ef útgerðin ber sig ekki, er vitanlega ekki annað fyrir hendi en að selja skipin út, en ég gæti hugsað mér, að sjómenn vildu heldur vinna til þess að fá lægra kaup en að skipin yrði að selja úr landi. - Hv. þm. talaði svo nokkur orð um þá menn, sem væru með og móti uppbyggingu mannkynsins, og mér skildist, að þetta frv. ætti mjög svo að miða til uppbyggingar mannkynsins, eða hluta þess. En jafnframt benti hv.þm. mjög sláandi á það, að fjöldi manna væri nú atvinnulaus og skipin bundin upp í flokk víða um heim. En dettur þá hv.þm. ekki í hug, að þegar svona er ástatt, muni það vera hættulegt að leggja óþarflega þungar byrðar á þennan litla skipastól okkar? Það gæti sem bezt farið eins með þessi skip okkar, að þau yrðu látin liggja aðgerðarlaus inni á höfnum, því að engin leið væri til þess að láta þau bera sig. Síðustu orð hv.þm. líktust einna helzt kjósendaræðu. Hann fór að tala um okkar ágætu sjómannastétt og hvað þjóðin ætti henni mikið að þakka. Allir taka undir það, að við eigum hrausta og duglega sjómannastétt, en fyrir henni er ekki bezt séð með ráðstöfunum, sem gera það stöðugt erfiðara að halda skipum út. En allir eru sammála um það, að bæta öryggið á sjónum eins og hægt er. Hv. þm. spurði, hví við mættum ekki hafa forgöngu í heiminum í þessum efnum og breyta þessu hjá okkur áður en það væri gert í öðrum löndum. En málið horfir allt öðruvísi við eftir að alþjóðasamþykktunum hefir verið breytt. Þá verða keppinautarnir líka knúðir til þess að taka á sig þennan kostnað, en annars gera þeir það ekki, og verða þar af leiðandi betur settir í samkeppninni við okkur forgöngumennina. Ég álít því, að við ættum að bíða með þessar breytingar þar til alþjóðasamþykktunum hefir verið breytt.

1) SÁÓ: Ég tel óþarft að lögbjóða talstöðvar á flutningaskipum, og e. t. v. skaðlegt, og segi því nei.