Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég ber fram litla brtt. á þskj. 329 við þetta frv. um að hækka 13. liðinn um 100 þús. kr., og er það í samræmi við rekstrarreikning ríkisins. Það er dálítið einkennilegt, að ég skuli þurfa að bera þessa brtt. fram, og líka það, að ég ber hana fram persónulega, en hún er ekki frá n. Mér þótti ekki taka því að kalla n. saman út af þessu, því að það einkennilega er, að nefndin var búin að samþykkja að bera fram þessa till. ásamt öðrum till., sem bornar voru fram við 2. umr., en af mér alveg óskiljanlegum ástæðum hefur það fallið niður einhvers staðar á leiðinni og þessi till. því aldrei verið formlega samþykkt í deildinni. En þó var nú frv. prentað í fyrstu þannig, að tekið hafði verið fullt tillit til þessarar brtt., og ekki þarf að breyta greiðslujöfnuðinum neitt, þó að till. sé samþykkt, vegna þess að till. n. um greiðslujöfnuðinn er byggð á því, að þessi breyting sé gerð, sem ég legg nú til. Ég lít því á þetta sem algert formsatriði og býst við, að enginn hafi neitt á móti því að leiðrétta frv. á þennan hátt.



Herra forseti. Eins og ljóst er af þskj. 322 og 323, hefur fjhn. klofnað um afstöðu til þessa frv., sem hér liggur fyrir, þannig að við 4 nm. mælum með samþykkt þess, en 1 nm., hv. 4. þm. Reykv. (EggÞ), leggur til, að því verði vísað til ríkisstj. Allir nm., sem standa að áliti meiri hl., hafa þó lýst sig óbundna um afstöðu til brtt., sem fram kynnu að koma, og einnig áskilja þeir sér rétt til að flytja brtt. Fjhn. hefur rætt þetta frv. á 5 fundum og leitað um það umsagnar nokkurra aðila, sem mikið eru riðnir við innflutnings- og gjaldeyrismál, þ. á m. forstöðumanna innflutningsskrifstofunnar, sem mættu á einum fundi n. og lögðu þar fram álit, sem minni hl. fjhn. birtir sem fskj. með nál. sínu. Við 1. umr. þessa máls gerði ég nokkra grein fyrir helztu ástæðunum fyrir flutningi þess, en þær eru fyrst og fremst þær, að flutningsmenn telja, að með þessari breyt., sem frv. gerir ráð fyrir, yrði aðstöðumunur, sem ríkt hefur milli íbúa úti á landi og íbúa höfuðstaðarins annars vegar gagnvart þeim leyfisveitingum, sem frv. fjallar um, allmikið jafnaður. Í öðru lagi, að slík aðstöðujöfnun gæti haft gagnleg áhrif á verzlunar- og atvinnumál ýmissa byggðarlaga og stuðlað að eðlilegri þróun þeirra. Í þriðja lagi, að komið yrði í veg fyrir handahófslega afgreiðslu mála, með því að staðarleg þekking væri fyrir hendi, er ákvarðanir væru teknar. Og í fjórða lagi, að sparaður yrði kostnaður og fyrirhöfn og tafir verzlunar- og atvinnufyrirtækja og einstaklinga við að sækja öll slík mál í hendur embættismanna í höfuðborginni. Ég tel ekki ástæðu til að endurtaka þau rök, sem ég færði fyrir frv. við 1. umr. málsins, enda hefur ekkert komið fram við athugun þess í fjhn., sem haggi þeim. Það virðist vera viðurkennt af öllum aðilum, að þörf sé á bættri þjónustu innflutningsskrifstofunnar við þá landsmenn, sem fjarri búa höfuðstaðnum. Kemur þessi viðurkenning m. a. fram í því, að forstjórar innflutningsskrifstofunnar segja í áliti sínu, að nauðsynlegt sé, að utanbæjarmenn fái forgang um viðtöl og alla afgreiðslu mála, en telja hins vegar, að ef þeim væri tryggt slíkt og þeir fyndu það greinilega í framkvæmd, mundu þeir ekki telja sér hagstætt, að starfrækt væru útibú frá innflutningsskrifstofunni. Ég vil á engan hátt gera lítið úr þekkingu forstöðumanna innflutningsskrifstofunnar, en kemst þó ekki hjá að benda á, að í þessu gætir nokkurs misskilnings. Ég er viss um, að enginn ætlast til þess, að utanbæjarmenn, sem þeir kalla, hafi forgang um alla afgreiðslu mála, og undrar mig satt að segja, að á slíku skuli tæpt. Það, sem hér er um að ræða, er eingöngu jafnari aðstaða til þess að fá afgreiðslu mála, en ekki nein forréttindi. Það, sem forstjórar innflutningsskrifstofunnar telja, að það mundi breyta afstöðu manna úti á landi til þessa máls, ef svo væri farið að sem þarna er bent á, held ég, að sé misskilningur. Ég held, að þeir, sem við skipulagið búa eins og það er, séu um það dómbærari, en jafnvel forstjórar skrifstofunnar, og væri að sjálfsögðu hægt að leiða vitni að því, ef þörf gerðist. Hv. minni hl. fjhn. virðist telja sjálfsagt að leggjast gegn þessu frv. vegna þess, að forstöðumenn innflutningsskrifstofunnar telja, að það þurfi meiri athugunar við, og séu því andvígir í núverandi mynd, en þeir þekki hins vegar bezt til framkvæmdar þessara mála. Ég held, að þessir ágætu embættismenn þekki fyrst og fremst eða a. m. k. bezt aðra hlið á þessu máli, þ. e. a. s. þá, sem snýr að þeim sem embættismönnum. Afstaða þeirra virðist mér mótast af því öðru fremur, hvernig auðveldast sé fyrir þá að framkvæma sín embættisstörf. Hins vegar virðist mér skorta verulega á, að þeim sé nægilega ljós sú hlið málsins, sem snýr að atvinnu- og viðskiptalífinu víðs vegar um land. Kemur þetta raunar glögglega fram í áliti þeirra, þar sem þeir koma aðeins auga á eitt einasta atriði, sem sé hagkvæmt við þá breytingu, sem hér er lögð til, þ. e. a. s. að menn geti sparað sér símtal. Orðið er ekki einu sinni haft í fleirtölu. Og þar með eru allir kostirnir við þessa breytingu upp taldir að þeirra dómi. Hins vegar verður sjón þeirra miklu skarpari, þegar um það er að ræða að leita uppi ókostina við nokkuð breytta skipan þessara mála. En þar sýnist mér þó vera um allmiklar missýningar að ræða í ýmsum atriðum, og tel ég rétt að víkja nánar að því, þar sem hv. minni hl. n. virðist eingöngu byggja sína skoðun á þessu áliti frá forstjórum innflutningsskrifstofunnar. Fyrsta og þá sennilega stærsta mótbára gegn frv. er færð sú, að samræmi í leyfisveitingum verði minna, ef ekki lítið, ef frv. komi til framkvæmda. Í sambandi við þetta hlýtur að vakna spurning á þessa leið: Ef fullt samræmi er í leyfisveitingum nú, hlýtur það samræmi að byggjast á nokkuð föstum reglum, sem forstöðumönnum innflutningsskrifstofunnar eru settar eða þeir sjálfir setja sér, og ef slíkar reglur eru til staðar, hvaða örðugleikar geta þá verið á því, að aðrir embættismenn geti eins farið eftir þessum reglum? Auðvitað er sjálfsagt að viðurkenna það, að menn geta verið misjafnlega hæfir til starfa, en erfitt hygg ég að muni reynast að sanna það fyrir fram, að þeir embættismenn, sem þessum málum kynnu að stýra úti á landi, gætu ekki alveg eins farið að settum reglum og þeir, sem hér eru búsettir. Ég held, að þessi röksemd fái því ekki staðizt. Þvert á móti held ég, að samræmi í leyfisveitingum stæði mjög til bóta, ef staðarleg þekking, sem ekki getur ávallt verið fyrir hendi nú, gæti komið til skjalanna í ríkara mæli. Þá er sagt, að heildaryfirlit, sem þurfi að vera daglegt, verði erfitt, ef innflutningsskrifstofurnar verði fleiri, í því formi sem það er nú, svo og skýrslugerðir. Auðvitað er það hverju orði sannara, að heildaryfirsýn þarf ávallt að vera til staðar í þessum efnum, en ekki verður séð, að á því þurfi að verða nein breyting til hins verra frá því, sem nú er. Að svo miklu leyti sem innflutnings- og gjaldeyrisgreiðslur þær, sem frv. gerir ráð fyrir, hefðu algerlega sjálfstætt ákvörðunarvald, yrði það að sjálfsögðu byggt á því, að aðalskrifstofan úthlutaði til þeirra ákveðnum hluta gjaldeyris, sem fyrir hendi væri til ákveðinna nota í tilteknum viðskiptalöndum. Yfirsýn yrði því nákvæmlega jafnmikil eða lítil eftir atvikum og áður hefur verið. Þá er því haldið fram, að dreifing ákvörðunarvaldsins mundi þýða lausari tök á þeim vanda, sem ávallt þarf við að fást. Hver er þessi vandi? Mér virðist hann vera sá að takmarka gjaldeyriseyðsluna við getu þjóðarinnar og ráðstafa þeim gjaldeyri, sem takmarka þarf, í samræmi við hagsmuni hennar og þarfir eftir heildarákvörðunum ríkisstj. og eftir viðskiptasamningum við aðrar þjóðir og loks að dreifa þessum gjaldeyri meðal landsmanna. Þetta frv. tekur eingöngu til hins síðast talda þáttar þess vanda, sem við er að fást, og miðar einmitt að því, að sá mikilsverði þáttur sé tekinn fastari tökum en áður, en ekki öfugt, eins og látið er liggja að. Í e-lið fylgiskjals hv. minni hl. og einnig í f-til h-lið skýtur aftur upp þeirri grýlu, að væntanlegir forstöðumenn útibúa innflutningsskrifstofunnar yrðu tæplega vaxnir störfum sínum. Slíkt eru svo bersýnilegar getsakir, en ekki rök, að naumast þarf orðum að því að eyða. Sjálfsagt er að fallast á það, sem rétt er í þessu áliti, og það er þá fyrst og fremst það, að nokkur kostnaðarauki yrði af framkvæmd þessa frv. Gerði ég það atriði að umtalsefni við 1. umr. málsins og taldi þá og tel enn, að 2–4 millj. kr. gróði af rekstri stofnunarinnar réttlæti fyllilega aukna þjónustu og nokkuð aukinn kostnað, sem aldrei gæti þó numið nema litlu af þeim gróða, sem þarna er um að ræða. Að samanlögðu tel ég, að mótbárur hv. minni hl. séu síður en svo það veigamiklar, að þær réttlæti andstöðu við þetta frv. Hinu vil ég svo á engan hátt neita, að nokkur vandi mun að sjálfsögðu verða á höndum um framkvæmdir, en þó áreiðanlega ekki óyfirstíganlegur, ef góður vilji er fyrir hendi.

Frsm. minni hl. (Eggert Þorsteinsson) : Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns leiðrétta það mjög ákveðið, að mitt álit beri að skoða á einhvern hátt á þann veg, að ég sé andvígur þeim hugmyndum, sem hv. flm. þessa frv. hafa túlkað í umræðum um málið í n, og þeir hafa nú bætt hér við, framsögu hv. frsm., hv. 8. landsk. þm. Ég vil fyllilega taka undir nauðsyn þeirrar þjónustu, sem við fólkið í dreifbýlinu er nauðsynlegt að inna af hendi, að það verði gert sem ýtarlegast og þá þannig, að það komi að fullum notum og nái fyllilega þeim tilgangi, sem ég efast ekki um að liggi að baki flutningi frv. En þessar ástæður eru fyrst og fremst rökin til þess, að ég taldi ekki, að fengnum þeim upplýsingum sem n. hafði aflað sér, að nógu tryggilega væri frá þessum hlutum gengið, þ. e. a. s. þjónustunni við fólkið í dreifbýlinu. Þess vegna legg ég til í nál. mínu á þskj. 323, að málið verði athugað nánar og betur gengið frá þessum grundvallaratriðum, sem ég ítreka aftur nú, þó að ég efist ekki um þann tilgang, sem liggi til þess, að þetta mál er hér flutt af þeim hv. 8. landsk., þm. Ak. og hv. 1. þm. Eyf. Ég sem sagt dreg ekki í efa þær hugmyndir, sem að baki flutnings frv. liggja, en tel eftir þeim upplýsingum, sem n. hefur aflað sér og m. a. er frá skýrt í nál. mínu í því fskj., sem þar fylgir með, að annmarkar séu á frv. Nefndin eða nefndarformaður hafði auk þess samband við bankastjóra seðlabankans, sem einnig mun hafa nokkur afskipti af endanlegri afgreiðslu þessara mála. Og það var sem sagt einróma álit allra þeirra, sem til var leitað, að undanskildum ráðuneytisstjóra viðskmrn., sem taldi sig ekki hafa aðstöðu til að dæma um málið, - það var þó einróma álit þessara aðila, seðlabankans og stjórnar innflutningsskrifstofunnar, að á þessu væru þeir annmarkar, sem nauðsynlegt er að mínu viti að taka tillit til, og taldi ég því eftir atvikum rétt, að málinu yrði vísað til ríkisstj. til nánari athugunar. Málið yrði síðan endurflutt í þeim búningi, þar sem tryggilega væri frá þeim hlutum gengið, sem frv. er ætlað að ná til. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að álit stjórnarmanna innflutningsskrifstofunnar mótaðist fyrst og fremst af þeirri þekkingu þeirra, sem snýr að þeim persónulega sem embættismönnum. Ég vil ekki vanmeta þessa þekkingu manna, sem um margra ára skeið, a. m. k. sumir þeirra, eru samfleytt búnir að starfa að þessum vandasömu málum, vandasömu þjónustu, og tel það vera eitt höfuðatriði að fá frekari rannsókn á málinu og vísa því til ríkisstj. til þeirrar rannsóknar. Það eina, sem hv. frsm. virðist viðurkenna af greinargerðinni frá innflutningsskrifstofunni, sem ég læt fylgja með á þskj., er það, að nokkur kostnaðarauki verði af framkvæmd málsins á þann veg, sem frv. ætlast til. Ég verð nú að segja, að það var ekki vandlega lesið eða vandlega hugsaðar þær röksemdir, þegar ekki fæst önnur viðurkenning, en þetta á þessari grg. Ég efast ekki um, að hv. frsm. er það eins vel ljóst og mér og öðrum nm., að þegar valdi á sömu hlutunum er dreift á of marga staði, kostar það enn þá tímafrekari og vafasamari framkvæmd, a. m. k. að mínu viti, eftir því sem afgreiðslan og ákvörðunarvaldið er á fleiri stöðum. Þetta gæti í mörgum tilfellum þýtt það, ef frv. eða nánast sú heimild, sem frv. veitir ríkisstj., yrði notuð í því formi, sem frv. ákvarðar, að þá gæti það í mörgum tilfellum verkað nákvæmlega öfugt við þær röksemdir, sem hv. flm. hafa haft fyrir sinu máli. Ég tel t. d., að það verði ákaflega vandfundnir þeir staðir, sem slíkar afgreiðslur ættu að vera á, og það yrði að fara mjög nákvæmlega í að staðsetja hinar nýju afgreiðslur þannig, að það væri í raun og veru bót fyrir dreifbýlisfólkið að ná til þeirra manna. Stjórnarmenn skrifstofunnar segja, og ég hef ekki ástæðu til að rengja það, að þeir láti nú þegar utanbæjarfólk ganga fyrir um viðtöl og aðra afgreiðslu, vegna þess að það eigi erfiðara með að komast til bæjarins, en hv. frsm. virðist lítið vilja með þetta gera og telur, að það sé ekki vansalaust að brydda á slíkum hlutum. Ég vil sem sagt ítreka þá meginskoðun mína, sem er undirstaða þessa sérstaka nál. míns, að málinu verði að þessu sinni vísað til ríkisstj. til nánari athugunar, þar sem framkvæmd einstakra ákvæða frv. er ekki það ljós, að það sé sýnt þrátt fyrir málflutning flutningsmanna, að það eigi að vera til aukinnar þjónustu fyrir dreifbýlisfólk, - að þá sé af frv. sjálfu ekki ljóst, hvernig sú aukna og bætta þjónusta á að vera, og það sé nauðsynlegt, að það komi skýrar fram, áður en Alþ. endanlega afgreiðir frv. um slíka hluti. Ég tel ekki þörf á því að hafa þessi orð fleiri umfram það, sem nál. segir til um, og tel, að það sé nægjanlegur rökstuðningur fyrir því, að málinu verði á þessu stigi vísað til ríkisstj. til frekari undirbúnings.



Herra forseti. Hv. þm. Vestm. (JJós) og ég féllumst á það með tveimur öðrum nm. að mæla með samþykkt þessa frv., en áskildum okkur að sjálfsögðu rétt til að flytja brtt. eða fylgja brtt., sem fram kynnu að koma. Ég vil geta þess fyrst, að við erum samþykkir meginstefnu frv., þeirri að greiða fyrir mönnum, sem þurfa að leita til innflutningsskrifstofunnar um fyrirgreiðslu. Ég skal að vísu taka það strax fram, að mín skoðun er sú, að æskilegasta sporið væri að leggja innflutningsskrifstofuna niður. Það er trúlegt, að það sé ekki tímabært nú, en vonandi koma þeir tímar einhvern tíma, að verzlun verði orðin það frjáls og innflutningur og gjaldeyrisástand með þeim hætti, að ekki þurfi að halda uppi sérstakri skrifstofu með fjölmennu starfsliði til þess að vinza þá úr, sem eiga að njóta þeirra gæða heimsins að fá innflutning á hinum og þessum vörutegundum. Nokkuð sama máli má segja að gegni um fjárfestingarvaldið, en ég skal ekki fara út í það hér. En eins og kunnugt er, þá er aðalverkefni innflutningsskrifstofunnar að úthluta innflutningsleyfum fyrir þær vörur, sem innflutningsleyfi þarf fyrir, enn fremur að úthluta fjárfestingarleyfum, þar sem þeirra þarf með, sem er í flestum greinum, nema almennar íbúðir af tiltekinni stærð, og í þriðja lagi hefur svo innflutningsskrifstofan með verðlagsmálin að gera, a. m. k. að nokkru leyti. Eins og sakir standa í þjóðfélaginu nú, þar sem jafnmargar vörur eru háðar innflutningsleyfum og þar sem þeir, sem vilja ráðast í einhverjar framkvæmdir, eru jafnháðir valdi þessarar skrifstofu og þar sem gjaldeyrisástandið er jafn hörmulegt og það er nú í dag, er vitanlegt, að það kostar mikla vinnu, fyrirhöfn og oftast nær vonbrigði fyrir þá, sem þurfa að leita til innflutningsyfirvaldanna. Vissulega væri mikils virði, ef hægt væri að greiða hér úr og spara mönnum tíma og fyrirhöfn, þeim sem til þessara innflutningsyfirvalda þurfa að leita. Að þessu leyti teldi ég það verulega bót, ef fólk þyrfti sem skemmst að sækja til þessara valdamanna, og því mjög eðlilegt, að slíkar skrifstofur eða afgreiðslustöðvar væru viðar, en á einum stað í landinu. Að vísu telja forstöðumenn innflutningsskrifstofunnar ýmis vandkvæði á því að skipta þessu í fleiri staði. En þó að margt sé skynsamlega mælt og af reynslu talað í þeirra umsögn, sem prentuð er með áliti minni hl. fjhn., get ég þó ekki fallizt á það að öllu leyti. Ég býst við, að í mörgum öðrum tilfellum hafi sams konar röksemdir komið fram, að þar sem ein stofnun hefur verið, mætti ekki dreifa því. Það er sérstaklega í sambandi við bankamálin, sem þessari röksemd hefur mjög oft skotið upp, bæði þannig, að þegar einstakir staðir, fjórðungar eða byggðarlög úti á landi, hafa óskað eftir að fá útibú frá bönkum, hafa oft og tíðum verið hafðar uppi þessar mótbárur, að þetta yrði í rauninni að vera allt á einum stað, frá aðalbankanum. Sömuleiðis þegar uppi hafa verið raddir um það að stofna nýjar lánsstofnanir eða banka, t. d. iðnaðarbanka, svo að eitt dæmi sé nefnt, eru þessar sömu röksemdir hafðar, að það mætti ekki dreifa þessu valdi, það ætti, ef ég má nota það orð, að „sentralisera“ þetta sem allra mest. Ég fyrir mitt leyti er alveg á gagnstæðri skoðun og held, að það gæti verið að mörgu leyti til bóta og mjög til fyrirgreiðslu fyrir almenning úti á landi, ef þessar afgreiðslustöðvar yrðu fleiri, en nú er. Hitt er svo annað mál, að það er mikill vandi á höndum, þegar á að ákveða, bæði hvar þessar stöðvar skuli vera og í öðru lagi, hvert skuli vera verkefni þeirra og valdsvið. Í frv. þessu er aðeins um að ræða heimild til ríkisstj. Sú heimild er þó bundin við það, að slíkar innflutnings- og gjaldeyrisafgreiðslur utan Reykjavíkur megi ekki vera fleiri en þrjár, og er þá gert ráð fyrir einni í hverjum landsfjórðungi. Þetta er nú gott og blessað. En þegar það er athugað nánar, er ekki víst, að þessi skipan verði til aukinnar fyrirgreiðslu fyrir allan landslýðinn, heldur jafnframt fyrir fólk í ýmsum byggðarlögum til aukins erfiðis og fyrirhafnar. Við skulum taka sem dæmi, að slík stöð, afgreiðslu- og gjaldeyrisstöð, yrði sett t. d. á Akureyri, höfuðborg Norðurlands, og svo yrði fyrir mælt, að þangað skyldu allir úr Norðlendingafjórðungi sækja um þessi mál. Ég býst við t. d., að íbúar Vestur-Húnavatnssýslu mundu ekki telja sér neina aukna fyrirgreiðslu að því að vera skipað að sækja um öll þessi mál til Akureyrar í stað Reykjavíkur, því að yfirleitt er það þannig, ég vil segja allan ársins hring, að íbúar þessarar sýslu eiga miklu oftar erindi og auðveldari samgöngur hingað suður, en norður til Akureyrar. Ef landinu væri þannig skipt í fjórðunga t. d. og ákveðin ein stöð, í þessu tilfelli Akureyri, yrði sumum íbúum þessa fjórðungs miklu erfiðara um vik en áður. - Sama máli gegndi t. d. um Vestfirðingafjórðung, ef ákveðin yrði afgreiðslustöð fyrir hann á Ísafirði. Ég býst við til dæmis, að íbúar í Stykkishólmi og Búðardal, svo að tvö dæmi séu nefnd, mundu ekki þakka fyrir og telja það aukna fyrirgreiðslu, heldur þvert á móti til aukins trafala að þurfa að sækja um öll þessi mál til Ísafjarðar í stað Reykjavíkur. Þannig mætti lengi nefna dæmi og flm. þessa frv. munu ekki hafa hugsað þessa hlið út í æsar, heldur sett allt sitt traust á ríkisstj., að hún mundi finna þá réttu lausn þessara mála. Enn fremur er þetta atriði, hvort eigi að skipta landinu þannig niður í fjórðunga, að hver fjórðungur ætti þá að sækja til sinnar afgreiðslustöðvar og alls ekki hafa heimild til þess að leita til annarra. Ef svo væri, er hér stefnt mjög aftur á bak, og gæti jafnvel komizt í það horf, sem var hér áður fyrr, þegar mönnum var jafnvel bannað að viðlagðri refsingu að verzla út fyrir sitt ákveðna byggðarlag, og munu sjálfsagt ýmsir kannast við það, þegar Hólmfastur á Brunnastöðum var hýddur fyrir brot gegn þeim ströngu ákvæðum. Nú má vera, að þetta sé hugsað þannig, að þó að landinu yrði þannig skipt niður í innflutnings- eða gjaldeyrisfjórðunga eða héruð, mættu menn þó sækja til þeirrar stöðvar, sem þeir vildu. Í framkvæmd yrði þetta að sjálfsögðu nokkuð örðugt, sérstaklega ef ætti að hafa þann háttinn á, eins og kom m. a. fram hjá frsm. meiri hl., að aðalstöðvarnar eða aðalmiðstöðin hér í Reykjavík yrði þá væntanlega að úthluta hverjum fjórðungi vissum hluta gjaldeyris. Það er náttúrlega erfitt í framkvæmd, ef svo hverjum er heimilt að sækja til þeirra stöðva, sem hann vill. Þetta eru aðeins ábendingar í sambandi við framkvæmdina, en þó er fleira, sem hér þarf að gæta að, og það er t. d. þetta: Eiga þessar stöðvar úti á landi aðeins að vera útibú, sem taka á móti umsóknum, en geta ekki tekið neinar ákvarðanir eða úthlutað leyfum án þess að bera það undir aðalstöðina? Ef við lítum t. d. á útibú bankanna, þá mun það vera nokkuð sitt á hvað með valdsvið útibúanna. Sumir útibússtjórarnir munu telja sig hafa heimild til þess að ákveða sjálfir og upp á sitt eindæmi lánveitingar án þess að bera það undir aðalbankann, en í öðrum útibúum mun vera gagnstæð regla og venja, þannig að um öll meiri háttar mái verða útibússtjórarnir að bera sig saman við og fá samþykki aðalbankans til. Ef valdsvið og verkefni þessara afgreiðslustöðva ætti að vera það eitt að taka á móti umsóknum og hlýða á mál manna, en verða svo að leita samþykkis aðalstöðvanna til innflutnings- og gjaldeyrisleyfa, gæti svo farið, að þessi nýja skipan yrði aðeins til aukins trafala og aukinnar tímaeyðslu. Ef hins vegar þessar nýju stöðvar ættu að hafa beinlínis úthlutunarvald í töluvert ríkum mæli, gæti þetta a. m. k. fyrir þá íbúa, sem þar búa og í næsta nágrenni, orðið til aukinnar fyrirgreiðslu og sparað tíma og fyrirhöfn. Ég ætla ekki á þessu stigi að hafa um þetta fleiri orð, en vil endurtaka það, að við hv. þm. Vestm. erum samþykkir meginstefnu þessa frv., þó að við teljum, að mjög þurfi vandlega að því að fara og með mikilli gát, að hin nýja skipan yrði ekki til aukinna erfiðleika fyrir eitthvað a. m. k. af landslýðnum. Ég geri því ráð fyrir, að við 3. umr. flytjum við brtt. við þetta frv., og m. a. er það athugandi, hvort þarf ekki að rýmka heimildina, þannig að það sé ekki aðeins bundið við í mesta lagi eina afgreiðslu- og innflutningsstöð í hverjum landsfjórðungi. Þannig er t. d. háttað samgöngum hjá okkur og sambandi byggðarlaga, að það getur verið nauðsynlegt að hafa þetta nokkru rýmra og frjálsara, en í frv. er. Enn fremur gæti komið til mála, hvort í frv. sjálfu ætti að ákveða, að hver slík innflutnings- og gjaldeyrisafgreiðsla skyldi fá til frjálsrar ráðstöfunar - án þess að bera hvert einstakt atriði undir aðalstöðina - vissan hluta þess gjaldeyris, sem á hverjum tíma er fyrir hendi, en að því er var vitnað hér í umsagnir, þá liggur nú fyrir umsögn innflutningsskrifstofunnar, og ég vil, til þess að það valdi engum misskilningi, taka það fram í sambandi við gagnrýni hv. frsm. meiri hl. á þeirri umsögn, að allt stjórnarliðið í innflutningsskrifstofunni stendur að þeirri umsögn, þannig að þeir þrír fulltrúar, sem stjórnarflokkarnir eiga og m. a. sá sem Alþb. á þar. hefur skrifað undir þetta og mætti á nefndarfundum og var alveg sammála þessari umsögn, sem prentuð er í áliti minni hl., í einu og öllu. Hins vegar lá ekki fyrir skrifleg umsögn seðlabankans eða aðalbankastjóra hans, en formaður n., hæstv. forseti, átti tal við hann um það mál, og skilaboð hans voru á þá leið, að bankastjórinn teldi þetta mjög athugandi og jafnvel væri því fylgjandi að meginstefnu til, en það væri í rauninni tilgangslaust að tala um þetta, þar sem enginn gjaldeyrir væri til. - Mér finnst rétt, að þetta álit aðalbankastjóra seðlabankans komi hér fram. Eins og ég gat um, höfum við hv. þm, Vestm. í undirbúningi brtt. nokkrar við frv., sem við munum bera fram við 3. umr.

Frsm. meiri hl. (Björn Jónsson) : Herra forseti. Ég hef ekki miklu við mína framsöguræðu að bæta. Það hefur ekki komið neitt það fram, sem gefur tilefni til þess að vera langorður. Mér þykir vænt um að heyra það nú, að hv. 4. þm. Reykv. (EggÞ) skuli vera meginefni þessa frv. fylgjandi, en ég vil þó jafnframt benda honum á, að afstaða hans í n. og hans nál. er í algerri mótsögn við þá yfirlýsingu. Ég vil biðja hann í því sambandi að athuga, að hér er aðeins um heimildarlög að ræða og að ekki gerist annað, þó að þetta frv. sé samþykkt, heldur en það, að ríkisstj. verður heimilt að setja upp umræddar innflutningsskrifstofur, ef hún kemst að þeirri niðurstöðu, að á því séu ekki óyfirstíganleg vandkvæði. Hins vegar, ef frv. er vísað til ríkisstj., getur hún að vísu athugað málið, en hefur ekki heimild til framkvæmda, jafnvel þó að hún og sérfræðingar hennar telji þær æskilegar. Ég held þess vegna, að ef hv. 4. þm. Reykv. væri þessu máli raunverulega svo hlynntur sem hann annars vill vera láta, hefði hann átt að fylgja meiri hl. fjhn. En ég vil ekki fullyrða um, hvort afstaða hans kann að stafa af því, að hann hefur ekki áttað sig á því, að þarna er aðeins um heimild að ræða, en ekki fyrirskipun. Viðvíkjandi því, sem kom fram bæði í ræðum hv. 4. þm. Reykv. og hv. 6. þm. Reykv. um það, að í þessu frv. væri ekki farið nákvæmlega út í einstök atriði, vil ég segja það, að slíkt væri í algeru ósamræmi við þau lög, sem hér er um að ræða. Í lögum um innflutnings- og gjaldeyrismál, fjárfestingarmál o. fl. er allt ákvörðunarvald í stórum dráttum falið í hendur ríkisstj. Hún setur forstöðumönnum innflutningsskrifstofunnar starfsreglur, hún ákveður valdsvið þeirra, til hennar er hægt að áfrýja málum, hún ákveður, hvaða vörur skuli vera á frílista, o. s. frv. Það er líka auðsæilegt, að mjög margt í þeim reglum, sem settar eru um úthlutun á gjaldeyri, hlýtur að vera háð breytingum, og algerlega útilokað að lögfesta um það mjög ýtarlegar reglur. Ég held þess vegna, að þetta frv. sé að þessu leyti í fullu samræmi við lögin. Það má e. t. v. segja, að það sé jafnónákvæmt og lögin eru í heild sinni, en það tel ég fyllilega eðlilegt. Ég get tekið undir ýmislegt, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði um þetta mál. Það eru mörg atriði það varðandi, sem þurfa nánari athugunar við, en gerð hefur verið enn þá og ætlazt er til að ríkisstj. láti sérfræðinga sína gera og hún hlýtur að gera, ef þetta frv. verður samþykkt. Það er alveg rétt, að frv. mundi aldrei ná til allra landsmanna. En ég tel það hins vegar enga röksemd, að það megi ekki gera allstórum hluta landsmanna aukið hagræði, vegna þess að ekki sé hægt að láta alla njóta þess. Þó að þetta frv. yrði að lögum, er ákvörðunarvaldinu í heild ekki breytt á neinn hátt. Æðsta vald í þessum málum er áfram í höndum ríkisstj. Ég gæti reyndar bætt því við, að ég tel, að ákvörðunarvaldið í þrengri merkingu mætti gjarnan færa meira saman, en nú er. Það er t. d. alkunnugt, að það eru í raun og veru starfandi tvær innflutningsskrifstofur, vegna þess að frílistinn, eins og hann nú er, er raunverulega ekki frílisti og bankarnir geta ekki veitt greiðsluheimildir til greiðslu allra þeirra vörutegunda, sem á honum eru. Ég teldi miklu eðlilegra, að þetta ákvörðunarvald allt væri á einum stað, en frv. fjallar ekki um það atriði málsins, og ræði ég það því ekki frekar.

Frsm. minni hl. (Eggert Þorsteinsson) : Herra forseti. Hv. frsm. meiri hl. (BjörnJ) telur það nú vera góða framför af minni hálfu að viðurkenna þær röksemdir, sem til flutnings þessa frv. liggja. Ég vænti þess nú, þó að hann hafi dregið í efa minn vilja til þessa máls áður, að þá mætti honum vera ljóst eftir bæði viðræðurnar í n. og utan nefndarfunda um þetta mál, að ég hef frá upphafi verið hugmyndinni, sem til frv. liggur, samþykkur. En það er einmitt vegna þess, að ég vil, að það sé á raunhæfan hátt bætt úr þeim erfiðleikum, sem fólkið í dreifbýlinu á við að etja, að ég legg til, að málinu sé á þessu stigi vísað til ríkisstj. til nánari athugunar, þannig að það mætti vera fullkomlega ljóst öllum þeim, sem hér eiga hlut að máli, hver not þessu fólki yrðu að slíku frv. Ástæða nr. 2 til þessarar afstöðu minnar er sú, að ég vil ekki, að það sé á neinn hátt verið að gefa fólki undir fótinn um það úti á landsbyggðinni, að stórlega sé úr þessum vandkvæðum bætt með flutningi þessa frv., því að það dreg ég enn þá í efa vegna ónákvæmni frv. um staðsetningar hinna nýju afgreiðslna og um önnur framkvæmdaratriði. Með samþykkt frv. er um það eitt að ræða, að ríkisstj. er fengin heimild til að gera hluti, sem enginn veit nákvæmlega í dag um, hvernig á að framkvæma. Það kom glögglega í ljós í ræðu hv. 6. þm. Reykv., hverjir annmarkar eru á framkvæmd þessa máls. Og meðan ekki er upplýst um, hvernig einstök framkvæmdaratriði málsins eiga í raun og veru að vera, tel ég, að málið geti nálgazt það að vera eingöngu blekking fyrir þetta fólk, sem væntir þess að fá aukna fyrirgreiðslu með samþykkt málsins. Til viðbótar þeim annmörkum, sem hv. 6. þm. Reykv. benti á áðan, vil ég aðeins ítreka það, sem ég vék lítillega að í minni framsöguræðu, að það eru fjórir stjórnarmenn í stjórn núverandi innflutningsskrifstofu hér í Reykjavík, og mér skilst, að þeir séu tilnefndir af þeim fjórum stjórnmálaflokkum, sem fulltrúa eiga á hv. Alþingi. Er möguleiki til þess, að við þessar afgreiðslur úti á landi væri hægt að sameinast um einn mann, þegar jafnhart er sótt eftir því af stjórnmálaflokkunum og nú er að eiga fulltrúa á núverandi innflutningsskrifstofu? Yrði ekki útkoman sú, að þarna bættust einungis við 12 nýir menn með takmarkaða getu og möguleika til þess að bæta úr þeim annmörkum, sem eru á núverandi fyrirgreiðslu fyrir þetta fólk? Mér hefur heyrzt það á blöðum reyndar allra stjórnmálaflokkanna í landinu, að það væri komið nóg af slíkum nefndum, sem gerðu misjafnlega lítið gagn, að því er sumir segja. Ef það yrði nú niðurstaða af framkvæmd þessa máls, að þarna yrðu að koma þrisvar sinnum fjórir til viðbótar við þá fjóra, sem nú eru starfandi, og með þá takmörkuðu aðstöðu til þess að auka þá fyrirgreiðslu, sem ætlazt er til, þá sé ég ekki tilganginn. Á þetta vil ég aðeins benda. Ég vil svo ítreka það að lokum, sem hv. frsm. furðaði sig á áðan, að ég er röksemdum flutningsmanna frv. samþykkur, en efast hins vegar um, að frv. fullnægi því að gegna því hlutverki, sem ég efast þó ekki um að flm. ætlast til. Þess vegna vil ég láta frekari rannsókn fara fram á málinu, áður en það er endanlega afgreitt og samþykkt héðan frá Alþ., til þess að það blekki engan og villi ekki á sér heimildir.



Herra forseti. Eins og aðrir hv. ræðumenn, sem hér hafa talað á undan, tel ég hugmyndina, sem á bak við þetta frv. er, góða og athyglisverða. Hins vegar tel ég það mjög óljóst og óákveðið, hvernig lög um þetta efni yrðu framkvæmd, og meðan svo er, tel ég ekki rétt að setja um það lög, jafnvel ekki heimildarlög, og þess vegna segi ég já. 1. gr. samþ. með 10:1 atkv. 2. gr. samþ. með 10 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 11 shlj. atkv.