Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. til l. um samþykkt á ríkisreikningi fyrir árið 1975 liggur hér fyrir á þskj. 130. Þá hefur einnig verið lagt fram frv. til fjáraukalaga sama árs og verður gerð sérstök grein fyrir því í Sþ. Eins og fram kemur í aths. með frv. er það samið eftir ríkisreikningi fyrir árið 1975. Reikningurinn var afhentur yfirskoðunarmönnum til meðferðar og lagður óendurskoðaður fyrir Alþ. í okt. 1976. Í apríl 1977 var hann lagður fyrir Alþ. endurskoðaður með aths. og till. yfirskoðunarmanna og svörum ráðh. Við 1. umr. um fjárlagafrv. fyrir þetta ár gerði ég nokkra grein fyrir afkomu ríkissjóðs á árinu 1975 og ríkisreikningi. Ég mun því ekki gera nema örstutta grein fyrir honum nú, enda hafa þm. haft hann til skoðunar, eins og ég sagði, frá hausti 1976. Yfirskoðunarmenn gerðu fsp. í 12 liðum og birtu auk þeirra yfirlit um viðskipti innheimtuembætta við ríkissjóð samkv. bókhaldi ríkisbókhalds fyrir árið 1975 með hliðstæðum hætti og áður hefur verið gert. Svör við fsp. sínum telja yfirskoðunarmenn ýmist fullnægjandi eða rétt að viðkomandi atriði verði til athugunar. Till. sínum skiluðu yfirskoðunarmenn í mars s.l., og leyfi ég mér að vísa í ríkisreikninginn varðandi þær svo og sjálfar fsp. þeirra og svör við þeim. Tel ég ekki ástæðu til að gera nánari grein fyrir þeim að svo stöddu. Með frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1975 mun ég gera stutta grein fyrir helstu frávíkum ríkisreiknings og fjárl. ársins, en hér rekja stærstu liði í gjöldum og tekjum A-hluta ríkisreikningsins. Ég vil eins og áður vekja athygli á tveimur meginreglum við uppgjör A-hluta ríkisreiknings samkv. núgildandi lögum, nr. 52 frá 1966, um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga. Önnur er sú, að álagðar tekjur og áfallin gjöld eru lögð til grundvallar við uppgjör rekstrarreiknings; en ekki greiðsluhreyfing þessara liða, þ.e. innheimta tekna og útgreiðsla gjalda. Af því leiðir að í efnahagsyfirliti eru óinnheimtar tekjur meðal eignarliða og ógreiddar gjaldaskuldbindingar meðal skuldaliða. Hin meginreglan er sú, að fjárfestingarútgjöld A-hlutans eru talin með gjöldum þess árs þegar til þeirra er stofnað, en þeim ekki dreift með afskriftum á bann árafjölda sem gert er ráð fyrir að fjárfestingin endist, eins og gildir um uppgjör fyrirtækja og sjóða ríkisreiknings í B-hluta ríkisreiknings. Greiðsluafkoma ríkissjóðs á árinu 1975 samkv. hreytingu sjóðseignar, innistæðna og skulda og ávísana á hlaupareikningum við Seðlabanka Íslands og innlánsstofnanir, ásamt breytingu lánareikninga við Seðlabankann var óhagstæð á árinu 1975 um 4 milljarða 928 millj. kr., og að viðbættum lánum við Seðlabankann vegna ábyrgða ríkissjóðs á verðtryggingu Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins, að fjárhæð 846 millj., var greiðsluafkoman óhagstæð um 5 milljarða 7 74 millj. kr. Heildarniðurstaða rekstrarreiknings A-hluta ríkisreiknings fyrir árið 1975 var sú, að gjöld námu 58 milljörðum 576 millj. og 672 þús. kr., en tekjur námu 51 milljarði 443 millj. 985 þús. kr. Gjöldin skiptast í stórum dráttum þannig: Gjöld vegna fræðslu- og menntamála á vegum menntmrn. námu 7 milljörðum 610 millj. 584 þús. kr., þar af vegna héraðsskóla og grunnskóla 4 milljörðum 105 millj. 875 þús. kr. Gjöld vegna búnaðarmála námu 2 milljörðum 616 millj. 236 þús., þar af 1 milljarði 102 millj. 438 þús, kr. vegna uppbóta á útfluttar landbúnaðarafurðir. Gjöld vegna útvegsmála námu 2 milljörðum 393 millj. 232 þús. kr., þar af 698 millj. 188 þús. kr. vegna Hafrannsóknastofnunar. Er þá innifalið í þeirri fjárhæð kaupverð á togaranum Baldri fyrir stofnunina, að fjárhæð 342 millj. 121 þús. kr. Einnig eru hér taldar með útvegsmálum 846 millj. 108 þús. kr. vegna skylduframlags ríkissjóðs til Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins samkv. sérstökum lögum. Gjöld vegna dómgæslu og lögreglumála námu 3 milljörðum 15 millj. 980 þús. kr., þar af vegna landhelgisgæslu 886 millj. 25 þús. kr. Gjöld vegna húsnæðismála námu 2 milljörðum 199 millj. 697 þús. kr., þar af 1 milljarði 896 millj. 788 þús. kr. til Byggingarsjóðs ríkisins eða Húsnæðismálastofnunar. Gjöld vegna tryggingamála og heilbrigðismála námu 18 milljörðum 468 millj. 588 þús. kr., þar af 76 milljörðum 505 millj. 57 þús. kr. til Tryggingastofnunar ríkisins. Gjöld vegna toll- og skattheimtu námu 597 millj. 106 þús. kr, og framlag til Ríkisábyrgðasjóðs svo og vegna togara, sem fært er undir fjmrn., en ekki útvegsmál hjá sjútvrn. nam 429 millj. 984 þús. kr. Gjöld vegna samgöngumála, auk yfirstjórnargjalda samgrn., námu 6 milljörðum 895 millj. 223 þús. kr., þar af vegna vegagerðar 4 milljörðum 5 millj. 224 þús. kr. Gjöld vegna iðnaðarmála og orkumála, auk yfirstjórnar rn., námu 1 milljarði 571 millj. 763 þús. kr. Kröfluvirkjun er þar ekki meðtalin frekar en aðrar virkjanir sem gerð er grein fyrir í B-hluta ríkisreiknings. Gjöld vegna niðurgreiðslna á vöruverði námu 5 milljörðum 586 millj. 5 þús. kr. Gjöld vegna greiðslna á vöxtum og verðbótum lána, sem ríkissjóður hefur tekið, ásamt vöxtum af yfirdráttarskuldum í Seðlabankanum námu alls 1 milljarði 766 millj. 95 þús. kr. Stærstu einstakir gjaldaliðir A-hluta ríkisreiknings voru eins og áður vegna Tryggingastofnunar, niðurgreiðslna og uppbóta á útfluttar landbúnaðarafurðir svo og vegagerðar, samtals 27 milljarðar 195 millj. 724 þús. kr., um 46% gjalda A-hlutans í heild á árinu 1975. Árið 1974 var þessi hlutfallstala 48%. Tekjur í heild námu, eins og áður sagði, 51 milljarði 43 millj. 987 þús. kr. samkv. tekjufærslu, þ.e. álagningu tekna. Innheimta ársins nam hins vegar, eins og gerð er grein fyrir á bls. 61 og 63 í ríkisreikningi, 49 milljörðum 342 millj. 915 þús. kr. Stærstu teknaliðir A-hluta ríkisreiknings voru eins og áður söluskattur, almenn aðflutningsgjöld, tekju- og eignarskattur og hagnaður af Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Söluskattur nam í tekjufærslu 17 milljörðum 885 millj. 135 þús. kr. og í innheimtu 17 milljörðum 79 millj. 415 þús. kr. Aðflutningsgjöld, almenn, námu 10 milljörðum 110 millj. 812 þús. kr. í tekjufærslu og svo til sömu fjárhæð í innheimtu. Tekju- og eignarskattur, þar með erfðafjárskattur, námu í álagningu 6 milljörðum 102 millj. 569 þús. kr. og í innheimtu 5 milljörðum 724 millj. 515 þús. kr. Barnabætur og persónuafsláttur, að fjárhæð 2 milljarðar 686 millj. 134 þús. kr., hafa þá verið dregin frá. Hagnaður Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins nam 4 milljörðum 736 millj. 364 þús. kr. Þessir fjórir liðir námu í tekjufærslu alls 38 milljörðum 842 millj. 880 þús. eða 76% af heildartekjum A-hluta ríkisreiknings árið 1975. Þessi hlutfallstala var um 80% árið 1974. Fimmti stærsti tekjuliðurinn var launaskattur. er nam 2 milljörðum 934 millj. 889 þús. í álagningu. Innheimtan nam 2 milljörðum 700 millj. 565 bús. kr. Að launaskatti meðtöldum námu þessir fimm teknaliðir 82% heildartekna A-hlutans árið 1975, en um 84% gríð 1974. Ég mun ekki gera nánari grein fyrir niðurstöðum ríkisreiknings fyrir árið 1975. Um frávik reikningsins og fjárl. mun ég fjalla, eins og ég sagði áður. í framsögu fyrir frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1975. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh: og viðskn.



Herra forseti. Á s.l. vori gerðu launþegar og vinnuveitendur með sér samkomulag um að greiða á árunum 1978 og 1979 sérstakar uppbætur á lífeyrisgreiðslur, sambærilegar þeim sem greiddar hafa verið nú um tveggja ára skeið. Frv. það, sem hér er lagt fram, gerir ráð fyrir að svipuð skipan verði á greiðslu úr Lífeyrissjóði bænda og almennt tíðkast hjá lífeyrissjóðum. Lífeyrissjóðir þeir, sem stóðu að samkomulaginu s.l. vor. deila að nokkru með sér útgjöldum vegna uppbótagreiðslnanna. Samstarf þeirra tryggir að enginn sjóðanna verði fyrir þungum áföllum þeirra vegna. Í hæsta lagi þarf að verja um 13–14% af iðgjaldatekjum sjóðs til uppbótagreiðslna. Hjá Lífeyrissjóði bænda er þessu öðruvísi farið. Sjóðurinn á ekki aðild að neinu samstarfi við aðra lífeyrissjóði um jöfnun útgjalda og verður því sjálfur að standa undir öllum uppbótagreiðslum af tekjum sínum. Áætlað er að 46% iðgjalda og framlaga af tekjum sjóðsins verði varið til lífeyrisgreiðslna árið 1973 og er langmestur hluti þeirra fjáruppbótagreiðslur. Fjárhagsbyrði þessi stafar að sjálfsögðu fyrst og fremst af mun óhagstæðari aldursskiptingu félaga í Lífeyrissjóði bænda en er hjá öðrum sjóðum. Til að greiðslur úr Lífeyrissjóði bænda geti orðið sambærilegar greiðslum úr öðrum sjóðum er lagt til með frv. þessu að tekjur sjóðsins verði nokkuð auknar. Til þessa hafa laun þau, sem iðgjald hefur verið reiknað af, miðast við kaupgjald hausts á undan gjaldárinu að viðbættu 10% álagi vegna kaupgjaldsbreytinga. Þessi skipan hefur á undanförnum árum ekki verið í fullu samræmi við raunverulegar breytingar á launum. Hér er því lagt til að þetta álag verði 20% í staðinn fyrir 10%. Jafnframt er lagt til að iðgjöld verði aldrei miðuð við lægri fjárhæð en 4/5 af heildarverðmæti búveru. í stað 3/4 hluta nú. Talið er að breytingar þessar muni auka ráðstöfunarfé sjóðsins á árinu 1978 um rúmlega 40 millj. frá því er ella yrði. Um einstakar gr, frv, leyfi ég mér hins vegar að vísa til aths. sem prentaðar eru með frv. Herra forseti. Frv. þetta er samið í náinni samvinnu við stjórn Lífeyrissjóðs bænda. Hér er ferðinni sanngirnismál sem ég vænti að fái góðar undirtektir og skjóta afgreiðslu í hv. þd. Ég vil gjarnan vonast til þess að hægt verði að afgreiða þetta frv. sem lög frá Alþ. áður en þm. fara í jólaleyfi. Ég leyfi mér að leggja til. herra forseti, að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir um breytingu á áfengislögum, fjallar fyrst og fremst um breytingu á þeim ákvæðum í VHL kafla þeirra sem fjalla um refsingar og önnur viðurlög. Refsiákvæðin í áfengislögunum eru nú mjög sundurliðuð og er sett lágmark og hámark refsingar fyrir brot á einstökum gr. laganna. Er lágmarkið allt niður í 100 kr., en hámark hæst 200 þús. kr., auk lítragjalds, 400 kr. fyrir hvern lítra af ólöglega innfluttu áfengi. Ákvæði þessi eru að sjálfsögðu úrelt orðin vegna verðbólgu í landinu, en ákvæðin hafa staðið óbreytt frá árinu 1969. Þá voru sektarákvæðin almennt margfölduð með 21/2 frá því sem var í stofnlögunum þegar þau voru sett 1954. Á undanförnum tveimur þingum hafa legið fyrir hv. þd. frv. flutt af inn, úr öllum flokkum, þar sem m.a. var leitast við að samræma sektarupphæðir að nokkru verðlagsþróun síðustu ára. Frv. þessi fengu ekki afgreiðslu. Með frv. því, sem hér liggur fyrir, er farið inn á nýja braut. Er lagt til að refsiákvæði laganna verði dregin saman í eina almenna grein og að refsiramminn verði almennt óbundinn. Er hætt við að refsirammi laganna verði fljótlega of þröngur ef áfram verður haldið sama hlutfalli, enda hefur komið í ljós að refsiramminn bindur um of hendur dómstóla við ákvörðun refsingar og einnig við ýmsar nauðsynlegar aðgerðir við rannsókn mála, t.d. húsleit. Með breytingu þessari verður hámarksupphæð sektar einungis bundin af almennu sektarhámarki í almennum hegningarlögum, en það er nú 5 millj. kr., eins og ákveðið var með lögum nr. 101 1976. Er í þeim lögum einnig heimilað að heita fjársektum ásamt refsivist. Ákvæði í fjölmörgum sérlögum hafa enn að geyma lágmark og/eða hámark sektar, og er þörf á endurskoðun þeirra ákvæða eigi síður en ákvæða áfengislaganna, þannig að refsiramminn standi ekki í vegi fyrir því, að dómstólar geti jafnan ákveðið sektir eftir atvikum hverju sinni. Verður að ætla að treysta megi dómurum til rétts mats í þessu efni. Aðrar breytingar, sem felast í frv, þessu, leiðir af brottfalli lágmarks- og hámarksrefsingar og er þar ekki um að ræða efnisbreytingar. Þó eru ákvæðin um réttindasviptingu eigi eins bundin og í gildandi ákvæðum. Þá er lagt til að breytt verði ákvæðum áfengislaga sem varða yfirstjórn áfengisvarna til samræmis við breytingu þá sem gerð var frá ársbyrjun 1970 með reglugerð fyrir Stjórnarráð Íslands, en þá voru þau mál flutt frá dómsmrn. til heilbrrn., svo að það er þarna í tveim eða þrem greinum gert ráð fyrir því, að í staðinn fyrir dómsmrh. komi heilbrrh. Eins og ég gat um í upphafi þessara orða. er þetta frv. fyrst og fremst um þau ákvæði áfengislaganna sem varða viðurlög Er þess að vænta, að samstaða geti orðið um afgreiðslu frv. Rétt er að taka fram, að frv. þetta er samið í rn. í samráði við ýmsa aðila. Því er hins vegar beint til þn., að rétt kann að vera að leita umsagnar aðila um frv. t.d. áfengisvarnaráðs, ríkissaksóknara, yfirsakadómara í Reykjavík og hegningarlaganefndar. Það kann vel að vera, að ýmsum þyki rétt og tími vera til þess kominn að endurskoða áfengislögin í heild, en ég tel þó ekki rétt að láta breytingu á þessum ákvæðum biða eftir slíkri hugsanlegri almennri endurskoðun laganna. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Þetta geta í raun verið fá orð. Ég vil aðeins taka undir það að hér er um réttmæta og sjálfsagða breytingu að ræða og það er staðreynd, að við höfum það skiptar skoðanir í áfengismálum almennt, að það er áreiðanlegt að allar breytingar, sem þar þurfa til að koma, þurfa að takast inn í áföngum og með sérstakri gætni og aðgát. Sú er a.m.k. reynsla okkar sem höfum verið að starfa að þessum málum núna að undanförnu, bæði í áfengismálanefndinni svokölluðu og eins hér á Alþ. Ég tel sem sagt, að þetta frv. sé til bóta. Eins og hæstv. dómsmrh. gat um voru breytingar sektarákvæða fluttar hér í frv.-formi af okkur nokkrum þm. Jónas Gestsson í Grundarfirði, sem er einn í þeirri áfengismálanefnd sem ekki hefur lokið störfum enn, vann þetta verk fyrir okkur nm. mjög vel og nákvæmlega í sambandi við verðlagsbreytingar almenni, en hann tók það fram við okkur um leið, að sér fyndist þetta býsna flókið og sundurgreint og æskilegra væri, þó að hann fyndi ekki leið til þess, að hafa þetta í öðru formi. Mér sýnist við fljóta athugun á þessu, að hér hafi verið fundið það form, sem við komum þá ekki auga á, til þess að einfalda þetta og gera það betra. Ég segi betra, því að ég treysti í þessu efni dómurum, að þeir gangi ekki út fyrir öll skynsamleg takmörk, þó að ekki séu sett nein sérstök ákvæði hér varðandi krónutölu. Auðvitað er það satt, að þegar ákvæði áfengislaganna ber á góma, þá förum við auðvitað að hugleiða þessi mál almennt. Ég skal sleppa þeim hugleiðingum nú, aðeins koma að einu atriði öðru, sem við vorum með í okkar till. eða í okkar frv. Það var varðandi vínveitingaleyfi. Við vorum þar með ákveðna till, um hækkun á vinveitingaleyfunum og einnig það ákvæði, að þessi vínveitingaleyfi væru veitt til eins árs í stað fjögurra nú. Okkur var bent á það í fyrra við endurflutning þessa frv. okkar þá, að með reglugerð hefði þessum upphæðum, sem nú eru í lögum og eru fáránlega lágar - ég held 4000 kr. á fjögurra ára fresti. - verði breytt í sambandi við vínveitingaleyfin. Og mér er nær að halda, þó að ég aflaði mér ekki nægilegra upplýsinga um það þá, að þar hafi verið um tíföldun að ræða á þessum leyfum. Ég er hins vegar á því, þó að þarna hafi verið stigið allverulegt skref, að þessi tala sé enn fáránlega lág, þessi 40 þús., ef hún er sú rétta, og gildir sem sagt til fjögurra ára áfram. Ég hendi á það, að við vorum með till. sem var fjórföld á við þetta og þóttumst þó vera mjög vægir í okkar tillögugerð. Við vorum sem sagt með till. um að vínveitingaleyfin væru veitt árlega og upphæðin væri 40 þús. Ég held að þó að þarna sé kannske ekki um mjög marga aðila að ræða, þá sé rétt að huga að þessu atriði. og vil beina því til hæstv. ráðh., að hann beiti sér fyrir því, að með reglugerð verði þessi ákvæði enn hækkuð mjög verulega - hér er um verulega gróðastarfsemi að ræða í langflestum tilfellum - og ég vil svo gjarnan standa að því að verja þessari hækkun til alveg sérstakra aðgerða í sambandi við okkar áfengisvarnir, alveg sérstaklega í ljósi þess sem þar hefur verið að gerast núna á síðustu vikum og mánuðum í þessum málum. Ég sem sagt nota tækifærið nú aðeins til þess að óska eftir því við hæstv, ráðh., að fyrst þetta er hægt með reglugerðarbreytingum, þá verði það notað miklu meira en gert hefur verið, þó að ég noti það við hæstv. ráðh. að þarna hefur orðið veruleg breyting á. Ég held að sú till., sem við vorum með, hafi verið í raun og veru allt of lág og það þætti engum mikið fyrir slíkt leyfi, sem skapar þær tekjur sem hverjum og einum veitingasala eru veittar með þessu, þó að sú upphæð væri a.m.k. fimmfölduð frá því sem mér er sagt að hún sé.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. dómsmrh. fyrir þetta frv. Mig langar í leiðinni að forvitnast um það, hvort það hafi verið athugað gaumgæfilega, sem hefur komið hér upp á Alþ. áður, sú aldursviðmiðun, eins og segir í 6. gr. frv., að 34. gr. orðist svo, e-liður, að áfengi, sem ungmenni yngri en 20 ára hafa undir höndum, skuli gert upptækt til ríkissjóðs. Það, sem mig langar til að forvitnast um, er hvort þetta aldursmark er rétt miðað við svo margt annað í þessu þjóðfélagi og hvernig beri að skilja þetta. Ég tel að það þurfi að athuga það gaumgæfilega, hvort aldursmarkið mætti ekki vera 19 ár eða jafnvel 18, þar sem ég tel að 18 ára maður sé orðinn fullþroska og fullgjaldgengur alls staðar í þjóðfélaginu. Ef við ætlum á annað borð að hafa bann slíkan, þá held ég að hann hljóti að mega hafa þetta undir höndum eins og aðrir eldri. Nú er þetta mjög viðkvæmt mál, ég viðurkenni það, og ég tel að hér þurfi að athuga mjög gaumgæfilega, hvort þessi tala er rétt eða röng. En ég veit af leiðinlegri reynslu, að 20 ára aldursmarkið er ákaflega erfitt í framkvæmd og orsakar deilur hjá fólki, t.d. giftu fólki. Það er mikið vandamál að setja þetta aldursmark og ég geri þessa fsp. aðeins til að vita hvort það hefur verið íhugað gaumgæfilega, þegar þessi ákvörðun var tekin og þetta sett inn í frv., eða hvort menn treysta sér til að fara einu ári eða tveimur neðar. Í öðru lagi segir í 7. gr. frv., að skip og flugvélar og annar farkostur, sem áfengi hefur verið flutt ólöglega með, skuli gert upptækt. Nú leikur mér forvitni á, ef áfengi finnst hér í bifreið, t.d. vöruflutningabifreið á leið út á land með farm, ekki áfengi auðvitað, heldur eitthvað annað, en svo finnst þar áfengi, hvort slík bifreið sé þá veðhæf til tryggingar eða ekki, einnig ef veitingahús finnst sekt um það að misnota sitt leyfi og aðstöðu sína, er þá eignin veðhæf líka alveg hliðstætt við skip og flugvél? Oftast er sektin auðvitað miklu, miklu minna virði en flugvél og skip. En þar sem svo hörð ákvæði eru látin gilda um skip og flugvél og annan farkost, eins og segir í 7. gr. frv., sem áfengi hefur verið flutt með. vildi ég fá að vita um það, hversu viðtæk þessi trygging er gagnvart því að hafa aðhald að þeim er freistast til að brjóta. Ég tel hiklaust að veitingahús eigi að vera jöfn að veði og skip eða flugvél gagnvart þeim er þar starfa, svo að brot eigi sér síður stað, ef þetta er talið verða til þess, að brot séu sem minnst framin eða alls ekki. Ég vil sem sagt ekki gera greinarmun á þeim hlutum, þar sem áfengi er skotið ólöglega undan, heldur hafa allt jafnt, fyrst við erum að gera þessar breytingar. Að öðru leyti vil ég ítreka það, að ég tel bráða nauðsyn á því, að við endurskoðum alla okkar áfengislöggjöf og meðferð áfengis í landinu og áróður um það og setjum einn lagabálk um það. Það er svo mikið vandamál, hvernig almenningur í landinu fer með áfengi og neytir þess, að það er sannarlega tímabært að koma á heildarlöggjöf um þessi mál. Ég treysti hæstv. dómsmrh. til að stuðla að því manna best, að rökrétt og skynsamleg löggjöf fáist í því efni.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir undirtektir þær sem þetta frv. hefur hér fengið. Út af því, sem hv, þm. Helgi Seljan minntist á, að gjald fyrir vínveitingaleyfi eftir lögum væri allt of lágt, þá er það rétt, eins og hann rakti, að því hefur verið breytt með reglugerð. Hefur verið talið, af því að ráðh. hefur nokkuð rúmt vald í sambandi við það, að það hafi verið heimilt og gæti staðist, En að sjálfsögðu er ekki lakara að fá inn ákvæði um þetta í frv., og ég hef auðvitað ekkert á móti því, að hv. allshn. taki það til skoðunar, hvort eigi að hækka gjöld fyrir vínveitingaleyfi. Það er auðvitað álitamál og og getur verið álitamál, hversu hátt gjald eigi að taka fyrir slík leyfi. Ég efast ekki um að þeir, sem annast þennan veitingarekstur, muni hafa einhvern hagnað af honum. En ég álít þó miklu mikilvægara í því sambandi, að þeir hagi starfsemi sinni á þá lund, að hún sé í fyllsta samræmi að sjálfsögðu við lög og reglur og að þar sé gætt þess að hafa þá umgengni með áfengi, að þar verði ekki stór misbrestur á. Nú eru skoðanir manna skiptar um það að sjálfsögðu, hvort sé hægt að fara með áfengi á við skulum segja venjulegan hátt eða ekki. En ég hygg þó, þegar alls er hætt, að það sé mikils um vert að þan veitingahús, sem hafa þennan rétt, séu vel í stakk búin hvað allan útbúnað snertir og séu þannig að það sé ekki hægt að tala um að þessi hús séu hálfgerðar leiðindasjoppur, „búlur“, eins og stundum er kallað. Ég veit ekki hvort það út af fyrir sig að hækka gjaldið fyrir leyfunum hefur mikið að segja í því sambandi. En ég hef síður en svo á móti því að það sé athugað af hv. nefnd. Enn fremur er þess að gæta, að auðvitað getur hún líka athugað, hvort eigi að binda þessi leyfi við eitt ár í staðinn fyrir að gert er ráð fyrir því, að það geti verið til fjögurra ára. Öll leyfi eru gefin út með fyrirvara, þannig að þau eru afturkallanleg ef verulegur misbrestur verður á. En fyrir þann, sem fer með valdið í þessum efnum, er auðvitað ekki lakara að hafa alveg ákveðin og glögg mörk við að styðjast, eftir því sem unnt er að setja í löggjöf. Viðvíkjandi því, sem hv. þm. Jón Árm. Héðinsson vék að varðandi aldursmarkið, þá verð ég að segja það, að það er vissulega atriði sem mikið hefur verið hugsað og menn hafa brotið mjög heilann um. Skoðanir manna eru skiptar um þetta. Ágætir bindindismenn telja það kannske óeðlilega tilslökun að lækka aldur þeirra, sem mega sækja vínveitingahús, almennt niður í 18 ár, En það eru takmarkanir á þessu, eins og menn vita, að það má ekki veita áfengi yngri manni en 20 ára. Aðrir aftur á móti hafa bent á, sem hafa eftirlit með veitingahúsunum, að þessi aldursákvæði eru ákaflega erfið í framkvæmd og leiða oft til þess, að af spretta nokkur leiðindi. Og það er auðvitað slæmt að hafa ákvæði í löggjöf sem ekki er eiginlega hægt að framkvæma. Ég skal fúslega játa, að þó að það sé e.t.v. sagt að maður sé með því að fljóta undan straumi, hefur mjög hvarflað að mér að það yrði að breyta þessum aldursmörkum og menn yrðu að beygja sig fyrir staðreyndum, leiðinlegum staðreyndum sjálfsagt, að menn neyta yfirleitt áfengis yngri heldur en átti sér stað t.d. þegar áfengislögin voru sett. Og ég efast um að þeirri staðreynd, sem á sér stað í þessum efnum, verði breytt með lagaákvæðum. Ég efast um að þau beri þann árangur. Þess vegna er það eitt þeirra atriða, sem verður að taka rækilega til athugunar í sambandi við annað hvort heildarendurskoðun á áfengislöggjöf eða í sambandi við endurskoðun á einstökum atriðum, hvort það er ekki karlmannlegast að viðurkenna staðreyndir í þessu efni og breyta lögunum til samræmis við það. Þetta þykir sjálfsagt, eins og ég sagði. einhverjum goðgá, ef menn tala um þetta á þennan veg. En þeir, sem hafa kynnst þessum málum, geta varla annað en haft opin augun fyrir þessum staðreyndum. Svo er nú annað, að áfengismálin eru auðvitað óskaplegt vandamál hjá okkur. Þarf ekki annað en benda á þá sorglegu staðreynd, að allur þessi óskaplegi slysafjöldi, sem hér á sér stað, á æðioft rætur að rekja til áfengisneyslu. og til ofneyslu áfengis. En ég verð að segja það, og styðst þar nokkuð við umsagnir löggæslumanna, að af tvennu illu er þó skárra kannske að áfengis sé neytt í vínveitingahúsum heldur en í heimahúsum, vegna þess að alvarlegustu og leiðinlegustu misfellurnar í sambandi við ofneyslu áfengis eiga sér því miður einmitt stað í heimahúsum. Það er auðvitað svið sem erfitt er fyrir löggjafa að ná til. og það er svið, sem erfitt er fyrir löggæslumenn að ná til, og auðvitað koma þeir þar ekki að fyrr en komið er í óefni og þeir eru til kvaddir. En líka í sambandi við þann ölvunarakstur, sem því miður á sér allt of oft stað, þá býst ég við að það megi oftar rekja rætur hans til áfengisneyslu í heimahúsum eða á öðrum stöðum heldur en á opinborum vínveitingastöðum. Ég held að menn megi ekki loka augunum fyrir þessum staðreyndum í sambandi við þessi mál, sem eru ákaflega mikil vandamál okkar þjóðfélagi. Og það eru náttúrlega ömurlegar, en sjálfsagt fróðlegar lýsingar sem menn gætu fengið í lögregluskýrslum á því ástandi sem stundum ríkir í þessum efnum í heimahúsum, þegar lögreglumenn eru kvaddir þangað til að stilla til friðar. Ég held að þrátt fyrir allt sé það þó svo inni í vínveitingahúsunum, að menn fara þar ekki sér né öðrum að voða. Þess vegna hafa t.d. sumir komið fram með þær hugmyndir í fullri alvöru, að það ætti að hafa vínveitingahús opin lengur, og ég tek það fram, að þær ábendingar hafa ekki endilega komið frá þeim mönnum sem eru tengdir veitingahúsum, heldur jafnvel frá mönnum sem hugsa mikið um þessi málefni og vilja reyna að bæta ástandið í þessum efnum hjá okkur. Um það mætti auðvitað tala langt mál, hversu alvarlegt og óviðunandi ástandið er hér hjá okkur Íslendingum í áfengismálum. En ég ætla ekki að fara lengra út í það í þessu sambandi, af því að þetta frv. eða efni þess er út af fyrir sig um takmarkað efni. Þeim spurningum, sem hv. þm. Jón Árm. Héðinsson spurði varðandi upptöku, er ég ekki viðbúinn að svara. En vafalaust mundi n. geta fengið mann eða menn á sinn fund sem gætu gefið ítarlegar upplýsingar um það, hvernig bæði ákvæðum um þetta er háttað og hvernig framkvæmdinni er háttað í þessum efnum.



Herra forseti. Hæstv. dómsmrh. gerði að umtalsefni vínveitingahúsin sérstaklega að gefnu tilefni. Þau eru sérstakur þáttur í okkar áfengisvandamáli. Satt er það, að örugglega má finna ljótari dæmi um áfengisneyslu og ýmsar afleiðingar hennar en þar finnast, en þáttur vínveitingahúsanna er því miður ekki fallegur það ég best fæ séð. En varðandi það löggjafaratriði, sem hér var Komið inn á varðandi aldursmarkið, vildi ég aðeins segja þetta: Ég tel að það þurfi að vera samræmi í löggjöfinni hvað þetta snertir. Ég tel að það sé alveg óhjákvæmilegt að það gildi sama aldursmark inn á vínveitingahús og varðandi afgreiðsluna. Þarna er um tvenns konar aldursmark að ræða í dag. 13 ára unglingar mega fara þar inn, en það má ekki veita þeim áfengi innan við tvítugt. Þegar við vorum að fjalla um þetta mál í áfengismálanefndinni voru mjög skiptar skoðanir um þetta mál þar. Meiri hl. n. lagðist mjög eindregið með því að aldursmarkið yrði alfarið fært upp í 20 ár. Ég tel mig þokkalegan bindindismann og talsmann þessara mála. Ég var ekki á þessari skoðun. því meira sem ég hef hugsað um þetta mál verð ég að hallast að því, að það sé óraunsætt, það beri vott um fullmikla tvöfeldni hjá okkur einnig að viðurkenna ekki þá staðreynd sem við blasir að hluta til, en herða þá jafnframt eftirlit og viðurlög að sama skapi þegar við höfum stigið þetta skref, þannig að það þýði ekki neina allsherjartilslökun í áfengismálum okkar. Það er fjarri mér að vilja slíkt. En við það að horfa á þessi mál og það mikla vandamál, sem þarna er um að ræða, hef ég orðið sannfærður um að þrátt fyrir að það sé mér ekki ljóst, þá verðum við að beygja okkur fyrir þessari staðreynd, þrátt fyrir að ég sjái hrikaleg dæmi um það frá mörgum öðrum þjóðum til hvers þetta hefur leitt, því að það virðist svo, því miður, að því lengra sem farið er niður með þetta aldursmark, þá fer neyslan bara þeim mun neðar aftur í aldursflokkunum í þessum löndum. En þetta er staðreynd hjá okkur þrátt fyrir okkar 20 ára aldursmark. Það er staðreynd í dag, að þeir aldursflokkar, sem farnir eru að neyta áfengis, þetta færist æ neðar í aldursstigann. Og það er ekkert óalgengt, að jafnvel 12 og 13 ára börn neyti áfengis í dag. Þetta er viðurkennd staðreynd sem ekki þýðir að mæla á móti. Við höfum þó verið með þetta aldursmark svo hátt sem raun ber vitni. Ég verð því að taka undir það, að það er vissulega rétt, að lög geta stutt okkur vel í þessu, en þau geta auðvitað aldrei lagfært þetta ástand. Þau ein geta aldrei komið í veg fyrir allt það böl sem fylgir ofneyslu áfengis og neyslu áfengis hjá ungu fólki. Ég ætla ekki að ræða frekar þetta afmarkaða málefni hér. Þar þarf miklu meira til en lög til að koma einhverju í lag. Þar kemur almenningsálitið til fyrst og fremst, eins og margoft hefur verið bent á. Ég var að vona að sú hreyfing, sem á undanförnum mánuðum hefur verið að vaxa upp hér á landi, væri e.t.v. til bóta. Ég vænti þess, að hún verði það. Ég hef ekki séð mikinn árangur af því enn þá gagnvart því að fyrirbyggja það að menn verði áfengisneyslu eða ofneyslu áfengis að bráð. En hitt er auðvitað virðingarvert, að vera með aðgerðir til varnar þeim og bjarga þeim sem hafa sokkið. Það er virðingarvert. En miklu fremur vildi ég sjá þessa hreyfingu þó beita sér fyrir fyrirbyggjandi aðgerðum í þessu efni, sem tækju jafnt til fræðslu og annarra atriða sem við þurfum að stórauka og reyna, ef við getum, þó að mér sæki sífellt meira vonleysi í þessum efnum, - reyna ef við getum að snúa þessu ógæfuhjóli eitthvað við.



Herra forseti. Samkv. 3. gr. gildandi laga um tekjustofna sveitarfélaga frá 1972 skal leggja fasteignaskatt á allar fasteignir sem metnar eru í fasteignamati. Þessi skattur skal miðaður við fasteignamat og vera 1/2% af fasteignamati íbúða og íbúðarhúsa, en 1% af öðrum fasteignum. Samkv. þessu lagaákvæði er hverju sveitarfélagi skylt að leggja þennan fasteignaskatt á, en auk þess er sveitarstjórnum heimilt að innheimta allt að 50% álag á fasteignaskattinn. Hið fyrra er skylda, en hið síðara er heimild. Samkv. ákvæðum laga nr. 94 frá 1976, um skráningu og mat fasteigna, átti nýtt fasteigna mat að taka gildi 1. des. 1976. Gildistökunni var frestað til 31. des. 1976 samkv. auglýsingu frá fjmrh., sem er dags. 21. des. 1976. Í þessari auglýsingu var einnig tekið fram, að yfirfasteignamatsnefnd hefði ákveðið svonefndan framreikningsstuðul fyrir matsverð fasteigna og skyldi hann vera 51/2%, en í auglýsingunni var þó gert ráð fyrir að hækkunin kynni að verða meiri í einstökum sveitarfélögum, og mun hún hafa komist í 61/2. Þar sem augljóst var, ef ekki væri að gert, að fasteignaskattar mundu hækka mjög verulega á árinu 1977 vegna þessa nýja fasteignamats og sveitarstjórnir, sem ekki óskuðu eftir svo mikilli hækkun, fengju ekki við það ráðið, þar sem skylt er að leggja á fyrrnefnda hundraðstölu af fasteignamati sem fasteignaskatt, þá varð það að ráði, að til þess að koma í veg fyrir að svo yrði var flutt í des. 1976 frv. um breytingu á tekjustofnalögunum. Þar var ákveðið að á árinu 1977 skuli fasteignaskattar ekki verða hærri en þeir hefðu orðið samkv. þágildandi mati fasteigna, sem þýddi að fasteignagjöld skyldu ekki hækka um meira en rúm 23% á árinu 1977 frá því sem þau voru á árinu 1970. Þetta bráðabirgðaákvæði var lögfest með lögum nr. 115 frá 1976 og tók aðeins til notkunar fasteignamatsins við ákvörðun gjalda til sveitarfélaga á árinu 1977. Álagning fasteignaskatts á árinu 1973 mun að óbreyttum lögum byggjast á framreiknuðu fasteignamati sem yfirfasteignamatsnefnd ber að annast. Við þann útreikning er höfð hliðsjón af breytingu verðlags fasteigna við kaup og sölu frá síðasta viðmiðunartíma matsins, þ.e. í des. 1976, Forstjóri Fasteignamats ríkisins hefur upplýst að fasteignamat, miðað við framreikning í þessum mánuði, verði 36% hærra en það var í des. Af þessu má ljóst vera, að verði ákvæði um álagningu fasteignaskatts óbreytt mun lágmarksfasteiguaskattur hækka á næsta ári talsvert umfram þær almennu hækkanir sem orðið hafa og verða væntanlega á þessu tímabili meira en ýmis sveitarfélög eða sveitarstjórnir óska eftir. Til þess að bæta úr þessum annmarka, sem leiðir af gildistöku hins nýja fasteignamats og að fyrrnefnt bráðabirgðaákvæði fellur niður er þetta frv. flutt, en í því felst það nýmæli, að sveitarstjórnum er heimilað að lækka um allt að 25% þá lágmarksprósentu sem tilgreind er í tekjustofnalögunum frá 1972. Jafnframt er gert ráð fyrir í þessu frv. að heimild sveitarstjórna til hækkunar á fasteignagjaldinu verði lækkuð úr 50% í 25%. Í gildandi lögum er samkv. þessu, sem ég nú hef greint, svo fyrir mælt, að allar sveitarstjórnir skuli leggja 1/2% fasteignagjald miðað við fasteignamat á íbúðir, en heimild til hækkunar allt að 50%. Þetta svigrúm helst því með 50%, en það breytist að þessu leyti, að það er heimild til 25% lækkunar frá þessari lögmætu prósentu og heimildin til álagsins er 25%. Stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga hefur fjallað um þetta frv. og lýst sig sammála því eins og getið er í niðurlagi grg. með frv. Ég legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og félmn.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn, hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á l. nr. 14 15. mars 1965, um launaskatt. Meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþykkt, en minni hl. n., þeir hv. þm. Jón Árm. Héðinsson og Ragnar Arnalds, skilar séráliti. Fjarverandi afgreiðslu þessa máls voru hv. þm. Jón G. Sólnes og Albert Guðmundsson. Þetta frv, er í sjálfu sér ekkert nýmæli og þarfnast ekki skýringa. Breyting, sem gerð er hér frá fyrri frv., er sú að gildistíminn er ekki takmarkaður, í stað þess, sem hefur gilt undanfarin ár, að launaskatturinn hefur verið framlengdur árlega fyrir eitt ár í senn. Hann hefur e.t.v. í upphafi verið hugsaður sem eitt af þeim bráðabirgðagjöldum sem stundum hafa verið sett á, og síðan hefur með árunum komið í ljós að tekjustofninn, sem var bráðabirgðagjald í upphafi, er orðinn ómissandi tekjustofn fyrir ríkissjóð. Ég hygg, að þessu sé þannig varið. Í mínum huga stendur ríkissjóður ekki aðeins frammi fyrir tekjuvandamálum nú, heldur almennum tekjuvanda í framtíðinni, vegna þess að tollar lækka nú árlega samkv. samkomulagi við EFTA. Auk þess er annað bráðabirgðagjald, vörugjald sem sett hefur verið á, orðið þýðingarmikill tekjustofn ríkisins. Ég er ekki svo bjartsýnn að álita að það muni verða unnt í næstu framtíð að leggja niður launaskattinn. Hins vegar gæti vel komið til greina að breyta honum og jafnvel að hækka hann eða lækka hann. Launaskatturinn verkar á vissan hátt eins og brúttóskattur. Hann er ákveðið hlutfall af öllum greiddum launum þótt atvinnurekandi greiði hann. Meiri hl. n. leggur til að frv. þetta verði samþykkt í þessu formi sem á vissan hátt er nokkur staðfesting á því, að hér sé um varanlegri skatt að ræða en menn ætluðu í upphafi. En eins og fram kemur í nál. minni hl., þá er það einkum þetta sem þeir nm. hafa á móti frv., þótt mér hafi fundist að hafi komið fram að þeir leggi á engan hátt til að skatturinn verði nú felldur niður.



Herra forseti. Það væri jafnvel gaman að hafa langt mál um fjármál ríkisins og tekjuöflun og vangaveltur um allar þær hugmyndir sem fram hafa komið á undanförnum árum í ráðherratíð hæstv. fjmrh. Það er vafamál að fleiri frv. hafi komið fram um eitt efni en tekjuöflun á s.l. þremur vetrum, því að það hafa komið frá öllum flokkum margvíslegar hugmyndir um tekjuöflun ríkissjóðs. Og margsinnis hefur verið boðað í ræðum að nýskipan þessara mála yrði upp tekin, en endaslepp hafa öll loforðin reynst frá hendi hins mikla meiri hl. á hv. Alþingi. Það er rétt hjá síðasta ræðumanni, að slíks eru mörg fordæmi hér á hv. Alþ., að bráðabirgðaskattar reynast furðu lífseigir og hafa fleiri líf en fjárlagakötturinn og endast um ómunatíð, eins og frv. gerir ráð fyrir. Við teljum hins vegar, minni hl., stjórnarandstaðan, að það sé hæpið að lögfesta einn slíkan skatt ótímabundið, þar sem það er enn á döfinni, þrátt fyrir allt sem á undan hefur skeð, að stokka upp tekjuöflun ríkissjóðs og leita nýrra úrræða í því efni. Það kann vel að vera að þetta skattgjald, launaskattur, verði einn af veigameiri þáttum í tekjuöflun ríkissjóðs og hann fari nú á brattann og fari í 5 stig, 8 stig eða 10 stig ásamt einhverju öðru. Menn muna eftir bráðabirgðainnflutningsgjaldi, sem var einu sinni 12%, átti að fara í 8% og síðan í núllið, en stendur nú í 18% og er nokkuð öruggt að verður framlengt enn einu sinni. Þessi dæmi sýna aðeins að það verður ekki lengur komist hjá því að taka til athugunar tekjuöflun ríkissjóðs, hvers konar ríkisstj. sem situr í framtíðinni. Menn verða að horfast í augu við það, að það verður að koma heildarlöggjöf og hún ákveðnari, um fasta og örugga tekjuöflun til ríkissjóðs. Okkar afstaða til þessa sérstaka frv. nú um að tryggja að launaskattur verði viðvarandi um óákveðinn tíma byggist á því, að það sé ekki rétt, eins og málum er háttað í dag, annað en að framlengja hann um eitt ár, í trausti þess að þessi mál verði öll endurskoðuð, eins og margsinnis hefur verið boðað. Við flytjum því brtt. á þskj. 158, að við 3. gr. bætist orðin: „og gildi til loka þessa árs.“ Það er sem sagt framlenging á launaskattinum um eitt ár. Miðað við boðaða stefnu og hvaða ríkisstj, sem kann að verða mynduð eftir komandi kosningar á næsta ári, þá er óhjákvæmilegt að taka upp þessi mál, alla tekjuöflun ríkissjóðs, og það er eðlilegt að hafa gildistíma launaskattsins ekki lengri en eitt ár, eins og komið hefur fram bæði hjá mér nú og frsm. meiri hl. Þó að meiri hl. leggi til að frv. verði samþykkt óbreytt, þá er það aðeins þjónustustarf við hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv, til l. um breyt. á l. um tekjuskatt og eignarskatt og leggur til að það verði samþykkt með þeim breytingum sem koma fram á þskj. 156. Einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru hv þm. Albert Guðmundsson og Jón G. Sólnes. Hér er fyrst og fremst um að ræða frv. til l. til staðfestingar á brbl. sem sett voru á s l. sumri. Ég get nú ekki stillt mig um, vegna þess að ég er mikill aðdáandi tekjuskatts og veit að hv. þm. hér í d, margir hverjir eru það líka, að geta þess, að þessi ágæti skattur á 100 ára afmæli í dag, og mér finnst það vera viðeigandi að geta þess hér í deildinni. Ég skal nú ekki fara að rekja sögu tekjuskattsins, en aðeins þó í mjög stuttu máli vitna í grein sem Björn Björnsson skrifaði í afmælisrit um Þorstein Þorsteinsson fyrrv. hagstofustjóra, að því er mig minnir. Þar kemur fram að skattamálin voru tekin til meðferðar á embættismannafundi, þegar Alþ. var endurreist 1845, og þar kom fram, að menn voru sammála um að skattamálin væru með öllu óhæf og það fyrirkomulag, sem ríkti, ætti að afnema. Hins vegar var n. eða menn ekki sammála um það, á hvaða gjaldstofn skyldi leggja hinn nýja skatt, þannig að strax í upphafi ríkti um þetta allmikill ágreiningur. En það fór svo, að landshöfðingi skipaði n. 1875 og voru í henni 3 menn: Magnús Stephensen, Halldór Kr. Friðriksson og Jón Sigurðsson frá Gautlöndum, og þeir skiluðu áliti. Í framhaldi af því voru samþykkt þrenn lög haustið 1877: lög um skatt á ábúð og afnot jarða og lausafé, lög um húsaskatt og lög um tekjuskatt, Þessi lög komu þó ekki til framkvæmda fyrr en 1819. Þessi lög áttu að mynda samfellt skattkerfi, en sjálfur tekjuskatturinn hvíldi nær eingöngu á tekjum af verslun og iðnaði og launatekjum svo og eignatekjum öðrum en af húseignum. En tekjuskatturinn náði fyrst í stað ekki til aðalatvinnuveganna, þ.e.a.s. landbúnaðar og sjávarútvegs. Það var ekki fyrr en 1917, að gerð var breyting á tekjuskattslögunum þar sem skatturinn náði einnig til landbúnaðar og sjávarútvegs. Síðan þá hafa verið gerðar miklar breytingar á skattalögum, og ég skal ekki fara að rekja þær hér. Að mínum dómi hefðu menn þurft og átt að sýna þessum skatti miklu meiri virðingu en raun ber vitni. Hann hefur aflagast á allan hátt eins og margt annað í mikilli verðbólgu undanfarinna ára, og ég vænti þess, að það gæti kannske orðið til þess, að menn strengdu þess heit nú á 100 ára afmæli tekjuskattsins að sýna honum framvegis viðhlítandi virðingu. Ég vil biðja hv. þdm. afsökunar á þessum útúrdúr, en mér fannst þetta þó það merkilegt afmæli að ég gat ekki setið á mér að minnast þess lítillega. Nefndin leggur til að brbl. frá í sumar verði staðfest og sá tekjuskattsstigi sem þar kemur fram. Um það má ræða langt mál, hvernig skattstiginn skuli vera, og má koma með margvísleg rök fyrir því, að hann skuli vera öðruvísi. En hér er lagt til að þessi brbl. verði staðfest, Að öðru leyti flytur n. tvær brtt. Í fyrsta lagi um breytingu á 26. gr, laganna, sem fjallar um þann skattstofn sem eignarskattur er reiknaður af. Er lagt til að af fyrstu 8 millj. kr. hjá einstaklingi verði eign skattfrjáls og af fyrstu 12 millj, kr. hjá hjónum verði eign skattfrjáls, en síðan reiknist 0.8% af því sem umfram er, einnig að sami skattur skuli reiknaður af skattgjaldseign félaga, Þetta er hækkun á skattfrelsismörkum um 33% og þetta þýðir það, að eignarskatturinn hækkar nokkuð frá því sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. Er búist við að þetta muni verða þess valdandi, að eignarskatturinn hækki umfram það, sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv., um 300 millj. kr., þar af muni 100 millj. rúmar leggjast á einstaklinga, en 200 millj, tæpar á félög. Ég sé ekki ástæðu til þess að rekja þetta atriði frekar í sambandi við eignarskattinn eða eyða orðum í rökfærslu fyrir þeim skatti. Í öðru lagi flytur n, þá brtt., að við 44. gr. laganna bætist ný mgr., sem hljóðar þannig: „Skattyfirvöldum er þrátt fyrir ákvæði 49. gr. laga þessara heimilt að veita gjaldeyriseftirliti Seðlabanka Íslands upplýsingar er nauðsynlegar eru til eftirlits með gjaldeyrismálum, enda standi ákvæði milliríkjasamninga ekki í vegi fyrir því.“ Þessar brtt. eru fluttar að beiðni fjmrn., og forsaga þessa máls er sú, að Seðlabanki Íslands leitaði eftir því við fjmrh., að rn. hlutist til um það að upplýsingar verði veittar. Ég vil leyfa mér að lesa það bréf frá Seðlabanka Íslands til fjmrn., en það er þannig: „Vísað er til viðræðna sem fóru fram í síðustu viku við fjmrn, og skattrannsóknastjóra, eftir að fyrir lágu upplýsingar um gögn þau sem borist höfðu frá dönskum skattyfirvöldum um inneignir Íslendinga í dönskum bönkum. Gjaldeyriseftirlitið fer þess hér með á leit, að rn. hlutist til um að umræddar upplýsingar verði afhentar því.“ Í framhaldi af þessu kom bréf frá ríkisskattstjóra, sem er þannig, til fjmrn.: „Hið háa rn. hefur sent mér til umsagnar ljósrit af bréfi Seðlabanka Íslands, dags. 12. þ. m., um inneignir Íslendinga í dönskum banka. Í 12. gr. samnings milli Íslands, Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar um aðstoð í skattamálum, sbr. lög nr. 111 31. des. 1972, með áorðnum breytingum samkv. 4. gr. viðbótarsamnings, sbr. lög nr. 8 29. mars 1917, er að finna ákvæði um ákveðin upplýsingaskipti án sérstakrar beiðni milli Norðurlandanna, Upplýsingar þær, er hér um ræðir, eru sendar frá dönskum skattyfirvöldum til fjmrn. sem bærs stjórnvalds án sérstakrar beiðni samkv. c: lið 12. gr, samningsins. Fjmrn. framsendi upplýsingar þessar til skattrannsóknastjóra í hvers höndum þær eru nú, Í 18. gr. umrædds samnings segir svo orðrétt: „Um fyrirspurnir, upplýsingar, yfirlýsingar og aðrar tilkynningar, sem samkv. samningi þessum berast til einhvers ríkjanna, skal beita þeim ákvæðum um þagnarskyldu og skjalaleynd sem gilda samkv. löggjöf þess ríkis.“ Þagnarskylda og skjalaleynd varðandi umræddar upplýsingar fellur því undir ákvæði 49, gr. laga nr. 68 15. júní 1971, um tekjuskatt og eignarskatt, sbr. 19, gr. laga nr. 7 1972, en 1. mgr. greindrar 49. gr. hljóðar svo: „Skattstjórum, umboðsmönnum skattstjóra, ríkisskattstjóra, skattrannsóknastjóra, ríkisskattanefnd og nefnd samkv. 6, mgr. 48. gr. er bannað að viðlagðri ábyrgð eftir ákvæðum almennra hegningarlaga um brot í opinberu starfi að skýra óviðkomandi mönnum frá því er þeir komast að í sýslan sinni um tekjur og efnahag gjaldþegna.“ Með vísan til ákvæða 49. gr, skattalaga er álit okkar að synja beri beiðni Seðlabanka Íslands um afhendingu umræddra gagna.“ Það er sem sagt ljóst, að slík yfirfærsla á gögnum og vitneskju er ekki heimil nema komi til lagabreyting. Og það er rétt að það komi skýrt fram, að þar að auki geta ákvæði milliríkjasamningsins, þ.e.a.s, samningsins milli Norðurlandanna um samvinnu í skattamálum, staðið í vegi fyrir því, að þetta sé heimilt. Hér er sem sagt um það að ræða, að skattyfirvöldum er því aðeins heimilt að afhenda þessi gögn og þessar upplýsingar að ákvæði þessa samnings komi ekki í veg fyrir það, því að ef svo er þarf að breyta þeim samningi. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að fjölyrða frekar um þessi mál, en vil aðeins ítreka það, að n. leggur til að frv, verði samþykkt með þeim breytingum sem koma fram, á þskj. 156, en einstakir nm, áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt.



Herra forseti, Þegar ég kvaddi mér hljóðs um þetta mál bjóst ég ekki við því, að svo langt mundi líða frá því að hv. þm. Ingi Tryggvason vakti þetta mál hér í d. þangað til ég kæmist að með þau örfáu orð, sem ég hafði ætlað mér að segja. - Ég get tekið undir gagnrýni hans á viðbrögðum við síðustu breytingum á verðlagi landbúnaðarafurða. Það er merkilegt og alvarlegt tímanna tákn meðal þessarar ágætu þjóðar, sem byggir svo harðbýlt land, þar sem háð hefur verið býsna hörð barátta fyrir lífinu í 11 aldir, að eitt meginvandamál þessarar þjóðar skuli nú vera offita, óttinn við offitu, að þessi stofngöfuga þjóð að langfeðgatali, sprottin úr skauti sjálfra goðanna, skuli nú ekki lengur hafa löngun í sér til þess að breyta í orku og athafnir því feitmeti sem hún innbyrðir í þessu landi, og kjósi fremur að nærast á smjörlíki, mettuðu feitmeti, sem má heita sannað að sé krabbameinsvaldur, heldur en að eiga það á hættu að éta smjör og feitt sauðaket, sem var þó lengi vel afl þeirra hluta sem gera skyldi í þessu landi. Sjálfur hef ég ekki til að bera þá þekkingu í næringarfræðum sem til þess þarf að kveða upp úrskurð um hollustu eða óhollustu hinna ýmsu fæðutegunda Ég get ekki heldur af eigin raun, eins og ég sé af þskj. að hv, þm. Stefán Valgeirsson gat í Nd., sagt sögur af tilraunum sem ég hafi á sjálfum mér gert, annars vegar með hóflegri neyslu húsdýraafurða og þar á móti með óhóflegri neyslu húsdýraafurða. Mér skilst af ræðu hv. þm., að fyrst hafi hann, er hann neytti afurða þessara í hófi og leitaði síðan til læknis, komist að þeirri niðurstöðu að hann hefði of mikla blóðfitu. Læknar ráðlögðu honum þá að hætta að neyta búfjárafurða, a.m.k. feits kjöts og smjörs, en hann brást karlmannlega við og hóf nú af mjög miklu kappi að neyta þessarar fæðu umfram það sem hann áður hafði gert, og leitaði síðan til lækna og kemur þá í ljós að blóðfita hefur minnkað, og er hann nú sjálfur eins og lifandi og gangandi dæmi um hollustu þess að neyta húsdýraafurða af ofurkappi, Eins og ég segi, ég hef ekki til að bera fræðilega þekkingu til þess að kveða upp neinn úrskurð um þetta né heldur persónulega reynslu. En hitt veit ég upp á mína tíu fingur, að ef þjóðin, sem byggir þetta land, er orðin svo löt að hún nennir ekki að brenna því eldsneyti sem hún fær í kroppinn með því að borða íslenskt dilkakjöt og smjör, þá er henni alveg eins gott að panta kistuna sína strax. Ég hef ekki trú á því - og þar tala ég af reynslu sem fréttamaður, af aldarfjórðungs reynslu í fréttaflutningi – að fréttamenn útvarps og sjónvarps hafi gert það af meðvituðum fjandskap við íslenska bændur að segja frá þessari síðustu verðbreytingu landbúnaðarafurða á þann hátt, sem þeir gerðu. Ég trúi því ekki, heldur er ég þeirrar skoðunar, að þeir hafi þarna, blessaðir vinirnir, fallið í sömu gryfju og aðrir landsmenn, þessa meðvitund hins lata slappa og dáðlausa manns, sem ekki hefur lengur kjark til að borða það, sem hann langar í, af ótta við að hann muni fitna af því að hann nenni ekki að hreyfa sig. Ég minnist þess, að skömmu áður en þetta átti sér stað, þessi umræddi fréttaflutningur, hafði sjónvarpið nýlega lokið flutningi sjónvarpsþáttaseríu um það, með hvaða hætti íslendingar ættu að halda sér grönnum og helst fyrirhafnarlaust. Þá kom það að vísu fram hjá ágætum fræðimönnum, sem fram komu í þessum þætti og stóðu að honum, að æskilegast væri til heilsubótar og lífsnautnar að menn legðu á sig líkamlegt erfiði, helst úti við, að því marki að þeir fengju góða matarlyst og mættu borða holla fæðu, þ. á m. smjör og kjöt, af hjartans og magans lyst og færu síðan og hreyfðu sig og ynnu þannig að þeir brenndu þessari fæðu. Það munu nú vera liðin 11 ár síðan eitt höfuðskáld okkar og frægasti rithöfundur vakti athygli á þeirri furðu - það var Halldór Laxness - að Íslendingar þyrftu nú, alþýðufólk, furðulega oft að fara út til Danmerkur til megrunar. Um svipað leyti kvað annað höfuðskáld þjóðarinnar dálítið hrjúfara að orði, þar sem var Þórbergur Þórðarson, en hann komst svo að orði um þetta tískuvandamál þjóðarinnar, að nú væri komið svo fyrir Íslendingum að þeir ætu svo mikið að þeir hefðu ekki undan að melta. Ég hef beðið þess nú um hríð að gera grein fyrir þáltill., sem ég flyt hér ásamt félögum mínum úr Alþb, í þessari hv. d. um verðlagningu á landbúnaðarafurðum, þar sem ég hafði hugsað mér að eitthvað yrði komið inn á þau mál sem lúta að neyslu landsmanna á þessum afurðum og hinni raunverulegu ástæðu fyrir því, hvað Íslendingar borða orðið lítið af þessari hollu og gómsætu fæðu sem dilkakjötið er og smjörið. Mun ég því ekki fara út í það að ræða hinar efnahagslegu hliðar málsins, en vil aðeins ljúka máli mínu með þeirri aths., að e.t.v. sé ekki furða þótt illa grunduð gagnrýni og fordómar á framleiðsluvörum íslenskra bænda eigi leið inn í hlustir fólksins, þegar svo er komið að fjöldinn allur af íbúum bæjanna er farinu að trúa því að bændastéttin sé gustukafólk þeirra, bæjarbúanna, í staðinn fyrir að ef um gustukaverk er að ræða á því sviði, þá mætti ætla að hið öndverða væri hið sanna.



Herra forseti. Þær umr., sem fóru hér fram, voru um margt áhugaverðar og ég verð að segja það, að mér fannst ekkert óeðlilegt þótt það kæmi við kaunin á einhverjum þegar auglýst var hér um kvöldið 18% hækkun á landbúnaðarafurðum, en viss hluti þeirra afurða, þ.e.a.s. undanrennan, hækkaði um 60%. Það eru örugglega margír landsmenn núna sem hafa áhuga á undanrennudrykkju vegna þess, eins og hér hefur komið fram rækilega, að okkar lifnaðarhættir hafa breyst á þann veg, að við brennum nú minna en áður, en höfum meiri peninga til að éta fyrir, og árangurinn er svo sá, að við göngum ekki um sem talandi dæmi um heilsuvernd og heilsurækt, en hættir við að offitna. Og það er ekkert launungarmál og það er ákaflega vel staðfest, að offita, af hverju sem hún stafar, hvort sem hún stafar af áti á landbúnaðarvörum eða öðru, er óholl og styttir lífið, hún gerir það erfiðara. Því var það að margir, sem bundu vonir sínar við undanrennudrykk, hrukku í kút þegar allt í einu var komin 60% verðhækkun á þessa vöru. Nú er ég ekki þar með að segja að þessi hækkun muni hafa veruleg áhrif á neyslu undanrennunnar. En hitt finnst mér jafneðlilegt, að menn hrökkvi við og um þetta verði einhverjar umr. Aftur á móti verð ég að segja að það eru önnur áhrif, sem hafa verið mjög áberandi á undanförnum árum, mörgum árum, gagnvart landbúnaðarafurðum, en það er hin markvissa barátta stjórnvalda undanfarið fyrir því að breyta þessari þjóð úr fiskneysluþjóð og yfir í kjötneysluþjóð. Að þessu hefur verið unnið með miklum árangri og á þann hátt sem jafnan er árangursríkastur, með því að greiða niður kjöt í stórum stíl, en ekki fisk. Á sama tíma og þetta hefur verið gert hafa miklar umræður víða úti um heim farið fram um fiskneyslu og kjötneyslu, og yfirleitt hefur verið talið að fiskneysla væri hollari en kjötneysla, Þess vegna held ég að enginn þurfi að hlaupa upp til handa og fóta þótt einhver smáauglýsingastarfsemi sé höfð í frammi gagnvart slíkum skyndihreytingum eins og hér fóru fram. En ég álít að þetta hafi verið hættulegt og óeðlilegt athæfi, sem hefur farið fram hér á undanförnum árum að gera höfuðatvinnuvegunum svo mishátt undir höfði í raun og veru, þ.e.a.s. að stjórnvöld ýti sí og æ undir kjötneysluna á kostnað fiskneyslunnar. Þar sem ég er mikill fiskneyslumaður hefur mér lengi fundist þetta mjög óeðlilegt og ósanngjarnt, en við því hefur ekkert verið hægt að gera vegna þess að landbúnaðarafurðir eru hagstjórnartæki og það er það sem hefur valdið þessu. Það er alveg rétt, að það er erfitt að kveða upp dóm um það, hvort kransæðasjúkdómur standi í beinu sambandi við neyslu á landbúnaðarafurðum. Þó er ýmislegt sem bendir til þess. Hitt mun þó sanni nær og öruggt að það er fita fyrst og fremst, sem orsakar gjarnan kölkunina í æðunum og þann sjúkdóm, M.a. man ég eftir einni tilraun sem mér fannst vera mjög athyglisverð. Fyrir mörgum árum gerðu Finnar tilraun á skógarhöggsmönnum. Hér var um mörg hundruð manna flokk að ræða. Þeir mældu fituefni í blóði þessara manna og fylgdust með því ár eftir ár. Það kom í ljós, að einn hópur af þessum mönnum sýndi merki þess, að um kölkun í hjartaæðum væri að ræða. Þetta vakti nokkra athygli, og þegar farið var að taka þetta saman kom í ljós að verkstjórarnir skáru sig alveg úr, þeir sýndu einkenni um fitusöfnun og kölkun, en þeir skógarhöggsmenn, sem hjuggu skóginn, voru aftur á móti í miklu betra formi og sýndu engin merki um sjúkdómseinkenni. Ég held að þessi tilraun sé nokkuð marktæk. Hún segir ekkert um það, hvort þeir hafi étið mikið smjör eða mikið kjöt, en hún segir til um það, að hreyfingin og áreynslan ráða úrslitum í þessu efni. Við höfum hætt að leggja mikið á okkur líkamlega, við höfum hætt að þræla eins og gert var áður fyrr, og þess vegna er okkur nú meiri hætta búin. Þetta er ekki eingöngu af setunum, sem auðvitað hjálpa til að verulegu leyti, innisetunum, en það er fyrst og fremst vegna þess að við róum ekki lengur með árum, við gröfum ekki skurðina lengur með skóflu og við höggvum ekki með haka, heldur látum vélarnar um þetta, en sitjum sjálfir inni í vélunum og stjórnum þeim. Þarna er orsökina að finna fyrir þeirri aðgæslu sem nú er nauðsynleg á ýmsum sviðum umfram það sem áður var. Þetta kemur víðar fram, matvæli geta verið ágæt og fýsileg til neyslu séu þau notuð í hófi, en séu þau notuð í óhófi eru þau skaðleg. Þetta á ekki bara við um smjör, og þetta á ekki bara við um kjöt. Við skulum bara taka áfengi líka. Það vita allir, að áfengi notað í óhófi er stórskaðlegt. En þó menn greini kannske á um það er þó mikill fjöldi manna sem lítur svo á áfengi, að sé þess neytt í hófi geri það ekki neinn verulegan skaða. Ég held að þessi aðferð hafi verið óheppileg, að hækka þessa vörutegund svona mikið og svona skyndilega, í einu vetfangi, og m.a. vegna þess að þar sem Mjólkursamsalan hefur ekki tekið tillit til óska um að selja léttmjólk, þ.e.a.s. fituminni mjólk, þá sé eðlilegt að undanrennunni sé haldið í hóflegu verði þar til léttmjólkin kemur. Þetta mætti kannske gera með því að dreifa niðurgreiðslunum eitthvað, - það væri ekki aðeins nýmjólkin, sem væri greidd niður, heldur undanrennan líka. Ég tel að það sé mjög mikið atriði að þessi þróun haldi áfram, að við drekkum meira af undanrennu, og margir munu nota þá aðferð núna að blanda saman nýmjólk og undanrennu og drekka það, og það er án efa mjög hollur drykkur. Þess vegna fyndist mér slæmt ef þetta uppnám yrði til þess að tefja þá þróun sem var að komast á, að við færum í örlitlum mæli að taka tillit til læknisfræðilegra atriða við ákvörðun verðlags. Ég hef fyrir mitt leyti árum saman verið á því, að það væri í raun og veru siðferðileg skylda stjórnvalda, ef þau á annað borð eru að skipta sér af neysluvenjum, að þau reyni a.m.k. að hafa eitthvað í huga að stuðla þá frekar að hollustuháttum. Það hefur, eins og ég sagði áður, ekki lukkast. Hérna mætti þó kannske gera smátilraun í þá áttina að örva léttmjólkur- eða undanrennudrykkju á kostnað nýmjólkurinnar. Hitt er svo vandamálið, sem við eigum við að stríða nú í ár og kannske verður í nokkur ár enn þá á döfinni, það er minnkandi mjólkurdrykkja og vaxandi framleiðsla. Það er mál sem verður vafalaust að leysa á annan hátt en þann sem við erum nú að tala um. En ég endurtek það, að mér fyndist æskilegt að í framtíðinni yrði eitthvað hugað að hollustuháttum um leið og niðurgreiðslur eru ákveðnar eða stjórnvöld fara að hafa áhrif á neysluvenjur.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Norðurl. e. hóf hér umr. um fréttaflutning Ríkisútvarpsins í sambandi við verðhækkanir nýlega á landbúnaðarafurðum og gerði þá grein fyrir því á nokkuð augljósan hátt, hvernig fréttamenn þeirrar stofnunar hefðu misnotað aðstöðu sína til þess að koma eigin skoðunum á framfæri. Það er að vísu rétt hjá hv. 7. landsk. þm., að fólk er orðið svo vant því að sjá og heyra þennan áróður í fjölmiðlum, að það verður að viðurkenna að of lítið hefur verið gert að því að kveða hann niður. Ég held að hv. 6. þm. Norðurl. e. hafi gert grein í sínu máli fyrir ástæðunum fyrir þeirri breytingu sem gerð var á verðlagningu á undanrennu og sé því ekki ástæðu til þess að fara frekar út í það vegna orða hv. 2. þm. Reykn., enda mun 6. þm. Norðurl. e. þá gera nánari grein fyrir því hér á eftir, þar sem það var hann sjálfur sem stóð í þessari verðlagningu. En vegna þess, sem hv. 2. þm. Reykn. sagði um að það væri verið að reyna að breyta Íslendingum úr fiskneysluþjóð í kjötneysluþjóð, getur það vel verið að niðurgreiðsla á kjöti eða sumum tegundum kjöts hafi haft þarna einhver áhrif. Annars er það þannig nú, að að vísu eru niðurgreiðslur á kjöti, en það er einnig söluskattur á kjöti, og eins og sakir standa nú vegur þetta nokkurn veginn salt hvað viðvikur sauðfjárafurðum eða dilkakjöti. Hins vegar er niðurgreiðslan ekki svo mikil á nautakjöti og engin á öðrum kjöttegundum. En ekki er söluskattur á fiski, svo að það, sem ríkisvaldið gerir nú með sinni skattlagningu, er þó frekar að skattleggja kjötið en fiskinn. Ég held því að þetta séu dálítið hæpin rök. Ég kvaddi mér fyrst og fremst hljóðs hér vegna þess að ég hef hér í höndunum tvær blaðagreinar eftir norræna prófessora þar sem þeir vara mjög alvarlega við þeirri hættu, að áróður þeirra, sem vinna gegn neyslu á fitu, sérstaklega mettaðri fitu, sé tekinn alvarlega, og ég vil nota þetta tækifæri til þess að vekja athygli á skoðunum þessara norrænu prófessora. Annar þeirra er doktor í læknisfræði, Paul Astrup prófessor við Kaupmannahafnarháskóla. Í grein sinni hefur hann mál sitt með því að skýra frá því, að á s.l. ári hafi hann ásamt þremur öðrum prófessorum við Kaupmannahafnarháskóla hafið umr. um mataræði til þess að andmæla þeim, sem þar í landi hafa prédikað þá kenningu að Danir eigi að neyta minni fitu, einkum mettaðrar fitu. Þeim fjórmenningum fannst nauðsynlegt að læknisfræðilegt álit kæmi fram um þetta, þar sem rök þeirra, sem þessari kenningu hafa haldið fram, væru haldlítil. Hann rekur síðan fjölmörg atriði máli sínu til stuðnings, og yrði of langt mál að fara að tíunda þau öll hér, heldur get ég aðeins skýrt frá niðurstöðunni. Hann varar t.d. við að nota hvers konar eftirlíkingar af þeim fæðutegundum sem framleiddar eru í jurta- og dýraríkinu - þetta er gervikaffi, þeytirjómi o.fl. - og seldar eru sem eftirlíkingar. Sérstaklega tekur hann fram, að hann telji smjörlíki meðal þessara eftirlíkinga og kveður það skoðun sína, að fólk eigi að forðast neyslu þess eins og það getur. Hann færir síðan rök fyrir þeim skoðunum sínum, að engar sannanir séu fyrir því að neysla fitu og þá sérstaklega dýrafitu valdi hjarta- og æðasjúkdómum, en ástæðan fyrir ágreiningi um það sé fyrst og fremst sú, að nægjanlegar rannsóknir vanti. Sérstaklega bendir hann á að svar þurfi að fást við því, af hverju engin aukning hefur orðið á hjarta- og æðasjúkdómum hjá ungum og miðaldra konum, heldur aðeins hjá karlmönnum, enda þótt þeir neyti sömu fæðu og þær. Í lokin vitnar hann í bók eftir son skáldsins Johannes V. Jensens, þar sem hann rifjar upp endurminningar sínar og segir: „Ég heyri mömmu segja við pabba: Þú mátt ekki setja svona mikið salt á kartöflurnar, Johannes V., það getur valdið æðakölkun.“ Og máli sínu lýkur hann með orðum dansks listmálara - þessum orðum: „Maður verður að flýta sér að borða á meðan það er hollt.“ Hinn norræni prófessorinn, sem ég gat um, er Bengt Borgström við háskólann í Lundi. Fyrirsögu greinar hans er: „Það er ekki grundvöllur fyrir því að skipta á smjöri og jurtaolíum.“ Hún hefst á því, að hann segir að við höfum síðasta mannsaldurinn lifað á þeirri lífslygi að áríðandi væri að velja á milli tveggja tegunda fitu, mettaðrar og ómettaðrar, og velja þá ómettuðu. En hann segir að æ fleiri vísindamenn leggi nú áherslu á að menn viti allt of lítið um orsakirnar fyrir hjarta- og æðasjúkdómum til að geta fallist á þá kenningu, að taka eigi smjörlíki og jurtaolíu fram yfir smjör, mjólk og kjöt. Áróðurinn fyrir því segir hann að sé lítt æskilegur frá læknisfræðilegu sjónarmiði og bendir á aðra sjúkdóma sem slík breyting hafi sannanlega í för með sér. Þessi kenning byggist á trú sem menn taka, en ekki staðreyndum, segir hann. Hann segist sjálfur hafa verið í hópi hinna trúuðu fyrir 5–6 árum, en þróun rannsókna hafi kippt stoðum undan þeirri trú og samvíska hans neyddi hann til þess að skýra frá því - það sama sé að gerast hjá leiðandi aðilum í læknisfræði í Bandaríkjunum, Bretlandi og Danmörku. Niðurstaða Borgströms er því hin sama og hjá dr. Paul Astrup. Ég býst við að flestir geti tekið undir það, sem hv. 2. þm. Reykn. sagði hér áðan, að offita er óholl fyrir fólk. En ég get ekki skilið annað en það sé betra fyrir fólk að neyta hollrar fæðu en óhollrar, ef það hefur þörf fyrir að takmarka fæðuneysluna. Það er óhóf og ofneysla, sem getur verið hættuleg, en ekki það að neyta hollrar fæðu. Ef við flettum blöðum og tímaritum frá upphafi þessarar aldar eru mjög áberandi auglýsingar um svokallaðan Kínalífselixír, sem átti að vera allra meina bót að mati auglýsenda, og var reynt að fá neytendur hans til að vitna um ágæti hans. Við, sem lesum þetta nú, vorkennum þeim sem létu glepjast af þessu fánýta auglýsingaskrumi. En það virðist eftir orðum þeirra lækna sem ég vitnaði hér til áðan, að það sé að fara nú eins fyrir þeim sem að undanförnu hafa prédikað og barist gegn neyslu íslenskra landbúnaðarvara, haldnir fordómum og trú á sinn lífselixír, enda þótt enn sé reynt að blása lífi í áróðurinn með því að misnota fjölmiðla.



Herra forseti. Ég saknaði þess á sínum tíma að svo mjög snöggt skyldi skorið á umr. um þessi mál, þar sem mér virtist að deildarfundur hefði þann dag gjarnan mátt vera lengri. Það er e.t.v. óeðlilegt að ræða hér um kjarna þessa máls, sem hlýtur að vera fréttaflutningur, ekki heilbrigði í mataræði, án þess að hér sé inni neinn fulltrúi frá útvarpinu. Samt er það svo, að hér hafa komið fram nokkur atriði sem ég tel rétt að ræða, og þar er m.a. fullyrðing hv. 2. þm. Reykn. þess efnis, að stjórnvöld ýti undir kjötneyslu á kostnað fiskneyslu. Eins og þessum málum er hagað í dag er söluskattur greiddur af kjöti og sú upphæð er ekki fjarri því sem fer í niðurgreiðslu. Aftur á móti er fiskurinn niðurgreiddur um 10–20%, gæti ég trúað. Sú niðurgreiðsla er ekki framkvæmd af ríkisvaldinu, heldur eru það útgerðarmenn og sjómenn sem framkvæma hana beint. Á sínum tíma bar ég fram þá till., að við skyldum afnema Olíusjóð fiskiskipa. Hann var þá að upphæð á ársgrundvelli um 3 milljarðar. Þegar þetta var sett fram var hann um helmingur af sjóðakerfi sjávarútvegsins, sem er fengið með tekjum af útflutningi, skattlagningu útflutnings. Það fjármagn er aftur á móti í engu tekið af hinni daglegu neyslu á fiskafurðum hér innanlands. Ef þessi skattlagning yrði lögð niður ætla ég að fiskverð gæti hækkað aliverulega eða nálægt þeirri upphæð sem ég gat um að væri niðurgreiðsla á fiski til innanlandsneyslu hér í dag. Þetta ætlaði ég samt ekki að gera að aðalatriði máls míns og ekki heldur hvað sé skynsamlegt mataræði, en býst þó við að það verði bið á því, að ég sjálfur leggi það til umr. að tala um kjöt og áfengi í sömu setningu. Ég held aftur á móti að kjarni þessa máls, sem hér er til umr., hljóti að vera fréttaflutningur fjölmiðla. Þar vil ég geta þess fyrst, að að mínu viti er það grundvallaratriði að við getum fengið ómengaðar fréttir, þ.e.a.s. að við fáum staðreyndirnar og ekkert nema staðreyndirnar, þegar svo á að framkvæma blöndu af staðreyndum og ályktunum verði þess sérstaklega getið að hér sé um fréttaskýringar að ræða, en ekki beinar fréttir. Ég held að flestir séu þannig gerðir að þeir vilji eiga þess einhvern kost að draga ályktanir af umhverfi sínu og vilji eiga þess kost að geta áttað sig á því, hver sé orsök t.d. að verðhækkunum, hver sé ástæðan fyrir þeim, en ekki að þeir fái þetta þannig matað, að það sé kannske einhver einstaklingur sem hafi haft það eins og krossgátu fyrir fréttatímann að reyna að gera sér einhverja hugmynd um það, hver sé ástæðan fyrir þessu eða hinu. Ég minnist þess, að það var einu sinni gerð kvikmynd um Vestfirði þar sem fréttamaður héðan að sunnan var sendur til að taka kvikmyndir og að fræða landslýð um þetta hrjóstruga land þar vestur frá. Þar vék hann m.a. að litlu sjávarþorpi, Súðavík. Hann gat þess alveg sérstaklega, að þessi staður hefði fengið hlutfallslega sinn skerf úr þjóðarbúinu gegnum fjárveitingar. Var það einhver höll, sem hann rakst á þarna, sem sannfærði hann um þetta? Nei, hann sá aftur á móti að þarna var komin höfn, við innfjörð þar sem hafnarkostnaður er í lágmarki á Íslandi miðað við það að gerð sé höfn við strönd eins og t.d. suðurströndina. Ætli þessi fréttamaður hafi lagt það á sig að reikna það út í prósentum, hverjar fjárveitingar hefðu verið til þessa staðar um eitthvert tímabil og hverjar fjárveitingar væru í prósentum á einstakling úti á landi eða á Íslendinga almennt? Það er engin ástæða til að ætla, að svo hafi verið. Það verk hefði orðið að vinnast af Þjóðhagsstofnun eða Hagstofu. Auðvitað væri fróðlegt að vinna það. Svona gestakafréttamennska eins og þarna kom fram rændi mig öllum áhuganum á þessum þætti, einfaldlega vegna þess að maður á svo erfitt með að sætta sig við að þekkingarleysið sé látið drottna í fjölmiðlum Íslands. Alveg eins og hverjum einstaklingi er það hollt að gera sér grein fyrir því, hvað það er sem hann veit og hvað það er sem hann heldur sig vita, alveg eins held ég að það sé nauðsynlegt að fjölmiðlar fjalli um þessi mál þannig að almenningur fái ómengaðar fréttir, bara staðreyndirnar, og svo mega gjarnan vera fréttaskýringarþættir og sennilega þó frekar um útlend málefni en íslensk. Ég get ekki stillt mig um það, þegar rætt er um þessa fáfræði sem víða kemur fram og er blandað saman til fróðleiks, að í Háskóla Íslands, að mig minnir á s.l. vetri frekar en veturinn þar á undan, var verið að ræða um sjávarútveg og Már Elísson fiskimálastjóri mun hafa verið kallaður á fundinn til að fræða nemendur. Kennarinn byrjaði á því að spyrja hann að því, hvort hann teldi, að ekki væri of mikið að hafa 5 skuttogara í Súðavík. Már vildi bera á móti því að þeir væru 5. Hann vildi halda því fram, að Ísafjörður og Hnífsdalur væru sérstök sjávarþorp. En það var varla að það fengist viðurkennt sem staðreynd annað en þetta væri bara eitt og hið sama. Ef þetta eru upplýsingarnar sem menn fá þegar verið er að miðla fréttum, hvort sem það er verið að miðla þekkingu innan Háskólans um þetta land og um það líferni, sem hér er, eða ef fréttir verða áfram í svipuðu formi og þær birtast okkur stundum í fjölmiðlum og menn eru forheimskaðir með þeim fréttaflutningi, þá held ég að það sé eins gott að leggja fréttaflutning alveg niður.



Herra forseti. Ég ætla ekki að flytja hér langt mál, en tilefni þessarar umr., sem hér hefur orðið utan dagskrár, er sá frásagnarmáti sem viðhafður var í sjónvarpi og útvarpi í sambandi við nýgerða verðlagningu á landbúnaðarafurðum. Ég hvorki sá né heyrði þessa þætti á þann hátt að ég telji mér fært að dæma um það, hvernig þar var um þessi mál fjallað, og get því ekki sjálfur neitt um það dæmt, hvort þar var gætt hlutleysis eða ekki. Áður en ég held lengra ætla ég að víkja að því sem ég vildi helst segja í þessu sambandi. Hlýt ég eins og margir aðrir hv, alþm. að harma það, hversu mjög hefur verið sótt að bændastétt þessa lands um alllangt skeið og hversu allt of mörgum sýnist nú að þessi mæta stétt liggi vel við höggi og flest megi við hana og um hana segja. Ég held að allir réttsýnir og vel hugsandi menn, eins og á við um alla hv. alþm., ættu að hafa og hafi af þessu nokkrar áhyggjur, því að þetta er einn af máttarstólpum þessa lands, þar sem er bændastéttin. Hún er alls góðs verðug og alls góðs makleg og það ætti sannarlega að fræða þjóðina um það ekki síður en hitt, sem nú er lögð áhersla á, hversu mikla þýðingu þessi stétt hefur fyrir landið. Auðvitað efast ég ekkert um það, að þessi stétt á eins og allar aðrar við sín vandamál að stríða. En ég hygg að hollasta og heppilegasta lausnin finnist e.t.v. þar eins og víða annars staðar á heimavígstöðvunum. En ef svo hefur verið, að fréttaflutningur í sambandi við breytingu á verði á landbúnaðarvörum hefur virst hlutdrægur, þá hefur það kannske ekki nema - ja, eftir atvikum - óbeint verið út af verðinu sjálfu, heldur hefur málið fyrst og fremst gengið út á það, hver hollusta væri af einstökum landbúnaðarvörum, og það er náttúrlega auðvelt að draga það fram, þar sem ákveðin tegund mjólkurafurða hækkaði í prósentutölu meira en hinar. Því hefur verið haldið fram mjög ótæpilega, að Íslendingar neyttu of mikillar fituríkrar fæðu og þá sérstaklega í mjólk og í feitu kjöti og það kynni að vera einn þáttur þess, að því miður fer fjölgandi sjúklingum með hjarta og æðasjúkdóma. Þeir, sem þessu hafa haldið fram skeleggast og fengið í lið með sér harðduglega baráttumenn og baráttukonur - ef ég má aðgreina mann frá konu - hafa barist fyrir þessu af mikilli hörku, að breyta neysluvenjum þannig að neytt væri minna magns mjólkur og minna af feitmeti og þá fyrst og fremst feitu kjöti. Hefur þá verið haft í huga að draga úr neyslu mettaðra fitusýra. Í sambandi við þetta vildi ég segja örfá orð. Það er staðreynd, því miður, sem við getum ekki gengið fram hjá, að tíðni hjarta- og æðasjúkdóma er vaxandi, og ég bið alla hv. alþm. að skilja það vel, að læknar, sem standa daglega frammi fyrir ákaflega dapurlegum örlögum allt of ungs fólks vegna þessara sjúkdóma, gerast auðvitað margir hverjir mjög ákafir í baráttu sinni og stundum getur mönnum kannske yfirsést. En smám saman safnast saman ákveðnar upplýsingar. Það fyrsta, sem við verðum þó að gera okkur grein fyrir og allir læknar munu viðurkenna, er að enn - því miður - er grundvallarorsökin fyrir æðakölkun óþekkt, og það er auðvitað mergurinn málsins. Menn hafa hins vegar þóst geta rennt undir það stoðum, að ákveðnir áhættuþættir væru fyrir hendi, og þessa þætti vil ég nefna. Þar er kannske fyrst og fremst of hár blóðþrýstingur. Síðan má nefna reykingar, en á það má benda að reykingar hækka blóðþrýsting. Þá vil ég einnig nefna streitu, en þar verður þess einnig að gæta að streita hækkar blóðþrýsting sömuleiðis. Um þetta er lítill ágreiningur. Þá er einnig talið að offita, sem endilega kemur nú ekki bara af því að borða feitan mat, sé einn áhættuþátturinn. Undir það má síðan setja hreyfingarleysi, því að það út af fyrir sig stuðlar að því, að maður verði óheppilega þéttur og þungur á sér. Loks er það nefnt, að of mikið magn af fituefnum í blóði geti verið áhættuþáttur. Við megum ekki ganga fram hjá þessu. Það liggja fyrir allt of miklar niðurstöður um það að þetta kunni eitthvað að vera í samhengi, þó svo að frumorsök fyrir æðakölkuninni sé ekki kunn. Hins vegar megum við ekki heldur draga af þessu of miklar ályktanir, því að það er vel ljóst að einstaklingarnir eru ákaflega mismunandi með tilliti til þols síns gagnvart þessum einstöku þáttum. Í sjálfu sér er ekkert erfitt og það á varla að þurfa neinn hastarlegan áróður til þess að fá menn til þess að borða um það bil það næringarmagn sem þeim hentar, þannig að þeir gerist ekki of feitir, og það er að sjálfsögðu enginn ágreiningur eða ætti ekki að vera neinn ágreiningur um það, að menn séu hvattir til þess að hafa eðlilega hreyfingu, hún gerir fólk a.m.k. stælt, þó ekki sé annað. Það er sömuleiðis tiltölulega auðvelt að fylgjast með blóðþrýstingi hjá fólki og auðvelt að koma því við á Íslandi, þannig að hægt sé að halda honum nokkurn veginn innan eðlilegra marka og hjálpa fólki til að leggja af það líferni sem geti hækkað hann. En þá komum við kannske að aðalmálinu og það er fitan. Ég er hér með mjög nýlega grein í höndunum, þar sem fjallað er um þessi mál. Hún er raunar aðeins tveggja mánaða gömul og eru þar saman komnir læknar frá Bandaríkjunum, Bretlandi, Hollandi og Ísrael, sem hafa tekið þetta fyrir skipulega. Þeir nefna allt það sem ég hef hér talið upp, og þeir draga enga dul á það, að æskilegt sé að hvetja fólk til að neyta mettaðra sýra í hófi. En þeir benda hins vegar á það, að það sé mjög einstaklingsbundið hver áhætta mannsins sé gagnvart fituneyslu og það þurfi raunverulega að athuga hvern mann með tilliti til þess, þannig að hægt sé að ákvarða honum nokkurn veginn þá áhættu sem hann stendur frammi fyrir, þannig að hann megi haga mataræði sínu í sambandi við það. Það er þeirra skoðun, að það eigi eiginlega að setja upp áætlun fyrir hvern mann, sem ætti að heita: „þekktu líkama þinn“, þannig að hægt sé að kanna hjá hverjum einstaklingi hverja áhættuþætti hann hefur gagnvart öllum þeim þáttum, sem ég hef hér nefnt, er hugsanlega mættu stuðla að æðakölkun. Þessir menn láta sér þau orð um munn fara, að betra sé og hyggilegra að fara svona að og geta ráðlagt hverjum og einum heldur en að viðhafa baráttu af því tagi sem hlýtur fyrst og fremst að vera áróður og hlýtur að leiða til meiri árekstra en því nemur sem hún leysir úr. Þeir segja, að það sé miklu heppilegra að fara þessa leið og leiðbeina hverjum og einum heldur en að halda áfram að deila um það endalaust hverjar séu hugsanlegar orsakir, því að það muni langur tími líða enn þangað til þær liggi fyrir, þó svo að tillit sé tekið til þessara áhættuþátta. Ég veit ekki hversu skýr ég hef verið í þessu máli mínu. En samandregið er það á þá leið, að enda þótt við horfum til þess með nokkrum geig, hversu fjölgað hefur þeim sem verða sjúkir vegna hjarta- og æðasjúkdóma, þá vitum við ekki enn hver grundvallarorsökin fyrir þessu er. Meðan því er svo varið getum við aðeins varað við hugsanlegum áhættuþáttum. Það er tiltölulega einfalt með suma þeirra, en gagnvart öðrum stöndum við þannig, að þar á sennilega ekki best við neinn almennur áróður, heldur mat í hverju einstöku tilviki, en með sanngirni er hægt að segja, að það sé ráðlagt í heild að menn neyti raunar hvers sem er í hófi. Og ég get sagt það hér að lokum, að það sem þeir segja við börnin, því að þeir telja að baráttan gegn æðakölkun eigi helst að byrja strax í móðurkviði eins og allir góðir hlutir, það sem eigi að ráðleggja börnunum sé að þau skuli ekki reykja og þau skuli hafa góða hreyfingu og þau skuli neyta alls í hófi.