Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hæstv. forseti. Hv. iðnn. hefur tekið til meðferðar það mál sem nú er hér til umr., frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til að selja Landssmiðjuna. Nefndin leitaði umsagnar nokkurra aðila og fékk svör frá tveim aðilum, frá Landhelgisgæslunni þar sem segir að Landhelgisgæslan geri engar aths. við frv. og frá Félagi járniðnaðarmanna sem mælir gegn samþykkt frv. Þá fékk nefndin á sinn fund forustumenn þess fyrirtækis sem ætlað er að taki við rekstri Landssmiðjunnar skv. frv. þessu. Meiri hl. iðnn., sex nm., mælir með að frv. verði samþykkt óbreytt, en einn nm., Skúli Alexandersson, skilar séráliti. Við 1. umr. gerði hæstv. iðnrh. ítarlega grein fyrir efni frv. og er ekki ástæða til þess hér að fara að endurtaka það sem þar kom fram. Þetta frv. hefur haft sinn aðdraganda svo sem eðlilegt er. Í febr. s.l. var hafist handa um það að gera forkönnun á rekstri og rekstrargrundvelli Landssmiðjunnar. Því verki var lokið í júnímánuði s.l. En í tengslum við þessa úttekt og samhliða endurskipulagningu á rekstri Landssmiðjunnar hófust óformlegar viðræður milli fulltrúa starfsmanna og iðnrh. um möguleika á sölu fyrirtækisins til starfsmanna. Í marsmánuði s.l. stofnuðu 52 af starfsmönnum Landssmiðjunnar félag til þess að kanna grundvöll að samkomulagi við iðnrh. um kaup á Landssmiðjunni og kanna rekstrargrundvöll hins nýja fyrirtækis. Þetta félag fól stjórn sinni umboð til viðræðna og samningagerðar við iðnrh. Þessum samningum var lokið í júlímánuði s.l. Í sept. var svo stofnað hlutafélagið Landssmiðjan hf. sem gert var ráð fyrir að yrði kaupandi að Landssmiðjunni. Þetta félag gerði síðan kaupsamning við ríkisstj. um kaup á Landssmiðjunni og gerðist það í sept. s.l. Skv. þessum samningi er gert ráð fyrir að ríkissjóður selji hlutafélaginu Landssmiðjunni hf. ríkisfyrirtækið Landssmiðjuna í fullum rekstri. Það er miðað við það að yfirtaka hins nýja félags á Landssmiðjunni fari fram í byrjun næsta árs. Þetta er meginaðdragandi að því frv. sem hér liggur fyrir. En eins og hv. þm. vita, þá fylgir frv. þessu kaupsamningur milli Landssmiðjunnar hf. og ríkisstj. Það má segja að frv. þetta sé í eðli sínu til þess gert að koma fram vilja og stefnu ríkisstj. í þessum efnum, þ.e. að selja Landssmiðjuna, og svo að koma í framkvæmd vilja starfsmanna Landssmiðjunnar sem hafa sameinast í því fyrirtæki sem gert er ráð fyrir að kaupi Landssmiðjuna.



Virðulegi forseti. Frv. um heimild fyrir ríkisstj. til að selja Landssmiðjuna var til umr. á fundum iðnn. á þrem fundum, og eins og kom fram hjá hv. frsm. meiri hl., formanni iðnn., var málið sent nokkrum aðilum til umsagnar auk þess sem stjórnendur hins nýja fyrirtækis, sem áformað er að kaupi Landssmiðjuna, komu á fund nefndarinnar. Nefndin fékk ekki svör frá nema tveimur af þeim aðilum, sem hún sendi málið til umsagnar, þ.e. frá Félagi járniðnaðarmanna og Landhelgisgæslunni, og eins og kom fram í ræðu hv. formanns n. voru engar aths. frá hendi Landhelgisgæslunnar, en Félag járniðnaðarmanna lagði til að frv. yrði fellt. Ég geri ráð fyrir því að aðaltilgangur þessa frv. hafi komið fram í lokaorðum hv. frsm. meiri hl., þ.e. að verið sé að vinna að því að koma fram vilja og stefnu ríkisstj. með því að selja þetta ríkisfyrirtæki svo og önnur sem eru á þeim óskalista. Ég lét þá skoðun mína í ljós við 1. umr. málsins að það væru náttúrlega fráleit vinnubrögð að núv. ríkisstjórn eða hver sú ríkisstjórn sem að völdum situr, oftast nær er það nú ekki mjög langur tími, undantekningar eru þó, að þær skuli taka sig til og breyta eignarráðum yfir fyrirtækjum á stuttum valdaferli. Ég vil undirstrika það að ég lít svo á að hér sé verið að ráðstafa ríkiseign án þess að nokkurt eðlilegt rekstrarsjónarmið liggi þar á bak við, heldur aðeins þessi eina ósk um eignatilfærslu. Það hefur einnig verið undirstrikað í sambandi við umr. um þetta mál að hér sé verið að afhenda starfsmönnum fyrirtækisins þessa eign. Segja má að það sé góðra gjalda vert í upphafi umræðna um söluna að starfsmönnum fyrirtækisins hafi verið boðið fyrirtækið til kaups. En útkoman úr því varð sú að af 76 starfsmönnum eru aðeins 22 sem óska eftir að gerast kaupendur. Og málið stóð þannig um mánaðamótin nóv. - des. að ekki hafði verið innheimt hlutafjárframlag til þessa fyrirtækis þannig að ekki er fullkomlega í ljós komið hvort starfsmennirnir halda þessari tölu þó að það megi líklegt teljast. Í stofnsamningi þess fyrirtækis sem starfsmennirnir stofnuðu til þess að kaupa eignir Landssmiðjunnar er ekkert sem gefur væntanlegum starfsmönnum tækifæri til að gerast eigendur að fyrirtækinu fram yfir hvern annan, sem vildi kaupa hlutabréf ef þau losnuðu, þó í því skerðingarhlutfalli sem hlutabréfalög ætlast til. Ég sé því ekki að sá þáttur að starfsmönnum hafi verið gefið tækifæri til að eignast fyrirtæki og stjórna því sé tryggður þegar upp er staðið. Hvort tveggja er að ekki eru eftir nema 22 af upp undir 80 starfsmönnum og væntanlegir starfsmenn fyrirtækisins hafa ekki möguleika til að gerast eigendur eða stjórnendur fyrirtækisins eftir því eignarformi sem upp er sett. Og nákvæmlega á sama máta má búast við því að þeir 22 eignaraðilar, sem standa að stofnun fyrirtækisins, verði eftir stuttan tíma einhvers staðar annars staðar að starfi en í Landssmiðjunni. Hlutafjáreign þeirra bindur þá í engu fyrirtækinu. Í ágúst 1983 mun hafa komið álitsgerð frá nefnd sem athugaði rekstur og framtíðarmöguleika Landssmiðjunnar. Þar var lagt til að rekstri fyrirtækisins yrði breytt og haldið áfram þeirri uppbyggingu sem áformuð var, þó á nokkuð öðrum grunni en fyrst var áformað, ekki í eins stórum byggingum. Þessa áætlun mun iðnrn. hafa að vissu leyti samþykkt eða lýst stuðningi við en horfið svo frá eftir einhverja frekari athugun, eða þá að það hefur verið talið eðlilegra að fylgja eftir þeirri hörðu stefnu ríkisstj. að selja fyrirtækin en að kanna þann möguleika hvort rekstur fyrirtækisins gæti haldið áfram og verið arðbær. Með því að halda rekstri fyrirtækisins áfram á þeim grunni sem þessi áætlun í ágúst 1983 gerði ráð fyrir var talið að fyrirtækið gæti staðið undir fjármagnskostnaði vegna nýbyggingar fyrirtækisins við Skútuvog og þannig tryggt eignir ríkissjóðs og gert þær arðbærar. Hins vegar blasir nú við að þessar eignir verði verðlitlar eins og hæstv. fjmrh. skýrði hér frá við 1. umr., jafnvel talið gott ef 15% af verðgildi þeirri eigna næðist út úr þeim. Á það var bent hér við 1. umr. málsins að við það að hugað var að því að starfsmenn yfirtækju fyrirtækið hefði þegar í stað farið fram viss endurskipulagning og það hefði leitt til þess að unnt hefði verið að fækka starfsmönnum um 10–15, minnir mig. Sagt var að það væri vegna þess að tekin hefði verið í gagnið ný tölva og endurskipulagður lager fyrirtækisins, færðir saman tveir lagerar og önnur endurskipulagning átt sér stað hjá fyrirtækinu. Forustumenn hins nýja fyrirtækis, sem mættu á fund hjá okkur, undirstrikuðu hins vegar að þetta hefði alls ekki verið í neinum tengslum við yfirtöku starfsmannanna. Þessar breytingar hefðu verið komnar í gang undir fullri forsjá framkvæmdastjórnar Landssmiðjunnar áður en kom til beinnar umræðu um eigendaskiptin. Eins og ég hef áður sagt sýnist mér þetta mál fyrst og fremst byggt á þeirri stefnu að selja án þess að nokkur hagkvæmnissjónarmið liggi þar bak við. Ég lít svo á að ef átti að selja hefði átt að tryggja stöðu ríkissjóðs betur en raun ber vitni og málið sé ekki það vel unnið að það hefði átt að leggja það fyrir Alþingi í þeirri mynd sem það er, bæði gagnvart rekstrargrundvelli og eignasölu svo og uppbyggingu þess eignarfyrirtækis sem við fyrirtækinu tekur. Ég tel að það hefði verið miklu eðlilegra að stofnað hefði verið félag, sem hefði tryggt væntanlegum starfsmönnum fullan stjórnunar- og eignarrétt að fyrirtækinu, heldur en að búið væri til sérstakt hlutafélag sem er ekki í neinu frábrugðið þeim hlutafélögum sem við búum við í almennum eignarrekstri. Ég lít svo á að hér sé í mjög litlum mæli verið að afhenda starfsmönnum fyrirtækið, í mjög litlum mæli og þáttur starfsmanna muni fara minnkandi í eign fyrirtækisins þegar fram líða stundir. Ég legg því til að þetta frv. verði fellt.

KarLSteinar Guðnason: Virðulegi forseti. Ég hef það á tilfinningunni að hv. 4. þm. Vesturl. hafi komið hér í ræðustól sem fulltrúi afturhaldsins í landinu, gegn breytingum, gegn úrbótum, gegn framförum. Ég lít svo á að það eigi ekki að vera trúaratriði hvort fyrirtæki eru ríkisrekin eða ekki, heldur séu það hagkvæmnissjónarmið, sjónarmið sem beinast að því að tryggja atvinnu, sem ráði því hvort þau eigi að vera ríkisfyrirtæki eða ekki. Í samtölum við þá aðila sem nefndin fékk til viðræðu kom fram að ríkið hefur búið mjög illa að þessu fyrirtæki og stjórnun þess hefur verið mjög þung í vöfum vegna þess að kerfið, ríkið hefur ekki talið sig hafa aðstöðu til að sinna því. Við getum rifjað upp að eins og kemur fram hér í áliti hv. 4. þm. Vesturl. var það mikið auglýst á sínum tíma að reisa ætti skipaverkstöð í Kleppsvík og það ætti að byggja upp Landssmiðjuna af miklum krafti í tengslum við það. Við sjáum hverjar hafa orðið efndirnar á því. Það reyndist bara loft, það reyndist bara áróður og skrum. Ekkert liggur eftir nema ónýttur eða illseljanlegur grunnur sem er Landssmiðjunni til mikillar byrði. Ég sé líka að í áliti Félags járniðnaðarmanna er þess getið að mjög þurfi að hressa upp á fyrirtækið til að það standi undir nafni. Það þurfi að breyta því afskaplega mikið, leggja í það mikið fé. Þetta segir okkur það að ef fyrirtækið er svo illa búið sem þar kemur fram, þá eru litlar líkur á því að það verði samkeppnisfært á næstu árum, einkum með tilliti til þess að yfirstjórn fyrirtækisins, sem er ríkið, hefur dregið lappirnar gagnvart því og ekki veitt til þess það fjármagn sem nauðsynlegt er. Það er nú mergurinn málsins að það er ekki nóg að fyrirtæki heiti ríkisfyrirtæki, heldur þarf yfirstjórnin, þ.e. stjórnvöld, að vera því hlynnt að fyrirtækin séu rekin sem slík og sinna þeim af fyllstu alúð á þann veg að það sé hægt að reka þau af fyllstu reisn. En ég sé ekki að núverandi valdhafar frekar en fyrri valdhafar hafi burði til þess. Ég sé líka í áliti Félags járniðnaðarmanna að það er stefnuatriði hjá þeim að þetta fyrirtæki verði ríkisrekið. Ég sé ekki hvers virði það er ef það hefur enga hagkvæmni í för með sér. Vert er að geta þess að ef fólk getur fengið atvinnu annars staðar en þar og ef það er ekki atvinnuskortur, þá er ekkert að því að þeir menn sem störfuðu hjá Landssmiðjunni vinni annars staðar ef því er að skipta. Það kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni að aðeins 22 af 76 starfsmönnum hefðu gerst hluthafar. Mér er kunnugt um það að allir, sem þar störfuðu, áttu kost á því að verða hluthafar. En það voru ekki fleiri sem óskuðu eftir að gerast hluthafar og ég sé ekki að það sé neitt um að sakast. Í viðræðum við þá aðila sem hyggjast kaupa fyrirtækið kom fram að á síðustu árum hefur það tíðkast að hin ýmsu ríkisfyrirtæki settu upp vélsmiðjur. Þessi fyrirtæki hafa sjálf sett upp vélsmiðjur innan síns rekstrarsviðs. Þetta hefur síðan dregið verkefni frá Landssmiðjunni. Þetta hefur gerst í skjóli Alþb. sem annarra ríkisstjórnarflokka og smám saman hefur þetta fyrirtæki verið að koðna niður. Þess er getið hér í áliti minni hl. að tilraunaverksmiðja svokölluð sem byggir á nýrri aðferð við þurrkun á fiskimjöll komi til með að geta bætt úr rekstri Landssmiðjunnar. Það kom einmitt fram á nefndarfundi að þessi tilraunaverksmiðja virðist ekki geta sinnt slíku hlutverki. Í ljós hefur komið að í Bandaríkjunum er til einkaleyfi fyrir slíkri verksmiðju, sams konar verksmiðju eða næstum því eins og verið er að tala um þarna, svo að ég sé ekki að það verði nokkur hagur af því að halda áfram því verkefni, enda fæst ekki einkaleyfi í Bandaríkjunum á þessari „uppfinningu“. Því var haldið fram hér áðan að þetta væri fyrst og fremst gert til þess að koma fram vilja og stefnu ríkisstj. Ef ríkisstj. hittir svo á að gera eitthvað gott, þá finnst mér ástæða til að styðja það hiklaust. Ég bendi á það að í fyrra var tekin ákvörðun um að selja Siglósíld á Siglufirði. Og þá fyrst, eftir að það hafði orðið að veruleika, reis það fyrirtæki úr rústum og veitir nú miklu fleira fólki atvinnu en áður og er rekið af miklu meiri þrótti. Það finnast mér nokkuð gild rök fyrir því að skoða megi málin án nokkurra trúarbragðakredda. Ég hef sem sagt komist að þeirri niðurstöðu, eftir að hafa skoðað þetta mál, að það sé ástæða til að selja þetta fyrirtæki. Þess vegna styð ég það frv. sem hér liggur fyrir. Ástæðulaust er að hafa fleiri orð um þetta. En ég endurtek: Þeir sem komu til viðræðna héldu því fram að reksturinn hefði verið afar þungur í vöfum vegna afstöðu ríkisvaldsins á hverjum tíma og það hefði staðið í vegi fyrir uppbyggingu þess. Það var ekki rannsakað í nefndinni, a.m.k. ekki á þeim fundi sem ég gat sótt, hvort verð á þjónustu Landssmiðjunnar við ríkisfyrirtæki hafi verið sambærilegt við aðrar vélsmiðjur. Fróðlegt væri að vita hvort svo hefur verið. En ég tel nokkra hættu á því, ef eitt ríkisfyrirtæki hefur forgang eða einokun á því að þjóna öðrum ríkisfyrirtækjum, að það geti orðið mun dýrara en ef sú þjónusta væri keypt á frjálsum markaði. Að lokum þetta: Ég styð þetta frv. og tel að öll rök hnigi að því að þetta fyrirtæki verði selt nú. Þetta fyrirtæki hefur þjónað mikilvægu hlutverki á gengnum árum og ber að þakka það. Það var reist við þær aðstæður að nauðsyn bar til að skapa fólki atvinnu, hafa frumkvæði að svona rekstri. En ég tel að nú sé því hlutverki lokið.



Virðulegi forseti. Ég skal játa að á tímabili var ég ekki alveg viss um hvernig hv. 4. þm. Vesturl. mundi bregðast við frv. sem hér er til umr. Ég hefði e.t.v. getað sparað mér að fara hingað í stólinn, en vegna þess að vikið var að stefnu ríkisstj. í sölumálum fyrirtækja komst ég ekki undan því að standa upp. Nú vil ég ekki halda því fram að mismunandi viðhorf ríki meðal þeirra, sem standa að meirihlutaáliti um þetta frv., um sölu Landssmiðjunnar. Ég skal ekkert um það fullyrða. Ég hygg þó að svo sé ekki. Ég vil fyrir mitt leyti skoða hvert mál fyrir sig og ég hygg að sem betur fer sé þannig farið um fleiri. Það kom fram á fundi í iðnn. að þeir aðilar, sem nú hafa tekið við rekstri, ætla, að því er mér sýnist, að ganga að verki skörulega, halda rekstri fyrirtækisins áfram og stefna að því að auka hann fremur en að draga úr honum. Landssmiðjan er af þeirri stærð að það er mjög auðvelt þess vegna fyrir einstaklinga eða samtök að hafa þann rekstur með höndum. Auðvitað geta menn haft mismunandi skoðanir á því hvort ríkið á að vasast meira og minna í atvinnurekstri. Ég hef þá skoðun að það eigi fremur að vera í undantekningartilvikum - í þeim tilvikum þegar það er ekki á færi einstaklinga af ýmsum ástæðum að hafa með höndum reksturinn, til að mynda af þeim ástæðum að hann sé svo fjármagnsfrekur í stofnsetningu að einstaklingar eða samtök í þrengri skilningi hafi ekki bolmagn til þess. Það hefur verið að því vikið í umr. að fjarað hafi undan starfsemi Landssmiðjunnar og það er á vissan hátt rétt. Þegar starfsmenn fyrirtækisins voru flestir voru þeir um það bil 200. Starfssvið fyrirtækja breytist, þjóðfélagið breytist. Allt er breytingum undirorpið. En hitt er rétt að fyrirtækið hefur ekki lagað sig að nýjum og breyttum aðstæðum. Ég held að beri að viðurkenna það og ætla ég út af fyrir sig ekki að fara að deila á einn eða neinn í því efni. En ég hygg að meginástæðan fyrir þeim samdrætti sé einmitt að öll stjórnun þegar opinberir aðilar eiga í hlut, og ég tala nú ekki um ríkið, er fremur stirð í vöfum. Öll ákvarðanataka er fremur hæg, gengur seint fyrir sig. Af þeim sökum missa menn beinlínis af góðum tækifærum. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta frv. Ég legg áherslu á að fyrir mér er það ekki sáluhjálparatriði né heldur náttúrulögmál að ríkisfyrirtæki skuli seld. Ég mun leitast við að skoða hvert tilvik fyrir sig.



Virðulegi forseti. Ég er meðmæltur samþykkt þessa frv. og kem aðallega upp til að ræða nokkur þau atriði sem ég tel máli skipta þegar á annað borð er verið að ræða um mál sem þessi, þ.e. sölu ríkisfyrirtækja, og þá ekki hvað síst vegna þess að þar eru oft nefnd alls kyns atriði til rökstuðnings sem eiga á mismunandi hátt e.t.v. heima í málflutningi. Í nál. minni hl. iðnn. segir, með leyfi hæstv. forseta, að það sé stefna núv. ríkisstj. að selja sem flest ríkisfyrirtæki, að því er virðist án tillits til þess hvort slíkt þjónar almannahagsmunum. Ég tel hæpið að nota þessa röksemdafærslu hérna, að nota þetta hreint og beint sem orðalag í þessari umr., vegna þess að áður en menn segja slíkt finnst mér þeim beri skylda til þess að leiða einhver rök að því að reksturinn, eins og hann er í núverandi ástandi, þjóni að einhverju leyti almannahagsmunum. Nú er það staðreynd með flestöll fyrirtæki sem ríkið rekur og skila jafnvel hagnaði að þau skila eftir sem áður það litlum hagnaði að lítið munar um hann í heildarrekstri ríkisins. Og að halda því fram að sá hagnaður, sem þar kemur inn, þjóni almannahagsmunum, það tel ég mjög hæpna röksemd. Ég get nefnt það t.d. að ég býst við því að hv. 4. þm. Vesturl. væri mér sammála ef ég legði fram till. um að leggja niður rekstur ríkisins á fyrirtæki sem heitir Sölunefnd varnarliðseigna, en það fyrirtæki mun líklega skila hlutfallslega hvað mestum tekjum af ríkisreknum fyrirtækjum í almannasjóði. Þá býst ég við að hv. 4. þm. Vesturl. mundi skoða hug sinn skv. mottóinu „illur fengur illa forgengur“ og vera slíkri till. meðmæltur. Ef hann er að tala um almannahagsmuni í þessu tilviki trúi ég því sem sagt að hann sé ekki einungis að tala um fjárhagslega hagsmuni, heldur hugsanlega um einhverja aðra. Ég held að miklu auðveldara sé að skoða þetta dæmi ef horft er til þess hvorir hagsmunirnir séu stærri, hagsmunir þeirra sem skipta við fyrirtækið eða hagsmunir þeirra sem innan þess starfa, og hvort réttlætanlegt sé að halda úti starfseminni sem nokkurs konar atvinnubótavinnu, en það tel ég ekki vera. Það hefur verið talað um að rekstri Landssmiðjunnar hafi hrakað á undanförnum árum og mun það ekki hvað síst vera vegna þess að fyrirtæki, og þá sérstaklega ríkisfyrirtæki sem skipta við Landssmiðjuna, hafa hafnað þjónustu þessa fyrirtækis og komið sér sjálf upp hliðstæðri þjónustu á eigin vettvangi. Ég tel að sú röksemd nægi til að fullyrða að rekstur þessa fyrirtækis og þjónusta þess hafi ekki verið nægilega góð og ekki skilað þeim árangri sem skyldi og þess vegna sé eðlilegt að hætta rekstri þar sem upphaflegum markmiðum hafi ekki verið fullnægt, þau hafi einfaldlega ekki náðst, og þá ekki ástæða til þess að vera að reka slík fyrirtæki þegar þau ekki ná tilættuðum markmiðum. Það segir í nál. minni hl.: „Frumkvæði að þeim endurbótum á starfsaðstöðu fyrirtækisins, sem stefnt var að með byggingu nýs verkstæðishúss við Skútuvog, áttu stjórnendur og starfsfólk Landssmiðjunnar.“ Þetta er mjög loðin setning og loðnast í henni er orðið „stjórnendur“. Það er vitað mál að iðnrn. átti mjög stóran hlut að máli á sínum tíma að áætlunum og byggingu hússins við Skútuvog. Var þar oft gengið gegn áliti ráðgjafa um stærð og umfang þess rekstrar vegna þess að menn sáu í hillingum mikla framtíð í skipasmíðum sem átti sér afskaplega litla stoð í veruleikanum. Í skýrslu iðnrh., sem fylgir með minnihlutaálitinu, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Rekstur Landssmiðjunnar gekk sæmilega á árinu 1983 og var hagnaður af starfseminni 4 millj. kr., samanborið við 220 þús. kr. hagnað 1982.“ Síðan kemur önnur setning og þar segir, með leyfi forseta: „Það skal þó tekið fram, að vaxtakostnaður vegna nýbyggingar er ekki færður á rekstur, heldur sem hluti af kostnaði við nýbygginguna. En fjármagnskostnaður vegna nýbyggingarinnar nam um 18.5 millj. kr. á árinu og er þar bæði um að ræða vaxtakostnað og uppfærslu á lánum. Verðbreytingatekjur námu 7.4 millj. kr.“ Ég held að þessi mgr. segi alla söguna. Það er afskaplega lítill vandi fyrir það stóra apparat sem ríkið er að búa til hagstæða stöðu fyrirtækja með bókhaldsleikfimi sem engum öðrum fyrirtækjum leyfist. Þar með er hægt að skapa sér þá vígstöðu sem hentar hverju sinni. Í þessu tilviki er það kosið, einfaldlega vegna þess hve tölurnar eru stórar, að halda kostnaðinum út af nýbyggingunni fyrir utan raunverulegt bókhald þessa fyrirtækis og uppgjör. Þannig verður fyrirtækið í hagnaði sem er mjög mikill miðað við árið á undan. Fullyrðingar um að ekki sé hægt að koma eignunum í Skútuvogi í verð finnast mér dálítið snemma á ferðinni. Ég held að þar gildi það, sem einhver sagði í nefndinni, ég þori ekki að fara með hver það var, að líklega séu fáar framkvæmdir á Íslandi svo vitlausar að ekki sé hægt að selja þær einhvern tíma á endanum og þar með að fá inn að nokkru leyti fyrir þeim kostnaði sem þar hefur verið útlagður. En það gerir stöðuna að því leyti miklu erfiðari að yfirvöld Reykjavíkurborgar hafa aflagt hugmyndina um skipaverkstöð þarna í voginum, a.m.k. um tíma, og þar af leiðandi hefur þessi framkvæmd ekki sama gildi og ella, en það hefði hún ekki heldur haft ef menn hefðu ætlað sér að halda þessum rekstri áfram. Hún hefði verið jafndauðadæmd þá sem slík og aldrei hægt að sanna að menn hefðu getað náð inn þeim kostnaði sem þá þegar var útlagður. Menn hafa horft í þessar risatölur um kostnað framkvæmdanna inni í Skútuvogi. Ég kynnti mér málið eilítið þar sem mig undraði líka þessar stóru upphæðir. Ég get upplýst að skv. þeim heimildum sem ég hafði mun framreiknaður kostnaður lóðarinnar til dagsins í dag hafa verð á bilinu 16–18 millj. kr., þ.e. gatnagerðargjöld, byggingarleyfisgjöld, nýbyggingargjald og sérstakt gjald vegna sprenginganna í grunninum, en þar greiddi Landssmiðjan ákveðna upphæð sem dreginn var frá sá hagur sem höfnin reiknaði sér af því að nota þetta grjót í uppfyllingu úti í Örfirisey. Hönnunarkostnaður þessara bygginga, framreiknaður, er um 8 millj. kr. með útboðsgögnum, þ.e. öll framkvæmdin er tilbúin á borðinu með útboðsgögnum ef menn vildu halda henni áfram. Það sem út af stendur í þessum kostnaði er kostnaður við sökkul og grunnplötu byggingarinnar og síðan vaxtakostnaður eða fjármagnskostnaður af þeim peningum sem þarna hafa verið útlagðir. Ég tel að það sé ekki höfuðatriði í þessu máli, frekar en mjög mörgum öðrum þar sem fjallað er um ríkisrekstur, hvort þessi ríkisrekstur hafi verið hagkvæmur eða ekki. Þó hann sé hagkvæmur skilar hann sjaldnast það miklum tekjum að þær skipti nokkru máli í ríkisbúskapnum. Menn verða því fyrst og fremst að gera upp við sig það grundvallaratriði hvort ríkið eigi að vera að auka umsvif sín, að dreifa starfsorku sinni í að sinna verkum sem einstaklingar geta alveg eins vel sinnt. Ég tel að hlutverk samfélagsins sé fyrst og fremst að taka að sér og fullnægja þeim réttlætishugmyndum sem skynsemi okkar segir að okkur beri skylda til þrátt fyrir að ekki sé hægt að mæla árangurinn á mælikvarða hagkvæmninnar. Þá á ég fyrst og fremst við þau verkefni sem lúta að því að sinna þeim í þessu þjóðfélagi sem versta eiga möguleika á því að sjá fyrir sínum þörfum sjálfir.



Virðulegi forseti. Það er aðeins til þess að hér sé ekki um framhaldsnefndarfund í iðnn. að ræða sem ég kem hér upp, en nokkur atriði vöktu athygli mína og ég ætla að greina frá þeim hér. Það vakti sérstaka athygli mína að hv. 6. landsk. þm. Karl Steinar Guðnason brást þannig við umsögn Félags járniðnaðarmanna um þetta frv., sem er einn helsti rökstuðningurinn sem hv. 4. þm. Vesturl. gerði að sínum, að þegar hann leit þessa umsögn taldi hann að þar væri greinilega um rödd afturhaldsins að ræða. Þá veit maður hvaða álit hann hefur á umsögn verkalýðsfélaga um mál af þessu tagi. Það vakti líka athygli mína að hv. 5. þm. Vesturl. Davíð Aðalsteinsson sló úr og í um afstöðu til sölu ríkisfyrirtækja. Það er dæmigerð flokksstefna á þeim bæ og ekkert við því að segja. Hins vegar kom mér það á óvart, og er það kannske alveg nýtt á þeim bæ, að ríkið ætti að hafa með höndum þann rekstur sem væri erfiður og kostnaðarsamur, en þar sem arðsvon er og gróðavonin væri skyldu einstaklingar vera. Þannig skildi ég mál hans.  Þó fannst mér nú taka steininn úr þegar hv. 8. þm. Reykv. fór að tala um að það væru ekki nægileg rök í nál. hv. 4. þm. Vesturl. Niðurlagningarmál hv. 8. þm. Reykv. í Sþ. segja allt sem þarf um rök með eða móti tillögum um ríkisfyrirtæki.

Iðnrh. (Sverrir Hermannsson) Hæstv. forseti. Ég þakka hv. iðnn. fyrir ágæta afgreiðslu þessa máls og fagna hinni víðtæku samstöðu sem náðst hefur um það í hv. deild.



Virðulegi forseti. Mér þykir þetta trúarbragðarugl, sem kemur fram í mörgum, ansi undarlegt. Menn vilja hafa ríkisfyrirtæki í landinu af einhverjum trúarkreddum eingöngu, án tillits til raka, tillits til hagkvæmni og tillits til þess hvort það er fólkinu til góðs eða ekki. Mér skilst að hv. 2. þm. Austurl. hafi býsnast yfir því að ég hafi vitnað í álit járniðnaðarmanna og talið þar vera rödd afturhaldsins. Ég nefndi nú sérstaklega að ég teldi hv. 4. þm. Vesturl. Skúla Alexandersson vera í gervi afturhaldsins þegar hann mælti gegn sölu þessa fyrirtækis og er það afleitt þegar menn yfirfæra það á aðra. Það er að fara rangt með og það er ljótt að skrökva, hv. þm. Helgi seljan. Hins vegar finnst mér að umsögn Félags járniðnaðarmanna sé þannig vaxin að tæpast sé hægt að taka hana alvarlega. Ég verð að játa það. Ég minni á að verkalýðsfélög eða verkalýðsforingjar geta haft rangt fyrir sér eins og hverjir aðrir og menn sem eru í verkalýðsfélögum hafa líka margar skoðanir. Menn eru með og móti málum eftir því sem þeim sýnist vera hagkvæmt fyrir sína félaga. Ég er þeirrar skoðunar að með því að ríkisreka Landssmiðjuna sé ekki nægilega séð fyrir hagsmunum þess fólks sem mundi starfa þar. Ég held að ef þetta fyrirtæki yrði rekið af þrótti undir öðru eignarformi mundi það fólk geta haft betri laun en það hefur. Ég hygg að sú sé reynslan mjög víða að einkafyrirtæki geti greitt hærri laun en ríkið. Því miður er það svo. Ég endurtek að mér finnst ástæðulaust að fara eftir einhverjum gömlum trúarkreddum í þessum efnum. Ef það sýnir sig að fyrirtæki skila ekki hagnaði eða eru ekki nægilega vel rekin eða hafa ekki aðstöðu til þess vegna þeirra sem stjórna fyrirtækinu, þ.e. ríkisvaldið, á að leita annarra leiða. Ég endurtek að þetta fyrirtæki hefur skilað góðu hlutverki, gerði það á sínum tíma. Hugsjónin á bak við það var þörf á sínum tíma. En við lifum í öðrum tíma í dag. Við eigum að halda okkur við nútíðina og framtíðina, en ekki fortíðina, í þessum efnum.



Virðulegi forseti. Það má segja að að sumu leyti hafi haldið áfram hér í Ed. fundur í iðnn. þó að reyndar hafi komið fram nokkuð skýrari skoðanir en þar var fram haldið. Nm. í n. hafa komið upp hver á fætur öðrum og staðfest það, sem ég sagði í ræðu minni áðan og held fram í nál., að þetta frv. er fyrst og fremst flutt til að staðfesta ákveðnar trúarskoðanir manna, ekki til að stefna að einhverju sérstöku marki eða bæta hagsmuni ríkisins eða starfsfólksins. Þetta er trúarskoðun hæstv. ríkisstj. sem vel getur verið góð frá hennar bæjardyrum séð, en ég hélt að hún yrði seint góð í pólitískri stefnu Alþfl. Ég er ansi hræddur um að þeir sem stóðu fyrst og fremst að uppbyggingu Landssmiðjunnar undir fjögurra ára áætlun Alþfl. upp úr 1930 ...

Hugsa um framtíðina.

Það er ekki verið að hugsa um framtíðina, fólkið. Það þarf að gera með ákveðnum rökum, ekki einhverri trúarskoðun. Ég vil snúa því beint til hv. 6. landsk. þm. að stefna hans í þessu máli er eingöngu byggð á trúarskoðun, engum rökum öðrum. Og allt þetta tal um að þetta fyrirtæki hafi ekki lagað sig að breyttum aðstæðum. Auðvitað getur ýmislegt orðið þess valdandi að þetta fyrirtæki gangi vel þennan tímann og illa hinn.  Svo eru ein rökin hjá hv. 6. landsk. þm. að það hafi vel til tekist að selja Siglósíld. Það gekk ágætlega hér í gegnum þingið. Siglósíld var seld. Siglósíld hefur verið rekin með miklum krafti í sumar og við verðum að vonast eftir því að hún skili góðum árangri þó að tilætlunin hafi kannske ekki verið sérstök, e.t.v. fyrst og fremst eignaskipti. En árangurinn er því miður ekki kominn í ljós. Vonandi kemur hann í ljós. Hv. 8. þm. Reykv. benti á skýrslu iðnrh. um Landssmiðjuna þar sem talað er um hagnað á árinu 1983 og síðan vikið til þess að ekki séu teknir til greina vextir af nýbyggingum. Hann hafði ýmis orð um að það væri skrýtið uppgjör sem ekki tæki vexti af nýrri fjárfestingu beint inn í rekstur. Ég er ekki viss um að allir mundu býsnast mjög mikið yfir því eða teldu að vexti á fjárfestingartíma ætti að taka inn í aðra þá rekstursþætti sem fyrir hendi væru í fyrirtæki þegar væri verið að endurbyggja fyrirtækið og hefja stærri og fjölbreyttari rekstur. Ég er ekki viss um að skattayfirvöld væru tilbúin að samþykkja þá uppfærslu á fyrirtæki. Það er því leitað langt yfir skammt til að finna rök fyrir því að þetta fyrirtæki sé selt. Ég vísa því enn og aftur algerlega til föðurhúsanna að hjá mér sé um einhverja trúarskoðun að ræða þegar ég er á móti þessu frv. Hún er greinilega uppi á teningnum hjá sexmenningunum sem mæla með samþykkt þess.



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð vegna ummæla hv. þm. Helga Seljan, 2. þm. Austurl., þar sem hann að mínum dómi gerði mér upp skoðanir. Hann hélt því fram að ég væri einvörðungu meðmæltur því að ríkið hefði á hendi þá starfsemi sem ekki bæri sig. Þetta er rangt hjá hv. þm. Ég minntist ekkert á rekstur eða afkomu í mínum orðum. Ég nefndi dæmi um það þegar ástæða væri til þess að ríkið eða opinberir aðilar stofnuðu til atvinnurekstrar. Mitt dæmi var um það að fyrirbærið væri svo fjármagnsfrekt í upphafi að til þyrfti sameiginlegt átak þjóðarinnar. Þetta er dæmi um það að ástæða sé til þess að ríkið hrindi af stað rekstri. Virðulegi forseti. Ég komst ekki hjá því að leiðrétta þennan misskilning hjá hv. þm. Helga Seljan.



Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í þessar umr., en þegar maður heyrir yfirlýsingar á borð við þær sem komu frá hv. 4. þm. Vesturl. hér áðan og sem betur fer eru nú fáheyrðar hér í þingsölum, þá þyrmir alveg yfir mann. Hann segir: Ég er ekki kreddumaðurinn. Það eru hinir sex í nefndinni sem eru kreddubókarmennirnir og hanga í trú á eitthvað. Hann vitnaði hér til þess að Alþfl. hefði átt að því nokkurn hlut að Landssmiðjan komst á laggirnar á sínum tíma. Það er rétt og Alþfl. getur verið stoltur af því. En það eru breyttir tímar, hv. þm. Skúli Alexandersson. Það eru aðrir tímar nú en voru þá og önnur sjónarmið giltu þá en gilda nú. En það eru til stjórnmálaflokkar sem hafa staðnað í gömlum kreddum og þeir eru stundum býsna áberandi. Allar aðstæður og öll rök hafa breyst. Það hefur verið rakið hér mjög ítarlega í þessum umr., m.a. af hv. 6. landsk þm. Þess vegna erum við Alþfl.-menn þeirrar skoðunar að ekkert sé við það að athuga að ríkið selji starfsmönnum þetta fyrirtæki og raunar ástæðulaust með öllu að ríkið sé í þessum rekstri eins og nú háttar til. Ég veit ekki hvað það getur kallast annað en að hengja sig í gamlar trúarkreddur að halda fram hinu gagnstæða, eins og hv. þm. Skúli Alexandersson hefur hér gert og segir svo: Sjáið þið hina sex.

Þeir eru sjö núna.

Jæja eða sjö. Þeir eru sjálfsagt fleiri hér í Ed. sem hafa til að bera þá víðsýni og það frjálslyndi sem felst í því að geta skipt um skoðun. Þó svo að flokkur hafi einhvern tíma haft eina skoðun, þá geta þeir tímar runnið upp að fyllilega sé réttlætanlegt og eðlilegt að hafa aðra skoðun. Þá eiga menn að hafa hugrekki til að skipta um skoðun, hv. þm. Skúli Alexandersson. Þeir eiga ekki að hengja sig í gömlu kreddurnar. Það fer illa að lokum.



Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að staðfesta ummæli hv. 4. þm. Vesturl. Ég fyrirgef honum reyndar þó að hann rugli saman trúarbrögðum og pólitískri sannfæringu. Það er af sögulegum ástæðum sem það gerist. En það er mín pólitíska sannfæring að ríkið hafi öðrum og þarfari verkefnum að sinna en að standa í samkeppni við einkaaðila eða atvinnurekstur um dreifðar byggðir landsins. Ég legg ekki að jöfnu sem mikilvægt í hlutverki ríkisins Fiskifélag Íslands og barnaheimili. Ég legg ekki að jöfnu sem mikilvægt í rekstri ríkisins grunnskóla og Landssmiðjuna. Ég legg ekki að jöfnu sem mikilvægt verkefni fyrir ríkisvaldið spítala eða sjúkrahús og Síldarverksmiðjur ríkisins. Vegna þessarar pólitísku sannfæringar minnar er ég meðmæltur því að ríkið hætti afskiptum af fyrirtækjum eins og Landssmiðjunni.



Virðulegi forseti. Það er alveg greinilegt að hér í hv. deild skortir eina stétt manna til að skera úr ágreiningi. Það eru sérfræðingar í trúarbrögðum eða einhverjir guðfræðilega þenkjandi menn.  Mér fannst hv. 6. landsk. þm. staðfesta það með áliti sínu á umsögn Félags járniðnaðarmanna að ég hefði ekki farið með neina vitleysu áðan. Hann taldi að umsögn þessi væri partur af rödd afturhaldsins hér inni. Þar af leiðandi var ég engu að skrökva, hv. þm. En það er vitanlega rétt að stefnufesta hefur aldrei verið hin sterka hlið Alþfl. og staðfestist enn einu sinni í þessum umr. eins og oft áður. Ég fagnaði því hins vegar að ég hef misskilið orðræður hv. 5. þm. Vesturl. Davíðs Aðalsteinssonar. Hann er ekki orðinn eins innvígður í útsölustefnu þeirra sjálfstæðismanna og mér fannst hann vera áðan. Hitt er annað mál að oft og tíðum eru orðræður þeirra framsóknarmanna um þetta mál svo torskildar og torræðar að erfitt er að geta í eyðurnar.



Það er rétt að taka fram nú að á dagskrá þessa fundar eru fjögur mál sem nauðsynlegt er að koma í gegnum deildina í dag, þ.e. 2., 3., 4. og 5. mál á dagskránni. Þá eru einnig tvö mál sem lögð er áhersla á að koma til nefndar. Það eru 7. og 8. málið. Vegna reynslu forseta af góðri samvinnu hv. þdm. væntir hann að þetta megi takast með því að hugsanlega þurfi að hafa annan fund kl. 6. Mér þykir rétt að taka þetta fram nú þegar. Löggiltir endurskoðendur, frv. 138. mál (þskj. 143, n. 217). - 2. umr.



Virðulegi forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um breytingu á lögum nr. 67 frá 1976 um löggilta endurskoðendur. Nefndin hefur athugað frv. og mælir með samþykkt þess. Hv. þm. Stefán Benediktsson var viðstaddur fund n. og er hann samþykkur nál. þessu. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir, hv. 11. þm. Reykv., var fjarverandi en er samþykk nál. Virðulegi forseti. Ég skal hafa um þetta stutt mál. Nefndin sendi frv. Félagi löggiltra endurskoðenda til umsagnar og fékk til baka álitsgerð frá svokallaðri álitsnefnd félagsins sem hefur fjallað um frv. Er nefndin sammála frv. og fellst á þau sjónarmið sem koma fram í aths. við frv. Það var einnig leitað umsagnar prófnefndar löggiltra endurskoðenda og hefur prófnefndin fjallað um málið og mælir eindregið með því að frv. verði samþykkt, enda er frv. raunar flutt að frumkvæði hennar. Núgildandi lög um löggilta endurskoðendur eru frá árinu 1976. Tilgangur þeirra er að tryggja að til sé í landinu á hverjum tíma stétt manna sem hefur þekkingu til að gefa hlutlaust og áreiðanlegt álit á reikningsskilum til notkunar í viðskiptum. Ég held að það sé samdóma álit manna að mikil þörf sé á að hafa trausta og vel menntaða stétt endurskoðenda. Sannleikurinn er sá að nútíma bókhald, skattalög og annað sem lýtur að endurskoðun er það flókið mál að í ákaflega mörgum tilfellum má segja að endurskoðendurnir viti miklu meira um raunverulegan gang t.d. fyrirtækja og jafnvel hag einstaklinga en þeir sjálfir með tilliti til þeirra flóknu reglna og laga sem gilda í þessum efnum og veit ég að hv. þm. er þetta mætavel ljóst. Í 2. málsl. 1. mgr. 3. gr. laga um endurskoðendur er að finna það ákvæði að engum sé heimilt að endurtaka próf, sem þarf að standast til að fá löggildingu, nema einu sinni. Efni þessa frv. er að lagt er til að þessi grein falli niður sem þýðir efnislega að þá geta þeir sem hafa þreytt prófið t.d. tvisvar sinnum fengið færi á því að þreyta það oftar. Ráðh. setur reglugerð um þessi mál og það er fjmrh. sem þetta heyrir undir. Í lögunum segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ráðherra setur með reglugerð ákvæði um framkvæmd prófs, skipan prófnefndar og störf prófnefndarmanna.“ Ég vildi leyfa mér í þessu sambandi að beina dálítilli ábendingu til hæstv. fjmrh. Mér er kunnugt um að það hefur orðið töluverður misbrestur á framkvæmd þessara prófmála að því leyti að próf hafa verið þreytt t.d. síðast í októbermánuði og síðan hefur prófunum ekki verið skilað. Þeir sem prófin þreyttu fengu ekki einkunnir fyrr en 4–5 mánuðum síðar. Venjulega er það svo að um helmingur þeirra sem þreyta prófin falla og þeir verða því að bíða í 4–5 mánuði skjálfandi á beinunum eftir því að prófnefndarmönnum þóknist að skila sinu skylduverki. Ég álit að þetta sé gersamlega óviðunandi og raunar ekki sæmandi svo að ég noti ekki sterkari orð. Vildi ég leyfa mér að vísa því til hæstv. fjmrh. hvort hann tæki ekki til athugunar þessa reglugerð og setti t.d. tímamörk að gefnu tilefni í þessu efni. Auðvitað veit ég að hann getur hæglega kynnt sér hvernig þetta hefur gengið til. Það er kannske misjafnt, en ég veit t.d. að í fyrra liðu margir mánuðir frá prófi og þar til einkunnum var skilað. Ég vildi biðja hæstv. ráðh. að athuga hvort ekki væri hugsandi að setja eðlileg tímamörk í þessum efnum að gefnu tilefni, ég nefni t.d. tvo mánuði, þannig að þeir sem þreyta próf fengju sínar einkunnir og úrslit prófa ekki síðar en tveimur mánuðum eftir að þau væru þreytt. Það er kannske of langur tími. En segjum að aðstæður séu þannig að það ætti ekki undir neinum kringumstæðum að vera lengri tími. Ég sting því upp á að eðlilegt væri að hafa það mánuð. Það væri auðvitað eðlilegt eins og er yfirleitt í skólum. Það kemur inn í þetta mannlegur þáttur. Það er eðlilegt þegar menn þreyta svona próf. Menn vita ekkert um það hvort þeir standast prófið eða ekki og bíða þá í ofvæni vikum og mánuðum saman. Þetta er ekki hægt í okkar þjóðfélagi og á að vera alveg óþarfi. Ég vildi því leyfa mér að beina þessum tilmælum til hæstv. fjmrh. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta, virðulegi forseti, en endurtek að n. leggur samhljóða til að frv. verði samþykki.



Virðulegi forseti. Ég þakka hv. frsm. ábendingu þá sem varðar þá bið sem er milli þess að próf fara fram og niðurstaða prófanna er kynnt þeim sem próf taka. Það er sjálfsagt að taka það til athugunar við endurskoðun á reglugerð, sem hlýtur að fylgja í kjölfar afgreiðslu þessa frv. hér á þingi, og setja þá einhver tímamörk í líkingu við það sem kom fram hjá frsm. Ég þakka nefndinni fyrir vel unnin störf og samstöðu sem myndast hefur um þetta frv.

Frsm. meiri hl. (Eyjólfur Konráð Jónsson) Hæstv. forseti. Hv. fjh.- og viðskn. hefur fjallað um þetta mál. Það er einfalt í sniðum. Það er einungis um það að ræða að breyta viðkomandi upphæðum til samræmis við verðlagsþróun. Í aths. segir að Þjóðhagsstofnun hafi gert áætlun um 25% hækkun launa milli áranna 1984 og 1985 þannig að tölur í þessu frv. hækki annars vegar að því er varðar frádrátt frá skattskyldum tekjum einstaklinga úr 20 þús. í 25 þús. og hjóna í 50 þús. úr 40. Menn þekkja þetta mál. Það var mikið til umr. í þessari hv. deild á síðasta þingi og þá voru þessi lög samþykkt. Nefndin hefur að vísu klofnað um þetta mál. Meiri hl. mælir með því að það verði samþykkt, að þessar tölur í skattalögum verði látnar fylgja sömu reglum og aðrar tölur, þær fylgi verðlagsþróun, en minni hl. er andvígur frv. Það hefði verið freistandi fyrir mig, sem æðilengi hef skrifað og talað um þetta mál, að hafa hér nokkur orð um það. Ég ætla þó ekki að tefja tímann mjög vegna þess að það eru miklar annir í þessari hv. deild en satt að segja hefði ég haldið að við gætum meira og minna sameinast um það að reyna að fá almenning til að taka þátt í atvinnulífinu með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir. Þessi frádráttur kemur að sáralitlu til góða ríku fólki eða atvinnurekendum. Þetta er það lág upphæð. Þetta er möguleiki fólksins í landinu, einmitt fátækara fólksins og þess sem er að reyna smám saman að byggja upp eigur sínar, til þess að verða virkur þátttakandi í atvinnulífinu og bæta sinn eigin hag um leið og það bætir þjóðarhag. Þess vegna hryggir það mig raunar að nefndin skyldi ekki verða sammála um að mæla með frv. Eins og ég sagði væri það freistandi að halda hér dálitla ræðu um þessi mál, bæði hérlendis og erlendis, t.d. þann árangur sem náðst hefur í Þýskalandi og Japan við að koma á því sem maður mætti kalla fjárstjórn fjöldans eða stjórn almennings. En ég ætla að geyma það til betra tækifæris. Ég legg til fyrir hönd meiri hl. n. að frv. verði samþykkt.



Virðulegi forseti. Hér er um að ræða kunnugt mál sem var samþykkt hér í fyrra. Er raunar aðeins um smábreytingu og framlengingu að ræða. Ég vil leyfa mér fyrir hönd minni hl. n. að mæla fyrir nál. sem er á þskj. 223 og hljóðar svo, með leyfiforseta: „Við undirritaðir nefndarmenn erum andvígir þessu frv. og leggjum til að það verði fellt. Einstakir nm., sem skipa minni hl., munu gera nánari grein fyrir sjónarmiðum sínum við 2. umr. málsins.“ Undir þetta rita Eiður Guðnason, Ragnar Arnalds og Sigríður Dúna Kristmundsdóttir. Ég skal ekki hafa um þetta mörg orð. Þegar þetta frv. var hér til umr. á fyrra þingi bentum við Alþfl.-menn á að það væri að mörgu leyti gallað. Í fyrsta lagi opnaði það á einu sviði nýjar gáttir til löglegs „undandráttar“ undan skatti í formi gervifyrirtækja. Í öðru lagi mismunaði það fólki og fyrirtækjum eftir byggðarlögum öllum hinum fámennari byggðum í óhag. Það er í þriðja lagi hinum fáu og frumkvæðisríku í óhag og það er hinum stóru fyrirtækjum í fjórða lagi í hag á kostnað hinna smáu og meðalstóru. Eins og þetta frv. var fram lagt og er lögfest töldum við það fela í sér mjög mikla mismunun. Tilgangurinn sem sagður var vaka fyrir ríkisstj. með því að leggja þetta frv. fram og knýja það í lagaform var sagður sá að treysta atvinnulífið með þátttöku almennings með fjárfestingu í atvinnurekstri. Þetta á vitaskuld rétt á sér og er mjög mikilvægt viðfangsefni. En við erum þeirrar skoðunar að í þeirri gerð frv. sem varð að lögum og í þeim lögum sem hér er verið að fjalla um nú hafi ekki tekist að finna þeim tilgangi nægilega skynsamlegt form. Við erum m.ö.o. ekki andvígir þessari grundvallarhugsun heldur aðeins því í hvern búning hún hefur verið færð í þessum lögum. Við lögðum því til þegar málið var hér til umr. á sínum tíma að því yrði vísað til ríkisstj. til þess að hún gæti endurskoðað það og reynt að færa þessar reglur um þátttöku almennings í atvinnulífinu til skynsamlegra horfs, þannig að e.t.v. mætti ná breiðari samstöðu um málið. Þess vegna lögðum við til að því yrði vísað aftur til ríkisstj. til athugunar. Á það var ekki fallist. Málið var knúið fram í þeirri mynd sem það var lagt fram og þess vegna munum við nú greiða atkv. gegn því vegna þess að við teljum að þetta sé ekki í þeirri mynd sem vera ætti. Einn þeirra nm. sem skipaði minni hl., hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir, hefur tilkynnt veikindaforföll þannig að hún mun ekki gera grein fyrir sínum sjónarmiðum hér. En þetta eru ástæðurnar fyrir því að við Alþfl.-menn greiðum atkv. gegn þessu frv. og tel ég óþarft að hafa um það að sinni fleiri orð.



Virðulegi forseti. Eins og hv. dm. sjálfsagt minnast vorum við Alþb.-menn andvígir setningu þeirra laga sem hér um ræðir. Það leiðir því nokkuð af sjálfu sér að við erum einnig andvígir því að nú sé verið að hreyfa þær upphæðir sem í lögunum standa til hækkunar.



Herra forseti. Ég kveð mér einungis hljóðs til þess að fagna þeim ummælum hv. þm. Eiðs Guðnasonar að hann og hans flokkur séu ekki andvígir þeirri meginhugsun sem felst í þessu frv. sem verið er að breyta hér örlítið. Auðvitað er það meginatriði málsins að menn geti sameinast um að finna réttu leiðirnar til þess að alþýða Íslands geti tekið beinan þátt í atvinnurekstri og þar með bæði bætt eigin hag og þjóðarheildarinnar og styrkt íslenska atvinnuvegi. Við skulum ekki á þessari stundu fara að deila um það hvort við höfum hitt nákvæmlega á rétta hlutinn þegar þessi lög voru samþykkt. Auðvitað eru þau eins og öll mannanna verk til endurskoðunar og fyrstur skal ég verða til þess að taka þátt í því að reyna að finna heppilegri og betri leiðir til að ná þessu sameiginlega markmiði. En ég tel að allir Íslendingar ættu að geta sameinast um að leita leiða til þess að bæta fjárhag og afkomu allrar alþýðu og styrkja atvinnuvegina. Þetta hefur verið gert, eins og ég sagði áðan, t.d. þegar þýska undrið varð á 7. áratugnum. Þá var það einmitt í þessu horfi, t.d. Volkswagen-verksmiðjurnar, þýski stálhringurinn o.s.frv. Allt var þetta gert að almenningshlutafélögum og dreift mjög víða þannig að flestir borgarar landsins urðu þátttakendur. Þetta er gert í Japan þar sem fólkið er mjög að auðgast og þjóðin í heild. Við skulum þess vegna ekki deila um tæknileg atriði í þessu heldur leita leiða til þess að sameinast um að þetta verði framtíðarstefna íslensku þjóðarinnar í atvinnumálum.

Frsm. (Eyjólfur Konráð Jónsson) Hæstv. forseti. Þetta mál eins og það sem síðast var á dagskrá er einfalt í sniðum og þarfnast ekki skýringa. Það er af sama toga spunnið, þ.e. að hækka upphæðir, að vísu í þessu tilfelli beinar bætur en ekki beint að því er skatta varðar. En um er að ræða þó sömu upphæðina, þ.e. fjórðungshækkun. Það eru auðvitað allir sammála því að þetta verði gert til samræmis við verðlag- og launaþróun í landinu, enda er nefndin um það óskipt, en einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja og fylgja brtt. Ég vil geta þess að hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir gat ekki mætt á þessum fundi vegna veikinda, en hún er einnig samþykk því að þessi hækkun verði. Hv. þm. Stefán Benediktsson hefur flutt brtt., sem ekki kom þó beint til umr. á fundum nefndarinnar, þannig að hún tók ekki afstöðu til hennar, en fyrir hönd meiri hl. nefndarinnar lýsi ég því yfir að við munum greiða atkv. gegn brtt. og mælum með samþykkt frv. óbreytts.