Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Gylfi Þ. Gíslason Hæstv. forseti. Við umr. gerði ég grein fyrir því að ég flyt á þskj. 739 till. um breyt. á 3. gr. frv., og er sú brtt. shlj. brtt. sem þeir fluttu 1971, þegar lögin voru sett, hæstv. núv. fjmrh. og hæstv. núv. sjútvrh. Eftir að ég flutti till. hefur komið fram önnur till. sama efnis á þskj. 763 frá hv. þm. Ellert B. Schram. Þar eð ég tel till. hv. þm. Ellert B. Schram betur orðaða og skýrari en hina gömlu till. flokksbræðra hans tek ég mína till. til baka og mun greiða atkv. með till. hv. þm. Ellerts B. Schram.

Gunnlaugur Finnsson Hæstv. forseti. Enda þótt ég sé efnislega samþykkur síðari hluta till. um að það sé eðlilegt að stefna að því að forstjórar hafi ekki öðrum störfum að gegna þá tel ég eigi að síður ekki fært á þessu stigi málsins að ákveða það að forstjóri skuli aðeins vera einn, og þar af leiðandi segi ég nei.



Ég tel miklu heppilegra að Framkvæmdastofnun ríkisins hafi fleiri en einn forstjóra. Svo hefur verið undanfarin ár. Það hefur gefist að mínum dómi afar vel. Þess vegna tel ég þessa till. síst til bóta og segi nei.



Virðulegi forseti. Þar sem ekki hafa komið fram minnstu rök fyrir því að þörf sé á tveimur forstjórum fyrir þessari stofnun og þar sem mér er umhugað um að það fjármagn, sem renna á í Byggðasjóð, gangi til atvinnuuppbyggingar um landið, þá segi ég já.



Með skírskotun til þess sem forsrh. sagði þegar hann fylgdi þessu máli úr hlaði, þá er hér um samkomulagsmál að ræða. Á það samkomulag hef ég fallist og segi nei.



Virðulegi forseti. Með skírskotun til grg. hæstv. sjútvrh. segi ég nei.



Herra forseti. Með skírskotun til grg. þeirra nafnanna, hæstv, ráðh. Matthíasar Bjarnasonar og hæstv. ráðh. Matthíasar Á. Mathiesen, segi ég nei.



Virðulegi forseti. Þar sem það hefur alla tíð verið skoðun mín að hlutverk Framkvæmdastofnunar sé að styðja að framkvæmdum hvarvetna um landið, sé ég ekki ástæðu til þess að breyta því og segi því nei.



Forseti. Með tilvísun til 29, gr. gildandi laga um hlutverk Byggðasjóðs tel ég þetta eina orð, sem lagt er til að breyta, óþarft og greiði því atkv. gegn till.



Virðulegi forseti. Með vísan til í fyrsta lagi orða hæstv. forsrh., er hann viðhafði í framsögu fyrir frv. þessu, þess efnis, að hann liti svo á að þessi aukningarsjóður, gæti, ef til þyrfti að taka, einnig orðið til uppbyggingar á þéttbýlissvæðum landsins eða hvarvetna á landinu, eins og hann orðaði það nokkurn veginn, og í öðru lagi með vísan til þess að unnið er að og í undirbúningi er á vissum sviðum að Byggðasjóður eða Framkvæmdastofnunin sjálf beiti afli sínu til þess að byggja upp til að mynda fiskiðnað á þéttbýlissvæðunum, sem nýtur ekki betri aðstöðu heldur en fiskiðnaðurinn í öðrum landshlutum, - með vísan til þessa hvors tveggja segi ég nei.

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) Hæstv. forseti. Þetta frv. var lagt fyrir Ed. og hefur verið afgreitt þaðan. Aðalefni þess er að rýmka heimild til þess að greiða aukaframlag úr Jöfnunarsjóði og stendur það í sambandi við frv. sem samþykkt var hér fyrir jól. Það frv., sem varð að lögum, fjallaði um flutning nokkurra verkefna og gjalda og tekjuliða frá ríki til sveitarfélaganna. Í því sambandi kom til orða að sum sveitarfélög teldu að þau mundu verða fyrir meiri útgjaldaauka heldur en tekjuauka næmi af þeim lögum, og var því þá lýst yfir í þeim umr. að yrði eitthvert sveitarfélag fyrir tjóni vegna þessara laga, þá mundi það verða bætt úr Jöfnunarsjóði í samráði við stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga. Aðalefni þessa frv. er því að fullnægja þessu fyrirheiti og kemur það fram í 1. gr. þessa frv. 2. gr. þessa frv. fjallar svo um nokkra breytingu á ákvæðum laga um Jöfnunarsjóð sveitarfélaga varðandi fólksfækkunarframlag. Þetta frv. var einróma samþ. í hv. Ed. Ég vænti þess, að það fái jafngóðar undirtektir hér, og legg til, að því verði vísað til 2. umr. og félmn.

Landbrh. (Halldór E. Sigurðsson) Hæstv. forseti. Á þskj. 728 er frv. til l. um ferðamál og skipulag þeirra eins og það er eftir 3. umr. í Ed. Í hv. Ed. var þetta frv. lagt fram og gerði ég þá grein fyrir helstu breytingum sem í því eru frá eldri lögum og einnig frá þeim frv. sem áður hafa verið lögð fram á hv. Alþ. um ferðamál. En eins og kunnugt er ber mikla nauðsyn til þess að setja lög um ferðamál eins og þau ern farin að vera stór þáttur í nútímaþjóðfélagi. Helstu breytingarnar í þessu frv. frá þeim frv., sem hafa verið hér til meðferðar, eru að gera yfirstjórnina einfaldari og málin einfaldari heldur en þau hafa áður verið. Ferðamálaráðið er nú æðsta vald fyrir utan samgrn., sem fer með yfirstjórn þessara mála, um stefnumótun í sambandi við ferðamál í landinu, og er með þessu frv. aðskilin starfsemi þess og Ferðaskrifstofu ríkisins. Ferðamálaráð skipa auk ráðh. þeir aðilar sem fást við ferðamál hér á landi og einnig er gert ráð fyrir því að ef fleiri Flugfélög en Flugleiðir verða hér mynduð sem mynda með sér samtök, þá geti þau fengíð fulltrúa í þessu ráði. Í 7. gr. frv. er gert ráð fyrir því hver séu verkefni ferðamálaráðsins, en það er skipulagning og áætlunargerð um íslensk ferðamál, Íandkynning og fleiri þess háttar þættir. Ég vil vekja athygli á því í sambandi víð Ferðamálaráð og þessa starfsemi, að þá er tekið upp það sem leitað hefur verið eftir áður fyrr, annars vegar að Náttúruverndarráð er orðið aðili að Ferðamálaráði og einnig Félag ísl. leiðsögumanna, en það fólk hefur einnig leitað eftir því að fá aðild að Ferðamálaráðinu. III. kafli frv. fjallar svo um Ferðaskrifstofu ríkisins og starfsemi hennar og er fyrst og fremst miðað við að hún reki starfsemi til þess að fá fólk til að ferðast um Ísland og skipuleggja ferðir hér innanlands, en sé ekki að annast skipulagningu á ferðum til útlanda. III. kaflinn er svo um almennar ferðaskrifstofur og það sem að þeim snýr. í því sambandi vil ég vekja athygli á því, að það er gert ráð fyrir að tryggingarfé, sem ferðaskrifstofur verði að setja, sé 7 millj. kr. og á þriggja ára fresti skuli endurskoða þetta og færa það þá til þess verðlags sem þá er orðið. Fyrst og fremst á hlutverk þessa fjár að vera það, að ef ferðaskrifstofu ber upp á sker, þá sé notað af þessu fé til þess að koma því fólki heim aftur sem kynni að vera erlendis í ferðalagi á vegum þeirrar ferðaskrifstofu er um væri að ræða. V. kaflinn er svo um Ferðamálasjóð. Það er rýmkað hans fjárframlag og einnig eru rýmkuð verkefni hans frá því sem hann hefur nú og gert ráð fyrir að útlánareglur hans verði svipaðar og eru hjá öðrum fjárfestingarlánasjóðum. Þessi atriði eru meginatriði í þessu frv., auk þess sem í frv. er ákvæði um það að mega taka þátt í því með heimavistarskólum að leggja þeim til fé ef ákveðið er að hafa þar sumarhótel. Ferðaskrifstofa ríkisins mun annast þann þátt hér eftir sem hingað til og vonandi þá í enn þá ríkari mæli. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta mál að þessu sinni, vil hins vegar geta þess að það mun hafa farið út úr hv. Ed. shlj. Ég vonast því til að það fái svipaðan byr hér í þessari hv. d. og treysti því að það fái afgreiðslu á þessu þingi, Það er búið að vera til meðferðar á 3–4 þingum og nauðsyn ber til að koma þessu máli í fast horf. Ég legg því til, hæstv. forseti, að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. samgn.

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) Hæstv. forseti. Á s.l. sumri skipaði iðnrn. 7 manna n. til þess að vinna að orkumálum Vestfjarða og kanna viðhorf sveitarfélaga á Vestfjörðum til stofnunar Vestfjarðavirkjunar. Í skipunarbréfi var vísað til ályktunar Alþ. frá 1971 um orkumál Vestfjarða, og var þessari n. falið að gera till. um hvernig staðið verði að stofnun Vestfjarðavirkjunar sem verði sameign ríkisins og sveitarfélaganna þar og hafi það verkefni að annast framleiðslu og dreifingu raforku og hagnýtingu jarðvarma í þessum landshluta. N. starfaði mjög vel að þessum málum, skilaði ítarlegri grg. sem fjallaði um hvort tveggja, sjálft skipulag þessara mála og svo yfirlit um framkvæmdir á næsta áratug í raforku- og jarðvarmamálum. Þetta frv. fjallar um hið fyrra atriði, þ.e.a.s. sjálft skipulagið. Er gert ráð fyrir að ríkissjóði Íslands og sveitarfélögum á Vestfjörðum sé heimilt að koma á stofn orkufyrirtæki sem nefnist Orkubú Vestfjarða. Tilgangur fyrirtækisins skal vera að virkja vatnsafl og jarðhíta á Vestfjörðum þar sem hagkvæmt þyki. Skal Orkubúið eiga og reka vatnsorkuver og dísilraforkustöðvar til raforkuframleiðslu ásamt nauðsynlegum mannvirkjum til raforkuflutnings og raforkudreifingar. Þá skal fyrirtækið eiga og reka jarðvarmavirki og nauðsynlegt flutningskerfi og dreifikerfi fyrir heitt vatn. Skal fyrirtækið og eiga og reka fjarvarmakyndistöðvar ásamt nauðsynlegu dreifikerfi. Fyrirtækið skal annast virkjunarrannsóknir og aðrar undirbúningsrannsóknir eftir því sem ákveðið er hverju sinni. Er gert ráð fyrir að þetta Orkubú verði sameignarfélag ríkisins og sveitarfélaga á Vestfjörðum, eignarhluti ríkisins sé 40%, en eignarhluti sveitarfélaganna samtals 60%. Sú tilhögun, sem hér er gert ráð fyrir að verði lögfest, er í samræmi við óskir bæði Fjórðungssambands Vestfjarða, Sambands Ísl. rafveitna og Sambands ísl. sveitarfélaga. Ég vil að öðru leyti vísa til ítarlegrar grg. með frv. Það var lagt fyrir hv. Ed. og var afgreitt þaðan. Ég legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og iðnn.



Herra forseti. Á ráðherrafundi Fríverslunarsamtaka Evrópu 6. nóv. 1976 var ákveðið að mynda sérstakan sjóð á vegum samtakanna til aðstoðar við Portúgal sem er eitt af aðildarríkjunum. Var talið að slík sjóðsstofnun mætti stuðla að eflingu lýðræðis og atvinnulífs í landinu og hún væri í samræm við óskir Portúgals. Þá var unnið að málinu á vegum samtakanna, og á fundi ráðs samtakanna 7, apríl s.l. var gengið frá lögum fyrir sjóðinn. Er gert ráð fyrir því að sjóður þessi taki til starfa þegar aðildarríkin hafa gengið frá nauðsynlegum staðfestingum. Ég leyfi mér, herra forseti, að öðru leyti að vísa til aths. þeirra, sem fylgja með frv., um fyrirkomulag á þessum sjóði. En ég vil aðeins taka það fram, að mér finnst Ísland hafa alveg sérstaka ástæðu til þess að styðja að því að þessi sjóðmyndun komist á þegar litið er á hin hagstæðu viðskipti sem við höfum haft og eigum við Portúgal. Á árinu 1975 nam útflutningur okkar til Portúgals 5 milljörðum 584 millj. kr., en innflutningur þaðan 34S millj. Árið áður eða 1974 voru þessar tölur: útflutningur 3 milljarðar 389 millj. kr. og innflutningur 216 millj. kr. Vöruskiptajöfnuður gagnvart Portúgal hefur því verið okkur mjög hagstæður og hefur svo verið um langt árabil og líklega hagstæðari en gagnvart nokkru öðru landi. Þessi sjóður, sem hér er hugsað til að stofna, er í raun og veru mjög sniðinn eftir hugmyndinni um Iðnþróunarsjóð Norðurlanda. Ég leyfi mér að æskja þess að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2, umr. og til hv. fjh: og viðskn. Ég tek fram að frv. hefur þegar verið afgreitt í hv. Ed. samhljóða.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt að ósk Félags ísl. sjúkraþjálfara og er að mestu leyti byggt á till, að nýjum lögum um sjúkraþjálfun sem félagið sendi heilbr.- og trmrn. til umfjöllunar á s.l. ári, en núgildandi lög um þetta efni eru frá árinu 1962, Heilbrn. taldi till. félagsins horfa í flestu til bóta frá núgildandi ákvæðum, og við samningu þessa frv. í rn, hafa ekki verið gerðar neinar efnisbreytingar nema sú að fellt hefur verið niður úr 2. gr. í till. félagsina það skilyrði að viðkomandi skuli hafa meðmæli Félags ísl. sjúkraþjálfara og landlæknis, heldur skuli umsagnar þeirra leitað, eins og hefur verið gert í öðrum hliðstæðum frv. og lögum. Ef fólk uppfyllir menntunarskil.yrði á að vera skylt að veita því starfsleyfi samkv. 1. gr. frv., þar sem segir að rétt til að starfa sem sjúkraþjálfari hér á landi og kalla sig sjúkraþjálfara hefur sá einn sem til þess hefur fengið leyfi heilbrrh., og leyfi skal veita þeim íslensku ríkisborgurum sem lokið hafa prófi frá skóla sem viðurkenndur er. Ed. gerði nokkrar breytingar á frv. og ræddi það ítarlega, bæði við fulltrúa Félags ísl. sjúkraþjálfara og sömuleiðis komu á fund n, í Ed. orkulæknar, og voru breytingarnar gerðar, að ég best veit, í fullu samráði við þá. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.og trn.



Herra forseti. Ég vil aðeins kynna þetta frv. af því að flm. þess eru í Ed. Hér er um að ræða skiptingu á tveimur dýralæknisumdæmum, þ.e. Strandasýslu og Rangárvallasýslu. Er gert ráð fyrir, að ef frv. þetta verður að lögum, þá verði gildistaka þess miðuð við í jan. næsta ár og að sjálfsögðu háð því að fjárveitingar verði til starfanna, en nauðsyn ber til að gera þessar breytingar. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. N. hefur rætt þetta mál á fundum sínum. Meiri hl. mælir með að frv. verði samþ. óbreytt, en minni hl., hv. þm. Benedikt Gröndal, skilar séráliti. Frv. til ábúðarlaga var lagt fram hér í hv. Nd. 1972, en hlaut þá ekki afgreiðslu og var endurflutt árið eftir, Frv. var þá sent til umsagnar til mjög margra aðila, t.d. til allra hreppsnefnda í sveitahreppum í landinu og til búnaðarsambanda, og bárust þá ýmsar ábendingar og brtt. sem hafa svo verið athugaðar og tekið verulega tillit til í sambandi við endursamningu á þessu frv. sem fór fram á s.l. vetri. Þetta frv. er fyrst og fremst til þess að samræma ábúðarlög, en nú eru í gildi ábúðarlög frá 1884, frá 1933, frá 1951 og frá 1961, þannig að það veitir ekki af að samræma þessi mál og koma fyrir í einum lagabálki. Í sambandi við endurskoðun á þessu núna var tekið mjög mikið tillit til hagsmuna leiguliða og í sjálfu sér var mjög gott samkomulag í n. Þó að hv. þm. Benedikt Gröndal skili séráliti, þá er það vegna þeirrar stefnumörkunar sem hv. þm. Alþfl. hafa tekið í þessum málum. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða hér einstakar brtt. því að þessi mál eru búin að vera svo oft hér til umfjöllunar, - ekki nema sérstakar ástæður verði til þess.



Herra forseti. Frv. þetta og frv. til jarðalaga eru nátengd hvort öðru og er rétt að líta á þau sem eina heild til að átta sig á efni þeirra. í þessum frv. eru annars vegar sett miklu strangari ákvæði en áður hafa gilt varðandi jarðasölu, og tel ég það í sjálfu sér vera til mikilla bóta því að ekki veitir af að reyna að hafa hemil á hinn sívaxandi jarðabraski í landinu. Frv. voru fyrst flutt fyrir tveimur árum og hafa verið endursamin síðan, eins og hv. frsm. meiri hl. n, gerði grein fyrir. Virðist mér að þær breytingar, sem gerðar hafa verið, séu mjög til bóta því að þær munu bæta hlutskipti leiguliða frá því sem verið hefur. Er vissulega rík ástæða til að gefa því gaum hvernig farið hefur verið með leiguliða á jörðum undanfarna áratugi. Mál þessi snerta svo mjög grundvallaratriði varðandi eignarrétt lands að ég sem fulltrúi Alþfl. kemst ekki hjá því að flytja rökstudda dagskrá og leggja til að málinu verði vísað til ríkisstj, í trausti þess að hún láti semja nýtt frv. sem byggist á þeim meginatriðum að landið verði eign ríkis og sveitarfélaga, nema bújarðir sem verði í eigu bænda áfram ef þeir kjósa, og nokkrum viðbótaratriðum sem leiðir af þessu meginatriði. Að lokum vil ég eins og fyrir tveimur árum lýsa yfir, þó að ekki verði það talið neitt veigamikið efnisatriði, að það fer mjög í taugarnar á mér að við skulum nú á þessu ári vera að afgreiða löggjöf þar sem talað er um landsdrottin - þetta er eins og furðufyrirbrigði úr miðaldasögu - og leiguliða. Mér finnst raunar að það sé allt of mikið gert úr því hver teljist eigandi landsins, en minna úr því hverjir hagnýta það. Við eigum að hætta að kenna menn við eignartengsl þeirra við landið. Bóndi er bóndi hvernig sem því er farið, og við skulum dæma hann eftir einhverju öðru. Ég tel að það væri skynsamlegt og viðeigandi að hætta notkun þessara orðtækja frá grárri forneskju vegna þess að þau bera ríkan vott um stéttaskiptingu sem er löngu liðin hér á landi enda þótt leifar stéttaskiptingar séu hér vissulega fyrir hendi enn þá.



Herra forseti. Heilbr.- og trn. þessarar d. hefur haft til athugunar frv. til l. um breyt. á lyfsölulögum, en það er 218. mál Ed. Ég sem formaður n. hef kynnt mér umsagnir sem voru sendar Ed., þ.e.a.s. umsagnir frá Dýralæknafélagi Íslands og Lyfsalafélagi Íslands sem eru jákvæðar um efni frv. Allir þeir nm., sem á fundi voru og undirrita nál. á þskj. 733, leggja til að frv. verði samþ. óbreytt. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru Jóhann Hafstein, Ragnhildur Helgadóttir og Vílborg Harðardóttir.



Herra forseti. Heilbr.og trn, þessarar d. hefur haft til athugunar frv. til l. um breyt. á ljósmæðralögum, nr. 17 frá 19. júní 1933. Meiri hl. n., þeir sem undirrita þskj. 734, leggur til að frv. verði samþ. óbreytt. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru Ragnhildur Helgadóttir, Vilborg Harðardóttir og Jóhann Hafstein.



Herra forseti. Þetta frv. var lagt fram snemma á þingtímanum eins og lög gera ráð fyrir þar sem hér er um að ræða frv. til l. um staðfestingu á brbl., frv. um lántökuheimild til eflingar Landhelgisgæslunnar. Frv. var rætt í fjh.- og viðskn. þessarar d. fyrir jólin og kom þá fram að allir nm. voru ákveðnir í því að mæla með því að frv. yrði samþ. Það hefur hins vegar dregist að leggja fram nál. þar sem til greina gat komið að taka inn í þetta frv. aðrar heimildir til að leysa fjárþarfir Landhelgisgæslunnar. Til þess þurfti þó ekki að koma. Fjh.- og viðskn. flytur brtt. við frv. þess efnis, að í stað 450 millj. kr. heimildar til kaupa á gæsluflugvél fyrir Landhelgisgæsluna komi 600 millj. eða jafngildi allt að 8 millj. gyllina. Það er nauðsynlegt að hækka þessa upphæð af nokkrum ástæðum. Í fyrsta lagi vegna þess að gengi gyllinisins hefur breyst, þannig að þessi upphæð ætti þess vegna að vera 470 millj. nú, en auk þess hefur ekki verið aflað heimildar til þess að greiða það sem greiða þarf þegar flugvélin verður afhent, væntanlega seint á þessu ári. Það eru 15% af kaupverðinu. Þá þarf að afla heimilda vegna 5% af kaupverðinu sem greidd voru við undirskrift samningana, Auk þess er eftir að kaupa nokkurn tækjabúnað í vélina. Þegar þetta er allt talið saman kemur út talan 600 millj. kr. Fjh.- og viðskn. leggur til að frv. verði samþ. með þessari breytingu.



Herra forseti. Þetta frv. var lagt fram í Ed. og hefur fengið afgreiðslu þar. Það hefur tekið nokkrum breytingum. Geri ég út af fyrir sig engar aths. við þær. Það er ekki ofmælt að lög um námslán og námsstyrki hafi verið nokkuð lengi í skoðun, og ætla ég ekki að rekja þá sögu hér. Gildandi löggjöf gerir ráð fyrir því að námsaðstoð sé að mestu leyti veitt í formi lána. Áður var þessu meira skipt í námslán og námsstyrki, en reynslan hefur orðið sú að lán þau, sem veitt eru samkv. gildandi lögum verða í framkvæmd sem styrkir væru þar sem lánin hafa verið óverðtryggð og greiðslufrestur langur. Af þessu leiðir að Lánasjóðurinn, sem svo er nefndur í daglegu tali, hefur yfir að ráða mjög takmörkuðu eigin fé. Þetta hefur orðið því tilfinnanlegra sem gífurleg aukning hefur orðið á eftirspurn eftir námslánum, sem er mjög eðlilegt þegar af þeirri ástæðu að lánin hafa í reynd nánast orðið styrkir. Þetta ár hefur ríkt mjög erfitt ástand um afgreiðslu úr sjóðnum, afgreiðslur hafa tafist æ ofan í æ til mikils óhagræðis fyrir lántakendur og auðvitað um leið alla þá sem að þessum málum hafa unnið. Þessi þróun um viðgang lánasjóðs ísl. námsmanna gengur þvert á þann tilgang sem fólst í setningu gildandi löggjafar, eins og hún var formuð í byrjun, þ.e. 1961. Lesa má í þskj. frá þeim tíma að að því hefur verið stefnt að Lánasjóðurinn yrði nokkurn veginn sjálfum sér nógur á árinu 1978. Ég eyði ekki orðum að því hversu langt er frá að þetta mark hafi náðst því að eins og ég áðan sagði er eigið ráðstöfunarfé sjóðsins í dag, tveimur árum áður en þetta mark átti að nást, næsta lítið, það er því óhætt að segja að löggjafinn hefur verið miklu seinni en æskilegt hefði verið og nauðsyn bar til að taka þessa löggjöf til endurskoðunar og breyta henni til samræmis við fengna reynslu. Megintilgangur þessa frv. er tvíþættur: annars vegar að tryggja það að allir námsmenn, sem þess þurfa, geti fengið fullnægjandi úrlausn sinna mála, og í öðru lagi og raunar tvinnast það algerlega saman að byggja upp Lánasjóðinn og efla hann þannig að hana geti að verulegu leyti, þegar tímar líða fram, byggt á eigin fjármagni, þó ég geri hins vegar ráð fyrir því að ævinlega þurfi að koma til mjög veruleg framlög úr ríkissjóði til námsaðstoðarinnar. Ég held að það sé tæplega ástæða til þess að ég fari hér nú við 1. umr. í síðari d. að fara ítarlega inn á einstök atriði þessa frv. Meginbreytingarnar eru kannske í því fólgnar að það er tekin upp verðtrygging á lánunum, að endurgreiðslukjörin eru að verulegu leyti bundin við tekjur lánþega að námi loknu, en þó með ákvæðum um lágmarksendurgreiðslur, Ég held að í þessum atriðum felist meginbreytingarnar. En sem sagt, með tilliti til þess að við 1. umr. málsins í fyrri d. flutti ég nokkuð ítarlega framsöguræðu og rakti efni einstakra greina o.s.frv. og sú ræða hefur þegar verið prentuð og er komin í Alþt. á borð sérhvers alþm., leyfi ég mér að vera fáorður við þessa 1. umr. hér í síðari d. og fjölyrði ekki frekar um málið, en legg til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. menntmn.



Herra forseti. Þegar tekin er afstaða til frv. til l. um námslán og námsstyrki, þá verður að hafa tvennt í huga: Stuðlar frv., ef að lögum verður, að jafnrétti einstaklinga til náms, og er það í samræmi við þarfir menntakerfisins í heild? Það hefur orðið niðurstaða mín eftir athugun á frv. að það stuðli að auknu misrétti, þar sem lánin verða mjög óaðgengileg fyrir þá sem ekki eiga von á hálaunastörfum að námi loknu og mikil hætta er á að ásókn verði meiri í þær greinar sem skila af sér miklum tekjum að námi loknu. Svo hörð eru endurgreiðslukjörin sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Breytingar þær, sem hv. Ed. hefur gert, breyta engu um þessa meginstefnu frv. Í lögum frá 1967 um námslán og námsstyrki var kveðið svo á að stefnt skyldi að því að aðstoð hins opinbera við námsmenn nægði til að standa straum af eðlilegum náms- og framfærslukostnaði þegar eðlilegt tillit hefði verið tekið til tekna, fjölskyldustærðar og fleiri atriða. Síðan eru liðin 9 ár og á þessum tíma hefur mjög þokast í þessa átt. Þegar lögin voru sett árið 1967 mun um 43% af umframfjárþörf námsmanna á þeim tíma hafa verið fullnægt, en á árinu 1974 var þessi prósentutala komin nokkuð yfir 80%. Síðan hefur hún staðið í stað og nú á þessu ári gengið verulega til baka. Borið er við peningaleysi, að sjóðurinn eigi í miklum erfiðleikum og hafi ekki efni á því að lána námsmönnum fé til að þeir geti framfleytt sér meðan þeir eru við nám, þess vegna yrði að herða endurgreiðslukjörin til þess að lagfæra fjármál sjóðsins. Vegna þessarar röksemdafærslu Alþ. og fjárveitingavaldsins og ríkisstj. tóku námsmenn jákvæða afstöðu til þess að endurgreiðslur yrðu hertar, og lögðu þeir þegar fyrir tveim árum fram till. um endurgreiðslukerfi sem laut að því að námslán mundu endurheimtast í raungildi að verulegum hluta, en þó þannig að endurgreiðslur kæmu réttlátlega niður og yrðu engum greiðanda óhófleg byrði. Með þessum till. sínum um endurgreiðslur töldu námsmenn að væri rutt úr vegi öllum hindrunum fyrir því að námslán gætu orðið fullnægjandi. Því settu þeir á oddinn þá kröfu að sjóðurinn fullnægði algerlega umframfjárþörf námsmanna. Þetta hefur ekki gerst. Á þessu hefur engin breyting orðið í meðferð menntmn. Ed., en hins vegar hefur meiri hl. þeirrar hv. n. sannarlega ekki talið eftir sér að herða endurgreiðslukjör. Samkv. frv., eins og það nú er, munu milli 70 og 90% af lánunum skila sér aftur í fullu raungildi. Þrátt fyrir þetta stendur enn eftir í frv. þetta orðalag: „stefnt skal að“, og engin fyrirheit gefin um fulla brúun umframfjárþarfar enda þótt það væri höfuðkrafa námsmanna, eins og ég tók fram áðan. Það fer ekki á milli mála að í þessum efnum sýnir Alþ., ef frv. þetta verður að lögum, furðulega ósvífni í garð námsmanna. Námsmenn komu sjálfir fram með ábyrgar og sanngjarnar till., og ég hef trú á því að unnt hefði verið að ná góðu samkomulagi við námsmenn ef ríkisvaldið hefði sýnt samstarfsvilja. En það hefur ekki gerst. Endurgreiðslukjör eins og frv. gerir ráð fyrir eru með þeim hætti að námsfólki verða eftirleiðis boðin lán með langtum lakari kjörum en gerist hjá bönkum, fjárfestingarsjóðum eða yfirleitt nokkurri annarri innlendri lánastofnun. Nú er það svo, eins og hæstv. menntmrh. tók fram áðan, að lán úr Lánasjóði ísl. námsmanna hafa hingað til fremur verið styrkir en lán. Hafa allir verið sammála um að gera yrði ráðstafanir til þess að sjóðurinn eyddist ekki í verðbólgubáli. Efling sjóðsins var því nauðsynleg, bæði til þess að lánakerfið gæti náð til fleiri námsmanna og til þess að umframfjárþörf yrði brúuð og svo til þess að spara ríkinu þá fjármuni sem lagðir hafa verið til þessa sjóðs. En fyrr má nú rota en dauðrota. Hingað til hafa lánin skilað sér að verðgildi 7% til baka, en nú er ætlunin að milli 70 og 90% af lánunum skili sér aftur í fullu raungildi. Það liggur í augum uppi að þessi lán verða svo óhagstæð, að þeir einir, sem eiga von á hálaunastörfum, munu treysta sér til að taka þau; en hundruð námsmanna, sem eiga eftir að ganga inn í störf sem metin eru til meðaltekna eða lágtekna, munu ekki treysta sér til að taka þessi lán. Þessi hópur fólks mun því standa í sömu sporum og námsfólk almennt stóð áður en Lánasjóðurinn var stofnaður. Ef fólkið gefst ekki hreinlega upp við nám hlýtur það að tefjast vegna þess að það tekur frekar þann kostinn að vinna með námi en taka óhagstæðustu lán sem um getur á Íslandi. Hér er um svo hörmulega afturför að ræða að það er nánast ótrúlegt að það skuli vera knúið fram á hv. Alþ. Ef frv. þetta verður að lögum mun það auka verulega misréttið í þjóðfélaginu, eins og ég tók fram í upphafi máls míns, og þá munum við fjarlægjast verulega það mark að skapa jafnrétti til náms. Það er frá mínu sjónarmiði ekkert óeðlilegt þótt hátekjumönnum sé gert að endurgreiða námslán með verðtryggingu. Það er líka skoðun námsmanna sjálfra. En það hefur hins vegar verið algert skilyrði af þeirra hálfu að væru lánakjörin hert með verðtryggingu, þá yrðu skýr mörk dregin milli þeirra, sem lenda í hópi hálaunamanna, og hinna, sem ekki njóta efnahagslegra ávinninga af námi sínu. Það er því misskilningur, sem stundum hefur verið haldið fram, að námsmenn hafi fallist á verðtryggingu. Þeir hafa fallist á verðtryggingu eingöngu gagnvart hátekjumönnum og alltaf lagt áherslu á að lágtekjumönnum og fólki með miðlungstekjur verði hlíft. Lágmarksendurgreiðsla í formi fastrar upphæðar, eins og frv. þetta gerir ráð fyrir, með fullri verðtryggingu mun koma harðast niður á þeim sem lægstu launin hafa og skemmstan námstíma eiga að baki. Það er ekki nema að hálfu leyti rétt, sem hæstv. ráðh. sagði hér áðan, að endurgreiðslur væru miðaðar við efnahag. Það gildir eingöngu um aukaafborganir, en alls ekki um þessar lágmarksendurgreiðslur sem eru 40 þús. kr. samkv. frv. eftir meðferð Ed. Sú upphæð á enn fremur að hækka árlega í samræmi við breytingar á framfærsluvísitölu. Upplýst er af Þjóðhagsstofnun að sé miðað við meðallán í þeirri úthlutun, sem nú er nýlokið, mun þessi fasta lágmarksendurgreiðsla skila sjóðnum 62% af raungildi veittra lána. Þegar aukaafborganir bætast við má búast við að 80–90% lánanna skili sér aftur. Till. kjarabaráttunefndar námsmanna, þar sem endurgreiðsla er miðuð við efnahag fólks að loknu námi, er mér fyllilega að skapi. En til þess að reyna samkomulag til hins ítrasta mun ég taka upp till. minni hl. menntmn. Ed. í trausti þess að stjórnarsinnar í þessari hv. d. sjái betur en meiri hl. hv. Ed. hvílíkt ranglæti er verið að fremja ef þetta verður samþ. Aths. við aðrar gr. mun ég geyma mér þar til menntmn. hefur fjallað um þetta og gera þeim betur skil við 2. umr., en ég get þó að sinni ekki stillt mig um að benda á 11. gr. og það sem í henni felst. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Verði veruleg vanskil á endurgreiðslu námslána skal stjórn sjóðsins heimilt að fella allt lánið í gjalddaga.“ Þetta er svo furðulegt ákvæði að mann rekur í rogastans þegar maður les það í frv., og enn furðulegra er að hv. Ed. skyldi ekki hafa breytt þessu. Þeir, sem samþykkja þetta ákvæði, það er engu líkara en þeir geri ráð fyrir því að hér sé ekki við fólk að eiga, heldur glæpamenn sem eigi nú að herða að hvað sem það kostar. Þetta þýðir að ef lánþegi getur af einhverjum ástæðum ekki borgað í eitt eða tvö skipti, þá er öll skuldin fallin í gjalddaga. Þetta eru svo harðir kostir að með ólíkindum er. Hér er að mínu viti sjálfsagt að beita svipuðum reglum og beitt er við álagningu skatta. Ef menn geta ekki staðið í skilum með skatta er talið nægilegt að leggja dráttarvexti á það sem áfallið er. Ætti slíkt fyrirkomulag að vera sjóðnum alveg nægileg trygging. Herra forseti. Ég hef bent á þau atriði, sem ég tel alvarlegust og fráleitust í þessu frv., og mun gera nánari grein fyrir afstöðu minni við 2. umr.



Herra forseti. Ég á sæti í þeirra n., hv. menntmn. Nd., sem fá mun þetta mál til umfjöllunar og mun því ekki að þessu sinni, nú við 1. umr., hafa um það mjög mörg orð. Þó vil ég láta í meginatriðum álit mitt í ljós. Það fer ekki milli mála vegna hvers þetta frv. til l. um námslán og námsstyrki er borið fram nú. Það er einfaldlega vegna þess að námslánasjóðurinn er algerlega fjárvana, og sú fjárvöntun stendur að sjálfsögðu í beinu sambandi við það að samkv. gildandi lögum er endurgreiðslukerfi sjóðsins óhæfilega slappt þannig að sjóðurinn hefur ekki fengið neitt af sínu lánsfé til baka. Eins og hv. dm. mun kunnugt um, giltu þær reglur áður að lánin voru vaxtalaus meðan á námstíma stóð eða stendur, því að enn eru þessi lög í gildi, síðan komu jafnar ársgreiðslur á allt að 15 árum með 5% ársvöxtum. Endurgreiðslur hefjast 5 árum eftir námslok, en vextir af lánunum reiknuðust frá námslokum. Það er allra manna mál og stúdenta og námsmanna sjálfra að hér hafi verið um sannkölluð gjafalán að ræða og við svo búið gæti ekki lengur staðið ætti sjóðurinn í framtíðinni að geta gegnt hlutverki sínu. Frv., sem hér liggur fyrir, gerir ráð fyrir verðtryggðum, vísitölubundnum lánum, en vaxtalausum og hefjist endurgreiðslur á þriðja ári frá námslokum. Ég er ekki frá því að þessar endurgreiðslureglur um fulla vísitölutryggingu séu nokkuð ósanngjarnar miðað við hvað almennt gerist á hinum almenna lánamarkaði. Þó hygg ég að endurgreiðsluhlutfallið, jafnvel þótt það færi í 70–30%, væri ekki óeðlilegt né ósanngjarnt sé ekki of hart af þeim gengið sem einhverra hluta vegna eiga bágt með að standa í skilum. En þetta mun ég athuga nánar við umfjöllun í nefnd. Það, sem er námsmönnum nú hvað mestur þyrnir í augum, er þetta ákvæði í 3. gr. frv., að stefnt skuli að því að námsmenn samkv. lögum fái fjárframlög sem nægja þeim til framfærslu. Ég dreg enga dul á það að ég er algerlega mótfallin því að lögbinda það ákvæði að námsmönnum skuli tryggð, hvernig sem á stendur, full framfærsla meðan á námi stendur. Þar ber margt til, auðvitað fyrst það að aðstoð hins opinbera við námsmenn hlýtur að fara eftir efnahagsástandi í okkar þjóðfélagi. Við erum örfámenn þjóð í erfiðu og strjálbýlu landi. Við eigum svo til alla okkar lífsbjörg komna undir fiskinum sem er í sjónum, og öll vitum við, hvernig ástandið í þeim málum er nú. Þarf ég ekki að fara út í það frekar, svo mikið sem um það er búið að ræða hér í sambandi við okkar landhelgismál. Við stöndum frammi fyrir þeirri staðreynd og þeirri nauðsyn að við munum sjálfir vegna hættuástands okkar meginfiskstofna þurfa að takmarka mjög eigin sókn á fiskimiðin, og það hefur verið hreyft þeirri tölu að sú takmörkun, sem við sjálf þurfum að viðhafa á þessu ári, kunni að nema um 8–9 milljörðum kr. í útflutningsverðmætum á yfirstandandi ári. Það er því skiljanlegt og sjálfsagt að við þurfum nú að gera ýmsar kannske nokkuð sársaukafullar ráðstafanir til þess að mæta þessum neikvæðu aðstæðum sem að okkur steðja. Kjarabaráttumenn námsmanna telja að ef vel ætti að vera þyrftu lán til námsmanna að nema um 2600 millj. kr. í ár Nefnd hefur verið sem lágmarkstala til að mæta þörf þeirra um 1700 millj. Mig langar til í því sambandi að benda á að í fjárl. yfirstandandi árs nema framlög ríkissjóðs til almennra fiskihafna á öllu landinu, - þar eru landshafnir ekki meðtaldar, - framlög til fiskihafna á öllu landinu, í öðru lagi fjárframlög til byggingar sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva og læknisbústaða og í þriðja lagi til byggingar allra grunnskóla á landinu, þessi fjárframlög til samans nema 2452 millj. kr., þ.e.a.s. þessir þrír liðir samanlagðir til þessara nauðsynjaframkvæmda nema um 150 millj. kr. lægri upphæð heldur en sú fjárupphæð sem námsmenn telja sig þurfa svo að vel væri til framfærslu á árinu. Násmenn eru ekki myrkir í máli um skýlausan rétt sinn til þessarar aðstoðar. Það gæti skeð að það væru sumir aðrir þegnar þjóðfélagsins sem hefðu ekki minni rétt til samfélagslegrar aðstoðar heldur en námsmenn, með allri virðingu og viðurkenningu á þeirra þörf. Ef við lítum til aldraðs fólks í landinu sem öllum ber saman um að við gerum miklu miður við en okkur bæri, þetta gamla aldamótafólk okkar sem vann hörðum höndum, sumir hverjir án þess að fá nokkurn tíma tækifæri til að ganga í skóla, hversu mikla hæfileika sem þeir höfðu til þess, - þetta fólk, sem hefur byggt upp okkar velferðarþjóðfélag, á kannske ekki síður skilið að það væri virt í einhverju af samfélaginu þeirra framlag á liðnum árum og það fengi að njóta ávaxta sinna verka í einhverju er það eyðir sínu ævikvöldi nú. Það er staðreynd að við erum 218 þús. sálir á okkar stóra og harðbýla landi, og það eru þessar 218 þús. sálir sem þurfa að standa undir nútíma velferðarþjóðfélagi. Það hefur stundum verið talað um það sem fullkomið kraftaverk að við skulum yfirleitt geta - þó stundum með nokkrum áföllum - staðið undir rekstri þess þjóðfélags sem við rekum í dag. Því er það vitað mál að við þurfum á öllum vinnandi höndum að halda. Peningar, sem við þurfum til hinna margvíslegu samfélagslegu framkvæmda sem okkur ber skylda til að sjá fyrir, þeir peningar vaxa ekki á trjánum né heldur falla þeir af himnum ofan. Þeir eru ávextir af vinnu vinnandi fólks í landinu. Það hefur mikið verið talað hér í kröfum námsmanna um jafnrétti til náms og öll viljum við viðurkenna það meira en í orði. Við viljum viðurkenna það í verki einnig. Ég sé ekki betur en hörðustu kröfumenn í hópi námsmanna geri kröfur um meira en jafnrétti til námsins. Þeir ætla sér að hafa áhrif á efnahag fólks í þjóðfélaginu löngu eftir að námi lýkur. Ég fæ ekki betur séð en þarna fari námsmenn út fyrir sitt verksvið með þessari kröfu sinni, sem er ein af þeirra skýlausustu kröfum, að endurgreiðslur að námi loknu skuli vera í fullum tengslum við tekjur fólks. Þetta mundi koma út þannig í raun, og það viðurkenna þeir og fara ekkert dult með, að sumir námsmenn, sem þegið hafa eðlileg námslán, gætu losnað með öllu við nokkrar endurgreiðslur á sínum lánum. Mig langar til í því sambandi að lesa upp úr bréfi því sem alþm. fengu frá kjarabaráttunefnd námsmanna, dags. 8. maí, en þannig hljóðar kafli úr því, með leyfi forseta: „Þar sem eina viðbáran gegn þeirri kröfu“ þ.e.a.s. að stefnt skyldi að, en ekki lögbundin full framfærsla - „var fjárskortur ríkissjóðs lýstu námsmenn sig reiðubúna til að fallast á að aukið yrði það fjárstreymi til Lánasjóðs námsmanna sem kemur í gegnum endurgreiðslur. Af hálfu námsmanna var þetta bundið því skilyrði að endurgreiðslur væru í ströngu samræmi við tekjur manna að námi loknu, þannig að þá fyrst kæmi til endurgreiðslna þegar tekjur manna færu umfram eðlilegan framfærslukostnað.“ Nú er það svo og ég vil taka undir það, að að sjálfsögðu er ekki góð atvinna og háar tekjur tryggðar með háskólanámi. Það er rétt. Það er mjög misjafnt í hvaða launaflokkum og í hvaða tekjuaðstöðu háskólamenntaðir menn lenda. En þetta sjónarmið, að námsmaður geti, ef hann er þannig innstilltur, stefnt að námi og þegið námslán' fyrir nám sem hann veit að muni ekki leiða til tekna til hans lífsframfæris, það tel ég ákaflega hættulegt sjónarmið. Að sjálfsögðu verðum við að gera ráð fyrir því að í háskólamenntun felist möguleikar til að sjá sér farborða að námi loknu.  Ég held að í frv. sé fyllilega tekið tillit til þess að niðurfelling niðurgreiðslna geti átt fullkomlega rétt á sér. Ég vil vísa í því sambandi til vissra greina frv. Það er þá fyrst í 12. gr., en þar segir í 2. mgr., þá er raunar átt við námsstyrkina, ég kem að endurgreiðslunum seinna, en ég ætlaði að benda á þær greinar frv. sem taka tillit til sérstöðu námsmanna, en í 12. gr. segir í 2. mgr., með leyfi forseta: „Sé námsmanni vegna örorku sinnar, framfærslu barna sinna eða maka eða af öðrum ástæðum að dómi sjóðsstjórnar illmögulegt að stunda nám sitt að fullnýttri lánaheimild má veita honum styrk úr sjóðnum, enda verði höfð hliðsjón af þeim bótum sem hann fær samkv. gildandi tryggingalöggjöf.“ Hér er tekið tillit til sérþarfa námsmanna meðan á námi stendur. Framar í frv., í 8. gr., segir í 5. mgr., og sú gr. tekur til endurgreiðslnareglnanna, með leyfi forseta: „Ráðh. getur sett reglur er heimila stjórn Lánasjóðsins að gefa undanþágur frá endurgreiðslureglum ef sérstakar ástæður eru til. Stjórn sjóðsins er og heimilt að leyfa örari endurgreiðslur sé þess óskað“ Ég held að við hljótum að fara inn á þá braut að reyna að taka til meðferðar og skoðunar mál sem flestra námsmanna með tilliti til einstaklingsþarfa heldur en veita ótakmarkað lán yfir heildina án þess að rýna eftir því sem kostur er í raunverulega þörf umsækjenda. Ég held að við hljótum að setja okkur það sem meginmarkmið að enginn námsmaður þurfi vegna fjárskorts að hverfa frá því námi sem hann hefur áhuga og vilja til að leggja stund á. Það er staðreynd að þessi almenna krafa um síaukna opinbera forsjá fær ekki staðist. Við hljótum að verða að reyna að sníða okkur stakk eftir vexti í þessu máli sem öðrum. Nú er talið að um 3000 manns séu í hópi þeirra er rétt eiga til námslána. 3000 skattgreiðendur eru ekki lítill hópur er hér dregst frá þeim hópi íslendinga sem eiga að sjá ríkissjóði fyrir fjármögnunarfé til þess að halda okkar þjóðfélagi gangandi. Enginn neitar því, og síst skyldi ég vilja gera það, að menntun er góð. Mennt er máttur, segjum við oft þegar við viljum vera dálítið háfleyg, og menntun er góð fjárfesting í sjálfu sér. Við skulum þó ekki missa sjónar á því að það gæti farið svo, að við misstum of marga af okkar ungu mönnum, körlum og konum, út í langskólanám þannig að sjálf framleiðslustörfin hefðu ekki nógan mannafla til þess að vinna það sem vinna þarf á hinum almenna vinnumarkaði. Á árinu 1968 gerði n, innan háskólans, svokölluð háskólanefnd, könnun á fjölda háskólagenginna manna. 1968' voru rúmlega 2800 íslendingar háskólamenntaðir. Við áramót 1975–1976 var þessi fjöldi 5000, og áætlað var þegar þessi n. starfaði að um áramót 1980–1981 yrði þessi tala 7400. Þetta er mun meiri fjölgun, þ.e.a.s. með töluna 5000 í huga við áramótin 1975–1976, heldur en gert hafði verið ráð fyrir, og þetta er mun örari fjölgun heldur en t.d. bræðraþjóð okkar í Danmörku á við að búa í sínu landi. Þess vegna held ég, og tala þá hreinskilnislega, - ég held að við megum vara okkur á því að gera langskólanám það miklu fýsilegra heldur en vinnu á hinum almenna launaða vinnumarkaði að þangað flykkist óeðlilega margt fólk, jafnvel fólk sem hefur takmarkaða hæfileika og takmarkaðan áhuga til að stunda sitt nám í háskóla eða öðrum framhaldsskólum, en gerir það hugsanlega fyrst og fremst af því að ríkissjóður býður það góð lánakjör. Ég held að í þessu felist hætta sem við verðum að hafa augun opin fyrir. En ég endurtek, og það skulu vera mín lokaorð hér: Ég tel að ríkissjóði og almenningssjóðum beri skylda til þess með lagasetningu og fyrirgreiðslu að sjá til þess að enginn íslenskur námsmaður þurfi að hætta við nám vegna fjárskorts. Það hlýtur að vera okkar meginmarkmið. Þess vegna þurfum við líka, til þess að við getum gert vel til þeirra námsmanna sem raunverulega þurfa hjálpar við, að gæta þess að reglum sjóðsins sé þannig hagað að lánin lendi á réttum stað. Ég vil benda á að það hefur verið kvartað yfir að námslánasjóðurinn væri illa mannaður, það væri ekki nokkur leið fyrir það takmarkaða starfslið, sem hann hefur yfir að ráða, að hafa æskilegt eftirlit og aðhald með lánaumsóknum og lánagreiðslum. Ég held að hæfilega ríflegt starfslið til þessa sjóðs sem væri þess umkomið að rýna betur í einstakar umsóknir og sjá um að þessi dýrmæti sjóður færi til þeirra er raunverulega þurfa hjálpar með, - ég held að sú starfsmannaaukning, sem af því kynni að leiða, mundi borga sig margfaldlega í betri og réttlátari nýtingu þeirra fjármuna sem til námslána eru ætlaðir í heild.

Karvel Pálmason Hæstv. forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs utan dagskrár til þess að gera að umræðuefni þá tilkynningu hæstv. forseta í upphafi fundar í dag, þegar það var tilkynnt að 1. mál á dagskrá, íslensk stafsetning, yrði ekki hér til umr., heldur mun vera ætlunin að hafa umr. um það mál að loknum fundi í Sþ. í kvöld þar sem er um að ræða útvarp frá Sþ. á almennum stjórnmálaumr. Ég skal að vísu viðurkenna að ég er ekki mjög kunnugur þingsögunni langt aftur í tímann, en ég minnist þess ekki þann tíma sem ég hef verið hér á hv. Alþ. að boðað hafi verið til fundar í þd. að loknum fundi í Sþ. þar sem útvarpsumr. hafa átt sér stað, nema þá að þar hafi verið um að ræða áframhald umr. um það mál sem útvarpsumr. var um, en ekki tekið til umr. nýtt mál. Ég vil einnig geta þess út af þessu að fyrir aðeins örfáum dögum óskaði forsrh. eftir því við stjórnarandstöðuflokkana að þeir greiddu fyrir því að þinghaldi yrði lokið nú innan mjög stutts tíma, þ.e.a.s. ekki siðar en um miðja næstu viku. Í tilefni af því var lögð fram skrá um frv. sem hæstv. ríkisstj. óskaði eftir að næðu fram að ganga. Á þessu plaggi var ekki um að ræða - það ég vil segja - hita- og deilumál sem allmjög hefur verið til umr, hér á þingi nú síðustu daga, þ.e.a.s. íslensk stafsetning. Ég er ekki með þessu - ég vil taka það sérstaklega fram strax - á nokkurn hátt að gera tilraun til þess að bregða fæti fyrir þetta mál, að það fái eðlilega meðferð og nái fram að ganga á þessu þingi. Það, sem ég er hér aðeins að gera að umræðuefni, er það, að ef svo mikill tími fer í umr. hér á Alþ. um önnur þau mál heldur en hæstv. ríkisstj. hefur óskað eftir samstarfi við stjórnarandstöðu um að næðu fram að ganga, þá dreg ég mjög í efa að það samkomulag, sem stjórnarandstaðan hefur gert við hæstv. ríkisstj., kunni að standast, því að auðvitað vildu þm. í stjórnarandstöðu í mörgum tilvikum halda uppi umr. um ýmis þau mál að engin tímapressa væri á, en draga sig að sjálfsögðu í hlé miðað við þá ósk sem fram hefur komið. Auk þessa vil ég mjög eindregið fara fram á þetta við hæstv. forseta vegna þess að a.m.k. að því er mig áhrærir, þá stendur þannig á að ég mun tæpast geta verið hér við umr. í kvöld eða nótt þó að ég hefði undir eðlilegum kringumstæðum ekkert haft á móti því að sitja hér eina nótt undir umr. um það mál eða önnur. En það stendur þannig á og það er í tengslum við störf hér á Alþ. sem ég á a.m.k. mjög erfitt með að vera hér og hlýða á umr. eða taka þátt í þeim í kvöld. Mér finnst að með hliðsjón af þessu sé það á engan hátt óeðlilegt að óska eftir því að þessi umr. fari ekki fram hér í kvöld eða nótt. En ef lögð er gífurleg áhersla á að þetta mál nái fram að ganga, sem ég á engan hátt skal átelja, þá getur það þýtt að ekki standist sú beiðni sem hæstv. forsrh. hefur lagt fram um að þinghaldi verði lokið á þeim tiltekna tíma, þá þyrfti að taka lengri tíma til þess að ljúka þingi að þessu sinni, og að sjálfsögðu hef ég ekkert á móti því. Ég vil ekki á nokkurn hátt leggja stein í götu þess að þetta mál eða önnur fái eðlilega meðferð hér í þinginu og eðlilega afgreiðslu. En út af þessari ósk, sem hæstv. forsrh. hefur borið fram, þá dreg ég mjög í efa að það geti staðist og með því að taka svona eitt mál út úr með nokkrum forgangi a.m.k., þá getur það þýtt það að sú ósk, sem forsrh. bar fram og ég og stjórnarandstaðan, held ég, öll hefur fallist á, geti úr skorðum gengið og gæti þýtt eðlilega lengra þinghald. Ég vildi því vænta þess að hæstv. forseti sæi sér fært að verða við þeirri beiðni minni að þingfundur verði ekki hér í hv. d. að loknum fundi í Sþ. í kvöld, vænti þess að hann geti tekið þá beiðni til greina.

Gylfi Þ. Gíslason Hæstv. forseti. Hv. þm., sem nú kvaddi sér hljóðs utan dagskrár, lét þess getið í ræðu sinni að hann ætti sér ekki langa þingsögu að baki.Ég hef hins vegar setið á Alþ. í 30 ár og er því orðinn nokkuð kunnugur meðferð mála hér á löggjafarsamkomu íslendinga. Ég veit ekki betur - og það held ég að hv. þm. hljóti að vita líka - en að í gær hafi verið gert samkomulag um það að kvöldfundur yrði ekki á venjulegum tíma í gærkvöld, samkomulag milli hæstv. forseta d., hæstv. forsrh. og formanns stærsta stjórnarandstöðuflokksins, Alþb., Lúðvíks Jósepssonar, sem hafði mjög eindregið óskað eftir því að ekki yrði kvöldfundur á venjulegum tíma í gærkvöld, þó að slíkt tíðkist mjög á síðustu starfsdögum, jafnvel starfsvíkum þingsins. Liður í því samkomulagi var að af hálfu Alþb. mundi engin tilraun verða gerð til þess með málþófi að tefja framgang þess þmfrv. um íslenska stafsetningu sem 6 þm. flytja úr öllum flokkum nema SF. En það er alveg augljóst mál hvað vakir fyrir hv. þm. sem lauk áðan máli sínu þegar hann óskar eftir því að þetta mál verði ekki tekið fyrir á kvöldfundi í kvöld. Það er eins og hann eða hans flokkur hafi ekki átt neina aðild að því samkomulagi sem gert var milli hæstv. forseta, ríkisstj. og Alþb. í gærkvöld varðandi meðferð mála hér á þingi. Sannleikurinn er sá, að það er að gerast í þessu máli sem aðeins örsjaldan hefur gerst á þeim þrem áratugum sem ég hef átt sæti á Alþ., að gerð er tilraun til að hindra afgreiðslu máls með málþófi. Hv. þm. sagði að hæstv. forseti væri að taka þetta mál eitt sér út úr varðandi afgreiðslu mála. Þetta er algerlega ranglátur áburður á hæstv. forseta sem hefur stjórnað meðferð þessa máls eins og meðferð annarra mála af fyllstu réttsýni. Það, sem gerst hefur, er að annar af þm. SF. fyrrv. menntmrh. Magnús T. Ólafsson, hefur beitt ótilhlýðilegu og ósæmilegu málþófi, auðsjáanlega til að reyna að tefja framgang þessa máls. Þessi framkoma af hálfu hæstv. fyrrv. menntmrh. er þeim mæta manni vægast sagt til lítils sóma. Það er augljós tilraun til þess að tefja afgreiðslu máls þegar lesnir eru upp langir kaflar úr gömlum ritum á latínu og þegar lesnir eru kaflar úr fornsögum og þeim snúið upp á þm., svo að ég nefni ekki fleiri dæmi. Þegar slíkt á sér stað er það auðsjáanlega tilraun til málþófs sem ég segi að er þeim, sem slíkt viðhafa, til lítils sóma, vægast sagt. Hér er það því ekki hæstv. forseti sem er að skapa þessu máli sérstöðu, heldur er það þessi fyrrv. hæstv. menntmrh. sem á urðu þau óskaplegu mistök í ráðherratíð sinni að breyta meira en 40 ára gamalli hefð varðandi íslenska stafsetningu. Þegar ég segi að honum hafi orðið á þau hörmulegu mistök, þá segi ég það ekki aðeins fyrir hönd okkar sem flytjum frv., heldur vitna þar einnig og vil alveg sérstaklega vitna til orða hæstv. núv. menntmrh., eftirmanns hans, sem kvaðst aldrei mundu hafa gert þessa ráðstöfun ef hann hefði verið ráðh. á þeim tíma sem hæstv. fyrrv. menntmrh. tók ákvörðunina. Í reynd er því hæstv. núv. menntmrh. sammála okkur sexmenningunum sem að flutningi frv. stöndum þó að hann telji, eins og nú standa sakir, ekki eðlilegt að hann sem ráðh. geri breytingu á gerðum fyrirrennara síns. Skal ég út af fyrir sig ekki lá honum þá afstöðu. En það, sem gerir mál þetta að alvarlegu máli, er að fyrrv. ráðh. skuli með augljósu málþófi gera tilraun til að hindra það að þingmeirihl. fái vilja sínum framgengt. Það veit hver einasti þm., það veit nú orðið þjóðin öll að það er meirihlutavilji fyrir því í báðum deildum Alþ. að ákvörðun fyrrv. menntmrh. verði hrundið og sú stafsetning, sem í gildi var í meira en fjóra áratugi, verði tekin upp aftur. Það að þetta gerist með flutningi þmfrv. er einfaldlega vegna þess að núv. menntmrh. var of svifaseinn í viðbrögðum sínum gagnvart þeim þingvilja sem honum var ljóst á síðasta þingi að var fyrir hendi með undirskriftum 33 þm., sem allir vita að hefðu þó getað verið fleiri. Það liggur raunar líka fyrir, eins og hv. þm. Sverrir Hermannsson hefur bent á hér í umr., að á því sama þingi sem fyrrv. menntmrh. gerði breytingar á stafsetningunni var ekki þingstuðningur á bak við þá ákvörðun. Meiri hl. þm. fyrir síðustu kosningar var sömu skoðunar og meiri hl. eftir kosningarnar 1974 er nú, og kom það fram í því að till. um áskorun á hann að falla frá ákvörðuninni var samþ. En hann virti þá áskorun að vettugi, vitnaði til þess að það hefði ekki verið meiri hl. þm. sem samþykkti till. Eins og þá stóð á var engan veginn hægt að draga í efa réttmætt vald ráðh. til þess að gefa út slíka ákvörðun meðan engin lög voru til um málið. En það er rétt að ég skjóti því hér inn að gefnu þessu tilefni að einn af lögfróðustu mönnum landsins hefur sagt mér að það sé mjög hæpið að á sínum tíma, 1929, þegar þáv. menntmrh. gaf út tilskipun, reglugerð, stjórnarráðsúrskurð um stafsetningu, þá hafi það verið heimilt án lagasetningar, þá hefði ráðh. átt að leita lagaheimildar fyrir gerð sinni. En síðan hefur verið lítið þannig á að hægt væri að breyta stafsetningu með einfaldri stjórnarráðsauglýsingu. Þess vegna var ég einn í þeim hópi sem á síðasta þingi staðfesti það að ég teldi menntmrh. hafa haft fullan rétt til að taka þá ákvörðun sem hann tók og vefengdi að engu leyti réttmæti ákvörðunar hans. Úr því sem komið er, þá er ég þeirrar skoðunar að rétta afgreiðslan á málinu sé ekki sú að núv. menntmrh. breyti með annarri tilskipun þessari ákvörðun, heldur að þingvilji varðandi málið fái að koma í ljós. En það er einmitt það sem fyrrv. menntmrh. er að reyna að koma í veg fyrir, og það er háttalag sem ég minnist ekki að nokkurt fordæmi sé fyrir í 30 ára þingsögu minni. Þessi framkoma hæstv. fyrrv. menntmrh. er atburður sem á eftir að geymast í þingsögunni. Ég skal ljúka máli mínu, hæstv. forseti. Ég er forseta alveg sammála um að síendurteknar fsp. og umr. utan dagskrár umfram það sem nauðsynlegt og eðlilegt er eru ósiður sem hefur færst mjög í vöxt. Ég hef ekki staðið að slíku á þessu þingi né heldur fyrri þingum, en í þessu tilfelli hlaut ég að rísa upp til andsvara gegn stuðningi hv. ræðumanns við ósæmilegan málflutning flokksbróður hans. Og ég lýk máli mínu með því að óska eindregið eftir því að hæstv. forseti standi við úrskurð sinn um að 3. umr. um þetta mál ljúki á þessum sólarhring.



Ég vil nú, áður en hv. 5. þm. Vestf. stígur í ræðustólinn, geta þess að þegar hv. 5. þm. Vestf. gagnrýnir að óhæfilegur tími þingsins hafi verið notaður í þetta frv., þá stendur svo á að við 3. umr. þess hefur aðeins einn hv. þm. talað, en það er helmingurinn af þingflokki hv. 5. þm. Vestf.

Karvel Pálmason Hæstv. forseti, Ég hef greinilega ekkert mælt um of þegar ég sagði áðan að mér virtist þetta mál hafa verið talsvert hitamál. A.m.k. virðist mér að hv. 9. þm. Reykv. hafi hitnað heldur betur í hamsi við það að ég talaði þó þau saklausu orð sem ég sagði áðan í minn beiðni, hvað þá hefði ég nú tekið upp efnislegar umr. um málið eins og hann gerði, hvað hefði þá gerst? Ég tók það fram að ég væri ekki kunnugur þingsögunni, en hv. 9. þm. Reykv, bætti úr því að því er hann sjálfan varðaði. Hann sagði að í gær hefði verið gert samkomulag við formann stærsta stjórnarandstöðuflokksins um að kvöldfundur yrði ekki í gærkvöld og sagði að það væri augljóst að mér væri ekki kunnugt um þetta samkomulag. Það er alveg rétt. Mér er ekki kunnugt um þetta samkomulag. Hv. 9. þm. Reykv. er innar í því búri en ég greinilega hvaða samkomulag er gert á milli Alþb. annars vegar og stjórnarflokkanna hins vegar eða hæstv. forsela. En ég skildi hann svo að það væri ekki einu sinni að þarna væri samkomulag við Alþfl.. Það kom ekki fram. Þetta var bara samkomulag Alþb. annars vegar og hæstv. forseta hins vegar.  Ég sagði ekki áðan að ég teldi að óhæfilega langur tími hefði farið í þetta mál. Ég sagði að þetta mál eitt hefði verið tekið út úr að því er varðar önnur mál en þau sem hæstv. forsrh. óskaði eftir að færu í gegn. Og ég ítreka það og því bið ég hv. 9. þm. Reykv, að taka eftir, að ég var á engan hátt - og tók það fram - á engan hátt að reyna bregða fæti fyrir að þetta mál fengi eðlilega meðferð í þinginu og hlyti eðlilega afgreiðslu, síður en svo. Hann sagði áðan að hann minntist þess ekki á sinni löngu þingmannsævi að hér hefði verið haldið uppi málþófi um eitt einasta mál til þess að hindra að það næði fram að ganga. Nú er það orðið mjög sjaldan - aldrei, sagði hv. þm. áðan. Ég vil minna þennan hv. þm. á að það er ekki lengra síðan en vorið 1974 að þetta gerðist, og það gerði meðreiðarsveinn hv. 9. þm. Reykv. sem flm. að þessu frv., hv. þm. Sverrir Hermannsson. Þá hélt hann hér uppi málþófi, talaði linnulaust í fimm og hálfan klukkutíma vegna þess að hann var að gera tilraun til þess að hindra að ákveðin mál færu í gegn sem ekki tókst.  En það, sem vakti fyrir mér, var þetta, að ég tel að hér sé a.m.k. um óvenjulega aðferð að ræða til þess að mál nái fram að ganga. Ég vænti þess að hv. 9. þm. Reykv. sé mér sammála um að þetta þmfrv. hefur hlotið aðra og kannske veglegri meðferð heldur en mörg önnur þmfrv. frá hv. þm. Þetta var fyrst og fremst það sem ég vildi gera aths. við í máli hv. 9. þm. Reykv. Ég ítreka eindregið ósk mína um það að hæstv. forseti breyti þeirri ákvörðun sinni sem hann tilkynnti í upphafi fundar í dag um fund hér í hv. d. í kvöld eða nótt um þetta mál vegna þeirra ástæðna sem ég greindi frá áðan. Ég vænti þess að við því verði orðið. Ég hef ekki, a.m.k. ekki oft, óskað eftir því að málum væri frestað eða umr. vegna þess að ég hafi ekki getað verið við þær staddur, en núna stendur svona á, því miður. Ég hefði ekkert á móti því að sitja hér í kvöld eða nótt undir umr. um þetta mál. En því miður mun ég líklega ekki geta það ef við þetta verður haldið. Og hvað sem um það má segja að helmingur þingflokks SF hafi haldið hér uppi málþófi og umr. og teygt þetta mál í marga daga í umr., þá sýnir það bara einn af þeim fjölmörgu hæfileikum sem innan þessa þingflokks búa, að það er ýmislegt hægt að gera þó að þingflokkar séu litlir, umfram það sem virðist vera í sumum sem eru stærri, þannig að það ættu hv. þm. að íhuga, þeir sem gagnrýna mjög þennan hv. þm., Magnús T. Ólafsson, fyrir ósæmilegar aðfarir hér til að hindra mál.

Ég bið hv. ræðumann um að ljúka máli sínu mjög skjótt. Ég hef ekkert við það athuga að hér sé rætt um meðferð mála, en slíkar umr. verða að vera mjög stuttorðar.

Já, ég skal verða við því, hæstv. forseti. En ég tel að hv. 9. þm. Reykv. hafi gefið tilefni til þess að ég varð þó þetta langorður. Það er hans sök þá, en ekki mín, og það hefði átt að bitna á honum, en ekki mér. Ég ætlaðist ekki til þess í upphafi að verða langorður eða hefja hér upp almennar umr. um þetta mál, enda var ég mjög stuttorður, og ég skal ljúka máli mínu nú þegar, hæstv. forseti. En ég vil ítreka þessa ósk mína, að hæstv. forseti verði við þeirri beiðni minni að fundur í d. í kvöld verði ekki haldinn vegna þessara ástæðna sem ég hef þegar greint frá. Og ég vil aðeins bæta því við, áður en ég lýk máli mínu, að þó að hv. 9. þm. Reykv. sé gjörla kunnugt um það sem gerst hefur milli Alþb. annars vegar og hæstv. forseta hins vegar, þá er ýmsum hv. þm. Alþb. ekki kunnugt um þetta loforð eða samkomulag. En vera má að samböndin séu betri í ýmsar áttir heldur en til eigin þm. flokksins.



Ég vil taka fram að hv. 5. þm. Vestf. hefur gert algerlega fullnægjandi grein fyrir því að hann mun hafa lögmæt forföll á fundinum í kvöld og fær að sjálfsögðu fjarvistarleyfi.

Svava Jakobsdóttir Hæstv. forseti. Ég get verið stuttorð. Það kom fram í máli hv. 9. þm. Reykv. áðan að formaður þingflokks Alþb. hefði gert samkomulag um að þm. flokksins tækju ekki framar til máls um z-frv. ef kvöldfundur yrði ekki haldinn í gærkvöld.

Mundu ekki beita málþófi.

Ég veit ekki - það kann vel að vera að hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason hafi notað þetta orðalag og sjálfsagt er það rétt, en ég geri hans orð ekki að mínum. Það, sem í þessu felst, er að hann fullyrðir að formaður þingflokks Alþb. hafi lofað því að við mundum takmarka ræðutíma okkar ef við tækjum til máls um z-frv. Er fullnægjandi fyrir hv. 9. þm. Reykv. að taka svo til orða? - Þetta er öldungis rangt hjá hv. 9. þm. Reykv. Ekkert slíkt loforð var gefið, og mér er ekki kunnugt um að það hafi einu sinni komið til tals varðandi samkomulag um að kvöldfundur yrði ekki haldinn í gærkvöld. Ástæðan til að þess var farið á leit að kvöldfundur yrði ekki í gærkvöld var einfaldlega útvarpsumr. Það var búið að ákveða fund í d. í dag, og það var því augljóst að þeir, sem áttu að taka þátt í þessum útvarpsumr., höfðu engan annan tíma til undirbúnings en kvöldið í gærkvöld. Hv. 2. þm. Austurl., Lúðvík Jósepsson, formaður þingflokks Alþb., bauð að í staðinn skyldi þingflokkur Alþb. fallast á kvöldfund á föstudagskvöldið. En þingflokkur Sjálfstfl. hafnaði því, hann þyrfti allur í heild að sitja veislu. Þetta er meginástæðan fyrir því að ekki verður fundur á föstudagskvöld. Það á hins vegar að knýja fram næturfund núna um þmfrv. Gylfa Þ. Gíslasonar o.fl. Auðvitað er þessi ringulreið, sem hér hefur borið á góma utan dagskrár, vegna þess hversu mjög hefur verið knúið á um þetta frv., knúið fram með afbrigðum til 3. umr., varið til þess þegar einum næturfundi og tveim eftirmiðdögum að hál.u. Það liggur í augum uppi að það er rétt sem hv. þm. Karvel Pálmason sagði hér áðan að þetta hlýtur að koma niður á þeim frv. ríkisstj. sem hún hefur lagt áherslu á, að næðu fram að ganga. Og það er ekki vegna þess að stjórnarandstaðan sé að bregða fæti fyrir þau, heldur einfaldlega er það takmörkum háð hverju þm. geta unnið að fram á þriðjudagskvöld. En á þriðjudagskvöld hefur forsrh. farið þess á leit að yrðu þingslit. Ég held, hæstv. forseti, að ég hafi gert rækilega grein fyrir því að frestun kvöldfundarins í gærkvöld var vegna þess að menn þurftu tíma til að undirbúa sig fyrir útvarpsumr. og fyrirsjáanlegt var að þeir höfðu ekki þennan eftirmiðdag til þess. Þingflokkur Alþb. bauð enn fremur fund á föstudagskvöldið en vegna veisluhalda gat þingflokkur Sjálfstfl. ekki sótt þingfund þá. Ég vil að lokum lýsa því yfir að mér finnst mjög ósæmilegt að hv. 9. þm. Reykv. skyldi gefa svona villandi upplýsingar og beinlínis rangar þegar hvorki hv. þm. Lúðvík Jósepsson var við né heldur hv. þm. Magnús T. Ólafsson. Ég sé að hv. þm. Magnús T. Ólafsson er kominn í salinn, en ég treysti því fyllilega að hv. 2. þm. Austurl. muni staðfesta það sem ég hef nú sagt.

Gylfi Þ. Gíslason Hæstv. forseti. Aths. skal vissulega vera örstutt. Ég vil aðeins taka það fram að ég heyrði og tók þátt í samtali hæstv. forseta og formanns þingflokks Alþb. varðandi ósk hans um að fundir yrðu ekki í gærkvöld, heyrði hann í því sambandi segja að það væri ekki gert í því skyni að tefja framgang frv. um stafsetningu og af hálfu Alþb. mundi ekki verða beitt málþófi í málinu. Það taldi ég drengilega mælt af hans hálfu, sérstaklega vegna þess að af hálfu málsvara SF er verið að beita málþófi í málinu. Ég vil einnig leiðrétta þann skilning hv. þm. Karvels Pálmasonar að í framhaldi af því að hann gat um stuttan þingferil sinn, þá sagði ég í mínum fáu orðum áðan að á 30 ára þingferli mínum hefur það örsjaldan gerst, - ég sagði ekki aldrei, auðvitað hefur það gerst - örsjaldan gerst - að gerðar hafi verið tilraunir til að beita málþófi til að koma í veg fyrir framgang þingmáls með eðlilegum hætti. Að síðustu vil ég segja að ég held að hv. þm. Karvel Pálmason hefði ekki átt að nefna síðasta dæmið um þetta sem var afgreiðsla grunnskólafrv. fyrir nokkrum árum. Þetta var eitt merkasta frv. sem fyrrv. hæstv. menntmrh. flutti. Það kom til lokaafgreiðslu á síðustu dögum þingsins og hæstv. ráðh. hafði ekki meiri hl. í stjórnarflokkunum fyrir samþykkt frv. Það þurfti aðstoð Alþfl. til að frv. næði samþykki, og sú aðstoð var fúslega veitt. Þessa mættu þessir hv. þm. gjarnan minnast í sambandi við afgreiðslu þessa máls.



Virðulegi forseti. Hvernig stendur á því að þegar ég bið í fyrsta skipti um orðið, þá skuli vera tekið fram að ég geri örstutta aths.. Að sínu leyti skal ég þó fara að þessu. En ég vil geta þess út af því, sem hv. þm. Karvel Pálmason vitnaði til, að ég hefði málþófi beitt á sínum tíma, þá var það nú ekki - og hann hefur fylgst illa með ef hann hefur ekki tekið eftir því - vegna grunnskólafrv. sem hv. þm. Magnús Torfi hirti upp úr öskutunnu hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasonar og gerði að sínu frv. Það var út af allt öðru máli. Það var út af þeirri framferð að vinstri stjórnin fyrrv. neitaði að taka til umr. áskorun um vantraust sem 31 hv. þm. hafði þá skrifað undir. Þetta var aðalinntakið. Að vísu þurfti ég að ræða skólalöggjöfina í bland, eins og menn muna, og gera úttekt á henni, sér í lagi af því að ég hef komist að því að grunnskólalögin höfðu að mestu verið samin upp úr pésum sem gefnir voru út í Svíþjóð fyrir 25 árum og hétu „Gott at veta om grunnskolan, bra at veta om grunnskolan“.

Ég vil biðja hv. þm. að fara ekki að ræða um grunnskólafrv.

Ég kann þessu vel, að hér verði málþóf nokkurt um þetta mál, og sýnir betur og í sjónhendingu hversu þetta snertir menn innilega, og eftir þetta allt skoðun mína á því að hér þurfa menn að leggjast djúpt og fá nógan tíma til þess að ræða þetta vandamál sem er íslensk tunga og ritun hennar, og mun ekki verða sparaður tíminn. Enda þótt hæstv. forsrh. hafi nefnt í framhjáhlaupi að hann óskaði þess að það yrði þriðjudagur, lokadagurinn, þá kann að líða vikan svo, ef menn þurfa á því að halda, til þess að útlista bæði á íslensku og latínu innihald og þýðingu hinnar íslensku tungu. Menn hafa rætt um að hér væri farið fram með hinu mesta offorsi og lastað þann framgang. Hv. þm. Magnús Torfi, hinn kurteisasti maður, sagði, að þetta væru næstum því myrkraverk, og óskaði eftir því eitt kvöld að málið yrði tekið fyrir í dagsbirtu.  Við hv. þm. Svövu Jakobsdóttur vil ég segja þetta, að ég skil ekki turnan hennar í stafsetningarmáli, af því að ég fæ alls ekki séð hvaða fjárhagslegan ávinning hún getur af því haft. En svo skal hún spyrja hv. þm. Lúðvík Jósepsson að því hvað fór okkar í milli um það, þegar ég beitti mér fyrir því eftir neitun hæstv. forseta og virðulegs um að hafa ekki kvöldfund í gær og hæstv. forsrh., þegar ég fékk því framgengt. Nú þarf hún að taka upp ný sambönd við hv. 2. þm. Austurl., Lúðvík Jósepsson, að ganga úr skugga um það um hvað var samið og talað, því að mig væntir að hún muni engu ráða um framhaldið ef hann talar þá það sem hann talaði við mig á liðnum degi. En vissulega mun verða gefinn, gnægur tími til þess að ræða hið þýðingarmesta mál sem hér hefur borið á góma, sem er íslensk stafsetning. Enginn ætlar að draga úr því að mönnum gefist kostur á að útiista sitt mál þann veginn að við komumst að réttlegri niðurstöðu í framhaldi af því sem þing hefur áður gert tvívegis ályktanir þar um, bæði varðandi z og ályktun um að ríkisstj. sjálf semji frv. til l. um íslenska stafsetningu, hvað hún hefur ekki gert og við nokkrir þm. tókum af henni ómakið um. Ekki mun til þess draga að sparaður verði við þá tíminn þótt til loka sauðburðar standi.



Þessum umræðum er lokið. Það verður að halda áfram fundi d. um önnur dagskrármál. Ég bið hv. þdm. að hafa það hugfast þegar hér er veitt orðið utan dagskrár til þess að ræða um meðferð mála eða tiltekinn fundartíma í tilteknu máli, að þeir misnoti ekki það að gefið sé orðið með því að fara að ræða um önnur mál þó fróðleg séu.



Virðulegi forseti. Allshn. hafði til meðferðar þetta mál. Það fjallar um það að vátryggingarfélög þau, sem fengið hafa viðurkenningu samkv. 70. gr., skuli greiða 11/2% af iðgjaldatekjum þeirra vegna lögboðinna ábyrgðartrygginga ökutækja til umferðarslysavarna og renni það til Umferðarráðs. Skulu framlög þessi greidd ársfjórðungslega og miðast við iðgjaldatekjur ársins á undan. Endanlegt uppgjör fer fram þegar ársreikningar hvers félags liggja fyrir. Það, sem á kann að vanta til þess að þessar tekjur nægi til að standa undir rekstri Umferðarráðs, greiðist úr ríkissjóði eftir því sem fé er veitt til á fjárlögum. Meiri hl. allshn. lét frá sér fara svo hljóðandi nál. á þskj. 623: „ N. hefur athugað frv. þetta og umsagnir þær er borist höfðu. N. varð ekki sammála um afgreiðslu málsins. Svava Jakobsdóttir og Sighvatur Björgvinsson skila séráliti. Meiri hl. n. vonast til þess að starfsemi Umferðarráðs komi að nokkru gagni og telur að þar sem auknar umferðarslysavarnir ættu að verða tryggingarfélögum til hagsbóta sé eðlilegt að þau beri af þeim nokkurn kostnað og alls ekki ástæða til þess að ætla að þau gætu rökstutt beiðnir um iðgjaldahækkanir vegna þessa gjalds. Meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþ.“ Meiri hl. n. skipa Ellert B. Schram, Gunnlaugur Finnsson, Páll Pétursson, Ingólfur Jónsson og Friðjón Þórðarson. Ég vil undirstrika sérstaklega það sem sagði í nál., að við teljum að þetta gjald til Umferðarráðs geti ekki orðið til þess að tryggingarfélögin rökstyðji iðgjaldahækkunarkröfur sinar, vegna þess að við lítum svo á að með bættum umferðarslysavörnum ætti rekstur þeirra að verða enn blómlegri heldur en hann er núna.



Virðulegi forseti. Ég hefði vænst þess að bættar umferðarslysavarnir yrðu kannske frekar til þess að skila bifreiðaeigendum árangri heldur en tryggingarfélögunum, en þar greinir mig auðsjáanlega á við minn ágæta meðnm., hv. þm. Pál Pétursson. Það er talsverður ósiður þegar tiltölulega stuttar umsagnir um ákveðin mál berast til þn. að í nál. skuli ekki vera getið um hvers eðlis þessar umsagnir eru, og þá því fremur þegar svo vill til að álit meiri hl. n. stingur gersamlega í stúf við umsagnir þær sem n. hafa borist. Hv. þm. Páll Pétursson, sem mælti hér fyrir meiri hl. allshn., lagði á það mikla áherslu, enda er það gert í nál. meiri hl., að það sé alls ekki ástæða til þess að ef þessi breyting verði samþ., þá geti tryggingarfélög notað hana til þess að rökstyðja beiðnir um iðgjaldahækkanir. Hins vegar er hvorki í framsögu n. né í nál. meiri hl. svo mikið sem orði að því vikið að n. hefðu borist umsagnir um þessi mál. Og hverjar skyldu nú umsagnirnar vera? Önnur umsögnin er frá Sambandi ísl. tryggingafélaga, þeim aðilum sem hv. þm. Páll Pétursson sagði að mundu alls ekki geta rökstutt beiðnir um iðgjaldahækkanir vegna þessa gjalds. Og hvað segir Samband ísl. tryggingafélaga í umsögn sinni? Það segir svo orðrétt, með leyfi forseta: „Vér teljum því eðlilegra að veita Umferðarráði fé á fjárlögum svo að fylgst verði með þörfum ráðsins á hverjum tíma og hvernig fé þess er ráðstafað. Ef aftur á móti til samþykkis þessa frv. kemur óskum vér eftir því að tekið verði tillit til þessarar prósentu við ákvörðun iðgjalda.“ Hér setur Samband ísl. tryggingafélaga fram þá kröfu að ef frv. þetta verði samþykkt og þetta gjald lagt á, þá verði því velt beint yfir á tryggjendur bifreiða með hækkuðum iðgjöldum. Sjálfsagt verða tryggingafélögin ekki í neinum vandræðum með að rökstyðja óskir sinar um þau efni við a.m.k. núv. hæstv. ríkisstj. ef marka má verk hennar í sambandi við slík mál þar sem hún er nýbúin að veita tryggingafélögum 60% hækkun á iðgjöldum af ábyrgðartryggingum. En það var ekki aðeins Samband ísl. tryggingafélaga sem sendi allshn. umsögn um þetta mál sem meiri hl. n. og frsm. meiri hl. þótti af einhverjum ástæðum ekki þurfa að geta um. Landssamband vörubifreiðastjóra sendi einnig allshn. umsögn um þetta mál, dags. 16. mars 1976. Þar segir m. a. svo, með leyfi forseta: „Efni frv. er á þá leið að viðurkennd vátryggingafélög skuli greiða 1.5% af iðgjaldatekjum vegna ábyrgðartrygginga ökutækja til umferðarslysavarna er renni til Umferðarráðs. Landssambandið telur út af fyrir sig brýna nauðsyn á að efla umferðarslysavarnir og auka fjárframlög til Umferðarráðs. Á hinu leitinu álítur sambandið skattálagningu í frv. ósanngjarna því að hún muni einfaldlega leiða til þess að iðgjöld bifreiðaeigenda verði hækkuð og verði þeir þannig hinir raunverulegu skattgreiðendur þótt að formi til sé lagt á vátryggingafélögin.“ Hér liggur sem sé fyrir n. staðfestur vitnisburður í umsögn tveggja aðila, annars vegar neytendaaðila, ef svo má segja, tryggjanda, þar sem er Landssamband vörubifreiðastjóra, og hins vegar þess sem þjónustuna veitir og á að skattleggja með þessu frv. þar sem er Samband ísl. tryggingarfélaga. Báðir þessir aðilar, bæði tryggjendurnir og hinir tryggðu, lýsa því yfir við allshn. að verði gjaldtaka þessi samþykkt, þá muni hún leiða einfaldlega til þess að gjaldinu verði velt beint yfir á tryggjendur í formi hækkaðra iðgjalda. í ljósi þessa tel ég að það þurfi talsverða kjarkmenn til þess að segja, eins og meiri hl. allshn. gerir í áliti sínu, að það sé alís ekki ástæða til að ætla að tryggingafélögin geti rökstutt beiðnir um iðgjaldahækkanir vegna þessa gjalds, enda uggir mig að þeir meirihlutamenn í allshn. séu svolítið blendnari í þeirri trú heldur en fram kemur í bæði því, sem frsm. n. meiri hl. hefur hér sagt, og því, sem í nál. stendur. En það er ekki aðeins í þessu fólgin ósanngjörn hækkun til bifreiðatryggjenda. Ég tel hana ósanngjarna vegna þess að ég tel að það sé fyrirséð að ef þessi breyting verður samþ., sem frv. gerir ráð fyrir, þá sé um að ræða nýja skattlagningu á bifreiðatryggjendur í viðbót við þær háu iðgjaldahækkanir sem nýlega hafa komið. En það er ekki aðeins það sem gerir það að verkum að við í minni hl. n. leggjum til að frv. verði fellt. Okkur þykir einnig mjög óeðlilegt að sá háttur sé hafður á um starfsemi umferðarráðs að því sé ætlaður markaður tekjustofn. Okkur finnst að þetta ráð eigi að lúta sömu reglum og flestar aðrar svipaðar stofnanir, að leggja fyrir fjvn. og Alþ. till. sínar og hugmyndir um fjárveitingar og till. um það og hugmyndir hvernig með það fé eigi að fara og síðan taki fjvn. og Alþ. afstöðu til beiðna n. um fjárveitingar eins og vaninn er að gert sé um flestar hliðstæðar stofnanir sem slíkum og þvílíkum verkefnum sinna og raunar öllum öðrum þeim verkefnum sem sérstakar stofnanir eru settar til þess að hafa umleikis fyrir ríki og ríkissjóð eins og hér er um að ræða. Okkur finnst það mjög óeðlileg leið, þó við viljum allt gera til þess að efla umferðarslysavarnir og m.a. að auka ráðstöfunarfé Umferðarráðs, þá finnst okkur mjög óeðlilegt að til þess ráðs sé gripið í því skyni sem gert er hér, að því sé ætlaður fyrir fram einhver tekjustofn sem breytist svo með tilliti til hækkunar eða lækkunar eftir ákvörðunum um iðgjöld á ábyrgðartryggingum bifreiða, en hins vegar sé ekkert tillit í þessu sambandi tekið til þeirra verkefna, sem Umferðarráð er að vinna, né heldur að þeir sem fara með með opinbert fé, eins og fjvn. og Alþ., eigi rétt til þess varðandi Umferðarráð eins og aðrar slíkar og þvílíkar stofnanir að fá að sjá frá ráðinu till. þess og hugmyndir um, hvernig það ætli að verja því fé sem það er að biðja um, og Alþ. og fjvn. að sjálfsögðu að taka síðan afstöðu til þeirra beiðna. Þessi tvö atriði, sem ég hef hér lýst, valda því að minni hl. n. leggur til að frv. þetta verði fellt.



Herra forseti. Ég lít svo á að n. eigi að taka sínar ákvarðanir sjálfar. Það er að sjálfsögðu rétt að skoða umsagnir sem aflað er, en þær eiga engan veginn að ráða alfarið afgreiðslu mála hjá n. og um það hélt ég að við hv. þm. værum gersamlega sammála, því að það hefur borið við að við höfum verið sammála um það í hv. allshn. að hlaupa ekki eftir hverju kvaki sem n. kann að hafa borist. Þar sem hv. frsm. minni hl. talaði um umsögn frá hinum tryggðu, þá vil ég taka það fram til skýringar að vörubilstjórar eru náttúrlega ekki allir hinir tryggðu. Það eru miklu fleiri sem þar er um að ræða. Hann las upp úr umsögn tryggingafélaganna. Mér var kunnugt um afstöðu þeirra. Það er hins vegar skoðun okkar í meiri hl. að þetta séu ekki rök, og þó að tryggingafélögin telji sig geta sent frá sér beiðnir um eitt og annað, þá er ekki þar með sagt að við teljum að það eigi að líta svo á að það séu haldgóð rök, jafnvel þó að þau vélriti það á pappír og sendi viðskrn. seinna meir. Spurningin er náttúrlega þessi, meginspurningin, hvort það er gagn að starfi Umferðarráðs. Við leyfum okkur að vona að það sé a.m.k. eitthvert gagn að því. Ég hef ekki kringumstæður til þess að dæma það alfarið og það er mjög erfitt að meta það tölulega. En mér líst svo á að það sé eðlilegt, ef Umferðarráð gæti stuðlað að bættum slysavörnum og aukinni umferðarmenningu, að verja til þess fjármunum. Ég sé ekkert athugavert við að nota þessa leið. Mér finnst þetta eðlilegri leið heldur en hin, að láta innheimta gjaldið til þessara mála frá vátryggingafélögunum sem vafalaust hljóta eðli málsins samkvæmt að hafa hag af því ef slysum fækkar og umferðarmenning eykst. Ef hins vegar menn fá um það staðfestan grun að það sé ekkert gagn að Umferðarráði eða lítið gagn, þá þarf þetta náttúrlega ekki að verða eilífur tekjustofn. Þá er opin leið að breyta lögunum aftur.



Herra forseti. Mér finnst þetta alveg furðuleg röksemdafærsla hjá hv. þm. Páli Péturssyni. Ég er viss um að hann trúir því ekki sjálfur sem hann er að bera á borð fyrir okkur nú. Það að vera á móti einhverri ákveðinni tekjuöflun til Umferðarráðs þarf ekki endilega að þýða það, siður en svo, að við séum á móti því að umferðarslysavarnir séu efldar. Við skulum bara taka annað dæmi. Við skulum segja sem svo að einhverjum dytti það í hug hér á hinu háa Alþ. að sendinefnd sú, sem innan tíðar mun fara til Bandaríkjanna til að skoða þar freigátur eða einhver slík stríðsskip sem ég kann ekki að nefna, taki með sér í sínu farteski andvirði einnar slíkrar stríðsfreigátu og að í því skyni yrði lagður - ja, eigum við að segja skattur á landsmenn sem mundi nema nokkrum þús. millj. kr. ef maður hefur réttar upplýsingar um verð þessara skipa. Ég býst við að það mundu einhverjir hreyfa mótmælum hér á Alþ. En ætti þá að leggja það þannig út að þeir, sem hreyfðu mótmælum við slíkri aukaskattlagningu, væru á móti því að Landhelgisgæslan væri styrkt? Þetta er svipuð röksemd eins og að ætla að halda því fram að þeir, sem hreyfa mótmælum við því að fjár til umferðarslysavarna sé aflað með þessum hætti, séu á móti því að efla umferðarslysavarnir í landinu. Ég sé síður en svo eftir þeim fjármunum sem Umferðarráð kemur til með að fá ef þetta frv. verður samþ. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar og við í minni hl. allshn. að það eigi að fá það eins og aðrar sambærilegar stofnanir með því að fjvn. taki erindi ráðsins fyrir vegi og meti í hvert sinn hversu mikið fé Alþ. og ríkisvald geta látið í té til þessa þarfa verkefnis og hversu mikið fé Umferðarráð eigi að fá. Ég tel það vera mjög varhugavert að ætla sér að taka upp eitthvert slíkt fordæmi eins og hér er verið að fjalla um, þó að mér sé að vísu kunnugt um að þeir hafi oft verið veikir fyrir því, framsóknarmenn, að notfæra sér alls konar markaða tekjustofna, eyrnamarka bæði tekjur og útgjöld til ákveðinna þarfa þannig að Alþ. og fjárveitingavaldinu sé oft sniðinn það þröngur stakkur að það sé varla að fjárveitingavaldið geti hreyft sig innan hans. En þessu vil ég vekja athygli á og leyfa mér að mótmæla mjög harðlega að ástæðan fyrir því, að við erum á móti þessari aðferð til að auka tekjur Umferðarráðs, sé sú að við séum á móti því að efla umferðarvarnir í landinu. Þetta veit ég að hv. þm. Páll Pétursson segir meira í gamni heldur en alvöru, og skil ég að hann skuli gera það, því að ég býst við að þann málstað, sem hann styður hér, sé heldur illt að verja með öðru móti en að tala meira í gamni heldur en alvöru, vegna þess að ég held að hann sé í raun og veru sömu skoðunar og bæði við í minni hl. og Samband ísl. tryggingafélaga og eins og Landssamband vörubifreiðastjóra, að það sé og muni verða afleiðingin af samþykkt þessa frv. að nýju skattgjaldi verði velt yfir á bifreiðatryggjendur í landinu. Hvort hann er mér og öðrum sammála um að þetta sé óeðlileg og óæskileg leið til þess að tryggja stofnun eins og Umferðarráði fé, að fá þeim einhvern markaðan, nýjan tekjustofn, í stað þess að um þeirra mál sé fjallað af fjárveitingavaldinu, fjvn. og Alþ. hverju sinni, veit ég ekki, en hitt veit ég, að a.m.k. hafa þm. og þá sérstaklega þm. Sjálfstfl. oft kvartað undan því hversu mikið væri að því gert að marka einstaka tekjustofna og einstök útgjöld ákveðnum eyrnamörkum. Þykir mér það kynlegt ef þeir ætla að snúast þannig í þessu máli að snúa baki við stefnu sinni þar um til þess að koma þessu máli fram. En það þykja víst ekki lengur tíðindi á Alþ. þó að Sjálfstfl. snúi öfugt við það, sem áður hefur verið í málum sem varða fjármál eða meðferð fjármuna.



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir að allir hv. þm. séu sammála um að það þurfi að gera allar tiltækar ráðstafanir til þess að stuðla að aukinni umferðarmenningu og þó ekki síður að stuðla að því að komið verði í veg fyrir þau tíðu umferðarslys sem átt hafa sér stað að undanförnu. Ég á ekki von á að nokkur hv. þm. sé andvígur þessu. Þetta frv., sem hér um ræðir, gerir ráð fyrir því að nú verði Umferðarráði fenginn ákveðinn markaður tekjustofn og þannig verði séð fyrir fjármögnun á starfsemi Umferðarráðs. Nú hélt ég, eins og hv. síðasti ræðumaður vék aðeins að, að það væri stefna Sjálfstfl. og ekki síst hæstv. núv. fjmrh. að það ætti fremur að draga úr mörkuðum tekjustofnum á fjárl. heldur en þar ætti að auka við. Mér þykir verst að hæstv. fjmrh. er ekki staddur í salnum, en ég hefði gjarnan viljað spyrja hann að því hvort það væri svo í raun og veru að þetta væri hans skoðun, hvort þetta væri allt í einu orðið leiðarljós Sjálfstfl. í sambandi við fjármálin, að auka á fjárlögum markaða tekjustofna til þess að fjármagna hina ýmsu þætti sem þar er um að ræða. Sem sagt, ég geri ekki ráð fyrir að neinn þm. sé andvigur því að stuðla að aukinni umferðarmenningu og auknum vörnum gegn umferðarslysum. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það mætti ýmislegt gera í skipulagi umferðarmála án þess að það kostaði mjög aukin útgjöld hjá ríkissjóði, með því að samræma betur en nú er þá aðila undir einum hatti sem starfa að umferðarmálum og auknum slysavörnum. Ég er þeirrar skoðunar að það séu allt of margir aðilar sem um þessi mál fjalla og auk þess að leiða af sér skipulagsleysi, þá leiði það af sér að það er meira og minna um það í sambandi við upplýsingar um umferðarmenningu að tvíverknaður eigi sér stað hjá þessum mörgu aðilum. Það kemur fram í áliti minni hl. allshn, að umsagnir frá aðilum eins og Landssambandi vörubifreiðastjóra beri það með sér að verði horfið að þessu ráði, þá hljóti það að þýða - a.m.k. gera þeir ráð fyrir - að það hljóti að þýða hækkun iðgjalda til tryggingafélaganna. Nú eru ekki nema nokkrir dagar síðan tryggingargjöld á bifreiðum voru hækkuð, held ég um 70% frá því sem var. Ef samþykkt þessa frv. á enn að auka á það sem bifreiðaeigendum verður gert að greiða í tryggingar, þá sýnist mér vera stigið æðistórt skref til skattlagningar á eigendur bifreiða í þessu landi. Ég held að það sé enginn vafi á því að nokkur hluti af þeirri iðgjaldahækkun, sem tryggingafélögin fengu heimild fyrir nú fyrir nokkrum dögum, var óþarfur. Það er enginn vafi á því. Ef á að fara nú inn á þessa braut með lagasetningu, a.m.k. auka möguleikana, að þeir séu fyrir hendi til enn þá frekari skattlagningar í gegnum þetta kerfi á bifreiðaeigendur, í gegnum tryggingafélögin, þá held ég a.m.k. að það sé nú þegar nóg að gert og ekki á bætandi með lagasetningu eins og hér er lagt til að gert verði, auk þess sem ég a.m.k. tel að það geti verið mjög varhugavert að ganga öllu lengra í því að auka markaða tekjustofna á fjárl. Það er miklu eðlilegra að fyrir þessum fjármunum til Umferðarráðs, ef menn eru um það sammála að nauðsynlegt sé að það fái þessa fjármuni, þá er miklu eðlilegra að það sé séð fyrir því máli gegnum fjárlög að fjárveitingavaldið ákveði það hverju sinni hversu miklu skuli varið til þessara mála, heldur en hér sé um að ræða markaða tekjustofna. Af því að hæstv. fjmrh. er nú genginn í salinn sem ekki er of títt a.m.k., svo að ekki sé meira sagt þá vil ég ítreka þá spurningu til hæstv. fjmrh. hvort það sé virkilega svo að það sé nú orðin stefna Sjálfstfl. og hæstv. fjmrh. í fjármálum ríkisins að auka markaða tekjustofna á fjárl. frá því sem þeir nú eru. Ég hef talið og mér hefur skilist að það væri stefna Sjálfstfl. að draga heldur úr eyrnamerkingum á fjárveitingum í mörkuðum tekjustofnum. En ef þessi er orðin raunin á, þá er það ekki eina dæmið líklega um að Sjálfstfl. þurfi vist á heilsuhæli, eins og einn hv. þm. flokksins orðaði það í Ed. Alþ. Þá eru að koma upp fleiri dæmi um það að hv. þm. Sjálfstfl. og foringjarnir í fjármálum þess flokks í sambandi við ríkisfjármál séu komnir svo langt út fyrir þá mörkuðu línu flokksins upphaflega að það sé ástæða til þess, kannske jafnvel fyrir stjórnarandstæðinga, að gera tilraun til þess að leiða þá á rétta braut. Það á auðvitað að vera í og með verkefni stjórnarandstöðu að gera hæstv. ráðh., hverjum sem þeir eru og á hverjum tíma, grein fyrir því, ef þeir villast á leiðinni, og gera tilraun til þess að koma þeim á rétt skrið í þeim efnum. En ég trúi því varla með tilliti til þess, sem á undan hefur gengið, að t.d. hæstv. fjmrh. greiði þessu frv. atkv. eins og það er. Þá hefur eitthvað meira en lítið breyst í stefnunni. Ég vænti þess að áður en atkv. verða greidd um þetta hér í hv. d., þá fái ég a.m.k. leiðarljósið hjá hæstv. fjmrh., hvað það er sem hefur breyst og hvort hann ætlar sjálfur að leggja út á þá braut að fjölga mörkuðum tekjustofnum á fjárl. frá því sem nú er. Ef þetta verður gert í þessu tilviki með þessu frv. og þessu málefni, þá er enginn vafi á því að það er fjöldinn allur af málefnum og málaflokkum sem ekkert síður ættu rétt til þess að fá markaðar á fjárl. tekjur heldur en þetta, þannig að það kæmi meira á eftir.



Herra forseti. Aðeins örlítið innlegg í þær umr. sem hér hafa farið fram um þetta mál. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson tók hér dæmi áðan um stríðsfreigátur. Það er nú því miður svo að það ber allt of mikið á því að menn vilji vera með vinsælum þætti í ákveðnu máli, en gegn hinum óvinsæla þætti þar sem þættirnir fara báðir saman. Menn vilja vera með eflingu einhvers ákveðins málefnis, en vilja alls ekki standa að tekjuöflun fyrir viðkomandi málefni. Það hefur komið fram í þessum umr. af hálfu minni hl. að menn telja að Umferðarráði beri að starfa og hafa starfsfé og það beri að veita Umferðarráði nægar tekjur á fjárl., en ekki eftir þessum leiðum. Jafnframt hefur það komið fram að með því að fara þessa leið mundu gjöldin á bifreiðaeigendur hækka. Ég geng út frá þeirri forsendu sem vísri að menn meti störf Umferðarráðs og að þau beri árangur. Ef við tryðum því ekki, þá væri engin forsenda til fyrir auknu framlagi til ráðsins. En þá er það spurning hvort á heldur að leggja á gjöld til Umferðarráðs eftir þeirri leið að leggja þau á bifreiðaeigendur í landinu eða fara þá leið að leggja þau á hinn almenna skattborgara án tillits til þess hvort hann greiðir gjöld af bifreiðum eða ekki. Það kom hér fram í sambandi við hækkun iðgjalda nú í vor hjá hv. 5. þm. Vestf., sem hér talaði á undan mér, að hækkunin í vor væri óþörf að allmiklu leyti. Í þessu sambandi vil ég segja það, að hann virðist hafa fyllri upplýsingar um þetta heldur en allshn. hafði. Hún hafði ekki í höndum nein gögn þannig að hún gæti lagt mat á gerðir verðlagsnefndar. Verðlagsnefnd varð að kröfum tryggingafélaganna. Ég veit að hún varð ekki við þeim að nálægt því öllu leyti né hvort það hefur verið rétt mat eða ekki. En ég vil leggja áherslu á það fyrst og fremst, og þess vegna kom ég hingað upp, að aukið fé til Umferðarráðs þýðir ekki endilega aukna skattheimtu. Verðlagsnefnd hlýtur í ákvörðunum sínum að meta hve hækkunin er mikil miðað við þau tjón sem verða á næstliðnu ári. Og ef aukið starf Umferðarráðs leiðir til þess að tjónin verði færri og minni, þá þýðir þetta ekki aukna skattheimtu. Á þetta eitt vildi ég leggja áherslu.



Herra forseti. Mér fannst þetta nú langsótt röksemd hjá hv. þm. Sighvati Björgvinssyni með freigáturnar. Honum vex þetta mál mjög í augum sýnilega. Hann hefði átt að minnast þess að um daginn var til umr. einmitt hugmynd um að afla fjár til Landhelgisgæslunnar og þá höfðu menn eitt og annað við þá hugmynd að athuga. M.a. fór svo að menn fá líklega kauphækkun út á það þegar öll kurl koma til grafar. Ég hef hið besta traust á hv. fjvn. Alþ. Það má ekki skilja orð mín öðruvísi. Ég held að það sé allt í lagi að létta af henni því erfiði að meta þarfir Umferðarráðs, og ég held að það sé líka allt í lagi að létta Umferðarráði af ríkiskassanum og þar með úr vösum almennings og láta vátryggingafélögin fóðra Umferðarráðið. Það er nú þegar að þessu nokkurt fordæmi, því að eitt tryggingafélag, Samvinnutryggingar, ver talsverðu fé til umferðarslysavarna. Þær hafa á sínum snærum eitthvað sem heitir klúbbarnir Öruggur akstur. Ég er alveg viss um t.d. að hv. 5. þm. Vestf., sem er ákaflega viljugur og duglegur félagsmálamaður, bæði bindindismaður, þingflokksformaður og ég veit ekki hvað og hvað, ætti sér virkilega góða daga í slíkum klúbbi.

Fjmrh. (Matthías Á. Mathiesen) Hæstv. forseti. Frv. það, sem hér er til umr., um kjarasamninga Bandalags starfsmanna ríkis og bæja fjallar um veigamiklar breytingar á gildandi lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Helstu breytingar, sem í frv. felast, eru að lagt er til að Bandalagið fái takmarkaðan verkfallsrétt við gerð aðalkjarasamnings og jafnframt falli niður þau sjálfvirku tengsl sem verið hafa milli kjarasamninga Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og fjmrh. og kjarasamninga heildaraðila almenna vinnumarkaðarins. Ríkisstj. ákvað í okt. s.l. að hefja viðræður við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og Bandalag háskólamanna um verkfallsréttarmálið til að kanna hvort unnt yrði að finna samkomulagsgrundvöll er allir aðilar gætu sætt sig við. Eftir langvarandi og ítarlegar viðræður aðila náðist samkomulag milli viðræðunefndar ríkissjóðs og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja frá 1. apríl s.l. um nýjan aðalkjarasamning og samkomulagsdrög um verkfallsrétt o.fl. í 18 liðum. Ríkisstj. samþykkti þessi drög fyrir sitt leyti og ákvað að láta semja lagafrv. það, er hér liggur fyrir, á grundvelli þeirra, enda var meginsjónarmiðum hennar um takmörkun og form verkfallsréttarins til skila haldið í drögunum. Helstu efnisatriði samkomulagsdraganna, sem frv. þetta er byggt á, eru eftirfarandi: Í 1. gr. samkomulagsins er ákvæði þess efnis að fram fari endurskoðun á lögum um réttindi og skyldur, æviráðning verði þrengd frá því sem nú er, en þeir, sem þegar hafi æviráðningu, haldi henni. í þessu sambandi vil ég taka fram að samkv. dómi Hæstaréttar frá 12. des. 1974 hafa stjórnvöld nokkuð frjálsar hendur um að ráða starfsfólk með gagnkvæmum uppsagnarfresti. Sú almenna skoðun, að allir ríkisstarfsmenn hafi æviráðningu eða æviráðningarrétt, er því á misskilningi byggð. Í 2. gr. er kveðið á um að stefnt skuli að því að ný kjarasamningalög taki gildi frá og með 1. júlí 1977 að því er aðalkjarasamning varðar og megi segja honum upp miðað við þann dag. Verkfallsheimild fylgi nýjum aðalkjarasamningi sem gerður er eftir það. Ákvæði um sérkjarasamninga taki þó gildi þegar í stað og ákvæði frv. til bráðabirgða eru í samræmi við þetta. Í 3. gr. samkomulagsins, sbr. 7. gr. frv., er fjallað um gildissvið aðalkjarasamnings og sérkjarasamninga. Gildissvið aðalkjarasamnings er víkkað, en gildissvið sérkjarasamninga þrengt frá því sem nú er. Um aukatekjur og hlunnindi, sem líkt er farið um, skal ákveðið með reglugerð. Í 4. gr., sbr. 8. gr. frv., segir að aðalkjarasamningur skuli gilda skemmst í 24 mánuði, uppsagnarfrestur skuli skemmstur vera þrír mánuðir, lögbundinn endurskoðunarréttur með gerðardómi eða verkfallsrétti fylgi ekki aðalkjarasamningi. Í 5., 6. og 7. gr. samkomulagsins, sbr. 16. gr. frv., er fjallað um meðferð sérkjarasamninga. Þeim fylgir ekki verkfallsréttur og ganga þeir til úrskurðar kjaranefndar ef ekki næst samkomulag milli aðila. Kjaranefnd skipa 5 menn: 3 tilnefndir af Hæstarétti, einn tilnefndur af heildarsamtökum starfsmanna og einn af fjmrh. Verkefni kjaranefndar er nánar tilgreint í VI. kafla frv. 8. gr. fjallar nm samstarfsnefnd sem aðilar skulu beina til einstökum deilumálum. 9. gr. fjallar um verkfallsheimildina og tekið fram að hún nái aðeins til aðalkjarasamnings. Í 10. gr. eru taldir upp þeir einstakir starfsmenn sem óheimilt er að gera verkfall, en þeir eru einkum æðstu embættismenn dómsvalds og ákæruvalds, stjórnsýslu og sáttasemjarar, allir starfsmenn Alþingis, skrifstofu forseta Íslands, forsrn., utanrrn. og ýmsir forstöðumenn ríkisstofnana og staðgenglar þeirra. Þessi upptalning er þó alls ekki tæmandi. Í 14. gr. eru almenn ákvæði um að skylt sé að halda uppi nauðsynlegri öryggisgæslu og heilsugæslu þrátt fyrir verkfall. Sérstök n., kjaradeilunefnd, ákveður hvaða starfsmenn skuli starfa í verkfalli. Kjaradeilunefnd skal skipuð 9 mönnum og er skipunartími n. 4 ár. Formaður skal skipaður af Hæstarétti, tveir kjörnir af Sþ., þrír skipaðir af fjmrh. og þrír valdir af heildarsamtökum launþega. N. getur skipt vinnuskyldu milli starfsmanna, en verkefni hennar er að sjá til þess að verkfall stofni ekki öryggis- og heilsugæsluþjónustu við borgarana í hættu. Ég vil taka það fram að þetta meginmarkmið varð ekki að ágreiningsefni milli aðila, og vil ég sérstaklega benda á grein er formaður Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, Kristján Thorlacius deildarstj., ritaði í síðasta tölublað Ásgarðs, blaðs BSRB, þar sem tekið er fram að það sé stefna Bandalags starfsmanna ríkis og bæja sem leggja beri sérstaka áherslu á að þrátt fyrir verkfall verði haldið uppi nauðsynlegri öryggisgæslu og heilsugæslu. Í 11. gr. draganna segir hvernig ákveða skuli kjör þeirra starfsmanna sem taldir eru upp í 10. gr. Aðalreglan er sú að náist ekki samkomulag um kjör þessara starfsmanna á kjaranefnd að úrskurða þau. Um þetta er fjallað í V. kafla frv. Þó er gert ráð fyrir að kjör hæstaréttardómara, ríkissaksóknara, sáttasemjara ríkisins og þeirra, sem eru utan vébanda heildarsamtaka, verði ákveðin einhliða af kjaranefnd. Í þessu sambandi vil ég taka fram að þar sem margir þeirra, sem taldir eru upp í 10. gr. samkomulagsins, eru utan vébanda Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, þar af margir innan Bandalags háskólamanna, en geta þó orðið félagar í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, var talið rétt að taka upptalninguna upp í lög nr. 38 1954, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, en ekki inn í lagafrv. þetta, sem einungis snýr að Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. Frv. í þessa veru hefur þegar verið samið og liggur fyrir hv. Alþ. í tengslum við þetta frv. Í 1. gr. frv. er tekið fram að lögin taki ekki til hæstaréttardómara, saksóknara ríkisins, ráðh. og bankastarfsmanna, og gildir það þótt þeir séu félagsmenn í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. í 12. gr. draganna segir að boðun verkfalls fari samkv. samþykktum heildarsamtaka. Í 13. gr., sbr. 15. gr. frv., segir að kjaradeila skuli ganga til sáttasemjara ríkisins eigi síðar en mánuði fyrir lok uppsagnarfrests og skuli hann þá kveðja tvo menn með sér að sáttum. Í 14. gr., sbr. III. kafla frv., er ákvæði um framkvæmd verkfalls. Verkfall skal boða með skemmst 15 daga fyrirvara. Verkfall má ekki hefja fyrr en sáttatillaga hefur verið felld. Sáttanefnd skal leggja fram sáttatillögu a.m.k. 5 sólarhringum fyrir lok verkfallsboðunarfrests. Þegar sáttatillaga hefur verið lögð fram getur sáttanefnd frestað verkfalli í allt að 15 daga. Eftir að verkfall er hafið getur sáttanefnd ávallt komið fram miðlunartillögu. Sáttatillaga eða miðlunartillaga telst felld ef yfir 50% greiddra atkv. eru á móti henni, enda hafi yfir 50% atkvæðisbærra ríkisstarfsmanna greitt atkv. Annars telst till. samþykkt. Sáttanefnd stjórnar atkvgr. og talningu og úrskurðar endanlega um öll vafaatriði. Í 16. gr., sbr. IX. kafla frv., eru ákvæði um trúnaðarmenn. Ákvæði frv. um trúnaðarmenn eru efnislega shlj. ákvæðunum í gildandi samningum aðila um réttarstöðu og skyldu trúnaðarmanna. Í 17. gr. draganna, sbr. 45. gr. frv., er fjallað um viðurlagsákvæði. Gert er ráð fyrir að brot geti varðað stöðumissi, sektum eða varðhaldi. Í 18. gr. draganna segir að breytt verði ákvæðum um fjármögnun lífeyrisréttinda lífeyrisþega í hinum verðtryggðu lífeyrissjóðum starfsmanna ríkisins. Lífeyrissjóðirnir verði skyldaðir til að ávaxta 30% af heildarútlánafé sínu í verðtryggðum skuldabréfum ríkissjóðs. Miðað verði við að ríkissjóður ábyrgist og greiði einungis þann hluta lífeyrisins sem lífeyrissjóðir sjálfir geta ekki risið undir með tekjum sínum af vöxtum og verðbótum af ofangreindum verðtryggðum lánum. Gert er ráð fyrir að félmrh. ákveði nánar með reglugerð sambærilegar reglur um lífeyrissjóði starfsmanna sveitarfélaga. Gert er ráð fyrir að lög um lífeyrissjóði opinberra starfsmanna verði endurskoðuð og breytt til samræmis við þetta, a.m.k. að því er varðar þá sjóðfélaga sem eru félagsmenn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og frv. þetta tekur til. Ég hef nú rakið efnisatriði samkomulagsdraganna frá 1. apríl s.l. Eins og fram er komið er lagafrv. það, sem hér liggur fyrir, á þeim byggt og frv. efnislega shlj. drögunum svo langt sem þau ná. Ég tel þó rétt að rekja í stuttu máli efni einstakra kafla frv. Að öðru leyti vísa ég til aths. við frv. I. kafli frv. fjallar um það til hvaða starfsmanna það nál, um fyrirsvar starfsmanna við gerð kjarasamninga og rétt starfsmanna til að verða aðilar að Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. Aðalbreytingin frá I. kafla núgildandi kjarasamninga er sú, að frv. tekur einungis til starfsmanna innan Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og starfsmenn Alþingis geta nú fallið undir lögin ef þeir eru félagar í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. Í II. kafla er fjallað um gildissvið kjarasamninga, uppsögn kjarasamninga, uppsagnarfrest og hvernig ljúka skuli ágreiningi um sérkjarasamninga. Í 17. gr. er ákvæði þess efnis að aðilar kjarasamnings beri fébótaábyrgð á samningsrofum sem þeir sjálfir eða lögmætir fulltrúar þeirra gerast sekir um í störfum sínum fyrir þá og um takmörkun á aðfararheimild í ákveðnum eignum aðila. Grein þessi er efnislega shlj. 8. gr. laga nr. 80 1938, um stéttarfélög og vinnudeilur. Í III. kafla frv. eru ákvæði um verkfallsrétt Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, framkvæmd hans og takmarkanir á honum. Í 4. tl. 20. gr. er sérstaklega tekið fram að samúðarverkföll séu óheimil. Í IV. kafla eru ákvæði um skyldur starfsmanna til að halda uppi nauðsynlegri öryggis- og heilsugæslu, svo og ákvæði um kjaradeilunefnd. Í 2. mgr. 27. gr. er kveðið á um að neiti Bandalagið eða fjmrh. að nefna menn í kjaradeilunefnd, eða menn þeir, sem nefndir hafa verið, neita að starfa, skuli þeir 3 nm., sem kjörnir eru af Alþ. og Hæstarétti, nefna menn í n. þannig að hún verði fullskipuð. V. kafli fjallar um þá einstaka starfsmenn sem óheimilt er að gera verkfall og hvernig ákveða skuli kjör þeirra, og hef ég áður komið að því. VI., VII. og VIII. kafli fjalla um skipan kjaranefndar og starfssvið, um félagsdóm, úrskurðarvald og afskipti hans af deilumálum aðila og um samninganefndir starfsmanna og starfsnefndir og rétt starfsmanna borgar, bæjar- og sveitarstjórna til að fá samningsrétt samkv. lögum, en um þau atriði setur félmrh. reglugerð. Ákvæði þessara kafla eru að mestu leyti óbreytt frá ákvæðum núgildandi kjarasamningalaga um sama efni og þarfnast ekki sérstaklega skýringa. IX. kafli frv. fjallar um trúnaðarmenn, val þeirra, réttindi og skyldur. Ákvæði þessi eru nýmæli í kjarasamningalögum, en byggð á ákvæðum í lögum um stéttarfélög og vinnudeilur frá 1938 og samkomulagi sem gert hefur verið við Starfsmannafélag ríkisstofnana um trúnaðarmenn. Greinarnar skýra sig að öðru leyti sjálfar. Í frv. er gert ráð fyrir að ákvæði þessi taki gildi 1. júlí 1977, sbr. þó ákvæði til bráðabirgða, þar sem segir að ákvæði II. og VI. kafla og VIII. kafla skuli, eftir því sem við á, gilda um sérkjarasamninga sem gerðir verði í framhaldi af aðalkjarasamningi frá 1. apríl s.l. Ef gerð sérkjarasamninga, sem nú stendur yfir, verður ekki lokið fyrir 1. júní n.k., skal kjaranefnd samkv. H. kafla taka deiluna til meðferðar og ljúka úrskurði um ágreiningsefni fyrir 1. júlí n.k. og gildir þá úrskurður hennar sem samningur frá 1. júlí n.k. Aðalkjarasamningi er hins vegar fyrst heimilt að segja upp miðað við 1. júlí 1977, og taka önnur ákvæði laganna gildi í samræmi við það. Kjaradeilunefnd samkv. IV. kafla frv. skal þó skipuð og taka til starfa eigi síðar en 1. jan. 1977. Við Bandalag háskólamanna náðist ekki samkomulag um breytingar á kjarasamningalögunum að þessu sinni og nær frv. því ekki til félagsmanna þess. Lög nr. 46/1973, um kjarasamninga opinberra starfsmanna, og lög nr. 33/1916, um verkfall opinberra starfsmanna, gilda því áfram um félagsmenn BHM. Ástæður fyrir því, að ekki náðist samkomulag við Bandalag háskólamanna, voru einkum þær að þeir töldu sig ekki geta sætt sig við tveggja ára samning án sérstaks endurskoðunarréttar á samningstímanum og töldu upptalningu á þeim, sem undanþegnir eru verkfallsrétti, vera of viðtæka, en auk þess taldi Bandalag háskólamanna nauðsynlegt að fram færi heildarendurskoðun laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins jafnhliða kjarasamningalögunum. Af ríkisvaldsins hálfu er þó fullur vilji til að halda áfram viðræðum við fulltrúa Bandalags háskólamanna og mun verða stefnt að því að finna viðunandi lausn á deilumálum aðila fyrir 1. júlí 1977 er allir geti við unað. Þá munu samningsréttarmál Sambands ísl. bankamanna að öllum líkindum koma til athugunar á næstunni, en frv. þetta tekur ekki til þeirra. Með frv. þessu, ef að lögum verður, er stigið nýtt skref í kjarasamningamálum opinberra starfsmanna. Hér er um að ræða skref er markar þáttaskil í samskiptum ríkisins og BSRB. Krafan um verkfallsrétt er jafngömul samtökum starfsmanna hins opinbera þótt hún hafi ekki verið lögfest að neinu leyti fyrr en gert er ráð fyrir því nú. Af hálfu ríkisvaldsins hefur kröfu um verkfallsrétt jafnan verið mætt með kröfu um sjálfstæðari samningsgerð opinberra starfsmanna og afnámi þeirra sérstöku réttinda sem opinberir starfsmenn hafa haft umfram aðra launþega. Með árunum hefur dregið úr þeirri sérstöðu sem opinberir starfsmenn hafa haft og einkum hefur fólgist í verðtryggðum lífeyri og æviráðningu. Annars vegar hafa aðilar vinnumarkaðarins náð samkomulagi um verðtryggingu lífeyris þeirra launþega sem eru í lífeyrissjóðum innan ASÍ, og hins vegar hafa stjórnvöld í vaxandi mæli ráðið starfsmenn með gagnkvæmum uppsagnarfresti. Með samkomulagi því, sem liggur til grundvallar lagafrv. þessu, er gert ráð fyrir að dregið verði enn úr þeirri sérstöðu sem opinberir starfsmenn hafa haft um ráðningarform og fjármögnun lífeyrisréttinda sinna. Afstaða ríkisstj. til þessa frv. réðst þó ekki síður af því að verkfallsréttur sá, sem það fjallar um, er háður skynsamlegum takmörkunum. Í fyrsta lagi er verkfallsrétturinn einungis á hendi heildarsamtaka til stuðnings kröfum um aðalkjarasamning sem gildir skemmst í tvö ár, en ekki sérkröfur einstakra hópa. Í öðru lagi er óheimilt að hefja verkfall nema áður hafi verið felld sáttatill. í atkvgr. sem a.m.k. helmingur atkvæðisbærra starfsmanna ríkisins hefur tekið þátt í. Í þriðja lagi er verkfallsboðunarfrestur 15 dagar og sáttanefnd hefur heimild til að fresta verkfalli í aðra 15 daga. Öll þessi atriði eiga að tryggja það að ekki sé gripið til verkfallsvopnsins nema að vel yfirveguðu ráði og að undangenginni almennri könnun á vilja starfsmanna þar sem krafist er lýðræðislegrar lágmarksþátttöku. Síðast, en ekki síst er í frv. ákvæði um að tryggja borgurunum nauðsynlega öryggis- og heilsugæsluþjónustu þótt til verkfalls komi. Eins og ég gat um áðan, áttu sér stað ítarlegar viðræður í vetur og vor við fulltrúa Bandalags starfsmanna ríkis og bæja um mál þetta, og að lokum tókst fullt samkomulag. Mörgum mun sjálfsagt óa við því skrefi sem ætlað er að stiga með þessu lagafrv. ef að lögum verður. En ég leyfi mér að vona að það skref sé í rétta átt og verði bæði opinberum starfsmönnum og ríkisvaldinu og þjóðinni allri til heilla. Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að leggja til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég mun flytja mjög stutta ræðu um þetta stóra mál. Hún er aðeins til þess að gera grein fyrir því að ég hef gengið frá brtt. sem mig langar til að biðja hv. fjhn.-menn að gera svo vel að hafa í huga við meðferð málsins nú fyrir 2. umr. Ég skýri frá þessu nú við 1. umr. til þess eins að spara tíma þingsins. Ég held að það geti verið hagkvæm vinnubrögð að slík till. komi strax til athugunar hv. nefndar. Þessi till. mín er við 24. gr. frv., 1. mgr. hennar, og hljóðar svo: „Í stað orðanna „helmingur atkvæðisbærra ríkisstarfsmanna“ komi: 3/4 atkvæðisbærra ríkisstarfsmanna. - Til vara: 65% atkvæðisbærra ríkisstarfsmanna.“ Sú hugsun, sem liggur að baki þessari till. minni, er hugsun sem áreiðanlega hefur leitað á marga árum saman. Þegar til deilna kemur á vinnumarkaði, þá er það því miður oft svo að þar taka of fáir ákvarðanir fyrir of marga. Ég velt að forustumönnum launþegasamtaka er það mikið kappsmái að bæta kjör meðlima sinna samtaka, og það er að sjálfsögðu viðleitni sem ber að stuðla að að takist. Ég er þeirrar skoðunar að hún nái bestum árangri með því að stuðla að því að launþegarnir sjálfir hugsi um kjör sín og taki þátt í að ákveða þau, m.a. með því að ganga út frá því að einstakir félagsmenn taki í ríkara mæli heldur en nú er í ýmsum samtökum þátt í ákvörðun um hugsanlega vinnustöðvun, svo afdrifarík aðgerð sem það kann að vera. Þess vegna er þessi till. mín fram borin, og leyfi ég mér að benda hv. fjh.- og viðskn. á að þessi till. liggur fyrir hv. deild.



Herra forseti. Ég vil þegar við 1. umr. þessa máls lýsa yfir stuðningi þingflokks míns, þingflokks Alþfl., við framgang þessa frv. á þessu þingi. Ég tel mjög ánægjulegt að samkomulag skuli hafa tekist milli hæstv. ríkisstj. annars vegar og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja hins vegar um lausn á ævagömlu deilumáli milli opinberra starfsmanna og ríkisvaldsins. Ég fagna því mjög að slíkt samkomulag skuli hafa tekist, en þetta frv. er byggt á því samkomulagi sem náðist. Ég hygg að báðir eigi þar þökk skilið fyrir góða og drengilega framgöngu til lausnar á málinu, bæði hæstv. ríkisstj. og forustumenn opinberra starfsmanna. Ég læt í ljós von um að áframhaldandi viðræður milli ríkisstj. annars vegar og Bandalags háskólamanna hins vegar leiði einnig til samkomulags milli þessara aðila sem geti síðan orðið grundvöllur að lagasetningu um þetta efni. Till. sú, sem hv. síðasti ræðumaður nefndi, mun að sjálfsögðu verða athuguð í fjh.- og viðskn. sem ég á sæti í.



Herra forseti. Ég vil þegar við 1. umr. þessa máls lýsa stuðningi víð þá niðurstöðu sem þar með er fengin af löngu starfi samninganefnda ríkisins og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja að koma samskiptum þessara aðila á nýjan og að beggja dómi heppilegri og heillavænlegri grundvöll en hingað til hefur verið fyrir hendi. Þetta samkomulag er í sjálfu sér að mínum dómi ánægjuefni þótt vera megi auðvitað að á báða bóga séu uppi mismunandi skoðanir á tilteknum atriðum. Ég vil einnig segja við þetta tækifæri að ég tel það hina einu réttu stefnu í kjaramálum opinberra starfsmanna, hina einu heillavænlegu stefnu fyrir kjör þeirra og aðstöðu að kjör þeirra séu metin og aðstaða þeirra mörkuð sem næst því sem er á svokölluðum frjálsum vinnumarkaði, þ.e.a.s. vinnumarkaði utan stofnana og fyrirtækja ríkisins. Það þýðir ekki að loka augum fyrir því að ákveðinn munur, sem þar hefur ríkt, hefur orðið til þess að valda nokkurri tortryggni, ég býst við á báða bóga, og þannig orðið til þess að torvelda viðleitni tveggja stórra launþegahópa að koma málum sínum í ákjósanlegt horf. Ég vil láta í ljós þá von að þessi grundvöllur, sem hér liggur fyrir, verði stórt skref í áttina til þess að launþegahreyfing Íslands, hvort sem er hjá opinberum aðilum eða einkaaðilum, geti orðið samstiga og samhent í kjarabaráttu sinni fremur hér eftir en tekist hefur hingað til.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, varðar breyt. á l. nr. 46 frá 24. maí 1973, um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Í rauninni er frv. þetta til komið vegna breytinga þeirra á samningsréttarmálum Bandalags starfsmanna ríkis og bæja sem gert er ráð fyrir í frv. því sem ég mælti fyrir áðan. Eins og ég gat um í framsöguræðu minni fyrir því frv. náðist ekki samkomulag við Bandalag háskólamanna um breytingar á gildandi kjarasamningalögum að því er félagsmenn þeirra varðar, og munu því l. nr. 46/1973, um kjarasamninga opinberra starfsmanna, gilda áfram um félagsmenn Bandalags háskólamanna og Læknafélags Íslands. Með þessu frv. er lögð til sú ein breyt. á l. nr. 46/1973 að félagsmenn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja falli ekki lengur undir þá löggjöf. Ég legg svo til, virðulegi forseti, að frv. þessu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Frv. þetta er til breyt. á l. um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 38/1954 og er flutt í tengslum við frv. það sem mælt var fyrir hér fyrir skömmu um kjarasamninga Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, og er það einnig byggt á þeim samkomulagsdrögum sem liggja til grundvallar því frv. Í 10. gr. þeirra samkomulagsdraga var gert ráð fyrir því að starfsmönnum, er skipa tiltekin störf, skuli óheimilt að gera verkfall. Hér er um að ræða ýmsa embættismenn og tiltekið starfsfólk við dómgæslu og löggæslu og stjórnsýslu, saksóknara ríkisins og. fulltrúa hans, svo og starfsmenn sáttasemjara, alla starfsmenn Alþingis, forsetaembættis, forsrn., utanrrn. og ýmsa forstöðumenn ríkisstofnana og staðgengla þeirra. Þessi upptalning er þó ekki tæmandi. Stór hluti þeirra stöðuheita, sem upp eru. talin í frv., eru nú skipuð mönnum sem eru utan vébanda Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og upptalning á þeim á því ekki heima í frv. til I. um kjarasamninga Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Þessar stöður allar er þó nauðsynlegt að undanþiggja verkfallsrétti með lögum þar sem allir ríkisstarfsmenn geta orðið félagar í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. Eðlilegt þykir að þessi ákvæði séu bundin í lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins þar sem þau taka til allra ríkisstarfsmanna án tillits til aðildar þeirra að starfsmannafélögum og heildarsamtökum. Um frv. að öðru leyti leyfi ég mér að vísa til aths. með því. Ég legg svo til, virðulegi forseti, að frv. þessu verði vísað að lokinni þessari umr. til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Með frv. því, sem hér liggur fyrir, er lagt til að lögbundin þóknun til innheimtumanna ríkissjóðs fyrir innheimtu ríkissjóðstekna verði felld niður, en þeim verði þess í stað ákveðin laun fyrir þessi störf með reglugerð. Er efni frv. þessa hliðstætt 3. mgr. 7. gr. frv. til l. um kjarasamninga Bandalags starfsmanna ríkis og bæja er nú liggur fyrir þinginu. Þeir innheimtumenn, sem frv. þetta nær til, eru bæjarfógetar, sýslumenn, lögreglustjórarnir í Reykjavík, á Keflavíkurflugvelli, í Hafnarhreppi, tollstjórinn, yfirborgardómarinn, yfirborgarfógetinn og yfirsakadómarinn í Reykjavík. Núverandi skipan á greiðslum fyrri innheimtu er sú að innheimtumenn fá ákveðinn hundraðshluta af því sem þeir innheimta og fer hann stiglækkandi eftir því sem upphæðirnar eru hærri. Þannig greiðast nú t.d. 1% innheimtulaun fyrir fyrstu 200 þús. kr. sem innheimtar eru, en 1/40/00 af því sem innheimtist umfram 10 millj. kr. Samkv. núgildandi reglum eru innheimtulaun hins vegar á engan hátt miðuð við það hversu mikið fé innheimtumenn hafa til innheimtu eða hversu háan hundraðshluta af því fé tekst að innheimta. Innheimti tveir innheimtumenn því jafnmargar krónur fá þeir nú jafnhá innheimtulaun enda þótt annar þeirra hafi innheimt allt það sem til innheimtu var hjá honum, en hinum hafi aðeins tekist að innheimta helming af því sem á var lagt í hans umdæmi. Laun innheimtumanna hafa því fram að þessu ráðist af því hversu stór umdæmi þeirra eru, en hlutfallslegur árangur við innheimtuna hefur ekki verið metinn sem skyldi. Hafa innheimtumenn í stærstu umdæmunum því haft óeðlilega mikil innheimtulaun, en innheimtumenn í hinum smærri hafa lítið borið úr býtum, enda þótt þeir næðu mjög góðum árangri við innheimtu. Með bréfi, dags. 27. okt. 1971, skipaði þáv. fjmrh. n. til að gera till. um breytt fyrirkomulag á greiðslu aukatekna sýslumanna, bæjarfógeta og sambærilegra embættismanna. Nm. voru þeir Baldur Möller ráðuneytisstjóri, Björn Fr. Björnsson sýslumaður, Björn Hermannsson, nú tollstjóri, og Sigurgeir Jónsson bæjarfógeti. Skilaði n. till. sínum 19. júní 1972 og gerði till. um allróttækar breytingar á núv. aukatekjureglum. Till. n. miðuðu að því að gera innheimtulaunakerfið að hvata til bætts innheimtuárangurs jafnframt því að jafna hlut innheimtumanna frá því sem verið hefur. Þykir eðlilegt að nýjar reglur um innheimtulaun þessara embættismanna verði settar með reglugerð. Bæði er það í samræmi við 3. mgr. 7. gr. frv. um kjarasamninga Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og eins í samræmi við það að föst laun sýslumanna eru nú ákveðin einhliða af ráðh. í samræmi við ákvæði 2. mgr. 4. gr. l. nr. 46/1973. Virðist því eðlilegt að ákvörðunarvald um önnur kjör þeirra verði einnig í höndum ráðh. svo að unnt sé að ná heildarsamræmi við ákvörðun kjara þessa hóps ríkisstarfsmanna. Þau meginatriði sem taka verður tillit til við setningu reglugerðar um aukatekjur innheimtumanna ríkissjóðs, eru annars vegar að útgjöld ríkissjóðs vegna greiðslna innheimtulauna aukist ekki frá því sem nú er og hins vegar að innheimtulaunin verði innheimtumönnum virkur hvati til bætts innheimtuárangurs, en því marki má ná með því að tengja fjárhæð innheimtulauna þeim hundraðshluta af álögðum gjöldum sem innheimtist árlega hjá hverjum manni. Þá er eðlilegt að stefna að því með reglugerðinni að mest sé greitt fyrir þau gjöld sem erfiðust eru í innheimtu, en minna og jafnvel ekkert fyrir hin auðveldustu þeirra, t.d. eins og tolla. Virðulegi forseti. Ég leyfi mér svo að leggja til að frv. þessu verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.

Magnús T. Ólafsson Hæstv. forseti. Ég vil leyfa mér að vekja athygli hæstv. forseta á því að í upphafi fundar síðdegis tók hún af dagskrá 1. dagskrármálið svo að það verður að setja nýjan fund í kvöld að loknum þessum fundi.



Út af þessari aths. er mér ljóst að ég vakti sérstaka athygli á því að þetta mál yrði ekki til umr. á dagfundinum í dag með því að segja að málið væri tekið út af dagskrá þar til síðar á fundinum. Slíkt er ekki óalgengt, enda forseta heimilt samkvæmt þingsköpum að breyta röð mála.

Magnús T. Ólafsson Hæstv. forseti. Ég vil vekja enn athygli hæstv. forseta á því að mál er ekki hægt að taka inn og út af dagskrá á sama fundi. Ef mál einu sinni er tekið út af dagskrá, þá á það ekki afturkvæmt á dagskrá fyrr en á öðrum fundi. Þetta er ein af undirstöðureglum fundarskapa Alþingis.



Út af þessum ummælum vil ég taka fram að ég man eftir því á mínum alllanga þingferli, að þetta er nokkuð algeng málvenja forseta, en ef menn eru ekki á einu máli um að hér sé rétt að farið, þá mun ég nú taka út af dagskránni 1., 2., 6., 16., 19. og 22. dagskrármálið og boða nýjan fund strax að loknum þessum fundi.