Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (EystJ): Ég vil taka það fram, að eins og allir sjá, þá eru þessir listar bornir fram af öllum flokkum þingsins, og flokkarnir hafa fulltrúa á listunum í hlutfalli við styrkleika sinn. Samkv. venju, sem áður mun hafa þekkzt í sambandi við slíkar kosningar, vil ég láta það í ljós og vænti, að enginn mæli á móti því, að varamenn skuli kallaðir inn til þess að sitja fyrir aðalmennina í sömu hlutföllum og flokkafulltrúar eru kjörnir á aðallistanum. Ef enginn mælir á móti því, verður sá háttur á hafður, og fyrir því munu æðimörg fordæmi.

Forseti (EystJ): Ég vil benda á, að það sýnist fara vel á því, að 3. mál á dagskránni sé einnig rætt í leiðinni, og verður síður en svo við því amazt af hálfu forseta, að sá háttur verði á hafður.



Herra forseti. Með þáltill. þeirri, sem hér liggur fyrir, er lagt til, að Alþ. heimili ríkisstj. að fullgilda samninga þá um viðskipti milli Íslands og Efnahagsbandalags Evrópu og Íslands og Kola- og stálbandalags Evrópu, sem undirritaðir voru 22. júlí á s.l. ári. Með þessari þáltill. hefur verið útbýtt hér á Alþ. samningum þessum og ítarlegri grg. um gang samningaviðræðnanna og skýringum á öllum helztu ákvæðum þessara samninga. Nauðsynlegt er, að samþykki Alþ. komi til varðandi fullgildingu þessara samninga, þar sem í þeim eru skuldbindandi ákvæði um lækkun og afnám tolla á ýmsum innfluttum vörum frá löndum Efnahagsbandalagsins. Meginatriðin í samningunum við Efnahagsbandalagið eru þessi: 1. Innfluttar iðnaðarvörur frá löndum Efnahagsbandalagsins skulu njóta sömu tollfríðinda hér á landi og áður hafði verið samið fyrir vörur frá EFTA-löndum. 2. Sams konar tollfríðindi fær Ísland í löndum Efnahagsbandalagsins fyrir hliðstæðar íslenzkar iðnaðarvörur, sem fluttar eru út til landa handalagsins. 3. Ísland fær auk þess viss tollfríðindi fyrir tilteknar íslenzkar sjávarafurðir, sem fluttar eru út til bandalagslandanna, en þó eru þau skilyrði varðandi þessi réttindi, að bandalagið getur frestað framkvæmd á þeim, telji það, að ekki hafi fengizt viðunandi lausn á þeim efnahagslegu erfiðleikum, sem hljótast af ráðstöfunum Íslands varðandi fiskveiðiréttindi. Eins og kunnugt er, voru innflutningstollar hér á landi lækkaðir um 30% samkv. EFTA samningnum á þeim iðnaðarvörum, sem sá samningur náði til. Þeir tollar lækka síðan samkv. áætlun og falla niður í ársbyrjun 1980. Sami háttur verður nú hafður á um hliðstæðar vörur frá Efnahagshandalagslöndunum, þ.e.a.s. fyrst er um að ræða 30% tollalækkun og síðan fylgja vörur frá þessum löndum sömu tollalækkunaráætluninni og samið hafði verið um við EFTA-löndin. Lækkun innflutningstolla á íslenzkum iðnaðarvörum í Efnahagsbandalagslöndunum fer hins vegar fram í 5 áföngum á rúmum 4 árum. Í grg. þeirri, sem fylgir með þáltill., er skýrt allítarlega frá gangi samningaviðræðnanna. Þær hófust 24. nóv. 1970, þegar þáv. viðskrh., Gylfi Þ. Gíslason, gerði ráðherraráði bandalagsins grein fyrir grundvallarsjónarmiðum íslenzku ríkisstj. til væntanlegra samninga Íslands við bandalagið. Samningaviðræðunum lauk svo 22. júlí á s.l. ári í Brüssel með undirskrift samninganna af beggja hálfu. Eins og greinilega kemur fram í grg. þeirri, sem fylgir með þáltill., voru það einkum tvö atriði, sem erfiðleikum ollu í samningagerðinni. Hið fyrra var að fá bandalagið til að viðurkenna, að nauðsynlegt væri af Íslands hálfu að fá tollfríðindi fyrir sjávarafurðir, ef nokkurt teljandi gagn ætti að verða af samningunum fyrir Ísland. Í þeim efnum bentu samningamenn okkar ítrekað á það, að óhugsandi væri að ná nokkru jafnræði í samningagerðinni, ef tollréttindin ættu einvörðungu að ná til iðnaðarvara á báðar hliðar. Útflutningur iðnaðarvara frá Íslandi til bandalagsins er lítill, en hins vegar er útflutningur bandalagslandanna mikill á iðnaðarvörum hingað til Íslands. Þessa staðreynd viðurkenndu samningamenn bandalagsins tiltölulega fljótlega í viðræðunum, en það tók þó langan tíma að fá ráðamenn bandalagsins til að viðurkenna þessa staðreynd á raunhæfan hátt við samningagerð. Að því kom þó að lokum, að mikilvægur árangur náðist á þessu sviði. Annað meginvandamálið, sem við var að glíma í samningagerðinni, var krafa bandalagsins um að binda saman fiskveiðiréttindi bandalagslandanna hér á Íslandsmiðum og almenn viðskiptaréttindi á milli samningsaðila. Lengst af var það bein krafa bandalagsins, að ekki yrðu skert fiskveiðiréttindi bandalagslandanna við Ísland frá því, sem þau voru fyrir útfærslu fiskveiðilandhelginnar 1. sept. 1972, ef tollfríðindi ætti að veita fyrir íslenzkar sjávarafurðir í löndum bandalagsins. Þessum kröfum handalagsins tókst þó að fá breytt í verulegum atriðum, þó að því miður tækist ekki að hnekkja þeim kröfum að fullu. Eins og gengið var frá samningunum að lokum, getur bandalagið ákveðið, að Ísland njóti ekki þeirra tollfríðinda fyrir útfluttar sjávarafurðir, sem ráðgerð eru í samningunum, telji bandalagið, að lönd þess hafi ekki fengið viðunandi lausn á efnahagserfiðleikum sínum vegna ráðstafana Íslands í fiskveiðiréttarmálum. Þessi fyrirvari bandalagsins er auðvitað mjög andstæður hagsmunum okkar, þar sem meginhluti okkar útflutnings til bandalagsins er sjávarafurðir. Við undirskrift samningsins í Brüssel 22. júlí s.l. var það skýrt tekið fram af Íslands hálfu, að ef þessi fyrirvari yrði látinn koma til framkvæmda, væri framtíð samningsins í hættu. Ég skal nú með nokkrum orðum gera grein fyrir gildi samninganna fyrir Ísland. Þau ákvæði samninganna, sem eru föst og alveg fullákveðin, eru um lækkun tolla og afnám tolla í bandalagslöndunum á iðnaðarvörum frá Íslandi. Þessi tollalækkun nær til eftirfarandi iðnaðarvara: Þar er um að ræða kísilgúr, en á honum er nú mjög lítill tollur eða aðeins 0.5%, en hann á að falla niður samkv. samningnum. Þá er kasein, en tollur á því er 10%, loðskinn sútuð, tollur á þeim er 4.5%, og loðskinnavörur, tollar á þeim eru 7–9.5%, pappaöskjur, tollur á þeim er 15%, fiskilínur, en á þeim er 13% tollur, fiskinet, á þeim er 13.5% tollur, ullarpeysur, á þeim er tollur, sem nemur 10.5–18%, ullarteppi, á þeim er 14% tollur, ál en á því er 7% tollur, og vélar til matvælaiðnaðar, en á þeim er 5% tollur. Tollur af þessum iðnaðarvarningi á að falla niður samkv. samningunum á þeim ákvörðunardögum, sem þar eru settir. Sé litið á útflutning okkar á þessum iðnaðarvörum til Efnahagsbandalagslandanna á árunum 1970 og 1971, en sérstakar töflur eru birtar yfir þennan útflutning í grg., sem fylgir till., þá kemur í ljós, að útflutningur þessara vara frá Íslandi á þessum árum var ekki mikill. Árið 1970 nam útflutningur þessara vara til bandalagslandanna 107.1 millj. kr., en árið 1971 100.3 millj. kr., en þá er ekki andvirði kísilgúrs eða áls þar talið með. Á þessum árum var flutt út héðan ál til bandalagslandanna: árið 1970 fyrir 1349.8 millj. kr. og árið 1971 fyrir 851.5 millj. kr., og kísilgúr var fluttur út árið 1970 fyrir 104.1 millj. og árið 1971 fyrir 115.7 millj. kr. En eins og ég sagði áður, er tollur á kísilgúr mjög lítill, svo að þar er ekki um stóran ávinning að ræða. Hins vegar er tollurinn á áli 7%, og munar auðvitað tiltölulega mest um það í þessum samningum, þar sem sá útflutningur er langsamlega mestur inn á bandalagssvæðið. Það verður því að segja eins og það er, að hagnaður okkar samkv. þessum samningum af útfluttum iðnaðarvörum, almennum iðnaðarvörum, til bandalagslandanna, er ekki ýkjamikill, eins og þessi útflutningur hefur verið. En hér er þó um þýðingarmikil réttindi að ræða, - réttindi, sem vissulega geta þýtt miklu meira fyrir okkur á komandi árum, því að afnám tollanna getur að sjálfsögðu lyft undir aukinn útflutning þessara vara, og svo geta einnig komið til nýjar útflutningsvörur, og vitum við um, að í mörgum tilfellum hefur einmitt ýmislegt bent til þess, að um útflutning á slíkum vörum gæti orðið að ræða, ef innflutningstollurinn í bandalagslöndunum yrði afnuminn. Eins og nú standa sakir, fer meginhlutinn af okkar útfluttu iðnaðarvörum á Bandaríkjamarkað og Rússlandsmarkað, og það eru þýðingarmestu markaðir fyrir okkar iðnaðarvörur, eins og sakir standa. En það er rétt að undirstrika það, að þótt við höfum ekki beinan hagnað af niðurfellingu þessara tolla, svo að verulegum fjárhæðum nemi, eins og sakir standa, þá er hér um mikilvæg réttindi að ræða, sem skapa okkur nýja möguleika, sem e.t.v. gætu orðið okkur á komandi árum þýðingarmikil réttindi og gætu lyft hér undir vissa iðnaðarframleiðslu til útflutnings. Útflutningur okkar á sjávarafurðum til bandalagslandanna hefur hins vegar verið miklum mun meiri, og í sjálfu sér eru þau réttindi, sem samið var um í þessum samningum varðandi útflutning á sjávarafurðum, miklu þýðingarmeiri fyrir okkar utanríkisverzlun, eins og nú standa sakir. Þær sjávarafurðir, sem mundu njóta tollfríðinda samkv. samningnum, eru aðallega þessar: Hvalkjöt, en á því er nú 10% innflutningstollur í löndum bandalagsins, fryst fiskflök, en tollur á þeim er 15%, lifur, hrogn og svil, ný, fryst eða kæld, en á þessum vörum er 10% innflutningstollur, en lifur, hrogn og svil, söltuð, þurrkuð eða reykt, á þeim er 11% innflutningstollur. Á öllum þessum vörum mundi tollurinn falla niður að fullu, þegar samningarnir eru að fullu komnir til framkvæmda. Þá er um að ræða rækjur, nýjar, frystar, saltaðar eða í saltlegi eða soðnar í vatni með skel, tollur á þeim er nú 12%. Þá er lýsi, en tollur á því er allt frá því að vera enginn upp í 6%, hann mundi falla niður að öllu, hert feiti og olíur úr fiski og sjávarspendýrum, sá tollur er nú 17–20%, kavíar og kavíareftirlíkingar, tollur á slíkum vörum er 30%, krabbadýr og lindýr, tilreidd eða niðursoðin, á þeim er tollurinn nú 16–20%, og fiskimjöl, þar er tollurinn 2%. Tollur á þessum vörum, sem allar eru þýðingarmiklar útflutningsvörur okkar og við flytjum í talsverðum mæli til bandalagslandanna, mundi samkv. samningnum falla niður að öllu, þegar samningurinn er að fullu kominn til framkvæmda. Þá er einnig gert ráð fyrir verulegri lækkun á tollum í bandalaginu á ýmsum öðrum fisktegundum, eins og ísfiski, og einnig um verulega lækkun á tollum að ræða á niðurlögðum og niðursoðnum sjávarafurðum. Útflutningur okkar til bandalagslandanna á þessum sjávarafurðum var árið 1970 1875.4 millj. kr. og árið 1971 1486.9 millj. kr. Hér er því um mjög þýðingarmikil réttindi að ræða fyrir okkur, eins og sakir standa, og gæti þó auðveldlega veitt okkur enn þá meiri réttindi í framtíðinni, ef útflutningur okkar þróaðist á þá lund, sem vel gæti verið, eftir að tollbreytingin hefði átt sér stað. Sá galli er á, eins og ég vék að áður, varðandi þessi réttindi, sem gert er ráð fyrir okkur til handa í þessum samningum, að við eigum ekki neina fullvissu á, að við verðum þeirra aðnjótandi, vegna þess að af hálfu bandalagsins er tekið fram í samningnum sjálfum, að það geti frestað framkvæmd á þessum réttindakafla samningsins, ef það telur, að lönd bandalagsins hafi ekki fengið viðhlítandi lausn varðandi fiskveiðiréttindi sin og ráðstafanir Íslands í sambandi við útfærslu á okkar fiskveiðilandhelgi. Það er því vissulega mikilvægt atriði fyrir okkur Íslendinga að reyna eins og tök ern á að halda þannig á málinu, að þessi ákvæði í samningunum komi til framkvæmda, að fyrirvaranum verði ekki beitt, við ekki svipt þeim rétti, sem þarna er um að ræða, því að fari svo, þá er ekki um það að villast, eins og málin standa nú, að þá mundi mjög halla á okkur í þessari samningagerð, þar sem lönd bandalagsins fengju þá tollalækkanir hér á landi fyrir fjölmargar innfluttar iðnaðarvörur hingað, á sama tíma sem við fengjum að vísu lækkun á innflutningstollum í bandalagslöndunum fyrir okkar iðnaðarvörur, en þær eru bara tiltölulega fáar og eru seldar þangað fyrir tiltölulega litlar fjárhæðir, eins og sakir standa. Það þarf að sjálfsögðu ekki að taka það fram, að til þess hefur aldrei getað komið og mun aldrei geta komið, að við Íslendingar léðum máls á því að slá af í landhelgismálinu frá mótaðri stefnu okkar til þess að láta undan bandalagslöndunum og til þess á þann hátt að ná okkur í þessi viðskiptalegu réttindi, sem samningurinn annars gerir ráð fyrir. Það höfum við í allri samningagerðinni gert viðsemjendum okkar fyllilega ljóst, að til slíks gæti aldrei komið. Áfram verður að sjálfsögðu af okkar hálfu unnið að því að reyna að tryggja það, eins og hugsanlegt er, að þau réttindi, sem samningurinn gerir ráð fyrir okkur til handa fyrir okkar útfluttu sjávarafurðir, verði framkvæmd, en að bandalagslöndin falli í reynd frá sínum fyrirvara. Það hefur nokkuð borið á því að undanförnu, að einstakir aðilar hér á landi væru órólegir yfir því, að við Íslendingar skyldum ekki þegar hafa staðfest þennan samning, eins og hann liggur fyrir. Ástæðurnar til þess frests eru þær, að það er enn þá unnið að því að reyna að koma í veg fyrir, að þessum fyrirvara verði beitt gegn okkur, því að eins og ég hef sagt, væri samningurinn í rauninni ósanngjarn gagnvart okkur og ekki á neinum jafnréttisgrundvelli, ef fella ætti út í framkvæmd þennan hluta samningsins og eftir ættu að standa aðeins ákvæðin um almennan iðnaðarvarning. Ef við fullgildum þennan samning fyrir næstu mánaðamót, geta ákvæði hans tekið gildi 1. apríl n.k., en við höfum fullan rétt til þess, ef okkur þykir ástæða til, að draga þessa fullgildingu fram eftir árinu, fram í nóvembermánuð. Það er mín skoðun, að í þeim efnum verðum við að fara fyrst og fremst eftir okkar heildarhagsmunum í þessu máli og flana ekki að neinu, því að hér er vissulega um mikið að tefla fyrir okkar útflutningshagsmuni, og það er í rauninni ekkert, sem rekur okkur til þess á viðkvæmu stigi landhelgismálsins að staðfesta þennan samning vegna iðnaðarvaranna einna saman. En það er nauðsynlegt, að ríkisstj. hafi fulla heimild frá Alþingi til þess að fullgilda samninginn, og að sjálfsögðu verður hann fullgiltur svo fljótt sem við teljum, að sé okkur Íslendingum hagstætt að gera það. Það hefur stundum verið á það bent, að með þátttöku Breta og Dana í EBE, en þeir voru áður með okkur í EFTA, breyttist viðskiptaaðstaða okkar gagnvart þessum löndum, ef við staðfestum ekki þann samning, sem hér er um að ræða. Við höldum fullum fríverzlunarréttindum hjá þessum löndum til 1. apríl n.k. og mundum eflaust geta fengið slík réttindi framlengd hjá þeim, - eða allar líkur benda til þess, að við gætum það, eins og Finnar og Norðmenn hafa þegar tryggt sér í sérsamningum við Dani og Breta, en þeir hafa tryggt sér að fullu fríverzlunarréttindi út allt þetta ár, þó að þeir verði ekki búnir að semja við EBE. Á það hefur ekki reynt hjá okkur enn þá að leita eftir fríverzlunarsamningum út árið við Dani og Breta. Það stafar af þeirri óvissu, sem verið hefur um það, hvort rétt væri eins og sakir standa að fullgilda þennan samning strax eða hvort rétt væri að doka enn við, á meðan leitazt er við að tryggja, að fyrirvara bandalagsins varðandi sjávarafurðir okkar verði ekki beitt. Í þessari þáltill. er einnig gert ráð fyrir því að heimila ríkisstj. að samþykkja þær breytingar á EFTA-samningnum, sem beinlínis leiðir af brottför Bretlands og Danmerkur úr samtökunum. Þar er aðeins um formsatriði að ræða, í rauninni engin sérstök efnisatriði. En það þykir rétt að leita eftir formlegu samþykki Alþingis til þess að mega breyta þeim samningi til samræmis við þessar breyttu aðstæður. Sá samningur, sem hér liggur einnig fyrir við Kola- og stálbandalag Evrópu, er nánast formsatriði, og sé ég ekki ástæðu til að fara neitt frekar út í hann. Hann liggur hér fyrir. En það varð ekki komizt hjá því að gera einnig þann samning um leið og samið var við EBE um þessi mál. Ég hef nú gert grein fyrir þessari till. í aðalatriðum, en vísa alveg sérstaklega til ítarlegrar grg., sem hér fylgir með og hefur verið lögð á borð þm. um málið. Hér er vissulega um þýðingarmikið mál fyrir okkur Íslendinga að ræða. Við þurfum að tryggja okkur sem frjálsasta viðskiptaaðstöðu við lönd hins n§ja og stækkaða EBE. Við eigum mikil viðskipti við þessi lönd og hljótum eðli málsins samkvæmt að eiga áfram mikil viðskipti við þau. En viðskiptasamningur af þeirri tegund, sem hér er um að ræða, verður að byggjast á gagnkvæmum réttindum samningsaðila. Það er augljóst, eins og fram hefur verið tekið, bæði af fyrrv. ríkisstj. og núv. ríkisstj. og öllum þeim, sem með þetta mál hafa haft að gera, frá því er samningaviðræður fyrst hófust, að það er ekki um það að ræða, að hægt sé að ná jafnræðisaðstöðu á milli samningsaðila, ef semja á einvörðungu um tollréttindi fyrir almennar iðnaðarvörur. Eins og framleiðslu okkar Íslendinga er háttað og útflutningi, er slíku ekki hægt að koma við. Krafa okkar um það, að við fáum að njóta nokkurra tollfríðinda fyrir ýmsar okkar sjávarafurðir, var því alveg augljós strax frá upphafi. Það var fagnaðarefni, þegar fallizt var á það af okkar viðsemjendum, þetta sjónarmið. Hins vegar skyggði heldur á þessa samningagerð, þegar það kom upp, að forustumenn bandalagsins vildu hafa rétt til að láta þessi réttindi ekki taka gildi, nema þeir teldu, að þannig hefði tekizt til um fiskveiðiréttarmál þeirra landa hér við Íslandsstrendur, að þeir væru sæmilega ánægðir. Það er rétt að hafa það í huga, að eftir að við höfum fullgilt samninginn og hann tekið gildi, hefur bandalagið einhliða rétt til að beita þessum fyrirvara og svipta okkur þessum réttindum, sem samningurinn annars gerði ráð fyrir, og við eigum þar ekki margra kosta völ. Því skiptir höfuðmáli, að við gerum það, sem í okkar valdi stendur, til þess að koma fyrir fram í veg fyrir, að þessum fyrirvara verði beitt. Ég skal svo ekki hafa um þetta mál fleiri orð að þessu sinni. Mér sýnist rétt, að málinu verði vísað til hv. utanrmn. til íhugunar, en vil vænta þess, að afgreiðsla málsins þaðan geti orðið fljótlega, svo að það liggi opið fyrir, að hægt verði að fullgilda þessa samninga fyrir næstu mánaðamót, sé það að athuguðu máli talið hentugt.



Herra forseti. Hinn 22. júli 1972 gerði ríkisstj. Íslands samning við EBE um viðskipti milli landanna. Samningurinn tekur hins vegar ekki gildi, fyrr en hann hefur verið fullgiltur á Alþingi. Við því mun almennt hafa verið búizt, að ríkisstj. legði fram till. um fullgildingu þessa samnings, þegar Alþ. kom saman á s.l. hausti. Þegar hún gerði það ekki og í ljós virtist komið, að hún hygðist ekki gera það að sinni, bar ég hinn 21. nóv. s.l. fram fsp. til hæstv. utanrrh. um, hvenær ríkisstj. hygðist leita heimildar Alþ. til að fullgilda samninginn. Ég var einn þeirra, sem áttu erfitt með að trúa því, að ríkisstj. gerði mjög mikilvægan viðskiptasamning við EBE, en hygðist síðan ekki láta hann taka gildi. Hæstv. utanrrh. svaraði því til, að ríkisstj. hefði enga ákvörðun tekið um málið. Það hafði hins vegar spurzt, að ágreiningur væri innan ríkisstj. um það, hvort samninginn ætti að fullgilda, vegna fyrirvara, sem gerður hefði verið af hálfu beggja samningsaðila í sambandi við landhelgisdeiluna. Fyrirvari eða bókun EBE var á þá lund, að það áskildi sér rétt til að láta tollfríðindi fyrir sjávarafurðir ekki taka gildi, nema náðst hefðu samningar um fiskveiðiréttindi, sem talin væri viðunandi lausn fyrir aðildarríki EBE. Á sama hátt áskildi Ísland sér rétt til að taka ákvörðun um afhendingu fullgildingarskjala sinna með hliðsjón af því, hvort þessum fyrirvara EBE yrði beitt. Um það hefur hins vegar ekki verið nokkur ágreiningur og getur ekki verið, að samningurinn getur tekið gildi þrátt fyrir þessi ákvæði. Hann mundi fá gildi um tollfríðindi fyrir iðnaðarvörur og einnig tryggja áframhaldandi fríverzlun fyrir íslenzkar iðnaðarvörur í Bretlandi og Danmörku. Ég benti á það í umr. í nóv. s.l. að ef einhver væri þeirrar skoðunar, að samningurinn gæti ekki tekið gildi vegna fyrirvaranna varðandi landhelgisdeiluna, væri það á algerum misskilningi byggt. Þeir fyrirvarar tækju einvörðungu til viðskipta með sjávarafurðir. Samningurinn mundi taka gildi varðandi viðskipti með iðnaðarvörur, er hann væri fullgildur. Ég vona, að fsp. mín í haust og tillöguflutningur minn nú, er Alþ. kom saman aftur að loknu jólaleyfi, um, að Alþ. feli hæstv. ríkisstj. að fullgilda samninginn, eigi þátt í því, að ríkisstj. hefur nú tekið málið til meðferðar og flutt um það till. Á því verður þó að vekja athygli, að sá munur er á till. hæstv. ríkisstj. og till. minni, að í till. minni er gert ráð fyrir því, að Alþ. feli ríkisstj. að fullgilda samninginn, en í till. hæstv. ríkisstj. er gert ráð fyrir heimild til að fullgilda samninginn. Ég vona, að hér sé ekki um raunverulegan efnismun að ræða. Engu að síður veldur orðalag hæstv. ríkisstj. hví, að beina verður þeirri ákveðnu fsp. til hæstv. ríkisstj., hvort hún muni ekki nota heimild Alþ. til að fullgilda samninginn fyrir 1. marz, ef Alþingi samþykkir till. hæstv. ríkisstj. Ég vek athygli á því, að til þess að ákvæði samningsins um tollalækkanir á iðnaðarvörum geti komið til framkvæmda 1. apríl n.k., verður samningurinn að hafa verið fullgiltur fyrir 1. marz. Ummæli hæstv. viðskrh. um mál þetta í framsöguræðu hans hér áðan benda hins vegar eindregið til þess, að ríkisstj. hafi ekki enn tekið fullnaðarákvörðun í málinu. Það kom greinilega fram að mínum dómi í ræðu hæstv. viðskrh., að hann er því andvígur, að samningurinn verði fullgiltur fyrir 1. marz n.k. Orð hans voru að vísu því miður að mínum dómi ekki nægilega skýr. Ef hér er um rangtúlkun á ummælum hans að ræða, er sjálfsagt, að það verði leiðrétt. Engu að síður ber brýna nauðsyn til þess, að þeirri ákveðnu og skýru spurningu sé beint til hæstv. forsrh. eða hæstv. utanrrh., sem þá svaraði fyrir ríkisstj. í heild, hvort endanleg ákvörðun hafi verið tekin um það í hæstv. ríkisstj., að samningurinn verði fullgiltur fyrir 1. marz, ef Alþ. samþykkir till. hæstv. ríkisstj. um þetta efni. Það er nauðsynlegt, að úr því fáist skorið, hvort ummæli hæstv. viðskrh. hér áðan eru mælt fyrir hönd ríkisstj. sem heildar, hvort þau eru mælt fyrir hönd allra þm., sem ríkisstj. styðja, eða hvort hér er um að ræða einkaskoðun hæstv. ráðh. og hans flokks og þá e.t.v. einhverra annarra einstakra þm. í stjórnarflokkunum. Ég óska þess mjög eindregið, að annað hvort hæstv. forsrh. eða hæstv. utanrrh. taki skýrt til orða um það. hver er fyrirætlun ríkisstj. um þetta efni, ef till. hennar um heimild til að fullgilda samninginn yrði samþykkt. Hæstv. ríkisstj. hefur því miður verið mjög svifasein í þessu máli. Ástæðan getur varla verið önnur en sú, að innan hennar hafi verið skiptar skoðanir um málið eða ríkisstj. í heild, hafi til skamms tíma verið andvíg því, að samningurinn gengi í gildi, að því er snertir iðnaðarvörur, þó að hún hafi undirritað hann á s.l. sumri. Segja má, að engum þyrfti að koma á óvart, að ágreiningur hafi verið innan hæstv. ríkisstj. um þetta mál, þegar afstaða núv. stjórnarflokka til inngöngu Íslands í Fríverzlunarsamtök Evrópu, EFTA, er höfð í huga. Nú mun varla nokkrum Íslendingi blandast hugur um, að með inngöngu Íslands í EFTA var stigið hagkvæmt, rétt og mikilvægt spor í utanríkisviðskiptamálum og þar með efnahagsmálum Íslendinga. Aðildin að EFTA hefur þegar tryggt Íslendingum miklar hagsbætur, og á þó sú grundvallarstefna í utanríkisviðskiptamálum, sem þá var mörkuð, eftir að færa Íslendingum margfalt meiri hagsbætur á ókomnum árum. Á það má og minna, að hinn mikilvægi samningur við Efnahagsbandalagið, sem gerður hefur verið og er Íslendingum mjög hagkvæmur, hefði verið óhugsandi, ef Ísland hefði ekki gerzt aðili að EFTA á sínum tíma. En þrátt fyrir augljóst hagræði af aðild Íslands að EFTA reyndist samt aðeins einn af núv. stjórnarflokkum fylgjandi aðildinni, þ.e.a.s. SF. Alþb. var aðildinni algerlega andvígt, taldi hana ekki aðeins hafa litla þýðingu fyrir utanríkisviðskipti Íslendinga, heldur um ranga grundvallarstefnu í utanríkisviðskiptamálum að ræða, sem að sumu leyti jafngilti skerðingu á íslenzku sjálfstæði. Stærsti stjórnarandstöðuflokkurinn þáv. og næststærsti flokkur landsins reyndist ekki hafa skoðun á málinu og sat hjá við atkvgr. um aðildina, þótt hér væri tvímælalaust um eitt mikilvægasta mál að ræða, sem Alþ. hefur fjallað nm á síðari árum. Ef eitthvað hefði verið til í því, sem Alþb. sagði um EFTA-aðildina á sínum tíma og tekið var undir af hálfu þess hluta Framsfl., sem fékk því ráðið, að hann sat hjá við atkvgr., hefði mátt búast við því, að þessi öfl beittu sér fyrir úrsögn úr Fríverzlunarsamtökunum, þegar þau voru komin til valda. Sem betur fer voru engir tilburðir hafðir uppi í þá átt. Þvert á móti var haldið áfram á þeirri braut, sem áður hafði verið mörkuð, að gerður var samningur við hið stækkaða Efnahagsbandalag, og er hann í helztu grundvallaratriðum alveg eins og EFTA-samningurinn, sem gerður hafði verið áður og var fyrirmynd að hinum nýja samningi. En líklega hefur hinna afturhaldssömu, annarlegu sjónarmiða, sem réðu afstöðunni til EFTA-aðildarinnar á sínum tíma, haldið áfram að gæta eitthvað innan stuðningsflokka núv. ríkisstj. og þar hafi verið skýringin á því, hversu mikið hún hefur hikað í málinu og hversu sein hún hefur orðið til aðgerða. Allt þetta er þó aukaatriði, ef það reynist rétt, sem ég sannarlega vona, að ríkisstj. hafi ákveðið að fullgilda umræddan samning við Efnahagsbandalagið fyrir 1. marz n.k. Því til rökstuðnings, að sjálfsagt sé að fullgilda samninginn, þannig að hann komi til framkvæmda að því er snertir iðnaðarvöru 1. apríl n.k., skal ég geta nokkurra meginatriða. Enn er útflutningur iðnaðarvöru aðeins lítill hluti heildarútflutningsins. Þó getur varla verið um það ágreiningur, að áframhaldandi uppbygging útflutningsiðnaðar hefur grundvanarþýðingu fyrir þróun iðnaðar á Íslandi og þá um leið fyrir þjóðarbúskapinn í heild. En tómt mál er að tala um eflingu íslenzks útflutningsiðnaðar, nema tollfrjáls markaður skapist til útflutnings í löndum hins nýja Efnahagsbandalags, sem er stærsti markaður Evrópu. Það er beinlínis skilyrði fyrir aukningu íslenzks útflutningsiðnaðar, að hann hafi möguleika á því að selja vöru sína á tollfrjálsum markaði Efnahagsbandalagsins. Slík skilyrði mundu skapast, ef samningurinn væri fullgiltur nú. Þótt ákvæði samningsins um tollalækkanir á sjávarafurðum geti ekki komið til framkvæmda, fyrr en lausn hefur fengizt á landhelgismálinu, er engu að síður mjög mikilvægt fyrir Ísland að hafa ákvæði í samningi um þessi efni. Samningurinn tekur til um 70% heildarútflutningsverðmæta okkar til hins stækkaða Efnahagsbandalags. Eftir aðlögunartímabil 1. júní 1977 hafa íslenzkir útflytjendur skilyrði til þess að flytja tollfrjálst og án hindrana meginið af framleiðslu landsins til hins stækkaða Efnahagsbandalags og EFTA-landanna. Það ber að hafa í huga, að þessi samningur tekur til enn stærra hlutfalls af útflutningi okkar en EFTA-samningurinn og þessi fríðindi ná út til stærri markaðar en EFTA-svæðisins. Um 20% af útflutningi Íslands til hins stækkaða bandalags yrðu algerlega tollfrjáls. Til viðbótar þessu kæmu síðar nýir útflutningsmöguleikar, þar sem um tollfrjálsan útflutning væri að ræða. Gert er ráð fyrir því, að Efnahagsbandalagið afnemi tolla frá Íslandi í fimm áföngum frá 1. apríl 1973 til 1. júlí 1977, nema að því er varðar ál, þar verður tollur ekki felldur niður fyrr en 1. jan. 1980. Gert er ráð fyrir, að tollalækkun á ísfiski nemi um 75%, þ.e.a.s. á þorski, ýsu og ufsa úr 15% í 3.7% og karfa úr 8% í 2%. Enn fremur eru ákvæði um lækkun tolla á heilfrystum fiski um 75%. Tollur á kavíar, niðursoðnum hrognum, rækjum og humri verður afnuminn að fullu, en lækkaður á niðursoðinni og niðurlagðri síld úr 20% í 10%. Á móti þessum tollalækkunum eiga Íslendingar að fella niður verndartolla á innflutningi frá bandalagslöndunum á sömu vörum og samkv. sams konar tímaáætlun og er í gildi gagnvart EFTA-löndunum. Ástæða er ekki til þess að ætla, að íslenzkum iðnaði stafi meiri hætta af samkeppni frá Efnahagsbandalagslöndunum en frá EFTA-löndunum. En reynslan hefur þegar sýnt, að sá ótti, sem ýmsir báru í brjósti varðandi samkeppnishæfni íslenzks iðnaðar við iðnaðarvörur frá EFTA-löndunum, var ástæðulaus. Fyrsta tollalækkunin, 30%, yrði 1. apríl 1973, hliðstæð þeirri, sem gerð var gagnvart innflutningi frá EFTA-löndunum 1. marz 1970. Síðan eiga þessir tollar að lækka um 10% árlega frá 1. jan. 1974 og verða þannig að fullu felldir niður 1. jan. 1980. Fjáröflunartollum þarf ekki að breyta, en þeir eru innheimtir af um það bil 70–75% af heildarinnflutningnum. Þá er þess og að geta, að þessi samningur tekur ekki til landbúnaðarafurða. Þess vegna er ekki um að ræða neinar skuldbindingar um að leyfa innflutning á landbúnaðarafurðum, sem við framleiðum sjálfir. Ekki tókst að fá viðskiptafríðindi fyrir íslenzkt kindakjöt í hinu stækkaða Efnahagsbandalagi, eins og tókst að því er snertir Norðurlöndin í EFTA-samningunnm. En þar eð Norðmenn hafa ekki gerzt aðilar að Efnahagsbandalaginu, verða þó ekki breytingar á útflutningsskilyrðum okkar á kindakjöti til Noregs. Um samninginn í heild er það að segja, að hann er ekki aðeins mjög hagstæður fyrir helztu atvinnugreinar okkar, heldur varðveitir hann viðskiptatengsl okkar við þær þjóðir, sem við höfum átt meginviðskipti við um langan aldur. Hann styrkir almenn tengsl okkar við Vestur-Evrópu. En það hefur grundvallarþýðingu, ekki aðeins frá viðskiptasjónarmiði, heldur einnig frá menningar- og stjórnmálasjónarmiði, að koma í veg fyrir, að Ísland einangrist frá Evrópu. Það hefur grundvallarþýðingu í utanríkisviðskiptamálum og utanríkismálum yfir höfuð að tala, að náin og góð samvinna haldist við Evrópuríki á öllum sviðum. Ég vil að síðustu ítreka þá fsp. mína til hæstv. ríkisstj. í heild, til hæstv. forsrh. eða hæstv. utanrrh., hvort hún hafi þegar tekið ákvörðun um að fullgilda þennan samning fyrir 1. marz n.k., ef Alþingi samþykkir till. hennar, og fá þar með úr því skorið, hvort hæstv. viðskrh. - hafi ég skilið orð hans rétt áðan - hafi talað fyrir hönd allrar ríkisstj. og þar með fyrir hönd allra stuðningsmanna hæstv. ríkisstj. á Alþ. Undir því mun afstaða okkar Alþfl: manna til till. hæstv. ríkisstj. verða komin.



Herra forseti. Ég fagna því, að þessi till. til þál., sem hér liggur fyrir, er fram komin, en harma það hins vegar, hversu hún er siðbúin. Ég get hins vegar afdráttarlaust lýst því yfir fyrir hönd þm. Sjálfstfl., að við teljum mikilvægt að afgreiða þessa þáltill. svo fljótt sem verða má og einnig að fá úr því skorið, annaðhvort með afdráttarlausum yfirlýsingum hæstv. ríkisstj. eða með atkvgr. hér í þinginu, að samningurinn verði fullgiltur fyrir næstu mánaðamót. Því miður var hæstv. viðskrh., sem talaði fyrir þessari till., mjög hikandi og loðinn í þessu tilliti, og það hlýtur að vekja hugboð um það, að eitthvað liggi á bak við þann mikla seinagang, sem verið hefur á að leggja þetta mál fyrir þingið. Ráðh. var að gera því skóna, að okkur lægi ekki nokkurn skapaðan hlut á og það mætti alveg eins dragast fram í nóv., - ég veit ekki, hvað hann hefur fyrir sér í því, hvaða tímamörk, - og það ætti ekki að fullgilda þennan samning fyrr en væri hagkvæmt að gera það. En hver á að meta það: hæstv. viðskrh. eða ríkisstj. í heild eða hæstv. utanrrh.? Það er altalað, að hæstv. utanrrh. sé einráðinn í því, að vilji hans sé að staðfesta samninginn og það við fyrsta tækifæri. Allt þetta verður að upplýsa í þessu máli. Það er hins vegar líka altalað, að ríkisstj. hafi ekki í heild tekið afstöðu til þess, hvenær eigi að fullgilda hann, en til þess ber henni skylda. Fyrst hún er ekki búin að gera það nú, hefur hún enga afsökun í að draga það og verður að gera það, áður en meðferð þessa máls lýkur hér í þinginu. Það er alger fyrirsláttur, sem enga þýðingu hefur, að segja sem svo: Við viljum ekki fullgilda þennan samning, fyrr en séð er, að fyrirvaranum varðandi landhelgismálið verði ekki beitt. - Ef við fullgildum samninginn, þá er það rétt, að þjóðirnar í Efnahagshandalaginu hafa einhliða rétt til að beita fyrirvaranum. En beita þær honum, þegar við erum búnir að fullgilda hann? Það hefur engu hernaðarlega þýðingu í þessu máli, ef svo má að orði komast, að reyna að tryggja það fyrir fram, að honum verði ekki beitt. Við skulum bara láta á það reyna, hvort honum verður beitt. Og verði honum beitt, þá er að halda áfram að vinna að því að losna við, að honum sé beitt í framkvæmd. Þetta er eðlilegur gangur málsins. Þetta minnir að vísu á það, að margir hefðu álitið, fyrst hér var um jafnþýðingarmikið mál að ræða eins og hæstv. viðskrh. vildi í öðru orðinu láta að liggja, að það hefði þurft að ganga dálítið röggsamlegar fram í því að tryggja, að fyrirvaranum yrði ekki heitt, heldur en hæstv. ríkisstj. hefur gert. Það er á almannavitorði, að innan ríkisstj. er sífelldur ágreiningur um aðgerðir í landhelgismálinu, um hugsanlega samningsgerð og bráðabirgðasamkomulag við Þjóðverja og Breta. Og margt er mjög furðulegt, sem þar hefur komið upp og á eftir að skýrast betur. Við í stjórnarandstöðunni höfum ekki gengið fram fyrir skjöldu til þess að ræða á opinberum vettvangi ýmislegt í meðferð þess máls, sem full ástæða væri til. Ég hef í fórum mínum, í skjalatösku, ýmiss konar gögn, sem varpa vissulega vafasömu ljósi á það, hvernig að þessum málum hefur verið staðið, þó að það hafi ekki enn verið gert að opinberu umtalsefni. Og ég vona, að það þurfi ekki til þess að koma. Ég hef alltaf sett traust mitt á það, og ég veit, að það hefur verið vilji hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh., að okkur tækist að ná bráðabirgðasamkomulagi í þessari deilu við Breta og Þjóðverja, í trausti þess, fullu trausti þess, að okkar verði sigurinn að fullu að lokum í þessu máli og tíminn vinni fyrir okkur, en þar sem við höfum margra hagsmuna að gæta annarra en að selja fisk og veiða fisk, há sé einnig þýðingarmikið að geta náð einhverju bráðabirgðasamkomulagi, þar til fullur sigur er unninn í því mikla máli. Það er sem sé óhjákvæmilegt, að það liggi fyrir hér, áður en þetta mál er afgreitt, hvað verður um notkun heimildarinnar. Ef ekki fást fullar yfirlýsingar um, að hún verði notuð fyrir næstu mánaðamót af hæstv. ríkisstj., þá er rétt, að Alþ. skeri úr um það og taki afstöðu til þess með brtt., sem þá yrði flutt við þessa þáltill., um að fela ríkisstj. að fullgilda samninginn fyrir tiltekin tímamörk. En það er óþarft, ef hæstv. ríkisstj. lýsir því yfir, að hún muni gera það. Málsmeðferðin er harla einkennileg. Það, sem alvarlegast er, er hinn mikli dráttur. Hitt er meira broslegt að leggja fram þáltill. og segja svo í grg. í lokin, að samningurinn ásamt grg. um hann verði lagður fyrir Alþ. síðar. Ég minnist ekki þess, að þáltill. í jafnþýðingarmiklum málum og þessum hafi verið lagðar fram og sagt, að grg. verði lögð fram síðar, og þó er ríkisstj. búin að hafa þetta mál til meðferðar frá því að samningurinn var undirritaður 22. júlí á s.l. sumri. Hæstv. utanrrh. undirritaði samninginn. Formlega séð er auðvitað miklu eðlilegra, að hann fylgi samningnum úr hlaði fyrir hönd ríkisstj. Það er hann, hæstv. utanrrh., sem á fyrir hönd ríkisstj. að fullgilda samninginn. En ég skal ekki fara frekari orðum um það og segi eins og ég sagði áðan, að veigamesta atriðið er auðvitað drátturinn í þessu máli, sem er lítt skiljanlegur. En þegar við höfum þetta mál hér til meðferðar, er rétt að rifja upp fyrir okkur ýmislegt, sem er undanfari þessa máls og er í raun og veru grundvöllur þeirrar aðstöðu, sem við höfum haft til að ná jafnhagstæðum samningi við Efnahagsbandalagið og raun ber vitni. Það má segja, að þetta sé í raun og veru nýr EFTA-samningur við lönd Efnahagsbandalagsins, því að efni samningsins grundvallast á efni og eðli EFTA-samkomulagsins og EFTA-bandalagsins. Það er vissulega gleðilegt, að þeir menn, sem eyddu miklum tíma Alþingis í að bölsótast yfir EFTA-samkomulaginu og aðild okkar að því, skuli nú hafa vitkazt það mikið, að þeir vilji leggja til, að við gerum hliðstæða samninga við lönd Efnahagsbandalagsins, aðeins í öðru formi, að við gerum nú samninga við bandalag kapítalismans, sem á sér ekkert föðurland, eins og fulltrúar kommúnista og Alþb. hafa komizt að orði, - og skyldu þeir þó ekkert vera að fárast yfir því, þó að einhver aðili eigi sér ekkert. föðurland. Er ekki Internationalen þeirra föðurland? Það kemur líka greinilega fram í grg. hæstv. ríkisstj., hversu gersamlega Fríverzlunarbandalagsaðild okkar og samkomulagið um hana er grundvöllur þess, sem hér er verið að gera. En áður en ég vík að því, vil ég leyfa mér að vekja athygli á því, að í grg. ríkisstj. er vitnað í ræðu dr. Gylfa Þ. Gíslasonar, sem var viðskrh. í tíð fyrrv. ríkisstj., og vakin athygli á aðalatriðunum, sem þáv. hæstv. utanrrh. lagði áherzlu á og ríkisstj. í heild, því að um það var enginn ágreiningur innan fyrrv. ríkisstj., að það væri hreint hagsmunamál Íslendinga, að lausn væri fundin á þeim vanda, sem stækkun Efnahagsbandalagsins hefði í för með sér, og í öðru lagi, að Ísland óskaði eftir því, að slíkt samkomulag við Efnahagsbandalagið hvíldi á hinum sömu almennu skilmálum og samið var um við inngöngu þess í EFTA, þannig að þeir minnstu einnig gilda fyrir hið stækkaða Efnahagsbandalag. En auk þess væri nauðsynlegt, að fríverzlunin náði til allra sjávarafurða, en ekki aðeins til þeirra, sem féllu undir EFTA-samninginn. Ég fagna því, að núv. hæstv. ríkisstj. hefur gert þessi stefnusjónarmið fyrrv. ríkisstj. að sínum einkunnarorðum við undirbúning þessarar samningsgerðar. Þá skulum við athuga nokkru nánar tengsl þessa máls við EFTA-samkomulagið, til þess að við getum skilið í rann og veru, hvað er eðli og inntak þessa samkomulags, líkt og aðild okkar að EFTA-samningnum. Það skiptir að vísu miklu máli, en er ekki aðalatriðið í þessu sambandi né heldur var það í sambandi við inngönguna í EFTA, hvað menn geta tölulega tíundað, að tollar lækki, eins og ástandið er á þeim tíma, sem þeir eru að tala um það, heldur er það sú framtíð, sem í því felst að eiga aðgang að stórum mörkuðum í Evrópu og geta haldið áfram að auka viðskipti okkar. Það var sagt hér, þegar við vorum að tala um EFTA-aðildina: Að eiga stóran markað skiptir engu máli, það þarf að komast inn á markaðinn. - En það kemst enginn inn á þann markað, sem ekki er til. Fyrsta skilyrðið er, að markaðurinn sé opinn, og þá reynir fyrst á okkur, hvort við höfum aðstöðu, hæfileika og getu til þess að komast inn á markaðinn. Það var gert í Fríverzlunarbandalaginu, og nú er verið að víkka út þessa markaði. Þó að hæstv. viðskrh. geti tíundað það hér, að tollar á iðnaðarvörum skipti ekki miklu máli, eins og nú standa sakir, þá er það framtíðin, sem skiptir máli. Til hvers er verið að tala um iðnbyltingu af hálfu hæstv. iðnrh., sem boðar, að hann sé með einhverja iðnaðaráætlun á milli handanna s.l. haust, á þeim tíma, sem engin iðnaðaráætlun var til. Það voru slitur af áætlun á ensku máli í iðnrn. Fólk, sem hafði áhuga á þessu, hringdi upp í stjórnarráð, iðnrn., og bað um að fá eintak af þessari áætlun. Nei, það er engin áætlun til, er svarið hjá afgreiðslufólkinu þar. Það var verið að vinna að iðnaðaráætlun í framhaldi af iðnþróunaráætlun, sem fyrrv. ríkisstj. lét vinna að, og að miklu leyti byggt á þeim grundvallarsjónarmiðum, sem þar voru lögð fram. Vissir erlendir aðilar, sem ég hafði hlutazt til um fyrir hönd fyrrv. ríkisstj., að kæmu hingað til lands til þess að vinna að slíkri iðnaðaráætlun, héldu áfram verkinu, eftir að núv. ríkisstj. tók við völdum. Það var ekki horfið frá því að gera þessa iðnþróunaráætlun, og þeirra sjónarmið voru komin fram í ýmsum eintökum á erlendu máli, á slitróttan hátt þó. Hvort þessi áætlun er núna að verða til, veit ég ekki, en það var ákaflega einkennilegt að vera að belgja sig upp með auglýsingar um hana, áður en hún var til. Ef hún er til í höndum sérfræðinganna, hefur þá ríkisstj. fjallað um þessa iðnþróunaráætlun og hefur hún fallizt á áætlanir sérfræðinganna, fallizt á þær ráðagerðir, sem þeir eru með? Er einhver stefnumótun orðin til hjá hæstv. ríkisstj. í þessum efnum? Það er auðvitað mikilvægt og ánægjulegt, að haldið sé áfram þeirri iðnþróunaráætlun, sem lagður var grundvöllur að í táð fyrrv. ríkisstj., og ég er samþykktur því. Auðvitað er með slíkri iðnþróunaráætlun verið að styrkja áform okkar og ásetning um að efla iðnað á Íslandi og ekki sízt útflutningsiðnað. Einn veigamesti þáttur áætlunarinnar snýst um útflutningsiðnað, og það er á því sviði, sem möguleikarnir opnuðust við aðildina að Fríverzlunarbandalaginu og eru opnaðir í enn ríkara mæli við þá samningsgerð, sem hér liggur fyrir, þegar hún hefur verið fullgilt og þegar hún kemur til framkvæmda. Og hún kemur til framkvæmda varðandi iðnvarninginn, þó að hún frestist í framkvæmd varðandi sjávarafurðirnar. Þegar við vorum hér að ræða um EFTA-aðildina, var hún talin einskis virði, eins og ég sagði áðan. Þá var talið einkis virði að eiga aðgang að stærri mörkuðum, og ýmislegt annað þurfti að gera, m.a. að semja iðnþróunaráætlun, sem þá var vitað, að ríkisstj. var að vinna að. Því var meira að segja haldið fram af talsmönnum Alþb. hér í þinginu, að EFTA væri staðnað, væri stöðnuð stofnun, staðnað bandalag og þýðingarlaust að fara í það, það væri í dauðateygjunum, og við hefðum bölvun af því að tengja okkur við það. Og það kom fram í nál. hjá framsóknarmönnum, að það væri bara. til ills fyrir okkur að tengja okkur við EFTA, sem væri að gefa upp andann, og mundi torvelda okkur að öðru leyti samninga við Efnahagsbandalagið eða lönd Efnahagsbandalagsins, í hvaða formi sem það yrði. Allt hefur þetta reynzt misskilningur og glámskyggni hjá þessum hv. þm., en hefur sjálfsagt verið gert af góðum hug. Það segir í grg. hæstv. ríkisstj., sem ég vona, að megi teljast orð hæstv. ríkisstj. og hún heri ábyrgð á, en þetta séu ekki bara orð embættismanna, sem ég veit að hafa samið grg. fyrir ríkisstj., en ríkisstj. verður að gangast við barninu og bera ábyrgð á því, - þar segir m.a.: „Var það eflaust styrkur fyrir Ísland að vera í flokki með öðrum EFTA-löndum“, þegar til þessarar samningagerðar kom. Það er staðfesting á því, sem við sjálfstæðismenn og Alþfl.-menn - stuðningsmenn fyrrv. ríkisstj. -héldum eindregið fram, þegar við vorum að fjalla um þessi fríverzlunarmál eða Efnagsbandalagsmál í einu eða öðru formi á sínum tíma. „Efnahagsbandalagið,“ segir einnig, „féllst einnig á, að íslenzkir verndartollar yrðu afnumdir eftir sömu áætlun og samið var um við EFTA“ - skyldi nú ekki hafa verið betra að vera búinn að gera þessa samninga við EFTA? - „þ.e.a.s. á tímabilinu til 1. jan. 1980 og að sömu innflutningshöft og EFTA hafði viðurkennt, þ.e.a.s. á benzíni, olíum og burstum, gætu gilt eftir 1. jan. 1975.“ Það liggur í augum uppi, að ef við hefðum ekki gengið í Fríverzlunarbandalagið, EFTA, mundi það að sjálfsögðu ekki hafa verið að kenna neinni handvömm hjá núv. ríkisstj., að það lægi ekki fyrir samkomulag við Efnahagsbandalagið. Það er miklu líklegra, að hvorki þessi ríkisstj. né önnur hefði náð neinu viðunandi samkomulagi við Efnahagsbandalagið undir þeim kringumstæðum, þó að fullur vilji hefði verið fyrir hendi. Enn fremur segir í grg.: „Það kom í ljós, að enginn verulegur ágreiningur var um flest almenn ákvæði samningsins, svo sem varðandi reglur um uppruna, samkeppni og undanþágur, enda voru þau svipuð gildandi reglum í EFTA.“ Það ber allt að sama brunni. „Þá var einnig samkomulag um niðurfellingu verndartolla og hafta eftir sams konar reglum og giltu í samningi Íslands við EFTA.“ Ég fagna því vissulega, að þeim mönnum, sem stóðu í þessum ræðustól og fluttu langar ræður á móti aðild Íslands að Fríverzlunarbandalaginu, hefur vissulega snúizt hugur, því að það var alveg rétt, sem hv. 7. þm. Reykv. sagði hér áðan, að það er úrsagnarákvæði úr EFTA. Ef hv. þm. Alþb. taka nokkurt mark á öllum þeim töluðu orðum, sem hér eru skrifuð í ræðum þessara hv. þm., ef þeir sjálfir taka nokkurt mark á þeim núna eða þegar þeir fóru í ríkisstj., þá hefðu þeir auðvitað sagt Ísland úr Fríverzlunarbandalaginu, úr EFTA. Það þurfti ekki nema 12 mánuði til þess. Í stað þess koma þeir nú og vilja gera breytingu á samningnum og eru í raun og veru að staðfesta með því, að allt hafi verið meira og minna tóm vitleysa, sem þeir voru að segja hér á sínum tíma, enda hefur ekkert af þeim hrakspám komið í ljós, sem þessir menn báru sér í munni. Við áttum að vera leppar útlendinga og ekki hafa áhuga á neinu nema erlendum aðilum og erlendum atvinnurekstri hér. Og það átti að vera eitt aðalatriðið í sambandi við Fríverzlunarbandalagið að fá erlend fyrirtæki til þess að setjast hér að. Það var þó vitað, að ríkisstj. ber fram á sama tíma tvö frv., bæði um iðju og iðnað og um verzlunaratvinnu, sem girtu fyrir það, að nokkur erlend fyrirtæki gætu fengið leyfi til atvinnurekstrar hér á landi í einu formi eða öðru nema með samþykki íslenzkra stjórnvalda, og ekkert fyrirtæki hefur, svo að mér sé kunnugt, verið stofnsett hér á þennan hátt, eftir að við gengum í Fríverzlunarbandalagið. Því er spáð, að atvinnuleysi mundi magnast hér í landi við inngönguna í EFTA. Því var spáð, að iðngreinar mundu lokast og fjöldi verndaðra iðngreina mundi leggja upp laupana. Ég held, að ekkert af þessu hafi gerzt. Þvert á móti vitum við, að atvinnuleysi fór þverrandi og hvarf með öllu, áður en núv. ríkisstj. tók við völdum, og uppgangur iðnaðarins hefur aldrei verið meiri en á árunum 1969–1971, framleiðsluaukning og magnaukning meiri en nokkru sinni áður og meiri en í nokkurri annarri atvinnugrein, frá 10% og upp í 15% framleiðsluaukning og magnaukning tilsvarandi á þessu tímabili. Þetta er mesta uppgangstímabil íslenzks iðnaðar á Íslandi. En hér liggja spádómarnir fyrir í nál. frá fulltrúa Alþb. á sínum tíma, og í þessum ræðum eru sömu spádómar: Iðnfyrirtækin lokast, leggjast niður, það verður stórkostlegt atvinnuleysi í iðnaði, þar sem 4000 manns hafa atvinnu. En það er gott, þegar menn átta sig á hlutunum og læra eitthvað af reynslunni og skilja, hversu mikla vitleysu menn hafa farið með. Í öðru lagi segir í þessu nál. og einnig í ræðum þessara ágætu manna: „Aðild að stórum markaði tryggir enga iðnvæðingu.“ Það er þó líklega það fyrsta að hafa möguleika á stórum markaði til þess, ef mönnum tekst vel til, að þeir geti orðið samkeppnisfærir á honum og náð tilteknum hluta undir sig. Þegar fyrrv. ríkisstj. beitti sér fyrir inngöngu Íslands í EFTA, var afltaf til þess vitnað, að eðlilegt væri, að leið Íslands til víðtækara og nánara efnahagssamstarfs í Evrópu lægi um EFTA. Sömuleiðis var iðulega bent á, að þrátt fyrir það, að tiltölulega mikill hluti heildarútflutnings okkar færi til Bandaríkjanna og Rússlands, kæmi meiri hluti innflutningsins frá löndum í Vestur-Evrópu og Íslendingar væru Evrópuþjóð í menningarlegu og sögulegu tilliti. Það er rétt, að Ísland var síðbúið til fríverzlunarsamstarfs, og þar kom bæði til fæð landsmanna og sú staðreynd, að iðnaðinum óx seint fiskur um hrygg. Norðurlöndin sýndu fyllsta skilning við inngöngu okkar í Fríverzlunarbandalagið með stofnun norræna iðnþróunarsjóðsins fyrir Ísland, sem gegnir vissulega mjög mikilvægu hlutverki í uppbyggingu iðnaðarins og er einn sá ávinningur, sem við höfðum af því að gerast aðilar í Fríverzlunarbandalaginu. Eftir að við eignuðumst þennan stærri markað, hefur orðið mikill uppgangur í iðnaði, eins og ég sagði áðan. Sumt hefur að vísu farið á aðra markaði. En þó að það hafi farið utan Fríverzlunarbandalagsins, var það fyrir þá uppörvun til útflutnings, sem menn fengu í sambandi við inngöngu okkar í EFTA, og það hefur líka komið í ljós, að meginhlutinn er á þá sveifina. Útflutningur iðnaðarvara áttfaldaðist rúmlega frá 1968–1971, ef við teljum ál, kísilgúr og niðursoðnar sjávarafurði með, sem sjálfsagt er, en þar fyrir utan hygg ég, að sé upp undir fjórföldun á útflutningnum, sem miðað er við almennt. Það er athyglisvert, að árið 1968 fóru 47% útfluttra iðnaðarvara til Sovétríkjanna, 28% til Bandaríkjanna, en 18% til EFTA-landa og 7% til Efnahagsbandalagslanda. Árið 1971 var hlutur EFTA-landanna hins vegar orðinn 55% og 33% án áls, en var 18% 1968, og 19% fóru 1971 til Efnahagsbandalagslandanna í staðinn fyrir 7% 1968, 12% til Sovétríkjanna í staðinn fyrir 47%, 9% til Bandaríkjanna í staðinn fyrir 28% og 9% til annarra landa. Þannig fóru 74% af útfluttri iðnaðarvöru til EFTA- og Efnahagsbandalagslandanna 1971 í staðinn fyrir 25% árið 1968. Svo segja menn, að þetta hafi ekki neina þýðingu haft, að stærri markaðir hafi enga þýðingu. Það kom dálítið upp nú hjá hæstv. viðskrh. það sama og þegar við vorum að ræða um aðildina að Fríverzlunarbandalaginu. Þessi rótgróna vantrú á íslenzkum iðnaði og þróun hans. Þar á hann nú við eigin flokksbróður, hæstv. iðnrh., sem virðist hafa dálítið aðra skoðun á þeim málum. Ef ég man rétt, birtist í Þjóðviljanum, þegar var verið að segja frá þessari iðnþróunaráætlun, sem ekki var til, að það mundi eiga sér stað iðnbylting á grundvelli þessarar iðnþróunaráætlunar, sem ekki var til, á næstu árum og 1980 mundi útflutningur iðnaðarvara vera orðinn 60% af útflutningsverðmætum þjóðarinnar og sjávarútvegurinn vera orðinn litli bróðir í þeim leik. Það getur vel verið, að sérfræðingarnir frá Sameinuðu þjóðunum hafi þessa skoðun, og það er mikil bjartsýni í garð iðnaðarins. Í iðnþróunaráformum fyrrv. ríkisstjórnar, sem unnið var að af dr. Guðmundi Magnússyni prófessor og voru afhent þm. í maí 1971, þar er einnig dálítil spá í þessum efnum af sérfræðingsins hálfu um, hvers vænta mætti í þessu sambandi, og hún er nokkuð fróðleg. Það er spá um vöruútflutningsverðmæti og hlutdeild iðnaðarins og hinna ýmsu atvinnugreina 1971–1974 og svo 1980. Þar er gert ráð fyrir því, að árið 1973, sem við nú stöndum á, verði sjávarafurðir fluttar út fyrir 69%, ál og önnur orkufrek framleiðsla 22%, annar iðnaður 6% og landbúnaður 3%. Og árið 1974 eru tvær spár. Önnur er með því, að við séum búnir að koma hér upp álsteypu, og hin, að það verði ekki búið að koma upp þessari álsteypu. Án álsteypu er sjávarútvegur enn áætlaður með 69%, ál og önnur orkufrek framleiðsla 21%, annar iðnaður 7% og landbúnaður 3%. En ef álsteypa hefði verið komin upp, sem við stefndum að og mér skilst, að hæst. iðnrh. hafi líka áhuga á, að komið verði upp hér, þá eru sjávarvörurnar 67% af útflutningnum og ál og önnur orkufrek framleiðsla 23%, annar iðnaður 7% og landbúnaður 3%. En ef við hlaupum svo fram til ársins 1980, þá var spá dr. Guðmundar Magnússonar á þá leið, að þá mundu sjávarafurðir nema 56% af útflutningnum, ál og önnur orkufrek framleiðsla 32%, annar iðnaður 10% og landbúnaður 2%. Nú get ég ekki fullyrt neitt um það, hvort muni verða líklegra, spá þessa sérfræðings eða spá hinna sérfræðinganna, sem mér skilst, að sé á þá lund, að útflutningsiðnaðurinn verði kominn yfir 60% alls útflutningsverðmætisins á árinu 1980. En þessi spá er m.a. byggð á því, að Sigölduvirkjun verði lokið árið 1975 og virkjun við Hrauneyjarfoss árið 1979, ásamt því, að orkan verði notuð til tiltekinnar framleiðslu með tiltekinni tímasetningu. Og þá fæst þessi niðurstaða um spádóminn 1980 í þessum iðnþróunaráformum frá tíð fyrrv. ríkisstj. Þá er gert ráð fyrir 50 þús. tonna málmbræðslu fyrir málmblendi, að hún sé komin hér upp og farin að framleiða til útflutnings, 70 þús. tonna álveri, þ.e.a.s. álverið sé búið að stækka, eins og það er nú þegar búið að gera í Straumsvík, 10 þús. tonna álsteypa sé komin upp og sjóefnaiðja með 250 þús. tonna saltverksmiðju, 24 þús. tonna magnesíumverksmiðju o.fl. Ég held, að hvort sem einn eða annar af sérfræðingum og stjórnmálamönnum eða öðrum aðilum fjallar um þessi mál, þá þurfi mönnum ekki að blandast hugur um það, að iðnaðurinn á mikla framtíð fyrir sér. Hvort þróunin verður eins ör og þeir bjartsýnustu gera sér vonir um, skal ég alveg láta liggja á milli hluta. En hitt er staðreynd, að atvinnuöryggi okkar Íslendinga liggur í engu frekar en hinar bjartsýnustu spár um iðnþróun í landinu rætist. Þó að sjávarútvegur eflist hér og aflabrögð séu góð, er tæknin orðin svo mikil, að þess er ekki að vænta, að hann geti tekið við neinu sem verulegu nemur af auknu vinnuafli. Alveg sama má segja um landbúnaðinn. Það hefur verið þannig um landbúnað á undanförnum árum, að um leið og framleiðslan hefur stórkostlega aukizt, framleiðslumagnið og framleiðsluverðmætið, hefur fólkinu fækkað, sem við þetta hefur unnið, vegna hinnar öru tækniþróunar. En það er í iðnaðinum og þjónustustarfseminni í sambandi við hann og sem af honum leiðir, sem fyrst og fremst skapast miklir möguleikar fyrir það vinnuafl, sem kemur inn á markaðinn í framtíðinni, að það verði fullnýtt, en þurfi ekki að sitja auðum höndum. En það var talið og ekki sízt af hæstv. viðskrh., að iðnaðurinn væri lítils megnugur og lítils virði og mundi verða það. Hann taldi, að kannske mundu ekki ske nein ósköp, eins og hann sagði, þó að við gengjum í EFTA, en bjóst þó við því, að afleiðingarnar yrðu þær, að á næstu árum yrði nokkur samdráttur í tímaendum iðnaði og yrði þrengra um það að fá atvinnu, kjör vinnandi fólks versnuðu á margan hátt, og hann bjóst við, að það yrði miklu torsóttara fyrir verkalýðshreyfinguna í landinu að sækja fram til hækkaðs kaupgjalds o.s.frv. Og svo einkennist öll þessi langa ræða hæstv, viðskrh. þá um fríverzlunarsamtökin í Evrópu eða Fríverzlunarbandalagið af vantrú á, að þetta geti leitt til nokkurs góðs, og sérstaklega á vantrú á nokkurri uppbyggingu iðnaðarins. Það er m.a. lögð áherzla á að vekja athygli á því, að útflutningsframleiðslan sé fyrst og fremst hjá sjávarútveginum og hann sé grundvöllur og undirstaða alls, og ef einhvers sé af iðnaðinum að vænta, þá sé það fyrst og fremst vegna þess, að ríkisstj. þáv. hugsi ekki um annað en draga erlent fjármagn til landsins, og það yrði þá aðallega iðnþróun, sem yrði í höndum útlendinga, og okkur Íslendingum til bölvunar í alla staði. Þá sagði hæstv. viðskrh., með leyfi hæstv. forseta, m.a.: „Við vitum, að allur okkar heimaiðnaður, sem hefur aðallega byggzt upp á okkar innanlandsmarkaði, er fjárvana framleiðsla, sem stendur ekki að neinu leyti á sambærilegu stigi við það, sem iðnaðurinn er yfirleitt einnig í tiltölulega litlum fyrirtækjum í iðnþróuðum löndum. Og það er einmitt vegna þessa, sem við vitum, að ef við opnum íslenzka markaðinn fyrir innflutningi frá hinum iðnþróuðu löndum, þá eru allar líkur, sem benda til þess, að iðnaður okkar láti í minni pokann í slíkri samkeppni.“ Allt var þetta dauðadæmt fyrir fram, að láta sér detta í hug, að iðnaðurinn gæti nokkuð blómgazt hér á landi við þátttöku okkar í Fríverzlunarbandalaginu. Það voru ýmsar aðgerðir framkvæmdar af hálfu fyrrv. ríkisstj. í sambandi við inngönguna í Fríverzlunarbandalagið, sem einnig liggja til grundvallar því, að samningur sá, sem hér liggur fyrir, geti orðið okkur að nokkru gagni. Það voru sett lög um útflutningslánasjóð og um útflutningsábyrgðir, til þess að íslenzkur iðnaður gæti veitt kreditlán, exportlán með iðnvarningi sínum til útlanda, á svipaðan hátt og við höfum á ýmsum sviðum fengið lán hjá erlendum iðnaðarfyrirtækjum, sem flutt hafa iðnvarninginn til Íslands. Það var sett löggjöf um útflutningsmiðstöð iðnaðarins, sem nú hefur starfað í 2–3 ár. Vissulega hefur allt þetta stuðlað að verulegri aukningu iðnaðarins í landinu - útflutningsiðnaðarins - á undanförnum árum og það á mörgum sviðum. Ég fagna því, að hæstv. ráðh., einkum hæstv. viðskrh. og hæstv. iðnrh., hafa nú snúið við hlaðinu. Og þá gleður það mig að minna á nokkur ummæli frá hæstv. viðskrh., þegar við vorum að ræða um aðildina að Fríverzlunarbandalaginu, en þar segir hann m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Við skulum gera okkur það ljóst, að sú stefna, sem mörkuð er í EFTA-samningnum, er í mjög nánu samræmi við þá viðreisnarstefnu, sem hæstv, ríkisstj. hefur verið að burðast við að reyna að framkvæma hér á Íslandi undanfarin 10 ár. Með aðild að EFTA er verið að taka ákvörðun m.a. um ýmis mjög stórfelld deilumál, sem flokka hér á Alþ. hefur greint mjög á um. Og það er enginn vafi á því, að þessi festing viðreisnarstefnunnar er einn megintilgangur hæstv. ríkisstj.“ Nú er þessi hæstv. ráðh. að hnykkja á, ekki með því að segja upp EFTA-samningnum, heldur með því að leggja fram tili. um lagfæringu á honum, sem leiðir af þeirri samningsgerð, sem hér er um að ræða, og dettur ekki í hug að segja upp þessum samningi, sem þeir þá sögðu, að væri í raun og veru til staðfestingar á viðreisnarstefnunni, - viðreisnarstefnu fyrrv. hæstv. ríkisstj. Og sami hæstv. ráðh. vitnaði einmitt í orð Ólafs Björnssonar prófessors á sínum tíma, þar sem hann segir, að hann hafi sagt berum orðum, - og það er hann að vitna í til þess að árétta skoðun sína á EFTA, að með aðild að EFTA skuldbindum við okkur til þess að framkvæma áfram þá viðreisnarstefnu, sem upp var tekin 1960. Hann segir, að með aðild að EFTA fáum við ekki lengur að taka upp félagslega stefnu, ekki skipulega stjórn á efnahagsmálum okkar, ekki sérstaka aðstoð við íslenzkar atvinnugreinar, sem lenda í örðugleikum og við viljum ekki án vera. Enn fremur segir sami hæstv. ráðh. þá, með leyfi hæstv. forseta: „Hvaða ríkisstj. sem settist að völdum á Íslandi yrði að mati hv. þm. Ólafs Björnssonar að fylgja viðreisnarstefnunni, reglum siðmenningarþjóða í viðskiptum,“ - það er nú ekkert verra, - „eins og hann orðar það á meðan við erum í EFTA. Og það er einmitt þess vegna, sem svona mikið liggur á. Hæstv. ríkisstj. vill skuldbinda okkur með milliríkjasamningi til þess að halda við meginatriðum viðreisnarstefnunnar.“ Með sama hætti mætti nú segja, að hæstv. viðskrh. væri að skuldbinda okkur með gerð þessa samnings, sem grundvallast á EFTA-samkomulaginu og er til orðin vegna þess og með því að leggja til breytingar á EFTA-samningnum án þess að segja honum upp, að skuldbinda sig og aðra hæstv. ráðh. og hv. stjórnarstuðningsmenn til að halda við meginatriðum viðreisnarstefnunnar. Þessu vil ég fagna. Þá kem ég að einu atriði, sem var verulega mikil fordæming á, þegar við áttum að gerast aðilar að Fríverzlunarbandalaginu og yfirleitt að tengjast nokkrum efnahagsbandalögum Evrópu, hvort sem það væri EFTA eða Efnahagsbandalagið, og það er þetta, sem kemur fram hjá hæstv. iðnrh., sem þá var talsmaður Alþb. í þingmannahópi. „Á því er ekki nokkur vafi, að gengislækkunarskriðan, sem gengið hefur yfir Ísland, hefur haft ákaflega háskaleg áhrif. Hún hefur haft ákaflega háskaleg áhrif. Hún hefur haft ákaflega háskaleg áhrif á atvinnuvegi okkar, hún hefur haft ákaflega háskaleg áhrif á viðhorf og skoðanir landsmanna og trú landsmanna á því, að hægt væri að halda hér uppi sjálfstæðu þjóðfélagi. Ég held, að ein meginnauðsyn okkar hefði verið sú að reyna að tryggja einhverja þá samstöðu í þjóðfélaginu, sem gæti komið í veg fyrir slíka gengislækkanaskriðu.“ Var ekki samstaðan fengin við myndun vinstri stjórnarinnar á sumrinu 1971, einmitt samstaðan til að koma í veg fyrir gengislækkunarskriðuna? Var ekki þá verið að lýsa því yfir fyrir og eftir kosningar, að nú skyldi komið í veg fyrir gengislækkunarskriðuna, og yfirlýsingar gefnar um það í stjórnarsáttmálanum? En það er ekki nema einn af þeim mörgu stóru bitum, sem þessir hv. þm. og hæstv. ráðh. hafa þurft að kingja, eftir að þeir sjálfir tóku sæti í ráðherrastólum. Og hvað er nú á seyði? Verður nú þriðja gengisfellingin hjá hæstv. ríkisstj. Fyrsta gengisfelling hæstv. ríkisstj. var í des. 1971. Þá lækkaði Bandaríkjadollar gagnvart gulli um 8% eða um það bil. Bæði hæstv. viðskrh. og seðlahankastjóri, dr. Jóhannes Nordal, voru búnir að láta orð að því liggja á opinberum vettvangi, í samtökum viðskiptalífsins hér, að eftir því að dæma, að dollarinn yrði felldur, þá virtist eðlilegt að fara bil beggja um það, hvað krónan lækkaði, m.ö.o.: við værum svo háðir viðskiptum með Bandaríkjadollar, að við mættum ekki búast við öðru en það hefði áhrif á gengisskráningu ísl. kr. Og ég er sammála að því leyti. En þá lá það fyrir, að gjaldeyrisöflun okkar er um 60% í dollurum og 40% í öðrum gjaldeyri, aðallega Evrópugjaldeyri. Samkv. því hefði íslenzka krónan átt að falla um af því, sem Bandaríkjadollar féll, ef við hefðum farið bil beggja. Í staðinn var það gert 100%, lækkað eins og dollarinn, sem leiddi aftur til þess, að varningur, sem við flytjum inn í verulegum meiri hluta einmitt frá Evrópulöndum gegn Evrópugjaldeyri, varð hér dýrari í verði og jók á dýrtíðina innanlands. Það verður ekki séð, að þetta hafi verið skynsamleg ráðstöfun, að fylgja þessu í einu og öllu. Og það er raunverulega undarlegt, að það skuli í árslok 1971 þurfa að fylgja dollaraum að fullu í gengislækkun, þegar ekki er liðið nema hálft annað ár frá því, að fyrrv. ríkisstj. lagði til og var með tillögugerð um gengishækkun á Íslandi vegna þess, hve efnahagsástandið var gott í þjóðfélaginu og hafði blómgazt mikið eftir áfallaárin 1967 og 1968. Þá finnst núv. hæstv. ríkisstj., eftir að hún er búinn að sitja hálft ár að völdum, að hún þurfi að fella gengi krónunnar nákvæmlega jafnmikið og Bandaríkjadollar, þegar hann fellur. En við skulum athuga það, að þó að við seljum þau gjaldeyrisverðmæti, sem við sköpum sjálfir, í einu eða öðru formi um 60% í dollurum, þá er salan á erlendum gjaldeyri ekki nema 26%, þ.e.a.s. þeir, sem kaupa gjaldeyri í bönkunum til þess að kaupa erlenda vöru, kaupa 26% í dollurum, það eru 74% í Evrópugjaldeyri. Og ef við ætlum stöðugt að lækka krónuna með dollarnum 100%, þá hækka þessar vörur stórkostlega í verði hér. Hvað hefur krónan fallið mikið gagnvart Evrópugjaldeyri í tíð núv. hæstv. ríkisstj? Ætli það sé ekki eitthvað um 30%? Þá hef ég í huga líka þær tegundir af Evrópugjaldeyri, sem hafa hækkað á heimsmarkaðinum. Það væri ástæða til þess að athuga þetta nánar. Ég vék að þessu núna líka af því, að ég geri ekki ráð fyrir, að það gagni fyrir mig að spyrja hæstv. ríkisstj. um það nú, hvað hún hyggist fyrir í sambandi við lækkun á gengi Bandaríkjadollars. En ég vil vara hæstv. ríkisstj. við því að haga því með sama hætti og síðast, fyrir jólin 1971, og dylja almenning gjörsamlega þess, hvað um er að vera. Það er látið heita svo sem sjálfsagður hlutur, ef Bandaríkjadollarinn falli, að þá falli íslenzka krónan jafnt. Þessu verður hæstv. ríkisstj. að gera sér grein fyrir. Er ekki hagkvæmara að fara bil beggja, eins og spáð var í af fyrirsvarsmönnum stjórnarinnar fyrir gengislækkunina 1971, og verður ekki að taka mið af því, hvað er líklegt, að innflutningur vara hækki mikið og valdi okkur miklum erfiðleikum, og meta þá erfiðleika við það að vera einhvers staðar á milli þess, sem dollarinn hefur fallið, í hlutfalli við það, sem við seljum í dollurum, og í hlutfalli við það, sem við kaupum í dollurum. Því miður stendur útvegurinn, sem er stærsti útflutningsframleiðandinn, ekki svo vel að vígi nú, að menn geti búizt við því, að hann geti tekið dollarafallinu, án þess að einhver breyting verði á genginu. Hann gat gert það að okkar dómi 1970, þó að gengið hefði verið hækkað. En hann getur það því miður ekki núna, að því er ég hygg, og hefur þá margt komið til og flest fyrir tilverknað núv. valdhafa, a.m.k. það, sem hefur hallazt á hjá útveginum. Það hefur veiðzt vel, og miðin hafa verið sótt. En ríkisstj. hefur verið með alls konar ráðagerðir og brugg á bak við tjöldin og aðgerðir, sem hafa verið höfuðorsök þeirrar verðbólgu, sem skapazt hefur í landinu og skapar þessum atvinnuvegi eins og öðrum erfiðleika, þann tíma, sem hún hefur setið að völdum. Svo var eitt, sem okkur hafði láðst, þegar við vorum að berjast hér fyrir aðildinni að EFTA eða Fríverzlunarbandalaginu, sem er að vissu leyti hliðstætt þessum samningi, sem ég í upphafi sagði, að væri eins konar EFTA-samningur við lönd Efnahagsbandalagsins, og það var að hafa samráð við almannasamtökin. Við vorum mikið gagnrýndir fyrir að hafa ekki haft samráð við almannasamtökin í landinu. Nú hefur líklega verið haft samráð við almannasamtökin í landinu, ég efast ekki um það. Og það væri gaman að heyra, hvort þau væru nú orðin allt í einu hlynnt því, að við gerðum þennan eins konar EFTA-samning við lönd Efnahagsbandalagsins, þar sem því var fjálglega lýst hér yfir, að þau hefðu verið mjög andvíg því, almannasamtökin, að við gengjum í EFTA. Þá lýsti núv. hæstv. iðnrh, því yfir, með leyfi hæstv. forseta, að hæstv. ríkisstj. hefði „ekki haft neitt samráð við almannasamtök í landinu. Hún hefur haft samráð við kaupsýslumenn og atvinnurekendur, en hún hefur ekki haft samráð við hagsmunasamtök almennings. Málið hefur verið tekið til umr. í ýmsum verkalýðsfélögum, og þau hafa öll tekið afstöðu á móti aðild. Sömuleiðis hefur Stéttarsamband bænda fjallað um þetta mál og tekið afstöðu á móti. Og ég tel, að það eigi að vera mönnum ærið umhugsunarefni, að þau almannasamtök, sem hafa fjallað um þetta mál, rætt það og markað stefna í því, hafa öll tekið afstöðu á móti. Það er aðeins nokkur hluti atvinnurekenda, sem er með, og þá fyrst og fremst stóratvinnurekendur, út frá þeirri alkunnu staðreynd, að fjármagnið á sér ekkert föðurland.“ Nú hljótum við að fá upplýsingar um það, hver afstaða almannasamtakanna er til þeirrar samningagerðar, sem hér liggur fyrir. Og ég býst við því, að okkur gefist tækifæri til þess á morgun að fá að heyra afstöðu almannasamtakanna til annars frv. ríkisstj., um lögbindingu eða ákveðna úttekningu á kaupgreiðsluvísitölunni. Við skulum ekki leiða það inn í umr. núna, en sjálfsagt fáum við að vita, hvert viðhorf almannasamtakanna er til þess. Það hefur hins vegar kvisazt, að helztu fyrirsvarsmenn almannasamtakanna og Alþýðusambandsins hafi ekki haft hugmynd um þetta, fyrr en þeir sáu frv. á borðinu hjá sér í sölum Alþ. Það verður til umr. hjá okkur á morgun. Það er ótalmargt, sem ástæða væri til að ræða á þessum vettvangi einmitt í sambandi við þetta mál, því að réttur skilningur á þeim hlutum er grundvallarundirstaða undir mati manna á því, hvort á að gera svona viðskiptasamninga og framkvæma svona viðskiptasamninga á fríverzlunargrundvelli, eins og hér er lagt til. Auðvitað hafa hæstv. ráðh., sem voru á móti aðildinni að EFTA, áttað sig á villu síns vegar og snúið við og skilja nú betur en áður, og um það hef ég áður sagt, að því fagna ég. En varðandi erfiðleika fólksins, iðnverkafólksins og launamanna almennt, sem leiða átti af aðildinni að EFTA, og hið mikla atvinnuleysi, þá fengum við þm. þær upplýsingar um það hér í þinginu frá Framkvæmdastofnun ríkisins, hagrannsóknadeildinni, að einmitt á árunum 1970 og 1971, áður en efnahagsvitsmuna núv. hæstv. ríkisstj. fór að gæta í efnahagslífinu, hefði kaupmáttur atvinnutekna verkamanna, sjómanna og iðnaðarmanna - á þessum tveimur árum - aukizt um 27.6%. Þegar ríkisstj. tók við völdum, lofaði hún kaupmáttaraukningu á tveimur árum um 20%, en þarna er kaupmáttaraukningin á tveimur árum 27.6%. En það versta er, að hæstv. ríkisstj. á eftir að standa við þetta loforð um kaupmáttaraukninguna. Eftir því sem ég bezt veit, eru ekki neinar ráðagerðir um nokkra kaupmáttaraukningu á þessu ári, og ef hún hefur verið orðin - við skulum segja um 15% á s.l. ári og dregur úr henni í staðinn fyrir að hún aukist á þessu ári, þá er, eins og ég sagði, eftir að efna fyrirheitin. En einmitt vegna þessarar samningsgerðar m.a. og vegna aukinna tengsla við lönd fríverzlunarinnar í Vestur-Evrópu og annars staðar í Evrópu, Norðurlöndin líka, voru viðskiptakjör okkar mjög hagstæð og áttu sinn þátt í því, að hægt var að auka kaupmátt launa verkamanna, iðnaðarmanna og sjómanna, um 27.6% á tveimur árum, þegar þjóðartekjurnar á mann jukust ekki nema um 22%, þannig að þeir fengu verulegan hlut af kökunni.

Ég hafði hugsað mér að hafa kaffihlé kl. 4. Mundi vera heppilegt fyrir hv. þm. að hafa greinaskil núna eða -?

Er ekki bezt, að ég haldi svolítið áfram, svona 10 mínútur eða korter, svo að ég geti lokið ræðunni, því að ef ég byrja aftur eftir kaffihléið, gæti það orðið miklu lengra.

Ef það er tryggt, að hv. þm. tali ekki lengur en korter, þá -

Við skulum gera ráð fyrir því. Ég held, að ég hafi nægjanlega dregið fram í dagsljósið, hversu mikla þýðingu það hefur haft fyrir okkur Íslendinga að einangrast ekki í viðskiptalífi okkar frá Evrópuþjóðunum, þar sem rætur okkar standa svo djúpt á margan hátt, og þess vegna, eins og ég sagði í upphafi, fögnum við sjálfstæðismenn því, að þessi till. til þál. er flutt hér, og styðjum að því af mætti, að hún nái fram að ganga. Þá er aðalatriðið í því máli, að við drögum ekki lengur að gera gangskör að því að fullgilda þetta samkomulag. Og ég ítreka þá ósk, að ríkisstj. lýsi því yfir eindregið, að hún muni nota heimildina, sem felst í þessum samningi, hún vilji nota heimildina og vilji nota heimildina strax fyrir mánaðarmótin. Ég tel mig hafa ástæðu til þess að ætla, að í sölum Alþingis kunni að vera verulegur meiri hl. fyrir því, að með það sé ekki beðið, og enda þótt það hafi verið svo á sínum tíma, að Framsfl. hafi viljað fresta inngöngunni í Fríverzlunarbandalagið, þá held ég, að viðhorfin hafi í augum flestra þeirra, sem ég þekki úr þeirra hópi, skýrzt þannig, að þeir hafi þá rangmetið aðstöðu okkar og skilji nú, hversu þýðingarmikið það samkomulag var og hversu þýðingarmikið er að grundvalla nýjan samning og fullgilda nýjan samning á sams konar grundvelli, eins og lýst hefur verið og segja má, að þetta samkomulag sé að eðli sínu grundvallað á innihaldi og efni fyrra samkomulagsins. Ég vil sérstaklega, áður en ég lýk máli mínu, leggja áherzlu á, að það fáist skýrari viðhorf en fram komu hjá hæstv. viðskrh. í máli hans, hvað hann hyggst fyrir í þessu máli, og það dragist ekki úr þessu fyrir hæstv. ríkisstj. að gera sér grein fyrir, hvort hentugt sé að fullgilda þennan samning núna, eins og efni standa til og eins og hann liggur fyrir. Við höfum hvorki heyrt nú né höfum heyrt annars staðar, t.d. í stjórnmálablöðum, ágreining um það, að vel hafi verið unnið að gerð þessa samnings í beinu framhaldi af þeim grundvelli, sem lagður var í tíð fyrrv. ríkisstj., og samningurinn sé okkur mikils virði. Hins vegar leiðir það ef eðli málsins, að framtíðin sker að verulegu leyti úr um það, að hve miklu leyti hann verður okkur mikilvægur á sviði iðnaðarins. Það kemur, eins og ég sagði, til vegna þess, að við getum ekki sér fyrir endann á því á þessari stundu, hversu miklir iðnþróunarmöguleikar okkar Íslendinga eru og hversu mikla möguleika við höfum til þess að afla nýrra útflutningsmarkaða. En það reynir fyrst og fremst á það, þegar þessir markaðir eru ekki lokaðir fyrir okkur eða hindraðir af háum tollmúrum, sem gera okkur erfiðari samkeppnina við aðra aðila og á vissan hátt útiloka okkur algerlega frá hagnýtingu þessara markaða. Ég skal svo ekki á þessu stigi málsins hafa orð mín fleiri. Mér þætti vænt um, að það skýrðust ýmis þau viðhorf til þessara mála, sem ég hef vakið athygli á. Og ég tel nauðsynlegt, að menn geri sér grein fyrir því, einmitt þegar jafnmikilvægt mál er á ferðinni, hvernig málin hafa þróazt að undanförnu, hvernig deilur hafa staðið um aðild okkar að viðskiptasamböndum í einu eða öðru formi. Ég vil svo ljúka máli mínu með því, að ef það er skoðun þeirra manna, sem nú standa að þessum samningi, að meginhluti allra þeirra mörgu orða, sem þeir höfðu, og fordæminga á EFTA- aðild á sínum tíma hafi verið misskilningur og vitleysa, þá höfum við vissulega náð miklum árangri og þá hafa þessir hæstv. ráðh., sem verstir voru viðmóts í sambandi við EFTA- málið, - og þar á ég að sjálfsögðu ekki við hæstv. samgrh., sem fylgdi málinu og hans flokkur, - þá hafa þeir lært nokkuð á því að vera þó ekki nema þennan tíma í ríkisstj. Verður að ætla, að á því tímabili hafi þeir tamið sér fremur en meðan þeir voru í stjórnarandstöðu að líta á málin frá ábyrgum sjónarmiðum.