Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður en gengið er til dagskrár vill forseti upplýsa að hér mun fara fram utandagskrárumræða kl. 3.30. Hún fer fram að beiðni hv. 4. þm. Suðurl., Margrétar Frímannsdóttur, og er efni umræðunnar lokuð deild sem vistunarúrræði fyrir síbrotaunglinga og hugmyndir félmrh. um hækkun á sjálfræðisaldri. Þá vill forseti jafnframt minna á að samkvæmt dagskrá vikunnar er gert ráð fyrir ef á þarf að halda fundi milli kl. 6 og 7 í dag. Forseti vill geta þess sérstaklega vegna þeirra tæknivandkvæða sem urðu hér í gær við atkvæðagreiðslur að þau stöfuðu af svokallaðri ,,statik`` í salnum sem var óvenjumikil í gær, m.a. vegna hins þurra lofts sem fylgir kuldanum þessa daga. Þess vegna skapaðist mikil spenna og rafmagnað loft með neistaflugi hér á ráðherrabekkjum, einkum hægra megin við forseta, svo að þrjú atkvæðagreiðslutæki slógu út. Þetta er nú sagt í eiginlegri merkingu þeirra orða varðandi neistaflugið. 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Evrópska efnahagssvæðið, nr. 2/1993. Þetta frv. er stutt. Það er þrjár greinar, einfalt að efni og óþarfi að orðlengja mikið um það. Með frv. er leitað eftir samþykki Alþingis fyrir því að fullgilda þrjár bókanir sem breyta samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og tveimur fylgisamningum hans vegna þess að Svisslendingar ákváðu að gerast ekki aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu. Jafnframt er kveðið á um að breytingar á meginmáli EES-samningsins skuli öðlast lagagildi í samræmi við lög nr. 2/1993. Framangreindar bókanir gera ráð fyrir því að EES-samningurinn öðlist gildi 1. júlí 1993. Til þess að það megi verða þurfa þing allra aðildarríkja að samþykkja samninginn fyrir þann tíma og breytingar á honum. Á þessari stundu getur enginn fullyrt um það hvort það tekst, en sameiginlegar pólitískar yfirlýsingar samningsaðilanna allra hníga að því. Ef fullgilding dregst hjá einhverju aðildarríki er ekki líklegt að það verði meira en fáeinir mánuðir. Mundi þá gildistaka samningsins frestast sem því næmi. Eins og margoft hefur verið rætt hér á Alþingi, þá kallaði brotthvarf Sviss frá EES-samningnum á breytingar á honum í samræmi við ákvæði samningsins sjálfs. Niðurstaða þessa máls nú er nákvæmlega sú hin sama og samningurinn gerði ráð fyrir og ég lýsti eftir að EES-samningurinn var felldur í þjóðaratkvæðagreiðslu í Sviss. Gagnvart Íslandi eru breytingarnar þessar: 1. Gildistaka EES-samningsins frestast. 2. Sviss verður ekki aðili að Evrópska efnahagssvæðinu. 3. Þátttaka Liechtensteins frestast eitthvað þar til búið er að ganga frá samningum við Sviss vegna tollabandalags landanna. 4. Formleg þátttaka Íslands í rammaáætlun Evrópubandalagsins og skyldum áætlunum frestast um nokkra mánuði fram yfir gildistöku samningsins af tæknilegum ástæðum þótt það hafi ekki áhrif á þátttöku í viðkomandi nefndum. 5. Framlag Íslands í þróunarsjóð getur hækkað um allt að 17 millj. kr. á fimm árum eða samtals um 85 millj. kr. þótt ekki sé unnt að slá því föstu að til þeirrar hækkunar komi í reynd. Við samningu þessa frv. hefur verið reynt að taka tillit til allra fram kominna óska stjórnarandstöðu um þingmeðferð þess. 1. Þetta mál er flutt sem lagafrv. en ekki sem þál. Einfaldast hefði verið að velja þingsályktunarleiðina sem er hin venjulega leið þegar milliríkjasamningar eiga í hlut. Þar sem breytingarnar sem gerðar eru á meginmáli EES-samningsins hafa engin bein réttaráhrif hefði sú leið verið vel fær. Forustumenn stjórnarandstöðuflokkanna hér á þingi fóru fram á það að þetta yrði í formi lagafrv. og ég sá engin vandkvæði á að verða við þeirri ósk. 2. Þetta frv. er flutt sem stjfrv. en ekki þingmannafrv. meiri hluta utanrmn. sem kom til álita. Þessi hugmynd kom upp þar sem utanrmn. hefur haft málið lengi til umfjöllunar, fjallað um það á tugum funda og þekkir væntanlega vel til málsins. Meiri hluti nefndarinnar flutti brtt. á frv. ríkisstjórnarinnar í vetur. Flutningur þessa frv. hefði verið eðlilegt framhald af þeirri vinnu. Vegna óska stjórnarandstöðuflokkanna var sú leið þó ekki valin. 3. Lögð var mikil áhersla á að koma þessu máli sem fyrst til þingmanna. Frv. var dreift strax næsta dag eftir undirritun viðkomandi bókana í Brussel. Virðulegi forseti. Ég vona að þessi meðferð málsins hér á þingi verði til að auðvelda framgang þess í þinginu. Að svo mæltu legg ég til að frv. verði vísað til hv. utanrmn. og 2. umr.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hæstv. utanrrh. að það er út af fyrir sig ekki ástæða til að hafa langt mál um þetta frv. sem slíkt. Hér er um tæknilegar breytingar að ræða þó að efnisbreytingar felist einnig í því, t.d. um gildistöku EES-samningsins og sömuleiðis um sjóð þann sem settur er á fót til aðstoðar vanþróaðri löndum í hinu Evrópska efnahagssvæði. Mikilvægara er raunar að undirbúa okkur undir þá ákvörðun sem meiri hlutinn hefur tekið að Íslendingar gerist aðilar að hinu Evrópska efnahagssvæði. Við erum mjög vanbúnir undir það og mætti reyndar hafa um það mjög langt mál. Einnig er áreiðanlega orðið afar tímabært að marka stefnu til lengri frambúðar. Hvað ætlum við Íslendingar að gera þegar hið Evrópska efnahagssvæði leysist upp? Vísa ég í því sambandi til þeirrar till. til þál. sem er 3. mál á dagskrá þessa fundar. Það er áreiðanlega orðið afar tímabært að Alþingi marki þá stefnu sem vissulega hefur komið fram í orðum m.a. hæstv. forsrh. að gengið verði til tvíhliða samninga við Evrópubandalagið. Ég held að afar þarft sé að marka þá stefnu sem fyrst til að eyða þeirri óvissu sem virðist ríkja í þjóðfélaginu og þeim vangaveltum sem heyrast jafnvel frá einstöku þingmönnum að rétt sé að sækja um aðild að Evrópubandalaginu. Ég tel það því langtum mikilvægara og stærra mál og hefði satt að segja kosið að við hefðum haft tækifæri til að ræða það hér á Alþingi fyrr þannig að það lægi fyrir hvaða framhald Alþingi vill að verði á þessum málum. En svo að ég snúi mér aðeins að því frv. sem hér liggur fyrir, þá vil ég í fyrsta lagi þakka það að hæstv. utanrrh. varð við beiðni minni hluta stjórnarandstöðunnar í utanrmn. að flytja þetta sem stjfrv. Við töldum það raunar sjálfsagt miðað við mikilleik málsins að öllu leyti og það sem á undan er gengið og ekki síst líka vegna þess að að sjálfsögðu hafa hæstv. utanrrh. og hans menn haft veg og vanda af því að gera þann samning sem hér liggur fyrir um viðbótarbókun. Ég met einnig að ekki varð úr þeirri, ég vil segja, fáránlegu hugmynd að flytja þetta sem þál. Hér er um að ræða breytingu á lögum sem Alþingi hefur samþykkt og breyting verður ekki ákveðin með þál. á Alþingi svo að það er sem betur fer meiri formfesta á þessu en horfði um tíma. Ég sagði áðan að það væru ýmsar tæknilegar breytingar vegna brotthvarfs Sviss sem ég ætla út af fyrir sig ekki að ræða. Þeir leiða nokkuð af sjálfu sér. Ég vek þó athygli á því að þeir menn sem höfðu staðið í þessum samningum höfðu kosið að fara nokkuð ítarlega í gegnum samninginn og ýmislegt sem honum fylgir og breyta þar grein fyrir grein í stað þess að setja inn eina almenna grein sem gilti fyrir allt saman og ég tel það vera betri vinnubrögð heldur en hin síðari. Hins vegar virðist enn ríkja töluverð óvissa í sambandi við þann sjóð sem settur er á fót. Að vísu er fallist á að sjóðurinn verði í tölum sá sami og var, þ.e. að heildarupphæð lána verði 1.500 millj. ECU og styrkir 500 millj. ECU. Hins vegar er talið líklegt að lækkun vaxta af því fjármagni sem lagt er í þennan sjóð verði minni en áður var gert ráð fyrir og þetta þýði að framlag Íslands hækki úr 68 millj. í allt að 85 millj. kr. á ári. Ég get viðurkennt það að ég sé eftir þessum fjármunum þó að þeir þyki kannski ekki stórir í svona máli og mér þykir að satt að segja að ekki veitti af að veita slíkum fjármunum í þróunaraðstoð hér á okkar eigin landi eins og nú er ástatt í efnahagsmálum. Það veitti ekki af að veita slíkum peningum í nýsköpum á íslensku atvinnulífi eða til að aðstoða íslenskt atvinnulíf í afar nauðsynlegri hagræðingu. Reyndar hlýtur sú spurning að vakna eins og stefnir nú og greinilega hefur komið fram í umræðum á Alþingi hvort við ættum ekki öllu frekar að verða fljótlega þiggjendur úr þessum sjóði heldur en gefendur, því miður. Ég sé ekki betur en með þeim vinnubrögðum eða vinnubragðaleysi sem ríkisstjórnin hefur nú í hávegum og byggist á stefnu hennar um afskiptaleysi, þá stefni hér í öllu meiri vandræði en víðast hvar í Evrópu. Ég hlýt því að segja það að ég sé eftir þessu fjármagni og tel að því væri í okkar þágu langtum betur varið hér innan lands. Síðan er það annað efnisatriðið sem er sú tímasetning sem nú er gefin upp fyrir gildistöku EES-samningsins. Hér er stefnt að því að það verði 1. júlí, en hins vegar er sá varnagli að þetta kunni að dragast og skuli það vera 1. þess mánaðar sem fylgir endanlegri samþykkt, enda hafi hún legið fyrir a.m.k. hálfum mánuði áður. Ég held satt að segja að það sé varla sá maður sem talar um þetta af fullri ábyrgð sem láti sér detta í hug að gildistakan verði 1. júlí. Bæði á samningurinn í heild sinni eftir að fara í gegnum fjöldann allan af þjóðþingum og það eru víða miklar blikur á lofti og sömuleiðis á að sjálfsögðu þessi viðbótarsamningur eftir að fá samþykki þjóðþinga. Mér sýnist allt benda til þess að samþykkt þessa samnings geti dregist til næstu áramóta og er kannski lítið um það út af fyrir sig að segja nema þá helst það að mér sýnist að hér sé helst bent á aðild að hinu Evrópska efnahagssvæði sem eins konar bjarghring og jafnvel eina bjarghringinn fyrir íslenskt atvinnulíf. Og það er afar illt ef við ætlum að sitja hér með hendur í skauti og vísa atvinnulífinu á hið Evrópska efnahagssvæði. Ég vil að vísu taka það fram að ég held að sá bjarghringur muni reynast alveg sérstaklega haldlítill vegna þess hvernig staðan er í efnahagsmálum okkar Íslendinga og staða atvinnuveganna er. Ég óttast hins vegar að ef ríkisstjórnin ætlar sér að sitja aðgerðarlaus og eins og ég sagði vísa á hið Evrópska efnahagssvæði, þá er það tálvon ein. Og kannski því verri sem lengra dregst að þessu leyti. Ef hins vegar við tökum nú til hendi og styrkjum hið íslenska atvinnulíf, leggjum í markvissar aðgerðir, náum hér þjóðarsátt, ráðumst að ýmsum þeim meinum sem öllum eru að verða ljós að hér fara vaxandi, þá má vel vera að þessi lengri frestur sem við fáum verði okkur til góðs og hann gæti orðið til þess að við Íslendingar gerumst aðilar að hinu Evrópska efnahagssvæði á árinu 1994 betur undir það búnir heldur en við erum í dag. Ég veit ekki hvort rétt er að spyrja hæstv. utanrrh. um hugmyndir hans í þessum efnum. Það væri nær að spyrja hæstv. forsrh. sem ekki er hér staddur en væntanlega fáum við tækifæri til þess fljótlega. Aðeins til að draga þetta saman. Ég tek undir það með hæstv. utanrrh. að samningurinn eða þessi bókun er út af fyrir sig smáatriði eitt. En það er allt sem í kringum þetta er, kringum inngöngu okkar í Evrópska efnahagssvæðið er. Aðstaða okkar til að taka þar þátt er stóra málið og í öðru lagi framhaldið. Ég vona að tillaga um tvíhliða samning komi hér á dagskrá, ef ekki í dag þá örugglega á morgun og við getum þá rætt um málið mjög vandlega. Ég geri mér vonir um miðað við yfirlýsingar hæstv. ráðherra að hún fái byr í gegnum þingið og eyði þá töluverðu af þeirri óvissu sem við búum við í dag, en það eitt er samt ekki nóg. Við verðum að taka til hendi og styrkja atvinnuvegi okkar Íslendinga, draga úr atvinnuleysinu og vinna okkur sjálfir út úr þeim vanda sem við erum í í dag eins og við höfum gert svo oft áður.

Virðulegi forseti. Snemma á þessu ári birtist viðtal við hæstv. utanrrh. í DV. Það var hátíðarviðtal í laugardagsútgáfu blaðsins. Þar var margt fróðlegt að finna. M.a. gaf hæstv. utanrrh. það mjög rækilega til kynna að hann væri reiðubúinn að verða forsrh. fljótlega, hefði betur hugað að því sumarið 1991 og horfir nú frekar illa með það á næstunni, en í þessu viðtali kom m.a. fram að hæstv. utanrrh. var orðinn leiður á EES, mjög leiður á EES, tók satt að segja meira upp í sig um það efni heldur en flest annað í þessu viðtali, hundleiður á EES. Samt er þetta nú vonarneistinn sá eini sem ríkisstjórnin hefur boðað þjóðinni, en ráðherrann er orðinn mjög leiður á þessum vonarneista. Það skinu út úr hæstv. ráðherra áðan leiðindin yfir þessu máli og rökin fyrir hinni stuttu framsöguræðu voru mjög skrýtin. Þau voru aðallega þau að þetta væri stutt frv., bara fáeinar greinar. Ég held að ég muni það nú rétt, hæstv. ráðherra, að frv. um EES var ekki mikið lengra. Samt tókst ráðherranum að flytja hér held ég tveggja klukkustunda glæsiræðu þegar hann mælti fyrir því frv. Lengd frv. segir því ekki mikið, hæstv. ráðherra, um mikilvægi efnisins eða er það ekki rétt munað hjá mér, hæstv. ráðherra, að sjálft EES-frv. hafi verið svona álíka langt, gott ef ekki bara færri orð?

Lengd ræðunnar segir líka lítið.

Það er út af fyrir sig rétt og hefði þessi stutta ræða hæstv. utanrrh. verið í sama klassa og Gettysborgarávarpið hjá Lincoln, þá var auðvitað ekki ástæða til þess að fara um það þeim orðum sem ég gerði hér, en því miður komst þessi framsöguræða hvergi nálægt Gettysborgarávarpinu, hæstv. utanrrh. En það er út af fyrir sig rétt að gæði ræðu eru oft ekki mæld í lengdinni. Ég segi þetta nú hér í upphafi vegna þess að ég hélt satt að segja að hæstv. utanrrh. mundi nota þetta tækifæri til þess að flytja þinginu og þjóðinni nokkrar frásagnir af því hvar samskipti Íslands og EFTA-ríkjanna við Evrópubandalagið eru á vegi stödd. Ég tel það vera skyldu ráðherrans að fjalla nokkuð um það í þessum umræðum. Ég minni á það t.d. að rétt áður en við gengum í þingsalinn flutti Ríkisútvarpið þau tíðindi að í dag mundi Evrópubandalagið birta mat sitt á aðildarumsókn Noregs. Jafnframt birti Ríkisútvarpið fréttir af því að Spánn væri kominn með nýja kröfugerð í garð sjávarútvegs Norðmanna og ætlaði sér mikinn í nýrri kröfugerð í þeim efnum. Síðustu vikur hafa verið frásagnir af sífelldri kröfugerð ýmissa ráðherra Evrópubandalagsins, m.a. ef ég man rétt sjútvrh. Breta um það að EFTA-ríkin, sérstaklega Ísland og Noregur, ættu nú að fara að greiða Evrópubandalaginu í formi réttinda EB á sviði sjávarútvegsmála ýmsa nýja tolla. Það er nefnilega þannig að þrátt fyrir það að samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði hafi verið samþykktur í ýmsum aðildarríkjum þess svæðis, þó hvergi nærri öllum, það er nú eitt sem einkennir þetta mál, ég held að það sé rétt munað hjá mér að það séu í hæsta lagi fjögur aðildarríki Evrópubandalagsins sem núna eru búin að samþykkja EES-samninginn, kannski fimm, þá er allt þetta mál upp í loft. Þegar ég segi mál, þá á ég við samskipti Íslands við Evrópubandalagið til frambúðar. Það mál er satt að segja meira upp í loft en það hefur verið um langan tíma. Þess vegna átti ég von á því að hæstv. ráðherra mundi segja a.m.k. nokkur orð varðandi þessa stöðu og mat sitt á því hvaða afleiðingar hin nýja kröfugerð, sem er tvímælalaust komin fram innan Evrópubandalagsins í sjávarútvegi með ýmsum hætti, hefur á samskipti Íslands við Evrópubandalagið og á þróun Evrópska efnahagssvæðisins, en það var ekki neitt slíkt að finna í ræðu hæstv. ráðherra heldur bara almenn orð um að þetta væri nú frekar ómerkilegt, þetta væri stutt frv. og lítið í því o.s.frv. Hins vegar er það óhjákvæmilegt, hæstv. ráðherra, að líta aðeins á stöðuna nú þegar málið kemur til þingsins aftur. Það er hins vegar skiljanlegt að það var augljóst að hæstv. ráðherra hafði mjög lítinn áhuga á því að hann kæmi með málið til þingsins. Það var greinilegt. Það hafði verið ákveðið á vettvangi ríkisstjórnarflokkanna að best væri að biðja hv. þm. Björn Bjarnason, Geir Haarde, Láru Margréti Ragnarsdóttur, kannski Rannveigu Guðmundsdóttur og nokkra aðra þingmenn að koma með þetta mál hérna til þingsins. Utanrrh. taldi það greinilega mikilvægt að hann kæmist hjá því að koma með þetta mál til þingsins. Það fannst okkur sumum dálítið merkilegt að hæstv. utanrrh. eftir allt það sem hann hefur sagt um Evrópska efnahagssvæðið, eftir allar yfirlýsingar hans um nauðsyn þess að vinnubrögð Íslendinga séu þar með traustum hætti, hann vildi koma sér hjá því að þurfa sjálfur að koma inn í salinn með þetta frv. Hæstv. ráðherra vék síðan að því áðan í sinni framsöguræðu að hann væri nú eiginlega enn þeirrar skoðunar að ríkisstjórn Íslands hefði ekki borið skylda til þess að koma með þetta mál í þingsali. Í fyrsta lagi hefði ríkisstjórninni ekki borið skylda til þess að koma með þetta sem frv. Það hefði mátt duga að koma með þetta sem þáltill. Alla vega hefði mátt biðja nokkra þingmenn Sjálfstfl. og hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur að koma með þetta hérna inn í salinn. Það er satt að segja mjög merkileg kenning að þegar framkvæmdarvaldið gerir alþjóðlegar skuldbindingar fyrir hönd íslenska lýðveldisins og í umboði forseta lýðveldisins samkvæmt stjórnarskrá, þá beri framkvæmdarvaldinu ekki skylda til þess að koma með þá alþjóðlegu gjörninga til þjóðþingsins. Það eigi að vera undir vilja einstakra þingmanna komið hvort sá alþjóðlegi gerningur kemur til þjóðþingsins eða ekki. Ég vona nú satt að segja að menn láti af svona firrum og bið menn að hugleiða hvar það kynni að enda ef kenningar af þessu tagi festust í sessi. Auðvitað er það skylda framkvæmdarvaldsins sem gerir alþjóðlega samninga fyrir hönd íslenska lýðveldisins í umboði forseta lýðveldisins samkvæmt stjórnarskrá að koma með það mál inn á þjóðþingið. Í utanrrn. liggja ýmsir alþjóðlegir samningar sem ekki hefur unnist tími til að flytja inn á þingið. Ber að skilja það svo að utanrrh. sé orðinn þeirrar skoðunar að það komi vel til greina að einstakir þingmenn fari að flytja staðfestingarfrv. á þessum alþjóðlegu samningum? Ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því fyrst hann fór í framsöguræðu sinni að viðra þetta viðhorf sitt, það hefði verið eðlilegt að einstakir þingmenn hefðu flutt þetta frv. Ég vil nú biðja hæstv. ráðherra að hugleiða það að jafnvel þótt hann sé þeirrar skoðunar að þetta sé ekki mikilvægt mál, þá er það þó alþjóðlegur samningur sem fer fyrir þjóðþing tæplega 20 ríkja. Svo merkt er skjalið að þjóðþing meginhluta ríkja í Vestur-Evrópu verða að fjalla um það með einum eða öðrum hætti. Og ef það er ekki skylda framkvæmdarvaldsins að flytja slíkan alþjóðlegan samning inn á vettvang þingsins, þá satt að segja veit ég ekki hvað er skylda framkvæmdarvaldsins. Sem betur fer tók hæstv. utanrrh. og ríkisstjórnin rökum, en engu að síður var það athyglisvert að ráðherrann taldi nauðsynlegt að lýsa því úr ræðustólnum að hann væri í fyrsta lagi á móti því að þetta væri frv. og í öðru lagi hefði hann talið réttara að einstakir þingmenn flyttu þetta heldur en hann. Í því sambandi vaknar auðvitað sú spurning fyrst ráðherrann er að lýsa þessum skoðunum sínum hér, ber að skilja það svo að í framtíðarsamskiptum Íslands við önnur ríki hins Evrópska efnahagssvæðis eigi það að vera verkefni einstakra þingmanna að flytja þau mál hér í þingsalinn sem frv.? Nú getur ráðherrann kannski bent á það að þeir þingmenn sem ég hef hér nafngreint myndi meiri hluta utanrmn. En ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því, eru einhver fordæmi fyrir því að hluti utanrmn., jafnvel þótt tölulega sé það meiri hluti, sé að flytja inn á þingið frumvörp um alþjóðlega samninga? Ég þekki ekki slík fordæmi. Það má vera að þau séu til en ég held að það sé nauðsynlegt að reiða þau fram fyrst ráðherrann er að gera að umtalsefni þessar hugmyndir. Sem betur fer eins og ég sagði áðan tók ríkisstjórnin rökum svo að okkur birtist hér frv. til laga um breytingar á lögum um Evrópska efnahagssvæðið flutt sem stjfrv. og það felur í sér staðfestingar á þeim breytingum sem gera verður á samningnum um Evrópskt efnahagssvæði vegna þess að Sviss verður ekki lengur aðili að svæðinu. Það gæti verið að ýmsu leyti fróðlegt að rifja upp ýmis ummæli hæstv. utanrrh. í desember og janúarmánuði þar sem hann var að fullvissa þing og þjóð um hvernig yrði tekið á Evrópska efnahagssvæðinu í ljósi þess að Sviss hefði ákveðið að vera ekki með. Ég held að við munum öll ræður ráðherrans um að það væri nú ekki mikið mál, það væri bara að strika út Sviss hér og svona minni háttar atriði. Engu að síður, hæstv. ráðherra, er nú komið hér þingskjal upp á 39 bls. til þess að taka á málinu á Alþingi. Og það kemur í ljós þegar lesinn er sá samningur sem EFTA-ríkin og Evrópubandalagsríkin hafa gert eftir brotthvarf Sviss að þar er ýmislegt flóknara en hæstv. ráðherra lýsti á sínum tíma. Eitt af því snertir t.d. samskipti Liechtensteins og Sviss. Annað snertir fjölmörg ákvæði í bókunum og ákvæðum samningsins sjálfs og það þriðja snertir síðan sjóðinn. Það er líka óneitanlega dálítið sérkennilegt eins og hv. þm. Steingrímur Hermannsson benti á hér áðan að á sama degi og útvarpið flytur þær fréttir að forsrh. Íslands sé þeirrar skoðunar að litlar líkur séu á því að ríkisstjórn Íslands geti aukið fjármuni í atvinnuskapandi aðgerðir innan lands, þá mælir hæstv. utanrrh. fyrir frv. um aukið fjármagn í atvinnuskapandi aðgerðir í Suður-Evrópu. Við erum sem sagt komin með hagkerfi þar sem ríkisstjórn Íslands segir: Nei, það mega ekki vera nein ríkisafskipti af atvinnulífinu hér og engir styrkir til atvinnuskapandi aðgerða á Íslandi en við þurfum umfram allt að taka þátt í því að búa til styrktarsjóði um atvinnuskapandi aðgerðir í Suður-Evrópu, Spáni, Portúgal og annars staðar. Við fylgdust með því hvernig EFTA-ríkin urðu að gefast upp í þeirri kröfugerð sinni að hlutur Sviss yrði einfaldlega dreginn frá en eins og í mörgu öðru í þessu samningaferli hafði Evrópubandalagið sitt fram. Það er dálítið merkilegt að hæstv. utanrrh. vék ekkert að því í sinni framsöguræðu. Evrópubandalagið hafði sem sagt fram í þessum samningum þann vilja sinn þvert á yfirlýsingar utanrrh. Íslands, þvert á yfirlýsta stefnu EFTA, að EFTA-ríkin ættu að greiða hlut Sviss í þessum sjóði. Þar með, hæstv. utanrrh., er skapað fordæmi og það er það fordæmi sem mig langar að minnast aðeins á. Fái það að ríkja áfram þegar ljóst er að önnur EFTA-ríki eru búin að sækja um aðild að Evrópubandalaginu og munu þess vegna hverfa frá Evrópska efnahagssvæðinu hvert á fætur öðru á næstu árum, er þá Ísland með staðfestingu þessa frv. búið að viðurkenna það fordæmi að svo eigi bara að hækka greiðslurnar og hækka greiðslurnar í sjóðinn af því að Evrópubandalagið hafi náð því fram í þessum samningum að sú heildrupphæð sem almennt var reiknað með haldi sér í grófum dráttum? Eða er það bara vegna þess að Sviss hefur farið frá sem menn viðurkenna þetta? Auðvitað ekki. Og ég var satt að segja mjög undrandi á því að utanrrh. Íslands skyldi fallast á að þetta fordæmi væri skapað. Hvers vegna? Jú, vegna þess að Ísland er eina landið sem hefur lýst því yfir að það ætli sér að vera áfram í Evrópska efnahagssvæðinu. Við erum eina landið í EFTA sem ekki hefur lýst því yfir að markmið okkar sé að ganga í Evrópubandalagið. Þar með er ljóst að stefna Íslands er sú að það ætli sér að halda við skuldbindingarnar sem fylgja hinu Evrópska efnahagssvæði. Merkir það þá þegar EFTA-ríkin fara að tínast eitt og eitt út úr hinu Evrópska efnahagssvæði inn í Evrópubandalagið að við ættum sífellt að hækka greiðslur okkar í þennan sjóð og lon og don þurfa að koma fyrir þingið með frv. um það að nú þurfi að auka framlög Íslands til atvinnuskapandi aðgerða á Spáni og í Portúgal? Það er alveg nauðsynlegt að utanrrh. Íslands taki það til umfjöllunar hér. Ég varð ekki var við að hann viki að þessu einu einasta orði. Auðvitað er það stórhættulegt að fallast á það fordæmi að þegar eitt EFTA-ríki hverfur frá skuli greiðslurnar til EB standa óbreyttar en framlag einstakra EFTA-ríkja hækka að sama skapi. Það er kenning sem kemur fyrst og fremst illa við Ísland. Kannski hefur hæstv. ráðherra fallist á þetta fordæmi vegna þess að hann er einnig kominn í hóp allra hinna sem hafa ekki lengur trú á því að hið Evrópska efnahagssvæði endist nokkuð. Það kann að vera skýringin á því hvers vegna hæstv. utanrrh. lét sér svona lítt annt um þessa kröfu Íslands og EFTA að hann sjálfur, hæstv. utanrrh. Jón Baldvin Hannibalsson, hefur ekki lengur trú á sínu eigin afkvæmi, hinu Evrópska efnahagssvæði. Enda, eins og ég vék að í upphafi, búinn að lýsa því yfir í janúarmánuði sl. í einu víðlesnasta dagblaði landsins að hann sé orðinn hundleiður á þessu fyrirbæri. Hafi ráðherrann ekki lengur trú á því að Evrópska efnahagssvæðið vari þá er kannski hægt að horfa í gegnum fingur sér á þessi afglöp í samningum sem afglöp væru ef Evrópska efnahagssvæðið ætti að standa en EFTA-ríkin eitt og eitt tínast út úr EFTA og inn í EB. Hv. þm. Steingrímur Hermannsson vék að því áðan að nauðsynlegt væri að taka afstöðu til þess að formlega verði óskað eftir tvíhliða viðræðum milli Íslands og Evrópubandalagsins. Í júnímánuði í fyrra lýsti Alþb. því yfir að að vandlega athuguðu máli væri það skoðun okkar að Evrópska efnahagssvæðið væri ekki til frambúðar og þess vegna væri nauðsynlegt að hefja þá þegar undirbúning að formlegum tvíhliða viðræðum milli Íslands og Evrópubandalagsins. Ég tók saman með aðstoð sérfræðinga sýnishorn af slíkum samningi sem ýmsir, m.a. hæstv. utanrrh., leyfðu sér að henda gaman að. Ég held þó að sú vinna sé nokkuð gagnleg hæstv. ráðherra og eigi eftir að reynast nokkuð fróðleg í tímans rás. Nú hefur það gerst að formaður og varaformaður Framsfl. hafa flutt hér á Alþingi tillögu sömu ættar. Tillögu um að farið verði í tvíhliða viðræður milli Íslands og Evrópubandalagsins. Ég held ég fari rétt með að þingkonur Kvennalistans séu einnig þeirrar skoðunar að slíkt kunni að vera skynsamlegt. Forsrh. Íslands, Davíð Oddsson, hefur oftar en einu sinni lýst því yfir á undanförnum mánuðum að hann sé reiðubúinn að ræða það ef ekki stuðla að því að hafnar séu tvíhliða viðræður milli Íslands og Evrópubandalagsins. Séu allar þessar yfirlýsingar lagðar saman þá bendir margt til þess, hæstv. utanrrh., að það sé meiri hluti á Alþingi fyrir því að óska nú þegar eftir formlegum tvíhliða viðræðum milli Íslands og Evrópubandalagsins. Og það er auðvitað mjög nauðsynlegt að láta á það reyna innan tíðar hvort þessi meiri hluti er fyrir hendi. Það er vitað mál að hæstv. utanrrh. Íslands, Jón Baldvin Hannibalsson, hefur verið á móti því. En spurningin er: Hefur hann þingið með sér eða hefur hann þingið á móti sér í þessum efnum? Þess vegna tek ég undir það sem hér var sagt áðan að það hefði verið skynsamlegra að láta fara fram áður en þessi umræða hófst hér umræðu um þáltill. hv. þm. Steingríms Hermannssonar og Halldórs Ásgrímssonar um tvíhliða samning milli Íslands og Evrópubandalagsins. Nú liggur það fyrir að forseti þingsins hefur gefið formanni þingflokks Framsfl. fyrirheit um að þessi umræða fari fram í þessari viku þannig að bæði málin, bæði þetta sem við erum að ræða nú og tillaga um tvíhliða viðræður milli Íslands og Evrópubandalagsins, geti farið til utanrmn. nánast samtímis. Ég vil lýsa þeirri skoðun minni að ég tel nauðsynlegt að utanrmn. afgreiði bæði málin frá sér einnig samtímis. Þannig verði haldið á málum innan þings að um leið og seinni hluti afgreiðslu þess frv. sem hér liggur fyrir fer fram þá verði tekin til afgreiðslu og atkvæða þáltill. um tvíhliða samning Íslands og Evrópubandalagsins. Það þarf að láta á það reyna í þingsalnum hvort það er þingmeirihluti fyrir slíku eða ekki. Ég hef í næstum því eitt ár lýst þeirri skoðun minni og Alþb. afdráttarlaust að það sé ábyrgðarhluti að draga það að hefja síkar viðræður. Hvers vegna? Jú, einfaldlega af því að öll önnur EFTA-ríki eru komin á kaf í viðræður við Evrópubandalagið, þ.e. þau EFTA-ríki sem ætla sér aðild að Evrópska efnahagssvæðinu um framtíðarskipan samskipta þeirra og Evrópubandalagsins. Þau hafa sagt skýrt: Evrópska efnahagssvæðið er ekki form framtíðarskipunar okkar við Evrópubandalagið. Þess vegna verða menn auðvitað að gæta hagsmuna Íslands. Menn verða að gæta hagsmuna Íslands. Menn mega ekki vera svo uppteknir af sínu eigin áróðursleikriti eða slíkir fangar eigin yfirlýsinga að þeir séu ekki menn til að horfast í augu við það að þetta ævintýri um EES er bara búið, hæstv. utanrrh., það er bara búið. Það getur verið að það sé gott til einhvers heimabrúks fyrir Alþfl., svokallaðan Jafnaðarmannaflokk Íslands, af því að hann leggur ekki lengur í það að tala um jafnaðarstefnuna og verður að tala um eitthvað annað, að ræða það fram og aftur og skjóta upp flugeldum á Arnarhóli vegna Evrópska efnahagssvæðisins. Hvernig gekk sú flugeldasýning, hæstv. utanrrh.? Ég sá einhverjar myndir af ráðherranum í Alþýðublaðinu við flugeldasýninguna. Voru þetta margir flugeldar, hæstv. utanrrh.? Eða voru þetta einhverjar reykbombur? Stjórnaði Ámundi sýningunni, hæstv. ráðherra? Er þetta svona grín að Ámundi sé látinn sjá um þessi verk? Var mikill mannfjöldi, hæstv. ráðherra, við þessa flugeldasýningu? 

Og Ámundi sá um rauðu ljósin.

Það var stór hópur af ungu fólki sem trúði því að okkur væri alvara. Þeir trúðu því að okkur væri alvara og ég trúði því líka að hæstv. utanrrh. væri alvara. Nú hefur Ólína Þorvarðardóttir, borgarfulltrúi í Reykjavík, formaður sveitarstjórnarráðs Alþfl., lýst því yfir formlega í viðtali fyrir skömmu síðan að hópur af ungu fólki hafi verið narrað inn í Alþfl. á grundvelli þessara fyrirheita. Og þegar búið var að ná því inn í Alþfl. þá hafi hliðunum verið lokað. Einn af þeim sem var narraður situr hér í þingsalnum fyrir aftan hv. þm. Pál Pétursson, hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Hann hefur skriðið undir borðið, hann skammast sín fyrir að vera hér og láta sjá sig. Vegna þess að við munum auðvitað öll yfirlýsingarnar sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson gaf þegar úrslitin í prófkjörinu í Alþfl. í Reykjavík lágu fyrir. Það var sigur fyrir þá sem vildu sameiningu jafnaðarmanna, sem vildu fylgja fram stefnumiðunum um áframhaldandi stjórn jafnaðarmanna á Íslandi og útilokun Sjálfstfl. Og hæstv. utanrrh. átti kost á því að verða forsrh. í áframhaldandi vinstri stjórn. Það er nú tilboð sem enginn formaður Alþfl. hefur fengið í manna minnum. Þingflokkur Alþb. samþykkti það að formaður Alþfl. gæti gegnt forsæti í áframhaldandi slíkri ríkisstjórn. Hv. þm. Steingrímur Hermannsson og Halldór Ásgrímsson voru sammála líka. Gott ef hv. þm. Halldór Ásgrímsson fór ekki og tilkynnti hæstv. utanrrh. það. En nei takk, hæstv. utanrrh. var ekki tilbúinn að framlengja félagsstjórn á Íslandi, honum var svo mikið í mun að mynda ríkisstjórn með Sjálfstfl. að hann fórnaði því eina tækifæri sem Alþfl. hefur haft á seinni hluta 20. aldar að veita forsæti alvöruríkisstjórn á Íslandi. Rökin voru álver og EES. Það vita nú allir hvernig fór með álverið. Við erum að ræða það í dag hvernig er að fara með EES. Þannig að þessi saga er auðvitað öll hin merkilegasta.

Sorgarsaga.

Sorgarsaga, já, það er alveg rétt.  Þingtíðindin geyma miklar yfirlýsingar um evrópsku hraðlestina. Um framtíðina sem biði í Evrópu, glæst með auknum hagvexti, bættum lífskjörum og öðru slíku. Það voru nú m.a. ein af meginrökunum fyrir því að hæstv. utanrrh. lagði upp í þessa för. Hvernig eru þau mál stödd nú, hæstv. utanrrh.? Þau eru þannig stödd að samstarf Evrópuríkjanna í efnahagsmálum er í reynd aftar í dag en það var fyrir tveimur árum síðan. Fjöldi ríkja Evrópubandalagsins hefur sagt sig frá myntsamvinnunni, gjaldmiðilsmál Evrópuríkjanna eru í upplausn, atvinnuleysið fer vaxandi og hver forustumaður Evrópubandalagsríkisins á fætur öðrum veltir vöngum yfir því hvernig á því stendur að á sama tíma og Bandaríkin eru að ná sér upp úr kreppunni og ýmis önnur ríki í Asíu geysa fram með miklum krafti þá sé Evrópa að verða hið vanræktasta svæði í hagvexti næstu ára. Ef það er einhver heimshluti sem menn benda á að sé að dragast aftur úr hagvaxtarsvæðum í veröldinni þá er það akkúrat hið Evrópska efnahagssvæði. Forusturíkin á hinu Evrópska efnahagssvæði eru einmitt ríkin sem eru hvað mest að dragast aftur úr framrás ýmissa annarra ríkja bæði í Vesturheimi og í Asíu hvað hagvöxt og aukin lífsgæði snertir. Hæstv. utanrrh. getur hæglega staðið uppi með þann sögulega dóm í kringum næstu aldamót að hann hafi haft forustu um að tengja Ísland órofnum böndum við það svæði sem á síðasta áratug 20. aldarinnar skilaði hvað minnstum hagvexti, hæstv. utanrrh., hvað minnstum hagvexti af hinum iðnþróaða hluta heimsins. Þetta sýnir náttúrlega allt saman hvað spásagnirnar, greiningin, fullyrðingarnar, um þetta allt saman voru á miklum sandi byggðar. Vegna þess að raunsæir menn hljóta auðvitað að horfast í augu við þessar staðreyndir þá er það mjög brýnt að við á Íslandi tökum þessi mál til umræðu og ræðum það af raunsæi hvaða viðskiptastefnu við eigum að hafa til að tryggja hér hagvöxt og aukna velsæld. Utanrrh. hefur sagt: Það er viðskiptastefna sem byggist á meginlandsmarkaðnum í Evrópu. En hefur þróunin á síðustu missirum, hæstv. utanrrh., sýnt það að þessi markaður sé vænlegur? Svarið er nei, hæstv. utanrrh. Þær staðreyndir tala sínu máli. Ég vil í þessu sambandi rifja upp að ég átti fyrir tveimur árum síðan viðræður við stjórnendur í sjávarútvegsfyrirtæki á Íslandi. Það var á þeim tíma þegar tískuorðið var að sjávarútvegsfyrirtækin ættu öll að stefna inn á Evrópumarkaðinn. Þar er framtíðin, þar eru tækifærin og enginn var jafnduglegur og hæstv. utanrrh. nema ef vera skyldi hæstv. viðskrh. að benda á það. Hvað hef ég setið á mörgum fundum með hæstv. viðskrh. á Suðurnesjum þar sem rætt hefur verið um atvinnuleysið þar sem eina svar viðskrh. hefur verið EES þegar fólkið á Suðurnesjum spurði um ný atvinnutækifæri. Ég átti fyrir tveimur árum viðræður við forustumenn í einu af öflugustu sjávarútvegsfyrirtækjum landsins og þeir sögðu: Við ætlum ekki að fylgja þessari tískubylgju um að flytja útflutning okkar vöru inn á Evrópumarkaði. Við ætlum að halda okkur við Bandaríkjamarkaðinn. Við höfum byggt þar upp í samvinnu við önnur íslensk fyrirtæki í 40 ár traust markaðskerfi og sölukerfi á Bandaríkjamarkaði. Við ætlum að veðja á það að þrátt fyrir allt muni bandaríska hagkerfið reynast traust í tímans rás. Og við vitum að bandaríska sölukerfið er með þeim hætti að við getum ekki hlaupið frá viðskiptavinum okkar allt í einu vegna þess að okkur kunni að bjóðast einhver betri kjör í Þýskalandi eða Englandi því þegar við viljum koma aftur til viðskiptavina okkar í Bandaríkjunum þá eru þeir búnir að fá sér nýja aðila sem skaffa þeim vöruna. Mér fannst merkilegt að heyra þetta fyrir tveimur árum síðan vegna þess að þetta gekk þvert á það sem hæstv. utanrrh. var að segja, þvert á það sem hæstv. viðskrh. var að segja og þvert á tískubylgjuna sem þá var í umræðunni. Hver er staðreyndin nú? Staðreyndin er sú að forustumenn í þessu tiltekna fyrirtæki standa mjög vel vegna þess að dollarinn hefur haldið áfram að styrkjast og bara sú þróun ein hefur skilað þeim 15% meiri tekjum á skömmum tíma. Þeir hafa sloppið við það gífurlega tap sem óróleiki á myntmarkaði Evrópu og gengisbreytingarnar í Evrópu, m.a. í Bretlandi, hafa haft í för með sér. Dómur reynslunnar, hæstv. utanrrh., nú í marsmánuði 1993 er því að þau fyrirtæki sem héldu sig á Bandaríkjamarkaðnum standa vel en þau sem fóru að veðja á Evrópumarkaðinn eru í mikilli hættu og hafa sum þeirra orðið gjaldþrota. Dómur reynslunnar er þess vegna sá að þessi einfalda kenning um evrópsku hraðlestina hefur ekki reynst rétt. Það er markaðurinn, hæstv. utanrrh., sem hefur dæmt þá kenningu af. Hæstv. utanrrh. og hæstv. viðskrh. hafa oft talað um að menn eigi að hafa kraft til að lúta markaðnum, hlusta á dóm hans. Er þá ekki rétt að hlusta á dóm hans í þessu efni líka, hæstv. ráðherra, og hætta þeirri vitleysu að vera sífellt að hvetja íslenska útflytjendur að setja egg sín í þessa Evrópumeginlandskörfu þegar reynslan sýnir okkur að þau fyrirtæki sem héldu sig við Bandaríkjamarkað eru þau sem standa nú vel? Ég held ég fari rétt með að forsvarmenn sölufyrirtækja Íslendinga í Bandaríkjunum vöruðu eindregið við því fyrir u.þ.b. tveimur árum að þetta meginlands-Evrópuæði, sem væri á nokkrum ráðamönnum á Íslandi, gæti stefnt markaðsstöðu Íslands í Bandaríkjunum í mikla hættu. Þeir bentu réttilega á að ef hlutdeild okkar á Bandaríkjamarkaði færi niður fyrir ákveðin mörk þá gætum við glatað þar stöðu. Þetta er einmitt eitt af því sem er að gerast núna. Samningur Kanada, Bandaríkjanna og Mexíkó um viðskiptasvæði, sem gengur undir heitinu NAFTA, hefur að vísu ekki enn þá gengið í gildi. En það er mjög athyglisvert að sá samningur opnar mikla möguleika fyrir Íslendinga. Hefur hæstv. utanrrh. haft frumkvæði um að gera Alþingi grein fyrir því? Ekki mér vitanlega. Hefur hæstv. viðskrh. haft frumkvæði að því að gera Íslendingum og Alþingi grein fyirr því? Ekki mér vitanlega. Það er helst að það séu einhverjir framsýnir menn í atvinnulífinu á Íslandi sem eru að skoða þá möguleika. Hv. þm. Árni Johnsen fór til Kína fyrir nokkru síðan og opnaði lakkrísverksmiðju  Það má lesa í sjávarútvegsblaði Morgunblaðsins í dag að á sjávarútvegssýningu í Boston fyrir skömmu hafi komið fram að íslensk sjávarútvegsfyrirtæki og íslensk iðnaðarfyrirtæki sem framleiddu vélar og tæki á sviði sjávarútvegs ættu mikla markaðsmöguleika í Suður-Ameríku, í Asíuríkjum og í Vesturheimi. Hefur heyrst eitthvað af því, hæstv. utanrrh., upp á síðkastið að það hafi verið haldin einhver sjávarútvegssýning í Evrópubandalaginu þar sem slíkar jákvæðar fréttir um möguleika Íslendinga hafi komið fram? Ég hef ekki orðið var við það. Þvert á móti hafa dunið hér yfir fréttir um að nú vilji menn fara að loka á íslenskan fisk í Evrópubandalaginu. Nú séu menn með kröfur um að fá meiri veiðikvóta fyrir ríki Evrópubandalagsins. Nú vilji menn hækka tollana á nýjan leik. Það sem blasir við í samskiptum Íslands og Evrópubandalagsins á sviði sjávarútvegs á næstu missirum er þess vegna eintómt vesen, skak, argaþras og glíma. Uppi á Akranesi situr ungur maður í fyrirtæki sem kennt er við Þorgeir og Ellert. Hún er ekki íburðarmikil skrifstofan hjá þessum unga manni. Ég hugsa að hún sé fátækleg ef hún er borin saman við hina nýju skrifstofu hæstv. viðskrh. þar sem skrifborðsstóllinn kostaði yfir 300 þús. og skrifborðið yfir 1 millj. En í herbergi þessa unga manns hjá Þorgeiri og Ellert á Akranesi hafa verið hannaðar flæðilínur og ýmis ný tæki. Nú berast fréttir af því að kjúklingabændur í Bandaríkjunum hafi mikinn áhuga á að kaupa þessar vélar og þessi tæki, m.a. nýja flokkunarvél sem getur metið í þrívídd bita, hvort sem þeir eru í sjávarfangi eða kjúklingum, og flokkað þá í neytendaumbúðir. Það kynni kannski að vera að þessi ungi maður hjá Þorgeiri og Ellert á Akranesi og það ágæta fyrirtæki eigi eftir að ná mun vænlegri markaðsstöðu og hagnaði í Bandaríkjunum með því að selja íslenska tækni en nokkurn tímann kemur á þessu EES. Hefur verði einhver lúðraþytur og söngur hjá hæstv. utanrrh. eða hæstv. viðskrh. út af þessu? Nei, það hefur ekki verið. Ég efast um að hæstv. utanrrh. eða hæstv. forsrh. hafi einu sinni hitt þennan unga mann.  En af því að hæstv. forsrh. kom dálítið seint inn í umræðuna þá var tilefni orða minna það að ég taldi æskilegt, hæstv. forsrh., þegar þetta mál kemur hérna inn að við litum í sameiningu dálítið yfir sviðið og veltum því fyrir okkur: Hvar er líklegast að íslenskt atvinnulíf geti sótt fram á erlendum mörkuðum? Er það innan EES þar sem allt bendir til að verði það markaðssvæði í veröldinni sem muni helst dragast aftur úr öðrum mikilvægum markaðssvæðum á næstu árum að þeirra eigin dómi? Eða eigum við að fara að beina sjónum manna inn á önnur markaðssvæði? Og ég hef verið að nefna hér, hæstv. forsrh., nokkur dæmi um hagnaðarmöguleika sem íslensk útflutningsfyrirtæki á vörum, tækni og kunnáttu geta sótt með því að selja á mörkuðum, hvort sem þeir eru í Bandaríkjunum, í Texas, eða í Kína. Og ég leyfði mér að vekja athygli á því að það væri út í hött hjá ýmsum hv. þm. að hlæja að hv. þm. Árna Johnsen fyrir að fara til Kína og opna lakkrísverksmiðju vegna þess að það gæti orðið svo að það reyndist meiri tekjulind fyrir íslenska þjóðarbúið en allt þetta bjástur í hæstv. utanrrh. og hæstv. viðskrh. um EES. Vegna þess að markaðurinn, hæstv. forsrh., er nefnilega sjálfstæður húsbóndi. Og það getur verið að markaðurinn úrskurði það á næstu árum að það hafi verið meiri vitglóra í hv. þm. Árna Johnsen en í hæstv. utanrrh. Og þá verða auðvitað allir að beygja sig undir þann dóm markaðarins bæði hæstv. utanrrh. sem og hæstv. forsrh. Ég nefndi hér líka, hæstv. forsrh., dæmi um unga menn sem stýra öflugu sjávarútvegsfyrirtæki sem sögðu það fyrir tveimur árum síðan að þeir ætluðu ekki að taka þátt í því kapphlaupi, sem utanrrh. hvatti menn til á þeim tíma og æ síðan, að flytja útflutning sinn yfir á Evrópska efnahagssvæðið. Þessir ungu menn ákváðu að halda sig við Bandaríkjamarkaðinn. Þeir sögðu: Við höfum í 40 ár byggt upp sölukerfi í Bandaríkjunum og við ætlum að veðja á að það kerfi geti skilað okkur arði í framtíðinni. Nú í dag blasir það við að þetta fyrirtæki hefur verið að taka til sín mikinn hagnað vegna þess að það er einmitt hinn bandaríski markaður sem hefur styrkst, dollarinn hefur hækkað en þeir sem veðjuðu á Þýskalandsmarkaðinn eða Englandsmarkaðinn hafa verið í vanda og jafnvel orðið að loka sínum fyrirtækjum vegna gjaldþrota. Ég hef þess vegna, hæstv. forsrh., verið að nefna hér nokkur dæmi beint úr atvinnulífinu til að sýna að þessi einfalda sýn hæstv. utanrrh. á það hvar ætti að leita fanga í hagþróun á Íslandi hefur því miður reynst allt of þröng. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan liggur hér fyrir þinginu tillaga um tvíhliða samning milli Íslands og Evrópubandalagsins. Ég ítreka þá skoðun mína að nauðsynlegt sé að taka þá tillögu til afgreiðslu á þinginu hið fyrsta svo í ljós megi koma hvort hér er þingmeirihluti fyrir því að farið skuli í þær viðræður. Ég ítreka þá skoðun, sem ég hef lýst í heilt ár, að það sé hættulegt fyrir Ísland að hefjast ekki handa í þeim efnum þegar öll önnur EFTA-ríki, sem ætla sér að vera innan EES, hafa hafið aðildarviðræður við Evrópubandalagið og ég vona satt að segja að líkt og skynsemin fékk að ráða og ríkisstjórnin féllst á það sjónarmið okkar forustumanna stjórnarandstöðuflokkanna hvernig ætti að flytja þetta frv. á þinginu þá muni skynsemin einnig fá að ráða í því að innan tíðar verði afgreitt hér með meirihlutasamþykkt á Alþingi tillaga um að hefja tafarlaust formlegar viðræður við Evrópubandalagið um varanlegan tvíhliða samning milli Íslands og Evrópubandalagsins.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breytingu á lögum um Evrópska efnahagssvæðið, nr. 2/1993. Verði þetta frv. að lögum er væntanlega komið að lokakafla þessa máls á Alþingi Íslendinga, alla vega umræðunni um sjálfan samninginn og innihald hans þó enn sé reyndar algerlega óljóst hvort þessi samningur verður nokkurn tímann að veruleika. Ég varð ekki vör við að hæstv. utanrrh. velti því mikið fyrir sér hvort sú gildistaka sem hér er gert ráð fyrir verði að veruleika eða hver staðan sé í þessu máli. Honum er kannski vorkunn því eins og hefur komið fram þá er hann orðinn afar leiður á þessu máli og lái honum hver sem vill. Áður en ég kem að efnisinnihaldi þessa frv. get ég ekki látið hjá líða að velta aðeins vöngum yfir því hvað gerst hefur úti í Evrópu og hver þróunin hefur verið þar á þeim tíma sem liðinn er síðan Alþingi Íslendinga samþykkti samninginn um Evrópskt efnahagssvæði. Það er ekkert lát á umræðunni um þróun Evrópumálanna og gengur þar á ýmsu. Við höfum orðið vör við mikinn óróa á fiskmörkuðum með kröfum um nýjar takmarkanir og vörn í anda Evrópubandalagsins fyrir þá sem stunda fiskveiðar í Evrópu. Það eru enn miklar umræður og viðræður í gangi í kringum Maastricht-samkomulagið sem engan veginn hefur verið til lykta leitt. Mér verður þar sérstaklega starsýnt á þá umræðu sem á sér stað í Englandi en þar hafa komið upp ýmis sjónarmið og allsendis óvíst hvort Maastricht-samkomulagið hefur nauðsynlegan meiri hluta þar í landi. Þar eru nú uppi miklar kröfur um að málið verði lagt í dóm þjóðarinnar en stjórnvöld eru býsna treg. Ég rakst nýlega á grein í The Times sem er skrifuð af mjög þekktum Englendingi sem heitir sir James Goldsmith, margfaldur milljóner, en þykir afar sérstakur fyrir skoðanir sínar. Hann hefur skrifað og sagt ýmislegt um þróun Evrópu og Bandaríkjanna og ekki síst beint sjónum að þeirri umræðu sem átt hefur sér stað um hagvöxt og hvernig krafa Evrópu um aukinn hagvöxt kemur heim og saman við stefnu Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun og hvert Evrópa sé að stefna með því að ætla að mynda það sem hann kallar ,,superstate`` í Evrópu eða stórveldi. Því nefni ég þetta hér að hans sjónarmið koma að miklu leyti heim og saman við þá umræðu sem við kvennalistakonur höfum haldið uppi í þessu máli sem eru einmitt þau að þessi þróun í átt til hins stóra og sterka markaðar, sem hugsaður er sem mótvægi við markaðinn í Japan og Bandaríkjunum, sé að mörgu leyti mjög óæskileg þróun miðað við þau miklu vandamál sem veröldin hefur við að glíma í umhverfismálum. Það er nokkuð merkilegt sem fram kemur hjá sir James Goldsmith um viðhorf hans varðandi það hvers konar samfélög eru æskileg og hvers konar samfélög eigi auðveldast með að leysa sín innri vandamál. Þá er ekki verið að hugsa um efnahagsvandamál heldur þau vandamál sem snúa að mannfólkinu. Því þegar allt kemur til alls þá eru hinn eðlilegi og besti mælikvarði á samfélagið það hvernig fólki líður í hverju ríki. Hann segir einmitt að við getum mikið lært af þeirri fyrirmynd sem Evrópubandalagið horfir til, sem eru Bandaríkin, en þar hefur milljörðum á milljarða ofan verið varið til að leysa ýmiss konar vandamál eða fátækravandamál með afar litlum árangri. Þetta segir okkur að þessar stóru einingar, þar sem yfirsýnin er svo lítil, þar sem leiðin frá valdhöfum til einstaklinganna, til fólksins á þessum svæðum, er jafnlöng og raun ber vitni, þar verður einfaldlega miklu erfiðara að leysa vandamálin og kjörin, lífshamingjan virðist vera minni og verða undir í þessum stóru einingum. Með Evrópska efnahagssvæðinu og samrunaþróuninni í Evrópu er verið að búa til stærri einingu sem á að ýta undir hvers konar flutning þannig að allt sé á ferð og flugi um álfuna, fjármagn, fólk, þjónusta og vörur, eða fjórfrelsið eins og það kallast í þessum samningi. Markmiðið er hreyfanleiki frekar en stöðugleiki. Svo ég vitni enn í þennan enska mann, James Goldsmith, þá telur hann einmitt að sagan kenni okkur að það sé upplausnin, það sé þessi mikli hreyfanleiki sem frekar kveiki vandamál en leysi þau. Allt er þetta mjög umhugsunarvert og spurningin hvort það að stefna að stöðugleika, það að við þekkjum okkar umhverfi, að við ráðum yfir því sem við erum að gera, að við ráðum sjálf för og að völdin séu í okkar höndum sé það sem skipti máli. Hér á hinu háa Alþingi hefur verið samþykktur samningur um hið Evrópska efnahagssvæði þó reyndar væri fyrir séð að á honum yrði að gera allnokkrar breytingar. Það frv. sem hér liggur fyrir felur ekki eingöngu í sér tæknilegar breytingar, eins og hér hefur verið nefnt, heldur eru í þessari viðbót örfáar efnislegar breytingar. Í fyrsta lagi er um það að ræða að gerðar eru breytingar á samningnum vegna þess að Svisslendingar felldu í þjóðaratkvæðagreiðslu að gerast aðilar að EES og þar af leiðandi þarf að taka Sviss alls staðar út úr samningnum og bókunum þar sem það er nefnt á nafn og það kemur ljós við lestur þessa frv. að það er ekki lítið. Þá hafa komið upp ýmis vandamál varðandi Liechtenstein vegna tengsla þess við Sviss. Menn hafa farið þá leið að gefa Liechtenstein nokkuð lengri aðlögunartíma en öðrum ríkjum til þess að þeir geti gengið frá sínum flóknu málum. Í þriðja lagi er um það að ræða að Evrópubandalagið krafðist þess að EFTA-ríkin tækju á sínar herðar hlut Sviss í svokölluðum þróunarsjóði, eða þeim sjóði sem á að styðja hin fátækari ríki í Evrópubandalaginu. Þessi krafa minnir okkur einmitt á það hver það er sem ræður för í þessu samstarfi, hver það er sem setur kröfurnar og hver það er sem gengur að þeim því EFTA-ríkin áttu ekki annarra kosta völ en að skipta þessar upphæð á sig með reyndar nokkrum breytingum varðandi vaxtaniðurgreiðslur sem munu eiga sér stað hjá þessum sjóði. Þá er það síðasta breytingin sem ég tel skipta einhverju máli í þessu samhengi. Það er að bókun 3 skuli ganga í gildi 15. apríl 1993, að því er mér skilst, að kröfu Spánverja. Þetta hefur auðvitað áhrif hér á landi og ég vildi gjarnan fá skýringu hjá hæstv. utanrrh. hvað hér er á ferð. Hvað þýðir þetta? Hvað þýðir þetta fyrir Íslendinga? Hvað þýðir þetta fyrir viðskipti með landbúnaðarvörur? Það kom fram í fréttum að þetta þýðir örlítið tap á tollatekjum en spurningin er sú að ef hér hefst innflutningur á landbúnaðarvörum í samræmi við bókun 3, sem nær þá einkum til sýrðra mjólkurvara, þá er spurningin hvort íslenskur landbúnaður sé undir það búinn. Hafa verið gerðar nauðsynlegar ráðstafanir til þess að mæta þessari opnun sem kemur fyrr en menn áttu von á? Varðandi þennan samning þá er mín afstaða sú að sem andstæðingur EES-samningsins er ég ekkert sáttari við þessa viðbót en annað það sem fylgdi þessum samningi. Það er náttúrlega ýmislegt að koma í ljós í kjölfar EES-samningsins og við erum farin að sjá lagafrv. í þeim anda sem við eigum eflaust eftir að fá meira af. Lagafrv. sem við verðum að samþykkja en koma hvergi nærri íslenskum veruleika, svo sem um skipgengar vatnaleiðir, ferðir yfir landamæri og fleira. Ég verð að segja að mér finnst heldur nöturlegt á 150 ára afmæli Alþingis að horfa upp á að við skulum neyðast til að afgreiða lagafrv. af þessu tagi. Þetta minnir okkur á það valdaafsal sem var samþykkt með þessum samningi. Spurningunni um hvað er fram undan er ósvarað. Hvernig meta menn það ástand sem fram undan er? Við vitum að Noregur, Finnland, Svíþjóð og Austurríki hafa lagt inn umsókn hjá Evrópubandalaginu og þegar er farið að meðhöndla þær umsóknir. En það er líka mikil andstaða í þessum löndum, einkanlega í Noregi og Svíþjóð, við aðild að Evrópubandalaginu og þess vegna allsendis óljóst hvort af aðild verður. Því er þeirri spurningu enn þá ósvarað hvort Evrópska efnahagssvæðið er millileikur og hvort við munum standa ein utan Evrópubandalagsins innan örfárra ára ásamt Sviss og Liechtenstein að sinni alla vega eða hvort þróunin verður sú að EES verði varanlegt fyrirbæri. Ég get ítrekað þá skoðun mína, sem reyndar hefur verið skoðun Kvennalistans frá upphafi, að það hefði verið nær og það sé rétt að hefja tvíhliða viðræður við Evrópubandalagið þar sem fyrst og fremst verði lögð áhersla á viðskipti við Evrópubandalagið en hinn þátturinn, allt það valdaafsal og stjórnunarþátturinn sem felst í þessum samningi, verði látinn lönd og leið. Allt bendir til á þessari stundu að samningurinn við EES verði að veruleika þótt ýmislegt kunni að tefja gildistöku hans en við hljótum að verða að taka afstöðu til framhaldsins, ekki eingöngu hvernig þróun við höldum að muni eiga sér stað heldur hvernig við viljum þróa þetta samband og þessi viðskipti við Evrópubandalagið. Ég tel affarasælast fyrir okkur að við náum tvíhliða samningi við Evrópubandalagið. Það gerðist auðvitað, sem maður átti von á í kjölfar þess að umræðunni lauk á Alþingi um Evrópska efnahagssvæðið, að þegar í stað kæmu upp vangaveltur um aðild Íslands að Evrópubandalaginu. Það hefur verið haldið viðskiptaþing þar sem fulltrúar voru spurðir álits á því hvort Íslendingar ættu að sækja um aðild að EB. Þar kom í ljós, sem vænta mátti, að meiri hluti var á móti því að sækja um aðild en vildi gjarnan prófa, vildi senda inn prufuumsókn, og kanna viðbrögðin hjá EB. Það var haldin ráðstefna um landbúnaðarmál í gær á vegum Evrópubandalagsins og annarra aðila og það er von á því að svokallaður kengúruhópur haldi ráðstefnu. Hvort sem okkur líkar betur eða verr þá er umræðan um aðild að Evrópubandalaginu komin upp á yfirborðið. Þar er ekki síst að minnast yfirlýsinga hæstv. utanrrh. fyrr á þessu ári, í janúar held ég að það hafi verið, þar sem hann lýsti því að Íslendingar væru tíu árum á eftir öðrum í þróuninni. Manni skildist helst að það þýddi að það mundu líða tíu ár þangað til aðild að Evrópubandalaginu kæmist á dagskrá fyrir alvöru. En það voru ekki allir hrifnir af þessum ummælum, m.a. hnýtti Morgunblaðið í hæstv. utanrrh. og fannst að þessi umræða ætti engan rétt á sér. Mér finnst eðlilegt og það hlýtur að vera eðlilegt að við veltum fyrir okkur öllum þeim möguleikum sem eru uppi í stöðunni og að við gerum okkur grein fyrir því hvað þeir þýða. En það hefur ekkert það gerst í þróun þessara mála sem hefur breytt minni skoðun á því að ég tel að við hefðum átt að velja aðrar leiðir en þá að gerast aðilar að Evrópsku efnahagssvæði og það hefur ekkert það gerst sem breytir þeirri skoðun minni að aðild að Evrópubandalaginu komi ekki til greina fyrir Íslendinga.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að skýra frá því að ég tel og hef talið að eðlilegra væri að taka til umræðu fyrst tvíhliða samning við Evrópubandalagið eða þingsályktun um tvíhliða samning. Í morgun ritaði ég forseta bréf þar sem ég óskaði eftir því að takmörkun yrði ekki á ræðutíma um það mál, enda er það mjög viðamikið, og óskaði jafnframt eftir því að tvíhliða samningurinn yrði tekinn fyrir á undan því frv. sem nú er til umræðu. Forseti varð ekki við því að taka tvíhliða samninginn til umræðu fyrst eins og ég og þingflokkur framsóknarmanna töldum eðlilegt. Á hinn bóginn féllst hún að sjálfsögðu á ósk þingflokksins um að umræður yrðu ekki tímabundnar um tvíhliða samninginn þegar hann kemur til umræðu á morgun. Út af fyrir sig er þessi málsmeðferð öll dæmigerð fyrir vinnubrögð ríkisstjórnarinnar. Nú er verið að reyna að lappa upp á þann bastarð sem meiri hluti Alþingis samþykkti í janúar og forseti Íslands skrifaði undir. Nú væri út af fyrir sig eðlilegt að hafa þetta mál allt saman undir. Það lá ekkert á að lögfesta þann bastarð og nógur tími til að bíða eftir viðbótinni sem fyrir séð var að þyrfti að koma til þess að þarna yrði um gildan lagatexta að ræða og heildstætt frv. Ríkisstjórnin gat ekki farið að því ráði og lagði ofurkapp á að lögfesta EES-málið þrátt fyrir að það væri komið í úrelt form eftir að Sviss sagði sig úr þessum félagsskap. Það liggur reyndar ekki á lögfestingu þessa máls enn þá og við þyrftum auðvitað ekkert að afgreiða þetta mál fyrr en í haust vegna þess að það eru engar líkur til að Evrópskt efnahagssvæði tæki gildi fyrr en um næstu áramót ef það þá gerir það. Það er a.m.k. borin von að Evrópskt efnahagssvæði taki gildi 1. júlí samkvæmt þeim fregnum sem ég hef. Belgía og Spánn verða a.m.k. væntanlega ekki búin að afgreiða málið fyrir sitt leyti þegar þar að kemur. Samt sem áður er það að mati ríkisstjórnar Íslands dagaspursmál að klára málið fyrir okkar hönd. Það er ekki hægt að fara þá eðlilegu leið að taka tvíhliða samninginn til umræðu fyrst því hér er ekki um afgreiðslu að ræða heldur einungis að senda bæði málin til hv. utanrmn. Það er ekki aðgerðarleysið núna hjá hæstv. ríkisstjórn. Það er ekki verið að sitja með hendur í skauti um Evrópumálin. Atvinnumálin hins vegar eru látin danka von úr viti og aðgerðarleysi í innanlandsmálum er algjört einkennismerki hæstv. ríkisstjórnar. Hún horfir á atvinnulífið dragast upp og hún horfir á atvinnuleysið vaxa hröðum skrefum. Hún veit af því að skuldir heimilanna munu samkvæmt spá Þjóðhagsstofnunar vaxa um nærri 50 milljarða á þessu ári en hún má ekkert vera að sinna því. Evrópumálin hafa algjöran forgang. Frjálshyggjan á að leysa málin innan lands á meðan verið er að fjötra okkur erlendis. Það er að vísu gert ofurlítið ,,fírverkerí`` út af Landsbankanum og reyndar slegnar þar margar flugur í einu höggi. Það er séð til þess að koma skilaboðum til aðila vinnumarkaðarins um að ekki sé svigrúm til kauphækkana og það sé betra fyrir verkalýðshreyfinguna að vera ekki að láta sig dreyma um neitt slíkt jafnframt því að hafa rýmilega heimild þannig að hægt sé að bjarga Íslandsbanka þegar þar að kemur. Á meðan allt er að fara um koll innan lands þá er eina úrræðið hjá hæstv. ríkisstjórn að benda á að þetta muni allt saman lagast þegar við verðum orðnir aðilar að Evrópsku efnahagssvæði. Það er vonarstjarnan. Því miður þá er málflutningurinn byggður á blekkingum og Evrópskt efnahagssvæði verður örugglega ekki sá bjargvættur sem hæstv. ríkisstjórn lætur sig hafa að reyna að telja þjóðinni trú um. Hæstv. utanrrh. hefur látið það eftir sér illu heilli að fara í þessum ræðustól með algjörlega staðlausar fullyrðingar í útvarps- og sjónvarpsumræðu um samninginn um Evrópskt efnahagssvæði. Þar fullyrti hann að samkvæmt varfærnu mati Þjóðhagsstofnunar væri um að ræða 7 milljarða hagnað af samningsgerðinni á ári. Þessar tölur voru auðvitað úr lausu lofti gripnar. Þessar tölur áttu sér engan stað í raunveruleikanum. Þjóðhagsstofnun hafði aldrei látið neitt slíkt frá sér fara og þaðan af síður að hún setti það fram sem eitthvert varfærið mat. Hæstv. utanrrh. lét sig hafa það að leyna því að það mat sem Þjóðhagsstofnun hafði látið frá sér fara miðaðist við að þetta gæti skeð undir aldamót, eftir mörg ár. Svo er verið að reyna að hugga fólkið í landinu í vandræðum sínum, sem sér fram á skuldaaukningu heimilanna upp á nærri 50 milljarða á þessu ári, með svona dúsu. Þetta er ekki falleg saga. Meiri hluti Alþingis hefur sagt sitt orð um þetta mál. Meiri hluti Alþingis hefur ákveðið að koma okkur inn á Evrópskt efnahagssvæði og lét sig hafa það að samþykkja bastarðinn í janúar. Ég á svo sem von á því að eins fari fyrir því frv. sem hér er til umræðu og vafalaust skrifar forseti Íslands undir þessi lög líka. Stjórnarskráin vefst ekkert fyrir mönnum. Framtíðarheill þjóðarinnar vefst ekkert fyrir mönnum, nei, nei. Það kann að vera að Evrópskt efnahagssvæði verði einhvern tíma að veruleika. En verði það að veruleika, er þar tjaldað til einnar nætur. Önnur ríki Evrópsks efnahagssvæðis eru á fleygiferð inn í Evrópubandalagið og líta á Evrópskt efnahagssvæði sem fordyri Evrópubandalagsins. Það er hugsanlegt að einhverjar Austur-Evrópuþjóðir hafi viðkomustað á þessu Evrópska efnahagssvæði þar sem Íslendingar verða kannski einir eftir þangað til Evrópubandalaginu þykir þær tækar til fullrar innlimunar án þess að það sé að neinu leyti víst. Hitt er aftur á móti víst að hér er um að ræða rangan áningarstað og meira að segja hættulegan áningarstað sem leiðir eingöngu af sér vandræði fyrir íslenskt þjóðfélag. Það er eins og þessir menn í ríkisstjórninni og stuðningsmenn þessarar herfarar í stjórnarliðinu geri sér ekki grein fyrir framtíðinni, geri sér ekkert grein fyrir hvernig hér verður umhorfs eftir 30 ár með öllu frelsinu. Við erum að gerast aðilar að evrópsku atvinnuleysissvæði. Við erum að gefa íbúum Evrópsks efnahagssvæðis, eða íbúum evrópsks atvinnuleysissvæðis ef menn vilja hafa það heldur svo, jafnan rétt í flestöllum greinum við okkur hér á okkar landi. Og þetta er allt saman gert á ábyrgð ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Ég ætla ekki, frú forseti, að endurtaka mikið af því sem ég sagði þegar samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði var til umræðu hér á hinu háa Alþingi. Sú stefna ríkisstjórnarinnar hefur ekkert breyst að hella okkur ofan í þessi evrópsku vandræði þar sem atvinnuleysið vex, þar sem hagvöxturinn er þverrandi og þar sem vandamálin hrannast upp. Þetta finnst mér engin þjóðhollusta hvað þá heldur framsýni hjá hæstv. ríkisstjórn. Ríkisstjórnin er ákveðin í því að fjötra okkur svo sem kostur er við Evrópubandalagið. Kosti það hvað sem kosta vill. Hún segir eins og skáldið: Það er ókeypis allt og með ánægju falt --- og ekkert að þakka, því gullið er valt! Við fáum sáralítið í staðinn fyrir allar þær fórnir og öll þau óþægindi sem við tökum á okkur. Menn víla ekki fyrir sér að brjóta stjórnarskrána og rjúfa sín drengskaparheit. Þeir skerða stjórnarfarslegt fullveldi þjóðarinnar. Þeir afsala að hluta til löggjafarvaldi, framkvæmdarvaldi og dómsvaldi alveg eins og ekkert sé. Allt skal tilvinnandi til þess að við verðum sem nánast tengd Evrópu. Það hefur reyndar ýmislegt skeð síðan í janúar, m.a. það að Evrópubandalagssinnarnir koma nú út úr skápunum hver um annan þveran. Þeir tala miklu berar og lýsa sínum löngunum mikl hreinskilnislegar en þeir gerðu hér fyrir jólin. Fyrstur kom hv. þm. Karl Steinar Guðnason út úr skápnum og lýsti kappi sínu að sækja um aðild að Evrópubandalaginu. Ungir kratar hafa verið að gera svona ályktanir. Hæstv. utanrrh. sagði á blaðamannafundi úti í Danmörku, þegar hann var spurður að því af hverju Íslendingar sæktu ekki um aðild að Evrópubandalaginu eins og aðrar þjóðir á Evrópsku efnahagssvæði, að Íslendingar væru tíu árum á eftir öðrum, þ.e. hann boðaði hinum útlendu blaðamönnum og reyndar einhverjum íslenskum líka að innan tíu ára mundum við nú manna okkur í að stíga það skref að sækja um aðild. En ef þessir menn sem núna stjórna þjóðfélaginu fá að ráða, þá líða engin tíu ár. Þá var þetta varfærið mat hjá hæstv. utanrrh. Hv. 3. þm. Reykv. Björn Bjarnason er kominn út úr skápnum og skrifar hverja greinina eftir aðra af sinni alkunnu elju þegar hann þarf ekki að vera að berja á kommúnistum og stríða úti í heimi, eins og hann er núna, eða berja á kommúnistum innan lands. Hann er farin að skrifa hverja greinina eftir aðra um hvað það sé notalegt fyrir okkur og mjög athyglisvert að sækja nú um aðild að Evrópsku efnahagssvæði. Hv. 5. þm. Norðurl. v., Vilhjálmur Egilsson, lætur ekki deigan síga heldur og er nú aldeilis kominn út úr skápnum. Hann, sem framkvæmdastjóri Verslunarráðs Íslands, boðaði til sérstakrar ráðstefnu til að ræða það mál hvort Íslendingar ættu að sækja um aðild eða ekki. Og meiri hluti fundargesta var heldur á því að það væri skynsamlegt fyrir okkur að sækja um aðild að Evrópubandalaginu. Hv. 5. þm. Norðurl. v. er eljumaður og skrifar grein í DV í dag sem heitir: ,,Af hverju vilja Svíar í EB?`` Það er verst að hv. þm. er ekki á þinginu í dag, hann er væntanlega að undirbúa nýja ráðstefnu uppi í Verslunarráði, en ég hefði haft ánægju af því að eiga orðastað við hann undir þessum dragskrárlið.

Hann er að undirbúa komu kengúruhópsins.

Hann er kannski að undirbúa komu kengúruhópsins, vel á minnst og ég kem að því síðar. Hv. þm. segir í þessari grein sinni og hefur það eftir utanríkisviðskiptaráðherra Svía sem heitir Ulf Dinkelspiel að Svíar sæki um aðild vegna þess að þeir vilji taka þátt í að skapa sameinaða Evrópu friðar, framfara og félagslegs réttlætis sem tekur tillit til nágranna sinna og er sér meðvituð um ábyrgð sína á þróun alþjóðamála. Ja, sér er nú hver lýsingin á Evrópubandalaginu. Er þetta það Evrópubandalag sem menn þekkja? Er þetta það Evrópubandalag sem við höfum reynsluna af sem utanríkisviðskiptaráðherra Svía er hér að lýsa? Ég er ansi hræddur um ekki. Það getur vel verið að hæstv. ráðherrar haldi það. Það getur vel verið að hv. þm. Björn Bjarnason haldi það. Það getur vel verið og er ábyggilegt að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson trúir þessu því að hann er hreinskiptinn maður og hefur það fram yfir marga af þessu skápaliði að hann kemur til dyranna eins og hann er klæddur. Hann verður að vísu dálítið sár og alveg hissa ef menn fallast ekki á þessar vitlausu röksemdir hans. En allir þessir menn hafa rangt fyrir sér og allir þessir menn eru að stefna framtíð þjóðarinnar í voða. Síðan segir hv. þm. í niðurlagi greinar sinnar þegar hann er búinn að ræða um afstöðu Svía, með leyfi forseta: ,,Því hlýtur sú spurning að vakna hvort við þurfum ekki að leita eftir aðild að EB eins og Svíar til þess að fá einhver áhrif á mótun þessara leikreglna og gæta hagsmuna okkar eins og kostur er.`` Hvernig skyldi svo okkur Íslendingum ganga að hafa áhrif á mótun leikreglnanna? Það vill svo til að við höfum pínulitla persónulega reynslu af því, hv. 5. þm. Norðurl. v. og ég ásamt með öðrum þingmönnum Alþingis sem höfum setið í þingmannanefnd EFTA. Þingmannanefnd EFTA gekk á síðasta fundi frá skipan í sameiginlega þingmannanefnd Evrópsks efnahagssvæðis. Við höfum mætt á jafnréttisgrundvelli innan EFTA og hver þjóð hefur haft fimm fulltrúa. Okkur hefur þar verið sýndur fullur sómi og tekið tillit til skoðana okkar a.m.k. að einhverju marki. Nú er verið að skipuleggja nýja þingmannanefnd og fækka fulltrúunum þannig að í þessari sameiginlegu þingmannanefnd EES og EB er fyrirhugað að verði 33 þingmenn frá hvorum, þ.e. 66 þingmenn í allt. Eftir mikla togstreitu á þessum fundi þar sem hv. 5. þm. Norðurl. v. barðist eins og ljón --- og ég hef ekki trú á því að aðrir íslenskir þingmenn hefðu gert það betur en hann og er mér ánægja að því að lýsa því yfir hér í heyranda hljóði að hann hefur staðið sig með mikilli prýði á þeim vettvangi sem formaður íslensku sendinefndarinnar og naut algers stuðnings okkar Íslendinganna í baráttu sinni --- var gersamlega keyrt yfir okkur. Það sem verið var að togast á um voru fyrst og fremst þau sæti í nefndinni sem losnuðu þegar Sviss gekk úr skaftinu. Við lögðum til að þessum sex sætum sem Sviss hafði verið úthlutað yrði skipt á milli þjóðanna þannig að allir fengju eitthvað og á það féllst undirbúningsnefndin, þ.e. formenn sendinefndanna, að vísu með fyrirvara frá Finnlandi en síðar þegar til fundarins kom var gersamlega keyrt yfir okkur og skiptingin verður ekki á neinum jafnréttisgrundvelli eins og áður var heldur fá Svíar átta, Austurríksmenn átta, Finnar sjö, Norðmenn sex og Íslendingar fjóra, þ.e. til bráðabirgða vegna þess að við eigum að fá að geyma einn fulltrúa sem gengur til Liechtenstein þegar Liechtenstein verður búið að koma sínum málum í lag og gerist aðili að Evrópsku efnahagssvæði. Við biðum náttúrlega algeran ósigur og fengum bara það sem okkur var skammtað í atkvæðagreiðslu og ekkert meir. Ekkert tillit tekið til okkar þrátt fyrir hina drengilegu og vasklegu baráttu hv. þm. Vilhjálms Egilssonar.  Hv. 4. þm. Austurl. minnti á annan atburð sem hér er að dynja yfir. Það er ráðstefna kengúruhópsins svokallaða sem starfar innan Evrópubandalagsins. Það er mikil frjálshyggjugrúppa sem starfar innan Evrópubandalagsins og ætlar að efna til ráðstefnu á Íslandi í vor. Sú ráðstefna er merkileg fyrir margra hluta sakir. Fundarefnið er stækkun Evrópubandalagsins til norðurs, hvorki meira né minna. Og Verslunarráðið býður náttúrlega upp á veitingar og hæstv. utanrrh. býður gesti velkomna. Hæstv. forsrh. verður aðalræðumaður á hátíðarkvöldverði sem er fyrirhugaður og einn hv. þm. ætlar að sitja þar við hringborð og láta ljós sitt skína. Það er hv. 10. þm. Reykv., Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, sem ætlar að ræða stækkun Evrópubandalagsins til norðurs.  Þetta er í fyrsta skipti sem þingmenn Evrópubandalagsins gangast fyrir ráðstefnuhaldi utan vébanda Evrópubandalagsins þannig að hér er um merkan atburð að ræða. Mér þykir ekki ólíklegt þar sem ekki er langt vestur á Sögu að eitthvað eigi eftir að heyrast hér í þingsölum endurómur frá þessari ráðstefnu.

Forseti vill spyrja hv. þm. hvort hann eigi eftir langt mál þar sem lofað hafði verið að utandagskrárumræða hæfist kl. 3.30.

Frú forseti. Ég get svo sem lokið ræðu minni nú á einni mínútu. Slagurinn um aðild Íslands að Evrópubandalaginu er hafinn. Það er búið að ná áfanga. Það er verið að fullnusta áfangann, þ.e. ríkisstjórin er að verða búin að koma okkur inn í Evrópskt efnahagssvæði. Næsti áfangi er þegar byrjaður: Slagurinn um það hvort við gerumst aðilar að Evrópubandalaginu, fullir aðilar að Evrópubandalaginu eða látum innlima okkur í Evrópubandalagið, sökkva okkur ofan í Evrópubandalagið. Ég tel það ákaflega óráðlegt og mun halda áfram að berjast gegn því. Það var hneykslast á okkur framsóknarmönnum í síðustu kosningum, t.d. af hæstv. utanrrh., þegar við sögum X-B er nei við EB, en tilfellið var að í síðustu kosningum var teningunum kastað eða hér um bil kastað a.m.k. og á þessu kjörtímabili kemur það til með að ráðast hver framtíðarþróunin verður í málinu.  Ég tel að ríkisstjórn Íslands sýni ótrúlegan barnaskap. Ég tel að ríkisstjórnin gæti ekki hagsmuna Íslendinga. Nýjasta dæmið um það er ásælni sú sem hæstv. utanrrh. hefur sýnt af sér við að semja af okkur til þess að gefa innflutning landbúnaðarvara frjálsan. Hann óskar eftir því að fá alræðisvald til þess að heimila innflutning landbúnaðarvara til Íslands. Það hefur svo sem verið baráttumál hans og hans flokks um nokkur ár. Ég vona að sjálfstæðismenn sjái að sér og reyni að standa sig í stykkinu. Ég teldi illa komið fyrir íslenskri þjóð ef það vald væri komið í hendurnar á hæstv. utanrrh. Nóg er nú samt.

Virðulegi forseti. Fyrir skömmu síðan var greint frá því í fréttum fjölmiðla að ríkisstjórnin hefði að tillögu hæstv. félmrh. ákveðið að veita 20 millj. kr. til þess að setja á stofn lokaða deild fyrir síbrotaunglinga yngri en 16 ára. Fyrirhugað er að taka þessa deild í notkun í maí á þessu ári. Jafnframt var sagt frá því að hæstv. félmrh. hefði óskað eftir því að lögum um sjálfræðisaldur yrði breytt þannig að ungmenni verði ekki sjálfráða fyrr en 18 ára í stað 16 ára eins og verið hefur. Haft var eftir hæstv. ráðherra að hún vildi láta kanna hvort ekki væri rétt að hækka sjálfræðisaldurinn svo hægt væri að beita svokallaðri lokaðri vistun í stað þess að dæma 16--18 ára unglinga til fangelsisvistar brjóti þeir af sér. Ástæðan fyrir því að ég óskaði eftir þessari umræðu utan dagskrár er ekki sú að ég sé á móti því að fjármagn sé veitt til þess að koma á fót lokaðri deild svo mögulegt verði að taka á málum nokkurra mjög ógæfusamra ósakhæfra unglinga. Ég geri mér fulla grein fyrir því að hér er um mjög alvarlegt mál að ræða sem þarf að taka á og ég er viss um að allir hv. þm. eru mér sammála um það. Hins vegar var ég mjög hissa á því að málið skyldi ekki vera betur undirbúið áður en ákvörðun var tekin. Ég hef þá tilfinningu að sérstakur hörmulegur atburður, þar sem nokkur ungmenni unnu skemmdarverk á eigum manna, hafi orðið til þess að ákveðið var í skyndi án mikillar umhugsunar að koma á fót lokaðri meðferðardeild, nýrri stofnun. Linnulaus fréttaflutningur fjölmiðla af þessum atburði, myndbirtingar, vettvangsferðir og fullyrðingar þess efnis að þarna hafi verið á ferðinni hópur unglinga sem öll væru síbrotamenn, þótt síðar kæmi í ljós að það var ekki, hefur áreiðanlega ráðið miklu um flýti ráðherrans. Það voru sýndar myndir í sjónvarpi þar sem þessi ógæfusömu ungmenni voru leidd handjárnuð eða handjárnuð við grindverk, sett í lögreglubíla, þessu til staðfestingar, en þess ekki nægilega gætt að þau væru ókennileg. E.t.v. á þessi ákvörðun hæstv. ráðherra sér lengri aðdraganda og einhvern undirbúning en hafi svo verið þá hefur það hvergi komið fram. Við skulum ekki gleyma að það eru starfandi í landinu nokkrar stofnanir og heimili sem hafa fram til þessa sinnt því hlutverki að vista unglinga sem þurfa á aðstoð og umhyggju að halda, unglinga sem hafa komist í kast við lögin. Var kannað hvort ekki mætti bæta þessa aðstöðu þannig að hún fullnægði þeim kröfum sem gera þarf? Var það gert áður en ákvörðun var tekin um nýtt heimili eða nýja stofnun? Var haft samráð við þá aðila sem hafa fram til þessa sinnt málefnum síbrota- eða afbrotaunglinga, t.d. þá sem starfa að þessum málum á vegum Fangelsismálastofnunar og Unglingaheimilis ríkisins og óhjákvæmilega búa yfir töluverðri vitneskju og reynslu á þessu sviði? Það væri fróðlegt að heyra frá hæstv. ráðherra hversu mörg heimili eða stofnanir sinna þessum málum í dag og hversu sérhæfð þau eru. Röng ákvörðun um það hvað gera skuli við ungling á aldrinum 13--15 ára vegna afbrota getur haft slæmar afleiðingar. Það þarf að gaumgæfa vel hvert einstakt tilfelli og taka ákvörðun að vel athuguðu máli. Við hljótum í öllum tilvikum að miða að því að þessir unglingar bæti sig og snúi inn á heillavænlegri brautir. En til þess þarf að byggja á reynslu og sérþekkingu fjölmargra aðila og samvinnu þeirra á milli og ég vona svo sannarlega að það hafi verið gert og verði gert. Þá kem ég að hinu aðalatriðinu í máli hæstv. ráðherra sem ég nefndi í upphafi, þ.e. hækkun á sjálfræðisaldri til þess að geta beitt svokallaðri lokaðri vistun í stað fangelsis sem refsingu fyrir afbrot 16--18 ára unglinga. Í þeim viðtölum sem fjölmiðlar hafa átt við hæstv. ráðherra og ég hef heyrt hefur gætt nokkurs misskilnings. Þar hefur verið gefið í skyn að það dugi að hækka sjálfræðisaldurinn úr 16 árum í 18 ár svo hægt verði að beita lokaðri vistun á meðferðardeild, sem er refsiúrræði, í stað fangelsisvistar. Þetta kemur t.d. skýrt fram í viðtali sem Stöð 2 átti við hæstv. félmrh. 4. mars sl. og ég hef í fórum mínum. Þetta er ekki rétt. Samkvæmt gildandi lögum verður unglingur sakhæfur í dag þegar hann hefur náð 15 ára aldri og á þá rétt á eðlilegri málsmeðferð í dómskerfinu brjóti hann af sér. Hann verður hins vegar ekki sjálfráða fyrr en 16 ára og þótt þeirri viðmiðun verði breytt er ekki sjálfgefið að aldursmörk sakhæfis breytist. Vistun unglings í fangelsi er vissulega neyðarúrræði. Það á ekki og er ekki gert að beita frelsissviptingu sem refsingu ef önnur úrræði eru möguleg. Ég er þeirrar skoðunar að einu gildi hvort um er að ræða lokaða deild, sem hugsanlega gæti borið nafnið heimili og heyrt undir félmrn., eða stofnun sem heitir Kópavogsfangelsi og heyrir undir dómsmrn. Munurinn er e.t.v. sá að afbrotamaður sem er 15 ára eða eldri og telst sakhæfur er ekki vistaður á lokuðu heimili án undangenginnar málsmeðferðar í dómskerfinu. Hins vegar má svipta þá frelsi sem ekki eru sakhæfir án þess að um mál þeirra sé fjallað í dómskerfinu. Í báðum tilvikum er um frelsissviptingu að ræða og mjög miklu skiptir að þeir sem starfa á lokuðum deildum, hvort sem er á vegum barnaverndarmála eða fangelsisstofnana, sinni sínu hlutverki af kostgæfni. Ég tel eðlilegt ef niðurstaðan er sú að nauðsynlegt sé að reka lokaða meðferðardeild fyrir unglinga að 15 ára aldri sem brotið hafa af sér að slík deild heyri undir félmrn. Jafnsjálfsagt er að brjóti unglingur sem telst sakhæfur af sér og hljóti hann dóm um vistun á lokaðri stofnun eða heimili  Ég vil einnig minna á frv. til laga um samfélagsþjónustu, sem hér er til meðferðar, þar sem refsiúrræði eru ekki innilokun heldur vinna í þágu samfélagsins. Í þeim löndum þar sem reynsla er komin á þetta refsiúrræði er því gjarnan beitt þegar um afbrot unglinga er að ræða. Hækkun á sjálfræðisaldri má að sjálfsögðu ræða en, virðulegi forseti, ekki eingöngu út frá refsiúrræðum. Þá umræðu þarf að byggja á öðrum og víðtækari grunni.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að leiðrétta það sem fram kom í máli hv. síðasta ræðumanns að gripið hafi verið í skyndingu til þess að setja á stofn lokaða meðferðardeild vegna þeirra afbrota og skemmda sem voru framin í sumarbústöðum af síbrotaunglingum fyrir skömmu. Þetta mál hefur verið í undirbúningi allt frá því að mitt ráðuneyti tók við þessum málaflokki í janúar sl. og reyndar hafði ég rætt það við nokkra af mínum samráðherrum áður að ég mundi leggja slíka tillögu fyrir ríkisstjórn. Ég vil segja það að flestir þeir aðilar sem um málefni barna og unglinga fjalla eru á einu máli um það að lokuð meðferðardeild sé nauðsynleg fyrir nokkra unglinga, 13--15 ára, sem eiga í mjög alvarlegum persónulegum og félagslegum vandamálum og eru ófær sökum stjórnleysis að þiggja eða að fá hjálp sem er nauðsynleg. Af hálfu barnaverndarnefnda, félagsmálastofnunar og Unglingaheimilis ríkisins hafa öll tiltæk meðferðarúrræði verið reynd. Þó árangur hafi verið einhver um skamman tíma hefur allt sótt í sama farið. Þessir unglingar eiga það oftar en ekki sameiginlegt að hafa þvælst á milli stofnana og í þau meðferðarúrræði sem tiltæk eru og er það mat fagaðila að sárlega skortir lokuð langtímameðferðarheimili fyrir þessa unglinga. Á slíkum heimilum þyrfti að vera unnt að halda þannig á málum unglinganna að þeir geti ekki komið sér hjá dvöl á heimilinu. Þar yrði sinnt uppeldis- og meðferðarstarfi sem tækist á við fjölþættan vanda þessa hóps. Ekki er einungis um að ræða að barnaverndarnefnd og Félagsmálastofnun Reykjavíkur beindu tilmælum til félmrn. um lokaða meðferðardeild fyrir síbrotaunglinga eftir að ráðuneytið tók við þessum málum um síðustu áramót, heldur komu og tilmæli frá forvarnadeild lögreglunnar í Reykjavík um sama úrræði. Tillögur um lokaða meðferðardeild eru ekki nýjar því allt frá 1985 hafa sérfræðingar í málefnum barna og unglinga, svo sem Unglingaheimili ríkisins, félagsmálastofnanir sveitarfélaga, barnaverndarnefndir, geðdeildir sjúkrahúsa og lögregluyfirvöld kallað eftir þessu úrræði. Slíkar meðferðardeildir sem hér um ræðir hafa um langa hríð verið starfræktar t.d. á hinum Norðurlöndunum og í Bandaríkjunum með góðum árangri. Ég held að það sé ástæða til að nefna að nokkurs misskilnings virðist gæta í umræðunum um lokaða meðferðardeild. Hugtak eins og unglingafangelsi er notað. Hér er ekki um að ræða að unglingar séu læstir inni eða einangraðir, enda tel ég slíka meðferð ekki skila árangri. Aftur á móti er tilgangurinn sá að skapa unglingnum umhverfi þar sem hann getur tekist á við sín vandamál með hjálp þar sem honum eru sett skýr mörk og að staðið sé við þau mörk enda þó unglingurinn rísi gegn þeim. Yfirmaður unglingadeildar Félagsmálastofnunar Reykjavíkurborgar lýsir því svo að hér sé ekki endilega átt við lokaðar dyr heldur að á því heimili yrði innbyggður sá styrkleiki í mönnun og hugmyndafræði sem tæki á þeirri hræðslu og þeim mótþróa sem einkennir þennan hóp unglinga. Það eru einmitt slík úrræði sem ég tel að eigi að vera fyrir hendi, ekki aðeins fyrir þá síbrotaunglinga sem hér um ræðir, frá 13--15 ára, heldur einnig að slík meðferðarúrræði og aðstoð eigi að vera fyrir hendi fyrir 16--18 ára unglinga því mitt mat er að fangelsisvistun leysi ekki þau vandamál sem þessir unglingar hafa við að glíma. Þá er komið að sjálfræðisaldrinum. Unglingar sem orðnir eru sjálfráða geta einmitt neitað slíkri vistun á lokaðri meðferðarstofnun ef þeir svo kjósa. Ég hef látið þá skoðun í ljós að ég telji rétt að hækka sjálfræðisaldurinn í 18 ár. Það er í samræmi við sjónarmið þeirra sérfræðinga sem best þekkja til og vil ég í þeim efnum vísa til skýrslu samstarfsnefndar um málefni barna og ungmenna á höfuðborgarsvæðinu sem gerðu þetta að tillögu sinni. Hver eru rökin fyrir þessu sjónarmiði? Í fyrsta lagi er það svo að núverandi aldursmörk hafa í reynd ekki nema táknrænt gildi. Á þau reynir sjaldan nema þegar ungmenni eru í verulegum vanda og þá eru þau þrándur í götu þess að unnt sé að koma þeim til hjálpar. Það er alkunna að miklar breytingar hafa orðið á þjóðfélaginu frá því að sjálfræðisaldurinn var ákveðinn 16 ár. Nú eru börn miklu lengur á heimilum foreldra sinna, meiri hluti raunar fram á þrítugsaldur og má lesa það úr tölum Hagstofunnar. Þetta er líka í samræmi við þá þróun sem hefur verið t.d. á hinum Norðurlöndunum þar sem sjálfræðisaldurinn er almennt 18 ár. Ég tel mikilvægt að unnt sé að koma unglingum á aldrinum 16--18 ára til hjálpar með því að taka þau úr umferð þegar það er nauðsynlegt án þess að þau séu vistuð í fangelsi en það er eina frelsissviptingin sem unnt er að grípa til nú ef sjálfræðissvipting er undan skilin. Reynslan er hins vegar sú að veruleg tregða er til að fá fólk svipt sjálfræði fyrir dómi. Slíkt er alvarleg aðgerð og einstaklingurinn fær þá ekki sjálfræði á nýjan leik nema með öðrum dómsúrskurði. Telji menn ekki fært að hækka sjálfræðisaldurinn tel ég það vera lágmarksaðgerð að sjálfræðislögum sé þannig breytt að dómurum sé gert það kleift að svipta menn tímabundið sjálfræði. Þannig mundu unglingar sjálfkrafa öðlast sjálfræði á nýjan leik að afloknum ákveðnum tíma án dómsúrskurðar, með öðrum orðum að gera sjálfræðissviptinguna í slíku tilvikum sveigjanlegri og auðveldari. Hv. þm. varpaði fram þeirri spurningu hvort ekki hefði verið eðlilegra að nýta þau úrræði sem Unglingaheimili ríkisins hefur nú á sínum vegum í því skyni að leita leiða til að leysa málið innan þeirra meðferðarúrræða sem nú eru fyrir hendi.  Hitt er annað að stjórn Unglingaheimilis ríkisins lagði einmitt til að sú lokaða deild sem sett verður á laggirnar nú sé fyrst og fremst bráðabirgðalausn til að mæta neyðarástandi. Þess vegna óskar stjórnarnefndin eftir því að deildin verði rekin í tilraunaskyni þetta ár. Hugsunin að baki er einmitt sú að fyrir dyrum stendur endurmat á starfsemi Unglingaheimilis ríkisins en óskað hefur verið eftir að úttekt verði gerð af Hagsýslu ríkisins á stofnuninni með endurskipulagningu í huga og það að markmiði að hún geti leitt til meiri þjónustu og fleiri meðferðarúrræða en við höfum yfir að ráða í dag.

Virðulegi forseti. Mig langar til að koma með örfáar athugasemdir í tengslum við þessa umræðu. Dómsmrh. hefur skipað nefnd til að endurskoða lögræðislög nr. 68/1984. Í nefndinni eiga sæti Drífa Pálsdóttir, skrifstofustjóri í ráðuneytinu, Páll Hreinsson, aðstoðarmaður umboðsmanns Alþingis, og Davíð Þór Björgvinsson, dósent við lagadeild Háskóla Íslands. Þar sem gera verður ráð fyrir að endurskoðun lögræðislaganna taki þó nokkurn tíma virðist nauðsynlegt að gera breytingar á þeim, helst á yfirstandandi þingi, einkum vegna þess vanda sem risið hefur vegna erfiðleika á að fá einstaklinga til að taka sér lögráðamennsku sjálfræðissviptra manna, einkum geðsjúklinga, eiturlyfjaneytenda og drykkjusjúkra manna. Einnig hefur töluvert verið rætt um nauðsyn þess að hækka sjálfræðisaldur úr 16 ára aldursmörkum í 18 ár, einkum vegna vandamála afbrotaunglinga á þessu aldursbili sem í flestum tilvikum munu einnig eiga við vímuefnavanda að stríða. Vitað er að mjög skiptar skoðanir eru um hvort hækka eigi sjálfræðisaldurinn í 18 ár og er það atriði sem hlýtur að verða kannað mjög vandlega. Kemur þá til skoðunar hvort önnur úrræði séu til staðar til að koma til móts við þann vanda sem rætt hefur verið um. Í því sambandi mætti e.t.v. hugsa sér þann möguleika, sem hæstv. ráðherra nefndi áðan, að heimila dómara að svipta einstakling sjálfræði sínu tímabundið, t.d. til þriggja mánaða eða sex mánaða, þannig að viðkomandi einstaklingur fengi sjálfræði sitt sjálfkrafa að þeim tíma liðnum. En um þetta verður að sjálfsögðu að leita álits sérfræðinga, t.d. geðlækna, og þá sem neyðarúrræði. Samkvæmt núgildandi lögræðislögum er einungis unnt að svipta einstakling sjálfræði sínu ótímabundið en í 9. gr. laganna segir hvernig fari um mál þegar sjálfræðissviptur einstaklingur óskar eftir að fá sjálfræði sitt aftur. Þar segir að telji sá sem lögræðissviptingar krafðist að ástæða til sviptingar sé ekki lengur fyrir hendi geti hann borið fram tilmæli til héraðsdómara um að lögræðissvipting verði felld úr gildi. Slík tilmæli geti hinn lögræðissvipti einnig borið fram en óskylt sé að sinna þeim nema sex mánuðir hið skemmsta séu liðnir frá sviptingu. Virðulegi forseti. Þrátt fyrir þau vandamál sem upp hafa komið og hér hefur verið um rætt þá er ljóst að um afar viðkvæmt og vandmeðfarið mál er að ræða þegar menn eru sviptir sjálfræði sínu. Hið sama er um hækkun sjálfræðisaldursins. Það hlýtur því að verða að reyna að finna aðrar leiðir til úrbóta áður en breytt er svo mikilvægum réttindum ungmenna sem sjálfræðisaldurinn er, en slík breyting hlyti óhjákvæmilega að skerða réttarstöðu þeirra í þjóðfélaginu.

Virðulegi forseti. Úrræði fyrir börn og unglinga sem leiðast út í afbrot og umræðan um aldursmörk sjálfræðisaldurs eru tvær sjálfstæðar umræður sem ég tel alls ekki sjálfgefið að tengja saman. Báðar eiga fullan rétt á sér. Hins vegar ekki ástæða út af fyrir sig að hækka sjálfræðisaldurinn til þess að koma 16--18 ára unglingum í lokaða vistun. Þar er um ýmsar fleiri leiðir mögulegar að ræða einnig. Jafnframt er verið að blanda saman að nokkru leyti sakhæfi og sjálfræði. Ófremdarástand ríkir í málefnum þeirra unglinga sem hafa lent í afbrotum og það ástand þarf að bæta. Hins vegar verður það ekki gert með einni lausn heldur mörgum, t.d. með auknu forvarnastarfi, bættum aðbúnaði barnaverndarnefnda, en aðeins 10% þeirra njóta þjónustu fagfólks samkvæmt upplýsingum hæstv. félmrh., svo og þarf að veita stóraukna fjármuni í unglingaráðgjöf og neyðarþjónustu fyrir unglinga og þar með talin er að sjálfsögðu lokuð deild. Ég vil einnig nefna vímuefnavarnir og átak gegn einelti sem Alþingi hefur ályktað um að gert verði. Allar þessar leiðir þarf að fara til þess að bæta úr brýnni þörf. Hækkun sjálfræðisaldurs er annað mál sem einnig þarf að fjalla um og þá sjálfstætt. Önnur Norðurlönd binda sjálfræðis- og lögræðisaldur við 18 ár en þau gera það með öðrum rökum en þeim einum að þar sé verið að fjalla um hvenær afbrotaunglingar þurfi að komast undir manna hendur. Samkvæmt barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna sem Íslendingar hafa fullgilt nær skilgreiningin á barni til 18 ára aldurs og í því felst ekki síður að fjölskyldu og samfélagi beri að rækja skyldur sínar við börn og unglinga upp að þessum aldri en sú umræða verður að fara fram á öðrum forsendum en við eiga í dag. Ekki síst þess vegna finnst mér ástæða til að taka upp sjálfstæða umræðu um sjálfræðisaldur.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu eitt viðkvæmasta og dapurlegasta mál sem snertir þjóðfélag okkar. Málið snýst um það hvernig bregðast skuli við gagnvart unglingum sem sífellt brjóta af sér og missa tökin á tilverunni. Á að vista þá nauðuga á lokaðri deild tímabundið og í tilraunaskyni? Er til leið sem veitir einhverja von til þess að hægt sé að koma þessum bágstöddu börnum til hjálpar þannig að framtíð þeirra bjóði upp á eitthvað annað og betra en fangavist og aftur fangavist? Auðvitað liggur rótin að erfiðleikum og atferli unglinga í mörgum samverkandi þáttum. Oft koma þessir einstaklingar úr fjölskyldum sem eiga í erfiðleikum og eru í óreglu en þó er það alls ekki einhlítt. Því miður eru margir sem ná aldrei að finna sig innan skólans, skaðast bókstaflega af skólavist þar sem þeir voru alltaf að tapa og urðu alltaf undir og því miður er einelti staðreynd í íslenskum skólum. Það þarf sérstök úrræði fyrir slík börn, úrræði sem byggjast ekki fyrst og fremst á að þau standi skil á miklu námi, en hins vegar efli áhugasvið þeirra sem flestallir eiga einhver í bernsku sinni önnur en að eyðileggja. Ungt fólk er tápmikið fólk. Það þarf að hafa eitthvað fyrir stafni. Rannsóknir hafa sýnt að íþróttaiðkun hefur mjög góð uppeldisleg áhrif á börn og unglinga. Í kvöldfréttum Ríkissjónvarpsins í gærkvöldi var sagt frá áhugaverðri aðferð nágranna okkar, Grænlendinga, til þess að draga úr glæpatíðni meðal barna og unglinga. Þar sagði frá því að afvegaleidd börn fengu það verkefni að búa til 6,6 tonna fjall af ís sem síðan var boðinn bæjarbúum til átu um sl. helgi. Það tók börnin fjórar vikur að ljúka verkinu og fækkaði afbrotum um helming á þeim fjórum vikum. Að mati lögreglunnar í Reykjavík eru alls á milli 10 og 15 unglingar sem eru afar illa á vegi staddir. Afbrotaskrá þessara unglinga er löng og þeir hafa valdið meðborgurunum miklu tjóni. Kannski er eina leiðin sú að loka þá inni tímabundið og jafnframt þá að veita þeim félagslega aðstoð. Hættan við einangrun er hins vegar sú að þeir komi tvíefldir út að lokinni vistun með hefndarhug í garð þjóðfélagsins, á móti kerfinu. Því þarf að vanda vel til þess verks að loka unglinga inni á stofnun og beini ég þeim orðum mínum sérstaklega til hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Það vandamál sem við erum að ræða um er auðvitað ekki nýtt af nálinni. Það sem gerði það hins vegar að verkum að það knúði mjög á um að tekið væri mjög fast á þessu máli núna er að sá hópur barna og unglinga, er um ræðir, er núna stærri en nokkurn tíma áður. Þess vegna var ekki undan því vikist að taka alveg sérstaklega á því máli. Það sem þarf að leggja áherslu á í þessu sambandi er í fyrsta lagi nauðsyn þess að bregaðst mjög skjótt við þeim mikla vanda sem var kominn upp. Auðvitað varð ekki þessi ógæfulegi atburður við Meðalfellsvatn einn og sér til þess að ákveðið var að opna þetta lokaða meðferðarheimili heldur hitt að hér hafði verið að þróast mjög alvarlegt mál. Jafnframt þarf líka að leggja mjög mikla áherslu á að um er ræða bráðabirgðaráðstöfun í þeim skilningi sem hún er gerð núna vegna þess að það er jafnframt ljóst að verið er að endurskoða þessi mál alveg frá grunni. Fyrir þessi börn erum við auðvitað með margs konar lausnir og margs konar úrræði sem eru nú þegar til staðar eins og fram hefur komið. Mér hefur talist svo til að ekki séu færri en átta heimili eða stofnanir sem taki við börnum sem á ýmsan hátt eiga við erfiðleika að stríða. Nú mun það vera þannig að á vegum félmrn. hefur Hagsýslu ríkisins verið falið að fara sérstaklega ofan í þessi mál og athuga með hvaða hætti hægt sé að endurskipuleggja þau. Á meðan sú endurskipulagning stendur yfir hefur verið gripið til þeirrar bráðabirgðalausnar sem fólst í því að setja á stofn þetta lokaða meðferðarheimili sem hér hefur verið til umræðu. Ég er alveg sammála því, sem fram hefur komið, að það virkar stundum eins og við grípum til örþrifaráða þegar vandamálin steðja að okkur. Enda þótt stundum kunni að vera nauðsynlegt að grípa til skyndilausna er engu að síður mikilvægt að við tökum málin núna til heildarendurskoðunar eins og verið er að gera og henni sé hraðað til þess að við nýtum þá miklu peninga sem við erum að leggja í þessi mál sem best fyrir þau börn sem á þeirri meðferð þurfa að halda.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fjalla um hækkun sjálfræðisaldurs en ég er mjög efins um það atriði. Vistun er dýrt úrræði en slík aðstaða þarf að vera fyrir hendi í landinu. Ég tel að það þurfi að gera fyrirbyggjandi starf miklu markvissara en það er. Vistun unglings á heimili eins og á Tindum kostar 500 þús. kr. á mánuði. Vistheimilið Tindar er dæmi um heimili þar sem hlutirnir hafa ekki heppnast eins og ætlað var. Ég tel að byrgja eigi brunninn áður en barnið dettur ofan í hann. Þetta er hægt að gera með því að einangra gikkina í hverri verstöð í tíma. Börn og unglingar þurfa aga, vinnu og ástúð. Oftast koma þessi börn frá heimilum sem eru í rúst vegna óreglu eða fjárhagserfiðleika. Það eru ekki bara börnin sem þurfa hjálp, foreldrarnir þurfa hana einnig. Varnarkerfi okkar er bæði veikt og seinvirkt. Ég tel að styrkja beri starf skólahjúkrunarfræðinga og að lækna- og félagsmálastofnanir skerist fyrr í leikinn en gert er. Enn fremur í stað þess að byggja í sífellu heimili að semja við góð sveitaheimili um vistun til lengri eða skemmri tíma. Góð sveitaheimili hafa upp á allt að bjóða til að aga og bæta börn og ungmenni. Fyrir slíka þjónustu þarf að vísu að greiða sanngjarnt kaup. Slíkt aga- og uppeldisstarf þarf að fara fram undir eftirliti færustu manna. Svo er hitt að efla hin frjálsu íþrótta- og ungmennafélög. Barn eða unglingur, sem stundar slíka iðju, er bólsettur gegn ávana- og fíkniefnum. ,,Enn aukast vandræðin, kerling,`` sagði Björn í Mörk og það er hlægilegt að sjá hér stjórnarliða koma upp og verja sig og segjast vilja gera alla hluti. Þeir leyfðu sér það í fjárlagagerðinni í vetur að skera framlög til Ungmennafélags Íslands og Íþróttasambands Íslands niður um hvorki meira né minna en 5 millj. á þessum viðkvæmu tímum. Þetta skulu þeir leiðrétta í næstu fjárlagagerð áður en þeir þvo hendur sínar í skálinni í ræðustól Alþingis því að engin vörn er jafnmikilvæg gegn þessum voða eins og að temja börnin í íþróttahúsunum í landinu.

Virðulegur forseti. Ég vil að það komi fram að mér finnst mjög miður að það skuli yfirleitt haga þannig til í málum eins og þessu að gripið sé til aðgerða og að fjölmiðlafár skuli þurfa til svo að umræða eigi sér stað á þinginu. En ef svo er þá verður það bara þannig að vera, þá er kannski andvaraleysi stjórnmálamanna um að kenna. Það er mín skoðun að það hafi verið þörf á lokaðri deild fyrir unglinga, deild þar sem þeir fá mjög skýr skilaboð um það að ekki standi til að gefast upp á þeim og þessi skilaboð þurfa að vera mjög skýr. Það er hins vegar bara önnur hliðin á þeim peningi sem hér er til umræðu. Hin hliðin er sjálfræðisaldurinn og til að slíkt úrræði nýtist held ég að þurfi að hækka sjálfræðisaldur. Þá kemur umræða um sjálfræðisaldurinn auðvitað ekki bara inn á þessa unglinga, heldur tengist hún unglingum almennt, ábyrgð samfélagsins gagnvart unglingum og þar á meðal unglingum í vímuefnaneyslu. Ég held að ákaflega fátt tapist við að hækka sjálfræðisaldurinn. Það þýðir ekki það að börn og unglingar séu gerð ábyrgðarlaus þó að sjálfræðisaldurinn sé hækkaður upp í 18 ár. Auðvitað bera þau ábyrgð á gerðum sínum eftir sem áður en ábyrgðin er sameiginlega þeirra, foreldranna og samfélagsins alls. Ég vil benda á þær mótsagnir sem eru í íslensku samfélagi í dag. Við erum með börn sjálfráða 16 ára og barnabætur eru þar af leiðandi aðeins greiddar upp að 16 ára aldri. Þau verða hins vegar ekki fjárráða fyrr en þau eru 18 ára og framfærsluskyldu foreldra lýkur ekki fyrr en um 18 ára aldur. Mér finnst stundum að ástæðan fyrir því að við höldum í 16 ára sjálfræðisaldur hér þegar hann er miðaður við 18 ára aldur í löndunum í kringum okkur og í barnasáttmálanum sé einfaldlega að samfélagið sé að firra sig ábyrgð á þessu fólki sem er ekki annað en börn enn þá þó að náð hafi 16 ára aldri og að hreinlega sé verið að spara. Það kostar sjálfsagt talsverða fjármuni ef sjálfræðisaldur væri hækkaður upp í 18 ár og barnabætur, barnabótaauki og annað slíkt greitt með þeim til 18 ára aldurs.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og þeim hv. þm. sem hafa tekið þátt í umræðunni því að hún var að sjálfsögðu fyrst og fremst til þess að vekja athygli á málinu. Það er fullkomlega eðlilegt að umræða fari fram um þessi mál þegar ákvörðun er tekin án þess að hún sé á nokkurn hátt lögð fyrir Alþingi áður. Hæstv. félmrh. verður að virða mér það til vorkunnar þó að ég haldi að hún hafi ekki undirbúið ákvörðunina nógu vel vegna þess að það vill nú svo til að ég sit í fjárln. Alþingis og fjárln. Alþingis afgreiddi enga fjárhæð til málsins við afgreiðslu fjárlaga. Ef að undirbúningi hefur verið staðið eins og hæstv. félmrh. sagði þá býst ég við að það hefði verið afgreitt þegar fjárlög þessa árs voru afgreidd. Mér finnst líka vera talað hér um lokaða meðferðardeild eins og hún hafi aldrei verið til og jafnvel hæstv. félmrh. hefur líka gert það. Þess vegna vil ég spyrja hana hvað varð um lokaða deild sem var og ég held er rekin við Unglingaheimili ríkisins. Er hún ekki til lengur? Er búið að loka henni? Þar var a.m.k. rekin lokuð deild. Hvað varð um hana og hvað þýðir þá þessi lokaða meðferðardeild? Ég vil líka mótmæla þeirri túlkun hæstv. félmrh. að það að hækka sjálfræðisaldurinn þýði að þar með sé hægt að loka ungling á aldrinum 16--18 ára inni brjóti hann af sér, án þess að það fari fyrir dóm vegna þess að unglingurinn er sakhæfur 15 ára og sjálfræði og sakhæfi fylgist ekki að. Það er þannig og það þarf að breyta sérstaklega sakhæfi ef taka á þennan rétt þessara unglinga af þeim að þau eigi rétt á meðferð í dómskerfinu og að málefni þeirra heyri undir félmrn. Þess vegna held ég að þetta úrræði þurfi að skoða miklu betur en hefur komið fram hjá hæstv. félmrh. Ég vil svo að lokum segja að það kom fram hjá henni að fangelsi landsins væru ekki mannbætandi. Það má vel vera. Ég veit ekki hvernig lokaðar deildir eru hugsaðar og hvort þær eru mannbætandi ef þær eru lokaðar á sama hátt og fangelsi. Hins vegar má ekki tala um fangelsi landsins eins og þar hafi ekkert verið gert til úrbóta því þar hafa átt sér stað stórkostlegar framfarir á undanförnum árum og tekið mjög vel á málum.

Virðulegi forseti. Vegna þeirrar umræðu sem hefur orðið um hækkun sjálfræðisaldursins get ég tekið undir það að það mál er vissulega vandmeðfarið. Fyrir mig skiptir það fyrst og fremst máli, og það er meginatriði, að hægt sé að vista þessa unglinga, 16--18 ára, gegn vilja þeirra þannig að þeir fái nauðsynlega meðferð vegna þess að eins og málin eru núna geta þeir neitað vistun ef þeir kæra sig um. Ef ekki er vilji fyrir því á Alþingi að hækka sjálfræðisaldurinn, sem ég tel rétt og tek undir þau rök sem komu fram hjá hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, að með því að gera framkvæmdina sveigjanlegri eins og ég nefndi hér áðan væri unnt að úrskurða t.d. unglinga 16--18 ára í meðferð gegn eigin vilja, segjum í sex mánuði, og fengi hann þá sjálfkrafa sjálfræði sitt á nýjan leik. Ég vil hins vegar taka fram sérstaklega að ég held að meðferð þessa hóps, 16--18 ára, ætti að vera aðskilin frá meðferð yngri aldurshópa, 13--15 ára, og blöndun einstaklinga úr þessum aldurshópi á almennt ekki rétt á sér enda þótt aldur segi ekki allt um þroska einstaklings úr þeim hópi sem við erum að fjalla um. Varðandi fyrirspurn hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur hvort hér hafi ekki verið til lokuð deild þá er um að ræða 10 heimili, þar á meðal er um heimili sem býður upp á lokaða deild en ekki í svona langan tíma eins og við erum að tala um. Þau hafa ekki dugað til að vista unglinga á lokaðri deild nema í kannski nokkra daga. Við erum að tala um miklu lengri tíma og þær deildir sem við höfum yfir að ráða bjóða ekki upp á slík úrræði. Yfir það hefur verið margfarið af fagaðilum.  Ég vil nefna það af því að hv. þm. nefndi það að ákvörðun hefði ekki verið lögð fyrir Alþingi og þetta hefði ekki komið fram í fjárlagatillögum. Enn einu sinni minni ég á að það er ekki á mínu valdi að leggja fram slíkar fjárlagatillögu vegna síðasta árs. Ég tók ekki við þessum málaflokki fyrr en núna, en ég tel að skjótt hafi verið brugðist við þessu vandamáli og ég sé ekki annað og heyri ekki annað en að þingmenn séu sammála þeirri leið að stofna til lokaðrar meðferðardeildar fyrir þessa ógæfusömu unglinga.

Virðulegur forseti. Það er nú svo að vanda þegar þetta mál kemur hér til umræðu, Evrópskt efnahagssvæði, að ræðuaðstaða fyrir þingmenn er heldur ófullkomin því að ég ætlaði að taka með mér örfá málsplögg sem snerta þetta mál. Bara rétt til þess að lýsa fyrir mönnum aðstöðunni, þá tók ég með hér einn lítinn viðauka sem að vísu hefur ekki verið gefinn út heldur er úr því 60 sm safni sem hæstv. utanrrh. sendi þingflokkum í einu eintaki líklega 14. des. sl., 60 sm þykkur bunki á ensku máli að langmestu leyti, aðeins 2 sm á íslensku, og ég er hér með viðauka sem heitir Fræ. Þetta eru reglugerðir Evrópubandalagsins undir heitinu Fræ, og er þó annar doðrantur, að vísu með öðru efni jafnframt, fræ og plöntur sem er viðbót við reglugerðasafnið sem snertir fræ í Evrópubandalaginu. Ég veit að hv. þm. Pálmi Jónsson gleðst mjög yfir því þegar hann fer að kynna sér innihaldið í þessum reglugerðum til þess að átta sig á því hvernig eigi að búa í Húnaþingi,  Virðulegur forseti. Þetta frv. um Evrópskt efnahagssvæði sem hér liggur fyrir þinginu á að vera lokahnykkur í þessu máli af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og þeirra sem bera þetta mál fram. Með framlagningu þessa frv. er það staðfest, sem allir vissu þegar skilið var við þetta mál í janúarmánuði, að frv. sem þá hafði verið rætt og verið til meðferðar á þinginu alllengi, dugði engan veginn til að ganga frá þessu máli. Málið var ófullburða þegar það frv. var afgreitt hér í þinginu og samningurinn í uppnámi --- og ekki fjölgar þingmönnum ef hæstv. utanrrh. gengur úr sal, virðulegur forseti, ég sá að hæstv. ráðherra var að telja --- en þá var málið samt afgreitt og fært í atkvæðagreiðslu og afgreidd lög nr. 2/1993 og síðan færð fyrir forseta Íslands og birt síðan í Stjórnartíðindum sem gild lög. En þessi lög voru markleysa eins og þau lágu fyrir og ljóst þau mundu aldrei gilda óbreytt og hér er líka komin breytingatillaga við þetta frv. Það er óráðin gáta hvers vegna ríkisstjórnin valdi þennan kost að afgreiða málið hér í janúar og láta ganga frá frv. í staðinn fyrir að fresta málinu í 3. umr. eftir að búið var að afgreiða það frá 2. umr. og koma þá með þær breytingar sem samkomulag yrði um hjá samningsaðilum sem breytingar við frv. og eiga þá ekki eftir nema eina umræðu um málið. En um þetta er auðvitað ekki að fást úr því sem komið er og það er fyrst og fremst til óhagræðis fyrir hæstv. ríkisstjórn og þá sem bera þetta mál fram að hafa staðið svona að verki. Það er líka orðið heldur lítið úr stóru orðunum hæstv. utanrrh. frá því í desember að hér væri eingöngu um tæknileg atriði að ræða ef samningar tækjust um Evrópskt efnahagssvæði. Hér kemur frv. sem tekur á mörgum atriðum. Sum mega teljast tæknilegs eðlis, önnur eru efnisatriði. Og nú er staðan sú að ákvæðið um gildistöku er ekki lengur fastmælum bundið heldur opið og menn tóku eftir því að það var mun varfærnari og hógværari ráðherra sem stóð í ræðustól áðan og mælti fyrir þessu frv. en sá sem mælti upphaflega fyrir frv. sem varð að lögum í janúar. Þar er mjög ólíku saman að jafna. Nú leggur hæstv. ráðherra ekki í það að vera með neina spádóma uppi um það hvenær þessi samningur hljóti staðfestingu þannig að hann taki gildi á Evrópsku efnahagssvæði og Evrópskt efnahagssvæði verði þar með til. Ég vil hrósa hæstv. ráðherra fyrir það að hann skuli hafa lært það af reynslunni í þessum erfiða róðri með þennan samning að hann er ekki uppi með neina spádóma um það og samningurinn liggur þannig fyrir að það er enginn eindagi á honum. Það er að vísu látið að því liggja í orðum ráðherra og greinargerð með þessu frv. að allar líkur séu á því að hann geti tekið gildi fyrir ársbyrjun. Ég ætla ekki að spá neinu ákveðnu um þetta en það kæmi mér ekki á óvart þó að þetta mál þróaðist þannig á þessu ári að enginn EES-samningur væri staðfestur fyrir árslok. Mér finnst satt að segja mjög sennilegt að árið líði án þess að þessi samningur hafi gengið í gildi og ég ætla að ræða það svolítið vegna þess að við hljótum auðvitað þegar við erum að fjalla um þetta frv., spurninguna um staðfestingu á EES-samningi af hálfu Alþingis, að ræða um horfurnar og inn í hvaða stöðu við erum að tefla Íslandi og íslenskum hagsmunum með því að gerast aðilar að þessu svæði eins og mál nú standa. Þar hafa orðið á talsverðar breytingar frá því að þetta mál var rætt á síðasta ári, breytingar sem nauðsynlegt er að menn horfist í augu við. Það hefur komið fram á síðustu vikum af hálfu talsmanna ríkja innan Evrópubandalagsins að þeir vilja tengja þetta mál og afgreiðslu þessa máls á þjóðþingum landa sinna eða meta málið þannig að það fari eftir því hver verði örlög evrópska samveldisins, þ.e. Maastricht-samkomulagsins í Evrópubandalaginu, hvaða undirtektir og afgreiðslu EES-samningur fái á þingum landanna. Það er alveg sérstaklega Spánn sem hefur haft uppi ítrekað fyrirvara um þessi efni, Evrópumálaráðherrann, áður en gengið var frá samningnum til undirritunar eins og menn muna, og kom það ráðamönnum hér á landi mjög í opna skjöldu sem og víðar. En síðan samningurinn er undirritaður, þá hefur forsætisráðherra Spánar, Felipe González, ítrekað það af sinni hálfu, mælt mjög skýr varnaðarorð í þá átt að menn þurfi ekki að vera hissa á því þó að það dragist á Spánarþingi að staðfesta þennan samning á meðan Maastricht-samkomulagið er í óvissu. Og það geti svo farið að núverandi kjörtímabil Spánarþings renni út án þess að samningurinn hafi verið staðfestur og það verði fyrst að loknum kosningum þar í landi sem á málinu verði tekið til afgreiðslu á Spánarþingi. Það eru nokkrar líkur á því að kosningar verði á Spáni í haust, í októbermánuði eða svo, og það væri þá nýs þings, ef þetta gengur eftir sem þarna hefur verið látið að liggja af hálfu forsætisráðherra Spánar, sósíaldemókratans Felipe González, að á málinu yrði tekið. En hvernig standa málin að því er varðar Maastricht-samkomulagið? Það sem einkum er horft á í því sambandi er atkvæðagreiðslan í Danmörku 18. maí nk., spurningin um það hvort Danir samþykkja í þjóðaratkvæðagreiðslu Edinborgarsamkomulagið sem svo er kallað og ég ætla ekki að gera það að umtalsefni sérstaklega, þá stöðu. Það er látið að því liggja að líkurnar séu miklar á því að málið gangi fram í þjóðaratkvæðagreiðslu nú öðru sinni þó það liggi í rauninni fyrir alveg óbreytt frá því sem var þegar samningurinn lá fyrir danskri þjóð til afgreiðslu 2. júní í fyrra. En þá hafa orðið þarna málamyndayfirlýsingar og breytingar sem ekki breyta í rauninni neinu efnislega en svo kann að fara að það nægi til að þoka málinu í gegnum þjóðaratkvæðagreiðslu í Danmörku. Það kemur í ljós. Meiri óvissa er e.t.v. um gang mála í Bretlandi, í breska þinginu. Hver verða örlög Maastricht-samkomulagsins breska þinginu og það er ekki kannski síst til þeirra aðila sem forsætisráðherra Spánar er að tala og mæla viðvörunarorð um að það verði á það horft og að Spánverjar tengi afgreiðslu þessa máls við afgreiðslu Maastricht-samkomulagsins hjá þeim sem þar eru tregastir í taumi. Og eins og málin horfa og staðan er í breska þinginu hjá John Major forsætisráðherra, þá þekkja menn það að uppreisnararmur í Íhaldsflokknum breska hefur tekið höndum saman í andófi gegn Maastricht-samkomulaginu með verkamannaflokksþingmönnunum á breska þinginu sem af taktískum ástæðum a.m.k. fylkja liði á móti samkomulaginu eins og það liggur fyrir þó ég hafi skilið marga úr þeim röðum þannig að í rauninni mundu þeir standa að þessu samkomulagi ef þeir væru við stjórn í Bretlandi og segir það nú ekki mjög fallega sögu út af fyrir sig ef menn eru að meðhöndla stórt mál með þeim hætti út frá spurningunni um að geta velt ríkisstjórn eða ekki. Ég hef oft sagt það að þetta mál eigi að vera hafið yfir allar ríkisstjórnir. Þetta er miklu stærra mál en svo að menn megi leika sér að því út frá stöðunni ríkisstjórn eða stjórnarandstaða. Þetta mál er þannig vaxið. Ég held því að menn þurfi að skoða þetta mál út frá því að það á eftir að líða alllangur tími áður en úrslit ráðast. En hvað er að gerast EFTA-megin á þessum sama tíma, hvað er að gerast í EFTA-ríkjunum? Það þekkja menn. Öll hin EFTA-ríkin sem nú eru tengd þessu máli eftir að Sviss og Liechtenstein hafa gengið þar frá í bili a.m.k., öll hin EFTA-ríkin fjögur, Austurríki, Noregur, Svíþjóð og Finnland eru að hefja eða hafa hafið formlegar samningaviðræður við Evrópubandalagið um aðild að Evrópubandalaginu. Kostirnir sem þar blasa við væru umræðu virði. En þetta er staðan. Og færi nú svo að Evrópskt efnahagssvæði væri samþykkt og væri komið á fyrir 1. júlí, þá væri staðan í EFTA-hópnum sú að Ísland stæði þarna eitt eftir ríkja sem ekki ætlar inn í Evrópubandalagið með öll hin EFTA-ríkin fjögur sem eftir standa undir hælnum á Evrópubandalaginu, í þrengingum samningaviðræðna við Evrópubandalagið þar sem þau væru að reyna að gæta sinna hagsmuna. Hvaða hald telja menn að sé í slíkum bandamönnum til þess að takast á í því stofnanakerfi sem sett er upp samkvæmt EES-samningnum?  Í Svíþjóð er staðan einnig þannig, sem kemur mjög á óvart fyrir þá sem litu á þessi mál og stóðu að því að sækja um aðild fyrir tveimur árum síðan, en sænska þingið samþykkti sumarið 1990 að sækja um aðild. Þá voru sáralitlar umræður í Svíþjóð um þessi málefni. EES var nú bara í þagnargildi að heita mátti og bæði borgaraarmurinn í stjórnmálum í Svíþjóð sem og sósíaldemókratar sem þá voru enn við stjórn, ef ég man rétt, stóð að þessu --- að sækja um aðild. Nú er hins vegar staðan sú að grunnurinn er hruninn undan flokkunum í þessari afstöðu, undan sósíaldemókrötum sem báru ábyrgð á þessari aðildarumsókn, þar sem meiri hluti stuðningsmanna flokksins tjáir sig nú andsnúinn því að gerast aðili að Evrópubandalaginu. Síðustu skoðanakannanir frá Svíþjóð sem ég hef upplýsingar um voru um 44% að mig minnir sem mundu í dag segja nei við aðild að Evrópubandalaginu, þrjátíu og eitthvað, ég hef þessar tölur hér, virðulegur forseti, einhvers staðar hér á borðinu í þessum safni sem ég tók með mér í ræðustólinn, en það var sem sagt drjúgur meiri hluti sem þar tjáði sig á móti en allnokkur hópur sem ekki hafði gert upp hug sinn. Ég er auðvitað ekki með þessu að segja að þetta endurspegli einhvern veruleika eftir eitt eða eitt og hálft ár, auðvitað geta aðstæður breyst. En ég held að það verði ekki til að styrkja þá sem stefna í aðild að Evrópubandalaginu vegna þess sem nú er að koma í ljós og er að verða veruleiki, opnast sem veruleiki fyrir sænskum almenningi, það að kostirnir eru ekki aðrir heldur en Maastricht, verði Maastricht að veruleika. Kostirnir eru ekki aðrir heldur en að taka Maastricht og tillögur stjórnarskrárnefndar eða nefndar sem hefur verið að skoða stjórnarskrárþátt málsins eru mjög einfaldar. Þið verði að breyta sænsku stjórnarskránni í þá veru að taka inn almennt ákvæði sem segir: Evrópurétturinn hefur algeran forgang þar sem við á fram yfir sænsk lög. Bara einföld yfirlýsing í sænsku stjórnarskrána þess efnis og Evrópudómstólinn að sjálfsögðu líka, bæði sem sagt lagasetning í ráðherraráði Evrópubandalagsins og dómar, allt þetta taki fram sænskum rétti, sænskum lögum, þau koma í þriðja eða fjórða sæti. Þegar þetta blasir við sænskum almenningi þá held ég að fari um marga. Í Finnlandi eru náttúrlega aðstæður þannig eins og menn hafa heyrt að þar er allt mjög á reiki. Andstaðan gegn inngöngu í Evrópubandalagið hefur styrkst mjög mikið. Þeir hafa hins vegar verið í þeirri stöðu efnahagslega að það kann að vera að það ýti undir að einhverju leyti að bjarga sér með einhverjum hætti í land. En fari svo að Svíar hverfi frá þá hef ég ekki trú á að það ýti undir Finna að gerast aðilar. Það mun tíminn leiða í ljós þegar kemur að þjóðaratkvæðagreiðslu ef samningar nást milli ríkisstjórnar Finnlands og EB um niðurstöðu, um inngangsskilmála. Ég ætla ekki að ræða hér Austurríki, ég hef ekki sett mig inn í stöðuna þar nú upp á síðkastið, en þetta leiðir til þess að ég geri ráð fyrir því að sú staða gæti varað hér um nokkurt skeið að í þessum hópi EFTA-megin á Evrópsku efnahagssvæði, verði það að veruleika, verði um sinn nokkur ríki, Norðurlandaríkin, en á þeim buxunum, a.m.k. sterk öfl í löndunum stefni að því við fyrstu hentugleika að komast inn í Evrópubandalagið. Þannig að staðan fyrir okkur sem ætluðum að halda okkur frá Evrópubandalaginu, vonandi, væri eftir sem áður ósköp svipuð og hún er á meðan samningaviðræður standa yfir. Þetta er satt að segja aldeilis skelfileg aðstaða fyrir smáþjóð að tefla hagsmunum Íslendinga inn í þetta samhengi sem þarna blasir við eftir að samningurinn lítur nú út eins og hann gerir að því er snertir okkar hagsmuni. Undanþágur fallnar fyrir róða, í raun eingöngu á öryggisákvæði samningsins að treysta þar sem auðvitað reynir á styrk og stuðning sem flestra ef við ætluðum að reyna að beita öryggisákvæðum til þess að verja okkar hagsmuni ef svo bíður. Þetta finnst mér að hafi ekki verið tekið inn í umræðuna með þeim hætti sem skylt væri. Það var ekkert fjallað um það af hæstv. utanrrh. að ég gæti heyrt hvernig fór með bréfið sem átti að senda til Brussel til að hugga nokkra hv. framsóknarmenn hér á þingi. Þannig var að forsrh. hafði góð orð um það og meiri hluti utanrmn. færði það inn í nál. við 2. umr. frv. um EES, fyrra frv., að forsrh., eins og segir í nál. meiri hluta utanrmn., með leyfi hæstv. forseta: ,,Forsætisráðherra hefur lýst yfir vilja ríkisstjórnarinnar til að kanna með bréfi og formlega hjá framkvæmdastjórn EB hver staða Íslands yrði á grundvelli EES kæmi til þess að önnur EES-ríki gengu í EB.`` Það væri nú fróðlegt ef það upplýstist við þessa umræðu hvort þetta bréf er farið. Hvort ríkisstjórnin hefur átt fyrir póstburðargjaldinu. Og ég er ekki í vafa um að það getur varðað nokkru fyrir hv. framsóknarmenn hvað hefur gerst í þessu máli. Sé bréfið ekki farið, þá hvort búið sé að gera uppkast að því. En það snertir þessa tillögu sem mér skilst að eigi að ræða hér í framhaldi af þessu máli og er á dagskrá fundarins um að hefja tvíhliða viðræður við Evrópubandalagið. Málaleitan sem ég hef nú ekki alveg fengið botn í með hvaða hætti menn ætla að standa í slíku á sama tíma og þeir eru að stefna inn í Evrópskt efnahagssvæði. En það er sjálfsagt að ræða þegar það mál kemur á dagskrá og blanda því ekki mikið saman við þetta frv. En ég verð að segja að skelfing er það nú veikur þráður sem framsóknarmenn, sem bera fram þessa tillögu, eru að rétta fram til fólks í sínum flokki og sem hefur stutt þá ef það á að vera einhver huggun, einhver réttlæting gagnvart þeim hópi sem í raun hefur stutt framgang þessa máls í þinginu og ætlar sér væntanlega að innsigla það með ríkisstjórnarmeirihlutanum hér á Alþingi, þessi hópur sem kallaður var hjásetuliðið fyrr á þinginu. Það hefur verið rætt í tengslum við þetta mál og það var nefnt hér af hv. 18. þm. Reykv., Kristínu Ástgeirsdóttur, rifjað aðeins upp hvers eðlis þetta bandalag er sem þarna er verið að ganga inn í með tilliti til umhverfismála. Ég vil eindregið taka undir þau sjónarmið sem hv. þm. nefndi hér í ræðu sinni og ég hef oft rifjað það upp og rakið það í mínum málflutningi varðandi þetta mál hversu öfugsnúið það kerfi er sem Evrópskt efnahagssvæði byggist á, kerfi fjórfrelsisins, gagnvart þeim framtíðarsjónarmiðum, sem við ættum að horfa til og styðja að því er varðar umhverfismál. Stóra málaflokkinn, eitt meginviðfangsefni mannkyns á komandi öld, einn meginvandi sem mannkynið stendur nú frammi fyrir, þ.e. hvernig menn ætla að komast úr úr þeim vanda, mæta þeim dimma bakka sem blasir við við sjónhring og er sumpart kominn yfir okkur að því er varðar aðstæður í umhverfismálum. Aðstæður sem enginn fær undan vikist. Þar er ekki ráðið að ganga undir lögmál fjórfrelsisins og líta á það sem meginviðfangsefni að auka framleiðslu efnislegra gæða, auka vöruframleiðslu og láta dreifingu vörunnar njóta forgangs, fylgja hinni blindu hagvaxtarbraut eins og hún er skilgreind og vörðuð með aukinni mengun, með aukinni eyðingu náttúrulegra auðlinda, með spillingu umhverfis. En það er afleiðingin af þessu kapphlaupi sem menn ætla að fylkja sér um til þátttöku innan Evrópsks efnahagssvæðis. Kapphlaupi við stóru viðskiptablokkirnar, Norður-Ameríku og Japan. Það er hinn tryllti dans í kringum gullkálfinn sem mun magna upp þann vanda sem við er að fást í umhverfismálum. Ég ætla ekki að fara lengra út í þá sálma í tilefni þessa frv. núna en vil eindregið minna á þessi atriði vegna þess að það er veruleikinn sem við okkur blasir og það er vandinn sem við okkur og öllu mannkyni blasir á komandi árum og þá er það algert óráð að halda þá braut sem hér er verið að leggja inn á. Virðulegur forseti. Það eru nokkur atriði hér í frv. sem við ræðum hér sem ég vildi aðeins víkja að frekar. Það var dálítið athyglisvert þegar hæstv. utanrrh. var að tala um hvað hann hefði gert mikið fyrir stjórnarandstöðuna í sambandi við þetta mál. Það var satt að segja afar kynlegur málflutningur en að vísu ekki alveg óskemmtilegt á að hlýða vegna þess að það var svo mikið sem hæstv. utanrrh. hafði gert fyrir stjórnarandstöðuna. Ég heyrði ekki betur en formaður Framsfl. væri bara ánægður með þetta, honum fyndist að það hafi bara verið gert dálítið fyrir þá. En ég er nú alveg handviss um að það var ekki dýru verði keypt sem hæstv. utanrrh. var að reiða fram fyrir foringja stjórnarandstöðunnar og formenn stjórnarandstöðuflokkannan eins og hann orðar það held ég. Það var m.a. að ríkisstjórnin skyldi leggja þennan pappír hér fram á Alþingi og hafa horfið frá því að láta þáltill. um málið nægja eða að utanrmn. legði málið fram á sínum vegum. Þetta er slíkur tilbúningur að mínu mati að það gat náttúrlega aldrei gengið upp. Auðvitað sá hæstv. utanrrh. og veit það, auðvitað gat aldrei neitt annað gengið upp en það kæmi hér fram lagafrv. Að ímynda sér og ætla að fara að telja okkur trú um að það hefði komið til greina að fara að leggja hér fram þáltill. til að ganga frá þessu máli og breyta þeim lögum sem Alþingi er búið að samþykkja. Það er náttúrlega svo fjarstæðukennt að ég er alveg hissa á hæstv. utanrrh. þó hann hafi gaman af að reyna að lítillækka stjórnarandstöðuna með þessum hætti að hann skuli bera þetta fram hér. Það er ýmislegt sem fylgir fráhvarfi Sviss. Það eru ýmis fráhvarfseinkenni sem koma fram í þessu máli. Það er ljóst að það verður að taka upp lagasetninguna varðandi EFTA-dómstól og eftirlitsstofnun EFTA og það er ljóst að það verður nokkur breyting á dómstólnum, m.a. samkvæmt því sem segir um bókunina um breytingu á samningnum milli EFTA-ríkjanna og stofnun eftirlitsstofnunar og dómstóls að það getur komið til þess að einn dómari þurfi að víkja í hverju máli til að ákvæðin um oddatölu gangi upp. Ég er ekki að segja að þetta vegi þungt en það er þó breyting frá því sem var samkvæmt hinu fyrra kerfi ef ég hef skilið það rétt. Síðan hef ég nefnt að það er látið að því liggja í athugasemdum við 3. gr. frv. að samningurinn öðlist að öllum líkindum gildi 1. júlí. Það er kátbroslegt að vera að bera það fram hér í frv. á Alþingi, komið fram undir marslok, að þessi samningur sem ekki hefur fengið staðfestingu í rauninni á neinu þingi enn sem komið er í breyttu formi, muni að öllum líkindum ganga í gildi 1. júlí 1993. Ég þarf ekki annað en vísa til þess sem ég hef þegar sagt um þetta efni. Það er mjög ólíklegt, það segi ég líka við hæstv. forsrh., það er mjög ólíklegt að þetta mál verði komið á koppinn fyrir árslok. Í rauninni auðvitað algjör óvissa um að þetta verði nokkurn tímann barn í brók, fullkomin óvissa um það. Í viðaukunum og breytingum á viðaukunum koma fram atriði sem vert er að vekja aðeins athygli á þó ekki geti stórvægileg talist. Það er t.d. á bls. 10 í þessu þingskjali varðandi bókunina þá er þar tekið fram í 8. gr. að í 2. neðanmálsgrein V. viðbæti og 3. neðanmálsgrein VI. viðbætis við bókun 4 um upprunareglur komi orðin ,,Svíþjóð`` og ,,sænska`` í stað ,,Sviss`` og ,,svissneska``. Þetta kemur manni svolítið spánskt fyrir sjónir. Ég veit ekki hvort ríkisstjórnin hefur alveg sett sig inn í málið. Ég ætla aðeins að nefna það sem lesa má um þessi atriði þar sem hér er verið að breyta. Það segir í þessari neðanmálsgrein, með leyfi forseta: ,,Einungis skal gefa þær upplýsingar sem krafist er í þessum dálkum.`` Þá verður nú að nefna tölul. 1 í þessu neðanmálsskrifi. ,,Ef vörureikningur, afhendingarseðill eða annað viðskiptaskjal sem yfirlýsingin er fest við tekur til ýmissa vörutegunda eða vara sem innihalda ekki efni sem eru ekki upprunaefni að sama leyti verður birgir að greina vandlega á milli þeirra.`` Þetta fæ ég nú að vísu ekki skilið, þetta er einhver ritvilla sem þarna er á ferðinni, verður birgir að greina vanlega á milli þeirra. Kannski hæstv. utanrrh. skilji þetta, mér heyrist að forsrh. hafi náð þessu þó ég nái ekki alveg sambandi við þennan texta. Þar segir í framhaldinu: ,,Einungis skal gefa þær upplýsingar sem krafist er í þessum dálkum ef nauðsyn krefst þess.`` Það er athyglisvert. Síðan kemur dæmi: ,,Í reglu um fatnað úr 62. kafla segir að nota megi garn sem er ekki upprunavara. Ef framleiðandi á slíkum fatnaði í Frakklandi notar innflutta vefnaðarvöru frá Sviss sem fengist hefur þar með því að vefa úr garni sem er ekki upprunavara, nægir svissneska birginum`` --- þarna kemur þessi birgir aftur --- ,,að lýsa í yfirlýsingu sinni efninu sem er ekki upprunaefni sem garni, án þess að nauðsyn beri til að gefa upplýsingar um ST-númer og verðmæti garnsins.`` Hér sjá menn það hefur verið tekið dæmi af Sviss hér sem það væri innflutt vefnaðarvara frá Sviss og einhver svissneskur birgir --- sem er hugtak sem ég átta mig ekki á hvað táknar. Þetta gengur auðvitað ekki upp eftir að búið er að fella í þjóðaratkvæðagreiðslu að Sviss verði aðili að þessum samningi og nú er verið að breyta þessu að í staðinn fyrir Sviss komi Svíþjóð og sænska í staðinn fyrir svissneska. Nú væri fróðlegt að vita: Hvað gerist nú ef Svíþjóð gengur inn í Evrópubandalagið? Þurfum við þá eða eigum við von á að hér þurfi að koma fram sérstakt frv. á Alþingi Íslendinga til að leita nú að enn einu dæmi og ríki sem stæði enn í lappirnar sem aðili EFTA-megin að EES til að þessi samningur félli ekki. Þetta er 2. neðanmálsgrein við V. viðbæti. Það er fleira sem varðar þetta mál þar sem þetta kemur aftur. Á bls. 245 er þetta einnig með vefnaðarvöruna og svissneska birginn. Þessu er sérkennilega fyrir komið þessu máli hér og og hæstv. utanrrh. er auðvitað afar ókátur yfir þeirri stöðu að vera enn með þetta mál í tösku sinni á faraldsfæti. En fleira er hér sem mætti nefna í þessum viðaukum. Ég leyfi mér, virðulegur forseti og hæstv. utanrrh., að grípa niður á bls. 17 í frv. Þar kem ég að viðauka, sem ekki hefur verið þýddur á íslenskt mál nema ágrip upp á eina blaðsíðu sem eru viðaukar 20--27 um frjálsa vöruflutninga, byggingavörur, persónuhlífar --- hvað svo sem það nú er --- leikföng, vélar, tóbak, orku og áfenga drykki. Það mun einmitt vera í þessum XXVII. kafla sem verið er að fella niður í þessari lexíu hér á bls. 17 í frv. töluliður 389R1576: Reglugerð ráðsins (EBE) nr. 1576/89 --- aðlögunarliður h). --- Hvað lesum við þar, hæstv. ráðherra? Jú, við lesum að þar beri m.a. að fella niður þrúguhratsbrennivín. Ég veit ekki hvaða hv. þm. kannast við þann vökva en kannski hefur hæstv. utanrrh. fengið aðeins að bergja á þessu þrúguhratsbrennivíni á mörgum ferðum sínum erlendis, sem nú á að fella niður úr þessum samningi út af ákvörðun svissnesku þjóðarinnar. En það er ekki bara þrúguhratsbrennivín heldur líka ávaxtabrennivín og hljómar það orð kunnuglegar. Undir þeim lið eru m.a. ,,Baselbieter Zwetschgenwasser`` og ég nefni þetta hér vegna þess að þetta hefði verið kjörið framburðarverkefni í þýsku á stúdentsprófi að komast fram úr þessu sveskjuvatni sem þarna á að fella niður. Það er líka ,,Bernbieter Zwetschgenwasser`` sem á að fella niður og fleira mætti nefna úr þessum lista eins og ,,Freiämter Theilersbirnenbranntwein`` --- hvernig lýst mönnum á? --- og ,,Luzerner Birnenträsch`` og ,,Luzerner Theilersbirnenbranntwein`` o.s.frv.

Öndvegisdrykkir.

Hæstv. ráðherra sér eftir þessu öllu saman út úr textunum. En síðan kemur orð sem ég held að ég verði að biðja hæstv. ráðherra um að liðsinna mér við framburðinn á og treysti því að hæstv. ráðherra komi til þess að hafa það yfir landslýðnum en það er skrifað ,,Urschwyzerkirsch``. ,,Kirsch`` kannast ég við en hitt orðið ræð ég ekki við í framburði og bið hæstv. utanrrh. að leysa úr þessum vanda og koma Alþingi í skilning um hvaða vökvi er á ferðinni. Þetta er á bls. 18, líklega í u.þ.b. tíundu línu, svo þingmenn geti kynnt sér ritháttinn á þessum drykk. Margt fleira er þarna upp talið eins og brenndir drykkir bragðbættir með einiberjum og brenndir drykkir eins og ,,Eau-de-vie d'herbes du Jura`` og verður nú hæstv. ráðherra hugsi eðlilega ef málið er þannig vaxið að einnig þessum vökva beri að hella niður með þeim breytingum sem hér eru fyrir lagðar á þessu merka máli. Virðulegur forseti. Alvara þessa máls er hins vegar hitt sem yfir skyggir það sem hægt er að hafa gaman af úr þessum textum. Bak við þetta mál allt saman standa hugmyndir, ég vil ekki segja draumurinn því mér er ekki gert að nota það nema í jákvæða átt, hugmyndir manna um að ná inn í hin heilögu vé Evrópubandalagsins. Þeim er að fjölga þingmönnunum í stjórnarflokkunum sem eru orðnir mjög óþolinmóðir að sjá það skref stigið. Við höfum verið að fá áherðingar frá gildum mönnum, nú síðast úr Sjálfstfl., þar sem er hv. þm. Vilhjálmur Egilsson sem hefur í þessum mánuði skrifað tvær kjallaragreinar í DV með áherðingum um að nú sé mál til komið að stíga skrefið. Hv. 1. þm. Norðurl. v. vitnaði til þess texta sem lesa má í kjallaragrein formanns efh.- og viðskn. Alþingis í dag. Það er ekkert tæpitungumál sem þar er fram mælt. En það var önnur grein sem var birt eftir sama þingmann, 8. mars, um Ísland og EB þar sem einnig er talað alveg í sömu átt og mjög eindregið mælt með því að nú herði menn sig upp og leggi inn umsókn. Það er í rauninni engin yfirbreiðsla á þeirri hugsun sem fram er borin af þessum þingmanni sem er einn af burðarásunum í Sjálfstfl. og er auðvitað að tala þar fyrir munn margra. Þeim er því farið að fjölga sem koma fram með þessar áherslur. Nú var þessi hv. þm., framkvæmdastjóri Verslunarráðsins, framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambandsins, sem situr ekki á Alþingi, í för fyrir allnokkru síðan og fékk þá m.a. stuðning frá hv. 10. þm. Reykv., ef ég man rétt, í sambandi við hugmyndirnar um að fara að horfa inn framtíðarlandið í þessum efnum. Það sem mun gerast á næstu missirum er að þessar fylkingar munu herða róðurinn, leita samstöðu um þetta og knýja á hver á sínum bæ. Ég vil út af fyrir sig ekkert spá um leikslok í þeim efnum og auðvitað vona ég að það verði ekki liðstyrkur til þess að þessar hugmyndir hljóti einhvern teljandi byr á Alþingi, hvað þá að það verði meirihlutasjónarmið hér að þetta beri að gera. En ég er nokkuð viss um að hæstv. utanrrh., formaður Alþfl., á eftir að mæla fyrir þessu sem flokksstefnu áður en mjög langt um líður. Hann lagði þetta mál fyrir út frá sínum bæjardyrum í mars í fyrra og það var nokkuð ljóst hvaða hugsanir voru þar ráðandi í þeim skrifum. Það verður spennandi að sjá skýrslu hæstv. ráðherra núna um utanríkismál, að hve miklu leyti hún endurspeglar hina sömu hugrenningar og uppi voru fyrir ári síðan. En það sem er uggvænlegra er það sem er að koma fram innan Sjálfstfl. í vaxandi mæli frá þingmönnum sem vilja láta taka mark á sér með því að skrifa trekk í trekk áherðingargreinar um að nú beri að sækja um aðild að Evrópubandalaginu. Ég er mjög smeykur um að í tengslum við hugmyndir um að fara nú að leita eftir formlegum samningum um stöðu okkar gagnvart Evrópubandalaginu þá muni þessi öfl reyna að snara slíkum viðræðum yfir í það að þar verði um aðildarviðræður að ræða, a.m.k. könnunarviðræður um aðild að Evrópubandalaginu. 
            

Við stöndum gegn því.

Formaður þingflokks Alþfl. segist munu standa gegn því og kannski er það bjarghellan sem getur munað um í þessu máli. Það væri sannarlega gott og engum stuðningi ber að hafna í þessum efnum. Við skulum alveg átta okkur á því að þessi liðsafnaður sem er að skríða saman og kominn er inn í þingsali og mælir með að sæki um aðild að Evrópubandalaginu er lið sem ber að taka alvarlega. Það er ekki eingöngu innan ríkisstjórnarflokkanna heldur er það einnig úr öðrum flokkum. Við þekkjum sjónarmið hv. 10. þm. Reykv. í þessum efnum. Hún hefur ekkert til sparað að koma því á framfæri í máli og nefndarálitum hvert hennar hugur stefnir í þessu máli. Sem betur fer hefur það ekki hlotið mikinn byr í hennar flokki. Við skulum vona að á því verði ekki breyting. En ég tók eftir því áðan þegar hv. 1. þm. Norðurl. v. var að tala og ég spurði hann um hvort allir í hans flokki yrðu með í andstöðunni, þá vísaði formaður þingflokks Framsfl. á að það yrði að spyrja hvern og einn. Ég er ekki svo svartsýnn í rauninni að það þurfi að fara í grafgötur um það. Ég vona a.m.k. að svo sé ekki. En það var athyglisvert, þetta svar frá formanni þingflokks Framsfl. Ég hafði vænst þess að það yrði ótvíræðara en þar kom fram í ljósi þeirra svardaga sem gefnir voru fyrir síðustu kosningar af forustu Framsfl. í aðdraganda kosninga. Það eru öfl innan Evrópubandalagsins sem hafa hug á því að leggja í landvinninga í norðurátt eins og hefur komið fram í þessari umræðu nú þegar. Þegar við ræddum skýrslu EFTA-nefndarinnar á dögunum þá var frá því greint að sá merki félagsskapur ,,kengúruhópurinn`` sem heitir á ensku ,,The Kangaroo Group --- The Movement for Free Movement`` --- hreyfingin um frjálsa hreyfingu --- ætlar að efna til fundar undir kjörorðinu ,,Útfærsla Evrópubandalagsins til norðurs`` í maímánuði. Hv. þm. Páll Pétursson upplýsti að meðal þeirra sem þar kæmu við sögu í dagskrá væri m.a. hv. 10. þm. Reykv., sem væri þátttakandi á þeirri ráðstefnu í sérstökum panel, leidd til öndvegis í kengúruhópnum, komin niður af girðingunni og yfir hana. Það er því víða róið á miðum þeirra sem eru sígandi að fylkja liði um kröfuna um að sótt verði um aðild að Evrópubandalaginu. Þetta mál er nátengt því vegna þess að Evrópskt efnahagssvæði hefur sennilega aldrei verið hugsað þannig að það entist til langframa. Það er til orðið sem taktískt bragð, sem leikflétta af hálfu stjórnmálamanna á Norðurlöndum og víðar innan EFTA sem hafa átt í erfiðleikum með að ná fylgi við hugmyndir sínar um að sækja um aðild að Evrópubandalaginu. Gott dæmi um það er forusta Verkamannaflokksins í Noregi sem hafði mikið að segja þegar upp var lagt í samninga um Evrópskt efnahagssvæði og ætlaði að nota það sem krókaleið til þess að ná fylgi við inngöngu í Evrópubandalagið sem Norðmenn eru að hefja samninga um á allra næstu vikum. Virðulegur forseti. Þetta frv. sem á að reka smiðshöggið á staðfestingu Alþingis á þessum samningi er til 1. umr. Þetta mál fær væntanlega vandlega athugun í þingnefnd, bæði sá frumvarpstexti sem fyrir liggur sem og þau efnisatriði sem því tengjast og kemur síðan trúlega til 2. umr. einhvern tímann fyrir vorið þannig að við eigum eftir að ræða þetta mál betur. En hitt er nokkuð ljóst að það liggur ekkert á. Við getum þess vegna geymt það til næsta þings að lögfesta þennan gjörning jafnvel þó að meiri hluti væri fyrir því og væri skynsamlegt að bíða til næsta þings með það og sjá hvernig málin líta út síðsumars eða á haustdögum í þessu efni þannig að menn séu ekki að flýta sér í frágangi á máli sem er í rauninni ófrágengið og algjör óvissa er um, enn sem komið er, hvaða niðurstöðu muni fá.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að vera að þrefa mikið um EES-málið við þann þingmann sem hér talaði síðast, hv. 4. þm. Austurl., Hjörleif Guttormsson. Í mínum huga er það svipað og að tala við vegginn að reyna að gera það. Ég hins vegar hlýt að spyrja þingmanninn að því hvaða dulda eða opinskáa pólitíska merking felst í því að vera í panel hjá hinum svokallaða kengúruhóp. Ég vil spyrja þingmanninn hvort í því felst einhver meiri pólitísk merking og dýpri en t.d. það að sitja í panel og segja skoðun sína á einhverju máli hjá Verslunarráði Íslands eða taka þátt í fundi hjá Verslunarráði Íslands sem ég reikna með að menn úr hans flokki hafi gert og geri, standi þeim það yfirleitt til boða. Ég reikna með að þeir hefðu ekki fúlsað við því að sitja í panel hjá kengúruhópnum hefði þeim staðið það til boða. Þá vil ég líka spyrja hvaða pólitíska merking felist í því að hv. þingflokksformaður og mikill andstæðingur EES, Páll Pétursson, hefur mér vitanlega verið sá eini ásamt Vilhjálmi Egilssyni úr hópi þingmanna sem hafa sótt fundi hjá kengúruhópnum. Hvaða djúpa pólitíska merking felst í því, virðulegur þingmaður?

Virðulegur forseti. Hér er hv. 10. þm. Reykv. að leggja fyrir mig spurningar sem þingmaðurinn hlýtur að þurfa að svara sjálf. Ég átta mig ekki á því hvernig í ósköpunum ég á að fara að greiða úr sálarflækjunum hjá hv. 10. þm. Reykv. í þessu efni sem sat mánuðum saman klofvega á girðingu og lýsti því fyrir alþjóð þangað til hún tók afstöðu í málinu. 
             Þessi kengúruhópur og þessi fundur, sem á að vera í maímánuði og þar sem forustuliðið í ríkisstjórn Íslands kemur við sögu og eindregnir stuðningsmenn Evrópska efnahagssvæðis og menn sem hafa verið að gæla við inngöngu í Evrópubandalagið eru þátttakendur í, er haldinn undir kjörorðinu að færa Evrópubandalagið til norðurs. Það er inn í slíka dagskrá, inn í slíkt samhengi sem hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir ætlar að ganga og eiga hlut að þeirri dagskrá. Það er auðvitað hennar val. Hún notar vafalaust það tækifæri til þess að lýsa ítarlega stefnu Kvennalistans í málinu. Ég geri alveg ráð fyrir því að hún geri skilmerkilega grein fyrir stefnu Kvennalistans á þeim fundi.

Eru þetta einhvers konar heimskautakengúrur eða hvað?

Það er nú það. Það ætla ég ekki út af fyrir sig að skilgreina frekar en úr suðri eru þær ættaðar greinilega.

Virðulegur forseti. Það er rétt hjá hv. þm. að þarna á að ræða þá staðreynd að það er verið að færa EB til norðurs. Það á ekki að koma neinum á óvart. Það er ekki nein uppfinning kengúruhópsins. Það er staðreynd að það er verið að færa EB til norðurs og það hafa þau ríki, sem hafa sótt um aðild, staðfest. Það er auðvitað hægt að ræða það mál frá ýmsum hliðum, hv. þm., og leggja ýmislegt inn í þá umræðu. Það geta bæði stuðningsmenn og andstæðingar Evrópska efnahagssvæðisins og Efnahagsbandalagsins gert. Þingmaðurinn sagði að ég væri þarna ásamt ýmsum forustumönnum í íslenskum stjórnmálum sem væru að gæla við aðild að Evrópubandalaginu. Nú er einn af þeim sem þarna talar hæstv. sjútvrh. Er Hjörleifur Guttormsson að halda því fram að sjútvrh. Þorsteinn Pálsson sé í þeim hópi sem gælir við aðild að Evrópubandalaginu? Mér vitanlega hefur það aldrei komið fram. Það væri gott ef þingmaðurinn vildi staðfesta það.

Virðulegur forseti. Ég held að hv. 10. þm. Reykv. sé alveg fullsæmd af þeim liðsafnaði sem er á þessari landvinningaráðstefnu Evrópubandalagsins. Ég sé ekki annað en þátttaka hennar í þessari dagskrá falli alveg prýðilega að þeirri stefnu sem hún hefur verið að kynna sem sín sjónarmið og sína stefnu og þarf engum að koma á óvart að svo sé. Ekki er ég undrandi á nokkurn hátt að hv. þm. hefur verið boðin þátttaka í ráðstefnunni og hefur þegið boðið. Þingmaðurinn sem hefur sagt að Evrópubandalagið sé síbreytileg skepna og því erfitt að taka afstöðu til þess í eitt skipti fyrir öll nema maður sé í grundvallaratriðum á móti viðskiptabandalögum eða hvers konar framsali á fullveldi. Þingaðurinn sem hefur klofið sig frá sínum flokki og lýst algjörri andstöðu við yfirlýsta stefnu síns flokks og leggur það á sig að ganga í liðsveit með þeim sem ætla sér að keyra Ísland inn í Evrópubandalagið.

Hvað með Þorstein Pálsson?

Hv. þm. getur auðvitað reynt og notað tækifærið til þess að sannfæra Þorstein Pálsson um ágæti sinnar stefnu.