Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa bréf frá dómsmálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 252, um útköll sérsveitar lögreglu, og þskj. 253, um kaup á vopnum og varnarbúnaði í aðdraganda leiðtogafundar Evrópuráðsins, báðar frá Arndísi Önnu Kristínardóttur Gunnarsdóttur, og á þskj. 265, um mansal á Íslandi, frá Hafdísi Hrönn Hafsteinsdóttur.

Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, utanríkisráðherra, menningar- og viðskiptaráðherra og mennta- og barnamálaráðherra.

Forseti. Þegar ráðherra hefur misst trúverðugleika getur verið gott að það komi maður í manns stað. Í mannabreytingum geta falist mikil tækifæri ef þeim fylgja raunverulega breyttar áherslur, breytt stefna. Ég vil óska hæstv. fjármálaráðherra góðs gengis. Hún erfir erfitt bú og verkefnin eru ærin. En ég vil líka óska þess, og ég hugsa að ég tali fyrir marga landsmenn, að hæstv. fjármálaráðherra hafi kjark og styrk til að taka upp raunverulega breyttar áherslur, ekki síst í baráttunni við verðbólgu og vexti. Ég kalla eftir forystu og hæfni í stjórn efnahagsmála, skýrum skilaboðum til landsmanna um að nú verði skipt um kúrs. Hæstv. fjármálaráðherra er nefnilega nýtekin við valdamestu stöðu í íslensku efnahagslífi. Hún gæti haft áhrif strax í dag á verðbólguvæntingar með afdráttarlausri yfirlýsingu um að nú verði verðbólgan tekin alvarlega með viðurkenningu á því að viðureignin við verðbólguna hefur ekki gengið nógu vel og að það gangi ekki að bjóða bara upp á meira af því sama. Fyrrverandi fjármálaráðherra hélt því fram að það væri ekki hlutverk ríkisfjármálanna að vinna bug á verðbólgunni. Með slíkum yfirlýsingum dró ráðherrann úr eigin trúverðugleika og ýtti undir meiri verðbólgu en ella. Það væri t.d. ágætisbyrjun hjá hæstv. fjármálaráðherra að draga þessi orð forvera síns til baka og lýsa því yfir fullum fetum að það sé víst hlutverk ríkisstjórnarinnar að vinna bug á verðbólgu og endurheimta hér efnahagslegan stöðugleika. Því vil ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra tveggja spurninga. Í fyrsta lagi: Er hún sammála forvera sínum um að það sé ekki hlutverk ríkisfjármálanna að vinna bug á verðbólgunni? Í öðru lagi: Munum við sjá breyttar áherslur með nýjum fjármálaráðherra í baráttunni við verðbólgu og háa vexti eða munum við bara áfram sjá meira af því sama?

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir heillaóskir. Ég kann að meta það. Ég kann að meta þær móttökur sem ég hef fengið og ég get sagt það fyrir mitt leyti að ég mun leggja áherslu á að vinna með þinginu öllu í því verkefnum sem skipta almannahag máli. Við vitum að hér eru mjög stórar áskoranir fram undan sem enginn leysir einn, ekki einu sinni fjármálaráðherra eða einstaka stofnanir, heldur við saman. Það er yfirlýst markmið stjórnarsamstarfs og á blaðamannafundi fyrir örfáum dögum síðan með stjórnarflokkum um að markmið þessarar ríkisstjórnar síðari hluta kjörtímabilsins væri að ná tökum á verðbólgunni. Við getum kannski haft mismunandi skoðanir á því hvers vegna hún er eins og hún er, en ég held að heilt yfir ættum við að geta verið sammála um stóru línurnar í því. Hluti vandans er að fólk þarf auðvitað að trúa því að við munum ná tökum á verðbólgunni. Ef fólk trúir því ekki í nægilegum mæli þá hefur það einfaldlega áhrif á verðbólguna eins og hún er. Sömuleiðis vitum við að kjaraviðræður verða risastórt verkefni sem mun hafa meiri háttar áhrif á það hvernig verðbólgan þróast og það hvort fólk trúi því að við sem samfélag séum tilbúin að gera það sem þarf til að ná tökum á því. Ef okkur tekst saman að tala þannig að það séu réttmætar væntingar um að verðbólga muni lækka á komandi misserum þá trúi ég því að fólk muni verða tilbúið til að semja með þeim hætti. Ég skil að ef fólk er í mikilli óvissu og trúir því ekki að hún muni lækka, að það verði erfiðara að sannfæra sína félagsmenn um að launahækkanir verði ekki þeim mun meira í krónutölum - heldur trúi því að við náum fram sparnaði fyrir fjölskyldur í þessu landi með lækkandi vaxtakostnaði en ekki með því að hækka krónutölu sem síðan brennur og áfram verður verðbólga og við náum ekki tökum á því. Þetta er verkefnið. Ég get sagt fyrir mitt leyti: Ég skil mína ábyrgð í því. Ég mun leita til allra sem vilja vinna með mér og okkur í því vegna þess að ég trúi því raunverulega að þetta sé hægt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég velti fyrir mér hvort nýja línan hjá ríkisstjórninni sé sem sagt sú að við þurfum bara að trúa því að verðbólgan fari niður og að það sé nóg að ríkisstjórnin tali nógu hátt og nógu oft um að verðbólgan muni fara niður. Fólk þarna úti er að glíma við gífurlega kaupmáttarskerðingu. Fjóra ársfjórðunga í röð hefur kaupmáttur dregist saman. Við vitum að staðan er mjög slæm hjá fólki, til að mynda á leigumarkaði, fólki á lágum tekjum. Fyrir það dugar ekkert að heyra frá ríkisstjórninni að þau trúi því að verðbólgan muni fara niður. Í aðdraganda kjarasamninga mun aðkoma ríkisstjórnarinnar vera lykilatriði sökum þeirrar velferðarstefnu sem hefur verið stunduð hér undanfarin ár og grafið undan vaxtabóta- og barnabótakerfinu og öðrum almennum húsnæðisstuðningi. Þannig að ég spyr hæstv. ráðherra: Mun koma eitthvað nýtt út úr fjármálaráðuneytinu eftir að hún tók þar við sem mun liðka fyrir kjarasamningum? 

Herra forseti. Fyrst verð ég nú að segja að ég veit að hv. þingmaður kemur frá góðum stað með það að verkefnið sé stórt en það er auðvitað ekki alveg sanngjarnt að tala niður með þessum hætti stöðu íslensks samfélags sem er auðvitað á allan hátt með því besta sem fyrirfinnst á byggðu bóli. Það eigum við öll að vita hér. Því hef ég fundið mjög fyrir í mínum fyrri störfum. Þannig að þrátt fyrir að við séum með stór verkefni sem fjölskyldur í þessu landi finna fyrir þá er það heimatilbúið verkefni sem við munum geta leyst með heimatilbúnum lausnum ef við gerum það sem þarf. Auðvitað er ekki nóg að segja að fólk verði að trúa því ef það fylgja ekki aðgerðir með. Þá bendi ég líka á að til að mynda allar hugmyndir um meiri háttar útgjaldaaukningu munu leiða það af sér að það verður ekki sá trúverðugleiki sem þarf til að ná tökum á verðbólgu. Vandi ríkissjóðs er ekki tekjuvandi heldur útgjaldavandi. 

Virðulegi forseti. Hlýjar kveðjur og árnaðaróskir með þetta mikilvæga embætti fyrir land og þjóð. Það er ekki bara mikilvægt fyrir ríkisstjórnina heldur mikilvægt fyrir þjóðina þannig að hæstv. ráðherra fær hlýjar kveðjur. Ég vil draga fram að á þessum tímum hefur kaupmáttur ráðstöfunartekna lækkað núna fjóra ársfjórðunga í röð. Við erum að upplifa það að Ísland rekur lestina þegar kemur að hagvexti á mann á Evrópusvæðinu. Við erum líka að sjá að báknið hefur aldrei verið stærra, vaxtagjöldin eru þau mestu og hæstu í Evrópu, við sjáum útþaninn ríkissjóð og fjárlagahalla sem þessi ríkisstjórn ætlar síðan að láta næstu ríkisstjórn leysa þannig að ég verð að segja að hreinasta vinstri stjórn hefði ekki getað skrifað betra handrit en þetta. Við sjáum að þessi lausatök ríkisstjórnarinnar eru heimilunum mjög dýrkeypt. Í Danmörku er verðbólga, sem var 8% fyrr á árinu, komin í kringum 1%. Það sama er með Færeyjar, verðbólgan þar er komin undir 4% fyrir utan að þar eru þrefalt lægri vexti en hér. En á meðan eru íslensk heimili að bugast af þessari vaxta- og krónuþreytu. Við erum að sjá afborganir af lánum heimilanna fara úr 150.000 kr. í 350.000 kr. og vaxtakostnaður bænda stuðlar að því að þar er lítil sem engin nýliðun og mikil bugun þar í gangi. Litlu og meðalstóru fyrirtækin, nýsköpunarfyrirtækin, eru að bugast gagnvart þessum vaxtakostnaði og þessari krónuþreytu. En á meðan það átti að vera skjaldborg um heimilin þá slær ríkisstjórnin skjaldborgina um sig sjálfa. Við í Viðreisn höfum ítrekað varað við þessum lausatökum og þessari þenslu. Við höfum komið með tillögur um aukið aðhald, lækkun skatta, einfaldað regluverk o.s.frv. Mig langar að vita hverjar verða helstu áherslur nýs ráðherra í þessum málum, hvort við megum vænta þess að það verði m.a. varðstaða um að skattar verði ekki hækkaðir á meðaltekjuhópana og á millistéttina. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni hlýjar óskir. Hér skiptir auðvitað máli að halda því til haga þegar horft er á þróun kaupmáttar undanfarin misseri að við höfum verið með meiri kaupmáttaraukningu hér á landi í mörg ár heldur en bara, held ég, öll önnur lönd á byggðu bóli. Það má spyrja hvort það hafi verið innstæða fyrir þeim launahækkunum sem við höfum séð undanfarin ár. Ég held að svarið við því sé augljóslega nei. Við sem samfélag höfum komist upp með miklar launahækkanir í töluverðan tíma en nú er sá tími liðinn. Ef við meinum það þegar við segjum að við viljum tryggja stöðugleika og tryggja það að fjölskyldur geti greitt af sínum lánum og haldið í sína stöðu þá munu launahækkanir ekki leysa það með krónutölu heldur því að ná tökum á verðbólgu þannig að vaxtastigið lækki. Hér er ég sammála hv. þingmanni að skattar á Íslandi eru háir. Að mínu mati eru skattar á Íslandi of háir. Ég mun ekki leggja til skattahækkanir á millitekjuhópa, ég myndi frekar vilja sjá okkur forgangsraða í þágu venjulegs fólks sem býr í þessu landi og er að greiða af sínum lánum, sína reikninga, að halda sitt heimili, sinna sínum skyldum og gerir kröfu á okkur að við förum almennilega með þeirra fé. Ég held að þar sé augljóslega, og ég veit að þar er hægt að gera betur og ég mun leggja áherslu á það. Ef ég gæti nefnt tvö orð um það hvernig ég mun nálgast þetta verkefni, auðvitað í samstarfi við bæði starfsfólk ráðuneytisins, ríkisstjórnina, stjórnarflokkana, þingið og samfélagið og alla þá aðila sem koma að þeim verkefnum sem koma að fjármálaráðuneytinu, sem eru ansi margir, þá er það annars vegar einföldun og hins vegar umbætur vegna þess að regluverkið er of þungt. Við getum einfaldað mjög víða. Umbótaverkefni kallar á hugsun til lengri tíma og ég held að þá þurfum við bara að segja það og hafa þolinmæði fyrir því vegna þess að plástrar og ákvarðanir með einhverjum tveggja, þriggja mánaða fyrirvara er - stundum þarf það, 

Frú forseti. Ég ætla einfaldlega að fagna því að það er loksins einhver sem er að gefa út spil sem talar um langtímahugsun, því að það hefur ekki verið þannig hjá ríkisstjórninni. Við erum ekki búin að sjá neinar ákvarðanir í loftslagsmálum. Það er miklu frekar að losun hafi aukist á líftíma þessarar ríkisstjórnar. Við erum ekki að sjá neinar ákvarðanir í orkumálum. Við höfum ekki séð neinar ákvarðanir í heilbrigðismálum sem snerta raunverulega á þeim líffræðilega vanda og viðfangsefnum sem við stöndum frammi fyrir; fjölgun hjúkrunarrýma o.s.frv. Þannig að ég fagna því og hvet ráðherra hér til dáða. Ég vil ítreka það að ég vil gjarnan sjá tillögur um aukið aðhald hjá ríkissjóði, um lækkun skulda, um það að einfalda regluverk, því að einföldun regluverks þýðir aukinn hagvöxt sem þýðir sterkari ríkissjóð. Það er þar sem við í Viðreisn munum halda ríkisstjórninni við efnið. Ég vil undirstrika það að við höfum líka bent á auðlindagjöld á atvinnugreinar, hinar ósnertanlegu atvinnugreinar sem þessi ríkisstjórn hefur m.a. ekki komið í verk að setja á af því að þær eru einmitt ósnertanlegar.  
             Ég vil undirstrika það að við í Viðreisn munum ekki styðja frekari skattahækkanir á millitekjuhópa. Skattheimtan er nóg hér á Íslandi 

Herra forseti. Ég fagna mjög þeim röddum hér inni á þingi sem tala fyrir einföldun regluverks og stuðning í því þegar slíkar tillögur koma fram. Þar er sannarlega verk að vinna inni í öllum ráðuneytum Stjórnarráðsins og það kallar líka á ákveðna hugarfarsbreytingu. Það þarf að vinda ofan af því sem þegar hefur verið gert en við þurfum hið minnsta að sammælast um að draga hér línu í sandinn og vera með þau gleraugu á þegar við erum að smíða regluverk. Sömuleiðis með útgjöld, þá aftur er ekki tekjuvandi hjá ríkissjóði heldur eru það frekar útgjöldin. Við vitum að við munum þurfa að fara í kerfisbreytingar í heilbrigðisþjónustunni, velferðarþjónustu, menntakerfinu og við munum ekki leysa þann vanda með því að vera með grunninn óbreyttan og hlaða síðan nýjum verkefnum á sem kalla á frekari fjármuni. Við ákveðnum grunni má ekki hreyfa eins og þeim sem ég hef talað fyrir í mínu fyrra starfi. Þennan grunn má höggva í og brjóta upp úr til þess að við getum nálgast verkefnið með öðrum hætti og þá þarf líka alla til, líka forstöðumenn stofnana og aðra, að sjá hvata og metnað í því að geta gert hlutina öðruvísi og það kallar á hugarfarsbreytingu alls samfélagsins.

Herra forseti. Ég óska hæstv. ráðherra til hamingju með nýtt hlutverk og óska honum velfarnaðar í því. Hæstv. ráðherra tekur við á viðsjárverðum tímum í alþjóðamálum og spurningar mínar lúta allar að því ástandi sem nú ríkir, stríði annars vegar í Úkraínu og hins vegar í Ísrael. Fyrsta spurningin varðar samskipti við Rússland og getu okkar til að reyna að hafa áhrif á gang mála í Úkraínu þótt ekki væri nema til að mótmæla eins og kostur er hernaði Rússa þar. Telur hæstv. ráðherra að það hafi komið að gagni að loka sendiráði Íslands í Moskvu, ólíkt öðrum þjóðum, og ef ekki, telur hann koma til greina að hefja aftur starfsemi þar, eins og ég segi, þótt ekki væri nema til að við gætum betur beitt okkur gegn hernaðinum? Spurning nr. 2 varðar ástandið á Gaza þar sem hryðjuverkasamtökin Hamas virðast ráða nánast öllu. Eftir hryðjuverk þeirra fyrir fáeinum dögum ákváðu margar Evrópuþjóðir að endurskoða þróunaraðstoð eða stuðning við Palestínu til að tryggja að sá stuðningur sem bærist frá þessum löndum rynni ekki í hendurnar á Hamas. Mun Ísland gera eitthvað svipað, meta það hvernig stuðningur við Palestínu nýtist og hvort hætta sé á að þessi hryðjuverkasamtök nýti sér hann? Loks spyr ég hæstv. ráðherra hvort hann muni beita sér fyrir því að nágrannalönd Ísraels muni taka við flóttamönnum frá Gaza-svæðinu, til að mynda Egyptaland sem á landamæri að þessu svæði.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir góðar kveðju til mín í nýju embætti og ég tek undir með hv. þingmanni hvað það varðar að það eru viðsjár víða og ófriðartímar í okkar heimshluta, við höfum rætt það mikið hér á undanförnum mánuðum, síðastliðið ár og rúmlega það. Hér er spurt sérstaklega að því þegar horft er til átakanna í Úkraínu, hvort það hafi að mínu mati komið að gagni að loka sendiráðinu. Ég get ekki sagt að það hafi eitthvað sérstaklega komið að gagni. Það var hins vegar ákvörðun sem átti sér skýrar forsendur, m.a. þær að starfsemin var í algeru lágmarki og samskiptin nær engin á þeim tíma og það var komið að sendiherraskiptum. Á þessum tímapunkti er ekki til skoðunar að opna aftur en það fylgdi yfirlýsingunni á sínum tíma að það kæmi vel til greina þegar ástandið hefði breyst að nýju. Við erum ekki að slíta stjórnmálasambandi við Rússland þó að við höfum ákveðið að leggja niður starfsemi sendiráðsins. Varðandi þróunaraðstoð við Palestínu þá vil ég nota tækifærið hér og vekja athygli á því að ríkisstjórnin ákvað að stuðningur skyldi aukinn við Palestínuflóttamannaaðstoð Sameinuðu þjóðanna um 70 milljónir, sem kemur til viðbótar við fasta stuðninginn sem hefur verið til þeirrar stofnunar vegna mannúðarmála í Palestínu. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það skiptir máli að slíkur stuðningur skili sér rétta leið og við leggjum áherslu á það í samstarfi við aðrar þjóðir. Maður tekur eftir því t.d. í gær þegar Bandaríkjamenn leggja fram stóraukinn stuðning til mannúðarmála á svæðinu að það er sérstaklega tekið fram að gengið hafi verið úr skugga um að fjárstuðningurinn rati rétta leið. Ég læt þetta duga í bili.

Herra forseti. Ég hvet íslensk stjórnvöld, íslensku ríkisstjórnina og hæstv. ráðherra til að gera slíkt hið sama; að leggja mat á það hvernig þessi stuðningur er nýttur, hvert hann rennur, til að þá vonandi tryggja að hann nýtist fólki sem er þarna í neyð frekar en að þessi hryðjuverkasamtök taki eitthvað af honum til sín. En síðasta spurningin, sem hæstv. ráðherra vannst ekki tími til að svara í fyrri umferð, lýtur að því hvort hæstv. ráðherra muni beita sér fyrir því að nágrannalönd Ísraels og Palestínu taki við flóttamönnum frá Gaza, því það hafa þau ekki viljað gera. Þau hafa að því er virðist ekki viljað taka við einum einasta flóttamanni frá Gaza-svæðinu, ekki Egyptar sem loka landamærunum á mjög tryggilegan hátt, ekki önnur nágrannalönd, hvað þá Persaflóaríkin sem þó ættu að vera mjög vel í stakk búin til að aðstoða þetta fólk ef samúðin er raunverulega jafn mikil með því og þau halda fram.

Virðulegi forseti. Það er kannski bara fyrst um þetta að segja að auðvitað er ástandið á þessu svæði hrein hörmung og við horfum upp á fréttir af meiri háttar flótta, sem sagt hundruð þúsunda á flótta, og ástandið í suðurhlutanum er orðið svakalegt. Myndir sem berast þaðan af fólki á götum úti sem hvergi á húsaskjól í íbúðarhúsum, kannski tugir manna samankomnir í einni íbúð sem er ætluð fyrir 6–8 o.s.frv. Þetta er auðvitað svakalegt ástand og vel skiljanlegt sem hv. þingmaður segir hér að finna þurfi leiðir til þess að flóttamenn geti leitað skjóls annað. 

Forseti. Ég vil byrja á að bjóða nýjan fjármálaráðherra velkominn og þakka ráðherra fyrir að bregðast við beiðnum um að koma í fyrirspurnatíma. Staða efnahagsmála er slæm, stýrivextir í hæstu hæðum og ekki von á því að ársverðbólga komist á viðráðanlegar slóðir fyrr en í fyrsta lagi um mitt næsta ár. Ný hagspá Landsbankans býst við 5,3% verðbólgu á næsta ári og ekki er búist við að ná verðbólgumarkmiðum Seðlabankans á næstu árum, sem ég tel reyndar bjartsýna spá en sjáum hvernig það fer. Forseti. Í þessu efnahagsástandi vill Sjálfstæðisflokkurinn selja banka og augljósa spurningin sem þarf að staldra við er: Af hverju? Það er einnig mjög auðvelt að spyrja hvort það sé hentugur tími til að selja banka núna. Á bara að selja banka til þess að selja banka, bara af því að það væri gott upp á hugmyndafræði Sjálfstæðisflokksins? Værum við að fá gott verð á næsta ári fyrir hlut ríkisins í Íslandsbanka? Er staðan kannski bara þannig að það þarf að selja banka til að stoppa í eitthvert rekstrargat ríkisins? Það væri frekar ömurlegt, þar sem það er bara hægt að selja banka einu sinni. Hver svo sem svörin eru við þessum spurningum - og það er gríðarlega mikilvægt að fá vel ígrunduð svör við þeim, betri svör en Bankasýslan gat gefið um fyrra söluferli bankans - verðum við að spyrja okkur enn stærri spurninga: Hefur ríkisstjórnin umboð til að selja banka á þessu kjörtímabili? Hefur Sjálfstæðisflokkurinn, ef ekki ríkisstjórnin öll, ekki glatað trausti almennings til að selja banka? Því að sama hvað verður reynt, verður hægt að þvo þennan vantraustsblett af söluferlinu sem formaður Sjálfstæðisflokksins bjó til? Sama hversu miklu gagnsæi og jafnræði verður lofað, því að því var lofað síðast líka, af hverju ætti fólk að trúa að næst verði þetta í lagi?

Herra forseti. Það er þannig að við vitum að ábyrg fjármálastefna skiptir máli. Við erum með ákveðnar forsendur í okkar plönum og plöggum sem hafa komið hér og farið í sína þinglegu meðferð þar sem gert er ráð fyrir því að það verði áframhaldandi sala á banka. Mín pólitíska skoðun er að ríkið eigi ekki að standa í áhætturekstri og vera með mikið eignarhaldið í fjármálastofnunum og bönkum. Ég veit ekki hvort menn haldi að það fáist betra verð fyrir banka sem bara fyrirtæki eftir tvö ár eða fimm ár eða átta ár. Það svo sem veit kannski enginn. Auðvitað fer það eftir mörkuðum en það fer líka eftir því hvernig fjármálastarfsemi þróast og hvort eignarhald ríkisins sé best til þess fallið að hámarka virði þar. Það er forgangsatriði að finna leiðir til að halda þessu verkefni áfram, m.a. vegna þess að ef það er ekki gert þá þarf að grípa til annarra ráðstafana sem ég sé ekki annað en að verði lakari fyrir heimilin í landinu vegna þess að það þyrfti þá að fara í útboð og taka lán á kjörum sem ekki eru mjög eftirsóknarverð. Við vitum að staða efnahagsmála er vandasöm en ég get ekki tekið undir það að hún sé slæm. Þessi vandamál sem blasa við okkur eru að uppistöðu til vegna þess að við erum að vaxa svo hratt. Allir sem selja og kaupa vita að stundum sér maður eftir því að hafa gert það vegna þess hvernig verð þróast eða breytist og það er auðvitað bara einhver óvissa sem er þarna. Það sem ég get lofað er, óháð því hvernig verkefninu vindur fram, að ég mun gera mitt allra besta og vanda mig eins vel og ég mögulega get, draga þá að sem flesta sem vilja að þetta sé almennilega gert. Ég átta mig algerlega á því hvað er undir. 

Forseti. Hæstv. fjármálaráðherra segir að ábyrg fjármálastefna skipti máli en við erum komin hingað einmitt út af því að það skortir ábyrga fjármálastefnu. Við erum að glíma við þennan vanda í söluferli Íslandsbanka út af vanrækslu. Það er ekkert ábyrgt við það. Hvernig er hægt að fá betra verð fyrir banka sem er í rauninni í rannsókn vegna ákveðins misferlis? Ég myndi segja að það væri mjög erfitt að reyna að selja banka sem er í þannig stöðu. Orð hæstv. ráðherra um að það verði í rauninni að selja bara til að menn þurfi ekki að taka lán bendir til ákveðins rekstrarvanda en ekki ábyrgrar fjármálastjórnar. Ég þakka ráðherra fyrir að lofa að gera sitt besta og vanda til verka en traust er þar grundvallaratriði. Það þarf að leita og afla trausts áður en farið er í frekari sölu. Það er ekki er hægt að afla trausts á meðan eða eftir á miðað við þá stöðu sem við erum komin í út af fyrra klúðri.

Herra forseti. Fyrst bara til að nefna það þá reiknast sala eigna ekki sem tekjur og hún fyllir því ekki rekstrartap. Þannig að við erum ekki að losa okkur undan eignarhaldi á fjármálafyrirtækjum til að fylla það. Hv. þingmaður veltir því upp hvort það sé ekki erfitt að selja fjármálafyrirtæki við þessar kringumstæður. Ég segi bara: Eigum við ekki bara að sjá til hvort það er svo erfitt eða hvort það myndi ganga upp til hagsbóta fyrir almenning í landinu? Traust er mjög flókið fyrirbæri og það er hægt að vinna sér inn traust og það er hægt að tapa trausti, það er hægt að sá fræjum sem auka á vantraust og það er hægt að leita leiða til að auka það. Það sem ég get bara sagt er að ég veit að það mun þurfa mikla vinnu þar til fólk finnur fyrir því að það geti treyst því að við séum að losa ríkið undan eignarhaldi á fjármálafyrirtækjum vegna þess að það er það sem er skynsamlegt að gera, 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að óska hæstv. fjármálaráðherra til hamingju með embættið og óska henni velfarnaðar í starfi í þessu mikilvæga embætti og einu valdamesta embætti ríkisstjórnarinnar. Hæstv. fjármálaráðherra sagðist samkvæmt fjölmiðlum vilja sjá betri nýtingu á skattfé almennings. Ég veit að það er alltaf hægt að gera betur en spurningin er: Hvar og hvernig sér hæstv. fjármálaráðherra fyrir sér að hægt sé að gera betur? Nú er ég í fjárlaganefnd og ráðherrar hafa verið að koma á fund okkar og þeir hafa sagt nokkrir að það sé búið að skera inn að beini hjá sumum stofnunum ríkisins. Hvar er hægt að skera meira niður hjá stofnunum sem er þegar búið að skera niður að beini? Hæstv. fjármálaráðherra sagði einnig að hún vildi selja Íslandsbanka. Það væri eitt af forgangsmálum hjá henni. Er hægt að treysta því að við söluna verði farið að lögunum frá 2012, um sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum, þar á meðal 3. gr., um meginregluna sem þarf að fara eftir, um að salan muni stuðla að samkeppni, það sé opið og gagnsætt ferli og fengið hæsta verð? Og síðast en ekki síst, verður tryggt að hæfis ráðherrans sjálfs verði gætt við söluna? Verður gerð greining á því fyrir fram og útboðið teiknað þannig upp að ekki verði brotin lög í landinu sem eru sett á Alþingi Íslendinga? Og einnig, verður búið að taka á áhættumenningunni sem Fjármálaeftirlit Seðlabanka Íslands sektaði um 1,2 milljarða, sem er innan bankans, sem er greinilega stórhættuleg menning? Og annað: Verður stuðlað að samkeppni á bankamarkaði áður en salan á sér stað? Mig langaði einnig að spyrja ráðherrann hvernig hún ætlar að berjast gegn verðbólgunni. Vaxtastigið á Íslandi er í dag 9,25%. Í Noregi er það 4,25% og þeir eru búnir að ná tökum á verðbólgunni, ekki Ísland.

Herra forseti. Ég byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir hlýjar óskir í nýju embætti. Ég nefndi það já sem fyrstu viðbrögð að það væri grundvallaratriði að bera virðingu fyrir annarra manna fé og við gætum gert enn betur í ráðstöfunum hins opinbera á skattfé almennings í landinu. Það er ekki ein lína yfir allt kerfið þar sem þau tækifæri liggja. Ég er þeirrar skoðunar að við ættum alltaf, við öll, hvar sem við störfum hjá hinu opinbera, að leita leiða til að fara til að mynda yfir það hvort öll þau verkefni sem við sinnum séu enn þá nauðsynleg þótt þau hafi kannski verið það fyrir löngu síðan. Ég er þeirrar skoðunar að uppbygging og rekstur og nálgun á velferðarkerfi, heilbrigðiskerfi, uppbygging okkar á hjúkrunarrýmum, þörf á fjárfestingum í nýsköpun, í heilbrigðiskerfinu alls staðar o.s.frv. - að þar liggi gríðarlega mikil tækifæri. Ég veit hins vegar að við munum ekki draga úr útgjöldum í heilbrigðiskerfið vegna þess að lýðfræðileg þróun segir að það verði ekki þannig, vegna þess að við lifum lengur með sjúkdómum, vegna þess að lyfjakostnaður mun hækka, vegna þess að við erum eldri lengur. En það þarf að draga úr útgjaldaþörfinni og það gerum við með því að fara betur með fjármagn. Ég veit að það er hægt. Ég veit það líka að það kallar á bæði kjark þeirra sem stjórna og stýra en líka kannski ákveðna hugarfarsbreytingu sums staðar inni í kerfinu. Ég skynja ekki annað en gríðarlega mikla eftirspurn mjög víða í kerfinu eftir því að fá umboð. Ég held að umboðsvandi sé hluti af því sem við glímum við í kerfinu, hjá til að mynda stjórnendum stofnana, og sömuleiðis lengri tíma hugsun, að það sé góð hugmynd að fjárfesta í einhverju í dag sem skilar síðan bættri nýtingu fjár 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið og ég vona að hún geti komið inn á þetta með Íslandsbanka í seinna svari. Hæstv. ráðherra sagði hér fyrr í umræðunni eftirfarandi: Fólk verður að trúa því að við náum tökum á verðbólgunni. Miðað við hvernig ástandið er í dag og miðað við hvernig verðbólgan er í dag þá hefur fólk ekki trú á því að við náum tökum á verðbólgunni. Við erum með 9,25% stýrivexti. Noregur er með 4,25% vexti. Af hverju er það? Jú, það er vegna þess að stór hluti húsnæðislána er verðtryggður. Bankarnir bera ekki verðbólguáhættuna. Annar hluti er líka á föstum vöxtum. Það er einungis lítill hluti á breytilegum vöxtum. Í Noregi er það þannig að 97–98% húsnæðislána eru á breytilegum vöxtum. Stýrivaxtamekanismi Seðlabankans virkar einfaldlega ekki. Annað sem skiptir líka máli og er aðalatriðið í þessum sal er það að ríkissjóður er ekki að beita sér í baráttunni gegn verðbólgu. Ríkisfjármálunum er ekki beitt. Mun ráðherra  Og annað: Mun ráðherrann fara í aðgerðir fyrir fólkið í landinu, þar á meðal aldraða og öryrkja, og m.a. styðja það frumvarp sem verður mælt fyrir í dag sem lýtur að hækkandi frítekjumarki til ellilífeyrisþega?

Herra forseti. Fyrst til að svara lokaspurningu hv. þingmanns þá spyr ég hvort það frumvarp sé metið þannig að það muni hafa jákvæð áhrif á verðbólguvæntingar og auka svigrúm Seðlabankans til að lækka stýrivexti. Varðandi samkeppnisrekstur og fjármálastarfsemi, þá er vitanlega samkeppni á fjármálamarkaði. Ég myndi þá spyrja á móti: Er ríkið best til þess fallið að auka samkeppni á fjármálamarkaði? Er ríkið almennt öflugt í samkeppnisrekstri? Á ríkið að vera í samkeppnisrekstri? Við sjáum til að mynda fyrirtæki eins og Indó sem kemur inn á markaðinn, er að brjóta hann upp. Ég er ekki viss um að hið opinbera hefði verið eins snjallt í að finna þær lausnir. Varðandi lögin og reglurnar og þau verkefni sem ákveðið var að fara í eftir síðustu sölu þá eru verkefnin auðvitað í gangi. Að sjálfsögðu mun ég leggja ofuráherslu á það að öllum reglum sé fylgt, bæði hvað varðar mitt hæfi, þær ákvarðanir sem verða teknar, upplýsingagjöf, gagnsæi, 

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga frá Flokki fólksins um breytingu á lögum um almannatryggingar, nr. 100/2007, með síðari breytingum, frítekjumark vegna lífeyristekna. Flutningsmaður og frummælandi átti að vera hv. þm. Inga Sæland. Ég flyt málið í hennar stað og allur þingflokkur Flokks fólksins er á þessu máli. Auk mín eru það hv. þingmenn Inga Sæland, Ásthildur Lóa Þórsdóttir, Eyjólfur Ármannsson, Jakob Frímann Magnússon og Tómas A. Tómasson. Þess skal sérstaklega getið að öllum þingflokkum var boðið að vera með á þessu máli en enginn af þeim taldi sig hafa það að leiðarljósi að styðja þetta mál, sem hlýtur að vera stórfurðulegt. „1. gr. Við 3. mgr. 22. gr. laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Þá skal lífeyrisþegi hafa sérstakt frítekjumark vegna lífeyristekna sem nemur 1.200.000 kr. á ári. 2. gr. Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 2024. […] Frumvarp þetta var lagt fram á 149., 150., 151., 152. og 153. löggjafarþingi - og nú er verið að leggja það fram í sjötta sinn - en hlaut ekki afgreiðslu. Það er nú lagt fram að nýju. Fjórar umsagnir bárust um frumvarpið á 152. löggjafarþingi, frá Öryrkjabandalagi Íslands, Landssamtökunum Þroskahjálp, Landssamtökum lífeyrissjóða og Landssambandi eldri borgara. Þá bárust tvær umsagnir um málið á 153. löggjafarþingi frá Landssamtökunum Þroskahjálp og Landssamtökum lífeyrissjóða. Umsagnaraðilar studdu allir markmið frumvarpsins. Almennt frítekjumark er mjög lágt í sögulegu samhengi og er markmið þessa frumvarps að auka sanngirni í almannatryggingakerfinu og hvetja til sparnaðar lífeyrisþega með því að draga úr skerðingum. Með lögum nr. 116/2016, um breytingar á lögum um almannatryggingar og fleiri lögum, var meðal annars gerð sú breyting á ellilífeyriskerfi almannatrygginga að öll sértæk frítekjumörk vegna einstakra tegunda tekna voru afnumin. Þess í stað var lögfest eitt almennt frítekjumark sem nemur 300.000 kr. á ári og gildir um allar tekjur ellilífeyrisþega, óháð tegund þeirra. Með lögum nr. 96/2017 var einnig lögfest sérstakt frítekjumark vegna atvinnutekna, samanber nú 2. málslið 3. mgr. 22. gr. laga nr. 100/2007, um almannatryggingar. Samkvæmt upplýsingum í svari félags- og barnamálaráðherra við fyrirspurn á 149. löggjafarþingi, á þskj. 1313, 605. mál, nema heildarskerðingar til ellilífeyrisþega vegna lífeyrissjóðstekna 37,556 milljörðum kr. árlega. Eldri borgarar hafa sjálfir sparað fyrir lífeyrissjóðshlutdeild sinni. Lífeyristekjur eru því ekki launagreiðslur sem koma frá vinnuveitendum að starfsaldri loknum. Því felst í skerðingu bótagreiðslna á grundvelli lífeyristekna óbein skerðing á þeim hagsmunum sem eldri borgarar hafa unnið sér inn með vinnu sinni í gegnum tíðina. Það mun, samkvæmt upplýsingum frá félags- og barnamálaráðherra í fyrrnefndu svari, aðeins kosta ríkissjóð 16,075 milljarða kr. í aukin útgjöld árlega ef frítekjumark lífeyristekna verður hækkað upp í 100.000 kr. á mánuði. Það er eðlilegt að almenningur njóti eigin sparnaðar og það er skref í rétta átt að koma á 1.200.000 kr. sérstöku frítekjumarki vegna lífeyristekna. Í töflu í frumvarpinu má sjá hvaða áhrif framangreindar leiðir hefðu á árlegan kostnað ríkissjóðs við almannatryggingakerfið ef eingöngu er miðað við ellilífeyrisþega. Leið a sýnir árlegan kostnað ríkissjóðs ef hætt yrði við allar skerðingar á ellilífeyri og sú leið sýnir 42 milljarða og 410 milljónir, leið b ef hætt yrði öllum skerðingum almannatrygginga vegna lífeyrissjóðstekna ellilífeyrisþega og sú niðurstaða yrði 37 milljarðar og 556 milljónir og leið c ef ellilífeyrisþegar væru með 1.200.000 kr. sérstakt frítekjumark vegna lífeyrissjóðstekna. Þá eru það um 16 milljarðar. Að skammta þeim verst settu á lífeyrislaunum frá Tryggingastofnun ríkisins úr krepptum hnefa, bara af því að ríkisstjórnin getur það, sýnir svart á hvítu hvaða óhug hún ber til þessa hóps á lífeyrislaunum frá Tryggingastofnun. Þetta er eitt af mikilvægustu málum Flokks fólksins vegna þess að þetta mál skiptir þann hóp mestu máli sem verst hefur það í lífeyrissjóðskerfinu. Hverjir standa þar verst að vígi? Því miður eru það konur. Það er verið að refsa þeim grimmilega fyrir að hafa verið heima og hugsað um börnin og því lítið á vinnumarkaði og þar af leiðandi með lítinn lífeyrissjóð. Að segja fólki ár eftir ár og áratugum saman að reyna að lifa á 250.000 kr. á mánuði er ömurlegt og til háborinnar skammar. Það er enn þá meiri skömm þegar sagt er við þá sem veikir eru og eldri borgarar og ná ekki fullum réttindum hjá Tryggingastofnun ríkisins að þeir eigi að lifa jafnvel á undir 250.000 kr. á mánuði. Þá erum við því miður að tala um hóp fólks, sérstaklega vinnandi fólks, sérstaklega kvenna í láglaunastörfum - þær vinna árum og áratugum saman, brenna upp í erfiðisvinnu á lágmarkslaunum. Hvað gerum við svo þegar þessir einstaklingar fara á eftirlaun? Þeir hafa það enn þá verr. Kerfið hefur búið þannig um hnútana að skattar, skerðingar og keðjuverkandi skerðingar valda því að fólk sem hefur ekki getað tórað á sínum vinnulaunum á að reyna að tóra á lífeyrislaunum sem eru jafnvel langt undir fátæktarmörkum og jafnvel helmingi minni en launin voru upphaflega eftir skatta og skerðingar. Þetta er gífurleg óvirðing í garð þessa hóps sem hefur byggt upp Ísland. Á lífeyrissjóðum öryrkja er 38,9% skerðing en ellilífeyrisþegar eru með 45% skerðingu eftir skatt. Hvað þýðir 100.000 kr. frítekjumark á lífeyrissjóðstekjur? Það þýðir að þeir sem eru á lægstu launum í dag og eru að fara á eftirlaun eiga einhvern möguleika á því að ná upp í eða yfir fátæktarmörk. Er það mikil krafa? Maður verður eiginlega kjaftstopp, vegna þess að þegar lent er í kerfi skatta, skerðinga og keðjuverkandi skerðinga fer maður að hugsa: Hvernig í ósköpunum var hægt að búa til þetta kerfi? Hverjir fundu það upp? Jú, fjórflokkurinn. Sjálfstæðisflokkur, Framsóknarflokkur, Samfylking og Vinstri græn hafa alið þetta bútasaumaða skrímsli og nært það vel og vandlega með sköttum og keðjuverkandi skerðingum. Látum vera að þau hafi fundið upp þetta núverandi mannvonskukerfi í góðum tilgangi en að viðhalda því og láta það viðgangast árum og jafnvel áratugum saman er fjárhagslegt ofbeldi af verstu gerð. Er það vegna þess að þeir sem öllu ráða eru búnir að koma sér svo vel fyrir að þeir þurfa engar áhyggjur að hafa af eftirlaunum sínum? Þeir hafa það bara fínt á kostnað þeirra sem þeir dæma til að lifa í fátækt, jafnvel sárafátækt. Ömurlegt. Þá eru þeir búnir að búa til tvöfalt kerfi, jafnréttiskerfi fyrir þá sem hafa það gott og svo sópum við hinum undir teppið og þeir eiga að hafa það skítt eða éta bara það sem úti frýs. Þá spyr fólk kannski: Af hverju er þetta svona? Málið er einfalt. Þetta er svona vegna þess að þeir flokkar sem hafa verið við völd undanfarin ár og lofað öllu fögru fyrir kosningar svíkja allt eftir kosningar. Þeir segja eitt í stjórnarandstöðu og annað þegar þeir eru komnir í stjórn. Flokkur fólksins er með skýr baráttumál og hvort sem við erum í stjórn eða í stjórnarandstöðu munum við berjast fyrir þeim alltaf, aldrei hvika. Það virðist ekki breyta neinu hverjir eru við völd, nema ef Flokkur fólksins kæmist til valda. Við sjáum afleiðingarnar. Það eru engar breytingar. Það er skrýtið og líka óvirðing þegar verið er að reyna að verja þessa stöðu með því að segja að þetta séu lífskjarasamningar sem hafi verið samþykktir. Auðvitað er þetta mannanna verk. Þetta er eitthvað sem við höfum búið til. Ef við horfum á hlutina eins og þeir eru og kíkjum aðeins á t.d. stefnumörkun Landssambands eldri borgara í kjaramálum 2023 þá var eftirfarandi meðal þeirra aðgerða sem kallað var eftir í nýrri stefnumörkun: Almennar aðgerðir sem koma þeim best sem eru með lágar- og miðlungstekjur: a. Hækkun frítekjumarks úr 25.000 kr. í 100.000 kr. á mánuði. b. Ellilífeyrir almannatrygginga verði aldrei lægri en lægsti launataxti. c. Árlegar hækkanir lífeyris og frítekjumarka fylgi launavísitölu. d. Heimilisuppbót falli undir lög um almannatryggingar svo að hún falli ekki niður við búsetu erlendis. Er þetta til of mikils mælst? Þetta eru hógværar kröfur. Við skulum líka átta okkur á einu. Það er alveg með ólíkindum í sjálfu sér, þó að við köllum það kostnað ríkisins, að það kosti 16 milljarða að setja á 100.000 kr. frítekjumark. Þetta kostar ekki krónu því að þetta skilar sér til baka. Það er verið að skila til baka með skerðingum, það er verið að skila til baka sparnaði ríkisins. Ríkið er að spara sér með því að taka þessa 16 milljarða af þeim sem eiga þessar lífeyrisgreiðslur. En ef við höldum að þessir 16 milljarðar sé einhver svakaleg tala í þessu samhengi þá skulum við gleyma því, vegna þess að heildarskerðingar í ellilífeyriskerfinu eru í dag nálægt 60 milljörðum kr. Við erum að tala þarna um einn fjórða af heildarskerðingum í kerfinu og erum að biðja þá um að fara eftir hógværum kröfum Landssambands eldri borgara um að fá 25% af þeim skerðingum sem ríkisstjórnir undanfarinna ára hafa komið á. Finnst einhverjum það ofrausn eða að það eigi ekki að vera hægt? Allir flokkar hér á þingi virðast telja að þarna sé verið að krefjast allt of mikils. Það vill enginn taka undir þetta. Hvers vegna ekki? Finnst þeim eðlilegt að heildarskerðingar í almannatryggingakerfinu séu að nálgast 80 milljarða, 80.000 milljónir? Og hvernig koma þessar skerðingar fram? Jú, þær koma þannig fram að þetta er það sem ríkið sleppur við að borga. Og stærsti hlutinn af þessu, við getum bara farið strax í það, er lífeyrissjóðurinn. Ég hef sent inn fyrirspurnir um hvernig þetta lítur út. Á 151. löggjafarþingi, 2020–2021, voru skerðingar hjá ellilífeyrisþegum, bara vegna lífeyrissjóðs, 50 milljarðar. Í dag eru þær komnar í 51 milljarð og 319 milljónir. Við sjáum nákvæmlega hvar ríkið er að taka af eldri borgurum. Það er að ráðast á lífeyrissjóðinn. Og hugsið ykkur að á sama tíma og enginn flokkur getur stutt að ríkið gefi eftir 16 milljarða og hætti að hirða þá þá erum við með fullt af einstaklingum hérna úti, forríku fólki sem lifir eingöngu á fjármagnstekjum, borgar ekki útsvar og fólki sem þarf ekki á neinn hátt að fara niðurlægjandi för inn til Tryggingastofnunar sem er búið að breyta í refsistofnun, stofnun sem er að refsa fólki. Hellingur af fólki þarf ekkert að fara þarna inn. Þetta fólk verður ekki fyrir neinni skerðingu. Það má vinna eins og það vill án þess að verða fyrir skerðingu. En fólki sem fer inn í þetta kerfi er refsað grimmilega, sama hvað það gerir. Lífeyrissjóðurinn er rifinn af því, vinnulaunin, allt skert. Láta þeir það duga? Nei, það dugir ekki til. Þeir búa til þannig frábærlega uppsett kerfi að einu sinni á ári, það var 1. ágúst hvers árs, en er núna 1. júlí, kemur skelfingardagurinn, skerðingardagurinn mikli þegar Tryggingastofnun ríkisins ákveður að nú sé búið að uppgötva að einhverjir einstaklingar hafi farið offari, fengið of mikið úr lífeyrissjóði, fengið of miklar tekjur einhvers staðar, fengið of mikla ávöxtun og þeim er sendur reikningurinn. 49.000 einstaklingum er sendur reikningur upp á 8 milljarða kr. Gjörið svo vel og borgið. Meðaltalið er 164.000 kr. Við erum að tala um einstaklinga, sem ég veit um, sem hafa verið með yfir 100.000 kr. endurgreiðslu á mánuði. Spáið í það. Ef þið eruð með 300.000 kr. útborgaðar og þurfið að borga endurgreiðslu upp á 100.000 kr. og þurfið síðan að borga húsaleigu upp á 200.000 kr., hvað er þá eftir? Ekkert, ekkert til þess að lifa af. Þetta er kerfið sem við erum búin að byggja upp. Þetta er þeirra réttlæti sem er gífurlegt óréttlæti og bitnar langverst á konum. Þær hafa minnstan lífeyri. Konur sem voru heima að hugsa um börnin, líka á vinnumarkaði, fá lágan lífeyri. Og hvað gerir ríkisstjórn eftir ríkisstjórn? Hirðir þennan lága lífeyri, skattar og skerðir hann alveg í spað. Þetta eru skilaboð til kvenna og það eru ágætisskilaboð til kvenna. Í næstu viku er kvennafrídagurinn. Skyldu þessar konur sem eru í ríkisstjórn og aðrar konur hér í þessum þingsal marsera út og krefjast réttinda fyrir konur og krefjast jafnréttis? En af hverju er þær þá ekki á þessu frumvarpi? Er það jafnrétti bara í orði en ekki á borði? Við verðum og eigum að spyrja okkur að því hvers vegna þetta er svona og af hverju þessu er ekki breytt. Flokkur fólksins er að flytja þetta frumvarp um hækkun fríktekjumarks vegna lífeyristekna í 100.000 kr. í sjötta sinn - sex sinnum. Og allan tímann yppta allir öxlum og vilja ekkert vera með á þessu. Við höfum ein lagt til að tryggja bæði launþegum og lífeyrisþegum um 400.000 kr. skatta- og skerðingarlaust. 400.000 kr. skatta- og skerðingarlaust, er það einhver ofrausn? Ég segi bara fyrir mitt leyti: Þeir sem eru að borga 300.000 kr. í leigu, er það ofrausn að fá 400.000 kr.? Eða þeir sem hafa lent í þessu kerfi og hafa trúað bæði ríkisstjórninni og fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra og seðlabankastjóra um lágvaxtalandið Ísland og eru núna með stökkbreytt lán. Ég hef séð fólk með stökkbreytt lán sem hafa farið úr 160.000 í nær 300.000 kr. - tvöföldun. Og fólk spyr bara einfaldlega: Þegar ég hef ekki nema 310.000 útborgað, hvernig í ósköpunum á ég að fara að því að borga þetta? Að þessu spyr líka fólk sem er úti á leigumarkaði. Hvernig í ósköpunum á það að fara að því að borga þessi stökkbreyttu lán og síðan stórhækkaða leigu? Þá fluttum við enn einu sinni í gær frumvarp um að lífeyrir almannatrygginga fylgi launavísitölu. Hugsið ykkur, við erum með lög og reglur og það voru sett lög þannig að lífeyrir ætti að hækka. Það ber að hækka lífeyrislaun almannatrygginga samkvæmt vísitölu neysluverðs eða samkvæmt launaþróun og það á að nota það sem er hagkvæmara fyrir lífeyrissjóðina. En er það gert? Nei, þeir nota alltaf það sem er hagkvæmara fyrir þá sjálfa, ríkisstjórnina. Við sjáum birtingarmyndina sem kemur langskýrast fram, eins og ég hef margoft sagt - og ég fór meira að segja tvisvar í fyrirspurn við fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra og hann svaraði í hvorugt skiptið. Ég spurði líka félags- og vinnumarkaðsráðherra um þetta og hann svaraði ekki heldur. Hvers vegna í ósköpunum haldið þið að þeir svari ekki þessari einföldu spurningu um það hvers vegna í ósköpunum sé verið að hækka lífeyrislaun almannatrygginga um bara 4,9% um næstu áramót? Og af hverju segi ég bara 4,9% um næstu áramót? Jú, vegna þess að í fjárlagafrumvarpinu stendur skýrum stöfum að það eigi að tvöfalda og festa þá tvöföldu hækkun til frjálsra fjölmiðla og síðan eigi að hækka samkvæmt vísitölu og verðbólgu og launahækkunum. Þeir reiknuðu nákvæmlega út hvað það þyrfti að vera fyrir þessa aðila, 10,6%. Spáið í þetta, 6% meira. Og ég spurði fjármálaráðherra: Hvernig reiknið þið þetta út? Er þetta eitthvert happa og glappa eða dragið þið spil eða hvað gerið þið til að finna þennan rosalega mun, að það sé 4,9% verðbólga fyrir ellilífeyrisþegana en 10,6% verðbólga fyrir frjálsa fjölmiðla og RÚV? Það er himinn og haf þarna á milli. Ég fékk engin svör um það hvernig þeir fóru að því að reikna þetta út. Þar liggur nefnilega hundurinn grafinn. Þar eru brellurnar sem þeir eru búnir að finna út, að búa til einhverja reikniformúlu. Ég veit ekki hvaða snillingur fann þetta upp. Einhver í ríkisstjórninni hefur fundið upp þá snilldarformúlu að geta reiknað út að verðbólgan sé allt önnur hjá ellilífeyrisþegum og þeim sem minnst hafa heldur en hjá hinum eins og einkareknum fjölmiðlum og þeim sem best hafa það. Þetta sýnir algerlega í hnotskurn einskæran brotavilja ríkisstjórnarinnar, brotavilja til að lemja á því fólki sem er undir fátæktarmörkum og jafnvel sumir í sárafátækt. En þeim er alveg sama, bara að þeir haldi sínu. Í næstu viku munum við leggja fram frumvarp um að heimilisuppbót falli ekki niður við búsetu erlendis. Spáið í þetta undarlega kerfi okkar. Við erum með fullt af bótaflokkum, við erum með heimilisuppbót, sérstaka uppbót og alls konar styrki og bætur. En ef þessir einstaklingar sem hokra hér á Íslandi og eiga ekki til fæði, klæði eða húsnæði, ráða ekki við það, og vilja ekki, eins og sumir hafa gert, fara bara í hjólhýsi eða í bíl í Laugardalnum eða annars staðar - þau sem voru nú fyrir þar voru send í einhverja gryfju - ákveða og segja: Heyrðu, ég ætla bara að fara erlendis, ég ætla að finna mér land þar sem ég get lifað mannsæmandi lífi á þessum bótum, hvað gerir ríkisstjórnin þá? Þeir eru löngu búnir að setja þarna jarðsprengjusvæði og verja þetta með kjafti og klóm. Þeir taka allar þessar aukabætur af þeim. Auðvitað verður að refsa þessu fólki ef það ætlar virkilega að reyna að koma sér erlendis og reyna að bæta hag sinn. Það gengur ekki upp. Það er bara fyrir útvalda sem hafa efni á því að kaupa sér villur erlendis og þurfa engar áhyggjur að hafa af því að Tryggingastofnun ríkisins sendi þeim einhvern bakreikning eða svipti þá bótum vegna þess að þeir skuli dirfast að ætla að fara erlendis til að reyna að bjarga sér. Þetta sýnir bara svart á hvítu að fjórflokkurinn er undanfarna áratugi búinn að byggja upp gífurlegt og hrikalegt og ömurlegt skerðingarkerfi, ofbeldiskerfi sem virðist vera sett upp í þeim eina tilgangi að klekkja á þeim verst settu. Upphaflega var þetta kerfi sett á í góðum tilgangi. Við höfum líka dæmi um það, t.d. með sérstöku uppbótina, hún var sett á í góðum tilgangi en þegar hún var strax farin að bíta þá sem hún átti ekki að bíta, var þá eitthvað gert? Nei, ekki svo árum skipti. Svo loksins uppgötvaðist að það væri nú svolítið gróft að hafa krónu á móti krónu skerðingu, að það væri einum of langt gengið, og allir lofuðu því: Tökum þetta af, þetta er bara ofbeldi. Tökum þessa krónu á móti krónu skerðingu burt. Flokkur fólksins er með frumvarp um að afnema þetta hreinlega, bara burt með þessar skerðingar. En þeir fundu leið: Draga úr skerðingunni. Að draga úr var í þeirra huga að færa þetta úr krónu á móti krónu í 65 aura á móti krónu. Þetta höfum við heyrt undanfarið hérna, að þeir ætli að draga úr fátækt, þeir ætli að draga úr skerðingum. Hversu lengi ætla þeir að draga þetta? Tíu ár, 20 ár, 50 ár eða hvað? Hvert er markmiðið? Hvert ætla þeir að draga þetta? Og þegar þeir eru búnir að draga þetta nógu lengi hvað ætla þeir þá að gera? Draga þetta lengur? Þeir ætluðu sér aldrei að útrýma þessu kerfi eins og við viljum gera. Við viljum taka þetta kerfi í heild sinni og henda því og byggja upp nýtt kerfi algerlega frá grunni, vegna þess að við hlustum á eldri borgara. Við höfum ávallt hlustað á eldra fólk og við gerum okkur fulla grein fyrir því, við sem höfum lifað í þessu kerfi, hversu ómannúðlegt það er, hversu hrikalega ómannúðlegt kerfi þetta er. Við getum ekki verið að byggja upp, eins og ég sagði hérna frá, kerfi þar sem fólk þarf að borga allt að 8 milljarða til baka. Það lendir í því að fá bréf inn um lúguna Tryggingastofnun ríkisins þar sem segir: Heyrðu, þú fékkst greiðslur úr lífeyrissjóði sem við vissum ekki af. Það gengur ekki upp. Við tökum allar bætur af þér frá Tryggingastofnun ríkisins í heilt ár. Spáið í það. Þegar fólk fær svona bréf inn um lúguna hjá sér 1. júlí, þegar skerðingardagurinn kemur, og viðkomandi er með tvö, þrjú börn, er veikur, nýstiginn upp úr stóraðgerðum, þá segja þeir bara: Við náðum þér. Nýbúinn að fá smápening til að lifa af. Nei, þú skalt sko ekki fá að lifa með einhverri reisn. Við ætlum að skella þér aftur niður í fátækt, sárafátækt. Við ætlum að rífa þetta af þér í heilt ár af því að þú dirfðist að borga í lífeyrissjóð og fá greiðslur úr lífeyrissjóði. Spáið í þetta. Þetta er það kerfi sem við erum búin að byggja upp. Og með því að kjósa fjórflokkinn yfir sig aftur og aftur þá nærið þið þetta kerfi. Þið eruð að næra þetta kerfi og viðhalda því. Það er ömurlegt til þess að hugsa að það skuli vera þannig. Ég vona heitt og innilega að það sé að koma að því að fólk sé búið að fá nóg. Ég vona að eldri borgarar og öryrkjar þarna úti séu búin að fá nóg og sýni það svart á hvítu í næstu kosningum að svona kerfi vilja þau ekki sjá og styðji Flokk fólksins. Við hendum þessu kerfi, við búum til nýtt kerfi og við byrjum strax á 400.000 kr. skatta- og skerðingarlaust. Það er enginn vandi að koma því á. Og ef þið talið um það og haldið að þetta sé kostnaður, þessir 16 milljarðar, þá er það alrangt. Við erum t.d. nú þegar, og ég hef ekki heyrt einn einasta bölsótast út af því, með 15 milljarða sem koma inn í fjárlögin í sambandi við flóttafólk. Ókei, gott og vel, það er í lagi en ef við getum það af hverju í ósköpunum getum við ekki sett 16 milljarða í það að leyfa fólki að fá 100.000 kr. og að stærstum hluta konur sem hafa farið út á vinnumarkaðinn, bæði verið vinnandi heima og á vinnumarkaðnum í lítilli vinnu? Nei, það þarf að skatta þær. Það þarf að skerða þessar litlu krónur sem þær fengu. Við verðum að átta okkur á því að einstaklingur sem er þarna úti og er núna að fara á eftirlaun og er með 500.000 kr. á mánuði má þakka fyrir að fá 250.000 kr. í lífeyrissjóð ef hann hefur unnið í 40 ár. Það er bara rétt rúmlega helmingur af því sem hann var með áður. Og haldið þið að það skili sér í vasa viðkomandi, að hann fái að halda þessari upphæð? Nei, þá byrja skerðingarnar og keðjuverkandi skerðingarnar og skatturinn. Fólk borgaði engan skatt við upphaf staðgreiðslu 1988. Það átti 30% eftir upp í aðra skattgreiðslur. Í dag er þessi sami hópur að borga 40.000–70.000 kr. í skatta. Þetta er skattstefna undanfarinna ríkisstjórna.

Forseti. Mig langar að biðla til þingflokksformanns Flokks fólksins, og formanns Flokks fólksins líka, að hætta þeirri tilætlunarsemi að fólk eigi alltaf að vera meðflutningsmenn á málum Flokks fólksins, og að hætta því að gera öðrum upp þá skoðun að það sé yfirlýsing um að fólk sé ekki sammála málunum ef það er ekki með á málum Flokks fólksins. Þetta er orðið mjög þreytandi og hefur gerst mjög oft undanfarið. Það væri kurteisi að hætta þessu. Það segir ekkert til um það hvort fólk er sammála málum hvort það er meðflutningsmenn eða ekki. Það kemur fram í atkvæðagreiðslu þegar greidd eru atkvæði um málið. Ég myndi biðla til þingflokksformanns Flokks fólksins að koma þessu til skila. Það eru fjölmargar ástæður fyrir því að ég er ekki með á þessu máli og ætla að fara yfir þær í ræðu á eftir. Þannig að bara - takk, vinsamlegast.

Virðulegi forseti. Maður getur oft orðið hissa en nú er ég orðlaus. Við í Flokki fólksins höfum haft eina stefnu. Við styðjum öll góð málefni. Þetta er frábært málefni. Ef þetta er rétt hjá hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni, af hverju í ósköpunum senda þá Píratar út tölvupóst og biðja um að fólk sé á málum? Er það ekki bara óþarfi? Þau gætu sent okkur tölvupóst um að við þyrftum ekki að vera á máli en það væri ágætt ef við kæmum í ræður og styddum það við atkvæðagreiðslu. Eigum við þá ekki öll að hætta að biðja nokkurn um að styðja mál? Hvaða lausn sér hann á þessu? Ég skil ekki svona málflutning. Frá því að ég kom á þing hefur það verið stefna mín frá byrjun að styðja öll góð málefni, sama hvaðan þau kæmu, er varða almenning, eldri borgara, öryrkja og láglaunafólk - allt sem væri gott og ég sæi að gerði einhverjum gott, þótt það væru smáaurar, því að í mörgum tilfellum skipta smáaurar gífurlegu máli fyrir þetta fólk. Þess vegna væri ágætt að spyrja hv. þingmann hvort hann legði þá til að þingmenn hættu að biðja um stuðning við frumvörp og tækju sig til og lýstu honum yfir í ræðu eða við atkvæðagreiðslu.

Forseti. Nei, ég er ekki að leggja það til. Það er tvímælalaust vel þess virði að vera meðflutningsmaður á ýmsum málum. En þegar fólk segist ekki ætla að vera meðflutningsmaður þýðir það ekki að fólk sé ósammála málinu. Það virkar ekki þannig. Það er ekki hægt að draga þá ályktun. Það er ályktun sem Flokkur fólksins hefur dregið í ýmsum málum hér undanfarið og það er ekki boðlegt. Ég er sammála þessu máli almennt séð en það er pínu gallað. Ég ætla að fara yfir það í ræðu á eftir.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að ég skil þetta ekki - að það sé pínulítið gallað sé nóg til að styðja það ekki. Það verður fróðlegt að sjá hversu veigamikill þessi galli er. Þetta mál er í sjálfu sér afskaplega einfalt. Við erum með 25.000 kr. frítekjumark. Við erum að færa það upp í 100.000 kr. Við erum að hækka það um 75.000 kr. Það skiptir auðvitað gífurlegu máli fyrir þá sem eru þarna úti, sérstaklega þá sem hafa fengið lítinn lífeyrissjóð, sem eru að stærstum hluta konur. Ég segi fyrir mitt leyti að ef einhver galli er á þeirri framsetningu - sem ég sé ekki hvernig á að vera galli - að hækka um þessa upphæð, þá hlýtur gallinn líka að liggja í því að þetta er krafa Landssambands eldri borgara. Þeir hafa ítrekað sett þá kröfu fram að þeir vilja fá þessi frítekjumörk upp í 100.000 kr. og að þau gildi ekki bara fyrir lífeyrissjóðinn, í flestum tilfellum er það lífeyrissjóður, þau gilda líka fyrir allar tekjur. Í tilfelli flestra er þarna um að ræða hækkun á frítekjumarki úr 25.000 kr. í 75.000 kr., held ég. Ég myndi vilja taka þetta algerlega í burtu og hætta þessari djöfulsins frítekjumarkavitleysu og hafa 400.000 kr. skatta- og skerðingarlaust. Þegar við erum komin yfir meðaltekjur í því launaumhverfi sem viðkomandi var í þegar hann fór á eftirlaun getum við farið að skerða. Við getum séð til þess að fólk haldi nokkurn veginn þeim launum sem það var með þegar það fer á eftirlaun. Það er stefnan. Það er verið að stefna að því en það er langt í land. Það er þetta sem ég myndi vilja sjá en ekki þetta kerfi. Þetta er nauðsynlegt eins og staðan er til að fólk geti lifað með reisn og eigi þó fyrir mat.

Forseti. Já, þetta er ágætismál svo langt sem það nær. Það er smá galli á því þannig að ég er ekki alveg til í að kvitta undir að það geti gengið áfram óbreytt. Það eru tvær ástæður fyrir því að ég er ekki meðflutningsmaður á þessu máli. Í fyrsta lagi er það stefna Pírata almennt séð að vera með allt skatta- og skerðingarlaust í rauninni, þ.e. grunnframfærslu, og þetta er ekki alveg útfærsla sem við myndum vilja alla jafna þótt það sé í áttina. En allt í lagi. Hitt sem mér finnst alvarlegra er að alla vega eins og er þá eru tvenns konar frítekjumörk fyrir ellilífeyrisþega. Það er annas vegar 300.000 kr. frítekjumark sem gildir fyrir allt og svo er 2,4 millj. kr. frítekjumark fyrir atvinnutekjur. Vandinn er að hérna er í rauninni verið að búa til nýtt sérstakt frítekjumark vegna lífeyristekna sem nemur 1,2 milljónum á ári, sem væri gott og blessað ef lögin eins og þau eru núna væru ekki gölluð. Staðan er sú að lífeyristekjur eru atvinnutekjur samkvæmt lögum um tekjuskatt. Síðan eru lög um almannatryggingar sem bæta við og þær eru með undanþágu frá ýmsum atriðum í lögum um tekjuskatt þar sem er sagt að með tilliti til laga um almannatryggingar þá teljist lífeyristekjur o.s.frv. ekki sem tekjur samkvæmt lögum um almannatryggingar og falli þannig ekki undir frítekjumarkið vegna atvinnutekna sem er 2,4 milljónir á ári. Þetta á við um örorkulífeyrisþega en undanþágan frá því að telja lífeyrissjóðsgreiðslur sem atvinnutekjur er ekki til staðar vegna ellilífeyrisþega. Þannig að í tilviki ellilífeyrisþega, eins og lögin eru í dag, erum við með frítekjumark fyrir lífeyrissjóðsgreiðslur sem atvinnutekjur upp á 2,4 milljónir en að setja þetta inn myndi lækka það úr 2,4 milljónum í 1,2 milljónir miðað við núverandi útfærslu, lögin eins og þau eru núna. Vandinn er að Tryggingastofnun fer ekki eftir lögunum eins og þau eru skrifuð, hún fer eftir lögunum eins og þau áttu að vera skrifuð. Það voru hins vegar gerð mistök árið 2016 og líka þegar lögin voru uppfærð bara á síðasta þingi og þá ákváðu örorkulífeyrisþegar að vera ekki með í kerfisbreytingunni sem var gerð og þurfti rétt undir lok þingsins, Panama-þingsins, að skipta þessum undanþágum í tvennt, annars vegar undanþágur fyrir örorkulífeyrisþega, sem voru þá með fleiri greiðslur og þurftu að vera með aðeins flóknari útfærslu á því, og síðan fyrir ellilífeyrisþega. Það einfaldlega gleymdist að setja undanþáguna fyrir lífeyrissjóðsgreiðslur í skilgreininguna hjá ellilífeyrisþegum. En Tryggingastofnun hagar sér enn þá eins og sú undanþága sé til staðar - sem hún er ekki. Það er búið að fara með þetta mál í gegnum Tryggingastofnun, ráðuneytið, úrskurðarnefnd velferðarmála og umboðsmann Alþingis meira að segja líka, sem er mjög áhugavert því að umboðsmaður Alþingis komst að þeirri niðurstöðu að samkvæmt greinargerð frumvarpsins væri það skýrt að lífeyrissjóðsgreiðslur ættu ekki að teljast sem atvinnutekjur í skilningi almannatryggingalaganna. Og ég tek alveg undir það, það er þannig í greinargerðinni. En lögin sjálf, lagatextinn sjálfur er það sem gildir og þar vantar undanþáguna. Þannig að það að breyta þessu og bæta þessu við myndi í raun og veru lækka þær tekjur sem fólk getur fengið skerðingarlaust, nema náttúrlega að hitt yrði lagað á sama tíma. En það er ekki hluti af þessu frumvarpi. Þannig að eins gott og fínt og þetta væri í kerfinu eins og það á að virka samkvæmt ætlun löggjafans en virkar ekki samkvæmt lagatextanum sjálfum - ja, þá erum við bara í þeirri stöðu sem sem við erum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni fyrir þessar útskýringar á því hvers vegna hann gat ekki stutt málið. Það hefur fallið úrskurður frá úrskurðarnefnd velferðarmála í máli nr. 56/2021, miðvikudaginn 15. september 2021: „Með rafrænni kæru, móttekinni 2. febrúar 2021, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála synjun á beitingu frítekjumarks vegna atvinnutekna um lífeyrissjóðstekjur við útreikning ellilífeyris.“ Ég myndi segja um þessa hnökra sem hann sér á þessu að ég tel þá ekki vera nægilega til að styðja ekki málið vegna þess að við erum að fara fram á það að breyta þessu bútasaumaða kerfi eins og það er í dag. Auðvitað höfum við verið með frumvörp og við styðjum það heils hugar að hætta skerðingum en að taka á móti borgaralaunum upp á 100.000 eða 200.000 kr. í staðinn sé ég ekki virka, ég sé það heldur ekki virka ef það er þannig, eins og mér skilst, að það eigi að virka fyrir alla, sama hvort þeir hafa 200.000 kr. framfærslu eða 20 millj. kr. framfærslu á mánuði. Það gengur ekki upp. Ég segi fyrir mitt leyti að við erum að setja þetta fram til að bæta kerfið eins og það er í dag. Við erum að reyna að fá þessa ríkisstjórn sem er við völd og hefur komið þessu kerfi á og er að reyna að verja kerfið til þess að reyna að skila til baka. Bara þessi 75.000 kr. hækkun á lífeyrissjóði skilar sér ekki bara til ellilífeyrisþega, hún skilar sér líka til örorkuþega. Þetta myndi skila sér gjörsamlega þannig að það fólk sem á ekki fyrir mat í dag 

Forseti. Þetta er einfaldlega rangur úrskurður. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni svarið og ég bið hann afsökunar á því ef þessu hefur verið beint til hans og hann er þá alla vega maður að meiri af því að hann hefur komið hérna upp og skýrt sitt mál sem enginn annar hefur gert. Það sýnir kannski tómlæti hinna um þessi mál. Ég veit ekki af hverju þeir vilja ekki vera á þessu máli en mér finnst það skrýtið, ég segi bara alveg eins og er. Eins og við vorum að tala um í sambandi við þetta þá var gerð kerfisbreyting á sínum tíma í málefnum almannatrygginga þegar eldri borgarar fengu svokallaða leiðréttingu og bótaflokkar voru sameinaðir en öryrkjar voru skildir eftir vegna þess að þeir neituðu að kyngja ofan í kok einhverju starfsgetumati, sem var ömurlegt starfsgetumat sem hefði verið hálfgert ofbeldi gagnvart þeim sem eru veikir. En við verðum líka að átta okkur á því að stærstur hluti lífeyrissjóðstekna eru fjármagnstekjur, þegar þetta er búið að fara í gegnum kerfið og kemur út. Við vitum að við erum með 22% skatt á fjármagnstekjum en við erum að skatta lífeyrissjóðstekjur allt upp í hátekjuskatt eftir því hvernig þú tekur þær út þannig að þetta er mjög ósanngjarnt kerfi. Ég segi fyrir mitt leyti: Ég efast ekki um það, ég held að það sé alveg á hreinu, að þetta mál, ef það kemst áfram - vandamálið við svona mál er að þau komast aldrei aftur inn í þingsal til að greiða atkvæði um þau. Það er það sem ég hugsa oft þegar ég er að ákveða að vera á einhverju máli: Hef ég eitthvert tækifæri eftir að búið er að ræða það í þingsal að ræða málið einhvern tímann meira aftur í þingsal? Í 99,99% tilfella er svarið bara nei. Við megum þakka fyrir að hver flokkur fái eitt mál hingað inn til þess að ræða og það eru oft ekki þessi þjóðþrifamál. Þess vegna hef ég sett mér það markmið að styðja góð málefni og ég ætla að halda því áfram.

Forseti. Já, ég styð góð málefni líka hvar sem ég get. En ég tel mig ráða því hvernig ég geri það, hvort ég geri það sem meðflutningsmaður, sem mér finnst vera stórt skref, eða hvort ég styð það í ræðu eða í atkvæðagreiðslu. Ef hv. þingmanni finnst það skrýtið að enginn annar skuli vera með á þessu máli þá er alveg fullt af málefnalegum ástæðum fyrir því. Það er ekkert rosalega erfitt að ímynda sér einhverjar, hversu réttar sem þær eru, t.d. bara það að hér hrúguðust inn, ég veit ekki hversu margar meðflutningsbeiðnir í upphafi þings þegar allir eru mjög uppteknir við að sinna sínum eigin málum og koma fram með þau og tíminn til að fara yfir hundrað meðflutningsbeiðnir frá einum öðrum flokki er bara ekki til staðar í sólarhringnum. Það er ein ástæða fyrir því að fólk er ekki meðflutningsmenn á málum Flokks fólksins, það er ein einföld útskýring. Jú, jú, það er hægt að gera einhverjar kröfur um að fólk sinni starfi sínu einhvern veginn betur eða eitthvað svoleiðis og finni sér tíma til þess, en í alvörunni, Flokkur fólksins er með einhver tíu mál hérna sem eru bara um breytingar á lögum um almannatryggingar, bara þeim lögum. Ég velti fyrir mér hvort þau gætu ekki verið eitt mál. Myndi það ekki spara eitthvað, bara í tíma þingsins í vinnslu við að vinna eitt mál um breytingar á lögum um almannatryggingar í staðinn fyrir tíu mismunandi mál sem koma tíu sinnum hingað inn, fara tíu sinnum í umsagnarferli o.s.frv.? Það er ákveðin skilvirkni að gera það. Eða er þetta bara gert til að segja: Við lögðum fram ógeðslega mörg mál? Maður fær þá tilfinningu alla vega þegar það er verið að auglýsa það hversu duglegur Flokkur fólksins er, sem ég tek alveg hjartanlega undir. Mér finnst alveg frábært hvað Flokks fólksins er duglegur 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem var prýðileg. Auðvitað er augljóst mál að það er munur á því að vera meðflutningsmaður og styðja málið í þingsal í atkvæðagreiðslu. En varðandi ræðu þingmannsins, ég vona endilega að Píratar styðji þetta þingmál í þingsal og í meðferð þingsins í nefnd og komi þá með þær breytingar sem þeir telja að væri æskilegt að koma með svo að agnúar sem hv. þingmaður nefndi verði sniðnir af því. Ég er ekki alveg með á hreinu hvað það var nákvæmlega sem var í þessu frumvarpi sem þyrfti lagfæringar við og hvernig, það væri kannski ágætt að hv. þingmaður myndi útskýra það í mjög stuttu máli. En við erum einfaldlega segja að í stað 300.000 kr. frítekjumarks á ári, sem er 25.000 kr. á mánuði, verði frítekjumarkið 1.200.000 kr. á ári, 100.000 kr. í stað 25.000 kr. á mánuði. Við erum með kostnað yfir það í frumvarpinu en þetta er mjög einfalt mál raunverulega, þetta er bara notað með núverandi kerfi og verið að hækka frítekjumarkið úr 25.000 kr. á mánuði í 100.000 kr. mánuði. Hv. þingmaður nefndi að lífeyristekjur væru skattlagðar sem atvinnutekjur. Það er alveg hárrétt. Lífeyristekjur eru ekki launagreiðslur, þær eru það ekki. Þær eru lífeyrisgreiðslur. Lífeyrisgreiðslur ætti raunverulega að skattleggja sem fjármagnstekjur, þ.e. þú leggur pening til hliðar í lífeyrissjóð sem ávaxtar peninginn þinn á fjármálamarkaði og svo greiðir hann úr þessum lífeyrissjóði. Ég tel að það væri miklu einfaldara og ætti að gera það, miklu réttlátara, að skattleggja þetta sem fjármagnstekjur þar sem búið er að ávaxta pundið, lífeyrisþeginn er búinn að vera að setja pening til hliðar í lífeyrissjóð, ávaxta sparifé sitt, fela lífeyrissjóði að ávaxta féð. Spurningin er þessi: Myndi hv. þingmaður styðja það að lífeyristekjur yrðu skattlagðar sem fjármagnstekjur?

Forseti. Þetta frumvarp er að bæta við einum tekjuflokki í viðbót. Eins og er erum við með þetta almenna, 300.000 kr., sem gildir í rauninni fyrir allar tekjur, nema svo er sérstakur flokkur fyrir atvinnutekjur. Tæknilega séð myndu atvinnutekjurnar fara yfir á hið almenna ef þær væru það miklar og engar aðrar tekjur líka þannig að þá værum við komin upp í 2,7 milljónir þegar allt kemur til alls. En þarna er verið að brjóta þetta upp, sem sagt í rauninni í atvinnutekjur annars vegar, sem eru þá 2,4 millj. kr., alla vega í tilviki ellilífeyrisþega, lífeyristekjur upp á 1,2 millj. kr., og síðan aðrar tekjur sem væru fjármagnstekjur eða eitthvað því um líkt upp á 300.000 kr. Ég velti fyrir mér af hverju þarf að búa til sérstakan flokk fyrir þetta, af hverju ekki að hækka bara eða bara hafa það eins og lagatextinn er núna, viðurkenna að lífeyrissjóðsgreiðslur séu atvinnutekjur eins og þær eru samkvæmt lögum um tekjuskatt? Þetta er svona útfærsluatriði sem maður klórar sér í hausnum yfir um hvað sé skilvirkast. Ég er ekki sammála því að það eigi að skattleggja lífeyrissjóðsgreiðslur sem fjármagnstekjur af því að það er í rauninni tekið fyrir skatt. Þetta eru seinkaðar launagreiðslur þegar allt kemur til alls, þannig að það er alveg eðlilegt að þetta sé bara - almennt séð er ég bara ósammála því að það eigi að vera fjármagnstekjuskattur yfirleitt, það á bara að stroka hann út. Ef fólk fær pening í vasann þá er það bara tekjuskattskerfið eins og það leggur sig, ekki að vera að búa til í rauninni þessa holu fyrir þá sem hafa aðstöðu til þess að borga í rauninni lægri skatt, þannig að nei, svarið er nei.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég er ekki alveg sammála því að lífeyristekjur séu seinkaðar launagreiðslur. Ég hef ekki rannsakað það algerlega eða stúderað það nákvæmlega en ég get ekki séð að það séu seinkaðar launagreiðslur vegna þess að lífeyrissjóður getur farið á hausinn. Þú getur valið milli þess hafa séreignarsparnað og lífeyrisgreiðslur. Í séreignarsparnaði, og þú ert bara að spara sjálfur, bara hvernig sem það er, þá þarftu að greiða fjármagnstekjuskatt. Hins vegar ef þú setur í lífeyrissjóðinn fé sem er vissulega skylt samkvæmt lögum að gera - þessi lífeyrissjóður getur farið á hausinn. Hann getur fjárfest með þeim hætti að hann skerði greiðslurnar. Þá myndirðu segja að það sé verið að skerða þessar seinkuðu launagreiðslur. Það væri þá heldur betur kjaraskerðing. En ég er ósammála þessu og ég tel að þetta sé fyrst og fremst sparnaður fólks sem er þarna undir. Annað: Þetta er í tekjuskattslögum. Lögin eru ekkert heilög. Ég tel að það eigi að breyta tekjuskattslögum og þetta eigi að vera fjármagnstekjuskattur, en við erum þá ósammála um það. En það breytir því ekki að þetta frumvarp hér er þáttur í baráttu fólks gegn fátækt. Það er verið að refsa fólki sem hefur greitt í lífeyrissjóði með því að þetta er, eins og segir í greinargerð frumvarpsins, „óbein skerðing á þeim hagsmunum sem eldri borgarar hafa unnið sér inn með vinnu sinni í gegnum tíðina.“ Ríkið er einfaldlega segja: Ef þú ert með pening úr lífeyrissjóði þá ætlum við að skerða almannatryggingarnar. Þannig að þetta er mikið réttlætismál, að fólk sem hefur greitt í lífeyrissjóð sé ekki skert þegar kemur að almannatryggingum, fólk sem hefur borgað skatta alla sína tíð. Ég tel mjög mikilvægt að skilja þetta frá hinu, þessu almenna frítekjumarki. Ég tel líka að ef ellilífeyrisþegar hafa getu til þá fari þeir bara að vinna ef þeir óska þess og það á ekki heldur að skerða það, atvinnutekjurnar. En spurningin er þessi: 

Forseti. Ja, mér finnst vera nærtækara að berjast fyrir því að það sé farið eftir lögunum eins og þau eru í dag sem þýðir þá frítekjumark upp á 2,4 milljónir á ári fyrir lífeyrissjóðsgreiðslur og atvinnutekjur að vísu saman. Það er alla vega mín skoðun á því hvernig væri hægt að ná betur markmiðum þessa frumvarps því að við vitum hvernig þingmannafrumvörp fara hérna í gegnum þingið, á ekkert rosalega málefnalegan hátt. Það er bara eins og það gengur. Spurningin sem hv. þingmaður svaraði var gríðarlega viðamikil, ef við getum orðað það þannig, engin smáræðis breyting á í rauninni fyrirkomulaginu eins og það er. Deilan núna snýst í rauninni um það hvort það varð eðlisbreyting á lífeyrissjóðakerfinu á ákveðnum tíma eða ekki, því að upprunalega var það sett þannig að það voru tryggingar, almannatryggingar, það var enginn lífeyrissjóður. Svo var settur lífeyrissjóður sem væri alltaf bara þá til viðbótar í rauninni við almannatryggingarnar. En svo er gerð breyting í rauninni þar sem almannatryggingarnar - deilan snýst um þetta, hvort breytingin sem var gerð síðar væri á þann hátt að almannatryggingarnar myndu fasast út og lífeyrissjóðir myndu koma algjörlega í staðinn fyrir almannatryggingakerfið. Ef lífeyrissjóðakerfið á að koma alveg í staðinn fyrir tryggingakerfið þá erum við í þeim fasa núna að brúa bilið á milli þeirra sem hafa ekki tekið þátt í lífeyrissjóðakerfinu alveg frá því að þeir hófu störf. Í rauninni er tryggingakerfið að fylla upp í það sem viðkomandi hefði verið með sem lífeyri úr lífeyrissjóðakerfinu ef hann hefði greitt í það frá upphafi. En deilan snýst um hvort það eru enn þá fyrstu skilyrðin um að lífeyrisgreiðslur væru til viðbótar við almannatryggingar eða ekki og ég held að við þurfum að leiða það aðeins í jörð hvort svo sé. 

Virðulegi forseti. Ég er meðflutningsmaður á frumvarpi þessu um breytingu á lögum um almannatryggingar, nr. 100/2007, með síðari breytingum, frítekjumark vegna lífeyristekna, líkt og allur þingflokkur Flokks fólksins. Þetta er mjög einfalt mál sem við erum að leggja fram og fara fram á, sem er einfaldlega að lífeyrisþegi skuli hafa sérstakt frítekjumark vegna lífeyristekna sem nemur 1.200.000 kr. á ári, 100.000 kr. á mánuði. Það er mjög mikilvægt að það sé ekki verið að refsa fólki sem greiðir í lífeyrissjóð og hefur látið ávaxta fé sitt í lífeyrissjóði sínum, að það sé ekki verið að refsa þeim ef það fær góðar lífeyristekjur með því að þá skerðist almannatryggingar. Hér er um óbeina skerðingu á hagsmunum að ræða sem eldri borgarar hafa áunnið sér í gegnum tíðina með vinnu sinni. Það er nánast verið að refsa þeim fyrir að vera í góðum lífeyrissjóði og hafa verið svo forsjál að greiða alltaf í lífeyrissjóð. Það gengur ekki í núverandi kerfi. Ríkisvaldið getur ekki sagt við fólk sem er búið að greiða skatt alla sína tíð að það ætli að skerða almannatryggingar vegna þess að fólk er búið að greiða í lífeyrissjóð. Það gengur ekki upp. Það er mikið óréttlæti falið í því. Þær sögur sem ég hef heyrt sjálfur út af Tryggingastofnun ríkisins varðandi bakreikninga eru hreint og beint með ólíkindum, sérstaklega þegar fólk hefur aflað sér atvinnutekna. Ég minnist þess að við í þingflokki Flokks fólksins vorum á Austfjörðum og áttum góðan fund á Vopnafirði. Þar hittum við konu sem var 88 ára gömul og hún talaði um óréttlætið í almannatryggingunum þegar hún fékk bakreikning upp á 400.000 kr. ári eftir að hún hafði verið að vinna við sérkennslu. Hún þurfti að greiða 400.000 kr. vegna þessa bakreiknings vegna skerðinganna. Það er mikilvægt að hafa það í huga líka að almennt frítekjumark er mjög lágt í sögulegu samhengi. Markmið þessa frumvarps er að auka sanngirni í almannatryggingakerfinu og hvetja til sparnaðar lífeyrisþega með því að draga úr skerðingum. Það er mjög mikilvægt að það sé hvati til staðar fyrir fólk að greiða í lífeyrissjóð, að fólk sjái tilgang með því en upplifi ekki skerðingar um leið og það fer að fá greiðslur úr lífeyrissjóði, skerðingar í almannatryggingakerfinu. Það mun draga úr þessum hvata til sparnaðar í lífeyrissjóðakerfinu og það getur haft mjög alvarlegar afleiðingar vegna annarra lífeyrisgreiðslna líka. Við búum við ágætislífeyriskerfi að mörgu leyti en það eru stórkostlegir gallar á því, bæði er skortur á lýðræði og svo virðist vera að þessi skortur á lýðræði hafi leitt til þess að jafnvel ávöxtun hafi ekki verið sem skyldi og nægir þar að nefna hvernig ástandið var í hruninu. Það sem er vandamálið hérna er það að við erum með kerfi, þegar við horfum á almannatryggingar ríkisins, sem er eins konar fátækrahjálp. Það gengur út á að refsa fólki sem aflar sér atvinnutekna, aflar sér aukinna tekna með atvinnutekjum og sýnir forsjálni með því að greiða í lífeyriskerfið. Þetta er líka hlutur í baráttunni gegn fátækt sem er eitt helsta baráttumál Flokks fólksins. Fólk á rétt á almannatryggingum samkvæmt lögum en ríkið hefur ekki staðið við sinn hluta. Þar má nefna þessa kjaragliðnun en frá 2003 hefur hún verið 65% af greiðslum almannatrygginga og nemur tugum prósenta frá hruni. Hugsið ykkur, 65% bara frá 2003. Eitt af forgangsmálum Flokks fólksins er einmitt þetta. Hér á vefsíðu okkar segir, með leyfi forseta: „Við ætlum að hækka frítekjumark ellilífeyris vegna lífeyristekna frá 25.000 kr. upp í 100.000 kr.“ Þetta er kjarnamál okkar, eitt af forgangsmálum Flokks fólksins þegar kemur að því að gera efri árin að gæðaárum. Önnur mál sem eru undir þessum málaflokki, að gera efri árin að gæðaárum, eru: Efri árin eiga hvorki að vera fátæktargildra né kvíðaefni og að við munum leggja niður skerðingar á ellilífeyri vegna atvinnutekna. Þetta er í rauninni bara annar hluti sem lýtur að lífeyristekjum og svo er það sérstakt mál sem lýtur að atvinnutekjum. Ég vil benda á varðandi kostnað við frumvarpið að við erum með töflu í frumvarpinu sem sýnir hvaða áhrif framangreindar leiðir hefðu á árlegan kostnað ríkissjóðs við almannatryggingakerfið ef eingöngu er miðað við ellilífeyrisþega. Leið a sýnir árlegan kostnað ríkissjóðs ef hætt yrði við allar skerðingar á ellilífeyri, leið b ef hætt yrði öllum skerðingum almannatrygginga vegna lífeyrissjóðstekna ellilífeyrisþega og leið c ef ellilífeyrisþegar væru með 1.200.000 kr. sérstakt frítekjumark vegna lífeyrissjóðstekna. Við erum eingöngu að tala um leið c í þessu máli og samanlagður kostnaður vegna ellilífeyris er rúmir 14 milljarðar og með heimilisuppbót og eingreiðslum eru þetta um 16 milljarðar. Ég get tekið dæmi. Við erum að eyða öðru eins í alþjóðlega vernd. Við vorum með fyrir örfáum árum 500 milljónir í útgjöld vegna þessa málaflokks og núna erum við komin upp í 16 milljarða. Þetta er málaflokkur sem er kominn út í algera vitleysu. Það má taka fleiri dæmi. Þetta er gríðarlegt réttlætismál hjá stórum hluta fólks. Það á ekki að þurfa að hlíta þessum skerðingum með nokkrum einasta hætti vegna þess að það hefur verið það forsjált að greiða í lífeyrissjóð. Ég tel að þetta sé mjög mikilvægt mál og er eitt af forgangsmálum Flokks fólksins hér á þingi.

Virðulegi forseti. Eldri borgarar, ellilífeyrisþegar, þetta eru hugtök sem við hendum fram í umræðunni en þau eru ópersónuleg þannig að við gleymum oft að á bak við þau er fólk, feður og mæður sem væntanlega hafa lokið því hlutverki sínu og eru núna afar og ömmur. Þetta er fólkið sem byggði landið, fólkið sem við, a.m.k. á hátíðarstundum, teljum eiga allt gott skilið; meira en það, þau eiga allt það besta skilið. En nú er það svo í þessu sjötta ríkasta landi heims að um 11.000 eldri borgarar eru í neðstu þremur tekjutíundunum og um 6.000 þeirra búa við fátækt og sum þeirra hreinlega við hungurmörk. Fólk, sérstaklega þau sem höfðu kannski ekki úr miklu að moða í gegnum lífið, unnu láglaunastörf, voru jafnvel á örorku og áttu ekki eigið húsnæði heldur eru í rándýru leiguhúsnæði og gátu illa lagt fyrir, hvað þá safnað í digra sjóði, það fólk er sérstaklega illa statt. Það sem verra er, þá virðist ríkið hreinlega gera sér far um að auka á erfiðleika þeirra með öllum þeim ráðum sem það hefur. Hvernig í ósköpunum stendur á því og hvenær var sú ákvörðun tekin að það ætti að taka allar bjargir af eldra fólki sem hefur mjög lítið og biður alls ekki um mikið? Það biður um að fá að njóta þess sem því hefur þó tekist að leggja fyrir í gegnum lífið með trúföstum greiðslum í lífeyrissjóð sem átti að vera til elliáranna. Í staðinn hefur ríkið ákveðið að skerða lögbundnar greiðslur til þeirra vegna þeirra réttinda sem þau hafa áunnið sér í lífeyrissjóði. Mér finnst ástæða til að spyrja af hverju ríkinu komi við hvað fólk fái greitt úr lífeyrissjóðum. Ekki eru þeir reknir af ríkinu og ekki þurfa greiðslurnar að vera háar til að ríkinu ofbjóði og byrji að skerða lögbundnar greiðslur þeirra frá Tryggingastofnun. Greiðslurnar úr lífeyrissjóðunum mega ekki fara yfir 25.000 áður en skerðingar hefjast. Hvað fæst fyrir 25.000 kr. í dag? Allt hefur hækkað, ekki síst matvara. Einnig má nefna fatnað og lyf, sem eru umtalsverður útgjaldaliður hjá eldri borgurum, og alls ekki gleyma húsaleigu sem hefur margfaldast á undanförnum mánuðum. Þetta mál snýst í raun í grunninn um fæði, klæði og húsnæði og að allir geti lifað mannsæmandi lífi, sem eru grundvallarbaráttumál Flokks fólksins. Í umsögn ASÍ um fjárlagafrumvarp ársins 2020 stendur, með leyfi forseta: „Ekki er gert ráð fyrir að draga úr óhóflegum tekjutengingum milli lífeyris úr samtryggingarlífeyrissjóðum og almannatrygginga sem draga úr hvata til lífeyrissparnaðar og veikja tiltrú á lífeyrissjóðakerfið. Tekjuskerðingar almannatrygginga gera það að verkum, í samspili við tekjuskattskerfið, að áratuga söfnun lífeyrisréttinda í lífeyrissjóð skilar mörgum óverulegri viðbót í ráðstöfunartekjum. Þannig fær einstaklingur sem býr einn og á 100.000 krónur í lífeyri úr samtryggingarlífeyrissjóði einungis um 36 þúsund krónur í auknar ráðstöfunartekjur umfram þann sem engin réttindi á þegar tekið hefur verið tillit til tekjuskerðinga almannatrygginga og staðgreiðslu skatta. Eigi viðkomandi 200.000 kr. í lífeyrisréttindi aukast ráðstöfunartekjurnar um 63 þúsund krónur. Þegar lífeyrir úr samtryggingarlífeyrissjóði nær ríflega 570.000 kr.“ - þannig að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af framkvæmdastjóranum sem býr í Garðabæ og er með tvær milljónir í laun á mánuði, eins og stundum hefur verið haldið fram - „hefur allur réttur til greiðslna úr almannatryggingum þurrkast út og ráðstöfunartekjur nema þá um 417 þúsund krónum á mánuði.“ Svo mörg voru þau orð en þau höfðu engin áhrif á hv. ríkisstjórn. Nei, aldraðir, foreldrar okkar, afar og ömmur, mega enn bíða eftir réttlæti og éta það sem úti frýs. En kannski það séu ekki foreldrar eða afar og ömmur þeirra sem öllu ráða, þau eru kannski ekki í þessum 11.000 manna hópi í lægstu tekjutíundunum. Samkvæmt reiknivél TR og miðað við ellilífeyrisþega sem býr einn þá skilar það aðeins 20.000 kr. í auknar ráðstöfunartekjur þegar lífeyristekjur aukast úr 25.000 kr. á mánuði í 100.000 kr. á mánuði. Þetta er 74% samfelld skattlagning og skerðing. Hvernig er það ásættanlegt að eldri borgarar sem hafa lagt fyrir fyrir eigin lífeyrissparnaði í marga áratugi verði svo af nærri þremur fjórðu af útgreiðslu hans? Þetta hlýtur að flokkast undir eignaupptöku, a.m.k. jaðrar við hana. Grái herinn höfðaði mál gegn ríkinu árið 2021 vegna einmitt þeirrar eignaupptöku sem felst í þessum skerðingum. Því miður úrskurðaði dómarinn ekki ellilífeyrisþegum í vil. Það er því okkar verkefni hér í þessum sal að tryggja lífeyrisþegum örugga framfærslu og koma í veg fyrir þá eignaupptöku sem felst í rúmlega 70% samfelldri skattlagningu og skerðingu. Ein afleiðingin af því að ríkið hefur beitt ofurskerðingum í almannatryggingakerfinu er m.a. sú að útgjöld hins opinbera til ellilífeyrisgreiðslna í almannatryggingakerfinu eru hin minnstu sem þekkjast meðal vestrænna þjóða. Þingheimur hlýtur að sammælast um að draga úr þessum skerðingum og koma á sérstöku 100.000 kr. frítekjumarki vegna lífeyristekna, sérstaklega í ljósi þess að meira en 11.000 eldri borgarar eru í lægstu þremur tekjutíundum samfélagsins og 6.000 þeirra í lægstu tveimur tekjutíundum samfélagsins. Minna má það ekki vera. 100.000 kr. eru ekki mikið og eldri borgarar þessa lands eiga rétt á að lifa með reisn og sóma lífið á enda.

Forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um fullgildingu og lögfestingu samningsviðauka nr. 16 við samninginn um verndun mannréttinda og mannfrelsis frá 4. nóvember 1950, einnig þekktan sem mannréttindasáttmála Evrópu. Ég ætla að byrja á að lýsa þessu aðeins á mannamáli. Þessi viðauki er viðauki við það sem við öll þekkjum sem mannréttindasáttmála Evrópu og ég held að flestum sé hann kunnugur. Það er sá alþjóðasamningur sem við höfum gert sem er einna gagnlegastur og virkastur við vernd mannréttinda í okkar réttarkerfi. Þessi viðauki, nr. 16, gengur út á það að dómstólar í aðildarríkjunum geti beint fyrirspurnum til Mannréttindadómstólsins á meðan mál er til meðferðar hjá dómstólum hér á landi. Með þessu getur dómstóll á Íslandi fengið leiðbeinandi álit frá Mannréttindadómstólnum en tilgangurinn með viðaukanum er að fækka þeim málum sem þurfa að fara alla leið til Mannréttindadómstólsins. Þá er tilgangurinn einnig að samræma lagaframkvæmd og dómaframkvæmd í aðildarríkjunum við mannréttindasáttmálann og dóma Mannréttindadómstólsins. Það yrði þá þannig að í stað þess að dómstólar ljúki máli hér á landi og fólk leiti síðan til Mannréttindadómstóls Evrópu í kjölfarið, ef það telur á sér brotið, þá er hægt að óska eftir áliti Mannréttindadómstólsins meðan á meðferð dómsmáls stendur á Íslandi. Þingsályktunartillagan er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni fyrir Íslands hönd að undirrita og fullgilda samningsviðauka nr. 16 við samninginn um verndun mannréttinda og mannfrelsis frá 4. nóvember 1950 (mannréttindasáttmála Evrópu). Fullgilding samningsviðaukans skuli fara fram eigi síðar en við árslok 2024. Ríkisstjórnin skuli að því búnu stefna að því að efnisákvæði viðaukans verði lögfest svo fljótt sem verða má.“ Líkt og kemur fram í greinargerð með tillögunni, sem er mjög stutt, enda er þetta mjög einfalt mál, gengur tillagan einfaldlega út á það að við gerumst aðilar að þessum samningsviðauka sem myndi heimila íslenskum dómstólum að leita til Mannréttindadómstóls Evrópu þegar upp koma grundvallarspurningar um mannréttindi við meðferð dómsmála hjá íslenskum dómstólum. Ég hef lagt þessa tillögu fram tvisvar áður, á 152. og 153. löggjafarþingi, en þá náði hún því miður ekki fram að ganga og er endurflutt nú í óbreyttri mynd. Samningsviðauki nr. 16 gekk í gildi 1. ágúst 2018, við fullgildingu tíu aðildarríkja á samningsviðaukanum. Það var sem sagt skilyrði fyrir því að þessi viðauki yrði virkur að tíu aðildarríki myndu fullgilda hann. Þessi ríki sem frá upphafi fullgiltu samningsviðaukann eru Albanía, Armenía, Eistland, Finnland, Frakkland, Georgía, Litháen, San Marínó, Slóvenía og Úkraína en síðan þá hafa eftirfarandi lönd einnig fullgilt samningsviðaukann: Andorra, Aserbaídsjan, Belgía, Bosnía-Hersegóvína, Grikkland, Holland, Lúxemborg, Moldóva, Rúmenía, Slóvakía og Svartfjallaland. Líkt og ég sagði hér áðan heimilar þessi samningsviðauki æðstu dómstólum hvers aðildarríkis að óska eftir ráðgefandi áliti frá Mannréttindadómstól Evrópu þegar álitaefni kunna að rísa varðandi túlkun eða beitingu þeirra réttinda sem tryggð eru með mannréttindasáttmálanum, eða tilheyrandi samningsviðaukum, þeir eru nokkrir, vitanlega. Yfirdeild Mannréttindadómstóls Evrópu lætur uppi slíkt ráðgefandi álit sem þá inniber röksemdafærslu dómstólsins en er ekki bindandi fyrir íslenska dómstóla. Beiðni um ráðgefandi álit þarf að varða mál sem liggur fyrir viðkomandi landsdómstól. Það er ekki þannig að dómstólar geti beint tilfallandi spurningum til Mannréttindadómstólsins heldur þurfa þær að varða fyrirliggjandi mál og Mannréttindadómstóll Evrópu hefur sjálfdæmi um það hvort hann veitir þetta ráðgefandi álit. Helsta skilyrði fyrir því er að fyrirspurnin varði grundvallarspurningu um réttindi samkvæmt sáttmálanum og að grundvallarspurningunni þurfi að svara til að leysa úr því máli sem fyrir hendi er. Að sögn Guido Raimondi, sem var forseti Mannréttindadómstóls Evrópu árin 2015–2019, styrkir þessi samningsviðauki samtalið á milli Mannréttindadómstóls Evrópu og æðstu dómstóla aðildarríkjanna. Hann er þannig undirstöðuatriði í sögu mannréttindasáttmála Evrópu og meiri háttar þróun í verndun mannréttinda í Evrópu, og viljum við ekki vera þátttakendur í því? Það held ég nú. Fjögur lönd í viðbót hafa einnig undirritað samningsviðaukann, til viðbótar við þau sem ég nefndi hér áðan en eiga eftir að fullgilda hann. Það eru Ítalía, Norður-Makedónía, Noregur og Tyrkland. Ég hef ekki trú á öðru en að allir þingmenn séu sammála um að það væri til bóta í okkar réttarkerfi að tryggja annars vegar með öllum mögulegum leiðum - þessi leið er skjót og góð og greið - að dómar íslenskra dómstóla séu í samræmi við mannréttindasáttmála Evrópu og dómaframkvæmd Mannréttindadómstólsins, en skilvirknin er einnig fyrir einstaklinga sem þurfa þá ekki að hlíta því að fá dóm á Íslandi sem þeir telja að brjóti gegn réttindum þeirra og síðan að líta til Mannréttindadómstóls Evrópu um sérstakan dóm frá honum sem tekur oft mörg ár. Það má síðan ætla að líkur séu á því að tilfellum þar sem Ísland yrði fundið brotlegt fyrir Mannréttindadómstól Evrópu með tilheyrandi kostnaði og tjóni fyrir einstaklinga myndi fækka. Þetta væri því mjög til bóta fyrir íslensk stjórnvöld og ætti ekki að hafa í för með sér neinn kostnað eða neitt slíkt fyrir Ísland en væri bylting í vernd mannréttinda hér á landi. Ég hvet því alla þingmenn til að aðstoða mig við að koma þessu máli hér í gegn.

Forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um skattalega hvata vegna launa keppnis- og afreksíþróttafólks. Þetta er í annað skipti sem ég mæli fyrir þessu máli. Ég ætla að leyfa mér að byrja á að fara yfir tillögugreinina en hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela mennta- og barnamálaráðherra í samvinnu við fjármála- og efnahagsráðherra að skipa starfshóp sem fái það verkefni að útfæra skattalega hvata til launagreiðenda hvort sem er á opinberum eða almennum markaði vegna launa keppnis- og afreksíþróttafólks. Markmiðið er að keppnis- og afreksíþróttafólk fái greidd laun að hluta eða að fullu frá launagreiðanda þegar það þarf að mæta á æfingar eða íþróttamót og launagreiðandi fái skattaívilnun á móti greiddum launum. Ráðherra geri grein fyrir niðurstöðum starfshópsins í lok maímánaðar 2024.“ Í greinargerð með málinu er nánar vikið að hugmyndafræði tillögunnar. Keppnis- og afreksíþróttafólk á oft og tíðum erfitt með að fá vinnu við hæfi samhliða sinni íþróttaþátttöku vegna þess - og það þekki ég ágætlega þrátt fyrir að hafa ekki verið afreksmaður sjálfur, en hafandi verið sveitarstjórnarfulltrúi og þurft að taka á málum sem þessum - að fyrirtæki veigra sér við því að ráða starfsmenn sem þurfa að vera mikið frá vinnu vegna tíðra æfinga og keppnisferða. Afleiðingarnar eru ekki góðar vegna þess að þá stendur keppnisíþróttafólk frammi fyrir því flókna vali hvort það eigi að halda áfram að æfa og keppa í sinni íþróttagrein með tilheyrandi óvissu um framfærslu sína, og mögulega eru þarna einstaklingar sem þurfa að sjá fyrir fjölskyldu og öðrum, eða hreinlega að hætta því. Með takmörkuðum tekjum nær íþróttafólk auk þess ekki að ávinna sér full lífeyrisréttindi, atvinnuleysisbætur, rétt til þess eða fæðingarorlofs. Ofan á þetta bætist auðvitað við eitthvað sem við viljum helst ekki sjá, þ.e. fjárhagsáhyggjur sem koma til viðbótar því að byggja upp feril sem íþróttafólk. Það er ekki hvetjandi og ekki til þess fallið að fjölga hér efnilegu afreksíþróttafólki. Ég tel og hef ýmislegt fyrir mér í því og ég held að það sé samstaða um það í okkar góða samfélagi að við viljum fjölga og styðja vel við afreksíþróttafólkið okkar. Ég leyfi mér bara að nefna vegna þess að þessi tillaga kom fram hér á síðasta þingi að það hefur auðvitað ýmislegt gerst mjög jákvætt í þessum málum. Mennta- og barnamálaráðherra sem hefur með íþróttamálin að gera er búinn að setja ákveðna vinnu í gang og hefur ráðið til þess okkar fremsta sérfræðing til að vinna að þessum málum og reyna að styrkja alla umgjörð í kringum afreksíþróttastarf. En það breytir því ekki að við erum með aðra hlið á peningnum sem þessi tillagan gengur aðallega út á, að það sé hvati hjá fyrirtækjum, stofnunum, sveitarfélögum og öðrum að ráða til liðs við sig þessa einstaklinga. Það skiptir mjög miklu máli að mínu mati að þessi hvati sé til staðar. Við erum með kerfi sem við þekkjum ágætlega og hefur virkað vel, þ.e. almannaheillafélögin. Þar geta einstaklingar, fyrirtæki og aðrir stutt við þegar skilgreind félög sem heyra undir lögin og fengið þess í stað skattaívilnun. Það er mjög jákvæður hvati og það voru jákvæðar fréttir sem bárust af af því fyrir ekki svo löngu að það væru margir að nýta sér þetta úrræði og þessi nýju lög. Þetta hefur í för með sér að við erum að styrkja alla umgjörðina og við erum að styrkja þessi almannaheillafélög og það er eitthvað sem ég tel að við sem samfélag séum sammála um og þetta er að virka eins og á það að virka. Ég tel að þessa hugmyndafræði sé hægt að yfirfæra að ýmsu leyti eða með einhverjum hætti yfir á þessa tillögu sem ég fjalla hér um. Þessi tillaga á bæði við einstaklinga sem eru í innlendum keppnisíþróttum og eru upprennandi afreksíþróttafólk og svo auðvitað núverandi afreksíþróttafólk. Sá sem hér stendur, ásamt öðrum flutningsmönnum tillögunnar, telur að það sé mikilvægt að skapaður verði þessi hvati sem ég hef farið hér yfir fyrir fyrirtæki til þess að ráða til starfa hjá sér keppnis- og afreksíþróttafólk og með því hafa fyrirtækin aukinn sveigjanleika til að koma til móts við mismunandi þarfir og aðstæður íþróttamanna og þarna kæmi þá aukinn hvati til að fá þessa einstaklinga til starfa. Við þetta má auðvitað bæta að sá sem hér stendur telur það einnig heilbrigt og mikilvægt fyrir atvinnulífið í heild að hafa öflugt íþróttafólk innan sinna raða, það smitar út frá sér með margvíslegum hætti á vinnustað. Það er ákveðinn agi, ákveðið vinnulag sem fylgir því að vera afreksíþróttamaður. Það er enginn sem dettur ofan af himnum fullskapaður afreksíþróttamaður. Það er gríðarleg vinna sem býr þar að baki, metnaður og eljusemi. Ég myndi halda að það væri mjög jákvætt fyrir flest fyrirtæki að fá slíka einstaklinga til liðs við sig. Það er alveg sama hvert er litið, hvernig þessir einstaklingar borða, æfa og slíkt, það er ákveðin einbeiting og fókus sem kemur með slíku fólki sem ég myndi halda að væri til bóta eins og ég hef áður sagt. Á 151. þingi voru samþykkt lög sem ég hef áður nefnt, um breytingu á ýmsum lögum um skatta og gjöld, þ.e. lög um þessi almannaheillafélög sem ég hef farið yfir. Þar voru útvíkkaðir skattalegir hvatar og lögfestir nýir til að styðja við þennan þriðja geira en við tölum reglulega um mikilvægi hans. Þetta eru íþróttafélögin, björgunarsveitirnar, góðgerðarfélög og önnur mannúðarsamtök sem reiða sig svolítið mikið á stuðning frá einstaklingum og fyrirtækjum. Þarna er loks að mínu mati komin góð umgjörð í kringum þetta allt saman sem ég tel að sé hægt með skynsamlegum hætti að yfirfæra á þessa tillögu. Ég vonast auðvitað til þess að hún fái hér afgreiðslu, verði kláruð og að við förum að styðja við fólk með þeim hætti sem lagt er upp með. En það er líka hægt að taka þessa tillögu og nýta hana áfram í þeirri vinnu sem ráðherrann er með um heildarumgjörð til stuðnings afreks- og keppnisíþróttafólkinu okkar. Ég veit að metnaður mennta- og barnamálaráðherra, hæstv. Ásmundar Einars Daðasonar, er að styðja enn betur við bakið á okkar afreksíþróttafólki. Það er það sem kallað hefur verið eftir af þeim einstaklingum sem teljast til þessa hóps og líka af hinum frábæru félögum og sérsamböndum okkar, þau hafa verið að kalla eftir nauðsynlegum breytingum á öllu þessu lagaumhverfi sem við búum við. Ég vil bara ítreka það að ég tel að það sé hægt að horfa til þessara nýsamþykktu laga þannig séð og huga að því hvort laun til íþróttafólks frá launagreiðanda gætu verið, ég tel að það sé hægt, skilgreind með svipuðum hætti og einstaka gjafir eða framlög eða hvað það er til lögaðila sem hafa með höndum starfsemi til almannaheilla. Ég tel að það sé rétt að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra og hæstv. mennta- og barnamálaráðherra horfi sérstaklega til þessara laga í sinni vinnu. Við þetta má bæta að með því að styðja við keppnis- og afreksíþróttafólk með þeim hætti sem hér er lagt til erum við auðvitað að styðja við annað mikilvægt mál sem er lýðheilsa í landinu. Þetta ýtir undir mjög jákvæða hvata í þeim mikilvæga málaflokki og það þarf ekkert að fjölyrða um það hversu mikilvægt það er fyrir okkur sem samfélag og þjóð að geta státað okkur af fjölbreyttu og efnilegu keppnis- og afreksíþróttafólki. Það er nú þannig að ef einhvern tíma næst samstaða í samfélaginu okkar þá er það þegar okkar fólki gengur vel á alþjóðavettvangi og það er í raun sama í hvaða íþróttagrein það er, það myndast einhvern veginn alltaf ákveðið stolt, alveg sama hver á í hlut, af fólkinu okkar og við erum mjög glöð öll sem eitt að taka á móti fólki og fagna því og lyfta því upp þegar vel gengur. En það er ekki nóg að mæta út á Leifsstöð og rétta fram blómvönd. Það verður að tryggja þessu fólki nauðsynlega og góða umgjörð til að styrkja það í því verkefni sínu að ná árangri á alþjóðavettvangi og það hafi getu og burði til þess að standa til jafns við mótaðilann, ef svo má segja, fólk annars staðar í heiminum sem er að keppa í sömu greinum, það geti staðið þeim einstaklingum jafnfætis. Ég tel að við séum á þeirri leið en þetta mál, sem er nauðsynlegt að verði klárað sem fyrst, myndi að mínu mati styrkja alla þessa umgjörð strax og yrði til mikilla bóta. Svo má nefna að það þarf enginn að efast um forvarnagildi íþrótta sem er ótvírætt og mikilvægt fyrir börn og ungmenni að eiga sér öflugar fyrirmyndir sem afreksíþróttafólkið er, algjörlega óumdeilt, og það hefur jákvæð áhrif á allt annað. Það má þar nefna námsárangur, sjálfsmynd, sjálfsvirðingu, líkamsmynd, heilsu og almenna vellíðan og ég tala nú ekki um á þeim tímum sem eru fyrir framan okkur í dag. Við þetta má bæta að tillagan er í samræmi við íþróttastefnu stjórnvalda sem var lögð fram árið 2019 en þar kemur fram að fjárframlög til málaflokksins hafa aukist og eru að aukast jafnt og þétt og munu gera það áfram. Ég held að það sé til mikils að vinna með að búa til góða lagaumgjörð í kringum þetta allt saman. Ég sé, herra forseti, að tíminn er að hverfa frá mér og ég vil endilega fá að telja upp þá hv. þingmenn sem eru með mér á þessari tillögu. Ásamt mér eru það hv. þingmenn Þórarinn Ingi Pétursson, Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttir, Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir, Ingibjörg Isaksen, Jakob Frímann Magnússon, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, Inga Sæland, Guðmundur Ingi Kristinsson, Ásthildur Lóa Þórsdóttir, Eyjólfur Ármannsson og Tómas A. Tómasson. Í lokin vil ég segja að ég trúi því að þetta mál fái mjög góða umfjöllun hjá efnahags- og viðskiptanefnd sem taki málið til afgreiðslu og það fái þá nauðsynlegu umræðu sem þetta mál á að mínu mati skilið.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um skattalega hvata vegna launa keppnis- og afreksíþróttafólks. Ég vil byrja á því að segja að ég fagna þessari tillögu sérstaklega og þakka flutningsmanni fyrir frumkvæðið og ræðuna hér í dag. Eins og hann kom inn á hefur þessi tillaga áður verið lögð fram og þar sem það vill þannig til að ég er ekki á tillögunni að þessu sinni vil ég taka það fram að ég styð hana og ég var á henni þegar hún var lögð fram á síðasta þingi. Afreksíþróttafólk okkar er auðvitað svolítið djásnið í krúnunni. Okkur hefur gengið gríðarlega vel á undanförnum árum að hlúa að íþróttastarfi á Íslandi. Eins og flutningsmaður kom réttilega inn á hefur sú umgjörð verið að batna verulega, ekki síst vegna þess að ríki og sveitarfélög hafa verið að styðja betur við málaflokkinn. En betur má ef duga skal og hér er komin fram tillaga þar sem lagt er til að skattalegir hvatar verði nýttir til að aðstoða atvinnulífið til að styðja við afreksíþróttafólkið okkar og ég held að það sé svo sannarlega vel. Það er gríðarlega kostnaðarsamt fyrir þetta ágæta fólk að iðka sínar íþróttir og það hafa verið fréttir af því á undanförnum árum þar sem sá kostnaður hefur hlaupið á milljónum. Það er vert að nefna það og það er aðdáunarvert hjá þeim atvinnurekendum sem hafa stutt við bakið á okkar afreksíþróttafólki með því að veita svigrúm til þess að það ágæta fólk hafi getað æft og farið til keppni. Það er eitt af því sem manni flögrar í hug, hvernig sé hægt að kannski ýta enn frekar undir það í ljósi þess að ég veit dæmi um það sem atvinnurekendur hafa átt í erfiðleikum með, fyrst og fremst bara vegna þess að þeir hafa veigrað sér við því að ráða þetta ágæta og öfluga fólk í vinnu. Þarna er þó alla vega komin einhver hvati til þess. Þó að þetta sé auðvitað bara púsl í heildarmyndinni þá er þetta mikilvægt púsl sem ég vonast til þess að við klárum hér. Flutningsmaður fór í sínu máli yfir þá vinnu sem á sér stað hjá ráðuneyti málaflokksins. Ég ber auðvitað mikla miklar vonir til þess að sú vinna skili sér og þetta ágæta mál verði tekið þar inn. Það hefur verið bent á almannaheillafélögin og við höfum staðið okkur vel þar. En það vill bara þannig til að á Íslandi er alveg gríðarlega stór hópur sem tilheyrir svokölluðum þriðja geira. Ég fullyrði það að örugglega - við erum nú alltaf að bera okkur saman við einhverja höfðatölu - er hlutfallslega ekkert land í heiminum þar sem eins margir sinna slíku starfi, og íþróttafélögin og íþróttastarf á Íslandi, leyfi ég mér að segja, er hvað stærst þar. Ég held að íþróttahreyfingin á Íslandi sé fjölmennasta hreyfing landsins. Hún teygir anga sína inn á öll heimili landsins og það er vissulega þjóðarstolt sem fylgir því þegar okkur gengur vel, bæði innan lands sem utan. Forseti. Mig langar kannski aðeins að minnast á þessa umgjörð og það stendur kannski upp úr hvernig önnur lönd hafa verið að nýta skattalega hvata í alls kyns tilgangi. Við erum að glíma við mjög marga og flókna málaflokka á þingi og skattalegir hvatar hafa verið notaðir til að kaupa hlutabréf, ýta undir það, til að ýta undir græn orkuskipti og svo má lengi telja. Þessi stóri og veigamikli lýðheilsuþáttur á sannarlega að falla þar undir því að börnin og ungmennin okkar horfa til afreksíþróttafólks sem fyrirmynda. Við höfum verið svo lánsöm að eiga gríðarlega flottan og stóran hóp afreksíþróttafólks sem hefur sannað sig. Þetta eru þær fyrirmyndir sem við viljum tryggja, ýta undir og styðja. Lengi býr að fyrstu gerð. Okkar unga fólk þarf að sjá fram á það að ef þeim lánast að halda áfram sinni íþróttaiðkun þá sé ekki fjárhagsleg hindrun eða einhverjar slíkar hindranir á vinnumarkaði sem geti gert það að verkum að þau geti ekki náð sínum árangri. Það er gríðarleg vinna sem fer í það að ná árangri, þetta er ofboðslega mikil vinna tímalega séð og þess vegna held ég að þetta sé virkilega brýnt mál. Ég fagna því, ég ætla ekki að hafa tölu mína lengri, ég styð málið þó að það vilji þannig til að ég sé ekki meðflutningsmaður. Ég vildi að það kæmi alveg skýrt fram og vonast til þess ásamt flutningsmanni og þeim sem eru á málinu að það nái fram að ganga.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um skipun starfshóps um rétt til að annast veikt eða slasað barn. Ásamt mér eru flutningsmenn hv. þingmenn Bjarni Jónsson, Jódís Skúladóttir, Orri Páll Jóhannsson, Logi Einarsson, Oddný G. Harðardóttir, Þórarinn Ingi Pétursson, Inga Sæland og Guðmundur Ingi Kristinsson. Í þessari tillögu felst að Alþingi feli félags- og vinnumarkaðsráðherra að skipa starfshóp sem skoði hvort skilgreina eigi rétt foreldra eða forsjáraðila á vinnumarkaði til að annast veikt eða slasað barn með tilliti til fjölda barna. Það er mikilvægt að kanna útfærslur á slíku fyrirkomulagi með tilliti til launamissis foreldris, leyfis þess frá störfum eða vinnutaps og réttinda á vinnumarkaði. Við leggjum til að í starfshópnum eigi sæti fulltrúar Alþýðusambandsins, BSRB og BHM, Samtaka atvinnulífsins og Sambands íslenskra sveitarfélaga ásamt umboðsmanni barna, Öryrkjabandalagi Íslands, fjármála- og efnahagsráðuneyti og svo félags- og vinnumarkaðsráðuneyti. Við leggjum til að hópurinn skili skýrslu til ráðherra um þetta mál eigi síðar en 1. júní á næsta ári. Þessi tillaga hefur áður verið lögð fram á 151., 152. og 153. löggjafarþingi og er nú endurflutt án efnislegra breytinga. Það bárust sjö umsagnir á 151. þingi um málið og viðtökurnar voru almennt jákvæðar. Þá var bent á nokkur atriði sem þegar hafði verið fjallað um í greinargerð, m.a. mismunun og réttindi barna vegna stöðu þeirra eða foreldra. Þar var horft til barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, enda mikið framfaraskref að börn njóti umönnunar foreldra sinna óháð aðstæðum fjölskyldunnar á hverjum tíma. Sömuleiðis var bent á að ekki væru allir foreldrar aðilar að stéttarfélagi og þeir nytu því ekki allir áunninna réttinda þegar kemur að veikindadögum barna. Þá bar hæst í umsögnum að taka ríkara tillit til fjölskyldustærðar að því er viðkemur rétti barns til umönnunar. Það er nú eitt af því sem við höfum rætt talsvert mikið um, að barn eigi ekki að þurfa að verða fyrir því, þegar foreldri er búið með veikindadaga sína vegna systkina þess, að njóta ekki umönnunar foreldra sinna nema það verði launalaust. Þess vegna er markmiðið með þessari tillögu að óska eftir því við félags- og vinnumarkaðsráðherra að hann komi á fót starfshópi til að kanna hvort skilgreina eigi á vinnumarkaði rétt foreldra eða þeirra sem fara með forsjá barns til að annast veikt eða slasað barn með tilliti til fjölda barna. Samhliða tillögu þessari er flutt frumvarp þar sem lagt er til að kveðið verði sérstaklega á um það í barnalögum, nr. 76/2003, að í forsjárskyldu felist að veikt eða slasað barn eigi rétt á umönnun foreldra sinna. Í þeirri greinargerð kemur fram að sú leið sé farin þar sem réttindi og skyldur á vinnumarkaði eru aðallega skilgreind í kjarasamningum og því sé rétt að aðilar semji um þau sín á milli. Þar sem um er að ræða tvenns konar réttindi, annars vegar rétt veiks eða slasaðs barns til umönnunar foreldris eða forsjáraðila og svo hins vegar rétt starfsmanns til að annast barn sitt ef það er veikt eða slasað þá teljum við rétt að fara þessa leið. Við viljum um leið árétta mikilvægi þess að það sé samræmi á milli þessara réttinda. Samkvæmt þessari þingsályktunartillögu er ráðherranum falið að skipa starfshóp þar sem hann skoðar hvort skilgreina eigi þennan rétt foreldra eða forsjáraðila á vinnumarkaði til að annast, eins og ég sagði áður, barn sitt í veikindum eða ef það hefur slasast án þess að það bitni á fjölda barna. Aðilar vinnumarkaðarins og opinberir aðilar hafa þegar skilgreint í kjarasamningum réttindi foreldra hvað þetta varðar og þannig gengið á undan með góðu fordæmi. Útfærslan á réttindum foreldra eða forsjáraðila verður þannig áfram í höndum aðila vinnumarkaðarins. Í kjarasamningum eða með reglum væri hægt að útfæra hvernig koma bæri til móts við sjónarmið um að réttur foreldra eða þeirra sem fara með forsjá barns á hverjum tíma miðist við hvert barn um sig og tryggi þannig betur rétt veiks eða slasaðs barns til umönnunar. Í greinargerðinni með frumvarpinu sem ég nefndi hér áðan eru líka rakin sjónarmið sem búa að baki þessari þingsályktunartillögu. Þar er lögð áhersla á umræðu um rétt og réttindi barna sem við vitum að hefur aukist og styrkst undanfarin ár, ekki síst þegar við undirrituðum og síðan lögfestum barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna af því að réttur barns til samvista við foreldra og til umönnunar þeirrar telst til mikilvægra réttinda þessa sáttmála og er líklega einn af hornsteinum hans. Það segir að á íslenskum vinnumarkaði innihaldi kjarasamningar ákvæði um rétt starfsmanna til að annast veik börn sín og að iðulega sé kveðið á um tiltekinn dagafjölda sem kunni að fara eftir kjarasamningi og lengd ráðningarsambands. Aftur á móti er ekki tekið tillit til fjölda barna starfsmannsins við ákvörðun á fjölda þessara daga og þar af leiðandi kann að skapast misræmi á milli þess t.d. ef einungis er um eitt barn foreldra að ræða, tveggja foreldra sem eru á vinnumarkaði, eða jafnvel þrjú börn einstæðs foreldris. Með framlagningu þessara mála er stefnan mörkuð að rétturinn feli ekki aðeins í sér rétt foreldra á launum úr launaðri vinnu til að annast barn sitt þegar það er veikt eða slasað heldur rétt barnsins til að njóta umönnunar foreldra eða forsjáraðila sinna. Því teljum við eðlilegt að stefna að því að þessi réttur miðist við hvert barn um sig í stað þess að miða við að foreldrar eigi rétt á tilteknum fjölda daga á 12 mánaða tímabili til að annast börn sín í veikindum eða eftir slys. Þess vegna mega réttindi barnsins ekki eingöngu vera háð, eins og ég sagði áðan, fjölda systkina sem það á. Að öðru leyti vil ég vísa bara í það frumvarp sem ég hef lagt fram en er ekki búin að mæla fyrir, um breytinguna á barnalögum, nr. 76/2003, eins og ég áður sagði. Við teljum þetta mikið réttindamál af því að við þekkjum of mörg dæmi þess að leita þurfi á náðir fjölskyldu og vina þegar foreldrar eða forsjáraðilar eru búnir að tæma sinn veikindarétt gagnvart börnum á vinnumarkaði og geta þar af leiðandi ekki verið án launa heima eins og við vitum. Ekki eru heldur allir í þeirri stöðu að geta hreinlega nálgast eða átt stuðningsnet til þess að aðstoða sig þegar kemur að slíku, þ.e. þegar veikindaréttur vegna barna er búinn. Þess vegna, bara í ljósi þess sem hér er vitnað til í barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, teljum við mikilvægt að þetta nái fram að ganga og ég vona svo sannarlega að þingið taki þetta til efnislegrar meðferðar og sjái í rauninni réttinn á því. Þetta er jú fyrst og fremst til þess að skipa hóp til að fara í gegnum þetta og finna leiðir til að mæta þessu sjónarmiði.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp til að taka undir þessa þingsályktunartillögu þó að ég sé ekki meðflutningsmaður. Ég er svo hjartanlega sammála því að við þurfum að skoða þetta betur. Nú þegar þátttaka foreldra er orðin þetta mikil á vinnumarkaði þá verður þetta alltaf svolítið erfitt. Ég tala nú ekki um þessa 12 eða 13 daga sem hvert foreldri á fyrir sitt barn, það dugar engan veginn. Hver þekkir það ekki sem er með tvö til þrjú börn sem veikjast hvert á eftir öðru og fyrsti mánuður ársins er jafnvel tekinn undir inflúensufaraldur? Það er alltaf mjög erfitt að koma þessu saman og mjög gott einmitt að tengja þetta réttindum barnsins til samvista við foreldra. Þá er náttúrlega vert að skoða líka í þessu samhengi hvernig vinnumarkaðurinn tekur á þessu. Ég er bara að hugsa um þau kvenréttindi sem við erum búin að ná. Það er alltaf spurning. Segjum bara að foreldrar séu að sækja um vinnu og þá ertu spurð hvað þú átt mörg börn. Þá áttu kannski þrjú og þá áttu kannski 39 daga, eða hvað þeir eru margir, ef við margföldum með því, ef einhver fer að hugsa sig um. Það væri þá kannski ekki bara vinnuveitandinn heldur væri það kannski hugsað í stærra samhengi og þá væri kannski hægt að sækja bætur, eins og í öðrum veikindum, af vinnuveitandanum - bara til að huga að þessu. Það er löngu kominn tími til að skoða þetta betur. Mig langaði bara til að koma upp til að taka undir þetta. Ég styð að þetta mál myndi fara lengra og sérstaklega í ljósi þess að réttur barnsins til samvista við foreldra og til umönnunar þeirra teljist mikilvægur. Það er það sem við eigum að hugsa þegar við erum að halda áfram með svona mál.