Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Með þessu frv. er farið fram á að staðfesta bráðabirgðal., sem gefin voru út 12. jan. þ. á. um breyt. á l. um atvinnu við siglingar. Í þessum l. er atv.- og samgmrn. heimilað að veita undanþágu frá, að faglærðir menn skuli gegna undirvélstjórastarfi á íslenzkum gufuskipum á tímabilinu 1. júní til 31. okt. ár hvert, en með bráðabirgðal. er ráðuneytinu heimilað að veita þessa heimild hvenær sem er á árinu, þar sem það hafði sýnt sig, að ekki væri nóg af faglærðum mönnum til þessa starfs. N. hefir nú athugað þetta frv. og leggur til, að það verði samþ.

* Atvmrh. (Ólafur Thors): Ég var ekki viðstaddur, þegar þetta frv. var til 1. umr., en sé. að það hefir ekki komið svo mikið að sök, þar sem n. hefir tekið málið til skjótrar afgreiðslu á þá lund, sem ég hefi óskað eftir, með því að leggja til, að það verði samþ. Hv. frsm. hefir gert grein fyrir efnishlið málsins, og hefi ég þar engu við að bæta nema að þakka n. fyrir afgreiðslu málsins.



Alþingi 1938 var samþ. þáltill., þar sem lagt var fyrir stj. að athuga, hvort nauðsyn væri til og jafnframt möguleikar á að stofna þrjú læknishéruð á tilgreindum stöðum: við Þjórsá fyrir nokkrar sveitir í Árnes- og Rangárvallasýslum, í Kjósarsýslu og í Súgandafirði í Vestur-Ísafjarðarsyslu. Þessi athugun hefir farið fram, og niðurstaðan orðið sú, að aðeins á einum þessara staða sé hvorttveggja fyrir hendi: nauðsyn til og möguleikar á að stofna nýtt læknishérað, en það er í Kjósarsýslu, og það, sem þetta frv. fer fram á, er, að læknishérað þetta verði sett á stofn. Frv. er flutt að tilhlutun ríkisstj. og rök fyrir því greind í grg. þess. Allshn. flytur frv., og má ég segja, að hún hefir þegar tekið þá afstöðu til þess, að hún mælir með því, að það verði samþ. vænti ég, að hv. d. fallist á að afgr. það ágreiningslaust, fyrst til 2. umr. og síðan áfram í gegnum deildina.



Á þinginu 1938 bar ég fram þáltill. um að athuga möguleika á að stofna læknishérað fyrir nokkurn hluta Árnes- og Rangárvallasýslu með læknissetur í Þjórsártúni. Við nánari athugun heima fyrir í héraði var litið svo á, þegar farið var að athuga þá hreppa, sem komið hefðu til með að verða í þessu nýja héraði, að þótt erfitt sé að hafa ekki nema einn lækni í Rangárhéraði, eins og komið væri læknamálum landsins, væri ekki hyggilegt að stofna þarna nýtt hérað, því að það hefir verið svo, að erfitt hefir verið að fá lækna í héruðin úti um land, og var litið þannig á, að því meiri örðugleikar yrðu á að fá lækna í smærri héruð heldur en ef þau væru stór. Í Rangárhéraði er 31/2 þús. manns, og er þar víða ákaflega erfitt og kostnaðarsamt að ná í lækni, en þó féllum við flm. frá. að nýtt læknishérað yrði stofnað við Þjórsá. Þetta hérað á fullan rétt á sér, ég skal fúslega viðurkenna það, en það yrði mjög fámennt, ekki nema eitt þús. manns, og ef það væri lengra frá Reykjavík, þá mætti búast við, að erfitt yrði að fá lækni þangað, en ég geri ráð fyrir, þar sem það er ekki lengra frá Reykjavík, þá muni verða kleift að fá lækni í héraðið. Ég vil spyrja hæstv. stj., hvort ekki sé von á einhverjum ráðstöfunum frá hálfu hæstv. heilbrigðistjórnar um læknamál sveitanna, því að það mál þolir enga bið lengur. Komi ekkert frá stj. þessu viðvíkjandi, þá munu einstakir þm. bera fram frv. í þá átt.

*Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Út af fyrirspurn hv. 2. þm. Rang. um það, hvort stj. muni bera fram einhverjar till. í sambandi við ráðstafanir út af því að tryggja það, að auðveldara yrði að fá lækna í sveitahéruðin yfirleitt, þá skal ég taka fram, að landlæknir hefir skrifað heilbrigðismálaráðuneytinu ýtarlega um þetta efni. Ég hefi athugað þetta, af því að það heyrir undir það ráðuneyti, sem ég starfa við, og hefi einnig minnzt á það við starfsbræður mína í stj., en ennþá hefir engin endanleg ákvörðun verið tekin. Hinsvegar hefir landlækni verið falið að semja frv. í sambandi við þær till., sem hann hefir lagt fram. Hefir hann nú lokið því, og er það nú til nánari athugunar, áður en það verður látið koma í ljós, hvort sem það verður flutt af stj. eða ekki.



Ég þakka fyrir þessar upplýsingar. Ég vona, að þetta mál verði afgr. sem allra fyrst og stj. geti sagt um það á næstu dögum, hvort hún muni flytja þetta mál eða ekki, því að annars verður það tekið upp af öðrum aðilum.

*Ásgeir Ásgeirsson: Suðureyrarhreppur í Súgandafirði var einn af þessum hreppum, sem átti að athuga um, hvort unnt væri að setja þar á stofn sérstakt héraðslæknisembætti. Heilbrigðisstjórnin hefir komizt að þeirri niðurstöðu, að ekki væri unnt að gera svo lítinn hrepp sérstakt læknishérað, þó að aðrar ástæður mæltu með því. Ég hefi tekið eftir, að á þessu sama þingi er strikaður út á fjárl. styrkur til hjúkrunarkonu í Súgandafirði, sem hafði verið á fjárl. í nokkur ár. Ég skil ekki, að athugun heilbrigðisstj. hafi leitt til þess, að ekki væri hægt að telja þörf á að hafa þarna hjúkrunarkonu, sem starfaði í samráði við lækni. við það gæti sparazt kostnaður við að sækja lækni og flytja til baka, en það er mjög erfitt og kostnaðarsamt, og stundum eru allar leiðir ófærar, bæði á landi og sjó. Er því mikil nauðsyn á að hafa þarna hjúkrunarkonu, sem gæti starfað þarna í samráði við héraðslækni. Ég vil fastlega vænta þess, að landlæknir og heilbrigðisstjórn sjái svo til, að þessi styrkur verði aftur tekinn upp á fjárl., og mun ég þá ekki gera aths. við, þó að ekki verði stofnað þarna sérstakt læknishérað.

*Fjmrh. (Jakob Möller): Þessi styrkur var ekki tekinn upp á fjárlfrv. nú, af því að hann var ekki notaður á síðasta ári. Ég veit ekki til, að fengizt hafi hjúkrunarkona til að starfa á þessum stað, heldur mun yfirsetukona hafa gegnt þessu starfi. Getur vel komið til mála að taka þetta aftur upp, en ég sé ekki ástæðu til þess, nema málið sé athugað nánar.

*Ásgeir Ásgeirsson: Ég heyri og þykir gott að heyra, að það stafar aðeins af misskilningi, að þetta var tekið út. Það hefir verið reynt að fá þarna hjúkrunarkonu, en það hefir ekki tekizt enn. En þarna hefir starfað á síðasta ári kona, sem er þaulvön og læknir hefir gefið vottorð um, að ágætt sé að eiga samstarf við. Nú vill hún hætta vegna heilsubrests, en hefir ekki gert það enn. Síðast þegar ég átti tal um þetta við héraðslækninn, skyrði hann mér frá, að forstöðukona Hjúkrunarkvennafélagsins hefði málið með höndum og hefði lofað að gera sitt ýtrasta til þess að útvega hjúkrunarkonu á þennan stað.



Frv. þetta er flutt eftir beiðni hæstv. félmrh., og mun hann gera nánari grein fyrir frv. í framsögu sinni.

*Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson): Þegar sett voru í alþýðutryggingal. ákvæði um upphæðir bóta vegna slysa og styrkja vegna elli og örorku, var miðað við annað ástand í landinu en nú er orðið. Sérstaklega var, þegar ellilaun og örorkubætur voru ákveðnar, miðað við, að lagt væri til það lægsta, sem hugsanlegt væri, að gamalt fólk og öryrkjar gætu dregið fram lífið með. Það er svo, að í reglum, sem settar hafa verið af Tryggingarstofnun ríkisins, eru ellilaun og örorkubætur mismunandi eftir því, hvar er á landinu. Í Reykjavik er gert ráð fyrir 900 kr., í kaupstöðum utan Reykjavíkur 800 kr., í kauptúnum með yfir 300 íbúa 720 kr. og í sveitum 600 kr. Að vísu hefir þetta verið þannig í framkvæmdinni, að kaupstaðirnir hafa lagt fram meira fé á móti framlagi tryggingarstofnunarinnar til að tryggja framfærslu ellihrumra manna og öryrkja, og til þess að hækka ellilaunin upp í það, sem Ljóst var, að fólk þyrfti til að geta dregið fram lífið. Þannig munu t.d. ellilaun í 2. flokki vera 25–50 kr. á mánuði, eftir aðstöðu fólksins, sem fær þau. Af þessum ástæðum og því, að nú hefir verið breytt með löggjöf kaupgjaldi verkafólks í landinu og lögákveðin hækkun þess eftir ákveðnum reglum, og þar sem nú mun svo til stofnað, að fyrir þingið verði lagðar í einhverri mynd till. um uppbót til opinberra starfsmanna á laun þeirra, en óvíst, hvernig þær ná fram að ganga á Alþingi, virðist óhjákvæmilegt að leggja til að veita uppbót á ellilaunum og örorkubótum, og auk þess slysabótum, bæði af þeim ástæðum, sem ég gat um í upphafi máis míns, að allar þessar bætur eru miðaðar við þann tíma. er dýrtíð var miklu minni, og þetta var þá talið það minnsta hugsanlega, sem þetta fólk gæti komizt af með án þess að leita frekari opinbers styrks. Það er vegna þessa, sem ég hefi staðið að því, að þetta frv. er flutt hér, og hefir hv. fjhn. þessarar d. tekið að sér að koma málinu út í d. 1. gr. frv. er um uppbætur á slysabætur. Er það sameiginlegt með 1. og 2. gr., að ætlazt er til, að ellilaun og örorkubætur og slysabætur hækki á árinu 1940 um allt það, sem kauplagsn. telur verð hækka, og um leið og hún ákveður verðlagsbreytingar, sem er 4 sinnum á ári. Með þessu móti hækka þessi fjárframlög meira en kaup verkamanna, og er það miðað við það, að framfærslueyrir þessara manna sé svo lágur, að hvað sem versnar í ári, þá verði hann þeim ekki nægur, og ekkert upp á að hlaupa fyrir vaxandi dýrtíð fyrir þetta fólk yfirleitt. Þess vegna er lagt til, að uppbæturnar verði látnar fara eftir verðvísitölu þeirri, sem kauplagsnefnd reiknar út. 1. gr. er, eins og áður er sagt, um slysabætur, og er lagt til, að þær hækki 4 sinnum á árinu 1940, eftir þeim reglum. sem ég hefi getið um hér á undan. Slysabætur eru samkv. alþýðutryggingal., eins og kunnugt er 5 kr. í dagpeninga á dag, og auk þess fá þeir, sem fyrir slysunum verða, ókeypis læknishjálp og 3/4 lyfjakostnaðar. Örorkubætur eru 6 þús. og dánarbætur 3 þús. kr., auk 100 kr. á hvert barn þeirra eftirlifandi aðstandenda, sem hafa misst fyrirvinnu sína. Það er lagt til í 1. gr., að þessar bætur verði hækkaðar eins og ég hefi áður skýrt frá. Þessar bætur eru allar lögákveðnar í slysatryggingabálki alþýðutryggingalaganna, en þótt l. verði breytt, leggjast engin aukin fjárframlög á ríkissjóð, því í lögunum stendur, að heimilt sé með reglugerð að hækka fjárframlög atvinnurekenda - iðgjöldin -, svo það eitt nægi til að halda uppi greiðslu á uppbótum samkv. frv. Það myndi ekki þurfa annað en að breyta reglugerðinni um iðgjaldagreiðslur atvinnurekenda. 2. gr. fjallar um ellilaun og örorkubætur. Er ætlazt til, að þau hækki eftir sömu reglum og slysabæturnar. Þar gegnir að vísu nokkuð öðru máli, því ellilaun og örorkubætur eru greidd af opinberum sjóðum, ríkissjóði og bæjar- og sveitarsjóðum. Mundi því þurfa hærra framlag frá ríkissjóði til lífeyrissjóðs Íslands til að standast þessar hækkuðu greiðslur frá tryggingarstofnun ríkisins. Ekki er hægt að áætla með neinni vissu, hve miklu það muni nema fyrir ríkissjóð, en ef gengið væri út frá því, að meðalhækkun á verðlagi árið 1940 yrði 15%, myndi þetta verða um 45 þús. kr. aukin útgjöld fyrir ríkissjóð, því að sé reiknað með því, að framlag ríkissjóðs í þessu skyni er nú 300 þús. kr., þá eru 15% af því 45 þús. kr. Í 3. gr. frv. segir, að ríkissjóði beri að endurgreiða lífeyrissjóði Íslands þá fjárhæð, sem stafa myndi af því, að 2. gr. frv. væri samþ. Mér finnst það engum vafa undirorpið, að eftir að búið er af hálfu löggjafarvaldsins að gera ráðstafanir til að hækka laun manna yfirleitt í landinu, bæði með núgildandi l. um hækkun kaups alls verkafólks, faglærðs og ófaglærðs, og þegar svo kaup opinberra starfsmanna verður hækkað - en ekki getur annað komið til mála en svo verði gert, - þá geti ekki heldur annað komið til mála en að hækka þær greiðslur, sem um getur í frumvarpinu, um ekki minna en það, sem nemur vaxandi dýrtíð á árinu 1940. Ég vildi mega vænta, að hæstv. Alþingi líti ágreiningslaust á þetta mál og verði vel við því, sem lagt er til í frv., því það er vissulega ekki minna réttlætismál en að tryggja öðrum launþegum í landinu uppbót á laun sín. Vil ég mæla eindregið með því, að frv. nái sem fyrst fram að ganga á Alþingi.

* Frsm. (Sveinbjörn Högnason): Það hefir orðið nokkur misskilningur með þetta mál. Mun það frekar eiga heim í allshn. en í fjhn. Vegna þess að ég á sæti í báðum þessum n. hefir mér verið fengið frv. til athugunar, og hefi ég borið það undir fjhn. Sem sagt, málið hefir af misskilningi verið flutt af n., og sé ég ekki annað en að leiðrétta megi það með því að vísa frv. nú til allshn., og sting ég upp á, að það verði gert.



Það er sama að segja um þetta mál og 6. mál á dagskránni (frv. um lyfjafræðingaskóla Íslands), að að réttu lagi átti það að flytjast af allshn., en af misgáningi hefir það flutzt á milli n. og farið til fjhn. Legg ég til, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til allshn.



Þetta frv., sem hér er flutt á þskj. 42 af mér og hv. þm. Árn. og Rang. er að mestu leyti shlj. frv., sem ég flutti á síðasta þingi, en þó hafa verið gerðar á því tvær breyt. 2. tölul. 2. gr. kveður svo á, að þær rafveitur, sem njóta ríkisábyrgðar eða ríkisláns, skuli greiða árlegt gjald í þann væntanlega rafveitulánasjóð, og er hér svo ráð fyrir gert, að það gjald skuli vera jafnhátt alla þá tíð, sem ábyrgðin eða lánið stendur, en í frv., sem flutt var á síðasta þingi, var ákveðið, að þetta gjald breyttist árlega, meðan nokkuð væri ógreitt af lánsupphæðinni. Hin breyt. er við 7. gr. Þar er nú ákveðið, að vextir af lánum úr sjóðnum skuli vera 3%, en í frv. var svo ráð fyrir gert, að þeir yrðu jafnháir og vextir af lánum úr ræktunarsjóði á hverjum tíma. Flestir kaupstaðir landsins, þeir stærstu, þar sem mestur mannfjöldinn er saman kominn, hafa nú fengið raforku með aðstoð ríkisins. Má gera ráð fyrir, að hin strjálbýlu héruð hafi að mörgu leyti verri ástæður til að nota sér rafvirkjunarmöguleika, þar sem framkvæmdir allar hljóta að verða þar miklu dýrari. Það sýnist því rétt að reyna að bæta aðstöðu þeirra að þessu leyti, með því að gefa þeim kost á ódýrari lánum. Það hafa orðið miklar framkvæmdir í raforkumálum á undanförnum árum, en þetta á nær eingöngu við um kaupstaðina, þar sem bezt skilyrði hafa verið til framkvæmdanna. Víða um land eru mikil óleyst verkefni á þessu sviði, og fyrir síðasta þingi lá ósk um aðstoð ríkissjóðs til þess að dreifa raforkunni út um byggðir landsins, t. d. frá Sogsstöðinni, og raunar víðar á landinu. Á mörgum stöðum landsins eru skilyrði mjög góð frá náttúrunnar hendi til að byggja rafstöðvar, og má búast við, að á næstu árum komi fram margar óskir í þessu efni, en við flm. gerum þó ekki ráð fyrir, að hægt verði á næstunni að fara sömu leiðir og að undanförnu, að koma upp slíkum stöðvum fyrir erlent lánsfé eingöngu, og því teljum við, að stefna beri að því að afla fjár á einhvern hátt innanlands. Okkur er að vísu ljóst, að ekki muni þurfa að gera ráð fyrir miklum framkvæmdum á þessu sviði meðan styrjöldin stendur, en hún tekur vonandi enda, og er þá nauðsynlegt að halda þegar áfram þessari starfsemi. Í frv. okkar er gert ráð fyrir, að stofnaður verði sjóður, sem á að veita lán til slíkra framkvæmda. Er gert ráð fyrir því, að ríkissjóður leggi sjóði þessum til fé, en ekkert er þó ákveðið um upphæðina í frv., en tekið fram, að það skuli fara eftir því, sem ákveðið er á fjárl. ár hvert. Væntum við þess, að Alþingi sjái sér fært sem allra fyrst að taka á fjárl. nokkurt fé í þessum tilgangi. Í öðru lagi er gert ráð fyrir árlegu framlagi frá rafveitum þeim, sem njóta ríkislána eða ríkisábyrgðar. Við teljum sjálfsagt að fara þessa leið, og jafnframt viljum við benda á það, að þótt ekki sé hægt að hefja framkvæmdir nú þegar eða halda áfram framkvæmdum, sem hafnar hafa verið, þá teljum við sjálfsagt að stofna sjóðinn einmitt nú. Við teljum, að mjög sé sanngjarnt, að þessar rafveitur, sem hafa að undanförnu notið aðstoðar ríkissjóðs, taki þegar að greiða fé í sjóðinn, því að þeir, sem hlotið hafa raforkuna áður en stríðið hófst, njóta nú þess hagnaðar að þurfa ekki að greiða verðhækkun þá, sem orðið hefir á erlendu ljósmeti og eldsneyti, að því leyti sem þeir nota rafmagnið þess í stað. Teljum við sanngjarnt, að lítið brot af þessum hagnaði verði látið ganga í sjóð til þess að greiða fyrir því, að aðrir landsmenn geti líka fengið rafmagnið til sín. Ég sé ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um þetta mál. Það var nokkuð rætt hér á síðasta þingi, þótt það fengi ekki þá fulla afgreiðslu, og ég geri ráð fyrir, að hv. dm. séu þær umr. í fersku minni. Vænti ég þess, að málinu verði vel tekið og það nái fram að ganga á þessu þingi. Ég get tekið það fram, að Framsfl. er allur málinu fylgjandi. En ég þykist hafa ástæðu til að ætla, að það muni einnig fá fylgi annara flokka. Á nýafstöðnum landsfundi Sjálfstfl. voru raforkumálin tekin til meðferðar og var um þau gerð samþykkt, sem birt var í Morgunblaðinu og hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Landsfundur sjálfstæðismanna skorar á þm. flokksins og fulltrúa hans í ríkisstj. að beita sér fyrir því, að rannsakaðar séu gaumgæfilega leiðir til þess að greiða fyrir raforkumálum sveitanna og stuðla að framkvæmd þeirra, þegar möguleikar til þess verða fyrir hendi.“ Hér virðist mér koma fram vilji Sjálfstfl. til að greiða fyrir þessum málum. Og þar sem fyrir hendi eru rannsóknir og áætlanir, sem gerðar hafa verið, um leiðslur frá Sogsstöðinni t. d., og hægt er að grípa til strax og ástæður leyfa, vænti ég þess, að mönnum sé ljós þörfin á því að fara þegar að hugsa fyrir fjársöfnun í þessu skyni. Að lokum legg ég til, að málinu verði vísað til hv. fjhn. og 2. umr., og vænti þess, að það fái skjóta og góða afgreiðslu í n.

*Finnur Jónsson: Af því að þetta mál er gamall kunningi frá síðasta þingi, þar sem ég og aðrir urðu til að andmæla því, sé ég ekki ástæðu til að endurtaka það, sem ég sagði þá, en vil aðeins láta í ljós, að ég tel málið ekki þannig fram borið, að það muni fela í sér réttláta jöfnun milli landsmanna um raforkuveitur. Hv. flm. taldi réttmætt að leggja skatt á þá, sem fengið hefðu rafmagn með ábyrgð ríkissjóðs, því að ljósmeti hefði hækkað í verði hjá hinum. Nú ber að athuga, að aðstaða rafmagnsveitnanna er mjög misjöfn, svo að verð á straumi frá þeim er mjög ólíkt eftir þessari aðstöðu þeirra. Auk þess ber þess að gæta, að flestar rafmagnsveitur, sem fengið hafa ríkisábyrgð, hafa reiknað með því, að þær myndu greiða skuldir sínar eftir því gengi, sem var á krónunni, þegar lánin voru tekin, en með verðlækkun krónunnar hefir aðstaða þeirra versnað stórum fyrir aðgerðir þess opinbera. Ef ofan á gengisbreytinguna ætti að leggja nýjan skatt, án tillits til þess, hve dýr rafmagnsstraumur þeirra er, þá væri þar framið mikið óréttlæti, auk þess, sem í frv. er gert ráð fyrir, að þetta gjald sé tekið af upphaflegri ábyrgðarupphæð eða láni, en ekki þeirri upphæð, sem ríkið ber ábyrgð á í hvert sinn. Það er algengt, að bankar taki ákveðið gjald af ábyrgð, sem þeir takast á hendur fyrir einstaka menn eða stofnanir, og þykir sumum það gjald nokkuð hátt, en hvað væri þá, ef ríkissjóður færi að taka ábyrgðargjald af skuldum, ekki eins og þær eru nú, heldur eins og þær kunna einhverntíma að hafa verið? Auk þess eru ábyrgðir ríkissjóðs misjafnlega háar eftir því, hver rafmagnsveitan er; sumar hafa fengið ábyrgð fyrir öllum stofnkostnaðinum, en aðrar aðeins fyrir þrem fjórðu hlutum, svo að þær, sem ekki hafa fengið ábyrgð fyrir öllum kostnaðinum, hafa orðið verr úti en hinar um lántökur. Fyrir þessum mun er ekki ráð gert í frv., heldur er gert ráð fyrir því, að ríkið taki jafnhátt gjald af þeim rafmagnsveitum, sem sætt hafa óhagstæðari kjörum í þessu efni. Ég þykist vita, að hv. flm. muni færa fram þá röksemd, að menn hafi fyrir ábyrgðina fengið hagkvæmari lán en ella myndi, og því beri að taka nokkurt gjald fyrir hana. en þess ber að gæta, að ríkisábyrgð er einnig veitt til ýmissa annara fyrirtækja, svo sem hafnargerða. Ef ríkissjóður ætti að fara að taka slíkt gjald, væri ekki samræmi í því að láta það einungis ná til rafmagnsveitnanna, en ég geri ráð fyrir, að allmikil andstaða yrði gegn því, ef fara ætti að taka ábyrgðargjöld í öllum slíkum tilfellum, því að hér kæmi þá til greina aukaskattur, sem menn gerðu ekki ráð fyrir, er þeir lögðu í fyrirtækin. Í mörgum tilfellum myndi þetta ekki heldur verða annað en nafnið eitt, því að hætt er við, að gjaldið innheimtist ekki af öllum lánum, er til greina kæmu. Ég gæti samt betur skilið hv. flm., ef hann flytti frv. um, að ríkið tæki gjald af öllum ábyrgðum, er það tækist á hendur, því að menn vissu þá, að hverju þeir gengju.

*Jón Pálmason: Á nýafstöðnum fundi Sjálfstfl. var gerð samþykkt, sem hv. flm. gat um og fór í þá átt, að þm. og miðstjórn flokksins bæri að athuga, hvernig bezt yrði greitt fyrir raforkumálum sveitanna á næstu árum. var hún afgr. með öllum atkv. Samþykkt þessi er í beinu framhaldi af afstöðu flokksins á undanförnum árum. Fyrir nokkrum árum fluttu þm. flokksins þing eftir þing frv., þar sem farið var fram á, að ríkissjóður kostaði að nokkru leyti leiðslur frá rafmagnsstöðvum til sveitaheimila. Allir munu vera sammála um það, að rafveitumálin skipta miklu að því er snertir mun á þægindum þeirra, sem í þéttbýlinu búa, og hinna, sem búa í dreifbýlinu. Aftur á móti eru hér miklir örðugleikar að því er snertir framkvæmdir, því að leiðslur eru svo dýrar, með því verði, sem nú er á öllu efni, að litt er hugsanlegt, að hægt sé að koma rafmagni út um dreifbýlið nema með stórmiklum kostnaði. Hinsvegar er ljóst, að nauðsyn er á því að hefja sem fyrst undirbúning að þessu. En þó að þetta sé atriði, sem ég býst við, að allir sveitamenn eða fulltrúar sveitanna geti verið sammála um, þá er ekki þar með sagt, að menn hljóti að vera sammála þessu frv., því að þessi tekjuöflunarleið er þannig, að mér virðist hún tæplega geta komið til mála, að leggja skatt á rafmagnsveiturnar eftir þeim skuldum, sem þær hafa orðið að leggja á sig. Þetta er alveg ný aðferð í okkar sögu. Hinsvegar, ef farin væri sú leið, sem ég tel æskilegasta, að stofna sjóð í þessu skyni, þá yrði að hafa svipaðar fjáröflunaraðferðir og hafðar hafa verið, þegar um hefir verið að ræða póst og síma, að leggja aukagjald á afnotin, en ekki upphæð þeirra skulda, er fyrirtækin hafa orðið að stofna til. Hér er mikill munur á. Í fyrsta lagi er það svo, að hjá ýmsum fyrirtækjum er ekki alltaf allt rafmagnið notað. Hér yrði því að fara að eins og með símann, þar sem lagt er nokkru hærra gjald á hvert símtal en þyrfti, í því skyni að geta komið simanum sem víðast út um landsbyggðina. Að vísu eru þessar tvær leiðir nokkuð hliðstæðar að því leyti, að þeir, sem þægindin hafa fengið, verða að leggja á sig nokkur útgjöld til þess að stofna þennan sjóð, en á því er þó nokkur munur, hvort gjaldið er lagt á notkunina eða þær skuldir, sem fyrirtækin hafa komizt í vegna stofnkostnaðar síns. Þar sem frv. mun að líkindum fara í n. þá, er ég á sæti í, mun ég reyna, hvort ekki er hægt að fá samkomulag um að stofna þennan sjóð með breyttu fyrirkomulagi, en ég get ekki fylgt því að leggja þetta gjald á skuldir, er fyrirtækin hafa komizt í.



Þess gerist ekki þörf við þessa 1. umr. að tala langt mál, en þó vil ég segja fáein orð út af ræðum tveggja hv. þm., er um málið hafa fjallað. Hv. þm. Ísaf. benti á það réttilega, að aðstaða rafmagnsveitnanna væri allmisjöfn og verð á raforkunni misjafnt. Hann lagði á það áherzlu, að afkoma þessara fyrirtækja hefði versnað mjög vegna gengisbreytingarinnar, og er það rétt, en þetta skiptir ekki máli í þessu sambandi, því að af sömu ástæðum hafa orðið tilsvarandi hækkanir á kolum og olíu, sem til landsins eru flutt og þeir verða að kaupa, er ekki hafa raforkuna. En það er sérstakur hagnaður rafmagnsnotenda, að þeir losna við hækkun á þessum vörum af völdum styrjaldarinnar, sem ég hefi áður bent á. Ég býst við því, að þegar hv. þm. Ísaf. mælti fyrir því á Alþingi, að ríkissjóður gengi í ábyrgð fyrir Ísafjörð, er verið var að koma upp rafmagnsveitu þar, þá hafi hann haldið því fram, að fyrirtækið væri gróðavænlegt. Ég geri því ekki ráð fyrir, að þó að þá hefði verið búið að lögleiða þetta gjald, hefði hann talið það miklu máli skipta. Og mér þykir leitt, er fulltrúar þeirra kjördæma, sem þegar hafa fengið þessi hlunnindi, leggjast síðan á móti því, að þau taki á sig lítilfjörleg gjöld til þess að greiða fyrir því, að aðrir landsmenn megi einnig njóta sömu lífsþæginda. Hv. þm. minntist á ábyrgðarþóknun þá, er bankarnir taka, en benda má á dæmi, þar sem fyrirtækin taka lán hjá bönkum og greiða gjald fyrir, sem er miklu óhagstæðara en þetta. Þá gat hv. þm. þess, að sum þessara fyrirtækja hefðu fengið ábyrgð fyrir öllu láninu, en sum ekki nema fyrir þrem fjórðu hlutum og því orðið verr úti. Þetta kemur málinu ekkert við, því að gjöldin eiga ekki að miðast við aðra upphæð en þá, sem ábyrgð var veitt fyrir. Mér virtist hv. þm. Ísaf. finna að því, að þóknunin tæki ekki breytingum eftir því, sem ábyrgðarupphæðin færi lækkandi. En það er auðsjáanlega erfitt að gera honum og öðrum til hæfis í þessu efni, því að í frv. því, sem ég bar fram á síðasta þingi, var gert ráð fyrir þessu, en það fann ekki heldur náð fyrir augum hans og sumra annara hv. þm. Hv. þm. A.-Húnv. kvað ekki vera hægt að fallast á þetta fyrirkomulag, sem hér er gert ráð fyrir um fjársöfnun í sjóðinn. Þó heyrðist mér hann ekki telja það óeðlilegt, að einhverskonar gjöld væru lögð á rafmagnsveiturnar til þess að safna í sjóðinn, en hann vildi hafa innheimtuna öðruvísi. Ég sé ekki, að þetta geri mikinn mun. Ég tel eðlilegt, að þessi gjöld séu miðuð við upphæð þeirrar ábyrgðar, sem ríkið hefir tekið að sér. Í tilefni af því, sem hv. þm. Ísaf. sagði, get ég lýst yfir því, að ég teldi það geta komið til mála, að tekin væri einnig þóknun af öðrum ábyrgðum ríkissjóðs. En orð hv. þm. A.-Húnv. gat ég ekki skilið á annan hátt en þann, að hann teldi réttmætt, að nokkur gjöld yrðu lögð á rafmagnsveiturnar. En á hitt legg ég mikla áherzlu, að ekki sé farið að skattleggja rafmagnsveitur, sem menn hafa komið upp víða um land án allrar aðstoðar, enda er það kunnugt, að lántökur þær, er ríkið hefir ábyrgzt, hafa yfirleitt verið hagstæðari en aðrar lántökur. Ég vænti því, að í hv. fjhn. geti orðið samkomulag um þetta, jafnvel þótt hv. n. kynni að breyta eitthvað tekjuöflunaraðferðunum, því að mér þykir sennilegt, að hv. meðflm. mínir muni geta á það fallizt. Aðalatriðið er fyrir okkur að fá þennan sjóð stofnaðan og fé í hann sem allra fyrst. Við gerum ráð fyrir, eins og nú standa sakir, að þetta gjald, sem fást mundi af rafveitum, mundi nema um 50 þús. kr. á ári. Ef fjhn. getur fundið aðrar leiðir til þess að ná álíka háu gjaldi frá þessum rafveitum, þá tel ég, að höfuðatriði málsins sé borgið.

Finnur Jónsson Hv. þm. V.-Húnv. var að kvarta undan því, að þetta frv. fyndi ekki náð fyrir augum allra þdm., þrátt fyrir það, þó að því hefði verið breytt nokkuð frá því, sem það var á síðasta þingi. Ég hefi nú ekki fyrir mér frv. um þetta efni frá því í fyrra, en eftir því, sem mig minnir, var þá gert ráð fyrir, að skatturinn yrði tekinn eftir lánsupphæðinni eins og hún væri á hverjum tíma og færi hækkandi eftir því, sem lánið yrði borgað niður, og eftir því, sem lánið færi lækkandi. Vænti ég, að það verði leiðrétt, ef það er ekki rétt. Í þessu frv. er hinsvegar gert ráð fyrir því að taka sama hundraðshlutann á ári af upphaflegri lánsupphæð. Þetta kemur vitanlega í sama stað niður. Ég veit líka, að hv. þm. V.-Húnv. er þetta ljóst; furðar mig þess vegna á því, að hann skuli vera að kvarta undan því, að frv. finni ekki náð fyrir augum þeirra þm., sem voru á móti frv. um sama efni á síðasta þingi. Niðurstaðan af skattálagningunni er alveg sú sama. Í gamla frv. var gert ráð fyrir því, að hundraðshlutinn hækkaði eftir því, sem lánseftirstöðvarnar færu lækkandi, en nú á hundraðshlutinn að miðast við upphaflegu lánsupphæðina. Vegna þess, að hv. þm. V.-Húnv. sagði, að það kæmi málinn ekki við, hvort rafveiturnar hefðu fengið ríkisábyrgð fyrir öllu láninu eða t. d. aðeins 4/5 hlutum af stofnkostnaði, vegna þess, að það er ætlazt til, að skatturinn sé tekinn af þeirri upphæð, sem ríkisábyrgðin er fyrir, vil ég benda á það, að þau fyrirtæki, sem ekki hafa fengið ríkisábyrgð fyrir öllum stofnkostnaði, hafa að ýmsu leyti orðið að sæta lakari vaxtakjörum heldur en hin, sem hafa tekið lán fyrir öllum stofnkostaði í einu lagi og með ríkisábyrgð. En þetta einmitt gerir fyrirtækin mjög mismunandi hæf til þess að geta staðið undir þessum sköttum. Og ég ætla, að hv. þm. V.-Húnv. viðurkenni þetta með mér, þegar hann athugar þetta af nýju, að þetta kemur málinu meira við en hann vildi vera láta. Ég hefi hent á það, að þessi fyrirtæki hafa haft ákaflega mismunandi stofnkostnað á hverju hestafli og mismunandi möguleika til þess að selja rafmagnið, og þess vegna yrði skattur, sem eingöngu yrði lagður á eftir þessum ákvæðum, mjög ranglátur. Hv. þm. V.- Húnv. hélt því fram, að þeir, sem væru búnir að fá til sín rafstraum frá rafstöðvum, sem byggðar voru fyrir ófrið, losnuðu við alla hækkun af völdum styrjaldarinnar. En þetta er ekki rétt, því að það er fleira en rafstöðin, sem notendur rafmagns þurfa að nota. Það eru t. d. ýms tæki, sem ég veit ekki betur en að hafi hækkað, engu síður en annað hér í landinu síðan styrjöldin hófst. Þá röksemd, að réttlátt sé að leggja þennan skatt á vegna þess, að þessir menn séu búnir að fá rafstraum sinn frá þessum stöðvum og verði að ýmsu leyti betur úti en aðrir, sem ekki hafa rafstraum, get ég ekki fallizt á. Það er í raun og veru ekki annað en hugsunarháttur bóndans, sem óskaði eftir, þegar hann var búinn að drepa úr hor, að það gengi jafnt yfir alla og aðrir dræpu úr hor líka.

*Einar Olgeirsson: Herra forseti! Mér finnst gæta í sambandi við þetta frv. af hálfu Framsfl. mjög svo einkennilegrar stefnu, ekki sízt ef miðað er við fortíð þess flokks. Það er eiginlega talað um í þessu frv. að leggja skatt á skuldir, sem þýðir í þessu sambandi að leggja skatt á neyzlu manna í bæjum. Og í þessu tilfelli mun þessi skattur beinlínis velta yfir á þá, sem kaupa rafmagn, sem flestum hverjum þykir nú vera nægilega dýrt fyrir. Og ég verð að segja það, að það er einkennilegt að taka upp þessa skattstefnu, einkum með tilliti til þess, hvernig komið er yfirleitt um skuldir hér í landi. Ég hygg, að það myndi þykja ákaflega skringilegt að leggja sérstakan skatt á mjög skuldug fyrirtæki með tilliti til þess, að þau hefðu fengið svo mikið lán frá því opinbera og notið samskonar fríðinda, að þau ættu að borga sérstakan skatt af því. Mér virðist nær, ef á að ná þessum skattstofni, að leggja skattinn á einstök fyrirtæki hér á landi, sem njóta ábyrgðar ríkisins, eins og t. d. bankarnir. En engum dettur í hug að koma með sérstakar till. í þá átt. Ég verð þess vegna að segja það, að hér virðist miðað við það hjá Framsfl., að bæta einum skatti við kaupstaðarbúa í viðbót við alla aðra, og fara þá kyndugu leið í þessu sambandi, að leggja alveg sérstakan skatt á skuldir. Það er alveg bersýnilegt, að hér er verið að flýja frá því að þora að leggja skatt á þær eignir, sem til eru í landinu og gefa sérstaklega mikinn arð. Þetta verður því meira áberandi, þegar nú fyrir tveim árum er búið að undanþiggja stétt, sem grætt hafði vel, togaraútgerðina, frá skattgreiðslu. Þetta er því einkennilegra, sem eignarskattur er mjög lágur hér á landi, og ekki hafa komið fram till. frá Framsfl. um að hækka bann verulega. Það virtist sönnu nær í landi, þar sem líklega 1 þús. landsmenn eiga um 80 millj. kr. í eignum (ég tek lægstu tölur í skattframtölum), að leggja eitthvað hærri skatt á þá, sem slíkar eignir eiga, heldur en að leggja sérstakan skatt á skuldir í landinu, og þá sérstaklega á neytendur eins og neytendur rafmagns. Þegar Framsfl. kemur fram með svona frv., er bersýnilegt, hve hræddur hann er við að leggja skatt á eignamennina hér í Reykjavík. Ég skal ekki segja, hvort þeir í Framsfl. eru orðnir svo mjög tengdir þeim og orðnir svo fastir í sessi hér í Reykjavík. En hvernig sem það er, þá er þetta mikil breyting á skattstefnu Framsfl. frá því árið 1927, sem er alveg sérkennandi fyrir þetta frv. Þá kom það fram í sambandi við stofnun byggingar- og landnámssjóðs, að upphaflega virtust þeir menn, sem fluttu það frv., þora að ætlast til þess, að skattur yrði lagður á sérstaklega miklar skuldlausar eignir og tekjur til ágóða fyrir þá sjóðsstofnun. En það var að vísu fljótlega horfið frá því af Framsfl. og ríkissjóður látinn leggja til upphæðina með því m. a. að hækka tollana. Nú er svo langt komið hjá Framsfl., að þeim dettur ekki í hug að leggja til hér á Alþ., að reyna að bæta kjör þeirra, sem búa í sveitum, með því t. d. að koma upp rafstöðvum og þess háttar með því að taka fé til þess af skuldlausum eignum hér í Reykjavík, heldur ætla þeir að taka það með því að hækka gjöld þau, sem neytendur almennt þurfa að greiða. Ég vildi bara minnast á þetta hér í sambandi við þá einkennilegu tekjuöflun, sem hér er ætlazt til, að verði viðhöfð. Það hefir hingað til þótt fyndni eða öfugmæli, þegar talað hefir verið um að taka af þeim, sem ekkert eiga, en það virðist eiga að fara að vera regla í íslenzku skattalöggjöfinni. Ég skal vera fyrstur manna til þess að viðurkenna, að það eigi að koma upp rafveitum í sveitum, en ég álít, að það eigi að gera það á kostnað þeirra, sem eiga stóreignir í landinu, en ekki á kostnað þeirra, sem svo að segja ekkert hafa.



Í grg. þessa frv., þó að hún sé ekki löng, er í raun og veru gerð grein fyrir því, sem vakir fyrir Álaræktarfélaginu. Álaveiðum er lítið sinnt hér á landi, en víða erlendis er állinn þó nokkuð algengur og mjög verðmætur fiskur til matar. Állinn er farfiskur og hrygnir í sjó, í hlýjum höfum, og vex upp í ósöltum vötnum. síkjum og þ. h., og við strendurnar. Það þarf tæplega að efast um, að hægt sé að selja á erlendum markaði rétt verkaðan ál, ef viðskiptaástandið væri heilbrigt. Hitt er óvíst, hve mikið er hér við strendurnar af þessum fiski og í ósöltum vötnum. Af þekktum álastöðvum má nefna: Álftanes, Grafarvog, Grindavík og Mýrarnar. Ennfremur er óvíst, hvort vaxtarskilyrði eru fyrir álaseiðin; eðli þeirra er að berast um höfin, þar sem þau koma frá þeim heitari og berast til Evrópu. Állinn leitar ekki til lands fyrr en eftir 3 fyrstu árin. Aðrar þjóðir munu veiða álinn þessi fyrstu 3 ár hans, svo kallaðan glerál, og sjá honum fyrir vaxtarskilyrðum. Það en jafn vel hætt við, að seiðin myndu ekki þrífast hér í vötnum eða við strendur Íslands, En að afla upplýsinga um það er umfangsmikið verk, svo og veiðina. sem mun vandasamt verk. Þetta er í stuttu máli byrjunarverkefni Álaræktarfélagsins. Takist svo vei, að allmikil álaveiði reynist í vötnum og við strendur landsins, og vel takist að veiða hann og ala upp, er ekki ólíklegt, að hér geti orðið um allálitlegan atvinnuveg að ræða. Myndi þetta snerta allmarga menn. Í fyrsta lagi alla þá, sem veiðivötn ættu og gætu sinnt veiðinni. í öðru lagi þá, sem ynnu að því að gera ál að markaðsvöru, og í þriðja lagi myndaðist ný útflutningsvara. Ég sé svo ekki ástæðu til, á þessu stigi málsins, að lengja þessar umr. frekar. Óska ég, að málinu verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr., og ég held, að réttast væri að vísa því til landbn.



Það hefir nú á undanförnum þingum verið allmikið gert að því að hetta atvinnufrelsi manna, og hafa stundum verið flutt fyrir því þau rök, að nauðsyn bæri til þess. Hér er ekki um mjög stórt mál að ræða, en það markar þó mjög greinilega stefnu. Og ég hefi ekki getað sannfærzt um það, hvorki af því að lesa grg. frv. eða af ræðu hv. flm., hvaða ástæða væri fyrir því að taka ákveðna fisktegund og banna öllum nema einhverju leynifélagi að flytja hana út. Alþ. hefir ekki fengið neinar upplýsingar um það, hvaða félag þetta er, og væri æskilegt, að hv. flm. vildi skýra frá því, hver þessi félagsstofnun er og hvernig það hugsi sér að starfa. Það stendur í grg. frv., að gögn þessu varðandi liggi fyrir. Mér hefir verið sagt af skrifstofu Alþ., að það lægju engin gögn fyrir um þennan félagsskap. Nú væntanlega skýrir hv. flm. frá ,því, hvaða félagsskap hér er um að ræða. Mér er ekki kunnugt um, hve mikið hefir verið flutt út af ál undanfarið, en ég hygg þó, að þessi útflutningur hafi farið heldur vaxandi. Og margir hafa staðið að þessum útflutningi, og eftir því, sem mér er kunnugt um, hefir þessi vara verið flutt út í smáum stíl af mörgum aðilum. Ég vil fá að heyra rök fyrir því, hvaða ástæða sé til þess að stöðva þennan útflutning þessara manna og gefa einu félagi hann.



Ég hafði litið allt öðrum augum á þetta mál en hv. þm. Snæf. virðist gera. Áll er að mestu óþekktur hér á landi sem mat- og útflutningsvara. Verkun áls mun vera lítt þekkt hér á landi, og mikinn undirbúning þarf til þess að flytja út rétt verkaðan ál. Það kann að vera, að einhverjir fáist við útflutning þessa fiskjar, en ég hefi þó talað við ýmsa menn, sem eiga veiðiskilyrði, og þeir segjast ekki hafa haft nein not af þeim verðmætum, sem þeir myndu ella hafa, ef verkun áls kæmist í fullkomið horf. Tilgangur minn með flutningi þessa frv. og tilgangur Álaræktarfélagsins er að koma á rannsókn á álasvæðum og hve mikið er þar af ál, og ennfremur að gera tilraunir til að fullverka ál, sem gæti orðið eins góð vara og áll, sem verkaður er og seldur á erlendum markaði. Ég taldi það sanngjarnt, að menn, sem vildu leggja peninga í þennan undirbúning, fengju einkaréttindi á því, á meðan væri verið að koma þessari veiði í fast horf. En að því loknu væri þetta gefið frjálst. Ef þeim, sem vanir eru að athuga sérleyfisfrv. eins og þetta, þykir þörf á, þá hygg ég það auðsótt mál að stytta sérleyfistímann. Það má vera, að frá vissu sjónarmiði sé réttara að vísa málinu til sjútvn. en landbn., en það er þó álit mitt, að eflum slíka veiði væri að ræða, myndi hún sérstaklega snerta bændur. Mér er ekkert kappsmál, að málið fari til landbn. Ég hafði litið svo á, að hér væri ekki verið að hefta neitt atvinnufrelsi, svo sem hv. þm. Snæf. hélt fram, heldur væri hér gerð tilraun til að skapa nýja atvinnugrein. Það er vitanlegt, að áll er verðmæt vara erlendis, eins og ég gat um áðan, og það er áreiðanlega mikill vandi og kostnaður að gera slíka vöru virkilega fyrsta flokks á erlendum markaði. Mér kemur það mjög á óvart, að slíku skuli haldið fram, að þetta frv. sé flutt til þess að spilla fyrir atvinnumálum. Ég hefi nýlega talað við mann, sem á tjörn með miklu af álum, og hann hefir mikinn áhuga fyrir þessu máli vegna vonarinnar um markað fyrir þennan fisk. Hv. þm. Snæf. skorar á mig að gera grein fyrir þessu félagi. Ég hefi hér samþykktir félagsins og starfsreglur og yfirlýsingu um tilgang þess. Ég áleit nægilegt að láta þau skjöl fara til þeirrar n., sem fær málið til afgreiðslu, en ég er fús til að sýna hv. þm. Snæf. þessi plögg. Ég tel ekki þörf á að lesa þau upp hér. Hv. þm. Snæf. var að brigzla okkur flm. um það, að við getum þess í grg., að gögn liggi fyrir um málið, en það sé ekki rétt, og einnig, að við flytjum hér frv.,- sem hefti atvinnufrelsi. Ég tel þetta rangt hjá hv. þm. Ég vil biðja hv. þm. að gefa upplýsingar um, hve mikið er flutt út af ál og í hve góðu lagi sá atvinnurekstur er. Ég lít svo á, að veita beri þessum mönnum sérréttindi nokkurn tíma, en að þeim tíma loknum geta allir tekið í sína þágu þá þekkingu á þessu máli, sem þá liggur fyrir.



Mér kemur það einkennilega fyrir, að hv. flm. virðist ekki sjá, að í þessu frv. er svo ákveðið, að mönnum er beinlínis bannað að fást við þessa atvinnugrein, öðrum en þessu álaræktarfélagi. Það stendur í 1. gr. frv., að Álaræktarfélaginu veitist einkaleyfi um næstu 10 ár til þess að selja ál á erlendum markaði. Ég hefi ekki skýrslur um það, hve mikið hefir verið flutt út af ál undanfarið, en eftir þeim upplýsingum, sem ég hefi fengið, hefir álaveiði heldur farið vaxandi og þó nokkrir menn haft áhuga fyrir þessari atvinnugrein. Ég vík ekki frá því, að ég tel málið flutt að nauðsynjalausu. Það hefir ekki verið farið inn á þá braut við aðrar nýjar atvinnugreinar, en hv. flm. rökstyður mál sitt með því, að þetta sé ný atvinnugrein. Rækjuverksmiðjan hefir ekki nein sérréttindi til þess að flytja út rækjur. S. Í. F. hefir ekki fengið einkarétt til þess að flytja niðursuðuvörur sínar út úr landinu. Ég sé ekki ástæðu til að lögskipa þetta á neinn hátt.



Til eru nú í landinu 151 lestrarfélag í 134 hreppum, þ. e. a. s, þessi tala lestrarfélaga nýtur nú strax eftir l. um lestrarfélög og kennslukvikmyndir. Styrkurinn, sem úthlutað var síðasta ár, nam 14 þús. kr., og auk þess leggja hlutaðeigandi hreppar eða sýslufélög annað eins á móti, og þar að auki koma félagagjöldin. Þó að þetta sé ekki mikið fé til hvers lestrarfélags, er þó mjög nauðsynlegt, að því sé vel varið. Alþ. hefir séð félögunum fyrir tekjustofni, sem er samkv. l. um lestrarfélög og kennslukvikmyndir 15% álag á skemmtanaskatt, og fá lestrarfélögin 2/3 þar af, en 1/3 fer til kennslukvikmynda. Er því eðlilegt, að reynt sé að tryggja eftir getu, að bækurnar séu skynsamlega valdar. Í þessu frv. eru gerðar tvær till., sem stutt gætu að góðri stjórn á lestrarfélögum. Hin fyrri er sú, að kennari sé í stjórn lestrarfélagsins, ef hann er starfandi á félagssvæðinu. Hin síðari er sú, að fræðslumálastjóri gefi út skrá yfir bækur, sem hann mælir með til lestrar. Mér dylst ekki, að bæði þessi atriði muni hafa mjög verulega þýðingu um það, hvað þjóðin les. Lestur góðra bóka hefir ómetanlegt gildi, eins og mönnum er yfirleitt ljóst, en ógagn það, sem hlýzt af lestri slæmra bóka, verður aldrei bætt. Ég vil svo mælast til, að þessu frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og menntmn.