Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. þessarar hv. d. hefur haft þetta frv. til athugunar, og eins og fram kemur á þskj. nr. 436, þá mælir n. með samþ. frv. með smávægilegri viðbót, sem er að finna á þskj. 437 við f-lið 3. gr. frv. Einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja brtt. eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma. N. sendi frv. til umsagnar allra þeirra aðila, sem gert er ráð fyrir, að skipi endurhæfingarráð samkvæmt 2. gr. frv., og fékk svar frá öllum aðilunum að undanteknum Alþýðusambandi Íslands og Læknafélagi Íslands, og mæltu þeir, sem umsagnir sendu, eindregið með framgangi málsins. Hér á landi eru engin 1. um endurhæfingu fólks með skerta starfshæfni. Mikið og mikilvægt starf við slíka endurhæfingu er þó unnið í landinu, en á þessu sviði hefur frumkvæði og framtak verið hjá félagssamtökum, þó ekki sé hér um að ræða lögboðna aðstoð hins opinbera, ríkis og sveitarfélaga. Við endurhæfingu hafa þessir aðilar styrkt þessa starfsemi í landinu beint eða óbeint. Í flestum þróuðum ríkjum eru l. um endurhæfingu, er ákveða mikla fjárhagslega aðstoð við það málefni. Í frv. því, sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir ýmiss konar aðstoð við stofnanir, sem annast endurhæfingu. Þó er ekki lagt til, að hið opinbera taki framkvæmd málsins í sínar hendur. Gert er ráð fyrir frumkvæði og framkvæmdum á vegum félagasamtaka, sem raunar hafa gefið góða raun hér á landi til þessa. Eigi að síður er nauðsynlegt, að öll slík starfsemi sé undir opinberri yfirstjórn og eftirliti, svo að tryggja megi samræmda skipulega starfsemi, sem auka mun hagkvæmni og ná betri árangri í heild, en vænta má án opinberrar íhlutunar. Nú er gert ráð fyrir því, að milli 3–5% fólks á vinnualdri sé öryrkjar, eða um 4000 öryrkjar á bótum. Það segir sig sjálft, að þó ekki takist að gera nema 1/4 af þeim hópi að veitendum í staðinn fyrir að vera þiggjendur, þá er það stórkostlegt þjóðhagslegt mál. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að fara um þetta fleiri orðum, en vitna til þeirrar ítarlegu framsöguræðu, sem félmrh. gerði við 1. umr. þessa máls, og vísa að öðru leyti til þeirrar ítarlegu umsagnar, sem fylgir frv. sjálfu, og legg til, að frv. verði samþ. með þeirri brtt. sem getur að finna á þskj. 437.



Herra forseti. Í l. um Bjargráðasjóð frá 1967 er talin upp sú starfsemi, sem á kost á því að fá aðstoð úr afurðatjónadeild Bjargráðasjóðs, ef upp á koma erfiðleikar, og eru þar í núgildandi l. aðeins nefnd tvö atriði, það eru vanhöld á sauðfé og í nautgriparækt. Hins vegar er skylt að greiða í þessa afurðatjónadeild Bjargráðasjóðs af öllum búfjárafurðum. Á s.l. ári kom það fyrir, eins og öllum er kunnugt, að kartöfluræktendur áttu víða um land í erfiðleikum vegna mikillar úrkomu og erfiðleika í sambandi við ræktun. Það hefur hins vegar verið talið eðlilegt, að þeir ættu eins og aðrir möguleika á því að fá aðstoð úr þessari búfjárlánadeild Bjargráðasjóðs, og það er það, sem þetta frv. fer fram á. Þessi uppskerubrestur á kartöflum á s.l. ári var víða mikill, sérstaklega hjá þeim, sem stunduðu þessa atvinnugrein í stórum stíl, og er þess vegna talið rétt, að nú verði bætt inn í l. ákvæðum um það, að heimild sé til þess að styrkja þessa starfsemi eða veita til hennar lán, ef á því er þörf. Ég held, að þetta sé svo einfalt mál, að ég þurfi ekki að hafa um það miklu lengri framsögu, en leyfi mér aðeins, herra forseti, að leggja til, að frv. verði afgr. til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.

(Jón Þorsteinsson) : Herra forseti. Frv. til l. um verðgæzlu og samkeppnishömlur, sem hér er til 2. umr., hefur legið fyrir allshn. til meðferðar. N. hélt marga fundi um þetta mál og ræddi það við ýmsa aðila, sem hlut eiga að máli. N. varð ekki sammála um afstöðu til frv. Meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ. í aðalatriðum, en þó verði gerðar á því nokkrar breytingar. Við, sem skipum meiri hl. allshn., höfum lagt þessar brtt. fram á þskj. nr. 435. Skömmu áður en frv. þetta var lagt fyrir Alþ., var efni þess rætt í þingflokki Alþýðuflokksins. Þar komu fram skiptar skoðanir. Niðurstaða þingflokksins varð sú að gera ekki samþykkt um sameiginlega afstöðu til málsins, þannig að þm. flokksins gætu hver um sig án flokksfyrirmæla greitt atkv. með eða móti frv. í samræmi við persónulegar skoðanir sínar. Af þessu leiðir, að sú afstaða, sem ég hef tekið hér til þessa frv., er persónuleg afstaða mín, þó að ég að sjálfsögðu vænti þess, að sem flestir Alþýðuflokksmenn verði mér sammála, eftir að hafa kynnt sér efni frv. vel og þá kosti, sem það hefur upp á að bjóða. Það styrkir mig svo í þeirri skoðun að styðja þetta mál, að frv. miðar að því að koma upp svipuðu verðlagskerfi og jafnaðarmannaflokkarnir á Norðurlöndum hafa beitt sér fyrir. Þegar gildi þessa frv. er metið, verður það fyrst og fremst að gerast að mínu áliti á þann hátt að bera það saman við gildandi verðlagslög frá 1960 og reyna að gera sér grein fyrir því, á hvorum staðnum sé boðið upp á betri úrræði. Verðlagslögin frá 1960 fela ekki í sér skyldu til íhlutunar um verðlagsmál. Hins vegar felst í þeim víðtæk og ótvíræð heimild fyrir stjórnvöld eða verðlagsnefnd til þess að setja fyrirmæli um hámarksverð og hámarksálagningu. Að hinu leytinu eru ekki í þessum l. neinar reglur um það, hvenær og hvernig þessari heimild skuli beitt. L. frá 1960 marka ekki neina stefnu í verðlagsmálum. Þessu er á annan hátt farið með frv. það, sem hér er til umr. En í 1. gr. þess segir, að l. hafi það markmið að vinna að hagkvæmri nýtingu framleiðsluþátta þjóðfélagsins og sanngjarnri skiptingu þjóðartekna með því að stuðla að þjóðfélagslega heppilegri verðlagsþróun og vinna gegn ósanngjörnu verði og viðskiptaháttum, svo og vinna gegn óbilgjörnum verzlunar- og samkeppnisháttum ásamt samkeppnishömlum, er hafi í för með sér skaðlegar afleiðingar fyrir neytendur, atvinnurekendur eða þjóðfélagið í heild. Þetta ákvæði 1. gr. frv. verður maður að hafa ríkt í huga við túlkun á frv. Ég lít svo á, að allur þorri manna ætti að geta orðið sammála um þau markmið, sem þarna eru sett fram, en fremur megi deila um hitt, hvernig til muni takast með það að gera þessi markmið að veruleika. Frv. þetta byggir á grundvelli frjálsrar og virkrar samkeppni. Ýmsir hafa litið svo á, að ef frv. þetta verður að l., þá verði framleiðendum og seljendum í sjálfsvald sett, á hvaða verði og með hvaða álagningu þeir selji vörur sínar og þjónustu, og þar með muni allt verðlag í landinu stórhækka. Þetta er mesti misskilningur. Samkeppnin er ekki virk, nema hún sýni árangur fyrir neytandann, og geri hún það ekki, er um að ræða takmarkaða samkeppni eða ósanngjarna verðlagningu, er samkvæmt ákvæðum frv. á þá að bregðast þannig við að setja hámarksverð, hámarksálagningu eða verðstöðvun um tiltekinn tíma, ef önnur mildari ráð duga ekki. Það er einmitt kostur við þetta frv. að það eru settar fram margvíslegar reglur um það, hvernig við skuli brugðizt, ef verðlagsþróun reynist ósanngjörn gagnvart neytendum.En í gildandi l. eru engin slík ákvæði. Þar segir aðeins, að verðlagsstjóri skuli fylgjast með verðlagi í landinu. Þeirri skoðun er mjög haldið á lofti, að þar sem kaupsýslustéttirnar styðji þetta frv., hljóti það að vera almenningi óhagstætt. Þessi röksemdafærsla er þó vægast sagt hæpin, þegar málið er athugað nánar. Í fyrsta lagi geta hagsmunir framleiðenda og neytenda farið saman, og með frv. er einmitt leitazt við að finna sameiginlegan hagsmunagrundvöll þessara aðila. Í annan stað hafa kaupsýslustéttirnar með stuðningi sínum við frv. viðurkennt, að frjálsri og virkri samkeppni verður ekki haldið uppi nema með sterku aðhaldi ríkisvaldsins, og þá viðurkenningu tel ég vissulega nokkurs virði. Á hinn bóginn efast ég um það, að allir framleiðendur og kaupsýslumenn hafi gert sér rétta grein fyrir því, hvað þetta frv. raunverulega boðar. Núgildandi verðlagskerfi hefur verið fundið það til foráttu, að það hvetji menn ekki til nýjunga í verzlunarháttum, að það örvi ekki vöruseljendur til að gera hagstæð innkaup og auka hagkvæmni í rekstri. Þessi gagnrýni hygg ég, að hafi við rök að styðjast. Þetta verðlagskerfi hefur heldur ekki megnað að halda neytendunum vakandi. Þeir hafa yfirleitt gengið út frá því, að verðlagið væri víðast hvar það sama í verzlunum, og treyst í því efni á verðlagsyfirvöldin. Með því að taka upp virka samkeppni og reyna að örva hana eru meiri líkur á því, að neytendur vakni til vitundar um hagsmuni sína og skyldur. Ég tel, að ekkert verðlagskerfi geti orðið þjóðinni hagfellt, þegar til lengdar lætur, ef neytendur þekkja ekki sinn vitjunartíma. Í þessu sambandi þarf að hugleiða, hvort ekki sé tímabært að setja hér sérstaka löggjöf um neytendamálefni. Þegar kaupgjaldshækkanir hafa átt sér stað, hefur verðlag á vörum og þjónustu, sem verðlagsákvæðin eru látin taka til, hækkað svo að segja sjálfkrafa með samþykki verðlagsyfirvalda. Þetta er að vissu leyti eðlilegt, þar eð launakostnaður framleiðenda og seljenda hefur hækkað. Reynslan sýnir, að það er torvelt að láta framleiðendur og seljendur taka á sig hækkuð launaútgjöld, en frekar sé ég þó von til þess, að svo megi skipa málum á grundvelli þeirrar virku samkeppni, sem frv. þetta leggur grundvöll að. Í núgildandi verðlagslöggjöf er ekki að finna neina löggjöf um samkeppnishömlur. Í frv. er hins vegar sérstakur kafli um þetta efni, og er þar um markverð nýmæli að ræða. Í þessum kafla segir m. a., að verðgæzluskrifstofan skuli hafa eftirlit með einokunarfyrirtækjum og markaðsráðandi fyrirtækjum, og að samninga og samþykktir um samkeppnishömlur skuli tilkynna til verðgæzluskrifstofunnar eftir kröfu þriggja manna nefndar, er fer með ákvörðunarvald í þessum málum samkvæmt þessum kafla. Enn fremur segir þar, að samkeppnishömlur teljist skaðlegar, þegar þær hafa ósanngjörn áhrif á verðmyndun og atvinnustarfsemi frá þjóðfélagslegu sjónarmiði eða komi í veg fyrir beztu hagnýtingu í framleiðslu, vörudreifingu og þjónustu. Þriggja manna nefndin og verðgæzluráð hafa svo samkvæmt frv. heimild til að grípa til róttækra gagnráðstafana til að taka fyrir hin skaðlegu áhrif af samkeppnishömlunum. Ég skal að vísu játa það, að sumt í þessum kafla finnst mér nokkuð fræðilegt og ekki alls kostar í takt við raunveruleikann. T. d. hef ég ekki trú á því, að það takist að jafnaði að sanna á fyrirtæki samninga og samþykktir um samkeppnishömlur, en það kemur ekki að sök, því það er fyrst og fremst verðlagningin hjá fyrirtækjunum, sem leiðir í ljós, hvort um takmarkanir á samkeppni er að ræða eða ósanngjarna verðlagningu, og sé svo, eru nægar heimildir fyrir hendi til að grípa í taumana. Í frv. felst það nýmæli, að Hæstiréttur skal skipa 2 menn í þriggja manna nefnd og verðgæzluráð, er hafi þekkingu á atvinnu- og viðskiptamálum og kunnáttu í lögfræði og hagfræði. Með þessum hætti koma til fagleg og hlutlaus sjónarmið um úrlausn verðlagsmála, og er það tvímælalaust ávinningur. Ýmiss konar nýmæli eru einnig í frv., sem hafa það markmið að tryggja rétt neytenda og einstakra atvinnufyrirtækja gegn óbilgjörnum viðskiptaháttum. Skal ég hér minnast á nokkur þeirra: Samkvæmt 1. málsgr. 9. gr. frv., getur verðgæzluskrifstofan sett reglur um verðjöfnun í því skyni að tryggja stöðugt verð. Samkvæmt 1. málsgr. 20. gr. getur þriggja manna nefndin skyldað fyrirtæki til að selja nánar tilgreinda vöru eða þjónustu til annars fyrirtækis, ef synjun um sölu telst skaðleg fyrir samkeppnishætti. Samkvæmt 22. gr. frv. á verðgæzluráð að vinna að því að setja reglur um að tilgreina á umbúðum magn vörutegunda. En í þessu efni hefur innlendum framleiðsluvörum hingað til verið mjög áfátt. Einnig getur verðgæzluráð, samkvæmt 22. gr., gefið fyrirmæli um það, að á umbúðir séu skráðar nánari upplýsingar um efni og eiginleika vörunnar, sem er líka mikilvægt ákvæði. Og samkvæmt 30. gr. frv. skal hraða eftir föngum meðferð mála vegna brota á lögunum, og héraðsdómarar skulu án tafar tilkynna verðgæzluskrifstofunni málalok, og einnig skulu þeir sjá um, að dómarnir séu birtir almenningi, en þetta ákvæði tel ég mjög þýðingarmikið. Í 2. gr. frv. eru reglur um gildissvið laganna. Þar segir, að lögin taki til hvers konar atvinnustarfsemi á sviði framleiðslu, verzlunar og þjónustu, án tillits til þess, hvort hún er rekin af einstaklingum, félögum eða opinberum aðilum. Ennfremur segir í gr., að l. taki ekki til launa fyrir vinnu í annarra þjónustu, né til húsaleigu. L. ná heldur ekki til útflutnings né til verðlagningar, sem ákveðin er með sérstökum l. Þau taka því ekki til landbúnaðarafurða, né heldur til lyfjasölu og sölu á áfengi og tóbaki. Í niðurlagi 2. gr. segir svo, að ríkisstj. setji nánari reglur um skiptingu verksviðs og valds milli viðkomandi aðila, að því er varðar atvinnustarfsemi, sem hlítir sérstakri löggjöf. Það gefur auga leið, að skipt verður um verðgæzlukerfi, ef frv. þetta verður samþykkt. Nytsemi verðlagslaga verður ekki metin út frá bókstafnum einum saman, heldur er þar mikið undir framkvæmdinni komið. Af þeim sökum er það æskilegt, að skipting frá gamla kerfinu yfir í hið nýja kerfi geti gerzt þannig, að þar verði ekki um of snögg umskipti að ræða, heldur stig af stigi og með alllöngum fyrirvara, svo að verðgæzluskrifstofunni gefist tóm til þess að undirbúa sig undir það að geta framkvæmt nýja kerfið, sem leggur verðlagsyfirvöldunum ýmsar nýjar skyldur á herðar og felur þeim vandasamara verkefni en áður. Þessum sjónarmiðum eru gerð skil í 31. gr. frv. og í ákvæðum til brb. Samkv. 31. gr. öðlast l. ekki gildi fyrr en einu ári eftir, að þau verða staðfest. En samkvæmt brb.-ákvæðinu skulu samþykktir um hámarksálagningu og hámarksverð halda áfram gildi sínu eftir gildistöku l., unz verðgæzluráð hefur tekið afstöðu til þeirra. Þessar reglur eru nauðsynlegar til þess að nýja kerfið geti, ef til kemur, hlotið nægilegan undirbúnings- og aðlögunartíma. Þetta frv. um verðgæzlu og samkeppnishömlur hefur hlotið langan og rækilegan undirbúning. Um það hafa fjallað sérfræðingar, svo og fulltrúar margs konar samtaka. Og sérstaklega vil ég benda á, að fulltrúar neytendasamtakanna, Kvenfélagasambands Íslands og samvinnuhreyfingarinnar hafa mælt með frv. Þá vil ég að lyktum leyfa mér að gera nokkra grein fyrir þeim brtt. við frv., sem meiri hl. allshn. flytur á þskj. 435. 1. brtt. er á þá lund, að orðið „hagnaður“ í a-lið 1. gr. frv. falli niður. Þessi till. er gerð með tilvísun til fyrirvara Hjartar Torfasonar sem kemur fram í grg. með frv. Það er á bls. 36, en hann segir svo með leyfi forseta: „Í því sambandi vil ég geta þess, að ég tel orðinu „hagnaði“ í a-lið 1. gr. í raun og veru ofaukið, og sé það fremur til lýta en hitt. Þar sem um ósanngjarnan hagnað er að ræða, mun hann annað hvort stafa af ósanngjörnu verði eða ósanngjörnum viðskiptaháttum, nema hvort tveggja sé. Mundi það ekki breyta efni frv. að mínum dómi, þótt orðið væri fellt brott.“ Önnur brtt. á þskj. 435 er við 10. gr. frv. En í henni segir svo: „Verðákvarðanir samkvæmt 7. gr. skulu miðaðar við afkomu fyrirtækja, sem rekin eru á tæknilega og fjárhagslega hagkvæman hátt.“ Síðan er þetta nánar greint í 2. málsgr. 10. gr. Brtt. felur einkum tvennt í sér: Í fyrsta lagi er ekki vitnað til 7. gr. í heild í brtt., heldur eingöngu til 1. og 2. töluliðar 7. gr., þ. e. a. s. þar sem settir eru fram skilmálar um hámarksverð eða hámarksálagningu og gerð verðútreikninga. Hins vegar lítum við, sem flytjum þessa brtt., svo á, að ef verðstöðvun þarf að gera á vissum sviðum allt að 6 mánuði í senn, samanber 3. tölulið 7. gr. frv., þá sé ekki hægt að setja slíka verðstöðvun sem bráðabirgðaúrræði - að þá sé ekki hægt að setja hana á þeim grundvelli, sem lagður er í 10. gr. frv. um verðákvarðanir. Þess vegna er 10. gr. hér, eins og lagt er til, að hún verði samkvæmt brtt., takmörkuð við 1. og 2. tölul. 7. gr. Í 2. mgr. 10. gr., eins og hún er í frv., segir, að verð og álagningu megi ekki ákvarða lægri en svo, að fyrirtæki þeirrar tegundar, er í 1. mgr. getur, fái greiddan nauðsynlegan kostnað við innkaup eða endurinnkaup vöru, framleiðslu, aðflutning, sölu, flutning ásamt afskriftum, svo og sanngjarnan hreinan hagnað, þegar tekið er tillit til áhættunnar á framleiðslu vörunnar og sölu. Þessu er breytt hér í brtt. okkar á þann hátt fyrst og fremst, að felld eru út orðin „sanngjarnan hreinan hagnað“, en í staðinn koma „vextir af eigin fjármagni“. Þegar aðrar stéttir þurfa að sæta því, að þeirra hlutur sé reiknaður út af opinberum aðilum eða sérstökum aðilum, sem um það fjalla, eins og t. d. við skulum segja bændastéttin, bátaeigendur og hraðfrystihúsaeigendur, þegar verðlagsráð sjávarútvegsins situr á rökstólum, þá er yfirleitt ekki í þessum tilvikum gengið út frá því, að aðilarnir fái í sinn hlut sanngjarnan hreinan hagnað, heldur vexti af eigin fjármagni, og lengra sé ekki sanngjarnt að ganga hér í þessu tilviki, enda má auðvitað lengi um það deila, hver eigi að vera sanngjarn hreinn hagnaður, menn geti vel við unað, ef þeir fá vexti af eigin fjármagni. Með því er auðvitað átt við hér, að framleiðendur fái þessa vexti af eigin fjármagni, hvort sem þetta fjármagn liggur í fasteignum, lausafé eða peningum og alveg án tillits til þess, hvernig fyrirtækin eru, í hvaða formi þau eru rekin, hvort þetta eru samvinnufélög, hlutafélag, sameignarfélög eða einkafyrirtæki. Ég bendi á það, að 10. gr. er ein af grundvallargreinum þessa frv., vegna þess að í niðurlagi 18. gr. frv. segir: „Mat á því, hvort verð og álagning er ósanngjörn, skal byggt á ákvæðum 10. gr.“ Þetta eru þá þær breytingar, sem við leggjum til við 10. gr. - þessar tvennar, sem ég hef hér lýst. Þá kemur næst 3. brtt. við 11. gr., en í 11. gr. segir, að verðgæzluskrifstofan geti í því skyni að efla verðsamkeppni og til að tryggja sanngjarna verðlagsþróun, rannsakað verð og álagningarhætti á einstökum vörum og birt grg. og sérstakar tilkynningar þar um. Hér er hert á þessu og sagt: „skal gera þetta“, og enn fremur er því bætt við, að sérstaka áherzlu beri að leggja á brýnustu lífsnauðsynjar í þessu sambandi, að með þeim verði fylgzt alveg sérstaklega og grg. birtar um þær. Þá er 4. brtt. á þessu þskj. Hún er við 12. gr. frv., síðari málsl. 1. mgr. 12.gr., en þar segir í frv.: „Eftirlitið tekur og til samninga og samþykkta um samkeppnishömlur“. En samkv. brtt. okkar á þessi málsl. að hljóða þannig: „Eftirlitið tekur einnig til samninga og samþykkta fyrirtækja um samkeppnishömlur, svo og til þess, ef ósanngjörn verðlagning eða álagning gefur til kynna, að samkeppnishömlur eigi sér stað í reynd“. Þarna er maður fyrst og fremst með það í huga, að samkeppnishömlur geta átt sér stað í verki, þó að ekki sé hægt að leiða sannanir að því, að beinir samningar hafi átt sér stað eða samþykktir verið gerðar, heldur sé um það þegjandi samkomulag eða eitthvað slíkt, sem hafi átt sér stað. Það verði fyrst og fremst að athuga sjálfa verðlagninguna, það sé hún, sem í raun og veru ráði miklu um það, hvort það séu samkeppnishömlur eða takmörkun á samkeppni fyrir hendi. Þá kemur 5. brtt., sem er við 16. gr. frv., og er á þá lund, að aftan við 16. gr., 3. mgr., bætist orðin: „en heimilt er verðgæzluráði að beita ákvæðum 7. gr. án frumkvæðis þriggja manna nefndar“. Þegar frv. var rætt í allshn., komu fram þær raddir, að ákvæðum 7. gr. væri e. t. v. ekki hægt að beita í vissum tilvikum af verðgæzluráði, nema um það kæmi fram krafa frá þriggja manna n. Að vísu kemur það nú nokkuð ljóst fram í grg., að þetta er ekki rétt skilið, en til þess að taka af allan vafa um það, að verðgæzluráð gæti gert þetta á eigin spýtur, þá er þessi brtt. sett hér fram. Þá er síðasta brtt. á þskj. 435, en hún er við 1. mgr. 22. gr. Í þessari gr. frv. segir, að verðgæzluráð skuli stefna að því í samráði við hlutaðeigandi samtök að setja reglur, en hér er þetta orðað nokkuð ákveðnara og sagt að það skuli setja þessar reglur í samráði við hlutaðeigandi samtök. Ég hef þá lýst þeim brtt., sem meiri hl. allshn. hefur lagt fram við frv., en að öðru leyti styður meiri hl. n. þetta frv. og leggur til, að það verði samþykkt með þeim brtt., sem ég hef lýst.



Herra forseti. Frv., sem hér liggur fyrir til afgreiðslu um verðgæzlu og samkeppnishömlur, eins og það heitir, hefur verið til meðferðar í allshn. þessarar hv. d. nú um nokkurt skeið. Þegar til afgreiðslu n. kom á málinu, reyndist n. ekki eiga samstöðu um afgreiðslu þess. Meiri hl. leggur til, að frv. verði samþ. með nokkrum tilteknum breytingum, eins og hv. dm. hafa nú heyrt frsm. meiri hl. n. mæla fyrir hér úr þessum ræðustóli. Að vísu blandaðist nú hjá honum inn í þau meðmæli nokkuð um heimilisástandið í hans flokki, og þó að hann segði þar ekki mjög mikið, þá má ætla, að þau orð séu ekki alveg mælt að ástæðulausu, enda hefur það komið fram í málgagni flokksins, að ekki munu allir flokksmenn vera ánægðir með þessa upprennandi löggjöf, sem hér er á ferðinni. En að öðru leyti ætla ég ekki að blanda mér frekar í það mál. Við, sem minni hl. n. skipum, höfum heldur ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins, og má þó frekar telja, að þar sé um að ræða ágreining um málsmeðferð, heldur en það hafi nokkru sinni komið fram, að við séum í rauninni ósammála um afstöðu til málsins. Ég hefði talið rétt, að þessi hv. þd. tæki efnislega afstöðu til málsins, og hef lagt til, að frv. verði fellt, en þeir hv. framsóknarmenn leggja til, að því verði vísað frá með rökst. dagskrá, einkum sökum þess, að það sé ekki tímabært að afgreiða það nú. En efnislega vildi ég fara örfáum orðum um álit mitt á þessu frv. Ég tel, að ef frv. yrði að lögum og kæmi til framkvæmda, mundi það þýða í fyrsta lagi afnám verðlagseftirlitsins í landinu. Menn geta haft mismunandi skoðanir á verðlagseftirlitinu, en mitt mat er þó það, að það hafi í mörgum tilvikum verkað sem hemill á skefjalausar verðhækkanir, sem annars mundu orðið hafa. Í viðbót eða í beinu framhaldi af því, að verðlagseftirlitið hefur gegnt sínu hlutverki - hvort það hefur gert það fullkomlega, eins og til var ætlazt eða ekki, um það má deila, tel ég að það hafi haldið niðri vöruverði í landinu. Rökrétt afleiðing af því, að það yrði lagt niður, væri þá sú, að vöruverðið mundi hækka - ekki bara af því, að það sé árvisst, að það haldi áfram verðhækkanir af sama toga og við höfum búið við í stærstum mæli vegna gengisfellinga íslenzkrar krónu, heldur líka vegna þess, að álagning verzlana á vöruverð mundi verða meiri, og að því er ég hlýt að ætla, í mörgum tilvikum algerlega óhófleg. Við höfum séð dæmi um það, og verðlagseftirlitið hefur fengizt við mál af því tagi, og þau sýna ljóslega, að sú er tilhneiging kaupsýslustéttarinnar að fara upp yfir allt velsæmi í álagningu á vörum. Í þriðja lagi mundi samþykkt þessa frv. með þeim afleiðingum í framkvæmd, sem það hlyti að hafa, gefa einni stétt landsmanna, þ. e. a. s. kaupsýslustéttinni í rauninni sjálfdæmi um kjör sín, en það er allt annað en aðrar stéttir landsmanna búa við. Ég veit það og viðurkenni að sjálfsögðu, að frv. gerir ráð fyrir því, að settar verði nokkrar hömlur gegn því að hringar eða samsteypur geti haldið uppi óeðlilegu verði, og ég vil á engan hátt gera lítið úr þessu ákvæði frv. Ég tel það til kosta þess. En engu að síður tel ég kostina vera svo smávægilega í samanburði við ágallana, að ég met það þannig, að þeir séu þar hnepptir inn í allt annað mál til þess að reyna að fleyta fram og fá hylli Alþ. eða fá stuðning Alþ. við verðlagsákvæðin, þ. e. a. s. við það að leggja niður verðlagseftirlitið. Ég tel, að ef stjórnarvöldunum hefði verið einhver teljandi alvara í því að vilja koma fram eftirliti með áhrifum hringavalds, þá hefði það verið flutt sem sérstakt mál og ekki í sambandi við annað mál, sem er í rauninni annars eðlis. Þær brtt., sem meiri hl. n. flytur hér, tel ég flestar horfa til bóta, og gæti út af fyrir sig léð flestum þeirra stuðning. En ekki breytir það því, að eftir sem áður álít ég, að frv. horfi til hins verra. Það væri skaði fyrir íslenzkt þjóðfélag að taka upp þá hætti, sem frv. gerir ráð fyrir, miðað við hitt að halda hinum, sem nú eru í gildi, og þess vegna legg ég til, að frv. verði fellt.

Frsm. 2. minni hl. (Björn Fr. Björnsson) : Herra forseti. Við hv. 11. þm. Reykv. höfum í allshn. ekki getað orðið samferða öðrum. Við höfum gefið út nál. á þskj. 451, og mun ég nú rekja aðeins okkar afstöðu til þessa frv., sem hér liggur fyrir. Eins og fram hefur komið hér áður í umr., eru engin bein fyrirmæli í núgildandi verðlagslögum um íhlutun af hálfu ríkisvaldsins um verðlagsmál. Hins vegar er í þeim l. heimild til handa verðlagsnefnd að hafa áhrif á þróun verðlags í landinu, þegar því er að skipta. Og sá sérstaki háttur, sem hafður hefur verið á um skipan verðlagsnefndar, hefur átt að tryggja aðilum markaðsins sanngjarna og eðlilega úrlausn hverju sinni. Þess er ekki að dyljast, að af hálfu verzlunar hefur á undanförnum árum gætt talsverðrar óánægju í garð framkvæmdar verðlagslaga, og verzlunin hefur talið sig ekki bera óskarðan hlut frá borði. Þeir, sem ég og við í 2. minni hl. höfum talað við um þessi mál og fjalla um verzlun, hafa nánast verið á einu máli um það, að verðlagsákvarðanir af hálfu verðlagsnefndar eða verðlagsstjóra hafi æði oft verið handahófskenndar og ósanngjarnar og ekki sjaldan að þeirra áliti verið gengið framhjá ákvæðum verðlagslaga, hvernig haga skuli verðlagsákvörðun, þegar hún er í höndum opinberra stjórnvalda, og er þá átt við ákvæði 3. gr. verðlagslaganna og að verðlagsnefnd hafi ekki tekið tillit til rökstuddra reikninga og annarra slíkra gagna, sem umboðsmenn verzlunar hafa lagt á borð fyrir verðlagsnefnd og verðlagsstjóra - því hafi verið ýtt til hliðar eða ekki nægur gaumur gefinn. Þannig að þessar ásakanir, sem þannig hafa borizt á hendur verðlagsyfirvöldunum, hafa verið á þessa lund, eina aðallega, að framkvæmdin hafi farið úrskeiðis oft á tíðum og allt of oft. Tvö eru höfuðatriði núgildandi verðlagslöggjafar að mér skilst. Í fyrra lagi, að þegar þörf er talin þess að taka ákvörðun um hámarksverðlag, beri að hafa mið af þörf þeirra fyrirtækja, sem búa við skipulegan og hagkvæman rekstur. Og í annan stað, að stjórnvöldum beri að veita almenningi á hverri tíð þá sjálfsögðu vernd, að eigi sé hömlulaust verðlag, og þess vegna sé þessum yfirvöldum fengin heimild til íhlutunar. Og víst er um það, að svo viðkvæm, sem þessi mál eru, þá þarf við framkvæmdina að beita hinni ýtrustu varúð, og þeir menn, sem um fjalla, að hafa fyllstu þekkingu á verzlunarháttum öllum við beitingu hlutlægs mats á hagsmunum beggja markaðsaðila og gæta hinnar fyllstu sanngirni á báða bóga. Margir fulltrúar eða umboðsmenn verzlunar munu telja sér nokkurn hag af því frv., ef að lögum verður, sem hér er um að ræða. Ég skal ekki segja um það, hversu þetta frv. er í stórum dráttum á þá lund, en það er engan veginn nægilega ljóst, hverjar verkanir þess kynnu að verða, þegar til framkvæmda kemur. En hv. frsm. meiri hl. allshn. taldi nú ekki líklegt, að neytendur yrðu fyrir neinum sérstökum verðlagshækkunum af völdum framkvæmdar á þessari löggjöf, ef til kæmi. Og í annan stað mundi verzlunin ekki njóta þeirra kjara eða viðbótarálagningar á verð, eins og þeir myndu nú gera ráð fyrir. Og hvers konar apparat er nú það, sem getur komið hlutunum þannig fyrir? Það er hin svokallaða virka samkeppni. Hún á að geta verkað með þessum hætti, að því er manni helzt skilst. En við spyrjum nú, hvers vegna á ekki að halda almennu vöruverðlagi innan hólflegra marka, þegar svo mörgu öðru, sem hefur ekki síður gildi innan þjóðfélagsins, er haldið í býsna römmum skorðum? Það má segja t. d., að kaup að ýmsu leyti sé búið nokkuð þröngum stakki. Enn fremur má segja það sama og er augljósara um verðlag landbúnaðarvara, og fleira mætti fram telja, þannig að það ætti ekki að vera óeðlilegt, þó að visst aðhald og verulegt aðhald yrði af þjóðfélagsins hálfu - af stjórnenda hálfu í sambandi við vöruverð almennt um allt þjóðfélagið. Svo má geta þess, að á undanförnum árum höfum við upplifað hverja gengisfellinguna á fætur annarri, sem hefur að sjálfsögðu skapað verðbólgu, síaukna dýrtíð. Hins vegar hefur kaupgeta alls almennings farið hröðum skrefum minnkandi, þannig að þegar svo er ástatt, þá þarf að mínu áliti að halda verðlagi í nauðsynlegum skorðum. Sífelldar gengisbreytingar og stórlega hvikult vöruverð og ekki sízt í innkaupum til landsins gerir það að verkum, að það verður að hafa hóflegt eftirlit með þessum hlutum, það verður ekki hjá því komizt. Það er allt annað, ef ríkir stöðugt gengi í landinu og markaðurinn yfirleitt er rólegur, þá gæti komið til þess að rýmka allverulega, þó að um frjálsa samkeppni hjá okkur, eins og á stendur, geti alls ekki orðið að ræða. En þessum rólega markaði er ekki til að dreifa af þeim ástæðum, sem ég hef þegar aðeins drepið á. Þess vegna er það skoðun okkar í 2. minni hl., að eigi þurfi að ganga til slíkrar verðlagslöggjafar, eins og hér er um að ræða, það sé vel hægt að yfirveguðu ráði, ef einhver vilji og full alvara er til staðar, að breyta gildandi verðlagslögum þannig, að bæta mætti, svo að viðunandi væri, úr framkvæmdinni. Ég vil geta þess, að í séráliti fulltrúa Alþýðusambands Íslands, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, Alþb. og Alþfl. er lítillega vikið að þeirri gagnrýni, sem ríkt hefur í garð verðlagsyfirvaldanna og þar gengið inn á það eða viðurkennt, að starfshættir í verðlagsmálum, eins og þeir hafa tíðkazt undanfarið, séu allt annað en fullkomnir og engan veginn gallalausir. Við skulum nú ekki halda því fram, að það sé hægt að framkvæma svo verðlagslöggjöf, að ekki megi þar á finna galla. En lengi má bæta og þessir fulltrúar, sem ég nefndi, eru eftir því, sem ætla má, ekki ófúsir þess, eins og málum er komið núna, að sníða af þá helztu agnúa, sem kunna að vera á framkvæmd löggjafar þeirrar, sem nú gildir. Eins og háttar í þjóðfélaginu og ég hef lítillega lýst, þá teljum við ekki ástæðu til þess að afgreiða það lagafrv., sem hér liggur fyrir. Þá vil ég taka annað atriði aðeins til yfirvegunar. Í grg. frv. segir m. a., að nefndin, sem hafði undirbúning frv. á hendi, hafi ekki tekið afstöðu til þess, hvenær l. tækju gildi. Mun því ríkisstj. hafa tekið af skarið í því efni og niðurstaða hennar orðið sú, sem segir í 31. gr. frv., þ. e. a. s. að frv., ef að lögum yrði, tæki gildi 12 mánuðum eða einu ári, eftir að löggjöfin hefur verið samþ. á Alþ. Meðal annarra ástæðna fyrir þessu undarlega ákvæði er talin vera sú, að nýmælið í IV. kafla frv., þ. e. a. s. um samkeppnishömlur, sé svo vandasamt í meðförum og þurfi svo langan aðdraganda í undirbúningi, áður en farið verður að framkvæma ákvæðin, að ekki sé hægt að búast við því, að á skemmri tíma en einu ári sé hægt að undirbúa jarðveginn þannig úti á markaðinum, að ákvæðin geti orðið tekin til framkvæmda. En auðvitað fer ekki hjá því, að okkur mörgum detti það fyrst í hug, að stjórnarflokkarnir séu með þessum óvenjulega hætti að skjóta sér undan framkvæmdum svo lengi, sem þeir telja sér þess kost. Tvennar kosningar myndu þá líða framhjá, áður en til framkvæmda kemur. Sveitarstjórnarkosningar, sem fram eiga að fara á næsta sumri, og reglulegar alþingiskosningar á árinu 1971. Þetta segir sína sögu eða gefur undir fótinn með það, að það megi skýra þetta undarlega ákvæði. Og svo má geta þess, að fram undan eru alveg á næstunni harðvítug átök um kaup og kjör, sem velflestar launastéttir í okkar þjóðfélagi munu eiga beinan eða óbeinan þátt að. Og þá er spurningin þessi: Er stjórnarflokkunum öllu hentugra að geyma framkvæmdirnar fram yfir þann tíma, sem næstur er, og alla leiðina fram á síðari hluta árs 1971? En alls yfir má þykja eðlilegt, að okkur mörgum þyki kenna nokkurrar sýndarmennsku með framlagningu frv. nú, þegar þannig er alls yfir umhorfs í þjóðfélaginu, og framkvæmdin á að geymast svo lengi, sem ætlað er og ákvæðin í 31. gr. frv. segja til um. En hvað segja nú umboðsmenn kaupmannasamtaka í nál. m. a. Þeir segja um gildistökuákvæðin: „Afstaða okkar byggist á því, að við treystum því, að málið hljóti fullnaðarafgreiðslu á yfirstandandi Alþ.“, þ. e. a. s. því, sem nú situr, „og að gildistaka þess geti átt sér stað eigi síðar en að 6 mánuðum liðnum frá áramótunum 1969–1970“. Og undir þessa yfirlýsingu rita fulltrúar frá Félagi stórkaupmanna, frá Verzlunarráði Íslands og frá Kaupmannasamtökunum, þannig að þeir myndu ekki telja óeðlilegt, þó að frv., ef að lögum yrði, tæki gildi miðað við 1. júlí á þessu ári. Nú ættu þeir að vita gerst um, hversu langan umþóttunartíma þetta mál ætti að taka, a. m. k. að því er varðar verzlunina. Nú er ég ekki að segja það, að þeir hafi einskorðað full tök á því, hvern undirbúning þessi framkvæmd ætti að hafa, en þetta álit þessara fulltrúa bendir ótvírætt til þess, að þeir telji ekki þörf svo langs umþóttunartíma. Um frv. vil ég aðeins segja þetta að lokum, að eins og getið var um, þá mun það aðallega vera þýðing úr hluta af danskri löggjöf, sem fjallar um slíkt efni, og það sýnir sig í frv. sjálfu, að það á við allt aðrar aðstæður heldur en ríkja hérna hjá okkur. Úrslitaáhrif um efni frv. sýnist hafa haft erlendur sérfræðingur, og hvað sem öðru líður og segja má um frv., þá er það auðsætt, að nokkur ákvæði og jafnvel mörg eru nokkuð torskilin, og hefur verið bent á það, m. a. af hv. frsm. meiri hl. allshn., og önnur beinlínis annarleg, fyrst og fremst vegna þess að þau eiga við aðrar þjóðfélagsaðstæður. En eins og ég hef aðeins minnzt á áður, þá er það skoðun okkar í 2. minni hl., að eigi sé þörf, eins og nú háttar í efnahags- og atvinnumálum þjóðarinnar, að tefla fram slíkri lagasmíð sem þessari, og því síður, þar sem ætla má, að á grundvelli núgildandi verðlagslöggjafar megi lagfæra að miklu leyti þá galla, sem kunna að hafa verið á framkvæmdinni og eru. Og með skírskotun til þessa höfum við leyft okkur að bera fram rökst. dagskrá, þannig að málsmeðferð verði við svo búið lokið í þessari hv. deild. Og ég leyfi mér að lesa upp niðurstöðuna: „Þar sem ætla má, að koma megi verðlagsmálum í viðunandi horf með breytingu á framkvæmd gildandi verðlagslaga, sem nokkurri gagnrýni hefur sætt, og þar sem álíta verður næsta óeðlilegt að samþykkja á þessu þingi frv. þetta, sem ekki er ætlað að öðlast lagagildi fyrr en á síðari hluta árs 1971, þ. e. eftir næstu reglulegar alþingiskosningar, telur d. ekki rétt að halda áfram meðferð málsins og tekur fyrir næsta mál á dagskrá“.



Herra forseti. Af því að ég hef átt nokkurn þátt í undirbúningi þess frv., sem hér liggur fyrir, eins og raunar er getið um í grg. frv. og vart hefur orðið, ekki sízt í þeim framsöguræðum minni hl., sem hér hafa verið fluttar, töluverðs misskilnings á því, hvað í frv. felst, þá tel ég rétt að segja hér nokkur orð. Það má út af fyrir sig um það deila, hve árangursríkt tæki verðlagseftirlit sé til þess að halda verðlagi í skefjum. En þá hlið málsins mun ég þó ekki ræða hér sérstaklega. Ég er í hópi þeirra, sem hafa á því takmarkaða trú. En hvað sem því líður, geta þær aðstæður verið fyrir hendi, að nauðsynlegt sé að beita verðlagsákvæðum, og sjálfsagt, að til sé á hverjum tíma löggjöf, sem heimili stjórnvöldum að beita þeim, þegar nánar tilgreind skilyrði eru fyrir hendi. Slík löggjöf hefur líka lengst af verið í gildi hér á landi í einni eða annarri mynd allt síðan - á heimsstyrjaldarárunum fyrri. Hér er um það að ræða að setja ný ákvæði um þessi efni, sem að dómi okkar stuðningsmanna frv. samsvara betur kröfum tímans en núgildandi löggjöf. Verðlagsákvæðum hefur, sem kunnugt er, einkum verið beitt í því skyni að halda dreifingarkostnaði í skefjum, og því einkum tekið til verzlunarinnar, en í minna mæli til framleiðslustarfseminnar í þrengri merkingu þess orðs. Eins og fram kemur í grg. fyrir frv. og hér hefur verið getið í framsöguræðum þeim, sem fluttar hafa verið, er frv. sniðið eftir gildandi löggjöf um þessi efni á hinum Norðurlöndunum, sér í lagi dönsku löggjöfinni. En slík löggjöf hefur á hinum Norðurlöndunum leyst af hólmi eldri löggjöf frá stríðsárunum og fyrstu árunum eftir stríðið, sem var svipuð og núgildandi löggjöf hér á landi. Þessi löggjöf eins og raunar kom fram í ræðu hv. frsm. meiri hl., var sett í þessum löndum á valdaárum jafnaðarmanna þar. Og hvað sem um jafnaðarmennina á Norðurlöndunum má að öðru leyti segja, - vafalaust má þeim ýmislegt til foráttu finna eins og öðrum, sem við stjórnmál fást, og ég hef aldrei verið neinn sálufélagi þeirra -, þá held ég, að flestir sanngjarnir menn mundu nú vera sammála um það, að mjög má telja með ólíkindum, að fyrir þeim hafi vakað með slíkri löggjöf að tryggja kaupmönnum sem hæsta álagningu. Sannleikurinn er sá, að hin eldri löggjöf í þessum löndum og sú, sem nú er í gildi hér á landi, var miðuð við það ástand, sem var á tímum vöruskorts og annarra vandamála í sambandi við vörudreifingu á stríðstímum og fyrst eftir stríðið. En með auknu vöruframboði og samkeppni með þeim möguleikum, sem það skapar, þá verður þörf fyrir löggjöf um þessi efni, þar sem ekki er einblínt á þær samkeppnishömlur einar, sem stafa af höftum og vöruskorti, heldur eru einnig sköpuð skilyrði fyrir opinberri íhlutun um þessi efni á breiðum grundvelli í samræmi við hagsmuni neytenda, því að auðvitað eru það hagsmunir neytenda, sem vörudreifingin á að þjóna. Hana ber ekki að skoða sem atvinnubótavinnu fyrir kaupmenn, kaupfélagsstjóra og starfsfólk þeirra. Það sjónarmið hygg ég, að allur þorri fólksins hljóti að fallast á. Það hefur undanfarna áratugi jafnvel mikið verið talað um nauðsyn þess að halda í skefjum milliliðagróða, eins og það hefur verið kallað, og vaxandi dreifingarkostnaður í hlutfalli við þjóðartekjur hefur verið talinn vottur um óheilbrigða efnahagsþróun. Nú er það svo, að hinn tiltölulegi vöxtur dreifingarkostnaðarins, sem er staðreynd, sem enginn getur neitað, er afleiðing hinnar almennu þróunar þjóðfélagsins, aukinnar sérhæfingar og betri efnahags, því að það er nú einu sinni þannig, að tækniframfara sem lækka framleiðslukostnaðinn, getur ekki gætt eins mikið í þjónustustarfsemi, eins og í verzluninni, og t. d. í iðnaði, sjávarútvegi og samgöngum, og af þessu leiðir það fyrirbrigði, sem einmitt sérstaklega hefur gætt í hinum háþróuðu löndum, að hlutdeild dreifingarkostnaðarins í verðmæti þjóðarframleiðslunnar fer vaxandi. Þetta dregur auðvitað síður en svo úr nauðsyn þess að halda dreifingarkostnaði í skefjum, heldur þvert á móti eykur hana. En fyrir hinu má ekki loka augunum, að verzlunin á hlutverki að gegna í þjóðarbúskapnum, og einmitt af þeim ástæðum, sem nefndar hafa verið, fer þýðing hennar vaxandi. Það skiptir því miklu máli, að sá stakkur, sem verzluninni er sniðinn með löggjöf og öðrum opinberum aðgerðum, geri henni kleift að gegna þessu hlutverki á sem hagkvæmastan hátt fyrir neytendur, en sé ekki beinlínis fjötur um fót heilbrigðri þróun þessara mála. En löggjöf eins og sú, sem nú er í gildi hér á landi og byggist á forsendum, sem ekki eru lengur fyrir hendi, þjónar ekki því hlutverki. Það verður að byggja upp eitthvað nýtt, og frv. það, sem hér liggur fyrir, ef samþ. verður, verður að mínu áliti spor í rétta átt, þannig að í stað þess að einblína á innflutningshöft sem einu samkeppnishömlurnar, þá er hér samkv. þessu frv. um að ræða miklu viðtækari heimildir til þess að vinna gegn samkeppnishömlum og halda þannig verðlagi í skefjum en felast í þeirri löggjöf, sem nú er í gildi. Ég hygg einmitt, að þær deilur, sem um þetta mál hafa orðið, stafi að verulegu leyti af því, að sú skoðun virðist vera útbreidd, að samkeppnishömlur og innflutningshöft séu það sama. Og mig grunar, að það hafi legið m. a. að baki afstöðu hv. frsm. 1. minni hl. allshn., hv. 6. þm. Sunnl., að hann leggi þann skilning í frv., að samkeppnishömlur þýði innflutningshöft, þannig að ef innflutningshöft séu ekki lengur við lýði, þá þýði það afnám allra verðlagsákvæða. Á öðrum grundvelli á ég bágt með að skilja þá niðurstöðu hans, að í samþykkt þessa frv. liggi það, að öll verðlagsákvæði verði afnumin. Og e. t. v. er það svo um stuðning og áhuga margra kaupsýslumanna fyrir því, að þetta frv. verði samþ., að þeir telja einnig, að samkeppnishömlur séu innflutningshöft, og þar sem innflutningshöft séu ekki lengur við lýði, þá felist í frv., að öll verðlagsákvæði eigi að afnema. Ég vil þó taka það fram, að þetta á ekki við þá fulltrúa kaupsýslumanna, bæði einkaverzlunar og Sambands ísl. samvinnufélaga, sem sæti áttu í þeirri nefnd, sem undirbjó frv., og mættu m. a. á fundum allshn. Þeir hafa sett sig vel inn í þetta mál og gera sér fyllilega ljóst, hve feitt er á stykkinu. En því miður hygg ég, að eins og þessi misskilningur er útbreiddur í launþegasamtökunum, þá eigi það sama einnig við um marga þeirra atvinnurekenda, sem við verðlagsákvæðin búa. En einmitt vegna þess, að þetta frv. er sniðið eftir dönsku löggjöfinni í þessum efnum, þá má fullyrða, að þegar talað er þar um samkeppnishömlur, þá sé það alls ekki og jafnvel sízt af öllu innflutningshöft sem höfð eru í huga, því að um langt skeið hefur það verið talinn sjálfsagður hlutur í Danmörku, að hverjir svo sem þar færu með völd, þá yrði alls ekki til innflutningshafta gripið. Það eru því ábyggilega allt aðrar samkeppnishömlur en innflutningshöftin, sem frv. hefur í huga. Og auðvitað eru verðlagsákvæði ekki einhlít til þess að hamla gegn verðbólgu. Þar þurfa að koma til aðrar og áhrifameiri ráðstafanir. Það er alveg rétt í séráliti Þrastar Ólafssonar, hagfræðings, sem birt er sem fskj. með þessu frv., að grundvallarskilyrði þess, að slík löggjöf komi að notum er, að það takist að stöðva verðbólguþróunina. Þetta er ég honum alveg sammála um, og tel það meira að segja hafa mikla þýðingu að gera sér þetta ljóst. Hins vegar er ég honum ósammála um margt annað, en það fer ég ekki út í á þessum vettvangi, enda er þessi stéttarbróðir minn ekki hér til að svara fyrir sig, svo að ég sleppi því. Auðvitað þarf að vera vissum skilyrðum fullnægt í efnahagsmálum almennt til þess að þessi löggjöf eigi við. Ef verðbólgan verður óstöðvandi, verður til lengdar óframkvæmanlegt að halda hér uppi frjálsum innflutningi og frjálsum viðskiptum að öðru leyti, svo að þá verður þessi löggjöf gerð óvirk. Þá mundi sjálfkrafa síga í sama farið og áður. Undir þeim kringumstæðum eru fullar heimildir í þessari löggjöf eins og núgildandi löggjöf til þess að beita þá verðlagsákvæðum, jafnvel ótakmarkað. En þá kemur að þeirri spurningu, sem sérstök ástæða er til að svara í tilefni af framsöguræðum hv. minni hl. Það má spyrja sem svo: En getur þá ekki verið þörf verðlagsákvæða, jafnvel þó að um virka samkeppni sé að ræða? Eða hvað felst með öðrum orðum í því, að samkeppni sé virk? Vera má, að um þetta séu mismunandi skoðanir, og hugtök eins og samkeppni, virk samkeppni o. s. frv., má vissulega skilgreina á fleiri en einn veg. En ég svara þessari spurningu neitandi, því að í frjálsri samkeppni, samkv. þeim skilningi, sem ég legg í það hugtak, þá á neytandinn að fá vöruna á kostnaðarverði. Sé um fullkomlega frjálsa samkeppni að ræða, þá þýðir hún það, að framleiðandinn fær kostnaðarverð fyrir vöru sína eða þjónustu, hvorki meira né minna. Í því kostnaðarverði felst auðvitað sanngjörn þóknun til hans sjálfs fyrir sína vinnu, vextir af fjármagni, sem hann hefur lagt í atvinnureksturinn, sanngjörn áhættuþóknun o. s. frv. En ef skilyrði fullkomlega frjálsrar samkeppni eru fyrir hendi, þá á ekki að vera möguleiki á því að taka meira en kostnaðarverð fyrir vöruna. Að slíkt sé hægt, a. m. k. til lengdar, er þá einvörðungu í skjóli þess, að einhver séraðstaða sé fyrir hendi, en þá er samkeppnin ekki frjáls. Þær hömlur, sem samkv. þessari löggjöf eru settar fyrir því, að verðlagsákvæðum megi breyta - nefnilega að svo megi ekki vera, þegar um virka samkeppni sé að ræða - eru því að mínu áliti nákvæmlega sams konar og þær hömlur, sem á þessu eru samkv. gildandi lögum. Þetta er aðeins orðað á annan veg. Í núgildandi l. er það orðað þannig, að verðlagsákvæði verði að vera það rúm, að þau samsvari kostnaðinum hjá vel reknum fyrirtækjum, tæknilega og fjárhagslega, eins og það er orðað. Hér er í rauninni um það sama að ræða, aðeins orðað á annan hátt, þannig að í því efni breytir það í rauninni engu, hvort þessi nýja löggjöf verður samþ. eða sú gamla væri áfram. En gildi nýju löggjafarinnar er að mínu áliti í því fólgið, að verðlagsyfirvöld fá með þessu frv. víðtækari heimildir en þau áður höfðu til þess að vinna gegn samkeppnishömlum og tryggja neytendunum vöruna á kostnaðarverði. Það var að mínu áliti alveg réttilega að orði komizt hjá hæstv. viðskmrh. í framsögu hans fyrir þessu frv. fyrir jólin, að það væri stefnuyfirlýsing, sem fyrst og fremst í frv. felst eða m. ö. o. rammi fyrir starfsemi verðlagsyfirvalda. Og auðvitað er það í sjálfu sér rétt, að það, sem úrslitaþýðingu hefur varðandi það, hvort þessum málum er skynsamlega skipað, er ekki, hvernig þessi rammi er, heldur verður það framkvæmdin. Þar með er ekki sagt, að það sé ekki mikilvægt atriði í þessu sambandi, að þessi lagastakkur sé skynsamlega sniðinn, og ég álít, að samþykkt hinnar nýju löggjafar mundi verða til verulegra bóta í því efni. Ég hafði nú, herra forseti, ekki hugsað mér að orðlengja meira um þetta, en vil aðeins segja að lokum, að hvað sem öllu öðru líður, þá furðar mig á þeirri afstöðu hv. framsóknarmanna að vilja vísa frv. frá, helzt á þeim grundvelli, að þar sem gert sé ráð fyrir því, að það þurfi ár til þess að undirbúa þessa löggjöf, þá liggi ekkert á að samþykkja. Það virðist svo, sem þeir standi í þeirri meiningu, að það væri hægt að láta þetta koma til framkvæmda tafarlaust. Satt að segja finnst mér, að þetta beri vott um, að þeir mætu og ágætu menn, sem hér eiga hlut að máli, hafi ekki kynnt sér þetta mál, eins og æskilegt hefði verið. Hér er verið að taka upp algerlega nýtt fyrirkomulag, og það fer aldrei hjá því, að það hlýtur að taka töluverðan tíma að þjálfa starfslið til þess að framkvæma það. Er ekki tímabært fyrir alvöru að leggja út í þá þjálfun, fyrr en vitað er, hvort frv. finnur náð fyrir augum Alþ. eða ekki. En um það er allt í óvissu, eins og hér hefur komið fram. Ég hefði betur getað skilið það að vissu leyti, að frv. hefði verið gagnrýnt á þeim grundvelli, að þessi tími væri ekki nógu langur, en sú afstaða að telja, að hægt sé að samþykkja slíka löggjöf sem þessa og láta hana koma til framkvæmda alveg fyrirvaralaust, hún finnst mér fráleit.