Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að vegna framkvæmda sem staðið hafa yfir í þingsalnum undanfarið er sá tæknibúnaður sem við erum vön ekki til staðar. Það á til dæmis við um klukkuna í ræðupúltinu en fylgst verður með tímanum í borði forseta.

Virðulegur forseti. Ég var að vona að maður fengi þá ótakmarkaðan tíma. En allt um það. Ég kveð mér hljóðs til að lýsa yfir undrun minni á þeirri dagskrá sem hæstv. forseti hefur dreift. Hér er kallað til þingfundar að sumarlagi og ekkert samráð hefur verið haft um dagskrá fundarins. Óskað hefur verið eftir fundi formanna þingflokka, að minnsta kosti af hálfu tveggja þingflokksformanna. Óskað hefur verið eftir því að á dagskrá væru óundirbúnar fyrirspurnir til ráðherra þannig að þingið gæti sinnt eftirlitsskyldum sínum með framkvæmdarvaldinu. Við því hefur ekki verið orðið. Ekki hefur verið fundað í forsætisnefnd þingsins og fjallað um dagskrá þessa þingfundar. Mér þykir miður að góður vilji okkar, til að greiða fyrir því að ríkisstjórnin geti komið brýnu máli á dagskrá og fengið það afgreitt, sé ekki virtur meira en svo að dagskráin sé sett einhliða af framkvæmdarvaldinu og þingið eða þingflokkar komi ekkert að því að ákveða dagskrána. Ég legg áherslu á að langur tími er síðan þingið var að störfum og þau málefni sem verið hafa á vettvangi framkvæmdarvaldsins eru mörg þess efnis að full ástæða er til þess að 

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hv. þm. Helgi Hjörvar sagði. Ég verð að segja að það veldur mér miklum vonbrigðum að forseti skuli ekki eiga samráð við stjórnarandstöðuna um dagskrá fundarins. Ég sé ekki betur en að það sé mjög skýrt í 86. gr. þingskapalaga að skipulag þingstarfanna eigi að vera með þeim hætti að um það sé haft samráð við þingflokksformenn. En að boða til fundar á algjörlega óvenjulegum tíma án þess að haldinn sé fundur í forsætisnefnd og án þess að haldinn sé fundur með þingflokksformönnum - klukkan er þrjú núna, við hefðum getað haft tíma til að funda hér í dag. Ég átta mig ekki á hvað forseta gengur til að koma fram með þessum hætti við þingið. Ég hefði haldið að forseta væri í lófa lagið að halda því til haga að þingið héldi reisn í gegnum þennan vandræðagang hér, en það virðist vera allt annað á dagskrá. Verra er að sjá forsætisráðherra glotta undir þessum athugasemdum.

Forseti. Ég tek undir með öðrum þingflokksformönnum sem hér hafa tekið til máls. Ég verð að viðurkenna að mér finnst þetta allt ákaflega furðulegt. Ég fæ símtal frá hæstv. innanríkisráðherra um að til standi að hafa þingfund. Ég hef ekkert heyrt frá þinginu, fékk bara eitthvert SMS um að til stæði að hafa þingfund á þessum tíma. Hvorki hefur verið boðaður fundur í forsætisnefnd, þar sem ég er áheyrnarfulltrúi, né hjá þingflokksformönnum. Mér finnst þetta skrýtin vinnubrögð. Ég hefði viljað fá tækifæri, fyrst við komum hér saman, til að beina fyrirspurnum og heyra fyrirspurnir til ráðherra. Eins og hér hefur komið fram hefur ýmislegt gerst síðan við hittumst síðast. Ég er ekki hrifin af því að hafa svona langt hlé og fagna því að við skulum koma saman en á sama tíma harma ég að við fáum ekki að nýta þetta tækifæri til að hafa alvöruaðhald með framkvæmdarvaldinu.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að mér finnst þessar athugasemdir stjórnarandstöðunnar ósanngjarnar. Ríkisstjórnin stóð frammi fyrir því að annaðhvort yrði þing kallað saman til að setja lög á boðað verkfall eða þá að sett yrðu bráðabirgðalög. Hæstv. innanríkisráðherra sagði í ræðu við síðustu lagasetningu þegar sett voru lög á verkfall að betri bragur væri á því að kalla saman þing, en þing yrði þá eingöngu kallað saman til að fjalla um þetta eina tiltekna mál. Ég verð að segja að ef stjórnarandstaðan 

Ræður þingið ekki dagskránni?

Virðulegi forseti. Ég hlýt að taka upp undir þessum dagskrárlið mál sem ég hef nokkrum sinnum rætt einmitt undir þessum dagskrárlið, þ.e. svar við fyrirspurn frá okkur Merði Árnasyni um rannsókn á samantekt sem fór út úr innanríkisráðuneytinu. Í dag heyrist í fréttum að í héraðsdómi og síðan í úrskurði Hæstaréttar sé rökstuddur grunur um að upplýsingarnar hafi komið frá starfsmanni í innanríkisráðuneytinu. Það sýnir að svarið sem barst klukkan tíu síðasta kvöldið sem við vorum hér áður en þingi var slitið var mjög ófullkomið. Það kom hins vegar fram í svarinu, eins og oft hefur komið fram í máli hæstv. innanríkisráðherra, að hún gæti ekki tjáð sig um þetta mál fyrr en rannsókn væri lokið. Nú er henni lokið og ég held að hæstv. ráðherra verði að svara Alþingi því hvort hann geti staðfest að hvorki hún né pólitískir starfsmenn hennar séu þessi B sem er getið um í úrskurði Hæstaréttar, þ.e. að embættismenn hafi ekki látið þetta frá sér fara. Getur ráðherrann staðfest það? Ég held að hún skuldi þinginu það 

Virðulegur forseti. Ég legg til að hv. þingmaður kynni sér málið eilítið betur. Rannsókn málsins er ekki lokið. Það hefur ítrekað komið fram. Lögregla og ríkissaksóknari halda utan um rannsókn málsins sem lýtur að ósk lögreglunnar um að blaðamaður Morgunblaðsins tjái sig. Nú hlær þingmaðurinn og það getur vel verið að henni finnist það eitthvað fyndið en rannsókn málsins er ekki lokið. Meðan svo er getur innanríkisráðherra ekki tjáð sig um málið. Það hefur ítrekað komið fram. Ég veit að hv. þingmaður reynir ítrekað að gera sér einhvern mat úr málinu og heldur því núna fram að niðurstaðan hafi fengist og nú eigi innanríkisráðherra að tjá sig. Niðurstaðan er ekki fengin. Niðurstaðan í Hæstarétti í dag lýtur einungis að því að ekki sé talið að umræddur blaðamaður eigi að tjá sig. Innanríkisráðuneytið á ekki einu sinni aðild að þessu dómsmáli. Ég hvet þingheim og hv. þingmann til að kynna sér málið betur. Hún segist ítrekað hafa fjallað um það á þingi og óskað eftir svörum. Niðurstaðan er ekki fengin. Á meðan svo er er ekki eðlilegt að dómsmálaráðherra, sú sem hér stendur,  Rannsóknin hefur tekið fimm mánuði 

Virðulegi forseti. Ég hlýt að ítreka fyrirspurn hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur vegna viðbragða hæstv. innanríkisráðherra. Það er enginn að biðja um upplýsingar um það hvar mál stendur gagnvart blaðamönnum úti í bæ. Það liggur hins vegar fyrir eftir dóm Hæstaréttar í dag að til er starfsmaður í ráðuneytinu, starfsmaður B, sem hringdi í tiltekna fjölmiðla rétt áður en fréttir birtust byggðar á minnisblaðinu. Spurning hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur var einföld: Er starfsmaður B ráðherrann eða pólitískir aðstoðarmenn sem ráðherrann ber ábyrgð á? Það er fullkomlega eðlilegt að við fáum svör við því hér. Ráðherranum er í lófa lagið að veita þau svör. Hann ber pólitíska ábyrgð gagnvart Alþingi Íslendinga á framgöngu sinni í þessu máli og á að svara þessu skýrt. Það er enginn að biðja um eitthvað sem er hulið á bak við leynd lögreglurannsóknar, það er verið að biðja um einfaldar skýringar á einföldum staðreyndum. 

Virðulegur forseti. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt um þetta mál. Ég veit ekki hvernig það er til komið, ég veit ekki hversu oft ég á að segja það. Ég þekki ekki þessa rannsókn, mér er ekki kunnugt um hana og það væri óeðlilegt að ég þekkti einstaka þætti hennar. Það kemur hins vegar fram í dómi Hæstaréttar í dag að lögreglan finni ekki neitt sem renni stoðum undir það að trúnaðargögn hafi farið frá ráðuneytinu. Ég get ekki upplýst þingheim um rannsókn sem er í gangi og hef ekki frekari upplýsingar um hana en þingheimur sjálfur. Innanríkisráðuneytið og starfsmenn þess sendu frá sér tilkynningu áðan, ég bið menn að gæta hófs í því að setja það í annarlegt samhengi að starfsmenn ráðuneytisins eigi samtöl við fjölmiðla. Það gera þeir allan daginn í upplýsingaskyni. Að dylgja um að það feli í sér saknæmt athæfi er að mínu mati mjög óeðlilegt. Ég get ekki 

Virðulegur forseti. Eins og tilefni þessa fundar er mæli ég hér fyrir frumvarpi til laga um frestun verkfallsaðgerða Flugvirkjafélags Íslands gegn Icelandair. Ég held að það komi engum á óvart í þessum sal að fyrir ráðherra, ríkisstjórn og Alþingi allt er næsta óviðunandi að þurfa að fjalla um þessi mál og koma ítrekað að vinnudeilum á frjálsum markaði á þann hátt sem of oft hefur gerst að undanförnu. Eins og kunnugt er hófust verkfallsaðgerðir Flugvirkjafélags Íslands gegn Icelandair þann 16. júní sl. með tímabundinni vinnustöðvun sem stóð í 24 tíma og verður aðgerðunum að óbreyttu fram haldið á morgun með ótímabundinni vinnustöðvun. Eins og þingheimur þekkir var kjaradeilu félagsins við Samtök atvinnulífsins, sem fara með samningsumboð fyrir hönd Icelandair, vísað til ríkissáttasemjara þann 19. apríl sl. Lítið sem ekkert hefur áunnist í þeim viðræðum, því miður. Fundir hafa verið haldnir reglulega en viðræðum var slitið í gær. Áður en ég geri nánar grein fyrir efni frumvarpsins og þeim afleiðingum sem fyrrnefnt verkfall mundi hafa vil ég nota tækifærið hér til að fjalla aðeins um þessi mál almennt og setja þau í samhengi. Þetta er nefnilega í þriðja sinn á þessu ári sem Alþingi neyðist til að grípa inn í kjarabaráttu einstakra stéttarfélaga við atvinnurekendur. Eins og ég hef áður sagt er það algjört neyðarúrræði þegar slíkt gerist. Inngrip af þessu tagi hlýtur að vera og er alltaf síðasti kostur og kemur einungis til álita þegar miklir almanna- og þjóðhagslegir hagsmunir eru undir. Sú staða sem upp er komin er að mínu mati með öllu óviðunandi og ég hvet þingheim allan til að íhuga það að við veltum því fyrir okkur í sameiningu. Hér eru hins vegar undir miklir almanna- og þjóðhagslegir hagsmunir sem eru ástæðan fyrir því að önnur leið var ekki talin fær en að koma að málinu á þann hátt sem hér er gert. Ég vil fyrst nefna að samkvæmt lögum er ráðherra heimilt að setja bráðabirgðalög og mörg fordæmi eru fyrir því að það hafi verið gert þegar kemur að verkföllum sem talin eru skaða almannaheill eða hafa áhrif á stöðu samfélagsins í heild sinni. Ég lýsti því hins vegar yfir úr þessum ræðustól þegar við ræddum síðast aðgerðir af sama toga að ef sú staða kæmi aftur upp, sem allur þingheimur áttaði sig á að gæti gerst vegna yfirvofandi verkfalla nokkurra starfsstétta, mundi ég bera það undir þingið og óska eftir að þing yrði kallað saman áður en slík ákvörðun yrði tekin. Við það var að sjálfsögðu staðið og þess vegna erum við saman komin hér í dag. Mér þykir einlæglega miður að þannig skyldi hafa farið, eins og ég held að okkur öllum líði með þetta mál. Mér þykir mjög miður að samningsaðilar hafi ekki náð að klára málin sín á milli og axlað þá ábyrgð sem hvílir bæði á atvinnurekendum og launþegum við að leita lausna og klára málin. Þess vegna vildi ég í upphafi velta því upp að við sem sitjum hér ræðum með opnum huga hvernig við getum gert ákveðnar breytingar á löggjöfinni í landinu þannig að síður þurfi að koma til þess að stjórnvöld grípi inn í með þeim hætti sem nú er gert. Til að koma í veg fyrir allan misskilning er ég ekki að tala um neinar grundvallarbreytingar á stöðu þessara mála í samfélaginu, ég er miklu frekar að tala um að við finnum leiðir til að fjölga þeim kostum sem við höfum við lausn kjaradeilna þannig að síður þurfi að koma til kasta þingsins. Til dæmis mætti nefna þátt sem ég hef áður nefnt úr þessum ræðustól, að auka heimildir ríkissáttasemjara til að fresta verkfallsaðgerðum tímabundið ef hann telur að lausn sé í sjónmáli. Slíkar heimildir er að finna í regluverki nágrannalanda okkar. Ég hef þegar rætt þetta við aðra ráðherra í ríkisstjórn og þá sérstaklega félags- og húsnæðismálaráðherra, enda heyrir ríkissáttasemjari undir ráðuneyti hennar, og ég hef líka rætt málið í ríkisstjórn en ég skora á alla þingmenn að taka málið til umræðu og að við veltum fyrir okkur hvernig við getum til framtíðar komið málinu í annan farveg. Það er óviðunandi og sérkennileg staða, staða sem hlýtur að vekja okkur öll til umhugsunar, að hér er þjóðþingið saman komið til að fara í aðgerðir til að fresta verkfallsaðgerðum einnar starfsstéttar sem starfar hjá einu félagi í landinu. Það er að mínu mati merki um að hlutina verður að vinna öðruvísi. Þrátt fyrir að ríkisstjórnin hafi tekið þá ákvörðun að blanda sér í málið á þann hátt sem nú er gert vil ég líka árétta, vegna umræðu sem hefur skapast, að ríkisstjórnin á að sjálfsögðu enga aðild að málinu, ríkisstjórnin tekur ekki afstöðu til málsins eða með eða á móti deiluaðilum. Við erum einungis að taka afstöðu með almenningi í landinu og tryggja að samfélagið geti nýtt þau tækifæri sem felast í góðum samgöngum til og frá landinu. Þau tækifæri felast í uppbyggingu ferðamála sem við bindum miklar vonir við og það má ekki gerast, sem gerist í þessari stöðu, að þjóðarbúið og ein atvinnugrein verði af minnst 900 millj. kr. á hverjum degi sem svona verkfall stendur. Auðvitað er tapið mest á þessum árstíma þegar aflýsa þyrfti í kringum 60 flugferðum sem áhrif hefði á minnst 12 þús. einstaklinga á hverjum einasta degi. Það er staðan sem við stöndum frammi fyrir og það er sú samfélagslega ábyrgð sem Alþingi þarf að axla, að vega og meta þessa hagsmuni. Að þessu sinni var það mat þannig að ekki yrði setið hjá en ég ítreka að ég harma þá niðurstöðu. Ég vík þá að einstökum efnisatriðum frumvarpsins og ástæðu þess að frumvarpið er flutt hér í dag. Ég þarf ekki að endurtaka það sem ég hef áður sagt og þingheimur þekkir, að þegar flugferðum var frestað vegna vinnustöðvunar flugvirkja 16. júní sl. felldi Icelandair niður 53 ferðir sem hafði áhrif á 12 þús. farþega. Reiknað er með sambærilegum og jafnvel erfiðari aðgerðum og áhrifum ef til ótímabundins verkfalls kæmi. Allar þessar aðgerðir hafa mikil áhrif á flugsamgöngur hingað til lands og þær hafa ekki bara áhrif, eins og umræðan hefur verið, á starfsemi ferðaþjónustunnar. Það eru ekki einungis ferðaþjónustufyrirtækin, aðilar í ferðaþjónustu víða um land, sem standa frammi fyrir mikilli vá ef til slíks verkfalls kæmi heldur hefur það líka áhrif á almenna efnahagsþróun í landinu. Ég hef heyrt víða að hér sé einungis um eitt félag að ræða, sem er alveg hárrétt, en mörg önnur félög fljúga til og frá landinu og við megum ekki gleyma þeirri staðreynd að á þessum árstíma er hlutdeild Icelandair í flugi til og frá landinu rúmlega 70%. Það er sú staða sem við búum við í landinu, um 65% í fólksflutningum til og frá landinu og um 90% í vöruflutningum. Þetta eru þau hlutföll sem við búum við í þessum veruleika og það er auðvitað nokkuð sem við verðum að velta fyrir okkur. Á síðasta ári aflaði ferðaþjónustan um 274 milljarða í gjaldeyristekjur sem er nokkru meira en sem nam gjaldeyristekjum af sjávarútvegi. Ferðamönnum hefur haldið áfram að fjölga það sem af er þessu ári og er það mat Ferðamálastofu að fjölgunin sé um 35% miðað við sama tímabil 2013. Ég sagði það áðan en get sagt þá tölu aftur að ferðaþjónustan hefur reiknað það út að á hverjum degi verkfallsaðgerða glatist um 900 millj. kr. sem hefði auðvitað áhrif á afkomu einstaklinga, fyrirtækja og samfélagsins alls. Hér er mikið undir og að mörgu ber að huga. Eins og þingheimur þekkir líka er ferðaþjónustan eðlilega viðkvæm fyrir truflunum í samgöngum, hún er alveg einstaklega viðkvæm. Það umfang ferðaþjónustu sem við búum við í dag er svo einstakt í íslensku samfélagi, og nýtt vegna þess hversu hraður vöxturinn er, að það er erfiðara fyrir þessa atvinnugrein en margar aðrar að laga sig að þeim miklu breytingum sem verkfall af þessu tagi þýddi. Eins og ég sagði áðan hefðu aðgerðir Flugvirkjafélags Íslands einnig mjög neikvæð áhrif á vöruflutninga til og frá landinu, þá sérstaklega á íslenskan sjávarútveg. Langstærsti hluti ferskfisks er fluttur með flugvélum Icelandair, bæði með frakt- og farþegaflugvélum. Við þekkjum það sem hér erum að það er viðkvæm vara og erfitt fyrir Ísland að byggja upp orðspor ef hlutirnir fara þannig að ekki er hægt að treysta á öryggi slíkra flutninga. Svo eru auðvitað heildaráhrifin fyrir landið okkar allt saman. Við erum öll að reyna að byggja upp íslenskt samfélag og það þekkir fyrrverandi ríkisstjórn jafn vel og núverandi ríkisstjórn. Við erum að reyna að tryggja hér tryggar stoðir til hagvaxtar og lífsgæða. Við reynum að spyrna okkur á betri stað og til þess að svo verði má lítið út af bregða og því er mikilvægt að við náum að vinna hlutina vel. Það eru miklir hagsmunir í húfi fyrir íslenskt samfélag eins og öllum má ljóst vera og til þessara aðgerða þarf því miður að grípa. Virðulegur forseti. Ég geri ráð fyrir að menn rýni vel það frumvarp sem hér er lagt fram, en til upplýsingar fyrir þingheim er farin leið sem líka var farin í tengslum við flugmennina á sínum tíma, sú leið að gefa viðsemjendum enn og aftur tækifæri til að leysa úr ágreiningi sínum fyrir tilsettan tíma, ella verði kjaradeilan lögð fyrir gerðardóm. Frumvarp þetta tekur jafnframt mið af þeim breytingum sem hv. umhverfis- og samgöngunefnd gerði á sambærilegu frumvarpi um lögbann á verkfallsaðgerðir flugmanna hvað varðar þá tímalengd sem viðsemjendum er gefin. Til að stuðla að aukinni sátt um ákvörðun gerðardóms er í frumvarpi þessu farin sú leið að fulltrúar launþega og vinnuveitenda tilnefna sinn fulltrúa hvor í gerðardóminn og jafnframt er gerð rík krafa til hlutleysis þeirra og sérþekkingar. Líkt og fyrri gerðardómurinn sem skipaður var skal þessi skipaður þremur fulltrúum, einum tilnefndum af Hæstarétti Íslands, einum af Flugvirkjafélagi Íslands og einum af Samtökum atvinnulífsins. Gerðardómur skal í ákvörðun sinni hafa til hliðsjónar kjarasamninga sem gerðir hafa verið á almennum vinnumarkaði á undanförnum mánuðum, að því leyti sem við á, og almenna þróun kjaramála auk þess að taka mið af sérstöðu þeirra stéttarfélaga sem tilgreind eru í 1. gr. frumvarpsins. Virðulegur forseti. Að endingu ítreka ég þá skoðun mína og bjargföstu trú að farsælasta leiðin í svona málum sé alltaf sú að þau séu leyst án aðkomu Alþingis og að deiluaðilar nái samningum sín á milli. Það er ekki og á aldrei að vera sjálfsagt mál að ríkisvaldið grípi inn í kjaradeilu með þessum hætti og síst þegar einkafyrirtæki á í hlut. Það eru alltaf þung skref fyrir alla að þurfa að mæla fyrir slíku frumvarpi. Réttur fólks til að grípa til sameiginlegra aðgerða til að knýja á um kjarabætur er verndaður af 74. gr. stjórnarskrárinnar auk þess sem Ísland er aðili að alþjóðlegum samningum sem vernda sömu réttindi. Við vitum líka öll að réttindum fylgir ábyrgð og að réttindi sæta takmörkunum vegna hagsmuna annarra. Til að forða því að tefla í hættu mikilvægum gjaldeyristekjum sem þjóðarbúinu eru nauðsynlegar til að standa undir skuldbindingum og halda áfram þeim efnahagsbata sem náðst hefur þarf Alþingi nú að grípa inn í þessa deilu með lagasetningu. Af öllu ofangreindu er ljóst að ríkir almannahagsmunir eru í húfi og sú skylda hvílir á okkar herðum að vinna úr því og fresta umræddum verkfallsaðgerðum. Inngrip Alþingis er því nauðsynlegt til að tryggja þá hagsmuni sem hér eru undir, bæði þjóðfélagslega og efnahagslega. Að endingu þakka ég þeim sem hafa komið að undirbúningi þessa máls. Ég þakka einnig fulltrúum stjórnarandstöðunnar en ég upplýsti þá um það hvernig ég hygðist halda á málinu þegar ljóst var að í þetta stefndi. Ég held líka að það sé mikilvægt fyrir okkur, Alþingi, löggjafarsamkomuna, að minna okkur á að kannski er sá tími liðinn að bráðabirgðalög séu sett við skrifborðið í einhverju ráðuneyti, að þingið sé frekar kallað saman. Ég tel miklu betri brag á því og vonast til að við höldum áfram á þeirri leið að kalla þing saman ef til slíkra aðgerða þarf að grípa enda eru þær þess eðlis og það alvarlegar að það er mikilvægt að Alþingi komi allt að þeim. Virðulegi forseti. Með þessum orðum legg ég til að frumvarpinu verði vísað til umræðu og afgreiðslu hjá hv. umhverfis- og samgöngunefnd.

Frú forseti. Ég vil fyrst segja að ég er sammála því sem hæstv. innanríkisráðherra segir um að betri bragur sé á því að mál af þessum toga komi fyrir Alþingi frekar en að þau séu afgreidd með bráðabirgðalögum. Ég held að tíðarandinn sé líka sá og aðstæður allar. Það er auðvelt að kalla saman þing með skömmum fyrirvara eins og þetta dæmi sýnir okkur og betri bragur á því. Það gefur líka aðilum máls tækifæri til að tjá sig við þingnefnd og koma sjónarmiðum á framfæri sem ella væri ekki hægt, þ.e. ef gefin væru út bráðabirgðalög. Ég fagna því sérstaklega. Það er tvennt sem ég vildi samt nefna í framhaldi af framsöguræðu hæstv. ráðherra, annað snýr að formi og hitt að innihaldi. Hvað formið varðar er hér farið inn í vinnudeilur, um er að ræða íhlutun í deilu um kaup og kjör á vinnumarkaði. Þetta er vinnuréttarmál. Þetta er lagasetning á sviði vinnuréttar og vinnumarkaðsmála. Sú hefð eða venja hefur skapast, ég veit ekki hvað ég á að kalla það, á undanförnum árum að fagráðherra málaflokks á því sviði sem vinnudeilan er flytur frumvarp. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort ráðherrann telji þetta eðlilegt og hvort hann telji eðlilegt að umhverfis- og samgöngunefnd, sem ekki hefur sérstaklega með vinnuréttarmál að gera, fjalli um mál af þessum toga en ekki velferðarnefnd sem á að vera með sérþekkingu á sviði vinnuréttar. Ég vil líka spyrja um innihaldið, hvort ráðherrann sé ekki þeirrar skoðunar að mikilvægt sé við lagasetningu af þessum toga að fylgt sé ákvæðum stjórnsýslulaga um rannsóknarreglu, meðalhófsreglu og annað slíkt, hvort ráðherrann telji að að því hafi verið gætt. Hér er til dæmis vitnað í dóm Hæstaréttar í máli nr. 167/2002, þar sem Hæstiréttur réttlætir inngrip í kjaradeilu en segir samt að slíkar aðgerðir megi þó ekki ganga lengra en þörf krefji. Hefur verið rannsakað nákvæmlega hvert hið þjóðhagslega tjón er af aðgerðunum sem eru yfirvofandi, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessar hugleiðingar. Ég vísa til fyrstu fyrirspurnarinnar um það hvort hugsanlega væri skynsamlegra að aðrir en viðkomandi fagráðherrar og þá viðkomandi fagnefndir fjölluðu um málin. Því má hv. þingmaður trúa að ég mundi ekki gera athugasemdir við að aðrir ráðherrar flyttu þetta frumvarp, það segi ég hvað varðar þetta mál en varpa þó engri ábyrgð af mér í því. En mér finnst þetta vera hluti af því sem við þurfum að skoða, mér finnst þetta vera hluti af því sem við þurfum að fara yfir. Fagráðherrann er ekki endilega hluti af þeirri löggjöf sem hv. þingmaður lýsti. Ég geri því engar athugasemdir við að það verði skoðað. Ég held hins vegar að í þessu tilviki komi ekkert annað til greina en að vísa málinu til hv. umhverfis- og samgöngunefndar í samræmi við það sem gert hefur verið og í samræmi við það hvaða fagráðherra flytur málið og líka á grundvelli þess að þetta er mál sem talið er ógna samgöngum og öryggi í samgöngum verulega. Varðandi meðalhófið þá tel ég að við höfum farið mjög nákvæmlega yfir það með okkar færustu sérfræðingum til að tryggja að að því sé gætt. Hv. þingmaður spyr um þjóðhagslega hagsmuni og auðvitað er búið að reikna það út. Ég fór hér með einstakar tölur og upplýsingar sem ætlað er að varpa ljósi á það og kemur fram í greinargerðinni. Það er hins vegar alltaf matskennt, þess vegna er löggjafarþingið kallað saman og það kemur fram í lögunum, hvenær slík ákvörðun er tekin. Það er staðreynd málsins að það getur verið matskennt að vega og meta almannahagsmuni. Í þessu tilviki metum við heildarhagsmunina meiri en þá hagsmuni sem um er að ræða varðandi það að þetta yrði látið óáreitt en það er matskennt og menn geta haft misjafnar skoðanir á því. Skoðun ríkisstjórnarinnar er skýr, mat okkar er það að grípa verði til þessara aðgerða, en ég tek undir það með hv. þingmanni að enginn heilagur sannleikur er í því.

Frú forseti. Já, þetta er matskennt, ég er sammála því, og þess vegna kom það viðhorf fram hjá mér, til dæmis þegar umræða var um yfirvofandi verkfall flugstjóra fyrir ekki löngu, að alltaf verði að skoða þær aðstæður sem uppi eru í hverju máli fyrir sig. Lagasetning í einu tilfelli réttlætir ekki eða er ekki fordæmi fyrir lagasetningu á öðru sviði í annan tíma vegna þess að aðstæður geta verið mismunandi og þetta þarf að meta í hverju tilfelli fyrir sig. Ég veit að í umræðunni þá, og verður ugglaust líka núna, var vísað til lagasetningar hér fyrr á árum, en þetta finnst mér að alltaf verði að hafa í huga, þ.e. samhengið sem við er að glíma hverju sinni, menn verða að leggja sjálfstætt mat á hverja deilu og hvert tilfelli fyrir sig. Í greinargerð með frumvarpinu finnst mér í raun og veru skorta á að slíkt mat sé reitt fram. Ég tel mikilvægt að þingnefndin reyni að reiða það fram. Mér finnst líka skorta umfjöllun um dóma eða niðurstöðu Mannréttindadómstóls Evrópu í málum af þessum toga, sem er innlegg í umræðuna. Að því er varðar formið er ég nú fyrst og fremst að velta þessu upp vegna þess að mér finnst að það geti verið betra fyrir málið sjálft að það sé sá ráðherra sem fer með vinnumarkaðsmál sem fjalli um það. Það viðhorf er stutt af því sem hæstv. ráðherra sagði hér um að hún hefði velt upp hugmyndum um að breyta hlutverki ríkissáttasemjara. Það er klárlega vinnuréttindamál. Það styður það að þetta er vinnuréttar- og vinnumarkaðsaðgerð í sjálfu sér og þess vegna fagna ég því að hæstv. félagsmálaráðherra er hér og vona að hún verði hér við umræðuna. Ég hef að minnst kosti hug á að beina spurningum til hennar í þessu samhengi af því að þetta snýr að þessum málum. Hið sama á við um þingnefndina. Ég tel ekkert sjálfgefið að þingnefnd sem fer með samgönguáætlun eigi að fjalla um vinnuréttarmál í þessu samhengi. 

Virðulegur forseti. Ég held að það þurfi ekki að lengja þetta, ég tek undir það sem hv. þingmaður nefnir varðandi matið, að í hverju tilviki þurfi að taka afstöðu til þess. Það er einmitt það sem við erum að gera og ég fór ítarlega yfir það í ræðu minni hér áðan. Ég varpaði því líka fram, og mér finnst það sem hv. þingmaður nefnir speglast vel í því, og nefndi mjög skýrt að ég teldi að allt þingið þyrfti að koma að þessu. Ég held að við þurfum til dæmis að ræða hvort fagráðherrar eiga að fjalla beint um mál er heyra undir þá eða hvort þetta eigi að vera á verksviði þess ráðherra sem fer með vinnumarkaðsmál. Ég er reiðubúin að ræða það og skoða þó að það geti ekki beint haft áhrif á málið núna. Ég get líka upplýst þingheim um að hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra, sem ber ábyrgð á þeim málum, hefur sannarlega ekki farið varhluta af þessum aðgerðum. Haft hefur verið fullt samráð við hana allan tímann og mætt jafnmikið á henni í þessu máli og þeirri sem hér stendur og ríkisstjórninni allri saman. En ég er algjörlega reiðubúin að ræða þær breytingar sem þingmaðurinn nefnir.

Virðulegur forseti. Nú kemur hæstv. innanríkisráðherra í þriðja sinn með lög á grundvallarmannréttindi. Þetta er á örfáum mánuðum oftar en á heilu kjörtímabilunum áður og fyrr. Ég spyr þess vegna hæstv. innanríkisráðherra hvort hún geti nú fallist á að það hafi verið alvarleg mistök að fara fram með lögin á hásetana á Herjólfi, á þá óverulegu efnahagslegu hagsmuni sem snerust um 20 millj. kr. kjaradeilu sem hafa skapað erfiðleika í kjarasamningum, væntingar á vinnumarkaði um inngrip ríkisvaldsins í tíma og ótíma í kjarasamninga með lagasetningu og valdið miklu meiri skaða en leystur var með þeim. Getur ráðherrann fallist á að lögin á Herjólf hafi verið fljótræði og hafi skapað ríkisstjórninni þetta sjálfskaparvíti sem við höfum verið með í fanginu í vor sem eru alvarlegar deilur í kjarasamningum á sviði samgöngumála? Ég get sagt um þetta mál að ég mun ekki hafa ágreining uppi um það við hæstv. ráðherra að að þessu sinni eru verulegir efnahagslegir hagsmunir undir. Það er deginum ljósara þó að rökstyðja megi það betur eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson bendir á. En það er alveg jafn dagljóst að það voru engir stórfelldir efnahagslegir hagsmunir fyrir því að beita hásetana á Herjólfi því ofbeldi sem þeir voru beittir fyrr í vetur og að það hafi skapað mjög óheppilegar væntingar atvinnurekenda um að þeir þyrftu ekki að ganga eins langt og þyrfti til að loka kjarasamningum vegna þess að ef menn næðu ekki saman mundi Alþingi koma saman og afgreiða fyrir þá lög sem losuðu þá við óþægindi sem af kjaradeilum kynni að stafa. Getur hæstv. innanríkisráðherra, í ljósi þess sem gerst hefur síðan lögin voru sett á Herjólf, viðurkennt að sú lagasetning hafi verið mistök hvað sem þessu frumvarpi líður?

Virðulegur forseti. Eins og við höfum rætt hér um og ég hef ítrekað farið yfir eru þessi mál öll matskennd. Ég er ekki sammála hv. þingmanni um túlkun hans á aðgerðum þegar upp kom sú staða er tengdist Herjólfi. Ég efast um að þeir sem nýttu sér þær samgöngur og nota þær samgöngur og líta á þær sem helsta öryggistæki sitt og tilverugrundvöll í búsetu á ákveðnum stað geti tekið undir með honum í því. Það er hins vegar alveg sama staða í því máli og er í svo mörgum öðrum sem þessu tengjast, hún er matskennd. Ég skil alveg að stjórnarandstöðuþingmaður eins og hv. þm. Helgi Hjörvar telji freistandi að raða hér upp einhverju samspili þátta og tala um vegferð sem hann finnur eitthvert upphaf og endi á en minni hins vegar sama hv. þingmann á að ríkisstjórn hans setti lög á sömu starfsstétt, þ.e. flugvirkja, árið 2010. Ég man ekki til þess að menn hafi í aðdraganda þess blandað sér inn í Herjólfsdeilu þannig að það að segja núna að þetta sé til komið vegna Herjólfsdeilunnar eða sé upphaf að einhverri atburðarás er bara hundalógík og hefur ekkert með málið að gera. Ég skil vel að það hljómi vel í pólitískri uppstillingu en er auðvitað algjörlega fjarstæðukennt. Við erum hér að tala um gríðarlega alvarleg mál og ég spyr hv. þingmann á móti: Ef hann væri í ríkisstjórn og stæði frammi fyrir því að grundvallaratvinnugreinar í landinu gætu verið að horfa upp á hluti sem tæki langan tíma að bæta, að fullt af launþegum í landinu mundi jafnvel missa vinnuna og lífsviðurværi sitt í tengslum við slíkt, í ferðaþjónustu, í sjávarútvegi og víðar, mundi hann sitja hjá? Mundi hann bara bíða rólegur og sitja hjá? Á sama tíma og báðir deiluaðilar segja að ekkert sé að gerast og engin von á samningi, á sama tíma og ríkissáttasemjari segir að það sé fullreynt, mundi hv. þingmaður bara sitja hjá og bíða eða hvað mundi hann gera? Mundi hann kannski gera nákvæmlega það sama og hann gerði árið 2010, og talaði þá ekki um pólitíska atburðarás sem yrði að stöðva, sem var að samþykkja lög til að stöðva 

Virðulegur forseti. Eins og fram kom í andsvari mínu tel ég að að þessu sinni séu miklir efnahagslegir hagsmunir í húfi og full ástæða til að skoða röksemdir ríkisstjórnarinnar af mikilli alvöru í því ljósi. Ráðherranum verður tíðrætt um að þetta séu henni þungbær skref og að þetta séu matskenndar ákvarðanir. Það er rétt, en ráðherrann hefur metið á þremur mánuðum þrisvar sinnum ástæðu til að stíga þessi þungbæru skref hingað inn í þingið, oftar en nokkur fagráðherra í mörg ár. Það er eðlilegt að spurt sé að því hvers vegna einn fagráðherra þurfi aftur og aftur að ganga á grundvallarmannréttindi þó að það sé alveg ljóst að það kann að þurfa að gera endrum og sinnum. Það geta komið upp svo alvarlegar aðstæður að beita verður þessu neyðarúrræði. Það hljóta samt að vakna margar spurningar þegar það er gert í hverjum mánuðinum á fætur öðrum, í hverju málinu á fætur öðru, af sama ráðherra á sama málasviði. Það er engin hundalógík í því að spyrja þann fagráðherra af hverju hann þarf að koma miklu oftar en nokkur ráðherra hefur þurft að gera hér síðasta áratuginn upp með þessi frumvörp sem ráðherrann sjálfur segir að sé svo óskaplega þungbært, að meta alltaf með sama hætti þannig að það þurfi að setja lög en aldrei að láta reyna á það. Hæstv. ráðherra hreyfði hér hugmyndunum um að auka heimildir ríkissáttasemjara. Mér finnast það athyglisverðar ábendingar og fagna því að það að hann komi þráfaldlega upp sjálfur með þessi frumvörp, mánuð eftir mánuð, sé farið að vekja spurningar hjá ráðherranum sjálfum um að grípa hefði þurft til einhverra ráðstafana, einhverra breytinga á fyrirkomulaginu, til að við þurfum ekki að búa við þetta ástand áfram. Þá legg ég áherslu á það að slíkar breytingar verði gerðar í samkomulagi við aðila vinnumarkaðarins, í samráði og samkomulagi, ekki bara á milli 

Virðulegur forseti. Með mikilli virðingu fyrir hv. þingmanni skil ég ekki alveg hvernig hann fær sig til að setja þessa umræðu á þann stað að hún snúist um þann ráðherra sem hér stendur. Ég skil ekki hvernig í ósköpunum hv. þingmaður fær það til að ganga upp. Ég skil ekki hvernig hann fær það út að sá ráðherra sem hér stendur hafi beina aðkomu að þessari deilu. Nú heyri ég að hv. þingmaður hlær í hliðarherbergi, ánægjulegt að hann skemmti sér vel. En ég bið hv. þingmann, og ítreka það sem ég hef áður sagt, þá að segja okkur, ef hann hefur einhverjar hugmyndir um það, hvað hann hefði gert í stöðu þess fagráðherra sem hér stendur. Menn verða þá að svara því. Það er hægt að sitja hjá og láta verkfallið skella á eða það er hægt að grípa til aðgerða. Það hefur ekkert með persónu einstakra ráðherra að gera. Það hefur ekki einu sinni með persónu einstakra þingmanna að gera, það hefur með það að gera að ákveðin staða er komin upp. Ég sagði hér áðan og ítreka það að þetta eru mér mikil vonbrigði. Ég mun aldrei leggja til breytingar eða ræða um breytingar nema í góðu samráði við verkalýðshreyfinguna og atvinnurekendur, enda stöndum við frammi fyrir því - ég ítreka það sem ég hef áður sagt, ég held að málið hljóti að snúast um það - að þurfa aftur og aftur að blanda okkur í deilur á milli einstakra fagstétta og einkafyrirtækis. Það er algjörlega óviðunandi og það er nokkuð sem atvinnurekendur, fyrirtækin á þessum markaði, verða að hugleiða og verða að fara yfir. Það er mikilvægt að ef við gerum breytingar og ræðum breytingar séu þær gerðar í góðu samráði og samstarfi við þessa aðila. Ég kvíði því ekki, ég held að þeir aðilar, launþegar og atvinnurekendur, séu líka reiðubúnir í það samtal. Ég held að enginn 

Virðulegi forseti. Hér hefur verið sagt ítrekað að lítill bragur sé á því að koma með neyðarlög á deilur eins og þær sem hér um ræðir og að frekar eigi að koma með þær hingað inn í sali þingsins. Það á samt ekki að þýða að ráðherra geti kallað saman þing eftir behag án þess að farið sé að þingskapalögum um það með hvaða hætti það er gert. Ég er hugsi eftir að hv. þm. Svandís Svavarsdóttir nefndi hér áðan og vísaði í þingskapalög þar sem segir í 1. mgr. 86. gr., með leyfi forseta: „Forseti skal hafa reglulega samráð við formenn þingflokka, eða fulltrúa þeirra, um skipulag þingstarfa og leggja fyrir þá til umfjöllunar starfsáætlun þingsins og áætlanir um þingstörf hverrar viku.“ Í 2. mgr. 10. gr. þingskapalaga er líka fjallað um það hvernig hafa skuli samráð við forsætisnefnd þar sem segir: „Forsætisnefnd skipuleggur þinghaldið og gerir starfsáætlun fyrir hvert þing.“ Hér hefur hvorugt af þessu verið gert. 

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur um þingsköpin. Það er alveg ljóst að það var dálítið sérkennilegt þegar maður fékk fréttir af því í fjölmiðlum að jafnvel stæði til að kalla saman þing til að setja lög í þessari kjaradeilu. Það var gjarnan orðað þannig af hálfu fjölmiðla, þó að það sé kannski við fjölmiðlana að sakast í því efni, að innanríkisráðherra hygðist kalla þingið saman. Það sýnir hvað menn eru, að minnsta kosti á sumum bæjum, lítið vel að sér um það hvernig hlutirnir ganga fyrir sig. Það er að sjálfsögðu ekki innanríkisráðherra sem kallar saman þing. Það er rétt sem hv. þm. Katrín Júlíusdóttir segir, gert er ráð fyrir því í þingsköpum að forseti hafi samráð við þingflokksformenn. Þegar svona afbrigðilega stendur á er dálítið undarlegt að það skuli þá ekki hafa verið gert, að kalla saman fund forseta og þingflokksformanna til að ræða um þennan þingfund og hvernig hann yrði. Fram komu óskir um óundirbúinn fyrirspurnatíma sem hefði verið hægt að gera með einum hálftíma til að beina fyrirspurnum til einstakra ráðherra en það komu heldur ekki svör við þeirri bón, hvað þá meira. Mér er alveg hulin ráðgáta af hverju forseti kýs að hafa þetta háttalag á vegna þess að það er alger óþarfi og hleypir frekar illu blóði í umræðuna en hitt.

Virðulegi forseti. Mig langaði bara að nefna það sem síðasti ræðumaður, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, nefndi, að þetta er óþarfi. Þessi vinnubrögð eru óþarfi. Það hefði ekki kostað mikinn tíma að hafa samráð, það hefði ekki kostað mikinn tíma að hafa óundirbúinn fyrirspurnatíma. Það kostar okkur hins vegar tíma að þurfa að ræða svona grundvallaratriði í okkar þingstarfi eins og það hvernig við ætlum að vinna hérna saman. Það kostar okkur tíma. Það kostar okkur líka vinnuþrek. Það kostar okkur virðingu. Þetta var algjör óþarfi og ég hvet virðulegan forseta til að hafa þetta í huga næst.

Virðulegi forseti. Við megum heldur ekki ganga þannig um lýðræðið að menn horfi til okkar sem gerum við þetta athugasemdir og telji að við séum bara með almenn leiðindi, vegna þess að þetta eru þingskapalög. Við göngumst öll inn á það að fylgja þingskapalögum. Þar er kveðið á um þetta, gert ráð fyrir þessu samráði, og það er enginn - af því að menn eru að tala um að þeir vilji hafa góðan brag á hlutunum - bragur á þessu heldur. Það hefði alveg eins verið hægt að setja neyðarlög. Það er enginn bragur á þessu. Við eigum að fara að þingskapalögum í einu og öllu og ég óska eftir því við hæstv. forseta að hunsa ekki það sem við erum að biðja um hér heldur gefa okkur svar við því hvers vegna þetta var ekki gert áður en þessi þingfundur er búinn. Við þurfum að vita hvers vegna þingsköpum er ekki fylgt að þessu sinni. Við þurfum að hafa samskiptin hér í lagi og við þurfum að geta treyst því að forseti 

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hér er sagt, við höfum ekki fengið svör við því af hverju þessi leið er farin. Við höfum í fyrsta lagi ekki fengið svör við því hvað kallar á það að forseti hafi þingfund án þess að halda fund með þingflokksformönnum og án þess að halda fund í forsætisnefnd þrátt fyrir að skýrt sé kveðið á um það í þingskapalögum. Við höfum engan rökstuðning fengið fyrir þessu verklagi þar sem verið er að víkja frá ramma sem við setjum okkur sjálf um okkar verk. Í besta falli þyrfti að útskýra það fyrir okkur hver skilningur forseta er á því hvernig þessar reglur beri að túlka. Forseti verður einfaldlega að svara okkur í þessu efni. Það gengur ekki að við umgöngumst þingsköpin af slíkri léttúð að við teljum að við getum gert þetta bara stundum og stundum ekki. Þetta skiptir alveg gríðarlega miklu máli, þetta er mjög stórt mál. 

Forseti. Það var svolítið merkilegt að hlusta á einn hv. stjórnarþingmann, honum fannst það í lagi að við kæmum hér saman án nokkurs samráðs á þinginu að boði framkvæmdarvaldsins í staðinn fyrir að nýta þetta tækifæri til að hafa nauðsynlegt eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Ég var alltaf að bíða eftir því að fundarboð þingflokksformanna bærist en það kom aldrei, það kom bara aldrei. Ég verð að viðurkenna að mér finnst þetta í hæsta máta óeðlilegt. Ég hef kannski rangt fyrir mér en mér skilst, á þeim umræðum sem hér hafa átt sér stað, að þetta sé ekki alls kostar í samræmi við þingskapalög. Því væri mjög gagnlegt ef hæstv. forseti þingsins mundi svara af hverju ákveðið var að fara þessa leið. 

Virðulegur forseti. Þetta er býsna kyndugt. Er það virkilega þannig að ráðherrar ríkisstjórnarinnar, eða forsætisráðherra að minnsta kosti, treysti sér ekki til að svara fyrirspurnum alþingismanna um málefni þjóðarinnar og athafnir ríkisstjórnarinnar? Er það þannig að forsætisráðherra hafi hafnað beiðni frá þinginu um að hafa óundirbúnar fyrirspurnir á dagskrá? Fær forseti Alþingis ekki að leita eftir því að ráðherrar séu til svara fyrir alþingismenn á þingfundum, er honum neitað um það? Eða bar forseti Alþingis aldrei fram slíka beiðni? Ég held, virðulegur forseti, að það sé mikilvægt að meðan þetta dagskrármál, sem við vildum gjarnan greiða fyrir að fái afgreiðslu hér í þinginu, vegna þess að það er mikilvægt mál sem varðar stjórnarathafnir, er til umfjöllunar í nefnd noti forseti tækifærið, þó að seint sé, og kalli saman fund formanna þingflokka og ræði þinghaldið og dagskrá fundarins. Ég skil ekki við hvað ráðherrarnir eru hræddir. Þora ráðherrarnir ekki að svara spurningum sem til þeirra er beint hér í ræðustólnum? Treystir ríkisstjórnin sér ekki til að hafa á dagskrá óundirbúnar fyrirspurnir? Af hverju eru þessi vandræði. Af hverju er ekki bara hægt að verða við óskum þingmanna um að fá að spyrja ráðherra, handhafa framkvæmdarvaldsins, um embættisathafnir þeirra?

Forseti. Þetta er dálítið eins og að endurlifa sömu málin og sömu dagana. Hér er verið að ræða enn ein lögin á verkfallsaðgerðir starfsmanna í samgöngugeiranum. Við höfum þegar rætt fyrr í vetur, í apríl, um lagasetningu á verkfallsaðgerðir starfsmanna Herjólfs og síðan ræddum við um lagasetningu á verkfallsaðgerðir Félags íslenskra atvinnuflugmanna hjá Icelandair. Nú ræðum við lagasetningu um frestun verkfallsaðgerða Flugvirkjafélags Íslands gegn Icelandair. Þetta er þriðja skiptið á þremur mánuðum. Góðar og gildar spurningar hafa komið hér upp, ekki síst af því að sú umræða sem hefur farið fram um fyrri tvö málin snúast ekki síst um vinnuréttinn og mannréttindi og ég vænti þess að það eigi líka við um þetta mál. Þau sjónarmið voru undirstrikuð í nefndarálitum minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar í fyrri málunum, þ.e. að samningsréttur launamanna er varinn í 74. gr. stjórnarskrárinnar og 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Það þarf mjög þung rök til að grípa inn í hann með lagasetningu og það á að vera á ábyrgð samningsaðila að ná samningum. Ég tek undir það með hæstv. innanríkisráðherra að hins vegar er eðlilegt skoða þetta umhverfi í heild, til að mynda það svigrúm sem ríkissáttasemjari hefur á hverjum tíma til að fresta verkfallsaðgerðum þannig að hann geti látið fullreyna á samninga. Það liggur fyrir að það umhverfi er enn þá óbreytt. Því hljótum við enn og aftur að vera sett í þá aðstöðu á þinginu að meta það sem kalla má, eins og kemur fram í athugasemdum frumvarpsins, að einungis sé „heimilt að takmarka réttinn með lögum ef nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi vegna þjóðaröryggis eða almannaheilla, til þess að firra glundroða eða glæpum og til verndar heilsu eða siðgæði manna eða réttindum og frelsi“. Það er þetta sem við ræddum í hv. umhverfis- og samgöngunefnd í fyrri málunum tveimur og þetta er væntanlega það sem við munum ræða hér á eftir og því eru fullkomlega gild sjónarmið sem hér koma fram um að þetta ætti fremur að heyra undir þá nefnd sem fer með vinnuréttarmál og aðstæður á vinnumarkaði. Við erum að ræða grundvallarprinsipp á vinnumarkaði. Þar er eðlilegt að ræða heildarmyndina, þ.e. hvort eðlilegt sé að fara hina norrænu leið þar sem ríkissáttasemjarar hafa mun víðtækari heimildir, m.a. til þess að fresta aðgerðum tímabundið á meðan deilur standa yfir, og telja þá að unnt sé að ná samningum með öðrum hætti. Við höfum heldur ekki jafn mörg dæmi frá Norðurlöndum og hér, a.m.k. ekki að undanförnu. Þetta var orðið fátítt en virðist því miður vera tíðkað nokkuð núna. Síðan erum við með allt aðrar aðstæður uppi sunnar í Evrópu þar sem verkföll eru mun algengari og ekki þykir ástæða til að bregðast við fyrr en verulega er farið að reyna á vilja samningsaðila. Þá nægir að fara til Frakklands og Þýskalands. Ég varð vitni að því um daginn þar sem ég var stödd á ferð erlendis að allar flugferðir Lufthansa voru felldar niður í tveggja daga vinnustöðvun og löggjafinn aðhafðist ekki. Það er alveg augljóst að Alþingi Íslendinga þarf að taka þessi mál til heildstæðrar skoðunar. Við getum ekki mætt hér á mánaðarfresti til að setja lög á verkföll sem eru hluti af sjálfsögðum réttindum manna til að berjast fyrir bættum kjörum. Þessi staða gengur ekki lengur og það verður að taka þetta mál til heildstæðrar umræðu. Við höfum ekki gefið okkur tíma í það hér, kannski eðlilega af því að hér er alltaf verið að bregðast við aðstæðum sem eru uppi, en það er augljóst að svona gengur þetta ekki. Þetta er algjörlega óboðlegt. Ég hefði líka haft áhuga á að ráðherra vinnumarkaðsmála, hæstv. velferðarráðherra, sæti undir þessari umræðu. Ég hefði viljað heyra sjónarmið hennar og afstöðu til þeirra mála og ég vildi óska að hún kæmi í ræðu. Ef við erum að horfa upp á að þetta sé að verða of algengt - allir sammála um það, hæstv. innanríkisráðherra sagði: Það er algjörlega ekki hægt að við komum hér á mánaðarfresti til að setja lög - verðum við auðvitað að heyra frá ráðherra vinnumarkaðsmála um sýn hennar gagnvart þessu norræna módeli eða þeim aðferðum sem hafa verið notaðar annars staðar í Evrópu. Það væri mjög áhugavert að heyra sjónarmið hæstv. ráðherra vinnumarkaðsmála og hvort hún vilji - af því að hún gengur hér í salinn - fá aukið svigrúm til handa ríkissáttasemjara, hvort hún telji ásættanlegt að Alþingi afgreiði á þremur mánuðum þrenn lög á verkfallsaðgerðir sem eru hluti af mannréttindum og hluti af vinnuréttinum og hvort hún hafi látið fara fram úttekt á því hvernig brugðist er við verkfallsaðgerðum í ljósi þess að þetta er orðið svo algengt hér á landi. Ég var að lýsa því hvernig ég fylgdist með niðurfellingu fjölda flugferða Lufthansa í tveggja daga verkfalli á dögunum og að þar hefði ekki verið brugðist við með lagasetningu. Við verðum að fá þetta heildstæða yfirlit, ekki bara um einhverjar flugsamgöngur heldur um verkfallsaðgerðir og vinnuréttinn almennt. Við getum ekki verið að ræða þessi mál hér alltaf í einhverri viðbragðsstöðu. Það gengur ekki lengur. Þegar lagasetning á verkföll er orðin jafn algeng og raun ber vitni verður að bregðast við með heildstæðri umræðu. Ég treysti á ráðherra.  Ég treysti á að ráðherra vinnumarkaðsmála muni setja í gang einhverja vinnu í samráði við aðila vinnumarkaðarins og í samráði við stjórnmálaflokkana þar sem við munum fá einhverja slíka heildstæða sýn þannig að hægt sé að marka stefnu til framtíðar. Það er númer eitt, tvö og þrjú. Athugasemdirnar með þessu frumvarpi eru mjög lítið breyttar frá frumvarpinu sem var afgreitt um lagasetningu á verkfallsaðgerðir Félags íslenskra atvinnuflugmanna. Það sem ég hefði viljað sjá hér og óskaði eftir þá er nánari greining. Hæstv. ráðherra fór vissulega yfir stóru línurnar í ræðu sinni áðan. Þær eru lagðar í athugasemdunum sem eru nánast orðrétt samhljóða athugasemdunum með frumvarpi til laga um frestun á verkfallsaðgerðum Félags íslenskra atvinnuflugmanna. Ef við eigum að geta metið það af einhverju viti hvort hér sé um þjóðaröryggi eða almannaheill að ræða hljótum við að þurfa að meta hvort sú efnahagslega vá sem nú vofir yfir sé af slíkum toga að kalli á jafn drastíska lagasetningu og hér er lögð til. Það deilir enginn um það að þessar verkfallsaðgerðir hafa mjög mikil og víðtæk samfélagsleg áhrif. Við vitum líka, þó að það komi ekki fram í athugasemdunum, að Icelandair er ekki eina flugfélagið sem flýgur til og frá landinu. Við erum ekki að loka leiðunum til landsins. Hlutdeild Icelandair í fluginu er um 70%, eitthvað mismunandi á milli farþegaflutninga og vöruflutninga kom fram í ræðu ráðherra. Það þyrfti að rýna betur því að ljóst má vera að þetta eru miklir hagsmunir fyrir ferðaþjónustuna. Þetta eru miklir hagsmunir fyrir atvinnugreinina sjálfa sem núna virðist vera að festa sig í sessi sem mikilvægasta atvinnugrein landsins, a.m.k. um þessar mundir. Hér hefur komið fram hverjar heildargjaldeyristekjur eru og áætlað heildartap en það sem skiptir líka máli er að setja þetta í samhengi: Erum við eingöngu að tala um efnahagslega þætti? Teljum við að flutningar til og frá landinu séu nægjanlega tryggðir í ljósi þess að þetta er ekki eina flugfélagið sem um ræðir? Hvernig nákvæmlega metum við vána í ljósi laga sem voru sett á verkfall sjómanna? Það stöðvaði gjaldeyristekjur fyrir þjóðarbúið á þeim tíma og var þá stærsta uppspretta gjaldeyristekna fyrir íslenskt þjóðarbú en þau lög voru ekki sett fyrr en eftir sex vikur. Hér er allsherjarverkfall í raun ekki hafið. Hvernig nákvæmlega hyggjumst við meta þessa vá sem er ekki þegar orðin? Það er eiginlega það sem ég hefði viljað sjá nánari skilgreiningu á. Ég ítreka það sem ég sagði hér fyrir um mánuði þegar við ræddum verkfallsaðgerðir Félags íslenskra atvinnuflugmanna. Ég þykist vita að við munum fara yfir málið í hv. umhverfis- og samgöngunefnd. Ég veit ekki hverja hv. formaður nefndarinnar hyggst kalla til fundarins en reikna með að það verði þeir aðilar sem við höfum rætt við áður við fyrri lagasetningar. Þá munum við vonandi fara nánar yfir þetta. Ég þakka hæstv. félagsmálaráðherra fyrir að hafa gefið merki um að hún hyggist koma í ræðu því að mér finnst mikilvægt að við sjáum sem fyrst einhver merki þess að við séum reiðubúin að skoða þessi mál í heildstæðu samhengi við alþjóðlega þróun á vinnumarkaði. Það er mjög alvarlegt að stíga með þessum hætti inn í verkfallsréttinn. Það er ekki ásættanlegt og við hljótum að velta fyrir okkur hvort við ætlum að festast í þessu fari eða hvort við ætlum að fara einhverjar aðrar leiðir og hvaða leiðir þá nákvæmlega, hvort kortlagning sé hafin á umhverfi vinnumarkaðsmála og hvert við viljum stefna í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ég vil í fyrsta lagi segja að ég tel aðstæður nú mjög sambærilegar þeim þegar sett voru lög á boðað verkfall flugvirkja árið 2010 sem síðasta ríkisstjórn, sem hv. þingmaður átti sæti í, setti. Ég sé í raun ekki, þótt tímarnir séu aðrir, að aðstæður séu svo frábrugðnar. Hv. þingmaður velti því hér upp og spurði ráðherra vinnumála hvort meiningin væri að veita sáttasemjara auknar heimildir til að fresta vinnustöðvun eins og heimild er til á öðrum Norðurlöndum, m.a. í Noregi og Danmörku, eða veita honum jafnvel heimild til að setja málið beint í gerðardóm. Þetta er að sjálfsögðu inngrip í frjálsa samninga sem aðilar á vinnumarkaði hafa. Ég spyr því hv. þingmann hvort hún sé sammála því mati mínu að nauðsynlegt sé að setja slík ákvæði í íslensk lög. Mun Vinstri hreyfingin – grænt framboð styðja slíka lagasetningu á Alþingi?

Virðulegi forseti. Ég hef sagt í öllum þessum málum að mér finnst rétt að meta aðstæður hverju sinni. Það er mjög erfitt að bera saman þær verkfallsaðgerðir og þær aðstæður sem uppi voru þá á sínum tíma, sem hv. þingmaður vísaði til, við Herjólfsdeiluna og deilu við atvinnuflugmenn. Það eru kannski mest líkindi á milli þess sem við ræddum hér síðast, um atvinnuflugmenn, og þess sem nú er í gangi hjá flugvirkjum. En eins og ég sagði vil ég horfa á hvert og eitt mál út frá því sjálfu, getum við sagt, horfa á það sem einstakt mál, og þannig á það vera. Hvað varðar hitt þá var það það sem ég kallaði eftir í ræðu minni. Ég er ekki að fara að lofa stuðningi við einhverja lagasetningu fram í tímann en við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði erum svo sannarlega reiðubúin til að skoða slíkar hugmyndir af fullri alvöru, þ.e. hið norræna vinnumarkaðslíkan þar sem samningar eru mun færri, þar sem ríkissáttasemjari hefur þær auknu heimildir frá því sem hér er, enda er ekki litið á hann sem hið pólitíska vald. Það er talsverður munur á því að Alþingi Íslendinga stígi með þessum hætti inn í deilur aðila á vinnumarkaði og því að ríkissáttasemjari, sem er ekki hluti af hinu pólitíska valdi og á ekki að vera það, geri það. Við munum því skoða það með opnum huga en ég kalla eftir kortlagningu. Ég kalla eftir því að gerður sé samanburður á vinnumarkaðsmálum milli þeirra ríkja sem við berum okkur helst saman við, bæði á Norðurlöndunum og í Evrópu, þannig að við getum tekið upplýsta afstöðu.

Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að veita sáttasemjara auknar heimildir til að grípa inn í deilur. Þess vegna spurði ég hv. þingmann - eðlilega, vegna þess að ég skildi ræðu hennar á þann veg að hún væri einnig að kalla eftir slíkri lagasetningu - hvort Vinstri hreyfingin – grænt framboð mundi styðja slíka lagasetningu. Slík lagasetning mun að sjálfsögðu á einhvern hátt takmarka vald aðila til að semja, það er þannig. Aðstæður eru að sjálfsögðu aðrar og ég er sammála hv. þingmanni um að við verðum að vega og meta hvert einasta tilvik. Hluti stjórnarandstöðunnar hefur bent á að óeðlilegt sé að verið sé að setja lög á vinnudeilur með svona stuttu millibili. Ég held að það skipti í sjálfu sér engu máli, þetta eru bara þær aðstæður sem eru uppi. Ég get samt ekki séð að aðstæður séu mjög frábrugðnar þeim aðstæðum sem uppi voru þegar síðasta ríkisstjórn setti lög á boðað verkfall flugvirkja. Sömu ríku almannahagsmunirnir voru þá undir. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða að ef þeir ríkisstjórnarflokkar sætu enn að völdum mundu þeir líka lýsa því yfir hér að það gengi ekki að loka samgöngum til og frá landinu á jafn afgerandi hátt og raun ber vitni. Þess vegna ætla ég líka að leyfa mér að segja að mér finnst orðræða stjórnarandstöðunnar á vissan hátt vera óábyrg. Ég vona svo sannarlega að allir þeir þingmenn sem stóðu að lagasetningunni 2010 sjái sóma sinn í því að styðja þau lög sem stendur til að setja hér í dag, að þeir séu samkvæmir sjálfum sér, ég held að það sé lykilatriði. Það er svo annað mál að við þurfum með einum eða öðrum hætti að ná upp sömu umræðunni og hefur verið í Skandinavíu 

Virðulegi forseti. Það var algjörlega skýrt í ræðu minni og andsvari, ég get þá ítrekað það, að ég sagðist vera reiðubúin að skoða þetta með opnum huga. Það þarf ekki að koma hv. þingmanni á óvart því að ég nefndi það raunar í síðasta skipti, og líklega í þarsíðasta skiptið líka sem við ræddum frestun á verkfallsaðgerðum, að mjög mikilvægt væri að skoða slíkar heimildir. Ég lýsi að sjálfsögðu ekki yfir stuðningi við vinnu sem ekki er farin af stað, að sjálfsögðu ekki. Það felst í því stuðningur að segjast vera reiðubúin að skoða þau mál af alvöru og það hef ég ítrekað sagt þannig að hv. þingmaður þarf ekki að gera lítið úr því sjónarmiði. Ég fór vandlega yfir það af hverju ég teldi að það þyrfti að gera. En hvað varðar hið fyrra mál sem hv. þingmaður nefndi og við fórum líka yfir hér síðast. Auðvitað voru þær aðstæður uppi að sú kjaradeila var úr takti við aðrar kjaradeilur, þ.e. þá voru flugvirkjar að gera aðrar kröfur en allir aðrir hópar. Þá er ég að vitna til lagasetningarinnar árið 2010, fyrir utan að það gerðist á sama tíma og flugsamgöngur voru einnig að lokast út af frægu eldgosi.  Ástæða þess að þetta hefur verið nefnt hér er að þessi lagasetning er sú þriðja í röð nokkurra. Eðlilegt er að halda því til haga í ljósi þess að við hljótum að læra af reynslunni, ekki satt hv. þingmaður? Þegar við förum yfir þá upplifun að hafa ítrekað lent í slíkum aðstæðum þurfa allir aðilar að setjast niður og velta því fyrir sér hvort þetta sé virkilega rétta leiðin sem hér er verið að fara.

Virðulegi forseti. Ég þakka þær fyrirspurnir sem bárust mér frá hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur. Ég vona að ég hafi punktað þær rétt niður hjá mér. Já, ég er þeirrar skoðunar að við þurfum að fara yfir lögin sem varða ríkissáttasemjara. Það er ástæða til að samræma þær lagaheimildir sem ríkissáttasemjari hefur við þær lagaheimildir sem kollegar hans hafa annars staðar á Norðurlöndum. Við höfum verið að taka saman upplýsingar í ráðuneytinu um þann mismun sem er á íslenskri löggjöf og norrænni löggjöf hvað þetta varðar. Það virðist sem ríkissáttasemjarar í Noregi og Svíþjóð hafi heimild til að stöðva vinnudeilu áður en hún hefst, í allt að því 14 daga. Í Noregi virðist vera einhver möguleiki á að vísa máli í gerðardóm sem ríkið skipar. Það eru líka ákveðnar tengingar í lögunum við efnahagslegan stöðugleika, ég held hins vegar að fara þurfi mjög vel yfir hvernig það er orðað. Það er alltaf hægt að halda því fram að á grundvelli efnahagslegs stöðugleika eigi ekki að hækka laun og ég er einfaldlega ekki sammála því. Það er hins vegar alveg ljóst að ástæðan fyrir því að Alþingi Íslendinga kemur hér saman er sú að það er mat okkar sem sitjum í ríkisstjórninni, mat stjórnarflokkanna, að hér séu svo miklir hagsmunir undir, svo gríðarlega miklir hagsmunir fyrir þjóðarbúið að það réttlæti þessa lagasetningu. Ég gæti aldrei samþykkt svona lagasetningu á grundvelli þess að um þetta stórt fyrirtæki væri að ræða, til þess að gæta einhvern veginn að fyrirtækinu. Hér eru einfaldlega það miklir hagsmunir í húfi, um er að ræða stærstu gjaldeyrisskapandi atvinnugrein landsins. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að koma hér upp og leitast við að svara fyrirspurnum mínum. Mig langar að spyrja í framhaldinu hvort hún telji ekki rétt að lagaumhverfi vinnumarkaðsmála sé skoðað líka í víðfeðmara samhengi, þ.e. ekki bara hvernig það er annars staðar á Norðurlöndum heldur líka annars staðar í Evrópu. Það virðist vera að þar sé aðeins önnur menning, án þess að ég hafi kynnt mér það út í hörgul. Það væri mjög áhugavert, held ég, fyrir okkur sem þurfum að taka afstöðu til þessara mála að fá þann samanburð. Ég vil líka spyrja, í ljósi þess að mér heyrist að einhver kortlagning sé að fara af stað hjá hæstv. ráðherra, hvort hún sjái fyrir sér að fulltrúar stjórnmálaflokka og aðilar vinnumarkaðarins verði kallaðir til samráðs á haustdögum til að fara yfir þessi mál.

Virðulegi forseti. Ég tel alltaf mjög jákvætt að reyna að hafa sem mest samráð, sérstaklega um svona stórar breytingar á því hvernig við viljum hafa rammann utan um vinnumarkaðinn. Ég vil líka taka það fram að ég tel aðila vinnumarkaðarins, sérstaklega ef við horfum til SA og ASÍ, hafa stigið mjög jákvæð skref í átt að norrænu verklagi, svo sem viðræðuáætlunum og að vinna sameiginlega gögn varðandi launaþróun. Ég held raunar að hægt sé að segja að áhugi sé á því hjá öllum þeim sem starfa á vinnumarkaðnum að reyna að komast úr þeim átakafarvegi sem hefur einkennt íslenskan vinnumarkað. Við megum hins vegar ekki gleyma því að það eru líka átök í öðrum löndum. Það er líka þannig að þegar menn eru að reyna að breyta verklaginu er ekki þar með sagt að það gangi alltaf upp við fyrstu tilraun. Ég vil nefna fleiri hluti sem mér finnst áhugavert að skoða, t.d. hvort ríkissáttasemjari eigi að halda utan um þá tölfræðivinnu sem snýr að launaþróun á vinnumarkaði og hvort við þurfum að tryggja sjálfstæði ríkissáttasemjara enn frekar gagnvart stjórnvöldum. Mér fannst líka áhugavert, þó að ég sé ekki að sækjast sérstaklega eftir því, sem kom fram í máli hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar en hann velti því upp hvort það væri rétt að einstaka fagráðherrar færu með þessi mál en ekki ráðherra sem fer með vinnumarkaðsmál. Sá ráðherra fer með þessi mál og er þar af leiðandi í miklum samskiptum við aðila vinnumarkaðarins og fær þá oft að finna fyrir því ef hlutirnir eru ekki í lagi. Þetta segir okkur bara að við þurfum að endurskoða þessi mál í heild sinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra. Mér finnst mjög áhugavert það sem hún nefnir í síðara andsvari sínu um stöðu ríkissáttasemjara. Það held ég að sé raunar lykillinn að því að þetta fyrirkomulag hefur gengið upp á Norðurlöndum, það er að ríkissáttasemjari er með talsvert sjálfstæði gagnvart hinu pólitíska valdi. Það er eitt af því sem þarf að skoða í samhengi. Ég fagna því sem hæstv. ráðherra segir um að hún sé reiðubúin að fara í endurskoðun á þessum málum og muni hafa um það ríkt samráð. Ég vænti þess að við munum heyra meira af því, af því að eins og ég sagði í ræðu minni gengur þetta auðvitað ekki svona.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns vekja athygli á því að þó að við komum hér saman að sumarlagi til þess að ræða þetta mál að beiðni ríkisstjórnarinnar er hæstv. innanríkisráðherra ekki í salnum til að vera viðstödd umræðuna. Það tel ég ekki til fyrirmyndar og óska eftir því að gerðar verði ráðstafanir til þess að hún geti verið viðstödd umræðuna. Við ætlum ekki að hafa þetta langa umræðu en það er þó lágmark að ráðherrann sé viðstaddur hana. Ég vil í upphafi minna á að við í stjórnarandstöðunni höfum sýnt skilning á því erfiða ástandi sem uppi er. Við höfum tekið vel í málaleitan ríkisstjórnarinnar um að hér verði þing kallað saman að sumarlagi til að fjalla um þetta mál og við höfum greitt fyrir því að málið komi á dagskrá. Við í Samfylkingunni höfum alla vega greitt því atkvæði með afbrigðum til að málið komist á dagskrá og verði rætt. Eins og venjulega teljum við mikilvægt við aðstæður sem þessar að óvissu sé eytt og löggjafinn taki skýra afstöðu án ástæðulauss dráttar til efnisatriða mála. Þetta er sannarlega alvarleg staða sem upp er komin. Það er erfið staða í ferðaþjónustunni þegar horfur eru á allsherjarverkfalli flugvirkja hjá Icelandair á þeim tíma þegar ferðaþjónustan er í algjöru hámarki. Vissulega vakna þá eðlilegar áhyggjur og sjónarmið um almannahagsmuni og um það hvort löggjafinn þurfi að grípa til aðgerða til þess að halda þjóðveginum opnum og hvort aðstæður séu þannig að þær réttlæti að gengið sé gegn hinum mikilvægu réttindum samningsréttarins sem tryggð eru í stjórnarskrá í 74. gr. og 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Það er því sannarlega þannig að í þessu máli eru ríkari líkur, við fyrstu sýn a.m.k., á að almannahagsmunasjónarmiðið eigi við en í öðrum þeim málum sem ríkisstjórnin hefur áður lagt fram hér á þinginu á undanförnum mánuðum. Þar komum við að því sem flækir þetta mál og gerir það erfiðara og átaksillra að öllu leyti. Það er sú staðreynd að ríkisstjórnin kemur hér í þriðja skiptið á þremur mánuðum með frumvarp fyrir Alþingi Íslendinga þar sem grundvallarmannréttindi, sem heyrir til stórtíðinda að séu numin úr gildi með lagasetningu í öðrum löndum, verði numin úr gildi á Íslandi. Ekki nóg með það. Í fyrsta málinu af þeim þremur fór því víðs fjarri að skilmálar stjórnarskrárinnar um almannahagsmuni væru uppfylltir, í málinu er varðaði undirmenn á Herjólfi. Ég skal rifja það upp fyrir þingheimi til þess að það fari aldrei á milli mála að í því máli bentum við á að undirmenn á Herjólfi hefðu ekki fengið bætt afnám sjómannaafsláttar á sama hátt og undirmenn á skipum Hafrannsóknastofnunar og á skipum Landhelgisgæslunnar. Það lá fyrir að einfalt væri með viðbótarfjárframlagi í samninginn við Eimskip um rekstur Herjólfsferjunnar að gera fyrirtækinu kleift að mæta kröfum undirmannanna eins og ríkið hafði áður bætt undirmönnum á skipum Hafrannsóknastofnunarinnar og Landhelgisgæslunnar afnám sjómannaafsláttar. Það var ekki gert. Við skutum á það þá að kostnaðurinn af því að mæta þessum kröfum væri einhvers staðar í kringum 20 millj. kr. á ári og rúmaðist fyllilega innan eðlilegs leiðréttingarkostnaðar á gömlum samningi eins og þeim sem liggur til grundvallar rekstri Vestmannaeyjaferjunnar. Hversu lítill er ekki sá kostnaður nú þegar við horfum á hvað hefur gerst í kjölfarið, þegar við sjáum tjónið sem ríkisstjórnin bjó til með því að elta þær kröfur að setja lög til þess að stöðva yfirvinnubann, ekki einu sinni verkfall heldur yfirvinnubann, undirmanna á Herjólfi? Með því voru þau skilaboð send öllum fyrirtækjum í samfélagslega mikilvægum atvinnugreinum, eins og ferðaþjónustu, eins og flutningum til og frá landinu, að þau þyrftu engin óþægindi að þola, ríkisstjórnin mundi koma og bjarga þeim í hvert skipti sem látið yrði reyna á samningsrétt launþega. Flugleiðum, Icelandair, voru gefin skýr skilaboð með öðrum orðum um að þeir þyrftu ekkert að gera til að mæta viðsemjendum sínum. Þeir gætu setið, þverskallast við öllum kröfum, sér og sínum að meinlausu, því að ríkisstjórnin mundi koma og skera þá niður úr snöru vinnustöðvana við fyrsta tækifæri, um leið og eitthvað bjátaði á. Skilaboðin sem send voru með löggjöfinni á undirmenn á Herjólfi voru þess eðlis að þau spilltu fyrir eðlilegum samskiptum á vinnumarkaði, trufluðu eðlilega og heiðarlega samninga um kaup og kjör, tóku öll völd af launamönnum í viðskiptum sínum við viðsemjendur í samfélagslega mikilvægum fyrirtækjum. Það voru öll völd og allur þvingunarmáttur tekinn af launamönnum með þessari lagasetningu. Það er stóralvarleg aðgerð. Við því var varað í umræðunni um lagasetninguna vegna Herjólfs. Á það var bent að ríkinu væri í lófa lagið sem ábyrgðaraðila ferjusiglinga við Vestmannaeyinga að bæta smá í samninginn og mæta réttmætum kröfum. Það var bent á það að fyrir dyrum væru samningar við Isavia, við flugfreyjur, við flugmenn, við flugvirkja, en ríkisstjórnin kaus að ganga þessa leið. Og þegar menn ganga þá leið hefur það afleiðingar. Þeir skemma andrúmsloft á vinnumarkaði, þeir skemma vígstöðu launamanna og þeir skaða forsendur fyrir heilbrigðum samningum á vinnumarkaði. Virðulegi forseti. Hér hefur nokkuð verið talað um það af hæstv. ráðherra hversu leitt henni þyki að vera í þessu hlutverki í þriðja skiptið á þremur mánuðum. Og hún talar um mikilvægi nýrrar lagasetningar. Sama heyrðist áðan frá formanni umhverfisnefndar. Ég hef þungar áhyggjur af því að þessi ríkisstjórn sé nákvæmlega að búa í haginn fyrir lagabreytingar sem snúa að því að breyta í grundvallaratriðum umgjörð um réttarstöðu fólks á vinnumarkaði, að það eigi að nota þessi ítrekuðu tilvik til að raða taflmönnunum upp á nýtt, öðruvísi en áður hefur verið gert, taka af launafólki réttindi sem það hefur hingað til haft, stilla fólki betur upp við vegg, láta á þetta reyna aftur og aftur til að draga úr viðstöðuaflinu þegar kemur að því að koma með eitthvert frumvarp um breytingar sem munu draga úr réttindum launamanna til að láta reyna á kröfur sínar. Við hljótum þess vegna að gjalda mikinn varhuga við þegar ríkisstjórn, sem hefur sýnt það að hún er ekki einu sinni á gagn og gaman stiginu þegar kemur að getu hennar til að eiga heilbrigð samskipti við aðila vinnumarkaðarins, boðar lagasetningu um nýja umgjörð samskipta á vinnumarkaði. Þessi ríkisstjórn er sú síðasta sem ég get hugsað mér að eigi að fá traust til að leggja grunn að nýjum leikreglum á vinnumarkaði. Þetta er ríkisstjórnin sem féll á því stóra prófi að tryggja viðgang þjóðarsáttarsamninga sem hún fékk gefins, sem ultu í kjöltuna á henni hér á vetrarsólstöðum, 21. desember. Henni tókst að klúðra með slíkum afburða hætti þeim friði sem þá var skapaður á vinnumarkaði að engin dæmi eru um viðlíka forklúðrun hjá nokkurri ríkisstjórn í samskiptum við heildarsamtök vinnumarkaðarins á umliðnum áratugum. Hún lofaði þá framlagi til kjarasamninga með lækkun á gjaldskrám á opinberri þjónustu sem hún passaði sig að efna ekki fyrr en hálfu ári seinna svo að hún þyrfti ekki að efna nema helminginn af samkomulaginu. Svona ríkisstjórn er ekki hægt að treysta fyrir samskiptum við aðila vinnumarkaðarins. Það setur að mér ugg að standa hér í ræðustól og vara við aðgerðum ríkisstjórnarinnar þegar hún kemur með frumvörp trekk í trekk á þremur mánuðum til þess að taka frá borgurum landsins stjórnarskrárvarin grundvallarréttindi og sitja stöðugt undir ummælum í þá veru að breyta þurfi lagaumgjörðinni í landinu. Mér finnst vera verið að gefa upp í, verið að skapa aðstæður sem eiga að leiða til þess að leikreglunum á vinnumarkaði sé breytt. Mér finnst sérkennilegt að standa hér í þriðja skiptið þegar um svona löggjöf er að ræða á þremur mánuðum og núna er sagt að breyta þurfi leikreglunum en það hefur ekkert samráð verið haft við stjórnarandstöðu, ekki orð við okkur talað um breytingar á leikreglum á vinnumarkaði frá því að fyrstu lögin voru sett hér 1. apríl sl., ekki orð. Af hverju hafa menn ekki nýtt tækifærið til þess? Hvar er samráðið? Við erum að tala um grundvallarleikreglur frjáls samfélags. Virðulegur forseti. Það er líka í tísku að tala nokkuð digurbarkalega um almannahagsmuni sem þurfi að verja með því að taka samningsrétt af launafólki. Það er vissulega rétt að komið geta upp þær aðstæður að almannahagsmunir krefjist þess að þau réttindi séu takmörkuð. En það er ekki nóg að nota orðið almannahagsmunir og skýla sér á bak við það til þess að ganga á svig við stjórnarskrárbundin mannréttindi. Það gerðu menn til dæmis mjög purkunarlaust þegar frumvarpið kom fram um aðgerðirnar gegn Herjólfi, því að ríkisstjórnarmeirihlutinn kolféll þar á prófinu um almannahagsmuni sem þurftu að liggja til grundvallar lagasetningunni. Hvað má þá á móti segja um almannahagsmunina, af því að það sé viðurkennt að launamenn hafi rétt til þess að semja um vinnu sína og verðleggja hana? Menn koma aftur og aftur í þessari umræðu á undanförnum vikum, við heyrðum það mikið í umræðunni um flugmenn að þeir væru svo vel launaðir að þeir þyrftu ekkert á þessum samningsrétti að halda og að fyrirtækið væri að verða fyrir miklu tjóni, Icelandair. Grundvallarhugmyndin að baki samspili frjáls vinnumarkaðar og kapítalísks samfélags er sú að verð á vinnu sé í eðlilegu samhengi við afrakstur fyrirtækja. Ef launamenn eru sviptir réttinum að verðleggja vinnu sína dýrt gagnvart fyrirtækjum sem afla gríðarlegra tekna, eins og Icelandair gerir vegna uppgangs í ferðaþjónustu, er verið að taka úr sambandi grundvallarforsenduna um jafnvægi í samfélaginu, um jafnvægi í siðuðu markaðssamfélagi sem byggir engu að síður á félagslegu réttlæti. Með þessari aðför, endurtekinni aðför að samningsréttinum, er verið að veikja þann grunn sem við þurfum að standa á, að launamenn séu frjálsir að því, líka þeir sem meira hafa á milli handanna, að verðleggja vinnu sína dýrt og að þeir sem eru í bestri stöðu, vegna þess að viðsemjandi þeirra er fyrirtæki sem hagnast mjög mikið, geti gert meiri kröfur en aðrir.  Virðulegi forseti. Ég bið um nokkra tilhliðrunarsemi því að ég áttaði mig ekki fullkomlega á því hvað tímanum leið, enda engin klukka hér í borði. Við munum auðvitað vilja fá að sjá hvað gestir segja 

Virðulegi forseti. Það var tvennt í þessari ræðu sem mér fannst stangast algjörlega á við ræðu hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur. Í fyrsta lagi var það fullyrðing hennar um að hvert og eitt mál yrði að vega og meta sjálfstætt. Ég get ekki skilið hv. þm. Árna Pál Árnason öðruvísi en á þann veg að við hefðum ekki átt að setja lög á deilu undirmanna á Herjólfi vegna þess að aðrar kjaraviðræður væru í gangi, við hefðum bara átt að láta það liggja og stöðva þar með samgöngur til Vestmannaeyja sem hefðu skaðað það samfélag gríðarlega eins og við vissum. Ég skil hv. þingmann þannig að það þurfi að vega og meta þetta heildstætt miðað við þau orð sem hann hafði hér áðan en ég er ósammála þeim. Ég vil bara koma því á framfæri. Í annan stað langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur þegar hún beinir því til ríkisstjórnarinnar að skoða lögin um sáttasemjara, veita honum auknar heimildir, til að mynda til að setja mál beint í Kjaradóm. Þetta er fyrsta spurningin. Önnur lýtur að Kjaradómi almennt, hvort hann telji ekki mikilvægt að leysa deilur af þessu tagi í Kjaradómi þegar ljóst er að aðilar ná ekki saman. Þar á að gæta fulls jafnræðis á milli aðila. Ég vonast til þess að fá svör við þessum tveimur spurningum.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður snýr út úr orðum mínum hvað það varðar að meta eigi þetta tilvik sjálfstætt. Ég tel eðlilegt að meta hvert tilvik sjálfstætt, það hef ég áður sagt. Ég var að benda á að aðgerðir ríkisstjórnarinnar í Herjólfsmálinu hefðu haft afleiðingar, hefðu skapað væntingar á vinnumarkaði. Í því máli var ekki verið að uppfylla kröfu um almannahagsmuni því að það voru samgöngur til Vestmannaeyja. Þær voru vissulega lakari en þær gerast bestar en þær voru fyrir hendi, þannig að ekki var verið að uppfylla kröfuna um almannahagsmuni. Virðulegi forseti. Í annan stað, hvað það varðar að breyta reglum og veita ríkissáttasemjara nýjar heimildir, þá er ég til viðræðu um umgjörð á vinnumarkaði. En ég verð að benda þessum ágæta ríkisstjórnarmeirihluta á að hann verður að fara að tileinka sér að tala við annað fólk. Hann verður að leita eðlilegs samráðs. Ég er tilbúinn til að setjast niður án fyrir fram gefinnar niðurstöðu. Ég ætla ekki að setjast niður á þeim forsendum að þessi ríkisstjórn sé búin að banka launþegahreyfinguna í landinu í þrígang á þremur mánuðum þannig að væntingar hafi skapast um að þessi eða hin grundvallarréttindi verði tekin af fólki. Það er ekki í boði af minni hálfu. Ég er til í að setjast niður og ræða mál án fyrir fram gefinnar niðurstöðu en ekki á þeim forsendum að afhenda eigi mönnum þessi eða hin úrræði fyrir fram. Ég er ekki tilbúinn til þess. Virðulegi forseti. Mér þykir hv. þingmaður vera farinn að ganga býsna langt ef hann er farinn að mæla fyrir því, eins og ég skil hann, að tilteknar starfsstéttir eins og sú sem hér á í hlut eigi yfir höfuð ekki að hafa verkfallsrétt. Af hverju leggur ríkisstjórnin, af hverju er hún ekki samkvæm sjálfri sér, bara ekki fram lagafrumvarp um að starfsmenn Icelandair skuli falla undir kjararáð? Það væri eðlilegra miðað við framgöngu ríkisstjórnarinnar nú. Ef hún vill með þessum hætti skjóta skildi yfir tiltekin fyrirtæki 

Virðulegi forseti. Mér finnst þingmaðurinn ganga ansi lagt í því að leggja mér orð í munn. Ég spurði hann tveggja spurninga og fullyrti ekkert um kjör eða þann rétt sem verkfallsrétturinn er, rétt einstakra starfsmanna til að nýta sér þann rétt, ekkert. Ég sneri ekki út úr orðum hv. þingmanns, hann nefndi það hér áðan að menn hefðu átt að fara hægar í sakirnar verðandi Herjólfsdeiluna af því að legið hefði fyrir að aðrar deilur hefðu verið í gangi. Mig langar að benda á eitt. Ríkisstjórn sem hv. þingmaður átti sæti í setti lög á nákvæmlega sömu deilu flugvirkja, ekki satt, fyrir fjórum árum? Og bíðið nú við. Ég spurði hv. þingmann út í Kjaradóm vegna þess að við framsóknarmenn vorum fullkomlega ábyrgir fyrir fjórum árum og studdum það að landinu yrði ekki lokað til skemmri eða lengri tíma, við studdum það. En við lögðum fram tillögu um að málið yrði sett í Kjaradóm ef það yrði ekki leyst innan fárra daga. Hv. þm. Árni Páll Árnason hafnaði þeirri tillögu. Þegar menn koma hér upp, eftir að hafa gert nákvæmlega sama hlutinn og jafnvel gengið lengra, og skammast í ríkisstjórninni þá er sá málflutningur algjörlega marklaus. Sá málflutningur dæmir sig sjálfur, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Eins og ég rakti áðan í ræðu minni þarf að meta hvert tilvik þegar það kemur upp á þeim forsendum sem að baki liggja. Vorið 2010 voru vissulega sett lög á verkfall flugvirkja. Fyrir því voru efnisleg rök og aðstæður og bakgrunnur þess máls var allt annar en bakgrunnur þess máls sem nú er fyrir hendi.

Hvað var það?

Nægir þar að nefna, virðulegi forseti, að sú ríkisstjórn var ekki nýbúin að gangast fyrir lagasetningu á verkfall undirmanna á Herjólfi.

Á ekki að meta hvert tilvik fyrir sig?

Og það er einfaldlega þannig að þau skilaboð sem ríkisstjórnin sendi fyrirtækjum í flutningastarfsemi og ferðaþjónustu með lagasetningu á Herjólf voru þess eðlis að þau eyðilögðu eðlileg samskipti á vinnumarkaði í þessum greinum, settu þau í uppnám. Það er staðreynd. Herkostnaðurinn sem samfélagið ber af þessari fáránlegu skógarferð ríkisstjórnarinnar er gríðarlegur þegar horft er á það að ríkisstjórninni var í lófa lagið að veita 20 millj. kr. meira. Hver hefur kostnaðurinn verið hjá Flugleiðum á síðustu mánuðum vegna verkfallsaðgerða? 20 milljónir í viðbótarframlag, vegna rekstrar Vestmannaeyjaferju, hefði verið skynsamleg fjárfesting af hálfu ríkisstjórnarinnar frekar en að ofnota meirihlutavald sitt hér og ganga gegn grundvallarréttindum launþega. Það er áhyggjuefni ef ríkisstjórnarmeirihlutinn áttar sig ekki á þeim alvarlegu mistökum sem hann gerði og gerir sér ekki grein fyrir því að þarna voru tekin úr sambandi grundvallarviðmið sem heilbrigð samskipti á vinnumarkaði hljóta að byggjast á vegna þess að báðir aðilar vita að þeir hafa einhverju að tapa. Með lagasetningu í Herjólfsdeilunni var fyrirtækjunum, atvinnurekendunum, sagt: Þið hafið engu að tapa, þið verðir alltaf skornir niður.

Virðulegi forseti. Ég vil fá að gera frekar stutta athugasemd. Það liggur ekki fyrir nein ákvörðun um breytingu á lögum sem varða ríkissáttasemjara eða vinnulöggjöfina almennt. Það sem ég nefndi hins vegar hér var svar við spurningu sem kom frá hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur, að það hefðu komið ábendingar um þetta. Ég fagna því mjög að þingmaðurinn skyldi tala um það. Ef til þess kæmi færi það að sjálfsögðu fram í miklu samráði og samstarfi við aðila vinnumarkaðarins og stjórnmálaflokka á þingi. Hér er um það viðamiklar breytingar að ræða að ef einhver hefði í hyggju að fara í þær þyrfti þetta samráð, þannig að það sé ítrekað.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir að koma í andsvar og fyrir að veita þessa skýringu. Það skiptir mig miklu máli að heyra að af hálfu ráðherra vinnumarkaðsmála er ekki lagt upp með það sem fyrir fram gefið að ná einhverjum ákveðnum markmiðum og breytingum á lögum ef við setjumst niður og ræðum mögulegar lagabreytingar. Ég ítreka það sem ég nefndi áðan í ræðu minni: Ég hef áhyggjur af lagasetningu í þrígang á þessi grundvallarréttindi á þremur mánuðum, vegna þess að mér finnst menn vera að skapa væntingar og andrúmsloft í samfélaginu um að ágreiningur á vinnumarkaði sé af hinu illa og að réttlætanlegt sé að grípa til ríkari aðgerða til þess að koma í veg fyrir slíkan ágreining um kaup og kjör. Ágreiningur um kaup og kjör er forsenda velsældar í landinu. Það er forsenda velsældar í landinu að launafólk fái að gera kröfur um verðlagningu vinnu sinnar og að fyrirtæki sem bera vel úr býtum þurfi að borga há laun. Á sama hátt er það líka forsenda velsældar í landinu að samskipti á vinnumarkaði séu þannig að óábyrg verkalýðsfélög sem gera óábyrgar kröfur þurfi að standa og falla með kröfum sínum. Heilbrigðum samskiptum á vinnumarkaði er því enginn greiði gerður með endalausu inngripi löggjafans í kjaradeilur sem ekki leysast. Þvert á móti þurfum við að skapa svigrúm fyrir heilbrigð átök um kaup og kjör sem leiða til efnislegrar niðurstöðu við samningaborðið.

Virðulegi forseti. Ég held að við séum öll sammála um alvöru málsins. Við erum öll sammála um mikilvægi þess. Ef það verður hugsanlega farið í einhverjar breytingar þarf það að gerast í miklu samráði og mikilli samvinnu aðila vinnumarkaðarins og stjórnmálaflokkanna allra. Eins og kom fram í máli mínu hefur hingað til ekki verið sérstaklega mikill áhugi hjá aðilum vinnumarkaðarins, og kannski ekki heldur hjá okkur sem sitjum á þingi, á að efla til dæmis embætti ríkissáttasemjara. Sú stofnun hefur verið mjög fjársvelt og hefur svo sannarlega fengið að finna fyrir því, m.a. í þeirri miklu samningalotu sem hefur átt sér stað. Við megum heldur ekki gleyma því og missa sjónar á því að við höfum líka verið að undirrita tugi kjarasamninga. Ég held að þegar hafi verið gengið frá 150 kjarasamningum. Þannig að þótt þessar deilur vekji mikla athygli hefur samhliða þeim verið gengið frá kjarasamningum þar sem menn hafa náð fram kröfum sínum og hafa jafnvel í einhverjum tilvikum bætt kjör sín kjör verulega og breytingar verið gerðar sem eiga að koma okkur til góða til framtíðar litið. Þetta er hins vegar eitthvað sem skiptir okkur öll verulega miklu máli. Ég vil því endurtaka: Þetta er það stórt og mikilvægt mál að við munum gæta okkar og við munum fara vel með það. Ástæðan fyrir því að við erum hér saman komin eru þeir miklu hagsmunir sem snúa að þjóðarbúinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra frekari skýringar. Ég vil ítreka að að mínu áliti er mjög mikilvægt að að baki umræðu um breytingar á vinnulöggjöfinni nú liggi skuldbinding ríkisstjórnarmeirihlutans um samstöðu þvert á flokka um breytingar. Ég tel að það skipti höfuðmáli. Það er auðvitað sérstaklega mikilvægt í ljósi þess að ríkisstjórnarmeirihlutinn hefur farið býsna óhönduglega með þessi samskipti á undanförnum mánuðum og ríkisstjórnin sjálf er búin að klúðra tækifærinu til að tryggja hér viðgang alvöruþjóðarsáttarsamninga sem hún fékk upp í hendurnar á vetrarsólstöðum og fyrir liggur að aðilar vinnumarkaðarins telja að illmögulegt sé að halda áfram með kjarasamninga á þeim grunni. Við eigum gríðarlega mikið undir því sem þjóð að byggja á hefð þjóðarsáttarsamninga, að skapa frið á vinnumarkaði um raunverulegar kjarabætur sem skila sér til fólks, en þá þarf ríkisstjórn að spila með. Á það þykir mér hafa skort í tíð þessarar ríkisstjórnar með átakanlegum hætti, en ég met að heyra frá félagsmálaráðherra að ekki verði farið í lagabreytingar um regluverkið á vinnumarkaðnum nema í samvinnu allra flokka.

Hæstv. forseti. Ég mun greiða atkvæði gegn þessari lagasetningu. Sú umræða sem hér hefur farið fram er að hluta til tæknilegs eðlis og lýtur að gangverki samningaviðræðna er góðra gjalda verð og á vissulega heima í þessum sal, en sú ákvörðun sem menn eru að taka er af pólitískum toga. Ef stjórnmálamenn ætla að skerða verkfallsréttinn, þrengja hann eða afnema hann á að segja það hreint út. Það gerði Margaret Thatcher á sínum tíma. Eitt fyrsta verk hennar þegar hún kom í stól forsætisráðherra Bretlands undir lok áttunda áratugar síðustu aldar var að leggja til atlögu við verkalýðshreyfinguna. Ég er með hinum frjálsa markaði, sagði Thatcher, og ég mun reyna að koma einokunarhringjum fyrir kattarnef, ég vil alla vega veikja þá mjög. Og ég mun byrja á versta einokunarhringnum af þeim öllum og það er verkalýðshreyfingin, þar sem fólk hefur sameinast um ákvörðun á kjörum í samningum, bæði launakjörum og öðrum kjörum. Og hún gerði þetta. Á næstu árum veiktist verkfallsrétturinn verulega í Bretlandi að hennar undirlagi og breska íhaldsins illu heilli, því að afleiðingarnar voru illar. Nú eru þessar raddir farnar að heyrast aftur. Þær heyrðust á þingi Alþjóðavinnumálastofnunarinnar í Genf síðustu daga og síðustu vikur á þinginu sem þar var haldið. Þar var að nýju tekinn upp þráður sem hafði verið ofinn á þinginu 2012 þar sem samtök atvinnurekenda sameinuðust um að vega að verkfallsréttinum sem slíkum. Þetta varð þess valdandi að óvenju fá mál voru afgreidd frá því þingi vegna þess grundvallarágreinings sem kominn var upp og hefur verið kraumandi síðustu tvö árin. Við erum því að verða vitni að þróun sem er ekki aðeins bundin við Ísland heldur á sér stað víða um heiminn. Nú er ég ekki að halda því fram að þetta sé stefna íslensku ríkisstjórnarinnar. Hún hefur þvert á móti sagt að lög á verkföll séu undantekning, undantekningin sem eigi að sanna regluna. En þegar undantekningarnar verða svo tíðar að þær eru að verða að reglu er ástæða til að staldra við. Það þurfum við að gera nú. Verkfallsvopnið er gríðarlega mikilvægt vopn og það á að beita því í réttlætisskyni. Ég er fylgjandi réttlátum verkföllum. Ég veit að það eru líka til ranglát verkföll, ég hef ekki verið sáttur við öll verkföll. En ég segi: Ef við ætlum að greina þarna á milli og skerða þennan almenna rétt þurfum við að hugsa málið alveg til enda. Menn hafa sagt í fjölmiðlum og hvíslað hér á göngum að þeir sem núna standi í verkfallsdeilu séu hálaunastétt með um hálfa milljón á mánuði og stundum miklu, miklu meira. Að sjálfsögðu þegar unnið er um helgar og á næturnar, en ég veit ekki betur en að í þessum sal séu menn með á sjöunda hundrað þúsundir í grunnkaup og sumum finnist það ekkert of í lagt. Það er þetta samhengi sem við verðum að horfa til. Við verðum að horfa til samhengisins sem þessir aðilar hrærast í. Þegar stjórnendur Finnair reyndu að færa niður kaupið hjá starfsmönnum þess flugfélags fyrir fáeinum vikum svaraði launafólkið að bragði: Já, við skulum gera það. Við skulum fallast á launalækkun tímabundið vegna þrenginga fyrirtækisins en þá byrjum við á ykkur. Við byrjum á bónusunum hjá toppunum og við skoðum efra lagið. Við skoðum líka hvað þeir fá í sinn hlut sem taka arð út úr fyrirtækinu. Ég væri tilbúinn að íhuga skerðingu eða takmörkun á verkfallsrétti ef allt þetta væri undir, ef við byggjum til launakerfi þar sem sá hæsti væri aldrei með meira en þrisvar sinnum, skulum við segja, það sem sá lægsti ber úr býtum og að verkföll utan þess ramma væru óheimil. Ég væri til í að ræða það. En við erum ekki stödd í slíkum heimi, sá heimur er ekki til staðar. Svo vil ég vekja athygli á einu enn, að verkföll snúast ekki bara um krónur og aura. Þau snúast um völd og áhrif og þau snúast um framkomu. Ég minnist verkfalls opinberra starfsmanna 1984, það stóð í þrjár eða fjórar vikur. Laun voru hækkuð um 30%. Strax og verkfallinu lauk var þessi launahækkun numin brott nánast í einu vetfangi með gengisfellingu. En það var eitt sem hafði breyst. Það var hætt að skipa skriftunum á sjónvarpinu að sækja kaffi fyrir toppana eða stjórnendur. Menn komu fram á annan hátt en áður var. Það er til þessa sem við hljótum að horfa núna í samfélaginu, í samfélagi sem hlustaði á talsmenn atvinnurekenda, sem líka eru forsvarsmenn í Icelandair, tjá sig um kröfur lægstlaunaða fólksins á Íslandi þegar það vildi þoka launum sínum yfir 200 þús. króna markið og sögðu að hér væri allt að fara á annan endann ef það næði fram að ganga. Þetta voru mennirnir sem voru ekki tilbúnir að lækka við sjálfa sig en fagna því núna þegar setja á lög á þessa stétt. Þetta er samhengið sem við verðum að horfa til. Ríkisstjórnin segist horfa til almannaréttar og ég er ánægður að hæstv. innanríkisráðherra sé hér í salnum, sem jafnframt er dómsmálaráðherra landsins, yfirmaður löggæslunnar. Hvernig gætir hún almannahags við Leirhnjúk og í Námaskarði þar sem menn eru farnir að hafa peninga af ferðamönnum í trássi við landslög? Það er gert líka við Kerið í Grímsnesi. Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í því til að verja almannahag? Hún er tilbúin að setja lög á löglega boðað verkfall vélvirkja, hún var tilbúin að gera það áður vegna verkfallsaðgerða á Herjólfi og á aðrar stéttir en hún lætur þetta allt saman óátalið. Þarna fara í rauninni ekkert annað en stigamenn sem stöðva ferðamenn og hafa af þeim með ólögmætum hætti fjármuni, peninga. Þetta er kallað stuldur, þetta er þjófnaður. Og við höfum komið okkur upp lögreglu í þessu landi til að gæta hags borgaranna, almannahags. Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í þessu efni? Var það þetta sem hún óttaðist að yrði spurt um ef leyfður hefði verið fyrirspurnatími eins og stjórnarandstaðan óskaði eftir? Var það þetta sem hún vildi forðast, vildi hún forðast þessa umræðu? Við getum haft mismunandi skoðanir á því hvort heimila eigi einkaaðilum að taka gjald af ferðamönnum í ábataskyni, við getum deilt um það í þinginu og ríkisstjórnin getur reynt að koma í gegn lögum þar að lútandi. Ég væri ekki hlynntur slíku, en við getum deilt um það. En samkvæmt núgildandi lögum í landinu er þetta bannað og það er verið að brjóta lögin og ríkisstjórnin gerir ekki neitt. Það er búið að tala um þetta aftur og ítrekað í allan vetur. Hvers konar vesaldómur er þetta? Ég fer fram á það að hæstv. innanríkisráðherra, sem fer með vald dómsmálaráðherra í landinu, svari okkur því hvernig á þessu stendur. Hæstv. ferðamálaráðherra lýsti því meira að segja yfir að gjaldtakan i Kerinu gengi alveg prýðilega og samt er bent á að þetta standist ekki landslög. Ætlar ríkisstjórnin að skella skollaeyrum við þessu og láta sér það eitt nægja að kalla þingið saman um hásumarið til að setja lög á eina stétt? Ég er ekki að gera lítið úr því, hæstv. forseti, að verkfall í ferðaþjónustunni, í flugþjónustunni hefur miklar og alvarlegar afleiðingar, ég geri ekki lítið úr því, alls ekki. En við skulum heldur ekki gera lítið úr því ef við ætlum að hafa af launafólki þennan grundvallarrétt. Þar horfum við langt, langt inn í framtíðina. Og þá gengur ekki að staðnæmast við eitt tilvik af þessu tagi. Það má ekki gera það, enda eru tilvikin að verða fleiri. Og ég trúi því að hæstv. innanríkisráðherra hafi meint það, ég þykist vita að hún hafi meint það þegar hún sagði: Ég vona að þetta verði undantekning frá almennri reglu, þegar lögin voru sett síðast. Ég efast ekki um það. En ef haldið er áfram á þessari braut endum við með því að skerða þessi réttindi og hafa þau af fólki. Við getum einblínt á það hvað er hugsanlega hægt að gera með tæknilegri aðkomu ríkissáttasemjara, en málið er allt annað og miklu stærra, það er pólitískt. Það snýst um launakjör og jöfnuð í landinu. Og það er miklu eðlilegra að sú umræða, pólitíska umræðan, fari fram hér á vettvangi stjórnmálanna en í lokuðum salarkynnum embættismanna. Ég er ekki þar með að blása út af borðinu fyrir mitt leyti breytingar á fyrirkomulagi við samninga. Þar hafa menn vísað til þess sem gerist á Norðurlöndum, mér finnst sjálfsagt að taka slíka umræðu upp. En þetta mál er miklu, miklu stærra og snýr að grundvallarréttindum, þeirri umræðu sem við urðum vitni að í Genf á dögunum þar sem atvinnurekendasamtökin eru farin að vefengja þennan grundvallarrétt launafólks í heiminum og Íslendingar eru að ríða á vaðið með því að hafa réttindin af, naga þau af fólkinu. En fyrst, hæstv. ráðherra, viljum við fá að heyra svör ráðuneytisins, ráðuneytis dómsmála, við þessari grundvallarspurningu: Hvers vegna komast einstaklingar í trássi við lög upp með að hafa fé af ferðamönnum?

Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Ögmund Jónasson einnar spurningar. Hann var fjarverandi hér þegar lög voru sett á flugvirkja árið 2010. Hann lýsti því yfir í upphafi ræðu sinnar að hann segði nei við þessum lögum. Ef hann hefði verið viðstaddur hefði hann gert slíkt hið sama 2010 og hann sagði í upphafi ræðu sinnar, hefði hann sagt nei?

Hæstv. forseti. Ég var ekki viðstaddur umræðu þá og ekki við atkvæðagreiðsluna og greiddi því ekki atkvæði. Ég ætla hins vegar að segja hv. þingmanni að það er mjög varasamt ef við ætlum að fara að festa hvert annað í atburðum liðinnar tíðar. Það varð hrun á Íslandi, það var eldgos á Íslandi, þá voru aðstæður uppi sem ekki eru núna. Ég vil taka það fram að í mínum huga er þetta mikið prinsippmál og í þeirri yfirlýsingu felst kannski vísbending um hvað ég hefði hugsanlega gert. En ég sakfelli engan mann sem greiddi atkvæði á annan veg í ljósi þeirra atburða sem uppi voru. Ég segi líka: Gætum okkar á því að fara ekki að festa hvert annað í tyggjófari liðinnar tíðar að þessu leyti, hvort sem það á við um hv. þingmann, þingflokk hans eða aðra þingflokka eða aðra stjórnmálamenn. Reynum að hefja okkur upp úr því. Þetta er miklu stærri og alvarlegri umræða um grundvallaratriði en svo að við eigum að leyfa okkur slíkt.

Virðulegur forseti. Ég tek heils hugar undir með þingmanninum hvað það varðar að verkfallsrétturinn er og ætti að vera heilagur öllum launþegum og að ekki eigi að grípa inn í kjaradeilur nema menn telji að almannahagsmunir blasi við. Ég spurði þingmanninn hins vegar einfaldrar spurningar og mér þætti vænt um ef hann svaraði henni.

Hæstv. forseti. Ég þarf ekki á þessari einu mínútu að halda. Ég svaraði þingmanninum efnislega og kom með rök máli mínu til stuðnings. Ég ætla ekki að svara já eða nei, ég var ekki á staðnum, ég greiddi ekki atkvæði. Ég hef lýst því að mér finnst þetta vera grundvallaratriði, snúast um grundvallarprinsipp, en ég sagði jafnframt að ég væri ekki að sakfella einn eða neinn sem hefði verið á annarri skoðun með hliðsjón af þeim aðstæðum sem uppi voru á þeim tíma. Ég held að hægt sé að ráða í það hvað ég hefði gert, en ég var ekki á staðnum og greiddi ekki atkvæði. Mér finnst þetta vera grundvallarspurning, mér finnst þetta vera prinsippmál. En vissulega hafa komið upp mál þar sem álitaefni hafa verið uppi og það er hægt að horfa til minna 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir innblásna ræðu um verkfallsréttinn. Við erum sammála um hann. Það er enginn sem ætlar að hafa verkfallsréttinn af launamönnum enda sagði hv. þingmaður það í ræðu sinni að hann teldi að það væri ekki ætlun núverandi ríkisstjórnar að feta þann veg. Ég get fullvissað hann um það að ég mundi berjast gegn því ef svo væri. Það er annað sem ég vildi vekja athygli á og mér finnst svolítið ósanngjarnt. Það er þegar hann segir að við þurfum að gæta að því að undantekning sem á að sanna meginregluna um verkfallsréttinn verði ekki að meginreglu. Af því leiðir að við þurfum að vega og meta öll þau skipti sem við höfum sett lög á verkföll undanfarna mánuði, jafnvel ár, ekki satt? Ég er nefnilega annarrar skoðunar. Við þurfum að vega og meta það í hvert einasta skipti, algjörlega óháð því hvað er um að vera í kjaradeilum annarra aðila. Það er veruleikinn sem blasir við okkur á Íslandi. Þannig var veruleikinn árið 2010 þegar þáverandi ríkisstjórn setti lög á boðað verkfall flugvirkja. Hér er sagt að þá hafi verið aðrar aðstæður, hrun og eldgos, atburðir þeirra tíma. Þess er hvergi getið í lögskýringargögnum með þeirri lagasetningu, hvergi. Ég hef meira að segja lagst í lestur á ræðum frá þeim tíma og ég finn þessu hvergi stað. Kannski að hv. þingmaður hefði flutt slíka ræðu, ég skal ekkert segja um það. 
             Virðulegi forseti. Það getur vel verið að það sé ósanngjarnt að við bendum á það hvernig síðasta ríkisstjórn 

Hæstv. forseti. Að sjálfsögðu þarf að vega hvert og eitt tilvik, það er ekkert óeðlilegt að umræða fari fram um slíkt. En þegar við verðum vitni að því að það er að verða til mynstur sem var Herjólfsdeilan og flugstjórarnir og síðan flugvirkjarnir núna, við erum búin að hlusta á sömu ræðurnar hérna í öllum þessum tilvikum, segi ég að það er ástæða til að hafa af því áhyggjur. Já, ábyrg stjórnarandstaða. Ég er að færa rök að því að það sé ábyrgð í því fólgin að hafa grundvallarréttindi af fólki. Við höfum komið okkur saman um það hvernig við ákvörðum kaup og kjör. Fólk hefur réttinn til að mynda félög, það hefur réttinn til þess að leggja niður vinnu, inna ekki vinnuframlag af hendi ef það sættir sig ekki við þau kjör sem í boði eru. Þetta er allt samkvæmt ákveðnum reglum. Ef við ætlum að taka þetta gangverk allt úr sambandi mun það hafa afleiðingar. Það gerði það í Bretlandi. Margaret Thatcher sagðist vera að stuðla að félagafrelsi, fólk ætti að geta staðið utan verkalýðsfélaga og samið sem einstaklingar á markaði. Þessi meinta mannréttindabarátta snerist fljótt upp í andhverfu sína vegna þess að atvinnurekandinn sagði: Ég skal ráða þig til starfa - og atvinnuleysið var mikið - en það er bara eitt skilyrði: Þú stendur utan verkalýðsfélaga og utan þeirra réttinda sem þú hefur. Ég er því að segja: Það er ábyrgð í því fólgin að standa vörð um þessi réttindi annars vegar og það er líka ábyrgð í því fólgin 

Virðulegi forseti. Það er ábyrgð í því fólgin að verja þessi réttindi, ég er sammála hv. þingmanni um það. Það er líka ábyrgð í því fólgin að nema þau brott, jafnvel stærri ábyrgð. Við stöndum frammi fyrir þeirri ákvörðun hér á Alþingi, rétt eins og síðasta ríkisstjórn, að vega og meta þá almannahagsmuni sem eru í húfi verði verkfallið að veruleika. Og það eru ríkir almannahagsmunir að mínu mati, jafn ríkir og voru fyrir hendi fyrir um fjórum mánuðum síðan. Það er ekki létt verk. Ég lít á ræðu hv. þingmanns sem einhvers konar aðvörun um að við megum ekki taka þetta gangverk úr sambandi. Ég kýs að líta á þessa ræðu sem jákvæða gagnrýni á þá lagasetningu sem rædd er hér í dag. En ég get fullvissað hv. þingmann um það að hér er ekki um að ræða neins konar mynstur. 

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að réttlæta lagasetninguna í tíð fyrri ríkisstjórnar, ég hef gert grein fyrir afstöðu minni almennt. Ég ætla hins vegar að mótmæla því að aðstæður séu þær sömu í dag og þær voru þá. Hvernig stendur á því að hver stéttin á fætur annarri efnir nú til verkfalla? Hvernig stendur á því að nánast engin verkfallsátök voru á árunum upp úr hruni, hvernig stendur á því? Ástæðan er skiljanleg. Það gerðu sér allir grein fyrir því hvað átt hafði sér stað á Íslandi; stórfellt efnahagshrun þar sem tekjustofnar ríkis, sveitarfélaga, fyrirtækja hrundu. Það héldu allir að sér höndum. Núna er ástandið frábrugðið að þessu leyti. Við vonum að við séum komin út úr kreppunni, ég ætla ekkert að fullyrða um það, alls ekki, en tilfinning fólks er önnur nú 

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann sagði að til væru réttlát verkföll eða að honum fyndist sum verkföll vera réttlát og þar af leiðandi væntanlega önnur ranglát. Nú gerðist það í vetur að gerður var samningur við meginhluta félaga í ASÍ um 2,8% launahækkun. Það var ósköp lítið en það var til þess að vinna gegn verðbólgu. Síðan hafa komið fram kröfur um miklu meiri launahækkanir og ég vil spyrja hv. þingmann hvort verið sé að skemma þá samninga sem gerðir voru í vetur. Síðan sagði hv. þingmaður að það væri að verða til mynstur. Já, það er að verða til mynstur - í boðun verkfallsins. Áður var það þannig að menn beindu verkfalli gegn því fyrirtæki sem þeir unnu hjá. Núna eru verkföllin aðallega til að skaða þriðja aðila og helst sem allra mest. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki að það geti verið hættulegt fyrir láglaunastéttir, sem ekki geta skaðað þriðja aðila eins mikið, að þeir sem geta skaðað þriðja aðila mjög mikið fái hærri laun en þeir sem geta lítið skaðað sem eru oft og tíðum láglaunastéttir. Það er athyglisvert að bera saman leikskólakennara og flugvirkja í því sambandi. Nú hefur komið í ljós eða hefur verið fullyrt í fjölmiðlum að flugvirkjar hafi fengið 80% hækkun frá nóvember 2006 á meðan félagar í ASÍ hafi fengið 52% sem segir mér að þessi kenning sé rétt, þ.e. þeir sem valda þriðja aðila mestu tjóni og miklu tjóni fá einfaldlega meiri launahækkanir. Ég vil spyrja hv. þingmann, sem oft hefur talað um að hann sé fulltrúi láglaunastétta, hvort honum þyki þetta ekki uggvænleg þróun og hvort ekki sé ástæða til að skoða verkfallsréttinn, skoða hann, ekki að afnema hann.

Hæstv. forseti. Já, ég hef sagt á hvaða forsendum ég væri tilbúinn að skoða verkfallsréttinn og þá með tilliti til launakerfisins og kjaranna í samfélaginu almennt, að þeir sem stæðu efst og utan umsamins launabils hefðu ekki réttindi til verkfalla. Við erum ekki að tala um neina slíka hálaunastétt núna. Við erum ekki að gera það. Mér finnst ósanngjarnt að leggja málið upp með þeim hætti að þarna sé stétt sem sé að reyna að skaða fólk, sé að reyna að valda skaða. Ég hefði haldið að velviljaðri nálgun væri sú að þarna væri stétt sem væri að reyna að bæta kjör sín, kjör félaga sinna og fjölskyldnanna sem standa að þeim. Það er markmiðið með kjarabaráttu. Auðvitað horfa menn til þess sem er að gerast í samfélaginu almennt. Við lesum viðskiptasíður blaðanna. Við sjáum alla bónusana.  Það var ekki að ástæðulausu sem ég greindi frá þessu tilviki með Finnair, sem er raunverulegt dæmi úr samtímanum, þar sem fólkið sagði: Já, ef það eru tímabundnir erfiðleikar skulum við byrja á toppunum. Sýni þeir vilja sinn í verki erum við tilbúin að fara að þeirra dæmi, en það þarf að gerast á réttlátan hátt. Það er þarna sem réttlætið kemur inn í myndina 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það var reyndar ekki alveg fullnægjandi. Ég skipti nefnilega verkfallsréttinum í tvennt, annars vegar eðlilegan verkfallsrétt sem beinist að því fyrirtæki sem menn vinna hjá og hins vegar verkfallsréttur sem er notaður til að skaða þriðja aðila sem allra mest. Þess vegna eru verkföllin í byrjun sumars, í byrjun sumarleyfisvertíðarinnar, hjá viðkomandi fyrirtæki og allri stéttinni. Þetta finnst mér mjög skaðleg og hættuleg þróun og sérstaklega fyrir láglaunafólkið.

Hæstv. forseti. Ekkert fyrirtæki er eyland. Fyrirtæki eru til vegna þess að þau stunda framleiðslu og selja framleiðsluvöru sína eða veita þjónustu og selja þjónustu. Verkfall sem lamar fyrirtæki skaðar náttúrlega viðskiptaaðilana hjá því fyrirtæki, ekkert fyrirtæki er eyland að þessu leyti. Ég heyrði ekki betur áðan, þegar hv. þingmaður vísar nú til réttlátrar verkfallsbaráttu, en að hann legði blessun sína yfir það að samið hefði verið við lægst launaða fólkið um 2,8% hækkun. Það var allt gegn verðbólgunni. Það hefur þá væntanlega verið mjög ranglátt og vitlaust af hálfu þessa fólks að efna til verkfallsátaka, ekki satt? Þar hefði hv. þingmaður verið í mjög góðum samhljómi við forstjóra Icelandair.

Virðulegi forseti. Það er svolítið eins og maður sé að verða biluð plata, en af því að við höfum ekki fengið nein svör vil ég spyrja hæstv. forseta: Hvers vegna var ekki haft samráð eins og ber gera samkvæmt þingskapalögum við formenn þingflokka á Alþingi þegar dagskrá þessa þingfundar var ákveðin? Þar segir, með leyfi forseta: „Forseti skal hafa reglulega samráð við formenn þingflokka, eða fulltrúa þeirra, um skipulag þingstarfa og leggja fyrir þá til umfjöllunar starfsáætlun þingsins og áætlanir um þingstörf hverrar viku.“ Þetta hefur ekki verið gert. Það hefur heldur ekki verið haft samráð við forsætisnefnd. Óskum um óundirbúinn fyrirspurnatíma hefur ekki verið svarað. Ef einhver bragur á að vera á því að menn fái að koma með mál eins og hér er verið að ræða þarf líka að fylgja þingsköpum. Það er ekkert hér sem að mínu mati heimilar það að menn ýti þingsköpum 

Forseti telur sig hafa rækt býsna vel samráð við þingflokksformenn eins og vera ber. Samstarf þingflokksformanna og forseta hefur almennt verið gott það sem af er þingi. Varðandi þennan tiltekna þingfund í dag var það mat forseta að ekki væri ástæða til að kalla saman fund með þingflokksformönnum, í fyrsta lagi í ljósi þess að til fundarins er boðað til að fjalla um fyrirhugaðar verkfallsaðgerðir flugvirkja sem starfa hjá Icelandair og eiga að hefjast á morgun, eins og kemur fram í forsetabréfi sem gefið var út síðdegis í gær. Í öðru lagi lá fyrir að farið hefði fram samráð af hálfu hæstv. innanríkisráðherra við forustumenn stjórnmálaflokkanna um þessi mál, a.m.k. samtöl. Það er hins vegar svo, hvað varðar samráðið sem hv. þingmaður vísar til, í 86. gr., að það verður að leggjast að nokkru leyti í mat forseta hverju sinni með hvaða hætti hann telur ástæðu til að boða til þingflokksformannafunda. Þó að hér sé um að ræða stórt mál að efni til er skipulag þessa þingfundar ekki þannig að forseti hafi talið ástæðu til að kalla saman þingflokksformenn til að undirbúa fundinn að öðru leyti. Forseti telur sig þar með hafa svarað þeirri spurningu sem fyrir hann var lögð.

Virðulegur forseti. Við höfum ekki enn fengið svar um það. Það dugar ekki að hæstv. forseti leggi mat á lagagreinar í þingskapalögum með þeim hætti sem hann greinir þinginu frá núna. Ef það er mat hans að ekki þurfi að fara að 86. gr. og 10. gr. þarf hann að bera það mat undir þingflokksformennina í einhverju samtali. Það þarf að vera sameiginlegur skilningur að 86. gr. eigi ekki við þegar um er að ræða þinghald af því tagi sem við tökum hér þátt í. Ég er sammála því sem hæstv. forseti segir, það hefur verið gott samstarf við forseta og gott samstarf við þingflokksformenn, en mér finnst vondur sá tónn sem kemur fram í máli hæstv. forseta og verst af öllu finnst mér að forseti telji samráð hæstv. innanríkisráðherra við einstaka fulltrúa eða forustumenn í stjórnarandstöðunni duga til að 

Forseti var eingöngu að vísa til þess að slíkt samráð hefði átt sér stað, en auðvitað er skipulag þingfundarins í höndum þingforseta. Eins og þingforseti sagði áðan var það hans mat að þó að málið væri að efni til stórt kallaði það ekki á sérstakan fund með þingflokksformönnum til að fjalla um fyrirkomulag fundarins. Það var nokkuð sem lá nokkurn veginn ljóst fyrir hvernig mundi fara fram og öllum hv. þingmönnum var mætavel ljóst.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að þreyta virðulegan forseta með sömu spurningunni og hefur hér verið spurt ítrekað heldur taka tillit til þess að henni hafi verið svarað. Þótt svarið hafi reyndar ekki verið afar ítarlegt skil ég virðulegan forseta þannig að hann hafi ekki séð ástæðu til að hafa samráð við þingflokksformenn. Gott og vel. Nú hlýtur þó að vera ljóst að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar eru þessu ósammála. Því langar mig að spyrja virðulegan forseta annarrar spurningar, hvort hann taki þetta til greina og muni hafa það til hliðsjónar næst.

Forseti kýs að svara þeirri spurningu þannig að hann lítur þannig á að það sem hér hefur komið fram í dag um skipulag þessa fundar og að ekki hafi verið boðað til formlegs fundar um skipulagningu hans lítur hann á sem hvatningu til þess að hyggja vel að því að styrkja það góða samráð sem hefur verið milli þingforseta og þingflokksformanna.

Virðulegur forseti. Þetta er ekki flókið mál. Lög kveða skýrt á um að forseta ber að hafa samráð við okkur þingflokksformenn um dagskrá hverrar viku. Það hefur ekki verið gert. Lagaákvæðinu hefur ekki verið fylgt. Það er rétt, sem fram kemur hjá hæstv. forseta, að samstarf við þingflokksformenn hefur verið með ágætum og ég kýs þess vegna að líta svo á að hér hafi einfaldlega verið um mistök að ræða. Ég hef óskað eftir því að úr því verði bætt með því að halda fund þingflokksformanna meðan á fundarhléi stendur vegna umfjöllunar um dagskrármálið í nefnd til að bæta úr. Ég held að það yrði almennt til þess að greiða fyrir framhaldi málsins í dag. Ég skil satt að segja ekki, eftir að stjórnarandstaðan hefur brugðist vel við óskum meiri hlutans um að greiða hér fyrir framgangi mála, að menn skuli leyfa sér að koma fram með þeim hætti sem þeir hafa gert í dag.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég skil ekki alveg þetta upphlaup stjórnarandstöðunnar. Þau virðast ekki gera athugasemdir við efnið, um hvort samráð hafi verið haft - forseti hefur jú upplýst að það hafi verið viðhaft - heldur hvernig formið á því hafi verið, að þingflokksformenn hafi ekki verið boðaðir þrátt fyrir að samband hafi verið haft við formenn flokkanna. Ég held að ástæðan fyrir því liggi í því að minni hlutinn vill hafa fleiri mál á dagskrá. Ég er þeirrar skoðunar að þar með sé minni hlutinn að misnota aðstöðu sína. Minni hlutinn kallaði eftir því, og við því var orðið, að þing yrði kallað saman í stað þess að sett yrðu bráðabirgðalög af hálfu ríkisstjórnarinnar. Um leið og menn fá slíkt fram skal hér hafa reglulegt þinghald, setja fullt af málum á dagskrá, 

Virðulegi forseti. Það er eins og við manninn mælt að það er komið hér upp og gefið í skyn að við séum bara að reyna að vera með einhver almenn leiðindi. Það eina rétta í máli hv. þingmanns sem talaði hér á undan mér, Höskuldar Þórhallssonar, var það að þetta er fordæmalaust og þetta er í fyrsta skipti sem ég man eftir, síðan ég tók sæti á Alþingi, þar sem boðað er til þingfundar með þessum hætti. Það gefur hæstv. forseta að mínu mati ekki heimild til þess að meta það bara sisona einn heima hjá sér í stofu eða með meiri hluta þingsins eða ríkisstjórninni eða innanríkisráðherra að sniðganga þingskapalög, 86. gr. og 10. gr., um að forsætisnefnd setji niður starfsáætlun þings. Virðulegi forseti. Það eina sem við erum að biðja um er að þingskapalögum sé fylgt í hvívetna vegna þess að sú krafa er gerð á okkur í stjórnarandstöðunni þegar við erum hér að fjalla um mál.  
            

Að sjálfsögðu hefur forseti farið hér algjörlega að þingskapalögum. Hér er einfaldlega um að ræða að boðað var til þingfundar sem gert var ráð fyrir að stæði á þessum degi og að mati þingforseta var þess vegna ekkert tilefni til að kalla til sérstaks fundar þingflokksformanna. Það hefur hins vegar aldrei staðið á forseta að halda slíka fundi, sérstaklega ef eftir því er leitað, og hann hefur ekkert vikið sér undan því. Það var ekki neitt slíkt sem vakti fyrir forseta þegar hann tók þessa ákvörðun heldur eingöngu það að hér var um að ræða tiltölulega einfalda skipulagningu á þessum degi í ljósi þess að fyrir lá forsetabréf um að Alþingi kæmi saman til að ræða þetta tiltekna mál.

Herra forseti. Ég man ekki til þess að nokkurn tímann hafi verið boðað þing eins og nú er gert til að ræða eitt mál og ég er afskaplega ánægður með það. Ég er miklu ánægðari með það en ef sett yrðu bráðabirgðalög sem þingið afgreiddi svo einhvern tímann löngu seinna. Ég vil þakka forseta fyrir það. Ef það hafa verið einhverjir hnökrar á því, hvort samstarf við þingflokksformenn hafi verið nógu formlegt, er bara um að gera að kippa því í liðinn.

Bara lögin …

Virðulegi forseti. Ég verð aðeins að bregðast við orðum hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar um að við séum hér komin upp til þess að tuða. Þetta eru lögmætar áhyggjur sem við höfum. Ferlið er til staðar af ástæðu og það er sjálfsögð krafa að farið sé eftir þeim skilningi sem við hljótum sjálf að draga af þingsköpum og sömuleiðis því að þegar samtal við virðulegan forseta á sér stað sé borin virðing fyrir því.

Virðulegi forseti. Ég notaði ekki orðið tuða, það er ekki rétt, ég sagði það aldrei. Ég benti hins vegar á að ég teldi að stjórnarandstaðan væri að misnota aðstöðu sína þegar afar jákvæður hlutur gerist, að í stað setningar bráðabirgðalaga sé boðað til þingfundar, það er skoðun mín. Ég hef ekki skilið orðræðuna öðruvísi en þannig að ástæðan fyrir því að menn vilji kalla saman þingflokksformannafund sé sú að fá fleiri mál á dagskrá. Mér finnst það einnig ósanngjarnt. Það er mín skoðun. Forseti ákveður með forsetabréfi að boða til þingfundar út af þessu eina tiltekna máli. Þar við situr og það verður rætt. Þingflokksformenn geta hist. Ég tel reyndar að forseti hafi rökstutt sitt mál afar sannfærandi - og um hvað ætti sá fundur þá að snúast, 

Forseti. Mér er ekki kunnugt um að sérstaklega hafi verið kallað eftir því að fleiri mál yrðu hér á dagskrá.

Var ekki verið að biðja um utandagskrárumræðu?

Þú ert búinn að fá …


             Það var hins vegar rætt í okkar hóp að okkur þætti eðlilegt að fara fram á það að hér yrðu óundirbúnar fyrirspurnir. Það tekur hálftíma eins og hv. þingmaður veit. Mér hefði ekki fundist neitt óeðlilegt að tími gæfist til þess að spyrja ráðherra út úr í hálftíma fyrst við erum hérna saman komin á þinginu. Það er ábyggilega misskilningur af minni hálfu en ég ætla samt að segja að mér finnst glitta í þessari umræðu í að menn sakni þess að ekki séu bara sett bráðabirgðalög.  Þetta er stórmál 

Virðulegi forseti. Vegna þess að hér hafa verið rædd samskipti þingflokksformanna við forseta vil ég að það komi fram úr ræðustól Alþingis að ég óskaði sérstaklega eftir því í samtali við forseta í gær að ráðherrar yrðu til svara í upphafi þingfundar, að hér yrði óundirbúinn fyrirspurnatími í hálftíma. Ég fékk ekki svör við ósk minni og mér finnst miður að ekki skyldi hafa verið orðið við því, þegar við erum að kalla hér þing saman á óvenjulegum tíma, að víðtækara samtal gæti átt sér stað við framkvæmdarvaldið. Mér finnst fullkomlega eðlilegt að það geti gerst að þingfundur á óvenjulegum tíma sé ekki bara á forsendum framkvæmdarvaldsins og meiri hlutans. Það var svo sem ekki eins og við hæstv. forseti værum í miklum rökræðum um þessa ósk en ég taldi hana borna upp á málefnalegum grunni. Mér finnst það mjög miður að sú beiðni skyldi að engu höfð. 
             Svo vil ég líka fyrir mína hönd og annarra hér taka undir ósk hv. þm. Helga Hjörvars um fund með þingflokksformönnum 

Forseti hefur gert ráðstafanir til að boða slíkan fund.

Virðulegi forseti. Ég skil mætavel rökin um ríka almannahagsmuni og ég tek þau rök mjög alvarlega. En ég lít einnig svo á að sú staða sem við stöndum frammi fyrir núna hvað þetta frumvarp varðar sé óhjákvæmileg að einhverju leyti afleiðing Herjólfslaganna, laganna sem við á Alþingi settum fyrr á árinu á verkfall starfsmanna Herjólfs. Hér hefur oft verið sagt að meta þurfi hvert mál fyrir sig, sem er auðvitað jafnan satt. En það er orðið mjög erfitt, virðulegi forseti, vegna þess að það er ekki lengur einstakt eða sérstakt að við setjum lög á verkföll, heldur er þetta gert í því samhengi að þetta er þriðja verkfallsbannið í ár, árið er ekki hálfnað. Sú vegferð hófst með verkfallsbanni þar sem mörk ríkra almannahagsmuna voru sett mjög lágt. Við getum því ekki litið á þessa kjaradeilu eina og sér vegna þess að hún varð til undir þeim formerkjum að ríkisstjórnin mundi einfaldlega banna verkfallið ef samningar næðust ekki. Þessar aðstæður, sem eru afleiðing Herjólfslaganna, breyta hagsmununum sem eru að verki við samningaviðræður í kjaradeilu, sérstaklega í samgöngumálum væntanlega. Við þessu var margoft varað þegar Herjólfslögin voru sett. Þá var líka kvartað undan því að við hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar töluðum of mikið. En mark ríkra almannahagsmuna var sett svo lágt að vinnuveitendur í samgöngugeiranum hafa hreinlega ekki lengur hagsmuni af því að semja. Þannig er skaðinn í raun þegar skeður. Með Herjólfslögunum voru mörk ríkra almannahagsmuna sett svo lágt að vinnuveitendur í samgöngugeiranum geta gengið að því sem vísu að verkföll séu bönnuð. Ef þingheimur vill auka heimildir ríkissáttasemjara eða endurskoða verkfallsréttinn á hinum eða þessum forsendum, gott og vel, gerum það. En við erum ekki að því, við erum ekki að gera það núna. Við erum í reynd að slátra verkfallsréttinum hægt og bítandi áður en umræða um endurskoðun hans hefst. Þá verður sú umræða alltaf í því ljósi og undir þeim formerkjum að þetta er þriðja verkfallið í ár sem lög eru sett á. Og það byrjaði á þessum viðvörunarorðum, þannig byrjaði þessi umræða. Hæstv. innanríkisráðherra Hanna Birna Kristjánsdóttir sagði áðan í ræðu sinni að henni þætti óþolandi að þurfa að koma að kjaradeilum aftur og aftur með lagasetningu. Það er það vissulega, ég skil það mætavel, þetta er ekki skemmtileg staða fyrir neitt okkar. En þá vil ég bara segja hæstv. innanríkisráðherra og öllum öðrum sem vilja hlýða á það, að þessi staða mun verða algengari vegna þess að vinnuveitendur geta gert ráð fyrir lagasetningu, meira eða minna, þeir hafa vissulega það vopn í búri, þeir geta alltaf sagt: Nei, við ætlum ekki að semja. Og þá verða bara sett lög. Hefði Icelandair hugsanlega getað farið í gegnum þessar deilur án þess að hugsa nokkurn tíma með sér: Það verða bara sett lög, hvers vegna ættum við að semja, hvers vegna ættum við yfirleitt að ganga að borðinu? Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson sagði áðan að það skipti ekki endilega máli að svona mörg verkfallsbönn væru sett á svona stuttum tíma heldur væru það aðstæðurnar sem skiptu máli. Ég skil sjónarmið hans en ég er ósammála því vegna þess að þær aðstæður sem við erum í núna og viðbrögð þingsins, sérstaklega með Herjólfslögunum, draga úr gildi verkfallsréttarins, hvort sem það er tilgangurinn eður ei. Ég er ekki að fullyrða að hæstv. ríkisstjórn ætli sér að eyðileggja verkfallsréttinn en þannig eru áhrifin af þessum gjörðum, hvort sem okkur líkar betur eða verr, hvort sem það er tilgangurinn eða ekki. Það eru afleiðingarnar. Það er ekki nóg að vilja vel á hinu háa Alþingi, virðulegi forseti, við þurfum að gera okkur grein fyrir afleiðingum gjörða okkar. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson sagði einnig áðan að þeir sem stóðu að verkfallsbanninu 2011 ættu að sjá sóma sinn í að styðja málið nú og vera samkvæmir sjálfum sér. Því svara ég þannig, virðulegi forseti, að þessi lög eru sett í skugga Herjólfslaganna. Það gerir þingmönnum eins og mér frekar erfitt fyrir að líta á þetta mál sem einstakt, eins og það sé hægt að meta þetta mál eitt og sér, einungis út frá þeim forsendum sem varða það eitt og sér. Þetta mál er ekki eitt og sér, þetta er þriðja málið í ár, virðulegi forseti, eftir að varað var við lagasetningu. Tilfellið er að staðan sem við stöndum frammi fyrir núna má vel vera bein afleiðing Herjólfslaganna og það breytir eðli málsins. Það breytir hagsmununum sem eru að verki, það breytir eðli málsins og gerir það mun erfiðara en það annars væri.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni viðvörunarorð í garð okkar allra, allra þingmanna, um að við þurfum að gæta að verkfallsréttinum. Ég er sammála því. En ég verð að viðurkenna, eins og ég hef bent á ítrekað, að mér finnst ósanngjarnt þegar menn eru annars vegar sammála því sjónarmiði að það eigi að vega og meta hvert einstakt tilvik en koma á hinn bóginn og segja að menn þurfi að skoða þessa deilu út frá þeirri ákvörðun sem við tókum í Herjólfsdeilunni. Mér finnst það ósanngjarnt. Ég velti því fyrir mér: Ef það er rétt að Herjólfsdeilan hafi haft svona mikil áhrif, áttum við þá að taka aðra ákvörðun í Herjólfsdeilunni? Áttum við að leyfa yfirvinnubanninu að vara lengri tíma þegar búið var að benda á það að þeir almannahagsmunir sem ættu við þetta samfélag, Vestmannaeyjar, væru orðnir mjög ríkir, bannið væri farið að skaða innviði samfélagsins? Það var ítrekað bent á þetta og færð fyrir því rök. Ef við hefðum beðið í tvær, þrjár vikur í viðbót, jafnvel alveg fram í maíbyrjun, hefði það breytt áliti hv. þingmanns á því að taka ákvörðun um að setja lög á Herjólfsdeiluna? Ég er þeirrar skoðunar og ítreka það að við verðum að vega og meta hvert einasta tilvik algjörlega óháð öðru, því miður, það er þannig. Ég tek undir með hæstv. innanríkisráðherra að það stígur enginn þau skref með ánægju að koma hér og setja lög á verkföll, enginn, ekki nokkur maður, aldrei, ætla ég að leyfa mér að fullyrða. Ég vil 

Virðulegi forseti. Ég er ekki alveg 100% viss um hvernig ég eigi að svara þessu með ósanngirnina. Hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni finnst það ósanngjarnt að vera annars vegar sammála því að það eigi að vega og meta eitt tilvik en draga samt sem áður alltaf Herjólfslögin inn í þetta. Ef ekkert hefði verið sagt á sínum tíma væri það kannski ósanngjarnt. En það var varað við þessu. Spurningin sem við stöndum alltaf frammi fyrir er: Hvað eru ríkir almannahagsmunir? Og þegar kemur að því að svo mikið sem storka félagafrelsinu, hvað þá að brjóta á félagafrelsinu sem verkfallsrétturinn er óhjákvæmilega hluti af, verðum við að bera sönnunarbyrðina. Eins og kom fram í síðustu ræðu minni í því máli og ég ítreka hér þá taldi ég hana ekki vera nógu ríka á þeim tíma. Það var einfaldlega ekki búið að sýna fram á að almannahagsmunirnir væru það ríkir að réttmætt væri að brjóta á þessum rétti. Þessi réttur er stjórnarskrárvarinn, hann er ekkert grín. Ég er ekki að segja að hv. þm. Höskuldur Þórhallsson láti eins og hann sé grín, ég er bara að segja að hann er mjög, mjög mikilvægur og við verðum að geta borið þessa sönnunarbyrði. Á þeim tíma taldi ég ekki að við hefðum gert það. Hv. þingmaður spyr: Hefði átt að láta deiluna ganga áfram í tvær, þrjár vikur, hefði það breytt einhverju? Já, virðulegi forseti, auðvitað hefði það breytt einhverju. Þróun mála skiptir máli, það er svo einfalt. Auðvitað hefði það skipt máli.

Virðulegi forseti. Þegar alþingismenn þurfa að vega og meta þá almannahagsmuni sem eru til staðar á hverjum tíma geta þeir ekki leyft sér að velta því fyrir sér hvaða staða getur komið upp í framtíðinni, hvort það séu einhverjar aðrar kjaradeilur fram undan sem gætu farið í hnút. Þess vegna held ég að það sé rétt hjá þingmönnum sem koma hér upp trekk í trekk og segja að það þurfi að vega og meta hvert einasta tilvik sjálfstætt. Það er útgangspunkturinn. Hv. þingmaður segir að það hefði átt að leyfa Herjólfsdeilunni að lifa í tvær vikur, en hvað þá? Átti þá að setja lög á verkfallið? Hefði hann þá verið kominn á þá skoðun að það væri búið að skaða samfélagið í Vestmannaeyjum svo mikið að ríkir almannahagsmunir væru í húfi, jafnvel þó að það hefði legið fyrir á þeim tíma sem lagasetningin var gerð að það væri engin lausn í sjónmáli, engin? Ríkissáttasemjari mat það þannig að engin lausn væri í sjónmáli. Eigum við þá að láta samfélagið bíða lengur? Nei, það getum við ekki gert. Það er erfið ákvörðun, virðulegi forseti, að vega og meta þessa ríku almannahagsmuni, en ég er þeirrar skoðunar, vegna þess að ég þekki það af eigin raun, að þegar samgöngur lokast, hvort sem það er við landið eða út á land eða milli landshluta hefur það gríðarlega neikvæð áhrif á búsetu, á atvinnustarfsemi, á lífsgæði, heilsu og allt annað. Þess vegna, því miður, virðulegi forseti, verðum við að koma hér á Alþingi og setja þessi lög, gera þá undantekningu sem allir eru að sjálfsögðu sammála um að verði að vera fyrir hendi.

Virðulegi forseti. Það er lykilatriði þegar við spyrjum okkur spurningarinnar um það hvort við getum borið þá sönnunarbyrði sem við þurfum að bera, þegar kemur að því að storka stjórnarskrárvörðum réttindum eða að skerða þau, að við sjáum að aðstæðurnar séu beinlínis nógu slæmar til að réttlæta það. Já. Ef spurningin er sú hvort hlutirnir þurfi að verða mjög slæmir til þess að við þurfum að skerða stjórnarskrárvarin réttindi þá er svarið já, hlutirnir þurfa að verða mjög slæmir. Stjórnarskrárvarin réttindi kosta, þau kosta peninga, þau kosta tíma. Þau þýða að yfirvöld mega ekki gera það sem þeim sýnist þegar hlutirnir eru orðnir pínulítið óþægilegir. Það eru ekki ríkir almannahagsmunir að hlutirnir séu þægilegir. Ég man eftir þessari umræðu um Herjólfslögin á sínum tíma, vegna þess að hv. þingmaður nefnir sérstaklega lífsgæði og heilsu, og minn skilningur á þeim tíma var einmitt sá að lífsgæði - og lífsgæði eru auðvitað mjög víðtækt hugtak - að heilsa fólks og líf væru ekki í voða. Það var eitt af því sem ég tók sérstaklega til greina þegar ég spurði mig þeirrar spurningar hvort þarna væri sönnunarbyrðin öxluð. Enn og aftur komst ég að þeirri niðurstöðu að svo væri ekki. Sönnunarbyrðin er alltaf - alltaf, alltaf - á herðum þess sem vill skerða réttindin, alltaf, án undantekninga. Auðvitað hefðu tvær eða þrjár vikur, hugsanlega bara örfáir dagar, breytt málinu verulega á sínum tíma, það er vel hugsanlegt. En á þeim tíma sem við samþykktum þau lög taldi ég ekki að sönnunarbyrðin væri öxluð og tel það ekki enn.

Virðulegi forseti. Ég kem upp í stutta ræðu vegna þess að ég vil hreyfa við umræðu um hagsmuni sem ég tel hafa verið fyrir borð borna hér á undanförnum árum. Það eru samgöngumál. Sú umræða á vel heima undir þessu máli vegna þess að við erum að ræða um að setja lög á verkfall sem mun skerða að miklu leyti samgöngur til og frá landinu. Ég held að flestir séu sammála um að þeir almennu hagsmunir sem eru í húfi séu fyrir borð bornir ef af verkfalli verður. Við horfum upp á það núna að samgöngumál almennt hafa verið svelt frá hruni. Það er málaflokkur sem hefur verið algjörlega skilinn eftir út undan, því miður. Okkur hefur sem betur fer lánast að halda áfram með stórframkvæmdir til að bæta lífskjör og búsetuskilyrði, líka til þess að halda uppi hagvextinum í landinu sem er gríðarlega mikilvægur en við verðum með einum eða öðrum hætti að fara að huga að samgöngumálum almennt, ekki bara til og frá landinu eins og í þessu máli heldur einnig innan lands. Finnar lentu í því að vegakerfi þeirra eftir hrun drabbaðist niður. Það var skorið niður í viðhaldi, nýframkvæmdum og fleiri þáttum og þegar loksins þurfti að fara að bæta í áttuðu menn sig á því að með því að hafa látið allt viðhald undir höfuð leggjast höfðu menn glatað gríðarlegum fjármunum. Það þurfti ekki lengur viðhald, það þurfti hreinlega uppbyggingu. Ferðaþjónustan hefur núna stigið fram, sent álit við framlagða samgönguáætlun fyrir árin 2013–2016 og sagt að það verði að ráðast í almennar vegasamgöngur hringinn í kringum landið, fækka einbreiðum brúm, leggja bundið slitlag, hagsmunir ferðaþjónustunnar séu í húfi. Umhverfisverndarsamtök hafa tekið í svipaðan streng og bent á að vegasamgöngur séu einfaldlega farnar að skaða umhverfi landsins. Virðulegi forseti. Þetta eru ekki raddir sem voru uppi fyrir hrun og hafa í sjálfu sér ekki verið uppi. Nú stöndum við frammi fyrir því að það er jafnvel dýrara að fljúga innan lands, til Akureyrar, Egilsstaða og Ísafjarðar, en að fljúga til Kaupmannahafnar og London. Það er algjörlega ótæk staða, virðulegi forseti. Við verðum með einum eða öðrum hætti að tryggja þessar samgöngur. Þetta er að mínu mati algjört forgangsatriði. Það var hreyft við því í umræðunni áðan að kannski séum við hugsanlega komin fyrir vind. Ég er ekki alveg eins sannfærður og hv. þm. Ögmundur Jónasson sem sagði að nú væru komnar upp allt aðrar aðstæður en voru fyrir hrun. Vissulega er staðan betri, hún er það, hún er betri, en ég bið þingheim að sameinast núna um það að við förum að huga að þessum málaflokki sem hefur verið sveltur. Þetta er forgangsatriði á komandi þingvetri. Við settum fjármagn í almenningssamgöngur sem hefur víða gengið vel en víða verið umdeilt. Þetta fjármagn fór fyrst og fremst í almenningssamgöngur innan Stór-Reykjavíkursvæðisins. Almenningssamgöngur eru víðar, þær eru til að mynda til og frá Vestmannaeyjum eins og hefur verið mikið í umræðunni hér í þessu máli, en almenningssamgöngur eru líka flugsamgöngur. Ég vil benda á að gerð hefur verið skýrsla sem sýnir fram á að innanlandsflug er að stærstum hluta þjóðhagslega hagkvæmt. Hver króna sem við setjum í innanlandsflugið skilar sér margfalt til baka, ekki aðeins í betri lífsgæðum og styrkingu á svæðum sem eiga, því miður, í mikilli varnarbaráttu, heldur fyrir allt samfélagið, hvort sem um er að ræða höfuðborg eða landsbyggð. Þetta eru sjónarmið sem eiga svo sannarlega við þegar við erum að ræða um samgöngur til og frá landinu. Ég held að nú þurfum við að taka upp þessa umræðu, ferðaþjónustan þarf að halda henni á lofti, umhverfissamtök, landið allt, sveitarstjórnir. Við verðum að sameinast um að gera betur í þessu máli.

Virðulegur forseti. Ég vil hér í lokin þakka fyrir umræðuna. Ég held að mörg þau sjónarmið sem komið hafa fram í dag séu mikilvæg fyrir framhaldið. Ég ítreka og árétta það sem ég er búin að segja hér margoft í dag en kýs að loka þeirri umræðu með því að segja að ég held að við getum öll verið sammála um að það er mjög miður að við stöndum í þessum sporum. Við höfum öll verið reiðubúin að leggja ansi mikið á okkur til að afstýra því og koma í veg fyrir slíkt en staðan er engu að síður sú að þetta frumvarp verður nú tekið til umræðu í nefnd og farið verður yfir það. Ég ítreka að við notum það tækifæri til að leita sátta hér á þingi, sátta við verkalýðshreyfinguna og sátta við atvinnulífið og Samtök atvinnulífsins um að við komum þessum málum í eitthvert það horf sem er betra en það sem við sjáum hér í dag. Ég vil líka þakka sérstaklega öllum þeim hv. þingmönnum sem hafa komið með uppbyggilegar tillögur um hvernig við nálgumst næstu skref, uppbyggilegar tillögur um hvernig við skoðum löggjöfina, uppbyggilegar tillögur um hvernig við rýmkum heimildir og bætum þá um leið þær heimildir og þá aðstöðu sem ríkissáttasemjari hefur til að athafna sig á þessu sviði. Ég held að það sé mjög mikilvægt. Ég ítreka einnig það sem ég sagði í fyrstu ræðu minni, að með þessari aðgerð er ekki tekin nein afstaða til deilunnar eða til afstöðu deiluaðila. Ég tek undir með hv. þm. Ögmundi Jónassyni um mikilvægi þess að þannig sé ekki haldið á hlutum. Ég held að við séum flestöll sammála um það að verkfallsrétturinn er mjög mikilvægur, ég mun ekki beita mér fyrir skerðingu á honum heldur mun ég beita mér fyrir því að umgjörðin verði þannig að aðilar geti komið að þessu borði og treyst því að mál verði til lykta leidd við það borð. Eins og ég hef sagt áður, og fer náttúrlega að hljóma svolítið sérkennilega, ég átta mig á því, þegar farið er oft með þá ræðu, er þetta neyðarúrræði. Þó að grípa hafi þurft til þess oftar en einu sinni að undanförnu er það engu að síður neyðarúrræði. Ég vil upplýsa þingheim um það að ég hef þegar fengið senda tilkynningu frá Flugvirkjafélagi Íslands þar sem flugvirkjar harma þá umræðu sem hér er í gangi og koma fram sjónarmiðum sínum um að þetta sé ekki viðunandi aðgerð. Ég skil vel afstöðu þeirra og skil vel að þeir séu ósáttir, en ég held að enginn sé sáttur. Menn geta auðvitað unnið með það í framhaldinu en við erum hér að gæta, vega og meta almannahagsmuni og þetta er mat okkar að þessu sinni. Í ljósi þeirra ríku hagsmuna og þeirra stórkostlegu tækifæra sem sú starfsstétt hefur í höndum sínum sannarlega vegna þess hversu mikilvæg störf þeirra eru til að tryggja samgöngur er það mat manna að þetta þurfi að vinnast með þessum hætti. Beint var til mín ákveðinni spurningu, kannski ekki beint um þetta einstaka mál sem við ræðum en engu að síður var hv. þingmaður með fyrirspurnir til mín er lutu að gjaldtöku á ferðamannastaði þar sem þingmaðurinn áréttaði skoðun sína og ákveðin viðhorf hvað það varðar og óskaði svara við því af hverju lögreglan gerði ekkert í þeim málum og af hverju lögreglan tæki ekki á því sem hv. þingmaður telur og er sannfærður um að sé lögbrot. Ég árétta að það virðist sem einhver lagaágreiningur sé um það hvort um lögbrot sé að ræða eða ekki. Svör mín og skilaboð til þingmannsins eru því þau að ég skal láta skoða málið og fara yfir það og tryggja að hann fái skýr svör við fyrirspurnum sínum og leita leiða til að það sé rökstutt með skýrari hætti en hv. þingmaður telur að gert hafi verið um það hvort lögbrot sé á ferðinni eða ekki. Til að botna umræðuna vil ég segja að ég vona að vel gangi að fara yfir málið. Mér skilst að fundur hefjist núna í hv. umhverfis- og samgöngunefnd og síðan förum við aftur yfir málið síðar í kvöld.

Hæstv. forseti. Ef við erum öll mjög ósátt við þetta mál eigum við þann kost að falla frá lagasetningunni, en nú fer málið til nefndar eins og hæstv. ráðherra nefnir. Varðandi gjaldtökuna hafa margoft komið fram staðhæfingar, rökstuddar með tilvísun í lög og lagatexta, þess efnis að hún sé ólögmæt. Ég hef hvergi séð því svarað af hálfu stjórnvalda að svo sé ekki, hvergi, að þetta standist lög með öðrum orðum. Þegar lögreglan sér ölvaðan mann aka bifreið þá stöðvar hún bílinn og skoðar hvort ökumaðurinn sé ölvaður og ef svo reynist er hann ákærður. Ef maður lemur annan er ofbeldið stöðvað og síðan fer það sinn gang í dómskerfinu. Ég hef furðað mig á því að í þessu tilviki, þar sem ég staðhæfi að verið sé að stela af ferðafólki, þegar hópur stigamanna hefur safnast saman við fallegustu náttúruperlur landsins til að hafa fé af fólki með ólögmætum hætti - þetta er kallað að stela, þetta er þjófnaður - skuli það ekki vera stöðvað. Ég fagna því að hæstv. ráðherra skuli nú hafa lýst því yfir að málið verði tekið þeim tökum sem hér kom fram, að málið verði skoðað með tilliti til lögmætis eða ólögmætis. Ég vænti þess að í framhaldinu muni lögreglan grípa til aðgerða komi í ljós að þetta sé ólögmætt, eins og ég er sannfærður um að er.

Virðulegur forseti. Fyrst varðandi það sem nefnt er um lögbrotin og ferðamannastaðina. Þrátt fyrir að það sé heit sannfæring fyrrverandi innanríkisráðherra og fyrrverandi dómsmálaráðherra efast ég um að hann hefði nokkurn tímann skipað lögreglunni að gera hluti gagnvart einhverju sem hún teldi ekki lögbrot. Upplýsingarnar sem ég hef frá lögreglustjórum á viðkomandi svæðum þar sem þetta er innheimt eru þær að þeir bregðist ekki við vegna þess að þeir telji ekki að um lögbrot sé að ræða. Við viljum auðvitað ekki setja hlutina í þann farveg. Fyrr í dag var spurt hvers vegna dómsmálaráðherra beiti sér ekki í því. Dómsmálaráðherra skipar lögreglunni ekki til verka hvað það varðar. En ég skal klárlega, og fer í það sem allra fyrst, óska frekari skýringa á því og fá það skriflegt þannig að hv. þingmaður fái slíkar upplýsingar. Hv. þingmaður nefndi í byrjun að hægt væri að bakka út úr málinu ef öllum fyndist það ómögulegt sem við erum að vinna með hér í dag en hv. þingmaður, fyrrverandi ráðherra, veit það jafn vel og ég að í pólitík þarf stundum að gera fleira en gott þykir.

Hæstv. forseti Við eigum náttúrlega að stefna að því að gera bara það sem gott þykir. Varðandi lögbrotin er ég ekki að tala um fyrirskipanir. Ég er að tala um það að lögreglan sé kölluð á fund hæstv. ráðherra og hún spurð hvers vegna hún svari ekki ákalli borgara í þessu landi sem hafa ítrekað kvartað yfir því á opinberum vettvangi að verið sé að hafa af fólki fé með ólögmætum hætti. Ég er búinn að gera það margoft. Ég er búinn að gera það í fjölmiðlum, ég hef skrifað um það í blöðum. Ég vísa í aðra einstaklinga sem gert hafa slíkt hið sama. Þegar við höfum farið á vettvang ganga rukkararnir aldrei fast eftir því að fá sitt fram því að þeir vilja ekki láta skerast í odda. Þeir vita að stjórnvöld eru svo lin í þessu máli, eins og við þekkjum með hæstv. ferðamálaráðherra sem sagði að það gengi prýðilega að innheimta fé við Kerið. Ég sný því yfir á íslensku: Það gengur prýðilega að stela af fólki við Kerið í Grímsnesi. Ég tek svo djúpt í árinni, ég orða þetta svona. Ég er búinn að lesa lögin mjög rækilega og ég staðhæfi hér í ræðustól Alþingis að verið er að brjóta lög á fólki.

Virðulegur forseti. Þessu hefur verið komið áleiðis og eins og ég sagði áðan og ítreka nú getur hv. þingmaður treyst því að málið fer í það ferli sem ég lýsti hér áðan. Vonandi fáum við einhverja greiningu á því fyrr en síðar.