Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér brtt. við þetta frv. í tveim liðum. Brtt. er á þskj. 177. Fyrri liður er um það, að við ákvæði til bráðabirgða bætist ný málsliður, svo hljóðandi: „Gjöld þessi teljast með framleiðslukostnaði landbúnaðarvara, og skal tekið tillit til þess við verðlagningu þeirra.“ Vegna þess að við umr. um þetta mál hefur oft verið vitnað í Fiskifélagið og gjald, sem lagt hefur verið á útflutning sjávarafurða, þykir mér tilhlýðilegt að flytja brtt. í þessu formi, vegna þess að það er alls ekki sambærilegt, þetta búnaðarmálasjóðsgjald, nema till. í þessu formi verði samþykkt við frv. Það er kunnugt, að verkamenn og sjómenn, sem vinna við sjávaraflann, borga ekkert af sínu kaupi vegna útflutningsgjaldsins. Það er einnig vitað, að þegar útgerðarmenn gera sínar kröfur og eru í samningum við ríkisstj. um verðið á afurðunum og styrkinn úr útflutningssjóði, þá er útflutningsgjald sjávarafurða reiknað þar með. Það eru þess vegna hvorki útgerðarmennirnir, sjómennirnir né verkamennirnir, sem borga útflutningsgjaldið úr sínum vasa. Eins og frv. um búnaðarmálasjóð er, þá er það alveg ósambærilegt við það, sem gildir um gjald á útfluttar sjávarafurðir. Það verður sambærilegt, ef þessi fyrri tillöguliður minn verður samþykktur. Og ég vil minna hv. alþm. á það, að eins og frv. er nú, þá er beinlínis verið að taka vissan hundraðshluta af launum bænda. Það er tekið af söluverði afurðanna, eftir að búið er að verðleggja þær, og það eru bændurnir sjálfir, sem greiða þetta gjald, alveg í mótsetningu við það, sem gildir um útflutning á sjávarafurðum. Ég er dálítið undrandi yfir því, ef hv. Alþingi ætlar sér með lögum að lækka þannig kaupgjald bændastéttarinnar, án þess að hún hafi haft tækifæri til þess sjálf að lýsa skoðun sinni á því, hvort hún vill taka á sig þessa kröfu. Ég hef til vara flutt till. á sama þskj., lið 2, þar sem segir svo: „Þegar lög þessi hafa hlotið staðfestingu, skal Búnaðarfélag Íslands hlutast til um, að fram fari um þau almenn atkvgr. í öllum hreppabúnaðarfélögum landsins. Þau taka gildi, ef meiri hluti þeirra bænda, sem þátt taka í atkvgr., er þeim samþykkur“. Að sjálfsögðu er till. nr. 2 óþörf, ef fyrri liðurinn verður samþykktur, því að þá tel ég, að það sé ekki verið að leggja kvöð á bændur, þeir fái það bætt í verðlaginu, sem af þeim er tekið í útflutningssjóð. En verði fyrri liður till. felldur, tel ég ósæmandi annað, en bændum verði með almennri atkvgr. í hreppabúnaðarfélögunum gefinn kostur á því að segja hug sinn allan í þessu máli. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta, en það verður eftir því tekið, hvort hér á Alþingi verður lögbundinn skattur á bændastéttina, án þess að hún fái hann að nokkru bættan, eða þá það, að þeim verði einnig meinað að segja til við almenna atkvgr. í hreppabúnaðarfélögunum um það, hvort þeir eru þessari skattlagningu samþykkir.



Herra forseti. Það er búið að ræða svo mikið um þetta mál, að ég sé ekki ástæðu til að ræða það frekar. Ég vildi aðeins tjá deildinni, að meiri hl. landbn. óskar eftir, að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það er.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Rang. (IngJ) hefur talað nokkuð oft í þessu máli. Og aðaluppistaðan í hans ræðum hefur verið sú, hvað meiri hl. landbn. og flm. þessa frv. vilji bændastéttinni illa, að þeir vilji leggja gjald eða skatt á bændurna, að mér skilst án þess að nokkur hlutur komi í staðinn fyrir þann skatt. Í hans augum er búnaðarfélagsbyggingin svo lítils virði, að hún er ekkert framlag á móti þessu ½%, sem hv. þm. hefur hér margsinnis rætt um. En þarna eru bændur að byggja yfir sínar stofnanir, Búnaðarfélagið og Stéttarsambandið, á nákvæmlega sama hátt og Fiskifélagið og ýmsar aðrar opinberar stofnanir, þannig að þeir, sem við landbúnaðinn starfa, hafi nokkurn veginn sambærileg kjör að þessu leyti. Á þennan hátt eru bændur að tryggja framtíð og rétt sinna samtaka í landinu og þar með að stuðla að eflingu landbúnaðarins, aukinni ræktun, byggingum og tækni, ásamt hagsýni í sölumálum og verðlagsmálum landbúnaðarins. Hér er um að ræða ½%, sem á að leggjast á seldar landbúnaðarafurðir á næstu 4 árum. En þetta telur hv. 1. þm. Rang. eftir. En hvað gerði þessi sami hv. þm. fyrir nokkrum dögum? Hvað gerði hann ásamt fleirum? Ja, þá þurfti ekki hv. 1. þm. Rang. neitt umboð. Hann hafði af bændastéttinni með sinni handauppréttingu hér í þingi um breyt. á lögum um niðurfærslu verðlags o. fl. nákvæmlega hliðstæða upphæð á hálfu ári og bændastéttin á samkvæmt þessu frv. að greiða á fjórum árum. Ég held, að þessum hv. þm. farist nú ekki mikið að segja. Þessi saga segir til sín. - Hann var að tala um það áðan, að það væri verið að hafa af launum bænda. En hvað gerði þessi hv. þm. þá? Ég held, að það sé bezt fyrir hann að segja sem minnst, því að svo ber er hann orðinn gegn sínum eigin orðum sjálfur í sínum aðgerðum hér á þingi. Ég vil aðeins benda á þetta nú, en það er hægt að benda á ýmislegt fleira og vafalaust mun ég gera það, ef frekara tækifæri gefst til.



Herra forseti. Það var leitt, að hv. þm. Dal. (ÁB) sagði ekki fleira. Hann hefði átt að gera það. Og sem betur fer gefst honum tækifæri til þess hér á eftir, þegar hann er að tala um það, að ég með handauppréttingu um daginn hafi gengið á móti hagsmunum bænda, ég hafi meinað þeim að fá á sjö mánuðum jafnháa upphæð og þeim er gert að greiða með þessu frv. um búnaðarmálasjóð á 4 árum. Ég ætla að segja þessum hv. þm. Dal., að það var ekki tækifæri fyrir nokkrum dögum að bæta fyrir þær syndir, sem Framsfl. ber ábyrgð á gagnvart bændastéttinni á þessum tveimur og hálfa ári, sem hann hafði stjórnarforustu. Og ég get gert það fyrir hv. þm. Dal., vegna þess að hann hefur sýnilega ekki gert sér grein fyrir því, hvernig vinnubrögð voru í garð bændastéttarinnar, að upplýsa hann um það, og við skulum ekki taka tvö og hálft ár, við skulum aðeins taka hálft ár, árið 1958. Hvað gerðist þá? Hvað hækkaði dýrtíðin mikið? Það er einn mælikvarði, sem er alveg augljós, og það er það, að fiskverðið í landinu mun hafa hækkað í útsölu um 55%, ekki vegna þess, að fiskurinn hafi hækkað á útlendum markaði, heldur vegna þess, að kostnaðurinn við verkunina og öflun fisksins hafði hækkað sem þessu nemur, - aðeins 55%. Og þessa dýrtíð fengu útgerðarmenn bætta með því að hækka fiskinn á sama hátt og gert var. En hver var hlutur bænda? Hann var sá, að allar nauðsynjavörur bænda voru stórum hækkaðar í verði, brýnustu nauðsynjar, - sem þeir þurftu að nota til síns rekstrar. Þeir urðu að taka á sig alla dýrtíðina alveg á sama hátt og útgerðin. Bændur urðu að borga sama kaup sem gilti við útgerðina. En hvað fengu þeir í staðinn? Þeir munu fá 9–10% í afurðahækkun á s.l. ári að tilstuðlan framsóknarmanna, á meðan fiskurinn hækkar um 55% í verði, sem er framleiðsluvara útgerðarmanna og sjávarútvegsins. Ég ætla ekkert að fullyrða um það, nema útgerðin hafi þurft að hækka fiskinn svona mikið. Ég get alveg búizt við því, að hún hafi þurft þess. En hafi það verið, þá er ekki nóg fyrir bændur að fá 9–10% hækkun, þegar þeir taka á sig alla dýrtíðina hliðstætt útgerðinni. Það má þess vegna segja, að framsóknarmenn hafi stuðlað að því á síðasta ári að snuða bændur um 20–30% með því að leggja þennan háa skatt á allar brýnustu rekstrarvörur landbúnaðarins án þess að sjá um það, að bændum væri að nokkru leyti bætt í því eins og útgerðarmönnum. Og það er raunalegt, ef formaður hv. landbn. hér í Nd., þm. fyrir landbúnaðarkjördæmi, hefur ekki gert sér grein fyrir þessu. Og það er óforskammað af honum að vera að tala um það, að ég hafi níðzt á bændum með atkvgr. minni um daginn. Sannarlega mun verða gripið tækifærið og leiðréttur hlutur bændanna, þegar tími vinnst til. En það var ekki endilega augnablikið, þegar verið var að samþykkja lög um allsherjarlækkun á kaupgjaldi og niðurfærslu, að hækka við bændur. Og menn skulu taka eftir því, að það var ekki fyrr, en farið var að ræða þetta frv., sem hv. framsóknarmenn orðuðu það að fá greidda þá kröfu, 2% af verði landbúnaðarvara, sem ekki var gjaldfallin fyrr, en á næsta hausti. Það var ekki fyrr en þá. Af hverju beittu framsóknarmenn aldrei áhrifum sínum, á meðan þeir fóru með landbúnaðarmálin, til þess að bændur mættu leiðrétta afurðaverðið oftar, en einu sinni á ári eða aðeins á haustin? Af hverju reyndu þeir aldrei að fá þessu breytt? Af hverju þurftu þeir að fara úr ríkisstj., til þess að hlutur bænda væri leiðréttur að þessu leyti? En eins og kunnugt er, þá er það nú komið í lög, að bændur mega leiðrétta verðlagið, hafi vísitalan hækkað um 2 stig eða meira. Framsóknarmenn hafa reynt að gera mikið úr því, að það skuli vera bundið við 2 stig. En menn úr framleiðsluráði hafa sagt mér, að þeir óskuðu ekki eftir því að færa verðið til eða breyta því við hvert vísitölustig, það gæti orðið til þess, að það þyrfti að breyta verðinu við hver mánaðamót. Það getur líka orðið til þess, að ef vísitalan lækkaði um 1 stig, þá yrði að lækka vöruna, og framleiðsluráðið óskar ekki eftir því, að breyting á landbúnaðarverðinu gerist við minni tilfærslu á vísitölunni, en þetta. Þá er það einnig komið í lög, sem ekki hefur verið áður, að ef grunnkaup hækkar, þá geti bændur hækkað afurðaverðið. Það hefur ekki verið samþykkt að krefjast þess, að 2%, sem gjaldfalla á næsta hausti, væru greidd strax, einfaldlega vegna þess, að frv. miðaði að því að lækka verðlag og kaupgjald, og bændur bíða til haustsins með þessi 2%, enda þótt þeir hafi vissulega haft þörf fyrir hækkunina strax og það miklu meira, aðeins vegna þess að með dýrtíðarlögunum frá s. l. vori voru rekstrarvörur landbúnaðarins skattlagðar miskunnarlaust, án þess að það væri tryggt, að þeir fengju bætur á móti. Þetta er það, sem bændur vita, þetta er það, sem menn átta sig á og þreifa á, og það er þess vegna, sem bændur þakka framsóknarmönnum ekki fyrir frammistöðuna í landbúnaðarmálunum, á meðan þeir voru í stjórn. Það er ekki von á góðu, að framsóknarmenn vinni fyrir landbúnaðinn, ef skilningur flestra eða allra þeirra er eitthvað svipaður því, sem lýsti sér hjá hv. þm. Dal. hér áðan.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Rang. (IngJ) skaut sér algerlega undan markinu. Hann fór að ræða allt annað mál, en hér er til umræðu og þetta m. a. sýnir það bezt, hve hans aðstaða er veik. Hann veit það sjálfur, að hann hefur sjálfur vangert sinn hlut við landbúnaðinn núna fyrir nokkrum dögum, eins og einn maður frekast getur. Ég ætla ekki að fara að ræða núna frv. til l. um útflutningssjóð, en það mál verður á dagskrá hérna innan nokkurra daga, og þá skal ég ræða það, bæði varðandi landbúnaðinn og svo annað, sem hv. 1. þm. Rang. sagði í vor s.l., og ýmislegt annað í því sambandi. Það hefur hvarflað að mér, hver ástæðan mundi vera fyrir því, að hv. 1. þm. Rang. er svona mikið á móti þessu frv. um þetta aukagjald í búnaðarmálasjóð. Ég held, að það eigi rætur sínar að rekja til þess, að þegar Stéttarsamband bænda var upphaflega stofnað, mun hv. 1. þm. Rang. ekki hafa viljað nein bændasamtök til að fara með verðlagsmálin í landinu, heldur hið gagnstæða, hann vildi hafa stjórnskipað búnaðarmálaráð. En ég er þeirrar skoðunar, að það sé höfuðhagsmunamál bændastéttarinnar að fara sjálf með sín verðlagsmál, eins og bændastéttinni er frekast auðið og ég er líka þeirrar skoðunar, að til þess að svo megi verða, þá verði bændastéttin að hafa það gott húsaskjól fyrir þá, sem starfa að þessum málum, að það þurfi ekki að vera neitt til fyrirstöðu að því er þá hluti varðar. Og það er nú að sýna sig og mun eiga eftir að sýna sig frekar í framtíðinni, að það mun vera meiri þörf á því fyrir höfuðstofnanir landbúnaðarins að verja sig og sína menn og vera betur á verðinum, en kannske oft hefur verið fyrir mönnum með svipað hugarfar og hv. 1. þm. Rang. hefur, því að þegar hann heldur, að hann geti komizt upp með það að hafa af bændastéttinni jafnmikla peninga, svo að lítið beri á, þá dettur honum ekki í hug annað, en gera það. En ef hv. 1. þm. Rang. heldur, að hann geti núið öðrum um nasir, að verið sé að hafa peninga af bændastéttinni, þá gerir hann það, þótt það sé vitað mál, að það hefur verið leitað til bændastéttarinnar og henni er þetta mál um búnaðarsjóðinn ljóst fyrir mörgum árum. En svo hefur þessi hv. þm. jafnháa, ef ekki hærri upphæð af bændastéttinni og það á örskömmum tíma. Þessu er hann talsmaður fyrir. Honum datt ekki í hug annað, en viðurkenna, að það væri réttlátt að setja bændurna skör lægra en aðrar stéttir í þjóðfélaginu, þegar um verðlagsmál er að ræða, því að með því að hv. 1. þm. Rang. tók þessa afstöðu um daginn, þá er hann sjálfur búinn að skipa bændunum skör lægra, en öðrum stéttum. Og mér finnst, að hv. 1. þm. Rang. farist hvorki að núa bændastéttinni um nasir eða framsóknarmönnum innan bændastéttarinnar og þeim, sem hafa starfað í Stéttarsambandinu með verðlagsmál o. fl., að þeir hafi ekki staðið vel á verðinum, því að sjálfur stendur þessi hv. þm. ekki vel á verðinum, ef hann heldur, að hann geti gert eitthvað í laumi.



Herra forseti. Mér nægir áreiðanlega athugasemd, því að hv. þm. Dal. sveikst um að segja meira, eins og hann var að lofa áðan. Hann sagði nefnilega ekkert nýtt og ekkert, sem raunverulega þarf að svara. Hann segir aðeins, að ég hafi hjálpað til þess að hafa af bændum það, sem þeim bar að fá. Vissulega hefði bændum borið miklu meira en þessi 2%, sem um var að ræða, en þau var ekki löglega hægt að krefja, fyrr en í haust. Og hv. þm. Dal. og framsóknarmenn, á meðan þeir fóru með landbúnaðarmálin, létu það viðgangast, að bændur gætu ekki verðlagt vöru sína nema einu sinni á ári. Það var ekki leiðrétt, fyrr en þeir fóru úr stjórn. Hann segir, að bændur séu settir skör lægra, en aðrir með þessum lögum. En hvers vegna stöðvuðu framsóknarmenn þá ekki þetta frv. í Ed., úr því að verið var að níðast á bændum? Þeir gátu fellt frv., en þeir gerðu það ekki. Þeir létu það líðast, að níðzt væri á bændum. Hver tekur svo mark á því, sem þessir menn eru að segja og fullyrða? Hv. þm, segir, að ég hafi rætt um annað mál áðan, en búnaðarmálasjóðinn. Þegar þessi hv. þm. er að núa mér því um nasir, að ég sé að níðast á bændum, þá getur hann ekki undrast það, þó að bent sé á þær augljósu staðreyndir, sem fyrir liggja, að Framsfl. hefur snuðað bændur raunverulega um 20–30% með bjargráðalögunum á s. l. ári, með því að skattleggja brýnustu nauðsynjar bænda án þess að tryggja, að þeir fái það bætt, eins og t. d. útgerðin. Þetta liggur fyrir, og undan þessu geta hv. framsóknarmenn á engan hátt komizt. Og hv. þm. Dal. er svo blindur í sinni trú, að hann vill líkja fiskifélagsbyggingunni við búnaðarfélagshúsið. Hann gerir sér ekki grein fyrir því, að útgerðarmenn og sjómenn hafa ekkert borgað frá sjálfum sér í fiskifélagshúsið, heldur hefur það opinbera beinlínis byggt þetta hús. Hann gerir sér ekki grein fyrir því, að með þessu frv. er verið að setja bændur skör lægra, en sjómenn og útgerðarmenn, því að þeim er gert með þessu frv. að greiða úr sínum vasa byggingarkostnaðinn. Þá segir hv. þm., að með því að byggja þetta hús séu bændur að tryggja framtíð sína, félagssamtök og framfarir, ræktun og annað slíkt. Ja, skyldi nú ekki þessi höll, þegar hún kemur hér upp, auka ræktunina í sveitunum, skyldi hún ekki verða til þess að ýta undir nauðsynlegar framkvæmdir? Hvernig stendur á því, að hv. þm. Dal., bóndi og bóndasonur, er svona blindur á augljósar staðreyndir, blindur á það, að verið er að flytja fjármagn úr sveitunum í hallarbyggingu hér í Reykjavík, verið er að leggja að óþörfu skatt á bændastéttina, vegna þess að það liggur fyrir og það hefur verið viðurkennt af forsvarsmönnum þessara mála, að Búnaðarfélagið og Stéttarsambandið hafa nóg fé í sjóði til þess að byggja stórhýsi hér í bænum, sem gerir miklu meira, en nægja bændasamtökunum. Það liggur fyrir staðfest, að það er verið með þessu frv. að leggja nýjan skatt á bændur, af því að það á að byggja helmingi stærra hús, en þörf er fyrir til þess að halda uppi sæmd bændastéttarinnar, til þess að geta leigt út verzlunarhús, sýningarsali, bókaherbergi og skrifstofuherbergi. Það er þess vegna, sem er verið að leggja á nýjan skatt, en ekki vegna þess, að það séu ekki peningar fyrir hendi með þeirri tekjuöflun, sem búnaðarmálasjóður nú hefur, til þess að byggja stórt og vandað hús yfir bændastéttina. Ég segi það, að ef hæstv. Alþ. vill ekki gera annað hvort, að taka þennan skatt inn í verðlagið eða bera málin undir bændur við almenna atkvgr. í búnaðarfélögunum, þá er verið að níðast á bændum, og það er Alþingi til skammar að afgreiða málið á þann hátt.



Herra forseti. Ég sagði hv. 1. þm. Rang. það áðan, að ég ætlaði ekki að fara að ræða um frv. til l. um útflutningssjóð við hann hér á þessum vettvangi, vegna þess að það liggur fyrir á næstu dögum, að það mál komi til umræðu. En ég vil bara taka það fram, að hv. þm. heldur því fram, að bændastéttin sé einráð um það, hvers konar húsrúm hún byggir hér í höfuðborginni. En það er síður en svo, allra sízt við Hagatorg í Reykjavík, þar sem eru fyrirhugaðar eingöngu stórar byggingar. Og mikið má vera, ef þetta hús, þó að kannske verði einhverjir örðugleikar á að koma því upp í bili, á ekki eftir að borga sig í framtíðinni. Það getur stundum borgað sig að láta nokkrar krónur til félagsmála, því að þær koma venjulega margfaldar þaðan aftur og miklu frekar, en þótt maður notaði þær til einhverra smávægilegra hluta heima fyrir. Og ég held, að hv. 1. þm. Rang. hljóti að hafa komið auga á það, að ræktun, bæði í Rangárvallasýslu og annars staðar á landinu, væri ekki jafnmikil, ef Búnaðarfélag Íslands hefði ekki á sínum tíma haft þá aðstöðu, sem það hefur nú, hefur haft og mun vonandi hafa í framtíðinni. Og það er með þessi félagssjónarmið fyrir augum, sem við, er stöndum að þessu frv., viljum, að það nái fram að ganga, því að við vitum, að það, sem verður lagt af mörkum af hálfu bændanna til þessara mála, kemur margfaldlega til þeirra aftur.



Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða að benda hér aðeins á eitt atriði, sem hefur verið dregið fram af hv. samþingismanni mínum með svipuðum röksemdafærslum og hann venjulega hefur. Það er það, að bændur hafi verið skaðaðir mjög með því, að þeir hafi ekki fengið bættar upp verðhækkanir, sem urðu á fóðurbæti og áburði. Með þessum áróðri, sem hann er búinn að reka lengi austur í Rangárvallasýslu og sjálfsagt víðar, er hann búinn að stórskaða marga bændur, ég gæti trúað jafnvel eins mikið og það framlag, sem bændurnir hér óska sjálfir eftir í sínum samtökum að leggja fram til sinna framfara. Ég mundi ekki vera með þessu frv. nema vegna þess, að samtök bændanna, bæði á búnaðarþingi og stéttarsambandsþingi, hafa eindregið samþykkt þetta. Þau óska að leggja þetta á til sinna eigin framkvæmda. Það er ekki verið að taka neinn skatt til almenningsþarfa. Það er sá mikli munur, sem er á að skattleggja sjálfa síg til þess að gera framkvæmdir fyrir sjálfa sig ellegar fá skatta á sjálfa sig til þess að borga til allt annarra hluta. Þetta á ekkert skylt, ekki hið allra minnsta. En það, sem ég ætlaði aðallega að minnast á, var áróður hv. þm. um, að það hefði verið haft af bændum stórlega, þar sem þeir hafi ekki fengið að hækka afurðaverð fyrir hækkun áburðar- og fóðurbætiskaupa. Þetta er rangt. Það er alveg jafnhagstætt fyrir bændur að kaupa fóðurbæti núna og var s. l. ár, alveg jafnhagstætt, því að það er búið að taka allan áburðinn, sem fluttist inn á þessu verðlagi og líka fóðurbætinn og setja hann inn í verðlagsgrundvöllinn og þeir fá hann í hækkuðu verði á vöru. En einmitt fyrir þennan misskilning og þennan áróður, sem hv. þm. hefur rekið, hafa sumir bændur hætt að kaupa fóðurbæti og hafa bakað sér stórtjón af því. Og meira að segja nokkrir hafa komið til mín og sagt frá þessum hlut. Nei, það þarf helzt að segja bændum rétt frá og hverjum sem er, ef maður er að starfa fyrir þá.  Það verður ekki um deilt, að það eina, sem hægt er að segja að bændurnir hafi ekki fengið bætt, sé frá 1. júní, eftir að lögin gengu í gildi, fram til 1. sept., þ. e. a. s. þeir bændur þá, sem nota fóðurbæti á sumrin. Hver mælir með því, að þeir eigi að gera það? Ekki ég. Ég hef aldrei gert það, og ég hef engum ráðið til þess. Þegar búið er að leiðrétta verðlagsgrundvöllinn, eru þeir búnir að fá alveg nákvæmlega sömu aðstöðu með þetta og áður. Þetta er svo augljóst mál, að mig furðar á því, að nokkur þingmaður skuli bera slíkar firrur fram eins og hér hefur verið rætt um. Ég ætla að geyma mér að tala um útflutningssjóðinn, þangað til hann kemur til umr., en ég skal minnast á það þá, þar sem það hefur átt sér stað líka núna í sambandi við niðurgreiðslurnar og aðstoð til bændanna þar, hvernig farið hefur verið að. Það er ekki aðeins, að þeir hafa verið skaðaðir um margar milljónir, heldur hefur þeim verið sýnd vanvirða og það svíður mig miklu meira og ég veit, að bændunum sárnar það líka, að þeir fá ekki að sitja við sama borð og aðrar stéttir í þjóðfélaginu. Ég býst við, að öllum sé vandara jafnvel um heiður sinn, en peninga nema einstaka manni. Ég skal ekki fara mörgum orðum um þetta, að ekki mátti heldur fara með réttar tölur um það. Þetta er eins og vant er ævinlega, og ég má sjálfsagt leiðrétta það nokkrum sinnum, áður en lýkur, hvað bændur hafi fengið að hækka. Þegar hækkun þeirra launa gekk í gildi í fyrra, hækkuðu þau strax fyrir kostnaði.  Það er þessi óvandaða málsmeðferð, sem er umbjóðendum og öllum í landinu stórháskaleg, að geta ekki einu sinni farið með réttar tölur eða skýrt rétt frá, hvernig mál standa fyrir þá, sem eiga að njóta eða búa að þeim ákvæðum, sem sett eru. Að villa mönnum sýn, það er ekki starf okkar þm., það á heldur að vera að skýra sem bezt hlutina fyrir mönnum. Þetta búnaðarmálasjóðsgjald er eftir ósk samtaka bændanna sjálfra til þeirra eigin framkvæmda og á ekkert skylt við það, sem haft hefur verið af þeim á öðrum sviðum og með annarri löggjöf og hv. samþm. minn því miður hefur stuðlað að, að þeir hafa orðið að búa við, eins og við afgreiðslu laganna um niðurfærslu verðlags og kaupgjalds.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls gerði ég það glögga grein fyrir minni afstöðu til þess, að ég þarf ekki mikið að endurtaka af því, sem ég sagði þá, því að afstaða mín í því efni er algerlega óbreytt við það, sem þá var. En það kom í ljós við þá atkvgr., að það var verulegur meiri hl. hv. þdm. með því að samþykkja þennan milljónaskatt, sem með þessu frv. á að leggja á bændastéttina, og þá verðum við náttúrlega, sem í minni hl, erum, að hlíta því. En ég mun greiða atkv. meið till. hv. 1. þm. Rang. um það, að þetta gjald sé tekið inn í verðlagið, til þess að í því sé samræmi við það, sem gerist hjá sjávarútveginum. Og verði sú till. felld, sem mér þykir furða, ef verður eftir það, sem á undan er gengið, þá mun ég greiða atkv. með hans síðari till., enda þótt betra hefði verið að komast hjá því að fara að vísa þessu máli heim í búnaðarfélögin. En út af þessu kvaddi ég mér nú ekki sérstaklega hljóðs, heldur vegna þess, að hér hafa verið dregin inn í þetta mál önnur stærri atriði varðandi hag og aðstöðu íslenzku bændastéttarinnar, og það skýtur heldur skökku við frá því, sem áður hefur verið, þegar hér rísa upp tveir framsóknarmenn, sem hafa staðið að því, hvernig hefur verið búið að bændastéttinni á undanförnum árum í verðlagi, og koma nú úr allt annarri átt og með mikilli kröfuhörku að því er virðist, þegar þeirra flokkur er kominn úr ríkisstj. Ég hef verið þeirrar skoðunar lengi og einkum síðustu árin, að verðlag landbúnaðarvara, þó að mörgum þyki það hátt, þá sé það langt frá því að svara þeim tilkostnaði, sem við framleiðsluna er, og oft hafi verið misbrestur í því efni hvað verðlag snertir, þannig að það væri hægt að reka landbúnaðinn hallalaust. Þó tók alveg steininn úr í því efni haustið 1957, þegar eftir 2 ára verðhækkanir, ný launalög með gífurlegri hækkun, stórhækkun á öllu kaupgjaldi og annað, þá var verðgrundvöllur landbúnaðarafurða aðeins hækkaður um 1.8%. Meira hnefahögg hefur aldrei verið rétt til íslenzkra bænda, en þá var gert. Þetta var að vísu nokkuð leiðrétt á síðasta hausti og þó engan veginn nóg til þess að fullnægja því, sem fullnægja þarf, að rekstur landbúnaðarins geti verið hallalaus. Og svo er það náttúrlega að athuga, sem eðlilegt var að margir héldu fram þá eftir alla hækkunina, að það er okkur bændum ekki nóg og engan veginn trygging fyrir öruggri afkomu, þó að verðið sé alltaf hækkað, því að salan er ekki örugg fyrir því. Ef salan væri örugg á framleiðslunni með eðlilegu verðlagi, væri náttúrlega ekki um neitt að sakast. En af því að þetta mál var dregið inn í þessar umr. sérstaklega varðandi þá till., sem var hér til meðferðar á dögunum snertandi frv. um niðurfærslu verðlags og kaupgjalds, þá verð ég að taka það fram, að ég taldi, að þessar misfellur, stórkostlegu misfellur, sem hafa verið á verðlagsgrundvelli landbúnaðarafurða, að það væri ekkert tækifæri til þess að leiðrétta þær í sambandi við það frv., - frv., sem er eiginlega fyrsta alvarlega og heiðarlega tilraunin, sem gerð er til þess að stöðva dýrtíðarskrúfuvitleysuna, sem vísitalan hefur orsakað og er hér allt að keyra í kaf. Og það var alveg réttilega skýrt hjá hæstv. forsrh., að ef væri farið inn á það að ætla sér að fara að leiðrétta verðgrundvöll landbúnaðarvara með þessu frv., þá væri þessu máli ýtt út á hála braut og þá færi allt spilið úr böndunum. Hitt var þó talsvert verulegur vinningur frá því, sem áður hafði verið, að í því frv. er ákveðið, að það megi þó breyta verðlagi landbúnaðarvara 4 sinnum á ári, sem aldrei hefur áður verið. Og sú aðferð var ákveðin varðandi afurðir sjávarútvegsins. Það má náttúrlega segja, að hvort tveggja sé ekki sem allra skynsamlegast, ef litið væri á það frá sjónarmiði þjóðfélagsheildarinnar, að útfæra vísitöluvitleysuna alveg yfir framleiðsluna líka. En ég var ekkert hikandi við að greiða þessu atkv., því að ég álít það eitt bezta ráðið til þess, að þessi höfuðvitleysa íslenzkra fjármála springi algerlega sjálf. Og ef það hefði verið búið að koma þessu á fyrir 10 árum, þá væri þessi sápukúla vitleysunnar áreiðanlega sprungin fyrir löngu, því að þá væri ekki hægt, eins og gert hefur verið ár eftir ár með öllum skattahækkunum og launahækkunum, að níðast jafnmikið á framleiðslunni til sjávar og sveita og gert hefur verið og koma því til leiðar, að það er ómögulegt að reka hana nema með svo miklum halla, að það verði að bjarga því með mörg hundruð millj. framlögum frá því opinbera. Þetta vildi ég taka hér fram að gefnu tilefni, að ég greiddi atkv. gegn þeirri till. á þeim grundvelli, að það væri með öllu óverjandi að ætla sér að eyðileggja tilraun hæstv. ríkisstj. með því að fara að setja inn í það sprengitillögur, enda þótt á því væri full þörf að leiðrétta hinn fyrri verðlagsgrundvöll og þótt það verði að gerast.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka þátt í þessum umr., sem eru orðnar alllangar, enda þótt oft hafi gefizt tækifæri til þess, þar sem inn í þetta mál hefur verið dregið stórpólitískt mál. En af vissum ástæðum höfum við samt ekki farið inn á þá braut, framsóknarmenn, að fara út í almennar umr. í þessu sambandi. En þegar þau tækifæri hafa verið margendurtekin, er nokkur ástæða til þess. Um málið í heild vil ég segja það, að ég tel það skyldu mína sem fulltrúa úr sveitakjördæmi að fylgja þessu frv., þar sem landssambönd bændastéttarinnar, bæði Búnaðarfélag Íslands og Stéttarsamband bænda, hafa með miklum meiri hluta óskað eftir því, að þetta mál næði fram að ganga og hefur af hálfu flm. verið gerð svo glögg grein fyrir málinu í heild, að ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það. Ég hélt því, að það væri þess vegna ekki ástæða til fyrir hv. 1. þm. Rang. að fara að ræða meira um samanburð á húsi Fiskifélagsins og Búnaðarfélagsins, því að svo skörulega hrakti hv. þm. Borgf. þessa firru hv. 1. þm. Rang. um daginn, að það hefði átt að nægja honum. En í tilefni af till. á þskj. 177 vildi ég mega spyrja hv. þm. A-Húnv., forseta Sþ., hvað hann segði nú um virðingu þessarar ágætu stofnunar, ef lög ættu því aðeins að taka gildi, að þau væru samþ. við almenna atkvgr., eftir að þau hefðu verið afgr. hér frá hæstv. Alþ. Mér sýnist nú, þrátt fyrir það að ég kunni ekki nema takmörkuð skil á afgreiðslu mála hér á hæstv. Alþ., þar sem ég hef átt hér stutta setu, að hér væri þó farið inn á braut, er mundi vera hæpin, og ég held, að þessi virðulegi forseti ætti ekki að standa að því, að svo yrði gert. Út af því, sem þeir hv. þm., bæði hv. 1. þm. Rang. og hv. þm. A-Húnv., segja um verðlag á landbúnaðarvörum, vil ég bara segja það, að um verðlagningu á landbúnaðarvöru giltu lögin um framleiðsluráð frá 1947. Þar hefur engu verið breytt og á engan hátt verið gengið á rétt bændanna. Og ég vil segja það, að stjórn Stéttarsambands bænda og framleiðsluráðið hafa kunnað til þessa að fara svo giftusamlega með mál bændastéttarinnar, bæði þessi haust og önnur, að það er ástæðulaust að vera að sneiða að þeim hér á hv. Alþ. Ég vil líka segja það, að tvö s. l. haust hefur betur verið séð fyrir kostnaði við útsölu landbúnaðarvara, en gert var áður, svo að hið raunverulega verð mun vera nær því að nást þessi síðustu haust, en áður, vegna þessa ákvæðis. Þetta atriði olli nokkrum deilum í fyrrv. ríkisstj., eins og mönnum er kunnugt um, en það er sízt ástæða til fyrir þá, er telja sig fulltrúa bændastéttarinnar, að fara að ásaka þá, sem fyrir því stóðu að fá þetta leiðrétt. Þá vil ég í sambandi við það, þegar þessir hv. þm. eru að tala um, að nú eigi í fyrsta sinn að verðleggja oftar, en einu sinni á ári, benda á, að það er í beinu sambandi við það, að þetta er gert við sjávarútveginn, sem ekki hefur verið áður, og var þess vegna eðlilegt, að þetta fylgdist algerlega að, en væri ekki sett sem undantekningarákvæði, eins og gert hefur verið í samþykkt á l., sem afgr. voru hér fyrir helgina. Ég vil svo segja það í sambandi við það, sem hv. 1. þm. Rang. kastaði hér fram, að við framsóknarmenn lýstum því yfir við afgreiðslu frv. um niðurfærslu verðlags og kaupgjalds, að við mundum ekki fara að taka upp þá óábyrgu stjórnarandstöðu, sem flokkur hv. 1. þm. Rang. hafði hér, þegar fyrrv. ríkisstj. sat að völdum, og þess vegna mundum við ekki spilla fyrir framgangi málsins, jafnvel þó að málið hefði ekki fengið þá afgreiðslu, sem við óskuðum. Þeim var það ekki of gott, þessum herrum, að taka það til baka, sem þeir höfðu lagt á sig að koma hér fram til þess eins að fella fyrrv. ríkisstj. Og það var bezta sönnunin fyrir þeirra vinnubrögðum, að þeir skyldu nú sjálfir fara með það heim.



Herra forseti. Ég skal nú ekki fara að taka hér upp í sambandi við þetta mál almennar umr. um verðlagsmál landbúnaðarvara né heldur umr. almennt um efnahagsmálaráðstafanir fyrri eða síðari ríkisstj., heldur langaði mig til þess að segja aðeins örfá orð um málið sjálft, eins og það liggur fyrir, meira til þess að skýra afstöðu mína til málsins. Þegar frv. þetta var hér til 2. umr., greiddi ég ekki atkv. um rökst. dagskrána, sem þá lá fyrir, þess efnis, að frv. væri vísað frá með skírskotun til þess, að almenn atkvgr. um efni þess hefði ekki farið fram innan búnaðarfélaganna eða búnaðarsambandanna víðs vegar um allt land. En að öðru leyti tók ég ekki afstöðu til málsins þá efnislega. Ég skal taka það fram, að það er að minni hyggju mjög mikið álitamál, hvort fært sé að leggja þær kvaðir á bændastéttina, sem hér er gert ráð fyrir í sambandi við þessa húsbyggingu. En það út af fyrir sig getur þó ekki ráðið afstöðu manna hér til þessa máls, vegna þess að atvikin að öðru leyti eru þess eðlis, að það verður að líta á þetta frá nokkuð öðrum sjónarhóli einnig. Það má auðvitað segja sem svo, að það gjald, sem nú er greitt í búnaðarmálasjóð og rennur til umræddrar húsbyggingar, sé nægilegt til þess að þoka þessari byggingu áfram. Það hafa verið deilur um það, hvort rétt væri að byggja það stórhýsi, sem hér um ræðir. Og það er engum efa bundið, að meðal bænda hefur verið mikill ágreiningur um þetta og margir verið því mjög andsnúnir að rétt væri að fara út í þessa framkvæmd. Hins vegar stöndum við andspænis því í dag, að það er byrjað á þessu húsi, og það er ekki um annað að ræða en reisa það, og þá er aðeins spurningin hin, hvort það sé skynsamlegt að draga þá framkvæmd helmingi lengur, en auðið væri, ef eitthvað meira fé væri til þess lagt. Og ég hygg, að það liggi nokkuð ljóst fyrir, að ef það á annað borð þyki fært að verja meira fé til byggingarinnar, þá sé það öll skynsemi, sem með því mæli að reyna að koma húsinu sem fyrst upp og fara að hafa arð af því. Það er, að mínu áliti, fyrst og fremst skylda samtaka landbúnaðarins og þá sér í lagi Stéttarsambands bænda, sem fer með kjaramál bændastéttarinnar, að meta það í þessu efni, hvað bændastéttinni sé farsælast. Og enda þótt ég sé ekki reiðubúinn til þess að lýsa því yfir, að ég telji í öllum tilfellum, að það hljóti ætíð að vera rétt, sem þau virðulegu samtök gera, þá hygg ég samt, að það sé nokkuð erfitt um vik í afstöðu til þessa málstað byggja á öðru, en þeirri samþykkt, sem þar liggur fyrir. Hefði þar verið um að ræða samþykkt, þar sem hefði verið lítill munur atkv., finnst mér, að það hefði ekki getað verið afgerandi um það, að menn hefðu átt að ljá fylgi sitt við þá ósk, sem hér er fram borin af hálfu þessara samtaka og búnaðarþings. En þar sem hins vegar svo yfirgnæfandi meiri hluti fulltrúa á þessari stéttarsamkundu og einnig á búnaðarþingi hefur óskað eftir því, að Alþingi veitti brautargengi sitt til þessarar ráðstöfunar, þá verð ég að lýsa því sem minni skoðun, að ég tel illgerlegt að neita að ljá máls á því að veita það samþykki til þess, sem hér er farið fram á. Það er yfirleitt venja, þegar um er að ræða óskir frá stéttarsamtökunum í ýmsum efnum, bæði frá útvegi, iðnaði og annars staðar frá, að það er byggt á því, sem heildarsamtök þessara aðila leggja til, því að í flestum tilfellum er mjög erfitt um vik og nærri ógerlegt að efna til allsherjar atkvæðagreiðslu um það, hvað gera skuli í þeim tilteknu efnum. Ég er því þeirrar skoðunar, að eins og þetta mál liggur fyrir hér, sé ekki fært að neita að verða við þeim tilmælum, sem þessir fulltrúar bændastéttarinnar bera fram og sé hér óhæfilega að bændastéttinni gengið með álögur, þá hljóti að vera á ábyrgð þessara samtaka að meta það, því að þau hljóta bezt að vita um það sjálf. Með hliðsjón af þessum atvikum málsins mun afstaða mín markast hér við lok afgreiðslu þess í þessari hv. d. En ég vil jafnframt lýsa því yfir, að ef það sýnir sig, að slík ákvörðun hafi almenna andúð bændastéttarinnar, þannig að það komi síðar fram, enda þótt þessi samþykkt hafi hér verið gerð og lögfest, miðuð við þetta tiltekna árabil, þá tel ég það ekki útiloka, að þessi heimild yrði úr gildi numin fyrir þann tíma. En eins og sakirnar standa í dag með hliðsjón af því mikla meirihluta fylgi, sem þessi ákvörðun hefur innan þessara samtaka landbúnaðarins, þá sé ég ekki, að það sé frambærilegt að neita að fallast á afgreiðslu málsins í því formi eins og það liggur hér fyrir, en þessi stéttarsamtök verði að svara til saka fyrir bændastéttina um þessa ráðstöfun, ef það þykir sakarefni, þó að þetta mál verði lögfest hér.