Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ólafur Thors Ég var í miðri ræðu, þegar hæstv. forseti frestaði umr., og átti eftir að gera nokkrar aths. út af ræðu, sem hv. 2. þm. Reykv., form. fiskimálan., flutti um starfsemi þeirrar n.Hv. þm. taldi það skyldu sína að bera hönd fyrir höfuð n. og vildi sýna fram á ágæti hennar, fyrst og fremst með því að gera samanburð á starfhæfni þeirra manna annarsvegar, sem eru í stj. sölusambands ísl. fiskframleiðenda, og hinsvegar þeirra, sem eru í stj. fiskimálan. Hann gat þess réttilega, að sjálfur ætti hann sæti í báðum n. og virtist mér það eiga að benda til þess, að þyngdarpunkturinn væri nú fundinn í báðum n., þar sem hann sjálfur væri. Auk þess gat hann þess, að Helgi Guðmundsson bankastjóri rétti líka sæti í báðum n., og fannst mér það líka eiga að benda til þess, að talsvert mikið af þeim hæfileikum, sem fiskimálan. hefir yfir að ráða, væri einnig komið í hendur sölusambandsins. Að öðru leyti gerði hann þann samanburð, að f. h. Landsbankans væri Magnús Sigurðsson í fisksölusambandinu, en Júlíus Guðmundsson hefði verið valinn af Landsbankanum í fiskimálan., af því að bankinn hefði ekki treyst Magnúsi Sigurðssyni til þess. Hv. þm. hefir kannske átt við, að bankinn hafi ekki talið rétt að bæta meiri störfum á Magnús Sigurðsson, en hv.þm. sagði nú samt hitt. Ennfremur gat hv. form. fiskimálan. þess, að í fisksölusamlaginu væri Jón Árnason framkvæmdarstjóri, en Pálmi Loftsson í fiskimálan., og taldi hann þar mikinn mannamun. Ég fyrir mitt leyti álit Jón Árnason meira en mann á móti Pálma Loftssyni. Ég skal ekki gera langan samanburð á starfshæfni Ólafs Einarssonar útgerðarmanns og Jóns Axels Péturssonar. Sá fyrrnefndi er í fisksölusamlaginu, en hinn er í fiskimálan. En Ólafur Einarsson í Hafnarfirði, sem frá blautu barnsbeini hefir fengizt við útgerðarmál, er alveg vafalaust miklu færari starfsmaður á þessu sviði heldur en hafnarlóðsinn hér í Reykjavík, sem auk þess að stunda það starf virðist vera foringi baráttuliðs sósíalista. Loks átti það að sanna, að fiskimálan. væri miklu starfhæfari og réði yfir víðtækari þekkingu heldur en fisksölusambandið, að geta þess, að Guðmundur Ásbjörnsson og Kristján Bergsson væru í fiskimálan., en Sigurður Kristjánsson og Jóhann Jósefsson í sölusambandinu. Nefndi hann þá báða bitlingamenn og ómaga á fiskimálunum, menn, sem ekki hefðu annað til síns ágætis heldur en að hafa gert sér fiskimálin að atvinnu. því beindi hann þó, eftir því sem mér skildist, sérstaklega til Sigurðar Kristjánssonar og varamanns Jóhanns Jósefssonar, Jóns Kjartanssonar ritstjóra, og skildist mér það undanhald hv.þm. byggjast á þeirri skoðun hans, að maður eins og Jóhann Jósefsson alþm., sem kunnur er að því að hafa fengizt við útgerðarmál svo áratugum skiptir, vari ekki árennilegur og ekki gott að slá því föstu, að hann væri þekkingarlaus í þessum efnum. Hinsvegar valdi hann þessa tvo menn, Jón Kjartansson og Sigurð Kristjánsson, til þess að ráðast á þá fyrir þekkingarleysi, af því að þeir hefðu ekki stundað útgerð, en gert útgerðarmálin sér einungis að féþúfu. Það er kunnugt, að Jón Kjartansson hefir setið í stjórn útgerðarfélags hér í mörg ár. Hitt er þjóðkunnugt, að hv. 6. þm. Reykv. hefir víðtækari þekkingu á þessum efnum en flestir eða allir samstarfsmenn hans, og margfalda þekkingu á við hv. 2. þm. Reykv. Skýrsla hans um hag útgerðarinnar hefir verið lögð til grundvallar við allar umr. um þau mál, jafnt af andstæðingum sem öðrum. Ennfremur hefir hv. 6. þm. Reykv. lengi átt sæti í stjórn útgerðarfélaga, eins og J. K. Mér þykir því skorin færast upp í bekkinn, þegar 3w. 2. þm. Reykv., sem hefir 9-10 þús. kr. fyrir að vera í tveim nefndum, án snefils af sérfræðiþekkingu á þeim málum, sem þær eiga að fjalla um, fer að tala um bitbein í þessu sambandi. Slíkt er aðeins hastarleg árás á hann sjálfan. Öll „rök“ hv. 2. þm. Reykv. hafa sannað það, að stjórn S. Í. F. ræður yfir ósambærilega meiri þekkingu en fiskmálan. Auk þess ræður hún yfir starfskröftum þriggja forstjóra, sem gert hafa fisksölumálin að æfistarfi sínu. Mismunurinn á starfshæfileikum og þekkingu þessara tveggja aðilja er svo augljós, að um hann þarf ekki frekar að ræða, enda veit ég, að hv. 2. þm. Reykv. talar á móti betri vitund í þessu máli sem oftar. Það lætur óneitanlega hálfilla í eyrum, að heyra mann eins og hv. 2. þm. Reykv., sem aldrei hefir nálægt útgerð komið, en hirðir þó 5400 kr. fyrir að mæta á fundum stutta stund nokkrum sinnum í mánuði, bregða sér margfalt hæfari mönnum um bitlingasníkjur. Þegar litið er á starf fiskimálanefndar, verður ekki annað sagt en að það er harla lítið. Nefndin hefir að vísu reynt að framkvæma tvennt úr frv. Okkar, herðingu á fiski og hraðfrystingu, sem þó hefir tekizt heldur illa til með að þessu sinni. Hv. 2. þm. Reykv. er vafalaust duglegur við það, sem hann kann og hefir fengizt við, svo sem olíuverzlun, en hann verður að sætta sig við það, þótt efazt sé um hæfileika hans á því sviði, sem hann hefir hvorki bóklega né hagnýta þekkingu. Ég býst nú við, að hann viðurkenni það, að hver sá, sem lengi hefir fengizt við verzlun með sérstaka vörutegund, muni hafa talsverða þekkingu fram yfir þá, sem aldrei hafa nálægt slíku komið. Hv. þm. vantar því allt í þessum efnum á móts við þá, sem gert hafa fisksölumálin að æfistarfi. Auk þess er ljóst, að hann getur ekki haft neinn tíma til að setja sig inn í þessi mál, þótt hann vildi. Hann rekur stóra verzlun, er form. stærsta verkalýðsfélagsins á landinu, varaform. flokks síns og þm. hans. Auk þess mun hann hafa starfað í skipulagsnefnd fram eftir árinu. Þetta veit ég, að hv.þm. hlýtur að játa með sjálfum sér. Störf S. Í. F. hafa heldur minnkað frá því, sem þau voru, og þó eru stjórnarmennirnir nú orðnir í 10 í stað 5 áður. Því ætti að vera hægðarleikur að bæta störfum fiskimálan. við S. Í. F., og þótt meira væri. Útgerðarmenn eiga kröfur á því, að þeim óþarfa kostnaði, sem leiðir af fiskimálan., sé létt af þeim, og munu fylgja þeirri kröfu fram. Ég tel þýðingarlaust að fara að elta ólar við ýmsar missagnir í ræðu hv. 2. þm. Reykv. Ég vil þó benda á eina missögnina, vegna þess, hve átakanlega hún leiddi í ljós þekkingarleysi hans á þessum málum. Hann hélt því fram, að harðfiskur væri yfirleitt jafnhár eða hærri í verði en saltfiskur. Hann ætti að kynna sér hagskýrslur Norðmanna til að sjá, hvað hæft er í þessari staðhæfingu. Þar sest, að það er föst regla, að ávallt þegar veiðibrestur er, dregur úr verkun harðfisksins, þótt ekki dragi úr saltfiskframleiðslunni. Af hverju? Af því að ekki er jafnarðvænlegt að verka harðfisk og saltfisk. Þegar lítið veiðist, er harðfiskurinn látinn mæta afgangi. Og það sýnir bezt, hve hv.þm. er gerókunnugur þessum málum, jafnvel fram yfir það, sem vanta má, að hann skuli taka árið í ár sem sönnun fyrir þessari staðhæfingu sinni. Því þótt harðfiskurinn hafi að þessu sinni skilað jafnvel skárra verði heldur en saltfiskurinn. Þá er það af því einu, að Norðmenn verkuðu í fyrra helmingi minna af harðfiski en áður, sökum stórfellds veiðibrests. Því kann að vera, að það lítilræði, sem hér var verkað af harðfiski, seljist sæmilegu verði. Þetta dæmi ber vott um það, í hve lítt nánu sambandi þessi hv.þm. stendur við atvinnumálin. Og þó leyfir hann sér að vera með glósur í garð þeirra manna, sem hér hafa verkað saltfisk undanfarið og rutt honum braut á erlendum markaði, þar sem hann var beztur. Hann segist ekki vera neinn fjárhættuspilari, sem vilji setja allt á eitt á Suðurlandsmarkaðinum. En einmitt sá markaður var beztur og tryggastur á meðan einkaframtakið réð fiskgötunni, og okkar fátæka land hafði ekki ráð á að hafna þeim markaði vegna „varfærni“ hv. 2. þm. Reykv. árið 1935. Alveg eins og saltfiskmarkaðurinn hefir þrengzt og brostið vegna verzlunarhaftanna, svo gat einnig harðfiskmarkaðurinn gert það, og hefir að nokkru leyti gert, t. d. markaður Norðmanna í Ítalíu. Og jafnvel þótt menn hefðu vitað fyrirfram, hve fara myndi, hefðu Íslendingar ekki haft efni á því á þeim tíma, að banda frá sér bezta markaðinum. Ég hefi nú sýnt fram á, hve nauðalitla þekkingu hv. 2. þm. Reykv. hefir á þessum málum. Í öðru lagi eru engar líkur fyrir því, að fiskimálanefnd leysi eins vel, hvað þá betur úr þeim vanda, sem að fisksölumálunum steðja, en þeir 10 menn, sem eru í stjórn fisksölusamlagsins. Ég veit, að hv. 2. þm. Reykv. er þetta ljóst, eða að honum verður það a. m. k. ljóst áður en lýkur, að útgerðarmenn, sem eiga að borga brúsann, telja 10 manna stjórn fiskimálanna nógu fjölmenna og enga þörf á 17 manna stjórn.

Sigurður Kristjánsson [óyfirl.]: Þegar ég var að víkja af fundi, hafði hv. 2. þm. Reykv. vikið sér með miklu offorsi að stjórnarnefnd S. Í. F. og mér persónulega. Flokksmenn mínir skrifuðu niður nokkur ummæli hans, sem ég tel ekki rétt að láta vera alveg ómótmælt. Hann hafði byrjað á því að halda því fram, að ég hefði farið niðrandi orðum um þá menn, sem sæti eiga í fiskimálanefnd. Þetta er hin mesta fjarstæða. Ég hefi, engar persónulegar árásir gert á þessu menn og aldrei komið það til hugar. Mitt álit er, að „að undanskildum amtmanninum“ séu þeir að ýmsu leyti hinir nýtustu menn.

Hver er amtmaðurinn

. Hv. þm. V.-Sk. hlýtur að vera svo lögfróður, að hann skilji það. Ég hefi aðeins haldið því fram og rökstutt það, að n. væri óþörf, en það er ekki af neinni óvild til þeirra manna, sem í henni sitja. Ég tel það sjálfsagt tillit gagnvart útgerðinni, að spara henni óþarfan kostnað, og þessvegna vil ég leggja niður þessa óþörfu n. sem sjálf er dýr og hefir mikið starfslið. Þá hafði hv. 2. þm. Reykv. farið í mannjöfnuð, þar sem hann og Guðmundur Ásbjörnsson væru annarsvegar, en ég og hv.þm. Vestm. hinsvegar.  Það er rétt, að ég er enginn sérfræðingur í útvegs- eða fisksölumálum. En ég hefi þó dvalið langvistum í útvegsbæ, haft mína takmörkuðu afkomu af sjávarútvegi og setið alllengi í stjórn útgerðarfélags. Ég skal játa, að þetta eru ekki mikil skilyrði fyrir því að hafa vit á þessum málum, enda veit ég manna bezt sjálfur, að ég þyrfti að hafa meiri þekkingu á þeim. En þó er það nú svo, að ég er kosinn í stjórnarnefndina, en hv. 2. þm. Reykv. hefir látið þröngva sér þangað inn með valdboði. Nú mætti spyrja, hvers vegna ég, sem sjálfsagt stend ýmsum að baki um þekkingu á þessum málum, hefi verið kosinn í n. Ég held það sé af því, að fiskframleiðendur hafa treyst því, að ég bæri yfirleitt velvildarhug til útgerðarinnar og myndi vinna eins vel fyrir hana og ég gæti. En hinsvegar hafi orðið að troða hv. 2. þm. Reykv. inn í hana, af því að enginn, sem þarna í hagsmuna að gæta, hafi haft trú á því, að hv.þm. vilji verða sjávarútveginum að liði. Ég vil nú gera hv. 2. þm. Reykv. tilboð, sem hlýtur að vera kostaboð frá hans sjónarmiði. Ef hann getur fengið 1/4 fiskframleiðenda til þess að óska þess, að ég víki úr n., þá mun ég gera það, en ef hann getur ekki fengið helming þeirra til þess að óska eftir, að hann verði þar kyrr, þá dragi hann sig í hlé frá þessum málum. Ég veit að vísu, að honum muni verða sárt að skiljast við þessar 5400 kr., sem hann fær í fiskimálanefnd, og von sína um svipaða upphæð í stjórnarnefnd S. Í. F. Ég veit, að það er jafnan sárt fyrir menn að skiljast við sína nánustu. En ég veit, að hv.þm. er svo þroskaður maður og hefir svo oft orðið að láta á móti sér, að hann muni taka þessu með þolinmæði og skilningi. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að það hefði orðið að neyða S. Í. F. til þess að senda mann til Suður-Ameríku, og frumkvæðið að því hafi komið frá fiskimálanefnd. Ég athugaði því gerðabók stjórnarnefndarinnar frá 15. ágúst síðasti. Þar er þetta bókað: Form. lagði fram svohljóðandi tillögu: „Stjórnin samþykkir að senda nú þegar sendimann til Suður-Ameríku og Cuba, til þess að athuga markaðshorfur og sölumöguleika í þessum löndum“. Tillagan var samþ. í einu hljóði. Það var því ekki hv. 2. þm. Reykv., heldur form. n., sem bar þessa till. fram. En þó kemur hann við þessa sögu. Hann gerir tillögu í sömu n., sem einnig er bókfærð. Hún er á þessa leið: „Framkvæmdastjórninni er falið að semja við Runólf Sigurðsson starfsmann S. Í. F. um að fara f. h. S. Í. F. í markaðsleit til Cuba, Bandaríkjanna og annara ríkja þar um slóðir sem líklegt þykir, að selja megi til íslenzkan fisk“. Samþykkt var að fresta ákvörðun um tillöguna. Það, sem hér skilur þá á milli, er það, að það er form. stjórnarnefndar S. Í. F., sem fyrstur ber fram till. um að láta leita markaða í Ameríku, og sú till. er að formi alveg ólastanleg, eins og búast mátti við af svo viti bornum manni. En svo þegar hv. 2. þm. Reykv. fer að krafsa í þetta á eftir, þá er markaðsleitin ekki lengur aðalatriðið, heldur það, að ákveðinn maður sé sendur. Ég taldi það til minnkunar, að slík tillaga væri samþ. af stjórn S. Í. F. og lagði því til, að ferðin yrði falin framkvæmdastjóra Kristjáni Einarssyni. Sú tillaga var samþykkt, þrátt fyrir andmæli hv. 3. þm. Reykv. En svo kom frá fiskimálan. eftirtektarvert svar, sem skoða má sem áframhald af taktleysi hv. 2. þm. Reykv., sem fram hafði komið hjá honum, er hann krafðist þess, að sendur yrði einn ákveðinn maður, áður en ákveðið var, hvort nokkur maður yrði sendur. Ég vona, að hæstv. forseti leyfi mér að lesa hér þetta bréf, þó það sé nokkuð langt, af því það upplýsir svo vel, með hvernig hug þessi hv.þm. tekur samstarfstilboði S. Í. F. Bréfið er svo hljóðandi: „Út af heiðruðu bréfi fisksölusambandsins, dags. 10. október þ. á., leyfum vér oss að tilkynna yður, að vér munum, ef vér fáum samþykki atvinnumálaráðherra til þess, vera fúsir að leggja til hálfan ferðakostnað og hálft kaup manns, sem færi í markaðsleit til Cuba, Bandaríkjanna og annara ríkja í vesturheimi, sem líklegt þykir, að selja megi til íslenzkan fisk að þessu tilskyldu: að ver samþykkjum fyrirfram sendimanninn og starfssamning við hann, að umsamið sé fyrirfram um hóflegt kaup, og takmark sett við upphæð ferðakostnaðar sendimanns, að sendimaðurinn sé ráðinn til þess að starfa að minnsta kosti 6-12 mánaða tíma og hafi ekki önnur störf með höndum, að vér fáum mánaðarlega skýrslur um starfsemi sendimannsins, að hann athugi markaðshorfur fyrir allskonar fiskiafurðir, þar með talinn harðfiskur og síld, og standi í beinu sambandi við oss hvað snertir annan fisk og fiskiafurðir en saltfisk. Hinsvegar viljum vér taka fram, að ef svo skyldi fara, að framkvæmdastjóri eða starfsmaður S. Í. F. yrði sendur stutta ferð, t. d. 2-3 mánuði, í söluerindum til þessara eða annara landa, þá munum vér telja slíka ferð heyra beint undir S. Í. F. og ekki telja gerlegt að taka þátt í þeim kostnaði, sem þar af flyti“. Það er m. ö. o., ef fiskimálanefnd tæki þátt í sendingu manns í markaðsleit, þá var það bara til þess, að ákveðinn maður fengi að ferðast þetta, og hann skyldi endilega vera 6-12 mánuði í ferðinni. S. Í. F. skyldi engu ráða um það, hvað sá maður ætti að gera, hvert hann færi eða hver hann væri, þá sem sagt ætlaði fiskimálanefnd að kosta för hans að hálfu leyti. En ef sendur yrði forstöðumaður eða starfsmaður S. Í. F., sem vit hefði á starfinu og færi í ákveðnum tilgangi, þá sér fiskimálanefnd sér alls ekki fært að taka þátt í sendiförinni. Er ekki tímabært að leggja niður n., sem þannig skilur sitt hlutverk? Forstjóri S. Í. F. svaraði því, að ómögulegt væri fyrirfram að gera grein fyrir því, hver ferðakostnaðurinn yrði né hve langan tíma ferðin myndi taka. Sendimaðurinn færi til þess að reka ákveðin erindi og yrði að fá greiddan ferðakostnað samkv. reikningi, sem samþykktur yrði eftir á. Fiskimálan. krafðist þess, að ákveðinn maður yrði sendur, en það mætti ekki vera framkvæmdastjóri, sem hefði vit á starfinu, og ennfremur krafðist hún að fá upplýst fyrirfram, hver ferðakostnaðurinn yrði, sem ómögulegt var þó að vita. Ég hefi fundið mér skylt að skýra frá því, hvernig þessi n. hefir komin fram í því máli, sem hún átti að fjalla um, og hefi svo raunar engu við þetta að bæta. Ég hefi sýnt fram n þetta til þess að hnekkja ranghermi og misskilningi hv. 2. þm. Reykv. Ég vil þó ekki ljúka máli mínu án þess að hnekkja einu í ræðu hans, sem snerti utanþingsmann, en það er form. stjórnar S. Í. F. Hv. þm. var með svigurmæli í garð þess manns. Sá maður er að vísu meir en fær um að svara, en hann á ekki sæti hér á Alþingi. Hv. þm. sagði á þá leið, að hann hefði þau kynni af form. S. Í. F., að hann teldi betur farið, að málum S. í. F. væri stjórnað á öðrum stað, þ. e. a. s. hjá fiskimálanefnd. Ég ætla að taka mér til fyrirmyndar orð eins hins vitrasta manns, er setið hefir hér á þingi, Jóns Magnússonar, er hann viðhafði við svipað tækifæri og hér er fyrir hendi, þegar einn þm. fór að bera brigzl á utanþingsmann. sómamanninn Björn Jónsson ritstjóra. Við bankastjóri þjóðbankans og ég höfum verið og erum það ég bezt veit andstæðingar í stjórnmálum. Þrátt fyrir það hefir mér aldrei eitt augnablik dottið í hug annað en telja hann einn hinn mikilhæfasta mann þessarar þjóðar. Og þegar hv. 2. þm. Reykv. fer í mannjöfnuð á sér og honum, þá tek ég mér í munn orð þess manns, er ég áður gat: að þessi maður gæfi yfir hv. 2. þm. Reykv. eins og himinhátt fjall yfir hundaþúfu.

Héðinn Valdimarsson [óyfirl]: Þeir flokksbræðurnir hv.þm. G.-K. og hv. 6. þm. Reykv. hafa nú veitzt að mér með nokkrum orðum út af þeirri stuttu ræðu, er ég flutti um þetta mál hér í gær. Það er þó ekki sérstaklega margt í ræðum þeirra, er ég þarf að svara. Svo virðist, sem þeir hafi ekki gert sér ljóst, a. m. k. ekki hv. 6. þm. Reykv., hvaða samanburð ég gerði á mannavali í nefndirnar. Það var ekki svo, að ég væri að bera mig saman vil hv. 6. þm. Reykv., það hefir mér aldrei komið til hugar að gera. Ég bar mig saman við sjálfan mig, þar sem ég á sæti í báðum n., og geri ráð fyrir, að ég sé sami maður, í hvorri n. sem ég starfa. Svo lagði ég að jöfnu þá fulltrúa, sem Samband ísl. samvinnufélaga og Landsbankinn réðu í nefndirnar. Ennfremur gerði ég ekki upp á milli fulltrúa Alþfl. í báðum n. Þeir hafa að vísu mjög ósvipaða reynslu í þessum málum. En hvor fyrir sig mjög ómissandi reynslu í sjálfu sér. Annar þeirra er sjósóknari, þaulkunnugur fiskimiðunum og hlutverki sjómannanna í þeim, hann hefir aftur á móti reynslu af stórútgerðinni. ég álít, að þekking þessara manna hvers um sig sé nauðsynleg, og geri því ekki upp á milli þeirra. Mannjöfnuðurinn, sem ég var að gera í gær, var á milli hinna tveggja fulltrúa Sjálfstfl. í hvorri n. fyrir sig, en það eru annarsvegar hv. (6. þm. Reykv. og hv.þm. Vestm., sem oft er fjarverandi vegna atvinnu sinnar og heimilisfangs, en þá situr í hans stað Jón Kjartansson, og hinsvegar Jón Ásbjörnsson og Kristján Bergsson. ég ætla ekki í þessari ræðu að fara langt út í þennan samanburð, en ég hygg, að Sjálfstfl. muni treysta betur hinum síðartöldu heldur en þeim hv. 6. þm. Reykv. og Jóni Kjartanssyni, sem settir voru inn í n. eins og hver önnur bitlingadýr. Það kann að vera, að þessum hv.þm. þyki kaup mitt í fiskimálanefnd nokkuð hátt, en þar til hefi ég því að svara, að svo vill til, að tveir þriðju af því renna í bæjarsjóð og ríkissjóð, en ekki nema þriðjungur þess í minn eig inn vasa. En þeir, sem þekkja til starfa fiskimálanefndar, vita það, að þau eru ekki einn til tveir fundir í viku, sem standa yfir tvo tíma í senn. eins og hjá stjórn S. Í. F., heldur miklu nærri. Og kaup fulltrúanna í fiskimálanefnd er ekki hátt, miðað við það, að þessir hv.þm. halda því fram, að fulltrúar í stjórn S. Í. F. eigi að hafa 3500 kr. hver fyrir sitt litla starf. Mér hefir aldrei dottið í hug, að þeir ættu að fá svo há laun fyrir starf, sem þeir ættu að geta unnið alveg ókeypis.

Það væri nær að fiskimálanefnd ynni ókeypis

. Ég hygg, ef störfum fiskimálanefndar yrði bætt á stjórn S. Í. F., þá þættist hv. 6. þm. Reykv. hafa heldur minni tíma til ritstarfa en hann nú hefir. Þá sagði hv. 6. þm. Reykv., að S. Í. F. hefði fleiri mönnum á að skipa en fiskimálanefnd. Það kemur líklega af því, að þeir, sem starfa hjá fiskimálanefnd, hafa sérþekkingu bæði um frystingu og herzlu fiskjar, en menn S. Í. F. hafa ekki sérþekkingu. Nú er það ákveðið af S. Í. F., að félagið skuli hafa þrjá framkvæmdastjóra, af því starfið sé svo mikið, en ef þessir menn hafa nægan tíma til þess að taka að sér starf fiskimálanefndar, sem er mjög mikið og fer áreiðanlega vaxandi, þá væri betra að leggja tvo þeirra niður, því þeir eru vissulega miklu dýrari en fiskimálanefnd. Viðvíkjandi því, sem hv.þm. G.-K.sagði, að beztu markaðirnir, sem völ væri á að vinna fyrir útgerðina, væru í Suðurlöndum, skal ég taka fram, að ég álit, að hann geti ekki sannað þetta. Ég hygg, að ef saga sölu sjávarafurðanna væri brotin til mergjar og tekið tillit til allra þeirra stóru tapa, sem orðið hafa á fisksölu til Suðurlanda, og þeim jafnað upp á móti hagnaðinum til þess að fá til nauðsynlegar jafnaðartölur, þá geti farið svo, að þessi fullyrðing hv.þm. G.-K.verði nokkuð hæpin. Norðmenn hafa a. m. k. kappkostað að halda við sínum harðfiskmarkaði, og þeir, sem hér á landi hafa reynt að selja harðfisk til útlanda, hafa horfið frá því og stundað saltfiskverkun einungis af því þeim þótti það umfangsminna. Norðmenn, sem stunda bæði saltfisks- og harðfisksverkun, hafa verið mjög í verði um hvorntveggja markaðinn, og reynsla okkar á þessu ári sýnir það, að verð harðfisksins er hærra en verð saltfisksins. Það má geta þess, að fyrir togaraveiðina - nema ufsann - skiptir harðfiskmarkaðurinn ekki eins miklu og fyrir smáútgerðina. Annars má segja það, að hversu miklum hæfileikum, sem fisksalar togaraútgerðarinnar eru gæddir. þá hafa þeir alls ekki reynt að afla markaða fyrir harðfisk, heldur aðeins fyrir saltfiskinn. Þeir hafa ekki heldur gert þá einföldu og sjálfsögðu tilraun, að fá kunnáttumenn frá Noregi til þess að leiðbeina um harðfiskverkun. Yfirleitt má segja það um þessa menn, að þó þeim hafi komið einhver ráð í hug til þess að bæta eða afla markaða, að þá hafa þeir ekki framkvæmt sínar hugmyndir eða þá hætt við sínar tilraunir á miðri leið.

Þeir hafa ekki haft takmarkalaust ríkisfé til umráða

. Nei, en þeir hafa haft takmarkalaust milljónafé til þess að eyða í töp í markaðslöndunum. Ég efast ekki um það, að Sigurður Kristjánsson, hv. 6. þm. Reykv., mundi geta safnað sér fleiri atkv. meðal sjálfstæðismanna en ég. Ég hefi aldrei hrósað hér af kosningafylgi innan Sjálfstfl. og mun ekki reyna að seilast eftir því, enda er mín staða í fiskimálanefnd ekki sú, að gæta hagsmuna stórútgerðarmanna, heldur hagsmuna ríkis og alþýðu, sem ég er kosinn af. Þá las hv. 6. þm. Reykv. og gerði að umtalsefni bréf frá fiskimálanefnd til S. Í. F. Ég gæti vel unað því, að tekin væri til umr. starfsemi S. Í. F. Þar er margar veilur að finna. Hv. þm. vísaði til till., sem kom fram frá stjórnarformanni S. Í. F., Magnúsi Sigurðssyni bankastjóra, 16. ágúst, um að senda mann í markaðsleit til Suður-Ameríku og Cuba, en hann gat ekki um það, að ég hafði áður flutt stjórn S. Í. F. orð frá fiskimálanefnd um, að hún vildi láta senda mann í markaðsleit til Cuba og Suður-Ameríku. Ég ítrekaði þetta á fleiri fundum, þó það væri ekki bókað, en ég veit, að fundarmenn bera mér vitni í þessu efni. Svo var þetta auðvitað samþ., þegar till. kom frá form., Magnúsi Sigurðssyni. Hinsvegar dróst það lengi, að nokkuð væri gert, en þegar búið var að samþ. að senda mann, en ekki búið að ákveða, hver fara skyldi, kom fram till. frá mér um að senda ódýran mann, sem gæti varið löngum tíma í ferðina og kynnt sér vel þá möguleika, er hann kynni að finna. Það liggur í augum uppi, að framkvæmdarstjóri fyrir allri saltfiskssölunni hefir minni tíma og ferðast öðruvísi og dýrar en óbreyttur maður, þó vel hæfur sé, sem getur í góðu næði kynnt sér markaðinn og síðan, ef svo ber undir, sezt að í þeim löndum sem umboðsmaður okkar. Þannig hafa Norðmenn það. Sá maður, sem við stungum upp á í fiskimálanefnd, var maður, sem enginn gat fundið að. Hann hafði nægilega málakunnáttu og hafði sem starfsmaður hjá S. Í. F. reynzt mjög vel. Því mótmælir ekki hv. 6. landsk.

Ég er 6. þm. Reykv.

. Hann verður það ekki næst, því þá fellur hann, aðeins von, að hann verði 6. uppbótarþm. Nei, hv. 6. þm. Reykv. kom því til leiðar, að sendur var framkvæmdarstjóri í þessa ferð, af því það væri svo nauðsynlegt, að einmitt slíkur maður væri við opnun markaðanna, væri fyrsti maður við samningana. Þessa ástæðu gátum við ekki fallizt á. Eftir að það var ákveðið í S. Í. F. að senda framkvæmdarstjóra í þessa ferð, fór S. Í. F. fram á það, að fiskimálanefnd tæki þátt í sendikostnaðinum að einhverju leyti. við því gaf fiskimálanefnd það svar, sem hv.þm. las, og ég er þess fullviss, að almenningur er samþykkur því svari. Þar buðum við að vissu leyti meira en beðið var um. Við buðum að greiða ekki einasta hálfan ferðakostnað, heldur líka hálft kaup sendimanns, þ. e. a. s. ef gengið væri að þeim skilyrðum, sem nefnd eru í bréfinu, að við samþykktum manninn, að hann hefði hóflegt kaup og ferðakostnað, og svo það, að hann dveldi í löndunum 6 til 12 mánuði. Ef menn eru sannfærðir um, að rétt sé að kynna sér markaði í svo stórum löndum, er nauðsynlegt, að maðurinn komist vel inn í hlutina. Það er lítið gagn að því, að hann stanzi 1-2 daga í hverri borg, tali við einhvern einn fisksala og semji við hann um að gerast umboðssali. Nánari kynni af allri aðstöðu er nauðsynleg. Það er auðseð, að á 2-3 mánuðum er ekki hægt að vinna þetta verk, ef það á að koma að gagni fyrir útgerðina í heild. Aftur á móti skýrði fiskimálanefnd frá því, að hún mundi ekki taka á sig kostnað við venjulega markaðsleit fyrir saltfisk, venjulegan rekstrarkostnað S. Í. F. En ef um bókstaflega kynningu markaðanna væri að ræða, þá var fiskimálanefnd reiðubúin til þess, enda vari þessu þá hagað skynsamlega, bæði með kaupgjald og annað. Ég ætla ekki að fara út í það, hvernig störfin hafa gengið hjá Sölusambandinu, en ég vil þó algerlega mótmæla því, sem hv. 6. þm. Reykv. var að tala um, svigurmæli mín um Magnús Sigurðsson bankastjóra og formennsku hans í stjórninni. Ég hefi ekki minnzt einu orði á þetta. Aftur á móti get ég staðið við það, að samkomulag innan þessarar stjórnar meðal forstjóranna er mjög fjarri því, sem það ætti að vera, og það er verra samstarf milli manna þar heldur en í fiskimálanefnd, og eru þó á báðum stöðum menn af mismunandi pólitískum flokkum. Ég hefi ekki kennt formanni stjórnarinnar þetta. Þar liggja ýmsar aðrar ástæður til, sem of langt mál yrði að rekja, svo lengi sem ekki er farið út í eldhúsumr. um S. Í. F. En ég hygg, að meðan ekki er meiri eining í starfsemi Sölusambandsins heldur en nú, sé ekki á það bætandi verkum frá því, sem nú er.

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Það má nú segja, þegar hlustað er á hina löngu ræðu hv. 2. þm. Reykv.: Mikill spámaður er hér upp risinn. Annars hefir þessa manns verið getið meira að öðru heldur en að hann væri líklegur til þess að hafa forustu í því að koma fiskinum í peninga. Hann hefir verið ötull til forustu í því að rífa niður þá menn, sem að framleiðslu fiskjarins hafa staðið. Ég ætla mér ekki að blanda mér inn í deilu þm, sem risið hefir milli hv.þm. G.-K.og hv. 6. þm. Reykv. annarsvegar og hins mikla manns, hv. 2. þm. Reykv., hinsvegar. En mig langar til þess að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forseta, hvort honum finnst það sæmandi að hlusta á það hér á Alþ., að ráðizt sé á utanþingsmenn með niðrandi orðum og uppnefnum, án þess að forseti sjái svo mikið sem ástæðu til þess að depla augunum. Maður hefir að vísu verið sjónarvottur að því á undanförnum árum, að virðing Alþ. fer minnkandi, og það eru augljósar ástæður til þess að mörgu leyti. En mér virðist, að það sé einn augljósasti vottur þess, hversu mjög þessari samkomu hefir hnignað, að það á sér stað óátalið af hæstv. forseta dag eftir dag, að menn, sem ekki eiga hér sæti, eru lítilsvirtir og svo að segja svívirtir fyrir störf sín í opinberum málum. Við hv. 2. þm. Reykv. vil ég segja það, að mér, þykir hann á undarlegri braut, ef hann álítur það réttmætt að vekja þann ugg hjá þinginu, að það sé eitthvert ósamkomulag innan stjórnar Sölusambandsins. Ég verð að segja það, að ég kannast ekki við þetta ástand, og það er hætt við því, að hv. 2. þm. Reykv. hafi verið að hugsa um aðra mikilsverða stofnun hér á landi, þar sem mikið óstand er innan stjórnarvébandanna. Hv. um. gaf mér þann vitnisburð, að ég kæmi sjaldan á fundi í stjórn S. í. F., og má það að vísu rétt heita, að ég hafi ekki komið á alla fundina. en svo er mál með vexti, að ég var kosinn í þessa stjórn meðan ég var erlendis í öðrum erindagerðum, og það voru liðnar margar vikur af starfstímabili S. Í. F., þegar ég kom heim. Hinsvegar hefi ég ekki látið undir höfuð leggjast að sækja fundi, þegar ég hefi fengið fundarboð, og svo margt fundi hefi ég sótt, að ég held, að ekki hefði getað farið framhjá mér þetta ósamkomulag, sem hv. 2. þm. Reykv. er að tala um, ef um slíkt væri að ræða. En það getur á engan hátt talizt ósamkomulag, þó allir séu ekki á einu máli eða greiði ekki atkv. eins, t. d. um það, hvort bjóða eigi út í dag eða á morgun fyrir þetta verð eða hitt. Það er að mínu viti algerlega út í bláinn að vera að tala um ósamkomulag innan stj. S. Í. F. Hv. 2. þm. Reykv. hefir ráðizt hér dag eftir dag á varamann minn í stjórn S. Í. F., Jón Kjartansson, og fullyrt það, að hann hefði enga hæfileika til þess að starfa í þessari stjórn og kallað hann bitlingahít í því sambandi. Ég vil lýsa því fyrir hv. dm., á hverju hv.þm. byggir þennan sleggjudóm sinn um varamann minn. Hann byggir hann á því, að Jón Kjartansson sé ekki alinn upp við fiskvinnu né hafi rekið útgerð, en hann mun nú þó vera í stjórn eins útgerðarfélags. En látum það nú gott heita, að hv. 2. þm. Reykv. byggi þennan sleggjudóm sinn um varamann minn og hv. 6. þm. Reykv. á því, að þeir séu engir fagmenn í fisksölumálum. Og ef þetta á við um þessa 2 stjórnarnefndarmenn, hvað má þá segja um hv. 2. þm. Reykv. sjálfan? Hann er enginn fagmaður í fisksölumálum. M. ö. o., sá dómur, sem hv. 2. þm. Reykv. hefir kveðið upp um varamann minn í stjórn S. Í. F. og hv. 6. þm. Reykv., er um leið af hans eigin vörum felldur um hann sjálfan. Séu þeir bitlingamenn af því að þeir eru ekki fagmenn í þessum málum, þá er hv. 2. þm. Reykv. það engu síður. En sá stóri munur er á, að þessir 2 menn, Jón Kristjánsson og hv. 6. þm. Reykv.. eru kosnir í þessa stjórn af fiskeigendum, en hv. 2. þm. Reykv. er látinn þangað af ríkisstj. Ég get alls ekki látið það standa ómótmælt, að farið sé ómaklegum orðum um varamann minn; ég hefi enga ástæðu til að kvarta undan því, sem hann hefir gert, og ég hefi heldur engan meðstjórnarmanna hans heyrt segja, nema nú hv. 2. þm. Reykv., annað en að hann ynni starf sitt með trúnaði. Og ég er alveg undrandi yfir því, að menn, sem eru settir til opinberra starfa, skuli alveg að tilefnislausu nota þingsalinn til þess að lítilsvirða og svívirða samverkamenn sína, sem enga aðstöðu hafa til þess að bera hönd fyrir höfuð sér.

Forseti (JörB): Út af ummælum hv.þm. Vestm. vil ég segja það, að ég hefi þrásinnis beint því til þm. að gæta hófs í umr., ekki sízt í garð utangangsmanna, og mundi það gleðja mig fyrst og fremst, ef þm. gættu þess jafnan að viðhafa þingleg orð hver í annars garð, þó nokkur munur sé þar á, að þm. eiga kost á að verja sig. Þó að minni háttar ummæli hafi fallið, hefi ég talið til lítils að benda þeim á það, þar eð mér virðist sem þm. sé tamt að vera nokkuð orðþungir. En mættu þau straumhvörf verða, að þm. yrðu aðgætnari í umr., fyrst og fremst í garð utanþingsmanna og einnig í orðasennum hver við aðra innan þings.

1) ÓTh.: Ég er óánægður með einstök ákvæði þessa frv., og sérstaklega með það, að brtt.hv.þm. Vestm. og hv. 6. þm. Reykv. skyldu ekki og fram að ganga. En samt sem áður tel ég, að frv. hafi inni að halda ákvæði sem séu mikilvarðandi og til bóta, og segi því já.

2) SK: Með skírskotun til grg.hv.þm. G.K. segi ég já.

Sigurður Kristjánsson Það er aðeins örlítið, sem ég þarf að segja í sambandi við þetta mál. Mér þykir sennilegt, að það komi mörgum á óvart, að ég sé með því að viðhalda hinum háa tolli á fiskbeinum. Það er orðið mörgum kunnugt, að ég tel, að útflutningsgjald af ísl. afurðum eigi sér ekki neina stoð í skynsamlegu viti. Og þessi skoðun mín er alveg óbreytt. En ástæðan til þess, að ég hefi verið með í þeim meiri hl. sjútvn., sem borið hefir fram rökst. dagskrá í málinu, er sú, að þessi l. eru ákaflega ung, ekki ársgömul, og það er þræta um það, hvort það muni vera eigendur þessarar útflutningsvöru eða kaupendur hennar, sem borga þennan skatt. Og sú spurning er frá mínu sjónarmiði ekki ennþá leyst. Mín afstaða er sú, að ef eigendur þessarar vöru greiði í raun og veru þennan skatt, þ. e. a. s. ef tollurinn lækkar útflutningsvöruna um sömu upphæð og hann er ákveðinn, þá álít ég, að hann eigi alveg að hverfa. En ef tollurinn yrði lækkaður niður í 10 eða 15 kr. á smálest, þá yrði það kannske til þess, að hann sæti í því fari í fjöldamörg ár. Ég vildi þess vegna enga miðlun í málinu, heldur vildi ég afla mér sæmilegra upplýsinga, og ef þær færðu mér sannanir fyrir því, að þetta útflutningsgjald sé í raun og veru greitt af eigendum vörunnar, þá verður það auðvitað mín krafa, að tollurinn hverfi alveg, því þá á hann enga stoð. Ég veit, að það kemur ekki til neinnar sölu á þessari vöru þangað til næsta þing kemur saman, og þess vegna er það öllum að skaðlausu, þó málinu sé slegið á frest. Og enda þótt það sé talsvert mikið notað að ófrægja menn fyrir afstöðu, sem þeir taka til mála, og að ég geti búizt við því, að ég sé ekki í hagstæðu ljósi í þessu máli, þá ætla ég samt að treysta á það, að ég muni hafa svo mikla tiltrú, að ég falli ekki á tortryggni manna. En mér þótti rétt, áður en málið kom til atkv., að gera grein fyrir afstöðu minni, og hún er þessi, sem ég hefi nú lýst.

Jakob Möller [óyfirl.]: Ég hefi furðað mig á því fyrst og fremst, að till. um að fella niður þennan toll skuli hafa komið fram hér, og í annan stað á því, hvað sá hluti sjútvn., sem er á móti því, að þær verði samþ., virðist linur í sókninni, og á þessu verð ég að fá skýringu áður en gengið er til atkv. Mér finnst málið liggja þannig fyrir, að það sé augljóst, að það sé bókstaflega ekkert vit í því að fella niður þennan toll, eftir þeim upplýsingum, sem fram hafa komið. Hv. meðmælendur frv. eru ekki alveg sammála í sínum rökfærslum. Hv. 3. landsk. sagði, að það ættu sér stað einhver samtök milli eigenda íslenzku fiskmjölsverksmiðjanna og hinna norsku kaupenda beinanna um að kaupa beinin fyrir sama verð, og er það í sjálfu sér ekki óeðlilegt, að í það horf færist. En hinsvegar sagði hv.þm. Borgf., að Norðmenn hefðu keypt beinin á 130 kr. tonnið á sama tíma og innlendu verksmiðjurnar keyptu þau fyrir 90 til 100 kr. og allt niður í 75 kr. Ef þetta er rétt, er augljóst, að norsku kaupendurnir þola vel þennan toll, og það er engin skynsamleg ástæða til að álíta, að þó tollurinn væri færður niður, þá færu þeir ótilneyddir að kaupa beinin ennþá hærra verði. Ef Norðmenn eru svo vel samkeppnisfærir að geta gefið allt að 130 kr. fyrir tonnið af beinunum, þá hljóta hinir að fá lítið af þeim, sem þurfa að kaupa þau á 75-100 kr. Hvers vegna skyldu þeir þá fara að hækka verðið enn meira, þó tollurinn væri felldur niður? Mér finnst bókstaflega málið liggja þannig fyrir, að það sé hreint ekkert vit í þeirri uppástungu, að fella gjaldið niður, þó ekki væri fyrir aðra sök en þá, að með því er slegið hendinni af tekjum í ríkissjóð; þó stórkostlegar séu þær að vísu ekki, þá er það það, sem það er, og ríkissjóði veitir víst ekki af sínu, skilst mér. Ef ég fæ ekki skýrari rök fyrir nauðsyn þess að fella niður þennan toll, þá er augljóst, að ég verð, eftir því áliti, sem ég hefi getað myndað mér af umr. þeim, sem hér hafa farið fram, og öðrum upplýsingum, sem ég hefi fengið, að greiða hiklaust atkv. á móti frv.

Frsm. minni hl. (Páll Þorbjörnsson) Ég hefi litlu við að bæta það, sem ég sagði um þetta mál áður, þegar það var hér á dagskrá. Hv. 3. þm. Reykv. sagði, að ég hefði sagt, að Norðmenn hefðu samið við íslenzka fiskmjölsframleiðendur um sameiginlegt verð á beinum; vildi hann draga þá ályktun, að þetta stangaðist við það, sem hv.þm. Borgf. sagði um sama efni. Ég hélt fram í minni ræðu, að þegar búið var að leggja þennan mjög svo ósanngjarna verndartoll á beinin, þá hefðu Norðmenn farið að sjá sér hag í því að semja við íslenzku beinamjölsframleiðendurna um að ganga inn á samkomulag við þá um visst verð á beinunum. Ég skal ekki segja, hvort svo hefir verið gengið frá þessu á einstökum stöðum, að verðið hafi verið jafnt. En maður veit það, sem er aðalatriðið, að ísl. verksmiðjueigendurnir hafa ekki borgað hærra verð en Norðmenn, og sýnist þó svo, að þegar kominn er 30 kr. verndartollur á beinin, þá hefði þeim átt að vera í lófa lagið að útiloka Norðmenn frá því að kaupa hér nokkur bein, með því að borga þau hærra verði. En þeir gerðu það ekki, enda er á allra vitorði, að það var samkomulag um það fyrir síðustu vertíð milli íslenzku og norsku beinakaupendanna að kaupa beinin sama verði. Ég hygg, að ekki hafi komið hér fram í umr. áður eitt atriði, sem útvegsmenn hér hafa bent mér á, og það er það, að þegar beinin féllu svo mjög í verði eins og þau gerðu á síðasta ári, sem áreiðanlega má að miklu leyti rekja til hins háa útflutningsgjalds, þá datt nokkrum útgerðarmönnum, sem áttu bein, í hug að fara fram á það við eigendur fiskmjölsverksmiðjanna, að þeir möluðu beinin fyrir þá fyrir kostnaðarverð. Þeir segjast hafa búizt við, að þeir yrðu fúsir til þess, þar sem þeir hafa undanfarið verið að klifa á því, að verksmiðjurnar væru reknar með tapi. En það brá svo einkennilega við, að þeir voru ófáanlegir til þess að mala beinin fyrir kostnaðarverð, þ. e. a. s. gera eigendum beinanna reikning fyrir raunverulegum kostnaði við mölunina og tryggja þannig, að þeir sköðuðust ekki á rekstrinum. Ég hygg, að af þessu megi draga þá ályktun, að ekki sé allt sannleikanum samkvæmt, sem sagt hefir verið um hina mjög svo bágu afkomu þessarar iðju og þörf hennar fyrir þennan óheyrilega verndartoll, sem hvergi mun eiga sinn líka. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta, en get þó ekki látið hjá liða, áður en ég sezt niður, að mótmæla því, sem kom fram hjá hv. 6. þm. Reykv., er hann vildi halda fram, að sín afstaða væri að fella niður gjaldið að öllu leyti. Þegar málið lá fyrir sjútvn. í því formi, að það átti ekkert útflutningsgjald að hafa af þessari vöru, en þannig kom það frá hv.þm. Borgf., man ég ekki til, að hv. 6. þm. Reykv. téði sig því samþykkan; hefir hann þó ekkert skirrzt við að skera sig út úr í n., og var því í lófa lagið að mæla með frv. óbreyttu.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Hv. 3. þm. Reykv. færði þetta mál eiginlega inn á nýja braut, fór að tala um, að þessi tollur, 30 kr. af hverri smálest af útfluttum beinum, gæfi drjúgar tekjur í ríkissjóð, og þar sem ríkissjóður væri tekjuþurfi, mætti ekki skera þá tekjuvon niður. Ég skal fyllilega viðurkenna, að þarna getur verið um talsverðan tekjustofn að ræða fyrir ríkissjóð, því ég ætla, að með því magni af beinum, sem skýrslur liggja fyrir um, þá geti tollurinn numið 250 þús. kr., ef hann er 30 kr. á smálest og ef öll beinin væru flutt út óunnin. En það er nú svo, þegar um er að ræða tekjuöflun í ríkissjóð, að málið hefir ætíð tvær hliðar, aðra, sem veit að ríkissjóði, og hina, sem veit að gjaldendunum. Og ég hélt, að hv. 3. þm. Reykv. hefði fullan skilning á því, að það eru takmörk fyrir, hvað hægt er að seilast langt niður í vasa gjaldendanna. Þegar farið er að ganga eins langt og hér, að taka 1/3 af verði vörunnar í ríkissjóð, þá ætti honum eins og öðrum að þykja of langt gengið. Þegar miðað er við það verð, sem innlendu verksmiðjurnar greiða, þá nemur þessi 30 kr. tollur allt að 1/3 af verði vörunnar. Þegar litið er á þær skoðanir, sem hv. 3. þm. Reykv. hefir réttilega haldið fram í öðrum tilfellum, þegar átt hefir eins og hér að ganga of nærri einstaklingunum til þess að krefja skatta inn í ríkissjóð, þá finnst mér þær stangast svo hrottalega við afstöðu hans nú, að ég veit ekki, hvar hv.þm. hefir þau bein, að þola slíkan árekstur. Ég upplýsti það í því, sem ég hefi áður sagt um þetta mál, að það er nú svo komið hjá ýmsum vélbátum, sem afla um og yfir meðallag og geta sætt beztu sölu á beinum, að það, sem þeir fá fyrir beinin, er orðinn það mikill þáttur í framleiðslutekjum þeirra, að þeir hafa þar af talsverðan stuðning í útgerðinni. Þegar svo langt er gengið að heimta þriðjung af andvirði þessa hluta framleiðslunnar, sem er miklu lengra gengið heldur en Alþingi hefir nokkru sinni gengið og hægt er að ganga, þá er vitanlega mjög skertur sá stuðningur. Það getur jafnvel leitt til þess, að hætt verði að hirða þessa vöru og henni kastað, eins og áður var gert að miklu leyti. Þá missa ekki aðeins sjómenn og útgerðarmenn sitt verðmæti, heldur missir ríkissjóður líka þær tekjur, sem hann annars getur krækt þarna í, því eins og málið liggur nú fyrir n. og ég hefi gengið inn á, þá á að haldast áfram 10 kr. gjald af hverri smálest af útfluttum beinum. Þetta er sú hliðin, sem að ríkissjóði snýr og þeim, sem beinin selja. En þá er hin hliðin, sem notuð hefir verið sem grundvöllur undir þessa lagasetningu, sem sé verndun þeirrar iðngreinar hér í landinu, sem hér á hlut að máli, fiskmjölsiðnaðarins. Ég sé ekki, að það sé fært að ganga lengra á móts við fiskmjölsverksmiðjurnar þeim til verndar, ef annars þykir rétt að gera nokkuð í því efni, heldur en að heimila þennan 10 kr. skatt á smálest. Ég held, að það sé nógu langt gengið til þess að jafna aðstöðumun þessa innlenda iðnaðar og hinna erlendu keppinauta, ef hann á annað borð hefir skilyrði til þess að gera þessa vöru verðmæta án þess að taka allt of mikið af hinu raunverulega verðmæti hennar til sín. Hv. 3. þm. Reykv. þótti meiri hl. sjútvn. linur í sókninni í þessu máli. Hvers vegna eru þeir linir í sókninni, þessir fulltrúar sjávarútvegsmanna, þegar þeir vilja viðhalda því óskaplega ranglæti, sem ofan á varð að fremja hér á síðasta Alþingi, að taka allt að 1/3 af verðmæti einnar af framleiðsluvörum sjávarútvegsins sem toll í ríkissjóð? Ætli það hreyfi sér ekki sú hugsun hjá sumum þeirra, að þeir standi hér fyrir röngum málstað, sem þeim gangi illa að verja fyrir sínum umbjóðendum? Skýrasta sönnunin fyrir því voru einmitt þau rök, sem jafnrökfimur maður og hv. 6. þm. Reykv. bar hér fram fyrir sinni aðstöðu. Þau sýndu, hve ómöguleg er aðstaða meiri hl. sjútvn., sem ber skylda til að bera hag sjávarútvegsins fyrir brjósti og verja hann fyrir ágangi ríkisvaldsins, þegar það vill hrifsa til sín mikinn hluta af andvirði einnar framleiðsluvöru hans. Þessi vondi málstaður og vonda samvizka gerir það að verkum, að þeir, sem hv. 3. þm. Reykv. þykir linir í sókninni, vilja sem minnst tala um þetta mál, sem þeir treysta sér ekki til að verja fyrir sjómönnunum, sem þeir eiga að vinna fyrir. Þeir kinoka sér við að gerast mjög harðir málsvarar þessa iðnrekstrar, sem ekki virðist eiga meiri tilverurétt en það, að hann getur ekki starfað á þeim grundvelli að gera sem mest verðmæti úr hráefninu fyrir framleiðendur þess, eða sambærilegt við það, sem þeir geta fengið fyrir það annarsstaðar. Það má e. t. v. skilja ummæli hv. 3. þm. Reykv. svo, að hann sé ekki eins viðkvæmur fyrir þörfum fátækra sjómanna og útvegsmanna, sem þessi skattálagning lendir á, og verði þess vegna skeleggari en meiri hl. sjútvn. í baráttunni. Ég skal ekki að svo stöddu fara inn á það plagg, sem forstöðumaður fiskmjölsverksmiðjunnar hér í Reykjavík hefir lagt fyrir sjútvn., eða þá aðferð yfirleitt, sem forsvarsmenn verksmiðjanna hafa haft við sinn málflutning, þó ástæða hefði verið til þess. Getur verið, að ég geri það í blaðagrein, í tilefni af því, hvernig tekið hefir verið á móti þessu frv. um lækkun beinaskattsins í blaðaumræðum; ég á þar ýmsu ósvarað, og það er ýmislegt þess vert í málsvörn andstæðinga málsins, að það sé dregið fram í dagsljósið. Eins væri full ástæða til að athuga þau rök, sem forseti Fiskifél. flytur í bréfi til sjútvn. fyrir því, að þetta frv. eigi að samþ. Fiskifél. er, eins og menn vita, allsherjarfélagsskapur allra sjávarútvegsmanna í landinu, og út frá því sjónarmiði er þetta bréf skrifað með fullri sanngirni, líka gagnvart fiskmjölsverksmiðjunum. En ég ætla ekki heldur, nema frekara tilefni gefist til, að fara út í afstöðu þessa fulltrúa sjávarútvegsins í heild í þessu máli.

Jónas Guðmundsson Mér finnst á þessum umr., sem hér hafa farið fram, sérstaklega á ræðu síðasta ræðumanns, hv.þm. Borgf., að þar kenna ógurlegs misskilnings og ósamræmis við það, sem þessi hv.þm. hefir haldið hér fram á þingi áður. Hann vill nú láta gera hér tilraun til að ganga af einni efnilegustu iðngrein landsins dauðri, með því að neita henni um svipaðan stuðning eins og aðrar iðngreinar landsins njóta, og hans eiginn atvinnuvegur nýtur í ríkara mæli heldur en nokkur önnur atvinnugrein. Þessi hv.þm. hefir ekkert á móti því, þó kaupstaðarbúar séu skattlagðir með mjólkurlögum og kjötlögum o. fl. til stuðnings landbúnaðinum, og hann hefir ekki haft á móti því, þó varið væri stórfé úr ríkissjóði honum til styrktar. En þeim unga atvinnuvegi, sem sýnist geta orðið þjóðinni til mikilla hagsbóta í framtíðinni, fiskiðnaðinum, vill hann vega að með því að svipta hann þeirri ívilnun, sem honum var veitt á síðasta þingi, til þess að gera honum mögulegt að blómgast í landinu, þrátt fyrir ógurlega harða baráttu við norska keppinauta. Það hefir legið fyrir sjútvn. skýr og greinileg skýrsla frá stjórn félags fiskmjölsframleiðenda í landinu. Í þeirri skýrslu votta flestar verksmiðjurnar, að ef þær geti ekki fengið að njóta neinnar ívilnunar af hálfu þess opinbera í framtíðinni, þá sjái þær sér ekki fært annað en stöðva rekstur sinn. Og þetta er rétt. Það hefir ýmsu verið blandað inn í þessar umr., sem ég vil ekki minnast á. En ég vil biðja menn að athuga það, að ef ríkisvaldið neitar verksmiðjunum um þennan stuðning, sem sjálfsagt er að veita þeim, þá er allt útlit fyrir, að þær hætti að keppa við útlendinga um kaup á beinunum. Hvernig hugsar hv.þm. Borgf. sér ástandið þá, þegar Norðmenn eru orðnir einir um að bjóða í þessa framleiðslu? Er hann búinn að gleyma, hvernig fór árið 1932? Þá keyptu íslenzku verksmiðjurnar ekki bein og þau féllu niður í 60 kr. tonnið hæst. Norðmenn létu meira að segja umboðsmenn sína hér liggja með vöruna fram á árið 1933, svo mikil þröng var á markaðinum; sumir þeirra, sem voru félausir menn, urðu gjaldþrota af þessum sökum og hafa ekki verzlað með þessa vöru síðan. Svipað mundi verða uppi á teningnum aftur, ef gengið væri inn á þá braut að gera íslenzku verksmiðjunum ómögulegt að starfa. Samkv. skýrslum, sem fyrir liggja um útflutning á beinum og fiskmjöli, þá hefir verið flutt út nú 3428 tonn af fiskmjöli, en ekki nema 2646 tonn í fyrra á sama tíma. Þetta sýnir, að íslenzku verksmiðjurnar fá allmikið af beinaframleiðslunni, þrátt fyrir það háa verð, sem sagt er, að Norðmenn bjóði. Er það af því, að íslenzkir framleiðendur vilja ekki selja Norðmönnum? Nei, það er vitanlega af því, að þeir kaupa beinin ekkert hærra verði. Af beinum óunnum er aftur á móti flutt út 1242 tonn, og á því tapar þjóðin 113 þús. kr., samanborið við að vinna þau og flytja út mjölið. Ef hún hefði flutt þetta út sem mjöl, þá hefði fengizt fyrir það 113 þús. meira en að flytja það út sem hráefni. Og þetta er ágætt dæmi til skýringar þess, hvernig mönnum eins og hv.þm. Borgf. getur missýnzt, þegar grípur þá æsing út af slíkum málum eins og þetta frv. flytur. Ég sé ekki, að það sé rétt að þreyta hv. d. á því að ræða þetta lengur, og sízt þar sem málið verður tekið fyrir aftur á morgun, og hv.þm. Borgf. er ekki enn búinn að ausa úr sér öllu, sem hann ætlar sér. En ég hefi hugsað mér, ef þessu á fram að ganga, að koma með till. um að svipta aðra atvinnuvegi líka þeim styrk, sem þeir eiga að fá. Vænti ég þá góðs stuðnings frá hv.þm. Borgf., sérstaklega hvað landbúnaðinn snertir.

Flm. (Jörundur Brynjólfsson) [óyfirl.]: Ég hefi leyft mér að bera fram þetta frv. um breyt. á þingsköpum. Þessar breyt. sýnast í fljótu bragði vera miklu meiri fyrirferðar en þær raunverulega eru. En mikið af efni þessa frv. er ekki annað en sjálfsagðar leiðréttingar og mest til samræmis við stjskr. Aðalbreyt. eru þá þessar helzt: Í fyrsta lagi er það, að lagt er til, að ákvæði þingskapanna um atkv.þm. verði nokkru ótvíræðari og á annan veg en nú er í gildandi þingsköpum. Ég býst við, að menn geti verið ásáttir um, að það geti ekki gengið, sem þó hefir tíðkazt, að þm. greiði ekki atkv. um mál. Er það hvorttveggja, að mjög er óeðlilegt slíkt hátterni þm. og að það er brot á þeim lögum, er mæla svo fyrir, að þm. séu skyldir til þátttöku í atkvgr. virðist bæði sjálfsagt og eðlilegt, að sá meiri hl., sem fyrir hendi er í hverju máli, geti ráðið því, að mál nái fram að ganga, og hlutleysi þm. hafi ekki vald á afgreiðslu þeirra. Í okkar eldri þingsköpum var svo fyrir mælt, að þm., sem greiddi ekki atkv. og gaf enga skýringu á, hvers vegna var talinn með meiri hl. Að vísu hefir ekki mikið bólað á því, að þm. greiddu ekki atkv. til þess að drepa mál, og áður var það svo, að slíkt kom ekki fyrir nema þegar þm. lá í léttu rúmi, hver niðurstaða máls yrði, en nú hefir komið fyrir, að með þessari aðferð hafa mál verið tafin mjög frá afgreiðslu. Ákvæði stjskr. eru þau, að ekki má afgr. mál nema meiri hl. þm. sé á fundi og taki þátt í atkvgr. Nú hefir þetta verið skilið svo um stund, eða frá því við fengum nýju þingsköpin, að þeir þm., sem ekki greiddu atkv., væru ekki þátttakendur í atkvgr. Hér er lagt til, að sá þm., sem ekki færir gildar ástæður fyrir - þ. e. a. s. ástæður, sem forseti eða þd. tekur gildar, - að hann situr hjá, skuli talinn taka þátt í atkvgr., hvort sem hann gerir það eða ekki. Þetta orðalag er haft með tilliti til stjskr., sem ákveður, að ekki sé lögleg afgreiðsla mála, nema tiltekinn meiri hl. taki þátt í atkvgr. Sýnist mér eðlilegra að hafa þetta ákvæði þannig en að skipa þessum mönnum með meiri hlutanum. eins og var í eldri þingsköpum. Þó þetta ákvæði sé tekið upp, er ekki hægt að segja, að það brjóti í bága við stjórnarskipunarlögin. Stjskr. Dana hefir nákvæmlega sömu ákvæði, og í þingsköpum þeirra er eins ákveðið og hér er lagt til að verði. Vil ég vona, að hv.þm. geti samþ. þessa breyt.

Þó hún sé stj.skrárbrot!

. Þó hún sé brot á stjskr., segir hv. 3. þm. Reykv. Hann ræður því náttúrlega, hvaða skilning hann leggur í þetta, en þá hefir stjskr. verið brotin fram til ársins 1915, og þá brjóta Danir sína stjskr. enn þann dag í dag, eftir þessu að dæma.

„Það höfðingjarnir hafast að, ...“

. Ég hygg að þetta sé nokkuð langt seilzt hjá hv.þm., þó ég skuli viðurkenna, að viðkunnanlegra hefði verið, að ákvæði stjskr. hefðu verið á annan veg, til þess að ekki væri hægt að túlka svo, að gengið sé of nærri ákvæðum hennar, við afgreiðslu mála nú í seinni tíð hefir það þrásinnis komið fyrir, að menn hafa brotið skyldur sínar og notað þetta ákvæði til að tefja mál, þó ekki væri til að drepa þau. Ég ætla, hvað sem öðru líður, að menn séu sammála um, að leiðinlegt sé að sjá þm., sem ekki taka þátt í atkvgr. þrátt fyrir skýlaus fyrirmæli og ákvæði í lögum um skyldur þeirra í þessum efnum. Er þetta og ærið hvumleiður ósiður, sem rýrir álit þingsins út á við. Ég vil vona, að hv. 3. þm. Reykv., sem kom hér með innskot um stj.skrárbrot og vill vernda hana, sem réttmætt er, geti líka fallizt á, að menn eigi ekki að brjóta skýlaus lagaákvæði eins og þetta. Þá er annað atriði, sem ég legg til, að verði breytt, og það er, að þegar flutt er mál inn á þing eftir að 4 vikur eru liðnar af þingi eða meira, þurfi ekki nema einfaldan meiri hluta fyrir afbrigðum eða leyfi deildar, þegar stjórnin flytur frv., eða nefnd að beiðni stj. Að öllum eðlilegum hætti ættu slík mái að vera efnismeiri og hafa meiri þýðingu, sem þannig eru flutt, og ætti því að nægja einfaldur meiri hluti fyrir leyfi deildar. Þetta skiptir þó ekki miklu máli. Þá er þriðja atriðið, sem nokkru varðar um afbrigði frá þingsköpum, að ekki þurfi nema einfaldan meiri hl. til að leyfa þau, þegar mál er frá ríkisstj. eða flutt af t. d. óskiptri nefnd fyrir hennar atbeina. Getur það komið sér illa, og ekki sízt seint á þingi, ef líða þurfa 2 nætur milli umr. Hefi ég því lagt til, að þessu yrði breytt, svo ekki þurfi eins að valda óþægindum eða töfum. Þá er eitt atriði enn, sem ég hefi lagt til, að breytt verði, og snertir umræðutíma, um að hann megi ákveða af deildinni áður en umr. hefjast. Nú er hægt að skera umr. niður, ef meiri hl. samþ., og hefir það ákvæði ekki verið mjög oft notað, sem ég tel líka betur fara, að eigi sé gert um skör fram. Þegar þannig eru skornar niður umr., getur staðið mjög ólíkt á um, hvað talað hefir verið með eða móti máli, og álít ég, að með þessari breyt. megi koma á meiri jöfnuði og réttlæti, ef tíminn er ákveðinn fyrirfram, en með hinni aðferðinni, sem að vísu er heimilað að nota áfram. Þetta ákvæði getur vitanlega orðið skoðunarmál og ágreinings, og mun af minni hálfu ekki verða lagt á það sérstakt kapp. Þá er lagt til að fella inn í þingsköpin ákvæði um útvarpsumr. frá þinginu, og er það atriði eins og það áður hafði verið ákvarðað, svo að ekki er ástæða til þess að fjölyrða frekar um það. Vil ég svo að lokum leyfa mér að stinga upp á því, að málinu verði vísað til hv.allshn., að þessari umr. lokinni.

Jakob Möller [óyfirl.]: Ég skaut því fram í ræðu hæstv. forseta, að ég teldi, að þessi breyt., sem hann fer fram á, að gerð verði á þingsköpunum viðvíkjandi atkvgr., sé beint brot á stjskr., og tel ég það svo augljóst, að um það ætti ekki að þurfa að deila. Hæstv. forseti tók það fram, að stjskr. mælti svo fyrir, að til þess að mál fengi löglega afgreiðslu, yrði að vera meira en helmingur þm. á þingfundi og taka þátt í atkvgr. En till. hans um breyt. eru þær, að þeir, sem ekki taka þátt í atkvgr., þeir sem neita að greiða atkv., skuli taldir greiða atkv. Hvað er augljósara brot á stjskr. en þetta? Eftir almennri málvenju að dæma nær það náttúrlega engri átt að halda því fram, að þeir, sem neita að greiða atkv. í máli, taki þátt í atkvgr. um það. Það verður því ekki um það deilt, að hér er um brot á stjskr. að ræða. Þar að auki er hér um skýlaust brot á tilgangi hennar að ræða, því að hún hefir ákveðinn tilgang, og hann er sá, að tryggt sé, að mál, sem ekki hefir fylgi meiri hl., nái ekki fram að ganga. Það getur t. d. staðið svo á, að stj.flokkur, sem hefir að sjálfsögðu meirihlutavald í þinginu, vilji koma fram einhverju máli, en geti það ekki vegna innbyrðis ósamkomulags um málið, og fái þá t. d. einn af sínum fylgismönnum til þess að vera fjarverandi meðan á fundi stendur. Í Ed. eru t. d. núna 9 stjórnarfylgismenn og 7 stjórnarandstæðingar. Til þess að lögleg afgreiðsla mála fáist, verður meira en helmingur af þessum 16 mönnum að greiða atkv. með eða móti málinu. Nú gæti staðið svo á, að stj. tækist ekki að fá einn af sínum fylgismönnum til þess að greiða atkv. með málinu, en þá getur hún fengið hann til þess að vera fjarverandi meðan á atkvgr. stendur. En geti stj. hinsvegar fengið þessa 8 til þess að vera með málinu, og verði svo hinir 7 á móti því, þá er málinu tryggður framgangur. En sé ekki tekinn þáttur í atkvgr. samkv. tilgangi stjskr. og þingskapa, þá er málið fallið. Af þessu er auðséð, að þessi breyt., sem hæstv. forseti fer fram á að gerð verði, er ekki einungis stíluð þvert ofan í bein ákvæði stjskr., heldur einnig ofan í augljósan og réttmætan tilgang hennar. - Þykist ég svo hafa réttlætt það innskot, sem ég gerði í ræðu hæstv. forseta.

Flm. (Jörundur Brynjólfsson) [óyfirl.]: Við hv. 3. þm. Reykv. getum vafalaust komið okkur saman um það, að æskilegt væri, að orðalag þessarar gr.stjskr., sem hér um ræðir, væri öðruvísi.

Nei

. En frá því að hún var sett og fram að 1915 var þetta ákvæði öðruvísi, og þingsköpin mæltu svo fyrir, að þm., sem ekki greiðir atkv., skuli teljast til meiri hl., hvort sem sá meiri hl. er með eða móti máli. Þeir voru þannig með nærveru sinni, eins og þeim var skylt nema sérstök forföll bönnuðu, taldir þátttakendur í atkvgr., enda þótt þeir sætu hjá. Sömu skyldu hafa Danir hjá sér í þessu efni, því að þeir hafa nákvæmlega sama orðalag á sinni stjskr. í þessu tilliti, og þeir hafa einnig sama orðalag á sínum þingsköpum og hér er lagt til, sem sé að þótt þm., sem viðstaddir eru, greiði ekki atkv., þá teljist þeir samt þátttakendur, og m. a. styðst þetta við það, að þm. er lögð sú skylda á herðar að greiða atkv., og geri þeir það samt ekki og geti ekki fært fram lögmætar ástæður, sem teknar eru gildar, þá brjóta þeir lög og þingm.skyldur sínar í þessu efni. Ég hygg, að við hv. 3. þm. Reykv. getum verið á eitt sáttir um það, að æskilegt væri, að þessi gr. í stjskr. væri öðruvísi orðuð, og þegar litið er á þessar ástæður, þá er í alla staði eðlilegt, að einmitt slíkt ákvæði sem þetta gildi um afgreiðslu mála. Ef þm. vilja ekki láta mál ná fram að ganga, þá er þeim ekki einungis í sjálfsvald sett, heldur einnig skylt að greiða atkv. á móti því. Og mér finnst, að samkv. þingsköpunum hér hjá okkur sé ekki rétt að hafa þá tilhögun, að menn geti skotizt undan því að greiða atkv., eins og þeim er þó skylt, og tafið með því afgreiðslu mála. Með leyfi hæstv. forseta vil ég lesa upp einn málsl. í 40. gr.stjskr. Þar stendur: „. . . Þegar Alþingi skipar eina málstofu, þarf meira en helmingur þingm. úr hvorri þingdeild að vera á fundi og eiga þátt í atkvgr. til þess að fullnaðarsamþykkt verði lögð á mál; ræður þá atkvæðafjöldi úrslitunum um einstök málsatriði“. Svo fjallar endirinn á málsgr. um það, hverrar tegundar málin eru og um það, hvort einfaldan meiri hluta þarf til þess að samþ. þau eða ekki; en það skiptir ekki máli í þessu sambandi. Samkv. þeim skilningi, sem ég vil leggja í þetta ákvæði stjskr., þá verður að telja, að þm., sem er á fundi, eigi þátt í atkvgr., enda þótt hann greiði ekki atkv., svo framarlega sem hann hefir ekki gildar ástæður fram að færa fyrir því, að hann greiðir ekki atkv. Þetta finnst mér liggja alveg ljóst fyrir, en menn eru náttúrlega sjálfráðir um, hversu mikið þeir leggja upp úr því. Ég hefi nú drepið á hliðstætt dæmi hjá Dönum í þessu efni, og tel ég óþarft að fjölyrða frekar um þetta. Ég er sammála hv. 3. þm. Reykv. um það, að mál eiga vitanlega ekki að fá afgreiðslu nema meiri hl. sé því fylgjandi, og það verður vissulega engin hætta á því, þótt þetta, sem hér um ræðir, verði tekið upp í þingsköpin, því að ef meiri hl. er andvígur máli, þá er það fallið. Með þessu ákvæði eru menn ekki skyldaðir til þess að greiða atkv. með máli; þeim er hér eftir eins og hingað til algerlega frjálst að greiða atkv. með eða móti máli eftir vild. En uppfylli þeir ekki lagalega skyldu um það, að greiða atkv. um málið, með eða móti, þá geta þeir ekki fyrirfram vitað, hvort málið verður samþ. eða fellt. Og þá er þeim sjálfum um að kenna, ef þeir hafa ekki veitt málinu þann stuðning, sem þeir vildu veita.

Jakob Möller [óyfirl.]: Hv. þm. gerir ráð fyrir, að við getum verið sammála um, að ákjósanlegt væri, að orðalag stjskr. væri öðruvísi en það er að því leyti, sem hér um ræðir; en því fer fjarri, að við getum verið sammála um það, því að ég álít, að þetta ákvæði eigi einmitt að vera eins og það er. Það er augljóst, að það er orðað þannig af ásettu ráði, því að ef það væri ekki tilgangurinn að uppfylla þetta tvennt: að meira en helmingur væri á fundi og að meira en helmingur þm. tæki þátt í atkvgr., þá hefði verið nóg að segja, að meira en helmingur þm. þyrfti að vera á fundi. En þetta tvennt hefir verið sett fram í ákvæði stjskr. af því, að ætlazt hefir verið til, að því yrði fullnægt. Hvað tilvitnunum hv.þm. í stjskr. og þingsköp Dana viðvíkur, þá vil ég bara taka það fram, að okkur kemur það ekkert við, því að það réttlætir ekkert, að okkar stjskr. sé brotin með þingskapaákvæði. - Hv. þm. benti á það, að lengi framan af hefði þetta verið í framkvæmdinni eins og hann vill nú breyta þessu. En því er til að svara, að þingsköpunum var breytt til samræmis við stjskr. af ásettu ráði, og ef hv.þm. vill hafa fyrir því að kynna sér rökin, sem lágu til þeirrar breyt. á þingsköpunum, þá mun hann vafalaust komast að þeirri niðurstöðu, að það hafi ekki verið tilviljun tóm, að sú breyt. var gerð, heldur ákveðinn tilgangur, að koma ákvæðum þingskapanna í samræmi við ákvæði stjskr. Það er rétt hjá hv.þm., að ef mál hefir ekki meirihlutafylgi, þá er hætta á, að svo geti farið um það, að það yrði fellt, ef allir þm. gera skyldu sína, en það, að mál geti fallið á því, að þm. greiði ekki atkv., byggist einmitt á því, að einhver af þm. notar ekki sinn þingmannsrétt og sína þingmannsskyldu. Það er einmitt það, sem hætta er á, sem sé, að ráðandi þingflokkar þvingi sína þm. til þess að vera fjarverandi eða greiða ekki atkv. Það getur komið fyrir, að einn þm. úr þingflokki meiri hl. neiti að greiða atkv. og ljái ekki því máli, sem flokkur hans vill koma fram, þann „pósitíva“ stuðning, sem hann á að gera sem flokksmaður, en þá á honum að haldast það uppi, en þótt þm. andstæðinganna noti sama ráð, þá nægir það ekki til þess að fella mál, því að þeir eru taldir taka þátt í atkvgr., og málinu er þannig borgið. Sami þm. getur einnig náð sama tilgangi með því að vera fjarverandi. Þá geta andstæðingarnir að vísu gengið af fundi, en ég sé ekki, hvað við það er unnið, að í hvert skipti, sem andstæðingaflokkur vill fella mál, gangi hann af fundi, í stað þess að sitja hjá í atkvgr. Að því leyti verður þessi breyt. tilgangslaus, að hægt er að mæta þessu á annan hátt. Ég skil ekki, hvað þessar krókaleiðir eiga að þýða, þegar augljóst er, að þær brjóta í bága við bein fyrirmæli stjskr. Annars get ég náttúrlega fallizt á það, að ekki sé vert að lengja þessar umr. Það á betur við að ræða þessi atriði málsins við 2. umr., en mér fannst rétt að athuga þetta nú þegar við 1. umr., vegna þess að mér fannst vera um skýlaust brot á stjskr. að ræða með þessari breyt. hv.þm.

Flm. (Jörundur Brynjólfsson) [óyfirl.]: Okkur hv. 3. þm. Reykv. kemur ekki saman um þetta ákvæði gagnvart merkingu stjskr. Hann vill halda því fram, að þetta ákvæði sé sett í stjskr. einmitt til þess að láta það vera svo í framkvæmdinni sem það hefir verið um stund. Ég hefi ekki sérstaklega kynnt mér þetta atriði málsins, svo að ég vil ekki staðhæfa neitt um það að svo stöddu. En ég held þó, að það hafi að miklu leyti verið sömu mennirnir, sem gengu frá stjskr. og þingsköpunum, og það nær vitanlega engri átt, að þeir, sem settu þessi ákvæði í þingsköpin, hafi byggt þær gerðir á stjskr., ef þeir hafa talið sig vera að brjóta fyrirmæli stjskr. Ég býst við, að þetta ákvæði hafi verið sett hjá okkur eins og hjá Dönum með það fyrir augum, að þm., sem á fundi er, sé með því gefinn kostur á að greiðu atkv., því að það, að eiga þátt í atkvgr., getur þýtt og er upphaflega sett með það fyrir augum, að þm. sé við og geti tekið þátt í atkvgr., ef hann vill; og til þess að tryggja þátttökuna sem bezt, hefir það ákvæði verið sett í þingsköpin, að það sé skylda þm. að taka þátt í atkvgr., eins og það er skylda þeirra að mæta á fundum og vera við, þegar mál eru afgr. Ég ímynda mér, að upphaflega hafi þetta ákvæði stjskr. verið sett með þetta fyrir augum og ákvæði þingskapanna síðan verið sett á þennan veg út frá þessum skilningi, því að það kemur mér ekki til hugar, að þeir, sem þessa lagasetningu gerðu, hafi viljað brjóta fyrirmæli stjskr. með þingskapaákvæðunum. Það nær náttúrlega engri átt. Viðvíkjandi því, sem hv.þm. sagði um það, með hvaða móti menn gætu komizt hjá að greiða atkv. um mál, þótt þetta ákvæði væri sett í þingsköpin, vil ég segja það, að mér er það alveg ljóst, að ef meiri hl. er ekki til staðar fyrir afgreiðslu máls, þá getur minni hl. gengið af fundi, ef hann vill. Um þetta eru engin önnur ákvæði en áður hafa gilt. Menn eiga að vísu að vera á fundi, en vilji menn hinsvegar beita þessari aðferð, þá stendur þessi leið þeim opin eins og verið hefir. En hitt, sem hv.þm. sagði, að meiri hl. gæfi látið beita þvingun við þm. með því að láta þá ekki greiða atkv. eða vera fjarverandi, það er þannig lagað, að það þýðir ekki fyrir löggjafann að bollaleggja um slíkar krókaleiðir, því að hann getur ekki gert ráð fyrir því, að menn skorist yfirleitt undan því að uppfylla skyldur sinar og vanræki störf þau, sem þeim hefir verið trúað fyrir. Þetta finnst mér alls ekki þess vert, að um það sé fjölyrt. Sé ég svo ekki ástæðu til þess að fara um þetta fleiri orðum.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Eins og tekið hefir verið fram við 1. umr. þessa máls, þá er efni 1. gr. þessa frv. það, að rýmkaður sé réttur þeirra, sem hafa sjóveðskröfu fyrir kaupi í skipi, þannig að kröfurétturinn nái einnig til vátryggingarfjár, ef skip ferst. Sjútvn. hefir athugað þetta og telur sanngjarnt, að það verði samþ. En þar sem svo er ákveðið í greininni, að vátryggingarsala sé ekki heimilt að láta af hendi vátryggingarfé fyrr en eftir 3 mánuði, þá telur n. óþarft að hafa tímann svo langan, og telur, að frestur kröfuhafa sé nægilega langur, ef hann er 2 mánuðir, því 3 mánaða frestur geti verið bagalegur þeim, sem rétt hafa til vátryggingarfjárins. N. leggur því til, að hann sé styttur niður í tvo mánuði. 2. gr. kveður á um það, að fyrirfram gefið afsal skipshafnar eða einstakra skipverja á sjóveðrétti skuli vera ógilt. Meiri hl. n. þykir með þessu nokkuð langt gengið á samningafrelsi manna, og getur því ekki samþ. þetta. meiri hl. n. leggur því til, að þetta verði fellt úr frv. Þá hefir n. borizt, eins og getið er um í nál., frv. til l. um breyt. á sömu l., og er gerð nokkur grein fyrir því í nál. Eru þær brtt. nokkuð annars eðlis. 1. brtt. var eins eða um það, að rýmkaður væri réttur kröfuhafa. En 2. brtt. fer í þá átt, að undanþiggja sjóveðskröfurétti úttekt til skipa, sem notuð eru til fiskiveiða hér við land, en hún nær ekki til skipa, sem sigla til annara landa. Ástæðan fyrir þessari brtt. er sú, að reynslan hefir sýnt, að með því að láta þennan sjóveðskröfurétt fylgja úttekt skipanna, þá er veðgildi þeirra það mikið rýrt, að það er lítt mögulegt að fá lán út á skipin. Það hlýtur að baka þeim mönnum, sem þurfa að fá lán út á skipin, mikla erfiðleika, hversu erfitt er að fá lánin gegn veði í skipunum. N. fellst því á, að þessi brtt. sé réttmæt. Hér innanlands eru ekki þeir erfiðleikar á að ná til útgerðarmanna, að af því þurfi að hljótast töf fyrir veiðar skipanna. Hinsvegar er rétt að taka það fram, að af þessari breyt. leiðir, að það er nokkrum meiri erfiðleikum bundið fyrir skipin að afla sér nauðsynja utan heimilis en áður hefir verið. N. játar, að það er í mörgum tilfellum kostur að geta fengið úttekt vara án allra vífilengja. En það er oft á kostnað þeirra aðilja, sem engan kost eiga þess að gæta sinna hagsmuna. Sérstaklega með tilliti til þess ástands, sem nú ríkir, að það er svo miklum erfiðleikum bundið að fá hæfileg lán út á skipin vegna sjóveðskröfuréttarins, þá hallast n. að því að gera þessa breyt. Eins og tekið er fram í fylgiskjalinu, sem fylgir nál. sjútvn. og var grg. með brtt. frá bönkunum, þá hafa Norðmenn fyrir allmörgum árum breytt sjóveðskröfuréttinum einmitt í þessa átt, og sennilega af sömu ástæðu, sem lá til grundvallar fyrir því, að þessi brtt. er flutt. - Ég þarf ekki að lýsa þessu nánar, því ég geri ráð fyrir, að margir af hv. dm. hafi haft kynni af verkun þessa ákvæðis á útgerðina, og sé því ljóst, að það er ekki ástæðulaust að breyta til. Því verður ekki neitað, að einhver óþægindi kunni að verða af þessari breyt. fyrir hina stærri útgerð hér á landi, sérstaklega síldarútveginn. En þegar á það er litið, að brtt. er fram komin til þess að koma meiri festu og öryggi í útveginn, þá hygg ég, að afstaða n. verði viðurkennd af hv. dm. að vera rétt. Ég vil benda á, að n. taldi nauðsynlegt að setja inn ákvæði, sem er undir stafl. s. um það, að ákvæði 2. og 3. gr. gildi ekki um kröfur, sem stofnaðar eru eingöngu vegna úttektar nauðsynja til heimferðar skips. N. lítur svo á, að þetta ákvæði sé ekki hættulegt, og að það sé í þágu veðhafa skipsins, að það komist heim. Að endingu skal ég geta þess viðvíkjandi e-lið 3. brtt., að þar á að standa „vegna úttektar“, en ekki „vegna greiðslu“, og hefir n. orðið ásátt um að flytja skrifl. brtt. við þetta, svo að það verði fært til rétts máls. Mun ég svo afhenda hæstv. forseta þessa skrifl. brtt.

Sigurjón Á. Ólafsson Það eru aðeins örfá orð. Ég mun ekki bæta við það, sem hv.frsm. hefir sagt, því mál hans var mjög ýtarlegt. Ég lét þess getið við meðnm. mína, þegar þetta mál var til meðferðar í n., að ég væri ekki sammála þeim um að fella niður 2. gr. frv. En til þess að 1. gr. frv. nái fram að ganga, þá vinn ég það til samkomulags, að 2. gr. sé felld niður. En ég tel, að hún hefði mátt standa, til þess að taka af allan vafa um þetta efni. En af því að það er svo mikil réttarbót í 1. gr., þá vil ég, til þess að hún verði samþ., vinna það til samkomulags, að 2. gr. verði felld niður. Þetta vildi ég taka fram.

Bernharð Stefánsson Mig langar til þess að flytja brtt. við frv., eða a. m. k. að biðja hv.allshn. að athuga um mann, en frá honum lá reyndar fyrir umsókn í fyrra. En þar sem ég er ekki viðbúinn með brtt. og n. hefir ekki gefizt kostur að athuga hana, þá vil ég mælast til þess við hæstv. forseta, að málið verði tekið af dagskrá núna.

Frsm. (Páll Hermannsson) Þetta frv. fjallar um það, að undanskilja þær innlendar tollvörutegundir, sem fluttar kynnu að verða út úr landinu, gjaldi því, sem á þeim hvílir samkv. 1. nr. 50 31. maí 1927. Þeim, sem þessar vörur framleiða, kemur saman um, að þar verði ekki fluttar út úr landinu meðan þetta gjald hvílir á þeim. Ég býst við, að Alþ. hafi lagt þetta gjald á innlendar vörur til þess að afla tolltekna í ríkissjóðinn, en ekki til þess að hamla því, að innlendar iðnaðarvörur yrðu fluttar út úr landinu. Það hefir komið fyrir, að iðnaðarvörur hafa verið fluttar út, svo sem þvottaefni og kaffibætir, en það hefir aðeins verið til Færeyja. En mönnum kemur saman um, að það sé ekki ósennilegt, að hægt væri að flytja fleiri vörur út en þær, sem nefndar væru, ef þær væru undanþegnar tolli. Það væri ef til vill hægt að flytja út öl og sódavatn. Þetta frv. hefir gengið viðstöðulaust í gegnum Nd. Iðnn. þessarar d. hefir athugað frv., og leggur hún til, að það verði samþ. óbreytt.