Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég hef velt fyrir mér umgjörð kjarasamninga á Íslandi undanfarið. Þeir hefjast með því að aðilar vinnumarkaðarins setjast saman í karphúsinu og hringja í fjármálaráðherrann og spyrja hvað hann ætli að borga mikið í kjarasamningunum. Síðan er gengið eins nálægt buddu hans og mögulegt er þangað til lítið er eftir og þá ganga kjarasamningar í gegn. Þeir eru síðan lagðir fyrir félögin og það sem gerist er að þau fella kjarasamningana. Þá er hringt í fjármálaráðherrann aftur og honum kennt um að hafa ekki borgað nóg fyrir kjarasamningana. Mér finnst þetta afskaplega einkennileg leið og þetta eru sömu aðilarnir, þeir sem vilja láta niðurgreiða fyrir sig launin, og hafna niðurgreiðslu til landbúnaðarins til dæmis og vilja ganga í Evrópusambandið. Mér finnst þetta afar einkennilegt. Ég hef líka velt því fyrir mér hvort þetta sé rétt gagnvart samkeppnislögum, að allur vinnumarkaðurinn komi saman, hinn frjálsi vinnumarkaður, og semji um ein laun fyrir allar starfsgreinar sem eru innan ASÍ til dæmis. Þar eru atvinnugreinar sem bera sig afar vel og þar eru líka atvinnugreinar sem standa í miklum erfiðleikum og eru lítið aflögufærar. Hvernig stendur á því að við erum að samþykkja að grein sem er lítið aflögufær sé skylt að borga jafnmikið og grein sem er vel aflögufær og svo öfugt? Ég velti því fyrir mér hvort Samkeppniseftirlitið, sem reyndar sparkar bara í litlu kallana en ekki stóru strákana, hefði ekki áhuga á að skoða þessi mál og athuga hvort þeir sem eru á almennum vinnumarkaði standi ekki sjálfir undir þeim launasamningum sem þeir gera og beri þá ábyrgð á þeim og vísi ekki svo ábyrgðinni alltaf á aðra.

Virðulegi forseti. Ég vil lýsa yfir áhyggjum af stöðu sjúkraflutninga á landsvísu en eins og fram hefur komið eru nær allir samningar við slökkvilið í landinu um sjúkraflutninga lausir. Á höfuðborgarsvæðinu hafa samningaviðræður staðið yfir í rúm tvö ár án þess að tekist hafi að semja með tilheyrandi óvissu fyrir höfuðborgarbúa og ekki síður þá starfsmenn sem um ræðir, þ.e. slökkviliðs- og sjúkraflutningamenn. Ef þessi staða væri heimfærð upp á fyrirtæki í einkarekstri þar sem sú hætta er sífellt yfirvofandi að leggja ætti niður hluta þjónustunnar og fækka starfsmönnum væri starfsandinn vægast sagt í molum og mjög líklegt að starfsmenn væru farnir að hugsa sér til hreyfings. Að sama skapi gæti það fyrirtæki ekki gert neinar sérstakar áætlanir til framtíðar eða sinnt nauðsynlegri stefnumótun. Málið hefur þannig á sér ýmsar hliðar og vert að hafa í huga að tíminn vinnur ekki með okkur þar. Öllum ber saman um það að Slökkvilið höfuðborgarsvæðisins hafi sinnt þessari þjónustu mjög vel og hefur það bæði gott orðspor og ímynd. Það er alls ekki sjálfgefið að sú verði raunin ef þjónustan verður flutt eitthvert annað. Enginn veit hvað átt hefur fyrr en misst hefur. Viljum við rugga bátnum og skapa enn meiri óvissu um þennan málaflokk en þegar er orðið? Getum við réttlætt þann sparnað sem bitnar á þjónustunni? Í mínum huga snýst þetta ekki um peninga heldur mannslíf. Ég hvet til þess að skoðað verði að byggja upp slökkviliðin í landinu þannig að sjúkraflutningar geti orðið lögbundið verkefni þeirra og þannig losað okkur undan þeim sífelldu erjum milli ríkis og sveitarfélaga og einbeitum okkur að þjónustunni en ekki því hvað hún kostar. Leggja þarf áherslu á endurmenntun innan stéttarinnar og endurnýjun tækjakosts og búnaðar svo öryggi íbúa um allt land sé tryggt. Það á ekki að skipta máli hvar fólk er statt á landinu þegar það þarf á sjúkrabíl að halda. Forgangsraða verður í samræmi við það og slá hvergi af kröfum um gæði þjónustunnar. Eyðum þeirri óvissu sem verið hefur um þessa mikilvægu grunnþjónustu og sýnum slökkviliðs- og sjúkraflutningamönnum um leið þá virðingu að skapa ró um störf þeirra.

Forseti. Í fréttum gærdagsins kom fram ein af mörgum hörmulegum birtingarmyndum hins svokallaða dópstríðs. Katharine Rohocorea er ung kona frá Spáni sem situr nú í fangelsi á Íslandi fyrir fíkniefnasmygl. Tveir menn á Spáni, annar kunningi hennar, kröfðust þess að hún kæmi fíkniefnum fyrir í leggöngum sínum í þeim tilgangi að flytja þau milli landa. Þau komust ekki fyrir og tók annar þeirra hana þá með valdi og settist klofvega ofan á hana og hinn tróð tveimur pakkningum inn í leggöngin. Þeir óku henni síðan heim til sín þar sem hún bjó með móður sinni og sögðu henni að pakka niður. Eftir það óku þeir henni á flugvöllinn og fylgdu henni þar til hún var komin í gegnum öryggishliðið. Þeir hótuðu síðan að gera móður hennar og systur mein ef hún gerði ekki eins og henni væri sagt. Annar maður átti að taka við henni á Íslandi en hún var stöðvuð í græna hliðinu við komuna til Íslands. Nú vitna ég í dómsorð, með leyfi forseta: „Við líkamsleit tollvarða fannst ein pakkning af meintu kókaíni í nærbuxum hennar sem vigtaði 108 grömm. Ákærða gat ekki losað sig við hina pakkninguna og var hún flutt á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja en þar var tekin ákvörðun um að flytja hana á kvennadeild Landspítalans þar sem hún var svæfð og fíkniefnin sótt af lækni.“ Seinna segir í dómnum, með leyfi forseta: „Játning ákærðu er í samræmi við önnur gögn málsins og framburður hennar um að hún hafi verið neydd til ferðarinnar er trúverðugur. Verður ákærða sakfelld fyrir þá háttsemi sem lýst er í ákæru en brot hennar er í ákæru rétt fært til refsiákvæða. Ákærða hefur með háttsemi sinni unnið sér til refsingar.“ Virðulegi forseti. Þetta er birtingarmynd refsiþorstans sem einkennir viðhorf yfirvalda til fíkniefnamála. Þessi dómur er ekki vegna geðþótta dómarans heldur vegna meðvitaðrar ákvörðunar löggjafarvaldsins. Katharine átti skilið hjálp en það mátti ekki einu sinni láta hana í friði. Nei, henni þurfti að refsa. Dæmi enginn kvalara hennar nema löggjöfina með.

Hæstv. forseti. Nú eru nokkrar vikur síðan óformlegur félagsskapur jákvæðra lifnaði á þessum vinnustað. Forsprakkar hópsins vilja þakka góðar undirtektir og fagna því af auðmýkt og gleði hve margir hafa lýst yfir áhuga á þátttöku. Margir hafa lagt lóð á vogarskálarnar og verið virkir í því að skoða vinnustaðarbraginn, velt fyrir sér samskiptaháttum og lagt sitt af mörkum til jákvæðra samskipta. Það er vel. Viðbrögð við framtakinu innan þings sem utan benda eindregið til þess að eftirspurn sé eftir áherslum á jákvæðni. Einungis einn þingmaður hefur lýst yfir einbeittum vilja til að sitja hjá og taka ekki þátt í framtakinu. Viðkomandi hefur þó sýnt félagsskapnum mikinn áhuga svo ekki er öll nótt úti um þátttöku okkar allra. Nú er boðað til stuttrar samkomu í Kringlunni í Alþingishúsinu á morgun, miðvikudag, kl. 12.30. Þar geta áhugasamir þingmenn viðrað skoðanir sínar og skipst á jákvæðum og uppbyggilegum hugmyndum. Vonandi sjáumst við sem flest.

Hæstv. forseti. Nú eru nokkrar vikur síðan óformlegur félagsskapur jákvæðra lifnaði á þessum vinnustað. Forsprakkar hópsins vilja þakka góðar undirtektir og fagna því af auðmýkt og gleði hve margir hafa lýst yfir áhuga á þátttöku. Margir hafa lagt lóð á vogarskálarnar og verið virkir í því að skoða vinnustaðarbraginn, velt fyrir sér samskiptaháttum og lagt sitt af mörkum til jákvæðra samskipta. Það er vel. Viðbrögð við framtakinu innan þings sem utan benda eindregið til þess að eftirspurn sé eftir áherslum á jákvæðni. Einungis einn þingmaður hefur lýst yfir einbeittum vilja til að sitja hjá og taka ekki þátt í framtakinu. Viðkomandi hefur þó sýnt félagsskapnum mikinn áhuga svo ekki er öll nótt úti um þátttöku okkar allra. Nú er boðað til stuttrar samkomu í Kringlunni í Alþingishúsinu á morgun, miðvikudag, kl. 12.30. Þar geta áhugasamir þingmenn viðrað skoðanir sínar og skipst á jákvæðum og uppbyggilegum hugmyndum. Vonandi sjáumst við sem flest.

Virðulegi forseti. Þann 23. janúar sl. ritaði Víglundur Þorsteinsson bréf til forseta Alþingis. Er það mjög eftirtektarvert og eru þungar ásakanir bornar fram í þessu bréfi en nú er það komið í ferli hjá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd eftir því sem mér skilst. Þar kemur fram að með úrskurði úrskurðarnefndar um upplýsingamál voru afhentar fundargerðir stýrinefndar stjórnvalda um samninga við erlenda kröfuhafa bankanna árið 2009. Í bréfinu kemur fram sú skoðun höfundar þessa bréfs að þegar fundargerðirnar séu lesnar í samfellu verði ekki annað ráðið en að frá upphafi hafi ríkisstjórnin haft í huga að afhenda erlendu kröfuhöfunum alla þrjá nýju bankana til að friðþægja þá. Ég tek fram að þetta er skoðun höfundar bréfsins. Það sem ég ætla hins vegar að fara hér yfir er sá kafli sem höfundur lætur heita: „Landsbankinn sleppur“. Þá vísa ég í bréfið, með leyfi forseta: „Þegar komið var fram á sumar gafst hún upp á því að láta erlenda kröfuhafa, þ.e. Breta og Hollendinga, eignast Landsbankann vegna þeirra áhugaleysis (Icesave). Var þá farin sú leið að festa forsendur á milli nýja bankans og þess gamla að gefa út skuldabréfin margræddu …“ Hér er átt við bæði skilyrta skuldabréfið með hlutabréfabónusnum sem við munum eftir og hið óskilyrta; þ.e. ef starfsmenn bankans gætu rukkað íslensk fyrirtæki og fjölskyldur um meira en 90 milljarða mundu starfsmenn eignast hlut í bankanum. Og svo hið óskilyrta sem þáverandi fjármálaráðherra tók upp á tæpa 300 milljarða og setti inn í nýja bankann í erlendum gjaldeyri. Í þessum fundargerðum virðist koma fram, virðulegi forseti, þessi gjörningur sem við höfum margoft kallað eftir í þinginu. Ég spyr því hv. þm. Steingrím J. Sigfússon: Getur hann staðfest það sem hér kemur fram?

Herra forseti. Á ég kannski að staðfesta að bæði Víglundur Þorsteinsson og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir séu snillingar?

Takk fyrir.

Eitt allra mikilvægasta verkefni ársins 2009 var að koma nýju bönkunum í gang. Það var að ná samningum um uppgjör milli þeirra og gömlu föllnu bankanna og fjármagna síðan nýju bankana með nægjanlegu eigin fé svo að þeir gætu hafist handa um að þjónusta íslenskt efnahagslíf, heimili og fyrirtæki. Án starfshæfs bankakerfis hefði engin endurreisn hafist á Íslandi. Þetta tókst á árinu 2009 og á að sjálfsögðu sinn þátt í því að viðsnúningur varð í hagkerfinu á síðari hluta árs 2010 og hagvöxtur gekk í garð. Nú vill svo til að Alþingi var gerð grein fyrir þessari viðamiklu aðgerð í ítarlegri skýrslu á fyrri hluta árs 2011, sem ég legg reyndar til að formaður fjárlaganefndar lesi  Varðandi samsæriskenningar og ávirðingar Víglundar Þorsteinssonar eru þær auðvitað svoleiðis út úr öllu korti að ég tel að það þurfi alveg sérstakt hugarfar til að lyfta þeim eða skjóta sér á bak við þær til þess að reyna að koma höggi á aðra. Trúa menn því hér á Alþingi Íslendinga að á árinu 2009 hafi nokkrir æðstu embættismenn þriggja ráðuneyta, Seðlabankinn, Fjármálaeftirlitið, Ríkisendurskoðun, Bankasýsla ríkisins, fyrirtækið Landslög, lögfræði- og ráðgjafarfyrirtækið Hawkpoint  Ég segi bara, herra forseti: Verði þeim að góðu 

Virðulegi forseti. Ég er í hópi þeirra sem voru að vona að ófriðinn um Ríkisútvarpið væri að lægja. En þá stígur hæstv. forsætisráðherra fram og ætlar aftur að efna til átaka um stjórn Ríkisútvarpsins. Hann ætlar aftur að reyna að svíkja samkomulagið sem gert var um skipan stjórnarinnar hér síðasta sumar. Ég harma að stjórnarflokkarnir hafi ekki sjálfsvirðingu til að reyna að standa við gerða samninga og við þær yfirlýsingar sem gefnar hafa verið í ræðustól Alþingis af þeirra hálfu. Það getur ekki verið forgangsverkefni í stjórnmálum að hrekja fulltrúa Pírata úr stjórn Ríkisútvarpsins til að rýma fyrir enn einum framsóknarmanninum. Við munum öll hvernig þetta var. Gert var samkomulag með stuðningi allra um að fjölga um tvo fulltrúa í stjórn Ríkisútvarpsins síðasta sumar. Það var gert á grundvelli yfirlýsingar hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur, formanns allsherjar- og menntamálanefndar, um að samkomulag væri um að stjórnarflokkarnir fengju annan þeirra fulltrúa og stjórnarandstaðan hinn. Það var ekki gert til að Samfylkingin fengi einn í viðbót, nei, heldur til að Píratar ættu líka fulltrúa þar, sá þingflokkur sem annars hefði engan fulltrúa átt í stjórn þessarar kjarnastofnunar lýðræðis á Íslandi. Það var samkomulag sem við þingflokksformenn töldum okkur hafa gert við þingflokksformenn Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks. Það var ömurlegt að fylgjast með hæstv. forsætisráðherra þegar hann sendi hv. þm. Sigrúnu Magnúsdóttur hér upp til að biðjast afsökunar á því að slíkt samkomulag héldi ekki enda stóðu stjórnarliðar ekki á bak við þau svik heldur gekk einn þeirra í lið með stjórnarandstöðunni og tryggði það að samkomulagið hélt, að yfirlýsing formanns allsherjar- og menntamálanefndar í ræðustól Alþingis hélt og stjórnarandstaðan fékk annan fulltrúann og Píratar eru í stjórn Ríkisútvarpsins. 

Virðulegur forseti. Ég vil vekja athygli hv. þingmanna á svari hæstv. fjármálaráðherra við fyrirspurn minni um tekjur ríkissjóðs af hverjum erlendum ferðamanni. Svarið er á þskj. 506. Þar kemur fram að erlendum ferðamönnum hér á landi hafi fjölgað um 141% á milli áranna 2002 og 2012. Á tíu ára tímabili hefur erlendum ferðamönnum fjölgað gríðarlega en á sama tíma hafa skatttekjur á hvern ferðamann lækkað um rúm 46%. Við hljótum því að spyrja okkur hvað valdi og hvort okkur finnist þessi þróun góð og æskileg. Þegar spurt er um helstu skýringar á tekjumun á milli ára svarar hæstv. ráðherra því til að margir samverkandi þættir liggi að baki og erfitt sé að meta hvern fyrir sig en líkur séu á að breytingar hafi orðið á samsetningu hópsins. Ýmsar kannanir virðist benda til þess að hver ferðamaður eyði lægri fjárhæðum hér á landi en fyrir tíu árum. Gistimöguleikum hafi til dæmis fjölgað verulega, sérstaklega í ódýrari kantinum, sem væntanlega eigi sinn þátt í að skapa grundvöll fyrir fjölguninni. Hæstv. iðnaðarráðherra gaf þær upplýsingar í gær, í svari við fyrirspurn frá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, að verð á gistingu hafi hækkað langt umfram verðbólgu síðustu árin. Þó fjölgaði erlendum ferðamönnum milli áranna 2010 og 2011 um tæp 16% og á milli áranna 2011 og 2012 um 19%. Hæstv. fjármálaráðherra segir einnig í svari sínu að lækkun virðisaukaskatts 1. mars 2007, úr 14% í 7% á matvöru, veitinga- og gistiþjónustu, skýri væntanlega einnig hluta af þessari þróun en það er einmitt á milli áranna 2006 og 2007 sem stökkið er stærst og lækkunin er um 20%. Ég hvet hv. þingmenn til að kynna sér þingskjalið 

Forseti. Ég kem hér upp í þeim jákvæða tilgangi að benda þingheimi á að lögreglustjóra höfuðborgarsvæðisins hefur tekist að hafa hendur í hári níu hættulegra glæpamanna. Í Héraðsdómi Reykjaness í morgun voru lögfestar kærur lögreglunnar þar sem hún fer fram á að forða borgurum landsins frá athæfi glæpamannanna. Glæpamennirnir eru níu og tími minn er skammur en rétt er að kynna til sögunnar til dæmis Tinnu Þorvaldsdóttur Önnudóttur, 29 ára leikkonu og söngnema, sem er einn af þessum níu hættulegu glæpamönnum, Kristinn Guðmundsson, 61 árs sjávarlíffræðing hjá Hafrannsóknastofnun, sem er annar af þeim hættulegu glæpamönnum, og Sveinbjörgu Vilhjálmsdóttur, 70 ára píanóleikara og fyrrverandi tónlistarskólastjóra á Álftanesi, sem er þriðji glæpamaðurinn. Ég gæti nefnt sex nöfn í viðbót. Þetta fólk er kært. Saksóknin er lögreglustjóra, þ.e. lögreglustjóra höfuðborgarsvæðisins, en ríkissaksóknari hefur ekki lagt fram kæru á hendur fólkinu fyrir þátttöku í mótmælum, fyrir að tjá skoðanir sínar og hafi eitthvert afbrot verið framið mundi það í öðrum löndum hjá siðuðu fólki vera kallað borgaraleg óhlýðni. Sú borgaralega óhlýðni sem við metum þannig í útlöndum að forseti Íslands leggur blómsveig að leiði Gandhis og hér í háskólanum er haldið málþing um Nelson Mandela. Í gær var spurt að því og reyndar staðhæft um tiltekið leiðindamál í innanríkisráðuneytinu þar sem lekið var persónuupplýsingum að þar væri á ferð pólitík í að gagnrýna það. Ég spyr: Hvaða pólitík er hér á ferðinni? Er verið að undirbúa, er verið að vara við, er verið að segja mótmælendum framtíðarinnar til dæmis í náttúruverndarmálum næstu árin, þegar verið er að kippa 

Virðulegi forseti. Ég átti þess kost í haust að hitta að máli margar góðar konur. Þær eru í félagsskap sem heitir Kvenfélagið Hringurinn. Á þessum fundi þar sem þær voru samankomnar hvísluðu þær því að mér að félagið ætti 110 ára afmæli á næsta ári. Afmælisdagurinn var á sunnudag og þær hvísluðu að mér leyndarmáli sem ég hef þagað yfir en er nú ekki lengur leyndarmál, að þær ætluðu að gefa Barnaspítala Landspítalans, sem reyndar er kenndur við Hringinn, Barnaspítali Hringsins, 1 milljón fyrir hvert starfsár. Þær gáfu Barnaspítalanum 110 milljónir. Ég vil á þessum vettvangi bregða mér í hlutverk barnsins, fæddra og ófæddra barna á Íslandi, og þakka þessum konum fyrir óeigingjarnt starf við uppbyggingu þessa spítala, Barnaspítala Hringsins, sem er reyndar 72 ára. Ef þeirra nyti ekki við er ég ansi hræddur um að heilbrigðismál barna væru með öðrum hætti. Ég ætla að segja hér til ykkar, elsku Hringskonur: Þakka ykkur fyrir. 
            

Forseti. Ég vil nota þennan stað til að furða mig aftur á harðneskjulegri framgöngu lögreglunnar gagnvart friðsömum mótmælum borgara landsins við vegalagningu í Gálgahrauni. Fyrir jól var þar fólk handtekið og nú hefur það verið ákært fyrir að mótmæla friðsamlega hér úti í Álftaneshrauni. Ég vil taka undir með hv. þm. Merði Árnasyni og spyrja: Er verið að segja við fólkið: Nú skuluð þið hafa ykkur hæg? Ef svo er þá er það mjög alvarlegt. Ég vil í annan stað vekja athygli á mjög merkilegu viðtali sem var við Guðrúnu Johnsen í sjónvarpinu í gærkvöldi og mun verða endurtekið þar kl. 18:30 í dag, eftir því sem mér er sagt. Þetta er afskaplega fróðlegt viðtal við konu sem þekkir fjármálalífið í dag og þekkti það á árunum 2002–2008 eða 2009. Hún reyndi að benda Íslendingum á hvað væri að gerast og menn skelltu skollaeyrum við því sem hún sagði. Þetta er mjög fróðlegt áhorf og sérstaklega hollt þeim sem eru að reyna að breyta sögunni og segja að íslenskur mannlegur máttur hefði ekki getað komið í veg fyrir það sem hér gerðist árið 2008. Að lokum. Ég ítreka að ég hef enga löngun til að koma höggi á innanríkisráðherrann, enga. 

Virðulegi forseti. Það er áhugavert að hlusta á hv. þm. Steingrím J. Sigfússon svara spurningum sem fyrir hann voru lagðar og þó svo að hv. þingmaður sé nú ágætisorator og geti tekið stórt upp í sig þá er það alveg ljóst að það þarf að skoða þessi mál betur. Ég vek athygli á því að hv. þingmaður, þá í stól hæstv. fjármálaráðherra, hafði líka uppi stór orð þegar hann var spurður út í Icesave á sínum tíma, hann svaraði því til að það væri svo langt í það að gerður yrði einhver samningur í því efni, sem var síðan gerður rétt rúmlega sólarhring síðar. Lítið gerði hann úr þeirri gagnrýni sem nú hefur komið í ljós að var réttmæt, að SpKef og Byr þurftu ekki einhverra hluta vegna að uppfylla eiginfjárhlutföll í langan tíma og endaði sá kostnaður sem af því hlaust á skattgreiðendur. Erfitt er að átta sig á því af hverju í ósköpunum farið var út í það að stofna Dróma og gefa út skuldabréfið sem Arion banki og kröfuhafar, eigendur þess, hafa hagnast gríðarlega á. Ef hv. þingmaður hefur sannfæringu fyrir því sem hann sagði þá hlýtur hann að fagna því að þessi mál verði skoðuð í stað þess að vera ekki með stóryrtar yfirlýsingar um það fólk sem er ekki hér til að verja sig og stóryrtar yfirlýsingar um hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur. Ég lít svo á að nú reyni á hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að skoða þau mál sem hafa svo sannarlega verið í umræðu þótt ekki hafi þau farið hátt á síðasta kjörtímabili. Þau eru komin upp aftur núna 

Herra forseti. Þar sem ég heyri að jákvæðni svífur hér yfir vötnum ætla ég að gefnu tilefni að íhuga að stofna félag stjórnmálamanna á Alþingi með gagnrýna hugsun; og kemur í ljós hve margir vilja vera með mér í þeim félagsskap. Ég ætla að vera á jákvæðu nótunum. Í morgun var fundur í atvinnuveganefnd þar sem við hittum ýmsa aðila í sjávarútvegi og á Hafrannsóknastofnun. Sá fundur gefur fullt tilefni til að vera bjartsýnn fyrir hönd útgerðar í landinu og sjávarútvegs. Fram kom að gífurlegur uppgangur hefur verið í greininni eftir hrun og það er eitthvað annað en var áratugina fyrir hrun þegar hér var mikil skuldasöfnun og menn gátu ekki endurnýjað skipaflotann eins og hann ber merki um. Það er mikill uppgangur í greininni og þó að menn barmi sér vissulega eins og menn hafa gert í gegnum tíðina varðandi nokkra þætti þá er greinin heilt yfir að gera það gott og allar aðstæður, í umhverfinu, á mörkuðum og í hafinu, eru þannig að við getum verið full bjartsýni. Við eigum að horfa til ýmissa nýjunga í greininni, bæði varðandi ýmsar rannsóknir og vöruþróun í heilsu- og lyfjatengdum vörum, snyrtivörum og öðru því um líku; miklir möguleikar eru hjá greininni að auka tekjur sínar og auka fjölbreytni í vinnu. En það kom líka fram að sérstaða í útflutningi er fyrst og fremst hjá okkur á erlendum mörkuðum af afurðum úr smábátageiranum og í línufiski. Þar erum við með mikla sérstöðu sem sölu- og markaðsfulltrúar sem hafa verið að markaðssetja greinina erlendis horfa til, að það séu okkar tækifæri í sjávarútvegi að selja dýra vöru með upprunavottun. Þar eigum við að reyna að efla greinina mjög.

Virðulegi forseti. Það hafa sannarlega verið áhugaverðar umræður hér. Ég er að hugsa um að skrá mig í klúbbinn gagnrýna hugsun á þinginu. Mér finnst eiginlega langmikilvægast að við séum ævinlega og alltaf gagnrýnin í hugsun við vinnu þeirra verkefna sem við fáumst við hverju sinni. Mér fannst heldur ósmekklegt áðan hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að óska ekki eftir orðastað við þingmann sem hann beindi orðum sínum eingöngu að. Ég tel heppilegra að það sé gert þegar við erum að ræða málin ef við óskum þess sérstaklega að ræða eitthvað sem beinist að tilteknum þingmanni, eins og var áðan. Samkvæmt þingsköpum á ekki að beina orðum sínum, hélt ég, beint að þingmönnum. Mig langar líka að taka undir það sem kom fram varðandi skipun í RÚV. Ég vona svo sannarlega að Framsókn falli frá þeirri ætlan sinni að fjölga aftur í stjórn RÚV á kostnað Pírata. Það er þeirra skömm ef þeir gera það. Hæstv. forseti. Mig langar líka að taka undir það sem kom fram áðan um sjónvarpsviðtal í gær þar sem Guðrún Johnsen lektor var í viðtali um fjármálin hér fyrir og eftir hrun og fór yfir þetta. Ég hvet alla þingmenn sem hafa ekki hlustað á viðtalið til að hlusta. Ég held að það sé okkur öllum hollt, hvar í flokki sem við stöndum, að hlusta á hvernig hún fer yfir málið. Hún tilheyrir engum stjórnmálaflokki, held ég, það hefur að minnsta kosti ekki komið fram, og viðtalið var mjög áhugavert. Hún segir 

Virðulegur forseti. Ég ætla mér hér að gera athugasemdir við fundarstjórn forseta undir liðnum um störf þingsins. Forseti þingsins þekkir mætavel söguna um kosninguna í RÚV í júní á síðasta ári og það var verulega ómaklegt hvernig formaður þingflokks Samfylkingarinnar, hv. þm. Helgi Hjörvar, veittist hér enn og aftur að Unni Brá Konráðsdóttur. Ég tel að undir slíkum kringumstæðum eigi forseti þingsins að slá í bjöllu og gera athugasemd. Forseti sem nú situr á forsetastóli og er starfandi forseti þingsins þekkir þá sögu, þekkir hvernig þessi mál voru í júní 2013. Það var ómaklega vegið að Unni Brá Konráðsdóttur og ég tel að forseti þingsins hefði átt að berja í bjöllu og áminna hv. þm. Helga Hjörvar fyrir framgöngu hans í því máli.

Hæstv. forseti. Ég tek undir hvert orð sem þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins sagði hér, hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir. Ég tel þetta mjög ómaklegt og tel að forseti hefði átt að berja í bjöllu undir þessari ræðu. Fyrir hálfu ári var þetta mál útskýrt hér í þingsal, meira að segja í fullskipuðum þingsal, 63 þingmönnum, og mér finnst það ekki sæma Alþingi Íslendinga að taka upp aftur hálfs árs gamalt mál sem búið var að leiða til lykta. Ég kom hér upp og baðst afsökunar. Það var ekkert samkomulag gert, sagði það úr þessum ræðustól að um misskilning hefði verið að ræða. Þetta gerði ég í byrjun júlímánaðar fyrir nákvæmlega hálfu ári. Mér finnst það umhugsunarvert - því að ég held að við setjumst öll hér með frómar óskir og væntingar þegar við komum hingað inn um að skapa hér gagnrýnið, vissulega gagnrýnið, en jákvætt andrúmsloft - að á sama fundi og verið er að tala um stofnun jákvæðs félagsskapar skuli þetta vera hér til umræðu í þingsal.

Virðulegur forseti. Ég hef aldrei veist að hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur í þessu máli, sérstaklega borið blak af henni hér í ræðustól Alþingis síðasta sumar. Vissulega lýsti hún því yfir að þetta samkomulag væri fyrir hendi og auðvitað ætlast maður til þess að stjórnarflokkar standi á bak við yfirlýsingu formanns í nefnd sem þeir hafa sett. Ég gerði skýra grein fyrir því að það væri forsætisráðherra og Framsóknarflokkurinn sem væri að gera hana ómerka orða sinna í ræðustól Alþingis,  Auðvitað er það viðkvæmt og erfitt fyrir formenn þingflokka stjórnarflokkanna að það sé rifjað upp að hér á aftur að reyna að ganga á bak orða sinna, en þegar fólk leggst svo lágt að ætla aftur að gera aðför í þessu 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort ég geri athugasemdir við fundarstjórn forseta. Þó vildi ég beina því til hans að hann mundi þá ræða ákveðið mál í forsætisnefnd því að fram kom í máli eins hv. þingmanns að óeðlilegt væri að hér væri að koma upp, og vitnaði í orð viðkomandi hv. þingmanns í þessari umræðu. Ef svo er höfum takmarkað umræðuna nokkuð mikið. Ég held að orðaskiptin hér sýni að svo mikið er víst að það hefur ekki verið gert fram til þessa. Í því samhengi hefði ég gjarnan viljað og nota öll þau tækifæri til að eiga orðastað við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon um málið sem ég nefndi, en ef það er orðið óviðurkvæmilegt að maður vitni í orðaskipti þingmanna undir liðnum um störf þingsins, í störfum þingsins, verðum við að finna einhvern stað til að ræða þau mál.

Herra forseti. Eins og þetta var hérna á sumarþinginu var þetta partur af því að verið var að semja um ýmsa hluti. Það er nokkuð ljóst að þegar fjölgað er í nefnd úr sjö upp í níu, miðað við þingstyrkinn, þegar verið er að „d'hondta“ þetta sem þýðir að miðað er við þingstyrkinn og hvað menn fá, hefði minni hlutinn ekkert samþykkt að við fjölguðum úr sjö upp í níu, sem þýðir að tveir bætast inn í stjórnina af meiri hlutanum, án þess að vera nokkuð fullviss um að þeir fengju eitthvað á móti. Þá væri að minnsta kosti einn af þeim aðilum sem í þessu tilfelli píratar mundu fá. Þá væru allir flokkar með sinn fulltrúa þarna sem er mjög gott mál ef við ætlum að líta til þess að fara þá leiðina að þetta sé pólitískt skipað og allir flokkar hafi sinn fulltrúa. Bara svo almenningur skilji það. Svo hafa aðrir ræðumenn í dag komið inn á hvernig samkomulagið var. Það er alveg ljóst að minni hlutinn hefði 

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt og varðar skipan í stjórn RÚV. Sú uppákoma sem varð hér á sumarþingi snerist auðvitað um samkomulag sem síðan var dregið til baka þegar reynt var að semja um þinglok og ekkert óeðlilegt núna, þegar búið er að fresta kosningu í stjórn RÚV, að þetta sé rætt og reynt að ná öðru samkomulagi. 
             Hins vegar langar mig að vitna í 66. gr. þingskapalaga þar sem stendur, með leyfi forseta: „Ræðumaður skal jafnan víkja ræðu sinni til forseta eða fundarins en eigi ávarpa nokkurn einstakan þingmann.“ Það sem ég átti við áðan var að ég leit svo á að hv. þingmaður sem beindi hér orðum sínum að tilteknum öðrum þingmanni, í umræðu um störf þingsins, gerði það ekki bara með því að vitna í hann heldur var hann - eða ég alla vega heyrði það svoleiðis - nánast að ræða við hann án þess að hann gæti svarað fyrir sig undir liðnum fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir byrjar á því að lýsa sig efnislega sammála ræðu hv. þm. Helga Hjörvars sem beindi orðum sínum til hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur og hv. þm. Sigrúnar Magnúsdóttur og kemur svo og segir að sá sem hér stendur megi ekki ræða það sem er hér undir liðnum um störf þingsins. 
             Ég verð, virðulegi forseti, að fá leiðbeiningar um það hvernig maður má haga sér undir þessum lið því að þetta er að verða ansi flókið. Í sömu ræðunni vísar hv. þingmaður til þess að það sé algjörlega til fyrirmyndar hvernig hv. þm. Helgi Hjörvar talar 

Þetta er útúrsnúningur.

Herra forseti. Mér þykir mjög miður að hafa valdið þessum óróa með veru minni hér í salnum. Almennt geri ég ekki athugasemdir við það að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson nýti málfrelsi sitt alveg til hins ýtrasta og sem andstæðingur hans í stjórnmálum hallast ég heldur að því að það sé til bóta að hann tali sem mest. En ef hv. þingmaður tekur upp sjálfstæðar ávirðingar á annan þingmann var það gömul regla hér að menn gerðu það ekki ef sá hinn sami hafði talað sig dauðan, eins og það var kallað, ef hann hafði ekki tækifæri til að svara í þeirri hinni sömu umræðu. Það hafði ég vissulega ekki í þessu tilviki þar sem liðurinn um störf þingsins var fylltur. Sem sagt, herra forseti, svo að það misskiljist ekki, ég hef engan áhuga á því að skerða málfrelsi hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar. Þau eru mörg vorverkin og misskemmtileg og eitt af þeim er jú að tæma rotþrærnar.

Virðulegi forseti. Var nú ekki ástæða til þess að dingla að minnsta kosti bjöllu yfir síðustu orðum hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar? 
             Það er merkilegt að hlusta á þessa umræðu. Ég kem hér upp vegna þess að hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir hnýtir í hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson fyrir að hafa vísað til orða hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Hér eru málin komin í hring og þá ætla ég að spyrja hvort ekki sé mesti skaðinn í dag í þessari umræðu að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hnýtti í nafntogaðan aðila sem er ekki í þinginu sem skrifaði bréf til þingsins og getur ekki varið sig í þessum ræðustól?  
            

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjar- og menntamálanefndar varðandi frumvarp til laga um fjárhagsaðstoð til greiðslu tryggingar fyrir kostnað vegna gjaldþrotaskipta, en málið var unnið í nefndinni í desember og klárað núna eftir áramótin. Hér er í grófum dráttum lagt til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem liggja fyrir á sérstöku þingskjali, en við leggjum til nokkrar breytingartillögur. Með frumvarpinu eru lögð til ný heildarlög um fjárhagsaðstoð til greiðslutryggingar fyrir kostnað vegna gjaldþrotaskipta. Tilgangurinn er að einstaklingar sem eiga í verulegum greiðsluörðugleikum og hafa leitað annarra greiðsluvandaúrræða án árangurs, geti sótt um fjárhagsaðstoð til að standa undir greiðslu tryggingar fyrir skiptakostnað við gjaldþrotaskipti, það verði gert hjá umboðsmanni skuldara. Hér er um að ræða nýtt úrræði á vegum stjórnvalda sem ætlað er að koma til móts við þá sem verst standa. Úrræðið á að geta verið sérstaklega skilvirkt, en samkvæmt 2. mgr. 165. gr. laga um gjaldþrotaskipti kemur fram að fyrningarfrestur krafna er tvö ár frá skiptalokum. Frumvarpið er hluti af þeim aðgerðapakka sem núverandi ríkisstjórn kynnti til lausnar á skuldavanda heimilanna á síðasta sumarþingi og var samþykkt þingsályktunartillaga forsætisráðherra varðandi það. Hér kemur það mál til atkvæða í þinginu. Fram kemur í athugasemdum við frumvarpið að eðlilegt hafi þótt að setja sérlög um þetta úrræði í stað þess að fela það inni í annarri löggjöf. Í ljósi þess að umboðsmaður skuldara er með sérfræðiþekkingu í úrvinnslu greiðsluvanda einstaklinga þótti rétt að fela því embætti að taka ákvarðanir um veitingu fjárhagsaðstoðar. Þá var talið að ákvörðunarferlið yrði styttra og einfaldara auk þess sem margir þeirra sem sækja munu um úrræðið eru væntanlega þegar með mál til meðferðar hjá umboðsmanni skuldara. Nefndin leggur til að lögin verði endurskoðuð fyrir árslok 2014 og þá verði metið hvort þetta úrræði hafi skilað tilætluðum árangri og hvort ástæða sé til þess að það lifi áfram. Skilyrði fjárhagsaðstoðar var það atriði sem við ræddum mest í nefndinni. Í 4. gr. frumvarpsins á að sækja um hana til umboðsmanns skuldara en ef umsókn er synjað er heimilt að kæra þá synjun til ráðherra. Í 3. mgr. frumvarpsins koma fram eftirfarandi skilyrði fyrir fjárhagsaðstoð: Í fyrsta lagi er gerður áskilnaður um að viðkomandi sé ógreiðslufær og ógjaldfær, en hvort tveggja eru almenn skilyrði fyrir gjaldþrotaskiptum. Í öðru lagi er gert að skilyrði að umsækjandi geti ekki staðið skil á tryggingu fyrir kostnaði vegna gjaldþrotaskipta og í þriðja lagi er það skilyrði að önnur greiðsluvandaúrræði hafi verið reynd eða að umboðsmaður skuldara meti það svo að önnur greiðsluvandaúrræði dugi ekki til og séu ekki til þess fallin að leysa vandann. Síðastnefnda skilyrðið vísar til þess að hér er í raun um ákveðið neyðarúrræði að ræða. Fram komu ýmsar athugasemdir fyrir nefndinni. Þær voru aðallega þess efnis að væru ekki gerðar sambærilegar kröfur í frumvarpinu um háttsemi skuldara og gert er í lögum um greiðsluaðlögun einstaklinga, nr. 101/2010, en í lokamálsgrein 3. gr. frumvarpsins kemur fram að fjárhagsaðstoð verði ekki veitt hafi greiðsluaðlögunarumleitanir verið felldar. Við gerum þess vegna ákveðnar breytingar sem koma fram í breytingartillögum nefndarinnar þar sem við horfum til 6. gr. laga um greiðsluaðlögun einstaklinga. Í þeirri grein er að finna aðstæður sem geta komið í veg fyrir greiðsluaðlögun og að heimilað verði að einstaklingur fari í greiðsluaðlögun. Þar er að meginstofni vísað til háttsemi skuldara áður en umsókn um greiðsluaðlögun er lögð fram. Nefndin taldi eðlilegt að líta mest til sömu atriða, enda þótti ekki eðlilegt að skuldari gæti fengið fjárhagsaðstoð til greiðslu trygginga vegna gjaldþrotaskipta hafi hann hagað fjármálum sínum á verulega ámælisverðan hátt eða ef umsókn hans um greiðsluaðlögun hans var synjað á grundvelli 6. gr. laga um greiðsluaðlögun einstaklinga. Því leggjum við til breytingu á 3. gr. frumvarpsins þannig að í 2. mgr. ákvæðisins verði tekið upp ákvæði 6. gr. laga um greiðsluaðlögun einstaklinga, sem eðlilegt er að líta til varðandi háttsemi skuldara sem mundi ella verða til að umsókn um greiðsluaðlögun yrði synjað. Það er viðamesta breytingin sem nefndin leggur til. En hér koma fram aðrar aðrar breytingar. Í 4. gr. frumvarpsins er fjallað um umsókn umsækjenda og hvaða gögn skulu fylgja henni. Við teljum rétt að gera þá breytingu að í stað orðanna „síðasta skattframtali hans“ við 4. gr. komi: síðustu fjögur skattframtöl hans. Jafnframt telur nefndin rétt að gera þá breytingu á 8. gr. frumvarpsins að ráðherra verði skylt að setja reglugerð um nánari framkvæmd laganna þar sem m.a. verði ítarlegri reglur um form umsóknar, þ.e. hvað þarf að koma fram í umsókninni, og síðan um málsmeðferð hjá umboðsmanni skuldara, hvernig embættið mun halda utan um þessar umsóknir. Þá taldi nefndin rétt að gera breytingu á heiti 5. gr. frumvarpsins til að skýra enn betur hvað þar er á ferðinni og ákveða heiti, ákvörðun um veitingu fjárhagsaðstoðar. Þá töldum við rétt að breyta gildistökuákvæðinu þannig að í stað dagsetningarinnar „1. janúar“ í 9. gr. komi: 1. febrúar. Það er gert af lagatæknilegum ástæðum. Þá leggjum við að lokum til að breytingu á lögum um umboðsmann skuldara og áðurnefnda breytingu um endurskoðun laganna fyrir árslok 2014. En við gerum ráð fyrir því að við þau tímamörk liggi fyrir upplýsingar um hvort þetta úrræði hentar og hvernig það hefur gefist. Við teljum að rétt sé að horfa til þeirra tímamarka sem löggjafinn ákvað þegar við gerðum breytingar á gjaldþrotalögunum varðandi fyrningarfresti þar og að þetta haldi þá saman við þá vinnu sem fara þarf í núna á næstu mánuðum til að skoða hvernig sú breyting á lögunum hefur gefist. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson gerir fyrirvara við nefndarálitið sem lýtur að því að ráðherra setji reglugerð um framkvæmd laganna um málsmeðferð umboðsmanns skuldara og geti á þann hátt fyrirskipað hvernig ákvæði 6. og 12. gr. laga um greiðsluaðlögun einstaklinga, nr. 101/2010, skuli túlkuð eins og þau koma fram í lögum þessum. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef gert grein fyrir. Sú sem hér stendur var fjarverandi við afgreiðslu nefndarinnar en undir álitið skrifa hv. þingmenn Líneik Anna Sævarsdóttir, Oddgeir Ágúst Ottesen, Guðlaug Elísabet Finnsdóttir, Elsa Lára Arnardóttir, Guðbjartur Hannesson, Helgi Hrafn Gunnarsson, með fyrirvara, Haraldur Einarsson, Svandís Svavarsdóttir og Vilhjálmur Árnason.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta er komið svona langt. Málið hefur verið rætt, var rætt í allsherjarnefnd þegar ég sat í henni fyrir þremur eða fjórum árum. Frumvarpið átti að koma fram í september eða október samkvæmt þingsályktunartillögunni sem samþykkt var í júní en kom ekki fram fyrr en miklu seinna og ekki var hægt að afgreiða það fyrir áramót eins og til stóð. Nú kemur smákvíðahnútur í magann á mér því að það á eftir að semja reglugerð en samt eiga lögin ekki að gilda nema út þetta ár og þá á að endurskoða þau. Hvenær á reglugerðin að vera tilbúin, er búið að setja einhver tímatakmörk um það? Síðan óttast maður það alltaf þegar svona lög eru samin að einhver þröng skilyrði séu sett neðan máls. Ég hef lesið þetta og talaði við fulltrúa míns þingflokks í nefndinni og ég þykist nú orðin nokkuð sannfærð um að þarna séu ekki einhver atriði, smáatriði, sem maður mundi segja ef maður væri með tryggingarskilmála, í smáa letrinu sem gerðu það að verkum að fáir gætu notað þetta. Ég hreinlega treysti því að svo sé, ég hef ekki rekist á það. Það sem ég vil aðallega spyrja um og mundi velta fyrir mér: Er ekki rétt að setja ráðherranum tímatakmörk um hvað hann eða starfsfólk hans má vera lengi að semja þessa reglugerð og skrifa undir?

Hæstv. forseti. Mér láðist í ræðu minni að þakka þingmanninum Valgerði Bjarnadóttur fyrir hvatningu hennar í þessu máli, en við áttum orðastað um það, undir liðnum störf þingsins, fyrr á þessu þingi. Jú, það er þannig að við erum auðvitað orðin í þröng með tíma. Engu að síður gerum við ráð fyrir að fresta ekki gildistökuákvæðinu lengur en til 1. febrúar þótt kannski væri eðlilegt, úr því að við erum komin þetta áleiðis inn í janúarmánuð, að gera það. Það er vegna þess að undirbúningur að reglugerðarsmíðinni er langt kominn og ég vonast til þess að menn hraði þeirri vinnu allri þannig að það taki eins skamman tíma og hægt er. Þegar maður er að vinna nýmæli vandar maður sig eins og maður getur. Það kom fram hér í desember, þegar nefndin taldi að sér bæri að reyna að klára þetta mál fyrir áramót, að það væri ekki nauðsynlegt upp á dagsetningar heldur var talið óhætt að skoða málið örlítið betur og klára það þá núna. Auðvitað hefði verið gott að klára það fyrr en við erum einfaldlega í þessum sporum núna og við teljum að við séum ekki að þrengja skilyrðin það mikið að þetta nýtist ekki neinum. Annars væri þetta harla tilgangslaust. Við teljum að þetta nýtist þeim sem á þurfa að halda, við unnum þessar breytingar í samráði við ráðuneytið og jafnframt fengum við umboðsmann skuldara á fund nefndarinnar. Menn telja að þetta sé góð nálgun og muni skila tilætluðum árangri en auðvitað er þessi löggjöf, eins og öll önnur mannanna verk, nokkuð sem við þurfum að fylgjast með og kanna hvernig framkvæmdin verður, enda ætlum við okkur að gera það miðað við endurskoðunarákvæðin í frumvarpinu.

Herra forseti. Það er mjög gott að þetta frumvarp sé komið fram, þetta aðstoðar þá sem sjá sér þann kost vænstan að fara í gjaldþrot, klára þannig sín mál. Eins og lögin standa í dag þýðir það að fólk er í tvö ár inni í þeim pakka og svo er það laust allra mála og getur farið að hefja sitt líf upp á nýtt. Þetta frumvarp þýðir að fólk sem getur ekki nýtt sér það tækifæri, vegna þess að það getur ekki lagt fram þær 250 þús. kr. sem það kostar að greiða fyrir gjaldþrotaskiptin, fái aðstoð við það. Við munum styðja þetta en setja fyrirvara sem lýtur að því að ráðherra setji reglugerð um framkvæmd laganna, eins og kemur fram, og breytingartillaga með þessu frumvarpi breytir þeim texta úr: „þegar ráðherra getur sett“ yfir í: ráðherra setur - þannig að ráðherra setji reglugerð um framkvæmd laganna, um málsmeðferð umboðsmanns skuldara og geti á þann hátt fyrirskipað hvernig ákvæði 6. og 12. gr. laga um greiðsluaðlögun einstaklinga skuli túlkuð. Þetta þýðir að í meðförum nefndarinnar var tekin inn 6. gr. og 12. gr. úr lögum um greiðsluaðlögun hjá umboðsmanni skuldara. Þau ákvæði fjalla um það hvaða skilyrði þeir sem eru í greiðsluaðlöguninni þurfa að uppfylla. Þau skilyrði eru tekin inn í þessi lög þannig að aðilar verða að uppfylla þau skilyrði, líka ef þeir ætla að fá þessa aðstoð við að fara í gjaldþrot. Það er mjög mikilvægt, af því að það hefur komið fram gagnrýni á það hvernig þessi skilyrði hafi verið túlkuð, að ráðherra geti gripið inn í. Það er inni í lögunum að það er hægt að kæra til ráðherra. Nú langar mig að spyrja hv. þingmann hvað ráðherra raunverulega geti gert. Hversu langt getur hún seilst? 

Hæstv. forseti. Ráðherrann er auðvitað bundinn af lögunum og þeim ákvæðum sem við setjum hér. Málum er þannig háttað að nefndin taldi rétt, og var sammála því mati ráðuneytisins, að umboðsmaður skuldara, sem hefur farið með þessi verkefni, væri best til þess fallinn að meta þessar umsóknir. Það verður einhver að gera það og þetta var niðurstaða okkar í nefndinni. Ef menn vilja síðan gera einhverjar breytingar á því hvernig lagaumhverfi umboðsmanns skuldara er verðum við að taka það til sjálfstæðrar skoðunar í þinginu. Menn geta þá lagt fram einhvers konar þingmál þar að lútandi ef það er það sem menn vilja gera. Ástæðan fyrir því, eins og ég sagði áðan í ræðu minni, að við gerum þessar breytingartillögur er sú að fram kom í athugasemdum við frumvarpið að ekki þætti eðlilegt að ekki væru gerðar sambærilegar kröfur um háttsemi skuldara og gert er í lögum um greiðsluaðlögun einstaklinga. Þess vegna koma þessar breytingartillögur til.

Herra forseti. Margt í þeim skilyrðum sem sett eru inn er gott. Aftur á móti hafa komið fram kvartanir um hvernig þessi skilyrði hafa verið nýtt af umboðsmanni skuldara. Meðal annars er ungri þriggja barna móður á kennaralaunum - hún talaði um þetta opinberlega og var fjallað um það í fjölmiðlum - gert að leggja til hliðar yfir 100 þús. kr., 120 eða 140 þús. kr., á mánuði til að uppfylla þessi skilyrði. Það er mjög einkennilegt. Ég get ekki séð hvernig þriggja barna móðir á kennaralaunum getur lagt fyrir 120–140 þús. kr. á mánuði. Fram hafa komið kvartanir um hvernig umboðsmaður skuldara beitir þessum ákvæðum, þessum skilyrðum fyrir aðstoðinni, sem munu líka verða skilyrði fyrir hjálp við að fara í gjaldþrot. Það er því mjög mikilvægt að ráðherra geti gripið inn í ef kært er til ráðherra, ef skilyrði laganna eru þau að einstaklingurinn eigi að geta gert þetta. Ef umboðsmaður segir að þriggja barna móðir á kennaralaunum geti lagt fyrir 120 þús. kr. á mánuði er mikilvægt að ráðherra geti hnekkt því, að ráðherra geti sagt: Nei, hún getur það ekki, við getum ekki séð að hún geti gert það. Hvar liggur ábyrgðin og hver tekur endanlega ákvörðun? Það er mjög mikilvægt að ljóst sé að það liggi þá hjá ráðherra. Ef fólk er óánægt með niðurstöðu umboðsmanns skuldara, þegar það sækir um aðstoð við að fara í gjaldþrot, að fá greiddar þessar 250 þús. kr. fyrir gjaldþrotið, á það að nýta sér það ákvæði laganna að kæra til ráðherra. Og ef hvorki gengur né rekur getur fólk, sem sækir um þessa aðstoð og hefur reynt það, talað við mig 

Hæstv. forseti. Umboðsmanni skuldara hafa verið falin þessi verkefni, eins og ég sagði áðan, með lögunum um greiðsluaðlögun og ef þingheimi þykja þau lög ekki sanngjörn, ekki rétt eða gefast illa í framkvæmd þarf auðvitað að endurskoða það. Ég er reyndar ekki á þeirri skoðun en get ekki tjáð mig um málefni einstaklinga. Það er þannig að ákvarðanir varðandi þessa fjárhagsaðstoð verða kæranlegar miðað við 6. gr. Það fer þá einfaldlega eftir ákvæðum stjórnsýslulaga en matið hjá umboðsmanni skuldara, miðað við greiðsluaðlögunarferlið allt saman, byggir á ákveðnum gögnum og það eru teknar ákvarðanir á upplýstum forsendum. Þegar við erum að ræða þau mál og tala um einstök tilfelli er erfitt að átta sig á þeim án þess að vera með þau gögn fyrir framan sig og það er ekki hlutverk okkar hér að fara yfir þau. Við höfum falið ákveðinni stofnun það og ég treysti þeirri stofnun til að gera sitt besta til að leysa úr þessum flóknu viðfangsefnum.

Hæstv. forseti. Hér mælti hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir fyrir nefndaráliti allsherjar- og menntamálanefndar um fjárhagsaðstoð vegna gjaldþrotaskipta. Ég fagnaði því mjög þegar hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra Eygló Harðardóttir talaði fyrir frumvarpinu nú í nóvember og desember, ég fagna því að málið sé nú komið fram. Mikil vinna fór fram í allsherjar- og menntamálanefnd um frumvarpið og búið er að taka marga snúninga og umræðu um þetta mikilvæga mál. Ég tel löngu tímabært að þetta sé lagt fram því að við höfum öll sömul horft upp á einstaklinga eða jafnvel fjölskyldur sem ekki hafa átt neina aðra leið færa út úr fjárhagsörðugleikum sínum en að fara í gjaldþrot. Það fólk hefur ekki haft efni á því að borga skiptakostnaðinn, það hefur í raun verið gjaldþrota án þess að hafa farið í gjaldþrot þar sem vantað hefur peninga til að greiða skiptakostnaðinn. Á meðan sú staða er uppi er mikill þrýstingur frá kröfuhöfum skuldanna um að viðkomandi standi skil á skuldbindingum sínum. Auðvitað á að standa skil á skuldbindingum sínum ef kostur er og reyna á að semja um þær ef einhver möguleiki er á til að geta bjargað málunum, ég held ekki neinu öðru fram hér, alla vega á meðan um er að ræða lögmæt lán. Ef þetta eru ólögmæt lán sem dæmt hefur verið um í dómstólum þá er það auðvitað bara réttlætismál að einstaklingar fái samið upp á nýtt í sínum málum. Þegar sá sem skuldar getur ekki greitt og nær ekki endum saman þá bætist alltaf við skuldirnar. Farið er í innheimtuferli sem hefur í för með sér stóraukinn kostnað og gerir stöðuna alltaf erfiðari og erfiðari þannig að stundum er enginn annar möguleiki en gjaldþrot. Þegar erfitt hefur verið að ná endum saman á meðan kröfurnar eru bara strípaðar venjulegar kröfur þá lítur dæmið þannig út að um leið og innheimtukostnaður er kominn ofan á kröfurnar þá er allt mun erfiðara. Það segir sig sjálft. Vissulega er alltaf erfitt að horfa á eftir þeim sem fara í þrot, það er mín skoðun. Ég tel að þetta séu engum auðveld skref og mér finnst mikilvægt að þeir sem fara þessa leið og uppfylla skilmála umboðsmanns skuldara um fjárhagsaðstoð vegna gjaldþrotaskipta geri sér fulla grein fyrir hvað það þýðir fyrir viðkomandi að fara í gjaldþrot. Ég verð að koma þessu að vegna þess að stundum heyrir maður hjá fólki að það sé langbest að láta þetta fara í þrot. En fólk verður samt sem áður að gera sér grein fyrir því hvað það þýðir og hvaða áhrif það hefur á fjárræði þeirra. Mikilvægt er að upplýst ákvörðun sé tekin um þessi mál og að munurinn á t.d. greiðsluaðlögun og gjaldþroti sé fólki ljós. Ég held að það gæti verið til bóta að umboðsmaður skuldara gæfi út bækling eða upplýsingakort þar sem gerð væri grein fyrir því hvað þetta þýðir og hver munurinn á þessum leiðum er þannig að fólk geti tekið upplýsta ákvörðun. Það er gott fyrir okkur að taka upplýsta ákvörðun í því sem við erum að fást við í daglegu lífi. En eins og ég sagði fyrr í ræðunni þá er alltaf ákveðinn hópur sem hefur enga aðra möguleika en gjaldþrot, það er það besta í stöðunni þrátt fyrir að það séu erfið skref að fara í það. Þess vegna er nauðsynlegt að mínu mati og okkar í allsherjar- og menntamálanefnd að þetta frumvarp komist í gegn fyrir þá sem þess þurfa. Ég held að það sé líka nauðsynlegt í því ljósi að við verðum að horfa til framtíðar til að fólk geti byrjað aftur á nýjum grunni og þeir sem hafa enga aðra möguleika geti klárað málin. Við horfum til framtíðar og í því samhengi verður að huga að neytendavernd og fleiru. Ég er mjög hlynnt því að umboðsmaður skuldara sjái um meðferð þessara mála vegna þess að hann þekkir vinnslu fjárhagsörðugleikamála vel. Komið hefur fram að þessi leið muni verða skilvirk og að ekki þurfi að bíða lengi eftir því að fá svör um hvort maður eigi rétt á aðstoð eða ekki. Einnig er mjög gott að fólk geti leitað til ráðuneytisins ef það er ósátt við niðurstöðurnar. Ég er mjög hlynnt því að við höfum víkkað út rammann örlítið vegna þess að við erum með ákveðinn hóp af fólki sem ég tel að við þurfum að hreinsa aðeins upp - maður talar kannski ekki svona um fólk, en það eru ákveðin mál í gangi sem hreinsa þarf upp. Ég vildi koma því að.

Virðulegi forseti. Við fengum málið aftur eftir 2. umr. inn í allsherjar- og menntamálanefnd eftir beiðni frá hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni. Hann vildi fá að ræða þar breytingartillögu sína um að fella brott fangelsisrefsingar við þeim lagagreinum sem við erum að fjalla um af því að þær tengjast tjáningarfrelsinu. Þetta var rætt í nefndinni og tekið undir að umfjöllunarefni væri verðugt, fangelsisrefsingar við vissum brotum á almennum hegningarlögum, en okkur þótti það ekki rétti vettvangurinn til þess að fara að fella brott fangelsisrefsingar á aðeins tveimur lagagreinum og svona afmörkuðu málefni. Nefndin leggur því til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt og bendir á að umræða um fangelsisrefsingarnar þurfi að fara fram á öðrum vettvangi og ekki sé rétt að gera það undir þessum lið. Undir þetta nefndarálit skrifar sá sem hér stendur ásamt hv. þingmönnum Líneik Önnu Sævarsdóttur, Oddgeiri Ágústi Ottesen, Guðlaugu Elísabetu Finnsdóttur, Elsu Láru Arnardóttur, Guðbjarti Hannessyni, Haraldi Einarssyni og Svandísi Svavarsdóttur. Að öðru leyti vil ég þakka kærlega fyrir gott starf í nefndinni og við þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég velti fyrir mér, óháð nefndarstörfum í hv. allsherjar- og menntamálanefnd, hvort hv. þm. Vilhjálmur Árnason sé sjálfur hlynntur því að í almennum hegningarlögum séu fangelsisrefsingar við tjáningarbrotum.

Virðulegur forseti. Ég get að minnsta kosti sagt að ég er tilbúinn að taka þá umræðu og finnst hún eiga fullan rétt á sér. Við málarekstur þessa máls komum við aðeins inn á hvort refsingarnar hefðu haft forvarnaáhrif til að umræðan færi ekki út um víðan völl, en fangelsisrefsingar hafa vissulega aldrei verið nýttar í þessu. Mér finnst því full ástæða til að taka þessa umræðu en ég ætla ekki að mynda mér skoðun fyrr en ég hef farið dýpra í þá kynningu.

Virðulegi forseti. Ég þakka svarið en þá velti ég fyrir mér hvort forsendur fyrir því að hv. þingmaður vilji bíða með að mynda sér skoðun séu þær að fangelsishótanir séu í almennum hegningarlögum við tjáningarbrotum. Ég hefði ekki haldið að það væri jákvæð ástæða fyrir því að þegja yfir því sem manni finnst eða því sem mann langar að tjá sig um. Kannski eru einhver skilaboð í almennum hegningarlögum, það er svo sem eitt, en þegar beinlínis er hótað fangelsisrefsingum fyrir tjáningu hefði ég haldið að það væri heldur ólýðræðislegt. Þess vegna langaði mig að inna hv. þingmann eftir því hvort það séu þá meint eða hugsanleg fælingaráhrif af fangelsishótunum í almennum hegningarlögum sem afmarki afstöðu hv. þingmanns.

Ég er ekkert að segja að fangelsisrefsingin geri útslagið í þessu, heldur er það bara að þetta er í lögunum til að hafa kontról á umræðunni og hvað þarf að ganga langt, það er það sem umræðan snýst um. Ég ætla ekkert að fullyrða um að það þurfi að vera fangelsisrefsing. Það er kannski mjög vel í lagt af því að tjáningarfrelsið er mjög mikilvægt og við getum þess í nefndaráliti okkar eftir 1. umr. að það sé nauðsynlegt að það sé tryggt. Þess vegna er það ekkert sjálfgefið að það þurfi að vera fangelsisrefsing til að ná þessu sama fram þó að margir geti oft gengið mjög langt í að tjá sig þrátt fyrir þetta ákvæði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. allsherjar- og menntamálanefnd fyrir ágætissamstarf þótt sá eini sem sé á þessari skoðun sé sá sem hér stendur. Það er oft þannig með tjáningarfrelsið, þegar á að fara að verja rétt fólks til að hafa óvinsælar og jafnvel ljótar skoðanir er lítið um verjendur, kannski eðlilega. Mig langar til að útskýra í stuttu máli hvers vegna minni hlutinn, sem er ég, leggur fram breytingartillögu við þetta frumvarp. Frumvarpið sem breytingartillagan varðar breytir almennum hegningarlögum á tvennan hátt. Í 1. gr. er sagt að í stað orðanna „trúarbragða eða kynhneigðar“ í 1. mgr. 180. gr. laganna komi: trúarbragða, kynhneigðar eða kynvitundar. Ég ítreka aftur að minni hlutinn hefur ekkert út á það að setja, þetta er góð breyting, jákvæð, nauðsynleg og mikilvæg og mætti jafnvel víkka hana út ef út í það er farið. Síðan er 2. gr. frumvarpsins sem breytir heldur mikið orðalaginu í 233. gr. a almennra hegningarlaga, nr. 19/1940. Þar er bætt við orðinu kynvitundar. Ég les greinina í heild sinni, með leyfi forseta: „Hver sem opinberlega hæðist að, rógber, smánar eða ógnar manni eða hópi manna með ummælum eða annars konar tjáningu, svo sem með myndum eða táknum, vegna þjóðernis, litarháttar, kynþáttar, trúarbragða, kynhneigðar eða kynvitundar, eða breiðir slíkt út, skal sæta sektum eða fangelsi allt að 2 árum.“ Lögfróðari menn en ég hafa sagt mér að þetta sé í raun ekki útvíkkun á ákvæðinu að því leyti að líklegra sé að því sé framfylgt, sem betur fer vegna þess að framfylgni svona laga er í eðli sínu slæm. Það er í eðli tjáningarfrelsisins, ekki það að við sem þjóðfélag umberum að fólk hafi einhvern einstaklingsrétt til þess að tjá sig heldur er tjáningarfrelsið tólið sem við notum til að komast að lýðræðislegri niðurstöðu. Nú vil ég nefna eitt dæmi sem er í deiglunni víða, einkum á internetinu, sem þessari grein er sérstaklega ætlað að taka tillit til og það er deilan milli trúarbragða sem heita islam og fyrirbæris sem er kallað samkynhneigð. Þetta er oft ekkert alveg samhæft. Í stærri skólum islams er samkynhneigð oft fordæmd sem er vitaskuld slæmt. Það er nokkuð sem þarf að ræða í þaula, það er nokkuð sem vestrænt lýðveldi tekst á við með því að ræða og spyrja hv. múslima: Af hverju er ykkur ekki árans sama þótt einhver sé samkynhneigður? Hvaða máli skiptir það? Hvað kemur ykkur það við? Það þarf að taka þá lýðræðislegu umræðu. Til þess að hún geti átt sér stað þarf músliminn að geta sagt sína skoðun. Hafi þessi grein fælingarmátt í þeirri umræðu dregur það úr henni og tefur okkur í þeirri annars þörfu baráttu gegn fordómum gagnvart samkynhneigð. Þetta er gallinn við takmarkanir á tjáningarfrelsi, þetta er ekki aðeins spurning um rétt til þess að tjá sig. Takmarkanir á tjáningarfrelsi hægja í eðli sínu á umræðunni og þess vegna segir stjórnarskráin að ekki beri að setja neinar tálmanir á tjáningarfrelsi nema með lögum í þágu hins og þessa, öryggi ríkisins og ýmissa slíkra hluta, enda séu þau lög sem eru nauðsynleg og samrýmast lýðræðishefðum. Þetta er ekki einhver kurteisisvarnagli, hann er ekki til þess að fólk geti horft á bíómyndir sem því finnst skemmtilegar, þetta er til þess að hægt sé að nýta tjáningarfrelsið í lýðræðislegri umræðu. Það er vegna þess að tálmanir á tjáningarfrelsi eru slæm hugmynd og það á ekki að nota þær nema þegar það er algjörlega nauðsynlegt. Ég mótmæli því að það sé algjörlega nauðsynlegt þegar kemur að þessu tiltekna dæmi, eða í það minnsta hugsanlega ónauðsynlegt. Það er nóg fyrir þann sem hér stendur. Tjáningarfrelsið er mikilvægt, það er ekki til gamans, það er mikilvægt. Eins og ég sagði áður hafa mér lögfróðari menn útskýrt fyrir mér að hér sé ekkert verið að víkka þetta út og það er gott og blessað sé maður lögfræðingur eða dómari eða lögreglumaður eða saksóknari eða eitthvað því um líkt, en þegar maður er þegn í samfélaginu, þegar maður er venjuleg manneskja sem er að lesa lögin af forvitni, það er til fólk í landinu sem vill þekkja lögin og vill vita hvað má og hvað má ekki, er hætt við því að hann eða hún túlki lögin þannig að þau megi ekki tjá eitthvað sem þeim liggur á hjarta, með réttu eða röngu. Það finnst mér ekki nógu gott. Jafnvel ef lögtæknileg útskýring á þessu er ekki þannig að þetta útvíkki heimildir til þess að beita sektum eða fangelsi allt að tveimur árum eru það nógu slæm áhrif ef fólk bara fær það á tilfinninguna að það megi ekki segja eitthvað sem því finnst. Það er nógu slæmt, nema þegar það er algjörlega nauðsynlegt, t.d. til þess að vernda segjum friðhelgi einkalífsins eða rannsóknarhagsmuni eða eitthvað því um líkt, ef það eru borgaralega réttindalegar ástæður fyrir takmörkun á tjáningarfrelsi. Vegna þeirra sjónarmiða lagði ég fram breytingartillögu sem miðar að því að reyna að gera málið þannig að það bæti að minnsta kosti klárlega tjáningarfrelsismál á Íslandi. Mér vitanlega hefur ekki verið sett löggjöf á Íslandi sem útvíkkar tjáningarfrelsið frá stofnun lýðveldisins, eða fyrr. Leiðrétti mig hver sem betur getur. Þess vegna finnst mér alveg kominn tími til að við förum að ræða um tjáningarfrelsið með hliðsjón af því að auka það en ekki sífellt að finna fleiri og fleiri afsakanir fyrir því að minnka það. Þess vegna legg ég fram breytingartillöguna, til þess að meðfram því að uppfylla þá viðbótarbókun sem við ætlum að uppfylla gefum við líka þau skilaboð að Alþingi virði tjáningarfrelsið, að Alþingi hafi ekki áhuga á því í það minnsta að fangelsa fólk fyrir tjáningarbrot. Þá er heildarlöggjöfin að minnsta kosti skárri en ella, þá er hún þó til góðs. Það er markmiðið með breytingartillögunni, enda sagði ég í nefndaráliti minni hlutans milli 1. og 2. umr. að ég legði til að frumvarpið yrði samþykkt - með þessari breytingartillögu. Þá aukum við tjáningarfrelsið og komum til móts við viðbótarbókunina frá EES eða ESB, ég man ekki hvort það var, og sjónarmið hæstv. innanríkisráðherra og þeirra sem eru hlynntir frumvarpinu óbreyttu. Þetta er í raun ákveðinn friðarsamningur sem ég legg hér á borð þannig að við getum samþykkt þetta frumvarp, kynvitundarákvæðið kæmi til, orðabreytingin kæmi til en þá verður líka skýrara að þetta væri einnig skref í átt að meira tjáningarfrelsi. Það væri stórsigur fyrir okkur öll, tel ég. Ég held ekki að fleiru sé við þetta að bæta en ég legg til að þessi breytingartillaga verði samþykkt. Þá getum við samþykkt frumvarpið í heild sinni. Öll.

Hæstv. forseti. Ég held að ég verði að taka undir með hv. þingmanni að það er gríðarlega mikilvægt að ræða tjáningarfrelsið. En hafandi hlustað á hann hér og áður raunar þegar við höfum rætt þetta langar mig aðeins að heyra frá hv. þingmanni hvort honum finnist það of þröngt í dag, hvort tjáningarfrelsi á Íslandi sé of þröngur stakkur skorinn. Í öðru lagi varðandi sektir þá finnst mér að svolítill misskilningur sé í gangi vegna þess að í ákvæðunum er þetta sektir eða fangelsisdómur. Ég hef alltaf skilið það þannig að ef menn greiði ekki sínar sektir sé hægt að fylgja því eftir með fangelsi til að borga sektina. Þannig sé málið hugsað en ekki að fangelsisdómur sé fyrsta refsing sem notuð er. Þá langar mig að spyrja, af því að ég var ekki á öllum þeim fundum þar sem fjallað var um þetta mál: Hefur fangelsisvist einhvern tíma verið beitt varðandi tjáningarfrelsi? Í þriðja lagi langar mig að vekja máls á því að oft er eitt alvarlegasta form eineltis háð eða grín. Og það er afsökunin þegar einhver er að kvelja einhvern að gerandinn segir: Ég var bara að leika mér, þetta var bara í gríni. Þegar krakkarnir voru dregnir út í frímínútum, snjó var troðið ofan í buxurnar eða þeir hæddir með einhverjum orðum endaði það alltaf á því að sagt var þegar maður lenti í umræðum um slíkt: Ég var bara að grínast. Hvar eru þau mörk? Hvernig getur maður sett þau? Og hvernig ætlar maður að gefa skilaboð um að slíkt sé engin afsökun þegar verið er að verja rétt einstaklinga að maður geti hreinlega sagt: Ja, þetta var í gríni, eða ég var bara að tjá skoðanir mínar. Þetta er fín lína og ég virði mjög vel og þakka þá umræðu sem við höfum átt í nefndinni einmitt um þessi atriði. Ég held að við eigum að halda henni áfram. Ágreiningurinn hér er eingöngu um það hvort gera eigi þetta núna eða taka það sérstaklega 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir það að taka megi þetta til skoðunar seinna. Það var svolítið af spurningum, ég vona að ég geti komið að þeim í seinna andsvari ef ég næ ekki að klára þær núna. Hv. þingmaður nefnir að alvarlegustu tilfelli eineltis tengist oft gríni, það er alltaf þessi afsökun hjá þeim sem beita einelti að þetta hafi nú bara verið grín. Ég veit allt um það sjálfur enda lenti ég í mjög miklu einelti í æsku og ég veit að þegar krakkar leggja aðra í einelti koma þeir almennt fram við aðra manneskju eins og leikföng. Þeir sjá ekki að þeir séu að gera neitt rangt. Ég veit allt um þetta vandamál og ég þekki það á eigin skinni. Hvar fína línan er, það er eitthvað sem þarf að eiga við í hverri stofnun fyrir sig. Hér erum við að tala um almenn hegningarlög, hér erum við að tala um hvað má tjá nokkurs staðar. Ef ég er til dæmis með vefsetur sem einungis er ætlað fullorðnu fólki að ræða alvarleg málefni, þá gilda þar almenn hegningarlög. Það er síðan allt önnur spurning hvernig á að eiga við einelti í skólum, á vinnustöðum eða einhverju því um líku. Það er eitthvað sem á heima í reglum hverrar stofnunar fyrir sig. Út á það hef ég ekkert að setja enda er ég þingmaður, er ekki í öðru starfi í augnablikinu. Hvað varðar spurninguna hvort fangelsi hafi verið beitt. Nei, mér vitandi hefur því aldrei verið beitt sem betur fer, og mér skilst að enginn vilji það í raun og veru. Þess vegna skil ég ekki alveg hvers vegna ekki megi innleiða þessa breytingartillögu hér og nú, því að það virðist enginn standa upp og segja: Það þarf að vera fangelsi. Hvað varðar fangelsi eftir að sekt er ógreidd, það er hætt við því að almenningur lesi lögin og þegar almenningur les lögin les hann þau væntanlega og skilur þau eins og þau koma fram á íslenskri tungu án tillits til þess hvað einhverjir lögfræðingar í dómsal segja, því að ég vænti þess að við viljum að almenningur skilji lögin rétt. Ef maður les þessa grein eins og hún er gefur hún til kynna og gefur manni óhjákvæmilega þann skilning, eins og umræðan í samfélaginu sýnir og sannar, að þetta er túlkað miklu víðar en lögfræðingur mundi gera. Síðast en ekki síst - ég er því miður búinn með tímann: Er of þröngur stakkur skorinn að tjáningarfrelsi í almennum hegningarlögum? Svarið er tvímælalaust: Já, það er of þröngur stakkur skorinn að tjáningarfrelsi á Íslandi í dag. Vil ég nefna sérstaklega 95. gr. og 125. gr. 

Hæstv. forseti. Ég held að þessi stuttu andsvör veki athygli á því að halda þurfi áfram að ræða mörkin vegna þess að upplifunin á hvar þau eru og hversu hamlandi þau eru eru augljóslega mismunandi. Það er þannig víða. Við tókum dæmi af því í nefndinni að sums staðar á stórum svæðum erlendis og raunar í háskólum til dæmis í Bretlandi eru mjög klárar reglur um það hvað maður má nota af hugtökum varðandi kynvitund, rasisma eða annað slíkt. Það varðar þá refsibrotum, menn geta fallið á ritgerðum eða öðru slíku ef þessi ákveðnu hugtök eru notuð. Þannig ver samfélagið sig fyrir ekki endilega opinni umræðu sem á sér stað í faglegu umhverfi heldur sleggjudómum sem menn nota til að niðurlægja fólk. Sama gildir á íþróttavöllum í Bretlandi. Víðast hvar er það þannig að ef menn eru með frammíköll, eins og þar hefur komið fram, eru menn útilokaðir frá leikjum í langan tíma, jafnvel árum saman. Það eru harðar refsingar í sjálfu sér fyrir þá sem þar vilja vera en það hefur líka væntanlega einhvern fælingarmátt. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann í seinni lotunni um það að fangelsisvist hafi aldrei verið beitt. Telja menn að þöggun sé fólgin í því að þetta ákvæði sé svona, að ef menn sinni ekki og borgi ekki sektir geti þeir átt á hættu að lenda í fangelsi til að borga sektina? Að það verði sem sagt til þess að menn þori ekki að tjá sig í íslensku samfélagi? Fyrir mér eru það frekar nýjar upplýsingar. Ágreiningurinn í nefndinni milli minni hlutans, þ.e. hv. þingmanns, og annarra, er fyrst og fremst að við töldum ekki að í þessu eina máli ætti að taka inn þetta ákvæði af því að við erum að fjalla um kynvitund, við erum að bæta inn skilgreiningum á hópum sem verða fyrir aðkasti í íslensku samfélagi, og ekki eigi að taka þetta mál þar heldur eigi að taka það í stærra samhengi. Það hefur nefndin boðað að gera og hefur óskað eftir því að sú umræða eigi sér stað. 

Virðulegi forseti. Aftur þakka ég fyrir víðsýni þegar kemur að því að taka málið upp seinna í heildstæðari pakka kannski eða einhverju slíku. Hv. þingmaður nefnir réttilega að ræða þurfi mörkin. Fyrir mér eru mörkin frekar augljós. Þau eru þar sem tjáningin beinlínis brýtur á einhverjum tilgreindum borgaralegum réttindum annars, svo sem friðhelgi einkalífs, rannsóknarhagsmuni o.fl. Sá sem stendur hér mundi ekki mótmæla þeim lögum sem banna dómurum að setja lögbann á fréttaflutning af tilteknum dómsmálum. Það er til þess að vernda rétt fólks til sanngjarnrar málsmeðferðar. Ég kannast ekki við réttinn til þess að fólk sé ekki móðgað og ég trúi því ekki að það sé góð hugmynd að fólk hafi slíkan rétt. Þegar kemur að sleggjudómum finnst mér þeir jafn ógeðslegir og hverjum öðrum. En þetta er ekki bara spurning um okkar tiltekna viðhorf heldur réttinn til að hafa viðhorfið og sá réttur er ekki tillitssemi og hann er ekki kominn af umburðarlyndi, heldur er hann kominn til þess að við getum tekist á um málefni með opnum hætti. Í því sambandi spyr hv. þingmaður hvort sá sem hér stendur telji að þöggun verði að þeim fangelsishótunum í almennum hegningarlögum. Ég get aðeins svarað því þannig: Ég vona ekki. Ég vona að það séu engin þöggunaráhrif, en ég óttast að svo sé. Mér finnst þetta alla vega vera blettur á almennum hegningarlögum. Mér finnst þetta vera blettur á því sem ég mundi ætlast til að væri skilningur fólks í lýðræðissamfélagi að til að takast á við ógeðslegu hugmyndirnar þurfum við að ræða þær, sérstaklega vegna þess að þær eru ógeðslegar. Ég þekki það sérstaklega úr umræðunni um trúarbrögð og samkynhneigð og álíka stór, alvöru, erfið, oft og tíðum ljót málefni þar sem fólk er með viðbjóðslegar skoðanir. Ég ætlaði að vitna í Biblíuna en ég ætla að sleppa því af tillitssemi við kristnara fólkið í þessum ágæta sal, en af nógu er að taka þar. Það er ekki gaman að vera samkynhneigður í Gamla testamentinu eða Nýja, ef út í það er farið. En ég get bara svarað spurningunni þannig að ég vona að engin þöggun sé, en 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér breytingu á almennum hegningarlögum, með síðari breytingum. Málið snýst í raun og veru um tiltölulega einfalda breytingu við fyrstu sýn. Nefndin hefur tekið þá breytingu til töluverðrar umfjöllunar en hún er að bæta inn í tvær greinar laganna, þ.e. 180. gr. og síðan 233. gr., skilgreiningunni kynvitund til viðbótar við trúarbrögð og kynhneigð. Nefndin fjallaði um breytingar á hegningarlögunum fyrst og fremst út frá þessari viðbót, að ákveðinnar réttarbótar væri þörf í ljósi þess að kynvitund er orðið hugtak sem þarf að eiga sér sæti á grundvelli mannréttinda í löggjöf af þessu tagi. Það var nálgunin og það er ástæðan fyrir því að mælt er fyrir málinu til að byrja með, sem er í þessu tilfelli stjórnarfrumvarp. Það verður ekki til í tómarúmi heldur í alþjóðlegu mannréttindaumhverfi og á sér rætur og samsvörun þar. Hins vegar vil ég segja hér vegna þeirrar umræðu sem hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson hefur vakið máls á og þeim breytingartillögum sem hann hefur mælt fyrir að ég vil fagna sérstaklega tóninum í þeirri umræðu. Hún er gríðarlega mikilvæg, þ.e. umræðan um tjáningarfrelsið. Ég hef hins vegar verið þeirrar skoðunar að sú breyting sem hér er uppi á almennum hegningarlögum og varðar upptalningu á þeim hópum sem undir eru í tilgreindum lagagreinum sé ekki tilefni til að endurskoða refsiramma í hegningarlögum. Það má segja að það hafi verið mín afstaða í gegnum alla þá umræðu sem hefur verið í nefndinni og hefur verið afar góð, eins og kom fram í ágætum orðaskiptum hv. þm. Guðbjarts Hannessonar og hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar. Við þurfum í raun og veru að skoða báðar hliðar þessa máls, þ.e. annars vegar tjáningarfrelsishliðina sem píratar hafa látið sig mikið varða og er mjög mikilvæg og þessi fína lína sem kom fram í andsvörum milli hv. þingmanna, en hins vegar og ekki síður þær meginreglur yfirleitt sem undir liggja þegar refsingar eru annars vegar. Það er líka umræða sem þarf að taka upp, þ.e. markmið með sektum, samfélagsþjónustu, refsingum o.s.frv. Umræðan sem breytingartillaga hv. þingmanns hvílir á er svona breið. Hún er ekki bara breytingartillaga sem við skutlum inn, klárum og afgreiðum í tengslum við það tilefni sem hér er uppi. Því vil ég segja að ég tel fullt tilefni til þess að fram komi sérstakt þingmál sem stafar af þessari umræðu hér, sérstakt þingmál þar sem fjallað er um þetta með víðtækari hætti. Hugsanlega má gera það með þingsályktunartillögu og ítarlegri greinargerð þar sem yrði farið þess á leit að málið yrði skoðað ítarlega, borið saman við löggjöf annars staðar og sérstaklega þessa tvo brennipunkta sem báðir eru mjög mikilvægir út frá mannréttindasjónarmiðum ekki síður en því tilefni sem hér er uppi, þ.e. annars vegar það sem varðar tjáningarfrelsi og hins vegar að því er varðar meginreglur og meginhugmyndir sem liggja til grundvallar refsingum í þroskuðu og upplýstu samfélagi. Virðulegi forseti. Ég vildi hafa sagt þetta hér undir þessum lið þannig að það lægi fyrir að væntanlega munum við þingflokkur Vinstri grænna ekki styðja breytingartillögur hv. minni hluta en jafnframt og þrátt fyrir það teljum við að þau sjónarmið sem í breytingartillögunum endurspeglast eigi fullt erindi í umræðu á Alþingi. Ég vil og vænti þess að hv. þingflokkur pírata hafi frumkvæði að því að koma slíku þingmáli á laggirnar.

Samkomulag er um skiptingu ræðutíma en umræðan mun standa yfir í um klukkustund.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka forseta fyrir að taka þetta mál hér á dagskrá og heimila umræðu um þessi mikilvægu mál. Tilefni umræðunnar er öllum ljóst, það er skýrsla nefndar um skipulag og tilhögun rannsókna og saksóknar í efnahagsbrotum sem skilað var til innanríkisráðherra fyrir áramót. Tilefnið er þó ekki síður það að við sem hér sitjum leitum tækifæra til að færa okkur á annan og nýjan stað þegar kemur að umræðu og meðhöndlun efnahagsbrota. Eins og fram kemur í umræddri skýrslu stendur heildarskipulag lögreglu og ákæruvalds á vissum tímamótum, tímamótum sem við verðum að fjalla um og taka skýra afstöðu til. Því er eðlilegt og mikilvægt að hér fari fram umræða um þróun þeirra mála. Það hefur alltaf legið fyrir að til embættis sérstaks saksóknara var stofnað til að bregðast við hinum sérstöku og óvenjulegu aðstæðum sem sköpuðust á fjármálamarkaði í kjölfar hruns íslensku bankanna haustið 2008. Um það hefur ríkt pólitísk sátt. Ég held að þingheimur allur hafi gert sér grein fyrir því frá upphafi að hér væri að sjálfsögðu um tímabundið fyrirkomulag að ræða. En nú eru liðin rúm fimm ár frá hruninu. Okkur er ljóst að enn eru mörg mál til rannsóknar og þau munu að sjálfsögðu fá sína afgreiðslu í réttarkerfinu og meðhöndlun eins og eðlilegt er. En okkur er á sama tíma ljóst að til frambúðar gerist ekki þörf á svo viðamiklu og í raun krísutengdu embætti sem embætti sérstaks saksóknara er. Það breytir því þó ekki að við sem hér sitjum viljum að rannsókn og saksókn efnahagsbrota sé í traustum og góðum farvegi eins og meðferð annarra afbrota í landinu. Þess vegna tel ég rétt að leggja fyrrnefnda skýrslu fram í dag og um leið að hvetja þingheim allan til að taka afstöðu til hennar og taka afstöðu til framtíðarskipan þessar mála og ræða þau. Ef ég vík að skýrslunni sjálfri og því hvers vegna hún er fram borin og fram komin er sem fyrr segir um að ræða skýrslu nefndar sem hæstv. þáverandi innanríkisráðherra, Ögmundur Jónasson, skipaði í janúar 2012 í samræmi við bráðabirgðaákvæði í lögum um embætti sérstaks saksóknara. Þar er kveðið á um að innanríkisráðherra skuli skipa nefnd sérfróðra manna til þess að endurskoða skipulag og tilhögun rannsókna og saksóknar í efnahagsbrotamálum og gera tillögur að heildarskipulagi slíkra rannsókna innan einnar stofnunar í þeim tilgangi að gera þær skilvirkari og markvissari og tryggja sem besta nýtingu fjármuna sem ætlaðar eru í þessu skyni. Nefndinni bar í störfum sínum að hafa hliðsjón af skipan efnahagsbrotarannsókna annars staðar á Norðurlöndum. Til upplýsingar, sem kemur einnig fram í skýrslunni, þá skipuðu nefndina þau Sigurður Tómas Magnússon, prófessor við Háskólann í Reykjavík, sem jafnframt var formaður hennar, Bryndís Kristjánsdóttir skattrannsóknarstjóri og Þóra M. Hjaltested, skrifstofustjóri í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu. Í júní 2012 tók Valgerður Rún Benediktsdóttir, skrifstofustjóri í sama ráðuneyti, sæti Þóru í nefndinni. Með nefndinni starfaði Gunnlaugur Geirsson, lögfræðingur í innanríkisráðuneytinu. Ég vil af þessu tilefni þakka öllum þessum einstaklingum fyrir vinnu sína við skýrsluna. Virðulegur forseti. Sem fyrr segir var frá upphafi gert ráð fyrir því að embætti sérstaks saksóknara mundi starfa tímabundið. Embættið var þannig viðbót við stofnanir ákæruvaldsins af sérstöku tilefni og hróflaði því ekki við verkaskiptingu milli ákæruvalds og lögreglu annars vegar og annarra eftirlitsstofnana hins vegar, svo sem Fjármálaeftirlits og skattrannsóknarstjóra ríkisins. Embættinu var ætlað að annast rannsókn og saksókn vegna þeirra mála sem tengdust starfsemi fjármálafyrirtækja og var embættinu þegar í upphafi markaður tímarammi líkt og þingheimur þekkir. Eftir 1. janúar 2011 var ráðherra því heimilt, að fengnu áliti ríkissaksóknara, að leggja embættið niður og mundu verkefnin færast til lögreglu eða ákæranda fyrir almennum reglum lögreglulaga og sakamálalaga. Með breytingum á lögum um embætti sérstaks saksóknara á árinu 2011 var hins vegar tekin ákvörðun að færa þetta tímamark aftur til 1. janúar 2013. Jafnframt var ákveðið, sökum þeirrar samsvörunar sem með þeim málum sem rannsökuð eru hjá embætti sérstaks saksóknara og hjá efnahagsbrotadeild ríkislögreglustjóra, að sameina á einum stað rannsókn og saksókn efnahagsbrota hjá embætti sérstaks saksóknara. Þá var framangreint bráðabirgðaákvæði sett til þess að nota tímann til að huga að framtíðarskipan rannsókna á efnahagsbrotum. Ég vil einnig árétta það, og það kemur fram í frumvarpi til fjárlaga sem lagt var fram og í núverandi lögum sem samþykkt voru á Alþingi fyrir áramót, að gert var ráð fyrir minnkandi fjárheimildum til embættis sérstaks saksóknara, eins og þingheimur þekkir. Var það er gert í samræmi við upphaflega áætlun um starfsemi þess þar sem reiknað var með að fjárheimildir mundu lækka eftir því sem rannsókn mála í tengslum við bankahrunið lyki. Innanríkisráðuneytið mun á þessu ári vinna náið með embætti sérstaks saksóknara vegna fjárhagslegs uppgjörs embættisins með það að markmiði að vel takist að ljúka þeim rannsóknum og verkefnum sem sérstakur saksóknari hefur með höndum, en einnig til að tryggja að sú yfirfærsla sem þarf að eiga sér stað vegna efnahagsbrotanna gangi vel fyrir sig, því að líkt og kemur fram í þeirri skýrslu sem hér er til umræðu og sem komið hefur fram í samþykktum Alþingis áður, er miðað við að embætti sérstaks saksóknara verði lagt af í þeirri mynd sem það nú er í lok þessa árs og að við taki nýtt fyrirkomulag 1. janúar 2015. Það er það sem umrædd skýrsla miðar við. Virðulegur forseti. Það má þannig segja að samkvæmt breyttum lögum hafi sérstakur saksóknari haft það almenna hlutverk að annast rannsókn og saksókn efnahagsbrota hér á landi frá bankahruni. Ekki hefur það einungis einskorðast við þá hluti, heldur einnig aðra hluti er hafa komið inn á það borð og tengjast efnahagsbrotum almennt. Ég vil gera sérstaklega að umræðuefni innihald þeirrar skýrslu sem hér er til umræðu. Þar eru gerðar tillögur um nýja skipan efnahagsbrota til framtíðar, bæði hvað varðar lagalega umgjörð og einnig framkvæmdina. Í skýrslunni er að finna tillögur bæði hvað varðar stofnanaskipan og úrræði til að auka skilvirkni í rannsókn efnahagsbrotamála. Þá er einnig að finna yfirlit og tillögur um aðra mikilvæga þætti sem lúta að réttaröryggi, sporna við tvíverknaði í kerfinu og er mikil umræða í skýrslunni um hvernig hægt sé að endurheimta ólögmætan ávinning af brotum, svo nokkur atriði séu upp talin. Nefndinni var fyrst og síðast ætlað að gera tillögur að heildarskipulagi efnahagsbrotarannsókna innan einnar stofnunar. Það er mikilvægt að halda því til haga að það var í erindisbréfi nefndarinnar. Nefndin gerir í skýrslu sinni tillögu að nýrri stofnanaskipan þannig að komið verði á fót nýrri stofnun rannsókna og ákæru á sviði efnahagsbrota með svipuðum hætti og gert hefur verið á Norðurlöndunum. Það er ágætlega yfir það farið í skýrslunni hvernig fyrirkomulag er í nágrannalöndunum. Þá er einnig lagt til að peningaþvættisskrifstofa sem nú er hjá embætti ríkislögreglustjóra verði færð til hinnar nýju stofnunar og að sett verði upp sérstök deild er sinni endurheimtu ólögmæts ávinnings af brotum. Umræðan í skýrslunni um ólögmætan ávinning af brotum er til komin vegna beiðni sem kom á seinni stigum skýrslugerðarinnar frá þáverandi hæstv. innanríkisráðherra um að það yrði skoðað sérstaklega. Hvað umfang verkefna hinnar nýju stofnunar varðar telur nefndin tvær leiðir koma til greina, og það er það sem skiptir mestu máli í þessari umræðu. Önnur leiðin byggir á grunni embættis sérstaks saksóknara og að hin nýja stofnun fari að lágmarki með rannsókn efnahagsbrotamála og ákæruvald í skattalaga- og efnahagsbrotamálum. Hin leiðin, sem einnig er farið nákvæmlega yfir í skýrslunni, er sú að hin nýja rannsókna- og ákærustofnun taki við verkefnum embættis sérstaks saksóknara en einnig embættum skattrannsóknarstjóra og eftir atvikum verkefnum er varða málshöfðanir ríkissaksóknara. Þannig er síðari tillagan umfangsmeiri, hún gerir ráð fyrir frekari sameiningu stofnana en sú fyrri. Báðar miða að því að hafa eina stofnun, en hin síðari tekur mið af þeirri hagkvæmni sem gæti falist í því að setja málefni fleiri stofnana undir sama hatt. Án tillits til þess hvaða leið yrði farin var nefndin sammála um að gera þurfi breytingar á meðferð skattalagabrota og að frekari samvinna og samráð skattrannsóknarstjóra og efnahagsbrotastofnunar verði lögbundin þannig að skattrannsóknarstjóri fullrannsaki skattalagabrot en sendi þau til ákærumeðferðar til efnahagsbrotastofnunar. Virðulegur forseti. Í lokin langar mig aðeins að fara yfir það stuttlega hvers vegna ég taldi mikilvægt að koma með skýrsluna í þennan sal. Mér finnst það mikilvægt vegna þess að ég held að nauðsynlegt sé fyrir framhald þessa málaflokks að við náum sem bestri pólitískri sátt um hvernig við getum haldið farsællega á þessum stóru málum til framtíðar. Ég tel eðlilegt að þingið, sérstaklega allsherjar- og menntamálanefnd, fari yfir umfang, kostnað og fleira sem snýr að rannsókn og saksókn efnahagsbrota. En ég tel líka mikilvægt og árétta það að þingmenn allra flokka fái tækifæri til að eiga að komu að framtíðarskipan þessara mála og hafa áhrif á það sem ég nefndi áðan sem eru þær krossgötur sem við stöndum á hvað þennan málaflokk varðar. Verkefnið nú er að setja málið í þann farveg að við getum unnið saman að því og ég vonast til þess að þingmenn allra flokka láti til sín taka við umræðu málsins og ekki síður við framhald málsins þegar kemur að framkvæmd. Virðulegi forseti. Ég fagna því að málið hafi verið tekið á dagskrá í þinginu og vona að við eigum góðar umræður um það í dag, en fyrst og síðast að við náum niðurstöðu í þau mikilvægu mál sem hér eru til meðferðar. Ég vona að okkur auðnist að koma málinu þannig fyrir til framtíðar að við getum sagt og tryggt að þessum málum sé eins vel fyrir komið og mögulegt er.

Hæstv. forseti. Ég ætla að segja það hreinskilnislega að við fengum þessa yfirgripsmiklu skýrslu bara fyrir skömmu. Ég hef því ekki lesið hvert einasta orð í henni enda kemur fram hjá hæstv. ráðherra að við munum fá tækifæri til að fjalla um málið í allsherjar- og menntamálanefnd og ég tel gríðarlega mikilvægt að tekinn verði góður tími í þetta. Ástæða er til að vekja athygli á því að þessi skýrsla verður til vegna þess að sett voru lög árið 2011 með svohljóðandi bráðabirgðaákvæði, með leyfi forseta: „Innanríkisráðherra skal skipa nefnd sérfróðra manna að höfðu samráði við hlutaðeigandi ráðuneyti til þess að endurskoða skipulag og tilhögun rannsókna og saksóknar í efnahagsbrotamálum og gera tillögur að heildarskipulagi slíkra rannsókna innan einnar stofnunar í þeim tilgangi að gera þær skilvirkari og markvissari og tryggja sem besta nýtingu fjármuna sem ætlaðir eru í þessu skyni.“ Í þessum tilgangi var skipaður hópur og var meðal annars skoðað að stofna nýja efnahagsbrotastofnun, að sameina stofnanir eða styrkja löggjöfina. Ég held að fyrir fram sé hægt að setja fram þá meginskoðun - hafandi farið í gegnum hrunið sem varð árið 2008, alla þá umræðu sem varð árin þar á undan, sem snerist um að ekki mætti setja nein lög um fjármálalega gjörninga; við ætluðum að keppast við að verða það land í heiminum sem hefði hvað frjálsastar reglur um fjármálamarkaðina - að öllum hafi orðið ljóst að umgjörðin um þennan málaflokk skiptir gríðarlega miklu máli. Það skiptir máli að lagaumhverfið sé skýrt - hvað má, hvað má ekki - að þannig sé búið um hnútana að þegar efnahagsbrot og skattalagabrot og önnur slík brot koma upp sé rannsóknin viðunandi og dómstólar og kerfið í heild hafi burði til að takast á við málin. Oft og tíðum, við höfum séð það hjá sérstökum saksóknara, er verið að glíma við gríðarlega mikið fjármagn og öflugan hóp verjenda, þess vegna þarf lagaumhverfið að vera mjög gott og skýrt til þess að þetta gangi. Í þessari skýrslu eru lagðar fram tvær megintillögur. Annars vegar er verið að tala um að vera með nýja rannsókna- og ákærustofnun til að taka við verkefnum embættis sérstaks saksóknara og eftir sem áður að peningaþvættisskrifstofa frá ríkislögreglustjóra færist til þessarar nýju stofnunar. Í hinu tilfellinu er til viðbótar búið að taka skattrannsóknarstjóraembættið og færa það inn undir sömu stofnun. Ég held að óhætt sé að fullyrða að þetta eru hugmyndir sem þurfa mikla umræðu hér, hvernig þessu verður best fyrir komið. Ég sé það á stuttri yfirferð yfir skýrsluna að þar eru málin reifuð mjög vel. Til dæmis er athyglisvert að lesa upplýsingar um fjölda mála sem hafa verið að koma upp, meðal annars hjá sérstökum saksóknara, og líka þá gríðarlegu upphæð sem er í þessum málaflokki sem eru, að mér sýnist, á síðasta ári um 1.770 millj. kr., sem eru auðvitað umtalsverðir peningar. Þannig að það skiptir máli að þetta mál sé rætt. Ég fagna því að hæstv. ráðherra ákveði að málið fari til allsherjar- og menntamálanefndar og fái þar umfjöllun, kalli eftir því að við reynum að leita að samstöðu um málið og reynum að búa þannig um hnúta að ekki sé verið að togast á um stofnanastrúktúr eða málsmeðferðir, heldur að við getum sameinast um að búa til þannig lagaumhverfi að vel sé að málum staðið. Þetta er mjög stórt verkefni að fara yfir. Ég treysti á að hæstv. ráðherra meini það af heilindum, sem ég veit að hún gerir, þ.e. að málið fái ítarlega skoðun, fái umfjöllun, að við fáum að greina þá pappíra sem hér eru á bak við og heyra frá þeim aðilum sem hafa komið að málum. Þannig fáum við vandaða niðurstöðu sem verður til þess að við getum búið hér eðlilegt fjármálaumhverfi hvað varðar alla vega efnahagsbrot. Það hefur lengi verið viðhorf á Íslandi, því miður, að maður eigi að reyna að leyfa sér allt sem hægt er að komast upp með og menn finna nánast alltaf einhverja fleti á því að reyna að komast hjá lögum. Þetta hefur nú gengið svo langt að hér hafa einstakir þingmenn, ef við lítum nokkur ár aftur í tímann, staðið og sagt að auðvitað reyni menn að brjóta lögin sem er algjörlega kolrangt viðhorf. Við eigum auðvitað sem þingheimur og sem samfélag að fordæma brot, skattalagabrot eða hagnaðarbrot eða sviksemi hvers konar, við öll þau tækifæri sem við fáum, vegna þess að þannig getum við tryggt að þetta samfélag verði rekið af sanngirni og undir þeim reglum þar sem allir taka þátt en ekki aðeins ákveðnir hópar. Takk fyrir þetta mál. Það verður spennandi að fá að fylgja því eftir í hv. allsherjar- og menntamálanefnd.

Frú forseti. Ég þakka sömuleiðis fyrir þessa skýrslu. Ég held að undirbúningur stefnumótunar og ákvarðanatöku í þessu máli sé í alveg réttum farvegi og reyndar var ákveðið fyrir nokkru síðan að sérstök sérfróð nefnd mundi undirbúa tillögur um framtíðarfyrirkomulag þessar mála. Það er öllum ljóst að við höfum búið við tímabundnar aðstæður og mjög sérstakar. Ég tel að það hafi sannað sig að stofnun embættis sérstaks saksóknara var auðvitað óumflýjanleg, nauðsynleg aðgerð og í það heila tekið hafi það gengið vel sem og að sameina efnahagsbrotadeild ríkislögreglustjóra því embætti á meðan unnið væri úr málum við núverandi aðstæður. En að sjálfsögðu þarf að leggja drög að því hvernig þetta verður til lengri framtíðar litið. Skýrslan, umræður um hana hér og umfjöllun í þingnefnd er að sjálfsögðu mjög gagnlegt innlegg í það ferli. Auðvitað gefst mönnum færi á því að velta betur fyrir sér þeim tillögum eða valkostum sem hér er velt upp, en fljótt á litið virðist það skynsamlegt að við reynum að stefna að sambærilegu skipulagi á þessu sviði á Íslandi og er í okkar nágrannalöndum og þeim löndum sem við gjarnan berum okkur saman við eða lítum til fordæma til. Spurningin er bara hversu stórt skrefið verður og hvað hentar okkar smæð og aðstæðum. Eitt er víst að við getum ekki í ljósi reynslunnar látið það eftir okkur að gera ekki ráð fyrir að hér geti komið upp efnahagsbrot og jafnvel stór og flókin. Við verðum að hafa þann viðbúnað til staðar sem þarf til að takast á við slíkt. Reyndar hefur heildarskipulag löggæslu, rannsókna og ákæru mála verið í mótun, verið að taka breytingum á Íslandi. Við vorum með mjög gamalt fyrirkomulag sem stóðst ekki skoðun þegar betur var að gáð. Það hefur svo verið að breytast í átt til aðskilnaðar þeirra þátta sem þarf að aðskilja eftir áminningar og dóma úti í Evrópu o.s.frv. Síðan hefur nokkrum breytingum verið frestað ítrekað undanfarin ár af fjárhagsástæðum eins og millidómstigi og héraðssaksóknarafyrirkomulaginu. Það er margt skynsamlegt reifað í þessari skýrslu, þar á meðal áhersla á mikilvægi efnahagsbrota og alvarlegra efnahagsbrota og dregið er fram hversu stórir hagsmunir og miklir fjármunir eru þar á ferð. Að því leyti til er þetta svið ólíkt mörgum öðrum, það eru mjög miklir hagsmunir í húfi, bæði varðandi þá fjármuni sem um er að tefla hverju sinni og skapa forvarna- og varnaðaráhrif af því að tekið sé fast á refsiverðu athæfi á þessu sviði. Auðvitað getur skipt máli í sambandi við skattheimtu að endurheimta skatttekjur sem ranglega hefur verið haldið undan, sektir o.s.frv., að þessu sé vel sinnt af hálfu ríkisins. Hvort sem þetta er sameinað í stærri eða smærri skrefum held ég að reynslan sýni okkur að þeir aðilar sem vinna á þessu sviði þurfa að geta unnið mjög vel saman. Ég áskil mér að minnsta kosti rétt enn sem komið er til þess að velta því betur fyrir mér hvort skynsamlegt sé að fara með skattrannsóknir saman við almenn efnahagsbrot, en ég deili ekki um hitt að mjög mikilvægt er að þessir aðilar vinni saman, að mál ónýtist ekki þegar þau ganga á milli aðila af rannsóknarstigi yfir á ákærustigið o.s.frv. Á það er líka bent í skýrslunni að mikilvægt er að þegar farið er í húsleitir og haldlagningu gagna séu þær aðgerðir þannig undirbúnar að þær skili tilætluðum árangri. Á þessu stigi mála væri ég því heldur á fyrri valkostinum sem gengur skemur, alla vega sem fyrsta skrefi. Hitt gæti komið síðar, sérstaklega ef það tengdist þeim breytingum að skattrannsóknarstjóri fullrannsakaði skattalagabrot þannig að um engan tvíverknað væri að ræða í því tilviki. Að lokum vil ég leggja á það áherslu varðandi tímasetningar og þær ráðstafanir til bráðabirgða sem hér eru lagðar upp í raun fyrir árið sem þegar er hafið, svo sem að fresta stofnun héraðsaksóknaraembættis og starfrækslu embættis sérstaks saksóknara á þessu ári, 

Virðulegi forseti. Hér fjöllum við um skýrslu innanríkisráðherra um skipulag og tilhögun rannsókna og saksóknara í efnahagsbrotamálum. Ég verð að viðurkenna að ég hafði lítið kynnt mér fyrirkomulag þeirra mála áður en ég varð þingmaður. Eitt af því sem mér varð ljóst strax á fyrstu vikunum í nýju starfi er að enn er mikið óunnið í mótun framtíðarumgjarðar í kringum fjármálakerfið, bæði varðandi reglur um starfshætti, eftirlit og meðferð brota. Þetta á bæði við hjá okkur Íslendingum og í nágrannalöndunum. Satt best að segja hef ég leitt hugann að því hvort við erum of upptekin af þessum málum á kostnað ýmissa annarra mála. Hins vegar hef ég velt fyrir mér hættunni við að ganga of langt í reglum og eftirliti eftir bitra reynslu af óljósu og óskilvirku regluverki. Það er vandratað meðalhófið. En að þeim orðum sögðum er ég ekki að draga úr mikilvægi vandaðrar vinnu á þessu sviði heldur þvert á móti. Skýrslan sem hér liggur fyrir er mikilvæg fyrir þingið því að nú er komið að því að endurmeta hlutverk embættis sérstaks saksóknara sem ekki var ætlunin að yrði varanleg stofnun. Þingið þarf að svara spurningunni um hvernig haga á rannsókn og saksókn í efnahagsbrotamálum frá og með næstu áramótum. Við getum örugglega öll verið sammála um að við viljum einfalt og skilvirkt kerfi þar sem fjármunir sem lagðir eru til verksins nýtast sem best. Þá nýtist skýrslan vel til að skoða mögulegar leiðir að markmiðinu og þær eigum við eftir að ræða betur. Það sem mig langar að velta fyrir mér er það grundvallarmarkmið að koma í veg fyrir að glæpir borgi sig. Eitt af því sem bent er á að hafi mikil áhrif í því sambandi er endurheimt ólögmæts ávinnings af brotum. Því er lagt til að fastur liður í meðferð allra efnahagsbrota verði sérstakar aðgerðir til endurheimtar ólögmæts ávinnings af brotunum. Byggð verði upp sérfræðiþekking og reynsla á því sviði með því að koma á fót sérfróðum vinnuhópi eða teymi sem aðstoði þá sem vinna að rannsóknum efnahagsbrota og hvers kyns hagnaðarbrota og skipulagðri glæpastarfsemi. Markmið þessa starfs yrði að tryggja endurheimt ólögmæts ávinnings innan lands sem utan. Ég tel þetta lykilatriði því að þegar upp er staðið eru það ekki refsingar sem skipta mestu máli heldur viðhorf samfélagsins, annars vegar siðferðilegt viðhorf um hvað er samþykkt hegðun og hvað við ætlum að gengið sé langt á hinum ýmsu sviðum og hins vegar viðhorf til þess hvort þeir sem fremji brot þurfi að borga samfélaginu til baka með einhverjum hætti. Almenningsálitið hefur verið að þeir sem hagnist á efnahagsbrotum sleppi að jafnaði við að greiða samfélaginu til baka þótt þeir verði fyrir óþægindum vegna rannsókna og þurfi hugsanlega að taka út einhverja refsingu. Endurheimt ólögmæts hagnaðar er því réttlætismál í sjálfu sér. Takist endurheimt hefur það fælingarmátt gegn frekari brotum og getur skapað ákveðna sátt eða tiltrú um að þrátt fyrir allt búum við í samfélagi þar sem réttlætið nær fram að ganga. Þannig skapar endurheimt almennan varnað og eflir réttarvitund og öryggistilfinningu í samfélaginu. Við stefnum þegar í þá átt í löggjöfinni, en það er mikilvægt að halda áfram þannig að nýtt fyrirkomulag rannsóknar og saksóknar feli í sér vel útfærða löggjöf á því sviði og markvissari framkvæmd. Að því sögðu hlakka ég til vinnunnar í allsherjar- og menntamálanefnd við að fara nánar í skýrsluna og fá tækifæri til að kynnast ítarlega þeim tillögum sem þar eru lagðar fram.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér skýrslu innanríkisráðherra um skipulag og tilhögun rannsókna og saksóknar í efnahagsbrotamálum. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra, Hönnu Birnu Kristjánsdóttur, fyrir að leggja skýrsluna hér fram og hennar innlegg í upphafi umræðunnar. Glæpir borga sig ekki. Það má segja að hið samfélagslega réttmæti þeirrar skýrslu sem við fjöllum um hér sé að glæpir borgi sig ekki. Það er í raun inntakið og grundvallarútgangspunktur nefndarinnar, þ.e. nefndin telur það grundvallarmarkmið allrar refsivörslu að koma í veg fyrir að glæpir borgi sig, að skipulag eða fyrirkomulag rannsókna og saksóknar í efnahagsbrotamálum stuðli að því að enginn hagnist á efnahagsbrotum og að viðhorf borgaranna sé í samræmi við það að almenningur fái á tilfinninguna að hið almenna viðhorf sé að efnahagsbrot borgi sig ekki. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson kom meðal annars inn á þetta viðhorf hér og við höfum rætt hér í þingsal rannsóknir á þessu sviði, að breyta þurfi viðhorfi, og ég get á margan hátt tekið undir það. Virðulegi forseti. Þegar ég tala um nefndina vitna ég til nefndarinnar sem vann skýrsluna sem hér er til umfjöllunar og hæstv. innanríkisráðherra skipaði 16. janúar 2012 og er í samræmi við bráðabirgðaákvæði í lögum nr. 82/2011, svo að við höldum því nú til haga í þessari umræðu. Tilgangurinn er að mörgu leyti að nýta betur fjármagn sem fer í slík mál, að vinnan verði skilvirkari og markvissari en til þess átti nefndin meðal annars að taka mið af skipan efnahagsbrotarannsókna á Norðurlöndum. Það er við hæfi að við lítum þangað og meðal annars er talað um það í skýrslunni að lagaleg skilgreining á hugtakinu efnahagsbrot hafi verið að þróast. Segja má að þetta sé 20 ára saga þegar litið er til lagalegrar þróunar. Þannig fór nefndin í ítarlega og víðtæka gagnaöflun erlendis sem hérlendis hjá hinum ýmsu stofnunum og embættum sem með einhverjum hætti koma að málum tengdum efnahagsbrotum. Ég held að okkur sé öllum ljóst að verkefni nefndarinnar var viðamikið og vandasamt, en nefndin ákvað að afmarka það við að marka verkefni sérstaks saksóknara lagalegan grundvöll í íslenskri löggjöf og framtíðarskipulagi á sviði efnahagsbrotamála, þar með talin brot á skattalögum, þannig að tilhögun og framkvæmd gæti orðið árangursríkari. Ég held að þetta sé kjarni máls. Ýmsar tillögur eru lagðar fram í þessari vönduðu skýrslu, sem ég leyfi mér að segja, og hún mun örugglega nýtast í þá veru. Í þessu samhengi voru ýmsir möguleikar. Breyting á stofnanakerfinu og málsmeðferð var könnuð. Helst þarf að tiltaka mögulega nýja efnahagsbrotastofnun og hins vegar sameiningu og samræmingu og samvinnu milli fyrirliggjandi stofnana með það fyrir augum að styrkja löggjöf og réttarframkvæmd málsmeðferðar á þessu sviði. Virðulegi forseti. Ég tel mikilvægt að rekja hér þær forsendur sem nefndin gaf sér. Í kafla 11 í skýrslunni er mjög ítarleg umfjöllun um mögulega stofnanagerð. Nefndin tiltók að heildarskipulag lögreglu- og ákæruvalds stæði á krossgötum, og að efnahagsbrot snerust um verulega fjárhagslega hagsmuni í samanburði við aðrar tegundir brota. Þá telur nefndin á grunni vandaðrar og skilvirkrar refsivörslu að fjárhagslegur ávinningur geti orðið verulegur og tiltekur hann. Virðulegi forseti. Nefndin leggur ríka áherslu á varnaðaráhrif refsinga og að þau eigi að vera mikil þar sem efnahagsbrot eru að jafnaði framin með úthugsuðum og skipulögðum hætti. Reynslan sýnir að náið samspil þarf að vera á milli þeirra sem annast rannsóknir og ákvörðun um útgáfu ákæru í slíkum málum. Það færir gríðarlega sterk rök fyrir því að við sameinum embætti sérstaks saksóknara og skattrannsóknarstjóra, íhugum það alla vega vandlega. Þetta á auðvitað eftir að fá ítarlega umfjöllun í hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Virðulegi forseti. Ég 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra þessa skýrslugjöf og vil segja að í skýrslunni kennir margra grasa. Við höfum að sjálfsögðu ekki fengið mikinn tíma til þess að fara yfir hana, en það eru þó mjög athyglisverðir punktar sem þar koma fram. Fyrir það fyrsta vil ég segja að þetta minnir okkur á það að Ísland glímir við þann vanda sem þjóðfélag að þurfa sömu beinagrind og milljónaþjóðir, þurfa sama „infrastrúktúr“, með leyfi forseta, og þjóðir sem eru margfalt á við okkur í stærð. Þetta erum við minnt á þegar við horfum framan í það sem fram kemur í skýrslunni að það eru níu stofnanir á Íslandi sem annast rannsókn og saksókn efnahagsbrota. Einhvern tímann var þessu líkt við að þetta væri sambærilegt því að reyna að strekkja músarham á beinagrind af fíl þegar menn koma sér upp þeim nauðsynlegu stofnunum sem Íslendingar þurfa að hafa til þess að geta rekið samfélagið. Að mörgu leyti er stofnanastrúktúr okkar samt sem áður gallaður og þarfnast endurskoðunar. Í mínum flokki höfum við verið óhrædd við að minna á þetta og minna á nauðsyn þess að menn nálgist þessi viðfangsefni samfélagsins með það í huga að takast á við þau eins og við mundum gera ef við værum að byrja upp á nýtt. Hvað þennan málaflokk varðar tel ég að hér sé á ferðinni mjög gott fyrsta skref. Það er góð aðferð að vinna að endurskoðun með þessum hætti, búa til nefndir sem safna saman upplýsingum, horfa til annarra landa eins og hér er gert. Hér er til dæmis farið yfir skipulag rannsókna efnahagsbrota annars staðar á Norðurlöndum, a.m.k. í Danmörku og Noregi, og mjög mælst til þess að hér á landi verði byggð upp hliðstæð efnahagsbrotastofnun og í nágrannalöndunum. Ég vil líka hvetja hv. allsherjarnefnd að hafa það í huga að við höfum glímt við það í stjórnmálum okkar að léleg stjórnmálamenning hefur leitt til vondrar stofnanauppbyggingar. Okkur hefur gengið illa að fara í gegnum endurskipulagningar. Nýleg dæmi sanna það hvernig stjórnmálamenningin getur haft neikvæð áhrif. Ég nefni lög um náttúruvernd. Ég nefni skipan stjórnar Ríkisútvarpsins þar sem við flækjum málin óþarflega fyrir okkur með vondri stjórnmálamenningu. Það hefur auðvitað áhrif á allt kerfið. Við þurfum að gæta að því þegar kemur að þessum málaflokki að það sama hendi ekki. Hér verði farið af stað með þverpólitískum hætti og mótuð stefna. Hér er búið að vinna ákveðna forvinnu upp í hendurnar á allsherjarnefnd sem getur haldið áfram með málið. Ég hvet okkur öll til þess að vanda sérstaklega til verka þannig að sú vinna sem lögð hefur verið í þessa skýrslu og lögð verður í þennan málaflokk innan nefndarinnar og í þinginu, ónýtist ekki.

Frú forseti. Í tillögu nefndarinnar segir að nefndin skipti tillögum sínum í tvennt, annars vegar eru tillögur að breyttri stofnanaskipan á sviði rannsókna og ákæruvalds í skattlagningu á efnahagsbrotum og hins vegar eru ýmsar almennar tillögur nefndarinnar sem hún telur til þess fallnar að stuðla að aukinni skilvirkni á þessu sviði. Varðandi breytta stofnanaskipan segir hér að nefndin telji tvær leiðir færar. Það sem er mikilvægt í þessu starfi er að það vald og sú reynsla o.s.frv. sem hefur verið til staðar hjá Óla spes, eins og hann er víst oft kallaður, tapist ekki niður, að við byggjum á því og að hin nýja stofnun sem verið er að tala um og kalla eftir að verði stofnuð hafi þær heimildir og fjármagn sem hún þarf. Alltaf þegar á leggja niður stofnanir í samfélaginu set ég spurningarmerki við það sem er í gangi því að oft er pólitík á bak við, ekkert endilega í þessu tilfelli en það er oft. Við þurfum því strax að setja spurningarmerki við þetta og fylgja málinu eftir. Þegar kemur að stofnuninni er talað um tvær færar leiðir. Fyrri leiðin er að, með leyfi forseta: „Sett verði á stofn ný rannsókna- og ákærustofnun til að taka við verkefnum embættis sérstaks saksóknara.“ - Taki við þeim bara. - „Peningaþvættisskrifstofa verði færð frá ríkislögreglustjóra til nýrrar stofnunar. Sett verði upp sérstök deild er sinni endurheimtu ólögmæts ávinnings af brotum.“ Síðari leiðin gengur lengra þannig að við það sem fyrri leiðin kallar eftir bætast verkefni skattrannsóknarstjóra og eftir atvikum verkefni er varða málshöfðanir ríkissaksóknara. Það sem ég mundi vilja kalla eftir er að ef einhver áhugasamur borgari - af því að í flestum málaflokkum er mjög áhugasamt fólk í þessu samfélagi sem hefur mikið til málanna að leggja og hefur skapað sér eigin sérþekkingu á málaflokknum vegna áhuga - að ef það er áhugasamt fólk þarna úti setji það sig í samband við mig, ef það hefur áhuga á að nota verkfærin, þ.e. kortleggja hvert valdsviðið, fjárheimildirnar eru o.s.frv. Þegar öllu er á botninn hvolft skiptir máli að vita hver staðan er hjá sérstökum saksóknara í dag hvað varðar valdheimildir hans, hvaða fjárframlög hann fær til að sinna verkefnum sínum og hverjar takmarkanirnar eru á starfi hans að öðru leyti. Í framhaldinu þarf að meta hvort sú nýja stofnun sem á að setja á fót hafi sambærilegar, sömu eða jafnvel víðtækari heimildir eða hvort verið sé að búa til nýtt embætti sem á að vera valdaminna og eftirlit að minnka o.s.frv. þegar kemur að þessum málaflokki. Árið 2008 skrifaði ég bók sem heitir The game of politics. Þeir sem hafa áhuga geta nálgast hana á blogginu mínu jonthorolafsson.blogg.is. Smellið á höfund til hægri og þar er hlekkur á bókina og er öllum er frjálst að dreifa bókinni sín á milli. Á bls. 29 í bókinni er verkfæri til að kortleggja óbeint vald. Ef áhugasamir borgarar í samfélaginu hafa áhuga á því að gera það er þarna eitt verkfæri í boði. Þeir sem hafa áhuga að tala við mig um þetta og setja með mér upp eitthvert verkefni um það geta það. Á sama stað er hlekkur á Facebook-síðuna mína og alþingispóstinn minn, jonthor@althingi.is. Ég vona að einhver þarna úti hafi áhuga á að fylgja málinu eftir til að tryggja að nýja stofnunin sem sett verður á fót hafi þær heimildir, valdheimildir og fjármagn og ekkert sé í vegi fyrir því að hún geti sinnt starfinu sínu vel.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. innanríkisráðherra, Hönnu Birnu Kristjánsdóttur, fyrir að leggja fram þessa skýrslu um rannsóknir og saksókn í efnahagsbrotamálum fyrir þingið og kynna hana fyrir okkur og um leið gefa okkur tækifæri til að koma að þessari endurskoðun. Það er mikilvægt að hafa svona skýrslu í höndunum sem veitir okkur nauðsynlega yfirsýn yfir jafn mikilvægan málaflokk og rannsókn og saksókn efnahagsbrota er. Þetta er stór og víðfeðmur málaflokkur og þau brot sem þarna falla undir eru ein þau stærstu og umfangsmestu sem framin eru. Almenn þekking á málaflokknum er ekki mikil og skilgreining hans hvorki einhlít né einföld. Ég tel okkur núna vera með tækifæri í höndunum til að efla þennan málaflokk og koma honum í gott horf. Það tækifæri á ekki að þurfa að útheimta mikla fjármuni heldur frekar breytt skipulag. Í kjölfar bankahrunsins var stofnað embætti sérstaks saksóknara til að rannsaka þau mál sem tengdust bankahruninu. Síðar rann efnahagsbrotadeild ríkislögreglustjóra inn í það embætti og voru því önnur efnahagsbrot en þau sem tengdust bankahruninu líka hjá sérstökum saksóknara. Umfang rannsókna efnahagsbrota jókst umtalsvert á árinu 2009 og hefur umfangið verið mikið síðan. Fjöldi starfsmanna sem hafa komið að þessum brotum hefur allt að sexfaldast. Störf embættis sérstaks saksóknara og þær rannsóknaraðferðir sem embættið hefur notað hafa gengið að mestu vel, að ég tel, og hafa einnig hlotið athygli út fyrir landsteinana. Það er því mjög mikilvægt að nýta þá miklu þekkingu sem byggst hefur upp á síðastliðnum árum í rannsókn og saksókn efnahagsbrota. Þekkingin er nú þegar farin að dreifast út til lögregluembættanna samhliða því að starfsemi sérstaks saksóknara hefur dregist saman og lögreglumenn þar af leiðandi farið til starfa hjá embættunum á ný. Sú þróun ásamt eflingu rannsóknardeildanna hjá löggæsluembættunum gerir það að verkum að hvert embætti ætti að vera betur í stakk búið til að takast á við stærri rannsóknarverkefni en þau hafa sinnt hingað til. Virðulegi forseti. Ég tel einnig mikilvægt að horfa til þess sem sérfræðinefndin segir í skýrslunni, að mótað verði heildarskipulag rannsókna efnahagsbrota í þeim tilgangi að gera þær skilvirkari og markvissari og um leið tryggja sem besta nýtingu fjármuna sem ætlaðir eru í þessu skyni. Leiðir til þess eru m.a. að sameina á einn stað rannsókn efnahagsbrota, verkefni skattrannsóknarstjóra, verkefni peningaþvættisskrifstofu ríkislögreglustjóra og aðgerðir til að endurheimta ólögmætan ávinning af brotum. Tryggja þarf svo að þessi heild aðstoði og vinni með öðrum rannsóknarstofnunum innan lögreglunnar sem koma að hvers kyns hagnaðarbrotum og öðrum rannsóknarstofnunum eins og Samkeppniseftirlitinu og Fjármálaeftirlitinu. Takist þetta vel leiðir það til styttri málsmeðferðartíma og aukins réttaröryggis og minni hættu á spillingu mála. Þá mundu úrbætur auk þess leiða til betri nýtingar fjármuna með því að fjármunir sem nú eru settir í endurtekna rannsókn nýtast í önnur verkefni. Í þessari vinnu verðum við að passa upp á að efnið fái athygli og umgjörðin taki ekki allt fjármagnið og kraftinn til sín.

Virðulegur forseti. Í þessari skýrslu er fjallað um margvísleg álitaefni og sett fram mörg athyglisverð sjónarmið og ágætar tillögur og ástæða til að þakka hæstv. ráðherra fyrir skýrslugjöfina og nefndinni fyrir skýrsluna og ráðherranum fyrir að setja þessa umræðu á dagskrá. Ég hygg að sú umræða geti orðið góður grunnur fyrir þá þörfu umræðu sem þarf að fara fram um þetta málefni í þinginu og þjóðfélaginu almennt. Það er mikilvægt fyrir okkur að sameina krafta í rannsóknum og ákærum í efnahags- og skattalagabrotum. Það er mikilvægt vegna þess að við þurfum að ná betri árangri í baráttunni við hvítflibbaglæpi en við gerðum á árunum fyrir hrun. Það gerum við með því að sameina stofnanir en líka með því að gera það auðveldara að gera upptækan ólögmætan ávinning af hvítflibbaglæpum. Að sameina þær stofnanir sem að þessu vinna virðist býsna augljóst fyrir 0,3 milljón manna þjóð að gera. Ég hneigist til þess að ganga heldur lengra í þeim efnum en skemur því við eigum að nýta okkur það að músin, sem hér var nefnd fyrr í umræðunni, getur bæði verið liprari og snarpari en fíllinn í athöfnum sínum. Það virðist líka augljóst að margvísleg þekking og upplýsingar geta nýst bæði í efnahagsbrotaþættinum og skattabrotaþættinum. Það virðist augljóst að það geti orðið tvíverknaður við að rannsaka mál svo skyld á tveimur stöðum. Það skiptir kannski ekki síst máli að hætta er á því að spilla fyrir saksókn með því að hafa þetta á tveimur stöðum, það að sótt hafi verið vegna brota á öðrum þættinum komi í veg fyrir að hægt sé að sækja vegna brota á hinum þættinum, vegna þess að mörk brotanna séu óskýr og ekki má refsa borgara tvívegis fyrir sama brot eins og við þekkjum. Hitt er síðan alveg sérstakt fagnaðarefni að hér komist aftur á dagskrá upptaka ólögmæts ávinnings. Ég flutti á síðasta kjörtímabili þingmál um það efni og átti þess kost að ræða það mál á opnum fundi við forstjóra Europol. Ég hef ákafa og eindregna sannfæringu fyrir því að það besta sem við gerum til þess að fást við pappírsbrot og brot í fjármála- og bankastarfsemi og skattalagabrot, eins og hér urðu því miður allt of algeng í okkar litla landi, er að auðvelda upptöku hagnaðarins. Þetta eru skipulögð brot sem menn fremja þar sem þeir meta ávinninginn annars vegar og kostnaðinn hins vegar og skirrast stundum ekki við að sitja af sér dóma vegna þess að það getur einfaldlega borgað sig. Það er umhugsunarefni að glæpaklíkur, alþjóðlegar glæpaklíkur sem áður lögðu alla áherslu á aðrar tegundir glæpa, eru farnar að gera glæpi af þessu tagi sem inntökupróf í söfnuði sínum. Þær eru farnar að sækja verulegan hluta af fjárhagslegum ávinningi sínum af lögbrotastarfsemi í efnahagsbrotastarfsemi. Það er í mínum huga áleitið að þegar menn verða uppvísir að og dæmdir fyrir að stunda efnahagsbrotastarfsemi sé ekki óeðlilegt að gera þá kröfu að þeir sýni fram á að þeir hafi unnið fyrir þeim eignum sem þeir kunna að eiga hér eða annars staðar með lögmætum hætti og að þær komi af lögmætri starfsemi vegna þess að þeir hafa sannarlega orðið uppvísir að því að stunda ólögmæta starfsemi og hafa af henni ólögmætan ávinning. Besta leiðin til þess að stunda forvarnir í þessu, koma í veg fyrir brotastarfsemi, er að menn tapi á því, að menn tapi þeim ávinningi sem þeir hugsanlega hafa ef þeir komast í kast við lögin.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér skýrslu innanríkisráðherra um skipulag og tilhögun rannsókna og saksóknar í efnahagsbrotamálum. Ég vil líkt og aðrir sem hér hafa tekið til máls þakka hæstv. ráðherra fyrir að beina málinu til þingsins með þessum hætti og eins nefndinni fyrir sína vinnu og tillögur. Eins og hér hefur verið rætt er málið á því stigi að því verður beint til allsherjar- og menntamálanefndar, væntanlega að tillögu ráðherra. Þá gefst tækifæri til þess að fara betur í bakgrunn og röksemdir þeirra tillagna sem reifaðar eru í niðurstöðu og tillögukafla skýrslunnar. Þess vegna tel ég kannski ekki tímabært að leggja mat á þá valkosti sem fram eru bornir þar sem nefndin á væntanlega eftir að fá til þess bæði tækifæri og ráðrúm að fá fram þær röksemdir sem þar liggja að baki og fá til sín gesti og ræða málið í hörgul. Tilurð embættisins þarf að vera undir þegar þessi þáttaskil eru rædd, þ.e. sú staðreynd að við efnahagshrunið haustið 2008 urðum við þess áskynja í þessu litla samfélagi að við vorum ekki bara í miklum efnahagslegum vanda, raunar dæmalausum vanda, heldur var staðan líka þannig að það skorti á margs konar innviði samfélagsins til þess að taka á þeirri stöðu sem upp var komin. Að sumu leyti var um að ræða innviði sem þurfa líka að vera fyrir hendi þegar samfélag er í jafnvægi. Ég nefni til að mynda ýmsan umbúnað utan um stöðu skuldsettra heimila og fólks í miklum skuldavanda. Þar komum við að stöðu sem þurfti í raun að byggja upp algjörlega frá grunni. Embætti sérstaks saksóknara er hluti af því umhverfi sem varð að verða til í kjölfar efnahagshrunsins. Það er mikilvægt fyrir okkur að halda því til haga að tilurð þess embættis var sannarlega til komið að gefnu tilefni, þ.e. þeim verkefnum sem embættið þurfti að takast á við, en ekki síður snerist tilurð embættisins um að skapa eitthvert traust í samfélaginu upp á nýtt, að ná hér einhverjum trúverðugleika aftur. Þess vegna skipti óendanlega miklu máli að þau þáttaskil sem lögð eru til í skýrslu nefndarinnar beri að á grundvelli slíks trúverðugleika, að við séum ekki með neinu móti að hverfa frá kjarna og innihaldi embættisins, þ.e. að hér standi ekkert annað til en að ljúka þeim málum sem þar hafa verið á borði, að botna þær rannsóknir sem þar hafa verið til umfjöllunar og að stuðla að því að  Ég vænti þess að málið hljóti ítarlega og góða umfjöllun í hæstv. allsherjar- og menntamálanefnd.

Virðulegi forseti. Ég tel rétt í upphafi ræðu minnar að fagna því að þessi skýrsla skuli vera komin fram, því hún var gerð undir handleiðslu fyrri ríkisstjórnar. Sú stofnun sem um er rætt hér, embætti sérstaks saksóknara, var sett á laggirnar með lögum nr. 135/2008. Lagasetningin hlaut staðfesti Alþingis þann 11. desember sama ár. Þess ber að geta að samkvæmt 7. gr. þeirra laga, sem tóku síðar breytingum eftir því sem tíminn leið, átti að leggja niður embætti sérstaks saksóknara 1. janúar 2010. Upphaflegar hugmyndir voru þær að stofnunin mundi einungis starfa í tvö ár. Farið var að framlengja ákvæðið um hvað stofnunin ætti að starfa lengi og svo voru lagðar til breytingar á lögunum. Með lögum nr. 82/2011 kom sú breyting á 7. gr. að ráðherra mundi eftir 1. janúar 2013 leggja til, að fengnu áliti ríkissaksóknara, að leggja embættið niður. Þá skyldi hann leggja fyrir Alþingi frumvarp þess efnis og verkefni embættisins hverfa til lögreglu eða ákæranda eftir almennum ákvæðum lögreglulaga og laga um meðferð sakamála. Eftir þessari lagagrein er nú unnið og þess vegna er skýrslan mjög gott innlegg í umræðuna um hvert embætti sérstaks saksóknara á að fara til þess að hægt sé að byggja upp saksókn í efnahagsbrotamálum, eins og nafn skýrslunnar ber með sér. Í skýrslunni kemur fram að það skuli vera búið að taka ákvarðanir um þetta atriði 1. janúar 2015. Ný ríkisstjórn og hæstv. innanríkisráðherra hafa því þetta ár til að taka ákvörðun. Þess bera að geta að í þessari vönduðu skýrslu sem er mjög yfirgripsmikil er velt upp nokkrum möguleikum sem hæstv. innanríkisráðherra hefur val um að einhverju leyti. Svo má líta á það að kannski eru einhverjir möguleikar ekki nefndir hér. Hér er fyrst nefnt að við taki stór efnahagsbrotastofnun. Efnahagsbrotastofnun á grunni embættis sérstaks saksóknara er líka nefnd. Það er rætt um möguleika á embætti lögreglustjóra skattalagabrota með ákæruvaldi. Hér er líka rætt um efnahagsbrotadeild hjá embætti héraðssaksóknara. Það er fjallað um þriggja stoða rannsókn og ákæruvaldsstofnun og einnig er drepið á að rannsókn og saksókn sé færð til ríkislögreglustjóra eða lögregluembætta. Það eru því ýmsir möguleikar uppi og ítarlega fjallað um kosti og galla hverrar hugmyndar. Ég tel að mjög ítarlega sé farið yfir þetta hér og það er vel því þetta sparar heilmikla vinnu við þá ákvörðun sem hæstv. innanríkisráðherra þarf að taka í framhaldinu. Það er ánægjulegt að þessi skýrsla skuli vera samin að beiðni fyrrverandi innanríkisráðherra því að þá er frekar von um að samkomulag verði um leiðina sem farin verður, ég tala nú ekki um ef það verður einhver af þeim leiðum sem minnst er á í skýrslunni. Virðulegi forseti. Það er ljóst að embætti sérstaks saksóknara verður lagt niður 31. desember 2014, enda báru fjárlög þess sterklega merki þar sem lagður var til mikill niðurskurður hjá embættinu. Þá var fjárlaganefnd einungis að fara eftir lögum, því í lögum er ákveðið að embættið skuli lagt niður og fært í einhverri mynd inn í einhverjar þær stofnanir sem hugsanlega verða fyrir valinu og minnst er á í þessari skýrslu eins og ég fór yfir.

Virðulegur forseti. Ég fagna þessari skýrslu, en ég vil samt nota tækifærið líka og gera athugasemdir við það hvað þingmenn fá yfirleitt lítinn tíma til þess að kynna sér skýrslur sem hér eru lagðar fram. Það virðist vera vaninn að efnt er til umræðna jafnvel daginn eftir að skýrslur eru lagðar fram. Miðað við umfang verkefna okkar gefst okkur yfirleitt sjaldan tími til þess að kynna okkur skýrslurnar almennilega áður en efnt er til umræðna. Við fljóta yfirferð sýnist mér þetta vera mjög vönduð skýrsla og mjög mikilvægt að allsherjar- og menntamálanefnd taki hana til vandlegrar umfjöllunar. Ég ætla á þessum stutta tíma einungis að leggja hugleiðingar í belg um þennan mikilvæga málaflokk. Ég held að það sé þrennt sem einkennir þetta viðfangsefni hér á Íslandi, sem er rannsókn efnahagsbrota. Það er í fyrsta lagi að ég held að við séum mjög skammt á veg komin sem þjóðfélag í að feta okkur inn á þær brautir að rannsaka almennilega þessi gríðarlega umfangsmiklu brot. Ég held við séum með mjög ungan stofnanastrúktúr í þessu. Efnahagsbrotadeildin var stofnuð 1995. Í öðru lagi held ég líka að við séum tiltölulega nýbúin að uppgötva að Íslendingar svíkja, að á meðal Íslendinga séu fjárglæframenn og fólk sem er fyrir sinn hatt jafnvel búið að ná talsverðum árangri í þeim efnum. Ég held að Íslendingar hafi bara ekkert áttað sig á þessu. Þess vegna var kannski ekki lögð mikil áhersla á að byggja upp svona rannsóknardeildir vegna efnahagsbrota á Íslandi. Í þriðja lagi held ég að verkefnið fyrir hendi sé að draga lærdóm af ógnarstórum áföllum hvað þetta varðar. Ég segi að það hafi tekið okkur smátíma, við erum kannski nýbúin að því, að átta okkur á því að á meðal Íslendinga er fjársvikafólk. Það var reyndar ágætisviðtal við Guðrúnu Johnsen, lektor og hagfræðing, í fjölmiðlum í vikunni. Hún er nýbúin að gefa út bók sem heitir, með leyfi forseta, Bringing Down the Banking System. Lessons from Iceland. Í henni rekur hún ágætlega það sem hér var í gangi fyrir hrun. Það er lærdómurinn sem við þurfum að draga. Bankar voru hér að vaxa á ársgrundvelli um 70% á meðan eðlilegur vöxtur er kannski 5%. Þetta virtist ekki hringja neinum viðvörunarbjöllum á Íslandi. Hvernig samfélag var þetta? Við vorum nýbúin sem samfélag að selja ríkisrekna banka og meðal þeirra sem fengu að kaupa bankana var fólk sem hafði verið dæmt fyrir fjárglæfrastarfsemi. Svo grandvaralaus vorum við og höfum verið í þessum efnum. Ég held að það skrifist á alls konar ástæður. Þetta er lítið samfélag. Maður þekkir mann. Ég held að um langt skeið hafi Íslendingar haldið að allt væri leyfilegt í fjármálum. En við rákum okkur allþokkalega á það í efnahagshruninu að þannig getur það auðvitað ekki verið. Samfélagið fór svolítið úr því að álíta að hér væru engir fjársvikamenn yfir í að álíta að allir væru fjársvikamenn. Mér finnst á þessum tímapunkti að við þurfum að ná jafnvægi í þessu. Nú þurfum við að nýta reynsluna sem hefur safnast upp í þessum málum meðal dómara og lögfræðinga og rannsakenda og koma þeim í tilhlýðilegan farveg þar sem við látum ekki atburði árin fyrir hrun 

Hæstv. forseti. Mig langar að byrja á því að þakka hæstv. innanríkisráðherra Hönnu Birnu Kristjánsdóttur fyrir að leggja þessa skýrslu fyrir þingið. Vegna þess að mönnum þykir við hafa fengið stuttan tíma til að kynna okkur hana er rétt að benda á að hún hefur verið á vef ráðuneytisins frá því í nóvember þannig að við höfum haft full tök á því að lesa hana. Skýrslan er vönduð og vel unnin og ber að þakka nefndarmönnum fyrir vinnuna. Það hefur komið fram að skýrslunni verður nú vísað til allsherjar- og menntamálanefndar. Það verður áhugavert viðfangsefni fyrir okkur í nefndinni að setjast yfir þetta og reyna að átta okkur á því hvernig þessum mikilvæga málaflokki er best fyrir komið. Mig langar að byrja á því að segja að það kemur mér á óvart að í raun leggur nefndin eingöngu fram tvær tillögur í megindráttum. Ég hélt að við mundum sjá jafnframt tillögu um að færa verkefnin til þeirra stofnana sem nú þegar eru fyrir hendi, eins og gert er ráð fyrir í lagaákvæðinu sjálfu þar sem fjallað er um að embætti sérstaks saksóknara sé tímabundið embætti. Í ákvæðinu kemur fram að gert sé ráð fyrir því að verkefni embættisins hverfi til lögreglu eða ákæranda eftir almennum ákvæðum lögreglulaga og laga um meðferð sakamála. Ég hélt að ein af tillögunum yrði um að gera það og hvernig það yrði best útfært. Það er hins vegar fjallað um þetta í kafla 10.6 Rannsókn og saksókn færð til ríkislögreglustjóra eða lögregluembætta. Þar fer nefndin í mjög stuttu máli yfir þá möguleika sem til staðar eru, sem nefndin telur helst vera þrjá, og kemur síðan með örstuttan rökstuðning fyrir því hvers vegna nefndin leggur ekki til að sú leið sem er í ákvæðinu verði farin. Ég hélt fyrir fram að hún yrði viðameiri þáttur í þessari skýrslu. En við tökum þetta til skoðunar eins og annað í nefndinni. Af þeim tveimur tillögum sem hér liggja fyrir gengur sú síðari mun lengra, hún snýst um að sameina starfsemi skattrannsóknarstjóra og embættis sérstaks saksóknara í nýtt rannsóknarákæruembætti á sviði skattalaga- og efnahagsbrota. Vissulega er hér um stórt skref að ræða og viðamiklar breytingar. En þetta er áhugaverð hugmynd og ljóst að sú leið mundi fela í sér meiri hagkvæmni fyrir íslenskt samfélag. Í fljótu bragði þykir mér þetta mjög áhugaverð leið til að skoða. Nefndin mun fara ítarlega yfir þessa skýrslu og mynda sér skoðun á því hvernig þessum málum er best fyrir komið. Ég vil þakka ráðherranum fyrir að fela okkur í nefndinni þetta verkefni.

Virðulegur forseti. Ég vil fyrst og síðast þakka þingmönnum fyrir þá fínu umræðu sem hefur verið um þessa skýrslu og mikilvægi hennar. Ég er mjög þakklát og ánægð með hversu góður tónn er í þingmönnum hvað þetta verkefni varðar og er sannfærð um að það sé rétt ákvörðun að beina verkefninu til þingsins og beina því til hv. allsherjar- og menntamálanefndar að hún fari yfir skýrsluna, yfir þau verkefni sem þar eru. Ég treysti nefndinni mjög vel til þess að veita þeirri sem hér stendur og þingheimi öllum leiðsögn um framhaldið og það hvernig best sé að halda á þessum mikilvægu verkefnum. Ég tek undir mjög margt og reyndar kannski allflest af því sem komið hefur fram í máli þingmanna. Nefndin mun sjálfsagt fara yfir forsendur þeirra tveggja leiða sem þarna eru lagðar fram. Það er rétt sem fram kemur hjá hv. þingmanni og formanni allsherjar- og menntamálanefndar að einhverjir hefðu talið að það væri líka einnar messu virði að fara yfir hvort þessu hefði einnig verið og jafn vel fyrirkomið innan lögreglunnar sjálfrar eins og verið hefur. Það var hins vegar uppleggið í þessari vinnu að efnt yrði til þess að setja á laggirnar sérstaka stofnun til að fara með verkefnið og nefndin vinnur eðlilega út frá því. Ég ítreka einnig þakkir mínar til nefndarinnar. Ég tek undir með hv. þingmönnum sem hafa nefnt hversu vel er að verki staðið, hversu vel skýrslan er útfærð og hversu miklar og mikilvægar upplýsingar koma fram um fyrirkomulag þessara mála hér á landi og annars staðar og hversu góða leiðsögn nefndin veitir okkur til að halda áfram og taka þessar ákvarðanir. Ég tek líka undir það með þeim sem hér hafa talað að ég held að ákveðin tímamót séu fólgin í því og mikilvægt fyrir íslenska þjóð eftir ástandið sem skapaðist hér og hefur verið undanfarin fimm ár og hefur meðal annars endurspeglast í þörfinni fyrir sérstakan saksóknara að undirbúa framtíðina sem er framtíð sem ekki einkennist af þeim krísukenndum viðbrögðum sem þá voru nauðsynleg, ég dreg ekki úr því, að við komumst aftur á þann stað að við getum búið við ástand sem er eðlilegra, varanlegra og meira í samræmi við það sem nágrannaþjóðirnar búa við. Þess vegna hefur það verið alveg skýr afstaða þeirrar sem hér stendur, og er í samræmi við stefnumörkun sem þingið lagði til þessa máls á sínum tíma, að þetta sé síðasta starfsár sérstaks saksóknara. Það þýðir ekki að verkefnin séu ekki unnin og þeim sé ekki sinnt. Það þýðir að fyrirkomulagið verður með hefðbundnara og eðlilegra sniði. Fyrir utan það, eins og þingheimur hefur orðið var við, hafa mál hjá sérstökum saksóknara gengið eftir áætlun og ljóst að staða verkefnanna getur verið þannig að vel sé hægt að miða við og ganga út frá því, líkt og gert er í skýrslunni og í stefnumótun ráðuneytisins, að þetta sé síðasta starfsár sérstaks saksóknara og við taki nýtt fyrirkomulag 1. janúar 2015. Að því stefnir sú sem hér stendur og að því er unnið á vettvangi ríkisstjórnarinnar. Ég vonast til og veit að starfið í allsherjar- og menntamálanefnd mun taka mið af því að tryggja að sú sem hér stendur og þingheimur allur fái leiðsögn frá nefndinni um hvernig farsælast sé að halda áfram og að við náum góðri sátt um það þannig að við getum tryggt og verið sannfærð um að fyrirkomulag efnahagsbrota á Íslandi sé á þann hátt sem best þekkist og eins og við viljum hafa það í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir þingsályktunartillögu sem flutt er af mér og hv. þm. Vilhjálmi Bjarnasyni og snýst um ráðstafanir gegn málverkafölsunum. Tillagan er í sjálfu sér einföld, hún snýst um að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra verði falið að setja á laggirnar starfshóp skipaðan fulltrúum Listasafns Íslands, Myndstefs, Bandalags íslenskra listamanna, Sambands íslenskra myndlistarmanna, embætti sérstaks saksóknara, sem fer með efnahagsbrot, og mennta- og menningarmálaráðuneytis. Hlutverk þessa starfshóps verði að gera tillögur að ráðstöfunum gegn málverkafölsunum og að skilgreina ábyrgð hins opinbera í lögum gagnvart varðveislu þessa hluta menningararfsins. Þá fái hið opinbera frumkvæðisskyldu til að rannsaka og eftir atvikum kæra málverkafalsanir. Eins og kunnugt er hafa þessi mál lengi verið í umræðu. Það er á tíunda áratug síðustu aldar sem málverkafalsanir komast í almenna umræðu á Íslandi. Sú tilgáta hefur verið sett fram að hér hafi verið allt að 900 fölsuð myndverk, málverk og teikningar á sveimi á þessum tíma og talið er að einhver fjöldi listaverka, málverka, hafi verið eignaður íslenskum listmálurum úr hópi gömlu meistaranna og einnig færeyskum og dönskum listmálurum. Tveir hæstaréttardómar hafa gengið vegna ákæru um málverkafölsun á síðari árum, dómur nr. 161/1999 og dómur nr. 325/2003. Sakfellt var í fyrra málinu en sýknað í því síðara, en sýknudómurinn snerist þó fyrst og fremst um formsatriði. Hér er ekki ætlunin að fara út í þá sögu, heldur má segja að þessi mál og þessi umræða hafi vakið spurningar um hvert hlutverk hins opinbera eigi að vera þegar kemur að svona málum. Eftir að þessir dómar gengu skipaði þáverandi hæstv. menntamálaráðherra, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, starfshóp til að fjalla um viðbrögð við listaverkafölsunum og reyna að greina umfang vandans. Sá starfshópur skilaði tillögum um mitt ár 2005. Hann lagði fram ýmsar tillögur, m.a. að efla þyrfti rannsóknir á íslenskri listasögu, skrásetja upplýsingar um listaverk og eigendasögu. Hann benti líka á að yfirvöld hefðu ekki neytt allra úrræða sem tiltæk væru í lögum til að fást við málverkafalsara. Starfshópurinn gerði tillögur um breytingar á höfundalögum, lögum um verslunaratvinnu og almennum hegningarlögum. Haustið 2006 flutti þáverandi hæstv. viðskiptaráðherra frumvarp til laga um breytingu á lögum um verslunaratvinnu, með síðari breytingum. Það frumvarp var samið í viðskiptaráðuneytinu og tók mið af tillögum starfshóps hæstv. menntamálaráðherra frá árinu 2005. Breytingarnar, sem stefnt var að með frumvarpinu, fólust einkum í því að þeim aðilum sem selja myndverk í atvinnuskyni yrði gert skylt að leggja fram eigendasögu myndverka og vekja athygli væntanlegra kaupenda á henni. Þá var áskilið að ef fyrirtæki hætti starfsemi í listaverkasölu skyldi það afhenda Listasafni Íslands þær upplýsingar um eigendasögu listaverka sem fyrirtækið byggi yfir. Þetta frumvarp flutti sem sagt hæstv. viðskiptaráðherra, sem þá var Jón Sigurðsson, en það varð ekki að lögum. Það var endurflutt óbreytt haustið 2007, líklega hefur þáverandi hæstv. ráðherra Björgvin G. Sigurðsson flutt það, og gekk þá til viðskiptanefndar en frumvarpið náði ekki til lands og frekari tilraunir hafa ekki verið gerðar. Ég vil nefna að þetta er eitt af þeim málum sem að sjálfsögðu kom inn á mitt borð þegar ég gegndi embætti mennta- og menningarmálaráðherra, en gengu ekki lengra þá í ljósi afdrifa þeirra frumvarpa sem áður höfðu verið lögð fram. Nú teljum við hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason rétt að taka upp þennan þráð og þingsályktunartillagan miðar að því að hér verði teknar upp öflugri ráðstafanir gegn málverkafölsunum. Annars vegar snýst tillagan auðvitað um að verja einstaklinga sem hafa orðið fyrir fjárhagslegu tjóni vegna kaupa á fölsuðum myndverkum. Þetta snýst um efnahagsbrot og þess vegna leggjum við áherslu á að fulltrúi sérstaks saksóknara taki sæti í þessum hóp. Hins vegar er markmiðið að vernda íslenska menningararfleifð fyrir þeim spellvirkjum sem falsanir fela í sér. Því má segja að málið sé margbrotið því að menningararfleifð samanstendur auðvitað af menningarminjum og menningararfurinn, þekking á honum og túlkun, á ríkan þátt í að móta og viðhalda menningarlegri sjálfsmynd einstaklinga og hópa. Það skiptir að sjálfsögðu máli að við stöndum sem best vörð um það sem við getum kallað menningararf. Sú mikla áhersla sem er lögð núna í alþjóðlegri umræðu á þekktan og ósvikinn uppruna menningarminja er tiltölulega ný, en hún nýtur eigi að síður víðtækrar viðurkenningar sem ein af höfuðforsendum þess að slíkar minjar beri að varðveita. Ég nefni í því sambandi að mennta-, vísinda- og menningarstofnun Sameinuðu þjóðanna, UNESCO, gerir það að ófrávíkjanlegri kröfu fyrir því að menningarminjar fái sæti á heimsminjaskrá að þær séu ófalsaðar. Sömu kröfu gera að sjálfsögðu lista- og minjasöfn á Vesturlöndum til safnkosts síns. Ég hef hlaupið hér yfir greinargerðina sem fylgir þessari tillögu. Ég tel hins vegar, og það var okkar niðurstaða sem hana flytjum, að réttast væri að nálgast málið á þeim breiða grunni að starfshópur verði settur á laggirnar og hann skili tillögum. Það má segja að þetta séu aðeins breiðari forsendur en hafðar voru til hliðsjónar hjá starfshópnum sem áður starfaði og ég nefndi áðan. Hér koma í raun og veru þessar tvær víddir inn, þ.e. að líta annars vegar á málið sem efnahagsbrot og hins vegar að horfa á hlutverk stjórnvalda og frumkvæðisskyldu stjórnvalda gagnvart því að varðveita menningararfinn. Ég tel að ekki sé miklu meira um þetta að segja annað en að ég legg áherslu á að málið fái efnislega meðferð hér í þinginu. Það er löngu tímabært að skýra laga- og regluramma utan um viðskipti með myndverk og löngu tímabært líka að skoða áhrif slíkra falsana á menningarsögu okkar. Ég vonast því til þess að þessi tillaga, eftir skoðun hv. allsherjar- og menntamálanefndar sem ég legg til að málið gangi til að lokinni þessari umræðu, fái jákvæða afgreiðslu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir framsögu í þessu máli sem við flytjum saman, en því er ekki að leyna að íslensk myndlist og sjónmennt eru mér mikið hjartans mál, hafa verið mér það í tæpa fimm áratugi. Það urðu mér mikil vonbrigði í lok síðustu aldar þegar upp komst að hér á landi væri mikið af fölsuðum málverkum í umferð. Nú eru liðin u.þ.b. 20 ár frá því að rannsókn á þessum málum hófst, að vakin var athygli ríkislögreglustjóra og Listasafns Íslands á því að hér væru allmörg verk í gangi sem væru sannarlega fölsuð og sem væru seld. Ég ætla að rekja það hér og nú hvernig þessi fölsun átti sér stað og hvernig rannsóknin gekk fyrir sig. Í frumrannsókninni voru verkin skoðuð en einnig var farið með útfjólublárri skimun á verkin. Það leiddi í ljós að verkum hafði verið breytt, málað hafði verið yfir eldri verk en öðrum verkum var gefin ný áritun og jafnvel þannig að slípuð hafði verið niður áritunin sem fyrir var. Tekin voru sýni úr verkunum. Það er nefnilega þannig að litasagan er nokkuð þekkt og saga hvers málara og þeirra lita sem málararnir notuðu er sömuleiðis nokkuð þekkt þannig að hægt er að bera meint fölsuð verk saman við ófölsuð og þá kemur ýmislegt í ljós. Í þessari rannsókn kom það á daginn að verk voru fölsuð með þeim hætti að áritun og myndverki var breytt. Ný mynd var máluð frá grunni en hún var líka máluð á gamlan striga. Það má kannski segja eftir á að sum þessara verka og sumar þessara falsana hafi verið gerðar með viðvaningslegum hætti en engu að síður urðu margir hér fyrir tjóni. Í þessu dómsmáli var mikið tekist á um tegund málningar sem kennd er við akrýl sem fundin var upp á tilraunastofu 1928 en dómurinn vildi ekki viðurkenna það ártal sem grunn fyrir rannsóknina og vildi meina að verk sem máluð væru eftir 1928 gætu verið ófölsuð. Liturinn kom þó ekki á markað hér á landi fyrr en árið 1968. Vitað var þessir málarar notuðu þessa liti aldrei og voru sum fölsuðu verkin hreinlega máluð með húsamálningu úr akrýl þannig að það var ekki alltaf merkilegt efni sem notað var. Það var rakið í tímaritsgrein hvernig t.d. verk eftir einhvern Poul S. verður að verki eftir Þorvald Skúlason frá 1937 þar sem búið er að skrapa upp hluta af áritun þessa Pouls og skrifa bókstafinn Þ ofan í l-ið í Poul þannig að úr verður Þ.S. o.s.frv., þannig að reynt var að gera þetta trúverðugt. Það má svo sem spyrja: Skiptir þetta nokkru máli? Er ekki myndin jafn góð hver svo sem hefur málað hana? Um það ætla ég ekki að segja annað en það að ef við viljum breyta myndlistarsögunni og menningarsögunni með fölsuðum verkum er illa komið fyrir okkur. Þessi tillaga okkar hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur er einmitt gerð til þess að sporna við því að fölsuð verk verði seld á markaði hér á landi. Nú eru liðin rúmlega 20 ár frá því að þetta mál kom upp en enn eru að koma fram fölsuð verk hér á landi. Það er alveg óásættanlegt að hægt sé að selja aftur verk sem hafa verið fölsuð og eru dæmd fölsuð. Það verk sem ég vísa til hér, sem er nýmetið sem falsað, mun aldrei fara á markað. Það mun verða ritað aftan á það: Þetta verk er falsað. Það verður sömuleiðis geymt í ramma og aftan á rammann verður skrifað: Þetta verk er falsað. Það er hins vegar meiningarmunur á því hvernig falsanir eru afgreiddar í samfélagi okkar. Ég ætla að byrja á því að vitna til þess sem ég fann í blaði í morgun. Bandaríski leðurvöruframleiðandinn Coach hefur höfðað 700 dómsmál og eitt gegn flóamarkaði í Flórída. Þar voru leðurvöruframleiðandanum dæmdar hvorki meira né minna en 5,5 milljónir bandaríkjadala, þ.e. u.þ.b. 640 milljónir, í skaðabætur fyrir að seldar voru falsaðar vörur, segir í fréttinni. Ef vörurnar eru falsaðar eru þær ekki frá þeim. Þegar hingað koma gallabuxur sem eru merkjavörur, t.d. Levi's-gallabuxur, en eru ekki frá Levi Strauss, eru þær gerðar upptækar í tolli og þeim er eytt. Fölsuðum málverkum hér á landi er ekki eytt, sem væri annars hið eðlilegasta niðurstaðan í fölsunarmáli, það á að eyða fölsun. Ég hef grun um að húsgögnum sem hér eru flutt inn og eru fölsuð, falsaðar eftirlíkingar af verkum frægra hönnuða, sé líka eytt. En engu að síður, ég sagði hér áðan að tekið yrði fram varðandi það verk sem nýlega er komið fram að er falsað, að svo sé. Það verður áritað aftan á að það sé falsað. Því verður ekki eytt vegna þess að það er sönnunargagn í þessu máli. Þó að salurinn sé þunnskipaður hér um stund vona ég að þingmenn taki undir með okkur hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur og styðji framgang þessa máls. Við erum m.a. að leita eftir því að þar til bær yfirvöld taki frumkvæði í fölsunarmálum. Þessum dómsmálum lauk með hryggilegum hætti. Þar var nánast viðurkennt að verkin væru fölsuð en vegna formgalla í málsmeðferð var málinu vísað frá, eins og segir í grein sem ég er með undir höndum. Ég ætla að fá að lesa upp úr þeirri grein, með leyfi forseta: „Dómurinn taldi að vísa bæri frá málum vegna vanhæfis þess sem rannsakaði.“ Það er náttúrlega algjörlega óásættanlegt. Ég endurtek, þetta er mér mikið hjartans mál og ég vona að íslenskir myndlistarmenn gangi sáttir frá borði þegar þessi tillaga til þingsályktunar verður samþykkt. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Þetta er tillaga til þingsályktunar, flutt af mér og hv. þingmönnum Árna Páli Árnasyni, Guðmundi Steingrímssyni og Birgittu Jónsdóttur. Þetta er einföld tillaga sem lýtur að því að Alþingi beini því til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra að leggja fram sóknaráætlun skapandi greina til þriggja ára, í framhaldi af fjárfestingaráætlun frá árinu 2012, og byggi á þeirri stefnu sem lagður var grunnur að í skýrslunni Skapandi greinar – sýn til framtíðar frá árinu 2012. Í greinargerð förum við ágætlega yfir þetta en mikið verk var unnið í því á síðasta kjörtímabili að skoða möguleika nýrra atvinnugreina á Íslandi. Ein þeirra atvinnugreina hefur gengið undir samheitinu skapandi greinar, þ.e. atvinnugreinar sem byggja á listum og menningarstarfi en skapa hins vegar líka fjölmörg önnur störf. Nægir þar að nefna kvikmyndagerð sem er líklega umfangsmesta skapandi greinin sem við þekkjum og skapar bæði störf í því sem við teljum að lúti að listum og menningu en líka fjölmörg afleidd störf sem lúta að þjónustu við kvikmyndagerð og síðan margháttaðri tæknivinnu sem er auðvitað skapandi líka. Farið var í talsverða greiningu að undirlagi þeirra sem starfa í þessum geira sem nálguðust nokkra hæstv. ráðherra síðustu ríkisstjórnar um það hvort skoða mætti hagræn áhrif af þessum greinum. Birt var úttekt, sem var svona fyrsta úttekt, sem benti til þess að veltan af þessum greinum væri talsvert meiri en menn hefðu áttað sig á. Sú úttekt sem kynnt var 2010 sýndi að þessar greinar hefðu velt tæpum 190 milljörðum árið 2009. Þetta var auðvitað verkefni sem var í raun algjör frumkvöðlavinna. Þarna var fengið fólk sem hefur bæði þekkingu á viðskiptum og hagfræði en líka hinum skapandi greinum til að vinna þessa úttekt og miðuðu við staðla frá UNESCO við gerð úttektarinnar. Þó að ýmsir fræðimenn, og ég nefni sérstaklega Ágúst Einarsson, fyrrverandi hv. þingmann og prófessor, hafi fjallað talsvert um skapandi greinar og ekki síst um kvikmyndagerð má segja að þessi úttekt hafi kannski stimplað hinar skapandi greinar inn sem atvinnuveg og ekki aðeins sem lista- og menningarstarf. Við þekkjum það sem höfum verið hér á þingi í nokkur ár að alltaf er mikil umræða um framlög til lista og menningar. Stundum er látið eins og listir og menning séu einhver sérstakur munaður sem megi jafnvel skera niður þegar illa árar. Ég er raunar þeirrar skoðunar, alveg óháð atvinnugildi lista og menningar, að samfélagslegt gildi þeirra sé slíkt að þær séu einmitt ekki munaður, þær séu ekki minnst nauðsynlegar þegar kreppa gengur yfir. Það sást til að mynda á Íslandi árið 2009, árið eftir hrunið, eftir að allt fór á hausinn. Þá fóru allir að taka slátur af því að þeir sáu fram á breytta tíma. Ég hef aldrei borðað jafn mikið slátur og þann vetur, veturinn 2008–2009, því að allir vinir mínir tóku slátur og gáfu mér það svo af því að þeir borðuðu það ekki, ég hef líklega aldrei borðað jafn mikið slátur. Hvað gerðist annað? Við byrjuðum ekki bara að borða slátur og prjóna peysur, sem var líka talsvert gert af, heldur hefur aldrei verið jafn mikil ásókn í menningu. Það var metaðsókn í leikhús, metaðsókn á tónleika, viðskiptum á bókasöfnum fjölgaði og fleiri sungu í kór en nokkru sinni fyrr. Það var dálítið merkilegt. Þetta var rannsakað í þátttökukönnun sem heitir Menningarvogin og benti til þess einmitt að þörf fólks fyrir andlegt fóður væri ekki síst mikil á krepputímum. Þessi tillaga horfir hins vegar ekki á samfélagslega gildið heldur snýst um atvinnusköpunina og efnahagslegt gildi. Við þráttuðum talsvert og þrættum um fjárfestingaráætlunina í tengslum við fjárlög og hún var því miður að miklu leyti slegin af. Ný ríkisstjórn ákvað líka að hverfa frá ákveðinni tekjuöflun, sem var undirstaða, og ég nefni sérstaka veiðigjaldið sem dæmi þar. En gott og vel, ég heyri ekki betur - af því að mér finnst ekkert gaman að vera alltaf að ræða um það sem gerðist í gær - en að menn vilji leggja talsverða áherslu á skapandi greinar. Ég heyrði hæstv. forsætisráðherra ræða það sérstaklega í áramótaávarpi sínu svo að dæmi sé tekið. Við leggjum þessa tillögu ekki síst fram til þess að minna á alla þá vinnu sem búið er að vinna. Það er óþarfi, mér finnst það því miður of sterkt einkenni á íslenskri stjórnmálamenningu, að öllu sé rutt til hliðar bara af því að einhver annar gerði það. Það er engin á þörf á því, ef við bara ákveðum að við getum öll sameinast um eitthvað þá eigum við ekki að ryðja því til hliðar. Hér hefur verið unnin mikil vinna, því að í kjölfar þessarar úttektar á hagrænum áhrifum skapandi greina var ráðist í mikla stefnumótun sem snerist fyrst og fremst um það hvernig aðkomu hins opinbera væri háttað að hinum skapandi greinum og hvernig hún mætti vera betri. Það var sem sagt sú skýrsla sem heitir Skapandi greinar – sýn til framtíðar. Margt áhugavert sem hefur komið þar í ljós, til að mynda að sú grein sem hve flest sóknarfæri eru í, hönnun, fær hvað minnsta opinbera styrki. Hægt er að skoða hvernig við getum eflt þá grein með mjög einföldum og ódýrum aðgerðum, svo að dæmi sé tekið. Skapandi greinar eru víðar en fram kemur í þessari skýrslu. Vil ég þá sérstaklega nefna tölvuleikjaiðnaðinn sem hefur blómstrað, ekki vegna opinberra styrkja, því að hann þiggur þá ekki, heldur vegna þess að hér hefur verið fólk sem hefur getað unnið innan tölvuleikjageirans og haft menntun á því sviði, í myndlist og sögugerð og öðru slíku. En þar hefur líka skipt máli að hafa umhverfi sem hið opinbera skapar. Aðkoma hins opinbera snýst ekki bara um styrki. Aðkoma hins opinbera snýst líka til að mynda um skattalegt umhverfi, skattalega hvata og fleira slíkt. Þessu héldum við öllu til haga á sínum tíma og eitt af því sem var gert var að auka endurgreiðslur til nýsköpunarfyrirtækja. Sem betur fer, eftir talsverðar umræður hér á þingi, var hætt við þær áætlanir að hverfa alveg frá þeim endurgreiðslum til nýsköpunarfyrirtækja vegna rannsókna og þróunar. Það sem við erum að gera hér, og teljum að umræðan skipti þar máli, er að leggja til að teknar verði upp að nýju forsendur og hugmyndafræði fjárfestingaráætlunar fyrri ríkisstjórnar í því sem lýtur að skapandi greinum. Við heyrum að bæði forsætisráðherra og öðrum frammámönnum í stjórnarflokkunum hefur orðið tíðrætt um þessa atvinnugrein og við viljum minna á þá stefnumótun sem þegar er búið að vinna með geiranum, til að mynda með Samtökum skapandi greina, sem eru ný og öflug samtök, fólk sem lifir og hrærist í þessum geira. Við viljum minna á að hægt er að eiga það samtal áfram. Stundum vill brenna við að stjórnvöld ákveði hvaða leiðir séu bestar án þess endilega að eiga samtal við þá sem leiðirnar eiga að þjóna. Á það viljum við minna. Við leggjum til að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra verði falið að leggja fram áætlun til þriggja ára, því að þessar greinar þurfa stöðugleika eins og aðrar atvinnugreinar. Það skiptir máli að fólk geti reitt sig á hvað er fram undan því að þetta eru yfirleitt verkefni sem taka lengri tíma en nokkra mánuði og að á þeirri vinnu sem þegar hefur verið unnin verði byggt. Miðað við umræðuna á ég ekki von á öðru en að það gangi vel. Eftir sjónvarpsþáttinn Kryddsíld á Stöð 2 var hringt í mig og gladdist viðkomandi sérstaklega yfir því að þegar hann hefði kveikt á sjónvarpinu hefðum við formenn stjórnmálaflokkanna verið að karpa um skapandi greinar. Viðkomandi sagði: Mikið gleðst ég yfir því að skapandi greinar séu komnar á það stig að verða aðalefnið í umræðuþættinum á gamlárskvöld. Eigum við ekki bara að gleðjast yfir því og ákveða þá líka, úr því að okkur öllum er umhugað um framgang þessarar atvinnugreinar, að við séum öll reiðubúin að vinna saman að því að leggja einhverja áætlun til næstu ára? Um það snýst þessi tillaga. Virðulegi forseti. Ég ætla ekkert að lengja þetta mikið frekar en legg til að í lokin á þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar.

Hæstv. forseti. Ég kem hingað upp til að fagna þingsályktunartillögu sem kemur frá fjórum hv. þingmönnum, m.a. formanni okkar, hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni, sem tók þátt í því á síðasta kjörtímabili að vinna að fjárfestingaráætlun sem mér fannst gríðarlega gott og merkilegt plagg sem miðaði að því að auka vægi skapandi greina í landinu. Við erum þekkt fyrir það íslenska þjóðin að vera með stóriðju og fisk sem aðalmál sem er mikið talað um. Þegar maður talar um skapandi greinar má nefna að til dæmis í fatahönnun hefur úrgangur frá fiski verið nýttur til að búa til föt. Þetta er allt samtvinnað. Mér finnst umræðan í þjóðfélaginu um skapandi greinar, menningu og listir, og hvað það er nefnt, oft alveg ótrúlega neikvæð og mjög erfitt að fylgjast með því hversu neikvæð hún er. Við erum að setja upp stóra póla. Það er alveg ótrúlegt að árið 2014 skulum við ekki vera komin lengra í umræðunni um skapandi greinar. Það er náttúrlega mjög jákvætt sem hv. þm. Katrín Jakobsdóttir nefndi áðan, að farið sé að karpa um skapandi greinar í Kryddsíldinni. Það sem ég vildi líka segja er að maður tók eftir því í kjördæmavikunni í haust að fjárfestingaráætlunin og sóknaráætlun landshluta voru gríðarlega mikilvægar fyrir landið. Maður fann það á því hversu slegið sveitarstjórnarmenn og fólkið í kjördæminu var yfir því að þetta væri allt saman skorið niður. Það var í rauninni sláandi að fylgjast með því hversu fullt vonleysis fólk var yfir því. Það batt gríðarlega miklar vonir við þessar áætlanir og eins og kemur fram hérna var allt starfið unnið í miklu samstarfi sveitarstjórnarmanna og fólks á öllum stigum þjóðlífsins og í atvinnulífinu úti um allt land. Ég fagna því að þessi þingsályktunartillaga sé komin fram og hvet mennta- og menningarmálaráðherra til að skipa nefndina. Ég fagna því líka að málið kemur til okkar góðu nefndar, allsherjar- og menntamálanefndar, og að við fáum að ræða það þar. Þetta er allt í takt við það sem við sögðum í Bjartri framtíð í kosningabaráttunni og lögðum mikla áherslu á, að byggja upp skapandi greinar og grænan iðnað, tækni- og hugverkageirann, ferðaþjónustu, rannsóknir og þróun. Þetta er gríðarlega mikilvægt fyrir landið. Við sjáum það til dæmis að núna í morgun var verið að skrifa undir fjárfestingarsamning á Suðurnesjum, þar sem er verið að notast við ótrúlega litla orku, 5 megavött, sem skapar 30 störf. Ég veit ekki hvort þetta eru skapandi greinar en þetta eru aðrar greinar og skapandi greinar og tillaga síðustu ríkisstjórnar miðaðist við að auka fjölbreytni í atvinnulífinu. Á síðasta ári fór líka Stolt Sea fiskeldisfyrirtækið á Suðurnesjum af stað sem nýtir sér heitt affall frá Reykjanesvirkjun. Við erum því að nýta orkuna og grænan iðnað alveg í botn. Ég ætlaði að fara upp undir liðnum um störf þingsins í dag til að nefna þetta vegna þess að það hefur ekki farið fram hjá neinum að á Suðurnesjum var ástandið hvað verst eftir hrun og atvinnuleysið fór upp í 15% árið 2010 en er komið niður í rétt rúm 5% núna, það eru því margir mjög góðir hlutir að gerast á Suðurnesjum og tækifærin liggja gríðarlega víða, kannski helst í ferðaþjónustu og skapandi greinum. Hljómsveitin Of Monsters and Men kemur einnig að stórum hluta frá Suðurnesjum og hefur hún aldeilis slegið í gegn. Það segir okkur hvað við getum fengið mikið út úr þessum geira með því að styrkja ungt, glæsilegt tónlistarfólk og listafólk í landinu til að koma sér á framfæri erlendis. Í síðustu viku, held ég að sé rétt hjá mér, var sú stórgóða hljómsveit að gefa peningagjöf til Barnaspítala Hringsins. Allt helst þetta í hendur við að efla samfélag okkar og gera það betra og manneskjulegra að búa í. Það velkist enginn í vafa um að fiskvinnsla og fiskútgerð hefur reynst okkur sterkasta atvinnugreinin í gegnum tíðina og það er bara gott. Ég minni á að þegar við tölum um fiskvinnslu er suður í mínu bæjarfélagi, Grindavík, starfandi fyrirtæki sem heitir Codland sem er í eigu útvegsfyrirtækja þar sem hafa verið að vinna afurðir úr fiski sem áður var hent og auka þar með virðisauka þorpsins og fisksins ótrúlega mikið. Þetta er stórkostlegt verkefni sem er í gangi. Nú orðið er það þannig að engu af fiskinum er hent, það er allt nýtt og unnið. Þetta segir manni að þrátt fyrir allt eigum við Íslendingar góða framtíð, ég trúi því. Við erum rík af auðlindum og þar er ekki síst mannvitið, eins og kemur fram í greinargerðinni, sem er öflugasta auðlindin okkar. Við Íslendingar búum svo vel að eiga alveg óhemjumikið af færu fólki, fræðimönnum og fólki í skapandi greinum. Ég fagna þessari tillögu og mun styðja hana heils hugar og vona að hún fái góða meðferð í meðförum nefndarinnar og að sóknaráætlunin verði samþykkt og unnin á grunni fjárfestingaráætlun síðustu ríkisstjórnar. Við eigum ekki að vera að rífast um það á Alþingi hvert eignarhald hugmynda er heldur eigum við að taka allar hugmyndir sem eru góðar og til þess gerðar að efla atvinnulíf okkar og samfélag, burt séð frá því hver kemur með hugmyndirnar. Mér finnst þetta oft snúast allt of mikið um það í þingsal hver á upphafið að hugmyndunum. Í fjárlagagerðinni í haust var til dæmis verið að tala um að það þyrfti að hagræða, spara og herða sultarólina en á sama tíma var verið að taka út rammaáætlun, náttúruverndarlög og við getum talað um samningsvinnuna við Evrópusambandið, þeirri vinnu á að henda út um gluggann. Hvað kostar það samfélagið? Hvað kostar það samfélagið þegar svona er gert? Við eigum að snúa bökum saman og vinna að því, hvar í flokki sem við stöndum, að efla atvinnulífið og samfélagið burt séð frá því hver kemur með hugmyndina, svo ekki sé meira sagt. Ég styð tillöguna heils hugar og vona að hún nái fram að ganga og að við getum eflt viðleitni okkar til að efla atvinnulíf og fjölbreytta fjölbraut, ekki síst í skapandi listum og menningu sem er mjög rík og sterk á Íslandi.

Herra forseti. Við ræðum um þingsályktunartillögu um sóknaráætlun skapandi greina til þriggja ára. Þar segir, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að beina því til mennta- og menningarmálaráðherra að leggja fram sóknaráætlun skapandi greina til þriggja ára í framhaldi af fjárfestingaráætlun frá árinu 2012 og skýrslunni Skapandi greinar – sýn til framtíðar frá sama ári.“ Ég er hér með áhugaverða skýrslu um kortlagningu á hagrænum áhrifum skapandi greina. Mig langar að fókusera á hvar útflutningstekjurnar koma inn og taka þá vinkilinn út frá því hvað Píratar eru að hugsa í þessum málum. Menn geta séð graf á mynd nr. 15 þar sem rauða línan sýnir útgáfu tölvuleikja. Útflutningstekjurnar eru þar 13 milljarðar. Ef við skoðum síðan tölurnar hérna frá árinu 2009 um útgáfu tölvuleikja er virðisaukaskattsskyld velta rúmir 13 milljarðar og útflutningstekjurnar líka þannig að nánast allt af virðisaukaskattsskyldu veltunni skilar sér inn til landsins í formi gjaldeyris. Það er alveg gríðarlega ánægjulegt. Þetta eru eins og ég segi tölur frá 2009 og síðan þá hafa önnur tölvuleikjafyrirtæki á Íslandi haslað sér völl eins og allir þekkja. Appið QuizUp er að slá í gegn hjá Plain Vanilla. Þetta er greinilega vaxtarbroddur. Mig langar líka að benda á það í samhenginu að bæði upplýsingatækni og tölvuleikjaframleiðsla, „entertainment“ almennt, er í miklum uppgangi í heiminum og er fyrirséð að það verður í uppgangi á næstu árum. Þarna eru gríðarleg tækifæri í boði. Við erum að ræða sóknaráætlun skapandi greina og það sem virðist skipta miklu máli er viðskiptaumhverfið sem frumkvöðlarnir búa við. Ég er búinn að tala við marga þeirra í þessum geira. Þeir tala minna um peningana. Þeir segja að, jú, að sjálfsögðu skipti máli að það séu styrkir og benda á að sjóðir til að styrkja sprotafyrirtæki og nýsköpun séu þurrausnir. Það er ekkert til og þar þarf vissulega að bæta en þeir tala meira um mikilvægi lagaumhverfisins. Það er nokkuð sem ég treysti Sjálfstæðisflokknum til að taka vel á. Hann er með atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið. Ég hef talað við hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, Ragnheiði Elínu Árnadóttur, og þetta er sá vinkill sem ég mundi vilja taka á þetta, að megnið af útflutningstekjunum sem við fáum inn er frá tölvuleikjaframleiðendum. Svo kemur framleiðsla á kvikmyndum og myndböndum. Þar var mikil velta 2009. Þetta eru 9,5 milljarðar. Af þeirri veltu koma til landsins í formi gjaldeyris útflutningstekjur upp á rúma 2,5 milljarða þannig að þar er líka stór broddur. Þriðji stóraðilinn, líka í kringum 2,5 milljarða sem skila sér í útflutningstekjum, er smásala á fatnaði í sérverslun. Aðrir geirar skila ekki jafn miklu í útflutningstekjum en þar er líka samhliða velta innan lands. Ég mun fylgjast með þessu máli áfram af áhuga. Birgitta Jónsdóttir er meðflutningsmaður þessarar tillögu og mun að sjálfsögðu halda áfram að vinna með ríkisstjórninni þegar kemur að því að skapa gott viðskiptaumhverfi fyrir sprotafyrirtæki sem eru kjarninn í því að ef við ætlum að auka útflutningstekjurnar okkar verðum við að hugsa um alþjóðlega geirann, fyrirtæki sem geta farið til útlanda. Í þessu tilfelli er það CCP sem stendur á bak við bróðurpartinn, ef ekki nánast allan partinn, af þessum útflutningstekjum í þessum skapandi iðnaði. Heilt yfir eru tölvuleikjaframleiðendur með yfir 50% af öllum útflutningstekjum af skapandi iðnaði. Ég mun fylgjast mjög vel með því. Við vinnum áfram þingsályktunartillögur hvað það varðar að skapa hérna gott umhverfi til verðmætasköpunar með internetinu sem skilar mestu hvað varðar áhrif í skapandi greinum.

Herra forseti. Hv. framsögumaður upplýsti okkur um það að hún hefði lifað af kreppuna með því að borða slátur. Ég held að við höfum líka sannfærst um það af hennar ágætu ræðu að Íslendingar lifðu kreppuna af sem þjóð með því að hella í sig menningu. Það var alveg rétt sem hv. þingmaður sagði að eitt af svörum þjóðarinnar við kreppunni var að neyta menningar meira en nokkru sinni fyrr. Á þeim erfiðu tímum var ég iðnaðarráðherra og ég varð þess líka gjörla var að með sérkennilegum hætti var eins og kreppan skæri fjötur af sköpunarkrafti þjóðarinnar. Það varð eiginlega stökkbreyting á fjölda þeirra hugmynda sem bárust inn til ráðuneytisins og sjóða undir því sem fólu í sér nýjar hugmyndir að nýjum störfum og nýrri sköpun. Við svöruðum því á þeim tíma með því að búa til nýja styrki þrátt fyrir hinar hörmulegu afleiðingar kreppunnar. Á þeim tíma voru búnar til tvær tegundir nýrra styrkja og í fyrsta skipti voru bókstaflega veittir peningar einungis út á hugmyndir. Það er merkilegt að þeir tveir styrkflokkar sem annars vegar fólu í sér framlög upp á 5 millj. kr. og hins vegar 10 millj., örugglega mjög litlar upphæðir, skiptu miklu máli fyrir frumkvöðla sem höfðu ekkert nema hugmyndina eina. Síðan lifa allnokkur fyrirtæki og eru búin að taka sér bólfestu í þeim ágæta klasa nýsköpunarfyrirtækja sem borgarstjórn Reykjavíkur, undir farsælli stjórn núverandi meiri hluta, hefur búið um í næsta nágrenni mínu þar sem ég bý út við Örfirisey. Ég er þeirrar skoðunar, öndvert við hv. þm. Pál Val Björnsson, að það sé ekki sú staðreynd að hugmyndirnar sem lágu að baki fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar komu frá öðrum flokkum sem leiddi til þess að núverandi hæstv. ríkisstjórn hefur kosið að varpa þeim fyrir róða. Ég held að miklu frekar hafi verið að núverandi ríkisstjórn bráðlá á að skrúfa hjól atvinnulífsins í gang og hún veðjaði á einn hest. Sá hestur var stóriðja. Við munum það hvernig flokkur hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur  Við Íslendingar þurfum með einhverjum hætti að leggja grunn að framtíð sem skapar meiri verðmæti. Það er alveg rétt sem hér hefur komið fram í máli sumra sem hafa talað yfir þetta púlt í tilefni af þingsályktunartillögunni sem við ræðum hér að Ísland býr að góðum og öflugum auðlindum. Sumar þeirra eru kannski komnar fast að nýtingarmörkum eins og a.m.k. fiskaflinn. Það er þó hárrétt eins og þingmenn hafa rifið hér upp að enn eru margvísleg verðmæti ónýtt úr hafinu en ég held að við sækjum ekki mikið meira magn en umfram þau kannski 250–280 þúsund tonn af þorski sem við munum veiða á næstu árum og síðan það sem við tökum úr öðrum stofnum. Við eigum að vísu ónýttar orkulindir og sem betur fer er búið að samþykkja rammaáætlun um vernd og nýtingu sem gerir það að verkum að menn geta ráðist í að skapa verðmæti úr þeim sem sátt er um að nýta. Sannarlega eigum við líka í hafinu norðan Íslands hugsanlega olíulindir.  Þær auðlindir sem við búum að eigi að síður eru takmarkaðar. Hagkerfi framtíðarinnar mun byggjast á þekkingu og það sem þessi tillaga, sem ég styð af heilum hug, miðar að er auðvitað að púkka meira undir þann vegg sem við byrjuðum að hlaða í tíð síðustu ríkisstjórnar og framtíðariðnaður á Íslandi á að hvíla á, menningartengdur iðnaður, þekkingariðnaður. Það er það sem skiptir máli fyrir okkur í framtíðinni, fyrir hinar nýju kynslóðir, að okkur takist að skapa samfélag, hvort sem við erum utan eða innan Evrópusambandsins, sem stenst samanburð við bestu samfélögin í nágrenninu. Ef okkur tekst ekki að skapa hér flóru fyrirtækja af margvíslegum toga sem bjóða vinnufúsum höndum framtíðarinnar upp á störf, vel launuð störf sem henta hámenntuðu fólki, því þannig verða Íslendingar framtíðarinnar, munum við missa það sem okkur er sárast að tapa sem er blómi sérhverrar kynslóðar. Þess vegna er mikilvægt að við linnum ekki því verki sem hafið var í tíð síðustu ríkisstjórnar. Ég tel að sú skýrsla sem hv. þingmaður, nafna hennar Júlíusdóttir og ég lögðum grunn að með því að hefja það verk sem leiddi til tímamótaskýrslu í atvinnusögu Íslendinga, skýrslunnar um skapandi greinar, hafi verið mjög mikilvægt fyrsta skref að því að marka pólitíska stefnu á þessu sviði. Það hafði aldrei verið gert með svo yfirgripsmiklum hætti þó að vissulega hafi margar fyrri ríkisstjórnir stigið ágæt skref til að efla undirstöðu einstakra skapandi greina eins og á sviði kvikmyndalistar, hönnunar og tölvuleikja. Hv. þingmaður sem talaði hér áðan sagði að það hefðu aldrei neinir styrkir runnið til tölvuleikjaframleiðslu. Það er ekki alveg fullkomlega rétt. Þeir aðilar hafa líka getað sótt úr rannsóknarsjóðum. En það skiptir máli að halda þessu verki áfram. Þegar við horfum yfir sviðið í dag sjáum við að nýr atvinnuvegur hefur sprottið fram sem mikilvægasta uppspretta gjaldeyris á Íslandi. Það er ferðaþjónustan. Hingað sóttu menn löngum til að skoða einstaka náttúru, norðurljós og fleira en það er athyglisvert þegar menn skoða og greina hvað það er sem teygir allan þennan fjölda útlendinga til Íslands að það er ekki lengur bara náttúran og sérstaða Íslands á því sviði sem virkar eins og segulmagn. Ég átti þess kost í starfi mínu sem utanríkisráðherra á síðasta kjörtímabili að fylgjast t.d. með þeim könnunum sem verið var að gera í Bandaríkjunum vegna verkefnisins Iceland Naturally um hvað það var sem dró menn til Íslands frá Bandaríkjunum. Það var athyglisvert að sjá í gegnum árin hvernig ný viðmið komu fram og nýir hlutir voru að verða til á Íslandi sem gerðu það að aðlaðandi kosti til að ferðast til. Að sjálfsögðu var það náttúran, norðurljósin og hin sérstaka fegurð Íslands sem áfram fékk menn til að lyfta höfði og augum til Íslands. En það kom alveg skýrt fram að það voru skapandi greinar, menningin, kvikmyndir og ekki síst tónlist sem höfðu skapað nýja segla hér á landi. Þannig að hvað hjálpar öðru. Þegar við reynum að styrkja ýmsar gerðir skapandi greina eins og kvikmyndir, eins og framleiðslu góðra bóka og framleiðslu tónlistar erum við líka að búa til segulmagn fyrir ferðaþjónustuna. Því mega menn ekki gleyma. Ég er þeirrar skoðunar að sú tillaga sem hér liggur fyrir sé þess eðlis að hún horfi til framtíðar og ég held að þeir sem skipa þingflokka núverandi ríkisstjórnar eigi ekki að láta það trufla sig að hún byggir á hugmyndafræði sem var mótuð af hálfu fyrrverandi ríkisstjórnar. Ég held að allir þeir sem vilja Íslandi vel ættu að leggjast á sveifina með okkur sem styðjum þessa tillögu og flutningsmönnum hennar, formönnum fjögurra stjórnmálaflokka. Auðvitað gladdi það mig líka eins og hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur að það var engu líkara en að hæstv. forsætisráðherra hefði umbreyst undir handleiðslu hennar þegar hún laust töfrasprota orða sinna á hann í þeim þætti sem hér var nefndur, Kryddsíldinni, mig minnir að það hafi verið þá sem hann tók skyndilega þessa hugmyndafræði í kjöltu sína og sagði algerlega skýrt að þessi ríkisstjórn stefndi að því að leggja fram áætlun á sviði skapandi greina. Nú hefur hann tækifærið. Það er talað um af hálfu stjórnarherranna að menn vilji meira samráð. Hér er rétt hönd til samvinnu yfir púlt Alþingis og ég held að það væri öllum farsælt og ekki síst núverandi hæstv. forsætisráðherra að taka þétt í hönd hennar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um lagaskrifstofu Alþingis. Frumvarp sama efnis hefur verið flutt á síðustu fjórum þingum en varð ekki útrætt á neinu þeirra. Meðflutningsmenn mínir að þessu frumvarpi eru Elsa Lára Arnardóttir, Frosti Sigurjónsson, Jóhanna María Sigmundsdóttir, Karl Garðarsson og Páll Jóhann Pálsson. Það sem fjallað er um í þessu frumvarpi er að stofnuð verði lagaskrifstofa Alþingis sem hafi það hlutverk að samræma reglur um samningu lagafrumvarpa og annan undirbúning löggjafarmála. Starfsmenn lagaskrifstofu skulu vera alþingismönnum og starfsmönnum Alþingis og Stjórnarráðsins til ráðgjafar um undirbúning löggjafar. Skal einkum líta til þess að frumvörp standist stjórnarskrá og alþjóðasamninga sem íslenska ríkið er bundið af og að lagafrumvörp séu lagatæknilega rétt. Lagaskrifstofa skal einnig ganga úr skugga um að frumvörp standist þjóðréttarlegar skuldbindingar og séu í samræmi við gildandi lög, að þau séu nákvæm, skýr og auðskiljanleg og að gjaldtökuheimildir séu skýrar. Í 2. gr. frumvarpsins er lagt til að á lagaskrifstofu skuli starfa fimm manns, allir skuli þeir vera lögfræðimenntaðir og að minnsta kosti tveir þeirra prófessorar í lögum. Forseti Alþingis skal skipa einn lagaprófessor að tillögu forsætisnefndar Alþingis og skal hann jafnframt vera í forsvari lagaskrifstofu. Tveir menn skulu skipaðir að tillögu lagadeildar Háskóla Íslands og skal annar þeirra vera prófessor í lögum og tveir skulu skipaðir að tillögu Lögmannafélags Íslands. Skipunartíminn skal vera fimm ár og kjararáð úrskurða um starfskjör þeirra. Lagaskrifstofa á samkvæmt frumvarpi þessu sjálf að setja sér starfsreglur ásamt því að vera sjálfstæð stofnun. Hún skal gæta jafnræðis við undirbúning mála og aðstoða alþingismenn við frumvarpagerð. Starfsemi lagaskrifstofu skal tryggð með framlögum úr ríkissjóði í fjárlögum hvers árs. Nái þetta frumvarp í gegnum þrjár umræður eiga lögin strax að taka gildi. Á Norðurlöndunum er það liður í starfsemi ráðuneytanna að starfrækja lagaskrifstofu eins og lagt er til í þessu frumvarpi að skuli starfa við Alþingi. Hún hefur það hlutverk sem ég fór yfir hér sem kemur fram í frumvarpsgreinunum. Yfirgnæfandi meiri hluti lagafrumvarpa sem samþykkt eru á Alþingi koma samt frá Stjórnarráðinu. Hér á landi var það lengst af reyndin að ekki væri starfrækt lagaskrifstofa af neinu tagi, en 1. október 2009 þegar sú sem hér stendur hafði lagt fram þetta frumvarp í þinginu brá þáverandi forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, á það ráð að setja á fót slíka skrifstofu í forsætisráðuneytinu, skrifstofu löggjafarmála. Það var mjög merkileg tímasetning, virðulegi forseti, en yfirlýst markmið þeirrar skrifstofu er að auka gæði lagasetningar. Með gæðum lagasetningar er meðal annars vísað til þess að lög séu auðskiljanleg og uppfylli lagatæknilegar gæðakröfur og séu í samræmi við stjórnarskrá og alþjóðasamninga. Raunverulega er þessi texti tekinn upp úr frumvarpi því sem ég lagði fram á 138. löggjafarþingi en það er ágætt að hann sé notaður sem fyrirmynd í þetta. Árið 1999 gaf forsætisráðuneytið út skýrslu með heitinu Starfsskilyrði stjórnvalda og eru þar settar fram vangaveltur um þetta efni. Á bls. 72 í skýrslunni er kafli sem ber heitið „Lagaskrifstofa eða lagaráð?“ Þar kemur fram að ekki er farið ítarlega og skipulega yfir öll lagafrumvörp hér á landi og ekki kannað hvort lagatæknilegir ágallar eru á þeim áður en þau eru lögð fram á Alþingi og samþykkt sem lög. Í ljósi þess kemur ekki á óvart að miklu fleiri hnökrar hafa verið á íslenskri löggjöf en annars staðar á Norðurlöndunum og er það mjög sjaldgæft að hæstiréttur annars staðar á Norðurlöndunum þurfi að skera úr um til dæmis hvort lög standist stjórnarskrár ríkjanna en þó nokkur mál hér á landi hafa einmitt verið úrlausnarefni í þessa veru fyrir Hæstarétti. Engum vafa er undirorpið að sú skipan sem Alþingi býr nú við er ófullnægjandi. Hæstiréttur sér um að dæma í slíkum málum en það gerist ekki fyrr en lög hafa verið sett og mál höfðað. Til að tryggja vandaða lagasetningu og forðast málaferli vegna mistaka við lagasetningu væri réttara að óháður aðili hefði það hlutverk að fara yfir og hafa eftirlit með undirbúningsferlinu. Þannig mætti komast að niðurstöðu um álitamál þegar frumvarp er undirbúið. Að sjálfsögðu hefði Hæstiréttur eftir sem áður lokaorðið ef svo færi að mál yrði höfðað, en stofnun þessarar lagaskrifstofu Alþingis mun draga mjög úr dómsmálum. Ég tel allt of mikið um að hér séu höfðuð mál sem byggja á mjög slakri lagasetningu. Vísa ég til dæmis í síðasta dómsmál og dóm sem féll þegar lög stríddu gegn stjórnarskrá, hin svokölluðu Árna Páls-lög, virðulegi forseti, og þau voru sett í þinginu 2012. Öll þau mál sem borgarar þessa lands þurfa að leita réttar síns með fyrir dómstólum eru óhemjudýr fyrir þjóðarbúið. Það er óásættanlegt að lagasetning hér á landi skuli vera svo slök að það sé orðinn raunverulega möguleiki í hverju deilumáli sem kemur upp að fólk þurfi að höfða mál til að fá réttindum sínum fullnægt. Enda var það viðkvæðið, virðulegi forseti, á síðasta kjörtímabili - ég tek það fram að ég kom inn sem nýr þingmaður 2009 - þegar ég gerði lagatæknilegar athugasemdir við frumvörp sem komu frá ríkisstjórninni um að eitt eða annað mundi stríða gegn stjórnarskrá eða öðrum lögum var viðkvæðið hjá hæstv. ráðherrum sem sátu í þeirri ríkisstjórn: Dómstólar eiga að skera úr um réttarágreining. Það er óásættanlegt þegar meiri hlutinn sem situr hverju sinni hefur þessa hugsun í hugarskoti sínu: Það er allt í lagi að setja slök lög, sendum þetta bara fyrir dómstóla, réttarágreining á að leysa fyrir dómstólum, í stað þess að hafa metnað fyrir því að hafa hér sem besta löggjöf. Þetta frumvarp á sér nokkuð langan aðdraganda því að á 116. löggjafarþingi lagði Páll Pétursson, alþingismaður fyrir Framsóknarflokkinn, fram þingsályktunartillögu um að sett yrði á stofn lagaráð til ráðgjafar um lögfræðileg álitaefni, einkum hvað varðar stjórnarskrá lýðveldisins, mannréttindi og alþjóðlegar skuldbindingar og til að gæta lagasamræmis. Skylt yrði að leggja fyrir lagaráð öll stjórnarfrumvörp þar sem reyna kynni á ákvæði stjórnarskrár. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni kom fram að Alþingi skorti mjög óháðan aðila til að kanna og kveða upp úr um lögfræðileg álitaefni. Þetta væri einkum bagalegt þegar um væri að ræða viðkvæm deilumál er snertu stjórnarskrá Íslands, mannréttindamál og alþjóðlegar skuldbindingar og þegar gæta þyrfti lagasamræmis. Þessi hugmynd var því komin fram á árinu 1992 og studdist flutningsmaður, Páll Pétursson, við yfirlit sem danska þingið hafði þá látið taka saman þann 5. september 1991 um lögfræðilegt eftirlit og sérfræðiráðgjöf í ýmsum þjóðþingum Evrópuríkja. Þar kom fram að í öllum þeim ríkjum sem athuguð voru var það skylda þingforseta að athuga hvort frumvörp væru í samræmi við stjórnarskrá áður en þau yrðu tekin á dagskrá. Ef samt sem áður hefðu komið fram efasemdir við meðferð máls um hvort það væri í samræmi við stjórnarskrá væri mismunandi úrræðum beitt í einstökum ríkjum. Páll Pétursson alþingismaður lagði fram óbreytta þingsályktunartillögu um lagaráð á 117. löggjafarþingi og á 118. löggjafarþingi, en þær hlutu ekki brautargengi á þeim tíma. Á þessum tíma var verið að fjalla um EES-samninginn í þinginu og þeir sem hafa áhuga á stjórnskipunarrétti og fylgdust með þeim umræðum muna sjálfsagt að sumir þingmenn héldu þá fram, sem og lögmenn, að EES-samningurinn mundi brjóta svo gegn stjórnarskrá að ekki væri hægt að innleiða EES-samninginn að óbreyttri stjórnarskrá. Við stöndum frammi fyrir þessu aftur í dag varðandi ESB-umsóknina. Það er alveg klárt og skýrt brot að ekki er hægt að ganga í ESB að óbreyttri stjórnarskrá, virðulegi forseti, sem betur fer. En hverjir voru í ríkisstjórn þegar Páll Pétursson lagði fram þessa þingsályktunartillögu? Jú, það var Alþýðuflokkurinn sem hefur jafnan gengið lengst í því að framselja vald ríkisins til alþjóðastofnana. Samfylkingin var í ríkisstjórn á síðustu tíu árum, og hvað gerðist þá? Sótt var um aðild að Evrópusambandinu. Tíminn gengur í hringi og þarna kemur þetta fram. Á 126. löggjafarþingi kom þessi hugmynd fram í formi lagafrumvarps um lagaráð og þá voru flutningsmenn Bryndís Hlöðversdóttir, Jóhanna Sigurðardóttir og Lúðvík Bergvinsson. Allt saman eru þetta eða voru samfylkingarmenn, líklega búin að sameina þarna þessa þrjá þingmenn í Samfylkinguna, sýnist mér. Það er líklega rétt, það passar miðað við hvaða löggjafarþing þetta er. Þá var þessi hugmynd rædd og farið yfir hana en í 1. gr. frumvarpsins var lagt til að á vegum Alþingis starfaði lagaráð sem hefði það hlutverk að setja samræmdar reglur um samningu lagafrumvarpa og annan undirbúning löggjafarmála. Lagaráð yrði Alþingi og Stjórnarráðinu til ráðgjafar um undirbúning löggjafar o.s.frv. Þetta er kunnuglegur texti og gengur allur út á að hafa vandaða löggjöf hér á landi. Í greinargerð með því frumvarpi voru færð fram rök fyrir því hvers vegna lagaráð ætti að heyra undir Alþingi en ekki Stjórnarráðið með þessum orðum: „Ástæðan fyrir því að sú leið er farin hér að stofna lagaráð en ekki lagaskrifstofu við Stjórnarráð Íslands sem hefði sama hlutverk með höndum, er fyrst og fremst sú að með þessu fyrirkomulagi er verið að styrkja þátt Alþingis í lagasetningunni. Sú stjórnskipan sem við búum við og byggist á þrígreiningu ríkisvaldsins í löggjafarvald, dómsvald og framkvæmdarvald hefur réttilega verið gagnrýnd fyrir það hversu sterkt framkvæmdarvaldið hefur verið á kostnað hinna þáttanna tveggja og úr því þarf að bæta til þess að efla og bæta lýðræðið hér á landi.“ Svo var þetta frumvarp endurflutt á 127. löggjafarþingi. Virðulegi forseti. Það er því mjög einkennilegt þegar ég legg þetta frumvarp fram sem nýr þingmaður 2009, hef endurflutt það á hverju þingi síðan og er nú að endurflytja það í fimmta sinn, að hæstv. þáverandi forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir skyldi ekki hafa tekið því opnum örmum og reynt að mynda meiri hluta fyrir því að þetta mál flygi í gegn á fyrsta þingi. Á 126. og 127. löggjafarþingi var hún flutningsmaður mjög sambærilegs máls, að þrígreiningu ríkisvaldsins væri best borgið með því að hafa lagaskrifstofu í þinginu til að framkvæmdarvaldið yrði ekki of sterkt og mundi kæfa löggjafarvaldið. Nei, þá fór hæstv. þáverandi forsætisráðherra í þveröfuga átt við það sem hún hafði áður sagt og flutt frumvarp um. Hún stofnaði sína eigin lagaskrifstofu í forsætisráðuneytinu. Lengi var þar einn lögmaður að störfum en þegar vinstri stjórnin fór frá völdum taldi lagaskrifstofan fimm manns. Ég hef haft uppi hugmyndir um það að nái þetta frumvarp fram að ganga verði þessi skrifstofa flutt úr forsætisráðuneytinu til þingsins og þá væri hægt að fara fram með markmið þessa frumvarps beint úr þinginu enda á lagaskrifstofan að vera þar sem löggjafinn er til að dempa vald framkvæmdarvaldsins gagnvart löggjafarvaldinu í þinginu. Það þarf samt líka að tryggja rétt þingmanna. Það er nauðsynlegt að lagaskrifstofa verði ekki íþyngjandi fyrir þingmenn enda þurfa þeir að geta komið fram með hugmyndir sínar að öllum þeim lagafrumvörpum sem þeir óska og þá yrði lagaskrifstofa þeim fyrst og fremst til ráðgjafar og færi yfir það sem betur mætti fara lagatæknilega án þess að raunveruleg markmiðssetning með frumvörpunum mundi breytast. Þetta á líka við um þingsályktunartillögur sem þingmenn kæmu til með að leggja fram og svo er náttúrlega nauðsynlegt líka að þingmönnum verði hjálpað af lagaskrifstofunni á einhvern hátt með mjög þung og erfið nefndarálit í flóknum málum. Ég fer yfir það að hlutverk umboðsmanns Alþingis er mjög mikilvægt. Ferlið er þannig að umboðsmaður Alþingis tilkynnir Alþingi og viðkomandi ráðherra eða sveitarstjórn meinbugi á lögum og almennum stjórnvaldsfyrirmælum. Í reglum um umboðsmann, nr. 82/1988, um störf og starfshætti umboðsmanns Alþingis, er svo mælt fyrir að auk meinbuga á lögum og almennum stjórnvaldsfyrirmælum skuli umboðsmaður einnig gera fyrrnefndum aðilum viðvart verði hann þess var að meinbugir séu á starfsháttum í stjórnsýslu. Í greinargerð sem fylgdi frumvarpi því sem varð að lögum nr. 13/1987, um umboðsmann Alþingis, kemur fram að meinbugir á lögum geti verið formlegs eðlis, svo sem misræmi milli ákvæða, prentvillur og óskýr texti. Einnig geti meinbugir verið beinlínis fólgnir í efnisatriðum, svo sem mismunun milli manna án þess að það liggi fyrir viðhlítandi rök eða að reglugerðarákvæði skorti lagastoð. Þau úrræði sem eru í boði hér á landi til að fá úr því skorið hvort lagafrumvarp standist verða fyrst virk eftir að frumvarp er orðið að lögum og því er ætíð um lagatúlkun eftir á að ræða sem umboðsmaður fer eftir. Hann hefur eðlilega ekki heimild til þess að grípa inn í lagasetningarferlið. Eins og ég sagði í upphafi hefur umboðsmaður Alþingis það hlutverk að hafa eftirlit með löggjafanum. Ég hef farið yfir dómstólakaflann en til að rökstyðja slaka lagasetningu hér á landi er snýr að stjórnsýslunni vil ég segja að í ársskýrslum umboðsmanns Alþingis, sem hefur starfað nú í rúm 20 ár, er vel á annað hundrað mála sem embættið hefur vakið athygli á sem varða meinbugi á lögum. Það er algjörlega óásættanlegt að í svo mörgum málum hafi á 20 ára ferli embættisins fundist meinbugir á lögum. Þá eru dómstólarnir eftir og öll þau mál sem einstaklingar þurfa að höfða gegn ríkinu með tilheyrandi kostnaði. Það liggur alveg klárt fyrir að það verður að grípa inn í og bæta lagasetninguna því að til langframa kemur sá kostnaður sem fylgir stofnun lagaskrifstofu Alþingis til með að vera smáaurar miðað við það sem sparast til framtíðar í færri málum hjá umboðsmanni Alþingis. Þá verður sjálfkrafa hægt að minnka það embætti, trappa það niður, og ekki síst munum við finna það hjá dómstólum. Það virðast sumir nefnilega gleyma því að þegar mál er höfðað ber ríkið yfirleitt mikinn kostnað af því varðandi ríkislögmann og dómarana. Dómstólar okkar eru mjög dýrir í rekstri svo ég tali ekki um fyrir einstaklinga sem þurfa að sækja rétt sinn hjá ríkinu vegna slakrar lagasetningar. Þetta frumvarp leiðir til þjóðhagslegs ávinnings, virðulegi forseti, og vona ég að það nái fram að ganga á þessu þingi. Að öðru óbreyttu þegar þessari umræðu er lokið óska ég eftir að því verði vísað til hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar til umfjöllunar.

Herra forseti. Ég var að renna í gegnum þetta og hlustaði á hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur og er gríðarlega ánægður með þetta. Fyrsta spurningin mín átti að vera: Er henni alvara, ætlar hún að fara með þetta alla leið? Eftir að hafa hlustað á ræðuna, að hún hafi lagt þetta fram trekk í trekk, þá sýnist mér það. Mig langar samt að láta spurninguna standa. Hún ætlar að vísa frumvarpinu til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og ég spyr hvort hún sé búin að tryggja stuðning síns fólks í nefndinni og hvort búið sé að undirbyggja farveg málsins þar í gegn. Nefndirnar stjórna miklu og hv. þm. Ögmundur Jónasson er formaður nefndarinnar og er þar af leiðandi með dagskrárvaldið. Hann getur sagt að ekki gefist tími til að setja málið á dagskrá og getur þar af leiðandi tafið málið ef honum svo sýnist, nema hann fari í frí og hv. þm. Brynjar Níelsson komi inn og keyri málið áfram. Ég er með nokkrar spurningar. Hvers vegna er það lagadeild Háskóla Íslands sem skipar menn annars vegar og hins vegar Lögmannafélag Íslands að undanskildum forseta Alþingis? Hvers vegna voru þessir aðilar valdir til að skipa menn til starfa á lagaskrifstofu Alþingis? Það er frábært að þetta sé lagaskrifstofa Alþingis, að þetta sé hjá Alþingi. Við þekkjum það, þingmenn minni hlutans, að nefndarritararnir, sem aðstoða okkur við að semja lagafrumvörp og þingsályktunartillögur, hafa verið ofboðslega elskulegir og gjöfulir með tíma sinn, en samt sem áður eiga þeir að forgangsraða tíma sínum fyrir nefndarvinnuna vegna þess að þeir eru nefndarritarar. Þarna fá því þingmenn loksins sína aðila til að vinna að lagasetningu þannig að mér finnst þetta bara æðislegt. Hv. þingmaður vill kannski byrja á að svara þessum spurningum og svo spyr ég meira.

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir það að þingmanninum lítist svona vel á þetta mál, hann skilur þörfina á lagaskrifstofu Alþingis eins og ég. Inn við beinið trúi ég því að þingmenn allir skilji þörfina á lagaskrifstofu Alþingis. Hv. þm. Jón Þór Ólafsson spyr jafnframt hvort mér sé alvara með að leggja frumvarpið fram. Að sjálfsögðu er mér mikil alvara með það og hef talað fyrir bættri lagasetningu síðan ég settist á þing og hef kannski verið einn sá þingmaður sem haldið hefur uppi lagatæknilega hlutanum í öllum málum síðustu fjögur árin, við náttúrlega lítinn fögnuð þáverandi meiri hluta, eins og til dæmis í baráttu fyrir breyttri stjórnarskrá o.s.frv. Hef sífellt verið að minna á að hitt og þetta lagaákvæðið í hinum og þessum lögum brjóti gegn stjórnarskrá. Ég hef ekki tryggt frumvarpinu neinn forgang í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd enda væri það mjög óeðlilegt inngrip af minni hálfu vegna þess að nefndirnar hafa ákveðið hlutverk í þinginu. Og þrátt fyrir að hv. þm. Ögmundur Jónasson fari fyrir þeirri nefnd hef ég fulla trú á þingmanninum því að hann hefur jú verið innanríkisráðherra og þar eru dómstólarnir og lagasetningin einmitt á borði þess ráðuneytis. Ég tel því að hv. þm. Ögmundur Jónasson hafi fullan skilning á þessu máli svo að ég tali nú ekki um varaformann nefndarinnar, hv. þm. Brynjar Níelsson, sem er hæstaréttarlögmaður og hefur fengist við ýmis mál fyrir dómstólum meðal annars vegna slakrar lagasetningar. Þingmaðurinn spyr jafnframt hvers vegna lagt er til að þessir aðilar verði skipaðir á þessa lagaskrifstofu. Hafi þingmaðurinn athugasemdir við nákvæmlega það sem stendur í frumvarpinu þá er svigrúmið akkúrat í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd 

Herra forseti. Ég hef engar sérstakar athugasemdir við þetta, mér finnst ágætt að háskólinn skipi og svo er Lögmannafélagið, ég er reyndar að hugsa um hvers vegna það eru ekki fleiri og hvers vegna þessi voru sérstaklega valin. Ég hef hreinlega ekki hugmynd um það, þess vegna spyr ég. Varðandi eitt hérna sem kemur inn á það að starfsmenn lagaskrifstofu skulu vera alþingismönnum og starfsmönnum Alþingis og Stjórnarráðsins til ráðgjafar. Stjórnarráðið kemur inn í 1. gr. Síðan er í 4. gr. sagt að lagaskrifstofa sé sjálfstæð stofnun og skuli gæta jafnræðis við undirbúning mála og aðstoð við alþingismenn. Hvers vegna er Stjórnarráðið sett þarna inn? Eru þeir þá komnir með og kannski farnir að taka helminginn af tímanum á við þingmenn, eða hvernig er þetta? Ganga þingmenn fyrir, eða hvað? Stjórnarráðið hefur lögfræðinga á sínum snærum.

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi það hverjir eiga að vera þarna og að tveir skuli vera skipaðir frá lagadeild Háskóla Íslands og tveir að tillögu Lögmannafélagsins o.s.frv. - þegar lagaskrifstofa er stofnuð á þar náttúrlega að vera hæfasta fólkið og ef hæfasta fólkið er ekki sótt þangað, þá veit ég ekki hvert. En hér eru fleiri háskólar á Íslandi sem kenna lögfræði þannig að það má alveg hugsa þetta á annan hátt. Það sem ég er að fara í frumvarpinu, að lagaskrifstofa skuli vera Stjórnarráðinu líka til ráðgjafar, þá er það svo að annars staðar á Norðurlöndunum leggur ríkisstjórn ekki fram lagafrumvarp nema það hafi farið í gegnum lagaskrifstofu og lagaskrifstofa hafi gefið grænt ljós á það að frumvarpið standist stjórnarskrá, alþjóðasamninga og þau skilyrði sem talin eru upp í frumvarpinu. Þannig á það að vera. Því miður, þó að lagaskrifstofan hafi verið stofnuð í forsætisráðuneytinu 2010 hefur lagasetningin ekki batnað, 

Herra forseti. Ég veit að það má ekki hrekkja, en ég verð að segja samt að mér finnst módelið sem þetta frumvarp byggir á skuggalega líkt því sem Evrópusambandið vinnur eftir. Í annan stað átti ég frekar von á dauða mínum en því að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir kæmi hér og talaði sig upp í ástríðuþrótt til þess að reyna að ná fram frumvarpi sem hún flytur í anda Jóhönnu Sigurðardóttur, eins og hún sagði. Þeim spurningum sem ég hafði um þetta frumvarp, sem mér finnst að ýmsu leyti athyglisvert, hefur hv. þingmaður svarað nú þegar að einhverju leyti. Hv. þingmaður hugsar sér lagaskrifstofuna þannig að þar séu fimm manns í fullu starfi og geri þá vart nokkuð annað. Það kemur fram að að minnsta kosti einn þeirra sem eiga að starfa á lagaskrifstofunni eigi að vera prófessor í lögum, reyndar tveir. Prófessor er ekki menntagráða, það er maður sem starfar við kennslu og rannsóknir í lögfræði í fullu starfi. Mig langar að biðja hv. þingmann að skýra þetta fyrir mér. Hvað mun þetta svo kosta? Hv. þingmaður er frægt niðurskurðarbrýni í þessum sölum og ég vænti þess að hún sé búin að hugsa fyrir því. Skil ég þá rétt að í reynd eigi þetta ekki að kosta neitt af því að hún hugsar sér þetta þannig að lagaskrifstofan sem er núna í Stjórnarráðinu verði flutt þaðan og sett innan vébanda Alþingis þannig að kostnaðurinn í sjálfu sér ætti ekki að vera mikill? Ef hv. þingmaður getur svarað þessu nokkuð vel er aldrei að vita nema stuðningur minn liggi eftir hér í stólnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Það er ekkert skrýtið að það sé einhver Evrópulykt af þessu frumvarpi, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, því að eins og ég fór yfir í framsöguræðu minni kom þessi hugmynd fram hér á landi frá Páli Péturssyni, þáverandi þingmanni Framsóknarflokksins, og hann studdist við yfirlit sem danska þingið hafði látið taka saman um lögfræðilegt eftirlit og sérfræðiráðgjöf í ýmsum þjóðþingum Evrópuríkja. Jú, það má alveg segja að þetta sé óskilgetið barn Evrópusambandsríkjanna en eigum við ekki að taka það besta frá Evrópu og sleppa hinu eins og því að ganga í Evrópusambandið? Þarna kemur Evrópulyktin af þessu, virðulegi forseti, en það á heldur ekki alltaf að finna upp hjólið. Þarna var komin reynsla á þetta mál. Í þeirri rannsókn sem Páll Pétursson vitnaði í kom fram að í öllum þeim ríkjum sem athuguð voru var skylda þingforseta að athuga hvort frumvörp væru í samræmi við stjórnarskrá áður en þau voru tekin á dagskrá þjóðþinganna. Þetta var svarið við því. Varðandi þá hugmynd hverjir eigi að starfa á lagaskrifstofunni tel ég að með því að fá prófessor í lögum að því teymi sem sett yrði upp hér samkvæmt þessu frumvarpi kæmi inn sú rannsóknarþekking sem prófessorar hafa yfir að ráða. Sá prófessor á að sjálfsögðu að vera menntaður í lögum eins og kemur fram. Varðandi kostnaðinn fór ég líka yfir hann í framsöguræðu minni. Þetta kostar ákveðið til að byrja með en þjóðhagslegur ávinningur til lengri tíma litið verður svo mikill að kostnaðurinn við þessa lagaskrifstofu verður mjög lítill. Nú er tíminn runninn út. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir óvanalega skýr svör í minn garð. Ég skil málið töluvert betur, þó ekki að öllu leyti, en ég vil segja að það sem hv. þingmaður kallar Evrópulykt af þessu máli er í mínum vitum hreinn og höfugur blómailmur. Mér finnst það strax skýr merki um að hv. þingmaður er að því er varðar Evrópu að þroskast allmjög fyrst hún er að minnsta kosti farin að segjast vilja taka það sem gott er hjá Evrópusambandinu en skilja annað eftir. Mér skildist samt á ræðu hv. þingmanns að hún hugsaði sér það svo að ef skrifstofa af þessu tagi yrði sett upp ætti hún að vera Stjórnarráðinu til ráðgjafar, sem og þingmönnum og Alþingi, en á móti að leggja niður þá lagaskrifstofu sem mér skildist á máli hennar, og vissi ekki fyrir, að samanstæði af fimm starfsmönnum í forsætisráðuneytinu.

Virðulegur forseti. Þarna komum við að því að það er mismunandi skilningur á lykt og ilmi þannig að það sé líka sagt að mér finnst Evrópulykt ekki það sama og Evrópuilmur. Það er þó önnur saga. Eins og þingheimur veit sit ég í hagræðingarhópi ríkisstjórnarinnar þar sem meðal annars þetta málefni kom á dagskrá. Fengi ég að ráða teldi ég langfarsælast að flytja lagaskrifstofu Stjórnarráðsins til þingsins með því fjármagni sem nú er sett í Stjórnarráðið. Ég hef ekki kannað menntun þeirra aðila sem eru í lagaskrifstofunni í Stjórnarráðinu, hvort þeir uppfylli þær kröfur um menntun sem eru settar fram í frumvarpinu. Þar væri hægt að flytja til fjármagn innan fjárlaganna, raunverulega innan Stjórnarráðsins og löggjafarvaldsins. Þetta mundi jafnvel koma út á núlli, já.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, flutningsmanni frumvarpsins, kærlega fyrir að leggja það fram og fara mjög vel yfir það. Ég ítreka að ég mundi gjarnan vilja vera meðflutningsmaður á þessu máli, ég er mjög hlynntur því. Enda hver væri það ekki? Hver er ekki hlynntur öllu því sem snýr að vönduðum vinnubrögðum? Þetta er í anda ýmissa mála sem verið hafa í deiglunni, meðal annars er hér þingsályktunartillaga frá hv. þm. Pétri H. Blöndal sem snýr að úrvinnslu lagafrumvarpa og svo höfum við verið með það til umræðu að létta reglubyrði í atvinnulífi og fleira sem tengist þessu. Ég vil fá að spyrja um núverandi fyrirkomulag. Í hverju felst sannarlega munurinn ef slíkri lagaskrifstofu yrði komið á? Í öðru lagi spyr ég, og það er á svipuðum nótum og hv. þm. Össur Skarphéðinsson kom inn á, um þessa tvo prófessora í lögum. Í þriðja lagi er það lagaráð sem löngum hefur verið, eða lagaskrifstofa. Eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir kom inn á hefur þetta verið lagt fram áður, hún hefur lagt það fram hér undanfarin löggjafarþing. Og ég spyr: Af hverju hefur þetta ekki fengið framgang?

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa fyrirspurn. Hv. þingmaður nefnir hér að nú þegar séu tvö mál fyrir þinginu, eitt frá hv. þm. Pétri Blöndal, varðandi úrvinnslu lagafrumvarpa, og svo er það annað frumvarp sem er í þinginu frá ríkisstjórninni, um regluráð. Það er mjög mikilvægt að mínu mati að nú taki stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þessi þrjú þingmál og ræði þau saman á fundum sínum. Og þó að breyting yrði á frumvarpinu sem ég legg hér fram, og einhverjar aðrar áherslur sem hv. þingmenn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd leggi fram, þá er það mér algerlega að meinalausu því að ef markmiðið næst hér, um að stofna einhvers konar skrifstofu við þingið sem geri að verkum að hér verði lagasetningu breytt til batnaðar til langrar framtíðar, þá er ég ánægð. Það sjá allir að sá kostnaður sem hlýst af þeirri slöku lagasetningu sem nú viðgengst hér í þinginu, fyrir dómstólum og hjá umboðsmanni Alþingis, gengur ekki lengur, sérstaklega ekki þegar við erum að reyna að spara í ríkisrekstri og að koma heimilunum á fætur á nýjan leik. Það er mér að meinalausu og ég geri það hér að tillögu minni, því að ég veit að þingmaðurinn á sæti í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, að þetta væri afar snjöll leið til að finna út úr þessu. Hv. þingmaður spurði líka hvers vegna frumvarpið hefði ekki fengið framgöngu á síðasta kjörtímabili. Það var líklega vegna þess að ég sat í stjórnarandstöðu og þetta þóknaðist ekki þáverandi forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur. Um leið og þetta frumvarp var komið fram var drifið í að stofna lagaskrifstofu Stjórnarráðsins, sem var alveg ótrúlegt, sérstaklega vegna þess að sem þingmaður lagði hún til að stofnun af þessu tagi skyldi vera við Alþingi til að tryggja þrískiptingu ríkisvaldsins. En fólk skiptir um skoðun þegar það kemst í ríkisstjórn.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir skýr og greinargóð svör. Hún náði reyndar ekki að fara yfir spurningu mína um 2. gr. þar sem segir að á lagaskrifstofunni skuli starfa fimm manns og skuli allir vera lögfræðimenntaðir og að minnsta kosti tveir skuli vera prófessorar í lögum. Eins og ég sagði reyndar hafði hv. þm. Össur Skarphéðinsson bent á að það sé í raun og veru staða við háskólann en kannski förum við vel yfir það. Að öðru leyti hlakka ég til, sem nefndarmaður í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, að vinna í öllum þessum málum og þessu ágæta frumvarpi um leið, það er alltaf til bóta að ræða vandaðri vinnubrögð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Willum Þór Þórssyni fyrir spurningar sínar og vangaveltur. Það sem ég var kannski að hugsa, varðandi það að forseti Alþingis skuli skipa einn lagaprófessor, var það að þá yrðu það raunverulega toppeinstaklingarnir í lagavisku á Íslandi sem kæmu að þessu. Í nágrannalöndum okkar, á Norðurlöndunum, er það svo að þegar lögfræðingur útskrifast úr skóla fer hann gjarnan út á almenna vinnumarkaðinn og vinnur þar sem lögfræðingur. Síðan fer hann inn í ráðuneytin og þeir allra bestu, þegar þeir eru orðnir hoknir af reynslu,  En ég þakka góð orð þingmannsins, um að hann hlakki til að vinna með frumvarpið, og hvet hann til að stuðla að því að þessi þrjú mál verði rædd saman.

Herra forseti. Ég ætla ekki að halda langa ræðu heldur einungis koma á framfæri hugsunum mínum um þetta frumvarp. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur við þessa rannsóknarumræðu frumvarpsins svarað skilmerkilega þeim spurningum sem til hennar hefur verið varpað og a.m.k. fyrir mína parta skil ég málið betur en áður. Ég ætla ekki að fara í merkingarfræðilega togstreitu við hv. þingmann um það hver munurinn er á orðinu ilmur og lykt, en almennt vil ég segja að það er ágætislykt af þessu frumvarpi. Ég tel líka eins og hefur komið fram að hv. þingmaður hafi sýnt ákveðið þroskamerki og það ber merki um vaxandi fordómaleysi hjá henni gagnvart Evrópusambandinu að vera svo fús til að sækja í smiðju þess til góðra verka.  Það eina sem ég vil mótmæla lítillega - mér er sjálfum ekki hógværð í blóð borin umfram aðra menn - er að hv. þingmaður sagði að frá kjöri hennar 2009 hefði hún verið eina manneskjan sem hér hefði borið á öxlum sér ok lagatæknilegrar baráttu gegn skrifræðinu. Þeir hafa hugsanlega verið fleiri. Ég er þeirrar skoðunar, sérstaklega eftir að búið er að stækka ráðuneytin og steypa þeim saman og þau eru öll orðin mjög öflugar heildir, að þá eigi þau veskú að hafa innan sinna vébanda nægilegt lögfræðilegt atgervi til þess að ekki þurfi yfirferð á málum sem frá þeim koma í sérstakri skrifstofu Stjórnarráðsins. Ég er þeirrar skoðunar. Og þótt ég gæti slegið mér upp og slegið nokkrar keilur af því að þingsalur er svo vel mannaður núna og af því að í þessu máli er á ferli mesta niðurskurðarbrýni a.m.k. þessa þings og flytur þetta mál, gæti ég rifjað upp þá staðreynd að líkast til mundi framkvæmd þessa kosta sennilega 180–200 millj. kr., ef ekkert yrði hagrætt á móti. Það eru miklir peningar. Það er hægt að segja: Lýðræðið kostar peninga og Alþingi og góð vinna þess kostar peninga. Þau rök má alveg færa fyrir málinu. En ég er samt sem áður þeirrar skoðunar að ef svo færi að Alþingi mundi samþykkja þetta mál ætti á móti, með þeim rökum sem ég flutti hér áðan, að taka skrifstofuna sem er innan Stjórnarráðsins og flytja hana undir Alþingi. Ég hafði reyndar enga hugmynd um að á þeirri skrifstofu væru fimm manns. Þegar ég var á dögum í því ágæta ráði minnti mig að það hefði bara byrjað með einum karli sem að vísu hafði doktorspróf og stóð sig vel að mörgu leyti. Ég velti fyrir mér hvort lagaskrifstofa af þessu tagi gæti þjónað þessum tveimur herrum, bæði löggjafanum og Stjórnarráðinu. Vísast má finna leið til þess. Það sem ég mundi freistast til að kalla að óathuguðu máli hagsmunaárekstur er vísast hægt að leysa með ýmsum hætti, en þungamiðjan í þessu er, alla vega í fljótu bragði, að í þessu felst hagsmunaárekstur. Ég tel að þegar frumvörp koma frá framkvæmdarvaldinu eigi að vera búið að hefla þau og slípa þannig að það sé eiginlega hafið yfir vafa að þau standist alþjóðlegar skuldbindingar og stjórnarskrá. Lagaskrifstofa af þessu tagi mundi væntanlega slá það í gadda endanlega og mér finnst það allt í lagi að það sé þá þingforseti sem feli henni það. Ég kannast líka við það á löngum þingferli að það er hárrétt sem hv. þingmaður segir að hér hafa komið upp mál þar sem jafnvel eru, eins og segir í greinargerð með frumvarpinu, einstakar prentvillur. Þær hafa sumar orðið til í miklum gassagangi og flýti hér í þinginu og t.d. varð gerbreytt framkvæmd á kvótakerfinu upp úr 1990 út af einni prentvillu þar sem komman var á vitlausum stað. Það þurfti síðan sérstakt frumvarp og langar umræður til að breyta því. Þetta frumvarp varðaði smábáta, eins og hv. þingmaður hefur ábyggilega kynnt sér. Það er enginn vafi á því að það þarf einhvers konar filter, einhvers konar síu til að taka öll þingmál endanlega í gegn og spurningin er þá: Hvar á sú sía að vera? Ég hallast að því undir þessari umræðu að rétt sé hjá hv. þingmanni að betur fari á því að hún sé undir Alþingi heldur en að það sé sérstök lagaskrifstofa undir Stjórnarráðinu. Og þá vísa ég aftur til þess að á síðustu árum hafa einingar framkvæmdarvaldsins, þ.e. ráðuneytin, orðið styrkari. Það er búið að gera þau að öflugri stofnunum og þau verða einfaldlega að hafa innan sinna vébanda nægilega þekkingu á lögum til að allt það sem frá þeim kemur standist miklu meira en lágmarkspróf. Sían að lokum væri slík lagaskrifstofa. Ég veit að það skortir fjármagn í ríkisreksturinn en ég mundi ekki samþykkja svona mál nema menn færu þá leið að breyta starfseminni í Stjórnarráðinu eða flytja hana til. Að því er varðar áhrif á Alþingi tel ég að það skipti ákaflega miklu máli að Alþingi hafi öflugar stofnanir sem hafi eftirlit með framkvæmd lýðræðis, laga og því hvernig réttarríki hagar sér á Íslandi. Embætti umboðsmanns Alþingis var sett á laggirnar fyrir um 20–25 árum, alla vega í þann mund sem ég var að taka fyrstu danssporin á þessu gólfi. Þá var stofnunin ný og veikburða eins og allar nýjar stofnanir. Við ágætur hv. þm. Willum Þór Þórsson áttum góða umræðu um það embætti um daginn. Á sínum tíma tókust á annars vegar löggjafinn sjálfur og framkvæmdarvaldið um að sveigja þá stofnun, umboðsmann Alþingis, inn í farveg sem þessir tveir aðilar töldu henta sér. Alþingi bjó eigi að síður svo um hnúta varðandi umboðsmann Alþingis að það er sjálfstæð stofnun. Þó að dólgar komi og setjist í stól framkvæmdarvaldsins og skaki skellum að umboðsmanni geta þeir ekkert gert, það er Alþingi sem kýs hann og Alþingi getur ekki einu sinni sett hann af. Hann situr sitt skeið á enda nema forlögin taki í taumana. Þess vegna er ákaflega mikilvægt fyrir embætti eins og umboðsmann Alþingis að það sé sjálfstætt og embættið hefur fundið sér mjög góðan farveg. Um það voru menn sammála í umræðum fyrir nokkrum dögum. Svona lagaskrifstofa þyrfti líka að vera algerlega sjálfstæð og hún þyrfti að vinna óháð framkvæmdarvaldinu en líka að vinna óháð Alþingi að því marki að það pólitíska skak sem alltaf á sér stað í þessum sölum leiði ekki til þess að menn hafi áhrif með einhverjum hætti á starf hennar og vinnu. Þá rifja ég það upp að á fyrstu árum og missirum umboðsmanns Alþingis voru auðvitað pólitískar hreyfingar hér og kannski frekar einstakir stjórnmálamenn sem vildu hafa áhrif á starfssemi umboðsmanns, einkum og sér í lagi hvaða viðfangsefni hann veldi sér til að skoða og rannsaka. Þetta er eitt af því sem er mikilvægt og að því leytinu til má segja að umbúnaðurinn sem er um hugsanlega lagaskrifstofu í þessu frumvarpi svari því. Mér virðist, ég tek aftur fram að óathuguðu máli nema bara úr þessari umræðu, að þetta eigi að vera sjálfstæð eining og það er mjög mikilvægt. Ég held að það megi færa sterk rök að því að stofnun af þessu tagi mundi styrkja Alþingi og hún mundi styrkja réttarríkið. Ég hef oft sem þingmaður í stjórn og stjórnarandstöðu, ég tala nú ekki um sem ráðherra, orðið vitni að því þegar menn eru í tímahraki að þröngva fram frumvörpum, fyrst í gegnum ríkisstjórn, síðan í gegnum þingflokka stjórnarliðsins og loks í gegnum þingið á allt of skömmum tíma. Það er þá sem slysin gerast. Ég rifja það upp fyrir hv. þingmanni að á fjögurra ára ferli mínum sem utanríkisráðherra voru öll mín mál alltaf komin fram fyrir lögmætan tíma.

Ég las það í bókinni.

Þetta er engin montbók þannig að hv. þingmaður getur ekkert lesið um það þar, nema auðvitað um þetta eina mál sem var lagt fram á sumarþingi og hefur vakið hugarangur hjá hv. þingmanni og sennilega valdið henni miklum vökum líka, þ.e. umsókn um aðild Evrópusambandinu. En það skiptir nú ekki máli. Það er líka alveg rétt sem hv. þingmaður rifjar hér upp, af því að ég sat þá hér í þessum sal og tók þátt í umræðum um aðild Íslands að EES, að þar var allt á gráu svæði. Þá voru fengnir til menn, lagaprófessorar - voru þeir það ekki allir fjórir með tölu? a.m.k. tveir - sem komust að þeirri niðurstöðu með rökum sem voru ekkert óskaplega traust að aðild okkar að EES væri á gráu svæði en ekki utan þess. Þá vaknar þessi spurning: Er heimilt yfir höfuð að taka ákvarðanir um eitthvað sem er á gráu svæði gagnvart stjórnarskránni? Mér, ungum þingmanni, blautum á bak við bæði eyru, fannst það í lagi. Mér mundi ekki finnast það í dag. Ég mundi vilja hafa það algerlega slegið í gadda. Það er svo einfalt mál. Varðandi EES-samninginn er ég þeirrar skoðunar eins og hefur komið fram í ræðum mínum sem utanríkisráðherra og ég tjáði Alþingi á sínum tíma þá skoðun og ríkisstjórninni að gagnvart stjórnarskránni verði þessi mál að vera hafin yfir vafa. Sumir þeir sem eru krítískir á Evrópusambandið eins og þeir prófessorar sem oft er leitað til, meira að segja Framsóknarflokkurinn hefur stundum kvatt sér þá sérstaklega til ráðuneytis, hafa komist að þeirri niðurstöðu í nokkrum lagaálitum að þegar við á Alþingi höfum verið að framselja vald í einstökum málum, t.d. sektarvald í einum tveimur málum og ýmiss konar íhlutunarvald, gangi það kannski ef maður skoðar málin þröngt innan sinna eigin vébanda en þegar maður leggur öll málin saman segja þeir einfaldlega: Við erum komin út fyrir þetta gráa svæði. Ég er þeirrar skoðunar, hvort sem við göngum í Evrópusambandið eða ekki, að við eigum að bera þá virðingu fyrir stjórnarskránni að gera reka að því að breyta henni þannig að þetta sé hafið yfir vafa. Mér finnst það ansi dapurleg örlög fyrir okkur, a.m.k. fyrir mig sem þingmann sem geri mér grein fyrir þessu, að vera aftur og aftur að taka þátt í því að samþykkja mál sem mér finnst leika vafi á að standist stjórnarskrá. Ég er algerlega þeirrar skoðunar að við séum komin það langt yfir þetta gráa svæði og þótt engin breyting verði á afstöðu okkar til Evrópusambandsins sé nauðsynlegt fyrir okkur sem EES-ríki að breyta stjórnarskránni til að heimila framsal á því valdi sem við erum að framselja ella taka afleiðingunum. Afleiðingarnar eru þær að þá verðum við að segja okkur úr lögum við Evrópusambandið sem við höfum gengist í með EES-samningnum. Þetta finnast mér vera tveir valkostir og þetta er eitt af því sem þingið þarf að skoða á kjörtímabilinu. Þetta er eitt af því sem sú stjórnarskrárnefnd sem núverandi hæstv. forsætisráðherra hefur sett á laggir hlýtur að skoða. Að minnsta kosti stingur mig stundum og sker í merg og bein að taka þátt í því að samþykkja hér mál, vegna þess að við verðum að innleiða þau sem aðilar að EES, og vera í hjarta mínu viss um að sum þeirra, a.m.k. samferða hinum sem fyrir eru liggjandi sem vafamál, standast ekki stjórnarskrá. Kannski er það vegna þess, eins að hv. þingmaður og flutningsmaður málsins hefur bent á í framsögu sinni, að menn hafa umgengist stjórnarskrána fullfrjálslega á undanförnum árum og ég mundi segja áratugum. Þetta er mín skoðun. Ég vona að menn skoði þetta mál með málefnalegum hætti. Ég er þeirrar skoðunar að eins og málið liggur fyrir er ramminn á því þannig að ég tel að það væri prýðilegt fyrir Alþingi, og mundi styrkja það og lýðræðið, að samþykkja það. En ég segi það líka, af því að ég lært það á löngum ferli að menn þurfa hvort sem er í stjórn eða stjórnarandstöðu að gæta aðhalds, að málið kostar mikla peninga. Menn verða þá með einhverjum hætti að koma í veg fyrir tvíverknað. Ég tel þá að ef svona yrði sett upp og við hefðum áfram núverandi lagaskrifstofu í Stjórnarráðinu yrði það tvíverknaður. Ég ítreka það sem ég hef sagt áður að ráðuneyti, með virðingu fyrir sjálfu sér og jafn stór og okkar, verða að hafa nægilega öflugan mannskap innan sinna raða til að geta komið fram með sómasamleg mál án þess að nokkur hætta sé á að þau brjóti samninga eða stjórnarskrá.