Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Nú er síðasta þing þessa kjörtímabils að hefjast. Hagspekingar og spástofnanir hafa gjarnan horn í síðu kosningaþings. Þá gerist stjórnmálamenn óábyrgri en vant er, veikari fyrir þrýstihópum en vant er og jafnvel enn veikari fyrir hvers kyns yfirboðum í útgjöldum en vant er. Haft er á orði, að ríkissjóður verði aldrei svo vinasnauður sem á kosningaþingi. Því miður er nokkuð til í tali af þessu tagi um ístöðuleysi og yfirboð síðustu mánuði fyrir kosningar og berum við öll þar nokkra ábyrgð. Mín reynsla er einnig sú að á kosningaþingi sé meira um upphlaup eins og það er kallað þegar smávægileg dægurmál eru blásin upp í æðra veldi og nokkuð halli á málefnalega umræðu við þessar aðstæður. Auðvitað má finna að slíku og menn verða að kunna sér hóf. En á hinn bóginn ber að hafa í huga að þing er ekki aðeins löggjafarstofnun þótt það hlutverk sé virðulegast og þýðingarmest. Þing sem undir nafni rís verður einnig að vera vettvangur dagsins og völlur pólitískra átaka, þar sem rökum er teflt saman, hugsjónir lita orðræðuna og þingmenn sanna fyrir sjálfum sér og öðrum að þeim sé ekki sama hvernig þjóðmálin þróast. Í rauninni fer ekki illa á því að þessir þættir þinghaldsins séu fyrirferðarmeiri á kosningaþingi en endranær. Eins og sést á fylgiskjali með stefnuræðunni vilja einstakir ráðherrar og ríkisstjórnin í heild þó fá drjúgan hlut af starfstíma þingmanna til hreinna löggjafarstarfa á komandi vetri því boðuð eru mjög mörg þingmál á vegum stjórnarmeirihlutans. Væntanlega munu þingmenn stjórnar- og stjórnarandstöðu einnig hafa fjölmörg mál fram að færa. Það þarf því að halda mjög vel á spöðunum á þessum stutta þingtíma og er gott við slíkar aðstæður að búa við röggsaman þingforseta. Við upphaf þings er gjarnan spurt hvaða mál verði fyrirferðarmest. Ljóst er að fjárlagafrv. og efnahagsmál munu yfirgnæfa önnur mál fram að jólahléi. Enda eru ríkar ástæður til þess. Forustumenn stjórnmálaflokkanna komu saman til sjónvarpsumræðna á dögunum en þá bar svo við að efnahagsmál voru vart tekin á dagskrá. Á því var gefin sú skýring að í þeim málum væri ekkert að gerast, eins og það var orðað. Það voru mikil öfugmæli. Í efnahagsmálum eru stórtíðindi að gerast. Tíðindi sem að fáir sáu fyrir, þar með taldir þeir sem áttu að hafa mesta þekkingu og bestu aðstæður til að rýna inn í efnahagslega framtíð landsins. Lítum á nokkur dæmi og þau ekki gömul. Fyrir 18 mánuðum spáði Þjóðhagsstofnun að viðskiptahalli ársins 2001 yrði 72,2 milljarðar króna, en hann varð meiri en helmingi minni. Fyrir réttu ári spáði sama stofnun að hallinn yrði 46 milljarðar króna á þessu ári, árinu 2002, en nú er útlit fyrir að hann verði enginn. Hallinn verði enginn. Og fyrir aðeins átta mánuðum var krafist umræðu hér í þinginu vegna þeirra ógna sem blöstu við í efnahagsmálum. Þá sagði málshefjandinn eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Var það ekki örugglega fyrir síðustu jól, herra forseti, sem ríkisstjórnin lýsti því hvernig verðbólgan mundi senn hníga hægt en örugglega og var það ekki fyrir jólin sem ríkisstjórnin talaði líka um svigrúmið sem var að myndast til að lækka vexti þegar krónan mundi styrkjast? Jú, herra forseti. Ef mig misminnir ekki, þá var það einmitt fyrir síðustu jól. En ríkisstjórnin eins og svo margir aðrir að því er þetta varðar fór því miður í jólaköttinn.`` Og sami maður sagði einnig: ,,Miðað við þær hækkanir sem yfirleitt verða á verðlagi á þessum tíma árs bendir ekkert til þess að við verðum undir þessum rauðu strikum. Hver segir það? Ekki bara formaður Samfylkingarinnar heldur segir forstjóri Þjóðhagsstofnunar að það sé ákaflega ólíklegt, og það er þess vegna sem við efnum til þessarar umræðu.`` Það gátu fleiri orðið saddir en jólakötturinn því það er ekki oft sem stjórnmálamaður þarf að éta aðrar eins kræsingar ofan í sig eins og í þessu tilviki. Og formaður Vinstri grænna taldi að eitt aðalvandamálið í efnahagsmálum væri að forsætisráðherra landsins væri veruleikafirrtur og á efnahagslegu afneitunarstigi, eins og það var efnislega orðað. Hann sagði orðrétt: ,,Öll skilaboð sem nú koma úr íslenska hagkerfinu hvað varðar viðskiptahalla, verðlagsþróun, gengismál og vaxtamál eru skilaboð um óstöðugleika, óvissu og viðsjár. En hæstv. forsrh. er enn við sama heygarðshornið. Hann tekur ekki mark á neinu slíku, skiptir um efnahagsráðgjafa eftir þörfum og setur upp ný og ný sólgleraugu, eins þótt hellirigni.`` Og nú hlýtur að verða spurt: Hvar eru skilaboðin um óstöðugleika, óvissu og viðsjár? Áttar formaður Vinstri grænna sig ekki á því að það er dálítið spaugilegt að spássera í regnstakk með uppspennta regnhlíf í glaðasólskini og góðviðri? Stjórnarandstaðan hélt því fram að verðbólgan væri komin á fulla ferð aftur og viðskiptahallinn væri slíkur að hann væri orðinn óviðráðanlegur, eins og það var orðað. Henni þótti ekkert benda til þess að gengið mundi styrkjast og vextir færu lækkandi, eins og áður var nefnt. Af sérstökum kurteisisástæðum ætla ég ekki að fjalla hér um hina frægu tifandi tímasprengju sem oft var nefnd til sögunnar. En hvernig er þá staðan núna og hvernig eru horfurnar? Það tókst að tryggja frið á vinnumarkaði þvert á framangreindar spár. Verðbólgan er komin í takt við meðaltal samanburðarþjóðanna. Það verður heldur ekki samdráttur í þjóðarframleiðslunni á þessu ári eins og spáð var og nú er gert ráð fyrir allgóðum hagvexti á næsta ári og eru þá virkjanaframkvæmdir ekki reiknaðar inn í dæmið. Og hinn óviðráðanlegi viðskiptahalli verður enginn á þessu ári og hinu næsta sem þýðir, þegar tekið er tillit til erlendrar verðbólgu, að viðskiptajöfnuðurinn sé í raun jákvæður. Þýðingarmikið er einnig að þjóðhagslegur sparnaður fer nú vaxandi á nýjan leik. Allir þessir þættir munu tryggja að kaupmáttur í landinu mun aukast um 2% á næsta ári og verður það níunda árið í röð sem kaupmáttur þjóðarinnar vex. Það eru engin dæmi um slíkt áður í íslenskri þjóðarsögu að kaupmáttur vaxi níu ár samfellt í röð. Er ekki orðið óhætt fyrir suma að fara úr stígvélunum í þægilegra skótau og leggja frá sér regnhlífina? Herra forseti. Á undanförnum árum hefur samráð ríkisvaldsins við heildarsamtök aldraðra verið að aukast. Talsmenn aldraðra hafa þó fundið að því að þótt samráð hafi vissulega aukist hafi þeir iðulega komið of seint að ákvarðanaferlinu og á stundum nánast staðið frammi fyrir gerðum hlut. Nú hefur verið sett í gang djörf tilraun til að bæta úr þessu þannig að forstumenn Landssambands eldri borgara og ríkisvaldsins verði samferða í undirbúningsvinnunni. Ekki verði tjaldað til einnar nætur, heldur reynt að setja fram sáttargjörð í samningsformi sem varðar veginn næstu árin. Ég er ekki í vafa um að báðir aðilar ganga til þessa samstarfs af fullum heilindum. Þýðingarmikið er að sæmilega takist til, því þá má fylgja þessu vinnumódeli eftir í samstarfi þessara aðila í framtíðinni og reyna það einnig á fleiri sviðum. Herra forseti. Heilbrigðisráðherra hefur ákveðið að setja af stað heildarendurskoðun á lögum um heilbrigðisþjónustu, m.a. með hliðsjón af fjórum nýlegum skýrslum Ríkisendurskoðunar. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2000, haustið 1999, var sérstaklega leitað til Ríkisendurskoðunar og henni falið að kanna rekstrarkostnað sjúkrastofnana miðað við fjárlög. Í kjölfarið var rekstrarhalli stofnana gerður upp, þar á meðal Landspítala, og heildarútgjöld, eins og stofnanirnar sjálfar höfðu áætlað þau, lögð til grundvallar fjárveitingum í fjárlögum ársins 2000. Aðeins tveimur árum eftir þessa aðgerð sem átti að koma fjármálunum á hreint virðist allt komið í fyrra horf. Ef litið er á samanlögð fjárframlög í fjárlögum til Landspítala og Borgarspítala árið 1997 og borið saman við framlög í fjárlögum 2002 þá hafa þau hækkað um 65--70%, það jafngildir 10--11% árlegri hækkun. Framlög til heilbrigðismála eru há hér á Íslandi miðað við önnur ríki, hvaða mælikvarði sem notaður er. Við viljum hafa heilbrigðiskerfið opið öllum og þjónustuna bæði mikla og góða. Í fjárlögum fyrir árið 2002 er ráðstafað tæplega 60 milljörðum króna, 60 þús. milljónum króna, til heilbrigðismála. Það er fjórðungur af heildarútgjöldum ríkisins. Það eru því gríðarlegir hagsmunir fyrir landsmenn alla að vel sé farið með það fé og að stuðlað sé að hagkvæmum rekstri. Heilbrigðiskerfið er ekki hafið yfir gagnrýni og í raun er óábyrgt að halda því fram að stórkostlega fjármuni vanti til heilbrigðismála. Við verðum að leita skýringa á hvað farið hefur úrskeiðis áður en ríkissjóður er krafinn um enn meira fé. Það gengur ekki að ítrekað séu lagðir fram miklir fjármunir til að leysa rekstrarvanda sem skýtur svo aftur upp kollinum óðar en við er litið. Herra forseti. Á undanförnum árum hafa orðið stórkostlegar framfarir í samgöngukerfi landsmanna. Öryggi hefur aukist til muna, vegalengdir milli staða styst og flutningskostnaður lækkað fyrir vikið. Stórverkefni eru fram undan á þessu sviði eins og kunnugt er. Yfir 90% umferðar á landinu er nú á bundnu slitlagi. Það er mjög dýrt að ná þeim 10% sem eftir liggja. En áætlanir eru til og góður vilji til að fylgja þeim fram. Ákveðið hefur verið að tillögu landbúnaðarráðherra að hefja á næstunni viðræður ríkis við framleiðendur mjólkur- og sauðfjárafurða. Starfsumhverfi landbúnaðar breytist ört og vélum við Íslendingar ekki lengur einir um þau mál. Þýðingarmikið er að styrkja grundvöll innlendrar landbúnaðarframleiðslu við aukna samkeppni með því meðal annars að efla mennta- og rannsóknarþátt íslensks landbúnaðar og styrkja með öðrum hætti stöðu íslenskra bænda. Umhverfisráðherra leiddi þátttöku okkar á alþjóðlegum fundi í Suður-Afríku nýlega. Verður að telja að vel hafi tekist að koma sjónarmiðum Íslands til skila og hafði sendinefnd Íslands frumkvæði í umfjöllun sem snerti mikilvæga málaflokka, svo sem varðandi málefni hafsins og endurnýjanlega orku í víðtæku samhengi. Herra forseti. Íslendingar skipa sér nú í fremstu röð þjóða að því er lífskjör varðar. Traust menntakerfi er ein af meginástæðum fyrir því að okkur hefur vegnað svo vel enda er árangur okkar í alþjóðlegu samhengi athyglisverður. Traust menntun eykur aðlögunarhæfni þjóðarinnar í alþjóðlegri samkeppni. Fjárfesting í menntun og menningu gefur því ríka og örugga ávöxtun. Ríkisstjórnin mun áfram leggja áherslu á að bæta enn frekar aðgengi landsmanna að fjölbreyttri grunn- og símenntun. Nú í vetur verður til dæmis komið upp háhraðanettengingum til framhaldsskóla og símenntunarmiðstöðva, mótaðar verða tillögur um háskólanámssetur á Egilsstöðum og almennar hugmyndir um netháskóla. Verkefni af þessu tagi falla einstaklega vel að aðstæðum lítillar þjóðar í stóru landi og að þekktum vilja landsmanna til að nota upplýsingar- og fjarskiptatækni við lausn hvers kyns verkefna. Dómsmálaráðherra mun leggja fram nýtt frumvarp um barnalög og annað er skerpir á ákvæðum sem taka á kynferðisafbrotum gegn börnum, svo nefnd séu tvö atriði af verkefnalista ráðherrans. Fjárfrekustu verkefnin snerta á hinn bóginn varðskip og nýtt fangelsi og er vonast til að þau fari í gang á næsta ári. Að frumkvæði félagsmálaráðherra stendur nú yfir sérstakt átak til að auka framboð á leiguhúsnæði fyrir tekjulága einstaklinga. Á næstu fjórum árum verða byggðar sex hundruð félagslegar leiguíbúðir umfram þær fjögur hundruð íbúðir sem þegar hefur verið ákveðið að byggja á hverju ári. Samtals verða þetta tvö þúsund og tvö hundruð íbúðir á einungis fjórum árum. Á sl. árum hefur ríkisstjórnin stóraukið framlög til málaflokks fatlaðra. Miklar úrbætur hafa orðið í húsnæðismálum fatlaðra og hefur tekist góð samvinna á milli stjórnvalda og Hússjóðs Öryrkjabandalagsins um þau mál. Herra forseti. Á næstu vikum er að vænta tímamóta í sögu Evrópu eftir kalda stríðið með frekari stækkun Atlantshafsbandalagsins og upphafi stækkunar Evrópusambandsins. Með stækkun Evrópusambandsins til austurs bætast ný ríki við hið Evrópska efnahagssvæði, sem EES-samningurinn nær yfir. Íslensk stjórnvöld fylgjast því grannt með stækkuninni og hafa eindregið stutt hana. Það er vegna EES-samningsins, en ekki síður vegna þess hve mikilvæg stækkun Evrópusambandsins er fyrir frið og velferð í Evrópu allri. Það hefur legið fyrir frá því skömmu eftir kalda stríðið að mikilvægar umbætur í ríkjum Mið- og Austur-Evrópu sem og efnahagsleg velferð þeirra og stöðugleiki væri háð því að þau eygðu aðild að Evrópusambandinu. Stækkun sambandsins hefur dregist úr hömlu og því ber að vona að loks núna sé hún að verða að veruleika. Atlantshafsbandalagið hóf stækkun sína til austurs fyrir rúmum þremur árum þegar Pólland, Tékkland og Ungverjaland fengu aðild að því. Stefnt er að því að ákveða á leiðtogafundi Atlantshafsbandalagsins í Prag í nóvember að bjóða fleiri Mið- og Austur-Evrópuríkjum aðild að bandalaginu. Nú eru almennt taldar góðar líkur á að Eystrasaltsríkin þrjú verði þar á meðal, en íslensk stjórnvöld hafa eins og kunnugt er sérstaklega beitt sér fyrir inngöngu þessara ríkja í bandalagið. Eystrasaltsríkin voru hluti af Sovétríkjunum sem hernumin lönd. Aðild Eystrasaltsríkjanna að Atlantshafsbandalaginu hefur því mikla táknræna þýðingu, því hún mun staðfesta að lok kalda stríðsins leiddu ekki til nýrrar skiptingar álfunnar eins og útilokun Eystrasaltsþjóðanna frá NATO hefði gert. Aðild þeirra að Atlantshafsbandalaginu mun þannig boða upphaf nýrra tíma í Evrópu. Eftirleikur hryðjuverkaárásanna á Bandaríkin í fyrra stendur enn. Baráttan gegn alþjóðlegri hryðjuverkastarfsemi hefur náð umtalsverðum árangri, en hún er flókin og tímafrek og krefst þrautseigju og staðfestu. Lykilþáttur í baráttunni er að hindra að gereyðingarvopn komist í hendur hryðjuverkamanna. Atburðirnir í Bandaríkjunum sýndu að þau hryðjuverkasamtök eru til sem mundu ekki skirrast við að nota gereyðingarvopn, kæmust þau yfir slík vopn. En það þarf líka að koma í veg fyrir að einræðisherrar og harðstjórar geti framið illvirki í skjóli slíkra vopna og notað þau eða fengið þau hryðjuverkamönnum í hendur. Alþjóðasamfélagið má ekki sitja hjá meðan stjórnin í Írak stendur sannanlega fyrir framleiðslu gereyðingarvopna. Stjórnin í Írak hefur sigað hersveitum sínum á nágrannaríki, herjað miskunnarlaust á eigin borgara og hún heldur áfram að ógna alþjóðlegum friði og öryggi. Það verður að afvopna Íraksstjórn og koma í veg fyrir að hún eignist kjarnorkuvopn og ræða verður á vettvangi Sameinuðu þjóðanna hvernig það verður best gert. Sameinuðu þjóðunum ber að taka á málinu því það eru einmitt ályktanir þeirra sem Íraksstjórn virðir að vettugi. Eins og utanríkisráðherra Íslands hefur bent á er trúverðugleiki Sameinuðu þjóðanna í húfi. Takist öryggisráðinu ekki að fást við svo hættulega ógn sem þá er stafar frá Íraksstjórn og brölti hennar má ekki útiloka að farnar verði aðrar leiðir. Nú um mánaðamótin urðu þær breytingar á fyrirkomulagi varna á Íslandi að yfirstjórn varnarliðsins færðist í hendur bandarísku Evrópuherstjórnarinnar sem er staðsett í Stuttgart í Þýskalandi. Er þessi breyting til komin vegna nýs herstjórnarskipulags í Bandaríkjunum sem ákveðin var í kjölfar atburðanna 11. september í fyrra. Hafa fulltrúar bandarískra hermálayfirvalda átt fundi með utanríkisráðherra og þeim embættismönnum hans sem fara með þessi mál og gert þeim nánari grein fyrir breytingunum. Hefur ekkert komið fram í þeim samtölum sem gefur tilefni til að ætla að varnarviðbúnaður á Íslandi eða starfsemi varnarliðsins verði skert frá því sem nú er. Herra forseti. Íslenska ríkið styrkir stjórnmálastarfsemi innan lands af töluverðum rausnarskap og má ekki mikið auka þann stuðning svo ekki verði hægt að tala um að hér á landi séu stjórnmálaflokkarnir ríkisreknir. Þetta er nefnt hér til sögu þar sem fjármálum stjórnmálaflokkanna hefur stundum skotið upp í umræðunni og hafa sumir, af sláandi vanefnum, reynt að gera sig heilagri en aðra í þeim efnum. En marggefnar yfirlýsingar þeirra um að upplýsa um þann þátt í eigin ranni hafa jafnan verið orðin tóm eða innihaldslaus í besta falli. Gefst mér síðar tækifæri til að fara yfir þann þátt. Ég hef orðað þá hugmynd að ákveðið yrði með lögum að fyrirtækjum væri bannað að styrkja stjórnmálaflokka. Þær hugmyndir hafa ekki fengið góðar undirtektir af einhverjum ástæðum. Við hljótum að vera opin fyrir því að ræða aðrar lausnir. Óþolandi er að pólitískir loddarar reyni að gera starfsemi stjórnmálaflokkanna tortryggilega aftur og aftur án þess að geta nefnt nokkur dæmi máli sínu til stuðnings. Þýðingarmest er að reglur um fjármál flokka séu skýrar og skiljanlegar. Úrræði um hvernig bregðast eigi við ef út af er brugðið verða einnig að vera markviss. Styrkhugtakið þarf að vera skýrt. Hvers konar fyrirgreiðslur við stjórnmálaflokka aðrar en bein fjárframlög teljast til styrkja? Það þarf að liggja fyrir. Meginatriðið hlýtur þó að vera að ganga til athugunar á þessum efnum af einurð og heiðarleika en ekki í pólitískum skollaleik eins og borið hefur á síðustu árin. Góðir áheyrendur. Það segir mikla sögu að virtar fjármálastofnanir á Íslandi geti rætt efnahagsþróunina af myndarskap undir heitinu ,,Kreppan sem aldrei kom``. Ríkisstjórnin lá undir ámæli fyrir bjartsýni sína og fyrir að vilja ekki kokgleypa kreppuvellinginn sem soðinn var. Þjóðhagsspár sýna að bjartara er nú fram undan í efnahagsmálum en meira að segja hin bjartsýna ríkisstjórn þorði að vona. Við höfum áfram góð tækifæri til að vera í röð fremstu þjóða heims, bæði hvað tekjur og velferð varðar. Þau tækifæri erum við fastákveðin í að grípa til heilla fyrir land og þjóð. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Góðir áheyrendur. Góðir Íslendingar. Í vor verðum við öll sem hér sitjum vegin á vogarskálum okkar eigin verka. Þegar ég horfi yfir þetta kjörtímabil sé ég tækifæri sem ekki voru nýtt. Ég sé ríkisstjórn sem skortir kraft og ferskleika. Ég sé ríkisstjórn sem megnar ekki að takast á við verkefni sín, hvort sem þau eru einkavæðing, úrbætur á heilbrigðiskerfinu eða tengsl Íslands og Evrópu. Ég sé líka möguleika. Ég sé tækifæri sem gætu fært okkur miklu meiri velsæld í framtíðinni. Ég sé möguleika á að jafna og bæta lífskjörin. Ég sé tækifæri til að sameina okkar litlu, góðu þjóð um hófstilltari og réttlátari stjórnarhætti. En til þess þarf framtíðarsýn. Og til þess þurfið þið líka, sem eruð að hlusta á mig í kvöld, að þora og vilja vinna með okkur. Í vor gefst tækifæri til að breyta. Þá verður tekist á um grundvallaratriði þar sem skilur á milli stefnu Samfylkingarinnar annars vegar og hins vegar stefnu Sjálfstæðisflokksins. Ég tel að kosningarnar í vor muni aðallega snúast um fjögur atriði: um tengslin við Evrópu, um að þróa og bæta velferðarkerfið, um kvótakerfið og um fjárfestingu í menntun. Í öllum þessum málum er stefna Samfylkingarinnar og Sjálfstæðisflokksins eins og svart og hvítt. Munurinn á Samfylkingunni og Sjálfstæðisflokknum er líklega hvergi jafnaugljós og varðandi Evrópu. Tengslin við Evrópu snúast um lífskjör. Þau snúast um Evrópuvexti á lán og fjármagn og um Evrópuverð á matvælum. Matarverð er 69% hærra á Íslandi en í löndum Evrópusambandsins. Ég spyr: Er það ekki einnar messu virði að kanna a.m.k. hvort það sé ekki í þágu íslenskra hagsmuna að tengjast Evrópusambandinu? Sjálfstæðisflokkurinn segir nei. Hann vill ekki ræða málið. Við í Samfylkingunni segjum jú. Við viljum ræða það hispurslaust hvort það þjóni hagsmunum okkar Íslendinga að verða fullgildur hluti af Evrópusambandinu. Ég taldi sjálfur upphaflega að við gætum ekki gengið í Evrópusambandið vegna þess að það mundi leiða til þess að við mundum tapa yfirráðum yfir auðlindinni í hafinu. Ég mundi aldrei leggja til að við gengjum í Evrópusambandið ef svo væri. En ég braut þetta mál til mergjar og komst að því að sú niðurstaða var röng. Um það voru og um það eru afgerandi vísbendingar. Ég gæti hins vegar haft rangt fyrir mér og andstæðingar ESB, Steingrímur Jóhann Sigfússon og Davíð Oddsson, gætu haft rétt fyrir sér. Það er bara ein leið til að ganga úr skugga um það. Sú leið er að skilgreina samningsmarkmið Íslendinga, sækja um aðild í fullri alvöru og leggja síðan niðurstöðuna undir dóm þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég spyr ykkur: Hvað er að því að þjóðin sjálf fái að ráða í svo mikilvægu máli? Í velferðarmálum hefur Samfylkingin barist fyrir því að lífeyrir aldraðra og öryrkja hækki í takt við laun í landinu. Við viljum að ríkið geri samning við þessa hópa um sérstaka afkomutryggingu. Þetta er partur af þeim leiðum sem við leggjum fram til að afmá hina nýju fátækt sem er að verða hluti af arfleifð Sjálfstæðisflokksins. Í tíð Sjálfstæðisflokksins hafa bætur ekki hækkað eins og laun og undir forustu Sjálfstæðisflokksins hefur skattheimta á aldraða og öryrkja aukist. Þeir sem lifa bara á bótum í dag þurfa nú árlega að greiða sem svarar mánaðarbótum í tekjuskatt. Þetta var ekki svona. Þetta þarf ekki að vera svona. Það er óhæfa að skattleggja þá sem eru fátækir. Samfylkingin hefur viljað efla heilsugæsluna, stytta biðlistana og taka með festu á kostnaði við sérfræðilæknana sem hefur bólgnað út og tvöfaldast síðan 1997. Þannig er hægt að skapa svigrúm til að bæta stöðu Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Hvað er það sem Sjálfstfl. leggur til málanna í heilbrigðismálum? Hann leggur fyrst og fremst til eitt, eina hugmynd: Einkavæðingu. Við vitum öll hvað einkavæðing þýðir. Einkavæðing þýðir auknar álögur á sjúklinga og aukið fé í vasa sérfræðinganna. Munurinn á okkur í Samfylkingunni og Sjálfstfl. gæti ekki verið skýrari. Hið sama gildir um kvótakerfið. Hvernig mundi þér, áhorfandi góður, líka ef bíllinn þinn eða íbúðin væri tekin og afhent öðrum sem mætti síðan leigja hana eða selja? Þannig er kvótakerfið. Það er þess vegna sem Samfylkingin hefur lagt fram ítarlegar tillögur sem gera ráð fyrir því að þjóðin fái aflaheimildirnar aftur í sínar hendur á 10 árum. Við gerum það með svokallaðri fyrningarleið. Samkvæmt okkar tillögum hefðu allir sömu möguleika til þess að leigja kvóta gegn gjaldi sem yrði miklu lægra en gangverð á kvóta í dag. Tillögur Samfylkingarinnar eyða forréttindum hinna fáu og opna réttlátan aðgang fyrir hagkvæma útgerð. Þær tryggja að aflanum verði landað á stöðum sem standa og falla með fiskvinnslu og draga verulega úr brottkasti. Hverjir eru það sem standa gegn þessum breytingum? Það er Sjálfstæðisflokkurinn. Sjálfstæðisflokkurinn stendur dyggan vörð um óbreytt kerfi, um sérhagsmuni hinna útvöldu sem hafa fengið verðmætustu eign þjóðarinnar í sínar hendur, réttinn til þess að veiða á Íslandsmiðum. Þeir mega selja hann og leigja hann fyrir milljarða, og það hafa þeir svikalaust gert. Þetta er óhæfa. Það er einn flokkur, Samfylkingin, sem hefur lagt fram mótaðar tillögur um hvernig best er að snúa hana niður. Góðir Íslendingar. Sjálfstfl. hefur nú farið með völd í menntmrn. síðan 1991. Hann hefur bráðum haft 12 ár til að breyta menntakerfi Íslendinga þannig að það svari kalli nýrra atvinnuhátta. En í lok valdatíma Sjálfstæðisflokksins blasir við að íslensk ungmenni standa jafnöldrum sínum að baki í lykilgreinum. Í alþjóðlegri rannsókn voru nemendur í áttunda bekk í 20. sæti af 25 þjóðum í náttúrufræðum og í 21. sæti í stærðfræði. Brottfall á framhaldsskólastiginu er með því mesta sem þekkist. Það segir allt um forgangsröðina hjá Sjálfstæðisflokknum að landbúnaður hér á landi fær meira fjármagn frá hinu opinbera, beint eða óbeint, en það sem allir framhaldsskólar landsins, auk Háskóla Íslands, fá samanlagt. Það er ekki leiðin til að gera íslenskt vinnuafl samkeppnishæft. Þetta er ekki leiðin til þess að mæta kröfum nýrra atvinnuhátta. Samfylkingin vill þess vegna stórauka fjárfestingar í menntakerfinu enda munu þær skila sér fljótt í auknum þjóðarauði. Við höfum róttækar hugmyndir, m.a. um að stytta leiðina gegnum framhaldsskólann og lækka skólaskyldualdur. En nýir atvinnuhættir krefjast þess líka að þeir tugir þúsunda Íslendinga sem hafa aðeins lokið grunnnámi fái notið endurmenntunar. Þeir verðskulda annað tækifæri og Samfylkingin ætlar að gefa þeim annað tækifæri. Fólkið er okkar dýrmætasta auðlind og stóraukin fjárfesting í menntun er fjárfesting í framtíðinni. Góðir Íslendingar. Þegar ég hlustaði á forsætisráðherrann okkar tala um efnahagsmálin kom mér í hug saga af manni sem fór í fjallgöngu. Hann lenti í ógöngum og það þurfti að senda lið honum til bjargar. Þegar hann kom niður var hann bara býsna brattur og sagði: Þetta gekk allt saman vel, ég komst lifandi niður. Forsætisráðherrann fór í ferðalag og hann gleymdi að taka kompás og kort með sér. Undir hans stjórn fór þenslan úr böndum, viðskiptahallinn rauk upp úr öllu valdi, að hluta til vegna hans mistaka, m.a. þegar byrjað var að einkavæða bankana. Afleiðingin varð sú að gengið húrraði niður, um þriðjung þegar mest var. Í kjölfarið rauk verðbólgan upp og vextir ruku upp. Þetta kostaði gríðarlegar fjárhæðir fyrir skuldsetta einstaklinga, ekki síst barnafólk sem tók lán til þess að fjármagna húsnæðiskaup sín. Þetta kostaði mikið fyrir smáfyrirtækin, fyrir sprotafyrirtæki unga fólksins og fyrir fyrirtækin á landsbyggðinni. Hverjir voru það svo sem lögðu á brattann til að bjarga þjóðinni úr sjálfheldunni sem blessaður formaður Sjálfstæðisflokksins hafði komið okkur öllum í? Sú björgunarsveit hefur nafn. Hún heitir Alþýðusamband Íslands. En maðurinn sem talaði um kurteisi í ræðu sinni áðan sagði ekki einu sinni takk fyrir. Það var verkalýðshreyfingin sem knúði ríkisstjórnina til að taka aftur eigin verðhækkanir og skipulagði niðurfærslu verðlags í samvinnu við samtök atvinnurekenda. Það var verkalýðshreyfingin sem bjargaði einfaldlega efnahagsmálunum þegar í óefni var komið. Staðreyndin er þessi: Rangar ákvarðanir leiddu til ofþenslu sem skapaði viðskiptahalla við útlönd, sem kolfelldi gengið. Það leiddi til verðbólguskots, mikillar vaxtahækkunar og skildi eftir hagkerfi þar sem hagvöxtur er núll í ár og verður slakur á næsta ári. Svo kemur forsætisráðherrann og segir: Þetta gekk allt saman vel því ég komst lifandi niður. Jú, við komumst lifandi niður úr háskaför forsætisráðherra en það var ekki honum að þakka heldur verkalýðshreyfingunni. Góðir Íslendingar. Tækifæri til nýsköpunar og framfara eru mörg í okkar ágæta þjóðfélagi, tækifæri í alþjóðlegri samvinnu sem getur fært okkur mikinn ávinning, tækifæri í vel menntuðu vinnuafli sem mætir kröfum nýrra atvinnuhátta, tækifæri til að bæta velferðarkerfið í þágu þeirra sem lágu eftir í góðæri Davíðs Oddssonar, tækifæri til að taka á í byggðamálum og var nú oft þörf á því, tækifæri til að afnema ranglátt kvótakerfi. Núverandi ríkisstjórn hefur ekki nýtt þessi tækifæri. Hún er þreytt. Hún er kraftlaus. Hún er hugmyndasnauð. Hún hefur lifað sjálfa sig og situr í dag til þess eins að sitja. Við finnum það öll á okkar eigin skinni að það þarf að breyta til. Við finnum það öll á okkar eigin skinni að það þarf að skipta um ríkisstjórn. Ég hef hér reifað málefni Samfylkingarinnar. Stjórnmálamenn á að dæma af hugmyndum þeirra og verkum. Framtíðarsýn okkar er hófstillt en hún er hiklaus. Með hana í veganesti göngum við inn í þennan vetur og hana leggjum við óhrædd í dóm þjóðarinnar. --- Góðar stundir.

Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Það var merkur erlendur stjórnmálaleiðtogi sem á sl. sumri sagði eitthvað á þá leið: Stjórnmálamenn þess lands sem ráða við að bægja atvinnuleysi frá, sjá til þess að það sé þróttur og kraftur í atvinnulífinu, að umgjörð atvinnulífsins sé með þeim hætti að það blómstri, munu sjá sókn í sínu landi og munu sjá að fólkið hefur það gott. Ég minni á að við Íslendingar höfum lifað sjö góð ár, uppgangsár. Þess vegna er það merkilegt að formaður Samfylkingarinnar skuli koma hér eins og af fjöllum. Það er lítið að marka málflutning hv. þm. Í sumar boðaði hann stórstríð á Sjálfstfl. Næstsíðustu vikurnar hefur hann beint öllum sínum byssum að Framsfl. --- boðaði á hann tíu utandagskrárumræður hér í þinginu --- og nú minnist hann eingöngu á Sjálfstæðisflokkinn. Þetta er merkilegur stjórnmálaleiðtogi sem svona hringlar til og frá. Maður veit ekki alltaf úr hvaða fjalli hann er að koma. En mér finnst alltaf sem ég sjái hann eftir ræðuflutninginn í hlutverki Jóns sterka, segja: Sáuð þið hvernig ég tók hann? Þetta er nú staðan. Ef við horfum á síðustu sjö árin í farsælu samstarfi þessara stjórnarflokka getum við séð á línuritum hvernig fólkið var að fara frá Íslandi svo hundruðum skipti, yfirgefa Ísland vegna kreppu. Við sjáum svo aftur árið 1995 að súlan rís á nýjan leik og þrjú þúsund manns umfram brottflutta hafa flutt hingað til landsins. Það segir í rauninni allt um hvernig tekist hefur til í atvinnumálum Íslendinga á síðustu sjö árum. Við framsóknarmenn tókum við ráðuneytum kratanna í kreppu. Hér var gríðarlegt atvinnuleysi. Hér var samdráttur. Hér var eilífur niðurskurður í heilbrigðismálum til fatlaðra og sjúkra. Það stefndi í óefni í íslensku samfélagi. Í farsælu samstarfi stjórnarflokkanna hefur þessum hlutum verið snúið þannig við að þróttur ríkir á Íslandi. Eins og ég sagði hafa sem betur fer flestir vinnu hér á landi. Þrjú þúsund manns hafa flutt til landsins á nýjan leik, í mörgum tilfellum menntað ungt fólk sem vildi setjast hér að og getur það nú vegna þróunarinnar í atvinnumálum. Er þetta ríkisstjórn sem hefur tekist illa? Ég segi nei. Sannleikurinn er sá að kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann hefur á þessu tímabili hækkað um 25% og til aukningar samneyslunnar höfum við á nýjan leik getað varið 20% til viðbótar, sem eru gríðarlegir peningar, til hinna sjúku, til hinna fötluðu, til menntakerfisins o.s.frv. Þannig að ríkisstjórnin hefur verið á réttri leið. Hún hefur getað lækkað skattana á unga fólkið með háu skuldirnar, lækkað tekjuskattinn úr 42% niður í 38%. Haldið þið að ungt fólk muni ekki um þetta? Enn fremur höfum við nú, til þess að efla fyrirtækin, lækkað skatta af fyrirtækjunum úr 30% niður í 18%. Þannig er íslenskt þjóðfélag á réttri leið. Við erum á góðri leið. Við höfum náð lífskjörum Íslendinga á nýjan leik í fremstu röð í veröldinni. Tveir öflugir skipstjórar sitja í brúnni. Samhentir flokkar sem þar ríkja, starfa saman og sigla þjóðarfleyinu. Stundum gefa þeir í, stundum hægja þeir á og við sjáum, þrátt fyrir að við þurfum að taka á ýmsum verkefnum, að íslenska þjóðarskútan er á réttri leið. Ég er ekki viss um að Íslendingar vilji fela hv. þm. og forsætisráðherraefni Samfylkingarinnar, Össuri Skarphéðinssyni, að fara upp í brúna. Ég er ekki viss um að menn séu tilbúnir að skipta um flokka sem svo farsællega hafa siglt þjóðarfleyinu. Ég vil minna hv. þingmann á, fyrst hann talar um matarverðið, hvaða flokkur barðist með kjafti og klóm fyrir matarskattinum. Eru menn búnir að gleyma því? Það var flokkur hv. þingmanns. Hann kom matarskattinum á. Hann barðist fyrir honum.

Með Framsókn.

Þannig að það er erfitt að nefna svona. Ég vil segja hér, af því að Vinstri grænir kalla hér fram í, að það er skemmtilegur flokkur. Vinstri grænir eru staðfastir. Við vitum hvar við höfum þá. Þeir eru alltaf á móti. Ég man þó eftir því að það gerðist á síðasta þingi að þeir studdu eitt frumvarp. Það var girðingarfrumvarpið sem ég flutti, enda alræmdir þvergirðingar. Ágætu Íslendingar. Tækifærin eru mörg og við þurfum að huga að mörgum nýjum atriðum. Við sjáum víða nýja sprota. Ég vil minna á það merkilega kvikmyndavor sem nú ríkir á Íslandi. Stjórnarflokkarnir urðu sammála um að efla kvikmyndagerð, styrkja Kvikmyndasjóð og veita erlendum aðilum skattaívilnanir til að koma hér til landsins og vinna þessi verk. Við sjáum mikinn þrótt í þessari nýsköpun. Ég nefni þetta sem dæmi um svo margt annað sem við höfum verið að gera í atvinnulífinu á síðustu árum. Hvað landbúnaðarmálin varðar þá eru þar auðvitað eilíf verkefni við að glíma. En samt eru bjartir tímar. Mér hefur fundist samstaða íslensku þjóðarinnar vera mikil um íslenskan landbúnað síðastliðin fjögur ár. Ég nefni t.d. að ég hef upplifað það í kringum kúariðuumræðu í Evrópu að allir vildu Lilju kveðið hafa, allir vildu neyta íslenskra afurða umfram annarra. Hjá mér sat ungt fólk á skrifstofu minni í morgun, úr háskólanum, sem er að fara að vinna að lokaritgerð. Áhugi háskólans og þeirra beindist að því að gera verkefni um íslenskan landbúnað, útrás hans sem hágæðavöru. Hingað kom bandarískur ráðherra, heilbrigðisráðherra, og vakti athygli á mjólkinni og gæðum hennar. Ég þarf ekki hér að ræða um hestinn. Þrátt fyrir mörg vandamál sem landbúnaðurinn glímir við þá er því sóknarhugur þar eins og annars staðar í íslensku þjóðfélagi. Framsóknarflokkurinn hefur tekið að sér byggðamálin. Alþingi hefur samþykkt fjögurra ára áætlun um byggðamál sem byggir á því að bæta lífsskilyrði og starfsskilyrði á landsbyggðinni. Þar ber þó hæst að stjórnarflokkarnir hafa orðið sammála um að láta einn milljarð í nýsköpun í atvinnulífi landsbyggðarinnar á næstu árum. Ég er þeirrar skoðunar að landsbyggðin sé að rísa til nýrrar sóknar á mörgum stöðum. Ég sé fyrir mér höfuðstaði, fimm til sex stóra höfuðstaði með bakland sem ná saman þannig og þar verði öll þjónusta ríkisins og atvinnulífsins til staðar. Þannig styrkjum við að þar verði skólar og menntasetur og öll þjónusta. Þannig má áfram telja. Ég tel að samgöngurnar skipti þar mestu máli og gert hefur verið stórkostlegt átak í þeim. Ágætu Íslendingar. Ég er í engum vafa um að þessir stjórnarflokkar eru, þegar þeir ganga inn í lokavetur, að skila af sér öflugu búi, betra þjóðfélagi en þeir tóku við. Og við sjáum það í augum fólksins þar sem við förum um að það trúir á framtíðina og vill lifa í þessu landi og vinna sín verk. Það er gott sumar að baki. Það rignir að vísu. Ég get auðvitað sagt eins og presturinn fyrir norðan: ,,Þar sem tveir vatnsdropar koma saman, þar er rigning.`` En ágætu Íslendingar. Við framsóknarmenn erum annað aflið í þessari ríkisstjórn. Við trúum á fólkið og kraft fyrirtækjanna. Við trúum að í hönd fari önnur góð sjö ár. Númer eitt, tvö og þrjú verður kraftur í atvinnulífinu. Stöndum vörð um að efla það til að það geti borgað hærri laun og unga fólkið fái störf hér. Ég segi að lokum eins og skáldið: ,,Ef æskan vill rétta þér örvandi hönd, þá ertu á framtíðar vegi.`` Ísland morgundagsins er land tækifæranna. Vilji er allt sem þarf. Framsóknarflokkurinn leggur verk sín í dóm kjósenda óhræddur eftir fjögurra ára farsælt samstarf við Sjálfstæðisflokkinn á þessu kjörtímabili. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Ég held að það hljóti að hafa verið sett bráðabirgðalög um breytingu á siglingalögum ef þar er svo komið að það geti verið tveir skipstjórar samtímis í brúnni á sömu skútunni. Vorið er komið og grundirnar gróa, mætti segja, þ.e. það eru að koma kosningar. Og sólskinið er svo sterkt að hæstv. forsrh. Davíð Oddsson verður að bera hönd fyrir sólu þrátt fyrir dökku gleraugun. Fjárlagafrv. í sólskinskápunni er svo rjúkandi heitt af góðæri í höndunum á fjmrh. Geir H. Haarde að það liggur við brunasárum. Kannast nokkur við þetta? Man einhver eftir þessu áður? Jú, þetta eru fastir liðir eins og venjulega. Það á nefnilega að fara að kjósa og Davíð Oddsson setur ævinlega upp sólgleraugun haustið fyrir kosningavetur, 1994, 1998 og nú 2002 og væntanlega í síðasta sinn. Eigum við að kíkja aðeins í ræðurnar frá 1994 og frá 1998? 1994: ,,... raunveruleikinn tekur spánni og áætluninni langt fram og er mun hagstæðari búskap þjóðarinnar. ... hefur framvindan á þessu ári orðið mun jákvæðari á öllum sviðum en búist var við ... Þetta eru mjög mikil umskipti til hins betra.`` Anno 1994. 1998: ,,Erfitt er að finna mörg önnur kjörtímabil í sögu lýðveldisins þar sem jafnmiklum árangri hefur verið náð og hagur borgaranna hefur breyst jafnmikið til batnaðar og á þessu. ... Slíkur árangur var óþekktur á Íslandi. ... hagur atvinnuveganna góður ... Góð afkoma þjóðarbúsins skilar sér þannig bæði til heimila og fyrirtækja.`` Og nú heyrðum við lesturinn áðan. Nú er það að vísu svo sem betur fer að útlitið er að mörgu leyti betra en það var fyrir um ári til einu og hálfu ári síðan þegar óstöðugleiki einkenndi allt umhverfið og sá óstöðugleiki vel að merkja, hæstv. forsrh., var staðreynd. Hann var ekki ímyndun stjórnarandstöðunnar þó að að mörgu leyti hafi ræst vel úr. Það er svo önnur saga. Það má þakka m.a. og ekki síst hagstæðum ytri skilyrðum, hækkandi verði á sjávarafurðum og því að Seðlabankinn hefur staðið fast í lappirnar og hvorki látið undan þrýstingi hagsmunaaðila né ríkisstjórnarinnar. Og gerist það nú sem ekki gerist oft að þeirri stofnun er hælt í þessum sal. Stjórntækin voru til staðar, sjálfstætt gengi, vaxtastýring, efnahags- og peningamálaaðgerðir, og virkuðu býsna vel. Það væri svo fróðlegt að heyra áköfustu talsmenn aðildar að Evrópusambandinu útskýra fyrir okkur hvernig hefði farið ef svo hefði ekki verið. Hvert væri atvinnuleysið á Íslandi þá? En það skiptir ekki bara máli hvernig ástandið er á haustin á fjögurra ára fresti. Bak við glansmyndina nú leynist margvíslegur veruleiki. Margir hafa fært fórnir. Tekjunum er misskipt og því miður fer aðstöðu- og launamunur vaxandi í íslensku samfélagi. Skuldir heimilanna á Íslandi eru gríðarlegar, sennilega heimsmet, hæsta hlutfall sem þekkist á byggðu bóli af ráðstöfunartekjum, 170--180%. Íslenskt atvinnulíf er mjög skuldsett. Íslensk sveitarfélög eru mjög skuldsett. Íslenskt þjóðarbú er mjög skuldsett og þær skuldir hafa ekki lækkað að raungildi í erlendri mynt þótt það henti núna fjármálaráðuneytinu í áróðursþjóðhagsáætlun sinni að nota viðmiðunina í íslenskum krónum við innlenda mælikvarða af því að það kemur betur út. Það ríkir ófremdarástand í heilbrigðismálum. Í húsnæðismálum ríkir lögmál frumskógarins, a.m.k. hér á leigumarkaði á höfuðborgarsvæðinu. En þyngst vegur þó að skattbyrði láglaunafólks vegna rýrnandi skattleysismarka hneppir þúsundir og aftur þúsundir einstaklinga og fjölskyldna í fátæktargildru. Fjárlagafrumvarpið er slétt og fellt á yfirborðinu. En þegar farið er undir yfirborðið kemur þar margt athyglisvert í ljós. Þannig er tekjuskattur almennra launamanna að hækka um 20 milljarða kr. á þremur árum á sama tíma og tekjuskattur gróðafyrirtækjanna lækkar um 4,4. Það er einn hópur í landinu sem á að fá sérstaka skattalækkun núna um áramótin. Eru það öryrkjar og aldraðir, láglaunafólk? Eru það atvinnulausir? Nei, það er hátekjufólkið í landinu. Skatturinn þess á að lækka sérstaklega, aukalega, um tvö prósentustig og var þó tekjuviðmiðunin hækkuð áður, enda á hátekjuskatturinn að skila 300 millj. kr. minna á næsta ári. Þar fann ríkisstjórnin breiðu bökin eða hitt þó heldur. Nei, herra forseti, sólskinið í þessu frv. skín ekki á aldraða og öryrkja, ekki á láglaunafólk, ekki á velferðarþjónustuna. Það skín á hátekjufólk. Það skín á eignafólk sem fær helmingslækkun eignarskatta. Það skín á gróðafyrirtækin sem eru verðlaunuð með um það bil lægstu, ef ekki lægstu tekjuskattsprósentu í Evrópu og það skín á ríkislögreglustjórann sem fær venjubundna hækkun og Almannavarnir ríkisins í eftirrétt. Íhaldinu, nýfrjálshyggjuöflunum, hefur orðið vel ágengt og þeim er að takast að breyta þessu samfélagi. Það var um það sem Guðni Ágústsson fjallaði þegar hann brá sér norður yfir Holtavörðuheiði og alla leið heim að Hólum eins og okkur Norðlendingum er tamt að segja. Í Hólaræðu var Guðni kominn í bullandi stjórnarandstöðu. Hann var algerlega á móti þeim breytingum á samfélaginu sem hann og hans ríkisstjórn standa fyrir, einkavæðingunni, nýfrjálshyggjunni og öllu því. Norðan Holtavörðuheiðar tala framsóknarmenn um auðsöfnun fárra, um fákeppni. En hér syðra sitja þeir í kóngulóarvefnum miðjum og möndla með eignir almennings og hagræða þeim til í þágu eigin valdablokka í viðskiptalífinu. Helmingaskipti voru það, t.d. í hermanginu, helmingaskipti eru það og helmingaskipti skulu það heita þegar Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur leysa hlutina sín í millum í hverjum hrossakaupunum á fætur öðrum. Einkavæðingin er orðin að einu allsherjarhneyksli og það er lágmarkskrafa að einkavæðingarnefnd verði nú leyst frá störfum eins og við flytjum tillögu um og öll frekari einkavæðing stöðvuð þar til rannsókn Ríkisendurskoðunar lýkur. Gegn þessari stefnu teflum við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði kröfu okkar um velferðarstjórn. Myndun velferðarstjórnar að loknum næstu kosningum verður meginbaráttumál okkar í vetur og um það munum við safna liði. Verkefni þessarar velferðarstjórnar verður stórátak til endurreisnar velferðarkerfinu í landinu. Það stórsér á velferðarkerfinu eftir 11 ára valdatíð Sjálfstæðisflokksins, fyrst með krötum, Össuri Skarphéðinssyni og félögum sem hófu breytingarnar í heilbrigðismálum sem þjóðin er að súpa seyðið af og síðan með Framsóknarflokknum. Umskiptin gengu svo smurt að það tók varla nokkur maður eftir þeim. Herra forseti. Hækkun elli- og örorkulífeyris, aðgerðir í skattamálum þar sem röðin er nú loksins komin að láglaunafólki, átak í heilbrigðismálum, átak til að jafna lífskjör og aðstæður fólks eftir búsetu, átak í geðheilbrigðismálum sem ekki gleymist, velferð barna og unglinga í öndvegi, m.a. með því að gera styttingu vinnuvikunnar og mannsæmandi dagvinnulaun að forgangsmáli í verkalýðsbaráttu, þetta og margt, margt fleira þarf að hefjast handa um. Verkefni velferðarstjórnarinnar verða ærin eftir 12 ára frostavetur íhaldsins með krötum og Framsókn. Annað baráttumál okkar verður fjölbreytni í atvinnulífi í stað þeirrar einhæfu blindu stóriðjustefnu sem núverandi ríkisstjórn hefur rekið. Framsóknarflokkurinn virðist einhvers staðar á vegferð sinni hafa fengið þá flugu í höfuðið að hefja þunga iðnaðarvæðingu Íslands 50--150 árum á eftir tímanum, ákveða miðstýrt í hvers konar verksmiðjum fólk skuli vinna í einstökum byggðarlögum. Hér skal vera opið hús fyrir erlenda auðhringa og á veisluborðinu náttúra landsins ókeypis. Það er ekki hægt, herra forseti, að minnast ekki fáeinum orðum á þá umræðu sem uppi er um Evrópumál. Þar ber einnig fyrir í leiðangri miklum utanrrh. sjálfur, Halldór Ásgrímsson. Ráðherra hefur uppi ótrúlega tilburði til að túlka hluti þannig að jafnvel hin sameiginlega sjávarútvegsstefna Evrópusambandsins kunni að vera þolanleg fyrir okkur og nefnir Möltu og fleiri umsóknarríki í því sambandi. Nú vill svo til að ég er með samning Póllands í höndunum. Hvað felur hann í sér í sjávarútvegsmálum fyrir Pólland? Uppgjöf og aftur uppgjöf. Pólland fær ekki neitt, núll, og fellur að lokum frá kröfu sinni um fimm ára aðlögunartíma.

Eru þeir mikið með ...?

Á Möltu er sjávarútvegssamningurinn svo góður, hæstv. utanrrh., að sjávarútvegurinn á Möltu leggst gegn honum, t.d. sjómannasamtökin, og gefur ekkert fyrir túlkun Halldórs Ásgrímssonar á því hvað sjávarútvegssamningurinn sé góður fyrir Möltu. Herra forseti. Einna undarlegast er þó að sjá Alþýðusamband Íslands fara fyrir í einhliða áróðri um þessi mál, þar sem sami Halldór Ásgrímsson og sendiherra Evrópusambandsins eru í broddi fylkingar. Herra forseti. Þá verður maður að minnast nokkrum orðum á alþjóðamál og þá dapurlegu og dimmu daga sem þar ganga yfir. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð mótmælir og fordæmir stríðsæsingastefnu Bush og Bandaríkjastjórnar. Sérstaklega mótmælum við vísvitandi tilraunum til að bregða fæti fyrir tilraunir aðalritara Sameinuðu þjóðanna til að finna friðsamlega lausn á deilumálum. Sameinuðu þjóðunum er nú stillt upp við vegg af Bandaríkjastjórn og sagt að þær muni hafa verra af, og öll heimsbyggðin ef hún lýtur ekki valdi Bandaríkjamanna. Því verður ekki trúað, herra forseti, fyrr en að fullreyndu að ríkisstjórn Íslands ætli að hlaupa til stuðnings þessari stefnu þó óneitanlega væri erfitt að skilja yfirlýsingar hæstv. utanrrh. Halldórs Ásgrímssonar á dögunum öðruvísi en þannig að hann hygðist feta götuna býsna þétt á eftir þeim Bush og Blair. Þá var það einnig sérkennilegt að utanrrh. Íslands skyldi af öllum slíkum einna fyrstur manna lýsa yfir stuðningi við að stofna sérstakan NATO-her. Og ég sem hélt að hér í þessum sal væri aðeins einn maður sem vildi stofna her, alþingismaður og borgarfulltrúi Björn Bjarnason. Góðir áheyrendur. Ísland er gott land og sú þjóð sem hefur fengið það til búsetu, nytja og varðveislu er gæfusöm. En hún ber líka mikla ábyrgð. Ég sagði í byrjun að markmið okkar að loknum kosningum væri velferðarstjórn. Við berjumst fyrir gerbreyttri stjórnarstefnu. Ég skora á allt róttækt fólk og umhverfisverndarsinnað fólk að koma til liðs við okkur í vetur og koma að starfi og byggja upp okkar hreyfingu til þeirra átaka. Við þorum að vera við sjálf, eins og landbrh. réttilega benti á hér áðan. Við þorum t.d. að berjast á móti því sem við erum á móti og um leið þorum við að berjast ódeig fyrir því samfélagi sem við viljum, samfélagi samhjálpar, samfélagi samábyrgðar, fyrir umhverfisvernd og virðingu fyrir náttúrunni, fyrir fjölbreytni í atvinnulífi, fyrir sjálfstæðu fjölmenningarlegu og umburðarlyndu samfélagi í hópi þjóðanna þar sem við reynum áfram að vera okkar eigin gæfu smiðir hér eftir sem hingað til, enda hefur það reynst okkur vel. Ég óska landsmönnum og okkur öllum uppbyggilegrar stjórnmálabaráttu í vetur. --- Lifið heil.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Ef þannig væri ástatt á íslensku þjóðarskútunni að það væru tveir skipstjórar í brúnni væri það alveg ótækt ástand. Sem betur fer skjöplast landbrh. að þessu leyti því að þarna sitja skipstjórinn og hjálparkokkurinn saman. Við höfum nú hlustað á stefnuræðu forsrh. Í henni er enga stefnumótun að finna, gum og skrum og glansmyndagerð, engar sérstakar ráðagerðir né úrlausnir boðaðar í hinum mikilvægustu málum eins og t.d. heilbrigðismálum. Þessi stefnuræða var með hinum rýrustu í roðinu sem ég man eftir. Og það er þagað þunnu hljóði um atvinnumálin eins og t.d. fiskveiðimálin og stjórnina á þeim. Það er ekkert orð um stórmálið deCODE, það sem var síðasta verk á þingi er lauk í vor að veita þeim ábyrgð upp á 20 þúsund millj. kr., ekkert orð um það ágæta fyrirtæki, það gjaldþrota fyrirtæki eins og það blasir við. Ekkert orð um einkakvæðinguna, um ráðstöfun á eignum okkar Íslendinga allra. Þar sem forsrh. er nú vígt um skop hefði hann getað látið fylgja eins og eina skrýtlu úr einkavæðingarnefnd með ræðu sinni. ,,Íslendingar``, segir í ræðunni, með leyfi forseta, ,,skipa sér nú í röð fremstu þjóða að því er lífskjör varðar.`` Betur að satt væri og næði til alls landlýðsins. En er það svo? Er það rétt sem haldið hefur verið fram að allt að 20 þúsund íbúar þessa lands lifi undir fátæktarmörkum? Ég hef sannar spurnir af því að hundruð fjölskyldna hafi ekki haft efni á að kaupa skólalærdómsbækur fyrir börn sín þegar námið hófst á þessu hausti. Menn geta ímyndað sér hvaða háski kann að vera búinn ungdómi sem þannig er ástatt um. Og er þörf á því þegar þetta ríki er hið sjöunda auðugasta í heimi, að því sagt er? Hvað segja þeir í mæðrastyrksnefnd eða hjá Hjálparstarfi kirkjunnar um ástandið að þessu leyti? Hvernig má það vera að þetta er látið viðgangast? Og hvernig er ástatt í heilbrigðismálunum, hjá hinum sjúku og hinum öldruðu? Það eru engar sérstakar ráðagerðir uppi í þeim efnum heldur fullyrt að það verði ekki hægt að eyða meira fjármagni í þessi mál. Hér minntist forsrh. á kreppuna sem aldrei kom. Hagspekingar og forráðamenn fjármálafyrirtækja gera grín að því að þetta hafi skeð fyrir einstaka heppni og alls ekkert fyrir athafnir stjórnvalda. Það hafi verið heppni, glópalán og eins verðþróun erlendis sem hafi orsakað þetta. Og satt best að segja þá getum við t.d. tekið sem dæmi að gegn verðþróuninni, verðbólgunni, sem hóf göngu sína fyrir tveimur árum eða svo, aðhafðist ríkisstjórnin ekki neitt. Hvert er aðalvopn ríkisstjórnar á hverjum tíma þegar slíkt kemur upp á? Það er auðvitað að beita fjárlögunum. Útgjaldahlið fjárlaga hækkaði langt umfram verðlag öll þessi ár. Viðskiptajöfnuður er horfinn, er tilkynnt. Guð láti gott á vita. En á ekki að borga þá skuld sem safnaðist upp á næstliðnum árum? Hvað er hún mikil? 200 milljarðar króna, 200 þúsund milljónir. Og hvers vegna varð þessi halli til? Hvers vegna myndaðist þessi mikla skuld? Og það þarf vafalaust að greiða hana. Framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins orðaði það svo að góðærið hefði verið knúið áfram af stjórnvöldum með erlendri skuldasöfnun. Og það eru fleiri en íslenska ríkið sem safnað hafa óbærilegum skuldum, til að mynda sjávarútvegurinn. Það getur svo sem vel verið, þegar búið er að galopna íslenskt efnahagskerfi fyrir Unilever og þessum stóru og sterku í útgerð í útlöndum að þeir geri sér hægt um hönd og kaupi þetta upp og borgi menn frá skuldum sínum. Ég hef grun um að það séu menn í þessum hópi sem væru ekkert á móti því. Herra forseti. Ég leyfi mér, með leyfi forseta, að vitna í ræðu forsrh. orðrétt, þar sem hann segir: ,,Á undanförnum árum hefur samráð ríkisvaldsins við heildarsamtök aldraðra verið að aukast. Talsmenn aldraðra hafa þó fundið að því að þótt samráð hafi vissulega aukist hafi þeir iðulega komið of seint að ákvarðanaferlinu og á stundum nánast staðið frammi fyrir gerðum hlut. Nú hefur verið sett í gang djörf tilraun til að bæta úr þessu þannig að forustumenn landssamtaka aldraðra og ríkisvaldsins verði samferða í undirbúningsvinnunni. Ekki verði tjaldað til einnar nætur, heldur reynt að setja fram sáttargjörð í samningsformi sem varðar veginn næstu árin. Ég er ekki í vafa um``, sagði forsrh., ,,að báðir aðilar ganga til þessa samstarfs af fullum heilindum.`` Fyrir tveimur árum mælti forsrh. svo í stefnuræðu sinni, með leyfi forseta: ,,Þess hefur verið gætt að kaupmáttaraukningin nái einnig til þeirra sem ekki semja um kjör sín, svo sem aldraðra og öryrkja og hafa öll þau skref sem ríkisstjórnin hefur stigið undirstrikað þann vilja hennar að varðveita og efla kaupmátt þessara hópa ...`` Nú skulum við sjá hvað Ólafur Ólafsson, fyrrv. landlæknir og formaður Félags eldri borgara, hefur um þetta að segja, um samskipti ríkisvaldsins og Félags eldri borgara eða eldri borgara almennt. Hann segir svo, með leyfi forseta: ,,Forsætisráðherra kom á fót samráðsnefnd um málefni aldraðra og kynnti nefndina sérstaklega í áramótaræðu sinni um áramótin 1998--1999. Í henni eiga sæti frá ríkisstjórninni, fjármálaráðherra, félagsmálaráðherra, heilbrigðismálaráðherra, sem er formaður, auk forsætisráðherra sem situr einn fund á ári, af þremur. Lofað var samráði. En ekkert stóðst. Aðeins hafa verið haldnir tveir fundir og þeim síðari lauk með tilskipun en sá stjórnarstíll færist mjög í vöxt.`` Þar hafa menn órækan vitnisburð fyrrv. landlæknis og formanns Félags eldri borgara. Hann segir enn fremur svo: ,,og er svo komið að stjórnvöld virða eftirlaunafólk ekki svars, stjórna með tilskipunum og standa ekki við orð sín.`` Og Ólafur Ólafsson endar grein sína á þessu: ,,Allar götur reiknuðum við með því að okkur yrði ekki sýnd lítilsvirðing og yfirgangur.`` Hvernig skyldi nú á því standa að nú, þegar dregur að áramótunum 2002/2003, að þá skuli rokið upp til handa og fóta og þessari samráðsnefnd komið á fót? Sagan auðvitað endurtekur sig og það má mikið vera ef aldraðir sjá ekki í gegnum þennan blekkingavef, svo augljós sem hann er. Ólafur Ólafsson segir í grein sinni að kjör ellilífeyrisþega hafi verið freklega skert, sem allir vita, og það eru brigð stjórnvalda því að loforð voru gefin um allt annað í upphafi þessa kjörtímabils. Skattleysismörkin hafa lækkað en ekki hækkað, eins og lofað var. Skattar hafa stórhækkað, lyfjakostnaður stórhækkað, fasteignaskattur samkvæmt nýju fasteignamati stórhækkað. Hlutfall grunnlífeyris og tekjutryggingar af almennum verkamannalaunum lækkað, þrátt fyrir ítrekuð loforð stjórnvalda um að ,,eftirlaun skuli hækka í takt við launaþróun``. En það eru sem sé að koma kosningar og það kann vel að vera að upp á ýmsu verði fitjað, t.d. eins og síðast þegar stórmálið fiskveiðistjórnin var haft í fyrirúmi af hálfu stjórnvalda. Kannski þeir taki nú til við blekkingavefinn þann aftur ef þeim finnst þörf vera á. Ég gat þess að heilbrigðismál hefðu ekki verið mikið rædd hér í framsögu forsrh. og ekki væri margt þar að finna sem bitastætt væri. Það er talað um þar að þýðingarlaust sé að heimta meiri peninga til þess arna, það þurfi að grafast fyrir vandann. En hvað hafa menn verið að gera á næstliðnum tíu árum eða svo? Hafa þeir látið allt reka á reiðanum? Og ef ekki má veita frekari fjármuni til þess arna hvernig ætla þá menn að fara að með þær stórskuldir sem safnast hafa upp? En heilbrigðismálin hafa verið leyst. Ungliðarnir í Sjálfstfl. eru búnir að leysa heilbrigðismálin. Og af því sem ræðutími minn nú er úti geymi ég mér það að vitna til þess, en það er alveg skýr afstaða sem þar er tekin af arftökum forsrh. og ráðamanna Sjálfstfl. nú um stundir.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Gott og gjöfult sumar er liðið hjá. Á haustdögum er að hefjast síðasta þing þessa kjörtímabils, kjörtímabils sem hefur einkennst af styrkri efnahagsstjórn, metnaði og framförum sem koma hvað skýrast fram í stórhuga áformum um bættan hag þjóðarinnar í atvinnu- og velferðarmálum. Í stefnuræðu forsrh., sem hér er til umræðu, kemur glögglega fram hve vel hefur tekist að stýra þjóðarskútunni til farsældar og heilla fyrir land og lýð þrátt fyrir ágjöf um tíma þegar öldur verðbólgu risu óþægilega hátt. Með markvissum aðgerðum tókst að lægja þær og nú er verðbólga hér á landi á svipuðu róli og í nágrannalöndum. Kaupmáttur fer enn vaxandi, spáð er 2% aukningu á næsta ári níunda árið í röð, sem er einsdæmi hér á landi. Gengi er í jafnvægi, vextir hafa lækkað, skuldir ríkissjóðs lækka, hinn margumtalaði viðskiptahalli er úr sögunni. Allt þetta sýnir glöggt styrka stjórn á efnahagsmálum íslensku þjóðarinnar undir forustu Sjálfstfl. Málefni aldraðra hafa verið nokkuð til umræðu að undanförnu. Íslenska þjóðin er að eldast. Hlutfallslega færri verða á vinnumarkaði í framtíðinni en nú er. Árið 2000 voru rúmlega 10% þjóðarinnar 67 ára eða eldri en Hagstofan spáir því að árið 2050 verði hlutfallið tæplega 20%. Þetta eru miklar breytingar á aldurssamsetningu þjóðarinnar sem Íslendingar þurfa að búa sig undir og læra af reynslu annarra þjóða. Jafnframt er mikilvægt að halda þeirri sérstöðu sem við höfum hér á landi og lýtur að atvinnuþátttöku eldra fólks. Hún er miklu meiri en þekkist í nágrannalöndum okkar, t.d. innan Evrópusambandsins, og er eflaust mest að þakka góðu atvinnuástandi hér á landi. Eins og fram kom hjá hæstv. forsrh. hefur nú verið stofnað til formlegs samstarfs milli samtaka aldraðra og ríkisvaldsins þar sem meginviðfangsefnin eru annars vegar bætur almannatrygginga og hins vegar uppbygging hjúkrunarheimila fyrir aldraða sem er eitt brýnasta verkefnið á þessu sviði. Miklar vonir eru bundnar við að þetta samstarf skili góðum árangri og til þess er stofnað af miklum heilindum. Ég geri líka alvarlegar athugasemdir við rangfærslur hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni um að skattar hafi verið hækkaðir á einstaklinga. Nægir í því sambandi að nefna myndarlega lækkun á eignarsköttum sem ásamt lækkun tekjuskatts kemur sér einmitt mjög vel fyrir aldraða. Ríkisstjórnarflokkarnir hafa beitt sér fyrir skattalækkunum, bæði á einstaklinga og fyrirtæki. Heilbrigðismál og málefni aldraðra eru nátengd. Mikilvægt er að fólk fái þjónustu á réttu stigi innan heilbrigðiskerfisins. Gildir það jafnt um alla sem þurfa á þjónustu að halda. Vandamál heilbrigðiskerfisins er ekki endilega fjárskortur heldur skipulag. Það ber að leita nýrra leiða til að nýta fjármuni í heilbrigðiskerfinu betur og hiklaust að nota útboð á þjónustu sé þess nokkur kostur. Markmiðið á að vera að tryggja þá bestu og skilvirkustu og hagkvæmustu þjónustu í heilbrigðismálum sem völ er á. Á undanförnum árum hefur verið mikil gróska í menntamálum enda er öllum ljós sú staðreynd að öflug menntun er undirstaða velmegunar og ekkert gagnast okkur betur í sókninni eftir lífsgæðum en traust menntakerfi sem stendur öllum opið til að nýta sem best hæfileika sína til menntunar og þroska. Upplýsingatæknin hefur gert okkur kleift að bjóða og stunda hvers kyns nám, óháð búsetu, og er spennandi að þróa slíka kosti til hlítar hér á Íslandi. Rannsóknir og vísindi eru ásamt menntamálum grundvöllur framfara á öllum sviðum þjóðlífsins. Nú er unnið að nýrri löggjöf um skipan vísindamála sem styrkir stöðu þeirra verulega. Þar er áhersla lögð á að samhæfa sem best krafta þeirra sem að þessum málum starfa. Herra forseti. Evrópumálin hafa verið nokkuð til umræðu á árinu, einkanlega tengsl Íslands við Evrópusambandið. Samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið hefur dugað okkur vel og ekki er sýnt að nein ástæða sé til að þar verði breyting á. Eftir stækkun Evrópusambandsins er ljóst að fram þurfa að fara sérstakar viðræður og samningar við EFTA-löndin til að laga EES-samninginn að þeim breytingum. Atvinnuleysi er mikið innan Evrópusambandsins, að meðaltali 7,6% og jafnvel meira í einstökum löndum, t.d. Frakklandi 9,2% og Finnlandi 9,4%. Mjög fróðlegt hefur líka verið í sumar að fylgjast með umræðu um hækkanir á vöru og þjónustu eftir upptöku evrunnar. Minnir sú umræða óneitanlega á verðhækkanir hér á landi þegar tvö núll voru skorin af krónunni á sínum tíma, upp úr 1980. Eflaust eigum við eftir að sjá frekari rannsóknir og samanburð en þegar er ljóst að í Suður-Evrópu, einkum á ferðamannastöðum við Miðjarðarhaf, hafa orðið hvað mestar verðhækkanir og einnig víðar á evrusvæðinu, t.d. í Þýskalandi. Eitt er a.m.k. alveg víst, við hefðum ekki siglt jafnhratt upp úr efnahagsvandanum og raun ber vitni ef við hefðum verið búin að taka upp evruna. Góðir áheyrendur. Úrtölur og myrkratal er ekki sæmandi þjóð sem býr við einhver bestu lífskjör sem fyrirfinnast í víðri veröld. Að sönnu eru mörg verkefni óunnin. Brýnt er að rétta enn hlut þeirra sem standa höllum fæti þrátt fyrir góðærið. Að því er markvisst unnið. Látum ekki úrtöluraddir og bölsýni þingflokks Vinstri grænna draga úr okkur kjark né Evrópusambandsdaður Samfylkingar villa okkur sýn. Það er bjart fyrir stafni hjá íslenskri þjóð, allt bendir til að nýtt hagvaxtarskeið sé að hefjast. Sóknarfærin eru fjölbreytileg og blasa alls staðar við á öllum sviðum og það veltur á okkur Íslendingum sjálfum hvernig okkur tekst að nýta okkur þau til framtíðar. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir landsmenn. Hæstv. forsrh. hefur flutt stefnuræðu ríkisstjórnar sinnar í upphafi kosningaþings. Í ræðunni kom m.a. þetta fram, með leyfi forseta: ,,Þing sem undir nafni rís verður einnig að vera vettvangur dagsins og völlur pólitískra átaka, þar sem rökum er teflt saman, hugsjónir lita orðræðuna og þingmenn sanna fyrir sjálfum sér og öðrum að þeim sé ekki sama hvernig þjóðmálin þróast.`` Herra forseti. Ég er þessu fyllilega sammála en mér fannst hins vegar nöturlegt að hlýða á stefnuræðuna og heyra ekki í henni neinn vott af uppbyggjandi umræðu eða umfjöllun um þjóðmálin eins og forsrh. boðar. Herra forseti. Ég er einn af þeim sem er ekki sama hvernig þjóðmálin þróast. Mér er ekki sama hvernig byggðamálum er stjórnað og mér er ekki sama þegar ég horfi til sveitarfélaganna á landsbyggðinni og sé hversu hratt fólki fækkar þar og sé hvernig atvinna verður sífellt einhæfari og fábrotnari. Nei, mér er alls ekki sama hvernig byggðamálin hafa þróast í tíð núverandi ríkisstjórnar. Og mér er heldur ekki sama um að forsrh. minnist ekki einu orði á málefni landsbyggðar og brýnasta byggðamálið sem er jöfnun aðstöðu og lífskjara. Á liðnum árum hef ég ítrekað bent á og stutt með rökum að misrétti milli landsbyggðarfólks og höfuðborgarbúa hefur vaxið gífurlega í tíð núverandi ríkisstjórnarflokka. Í raun og veru hefur ríkisstjórnin skipt íslenskri þjóð í tvær ólíkar þjóðir eftir lífskjörum. Það búa tvær þjóðir í þessu landi. Mér finnst dapurlegt að vita til þess að ríkisstjórnin skuli ekki hafa neina stefnu fram að færa í þessum mikilvæga málaflokki. Lífskjarajöfnun er ekki til í orðabók hæstv. ríkisstjórnar. Tökum nokkur dæmi. Hæstv. forsrh. hefur sagt að flutningskostnaður hafi lækkað á liðnum árum vegna þess að í einhverjum tilvikum hafi vegir styst. Vissulega hefur slíkt átt sér stað en sá þáttur vegur ekki þungt í þessu dæmi. Staðreyndin er þvert á móti sú að flutningskostnaður hefur verið að stórhækka á undanförnum árum, og hver er ástæðan? Veruleg hækkun á þungaskatti og öðrum sköttum ríkisins meðal annars. Flutningskostnaður er einn aðalorsakavaldur þess að rúmlega 100% munur þekkist á vöruverði milli höfuðborgarsvæðis og landsbyggðar og einnig einn aðalorsakavaldur sífellt versnandi rekstrarskilyrða fyrirtækja á landsbyggðinni gagnvart höfuðborgarsvæðinu. Svo er fullyrt í stefnuræðu að flutningskostnaður hafi lækkað. Þetta eru öfugmæli sem ég bið landsbyggðarfólk og forsvarsmenn fyrirtækja á landsbyggðinni að gefa gaum. Er hækkun flutningskostnaðar e.t.v. eitt af því sem hæstv. forsrh. kallar smávægileg dægurmál sem blásin eru upp í æðra veldi? Ótal fleiri dæmi mætti nefna, svo sem misrétti varðandi þá sem þurfa að sækja sér framhaldsskólamenntun. Þar getur aukakostnaður þeirra sem ekki hafa framhaldsskóla í byggðarlagi sínu orðið um 400 þús. kr. á hvern ungling á ári. Smáskref er þó stigið í átt til jafnréttis með svokölluðum dreifbýlisstyrk. Í fjölmörg ár hefur húsnæðisþáttur vísitölu neysluverðs eingöngu verið mældur á höfuðborgarsvæðinu. Húsnæðisskortur þar og stórhækkun fasteignaverðs hefur leitt til hækkunar allra lána, jafnt lána höfuðborgarbúa sem landsbyggðarfólks. Á sama tíma hafa íbúar víða á landsbyggðinni mátt búa við verðhrun húsnæðis. Efnahagsaðgerðir ríkisstjórnar og Seðlabanka hafa miðast við efnahagsástand á höfuðborgarsvæðinu þar sem þensla hefur ráðið ríkjum. Seðlabankinn hefur, m.a. vegna þessa, haldið uppi hálfgerðum okurvöxtum. Þessir háu vextir hafa valdið gífurlegum erfiðleikum, bæði hjá heimilum og hjá fyrirtækjum. Landsbyggðarfólk, sem víða hefur búið við áralangan samdrátt atvinnutækifæra, hefur mátt búa við það að borga sömu vextina og íbúar á suðvesturhorninu, vexti sem ætlaðir voru til að draga úr þenslu sem landsbyggðarfólk þekkir ekki nema af umræðu í fjölmiðlum. Herra forseti. Aðeins eitt dæmi í viðbót. Nýlegar skattkerfisbreytingar ríkisstjórnarinnar hjá fyrirtækjum íþyngja fyrirtækjarekstri á landsbyggðinni svo og litlum og meðalstórum fyrirtækjum um allt land vegna hækkunar tryggingagjalds. Hver er ástæðan? Jú, vegna erfiðra rekstrarskilyrða á landsbyggðinni hefur hagnaður fyrirtækjanna verið lítill eða enginn þannig að lækkun tekju- og eignarskatta kemur ekki að gagni. Þannig er ljóst að áætlaður hagnaður fyrirtækja í Reykjavík og í Reykjaneskjördæmi er hvorki meiri né minni en tæpar 3 þús. millj. kr. meðan hagnaður fyrirtækja í landsbyggðakjördæmum er nánast á núlli. Fyrirtæki á landsbyggðinni hagnast ekkert á þessum skattkerfisbreytingum. Herra forseti. Ég tel að með þessum örfáu dæmum hafi rökum verið teflt fram --- eins og og forsrh. vildi fá --- fyrir því að landsmenn sitja ekki allir við sama borð og að ríkisstjórnin hefur með aðgerðaleysi sínu skipt þjóðinni í tvennt. Íbúar landsbyggðarinnar fara aðeins fram á að jafnræðisreglan sé virt. Það er hægt að snúa vörn í sókn í byggðamálum ef vilji er fyrir hendi og ýmis teikn eru á lofti um að aukin umræða um byggðamál hér á hinu háa Alþingi fari að skila árangri í þeim efnum. Þeirri umræðu verður haldið áfram við hvert tækifæri. Herra forseti. Að lokum þetta: Þær miklu breytingar sem Alþingi hefur gert á undirstöðuatvinnuvegi landsbyggðarinnar, þ.e. sjávarútvegi, hafa komið fjölmörgum byggðarlögum ákaflega illa. Einn megingalli sjávarútvegsstefnunnar er að handhafi veiðiheimildanna getur með einni undirskrift selt frá byggðarlagi allar veiðiheimildir og svipt fólkið ævistarfi og eignum. Góðir landsmenn. Það er verk að vinna. Hæstv. forsrh. sagði í stefnuræðu sinni að ýmsar stofnanir ríkisins hefðu horn í síðu kosningaþings þar sem stjórnmálamenn virtust vera veikari fyrir þrýstihópum en ella. Ef sá þrýstingur verður til þess að þau mál sem ýtt hefur verið á undan og ekki hefur verið tekið á verða leyst er það vel. Mál sem virðist lítið í upphafi getur orðið stórmál ef ekki er tekið á því. Góðir Íslendingar. Íslensk þjóð þarf á stórum og öflugum jafnaðarmannaflokki að halda, flokki sem hefur burði til að breyta þjóðfélaginu frá misrétti til jafnréttis. Samfylkingin býður upp á þennan kost, og aðeins stóraukinn styrkur jafnaðarmanna hér á Alþingi getur snúið málum til betri vegar í okkar ágæta landi. Ég þakka þeim sem á hlýddu. Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Við Íslendingar höfum lagt metnað okkar í það að byggja upp gott heilbrigðiskerfi sem veiti betri alhliða þjónustu en nokkurs staðar er gert í jafnfámennu samfélagi. Það er mikill árangur sem við getum verið stolt af. Slík þjónusta kostar auðvitað peninga en það hefur löngum verið samstaða meðal Íslendinga um að kosta því til og eins hitt að hið opinbera greiði nær allan kostnaðinn. Hið opinbera greiðir um 85% alls kostnaðar við heilbrigðisþjónustu hér á landi en t.d. í Bandaríkjunum er hlutfallið aðeins um 44%. Viljum við taka upp bandaríska kerfið? Það held ég ekki. Það er ekki vilji til þess að taka í raun upp tvöfalt kerfi sem mismunar landsmönnum eftir efnahag. Varðandi heildarkostnað voru Íslendingar í 10. sæti meðal þjóða innan OECD árin 1990--1998, og árið 2000 voru Íslendingar í 6. sæti. Á 10. áratugnum var vöxtur útgjalda hérlendis minni en að meðaltali innan OECD og gildir einu hvort skoðuð eru útgjöld á mann eða hlutfall af þjóðarframleiðslu. Niðurstaðan er skýr: Íslenska heilbrigðiskerfið er gott, kostnaður við það er hóflegur miðað við þjóðir innan OECD og hlutur einstaklinga í kostnaði er með því allra minnsta sem þekkist í heiminum. Síðan Framsfl. kom að stjórn landsins fyrir rúmum sjö árum hefur verið góður gangur í atvinnulífinu, atvinnuleysi með allra minnsta móti og kaupmáttur vaxið um liðlega fjórðung. Það hefur skilað auknum tekjum í ríkissjóð sem aftur skilar sér í auknum fjárveitingum til heilbrigðismála. Þær voru 30 milljarðar kr. en eru nú áætlaðar um 60 milljarðar kr. á þessu ári. Framlögin hafa aukist frá 1994, mæld sem hlutfall af landsframleiðslu, og eru auk þess hærra hlutfall af útgjöldum ríkissjóðs nú en áður var. Það er því sama á hvaða mælikvarða litið er, fjárveitingar til heilbrigðismála hafa aukist verulega í tíð Framsfl. frá því sem var þegar Alþfl. fór með þennan málaflokk. Það fer ekki á milli mála að stjórnarflokkarnir hafa staðið sig vel í þessum efnum. Ég vil að lokum vitna til ummæla heilbrrh. Bandaríkjanna sem var hér á landi á dögunum. Hann kynnti sér íslenska kerfið og niðurstaða hans var sú að hann sagðist ekki sjá hvers vegna Íslendingar ættu að breyta sínu heilbrigðiskerfi og stefna á frekari einkavæðingu. Það væri gott og skilvirkara en í Bandaríkjunum. Einstaklingarnir greiða aðeins um 15% af kostnaðinum og kerfið kostaði aðeins um 8% af landsframleiðslu en um 14% í Bandaríkjunum. Glöggt er gests augað. Herra forseti. Undanfarinn áratugur hefur einkennst af skipulagsbreytingum í efnahagsmálum. Lögð er áhersla á markaðshagkerfi með samkeppni og einkavæðingu að leiðarljósi. Fyrstu árin lofuðu breytingarnar góðu. Mikil samkeppni var á matvörumarkaði, innanlandsflugi, landflutningum og útlánum banka, svo dæmi séu nefnd. Síðustu árin hefur þróunin á mörgum sviðum verið á þá lund að ástæða er til að staldra við. Fækkun og stækkun fyrirtækja með sameiningu leiðir af sér fákeppni og jafnvel einokun sem einkenna æ fleiri svið viðskiptalífsins. Samhliða þessari þróun dregur greinilega úr samkeppni og verð hækkar í kjölfarið. Þessi þróun er áhyggjuefni og bitnar á almenningi og neytendum og það verður viðfangsefni stjórnmálamanna á næstu árum að bregðast við. Þar verður til athugunar að tryggja samkeppni þar sem því verður við komið og treysta stöðu neytandans, setja reglur sem takmarka möguleika fárra aðila til að verða ráðandi á sínu sviði og á mörgum sviðum atvinnulífsins í senn og styrkja eftirlitsstofnun eins og Samkeppnisstofnun. Nauðsynlegt er að efla verulega samtök á borð við Neytendasamtökin til þess að veita öflugt aðhald almenningi til hagsbóta. Umfram allt þarf að taka mið af því að við búum í afar fámennu þjóðfélagi og ekki er við því að búast að sömu skilyrði til samkeppni séu til staðar og gerist í milljónaþjóðfélögum. Leikreglur í íslensku þjóðfélagi verða að taka mið af aðstæðum og vera almenningi til hagsbóta. Herra forseti. Sumt er ekki hægt að einkavæða, eins og t.d. starfsemi Ríkisútvarpsins, og fara verður afar gætilega í breytingar í þessa átt í menntamálum og heilbrigðiskerfinu. Grundvallaratriðið er að landsmönnum verði ekki mismunað eftir efnahag og að gróðasjónarmið rýri ekki gæði þjónustunnar eða dragi úr öryggi. Nýlega voru settar fram hugmyndir, m.a. af vettvangi Samtaka atvinnulífsins, um að færa starfsemi ýmissa opinberra sjóða til bankakerfisins og fullyrt var að einkavæðingin hafi lægri kostnað í för með sér. Ég er ekki að öllu leyti sammála þessum hugmyndum. Starfsemi Lánasjóðs íslenskra námsmanna er þess eðlis að ekki er hægt að einkavæða hana nema þá í heilu lagi til eins aðila og hver er þá ávinningurinn af því? Mér sýnist að fyrst verði að hugsa upp algjörlega nýtt námsstuðningskerfi ef huga eigi að einkavæðingu á þessu sviði. Íbúðalánasjóður er rekinn ríkissjóði að kostnaðarlausu. Hann tekur aðeins 0,35% í vaxtamun. Íbúðalánasjóður og Íslandsbanki eru svipaðir að stærð. Vaxtamunur Íbúðalánasjóðs var um 1 milljarður kr. á síðasta ári en Íslandsbanki tók 10 milljarða kr. Það fer ekki á milli mála hvor er lántakendum hagstæðari. Jafnræði óháð búsetu er tryggt hjá þeim sem skipta við þann sjóð, en dæmi eru um að viðskiptabankarnir neiti að lána gegn veði í íbúðarhúsnæði í sjávarþorpum. Ég hef fjallað um tvö mál sem eru ofarlega á baugi í pólitískri umræðu og um þau verður tekist á komandi árum. Framsóknarflokkurinn er frjálslyndur félagshyggjuflokkur sem vinnur að stöðugum umbótum á samfélaginu og lausn sameiginlegra viðfangsefna þjóðfélagsins á grunni samvinnu og jafnaðar. Í samræmi við þessi sjónarmið munum við framsóknarmenn vinna í þessum málum sem öðrum. Ég þakka þeim sem hlýddu. Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir landsmenn. ,,Með ál á heilanum``, stóð á einu mótmælaskilti hér fyrir utan húsið í gær þegar ríflega 300 manns voru saman komnir til að mótmæla stóriðjustefnu ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar, og það með réttu því stóriðja er sannanlega ekki það bjargráð sem reynt hefur verið að telja þjóðinni trú um. Það vekur enda athygli að hagvaxtarspáin sem forsrh. er svona ljómandi ánægður með byggir ekki á því að til komi framkvæmdir í stóriðju og virkjunum sem sýnir að þjóðin kemst vel af án stóriðjuframkvæmda og hefur því frelsi til að velja atvinnustefnu sem byggir á sjálfbærri þróun og þar með á varfærnislegri nálgun við nýtingu auðlindanna í stað græðgistilburðanna sem nú eru uppi. Alþingi hefur samþykkt heimild til iðnrh. um að Kárahnjúkavirkjun verði reist. En Alþingi hefur ekki samþykkt neitt sem lýtur að álverksmiðju á Reyðarfirði, hvorki skatta\-ívilnanirnar sem ríkisstjórnin á örugglega eftir að koma með hingað inn á borð til okkar, né nokkuð annað. Og á meðan orkusölusamningar liggja ekki fyrir er enn von um að öræfin norðan Vatnajökuls hljóti þann sess sem þeim ber, nefnilega að stofnaður verði þar alvöru þjóðgarður. Og meðan svo er ástatt mun Vinstri hreyfingin -- grænt framboð gera allt sem í hennar valdi stendur til að glæða þá von og gera hana loks að veruleika. Forsætisráðherrann fór mörgum feitum orðum um leiðtoga stjórnarandstöðunnar í ræðu sinni og fannst greinilega ekki mjög leiðinlegt að geta líkt orðunum sem formaður Samfylkingarinnar þyrfti að éta ofan í sig við kræsingar jólakattarins. En hann mætti nú kannski líta sér nær og skoða hvort ekki sé komið að því að hann eða samstarfsmenn hans í ríkisstjórn þurfi kannski að éta eitt og annað ofan í sig. Eða hvar eru efndir þeirra orða sem hann sjálfur lét falla í stefnuræðu sinni fyrir ári síðan um aðgerðir í geðheilbrigðismálum, svo bara eitthvað sé nefnt? Skyldi forsrh. sjálfur kannski þurfa að sitja að snæðingi með jólakettinum í ár? Ef við beinum sjónum okkar að yfirlýsingum varðandi náttúruverndarmál, sem mér eru ofarlega í huga, þá er nærtækt að líta á yfirlýsingar framsóknarráðherranna um Þjórsárver. Núna, þegar til stendur að sökkva hluta þeirra undir miðlunarlón, hvar eru þá efndir þeirra orða sem Halldór Ásgrímsson lét falla á opnum hádegisverðarfundi á Hótel Borg á sínum tíma, um að ekki komi til greina að fórna Þjórsárverum? Á þeim sama fundi sagði Halldór Ásgrímsson reyndar fleira athyglisvert. Hann sagði að ekki kæmi til greina að flytja Jökulsá á Fjöllum eða eyðileggja Dettifoss vegna virkjunarframkvæmda. Nú spyr ég: Úr því ekkert er að marka orð hans um Þjórsárver, er þá eitthvað að marka orð hans um Dettifoss? Eða hvar er nú stefna sú sem flokksþing Framsóknarflokksins samþykkti í nóvember 1998? Þá hafnaði fólkið í Framsóknarflokknum að friðlýst svæði yrðu lögð undir orkumannvirki. Hvernig skyldi fólkinu í Framsóknarflokknum líða núna þegar ráðherrar flokksins hafa skrumskælt stefnu hans og hafa nú forgöngu um að skerða bæði friðlandið í Þjórsárverum og Kringilsárrana með virkjunarframkvæmdum? Forsrh. verður kannski ekki sá eini úr ríkisstjórninni sem situr til borðs með jólakettinum í ár. Og mikil var trú samfylkingarmanna sem í vor samþykktu Kárahnjúkavirkjun í trausti þess að ekki yrði fleiri náttúruperlum fórnað á svæðinu norðan Vatnajökuls. Ég sé ekki annað en ríkisstjórnin sé að svíkja Samfylkinguna því ekki er stafkrókur um þjóðgarð á hálendinu norðan Vatnajökuls á málalista ríkisstjórnarinnar sem forsrh. var að leggja fram, ekki orð, hvorki um virkjanaþjóðgarð né reyndar Vatnajökulsþjóðgarð. Þó var Alþingi búið að samþykkja fyrirheit um að hann yrði stofnaður og umhvrh. er búin að gefa til kynna að það yrði í ár, á ári fjalla. Þessi ríkisstjórn hefur ekki uppi nokkur áform um að vernda öræfi þessa lands, ekki nokkur. Og þegar Austfirðingar horfa nú fram á þann veruleika sem blasir við þeim á hálendinu norðan Vatnajökuls, þar sem vinnuvélar í yfirstærðum rífa í sig gróið land, bylta við björgum og bora sig djúpt inn í bergið, er þá nema von að á þá komi hik þegar þeir sjá með eigin augum þennan hernað gegn landinu? Og það er ekki skrýtið þótt margir þeirra óttist að þeir séu nú búnir að láta stela frá sér auðlindinni sem fólgin hefur verið í ósnortnum víðernum hálendisins, á sama hátt og kvótinn hefur verið tekinn frá þeim. Hæstv. forsrh. hælir ríkisstjórn sinni fyrir að gera átak í húsnæðismálum. Staðreyndin er sú að í stjórnartíð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks hefur verið vegið mjög alvarlega að einmitt þessum málaflokki. Það er erfiðara nú að eignast húsnæði og leigja húsnæði, sérstaklega fyrir tekjulágt fólk, en það var áður en húsnæðislöggjöfinni var breytt árið 1998. Vextir á lánsfjármarkaði til þeirra sem reisa félagslegt leiguhúsnæði fyrir skjólstæðinga sína hafa verið stórhækkaðir, sem leiðir af sér minna framboð af húsnæði og hærri húsaleigu. Ríkisstjórnin hefur með gerðum sínum gert slæmt ástand enn verra og ég fullyrði að staðan í húsnæðismálum, einkum fyrir tekjulágt fólk, er nú verri en hún hefur verið um langan aldur. Það segir hins vegar sína sögu um veruleikafirringu forsrh. að hann skuli sjá sérstaka ástæðu til að hæla sér af þessum málaflokki þar sem staðan er jafnbágborin og raun ber vitni. Herra forseti. Ágætu Íslendingar. Það verður forvitnilegt að sjá hverjir koma til með að sitja að snæðingi með jólakettinum í ár. --- Lifið heil.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Í stefnuræðu forsætisráðherra var vandlega þagað um fiskveiðistjórn og kvótabrask. Sáttahempan sem forustumenn ríkisstjórnarflokkanna létu hraðsauma á stjórnarþingmenn fyrir alþingiskosningar vorið 1999 er nú brennd eða grafin. Sennilega verður að sérsauma eftirlíkingu þessa falsklæðis til varðveislu á Byggðasafninu á Hnjóti og í Ósvör, enda sáttin hluti af atvinnusögunni. En kannski vill svo heppilega til að formaður sjávarútvegsnefndar hafi ákveðið að varðveita eintak af sáttahempunni miklu í sinni sérstöku kistu notaðra loforða. Forsætisráðherra gat þess að óhætt væri fyrir suma að fara úr stígvélunum. Stjórnarliðum er að minni hyggju óhætt að fara úr klofstígvélunum enda felur sáttahempan ekki lengur illan kvótaþefinn. Í kosningabaráttunni vorið 1999 lagði Frjálslyndi flokkurinn höfuðáherslu á að tekið yrði á fiskveiðistjórnarkerfinu, kvótakerfi sem hefur innbyggt frjálsa sölu á aflahlutdeild, þ.e. óveiddum fiski í sjónum og veiðiréttinum, aflamarkinu, sem hægt er að leigja burt innan ársins, fyrir hærra verð en fæst í beinni sölu fiskaflans til vinnslu innan lands. Við þingmenn Frjálslynda flokksins teljum að hagsmunir sjávarbyggðanna allt í kringum land og fólksins sem hefur atvinnu af fiskveiðum og fiskvinnslu séu í stórhættu verði ekki tekist sem fyrst á við þau miklu vandamál sem kvótasalan úr sjávarbyggðunum hefur leitt af sér. Salan á atvinnuréttindum fólksins mun að öllu óbreyttu halda áfram að búa til nýtt og endurtekið upplausnarástand, nú síðast í Sandgerði. Hvaða staður verður næstur? Sjávarútvegsráðherra hefur framfylgt kvótabraskskerfinu afar vandlega öll þau þrjú ár sem liðin eru af þessu kjörtímabili. Vilji stóreignasægreifanna í LÍÚ hefur allri för hans ráðið. Og undir hafa gengið fylgispakir flokksmenn hans í sjávarútvegsnefnd sem tekið hafa sér nýja trú og það sem þeir hafa orðað ,,að taka beri mið af hinum nýja veruleika``. Sá nýi veruleiki var það verk stjórnarliða að koma kvótabraskskerfinu yfir smábátana og takmarka veiðifrelsi á ýsu og steinbít, frjálsa sjósóknarréttinum sem var fólkinu og byggðunum svo mikils virði. Árangur þessa óhæfuverks er sá að afli krókabátanna af ýsu var aðeins 5.800 tonn á nýliðnu fiskveiðiári en ekki 10.300 tonn eins og árið áður og minnkaði aflinn um 4.500 tonn á sama tíma og heildarkvótinn af ýsu var hækkaður um 11.000 tonn milli ára. Steinbítsafli krókabáta minnkaði úr 9.800 tonnum í 5.600 tonn eða um 4.200 tonn á síðasta fiskveiðiári. Var það þetta, þessi minni afli og minni atvinna fyrir fólkið í sjávarbyggðunum sem forsætisráðherra vildi að sjávarútvegsráðherrann sem þjónað hefur LÍÚ fengi þingmenn sína til að meðtaka sem hinn ,,nýja veruleika``, eins og formaður sjávarútvegsnefndar orðaði það svo nett þegar hann gafst upp við að verja hagsmuni minni sjávarbyggða og samþykkti kvótabraskskerfi þeim til handa? Forsrh. sagði í stefnuræðu 8. júní 1999, með leyfi forseta: ,,Við endurskoðun á ramma sjávarútvegsins ætla menn sér að skoða ítarlega öll þau gagnrýnisatriði sem sett hafa verið fram á undanförnum árum og meta hversu raunhæf þau eru, hversu sanngjörn þau kunna að vera og bregðast við með skynsamlegum hætti.`` Er þessi gjörð, sem þrengir kost hinna minni byggða, það sem sanngjarnt og raunhæft var til þess hversu við mætti bregðast? Ef svo er var að mínu mati betra fyrir atvinnuöryggi fólksins að njóta ekki neinnar sanngirni eða sátta frá ríkisstjórninni. Hún þarf að fara frá á komandi vori. Ég hef oft tekið mér stór orð í munn um kvótakerfið og fundið því margt til foráttu. Mér finnst líka að þegar sjútvrh. hefur tekið margar fisktegundir undir kvótasetningu á hvert skip þá séu það algjör embættisafglöp af hans hálfu. Ég óttast hins vegar að sumar gjörðir hans séu til komnar vegna þess að hann hafi látið undan þrýstingi manna sem sáu einkahag sínum betur borgið með því að fá kvótasetningu sem fyrst, t.d. í fisktegundum eins og keilu, löngu, skötusel og kolmunna, heldur en ef það hefði ekki verið gert. Þjóðin verður að skilja að kvótaúthlutun til útgerðarmanna í hverri fisktegundinni á fætur annarri myndar einkarétt þeirra til sölu á óveiddum fiski í sjónum. Venjulega er það kallað varanleg sala á aflahlutdeild, nú krókaaflahlutdeild smábátanna, eða einkaréttur þeirra til leigu á óveiddum fiski í sjónum innan ársins á aflamarki, nú krókaaflamarki smábáta, og jafnframt veðsetning lifandi fisks í sjó sem þó á að vera þjóðareign. Þessi einkaréttur er jafngildi þess að með stjórnarathöfnum sé verið að bera fé á menn. Þannig má fá þá sem hagnast til fylgis við flokkinn sem með völdin fer eða þá þingmenn sem sitja að fiskkötlunum og ákveða úthlutunarreglurnar. Markmið okkar var að tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu. Þau orð eru skráð í lög en árangur er enginn. Uppbygging fiskstofnanna var annað meginmarkmið. Árangur er enn þá vægast sagt lítill. Þrátt fyrir það yrði ég ekki hissa þó að aflaheimildir í þorski, ýsu, ufsa og skarkola yrðu auknar á komandi vetri fyrir kosningar eða í það minnsta sagt að nú horfi vel í þeim efnum og allt stefni í verulega aukningu innan skamms. Það má lengi enn fara á skjön við jafnræðis- og meðalhófsreglur með handvöldum úthlutunum til þeirra sem launa kunna. Góðir áheyrendur. Vituð þér enn, eða hvat -- hvort atkvæðin eru föl? --- Góðar stundir.

Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Til að treysta byggðir landsins er eitt af þýðingarmestu verkefnunum að byggja upp gott samgöngukerfi. Í okkar stóra landi er það mikið og fjárfrekt verkefni. Aldrei hefur verið lagt eins mikið í vegamál og nú enda þörfin mikil. Íslendingar hafa þörf fyrir vaxandi samskipti með fljótum og öruggum hætti. Ferðaþjónustan sem hvað mestur vöxtur er í af öllum atvinnugreinum byggist á góðum samgöngum. Allir okkar atvinnuvegir kalla á það að hægt sé að lækka flutningskostnað með betri vegum og styttingu vegalengda. Þjóð sem byggir á því að sjávarútvegur vítt og breitt um landið geti starfað með sem hagkvæmustum hætti kallar á öra flutninga. Allt ber þetta að sama brunni. Það er enda svo að við þessari þörf hefur verið brugðist með auknum fjárframlögum. Ríflega 20% aukning er til nýframkvæmda í vegagerð á næsta ári þar sem 1,2 milljarðar koma til fjármögnunar jarðganga af söluhagnaði eigna. Vegagerðin hefur valið fimm verktakahópa til þess að taka þátt í útboði á jarðgöngum milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar annars vegar og Siglufjarðar og Ólafsfjarðar hins vegar. Útboð mun fara fram fyrir árslok. Unnið er samkvæmt jarðgangaáætlun sem samþykkt hefur verið á Alþingi. Jarðagangaframkvæmdir kalla á mikinn undirbúning og rannsóknir áður en hægt er að hefjast handa. Það er því jafnframt gert ráð fyrir því að rannsóknir fari jafnhliða fram á næstu jarðgangakostum. Þar hefur helst verið horft til Vestfjarða og Austfjarða. Aukin bjartsýni um að virkjunarframkvæmdir hefjist á næsta sumri hefur þegar haft jákvæð áhrif á atvinnulíf á Norður- og Austurlandi. Fyrirtæki á Austurlandi hafa um nokkurt skeið verið að setja það niður fyrir sér hvernig þau gætu haft sem bestan hag af þeim framkvæmdum sem fyrirhugaðar eru. Norðlendingar og reyndar fyrirtæki víðar á landinu eru nú sem óðast að kynna sér aðstæður á Austurlandi með það í huga að taka þátt í framkvæmdum enda má segja að af nógu sé að taka. Fjárfestingin er u.þ.b. tíu Smáralindir. Þær undirbúningsframkvæmdir sem nú eru hafnar á Austurlandi hafa þegar haft jákvæð áhrif á atvinnulífið. Álverið er mikil þjóðþrifaframkvæmd. Það kallar á 900 starfsmenn og 400 afleidd störf á Austurlandi og 500 störf annars staðar. Útflutningur mun aukast um 30 milljarða. Ál er vistvænn málmur og virkjun vatnsafls er vistvæn aðferð við framleiðslu raforku. Það er krafa tímans að fjölbreytni í atvinnulífi sé sem mest. Það er því viðvarandi verkefni að hlúa að landbúnaði og sjávarútvegi sem hinum hefðbundnu atvinnugreinum en jafnframt líta til með öðrum atvinnugreinum og nýsköpunarverkefnum. Miklar væntingar eru um aukna nýtingu á jarðhita á Norðurlandi og gefur Þeistareykjasvæðið góðar vonir. Erlend fyrirtæki hafa nú þegar sýnt svæðinu mikinn áhuga. Jarðhitinn er mikil auðlind til húshitunar og er hægt að óska Eskfirðingum til hamingju með nýfundinn jarðhita. En jarðhitinn er einnig mikilvægur til þess að sinna þörfum ferðaþjónustunnar. Ferðaþjónusta hefur vaxið hratt á undanförnum árum og spár Ferðamálaráðs um eðlisbreytingu á því hvernig ferðamenn kynna sér landið eru að koma fram. Sú breyting verður til þess að þjónustan dreifist víðar um landið og fleiri tækifæri í menningar- og heilsutengdri ferðaþjónustu verða til. Til að styrkja ferðaþjónustu enn frekar birtist stefna ríkisstjórnarinnar í því að fjármagn er veitt til stofnunar Vatnajökulsþjóðgarðs og mun það enn og aftur sýna stefnu ríkisstjórnarinnar til verndunar landsins. Víða um land er unnið ómetanlegt starf við björgun menningarverðmæta og vöxtur í menningarstarfsemi sem atvinnugrein hefur verið mikill. Allt stuðlar þetta að bættum búsetuskilyrðum og styrkir ferðaþjónustu sem atvinnugrein. Miklar vonir eru nú bundnar við fiskeldi af ýmsum toga sem kalla mun á mörg störf. Skógrækt og landgræðsla hefur orðið til þess að styrkja búsetu í sveitum þegar draga hefur þurft úr framleiðslu á landbúnaðarvörum. Verkefnin eru enda ærin eins og landsmenn þekkja. Góðir áheyrendur. Fás er fróðum vant, segir í Hávamálum. Það má segja að landsmenn hafi haft þau orð að leiðarljósi því slík er ásóknin í nám af ýmsum toga, og ekki síst fjarnám. Á næstliðnum árum hefur verið unnið markvisst að framboði á fjarkennslu bæði á sviði framhaldsmenntunar og háskólamenntunar. Sí- og endurmenntun hefur einnig verið sinnt eftir þeirri leið hvort sem búsetan er í þéttbýli eða dreifbýli. Upplýsingadreifiveitur verða að vera þær bestu hverju sinni og hinar dreifðu byggðir hafa fullan aðgang eins og tæknin leyfir. Góðir áheyrendur. Á komandi vetri munu stjórnmálaflokkarnir skýra stefnu sína í þeim stjórnmálaátökum sem fram undan eru. Sjálfstfl. mun hér eftir sem hingað til ganga fram af ábyrgð og þeirri festu sem landsmenn geta treyst. --- Góðar stundir.

Hæstv. forseti. Góðir landsmenn. Hvað hefur farið úrskeiðis í heilbrigðiskerfinu? spurði Davíð Oddsson í ræðu sinni fyrr í kvöld. Hvern skyldi hann vera að spyrja, maðurinn sem hefur verið forsrh. í rúm ellefu ár? Ábyrgðin á stöðunni í heilbrigðismálum er stjórnvalda. Undan því verður ekki vikist hvernig sem forsrh. spyr. Lítum á stöðuna. Fastlaunakerfi í heilsugæslunni hefur haft þær afleiðingar að afköst hafa minnkað og frumheilsugæsla veikst. Í Kópavogi eru 2.200 manns um hvern heilsugæslulækni, tugþúsundir eru án læknis á höfuðborgarsvæðinu. Sú staðreynd að ekki hefur verið gripið í taumana og aðgangur að sérfræðingum ekki takmarkaður með neinum hætti hefur leitt til þess að frá árinu 1997 hefur kostnaður ríkisins vegna hverrar komu til sérfræðilæknis tvöfaldast og heildarkostnaður ríkissjóðs aukist um 134%. Lyfjakostnaður ríkisins virðist einnig lúta eigin lögmálum. Landspítali -- háskólasjúkrahús, aðalkennsluspítali landsins, má hins vegar búa við framlög sem endurspegla ekki þörfina sem er fyrir hendi á mikilvægum sviðum heilbrigðisþjónustunnar. Þessu vill Samfylkingin breyta. Undanfarna daga hefur kastljósinu verið beint að ástandi geðheilbrigðismála. Hörmulegir atburðir hafa vakið okkur til umhugsunar um stöðu geðsjúkra sem oft fær litla athygli í þjóðfélagsumræðunni. Ég gagnrýni harðlega þá mynd sem umræðan um skort á úrræðum fyrir tiltekinn hóp geðsjúkra hefur tekið á sig í fjölmiðlum. Virðingarleysið gagnvart einstaklingum er ótrúlegt og umfjöllunin með þeim hætti að margra ára starf og fræðsla til þess að minnka fordóma meðal almennings gagnvart þeim sem eiga við geðræn vandamál að stríða getur aðeins borið skaða af. Við það verður ekki unað. Herra forseti. Á Íslandi er vaxin úr grasi kynslóð fólks sem hefur alla möguleika á því að leggja heiminn að fótum sér. Góð og fjölbreytt menntun er lykill þess að framtíðinni og að umheiminum. Það er skylda okkar að leggja megináherslu á jöfn tækifæri til menntunar og búa svo um hnútana að ungt fólk eigi þess raunverulega kost að setjast að á Íslandi að loknu námi, finni störf við hæfi og hafi það á tilfinningunni að hér eigi það heima vegna þess að samfélagið hefur þörf fyrir það og býr vel að því. Þetta unga fólk gerir kröfur um sambærileg lífskjör hér á landi og bjóðast annars staðar. Meðal annars þess vegna verða lífskjörin að vera sambærileg, ekki bara á milli landshluta heldur á milli Íslands og nágrannalandanna. Menntun er ekki einungis hreyfiafl framfara, hún er líka hreyfiafl fólks í hnattvæddum heimi. Samkeppnin um best menntuðu einstaklingana er hörð en ríkisstjórnin hefur enga tilburði uppi til þess að bæta kjör og aðstæður ungs fólks og barnafjölskyldna hér á landi. Herra forseti. Skilin á milli innanríkis- og utanríkismála verða sífellt óljósari. Við sem sóttum ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í Jóhannesarborg um sjálfbæra þróun fundum greinilega hvernig hnattrænar áherslur, hvort heldur er í umhverfisvernd eða baráttunni gegn fátækt, verða aldrei slitnar úr samhengi við pólitíkina heima fyrir. Baráttan fyrir jöfnuði, gegn misskiptingu tekna og fyrir bættum réttindum kvenna og barna, hefst alltaf heima. Hún leggur þungar skyldur á herðar okkur gagnvart öðrum löndum og þjóðum og þess vegna eigum við að vera virkir þátttakendur í umræðu og samstarfi á alþjóðlegum vettvangi og leggja miklu meira fé af mörkum í þróunarsamvinnu við fátæk ríki. Lýðræðið er það dýrmætasta sem við eigum og það þarf að endurspeglast í stjórnsýslunni og störfum stjórnmálamanna. Samfylkingin hefur ávallt lagt mikla áherslu á aukið lýðræði, við viljum gera landið að einu kjördæmi og taka upp þjóðaratkvæðagreiðslur um mikilvægar ákvarðanir. Við eigum þó enn langt í land með að færa stjórnkerfið til nútímahorfs. Í þessu efni er ég ekki bara að vísa til úr sér genginnar verkaskiptingar á milli ráðuneytanna, svo eitt dæmi sé nefnt, heldur einnig til þess hvernig pólitísk samtrygging og fyrirgreiðsla setur enn mark sitt á íslenskt samfélag. Kjör fólks mega ekki vera háð geðþóttaákvörðunum einstakra stjórnmálamanna. Góðir áheyrendur. Það er mikilvægara nú en nokkru sinni fyrr að ungt fólk geri sér grein fyrir því að það hvernig stjórnmálaflokkar halda á málum, hvaða ákvarðanir þeir taka eða taka ekki, skiptir sköpum fyrir framtíð þess, lífskjör og umhverfi. Uppistand á borð við það sem Guðni Ágústsson landbrh. bauð landsmönnum upp á hér fyrr í kvöld segir meira en þúsund orð um málefnastöðu ríkisstjórnarinnar. Við skulum hafa það í huga, nú þegar þjóð og þing sigla inn í kosningavetur.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Ráðstefnu um lýðræði í skólastarfi, sem haldin var hér á dögunum, var fylgt úr hlaði með kynningu norrænu ráðherranefndarinnar. Þar sagði m.a. að norrænn skilningur á lýðræði lyti ekki aðeins að stjórnskipun eða frelsi og réttindum einstaklinga heldur einnig að lífsháttum þar sem samskipti manna grundvallast á gagnkvæmri virðingu og jafnrétti og skoðanaskipti eru í hávegum höfð. Ekki sé nægilegt að taka fram að við búum við lýðræði heldur verðum við að tjá jákvæða afstöðu okkar til þess og standa vörð um gildi lýðræðisins. Lýðræðið krefst opinna og heiðarlegra skoðanaskipta og lýðræðið krefst þess jafnframt að þeir sem eru í fararbroddi þjóðfélagsumræðu hvers tíma tali af fullri ábyrgð og forðist hvers kyns upphrópanir, einfaldanir og fyrir fram gefnar niðurstöður. Kjósendur eiga annað og betra skilið en að við stjórnmálamenn hrópum misvísandi slagorð og ruglum með heiti og hugtök, eins og við þekkjum dæmi af, í umræðum og átökum um tvær meginstoðir velferðarkerfisins, menntakerfið og heilbrigðisþjónustuna. Einkavæðing er eitt slíkt hugtak sem þátttakendur í umræðunni um heilbrigðismál hafa ýmist lýst sig mjög andstæða eða fylgjandi, og einkarekstur er annað hugtak. Hvort tveggja er heiti yfir rekstrarform sem segir í raun ekkert um aðgang að heilbrigðisþjónustunni. Fylgismenn einkavæðingar sem í raun tala jafnframt fyrir tveimur kerfum, hinna efnuðu og hinna fátækari, rökstyðja gjarnan ágæti hennar með því að hún auki skilvirkni og hagkvæmni með því að þeir sem efni hafi á geti notað peninga sína til að kaupa sér aðgerðir, geti keypt sig fram fyrir aðra í biðröðinni, og dragi þar með úr álaginu á opinbera kerfið og bæti þjónustuna þar. Slíkar hugmyndir flokkast vitaskuld ekki undir neitt annað en einkavæðingu. Eða hvað? Í leiðara Morgunblaðsins 12. september sl. er minnt á að blaðið hafi oft bent á ágæti þessa fyrirkomulags en þar kallast það einkarekstur. Við framsóknarmenn höfum mjög eindregna afstöðu til einkavæðingar heilbrigðiskerfisins. Við erum mótfallin henni og þar er um grundvallarafstöðu okkar að ræða. Við erum mótfallin því að lögmál markaðarins um framboð og eftirspurn ráði öll um verð og gæði heilbrigðisþjónustu og að fólki sé mismunað eftir efnahag og félagslegri stöðu. Við munum áfram sem hingað til standa vörð um samtrygginguna sem eina af meginstoðum velferðarkerfisins og að allir eigi jafnan aðgang og þjónustan sé greidd úr sameiginlegum sjóðum. Því geta landsmenn treyst. Á hinn bóginn skýlum við okkur ekki á bak við pólitískan rétttrúnað gagnvart ólíkum og mismunandi rekstrarformum hafi verið sýnt fram á með óyggjandi hætti að önnur form en ríkisrekstur séu hagkvæmari og dragi ekki úr gæðunum. Slíkt væri enda fjarstæða þar sem myndarlegur hluti íslenskrar heilbrigðisþjónustu hefur jú um árabil verið inntur af hendi einkaaðila og félagasamtaka á grundvelli samninga um kaup ríkisins á skilgreindri þjónustu eða verkum og hefur gefið mjög góða raun. Viðfangsefni íslenskrar heilbrigðisþjónustu er í engu frábrugðin þeim viðfangsefnum sem nágrannaþjóðir okkar standa frammi fyrir. Þessi viðfangsefni á auðvitað ekki að skilgreina sem vandamál heldur þvert á móti sem vegsemd hennar. Hærri lífaldur og fjölgun aldraðra, svo og framfarir í þekkingu og tækni, eru vegsemd sem við getum auðvitað stært okkur af en vegna þessa eykst hins vegar kostnaðurinn. Við verðum því að horfast í augu við tvennt, annars vegar að heilbrigðisþjónustan mun sífellt kalla á aukin fjárútlát og hins vegar að ekki eru til neinar algildar eða endanlegar lausnir í heilbrigðismálum. Þess vegna er það í raun ekki nema eðlilegt að heilbrigðismál beri hátt í opinberri umræðu hér á landi eins og annars staðar. Mér finnst þó umræðan hafi verið í meira lagi óvægin síðustu vikurnar og mér finnst lítið hafa borið á því að menn hafi minnst margra góðra verka sem unnin hafa verið frá því að framsóknarmenn tóku við heilbrrn. en tækifærin verða næg á næstu vikum og mánuðum til að rifja þau upp. Með lagabreytingu sem tók gildi um síðustu áramót var hæstv. heilbrrh. gert betur kleift að stuðla að aukinni hagkvæmni og að tryggja gæði heilbrigðisþjónustunnar, marka stefnu um forgangsröðun verkefna í heilbrigðisþjónustu og grípa til nauðsynlegra ráðstafana til að framfylgja stefnunni. Í frv. til fjárlaga næsta árs er að finna helstu áherslur hæstv. heilbrrh. um eflingu heilsugæslunnar, einkum á höfuðborgarsvæðinu, um uppbyggingu öldrunarþjónustunnar, m.a. fjölgun hjúkrunarrýma, og um leiðréttingu á rekstrargrunni stóru sjúkrahúsanna. Ábyrgð ráðherra heilbrigðismála og heimildir eru nú ótvíræðar en duga ekki til nema þingmenn sýni samábyrgð og samstöðu um að tryggja á fjárlögum það aukna fé sem þarf til að ná þeim markmiðum sem hið háa Alþingi hefur þegar sett sér um heilbrigðisþjónustuna með samþykkt heilbrigðisáætlunar til ársins 2010. Í kjölfar ráðstefnunnar sem ég nefndi í upphafi máls míns um lýðræðið í skólastarfi og í anda boðskapar hennar stóðu nemendur grunnskóla í Reykjavík fyrir þingi. Þema þess var unglingar, kynlíf og fjölmiðlar. En hver ætli hafi verið megináherslan í ályktuninni sem þeir sendu frá sér? Þeir lögðu megináherslu á fjölskylduna og samverustundir hennar. ,,Við viljum að fjölskyldur séu meira saman,`` sögðu grunnskólanemendurnir. Við framsóknarmenn viljum hlúa að þessari grunneiningu samfélagsins og samhjálpinni og samábyrgðinni sem hún grundvallast á. Við stöndum vörð um jafnan rétt allra til menntunar við hæfi hvers og eins, menntunar sem miðar að því að hámarka getu hvers einstaklings og hvikum hvergi í baráttunni fyrir hágæðaheilbrigðis- og félagsþjónustu sem allir eigi jafnan aðgang að. --- Góðar stundir.

Góðir áheyrendur. Við Íslendingar erum vinnusöm þjóð. Meðallífaldur okkar er með því hæsta sem gerist í heiminum. En slíkt er þó ekki sjálfgefið. Rannsóknir Bryndísar Evu Birgisdóttur, doktors í matvælafræðum, á íslenskri kúamjólk benda til að sú mjólk sé gædd sérstökum eiginleikum sem verndi börn gegn sykursýki. Hefur íslenska kýrin þar sérstöðu gagnvart öðrum kynjum sem hún var borin saman við. Það er skemmst að minnast áætlana fyrr á þessu ári um að flytja inn erlent kúakyn sem hefði á skömmum tíma útrýmt því íslenska. En sem betur fór var þeirri aðför hrundið. Heilbrigðisráðherra Bandaríkjanna sem hér var á dögunum sýndi þessum rannsóknum sérstakan áhuga og vildi koma á samstarfi ríkjanna um rannsóknir á þessum eiginleika íslensku kúamjólkurinnar. Vel getur verið að aðrar íslenskar matvælaafurðir og heilsuvörur geti búið yfir verðmætri sérstöðu sem frekar þurfi að laða fram en kæfa í hömlulausum innflutningi erlendra matvæla á kostnað innlendrar framleiðslu. Er skemmst að minnast baráttunnar gegn því að kúariðan bærist til landsins á sl. ári. Ef Ísland hefði þá verið orðið fullgildur aðili að innra markaðssvæði Evrópusambandsins með landbúnaðarvörur hefði vörnin gegn þeirri vá verið erfið. Við megum ekki líta langt yfir skammt þegar við horfum til auðlinda okkar. Það veit enginn hvað átt hefur fyrr en misst hefur. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð stendur með þeim sem vilja vernda og nýta fjölbreytileika og gæði lífríkisins og náttúruauðlindanna. Það er hart tekist á um grunnstoðir íslensks samfélags. Þannig er það í pólitíkinni. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar forsrh. og Halldórs Ásgrímssonar, formanns Framsóknarflokksins, gengur hart fram í að einkavæða almannaþjónustuna og selja þjónustustofnanir almennings. Einkavæðing heilbrigðiskerfisins er í fullum gangi en þar skiptist þjóðin í tvær fylkingar. Á fundi með erlendum bankamönnum nýverið lýsti forsrh. draumsýn sinni um einkavæðingu í þágu samhjálpar sem hann kallaði svo. Nefndi hann þar til aukna einkavæðingu í heilbrigðisþjónustu, menntun og öldrunarþjónustu. Fá ríki hafa gengið lengra í einkavæðingu heilbrigðiskerfisins en Bandaríkin. Heilbrigðisráðherra þeirra, Tommy G. Thompson, sem hér var á ferðinni lofaði mjög íslenska heilbrigðiskerfið og fannst það mun skilvirkara og ódýrara en það bandaríska og það þjónaði þegnunum vel. Hann sagðist ekki sjá hvers vegna Íslendingar ættu að breyta heilbrigðiskerfi sínu og stefna að frekari einkavæðingu. Hann gæti ekki ráðlagt það. Kannski hefði hæstv. forsrh. átt að hlusta á ráðherra Bandaríkjanna í heilbrigðismálum. En þessum ummælum ráðherrans hefur ekki verið mjög haldið á lofti enda henta þau ekki stefnu núverandi stjórnvalda. Nýverið birtist skoðanakönnun á vegum Gallups um hug þjóðarinnar til sölu ríkisbankanna. Af þeim sem tóku afstöðu voru einungis liðlega 46% hlynnt en liðlega 53% voru andvíg sölu ríkisbankanna. Og meiri var andstaðan á landsbyggðinni við þessa sölu. Í skoðanakönnunum sem Gallup gerði í mars um hug þjóðarinnar til sölu Landssímans kom fram að yfir 60% eða mikill meiri hluti þjóðarinnar vildi að Síminn yrði áfram í opinberri eigu. Í öllum landshlutum var mikill meiri hluti fyrir því en 70--80% af íbúum utan höfuðborgarsvæðisins vildu að svo væri áfram. Þjóðin hafði á þessu afdráttarlausa skoðun en hún var allt önnur en skoðun ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. Góðir áheyrendur. Einkavæðingarferill ríkisstjórnarinnar hefur einkennst af siðspilltri einkavinavæðingu þar sem valdir einstaklingar og hópar hafa bitist um eignir almennings. Framsókn er reyndar núna komin í kosningagír og sýnir sitt tvöfalda andlit, með og á móti, hefur hvergi komið nærri en hirðir samt sitt. Virðulegi forseti. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð vill standa vörð um hugsjónir félagshyggju og samhjálpar. Við viljum sjá sterkt og fjölbreytt atvinnulíf um allt land, til sjávar og sveita. Við viljum byggja upp aukna velferð í íslensku þjóðfélagi. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Ég lauk þar fyrri ræðu minni þar sem ég hafði lítillega minnst á heilbrigðismál. Í millitíðinni hefur formaður þingflokks Framsfl. komið upp og farið þeim orðum um heilbrigðisþjónustuna að þar væri allt í himnalagi, og það væri blátt áfram ekki hægt að bæta um betur. Er allur þingflokkur Framsfl. haldinn þeirri skoðun? Það er ekki von á góðu ef svo er, og þetta er þingflokkurinn sem á að hafa forustu um þennan málaflokk. Ég vitna aðeins til þess sem forsrh. segir í stefnuræðu sinni, með leyfi forseta: ,,Heilbrigðiskerfið er ekki hafið yfir gagnrýni og í raun óábyrgt að halda því fram að stórkostlega fjármuni vanti til heilbrigðismála.`` Þá heyra menn það. Heilbrrh. hlýtur að taka mark á þessum orðum. Ég gat þess líka að ungliðarnir í Sjálfstfl. væru búnir að finna fulla lausn á heilbrigðismálunum. Með leyfi forseta ætla ég að leyfa mér að lesa upp úr ályktun Sambands ungra sjálfstæðismanna sem leggur áherslu á að Sjálfstfl. taki við heilbr.- og trmrn.: ,,Sjúklingar greiði fyrir fæði að fullu og lyf upp að vissu marki þegar þeir leggjast inn á sjúkrahús. Rekstur stoð- og þjónustudeilda ríkisrekinna sjúkrastofnana verði boðinn út hið fyrsta. Heilsugæslulæknum verði veitt frelsi til að starfa sjálfstætt. Hámarksgreiðslur fyrir læknisþjónustu og heilsugæslu verði hækkaðar.`` Þá hafa menn það, og þarf ekki fleiri orðum um að fara. Ég gat þess líka að þótt fjármunir verði ekki til fyrir aldraða og sjúka verði nógir til þegar fyrirtæki eins og deCODE þarf að rétta út höndina. Og ég minnti á hvað hefði verið afgreitt hér á lokadögum síðasta þings þegar ákveðið var að ganga í 20 þús. millj. kr. ábyrgð fyrir þetta gjaldþrota fyrirtæki, því gjaldþrota er það. Við skulum halda aðgreindu í umræðum okkar starfsemi þeirri sem Íslensk erfðagreining vinnur að. Það er mjög áhugavert verkefni. En þeim fjárglæfrum sem stundaðir hafa verið vegna þessa fyrirtækis er ekki líkjandi við neina aðra svikamyllu í fjármálum sem ég man eftir að hafa kynnst. Og ríkisstjórnin gekk undir þessu, fullkomlega, með áróðri sínum. Og ríkisreknar fjármálastofnanir nörruðu menn til þess að fjárfesta stórkostlega í þessu fyrirtæki á gengi sem var langt fram úr öllu viti, allt upp í gengið 65. Nú er gengið komið niður í 2 eða eitthvað svo. En vegna þessara aðferða sem hljóta að vera meira og minna á ábyrgð ríkisstjórnarinnar hlýtur Alþingi að grípa til þess sem segir í 39. gr. stjórnarskrárinnar, að ,,Alþingi getur skipað nefndir alþingismanna til að rannsaka mikilvæg mál, er almenning varða. Alþingi getur veitt nefndum þessum rétt til að heimta skýrslur, munnlegar og bréflegar, bæði af embættismönnum og einstökum mönnum.`` Ef, eins og að líkum lætur, ríkisstjórnin vill ekkert sinna þessu, þótt henni beri raunverulega siðferðisskylda til þess, hljóta þeir sem hart voru leiknir og harðast voru leiknir í þessum efnum að taka höndum saman og ráða sér lögfræðing til þess að sækja sín mál og kalla ríkisstjórnina til ábyrgðar, og þeir verða áreiðanlega studdir í því verkefni. Ég hef ekki tíma til að fara neinum orðum um einkavæðingu fyrirtækja ríkisins. Utan dagskrár á morgun verður umræða um það fyrirbrigði en þar er auðvitað á ferðinni helmingaskipti Sjálfstfl. og Framsfl. Það mætti segja mér að þeir sem aðallega vinna að þeirri einkavæðingu væru framkvæmdastjórar þeirra flokka. Hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir kvað ríkisstjórnina vinna að því að treysta byggðir landsins. Ég hef ekki heyrt meira öfugmæli á ævinni þegar svo er komið að vegna stefnu ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegsmálum og reyndar landbúnaðarmálum líka er það mesta byggðaeyðingarstefna sem nokkurn tíma hefur verið rekin í landinu. Vegna þeirrar stefnu er það trúa mín að núverandi ríkisstjórn muni fá verri eftirmæli sagnfræðinga framtíðarinnar en nokkur önnur innlend stjórn frá upphafi. --- Þökk þeim sem hlýddu.