Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. var flutt á síðasta þingi og er þannig nú flutt í annað sinn. Þá fylgdi frv. ýtarleg grg., og því var einnig að því sinni fylgt úr hlaði með allrækilegri framsöguræðu. Nú er því ekki þörf á ýtarlegri málstúlkun, þó að málið sé stórt og þýðingarmikið, því að í eðli sínu er málið einfalt. Frv. fjallar í raun og veru aðeins um tvö efnisatriði: að Ísland skuli láta fiskveiðalandhelgi sína ná til alls landgrunnsins kringum Ísland og að heimilt sé að ákveða með reglugerð, hve mikinn hluta af fiskveiðalandhelginni skuli verja og friða hverju sinni, og megi setja reglur um það síðar samkv. reglugerð. Í 1. gr. frv. er miðað við það, að landgrunnið allt skuli teljast fiskveiðalandhelgi Íslands, og skilgreining á hugtakinu Landgrunn er í þessari grein fram sett á þann hátt, að landgrunnsmörkin skuli ákveðin með línu, sem dregin sé 50 sjómílum utan yztu nesja og skerja við landið, en þar sem 200 metra dýptarlína landgrunnsins nái út fyrir þessa 50 sjómílna línu, skuli landgrunnið takmarkast af henni. Í 2. gr. er ákvæði um það, að lágmark þess svæðis innan fiskveiðalandhelginnar, sem skuli vera varið, eigi að ná 12 sjómílur út fyrir núverandi friðunarlínu, þ. e. a. s. 16 sjómílur frá þeim grunnlínupunktum, sem ákveðnir eru í reglugerð frá 19. marz 1952. Enn fremur er í þessari gr. tekið fram, að öllum erlendum fiskiskipum skuli bannað að stunda fiskveiðar á þessu svæði, þ. e. a. s. milli 4 sjómílna línunnar og 16 sjómílna línunnar. Þá yrði framkvæmd málsins samkv. þessu á þann veg, að alfriðað væri 4 sjómílna belti í kringum landið eins og nú er, bæði fyrir erlendum og innlendum botnvörpuskipum, og síðan væri friðað belti 12 sjómílur á milli 4 og 16 sjómílna línunnar fyrir öllum útlendum veiðiskipum, en íslenzk veiðiskip hefðu þar aftur friðað svæði fyrir sig, en landgrunnið allt teldist fiskveiðalandhelgi Íslands. Við höfum þegar fengið góða reynslu af þeirri smávægilegu aukningu á friðun á fiskimiðum, sem ákveðin hefur verið kringum landið, því að reynslan og vísindin hafa fært okkur heim sanninn um það, að fiskveiðar hafa glæðzt víðast hvar, síðan hin aukna friðun gekk í gildi. Þó er það svo, að á þeim stöðum, þar sem ágengni botnvörpuskipa hefur aukizt, eins og fyrir Vestfjörðum, er friðunin enn þá ófullnægjandi, en til þess liggja alveg sérstakar ástæður: Hin auðugu fiskimið þar fyrir utan og lokun stórra og fiskisælla svæða, sem erlend og innlend skip eiga nú ekki lengur aðgang að, einkanlega hér við Suðvesturlandið, hafa leitt til þess, að þar hefur aukizt ágangur veiðiskipa síðan friðunarlínan var færð út, og þetta hefur aftur leitt til þess, að þar er nú minna fiskmagn frá ári til árs heldur en áður var, og sýnir það, að þar er aukinnar friðunar þörf. Um það er í raun og veru ekki lengur deilt, að þetta sýnir, að friðunarreglurnar, sem nú gilda, ganga of skammt, og þarf bersýnilega að setja reglur um frekari friðun. Það geta að vísu verið skiptar skoðanir um það, hvort það sé rétt að bera nú fram kröfur um aukna friðun og víkkaða landhelgi við strendur Íslands. Sumir segja, að við eigum að þegja sem vandlegast um allar slíkar fyrirætlanir - öll slík áform, meðan löndunardeilan brezka sé ekki leyst, því að þetta espi stórveldið á móti okkur og við því megum við ekki. Ég tel þó, að þetta séu frekar veik rök. Ég hefði haldið, að ef við vildum hafa sóma af þessu máli, og það eigum við vissulega að hafa, því að okkar málstaður er góður og líf þjóðarinnar liggur raunar við, að við höldum eins og menn á þessum málum, þá sé hitt miklu veigameiri rök, að einmitt í vændum þess, að brezka togaradeilan leysist áður en langt líður, þá sé miklu viðkunnanlegra, að við höfum haft uppi óskir um frekari friðun, áður en deilan leysist. Hitt felli ég mig síður við, að koma fyrst eftir að dellan við Breta hefði fengið einhverja lausn og segja þá: Jú, þessi friðun, sem við héldum okkur við, meðan við deildum, var alla tíð ófullnægjandi, og nú gerum við aðrar og miklu víðtækari kröfur. Það að koma eftir dúk og disk og bera fram kröfurnar um aukna friðun væri eftir minni hyggju miklu ógeðfelldari lausn á málinu. Það er drengilegra að segja strax, að við komumst ekki hjá því að gera frekari friðunarráðstafanir. Við vitum nú fullvel, að við hljótum að gera þær kröfur fyrr eða síðar, og eigum að segja til um þær strax. Á sama hátt er með kröfurnar um, að Ísland helgi sér landgrunnið allt. Margar aðrar þjóðir hafa þegar borið fram kröfur um, að þær vilji friða allt landgrunn sitt og helga sér þannig öll þau verðmæti, sem finnast á hafsbotni og í hafinu yfir landgrunninu, hvort sem um er að ræða lífræn eða ólífræn verðmæti. Nokkrar þjóðir hafa ekki látið sér nægja að láta þessar kröfur sínar taka til 50 sjómílna svæðis í kringum lönd sín, heldur hafa sumar þeirra tekið svo djúpt í árinni, að þær vilja draga mörkin 200 sjómílur frá ströndinni. Eitt þeirra ríkja, sem þegar hafa helgað sér landgrunn sitt allt, er eitt af brezku samveldislöndunum, Ástralía. Virðist þess vegna vera hægt að benda Bretum á það, að okkar kröfur ganga miklu skemmra en eitt af samveldislöndum þeirra hefur þegar framkvæmt hjá sér. Er þar þó um að ræða þjóð, sem á miklu minna undir auðæfum hafsins en íslenzka þjóðin. Á þingi Sameinuðu þjóðanna hafa líka komið fram kröfur á seinustu árum um réttindi strandríkja til landgrunnsins og einkanlega til auðæfa þeirra, sem finnast á hafsbotni á landgrunninu. Er þá að mínu áliti mjög svo eðlilegt, að Ísland bendi á rétt sinn í sambandi við þær umræður, enda mun svo hafa verið gert. Hefur verið á það bent, að svo mikils virði sem þessum þjóðum séu hin ólífrænu verðmæti, er finnast kunni á hafsbotni landgrunnsins hjá þeim, þá séu þó Íslandi margfalt meira virði þau lífrænu verðmæti, sem finnist í hafinu yfir landgrunni Íslands, og að Ísland telji sig hafa forréttindi fram yfir allar aðrar þjóðir til þess að hagnýta sér þau verðmæti. Ég held, að það væri illa farið, ef Íslendingar þegðu nú um þennan vilja sinn og kæmu fyrst með kröfur um landgrunnið allt, þegar búið væri að ráða til lykta með einhverjum hætti - kannske á þann veg, sem okkur væri óhagstæður fyrir áframhald málsins - landgrunnsmálum annarra þjóða á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Ef við þegjum, meðan þau mál eru þar á dagskrá, og ætlum síðar að taka málið upp, þá held ég, að við gætum komið til með að standa þar mjög höllum fæti, einmitt vegna þess að við hefðum ekkert aðhafzt, meðan tími var til. Ég hef með þessu, sem ég nú hef sagt, gert grein fyrir því, hvers vegna ég tel það sérstaklega tímabært að hafa uppi óskir okkar og vilja um hvor tveggja þessi atriði: Aukna friðun við strendur landsins og hinar ýtrustu kröfur okkar til landhelgi á landgrunninu öllu kringum landið. Ég hef sérstaklega dvalið við það, hvort tímabært sé að bera þessi mál fram nú, því að ég held, að skoðanir kunni helzt að vera skiptar um það. Um hitt efast ég ekki, að allir eru í raun og veru sammála um, að Íslandi sé brýn nauðsyn á stórum aukinni friðun, saman,borið við það, sem nú þegar hefur verið ákveðið, og að Íslendingar eru einnig yfirleitt á einu máli um það, að okkur beri að helga okkur landgrunnið allt. Ég sé því enga ástæðu til að verja löngu máli til þess að rökstyðja þær kröfur í sjálfu sér. Ég er þess fullviss, að Alþingi Íslendinga á hið fyrsta að samþykkja frv. sem þetta, og skal ég ekki hafa um það fleiri orð. Legg ég til, að málinu verði vísað að lokinni þessari umr. til hv. fjhn., mundi þó alveg eins geta fallizt á, að því væri vísað til sjútvn., en málið er ekki eingöngu sjávarútvegsmál, heldur einnig stórkostlegt sjálfstæðismál, og gæti þannig eðlilega heyrt undir eina höfuðnefnd þingsins, fjárhagsnefndina.



Herra forseti. Þessi þáltill. er þess efnis að skora á ríkisstj. að hraða undirbúningi löggjafar um eftirlit með jarðborunum og leggja fyrir Alþ. eigi síðar en á næsta þingi frv. um það efni. Till. sama efnis flutti ég á þingi 1952, og var hún samþ. 10. des. Samkv. henni var ríkisstj. falið að undirbúa löggjöf um eftirlit með jarðborunum og leggja fyrir næsta þing frv. um það efni. Því miður hefur af hendi þess ráðuneytis, sem málið heyrir undir, ekki komið fram neitt frv., og ég ætla, að því miður hafi lítill undirbúningur undir það verið gerður, og þess vegna er till. flutt að nýju. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um nauðsyn þessa máls til viðbótar því, sem greinir í grg. Hitaveitur eru orðnar nokkrar hér á landi, í Reykjavík, Ólafsfirði, Selfossi og Sauðárkróki, og hitaveitur víðar í undirbúningi. Auk þess má nefna margvíslega hagnýtingu jarðhitans til gróðurhúsaræktar og á aðra lund. Lagaákvæði eru því miður harla ófullkomin um þessi efni, um jarðboranir og hagnýtingu jarðhita. Að vísu eru til lög frá 1940 um eignar- og notkunarrétt jarðhita með nokkrum breytingum frá 1943. Þar er nokkuð getið um heimildir landeiganda í þessu sambandi, en þar vantar ýmiss konar ákvæði um eftirlit með jarðborunum, viðurlög o. s. frv. En það er ljóst, að þegar lagðir hafa verið tugir millj. í mannvirki eins og hitaveiturnar, sem þegar eru til, þá er nauðsynlegt að hafa vakandi auga á því, að ekki sé unnt að eyðileggja að meira eða minna leyti þessi dýru mannvirki með jarðborunum annars staðar af hendi annarra aðila. Það er að sjálfsögðu mikið í húfi fyrir þá íbúa, sem njóta þægindanna og hlunnindanna af hitaveitunum, en það er einnig stórkostlegt þjóðhagslegt vandamál, því að hér væri unnið mikið tjón, ef með jarðborunum í grennd við þessi mannvirki væri stofnað í hættu þessum mannvirkjum og virkjuðum lindum, sem fyrir eru. Ég veit, að hér er um mikið vandamál að ræða, þegar setja skal löggjöf um þetta efni, og í allýtarlegu bréfi, sem raforkumálastjóri skrifaði allshn. á þinginu 1952 út af þessari till., bendir hann á mörg erfið atriði, sem þurfi að glíma við við setningu þessarar löggjafar. En vitanlega mega þeir erfiðleikar ekki verða þess valdandi, að ár eftir ár dragist úr hömlu að setja jafnnauðsynlega löggjöf og þessa. Það var vissulega erfitt verk á sínum tíma að setja vatnalög. Það tók allmikinn undirbúning, og voru mikil átök um ýmis atriði í þeim efnum. Að lokum tókst þó að setja lagabálk 1923, vatnalögin, sem síðan hafa staðið mikið til óbreytt, enda vel til þeirra vandað. Með þeim er að vísu í ýmsum efnum gengið nokkuð á rétt landeigenda, þann rétt, sem menn töldu sig hafa yfir vatni í sinni landareign, en samt sem áður var þjóðfélagsnauðsyn talin á því að setja um þetta sérstaka löggjöf. Þar var m. a. sett hið þýðingarmikla ákvæði, sem stendur í 7. gr. vatnalaganna: „Vötn öll skulu renna sem að fornu hafa runnið.“ Þar segir enn fremur: „Óheimilt er manni, nema sérstök heimild eða lagaleyfi sé til þess: a) að breyta vatnsbotni, straumstefnu eða vatnsmagni, hvort sem það verður að fullu eða öllu eða um ákveðinn tíma, svo og að hækka eða lækka vatnsborð, b) að gerstífla straumvatn eða gera mannvirki í vatni eða yfir því, c) að veita vatni úr landi sínu í annarra land, ef tjón eða hætta er af því búin eign annars manns eða réttindum, óhæfilegar tálmanir almennri umferð eða tjón eða hætta að nokkru ráði fyrir hagsmuni ríkis eða almennings.“ Eins og löggjöfunum þótti nauðsyn að setja vissar takmarkanir, vissar hömlur á hinn frjálsa umráðarétt landeigenda yfir rennandi, köldu vatni, þá er ekki síður nauðsyn á að setja slíkar reglur, slíkar hömlur um hagnýtingu jarðhitans, þar sem, eins og ég gat um, hér eru einnig í húfi mjög þýðingarmikil verðmæti og mannvirki. Ég vænti þess, að hv. Alþ. sjái nauðsynina á því, að hafizt sé handa í þessum efnum. Það má vera, að við athugun á málinu komist menn að niðurstöðu um. að enn sé það langt í land að undirbúa heildarlöggjöf um þetta efni, að bráðabirgðaráðstafanir séu nauðsynlegar, og hugsanlegt væri að setja, meðan málið er í frekari undirbúningi, löggjöf um það eitt, að leyfi stjórnvalda, ráðuneytisins, raforkumálastjórnar eða annarra þeirra aðila, sem til þess eru valdir, þyrfti til þess að hefja jarðboranir eftir heitu vatni. Ég skal ekki fara frekar út í efni þessarar væntanlegu löggjafar, en vænti þess, að Alþ. samþ. nú þessa till. að nýju, og þá um leið, að hæstv. rn., sem málið fellur undir, láti ekki lengur undir höfuð leggjast að sinna þessu nauðsynjamáli. Því miður er sá ráðh., sem málið fellur undir, ekki viðstaddur hér, en æskilegt hefði náttúrlega verið að fá ástæður fyrir því, hvers vegna lítið sem ekkert hefur verið í þessu máli gert. En það kemur þá væntanlega fram í þeirri n., sem fær málið til meðferðar. Um þetta mál er ákveðin ein umr., og vildi ég leggja til, að umr. væri frestað og málinu vísað til allshn.



Herra forseti. Það er nú hvort tveggja allmikið liðið hér á fundartímann í dag og fáir hér til þess að hlusta, en hins vegar mjög mikil þörf á því, að þetta mál fái sem skjótasta afgreiðslu, og mun ég því stytta nokkuð mál mitt frekar en ég hefði gert annars, enda allmiklar upplýsingar um þetta mál í þeirri grg., sem fylgir með till. En till. sú, sem hér um ræðir, er um að aðstoða Flateyjarhrepp vegna atvinnumála á þann hátt að heimila ríkisstj. að afhenda nú þegar hraðfrystihúsið í Flatey í rekstrarhæfu ásigkomulagi hreppnum kvaðalaust með öllum áhöldum og öðru því, sem húsinu tilheyrir. Eins og kunnugt er, hafa Flateyingar hafið harða baráttu undanfarin ár til þess að reyna að koma upp hjá sér öruggum atvinnurekstri, lögðu í það af mikilli fátækt svo að skipti hundruðum þúsunda, sem allt er glatað fé, keyptu m. a. tvo mótorbáta til þess að hafa þar atvinnurekstur og komu þar einnig upp frystihúsi, sem kostaði um 2 millj. kr. Á s.l. ári var svo hafizt handa um að taka þessi atvinnutæki af Flateyingum, vegna þess að þeir höfðu komizt í greiðsluþrot; bátarnir voru seldir í burtu, húsið hefur ekki verið starfrækt og atvinnureksturinn þar af leiðandi í molum. Á s. l. vetri, þegar vitað var, að búið var að selja bátana í burtu og hugsað var að selja einnig húsið, þá ritaði ég f. h. þessara manna hæstv. ríkisstj. bréf, sem birt er með þáltill. sem fylgiskjal. Sé ég ekki ástæðu til að lesa það hér upp. Fór ég þar fram á, að hún veitti Flateyjarhreppi allt að 1 millj. kr. fjárhagslegan styrk af atvinnubótafé til þess að forða því, að húsið yrði selt á opinberu uppboði og vélar kannske teknar úr því og fluttar til annarra staða og þannig lagt algerlega í rúst þeirra atvinnulíf. Hæstv. ríkisstj. hefur ekki séð sér fært að verða við þessum tilmælum. Þegar ég svo flutti þetta mál í sumar við ríkisstj., eftir að frystihúsið hafði verið selt og ríkisstj. orðin eigandi þess, án þess þó að það væri starfrækt, þá sá hún sér ekki heldur fært að verða við þessari beiðni, en hefur nú talið rétt, að þessu yrði hreyft hér á Alþingi, þegar svo stendur á, að það situr hér, svo að Alþingi geti tekið ákvarðanir um það, hvort Flateyingum skuli hjálpað á þennan hátt eða sveitin skuli látin fara í auðn, eins og virðist verða, ef ekkert verður að gert. Og m. a. er þess vegna þessi till. borin hér fram. Mér þykir rétt að upplýsa hér, að um síðustu aldamót eða skömmu eftir síðustu aldamót voru um 400 manns í Flatey einni. Þá voru eyjarnar umhverfis, eins og Hergilsey og Bjarnareyjar, byggðar, tví- og þríbýli í hvorri um sig. Nú eru þær komnar báðar í eyði, m. a. vegna atvinnuhnignunar í Flatey, og á síðustu áramótum mun fólksfjöldinn í Flatey vera kominn niður í 110 manns, svo að það sýnir, á hvaða leið þetta er, ef ekkert er að gert. Ég vil því vænta þess, að hv. Alþingi sjái nauðsyn til að bjarga þessum málum og það verði ekki gert á annan eða betri hátt en lagt er til í þessari tillögu. Það er vitanlegt, að það atvinnufyrirtæki, sem hér um ræðir, hraðfrystihúsið, hefur kostað, eins og ég sagði áðan, um 2 millj. kr. Það stendur undir skemmdum, bæði vélar og hús, ef ekkert er að gert. Og það væri að sjálfsögðu enginn hagur fyrir þjóðfélagið að láta það grotna þannig niður í stað þess að hjálpa til að koma því á starfsgrundvöll, eins og farið er fram á, enda eru fordæmi um það frá öðrum tímum. Ég vil í þessu sambandi m. a. minnast á Drangsnes í Strandasýslu. Var ríkisstj. ekki fyrir alllöngu heimilað að afhenda ákveðnu félagi í hreppnum eignirnar með mjög vægum kjörum eða án verulegrar greiðslu. Þar að auki vitum við, að það hefur verið hvað eftir annað hlaupið undir bagga með síldarútvegsmönnum og öðrum, sem orðið hafa fyrir stórkostlegu tjóni vegna aflabrests, en það tjón, sem hefur komið hér á Flateyinga, stafar einnig af þeirri sömu ástæðu, því að mikið af þeim töpum, sem hér hafa átt sér stað, var einmitt í sambandi við síldveiðar. Auk þess má benda á, að veitt var allmikið fé til bænda á Norðausturlandi, þegar þeir urðu fyrir miklum skakkaföllum af óblíðri veðráttu o. s. frv., svo að hér er ekki farið inn á neina nýja braut, heldur haldið áfram á þeirri leið, sem þegar hefur verið mörkuð víða annars staðar á landinu. Ég vil því mega vænta þess, að þessu verði tekið með fullum skilningi, bæði af hv. Alþingi og hæstv. ríkisstjórn. Ég hef einnig í 2.lið till. farið fram á það, að gefin sé heimild til þess að greiða fólkinu ógreidd vinnulaun, sem verða ekki greidd frá þessum fyrirtækjum, sem þegar eru komin í greiðsluþrot og sum hver þeirra hafa verið gerð upp, en hér mun vera um rúmar 90 þús. kr. að ræða, sem fólkið hefur tapað í vinnulaunum, auk þess fjár, sem það hefur lagt fram til að starfrækja eða koma upp þessum fyrirtækjum. En að ég hef óskað þess, kemur m. a. til af því, að fólkið hefur orðið að vísa hreppnum á þessar upphæðir til þess að greiða með þeim sveitargjöldin, og án þess að það fáist að þessum leiðum, sem ég hef þegar lagt til, þá er vitanlegt, að hreppurinn tapar þessu fé, vegna þess að hann á ekki möguleika til þess að taka það á annan hátt af fólkinu. Það væri því sama sem að íþyngja hreppnum sjálfum enn, ofan á allt annað, ef ekki yrði orðið við þessari till., sem ég ber hér fram. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þetta mál nánar, vil aðeins leyfa mér að benda á til athugunar fyrir þá hv. n., sem kemur til með að fjalla um þetta mál, að í hinu mikla áliti og till. atvinnumálanefndar, þar sem einn af hv. fjvn.-mönnum átti sæti, hv. 3. landsk., er gerð ýtarleg grein á bls. 57 fyrir atvinnumálum Flateyinga og þeim möguleikum, sem séu fyrir hendi til þess að bæta þar úr, og einnig bent á ákveðnar till. í sambandi við þau mál, og væri að sjálfsögðu æskilegt, að hv. fjvn. kynnti sér þetta, þegar hún afgr. þessa till., sem hér um ræðir. Ég vil að endingu leyfa mér að æskja þess, að þessu máli verði vísað til síðari umr. að þessari umr. lokinni og til hv. fjvn., og vænti þess, að hún hraði málinu svo sem unnt er, vegna þess að þetta mál má á engan hátt tefjast, og þótt illt sé að fá neikvætt svar, þá er þó neikvætt svar skjótt betra en ekkert svar eða neikvætt svar, sem dregið yrði um margar vikur eða mánuði.



Herra forseti. Ég hef hér ásamt hv. þm. Snæf. (SÁ) borið fram á þskj. 50 till. til þál. um rekstur strandferða og flóabáta, þess efnis, að Alþ. álykti að fela ríkisstj. að leita nú þegar samninga við Eimskipafélag Íslands og S. Í. S. um, að þau taki að sér frá næstu áramótum eða svo fljótt sem verða má allar strandferðir og flóabátaferðir umhverfis landið. Þessa till. fluttum við á síðasta Alþ., og till. fékk þá mjög svo óþinglega meðferð, eins og kunnugt er, þar sem ekki var samþ. að vísa henni til síðari umr. og n., og er því sjálfsagt að bera hana hér fram aftur til þess að fá endanlega úr því skorið, hvort ekki sé hægt að fá þinglega meðferð á svo stóru máli og sjá, hvernig meiri hl. Alþingis tekur því. Ég get að langmestu leyti vísað til þeirrar grg., sem fylgdi þá þáltill,, og til þeirra umræðna, sem fóru þá fram hér í hv. sameinuðu þingi, og umræðna, sem fóru fram í blöðum landsins um þetta mál á þeim tíma, svo að ég sé ekki ástæðu til þess að endurtaka eða rifja upp mikið af þeim meginatriðum, sem þar komu fram, hv. þingmönnum er það svo vel ljóst. Mál þetta vakti þá geysiathygli um allt land og það svo, að öðru stjórnarblaðinu, Tímanum, þótti full ástæða til þess að láta forstjóra stofnunarinnar rita langar og margar greinar um málið til þess að hefja sterkan áróður gegn því, ekki einungis innan þings, heldur utan. En þrátt fyrir allan slíkan áróður snerist fólkið með till. og gegn áróðrinum, og þegar svo var komið málum, sá Framsfl. ekki fram á annað en hann yrði að grípa til þess að semja við stjórnarandstöðuna um að fella till, frá n. og frá síðari umr., nota hér óþinglega aðferð í jafnstóru máli og handjárna svo alla sína flokksmenn til þess að greiða atkv. á þann hátt, sem hann vildi. Ég efa, að Framsfl. telji sér það hagsmunamál að beita slíkum aðferðum hvað eftir annað, og vil því freista þess að sjá, hvort hann hefur ekki vitkazt í þessu máli, eftir að hann hefur getað kynnt sér betur hugi landsmanna um till., því að það er vitanlegt, að mikill hluti landsmanna er á þeirri skoðun, að þessi till. ætti fram að ganga. Ég hefði getað skilið, að þeir menn, sem vildu ekki láta till. ná fram að ganga, hefðu fært fyrir því einhver rök, að erfitt væri að koma á slíku samkomulagi eins og hér er farið fram á. En það hreyfði enginn slíkum mótmælum, hvorki hér í Alþingi né í þeim blöðum, sem hófu upp áróður gegn till., enda hafði Tíminn sagt þjóðinni frá því rétt áður, að nú ætti að gefa Eimskipafélagi Íslands marga tugi milljóna fyrir ekki neitt. Og þegar hann var búinn að fræða þjóðina um slíkt, þá var náttúrlega erfitt fyrir hann að halda því fram, að engan veginn væri hægt að koma á samningum við þessa aðila, sem þá sameiginlega áttu að þiggja allar þessar milljónir. Það benti því allt til þess, að það væri engan veginn útilokað að koma þessum samningum á, sem þáltill. ræðir um. Og það var einmitt þess vegna, sem sjálfsagt var að leyfa að láta till. fá þinglega afgreiðslu og leita svo eftir þessum samningum til þess að fá endanlega úr því skorið, hvort það væri unnt að þoka málinu inn á þessa braut. En afstaða Framsfl. í málinu á síðasta þingi varð á engan hátt skilin öðruvísi en þannig, að hann vildi á engan hátt láta skyggnast ofan í rekstur þessa fyrirtækis, sem Framsfl. hefur stjórnað svo prýðilega frá byrjun. Það eru að vísu til menn í þessu landi, sem líta svo á, að þar hefði á ýmsum tímum mátt koma við margvíslegum umbótum til hagsbóta fyrir ríkissjóð og þegnana, en það hafa bara verið vondir menn að áliti Framsfl., sem hafa ekki skilið þjóðhollustu flokksins almennt. Það átti þó ekki að geta orðið til þess, að ekki væri leyft að skyggnast hér undir faldinn, því að sjálfsagt hefði það verið til þess að styrkja álit Framsfl. í landinu, þegar opinberlega hefði orðið víst, að betur mátti ekki gera en gert hefur verið hér á undanförnum árum í sambandi við þetta fyrirtæki. Þegar hæstv. fjmrh. hélt sína fjárlagaræðu við 1. umr. fjárlaganna, benti hann á, að menn mættu ekki vera svo bjartsýnir að halda, að það væri hægt að draga úr þeim kostnaði, sem strandferðirnar hefðu í för með sér; hann mundi aukast ár frá ári. Og það hefur einmitt komið fram allt, sem ég sagði um þetta mál í fyrra. Tapið hefur aukizt, fer sívaxandi, sbr. ræðu hæstv. ráðherra. Flutningarnir fara minnkandi, skipastóll annarra aðila fer vaxandi og flutningar þeirra aukast beint á hafnirnar, sem ríkisskipin sigla á og hafa siglt á. Ferðum ríkisskipanna til syðri landa fer fjölgandi með vaxandi gjaldeyriseyðslu fyrir þjóðina og vaxandi frátöfum frá vinnunni við framleiðslustörfin heima fyrir. Flugferðir og bifreiða innanlands vaxa árlega, svo að það er sýnilegt, eins og ég tók fram í fyrra, að Skipaútgerðin er dæmd til þess að tapa þessum leik, enda hefur hæstv. ráðh. viðurkennt það í sinni fjárlagaræðu. Það var m. a. eitt ágreiningsefnið í fyrra milli mín og einkum og sér í lagi forstjóra Skipaútgerðarinnar, sem eins og ég sagði var falið að halda uppi löngum og hörðum áróðri dögum og vikum saman í framsóknarblaðinu, að ég færi þar rangt með tölur, þegar ég héldi því fram, að þessi liður á fjárlögunum kostaði nærri 10 millj. kr. Nú leggur hæstv. fjmrh. fram í þingi hér gögn, sem eru rothögg framan í þennan ágæta forstjóra. Það var áætlað eftir þeim upplýsingum, sem þá lágu fyrir frá hæstv. ráðherra og frá Skipaútgerð ríkisins, að í þennan lið þyrfti ekki nema 6006079 kr. árið 1953, en það er orðið 9527473,39 kr. eftir upplýsingum frá sjálfum fjmrh. Það var áætlað einnig af Alþ. í fyrra, að þessi liður skyldi vera hækkaður upp í 8167 500 kr., og hækkunin var miðuð við það, að þá ætti að fara fram alveg sérstök viðgerð á einu af strandferðaskipunum og þess vegna þyrfti sérstaklega þessa hækkun á þessu ári. Það liggur ekki fyrir nein skýrsla um það, hvað kostnaðurinn hefur orðið eða tapið hefur orðið á þessu ári. En ég læt mig ekki dreyma um, að hann hafi orðið einni krónu minni en er á fjárlögunum. Annars fær sjálfsagt hv. fjvn. upplýsingar um það, áður en þingi lýkur. - Það er í fjárlagafrv. gert ráð fyrir því, að til þessara mála verði varið á þessu ári 8 687 500 kr., sem bendir til þess, að þegar fjárlagafrv. var samið, hafi hæstv. ráðh. haft um það glöggar upplýsingar frá Skipaútgerðinni, að þessi 8,1 millj., sem áætluð er á fjárlögunum í ár, dygði ekki, þrátt fyrir það að búið væri að ljúka þessum sérstöku viðgerðum, svo að allt bendir til þess, að þetta sé sívaxandi, eins og ég hef tekið fram, og er þá allt saman vitni gegn þeim rökum, sem færð voru fram á s.l. ári í þessu máli. Ég tel, að þetta séu allathyglisverðar upplýsingar fyrir hv. alþingismenn, þegar þeir eiga að dæma um það, hvort þeir eigi að leyfa þessu máli a. m. k. að fá þinglega meðferð. Hæstv. ráðh. gat þess einnig í sinni fjárlagaræðu, að menn mættu ekki búast við því, að það væri hægt að skera niður verulega rekstur ríkisins, nema því aðeins að draga á sama tíma úr einhverri af þeirri þjónustu, sem ríkið nú innir af hendi. Ég er honum alveg sammála um þetta. Hann spurði þá jafnframt og hefur nú flutt þá spurningu hér mörg undanfarin ár, síðan hann tók við þessu starfi, hvort menn vildu krefjast niðurskurðar á útgjöldum, láta draga úr framlagi til menntamála, heilbrigðismála, félagsmála, verklegra framkvæmda og annarra þeirra mála, sem ríkið nú styrkir eða starfrækir. En án þess að þetta liggi fyrir, sagði hæstv. ráðh., er ekki unnt að tala um sparnað á ríkisrekstrinum. En nú stendur einmitt svo á, að hér er hægt að gera verulegan sparnað, sem nemur milljónum, án þess að minnka þá þjónustu, sem fólkið hefur af þessari starfsemi í landinu. Það hafa verið færð að því sterk rök, að þjónustan verður betri og öruggari með því að fara þær leiðir, sem ég hef lagt til, og það er a. m. k. sjálfsagt fyrir hv. Alþ. að fá úr því skorið, hvort þetta sé á rökum reist eða hvort það sé ekki unnt að gera það. Það er þess vegna alveg sérstakt tækifæri fyrir hæstv. ráðh. nú að gera hvort tveggja í senn: skera stórkostlega niður, svo að skipti hvorki meira né minna en 8–10 millj. kr. á fjárlögunum, og á sama tíma gefa þjóðinni betri þjónustu í samgöngumálunum en nú er, sbr. þá breytingu, sem gerð var á sérleyfisferðunum, þegar það var tekið af ríkissjóði og létt þar milljónaútgjöldum og á sama tíma bættar miklu meira samgöngurnar á þeim svæðum en nokkurn tíma hafði verið og nokkru sinni hefði orðið, ef ríkissjóður hefði haldið því áfram. Ég mun láta þetta nægja. Ég vísa að öðru leyti til þess, sem ég hef sagt áður um þetta mál, og þeirra gagna, sem fyrir liggja, og óska, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjvn., sem ég þá veit að mun gefa álit út um málið og leggja fyrir, að það verði afgreitt í þinginu.



Herra forseti. Um allmörg undanfarin ár hefur verið safnað hér af miklu kappi brotajárni og það selt úr landi. Skipsfarmur eftir skipsfarm hefur horfið út fyrir landsteinana. S. l. fjögur ár hefur þessi útflutningur numið samtals 13700 smálestum. Á sama tíma, árin 1950–53, hafa verið fluttar inn um 9 þús. smálestir af steypustyrktarjárni fyrir um það bil 20 millj. kr. Hér er að sjálfsögðu um mjög ójöfn skipti að ræða, þar eð ekki hafa fengizt fyrir brotajárnið nema tiltölulega lágar upphæðir. Það er því nokkurs virði, að athugað sé, hvort ekki muni fjárhagslegur grundvöllur fyrir því að vinna brotajárnið, sem til fellur í landinu sjálfu, t. d. með því að móta úr því steypustyrktarjárn. En sérfróðir menn telja, að það sé kostnaðarminnst og auðveldast, a. m. k. í bili. Til þess að framleiða steypustyrktarjárn úr brotajárni þarf rafmagnsjárnbræðsluofn og mótunarvélar. Tæki þessi munu vera nokkuð dýr, en miðað við reynslu annarra þjóða benda líkur til þess, að slík framleiðsla geti svarað kostnaði hér á landi. Líkurnar eru a. m. k. svo miklar, að ástæða er til, að mál þetta verði athugað. Hagnýting brotajárns þykir svo sjálfsögð víða erlendis, að járnbræðsluofnar og tilheyrandi mótunarvélar munu vera í flestum borgum og stærri bæjum á Norðurlöndum. Rekstur slíkra fyrirtækja virðist öruggur og sæmilega ábatavænlegur, svo framarlega sem skortur á hráefni hamlar ekki starfseminni. Ég ætla ekki að hætta mér langt út á þá braut að lýsa slíkum fyrirtækjum, þar eð mig skortir þekkingu til þess. Mér er þó kunnugt um, að öll hin nýrri fyrirtæki af þessari gerð nota rafmagnsbræðsluofna. Þar er brotajárnið brætt og mótað í stórar súlur eða svera búta, en járnsúlur þessar eru síðan, þegar fullvinna skal járnið, hitaðar í sérstökum ofnum, unz þær eru orðnar rauðglóandi. Úr glóhitunarofnum þessum renna járnbútarnir á færibandi að mótunarvélum, þar sem járnið fær síðan hið endanlega form. Mér er tjáð, að einfaldast og kostnaðarminnst sé að framleiða steypustyrktarjárn. Virðist þar af leiðandi eðlilegt að hefja framleiðslu á því hér, enda mun varla ofreiknað, að notkun steypustyrktarjárns verði á næstu árum ekki minni en 4000 smálestir á ári, en það magn kostar yfir 8 millj. kr. í erlendum gjaldeyri, miðað við núverandi verð, eða um 12 millj., miðað við útsöluverð. Allar líkur benda til þess, að notkun steypustyrktarjárns fari vaxandi hér á landi í náinni framtíð. Þegar hafin verður framleiðsla á sementi innanlands, aukast væntanlega ýmsar byggingar og alls konar mannvirkjagerð úr steinsteypu. Má þá telja víst, að farið verði að steypa helztu þjóðvegi, svo að eitthvað sé nefnt. Mun þá þurfa mikið magn af steypustyrktarjárni. Þó að ég hafi fyrst og fremst rætt um framleiðslu steypustyrktarjárns, er það engan veginn af því, að ekki komi önnur járn- og stálframleiðsla til greina. Hins vegar er rétt að byrja á hinni ódýrustu og einföldustu framleiðslu. Síðar, þegar járnbræðslan væri komin á fót og á góðan rekspöl, mætti færa út kvíarnar og hefja fjölbreyttari framleiðslu. Má í því sambandi benda á framleiðslu á gjarðajárni, saumi, girðingavír og ýmsu fleira. Ýmsir erlendir menn, sem til járnbræðslu þekkja og komið hafa til Íslands, hafa furðað sig á því, að ekki skuli vera til ein einasta meiri háttar járn- eða stálverksmiðja í landinu. Þeir eiga erfitt með að skilja, hvernig á því stendur, að allt brotajárn skuli flutt óunnið út og selt erlendum stálverksmiðjum fyrir tiltölulega litlar fjárupphæðir. Einn maður af íslenzku bergi brotinn hefur getið sér mikinn orðstír vestan hafs fyrir merkar uppgötvanir á sviði járnframleiðslu og stálherzlu. Hann hefur lengi unnið að efnarannsóknum í rannsóknarstofu stálverksmiðju einnar í Kanada. Maður þessi heitir Jón Ólafsson og á heima í Calgary í British Columbia. Hann hefur vakið máls á því, að Íslendingar eigi nú þegar að koma sér upp járnbræðslu og stefna að því að eignast fljótlega fullkomna stálverksmiðju. Ritaði hann um þetta merka grein í íslenzkt blað, Morgunblaðið, í fyrravetur og benti þar glögglega á, hversu sjálfsagt væri að hagnýta hér allt það brotajárn, sem til fellur. Þar sem hér er um kunnan sérfræðing að ræða á þessu sviði, þykist ég vita, að hv. alþingismenn muni meta álit hans og till. meira en álit algerra leikmanna í þessu efni. Vil ég því, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér nokkur ummæli, sem þessi sérfróði maður lét falla í grein, er hann nefndi: „Hættið að senda brotajárn úr landi.“ Jóni Ólafssyni farast þannig orð: „Þegar ég fékk seinasta blaðið (þ. e. Morgunblaðið) heiman frá Íslandi, varð mér starsýnt á mynd, sem þar var. Það var myndin af flakinu af 10 þús. smálesta „liberty“-skipinu, er var hlaðið brotajárni og átti að sendast til Englands ásamt fleiri skipum. Og þegar ég hafði lesið greinina, sem fylgdi, varð mér ósjálfrátt á munni: Mikil hörmung er að heyra þetta. - Ég get ekki orða bundizt, og þess vegna skrifa ég þessar línur. ... Þarna fer mikið hráefni frá Íslandi til Englands, hráefni, sem Íslendingar hafa sjálfir mikla þörf fyrir. Þeir selja þetta hráefni fyrir fáeinar krónur, en verða svo að kaupa stál frá öðrum löndum fyrir milljónir króna.“ Síðan skýrir greinarhöfundur frá því, hve hagnýting brotajárns sé talin sjálfsögð í nálega öllum löndum, og lýsir allýtarlega fullkominni stálverksmiðju í Kanada. Kemst hann svo að orði, að afkoma slíkra fyrirtækja sé yfirleitt góð og greiði þau þó há vinnulaun. Telst honum svo til, að í meðalári sé hreinn ágóði þeirra stálverksmiðja, er hann þekki til í Kanada, ekki minni en 120 dollarar á smálest, miðað við fullunna vöru. Að greinarlokum ávarpar Jón Ólafsson Íslendinga og segir: „Hér verðið þið að horfa fram í tímann. Í öllum hamingjubænum hættið að henda brotajárni út úr landinu, þessu dýrmæta og ómissandi hráefni. Arðrænið ekki sjálfa ykkur. Fleygið ekki hráefninu í hendur erlendra manna, til þess að þeir fái allan hagnaðinn af að vinna úr því á kostnað ykkar. Það, sem aðrar þjóðir geta framkvæmt, það geta Íslendingar líka. Það hafið þið sýnt margsinnis og sannað. Íslendingar eiga ekki að kaupa fyrir dýrmætan gjaldeyri þá vinnu af öðrum þjóðum, sem þeir geta sjálfir leyst af hendi.“ Þetta voru orð hins sérfróða manns, Jóns Ólafssonar stálfræðings. Ég vildi gjarnan láta þau koma hér fram, þar eð þau sýna, hverjum augum sérfróður maður lítur á þetta mál. Ég vænti þess, að hv. alþm. séu mér og meðflm. mínum sammála um það, að tímabært sé orðið að láta fara fram rannsókn á því, hvort hér séu ekki fyrir hendi skilyrði til að hagnýta það brotajárn, sem til fellur. Þó að sú rannsókn kunni að kosta einhverja fjármuni, þá virðist hér vera um svo athyglisvert mál að ræða, að ekki sé horfandi í þann kostnað. Leiði rannsókn í ljós, að hér geti verið um arðvænlegt fyrirtæki að ræða, yrðu án efa tök á því að afla fjár til að koma því á laggirnar, enda mun þar engan veginn um sérlega háar fjárupphæðir að ræða. Mætti á síðara stigi málsins, þegar undirbúningsrannsókn væri lokið, taka fullnaðarákvörðun um rekstrarform slíks fyrirtækis. Mér þætti ekki óeðlilegt, að athugað væri, hvort ekki mætti reka það í tengslum við Landssmiðjuna, en tel þó ekki tímabært að gera um það ákveðnar tillögur. Við, sem þessa till. flytjum, teljum eðlilegt, að á meðan fram fer rannsókn sú, sem þar er ráð fyrir gert, verði bannaður allur útflutningur á brotajárni. Þá mundu safnast fyrir í landinu allmiklar birgðir af þessu hráefni, sem síðan yrðu tiltækilegar, þegar járnvinnslan hæfist. Fari svo gegn von okkar flm., að ekki þyki borga sig að setja hér á fót járnbræðslu, mundi banninu að sjálfsögðu aflétt, og rýrnun á þessari vöru er svo lítil, að þar væri ekki um verulegt verðmætatjón að ræða, þótt slíkt bann gilti í eitt, tvö eða kannske í mesta lagi þrjú ár. Við flm. höfum því í beinu framhaldi af þáltill. þessari lagt fram í hv. Nd. Alþingis frv. til laga um heimild fyrir ríkisstj. til að banna útflutning á brotajárni. Það mál er komið til 2. umr. og nefndar. Undir umræðum um það mál upplýsti hæstv. forsrh., að fyrir lægju nú beiðnir um að selja a. m. k. sjö gamla togara úr landi til niðurrifs fyrir lágt verð. Þó að hugmyndin um íslenzka járnbræðslu í allstórum stíl standi hvorki né falli með því, hvað um þessa sjö togara verður, tel ég þó ástæðu til, einmitt vegna þessara tilmæla, að þáltill. sú, sem hér um ræðir, fái skjóta afgreiðslu, svo og að athugun á arðsemi járnvinnslu hér á landi verði hraðað eftir föngum. Ég vil síðan óska þess, að að lokinni þessari umr. verði till. vísað til síðari umr. og hv. fjvn.



Herra forseti. Fyrir síðustu kosningar virtist vera þó nokkur áhugi hjá hæstv. ríkisstj. fyrir því að koma upp sementsverksmiðju, framkvæma þau lög, sem Alþ. hefur sett um þau mál. Og það var einmitt rétt fyrir kosningarnar farið svo að segja að vígja sementsverksmiðjuna eða grunninn og hafizt aðgerða, miklum sandi dælt og annað slíkt gert, sem menn gátu ætlað að mundi verða skjótt framhald á, að á grunninum risi upp verksmiðjubygging. Svo rétt eftir kosningarnar kom í ljós, að það var eitthvert babb komið í bátinn eða hafði jafnvel verið komið áður hvað lánveitingar snerti hjá þeirri stofnun, sem ríkisstjórnin fyrst og fremst virðist snúa sér til um að fá lán hjá. Það var ekki annað að sjá eða annað að heyra á þeim upplýsingum, sem fram komu hér á Alþ. í fyrra, en að ríkisstj. hefði verið sett þau skilyrði frá hálfu Alþjóðabankans, að sementsverksmiðja ríkisins, sem ákveðið hafði verið að byggja með lögum, skyldi ekki verða sementsverksmiðja ríkisins, heldur sementsverksmiðja einkaaðila, og að Alþjóðabankinn mundi ekki veita lán til þessarar verksmiðju, nema því aðeins að hún væri í eign einstakra aðila. Þegar við heyrðum, að þessi skilyrði hefðu verið sett, bar ég strax fram hér á Alþingi fsp. um það, hvort þetta væri rétt og aldrei var því mótmælt af hálfu hæstv. ráðherra. Og okkur, sem könnumst við, hvernig farið var að viðvíkjandi áburðarverksmiðjunni eða átti að fara með hana, er það alveg ljóst, að hér er um „prinsip“-mál að ræða frá hálfu ameríska auðvaldsins, sem beitir áhrifum sínum í Alþjóðabankanum í þá átt að tryggja, að hér á Íslandi skapist, hvað sem það kostar, voldugir auðdrottnar, sem eigi stærstu fyrirtækin í landinu og fái féð að láni frá ríkinu til þess að eignast þau. Hvað sem er um lög og vilja Alþingis og þjóðarinnar, þá á að sveigja íslenzkt þjóðskipulag undir einkaauðmagnið á þann hátt að gera fyrirtæki, sem Íslendinga hefur aldrei dreymt um að ætti að verða einstakra manna eign, að eign örfárra manna. Nú hins vegar, öfugt við það, sem var með áburðarverksmiðjuna, vill svo til, að ríkisstj. hefur ekki gefizt upp í þessu máli, hún hefur enn sem komið er ekki beygt sig fyrir þessum skilyrðum Bandaríkjanna, hún hefur ekki einu sinni almennilega þorað að viðurkenna, að slík skilyrði hafi verið sett, og hún virðist enn þá vera að reyna að fara samningaleiðina við Alþjóðabankann um að falla frá þessum skilyrðum. Hins vegar virðist málið tefjast af þessum sökum, og það er engu líkara en hæstv. ríkisstj. vilji láta það í veðri vaka gagnvart þjóðinni, að það sé ekki hægt að byggja þessa sementsverksmiðju öðruvísi en að Alþjóðabankinn leyfi það, þ. e. a. s., rétt eins og okkar forfeður fyrir aldamótin urðu enn þá að biðja Danakonung um að undirskrifa leyfi um það, hvort við mættum byggja brú á Ölfusá fyrir okkar eigin peninga, eins virðist nú þurfa að biðja auðdrottnana í New York um leyfi, hvort við megum gera ráðstafanir til þess að koma upp sementsverksmiðju hér á Íslandi, ekki sé hægt að gera það, svo framarlega sem þeir leggjast á móti því. Nú álít ég, að það sé ekki nóg, að hæstv. ríkisstj. þæfi þetta mál á þennan hátt. Ég álít réttara, að hún hætti að líta þannig á eins og hvergi séu möguleikar til að fá lán eða koma upp verksmiðju, nema því aðeins að Alþjóðabankinn leyfi slíkt og láni til slíks. Það er engum efa bundið, að það er hægt að fá lán víðar en í Ameríku, og það er hægt að fá lán annars staðar, svo framarlega sem það ekki fæst þar. Ég býst við, að í auðvaldslöndum Vestur-Evrópu sé meira að segja hægur vandi að fá lán til sementsverksmiðju, ef að því er unnið, og álít ég sjálfsagt meðal annarra möguleika að athuga þann kost. Hins vegar er ég þeirrar skoðunar, og við flm. þessarar till., að bezt sé fyrir þjóðarbúið, þegar það leggur í fyrirtæki eins og t. d. sementsverksmiðjuna, ef það hafi kost á því að vinna sér sjálft fyrir þeim útlenda gjaldeyri, sem þarf til þess að byggja slíka verksmiðju. Ég veit, að hvað viðskiptamöguleika snertir er hægt fyrir okkur Íslendinga að selja miklu meira af fiski en við höfum gert undanfarið til Austur-Þýzkalands. Það gekk að vísu mjög treglega að fá þá samninga í gang, og sú tregða stafaði af óvilja þeirrar ríkisstj., sem hér sat að völdum eftir 1950, á því að taka upp viðskipti við það land. Það hefur hins vegar sýnt sig, að þau viðskipti, sem að lokum hafa verið knúin í gegn hafa veríð mjög hagstæð fyrir Íslendinga, að við fáum ekki aðeins með því hæsta fiskverðið, sem við yfirleitt fáum í heiminum, heldur fáum við yfirleitt mjög góðar vörur á móti með mjög sæmilegu verði. Nú er það eitt einkenni á Austur-Þýzkalandi, að þess sérstaða sem framleiðendalands véla er alveg einstök í heiminum, þ. e. a. s. þetta land leggur alveg sérstaklega vinnuafl sitt í það að vinna úr járni og stáli hvers konar vélar, og það er vitanlegt, að það er hægt að fá vélar, svo sem í sementsverksmiðju, í Austur-Þýzkalandi í skiptum fyrir fisk. Okkur, sem störfuðum að því eftir styrjöldina að reyna að byggja okkar atvinnulíf upp þá, hefði þótt það stórkostlegur fengur á þeim tímum, þegar óhugsandi var að fá stál og vélar fyrir fisk, að geta sætt slíkum kostum, og ég álit, að það sé enn. Ég álít, að það væri hagkvæmara fyrir okkar þjóðarbúskap að kaupa inn fyrir okkar fisk vélar, svo sem í sementsverksmiðju, heldur en allt það glingur, sem núna er flutt í landið, þó að ég skuli hins vegar viðurkenna, að máttarstólpar Sjálfstfl. muni græða meira á þeim innflutningi, sem þannig fer fram, heldur en á því að kaupa vélar í sementsverksmiðju. Ég hef enn fremur orðið var við það í umr., sem ég hef átt í fyrir aðila hér heima - hraðfrystihús, að það er möguleiki á því að gera slíka viðskiptasamninga við Austur-Þýzkaland, að semja um kaup á vélum gegn 3–5 ára lánsfresti og gera um leið samning um að greiða í fiski á jafnlöngum tíma. Ég skal ekkert fullyrða viðvíkjandi lántöku í sementsverksmiðju, af því að slíkt hefur ekki verið athugað, en ég veit, að þessir möguleikar eru til með aðrar vélar, sem athugað hefur verið um. Vélar í sementsverksmiðju mundu varla kosta meira en það, sem svarar andvirði 1000 tn. af hraðfrystum fiski á ári í 5 ár. Og þegar það er vitað, að við Íslendingar getum framleitt og selt ekki aðeins 10 þús. tn. meira en við höfum gert, heldur 20–30 þús. tn. meira en við höfum gert undanfarið af freðfiski á ári, þá er auðséð, að fyrir okkar þjóðarbúskap er það ekkert verulegt átak að kaupa inn og greiða á 4–5 árum í fiski t. d. vélar í sementsverksmiðju. Ég álít, að við eigum að setja okkur það, þegar við erum að byggja upp atvinnulífið í okkar landi, að gera það að eins miklu leyti og okkur er frekast fært með íslenzku fjármagni og greiða með íslenzkum afurðum, íslenzkum fiski þær vélar og þau útlend efni. sem við þurfum að kaupa. Við vitum ósköp vel, að það getur verið þægilegra, ef á því eru tök, að taka gífurleg lán, lán máske líka til þess að borga vinnuaflið hér innanlands, en við vitum líka, að slík lán kosta okkur 5, 6 upp í 7%, og þegar þau eru tekin á hinum svokallaða frjálsa markaði, þýða þau venjulega um leið, að við verðum á einn eða annan hátt að afla okkur dollara til þess að geta greitt í slíkri frjálsri mynt, og það er þess vegna undir hælinn lagt, eins og markaðshorfur eru í þeim löndum, hvort við getum aflað okkur slíks, og við munum enn þá, hvað útlendar skuldir voru okkur þungbærar á tímanum 1930–40. Við álítum a. m. k. fulla ástæðu til þess að ýta undir það, að þjóðin vinni sér sem mest fyrir þeim vélum, sem hún kaupir erlendis frá, ef það er hægt með sæmilegu móti. Hitt mundi hins vegar þýða, að spurningin um fjármagnsöflun hér innanlands yrði að takast miklu alvarlegar en gert hefur verið fram að þessu. Á þeim málum hefur nú á síðustu 7–8 árum yfirleitt varla verið tekið alvarlega. Það hefur alltaf verið hopað þar undan þeirri tregðu, sem verið hefur um verulega stórfelld lán hér innanlands í því sambandi. Þessi þáltill. fer þess vegna fram á. að ríkisstj. sé falið að leita fyrir sér eða láta leita fyrir sér við stjórn Austur-Þýzkalands, Deutsche demokratische Republik, um slíka möguleika eins og ég nú hef getið um. Enn fremur er bætt þar við, að rétt sé að athuga um slíka möguleika á vélum til fyrirhugaðra raforkuvera. Ég veit, að það gildir að ýmsu leyti það sama um þetta. Og ég veit, að það er sagt við alla þá, sem áhuga hafa, hvort heldur fyrir sementsverksmiðjunni eða raforkuverunum, að framkvæmdastjóri Framkvæmdabankans sé í sífelldum ferðalögum. Hann er alltaf að fljúga út í hvert einasta skipti sem nefndirnar héðan úr Reykjavík eða utan af landi koma til þess að spyrja um, hvernig gangi um lán. Ýmist er hann nýkominn úr för og tilkynnir, að því miður hafi ekkert gengið enn þá, eða hann er rétt að fara út til þess að koma aftur með einhver svipuð svör. Ég held, að þegar þannig gengur, sé rétt fyrir okkur að athuga alla möguleika. Í þessari þáltill. er ekkert fullyrt um, hvað taka skuli, en ef þeir möguleikar væru fyrir hendi að fá lán til nokkurs tíma, að geta samið um greiðslu á slíkum vélum í fiski og að geta jafnvel fengið eins góða eða lægri vexti en við annars hefðum getað fengið, þá held ég, að það sé rétt að athuga slíkt. Ég vil þess vegna leyfa mér að óska þess, að þessari umr. verði nú frestað og þessu máli vísað til hv. fjvn. til skjótrar fyrirgreiðslu.



Herra forseti. Við fjórir þm. höfum leyft oss að bera fram hér þáltill. á þskj. 42 um, að Alþ. álykti að skora á ríkisstj. að hlutast til um, að hinum afskekktari héruðum landsins verði framvegis séð fyrir meiri og hentugri vegavinnuvélum en verið hefur til samræmis við vinnuvélakost í hinum fjölhyggðu héruðum svo og að vegagerðir og vegaviðhald megi verða sem örast og ódýrast; enn fremur að opnun vega í héruðunum til almennrar umferðar og vega- og brúaframkvæmdir almennt verði hafnar svo snemma á ári hverju sem frekast er kostur á, þannig að samgöngurnar megi koma að sem beztum notum fyrir íbúana. Skal ég gera hér allýtarlega grein fyrir því, hvers vegna við teljum nauðsynlegt, að slík ályktun verði samþ. hér á Alþingi. Um fjöldamörg undanfarin ár hefur jafnan verið sett inn á 13. gr. fjárlagafrv., undir H, ein ákveðin upphæð til nýrra akvega í landinu. Þessi upphæð mun hafa verið á síðustu fjárlögum um 10 millj. kr. Hefur margoft verið um það rætt, hvort ekki mundi eðlilegra og betra í alla staði að láta þá, sem fara með stjórn vegamálanna í landinu, ákveða það, hvernig þessu fé yrði í framkvæmdinni varið til hinna einstöku vega, heldur en að láta Alþ. ákveða þetta. Þeir, sem hallazt hafa að því, að slíkt mundi í alla staði heppilegra, byggja þá skoðun sína einkum á því, að með því fyrirkomulagi sýnist vera mögulegt að fá meiri og betri árangur í sambandi við nýbyggingu veganna, þar sem þá væri unnt að taka fyrir stærri verkefni á einu svæði í stað þess að dreifa framkvæmdunum árlega út um byggðir landsins, eins og nú er gert, og ná með þessu betri árangri í vegaframkvæmdum. Þrátt fyrir þessi rök hefur niðurstaðan jafnan orðið sú, að þessu fé hefur verið skipt á Alþ. á hverju ári niður á hina ýmsu vegi í landinu og oft sáralitlum upphæðum á hvern veg. Það má geta nærri, hvort rökin með og móti þessu skipulagi hafi ekki verið þráfaldlega vegin og metin, svo oft sem það hefur borið hér á góma á Alþ., eða hvort það sé nokkur hending, að hv. þingmenn hafa ávallt komizt að einni og sömu niðurstöðu um þetta atriði. Hitt er sönnu nær, að vegakerfið er meginskilyrði fyrir lífvænlegri afkomu í byggðum landsins, og því verður að tryggja það með alveg ófrávíkjanlegum ákvæðum í sjálfum fjárlögunum, hvar og á hvern hátt þessu fé sé varið. Sú harða barátta, sem á hverju þingi er háð um framlagið til veganna og skiptingu þess, undirstrikar enn betur en nokkuð annað þessi sannindi. Eftir að búið var að byggja upp samgöngukerfi í ákveðnum héruðum landsins þannig, að bifreiðar af öllum tegundum, smáar sem stórar, gátu farið um þau hindrunarlaust allt árið, og hægt var að treysta þeim svo, að leggja mátti niður að fullu og öllu önnur úreltari og óheppilegri og dýrari flutningatæki, fóru íbúarnir að sjálfsögðu að laga sig eftir hinum nýja og betri tíma, tóku véltæknina meira og meira í sína þjónustu og juku þannig afköstin þrátt fyrir sílækkandi fólkstölu við framleiðslustörfin. Héruðin, sem ekki fengu þessar framfarir jafnört og aðrir, urðu raunverulega eins og ósamstætt hjól, sem á engan hátt féll inn í hina margþættu og þaulhugsuðu véltækni, og voru því dæmd úr leik í kapphlaupinu um betri lífskjör. Hefur hv. fjvn. jafnan haft á þessu fullan skilning og því reynt að jafna hér metin, eftir því sem ástæður hafa leyft á hverjum tíma. Þegar svo hv. fjvn. hefur lokið þessu sínu hlutverki á Alþ. og Alþ. samþykkt till. hennar, breyttar eða óbreyttar, eftir því sem efni hafa staðið til á hverjum tíma, eru framkvæmdirnar faldar þeim mönnum, sem fara með vegamálin og hafa á þeim alla stjórn, þ. e. þeim aðilum, sem hvað eftir annað hefur verið rætt um að fela að fullu og öllu valdið til þess að ákveða gang þessara mála án íhlutunar Alþingis, að því er snertir skiptingu vegafjárins. Samfara þeim framlögum, sem ég hef þegar minnzt á og nema á þessu ári um 10½ millj. kr. og skipt hefur verið á Alþ. í 184 vegi, mismunandi upphæðir á hvern veg, eru á sömu gr. fjárlaganna ákveðnar 20.5 millj. kr. til viðhalds þjóðvegum og þessu fé ekki skipt af Alþ. til ákveðinna vega. Væri þó á engan hátt óeðlilegt, að svo væri til tryggingar því, að nokkurt hlutfall héldist á milli nýrra vega og viðhalds, en út í það skal ekki farið hér að þessu sinni. Þá er einnig ákveðið á sömu gr. fjárlaganna að verja á þessu ári 600 þús. kr. til áhalda- og vinnuvélakaupa án þess að taka nokkuð til um það, hvaða vegir skuli njóta þeirra. Nú er það ljóst, að eftir því sem betri og hentugri áhöld og vinnuvélar eru notaðar við vegaframkvæmdir, hvort heldur um er að ræða við nýbyggingu vega eða viðhald þeirra, eftir því er hægt að afkasta meira verki fyrir sömu fjárhæðir. Er því ljóst, að þeir vegir, sem njóta þeirra hlunninda hjá vegamálastjórninni að hafa jafnan afkastamesta, nýjasta og bezta vegavinnuvélakostinn og fá þannig margfalt meiri og betri afköst fyrir sama fjárframlag, hafa á þennan hátt raunverulega farið langt fram úr hinum, sem verða að búa við hin lélegustu tæki, þó að báðum hafi verið gert jafnhátt undir höfði af fjárveitingavaldinu, sem gerði sér far um að skilja ástæðurnar, meta þær og vega, og felldi síðan dóm sinn beinlínis byggðan á þeirri athugun og þeim rökum, sem fyrir lágu. Hér tekur framkvæmdaraðilinn sér vald, sem gengur í allt aðra átt en Alþ. ætlast til, og það er einmitt fyrir þessa rás viðburðanna, að þáltill. sú, sem hér er til umræðu, er fram komin. Oss flm. er fullkomlega ljóst, að vegamálastjórnin telur meginorsökina fyrir því, að svona er farið að, liggja í því, að ekki hafi verið lagt fram nægilegt fé til þess að fullnægja allri þörf um vélakost, og það sé því neyðin ein, sem knýr inn á þessa braut. En bæði er það, að það má á engan hátt mismuna hér í skiptingu vegavinnuvélanna af þessum ástæðum einum, svo sem verið hefur, auk þess sem það verður þá að takast til alvarlegrar athugunar að hækka framlag til kaupa á vinnuvélum og binda þá hækkun því skilyrði að láta hana jafna metin, en senda ekki sí og æ hin úreltu tæki til afskekktra staða, á sama tíma sem hin nýju og betri eru staðsett í fjölbýlinu. Ég þykist vita, að hv. þingmenn vildu gjarnan fá nokkru nánari upplýsingar um þessi mál en ég hef enn gefið eða gefin eru í grg. fyrir þessari þáltill., og er það ekki nema rétt og sanngjarnt. Er það og rétt, að n. sú, sem væntanlega fær þáltill. til athugunar, leiti sér þeirra upplýsinga hjá vegamálastjórninni, áður en hún afgreiðir till. frá sér, og fái þar jafnframt till. um það, hvernig bæta skuli úr þessu misræmi. En n. til leiðbeiningar þykir mér þó rétt að taka þetta fram: Þeim vegavinnuvélum, sem hér um ræðir, má skipta í eftirfarandi flokka: 1) jarðýtur, 2) veghefla, 3) ámokstursvélar, 4) bifreiðar og 5) skurðgröfur. Skal nú gera nokkru nánari grein fyrir því, hvernig þessi vélakostur hefur verið að undanförnu í þeim héruðum, sem ég þekki bezt til í, og ég hygg, að það megi líta á það sem meðalástand í þessum málum í flestum hinum afskekktari héruðum landsins, einmitt þeim héruðunum, sem langmesta þörfina hafa fyrir bezta vélakostinn og mesta hagnýtingu á því framlagi, sem þeim er ætlað. Skal þá fyrst athugað um jarðýturnar. Í Vestur-Barðastrandarsýslu hefur vegagerðin aðeins átt eina jarðýtu. Hefur ýta þessi verið af hinni ágætustu tegund, 18 smálestir að stærð og hið stórvirkasta áhald þar um slóðir. Þegar frá eru talin þau mistök, sem hafa stafað af því, að viðhaldið hefur ekki verið sem skyldi, má fullyrða, að einmitt þetta góða áhald hefur mjög létt undir hinni erfiðu vegagerð í þessu héraði. En það er sýnilegt hverjum manni, að eitt slíkt áhald gat ekki komizt yfir þau verkefni, sem þar lágu fyrir á hverju ári. Því er það, að vegagerðin hefur orðið að leigja tvær aðrar ýtur á þessu svæði, eina 14 smálesta, sem sýslan hefur lánað, þegar hún hefur getað misst hana frá öðrum störfum. Hefur þá oft orðið að senda þetta verkfæri alla leið austur í Austur-Barðastrandarsýslu, og eru þetta þó engin heimatök, því að þá þarf að fara yfir marga erfiða og langa fjallvegi. Hina aðra ýtu, sem er miklu minni og er eign Rauðasandshrepps, hefur vegagerðin einnig orðið að taka á leigu, þegar hún er ekki notuð af hreppnum sjálfum til jarðræktar og til sýsluvegagerðar heima í héraði. Allt hefur þetta þó baslazt, þótt mikil nauðsyn hefði verið á betri ýtukosti. Hins vegar bættust við í sumar á þessum leiðum tvær ágætar ýtur, sem vegagerðin hefur einnig leigt til starfa þar, svo að úr þessu var mjög verulega bætt á þessu ári. Er þó jafnframt nauðsynlegt, að ekki verði dregið úr þessum vélakosti í framtíðinni, hver svo sem er eigandi áhaldanna. En í Austur-Barðastrandarsýslu hefur hins vegar verið allmiklu lakara um ýtukost. Þar hefur vegagerðin aldrei átt neina ýtu, en haft á leigu ýtu, sem aðrir hafa átt, og verið að öllu leyti upp á þá menn komin með þetta áhald. Ég held, að ég megi alveg fullyrða, að það er einungis fyrir alveg óvenjulega samúð og skilning á þörf héraðsins fyrir samgöngubætur, að ekki hafa orðið hér mikil vandræði af ýtuleysi á þessum slóðum. Og það er engan veginn áhættulaust að tefla þannig á tæpasta vað í framtíðinni. Þá skal ég nokkuð ræða um vegheflana. Þótt nokkuð mætti gagnrýna ýtukostinn, svo sem ég hef hér gert og þá jafnframt reynt að bera í bætifláka, þá verður þetta ekki eins auðvelt, þegar ræða skal um þá tegund vegavinnuvéla, sem nefnd er vegheflar. Um langan tíma hafa þetta þótt alveg ómissandi verkfæri, bæði í sambandi við viðhald og jafnvel einnig í sambandi við vegagerð, þar sem sætta verður sig við ruðningsvegi, svo sem gert er í hinum afskekktari héruðum landsins til þess að komast yfir sem stærst svæði. Sést það líka bezt hér á Suðurlandi, þar sem varla er unnt að fara svo marga tugi kílómetra að sumri til og oft einnig að vetrinum, að maður verði ekki var við tvo hefla á veginum, sem elta hvor annan, og báðir af nýjustu og beztu gerð. Þegar svo er litið yfir Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu, Dalasýslu og Austur-Barðastrandarsýslu, þá kemur í ljós, að á öllu þessu svæði er bókstaflega enginn veghefill staðsettur, heldur verða þessi héruð að sækja þessi veraldargæði alla leið til Borgarness, þar sem vegamálastjórninni hefur af náð sinni þóknazt að staðsetja þá, þrátt fyrir sífelldar umkvartanir frá fyrrnefndum héruðum. Mér er ekki heldur kunnugt um, að Norður-Ísafjarðarsýsla hafi yfir að ráða slíkri vél, heldur verði hún einnig að sækja til Borgarness veghefil fyrir vegi þá, um Þorskafjarðarheiði og Inndjúpið, sem liggja beint í sambandi við þær sýslur, sem ég þegar hef rætt um. Lágmarkskrafa þessara héraða hlýtur að verða, að hver sýsla fái minnst 1–2 veghefla af beztu gerð, sem staðsettir séu í héraðinu, þ. e. í Stykkishólmi, Búðardal og Króksfjarðarnesi, en hefill í Króksfjarðarnesi gæti þá jafnframt verið notaður fyrir vegagerð um Þorskafjarðarheiði og Ísafjarðardjúp að innanverðu, eða þá vegi, sem standa í beinu sambandi við Barðastrandarsýsluna. Þrátt fyrir þetta ástand, sem ég hef hér lýst í sambandi við vegheflana í þessum sveitum og ég hygg að enginn geti haldið fram með nokkurri sanngirni að sé viðunandi, þá kastar þó alveg tólfunum, þegar kemur vestur í Vestur-Barðastrandarsýslu. Í þeirri sýslu hefur í 2–3 s.l. ár verið staðsettur einn veghefill á Patreksfirði. Það svæði, sem honum er ætlað að vinna á, er frá Trostansfirði um Suðurfirði, Bíldudal og að Selárdal í Ketildölum, eða um 45 km; frá Bíldudal um Hálfdan og Mikladal til Patreksfjarðar, eða um 30 km, og hér er yfir tvö fjöll að fara í allt að 500 m hæð; frá Bíldudalsvegi að Sellátrum í Tálknafirði, um 25 km; frá Patreksfirði til Breiðuvíkur, um 50 km, hér einnig yfir fjall að fara; frá Hvalskeri á Rauðasandi, um 25 km, hér einnig yfir fjall að fara; frá Patreksfjarðarósum um Barðaströnd, yfir Þingmannaheiði og Klettháls að Kollafirði, um 140 km, hér er einnig yfir þrjá mjög erfiða fjallgarða að fara, í allt að 450 m hæð. Er svæðið, sem þessum hefli er ætlað að fara yfir, alls rúmlega 300 km að lengd. En þessi saga er þó ekki öll sögð enn, því að áhald þetta mun hafa verið flutt hingað til landsins skömmu eftir aldamótin síðustu og nálgast þá að vera hálfrar aldar gamalt, auk þess sem það hefur að sjálfsögðu aldrei verið gert fyrir fjallaferðir. Má það furðulegt heita, að það skuli geta komið fyrir, að slíkt áhald sé sent til að vinna með í afskekktum sveitum, eftir að engum manni kæmi til hugar að nota það lengur í fjölbýlinu, þótt þar fyrirfyndist ekkert fjall og engar hæðir. Slíkir gripir eiga nú orðið einungis heima í byggðasöfnum, en ekki á erfiðum fjallvegum í dreifbýli landsins. Í þriðja lagi eru ámokstursvélar. Það mun sjálfsagt fáum láta sér koma til hugar nú orðið að komast af með að moka ofaníburði á bifreiðar með handskóflum. ef um nokkurt magn er að ræða. Í Vestur-Barðastrandarsýslu er ástandið þannig, að hjá vegagerðinni eru fyrir hendi aðeins tvær slíkar vélar og önnur af lélegustu gerð. Hin skárri á að fullnægja vegagerð og viðhaldi í 5 vestustu hreppum sýslunnar og fara þannig yfir 5 fjallgarða. Á s.l. sumri var á þessu svæði unnið fyrir um 600 þús. kr. auk vegaviðhalds. Má nærri geta, hversu hefur torveldað framkvæmdirnar að hafa ekki nema eina ámokstursvél við þetta verk, enda er það svo, að annaðhvort verður að moka á bifreiðarnar með höndunum, þegar um er að ræða viðhald og smærri framkvæmdir. eða láta þessi verk bíða, þar til komið er langt fram á sumar, en við það eru verkin gerð margfalt dýrari og vegirnir viðhaldslausir fram á haust. Má öllum vera ljóst, hversu þetta er gersamlega óþolandi. Hinni ámokstursvélinni, sem er, eins og ég sagði áðan, af lélegustu gerð, er ætlað að moka allan ofaníburð á veginn frá Kleifaheiði að vestan í Kollafjörð að austan, eða á svæði, sem nær yfir um 130 km. Í Austur-Barðastrandarsýslu er aðeins ein ámokstursvél, sem ætluð er fyrir svæði, er nær yfir nokkuð á annað hundrað km. Hefur þessi skortur ámokstursvéla í þessum landshlutum bæði tafið framkvæmdir stórkostlega og gert þær auk þess margfalt dýrari en ella. Þá ætla ég að ræða nokkuð um bifreiðarnar. Vegagerðin mun að jafnaði ekki eiga þær bifreiðar, sem notaðar eru til vegagerðar, heldur leigja þær af öðrum, eða svo mun a. m. k. vera í því héraði, er ég þekki til. Út af fyrir sig er heldur ekkert við því að segja, sé það tryggt, að einhver jöfnuður sé hér á hafður um gæði þeirra bifreiða, sem til þess verks eru leigðar, en á því mun vera mikill misbrestur. Hefur fjölbýlið haft hér sem víðar öll forréttindi og því jafnan fengið bezta bifreiðakostinn. Á þessu á þó vegagerðin síður en svo alla sök, heldur liggur hún miklu frekar hjá innflutningsyfirvöldunum, sem um mörg undanfarin ár hafa harðneitað hinum afskekktu héruðum um nauðsynlegan innflutning á bifreiðum til vegavinnu þar í sveitum, á meðan þau hafa hrúgað bifreiðum inn í fjölbýlið með þeim árangri, að afskekktu sveitirnar hafa orðið að sætta sig við að kaupa gamlar bifreiðar af þeim, sem fengið hafa nýju bifreiðarnar, og það oft með uppsprengdu verði, og orðið síðan að notast við þá garma til flutninga, bæði við vegagerð og í annað. Og meira að segja nú, þegar mikið hefur rýmkazt um innflutning þessara tækja, sýnist þetta sama sjónarmið vera ríkjandi, og þegar kvartað er, er því borið við, ef annars er verið nokkuð að ómaka sig með því að bera fram nokkrar afsakanir, að þessi afskekktu héruð hafi ekki áður fengið stærri skerf í bifreiðainnflutningnum og því sé sjálfsagt að halda enn við því réttlæti, sem þessir valdamiklu menn tileinkuðu sér á sínum tíma í sambandi við úthlutun bifreiða fyrir dreifbýlið. Þá skal ég að síðustu ræða hér nokkuð um skurðgröfurnar. Þar sem nýja vegi þarf að leggja um mýrar eða annað votlendi, þykir sjálfsagt að nota skurðgröfur. Þykja það lítil verkhyggindi að grafa skurði í stórum stíl með höndum einum. Í Barðastrandarsýslu hefur vegagerðin aldrei átt neinar skurðgröfur. Í einum einasta vegi í austursýslunni hefur hún samið við Búnaðarfélagið um skurðgröft í gegnum votlendi, sökum þess að svo vildi til, að þar féllu saman áætlanir um skurðgröft vegna ræktunar og vegna vegagerðar, og sama var í öðrum vegarkafla í vestursýslunni. En alls staðar annars staðar hefur vegagerðin orðið að láta framkvæma skurðgröft um votlendi með höndunum einum og skóflum, nema þar sem hefur verið að basla við að nota ýtur, sem þá eru heldur engin vinnubrögð, ef landið er mjög vott. Má geta nærri, hversu þetta torveldar allar framkvæmdir. Ég hef aðeins tekið þessi dæmi frá þeim landshlutum, er ég hef haft kynni af. Ég geri ráð fyrir, að þetta séu ekki einu sveitirnar í hinum afskekktu héruðum, þar sem svo er ástatt um vegavinnuvélar, heldur sé þetta því miður allt of víða. Hitt er svo ljóst, að á þessu verður að gera breytingar til batnaðar og það nú þegar. Sú krafa verður ekki látin falla niður, að einstök héruð, þótt afskekktari séu, verði látin njóta sömu réttinda um vegaframkvæmdir og önnur, sem þéttbýlli eru, enda hefur Alþ. margsinnis ákveðið, að slíkt réttlæti skyldi haldast í vegamálum landsins, að þar væru allir jafnir fyrir lögunum. Vér flm. þáltill. væntum þess því, að hæstv. ríkisstj. hlutist til um það, að þessi margyfirlýsti vilji Alþ. verði ekki að engu hafður, svo sem of mikið hefur verið gert að á undanförnum árum. Þá kveður þáltill. einnig svo á, að hæstv. ríkisstj. skuli hlutast til um, að opnaðir skuli vegir í þessum héruðum fyrr en gert hefur verið og viðhald þeirra og brúarframkvæmdir skuli hafnar svo snemma á ári hverju sem frekast er kostur á, þannig að þetta megi koma að sem beztum notum fyrir íbúana. Þykir mér rétt að fara nokkrum orðum einnig um þennan þátt þáltill. Eins og ég drap á hér áðan, er samgöngum um einstök héruð haldið uppi allt árið svo að segja hindrunarlaust, og íbúarnir byggja afkomu sína á því, að svo verði gert. Á þessum leiðum er því haldið uppi snjómokstursvélum og öðrum áhöldum, oft mikinn hluta vetrarins, til tryggingar truflunarlausri umferð. Þetta þykir nú orðið svo sjálfsagður hlutur, að menn mundu dolfalla af undrun, ef þetta yrði lagt niður. Á sama tíma er öðrum íbúum landsins neitað um opnun vega, fyrr en komið er langt fram á vor, og það þótt aðeins sé um lítilræði að ræða, svo sem að höggva lítillega í skafl, svo að sólin geti fyrr unnið á honum, eða gera við ræsi, sem stöðvar alla umferð, þótt skotvegur sé beggja vegna við ræsið á margra km vegalengd, og þetta skeður í sveitum, þar sem varið hefur verið milljónum til þess að koma á vegasambandi og með því breytt búnaðarháttum og flutningatækjum með tilliti til breyttra samgangna og í trausti þess, að á vegina mætti treysta, svo sem gert er á öðrum stöðum í landinu. Má m. a. benda á, að það er ömurlegt hlutskipti bænda að verða enn að reiða allan áburð að vori til heim til sín eða bera hann á bakinu eftir upphleyptum, ágætum akvegum, sem þó eru ófærir bifreiðum stundum allt fram í júnímánuð, beinlínis og eingöngu vegna þess, að það er ekki gert við lítilfjörlegar skemmdir eða smásnjóskaflar mokaðir niður. Og ástæðurnar fyrir því, að þetta er þannig, eru oftast þær, að beðið er eftir vinnuflokkum og verkstjórum sunnan úr Reykjavík og vegagerðin hefur engin tæki staðsett á staðnum til þess að vinna með, í stað þess að semja um þessi verk við menn heima fyrir í hverri sveit og láta þeim í té hentugar vélar til þess að vinna með. Mætti á þann hátt halda vegunum opnum miklu lengri tíma á ári hverju og gera vegaviðhaldið bæði ódýrara og betra. Um brúargerðir sýnist það vera höfuðregla að hefjast ekki handa um byggingu þeirra í afskekktari sveitum, fyrr en sumri hallar, dagur styttist og nóttin kemur, þegar enginn getur unnið, í stað þess að taka vorið snemma, njóta góðs af sól nætur sem daga og góðu veðri. Verður einnig á þessu að verða mikil breyting í framtíðinni. Ég hef hér að framan fært fram rök fyrir nauðsyn þess að gera umbætur á þessum málum. Ég sé, að hæstv. forseti hefur ákveðið eina umr. um þáltill. Hef ég að sjálfsögðu ekkert við það að athuga, en vegna þess að vel má svo fara, að hún baki ríkissjóði óbeinlínis útgjöld í bili, ef samþ. verður, þótt hins vegar ljóst sé, að þær upphæðir koma fljótt aftur í meiri og betri afköstum, þykir mér rétt að fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann fresti nú þessari umr. og vísi þáltill. til hv. fjvn. Ég vil síðan mega vænta þess, að n. taki málið til rækilegrar yfirvegunar, eins og hennar er venja um öll slík mál, ræði það við vegamálastjórnina og leggi síðan til, að þáltill. verði samþykkt.



Herra forseti. Í byrjun þessa fundar fór fram atkvgr. um till. um ráðstafanir vegna vaxandi rányrkju á fiskimiðum fyrir Vestfjörðum. Það mætti því ef til vill ætla, að þessi till., sem einnig var flutt á síðasta þingi, sé nú orðin óþörf við tilkomu hinnar till. Svo er þó ekki að mínu áliti, því að hin áðurnefnda till. fjallar aðeins um skipun n., sem ekki er þó ætlað að hafa lokið störfum fyrr en um það leyti, sem ætla má að þessu þingi ljúki, eða jafnvel kannske nokkrum vikum eftir að þetta þing hefur lokið störfum. Verkefni þeirrar n., sem sú till. gerir ráð fyrir, átti þó ekki að vera annað en að reyna að opna leiðir til útvegunar stærri skipa handa vestfirzkum útgerðarmönnum, en hins vegar er það viðurkennt í grg. með þessari umræddu till., að sú leið, sem ætti að liggja beinast við til aukinnar friðunar á vestfirzkum fiskimiðum, sé að færa út friðunarlínuna, eins og lagt er til í þessari till. minni og hv. þm. V-Ísf. (EirÞ), sem hér er nú til umr. Aðalrök þessa máls eru sem nú skal greina: Samkvæmt lögum nr. 44 frá 5. apríl 1948, um vísindalega verndun fiskimiðanna, er sjútvmrn. heimilað að ákveða með reglugerð takmörk verndarsvæða við strendur landsins innan endimarka landgrunnsins, þar sem allar veiðar skulu háðar íslenzkum reglum og eftirliti. Á grundvelli þessara lagaákvæða var einmitt sett reglugerð þann 19. marz 1952, og þar var ákveðið, að friða skyldi fjögurra sjómílna belti kringum allt landið fyrir hvers konar botnvörpuveiði, erlendra og íslenzkra skipa. Víð þessa ráðstöfun lokuðust mikil flóasvæði suðvestanlands, og þessi mikla aukna friðun hefur nú leitt til verulega aukins fiskimagns við Faxaflóa og Breiðafjörð. Fyrir Vestfjörðum friðaðist hins vegar aðeins einnar sjómílu breið ræma, en vegna sérstakra staðhátta fyrir Vestfjörðum jókst jafnframt ágangur botnvörpuskipa á veiðisvæðunum þar vestur frá. Þetta var einmitt afleiðing þess, að góð veiðisvæði togveiðiskipa lokuðust við friðunarráðstafanirnar annars staðar við landið. Afleiðing af þessum aukna ágangi og hinni litlu friðun fyrir Vestfjörðum er augljóslega sú, að dregið hefur úr aflamagni á Vestfjörðum frá ári til árs svo mjög, að útgerðarmenn þar eru nú hver á fætur öðrum að gefast upp við vélbátaútgerð, og eins og áður hefur verið sagt af öðrum en mér, lítur út fyrir, að fullkomlega liggi við landauðn af þessum sökum. Ég var nýlega staddur vestur á Ísafirði, og kom þá að máli við mig annar bankastjórinn á staðnum og sagði mér, að nú horfði svo, einkanlega eftir hina aumu útkomu síðastliðins vetrar og síðustu vorvertíðar, að ef til vill yrði enginn vélbátur gerður út á þessu hausti frá Ísafirði og sennilega ekki heldur frá nálægum verstöðvum, Súðavík og Hnífsdal. Hlutirnir hefðu verið svo lágir undanfarnar vertíðir - og lægstir seinustu vertíðirnar - að meira að segja bátsformennirnir, sem hafa tvo hluti, séu með sama aflamagni mun hlutarlægri en háseti á togara, og séu formennirnir því flestir búnir að ráða sig á togara, þar sem þeir kjósi heldur að vera þar hásetar. Af því, sem nú er sagt, er augljóst, að hlutur háseta á vestfirzkum vélbátum er þannig, að vestfirzkir sjómenn leita heldur til Faxaflóahafna, Breiðafjarðarhafna, til Vestmannaeyja og annarra þeirra staða, sem nú njóta þeirrar friðunar, sem fékkst með reglugerðinni frá 19. marz 1952, og leita sér atvinnu annars staðar en á Vestfjörðum. Hvaða úrræði eru þá fyrir hendi, þegar svona er ástatt í heilum landshluta? Ég fæ ekki séð, að þar geti verið um neitt annað að ræða en að grípa til aukinnar friðunar, þar sem hún nú er bersýnilega ófullnægjandi. Um það byggjum við á ótvíræðri reynslu frá þeim landshlutum, þar sem friðunin varð meiri og þar sem ágangur hefur orðið minni á grunnmiðin. Í þessari till. okkar hv. þm. V-Ísf. er lagt til, að breytt verði 1. gr. reglugerðarinnar frá 19. marz 1952 á þann veg, að friðunarlínan fyrir öllum Vestfjörðum verði dregin þannig, að hún liggi 16 sjómílum utar en grunnlínupunktar þeir, sem hún er nú miðuð við, þ. e. a. s. grunnlínupunktarnir nr.43–47 í reglugerðinni, en það eru punktarnir, sem dregnir eru um Kögur, Straumnes, Barða, Kópanes og Bjargtanga. Þá kemur að því, hvort það sé heimilt að breyta þeirri friðunarlínu, sem ákveðin var með reglugerðinni 19. marz 1952. Var þar ekki farið eins djarflega í sakirnar og nokkrar heimildir eru til? Um það verður ekki deilt, að samkv. lögunum um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins er sjútvmrn. heimilað að ákveða með reglugerð, hvaða friðun sé nauðsynleg, og er því enginn vafi á því, að íslenzk lög standa ekki í vegi fyrir því, að þessi breyting, sem hér er farið fram á, sé gerð. Þá er hin spurningin: Rekst það þá ekki á alþjóðalög að ákveða friðunarlínuna utar en 4 sjómílur frá yztu nesjum? Ég hef ekki heyrt nokkurn mann halda því fram, að nein alþjóðalagaákvæði séu til um þetta, enda hafa margar þjóðir farið margvíslegar leiðir í þessum efnum og sumar þegar ákveðið hjá sér friðun og landhelgi miðaða við miklu rýmra svæði en 4 sjómílur, allt upp í 50, jafnvel 200 sjómílur, eins og ég gat um í ræðu hér fyrir nokkrum dögum, og eru mörg dæmi alkunn um það einmitt frá seinustu árum. Það eru sem sé engin alþjóðalagaákvæði til um það, að 4 sjómílna landhelgislína og því síður 4 sjómílna friðunarlína sé hámark, sem þjóðum leyfist ekki að fara yfir. Ég held því þess vegna fram, að hér sé um sjálfsagt mál að ræða, - mál, sem snertir lífsafkomu og atvinnugrundvöll fólksins í heilum landshluta, mál, sem verður ekki kallað annað en lífsnauðsynjamál, sem snertir þúsundir manna. Ég er þeirrar skoðunar, að íslenzk ríkisstj. geti ekki og megi ekki draga frá ári til árs að ráða bót á þessu neyðarástandi og gera nauðsynlegar ráðstafanir. Hún hefur heimildir til þess, það er alveg áreiðanlegt, og ég tel enga lausn á málinu, þó að farin sé sú leið, sem hér var rædd í gær af ýmsum hv. þm., að hjálpa Vestfirðingum til þess að eignast stærri skip, svo að þeir geti farið yfir það veiðisvæði, sem lagt hefur þá verið í auðn, og náð fiski af djúpmiðum með togveiðum. En þannig yrði þá aukin sú rányrkja, sem í heiti þeirrar till. var talað um að draga úr eða afstýra. Það er ekki lækning á þessu máli að stefna meiri togarafans á miðin úti fyrir Vestfjörðum, heldur er það hið eina, sem dugir og verður að gera, að friða línuveiðisvæðin, sem verið er að eyðileggja eða jafnvel búið að eyðileggja. Ég legg til, að till. verði vísað til hv. sjútvn., og fellst á, að umr. sé frestað.



Herra forseti. Ég hafði ætlað að beina örfáum orðum til hæstv. ríkisstj., en ég sé, að allir ráðherrastólarnir eru auðir enn sem komið er, - en þarna er nú fyrsti hæstv. ráðherrann kominn, svo að ég ætla þá að vekja máls á því, sem ég hafði hugsað mér að minnast hér á utan dagskrár. Í einu dagblaðinu í morgun er frá því skýrt, að hæstv. utanrrh. Íslands sé nú kominn til Parísar til þess að sitja þar fund utanríkisráðherra aðildarríkja að Atlantshafsbandalagi. Það er vitað, að á fundi þessum á að fjalla um og taka ákvarðanir um mjög örlagaríkt mál, þar sem er innganga Vestur-Þýzkalands í Atlantshafsbandalagið. Þetta kemur í kjölfar þess, að Þýzkalandi hefur nú verið veitt leyfi til þess að hervæðast á ný og það á að fá að hafa allt að ½ millj. manna undir vopnum. Því er ekki að neita, að fjölmargir menn víðs vegar í Evrópu og raunar víðar, líta til þess með miklum ugg og ótta, að Þýzkaland fái að hervæðast á ný og verða tekið sem aðili í Atlantshafsbandalag. Eins og öllum hv. alþm. er kunnugt. hefur þetta mál, afstaða Íslands til upptöku Þýzkalands í Atlantshafsbandalag, ekki verið rætt á nokkurn hátt eða lagt hér fyrir Alþingi. Það virðist því svo sem hér sé á ferðinni hjá hæstv. ríkisstj. sá háttur, sem raunar hefur tíðkazt áður í sambandi við örlagaríkar ákvarðanir um utanríkismál, að fara á bak við Alþingi, láta það ekkert hafa um slík mál að fjalla, fyrr en þá í mesta lagi eftir á. Ég vil því leyfa mér að beina til hæstv. ríkisstj. af þessu tilefni þrem spurningum. Í fyrsta lagi: Hefur utanrmn. Alþingis ekki verið kvödd saman til þess að fjalla um það, hvaða afstöðu Ísland á að taka til upptöku Vestur-Þýzkalands í Atlantshafsbandalag? Í öðru lagi: Hvaða fyrirmæli hefur hæstv. utanrrh. fengið um afstöðu í sambandi við þetta mál? Og í þriðja lagi: Er það ríkisstj. ein og stuðningsflokkar hennar eða einhverjir fleiri aðilar, sem þegar hafa fallizt á þá afstöðu, sem hæstv. utanrrh. tekur á fundinum í París?



Fáein orð út af þessari fsp. frá hv. 8. þm. Reykv. Eins og kunnugt er, á að fjalla um það á aukafundi þeim í Atlantshafsbandalaginu, sem nú er haldinn, hvort Þýzkaland verði þar fullgildur meðlimur eða ekki. Áður en utanrrh. fór, ráðgaðist hann um afstöðuna í þessu máli við undirnefnd þá, sem kosin er af utanrmn., til þess að vera til ráðuneytis ríkisstj. um utanríkismál. Munu undirnefndarmenn hafa verið sammála um þá afstöðu, sem rétt væri að utanríkisráðherra tæki í þessu máli.

Hvaða undirnefnd er þarna til?

Það eru þrír nm. úr utanrmn., sem kosnir eru í undirnefnd til þess að vera stjórninni til ráðuneytis.

Utanrmn. er nýkosin, og hún hefur ekki heimild laga til að kjósa nokkra undirnefnd.

Þá eru það þeir þrír menn, sem síðast voru kosnir í þessu skyni, sem starfa þangað til aðrir eru kosnir. Það eru þeir, sem málið var undir borið. Það er einn maður úr flokki sjálfstæðismanna, einn úr flokki framsóknarmanna og einn Alþýðuflokksmaður. Afstaða utanrrh. á fundinum mun verða sú að samþ. það, að Þýzkaland verði fullgildur aðili að Atlantshafsbandalaginn. Þetta mál mun svo síðar koma til meðferðar Alþingis til staðfestingar, eins og siður er um þess háttar ákvarðanir. Það þótti ekki ástæða til þess að ræða þetta mál á hv. Alþingi, áður en utanrrh. fór, þar sem sú málsmeðferð var viðhöfð, sem ég nú lýsti. Það kann að vera, að einhverjir hafi aðra skoðun á þessu máli en þá, sem kemur fram í afstöðunni, sem hæstv. utanrrh. mun taka. En tæpast held ég, að hægt sé að tala um það í alvöru, að Ísland notfæri sér neitunarvald sitt í NATO til þess að koma í veg fyrir, að Þýzkaland verði aðili að varnarsamtökum Vestur-Evrópu. Ég tel, að tæplega sé hægt að tala um slíkt í alvöru. En sem sagt, þetta mál kemur til meðferðar á Alþingi síðar, eins og venja er um slík málefni. En undirbúningur fararinnar af hendi hæstv. utanrrh. er eins og ég hef gert grein fyrir.



Ég ætla aðeins að þakka hæstv. fjmrh. fyrir þessar upplýsingar, sem hann gaf nú. Það var ágætt að fá þær fram. Væntanlega mun síðar verða tækifæri til þess að ræða þessi mál. En ég vil endurtaka það, sem ég áðan sagði, að ég tel það með öllu óviðurkvæmilegt að hafa þá málsmeðferð í mikilvægum utanríkismálum að sniðganga Alþingi og jafnvel utanrmn., sem sérstaklega er kosin til þess að fjalla um slík mál. Þessi undirnefnd utanrmn., sem hæstv. ráðh. var að tala um, hefur, eins og upplýstist nú, alls ekki verið kosin á þessu þingi, enda munu engin lög til um það, að slík n. sé kosin og starfi, svo að þetta eru aðeins þrír menn, sem tilnefndir hafa verið á síðasta þingi, en þó ekki kosnir af Alþingi sjálfu. Ég geri ráð fyrir, að þetta mál komi hér fyrir hv. Alþingi á sínum tíma til staðfestingar, en það er bara of seint. Þá verður Ísland búið að móta sína afstöðu, og henni verður þá vafalaust ekki breytt. Ég ætla ekki á þessu stigi að fara að rökræða við hæstv. ríkisstj. um það, hvort Ísland ætti að hafa þá stefnu að samþ. upptöku Vestur-Þýzkalands í Atlantshafsbandalag, eins og málum er háttað. Ég geri ekki ráð fyrir, að það þyki eðlilegt, að um það fari fram langar rökræður utan dagskrár, en ég vil enn einu sinni mótmæla þeirri málsmeðferð, sem höfð hefur verið.



Herra forseti. Það voru nokkur orð, sem hæstv. fjmrh. sagði áðan, sem komu mér til þess að standa upp. Ég er nú orðinn því svo vanur, að hæstv. ríkisstj. hafi þann hátt á um að taka ákvarðanir í utanríkismálum, að hún kveðji Alþingi ekki þar til ráða áður, heldur ráði sínum ráðum á bak við tjöldin, að mér bregður ekki neitt við slíkt. Það er aðeins eitt merki þess, að hæstv. ríkisstj. treystir sér yfirleitt ekki til þess að leggja nein slík mál eins og utanríkismálin undir rökræður á Alþingi, nema því aðeins að hún hafi sjálf framið hlutinn áður og það sé helzt engu þar hægt um að breyta. Það er vitanlegt, að það hefur aldrei staðið á þeirri íslenzku ríkisstj., sem núverandi flokkar standa að, að gera hvað sem Bandaríkin hafa heimtað í utanríkismálum. Það var búið einna fyrst af öllum ríkjum að leggja sáttmálann um Evrópuherinn fyrir þetta þing og átti að kúska hann hér í gegn, áður en aðalþjóðirnar á meginlandi Evrópu, sem í Atlantshafsbandalaginu voru, höfðu tekið sínar ákvarðanir þar um. Það stóð ekki á hæstv. ríkisstj. að hlýða með þessa hluti, hvenær sem „vinkað“ var þar vestur frá. Ég kippi mér þess vegna ekkert upp við það, þótt hæstv. ríkisstj. hafi þennan hátt á að ganga fram hjá Alþingi og fram hjá utanrmn. En hitt fannst mér ósvinna af hæstv. fjmrh. að segja hér áðan, að það gæti tæpast komið til mála að ræða það í alvöru, hvort Ísland notaði sinn neitunarrétt í Atlantshafsbandalaginu til þess að neita um upptöku Vestur-Þýzkalands. Hæstv. ráðh. er furðu minnissljór. Það eru ekki liðin nema 10 ár síðan það Vestur-Þýzkaland, það Þýzkaland, sem nú er risið upp með ríkisstj. í Bonn, ríkisstjórn nazistanna, vopnahringanna og hershöfðingjanna gömlu, var að granda íslenzkum sjómönnum og íslenzkum skipum. Það eru sömu mennirnir og stjórnuðu kafbátaárásunum á íslenzku skipin, sem nú eiga að ganga í bandalag til þess að varðveita lýðræðið. Það eru þeir sömu sem frömdu morðárásirnar á Fróða og Pétursey og aðra íslenzka togara og báta á stríðsárunum. Það er þessi lýður, sem nú á að fara að biðja um að vernda lýðræðið í Evrópu. Ég vil þess vegna segja hæstv. ráðh. það, að það verður rætt um það í alvöru á Alþingi Íslendinga, hvort það á að fara að taka fasistana með inn í Atlantshafsbandalagið. Það er ekki nóg, að Bandaríkin gangi hröðum skrefum til fasisma, að búið sé að innlima Spán í gegnum bakdyrnar svo að segja, allt undir merki lýðræðisins. Ég vil aðeins láta hæstv. ráðherra vita það, að það verður rætt í alvöru hér, fyrst hann leyfði sér að viðhafa þessi orð.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Hv. 2. þm. Reykv. og hv. 8. þm. Reykv., einkum þó hv. 8. þm. Reykv., fóru að tala um, að það mundi ekki vera í lögum, að þrír menn úr hópi utanrmn. væru sérstaklega til ráðuneytis ríkisstj. um utanríkismál. Þetta er misskilningur hjá hv. þm. Það eru ákvæði um það í þingsköpum, að einmitt þrír menn úr utanrmn. skuli vera til ráðuneytis ríkisstj. Utanrmn. starfar sem venjuleg þingnefnd að öðru leyti en því, að þessir þrír menn skulu vera stjórninni til ráðuneytis á þingtíma og utan þings. Það, sem hæstv. utanrmn. gerði, var að ráðgast við þessa menn. Þar sem ekki var búið að kjósa nú nýja menn, hlýtur ráðherrann að ráðgast við þá, sem hafa haft þetta með höndum, þangað til nýir menn eru kosnir. Það gerði ráðherrann. Í hópi þessara manna var enginn ágreiningur um þetta mál. Ég vil benda hv. þm. á, þeim sem hafa talað um, að átt hefði að leggja málið fyrir Alþingi, áður en hæstv. ráðh. fór utan, að ef þeim hefði verið sérstakt áhugamál, að þetta væri rætt hér á hv. Alþingi, áður en utanrrh. segði nokkuð í stjórnarinnar nafni um málið, þá hefði þeim verið í lófa lagið að stinga upp á því, að umr. færu fram, áður en NATO-fundurinn væri haldinn. Þeir hafa vitað það nú um sinn, að þennan NATO-fund átti að halda, og þeir hafa vitað vel, hvað það var, sem átti að taka fyrir á fundinum. Ef þeir höfðu raunverulega áhuga fyrir þessu máli og fyrir þeim vekti eitthvað annað en að finna eftir á að því, sem gert var, þá hefðu þeir átt að minna á það í tíma, að málið yrði tekið fyrir á þingfundi. Það hafa þeir ekki gert, og það sýnir, að áhugi þeirra í þessu efni hefur ekki verið brennandi. Þess vegna finnst mér, að þeim farist ekki að koma fram með stórfelldar aðfinnslur eða sýna ofstopa, þótt hæstv. utanrrh. hafi haft þann hátt á, sem ég hef lýst. Hann er fullkomlega eðlilegur. Enginn ágreiningur kom fram og samráð voru höfð við þrjá stærstu flokka þingsins á þann hátt, sem ég hef frá skýrt, þ. e. a. s. fulltrúa frá þessum flokkum.

Þetta er ekki rétt hjá ráðherranum.

Hvað er skakkt í þessu?

Það hafa engin samráð verið höfð við þrjá stærstu flokka þingsins.

Ég bið afsökunar, ég átti við þrjá flokka þingsins. Það er rétt, að þriðji stærsti flokkur þingsins var þar ekki með í ráðum. Ég á við þá flokka, sem eiga fulltrúa í undirnefndinni um utanríkismál. Ég veit ekki, hvort það á nokkuð að vera að tala tæpitungu um þetta. Ég held, að það sé enginn skaði skeður, þótt ekki sé ráðgazt við kommúnista um utanríkismál. Ég segi það í hreinskilni og meina það. Það er ekkert til þeirra að sækja í því efni. Við vitum vel, hvað þeir vilja, og við heyrðum tóninn hér áðan hjá hv. 2. þm. Reykv. Það er ekkert nema tímatöf að tala um þetta við þá.

Ekki einu sinni Alþingi?

Það er allt annað með hv. Alþingi, og ef menn hefðu haft áhuga fyrir því, að mál þetta væri rætt á Alþingi fyrr, þá var í lófa lagið að óska eftir því. Það kom greinilega fram af því, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði, að honum hefur ekkert batnað. Hann hefur Bandaríkjamenn á heilanum enn, og ég bjóst reyndar ekki við neinum bata hjá honum. Hann fór að tala um, að það væri eftir kröfu Bandaríkjanna, að nú ætti að fara að samþ., að Þýzkaland endurhervæddist. Ég hygg, að það sé ekki aðeins áhugi hjá Bandaríkjamönnum einum fyrir því að tala Þjóðverja inn í varnarsamtök Vestur-Evrópu. Ég hygg, að það sé alveg eins mikill áhugi fyrir því, ef ekki meiri, hjá Vestur-Evrópuþjóðunum, sem ætla sér að taka upp samvinnu við Þjóðverja í varnarmálum. Hv. 2. þm. Reykv. veit ákaflega vel, af hverju þessi áhugi stafar, af hverju nú er ætlunin, að Þjóðverjar endurvígbúist. Það hefði engum dottið slíkt í hug, ef Rússar hefðu ekki endurvígbúizt svo sem þeir hafa gert eftir stríðið og ef þeir hefðu ekki lagt undir sig með ofbeldi alla Austur-Evrópu. Ef Rússar hefðu ekki gert þetta, þá hefði það aldrei komið til mála, að menn hefðu nú samþ., að Þjóðverjar færu að endurvígbúast til þess að taka saman höndum við aðrar vestrænar þjóðir í varnarskyni. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að það gæti svo sem meira en komið til, að í alvöru væri um það rætt, að Íslendingar tækju á sig að koma í veg fyrir, að Þjóðverjar yrðu þátttakendur í vörnum Vestur-Evrópu. Hann sagði, að illa myndu menn þá þau óhæfuverk, sem Þjóðverjar hefðu unnið á stríðsárunum, ef slíkt gæti ekki komið til mála. - Ég hygg, að Þjóðverjar hafi á stríðsárunum komið við fleiri en Íslendinga. Ég hygg, að Frakkar, Bretar, Hollendingar, Belgir, Danir, Norðmenn og Lúxemburgarmenn gætu sagt ýmsar ófagrar sögur um það, sem gerðist á stríðsárunum. Ég hygg, ef þessar þjóðir sjá sér nauðsynlegt að samþ. endurvígbúnað Þjóðverja þrátt fyrir það, sem gerðist á stríðsárunum, og taka saman höndum við þá í varnarskyni, að það sæti þá ekki á okkur að koma í veg fyrir það. Ég segi hiklaust: Ef þessar þjóðir álíta þetta nauðsynlegt, þá mundi það illa sitja á Íslendingum að koma í veg fyrir slíkt samstarf þeirra við Þjóðverja um varnir Vestur-Evrópu.