Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Emil Jónsson): Fjvn. athugaði till. og var sammála um að leggja til, að hún yrði samþ., aðeins með þeim breyt., að það sé greinilega tekið fram í till., að um styrki sé eingöngu að ræða til íslenzkra námsmanna. N. leggur svo til, að aftan við bætist, að þeir, sem njóta styrksins, njóti hans aðeins venjulegan námstíma. Till. er flutt til þess að styrkja íslenzka námsmenn á meginlandi Evrópu. Styrkir til Norðurlanda og Þýzkalands voru yfirleitt miklu lægri en þeir eru nú til Ameríku. Má því skoða þessa styrki til samræmingar á því. Ég fjölyrði svo ekki frekar um málið, en n. leggur til, að till. sé samþ. Um brtt. hv. 3. þm. Reykv., er fer svolitið í aðra átt, er það að segja, að n. leggur ekki til, að hún verði samþ. En í þeirri till. er gert ráð fyrir að binda sig ekki við Evrópustúdenta eingöngu, einnig gerir till. ráð fyrir, að t.d. skólagjöld, er stúdentar þurfa að greiða, séu greidd fyrir þá. En n. leggur sem sagt ekki til, að sú till. sé samþ.



Herra forseti ! Ég fyrir mitt leyti get unað við brtt. hv. fjvn. Þó vildi ég gjarnan, að styrkurinn næði einnig til þeirra kandídata erlendis, sem mér og öðrum þm. er kunnugt um að hafa lokið námi, en komaat ekki heim. Flestir þeirra vilja nota tímann til náms og rannsókna ytra og hafa enda e.t.v. lítið að starfa og lifa að mestu við sömu kjör og stúdentar. Ég nefni t.d. Sigurð Þórarinsson jarðfræðing, er nú dvelst í Stokkhólmi og vera mun eitt hið mesta vísindamannsefni, er Íslendingar hafa eignazt um langan tíma, og Hermann Einarsson náttúrufræðing, er starfar nú á vegum fiskideildar atvinnudeildar háskólans við rannsóknir í Kaupmannahöfn. Ég óska yfirlýsingar hv. frsm. fjvn. um það, að hann og n. geti fallizt á, að þessir kandídatar og aðrir slikir njóti sömu kjara og stúdentar, samkv. þál. þessari, ef til kemur.

*Héðinn Valdimarsson: Ég kom með brtt., af því að þessi þáltill. nær eigi lengra en hún nær. Mér þykir ekki rétt að takmarka aðstoðina við námsmenn á Norðurlöndum og í Þýzkalandi. Mér þykir eðlilegt, að Alþ. ákveði kjör þeirra allra sem svipuðust, hvar sem þeir eru, að allir séu styrktir sem nemur helmingi námskostnaðarins. Þetta væri þó vitanlega aðeins heimild handa ríkisstj. Eins væri eðlilegt, að tekið væri tillit til ójafns námskostnaðar í hinum ýmsu löndum, þannig að styrkurinn væri ekki miðaður við ákveðna upphæð, eins og Ameríkustyrkurinn, heldur við ákveðinn hluta af námskostnaðinum (helming), svo að stúdentum sé á þann hátt gert kleift að stunda sérnám sitt þar, sem það er talið rezt, þótt það sé í sumum tilfellum dýrara en þar, sem skilyrði eru lakari til námsins. Náttúrlega er þetta eða væri aðeins heimild fyrir stj. Frsm. n. hefur ekki komið með nein rök á móti till. minni. En ég vænti þess, að þótt n. hafi ekki viljað fallast á till. mína, þá geri hv. þdm. það. Þá vil ég gera þá fyrirspurn til hæstv. dómsmrh., eftir hvaða reglum styrkurinn til Ameríku hafi verið veittur. Mér er t.d. kunnugt um kvenstúdent með fyrirtaks einkunn og meðmælum, er var synjað um styrk. Ég vildi spyrja, hvort miðað væri við karlmenn og þá af hverju.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég geri ráð fyrir því, að hvor af þessum till. sem verður hér samþ., þá verði framkvæmdin með svipuðum hætti, því að ríkinu er skylt að sjá um þá Íslendinga erlendis, sem ekki hafa atvinnu. Ég held, að við höfum verið svo lánsamir að geta innt þetta hlutverk af hendi hingað til svo að viðunandi sé. Ég mun þó greiða atkv. með till. fjvn., því að ég álít, að styrkir til námsmanna geti því aðeins með réttu talizt námsstyrkir, að þeir ljúki náminu á sínum tíma, og jafnframt því að námsstyrkur er almennur styrkur, er hann einnig verðlaun. Ég álít, að till. hv. 3. þm. Reykv. é því of viðtæk. Síðustu árin hafa íslenzkir námsmenn verið styrktir meira en nokkru sinni fyrr, og veldur því einkum tvennt. Í fyrsta lagi vaxandi dýrtíð þar, sem þeir hafa stundað nám sitt, og í öðru lagi hefur ríkið haft möguleika til þess sem aldrei fyrr vegna góðrar afkomu. Hv. 3. þm. Reykv. gerði fyrirspurn um það, eftir hvaða reglum styrkjum þessum hafi verið útbýtt til þeirra, er stunda nám vestan hafs. Eins og hv. þm. er kunnugt, var hinum föstu stúdentastyrkjum fjölgað í haust úr 4 upp í 10, eða 11–12 í framkvæmdinni. Jafnframt hækkuðu þeir að upphæð úr 1200 kr. upp í 3600 kr. Á sama tíma lét stjórnin rannsaka, við hvaða nám stúdentar dveldu nú erlendis, svo að af því mætti ráða, í hvaða námsgreinar mundi einkum vanta menn. Úthlutun þessara styrkja hafði menntamálaráð með höndum sem hinna fyrri námsstyrkja. Áður fyrr munu styrkirnir nær eingöngu hafa verið veittir þeim, er hæstum náðu einkunnum og höfðu auk þess góð meðmæli. Það mun að nokkru leyti nú farið eftir þessari reglu, og einnig eftir því, hvort umsækjendur þykja líklegir til að stunda það nám, er stjórninni þykir einkum vanta námsmenn í. En hér munu nú einmitt staddir sumir þeirra, er með útbýtingu þessa styrks höfðu að gera, og geta þeir þá svarað þessu nánara. Ég hef eitthvað heyrt um óánægju út af þessum styrkveitingum, eins og gengur, en um þann kvenstúdent, er hv. 3. þm. Reykv. nefndi, er mér ekki kunnugt sérstaklega, svo að ég mun ekki orðlengja það frekara.

* Frsm. (Emil Jónsson): Ég vil aðeins taka fram fáeinar aths. Hv. 1. þm. Skagf. vildi mega skilja þessa till. á þá leið, að kandídatar í millibilsástandi því, er hann lýsti, yrðu ekki afskiptir styrkjum. Þetta viðhorf kom nú raunar ekki beint fram hjá n., en eftir mínu viti tel ég ekki órétt, að þetta yrði á þennan veg, þótt sá varnagli sé sleginn að miða styrkinn við venjulegan námstíma, svo að námsmenn freistuðust ekki til að draga námið þarflaust, heldur reyndu að ná prófi sem fyrst. Ekki mun heldur um mörg slík dæmi að ræða. Hv. þm. minntist á tvö slík dæmi, og mun þó annar sá kandídat vera í góðu starfi. Hv. 3. þm. Reykv. sagði, að sín till. miðaði að því að gera kjörin svipuð fyrir alla stúdenta, hvar sem þeir stunduðu námið. En með því móti er farið alveg inn á nýjar brautir, verið að styrkja alla stúdenta, er fara utan. En næði þetta samþykki, væri Alþ. mjög skuldbundið, ef heimild þessi yrði notuð til fulls. Um hina innilokuðu stúdenta í Þýzkalandi og á Norðurlöndum gegnir allt öðru máli. Hún er þeim alveg ósjálfráð og því réttmætt að hjálpa þeim, og auk þess munu þeir ekki verða fleiri en 16 að tölu, er líður á þetta ár. Samkv, upplýsingum frá upplýsingaskrifstofu stúdenta munu 104 stúdentar dveljast nú í hinum umræddu löndum. Þar af höfðu 23 lokið prófi 1941, 33 um síðustu áramót eða í vetur, og margir munu, að því er búast má við, ljúka prófi í vor. Stúdentar við nám eru því mun færri en menn skyldu ætla. Hæstv. forsrh. sagði, að framkvæmdin mundi verða svipuð, hvor till. sem yrði hér samþ. Ég tel þetta þó hæpið, því að ef till. hv. 3. þm. Reykv. yrði samþ., hefði stjórnin heimild til að styrkja alla, sem utan fara, og það er grundvallarbreyt. frá því, sem verið hefur. En hæstv. forsrh. kvaðst annars mundu greiða atkv. með till. n., og mun ég því ekki fara nánar út í að svara honum. Ég vil að lokum benda á eitt verulegt atriði, þann mun, að stúdentarnir á Norðurlöndum munu þeir einu, er ekki hafa fengið styrk sinn með dýrtíðaruppbót frá því opinbera síðan dýrtíðin byrjaði. Ameríkustúdentarnir hafa aftur á móti fengið frá byrjun 3600 kr. árlega, sem vera mun um helmingur dvalarkostnaðar þeirra, í stað þess að styrkurinn til stúdenta á Norðurlöndum hrekkur tæplega fyrir þriðjungi kostnaðarins. Því er nú enn ástæða til að gera eitthvað alveg sérstaklega fyrir þessa stúdenta. Vegna þessa ólíka viðhorfs, er ég hef nefnt, þótti n. rétt að gera nokkuð fyrir þessa ákveðnu menn, en ekki ótakmarkaðan fjölda.

*Eiríkur Einarsson: Ég tel, að stjórn og þing hafi tekið máli því, er hér um ræðir, til öryggis fyrir námsmenn erlendis, með góðum skilningi. En þótt ég sé einn flm., þætti mér vænna um, að till. væri orðuð á annan hátt, og hefur sú skoðun mín skýrzt fremur við brtt. þær, er fram hafa komið. Mér hefði þótt eðlilegt, að fram hefðu komið einhver ákvæði, er tækju tillit til fjárhags og ástundunar stúdentanna, og þætti mér það sanngjarnari og viturlegri mælikvarði en í till. fjvn., er vill rígskorða styrkinn við visst tímabil. Vitanlega eru þeir til, er draga námið árum saman, því verður ekki neitað. En þetta var nú innskot, mín einkaskoðun, mér hefði þótt þessi rýmkun eðlileg, en þykir till. fjvn. aftur þrengja of mikið að. Sízt var það stúdentunum að kenna, er stunda nám á hinu forna menntabóli, Norðurlöndum, þótt þeir tepptust þar. Nú er það einnig vitað, eins og hér hefur einnig komið fram, að það fer mjög eftir námsgreinum þeim, er stúdentar hafa stundað, hvort þeir geta sjálfir séð sér farborða að náminu loknu. T.d. munu verkfræðingar vera bezt settir. En hins vegar getur nám margra þeirra komið í góðar þarfir hér heima, þótt starfskraftar þeirra séu ekki eftirsóttir þar, sem þeir eru. Að öllu samanlögðu þykir mér nokkur ástæða hér til endurskoðunar orðalags.

*Héðinn Valdimarsson: Frsm. n. mælti að nýju á móti till. minni, og nokkuð í sömu átt mælti hæstv. forsrh. Viðvíkjandi því, sem hv. frsm. n. sagði, að ef brtt. mín væri samþ., mundu allir námsmenn, sem vildu til útlanda fara, fá helming dvalarkostnaðar sem styrk, þá var nokkur veila í því, samkv. því, sem hann minntist á síðar, því að þetta er aðeins heimild til hæstv. ríkisstj. til þessa, og það er undir ríkisstj. komið, þó að þetta væri samþ., hvaða námsmenn fá styrk yfirleitt. Það verður einnig nokkuð takmarkað fé, sem þessir menn geta fengið, sem fara til útlanda til náms. Auk þess þarf frá ríkisstj. leyfi til þess að fara til útlanda. Hún getur séð um, að ekki flykkist stúdentar til útlanda til náms. Svo hefur hún og í hendi sinni, hverjir fá styrk, og líka að taka ákvarðanir í þessum efnum með tilliti til námstímans. Ég hef ekki gert ráð fyrir því, að frekari reglur verði settar af hæstv. ríkisstj. um þessa hluti alla en nú þegar gilda. Og mér þótti vænt um þau orð hæstv. forsrh., er hann sagði, að svipuð framkvæmd mundi verða höfð á þessum styrkveitingum, hvort sem þessi þáltill. væri samþ. eða ekki. En þá finnst mér, úr því nú á að samþ. þáltill. um þetta efni á annað borð, eðlilegast, að þá sé nokkurt jafnræði haft um þessar styrkveitingar í ákvæðum þáltill. gagnvart námsmönnum og engin forréttindi veitt einum hópi þeirra fremur en öðrum með þál. um styrkveitingar, eftir því hvar þeir dveljast, nema að því leyti sem samgönguteppa gerir slíkt óhjákvæmilegt. Hv. frsm. sagði, að námsmenn í Þýzkalandi og á Norðurlöndum hefðu haft lægri námsstyrki heldur en þeir, sem hefðu verið í Bandaríkjunum og Kanada. Það er rétt, af því að þar hefur verið ódýrara að stunda nám, og er svo enn þá. Þó að mín brtt. væri samþ., þá verður samt dýrara að stunda nám í Bandaríkjunum heldur en á þessum stöðum hér í álfu. Viðvíkjandi því að veita námsmönnum styrk, sem dveljast í Englandi, er það að segja, að dýrtíð fer þar vaxandi líka, þannig að þó að styrkurinn til námsmanna þar hafi verið miðaður við fastákveðna krónutölu, má búast við, að þessum mönnum nægi það ekki, heldur verði að hafa miðun í þessu við dvalarkostnað. Ég verð því að halda fast við það enn þá, að ef hæstv. Alþ. fer á annað borð að gefa einhverjar leiðbeiningar um þessi mál, þá sé eðlilegast, að slíkt gildi um stúdenta almennt, sem erlendis dveljast. Og þá er hitt atriðið mál út af fyrir sig, að sjá þeim menntamönnum farborða erlendis, sem hefur verið veitt slík hjálp, ef ekki er um annað að ræða. Um slíkt þurfti ekkert að taka fram, því að ríkisstj. mundi að sjálfsögðu gera það, hvort sem var.



Herra forseti ! þessari þáltill. er farið fram á það, að ríkisstj. láti undirbúa fyrir næsta reglulegt Alþ. till. mu framtíðarhúsakost og hentugan stað fyrir Menntaskólann í Reykjavík. Hér er um tvennt að ræða, nýtt skólahús og nýjan skólastað, eða réttara sagt rannsókn á því, hvar og hvernig hentugt sé að reisa skólann, og síðan verði till. um þessi atriði lögð fyrir næsta reglulegt Alþ. Menntaskólahúsið er orðið 100 ára gamalt, því að menntaskólinn, sem þá hét latínuskóli, fluttist til Reykjavíkur frá Bessastöðum árið 1846. Ég tel rétt að rekja það mál að nokkru hér, áður en ég held lengra í ræðu minni. Þegar latínuskólinn var fluttur til Bessastaða, var honum fengið þar til afnota nokkuð gamalt hús. Síðan var tekið að gera við það, en þeirri viðgerð var aldrei lokið, vegna ófriðar, sem þá geisaði í álfunni. Og þegar fór að líða að 1830, komu fram kröfur um endurbætur á húsinu. Rektor skólans lagði til í bréfi, sem hann ritaði 1838, að gagngerðar breyt. væru gerðar á skólanum. Þá var komið til tals að flytja skólann til Reykjavíkur. Embættismannanefndin 1839 tekur svo þetta mál til meðferðar og klofnar um það. Meiri hlutann skipuðu: Bjarni. Thorarensen amtmaður, Bjarni Thorsteinsson amtmaður, Steingrímur Jónsson biskup, Árni Helgason stiftprófastur, Björn Blöndal sýslumaður og Jón Jónsson sýslumaður. Í minni hlutanum voru: Bardenfleth stiftamtmaður, Þórður Sveinbjörnsson háyfirdómar, Stefán Gunnlaugsson bæjarfógeti og Páll Melsted sýslumaður. Þessi nefnd samdi ýtarleg álit, sem lesa má í tíðindum frá fundum embættismannanefndarinnar. Álitin eru mjög merkileg vegna þess, að þar komu fram þá þegar allskýrt þau atriði, sem mjög hafa verið á baugi síðan þá, einkum utanlands, en það er skipun skólamála með tilliti til sveita og kaupstaða. Bardenfleth var með því að flytja skólann til Reykjavíkur, en þessi maður fer svo utan og lætur af embætti sínu sem stiftamtmaður. Segir dr. Jón Helgason biskup mér, að Bardenfieth hafi beitt sér fastast fyrir því, að latínuskólinn yrði fluttur til Reykjavíkur. Segir nú ekki af málinu fyrr en árið 1841, en þá er gefinn út konungsúrskurður 7. júní, sem undirbúinn er og lagður fram af háskólaráðinu í Kaupmannahöfn og stjórn latínuskólanna, þar sem ákveðið er að flytja latínuskólann til Reykjavíkur og stofna þar innan tíðar prestaskóla. Ég hef talið rétt að rekja hér þetta sögukorn vegna þess, að því hefur verið haldið fram, sem ekki hefur við rök að styðjast, að það hafi verið Jón Sigurðsson forseti, sem hafi beitzt fyrir því að flytja skólann til Reykjavíkur. Meiri hluti embættismannanefndarinnar og meiri hluti þjóðarinnar var á móti flutningnum á skólanum. Og þau rök, sem um það voru borin fram, má lesa í tíðindum frá embættismannanefndinni. Nú er málinu haldið áfram. Húsið er teiknað af einum frægasta húsameistara á Norðurlöndum. Síðan er það smiðað á Þelamörk í Noregi og flutt hingað tilhöggvið. Árið 1844 er grunnurinn byggður, og 1845 er svo skólahúsinu komið upp að mestu, alveg að utan og að miklu leyti að innan, enda er Alþingi endurreist einmitt í menntaskólahúsinu. Byggingu hússins að innan er svo haldið áfram veturinn 1845–46, og var henni lokið árið 1846. Húsið kostaði þá uppkomið 40000 ríkisdali, „þó að nærgætinn áætlunarreikningur áliti, að byggjast mundi af 14000 rd.“, segir Brandsstaðaannáll. Af þessu sést, að skeikað hafi til frá „nærgætnum áætlunarreikningum“ oftar en á vorum dögum viðkomandi slíkum framkvæmdum. Konungsúrskurðurinn um flutning skólans er staðfestur 24. apríl 1846, og tekur skólinn fyrst til starfa í þessu nýja húsi 1. október sama ár með 33 nemendum. Þegar húsið var reist, var gert ráð fyrir, að í skólanum gætu verið 60–70 nemendur auk prestaskólanemenda, sem áttu að vera þar fyrst um sinn. En gert var ráð fyrir, að húsið rúmaði 100 pilta, þó þannig, að allmargir gætu haft þar heimavist. En það gekk heldur hægt með fjölgun nemendanna. 1870 voru þeir 65, 1875 voru þeir 70, 1880 93, árið 1900 102, 1920 162, 1925 276. Síðan hefur nemendatalan verið svipuð, eða kringum 250, og er þá hið fyllsta á sett með húsrúmið. Það er öllum kunnugt, að þetta skólahús var með ágætum gert í upphafi vega, enda var næsta mjög til þess vandað, útveggir og innveggir hlaðnir úr tilhöggnu timbri, en ekki þiljað á grind. Og enn er viðurinn að mestu ófúinn og steinharður orðinn. Húsið hefur líka þennan langa tíma síðan það var byggt að mestu orðið að búa að fyrstu gerð. Árið 1874 voru, vegna konungskomunnar, gerðar lítils háttar aðgerðir á húsinu, og einnig var nokkuð dyttað að því 1907, af sömu ástæðum (vegna konungskomunnar þá;. Árið 1921 var enn konungskoma hingað til lands, og var húsið þá endurbætt í þriðja sinn. Það hefur verið notað við móttöku tiginna gesta, og hefur skólinn notið þess, en ekki hins, að hugsað hafi verið um þarfir skólans. 1930–31 var gert til muna við húsið og bætt um það eftir því, sem þá var unnt. En áður en viðgerðinni væri lokið, skall kreppan yfir, og reyndist ekki fært að endurbæta t.d. hátíðasal hússins, svo sem ætlað hafði verið. Ég reit hæstv. Alþ. þá bréf og þeirri nefnd, sem sá um undirbúning alþingishátíðarinnar, og fór fram á, að hátíðasalurinn yrði prýddur, m.a. með því að mála mynd á innvegg salarins af þjóðfundinum, er sýna skyldi það augnablik, er íslendingar í þeim sal á þjóðfundinum 1851 stóðu upp og mótmæltu aðförum Trampe stiftamtmanns. En þessum tilmælum var ekki sinnt. - Salurinn hefur verið í niðurlægingu og okkur til skammar, þangað til Bretar hafa nú á honum gert nokkra bót. Nú er ekkert af húsinu að segja þangað til í maí 1940, er Bretar gerðu hernám sitt og tóku skólahúsið til sinna afnota. Því var lofað, að húsinu yrði skilað ekki síðar en 1. október sama ár, og var jafnframt samið um, að skólinn fengi að halda geymslurúmi allmiklu í skólanum. Allt hefur þetta brugðizt. Þegar herstjórnin fór úr skólahúsinu, var herspítali fluttur í húsið. Húsið fer nú mjög að nálgast tíræðisaldurinn, og slitið á því hefur farið í vöxt. Allir þeir, sem þekkja, hve mikið mæðir á stofum og húsum yfirleitt, þar sem hundruð ungra manna og kvenna ganga um dags daglega, munu undrast, að þetta hús er sæmilega við lýði enn, eftir allt, sem á daga þess hefur drifið. En slitið er það mjög. Og það, sem hér skiptir mestu máli, er, að þrátt fyrir það, hve vel var til þess vandað í upphafi, þá er það nú orðið úrelt til skólahalds, kennslustofur þess of litlar og dimmar, því að gluggarnir eru miklu minni heldur en æskilegt og nauðsynlegt er á kennslustofum. Gangar eru einnig of litlir. Hvers konar afdrep vantar fyrir nemendur og ekki sízt hitt, að í skólann vantar mjög sérkennslustofur, snyrtiherbergi og annað það, sem horfir til fegurðarauka, en er býsna nauðsynlegur liður í uppeldi ungs fólks. Lóðin er allt of lítil, og nemendur eiga of litinn kost á að vera undir beru lofti, en til þess að það gæti orðið, vantar skýli þarna á lóðinni til afnota, sérstaklega þegar kalt er eða úrkomur. Engu að síður er menntaskólinn tengdur húsakynnum sínum, og það svo, að mönnum er tamt að kalla húsið menntaskólann, þegar þeir sjá það af götunni. Og vissulega varð sú raunin, sem spáð var í upphafi, að það var mjög mikill skaði fyrir mennaskólann að þurfa að flytjast burt úr húsinu, og sérstaklega það, að komast á hrakning. Það er engri stofnun hollt og sízt skóla. Það hefur skapazt við það þverbrestur í allar venjur, sem tengt hafa nemendur við skólann. Og umgengnin í þessu húsi undir núverandi ástæðum hefur verið þannig, að húsið mun aldrei verða aftur það, sem það áður var í augum nemenda. Og þó að skólinn verði fluttur í húsið aftur, mun aldrei gróa um heilt milli stofnunarinnar og hússins framar. Það er að vísu talin nokkur von þess, að húsið verði látið af höndum nú á þessu sumri, en fullt öryggi er a.m.k. ekki fengið um það enn, að það fáist í notkun og leikfimishúsið og að burt verði teknar þær byggingar, sem reistar hafa verið í porti skólans. Og meðan svo er ástatt, að það er ekki gert, tel ég þess engan kost, að stofnunin verði flutt inn í húsið á nýjan leik. En ég held hinu hiklaust fram, að þó að skólahúsið fáist og öll hús skólans, þá sé samt nauðsynlegt að byggja yfir skólann sæmileg húsakynni, í fyrsta lagi af því, hve húsinu er ábótavant og það að ýmsu leyti fullnægir ekki þeim kröfum, sem til slíks húss á að gera, í öðru lagi fyrir þá hrakninga, sem skólinn hefur nú undanfarið þurft að sæta, og í þriðja lagi vil ég herma það upp á hæstv. Alt, að það greiði gamla skuld við húsið og standi að því með fullkomnum myndarskap að byggja hús yfir menntaskólann. Nú er í ráði að hlaupa undir baggann með stúdentum og reisa stúdentagarð. Stúdentar hafa orðið að vera á hrakningi að undanförnu. Skyldi ríkinu þá ekki líka bera á sama hátt skylda til að hlaupa undir baggann með þessari sérstöku stofnun sinni og byggla yfir menntaskólann góðan húsakost? Mun ég nú láta lokið umr. um þennan þátt málsins, nauðsyn þess, að byggt verði yfir skólann. - Ég sé, að það hefur verið boðaður hér annar fundur í hæstv. Alþ., og skal ég því fresta ræðu minni, ef hæstv. forseti óskar þess.

Forsrh. (Hermann Jónasson) Hv. Alþingi er kunnug saga þessa máls og þessarar till., og er því ekki þörf að rekja þær hér. En ástæðurnar eru í stuttu máli þær, að brezka setuliðið hefur tekið Garð til afnota og hefur ekki fengizt til þess að rýma hann aftur, þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir. Ástæðurnar fyrir því er hvorki nauðsynlegt né rétt að rekja hér. En allt hefur verið gert, sem auðið er, til þess að losa húsið. Hv. Alþingi er kunnugt um hin miklu húsnæðisvandræði í bænum, og þrátt fyrir húsaleigulögin hafa herbergi hækkað mjög í verði. Húsnæðisvandræði stúdentanna eru líka mjög mikil, og sú aðbúð, sem þeir nú verða að sæta, er alveg óviðunandi. Þess vegna er þessi till. flutt. Það er fyrirsjáanlegt, að stúdentagarðurinn, sem nú er, er allt of lítill til frambúðar. Þennan garð þarf því hvort sem er að reisa. Gert er ráð fyrir, að hann rúmi um 70 stúdenta, eða nál. helmingi fleiri en gamli Garður. Er það einkum fyrir þá sök, að meira er innréttað, o;t sumpart vegna þess, að ekki eru gerðar eins miklar kröfur til húsrýmis eins og í hinum. Í þessu sambandi er rétt að minnast þess, að húsnæðisvandræðin eru svo mikil, að sjáanlegt er, að ekki verður hjá því komizt að reisa ný hús. En verkfræðingar eru á einu máli um það, að það verði ekki betur gert á annan hátt en zð reisa stúdentagarðinn. Við það losna ca. 80 herbergi í bænum, og bætir það verulega úr vandræðunum. - Þetta er því hvort tveggja í senn, nauðsynjamál fyrir stúdentana og bót á húsnæðisvandræðunum í bænum. Ég hef ekki flutt á Alþingi margar till. sem þessa, og ég hefði ekki gert það, ef nauðsynin hefði ekki verið svo brýn sem raun er á. Ég vil því skora á hv. Alþingi að samþ. þessa till., því að úr byggingu Garðsins getur því aðeins orðið, að þessi till. sé samþ.