Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1960 er flutt og samið samkv. tillögum yfirskoðunarmanna ríkisreikninga, og hefur fjvn. yfirfarið það og borið saman við tölur í ríkisreikningi fyrir árið 1960 og ekkert fundið athugavert. Leggur n. til, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér þáltill. ásamt 1. og 3. þm. Norðurl. e. og 1. þm. Austf., þess efnis að fela ríkisstj, að láta fara fram athugun á því, hvort ekki væri tiltækilegt og ráðlegt að reisa lýsisherzluverksmiðju hér á landi. Við erum ósammála um ýmislegt, eins og gerist og gengur. Við deilum um, hvernig eigi að skipta þjóðartekjunum. Það verður vafalaust lengst af þannig, að það verða ekki allir ánægðir með, hvað þeir bera úr býtum fyrir sína vinnu. Það er eitt, sem við getum verið sammála um og erum sennilega, og það er að reyna að afla sem mestra verðmæta fyrir þjóðarheildina. Þjóðin er fámenn, og við erum ekki stórveldi á neinu sviði, en helzt er það þó, að við séum stórir hvað viðvíkur öflun sjávarafurða. Það er talið, að þorskafli heimsins hafi verið ári 1953 um 4 millj. smálesta og síldaraflinn hafi verið það sama ár í heiminum 6.5 millj. smálestar. Nú hefur sjávarafli Íslendinga í ár verið í kringum 630 þús. smálestir, og það mun ekki fjarri lagi, að við öflum um 1/20 hluta af heilda síldarafla heimsins og frá 1/15 -1/20 hluta af öllum þorskafla heimsins. Heildarsjávaraflinn var talinn árið 1953 27.1 millj. smálesta, er meiri nú, ég hef ekki nákvæma skýrslu um það, og það mun ekki fjarri lagi þess vegna, að við öflum í ár um 2% af heildarsjávarafla heimsins. Við sjáum, hversu gífurlega mikið magn þetta er miðað við fólksfjöldann, þegar það er athugað, að það er 1 Íslendingur af hverjum 16 þúsund, sem í heiminum búa. Það er óhætt að segja það, að þetta eru þær mestu auðlindir, sem við eigum, og það er mikið vafamál, hvort annars staðar í heiminum eru meiri og betri fiskimið en hér, því að það er ekki eingöngu það, að mikill fiskur sé, heldur er það líka góður og verðmætur fiskur. Það gefur því auga leið, að eins og ástatt er nú, þá er það eitt höfuðskilyrði fyrir efnahagslegri afkomu okkar, að við reynum að koma sjávarafurðum okkar í sem bezt verð, förum sem bezt með þær og gerum þær á allan hátt sem verðmætastar. Það hagar þannig til með lýsisframleiðsluna hjá okkur, að hún er nú með mesta móti, og þegar hráefnið er selt óunnið, þá verða verðsveiflur gjarnan miklar. Verðfall hefur orðið á lýsinu, þannig að sem stendur munu ódýrari tegundir lýsis vera í kringum £ 40 tonnið, sem þýðir, að það er nálægt 5 kr. hvert kg af því lýsi, og hefur fallið talsvert á þessu ári. Vera má, að þetta sé á einhvern hátt klaufaskap þeirra að kenna, sem mest framleiða af lýsi. Í Evrópu eru það sérstaklega Norðmenn og Íslendingar, sem selja mikið af lýsi, vegna þess að sjávarafli þeirra er tiltölulega mjög mikill miðað við fólkstölu og notkun í þessum löndum. Perúmenn eru farnir að framleiða miklu meira lýsi en þeir gerðu. Nú framleiða þeir á annað hundrað þús. tonn. Norðmenn munu flytja út eitthvað talsvert á annað hundrað þús. tonn, og það er líklegt, að við Íslendingar þurfum að flytja út á þessu ári milli 50 og 60 þús. tonn. Þorskalýsið er nálægt 10 þús. tonnum. Síldarlýsið er sennilega nú á milli 30 og 40 þús. tonn. Svo kemur karfalýsið, sem er lítið raunar í ár, og hvallýsi. Norðmenn hafa tiltölulega verðmeira lýsi en við. Þeir hafa meira af hvallýsi, sennilega 20-30 sinnum meira en við, en við höfum aftur hlutfallslega meira af síldarlýsi. Ég hef athugað dálítið hagskýrslur hjá Norðmönnum og Íslendingum viðvíkjandi þessu, og mér virðist, að Norðmenn fái meira verðmæti fyrir sitt lýsi heldur en við. Það liggur ef til vill að einhverju leyti í því, að þeir hafa betra lýsi, þar sem hvallýsið er, og það liggur einnig í því, að þeir munu vinna sitt lýsi meira. Hér er starfandi lýsisherzluverksmiðja, en í smáum stíl. Það mun vera hert lýsi til notkunar fyrir okkur hér innanlands sem svarar 700 lestum á ári. Ég hef átt tal við forstöðumann þessarar verksmiðju, og hann er einna kunnugastur sölu á unnu lýsi og lýsisvinnslu, eftir því sem kostur er hér á landi. Þessi verksmiðja eða þessir menn sjá einnig um kaldhreinsun á lýsi og selja það til margra landa. Við athugun, sem ég gerði á hagskýrslum Noregs og Íslands, sá ég, að Íslendingar selja kaldhreinsað lýsi til allt að því helmingi fleiri landa en Norðmenn, þannig að það er engin ástæða til að gera lítið úr starfi þessara manna. Ég hygg, að þeir hafi unnið að þessu af dugnaði og áhuga. En aðstaða þeirra hefur ekki verið betri en það, að þeim hefur ekki tekizt að herða og framleiða meira en þetta. En mér virðist Norðmenn samkvæmt hagskýrslum hafa fengið meira fyrir sitt lýsi. Það kemur ekki nákvæmlega fram í hagskýrslum Norðmanna, hvað er selt af hertu lýsi. Þeir dreifa því til um það bil 10 landa, þannig að það bendir til, að þar muni vera um hert lýsi að tala. Mér virðist á þessum skýrslum, að kaldhreinsað lýsi, sem Norðmenn selja, hefði á árinu 1960 selzt fyrir nálega 13 kr. hvert kg, en hjá okkur á rúmar 9 kr. Hvallýsið virðist mér Norðmenn hafa selt á kr. 7-7.50 þetta sama ár, en við á um kr. 5.70. Svo er lýsi, sem Norðmenn telja til skepnufóðurs, sem sennilega er úrgangur úr lýsi, og eru ódýrari tegundir, og það virðist mér Norðmenn fá fyrir um 8 kr., en við frá 5.50 til 6.20. Norðmenn virðast því eftir þessum hagskýrslum, og það er það eina, sem ég hef fyrir mér viðvíkjandi þessu verði, þá virðast þeir geta komið sínu lýsi í betra verð þetta ár. Þetta getur verið misjafnt, það getur verið betri sala hjá einu landi í ár og lakari að ári. Norðmenn hafa herzlustöð og herða fyrir sig og talsvert fyrir aðra. Svíar hafa einnig herzlustöð fyrir sig, en flytja sennilega sama og ekkert út af hertu lýsi, enda hafa þeir miklu minni framleiðslu en við og Norðmenn, þannig að ég er ekki viss um, að þeir þurfi að flytja út lýsi í stórum stíl. Ég held, að það, sem við eigum að gera, það væri að nota þá þekkingu og þá aðstöðu, sem þeir menn hafa, sem hafa fengizt við lýsisvinnslu í einni eða annarri mynd, því að þekking þeirra og aðstaða er engan veginn lítils virði. Forstjóri þessarar lýsisherzluverksmiðju sagði mér, að hann gæti með litlum tilkostnaði aukið herzluna í 2500 lestir. Aðstaðan hér er tiltölulega góð við lýsisherzlu, vegna þess að áburðarverksmiðjan framleiðir vetnið. Ef mikið efnismagn þarf, þá gæti verið, að þurfi að stækka verksmiðjuna, en þetta skapar a.m.k. bætta aðstöðu viðvíkjandi lýsisherzlu hér. Forstjórinn sagði mér einnig, að hann mundi geta stækkað sína verksmiðju með tiltölulega litlum kostnaði, þannig að hún gæti hert um 20 þús. lestir á ári. Hér er því fyrst og fremst um það að ræða að afla markaða fyrir hert lýsi, ef það reynist hagkvæmara en að selja það óunnið, og sennilega yrði helzt um markaði að tala í Austur-Evrópulöndunum, því að Unilever-hringurinn ræður að mestu yfir markaðnum í VesturEvrópu, og hann er sjálfsagt í samstarfi við hringa, sem sjá um sölu í Ameríku, þannig að þetta verður eitt hringakerfi. Ég býst við, að ef ætti að leita nýrra markaða fyrir hert lýsi, þá yrði það í Austur-Evrópu. Vitanlega yrði að þreifa sig áfram með þetta allt saman, en það er vitað, að eigi að selja slíkt hráefni til AusturEvrópu, þá verður ríkisstj. að vinna að því, að slíkir samningar séu gerðir, það er óframkvæmanlegt fyrir einstaklinga. Forstjórinn sagði mér, að hann hefði skrifað til Austur-Evrópu, en ekki fengið nein svör, og áleit tilgangslaust að reyna slíkt, nema ríkisstj. hlutaðist til um það eða sölumenn af hennar hendi. Vitanlega er ekkert hægt að fullyrða um, hvort það tekst, en reynandi er það. Það, sem ég álít að eigi að gera viðvíkjandi þessum lýsismálum okkar, er að leita fyrir sér, hvort nokkrir möguleikar væru á að afla markaða, og styrkja þá menn, sem þegar eru farnir að fást við þetta, til þess að framleiða meira og nota þá tækniþekkingu, sem þeir hafa, til þess að framleiða sem bezta vöru. Það er vitað, að Unileverhringurinn ræður yfir meiri tæknilegri reynslu en aðrir í þessu efni, en það er engan veginn vitað, nema við gætum fengið að kynna okkur lýsisherzlu hjá Norðmönnum og Svíum, sem hafa talsverða tæknilega þekkingu viðvíkjandi lýsisherzlu og meðferð á lýsi, að svo miklu leyti sem þess gerist þörf. Það er t.d. talið mikils virði, að bræðslumarkið sé sem lægst. Forstjóri herzlustöðvarinnar hér sagði mér, að hann teldi ekki mikil vandkvæði á því, hann taldi bræðslumarkið vera uxu 42 gráður á Celsíus, en áleit, að það mundi fært að lækka bræðslumarkið ofan í 34–36 gráður. Ég álít því, að frumskilyrðið sé að kynna sér, hvort ekki væri hægt að afla markaða fyrir hert lýsi og meira af hreinsuðu lýsi en þegar hefur verið gert. 1960 mun hafa verið selt lýsi fyrir yfir 300 millj. Þetta lýsismagn tilheyrði ekki algerlega því ári, vegna þess að það eru dálitlar sveiflur milli ára, það er geymt á milli ára, en með svipuðu verði yrði útflutningurinn sennilega engu minni nú en þá, þó að gert væri ráð fyrir, að talsvert af lýsi hefði verið frá því 1959, sem selt hefði verið á árinu 1960. Það, sem ríkisstj. gæti enn fremur gert, væri að lækka útflutningsgjöld á kaldhreinsuðu lýsi og saltsíld, því að þarna er um meira en hráefni að ræða. Viðvíkjandi saltsíldinni er hægt að benda á, að útflutningsgjöldin af hverri tunnu eru um 80 kr. eða jafnvei meira, ef um verðmæta síld er að ræða. Sama er að segja um hreinsaða lýsið, útflutningsgjöld eru greidd af umbúðum og vinnulaunum og það er ekki ósanngjarnt, að tekið sé tillit til þess viðvíkjandi útflutningsgjöldunum, þannig að heim aðilum, sem eru að reyna að gera þessar vörur verðmætari, sé gert léttara fyrir með því að leggja lægri útflutningsprósentur á vöruna. Í þriðja lagi álít ég að ríkisstj. ætti að hlutast til um það, að reynt væri að gera samkomulag við þær þjóðir, sem framleiða mest af lýsinu, þannig að þær undirbyðu ekki hver aðra takmarkalaust. Mér hefur verið sagt af kunnugum, að það hafi náðst samkomulag við Perúbúa um að þeir undirbyðu okkur ekki jafngífurlega með fiskimjölstegund þá, sem þeir hafa til sölu, eins og þeir gerðu í byrjun. Það gefur auga leið, að þessar þjóðir hafa ekki nema skaðann af því að undirbjóða takmarkalaust. Perúmenn eru búnir að bæta lýsisframleiðslu sina og eru farnir að selja á annað hundrað þúsund smálestir. Við þá þarf að gera samning sem allra fyrst um að ekki sé undirboðið látlaust á heimsmarkaðinum. Sömuleiðis þyrfti að tala við Norðmenn um þessa hluti og aðra þá aðila, sem hafa mesta lýsisframleiðslu. Þetta ætti að gilda jafnt um lýsi og um mjöl. Það er ástæðulaust fyrir þá, sem framleiða hráefnið, að reyna ekki að hafa samtök sin á milli til þess að stilla í hóf verðsveiflum á því hráefni, sem þessar þjóðir afla og hinir aðilarnir kaupa. Ég er sannfærður um, að með því að vinna skynsamlega að þessum málum er hægt að meira eða minna leyti að koma í veg fyrir þær verðsveiflur, sem eru á þessari hráefnisframleiðslu, ef það er athugað í tíma og rétt að því farið. Og vitanlega mundu Norðmenn t.d. ekkert vinna við það að undirbjóða okkur með þessar vörur, og væri vafalaust hægt að komast að samkomulagi við þá. Þetta eru aðeins nokkur atriði, sem ég hef drepið hér á sem ábendingar. Ég geri ráð fyrir, að þessari þáltill. verði vísað til n., og þá mundi ég óska þess, að henni yrði vísað til allshn., þar yrði þetta til athugunar. Væri eðlilegt, að orðalagi tillögunnar væri breytt, hún væri gerð víðtækari en hún er. Ég hygg, að ef við höfum getu og vilja til að vinna skynsamlega að því að vernda okkar fiskimið og koma þeim verðmætum, sem við höfum möguleika á að afla úr skauti sjávarins, í sem mest verðmæti, þá þurfi enginn að líða skort hér á landi.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð um þessa þáltill., áður en hún fer til nefndar. - Það er mjög ánægjulegt, að það skuli vera fram komin till. hér um að taka upp aftur baráttuna fyrir því, að Íslendingar reyni að koma sér upp sinni eigin lýsisherzluverksmiðju. Og það er rétt, þegar menn fara að undirbúa sig undir það átak, að menn hafi í hyggju þá reynslu, sem við höfum þegar í þessu efni. Eins og getið er í grg., var með lögum frá 1942 ríkisstj. heimilað að reisa verksmiðju til herzlu síldarlýsis, og í tíð nýsköpunarstjórnarinnar var hafinn undirbúningur að því að gera þetta. Þáv. hæstv. sjútvmrh., Áki Jakobsson, lét þá kaupa til landsins aðaltækin, sem þarf til slíkrar lýsisherzluverksmiðju, þ.e. rafmagnssellur, katalýsatora og annað slíkt, sem þarf til þess að kljúfa vatnið og framleiða vatnsefnið. Það mun þá hafa kostað hátt á aðra millj. ísl. kr. eða sem nú mundi samsvara um 12 millj. kr., og byrjunin var gerð, og undirbúningur að því að reyna að afla sérfræðinga, sem er kannske eins erfitt og að afla tækjanna, var hafinn. Og það var búið að fá lóð hjá Siglufjarðarbæ til þess að reisa þessa lýsisherzluverksmiðju á. Og það var miðað við það, að slík lýsisherzluverksmiðja ætti að geta unnið úr 15 þús. smálestum af síldarlýsi, m.ö.o. að verulegur hluti að þáv. framleiðslu Íslendinga af síldarlýsi yrði unninn hér heima, þannig að við gætum selt lýsið ekki sem fljótandi vöru, heldur - ja, ég veit ekki, hvað ég á að kalla það - eins konar tólgarskildi næstum því, til hvaða smjörlíkis- og sápuverksmiðju í Evrópu sem væri. Þetta var allmikið, sem Ísland réðst í, enda var mikill stórhugur yfirleitt ríkjandi á þeim tíma, og það var vitanlegt, að einmitt þetta svið mundi verða eitt af þeim erfiðustu, þar sem við gátum reynt að gerast iðnaðarþjóð og hætt að vera bara hráefnaþjóð, vegna þess að á þessu sviði, hvað snertir að breyta feiti í fast efni, hafði Unilever-hringurinn, sem síðasti ræðumaður gat um, einokað allar lýsisherzluverksmiðjur í Vestur-, Norður- og Mið-Evrópu, eins og þær leggja sig. Ég man alveg sérstaklega eftir því, vegna þess að við lentum þá m.a. í þeim átökum, að í einu landi, sem mikil þjóðfélagsleg breyting varð í á þessum tíma, Tékkóslóvakíu, þar hafði fyrirtæki, sem var angi af Unilever, átt þær lýsisherzluverksmiðjur, sem voru þar í landi, og þær höfðu verið þjóðnýttar 1945 af ríkisstj. Tékkóslóvakíu. Það hafði orðið til þess, að Unilever-hringurinn setti bann á Tékkóslóvakíu að selja þangað lýsi. Það bann var brotið af nýsköpunarstjórninni 1945 með verzlunarsamningum, sem gerðir voru milli Íslands og Tékkóslóvakíu, og íslenzka ríkisstj. seldi þá til Tékkóslóvakíu lýsi fyrir eitthvað í kringum 100 sterlingspund tonnið. Tékkar höfðu hvergi getað fengið keypt lýsi vegna þess, hve járngreipar einokunarhringsins voru sterkar. Unilever hafði þá allt stríðið út í gegn ráðið verðinu á síldarlýsi frá Íslandi, og það var, ef ég man rétt, 38 sterlingspund tonnið. Þetta er smádæmi. Náttúrlega stendur sérstaklega á þar, en yfirleitt er það engum efa hundið, að einmitt þessi einkaeign Unilever-hringsins á lýsisherzluverksmiðjum í Norður-, Vestur- og Mið-Evrópu hefur gert þessum hring mögulegt að ráða mikið til verðinu á hráefninu, á lýsinu. Og þetta, sem Íslendingar réðust í á nýsköpunarstjórnartímanum, var að reyna að búa okkur undir að berjast á þessu sviði. 15 þús. tonn af lýsi hefðu verið mjög verulegur hluti. Það er rétt, sem hv. frsm. gat um, við erum þó nokkurt stórveldi á sviði feitiframleiðslunnar. Hins vegar vissum við þá, að þó að Unilever eigi að vísu megnið af öllum smjörlíkis- og sápuverksmiðjum hæði í Englandi, Þýzkalandi og víðar, þá er til þó nokkuð mikið af sjálfstæðum smjörlíkis- og sápuverksmiðjum úti í heimi. Ég held t.d., að Finnland sé nokkurn veginn alveg óháð eða var a.m.k. síðast þegar ég vissi í þessum efnum, en átti hins vegar sjálft enga lýsisherzluverksmiðju. Og ef ég man rétt, þá hafa líka t.d. samvinnufélögin sænsku komið sér upp lýsisherzluverksmiðju, sem er náttúrlega alveg óháð hringnum. Það væri þess vegna ákaflega gott, ef við gætum lagt í það að taka upp baráttu á þessu sviði, gerast þarna sjálfstæðir iðnrekendur með lýsisherzlu og búa okkur undir það að selja okkar feitiskildi beint til sápu- og smjörlíkisverksmiðjanna. Og vafalaust er það svo, þó að þessi tök Unilevers séu svona gífurlega sterk, þá er þetta ekki 100% einokun, það er frá 70 upp í 90% einokunin í hinum ýmsu löndum VesturEvrópu, þannig að líka í Vestur-Evrópu ætti að vera hugsanlegt fyrir okkur að afla okkur markaða, en vafalaust mun þurfa alimikla baráttu til þess. Hvað Noreg snertir, þá er ég ákaflega hræddur um, að þar séu e.t.v. tök Unilevers einna sterkust, ekki aðeins viðvíkjandi lýsisherzlu, heldur líka viðvíkjandi sjálfum síldarverksmiðjunum, því að þeirra samtök voru mikið undir þeirra áhrifum hér áður, og eins og ég hef sagt áður frá, held ég, átti a.m.k. Unilever hér áður upp undir 50% í hvalveiðiflota Norðmanna, þannig að tök þeirra á hvallýsinu og verðmyndun á því voru tíka mjög sterk. Eftir að búið var nú að kaupa inn þessar vélar og þannig búið að leggja á ýmsan hátt grundvöll að því að reyna að fara af stað með þetta 1946, þá hins vegar varð hér stjórnarbreyting, eins og kunnugt er. Sósfalistaflokkurinn, sem sjútvmrh. hafði tilheyrt, fór út úr ríkisstj. og Framsfl. tók við í ríkisstj., og það urðu allmiklu ríkari áhrif þess erlenda auðvalds í þeirri ríkisstj., sem þá tók við. A.m.k. var það svo með ýmislegt af því sem þá hafði verið undirbúið af hálfu nýsköpunarstjórnarinnar, að það var tafið eða eyðilagt. Á sama tíma og þetta hafði verið ákveðið með lýsisherzluverksmiðjuna, höfðu líka tunnuverksmiðjurnar eða undirbúningurinn undir að stofna þær verið settur undir sérstaka stjórn og enn fremur samkvæmt lögum ákveðið með sérstakri stjórn að koma upp síldarniðurlagningarverksmiðju. Annað var alveg drepið þá og er fyrst verið að lífga það við núna eftir 15 ár, og úr tunnuverksmiðjunum átti þá að draga mjög mikið, en tókst ekki að öllu leyti, svo að nokkuð hafa þær verið starfandi, þó að þær væru þá hins vegar settar undir stjórn síldarverksmiðja ríkisins, sem gafst ekki að öllu leyti vel. En um undirbúninginn að lýsisherzluverksmiðjunni fór svo, að það virtist ekki í þeim stjórnum, sem þá tóku við, vera áhugi fyrir þeim málum. Og það var ekki haldið áfram með þessa baráttu. Ég skal ekkert um það fullyrða, hvað þar hefur komið til greina. Ég veit, að um það leyti var sett upp þessi litla stöð, sem hv. frsm. minntist á í sambandi við kaldhreinsunina, þar sem úrgangurinn úr lýsi var unninn, þannig að það væru til þar nokkur hundruð tonn af slíku hertu lýsi, sem hægt væri að nota sem iðnaðarfeiti, og sums staðar heyrði maður þá það hljóð, að það væri nóg að hafa gert þetta, víð þyrftum ekki að vera að hugsa um þessa stóru lýsisherzluverksmiðju. Og svo mikið er víst, að ekki var meira að gert í þessum efnum, og þær vélar, sem keyptar höfðu verið inn, lágu hér í nokkur ár og voru síðan seldar áburðarverksmiðjunni, þegar hún var reist. Ég veit ekki, hvort þær eru varavélar þar eða hvort þær eru hluti af áburðarverksmiðjunni núna. Það er rétt fyrir þá nefnd, sem fær þetta til meðferðar, að hafa hliðsjón af þessari reynslu. Hvort Unilever hefur komið þarna við sögu, það veit ég ekki. Það er sterkur hringur, og það er oft erfitt að rannsaka hans vegi og hans aðferðir. En eitt er a.m.k. bezt að gera sér alveg ljóst, þegar maður leggur út í slíkt, að það sé rétt að vera við því búinn að eiga í nokkurri baráttu. Að vísu skal ég ekki aftaka það, ef ein þjóð, sem hefur eins sterka aðstöðu og Íslendingar í þessum efnum, ef við erum ákveðnir í því að vilja berjast á þessu sviði, að Unilever-hringurinn mundi þá ekki vera til í einhvers konar samstarf. Það er ómögulegt að segja. Og allt slíkt samstarf er náttúrlega alltaf hættulegt, af því að menn geta þá orðið háðir honum. En séu menn nógu ákveðnir í því að vera sjálfstæðir, þá getur vel verið, að sá hringur taki tillit til staðreyndanna, hann hefur oft sýnt sig í því, hann er á margan hátt þannig vafalaust, eða einn af þeim hringum heims, sem einna skynsamlegast er stjórnað. Hans vald hefur ekki minnkað síðan á árunum um 1945. Það hefur vaxið. Og það er e.t.v. engin tilviljun, að hv. frsm. kom hér inn á það, að það mundi vera nauðsynlegt, að við hráefnaframleiðendur í heiminum, Íslendingar, Perúmenn, Norðmenn og aðrir slíkir, reyndum að bindast einhverjum alþjóðlegum samtökum á móti auðhringunum í heiminum. Það mundi vissulega ekki af veita. En það getur þýtt, að það þurfi að svipta slíka auðhringa valdinu yfir því, sem er undirstaðan að þeirra valdi í þessum efnum, og það er eignarrétturinn á þeim verksmiðjum, lýsisherzluverksmiðjum og slíkum, sem þeir eiga. Og þá er maður farinn að nálgast ákaflega mikið það, sem kveinað er um af auðvaldsblöðum heimsins á nokkuð mörgum stöðum nú, að hinar svokölluðu fornu nýlenduþjóðir, eins og við eða aðrar slíkar, séu að svipta auðhringana eignum þeirra í löndunum. Það er vissulega sú þróun, sem er að ganga fyrir sig í heiminum, en hún mun vafalaust vera talin nálgast ískyggilega mikið það, sem almennt er kallað sósialismi. Það er náttúrlega líka alveg rétt, að það er eina leiðin, sem hægt er að hafa til slíkra samtaka þeirra vinnandi stétta og þjóða í heiminum á móti þessum voldugu auðhringum. Og vissulega mun það ekki hvað sízt eiga við um þær þjóðir í Afríku, sem nú eru að rísa upp, þar sem Unilever-hringurinn er þó margfalt sterkari en nokkurn tíma í Evrópu, með sínu United African Company, þar sem hann á eða ræður yfir megninu af allri þeirra framleiðslu á pálmaviðarolíu og öllu því feitmeti, sem þar er framleitt. En eitt vildi ég að lokum benda þeirri hv. nefnd á, sem fær þetta til meðferðar, og það er, vegna þess að þegar við Íslendingar förum inn á þetta svið eða hugsum til þess að fara inn á þetta svið, að gerast iðnaðarþjóð, þá megum við, auk þess að vara okkur á auðhringunum, vara okkur ákaflega mikið á tækninni. Tækniþróun nútímans er svo hröð í þessum efnum, að við getum staðið uppi, fyrr en við vitum af, með úrelt tæki. Og við vitum það allir, eins og hefur verið minnzt á áður hjá okkur, að við höfum átt dálítið erfitt með ýmislegt af því, sem við höfum byrjað með í þessum efnum. Það er ekki nema eðlilegt, og yfir því er engin ástæða til þess að fjargviðrast eða því síður gefast upp. Aðalatriðið er, þegar maður verður fyrir þessum óhöppum, að reyna að læra af þeim. Ég býst við t.d. með áburðarverksmiðju nú, að það muni vera lagt niður í heiminum að framleiða áburð með rafmagni, þannig að það séu aðrar aðferðir, sem nú eru notaðar til þess, miklu ódýrari. Og hvað snertir þá aðferð, sem við gengum út frá að nota 1945 til hess að kljúfa vatnið með og framleiða vatnsefnið og annað slíkt, þá býst ég við, að þar séu að verða mjög miklar tæknilegar, efnafræðilegar breytingar á, sem þörf er á að fylgjast með í. Og það, sem er oft erfiðleikinn í þessum efnum, er, að þessir stóru auðhringar heimsins hafa í sinni þjónustu framúrskarandi góð laboratorium, sem sé efnarannsókna- og tilraunastöðvar. Ég man alltaf eftir því, hvað ég varð hissa á því, sem ég heyrði, að bara hringur, sem er einn af þeim smáu í þessum efnum, eins og Kodakhringurinn ameríski, skyldi nota álíka mikið bara til sinna tilraunastöðva eins og öll þjóðarframleiðsla Íslendinga er á ári. Þessir gífurlega stóru hringar hafa í sinni þjónustu marga af beztu vísindamönnum heims, geta eytt ógrynni fjár í sífelldar nýjar tilraunir, framkvæmdar af mönnum, sem standa á toppi þekkingarinnar hvað snertir efnafræði og alla tækni, og erfiðleikinn þess vegna oft fyrir þjóð eins og okkar að gerast iðnaðarþjóð í þessum efnum er að ráða yfir þessari þekkingu. Það mun venjulega útheimta, sérstaklega þegar menn eru eins smáir í þessu og við, nána samvinnu við aðra, sem hafa svipaðra hagsmuna að gæta, til þess að við kannske ekki allt í einu séum búnir að byggja einhverja verksmiðju, sem við svo uppgötvuðum eftir á, þegar við værum búnir að setja í hana mörg hundruð milljónir króna, að hafi raunverulega verið kannske orðin úrelt fyrir 5 eða 10 árum. Tækninni fleygir svo fram í heiminum, að á þessu sviði þarf maður að vera vel á verði. Ég skal ekkert fullyrða um það, að með því aðhaldi, sem smám saman er að skapast gagnvart hringunum í heiminum, líka t.d. á vegum Sameinuðu þjóðanna, og með þeirri tækniþekkingu, sem þær láta í té, þá væri ekki hægt að afla sér þeirrar vitneskju í þessum efnum, þannig að maður örugglega fylgdist með tímanum. Og ég vil taka ákaflega mikið undir það, að við tökum þessa till. alvarlega, það sé reynt að undirbúa það vel að ráðast í þessa hluti. Ég efast ekki um, að við þurfum langan og góðan undirbúning til þess. En ég álít, að það væri mjög heppilegt af þeirri nefnd, sem fær þessa tillögu til meðferðar, að samþykkja það að fela hæstv. ríkisstj, að vinna að slíku.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja ásamt nokkrum öðrum þm. Framsfl. till. til þál. um hækkun lána úr byggingarsjóði sveitabæja. Allt frá því að Búnaðarbankinn var stofnaður, hefur ein af deildum bankans verið byggingarsjóður, sem lánað hefur stofnlán til íbúðarhúsa í sveitum. Tilgangurinn með starfsemi byggingarsjóðs sveitabæja er sá að gera bændum kleift að reisa ný íbúðarhús á ábýlisjörðum sínum, án þess að þurfa að stofna til lausaskulda, sem yrðu bændum lítt viðráðanlegar og búskapnum til mikils hnekkis. Í lögunum um landnám, ræktun og byggingar í sveitum, 44. gr., 2. mgr., segir svo um lán úr byggingarsjóði sveitabæja: „Lánin mega vera það hæst, að samtals hvíli á jörðinni allt að 75% fasteignamatsverðs að viðbættu kostnaðarverði þeirra bygginga, sem reistar kunna að verða. Þó má aldrei veita hærri lán en 75% kostnaðarverðs til einstakrar byggingar. Reikninga um byggingarkostnað úrskurðar bankastjóri Búnaðarbankans. Af þessari lagagrein er augljóst, að það er heimilt að veita lán vegna byggingar íbúðarhúsa í sveitum allt að 75% kostnaðarverðs einstakrar byggingar. Það virðist því ekki þurfa lagabreytingu til þess að hækka lánin frá því, sem verið hefur. Á undanförnum árum hefur kostnaður við byggingu íbúðarhúsa eins og aðrar framkvæmdir í landinu farið hækkandi Og við ákvörðun lána úr byggingarsjóði sveitabæja hefur jafnan verið höfð nokkur hliðsjón af því. Um nokkurt skeið mun hámark byggingarlánanna til íbúðarhúsa í sveitum hafa verið 75 þús. kr. En á árinu 1960, að ég ætla, mun stjórn bankans hafa ákveðið að hækka þetta hámark upp í 90 þús. kr., og nær það, að því er ég bezt veit, til þeirra íbúðarhúsa, sem hafin var bygging á, eftir að gengisbreytingin var gerð í febr. 1960. Og nú nýlega munu, að ég ætla, hafa verið gerðar ráðstafanir til að hækka þetta mark enn nokkuð, sennilega í 100 þús. kr. Þessar breytingar eru vitanlega góðra gjalda verðar, svo langt sem þær ná, og stefna í rétta átt. En þrátt fyrir þetta samsvarar þessi hækkun byggingarlánanna alls ekki þeirri hækkun á byggingarkostnaði, sem orðið hefur nú að undanförnu. Ég hygg, að það sé álit þeirra, sem fylgjast vel með á þessu sviði, að byggingarkostnaður íbúðarhúsa í sveitum hafi hækkað um 75% á tímabilinu frá 1954 til 1961. Og teiknistofa landbúnaðarins mun nú áætla, að meðalíbúðarhús í sveit kosti ekki minna en 350–400 þús. kr. Þá er það augljóst, að jafnvel þótt um 100 þús. kr. lán sé að ræða úr byggingarsjóði sveitabæja, þá nemur það lán ekki meira en 25–30 % af heildarkostnaði við byggingu íbúðarhúss samkv. áætlun teiknistofu landbúnaðarins um byggingarkostnaðinn. Á sama tíma og þessar breytingar hafa orðið á byggingarkostnaði, hafa verðhækkanir vitanlega náð til allra nauðsynjavara og rekstrarkostnaðar við búskapinn og annars þess, sem bændur þurfa að standa straum af. Af því má draga þá ályktun, að bændur þeir, sem ráðast í byggingu íbúðarhúsa, eigi enn örðugra um vik að standa straum af byggingarkostnaðinum með eigin fé heldur en ella væri. Það mun því naumast orka tvímælis, að það er fullkomlega réttmætt, sem farið er fram á í tillögu þeirri, sem hér liggur fyrir til umr., að hlutazt verði til um af hálfu ríkisvaldsins, að veitt verði mun hærri lán úr byggingarsjóði sveitabæja til íbúðarhúsa í sveitum en nú er gert. Vitanlega er okkur ljóst, sem stöndum að flutningi þessarar tillögu, að það þarf að sjá sjóðnum fyrir nægilegu fjármagni í þessu skyni, og á það hefur raunar verið bent áður og við önnur tækifæri, án tillits til þeirrar tillögu, sem hér liggur fyrir, að því vandamáli þurfi að gefa gaum og það sé í athugun. Ég ætla því ekki í sambandi við þessa tillögu að fara að ræða það fjárhagsmál á breiðum grundvelli, ég sé ekki ástæðu til þess. En á það vil ég að lokum benda, að nú er fjallað um það hér á hv. Alþingi að koma lausaskuldum bænda í föst lán, og sú athugun, sem farið hefur fram í því efni, mun fyllilega leiða það í Ijós, að fjárhagur margra innan bændastéttarinnar sé þannig, að það sé full ástæða til þess að taka það mál föstum tökum. Þetta er vitanlega gott, svo langt sem það nær. En allir munu þó geta orðið sammála um, að það, sem mestu máli skiptir, er að búa þannig að bændastéttinni að reyna að koma í veg fyrir, að lausaskuldir safnist, sem hvíli þungt á bændum og verði búrekstrinum til hnekkis, vegna framkvæmda, sem eru hinar allra nauðsynlegustu á jörðunum, svo sem byggingar íbúðarhúsa. Þetta getur ekki orkað tvímælis, og um það munu allir vera sammála, sem um málið hugsa. En einmitt það að veita nokkuð rífleg lán úr byggingarsjóði sveitabæja vegna nýrra íbúðarhúsa í sveitum stuðlar mjög að því að koma í veg fyrir, að lausaskuldir þurfi að safnast vegna þeirra framkvæmda. Ég mun svo ekki fara fleiri orðum um þessa till., nema tilefni gefist til, en legg til, að umr. verði frestað og till. vísað til hv. allshn. til athugunar.



Herra forseti. Með lögum um Búnaðarbanka Íslands er gert ráð fyrir, að lána megi allt að 75% af byggingarkostnaði á hverja einstaka byggingu. Þetta hefur verið í lögum, að ég ætla, síðan lög um Búnaðarbankann voru sett. En þessari heimild í lögunum hefur aldrei verið fullnægt, vegna þess að fé hefur ekki verið fyrir hendi. Það hefur ævinlega verið þörf á því að lána meira með hagstæðum kjörum, með lágum vöxtum til langs tíma, heldur en gert hefur verið. Og það er rétt, sem hv. frsm. sagði hér áðan, að lausaskuldir bænda, sem nú eru á dagskrá, eru til orðnar vegna þess, að þeir hafa fengið of lítið af lánum út á framkvæmdirnar. Það er því alveg rökrétt, þegar nú er ákveðið að bjarga bændum vegna lausaskuldanna, sem hvíla á þeim fyrir undanfarnar framkvæmdir, að reyna að gera ráðstafanir til að hækka hin föstu og hagstæðu lán, til þess að þeir þyrftu ekki aftur að lenda í því að safna lausaskuldum. Ekki dettur mér í hug að ætla, að það sé vegna viljaleysis þeirra ríkisstj., sem setið hafa í landinu, að þeirri heimild, sem er í lögum um Búnaðarbankann, hefur ekki verið fullnægt, heldur vegna þess, að ávallt hafa verið erfiðleikar á því að útvega sjóðunum fé. Og illu heilli hefur sjóðunum verið útvegað útlent fjármagn, sem þeir hafa svo tapað á, í staðinn fyrir að útvega innlent fjármagn, sem þeir gætu lánað án þess að verða fyrir skakkaföllum. Það hefði þurft að stefna að því hverju sinni að láta sjóðina hafa innlent fé, vegna þess að það er útilokað, að bændur geti notað útlent fé með gengisáhættu til þess að byggja íbúðar- og peningshús í sveitum eða til þess að rækta fyrir. Það er kunnugt, að sjóðir Búnaðarbankans eru mjög illa settir vegna hinna miklu tapa, sem þeir hafa orðið fyrir á undanförnum árum. Og ríkisstj. er nú að vinna að því að koma fótunum undir sjóðina á ný og gera þeim mögulegt að starfa, eins og alltaf hefur verið ætlazt til að þeir gerðu. Það er alveg rétt, sem hv. frsm. sagði, það er nauðsynlegt að hækka útlánin frá því, sem gert hefur verið. Og það ber að vinna að því og stefna að því, að það verði gert. Og ég efast ekkert um, að þessi hv. þm. hefur alltaf haft hug á því, einnig 1958, þegar yfirfærslugjaldið var sett upp í 55% og byggingarkostnaðurinn af þeim ástæðum mun hafa hækkað um 25-30%. Fyrir þann tíma voru lánaðar 75 þús. kr. á hverja íbúð í sveit, en þrátt fyrir yfirfærslugjaldið 55% var lánið ekkert hækkað á árinu 1958, ekki af viljaleysi, heldur af getuleysi, að ég ætla. Og ég trúi því, að hv. frsm., sem talaði hér áðan, hefði einnig þá viljað beita sér fyrir því við þá ríkisstj., sem hann studdi, að lánin væru hækkuð eitthvað í líkingu við hina geigvænlegu hækkun á byggingarkostnaði, sem varð vegna bjargráðanna vorið 1958. En þetta var ekki gert, vegna þess að þá eins og ævinlega hefur verið erfitt að útvega fé. Núv. ríkisstj. hefur heimilað að hækka lánin úr 75 þús. í 90 þús. í fyrra, og við s.l. áramót mun þetta hafa verið hækkað upp í 100 þús. kr. Það er rétt, að þetta er ekki nægileg hækkun. Þetta er ekki nema 25–30% af byggingarkostnaði. Þess vegna er þörf á því, að þetta verði aukið, og að því þarf að vinna. Ég er vongóður um, að ný löggjöf um þetta efni verði til þess að koma fótum undir búnaðarsjóðina á ný og gera þeim kleift að lána í ríkari mæli en verið hefur út á byggingar og ræktun í sveitum. Og það er ekki nægjanlegt, þótt lán til bygginga og ræktunar í sveitum væru aukin. Það vantar nú eins og ævinlega fjármagn til veðdeildarinnar, til þess að hún geti innt sitt hlutverk af hendi. Það þarf einnig að leita eftir leiðum til þess að gera veðdeildinni fært að starfa. Veðdeildin þarf að geta lánað þeim, sem eru að byrja búskap, til bústofnskaupa, til þess að kaupa jarðir, til þess að kaupa vélar og ýmislegt fleira. Það vantar ekki, að það hafa verið fluttar tillögur um að auka fjármagn veðdeildarinnar, t.d. um það að heimila ríkissjóði að taka lán í þessu skyni eða heimila, að ríkissjóður leggi deildinni fé, en slíkar heimildir eru ekki nein lausn á þessum málum. Það er engin lausn, nema fjármagnið sé fyrir hendi, það sé útvegað og gert raunhæft. Ég ætla ekki nú að fara að ræða um þær tillögur, sem bráðum munu koma hér fram í hv. Alþingi til lausnar á vandamáli stofnlánasjóða landbúnaðarins. Þær munu koma áður en langt um liður og ég vænti þess, að sá hv. þm., sem talaði hér áðan og hefur hug á að leysa þessi mál, verði eftir atvikum ánægður með þá lausn, sem þar er fram borin.



Herra forseti. Það eru fáein orð að gefnu tilefni frá hæstv. landbrh. Hæstv. ráðh. segir í tilefni af þeirri till., sem hér liggur fyrir um að lána meira út á íbúðabyggingar vegna stórhækkandi kostnaðar við byggingarnar, að það sé mikil þörf á því að hækka þessi lán, og það er gott, að hæstv. ráðh. sér það. En hann segir, að það hafi einnig áður verið mikil þörf á því að lána meira út á íbúðabyggingar í sveitum og víðar, menn hafi sjálfsagt verið fullir af vilja til þess áður að gera svo og séu það enn, skilst mér, en það hafi bara ekki verið hægt, því séu mikil takmörk sett, hvað hægt sé að ná saman af fjármagni til að greiða fyrir þessari lánsfjárþörf. Í framhaldi af þessu segir svo hæstv. ráðh., að sjóðir Búnaðarbankans hafi verið mjög illa leiknir á undanförnum árum, því að menn hafi gripið til þess ráðs að taka handa sjóðunum erlend lán, og er svo helzt að heyra á hæstv. ráðh., að þetta hefðu menn alls ekki átt að gera. Það er a.m.k. ekki hægt að skilja öðruvísi þetta tal hæstv. ráðh. um það, hvað sjóðir Búnaðarbankans hafi verið herfilega leiknir og illa við þá skilið, vegna þess að í þetta var ráðizt. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðh., að menn hafa sjálfsagt gjarnan viljað lána meira en gert hefur verið út á íbúðabyggingar á undanförnum árum. Það, sem lánað hefur verið, hefur takmarkazt af því, hvað menn treystu sér til að útvega mikið fé í þessu skyni, innanlands eða erlendis. En þess ber að gæta, að á þessum árum, sem hæstv. ráðh. mun þarna eiga við, þ.e.a.s. árunum áður en núverandi valdasamsteypa kom til greina, var ósleitilega haft í umferð í landinu allt það fjármagn, sem í landinu safnaðist. Það fjármagn, sem safnaðist í landinu inn í bankakerfið, sparifé landsmanna, var lánað út. Og það var gengið eins langt í því, að Seðlabankinn endurkeypti afurðalán, til þess að auka útlánin í landinu, eins og menn á þeim árum töldu fært. Það var því áreiðanlega ekki á þeim árum hægt að saka einn eða neinn um, að það fjármagn, sem til ráðstöfunar var innanlands, væri ekki notað til þess að greiða fyrir fólki á einn eða annan hátt með útlánum, bæði úr lánsstofnunum þeim, sem fólk lagði sparifé sitt inn í og einnig að öðru leyti, t.d. frá Seðlabankanum, sem sá um afurðalánaveitingarnar. En sannleikurinn var sá, að þó að þessu fjármagni væri öllu beitt og það látið vera í umferð, þá tókst ekki samt að fullnægja lánaþörfinni, eins og menn töldu lífsnauðsyn að gera, og þá var gripið til þess úrræðis að taka lán erlendis til viðbótar, og það fé var svo lánað út í ýmis fyrirtæki hér innanlands og þ. á m. landbúnaðinum í gegnum sjóði Búnaðarbankans. Nú má kannske segja, að það hefði átt að taka meira, við skulum segja t.d. af hinu almenna sparifé, en gert var og láta í þessa sjóði og taka svo aftur erlendu lánin handa viðskiptabönkunum eða einhverjum öðrum aðilum. En þessu var nú svona hagað, að viðskiptabankarnir og sparsjóðirnir lánuðu út það, sem safnaðist innanlands, Seðlabankinn sá um afurðalánin, og síðan voru tekin erlend lán í ýmsar fjárfestingarframkvæmdir, þ. á m. til landbúnaðarins. Og það er þetta, sem hæstv. núv. landbrh. kallar, að sjóðir Búnaðarbankans hafi verið sérstaklega hart leiknir, að það var tekið erlent fjármagn til að lána í landbúnaðinn. Þetta telur hæstv, landbrh. nánast hneyksli. En sannleikurinn er sá, að ef þetta hefði ekki verið gert, há hefði ekki verið unnt að koma áleiðis þeim stórstígu framförum, sem orðið hafa í sveitunum. Nú veit ég ekki vel, hvort hæstv. landbrh, meinar, að hneykslið liggi í því, að bændum voru ekki lánuð þessi lán í erlendum gjaldeyri. Það má vera, að hæstv. ráðh. meini það, hann sé í sjálfu sér ekki að deila á, að það voru tekin lán erlendis til að veita fé í landbúnaðinn, heldur sé hann að deila á hitt, að sjóðir Búnaðarbankans skuli hafa verið svona harðlega leiknir, eins og hann orðaði það, þ.e.a.s. að sjóðir Búnaðarbankans fengu erlendu lánin, en lánuðu bændum aftur í íslenzkum krónum og tóku því á sig gengisáhættu. En nú eru þessir sjóðir Búnaðarbankans ríkisstofnanir, þannig að ríkið tók raunverulega á sig þessa gengisáhættu. E.t.v. meinar hæstv. landbrh., að það hefði átt að lána bændum þessi lán í erlendum gjaldeyri. En þá held ég að hefði nú orðið þröngt fyrir dyrum margs bóndans, ef hann hefði átt að fá ofan á aðrar sendingar frá hæstv. núv. ríkisstj., sem viðreisnarpólitíkinni fylgja, gengishækkun á lánin, hefði sem sé átt að koma hækkun á öllum lánum landbúnaðarins og öllum árgjöldum af þeim í réttu hlutfalli við þær breytingar, sem núv. ríkisstj. hefur staðið fyrir á gengi krónunnar. En vitaskuld er ekki hægt að skilja þetta skraf hæstv. landbrh. við öll hugsanleg tækifæri um, hvað sjóðir Búnaðarbankans hafi verið illa leiknir, öðruvísi en gagnrýni á það í fyrsta lagi, að menn skyldu leyfa sér að taka erlend lán til að greiða fyrir framförum í landbúnaðinum, í stað þess að láta þar verða stöðvun, í öðru lagi gagnrýni á það, að bændum skyldi ekki vera lánað þetta fé út í erlendum gjaldeyri og þeir svo látnir borga það aftur núna til baka í honum eins og verðið á gjaldeyrinum er nú orðið fyrir tilstuðlan núv. ríkisstj. Út af þessum ráðstöfunum hefur að sjálfsögðu komið fram allmikill gengismunur eða gengistöp hjá sjóðum Búnaðarbankans. Ég segi hiklaust, og það er sjónarmið okkar framsóknarmanna, að það er ekkert meira, þó að þjóðfélagið í heild taki á sig gengistap á þessum lánveitingum til landbúnaðarins, í hvaða formi sem það er gert, en að þjóðfélagið hefur tekið á sig gengistöp á mörg hundruð milljónum kr. erlendra lána, sem tekin hafa verið í þágu þjóðfélagsins alls, eins og gert hefur verið í sambandi við ráðstafanir vegna lækkunar á gengi krónunnar, sem gerðar voru 1960 og raunar líka 1961. En þá tók ríkið á sig stórkostleg gengistöp, sem höfðu orðið eða urðu á erlendum lánum, sem höfðu verið tekin til afnota fyrir almenning í landinu með ýmsu móti, bæði til fjárfestingar og með öðru móti. Því er það ekkert annað en eðlilegur stuðningur við uppbyggingu landbúnaðarins, hliðstætt því, sem á sér stað bæði beint og óbeint við aðra uppbyggingu og fjármálastarfsemi í landinu, að ríkið taki á sig þennan gengismun eða þau gengistöp, sem hafa komið fram hjá lánasjóðum landbúnaðarins. En þeir lánasjóðir eru hreinlega ríkisstofnanir og að öllu leyti á ábyrgð ríkisins og ríkissjóðs. Ef hæstv. landbrh. telur rangt að ætlast til þess, að ríkið taki á sig þessa þjónustu fyrir landbúnaðinn, verður hann að segja það a. m.k. alveg greinilega, hvað hann á við með þessu tali. Meinar hann þá, að það hefði alls ekki átt að taka þessi erlendu lán til að leggja í fjárfestingar, lánveitingar vegna landbúnaðarins, er það það sem hann á við, eða telur hann, að það hefði átt að lána bændum féð í erlendum gjaldeyri? Hæstv. ráðh. verður að gera grein fyrir því, hvað hann meinar og hvort af þessu tvennu það er, sem hann á við. Eða meinar hæstv. ráðh., að það hefði átt að taka eitthvert annað fé handa þessum sjóðum á þessum árum, þannig að ekki hefði þurft að taka erlendu lánin, og hvaða fé var það þá, sem hæstv. ráðh. taldi að heldur hefði átt að taka innanlands í þessa sjóði? Og hvar voru tillögur hans á þeim árum um innlent fé handa þessum sjóðum í staðinn fyrir erlenda lánsféð, sem útvegað var? Hæstv. landbrh. hefur tekið á sig þá skyldu að svara þessu með sífelldu tali sínu til hnjóðs um þá, sem stóðu fyrir að taka erlend lán inn í lánastofnanir landbúnaðarins. Ég sagði áðan, að enginn vildi bera sér það í munn, að á undanförnum árum hefði ekki verið tjaldað öllu því, sem til var af innlendu lánsfé, þ.e.a.s. að það hafi allt verið haft í umferð, það fé, sem safnaðist fyrir í landinu sjálfu, og hef ég engan heyrt draga það í efa. Aftur á móti hefur verið tekinn upp allt annar háttur nú um þetta efni, eins og kunnugt er og er mjög umdeilt. Sá háttur er í því fólginn að taka verulegan hluta af því fjármagni, sem myndast í landinu, þeim sparnaði, sem verður, og færa inn í Seðlabankann og halda þessu fjármagni þannig úr umferð. Og þegar þetta er haft í huga, sem ég skal ekki fara lengra út í við þetta tækifæri, vegna þess að það er ekki beint hér á dagskrá, - þó að það snerti þetta mál auðvitað fullkomlega, hví að í þessu sambandi er verið að gera sér grein fyrir því, hvaða móguleikar séu til þess að útvega fé, - ég held því alveg hiklaust fram, sem ég hef haldið fram annars staðar, en skal ekki fara lengra út í það, nema ástæða gefist til núna, að það sé heilbrigt og eðlilegt, að sparifjáraukningin í landinu sé lánuð út, að spariféð sé haft í umferð, eins og ástatt er hjá okkur. Það sé eðlilegast og heppilegast, þess vegna sé ekki hægt að tala um fjárskort í sambandi við útvegun fjármagns til hinna allra nauðsynlegustu lána, þegar fé er þannig lokað inni. Áður var ekki legið á fénu, það var haft í umferð. Sparnaðaraukningin var látin ganga í útlán, og það hefur komið fram gagnrýni á það, að það hafi verið með því teflt of djarft í fjárhagsmálum landsins yfirleitt. Gagnrýnin hefur beinzt að því frekast. Þá var ekki hægt að halda því fram, að rifuð væru seglin í því tilliti, heldur siglt fullum seglum. En nú hafa seglin verið stórkostlega rifuð að þessu leyti og er mjög umdeilt. Þess vegna vildi ég við þetta tækifæri og beint að gefnu tilefni frá hæstv. landbrh. draga það sjónarmið fram skýrt og skorinort, að það eru möguleikar til þess að leysa úr þessari lánsfjárþörf, ef menn vilja.



Herra forseti. Það þarf nú í sjálfu sér ekki mörg orð til þess að svara því, sem hv. 1. þm. Austf. taldi að ég ætti að svara. Ég býst ekki við, að ég þurfi að taka það fram, að ég tel ekki rétt að lána bændum með gengisáhættu, enda hefur það margfaldlega komið fram hjá mér. Ég þarf ekki heldur að taka það fram, að ég tel, að landbúnaðurinn hafi sízt fengið of mikið fjármagn undanfarið, og ég tel, að undanfarið, þegar þessi hv. þm., 1. þm. Austf., var fjmrh., þá hefði hann, ef honum er jafnannt um landbúnaðinn og hann vill stundum láta í veðri vaka, sem fjmrh. átt að taka hin erlendu lán á nafn ríkissjóðs og endurlána Búnaðarbankanum í íslenzkum krónum. Ef hann hefði gert það, þá væri ekkert um það að ræða, að botninn væri úr þessum mikilsverðu stofnunum landbúnaðarins, ræktunarsjóði og byggingarsjóði. En þessi hv. þm. hugsaði ekki svo langt. Hann útvegaði nokkuð af erlendum lánum og lét sjóðina bera gengisáhættuna, og 1958, þegar 55% yfirfærslugjaldið var lögfest, var ekkert hugsað um að rétta hlut sjóðanna, sem versnaði við þessa einu aðgerð um 30-40 millj. kr. Þá treysti hann sér ekki til að lagfæra þetta, en lét flokksbræður sína hér í hv. Ed. flytja frv. um það, að gefnar væru eftir í einu 160 millj. kr., eftir að núv. ríkisstj. var tekin við völdum. Þetta er nú samræmið á milli orða og athafna þessa hv. þm. eftir því, hvort hann er í ríkisstj. eða utan ríkisstj. Þegar hann er utan ríkisstj., getur hann gert háar kröfur á þá, sem með völdin fara, að þeir geri vel fyrir landbúnaðinn sem og aðra atvinnuvegi. Þegar hann er sjálfur fjmrh. og ræður mestu um fjármál landsins, þá er það látið vera að gera hina nauðsynlegu hluti. Og ég segi það, að hv. 1. þm. Austf., sem svo lengi hefur verið fjmrh. og ber manna mest ábyrgð á því, hvernig farið hefur verið með búnaðarsjóðina með þessu fyrirkomulagi, mér finnst hann nokkuð djarfur, þegar hann kemur hér upp í ræðustólinn nú og vill jafnvel gefa í skyn, að ég hafi ætlazt til, að bændur væru látnir taka á sig gengisáhættuna, jafnvel gefa það í skyn, og mér kæmi það ekkert á óvart, þó að það væri með feitu letri í Tímanum á morgun sagt: Núv. landbrh., Ingólfur Jónsson, telur eðlilegast, að bændur hefðu verið látnir bera gengisáhættuna. - Það væri í samræmi við annað - eða þá að þeir skrifi í Tímann og segi: Núv. landbrh. telur, að það hefði heldur átt að láta landbúnaðinn vanta fjármagn á undanförnum árum en nota útlent fé. - Þetta gæti hvort tveggja komið á sömu síðu. En svo er eftir að vita, hversu margir trúa því, sem þannig er skrifað. Og það er eitt gott við ýmsar ræður hv. framsóknarmanna nú, þegar þeir eru í stjórnarandstöðu, og það, sem þeir skrifa í sitt blað oft og tíðum, að það er svo fjarstæðukennt, að það kennir mönnum, að það er varhugavert að trúa þessu málgagni Framsfl. Ég tel, að ég hafi svarað þessu. En hv. þm. var að tala um, að fyrr meir, þegar hann var fjmrh. og vinstri stjórnin sat að völdum, hafi allt fjármagnið verið í umferð, allt spariféð. Hvers vegna? Ætli það hafi verið af því, að það safnaðist tiltölulega lítið? Og hvers vegna safnaðist tiltölulega lítið fjármagn, lítið sparifé? Það var vegna þess, að fólkið í landinu hefur ekki traust á þeirri stjórn, sem með völdin fer. Þegar fólkið í landinu hefur ekki traust á ríkisstj., verður sparifjáraukningin lítil, og það var á meðan vinstri stjórnin sat, þá voru atlir sannfærðir um, að krónan yrði minni á morgun en hún er í dag. Þetta hefur dálítið breytzt núna, sparifjáraukningin er meiri en hún hefur verið, og nú sér hv. 1. þm. Austf. ofsjónum yfir því, að það skuli vera til óeyddar í Seðlabankanum 300 millj. kr. Hvað ætli þessi hv. þm. sé búinn að skrifa margar greinar í Tímann um þessar 300 mill,j.? Hvað ætli hann sé lengi búinn að kvarta yfir því, að það skuli vera þarna 300 millj., sem ekki er búið að eyða og þjóðin gæti síðar meir ráðstafað? Og svo það, hvaða þýðingu það gæti haft fyrir fjármál landsins, ef það verður sett út í einu lagi, eins og þessi hv. þm. ætlast til. Kannske það gæti þá farið í svipað far og var, þegar hv. formaður Framsfl. stökk frá borði og lýsti því yfir, að óðaverðbólga væri komin yfir og ekki væri hægt að ráða við neitt. Ég býst við því, að það sé rétt, að það þurfi að vera á vissan hátt nokkur takmörk fyrir því, hvað út er látið af fjármagni, það séu viss lögmál, sem þurfi að halda, til þess að óðaverðbólga skelli ekki yfir, eins og var í tíð vinstri stjórnarinnar. En þótt þetta sé haft í huga, og þótt ekki sé öllu því sparifé eytt, sem þjóðin safnar, og nú séu til 300 millj. óeyddar, þá þarf það ekki að þýða, að atvinnuvegirnir, svo sem landbúnaðurinn, verði látnir svelta hvað rekstrarfé snertir. Þegar hv. 1. þm. Austf. og fleiri framsóknarmenn eru að tala um það, að byggingarkostnaður í sveitum hafi hækkað, að ræktunarkostnaður hafi hækkað, að vélarnar hafi hækkað og að aðstaðan til búrekstrar hafi mjög versnað, þá segja þeir þetta í þeim tón, eins og þeir vilji láta fólk skilja, að þetta sé núv. ríkisstj. að kenna. Þeir vilja halda því fram, að það sé núv. ríkisstj. að kenna, að krónan er ekki meira virði en hún er í dag. Þeir vilja reyna að fá fólk til að trúa því, að gengisskráningin 1960 var nauðsynleg, vegna þess að vinstri stjórnin, hv. 1. þm. Austf., hafði hjálpað til þess að fella krónuna með sínu ráðleysi í fjármálum á undanförnum árum. Ég hef ekki heyrt annað og ég hef ekki lesið annað nú undanfarið, þegar hv. stjórnarandstöðumenn eru að tala um mikla dýrtíð, en það, að þrátt fyrir dýrtíðina sé nú gengisskráningin sennilega rétt. Ég hef ekki séð þá halda því fram, að það beri að hækka gengi krónunnar í dag. Eða hverjum dettur í hug, þótt svo ólíklega vildi til, að þessir menn kæmu í ríkisstj. aftur, að þeir legðu til að hækka gengi krónunnar? Það vita allir, að þeir mundu ekki gera það. Hvers vegna? Vegna þess að þeir vita, að gengi krónunnar í dag, það er eins rétt og það getur verið, eftir að það hefur verið samræmt á s.l. sumri, samkvæmt áliti og reynslu þeirra, sem bezta þekkingu hafa á þessu, samræmt við atvinnuvegina og atvinnulífið. Og þegar þessir hv. þm. stjórnarandstöðunnar eru að tala um erfiðleika bænda og annarra atvinnuvega vegna dýrtíðar og vegna hækkunar á tækjum og rekstrarvörum, þá væri rétt fyrir þá að líta í sinn eigin barm og spyrja fólkið í landinu, hvort það vilji þakka þessum mönnum, sem beittu sér fyrir verkföllunum á s.l. ári, fyrir síðustu gengislækkun, því að síðasta gengislækkun hefði vitanlega aldrei komið til, ef aðgerðir þessara manna hefðu ekki gert hana nauðsynlega með óraunhæfum verkföllum, með óraunhæfum kaupkröfum fram yfir það, sem atvinnuvegirnir þoldu. Og það er enginn vafi á því, að bændur vita manna bezt, að það er nauðsynlegt fyrir þá að fá stöðugt verðlag og stöðugt gengi. Og hv. 1. þm. Austf. og aðrir framsóknarmenn gera sig ekki vinsæla á meðal bænda á því að grafa undan krónunni, eins og þeir gerðu á s.l. ári og eins og þeir gerðu í tíð vinstri stjórnarinnar og gerðu það að verkum, að það var nauðsynlegt að skrá krónuna á ný í ársbyrjun 1960. Það er ekki hægt við því að gera, þótt hv. 1. þm. Austf. sé svo kotroskinn hér í ræðustólnum og þykist ekkert skilja. En í sannleika sagt, þá hélt ég ekki, að hann væri svo mikill þrekmaður, að hann gæti með góðri samvizku eða í samvizkuleysi fullyrt hér, að það, sem áfátt er, sé núv. ríkisstj. að kenna, það verðlag, sem er á vélum og rekstrarvörum, og byggingarkostnaður, það sé núv. ríkisstj. að kenna, af því að hún hafi haft þrek til þess að skrá krónuna rétt. Og það er margur, sem spyr að því í dag, hvar við værum staddir fjárhagslega og atvinnulega, ef stefna eða stefnuleysi vinstri stjórnarinnar hefði staðið nokkru lengur en raun varð á, ef ekki hefði skapazt meiri hluti á Alþingi til þess að spyrna við fótum og rétta þær skekkjur af, sem orðnar voru hvarvetna, bæði í fjármálum og atvinnumálum. Og þeir, sem leggja þessar spurningar fyrir sig, vita, að það er ekki trausts að leita hjá þeim, sem stukku frá borði, þegar mest reið á, og skildu atvinnuvegina og fjármálin eftir í rúst.



Herra forseti. Inn í umr. um þetta mál, sem hér er á dagskrá, hefur blandazt allverulega það alvarlega vandamál, hversu komið er fyrir sjóðum landbúnaðarins, ræktunarsjóði og byggingarsjóði, sú staðreynd, hversu gersamlega vanmegna og gjaldþrota þessir sjóðir eru. Það er vitað, að núv. ríkisstj. hefur gefið um það yfirlýsingar og vinnur að því að koma fjárhag og aðstöðu þessara sjóða á heilbrigðan grundvöll og mun áreiðanlega standa við fyrirheit í því efni, áður en þessu þingi lýkur, og gefst þá að sjálfsögðu meira tóm til umr. um þetta mál. En örfá atriði vil ég gera að umtalsefni í samhandi við það, sem fram hefur komið í umr. þessum nú, og þá fyrst og fremst þá skemmtilegu yfirlýsingu hv. 1. þm. Austf., að nú sé nóg fé í flestum sjóðum - eða alls staðar nóg fé til að bjarga gjaldþrota sjóðum landbúnaðarins frá tíð vinstri stjórnarinnar. Þessa yfirlýsingu má stjórnin þakka fyrir, að formaður þingflokks Framsfl. og hæstv. fyrrv. fjmrh. gefi þá yfirlýsingu, að það sé enginn vandi að leysa þetta mikla vandamál landbúnaðarsjóðanna, því að nú sé ríkisstj. búin að koma málum þannig í sinni stjórnartíð, að það sé hægt að fá nægjanlegt fé svo að segja hvar sem er til þess að rétta þann halta og skakka, sem á var orðinn. Ég segi fyrir mitt leyti, að það er gott að fá slíkar yfirlýsingar frá stjórnarandstöðunni fyrir þá, sem styðja núv. ríkisstj. í viðleitni hennar til þess að rétta við þjóðarbúskapinn og rétta við gjaldþrotasjóði landbúnaðarins frá tíð vinstri stjórnarinnar, og það segi ég vegna þess, að með 55% yfirfærslugjaldinu í tíð vinstri stjórnarinnar, með þeirri geigvænlegu gengisfellingu, sem í því fólst, urðu sjóðir landbúnaðarins fyrir tugmilljóna kr. gengistapi, og þeir voru með þeirri aðgerð svo gersamlega lamaðir, að það mátti telja, að þeir væru þá þegar orðnir aðgerðalausir eða skorti möguleika til aðgerða. Þeir voru ekki megnugir að rísa undir því geigvænlega gengistapi á lánum sínum, sem þeir urðu fyrir vegna 55% yfirfærslugjaldsins í tíð vinstri stjórnarinnar. Samfara því þurfti því að sjálfsögðu að hafa forustu um það af hálfu þessarar stjórnar að gera ráðstafanir til þess - og það þegar og án undandráttar - að bjarga þessum sjóðum. Þetta lét vinstri stjórnin undir höfuð leggjast undir fjármálaforustu hv. 1. þm. Austf. Ég skal svo víkja örfáum orðum að erlendum lántökum fyrir hönd fjárfestingarsjóða í landinu, bæði landbúnaðarins og annarra. Hv. 1. þm. Austf. gaf sínar skýringar á því, hversu nauðsynlegt hefði verið og óhjákvæmilegt að taka þessi erlendu lán fyrir landbúnaðarsjóðina. Eins og hæstv. landbrh. vék að, kann nokkuð í þessu að vera, en ég skal þó víkja að því nánar síðar. En hitt er alveg augljóst mál, að þeirra, sem báru höfuðábyrgð á þessum sjóðum á þeim tíma, var að sjálfsögðu að gera viðeigandi ráðstafanir af þessum sökum, til þess að sporna við þeirri hættu, sem af gengisfellingunni mundi leiða, eins og hæstv. landbrh. líka réttilega benti á. Ég vil láta þess getið hér, að þegar fiskveiðasjóði var af hálfu ríkisstj. boðið erlent lán til þess að bæta úr lánsfjárskorti fiskveiðasjóðs til bátaútvegsins, þá var það fyrsta verk sjóðsstjórnarinnar að leita sérfræðilegs álits á því, hvort stjórn þessa sjóðs hefði heimild til þess, eins og lög sjóðsins voru, að lána þessi lán út með gengisáhættu. Og þegar niðurstaða þeirrar sérfræðilegu rannsóknar var sú, að sjóðsstjórnina brysti til þess lagaheimild, þá óskaði hún eftir því við viðkomandi ráðherra, að lögunum yrði breytt þannig, að fiskveiðasjóði væri heimilt að lána með gengisáhættu, ef þörf krefði, og Alþingi samþykkti þessa breytingu. Nú skal ég í þessu sambandi fallast á, að það sé nokkur eðlismunur á lánum úr fiskveiðasjóði og lánum til bænda og að bændastéttin eigi miklu erfiðara um vík að talta á sig lán með gengisáhættu heldur en þeir, sem fá lánin úr fiskveiðasjóði. Hins vegar er að mínum dómi engan veginn loku fyrir það skotið, að bændur hefðu getað tekið á sig einhverja gengisáhættu af sínum lánum. Þessum málum hefur verið hagað þannig með útlán hjá fiskveiðasjóði gagnvart þeim, sem lánin hafa fengið, eftir að hin erlendu lán voru tekin, að þá hefur nokkur hluti lánanna verið með gengisáhættu og annar ekki. Og það var auðvitað ekki nema nokkur hluti af fjármagni landbúnaðarsjóðanna, sem var, sérstaklega í upphafi, þegar þessi erlendu lán voru tekin, með gengisáhættu og ekki tilfinnanleg gengisáhætta, sem þar var um að ræða. Enn fremur er á það að líta, að bændur hafa nokkra hagsmuni, þó að það sé ekkert sambærilegt við útflutningsframleiðsluna við sjávarsíðuna, af útflutningnum, hvernig hann gengur, og hefðu þess vegna með hóflegum hætti getað tekið á sig nokkra gengisáhættu, og ég vil ekki fallast á, að það sé algerlega útilokað, þegar þannig stendur á í þjóðfélaginu, að nokkur gengisáhætta væri þannig í lánum til bænda. En ég viðurkenni mjög mikinn mismun í þessu efni hjá þeim og hinum, sem stunda sjávarútveginn eða bátaútgerðina einkum og sér í lagi. En sumir hafa ekkert verið feimnir við það hér í þessu þjóðfélagi á undanförnum árum að leggja fulla gengisáhættu á lán til íbúðabygginga fólks í landinu, svo sem sum af þeim félögum, sem standa næst Sambandi ísl. samvinnufélaga. En auðvitað er ekkert betra fyrir fólkið í bæjunum að taka íbúðalán eða byggingarlán með gengisáhættu heldur en bændur, sem eru að byggja upp hjá sér, að einhverju leyti. Þar eiga margir um sárt að binda, sem tóku lán frá þessum aðilum, sem ég nefndi, með fullri gengisáhættu til íbúðabygginga, og eru enn ekki búnir að leysa þá erfiðleika, sem af því stöfuðu. En til viðbótar því, að nokkur gengisáhætta hefði ekki verið nein fjarstæða í þessu sambandi, er einnig á það að lita, að hér er um stórkostleg forréttindalán að ræða, lán, sem áður voru með 21/2% vöxtum og síðar með 31/2% vöxtum, og meðan svo var, var auðvitað alls ekki loku fyrir það skotið, að hér gætu bændur eins og aðrir tekið á sig nokkur skakkaföll, ef fjármálakerfi þjóðfélagsins reyndist svo veikt, að breyta þyrfti gengi krónunnar eða gildi krónunnar gagnvart erlendum gjaldeyri hrakaði í verði. Að sjálfsögðu stafa margir af þeim erfiðleikum, sem við nú eigum við að glíma á þessu sviði semi öðrum, frá því, að okkur skorti eðlilega yfirstjórn peningamálanna í landinu, og felli ég enga sérstaka sök eða einvörðungu á hv. fyrrv. fjmrh., 1. þm. Austf., í því sambandi eða neinn einstakan flokk. Þeir flokkar, sem að stjórnum hafa staðið í landinu á undanförnum árum, eiga þar allir sök. Þeir, sem nú fara með stjórn landsins, hafa áttað sig á þessu, haft kjark til þess að horfa framan í vandræðin, gera fólkinu í landinu grein fyrir því, hvernig komið er, og hjá því yrði ekki komizt að nema þetta kýli burt úr þjóðfélaginu, að vera með svo litla yfirstjórn peningamálanna almennt. Þetta segi ég vegna þess, að hv. 1. þm. Austf. sagði, að það væri búið að lána allt spariféð í aðra hluti, og þess vegna varð að taka erlend lán fyrir bændurna. Með meiri yfirstjórn peningamálanna en við höfðum á þessum tíma mátti að sjálfsögðu hugsa meira til þess, að erlendu lánin gengju fremur til þeirra, sem færari væru að bera gengisáhættu, heldur en til bændanna eða þeirra framkvæmda, sem þeir hafa með höndum. En eins og ég sagði áðan, þá eigum við sjálfsagt allir, sem höfum borið ábyrgð á ríkisstj. á þessum tíma og stjórn peningamála, hér nokkra sök. Það var búið að lána allt spariféð, sagði hv. 1. þm. Austf. En það var miklu meira en það væri búið að lána allt spariféð, heldur voru útlán bankanna á þessum tímum langt fram yfir sparifjáraukninguna í landinu. Þau voru langt fram yfir sparifjáraukninguna. Samt man ég eftir, ekki sízt í kosningahríðinni fyrir kosningarnar 1956, þegar vinstri stjórnin tók við eftir þær kosningar, þeim margföldu ásökunum, sem þeir, sem fóru með stjórn bankanna, urðu þá fyrir vegna þess, að útlán bankanna væru of lítil, en þó var lánað meira en spariféð og langt umfram það. Hv. 1. þm. Austf. sagði, að á þessum tímum og í tíð vinstri stjórnarinnar hefði verið siglt fullum seglum, hver eyrir í landinu hefði verið notaður, allt spariféð lánað út o.s.frv. Jú, það var siglt fullum seglum. Það var siglt fullum seglum í strand, og það þykir ekki lofsverð sigling. Það er miklu betra að rifa seglin, áður en komið er í brimgarðinn. Þetta reyndist ekki fært, og stjórnin fór frá með þeim ummælum hæstv. forsrh. þessarar stjórnar, að það væru engin úrræði til eða engin samstaða innan vinstri stjórnarinnar um nein úrræði, strandið væri komið og geigvænleg verðbólgualda væri skollin yfir þjóðina. Það var á þessum tímamótum, sem núv. stjórnarflokkar tóku við, og gjaldeyrisstöðu þjóðarinnar var komið þannig á fyrsta ári, eftir að vinstri stjórnin lét af völdum og hafði stýrt okkar þjóðarbúskap, að bankarnir voru að komast í fullkomið greiðsluþrot erlendis, og enginn gjaldeyrir var til, og ég man eftir því, að ég var staddur erlendis annarra erinda þá, þegar ég fékk neyðarskeyti frá mínum banka um að reyna umfram allt að fá eitthvert bráðabirgðalán, þó að ekki væri meira, vegna þess að hvergi væri gjaldeyri að fá, og bæði bankinn og einnig þjóðarbúskapurinn af þessum sökum gæti lent í stórkostlegum skakkaföllum, sem yrði ekki þá bætt úr í bili, ef til vanefnda kæmi. Þá kem ég að bundna sparifénu, sem nokkuð hefur veríð víkið að. Menn verða að gera sér grein fyrir eðli þess, að Seðlabankinn hefur fyrst og fremst það hlutverk að byggja upp gjaldeyrisvarasjóði, og hann fékk það verkefni, eftir að hann var stofnaður sem sjálfstæð stofnun með nýju lögunum um Seðlabankann, og reyna að byggja upp úr engu og minna heldur en það, því að báðir viðskiptabankarnir voru þá búnir að nota til fulls sinar yfirdráttarheimildir alls staðar, þar sem þeir höfðu möguleika til. Ein ráðstöfunin til að gegna þessu meginhlutverki að rétta við gjaldeyrisstöðu landsmanna er auðvitað að taka úr umferð eitthvað af eigin sparifé til þess að minnka eftirspurnina eftir gjaldeyrinum. Þetta hefur Seðlabankinn gert, og hann hefur gert það með þeim afleiðingum, að við eigum nú á okkar mælikvarða allgilda gjaldeyrisvarasjóði, sem við áttum enga. Hitt hættir mönnum svo við að telja, að hið bundna sparifé í Seðlabankanum, eða það virðist mér oft, þegar ég heyri talað nm það hér í þingsölunum og annars staðar, að þetta sé eins og tapaðir peningar, að þeir séu bókstaflega ekki til lengur. Þetta fé er í fullu gildi, það hefur styrkt aðstöðu þjóðarinnar og byggt upp og verið þáttur í að byggja upp gjaldeyrisaðstöðuna út á við. Um þetta bundna sparifé er svo farið ýmsum orðum af miklum misskilningi, að það sé fryst til þess að draga úr framkvæmdum í landinu. Ég vil sérstaklega vekja athygli á því, að á árinu 1960 var ekki meira bundið umfram sparifjárinnstæður í Seðlabankanum heldur en sérstök útlán Seðlabankans voru á sama ári til viðskiptabankanna til þess að koma í veg fyrir, að útflutningsframleiðslan strandaði í landinu. M.ö.o.: þetta bundna sparifé var að fullu nýtt, en undir yfirstjórn Seðlabankans. Að þessu leyti var fé frá einstökum peningastofnunum, sparisjóðum og viðskiptabönkum, bundið, en svo lánað út með sérstökum lánum, sem höfðu ekki áður verið lánuð, til þess að koma í veg fyrir, að útflutningsframleiðslan stöðvaðist. Mér er ljóst, að þetta er að þessu leyti öðruvísi á árinu 1961, og frá því koma þessar margumtöluðu 300 milljónir hv. 1. þm. Austf., sem nú virðist eiga að nota til að bjarga landbúnaðarsjóðunum og mörgu öðru. Ég vil lýsa því yfir sem minni skoðun, að ég tel eðlilegt, að viss hluti af sparifjáraukningunni í landinu fari t.d. til byggingarmála, til þess að byggja íbúðarhús yfir þessa þjóð, sem stendur þar illa að vígi, bæði til sjávar og sveita. Til þess að svo megi verða, þarf að gera vissar ráðstafanir. Þær ráðstafanir voru gerðar hér á árunum 1955, þegar lögfest voru lögin um húsnæðismálastofnun ríkisins af ráðuneyti Ólafs Thors, í samvinnu sjálfstæðismanna og framsóknarmanna á þeim tíma. Stjórnin samdi þá við banka, tryggingastofnanir og sparisjóði að kaupa tiltekinn hluta af verðbréfum veðdeildarinnar, sem gengu til íbúðarhúsalána gegnum húsnæðismálastofnunina í landinu. Þetta samkomulag var til tveggja ára, og þetta eru langdrýgstu tekjur, sem fengizt hafa, frá því að húsnæðislöggjöfin var sett og kom til framkvæmda. Eins og hæstv. landbrh. vék að, var því miður ekki hægt að skuldbinda sig til þess að kaupa fyrir sparifé á þeim tímum, sem mjög alvarlega stendur með sparifjáraukningu í landinu, alveg á sama hátt og ég tel eðlilegt, að það sé stefnt að því, að tiltekinn og hæfilegur hluti sparifjáraukningar fari til slíkra hluta, að sinna verkefnum þess frv., sem hér er til umræðu, og til þess að efla eða styrkja aðra byggingarsjóði í landinu. Þá tel ég einnig eðlilegt, þegar jafnvægi hefur skapazt í okkar efnahagsmálum, að haft sé í huga, að nokkur hluti þess bundna sparifjár, sem kann að hafa myndazt, ef þol þjóðarinnar að öðru leyti gjaldeyríslega leyfir það, gangi til slíkra verkefna eins og þeirra að byggja íbúðarhús fyrir fólkið í landinu. Og sennilega er langheilbrigðasti fjárhlutinn, sem á hverjum tíma er varið til íbúðabygginga, sá hluti af eign landsmanna, sem skapast við sparifjáraukningu á hverjum tíma.



Ég gerði kröfu til þess áðan, að hæstv. landbrh. gerði grein fyrir því, hvað hann meinti með þessu tali um, að lánasjóðir landbúnaðarins hefðu verið illa leiknir af fyrrverandi ríkisstj. og illa við þá skilið. Ég gerði kröfu til, að hæstv, ráðherra gerði grein fyrir því, hvernig hann hefði viljað fara öðruvísi að og hvernig hann hefði viljað koma í veg fyrir það, að sjóðirnir yrðu fyrir svona mikilli gengisáhættu. Ég spurði hann að því, hvort það hefði átt að vera með því, að bændum væri lánað fé í erlendum gjaldeyri úr sjóðunum. Þessu svaraði hæstv. ráðherra neitandi. Hann segist ekki hafa viljað láta lána bændum erlenda lánsféð út úr sjóðunum í erlendum gjaldeyri, ekki hafa viljað láta bændur taka gengisáhættuna. Ég spurði þá hæstv. ráðh., hvort hann hefði viljað láta þessar erlendu lántökur undir höfuð leggjast, hvort það væri það, sem hann átti við, að það hefði ekki átt að taka erlendu lánin í fjárfestingu landbúnaðarins. Ekki sagði hæstv. landbrh. það vera sína skoðun. Hann hefði sízt talið of mikið af lánsfé látið í landbúnaðinn og sízt of mikið af því erlenda lánsfé, sem þjóðin fékk. Þetta er því ljóst. En þá þurfti hæstv. ráðh. einhvern vegina að komast út úr málinu. Og þá lét hann fallast undan spjótinu, eins og stundum er sagt í sögum. Hann datt aftur á bak, hæstv. ráðh., því að hann sagðist hafa viljað, að ríkissjóður hefði tekið á sig gengisáhættuna. Það var svar hæstv. ráðh. Hann sagði, að ég hefði átt að láta ríkissjóð taka lánin í erlendum gjaldeyri, en lána þau svo aftur í íslenzkum gjaldeyri til lánastofnana landbúnaðarins. Sem sagt, ríkissjóður hefði átt að taka á sig gengisáhættuna. Þetta kalla ég að detta aftur á bak, því að þetta er einmitt nákvæmlega það sama, sem hæstv. ráðh. og Sjálfstfl. hefur barizt á móti. Við höfum flutt hér á þinginu einmitt tillögur um, að ríkissjóður tæki á sig gengisáhættuna fyrir sjóði landbúnaðarins, lögðum fyrir frv. í fyrra, sem var beinlínis miðað við, að ríkissjóður tæki á sig þessa áhættu og leyst yrði þannig þetta mál á þann einfalda hátt, sem auðvitað hefur alltaf verið sjálfsagður, því að vitaskuld átti bændastéttin og lánastofnanir landbúnaðarins fullan rétt á því, að hið opinbera tæki á sig þennan gengismismun, eins og mörg hundruð millj. króna annan gengismismun, sem ríkið var látið taka á sig í sambandi við gengislækkunina 1960. Þá var settur upp reikningur á nafni ríkissjóðs í Seðlabankanum, sem mun vera orðinn á annað hundrað milljónir. Þetta eru gengistöp á ýmsum skuldum, sem ríkisstofnanir höfðu efnt til í erlendum gjaldeyri. Þetta er okkar sjónarmið í málinu, framsóknarmanna, sem við höfum barizt fyrir, en Sjálfstæðisfl. undir forustu hæstv. núv. landbrh. hefur barizt algerlega á móti, eins og afstaðan til frv. í Ed. ber ljósastan vottinn um. Frv. var miðað við, að ríkissjóður tæki að sér nokkuð af skuldum sjóðanna, sem samsvaraði því, að ríkissjóður tæki gengistöpin að sér. Ef hæstv. ráðh. líkar ekki nákvæmlega orðalagið á frv., þá er hægt að bæta úr því og flytja annað frv., til að taka hér af allan vafa. Skora ég á hæstv. landbrh., ef hann vill ekki verða sér til minnkunar í þessu máli, að flytja frv. í samræmi við þá yfirlýsingu, sem hann gaf hér áðan, þar sem hann sagðist vera þeirrar skoðunar, að ríkissjóður ætti að taka og hefði átt að taka á sig þessa gengisáhættu. Þá er þetta mál leyst, því að það verður að gera ráð fyrir því, að hæstv. ráðh. standi við þá skoðun, sem hann hér hefur látið uppi um þetta. Hann sagði, að við hefðum lagt fram tillögu, eftir að gengisbreytingin var orðin, sem hefði verið miðuð við að gefa eftir í einu lagi eða ríkissjóður tæki á sig í einu lagi 160 millj. af skuldum þessara sjóða. Þetta er vitanlega útúrsnúningur, því að það var gert ráð fyrir því í frv., að ríkissjóður tæki að sér að greiða vexti og afborganir af þessum lánum, sem komu smátt og smátt til útgjalda árlega, en ekki lagt til að snara út 160 millj. í einu lagi á stundinni, slíkt kom vitaskuld ekki til. En aftur á móti námu gengistöp þau, sem ríkið var látið taka á sig út af öðrum lánaviðskiptum, ef ég man rétt, hátt á annað hundrað millj. Ég man ekki betur en gengistapsreikningurinn, sem settur var upp í Seðlabankanum, hafi verið nær 200 millj., þegar síðast voru gefnar upplýsingar um hann hér á hv. Alþingi. En við fluttum ekki tillögur um, að snarað væri út 150 millj., heldur aðeins, að ríkissjóður tæki á sig sem svaraði gengistöpunum. Formlega var frv. þannig, ef ég man rétt, að það voru viss lán, sem við stungum upp á að ríkissjóður tæki að sér að greiða af. En það er vitanlega enginn ágreiningur um að breyta formi frv. okkar í það, sem hæstv. ráðh. vill, sem sagt, að það sé ákveðið, að ríkissjóður taki á sig gengistapið, og að allt kæmist nákvæmlega í það horf, sem hæstv. ráðh. vildi að ég hefði haft það. Það er eins auðvelt og hugsazt getur að koma því nákvæmlega í það horf, sem sé þannig, að ríkissjóður standi ábyrgur fyrir lánunum í erlendri mynt, en sjóðir Búnaðarbankans aftur í íslenzkum krónum til ríkissjóðs. Það er því ekkert auðveldara en að koma þessu nákvæmlega í það horf, sem hæstv. ráðh. hefði, eftir því sem hann segir nú, viljað hafa það frá upphafi. Hitt er svo annað mál, að hv. 5. þm. Reykv. ræddi hér um þetta mál á þann hátt, að augljóst var, að hann var þeirrar skoðunar, að bændur hefðu átt að taka lán að einhverju leyti að minnsta kosti í erlendum gjaldeyri og taka gengismismun á sig, og talaði nokkuð fyrir því sjónarmiði. Það er þess vegna ekki hægt að sjá það af því, sem hér hefur komið fram í dag, hvaða hátt Sjálfstfl, hefði haft á þessu, ef hann hefði ráðstafað þessum málum. En ef ráða mætti af líkum, þá verður að gera ráð fyrir því, að það sjónarmið, sem hv. 5 þm. Reykv. flutti hér í því efni, hefði orðið sterkara en það sjónarmið, sem kom fram hjá hæstv. landbrh., eftir reynslu af öðrum efnum. Hefði því væntanlega ekki verið hikað við að koma því þannig fyrir, að bændur tækju að einhverju verulegu leyti lán í erlendum gjaldeyri, tækju á sig gengisáhættu. Hæstv. landbrh. sagði, að framsóknarmenn væru svo ósvífnir, að þeir héldu því fram, að núv. ríkisstj. bæri ábyrgð á þeim ráðstöfunum, sem gerðar hefðu verið, síðan hún kom til valda og fór að ráða löggjöfinni hér. En þessu væri alls ekki þannig farið. Núv. ríkisstj. bæri enga ábyrgð á þessu og það snerti hana ekki neitt, sem gert hefði verið. Það væri fyrrv. ríkisstj., sem bæri yfir höfuð ábyrgð á öllum þeim ráðstöfunum, sem núv. ríkisstj. gerði. Þetta var efnið í því, sem hæstv. ráðh. flutti áðan. En framsóknarmenn væru aftur á móti svo ósvífnir, og það væri alveg ótrúlegt, að þeir héldu því jafnvel fram, að núv. ríkisstj. ráði að einhverju leyti því, sem nú væri gert. Slíkri fjarstæðu væri haldið fram af framsóknarmönnum og blaði þeirra, Tímanum. Það sýndi bezt, hve ómerkilegur málflutningur Tímans væri, að jafnvel þessu væri haldið að mönnum, að núv. ríkisstj. bæri ábyrgð á því, sem hún gerði, að það væri hennar stefna, sem nú væri framkvæmd, og hún tæki ákvarðanir um það, hvað gera skyldi. Ég veit satt að segja ekki, hvað á að segja um svona málflutning, svona fjarstæðu. Og þetta er auðvitað alls ekki svaravert. Hæstv. ráðh. sagði, að skýringarinnar á þessu væri að leita í því, að viðskilnaður 1958, þeirrar stjórnar, sem þá fór frá, hefði verið svo hræðilegur, að allt það, sem síðan hefði verið gert, væru afleiðingar af því ástandi, sem þá var, vel að merkja allt, sem gengur mönnum í óhag. Þó að hæstv. ráðh. tæki það ekki fram, þá er það þáttur í þessari kenningu, að hér er vitaskuld aðeins átt við það, sem gengur mönnum í óhag, sem þyngir undir fæti. Allt, sem veldur mönnum erfiðleikum og núv. hæstv. ríkisstj. gerir, það er fyrrv. ríkisstj. að kenna, en allt það, sem kann að vera mönnum til hagræðis eða koma sér sæmilega, það er auðvitað núv. ríkisstj. að þakka. Menn verða vitanlega vel að gæta þessa. Það er núv. ríkisstj. að þakka. Þetta er málflutningurinn, sem við heyrum hér af ráðherrabekkjunum. T.d. er það sjálfsagt fyrrv. ríkisstj. að kenna, að vextir hafa verið hækkaðir stórkostlega og lánstími styttur á fjárfestingarlánum. Allar slíkar ráðstafanir eru vitanlega alls ekkert viðkomandi núv. ríkisstj., ekki á nokkurn hátt, hvað þá gengislækkanir og aðrar slíkar, gersamlega henni óviðkomandi. Aftur á móti, ef verður einhver afgangur einhvers staðar, við skulum segja á ríkisbúskap, eða ríkisstj. þvingar af bönkum og sparisjóðum fé og leggur það til hliðar í Seðlabankanum, þá er það kallaður þar afgangur, og afgangar og allt slíkt er auðvitað í allra mesta máta núv. ríkisstj. viðkomandi. Afgangurinn sjálfur, eftir að hann er kominn, er henni viðkomandi. Aftur á móti ekki tollaálögur eða þvingunarráðstafanir til að draga fé inn. Slíkar ráðstafanir eru beinar afleiðingar af gerðum fyrrv. ríkisstj. Öll tekjuöflun, allar tollaálögur og slíkt, það er allt óhjákvæmilegt, beint framhald af því, hvernig skilið var við af hendi fyrrv. ríkisstj. Allar verðlækkanir, allar tollalækkanir attur á móti, - tollalækkanir, svo sjaldgæfar sem þær eru, - þær eru að sjálfsögðu á vegum núv. ríkisstj, En hvernig var svo þessi viðskilnaður fyrrv. ríkisstj., sem enn ræður flestu? Hvernig var sá viðskilnaður? Hvernig var þessi rúst, sem hv. 5. þm. Reykv. var að tala hér um áðan? Rústin var þannig, að gjaldeyrisstaða bankanna í árslok 1958 var góð og hafði batnað á árinu 1958. Það var verulegur afgangur á ríkisbúskapnum og það svo, að hann var notaður að talsverðu leyti til að fleyta núv. valdasamsteypu yfir kjördæmabreytingarárið 1959, þangað til hún þorði að taka upp núv. stefnu eftir síðari kosningarnar. Það var sem sé afgangur á ríkisbúskapnum, og gjaldeyrisstaða bankanna var góð. Hún var t.d. betri en hún var í árslok 1960. En ég hef ekki samanburðartölur til að bera afstöðuna út á við í heild saman við afstöðuna út á við núna um áramótin. En það er sjálfsagt að gera það síðar. Það var meira fjör í atvinnulífinu en nokkru sinni hefur verið fyrr eða síðar og búið að gera stórfelldar ráðstafanir til að afla nýrra framleiðslutækja í viðbót við þau, sem fyrir voru, búið að leggja grundvöll að verulegum lántökum erlendis til nýrra fjárfestingarframkvæmda í landinu, lánum, sem núv. ríkisstj. tók síðan, þó að hún þættist ætla að hætta við að taka erlend lán, og hefur talið sér til gildis það, sem fyrir þau lán hefur verið unnið, og það alveg óspart. Ég fer ekki lengra út í þetta núna, vegna þess að tíminn er takmarkaður, en þetta var rástin, - þetta var rústin, sem núv. ríkisstj. tók við. Aftur á móti var hér einn stórfelldur hængur á, sem varð til þess, að vinstri stjórnin fór frá, og hann var sá, að dýrtíðarspólan, vísitöluskrúfan, sem hafði hækkað á víxl kaupgjald og verðlag í landinu, var þá í fullum gangi og fyrirsjáanlegt, að hún mundi hækka stórkostlega verðlag í landinu á næstu mánuðum, ef ekkert væri að gert, setja úr skorðum og koma í ólag þeim málefnum, sem ég hef verið að lýsa. Og það var ekki hægt að fá samtök í vinstri stjórninni, því miður, um að kippa þessari vísitöluskrúfu úr sambandi við kaupgjald og afurðaverð. Ég skal ekki fara út í það hér, hverjum það var að kenna. Það hefur oft verið rakið og vafalaust sjá margir eftir því nú, sem að því stóðu þá. En það fékkst ekkert samkomulag um það. Framsóknarmenn lögðu á hinn bóginn fram tillögur um að kippa dýrtíðarskrúfunni úr sambandi og reyna að stöðva sig þannig, - og þá þannig, að kaupmáttur tímakaups, sem var í okt. 1958, gæti varað. Um þetta náðist ekkert samkomulag, og þau öfl, sem vildu vinstri stjórnina feiga af pólitískum ástæðum, lokuðu í þessu atriði öllum leiðum, og þá hlaut vinstri stjórnin að hætta störfum. Það varð svo til þess, að núv. stjórnarflokkar náðu tökum á málefnum landsins. En þetta var rústin, sem núv. stjórnarflokkar tóku við, eða hitt þó heldur. Góð gjaldeyrisstaða, batnandi gjaldeyrisafkoma, framleiðsla með meira fjöri en nokkru sinni fyrr eða síðar, bæði til lands og sjávar, og búið að undirbúa framtíðina með stórfelldum ráðstöfunum til áframhaldandi uppbyggingar. Þegar svo núv. valdasamsteypa hafði komizt yfir tvennar kosningar og breytt kjördæmaskipuninni, þá tók hún upp núverandi stefnu í efnahagsmálum landsins, sem var miðuð við að bæta jafnvægið út á við, eins og þeir kölluðu það, með því að magna dýrtíðina sem allra mest innanlands, með því að hækka sem allra mest kostnaðinn við allar framkvæmdir í landinu, en takmarka um leið aðganginn að fjármagni og halda kaupgjaldi og tekjum almennings niðri. Með þessum aðferðum sögðust þeir ætla að bæta stöðu landsins út á við. Og einn liður í þessu kerfi, að magna dýrtíðina, en minnka fjármagnið, sem í umferð er, var ráðstöfunin til þess að binda hluta af sparifjáraukningu þjóðarinnar í Seðlabankanum, sem nú hefur leitt til þess, að um 300 milljónir af sparifé landsmanna eru lagðar dauðar í bankakerfið, í stað þess að vera í umferð í útlánum til þess að greiða fyrir mönnum með margvíslegu móti og auka framleiðslu og framleiðni í landinu. Þetta kallar núv. hæstv. landbrh. að eiga óeyddar 300 millj. í Seðlabankanum, - menn taki eftir því: að eiga óeyddar 300 millj. í Seðlabankanum. M.ö.o.: í huga þessa hæstv. ráðh. og þeirra, sem nú ráða málum landsins, er það að eyða sparifénu, - ég vil biðja menn að taka eftir því, - það er að eyða sparifénu að lána það aftur út úr bankakerfinu til almennings í landinu, til þess að greiða fyrir áhugamálum manna eða framleiðslunni. Það heitir á máli þessa hæstv. ráðh. að eyða sparifénu. Hitt er að eiga óeytt sparifé, að loka það inni í Seðlabankanum og koma í veg fyrir, að það geti verið í umferð.

Hefur ekkert verið lánað?

Jú, það hefur verið lánað, en það hefur verið lánað mun minna fjármagn en með góðu og skynsamlegu móti hefði verið hægt og óhætt að lána. Og það er áreiðanlegt, að aðstaða landsins út á við hefði ekki versnað, þó að margri lánbeiðninni, sem neitað hefur verið á s.1. ári, hefði verið sinnt, mörgum lánbeiðnum til þess að auka beinlínis þjóðarframleiðsluna í fjöldamörgum greinum. En þeir menn, sem aldrei s,já neitt annað úrræði til þess að bæta afkomu landsins út á við en það eitt að koma í veg fyrir, að féð sé í umferð, og eiga það, eins og kallað er, óeytt í bankakerfinu, þeir líta kannske öðruvísi á. En ég er þeim ekki sammála. Ég tel það ekki verðbólguútlán að lána það sparifé út, sem raunverulega myndast. Hitt eru verðbólguútlán, ef Seðlabankinn er notaður til þess að dæla út í atvinnulífið, út í efnahagslífið lánsfé, sem ekkert stendur raunverulega á bak við. Og það er alveg ný kenning, sem aldrei áður hefur verið flutt, hvað þá lifað eftir, í þessu landi, að það væri verðbólguaukandi og hættulegt fyrir þjóðarbúskapinn að láta sparifé landsmanna vera í umferð. Hæstv. landbrh. og hv. 6. þm. Reykv. vora í þessu sambandi að tala um viss lögmál, sem yrði að fylgja, til þess að ekki yrði óðaverðbólga í landinu. Ekki neita ég því, að það er ýmislegt, sem þarf að varast, til þess að það verði ekki óðaverðbólga í landinu. En ég neita því algerlega, að í því lögmáli standi, að það valdi óðaverðbólgu í landinu að nota það fjármagn, sem raunverulega er lagt til hliðar og safnast fyrir, til þess að lána út aftur. Enda hlýtur slík aðferð, þegar til lengdar lætur, að vera gersamlega óstæð og óhugsandi. Ég vil líka alveg sérstaklega vekja athygli á því, að í þessum umr., sem hér hafa orðið um þessa þáltill., hefur komið fram rödd úr stjórnarherbúðunum, sem er fyrsti votturinn um undanhaldið í þessum efnum. Og það er, þegar hv. 5. þm. Reykv. lætur nú í það skína loksins eftir hina hörðu sókn, sem á hendur stjórninni hefur verið haldið uppi vegna þessarar óhæfu, að til mundi standa að nota eitthvað af þessu fjármagni, sem dregið er inn í bankakerfið með þessum þvingunarráðstöfunum, til þess að lána út aftur til íbúða og með ýmsu öðru móti. Þetta er byrjunin á undanhaldinu í þessum efnum, og ég fagna því, að það er þarna lát á, það er hægt að finna nú lát á í þessum efnum. Og ég spái því, að þeir, sem fyrir þessu standa, eigi eftir að láta undan þunga almenningsálitsins í þessu efni. Og ekki sízt þegar nálgast tvennar kosningar, eins og nú eru fram undan, þá mundu þeir láta undan síga í þessu efni að einhverju leyti. Hitt er svo annað mál, hvort slíkt verður ekki aðeins stundarfyrirbrigði, á meðan verið er að komast yfir kosningarnar, sem fram undan eru, fyrst nú á þessu vori, bæjarstjórnarkosningar, og síðan aftur á næsta vori alþingiskosningar. En það ber samt að fagna því, að það vottar fyrir því, að lát sé á stjórnarliðinu í þessu efni, og hað sýnir líka, að við, sem höfum gagnrýnt þetta, höfum rétt fyrir okkur. Hv. 5. þm. Reykv. ræddi hér nokkuð önnur atriði, þótt ekki væri það mjög mikið, og skal ég ekki fara út í að svara því. Ég sagði, að það hefði á undanförnum árum verið siglt fullum seglum í efnahagsmálum Íslendinga. Ég sný ekki aftur með það, að allir möguleikar voru notaðir til fulls, og ég tel, að það hafi verið gæfa Íslands, að þannig hefur verið á haldið. Ég tel, að við hefðum ekki staðið jafnvel að vígi, íslenzka þjóðin, og við gerum nú, ef samdráttarstefnu ríkisstj. hefði verið fylgt á undanförnum áratugum, síður en svo. En hv. þm. sagði, að ég hefði ekki viljað geta um, að það hefði verið siglt fullum seglum í strand, og strandið átti að hafa orðið um áramótin 1958 og 1959. Meiri fjarstæðu hefur tæpast nokkur hv. þm. borið sér í munn en hv. 5. þm. Reykv. í þessu sambandi, og hef ég sýnt fram á það með því, sem ég hef hér rakið um það, hvernig raunverulega var ástatt um íslenzkan þjóðarbúskap í árslokin 1958.