Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., frv. til l. til breyt. á l. nr. 59 7. maí 1946, um sérstakar fyrningarafskriftir, á þskj. 132, hefur verið til athugunar í fjhn. deildarinnar. Í frv. þessu felst aðeins framlenging á ákvæðum, sem áður hafa gilt. Lög nr. 90 frá 1957, um breyt. á l. nr. 59 7. maí 1946, um sérstakar fyrningarafskriftir, taka aðeins til tækja, sem tekin eru í notkun á árinu 1959 eða fyrr. Tæki þessi eru fiskiskip, önnur veiðiskip, flutningaskip, síldarverksmiðjur, dráttarbrautir og vinnslustöðvar fyrir sjávarafurðir og landbúnaðarafurðir og svo flugvélar til farþega- og vöruflutninga: Tæki þessi má samkvæmt gildandi lögum afskrifa um 20% á ári í 3 ár, frá því að þau voru tekin í notkun. En með frv. þessu er lagt til, að ákvæði áðurgreindra laga verði látin gilda einnig fyrir árin 1960, 1961 og 1962. Fjhn. er öll sammála um að mæla með, að frv. þetta verði samþ.



Herra forseti. Eins og þetta frv. var upprunalega flutt í hv. Ed., var lagt til, að ráðh. veittist heimild til þess að viðurkenna til viðbótar því, sem núgildandi sjúkrahúsalög viðurkenna, eitt fjórðungssjúkrahús á Vesturlandi. Var þá sérstaklega átt við sjúkrahúsið á Akranesi, sem rekið er af Akraneskaupstað. Vitnuðu flm. til þess, að það sjúkrahús nyti mikils trausts hjá almenningi, hefði á að skipa úrvalslæknum og hjúkrunarfólki og aðsókn þangað væri mikil úr öllum byggðum Vesturlands. Hins vegar væri rekstrarafkoma þess hin bágasta og væri því eðlilegt, þegar tillit væri til þess tekið, hversu víðtæka þjónustu það veitti og það tæki á móti sjúklingum af stóru svæði, að það yrði viðurkennt sem fjórðungssjúkrahús og nyti þess styrks úr ríkissjóði, sem slíkum sjúkrahúsum er ákveðinn lögum samkvæmt. Hv. Ed. vildi ekki fallast á þá meginbrtt. þessa frv. að gera sjúkrahúsið á Akranesi að fjórðungssjúkrahúsi. Hins vegar breytti hv. heilbr.- og félmn, og hv. Ed. frv. þannig, að sé sjúkrahús sérstaklega vel búið tækjum til sjúkdómsgreiningar og meðferðar og hafi fastráðið eða ákveðið að ráða til starfa nægilega marga lækna til þess að leysa af hendi þau störf, sem eru við hæfi þess, þó ekki færri en þrjá, þá geti ráðh. veitt því viðurkenningu til þess að njóta sama rekstrarstyrks og fjórðungssjúkrahús. Hv. Ed. hafnaði sem sagt þeirri ósk, að sjúkrahúsið yrði gert að fjórðungssjúkrahúsi, en lagði hins vegar til, að það nyti sama rekstrarstyrks og fjórðungssjúkrahús njóta, eða breytti lögunum þannig, að talið er, að Akranessjúkrahúsið, sem er sérstaklega vel búið tækjum, komist undir lögin og njóti sama styrks og fjórðungssjúkrahús, eftir að þessi breyting hefði verið lögfest. Eins og kunnugt er, njóta sjúkrahús nú styrkja í þrem flokkum samkvæmt lögunum frá 1953: 1) Almenn sjúkrahús bæjar-, sýslu- og hreppsfélaga svo og einkasjúkrahús, sem áður hafa notið dagstyrkja úr ríkissjóði, þau fá 10 kr. á legudag. 2) Sjúkrahús bæjar-, sýslu- eða hreppsfélaga, sem að dómi landlæknis er vel búið tækjum og hefur a.m.k. tvo fastráðna lækna, yfirlækni og einn aðstoðarlækni, 15 kr. á legudag. 3) Fjórðungssjúkrahús 25 kr. á legudag. Heilbr.- og félmn. þessarar hv. d. vildi fallast á frv., eins og það kom frá hv. Ed., þ.e.a.s. að sjúkrahús eins og segir í 2. lið 1. gr. frv. fái sama styrk og fjórðungssjúkrahús. Ég hygg, að frv. í þessari mynd sé talið fullnægjandi fyrir hv. flm., sem að frv, upprunalega stóðu, og fyrir það sjúkrahús, sem stefnt er að því að veita aukinn styrk. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta mál. Einstakir nm. innan hv. heilbr.- og félmn. áskildu sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt., sem fram kynnu að koma við frv., en n. í heild mælti þó með samþykkt þess í meginatriðum.



Herra forseti. Þetta frv. um lögheimili er samið af milliþn., sem skipuð var af félmrh. á sumrinu 1958. Sú nefnd átti að endurskoða alla sveitarstjórnarlöggjöfina og ákvað, eftir að hún hafði gert sér grein fyrir sínu heildarverkefni, að flytja sérstakt frv. um lögheimili. Þetta frv. var tilbúið rétt fyrir lok síðasta þings og var þá lagt fram að beiðni þáverandi félmrh., en komst þá ekki í gegnum þingið. Nú var það aftur lagt fram í hv. Ed., og hefur frv. farið í gegnum þá deild, að ég held alveg óbreytt. Heilbr.- og félmn. þessarar d. hefur fjallað um frv. og kynnt sér það og telur ekki ástæðu til að gera við það neinar brtt., og er n. þannig sammála um að mæla með því, að frv. verði samþ. Ákvæði þau, sem nú eru í lögum um lögheimili, eru óljós, en ákvæði um það er helzt að finna í lögunum um heimilisfang, lögunum um tilkynningar aðsetursskipta og framfærslulögunum, en í þessu frv. eru alltæmandi skilgreiningar á hugtakinu lögheimili. Hin óákveðnu ákvæði, sem í gildi eru um lögheimili, hafa oft valdið ágreiningi milli sveitarstjórna, valdið því, að lögð hafa verið útsvör á menn jafnvel í tveimur eða fleiri sveitarfélögum. Einnig hefur það komið fyrir vegna þessara óákveðnu lagaákvæða, að menn hafa verið víðar en í einu kjördæmi á kjörskrá, og þannig oft verið óvissa um, hvar menn með réttu skyldu teljast hafa lögheimili. Ég hygg, að þetta frv., ef það verður samþ., bæti allverulega úr slíku og fyrirbyggi þess konar ágreiningsmál í mjög mörgum tilfellum. Heilbr.- og félmn. leggur sem sé til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Þetta litla frv., sem fyrir liggur á þskj. 280, hefur verið til meðferðar í hv. landbn. N. öll er því hlynnt að mæla með því, að frv. verði samþ., en minni hl. n. er á því að samþ. einnig brtt. frá hv. 4. þm. Austf., sem er að finna á þskj. 350. N. leitaði umsagnar landnámsstjóra um þetta frv. og fékk frá honum bréf, sem fylgir með nál. meiri hl. á þskj. 407. Mælir hann eindregið með því, að þetta frv. verði samþ., og lýsir þeirri nauðsyn, sem á því er. Nú er það svo, að bæði brtt. á þskj. 350 og önnur brtt. á þskj. 439, frá hv. 1. þm. Norðurl. v., fara fram á það að leggja í þetta fjárveitingar strax, og segja má, að á því sé náttúrlega nokkur nauðsyn. En þó er það ekki alveg óhjákvæmilegt, vegna þess að eins og stendur, er til fé til þess að framkvæma lögin a.m.k. þetta ár og sennilega líka það næsta, og vegna þess að búið er að afgreiða fjárlög fyrir alllöngu og nú er komið fram undir þinglok, þori ég ekki að treysta því, að frv. nái fram að ganga, ef gera á þá kröfu nú, að því fylgi að ákveða fjárveitingar nú strax. Ég vil þess vegna leyfa mér að óska þess, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir, óbreytt, því að þetta hefur mjög mikla þýðingu fyrir þá fátæku bændur, sem yrðu aðnjótandi þessa litla styrks, sem þarna er um að ræða, því að eins og hv. þm. vita, hefur aðstaða á undanförnum árum og meira að segja frá því 1957, þegar lögin voru sett, mjög mikið versnað fyrir alla menn með byggingar og ekki sízt sveitamenn, og það, sem sérstaklega gerir það að verkum, er, að aðstaða sveitamannanna er allt önnur en í þéttbýlinu varðandi íbúðarhúsa- og útihúsabyggingar. Fram að þessu hefur það verið svo í þéttbýlinu, að verðhækkun húsanna hefur alltaf fylgt verðhækkunum á byggingarkostnaði. Í sveitunum er þetta alveg gagnstætt, því að allir þeir menn, sem byggja þar íbúðarhús, verða að kasta í það töluvert mikilli fjárupphæð, sem þeir fá aldrei aftur, og víða gerist það svo, ef byggt er upp á jörð, að þá hverfur hið upphaflega landverð inn í framkvæmdirnar, þannig að víða er ekki hægt að selja jörðina fyrir það verð, sem húsið kostaði, eins og nú er komið á síðustu árum. Ég veit, að mönnum er ljóst, að ég viðurkenni, að það er þörf á að hækka þennan styrk, eins og hv. 1. þm. Norðurl. v. leggur til. En ég vil ekki hætta á það að setja frv. í hættu á þessu þingi vegna þess, að það kosti fjárveitingu nú þegar.

Ásmundur Sigurðsson.: Herra forseti. Í framhaldi af því, sem ég sagði um þetta mál við 1. umr. þess, vildi ég segja fáein orð út af þeirri brtt., sem ég flyt á þskj. 350. Ég gerði þá grein fyrir því, sem og hefur komið fram hjá hv. flm., að það fé, sem hann gerir ráð fyrir að verði veitt til þess að greiða þá styrki, sem frv. gerir ráð fyrir, yrði tekið af því fé, sem samkv. umræddum lögum er ætlað til þess að koma ræktun á þeim jörðum, sem væru óhæfilega langt á eftir tímanum hvað ræktun snertir, í sæmilegt horf. Nú er það að vísu rétt, að eins og sakir standa, er til fé laust, sem mundi leysa úr þessu máli á þessu ári, og ástæðan er ofur eðlileg. Þær framkvæmdir, sem þar var um að ræða, var landnámi ríkisins falið að hafa á hendi, og þær kostuðu mikinn undirbúning. M.a. þurfti að gera nýjar mælingar á öllum túnum á landinu. Þetta gerði það að verkum, að það fé, sem lagt hafði verið fram til að koma jörðunum, sem illa voru ræktaðar, í sæmilegt horf, hefur ekki alveg verið notað enn. En hitt er alveg víst, að það kemur til með að þurfa á því að halda mjög fljótlega og ekki sízt eftir þá miklu verðhækkun, sem verður á þessum framkvæmdum eftir þá löggjöf, sem sett hefur verið hér á hv. Alþ. í vetur. Þess vegna er það, að ég tel, að þetta sé, eins og frv. gerir ráð fyrir, engin lausn til neinnar frambúðar, og flyt þess vegna brtt. á þskj. 350, þar sem ég legg til, að ríkissjóður greiði til þessara auknu styrkveitinga 1 millj. 250 þús. kr. á ári. Ég vil enn fremur gera lítils háttar grein fyrir þessari upphæð, sem ég nefni í till. Frv. gerir ráð fyrir því, að nýbýlastjórn sé heimilt að veita styrk þeim bændum til bygginga, sem erfitt eiga, og er það samkv. frv. nokkuð á hennar valdi að meta, hverjir það eru. Ég gerði grein fyrir því við 1. umr., að mér þætti það mjög óákveðið orðalag, og held við þá skoðun enn þá. Nú hefur verið svo með framkvæmdir í þessum málum, að síðan landnáms- og nýbýlalögin tóku gildi árið 1947 og til 1959, þ.e. á 13 árum, hefur meðaltala lána úr byggingarsjóði numið 125 lánum á ári á eldri býlum. Þegar maður dregur nýbýlin frá öllum þeim, sem hafa fengið lán til bygginga, koma 125 á eitt ár. Nú hef ég gert áætlun um það, þó að hún sé auðvitað lauslega gerð og ekki hægt að segja, að hún sé nákvæm, að aldrei koma til greina færri en 50 býli á ári, sem mundu njóta styrkveitingar samkv, frv., og er það aðeins 2/5 þess býlafjölda, sem að meðaltali hafa verið byggð íbúðarhús á síðastliðin 13 ár. Það má að vísu vera, að núna muni eitthvað draga úr byggingum, svo að það verði ekki eins mörg næstu árin, vegna þeirra verðhækkana, sem nú hafa orðið. En jafnvel þó að eitthvað dragi úr byggingum íbúðarhúsa, þá hygg ég það mjög varlega áætlað, að ekki minna en 50 býli á ári komi undir þessi ákvæði, og þau gætu vissulega orðið fleiri. Þess vegna hef ég miðað fjárhæðina við það, að ríkissjóður yrði að leggja fram það fé, sem þyrfti til þess að leysa úr þessu vandamáli fyrir þennan nýbýlafjölda. Ég tel að vissu leyti, að það sé full þörf á því að greiða úr fyrir þeim, sem þurfa að ráðast í byggingarframkvæmdir núna, ekki sízt eftir verðhækkanirnar, sem nú hafa orðið. En hitt er annað, að ég tel það ekki fulla lausn og satt að segja ákaflega litla lausn að ætla að taka það fé af öðru fé, sem þegar er áætlað til annarra framkvæmda og þarf á að halda til þeirra á næstunni. Þess vegna vildi ég óska, að þessi brtt. yrði samþykkt.



Herra forseti. Ég vil með fáeinum orðum gera grein fyrir brtt., sem ég flyt við þetta frv. á þskj. 439. Í lögunum frá 1957, um landnám, ræktun og byggingar í sveitum, er ákvæði í 26. gr. þeirra um framlag til íbúðarhúsabygginga á nýbýlum. Segir þar, að heimilt sé að veita allt að 25 þús. kr. framlag til hvers býlis til íbúðarhúsabyggingar og greiðist þetta að hálfu, þegar hús er fokhelt, og að fullu, þegar byggingu þess er lokið. Síðan þetta var í lög tekið, hefur orðið mjög mikil hækkun á byggingarkostnaði í landinu. Það varð hækkun á byggingarkostnaði þegar á næsta ári, eftir að lögin voru sett, en þó sérstaklega nú á þessu ári mjög mikil hækkun á byggingarkostnaði vegna áhrifa þeirrar efnahagslöggjafar, sem sett var í næstliðnum febrúarmánuði. Það er því fyllilega tímabært og áreiðanlega mikil þörf að hækka þetta framlag. Ég hef því gert till. um á þessu þskj., sem ég nefndi, að framlagið verði hækkað úr 25 þús. kr. í 40 þús. kr. handa hverju býli. Vitanlega er þetta ekki nema örlítið brot af þeirri kostnaðarhækkun, sem orðið hefur, en þetta er þó nokkuð til stuðnings þeim mönnum, sem eru að byggja og þurfa að byggja íbúðarhús á nýbýlum, þó að ekki sé lengra gengið í því að hækka þetta framlag. Frv., sem fyrir liggur, er um það, að nýbýlastjórn verði veitt heimild til að veita fleiri bændum en þeim, sem stofna nýbýli, slíkan styrk til íbúðarhúsabygginga. Það er vissulega full þörf á slíku, eins og nú er komið, og verði brtt. mín samþ., fyrri brtt. á þskj. 439, verða það bæði nýbýlamennirnir og einnig bændur á öðrum jörðum, sem þurfa að byggja íbúðarhús, sem eiga að geta notið þessarar hækkunar, sem ég flyt till. um. Í frvgr. segir, að styrkurinn skuli greiddur af því fé, sem fram er lagt skv. 41. gr. laganna. Í þeirri grein segir, að til framkvæmda, er um getur í 38. gr., skuli ríkissjóður greiða 4 millj. árið 1957 og síðan 5 millj. kr. á ári næstu 4 árin. Nú mun það liggja fyrir, að nokkru sé óráðstafað af þessu fjárframlagi, og leggur flm. frv. til, að það fé sé notað til þeirra styrkveitinga, sem frv. gerir ráð fyrir. En þær framkvæmdir, sem ákveðið er í 38. gr. laganna að styrkja og þetta framlag eftir 41. gr. á að fara til, eru ræktunarumbætur á jörðum, sem hafa lítið ræktað land, og er þetta styrkt til þess, að unnt sé að bæta jarðirnar, svo að þær megi teljast sæmileg býli og nokkuð öruggt sé, að þær fari ekki í eyði. Landnámsstjóri hefur fengið þetta frv. til umsagnar, og í umsögn hans kemur fram, að á yfirstandandi ári mundi verða mögulegt að leggja fram fé til þessarar styrkveitingar, sem frv. gerir ráð fyrir, en síðar yrði að taka upp viðaukaframlag vegna þessara nýju styrkveitinga og vegna framkvæmdanna samkv. 38. gr. laganna. Nú er ekki auðvelt að sjá það fyrir fram eða gera um það áætlun, hvað miklu fé mundi þurfa að verja í þessu skyni, en um það mætti að sjálfsögðu gera áætlanir, og mætti þá á fjárlögum næsta árs taka upp fjárveitingu í þessu skyni, t.d. með því að setja í lög, að auka skyldi framlagið skv. 41. gr. laganna. En síðari brtt. mín á þskj. 439 er um það, að ríkissjóður skuli endurgreiða það fé, sem fer til þessara styrkveitinga, jafnskjótt sem fjárins er þörf til þeirra framkvæmda, er um getur í 38. gr. laganna. Ég geri ekki ráð fyrir, að þarna yrði um mikil fjárútlát að ræða á yfirstandandi ári, þar sem, eins og áður segir, nokkurt fé er fyrirliggjandi, sem má nota í þessar styrkveitingar í bili, en að sjálfsögðu þyrfti viðbótarframlag á fjárlögum næsta árs. Hitt tel ég þýðingarmikið, að ákvörðun verði tekin nú þegar um þessa hækkun á styrknum til bygginganna vegna þeirra miklu erfiðleika, sem nú eru hjá bændum bæði á nýbýlum og öðrum jörðum við að koma upp íbúðarhúsum, vegna þeirrar miklu hækkunar á byggingarkostnaði, sem þegar er fram komin. Ég vænti þess því, að hv. þdm. geti fallizt á þessar brtt. mínar á þskj. 439.



Herra forseti. Árið 1957 voru sett sérstök lög um landnám, ræktun og byggingar í sveitum, sem miðuðu að því að gera þeim bændum, sem á minnstum og rýrustum jörðum búa, mögulegt að taka meira land í ræktun og gera býli sín arðvænlegri. Vissulega veitti ekki af þessu, því að búskapurinn í sveitum landsins gefur ekki meiri arð en svo, að hina mestu nauðsyn ber til þess, að einkum hinar minnstu jarðir séu bættar svo sem frekast eru föng á. Þetta hafði þá líka sérstaka þjóðhagsþýðingu vegna þess, að verðlagið á landbúnaðarafurðunum er miðað við það, að bú af tiltekinni stærð, sem fundið er út sem eins konar meðaltal af bústærð landsmanna, hafi skaplega afkomumöguleika, og með því að hafa tugi eða hundruð býla langt fyrir neðan það lágmark að stærð, gerði það allar landbúnaðarvörur í landinu óeðlilega dýrar. Það var þess vegna einnig hagur þeirra, sem voru ekki framleiðendur landbúnaðarvarnings, heldur neytendur, að þessi lög gætu komið að sem beztum notum. Þau hafa nú verið í framkvæmd síðan og gefið þá raun, að meðalbúið er talið fara stækkandi ár frá ári, og eru neytendur farnir að njóta nokkurs í því, með því að verðlagsgrundvöllur landbúnaðarvaranna verður með þeim hætti slíkur, að hægt er að miða verð til bóndans við stærra bú en áður var og þar með selja vöruna ódýrar. Það var gerð áætlun um að koma nokkrum fjölda býla í ákveðna stærð, og hefur verið unnið sleitulaust að þeirri áætlun og miðað vel. Á hinn bóginn hafa nú einhverjir hv. alþm. fundið það út, að í augnablikinu sé eitthvað af fé, sem Alþingi hefur ákveðið að verja til þess að stækka hin smæstu býli, láta þau fá aukinn jarðræktarstyrk, óeytt og komi ekki til útborgunar til viðkomandi bænda fyrr en líkast til á næsta ári, og þess vegna hefur mönnum dottið í hug að nota nú þetta fé til annarra hluta. Hv. 2. þm. Norðurl. v. (JPálm) hefur flutt hér frv. til l. um breyt. á þessum lögum, sem ég hef nú talað um, frá 1957, á þá lund, að nýbýlastjórn verði heimilt að veita þeim bændum, sem hafa örðugan fjárhag, styrk til íbúðabygginga á sama veg og nýbýlastofnendum. Um þetta hef ég allt hið bezta að segja. Ég er því mjög samþykkur, að nýbýlastjórn verði heimilað þetta, en þó því aðeins, að hún fái jafnframt eitthvert fé til þess að framkvæma þetta með, því að það tel ég enga lausn á málinu að samþykkja, að nýbýlastjórn megi veita styrki eða framlög til ákveðinna húsbygginga og eigi að taka það fé frá ræktuninni, sem fellur til útborgunar þegar á næsta ári, ef hún þá gerir það ekki á þessu ári. Ég minnist þess, að þessi hv. flm. hefur einhverju sinni að mér áheyrandi hér í þingi haldið mikla ræðu um það, að ekki væri hægt að halda veizlu nema hafa einhver veizluföng, og á sama hátt og ég er honum sammála um það, hlýt ég nú að minna hann á, að ekki er hægt að auka framlag til ákveðinna húsbygginga nema hafa eitthvert fé til þess framlags. Þegar landbn. hafði þetta frv. til athugunar, en hún hefur rætt það á nokkrum fundum, kom það fljótlega í ljós þar, að allir nm. voru því fylgjandi, að nýbýlastjórn fengi heimild til þess að rýmka um framlög til íbúðabygginga hjá þeim, sem höfðu þess mesta þörf í sveitum, þótt ekki væru nýbýlastofnendur. En á hinn bóginn klofnaði n. um það, að hv. stuðningsmenn ríkisstj. í n, töldu sér fært að halda veizluna, þótt engin veizluföng væru, og vildu samþykkja þetta án nokkurs framlags til þess arna. Við, sem minni hl. skipum, hv. 2. þm. Sunnl. (HB) og ég, lítum svo á, að því aðeins kæmi þetta frv. að einhverju gagni, að jafnframt kæmi til sérstakt fjárframlag í þessu skyni, og þá þegar, þegar n. hafði málið til athugunar, lá fyrir brtt. við frv. frá hv. 4. þm. Austf. (ÁS) einmitt um það, að veittar yrðu jafnframt í þessu skyni 1 millj. 250 þús. kr. En það verður að ætla, að ef á annað borð yrði farið inn á þá braut, sem frv. heimilar nýbýlastjórn, ef að lögum yrði, mundi ekki til þess duga minna fé en þar er tiltekið. Við gerum þess vegna að till. okkar, minni hl. landbn., að umrædd brtt. á þskj. 350 verði samþ., og að henni samþykktri erum við frv. fylgjandi og leggjum til, að það verði samþykkt. Það skal fram tekið, að síðan n. fjallaði um þetta mál, hefur borizt við það önnur brtt. á þskj. 439, frá hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG). Sú till. kom sem sagt ekki til athugunar í landbn., þar eð hún hafði lokið við álitsgerð sína um þetta mál, áður en sú till. kom til. En að þeirri till., sem ég hef hér á minnzt, á þskj. 350, felldri, þá sýnist mér, að öll sú till. sé þess efnis, að hún samrýmist mjög því sjónarmiði, sem við, sem skipum minni hl. landbn., teljum rétt, og mundi ég fyrir mitt leyti lýsa yfir stuðningi við þá till. og teldi, að einnig með henni, þótt ekki kæmi annað til, væri frv. gert raunhæft, þannig að bændastétt landsins, þeirri sem þar um ræðir sérstaklega, þeim sem búa við erfiðan fjárhag, væri frv. gert að raunhæfu gagni, og mundi einnig greiða því atkv. að þeirri till. samþykktri. Á hinn bóginn verð ég að lýsa því yfir, að ef engin fjárveiting eða engin skylda verður lögð á ríkisvaldið til þess að koma til móts við þá fjárþörf, sem samþykkt frv. skapar, tel ég, að ekki sé neins virði að samþykkja frv. sem slíkt, og get ekki mælt sérstaklega með því.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í sambandi við þetta frv. á þskj. 280, sem fer fram á heimild til handa nýbýlastjórn ríkisins að veita þeim bændum, er örðugan fjárhag hafa, styrk til íbúðarhúsabygginga á sama veg og nýbýlastofnendum. Ég verð að lýsa því yfir, að ég er samþykkur þessu frv., og ég tel, að það hafi mikla þýðingu og geti haft mikið gildi, enda þótt ekki sé nú, um leið og frv. er samþ., samþykkt fjárveiting á þessu ári, eftir að afgreiðslu fjárlaga er lokið. Ég geri ráð fyrir því, að hv. síðasti ræðumaður (KGuðj) hafi lesið fskj., sem er prentað á þskj. 407. Það er álitsgerð frá landnámsstjóra ríkisins. Þar segir hann, að það sé hægt að fullnægja báðum verkefnunum á þessu ári, þ.e. styrkveitingum til jarðræktar á þeim jörðum, sem hafa ekki þegar 10 ha ræktaðs lands, og einnig fullnægja frv. að því leyti að hækka styrk til íbúðarhúsabygginga á sömu jörðum. En hann bætir við: „Þá yrði síðar að taka upp viðaukaframlag, ef ákvæði frv. eiga að koma að fullu gagni,“ - þ.e. síðar. „Það skal að síðustu fram tekið, að ég tel það þýðingarmikið atriði, að vel sé verið á verði um að fyrirbyggja, að jarðir fari í eyði, sem komnar eru langt áleiðis og gerðar vel búrekstrarhæfar að ræktun og peningshúsum, en hafa ekki íbúðarhæfan húsakost, og með tilvísun til framanritaðs mæli ég með samþykkt frv.“ Hið sama vil ég gera. Ég vil taka undir þessi orð landnámsstjóra. Ég tel, að það sé rétt athugað hjá honum, að frv. sé mikils virði, hafi mikið gildi að vera samþykkt nú, enda þótt ekki sé í leiðinni samþykkt fjárframlag úr ríkissjóði, eftir að fjárlög hafa verið afgreidd. Og ég vil benda á, að það eru iðulega afgreidd lög frá Alþ., sem hafa fjárframlög í för með sér, þegar þau koma til framkvæmda, en slík lög koma ekki til framkvæmda fyrr en á næsta ári, eftir að næstu fjárlög hafa verið afgreidd. Ef ekki vildi svo vel til nú, eins og landnámsstjóri segir, að það sé fyrir hendi fé til þess að láta þessi lög koma til framkvæmda strax á þessu ári, mundu þau ekki geta komið til framkvæmda fyrr en á árinu 1961. Ég segi þess vegna: Það er ekki eðlileg meðferð málsins að samþykkja till. á þskj. 350, sem fer fram á beina fjárveitingu að þessu sinni, það er ekki eðlileg meðferð. Það er hins vegar eðlileg afgreiðsla, eftir að þetta frv. hefur orðið að lögum, að ætla fé á næstu fjárlögum, til þess að þessi lög verði ekki framkvæmd aðeins á þessu ári, heldur einnig framvegis. Till. á þskj. 439 tel ég einnig óþarft að samþykkja, vegna þess að mér finnst ekki eðlilegt að ákveða í lögum hámarkið hvað styrkveitinguna snertir. Mér finnst miklu eðlilegra, að þetta sé í höndum nýbýlastjórnar hverju sinni og hún hagi framkvæmdinni eftir því, sem efni og nauðsyn stendur til. Ég tel ekki eðlilegt að binda hámarkið endilega við 40 þús., ef svo skyldi vera, að það væri unnt að láta 50 þús. og það væri að áliti nýbýlastjórnar ríkisins mikil þörf á því. Þess vegna tel ég eðlilegt, að þetta sé í höndum nýbýlastjórnar, heimildarákvæði, og ekki ástæða til að samþ. till. á þskj. 439. Ég tel einnig óeðlilegt að samþykkja till. á þskj. 350, eftir að fjárlög hafa verið afgreidd, hins vegar eðlilegt og nauðsynlegt, ef frv. verður samþ. og það á að koma til framkvæmda, eftir að þessu ári er lokið, að þá verði ætlað fé á næstu fjárlögum í þessu skyni í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna. Þess vegna tel ég eins og landnámsstjóri, að það sé gott mál, sem hér er um að ræða, og frv. vissulega þess virði að vera samþ., enda þótt því fylgi ekki fjárveiting. Og það er sjaldgæft, að í leiðinni sé samþykkt fjárveiting með frv., sem verið er að afgreiða og ekki geta komið til framkvæmda fyrr en eftir fjárlagaafgreiðslu, ef þau hafa fjárútlát í för með sér. Það er aðeins í þetta sinn, sem frv. getur komið til framkvæmda eða þessi lög geta komið til framkvæmda, vegna þess að það er fé fyrir hendi á þessu ári að dómi landnámsstjóra og nýbýlastjórnar.



Herra forseti. Mér virtist koma fram nokkur misskilningur hjá hæstv. ráðh., þegar hann ræddi um styrkveitingar til íbúðarhúsabygginga. Hann sagði, að það væri eðlilegt, að það væri í höndum nýbýlastjórnar að ákveða styrkupphæðina, og gott væri, skildist mér, að hans áliti, að hún gæti hækkað styrkinn frá því, sem verið hefur, í 40 eða jafnvel 50 þús. kr. á býli. En í lagagr., sem um þetta fjallar, er heimilt að veita framlag allt að 25 þús. kr. á hvert býli, það er bundið í lögunum. Nýbýlastjórn getur ekki án lagabreytingar veitt meira en 25 þús. kr. á hvert býli. Þess vegna er nauðsynlegt að breyta þessari lagagrein, ef menn vilja hækka styrkinn, sem nú er mikil þörf fyrir. Ef hæstv. ráðh. vill ganga nokkru lengra í þessu og setja hámarksupphæðina t.d. 50 þús., skal ég gjarna vera með í því. Ég taldi hins vegar öruggara, að þetta yrði samþykkt, ef skrefið yrði ekki tekið stærra en þetta, og legg því til 40 þús. í minni tillögu.



Herra forseti. Ég stend ásamt hv. 6. þm. Sunnl. (KGuðj) að nál. minni hl. landbn. á þskj. 408, og hv. 6. þm. Sunnl. hefur gert grein fyrir því sem frsm., og hef ég ekki miklu við það að bæta, enda liggur málið, að því er mér virðist, fullljóst fyrir. Ástæðan til þess, að ég kveð mér hljóðs, er sú, að þegar landbn. hafði þetta mál til athugunar og gekk frá áliti sínu, lágu ekki fyrir brtt. hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG) á þskj. 439, og komu þær því ekki til athugunar í n. Ég tel þess vegna ástæðu til þess, að við, sem höfum tekið afstöðu til málsins eins og það lá fyrir landbn., gerum grein fyrir áliti okkar á þessum brtt., sem síðan hafa komið fram. Brtt. á þskj. 439 er í tveimur liðum, og fjallar fyrri liðurinn um hækkun á hámarksstyrkveitingu. Hér er í raun og veru um að ræða eðlilega leiðréttingu til samræmis við þær verðlagsbreytingar, sem orðið hafa. Og mér þótti ástæða til að ætla, að hv. þm. gætu orðið sammála um þessa breyt., þar til hæstv. landbrh. lét í ljós skoðun sína hér áðan, þar sem hann taldi, að þessar brtt. bæri að fella, og færði fyrir því þau nýstárlegu rök, að hann teldi, að það ætti ekkert hámark að vera í lögum um þetta efni og þess vegna vildi hann ekki fallast á að hækka það hámark, sem núna væri. Þetta er auðvitað algerlega órökrétt, og ég geri ráð fyrir því, að hv. þm. geti fallizt á þessa breytingu. Um síðari liðinn á þskj. 439 er það að segja, að hér er komið fyllilega til móts við þá höfuðathugasemd, sem við hv. 6. þm. Sunnl. höfðum að gera við frv., eins og það lá fyrir frá hv. flm., 2. þm. Norðurl. v. (JPálm), að það er veitt fá til þess, sem þarna er heimilað að gera, og það teljum við vera höfuðatriði málsins. Þar sem ég geri ráð fyrir því, að brtt. á þskj. 439 komi til atkvæða á undan till., sem við mælum með á þskj. 350, vil ég taka það fram, að ég mun greiða atkv. með brtt. á þskj. 439 og mæli með þeim, en að þeim felldum mun ég, eins og greint er í nál., styðja brtt. á þskj. 350. Að báðum þessum breytingum felldum tel ég örlög þessa frv. heldur litlu máli skipta, og ég get ekki fallizt á þá skoðun hv. 2. þm. Norðurl. v., að eitthvað sé sett í hættu, þó að þess sé freistað að útvega fé til þessa máls.



Herra forseti. Ég get nú sem flm. þessa frv. verið þakklátur öllum þeim hv. alþm., sem hér hafa talað, fyrir það, að þeir hafa allir viðurkennt þá nauðsyn, sem liggur til grundvallar þessu frv. Og sannleikurinn er náttúrlega sá, að sá ágreiningur, sem hér hefur komið fram, er í sjálfu sér minni en útlit er fyrir og er fyrst og fremst um það, hvort það skuli vera ákveðin fjárveiting til þessara hluta nú þegar eða ekki. Ég er nú, eins og hv. þm. kannske flestir vita, formaður í nýbýlastjórn ríkisins og veit þess vegna alveg, hvernig þar eru fjárhagsástæður, og af því að nú er búið að afgreiða fjárlög og af því að ekki er nauðsynlegt að fá fjárveitingu á þessu ári til þeirra framkvæmda, sem frv. gerir ráð fyrir, vil ég ekki vera að fara fram á fjárframlög, fyrr en ég get sannað, að þeirra sé alveg brýn þörf. En viðvíkjandi því, sem hér hefur komið fram og aðallega hjá mínum samstarfsmanni, hv. 4. þm. Austf. (ÁS), varðandi það fé, sem fram er lagt samkv. 41. gr., þ.e.a.s. ætlað eingöngu til ræktunar á þeim jörðum, sem skemmst eru komnar, þá er það ekki alls kostar rétt, vegna þess að það er tilgangurinn með VI. kafla laganna fyrst og fremst að koma í veg fyrir, að jarðir fari í eyði, og þá m.a. með því að auka ræktun. En eins og ég hef tekið hér fram og gerði greinilega við 1. umr., er ekki, eins og nú er komið, aðallega skortur á ræktun, sem er orsök til þess, að víða fara jarðir í eyði eða liggur við að jarðir fari í eyði, heldur er það skortur á húsum og skortur á samgöngum. Það eru þau tvö atriði, sem valda mestu um það, hve mikið af jörðum hefur farið í eyði. Þess vegna er það, að þau fjárframlög, sem þarna var ákveðið með setningu laganna að leggja fram, eru ætluð fyrst og fremst til þess að koma í veg fyrir, að jarðirnar fari í eyði. Og þegar lögin voru til meðferðar hér á þingi 1957, sýndi ég fram á það mjög rækilega, að það væri ekki orðið neitt samræmi í því, hve mikill stuðningur væri af opinberri hálfu lagður fram við ræktun og húsabyggingar í sveitum landsins, vegna þess að það er miklu meiri þörf á því að leggja fram fé til húsabygginga. Varðandi það, sem fram kom hjá hv. 6. þm. Sunnl. (KGuðj) og raunar líka hv. 2. þm. Sunnl. (HB), að þeir gætu ekki samþ. frv., ef ekki er samþykkt fjárveiting nú strax, þá finnst mér það mjög óeðlileg afstaða hjá þessum mönnum, sem voru búnir að lýsa því og hafa lýst því í ræðum sínum, að þeir væru þessu meðmæltir, að vilja fella frv., þó að það sé ekki samþ. fjárveiting nú, löngu eftir að búið er að afgreiða fjárlög, þegar vitað er, að til er fé til þess að fullnægja hlutverkinu á þessu ári. Varðandi þá till., sem hér liggur fyrir frá hv. 1. þm. Norðurl. v. um hækkun á þessum styrk úr 25 þús. í 40 þús., þá verð ég að segja, að á því er mikil þörf, að sú hækkun verði gerð, og ég mundi ekkert vera hikandi við að samþ. þá hækkun, ef ég væri ekki smeykur við, að það yrði frv. að falli, því að það er sannarlega betra fyrir þá fátæku bændur, sem nú eru í vandræðum með það að koma húsum sínum áfram, að fá þó 25 þús. kr. styrk á þessu ári en að fá ekkert. Ég er ekki grunlaus um það, ef þessi hækkun er samþ. fyrir alla nýbýlamenn og aðra, að það geti orðið frv. að falli á þessu þingi. Varðandi það atriði, að þetta sé mjög óljóst orðað og þess vegna þurfi reglugerð, eins og hv. 4. þm. Austf. vildi leggja til, þá eru náttúrlega svo margvíslegir hlutir í starfsemi nýbýlastjórnar, að hún verður að taka ákvörðun um þennan og hinn mann, hvort það skuli taka til greina að styrkja hann eða lána honum, eftir því, hvernig á stendur, og eins mundi það verða í þessu falli. Og eins og ég tók hér fram við 1. umr., eru það sanngjarnir menn og réttsýnir í nýbýlastjórn, að ég óttast ekkert um, að við getum ekki komið okkur saman um, hverja beri að styrkja í þessu efni og hverja ekki. Um þær tölur, sem hv. 4. þm. Austf. nefndi um byggingar á undanförnum árum, hef ég ekkert annað að segja en það, að sem betur fer, þá er mjög farið að fækka í flestum héruðum landsins þeim heimilum, sem er ekki búið að byggja upp á, og þess vegna er það nú ár eftir ár, að byggingum íbúðarhúsa fækkar, bæði vegna getuleysis og eins hins, að það hefur verið lagt það mikið kapp undanfarið á að koma byggingunum áfram. Hinu er náttúrlega ekki hægt að neita, því að það vitum við allir, að þeir, sem eftir eiga að byggja sín íbúðarhús, eru yfirleitt fátækustu mennirnir, þeir sem örðugasta hafa aðstöðuna. Þess vegna viljum við, sem að þessu stöndum, bæta þar úr. Ég vil þess vegna, ef um það gæti verið nokkurn veginn samkomulag, óska eftir því helzt, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir. Hitt er svo náttúrlega opin leið, að taka fyrir hækkun á næsta þingi, því að það er ósköp einfalt mál, ef mönnum sýndist svo, að ákveða þá hækkun, hvort hún er þetta eða eitthvað meira en hv. 1. þm. Norðurl. v. leggur nú til.



Herra forseti. Í því frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 280, er lagt til, að breytt verði lögunum um landnám, ræktun og byggingar í sveitum, þannig að inn í þau verði felld ný grein, þess efnis, að nýbýlastjórn sé heimilt að veita þeim bændum, sem hafa örðugan fjárhag, eins og það er orðað, styrk til íbúðarhúsabygginga á sama veg og nýbýlastofnendum, þó að ekki sé um nýbýli að ræða, enda geti þessi styrkur orðið, eins og segir í 26. gr. laganna, allt að 25 þús. kr. En ákvæði um byggingarstyrk til íbúðarhúsa á jörðum, sem eru ekki nýbýli, eru ekki í lögunum, eins og þau eru nú. Í frv. er gert ráð fyrir, að fé til þess að greiða þennan endurbyggingarstyrk verði tekið af því fé, sem nýbýlastjórnin hefur til ráðstöfunar og á að verja, samkv. 41. gr. frv., aðallega til þess að greiða fyrir stækkun þeirra túna í landinu, sem eru minni en 10 ha. Af þessu fé leggur flm. frv. til, að tekin sé sú upphæð, sem þarf til að greiða endurbyggingarstyrkinn á íbúðarhúsin, sem eru ekki á nýbýlum, og um það er svo ekki frekar fyrir mælt. Ég hygg, að það sé alveg rétt hjá hv. flm., að þess sé nú full þörf, að bætt sé einhverju við þær 75 þús. kr., sem bændur nú geta fengið að láni til byggingar íbúðarhúsa á jörðum sínum úr byggingarsjóði sveitabæja, og hefði þó ef til vill verið eðlilegast að byrja á því að sjá svo um, að bændur gætu fengið þessi lán á réttum tíma og á þeim tíma, sem þeir hafa verið vanir að fá þau undanfarin ár. En á því hefur því miður orðið mikill misbrestur að þessu sinni, þannig að lán út á húsin, sem byrjað var að byggja á árinu 1959 og áttu samkvæmt venju, ef skjöl voru fyrir hendi, að verða veitt í Búnaðarbankanum ekki síðar en í des. 1959, er verið að veita fyrst nú þessa dagana, eftir að komið er fram í maímánuð, og eðlilegast hefði það verið sem fyrsta úrlausn á vanda þessara manna að greiða fyrir því, að þessi lán hefðu verið veitt á eðlilegum tíma. Nú hefur það tekizt, eins og ég hef nefnt. Í öðru lagi hefði verið eðlilegt að taka til athugunar, eins og nú er komið, þegar byggingarkostnaður er mjög hækkaður, að hækka þessi lán, þau lán, sem nú eru veitt, og þau lán, sem kunna að verða veitt síðar á þessu ári, úr 75 þús. upp í hærri upphæð. Þetta eru vitanlega þau úrræði, sem eðlilegt er að mönnum, sem vilja hér styðja að fyrirgreiðslu, komi fyrst í huga. En þar að auki kemur það vitanlega mjög til athugunar að greiða bændum eitthvert óafturkræft framlag til endurbyggingar á íbúðarhúsum. Þetta var í lögum fyrir nokkuð löngu. Ég man ekki, hvað langt er síðan það var fellt úr lögum. En það er fyllilega athugandi að taka þau ákvæði upp aftur, um endurbyggingarstyrkinn, og að því leyti virðist mér þetta frv. stefna til réttrar áttar. En það, sem mér finnst vera galli á þessu frv., svo sem nokkuð hefur verið drepið á hér í umr., er það, að þetta fé í endurbyggingarstyrkinn skuli eiga að taka á þann hátt, sem gert er ráð fyrir í frv. Ég vil biðja hv. þm. að athuga nánar það orðalag, sem er á 1. gr. frv. á þskj. 380. Þar er fyrst kveðið svo á, að nýbýlastjórn skuli heimilt að veita þeim bændum, er hafa örðugan fjárhag, styrk til íbúðarhúsabyggingar á sama veg og nýbýlastofnendum, sbr. 26. gr., þ.e.a.s. allt að 25 þús. kr. á hvert íbúðarhús, og síðan segir, með leyfi hæstv. forseta: „Sé styrkurinn greiddur af því fé, sem fram er lagt samkv. 41. gr.“ M.ö.o.: ég fæ ekki betur séð en með þessu ákvæði sé verið að minnka ríkisframlagið samkv. 41. gr. um þá upphæð, sem í endurbyggingarstyrkina kann að fara. Það er ekkert ákvæði um það í frvgr., að þetta fé eigi að endurgreiða, að ríkissjóður eigi að endurgreiða nýbýlastjórninni þessa upphæð, sem varið verði til endurbyggingarstyrkja, og ef ekkert slíkt ákvæði er til í lögunum, er ríkisstj. vitanlega ekki skylt að gera það. Þess vegna virðist mér, að koma verði inn í frv. ákvæði um, að þetta fé skuli endurgreiða úr ríkissjóði, og þó að slíkt ákvæði verði sett inn í frv., er það ekki sama sem fjárveiting. Og eftir því sem segir í grg. fyrir þessu máli af hálfu hv. flm., er ekki líklegt, að til endurgreiðslu þurfi að koma á þessu ári, þannig að það eru ekki rök í þessu máli að tala um, að búið sé að afgreiða fjárlög fyrir árið 1960 og þess vegna sé ekki hægt að samþykkja þetta. Hér þarf ekki að vera um neina fjárveitingu að ræða á árinu 1960, heldur aðeins lagaákvæði um það, að þetta fé beri að endurgreiða. Annars er ekki skylt að endurgreiða það samkvæmt ákvæðum frv., því að þar eru engin fyrirmæli um endurgreiðslu. Ég vildi mælast til þess við hv. flm. og aðra, að þeir tækju þetta til athugunar. Lögin um landnám, ræktun og byggingar í sveitum eru frá árinu 1957, þau voru sett eftir að milliþn. hafði fjallað um nýbýlalöggjöfina og fleira. Í grg. þessa frv., sem var stjórnarfrv., segir svo um 41. gr. frv., sem fjallar um framlög til þess að stækka minnstu túnin, að stefnt sé að því, að ekkert tún þurfi að vera minna en 10 ha. Um það segir svo í grg.: „Hér er um að ræða stærsta nýmæli frv. Hér er lagt til samkvæmt till. nefndarinnar, að ríkissjóður greiði 4 millj. kr. á árinu 1957 og síðan 5 millj. kr. á ári næstu 4 árin til stuðnings þeim jörðum, sem hafa of litla ræktun.“ Þetta ákvæði um að verja á fimm árum 24 millj. kr. til þess að stækka minnstu túnin er í grg. frv. talið stærsta nýmæli laga þessara, og í áliti þeirrar mþn., sem vann að endurskoðun laganna, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Af þeim rannsóknum, sem landnám ríkisins hefur gert um eyðijarðir, er ljóst, að meginhluta þeirra jarða, sem í eyði hafa farið, hefur skort fullnægjandi heyöflunaraðstöðu.“ Svo segir: „Það er og vitað mál, að 10.3% af byggðum jörðum hafa bústærðir árið 1957, sem svara til 2–3 kúa þunga samkvæmt heimildum frá formanni Stéttarsambands bænda, og 33.9% af jörðunum hafa bústærðir frá 4–8 kúa þunga. Það, sem orsakar þetta, er m.a., að viðkomandi jarðir hafa of litinn heyskap af ræktuðu, vélfæru landi. Þessum jörðum er öðrum jörðum fremur hætta búin um að fara í eyði.“ Þetta var álit þeirrar mþn., sem á sínum tíma var til þess sett að gefa gaum að þessum málum. Hún var skipuð með bréfi landbrh. 5. júlí 1956. Í þeirri nefnd voru menn, sem kunnugir eru landbúnaðarmálum, og mun enginn draga það í efa. Form. n. var skólastjóri bændaskólans á Hólum í Hjaltadal, Kristján Karlsson, en með honum voru í nefndinni form. Búnaðarfélags Íslands, Þorsteinn Sigurðsson bóndi á Vatnsleysu, Pétur Ottesen alþm. og bóndi á Ytra-Hólmi, Jón Pálmason alþm. og bóndi á Akri, form. nýbýlastjórnar, og Pálmi Einarsson landnámsstjóri. Það var álit þessara mætu manna, og ég sé ekki annað en það hafi verið sameiginlegt, að þessum jörðum, þar sem túnin eru minni en 10 ha., væri öðrum jörðum fremur hætt við að fara í eyði. Og það var í fullu samræmi við þetta að sjálfsögðu, sem segir í grg., sem ég las upp áðan, að ákvæðið um að verja þessum 24 millj. á fimm árum til þess að stækka tún þessara jarða væri stærsta nýmæli laganna. Ég verð að segja það, að mér er mjög sárt um, að verið sé að hrófla við þessum lagaákvæðum og þessari viðurkenningu, sem þarna hefur fengizt á Alþ, og verið sett þar í lög, að farið sé að hrófla við þeirri lagasetningu og þeirri viðurkenningu með því að ákveða nú allt í einu að fara að greiða fé úr þessum sjóði til annarra framkvæmda, þótt að vísu séu þarfar og góðar, án þess að nokkuð sé um það sagt, sem lagagildi hefur, að þetta eigi að endurgreiðast, því að þótt menn geri ráð fyrir því hér í þingræðum, að um endurgreiðslu verði að ræða, hefur það ekki lagagildi. Ég skil ekki ástæðuna fyrir því, ef menn vilja ekki setja þetta ákvæði um endurgreiðslu inn í lög. Ég skil ekki ástæðuna fyrir því, því að eins og ég sagði áðan, á það ekkert skylt við fjárveitingu á þessu ári eða fjárlög þessa árs, heldur er það aðeins til þess að tryggja rétt þessa sjóðs, ef svo mætti nefna þessa 24 millj. kr. fjárupphæð, til endurgreiðslu á fé, sem til stendur að lögbjóða að úr honum skuli tekið. Ég tel, að í sambandi við það, sem nú er fram komið, sé a.m.k. alveg sjálfsagt að samþykkja brtt. á þskj. 439, 2. tölul., um endurgreiðslur úr ríkissjóði, þegar fjárins er þörf, og ég sé ekki, hvernig þeir menn, sem ætlast til þess í alvöru, að féð sé endurgreitt, ætla sér að greiða atkv. á móti þeirri brtt. Ég sé ekki, hvernig þeir geta hugsað sér að greiða atkv. á móti þeirri brtt., ef þeir ætlast til þess, að þetta fé sé endurgreitt yfirleitt. Hitt er svo annað mál, hvort menn vilja fallast á það að hækka hámark endurbyggingarstyrks úr 25 þús. upp í 40 þús. Ég fyrir mitt leyti tel það enga ofrausn, þó að það væri gert, og mun verða því fylgjandi. En andstaðan gegn hinni brtt. er mér óskiljanleg, ef það sjónarmið liggur ekki til grundvallar, að hér sé verið að byrja á að rýra þetta fé, rýra þessi ríkisframlög, sem eiga að fara til þess að stækka minnstu túnin. Ég veit, að það er til hér í landinu það sjónarmið, að bændabýlin séu nógu mörg og þau séu kannske of mörg og það eigi kannske að fækka bændum landsins um helming. Það hefur maður jafnvel séð á prenti og ekki mjög langt síðan. Ef þetta sjónarmið er lagt til grundvallar, er það mjög skiljanlegt, að menn treysta sér til þess að greiða atkv. á móti brtt. frá hv. 1. þm. Norðurl. v. Ég geri ekki ráð fyrir, að hv. 2. þm. Norðurl. v. hafi það sjónarmið, að hann vilji vinna að því að fækka bændum landsins, ég geri ekki ráð fyrir því, að hann vilji það. En fyrir þá, sem hafa það sjónarmið og er ósárt um það, þótt bændastéttin dragist eitthvað saman, telja það þjóðhagslega óhollt og óþarft að hafa svo stóra bændastétt, þá er þetta kærkomið tækifæri. Það er ósköp eðlilegt byrjunarskref að vera ekki að hlúa að því, að þær jarðir eflist og verði kannske stórbýli, sem nú berjast í bökkum. Það er ósköp einfalt mál fyrir þá, sem slíkt sjónarmið hafa, að stuðla að því, að ríkið hætti að styðja þessar jarðir, sem berjast í bökkum, og láta það svo koma af sjálfu sér, að búskapurinn leggist niður á þeim. Það er sjónarmið út af fyrir sig, að bændur kunni að vera of margir í landinu og byggðar jarðir of margar og það kunni að vera hætta á því, að landbúnaðarframleiðslan verði of mikil, hún kunni að verða baggi á þjóðfélaginu. Það er sjónarmið út af fyrir sig, sem glögglega kemur fram að ýmsir hafa nú á tímum. Það er ekki mitt sjónarmið, ég ætla, að það sé ekki sjónarmið hv. 2. þm. Norðurl. v., og sem betur fer eru þeir margir í landinu, sem hafa ekki það sjónarmið. En ég held, að menn, sem hafa ekki þetta sjónarmið, ættu að hugsa ráð sitt í sambandi við þetta mál, þegar verið er að seilast í upphæð, sem kann að skipta einhverjum millj., af því fé, sem ætlað er til stuðnings þeim býlum, sem minnsta ræktun hafa, og engin trygging sett fyrir því jafnframt, að það verði endurgreitt. Það gæti verið ástæða til þess að ræða miklu lengur um þessi mál í tilefni af því frv., sem hér liggur fyrir, en ég ætla ekki að gera það að þessu sinni og skal láta máli mínu lokið.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð viðvíkjandi þessu frv., sem hér liggur fyrir. Það er búið að ræða þetta allýtarlega. Okkur mun öllum vera ljóst, að það er mikil þörf á því að styrkja þá menn, sem hafa verið að byggja og eru að byggja. Hjá þeim, sem eru hálfnaðir með húsin, eykst allmikið kostnaðurinn vegna hækkandi vöruverðs, og enn fremur það, sem kannske er hvað erfiðast fyrir þessa menn, en það er hækkun á vöxtum. Ég er stjórnarflokkunum að því leyti þakklátur, að ég lít svo á, að þetta frv. eigi að sýna það, að þeir vilja í raun og veru bæta fyrir nokkuð af því, sem þeir hafa brotíð eða ríkisvaldið hefur brotið af sér gagnvart þessum mönnum. Ég held því ekki fram, að það eigi að hjálpa mönnum óendanlega mikið. Það er farsælast og bezt, að mennirnir reyni að hjálpa sér sjálfir. Satt að segja vorkenni ég engum, þó að hann kostaði að mestu eða öllu ræktun á túni sinu. En þegar þarf að byggja íbúðarhús, er það svo mikið átak fyrir fátæka bændur, að þeir geta það ekki öðruvísi en að fá hagkvæm lán eða þá það sé greitt fyrir þeim á einhvern annan hátt. Mér er því mjög mikið áhugamál, að þetta frv. nái fram að ganga, og við megum ekki láta aukaatriðin ráða úrslitum viðvíkjandi því. Vitanlega er betra fyrir mennina að fá 40 þús. kr. styrk en 25 þús. kr., en það er miklu betra að fá 25 þús. kr. en ekki neitt. Þess vegna verðum við að gera okkur ljóst, að aðalatriðið er að hjálpa þeim svo mikið, að þeir missi ekki kjarkinn. Aðalatriðið í lífsbaráttunni er, að sá, sem þarf að leysa verkefnin af hendi, trúi því sjálfur, að það sé framkvæmanlegt, og það eitt getur ráðið úrslitum hjá þessum mönnum, sem eru að basla við að koma upp íbúðarhúsunum, að þeir fái þótt ekki sé nema 25 þús. kr. Flestir þessir menn eru í miklum verzlunarskuldum og hafa mjög örðugan fjárhag. Þetta eru yfirleitt, eins og hv. 2. þm. Norðurl. v. (JPálm) tók fram, efnaminni mennirnir, en bara það, að þeir fái þessa hjálp og fái hana strax, það getur ráðið úrslitum, að þeir yfirgefi ekki sínar jarðir og missi ekki kjarkinn. Ég þekki þó nokkur dæmi um þetta. Hins vegar geri ég ekki ráð fyrir, að þarna verði um mikil fjárútlát fyrir ríkissjóð að ræða, vegna þess að ég álít, að það muni afar lítið vera gert að því að byggja íbúðarhús á árinu 1960 og jafnvel líka 1961, - það er ekki gott að segja um það, - en ég hygg, að byggingar í sveitum landsins stöðvist svo að segja algerlega í ár, þannig að þessi hjálp kæmi aðallega þeim til góða, sem eru að byggja. Hins vegar nær það engri átt, að ekki sé sett einhver reglugerð um þetta, og það þarf að framkvæma þetta á hlutlausan og skynsamlegan hátt. Vitanlega ætti það ekki að þurfa að vera mjög ýtarlegt, en einhver fyrirmæli þarf nýbýlastjórn að hafa. Ég efast ekki um það, ef þetta frv. er samþykkt, að þá muni ríkisstj. sjá um, að þetta verði hægt vegna fjárhagsástæðna, þannig að þótt landnámssjóður leggi þetta fram í bili, verði það endurgreitt eða séð einhvern veginn fyrir fé. Við megum ekki láta aukaatriðin ráða. Aðalatriðið er, að þessir menn fái hjálp og fái hana sem fyrst. Svo er endalaust hægt að deila um það, hversu hyggilega þessu fé er varið, sem hefur verið varið og verið er að verja til nýbýla. Það er þannig í Húnavatnssýslu, að það hefur verið varið töluverðu fé til nýbýla, en ekkert fjölgar bændunum. Það fást engir til þess að taka þessi nýbýli. Og ég álít, að það þurfi að athuga það rækilega, hvort þessu fé er á allan hátt skynsamlega varið og hvort ekki er hægt að verja því á einhvern annan hagkvæmari hátt, m.a. að hindra það, að býli fari í eyði, að menn yfirgefi ágæt býli með sæmilega ræktuðum túnum, annaðhvort fyrir það, að það eru slæmar samgöngur, þeir fái ekki nægilega hjálp til að geta byggt íbúðarhús, eða eitthvað annað. Þetta álít ég að sé atriði, sem þurfi að athuga. Það er nú orðið áliðið þingsins, og ef þessum mönnum á að berast einhver hjálp á þessu ári viðvíkjandi þeim húsum, sem þeir eru að reisa, megum við ekki láta aukaatriði ráða úrslitum. Aðalatriðið er, að þessir menn fái hjálpina og hana sem fyrst, áður en það er of seint.



Herra forseti. Það leyndi sér nú ekki, eins og í rauninni eðlilegt er, að hv. síðasti ræðumaður, 5. þm. Norðurl. v. (BP), hefur meiri þekkingu á landbúnaðarmálum en sá, sem talaði næst á undan honum, hv. 3. þm. Norðurl. e. (GíslG). Hann flutti hér ræðu um ýmsa hluti í sambandi við landbúnaðarmál, og mér fannst ræða hans hníga öll að þeirri viðleitni að reyna að koma í veg fyrir það, að þetta frv. yrði samþykkt, og fór þar út í margvíslega hluti. Hv. þm. vék að því, hvernig á því stæði, að byggingarlánin hefðu ekki verið greidd fyrr en núna alveg nýlega út á íbúðarhúsabyggingar 1959. Þetta ætti þessi hv. þm. að vita, því að það var fyrir fjárskort í byggingarsjóði og vegna þess, hvernig við hann var skilið, þegar sú stjórn, sem hann studdi, fór frá, og ekki hafði tekizt að útvega honum fyrr fé. Þá vék hann einnig að því, hvernig á því stæði, að það hefðu ekki verið hækkuð lánin úr 75 þús. Ég skal nú taka það fram, að ég hef lengi verið þeirrar skoðunar, að þessi byggingarlán mættu ekki vera minni en 100 þús. kr., og hef oft hreyft því í bankaráði Búnaðarbankans. En það hefur ekki fengizt samþykkt. Og það var á þeim árum, þegar sá sjóður hafði betri fjárhagsástæður en hann hefur nú, sem flokksmenn þessa hv. þm. í bankaráði felldu það að hækka lánin nokkurn hlut. Nú er náttúrlega satt, og við vitum það allir, að þörfin er enn þá meiri en hún hefur nokkru sinni áður verið, og þess vegna er það, að þetta litla frv., sem hér er flutt, er ekki flutt út í bláinn. Það er flutt af ríkri nauðsyn, og það er flutt vegna þess, að bæði ég sem formaður nýbýlastjórnar og framkvæmdastjóri okkar, landnámsstjóri við höfum alltaf meiri og minni ásóknir af fátækum bændum utan af landsbyggðinni, sem eru í hreinustu fjárhagskröggum, vegna þess að þeir eigi í stríði með það að koma sínum byggingum áfram. Þess vegna er það ekki að neinu leyti út í bláinn, að þetta frv. er flutt, og ég hefði sennilega, hefði ég verið á þingi, þegar fjárlög voru til afgreiðslu, flutt till. um að heimila hærri fjárveitingu til nýbýlastjórnar en ákveðið er. Þá eru það lögin, sem þessi hv. þm. vék að, og hann vék einnig að því, að honum virtist einhvers staðar vera til þau sjónarmið, að það ætti að fækka bændunum og rýra hag sveitanna. Það getur vel verið, að þau sjónarmið séu til hjá einhverjum mönnum, sem hafa ekki neina minnstu þekkingu á landbúnaðarmálum, og maður hefur heyrt það stundum í útvarpi, að það séu til slíkir menn. En ég geri mér vonir um, að það sé ekki einn einasti slíkur maður innan veggja þingsins, ég hef að minnsta kosti ekki orðið þess var, svo að það er alveg óþarfi bæði fyrir þennan hv. þm. og aðra að vera með nokkrar getsakir til alþm. í því efni. Ég get að vísu verið þakklátur þessum hv. þm. fyrir það, að hann tók mig undan í þessu efni, og var það í sjálfu sér ekki mikið, meðan ég er formaður nýbýlastjórnar og skipaður þar af formanni Framsfl. En varðandi meðferðina á lögunum 1957, þá var það eins og þessi hv. þm. vék að, að ég var í þeirri mþn., sem undirbjó þessi lög. Og eitt aðalatriðið í þeim, sem þó er ekki að öllu leyti eins frá gengið og ég vildi vera láta, er að gera meira til þess en áður hafði verið að koma í veg fyrir, að jarðir færu í eyði. Þetta hefur verið gert aðallega með því að auka ræktun, þar sem hún er skemmst á veg komin. En það nægir ekki til, og það getur verið þýðingarlítið að fara að rækta í stórum stíl á jörðum, sem ekki er hægt að byggja upp viðunandi húsakost á. Nú er það svo, að það var ætlun okkar, sem sömdum þessi lög, að ganga meira út á það svið en áður hafði verið að tryggja, að jarðirnar, sem í byggð voru, héldust það áfram. En það hefur alltaf meira og meira snúizt á þá sveif, að það er af sumum mönnum talið eins og það sé fullnægjandi að sjá um, að það sé ræktað á jörðunum, án þess að hugsa nokkuð um samgöngur eða húsakost. Við vitum allir, að það er þó nokkuð víða á landinu enn, líklega í öllum héruðum landsins, að það eru jarðir, sem hafa ekki bílfæran veg heim til sín, og það er það hættulegasta. Þess vegna er það mjög illt, að það hefur verið svo í mörg ár, að ekki hefur fengizt nein hækkun á framlögum til vegaframkvæmda eða nýbygginga á vegum, þó að allaf hafi hækkað kostnaðurinn við það. Hitt eru svo húsin, það er ekkert um það að villast. Hv. 3. þm. Norðurl. e. vildi slá því alveg föstu, að það væri verið að fara eitthvað út fyrir lögin eða væri rangt, að það ætti að taka nokkra upphæð í þessa byggingarstyrki, sem ég fer fram á, af því fé, þeim 24 millj., sem ætlað er nýbýlastjórn til að koma í veg fyrir, að jarðir fari í eyði. Í 31. gr. þessara laga segir svo: „Skylt er nýbýlastjórn að sporna við því eftir föngum, að jarðir (sérmetnar) fari í eyði, sem að dómi trúnaðarmanna nýbýlastjórnar og jarðræktarráðunautar Búnaðarfélags Íslands eru vel fallnar til jarðræktar og búrekstrar.“ Þetta er fyrsta setningin í þeim kafla, og fyrirsögnin á kaflanum er: „Um endurbyggingu eyðijarða, eftirlit með ábúð á jörðum og sérframlög til jarða, þar sem ræktun er skemmst á veg komið.“ Nú fengum við í landbn. umsögn frá landnámsstjóra um þetta frv., og þar segir m.a. þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Það skal tekið fram, að verði frv. samþykkt, mundi það auðvelda nýbýlastjórn ríkisins að vinna gegn því, að jarðir fari í eyði“. Það er líka aðaltilgangurinn með þessu, og þó að það fáist ekki í gegn á þessu þingi að taka upp fjárveitingu til þessa verkefnis, þykir mér það mjög undarlegt, ef mönnum finnst þeir vilji setja það sem skilyrði fyrir samþykkt þessa frv., sem til er fé í, að það sé um leið samþykkt hér ný fjárveiting til þessara framkvæmda.



Herra forseti. Þetta verða aðeins örfá orð út af því, sem fram hefur komið í þessum umr. Hv. flm. frv., 2. þm. Norðurl. v. (JPálm), sagði í svari til mín áðan, að það væri ekki rétt, að framlög 41. gr. væru eingöngu ætluð til ræktunar. Ég vil alveg mótmæla þessu. Það er ekkert orð í þeirri grein, sem heimilar að nota þau til nokkurs annars en ræktunar, og bezta sönnun fyrir því er líka sú, að hann flytur hér frv. til þess að heimila að nota þetta fé til annars en ræktunar. Þess vegna vil ég algerlega mótmæla því, að ég hafi gefið nokkuð rangt í skyn í þessu efni. Hv. þm. sagði enn fremur, að það væri ekki skortur á ræktun, sem ylli því, að jarðir færu í eyði, það væri skortur á húsum og það væri skortur á samgöngum. Við getum náttúrlega vel sagt, að það sé skortur á þessu öllu saman. Og það er líka enn eitt, sem kannske veldur því mest, en ég ætla út af fyrir sig ekki að fara að draga inn í þessar umr., og það er sú þróun í atvinnulífinu og öllu þjóðlífinu, sem er að breyta þjóðlífinu úr tiltölulega frumstæðu bændaþjóðfélagi í nútíma tækniþróað þjóðfélag. Þessi breyting er að verða í landbúnaðinum eins og öðru. Ég ætla ekki að fara að blanda því stóra máli inn í þessar umr. núna, en þar er ekki sízt að finna auðvitað eðlilega ástæðu til þess, að það er að verða stór breyting á þessum sviðum, sem m. a. kemur fram í þessu. Þá mun það hafa komið fram hér, að það mundi vera að fækka mjög mikið eða tiltölulega orðnar heldur fáar þær jarðir nú orðið, sem eftir væri að byggja íbúðarhús á. Ég skal játa, að þeim hefur farið mikið fækkandi á síðari árum. En af því að ég vinn nú í þeirri stofnun, sem hefur með lánastarfsemina að gera til þessara mála, þá vill svo til, að mér er vel kunnugt um þetta, og ég vil því í því sambandi gefa t.d. hv. þm. þær upplýsingar, að síðan 1931, að fyrst var með lögum farið að lána til íbúðarhúsabygginga sérstaklega á sveitabýlum, hafa verið veitt úr Búnaðarbankanum 2998 lán, eða rétt að segja lán til bygginga á 3 þús. jörðum, og er það um það bil helmingur af öllum jörðum á landinu. Af þessum tæpum 3 þús. lánum voru veitt milli 8 og 9 hundruð á árunum 1931–1947, það voru í kringum 50 lán á ári eða innan við það. Þá kom fyrst verulegur kippur í þessa lánastarfsemi og það var með l. um landnám, nýbyggðir og endurbyggingar í sveitum, sem voru samþ. 1946. Þau árin, sem þau giltu óbreytt, það var frá 1947–1955, voru veitt 190 lán á ári að meðaltali, bæði á eldri býlum og nýbýlum, en þá var gerð breyting á þessum lögum, þannig að vextir voru hækkaðir, svo að verulegu nam. Þau ár, sem liðin eru síðan, hafa verið veitt samtals 620 lán, eða um 125–130 lán á ári. Hér er átt við bæði nýbýli og eldri býli. Þegar litið er á þetta, er alveg ljóst, að það er helmingur af jörðum á landinu, sem hafa ekki fengið lán úr Búnaðarbankanum til byggingar íbúðarhúsa síðan 1931. Nú geri ég ráð fyrir, að eitthvað af þessum jörðum hafi verið, verið það vel byggðar upp áður, að þess gerist ekki þörf, en það sýnir samt, að það er mikið óunnið, þangað til búið er að byggja vel upp íbúðarhús á öllum býlum landsins. Ég nefni þetta til þess að sýna, að ef eðlilegar ástæður eru fyrir hendi, séu ekki horfur á, að það fækki verulega umsóknum um þessi lán á næstu árum. Hitt er svo vitanlegt, að eftir því sem meira verður byggt upp og byggt vel upp á eldri býlunum, þá kemur vitanlega að því, að þeim fækkar, sem eftir verða, og hverfa vonandi að mestu. Þá vil ég víkja örfáum orðum að reglugerðarákvæðinu, sem gert er ráð fyrir í till. minni á þskj. 350. Ég tel mjög nauðsynlegt, ef frv. er samþ., að setja þetta ákvæði og setja fastari reglur en frv. gerir ráð fyrir um, hvernig nýbýlastjórn skuli haga sér í þessu. Formaður nýbýlastjórnar, hv. 2. þm. Norðurl. v., gat þess, að það væri í mörgum tilfellum, sem nýbýlastjórn yrði að taka slíkar ákvarðanir, vegna þess að ekki væri hægt að setja í fastan ramma alla hluti, sem þyrfti að taka til greina í sambandi við það. Það er rétt. Fyrst og fremst hefur hún orðið að taka slíkar ákvarðanir í sambandi við t.d. bæjarflutninga og brunatjón og annað því um líkt. En ég hika ekki við að fullyrða það, að ef frv. verður samþ. óbreytt, muni það mjög mikið auka þennan vanda í þessum málum. Telja má líklegt, að umsóknir berist frá allflestum þeim bændum, sem leggja út í nýbyggingu íbúðarhúsa eftir þessa væntanlegu lagabreytingu, ef hún verður að lögum, og þá mun nýbýlastjórn þurfa mikið að meta, nema þá því aðeins að hún taki þá stefnu að veita öllum eða svo að segja öllum þennan styrk, en ef það yrði, má líka hækka þá upphæð, sem gert er ráð fyrir, að verulegum mun. Ef við gerðum ráð fyrir því, dugir ekki að gera ráð fyrir 1 millj. 250 þús., heldur 2½–3 millj. Nú geri ég ekki ráð fyrir, að þetta yrði gert, hún mundi reyna að meta ástæður manna að einhverju leyti, þannig að þetta kæmi ekki til greina. Ég ætla ekki að hafa þessi orð öllu lengri, nema ég ætla aðeins í lokin að benda á, að það hefur nú um nokkuð langt árabil verið að fara fram hér á Alþ. heldur leiðinlegur eltingarleikur með þessi lán til byggingar á sveitabýlum. Það var lítils háttar styrkur veittur til byggingar á sveitabýlum fyrir árið 1947, þegar lögin um landnám, nýbyggðir og endurbyggingar í sveitum tóku gildi. En samt sem áður hrökk það ekki betur en svo, að það voru ekki byggð að jafnaði nema milli 40 og 50 íbúðarhús á ári. Með þeim lögum 1947 var tekin gersamlega önnur stefna. Þá voru vextirnir lækkaðir ofan í 2% af þeim lánum, þau voru hækkuð til stórra muna, og það var þetta, sem hleypti fyrst og fremst fjöri í byggingarframkvæmdirnar. En 1955 var aftur gerð breyting á vöxtunum og þeir voru hækkaðir, og afleiðingin varð svo sú, að rétt stuttu síðar var farið inn á þá braut að veita sérstaka byggingarstyrki til nýbýlanna, byggingarstyrki, sem urðu þó aldrei meiri en það, að þeir urðu rétt til þess að bæta upp það tjón, sem nýbyggjendurnir urðu fyrir af vaxtahækkunum. Og nú er búið að hækka þar vextina stórkostlega. Svo kemur svona tillaga hér á eftir um það að veita styrki til að bæta svolítið af þessu upp aftur. Þetta er nefnilega heldur óviðfelldinn eltingarleikur, og það, sem hann gerir fyrst og fremst, er, að hann heldur sífellt áfram að stimpla bændurna sem styrkþega í stað þess að reyna að halda fast við stefnuna, sem mörkuð var árið 1947, að veita lánin svo há sem unnt væri með lágum vöxtum, svo að þyrfti enga styrki, og það hefði verið æskilegast.



Herra forseti. Á þskj. 422 er frv. til laga um breyt. á l. nr. 90 20. nóv. 1954, um tollskrá o.fl., um, að ríkisstj. heimilist að endurgreiða aðflutningsgjöld af blómlaukum og blómafræjum samkv. nr. 8 í 6. kafla og nr. 1 í 12. kafla tollskrárinnar. Frv. þetta er flutt að beiðni stjórnar Sölufélags garðyrkjumanna, og felst í því heimild til að endurgreiða aðflutningsgjöld af tveimur rekstrarvörum garðyrkjubænda, blómlaukum og blómafræi, sambærileg við endurgreiðsluheimild hliðstæðra gjalda af öðrum rekstrarvörum landbúnaðarins. Um þetta frv. er ekki ástæða til þess að fara mjög mörgum orðum. Ég ætla aðeins að geta um tilefni þess, að það er fram komið. Með ýmsum ráðstöfunum hins opinbera á undanförnum árum hefur raskazt verulega eðlileg verðmyndun í landinu og slitnað úr samhengi verðlag, sem framleiðendur fá. Vegna niðurgreiðslna, sem upp hafa verið teknar í mjög ríkum mæli mörg undanfarin ár, hefur almenningur ekki gert sér grein fyrir raunverulegu verðmæti vörutegundanna. Ef húsmóðir kemur t.d. inn í verzlun og ætlar að kaupa álegg á brauð til heimilisins, þá verður fyrir henni um að velja t.d. kjötmeti, mjólkurost, mysuost, tómata og agúrkur um sumarið. Tvær þessar vörutegunda, tómatar og agúrkur, eru á því verði, sem er undir öllum kringumstæðum eðlilegt og litlu hærra en það verð, sem framleiðendurnir fá fyrir þær, og án nokkurra niðurgreiðslna, vegna þess að garðyrkjubændur hafa ekki hlotið neins konar niðurgreiðsluuppbætur á sínar afurðir. Hins vegar eru hinar landbúnaðarafurðirnar greiddar niður, t.d. um kr. 34,35 hvert kg af smjöri. Mjólkurostur er greiddur á hvert kg niður um kr. 5,25, mysuostur um kr. 2,50. Af þessum tölum er ljóst, að vegna þess, hversu þjóðfélagið ver geysimiklum fjárfúlgum í þessar niðurgreiðslur, hefur samkeppnisaðstaða afurða garðyrkjubænda stórlega verið skert með auknum niðurgreiðslum. Sama er að segja um kartöflur og gulrófur. Kartöflur eru greiddar niður um kr. 2,40 hvert kg. Á heildsöluverði til neytenda kostar kr. 1,74 hvert kg af kartöflum, en bóndi fær fyrir sama kg kr. 4,17. Af þessu er ljóst, að þarna er slitið í sundur allt samhengi milli framleiðslukostnaðar og verðlags í verzlunum. Hins vegar eru gulrófur seldar á 4 kr. og fá engar uppbætur úr ríkissjóði. Þetta litla dæmi er aðeins sýnishorn um það, hvernig geysimiklar niðurgreiðslur geta verkað óeðlilega á samkeppnisaðstöðu milli þeirra vörutegunda annars vegar, sem eru greiddar niður, og hinna, sem njóta ekki niðurgreiðslunnar, en það eru einmitt sérstaklega afurðir garðyrkjubænda. Eins og nú er ástatt, telja garðyrkjubændur sig ekki geta hækkað neitt afurðir sínar í verði vegna hinnar miklu samkeppni, sem þær verða fyrir frá öðrum landbúnaðarafurðum, m.a. vegna þess, að í síðustu ráðstöfunum hins opinbera hafa komið fram ýmsar ívilnanir fyrir landbúnaðarvörur aðrar en garðyrkjubændaafurðir. Ofan á þetta bætist það, að með efnahagslögunum, sem samþykkt voru síðast í febrúarmánuði, var fellt niður innflutningsgjald af nýjum og þurrkuðum ávöxtum, sem áður voru í 62% gjaldaflokki. Og núna fyllist íslenzki markaðurinn af nýjum ávöxtum, appelsínum, banönum og eplum, sem njóta sérstakra innflutningsfríðinda. Allir geta séð í huga sér, hvernig samkeppnisaðstaða íslenzkra tómata og íslenzkra garðyrkjuafurða yfirleitt verður við hliðina á slíkum vörutegundum, þegar framleiðsluvörur og rekstrarvörur þessa hluta landbúnaðarins eru fluttar inn í landið með fullum gjöldum. Þessi till., sem hér er flutt, miðar að því, að niður verði felld aðflutningsgjöld af tveimur vöruflokkum. Við þessa breyt. yrði ríkissjóður fyrir mjög óverulegum tekjumissi, en hún mundi að nokkru leyti draga úr því misvægi, sem hefur skapazt á verðlagi garðyrkjuafurða og annarra landbúnaðarafurða, m.a. vegna niðurfellingar aðflutningsgjaldanna. Og það, sem er meira virði, hún mundi skapa garðyrkjubændum skilyrði til að reka atvinnu sína þá mánuði ársins, sem þeir geta ekki ræktað matvörur, en það er um háveturinn. En það er einmitt sá tími, sem þeir nota til þess að rækta blómjurtir. Sölufélag garðyrkjumanna hefur nýlega ritað hæstv. landbrh., Ingólfi Jónssyni, um þessi mál og gert grein fyrir þeim, og ég hef hér í stórum dráttum sagt hv. Alþ. frá þeim vandamálum, sem garðyrkjubændur eiga nú við að etja. Ég vænti þess, að hv. alþm. líti svo á, að þessi niðurfelling á tollum sé sanngjörn og eðlileg leiðréttingarráðstöfun fyrir þessa fámennu stétt, garðyrkjubændur, sem framfleytir innan við 100 fjölskyldum, en er þó byggð á hagnýtingu jarðhitans, einni okkar mestu orkulinda, og mun án vafa eiga mikla framtíð fyrir sér í landinu. Ég vil leggja til, að frv. verði vísað til fjhn. deildarinnar.