Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frh. 2. umr. Matthías Bjarnason: Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér brtt. við 4. gr., 19. lið, um hækkun á stofnkostnaði til tveggja héraðsskóla, annars vegar til Héraðsskólans að Núpi í Dýrafirði, að fyrir 300 þús. komi 550 þús., og í öðru lagi til Héraðsskólans í Reykjanesi, fyrir 150 þús. komi 400 þús. Meðflm. þessarar till. er hv. 4. þm. Vestf. og hv. 3. þm. Vestf. Okkur flm. þessarar brtt. er ljóst að oft er úr vöndu að ráða hjá fjvn. um skiptingu til verkefna í hinum ýmsu málaflokkum. Við því er ekkert að segja þó að skorið sé verulega niður og gert nokkurt hlé á framkvæmdum á hinum einstöku stöðum. En hér skýtur nokkuð skökku við því að framlög til þessara tveggja héraðsskóla hafa árum saman verið skorin niður þannig að litlar framkvæmdir hafa verið þar um alllangt árabil. Héraðsskólinn að Núpi er 75 ára um þessar mundir og þar hefur lítið verið gert á undanförnum árum. Í Reykjanesi var bætt við skólahúsi en aðstaða til íþróttastarfsemi er engin. Viðbrögð manna eru þau, að það sé mikil óvissa um framtíð héraðsskóla. Kerfið hefur haldið þessum skólum í svelti og ekki lagt fram neinar ákveðnar tillögur. Nú nýverið áttum við þm. Vestfirðinga fund með fulltrúum ráðuneytis, héraðsskólanna, skólameistara Menntaskólans á Ísafirði, fræðslustjóra Vestfjarða og framkvæmdastjóra Fjórðungssambandsins. Þar var rætt um stöðu þessara skóla og þar kom mönnum almennt saman um að vafalaust mundi annar þessara skóla gegna því hlutverki sem hann gegnir nú og jafnvel báðir, en þörf væri fyrir þessi mannvirki á þessum stöðum í þágu menntamála. Skal ég ekki eyða tíma þingsins í að ræða þetta hér frekar. Með þessari till. viljum við minna á að á þessum tveimur stöðum, þessum tveimur menningarmiðstöðvum, annars vegar á Núpi í Vestur-Ísafjarðarsýslu er nánast mjög fátækleg aðstaða til íþróttaiðkana og í Reykjanesi má segja að sé nánast engin aðstaða. Það eru liðin sennilega um 12 ár síðan farið var að tala um endurbyggingu sundlaugar þar. Á þessum stöðum báðum verður áfram grunnskóli sem hefur verið byggður upp á síðustu árum, svo að það er sjáanlegt á öllu að þessir staðir verða áfram miðstöð mennta- og menningarmála fyrir þessar sýslur. Sömuleiðis er vaxandi aðsókn kaupstaðarfólks eða þéttbýlisfólks að njóta orlofs á stöðum sem þessum. Því er nauðsynlegt að halda þeirri uppbyggingu þarna áfram sem var hafin fyrir allmörgum árum. Hér er ekki gerð tillaga um háar upphæðir, heldur fyrst og fremst til þess að koma af stað undirbúningi undir þær framkvæmdir sem taldar eru mest aðkallandi, svo að hægt verði að hefja þær á þessu ári, ef till. verður samþykkt, sem ég vona að hv. alþm. sýni þann skilning að verða við, þar sem hér er borin fram hófleg beiðni eftir margra ára hlé í uppbyggingu þessara skóla.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. sem ég flyt ásamt hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni þess efnis, að á fjárlögum verði veittar 300 þús. kr. til að standa undir stofnkostnaði vegna kannana á launakjörum kvenna og karla. Verði þessi liður færður undir félmrn., undir viðfangsefnið Vinnumál. Í sjálfu sér þarf ekki að rökstyðja þessa till. ítarlega fyrir hv. alþm. Um það hefur verið margoft fjallað hér á hv. Alþingi, hve brýn nauðsyn væri á að slíkar kannanir færu fram. Nægir hér að vitna til nál. félmn. Nd. frá 19. maí 1981 er fjallað var um breytingu á lögum um jafnrétti kvenna og karla. Vil ég fá að vitna í það nál., með leyfi forseta. Þar segir. „ Félmn. hefur haft til meðferðar frv. um breyting á lögum um jafnrétti kvenna og karla, nr. 78/1976. Með tilliti til aths., sem fram komu í umsögnum um málið, telur nefndin ekki tímabært á þessu stigi að taka afstöðu til annarra ákvæða frv. en 4. gr. sem felur í sér að framlög skuli veitt til að standa fyrir könnunum á launakjörum kvenna og karla. Nefndin telur brýnt að þessar kannanir verði gerðar til þess að Jafnréttisráði sé unnt að fylgjast með að virt sé 2. gr. jafnréttislaganna sem m. a. kveður á um að greidd séu jöfn laun fyrir jafnverðmæt og sambærileg störf. Samkv. 10. gr. jafnréttislaganna frá 1976 kemur fram að eitt af verkefnum Jafnréttisráðs sé að taka til rannsóknar af sjálfsdáðum hver brögð kunni að vera að misrétti í jafnréttismálum. Í þessu ákvæði felst að Jafnréttisráð, sem skipað er samkv. 9. gr. laga nr. 78/1976, rannsaki þessi mál. Framkvæmdaaðili þessarar könnunar gæti þó verið Kjararannsóknarnefnd sé það talið hagkvæmara. Leggja verður þó áherslu á að samráð verði haft við Jafnréttisráð um alla framkvæmd og undirbúning á þessum könnunum. Nefndin hefur því orðið sammála um að leggja til að frv. verði afgreitt með eftirfarandi rökstuddri dagskrá: Í trausti þess, að ríkisstj. beiti sér fyrir því nú þegar, að kannanir verði gerðar á raunverulegum launakjörum kvenna og karla svo og að kannanir þessar verði gerðar reglulega og Kjararannsóknarnefnd, Jafnréttisráði eða öðrum aðila verði gert kleift með fjárframlögum eða á annan hátt að standa fyrir þeim, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Herra forseti. Með þessari rökstuddu dagskrá liggur því þegar fyrir viljayfirlýsing Alþingis um að slíkar kannanir fari fram og að til þeirra verði veitt fjárframlag. Einnig má benda á samþykkt Alþingis vorið 1980 á þáltill. um kannanir á tekjuskiptingu og launakjörum sem fól m. a. í sér að kannanir færu fram á raunverulegum launakjörum kvenna og karla til að fá fram, hve mikil brögð væru að misrétti í launamálum milli kvenna og karla, og leita leiða til úrbóta. Þegar liggur því fyrir ótvíræð viljayfirlýsing Alþingis í þessu máli. Þessi brtt. er flutt til þess að hafinn verði undirbúningur að þessum könnunum, en lítið virðist hafa verið gert frá því að þáltill. um kannanir á tekjuskiptingu og launakjörum var samþykkt eða sú rökstudda dagskrá sem ég greindi frá. Kjararannsóknarnefnd hefur upplýst í bréfi til félmrn. að ef nefndinni ætti að vera fært að vinna kannanir og upplýsingar um tekjuskiptingu og launakjör, þá væri óhjákvæmilegt að sá þáttur starfseminnar, sem umrædd þáltill. kvað á um, yrði að mestu fjármagnaður úr ríkissjóði. Framkvæmd á könnunum yrði því undir því komin hvaða fjárhagslega aðstöðu Kjararannsóknarnefnd fengi til þess að auka starfskrafta nefndarinnar og leggja í þann kostnað sem af tölvuvinnslu leiddi. Á Alþingi s. l. vor upplýsti hæstv. félmrh. að ein ástæða þess, að kannanir þessar væru ekki komnar af stað, væri að ekki hefði verið gert ráð fyrir fjármagni til þeirra á síðustu fjárlögum. Ekki verður heldur séð að ráð hafi verið fyrir þeim gert í fjárlögum nú fyrir árið 1982. Þessi till. er flutt til að bæta úr því og vænti ég fastlega liðsinnis hæstv. félmrh. í þessu máli. Upphæðin er ekki há, 300 þús. kr., en þetta verður að teljast lágmarksfjárveiting til að hægt sé að hrinda af stað nauðsynlegum undirbúningi við kannanirnar. Er þá um að ræða kostnað við kerfishönnun og laun eins starfsmanns sem sæi um ýmsan undirbúning að þessu verkefni. Þó æskilegt væri að meira fjármagn fengist til verkefnisins en þessi brtt. gerir ráð fyrir, þá er brtt. mjög í hóf stillt ef verða mætti til þess að þingheimur gæti sameinast um stuðning við hana til að hrinda af stað nauðsynlegum undirbúningi við þær kannanir sem Alþingi hefur margoft lýst yfir vilja sínum til að láta framkvæma.



Herra forseti. Ég vil í lok þessarar umr., 2. umr. um fjárlög, þakka hv. fjvn. fyrir vel unnin störf og afgreiðslu hennar á fjárlagafrv. til 2. umr. Ég held að fullyrða megi að nú við 2. umr. málsins sé meira verk unnið af hálfu fjvn. en oftast áður við 2. umr. og að tiltölulega færri atriði séu nú óútkljáð og verði að koma til athugunar fyrir 3. umr. en oft hefur áður verið. Hitt er svo annað mál, að fáir dagar eru til stefnu og stefnt hefur verið að því að ljúka fjárlagaafgreiðslunni fyrir næstu helgi. Í máli stjórnarandstæðinga hafa komið fram ýmsar ábendingar og ýmis gagnrýni. En ég held að ég geti líka leyft mér að fullyrða að þar kom ekkert það nýtt fram sem ekki hefur áður verið svarað. Og þar sem um það er samið, að umr. ljúki nú, og margt er annað á dagskrá og vegna þess að ég vil ekki fara að vekja hér frekari umr. um málið, þá sé ég ekki ástæðu til að svara því sem fram hefur komið í máli stjórnarandstæðinga þótt vissulega mætti þar gera margar aths. við. En ég held að allar þær aths. hafi þegar komið fram áður. Hv. þm. Friðrik Sophusson lagði allnokkrar spurningar fyrir mig í ræðu sinni í nótt. Ég vil svara þessum spurningum í eins fáum orðum og hægt er að komast af með. Hann spurði í fyrsta lagi hvað liði framkvæmd 20. gr. laga nr. 63 frá 1970, um skipan opinberra framkvæmda, en 20. gr. fjallar um skilamat. Í greininni segir: „Að lokinni verklegri framkvæmd og úttekt skal fara fram skilamat. Í matinu skal gerð grein fyrir því, hvernig framkvæmd hefur tekist miðað við áætlun. Enn fremur skal þar gerður samanburður við hliðstæðar framkvæmdir sem þegar hafa verið metnar. - Ríkisendurskoðandi eða ríkisendurskoðun setur nánari reglur um fyrirkomulag skilamats og sér um það að greinargerðir um skilamat séu lagðar fyrir fjvn. Alþingis, samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir og eignaraðila.“ Þótt nú séu 11 ár síðan þessi lög voru sett hér á Alþingi hefur þessi grein laganna ekki komist til framkvæmda og eru vafalaust ýmsar skýringar á því sem hér skulu ekki tíundaðar. En þetta er staðreynd málsins. Hv. þm. vitnaði til yfirlýsinga sem gefnar hefðu verið um að skilamat hæfist í byrjun þessa árs og vinna við það. Ég missti af því hverjir hefðu gefið þessar yfirlýsingar. Ég held að þessi yfirlýsing hafi alls ekki verið gefin af mér. En ég tek undir það með hv. þm., að það er afskaplega brýnt og auðvitað löngu tímabært að farið sé að framkvæma þessa lagagrein og það hefur verið til umræðu í fjmrn. Það er m. a. til umræðu þessa dagana hvernig þetta skuli skipulagt, og ég vænti þess fastlega, að skriður komist á framkvæmd málsins. Ég get hins vegar ekki nákvæmlega fullyrt hvenær framkvæmd þessa lagaákvæðis verður komin í fullkomið lag, en það er fullur vilji til þess hjá ríkisendurskoðun, fjárlaga- og hagsýslustofnun og framkvæmdadeild Innkaupastofnunar, en það eru þeir þrír aðilar sem hér koma við sögu, að koma þessu í framkvæmd. Það hafa farið fram viðræður um þetta mál og skipulagningu þess svo að ég vænti þess, að framkvæmd þess sé á fullum skrið. Hv. þm. spurði að því í öðru lagi, hvort unnið hefði verið að undirbúningi þess að ríkisendurskoðun yrði sett undir stjórn Alþingis, en fram hafa komið hugmyndir og tillögur um að ríkisendurskoðun heyri beinlínis undir Alþingi og verði undir stjórn sérstakrar þingkjörinnar stjórnar. Um þetta mál get ég aðeins sagt það, að þetta er eitt af því sem rætt hefur verið um á fundum sem hafa verið haldnir nokkrir með forustumönnum fjmrn., fjárlaga- og hagsýslustofnunar og ríkisendurskoðunar, þar sem rætt hefur verið um hugsanlega endurskipulagningu á starfsemi þessara stofnana. M. a. hefur á þessum fundum verið rætt um hagsýslustarfsemi sem nú fer fram bæði á vegum fjárlaga- og hagsýslustofnunar og á vegum ríkisendurskoðunar. Það hefur verið rætt um skipulag endurlánareiknings og starfsemi ríkisábyrgðasjóðs og hefur þá verið drepið á að hugmyndum hafi verið varpað fram í þessa veru. Ég held að ljóst sé að þessi endurskipulagning hafi bæði kosti og galla. Alþingi hefur vissulega mikil afskipti af ríkisendurskoðun þar sem það kýs yfirskoðunarmenn ríkisreiknings og yfirskoðunarmenn hafa náið samstarf við ríkisendurskoðun. En hvort gagn sé að því að sérstök þingkjörin stjórn sé yfir þessari stofnun skal ég láta ósagt. Það eru áreiðanlega bæði kostir og gallar á því. Málið hefur sem sagt verið til umræðu en engin ákveðin stefna verið mörkuð til breytinga á þessu atriði. Hv. þm. spurði hvort ekki yrði um að ræða frekari niðurfellingu á aðflutningsgjöldum af aðföngum iðnaðarins. Í þessu sambandi er rétt að rifja það upp, að um s. l. áramót voru teknar ákvarðanir um útgáfu reglugerðar um niðurfellingu á aðflutningsgjöldum af ýmsum aðföngum iðnaðarins sem ekki hafa áður verið felldir niður tollar og aðflutningsgjöld af, en sem kunnugt er eru felld niður aðflutningsgjöld af mestöllum aðföngum iðnaðar. Þarna var þó um að ræða allmarga vöruflokka sem ekki hafði verið tekin ákvörðun um að skyldu vera innan ramma þeirra vörutegunda sem tollur er felldur niður af, og deilt hafði verið um það um margra ára skeið, hvort þessar vörur ættu að falla í þann flokk. Auðvitað segir það sig sjálft, að ávallt er erfitt að draga skýr mörk þegar um er að ræða að flokka vörur í aðföng eða rekstrarvörur og fjárfestingarvörur. Í mörgum tilvikum getur verið um að ræða óskýr skil á milli. Í þessu tilviki var gengið til móts við kröfur iðnaðarins og felld niður gjöld og aðflutningsgjöld í allstórum stíl, svo að tekjutap ríkissjóðs á árinu 1980 mun hafa numið 10 millj. kr. eða 1 milljarði gkr. Það eru ekki uppi áform nú um frekari niðurfellingu á aðflutningsgjöldum í þessu sambandi á næstu vikum eða mánuðum. Hins vegar er ljóst að þegar kemur að endurskoðun tollskrárinnar, sem gæti orðið á þessu ári, annaðhvort síðar í vetur eða á næsta hausti, þá er þetta eitt af þeim atriðum sem fjallað verður um. Endurskoðun tollskrárinnar er í fullum gangi. Nefnd hefur unnið að henni ásamt allmörgum starfsmönnum og embættismönnum og ég tel að vænta megi niðurstöðu af því starfi innan tíðar. Hv. þm. spurði, hvað líði undirbúningi að upptöku svonefndrar tollkrítar, og vitnaði til þess, að áform hefðu verið uppi um að leggja frv. um tollkrít fram hér í þinginu á þessum vetri. Ég vil skýra frá því hér, að nefnd, sem skipuð var til að fjalla um þetta mál, hefur lokið störfum og skilað ítarlegu áliti um málið. Á grundvelli þess nefndarálits og í samvinnu við nefndina var samið allítarlegt frv. um þetta efni. Frv. hefur verið til umræðu og athugunar í ríkisstj. og meðal samstarfsaðila ríkisstj. Hv. þm. spurði um launaskatt og hvort fyrirhugaðar væru breytingar á honum. Eins og kunnugt er er hann í því fólginn að lagður er 3.5% skattur á allar launagreiðslur sem fram fara hér á landi. Ég vil svara þessu þannig, að þó að fram hafi komið hugmyndir í þessa átt er samt ekki í undirbúningi nein breyting á ákvæðum um launaskatt. Hv. þm. spurði hvort áformaðar væru breytingar á skatti á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Eins og kunnugt er hefur skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði verið lagður á til eins árs í senn og núgildandi lög renna út um næstu áramót. Ríkisstj. hefur lagt fram frv. hér á Alþingi um framlengingu á þessum skatti. Vitað er að fram hafa komið óskir um endurskoðun á þessum skatti og umræður um það mál standa nú yfir. g geri ráð fyrir að það verði þá fyrst og fremst til meðferðar, þegar þetta frv. kemur til afgreiðslu hér í þinginu, hvort einhverjar breytingar verða gerðar á þessum skatti. Ég vil ekki útiloka það. En um það hafa engar ákvarðanir verið teknar. Herra forseti. Ég tel mig hafa svarað spurningum hv. þm. og sé því ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir svör við mörgum þeirra spurninga sem ég varpaði fram í umr. sem fóru hér fram á hv. Alþingi í nótt þegar klukkan var langt gengin í tvö. Hann hefur svarað nokkrum þeirra spurninga, allflestum reyndar sem ég beindi til hans, en kosið að sleppa öðrum. Það er kannske ástæða til að benda á hvaða spurningar það eru sem urðu afgangs, og eflaust er hægt að réttlæta þögn ráðh. með því, að ekki er vitað hvernig hæstv. ríkisstj. ætlar að bregðast við varðandi þau málefni. Ein spurningin var sú, hvort hæstv. ríkisstj. hefði einhverjar hugmyndir um það, hvernig hún ætlaði að nota þær 140 millj. kr. sem eru til ráðstöfunar í fjárlagafrv. til efnahagsaðgerða, ekki síst með tilliti til þess, að nú hefur um langan aldur starfað efnahagsmálanefnd á vegum hæstv. ríkisstj. sem hlýtur senn að fara að skila einhverju áliti. Það voru fróðlegar upplýsingar sem komu fram frá hæstv. ráðh. um ríkisendurskoðun og stöðu hennar í kerfinu. En spurning mín beindist að því að fá um það svör, hvað orðið hefði um hugmynd hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar sem hann á sínum tíma flutti inn á Alþingi. Varðandi skilamatið, sem var efni annarrar fyrirspurnar og hæstv. ráðh. gat um, skal það tekið fram og ítrekað, að sá, sem hér stendur, hafði samband við Halldór V. Sigurðsson og Skúla Guðmundsson um þessi atriði og gerði grein fyrir því við 2. umr. fjárlaga í fyrra. Kom þá fram að þá var enn fremur sagt að fullur vilji væri fyrir hendi að taka þennan hátt upp sem reyndar hefur verið í lögum á annan áratug. Það var fróðlegt að heyra hæstv. fjmrh. segja að ekki væru uppi áform um að fella frekar niður aðflutningsgjöld af aðföngum til iðnaðar, á sama tíma og meðráðherra hans úr sama þingflokki, þingflokki Alþb., stendur fyrir því, að hæstv. ríkisstj. leggur fram þáltill. um iðnaðarstefnu þar sem segir í 13. lið: „Felld verði niður aðflutningsgjöld af aðföngum þess iðnaðar sem er í samkeppni við erlenda aðila.“ Það eru ekki uppi áform um það innan hæstv. ríkisstj. að efna það sem þarf að gera verði þáltill. þessarar sömu hæstv. ríkisstj. samþykkt á hinu háa Alþingi. Þá vitum við með hvaða hugarfari slíkar þáltill. eru lagðar fram á hinu háa Alþingi. Og það er hollt fyrir hæstv. iðnrh. að gera sér grein fyrir því, hvernig tekið er á þeim málum sem hann skrifar í einni ályktun en hæstv. fjmrh. svarar síðan í umr. um fjárlög. Um tollkrít spurði ég ekki vegna þess að uppi hafi verið ráðagerðir um að leggja fram tollkrítarfrv. nú í vetur, heldur vegna hins, að vorið 1980 sagði hæstv. forsrh. í ræðustól á Alþingi, að stefnt væri að því að leggja fram tollkrítarfrv. haustið 1980, og hæstv. fjmrh. spilaði aðra fiðlu í því máli. Í apríl 1981 er síðan skipuð nefnd, nefnd skilar skýrslu, þm. fá að sjálfsögðu ekki skýrsluna nema þeir sem sérstaklega biðja um hana, þá eftir nokkurra vikna bið, fjárlagafrv. er til umr. og hvergi er ráð fyrir því gert að slíkt frv., frv. um tollkrít, taki gildi. Það er athyglisvert með tilliti til yfirlýsinga, sem heyrst hafa úr röðum hæstv. ríkisstj. um tollkrítarmálefni, að ekki er gert ráð fyrir gildistöku slíks frv. á næsta ári. Þá kom fram hjá hæstv. fjmrh. að ekki er í undirbúningi að fella niður launaskatt. Hér er á ferðinni enn ein orðsending, orðsending frá hæstv. fjmrh. til hæstv. viðskrh. um það, að allt tal um niðurfellingu launaskatts sé út í bláinn. Þess vegna þarf hæstv. viðskrh. ekki að hafa fyrir því við 1. umr. fjárlaga á næsta ári að skýra frá að Framsfl. hafi fyrirvara um launaskattinn. Og hann þarf ekki heldur að fara á fund úti í bæ hjá hinum og þessum samtökum atvinnulífsins og skýra frá því, að hann og aðrir framsóknarmenn í ríkisstj. séu hlynntir því að fella niður launaskatt, einfaldlega vegna þess að hæstv. fjmrh. segir í ræðu hér á Alþingi að það sé ekkert í undirbúningi varðandi þetta mál. Hitt ber að virða og þakka, að í ræðu hæstv. fjmrh. kom fram að í athugun sé, ef ég hef skilið hann rétt, að fella niður eða endurskoða skatt af verslunar- og skrifstofuhúsnæði, en það mál er til meðferðar á Alþingi nú. Langbesta lausnin á því máli er auðvitað að þetta frv. dagi uppi vegna þess að þá fellur skatturinn af sjálfu sér niður. Að öðrum kosti verð ég að vona að gerðar verði viðhlítandi breytingar á þessum málum, enda mega menn muna það, að skattur var lagður á verslunar- og skrifstofuhúsnæði í þeim tilgangi að koma í veg fyrir að fyrirtæki í landinu nýttu sér verðbólgugróða til þess að byggja glerhallir. Verðbólgugróðinn var skýrður með því, að þar væri á ferðinni mismunur á þeim eignum, sem menn geta fest í steinsteypu, annars vegar og þeim vaxtagreiðslum, sem þeir yrðu að standa skil á, ef þeir fengju lán til þess að byggja, hins vegar. Eins og öllum er ljóst hefur ný vaxtastefna rutt sér til rúms hér á landi. Þess vegna er þessi skattur, rétt eins og nýbyggingargjaldið sáluga, úreltur skattur sem að sjálfsögðu á engan rétt á sér. Ég fagna þess vegna yfirlýsingu hæstv. ráðh. því að hana má skilja á þann veg, að það sé ætlun hæstv. ríkisstj. að fella niður skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, þótt enn sé nú við 2. umr. að finna á tekjuáætlun í 1. gr. frv. upphæð sem gerir ráð fyrir að sá skattur verið heimtur inn á næsta ári. En það hefur að sjálfsögðu gerst áður, að breytingar hafa orðið á slíku milli 2. og 3. umr., og ég sem fjvn.-maður hlýt að hlakka til þess að taka þátt í að skera niður þessa upphæð, svo mikið sem hún hefur farið í taugarnar á ýmsum hv. þm., hvað þá hinum, sem þurfa að standa skil á þessum ósanngjarna skatti, sem allir sjálfstæðismenn, hver og einn, greiddu atkv. gegn á sínum tíma þegar hann var lagður á haustið 1978. Ég spurði hæstv. ráðh. síðan tveggja spurninga til viðbótar sem ég veit ekki hvort hann hefur ekki tekið eftir eða hvort hann kærir sig ekki um að svara. Læt ég honum eftir að ákveða hvort var. Fyrri spurningin varðaði 4. gr. lánsfjárlaga, sem snertir fjárlagagerðina, vegna þess að þar er gert ráð fyrir því, að Iðnrekstrarsjóður taki 10 millj. kr. lán sem síðan á að endurlána til orkunýtingarrannsókna. Spurning mín var: Á þetta fé að greiðast til baka á fjárlögum næstu ára og hver á að fá þessa upphæð? Mér býður í grun að hér sé verið að fara á bak við fjárlög og í stað þess að afhenda iðnrn. þessa upphæð - og það komi fram í fjárlögum - sé Iðnrekstrarsjóður notaður sem eins konar milliliður til þess að ná fjármagni til iðnrn. sem auðvitað ætti að fara eftir öðrum leiðum. Loks spurði ég viðkvæmari spurningar sem ég skil vel að hæstv. ráðh. vilji ekki svara. Hún var á þá leið, að ég rifjaði upp ummæli hv. þá óbreytts þm. Ragnars Arnalds, þegar hann var í stjórnarandstöðu 1978 og sagði að það væri löngu kominn tími til, að umframfjárþörf í námslánalögum yrði brúuð 100%, og hann og hans flokkur mundu að sjálfsögðu vinna að því sem allra fyrst. Síðar varð hv. venjulegur óbreyttur þm. Ragnar Arnalds að hæstv. menntmrh. og síðar að hæstv. fjmrh. En af einhverjum ástæðum hefur þetta mál tafist og ég gerðist svo djarfur að spyrjast fyrir um það, hvernig á þeirri töf stæði, því að um það var samið milli námsmanna og hæstv. ríkisstj., a. m. k. milli hæstv. menntmrh. Ingvars Gíslasonar og námsmanna, að frv. um námslán yrði lagt fram á síðasta þingi og það gengi fram í áföngum þannig að fullkomlega yrði brúuð umframfjárþörf haustið 1982. En í því frv., sem nú liggur fyrir, er þessu skotið á frest um tveggja ára skeið. Þessari spurningu varpaði ég fram m. a. vegna þess að hér hefur um eins mánaðar bil legið fsp. frá hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur um þetta mál og þar hefði ég auðvitað kosið að ræða þetta mál. En af einhverjum ástæðum hefur hæstv. menntmrh. ekki viljað svara þeirri fsp. og hefur nú nýlega lagt fram frv. sitt óbreytt að öðru leyti en þessu, sem auðvitað er stórkostlegt rýrnunaratriði fyrir þá lánþega sem njóta eiga lána úr Lánasjóði ísl. námsmanna. Nú mætti halda að með þessu væri ég að gera auknar kröfur á hendur ríkissjóði til frambúðar. Svo er þó aldeilis ekki, því að samkv. þessu nýja frv. má gera ráð fyrir að öll skil endurlána lánþega Lánasjóðs ísl. námsmanna verði mun betri en ella, samkv. nýju lögunum, a. m. k. þegar fram líða stundir. Þetta voru þau atriði sem ég minntist á í ræðu minni í nótt. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þau svör sem hann gaf við nokkrum hluta þessara spurninga. Þau voru athyglisverð. En jafnframt er það íhugunarefni, að hann hefur kosið að svara ekki öllum spurningunum.



Herra forseti. Við þessa 2. umr. vil ég leyfa mér að vekja athygli á því, að talsvert er um að ekki sé búið að taka afstöðu til tekjustofna sem ráð er fyrir gert í frv. til fjárl. að ríkissjóður hafi tekjur af á næsta ári. Aðeins eitt af þessum málum hefur hæstv. ríkisstj. óskað eftir að verði afgreitt. Það er framlenging á tímabundnu vörugjaldi. Öðrum málum hefur hæstv. ríkisstj. ekki óskað eftir afgreiðslu á. Þar á meðal er verðjöfnunargjald af raforku sem á samkv. frv. að gefa ríkissjóði 90 millj. kr. í tekjur á næsta ári. Ég vek athygli á því, að í tilmælum hæstv. forsrh. til stjórnarandstæðinga, sem hann flutti úr ræðustól í gær, óskaði hann eftir afgreiðslu á því máli, sem þýðir þá að gjaldið eigi að falla niður. Í annan stað hefur hæstv. fjmrh. upplýst að ekki sé samkomulag í ríkisstjórnarliðinu um að framlengja skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði óbreyttan. Það er að sjálfsögðu nauðsynlegt, áður en endanlega er gengið frá áætlun fjárlagafrv. til 3. umr., að hæstv. ríkisstj. sé búin að gera upp hug sinn til þess, hvernig hún hyggst standa að þessari skattheimtu á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Það er auðvitað algerlega út í hött að ætla sér að afgreiða fjárlög, sem byggja á slíkri skattheimtu, ef málin standa þannig, eins og hæstv. fjmrh. skýrir okkur frá, að ekki sé samstaða í ríkisstjórnarliðinu um þessa skattheimtu. Það er út af fyrir sig afsakanlegt með skattheimtu sem ekki er tímabundin, að ríkisstj. láti hjá liða að afgreiða framlengingu á slíkri skattheimtu fyrir áramót sé ríkisstj. hvort sem er staðráðin í að fá slíka framlengingu samþykkta og þurfi ekki vegna álagningar að fá hana samþykkta fyrir áramót. Það er hins vegar algerlega óverjandi að gera ráð fyrir óbreyttum tekjum af tilteknum tekjustofni sem hæstv. fjmrh. upplýsir að ágreiningur sé um í ríkisstjórnarliðinu. Þann ágreining verður að leysa áður en frá fjárlagafrv. er gengið svo að menn geti treyst því, að sú áætlun, sem kemur fram í frv., sé rétt.



Herra forseti. Í ræðu hv. 10 þm. Reykv., Friðriks Sophussonar, komu fram nokkur atriði þar sem hann hafði misskilið mig eða ekki tekið alveg rétt eftir því sem ég sagði. Ég tel því óhjákvæmilegt að leiðrétta það sem þar var um að ræða. Það var ekki alveg rétt eftir mér haft, að ekki væru uppi áform um frekari niðurfellingu á aðflutningsgjöldum af aðföngum iðnaðarins. Ég sagði að vísu þetta en bætti við: á næstu vikum eða mánuðum. Sem sagt, það kemur til greina í tengslum við endurskoðun tollskrár síðar á þessum vetri eða á næsta hausti að taka atriði af þessu tagi inn í afgreiðslu málsins eða meðferð þess. Þetta mál snýst aðallega um það, hvað eigi að teljast aðföng iðnaðarins. Það er umdeilt hvað geti flokkast undir þetta heiti. Ég nefni bara sem dæmi mál sem búið er að deila um í mörg ár. Það eru vörulyftarar. Eru vörulyftarar aðföng iðnaðar eða eru þeir hluti af fjárfestingu fyrirtækisins? Um þetta hefur verið deilt í mörgum ríkisstjórnum milli fjmrh. og talsmanna iðnaðarins. Ég held að hægt sé að rekja þá sögu allt aftur til ársins 1977. Um þetta mál er enn deilt og viðræður verða áfram um það. Það eru fyrst og fremst svona atriði sem getur komið til greina að tekin verði á ný afstaða til. En í öllum meginatriðum hafa þegar verið felld niður aðflutningsgjöld af aðföngum iðnaðar. Og það er ekki rétt, að þetta komi ekkert frekar til umr., heldur verður þetta einmitt til nánari athugunar í tengslum við afgreiðslu tollskrár. Hv. þm. fullyrti að draga mætti þá ályktun af máli mínu hér áðan, að gildistaka tollkrítar á næsta ári sé útilokuð. Ég vil ekki samþykkja þessa ályktun. Ég viðurkenni hins vegar að í fjárlagafrv. er ekki gert ráð fyrir neinum tekjumissi vegna tollkrítar. En af því þarf ekki endilega að draga þá ályktun að ekki sé hugsanlegt að málið verði afgreitt á þessu þingi með gildistöku á næsta ári. En ég tel að þá þyrfti að gera ráð fyrir einhverri tekjuöflun til þess að fylla í það skarð sem myndast við tilkomu tollkrítar. Hv. þm. vék að því, að ég hefði ekki svarað fsp. um efnahagsaðgerðir. Það er rétt, að mér hafði láðst að svara þeirri spurningu. Ég vil fyrst og fremst vekja athygli á því, að það er enginn liður í fjárlögum sem heyrir til efnahagsaðgerða. Það er misskilningur hjá fyrirspyrjanda að svo sé. Og það er reyndar líka misskilningur sem fram kemur í nál. frá hv. þm. Karvel Pálmasyni, sem skipar 2. minni hl. fjvn., þar sem hann segir að liðurinn Til efnahagsaðgerða verði felldur niður af hálfu Alþfl. Slíkur liður er hvergi sérgreindur í fjárlagafrv., eins og raunar kom fram þegar frv, var lagt fram. Aftur á móti segir á bls. 229 í frv., í aths. við liðinn Vegna launa- og verðlagsmála, - þar segir: „Í fjárlögum 1981 voru veittar 18 millj. kr. til þess að mæta óvissuþáttum. Að þessu sinni eru áætlaðar undir þessum lið 140 millj. kr. til að mæta óvissum útgjöldum í efnahags- og kjaramálum.“ Að þessi áætlun sé fyrir hendi í sambandi við launa- og verðlagsmál er ekki það sama og að ákvörðun hafi verið tekin um að veita 140 millj. kr. til efnahagsaðgerða. Það mál er sem sagt enn á sama stigi og var þegar fjárlagafrv. var lagt fram. Það hafa engar ákvarðanir verið teknar um þetta efni og því ekki neinu hægt að svara til um hvernig þessu fé verði ráðstafað. En það verður vissulega að viðurkenna, að í efnahags- og kjaramálum er enn töluverð óvissa ríkjandi varðandi komandi ár. Hv. þm. kvartaði yfir því, að ég hefði ekki svarað spurningu hans um Iðnrekstrarsjóð, hvort ætlunin væri að greiða til baka þetta lán Iðnrekstrarsjóðs á fjárlögum næstu ára. Ég vil svara þessari spurningu neitandi, það hefur ekki staðið til. Hér er um að ræða að Iðnrekstrarsjóður útvegar fé af þessu láni til að hægt sé að framkvæma ýmis undirbúningsstörf í sambandi við orkufrekan iðnað. Gert er ráð fyrir að iðnfyrirtækin, sem hér er um að ræða, standi síðan undir þessum kostnaði og að lánin verði þá flutt yfir á þau. Það er því ekki um það að ræða, eins og hv. þm. grunaði, að hér sé einhver tilraun til þess að falsa fjárlög. Það hefur aldrei komið til tals að þessi kostnaður verði greiddur af fjárlögum næstu ára. Þarna er sem sagt um að ræða lánsfyrirgreiðslu sem gert er ráð fyrir að verði bókuð sem kostnaður á þau fyrirtæki sem byggð verða upp á sviði orkufreks iðnaðar. Hv. þm. vék að Lánasjóði ísl. námsmanna og minnti á að ég hefði gefið yfirlýsingu fyrir þremur árum um það, að löngu væri kominn tími til að umframfjárþörf námsmanna væri að fullu brúuð, og spurði hvort ég væri enn sama sinnis eða hvort skoðanir mínar á þessu máli hefðu breyst eftir að ég varð menntmrh. og síðan fjmrh. Ég svara þessari spurningu alfarið neitandi og minni á það, að í tíð minni sem menntmrh. beitti ég mér einmitt fyrir samkomulagi við námsmenn sem gerði ráð fyrir að umframfjárþörf þeirra yrði að fullu brúuð, að 100% markinu yrði náð. Það var samið frv. um þetta efni og lagt fram hér í þinginu tvívegis, bæði vorið 1979 og haustið 1979. Ég hef líka samþykkt þetta markmið um leið og ákveðið var að flytja það frv. til l. um Lánasjóð ísl. námsmanna sem menntmrh. hefur nýlega flutt. Því fer þess vegna víðs fjarri að skoðanir mínar á þessu máli hafi neitt breyst á undanförnum árum. Og ég vænti þess, að við hv. þm. berum gæfu til að standa saman um að koma þessu markmiði fram. Hv. þm. dró þá ályktun af máli mínu áðan að áformað væri að fella niður skatt af skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Ég vil lýsa því yfir, að ég veit ekki til að nein slík ákvörðun sé uppi, en það gætu komið til greina einhverjar breytingar á skattinum. Það hefur fyrst og fremst verið talað um einhverjar breytingar á því frv. sem verður til meðferðar og afgreiðslu eftir nýár, en að fella þennan skatt niður er ekki á dagskrá. Þess vegna er fullkomlega eðlilegt að hans sé getið í tekjuhlið fjárlagafrv. Það hafa engar ákvarðanir verið teknar um hvaða breytingar verði gerðar á frv. Hins vegar lét ég þess getið áðan að það gæti komið til greina að um einhverjar, breytingar yrði að ræða. Ég vil vekja á því athygli, að oft áður hefur það gerst að skattamál hafa ekki verið að fullu afgreidd þó að skatttekna sé getið í tekjuhlið fjárlagafrv. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson dró þá ályktun af umræðum seinustu daga að ekki stæði til að afgreiða frv. um verðjöfnunargjald nú fyrir jól.

Það kom fram hjá forsrh. í gær.

Ég held að sú ályktun sé ekki rétt og að ekki hafi mátt draga þá ályktun af orðum hæstv. forsrh. Hann lagði áherslu á að það væru einkum og sér í lagi tvö mál sem þyrftu að ná fram að ganga, þ. e. fjárlögin og lánsfjáráætlunin. En að sjálfsögðu fólst ekki í hans máli nein útilokun á því, að mál eins og verðjöfnunargjald verði afgreitt fyrir jól, enda er þar um að ræða skattgjald sem fellur niður um áramótin og því liggur í augum uppi að það verður að taka endanlega afstöðu til málsins fyrir jól. Mér fannst satt að segja, þó að ég léti vera að kveðja mér hljóðs þá, hv. þm. Sighvatur Björgvinsson nokkuð djarfur að draga ályktanir af máli hæstv. forsrh. hér í gær. Hann dró af því miklu víðtækari ályktanir en ástæða var til.



Herra forseti. Það eru einkum þrjú atriði sem mig langar til að minnast á og raunar óhjákvæmilegt að minnast á tvö þeirra hér við lok 2. umr. Ég skildi hæstv. fjmrh. svo áðan að ýmislegt væri óvíst í sambandi við skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Þegar ráðh. úr þessari ríkisstj. tala um að sitthvað sé óvíst í sambandi við skattamál þýðir það ævinlega hækkun skatta. Ég óska því eftir að fyrir liggi yfirlýsing við þessar umr., að hvað svo sem í kann að skerast komi ekki til greina að hækka þann skattstofn sem nú er lagður á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, því að vitanlega er það atvinna eins og hver önnur að vinna skrifstofustörf eða verslunarstörf. Sannleikurinn er raunar sá, að það fólk, sem vinnur þessi störf, er einna lægst launaða fólkið í landinu núna vegna þess hversu illa er að því búið. Hef ég oft áður gert það að umtalsefni að t. d. félmrh. lítur á það fólk sem þriðja flokks fólk. Sú umfjöllun, sem hæstv. fjmrh. hafði hér áðan um kjaramál, var eftirtektarverð. Ég vil enn undirstrika það sem ég hef oft gert áður, að nú er gert ráð fyrir að tekjuskattur einstaklinga hækki enn og eignarskatturinn hækki enn. Jafnframt liggur það fyrir að fasteignagjöld eiga að hækka a. m. k. um 55% hér í Reykjavík. Það varð að samkomulagi milli hæstv. ríkisstj. og launafólks á þessu ári að launafólk sætti sig við að 7 stig kaupgjaldsvísitölu væru skorin af laununum 1. mars gegn því að um verulega skattalækkun yrði að ræða. Nú liggur það fyrir og er m. a. staðfest hér á þskj. 179, að tekjuskattar einstaklinga hafa sem hlutfall af tekjum greiðsluárs lækkað sama sem ekki neitt frá því í fyrra, en miðað við árið 1977 eru tekjuskattar sem hlutfall af tekjum greiðsluárs á þessu ári 5.6% á móti 3.9% hið síðasta ár sem hv. 1. þm. Reykv. var forsrh. og mjög er til vitnað. Og nú er gert ráð fyrir að hækka tekjuskattana enn upp í 6.1%. Jafnframt er gert ráð fyrir að hækka eignarskatta einstaklinga úr 0.51% í 1.58% til viðbótar við þá hækkun sem boðuð hefur verið af sveitarfélögunum á fasteignagjöldum. Þetta eru þakkirnar sem launafólk fær fyrir að koma til móts við ríkisstj. núna með lágum kaupkröfum, með því að sætta sig við 3.25% kjarabætur nú í árslok, þegar fyrir liggur að helmingurinn af því verður tekinn til baka með lækkun kaupgjaldsvísitölunnar 1. mars. Eins og allt er í pottinn búið, eins og ástandið er m. a. hjá sjómönnum núna, eins og ástandið er á vinnumarkaðinum almennt, eins og hljómgrunnurinn er sem till. fær núna hjá kennurum t. d. eða hjúkrunarkonum, væri skynsamlegra af þessari ríkisstj. að standa við áramótahugvekjuna frá því í fyrra og hækka a. m. k. ekki skattana frá árinu 1981–1982, þá beinu skatta sem að ríkinu snúa, reyna að standa við fyrirheitið að því leyti. Loforðið, sem hæstv. forsrh. gaf um síðustu áramót, er ekki úr gildi. Það hafa ekki farið fram heildarsamningar við launþega. Hér er einungis um bráðabirgðasamkomulag að ræða. Og ég skildi það svo að út frá því væri gengið af aðilum vinnumarkaðarins, að ríkisstj. mundi a. m. k. ekki þyngja skattbyrðina. En það er gert ráð fyrir því með þeim fjárlögum sem nú er verið að afgreiða. Ég vil vara við þessu. Ég vil mælast til þess að formaður fjvn. athugi það milli umr., hvort ekki sé hægt að hækka skattvísitöluna, minnka útgjöldin og hæstv. ríkisstj. og Alþingi sýni þó launafólki a. m. k. þá lágmarkskurteisi að níðast ekki á því meira en orðið er og hækka ekki skattana frá því sem þeir eru í dag. Þeir eru ærnir fyrir.



Herra forseti. Ég átti satt að segja ekki von á því, að sá væri tilgangur ríkisstj. að fella niður verðjöfnunargjald af raforku. Ég vakti aðeins athygli á þessu máli til að sýna þingheimi og öðrum fram á hvernig að stjórn þinghaldsins er staðið af hæstv. ríkisstj. þessa síðustu daga. Það er ekki lengra síðan en í gær að hæstv. forsrh. skýrði frá því hér úr ræðustól í Sþ., að það væri alveg þarflaust að ræða nokkuð við þingflokkana um framhald þingmála því ekki stæði til að afgreiða nema tvö mál fyrir jól, og nefndi hann þá sérstaklega fjárlagafrv. og frv. til lánsfjárlaga. Auk þessara tveggja mála nefndi hæstv. forsrh. framlengingu á vörugjaldsheimtunni og staðfestingu brbl. um ráðstöfun vegna breytingar á gengi íslenskrar krónu. Ég gerði ekki annað en leyfa mér að taka mark á því, að þegar hæstv. forsrh. segði: fjögur mál, þá ætti hann við fjögur mál og ætti þá ekki við einhver önnur mál sem ekki væru með í hans upptalningu. En auðvitað var mér það ljóst strax og ég hlustaði á hæstv. forsrh. í gær, að þessi upptalning hans og frásögn var síður en svo tæmandi. Ég vil aðeins vekja athygli á því, hvernig að þinghaldinu er staðið af hálfu hæstv. ríkisstj., að þær upplýsingar, sem hæstv. forsrh. gaf Alþingi í gær um óskir ríkisstj. um afgreiðslu mála, standast ekki daglangt.



Herra forseti. Aðeins örfá orð hér í lokin og þá fyrst og fremst út af því sem hæstv. fjmrh. sagði í sinni síðustu ræðu. Hann taldi að það væri misskilningur hjá mér að nefna það í nál., að liðurinn Vegna launa- og verðlagsmála félli niður, því að ekkert slíkt væri að finna í frv., og þá líklega enn frekari misskilningur að bera hér fram formlega till. um að þessi liður félli niður. Í frv. hæstv. fjmrh. undir fyrirsögninni Fjármálaráðuneyti, sem er 09, er undirbúinn 989 sem ber yfirskriftina „Vegna launa- og verðlagsmála.“ Það er rétt að lesa þennan lið, þetta er stutt en gæti rifjað upp fyrir hæstv. fjmrh. hvað hér er um að ræða og hversu mikill misskilningur hér er á ferðinni. Þar segir, með leyfi forseta: „Til þess að mæta launabreytingum á árinu 1982 í samræmi við frv.-forsendur eru nú veittar 270 millj. kr. á þessum lið. Sambærileg fjárhæð í fjárlögum 1981 var 259.7 millj. Í fjárlögum 1981 voru veittar 18 millj. kr. til þess að mæta óvissuþáttum. Að þessu sinni eru áætlaðar undir þessum lið 140 millj. kr. til að mæta óvissum útgjöldum í efnahags- og kjaramálum.“ Hvað er þetta annað en hér hefur verið flutt till. um og nefnt í nál.? Ég átti síst von á því, að hæstv. fjmrh, færi að koma hér upp til þess að bera brigður á það, að rétt væri með farið og upp sett í hans eigin frv., enda liggur þetta ljóst fyrir. Hér er liður ætlaður til þessara hluta og það er ástæðulaust að vera neitt að breiða yfir það, nema þá því aðeins að hæstv. fjmrh. eða ríkisstj. í heild ætli sér að nota þessa fjármuni til einhvers alls annars í ríkiskerfinu.

Það heitir ekki „Til efnahagsaðgerða“.

Ég hef ekki nefnt það á nafn, hvorki í nál. né í brtt., vegna efnahagsaðgerða. Vill ekki hæstv. ráðh. lesa þetta betur?

Liður til ráðstafana vegna efnahagsaðgerða.

Þetta er fskj. með brtt. í nál. Í nál. og í brtt. sjálfri í liðnum stendur: „Vegna launa- og verðlagsmála.“ Þetta getur hæstv. fjmrh. lesið ef hann vill. Það er ástæðulaust að vera að tíunda það frekar hér. Aðeins í lokin af því að hér hefur launamálin borið á góma og vegna þess sem síðasti ræðumaður sagði, hv. þm. Halldór Blöndal. Ég held að því fari víðs fjarri að launafólk hafi sætt sig við 3.25%. Ég tala nú ekki um kjarabætur. Það er ekki um neinar kjarabætur að ræða. Hæstv. ríkisstj. var búin að taka þetta fyrir fram og hefur tekið enn frekar og meira eftir að þessir samningar voru gerðir. Ég hygg að það sé einsdæmi í sögu verkalýðshreyfingarinnar að samkomulag, sem gert hefur verið af hálfu heildarsamtaka, fengi aðra eins meðferð, umfjöllun og afgreiðslu í hinum ýmsu stéttarfélögum innan Alþýðusambandsins eins og það samkomulag sem gert var fyrir stuttu. Ég hygg að það séu engin dæmi þess áður, að í stéttarfélagi hafi samkomulag verið samþykkt með aðeins einu greiddu atkv., og það formannsins, engir aðrir tóku þátt í atkvgr. Svona mætti rekja afgreiðslu mála í hinum ýmsu stéttarfélögum vegna þessarar samningsgerðar. Það er því alveg fráleitt að tala um að launafólk hafi sætt sig við þetta, ég tala nú ekki um þegar menn eru að tala um að það hafi sætt sig við þessar kjarabætur, því að þær eru minni en ekki neitt, ef menn ætla að mæla á þeirri vogarskál. Og ég minni menn á að það er enn heill landsfjórðungur sem ekki hefur samið, ekki hefur viljað semja og hefur neitað að gangast undir það jarðarmen sem þetta samkomulag er. Og hann mun ekki gera það, það er alveg ljóst. Ég hygg að eftir yfirlýsingu hæstv. fjmrh. við undirskrift kjarasamninga hjá BSRB, þar sem hann taldi ríkissjóð geta borgað launþegum innan vébanda BSRB talsvert meira kaup, sé augljóst að menn sækja á þau mið, sé svo mikið fjármagn í ríkissjóði að hægt sé að borga talsvert meira en það samkomulag innifelur, sem gefur fólki innan BSRB þó snöggtum skárra og meira en það samkomulag sem Alþýðusambandið stóð að. Ég held því að veður séu öll válynd að því er varðar launa- og kjaramálin í landinu og það sé víðs fjarri að launafólk, hinn almenni launþegi innan verkalýðshreyfingarinnar, hafi sætt sig við það samkomulag sem var gert fyrir stuttu.



Herra forseti. Þm. Alþfl. hafa flutt till. um lækkun á tekjuskatti og lækkun á útgjöldum á móti. Sú till. hefur verið felld. Hins vegar fylgir ekki þessari afgreiðslu, ef þessi till. yrði felld, nein afgreiðsla um tekjulækkun á móti, svo að þm. Alþfl. neyðast til þess að taka ekki þátt í þessari atkvgr. og greiða ekki atkv.



Herra forseti. Með þessari till. er verið að gera ráð fyrir að eignarskattur aukist og að skattbyrði eignarskatta aukist, en hún hefur tvöfaldast síðan 1978. Ég segi nei.



Herra forseti. Við stöndum agndofa frammi fyrir síðustu atburðum í Póllandi. Alþingi hefur þegar fordæmt valdbeitingu kommúnistaflokksins þar í landi og þá heljargreip herlaga sem hann hefur hneppt þjóðina í. Við höfum harmað og fordæmt þessa atburði og lýst stuðningi okkar við hina frjálsu verkalýðshreyfingu í Póllandi og baráttu hennar fyrir lýðréttindum og frelsi. Það væn freistandi að fjalla sérstaklega um frelsiskúgunina og rangsleitni þess kerfis sem Pólverjar eins og aðrar austantjaldsþjóðir búa við. Ég ætla samt ekki að gera það. En það er önnur hlið á þessu máli, á þeirri atburðarrás sem hefur átt sér stað í Póllandi. Það eru hinar efnahagslegu þrengingar fólksins í landinu. hungrið sem þar sverfur að. Þar er skortur á mat, hreinlætisvörum og lyfjum. Þetta mál kemur okkur við alveg eins og frelsissviptingin og herlögin, sem þar voru sett, koma okkur við. Við eigum sem þjóð að bregðast fljótt og vel .við í þessum efnum. Það er sagt að 100 þús. Pólverja vanti mat til þess að lifa af veturinn. Það segir fulltrúi Samstöðu, Magdalena Wojcik sem dvelst hér nú til að tala máli félaga sinna og meðbræðra og meðsystra í Póllandi. Margar grannþjóðir okkar hafa sent mikla hjálp að undanförnu og röðin er svo sannarlega komin að okkur og hefði fyrr mátt vera. Þáltill., sem ég mæli hér fyrir, fjallar um þessa hlið mála. Hún var lögð fram fyrir um það bil tveimur vikum. Ég verð að játa að þótt ég þættist vita að ástandið væri þá slæmt er það miklu verra en mig grunaði, enda hafa fréttamiðlar hér tæpast gert því nægileg skil. Mér barst fyrir skömmu bréf frá manni sem hafði verið á ferð í Póllandi í ágústmánuði s. l. Með leyfi hæstv. forseta ætla ég að leyfa mér að lesa lýsingu hans á ástandinu eins og það horfir við af hans sjónarhóli. Hann segist hafa ferðast víða um Pólland og segir svo: „Ég kynntist því ástandinu af eigin raun, auk þess sem ég ræddi við fjölda manns um hag þjóðarinnar. Í stuttu máli má segja þetta: Hagkerfi og atvinnulíf þjóðarinnar er í rúst, ríkiskerfið er lamað. Flokkurinn sem valdastofnun er hruninn og tvístraður. Í flokknum teljast 3 millj. félaga. Þar af starfar um 1 millj. í Solidarnosc og sá hluti einn er virkur. Rússar krefjast þess af yfirvöldum, að þau ráði niðurlögum Solidarnosc, en ef þau reyna það kostar það alvarleg innanlandsátök. Þegar í ágúst á þessu ári var hungur í landinu. Matvælaverslanir voru tómar, þar var yfirleitt engan mat að fá. Allur almenningur eyddi þó meginhluta af tíma sínum í það að standa í biðröðum við matarbúðir í þeirri von, að einhver smápíringur kæmi til sölu, sem var lítið og sjaldan. Orkuskortur er alvarlegur og jafnvel kolanámumenn fengu ekki nægan mat og höfðu ekki líkamsburði til að vinna. Rafmagn, gas og vatn var skammtað svo að heilir borgarhlutar voru án þessara gæða heilu dagana. Á járnbrautarstöðvum og opinberum matsölustöðum var yfirleitt engan mat að fá nema í nokkrum lúxushótelum í Varsjá. Eini rétturinn, sem fram var borinn, var sykurlaust te og - ef heppnin var með - viðbitslaust brauð. Foreldrar héldu börnum sínum innandyra og helst í rúmunum til þess að þau yrðu ekki eins svöng. Á spítölum og öðrum heilbrigðisstofnunum var algjört svartnættisástand, því að engin lyf var önnur að fá en þau sem framleidd voru í landinu, en það er lítill hluti þeirra lyfja sem þörf er á. Sjúklingar, gamalt fólk og veikburða hrundi niður. Foreldrar með smábörn voru í hreinustu örvæntingu því að engan barnamat var að fá. Fólk fór út um sveitir með þá von í huga að geta fengið mat hjá bændum í skiptum fyrir einhverjar vörur eða peninga, en bændur voru lítt aflögufærir. Hvarvetna sem ég kom horfði fólk með ógn og skelfingu og kvíða til vetrarins því við blasti enn meira hungur, kuldi og myrkur.“ Síðan segir: „Fólk svalt þegar í sumar er leið heilu hungri. Einstaklingar og alþjóðlegar hjálparstofnanir viða um heim hafa nú í marga mánuði sent mat, lyf og fatnað til Póllands. Rauði kross Íslands og Hjálparstofnun kirkjunnar hafa þegar brugðist við. Ég vona að Alþingi samþykki ofannefnda þáltill. og að við Íslendingar hjálpum Pólverjum sem við getum í þrengingum þeirra.“ Sá, sem þetta bréf ritar, er dr. Arnór Hannibalsson. Við höfum líka heyrt frásagnir fulltrúa Solidarnosc, sem er í heimsókn hér á Íslandi. Lýsingu hennar má m. a. lesa í dagblöðum í dag. Hún segir: „Nú vantar 100 þús. Pólverja mat til að geta lifað veturinn af. Það vantar allar brýnustu nauðsynjar: mat, hreinlætisvörur, lyf. Flestar fæðutegundir eru skammtaðar og fólk verður að bíða klukkustundum saman, jafnvel sólarhring, eftir mat. Einnig vantar okkur kol og koks, sem þýðir að flestar íbúðir eru kaldar og óupphitaðar.“ Og á öðrum stað stendur: „Börn og gamalmenni eru verst stödd, því að þau geta ekki staðið tímunum saman í biðröðum, e. t. v. í hörkufrosti, til þess að fá eitt kg af sykri á mánuði, 1/2 kg af kjöti á mánuði eða 1/2 kg af hrísgrjónum fyrir hverjar þrjár máltíðir. Á sjúkrahúsunum er ástandið geigvænlegt, þar eru oft ekki til nauðsynlegustu lyf, skortur er á hreinlætisvörum og hjúkrunarvörum. Mörgum sjúkrahúsum verður e. t. v. lokað. Ungbarnadauði fer greinilega í vöxt. Smitsjúkdómar verða æ tíðari.“ Ég held, herra forseti og hv. alþm., að ekki þurfi að rekja það nánar, hversu alvarlegt ástandið er í Póllandi. Þegar um þessi mál, seinustu atburði í Póllandi, var fjallað í gær var ástandið að ýmsu leyti óljóst. Og það er það kannske líka að ýmsu leyti í dag. En matvælaskortur er staðreynd. Og eitt er ljóst núna og það er að gjafasendingar komast leiðar sinnar. Það er líka ljóst núna að ýmsar grannþjóðir okkar hafa brugðist alveg sérstaklega við þessa dagana. Frá því er t. d. greint í útvarpsfréttum, að 100 bíla lest hafi farið með gjafasendingar til Póllands frá Hollandi í dag og fengið að fara leiðar sinnar. Till., sem ég mæli hér fyrir, fjallar um að beina því til ríkisstj. að kanna með hvaða hætti við Íslendingar getum rétt pólsku þjóðinni hjálparhönd í þessum vanda. Ég óska eftir því, að samstaða allra flokka náist um liðsinni af þessu tagi við pólsku þjóðina. Ég óska eftir því, að allir stjórnmálaflokkar hér á Alþingi sameinist um að færa þessa till. í þann búning sem samstaða á og hlýtur að geta náðst um. g óska eftir því, til þess að það verði ekki bara orð og ályktanir sem frá þessu Alþingi berist, heldur líka áþreifanlegur stuðningur í mikilli neyð. Ég legg til, að þáltill. verði vísað til utanrmn., og ég óska eftir því, að fulltrúar allra flokka hér á þingi sameinist þar um farsæla lausn málsins og afgreiðslu fyrir jól, því að jólaleyfi okkar er nokkuð langt og neyðin er stór í Póllandi. Með þeim hætti á og hlýtur íslenska þjóðin að sýna samhug sinn og samstöðu með henni og skilning á hennar vandamálum og stuðning við hana í mikilli neyð.



Herra forseti. Þær fréttir, sem borist hafa frá Póllandi síðustu daga, eru að mínu áliti verstu fréttir af erlendum vettvangi um árabil. Greinilegt er að Rússar standa þarna á bak við þó öðrum sé á foraðið att. Stjórnvöld í Póllandi mundu aldrei ótilneydd þora að bjóða miklum meiri hluta þjóðarinnar byrginn ef Sovétmenn stæðu ekki þar að baki. Líklegast er að aðgerðirnar séu ekki aðeins gerðar að undirlagi Rússa, heldur vegna beinnar fyrirskipunar frá þeim með viðeigandi hótunum um valdbeitingu. Það er hætt við að sá bati í samskiptum landa í milli, sem vissulega hefur átt sér stað síðustu árin, hverfi nú eins og dögg fyrir sólu og að við færumst árátugi aftur í tímann í þeim efnum, allar götur til kaldastríðsáranna. Ég tel að vesturveldin og sem allra flestar þjóðir heims verði að beita öllum sínum áhrifamætti, öllum þeim þrýstingi sem þær hafa yfir að ráða, auðvitað þó ekki herstyrk, til að þvinga Rússa og leppa þeirra í Póllandi til að breyta afstöðu sinni og til að taka upp skynsamlegri vinnubrögð. Við Íslendingar eigum að aðstoða Pólverja á ýmsan hátt. T. d. eigum við að lána þeim andvirði loðnumjöls til að bæta mjög alvarlegt matvælaástand. Þetta hefðum við auðvitað átt að gera strax og ljóst var að þeir gátu ekki staðgreitt loðnumjölið og báðu um greiðslufrest. Pólverjar hafa verið mjög góðir viðskiptavinir okkar á þessu sviði og við eigum að hjálpa þeim, þegar þeir þurfa mest á því að halda, með því að lána þeim andvirði mjölsins þegar ljóst er að þeir geta ekki staðgreitt það. Við eigum einnig að lána þeim eða helst gefa talsvert magn af umframframleiðslu okkar á kjöti og öðrum landbúnaðarvörum. Það er ólíkt betra að gefa þær til þurfandi og hálfsveltandi Pólverja en að gefa þær eða hálfgefa ríkum þjóðum eins og við höfum gert fram að þessu. Við eigum 1000–1400 tonn af kjöti, umframbirgðir af kjöti sem er óráðstafað í landinu, og það kostar ekki svo ýkjamikið fyrir okkur að gefa verulegan hluta af þessu kjöti. Við þurfum að borga útflutningsbætur hvort eð er. Það er kannske einhvers staðar nálægt 18 eða 19 kr á kg eða 18–19 þús. kr. tonnið sem það mundi kosta okkur að gefa þetta kjöt til Póllands. Pólverja sárvantar feitmeti og vítamín. Við gætum gefið þeim lýsi. Þá sárvantar eggjahvítuefni. Við gætum gefið þeim þurrmjólk. Þessi vöntun kemur harðast niður á börnum. Þá vantar kolvetni. Við gætum gefið þeim kjöt. Ef við treystum okkur ekki til að gefa þessar vörur í allstórum stíl gætum við lánað andvirði þeirra til einhvers tíma eins og flestar aðrar þjóðir hafa gert. Ýmsir munu segja að þetta sé ekki tímabært nú, eftir atburði síðustu daga. Fulltrúi Samstöðu, sem hv. 2. þm. Reykn. ræddi um og hér er staddur í boði ASÍ, var spurður að því í gærmorgun, hvort öruggt væri að matvæli, lyf og aðrar vörur, sem gefnar væru til Póllands, kæmust til þeirra sem gefendur ætluðust til, þ. e. til barnaheimila, elliheimila og sjúkrahúsa. Fulltrúinn svaraði því til, að í byrjun hefðu verið nokkur brögð að því, að þessar vörur færu á almennan markað, en nú væru þessi mál komin í mjög gott lag. Spurningunni um það, hvort hægt væri að treysta því, að svo yrði áfram, svaraði fulltrúinn þannig að ríkisstj. mundi ekki þora að hrófla við dreifingu á þessum vörum, almenningur vissi um þessar sendingar erlendis frá og ríkisstj. mundi ekki þora að baka sér enn frekari reiði almennings með því að stöðva eða trufla á nokkurn hátt dreifingu þessara vara. Síðustu fréttir erlendis frá herma að engin breyting hafi orðið á dreifingu matvæla, lyfja og annars slíks varnings. Pólska kirkjan hefur tekið að sér það hlutverk Samstöðu að koma varningi þessum til skila til þeirra sem gefendur hafa óskað eftir. Það virðist vera í góðum höndum, a. m. k. enn sem komið er. Við megum ekki heldur gleyma því, að barátta pólskra stjórnvalda gegn Samstöðu - og þá ekki síður barátta Rússa gegn Samstöðu - hefur að hluta verið fólgin í því að láta þjóðina búa við skort á sem allra flestum sviðum. Við eigum því - og þá ekki síst mannúðarinnar vegna - að hjálpa Pólverjum í erfiðri baráttu þeirra með því að gefa þeim þær nauðsynjar, sem þá vanhagar mest um, og lána þeim andvirði annarra nauðsyn ja. Samtímis eigum við að beita þeim þrýstingi sem við höfum yfir að ráða, til að þvinga stjórnvöld í Póllandi og Sovétríkjunum til skynsamlegri vinnubragða. Okkar áhrif vega ekki þungt að vísu, en safnast þegar saman kemur.



Herra forseti. Neyð Pólverja er ekki ný af nálinni. Hún hefur verið þekkt um nokkurn tíma og á ég þá ekki við það pólitíska ástand sem skapast hefur við þau átök sem átt hafa sér stað milli þjóðarinnar og Kommúnistaflokks Póllands og hersins. Það eru líklega 2–3 mánuðir síðan ég bar fram till. í utanrmn. sem allir þeir, sem sæti eiga í utanrmn., tóku undir. Till. var einmitt um aðstoð við Pólverja vegna þeirrar neyðar sem þar ríkti. Utanrrh. var á fundi og utanrmn. varð sammála um að vísa málinu til utanrrn. og viðskrn. til þess að reyna að finna lausn á þeim vanda, sem þá blasti við, og finna leið til þess að fjármagna þær íslensku afurðir sem Pólverjar vildu gera viðskiptasamninga um. Beiðnin hljóðaði upp á nokkuð margar milljónir dollara. Óskað var eftir að fá þessar vörur afgreiddar nú þegar gegn greiðslufresti til 2–3 ára. Pólverjar sjálfir höfðu ekki lánstraust, en voru að biðja um afgreiðslu út á nokkurs konar víxilviðskipti, þannig að við Íslendingar skrifuðum sem ábekingar á víxilinn, en útveguðum erlent lán annars staðar frá til að fjármagna viðskiptin. Málið var rætt og allir nm. urðu sammála um að vísa því til meðferðar þessara tveggja ráðuneyta sem ég gat um. Næstu fréttir, sem mér bárust, voru að ekki væri hægt að verða við óskum Pólverja um þennan greiðslufrest. Málið féll í gleymsku þangað til nú, að pólitískar breytingar til hins verra í Póllandi draga að sér athygli. Þá verður uppi fótur og fit á hv. Alþingi og allir eru reiðubúnir til að bera fram till. um að hlaupa undir bagga með Pólverjum.  Ég tek undir þá till., sem hér er flutt, og mun veita henni brautargengi eins og ég get, ef henni verður vísað - eins og mér skilst að sé áformað - til utanrmn. til frekari meðferðar. Ég vona að allir stjórnmálaflokkar á Alþingi verði jafnreiðubúnir til þess að leysa málið nú eins og þeir voru sammála um að vísa því til athugunar þegar ég bar sams konar till. fram í utanrmn. fyrir u. þ. b. tveimur mánuðum.



Herra forseti. Málefni pólsku þjóðarinnar eru ofarlega í hugum manna um allan heim þessa dagana. Í gær samþykkti Alþingi ályktun þar sem lýst var yfir samúð Íslendinga með pólsku þjóðinni og stuðningi við mannréttindabaráttu hinna frjálsu pólsku verkalýðssamtaka og þar sem hörmuð var valdataka kommúnistaflokksins og hersins í Póllandi. Í kvöld er til umr. till. sem fjallar um með hvaða hætti Íslendingar gætu rétt pólsku þjóðinni hjálparhönd í þeim sérstöku efnahagsvandræðum sem hún býr nú við. Ég vil lýsa því yfir fyrir hönd þingflokks sjálfstæðismanna, að við erum reiðubúnir að gera það sem í okkar valdi stendur til þess að samstaða megi takast um ályktun og athafnir sem verði pólsku þjóðinni að gagni. Við teljum sjálfsagt að þessari till. verði vísað sem fyrst til nefndar svo að þar megi fara fram frekari könnun á málinu. T. d. mundi gefast þar tækifæri til þess að ræða við þá aðila sem nú gangast fyrir fjársöfnun til hjálpar pólsku þjóðinni. Ég lýsi stuðningi okkar sjálfstæðismanna við framgang þessa máls.



Herra forseti. Sú þáltill., sem hér er til umr., er vissulega tímabær, var það einnig þegar hún var flutt, en hefur verið undirstrikuð enn frekar með þeim atburðum sem síðar hafa gerst og aukið hafa á þá neyð sem ríkt hefur í Póllandi á undanförnum mánuðum í vaxandi mæli, en birtist ekki aðeins í skorti á efnislegum gæðum, heldur er nú breytt í nakta valdbeitingu og sviptingu þeirra takmörkuðu lýðréttinda sem pólsk alþýða hafði barist fyrir og tekist að tryggja sér um skamma hríð. Það hefur verið mikið um þessi mál rætt hérlendis sem erlendis síðustu sólarhringa og samstaða og vilji íslensku þjóðarinnar í þessu máli hefur komið skýrt fram. Það gildir jafnt um ríkisstj. og Alþingi, stjórnmálaflokkana í landinu og íslenska verkalýðshreyfingu. Þessari samstöðu ber sannarlega að fagna og hún ætti að vera trygging fyrir því, að menn láti ekki við orðin ein sitja, enda hygg ég að sú fjársöfnun, sem nú stendur yfir í nafni íslenskra verkalýðssamtaka og kirkjunnar, eigi eftir að sýna hug alþýðu í landinu í þessum málum. Það er ekki óeðlilegt að íslensk stjórnvöld og þing láti einnig að sér kveða. Ég get fullyrt að Alþb. mun leitast við að taka höndum saman við aðra flokka um að finna skynsamlegar leiðir til þess að greiða úr efnahagslegri neyð pólsku þjóðarinnar með hjálparsendingum og öðrum tiltækum ráðum, eins og vikið er að í þessari þáltill. En hitt skiptir ekki minna máli, að við leitumst við að beita áhrifum okkar svo sem frekast er unnt til þess að því harðræði og þeirri kúgun, sem þar ríkir nú í landi á nýjan leik, verði létt fyrr en síðar. Atburðir síðustu sólarhringa í Póllandi þurfa ekki að koma okkur sérstaklega á óvart miðað við þá þróun sem við höfum séð framan í þarlendis og í nágrannalöndum Pólverja, svokölluðum bandalagsríkjum þeirra, á meðan vaxandi barátta pólsku þjóðarinnar fyrir auknum lýðréttindum hefur staðið yfir. Við þekkjum það af alllangri sögu hvernig slíkri baráttu hefur verið mætt í löndunum austan járntjalds. Við þekkjum það af dæmum frá síðustu áratugum. Við sjáum líkindin með atburðunum í Tékkóslóvakíu 1968, þegar frelsishreyfing studd af yfirgnæfandi meiri hluta þjóðarinnar þarlendis var kæfð af vopnuðu utanaðkomandi ofbeldi. Enn er það ofbeldi, sem beitt er á Póllandi, ekki utanaðkomandi með beinum hætti, og við skulum vona að það gerist ekki. En við hljótum samt að vera við því búin að slíkt geti gerst. Einnig það þarf því miður ekki að koma á óvart, að við ættum eftir að sjá framan í slíka atburði. Enginn Íslendingur væntir að svo fari, þvert á móti hljótum við að leggja okkar lóð á vogarskál til að svo verði ekki. Okkur ber skylda til þess að sýna pólsku þjóðinni samhug í verki og einnig siðferðilega séð. Þegar rætt er um matarsendingar og hjálp við pólsku þjóðina, þá hygg ég að það sé sami andi sem ríki hér og á öðrum Norðurlöndum. En það er því miður ekki alls staðar sem þannig er tekið á málum. Við verðum vitni að því, hvernig atburðirnir í Póllandi fléttast inn í valdatafl risaveldanna og hvernig tekið er á málum í þeim efnum, einnig þegar mannúðarmál eru annars vegar. Sem betur fer er ekki þannig litið á málin hér, og ég vona að svo verði ekki. Ég vona að um efnisatriði þessarar þáltill. takist góð samstaða eins og í öðrum mótmælaaðgerðum hérlendis og samstöðuyfirlýsingum með pólskri alþýðu innan þings og utan.



Herra forseti. Ég vill einungis lýsa vilja okkar framsóknarmanna til þess að verða Pólverjum að liði og taka þátt í því með öðrum flokkum hér á Alþingi. Við Íslendingar höfum átt töluverð samskipti á undanförnum árum við Pólverja, gagnleg samskipti. Nú erum við aflögufærir og lifum í velsæld, og mér þykir líklegt að við getum fundið heppilega leið eða heppilegar leiðir til þess að verða þeim að liði. Þingflokkur framsóknarmanna hefur gert ályktun vegna atburðanna í Póllandi og ég vil með leyfi forseta fá að lesa hana hér úr ræðustól. Hún hljóðar svo: „Þingflokkur Framsfl. harmar hina uggvænlegu atburði í Póllandi síðustu dægur. Sjálfsögð mannréttindi hafa verið fótum troðin, málfrelsi, ritfrelsi og fundafrelsi afnumið og starfsemi frjálsra verkalýðsfélaga bönnuð og forustumönnum þeirra varpað í fangelsi. Þingflokkur Framsfl. vonar að með þessu verði ekki lagt í rúst það umbótastarf sem unnið hefur verið af samstöðu í Póllandi á síðustu mánuðum. Lýsir þingflokkurinn dýpstu samúð með pólsku þjóðinni í raunum hennar.“ Svona hljóðaði ályktunin sem við samþykktum í gær. Heimurinn er dapurlegri vegna þess sem gerst hefur í Póllandi. Ég tel rétt að við athugum það mjög gaumgæfilega hér á Alþingi, hvernig við getum orðið Pólverjum að liði.



Herra forseti. Ég vil einungis þakka þær góðu undirtektir sem efnisatriði þessarar þáltill. okkar Alþfl.-manna hafa fengið. Eins og fram kom í framsöguræðu minni, sem allir hafa kannske ekki heyrt, var þessi þáltill. lögð fram fyrir tveimur vikum, en hún hefur auðvitað orðið undirstrikuð af þeim atburðum sem gerst hafa síðan. Ég lét það líka koma fram í framsöguræðu minni, að ástandið í Póllandi væri enn verra að því er matvælaskort og slíkt varðaði heldur en ég hafði í rauninni gert mér grein fyrir þegar till. var samin. Ég vil að lokum einungis ítreka þá ósk sem ég lagði fram hér í upphafi, að fulltrúar allra flokka hér á þingi sameinist um farsæla lausn þessa máls og um að færa það í þann búning sem þeir geta náð saman um, svo að unnt verði að ganga frá þeirri aðstoð, sem hér um ræðir, fyrir jól og verk okkar í þessum efnum fylgi fyrri orðum og það megi sjást áður en við förum í jólaleyfi.



Herra forseti. Í annað sinn legg ég fram hér á Alþingi ásamt hv. 9. landsk. þm., Guðmundi Karlssyni, till. til þál. um atvinnumál á Suðurlandi. Fyrri till. var lögð fram í apríl 1980 og fjallaði um gerð iðnþróunaráætlunar fyrir Suðurland. Var henni að umr. lokinni vísað til atvmn. Sþ. Ekki mun umfjöllun þeirrar nefndar hafa leitt til annarrar niðurstöðu en að málið var svæft. Í stað þess að taka þá á vandamálum atvinnulífs Sunnlendinga með þeim ráðum m. a., sem í þeirri till. voru tilgreind, hefur ekkert raunhæft verið aðhafst. Þörf nýrra atvinnutækifæra er víða mjög mikil, en þar sem saman fer mikill íbúafjöldi í sveitabyggð og hátt hlutfall ungs fólks gætir þessa með meiri þunga en annars staðar. Á Suðurlandi eru fimm af sjö hafnlausum kauptúnum landsins og einn hafnlaus kaupstaður. Öllum hlýtur að vera ljóst að slíkar aðstæður þéttbýlisstaða veita mun minna svigrúm til atvinnusköpunar en þar sem hafnaraðstöðu nýtur. Hvað Suðurland varðar og sunnlenska þéttbýlisstaði markast vinnumarkaður þessara landssvæða verulega af því, að sveitirnar og landbúnaðurinn megna ekki að búa því fólki, sem á vinnumarkaðinn kemur, atvinnutækifæri. Stór hluti ungs fólks úr sveitum verður því óhjákvæmilega að leita sér atvinnu utan þeirra atvinnugreina sem foreldrarnir stunda. Nú hefur það sýnt sig á síðustu tveim áratugum, að þetta fólk vill hvergi fremur velja sér búsetu en í nálægum kauptúnum. Allt frá því að hafist var handa um Búrfellsvirkjun þar til nú við lok Hrauneyjafossvirkjunar hefur ungt fólk af Suðurlandi haft þar verulega atvinnu og stofnað heimili og byggt hús og íbúðir í sunnlenskum þéttbýlisstöðum. Jafnframt því, sem þetta fólk hefur haft nær óslitna atvinnu við virkjanastörf, hefur verið látið að því liggja af stjórnvöldum og leiðandi atvinnumálastofnunum að möguleikar sunnlenskra virkjana yrðu nýttir til að skapa því atvinnuöryggi til frambúðar. Nú þegar virkjunum á Suðurlandi er að ljúka, a. m. k. um sinn, er ljóst að á bak við allar viljayfirlýsingar um uppbyggingu á sunnlensku atvinnulífi liggur ekkert fyrir nema sú staðreynd, að meginþorri þessa fólks hefur að engri atvinnu að hverfa á heimaslóðum. Nýjar skýrslur, sem ég hef undir höndum, sýna ótvírætt að allar vonir Sunnlendinga um iðnþróun og ný atvinnutækifæri hafa brostið. Framkvæmdastofnun ríkisins hefur samið ítarlegar skýrslur um þessi mál með margháttuðum upplýsingum, línuritum, töflum, súlum og tillögum sem bersýnilegt er að stjórnvöld hafa aldrei ætlað að framkvæma. Því til sönnunar get ég lyft hér upp fjórum allveglegum doðröntum sem fjalla um málefni sem gætu orðið til atvinnuuppbyggingar á Suðurlandi. Þrír þeirra eru beinlínis fyrir Suðurland samdir. Manni verður því óneitanlega að spyrja: Til hvers er verið að halda fundi með atvinnumálanefndum, sveitarstjórnum, atvinnurekendum og launþegasamtökum og semja merkar skýrslur og gera góðar tillögur, ef þetta er síðan látið drasla í kompum og kytrum ónothæft vegna þess að viljinn til að fjármagna og skapa rekstrargrundvöll er ekki fyrir hendi? Duglegir athafnamenn í einni sveit á Suðurlandi stofnuðu fyrr á þessu ári hlutafélag til þess að vinna vinsæla neysluvöru úr undirmálskartöflum sem til þessa hefur orðið að afskrifa og henda. Hlutafé var safnað á örskömmum tíma, vélar keyptar, tækni til framleiðslunnar tryggð og verksmiðjuhús byggt á nokkrum vikum. En hvað kemur þá í ljós? Raforka var ekki fyrir hendi til þess að knýja vélar verksmiðjunnar. Með góðum vilja viðkomandi stofnunar var málinu bjargað til bráðabirgða með því að spenna upp gamla, lélega línu. Kostnaðinn vegna þessa verður að greiða með því að draga úr öðrum raflínuframkvæmdum á svæðinu. Þetta er eitt dæmi um aðstöðu til iðnaðaruppbyggingar í orkuhéraðinu Suðurlandi. Á þessu landssvæði virðast einu nothæfu raforkulínurnar vera þær sem flytja orkuna burt úr héraðinu. Auðvitað er gott og blessað og nauðsynlegt að byggja þrefalt háspennulínukerfi til að flytja orkuna frá Þjórsár- og Tungnaársvæðinu þangað sem hún er notuð til atvinnusköpunar. En það er kaldhæðnislegt að fólkið, sem í orkuhéraðinu býr, getur ekki reist litla verksmiðju til þess að reyna að bjarga sér, nema því fylgi tjasl og bráðabirgðaframkvæmdir á ónýtri 30 ára raflínu sem á að flytja þessa dýrmætu orku. Þetta er eitt dæmi um iðnþróun á Suðurlandi tæknilega séð. Ef við lítum á málin frá þeirri hlið sem snýr að orkuverði liggur við að hin tæknilegu vandamál gleymist og falli í skuggann. Í ársbyrjun síðasta árs var upphitun iðnaðarhúsnæðis margfalt dýrari, milli 6- og 7-falt dýrari á þeim svæðum sem bjuggu við olíukyndingu en upphitun þeirra sem bjuggu við verðlag Hitaveitu Reykjavíkur. Raforka til iðnaðar og heimilishalds á orkusvæði RARIK býður ekki upp á góða samkeppnisaðstöðu þeirra héraða sem næst eru Stór-Reykjavíkursvæðinu. Í skýrslu, sem samin hefur verið að tilhlutan verkalýðssamtaka á Suðurlandi um samanburð kyndingarkostnaðar, kemur m. a. fram að hér er um gífurlega mismunun á aðstöðu að ræða milli landshluta, svo mikla mismunun að engar líkur eru á að iðnþróun nái fram að ganga án sérstakra ráðstafana á þeim landssvæðum þar sem ástandið er lakast hvað þetta varðar. Sem dæmi má nefna að í umræddri skýrslu, sem miðar við verðlag 1. febr. á s. l. ári, var niðurstaða úttektar 420 rúmmetra húsnæðis á ársgrundvelli eftirfarandi: Með orku á verði Hitaveitu Reykjavíkur 168 965 gkr., með olíu 1 139 600 kr., með olíu að frádregnum olíustyrk, þá miðað við fjögurra manna fjölskyldu, 848 400 kr. og með raforku frá RARIK á taxta 41 682 104 kr. Þessi skýrsla hefur gengið í gegnum mjög nákvæma rannsókn ráðandi manna og hefur enginn reynt að vefengja hana, enda er hún samin af sérfróðum mönnum. Samkv. þessu varði verkamaður á taxta almennra verkamannalauna 5.3% árslauna sinna í kyndingu heimilis með hitaveitu á þessum tíma, með olíu 26.6% árslauna miðað við sömu orkunotkun og með raforkukyndingu var hlutfallið 24.4%. Hvaða líkur eru á að þessar aðstæður heilli dugandi athafnamenn til að setja fyrirtæki sín og heimili niður á landssvæðum sem þá aðstöðu bjóða sem hér hefur verið lýst, þegar svo í ofanálag vantar margháttaða aðstöðu sem atvinnurekstur þarfnast: iðnaðarhúsnæði, tæknilega þjónustu hvers konar og hagstæðan flutning á markaðssvæðin, svo að eitthvað sé nefnt? Víða úti á landsbyggðinni er ekki fyrir hendi iðnaðarhúsnæði á leigukjörum. Fyrsta skref flestra þeirra bjartsýnu dugnaðarmanna, sem í atvinnurekstur ráðast þar, er því bygging atvinnuhúsnæðis, með vægast sagt vafasömum endursölumöguleikum, ef þörf krefur vegna aðstæðna sem upp kunna að koma. Dýr en jafnframt léleg fjárfesting er því fyrsta skrefið til atvinnurekstrar úti á landsbyggðinni, þar sem ástand orkumálanna byggist á raforku frá RARIK og olíu einvörðungu, eins og reyndar er víða á Suðurlandi. Því miður hefur stefna í afurðaúrvinnslumálum landbúnaðarins, a. m. k. hvað Suðurland varðar, verið sú síðustu áratugina að staðsetja og þróa úrvinnslu utan framleiðslusvæðanna. Ég hef gagnrýnt þessa stefnu. Ég tel hana ranga og þau rök, sem notuð hafa verið við staðsetningu úrvinnslufyrirtækja, meira en lítið vafasöm. Auðvitað hafa hinir raunverulegu stjórnendur þessara fyrirtækja, þ. e. framkvæmdastjórarnir og forstjórarnir sem flestir eru búsettir á Stór-Reykjavíkursvæðinu, alla aðstöðu og allan áhuga á því að gera staðsetningu og uppbyggingu þessara fyrirtækja sem girnilegasta einmitt þar. Sú aðstaða, sem sköpuð er til atvinnurekstrar víða úti á landsbyggðinni, auðveldar slíka tilreiðslu fyrir þá stjórnarfundi afurðasölufyrirtækjanna sem endanlega ákvörðun taka. Félagsleg hlið þessara mála virðist léttvæg fundin þegar hringlar í pyngjunni. Þess er ekki að vænta, meðan dreifbýlið býr við óviðunandi samkeppnisaðstöðu nánast á öllum sviðum, að þessari þróun verði snúið við og unga fólkið úr sveitunum hætti að telja brottflutning til fjarlægra vinnumarkaða sjálfsagðan. Ég minntist á það hér að framan, að Framkvæmdastofnun ríkisins hefði samið ítarlegar skýrslur um atvinnumálefni á Suðurlandi og að stjórnvöld hefðu beinlínis gefið tilefni til þess, að vænta mætti einhverra aðgerða til atvinnusköpunar. Þá vil ég einnig nefna till. til þál., sem samþykkt var 13. maí 1979, um eflingu smáiðnaðar í sveitum. Í framhaldi af þessari ágætu tillögu var Framkvæmdastofnun ríkisins falið af forsrh. að semja áætlun um framkvæmd mála. Í maí 1980, þ. e. fyrir rúmum 18 mánuðum, sendi stofnunin núv. ríkisstj. þessa áætlun til staðfestingar. Var henni ætlað að koma til framkvæmda á því ári sem nú er senn liðið. Það er þessi áætlun sem ég hef hér með mér í ræðustól á hv. Alþingi. Framkvæmdastofnun gaf umrædda áætlun út í takmörkuðu upplagi, en ákvað að framkvæmd hennar yrði komið á almennt framfæri þegar samþykkt ríkisstj. lægi fyrir. Ég endurtek: þessi áætlun var gefin út í takmörkuðu upplagi og henni átti að koma á almennt framfæri, hvað sem þetta nú þýðir, þegar samþykkt ríkisstj. lægi fyrir. Mér er ekki kunnugt um að sú samþykkt hafi verið gerð og hef nú lagt fram hér á hv. Alþingi fsp. um það mál. Það er í hæsta máta undarlegur vilji til góðra verka í atvinnu- og uppbyggingarmálum dreifbýlisins, að látið skuli dragast að samþykkja slíka ályktun sem hér um ræðir þar til liðið er það ár sem framkvæmd hennar átti að gerast á. Formanni atvinnumálanefndar Rangárvallasýslu, þess héraðs landsins sem almennt er viðurkennt að eigi við sérstök atvinnuvandamál að stríða, var ekkert tilkynnt um þessa áætlun og fékk fyrst um hana að vita nú í lok nóvember s. l. og þá af tilviljun. Það var af tilviljun sem formaður atvinnumálanefndar Rangárvallasýslu fékk að vita að Framkvæmdastofnunin samdi fyrir 18 mánuðum áætlun um eflingu smáiðnaðar í sveitum.  Hinn 11. apríl s. l. héldu atvinnumálanefnd Rangárvallasýslu og sýslunefnd Rangárvallasýslu fund um atvinnumál héraðsins að Hvolsvelli. Þar voru m. a. mættir fulltrúar iðnrn., Framkvæmdastofnunar ríkisins og þm. kjördæmisins. Þar var ekki einu orði minnst á þessa umræddu áætlun um smáiðnað í sveitum, sem felur þó í sér margar merkar tillögur er gætu leyst vandamál í sunnlensku atvinnulífi að vissu marki. Ég endurtek: mér er alveg óskiljanlegt að slík mál skuli beinlínis falin, - ég endurtek: þau eru falin fyrir þeim sem eiga að taka þátt í framkvæmd þeirra og njóta þeirra. Við nánari athugun kemur ekki á óvart að vonir um eflingu iðnaðar á Suðurlandi hafa brostið. Aðstæður hafa ekki verið skapaðar og viljayfirlýsingar ráðamanna hafa reynst innantómar. Með till. þeirri, sem hér er lögð fram og flm. hafa unnið að í samráði við hv. alþm. Steinþór Gestsson, er ríkisstj. falið að grípa til beinna aðgerða sem tryggt geti ný atvinnutækifæri á Suðurlandi og forðað fólki, sem á Suðurlandi býr, frá atvinnuleysi, því fólki sem undangengin ár hefur verið með störfum sínum við virkjanabyggingar að leggja grunn að atvinnuöryggi í öðrum landshlutum. Hér er gert ráð fyrir að staðsetning orkufreks iðnaðar á Suðurlandi verði ákveðin. Ekkert er eðlilegra en að orka sunnlenskra fallvatna sé nýtt til atvinnusköpunar á Suðurlandi þar sem fátt er um kosti við hafnlausa strönd. Jafnframt gerir till. ráð fyrir að hlutast verði til um gerð iðnþróunaráætlunar fyrir Suðurland sem tryggi eðlilega þróun vinnumarkaðar á þessu landssvæði í framtíðinni. Þá gerir till. ráð fyrir ítarlegri könnun á möguleikum hefðbundinna atvinnuvega þessa landssvæðis til vinnumarkaðsuppbyggingar. Ljóst er að tvö síðast nefndu atriðin eru yfirgripsmikil og tímafrek og forða ekki sunnlensku atvinnulífi frá áföllum, einfaldlega vegna þess að árangur vegna þeirra er ekki að vænta fyrr en eftir nokkurn tíma. Ákvörðunartaka um staðsetningu orkufreks iðnaðar á Suðurlandi mundi aftur á móti þegar skapa ný viðhorf og glæða vonir íbúa þessa landshluta um tryggari framtíð. Herra forseti. Ég legg til, að till. þessari verði að umr. lokinni vísað til atvmn., og vænti þess, að hennar bíði annað hlutskipti en hafna óafgreidd í bréfageymslum. Skýrslu- og áætlanagerð er löngu hafin. Það er mál að framkvæmdir hefjist.



Herra forseti. Það er lítið gaman að koma illa undirbúinn í slíka umr. eftir svo vandaða og mikla og vísindalega ræðu sem hv. þm. Sigurður Óskarsson var að ljúka við. Hann sýndi okkur hluta af hinni miklu bókaútgáfu í landinu sem fer fram á vegum hinna ýmsu stofnana ríkisins. Þarna var hann með nokkra pésa frá hinni margfrægu Framkvæmdastofnun ríkisins sem er að mínu mati algerlega óþörf og allt of dýr og stór stofnun utan um hluti sem mætti koma fyrir annars staðar án þess að nokkurs staðar sæi högg á vatni og nokkurs staðar þyrfti að bæta við manni. En þetta er einmitt eitt af því sem hefur verið aðalverkefni Framkvæmdastofnunar ríkisins, að semja alls konar landshlutaáætlanir sem enginn nýtir svo til eins eða neins, hvorki á Suðurlandi né annars staðar. Að vísu eru til undantekningar, en þær eru aðeins til þess að sanna regluna. Þar er reglan: bara pappír og meiri pappír. Að undanförnu hafa Íslendingar orðið þeirrar ánægju aðnjótandi að hlusta á Norðlendinga og lesa þeirra skrif og Austfirðinga og kynna sér þeirra skrif í blöðum og tímaritum, þar sem þeir segja að ef virkjun kemur norður og ef Blanda verður virkjuð - sem ekki virðist nú útlit fyrir vegna þess að það eru einir 15–20 bændur sem neita að leyfa að framleiða rafmagn þar nyðra - þeir segja: Þegar Blanda verður virkjuð verður nóg af iðnaði, það verður undirstaða iðnaðaruppbyggingar á Norðurlandi. Það lyftir okkur úr körinni og eymdinni sem er reyndar ekki svo ýkjaslæm. Þangað hefur verið ausið peningum þjóðfélagsins undanfarin 10 ár á meðan sumir aðrir landshlutar hafa verið sveltir og dregnir niður í skítinn. Austfirðingar segja það sama: Ef við fáum Fljótsdalsvirkjun verða þar stóriðjufyrirtæki og iðnaðaruppbygging í hverjum stað. Þessir herramenn hafa ekki fylgst betur með sögunni en svo, að þeir setja jafnaðarmerki milli virkjana í héraði og iðnaðaruppbyggingar. Reynslan sýnir að það er skakkt. Næstum því öll raforka, sem framleitt er í þessu landi, er framleidd í Suðurlandskjördæmi og hefur verið svo lengi. Hún er hins vegar flutt þaðan vestur yfir heiði.

Og eytt stórfé í að flytja hana.

Já, menn hafa lagt sig mikið fram um að flytja hana burt úr kjördæminu. Hún hefur hins vegar alls ekki komið okkur Sunnlendingum að gagni hvað varðar iðnaðaruppbyggingu, þaðan af síður að talað sé um orkufrek fyrirtæki í Suðurlandi og ekki heldur um það sem kallað hefur verið meðalstór iðnaðarverkefni, svo sem steinullarverksmiðja. Þegar það barst aðeins í tal, að hugsanlega gæti komið til greina að eitthvert slíkt fyrirtæki yrði reist á Suðurlandi, þá gripu menn nú heldur betur við sér að safna gögnum um hvað nauðsynlegt væri að hafa það annars staðar. Alls ekkert mátti byggja hjá okkur hér syðra. Og menn gengu svo langt að sýna fram á það í þessari sömu Framkvæmdastofnun - með toppmönnum í fyrirtækinu sem hljóta auðvitað að vera verstir - að það væri meira að segja styttra að flytja steinullina frá Sauðárkróki til Reykjavíkur heldur en frá Þorlákshöfn til Reykjavíkur - og allt er eftir því. Ég er hins vegar nýbúinn að lesa í þriðja skiptið steinullarverksmiðjubókina, eina af mörgum, trúi ég, þar sem hver einasti liður sem varðar framleiðslukostnað á þessu hráefni er hagkvæmari ef verksmiðjan rís í Þorlákshöfn heldur en á Sauðárkróki, allt frá sandi og skeljasandi upp í fullunna vöru. Það er alveg sama á hvað litið er. Og ég er næstum viss um að þessi verksmiðja verður reist fyrir norðan, ósköp einfaldlega vegna þess að hún er miklu óhagkvæmari þar og getur aldrei borið sig, hefur engan möguleika til útflutnings. Hún verður reist fyrir norðan vegna þess að það er vitlausasti kosturinn. Annað væri ekki í samræmi við það sem verið er að gera. Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að hafa þetta langt mál. En maður kemst ekki hjá því að nefna þær áætlanir og þær tillögur sem þegar hafa verið framleiddar og samþykktar í þá veru að auka fjölbreytni í atvinnulífi á Suðurlandi sem er næsta fábreytt. Ég man ekki betur en ég hafi flutt hér mikla og margbrotna þáltill. fyrir nokkrum árum. Maður gleymir þessu auðvitað, því að það er alveg sama hvað hér er samþykkt um það sem á að ske á Suðurlandi, því er öllu hent í ruslakörfuna. Það hverfur allt á bak við nýju framleiðsluna í prentverksmiðju iðnrn. og annarra ráðuneyta hér. Þeir sjá ekki orðið hver annan fyrir pappír og þaðan af síður til sólar í þessum efnum. Þar er oft fjallað um iðnaðartækifæri og atvinnutækifæri af ýmsu tagi, bæði til sjávar og sveita, framleiðslu úr grasi og grjóti og öllu þar á milli. Og hv. alþm. samþykktu þetta með því að rétta upp hendurnar, en það hefur auðvitað ekki verið litið á þetta, hvað þá heldur að nokkrum hafi dottið í hug að framkvæma það. Og enn er ekki að sjá annað en iðnaðaruppbygging á Suðurlandi verði aðeins á pappírnum, eins og margt annað hjá núv. hæstv. ríkisstj. og auðvitað öðrum ríkisstjórnum sem hafa setið á undan, hver annarri verri í þessum efnum. Ég sé ekki að það sé áhugi hjá núv. hæstv. ríkisstj. á öðru en koma í veg fyrir iðnaðaruppbyggingu á Suðurlandi. Vísustu menn þjóðarinnar eru látnir finna út, hvað það sé miklu óhagkvæmara og vitlausara frá öllum sjónarhornum, og teygja sín rök óendanlega í allar þær áttir sem hugsanlega gætu leitt til þess, að einhver iðnaður yrði til hér sunnan heiða. Það er hörmulegt að segja þetta, en ég get ekki séð annað en það sé satt. Það er að vísu talsverður vandi að eiga við þetta, og það er meira en að segja það að koma upp öflugum iðnaði í þorpum á Suðurlandi. En menn skyldu athuga það, að á þessum miklu uppbyggingartímum á Íslandi, uppgangstímum í atvinnuvegunum þar sem kaupstaðir og þorp hringinn í kringum allt landið fengu betri og stærri veiðiskip, nýrri og fullkomnari frystihús, hafa þorpin á Suðurlandi ekki notið þess vegna þess að þar eru ekki hafnir.  Hvað má eitt sjávarpláss síst missa fyrir utan fólkið náttúrlega? Það eru hafnirnar. Og það er einmitt það sem hefur skeð á Stokkseyri og Eyrarbakka. Þeir verða að láta sér nægja að brúka höfn annars staðar langt í burtu, þar sem er 100 km leið fram. og til baka með aflann, sem á land kemur, og það sem þaðan fer aftur tilbaka. Til þess að bæta þetta ástand er ekki nema aðeins ein leið og hún er að setja brú yfir Ölfusá við ósana, ákaflega ómerkilega brú og ódýra, sem kostar margfalt minna en risafyrirtækið Borgarfjarðarbrúin. Þessi brú er ekki aðeins til verulegra samgöngubóta, hún kemur í staðinn fyrir tvær hafnir. Og hvað kosta tvær hafnir? Ein höfn kostar fimm svona brýr.  Það var sem sagt reiknað út að höfn á Eyrarbakka kostaði eins og þrisvar sinnum meira en brú yfir Ölfusá þá, og var höfnin af minnstu gerð. Það var nokkurs konar „mini“-höfn. Annað datt mönnum auðvitað ekki í hug að gera á Suðurlandi. En þessi brú - það er ekki byrjað á henni. Það er enn þá verið að kanna og rannsaka og safna meiri pappír, meira að segja ekki í iðnrn., það er í samgrn. að þessu sinni, en engar framkvæmdir auðvitað, - engar framkvæmdir.  En til þess að koma í veg fyrir að þessi sjálfsagða framkvæmd komist á, að smíða brú yfir Ölfusá - ég segi smíða af því að menn tala um brúarsmíði eða gerðu það meðan menn töluðu íslensku - hafa verið fengnir sérfræðingar út og suður til þess að reikna út svokallaða hagkvæmni þessara brúa. Og hvernig er hún reiknuð? Með umferðartalningu. Það er af skiljanlegum ástæðum ekki mikið keyrt yfir Ölfusá neðanverða óbrúaða. Menn gera sér ekki grein fyrir því, að þegar brúin er komin hljóta auðvitað miklu fleiri að eiga erindi þessa leið. Þm. finnst þetta voðalega fyndið, þetta alvarlega mál. Ég harma það, að menn skuli ekki setja sig í alvarlega hugsandi stellingar. Ég get tekið dæmi úr mínum heimabæ. Þegar við vorum ekki búnir að fá Herjólf okkar nýja, sem safnar á sig skuldum okkur Vestmanneyingum til skammar, að því er sagt er, þó engum hafi dottið í hug hingað til að láta Borgfirðinga borga brúna sína né Siglfirðinga gatið í gegnum fjallið sem ekki er opið nema bara eftir dúk og disk. Þetta dæmi, sem ég ætlaði að fara að segja ykkur frá, er um umferðina milli lands og Eyja með skipi. Áður voru fluttir með Herjólfi margfalt færri farþegar en nú á nýja Herjólfi, ágætu skipi með góðum mönnum, - margfalt færri farþegar en nú, því að eftir að menn gátu fengið skip sem gekk daglega milli lands og Eyja, höfðu örugga ferð svo gott sem næstum hvernig sem viðraði, - ég held að hann hafi aðeins einu sinni ekki komist í Þorlákshöfn öll þessi ár, - hefur farþegafjöldi vaxið úr kannske 10 þúsundum í yfir 40 þús. manns á ári. Og við skulum athuga það, að það er engin stórborg úti í Eyjum, það er aðeins 4700 manna bær. Og þetta skip flytur orðið allar vörur þarna á milli, 10 þús. tonn á ári, og alla bíla, ef ég man rétt, mörgum sinnum á ári í raun og veru. En þegar verið var að reikna út hvernig gengi að reka þetta skip, þá voru hinir vísustu menn kvaddir til, meira að segja einn vís maður úr sömu stofnun og beitir öllum brögðum til þess að fá steinefnaverksmiðjuna norður, þ. e. forstjóri Ríkisskips sem þá var. Hann tók bara farþegafjöldann með gamla skipinu, bílaflutningamöguleikana með gamla skipinu - sem voru fimm bílar, núna flytjum við 50 - og reiknaði svo út hvað kostaði farið fyrir manninn og bílinn og fékk náttúrlega út voðalega útkomu, ekkert vit í þessu. En um leið og þessir möguleikar verða til eru þeir auðvitað líka notaðir. Það er hart að þurfa að glíma við slíka íhaldsdrauga úr öllum flokkum þegar svona sjálfsögð framfaramál eru á dagskrá. Þetta var aðeins útúrdúr varðandi iðnaðarverkefni á Suðurlandi - og þó ekki útúrdúr, því að t. d. með brúartengingu tengjum við saman miklu stærra svæði sem getur verið eitt samfellt atvinnusvæði, þjónustusvæði, úrvinnsla úr landbúnaðarvörum, fiskiðnaður o. s. frv., o. s. frv. Herra forseti. Ég gat þess í upphafi, að Norðlendingar og Austfirðingar hefðu hvorir tveggja byrjað að syngja þann fagra kór um það, hversu dýrlegt væri að lifa í viðkomandi fjórðungum eftir að þeir fengju virkjun, fyrir utan að þeir hefðu fengið tækifæri til að græða peninga, vinnandi myrkranna á milli uppi á heiðum - sem bændur eiga að vísu- og fengju allsherjar iðnaðaruppbyggingu og rafmagn út úr því. En á Suðurlandi, þar sem allt rafmagn landsmanna er framleitt, hafa íbúarnir í kjördæminu ekki einu sinni almennilegt rafmagn. Rafmagn er nefnilega misgott og mistryggt. Það er ekki sama hvort bændur í Suðurlandskjördæmi hafa tveggja eða þriggja fasa rafmagn. Það er ekki sama hvort þeir hafa svo handónýta línu að það er ekki hægt að mjólka nema kannske fjórða hvern dag yfir allan veturinn, enda verða þeir að hafa sérstakt kyn sem er sérhannað fyrir svo stopular mjaltir.  En það er nú svo komið á Suðurlandi eftir allan þennan raforkuflutning um kjördæmið, að þar höfum við mjög lélega dreifingu á rafmagni - mjög lélega á stórum svæðum. Aðallínan austur er ekki einu sinni komin austur í Vík á mörgum, mörgum árum. Það er búið að flytja um þetta 144 ræður hér í þinginu, en aldrei gert neitt. Auðvitað eiga orðin að vera til alls fyrst, en þau eiga ekki bæði að vera byrjun og endir. Einhvern tíma verður að gera eitthvað. Ég held að menn misreikni sig alvarlega ef þeir halda að það sé nóg að fá bara virkjun í sitt kjördæmi.  Ég vil að endingu óska eftir því, að iðnrh. taki ekki aðeins sig hæstvirtan taki, heldur setji nú „skríbentana“ í iðnrn. við borð til þess að skrifa einhvern knappan texta sem kæmist fyrir á tveimur blöðum, en ekki í þremur bindum, um það hvað eigi nú að reyna að gera til þess að aðhafast eitthvað gagnlegt og þarflegt og vitlegt nógu fljótt í Suðurlandskjördæmi.



Herra forseti. Það er erfitt að koma í ræðustól á eftir svona skemmtilegum ræðumanni. En ég vil byrja á því að taka undir það sem hann sagði um brúna. Það hefur vaxið þm. feikilega í augum þegar við höfum rætt um brú á Ölfusá. Þessi brú er áætluð á verðlagi dagsins í dag með malbikuðum vegum að og frá 42 millj. kr. En umtalið um brúna hefur orðið til þess, að ekkert hefur verið gert í höfnunum á Stokkseyri og Eyrarbakka. Ef þær fengju álíka mikla þjónustu og aðrar hafnir landsins kostar það að mati vita- og hafnamálaskrifstofunnar 185 millj. kr., meira en fjórum sinnum meira en brúin. Það er svona mikill sparnaður í reynd af brúnni, því að hún á að koma í staðinn fyrir báðar þessar hafnir. En menn hafa séð ofsjónum yfir þessum kostnaði af brúnni. Erfiðleikar atvinnulífs á Suðurlandi stafa af mörgum ástæðum. Mestur hluti svæðisins er hafnlaus, en byggðastefna undanfarinna ára hefur svo til öll beinst að eflingu sjávarútvegs og iðnaðar. M. ö. o.: byggðastefnan hefur að mestu farið fram hjá Suðurlandi eða stærstum hluta Suðurlands. Suðurland er stærsta mjólkurframleiðslusvæði landsins. Samdráttur í mjólkurframleiðslu, sem vissulega hefur verið verulegur núna síðustu árin, kemur því harkalega niður á landshlutanum. Svo bætist það við, eins og fram kom mjög skýrlega í ræðu hv. 2. þm. Suðurl., að nú er verulegur samdráttur í virkjunarframkvæmdum sem þó hafa verið uppistaða í vinnu um áratugabil, liggur mér við að segja, þannig að vandinn vex enn. Herra forseti. Þáltill. er mjög tímabær og ég styð hana eindregið.



Herra forseti. Í tilefni þeirrar þáltill., sem hér er til umr., vil ég segja nokkur orð. Ég hef reynt að leggja mig eftir því, þegar þm. úr hinum ýmsu landshlutum hafa flutt hér tillögur af svipuðu tagi og þá sem hér liggur fyrir, um eflingu atvinnulífs í sínum byggðarlögum eða sínum landshlutum, vegna þess að ég tel mér skylt að leggja þar við hlustir og er jafnframt að vænta þess, að í hópi þessara góðu manna sé að finna bandamenn í sambandi við þá viðleitni, sem ég tel að núv. ríkisstj. hafi, að reyna að efla atvinnulíf sem víðast á landinu. Það mætti margt um efni þessarar þáltill. segja, eins og raunar við hliðstæð tækifæri þegar rætt er um útvinnuþróun einstakra landshluta. Mig langar að fara nokkrum orðum um Suðurland eins og mér kemur það fyrir sjónir út frá auðlindum og atvinnumöguleikum. Ég vil jafnframt taka það fram, að mér finnst, að það gæti helst til mikillar svartsýni og fordóma í máli þeirra hv. alþm. úr Suðurlandskjördæmi sem hér hafa talað, og vil beina þeim orðum til þeirra og annarra hv. þm., sem um atvinnumál fjalla, án þess að ætla að gerast einhver kennimaður á því sviði eða gera kröfur til þess, að orð mín séu tekin gildari en annarra, að menn reyni að hafa augun opin fyrir þeim möguleikum sem fyrir hendi eru á hverjum stað, á hverju svæði og hvetji fremur en letji til dáða. Ég held að þess hafi gætt of mikið og of víða, að menn hafa málað jafnvel skrattann á vegginn í sambandi við atvinnuþróun og atvinnumöguleika á sínu svæði, í stað þess að leita leiða til að ná saman um jákvæða uppbyggingu. Það er vissulega góðra gjalda vert að halda gamansamar ræður eins og við heyrðum hér og margt réttmætt sem þar kom fram. En menn mega bara ekki láta sitja við það eitt. Menn þurfa að reyna að taka höndum saman, fulltrúar hvers landshluta, ekki bara með þröng sjónarmið viðkomandi landshluta í huga, heldur með auga á þeim forsendum í þjóðfélaginu sem þurfa að vera til staðar til þess að jákvæð uppbygging geti átt sér stað, minnugir þess að Ísland er í reynd eitt þótt við séum talsmenn mismunandi kjördæma. Ég sagði: Suðurland hefur sín sérkenni, og ég þarf ekki að fara mörgum orðum um það, fyrir utan Vestmannaeyjar, þá öflugu útgerðarstöð sem hefur orðið fyrir áföllum sem allir muna eftir, en náð hefur að rétta við furðuvel fyrir dugnað og harðfylgi og aðstoð, - réttmæta aðstoð annarra landshluta í þeim erfiðleikum sem þar var um að ræða. En hér var öðru fremur verið að ræða um landið, meginlandið, eins og ég hygg að Vestmanneyingar tali stundum um.  Vissulega er það svo, að hluti Suðurlands hefur orðið landeyðingu að bráð vegna náttúrlegra aðstæðna og vegna ofnytjunar lands á nokkrum svæðum, en við því hefur verið brugðist með starfi ræktunarmannsins að hluta til þó að enn muni halla á í þeirri baráttu. Fyrir utan þetta býr Suðurland yfir meira vatnsafli en nokkur annar fjórðungur í landinu og þar hefur verið meira að gert á því sviði heldur en annars staðar. En við heyrum frekar undan því kvartað heldur en hitt í máli margra hv. þm. þessa kjördæmis, að þessar framkvæmdir hafi ekki orðið sú búbót sem skyldi. Ég skil það vel, að þeim finnist nokkuð hart að sjá orkuna leidda að drjúgum hluta ofangarðs, án þess að vera aðnjótandi orku t. d. til iðnaðar innan sveitar á sambærilegum kjörum. En möguleikarnir eru þarna miklir og Sunnlendingar hljóta að hafa áhuga á að snúa þarna vörn í sókn, enda hygg ég að sá sé hugur þeirra hv. flm. sem standa að þessari þáltill. En það er ekki bara vatnsaflið, sem þarna er í ríkara mæli en gerist í öðrum landshlutum, þannig að nú er það aðeins Austurland sem getur bent á eitthvað svipað hvað snertir magnorku í rennandi vatni, óvirkjaðri orku. Þá býr Suðurland yfir meiri jarðvarma en nokkur annar landshluti, bæði lághita og einnig háhita. Nýting þessa jarðvarma er að sjálfsögðu stórfellt verkefni fyrir Sunnlendinga eins og aðra þar sem slíkar auðlindir er að finna, því að ekki búa menn í ríkum mæli að því á Austurlandi. Það má vera að við berjum okkur stundum, umbjóðendur þess kjördæmis, en ég held að við reynum a. m. k. að taka saman höndum til þess að ná landi í brýnustu hagsmunamálum okkar svæðis, stundum með árangri, og það trúi ég að þm. Suðurlands hafi einnig hug á að gera. En af því að ég nefndi jarðvarmann er rétt að geta þess, að um alllangt skeið hefur verið áhugi á því af stjórnvalda hálfu og af hálfu heimamanna að hluta til að efla ylrækt á Suðurlandi. Það mál hefur verið til meðferðar hjá stjórnvöldum að undanförnu, reyndar árum saman, en nú alveg nýverið höfum við ákveðið að leitast við að hrinda því máli í framkvæmd þannig að unnt sé að stofna til ylræktarvers í grennd Hveragerðis með samvinnu garðyrkjubænda og útflutning fyrir augum. Ef það má takast að koma slíku af stað, þá er ég nokkuð viss um að víða muni slíkar ræktunarstöðvar spretta, því að möguleikarnir fyrir þær eru víðar en í Ölfusdal eða í grennd Hveragerðis, þar sem gróðurhúsarækt stendur traustum fótum miðað við innlendan markað. Sunnlendingar hafa á undanförnum árum tekið myndarlega höndum saman í sambandi við iðnaðaráform, þannig að a. m. k. ég hef eftir því tekið, þar sem er stofnun félagsins Jarðefnaiðnaðar hf. með aðild samtaka sveitarfélaga á Suðurlandi til eflingar iðnþróun. Fyrir utan þessa félagsstofnun, sem hefur nokkur járn í eldi, og þeim vafalaust eftir að fjölga, hefur Samband sveitarfélaga á Suðurlandi efnt til iðnþróunarsjóðs til stuðnings iðnþróun í landshlutanum og sveitarfélögin, að ég hygg, undirgengist að leggja ákveðinn hluta af tekjum sínum í slíkan sameiginlegan sjóð. Þetta tel ég mjög til fyrirmyndar og þetta ætti að verða til stuðnings við iðnþróun innan svæðisins. Alveg nýlega hefur Samband sveitarfélaga í Suðurlandskjördæmi ráðið sér iðnþróunarfulltrúa með stuðningi af iðnþróunarfé sem iðnrn. hefur getað látið af hendi sem hluta af svonefndu aðlögunargjaldi, sem ekki er lengur tekjustofn, því miður. En fyrir hv. Alþingi liggur nú frv. til l. um að festa þá skipan í sessi og tryggja ákveðinn stuðning af ríkisins hálfu til þessarar starfsemi. Ég held að verkefni fyrir slíka ráðgjafa séu ærin í öllum landshlutum, enda hef ég orðið var við að þetta mál hefur fengið góðar undirtektir. Og af því að hv. 1. flm. þessarar till. nefndi smáiðnað í sveitum, þá held ég að það sé ekki síst í tengslum við almennan iðnað, stuðning við uppbyggingu smáiðnaðar og minni fyrirtækja, sem þessir iðnþróunarfulltrúar geta orðið að liði, þó að ég ætli ekki að draga úr því að þeir geti einnig stutt að stærri fyrirtækjum. Þarna er gert ráð fyrir ákveðnum stuðningi af ríkisins hálfu, og þess er að vænta - þó að hv. alþm. sumir hverjir kvarti undan því að það gerist nokkuð þykkar skýrslurnar sem frá stjórnvöldum komi og lítið spretti af þeim og þeir hafi kannske takmarkaðan tíma til að lesa þær spjaldanna á milli - þá vænti ég að viðkomandi iðnráðgjafar geti nokkuð moðað úr þessu efni, sem fyrir liggur af opinberri hálfu, og kynni sér þá þætti. Ég vil hins vegar vekja hér athygli á því sem mér fannst koma fram mjög skýrt í máli hv. 1. flm. og reyndar í máli annarra hv. þm. sem hér töluðu, að það væri fyrst og fremst horft eftir aðstoð og frumkvæði hins opinbera í sambandi við atvinnuuppbyggingu á Suðurlandi. Ég skal ekki gerast neinn sérstakur úrtölumaður þess, að hið opinbera komi þar við sögu, og ég hef reynt að hlúa að því í mínu starfi, að hið opinbera reyni að aðstoða við að menn átti sig á þeim möguleikum, sem fyrir hendi kunna að vera, og að skapaðar verði almennar forsendur til atvinnuþróunar. En ég vek sérstaka athygli á því, að hv. varaþm. Sjálfstfl., 1. flm. þessarar till., nefndi fátt annað til bjargræðis atvinnulífi á Suðurlandi en stuðning og frumkvæði af opinberri hálfu og hafði því einkum um að kenna, að lítið hefði gerst, að hið opinbera hefði ekki gáð að því að koma hugmyndum sínum í framkvæmd, því sem frá Framkvæmdastofnun væri komið og er í hennar doðröntum, það hefði sem sagt lítið af því sprottið. Nú ætla ég ekki að vera með neinn gantaskap eða stríðni í garð þessa hv. þm. sem talar úr flokki sem hefur gjarnan lítið á sig sem málsvara einkaframtaksins í landinu. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé ekki að vænta alls bjargræðis frá hinu opinbera, síst af öllu frá ríkinu. Ég er ekki þeirrar trúar. Ég held að það þurfi að koma fleira til, það þurfi að koma til samtök fólksins í byggðunum og einnig frumkvæði og áhugi einstaklinga í sambandi við atvinnuþróun. Og þar sem hið opinbera kemur við sögu, það verður að vera í okkar landi í sambandi við stærri verkefni, en það er ekki síst að greiða fyrir því, að samtök fólksins í byggðarlögunum geti notið sín, að menn geti náð þar höndum saman um skynsamlega úrlausn mála og atvinnuuppbyggingu með samvinnu og samhjálp. Og gjarnan mega einkaaðilar koma þar við sögu og spreyta sig í okkar hagkerfi. Ég tel að einkarekstur í landinu eigi fyllilega rétt á sér í sambandi við margháttuð minni verkefni. Þess er ekki að vænta hér, að hann færist mikið í fang, enda ber ekki sérstaklega að ýta undir það. En þetta þarf að geta dafnað hlið við hlið og menn þurfa áreiðanlega á því að halda í sambandi við atvinnuþróun hér að nýta þá kosti, bæði frumkvæði sem sprettur hjá einstaklingnum og ekki síður hjá einingum samfélagsins, samvinnufélögum, og svo einnig ríkisvaldinu sjálfu. Ég get mjög vel undir það tekið, að af miklu af því áætlunarstarfi, sem unnið hefur verið af opinberri hálfu á undanförnum árum og jafnvel áratugum og gjarnan er kennt við Framkvæmdastofnun ríkisins, áætlanadeild þeirrar stofnunar eða byggðadeild, hafi ekki sprottið það sem skyldi. Ég tel að það sé mikill meinbugur á því skipulagi sem ríkir í þessum efnum, tengslum þessarar góðu stofnunar. Ég ætla ekki að hallmæla henni eða þeim einstaklingum sem þar eru innan veggja. Þeir hafa áreiðanlega góðan hug. En það vantar mikið á að þar ríki þau tengsl sem þurfa að vera við framkvæmdavaldið í landinu, hin einstöku ráðuneyti og einnig við þá aðila úti í byggðunum sem þurfa að hrinda hugmyndunum í framkvæmd. Á þessu þarf sannarlega að verða bót og kannske getur liður í því verið verulegur uppskurður á þessari svonefndu Framkvæmdastofnun sem hefur ekki alltaf risið undir nafni. Hér liggur á borðum hv. þm. lesefni sem kvartað var undan fyrir nokkrum dögum að væri eins konar leyniplagg. Hv. næstsíðasti ræðumaður líkti því við Guðbrandsbiblíu og átti von á að sitthvað ætti eftir að fylgja. Ég vænti þess, að hv. 4. þm. Suðurl. taki hluta af jólunum til að lesa þessa biblíu vel og það þeim mun frekar sem hann á sæti í atvmn. Sþ. Atvmn. Sþ. fékk í fyrra til meðferðar þáltill. um iðnaðarstefnu frá ríkisstj. Þar var m. a. vikið að ýmsum þeim þáttum sem eru hindrun í atvinnuþróun í landinu og sérstaklega í iðnþróun í landinu og við þurfum að sjá til að kippa í liðinn. Þessi till. komst ekki lengra en til þessarar nefndar, ekki út úr henni. Fyrir henni hefur enn ekki verið mælt hér í hv. þingi þó að hún hafi legið hér frammi um nokkurt skeið. En ég vænti þess, að þingið sjái sér fært að fjalla um hana og marka í vetur iðnaðarstefnu og reyna að nýta það sem menn finna nýtilegt í þeim tillögum sem fyrir liggja þar að lútandi. Og þessi byrjun Guðbrandsbiblíu, „Áfangaskýrsla starfsskilyrðanefndar“, sem liggur hér á borðum hv. þm., gæti væntanlega orðið mönnum nokkuð til leiðbeiningar og umhugsunar um vissa þætti sem hafa verið hemill í iðnþróun úti um byggðir landsins og reyndar í þéttbýli líka. Það er mikið talað um iðnaðarmál á Alþingi og þm. einstakra kjördæma flytja gjarnan þáltill. um eflingu iðnaðar. Svo koma þeir eðlilega til baka og spyrja: Hvað hefur nú orðið um þetta? Hver er uppskeran af þessum þáltill. sem við höfum fengið hér samþykktar? - Það er eðlilegt að þeir óski svara. En ég vil benda á að menn skyldu einnig hyggja að þeirri undirstöðu sem þarf að vera til þess að þessi atvinnuvegur nái að dafna og til þess að hér verði sú iðnþróun sem flestir eru að kalla eftir. Þá þurfum við m. a. að búa iðnaði í landinu þau vaxtarskilyrði sem þurfa að vera til að atvinnugrein af því tagi fái sprottið, oft og tíðum við býsna erfið ytri skilyrði. Hv. 1. flm. þáltill., sem hér er til umr., nefndi dæmi, að ég hygg, af kartöfluverksmiðju niðri í Þykkvabæ sem hefði verið reist, en þegar til átti að taka vantaði að koma raforkunni til hennar. Ég kannast við þetta dæmi. Ég held að það sé nokkurn veginn rétt. Nú veit ég ekki hvernig þeir framtakssömu menn, sem að þessu stóðu, gengu til verka í sambandi við sína fjárfestingu, hvort þeir byrjuðu á verksmiðjunni í góðri trú og uppgötvuðu þetta þegar komið var nálægt leiðarenda. Þessu var bjargað fyrir horn, ef svo má segja. Það er alveg rétt hjá hv. 1. flm. till., að í sambandi við raforkukerfið á Suðurlandi er mörgu ábótavant eins og víðar úti um hinar dreifðu byggðir landsins. En auðvitað verða menn að gæta þess að láta hlutina haldast í hendur í sambandi við bæði staðsetningu fyrirtækja og uppbyggingu raforkukerfisins. Í því efni hefur einnig mikið verið gert á Suðurlandi, í stofnlínum til að tengja byggðirnar þar innbyrðis. Það er veruleg fjárfesting sem hefur komið þar til á síðustu árum, því ættu menn ekki að gleyma. Sunnlendingar þurfa ekki heldur að óttast að framkvæmdir í raforkumálum og virkjanamálum hverfi úr þeirra landsfjórðungi. Ekkert slíkt er á dagskrá, það veit hv. 1. flm. þessarar till. Það, sem er efst á blaði í sambandi við virkjunarframkvæmdir, eru einmitt áframhaldandi framkvæmdir við vatnsvirkjanir og í þágu vatnsvirkjana á Suðurlandi. Ég held einmitt að þó að það séu ekki þeir toppar fram undan sem stundum hafa verið, þá gefist Sunnlendingum kostur á að nýta sér það hlé, sem þar verður í því mikla álagi á atvinnumarkaðinn sem virkjanaframkvæmdirnar hafa kallað á, til þess að huga að öðru atvinnulífi, til þess að renna stoðum undir annan atvinnurekstur og þá einnig iðnað. Ég tek eindregið undir það, að að iðnþróun á Suðurlandi þarf að huga, bæði iðnaði, sem byggir á orkulindunum sem þar eru, þó að þar sé ýmislegt mótdrægt eins og takmörkuð hafnarskilyrði, en einnig iðnaði sem byggir á jarðvarma og þeim ríkulegu gæðum til landsins sem Suðurland býr yfir. Ég læt, herra forseti, þetta nægja um mál sem gæfi tilefni til margra orða í viðbót. Ríkisstj. hefur sagt sína skoðun á atvinnumálum Suðurlands í ýmsum efnum. M. a. samþykkti hún till. 10. apríl s. l. og sendi til hinnar rómuðu Framkvæmdastofnunar, byggðadeildar Framkvæmdastofnunar. Það er kannske ekki illa til fundið að vitna til þeirrar till. hér áður en ég lýk máli mínu. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. samþykkir að gerð verði úttekt á atvinnuhorfum og atvinnuþróun í Rangárvallasýslu og lagðar fram tillögur til úrbóta. Verði höfð hliðsjón af aðstæðum og horfum á aðliggjandi svæðum og líklega sveiflum við orkuframkvæmdir á Suðurlandi á komandi árum. Byggðadeild Framkvæmdastofnunar verði falið að vinna að þessu máli í samvinnu við hlutaðeigandi rn. og heimaaðila, m. a. atvinnumálanefnd Rangárvallasýslu og Samband sveitarfélaga í Suðurlandskjördæmi.“ Þessu bréfi var komið á framfæri samdægurs, að ég hygg, við stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins. Þar er nú í forsvari enginn annar en hv. 6. þm. Suðurl., stjórnarformaður þeirrar stofnunar. Ég innti eftir framgangi málsins með sérstöku bréfi og fyrirspurn í byrjun októbermánaðar og vænti þess, að það heyrist frá Framkvæmdastofnun innan tíðar í þessu efni. Ég trúi ekki öðru, ef hv. þm. Suðurlands bera gæfu til þess að leggjast saman á árar, en þeim verði nokkuð ágengt í að nýta ríkulega möguleika og auðlindir í sínum fjórðungi. Að því vil ég stuðla.



Herra forseti. Ég vil taka undir efni þessarar þáltill. um að athugun sé gerð á því, hvernig hægt er að greiða fyrir uppbyggingu atvinnulífs á Suðurlandi, og jafnframt taka undir með hæstv. iðnrh. um það, að ég tel að Suðurland bjóði upp á marga möguleika, eins og alls staðar er að finna hér á landi, þó að þeir séu nokkuð misjafnir eftir landshlutum, séu ekki alls staðar þeir sömu. Þessa möguleika til iðnaðaruppbyggingar á Suðurlandi höfum við vegna þeirra landkosta sem þar eru á ýmsum sviðum. Hér hefur verið nefnd orkan, bæði vatnsorka og jarðhiti. Við teljum einnig að við höfum jarðefni sem æskilegt og hagkvæmt sé að nýta. Ég vil benda á það, að ég ásamt fleiri þm. Suðurl. hef flutt hér á Alþingi till. til þál. um að stuðla að aukinni kornrækt á Suðurlandi, og þar tel ég að möguleikar séu einnig fyrir hendi í fleiri landshlutum, m. a. í Austurlandskjördæmi. En ég tel einnig að það séu miklir möguleikar á Suðurlandi til atvinnuuppbyggingar vegna þess að þar býr duglegt og framtakssamt fólk, ekki síður en annars staðar hérlendis, sem hefur vilja til að byggja upp atvinnulíf. Ég held að þess vegna sé ekki þörf á því fyrir okkur að kalla eingöngu til opinbera aðila og biðja þá um að gera allt, þar sem viljinn er til heima fyrir. En það, sem við erum að fara fram á, er að fá nauðsynlegan stuðning til þess að hagnýta möguleikana og hrinda vilja fólksins í framkvæmd. Það er rétt, að samvinnufélögin á Suðurlandi hafa lyft grettistaki. Þau hafa á undanförnum áratugum sigrast á þeim margvíslegu erfiðleikum, sem þar var við að glíma, og allt aðrar aðstæður eru nú orðnar í dag. Samvinnufyrirtækin hafa þar eins og víða annars staðar verið burðarásinn í uppbyggingu atvinnulífs. En því miður hefur það gerst á síðustu árum, að það hefur þyngst fyrir fæti., t. d. fyrir dreifbýlisverslun, sem samvinnufyrirtækin annast, þannig að geta þeirra til áframhaldandi atvinnuuppbyggingar er ekki jafnmikil og æskilegt er. Ef koma á af stað atvinnufyrirtæki nú þarf í upphafi mikið fjármagn sem er svo dýrt hjá okkur að það er ákaflega erfitt fyrir einn eða örfáa einstaklinga að leggja það allt fram og standa undir því meðan verið er að byggja upp atvinnureksturinn. Þess vegna er þörf á stuðningi með samtökum einstaklinga í samvinnufélögum eða með samtökum sveitarfélaga, eins og iðnrh. benti á að Sunnlendingar hafa gert, þar sem þeir hafa bæði stofnað samtök allra sveitarfélaga á Suðurlandi til iðnaðar, athugunar á iðnaðaruppbyggingu, og enn fremur til að leggja í iðnþróunarsjóð sem einmitt er ætlað það hlutverk að létta undir fjármagnskostnaði við að koma svona verkefnum af stað. Möguleikana er sem sagt vafalaust víða að finna og það er víða að finna áhuga á að hagnýta þá. Ég var t. d. í matarhléi núna að ræða við mann, útlending, sem var að benda á möguleika sem við hefðum til að byggja upp smáiðnað sem e. t. v. hefði þá kosti að ekki þyrfti að fara allt of stórt af stað, en hægt væri að byggja upp í áföngum. En það, sem ég vil sérstaklega leggja áherslu á, er að opinberar stofnanir og starfsmenn þeirra mega ekki hafa allt of mikla vantrú á þeim möguleikum, sem eru á hagnýtingu landkosta á Suðurlandi, og getu Sunnlendinga til þess að hagnýta þá. Þær þurfa að treysta því, að það, sem þar er verið að reyna að byggja upp, sé á raunhæfum grunni byggt.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að segja mörg orð hér í viðbót, en kemst nú ekki hjá því að gera örfáar aths. við ræðu hæstv. ráðh., þó ekki væri nema til þess að leiðrétta misskilning, því að mér heyrðist að það væri alger misskilningur á ferðinni, eins og hæstv. forsrh. orðar það stundum. Ég skil ekki hvað það kemur málinu við og hvernig í ósköpunum hæstv. ráðh. dettur í hug að ræða mín hér áðan, ef ræðu skyldi kalla, sagði nokkur orð óviðbúinn í þessum ræðustól, hafi verið eitthvað gamansöm ræða. Halda menn að ég hafi verið að gera að gamni mínu hérna? Heldur hæstv. ráðh. að við ætlum að sleppa honum átakalaust með það að hirða af okkur steinullarverksmiðjuna? Það er misskilningur. Hann getur áreiðanlega séð eftir því einhvers staðar annars staðar en hér í þinginu eftir að sú ákvörðun hefur verið tekin. Nei, það eru engin gamanmál hér á ferðinni. Sannleikurinn er sá, að við höfum ekki sagt neinum ofsögum af því, hvernig Suðurland og atvinnulífið á Suðurlandi hefur verið leikið. Það er ekki aðeins áfall t. d. eins og hann nefndi í Vestmannaeyjum út af eldgosi, sem hafði næstum því komið Vestmanneyingum á kné, eins og margir héldu, en varð auðvitað ekki. Við gefumst ekki upp þó að við fáum á okkur eldgos, en okkur var auðvitað gert mjög erfitt um vik af stjórnvöldum á sínum tíma að ljúka uppbyggingunni eins og þörf var á. Hér á hinu háa Alþingi var tekin ákvörðun um það, að frumkvæði manna sem ég minnist enn, samferðamanna minna hér árum saman, að skerða tekjur Viðlagasjóðs og fella niður mikinn hluta tekna Viðlagasjóðs á versta tíma, þegar Viðlagasjóður var í bullandi skuld í Seðlabankanum og borgaði fulla vexti fyrir. Vaxtagreiðslur Viðlagasjóðs til Seðlabankans námu næstum því sömu upphæð í krónutölu og öll gjöfin frá Norðurlöndum. Það er ljótt að heyra. Á þessum tíma ákváðu misvitrir menn hér í þinginu, - því miður er stundum dálítið af þeim þó að við hérna, örfáir raunsæismenn, teljumst auðvitað ekki til þeirra, - að hirða af Viðlagasjóði tekjurnar á þeim forsendum að hann ætti miklar eignir og gæti étið eignirnar, eins og á að éta gengismun Seðlabankans núna, eitthvað af því tagi. En Viðlagasjóður hafði keypt hús og lánað fólki fé til þess að kaupa þau, vegna þess að húsnæðislánakerfið neitaði að lána út á Vestmannaeyjahúsin, þá fékkst aldrei króna þar. Þess vegna voru peningarnir bundnir í skuldabréfum til langs tíma. Og enn eru eftir a. m. k. - hvað eigum við að segja? - 18 ár til lokagreiðslu á megninu af þeim skuldabréfum. Þau voru til 26 ára, á sömu kjörum og húsnæðismálastjórnarlánin, í því skyni að selja húsnæðismálastjórn þessi bréf smátt og smátt. Við ættum ekki að heimta þetta af henni í einu lagi. Greiðslustaða sjóðsins lagaðist auðvitað ekki við það að missa tekjurnar. En það voru einhverjir svona spekingar með þykka skýrslubunka undir höndunum sem sönnuðu þetta hér, nægilega vel a. m. k. til þess að menn samþykktu þessa bölvaða vitleysu. Og auðvitað var stjórn Viðlagasjóðs, sem ég var í, skömmuð fyrir að hafa enga peninga. Þá voru menn að gera tilraun til þess að hengja bakara fyrir smið. En það tókst ekki, eins og allir hv. þm. geta séð. Nei, það er satt að segja ekki aðeins vegna áfalla af eldgosinu sem ýmislegt hefur þróast á verri veg í Vestmannaeyjum. Það er nefnilega tilfellið, þó allir haldi að Vestmannaeyjar séu eitt gósenland í atvinnulegu tilliti, að þar er atvinnuástand býsna veikt, óstöðugt og alls ekki fulltryggt, vegna þess að það er ekki alltaf gengið að þeim fiski sem þarf að sækja í sjóinn. Það er ekki eins farið að því og að rölta út í fiskbúð og kaupa sér eitt flak. Það vill nefnilega svo til, að síldin er kannske fyrir norðan og austan þegar hún ætti að vera hér í kringum Eyjar, eins og öll heiðarleg síld gerði áratugum saman. Við höfum þess vegna misst af henni ár eftir ár. Loðnuveiði, sem var uppistaðan í vinnu fjöldamargra manna í Vestmannaeyjum um langt árabil, hefur minnkað. Loðnan hefur haldið sig annars staðar. Það er minna veitt af henni á Suðurlandi. Vestmannaeyjar voru í mörg ár langhæsta löndunarstöð loðnu. Þar sést varla loðnukvikindi lengur. Fólkið, sem vann við þetta, vinnur ekki við það þegar loðnan fæst ekki. Eitt af því, sem hæstv. iðnrh. og aðrir þeir, sem eru að huga að iðnaðaruppbyggingu í landinu, ættu að muna, er hversu einhæft atvinnulíf er í næstum öllum verstöðvum landsins. Það er mjög vont að geta ekki boðið ungu fólki nokkurn skapaðan hlut annan en að standa í þrælabúðunum, eins og má kalla, og vinna myrkranna á milli í mikilli akkorðspressu. Það er erfiðasta vinna í heimi. Engum fangabúðastjóra í veröldinni hefði nokkurn tíma dottið í hug að leggja slíkt á sína undirsáta-aldrei. Fólk vill nefnilega hafa tækifæri til annars, ekki síst það fólk, sem síður getur staðið í slíku erfiði, eða fólk sem er farið að eldast. Í þessum sjávarþorpum er um allt of fáa möguleika að ræða í atvinnulegu tilliti. Að því þarf að huga og reyna að gera sér grein fyrir hvað getur komið í staðinn. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðh., að bæði ég og aðrir hér inni - ég er alveg viss um það - eru tilbúnir að verða bandamenn hans í því að efla atvinnulíf í landinu á iðnaðarsviðinu. Það er auðvitað alveg fráleitt að telja að það, sem við höfum sagt hér, ég og aðrir þm. Suðurl., beri keim af svartsýni og þaðan af síður af fordómum. Þetta eru bara staðreyndir sem við höfum verið að segja, og þær eru óþægilegar. En við eigum ekki að beita þeirri aðferð að loka augunum fyrir óþægilegum staðreyndum. Þeim mun opnari þurfa þau að vera sem erfiðara er að eiga við vandann. Eitt af því, sem ég fann að hér áðan, var sú geysilega pappírsframleiðsla og allar þessar vangaveltur, og ég hef talað svolítið um steinullarverksmiðjuna. Hún er einmitt dæmi um fyrirtæki sem við hefðum getað verið byrjaðir á, á þeim eina og rétta stað þar sem hún á að koma, þar sem hún er heppilegust, þar sem hráefnið er ódýrast, þar sem ekki þarf birgðir á háum vöxtum til langs tíma, þar sem styttra er á markaðinn og þar sem möguleikar eru til útflutnings, ef hann gefst. Öll rök hníga að því, að hún eigi að vera þarna, og kannske ekki síst vegna þess, - ég bið menn að taka eftir því, - að ekkert kjördæmi í landinu hefur eins lágar meðaltekjur og Suðurland. Það er langlægst. Við vorum talsvert hærri en t. d. þeir á Norðurlandi vestra. Það situr hér ágætur maður og hlustar vandlega á það sem ég segi, sem von er, um það. Þeir voru lægstir. En ef við skoðum línuritið um meðaltekjur manna í kjördæmum, þá stígur þeirra línurit til himins og byrjaði á því fyrir alllöngu. Ég man ekki hallann nákvæmlega, ég gæti giskað á að hann væri ekki minni en 20°, það er býsna mikill halli. Hjá okkur sígur hann hægt en örugglega niður.  Það, sem ég átti aðallega við í sambandi við steinullarverksmiðjumálið, var hversu óskaplega seint þetta hefur gengið, þar sem margir geysilega fróðir og vitrir sérfræðingar hafa unnið að þessu, eins og forstöðumaður byggðadeildar í Framkvæmdastofnuninni sem allt vill auðvitað gera til þess að fá hlutina norður, því að hann er meiri Norðlendingur en nokkur Akureyringur, hvað þá annað, þó að hann sé auðvitað fæddur fyrir sunnan. En það er staðreynd. Þetta hefur þurft að rannsaka og rannsaka og ævinlega þegar að því hefur komið, að hæstv. ráðh. hefur þurft að taka einhverja ákvörðun í þessum efnum, þá hefur hann beðið um meiri pappír. Þetta er ekki skrök, þetta er bara satt. En á fyrsta blaðinu sem kom, á undan bókunum, á undan öllu því sem framleitt er í rannsóknarstofnunum nyrðra og syðra og ytra, á þessu eina blaði kom það fram í fáum og einföldum staðreyndum og fáum orðum hvar átti auðvitað að reisa verksmiðjuna. Það var ljóst. En menn vilja ekki vita það.  Það er alveg skelfilegt hversu lítið jarðsamband er hjá mörgum stjórnmálamönnum hér á hinu háa Alþingi. Fjöldamargir þm. hafa komið beint af skólabekknum, án þess að hafa nokkurn tíma dýft hendinni í kalt vatn, inn í þessa stofnun og eiga að fara að ráðskast með alla skapaða hluti, atvinnuvegi þjóðarinnar o. fl., án þess að hafa svo mikið sem hundsvit á því, því miður.

Áttu við iðnrh.?

Þetta eru óskaplega gáfaðir og vel menntaðir menn, margir hverjir.  Herra forseti. Það er satt að segja alveg hárrétt, sem kemur fram hjá hæstv. ráðh., að það er ekki nóg að kalla stöðugt á hið opinbera. Ég er alveg sammála því. Það er nú eitt af því sem er að drepa þá í Póllandi núna, að fyrirtæki, sem eru á hausnum, eru rekin af ríkinu, en hin lafa þó uppi þó að illa sé að þeim búið.

Bragð er að þá barnið finnur.

Það segir hv. þm. Egill Jónsson satt, þó að hann sé ekki vanur því. Allir þurfa að hafa opin augu fyrir möguleikunum sjálfir. Frumkvæðið þarf auðvitað í flestum málum helst að koma frá heimamönnum. En hvað stoðar að hafa hugmyndirnar og frumkvæðið til þess að setja upp einhvern iðnað ef ekkert rafmagn er komið þangað, svo að ég tali nú ekki um að þegar það kemur er það helmingi dýrara en alls staðar annars staðar, á því svæði þar sem rafmagnið er framleitt? Ég er alveg tilbúinn að taka höndum saman við hæstv. iðnrh. Og það þarf ekkert að eggja okkur Sunnlendinga hér lögeggjan að við fórum að standa saman núna. Við erum ekki að byrja á því að standa saman. Við höfum staðið saman eins og einn maður, menn úr öllum stjórnmálaflokkum, að jarðefnaiðnaðarmálunum. Það sér enginn muninn lengur á mér og hv. fyrrv. þm. Ingólfi Jónssyni. Menn halda að við séum báðir komnir í Framsfl. eða einhvern annan flokk. Við leiðumst hönd í hönd, bæði inn á fundi og út af þeim aftur. Við erum svo sameinaðir í þessu markmiði. Og það er ekki okkur að kenna að við höfum ekki fengið leyfi til þess að byrja á þessu. Það er eitthvað annað. Það er einmitt í þessu dæmi um jarðefnaiðnað, um frumkvæði heimamanna, þar sem hið hræðilega pappírstígrisdýr kerfisins liggur ofan á lokalausninni. Það er staðreyndin og hún er ekki falleg. Ég held að það sé ekki svo óskaplega erfitt að gera sér grein fyrir hvað þarf að gera til þess að reyna að lyfta undir möguleika iðnaðarins. Það þarf ekki óskaplega langa rannsókn til að sjá hvernig er unnt að bæta stöðu hans. Það er auðvitað hægt að gera með ýmsum hætti. Eðlilegast er það í iðnaði eins og í öðrum atvinnuvegum að reyna fyrst og fremst að beita sér að því að gera aðföngin eins ódýr og mögulegt er, að hráefnið komi tollfrjálst í hendurnar á þeim, sem eru í samkeppnisiðnaði, og að þeir fái ódýra orku til að framleiða sína vöru, það séu ekki bara fyrirtæki í eigu útlendinga eða þá Íslendinga og útlendinga saman, sem fá ódýra orku, heldur að íslensk iðnfyrirtæki njóti þess að við höfum næga orku. Ég er ekki að stinga upp á því að þau fái orku við sama verði og stórfyrirtæki sem kaupa mikið magn langan tíma á ári, kannske 8000 nýtingartíma. Ég man nú ekki hvað eru margar klukkustundir í árinu.  Það er auðvitað hægt að koma iðnaðinum til aðstoðar með því að létta innflutningsgjöldin af aðföngum og bjóða ódýrt rafmagn. Svo er líka hægt að þyngja svolítið róðurinn hjá þeim sem flytja inn vörur í samkeppni við Íslendinga þó að við megum ekki hækka á þeim tollana. Það gera flestar almennilegar þjóðir að grípa til þess, eins og kom hér fram um daginn með Svíana. Menn hér ætluðu að selja þeim stóla og borð og þar fram eftir götunum. En þeir láta hlutina fara í margra mánaða rannsókn, hvort þeir séu nógu góðir. Auðvitað er þetta miklu betra en hjá þeim og það vita þeir. En þeir tefja málið og tefja. Svona vefjast Þjóðverjar líka í kringum hlutina sem verið er að flytja til þeirra lands. Hæstv. iðnrh. ætti að þekkja svolítið til þeirra. Það eru ýmsar leiðir til þess að laga þetta þó að ég hafi það auðvitað ekki í höfðinu. Ég hef aldrei verið mjög nálægt iðnaði. En það er auðséð að þarna er hægt að taka víða á. Það er eitt dálítið merkilegt við þetta plagg hérna, fyrir utan það að fjalla að talsvert miklum hluta um sjómannafrádrátt. Ég get ekki séð að það komi þessu máli mikið við þar sem er býsnast yfir því að sjómenn fengu sérstakan fiskimannafrádrátt. Það er talinn skaði fyrir iðnaðinn. Það sýnir sig hins vegar og kemur fram í þessari bók, að ef hann yrði felldur niður mundu sjómenn greiða 55% hærri skatta en þeir gerðu áður. Það þýðir ekkert að vera að taka sjómannafrádráttinn af sjómönnum. Þeir fengu hann í staðinn fyrir annað sem þeir gáfu eftir á sínum tíma. Þetta er samningsmál, og ég hefði gaman af að sjá iðnaðarormana rífa hann af sjómönnum. Það fer ekki hljóðlaust hér í gegn a. m. k. Í þessari bók eru margir merkir kaflar, ég efast ekki um það, og töflur sem enginn les auðvitað. En það vantar hérna einn kafla í bókina, tvo í raun og veru. Og það sem vantar fyrst er III. kaflinn. Um hvað ætli hann fjalli? Skiptir hann kannske í augum hæstv. iðnrh. og annarra iðnaðarforka minnstu máli? Það er kaflinn um markaðsmálin. Í rauninni er enginn vandi í þessu nema markaðsvandinn. Og þar er farið skakkt að. Það er byrjað að framleiða hér og prjóna og spinna - eða hvað það nú heitir allt saman? - í landinu alls konar vörur úr lopa og þessu dóti, prjónavörur eins og okkur finnst fallegt. En við erum ekkert farin að kíkja á það, hvort útlendingarnir, sem eiga að kaupa þetta, vilja fara í þetta. Fyrst á auðvitað að kanna markaðinn: Hvað vantar markaðinn, hvað vill kúnninn kaupa? Það þýðir ekkert að framleiða bara skrautleg föt, sem útlendingum finnast ljót. Það er ekki hægt að selja lopapeysur til Nígeríu eða eitthvað þess háttar, það þýðir ekki. Menn verða að athuga eitt, ef menn ætla að vera í „bisness“ og það er, hvað er hægt að sel ja, og síðan að framleiða það sem „kúnnarnir“ vil ja fá. Það er m. a. þess vegna sem við getum ekki haft fullvinnsluna á fiskréttunum hér heima. Við verðum að vera með verksmiðjurnar á markaðnum, þannig að við finnum alltaf strax hina minnstu breytingu, til þess að við getum snúið okkur að því sem fólkið vill éta. Það þýðir ekkert að framleiða það sem fólk vill ekki éta. Við fáum enga peninga fyrir það. Það, sem er aðalatriðið í þessum efnum, eru auðvitað markaðsmálin frá upphafi til enda. Herra forseti. Hæstv. ráðh. kveinkaði sér svolítið undan því, að ég hafði líkt þessu kveri hér við helga bók, og var ástæðulaust. Þessi bók er allt of þykk. Þeir, sem rannsaka þetta og vilja bera saman staðreyndir, eiga að gera það fyrir sig og halda staðreyndunum saman, taka síðan saman í miklu, miklu fyrirferðarminna kveri en þetta er, margfalt minna en alla skýrsluna, ekki bara formálann, niðurstöðurnar og helstu efnisatriðin. Og menn verða þá að treysta því, að rétt sé farið með heimildir. Sjálfur Jóhannes Nordal skrifar undir þetta. Alls staðar er hann. Við skulum hugsa okkur það, að allir hæstv. ráðherrar væru jafnduglegir og hv. þm. og ráðh. Hjörleifur Guttormsson að koma með efni um allt það sem hann er að gera og skiptir geysilega miklu máli í þjóðfélaginu að sé vel unnið. Allir fá upplýsingar um virkjunarleiðir og flutning rafmagns til aldamóta - var það ekki? - hvernig svo sem farið er þangað með rafmagnið. Um þetta eru mjög nákvæmar bækur, töflur, skýrslur og línurit. Þær eru bara of þykkar. Ef þróunin verður nú eins og undanfarin ár í ráðherraefnum h já okkur, að við erum komnir úr þremur ráðh. í tíu, það er sjötti hver þingmaður ráðh. og hlutfallið milli ráðh. og hinna er 1:5. Það er svo nú. Ef þeir framleiða allir svona mikið í sambandi við sín mál og allir svona þykkt og langt mál þá komumst við aldrei yfir að lesa allt þetta og verðum að ráða okkur menn á launum til að draga út úr þessu aðalkjarna málsins. Við höfum ekki efni á því. Það er að mínum dómi alls ekki þörf mikillar rannsóknar. Sannleikurinn er sá, að í þessum efnum er um pólitískar ákvarðanir að ræða í atriðum sem við þekkjum til að langmestu leyti. Þetta er ekki neinn frumskógur hérna: opinber gjöld og skattar, tollar, launaskattur, sem er ýjað að alls staðar núna, og fleira af því tagi. Það er ekkert flókið. Það eru ekki margir liðir í þessu dæmi. Ég held að það sé hægt að fá allt efni þessarar bókar, sem er sjálfsagt mörg hundruð síður, ég veit það ekki, maður vigtar þetta bara í kg, telur ekki bls., og kannske í tíunda partinum af þessu kæmist allt þetta efni fyrir án þess að þurfa að missa nokkurn skapaðan hlut. Vildu menn kynna sér og kanna betur einhverjar þær forsendur sem að baki búa, þá geta þeir það sjálfsagt í vinnugögnum þeirrar nefndar sem að þessu vinnur. En það er ekki hægt að ætlast til þess, að við lesum 10 þús. bls. á einu þingi. Ég hef hins vegar hugsað mér að lesa þetta, af því að ég rakst hér á langt og mikið mál um sjómannafrádrátt sem ég var að segja frá áðan, og það er alveg ótrúlegt að menn skyldu eyða svona löngu máli í það. Það tekur álíka mikið rum og öll efnisatriði þessa máls gætu komist fyrir á öllu - og mætti sleppa úr formálanum. En ég skal lofa því að lesa þessa bók, meira að segja með góðu hugarfari og alls ekki náttúrlega eins og skrattinn les biblíuna. En ég vil endurtaka það, að það þarf ekki svona þykkar bækur til að koma þessu efni til skila. Að lokum vil ég aðeins nefna það, að það er eiginlega ekki alveg nógu góð latína, eins og það var orðað í gamla daga, þegar menn koma hér upp og halda ræðu eins og hv. þm. gera og hæstv. ráðh. og fleiri og segja setningar eins og t. d. í fyrsta lagi : „að hyggja að þeirri undirstöðu“ - og engin skýring hvað átt er við. Hver er undirstaðan? Og enn fremur setning eins og „að búa þeim vaxtarskilyrði“. Hvað þýðir það? Þegar menn taka sér slík orð í munn verða þeir að gera ofurlitla grein fyrir við hvað er átt, jafnvel er hægt að koma því frá sér í stuttu máli. Ég tala aldrei lengi og það gerir hæstv. iðnrh. líka sjaldan hér. En ég held að menn geti, án þess að lengja mál sitt mikið, talað þannig að allir viti nákvæmlega hvað um sé rætt. Herra forseti. Þáltill., sem hér liggur fyrir frá hv. þm. Sigurði Óskarssyni og Guðmundi Karlssyni, er flutt í þeim anda að stuðlað sé að iðnaðaruppbyggingu á Suðurlandi. Ég gæti vel fallist á till. eins og þessa ef í textanum sjálfum væri ekki eingöngu miðað við orkufrekan iðnað á Suðurlandi. 

Það vona ég.

Þá get ég verið undirbúinn, og ef við gætum orðið sammála um að breyta þessu þannig, að í staðinn fyrir orkufrekan iðnað einan kæmi t. d. - það er bara fyrsta uppástunga: tryggi staðsetningu meðalstórra og stórra fyrirtækja í iðnaði. - Þar væri auðvitað innifalinn orkufrekur iðnaður. Sú ákvörðun, sem hv. alþm. hafa tekið í raun og veru með því að samþykkja að virkja þessi lifandi ósköp á næsta áratug, á ekkert að vefjast fyrir mönnum sérstaklega, hvernig röðun framkvæmda gengur. Hún er algert aukaatriði í raun og veru. Menn vilja bara keppast um það úti á landsbyggðinni að fá að verktaka svolítið og græða peninga. Ég skil það vel. Það er auðvitað ekki kjarni málsins og skiptir engu hvort við byrjum á Norðurlandi vestra, Austurlandi eða höldum áfram á Suðurlandi. Sá kostur blasir nú auðvitað við.

Hvar þá?

Halda áfram á Suðurlandi, mér sýnist það. Það vill enginn þá virkjun. Með því að samþykkja að virkja svona mikið erum við jafnframt búnir að samþykkja að koma þessari orku í lóg. Ekki trúi ég því að nokkur maður hér sé svo galinn að hann ætti bara að virkja og virkja og ætlist til að landsbyggðarfólkið éti þetta rafmagn. Það er ekki hægt. Það verður að selja þetta rafmagn eða selja þær vörur sem eru framleiddar fyrir tilstilli þessa rafmagns. Það er aðeins tvennt í því. Við erum nefnilega búnir að samþykkja það með svona hröðum orkuframkvæmdum og örum virkjunarframkvæmdum á stuttum tíma að hafa mikið rafmagn hér til sölu, sem þýðir auðvitað, hvort sem menn vilja horfast í augu við það eða hlaupa í kringum það eins og heitan graut, mikla stóriðju í landinu á næstu árum. Og fyrst búið er að ákveða þetta þýðir ekkert annað en standa frammi fyrir því. Það er alveg sama hvar menn eru í flokki. Þetta er ekki flokksmál eða pólitískt mál. Þetta eru bara ósköp einfaldar, raunvísindalegar staðreyndir. Herra forseti. Ég ætla ekki að fara frekari orðum um þetta að sinni. En þegar við komum óþreyttir til þings eftir jólin og erum búnir að lesa þessa ágætu bók og allar hinar, þá gæti kannske komið að því að við héldum hérna betri og lengri ræður.



Ég ætlaði ekki að þreyta hv. alþm. með mjög löngum fundi í kvöld. Umr. hafa nú dregist nokkuð, en ég mun freista þess samt sem áður að ljúka þessari umr.



Herra forseti. Því miður varð ég fyrir vonbrigðum þegar ég hlýddi á ræðu hæstv. iðnrh. áðan. Ég hafði sannarlega búist við öðru þar sem örfáum dögum eftir að þessi till. var lögð fram hér á Alþingi bárust tilkynningar um það í fjölmiðlum, að komin væri nefnd frá Sunndalsverksmiðjunum í Noregi til þess að kanna hér staðsetningu álverksmiðju. Það hvarflaði ekki annað að mér en hæstv. iðnrh. hefði kallað þessa menn til eftir að þáltill. kom fram. En nú kemur í ljós að ég mun hafa haft rangt fyrir mér. Ég harma það. Ég varð einnig fyrir ákaflega miklum vonbrigðum að hlýða á hæstv. iðnrh. taká svo til orða, að hann talaði um svartsýni og fordóma, að við lettum fremur en hvettum, við hefðum augun ekki opin og við hefðum þröng sjónarmið. Mér kemur ákaflega á óvart að heyra þetta frá hæstv. ráðh., þar sem honum má vera kunnugt um það betur en flestum öðrum, að þessar skýrslur um iðnþróunaráætlun í Rangárvallasýslu og áfangaskýrslan, skýrsla sem ég hef um iðnþróun í Skaftafellssýslu, þær eru samdar og gerðar að frumkvæði heimamanna og í samvinnu við heimamenn. Ráðh. gat um bréf, sem hann sendi 11. apríl í vor fundinum sem haldinn var um iðnþróun í Rangárvallasýslu. Hann sendi það bréf einnig til byggðadeildar Framkvæmdastofnunar ríkisins. Vitið þið hvaða svar við í atvinnumálanefnd Rangárvallasýslu fengum hjá forstjóra byggðadeildar varðandi það? Hann segir: „Mér er ómögulegt að finna hvernig stofnun mín á að fara að semja skýrslu sem við erum þegar búnir að semja.“ Hefur greinilega verið stefna þeirrar stofnunar og ekkert óeðlilegt að gæta að því, hvort eitthvað yrði ekki framkvæmt samkv. þeirri skýrslu sem afgreidd var 1978. Ráðh. minntist einnig á það áðan, að við horfðum gjarnan til hins opinbera, en mér skildist á máli hans að við gerðum of lítið sjálf eða freistuðumst til þess að gera of lítið, við værum ekki nógu áhugasamir, Sunnlendingar, um að hafa forgöngu og búa að einkaframtakinu eða byggja á því. Ég vil nú upplýsa hér, ef mönnum er ekki um það kunnugt, þm. og ráðh., að atvinnuuppbygging á Suðurlandi er fyrst og fremst í formi einkaframtaks og þeirra samvinnufélaga sem hafa verið að berjast við bæði iðnrekstur og þjónustu þar við ótrúlega erfið skilyrði. Ég get nefnt dæmi um hvernig hið opinbera bregst við þegar einkaframtakið ætlar að reyna að bjarga sér á þessu landssvæði. Það var gerð tillaga um það af atvinnumálanefnd eins sveitarfélags í Rangárvallasýslu fyrir rúmu ári að reisa rafstöð við tiltölulega lítið fallvatn fyrir eitt kauptún. Samþykkt var að kanna hvort mætti gera þetta. Það kom greinilega í ljós, að alveg útiloka var að leyfi fengist til þess. Hvernig dettur nokkrum manni í hug, sem fjallar um atvinnumál á Suðurlandi, að dugandi athafnamenn og einstaklingar geti lagt af nokkru viti í atvinnuuppbyggingu við þær aðstæður, að orkan til iðnaðarkyndingar er á tæplega sjöföldu verði miðað við það sem gerist á samkeppnissvæðinu, fyrir utan allt annað sem vantar? Ég mótmæli því þess vegna og vísa fullkomlega heim til föðurhúsanna að það skorti áræði og framtaksvilja hjá einstaklingum og fyrirtækjum á Suðurlandi til þess að bjarga sér. Það, sem okkur vantar, og það, sem við viljum, er að þeim sé skapaður rekstrargrundvöllur og þau fái að standa jafnfætis þeim sem þau eru að keppa við á markaðnum. Það er það sem við viljum. Við erum ekki að biðja um gjafafé. Það er alrangt ef einhver heldur það. Við erum að biðja um að fá að keppa á jafnréttisgrundvelli. Þá verður uppbygging á Suðurlandi ef við fáum það. Það var frumkvæði heimamanna sem hrinti af stað kartöfluverksmiðjunni í Þykkvabæ. Það var ekkert óeðlilegt eftir allar þær yfirlýsingar og öll þau fögru orð, sem látin hafa verið falla, að Þykkbæingar hefðu engar áhyggjur af því, að þeim yrði ekki séð fyrir rafmagni þessa 15 km. leið sem er frá spennistöðinni niður í Þykkvabæ. Hvernig í ósköpunum átti þeim að detta í hug í orkuhéraðinu að ekki yrði séð fyrir rafmagni í litla verksmiðju til þess að ekki þyrfti að henda dýrmætri vöru? Ég vil taka það fram, að Þykkbæingar hafa hingað til orðið að senda kartöflur sínar - þann oft litla hluta af þeim sem þeir fá að selja - suður til Reykjavíkur og ekki einu sinni fengið að pakka þeim sjálfir. Ef þær hafa ekki flokkast rétt hafa bílarnir verið sendir með þær til baka. Þannig er nú atvinnuuppbyggingin á Suðurlandi. Og þetta snertir auðvitað það sem ég sagði áðan um ýmsar greinar landbúnaðarins og úrvinnsluiðnaðinn, að það er búið að koma því að meginhluta til Reykjavíkur. Það er einmitt í framhaldi af þessum sérfræðikönnunum, þess um skýrslugerðum. Það eru sérfræðingarnir hjá þessum úrvinnslufyrirtækjum sem leggja þessar skýrslur á borðið fyrir stjórnendurnar, hina kjörnu stjórnendur, og sýnt fram á með vísindalegum rökum að hagkvæmnin er ekki úti á landi. Hún er hér í Reykjavík þar sem orkan og aðstaðan er miklu mun betri en úti á landsbyggðinni. Þess vegna flyst þetta í burtu. Sú þróun heldur áfram á meðan aðstaða er ekki sköpuð úti á landi. Það, sem við óskum eftir, er að við fáum að standa jafnfætis þeim landssvæðum sem við erum að keppa við. Hér hefur verið minnst á steinullarverksmiðju. Það er nákvæmlega það sama sem skeði þar. Þar risu upp sérfræðingar og tíndu til óteljandi rök. Síðan stendur staðhæfing gegn staðhæfingu um hagkvæmni þessara tveggja verksmiðja. Það er með ólíkindum ef hin félagslega hlið fléttast ekki inn í þau mál, þegar hæstv. ríkisstj. fer að taka sína endanlegu ákvörðun í þeim efnum. Ég er tilbúinn að trúa því að sú hlið málsins - hin félagslega hlið - gleymist, og þá á ég að sjálfsögðu við hið fyrirsjáanlega atvinnuleysi á Suðurlandi. Það er rétt, sem kom fram hjá hæstv. ráðh. áðan, að það er ekki á næsta sumri og það er kannske lítið á þar næsta, en það er fram undan. Það vita allir, að það er enginn framtíðaratvinnuvegur að ætla sér að byggja virkjanir sem ekki er tekin ákvörðun um nema til tiltölulega fárra ára í senn og enginn veit fyrr en á síðustu stundu hvar borið verður niður næst. Herra forseti. Ég vil lýsa yfir ánægju með ræður þeirra þm. sem hafa stutt þessar hugmyndir. Ég er sannfærður um að þessi till. fær afgreiðslu hér á Alþingi og þessar umr. um hana verða til þess að styrkja heimamenn í þeirri trú, að málum þeirra verði sinnt með eðlilegum hætti. Það er ekki meira sem við förum fram á en að málefnum okkar verði sinnt á eðlilegan hátt. Þá er okkur borgið í atvinnumálum.



Herra forseti. Það fór nú svo, að ég missti að mestu af byrjun þessarar umr., enda er hv. 2. þm. Suðurl. fullfær um að tala fyrir okkar till. Ég vil samt láta í ljós ánægju mína yfir þeim undirtektum sem till. hefur fengið, og fyrir miklar umr. sem um hana hafa orðið. Ég kveð mér fyrst og fremst hljóðs vegna ræðu hæstv. iðnrh. Ég vil ómögulega lesa út úr þessari till. svartsýnisraus eða einhvern svartagaldur um framtíð atvinnuvega á Suðurlandi. Það hefur farið svo, að þm. hafa hér hver eftir annan borið fram till. um uppbyggingu stóriðju í sínum kjördæmum, og það er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt að við þm. Suðurl. fetum í fótspor þeirra. Orð verða einu sinni til alls fyrst, og ég tel að það sé nauðsyn að vekja upp nokkrar umr. um uppbyggingu iðnaðar og þá fyrst og fremst stóriðnaðar á Suðurlandsundirlendinu. Ég ætla að láta í ljós þá ósk og þá von, að það verði framtíðaratvinna að byggja virkjanir á Suðurlandi og að því starfi verði ekki lokið á næstu árum, heldur verði það verkefni jafnvel tveggja næstu áratuga. Ég vil taka undir með ráðh. um það, hvert verkefni stjórnvalda á að vera. Mér leiðast alltaf og það fara fyrir brjóstið á mér þær bænarskrár sem samdar eru og sendar til stjórnvalda um að þau taki að sér frumkvæði um uppbyggingu atvinnulífsins. Vissulega er það rétt, að það er fyrst og síðast verkefni stjórnvalda að skapa skilyrði. Síðan ætti það að vera hlutverk heimamanna að sjá um framkvæmdirnar og ráðast í verkefnin. Mér finnst að Jarðefnaiðnaður sé gott dæmi um framtak og samvinnuvilja Sunnlendinga. Þar hefur ýmiss konar forustustarf verið unnið. Ég vil líka gleðjast yfir því að þegar ég hef farið um Suðurland á síðustu 2–3 árum hef ég orðið þess var, að þar er miklu öflugri smáiðnaður en ég hafði gert mér grein fyrir. Við höfum stofnað eigin iðnþróunarsjóð sem virðist fara vel af stað og lofa góðu um framhaldið, og ég sé ekki annað en hann geti orðið aflgjafi smærri fyrirtækja á næstu árum. Ég vil líka taka undir orð ráðh. um það, að þarna hljóta að vera miklir möguleikar í jarðhitanum eða jarðvarmanum. Einhvern tíma hefði ég haldið að hann hlyti að skapa einhverja möguleika t. d. til efnaiðnaðar. En það, sem við erum að vek ja athygli á og erum að óska eftir, er að stjórnvöld taki ákvarðanir og skapi skilyrði fyrir því, að slík fyrirtæki verði byggð upp, annaðhvort af okkur Íslendingum sjálfum eða þá að við gerum það í samvinnu við aðrar þjóðir. Það hefur verið svo, að stór hluti vinnuaflsins á Suðurlandi hefur verið bundinn við virkjunarframkvæmdir inni í hálendinu á síðustu árum. Ég ætla að vona að það horfi ekki til atvinnuleysis hjá þessu fólki á næstu árum og það geti horft með bjartsýni til komandi tíma. Það hefur verið minnst hér á iðnþróunarfulltrúa og það hlutverk sem þeir vinna. Einhvern veginn finnst mér stundum spurning þegar verið er að ræða um þessa fulltrúa og það átak sem þarna er gert, hvort ekki hefur verið farið í öfugan enda, hvort ekki hefði frekar verið ástæða til þess að byrja á að skapa verkefni fyrir markaðsfulltrúa. Og mér sýnist að núna, sérstaklega á síðustu tveimur árum. hafi verið farið af stað af miklu flaustri og óforsjálni í uppbyggingu lítilla iðnfyrirtækja sem síðan hafa ekki möguleika til að selja sína framleiðslu þegar framleiðslan er byrjuð. Það er ekki alltaf mikið vandamál að byggja upp fyrirtæki, byrja framleiðslu. Það eru aftur á móti sölumálin sem oftast nær eru aðalvandamálið. Því virðist okkur Íslendingum ekki hafa tekist sem skyldi á síðustu árum að skapa skilyrði til uppbyggingar verulegs iðnaðar í landinu vegna þess að okkur hefur ekki tekist nægilega vel um stjórn efnahagsmála. Ég held að því miður sé svo komið að við höldum ekki áfram að flytja út þá óðaverðbólgu sem hér ríkir í landinu. Ég vil þakka hv. 4. þm. Suðurl., Garðari Sigurðssyni, fyrir að taka vel undir okkar tillögu. Hann tekur undir hana og talar sem sannur íhaldsmaður, eins og hann reyndar er. Hann minntist hér nokkuð á Viðlagasjóð og þau áhrif sem gosið hefði haft á byggðina í Vestmannaeyjum. Ég er sannfærður um að gosið tafði alla eðlilega atvinnuþróun í Vestmannaeyjum um 10–15 ár og við erum enn þá að súpa seyðið af því. Það eitt t. d., að árið 1973 var eitt besta ár sem gengið hefur yfir íslenska fiskvinnslu og fiskiðnað og við misstum af því, hafði gífurleg áhrif á okkar möguleika. Við vorum árið 1972 að vinna stór og mikil verkefni í hagræðingu í fiskvinnslunni, sem við urðum þá að gefast upp á, og við höfum ekki enn tekið til við þau verkefni að nýju. Það er fyrst um næstu áramót sem við gerum okkur vonir um að geta horft til þess verkefnis aftur. Og ég ætla að vona að þegar við ráðumst í það skili það okkur því sem við höfðum þá vonað og ætlað. Menn hafa hér rætt nokkuð um uppbyggingu iðnaðar í sjávarplássunum. Ég held einhvern veginn að iðnaður og sjávarútvegur muni seint fara saman. Eðli þessara atvinnugreina er svo óskylt. Fólkið úti í sjávarplássunum á möguleika til þess að skapa sér gífurlegar tekjur á stuttum tíma, og ég held að iðnaði muni alla tíð haldast illa á starfsfólki í samkeppni við sjávarútveginn, því að iðnaður kemur aldrei til með að geta skilað þeirri afkomu sem þetta fólk gerir kröfur um, nema þá stóriðjan og stóriðnaðurinn. Við flytjum þessa till. að vissu leyti vegna þess, að við teljum að ef ráðist er í orkufrekan iðnað á Suðurlandi eða stóriðju, þá muni það skapa mikla möguleika til frekari uppbyggingar, það muni hafa mjög örvandi áhrif á uppbyggingu annarra iðnfyrirtækja og alla þjónustu einmitt í kringum slíkt fyrirtæki og vekja heimafólk til enn frekari átaka en það hefur ráðist í til þessa.



Herra forseti. Það er leitt að hv. 4. þm. Suðurl. er farinn úr salnum, en ég hefði gjarnan viljað segja við hann, að ég er ekki sömu skoðunar og hann um gagnsemi áfangaskýrslu starfsskilyrðanefndar. Ég held að við verðum að aðlagast nýjum tíma. Vinnubrögðin eru öðruvísi núna og eiga eftir að breytast enn meira og verða allt öðruvísi en þau voru fyrir nokkrum árum, þegar ekkert var sett á blað áður en framkvæmdir hófust. Ég vil taka undir með tillögumönnum og skil að þeir hafa vissar áhyggjur af atvinnuástandi í sínu kjördæmi. Ég vil undirstrika að það er meira en nauðsyn á nýjum atvinnutækifærum á Suðurlandi. Ég tel að ekki sé í neinum landshluta meiri þörf fyrir vel athugaða möguleika á nýjum atvinnutækifærum en einmitt á Suðurlandi. Ég tek undir, ef ég má vitna hér í grg., með leyfi forseta, þar sem segir: „Svo langur óslitinn virkjanatími sem hér um ræðir hefur óhjákvæmilega leitt til þess, að hundruð fjölskyldumanna hafa byggt íbúðarhús í sunnlenskum kauptúnum í þeirri von, að möguleikar samfara þessum virkjunum yrðu nýttir til atvinnusköpunar á Suðurlandi.“ Því segi ég þetta að mér er enn í minni Reykjavík fyrir árið 1940. Hér í höfuðborginni ríkti atvinnuleysi. Þetta var róleg og kyrrlát borg. Fátæktin var mikil. Margir heimilisfeður voru atvinnulausir. Unglingar veiddu í soðið við gömlu bryggjurnar sem nú eru löngu horfnar, og allir þekktu alla. Menn sátu hér í gamla verkamannaskýlinu dögum saman og biðu eftir að fá eina og eina klukkustund í vinnu. Menn á mínum aldri og eldri muna þá tíma. Síðan skall á heimsstyrjöldin síðari. Við komu hinna erlendu gesta, þ. e. breska hersins, varð Reykjavíkurborg að eins konar stóriðju og fyllilega sambærileg við það sem er að gerast í Suðurlandskjördæmi og hefur verið þar í gangi undanfarin nokkuð mörg ár. Fólk streymdi til höfuðborgarinnar í atvinnuleit. Peningaflóð streymdi í vasa fólksins, og í fyrsta skipti gátu landsmenn veitt sér þægindi, gátu keypt sér mat og drykk og síðan jafnvel komið sér upp þaki yfir höfuðið. En styrjöldinni lauk og atvinnuástandið breyttist. Þeir, sem komið höfðu langt að í atvinnuleit, fyrst til skamms tíma, en höfðu nú fest rætur, sest að í höfuðborginni, sáu nú drauma sína um bjarta framtíð, sem blasti við þeim við komuna til höfuðborgarinnar, annaðhvort rofna eða vera í hættu. Reykjavík var í hættu. Reykjavíkurborg sat uppi með miklu fleira fólk en hún gat á eðlilegan hátt brauðfætt. En allt blessaðist þetta einhvern veginn og vinnumarkaðurinn í Reykjavík jafnaði sig og hefur verið nokkuð traustur vegna þess að borgarstjórn tókst að finna lausn með nýjum verkefnum og svo er enn. Því rifja ég þetta upp nú, að í gangi hafa verið í Suðurlandskjördæmi stóriðjuframkvæmdir hliðstæðar við það sem ég hef í huga og hef hér lýst, sem laðað hafa til sín fólk úr öllum áttum heim í hérað. Margt af því fólki hefur fest rætur í kjördæminu og byggt yfir sig á alveg nákvæmlega sama hátt og gerðist í Reykjavík. Byggðakjarnarnir á Suðurlandi hafa vaxið, eins og kemur fram í grg. flm. En nú, þegar virkjunarframkvæmdir eru á lokastigi, verður að sjá þessu virkjunarfólki fyrir atvinnu í byggðakjörnunum á Suðurlandi ef komast á fyrir flótta úr héraði, og því blasir við að þörfin fyrir stóraukin atvinnutækifæri þar til að koma í veg fyrir flótta fólks til annarra staða er meiri en víða annars staðar. Lifnaðarháttum Reykvíkinga var raskað þegar vinnumarkaðurinn tók fjörkipp. Á nákvæmlega sama hátt hefur lifnaðarháttum í Suðurlandskjördæmi verið raskað með tilkomu þessara stóru vinnustaða og miklu tekjumöguleika. Ég vil undirstrika það, að áður en stóriðja er sett niður í byggðarkjarna annars staðar á landinu, sem eru nú í nokkru jafnvægi, tel ég að eigi að skapa tryggan vinnumarkað fyrir fólkið í Suðurlandskjördæmi - fyrir það fólk sem hefur ekki lengur vinnu þegar virkjunarframkvæmdum lýkur. Ég held að á engan annan hátt getum við komið í veg fyrir að það fólk flytjist til annarra byggðarlaga og skapi þá vanda á þeim vinnumarkaði. Ég segi þessi orð til þess og í von um að við getum lært eitthvað af reynslunni, því að ég finn skyldleika á milli þess ástands, sem var á tímabili í Reykjavík og blasti við, og þess ástands, sem hefur verið í suðurlandskjördæmi. Það var rólegt hérað. Vinnumarkaðurinn var í nokkuð góðu jafnvægi. Síðan hefjast þessar miklu framkvæmdir í héraðinu. Nú eru þær á lokastigi og sama vandamálið blasir þá við heima í því héraði og blasti um tíma við hér í Reykjavík. Því vil ég beina því til hæstv. ráðh. iðnaðarmála, sem ég veit að er allur af vilja gerður, að hann hafi þetta í huga þegar hann velur nýrri stóriðju stað eða þarf að staðsetja nýja vinnustaði, hann taki þá þessi orð mín sem ábendingu og varnaðarorð. Við megum ekki raska ró og jafnvægi í þeim byggðarkjörnum þar sem fólkið óskar kannske eftir stóriðju án þess oft að gera sér grein fyrir hvað það hefur í för með sér, en þegar búið er að raska ró eins kjördæmis, eins og Suðurlandsins, verður að skapa fólkinu lífvænleg skilyrði á staðnum áður en fólksflótti á sér stað. Ég held að okkur beri skylda til hér á hinu háa Alþingi að vera samtaka í þeirri viðleitni að skapa þessu fólki, sem ég hef hér rætt um og flm. hafa dregið athygli að, tækifæri til að halda velmegun uppi í héraði. Það gerum við ekki öðruvísi en hafa tilbúin eða í sjónmáli atvinnutækifæri í byggð þegar þetta duglega fólk kemur til baka úr óbyggðunum. Það er ekkert óeðlilegt heldur að einmitt í þessu héraði ætlist fólk til þess, að sú orka, sem þar er framleidd við bæjardyrnar, nýtist kjördæminu að verulegu leyti. Því vil ég lýsa stuðningi mínum við það, sem kemur fram í till. til þál. á þskj. 145, og tel að flm. hafi unnið þarft verk með því að draga athygli að þeirri miklu og brýnu þörf sem er fyrir ný atvinnutækifæri í Suðurlandskjördæmi.