Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil fyrst og fremst í öðru orðinu þakka meiri hl. n. fyrir skjóta og góða afgreiðslu þessa máls. Þess utan vil ég leyfa mér að svara nokkrum orðum ræðu hv. þm. Ísaf., er hann flutti hér í gær. Hv. þm. Ísaf. upplýsti, að sér hefði í fjárhagsráði verið falið að gera uppkast að till. um breyt. á l. um vinnumiðlun og að slík breyt. væri fjárhagsráði nauðsynleg, til þess að unnt væri að láta vinnumiðlunarskrifstofurnar annast allsherjar skýrslusöfnun um vinnuafl í landinu á hverjum tíma. Ég vil ekki vefengja það, sem þessi fjárhagsráðsmaður segir um þetta, en ókunnuglega koma mér þessar fréttir fyrir augu. N., sem hefur um málið fjallað, sendi fjárhagsráði frv. til álita, en það hafði ekki meiri áhuga fyrir því en svo, að það sendi enga umsögn, og mér er kunnugt um það af viðræðum við form fjárhagsráðs, að hann taldi þetta mál í engu snerta fjárhagsráð, og birtist það álit m. a. í því, að ráðið sendi enga umsögn. Ég sé ekki betur en þessi afstaða fjárhagsráðs stangist nokkuð á við upplýsingar hv. þm. Ísaf., að honum hafi verið falið að gera uppkast um breyt. á l. um vinnumiðlun. Hitt vil ég alveg vefengja, sem hann sagði, að það sé rétt, að það sé ekki hægt að hafa fullt gagn af vinnumiðlunarskrifstofunum, nema l. sé breytt. Enn fremur er það fjarstæða, að samvinna geti ekki tekizt milli fjárhagsráðs og vinnumiðlunarskrifstofanna, þó að ríkið eigi ekki fulltrúa í stjórn þeirra. Það hlýtur að velta á miklu fyrir þessar skrifstofur og bæjar- og sveitarfélögin, að góð samvinna takist við fjárhagsráð, svo að vinnuaflið verði sem bezt nýtt. Ég skal ekki fara langt út í ræðu hv. þm. Ísaf. Hann er ekki viðstaddur hér við þessa umr. En varðandi það, sem hann talaði um, að það væri einkennileg hvöt, sem lægi á bak við flutning þessa máls hér á þingi, þá vil ég segja, og ég hef lýst því áður, að það sem fyrir mér vakir með þessu máli, er fyrst og fremst, að bæjarfélögin, sem bera meginhluta kostnaðarins af þessum stofnunum, fái aukin og eðlileg völd yfir þeim. Ég hef bent á, að sú stefna sé ekki æskileg, sem hefur verið uppi undanfarin ár, að ríkið geri hlut bæjarfélaganna minni til íhlutunar um sín mál. Í annan stað hefur ríkið gengið svo á tekjustofna sveitar- og bæjarfélaga. að þau hafa varla neitt við að styðjast nema útsvörin, og tel ég það ranga stefnu. Ég held, að það beri að stefna að því að auka rétt bæjar- og sveitarfélaga og fá þeim nýja, aukna tekjustofna. Þetta eru þær hvatir, sem liggja bak við flutning þessa máls af minni hálfu. Hv. þm. Ísaf., minn góði félagi, getur haft sína skoðun á því, hvaða músarholusjónarmið ég hafi í þessu máli. Ég dreg ekki í efa, að hann láti í hverju máli stjórnast af háleitum hugsjónum. Ég þykist vita, hvaða hugsjónir honum eru efst í huga í þessu máli. Ég læt honum eftir að trúa, að það sé háleitt markmið, sem hann berst fyrir í þessu máli. Hann getur gjarnan talað um músarholusjónarmið í sambandi við flutning þessa máls, en það breytir í engu þeim staðreyndum, sem ég hef lýst, og vænti ég því, að d. taki málinu vel eins og á síðasta þingi, þegar það var samþ. með verulegum meiri hl., og samþykki þess vegna ekki þá rökst. dagskrá, sem minni hl. n. hefur borið fram.

Frsm. minni hl. (Gylfi Þ. Gíslason) : Herra forseti. Það eru nokkur orð í tilefni af ræðu hv. þm. N-Ísf. Hann taldi þetta frv. fjárhagsráði óviðkomandi og ástæðulaust að senda það þangað til umsagnar og hins vegar, að fjárhagsráð hefði enga umsögn sent. Það er rétt, fjárhagsráð sendi enga umsögn. Um það, af hverju það stafar, skal ég ekki segja. Ég tel það ekki lofsvert, að þeir aðilar, sem Alþ. telur ástæðu til að leita umsagnar hjá, svari ekki, heldur er það miklu fremur ámælisvert. Eins og ég drap á í gær sem frsm. minni hl., þá er gert ráð fyrir því í fjárhagsráðsl., að fjárhagsráð geti falið vinnumiðlunarskrifstofunum viss verkefni, svo sem að safna skýrslum um vinnuafl í landinu. Þess vegna var eðlilegt, að ráðinu væri sent frv. um breyt. á gildandi l. til umsagnar. Hitt er annað mál, að fjárhagsráð hefur ekki talið þetta atriði skipta sig máli. Það stendur hins vegar óhaggað, að fjárhagsráð hefur til athugunar l. um vinnumiðlun og till. um breyt. á þeim, og er ástæðulaust að draga í efa að svo sé. Hv. þm. vefengdi mjög, að ekki væri hægt að hafa það gagn af vinnumiðlunarskrifstofunum, sem ætlazt er til í l. um fjárhagsráð. að l. óbreyttum. Ég vil benda hv. þm. á, að í l. um fjárhagsráð er gert ráð fyrir, að þessum skrifstofum sé falið að safna skýrslum um atvinnuskiptinguna um land allt. Ég sýndi hins vegar greinilega fram á í gær, að eins og löggjöfin er nú, þá hafa vinnumiðlunarskrifstofurnar alls ekki nægilega heimild til að safna slíkum upplýsingum. Þær geta engar upplýsingar heimtað af iðnrekendum, engar af útgerðarmönnum, engar af öðrum en þeim, sem hafa í þjónustu sinni verkamenn í þessa orðs þrengstu merkingu. L. ná aðeins til kaupstaða, en skýrslur þarf að fá um landið allt. Það er ótvírætt, að eins og löggjöfin er nú, þá getur fjárhagsráð ekki notað vinnumiðlunarskrifstofurnar til að koma upp greinargóðri atvinnustatistík, eins og gert er ráð fyrir í löggjöfinni, Þess vegna er það, að við í minni hl. leggjum til, að þetta tækifæri verði notað til að minna á, að löggjöfina þarf að endurskoða, ef ákvæði fjárhagsráðsl. eiga að verða framkvæmanleg að þessu leyti. Á því er dagskráin byggð, og það verður ekki hrakið. Í þessum umr. hafa af hálfu hv. frsm. meiri hl. og hv. flm. ekki komið fram nein ný rök fyrir réttmæti þessa frv., réttmæti þess að svipta ríkisvaldið öllum áhrifum á stjórn vinnumiðlunarskrifstofanna, þó að það greiði af rekstrarkostnaði þeirra. Einu rökin voru þau, að þessar skrifstofur séu bæjarstofnanir einvörðungu, eða a.m.k. fyrst og fremst. Það er búið að sýna fram á, að þetta er rangt. Þetta eru ekki bæjarstofnanir. Það segir í l., að þær eigi að úthluta atvinnubótavinnu, sem styrkt sé af bænum og ríkt. Þetta getur ekki verið, að bæirnir eigi eingöngu að úthluta atvinnubótavinnu. sem kostuð er af ríkinu. Þetta eru því að verulegu leyti ríkisstofnanir, og þess vegna borgar ríkisvaldið verulegan hluta af kostnaðinum. Þess vegna er ekki til of mikils mælzt, að ríkisvaldið fái einn af fimm í stjórnina. Einu rökin, sem flutt hafa verið, fá því ekki staðizt. Það er mjög sæmilega séð fyrir áhrifum bæjanna, þar sem þeir kjósa tvo menn af fimm í stjórn og aðrir tveir eru líka tilnefndir af aðilum úr bænum. Það eru því fjórir af fimm stjórnarfulltrúum úr bænum, og þá er sízt of mikið, að ríkisvaldið fái einn af fimm, þó að formaður sé, einkum þegar tillit er tekið til þess, að ríkið borgar verulegan hluta af kostnaðinum. Ég leyfi mér því að vænta þess, að Alþ. samþykki hina rökst. dagskrá, því að sú breyt., sem fram á er farið í frv., er ástæðulaus, óeðlileg og ranglát og líka sérstaklega af því, að svo stendur á, að fjárhagsráð hefur ákveðið að gera uppkast að breyt. á l. Mun það leggja fram till. um víðtækar breyt., og er fyrir það enn síður ástæða til að hrapa að breyt. nú. Það er skynsamlegast að bíða eftir þeim breyt.. sem munu koma frá fjárhagsráðl. áður en langt líður.



Herra forseti. Mér finnst fjöllin hafa tekið jóðsótt, þegar svo er komið, að til þess að hægt sé að framkvæma l. um fjárhagsráð, þurfi að breyta l. um vinnumiðlunarskrifstofur. Með hinni merku löggjöf um fjárhagsráð á að skipuleggja og umskapa okkar atvinnurekstur og þjóðlíf á velflestum sviðum, og nú á ekki að vera hægt að framkvæma þetta nema með því að breyta löggjöfinni frá 1935.

Að þessu leyti

. Þetta er dálítið dæmi um, hvernig smáatriði geta ruglað gersamlega dómgreind mætra manna: Ég hafði ekki við því búizt, að jafngreindur maður og hv. 4. þm. Reykv. notaði þessi rök fyrir afstöðu sinni. Það er misskilningur hjá honum, að ég hafi véfengt, að fjárhagsráð hafi gagn af vinnumiðlunarskrifstofunum, en ég held því fram, að það hafi af þeim jafnmikið gagn, þó að bæjarstjórnirnar hafi þar meiri hluta. Það er það. Ég hef aldrei verið því mótfallinn, að vinnumiðlunarskrifstofurnar hafi nána samvinnu við ríkisvaldið og stofnanir þess. Ég tel eðlilegt, að sú samvinna haldist, þó að hún hafi ekki verið mikil undanfarin ár. En það eru engin rök gegn því, að bæjarfélögin, sem borga 2/3 kostnaðarins, megi kjósa meiri hl. stjórnarinnar. Hv. þm. benti á, að vinnumiðlunarskrifstofurnar gætu alls ekki heimtað upplýsingar um ástand vinnuaflsins í sjávarútvegi, landbúnaði, iðnaði o.s. frv. Það má vera, en ég vil benda á, að það eru aðrar stofnanir starfandi, sem hafa það hlutverk að veita þar allar upplýsingar, Landssamband iðnaðarmanna og Félag íslenzkra iðnrekenda hafa skrifstofur, sem undanfarin ár hafa haft á reiðum höndum nákvæmar upplýsingar um, hvernig ástand iðnaðarins er á hverjum tíma, hve margt fólk er í hverri iðngrein, hvernig atvinnuhorfur eru þar o.s. frv. Það er því óþarfi að búa til nýja stofnun eða fela þetta starf vinnumiðlunarskrifstofunum, vegna þess að fjárhagsráð getur með einu bréfi fengið þær upplýsingar frá stofnun, sem er til og starfar í landinu. Það er ótrúlegt, að jafngreindur maður og hv. frsm. minni hl. viti þetta ekki. Ég get búizt við, að Búnaðarfélag Íslands og fleiri samtök landbúnaðarins geti gefið ýmsar upplýsingar varðandi landbúnaðinn í þessu efni. Líka er kunnugt, að sjávarútvegurinn hefur sín skipulögðu samtök, sem stunda m. a. margs konar upplýsingastarfsemi viðvíkjandi þeirri atvinnugrein, bæði Fiskifélag Íslands og Landssamband ísl. útvegsmanna. Þetta vita allir, og það þýðir ekki að telja mönnum trú um, að það þurfi að fela vinnumiðlunarskrifstofunum að afla þessara upplýsinga. Auk þess geta vinnumiðlunarskrifstofurnar fengið upplýsingarnar frá þessum aðilum, ef það þykir henta betur. Nei, þessi mótbára er ekki mikilvæg. Það ber því allt að sama brunni með rök gegn þessu máli, að þau eru harla veigalítil, og er því ástæðulaust að samþykkja dagskrána, sem hér hefur verið flutt fram af hv. minni hl. Ég skil varla þessa hörðu andspyrnu frá hv. minni hl. og sumum hv. þm. úr ákveðnum stjórnmálaflokki. Þeir segja öðrum þræði, að þetta sé smábreyt., en hinum þræðinum, að þetta sé þvílíkt stórmál, að allt velti á, að ekki sé að því hrapað. Hvaða rök eru þetta? Ég fæ ekki betur séð en þetta reki sig hvort á annars horn. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta. Ég veit að þingið mun sjá, hvað er kjarni þessa máls, nú eins og í fyrra, og vænti þess. að það fari sína leið nú eins og þá.

Frsm. minni hl. (Gylfi Þ. Gíslason) : Herra forseti. Það er aðeins eitt atriði í ræðu hv. þm. N-Ísf., sem ég vildi minnast á. Hann dró raunar einnig í efa enn á ný, að ekki væri hægt að framkvæma hina miklu löggjöf fjárhagsráðs án þess að breyta jafnlítilmótlegri löggjöf og vinnumiðlunarlöggjöfinni. En þessa firru er ég búinn að hrekja svo oft, og ætla ég ekki að endurtaka það enn. Hv. flm. taldi alveg ástæðulaust yfirleitt að vera að gera ráð fyrir, að sérstakar stofnanir eins og vinnumiðlunarskrifstofurnar önnuðust þessa atvinnuskráningu. Það væri ekkert annað en að leita til þeirra stofnana, sem þegar eru fyrir hendi: Fiskifélags Íslands. Landssambands iðnaðarmanna, Landssambands íslenzkra útvegsmanna. Búnaðarfélags Íslands og fleiri stofnana. En hv. þm. fer hér villur vegar, hér skjátlast honum. Þessar stofnanir hafa ekki tæmandi upplýsingar yfir atvinnuskiptinguna. Fiskifélagið veit ekki, hve margir menn fást við sjávarútveg. Búnaðarfélagið heldur ekki um atvinnuskiptinguna innan landbúnaðarins, og Landssamband iðnaðarmanna hefur enn síður nokkrar tæmandi upplýsingar. Mér er mjög vel kunnugt um þetta, þar sem ég hef fengizt við slíkar athuganir og veit að þessar stofnanir hafa ekki nægilega glöggar upplýsingar um þessi atriði: Í þessu sambandi má geta þess, að bæjarstjórn Reykjavíkur taldi nýlega ástæðu til að afla sér upplýsinga um atvinnuskiptinguna í bænum, - hvers vegna skyldi bæjarstjórnin ekki hafa farið þessa einföldu leið, að skrifa einhverju félaginu til þess að fá þessar upplýsingar? Bæjarstjórnin setti sérstaka nefnd til þess. Af hverju? Af því að hún vissi, að þessar upplýsingar eru ekki fyrir hendi hjá þeim stofnunum, sem þm. nefndi. Þótt ég hafi mjög takmarkaða trú á meiri hl. bæjarstjórnar Reykjavíkur, held ég þó ekki, að hún væri að skipa sérstaka nefnd, ef það nægði að skrifa þessum stofnunum.



Herra forseti. Ég get í sjálfu sér vitnað til grg. þeirrar, er fylgir frv., því þar er drepið á mörg þau atriði, sem máli skipta í þessu sambandi. Þó vil ég til frekari áréttingar fara um málið nokkrum orðum. Ég ætla að það hafi verið annaðhvort áður eða í þann mund er minkaeldi hófst hér á landi að náttúrufræðingurinn Guðmundur G. Bárðarson skrifaði ýtarlega grein um það, hver hætta mundi stafa af því að flytja minka inn í landið og fara að leggja út í minkaeldi í landinu. Hann benti á, hvað þetta dýr væri kröftugt, greint og slungið að bjarga sér og harðvítugt á allan hátt til þess að heyja sína lífsbaráttu og hvernig það gæti breytt lifnaðarháttum sínum eftir breyttum aðstæðum á hverjum tíma. Og hann varaði landsmenn mjög sterklega við því að fara að ala þetta dýr. Því miður fór svo í þessu efni, að menn tóku ekki mark á þessu, eins og farið hefur fyrir okkur um fleiri hliðstæð mál, a. m. k. ekki nægilegt mark á þessari aðvörun. Það hófst hér minkaeldi í allstórum stíl og allvíða um landið. Það sýndi sig þá fljótlega, að náttúrufræðingurinn varð sannspár um, að búrin, sem áttu að geyma minkana, héldu ekki. Það kom mjög fljótlega í ljós, að þeir björguðu sér út úr búrunum og komust út í hina frjálsu náttúru og fóru að lifa sínu villta lífi, sem þeim er eiginlegast, eins og öðrum dýrum af þessum stofni. Kom þá bráðlega í ljós, hve þetta dýr er ötult að bjarga sér. Og það hefur sýnt sig með hverju ári, sem líður, að þessir kostir dýrsins, miðað við lífsbaráttu þess sjálfs og harðfengi þess, urðu til þess, að villiminkum fjölgaði óðfluga úti um landið. Og meira og minna hefur borið á því, að þessi dýr hafi sloppið út úr búrum, þó að ég dragi vitaskuld ekki í efa, að þeir, sem minkaeldi hafa stundað, hafi ætlað að gæta þess vandlega, að dýrin slyppu ekki, því að líklega hafa þeir ekki skellt skolleyrum við því, sem fræðimenn hafa sagt um þessi dýr, en ætlað að gæta dýranna. En það fór á annan veg en það tækist, eins og reyndar vænta mátti, því að þeir, sem þekktu til lifnaðarhátta þessara dýra, efast ekkert um, að meðan minkum er haldið í búrum, sleppa minkar líka út úr búrum, því að þetta dýr þarf ekki nema litla smugu til eða smáatvik og skilyrði aðeins augnablik til þess að geta sloppið, og þá notar það sér það tækifæri til þess að bjarga sér burt. Þetta dýr er nú orðið talsvert mikið útbreitt um landið og útbreiðsla villiminksins fer nú hraðvaxandi. Hann er hér í Gullbringu- og Kjósarsýslu og um Borgarfjarðarsýslu. Ég veit ekki, hvort hann er í Mýrasýslu, en sterkur grunur leikur á, að hann sé kominn í Dali. Hann er kominn um Árnessýslu og Rangárvallasýslu, það veit ég með vissu. Vestra er hann villtur og á Norðurlandi. Hefur hann sloppið út úr búrum í Þingeyjarsýslu og er farinn að herja með Laxá og við Mývatn, eftir því sem mér er sagt. Þegar þessu máli, banni gegn minkaeldi, var fyrst hreyft hér í Alþ., þá var ég því fagnandi, því að mér virtist, að það væri augljóst, að af þessu dýri stafaði hin mesta hætta. En því miður daufheyrðust menn við málinu þá, sem stafaði af því, að hv. alþm. töldu þá, að ekki stafaði svo mikil hætta af þessu dýri, og töldu sér trú um, að villiminkurinn mundi ekki ná mikilli útbreiðslu, og þó að minkaeldi héldi áfram, slyppu minkar ekki út úr búrum. En fram að þessum vetri veit ég til þess, að þeir hafa verið að sleppa út úr búrum, og villiminkurinn breiðist óðfluga út, og í svo stórum stíl sums staðar að alifuglarækt er alveg að leggjast niður. Í Árnessýslu er hann svo útbreiddur, að ekki er annað sjáanlegt en að menn verði alveg að hætta alifuglarækt. Hann hefur reynzt hinn argasti bitvargur í hænsnahjörðum og eyðilagt endur og sömuleiðis tamdar gæsir, fyrir utan það tjón, sem hann veldur á villtum fuglum í stórum stíl. Og auk þess sem hann hefur framið þessi skemmdarverk, þá hefur komið fyrir, - að vísu ekki í stórum stíl enn, - að hann hafi banað unglömbum. Og í bergvötnum leggst hann á silung og lax og er á góðum vegi, þar sem hann hefur haldið sig tvö til þrjú ár við þær ár, að uppræta lax- og silungsgönguna í þessum ám. Þetta get ég borið um af eigin raun, því að í minni sveit, Biskupstungum, er bergvatnsá, ekki stór, en er ágætlega fallin til klaks. Þar eru hyljir í henni, góðir og djúpir, og malarbotn, svo að þar eru ákjósanlegustu staðir fyrir lax og silung að klekja þar út. En nú um tvö til þrjú ár hafa villiminkar haldið sig við þessa á, og þannig er ástatt orðið um fiskgengdina í þessu vatnsfalli, að tæpast kemur fyrir, að sjáist þar branda, hvort heldur er silungur eða lax. Þetta gefur til kynna, hvers vænta má, ef minkurinn heldur áfram tilveru sinni, og það því fremur, þess meir sem hann breiðist út og fjölgar. Þetta dýr er það hugrakkt og harðvítugt, að villiminkur horfir ekkert í það, þó að dýrið, sem hann velur sér að bráð, sé miklu stærra og sterkara en hann sjálfur. Hann beitir vopnum sínum, tönnum og klóm. það harðvítuglega, að hann verður sér miklu stærri dýrum að fjörlesti. Heima í Skálholtstungum hefur að vorlagi haldið sig mikið af villigæs. Hún hefur verpt þar, og þar hefur hún átt griðland. Ég hef haft gaman af þeim, þessum villigæsum, þó talið sé, að þær valdi skemmdum, og þær hafa aukizt jafnt og þétt og skipt mörgum hundruðum. En nú bregður svo við í vor, að þegar ég var að huga að kindum, fór ég að rekast á gæsahami. Fyrst í stað vissi ég ekki hvað því mundi valda. En svo bar það við, að tveir drengir sem hjá mér voru í sumar, voru á ferð á þessum slóðum og sáu þar liggja dauða gæs. Og þegar þeir komu að henni, kom minkur undan fuglinum. Þá var fuglinn volgur og minkurinn sýnilega nýbúinn að bana honum. Á þessum stað var líka krökkt af margvíslegum öndum áður, en þær hurfu með öllu við komu villiminksins á þessar slóðir. Og þannig var komið í sláttarbyrjun í sumar, að nær öll villigæs var horfin af þessum slóðum. Þetta gefur mönnum til kynna, hvernig fara muni, þegar villiminkurinn kemst í varplöndin. Og svona eyðilegging er búin að koma fyrir nú þegar í nokkrum varplöndum. Skal ég benda á dæmi þess, og má vel vera, að það sé víðar og í stærri stíl en ég þekki. Hér suður í Höfnum var nokkurt varp, en er nú nær því horfið vegna minksins. Í Borgarfirði á nokkrum stöðum er æðarvarp og á þrem stöðum í þeirri byggð, hérna megin Borgarfjarðarins, er mér sagt að minkurinn hafi lagzt iðulega á varpið. Í Akurey, þar sem mikið æðarvarp hefur verið, er minkurinn nærri búinn að útrýma varpinu. Þessi atriði, sem ég hef nú minnzt á, benda til þess, hvað verða muni, ef ekki eru gerðar ýtarlegar ráðstafanir til þess að útrýma minkunum. En það er tilgangslaust að hefja þá baráttu og mun aldrei verða gert af fullum krafti, ef minkaeldi heldur áfram í landinu og menn geta átt þess von, að út sleppi minkur úr minkabúrum og auki kyn sitt jafnóðum og reynt er að vinna á villiminkum. Fyrsta skilyrðið til þess að sigrast á þessari plágu, sem útlit er fyrir, að ætli að verða landplága, villiminkunum og fjölgun þeirra, er að hætta minkaeldinu og gera svo herferð og hana harða og kröftuglega gegn þessum skaðræðisdýrum. Nú vill líka svo til, að ég hygg að það þurfi ekki að valda miklu tjóni. Þó að minkaeldi sé bannað, því að svo er nú komið, að á undanförnum árum hefur þessi dýrastofn hér, sem alinn hefur verið, gengið saman sem betur fer, vil ég segja svo að nú eru ekki nema um 5 þús. minkar til hér 4 landi í búrum. Þær upplýsingar hef ég frá loðdýraræktarráðunautinum. Og þessi alidýrarækt hefur nú um undanfarin ár veitt þeim, sem hana hafa stundað, verulegan kostnað en engan arð. Það var verið að segja mér það alveg í þessu, sem ég kalla gleðitíðindi, að sá maður sem stundað hefur minkarækt og farið það sennilega bezt úr hendi af eigendum þessara dýra hér á landi og á þó nokkur dýr nú, ætlar sér um næstu áramót að hætta minkaeldinu og farga dýrum sínum. Þetta er Kristinn Briem á Sauðárkróki. Hann telur, að ekki sé nema kostnaður af minkaeldinu. Og vera má líka, af því að þetta er góður og gegn maður, að það ýti undir hann með að hætta þessu dýraeldi, að hann hafi haft spurnir af, hvílíkur skemmdarvargur villiminkurinn er orðinn gagnvart landsnytjum manna. Ég skal nú drepa á, hvaða nytjar hafa um skeið verið af minkaeldi hér á landi. Árið 1943 voru seld 13–14 þús. skinn. árið 1944 rúml. 1700 skinn, árið 1945 rúml. 9 þús. skinn, árið 1946 rúml. 4½ þús. skinn og 1947, sem af er árinu, ætla ég, að hafi verið flutt út og seld um 400 skinn. Meðalverð á þessum skinnum var nokkur ár innan við 100 kr., árið 1945 rúml. 120 kr., árið 1946 rúml. 130 kr. og á þessu ári hefur meðalverðið verið um 80 kr. á skinnum þeim, sem búið er að selja. Og úr því að dýrin, sem í búrum eru, eru ekki nema um 5 þús., tel ég ekkert áhorfsmál, að Alþ. grípi nú í taumana og banni minkaeldi. Ég get búizt við, að hv. þdm. segi: Fyrst búið er nú að fá vitneskju um svo mikla skaðsemi þessara dýra og þau hafa náð svona mikilli útbreiðslu og þið teljið einsýnt, að útbreiðsla þeirra haldi áfram, nema gerðar séu sérstakar ráðstafanir, hvers vegna gerið þið þá ekki till. um enn frekari ráðstafanir en hér er farið fram á til útrýmingar villiminkum? Ég get viðurkennt, að svona er eðlilegt, að spurt sé. Við hefðum sennilega átt að bera fram frv. um víðtækari og skarpari ráðstafanir til þess að útrýma villiminkum en við gerum í þessu frv. En við hv. þm. Borgf. (PO) höfum það okkur til afsökunar, að í hin skiptin, sem þessu máli var hreyft hér, virtist okkur Alþ. taka þessu máli heldur fálega. Nú vil ég hins vegar vona, að menn sjái, hvert stefnir. Og ég vona, að hv. þm. sjái, að þeir taka á sig meiri ábyrgð, ef þeir standa gegn því, að þetta frv. verði gert að l., heldur en þeir eru færir um að bera. Og þess vegna vil ég beina því til hv. landbn., - því að ég geri ráð fyrir, að þetta mál fari til þeirrar hv. n., - að hún bæti um það, sem málinu er áfátt af hendi okkar flm., þannig að þeir, sem í þeirri n. eru, geri till. um enn meiri og ýtarlegri ráðstafanir til þess að hafizt verði handa um útrýmingu villiminka. Fyrsta skilyrðið til þess, að þetta megi heppnast, er að banna minkaeldið. Næsta skrefið er svo að gera ýtarlegar og skarpar ráðstafanir til að útrýma þessum vargi. Ég hef ekki næga kunnleika á því, hvaða tjóni það kann að valda þeim, sem hafa þessi dýr enn þá, ef þeim verður bannað að hafa þau framvegis, en ég tel hyggilegt að draga úr því tjóni, hlaupa þar undir bagga og láta þá fá bætur, en gera engu að síður þessar ráðstafanir. Þó að svo yrði séð fyrir, að hagsmunir þessara manna yrðu ekki skertir, þá yrðu þau útgjöld hégóminn einber hjá því, ef minkaeldið á að halda áfram og villiminkurinn breiðast út og tjón af hans völdum aukast í landsnytjum landsmanna. Því miður hefur illa tekizt til í byrjun, að þetta dýr skyldi flytjast inn í landið og breiðast þannig út. Um það þýðir nú ekki að sakast. En þá er að reyna að bæta úr í þessu efni og gera þær ráðstafanir, sem helzt mættu verða til hjálpar, og það svo ýtarlega sem mönnum getur í hug komið, en þá verður eigi hjá því komizt að banna fyrst minkaeldið og gera síðan sem öflugastar ráðstafanir til að uppræta villiminkinn. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara um þetta mál fleiri orðum að svo komnu máli. Ég geri það að till. minnt, að málinu verði vísað til landbn. að þessar umr. lokinni.



Ég vil ekki bæta nema litlu við ræðu hv. flm., því að hann hefur, að ég hygg, rakið öll þau almennu rök, sem styðja mál hans. Áður en þetta frv. kom fram, hafði ég hugsað mér að bera fram þáltill., sem er nú óþörf, eftir að frv. er fram komið. Till. mín var í þá átt að reyna að draga a. m. k. úr, að minkur yrði alinn á Norðurlandi, þar sem hann hefur ekki enn þá komið, svo að vitað sé, eða sloppið laus. Þar stendur sérstaklega á í einum stað, Mývatnssveit. Kæmist villiminkur þangað, mundi sú sveit gjalda það afhroð, að það væri langt fram yfir það, sem flestar aðrar sveitir gætu orðið fyrir. Þar er mikið hraun og jarðhiti og því góð lífsskilyrði fyrir þetta kvikindi. Þar er mikill silungur og fugl. Fyrst mundi minkurinn eyðileggja allan fugl, sem er við Mývatn, en Mývatn er sérstakur staður að þessu leyti, því að hvergi í Evrópu mun vera jafnmikið af önd og þar. Og þó að ekki sé mjög mikill fjárhagslegur ávinningur af þeim fugli, þá er hann þó til sérstakrar prýði fyrir þessa fögru sveit. Ég skal ekki fullyrða, hvort hann mundi eyðileggja silunginn, en áreiðanlega gera mikinn usla í honum, og hann hefur beina atvinnulega þýðingu fyrir sveitina. Mér er kunnugt, að við vötn og ár hefur það farið svo, að villifuglalíf hefur svo að kalla horfið og silungur mjög orðið að víkja fyrir minkinum. Ég tek þetta fram, að hann mundi eyðileggja mikið af þeim fugli, sem við Mývatn er, sem er svo mikil prýði fyrir sveitina og hefur mikla þýðingu nálega frá listrænu sjónarmiði, þó að hann sé ekki stórt atriði í búskapnum. Mér er kunnugt, að á Norðurlandi hefur minkaræktin stöðugt dregizt saman á síðari árum, og ég hygg, að það, sem mjög hefur hjálpað til, að minkurinn hefur ekki gert þar eins mikinn skaða og á Suðurlandi, sé bæði það, að hann hafi síður sloppið, og sérstaklega vegna þess, að hann hafi drepizt vegna vetrarhörku. Til Mývatnssveitar mun hafa komizt einn villiminkur, en af því að hann var aðeins einn, var ekki um fjölgun að ræða, og hann náðist og var drepinn. Nái frv. fram að ganga, þá verður fyrsta stigið, eins og hv. frsm. gat um, að afnema allt minkaeldi, og þar næst að hefja öflugar aðgerðir til að útrýma þessum vágesti. Sú statistik, sem hv. flm. vitnaði í sýnir, að hér er ekki um mikinn atvinnuveg að ræða, en tjónið er margfalt við það gagn, sem kann að vera af þessari skepnu.