Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson): Herra forseti! Allshn. hefir haft þetta mál til meðferðar á nokkrum fundum og lesið frv. rækilega, ásamt grg. þeim, er því fylgja. Brtt. við frv. hefir n. ekki gert. Þó kom það fram hjá hv. sjálfstæðismönnum í n.. að þeir vildu hafa óbundnar hendur í því efni, og geri ég ráð fyrir, að þeir flytji einhverjar brtt. við þessa eða 3. umr. Hinsvegar töldu þeir sig mundu geta fylgt málinu, þó að það yrði að ganga fram breytingalaust. Aftur telja hinir þrír nm. ekki rétt að vera að leggja fram brtt., þar sem vitanlegt er, að málinu er ætlað að ganga fram á þessu þingi, en brtt. myndu hinsvegar verða því til tafar. Enda er svo frá málinu gengið af hálfu þeirra flokka, er að því standa, að ekki ern líkur til, að samkomulag gæti orðið um brtt., er fram kynnu að koma. Því hefir n. fyrir sitt leyti lagt til, að frv. verði samþ. óbreytt. Ég hygg, að ég hafi ekki fleira að segja fyrir n. hönd. En eins og kunnugt er, hefir þetta mál vakið mikið umtal og að vissu marki nokkurn andróður. Ég gerði grein fyrir því við 1. umr., á hverjum rökum sá andróður væri byggður. En ég vil þó hér stikla á efni frv. í aðalatriðum. I. kafli er um réttindi stéttarfélaga og afstöðu þeirra til vinnuveitenda. Í 13. gr. er fjallað um þau atriði, er snerta réttindi félaganna. Hér eru ýms nýmæli á ferðinni, sem ekki hafa áður verið til í íslenzkum l., og veita þau þessum félögum fyllri réttindi en þau hafa áður búið við. Það má reyndar segja, að sú hefð sé komin á, að menn eigi rétt á því að mynda stéttarfélög til hagsmunabaráttu, en hins ber að gæta, að ávallt er hægt að koma í veg fyrir það, t. d. með því að setja löggjöf á móti því, eða með því, að atvinnurekendur beiti öllu bolmagni sínu til þess á annan hátt að koma í veg fyrir þetta. Eru dæmi þessa til meðal erlendra þjóða, og jafnvel hér á landi, að atvinnurekendur hafi reynt slíkt. Það liggur í hlutarins eðli, að slík stéttarfélög eigi að hafa rúm fyrir alla menn, sem tilheyra hlutaðeigandi starfsgrein. Hefir það alltaf þótt mikill ávinningur, að allir vinnandi menn ákveðinnar starfsgreinar væru í einu verklýðsfélagi. Er því gert ráð fyrir, að sú venja gildi, að félögin verði opin öllum vinnandi mönnum á sama félagssvæði. Þá er 4. gr. þannig, að ég hygg hana ekki hvað minnsta réttarbót fyrir verklýðsfélögin, eins og til háttar hjá okkur. Ég rek ekki dæmi þess, við hvað ég á með þessu. En reynsla mín er sú, sérstaklega hin síðari árin, eftir að atvinnuleysi tók að aukast, að vald atvinnurekenda hefir verið þannig, að þeir hafa getað drottnað yfir hverju handtaki verkamanna og hafa þeir þá ekki hvað sízt beitt þessu valdi til að hafa áhrif á stjórnmálaskoðanir manna. Í 5. gr. er gert ráð fyrir, að stéttarfélagið sé hinn eini rétti aðili til að semja um kaup og kjör, og er gr. bein afleiðing af því, sem á undan er gengið. Í 6. gr. er gert ráð fyrir, að allir samningar milli atvinnurekenda og verkamanna skuli vera skriflegir. Er það að miklu leyti í samræmi við þá venju, er skapazt hefir í þessu hin síðari ár, og er þetta ófrávíkjanleg regla meðal nágrannaþjóðanna. Hér er ekkert til tekið um það, hve langur samningstíminn skuli vera, nema það, að hann skuli vera 3 mánuðir, ef ekki er öðruvísi ákveðið. Samkvæmt 7. gr. eru slíkir samningar, sem verklýðsfélög gera við atvinnurekendur, löghelgaðir, svo að ekki mega einstakir verkamenn gera sérstaka samninga. Eru til mörg dæmi þess, að slíkir baksamningar hafi verið gerðir, t. d. gerði eitt iðnfyrirtæki hér í bæ nýlega þannig lagaða samninga, þvert ofan í samning, sem gerður hafði verið við hlutaðeigandi verkalýðsfélag. Er mér sagt, að út af því muni risa málaferli. Síðar í þessum kafla koma gr., sem að sjálfsögðu leggja nokkrar skyldur á herðar verkalýðsfélögunum, eins og t. d. 8. gr., en svo er ætíð um gagnkvæm réttindi, að menn verða líka að taka á sig nokkrar skyldur. Eins og 8. gr. ber með sér. er gert ráð fyrir, að verkalýðsfélögin beri ábyrgð á þeim samningsrofum, sem gerð eru, hvort heldur sem þeim valda félögin sjálf eða trúnaðarmenn þeirra, en undanteknir eru einstaka meðlimir félaganna, nema félagið valdi samningsrofunum. Að öðru leyti verður hver einstaklingur að bera sjálfur ábyrgð á gerðum sínum. 9. gr. fjallar um hina margumræddu trúnaðarmenn, sem gert er ráð fyrir á vinnustöðvunum, og eiga þeir að gæta þess, að fylgt sé í öllum atriðum samningum þeim, sem gerðir hafa verið milli verkamanna og atvinnurekenda, svo og framfylgt öllum samþykktum. sem félögin hafa gert, því að félögin þurfa oft að gera samþykktir um ýmislegt, þótt það sé ekki í samningum. Öllu þessu er trúnaðarmönnunum ætlað að fylgjast með á hverjum vinnustað. Eins og ég drap á við I. umr., hafa verkalýðsfélög hér á landi þegar byrjað að koma trúnaðarmönnum inn í samninga sína við atvinnurekendur, og var fyrsti trúnaðarmaður hér á landi við Sogsvirkjunina. Þessi regla er komin til okkar frá öðrum þjóðum. Í Danmörku t. d. hefir það tekið mjög langan tíma fyrir verkamenn að fá þessa trúnaðarmenn viðurkennda. Var það talin af atvinnurekendum hin mestu goðgá, að fara fram á slíkt. Töldu þeir það í fyrsta lagi rýra vald verkstjóranna og á skipunum vald skipstjóranna, o. s. frv. Eftir að verkalýðsfélögunum tókst að koma þessu á á Norðurlöndum, þykir þetta einhver mesta réttarbót, sem þau hafa fengið. Með aðstoð trúnaðarmannanna er oft hægt að komast hjá deilum og árekstrum, sem annars hefðu orðið, ef trúnaðarmaðurinn er fær í sínu starfi og rækir það eins og félögunum bezt gegnir. Hann er verkamönnunum öryggi fyrir, að ekki verði gengið á rétt þeirra, og hjálpar til að koma í veg fyrir deilur. Þetta ákvæði er ekki í vinnulöggjöfum Norðurlanda, en sjálfsagt þótti að setja það hér, þar sem atvinnurekendur hér á landi virðast ekki vera eins hagstæðir verkalýðnum og annarsstaðar á Norðurlöndum. Ég veit t. d. að sjómannastéttinni hér í bænum hefir ekki þýtt að nefna það að fá trúnaðarmenn á skipunum. Álít ég þetta mikla réttarbót, og framtíðin mun sýna, að hér hefir það eitt verið lagt til, sem verkamönnunum má að gagni verða. 10. gr. er viðbót við 9. gr. Þar eru settar reglur um, hvernig trúnaðarmaður á að vinna, og eins um, hvernig fara skal með ágreining milli hans og stéttarfélaganna eða milli stéttarfélaga, atvinnurekenda og trúnaðarmanns. Þessu var breytt nokkuð í hv. Nd., og er nú tryggilegar frá gengið, að ekki megi hegna trúnaðarmanni fyrir störf hans í þágu félagsins. Reynslan verður að sýna, hvort hér er ekki nógu tryggilega frá gengið. 11. gr. er í samræmi við og í áframhaldi af hinum gr., og sama má segja um 12. gr. Í 13. gr. er heimild fyrir stéttarfélög eða stéttarsambönd til að gera á milli sín gagnkvæma vináttusamninga, ef svo mætti kalla það. Til að skýra hvað við er átt, skal ég taka nærtækt dæmi. Hér í bæ er verkstjórafélag, sem ekki er, að því ég veit bezt, í neinu stéttarsambandi. Verkstjórar eru venjulega skoðaðir sem nánir trúnaðarmenn atvinnurekenda, en þeir hafa sínar kröfur og óskir um, hvernig að þeim er búið. Þeir hafa myndað sinn félagsskap, sem hefir átt örðugt uppdráttar með að fá óskum sínum framgengt við atvinnurekendur. Var myndaður gagnkvæmur samningur millí Alþýðusambands Íslands og verkstjórafélagsins um, að hvert styðji annað að vissu marki, t. d. að verkstjórar séu í verkstjórafélaginu, og að verkstjórar geti svo aftur neitað að taka menn í vinnu, ef þeir eru ekki í verkalýðsfélagi. Er mér kunnugt um, að atvinnurekendum hér var þessi samningur mikill þyrnir í augum, og var um tíma útlit fyrir, að verkstjórarnir yrðu hræddir með hótunum til að nema þessa samþykkt úr gildi. Því var óskað eftir að þetta yrði sett í frv., því að fleiri félög, sem geta verið verkamannastéttinni vinsamleg. þótt þau standi fyrir utan hana, geta þá gert slíka samninga um gagnkvæman stuðning að vissu marki, og er með þessu verkalýðnum tryggt meira lýðræði en áður. Ég hefi stiklað á stóru um I. kafla frv. Þau andmæli, sem fram hafa komið eru flest lítils virði. Hefir t. d. verið sagt, að ýms þessara réttinda væru áður lögfest eða stjórnarskrárvernduð, en það fer eftir viðhorfi þjóðfélagsins á hverjum tíma, hve mikið af því er skoðað réttur hins vinnandi manns. Þótt löngu sé búið að lögfesta vinnulög á Norðurlöndum, þá er ekkert til svipað þessu í þeim löggjöfum, og ég hefi fengið tækifæri til að sjá, að verkamenn þeirra landa telja þessa löggjöf svo mikla réttarbót, að þeir myndu telja það mikinn vinning fyrir þá sjálfa að fá slík l. sem l. kafla þessa frv. Þótt ekki sé þar fleira fram tekið, þá stendur þessi löggjöf sem aðrar til bóta á næstu árum. Hér er búið að byggja þá réttu undirstöðu, og ég mun gleðjast yfir hverri nýrri réttarbót, sem fæst á næstu árum. Um II. kafla hefir verið rætt nokkuð mikið. Hann felur það í sér, sem e. t. v. er aðaltilefni þessara l. Hann er um verkföll og verkbönn. Um þau höfum við þá reynslu, að í ýmsum tilfellum hafa verið hafnar deilur, sem þeir, sem eiga að vera forsjón verkalýðsfélaganna, hefðu e. t. v. átt að gæta betur að, hvort rétt væri að hefja á þeirri stundu eða annari. Meðal annars eru þess vegna settar reglur um, hvernig deilur skuli hafnar og hvaða undirbúning verði að hafa milli atvinnurekenda og verkamanna. Hefir sú krafa komið frá atvinnurekendum, að nauðsynlegt væri að setja reglur þar að lútandi. Er efni þessa kafla sóti í vinnulöggjöf Norðurlanda að mestu leyti. Eins og ég tók fram við 1. umr., hygg ég, að ekki séu þau tilfelli í deilum milli atvinnurekenda og verkamanna, sem ekki eru hér settar reglugerðir eða l. um, hvort sem það er kallað verkfall eða verkbann. Nú er það auðvitað, að þetta frv. setur strangari reglur þar að lútandi en þeir menn vilja, sem helzt vilja engin lög eða reglur hafa. Hér hefir verið flutt frv. af sjálfstæðismönnum, þar sem vitanlegt var, að tekin voru upp ákvæði þau, sem ströngust eru í l. Norðurlanda. Il. kafli er svo vægur, að ákvæði hans eru ekki nema svipur hjá sjón, samanborið við frv. sjálfstæðismanna. Í þessu frv. hefir n. sett reglur um þær deilur, sem fjalla um kaup og kjör. Ég undirstrika hér með sérstaklega, að það er skilningur mþn., sem samdi frv., að hér sé átt við allt það, sem felst í venjulegum kaupsamningum, um kaup, vinnuskilyrði o. s. frv. Þá hefir því verið haldið fram. að skyndiverkföll, sem komið geta fram undir vissum skilyrðum, væru bönnuð með þessu frv. Það er rangt. Samkvæmt skilningi n. er ekki hægt að heimfæra það, sem hér er talið upp, undir skyndiverkföll. Ég verð að mótmæla því, sem andmælendur þessa frv. hafa sagt, að þegar talað sé um vinnustöðvanir hér, þá séu það vinnustöðvanir, sem eingöngu séu um kaup og kjör, og að þá þurfi 24 klst. frest um atkvgr. Einmitt í sambandi við 7 daga frestinn vil ég taka það fram, að hans þarf ekki með, þegar samningar eru útrunnir, og ég vil upplýsa, að verkamenn hér í bænum hafa sjálfir tekið upp að hafa þennan frest. T. d. kaupdeila sú, sem átti sér stað síðasta vor. hún var ekki gerð án fyrirvara. Þetta er regla, sem verkalýðurinn er að skapa sér af frjálsum vilja. Þá vil ég benda á í sambandi við þetta, að félagsstj. geta komið á vinnustöðvun, ef félagið fær þeim umboð til þess. Venjulega er það svo með þessar deilur, að þær koma ekki eins og þruma úr heiðskíru lofti. Venjulega er að þeim langur aðdragandi, og félagsstj. getur aflað sér þessa umboðs frá félagsmönnum. Einnig þarf ekki annað en að hafa fulltrúaráð, sem ég hygg, að verkamannafélagið Dagsbrún hafi fyrst komið upp. Þar er fáeinum félagsmönnum fengið vald til þess að fara með mál félagsins á milli funda. Hér er gert ráð fyrir, að hvert félag geti myndað slíkt trúnaðarmannaráð, og engar hömlur settar á, hve margir þurfi að vera í því. Er gert ráð fyrir. að 3/4 trúnaðarmannaráðs þurfi að vera fylgjandi þeim ráðstöfunum, sem það gerir, og má það ekki minna vera, þegar svo litlum hl. félagsmanna er fengið slíkt vald. Þá verður að tryggja, að aðeins mikill meiri hl. geti ráðstafað hagsmunamálum allra hinna félagsmannanna. Hér er opnuð leið fyrir félög, þar sem óhægt er um fundasókn og atkvgr., til að láta lítinn hóp manna ráða fram úr vissri tegund mála, jafnvel vinnudeilum. Ég tel það kost fyrir verkalýðinn að eiga slíka löggjöf. Ég hefi þegar minnzt lauslega á 16. gr. og 7 daga fyrirvarann og við hvað hann á. Þeir, sem vilja andmæla löggjöfinni, geta sagt, að það megi skilja hana á annan veg en hún er hugsuð, og þeir geta haldið þessum skýringum sínum fram við fólkið. Um 17. gr. erum við hv. 1. landsk. og ég búnir að ræða allmikið við 1. umr. Sú gr. fjallar um, að ekki er hægt að ganga út í verkföll undir vissum kringumstæðum, ef meiri hl. verkalýðsfélaganna telur það mjög varhugavert. Um III. kafla frv., sem er aðallega um sáttaumleitanir, er sú veigamikla breyting gerð, að í stað þess að hafa allt landið eitt umdæmi, sem einn maður gæti alis ekki komizt yfir, eru sáttaumdæmin gerð 4, og landinu skipt eins og 19. gr. hermir. Þrír af sáttasemjurunum eru einskonar undirsáttasemjarar, og eiga þeir að hafa sem yfirmann aðalsáttasemjarann. sem ætlazt er til, að hafi sæti og heimili í Reykjavík, en það er sá hluti landsins, þar sem verkalýðsfélögin eru stærst og deilur tíðari en annarsstaðar. Skil ég ekki í, að nokkur hafi á móti þeirri till., að fjölga sáttasemjurunum. Það er borgaraleg skylda að taka við þessu starfi sáttasemjara. Verður hver og einn að rækja það, eftir því sem efni standa til. en sáttasemjari verður að vera þeim kostum búinn, að hann geti mælt milli deilandi manna. Frá núgildandi l. eru ekki miklar efnisbreytingar, að þessu undanteknu, nema hvað gert er ráð fyrir, að allt skuli fara fram í fastara formi og að allt, sem fram fer á sáttafundum, skuli bókað. Er sú regla sjálfsögð og nauðsynleg, svo að sjá megi, hvað hver hefir lagt til á hverjum tíma, og svo að menn geti ekki komið seinna og sagt, að þeir hafi aldrei sagt þetta eða hitt. Hér er gert ráð fyrir, að fundirnir séu fyrir luktum dyrum. Þótt svo væri tekið fram í l. áður, þá voru aldrei aðrir viðstaddir á þessum fundum en þeir, sem þangað voru kallaðir. Einnig er ýtarlegar kveðið á en áður um, að sáttasemjari skuli fyrr grípa til að reyna að sætta, ef stéttir þær, sem deila, geta ekki komið sér saman. Skal ég nefna sem dæmi, að í deilunni, sem Sjómannafélag Reykjavíkur átti í í vetur, hefði sáttasemjari verið skyldur til að leita um sættir um miðjan nóvember, í stað þess að hann kom ekki til greina fyrr en um áramót. Þá er hér nokkru nánar búið um hnútana við atkvgr. Í flestum tilfellum er það aðeins samkomulagsatriði milli deiluaðilja og sáttasemjara, hvernig þeim skuli hagað. Ég skal skýra þetta með dæmum. Í ýmsum félögum hér, þar á meðal Sjómannafélaginu, eru ýmsar starfsgreinar, sem eiga sumt sameiginlegt og sumt ekki. Við höfum t. d. innan okkar félags farmenn, sem eingöngu sigla á flutningaskipunum. Þeir hafa sérstakt kaup og kjör. Þeirra samningar hljóða öðruvísi en samningar fiskimanna. Ef um deilu væri að ræða við þessa menn, þá þarf ekki að láta atkvgr. um till. sáttasemjara fara yfir á félagsheildina alla, heldur næði hún aðeins til farmanna. Þetta minnkar þann mannfjölda, sem greiðir atkv., og þá er meiri trygging fyrir því, að hinn lögmælti meiri hl. sé fyrir hendi, þegar um slíkar atkvgr. er að ræða. - Þetta getur einnig komið fyrir meðal verkamannafélaga. Deila kann að standa um eina deild félagsins, t. d. vörubílstjóradeild, og þá er hægt að láta atkvgr. fara fram aðeins innan deildarinnar. Ég tel, að þetta sé kostur, að þurfa ekki að bera undir atkv., kannske 12–18 hundruð félagsmanna, atriði, sem aðeins snertir ákveðna deild félagsins. Þetta er ekki til í núgildandi löggjöf, en er sett til þess, að félög geti látið slíkar atkvgr. fara fram eins og hér er gert ráð fyrir. Ennfremur er gert ráð fyrir því, að félög, sem eigi saman í deilu, geti látið málið ganga til atkvgr. í félagi, þannig að ekki komi neitt það fram, sem sýni sérstöðu hvers einstaks félags í deilunni. Dæmi: Sjómannafélagið í Reykjavík, Hafnarfirði og vestur á Patreksfirði, sem öll eiga menn á togurum, eiga sameiginlega í kaupdellu. og þá geta öll þessi þrjú félög, ef þau óska þess, greitt sameiginlega atkv. án þess að sérstaða félaganna komi fram. Þetta er ein af breyt. í kaflanum um sáttasemjara, og ég er ekki í nokkrum vafa um, að þetta verður talinn kostur á fyrirkomulaginu, þegar deilur yfirleitt eiga sér stað. Þá er eitt í kaflanum um sáttasemjara, sem er nýmæli, og það er, að þegar á að reikna fjölda í einu félagi, þá er hægt að draga frá sjúka menn, sem ekki geta greitt atkv. á fundarstað, og fjarstadda menn, sem ekki myndu geta komið til greina. Við þetta aukast líkurnar fyrir því, að löglegar ákvarðanir verði teknar. Nú hefir það verið fundið þessu frv. til foráttu, að það þyrfti að skapa einhvern vissan meiri hl. fyrir till. sáttasemjara. Ef minna en 20% taka þátt í atkvgr., þá er till. samþ. Þetta hefir verið gagnrýnt og vítt, en nú er því til að svara, að á Norðurlöndum er gengið miklu lengra um kröfu til þátttöku í atkvgr. en hér er ætlazt til. Við erum hér svo langt fjarri þeim reglum, sem gilda yfirleitt á Norðurlöndum, og ég minnist þess, að í frv. sjálfstæðismanna var þessi regla tekin upp óbreytt eins og hún er ströngust bæði í löggjöf Dana og Norðmanna. Hvað þýðir þetta? Ef deila er orðin það hörð, að sáttasemjari er yfirleitt kominn inn í málið og farinn að skipta sér af því til sátta, þá liggur það í hlutarins eðli, að það hlýtur að vera vöknuð almenn hreyfing meðal meðlimanna um að samþ. eða hafna því, sem fram kann að koma, - og eru þá miklar líkur til þess, að minna en 20% félaganna séu svo áhugalausir, að þeir taki ekki þátt í atkvgr.? Við skulum segja. að það væri 21%, og hvað þarf þá marga menn til að fella till.? Það eru 14 af 20 í 100 manna félagi, og að hér sé nokkur hætta á ferðinni fyrir verklýðsfélögin, það get ég ekki skilið. Öðru nær. Ég get ekki skilið, hvers vegna menn eru að búa til úlfalda úr mýflugunni, þó að svona lágmark sé sett, eins og hér er farið fram á. Ég hirði ekki um að fara frekar út í kaflann um sáttasemjara, því að hann er að mörgu leyti mjög líkur því, sem nú gildir, að því undanskildu, sem ég nú hefi lýst. Ég hygg, að enginn neiti því, að l. frá 1925, um sáttasemjara, hafi gert sitt mikla gagn í okkar verklýðsbaráttu í landinu. Ég þykist tala hér af fullkominni reynslu, því að þó að menn séu í ýmsum tilfeilum óánægðir yfir þeim till., sem sáttasemjari hefir borið fram, þá hefir hann þó með þátttöku sinni komið aðiljum til þess að tala saman og þannig komið í veg fyrir, að deilurnar rynnu út í sandinn, enda hefi ég ekki heyrt, að ákvæðin um sáttasemjara væru verulegur þyrnir í augum manna. En ég bendi á þetta. Ég minnist þess, að fyrst í stað voru raddir, sem töldu óþarft og óheppilegt að blanda því opinbera inn í þessar deilur, en nú hygg ég, að það séu fáir, sem segi, að sáttasemjari sé gagnslaus í þessum málum, og eins spái ég, að dómur verkalýðsins í landinu verði sá einmitt um þessa löggjöf, sem nú er í frumvarpsformi, að hún sé til gagns, en ekki til ógagns. Um IV. kafla þessa frv. get ég verið frekar stuttorður, því að hann fjallar um það, sem kallað er félagsdómur og á, eins og stendur í 44. gr. að dæma í málum, sem risa út af kærum um brot á l. þessum og tjóni, sem orðið hefir vegna ólögmætra vinnustöðvana, svo og í málum, sem risa út af kærum um brot á vinnusamningi eða út af ágreiningi um skilning á vinnusamningi eða gildi hans, svo og í öðrum málum milli verkamanna og atvinnurekenda, sem aðiljar hafa samið um að leggja fyrir dóminn, enda séu a. m. k. 3 af dómendunum því meðmæltir. Þetta er höfuðverkefni dómsins. Við komumst lítilsháttar inn á það við 1. umr. málsins, ég og hv. 1. landsk., hvaða þýðingu það hefði fyrir verkalýðinn að geta lagt í ýmsum tilfellum minni ágreining undir dóm, og ég tel það eitt af réttarbótunum. að slíkur dómur skuli vera settur á stofn til þess að skera úr slíkum ágreiningi, bæði fyrir einstaka verkamenn og verklýðsfélögin í heild. Þessi mál eru réttargjaldafri. Það þarf ekki að kosta neinu til til þess að fá skorið úr þessum málum. Ég þykist hafa þar nokkra reynslu um, að því miður leggi menn niður kröfur, af því að það kostar stundum miklu meira að fara í mál út af þeim en það, sem hugsanlegt væri, að fengist með því að vinna málið, og þess vegna gefa menn oft þessar litlu kröfur eftir af ótta við, að það sé kannske í mörgum tilfellum svo dýrt að ná þessum kröfum, í öðrum tilfellum vafasamt, hvort þær náist. Nú er búið að tryggja það, að félagsdómur á tvímælalaust að skera úr um þessi efni. Því hefir verið blandað saman við þennan félagsdóm, sem sumir hafa nefnt vinnudóm, og það hefir verið reynt að blása það út, að félagsdómur ætti að ákveða fólkinu kaup og kjör. Um þetta atriði er fyrst og fremst sú n., sem samdi þetta, og ég hygg þeir flokkar, sem að frv. standa, svo hjartanlega sammála, að það sé ekki hyggilegt eða heppilegt að láta dómstól eins og þennan dæma í hagsmunaágreiningi, um kaup og kjör. Og það merkilega í þessu er, að á Norðurlöndum hefir þetta verið reynt. Í Noregi hafði vinnudómstóll það hlutverk, að dæma kaup og kjör, og það skal játað, eins og hv. 1. landsk. minntist á, að verkamennirnir neituðu 1921 að beygja sig undir þennan dóm. En það merkilega fyrirbrigði skeði, að bæði atvinnurekendur og verkamenn í Noregi voru sammála um að fella það ákvæði niður úr l., að þessi dómstóil dæmdi í hagsmunaágreiningi. Á Norðurlöndum og þar, sem lýðræði ríkir, er yfirleitt sá skilningur, að þessir dómstólar eigi ekki að dæma í slíkum ágreiningi. Þær undantekningar, sem gerðar eru í þessu efni, eru sérstaks eðlis, því að eins og vitað er, hefir það komið fyrir bæði í Danmörku og í Noregi, og í okkar landi líka, að í vissum undantekningartilfellum hafi þótt heppilegt að leysa deilu með gerðardómi. - Ég geri þetta að umtalsefni af því, að það hefir verið reynt að læða því út til verkalýðsins, að þetta frv. til vinnulöggjafar hafi í sér fólgið það ákvæði, að það eigi að dæma fólkinu kaup og kjör, en það er það, sem verkamenn hér sem annarsstaðar eru andvígir. Ég skal geta þess, að jafnvel áður en þessir vinnudómstólar voru komnir á Norðurlöndum, var það farið að tíðkast, að félög og stéttarfélagasambönd hefðu það að samningsatriði, að gerðardómur skæri úr um það, hvað væri rétt eða rangt samkv. samningi. Þó hefir það verið talið til hagsbótaákvæða í samningi, að það þyrfti ekki að vera að slást um hvert smádeiluatriði, sem upp kæmi. Nú heyrir þetta allt undir gerðardóminn í Danmörku og undir félagsdóm hjá okkur. Þá er annað, sem hér hefir verið gagnrýnt, og það er skipun dómsins. Og ég verð að lýsa því yfir fyrir mig persónulega, að þegar fleiri en einn eru um eitt mál, þá verða menn oft að brjóta sig til samkomulags, og það samkomulag, sem fekkst, er eins og sjá má í frv. Það skal játað, að það er hæstiréttur, sem hefir oddaaðstöðuna, þar sem hann skipar tvo og tilnefnir þrjá, en ráðh. ryður tveimur af þeim. Það má segja, að hinir tveir, fulltrúi verkalýðsins og fulltrúi atvinnurekenda, verði nokkurskonar málflytjendur í dómnum. En þetta er ekki ólík skipun eins og er í Noregi, þar sem það er ríkisstj., sem skipar þrjá í dóminn, og býst ég við, að menn deili ekki svo mjög um, að það sé réttara, að það sé hæstiréttur, heldur en ríkisstj., sem tilnefni þrjá í dóminn. - Aðrar reglur, sem í þessum kafla felast, eru svo sérfræðilegs eðlis, að ég get ekki farið út í það sérstaklega, en hinsvegar má sjá það í grg. fyrir frv., hvað meint er með hverju einstöku atriði. Ég tel, að ég hafi gert, eftir því sem efni standa til, grein fyrir aðalefni þessa frv., eins og það nú liggur fyrir. Og eins og ég marg oft hefi sagt, þá er ég með þá sannfæringu í hjarta mínu, að þar sem það er óumflýjanlegt, að settar verði reglur hér á þessu landi um viðskipti atvinnurekenda og verkamanna, þá sé þetta frv. til vinnulöggjafar, sem hér er á ferðinni, svo gott og hagkvæmt fyrir verkalýðinn, að á tímum eins og þessum sé þess ekki að vænta, að hægt sé að fá betri löggjöf en þessa. Eins er mér það ljóst, að ef frv. eins og þetta væri fellt, því yrði sett með fylgi meiri hl. þingsins miklu óhentugri löggjöf fyrir verkalýðinn, því að það er hægt að skapa þær reglur í þessum málum, sem eru til ófarnaðar og trafala fyrir þróun verkalýðsfélaganna, en þessi löggjöf gerir það ekki. Ég skal að síðustu benda á það, að á Norðurlöndum, þar sem slík löggjöf hefir gilt um margra ára skeið og þar sem ákvörðunarréttur félaganna er að mörgu leyti þröngur, miðað við þessa löggjöf, hefir það sýnt sig, að þróun verkalýðshreyfingarinnar hefir verið hvað mest síðan þessi löggjöf kom. Við vitum, að verkalýðurinn er hvergi betur skipaður og þroskaðri í meðferð sinna mála en einmitt á Norðurlöndum, og ef verkalýðurinn þar hefir getað þroskazt þrátt fyrir þessa löggjöf, hversu miklar líkur eru þá til, að verkalýðurinn á Íslandi muni ekki geta unnið áfram í sama anda og hann hefir unnið og þroskazt á sama hátt og hann hefir gert á Norðurlöndum? Ég hygg, að þessi löggjöf verði einmitt nýtt vopn í höndum verkalýðsins til þess að skipuleggja sig betur en hann hefir nokkru sinni áður verið til þeirrar baráttu, sem hann verður að heyja í nútíð og framtíð.

*Magnús Jónsson: Ég skal nú ekki fara að gera mig að neinum siðameistara um ræðuhöld manna hér í þinginu, en ég verð að segja, að mér finnst það ekki lýsa miklum klókindum, að meðhaldsmenn þessa frv., eins og hv. 3. landsk., skuli vera að halda hér langa og espandi ræðu um þetta mál. Málið er hér til 2. umr. á síðustu dögum þingsins, og væri því ekki nema eðlilegt. að það væri heldur, a. m. k. af meðhaldsmönnum þess, stuðlað að því, að málið fengi greiða afgreiðslu. Það er búið að ræða þetta mál í útvarpsumræðum, í blöðum og á fundum, og það hefir fengið langa og ýtarlega meðferð í hv. Nd., og virðist því ekki vera mikill greiði gerður með löngum umr. um það hér. Ég skal geta þess, að ég er einnig fylgjandi löggjöf í þessa átt, en mun ekki fara að dæmi hv. 3. landsk. um að fara að halda langa ræðu um frv. Tilefni þess, að ég stend hér upp, er aðeins það, að í þessu stutta nál. frá allshn. er svo að orði komizt, að við, hv. samflokksmaðum minn í n. og ég, myndum flytja brtt. við þetta frv. Þetta hefir því miður orðazt fullákveðið. Við áskildum okkur rétt til þess að bera fram brtt. Við höfum ekki gert það við þessa umr., en munum að sjálfsögðu milli umr. taka ákvörðun um það, hvort við berum fram brtt. eða ekki. Ég get sagt fyrir hönd okkar beggja, að við erum yfirleitt fylgjandi þeim brtt., sem bornar voru fram í hv. Nd., á þskj. 330, af þeim hv. þm. Snæf. og hv. 8. landsk., hvort sem við tökum þær upp eða eitthvað af þeim eða ekki. Ég skal ekki fara neitt út í ræðu hv. 3. landsk., þó að ég sé honum ekki sammála um allt, sem hann sagði um frv. Sjálfstæðismenn hafa, eins og kunnugt er, haft forgöngu um þessa löggjöf hér á Alþ., og þegar hann segir, að í frv. því, sem sjálfstæðismenn hafi borið fram, sé það strangasta í löggjöf Norðurlanda, þá eru það meðmæli með þeirra till., þar sem þeir hafa sniðið till. sínar eftir þeirri löggjöf, sem hefir reynzt vel á Norðurlöndum, eins og hann sjálfur hefir viðurkennt. Ég hygg, að fáum blandist hugur um, að löggjöf eins og þessi kemur að nokkru leyti smátt og smátt, en þegar við setjum okkar löggjöf, væri ekkert óeðlilegt, þó að við gætum hlaupið yfir einhver millistig og haft löggjöfina svona nokkurnveginn eins og hún er fullkomnust í okkar nágrannalöndum. En ég get sagt það, að mín einkaskoðun er sú, að einmitt löggjöf eins og þessi eigi að fara mjög hægt af stað. Ég get því fylgt þessu frv. óbreyttu, enda þótt ég teldi, að löggjöfin ætti að ýmsu leyti að vera öðruvísi. Hér er um nýmæli að ræða, og hugsunarhátturinn þarf að samlagast slíkri löggjöf. En það er enginn vafi á því, að þróunin verður í þá átt, að réttarþjóðfélag reyni að setja niður deilur eins og þessar með löggjafarfyrirkomulagi. Eftir þann áróður, sem beitt hefir verið í þessu máli, er mjög hyggilegt að fara hægt af stað, að stiga smáspor til að byrja með. Það er vitanleg., að löggjöf eins og þessi verður að komast á með gagnkvæmu samkomulagi milli beztu og skynsömustu manna frá báðum aðiljum, til þess að hún verði til jafnmikils gagns fyrir báða og þjóðfélagið í heild sinni. Ég skal ekki fara mikið út í ræðu hv. 3. landsk. Hann var með ýmsar dylgjur um það, að atvinnurekendur gengju með einhverja dulda kúgunarlöngun í garð verkamanna. Þetta eru nú bara leifar af gömlum áróðursanda. Það má náttúrlega alltaf gera mönnum upp hinar lökustu hvatir, en úr því að menn hafa nú komið sér saman um að reyna að beina þessum málum inn á sómasamlegri og heilbrigðari brautir, þá held ég, að það væri rétt, að menn byðu niður allar dylgjur í þessum efnum. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta, því að við höfum sem sagt skrifað undir nál. án fyrirvara, en ég vildi aðeins gera grein fyrir því, hvers vegna við ekki bárum fram brtt. nú, og munum við taka það til athugunar fyrir 3. umr.



Við 1. umr. þessa máls gerði ég nokkuð ýtarlega grein fyrir skoðun minni í þessu máli, og það, sem hv. 3. landsk. hefir nú sagt í sinni löngu ræðu til þess að skýra frv. út frá sínu sjónarmiði, og ennfremur til þess að andmæla mínum skoðunum, var þannig vaxið. að í því kom í rann og veru ekkert nýtt fram. Hv. 3. landsk. hefir nú í hinni þriðju löngu ræðu, sem hann hefir flutt hér í þessari hv. d., eingöngu talað um þá miklu kosti, sem hann telur, að í þessu frv. felist, og þær miklu og stóru réttarbætur, sem verkalýðnum séu tryggðar með því - að hans dómi. Það er svo að sjá sem þessum hv. þm. þyki mikið við þurfa, til þess að sannfæra hv. þdm. um það, hvað þetta frv. sé mikils virði fyrir verkalýðinn. En ég held nú satt að segja, að hann hefði getað sparað sér þessar löngu ræður, því að allir hv. þdm. hér - að undanteknum einum, sem er ég - eru algerlega sammála um, að þetta frv. sé ákaflega gott fyrir verkalýðinn, eða a. m. k. láta þeir svo. En ef hv. þm. hefir ætlað að sannfæra mig, þá skjátlast honum alveg. ef hann heldur, að þessar ræður hans hafi nokkur áhrif á mig. Hv. 3. landsk. var enn að ræða mjög ýtarlega kaflann um réttindi og skyldur verkalýðsfélaganna, sem hann segir, að séu algert nýmæli og einhverjar stórkostlegustu réttarbætur, sem verkalýðurinn hafi fengið hér á þessu landi um langt skeið. Ég fór við 1. umr. ýtarlega út í þennan kafla og gagnrýndi þær óskaplegu „réttarbætur“, sem í honum felast. Og ég komst að þeirri niðurstöðu, að allur þessi kafli, eins og hann leggur sig, væri ekkert annað en „húmbúkk“, og ég færði fyrir því gild rök, sem standa ennþá óhögguð. - Hv. 3. landsk. sagði meðal annars, að í þessum kafla væri sú mikilvæga réttarbót. að atvinnurekendur mættu ekki gera sérsamninga við einstaka verkamenn, sem kæmu í bág við samninga stéttarfélags við atvinnurekendann og væru lakari en þeir. Ég hélt nú, að það lægi í hlutarins eðli, að slíkt væri samningsrof. Og svo er hv. þm. að tala um það, hve geysilegar réttarbætur það séu fyrir verkalýðinn, að það skuli standa í lögunum, að atvinnurekendur skuli ekki mega rjúfa samninga. Þetta sýnir nú fyrst og fremst það, hvernig þessi hv. þm. gripur eftir loftbólum, til þess að reyna að finna orðum sínum stað um þessar miklu réttarbætur, sem eiga að felast í þessu frv. Nákvæmlega sama gildir um það, sem hv. 3. landsk. var að segja um trúnaðarmennina. Það er út af fyrir sig litið með því fengið, þó að í lögunum standi, að verkalýðsfélög megi útnefna trúnaðarmenn, því að það geta þau án laganna. Það, sem fyrst og fremst skiptir máli, er, hvaða réttindi þeir fá, - og hvar eru þau í þessum lögum? Þau eru ekki til, nema þá ef nefna mætti þá brtt., sem samþ. var í hv. Nd., þar sem svo var ákveðið, að ef atvinnurekendur fækkuðu við sig verkamönnum, þá skyldu trúnaðarmenn að öðru jöfnu sitja fyrir með að halda vinnu. En þegar nánar er að gáð, er þetta engin fullnægjandi trygging fyrir trúnaðarmennina, síður en svo, vegna þess að þótt hér standi „að öðru jöfnu“, þá geta atvinnurekendur alltaf haldið því fram, á sama hátt og þeir eru vanir að gera, þegar þeir segja mönnum upp atvinnu, að það sé af öðrum „góðum og gildum ástæðum“. - Þetta læt ég nægja um þennan kafla laganna, því að ég get að öðru leyti vísað til þess, sem ég sagði við 1. umr. Þá ætla ég að nefna eitt atriði, sem hv. 3. landsk. taldi vera mikla réttarbót í frv., sem sé það, að sáttasemjari geti látið atkvgr. fara fram um till. sína á þann hátt, að aðeins nokkur hluti félagsins, þ. e. a. s. aðeins sá hluti félagsins, sem tilheyrir þeirri starfsgrein, sem till. fjallar um, greiði atkv. um till. Sáttasemjari getur líka samkvæmt þessum lögum ákveðið, að það skuli fara fram atkvgr. samtímis í fleiri en einu félagi, ef þau eiga samtímis í deilum. M. ö. o., sáttasemjari getur ákveðið, hvernig atkvgr. skuli fara fram, hvað margir taki þátt í henni, og þannig hagað henni eins og hann telur mestar líkur til, að till. verði samþ. Og þetta telur hv. 3. landsk. réttarbætur! - Mér er kunnugt um, að einmitt þetta ákvæði hefir verið rætt í mörgum verkalýðsfélögum, og þau hafa öll verið þeirrar skoðunar, að hér sé ekki um réttarbót að ræða, heldur beinlínis réttarskerðingu og stórkostlega hættulegt ákvæði, þannig að hér er ekki einasta verið að telja til réttarbóta það, sem ekki eru annað en loftbólur, heldur er verið að búa til réttarbætur úr því, sem í raun og veru er réttarskerðing. Mér þótti nú gaman að því, þegar hv. 3. landsk. sagði, að þetta frv. stæði til bóta. Það er nákvæmlega það sama og sjálfstæðismenn segja um þetta mál. Og hv. I. þm. Reykv. endurtók þetta hér áðan og sagði, að frv. stæði til bóta, og hann sagðist vera hv. 3. landsk. sammála um það, að óheppilegt væri að fara harðara í sakirnar til að byrja með heldur en hér væri gert. Hann meinar, að það þurfi að gera ákvæði þessa frv. harðari eða verri heldur en þau eru gagnvart verkalýðnum, og þess vegna segir hann, að þetta sé gott út af fyrir sig og ekki beri að fara lengra í bili, og að þetta standi allt til bóta. Hér hefir hv. 1. þm. Reykv. áreiðanlega rétt að mæla frá sjónarmiði sins flokks. En hvaða líkur eru til þess, að „umbætur“ verði gerðar á frv. og hvernig er líklegt, að þær verði? Við vitum nú það, að sjálfstæðismenn og hægri framsóknarmennirnir er alltaf að nálgast, og það virðist aðeins tímaspursmál, hvenær samvinna verður milli þeirra á Alþ. meiri en nú er, og jafnvel stjórnarsamvinna, og þá verður náttúrlega hægurinn hjá fyrir þessa tvo flokka, að gera „umbætur“ á svona lögum, og hvernig haldið þið, að þær verði? Haldið þið, að þær verði til þess að auka réttindi verkalýðsfélaganna? Eða í þá átt, sem hv. 1. þm. Reykv. var að tala um áðan? Það er svo sem vitanlegt, að það muni verða. En það, sem þessa flokka hefir vantað. til þess að koma slíkri vinnulöggjöf á, sem þeir óska eftir, er að geta fengið verkalýðsfélögin og þeirra samband til þess að sætta sig við svona löggjöf. Og hv. 3. landsk. er einmitt að hjálpa þeim til þess. Hann er að reyna að fá verkalýðshreyfinguna til þess að sætta sig við svona löggjöf, og þess vegna veit hv. 1. þm. Reykv., hvað hann er að segja, þegar hann talar um, að ekki sé heppilegt að ganga lengra heldur en gert er með þessu frv. En þegar verkalýðsfélögin svo eru búin að sætta sig við þessa löggjöf, þá er hægurinn hjá að herða á henni smátt og smátt, og eini möguleikinn til þess, að það verði ekki gert, er, að verkalýðsfélögin sýni það í reyndinni, að ekki sé hægt að framkvæma slíka löggjöf. Það er því nauðsynlegt, að verkalýðsfélögin geri hana að ónýtu pappírsgagni í framkvæmdinni, eins og við höfum dæmi frá annarsstaðar. - Þegar hv. 3. landsk. var að reyna að verja þetta frv. sitt og félaga sinna, bæði við 1. umr. og eins nú, lét hann sem hefði hann hvorki heyrt né skilið neitt af því, sem ég hafði sagt. Hann hélt áfram að bera fram sín svo kölluðu mótrök, enda þótt ég hefði hrakið þau öll. Ein af fjarstæðum hv. þm. var m. a. sú, að „tugthúslögin“ norsku frá 1927 hefðu verið afnumin vegna þess, að atvinnurekendur hefðu ekki viljað þau. En hvernig liggur nú í þessu máli? Atvinnurekendur í Noregi og fulltrúar þeirra á þingi komu sér saman um að setja þessi lög. Verkalýðsfélögin aftur á móti ákváðu að brjóta þau á bak aftur og hafa þau að engu. Og strax árið eftir hófu tugir þúsunda norskra verkamanna baráttu gegn lögunum undir kjörorðinu: „Tværs gennem Loven“. Foringjar þessarar hreyfingar voru dæmdir til langvinnrar fangelsisvistar, jafnvel í hundraðatali, en verkamenn sigruðu í þessari deilu, eins og kunnugt er. Það voru lögbrjótarnir, sem í þessari deilu báru sigur úr býtum. Atvinnurekendur urðu að gera samninga við verkalýðsfélögin um betri kjör heldur en ákveðin voru í vinnudómnum. Og þar með voru lögin orðin að ónýtu pappírsgagni, og þá var ekkert annað eftir en að afnema þau. Þessa reynslu höfum við ekki aðeins frá Noregi, heldur og frá fleiri löndum. Í Danmörku eru ólögleg verkföll stundum svo að segja daglegt brauð. Þegar ég var í Danmörku, voru t. d. hin ólöglegu verkföll oft aðalumræðuefni blaðanna. Og það er ekki nóg með það, að þau séu tíð þar, heldur hefir líka hvert á fætur öðru verið leitt til sigurs, og það er þetta, sem er ákaflega þýðingarmikið - ekki einungis fyrir verkalýðinn, heldur og þá þm. sem ætla sér að samþ. þessa löggjöf - að athuga vel. Það er skemmst að minnast sjómanna- og kyndaraverkfallsins 1934, sem var ólöglegt, þar sem það gekk á móti vinnulöggjöfinni dönsku. Hafnarverkamenn gerðu samúðarverkfall, og í Esbjerg var gert allsherjarverkfall, einnig í samúðarskyni. Árangurinn varð sá, að árið eftir fengu kyndarar með samningum ýmsar réttarbætur, sem sumpart ekki tíðkast annarsstaðar í Evrópu. Þeir fengu launahækkun, fæðispeninga, launuð sumarfrí og ókeypis vinnuföt. En nú vil ég spyrja: Langar hv. þm. til þess, að ólögleg verkföll verði tíð, svo að segja daglegt brauð, hér á landi? Er rétt að sækja slíka fyrirmynd til nágrannalandanna? Og langar hv. þm. til þess, að heilar stéttir telji það siðferðislega skyldu sína að brjóta þau lög, sem Alþ. setur? Nú var hv. 3. landsk. í síðustu ræðu sinni, og eins við I. umr., að reyna að verja skyndiverkfallabannið, sem í þessum lögum felst. Þar sem hann talaði um 7 daga verkfallsfrestinn aðeins í sambandi við uppsögn samninga, þá kemur það ekki málinu við, vegna þess að um það var ekki verið að ræða, heldur hitt, að í lögunum er svo um hnútana búið, að skyndiverkföll eru í raun og veru bönnuð. Um hitt var alls ekki verið að ræða. Þess vegna gat hv. 3. landsk. sparað sér ómakið við að ræða um það, hvort rétt væri að hafa 7 daga fyrirvara. þegar aðeins er um að ræða uppsögn samninga. Það er nefnilega ekki hv. 3. landsk. né heldur sú mþn., sem hann átti sæti í, sem á að dæma um það, hvað eru t. d. kaup og kjör, heldur er það dómur, sem er þannig skipaður, að trygging er fyrir því, að hann sé fjandsamlegur verðalýðnum. Hv. 3. landsk. fór þarna undan í flæmingi. Hann sagði m. a., að skyndiverkföll hjá einstökum atvinnurekendum um atriði, sem jafnvel væru samningsbundin, t. d. um greiðslu kaupgjalds, væru leyfð, vegna þess að það væri ekki vinnustöðvun, heldur það, sem kallað er á dönsku „Blokkade“. Nú get ég upplýst hv. 3. landsk. um það, að atvinnustöðvun hjá einstökum atvinnurekendum heitir á íslenzku vinnustöðvun. Hvort þetta heitir Blokkade eða annað á dönsku, kemur ekki málinu við. Og ef hv. þm. heldur, að dómstóllinn verði verkamönnum svo vingjarnlegur, að hann dæmi þeim í vil þvert ofan í lögin, þá skjátlast honum alveg. Og þó að hv. þm. komi til þeirra í dómstólnum og segi: „Þetta er ekki vinnustöðvun, heldur heitir þetta Blokkade á dönsku“, - þá skal ég segja honum það, að þeir taka ekkert mark á því. Þeir hafa slíka þýðingu hv. 3. landsk. að engu. Og það, hvað fyrir mþn. vakti, varðar dómstólinn ekkert um, heldur einungis þau lög, sem hún samdi, og eftir þeim verður dæmt. Ekki fórst hv. 3. landsk. höndulegar, þegar hann var að reyna að verja bannið gegn pólitísku verkföllunum. Hann sagði m. a. í þessari ræðu sinni, að það væri löglegt að gera verkfall gegn gerðardómum, og hann bar þar fyrir sig hæstv. forsrh. En það, sem hæstv. forsrh. hefir sagt, er, að eins og íslenzk löggjöf er nú, séu engin viðurlög gegn vinnustöðvun þrátt fyrir þá gerðardóma, sem nú hafa verið settir af Alþ. En hv. þm. gleymdi því, að það er bara ekki búið að samþ. lögin um stéttarfélög og vinnudeilur ennþá, og samkvæmt þeim liggja allt að 10 þús. kr. sektir og ótakmarkaðar skaðabætur gegn því, að gera slík verkföll. Það er sem sé á tvennan hátt óleyfilegt að gera verkfall gegn gerðardómum samkvæmt þessum lögum. Í fyrsta lagi er það óleyfilegt á þann hátt, að það er verkfall gegn samningi, sem ekki er leyfilegt að gera samkvæmt þessum lögum. Úrskurður gerðardóms, sem skipaður er af Alþ., jafngildir löglega gerðum samningi. Þess vegna er það undir öllum kringumstæðum óleyfilegt og lögbrot að gera verkfall gegn slíkum gerðardómi. Í öðru lagi er verkfall gegn slíkum gerðardómi pólitískt verkfall, sem hefir þann tilgang að hindra framkvæmd l., sem sett hafa verið af Alþ., og varðar því refsiaðgerðum. Hinar barnalegu lagaflækjur hv. 3. landsk. yrðu að engu hafðar fyrir hvaða dómstóli sem væri. Það er einmitt þetta ákvæði um bann gegn pólitískum verkföllum og fyrirmæli l. þar um, sem eru á allt annan hátt en nú gildir, sem er það hættulegasta í frv., því að þar er opnuð leið ekki einungis til að takmarka verkfallsréttinn, heldur afnema hann með öllu. Á þessu þingi hafa verið samþ. tvenn l. um gerðardóma í vinnudeilum, svo að það eru sýnilega farin að tíðkast hin breiðu spjótin. Eftir framkomu þm. Alþfl. að dæma. verður þess ekki langt að bíða, að þeir fari líka að vera með lögþvinguðum gerðardómum, enda hafa þeir byrjað á að greiða atkv. með slíkum. Þegar það verður meira og meira gert að reglu að samþ. l. um gerðardóma í einstökum tilfellum, og í hvert sinn er borin fyrir sig „þjóðarnauðsyn“, liggur næst fyrir að gera vinnudóm að fastri stofnun í ríkinu. Gildandi vinnulöggjöf yrði þá rammi utan um aðra verri. Að lokum vil ég drepa á tilraunir hv. 3. landsk. til að afsaka það hneyksli, að minni hl. skuli undir vissum kringumstæðum ráða yfir meiri hl., þ. e. a. s. þegar um till. frá sáttasemjara er að ræða. Hv. 3. landsk. reyndi að afsaka það með því m. a., að þetta gerði ekkert til fyrir hans félag. Mér skildist hann treysta á ákvæðið um, að þeir, sem ekki geta neytt atkvæðisréttar síns, teljist ekki atkvæðisbærir. Ég vil benda honum á, að sönnunarskyldan hvílir á honum um það, hverjir séu atkvæðisbærir og hverjir ekki og hversu margir geti ekki neytt réttar síns af þessum ástæðum. Ætli það stæði ekki í honum að leggja fram sönnunargögn um forföll fleiri hundruð félagsmanna? Hv. þm. skildi ekki, af hverju ég væri að „gera úlfalda úr mýflugu“ út af ákvæðinu í sambandi við till. sáttasemjara. Ég benti á, að undir vissum kringumstæðum gæti farið svo, að atkvæði sáttasemjara gilti meira en atkv. 300–400 félagsmanna í Dagsbrún t. d. Þetta finnst hv. 3. landsk. svo sjálfsagt, að hann kallar það að gera úlfalda úr mýflugu að minnast á það. Hann var líka að reyna að afsaka þetta með því, að það kæmi aldrei til greina. Þátttakendur væru svo margir. Þá vil ég spyrja: Af hverju er þá verið að setja slíkt ákvæði í l., ef það hefir engan tilgang? Nei, það sjá allir menn, að þetta er gert af því, að gert er ráð fyrir tilfellum eins og ég hefi nefnt. Þetta veit hv. þm. Ég get nefnt t. d. ákveðið ástand. Ég skal viðurkenna, að það er ekki sérlega oft, sem þátttakan er svona lítil. Það getur t. d. verið, að sé ónýt stj. í félagi, sem sé búin að draga svo mjög kjarkinn úr verkamönnum, að allur þorri þeirra álíti baráttuna vonlitla. Slík tilfelli eru til, og ég get nefnt hv. 3. landsk. mörg dæmi þess. Og þarafleiðandi mundi vera fjöldi félagsmanna, sem ekki mundi skipta sér af atkvgr., þó að þeir væru ákveðnir á móti till. sáttasemjara. Ég hefi með þessum fáu orðum gert alveg full skil öllu því, sem fram hefir komið í málinu. síðan ég talaði síðast, og get því látið þetta nægja í bili.



Ég er að hugsa um að geyma að tala þar til við 3. umr. Ég býst við, að ég eða aðrir komi þá fram með brtt.

* Frsm. (Magnús Jónsson): Við 2. umr. var hreyft nokkrum aths. við þetta mál, þ. á. m. að þessi l. mundu geta komið illa við á einum stað á landinu, Patreksfirði. Af því að fyrirtækið, sem gerir þar út, er svo mikill liður í öllu atvinnulífi þar, er mjög erfitt fyrir sveitarfél. að vera skyldugt til að fella niður útsvar á því. Þó að reynt væri að rekja í sundur starfsgreinar þessa fyrirtækis, mundi reynast mjög erfitt í framkvæmdinni að gera svo skarpa skiptingu sem þyrfti. N. vildi taka tillit til þessa og ber því fram brtt. á þskj. 486, um að 2. gr. frv. orðist svo: „Bæjarstjórnum og sveitarstjórnum er heimilt að undanþiggja sömu fyrirtæki útsvari á sama tíma“, eða í 5 næstu ár. Á hinn bóginn getur það komið fyrir, að fyrirtæki, sem ræki þarna útgerð, færi að óttast að þeirri útgerð yrði íþyngt í sköttum fram yfir það, sem væri á öðrum stöðum, og væri því hætta á, að það flyttist af staðnum. Ég hygg því, að nauðsynlegt sé að setja eitthvert ákvæði til viðbótar, sem tryggi þau fyrirtæki, sem um væri að ræða, gegn óhóflegri álagningu. En það er orðið erfitt um rekstur mála síðustu daga þingsins, og n. hefir því ekki getað náð saman um till. í þessa átt, en ég hygg þó, að meiri hl. n. muni vera hlynntur slíkri till., og e. t. v. öll n. Ég ber hana því fram skrifl., og er hún þess efnis, að sé heimildin ekki notuð, þá skuli það útsvar ekki mega fara fram úr því, sem fyrirtækið greiðir nú á þessu ári, svo að þeir staðir, sem hlut eiga að máli, séu ekki sviptir því, sem þeir nú hafa, en batni í ári, fá fyrirtækin samt þann hluta af sínum arði til þess að leggja í fyrirtækið, sem er fram yfir það útsvar, sem þau bera á þessu ári. N. athugaði þær till., sem fram eru komnar, og hefir hún ekki getað fallizt á þær. - Ég vil svo ekki tefja málið. Ég hefi sett upp till., sem ég vonaði, að væri búið að prenta, en hún er ekki komin frá prentsmiðjunni ennþá. Hún er við brtt. á þskj. 486 og er á þá leið, að við hana bætist: Verði heimild þessi ekki notuð, má þó ekki leggja hærra útsvar á þau en sömu fyrirtæki báru árið 1938. Þetta atriði er, að því er ég hygg, ópraktískt fyrir aðra en Patreksfirðinga. Ég býst við, að það komi ekki til mála hvað Reykjavík snertir, og Hafnfirðingar hafa enga ástæðu til þess að nota sér ekki heimildina. Það er aðeins þessi eini staður, sem getur, ef hann vill, haldið því útsvari á þessu fyrirtæki, sem því nú er gert að greiða. Ég neyðist til að afhenda hæstv. forseta þessa brtt. skriflega og óska eftir öllum nauðsynlegum afbrigðum. Eg hefi, þótt meiri hl. n. sé henni meðmæltur, borið hana fram í mínu nafni einu, vegna þess að ég hefi ekki átt kost á að koma á fundi í n.

Forseti (EÁrna): Mér hefir borizt skrifl. brtt. á þskj. 486 frá hv. 1. þm. Reykv., svo hljóðandi: Sjá þskj. 508.] Þessi brtt. er skrifl. og of seint fram komin og þarf því afbrigði.

*Brynjólfur Bjarnason: Við fyrri umr. um þetta mál hefir verið komið nógsamlega inn á, hvað mikið hneyksli þetta mál allt er í raun og veru. svo að ég ætla ekki að ræða um það almennt nú. Þó hefir n. tekið ofurlítið tillit til þeirrar gagnrýni, sem fram hefir komið, þar sem hún leggur þó til að breyta 2. gr. þannig, að í stað þess, að bæjarfélag sé skyldugt til að undanþiggja þessi fyrirtæki útsvari, verði það ekki nema heimild. Þær ástæður, sem frsm. n. færði fyrir sínu máli, voru ástandið í einum kaupstað landsins, Patreksfirði, þar sem er fyrirtæki, sem ber mikinn hluta af útsvörum hreppsins og jafnframt útgerðinni rekur aðra atvinnu, t. d. verzlun. Nú vil ég benda hv. þm. á, að það er þannig ástatt með fleiri fyrirtæki en þetta á Patreksfirði, að þau reka jafnframt útgerðinni aðra atvinnu, og hafa tekjur af því, og eru jafnvel, þó að útgerðin gangi skrykkjótt, mjög vel stæð. Þess vegna er dálítið skrítið, samkv. rökum hv. þm., að erfitt sé að greina þetta sundur, að bera hér fram frv. í þessu formi, því ef þetta gildir um útsvör, þá gildir það vitaskuld um tekjuskatt líka. Hvaða ástæða er til þess að undanþiggja á þann hátt, sem gert er í 1. gr., svona fyrirtæki svo að segja öllum tekjuskatti, þannig að þeim er heimilt að draga frá skattskyldum tekjum 90% af þeirri fjárhæð, sem þau leggja í varasjóð af árstekjum sínum? Ég held, að þetta sýni bezt, hvílík firra frv. er í heild. Það er líka annað, sem fram hefir komið í þessu máli, sem sýnir þetta ekki síður, og það eru þær brtt., sem bornar hafa verið fram af hv. þm. Vestm., þar sem hann leggur til, að ákvæði 1. gr. um skattfrelsið nái ekki aðeins til útgerðarfyrirtækja íslenzkra botnvörpuskipa, heldur allra annara útgerðarfyrirtækja landsmanna. Má segja um þetta, að „fyrst þarf ormurinn út úr skel og afskræmi tímans að sjást svo vel, að ranghverfan öll snúi út“. Það er að vísu alveg rétt hjá hv. þm. Vestm., að það er eins mikil ástæða til að undanþiggja ýms önnur fyrirtæki skatti og félög íslenzkra botnvörpuskipaeigenda. Með þessum brtt. er sem sé farið fram á, að allir atvinnurekendur í undirstöðuatvinnuvegi landsmanna séu skattfrjálsir, m. ö. o. allir skattar og skyldur þessara atvinnurekenda lendi á hinu breiða baki almennings.



Herra forseti! Við 2. umr. sýndi ég fram á, að þetta frv. væri varhugavert og til vansæmdar fyrir Alþingi, ef það yrði samþ. Í annað skipti á þessu þingi hefir mér nú tekizt að nokkru leyti að sannfæra hv. 1. þm. Reykv. um, að hann hafi á röngu að standa, og tel ég það mikið innlegg fyrir mig. Áður en ég sný mér að brtt. á þskj. 479, sem ég flyt, vil ég leyfa mér að henda á þrjár staðreyndir úr hinu praktíska lífi. Ég skal fyrst benda á, að ég skil með orðinu útgerðarfyrirtæki hér sjálfstæð félög eða einstaklinga, sem sjá um rekstur, og ég ætla, að ekki sé hægt að skilja það öðruvísi. Menn sjá, hversu þetta er misjafnt um landið, þar sem sum útgerðarfyrirtæki, samhliða útgerðinni, reka verzlun, skipaafgreiðslu, iðnað og landbúnað. Allur þessi rekstur á að vera skattfrjáls. Hvort hv. flm. hafa ætlazt til þessa, skal ég láta ósagt, en mér þykir sennilegt, að svo hafi ekki verið. Nú eru þeir sjálfir, hvað Patreksfjörð snertir, búnir að sjá, að ef þeir svipta hreppinn hér um bil 3/5 hlutum af útsvörunum, muni hann eiga æði erfitt uppdráttar, og þegar þetta fyrirtæki, sem þar er um að ræða, hefir borið sig sæmilega, sé engin ástæða til þess. Og það eru til útgerðarfyrirtæki víðar en á Patreksfirði, sem samhliða útgerðinni reka iðnað og verzlun og eiga útibú hér og þar á landinu. Kveldúlfur hefir síldarverksmiðju á Hjalteyri og borgar þar útsvar sem er talsverður hluti af öllum útsvarstekjum hreppsins. Hvernig fer með það? Hann á annað útibú í Glæsibæjarhreppi og hefir þar iðnrekstur. Á ekki að leggja á það? Eftir ákvæðum frv. eiga fyrirtækin á báðum þessum stöðum að vera útsvarsfrjáls og skattfrjáls. Bæði í Hafnarfirði og Reykjavík eru til fyrirtæki, sem samhliða útgerðinni reka verzlun, og það talsvert viðtækari verzlun. Á hún að vera undanþegin skattgreiðslu til bæjar og ríkis? Ég held þess vegna, að það litla, sem hv. 1. þm. Reykv. er búinn að sjá í raunveruleikanum í þessu máll, eigi eftir að víkka dálítið meir fyrir honum, þegar hann fer að athuga, hversu staðhættirnir eru ólíkir. Hv. þm. er að hugsa um útgerðina - og látum það vera -, en eins og það kemur fram hjá honum, er ekki sjáanlegt annað en hann sé líka að hugsa um annan rekstur, sem þessi útgerðarfélög hafa. Hér kemur enn eitt. Til eru útgerðarfélög, sem reka togara, þar sem eru fáir hluthafar, kannske ekki nema ein fjölskylda. Eiga slík fyrirtæki, sem öll þessi ár hafa borgað svolítinn tekju- og eignarskatt, og þó áður verið búin að draga frá 6–10 þús., sem þau hafa greitt í útsvar, að vera skattfrjáls? Afkoman hefir ekki verið verri en það, að fyrirtækin hafa getað borgað þetta útsvar, og þó haft afgang til að borga tekjuskatt. Hvaða ástæða er til þess að gefa þetta eftir, en pína aðra til að borga, sem eiga miklu verra með það? Ég fæ ekki skilið það. Á þessum forsendum eru brtt. mínar byggðar. Þær eru fáar og smávægilegar hvað fyrirferðina snertir, en gera mikinn mismun á frv. Fyrsta brtt. er við 1. gr. Legg ég til, að í stað „þeirra“ komi: útgerðarinnar, - því annars er ekki hægt að skilja þetta á annan veg en hér sé átt við allan þann rekstur, sem viðkomandi útgerðarfyrirtæki hefir. En till. sniðin með það fyrir augum, að látið sé liggja á milli hluta, hvort það er iðnrekstur, verzlun, landbúnaður eða skipaafgreiðsla, sem fyrirtækið hefir með höndum. Ég hefi látið 90% eiga sig, enda þótt ég viti vel, hvað sum útgerðarfyrirtæki snertir, að þar er ein fjölskylda eigandinn, og því enginn varasjóður, sem myndast, en eignirnar vaxa. Slíkt fyrirtæki er vitanlega engin þörf á að þiggja undan skatti. Þá hefi ég orðað 2. gr. um og legg þar til, að útsvarsfrelsið verði fyrst og fremst heimild, og í öðru lagi heimild, sem nái aðeins til útgerðarinnar, en ekki til annars rekstrar, sem félögin kunna að hafa með höndum. Í samræmi við þetta flyt ég þá brtt. við 3. gr., að í stað orðanna „fyrir tapinu“ komi: fyrir tapi útgerðarinnar. Auk þess legg ég til, að aftan við 3. gr. bætist nýr stafl., og með honum vil ég reyna að fyrirbyggja það, sem því miður er mjög títt, að þegar um ágóða er að ræða, séu laun framkvæmdarstjóra, stjórnenda eða endurskoðunarmanna hækkuð, sem e. t. v. eru allir hluthafar í félaginu, og ágóðinn þannig látinn hverfa. Ráðh. er ætlað að setja nánari reglur um þetta. En mér hefir skilizt, að allar reglugerðir þyrftu að eiga stoð í l. Nú er ekkert það til í íslenzkum l., sem getur gefið ráðh. stoð hvað þetta snertir. Ef stendur í l., að útgerðarfyrirtæki eigi að vera undanþegin skatti, þá getur ráðh. ekki, þótt hann vilji, látið nokkurn hluta af rekstri útgerðarfyrirtækja vera skattskyldan. Brtt. mínar hafa í sér fólgnar nokkrar umbætur á frv., en þó að þær verði samþ., álít ég samt órétt, að frv. gangi fram. En með því að samþ. þær er frv. komið nokkurn veginn í það horf, sem mér skildist vaka fyrir flm., sem sé að styrkja útgerðina, en ekki útgerðarmennina til annars rekstrar en útgerðar.

*Jóhann Jósefsson: Herra forseti! Ég hefi leyft mér að bera fram brtt. á þskj. 482 við sjálft frv., og þegar ég hafði lagt hana fram, var útbýtt brtt. frá fjhn. á þskj. 486. En til þess að vera samkvæmur sjálfum mér - gangandi út frá því, að brtt. n. kynni að falla þingheimi betur í geð, - varð ég líka að koma með brtt. (þskj. 497) við brtt. á þskj. 486. Ég skal ekki fjölyrða mikið um þetta mál. Ég er því fyllilega samþykkur, að gera þurfi ráðstafanir til að styrkja útgerðina. Hefir staðið í nokkru vafstri m. a. um það mál nú meðan þing hefir setið. Ég hefi verið í n., sem hefir átt tal við ríkisstj. um málið og einnig form. flokkanna. Og þegar svo var komið, að þessi litla tilslökun var gerð, sem mér finnst mæta óþarflega mikilli mótspyrnu af sumum hér í d., þá virtist mér hóflegt, þótt farið væri fram á, að nokkur hluti af þessu næði einnig til annara útgerðarfyrirtækja landsmanna. En ég vil taka fram strax, að mér datt aldrei í hug að fara fram á, að önnur útgerðarfyrirtæki heldur en botnvörpuskipa yrðu leyst undan útsvarsskyldu. Ég álít sérstaka þörf á að taka þetta fram vegna þess, að hv. 1. landsk. þm. virðist hafa misskilið minar brtt. Ég vil ráðleggja honum að lesa brtt. og bera saman við frv., og mun hann þá sjá, að hann fer villur vegar, ef hann heldur, að ég sé að mælast til þess, að útgerðarfyrirtæki þau, sem um ræðir í mínum brtt., séu leyst undan útsvarsskyldu. Með þessum brtt. hefi ég sem sagt farið fram á, að 1. gr. frv. kæmi þeim og til góða, eða þau væru einnig leyst undan því að borga tekju- og eignarskatt. Hér koma að sjálfsögðu þau sömu rök til greina og hjá botnvörpuskipaeigendum, því þótt segja megi, að það hafi ekki mikla þýðingu fyrir ríkissjóð né þessa menn, hvort þeir eigi að greiða tekjuskatt eða ekki, og sama gildi um smáútgerðina, getur það haft þýðingu í framtiðinni, hvort smáútgerðin má hagnýta sér þessi fríðindi líka eða á að standa utan við þau. Ég þarf ekki að rökstyðja frekar, hvers vegna ég hefi komið fram með þessar brtt., og ég vona, að hv. þm. skilji, að ég hefi hreint og beint talið mér skylt að gera það. Hinsvegar skal ég taka fram, að ég vil ekki, að þær verði til þess að spilla framgangi málsins yfir höfuð, og þótt þær falli, mun ég greiða frv. atkv., því mér er ljóst, að það er okkur smáútvegsmönnunum enginn akkur, að ekkert sé gert heldur fyrir stórútgerðina. Ég hefi borið þessar brtt. fram til þess að benda á jafnrétti í þessum sökum, en ekki til þess að spilla eða tefja fyrir hinu atriði málsins.



Það er langt frá því, að ég vantreysti hv. frsm. n. til þess að standa fyrir hennar máli. Samt þykir mér ástæða til að gera grein fyrir afstöðu minni sem nm., og þá sérstaklega til eins atriðis, sem hér bar á góma. Þetta frv. er um skattgreiðslu úfgerðarfyrirtækja íslenzkra botnvörpuskipa, og það liggur ákaflega nærri, eftir því sem frv. er nú, að skilja það svo, að eingöngu sé átt við útgerð þessara fyrirtækja, því að svo miklu leyti, sem eitthvert félag kann að reka fleiri atvinnugreinar, er það ekki útgerðarfyrirtæki. Ég tel því það í raun og veru ekki orka tvímælis, að með þessum ákvæðum sé eingöngu átt við útgerð. Nú hefir þetta verið dregið í efa í umr. og talið, að þessi ákvæði mundu eiga við þau fyrirtæki í heild, sem bæði reka útgerð og aðrar atvinnugreinar, og út af því hefir hv. 1. þm. N.-M. flutt brtt. á þskj. 479, til þess að taka af öll tvímæli um það, að eingöngu sé átt við útgerð. Í fyrsta lagi er það að segja um þessar brtt. hv. þm., að ef ætti með skýrum ákvæðum l. að gera þetta tvímælalaust með öllu, frekar en frv. gerir sjálft, þá eru till. tæplega fullnægjandi, því þótt þær breyti orðalagi á nokkrum stöðum um þetta í þá átt, er það tæplega á öllum þeim stöðum, sem þyrfti að vera. Í öðru lagi vildi ég mega benda hv. d., og sérstaklega hv. 1. þm. N.-M., á 4. gr. frv., eins og það er nú orðað, þar sem svo er ákveðið, að fjmrh. setji nánari reglur um framkvæmd þessara l. Ég álít tvímælalaust, að fjmrh. hafi heimild til þess, og það hefir fulla stoð í þessum l., að setja þau ákvæði, að þetta snerti aðeins útgerðarfyrirtæki. Ég tei því ekki þörf að samþ. þessar brtt. á þskj. 419, og kemur í frv. samskonar eða svipuð ákvæði og 1. þm. N.-M. vill fá sett inn í frv., verður að setja það inn í þá reglugerð, sem um þetta verður sett. Að hinu leytinu er á það að líta, að það er nú orðið mjög áliðið þingtíma, svo héðan af verður hverju frv., sem til meðferðar er á þingi, betur borgið á þann hátt, að gerðar séu á því sem minnstar breytingar þótt þessar breyt. kynnu að vera heppilegar, þá er ekki öruggt um, að þær drægju ekki til fleiri breytinga. Úr því að hv. þm. færu að gera breyt., gæti svo farið, ef þær yrðu samþ. hér í d., að Nd. sæi sig til neydda formsins vegna, þó ekki væri til annars, að breyta frv. nokkuð aftur, og sendi það svo aftur hingað til Ed. Og gæti þá svo farið, að framgangur þess væri óviss. Þá vil ég benda þessum sama þm. á, að það er áreiðanlega misskilningur, sem kom fram hjá honum, þar sem hann tók dæmi af firmum og fyrirtækjum, sem hafa staðið sig vel undanfarið, að þau hafi haft ágóða og borgað tekjuskatt o. s. frv. Frv. eins og það er nú,'eins og því var breytt við 2. umr., á alls ekki við þessi félög. Það er því eingöngu tap, sem þessi félög hafa beðið, sem má draga frá. Þetta á við elns og frv. var borið fram, en þessi rök eiga alls ekki við hér. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar. En út af þeim brtt., sem hv. þm. Vestm. hefir borið hér fram á þskj. 482, vil ég segja, að í sjálfu sér er það hæpin braut fyrir löggjafarvaldið, sem hér er lagt inn á viðvíkjandi botnvörpuskipum, að fara að gera sérákvæði um skattgreiðslu einstakra fyrirtækja í landinu, þó að ég fyrir mitt leyti fallist á, og ég býst við að flokkurinn, sem ég tilheyri, fylgi því, að gera það í þessu tilfelli með botnvörpuskipin sérstaklega, vegna þeirrar þrengingar, sem þau atvinnufyrirtæki eiga nú við að stríða. En vitanlega er það hæpin braut samt. En að fara þó að gera þetta viðtækara, held ég sé þó ennþá varasamara og bágt að segja, hvar þá á staðar að nema. Ég hygg, að það væri þá fullt eins mikil ástæða til þess, að bændur landsins kæmu á eftir og aðrir atvinnurekendur yfirleitt og sömu reglur yrði þá að taka upp fyrir alla framleiðendur landsins. Það gæti vitanlega verið fullkomin ástæða til þess, það skal ég játa, að láta aðra reglu gilda fyrir framleiðendur heldur en þá, sem hafa tekjur sínar t. d. af launum. En ég hygg, að það verði nú ekki tími til hér á þingi að ræða það mál til hlítar, að komast að fastri niðurstöðu um það. Málinu mun undir öllum kringumstæðum verða betur borgið með því að þessar till. hv. þm. Vestm. verði ekki samþ. hér. Teldi ég í raun og veru langbezt, að þær væru teknar aftur.

* Frsm. (Magnús Jónsson): Enda þótt náttúrlega hægt væri margt að ræða um þetta mál, þá hefi ég fyrr og síðar tekið þann kost að segja sem fæst, ef það gæti orðið til þess að greiða fyrir því. En út af þeim sérstaka skilningi, sem ég heyrði, að hv. 1. þm. Eyf. leggur í þetta frv., þá vil ég frá minni hálfu og leggja áherzlu á frv. eins og það er. Mér finnst það vera mjög ljóst og við töluðum saman um það í sambandi við till. hv. 1. þm. N.-M., að þær litu út fyrir að vera, eins og hv. 1. þm. Eyf. sýndi fram á, alveg ófullnægjandi bætur, sem settar eru hér og þar í frv. Ég hygg, að frv. sé alveg skýrt. Ég geymdi mér að tala um brtt. þangað til fyrir þeim hafði verið mælt. En hv. 1. þm. Eyf. tók af mér ómakið. Það er augljóst, að fyrri brtt. hv. 1. þm. N.-M. er algerlega óþörf, þegar litið er á 4. gr. frv., að forsrh. á með reglugerð að sjá um, að ekki verði farið í kringum ákvæði laganna með allskonar krókaleiðum. Till. hv. þm. Vestm. er ákaflega erfitt að tala á móti út af fyrir sig. Menn vita, hvað þrengir að smáútgerðinni. En ég vil þó benda á, að stundum verður að taka dálítið í stigum. Það hefir verið gert einmitt fyrir útgerðina með skuldaskilasjóð vélbátaeigenda. Og mér finnst ekki undarlegt, þótt löggjafarvaldið taki þetta í stigum. Sérstaklega vildi ég leggja áherzlu á, að þessi till. n. er samkomulagstill., og ég vildi skjóta því til till.manna, sem báðir tilheyra þeim flokkum, sem gerðu samkomulag með sér um þessar till., að þeir tækju þær aftur. Ég vil sérstaklega víkja því til hv. 1. þm. N.-M, þegar hann sagði, að ég og n. séu búin með brtt. að fallast á hans vísdóm, þá finnst mér hann geta tekið till. sína aftur, eftir að honum hefir verið sýnt fram á, að till. hans er gersamlega þýðingarlausar. Ég skal ekki fjölyrða um þetta frekar, ef svo mætti verða, að málinu yrði þokað áfram.



Herra forseti! Ég bið hv. dm. að taka vel eftir því, að hv. 1. þm. Eyf. leggur í þetta frv. þann skilning, að það þurfi túlkun ráðh. að koma til, til þess að ekki öll stærstu útgerðarfyrirtæki séu undanþegin eða fái þau fríðindi, sem þetta frv. ætlast til. En hv. 1. þm. Reykv. undirstrikar, að hann leggi þann skilning í frv., sem orðin hljóða um.

Er það ekki réttur skilningur?

. Hann talar ekki um að reyna að finna annan skilning á því, eins og hv. 1. þm. Eyf., sem ætlast til, að ráðh. túlki í reglugerðinni, heldur að framkvæma frv. eins og það hljóðar. Og hvað sannar nú betur, að þörf sé á brtt. minni en þetta? Þetta sýnir það alveg greinilega svart á hvítu. því ekki þarf að efa, að n. er alls ekki sammála um það, sem hún er að flytja. annar þm. ætlast til, að ekki sé annar rekstur útgerðarfyrirtækja skattfrjáls og útsvarsfrjáls eftir þessum lögum heldur en útgerðin sjálf. Ég held, að hann sé með hugann norður í Glæsibæjarhreppi og útsvar Kveldúlfs á Hjalteyri. Annars er meining frv. eins og það liggur fyrir, að leggja ekki útsvar á útgerðarfyrirtæki. Þetta er svo augljóst mál og sannar betur en allt annað þörfina á minni brtt., svo skorið sé úr um það, að hér sé eingöngu átt við sjálfa útgerðina, en ekki annan rekstur þessa fyrirtækis. Hv. 1. þm. Eyf. var að tala um það, að þessar brtt. mínar væru ekki nægar. Það væri fleira, sem þyrfti að breyta í samræmi við þær, til þess að þær kæmu að fullum notum. Ég skal nú ekki fullyrða um það, en ég hygg, að þess sé ekki þörf. En ég vildi gjarnan fá að vita það hjá hv. 1. þm. Eyf. og hv. 1. þm. Reykv., sem báðir tala um þetta, hvað það sé fleira, sem þarf að breyta. Það er talað um tap á útgerðarfyrirtækjum í 1. gr. Þetta er nefnt í einu orði. Svo er ekki talað um það frekar í 1. gr. Það er talað um að draga frá skattskyldum tekjum 90% af þeirri fjárhæð, sem í heild leggur í varasjóð- En hvað er þá um það að segja, ef í fyrirtækinu feist líka verzlun eða búskapur og ekki sérstaklega sundurliðað? Svo þegar kemur að útsvarinu, þá vil ég gera það alveg ljóst, að heimilt sé að undanskilja þann hluta útsvarsins, setu annars er lagt á sjálfa útgerðina. Það þýðir, að Hafnarfjörður megi leggja útsvar á útgerðarfyrirtæki, sem reka verzlun, en leggja það á ágóðann af verzluninni, en ekki 4 kr. á hverja lifrartunnu, eða 2% á ísfiskinn. Þetta er alveg ljóst og án alls vata í minni till En annars hygg ég. að það þurfi alveg sérstaka túlkun, eins og hv. I. þm. Eyf. var að fala um, og til þess að yfirleitt sé mögulegt að hugsa sér, að ráðh. geti sett reglugerð, sem fari að liða sundur rekstur útgerðarfyrirtækisins, þegar skýlaust stendur í 1. gr. „þeirra“, það er „útgerðarfyrirtæki“, þar sem talað er um heimildina til að draga tap frá skattskyldum tekjum. Ég tel mjög vafasamt, hvort nokkur stoð er fyrir því að gera þetta í reglugerðinni. Þess vegna er svo langt frá, að ég taki mínar till. aftur, og ég hefi gaman að sjá, hverjir það eru, sem ekki vilja taka fram um þetta, að menn geti ekki komið ágóðanum undan í hlutabréfum, og taki hærri laun til sjálfra sín o. s. frv.

1) BSt: Með skírskotun til þess, sem ég sagði áðan, segi ég nei.

2) JJós: Með því að berlega hefir komið í ljós við þessa umr., að með því að halda þessum brtt. til streitu væri málinu teflt í hættu, og þar sem ég vil ekki verða málinu til falls, tek ég þær aftur.

3) PZ: Mig langar til að láta það koma fram við þessa atkvgr., að hv- 1. þm. Reykv. er búinn að gera þá grein fyrir atkv. sínu fyrirfram. að hann sé að samþ. traustyfirlýsingu á hæstv. fjmrh.

4 MJ: Ég vil gera þá grein fyrir mínu atkv. við þessa atkvgr., að ég treysti hæstv. fjmrh. a. m. k. eins vel til að hafa vit á þessu máli og hv. 1. þm. N.-M.

5) Forsrh.: Ég greiði atkv. með þessari brtt. af því, að hún er komin fram en vil nota tækifærið að sega, að ég tel hina brtt. á sama þskj óþarfa.

6) ErlÞ.: Eg tel þetta tryggara eins og það er í 4. nr. frv. og segi því nei.

* Frsm. (Magnús Jónsson): Fjhn. ber fram eina brtt. við þetta frv., og er hún afleiðing af þeirri brtt. hennar við frv., sem hér var til umr. næst á undan. Ef svo verður breytt til, að undanþágan frá útsvarsgreiðslu verði aðeins heimild, þá er engan veginn vist, að hún verði notuð, og næði þá ekki nokkurri átt, að Hafnarfjörður hefði þennan nýja tekjustofn, sem hér er um að ræða enda þótt hann notaði sér ekki heimildina. Með þessu frv. er einmitt mælt sem tekjustofni til að bæta upp tekjumissi vegna eftirgefinna útsvara. N. ber fram till. um, að þessu verði breytt þannig, að þessi heimild til Hafnarfjarðarkaupstaðar gildi aðeins á meðan heimildin um niðurfelling útsvaranna er notuð.

*Brynjólfur Bjarnason: Þegar þetta frv. var til 1. umr., tók ég málið ekki mjög alvarlega, fremur en hitt frv., sem fram var borið samtímis þessu frv. og raunar í sambandi við það, um skattgreiðslu útgerðarfyrirtækja íslenzkra botvörpuskipa. Og þegar málið var til 2. umr., hafði ég ekki tækifæri til að vera viðstaddur umr. Þó vildi ég ekki láta frv. fara út úr hv. d., án þess að mótmæla því. Hér er um að ræða till. um heimild fyrir Hafnarfjarðarkaupstað til að afla sér tekna á alveg ákveðinn hátt, í stað tekjumissis, sem kynni að verða fyrir hann af því að undanskilja útgerðarfyrirtæki botnvörpuskipa skyldu til útsvarsgreiðslu í 5 ár. Ég hefi áður lýst afstöðu minni til þess frv., svo að það segir sig sjálft, hvernig mín afstaða muni vera til annars frv., sem fram er borið til að bæta upp fyrrnefndan tekjumissi, þannig að Hafnarfjarðarkaupstaður fái leyfi til að leggja tilfinnanlegan skatt á vegfarendur, sem þurfa að fara um Hafnarfjarðarveginn í nauðsynlegum erindum. Hér er um það að ræða að gera þessi útgerðarfyrirtæki skattfrjáls að mestu leyti í 5 ár og í rauninni alveg án tillits þess, hvernig afkoma þeirra kann að verða á þessu 5 ára tímabili. Það kann að vera, að ef þessi uppgjöf verður framkvæmd, þá sé nauðsynlegt fyrir Hafnarfjörð að leita eftir nýjum tekjustofnum, öðrum en útsvörunum, til þess að geta staðið straum af rekstri bæjarfélagsins. En sé þetta rétt, að því er Hafnarfjörð snertir, þá gildir það vafalaust engu síður um önnur bæjar- og sveitarfélög. Og ég tel Hafnarfirði ekki meiri nauðsyn á slíkum ráðstöfunum en þeim. Enda hefir það verið upplýst hér, að í Hafnarfirði eru útsvörin á þeim efnaðri, samkvæmt skattstiga þeim, sem þar er notaður, tiltölulega miklu lægri en t. d. hér í Reykjavík. Hér er því ekki um að ræða annað en það, að verið er að skattleggja nauðsynjar almennings til að hlífa þeim, sem efnaðri eru. Þetta er náttúrlega það, sem verið hefir stefna hv. Alþingis undanfarin ár. Ekki nóg með það, að lagðir hafa verið nýir og nýir milljónatollar á nauðsynjavörur manna, án þess að beinn skattur hafi hækkað samtímis, heldur hafa með þeim ráðstöfunum. sem gerðar hafa verið upp á síðkastið, verið lagðir á neyzluskattar í þeim tilgangi að lækka beinu skattana. Í þessa átt stefnir frv. um jöfnunarsjóð bæjar- og sveitarfélaga. Í sömu átt fer frv. það, sem borið er hér fram af hv. þm. Vestm., um vörugjald í Vestmannaeyjum. Og í þá hina sömu átt stefnir þetta frv., sem hér liggur fyrir. Nú er enginn vafi á því, að nauðsyn ber til að afla bæjar- og sveitarfélögum tekna. Við kommúnistar höfum áður borið fram hér á þingi frv. um að bæta úr þessari nauðsyn, án þess að farið yrði að leggja auknar álögur á hin breiðu bök almennings með því að hækka þá óbeinu skatta, sem fyrir eru, eða taka upp aðra nýja. Frv. okkar gekk út á að heimila bæjarfélögunum að taka að sér rekstur kvikmyndahúsanna og upp- og útskipun vara, sem hefði getað orðið drjúgur tekjustofn fyrir ýms bæjarfélög. Þessar till. okkar hafa ekki verið teknar til greina. Að því er Hafnarfjörð snertir, er það rétt, að mikill hluti þeirra vara, sem seldar eru í Hafnarfirði, ganga gegnum Reykjavík. Á þennan hátt hefir Reykjavík ekki alllitlar tekjur af vörum, sem í Hafnarfirði eru seldar. Væri því hv. fulltrúa Hafnarfjarðar nær að heimta nokkuð af þessum tekjum Reykjavíkurbæjar, áður en hann ryki í að flytja svona till. Væri ekki nema rétt, að Hafnarfjörður fengi nokkuð af þeim tekjum, sem á þennan hátt renna til Reykjavíkur. Ég man, að þegar fyrrnefnt frv. hv. þm. Vestm. var hér til umr., þá mælti fulltrúi Alþfl. hér í hv. d. eindregið á móti því og færði rök gegn slíkum aðgerðum, sem fólgnar væru í auknum skattaálögum á almenning. Hér er í rann og veru um alveg hliðstætt mál að ræða. Þar af leiðir, að rök þau, sem hv. 11. landsk. færði fram gegn fyrrnefndu frv., eiga líka við um þetta.

* Frsm. meiri hl. (Jónas Jónsson): N. gat ekki orðið samdóma um þetta mál. Hv. 11. landsk. klauf sig út úr, og mun hann gera grein fyrir sinni afstöðu. Málið er mjög kunnugt, og get ég verið fáorður um það. Það, sem vakti fyrir okkur meiri hl., hv. þm. Hafnf. og mér, er að gera litla tilraun til að leysa lítið brot af þeim mikla vanda, sem iðnaðarmenn eru nú í, sem er í stuttu máli sá, að í skjóli iðulaganna hafa mörg iðnfélög hallazt að þeirri skoðun, að útiloka menn frá námi, og er það komið einna greinilegast fram í rafmagnsnámi í sambandi við þær stórkostlegu framkvæmdir á því sviði, sem fram hafa farið hér í Reykjavík og á Ísafirði, og þessi aðferð sveina og meistara, að nota sér rétt þann, sem þeir fengu með iðnlögunum, til að skera niður alla viðbót, hefir t. d. nú þegar haft þær afleiðingar, að í Iðnskólanum í Reykjavík hefir nemendum fækkað um einn þriðja síðustu missirin, eingöngu vegna þess, að iðnnemar eru ekki til. Í Vestmannaeyjum hefir kunnugur maður sagt mér, að væru t. d. 4 menn, sem hefðu leyfi til að halda á múrskeið, en allir aðrir, sem kunna að snerta á múrun sem daglaunavinnu, þeim er það óheimilt og geta átt á hættu, að þeim verði veitt aðför og þeim veittar þungar búsifjar af iðnaðarmönnunum. Í rafmagnsiðninni er þetta svo, að þeir, sem l. samkvæmi mega vinna þar, njóta oft hvorki svefns né matar fyrir vaxandi þörf fyrir rafmagnsvinnu, og gerir það þeirra hlutskipti alveg óbærilegt. Nú er hægt samkvæmt sambandslögunum að kalla inn menn frá Danmörku, og það verður efalaust gert, og mun hafa verið gert nú þegar, því að það eru allháar tölur útlendinga í sumum iðngreinum, einkum mun Dönum hafa fjölgað í skjóli sambandslaganna. Á sama tíma er fjöldi ungra manna og kvenna, sem ganga iðjulaus og þurfa um fram allt að fá vinnu, en þeim er haldið frá því. Svo er annað í þessu, sem hefir komið illu blóði í fólkið. Ég veit um það hér í Reykjavík, þar sem ég þekki bezt til, að sjómenn og verkamenn segja: Það er opið aðstreymi til okkar, en aftur á móti mega börnin okkar ekki verða iðnaðarmenn. Þau eru útilokuð frá því. Verkamönnum og sjómönnum finnst þetta vera að verða einskonar stéttaskipting eins og í Indlandi, þar sem viss hópur manna er fyrir neðan hinar löglegu stéttir. Sannast er bezt að segja, að á iðnlögnnum eru margir og stórir gallar, fleiri en þeir, sem hér er tekið á, og það er vist, að á næsta þingi verður að taka þá fyrir, ef ekki á að verða meiri skaði að. Ég fer ekki lengra út í það hér. Við höfum aðeins gert litla tilraun um að leggja eitt atriði undir óháðan dómstól, sem þjóðfélagið hefir sett, til að láta hann skera úr, hvort rétt sé að neita unglingunum um vinnu, af því að þeir, sem áður eru búnir að læra hana, vilja ekki láta þá fá vinnuna. Hv. 11. landsk. kom með aðrar till. um að koma þessu þannig fyrir, að iðnfélögin töpuðu ekki valdi sínu, en ég held, að hann hljóti að sjá, að hér er annaðhvort að hrökkva eða stökkva. Iðafélögin hafa misnotað þetta vald í stórum stíl á þann hátt, að þjóðfélagið getur ekki þolað það lengur. Líkt dæmi höfum við haft, þar sem Stýrimannafélagið, þessi fámenni hópur, er búið að sýna sinn mátt nokkra daga svo kröftuglega, að ég veit um eitt félag, sem hefir tapað fi0 þús. kr. í beinhörðum peningum þessa fáu daga, sem skipin hafa legið aðgerðarlaus. Svo mikið kostaði það, áður en stýrimennirnir gáfust upp á sínu eigin bragði og komu til þjóðfélagsins og sögðu: Bjargið okkur frá okkur sjálfum. Iðnaðarmenn eru ekki enn búnir að sjá þessa hættu, en þessi lagagrein lýtur í þá átt að bjarga iðnaðarmönnum frá þeim sjálfum og bjarga þjóðarhagsmununum frá því að verða að lúta fyrir þessum stéttarhagsmunum. Við framsóknarmenn völdum eitt lítið atriði úr ágöllum iðnaðarl. sem tilraun til að sjá, hvernig hv. Alþ. tæki í hana. Þessi tilraun hefir gengið vel; menn með ábyrgðartilfinningu eru með henni, en kommúnistar eru á móti henni, eins og vera á. Aftur á móti er það leiðinlegt, að jafnmætur maður og hv. 11. landsk. skuli hafa glapizt af sinni góðu og dyggðum prýddu sósialistabraut inn á þessar villigötur. Ég er þess viss, að hann mundi vilja gera minningu þess hv. þm., sem þetta sæti átti, og allra manna var samningaliprastur, sem mestan sóma með því að athuga á ný gang þessa máls, áður en það er orðið of seint. Ég hefi skýrt hér, að ekki er um neina endurskoðun iðnaðarl. að ræða, heldur einn af verstu stöðunum tekinn til athugunar til að vekja þjóðfélagið til vitundar um þá hættu, sem hér er á ferðum.

*Erlendur Þorsteinsson: Herra forseti! Við 1. umr. þessa máls gerði ég grein fyrir afstöðu minni og okkar alþýðuflokksmanna til þessa máls, eins og hún hafði verið í hv. Nd. og eins og hún er hér í hv. Ed. Það er rangt hjá hv. þm. S.-Þ., að við höfum aðra afstöðu hér en í hv. Nd. Þar voru gerðar mikilsverðar breyt. á frv., frá því sem það var fyrst flutt. Þær till. voru ekki einungis fluttar af Aþfl.mönnum, heldur og af einum sjálfstæðismanni, og eru það samskonar till., sem við hv. 3. landsk. flytjum hér og ég tel vera mikið til bóta. Okkur er ljóst af því kappi, sem þetta mál er flutt með, að það muni eiga að knýja það í gegn, svo ekki er um annað að gera en að reyna að fá það bætt, þar sem ekki mun vera hægt að koma í veg fyrir, að það verði samþ. Úr því að hv. þm. S.-Þ. er farinn út úr d., ætla ég ekki að fara að deila á hann og benda á þær villur, sem koma fram í þessu máli. En ég vil lýsa því yfir fyrir mína hönd og hv. 3. landsk., að við munum taka aftur brtt. okkar til 3. umr. Mun ég reyna að ná saman fundi í iðnn. fyrir þann tíma, ef hægt væri að ná samþykki um einhverjar aðrar brtt., sem mættu verða til bóta á þessu frv.

* Frsm. meiri hl. (Jóhann Jósefsson): Herra forseti! Við höfum ekki getað orðið sammála um þetta mál í sjútvn., og höfum við hv. 2. þm. S.-M. orðið ásáttir um að leggja til, að frv. verði samþ., þó með töluverðum breyt., sem við höfum lagt fram á þskj. 469. Ég skal geta þess, að margar að þeim breyt., sem við höfum lagt til, að gerðar séu á frv., eru shlj. brtt., sem hv. 6. þm. Reykv. flutti í Nd., en voru þar felldar. Okkur hefir virzt, að þessi miðlunarleið, sem við hér förum, gæti orðið að samkomulagi í þinginu, þó það samkomulag næðist ekki í Nd. Við höfum því stillt brtt. okkar í hóf með tilliti til þess. Að því er snertir skyldu vélbáta til að hafa stýrimann auk skipstjóra, þá höfum við gert ráð fyrir, að það sé ekki skylt fyrir fiskiskip og báta undir 40 rúmlestum, ef þeim er ætlað að leggja afla sinn daglega á land eða stunda síldveiðar tveir um nót. Það er hinn mesti misskilningur, að það sjónarmið komi til greina, þegar menn eru að leggja það niður með sér að vera tveir um nót, hvort skylt er að hafa stýrimenn eða ekki. Það mun ekki koma oft fyrir, að stærri bátar slái sér saman tveir um nót til að losna við að hafa stýrimenn. Ef þeir eru það stórir, að menn treysti þeim til að vera einum um nót, þá er það mesta arðsvonin. Það eru því aðeins minni bátarnir, sem koma til greina með að vera tveir um nót. Það virðist vera óviðkunnanlegt að skylda slík skip til þess að hafa alls 8 yfimenn á báðum skipunum. Hv. þm. munu hafa tekið eftir því, að við höfum hvað snertir vélamenn á skipunum lagt það sama til, sem hv. 6. þm. Reykv. lagði til í Nd. Þar er einnig leitazt við að sigla bil beggja, þannig að það verði sá léttir á fiskiskipunum, sem það nauðsynlega þarf að vera, og hinsvegar tel ég eftir okkar till., að hvergi sé skert hið nauðsynlega öryggi, sem gera þarf. Að því er snertir vélamenn á mótorskipum, sem eru með meira en 50, en ekki yfir 150 hestafla vél, þá er lagt til, að c-liður 52. gr. orðist svo ,em segir í brtt. á þskj. 469. Það er m. ö. o. lagt til, að þessir bátar, en þessi stærð nær yfir mestallan mótorbátafjöldann, hafi einn vélstjóra, sem öðlazt hefir skírteini samkv. 38. gr.. og einn undirvélstjóra, sem öðlazt hefir skírteini samkv. 36. gr. Þó eru fiskiskip og bátar, sem ætlað er að koma daglega að landi með afla sinn, eða stunda síldveiðar tveir um nót, ekki skyldir til að hafa undirvélstjóra ef skipstjóri hefir sömu réttindi og undirvélstjóra er ætlað að hafa. Það er þýðingarmikið atriði, hvort skip, stjórar á bátunum hafa vélstjórakunnáttu eða ekki. Þegar verið er að meta þetta út frá því sjónarmiði, hvort öryggið er skert eða ekki, þá virðist okkur hv. 2. þm. S.-M., að hið mesta tillit verði að taka til þess, hvaða kunnáttu formennirnir á bátunum hafi. Þá vildi ég víkja að þeirri mótbáru, sem tíðast kemur fram, þegar talað er um að afnema þessa stýrimanna- og undirvélstjóra skyldu á vélbátunum. En hún er sú, að með því verði mönnum gert ómögulegt að vinna sér inn réttindi, þar sem ekki sé lengur skylt að hafa stýrimenn og undirvélstjóra. En menn þurfa samkv. l. að hafa siglt svo og svo langan tíma sem stýrimenn eða undirvélstjórar til þess að fá hin æðri stig. Ég vil taka það fram í þessu sambandi, að það er engu að síður heimilt að skrá menn sem stýrimenn á skip og undirvélstjóra þó það sé ekki skylt. Mér er kunnugt um, að í Vestmannaeyjum hafa menn, sem voru að læra, hvort sem það var stýrimanna- eða vélstjóralærdómur, verið skráðir á skip sem slíkir í því skyni að öðlast sín réttindi. Ég held, að óskir manna um að vera skráðir á skipin í þessu skyni verði ávallt uppfylltar af útgerðarmönnum, ef þeim er ekki þar með lögð sú skylda á herðar að greiða þeim, sem skráðir eru stýrimenn eða undirvélstjórar, hærra kaup. Ég vildi með þessu sýna, að með þeirri brtt., sem ég og hv. 2. þm. S.-M. leggjum til, er á engan hátt lagður þröskuldur í veginn fyrir það, að hinir ungu verðandi stýrimenn eða undirvélstjórar geti fullkomnað sig í sínum greinum lögum samkvæmt. Það er einungis það, að ekki er lagaskylda um það, að þessir menn séu innanborðs, og í því tilfelli, sem ræðir um undirvélstjóra, þá eru bátar því aðeins undanskildir þeirri skyldu, að þeir komi daglega að landi eða séu tveir í félagi um síldarnót. Í báðum þessum tilfellum er það tilskilið, að formennirnir hafi samskonar réttindi og undirvélstjórum er ætlað að hafa lögum samkvæmt. Ég geri ráð fyrir, að þeir, sem hafa haft á móti þessu af svokölluðum öryggisástæðum, geti fallizt á, að till. okkar meiri hl. sjútvn. gangi svo langt, sem þörf er á til þess að tryggt sé það öryggi, sem þarf að vera tryggt. Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þetta mál. Ég læt það nægja, sem ég nú hefi sagt, þangað til ef þörf krefur að bæta einhverju við.

* Frsm. minni hl. (Sigurjón Á. Ólafsson): Herra forseti. Eins og nál. ber með sér, þá gátum við ekki orðið samferða í þessu máli í sjútvn. Það er eins og það sé tímans tákn hér á Alþ., að þau mál, sem mestum styr valda, eru þau mál, sem heita réttindamál hins vinnandi lýðs. Rétt á undan var mál, sem risið hefir af óánægju út af því, að ekki séu nógu margir, sem fái að læra í hinum ýmsu iðngreinum og það þurfi því að rýmka fyrir mönnum í þeim efnum. Í þessu máli skilst mér, að það eiga að kippa réttindunum af þeim, sem þegar hafa lært og eru byrjaðir að vinna, að þeir fái ekki lagalegan rétt til að stunda þau störf, sem þeir hafa lært til. Ég ætla þá til að byrja með að ræða örlítið þær brtt., sem meiri hl. n. hefir gert í þessu máli. Ég skal viðurkenna það strax. að þessir menn hafa haft þó nokkurn skilning á því, hver endemis vitleysa frv. er, en mig grunar, að þeir sjái líka sjálfir, að þær till., sem þeir nú gera, eru til skaða. Þeir hafa flutt brtt. við 1. gr., en hv. frsm. meiri hl. var að reyna að rökstyðja það, að þar væri nokkuð séð fyrir örygginu. Honum er það dálítið viðkvæmt mál, því hann hefir staðið mjög framarlega í slysavarnafélagsskap í Vestmannaeyjum. Honum er það því nokkuð viðkvæmt mál, hvernig séð er fyrir örygginn, þegar út á sjóinn er komið, og þá einnig það, hversu mikil þekking manna er til að stjórna, þegar út á úfinn sjó er komið. En nú er ekki nóg með það, að ákvæði frv. um að undanskilja stýrimenn á bátum undir 30 rúmlestir fengi að haldast. heldur hafa nm. orðið ásáttir um að rýmka það upp í 40 rúmlestir, sem Nd. gat ekki fallizt á. Mér finnst nú, að sökin sé farin að færast upp í bekkinn, þegar menn láta sér ekki nægja að miða þetta við 30 smálestir, heldur færa það upp í 40. Ég hefi gert nokkra grein fyrir því, hvað þetta snertir marga báta, ef miðað er við 30 rúmlestir. Ég hefi ekki kynnt mér. hvað það munar miklu, ef miðað er við 40. En ef miðað er við 30, þá eru það 90 stýrimenn, sem koma til með að vera sviptir lagalegum rétti til þess að vera stýrimenn, eins og skipaflotinn er nú. Einasta ástæðan fyrir þessu, að því er manni virðist, er sú, að það sé svo mikill kostnaður, sem fylgi því að hafa stýrimenn. Glöggur maður, sem hefir kynnt sér þetta mál, hefi komizt að raun um, að kaup það, sem stýrimenn bera frá borði til jafnaðar, miðað við vertíð, muni vera um 75 aurar á dag. Það eru meiri ósköpin, sem felast í þessari kvöð á útgerðinni. Það er sagt, að þetta eigi að miðast við skip, sem ætlað er að leggja afla sinn daglega á land. En það getur verið, að þessir bátar liggi úti 3–4 daga, kannske viku. Þeim er ætlað að koma daglega í land, en þeir hafa bara ekki fyllt sig yfir daginn, svo þeir liggja áfram úti þangað til þeir eru búnir að fylla sig. Það er alveg hægt að fara í kringum þetta ákvæði. Eftir l. var svo tilskilið. að þetta mætti ekki gilda um síldveiðar, en nú er því bætt við, að þetta gildi um báta, sem eru tveir um nót. Það er með þessu verið að ýta undir stærri báta en áður að vera saman um nót, til þess að losna við stýrimann og undirvélstjóra. Það er svo um þá báta, sem eru saman um nót, að þegar annar báturinn er fullfermdur, þá fer hann í land, en hinn er eftir úti, Ef þessi bátur lendir nú í dimmviðri, þá útheimtir það þekkingu að stýra þessum eina bát í land, svo hann strandi ekki eða rekist ekki á önnur skip. Hvaða trygging er fyrir því, að þetta takist, þegar aðeins er einn maður um borð, sem kann siglingareglurnar, en er kannske orðinn mjög þreyttur? Nú á skipstjórinn að vera vélamaður, ef svo ber undir, og þá er enginn maður á skipinu, sem kann að haga sér með þokumerki og annað, sem nauðsynlegt er til að forðast ásiglingu.

Vélamaðurinn

. Hann kann ekki siglingareglurnar. Það er skipstjórinn einn, sem kann þær, en hann getur verið forfallaður frá að vera uppi. Það getur viljað til, að hann þurfi að fá sér blund, og þá verður hann að hafa annan við stýrið. Það vill oft svo til, að annar báturinn er úti í sjó, en hinn fer heim með aflafenginn. Stundum fara þeir líka báðir í land, og þá sigla þeir samtímis. Það er því svo mikil fjarstæða frá öryggissjónarmiði, að það þurfi ekki að vera siglingafróðir menn á þessum skipum. Ég er hissa á því, að þm., sem unnið hefir með dugnaði að öryggismálum, skuli hafa dottið í hug að koma með jafnfráleita till. og hér um ræðir. Ég hefi sjálfur verið við Norðurland um síldveiðitímann, svo ég veit, hvað mikið er þar um þokur og dimmviðri. Það veitir því ekki af kunnáttu til að sigla í land. En því miður hafa oft viljað til strönd í dimmviðrum. Ég segi ekki, að það hafi alltaf verið vegna þess, að ekki voru siglingafróðir menn við hendina. Það þarf sannarlega útsjón við síldveiðarnar, svo ekki hljótist slys af. Þegar ég var unglingur, þá minnist ég þess, að það voru smá skip, sem sigldu út á haf til þorskveiða, sem ekki höfðu 2. stýrimann.

Það voru seglskip

. Það er einmitt það merkilega, að menn skuli halda, að það þurfi minni kunnáttu á vélskipi en seglskipi. Með auknum hraða og notkun vélaafls, þá er þekkingin einmitt nauðsynlegri heldur en áður var á seglskipunum. Þetta er svo mikil afturför í okkar löggjöf, að ég stend agndofa og undrandi yfir því, að slíkar till. skuli vera fram komnar til þess að spara 75 aura á dag á einum stýrimanni á þessum fleytum. Næsta brtt., sem ég geri að umtalsefni, er 3. brtt., um aðstoðarmenn við vél á fiskiskipum. Þar er gerð sama till. og nú er í frv., að þau skip, sem hafa minni vél en 800 hestafla, skuli vera undanþegin ákvæðinu um aðstoðarmann í vél. Það mun nú vera á 24 togurum af 37, sem aðstoðarmenn eru í vél. Það var talið nauðsynlegt, að aðstoðarmenn í vél væru á þeim togurum, sem höfðu yfir 630 hestaflavél. Það hefir verið færð sem ástæða fyrir því, að í sum stærri skipin væru komnar mjölvinnsluvélar, sem þurfi nákvæmt eftirlit, að því viðbættu, að í hvern einasta togara eru komin á síðustu 5 árum véltæki til bræðslu lifrar. Og það er alltaf verið að endurbæta þetta vélakerfi, sem kostar meiri pössun. Það er ekkert tillit tekið til þessa. hvorki af þeim. sem sömdu frv., né af meiri hluta n., að það má gera mun á því, hvort togararnir hafa svona mikið vélakerfi, miðað við hinar minni vélar. Og ef við förum aftur í tímann, til ársins 1915, þegar fyrsta löggjöf um skyldu til að hafa vélamenn á skipum var sett á þingi, sjáum við, að þá var svo ráð fyrir gert, að við vél, sem væri 600 hestöfl (þ. e. a. s. eins og venjulega er gefið upp um stærð vélanna í hestöflum), þá áttu að vera 3 vélstjórar á þessum skipum. Og undir það ákvæði komust allir stærri togarar, sem höfðu stærri vélar. Ég hygg, að miðað við þessi l. frá 1915, sé í þessu efni um hrapalega afturför að ræða, þar sem nú er lögð áherla á meiri flýti skipanna en þá var, og auk þess þurfa vélarnar nú meiri pössun en þá. Hvaða skilningur liggur á bak við þetta? Á okkar skipum hafa vélstjórar lagt á sig miklar viðgerðir á vélum um borð í skipunum sjálfum, meira en hjá nokkurri annari fiskiþjóð. En líkurnar fyrir því, að þeir geti annað þessu, sem numið hefir útgerðina mörgum þús. kr. á ári, eru að hverfa með þeim till., sem hér eru bornar fram. ef að l. verða. Ég hefi því leyft mér að bera fram brtt. um það, að miða hér við 650 hestafla vélar, sem vitanlega eru niðurreiknaðar vélar, þannig að 650 hestafla vél mundi áður hafa verið 700 hestafla vél í öllum venjulegum tilfellum. En þó að ég hafi gert þessa brtt. lýsi ég því yfir. að ég er mótfallinn því. að aðstoðarmenn séu afnumdir af togurum. Ég hefi fengið mjög áreiðanlega skýrslu um, að þeirra sé þörf á togurunum. Um kostnaðinn við að hafa þessa menn á togurunum hefi ég tekið fram í nál. mínu. Þeir munu starfa um 9 mánuði á skipunum, og þá er um 31/2 þús. kr. þar að ræða. Ég fullyrði, að hér er um óhagsýni að ræða. fyrir útgerðina, að afnema slíka menn sem þessa. Það kemur miklu færra í land af því, sem gera þarf við vélar, með því að hafa þá á skipunum. Og það er dýrast fyrir útgerðina að flytja aðgerðirnar í land, ef hægt er að gera þær um borð. Ég hygg, að kostnaður við það komi því alveg fullkomlega á móti þessum 31/2 þús. kr. svona til jafnaðar. En ég býst hinsvegar við, að hér komi ekki rök til greina í þessu efni, heldur sé það ætlunin að málið skuli fram. hvað sem öllum rökum liður. Ég sé, að n. hefir fallizt á þær till., sem ég gerði hvað snerti aðstoðarmenn á stærri skipum. Hún hefir breytt þeirri fáránlegu till., sem í frv. fólst, að afnema 3. vélstjóra á skipum eins og Brúarfossi og Dettifossi. Hún hefir breytt þeirri till. réttilega með því að láta hann vera, en afnemur svo aðstoðarmann á þessum tveimur skipum, og líka hinum öðrum stærri skipum, sem skylt er samkv. l. að hafa aðstoðarmenn á. En það hefir ekki verið lögð áherzla á að koma með brtt. um þetta. vegna þess að við vitum. að aðstoðarmaður af Brúarfossi og af Dettifossi verður ekki afnuminn. Og til hvers er þá að vera að breyta l. um þetta atriði? Þessi aðstoðarmaður er búinn að vera á skipunum frá því þau komu til landsins og var settur af nauðsyn í upphafi. Og vélstjórinn lætur aldrei þennan mann af höndum. Ég færði fram við 1. umr. gild rök fyrir því, hve mikil nauðsyn er á því um borð í farþegaskipi að hafa slíkan mann. Ég veit ekki, hvort hægt er að kalla það annað en hálfgerðan skollaleik, að vera að breyta l., vitandi það að ekki verður farið eftir þeim, eins og um er að ræða í þessu atriði. Ég skal viðurkenna, að meiri hluti sjútvn. hefir gert ýmsar brtt., sem eru til hóta. T. d. er nú eftir 3. vélstjórinn, sem mun standa í till. n. Það er þó svolítill glampi af skilningi hjá n. í þessu máli. Ennfremur skal þess getið, að n. hefir haft fullan skilning á því, hve barnaleg till. var um að láta 3. stýrimann vera kyrran á. Súðinni, en afnema hann á Esju. Hún leggur þó til, að þessar till. í frv. verði felldar. Það er þó rétt að geta þess, sem gert er vel. En ég segi frá þessu til þess að benda á, hve mikill feikibarnaskapur og þekkingarskortur hefir átt sér stað hjá þeim mönnum, sem samið hafa og borið fram þetta frv. Ennfremur ætlazt n. til, að hafa megi tvo stýrimenn á varðbátum yfir 60 tonn. Allt skal tínt til. sem n. hefir vel gert. Þá leggur n. til, að á fiskiskipum verði aðeins 3 vélstjórar. Og það er alveg rétt ráðið. Ég get þess í mínu nál., að það er ein af þeim fáu till., sem n. gerir. sem eru alveg réttlátar, því að það er fyrir misgáning komið inn í l., að fjórði aðstoðarmaður skuli vera á skipum með yfir 1200 hestafla vél, sem flytja þungavöru, en ekki fólk. Þá kem ég að 4. brtt. hv. meiri hl. sjútvn., um vélamennina. Mér hefir reiknazt svo til, með aðstoð kunnugs manns, að ef tekinn er okkar fiskifloti nú. eins og hann er, þá muni láta nærri, að hér sé verið að afnema 2. vélamann á svo sem 200 fiskilrátum. Það mun láta nærri, að af þessum 313 mótorskipum yfir 12 smálestir, muni vera 200, sem hafa 50–150 hestafla vél. Hér er reynt að lappa upp á þetta. eins og sjá má af brtt., þar sem stendur, að því aðeins skuli undirvélstjóri afnuminn, að skipstjóri hafi vélgæzluréttindi. En hér er illa séð fyrir öryggi á þessum skipum, þar sem auðvitað hæglega getur komið fyrir, að þessi eini vélstjóri fatlist frá starfi sínu. t. d. meiði sig í vélinni, og verði þá þessi eini kunnáttumaður, skipstjórinn, að fara niður í vélarrúm og stjórna vélinni. Ég vil nú bara segja það, að hv. þm. Vestm. hefir ekki séð vel fyrir örygginu þarna, því að í flestum þessum bátum á enginn stýrimaður að vera. Nú mun vera sama ástæðan fyrir þessu, að það eigi að koma í veg fyrir þann kostnað, sem leiðir af því að hafa 2. vélamann. Og þessi kostnaður. sem hér er um að ræða, er kannske mikill í augum hv. frsm. meiri hl., en í mörgum þessum tilfellum er slíkur kostnaður ekki stór í augum útgerðarmanna sjálfra, þessar 23 kr. á mánuði. En það er sú upphæð. sem greidd er 2. vélamanni í þessum tilfellum vegna fagsins. En mér er sagt það af kunnugum mönnum, að í Vestmannaeyjum sé alls ekkert greitt fyrir þessi aukastörf, hvorki 2. vélamanni né 2. stýrimanni. En hvað sem er um það, þá er þó a. m. k. greitt minna fyrir það þar en hér við Faxaflóa. Svo að það getur ekki verið eins alvarlega meint hjá hv. þm. Vestm. eins og orð hans féllu í ræðu hans, að hér væri um svo mikið fjárhagsatriði að ræða. Hvað lengi eru 25 kr. að fara í súginn fyrir vankunnáttu við hirðingu einnar vélar? Hvað kostar svona stykki? Fróður maður á sviði mótorvéla hefir tjáð mér, að hvert hestafl í mótorvél kosti frá 250 0g upp í 300 kr. Hvert mistakatilfelli af hálfu vélstjóra á vélarpössuninni getur numið mörgum 25 kr. Þeim, sem samþ. þessi 1. fyrir 2 árum síðan, var það ljóst, að hér er um svo mikil verðmæti að ræða, þar sem eru mótorvélar, að fullkomin nauðsyn er á, að kunnáttumenn fari með þær. En framhjá því er algerlega gengið af formælendum þessa máls, að nauðsyn sé á, að kunnáttumenn passi þessi dýru tæki. Íslenzkir útvegsmenn eru búnir að eyða mörgum þús. kr., kannske svo hundruðum þús. kr. skiptir, í óþörf vélakaup, bara af því. að ekki hafa þeir menn verið kunnáttumenn sem skyldi, sem með vélarnar í skipunum hafa farið. Þessi orð mín styðjast við umsagnir kunnáttumanna, sem fengið hafa vélarnar úr skipunum upp í vélaviðgerðarhúsin hér. Þeir segja, að bilanir vélanna séu oft aðeins fyrir vankunnáttu þeirra manna, sem með þær hafa farið. Hér er rétt að fyrirbyggja slíkt. Það er nauðsynlegt, að maður, sem ætlar sér að öðlast vélstjóraréttindi, fái æfingu í pössun véla, en það er ekki nóg, að menn leggi stund á bóknám eitt til þess að geta orðið fullkominn 1. vélstjóri. Með brtt. minni er miðað að því að koma í veg fyrir, að slíkt geti orðið (að menn geti orðið vélstjórar að réttindum með bóknámi einu), ekki eingöngu í þágu þessarar stéttar, sem að þessu vinnur, heldur - og ég vil segja miklu fremur - fyrir þá menn, sem útgerðina reka. Mér liggur við að segja, að útgerðarmenn, sem leggja fram kröfur um, að afnema skuli þessa 2. vélamenn, verði, með því að fá það lögfest, sínir eigin böðlar, þegar fram í sækir. Hv. þm. Vestm. sagði, að menn gætu látið skrá sig á skip sem stýrimenn og vélamenn. Þeir eiga þá sennilega að kaupa sér það að fá fyrir náð að leggja á sig meira starf og taka á sig meiri ábyrgð á skipunum en aðrir, sem fá sama kaup.

Þurfa menn ekki að kaupa sér öll réttindi?

. Ég hefi nú lagt til í brtt. á þskj. 503, sem ég flyt ásamt hv. 11. landsk. og er við brtt. meiri hl. n., að það sé látið vera nægilegt, að 2. vélstjórar vinni önnur störf á skipunum, eins og mér er kunnugt um, að viða er gert. Og því þá ekki að samþ. þessa till. og láta mennina geta verið kyrra á skipunum að l., úr því að þeir vinna allt, sem fyrir fellur á skipunum, nema að gegna störfum skipstjóra og fasts stýrimanns? Ég hefi í brtt. mínum miðað hér við 25 rúmlestir og með því reynt að fara bil beggja, til þess að sefa að einhverju leyti óánægju þeirra, sem helzt ekki geta séð starfsmenn með réttindum á neinni fleytu, og þeirra hinsvegar, sem þykir þeir vera misrétti beittir með því. að af þeim sé tekinn réttur til starfa á skipum. En ég hefi bundið þetta við það, að það sé alveri skilyrðislaust á bátum, sem koma daglega að landi með afla sinn óaðgerðan, og þar sem viðgerðir veiðarfæra og beiting lóða fer fram í landi. Með því er trygging fyrir því, að þetta gildi aðeins um báta, sem róa beint úr landi og ætla sér að koma að landi að kvöldi sama dag. En eftir till. n. er þetta svo víðtækt, að ekki er hægt að una við þær eins og þær eru. Í nál. mínu á þskj. 470 hefi ég gert grein fyrir því, hvað í frv. felst. Þegar ég samdi það. voru mér ekki kunnar brtt. meiri hl. n. Ég hefi því ekki í mínu nál. gert grein fyrir þeim kostnaðarauka, sem útgerðin verður að bera við það að hafa þessa kunnáttumenn og nota þá. En nál. sýnir öryggið, eins og það í raun og veru er, með því að hafa þessa kunnáttumenn. En mér er fyllilega ljóst, að það er svo mikill styr kominn um þetta mál, að það truflar athugun á því af hálfu sumra manna, og eins hitt, að hér geta þeir einir lagfært það, sem lagfæra þarf, sem náinn kunningsskap hata yfirleitt af siglingum. Þess vegna er það mín till. í málinu, að því verði vísað til ríkisstj. og að hún með aðstoð sérfróðra manna láti fram fara athuggun á málinn svo sem nauðsyn þykir þurfa. Skipstjórar, stýrimenn og vélamenn á stærri og minni skipum mundu að sjálfsögðu leggja til fróða menn til þess að fjalla um þetta, á hvern hátt ætti að breyta þessari löggjöf. Og hér ætti ekki að þurfa að kosta neinu fé til úr ríkissjóði, því að þessir menn munu að sjálfsögðu ekki telja eftir sér að leggja fram sína þekkingu til að gera till. um, hverju breyta þurfi í þessari löggjöf. Ég get illa unað því. að þessari löggjöf sé svo um bylt eins og hér er stofnað til, fyrir atbeina þeirra manna, sem í raun og veru (svo að ekki sé hart að orði kveðið) hafa lítinn eða engan skilning á því, hvað bezt hentar fyrir okkar siglingar og fiskveiðar eftir nútímakröfum og þeim vinnuhraða, sem yfirleitt er nú kominn í okkar vinnubrögð, bæði á sjó og landi. Ég get nú látið mínu máli lokið. Ég mun þó, áður en þetta mál fer hér út úr d., gera ennþá fyllri grein fyrir því, samanborið við það, sem gildir hjá öðrum farmennsku- og fiskveiðaþjóðum, og sýna fram á, hvað við með þessari lagasetningu komum til með að stiga skrefið í þessu efni aftur á bak með tilliti til þeirra þjóða. Miðað við önnur kunnáttustörf í þjóðfélaginu, þá er hér ekki farið fram á meira en nauðsyn er á viðvíkjandi þessum kunnáttumönnum, sem á sjónum eiga að starfa og stjórna. Ég harma það, að svona mikið kapp skuli vera lagt á mál, sem ekki er meira fjárhagsmál en þetta mál er, en dregur stórlega úr öryggi þeirra, sem á sjónum vinna. Rök formælenda þessa frv. fyrir réttmæti þess eru - og ég geri ráð fyrir að þau verði eins hér eftir sem hingað til - harla veigalítil, því að þetta mál er flutt af meira kappi en forsjá.