Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta hefur hv. Ed. afgreitt frá sér, en áður en frv. var upphaflega lagt fyrir þar, hafði það verið borið undir húsnæðismálastjórn og hún samþ. að mæla með því, eins og það liggur fyrir. En með þeirri lagabreytingu, sem átti sér stað á síðasta Alþ. og í meginatriðum var staðfesting á því, sem gerðist í júnísamkomulaginu 1964, ásamt því, sem enn bættist við í samningunum í júlí s.l., má segja, að umbæturnar í húsnæðismálum felist fyrst og fremst í eftirfarandi atriðum: Hámarkslán voru hækkuð úr 150 þús. kr. í 200 þús. kr. - og 280 þús. kr. fyrir þá, sem hófu byggingu á yfirstandandi árum. Á vegum byggingarsjóðs verkamanna voru hámarkslánin hækkuð úr 300 þús. kr. í 450 þús. kr. á hverja íbúð, og hefur nú nýlega verið lokið þar við stærstu lánveitingu í allri starfsemi þeirrar lagasetningar. Í öðru lagi var lánstíminn lengdur í eitt ár, þannig að fyrsta árið er nú afborgunarlaust. Aðeins eru þá greiddir vextir. Í þriðja lagi er nú heimilað að lána bæjar- og sveitarfélögum til byggingar lítilla, en hagkvæmra leiguíbúða. Í fjórða lagi er sett á stofn sérstök framkvæmdanefnd til fjöldaframleiðslu íbúða, sem einkum eru ætlaðar láglaunafólki í verkalýðsfélögum, og verður tilraun þessi hafin hér í Reykjavík, en fyrirhugað er að útbreiða þessa starfsemi, þegar reynsla og árangur liggja fyrir. Lán til þessara íbúða eru ákveðin til 33 ára, fyrstu 3 árin afborgunarlaus, en greiðist síðan á 30 árum og lánið nemi allt að 80% af byggingarkostnaði. Í fimmta lagi er lofað í samráði við verkalýðssamtökin allsherjarendurskoðun á allri lagasetningu um húsnæðismál til samræmingar og athugunar á því að setja upp nýtt heildarkerfi, er hafi með höndum alla stjórn og forustu þessara mála fyrir ríkisins hönd. Í sjötta lagi voru vextir lækkaðir um nær helming, úr 8¼% í 4¼%, en vísitöluákvæði sett inn, er reiknist á hverja árgreiðslu. Höfuðrökin fyrir þessu ákvæði voru einkum tvenn: Í fyrsta lagi, að vísitölureikningur var á ný upp tekinn á launagreiðslur, og þótti því samræmi í að gera það einnig á útlánum þessum. Í öðru lagi, að hlutur skyldusparnaðarins í árlegum tekjum byggingarsjóðs var hækkaður um rúman helming, eða úr 6% í 15%, en það fé er allt verðtryggt. Þannig hefði með áframhaldandi verðbólgu sífellt gengið á ráðstöfunarfé byggingarsjóðsins, ef ekkert hefði verið gert honum til tryggingar. Í sjöunda lagi var sett sérstök heimild inn í l. um viðbótarlán til efnalítilla meðlima verkalýðsfélaga, og er í því skyni heimilað að verja allt að 7.5–20 millj. kr. árlega. Enn þá hefur ekki verið minnzt á eitt aðalatriði húsnæðismálavandans, en það eru þau kjör, sem leigjendur íbúðarhúsnæðis búa við, en þeir eru alls ekki fáir einmitt meðal lægra launaða verkafólksins. Við búum í dag við algerlega úrelt lagaákvæði um hámark húsaleigu. Í 1. þessum er talað um 9 og 11 kr. hámarksgjöld fyrir hvern leigðan fermetra á mánuði og jafnvel fyrirboðið að reikna húsaleiguvísitöluna á þessa tölu. Þessi ákvæði eru svo fjarri raunveruleikanum, að vafalítið má telja, að ekki sé eftir þeim farið, og beinlínis torveldi aukningu á þessari tegund húsnæðis, þ. e. leiguhúsnæðinu sjálfu. Afleiðingarnar verða svo óhjákvæmilega þær, að framboð og eftirspurn ræður, meðan lagaákvæðin eru óvirk. Í framkvæmd verður því að greiða undir borð eða fram hjá lögum og rétti einhver afarkjör, sem enginn má vita, hver eru, ef þá nokkurt húsnæði fæst. Fullyrt er á sama hátt, að engin leið sé að láta neitt húsnæði standa undir sannanlegum kostnaði með fyrrgreindri leigu, svo fjarri öllum sanni eru þær tölur, miðað við nútímaverðlag, ef leigja á íbúðir þannig, að leiga þeirra standi undir sannanlegu kostnaðarverði og rekstri. Þau sveitarfélög, sem kynnu að vilja notfæra sér fyrrgreinda lánsheimild til byggingar leiguíbúða, verða því knúin til lögbrota að óbreyttum lögum. Þá hafa mér verið nefnd dæmi um, að aðilar, sem gætu leigt frá sér húsnæði, geri það ekki, þar sem þeir vilji ekki gerast lögbrjótar, og láta þar af leiðandi íbúðirnar heldur standa auðar eða til annarra afnota. Það ber því brýna nauðsyn til að endurskoða lög um hámark húsaleigu og afnema núverandi löggjöf um þetta efni, sem vart nokkur maður mun fara eftir, og ef þörf er á talin, verði undirbúin og sett ný löggjöf um þetta efni. En í erindisbréfi til húsnæðismálastjórnar 15. okt. s.l. segir svo orðrétt: „Í samræmi við yfirlýsingu ríkisstj. um húsnæðismál. sem gefin var í júlímánuði s.l. í sambandi við samninga verkalýðsfélaga um kjaramál. hefur ríkisstj. ákveðið að láta fram fara endurskoðun l. um verkamannabústaði og gildandi lagaákvæða um opinbera aðstoð vegna útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis með það fyrir augum að sameina til frambúðar í einum lagabálki og samræma öll ákvæði um opinbera aðstoð við húsnæðisöflun láglaunafólks, þ. á m. um þær íbúðabyggingar, sem um ræðir í 3. lið yfirlýsingarinnar. Ríkisstj. hefur ákveðið, að félag yðar verði að framkvæma endurskoðun þessa og semja síðan frv. til l. um húsnæðismálin samkv. yfirlýsingunni. Jafnframt er óskað, að athugað verði í sambandi við endurskoðun þessa, hvort nauðsyn sé á lagaákvæðum um húsaleigu, en eins og yður er kunnugt, liggur nú fyrir Alþ. stjfrv., sem gerir ráð fyrir afnámi l. frá 1952, um hámark húsaleigu. Ef þér teljið, að nauðsyn sé á lagaákvæðum um þetta efni, er þess óskað, að þér látið gera frv. til l. um það eða fella ákvæði þar að lútandi inn í frv. það um húsnæðismálin, sem hér um ræðir, ef það þætti betur við eiga.“ Síðar í þessu erindisbréfi býður rn. svo aðstoð sína við þetta verkefni húsnæðismálastjórnar, en eins og ég skýrði frá í upphafi, var frv. þetta borið undir húsnæðismálastjórn, áður en það var lagt fram, og mælir húsnæðismálastjórn með samþykkt þess. Ég vil enn fremur skýra frá því í sambandi við þá ákvörðun að fela húsnæðismálastjórn framangreind verkefni, að sú ákvörðun var tekin í samráði við forustumenn Alþýðusambands Íslands, sbr. lokaorð margnefndrar yfirlýsingar ríkisstj. um húsnæðismál um, að samráð yrði haft við verkalýðssamtökin um heildarendurskoðun þessa. Um efni einstakra gr. frv. get ég verið fáorður. Frv. er, svo sem fyrr er sagt, flutt til staðfestingar á þeirri yfirlýsingu, sem prentuð er með því. 1. og 5. gr. frv. eru að mestu leiðréttingar vegna nafnbreytinga, sem átt hafa sér stað í öðrum lögum. Að auki er í 1. gr. frv. heimilað, að ríkisstj. gangist í samvinnu við sveitarfélög fyrir byggingu ódýrra íbúða í fjölbýlishúsum, svo sem nánar verður að vikið. Í júnísamkomulaginu 1964 var ákveðið, að ríkissjóður skyldi árlega leggja byggingarsjóði ríkisins eða húsnæðismálastjórn 40 millj. kr., sem aflað yrði með skatti á fasteignir eða á annan hátt, eins og sagt var í yfirlýsingu þá um húsnæðismál. Í framhaldi þessarar ákvörðunar var þá ákveðið að afla fjárins með þreföldun fasteignamats til eignarskatts. Þessi tekjuöflun hefur nú í reynd sýnt sig að duga aðeins fyrir tæpum 50% af því, sem fyrirhugað var, og er því með 2. gr. frv. lagt til, að skattlagning þessi verði hækkuð um helming eða úr þreföldun í sexföldun, í von um, að þá aflist ríkissjóði fé langdrægt fyrir umræddu framlagi. Mörgum kann að finnast ákvæði þetta fremur eiga heima í 1. um tekju- og eignarskatt, en á síðasta þingi var hins vegar talið rétt að hafa ákvæði þetta í l. um húsnæðismálastofnunina, þar sem önnur tekjuöflun til húsnæðismála væri þar einnig upp talin. 3. og 4. gr. frv. eru meginefni þess. Þar er ákvæði um hækkun hámarkslána, svo sem fyrr var lýst. Sérstök ástæða er til að skýra nánar ákvæði 4. gr., en þar er fjallað um hið nýja átak, sem fyrirhugað er að gera við byggingu hagkvæmra en ódýrra íbúða, svo og lánakjör þeirra. Um það var samið á árinu 1964 að heimila sérstök viðbótarlán til efnalítilla meðlima verkalýðsfélaga fyrir allt að 15–20 millj. kr. árlega, svo sem fyrr er frá greint. Með samkomulagi frá því í júlí s.l. var hins vegar einnig samið um tilraun til byggingar hagkvæmra íbúða fyrir láglaunafólk í verkalýðsfélögum, sbr. 3. tölul. í yfirlýsingu ríkisstj., stafliði a-b. Lánskjör á þessum íbúðum, eins og í 3. og 4. gr. frv. greinir, eru ákveðin þannig, að lána má allt að 80% eða 4/5 hluta af verðmæti íbúðar til 33 ára, afborgunarlaust fyrstu 3 árin, en endurgreiðist síðan á 30 árum. Til þess að létta hinum væntanlegu eigendum íbúðanna erfiðasta hjallann, greiðslu fyrstu 3 árin, er gert ráð fyrir, að aðeins verði þá greiddir vextir, en engar afborganir. Þá er í senn hugsað til tryggingar og að létta útborgunarerfiðleika væntanlegra íbúðaeigenda með því að dreifa útborguninni á því, sem mismun láns- og kostnaðarverðs nemur, þannig, að a. m. k. 5% af verðmæti íbúðarinnar verði greitt einu ári áður en hlutaðeiganda er afhent íbúð. Í margnefndu samkomulagi var ákveðið að hefja þessa tilraun í Reykjavík af eftirfarandi ástæðum: Hér er byggingarkostnaður talinn hæstur í landinu og því mest að vinna. Í öðru lagi: hér eru nú mestir möguleikar á hagnýtingu nýjustu tækni til sparnaðar og lækkunar á byggingarkostnaði, en 250 íbúðir á ári er talið nauðsynlegt lágmark til að gera slíkar tilraunir með fyrir fram tryggðu fjármagni. Í þriðja lagi: þau verkalýðsfélög, sem samningssvæði eiga hér í Reykjavík og nágrenni, lögðu að þessu sinni mesta áherzlu á úrlausn þessara mála. Sú ákvörðun um að hefja þessa tilraun hér í Reykjavík var, að ég tel, í huga allra, sem að samningagerðinni stóðu, fyrst og fremst mótuð af framangreindum ástæðum. Á sama hátt tel ég, að í huga allra hafi verið að útfæra þessa auknu aðstoð út um land, strax og nægjanleg reynsla væri fengin. Þegar nauðsynleg reynsla í þessum efnum liggur fyrir, er því bæði eðlilegt og þjóðhagslega nauðsynlegt að snúa sér að þeim öðrum byggðarlögum, sem við mesta erfiðleika eiga að etja í þessum málum, með þær byggingaraðferðir, sem beztar hafa þá reynzt. Í sambandi við þær nýju leiðir, sem hér er lagt inn á, tel ég ástæðu til að vara við allt of mikilli bjartsýni um skjótan og auðfenginn árangur, sem allan vanda okkar í þessu efnum leysi á skömmum tíma. Í þessu sambandi leyfi ég mér að vitna til Danmerkur, sem svipað átak gerði fyrir nokkrum árum og er reyndar að gera tilraun í þessu efni enn, en þar var þá skýrt fram tekið, að fyrstu 5 árin með hinum nýju byggingarháttum mundu ekki sýna neina verulega lækkun byggingarkostnaðar, en að þeim tíma liðnum mundi hann árlega koma í ljós. Þetta stóðst hjá þeim hvað verksmiðjuframleiddu húsin snerti. Það er öllum augljóst, að með umræddu átaki okkar er lagt inn á verulega breyttar byggingaraðferðir, og þurfa þær nýjungar ákveðinn aðlögunartíma fyrir iðnaðar- og verkamenn í byggingariðnaði og verulega breyttar kröfur væntanlegra íbúðaeigenda til íbúðanna, sem þó á ekki að þurfa að ganga út yfir sjálf gæði þeirra til íbúðar. Þessir erfiðleikar, sem þegar eru fyrirsjáanlegir, ásamt ýmsum minni háttar atriðum, sem í dag eru e. t. v. ekki sjáanleg, eiga ekki og mega aldrei víkja okkur af vegi þeirrar nauðsynlegu og sífelldu leitar eftir lækkuðum byggingar- og húsnæðiskostnaði. Hvert skref í þá átt er áreiðanlega haldbezta kjarabótin, sem völ er á í dag. Það hefur stundum örlað á því, að of löngum tíma hafi verið í það eytt að þrátta um, hvaða ár byggingarkostnaður hafi aukizt mest og hverjir hafi þá setið í ríkisstj. Það er e. t. v. nauðsynlegt og lýðræðisleg þjónusta við kjósendur að gera slíkan samjöfnuð. En lítið hefur það bætt byggingar- og húsnæðiskostnaðinn í landinu. Sú staðreynd blasir við, að þessi kostnaður hefur vaxið allt of hratt, hverjir sem í ríkisstj. hafa setið. Um það efni þurfa kjósendur engar upplýsingar eða flóknar samanburðartölur frá okkur hér á hv. Alþ. Í því efni óska hlutaðeigendur eftir sem raunhæfustum tilraunum til úrbóta. Ákvæði frv. til bráðabirgða er staðfesting á mjög mikilsverðum atriðum, sem um var samið s.l. sumar, en þau eru í fyrsta lagi, að á næstu 5 árum skuli hin almennu hámarkslán hækka um 15 þús. kr. á ári, jafnvel þó að vísitala byggingarkostnaðar hækkaði ekki um það, sem næmi þeirri fjárhæð. Í öðru lagi: þeir lánsumsækjendur, sem sannanlega hófu byggingarframkvæmdir á tímabilinu 1. apríl til 31. des. 1964, skulu eiga kost á viðbótarláni hjá húsnæðismálastofnun ríkisins, allt að 50 þús. kr. á íbúð, og ég get skýrt hér frá því, að umsóknir þessara aðila allra, sem þarna voru nánast á milli laga, þ.e.a.s. voru á millibilinu frá því að geta notið þeirra nýju hámarkslána, sem ákveðin voru, og höfðu e. t. v. sumir aðeins fengið hluta af eldra hámarksláninu, - allar þeirra umsóknir hafa nú þegar verið afgreiddar frá stofnuninni, og ég hygg, að hlutaðeigandi aðilar hafi fengið tilkynningu um úrlausn sinna mála í því efni. En talið var, að þessi hækkun lánanna á þessu millibilsástandi úr 150 í 200 þús. kr. kostaði í fjármunum nálega 35 millj. kr. Til enn frekari fróðleiks fyrir hv. þdm. vildi ég mega skýra frá því, að um þessar mundir hefur húsnæðismálastjórnin starfað í 10 ár, en hún hóf störf sín í nóvember 1955 samkv. l., sem sett voru á Alþ. á því ári. Á þessum 10 árum virðist við lauslega athugun, sem gerð hefur verið um starf stofnunarinnar, áður en yfirstandandi lánveiting hófst, hafa verið lánað til rúml. 8600 íbúða fyrir samtals 834.5 millj. kr. eða að meðaltali 96 þús. kr. á íbúð. Í fyrstu voru almennt lánaðar 70 þús. kr. á íbúð, en síðan hækkuðu lánin í 100 þús. kr., og eftir 1. ágúst 1961 voru lánin hækkuð í 150 þús. kr. á íbúð, og gilti það lánshámark til íbúða, sem byrjað var á fram til 1. apríl 1964. Þá voru hámarkslánin aftur hækkuð í 200 þús. kr., sem fyrr er greint, eða til síðustu áramóta, en frá þeim tíma gildir hið margnefnda núverandi hámarkslán, 280 þús. kr. Hæst hafa árlegar lánveitingar komizt á s.l. ári 160.5 millj. kr. Það sem af er þessu ári, áður en yfirstandandi lánveiting hófst, höfðu verið lánaðar 146 millj. kr. Það er skoðun mín, að sá augljósi árangur, sem þegar hefur náðst til fjárhagslegrar undirstöðu af stórlega auknum lánveitingum húsnæðismálastofnunarinnar og þar með aukningu á möguleikum stofnunarinnar til aukinna áhrifa á húsnæðisvandamál landsbyggðarinnar allrar, sé öllum þeim, sem þar hafa að komið, til sóma og virðingar. Um það munu komandi kynslóðir bezt geta dæmt. Herra forseti. Það er ósk mín, að frv. þetta fái sem skjótastan framgang hér í hv. þd., m.a. vegna þess, að ýmsum framkvæmdaatriðum, sem ákveða verður í reglugerð, er ekki unnt að koma á fyrr en að lokinni afgreiðslu málsins, og ekki virðist heldur ástæða til að ætla, að stórfelldur ágreiningur þurfi að verða um meginefni frv., þar sem það er staðfesting að meginefni á samkomulagi, sem allir aðilar fögnuðu þá. Það er till. mín, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að gera þetta frv. almennt að umræðuefni. Það er margt ágætt í því, eins og hæstv. félmrh. hefur þegar lýst í sinni framsögu, sérstaklega meginhlutinn af því, sem verkalýðsfélögin og hæstv. ríkisstj. sömdu um í sumar. En það er eitt atriði, sem líka er í þeim samningi, sem ég vildi gera hér að sérstöku umtalsefni, áður en málið fer til n., og minnast á tvö önnur smærri, sem inn í frv. hafa komið án þess að vera í þeim samningi. Það atriði, sem ég vildi gera að umtalsefni úr frv. og úr samningunum, er ákvæðið um, að reikna skuli byggingarvísitölu á þau lán, sem veitt eru. Ég held, að við verðum að líta alveg raunsætt á þessi mál, þegar við erum að ræða þau hér á þingi. Hvað er það, sem gerir og hefur gert eins mörgum einstaklingum mögulegt að eignast eigin íbúð og nú er staðreynd? Ég býst við, að við Íslendingar höfum orðið algera sérstöðu, meira að segja meðal nágrannaþjóða, hvað það snertir, hve margir einstaklingar og það líka úr verkalýðsstétt hlutfallslega eiga íbúðir. Það er upp í 80–90, jafnvel upp í 100% af meðlimum verkalýðsfélaga, sem eiga íbúðir. Og við skulum gera okkur ljóst, hvað það er, sem hefur skapað þetta. Fyrir utan kannske ýmislegt, sem við vildum segja okkur sjálfum til hóls, eins og dugnað Íslendinga og ýmislegt annað slíkt, þá er það tvennt, það er annars vegar verðbólgan og það er hins vegar vinnuþrældómur, sá mesti, sem á sér stað í Evrópu. Það er þetta tvennt, sem er höfuðundirstaðan undir því, hve margir eiga íbúðir á Íslandi núna, eins og raun ber vitni um. Vinnuþrældómurinn náttúrlega, þessi gífurlega langi og mikli vinnutími og það oft og tíðum svo að segja allra fjölskyldumeðlima, er náttúrlega eitt höfuðatriði í því. En við skulum ekki loka augunum fyrir því, að það er ekkert spursmál, - við skulum vera hreinskilnir við okkur sjálfa og aðra í því, - að verðbólgan hefur hjálpað til þess, að svo og svo mikið af fólki hefur eignazt íbúðir. Ég held, að það sé enginn hér inni, sem mundi vilja segja, að allir þeir hefðu eignazt þær íbúðir, sem þeir eiga nú, t.d. hér í Reykjavík og annars staðar, ef engin verðbólga hefði verið. Um leið og við þess vegna tökum ákvörðun um að setja ákveðna vísitölu í sambandi við lán til íbúða, segjumst við þar með vera að girða fyrir, að verðbólgan rótist áfram á þessu sviði, koma á normölu ástandi hvað þetta snertir. Og við skulum þess vegna athuga þessa hluti alveg niður í kjölinn. Ef það er meiningin, og það mundi ég gjarnan vilja heyra frá hæstv. ríkisstj. og það mundi ég raunar vilja að hún og stjórnarandstöðuflokkarnir ræddu af alvöru, - ef það er meiningin að stöðva verðbólguna, er þetta allt í lagi, að hafa þessa vísitölu á byggingarlánin. Það er allt í lagi, ef það er stefna ríkisstj. að stöðva verðbólguna, ef hún segir í dag, að hún hafi valdið og aðstöðuna til þess, eða ef hún segir: Ég ætla mér í samvinnu við stjórnarandstöðuna að skapa aðstöðu til þess. - Þá er þetta allt í lagi. Þá er þetta normalt ástand, sem er ekki nema gott eitt um að segja. Það þýðir hins vegar auðvitað, og það hlýtur hver maður að sjá, sem einhverja hugmynd hefur um hagfræði, að um leið og sú ákvörðun er tekin að stöðva þannig verðbólguna, verða tafarlaust öll lán til íbúðarbygginga að lækka niður 2–3%. Það er ekki til neins að láta sér detta í hug án allrar verðbólgu að ætla sér að gera almennt verkamönnum mögulegt að eignast sínar íbúðir og þá á eins skömmum tíma og þessi lán yfirleitt eru miðuð við, nema með því að hafa vextina 2–3. í hæsta lagi upp undir 4%. Við vitum t.d. í þeirri löggjöf, sem verið hefur í Danmörku og sums staðar annars staðar á Norðurlöndum, þar hefur verið lánað út á húsin allt upp í 90%, og það hefur verið lánað allt til 80 ára, þannig að það væru tvær kynslóðir, sem hefðu staðið undir þeim húsum. Helmingurinn af lánunum er með 2% vöxtum, þ. e. frá hálfu ríkisins, og helmingur með 4% vöxtum, af hálfu bankanna, meðaltalið með 3% vöxtum. Með þessu móti hefur greiðsla eins manns, einnar fjölskyldu upp í sína eigin íbúð verið það, sem nokkurn veginn samsvaraði húsaleigu, og dreift á þetta langt tímabil. Ef það er meiningin og ef ríkisstj. telur sig hafa aðstöðu og vald til þess eða fer fram á það við Alþ., að þetta vald sé skapað, þarf að fylgja því samtímis sú ráðstöfun, sem gerir það mögulegt. Ef við viljum halda þeirri stefnu, sem allir flokkar hafa lýst hér yfir, að almenningur yfirleitt geti eignazt sínar íbúðir, þarf sú breyting að verða á, að vextirnir verði lækkaðir þetta mikið og lánstíminn svona lengdur, sem hefur að vísu ýmsar aðrar þjóðfélagslegar afleiðingar, sem ég að vísu skal ekki fara út í í þessari ræðu, en er reiðubúinn til að ræða, hvenær sem er. Sem sé, það þyrfti ekki mikið um þetta að ræða, þetta vísitöluákvæði, ef það væri ákvörðun hæstv. ríkisstj. að stöðva verðbólguna. Eigi hins vegar verðbólgan að halda áfram, eins og gerist í praxis, vil ég segja fyrir mitt leyti, að hún verður þá að ganga jafnt yfir alla. Ef það á að tíðkast áfram á Íslandi, að menn græði á verðbólgunni, er það sami réttur fyrir þá verkamenn og aðra, sem eru að reyna að gerast íbúðareigendur og þræla til þess að reyna að borga niður þær íbúðir, eins og fyrir heildsala eða hvern annan, sem græðir á verðbólgunni. Svo framarlega sem það er stefnan, að verðbólgan eigi að halda áfram, verður það að ganga jafnt yfir alla. En það, sem gerist með því að taka þær ákvarðanir, að það skuli setja vísitölu á byggingarlánin til almennings, en sleppa t.d. verzlunarauðvaldinu hér í Reykjavík og annars staðar við slíkt, er það, að þá er verið að skipta þannig á milli stéttanna, að verkamenn, sem verðbólgan að vissu leyti hefur ofur lítið hjálpað til þess að standa undir þessum afborgunum sínum undanfarið, eiga að fá að lenda í vísitöluborgununum, en verzlunarauðvaldið á að sleppa við þær. Ég skal fara nánar út í þetta, ef mönnum skyldi finnast, að hér væri verið að slá fram staðlausum stöfum. Við vitum, að þeir almennu íbúðareigendur nú hafa átt við ákaflega marga erfiðleika að stríða og þeir hafa verið arðrændir í sambandi við þær byggingar, sem þeir hafa keypt, oft og tíðum á hinn hrottalegasta hátt. Það hefur byrjað strax á lóðunum undir húsin, þar sem meira að segja jafnvel stundum leigulóðum hefur verið úthlutað þannig, að þær hafi, þegar einhverjir gæðingar hafa fengið þær, verið seldar í braski á eftir, þannig að það hafi gefið í gróða 100 þús. kr. á hverja íbúð, sem byggð hefur verið á þessum leigulóðum, þar sem blokkir hafa verið byggðar, þannig að arðránið á þessum tilvonandi íbúðareigendum hefur hafizt strax og leigulóðunum var úthlutað. Það er ekki aðeins hér í Reykjavík, það er líka víðar. Og síðan hefur í sambandi við það brask, sem hefur átt sér stað með byggingarnar, svo og svo þungur skattur, gróðaskattur, verið lagður á þá menn, sem hafa gerzt íbúðareigendur á eftir, vegna þess að allar þessar byggingar hafa ekki frá upphafi verið skipulagðar þannig, að þetta væri félagsleg þjónusta við almenning, heldur hefur einkabraskinu verið gefin þarna aðstaða, sem það hefur hagnýtt alveg vægðarlaust. Almennir íbúðareigendur ráðast venjulega út í íbúðarkaup af miklum vanmætti. Það er venjulega byrjað með því einhvern veginn að reyna að eiga eða slá fyrir útborgun, og síðan treyst svo að segja á guð og lukkuna, eða sláttarmöguleikana, til þess að geta haldið áfram. Við vitum hins vegar, að það, sem hefur tryggt mörgum, að þeir hafa þó getað staðið undir þessu, er, að í krónutölu hefur þeirra kaup farið hækkandi, en víxlar og allt mögulegt, sem þeir hafa slegið út á þetta, að raungildi farið lækkandi. M.ö.o.: þessir íbúðareigendur hafa verið að klóra sig fram úr þessu með öllu mögulegu móti. Og ég veit það ósköp vel, að þegar sú ákvörðun var tekin um A- og B-lánin í sambandi við húsnæðismálastofnunina, að B-lánin voru með vísitölu, gerðu menn sér alls ekki ljóst, hvað það þýddi, og vita það fyrst núna, þegar þeir eru að borga þau B-lán, og það fólk, sem er að leggja út í það að kaupa sér íbúðir, hefur ekki hugmynd um, hvað það þýðir, þetta vísitöluákvæði í l., og hugsar ekki út í það, hvað það kemur til með að verða að borga seinna. Og það er ekki rétt að haga sér þannig gagnvart almenningi, að hann sé ekki látinn hafa hugmynd um, hvað hann er að undirgangast. Sá almenni maður undirskrifar þessi lán án þess að hugsa mikið út í það eða gera sér ljóst, hvað vísitala þýðir, og ef sú vísitala er tvöfölduð á næstu 10 árum og þarf að borga helmingi meira, þá verður hann þá aldeilis hissa, að hann skuli hafa skrifað undir þetta. Þetta verða menn að horfast í augu við, og þess vegna vildi ég segja það hér, áður en þetta mál fer til n., að þetta er mál, sem á að taka til endurskoðunar hér á Alþ. Svo fremi að það sé meiningin, að verðbólga eigi að halda áfram og menn eigi þess vegna að fara að borga vísitölu á þessi lán, er það ófær hlutur. Menn koma ekki til með að rísa undir því, nema þá það sé meiningin, og því vil ég spyrja að, ég vil þá gjarnan fá það á höndina hér, - nema það sé meiningin, að við eigum að slást fyrir því að hækka þannig kaupgjaldið miklu, miklu meira en ella þyrfti, til þess að menn gætu risið undir slíku. Og hvernig ætla menn þá að láta sjávarútveginn rísa undir því? Menn eru þá beinlínis að gera leik að því að knýja fram miklu meiri kauphækkanir en ella væri þörf á, ef menn ætla að skylda menn til þess að borga vísitölu á íbúðirnar sínar. Þess vegna er þetta mál. sem óhjákvæmilega verður að endurskoða hér nú í þessari hv. d. hjá þeirri n., sem það fer til. Ég sagði það hins vegar áðan, að verzlunarauðvaldið ætti að fá sérréttindi í þessum efnum. Jafnvel í því lagafrv., sem hér hefur verið lagt fyrir af hæstv. ríkisstj. og var lagt fyrir í fyrra líka, var, ef ég man rétt, gengið út frá því, að lán, sem væru undir þremur árum, ættu ekki að lenda í vísitölunni, en annars miðaði það frv. við að koma lánum almennt á vísitölugrundvöll. Nú verð ég að segja það, án þess að fara að ræða það frv. hér, að ég er hræddur um, að eitt þjóðfélag standist ekki fjármálalega við það, að vísitala sé sett á öll lán. Ég hef enga trú á því. Það er aðeins undir einum kringumstæðum, sem þjóðfélag stæðist við slíkt, og það er, að verðbólga væri svo að segja stöðvuð. En ef verðbólgan rasar áfram, stenzt ekkert þjóðfélag við neitt slíkt. Hins vegar er í þessu frv. gengið út frá því, að lánin, sem eru undir 3 árum, séu ekki háð vísitölunni. Nú er það svo, að verzlunarauðvaldið eða hvað sem menn vilja kalla það eða verzlunin er sá aðili, sem er þurftarfrekastur á þau almennu bankalán. Það er sá aðili, sem tekur drýgst til sín úr því almenna banka- og sparisjóðskerfi. Verzlunarauðvaldið hefur tvöföld forréttindi fram yfir aðra aðila í þjóðfélaginu: Í fyrsta lagi hvað snertir lánveitingar, þeirra upphæð. Út úr bankakerfinu, stærstu bönkunum og sparisjóðunum, var lánaaukning, lánað til viðbótar því, sem áður var, frá ársbyrjun 1960 til ágústloka 1965 eftirfarandi til fjögurra höfuðatvinnugreinanna, með leyfi hæstv. forseta: Til sjávarútvegsins 370 millj. Til landbúnaðar 259 millj. Til iðnaðar 528 millj. En til verzlunarinnar var útlánaaukning bankakerfisins á þessu skeiði 893 millj. Útlánaaukningin til verzlunarkerfisins var nokkurn veginn sú sama og til sjávarútvegsins og iðnaðarins til samans. Ég hef að vísu ekki tölur yfir, hvernig þessi lán skiptast í víxillán, rekstrarlán, og annað slíkt. En mín trú er, að þorrinn af þessum lánum gangi undir nafninu rekstrarlán. A. m. k. þykist ég vita, að það sé allalgengt, að menn, sem stunda verzlun hér í Reykjavík, sérstaklega meðal þeirra stærri, taki beinlínis út úr sínum rekstri fé til að byggja fyrir. Bankar kannske uppgötva þetta seinna, að þeir hafi tekið þetta út úr rekstrinum til að byggja fyrir. Og hvað gera bankarnir? Hvað geta þeir gert? Viðkomandi heildsali er búinn að taka út úr sínum rekstri milljónir, hefur byggt fyrir það hús, og þetta uppgötvast 2–3 árum seinna. Húsið hefur tvöfaldazt í verði á 6 árum. Ekki er hægt að fara að ganga að manninum til þess að gera fyrirtækið, sem á vafalaust fyrir skuldum, gjaldþrota, af því að það vantar peninga til staðgreiðslu. M. ö. o.: þeir, sem stjórna í verzlunarkerfinu, rífa vægðarlaust út úr bankakerfinu, meira en nokkrir aðrir í þjóðfélaginu, festa þetta á ýmsan máta, menn þurfa ekki nema ganga Suðurlandsbrautina til að sjá það, - og treysta svo bara á, að verðmæti þess hlutar, sem þeir hafa rifið út úr bankakerfinu, tvöfaldist á 6 árum. Það, sem er fest í slíkum byggingum, sýnir reynslan að tvöfaldast á 6 árum að verðmæti. Við skulum bara hugsa okkur, að einhver maður vildi taka upp á því t. d. núna að kaupa verðbréf með vísitölu. Það verðbréf, sem 1960 er selt með vísitölu á því, - hver er uppbótin á því í dag? Á 10 þús. kr. verðbréf selt 1960 er uppbótin í dag, sem verður útborguð núna, 1966, 10 693 kr. Á 6 árum tvöfaldast þetta. Hverjum manni er ljóst, að sá aðili, sem hefur vegna sinna pólitísku valda í þjóðfélaginu möguleika til þess að rífa féð út úr bönkunum, eins og verzlunarauðvaldið gerir, hann tvöfaldar á 6 árum sitt kapítal, ef hann ver því sæmilega skynsamlega, án þess þó að þurfa einu sinni í verzlunarbrask með það, bara í sambandi við fjárfestingu, ýmist í svona verðbréfum eða í byggingum eins og inn með Suðurlandsbrautinni. Á þá það að viðgangast, að heildsalarnir hér í Reykjavík geti vaðið í bankana, tekið þar út peninga án vísitölu, en þeir menn, sem eru að reyna að byggja, fá sér þak yfir höfuðið, og eiga að borga upp þau lán, sem þeir fá fyrir 1/3 íbúðarinnar, helzt á 25 eða 33 árum, þeir eigi að borga vísitölu, en verzlunarauðvaldið að sleppa? Þetta verður að gera upp. Eiga lögin að ganga jafnt yfir alla, eða á að íþyngja þeim mönnum, sem fá íbúðarlán, og gefa þeim mönnum forréttindi, sem reka verzlun í þjóðfélaginu? Ég segi fyrir mitt leyti: Ef það er meiningin að halda því áfram að láta yfirleitt einhver lán út án vísitölu, hvað sem þau eru kölluð, á verkamaðurinn, sem er að byggja íbúð yfir sig og sína fjölskyldu, sá maður, sem ætlar að eiga eina einustu íbúð, hann á rétt á því frá þjóðfélaginu, að hann hafi sömu möguleika og t. d. sá heildsali, sem getur slegið sér út lán einhvern veginn og sett það í byggingar, sem hafa enga aðra þýðingu en að bíða, þangað til þær eru hækkaðar í verði, og þjóna engum þjóðfélagslegum tilgangi, eins og svo og svo mikið af þeim byggingum, sem nú er verið að byggja. Við skulum muna, að það að festa fé, sem menn hafa fengið út úr bankakerfinu svona, gefur m. ö. o. 18% gróða á ári, tvöfaldast á 6 árum. Þess vegna er það, ef við ætlum að stöðva verðbólguna og ef við ætlum að fara að setja vísitölu á lán, þá eigum við ekki að byrja á verkamönnunum og þeim almenningi, sem er að reyna að byggja sér íbúð, heldur byrja ofan frá, byrja á þeim 900 millj., sem verzlunarauðvaldið í Reykjavík hefur bætt við sig á þessum síðustu 6 árum. Þetta vil ég segja, vegna þess að ef þetta er ekki gert, er meðvitandi verið að þjóna þessu verzlunarauðvaldi í Reykjavík, en ganga á jafnrétti almennings í þjóðfélaginu. Nú veit ég, að þetta, sem hér er um að ræða, um vísitöluna í samningum, er atriði, sem verkalýðsfélögin og ríkisstj. hafa samið um. En ég vil taka fram, að það er atriði, sem ég álit að Alþ. eigi að breyta. Alþ. er til þess að reyna að koma á endurbótum á hag almennings og lífskjörum almennings. A. m. k. vil ég leyfa mér að setja þá spurningu fram, hvort það sé meining hæstv. ríkisstj., að endurbótalöggjöf í húsnæðismálum eigi einvörðungu að gerast með verkföllum, hvort það eigi einvörðungu að semja um það í sambandi við verkföll að knýja fram endurbætur á húsnæðismálalöggjöfinni. Ég held ég leyfi mér að svara fyrir hönd hæstv. ríkisstj., að það sé ekki hennar meining. Það sé ekki hennar meining, að það eigi að þurfa að gera verkföll til þess að knýja fram endurbætur á húsnæðismálunum, heldur líti hún svo á, að það sé einmitt eitt af þeim verkefnum, sem hún og Alþingi hefur. Og ég held, að hv. alþm. líti líka það stórt á sig og Alþ., enn sem komið er, vona ég, að þeir líti ekki á Alþ. eingöngu sem afgreiðslustofnun fyrir hæstv. ríkisstj. um samninga, sem gerðir eru utan þess vébanda, heldur líti þeir á Alþ. sem æðstu stofnun landsins, sem löggjafarstofnun, sem eigi að setja löggjöf íbúum landsins til hagsbóta. Og allir eru sammála um, að eitt af því brýnasta í þeim efnum er löggjöf á sviði húsnæðismálanna. Það er aðeins sérstakt ástand, sem hefur skapað það, algert neyðarástand í þessum málum, að það skuli hafa gerzt, að verkalýðsfélög nokkrum sinnum nú upp á síðkastið hafa farið út í það að semja sérstaklega um þessi mál. Það er sem sé einvörðungu vegna þess, að Alþ. hefur vanrækt að gera þessa hluti, að við hér höfum vanrækt okkar skyldu, og verkalýðsfélögin utan vébanda Alþ. hafa þess vegna orðið að framkvæma þá skyldu, sem á okkur hvíldi. Það er tími til kominn, að við rækjum þá skyldu. Og ég held, að við eigum m. a. að sýna það nú með því að breyta einmitt þessu ákvæði og láta þar með um leið verkalýðsfélögin finna, að það eru ekki einvörðungu þau, sem eru vakandi í þessu efni, heldur sé Alþ. líka vakandi í þessum efnum og vilji gera þarna nauðsynlegar breytingar. Ég skal ekki heldur segja, með fullri virðingu fyrir öllum mínum starfsbræðrum, sem í samningum eiga frá hálfu verkalýðsfélaga, að þeir geri sér allir ljóst, hvað svona vísitölubinding þýðir, svo fremi að verðbólga haldi áfram. Og ég vildi mjög mælast til þess við þá hv. n., sem fær þetta til umr., að hún athugi þennan hlut alveg sérstaklega og athugi ekki hvað sízt, hvernig þetta mál muni standa í þeim samningum, sem Alþýðusamband Íslands á nú í, um þann þátt í þessu, sem var hvað mest og merkilegast nýmæli, sem sé það, sem átti að vera aðstoð til láglaunafólks um lán upp á hluta. Menn kunna kannske að segja, að þeir menn, sem einhvern veginn hafa slegið sér út 2/3 hluta af verði íbúðarhúss og fá aðeins 1/3 hluta að láni með vísitölubindingu, muni kannske einhvern veginn geta klárað sig, þó að slæm sé vísitalan á 1/3 hlutanum. En sá aðili, sem á að hafa vísitöluna, ef verðbólgan heldur áfram, á 4/5 hlutum og vera láglaunamaður þar að auki, hvernig fer um hann? Ég býst við, að þegar verkalýðsfélög gera svona samninga, treysti þau á þau ummæli, sem hæstv. ríkisstj. hefur haft mjög uppi, að hún ætli að stöðva verðbólguna, og þá er mjög skiljanlegt að ganga inn á þetta. Og í því trausti, skil ég, að þessir samningar hafi verið undirskrifaðir. Ef staðreyndin er síðan sú, að verðbólgan heldur áfram hraðbyri, er verið að kippa grundvellinum undan öllum svona samningum. Ég vona þess vegna, að sú n., sem fær þetta til umr., kynni sér mjög vel, hvernig gangi núna með samningana um framkvæmdina á þessum hlutum, undirbúninginn að því. Ég er hræddur um, að þetta sé allt stöðvað sem stendur, það gangi ekkert áfram, vegna þess að menn reki sig á, hvað þetta þýðir. Það hvorki gengur né rekur, ef þessi ákvæði eiga að vera þarna í. Og ég vil minna menn á annað. Ef menn ætluðu að reyna að koma sér fram hjá að gera nokkuð í þessu á þessu þingi, er meiningin, að við verðum að heyja næsta verkfall til þess að fá þessi vísitöluákvæði afnumin úr lögunum? Verkamenn verða þá búnir að finna svo fyrir því, hvað þetta þýðir, að þeir vilja ekki hafa það. Og ég hef sagt það áður, að það er að vísu allt í lagi, að menn reyni að knýja fram ýmsar hagsbætur með verkföllum, og hefur gerzt lengi hjá okkur, en ég vil ekki gera það að eina „prinsipinu“, að á Alþ. eigi aldrei að afgreiða önnur endurbótalög en þau, sem hafa verið knúin fram með verkföllum. Þá finnst mér hlutverk Alþ. vera orðið of lítið. Og það var ekki þannig, meðan Ísland var þó fátækara en það er í dag. Löggjöfin um verkamannabústaði var ekki sett með verkföllum. Alþ. leit þá á sig sem stofnun, sem ætti að vinna að hagsmunum almennings, án þess að það þyrfti að koma til, að verkalýðssamtökin berðu þetta í gegn með verkföllum. Ég held þess vegna, að það sé alveg nauðsynlegt, að þessi vísitöluákvæði séu tekin til mjög alvarlegrar athugunar í n. nú. Mér finnst þar vera um tvennt að ræða: Annaðhvort að afnema vísitöluákvæðin, að þau séu ekki þarna í, sem sé að verkamenn hafi sama rétt og hinir, - ef verðbólga eigi að halda hér áfram, skuli verzlunarauðvaldið í Reykjavík ekki hafa einkarétt til að græða á verðbólgu, þá skuli almennir íbúðareigendur hafa sömu aðstöðu. Þá skulu ekki aðeins þeir, sem setja 500 millj. kr. í 16 verzlunarhús inn með Suðurlandsbraut, hafa þessi réttindi, þau skuli sá almenni íbúðareigandi hafa. Eða þá hitt, að setja þarna hámark, það skuli að vísu vera byggingarvísitala á þessi skuldabréf, en þó skuli hún aldrei fara fram úr t. d. 2–3% á ári. Það skuli aldrei vera leyfilegt að reikna hærri vísitölu á þessi bréf en t. d., skulum við segja, 3% á ári. Það mundi þýða, að ríkisstj. segði: Ég vil að vísu, ekki sízt af því að verkamenn hafa um leið vísitölu á kaupgjald, þá vil ég að vísu hafa vísitölu í þessum skuldabréfalánum. Ég álít hins vegar ekki eðlilegt, að verðbólga sé meiri en svo, að hún sé ca. 3% á ári. Sé hún meiri, eiga verkamenn og almennir íbúðarhúsaeigendur ekki að blæða fyrir það, heldur skulu þeir tryggðir þannig, að þeir þurfi ekki að borga hærri vísitölu af slíku en í mesta lagi 3% á ári. Þarna þarf einhverja breytingu að gera, og ég efast ekki um, að ef hæstv. ríkisstj. gerir sér það fullkomlega ljóst, hvað þetta þýðir, ég tala nú ekki um, ef almennir íbúðareigendur, þeir sem nú eru að reyna að eignast íbúðir, fara að gera sér það ljóst, hvað þetta þýðir, þá verði þetta ákvæði, eins og það er núna, alveg óþolandi. Þess vegna beri að breyta þarna, annaðhvort með því að afnema þetta ákvæði úr lögum eða með því að setja hámark á það. Það er engin afsökun í þeim efnum, að það séu nógir til að taka lán, það veit ég vel, ef menn ætla að láta framboð og eftirspurn ráða í þessu. Jú, ég veit það, það eru nógir, sem vilja undirskrifa skuldabréf með svona vísitöluklásúlum í. En þeir menn gera sér bara ekki ljóst, hvað þeir eru að gera. Það er rétt eins og þegar sumir menn eru að taka okurlán hérna í bænum núna. Og það á ekki við, að ríkisstj. eða Alþ. svo að segja notfæri sér það, hve auðtrúa menn eru eðlilega á það, sem kemur frá því opinbera. Menn hafa alltaf visst traust á því, sem hið opinbera er að gera, og mönnum dettur ekki í hug, að það sé raunverulega verið sama sem að féfletta þá með slíkum ráðstöfunum. Þess vegna verður að vera einhver mórall í þeim ákvæðum, sem þannig eru sett. Hins vegar náttúrlega, ef það væri meiningin að stöðva verðbólguna, þá er þetta allt óþarfi, sem ég segi. Og við höfum öðru hverju komið hér að því, og það verður náttúrlega svo sem sama, hvaða mál við ræðum, þá komum við aftur og aftur að þessu. Hæstv. ríkisstj. viðurkennir, að hún hafi þar ekki fundið ráð enn. Það er ekki óeðlilegt. Þau ráð, sem eru til þess, eru svo harðvítug og koma ekki sízt við þá, sem grætt hafa á verðbólgunni, sem er meginið af atvinnurekendastétt landsins, að það er varla von til þess, að ríkisstj., sem sérstaklega styðst við þá atvinnurekendastétt, leggi út í annað eins. Eitt af því fyrsta, sem þarf að gera til þess að stöðva verðbólguna á Íslandi, er að afnema það, sem kallað er frjáls verðlagning, að setja verðlagsákvarðanir og verðlagseftirlit, innleiða að nýju verðlagsákvarðanir ákveðinnar verðlagsnefndar og harðvítugt verðlagseftirlit, alveg þvert ofan í alla þá stefnu, sem ríkisstj. eða a.m.k. Sjálfstfl. hefur lýst yfir sem sinni höfuðstefnu í slíku og hefur eðlilega orðið ofan á í ríkisstj., þar sem hann er sterkari flokkur en hinn. Það er óhugsandi að stöðva verðbólguna hér á Íslandi, meðan hvaða heildsalar og kaupmenn í bænum sem eru hafa rétt til að hækka verðlag eins og þeim þóknast. Það er ekki til neins að vera að treysta á einhverja frjálsa samkeppni eða eitthvað þess háttar slagorð til þess að reyna að stöðva slíkt. Ef menn ætla sér að byrja á því að reyna að stöðva verðbólgu, þá á að taka upp verðlagstakmarkanir, innleiða það kerfi, menn mega kalla það haftakerfi eða hvað sem þeir vilja. Það er óhugsandi, meðan menn leyfa verzlunarauðvaldinu að hækka verð eins og það vill, að ætla að stöðva verðbólgu. Afnám hinnar svokölluðu frjálsu verðlagningar er fyrsta skilyrðið fyrir því að stöðva verðbólguna. Í öðru lagi má taka upp verðhækkunarskatt á öllu, sem ætti að hækka, á eftir, láta renna, eftir að búið væri að gera þetta, til þjóðfélagsins meginið af allri verðhækkun á fasteignum. Þær ráðstafanir, sem hægt er að gera í slíku, eru ráðstafanir, sem við þurfum að gera. En ég veit um leið, það er bezt að segja það alveg hreinskilnislega, að það eru einhverjar óvinsælustu ráðstafanir, sem nokkur stjórnarvöld á Íslandi gera. Það eru allir sammála um, hvað verðbólgan sé slæm, en sé ætlað að stöðva hana, þá koma flestir til með að kvarta. Það er, svo að maður taki ljóta samlíkingu, það er eins og að ætla að fara að prédika bindindi yfir manni, sem er orðinn sætkenndur, og hindra hann í því að verða blindfullur. Það er ekkert vinsælt. Sannleikurinn er, að það er engin von til þess, ef maður vill tala hreinskilnislega, að ríkisstj., sem er ekki sterkari en núv. hæstv. ríkisstj., treysti sér til þess að fara út í svona hluti. Hún heldur bara kenderíinu áfram. Það þarf svo sterka aðila til að standa saman um slíkt, að þeir þori að taka á sig óvinsældir í bili og treysti á það, að þeir geti sannfært almenning um, að þetta hafi verið nauðsynlegt, rétt eins og maður getur kannske sannfært mann, sem maður hefur getað bjargað frá því að verða blindfullur og fara sér að voða, að maður hafi kannske hjálpað honum eitthvað. Ég varð að víkja að þessu, fyrst ég kom svona mikið inn á verðbólguna. En einhvern tíma kemur að því, að menn verða að taka það mál fyrir og þora að ræða það, og það er ekki til neins að ætla að fara að lækna þessa verðbólgu með því að fara að segja við verkamenn og almenna íbúðarhúsaeigendur: Heyrðu, vinur minn. Verðbólgan er svo vond, að nú verður þú að fá vísitölu á þín lán. Þú verður að fórna þessu í sambandi við það, að við ætlum að stöðva verðbólguna. - Og svo rýkur verðbólgan áfram upp og þeir verða að blæða fyrir og aðrir græða hins vegar á því. Svona getur það ekki gengið. Ég get nú kannske ímyndað mér, að einhverjir muni segja, þegar ég tala svona mikið á móti vísitölu í sambandi við byggingarvísitöluna og skuldabréfalánin: Ja, verkamenn eru búnir að fá vísitölu á sitt kaupgjald og börðust mikið fyrir því, svo að þetta er ekki nema sanngjarnt, að fyrst þeir hafa vísitölu á sitt kaupgjald, verði þeir að borga vísitölu af þeim verðbréfum, sem ríkið lánar þeim. - Jú, það er alveg rétt. Verkamenn hafa fengið nokkra vísitölu á sitt kaupgjald, og verkamenn hafa líka nú árlega farið í ýmist verkföll eða haft stórfellda samninga til þess að knýja fram hækkun á sínu kaupgjaldi. En ég vil í því sambandi benda mönnum á að athuga, að ég hef nýlega lagt hér fram frumvarp, sem ég hef lagt hér fram áður, um áætlunarráð, og birt aftan við það frv. nýjustu töfluna um kaupgetu tímakaupsins og kaupgetu vikukaupsins eftir samningana í sumar, þar sem mönnum þóttu mjög miklar kauphækkanir fara fram. Það er miðað alltaf við lægsta taxta Dagsbrúnar. Ég skal fyllilega viðurkenna, að það eru færri nú en áður, sem vinna við þann taxta, og þeir menn, sem eru búnir að vinna meir en 2 ár, fá 5% uppbót á honum. En engu að síður er ástandið þannig, að svo að segja um leið og búið er að semja og sú raunverulega kaupgreiðsluvísitala stekkur þá nokkuð upp, byrjar hún strax að lækka aftur. Það fer lækkandi kaupið, m. a. í sambandi við útreikninginn á landbúnaðarverðinu, þar sem hækkun á kaupgjaldi bóndans kemur inn í landbúnaðarvöruverðið, en kemur hins vegar ekki inn í vísitölu verkamannsins. Þess vegna er það svo, að með vísitölu fyrir 1. taxta Dagsbrúnar er kaupmáttur tímakaupsins, sem komst upp í 98 og 99 í ágúst og september í ár, í nóvember kominn niður í 93, þegar maður miðar við tímakaupið eitt, og svo það sama, ef maður miðar við vikukaupið, því að nú gerðist það í fyrsta skipti síðan 1942, að vinnuvikan var stytt, þá lækkar sem sé kaupmáttur vikukaupsins úr 91, sem hann komst upp í í sept., niður í 86, sem hann er kominn niður í nú í nóvember. Enn sem komið er stöndum við, og það meira að segja þótt við legðum 5% til manna, sem vinna í 2 ár, og þótt við tækjum 2. og 3. taxta Dagsbrúnar, svo að við fengjum alla þessa hækkun, sem gerzt hefur í gegnum flokkana, þ. e. úr 1. flokknum upp í 2. og 3. flokk, - þótt við legðum þetta allt saman við, þá erum við enn með lægri kaupmátt tímakaups en hvort heldur var á árinu 1959 eða 1949 eða 1945. Og svo skulu menn náttúrlega muna eftir því, að í öllum þessum kaupmætti tímakaups, sem við reiknum með, og allri vísitölu, sem við reiknum með, er húsaleiga ekki reiknuð með, þannig að sú gífurlega hækkun, sem þar hefur orðið, kemur ekki inn í neitt af þessum útreikningi. Þess vegna er ekki til neins út af fyrir sig að vitna til slíks, ef menn vildu nota það, að verkamenn hafi nú vísitöluuppbót á sitt kaupgjald, sem er ekkert á móti því að fella út ákvæðið um vísitölu eða takmarka það við eitthvað lágt. Þetta var höfuðatriðið, sem gerði, að ég vildi nú við þessa 1. umr. beina því til hv. heilbr.- og félmn. að endurskoða þetta atriði í lögunum mjög rækilega og hafa nokkurt samráð við Alþýðusambandið og verkalýðsfélögin um endurskoðun þess. Svo er það aðeins eitt atriði, sem ég vildi minnast á. Það er í sambandi við 6. gr. um að fella úr gildi l. frá 1952 í fyrsta lagi. Það var rétt, sem hæstv. félmrh. sagði, þau eru orðin úrelt þau lög og sumt í þeim stendur í vegi fyrir jafnvel vissum íbúðabyggingum þess opinbera til leigu og erfitt að ætla því opinbera að brjóta sín eigin lög. En við verðum að muna það, að þegar húsaleigulögunum var breytt, og meginið af þeim fellt úr gildi 1952 af Sjálfstfl. og Framsfl. hér á Alþ., þá var gerð að mínu áliti einhver sú mesta skyssa, sem gerð hefur verið í dýrtíðarmálum á Íslandi. Þar með var hleypt lausu því mesta braski, sem nokkurn tíma hefur verið hleypt yfir íbúa þessa lands og sérstaklega íbúa Reykjavíkur. Þau húsaleigulög, sem þá giltu, voru að vísu úrelt, og þau voru til ýmissar hömlunar, en að fella þau úr gildi, eins og þá var gert, var illt verk. Það þýddi m. a., að íbúðir og húsaverð í öllum gömlum húsum þaut upp úr öllu valdi, og ég veit ekki af neinni höfuðborg á Norðurlöndum, sem hefur leyft sér að gera svona hlut. Ég veit að a.m.k. í Kaupmannahöfn er enn þá haldið húsaleigulögum, þar sem ákvæðin eru miðuð við hin ýmsu tímabil, tímabilið fyrir 1914, tímabilið milli 1914 og 1930 o. s. frv., og alls staðar ákveðin venjuleg byggingarvísitala, sem miðað er við, hvað hækka megi leigu í þessum íbúðum. Með því hins vegar að afnema húsaleigulögin svo að segja, eins og þá var gert, voru gömul hús, sem höfðu kannske kostað - við skulum segja 30 þús. kr., hús, sem höfðu verið byggð, segjum t. d. 1920, höfðu kannske kostað með 4 íbúðum um 30 þús. kr., þau voru sett upp í 1 millj. kr. undireins. Megnið af þeim falska kaupmætti, sem skapaður var á Íslandi þá, var skapaður með þeirri vitleysu að afnema þau lög. Það var kvartað yfir því af vitlausum hagfræðingum, að of mikil laun hjá verkamönnum sköpuðu of mikla eftirspurn eftir útlendum gjaldeyri. En það var ekki spurt að, hvað braskverðið á öllum gömlu húsunum, þegar farið var að selja þau, skapaði mikla kaupgetu hjá fólki, sem eyddi þeim peningum í allt mögulegt og kallaði á útlendan gjaldeyri. Og þeir hagfræðingar, sem hafa rannsakað þróunina á síðasta áratug, hafa aldrei farið út í það, hvað afnám húsaleigulaganna þá þýddi. Þau voru keyrð í gegn hér á Alþingi, án þess að nokkurt tillit væri tekið til þeirra tveggja flokka, sem þá voru í stjórnarandstöðu, Sósfl. og Alþfl. Við viðurkenndum fullkomlega gallana á húsaleigulögunum, eins og þau voru. En það, sem þurfti að gera, var að bæta úr þeim göllum, en ekki að hleypa öllu lausu í vitleysu. Og það á ekki heldur núna að stíga það spor að nýju að afnema þessi lög. Þau eru vitlaus, það er alveg rétt hjá hæstv. ráðh. En áður en þau eru afnumin, á að vera búið að setja ný. Og það er hægt að gera það núna, á meðan við erum með þessi lög hér í þinginu. Og það á, eins og hann líka minntist á, ef ég tók rétt eftir, að vera hægt að fella þau inn í þetta frv., og öðruvísi á ekki að afgreiða það. Og að mínu áliti, það vil ég segja hérna, ég veit, að það er ákaflega óvinsælt, - að mínu áliti ætti að setja húsaleigulög, þar sem takmarkanir væru settar á, hvað leigja má fyrir. Það er kannske ekkert eins ólíkt í dag í Reykjavík og húsaleigan. Það er til fólk hér enn þá, hvort sem menn vilja trúa því eða ekki, skattyfirvöldin eiga ákaflega erfitt með að trúa því, - það er til fólk hér enn þá, prívatmenn, sem leigja út íbúðir í sínum húsum fyrir kannske það lágt verð, að það þykir hlægilegt eða vitlaust, leigja kannske tvö, þrjú herbergi fyrir kannske 500–1000 kr., þetta er til í Reykjavík, og hafa gert um árabil. Ég veit af fólki, sem hefur verið kallað upp á skattstofu til þess að yfirheyra það, vegna þess að það eru ekki allir menn þannig gerðir, að þeir kæri sig um að fylgjast með í öllu því braski, sem hér er framkvæmt, þannig að þessi mórall er til. Hins vegar vantar ekki, að reynt sé hins vegar að nota sér neyð manna, Það er vafalaust til, að menn séu ekki aðeins látnir borga fyrir þriggja herbergja íbúð 7000 kr., heldur látnir snara út milli 50 og 100 þús. kr., sem hvergi koma fram, sem aukaborgun, og fá samt aðeins leigt til eins árs. Það er þess vegna allt til í þessum málum, og það er engin ástæða til þess, að það sé fullt frelsi á þessu sviði. Ef menn ætla að reyna að ráða við verðbólgu eða dýrtíð, er húsaleigan eitt af því, sem menn verða að þora að setja löggjöf um. Hitt skal ég fyllilega viðurkenna, að eftirlitið með því er afskaplega erfitt, og ég veit ósköp vel, að sú höfuðröksemd, sem kemur á móti, er þessi: Hvernig ætla menn að „kontrolera“ þetta, vegna þess að það er ekki nema eitt virkilega sterkt ráð til þess, og það er ein húsaleigumiðstöð, og það þykir mönnum ákaflega mikið inngrip í það persónulega frelsi. Þetta eru mál, sem verður að taka fyrir að ræða og horfast í augu við, nema, og það hef ég gert hér tillögur um, nema það opinbera vilji fara út í það í mjög stórum stíl að byggja hér leiguíbúðir, byggja þær eða láta byggja þær, hvernig sem það vill haga sér í því. Ég veit, að ef byggðar væru t. d. hér í Reykjavík 500 íbúðir, tveggja til þriggja herbergja, allar svo að segja eftir sömu teikningu og fullgerðar, þá mundi það gerbreyta öllu ástandi í þessum málum, hvort menn svo vildu heldur selja þær eða leigja. En þetta er mál, sem menn verða að taka svo alvarlega, að menn ráðist í þetta vandamál. og það er ekki staðurinn til þess að semja um þetta og til þess að ráða fram úr þessu, þegar verkföll standa yfir að sumri. Það er ekki ráðið að láta verkalýðssamtökin verða fyrst að grípa til þess annaðhvort að stöðva allan flotann eða stöðva alla vinnu svo og svo lengi til þess að fara að semja um mál, sem snerta alla þjóðina. Þessum málum eigum við að ráða fram úr hér á Alþingi, annars yrði að dauðadæma þessa stofnun. Þess vegna eigum við að ræða þetta í sambandi við afgreiðsluna á þessu. Að síðustu, það er hér í 2. gr. bætt inn ákvæði um að sexfalda í staðinn fyrir að þrefalda fasteignaskatt. Það er mál, sem mun vera alveg óviðkomandi þeim samningum, sem verkalýðsfélögin gerðu, skilst mér, því sé bara bætt inn í þessi lög. Og ég vil mjög alvarlega skjóta því til hæstv. ríkisstj., hvort þetta sé sanngjarnt. Það er verið að reyna að hjálpa almenningi til þess að eignast fasteign, hverjum manni til að eignast íbúð yfir höfuðið. Er það um leið rétt að vera fyrst og fremst gagnvart slíkum mönnum að þyngja á þeim skattana? Þessi fasteignaskattur kemur jafnt niður á mönnum hvort sem þeir skulda svo að segja alla íbúðina eða hvort menn eiga hana skuldlausa. Þetta er ekki eignarskattur. 



Herra forseti. Eins og segir í aths. við þetta frv., er það flutt í samræmi við yfirlýsingu um húsnæðismál. sem hæstv. ríkisstj. gaf í sumar sem leið í sambandi við verkalýðsfélögin og samningana. Í sambandi við þá samninga voru gefnar út tvær yfirlýsingar af hendi hæstv. ríkisstj.: Önnur varðandi afskipti af atvinnuleysismálum þeirra staða á Norðurlandi og í Strandasýslu, sem harðast hafa orðið fyrir barði atvinnuleysis á þessum tímum árs, og fyrirheit gefin um að láta starfa að tillögugerð til þess að afstýra þeim voða, sem af þessu hlýzt, og einnig að afla fjár til þess að bæta þar nokkuð úr. Þetta var í sambandi við verkalýðssamtökin norðan og austan. En yfirlýsingin, sem er uppistaða þessa frv., var gefin í sambandi við samningana hér, aðallega samningana í Reykjavík. Í frv. eru þó nokkur önnur efnisatriði, eins og t.d. það, sem felst í 2. gr. frv., þar sem farið er inn á fjáröflunarleið á þann veg, að í stað þreföldunar fasteignamats komi sexföldun. Ég hef ekki út af fyrir sig mikið að athuga við það, þó að fjáröflun sé reynd í formi fasteignaskatts, því að fasteignaeigendur, bæði ég og aðrir, auðgumst á verðbólgunni umfram þá, sem ekki eiga sér fasteignir, og ættum þess vegna að vera öðrum betur undir það búnir að taka á okkur einhverja byrði vegna þess hagnaðar, sem við njótum af verðbólguþróuninni öðrum fremur. En hitt er ég hræddur um, að það hafi ekki verið nægilega vandað til þessa útreiknings. Ég er hræddur um, að með því að sexfalda hér í staðinn fyrir þreföldun, sem nú er í lögum, verði aflað meira fjár en látið er skína í hér, sem sé aðeins 40 millj. kr. Ég held, að þarna sé um einhverja fjárútvegun að ræða umfram það, sem nú er látið uppi, hvort sem það er fyrir ógát eða af því að það sé haft í hyggju um leið að fá þarna svolítið í hinn fjárvana ríkissjóð. Ég skýt því til þeirrar n., sem fær þetta frv. til meðferðar, að láta athuga það, hvort þarna sé um vandaða og vel undirbyggða áætlun að ræða. Það er rétt, að frv. er að einu leyti rýmra en yfirlýsing ríkisstj., þ.e.a.s. að því leyti, er varðar þær sérstöku aðgerðir, sem ríkisstj. lýsti yfir að hún vildi gera í húsnæðismálum og voru bundnar við Reykjavík, af því að þar voru að verki verkalýðsfélög, sem höfðu félagssvæði aðallega hér á Reykjavíkursvæðinu. Er þetta rýmra orðað í frv., og held ég, að það sé hyggilegt í raun og veru að gera þá breytingu og rýri ekki það gildi, sem frv. hefur fyrir Reykjavík og Reykjavíkursvæðið, því að ef til þess kæmi, að farið yrði út í innflutning tilbúinna húsa frá útlöndum, þá væri hægt að setja þau niður hvar sem væri, þar sem húsnæðisþörfin kallaði eftir, og væri jafnréttmætt að gera það utan Reykjavíkursvæðisins sem á því. En meginhluti þeirra framkvæmda í húsnæðismálum, sem lofað er að ríkisstj. beiti sér fyrir á þeim grundvelli, sem segir í yfirlýsingunni, að komið verði við hagkvæmni við byggingarframkvæmdir og fyllsta tækni notuð, kallar það á, að byggt sé í allstórum stíl, mörg hús, og gerð þeirra stöðluð og ákveðnir húshlutar einnig staðlaðir til þess að draga úr byggingarkostnaði, og það er ekki sízt af öllu það, sem vakti fyrir samningamönnum verkalýðsfélaganna að reyna að draga úr byggingarkostnaði og reyna með þessu samkomulagi við ríkisstj. að hafa áhrif á, að byggingarkostnaður yrði sem hóflegastur. Og það er trú mín og þeirra, sem að þessu samkomulagi stóðu annars vegar gagnvart ríkisstj., að ef 200–250 hús kæmu hér inn á húsnæðismarkaðinn í Reykjavík á ári næstu 4–5 ár og tækist að koma þeim upp með lægri byggingarkostnaði en tíðkast nú, hlyti það að hafa áhrif til lækkunar á annan byggingarkostnað á þessu svæði. Það er vel og samvizkusamlega farið með það, sem um var samið, eða það, sem fólst í yfirlýsingu ríkisstj. Það er kannske ekki rétt að kalla þetta samning, því að hér var um einhliða yfirlýsingu ríkisstj. að ræða í sambandi við samningagerðina að öðru leyti. Ég tel, að það, sem felst nýtt í þessari yfirlýsingu, geti orðið mikils virði einmitt til þess að sníða af verstu annmarkana á húsnæðismálaástandinu hér, einkanlega suðvestanlands. Hér er um að ræða, að það eigi að koma 200 íbúðir á ári, sem efnaminni meðlimir verkalýðsfélaga eigi kost á öðrum fremur, þeir eigi að fá allt að 80% lán af verðmæti íbúðarinnar. Það er hliðrað nokkuð til um greiðslur þeirra útborgunarhluta, 20%, sem þeir leggja fram, 5% eiga þeir að leggja fram, áður en flutt er inn í húsið, en síðan 5% á ári næstu 3 árin. 20%, sem væntanlegur eigandi íbúðar á að leggja fram, mega þannig deilast niður á 4 ár, og á þessu tímabili hvíla ekki á viðkomanda afborganaskyldur. Þær hefjast fyrst, þegar þessu tímabili lýkur, og lánstíminn er 33 ár, ívið lengri en sá lánstími, sem nú er lögfestur samkv. hinni almennu húsnæðismálalöggjöf. En vissulega er mikið undir því komið, hvernig framkvæmdin tekst á þessari hugmynd, hvernig tekst að beita hinni fullkomnustu tækni með það fyrir augum að gera þessar byggingar ódýrari. Og a.m.k. á það að vera tryggt, að milliliðir, sem því miður græða allt of stórar fúlgur í sambandi við öflun húsnæðis hér á landi og það ekki sízt hér í Reykjavík, ættu ekki að koma sér við þarna í sambandi við byggingu þessara íbúða, þ.e.a.s. byggingu 1000 íbúða, sem verkafólk í Reykjavík ætti að fá á næstu árum. Þar ætti því rétt verð að koma til. Og það er von mín a.m.k., að þetta hafi lækkandi áhrif á almennan byggingarkostnað hér í borginni, skerði möguleika þeirra manna, sem nú hafa fingur í milli og láta loða við sína lófa ekki svo lítið af gulli í sambandi við hverja íbúð, sem byggð er. Það er gert að umtalsefni það ákvæði frv., sem er þó í samræmi við yfirlýsingu ríkisstj., að lán þau, sem veitt verði, skuli vera með vísitölukvöð. Þegar við lögðum fram okkar hugmyndir um þetta sem viðsamningamenn ríkisstj., ætluðumst við til, að þessi lán yrðu án vísitölukvaðar. Nú er það hins vegar rétt, að við gengum inn á það í júnísamkomulaginu svokallaða, að vísitölukvöð væri sett á hin almennu húsnæðismálalán. Þá vorum við líka að gera samninga við hæstv. ríkisstj. um það að beita sameiginlegu afli verkalýðssamtaka og ríkisvalds til þess að reyna að stöðva verðbólgu og dýrtíð, og það var forsendan fyrir því, að við gengum inn á þetta. Við trúðum því þá, að góður árangur hlyti að nást af þeirri viðleitni slíkra tveggja aðila í þjóðfélaginu. En því miður, við höfum orðið fyrir verulegum vonbrigðum með þetta. Vísitalan hefur hækkað ískyggilega síðan, og verðbólgu- og dýrtíðarþróunin hefur ætt áfram, eftir að júnísamkomulagið var gert, ég vil segja: nálega eins og áður. Og það gerir það að verkum, að margir, sem eru nú bundnir skuldbindingum um vísitölukvöð á sínum húsnæðismálalánum, eru uggandi um það, að á nokkrum árum kunni þau að vera orðin svo óhagkvæm, að þeir rísi naumast undir þeim. En það verð ég að minna á, að forsendan var sú, að aðilar, sem að þessu stóðu, trúðu því, að það mundi allvel til takast um að draga úr verðbólguþróuninni, ef að því væri staðið af ríkisvaldi og verkalýðssamtökum og önnur öfl þjóðfélagsins auðvitað kölluð til, til þess að styðja að þeirri stefnu. Ef þessi forsenda brestur, er það mín skoðun, að þegar þessi lán eru orðin óhagstæðari en önnur lán, verður að gera þar bragarbót á, og það verður Alþ. auðvitað að gera, áður en í óefni er komið og fólk hefur unnvörpum sligazt undan þeim skuldbindingum, sem það tók á sig í góðri trú. Staðreynd er það, að í þeim uppköstum, sem við lögðum fram í samningunum í vor um endurbætur á húsnæðismálalöggjöfinni og þá sérstaklega þessi nýmæli, sem við fluttum þar fram og eru að meginefni í yfirlýsingu ríkisstj., lögðum við á það áherzlu, að lán vegna þessara íbúða yrðu án vísitölukvaðar. Og hvaða rökum studdum við það? Við studdum það m. a. þeim rökum, að verkamannabústaðalögin hefðu verið endurskoðuð, eftir að júnísamkomulagið var gert, og hæstv. ríkisstj. stóð að þeirri endurskoðun og hún hafði ekki sett vísitölukvöð á í þeirri endurskoðun verkamannabústaðalaganna, taldi sem sé rétt að setja ekki þessa vísitölukvöð á varðandi verkamannabústaði. Hér er sannarlega um að ræða nýja verkamannabústaðalöggjöf, og þess vegna töldum við óeðlilegt, að í þessari verkamannabústaðalöggjöf væri sett á vísitölukvöð, úr því að hæstv. ríkisstj. hafði einmitt ekki talið það ráðlegt varðandi hina gömlu verkamannabústaðalöggjöf. Ég harma það þess vegna, að ekki fékkst samkomulag um það við hæstv. ríkisstj. að hafa þetta eins og í verkamannabústaðal., sem hún lét endurskoða fyrir aðeins tveimur árum, og hefði mér fundizt bezt samræmi í því, að vísitölukvöðin væri ekki heldur á þessum lánum, fyrr en þá að vísitala hefði verið sett á allt lánsfé til lengri tíma. Ég vil enn fremur benda á það, að varðandi lán til húsnæðismála í sveitum er ekki vísitölukvöð, það er ekki vísitölukvöð á þeim lánum. Það er um að ræða löggjöfina, sem almenningur á við að búa til sjávar og sveita, að því er verkamannabústaðalögin snertir í kaupstöðum og að því er snertir byggingarlánin í sveitunum. Þar er ekki um vísitölukvöð að ræða. Ég tel því, að það beri að harma, að gert er ráð fyrir því í þessu frv., að vísitölukvöð hvíli á þessum lánum. En ég segi eins og varðandi það, sem við gengum inn á í júnísamkomulaginu varðandi almennu húsnæðismálalánin, það var gert í góðri trú, og ef sú forsenda bregzt, verður ekki aðeins að leiðrétta þau lánakjör, heldur einnig að því er þessa kvöð varðar, sem verður vitanlega á svo löngum lánstíma sem 30 árum að alveg óbærilegri byrði á fátæku fólki, ef ekki tekst að sporna við verðbólguþróuninni og dýrtíðarvextinum. Ef menn hafa það sem forsendu, eins og mér heyrðist á hæstv. félmrh., að það verði í raun og veru að gera þetta, af því að skyldusparnaðurinn, sem er fjáröflun í sambandi við húsnæðismálin, sé til þess að tryggja hag unga fólksins, sem leggur á sig skyldsparnaðarkvöðina, það fólk verði að fá vísitölu til ávöxtunar síns fjár, þá vil ég segja: Væri þá ekki eðlilegra að ætla skyldusparnaðarféð til einhvers annars hlutverks, þar sem hægt væri að leggja þá kvöð á með réttlæti, heldur en leggja það á fátækt fólk í landinu í sambandi við þess húsnæðismál, láta það koma í annan og réttlátari stað niður, aðra fjáröflun til húsnæðismálanna, sem ekki hefur þessa kvöð tengda við sig? Ég skal ekki fjölyrða frekar um þetta. Ég tek fyllilega undir það, sem hér hefur verið sagt, að það hefði verið mjög svo æskilegt, að þessi lán væru ekki með vísitölukvöð, og tel það í raun og veru óeðlilegt með tilliti til þess, að lögin um hina almennu verkamannabústaði eru ekki bundin þessari kvöð og ekki heldur lán til húsnæðismála í sveitum. En ég tel hins vegar, að þau nýmæli, sem hæstv, ríkisstj. hefur með þessari yfirlýsingu sinni gengizt inn á að öðru leyti, séu stórmerk tilraun, sem ég vona að beri gifturíkan árangur fyrir þá, sem njóta eiga. Það var sagt hér áðan, að það væri í raun og veru að dauðadæma Alþ. að taka svona mál úr höndum þess og leysa þau í sambandi við verkföll. Það má til sanns vegar færa. En það verð ég þó að taka fram, að hv. Alþ. hefur sannarlega verið gefinn kostur á því að eiga frumkvæði í því að leysa húsnæðismálin og það hafi legið fyrir þing eftir þing till. til úrbóta, líkar þeim, sem við knúðum fram með samningunum um júnísamkomulagið, og líkar þeim, sem hér liggja fyrir í frv. En hv. Alþ. hefur fellt þessar till., og þegar það var búið að ganga af þeim dauðum, þá var málið tekið upp á öðrum vettvangi og knúið fram í sambandi við samninga um launamál verkafólks, og þar sem hæstv. ríkisstj. gaf þá kost á því, að vísu upp á það, að hún hefði einhver áhrif á þróun kaupgjaldsmálanna í landinu, sem fyrir henni var mjög stórt mál. sem allir skilja, var notað tækifærið til þess að reyna að þrýsta fram einmitt þeim tillögum mörgum, sem Alþ. var búið að drepa áður. Þess vegna held ég, að það beri ekki að harma, að umbæturnar hafa þó fengizt með þessum hætti, sem þær hafa fengizt, þegar Alþ. hafði ekki tekizt að bæta þarna úr. Alþ. hafði svo sannarlega fengið að spreyta sig á þessum málum áður og vonirnar verið drepnar þar, og þá fyrst voru málin tekin þessum tökum og reynt að þrýsta þeim í gegn með samtakaafli verkalýðssamtakanna. Það hefur verið minnzt hér á gamalt húsnæði og þau kjör, sem fólk á hér í landi við að búa í sambandi við það, og það er rétt, við höfum í okkar þjóðfélagi ekki gert þær varnarráðstafanir í sambandi við leigu á gömlu húsnæði, sem nágrannaþjóðir okkar hafa gert, en þær hafa með löggjöf haldið mjög niðri leigu í eldri húsum. En við höfum heldur ekki gert annað. Við höfum ekki heldur gert neitt til þess að auðvelda fólki að geta endurbætt eldri hús, þó að þau mörg hver geti verið góðar íbúðir og þá með umbótum alveg fullkomlega forsvaranlegar íbúðir, og ekki heldur útvegað á neinn hátt lán til þess að kaupa eldra húsnæði, sem í mörgum tilfellum gæti orðið efnaminna fólki úrbót í húsnæðismálum fremur en að hírast í einhverju óhæfu leiguhúsnæði. Hér er opið svið, sem við verðum að sinna. Og ég vil í þessu sambandi gera fsp. til hæstv. félmrh. um það, hvort ekki hafi orðið af neinum framkvæmdum í þá átt að leysa þetta óleysta vandamál. Það hefur verið hvað eftir annað í sambandi við þessi húsnæðismál talað um þörfina á að sinna þessu hlutverki. Og svo var komið, að tekið var í mál að heimila veðdeildinni að gefa út nýjan flokk veðdeildarbréfa, jafnvel á þessu ári, sem sérstaklega ætti að vera lán til þess að greiða fyrir endurbótum á eldra húsnæði og til þess að auðvelda efnaminna fólki að kaupa eldri hús. Ég hef haft nokkrar spurnir af því, að þetta mál hafi verið undirbúið, sé jafnvel búið að semja reglugerð, sem heimili veðdeildinni útgáfu á nýjum flokki veðdeildarbréfa, og vonir standa til, ef ráðh. staðfestir þessa reglugerð, að slík lánastarfsemi geti hafizt nú jafnvel um þessi áramót. Ég vil spyrja hæstv. félmrh. um, hvað sé hæft í þessu og hvort þessar vonir séu að rætast eða hvort ekkert hafi þarna verið gert og ekki komi til neinna framkvæmda í þessum efnum. Þrátt fyrir þennan annmarka, sem á lánskjörunum eru samkv. þessu frv., þ.e.a.s. vísitölukvöðina, fagna ég þó innihaldi þessa frv. að öðru leyti og tel þarna um allmerkan áfanga að ræða, sem verkalýðssamtökunum sé full sæmd af og ríkisstj. líka fullur sómi af að hafa sinnt, þó að með óeðlilegri hætti væri en með löggjafarsamþykkt af Alþ. án þrýstings eða þvingunar af Alþingi götunnar.



Herra forseti. Þar sem komið er nú fram yfir venjulegan fundartíma í hv. d., mun ég ekki flytja hér langt mál, þótt nokkurt tilefni sé. Hv. 3. þm. Reykv. ræddi hér áðan um vísitöluákvæðin og tæpti þar á spurningunni um jafnræði fyrir lögunum, hvernig þeir menn stæðu, sem yrðu að sæta vísitölulánum til íbúðarhúsabygginga, miðað við hina, sem geta fengið lán til að byggja aðrar byggingar, eins og t.d. þau hús, er hann nefndi, hús undir verzlunar- og skrifstofuhúsnæði hér inn við Suðurlandsbraut. Mér þótti það ekki úr vegi þá fyrir hv. þd., að um leið og þessar umr. færu fram, gerðu menn sér tölulega grein fyrir þessum aðstöðumun. Ég leit í tilkynningu veðdeildar Landsbankans um vísitölugreiðslur á þau lán, sem fara gegnum það kerfi til íbúðarhúsabygginga, og vil leyfa mér - með leyfi hæstv. forseta - að lesa fyrir hv. þd. þær tölur, sem tala skýru máli um, hvað vísitöluuppbót á þessi lán þýðir raunverulega eða hefur þýtt á valdatíma núv. ríkisstj. Ég tek 10 þús. kr. bréf, sem er með raunvísitölu 173 stig. 1961 var vísitöluuppbótin á þetta bréf 1965 kr. Henni er þannig háttað, að hún er greidd á hverju ári miðað við framfærsluvísitöluna, eins og hún er 1. júní árið á undan. 1961 var sem sagt vísitöluuppbótin 1965 kr. 1962 hafði hún hækkað um 1388 kr. eða upp í 3353 kr., 1963 hafði hún hækkað um 1213 kr. eða upp í 4566.50 kr., hafði þá hækkað um 35% frá árinu á undan. Árið 1964 hækkar hún um 2312 kr. eða upp í 6878.60 kr. Árið 1965 er vísitöluuppbótin komin upp í 9132.90 kr. eða hefur hækkað um 2254 kr. frá árinu á undan, þá hækkað um 33%. Og á árinu 1966, þ.e.a.s. miðað við framfærsluvísitöluna í júní 1965, er vísitöluuppbót orðin 10693.60 kr. M. ö. o.: á þessu tímabili hefur lántakandi þessa vísitölutryggða láns greitt höfuðstólinn tvisvar auk vaxtanna. Sá, sem hefur þurft að sæta láni til byggingarframkvæmdanna inn við Suðurlandsbraut á sama tíma, hefur þó einvörðungu þurft að greiða vextina. Ég vildi leyfa mér að lesa þessar tölur fyrir hv. þd., þannig að það lægi fyrir í tölum, hvað þetta vísitöluákvæði hefur þýtt á tímabilinu 1961–1965. Að öðru leyti er hér um að ræða upplýsingar um verðgildisrýrnun peninganna á tímabili hæstv. núv. ríkisstj., en peningarnir hafa fallið í verði samkv. þessari tilkynningu Landsbankans, sem sér um þessar greiðslur, um rúmlega 100%, þ.e.a.s. það er sú raunverulega gengislækkun, sem hæstv. ríkisstj. hefur staðið fyrir á valdaferli sínum. Það er annað mál og heyrir ekki undir það, sem hér er á dagskrá, og ég skal ekki fara út í það, en hvað hefði skeð með þessa verðgildisrýrnun á peningunum innanlands, ef ekki hefði komið til verðhækkun á okkar útflutningsafurðum á þessu tímabili? Það geta menn hugleitt og velt þeirri spurningu fyrir sér, hvernig ríkisstj. hafi farið að því að verja þeim bættu viðskiptakjörum Íslendinga vegna verðhækkana á útflutningsafurðum okkar á tímabili í verðbólguhítina. En það er annað mál. Ég vildi leyfa mér aðeins að lesa upp þessar tölur, þannig að þegar þetta mál er rætt, vísitölugreiðslur á lán til íbúðarhúsabygginga einna allra bygginga í landinu, gerðu menn sér grein fyrir þessum tölum.



Herra forseti. Það er ekki sérstök ástæða til þess fyrir mig að loknum þeim umr., sem þegar hafa átt sér stað, að tala langt mál. Þó eru örfá atriði, sem ég vildi víkja að, og sér í lagi þeim beinu spurningum, sem til mín hefur verið beint í þessum umr. Ég vil í fyrsta lagi taka það fram, að þeirri yfirlýsingu hv. 3. þm. Reykv. ber að fagna, að hann býður fram liðsinni sitt til svo óvinsælla ráðstafana, sem hann talaði um áðan, að stöðva verðbólgu á Íslandi, og þess er að vænta, að fleiri gefi slíkar yfirlýsingar, því að það hefur verið réttilega bent hér á í sambandi við vísitöluákvæðið á lánunum og nú síðast af hv. 3. landsk. þm., að töluverðar álögur eru á lántakendur vegna þessa ákvæðis. Það er, eins og ég tók fram í framsöguræðu minni, fyrst og fremst komið inn í lögin samstiga því, að vísitölugreiðslur voru ákveðnar á laun að nýju, og svo hinu, að öllum þótti sýnt, sem að þessum málum stóðu, að þessi sjóður, byggingarsjóður ríkisins, mundi á skömmum tíma með sömu þróun ganga í sjálfan sig og verða einskis megnugur, eins og því miður átti sér stað um stofnlánasjóði landbúnaðarins. Menn vildu freista þess að halda í við verðbólguna í fyrsta lagi og tryggja sjóðinn gegn því, auk þess sem skyldusparnaðurinn er stórum aukinn liður í tekjuöflun sjóðsins og krefst, eins og fram hefur komið í umr., verðtryggingar, þá þótti einnig eðlilegt og sjálfsagt, að reynt væri að tryggja sjóðinn sjálfan, því að það, sem aðallega hafði verið að fundið undanfarin ár, var, hver biðröðin var eftir lánunum, hve langur biðtíminn var eftir að fá þar nokkra afgreiðslu. Þetta tel ég, að hafi verið meginundirstaðan undir því. Hv. 3. þm. Reykv. spurði um það, hvort ríkisstj. hygðist koma þessu á víðar, og hygg ég, að það fari ekki fram hjá neinum, að það felist í frv., sem lagt hefur verið hér fram aftur nú og var lagt fram á síðasta þingi, um verðtryggingu fjárskuldbindinga, en þar segir í b-lið 4. gr.: „Verðtrygging skal fyrst og fremst heimiluð í fjárskuldbindingum, sem eru tengdar öflun fasteigna eða annarra fjármuna, sem ætla má, að hækki í verði með almennum verðlagsbreytingum. Skulu verðtryggð lán ætið vera tryggð með veði í slíkum eignum eða öðrum verðtryggðum kröfum.“ Þetta er sú opinbera yfirlýsing, sem ríkisstj. hefur þegar gefið út um þetta mál. Ég get vel tekið undir það með hv. 5. þm. Vestf., að allar meginbreytingarnar, sem átt hafa sér stað í þessum málum s.l. 2 ár, eru komnar til í gegnum samninga, og þar hefur verið knúið á um ýmis atriði vegna þess álits, sem forustumenn verkalýðshreyfingarinnar hafa haft á húsnæðismálum sem aflgjafa í bættri efnahagsafkomu verkafólksins, þau væru þar vaxandi liður, og væri eðlilegt, að þetta atriði yrði tekið upp í samningaviðræðum, með þeim árangri, sem þar hefur sýnt sig. Og ég tel, að það hafi verið til góðs fyrir þetta málefni í heild, að menn reyndu að ræða þessi mál þar af þeim bezta kunnugleika, sem þeir höfðu, enda var samkomulag í bæði þessi skipti, bæði 1964 og 1965, um þessi mál, að ég tel með ágætum, og hafði ég góða aðstöðu til þess að kynnast þeim samningaviðræðum, þar sem ég tók þátt í þeim í bæði skiptin. 5. þm. Vestf. beindi þeirri sérstöku spurningu til mín, hvort engin áætlun væri um lán til endurbóta á gömlum húsum eða til kaupa á þeim. Þetta er, eins og hann réttilega skýrði frá, gamalt áhugamál allra þeirra, sem nálægt þessum málum hafa komið á undanförnum árum. En ekki hefur verið talið fjárhagslega fært að ganga til móts við þessar óskir, þó að allir viðurkenndu réttmæti þeirra, eingöngu af fjárhagsástæðum. Þau verkefni, sem húsnæðismálastjórn eru falin með núverandi löggjöf, eru mikil og með þeim breytingum, sem hér eru til umr., er ekki bætt inn þessari heimild, vegna þess að menn telja, að enn þá sé ekki kominn sá fjárhagslegi grundvöllur, sem nauðsynlegt sé að skapa, sú aukning á lánsfénu, sem nauðsynleg væri til þess að opna þessar nýju lánsheimildir. Varðandi það, sem hv. þm. minnti á í sambandi við nýjan lánaflokk veðdeildarinnar, verður að skýra frá því, eins og er, að það er eingöngu á vegum veðdeildarinnar sjálfrar og sjálfs Landsbankans, en óviðkomandi lögunum um húsnæðismálastjórn. Ég tel, að önnur atriði, sem hér hafa komið fram, séu ekki þess eðlis, að þau krefjist beinna svara af minni hendi. En ég vil ítreka þá ósk mína, sem ég hafði frammi í framsöguræðu, að n. hraði svo störfum sem unnt er til að afgreiða þetta mál. því að það þarf nauðsynlega að fá afgreiðslu fyrir áramót. Einu atriði vildi ég þó víkja að, sem hv. 3. þm. Reykv. minntist á áðan, en það var varðandi afnám l. um hámark húsaleigu. Ég skýrði frá því í minni framsöguræðu, að húsnæðismálastjórn hefur verið falið það verkefni að endurskoða þetta ákvæði, einmitt með hliðsjón af þessari niðurfellingu, sem frv. þetta gerir ráð fyrir á þeim lögum. En það var þegar ljóst, að þegar sett var inn heimild, sem virðist mælast mjög vel fyrir hjá bæjarfélögunum, að mega lána þeim til byggingar lítilla, en hagkvæmra leiguíbúða, barst þegar fjöldi umsókna frá bæjarfélögum víðs vegar um land um aðstoð í þessu efni. Ákvæði var í frv. um, að sérstök reglugerð um framkvæmd þessa máls skyldi sett. Strax og uppkast hafði verið gert að þessari reglugerð, var ljóst, að ekki var unnt að gefa hana út vegna þeirra ákvæða, sem í gildi eru um hámark húsaleigu. Það er því beinlínis val á milli þess að fresta öllum þeim aðgerðum, sem bæjarfélögin mæna nú á, að gert verði í þessum efnum varðandi leiguhúsnæðið og bæta úr þeirri sáru vöntun, sem er á þessari tegund húsnæðis, fresta því um óákveðinn tíma, meðan verið er að semja ný ákvæði um hámark húsaleigu, eða fella l. úr gildi, þannig að hægt væri að gefa þessa reglugerð út og hefja þessa nauðsynlegu starfsemi, sem heimiluð er með þessu lagaákvæði. Síðari leiðin var valin, en húsnæðismálastjórn, eins og ég áðan sagði, um leið falið að gera till. að nýjum lagaákvæðum um þetta atriði.



Herra forseti. Mál það, sem hér liggur fyrir til umr., frv. til I. um hægri handar umferð í landinu, er ekki nýtt af nálinni. Það vill svo einkennilega til, að á árinu 1940 voru sett hér á landi í fyrsta sinn sérstök umferðarlög og sama ár einnig ný bifreiðalög og hvor tveggja þessi lög höfðu að geyma ný ákvæði um umferð, þar sem ákveðið var að taka upp hægri handar umferð hér á landi. Eins og kunnugt er, kom þetta þó ekki til framkvæmda, og það var m.a. vegna þess, að eftir að brezkur her kom hér til landsins, þótti það hafa þau áhrif á umferðina, þar sem þeir voru vanir vinstri handar akstri frá Bretlandi, að ákvæðin voru með brbl. felld úr gildi. Síðan hefur málinu skotið upp við og við, og á Alþ. 1962–1963 var það til umr., án þess að það hlyti þá afgreiðslu, en 1964 var málið enn til meðferðar í Sþ. og þá afgreidd og samþ. þáltill., sem hljóðaði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta hefja hið allra fyrsta undirbúning að því, að upp verði tekinn hægri handar akstur hér á landi.“ Við meðferð málsins á þingi þá hafði verið leitað umsagnar ýmissa aðila, sem helzt eru þessu máli tengdir, bæði vegna sérfræðiþekkingar og hagsmuna, vegamálastjóra, Félags ísl. bifreiðaeigenda, Landssambands vörubifreiðarstjóra og umferðarnefndar Reykjavíkur, og allir þessir aðilar lýstu stuðningi við hægri handar umferð, og ýmsir fleiri hafa lýst yfir stuðningi sínum við að taka upp þessa reglu. Það var svo í framhaldi af þessu, að ég skrifaði umferðarlaganefndinni og bað um endurskoðaða grg. frá henni um þetta mál, og hún skilaði þeirri grg. 4. febr. s.l. Eftir að ríkisstj. hafði haft aðstöðu til þess að athuga málið og eftir að ég hafði þá haft samráð við stjórnarandstöðuna, bað ég umferðarlaganefnd um að undirbúa fyrir þetta þing frv, til l. um hægri handar akstur. Nú vil ég taka það fram, að hvorki einstakir ráðh. né ríkisstj. sem slík er bundin við endanlega afgreiðslu þessa máís, og það, sem ég sagði um, að ég hefði haft samráð við stjórnarandstöðuna, á þar einnig við. Ég vildi aðeins kynna þeim málið, áður en lengra væri farið, og vita a.m.k., að ekki væri nein andstaða gegn því. Þetta mál er sem sagt undirbúið eftir ályktun frá Alþ. sjálfu og lagt fyrir þingið. Að sjálfsögðu er hér ekki um neitt flokkspólitískt mál að ræða, en ég tel, að málið sé mjög viðurhlutamikið og þurfi gaumgæfilega athugun í þinginu, og það má segja, að að vissu leyti sé það þannig vaxið, að ef þinginu þóknast ekki að vilja samþykkja þetta frv. nú, mundi ég álíta, að það gæti orðið löng bið, að breyting yrði á því, sem við nú búum við. Ég skal aðeins fylgja þessu úr hlaði með nokkrum orðum. Ég vitna fyrst og fremst til þess, að frv. fylgir mjög ítarleg grg. frá umferðarlaganefnd og upplýsingar, sem máli skipta, bæði um efnishlið málsins, um kostnaðinn af því að breyta þessu og um skoðanir annarra þjóða á slíku máli og þá fyrst og fremst Svíþjóðar, sem eins og við hefur vinstri handar akstur, en hefur ákveðið að taka upp hjá sér hægri handar akstur haustið 1967, en eftir þessu frv., ef að lögum yrði, er gert ráð fyrir, að breytingin kæmi til framkvæmda hjá okkur vorið 1968. Það er ekki hægt að segja, að það sé nein önnur regla hinni betri, að aka vinstra megin á vegi eða hægra megin á vegi, það er öllum ljóst. Það er töluvert tilviljunum háð, hvernig þetta er eða hefur verið og var hjá þjóðunum í Evrópu og þeim, sem við höfum nánust skipti við. Þróunin færist í þá átt, að þær hafa breytt hjá sér úr vinstri handar akstri og yfir í hægri handar akstur. Hægri akstur eða hægri umferð, skulum við segja, er alþjóðaregla í lofti og legi, og frá því sjónarmiði virðist þetta einnig eðlilegra, en þó sérstaklega vegna aukinna samskipta þjóða og meiri umferðar á milli íanda en áður má telja æskilegt, að sömu reglur gildi. Það má segja, að við séum með nokkra sérstöðu sem eyland norður í Atlantshafi og að því leyti allt öðruvísi en lönd, sem hafa samliggjandi landamæri og iðulega flutninga eða umferð til og frá. Þó verð ég að segja, að það færist mikið í vöxt hjá okkur, að Íslendingar fari með bifreiðar sínar erlendis og aki þeim þar, og á hitt er svo einnig að lita, að það fer mjög í vöxt, að Íslendingar, sem staddir eru erlendis, noti bifreiðar erlendis, enda þótt þeir flytji ekki bifreiðar sínar sjálfir með sér, og sú þjónusta, sem tekin hefur verið upp í Evrópulöndunum og í Ameríku, að láta mönnum í té við mjög hagkvæmum kjörum leigubíla, er sívaxandi, og t.d. þekkjum við það, að það hefur færzt mikið í vöxt hér innanlands, að menn fá sér leigða bíla á þeim stað, þar sem þeir eru í það og það skiptið. Frá þessu sjónarmiði má segja, að málið sé þýðingarmeira en ella mundi vera, ef við aðeins litum á aðstöðu okkar sem eylands. Annars er gerð grein fyrir rökum með og móti í grg., og hafa menn góða aðstöðu til þess að kynna sér það. Ég skal ekki eyða miklum tíma í það. Það kemur fram í VII. kaflanum í aths„ þá eru teknir upp sex liðir sem helztu rök fyrir breytingu úr vinstri í hægri handar umferð, og það er, með leyfi hæstv. forseta: 1) Hægri handar umferð er meginreglan í umferð á landi. 2) Mörg lönd með vinstri handar umferð hafa á síðari áratugum skipt í hægri handar umferð. 3) Alþjóðareglur um umferð á sjó og í lofti miðast við hægri handar umferð. 4) Bifreiðar eru yfirleitt framleiddar með stýri vinstra megin, og veitir sá búnaður ökumönnum betri yfirsýn og meira öryggi í hægri handar umferð. Eigi eru allar gerðir bifreiða framleiddar þannig, að henti vinstri handar umferð. Í sumum tilvikum eru bifreiðar, er henta vinstri handar umferð, nú þegar dýrari. 5) Slysahætta er mikil af því að hafa mismunandi umferðarreglur og er stöðug og vaxandi, en hættan af breytingu er hins vegar tímabundin. Ef vel er á haldið, mun kynningarstarfsemi í sambandi við breytinguna hafa varanleg áhrif til að bæta umferðina. 6) Kostnaður við breytingu vex ört, ef dregið verður að framkvæma hana. Sá kostnaðarauki verður einkum vegna væntanlegra umferðarmannvirkja. Það eru þarna aðeins atriði, sem ég vildi leggja svolitla aukna áherzlu á. Það vill svo einkennilega til, að þó að við höfum vinstri handar akstur, eru langflestar bifreiðar hjá okkur með stýri vinstra megin, og það er alveg augljóst, að það er verra að aka í vinstri handar umferð með vinstri handar stýri. Þetta á við um hægri handar umferð, enda vitum við það, að þegar á að fara fram úr bíl, er erfitt að sjá, þegar maður er vinstra megin, fram úr honum. Þetta horfir öðruvísi við, þegar maður flytur umferðina yfir á hægri vegarkantinn. Það má segja, að í okkar landi með mjög frumstæða vegi hafi kannske hættan fyrst og fremst verið hjá okkur að fara ekki út af vegarkantinum á okkar þröngu og ófullkomnu vegum og væri að því leyti betra að vera vinstra megin, en eftir því sem umferðin vex og þar sem hún er mest í margmenninu, í höfuðstaðnum og bæjunum hér í kring og byggðinni hér í kring, verður hættan af sjálfum bílunum og umferðinni meiri en af vegarkantinum, og þá er einnig betra að vera hægra megin á vegarkantinum, og bílarnir fara þeim megin fram úr, þar sem ökumaðurinn sjálfur situr. Það er svo rétt, að það er slysahætta af að breyta þessu, enginn vafi á því, og ég vil ekki draga úr henni. En ég vil vekja athugli á því, sem n. segir, að ef vel er á haldið, mun kynningarstarfsemi í sambandi við breytinguna hafa varanleg áhrif til að bæta umferðina. Þetta held ég, að sé nokkuð mikils virði. Umferðarmenningin er ekki of góð hjá okkur, og því miður þurfum við að horfa upp á ýmsar misfellur í umferðinni. Það þurfa raunverulega allir að taka sig á, þegar á að breyta frá vinstri til hægri, og hvort sem mönnum líkar það betur eða verr. Og sú auglýsingastarfsemi og sú athygli, sem að því beinist að breyta frá vinstri til hægri, held ég þess vegna örugglega gæti haft nokkur varanleg áhrif til bóta í umferðinni og sé nokkurs virði í sambandi við þetta mál. Það er einnig svo, að það er verið að gera ýmsar áætlanir um miklar umferðaræðar hér í höfuðborginni og á aðalleiðum út úr höfuðborginni og í næsta nágrenni, þar sem margmennið er mest, og það er að ýmsu leyti mjög æskilegt í þeim ráðagerðum, sem þar eru uppi, að vitað sé með nokkrum fyrirvara, að hverju stefnir í þessu sambandi. Um efni frv. get ég orðið fáorður. Til þess að koma þessu í kring er ráðgert að setja upp framkvæmdanefnd samkv. 2. gr. frv., það er ráðgert að setja upp dómnefnd til þess að meta kröfur manna til skaðabóta samkv. l í. gr. frv., og svo er gert ráð fyrir því, að kostnaður, sem leiðir af breytingu úr vinstri handar í hægri handar umferð, greiðist úr ríkissjóði samkv. því, sem nánar er ákveðið í l. Er í 12. gr. ákvæði um skattlagningu á bifreiðar til að bera þann kostnað, sem ríkissjóður á að bera í þessu sambandi. Skatturinn virðist ekki ýkja hár vegna þess, hve bifreiðatalan er há hjá okkur. Eins og þar er gert ráð fyrir, er ætlað, að fyrir fólksbifreiðar frá 1–8 farþega eigi að borga 200 kr. árið 1966, 300 árið 1967, 400 árið 1968 og 200 kr. árið 1969. Af öðrum bifreiðum er þetta svo hærra, eins og getur í b-lið. Heildarkostnaðurinn er þó áætlaður af þessu um 50 millj. kr. Þar er langstærsti kostnaðarliðurinn breytingar á almenningsbifreiðum, en hann er áætlaður 36.3 millj. kr. Ég skal nú ekki taka meiri tíma til þess að gera grein fyrir þessu máli. Ég legg áherzlu á, eins og ég sagði áðan, að þó að stjórnin hafi undirbúið þetta að fyrirlagi þingsins, eru menn óbundnir í málinu. Ég bið þm. um að athuga alvarlega málið. Ég vil ekki skiljast við málið öðruvísi en svo, að ég get lýst því sem minni persónulegu skoðun, að ég tel, að við eigum að samþykkja þetta frv. og taka upp hægri handar akstur, eins og ráð er fyrir gert samkv. frv., og með þeim hætti, sem þar er lagt til, á árinu 1968. Ég tel, að sjálfur hafi ég sannfærzt í æ ríkara mæli um, að það sé rétt að gera þetta og gera þetta núna, eftir því sem ég hef haft aðstöðu til þess að kynna mér þetta mát nánar. Ég vildi svo mega leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og til allshn.



Herra forseti. Ég vil aðeins, vegna þess að ég var flm. þeirrar till. um undirbúning að hægri handar akstri, sem samþ. var hér 1964, láta í ljós ánægju með það, að þetta frv. skuli vera fram komið og málið þannig komið á góðan rekspöl. Ég hef ekki heyrt neinar veigamiklar röksemdir gegn því, að þessi breyting verði gerð á umferðarreglunum. Þvert á móti hafa allir þeir menn, sem gerst þekkja til umferðarinnar, eins og vegamálastjóri og lögreglustjórinn hér í Reykjavík og umferðarlaganefnd, eindregið mælt með því, að breytingin nái fram að ganga. Eins og hæstv. ráðh. tók fram áðan, er ein veigamesta ástæðan til þess, að við eigum að gera þessa breytingu, sú, að samgangur allur milli Íslands og annarra landa fer stöðugt vaxandi. Menn fara héðan til annarra landa, taka þar bíla á leigu, og útlendingar aka leigubílum hér á landi o.s.frv. Og enn fremur er það þungt á metunum, að þorri allra bifreiða, sem til eru hér í landinu, er byggður fyrir hægri handar akstur. Það hefur verið talað um, að mikil slysahætta gæti verið samfara breytingunni, en um það segir í grg., sem þessu frv. fylgir, á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Í þeim löndum, sem breytt hafa úr vinstri í hægrí handar umferð, sýnir reynslan, að eigi er ástæða til að gera mikið úr slysahættu í sambandi við þá breytingu, þó að viðurkenna verði, að hún sé nokkur. Með því að velja hentugan tíma árs til breytingar miðað við veðurfar og umferð, svo og með víðtækri kynningarstarfsemi, er talið, að draga megi mjög úr slysahættu. Talið er, að rosknir ökumenn og gangandi vegfarendur almennt eigi erfiðast með að aðlagast breyttum umferðarháttum. Því þarf að beina kynningarstarfsemi sérstaklega til þeirra. Er í því sambandi rétt að benda á, að tala roskinna ökumanna er nú tiltölulega lág, en hún fer ört vaxandi. Hér ber og að hafa í huga, að slysahætta í sambandi við umferðarbreytingu er aðeins tímabundin, en hins vegar er hættan vegna mismunandi umferðarreglna stöðug og fer vaxandi við aukna fólksflutninga landa á milli. Einnig ber að hafa í huga, að kynningarstarfsemi í sambandi við umferðarbreytingu hefur eigi gildi eingöngu í sambandi við breytinguna sjálfa, heldur getur sú starfsemi haft miklu víðtækari og varanlegri áhrif. Mun breytingin þannig stuðla beint að bættri umferð í landinu.“ Þetta segir í grg. frv., og hygg ég, að það sé rétt mælt. Það er auðvitað margt, sem má tína til með og móti af rökum í sambandi við mál eins og þetta. Ég vil aðeins nefna eitt, sem mælir með því, að hægri handar umferð verði tekin upp á landi, en það er það, að sjómenn og flugmenn verða að víkja eftir hægri handar reglu, þegar þeir eru á sjónum eða í loftinu, og þegar þeir fara að aka bifreið, verða þeir eftir þeim l., sem nú gilda, að víkja til vinstri. Þetta getur auðvitað valdið glundroða. Ég ætla svo ekki að orðlengja þetta. Ég vona, að frv. fái rækilega athugun í þeirri n., sem það fer til, og að það að endingu hljóti samþykki þingsins.