Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002. Með lögum nr. 44/2009 voru gerðar breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki varðandi slitameðferð þeirra. Breytingarnar fólu m.a. í sér að þegar ekki þætti sýnt fram á að eignir fjármálafyrirtækis mundu nægja til að efna skuldbindingar þess að fullu mætti krefjast riftunar á ráðstöfunum þess eftir sömu reglum og væri að finna í XX. kafla laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl. Þá var einnig sett sérstakt bráðabirgðaákvæði varðandi fjármálafyrirtæki sem nytu greiðslustöðvunar við gildistöku laganna. Í ákvæðinu var m.a. tekið fram að þegar heimild fjármálafyrirtækis til greiðslustöðvunar félli niður færi fyrirtækið sjálfkrafa og án sérstaks dómsúrskurðar í slitameðferð eftir almennum reglum. Þann 4. nóvember sl. voru kveðnir upp tveir samhljóða dómar af áfrýjunardómstóli í Frakklandi í málum sem snerust um kröfu Landsbankans til að fá kyrrsetningar tiltekinna kröfuhafa felldar niður með vísan til 138. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., sem kveður á um að kyrrsetning kröfuhafa í eign þrotamanns skuli falla sjálfkrafa niður við uppkvaðningu úrskurðar um töku bús hans til gjaldþrotaskipta. Niðurstöður dómanna byggðust í stuttu máli á því að annars vegar gilti ákvæði 138. gr. gjaldþrotaskiptalaga ekki í slitameðferðinni og hins vegar á því að sú ráðstöfun að hefja sjálfkrafa slitameðferð eftir lok greiðslustöðvunartíma stæðist ekki þar sem það ætti ávallt að vera á valdi stjórnvalda eða dómstóla að taka ákvörðun um slitameðferð fjármálafyrirtækja. Sú lögskýring byggir á skýringu á formskilyrðum tilskipunar Evrópusambandsins 2001/24/EB sem kveður skýrt á um að ávallt skuli vera tekin sjálfstæð ákvörðun um upphaf slitameðferðar fjármálafyrirtækja. Af niðurstöðum þessara dóma má draga þá ályktun að ákveðin réttaróvissa kunni að vera fyrir hendi varðandi upphaf slitameðferðar fjármálafyrirtækja eftir almennum reglum og að tilvísun til riftunarreglna laga um gjaldþrotaskipti sé ekki orðuð nægilega skýrt í gildandi lögum. Verulegir hagsmunir eru í húfi fyrir þrotabú bankanna sem og kröfuhafa þeirra og því er nauðsynlegt að eyða öllum vafa um aðkomu dómstóla að slitameðferð fjármálafyrirtækja og tryggja að enginn vafi leiki á um að formskilyrðum tilskipunarinnar sem ég nefndi áður, um endurskipulagningu og slit lánastofnana, sé fullnægt. Í frumvarpi því sem hér er mælt fyrir eru því lagðar til breytingar á tveimur ákvæðum laga um fjármálafyrirtæki. Annars vegar er lagt til að breyta orðalagi 4. mgr. 103. gr. laganna í þeim tilgangi að taka af öll tvímæli um að öll ákvæði XX. kafla laga um gjaldþrotaskipti gildi við slitameðferð fjármálafyrirtækja. Hins vegar er um að ræða breytingu sem felur í sér að fjármálafyrirtæki sem falla undir sérreglur bráðabirgðaákvæðis V við lögin verði með dómsúrskurði tekin til slitameðferðar sem almennar reglur gilda um í stað þess að slíkt gerist sjálfkrafa þegar heimild til greiðslustöðvunar rennur út. Úrskurður dómstóla um að taka fyrirtæki til slitameðferðar skal gilda og hafa réttaráhrif frá þeim degi þegar lög nr. 44/2009 öðluðust gildi, en einnig er tekið fram að frá því að beiðni um slitameðferð berst dómstólum og þar til endanlegur úrskurður hefur verið kveðinn upp skulu reglur um slitameðferð gilda til bráðabirgða um fyrirtækið. Virðulegi forseti. Ég þakka þá góðu samstöðu sem tekist hefur í kjölfar samtala við formenn allra þingflokka um hraða og skjóta afgreiðslu þessa máls, enda umtalsverðir hagsmunir í húfi að hægt sé að greiða fljótt úr þeirri óvissu sem skapast hefur. Ég mælist því til þess að lokinni þessari umræðu að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. viðskiptanefndar

Virðulegi forseti. Við framsóknarmenn munum gera okkar til að vinna þetta mál hratt og vel í gegnum þingið. Ég vildi hins vegar nú í upphafi fá að spyrja hæstv. ráðherra sérstaklega um setningar í 2. gr. frumvarpsins þar sem er talað um, með leyfi forseta: „Fallist dómur á kröfuna skal það standa óraskað sem gert hefur verið í greiðslustöðvun fyrirtækisins eftir gildistöku laga nr. 44/2009. Að því leyti sem rétthæð krafna og önnur réttaráhrif ráðast almennt af þeim degi er úrskurður um slitameðferð gengur skal á sama hátt miða við gildistökudag þeirra laga.“ Það væri ágætt að fá að heyra frá ráðherranum hvað þetta þýðir nákvæmlega, sérstaklega þar sem bankarnir hafa verið í ákveðinni meðferð og auglýstur hefur verið tiltekinn kröfufrestur og einhverjir jafnvel ekki náð að skila inn innan þess frests. Stendur það allt eða er möguleiki á að setja lög sem í raun gilda aftur í tímann? Reglulega hefur verið barið inn í okkur að ekki eigi að setja lög sem eru afturvirk því að þau geti verið brot á stjórnarskránni.

Virðulegi forseti. Í því ákvæði sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni er leitast við að tryggja að það sem gert hafi verið í greiðslustöðvun fyrirtækisins eftir gildistöku laga nr. 44/2009 standi óraskað. Markmiðið með því er að koma í veg fyrir að óvissa skapist um þær ráðstafanir skilanefnda og slitastjórna sem gerðar hafa verið á greiðslustöðvunartímanum, enda mjög mikilvægt að raska ekki allri þeirri vinnu sem farið hefur fram í bústjórn á þeim tíma. Skilanefndir og slitastjórnir hafa ráðist í ýmsar aðgerðir til að hámarka heimtur úr þrotabúunum sem skiptir máli að standi óraskaðar óháð þeirri breytingu sem hér er.

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherranum fyrir svörin. Ég skil mjög vel að talað sé um mikilvægi þess að allar þær umfangsmiklu aðgerðir sem slitastjórnir og skilanefndir hafa staðið í standi. En getur ákvæðið sem við munum samþykkja gilt aftur í tímann ef núna er komin upp ákveðin réttaróvissa varðandi það hvort lögin standist eins og þau eru núna, sérstaklega að því er mér skilst í 100. gr., að mig minnir, í lögum um fjármálafyrirtæki er talað um að greiðslustöðvun eigi að standa yfir í þrjá mánuði?

Virðulegi forseti. Nefndinni gefst nú færi til að fara betur ofan í tæknilega þætti þessa máls. Hins vegar er það afstaða framkvæmdarvaldsins að með þessari breytingu sé ekki um að ræða afturvirkt inngrip, enda fyrst og fremst verið að taka af allan vafa um að úrskurð dómstóls þurfi í hverju og einu tilviki þegar slitameðferð hefst. Það er grundvallarbreytingin sem verið er að gera. Það er ekki verið að breyta á neinn hátt löggjöfinni nr. 44/2009. Hún stendur eftir sem áður óhögguð og allar efnisreglurnar og efnisheimildirnar sem byggðar eru á þeirri löggjöf.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra fyrir framsögu hans. Beðið er um að þetta frumvarp fái flýtimeðferð en það er lagt fram í kjölfar ábendinga skilanefnda og slitastjórna Landsbankans, Kaupþings og Glitnis vegna dóma sem voru kveðnir upp af afrýjunardómstóli í Frakklandi. Mér finnst þetta nokkuð bratt að komin sé inn í lagasetningu á Alþingi einhver niðurstaða sem áfrýjunardómstóll í Frakklandi hefur komist að en það var 4. nóvember 2010. Vissulega eru dómar Evrópudómstólsins ráðgefandi og fordæmisgefandi fyrir Íslendinga en kannski ekki einhverjir áfrýjunardómstólar í Evrópuríkjunum. Það sem mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra út í er að hér er vísað í tilskipun 2001/24/EB, um endurskipulagningu og slit lánastofnana, og hvort skilyrðum hennar sé fullnægt. Í tilskipuninni er talið felast mikið hagræði þegar um ræðir endurskipulagningu og slit fjármálafyrirtækja sem hafa aðalstöðvar í einu aðildarríki Evrópska efnahagssvæðisins og útibú í öðru aðildarríki. Því spyr ég: Eru allir þrír bankarnir sem hér eru undir og hagsmunir þeirra í húfi vegna þess að tilskipunin nær bara til útibús sem Landsbankinn rak í útibúakerfi sínu á meðan Glitnir og Kaupþing voru með dótturfélög? Gildir þetta bara um Landsbankann fyrst þarna er þetta ósamræmi?

Virðulegi forseti. Varðandi svar við fyrri spurningunni er það auðvitað ekki þannig að dómur áfrýjunardómstóls í Frakklandi sé ráðgefandi fyrir íslensk stjórnvöld með sama hætti og dómur EFTA-dómstólsins. Hins vegar felur hann auðvitað í sér túlkun á því með hvaða hætti íslensk stjórnvöld leiða í lög tilskipun og þar af leiðandi horfir dómstóllinn til þess hvort réttarverndin sem gjaldþrotaferlið á að veita viðkomandi þrotabúi er með fullnægjandi hætti eða ekki. Það er til að bregðast við þeim aðstæðum sem þetta frumvarp er lagt fram, þ.e. það er hætta á því að réttarverndin sem þrotabúið ætti að búa við í gjaldþrotaferlinu sé ekki fyrir hendi og þess vegna geti þrotabúið sætt kyrrsetningu með öðrum aðgerðum af hendi kröfuhafa sem geta spillt fyrir eignum búsins. Auðvitað er það valkostur að gera ekki neitt og taka þá áhættuna af því að bíða eftir mögulegri áfrýjun þessa dóms og það er ferli sem mundi taka einhver ár. Það mundi fela í sér áhættu, það mundi fela í sér óvissu og jafnframt óvissu um það hvað tæki við eftir 24. nóvember og 6. desember þegar greiðslustöðvunartími rennur út. Að því er varðar seinni spurningu hv. þingmanns er það svo að hér eru hagsmunir allra bankanna þriggja undir þó að á þetta hafi reynt sérstaklega í tilviki Landsbankans. Allir bankarnir eiga eignir vítt og breitt í Evrópu og þetta snýr ekki einungis að endurheimtum varðandi útibúin eða slíku heldur einfaldlega eignum sem þeir eiga í og eru með varnarþing í viðkomandi löndum. Þeir eiga eignir sem eru auðvitað kröfur á hendur fyrirtækjum sem geta verið með heimilisfesti hvar sem er í Evrópu og þar af leiðandi er þetta alvarlegt vandamál fyrir þá alla.

Virðulegi forseti. Ég minni á að íslensku bankarnir höfðu heimilisfesti hér á landi og þar sem kveðið er sérstaklega á um í tilskipuninni að þetta snerti bara útibú en ekki dótturfélög bar ég fram þessa spurningu. Mér finnst ég ekki hafa fengið nægilegt svar við henni vegna þess að þarna eru allir bankarnir sagðir eiga undir mikla hagsmuni. Ég minni á að Alþingi verður að vanda lagasetningu og fara varlega þegar sett eru svona skyndilög. Því til rökstuðnings vísa ég t.d. til þess valdaafsals sem fólst í þeim lögum sem Alþingi setti í miklum flýti um það að íslenska ríkið eða framkvæmdaaðilar hefðu enga aðkomu sem dæmi að skilanefndum bankanna. Það var verið að fjalla um það í fjölmiðlum fyrir stuttu. Skilanefndirnar eru ríki í ríkinu. Þá langar mig til að koma að annarri spurningu: Getur verið að þeir frönsku dómar sem ráðherrann vísaði í, sem ég sakna að hann hafi ekki reifað í framsöguræðu sinni því að framsögumaður frumvarps hefur rúman tíma í ræðustól og hefði verið ágætt ef hann sett fram rökin sem fram komu í þessum frönsku dómum til að heimfæra upp á íslenska lagasetningu, getur verið að rökstuðningurinn sé notaður vegna þess að nú eru að renna út þeir frestir sem bankarnir hafa í greiðslustöðvun og aðkoma dómstólanna verði að koma með þessum hætti inn svo þeir fari ekki sjálfkrafa í slitameðferð eftir að greiðslustöðvunin hefur runnið út, runnið sitt skeið á enda, eins og er að gerast í tilfelli bankanna? Ég deili áhyggjum með hv. þm. Eygló Harðardóttur um að hér er um afturvirk lög að ræða eins og svo oft hefur komið fyrir þingið undanfarna mánuði.

Virðulegi forseti. Það eru auðvitað þau grunnrök í dómunum sem hv. þingmaður spyr um sem ég reifaði í framsöguræðunni, að dómstóllinn telur ekki að það sé hafið yfir vafa að um sjálfstæðan úrskurð dómstóls sé að ræða við upphaf slitameðferðar, heldur að mælt sé fyrir um hana með almennum hætti í lögum. Slíkt telur dómstóllinn ekki standast orðalag tilskipunarinnar og við viljum taka af allan vafa um að svo sé. Ástæðan er mjög einföld. Hún er auðvitað sú að ef við verjum ekki þær eignir sem hér liggja undir og þá sérstaklega í tilviki Landsbanka Íslands veldur það gríðarlegri hættu fyrir þjóðarhagsmuni. Við höfum verið að horfa til þess að eignir í búi Landsbanka Íslands skipta máli fyrir endurheimtur til að standa undir Icesave-skuldbindingum og það skiptir auðvitað miklu máli að við gerum allt sem mögulegt er til að verja þessar eignir og koma í veg fyrir óvissu um þær eða ráðstöfunarheimildir á þeim. Að öðru leyti skýrir málið sig sjálft, þ.e. það liggja engin önnur sjónarmið að baki, engin annarleg sjónarmið liggja að baki þessu frumvarpi. Það eina sem þarf að gera að okkar áliti er að taka af allan vafa í þessu efni. Það er ófært að búa við það að hægt verði að fara fram á kyrrsetningargerðir gagnvart afmörkuðum eignum þrotabúa bankanna og sérstaklega út frá þjóðarhagsmunum í tilviki Landsbanka Íslands.

Virðulegi forseti. Þingflokkur Sjálfstæðisflokksins stendur að samkomulagi þingflokkanna um að greiða fyrir afgreiðslu þessa máls. Þetta mál virðist vera þannig vaxið að ekki verði undan því vikist að takast á við það og bregðast hratt við. Þetta er auðvitað ekki góð staða, þetta er ekki sú staða sem við hefðum kosið okkur, sérstaklega ekki í stóru máli eins og þessu þar sem undir eru gríðarlega miklir hagsmunir eins og marka má af orðum hæstv. ráðherra. Þetta mál er líka flókið í eðli sínu eins og hefur komið hefur fram hér í orðaskiptum og þess vegna hefði verið æskilegt fyrir okkur öll að geta vandað málið og látið það hafa sinn eðlilega gang í gegnum þingið með umsögnum og umsagnarfresti o.s.frv. Þetta er hins vegar staðan og undan henni getum við ekki vikist og við verðum þess vegna eins og stundum áður að bregðast hratt við. Þetta eru líka óvanalegir tímar og óvanalegar aðstæður og slíkar aðstæður krefjast þess einfaldlega að vinnum málið með þeim afbrigðilega hætti sem við leggjum hér upp með. Nú gengur þetta mál til viðskiptanefndar og viðskiptanefnd mun auðvitað reyna að varpa eins glöggu ljósi á málið og mögulegt er, væntanlega með komu gesta og yfirferð þeirra sem hafa verið að kynna sér málið í kjölfar úrskurðar þessa áfrýjunardómstóls í Frakklandi. Síðan kemur málið fyrir þingið að nýju og þá eigum við þess kost að taka efnislega afstöðu til þess. Ég vil láta það koma fram að þó að við greiðum fyrir því með þessum hætti að málið fái skjóta og góða afgreiðslu í ljósi þeirra aðstæðna sem uppi eru og hæstv. ráðherra hefur gert ágætlega grein fyrir, erum við út af fyrir sig ekki að taka efnislega afstöðu til málsins. Það getum við ekki gert fyrr en við höfum haft tækifæri til að fara yfir það með eðlilegum hætti í viðskiptanefnd og málið kemur síðan þannig búið frá nefndinni inn í þingið.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi á þskj. 18, 201. mál. Um er að ræða frumvarp til laga um skeldýrarækt. Frumvarpið er samið í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu að tilhlutan samráðshóps um kræklingarækt sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skipaði 26. nóvember 2008 á grundvelli tillagna í skýrslu nefndar á vegum sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um stöðu og möguleika kræklingaræktar á Íslandi sem birt var 2. júní 2008. Þar var gerð tillaga um stofnun samráðshóps um uppbyggingu kræklingaræktar sem í ættu sæti fulltrúar kræklingaræktenda og opinberra stofnana. Hlutverk samráðshópsins var að samþætta starf ríkisstofnana og koma með tillögur til ráðherra um fyrirhuguð ræktunarsvæði sem fara í heilnæmiskönnun og mat á tíðni eitraðra svifþörunga. Frumvarp þetta var áður flutt á 138. löggjafarþingi Alþingis 2009–2010, þá sem 522. mál á þskj. 911, en varð ekki útrætt á því þingi. Í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu hefur verið farið yfir umsagnir sem bárust um frumvarpið til sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar þingsins. Við gerð frumvarpsins sem hér er lagt fram hefur verið reynt að taka tillit til þeirra athugasemda eins og unnt hefur verið. Engin lög eru til um þessa atvinnugrein og eru þetta drög að fyrstu lögum um það efni. Talið hefur verið að um skeldýrarækt gildi ákvæði laga um fiskeldi. Í framkvæmd hefur hins vegar komið í ljós að ákvæði laganna eiga ekki að öllu leyti við um skeldýrarækt, t.d. kræklingarækt. Gera þarf a.m.k. nokkrar breytingar á lögunum til þess að þau geti gilt um skeldýrarækt eða kræklingarækt og bætt við þau sérstökum ákvæðum sem víkja nokkuð frá ákvæðum laganna. Einnig er eftirlit með starfsemi á sviði skeldýraræktar, einkum kræklingaræktar, aðallega eftirlit með heilnæmi og hollustuháttum, bæði Matvælaeftirlitsins sem fer eftir lögum og stjórnvaldsfyrirmælum um það efni og er með nokkuð öðrum hætti en lög um fiskeldi. Ekki er gert ráð fyrir að önnur stofnun annist framkvæmd laganna, þ.e. Matvælastofnun, en Fiskistofa annast framkvæmd og eftirlit með starfsemi á sviði fiskeldis. Við gerð frumvarpsins hefur verið rætt hvort setja eigi ný lög um skeldýrarækt eða gera breytingar á lögum um fiskeldi eða fiskrækt til þess að þau geti einnig gilt um þá atvinnugrein. Með vísan til framangreindra sjónarmiða var talið rétt að setja sérstök lög um atvinnugreinina. Eftirlit með starfsemi á sviði skeldýraræktar, einkum kræklingaræktar, er eins og áður segir aðallega eftirlit með heilnæmi og hollustuháttum. Það er Matvælaeftirlitið sem fer eftir lögum og stjórnvaldsfyrirmælum sem sett eru á grundvelli EES-gerða um það efni, samanber lög nr. 93/1995, um matvæli, samanber og lög nr. 143/2009, um breytingar á ýmsum lögum vegna endurskoðunar á undanþágum frá I. kafla I. viðauka við EES-samninginn og innleiðingar á reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 178/2002 frá 28. janúar 2002 auk afleiddra gerða. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að Matvælastofnun annist eftirlit með starfseminni með svipuðum hætti og gildir um eftirlit með annarri matvælaframleiðslu. Við gerð frumvarpsins hefur verið lögð til grundvallar sú efnisskipan að frumvarpið er í sjö köflum með eftirfarandi efni: Í I. kafla er fjallað um markmið laganna, gildissvið og skilgreiningar á ýmsum hugtökum sem koma fram í frumvarpinu og stjórnvaldsfyrirmælum sem áformað er að setja ef frumvarpið verður að lögum. Í II. kafla er fjallað um hvernig stjórnsýsla, samkvæmt frumvarpinu, skuli vera en gert er ráð fyrir að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fari með yfirstjórn mála samkvæmt lögunum en að framkvæmd stjórnsýslunnar verði að öðru leyti í höndum Matvælastofnunar sem hefur eftirlit með því að ákvæðum laganna sé framfylgt. Þá er áfram gert ráð fyrir að Fiskistofa fari með eftirlit með veiðum skeldýra til áframhaldandi ræktunar, vigtun og skráningu sjávarafla í samræmi við lög og stjórnvaldsfyrirmæli sem um það gilda á hverjum tíma. Einnig er í kaflanum sérstakt ákvæði um svæðaskiptingu, starfsemi til skeldýraræktar hér á landi, sem gert er ráð fyrir að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sé heimilt að framkvæma. Þá er í kaflanum ákvæði um að ráðherra sé heimilt að takmarka eða banna skeldýrarækt eða ákveðnar aðferðir til slíkrar starfsemi í einstökum fjörðum, flóum eða á svæðum sem teljast sérlega viðkvæm gagnkvæmt starfsemi sem fer fram samkvæmt lögum. Í III. kafla er fjallað um leyfisveitingar og fleira. Þar er gert ráð fyrir að Matvælastofnun geti fyrst veitt tilraunaleyfi til starfsemi til þess að unnt verði að kanna hvort náttúrulegar aðstæður á fyrirhuguðu tilraunasvæði eða fyrirhugaðar tegundir, stofnar eða starfsaðferðir gefi tilefni til hættu á neikvæðum vistfræðilegum eða erfðafræðilegum áhrifum sem leitt getur af leyfisskyldri starfsemi. Áður en gefið er út tilraunaleyfi skal leyfishafi eða umsækjandi láta framkvæma heilnæmiskönnun sem skal skipulögð og framkvæmd af Matvælastofnun. Meginreglan er sú að leyfishafi greiði kostnað af slíkri heilnæmiskönnun, en ráðherra geti þó ákveðið að hann skuli greiddur úr ríkissjóði ef fjárheimildir fást til þess á fjárlögum. Þá er gert ráð fyrir að unnt sé að sækja um ræktunarleyfi sem veitt verða til sjö ára í senn. Hægt verður að sækja um ræktunarleyfi þótt tilraunaleyfi hafi ekki verið veitt. Í ákvæðinu er fjallað um ýmis atriði við gerð umsókna og leyfisveitingaferlið að öðru leyti. Loks er þar ákvæði um að Matvælastofnun geti afturkallað tilraunaleyfi eða ræktunarleyfi ef ákveðin skilyrði eru fyrir hendi. Í IV. kafla eru ákvæði um starfsemi skeldýraræktar, þ.e. mannvirki og búnað, merkingar, eftirlit og skýrslugjöf, lok starfsemi og framleiðslu og dreifingu skeldýra sem eru veidd eða ræktuð samkvæmt lögunum. Í V. kafla eru ákvæði um gjaldskrá fyrir starfsemi sem fer samkvæmt lögunum. Gert er ráð fyrir að hún verði eins og unnt er samræmd gjaldskrá Matvælastofnunar samkvæmt 25. og 26. gr. matvælalaganna, nr. 93/1995, með síðari breytingum, samanber lög nr. 143/2009. Í VI. kafla sem ber heitið „Ýmis ákvæði“ kemur fram að framsal, leiga og veðsetning á tilraunaleyfi og ræktunarleyfi til skeldýraræktar er óheimil samkvæmt lögunum. Í VII. kafla kemur fram heimild ráðherra til að setja reglugerð eða reglugerðir um ýmis atriði varðandi framkvæmd laganna. Einnig er þar viðurlagaákvæði við brotum á lögunum svo og ákvæði um að lögin taki gildi 1. janúar 2011. Þá er í ákvæðum framangreindra kafla gert ráð fyrir að ýmsar stofnanir og aðilar verði umsagnaraðilar um tilteknar ákvarðanir samkvæmt frumvarpinu og einnig við setningu stjórnvaldsfyrirmæla sem sett kunna að verða um ýmis framkvæmdaatriði samkvæmt frumvarpinu. Virðulegi frú forseti. Skeldýrarækt er ný atvinnugrein sem hefur átt misjöfnu gengi að fagna á þeim tíma sem hún hefur starfað. Bundnar eru vonir við að atvinnugreinin geti eflt atvinnulíf og byggð í landinu og skilað þjóðarbúinu umtalsverðum tekjum svo sem raun hefur orðið á með öðrum þjóðum. Með gildistöku laga þessara er ætlunin að stuðla eftir föngum að möguleikum til skeldýraræktar, m.a. kræklingaræktar og setja þeirri atvinnugrein skýrar reglur og umgjörð. Þá vek ég aftur athygli á að hér er um að ræða fyrstu heildarlögin á Íslandi um skeldýrarækt. Að lokum vil ég árétta að ákvæði frumvarpsins fela í sér miklar breytingar á inntaki og framkvæmd stjórnsýslu og eftirlits með skeldýrum, m.a. þar sem leyfisveitingar og eftirlit með skeldýrum og skeldýrarækt er með frumvarpinu flutt frá Fiskistofu til Matvælastofnunar. Einnig eru gerðar töluverðar breytingar á reglum um eftirlit til þess að þær geti gilt um þessa atvinnugrein, þ.e. skeldýrarækt. Skeldýrarækt er ný atvinnugrein á tilraunastigi hér á landi. Nauðsynlegt eftirlit samkvæmt frumvarpinu tekur hins vegar mið af eftirliti í Evrópu á sviði skeldýraræktar. Þar hafa eftirlitsaðferðir þróast svo áratugum skiptir, enda er atvinnugreinin aldargömul í þeim löndum. Í Evrópu eru gerðar verulegar kröfur um eftirlit með þessari starfsemi vegna þess að framleiðslan getur verið hættuleg til neyslu ef ekki er fylgt reglum um eftirlit. Hins vegar er ljóst að kostnaður við eftirlit með starfseminni verður óhjákvæmilega talsverður og leggst þannig að verulegu leyti á atvinnugreinina samkvæmt 15. gr. frumvarpsins. Ég vil beina því til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar að eftir að frumvarpinu hefur verið vísað til nefndarinnar, eins og ég legg til hér á eftir, láti hún fara fram athugun á því hver sé heildarframleiðsla skelfisks hér á landi. Í framhaldi af því mælist ég einnig til þess að nefndin kanni hvort unnt sé að setja ákvæði til bráðabirgða við frumvarpið sem gildi tímabundið þar sem gert verði ráð fyrir því að kostnaður af eftirlitinu, t.d. fyrstu þrjú árin, greiðist að hluta úr ríkissjóði. Á fylgiskjali með frumvarpi þessu er að finna kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins um frumvarpið. Ég vil að öðru leyti vísa til greinargerðar þeirrar er fylgir frumvarpinu. Þar er fjallað ítarlega um gerð þess og gert grein fyrir efni þess. Frú forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargerð sína fyrir málinu. Ég hef þegar gert ráðstafanir til þess að unnt sé að taka það á dagskrá á fundi sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar í fyrramálið og ekki nema sjálfsagt að ganga eftir þeim upplýsingum sem ráðherra nefnir um heildarframleiðsluna. Einnig að skoða þættina sem hann nefnir um kostnað við eftirlitið. Kræklingaeldi hefur verið spennandi sproti í íslensku atvinnulífi. Þar virðast vera tækifæri til matvælaframleiðslu og aukinnar útflutningsstarfsemi ef rétt er á haldið. Aðstæður eru hagfelldar og þess vegna fer vel á því að um þær sé settur sérstakur lagarammi. Ég vildi nota tækifærið og spyrja hæstv. ráðherra um skilin í þessum verkefnum á milli sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins annars vegar og umhverfisyfirvalda hins vegar. Ekki síst vegna þess að málið kemur fram í aðdraganda þess að stofnað verður sérstakt auðlinda- og umhverfisráðuneyti. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið verður lagt niður en sett verður á stofn atvinnuvegaráðuneyti nú um áramótin eða þar um bil. Einnig vil ég spyrja um hlutverkaskiptinguna í því að ákveða svæðin og taka afstöðu til þeirra umhverfisáhrifa sem geta orðið af eldinu, hvort það ætti ekki að falla undir lögin um umhverfismat og sæta því ferli sem snýr að ræktuninni.

Frú forseti. Fyrst varðandi athugasemd hv. þingmanns um að til standi að leggja niður landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytið um áramót þá tel ég að hann þurfi ekki að hafa áhyggjur af því, held að verkefnin séu næg og annað sé brýnna en að fara að standa í svoleiðis rugli. Það verði skeldýraræktinni síst til framdráttar að framkvæma slíkt, enda er það ekkert að gerast með þeim hætti sem hv. þingmaður var þarna að ýja að. Það má alveg velta fyrir sér hvar eru skil á milli skipulagsmála og matvælaeftirlitsmála. Þetta frumvarp er fyrst og fremst unnið út frá þeim skyldum sem lagðar eru á Matvælastofnun samkvæmt núgildandi matvælalögunum. Þetta er líka samkvæmt gildandi lögum um hlutverk Fiskistofu. Lagaumgjörðin um þetta er veik. Hún er hluti af lagaumgjörðinni sem lýtur að fiskeldi almennt sem, eins og ég benti á í ræðunni, fer ekki á allan hátt saman. Ég hygg að nefndin fari vel ofan í þessi mál, hvort þetta skarist eða hvar þurfi að taka tillit til af hálfu skipulagslaga. Hlutverk ráðuneytisins er fyrst og fremst að leggja fram frumvarp út af þeim lögum og hlutverki þeirra stofnana sem þarna eiga hlut að máli.

Virðulegur forseti. Það er sannarlega athyglisvert ef fallið hefur verið frá fyrirætlunum um að sameina iðnaðarráðuneytið og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið í eitt atvinnuvegaráðuneyti. Þetta mál kom fyrst fram á 138. þingi en varð ekki að lögum þá. Eftir sem áður hafa menn starfað að þessu eldi í landinu. Þó það fari vel á því að hafa lagaumgjörð um atvinnugrein af þessu tagi má líka spyrja að því hvort það sé ástæða til að gera við eitthvað ef ekkert er að því. Þess vegna vildi ég við 1. umr. inna hæstv. ráðherrann eftir því hvort komið hafi upp vandamál, sérstök vandkvæði eða meinbugir á lagaumgjörðinni sem við búum við, fyrir þess starfsemi. Hvort eitthvað sé í uppnámi í atvinnugreininni. Hvort það séu einhver stór og erfið viðfangsefni sem ráðuneytið hefur ekki leyst úr við núverandi lagaramma. Eða er knýjandi vandi til þess að ljúka málinu núna eða er þetta meira langtímahugsun um það hvað best mundi fara í lagarammanum?

Frú forseti. Eins og ég vísaði til þá byggir þetta á tillögum starfshóps sem skipaður var, m.a. um kræklingarækt árið 2008. Hópurinn skilaði af sér skýrslu þar sem farið var yfir atriðin sem talið var að þyrftu að fá skýrari stoð í lögunum og atvinnugreinin fengi skýrari lagaramma. Þetta er útflutningsgrein. Hún þarf líka að uppfylla kröfur sem gerðar eru á matvælasviði og öðru slíku til útflutnings. Það er einmitt mikilvægt að lagaumgjörðin á þessu sé skýr. Það er alveg rétt, það eru bundnar miklar vonir við þessa grein. Eins og ég minntist á í ræðu minni hefur það ekki allt gengið eftir en það eru samt taldir miklir möguleikar fyrir kræklingarækt og kræklingaeldi hér á landi. Hún á alla möguleika til þess að vera og vaxa. Við búum við hreint vatn og hreinan sjó og aðstæður okkar eru á ýmsan hátt betri hvað það varðar en í öðrum samkeppnislöndum. Sjórinn í kringum landið fer að vísu hlýnandi sem eykur enn möguleika til skeldýraræktar. Þess vegna er mikilvægt að skeldýraeldið fái hér lagaumhverfi. Ég treysti nefndinni til þess að fara yfir atriðin sem hv. þingmaður velti fyrir sér. En þetta eru eindregnar óskir þeirra sem starfa í greininni. Þeir hafa bent á annmarka sem greinin býr við sem þurfi að skýrast með lögum. Síðan varðandi ráðuneytið þá ítreka ég það að landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytið hefur næg verkefni og engin ástæða til þess að hrófla við því um áramótin, enda væri það afar óskynsamlegt og ég mun ekki standa að því.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í deilur hæstv. ráðherra og hv. þm. Helga Hjörvars um sameiningu ráðuneyta. Þær eru svo sem kunnar, það er svo margt annað sem stjórnarflokkarnir deila um. Ég ætla þó að segja í upphafi máls míns að ég fagna þessu frumvarpi. Ég tel mikilvægt að sett sé heildarlöggjöf um kræklingarækt. Það er ekki á hverjum degi sem ég fagna því þegar hæstv. sjávarútvegsráðherra leggur fram frumvörp því að við erum yfirleitt ekki sömu skoðunar þegar hann leggur þau fram. Ég ætla því að njóta augnabliksins. En það er tvennt sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í. Annars vegar væri gott ef hann vildi útskýra fyrir mér nánar það sem er í 8. gr. frumvarpsins þar sem fram kemur, með leyfi forseta: „Leyfishafi greiðir kostnað við heilnæmiskönnun en heimilt er ráðherra að ákveða að hann skuli greiddur úr ríkissjóði að hluta eða öllu leyti ef fjárheimildir fást til þess í fjárlögum.“ Mig langar að biðja hæstv. ráðherra að útskýra aðeins betur hvers vegna þetta er þarna. Hins vegar langar mig að nefna við hæstv. ráðherra að nú þarf að greiða fyrir heilnæmiskönnun á vegum Matvælastofnunar. Maður hefur heyrt frá mörgum sem eru í kræklingarækt að þeir kvarta yfir þeim mikla kostnaði sem því fylgir. Það kemur reyndar fram á öðrum stað í skýringum að fyrir eftirlit með lögunum skuli leyfisgjafar greiða gjald sem sé ekki hærra en raunkostnaður. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hefur ráðuneytið skoðað það sérstaklega hvað varðar Matvælastofnun? Þá er kannski þriðja spurningin: Telur hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra ekki ástæðu til að sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd fari sérstaklega yfir þetta í umfjöllun sinni um málið í nefndinni?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hlý orð enda eru mörg mál sem tengja okkur þó að vissulega séu önnur sem við eigum ekki samleið í. Þannig er það nú bara. Varðandi þessa heilnæmiskönnun þá hefur hingað til aðeins verið greitt fyrir hana en nú koma margir aðilar sem vilja spreyta sig á þessu og þess vegna þykir rétt að hafa þetta í lögunum. Það viðhorf sem sett er fram er að þetta sé sérgrein í þróun, eins konar nýsköpunargrein. Hún á sér ekki langan feril eins og t.d. í mörgum samkeppnislöndum okkar þannig að ýmislegt, hvort sem það eru rannsóknir, kannanir eða eftirlit varðandi grein á þróunarstigi, gæti orðið hluti af þeim stuðningi sem henni verður veittur. Að svo mæltu verður veitt til þess fé á fjárlögum eða í gegnum þróunarsjóð eða annað því um líkt sem hið opinbera gæti með beinum eða óbeinum hætti verið aðili að. Leggja verður áherslu á að á þessu þróunarstigi megi huga að því og er það lagt til, en til þess þarf náttúrlega að vera fjármagn. Menn bentu á háan eftirlitskostnað, það er alveg rétt. Eini kostnaðaraukinn sem kom inn var með setningu nýju matvælalaganna þar sem gerðar eru þær kröfur að ef við flytjum út skeldýr, t.d. á Evrópumarkað, þá uppfylli þær ekki aðeins kröfur sem settar eru um heilnæmi heldur líka um eftirlit. Það er áhyggjuefni 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og get alveg tekið undir að það er mjög eðlilegt að þessi grein njóti ákveðinna styrkja eins og aðrar nýsköpunargreinar, hvort sem er í þessu formi eða einhverju öðru. Ég tel að þessi hái kostnaður sé í raun og veru það sem þekkist í dag þegar menn byrja í greininni og er sérstaklega kvartað undan honum. Ég ítreka spurninguna til hæstv. ráðherra um hvort hann telji ekki ástæðu til að hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd eða ráðuneytið sjálft fari sérstaklega yfir þetta til að vita hvort sá raunkostnaður sem Matvælastofnun á sannarlega að rukka fyrir í meðferð leyfisveitinganna sé til staðar. Þó að ég sé ekki að halda neinu fram í þessu einstaka tilfelli þá þekkjum við svo mörg dæmi um að eftirlitsstofnanir búi sér bara til tekjur eftir þörf. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt að menn fari yfir þetta og ítreka ég því spurninguna til hæstv. ráðherra um hvort hann sé ekki sammála mér um að annaðhvort fari hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd yfir þetta eða ráðuneytið, sérstaklega, til að hafa alla vega slíkt aðhald. Ég fagna þessu frumvarpi og vil að lokum segja að miklar væntingar og vonir eru bundnar til þessarar ungu atvinnugreinar því að ekki veitir okkur af tekjum til að koma þjóðarbúinu af stað aftur.

Frú forseti. Matvælastofnun setur sínar reglur og ákveður kostnað á bak við þær ákvarðanir. Mér finnst eðlilegt að hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd fái Matvælastofnun á sinn fund og fari yfir þau atriði sem eru einmitt falin núna og eru hluti af hinni nýju matvælalöggjöf sem gerir tvímælalaust auknar kröfur, ekki aðeins til heilnæmis heldur líka eftirlits. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um eftirlit almennt, ég tala ekki um eftir að við fengum enn þá fleiri tilskipanir frá Brussel, að ekki hefur dregið úr skriffinnskunni hvað það varðar. En við stöndum frammi fyrir þessari staðreynd og verðum að aðlaga okkur að henni. Ég ítreka að þetta er ung atvinnugrein og frumvarpinu er ætlað að taka á rammanum utan um greinina, ekki síst með tilliti til krafna um aukið matvælaeftirlit og matvælaöryggi. Ég treysti hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd til að fá öll þau sjónarmið og þau atriði sem þurfa að komast að við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Í orðaskiptum áðan sagði hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að þær hugmyndir sem uppi eru um að sameina sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og iðnaðarráðuneytið væru tómt rugl og bar sig dálítið mannalega. Rifjast þá upp vísubrotið: … Og það er þó ávallt búningsbót að bera sig karlmannlega. Ég er ekki viss um að full innstæða sé fyrir þessu öllu saman því að við vitum alveg að það er einlægur ásetningur þessarar ríkisstjórnar að sameina sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og iðnaðarráðuneytið. Og ekki bara það, ætlunin er líka að gelda þetta sameinaða ráðuneyti. Hugmyndin er jafnframt sú að taka allt sem snýr að auðlindastýringu og auðlindanýtingu frá þessu nýja sameinaða ráðuneyti og setja undir umhverfisráðuneytið sem mun þá starfa í breyttri mynd. Ég tók eftir því í haust, þegar fjallað var um þessi mál í tengslum við að verið var að búa til þetta nýja velferðarráðuneyti og innanríkisráðuneyti, að stjórnarliðar skrifuðu meirihlutaálit úr allsherjarnefnd og var engan bilbug á þeim að finna. Þar var einfaldlega sagt að þetta væri svona áfangi á aðeins lengri leið og ætlunin væri síðan að leggja næst til atlögu við sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og iðnaðarráðuneytið og taka undan því alla auðlindanýtinguna og henda því inn í umhverfisráðuneytið, svo sérkennilegt sem það er allt saman. Mig rekur satt að segja ekki minni til að þar hafi verið neinir fyrirvarar þannig að ég vil segja við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að nú sé komið að því að hann þurfi að reiða sig á stjórnarandstöðuna því að stuðninginn við þetta mál mun hann ekki finna í stjórnarliðinu, svo mikið er víst. Framtíð ráðuneytisins mun standa og falla með því að okkur takist að skrapa saman nægilegan stuðning úr stjórnarliðinu með okkur í stjórnarandstöðunni. Ég heyri á öllu að hæstv. ráðherra mun verða í þessum hópi og nú er spurning hvort hann vinni ekki með okkur á næstu vikum að því að tryggja pólitískan meiri hluta á Alþingi sem komi í veg fyrir fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar. Ég er alveg sammála því að þær hugmyndir að steypa saman ráðuneytunum og jafnframt taka frá þeim sjálfa auðlindanýtinguna, eins og t.d. Veiðimálastofnun og Hafrannsóknastofnun, og setja inn í umhverfisráðuneytið er, eins og hæstv. ráðherra kallaði það, tómt rugl. Um það erum við alveg sammála, ég og hæstv. ráðherra. Ég ítreka að til að það takist örugglega að afstýra þessu rugli verður það ekki gert nema hann sæki sér stuðning úr stjórnarandstöðunni. Við verðum þá að tína einn og einn úr stjórnarliðinu svo að það nægi til að koma í veg fyrir ruglið. Varðandi þetta frumvarp vil ég eins og aðrir fagna því að það er komið fram að nýju. Málið kom fyrir þingið á síðasta þingi og fór þá til sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar. Ég held að almennt talað hafi málinu verið vel tekið og þarf engan að undra. Þegar forsagan er skoðuð byggir frumvarpið á skýrslu nefndar sem sá sem hér stendur skipaði. Að mínu mati var skýrslan ákveðið tímamótaverk varðandi starfsumhverfi skeldýraræktar. Skeldýrarækt á sér talsverða sögu og hefur svo sem oft verið rædd í sölum Alþingis. Margir þingmenn hafa haft mikinn áhuga á henni. Ég nefni t.d. flutningsmann, hv. þm. þáverandi Karl V. Matthíasson, sem lagði fram þingsályktunartillögu í þá veru og mig minnir að hafi verið samþykkt. Æ síðan höfum við reynt að leggja til örlitla peninga til að efla þessa starfsemi hérlendis. Það er hins vegar þannig að um þessa grein hafa verið skiptar skoðanir. Það eru ýmsir sem töldu að hvorki væru fjárhagslegar né efnahagslegar forsendur fyrir því að starfrækja skeldýrarækt hér á landi. Það er út af fyrir sig mál sem snýr fyrst og fremst að þeim sem vilja leggja fjármuni í atvinnugreinina en hlutverk ríkisins er að búa til alvörulöggjöf í kringum þá mikilvægu atvinnustarfsemi sem ég trúi að hún geti orðið. Það er auðvitað gert með því frumvarpi sem hér er lagt fram. Það er verið að búa til lagalega umgjörð í kringum skeldýrarækt, búa til hagfelldar aðstæður fyrir greinina svo að hún geti eflst og dafnað. Sú skýrsla sem ég gerði að umtalsefni rétt í þessu fól í sér margvíslegar og skynsamlegar tillögur, en umfram allt var hún á vissan hátt niðurstaða um að skeldýrarækt ætti framtíð fyrir sér, að hún ætti möguleika. Farið var yfir þessi mál mjög rækilega af sérfróðu fólki, bæði úr atvinnugreininni sjálfri, úr vísindasamfélaginu og af fleiri aðilum. Niðurstaða þeirra var mjög á þá lund að þetta væri atvinnugrein sem ætti tvímælalaust að geta skapað okkur ný tækifæri og tekjumöguleika, styrkt hinar dreifðu byggðir og skotið fleiri stoðum undir atvinnulíf okkar. Þetta var að mínu mati mjög mikilvæg yfirlýsing vegna þess að hún byggði á rökum og gaf auðvitað vísbendingu um að skeldýrarækt væri atvinnustarfsemi sem við ættum að huga að í meira mæli. Við höfum séð upp á síðkastið að sífellt fleiri einstaklingar vilja leggja fjármuni í atvinnugreinina. Það gera menn ekki nema hafa trú á því að þetta geti gengið upp. Ég er alveg sammála því að atvinnugreinar af þessu tagi þurfa stuðning hins opinbera og hann getum við veitt með ýmsum hætti en umfram allt þarf að knýja greinina áfram af sjálfsaflafé einstaklinga vegna þess að það er langlíklegast til að skila árangri. Ríkisvaldið getur síðan komið að með ýmsum hætti, t.d. með því að sinna vel vöktunarstarfsemi sem hefur verið gert upp á síðkastið - fyrir það tel ég eðlilegt að hið opinbera greiði. Þessi grein þarf auðvitað sem sprota- og nýsköpunargrein ákveðinn stuðning frá hinu opinbera en eftir það er nauðsynlegt að sleppa af henni takinu þannig að hún leiti sjálf nýrra möguleika á margvíslegum sviðum. Í þessu samhengi var líka rætt um að skoða sérstaklega flutningsmöguleika, hvaða möguleikar væru á því að flytja afurðina til útlanda, aðstoða greinina við að komast að því hvað væri skynsamlegt í þeim efnum. Ég tek undir það. Ég held að það væri ekki bara þess virði, nauðsynlegt sé að gera það til að auðvelda mönnum að taka ákvarðanir. Eitt af því sem ég tel að hafi hamlað starfsemi greinarinnar er, eins og ég hef skynjað af þeim kynnum sem ég hef haft af greininni, að menn geri sömu mistökin æ ofan í æ. Nýir aðilar reka sig á svipað og menn höfðu áður rekið sig á. Þess vegna var svo mikilvægt að stofna þennan samstarfsvettvang sem nefndarstarfið lagði grundvöllinn að til að menn geti lært hverjir af öðrum og komist hjá því að gera þessi kostnaðarsömu mistök. Mjög mikilvægt er að skeldýrarækt sé stunduð sem víðast í kringum landið. Eitt af því sem getur verið háskalegt fyrir skeldýrarækt er ef upp koma sjúkdómar, nokkuð sem við þekkjum úr öðru eldi, því að þeir gera það að verkum ef skeldýraræktin er öll á einum stað að áhrifin á ræktunina verða nánast óafturkræf og sú uppbygging sem við viljum að eigi sér stað í atvinnugreininni. Það er t.d. athyglisvert að þeir útlendingar sem ég hef hitt að máli, bæði Skotar og Kanadamenn, hafa lagt áherslu á þetta, að við reynum að tryggja það að þessi starfsemi fari sem víðast fram. Aðstæðurnar geta verið misjafnar. Ef einhvers staðar koma t.d. upp sjúkdómar er mjög mikilvægt að menn geti haldið áfram á öðrum stöðum. Náttúrufarslegar aðstæður kunna að breytast o.s.frv. og þess vegna er svo mikilvægt að það sé reynt að dreifa þessari starfsemi, eins og hefur gerst. Ég trúi því ef vel tekst til að þessi löggjöf geti skapað eða búið til betri ramma í kringum atvinnugreinina sjálfa þannig að hún eflist og dafni. Eitt af því sem menn hafa kvartað undan í sambandi við starfsemi af þessu tagi eða hvers konar eldisstarfsemi, sem í sjálfu sér getur verið viðkvæm, er að þetta sé býsna flókið verkefni. Áður en menn fá tilraunaleyfi og ræktunarleyfi þurfa þeir að afla umsagna fjölmargra aðila. Varðandi ræktunarleyfin er t.d. gert ráð fyrir að Matvælastofnun gefi út leyfið en afla þurfi umsagnar hjá Fiskistofu, Hafrannsóknastofnun, Náttúrufræðistofnun Íslands, Orkustofnun, Siglingastofnun, viðkomandi sveitarfélagi og öðrum. Varðandi svæðaskiptinguna er talað um að leita þurfi m.a. umsagnar Fiskistofu, Hafrannsóknastofnunar, Landhelgisgæslunnar, Matvælastofnunar, Orkustofnunar, Siglingastofnunar, Umhverfisstofnunar og viðkomandi sveitarstjórnar. Þetta er dálítið þunglamalegt en kannski verður ekki undan því vikist. Kannski þurfum við að hafa þetta svona vegna þess að það er umhverfislega nokkuð viðkvæmt mál og við þurfum að hafa vaðið fyrir neðan okkur. En við hljótum a.m.k. við vinnu okkar í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd að velta því fyrir okkur hvort það sé með einhverjum hætti hægt að auðvelda þessa stjórnsýslu. Þá kem ég að atriði sem ég vildi aðeins nefna í lok máls míns og var kannski tilefni til helstu umræðunnar um þetta mál þegar það var lagt fram fyrra sinnið á síðasta þingi og hæstv. ráðherra rekur örugglega minni til. Það var spurningin um hvar skipulagsvaldið ætti að liggja þegar kemur að þessu eldi. Spurningin er mjög áhugaverð og ég veit að þetta hefur til að mynda verið rætt á vettvangi umhverfisnefndar Alþingis í tengslum við endurskoðun og gerð nýrra skipulagslaga. Sú spurning sem hefur komið upp hjá m.a. sveitarstjórnarmönnum og ekki síst á vettvangi Fjórðungssambands Vestfirðinga er þessi: Er ekki eðlilegt að sveitarfélögin sjálf hafi meiri og beinni aðkomu að þessu máli og geti haft úrslitaáhrif um ákvarðanir? Í sem skemmstu máli og sinni einföldustu mynd blasir málið svona við sveitarfélögunum. Áður fyrr var þetta mjög einfalt: Sjórinn var nýttur til fiskveiða. Flóknara var það ekki. Þá komu ekki upp þessi skipulagstengdu spursmál. Nú er þetta ekki alveg svona. Sjórinn er að sjálfsögðu fyrst og fremst nýttur til fiskveiða en þar fer líka fram eldi, það getur verið þorskeldi, laxeldi, kræklingaeldi og annars konar eldi. Síðan erum við með aðra strandveiðitengda starfsemi svo sem veiðar sjóstangaveiðibáta sem þurfa sitt rými og annars konar starfsemi líka sem kann að stangast á við aðrar ef menn hafa reglurnar ekki algerlega í lagi. Ég tel að það sé mikilvægt fyrir okkur, óháð þessari atvinnustarfsemi, að ræða þetta m.a. í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd þótt skipulagsmálin heyri strangt til tekið undir aðra þingnefnd. Í ljósi þessa frumvarps verðum við að ræða þessar spurningar líka vegna þess að þær eru áleitnar, þær eru þegar á dagskrá og sveitarstjórnarmenn velta þeim mikið fyrir sér þessi dægrin. Aðstæðurnar varðandi nýtinguna sem ég lýsti í stuttu máli hafa breyst, við tölum stundum um landnýtingu en kannski getum við talað um sjávarnýtingu þegar við tölum um nýtingu á hafsvæðinu næst ströndinni. Þetta vildi ég leggja til umræðunnar áður en málið færi til sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar. Ég tel eðlilegt að við förum yfir þær umsagnir sem þegar hafa borist, við köllum eftir umsögnum ef umsagnaraðilar hafa áhuga á að bæta einhverju við eða ef nýir aðilar hafa áhuga á að koma að umsögnum um þetta mál. Ég ítreka að ég tel nauðsynlegt að setja heildarlöggjöf um skeldýrarækt í ljósi þess að hún er að vaxa, hún hefur tækifæri eins og sýnt hefur verið fram á. Greinin hefur gengið í gegnum margs konar brambolt og erfiðleika eins og oft er þegar hrint er af stað nýrri atvinnustarfsemi. Við skulum ekki láta það letja okkur í að hafa trú á að þessi atvinnugrein eigi rétt á sér. Við sjáum nú þegar að menn hafa haslað sér völl á innanlandsmarkaði með afurðir skeldýraræktar. Kræklingur fæst núna bæði í verslunum á höfuðborgarsvæðinu og annars staðar. En stóru tækifærin munu að sjálfsögðu felast í útflutningnum sjálfum. Innanlandsmarkaðurinn getur verið ágætur til að byrja með til að byggja á en stóru tækifærin, ef þau eru til staðar á annað borð, liggja í útflutningnum. Við þekkjum dæmi um skeldýrarækt til að mynda í Skotlandi, Írlandi, Kanada og oft hefur Prince Edwards-eyjan verið nefnt í því sambandi. Þar hefur hún sprungið út, jafnvel á hafsvæðum sem eru margfalt minni en þau sem við erum byrjuð að rækta á í litlum mæli í kringum okkar góða land. Hér virðast á margan hátt vera góðar aðstæður. Við vitum líka að ræktunin í Kanada t.d. hefur farið fram við náttúrufarslega erfiðar aðstæður. Þar hafa menn verið að glíma við lagnaðarís, þar hafa menn glímt við mjög miklar hitabreytingar á milli árstíma o.s.frv. Allt þetta segir okkur að menn hafa náð árangri í ræktun á skelfiski við mjög erfiðar náttúrufarslegar aðstæður og þess vegna er fullt tilefni til að ætla að við getum náð árangri líka, en ein forsenda fyrir því er auðvitað sú að búið sé til hagfellt umhverfi, m.a. með skynsamlegri löggjöf.

Frú forseti. Ég vil taka undir orð hv. þingmanns sem hann lét falla í sínu ágæta málir. Ég vil sérstaklega taka undir þá áherslu sem hann lagði á frumkvöðlakraftinn. Ég hygg að það sama hafi átt við þegar hann gegndi ráðherraembætti eins og er í minni ráðherratíð að fáir hafi komið inn til ráðherra og greint frá hugmyndum sínum og áformum af meiri ákafa og af meira kappi en þeir sem eru að velta fyrir sér skeldýrarækt. Margir eru í því í smáum stíl, fara varlega í það og taka ekki of mikla fjárhagslega áhættu. Það er einmitt sá drifkraftur, sá frumkvöðlakraftur, sem byggir upp og drífur áfram nýja atvinnugrein þó svo að hún þurfi oft að leggja ýmislegt á sig til að slíta barnsskónum. Ég vildi bara taka þetta fram vegna þess að sú er raunin með svona atvinnugreinar að þær byggja á þessum krafti. Ég tek undir það að nefndin fari yfir þessi mál í heild sinni. Þó að skipulagsmálin heyri ekki undir þær stofnanir sem hér er fjallað um, sem taka til þessa lagafrumvarps og heyra undir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. Það eru náttúrlega sveitarfélögin sem fara með lokaskipulagsvaldið þannig að ekkert er gert án þess að þau komi þar að og leggi sitt endanlega mat þar á. Allar þessar leyfisveitingar sem hv. þingmaður taldi upp - já, þetta er ofboðslegur frumskógur, en þetta eru nú bara veruleikinn og ekkert annað að gera en að styrkja lagalega umgjörð þess 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir andsvarið sem var í raun árétting á því sem ég hafði verið að segja og ég veit að í þessum efnum erum við hæstv. ráðherra sammála. Það er eitt af því sem varð þess valdandi að ég ákvað að hrinda því verkefni af stað að fara rækilega ofan í forsendurnar fyrir kræklingaræktinni - það hafði verið um það ágreiningur og það skorti að mínu mati á að menn skoðuðu þessi mál til hlítar. Það er ekkert við því að búast að veikburða atvinnugrein, sem er að reyna að rísa á lappirnar, hafi möguleika á því að fara ofan í þessi mál. Ég lít þannig á að með því að vinna þessa vinnu væri verið að auðvelda mönnum að taka afstöðu til þess hvort menn gætu haldið áfram í þessu kræklingaeldi. Auðvitað er það þannig og á að vera þannig að menn taka síðan viðskiptalegar ákvarðanir sjálfir. Ég tek mjög undir það sem hæstv. ráðherra sagði hér áðan um mikilvægi þess að einstaklingarnir kæmu að þessu. Í þessum efnum, eins og annars staðar í atvinnulífinu, skiptir öllu máli að efla einkaframtakið. Nú heyrist mér við hæstv. ráðherra líka vera orðnir sammála um það.

Frú forseti. Ég vil taka undir orð hv. þingmanns um mikilvægi einstaklingsframtaksins. Það hefur raunar oft verið vandi sjálfstæðismanna að þeir hafa ruglað saman einkaframtakinu og einstaklingsframtakinu. Fátt gerist gott nema einstaklingurinn eigi þar frumkvæði og best að menn vinni saman á grundvelli samvinnuhugsjónarinnar. Einkaframtakið hefur hins vegar á ýmsan hátt borið okkur afvega, heldur betur. En þetta gerist ekki nema af kraftmiklum einstaklingum og það er bara fínt. Ég treysti hv. þingmanni til að fylgja þessu máli vel eftir í nefndinni. Ég veit að hann þekkir þau vel frá sinni tíð í ráðuneytinu.

Virðulegi forseti. Það má með sanni segja að maður veit aldrei hvað gerist í þinginu. Ég hafði orð á því fyrr í dag að furðu rólegt yfirbragð væri búið að vera síðustu vikur. Það er lítið búið að gerast hér í þinginu. Þó að mörg mál hafi vissulega verið skoðuð hjá framkvæmdarvaldinu og í alls kyns samráðshópum hefur lítið af frumvörpum ríkisstjórnar skilað sér inn. Með fullri virðingu fyrir frumvarpinu sem við ræðum, og ég kem inn á á eftir, hafði ég orð á því að umræðan í þinginu væri ekki svo merkileg. Síðan gerist það að íhaldið og vinstri grænir falla í faðma yfir einkaframtakinu,  Það má með sanni segja að það sé vissara að fylgjast með af fullri athygli því maður veit aldrei hvað gerist næst. Við ræðum hér frumvarp til laga um skeldýrarækt. Við ræddum það líka sl. vor. Ég get sagt það sama núna og ég sagði þá, það hefur komið fram bæði í ágætri framsögu hæstv. ráðherra sem og í orðum hv. þingmanna sem hafa talað að hér er um jákvætt frumvarp að ræða, að það er mikilvægt að skapa þessari nýju atvinnugrein lagaramma sem hún geti stuðst við. Það hefur háð greininni hvernig hún hefur þurft að feta fram og þeim aðilum sem langar til að hefja kræklingarækt eða skeldýrarækt en hafa ekki vitað við hverja þeir eiga að að ræða, hvar þeir eiga að fá leyfi og hverjir eigi að veita þeim leyfi. Hér er um nýja útflutningsatvinnugrein að ræða, grein sem byggist á nýtingu auðlinda. Þetta er eitt af þeim verkum sem við eigum að einhenda okkur í og þess vegna held ég að það sé ánægjulegt að það skuli vera mikill samhljómur meðal þingheims, bæði stjórnarþingmanna og stjórnarandstöðuþingmanna. Ef við förum í sjálft frumvarpið þá gagnrýndi ég það, m.a. þegar það var lagt fram í vor að skipulagshlutinn væri vanreifaður. Satt best að segja þá var einungis fjallað um ríkisstofnanir og aðkomu þeirra á vorþinginu en hvergi minnst á sveitarfélög eða stofnanir sveitarfélaga sem þar koma að máli. Þó voru það fyrst og fremst sveitarfélög og heilbrigðisnefndir sveitarfélaganna sem voru að baksa með að leyfa eldi og rækt sem þó var í gangi ef einhverjir spurðu. Á þessu hefur verið gerð nokkur bragarbót. Ég tel það engan veginn vera nægilegt. Það er á einum, tveimur ef ekki þremur stöðum fjallað um að sveitarfélögin muni jafnframt koma að málinu ásamt öllum ríkisstofnunum sem hér hafa verið taldar upp sem umsagnaraðilar. Það kemur líka fram að settur er sérstakur rammi, ég held að það sé í greinargerðinni frekar en í frumvarpinu sjálfu að þar er talað um að umsagnaraðilarnir skuli hafa tvær vikur til þess að skila umsögn sinni. Ef við hefðum viðhaft sama tímaramma þegar við fjölluðum um skipulagslögin þá held ég að það hefði orðið ramakvein í umhverfisráðuneytinu og Umhverfisstofnun og Skipulagsstofnun sem taka í það minnsta mánuð og stundum lengri tíma til að fara yfir mál. Þarna vantar samræmi í hlutina. Ég ætla að koma inn á þá samræmingu. Við fjölluðum talsvert um það í sumar og haust, þegar við fjölluðum um afleiðingar, hvernig þingið ætti að bregðast við rannsóknarskýrslu Alþingis. Að það væri skortur á að ráðuneytin kæmu með sambærilegum hætti að málum. Það væri ekki samræmt hvernig þau tækju við skilaboðum eða leystu úr þeim. Það skorti verulega á samræmingu stjórnsýslunnar, hvernig leyst væri úr ákveðnum stjórnsýslumálum. Einnig vantar samræmingu í gerð lagafrumvarpa. Þá komum við inn á nauðsyn þess að hér í þinginu sé lagaskrifstofa og meira frumkvæði í lagasetningunni sé á hendi þingsins en ekki ráðuneytanna. Mig langar að benda á að í 3. gr. frumvarpsins sem hér er lagt fram, er fjallað um skilgreiningar. Í 4. lið er fjallað um mannvirki. Ég benti á það í ræðu minni í vor að það væri hróplegt ósamræmi á milli skilgreininga á orðinu „mannvirki“ í frumvarpinu. Þar sem stendur einfaldlega, með leyfi forseta: „Hvers konar byggingar og búnaður sem er notaður við ræktun skeldýra.“ Það er mannvirki samkvæmt þessu frumvarpi. Í frumvarpi til laga um mannvirki aftur á móti er orðið mannvirki, það er reyndar líka í 3. gr. frumvarpsins, skilgreint með eftirfarandi hætti, með leyfi forseta: „Hvers konar jarðfastar, manngerðar framkvæmdir, svo sem hús og aðrar byggingar eða skýli, virkjanir, dreifi- og flutningskerfi rafveitna, hitaveitna, vatnsveitna og fjarskipta, fráveitumannvirki, göngubrýr í þéttbýli, stór skilti og togbrautabúnaður til fólksflutninga. Til mannvirkja teljast einnig tímabundnar og lausar byggingar sem ætlaðar eru til svefns eða daglegrar dvalar manna í fjóra mánuði eða lengur á sama stað, svo sem starfsmannabúðir og húsvagnar. Mannvirki á eða í hafi, vötnum og ám sem hafa fasta staðsetningu teljast einnig til mannvirkja samkvæmt lögum þessum.“ Þarna hefði verið eðlilegra að það væri sama skilgreining á orðinu „mannvirki“. Einnig hefði verið til bóta fyrir frumvarpið að í 3. gr. hefði orðið „skipulag“ verið skilgreint. Seinna í frumvarpinu er fjallað um orðið „skipulag“. Þar er sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra heimilt, ef vistfræðileg og hagræn rök mæla með því, að ákveða samkvæmt þessum lögum skipulag og skiptingu ræktunarsvæða. Samkvæmt þessu á hæstv. ráðherra að fara með skipulag - nema þarna sé annar skilningur á orðinu skipulag og ekki sé verið að vísa til skipulags eins og það kemur fyrir í skipulagslögum. Þetta er mjög bagalegt vegna þess að kannski er einfaldasta lausnin á vandamálinu sú að ef skipulag sveitarfélagsins liggur fyrir og búið er að fara í gegnum ferlin sem allir umsagnaraðilarnir sem taldir eru upp í 4. gr. og 5. gr. frumvarpsins væru búnir að fjalla um málið og það lægi fyrir að þarna mætti fara fram kræklingarækt eða önnur skeldýrarækt, þá væri ekki þörf á öllum þessum umsagnaraðilum enda væri þá búið að vinna málið í skipulagi sveitarfélagsins. Eins og fram kom hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni þá ræddum við þetta í vor. Það komu nokkrar athugasemdir sem mér finnst ráðuneytið ekki hafa brugðist við með fullnægjandi hætti. Hérna stendur líka út af hvort um þessar leyfisskyldu framkvæmdir, sem Matvælastofnun mun veita leyfi til eftir að hafa fengið allar umsagnir, gilda lög um umhverfismat. Til að mynda hvort stærri framkvæmdir eða stærri ræktunarbú eða -fyrirtæki þurfa að fara í umhverfismat síður en önnur sem minni eru. Það er ósamræmi hér á milli. Ég nefndi það í ræðu minni í vor að það væri nauðsynlegt að fá umsögn umhverfisnefndar varðandi skipulags- og umhverfisþátt þessa hluta. Við í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd verðum að velta því fyrir okkur hvort við óskum eftir því. Það hefur komið fram í frumvarpinu, sem er skýrara en frumvarpið sem lagt var fram í vor, að Matvælastofnun mun fara með leyfisveitingarnar og málið en ekki Fiskistofa. Það er út af fyrir sig ekkert að því að ákvörðun ráðuneytisins sé að færa allt matvælaeftirlit til Matvælastofnunar eins og gert var í matvælalögunum á grundvelli Evrópusambandstilskipana. Engu að síður eru það heilbrigðiseftirlit sveitarfélaganna sem hafa eftirlit með mengunarvörnum og þar af leiðandi eftirlit með fráveitu sveitarfélaga. Vatnið sem þar liggur næst kemur auðvitað við sjávarströndina. Sveitarfélögin og heilbrigðisnefndirnar hafa einnig fengið þann beiska kaleik frá þinginu að flokka allt vatn, þar á meðal strandsjó. Þetta er samkvæmt tilskipun Evrópusambandsins. Ég tek undir með hæstv. ráðherra að það eru ýmislegar kvaðirnar sem á okkur eru lagðar á grundvelli vafasamra forsendna, svo ekki sé meira sagt. Til dæmis má spyrja: Til hvers erum við flokka allt vatn? Það hafa komið sérfræðingar til landsins og orðið undrandi hversu margar tegundir af vatnsflokkum séu í landinu. Það er alveg með ólíkindum að hægt sé að búa til slík fræði um jafneinfalda hluti og vatn. Það er gríðarlega mikið verkefni að flokka allt vatn á Íslandi. Það mun kosta mikla fjármuni og þegar það er búið verður minni þörf á heilnæmiskönnun í hvert sinn. En til hvers að flokka allt vatn á Íslandi ef við ætlum síðan ekki að nota það til eins né neins? Þessi flokkun vatns byggist á því að innan Evrópusambandsins liggja lönd hvert að öðru og vatnið flæðir á milli landamæra. Þess vegna þurfa menn að flokka þar vatn. Það er bannað að setja fráveitur í vatn þar sem það getur mengað annars staðar. Við höfum séð það í hræðilegum umhverfisslysum. Skemmst er að minnast slyssins sem varð nýlega í Ungverjalandi. Heilt yfir er það jákvætt að kominn sé fram lagabálkur. Það er hins vegar neikvætt, að mínu viti, að ekki skuli hafa verið tekið meira tillit til athugasemdanna sem komu fram í vor. Það mun þýða að vinna okkar í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd mun taka lengri tíma og verða umfangsmeiri en ef málið hefði verið betur undirbúið. Þess vegna held ég að það sé nauðsynlegt að við fáum að leita umsagnar umhverfisnefndar á þeim hluta málsins er varðar umhverfismálin annars vegar og hins vegar skipulagshlutann. Það verður hins vegar nauðsynlegt fyrir okkur að drífa þetta af. Það er mikill kraftur í þeim sem hafa hug á að fara út í þessa atvinnugrein. Ég tek undir að það er mikilvægt að hvetja einstaklingsframtakið. Það er líka mikilvægt þegar nýjar atvinnugreinar fara af stað að þær fái opinberan stuðning. Auðvitað er umdeilanlegt hvort það sé með þeim hætti að það standi eins og maður sér stundum að ráðherra einn geti ákveðið hvort fyrirtæki eða aðilar fái fellt niður gjald vegna heilnæmisskoðunar, að ekki verði settar neinar reglur í kringum það. En það er hægt að gera það með reglugerð seinna meir.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir umfjöllunina og ábendingarnar sem voru lagðar í þetta mál sem ég veit að hann þekkir vel. Auðvitað ber frumvarpið með sér að verið er að flytja frumvarp til laga um nýtt svið, nýja grein sem ekki hefur átt heimili í núgildandi lögum. Við ætlum þessari atvinnugrein að stækka og vaxa og verða enn þá mikilvægari í íslensku atvinnulífi og íslenskri matvælaframleiðslu. Hvar hún kemur inn á milli núgildandi laga, hvort það eru skipulagslög eða lög um matvælaframleiðslu og matvælaeftirlit o.s.frv. Mér finnst hárrétt, eins og hv. þingmaður minntist á, að þetta verði vandlega skoðað í nefndinni. Ég bendi á að menn mega hafa að markmiði að koma á lagaumgjörð sem styður þessa atvinnugrein, ég held að það sé mikilvægt. Sjálfsagt að draga fram skipulagslegu hliðar málsins. Sveitarfélögin fara með skipulagsmálin og leyfið er ekki endanlega veitt fyrr en allt er komið til skila í þeim efnum. Ég tek undir með hv. þingmanni hversu mikilvægt það er að greinin fái sér lagaumgjörð og ramma þannig að hún geti lagalega séð vaxið og dafnað.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra andsvarið og tek undir orð hans hvað það varðar að mikilvægast er að setja greininni þann lagaramma að hún geti vaxið og dafnað. Ekki endilega sem hraðast því að auðvitað skiptir miklu máli að þekkingin fylgi með. Það er alveg klárt frá minni hálfu og ég get fullyrt það fyrir hönd nefndarinnar að við munum ekki draga lappirnar í því. Það hefði hins vegar verið einfaldara ef búið væri að hugsa með hvaða hætti skipulagshlutinn kæmi að þessu máli. Það verður þó að segjast að þetta er ekki einfalt mál. Umhverfisnefndin tók nýju skipulagslögin til umfjöllunar í sumar. Þar stendur í lögunum sem afgreidd voru í september, í 13. gr., að sé sótt um framkvæmdaleyfi á svæði sem er innan einnar sjómílu frá netalögum skal leyfisveitandi leita umsagnar viðkomandi sveitarfélaga áður en leyfið er veitt. Þarna er verið að ýja að því að svæðið sé ekki 100% land sveitarfélagsins. Engu að síður er það sveitarfélagið sem verður að fjalla um það. Ég hefði haldið að það hefði verið skýrara ef skipulagslögin hefðu tekið þannig á málinu. Við í nefndinni eigum nóg verkefni fyrir höndum og það verður spennandi að fást við þau.

Frú forseti. Ég tek undir orð hv. þingmanns. Ég veit að nefndin mun fara yfir samþættingu málanna og veit að þar þarf að finna fleti sem geta gert greininni sem auðveldast en þó öruggasta möguleika á að hasla sér völl. Ég vil í lokin segja að ég er búinn að vera á þingi síðan 1999 og ég minnist þess varla að ekki hafi verið fjallað um skeldýrarækt og nauðsyn þess að setja lög og laga- og reglugerðarlegan ramma um skeldýrarækt á hverju þingi. Mér finnst sanngjarnt að nefna nöfn þeirra sem hafa sennilega oftast farið upp með málið. Það var fyrst Árni Steinar Jóhannsson sem sat á þingi fyrir Vinstri græna og flutti ítrekað frumvarp og fyrirspurnir um skeldýrarækt. Síðan Karl V. Matthíasson sem gerði það af sömu einurð. Margir aðrir hafa gert þetta líka en ég vonast til að nú sjáum við fyrir endann á að sett verði sérstök lög sem marki ramma skeldýraræktarinnar.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi á þskj. 219, mál nr. 202, en um er að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 61/2006, um lax- og silungsveiði, með síðari breytingum. Frumvarp þetta er samið í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu að tilhlutan sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra en með því eru lagðar til breytingar á lögum nr. 61/2006, um lax- og silungsveiði, með síðari breytingum. Með frumvarpinu eru annars vegar lagðar til breytingar á ákvæði 10. gr. laganna um innlausn veiðiréttar en samkvæmt því ákvæði er innlausnarrétturinn tímabundinn og gildir til 30. júní 2011. Samkvæmt frumvarpinu er lagt til að gildistími innlausnarréttarins verði framlengdur um fimm ár, þ.e. til 30. júní 2016. Hins vegar eru með frumvarpinu lagðar til breytingar á skipan matsnefndar samkvæmt 44. gr. laganna á þann veg að í stað þess að Hæstiréttur Íslands tilnefni tvo menn í nefndina og að annar þeirra verði formaður, skipi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra einn mann í nefndina án tilnefningar sem verði jafnframt formaður nefndarinnar. Áfram er gert ráð fyrir að Hæstiréttur tilnefni einn mann í nefndina. Þá verður áfram gert ráð fyrir að Landssamband veiðifélaga tilnefni einn mann í sömu nefnd. Réttur til innlausnar veiðiréttinda samkvæmt 10. gr. laga nr. 61/2006 fylgir þeim jörðum sem veiðiréttindi hafa áður tilheyrt og er eins og áður segir bundinn þeim tímatakmörkunum að ef innlausn hefur ekki farið fram innan fimm ára frá gildistöku laganna sem var 1. júlí 2006 fellur slíkur réttur endanlega niður í eitt skipti fyrir öll, þ.e. 30. júní 2011. Í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu er nú til meðferðar mál til ákvörðunar þar sem krafist er innlausnar samkvæmt framangreindu ákvæði 10. gr. laga nr. 61/2006, sem ekki er enn lokið. Um er að ræða flókin eignarréttarleg ágreiningsefni sem ekki er útilokað að leitað verði úrlausnar dómstóla um þegar ráðuneytið hefur lokið þeirri vinnu sem er á verksviði þess samkvæmt framangreindu ákvæði. Ljóst er að slíkur málarekstur getur dregist, m.a. vegna þess hve flókin og umfangsmikil slík mál geta verið. Einnig hefur komið fram í viðræðum sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins við hagsmunaaðila að talið er æskilegt að gildistími þessa ákvæðis verði framlengdur um tiltekinn tíma eða í fimm ár. Þegar litið er til þessa er talið rétt að framlengja gildistíma ákvæðisins um tiltekinn tíma á meðan leyst verður úr þeim málum sem til meðferðar eru nú samkvæmt framangreindu ákvæði 10. gr. laga nr. 61/2006. Hins vegar skal áréttað að ef hið nýja ákvæði skv. 1. gr. þessa frumvarps verður að lögum heimilar það einnig rétthöfum að gera nýjar kröfur um innlausn veiðiréttinda allt fram að því þegar gildistíma ákvæðisins er lokið. Með vísan til framanritaðs er lagt til að það tímamark sem tilgreint er í 5. mgr. 10. gr. laga nr. 61/2006, um lax- og silungsveiði, verði framlengt úr fimm árum í tíu, þ.e. til 30. júní 2016. Matsnefnd samkvæmt lögum nr. 61/2006, um lax- og silungsveiði, hefur ýmis verkefni samkvæmt lögunum, m.a. framkvæmd matsgerða og gerð arðskráa, sbr. 44. gr. laganna, úrlausn ágreinings um skiptingu veiðiréttar í óskiptri sameign, sbr. 2. mgr. 8. gr., úrlausn ágreinings um verðmæti innleysts veiðiréttar, sbr. 10. gr., ákvörðun bóta fyrir tjón af svæðisbundinni friðun eða veiði, sbr. 3. mgr. 24. gr., ákvörðun bóta fyrir tjón vegna notkunar fastra veiðivéla, sbr. 6. mgr. 28. gr., ákvörðun um skiptingu veiðitíma, veiðistaða, endurgjald o.fl. fyrir stangveiði í straumvatni, sbr. 4. mgr. 29. gr., ákvörðun bóta fyrir tjón vegna gerðar fiskvega, sbr. 4. mgr. 34. gr., og ákvörðun bóta vegna tjóns ef sannað þykir að framkvæmd eða mannvirkjagerð í eða við veiðivatn spilli fiskgengd, lífríki veiðivatns eða öðrum þeim hagsmunum sem verndar njóta samkvæmt lögunum, sbr. 36. gr. Matsgerðum matsnefndarinnar verður ekki skotið til ráðherra eða annarra stjórnvalda, sbr. 48. gr. laganna, en þær er hins vegar að sjálfsögðu unnt að bera undir dómstóla. Samkvæmt gildandi ákvæði 44. gr. laga nr. 61/2006, um lax- og silungsveiði, er gert ráð fyrir að tveir nefndarmann séu skipaðir samkvæmt tilnefningu Hæstaréttar og að annar þeirra verði formaður nefndarinnar en einn maður er tilnefndur af Landssambandi veiðifélaga. Ekki er samkvæmt núgildandi lögum gert ráð fyrir því að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra tilnefni mann í matsnefndina. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra ber hins vegar ábyrgð á lax- og silungsveiðimálum hér á landi en þetta er einn af þeim málaflokkum sem eru á sviði sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins. Einnig er ljóst að meiri hluti laxveiðiáa landsins er í eigu bænda en sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið fer með yfirstjórn landbúnaðarmála hér á landi. Þegar litið er til þessa verður að telja rétt að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skipi sjálfur a.m.k. einn mann í matsnefndina. Einnig vek ég athygli á að á aðalfundi Landssambands veiðifélaga sem haldinn var í Mosfellsbæ 11. og 12. júní 2010 kom fram að fundurinn beindi því til stjórnar að beita sér fyrir skoðun á lögum nr. 61/2006, um lax- og silungsveiði, hvað varðar skipun í matsnefnd og meðferð arðskrármála fyrir dómstólum. Með frumvarpinu er því lagt til að í stað þess að tveir nefndarmenn séu tilnefndir af Hæstarétti Íslands og annar þeirra skuli vera formaður, skuli sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skipa einn nefndarmann án tilnefningar sem skal vera formaður nefndarinnar. Áfram er gert ráð fyrir því að Hæstiréttur tilnefni einn mann í nefndina eins og verið hefur samkvæmt gildandi lögum. Þá er eins og áður segir gert ráð fyrir því að Landssamband veiðifélaga tilnefni einn mann í nefndina. Frú forseti. Þessi málaflokkur er á ábyrgð sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og þau ákvæði sem lögð eru til í þessu frumvarpi um breytingar á skipan matsnefndarinnar eru því eðlileg og til hagsbóta fyrir atvinnugreinina og veiðiréttareigendur. Ég tel einnig að ríkja muni almenn sátt um þau og þær aðrar breytingar sem felast í frumvarpinu meðal hagsmunaaðila. Á fylgiskjali með frumvarpi þessu er að finna kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins um frumvarpið. Ég vil að öðru leyti vísa til greinargerðar þeirrar er fylgir frumvarpinu en þar er fjallað um og gerð grein fyrir efni þess. Frú forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi á þskj. 220, mál nr. 203. Þar er um að ræða breytingar á lögum nr. 57/1996, um umgengni um nytjastofna sjávar. Frumvarp með sama heiti var lagt fram á síðasta löggjafarþingi en var ekki afgreitt. Breytingar þessar snúa að því að veita Fiskistofu heimild til að beita dagsektum til að knýja fram skil á svokölluðum vigtar- og ráðstöfunarskýrslum. Frumvarpið er unnið á grundvelli tillagna Fiskistofu sem hefur vakið athygli ráðuneytisins á mikilvægi þess að unnt sé að knýja á um skil á skýrslum þessum. Fiskistofa safnar og vinnur upplýsingar úr vigtar- og ráðstöfunarskýrslum sem eru skýrslur sem kaupendur afla, fiskmarkaðir og útgerðir vinnsluskipa skila nú til Fiskistofu. Upplýsingar þessar eru nýttar í margvíslegum tilgangi svo sem við ákvörðun á viðmiðunarverði hjá úrskurðarnefnd sjómanna, í birtingu ársfjórðungslegra hagtalna hjá Hagstofu Íslands, í samanburði við skráningar í aflaskráningarkerfi Fiskistofu til að kanna nákvæmni og réttmæti skráningar afla til aflamarks fiskiskipa og við bakreikningseftirlit Fiskistofu þegar grunur er um að aðili eigi viðskipti með afla sem ekki hefur verið vigtaður og skráður til aflamarks í samræmi við lög og reglur, við ákvörðun gjalda vegna ólögmæts sjávarafla, auk þess sem upplýsingarnar eru notaðar við svörun fyrirspurna varðandi afla, ráðstöfun hans og verðmæti. Hér er um mikilvæga upplýsingaöflun að ræða en til að upplýsingar þessar og úrvinnsla komi að fullu gagni við úrlausn fyrrgeindra verkefna er afar mikilvægt að skýrslunum sé skilað innan tiltekins tíma. Hér er lagt til að Fiskistofa fái heimild til að knýja á um skil umræddra skýrslna með beitingu dagsekta en slíka heimild er ekki að finna í lögunum í dag. Virðulegi forseti. Ég tel mikilvægt að mál þetta fái framgang og legg því til að því verði, að lokinni þessari umræðu, vísað til hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og til 2. umr.