Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Vegna umræðna sem urðu við upphaf þingfundar í gær um framgang frv. til laga um virkjun Jökulsár í Fljótsdal og Jökulsár í Dal og stækkun Kröfluvirkjunar vil ég taka eftirfarandi fram: Í samtölum íslenskra stjórnvalda á síðustu dögum við forráðamenn Norsk Hydro hefur komið fram að kaup fyrirtækisins á þýska álfyrirtækinu VAW nú nýlega hafa mikil áhrif á fjárfestingargetu fyrirtækisins a.m.k. fyrst um sinn. Þessi staða hefur að mati forráðamanna Norsk Hydro áhrif á þátttöku fyrirtækisins í byggingu álvers í Reyðarfirði þar sem ákvörðun um þátttöku samkvæmt gildandi tímaáætlun þarf að liggja fyrir í síðasta lagi þann 1. september. Sá tímarammi kann því í ljósi kaupanna á VAW að vera of knappur. Nú er unnið að gerð yfirlýsingar um málið þar sem leitast verður við að eyða óvissu og gera þær ráðstafanir sem nauðsynlegar eru til þess að tímaáætlanir raskist sem minnst. Ég vænti þess að sú yfirlýsing geti legið fyrir í upphafi næstu viku. Ég vil taka það fram hér að sú staða sem nú er komin upp kemur íslenskum stjórnvöldum í opna skjöldu. Áður höfðu stjórnvöld verið fullvissuð um að fjárfestingar í hinu þýska fyrirtæki hefðu ekki áhrif á þátttöku í Noral-verkefninu. Herra forseti. Þar sem nú liggur fyrir að fyrrnefnt frv. um virkjun Jökulsár í Fljótsdal og Jökulsár á Dal og stækkun Kröfluvirkjunar hefur verið afgreitt úr hv. iðnn. 

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. iðnrh. fyrir að gefa þessa yfirlýsingu hér þó að í henni sé kannski ekki fólgið mikið inntak annað en það að við megum vænta frétta af málinu eftir helgi. Það er samt orðið ljóst og viðurkennt með þessu að frétt á baksíðu Morgunblaðsins fyrir nokkrum dögum á við rök að styðjast og það hefur líka mátt ljóst vera af þeim viðbrögðum forsvarsmanna Norsk Hydro að bera fréttina ekki til baka. Nú liggur sem sagt fyrir að fjárfesting Norsk Hydro og kaup á þýska álfyrirtækinu Vereinigten Aluminiumwerke hefur áhrif á fjárfestingu þeirra á Íslandi og þá er samhengi málsins orðið nokkuð ljóst. Þess er að vænta, ef ráða má í þær upplýsingar sem fyrir liggja, að tímaáætlunin hið minnsta raskist og þá á þann veg að hlutirnir tefjist umtalsvert. Í því ljósi, herra forseti, er alveg skýrt að Alþingi hefur meiri tíma á höndum og það ber enga nauðsyn til að hraða málum í óðagoti og óvissu í gegnum þingið. Sjálfsagt og sjálfgefið er að hreyfa ekki frekar við frv. til laga um virkjunarleyfi fyrir Kárahnjúkavirkjun fyrr en málin hafa skýrst og í öllu falli ekki fyrr en sú nýja yfirlýsing sem ráðherra boðar að mögulega verði hægt að skýra frá eftir helgi liggur fyrir. Ég held því, herra forseti, að við ættum ekki að þurfa að ræða það mál frekar a.m.k. Það væri beinlínis hlálegt ef Alþingi tæki málið nú til umfjöllunar sólarhringum áður en boðuð er opinber yfirlýsing aðila um málið.

Herra forseti. Það er rétt að þakka hæstv. iðnrh. fyrir þá yfirlýsingu sem hún gaf hér. Hún gerir auðvitað ekkert annað en að staðfesta þá óvissu sem ríkt hefur um fyrirætlanir Norsk Hydro frá því að fréttin birtist í Morgunblaðinu á föstudaginn var. Nú er sem sagt ljóst, herra forseti, að tímarammar og tímaáætlanir Noral-verkefnisins eru í uppnámi og breytinga er að vænta þannig að ég treysti því, herra forseti, og set fram þá afdráttarlausu kröfu að frv. það sem hér liggur fyrir um virkjun Jökulsár á Brú og Jökulsár í Fljótsdal og stækkun Kröfluvirkjunar verði ekki sett á dagskrá þingfundar fyrr en næsta yfirlýsing liggur fyrir og þá yfirlýsing sem eitthvað er byggjandi á því að það er forkastanlegt, herra forseti, að halda áfram með það mál að veita ráðherranum heimild til að veita virkjunarleyfi fyrir þessum risastóru virkjunum áður en nokkuð er vitað hvort um orkukaupanda verður að ræða eða ekki. Þar sem þetta hefur nú fengist staðfest allt saman og þar sem það liggur ljóst fyrir að það verður alla vega ekki fyrr en eftir páska sem tilefni verður til þess að ræða þessi mál hérna þá treysti ég því, herra forseti, að málinu verði vísað af dagskrám þingfunda þangað til.

Herra forseti. Hæstv. iðnrh. hefur upplýst okkur um að framkvæmdir við álver í Reyðarfirði séu komnar í bið eða að alla vega sé ekki ljóst hvernig þetta mál muni þróast. Ég verð að lýsa því yfir að þetta eru ákaflega sorgleg tíðindi og fyrir Austfirðinga er það náttúrlega mikið áfall ef þetta þróast með þessum hætti. Hæstv. iðnrh. tók þá ákvörðun á sínum tíma að ræða aðeins við einn aðila um þessar álversframkvæmdir, þ.e. við Norsk Hydro en ekki við Norðurálsmenn eða Kenneth Peterson í Columbia. Ég velti því fyrir mér hvort hæstv. iðnrh. hafi ekki hugsað sér að ræða við fleiri aðila í ljósi þeirra tíðinda sem nú eru uppi. Mér hefur alltaf fundist of mikið gert í því að eltast við Norsk Hydro sem gerði okkur þann grikk í sambandi við Fljótsdalsvirkjun að ganga frá því máli án fullnægjandi skýringa og er síðan að finna leiðir, að því er manni finnst, til þess að ganga út úr þessu máli einnig. Herra forseti. Ég verð að lýsa því yfir að mér finnst að af hálfu iðnrh. hafi verið gert of mikið af því að treysta á að Norsk Hydro komi hingað til þess að byggja álver á Íslandi. Full ástæða er til þess að snúa sér annað. Það er ekki eftir neinu að bíða. Það er búið að draga okkur nógu lengi á asnaeyrunum í þessu máli.

Hæstv. forseti. Þetta eru ekki lítil tíðindi sem hér eru flutt þó að menn hafi grunað að svona gæti gerst. En það liggur þá fyrir að Norsk Hydro er a.m.k. að lýsa því yfir að ekki verði af framkvæmdum á þeim tíma sem talað hefur verið um og að það þurfi í það minnsta að semja um einhvers konar tímafresti. Mér finnst ástæða til að hvetja íslensk stjórnvöld til að taka á málinu af festu og krefjast þess að í þeim samningum verði gengið frá því endanlega hvenær framkvæmdir hefjast og hvort af þessu verði. Það er ástæða til þess að hægt sé að gera það núna í beinu framhaldi af því sem þarna hefur gerst vegna þess að hæstv. ráðherra lýsti því yfir að þessi álhringur hefði fullvissað stjórnvöld um að fjárfesting í álverunum í Þýskalandi hefði ekki áhrif á fyrirætlanirnar um álver fyrir austan. Nú er komið í ljós að það er rangt. Þess vegna verður að ganga enn fastar eftir því að teknar verði endanlegar ákvarðanir og ástæða er til að krefjast þess að ákvarðanir um það hvenær framkvæmdir hefjast verði teknar strax. Hins vegar ekkert kappsmál fyrir Íslendinga að mínu viti að þær hefjist í haust. Nógar framkvæmdir eru fram undan í svona málum á næstunni þó svo þetta dragist um einhvern tíma. Verið getur að það væri verra fyrir Austfirðinga, þ.e. að þeim þætti það. En þó væri alla vega skárra að vita hvenær framkvæmdir hæfust en að bíða í óvissu. Og það væri betra fyrir efnahagslífið í landinu í heild að þessar framkvæmdir mundu tefjast eitthvað frá því sem menn höfðu stefnt að nú í haust. Ég held að það sé augljóst af öllum þeim upplýsingum sem hafa komið um efnahagsleg áhrif af þessum framkvæmdum.

Herra forseti. Það er auðvitað svo að Norsk Hydro hefur ekki einkaleyfi á álveri við Reyðarfjörð og það verður að meta í fullri alvöru hvernig staðan er eins og nú er komið. En ég skildi hæstv. iðnrh. svo að sá dráttur sem sýnilega verður á framkvæmdum verði ekki langur og er auðvitað gott til þess að vita ef svo er. Auðvitað verða þessi mál að skýrast og það verður að liggja ljóst fyrir hver sé vilji og hver sé stefna hins norska stórfyrirtækis. Við höfum bundið okkur og fest okkur við það. En ef í ljós kemur að það fylgir ekki full alvara í samningsgerðinni af þeirra hálfu þá verðum við líka að taka því. Ég vil leggja áherslu á að mikilvægt er og óhjákvæmilegt að Alþingi samþykki frv. um virkjun Jökulsár á Brú og Jökulsá í Fljótsdal og stækkun Kröfluvirkjunar til þess að auðvelda það og gera það mögulegt að leita til annarra aðila ef Norsk Hydro heltist úr lestinni. Það auðveldar alla samningagerð og bætir samningsstöðu okkar. Það liggur alveg ljóst fyrir. Ég vil að síðustu segja að þessir atburðir sýna okkur hversu vandasamt verk það er og mikilvægt að vel sé á því haldið hvernig við getum nýtt náttúruauðlindir okkar. Lífskjör okkar Íslendinga velta á því að gjaldeyrissköpun okkar og gjaldeyrisöflun sé vaxandi, sé í lagi og sé traust. Einungis þannig getum við bætt lífskjör okkar til frambúðar og búið betur í haginn í okkar landi. Það eru engar patentlausnir til sem hjálpa okkur til að hjálpa okkur sjálfir. Við verðum að reiða okkur á okkur sjálf í þeim efnum.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. iðnrh. fyrir að eyða þeirri óvissu sem ríkt hefur um hvort hér verði um seinkun að ræða. Það er augljóst af orðum hennar að væntanlega verði einhverjir frestir en eins og hún lagði áherslu á er það meiningin að tímaramminn varðandi þessa virkjun raskist sem minnst. Á það ber að leggja áherslu í viðræðum við þá aðila sem þarna er um að ræða, Norsk Hydro. Það er augljóst að sú undirbúningsvinna sem hefur farið fram er mjög mikilvæg og hefur grundvallaráhrif á að hægt verði að fara í þessa virkjun. Virkjunin sem slík tekur lengri tíma en bygging álvers og því er mjög mikilvægt að þó svo nýir aðilar komi að byggingu álversins geti allur sá undirbúningur sem unninn hefur verið að við virkjunina nýst sem best og hægt verði að fara sem fyrst af stað í það verkefni. Þess vegna er það grundvallaratriði að við á Alþingi höldum áfram vinnunni við þetta frv. og ljúkum henni. Ég sé enga ástæðu til þess að draga umræður um það á langinn. Yfirferðinni fyrir 2. umr. hefur verið lokið í iðnn. og ekki er ástæða til að taka lengri tíma í það en orðið er. Eins og ráðherra nefndi, þá er gert ráð fyrir að þessi yfirlýsing komi innan skamms og þess vegna eigum við að halda áfram á fullum dampi til að ljúka okkar verki í þinginu.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. iðnrh. fyrir þá yfirlýsingu sem hér kom fram í byrjun fundar þó auðvitað sé því ekki að neita að hún veldur að sjálfsögðu miklum vonbrigðum af þeirri einföldu ástæðu að þetta er ekki í fyrsta skipti sem boðuð er seinkun á þeim framkvæmdum sem við Austfirðingar höfum beðið allt of lengi eftir. Hins vegar verður auðvitað að hafa í huga, eins og skýrt kom fram hjá hæstv. ráðherra, að mikilvægt er að sá tíma\-rammi sem nú er settur raskist sem allra minnst og einnig það að yfirlýsingar um málið komi fram sem allra fyrst og ekki seinna en í næstu viku. Hins vegar er jafnljóst að það er mikilvægt fyrir Alþingi að afgreiða virkjunarleyfi fyrir Kárahnjúkavirkjun svo fljótt sem verða má. Það er eðlilegt að taka fram, það sem fram kom í umræðum í gær, að fulltrúar Samfylkingarinnar í iðnn. hafa engar athugasemdir gert við þau störf sem þar hafa farið fram. Því verki er lokið og ekki eftir neinu að bíða með að það frv. komi til umræðu í þinginu. Athyglisvert er að vinstri grænir, sem er á móti málinu eins og sést af öllum þeim tegundum andmæla sem hægt er að hugsa sér, skuli velta því upp að þetta hafi einhver hugsanleg áhrif á þeirra afstöðu í málinu. Að sjálfsögðu mun það engin áhrif hafa á þeirra afstöðu. Þeir eru jafnmikið á móti málinu í heild sinni, sama hvort það er Norsk Hydro sem ætlar sér að reisa álver í Reyðarfirði eða einhverjir aðrir. Andstaða þeirra er alger og því mun þetta ekki skipta neinu máli fyrir þá. Þetta mál er hins vegar miklu stærra en svo að við getum hlustað á þær raddir. Við verðum þess vegna leggja höfuðáherslu á að stjórnvöld beiti sér af fullum krafti til að fá fullnægjandi yfirlýsingar frá Norsk Hydro um hvort þeir ætli að vera í þessu máli eða ekki. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hversu langan frest er hugsanlegt að gefa Norsk Hydro til að gefa skýr svör þannig að það sé hægt að koma þessum gullmola í það verðmæti sem við þurfum á að halda?

Herra forseti. Fyrir liggur að afgreiða hér á þingi stórt og mikið frv. um virkjun Jökulsár á Brú og Jökulsár í Fljótsdal og stækkun Kröfluvirkjunar. Þetta er mjög stórt mál í þinginu og mikil ábyrgð að afgreiða það. Það kom því illa við okkur öll að heyra þær sögusagnir að Norsk Hydro væri hugsanlega að draga sig út úr þessu eða fresta. Því vil ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir að gefa þessa yfirlýsingu hér. Ég leit svo á að þessar sögusagnir þyrftu að fá vandlega skoðun á þinginu og hafði beðið um utandagskrárumræðu um þá stöðu. Ég hafði reiknað með að sú utandagskrárumræða yrði tekin á morgun því að auðvitað setur þessi dráttur Norsk Hydro strik í reikninginn varðandi allar okkar framkvæmdir. Ég vil minna á að sú yfirlýsing hefur verið gefin að það eigi ekki að fara í virkjanir á Jökulsá á Dal, Jökulsá í Fljótsdal og þessar miklu framkvæmdir öðruvísi en að kaupandi sé tryggður. Í dag er kaupandinn ekki tryggður. Samt á að halda áfram að afgreiða málið hér eins og eitthvað slíkt sé í farvatninu. Svo er ekki. Þetta verkefni er í raun sérsniðið fyrir þetta Noral-verkefni og ef Norsk Hydro fer út úr þessu erum við ekki bundin, samkvæmt lögunum, því að nýta orkuna í álver eða aðrar stórframkvæmdir á Austurlandi. Við verðum ekkert bundin af því. Það verður hægt að nýta þessa orku í frekari uppbyggingu álvera og stóriðju á suðvesturhorninu.

Herra forseti. Ég þakka sérstaklega fyrir umræðuna sem hér hefur farið fram vegna þess að mér finnst hafa verið mikill samhljómur í henni. Þar hafa að sjálfsögðu verið undantekningar og það er mál sem við þekkjum. Einn stjórnmálaflokkur ætlar að vera á móti þessu máli og í sjálfu sér sé ég ekki að þeir atburðir sem núna hafa átt sér stað breyti nokkru þar um. Það er óvissa í þessu máli og þeirri óvissu hefur ekki verið eytt með orðum mínum áðan, það er ljóst. Yfirlýsingar er að vænta á næstu dögum, í seinasta lagi í upphafi næstu viku. Þá skýrist þetta mál frekar. Noral-verkefnið er stórt verkefni. Íslensk stjórnvöld hafa unnið að því verkefni af miklum heilindum og ég tel mjög mikilvægt, vegna framhaldsvinnunnar og ekki síður vegna þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram, að íslensk stjórnvöld og hv. Alþingi standi við það sem upp á þau stendur í þessu máli. Þá á ég ekki síst við að samþykkja frv. um Kárahnjúkavirkjun. Ég vil nota þetta tækifæri og þakka sérstaklega þeim nefndum sem unnu að því máli, iðnn., umhvn. og efh.- og viðskn., fyrir mjög vönduð og góð vinnubrögð. Verkefnið sem hér er um að ræða er arðbært. Því hafa allir haldið fram sem komið hafa að málinu. Það styrkir stöðu okkar sem þjóðar hvað þetta varðar að við höfum náð í gegnum Kyoto-bókunina ákveðnu ákvæði sem styrkir stöðu okkar. Við vitum líka að önnur álfyrirtæki í heiminum hafa horft til Íslands og það styrkir okkur í þeirri trú að þó að þarna geti orðið breytingar hvað varðar norska fyrirtækið Norsk Hydro þá er ekki öll nótt úti.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um gerð og lagaramma samgönguáætlunar til langs tíma. Það er mikilvægt að í þessum lagaramma sé kveðið skýrt á um að áætlunin skuli unnin á grundvelli stefnumörkunar í umhverfismálum. Því hef ég lagt fram brtt. við frv. sem gerir ráð fyrir að samgönguáætlun skuli vera í samræmi við stefnumörkun stjórnvalda í umhverfismálum, umferðaröryggismálum, byggðamálum og almenningssamgöngum og unnin í samræmi við markmið sjálfbærrar þróunar. Ég tel afar mikilvægt, herra forseti, að þetta komi inn í frv. til að tryggja að það verði unnið eins og best verður á kosið.

Herra forseti. Hér er um stórmál að ræða en ég tel að bæta megi úr í nokkrum atriðum, bæði varðandi verklag við samgönguáætlunina og eins líka við skipan samgönguráðs og hlutverk þess, og ég óska eftir því að milli 2. og 3. umr. verði málið tekið upp í hv. samgn. og athugað hvort ekki megi færa það í þann búning að fullt samkomulag geti orðið um það.

Herra forseti. Kirkju- og manntalsbækur hafa frá ómunatíð gegnt miklu hlutverki sem heimildir og gögn og ég reikna með að svo verði áfram. Þó að tölvur hafi mikið komið til sögunnar munu tölvur, og gögn sem í þeim eru, glatast fyrr en það sem skrifað er í kirkjubækur með varanlegu bleki. Því tel ég, herra forseti, að hvorki kirkjan né trúfélög eigi að standa straum af bókum sem þessar mjög svo mikilvægu heimildir fara í heldur eigi ríkissjóður að sjá um það. Ég tel rangt að greiða atkvæði með þessari grein.