Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. menntmn. um frv. til l. um söngmálastjóra og Tónskóla þjóðkirkjunnar. Menntmn. hefur tekið frv. til athugunar og leggur til að það verði samþykkt með þeim breytingum sem prentaðar eru á þskj. 232. Einstakir nm. áskilja sér þó rétt til að flytja eða fylgja sérstökum brtt. sem fram kunna að koma. Fjarverandi afgreiðslu málsins í nefndinni voru Halldór Blöndal og Friðjón Þórðarson. Þær brtt., sem nefndin gerir, eru fjórar. Við 1. gr. gerir nefndin ekki brtt., en ræddi eitt orð sem kemur fyrir í 1. gr. frv., þ.e. orðið „lltúrgía“. Okkur þótti strax svolítið erfitt að sætta okkur við það, að þegar lesin eru íslensk lög verði nærri því að byrja á að grípa til orðabókar í erlendum málum og leita þar að þýðingu orðsins. Þó varð niðurstaðan sú eftir mikla leit, m.a. til málvísindamanna, en þeir gátu ekki gefið okkur haldgóð ráð um fullkomna þýðingu þessa orðs, að gera ekki tillögu um þýðingu á orðinu. En ég bið menn að líta til þessa orðs í framtíðinni og álít að síðar verði að fá gott orð í staðinn fyrir þetta erlenda orð. En þar verður að vanda meira til og kannske sýna meiri snilli heldur en okkur tókst. Við gerum ekki till. til breytinga þarna, en bendum á að þarna er breytinga þörf. 2. gr, frv. er óbreytt frá okkar hendi, en við 3. gr. gerum við aths. Þar stendur: „Heimilt er ráðh. að fengnum tillögum söngmálastjóra og biskups Íslands að ráða tvo menn til aðstoðar söngmálastjóra við raddþjálfun og söngkennslu.“ Við vorum sammála um að það væri óeðlilegt, þegar verið væri að tala um skóla, að ákveða í lögum hversu margir kennarar ættu að vera við skólann. Þess vegna gerum við till. um það, að fjöldi kennaranna verði ekki ákvarðaður í lögum, heldur ráði þróun skólans og fjárveitingar til hans fjölda kennara. Við gerum einnig þá brtt. við 4. gr. frv., þar sem talað er m.a. um hverjum hljóðfærum skólinn skuli vera búinn, að ekki sé ákvarðað í lögum hver tækjakostur skólans eigi að vera, heldur hljóti að vera eðlilegt að þar ráði þörf og fjármunir hverju sinni. Því gerum við að till. okkar, að þar sem talað er um pípuorgel og píanó falli þau orð niður, þó að við gerum okkur hins vegar grein fyrir því, að þetta munu þykja sjálfsögð tæki í skóla sem slíkum. Í 4. gr. kemur síðan aftur fyrir orðið „litúrgía“ sem ég var að tala um áðan. Við gerum einnig brtt. við 5. gr. frv., en þar segir: „Þeir, sem æskja inngöngu í Tónskóla þjóðkirkjunnar, skulu hafa hæfileika til tónlistarnáms.“ Okkur þótti það ekki viðeigandi, ef menn sækja um skólavist einhvers staðar, að það skuli ákveða fyrir fram, að þeir skuli hafa hæfileika til námsins, heldur hljóti það að koma á daginn hvernig þau mál þróast. Við 7. gr. gerum við svo loks till. um að hún falli burt, en í frv. hljóðar hún þannig: „Störf organista skulu tengd tónlistarkennslu, þar sem því verður við komið.“ Okkur þótti óþarft að setja þetta í lög. Þar væri verið að tala um að ákvarða það, að nemendur frá þessum skóla væru ákvarðaðir í einhvern tónlistarskóla. Okkur þykir líklegt að þróunin á hverjum stað leiði í ljós hvort það þyki æskilegt í hinum ýmsu tilfellum, að þessir menn taki að sér kennslu, en lögin taki ekki afstöðu til þess. Af þessu leiðir það ef 7. gr. er felld brott, að 8. gr. verður 7. gr. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta, en legg til að málinu verði að umr. lokinni vísað til 3. umr.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um skráningu lífeyrisréttinda. Frv. þetta var lagt fram á síðasta þingi og hlaut þar afgreiðslu frá nefnd. Mælti nefndin þá með samþykkt þess, en það stöðvaðist í meðförum deildarinnar. Hér er um sjálfsagt mál að ræða að mínu mati. Lífeyrissjóðirnir leggja mikla áherslu á, að þetta mál nái fram að ganga, og hafa ritað nefndinni bréf um það á sama hátt og gert var á síðasta þingi. Gerði nefndin allt sem í hennar valdi stóð til þess að málið næði þá fram að ganga. Ég tel ekki ástæðu til að rekja þetta mál frekar, vil aðeins ítreka þá einróma skoðun nefndarinnar, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um afnám nýbyggingargjalds. Þetta gjald er nú almennt þekkt. Það er út af fyrir sig ekki mjög algengur viðburður, að flutt sé frv. um að afnema skatta, og það var sérstök ánægja með það í fjh.- og viðskn. Náðu allir nm. samkomulagi um það og nefndin leggur eindregið til að frv. verði samþykkt. Ég sé ekki ástæðu til að gera grein fyrir þessu gjaldi. Það hefur komið svo oft hér til umr., að ég tel ástæðulaust að rifja og Tónskóli þjóðkirkjunnar. 1440 það upp, en ítreka þá skoðun nefndarinnar, að frv. verði samþykkt.,



Herra forseti. Það frv., sem hér er til umr., gengur í aðalatriðum út á tvennt: Annars vegar eru rýmkuð þau skilyrði sem Tryggingastofnun ríkisins eru sett um greiðslu barnsmeðlaga til ógiftra mæðra. Lagt er til að nægilegt sé að barnsfaðernismál sé hafið til þess að greiðslur meðlaga byrji. Nú þarf meðlagsúrskurður að liggja fyrir og veldur þetta viðkomandi mæðrum í mörgum tilfellum miklum erfiðleikum. Leiðrétting á þessu er því mikil réttarbót þegar þannig stendur á. Hins vegar er fjölgað greiðslu- og uppgjörsdögum Innheimtustofnunar sveitarfélaga við Tryggingastofnun ríkisins, en nú dragast greiðslur og uppgjör mjög úr hófi. Bindur þetta mikið fé fyrir Tryggingastofnun ríkisins, líklega nálægt 4 milljörðum um þessar mundir. Þetta er því mikið þarfamál líka. Heilbr.- og trn. Nd. hefur fjallað um frv. og leggur til að það verði samþykkt eins og hv. Ed. afgreiddi það á þskj. 164. Matthías Bjarnason, Guðmundur G. Þórarinsson og Pálmi Jónsson voru ekki viðstaddir afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Ég vil mæla hér fyrir frv. til l. um Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda. Frv. þetta var flutt á hv. Alþingi á s.l. vori í fyrsta sinn, en náði þá ekki fram að ganga. Nú hefur það hins vegar verið flutt öðru sinni og hlotið afgreiðslu frá hv. Ed. Þegar frv. var flutt á s.l. vori var það flutt samhliða frv. til l. um starfskjör launþega og skyldutryggingu lífeyrisréttinda svo og með frv. til l. um skráningu lífeyrisréttinda. Frv. um starfskjör launþega og skyldutryggingu lífeyrisréttinda varð að lögum, en hinum málunum varð ekki lokið fyrir þingslit, og eru því hér til meðferðar þau tvö frv. sem eftir var að afgreiða, þ.e. þetta og frv. um skráningu lífeyrisréttinda. Þessi frumvörp eru samin af þeim fjölmennu nefndum sem unnið hafa í lífeyrissjóðamálunum á undanförnum árum og nefndar hafa verið 8 manna nefndin og 18 manna nefndin, að mig minnir. Árið 1974 voru sett sérstök lög um starfskjör launþega. Samkv. ákvæðum þeirra var öllum launþegum rétt og skylt að eiga aðild að lífeyrissjóði viðkomandi starfsstéttar eða starfshóps. Fjmrn. var fengið um það úrskurðarvald til hvaða lífeyrissjóðs iðgjöld skyldu greidd yrði það ágreiningsmál. Það kom strax í ljós, er framkvæma átti lögin um starfskjör launþega, að margir launþegar áttu ekki sjálfstæðan aðgang að lífeyrissjóði. Sem úrskurðaraðila var fjmrn. vandi á höndum. Hvarf það að því ráði, að höfðu samráði við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, að stofna sérstakan lífeyrissjóð fyrir þá sem ekki áttu lögskylda eða samningsbundna aðild að öðrum lífeyrissjóðum. Fékk sjóður þessi nafnið Biðreikningur lífeyrissjóðsiðgjalda. Var sjóðnum sett reglugerð sem í flestum atriðum var samhljóða reglugerðum sjóða innan Sambands almennra lífeyrissjóða. Fyrstu árin er biðreikningurinn starfaði voru sjóðfélagar nær eingöngu úr röðum lausráðinna starfsmanna ríkisins. Á undanförnum árum hafa hins vegar margir tengst sjóðnum sem starfa hjá öðrum en ríkinu. Má þar sérstaklega nefna ýmsa sem stunda atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi. Um 11 þús. manns eiga nú aðild að Biðreikningi lífeyrissjóðsiðgjalda. Sjóðurinn greiðir ellilífeyri, örorkulífeyri, maka- og barnalífeyri með sama hætti og almennu lífeyrissjóðirnir, enda hefur sjóðurinn gert sérstakan samskiptasamning við Samband almennra lífeyrissjóða. Með tilkomu laga um skyldutryggingu lífeyrisréttinda, sem samþykkt voru hér á Alþingi s.l. vor, bætast fjölmargir menn, sem stunda atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi, í hóp þeirra sem skyldir eru að greiða lífeyrissjóðsiðgjöld. Ljóst er að margir þessara manna eiga ekki rétt til aðildar hjá neinum ákveðnum sjóði. Þannig er og farið um ýmsa launþega er stunda svo sérhæfð störf að þeir hafa til þessa ekki tengst verkalýðsfélagi eða sjóðum á þeirra vegum. Nú eru tímamót og þykir því rétt að lögbinda sjóð er taki við af Biðreikningi lífeyrissjóðsiðgjalda og verði samastaður þeirra sem ekki eiga lögskyldaða eða samningsbundna aðild að öðrum sjóðum. Stjórn hins nýja sjóðs, Söfnunarsjóðs lífeyrisréttinda, verður að verulegu leyti í höndum samtaka lífeyrissjóða. Þannig er reynt að tryggja að hinn nýi sjóður starfi í sem bestu samræmi við aðra lífeyrissjóði í landinu. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi aðfaraorð fleiri um þetta frv. Það hefur hlotið afgreiðslu frá Ed. ágreiningslaust. Ég vil að öðru leyti vísa um efni frv. til aths. sem fylgja því. Ég vil leyfa mér að leggja til að frv. verði vísað til hv.fjh.- og viðskn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Frv. á þskj. 81, 75. mál þingsins, um breytingu á lögum nr. 56 frá 16. maí 1978, um verðlag og samkeppnishömlur, er flutt ásamt mér af þeim hv. þm. Matthíasi Á. Mathiesen, Matthíasi Bjarnasyni og Albert Guðmundssyni. Frv. þetta var flutt í Ed. á síðasta þingi og var þá vísað til hæstv. ríkisstj., sem enn hefur ekki gert neinar tillögur til breytinga á núverandi skipan verðlagsmála. Nokkrar tilraunir hafa verið gerðar á undanförnum áratugum til að koma verðlagsmálum hérlendis í viðunandi horf, þannig að hér verði starfað samkv. svipuðu fyrirkomulagi og gert er í nágrannalöndunum. Sjálfstfl. og Alþfl. stóðu að svokölluðu Sonne-frv. 1969, en klofningur í ráðherraliði Alþfl. leiddi til þess, að ekki varð úr þeirri fyrirætlun. Ríkisstjórn Geirs Hallgrímssonar, sem í áttu sæti m.a. Gunnar Thoroddsen, hæstv. forsrh., og Ólafur Jóhannesson, hæstv. utanrrh., fékk hins vegar samþykkt frv. um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti, lög sem eru nr. 56/1978 og áttu að taka gildi í nóv. 1978, en gildistökunni var frestað í eitt ár vegna skorts á undirbúningi við breytingarnar. Formaður fjh.- og viðskn. Ed. árið 1978 var Jón Helgason, núv. hæstv. forseti Sþ., sem var frsm. fyrir nál. og sagði þá m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Í 1. gr. frv. er markmið og gildissvið laganna skilgreint þannig, að þau hafi það markmið að vinna að hagkvæmri nýtingu framleiðsluþátta þjóðfélagsins og sanngjarnri skiptingu þjóðartekna með því að a) vinna gegn ósanngjörnu verði og viðskiptaháttum, b) vinna gegn óréttmætum viðskipta- og samkeppnisháttum svo og samkeppnishömlum, sem hafa í för með sér skaðlegar afleiðingar fyrir neytendur, atvinnurekendur og þjóðfélagið í heild. Til þess að ná þessum tilgangi koma síðan í frv. margvísleg nýmæli, sem eiga að stuðla að því að gera okkur kleift að koma hér á því verðlagskerfi er hentar best við okkar aðstæður. Það á að reyna að fá fram þá kosti, sem frjáls samkeppni um verðmyndun kann að geta skapað, án þess að taka þá áhættu, að afleiðingin verði gagnstæð, því að með öflugu eftirliti á að fylgjast með verðlagsþróuninni og grípa í taumana, ef ástæða verður til. Það er því alger firra að halda því fram, að með þessu frv. sé stefnt að því að gefa kaupsýslumönnum og milliliðum tækifæri til að skammta sér laun. Það á að gefa þeim tækifæri til að sýna kosti frjálsrar samkeppni fyrir neytandann, en misnoti þeir það hefur verðlagsráð víðtækar heimildir til aðgerða.“ Lýkur hér tilvitnun í ræðu hæstv. forseta Sþ., Jóns Helgasonar, en hann var frsm. og formaður hv. fjh.- og viðskn. Ed. þegar lögin gengu fram vorið 1978. Eins og fram kemur í grg. á þskj. 81 hafa síðan verið samþykkt lög sem í raun gera verðlagslögin óvirk og færa öll völd í hendur ríkisstj. Núverandi ákvæði eru m.a. í 59. gr. Ólafslaga og reyndar í X. kafla þeirra laga öllum. Þar eru verðstöðvunarheimildir samkv. lögum nr. 121/1978 staðfestar. Ekki verður annað séð af umr. á Alþingi en að það sé aðeins einn stjórnmálaflokkur sem vill ríghalda í þessa fásinnu. Það er auðvitað Alþb. Sjónarmið þess náðu fram að ganga í Ólafslögum og núv. hæstv. ríkisstj. hefur ekki breytt um stefnu. Fulltrúar Alþfl. á þingi hafa lýst yfir stuðningi við frjálsari verðlagningarreglur. Þar á meðal hefur hv. 2. þm Reykn. lýst yfir stuðningi við þessar hugmyndir í umr. í Ed. á síðasta ári. Hæstv. viðskrh. Tómas Árnason sagði í umr. í Ed. á s.l. vori m.a., með leyfi hæstv. forseta, í þessu máli: „Ég fer ekkert leynt með það, enda liggur það fyrir í skjölum Alþingis, að ég var á sínum tíma fylgismaður hinna nýju verðlagslaga sem sett voru í maímánuði 1978, og ég hef ekki skipt um skoðun í þeim efnum síðan. Hins vegar er það annað sem við verðum auðvitað allir að hafa í huga, og það er að við lifum við samsteypustjórnarfyrirkomulag. Við verðum að gera það upp við okkur, þegar við tökum þátt í stjórnarsamstarfi, hvað það er af stefnumálum okkar sem við viljum gefa eftir til að ná fram öðru sem við teljum þá e.t.v. meira virði. Ástæðan fyrir því, að ég stóð að breytingu á verðlagslögunum á árinu 1979, var sú, að það var liður í stjórnarsamstarfi sem ég átti þátt í. Það er sú skýring, sem ég gef á afstöðu minni þá.“ Til að ekki sé farið í grafgötur með skoðanir hæstv. ráðh. vil ég tilfæra örlítinn hluta úr ræðu sem hann flutti á aðalfundi Verslunarráðsins fyrr á þessu ári. Þar sagði hæstv. viðskrh. m.a., með leyfi forseta: „Eins og kunnugt er voru hin nýju verðlagslög samþykkt á Alþingi í maí 1978, en tóku gildi í nóv. 1979. Þegar lögin voru fyrst samþykkt var hugmyndin með þeim að stefna meira og meira að frjálsræði í verðlagsmálum, en með þeim breytingum, sem gerðar voru á lögunum á árinu 1979, var anda þeirra því miður breytt í verulegum atriðum. Ég hef ekki farið leynt með þá skoðun mína, að frjálsari stefna í verðlagsmálum sé miklu líklegri leið til þess að lækka vöruverð í landinu heldur en aðhaldssöm prósentuálagningaraðferð. Ég þarf raunar ekki að gera grein fyrir þessari skoðun á þessum fundi, hún er augljós. Aðalástæðan er sú, að með prósentuálagningunni er kippt í burt vakningunni til þess að leggja aðaláhersluna á ódýr og hagkvæm innkaup. Auk þess stuðlar þessi prósenturegla að því að slæva verðskyn neytenda, þar sem treyst er á einhverja forsjá opinberra aðila, sem því miður er ekkert nema misskilin trúgirni.“ Undir þessi sjónarmið vil ég taka. Það er sem sagt ljóst, að framsóknarmenn standa með frjálsri verðlagningu í raun, þótt þeir hafi um sinn fallist á önnur sjónarmið til að ná fram sameiginlegri stefnu samsteypustjórnarinnar sem Ólafur Jóhannesson myndaði sumarið 1978. En nú er komin ný ríkisstj. með nýjan málefnasamning, og ég veit að liðsaukinn í henni er sömu skoðunar og hæstv. viðskrh. í þessum efnum. Í 4. tölulið kaflans um verðlagsmál í málefnasamningnum segir, með leyfi hæstv. forseta: „Unnið verði að lækkun vöruverðs, m.a. með eftirtöldum aðgerðum: a. Að efla samtök neytenda til þess að þau geti gegnt því mikilvæga verkefni að gera verðlagseftirlit neytendanna sjálfra virkt. b. Að auka verðlagskynningu af opinberri hálfu. c. Að haga verðlagsákvæðum þannig, að þau hvetji til hagkvæmra innkaupa. d. Að greiða fyrir því, að unnt sé að lækka vöruverð með innkaupum í stórum stíl. e. Að hin nýju verðlagslög komi til framkvæmda undir eftirliti verðlagsráðs, sem fái bætta aðstöðu til að gegna hlutverki sínu.“ Ég vek sérstaka athygli á síðasta atriðinu, því að það verður varla skilið á annan veg en þann, að hæstv. ríkisstj. ætli að breyta 8. gr. verðlagslaga í upphaflegt horf og fella úr lögum X. kafla Ólafslaga, ákvæðin sem ganga í aðrar áttir. Ég bið samt hæstv. viðskrh. að upplýsa mig og þingheim um það, hvort það sé ekki skilningur. Og þá kemur spurningin: Hvenær verður það gert? Á að bíða eftir því, að niðurtalningin hefjist eða henni ljúki, en eins og allir vita er sú leið aldeilis ófær. Og hvað hefur hæstv. ríkisstj. gert til að önnur atriði verðlagsstefnunnar næðu fram, eins og henni er lýst í 4. tölul. kaflans um verðlagsmál í stjórnarsáttmálanum? Ég hygg að hæstv. ríkisstj. hafi harla lítið gert, m.a. vegna þess að allur tími hennar fer í verðlagsákvarðanir. Hæstv. ríkisstj. er ekkert annað en yfirverðlagsstjórn. Hún rembist við að taka á afleiðingum verðbólgunnar með úrelta verðlagsstefnu að vopni, en situr að öðru leyti úrræða- og aðgerðalaus. Frá þessu eru þó örfáar undantekningar, eins og t.d. heimild til hækkunar á vörubirgðum annars vegar og að nú nýlega var varahlutaverslun gefin frjáls að nokkru marki. Þegar viðreisnarstjórnin var mynduð á sínum tíma var opnuð leið til frjálsari viðskiptahátta á ýmsum sviðum. Ýmsir töldu slíkt fráleitt og spáðu því, að landið yrði gjaldþrota á skömmum tíma. Niðurstaðan varð á þveröfuga leið. Viðskiptalífið blómstraði og lífskjörin bötnuðu. Svo kom tími verðstöðvana sem í reynd hefur verið mesta verðbólgutímabilið frá upphafi. Þetta sjá allir nema fulltrúar Alþb., en samt eru þeir látnir ráða ferðinni. Viðhorf þess og völd í þessu máli sjást best þegar athuguð eru ummæli fyrrv. hæstv. viðskrh., Svavars Gestssonar. Hann sagði orðrétt, þegar gildistökunni var frestað fyrst, í ræðu 25. okt. t978 á Alþingi, með leyfi forseta: „Það eru fleiri ástæður en tímafrekur undirbúningur sem mun leiða til þess, að lengja verður gildistökufrest þessara laga. Í samstarfsyfirlýsingu þeirra stjórnmálaflokka, sem mynda núv. ríkisstj., er kveðið á um að gildistöku 8. gr. laganna skuli frestað. Þá hefur athyglin beinst undanfarið að innflutningsversluninni vegna óeðlilega hás innkaupsverðs. Fer nú fram sérstök rannsókn á starfsháttum innflutningsverslunarinnar af þessu tilefni. Kann að reynast nauðsynlegt að gera breytingar á lögunum í samræmi við niðurstöður rannsóknarinnar. Enn fremur verður til athugunar hvort aðrar lagfæringar beri að gera á lögunum, t.d. á 8. gr. þeirra.“ Hér lýkur tilvitnun í hæstv. fyrrverandi viðskrh. og núverandi fél.-, heilbr.- og trmrh. hæstv. ríkisstj. Þessi tilvitnun, sem er úr ræðu hæstv. ráðh. á sínum tíma, sýnir að það voru Alþb.-menn sem fengu sín mál fram í þessum efnum í vinstri stjórn Ólafs Jóhannessonar, enda höfðu þeir viðskiptamálin þá hjá sér. Þetta sjónarmið staðfesti Þjóðviljinn, blað hæstv. fyrrv. viðskrh., þegar frv. að Ólafslögum var til umræðu á Alþingi Í leiðara Þjóðviljans segir orðrétt, með leyfi forseta: „Í frv. var upphaflega gert ráð fytir að frjáls álagning yrði grundvallarregla í viðskiptalífinu, en því hefur nú fyrir tilstilli Alþb. verið umsnúið á þann veg, að sú regla er nú í fyrsta sinn numin á brott úr íslenskum lögum og íhlutunarréttur og úrslitavald Verðlagsstofnunar og ríkisstj. í verðlagsmálum skýlaust viðurkennt.“ Eins og allir sjá af þessari tilvitnun er það Alþb. sem ræður stefnunni í þessum málum. Sumir ráðherrar núv. hæstv. ríkisstj. una því hins vegar illa að vera kallaðir ráðherrar í vinstri stjórn, og slíkt lái ég þeim ekki. Það er því furðulegt, að enn skuli þurfa að biða eftir stefnubreytingu í þessum efnum. Samt hafa verðlagsmálin verið rædd fram og aftur og skýrslur skrifaðar. Þeir, sem fylgst hafa með umræðunum, hafa gert sér ljóst að verðlagseftirlit á Íslandi er aðeins eftirlit með reiknitölum vísitölunnar, en tryggir engan veginn lágt vöruverð. Verðlagshömlur hafa komið í veg fyrir hagkvæm innkaup, því að innflytjandinn tapar á lágu innflutningsverði í prósentukerfinu. Þannig hefur verðlagskerfið leitt til hærra vöruverðs og lakari lífskjara í reynd. Loks má álíta það afleiðingu rangrar verðlagsstefnu hve afgreiðslufólk í verslunum er lágt launað miðað við sumar aðrar greinar. Nýlega, þ.e. í síðasta mánuði, flutti Ólafur Davíðsson forstjóri Þjóðhagsstofnunar erindi á félagsfundi Félags íslenskra stórkaupmanna. Í erindi hans kom fram að fyrirtækjum í innflutningi hefur fjölgað án þess að tala mannára, þ.e. fjöldi starfsmanna í fullu starfi allt árið, hafi vaxið. Þetta þýðir að fyrirtækin hafa smækkað. Má nefna í því sambandi að meðalstærð nýrra fyrirtækja í almennri heildverslun, í starfsmönnum talið, er eitt og hálft mannár. Þessi þróun á sér stað á sama tíma og almenn álagning minnkar vegna aðgerða verðlagsyfirvalda, en umboðslaun hækka að sama skapi. Núverandi verðlagskerfi verður því til þess, að fyrirtækjum í innflutningi fjölgar, þau smækka, tekjurnar af sjálfri vörusölunni minnka, en verða meiri í formi umboðslauna. Þetta þýðir í raun að verslunin er að flytjast meira og meira úr landi. Þetta rennir enn stoðum undir nauðsyn breytinga. Á fyrrgreindum fundi var Ólafur spurður hvort verðbólgan kæmi í veg fyrir að verðlagskerfinu væri breytt í frjálslegra horf. Hann svaraði orðrétt, með leyfi forseta: „Það er ekki margt sem bendir til þess, að breytingar hefðu afgerandi áhrif á verðlagsþróunina. Það færi að vísu eftir því í hvaða efnahagsástandi það gerðist. Kerfið hefur e.t.v. reyrt menn fasta í ákveðin mót og það tæki sennilega tíma að aðlagast breytingum í þessum efnum. En ég hef þó ekki trú á að kerfið rígbindi menn þannig, að ekkert svigrúm sé til breytinga.“ Á almennum félagsfundi Verslunarráðs 2. des. um verðlagsmál hélt formaður Verslunarráðsins ræðu. Í þeirri ræðu kom m.a. eftirfarandi fram, með leyfi hæstv. forseta: „Um þessar mundir hækkar allt verðlag til jafnaðar um 1% á viku. Rætt er um að koma á sérstakri verðstöðvun um næstu áramót. Má því spyrja: Hvað kennir reynslan okkur í þessum efnum? Í fyrsta lagi: Samfelld verðstöðvun hefur verið síðan 1970, en verðlag hefur hækkað um 30% til jafnaðar á ári. Í öðru lagi: Í fyrra voru tvenn verðstöðvunarlög í gildi, en verðlag hækkaði um rúm 60% yfir árið. Í þriðja lagi: Fyrsta verðlagsnefndin tók til starfa árið 1938, en síðan hefur verið samfellt verðbólguskeið á Íslandi. Samt lærum við lítið af reynslunni, þótt reynslan hafi yfir 40 ár sýnt að verðmyndunarhöft séu gagnslaus í baráttu við verðbólguna og geri illt verra, þar sem þau leiða til óhagkvæmni í atvinnulífinu og hefta framfarir.“ Þetta var tilvitnun í ræðu formanns Verslunarráðsins 2. des. s.l. á fundi hjá ráðinu, sem staðfestir reyndar sjónarmið sem flestallir menn hafa gert sér ljóst um aldir, allt frá því að fyrstu verðlagslög voru sett á dögum Hammurabis. Verslunarráð Íslands sendi frá sér svo hljóðandi ályktun á þessum fundi 2. des., með leyfi forseta: „Fundurinn telur að ekki verði lengur horft fram hjá augljósum göllum núverandi verðmyndunarkerfis. Verðbólgan æðir áfram. Verðmyndunarhöftin draga úr samkeppni og slæva verðskyn neytenda. Ekki síst leiðir það til óhagstæðari viðskiptakjara og óhagkvæmni í atvinnulífinu. Brýna nauðsyn ber því til að færa íslenska verðmyndunarkerfið til frjálsræðis, þannig að kostir frjálsrar verðmyndunar fái notið sín., fyrirtækjum og starfsfólki þeirra svo og neytendum til hagsbóta. Fundurinn hvetur Alþingi til að marka þá stefnu, að frjáls verðmyndun taki gildi strax. Skorar fundurinn á Alþingi að samþykkja frv. það til breytinga á lögum um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti, sem nú liggur fyrir Alþingi, með þeirri breytingu að 8. gr. laganna kveði skýrt á að verðmyndun verði gefin frjáls.“ Lýkur hér ályktun almenns félagsfundar Verslunarráðs sem haldinn var 2. des. s.l. Í þessari ályktun kemur fram mikill stuðningur við viðhorf hæstv. viðskrh. í þessu máli. Það er eðlilegt að menn bíði eftir aðgerðum í þessu efni, en auðvitað er það best, ef þetta frv., sem við höfum flutt hér á hv. Alþingi fær stuðning. Ég tel, herra forseti, og það er mín trú, að frv. þetta eigi vísan stuðning a.m.k. þriggja stjórnmálaflokka á Alþingi. Að lokinni 1. umr. óska ég þess, að frv. verði sent til hv. fjh.- og viðskn. deildarinnar.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til þess að fullgilda fyrir Íslands hönd samning milli Íslands, Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar um gagnkvæma aðstoð í tollamálum. Ég mæli fyrir frv. fyrir hönd hæstv. utanrrh. sem er fjarstaddur. Þetta frv. kemur frá Ed. Þar var um það fjallað og það afgreitt samhljóða og enginn ágreiningur um málið, þannig að það liggur, að ég ætla, fyrir, að svo sé ekki í þinginu almennt. Frv. fjallar um það í fyrsta lagi samkv. 1. gr. þess, að ríkisstj. er heimilt að fullgilda fyrir Íslands hönd samning milli Íslands, Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar um gagnkvæma aðstoð í tollamálum. Samningurinn er prentaður sem fskj. með frv. þessu. 2. gr. frv. fjallar um það, að þegar samningurinn hefur öðlast gildi að því er Ísland varðar skuli ákvæði hans hafa lagagildi hér á landi. 3. gr. fjallar um að fjmrh. setji nánari reglur um framkvæmd þessara laga og 4. og seinasta gr. um að lögin öðlist þegar gildi. Ég leyfi mér að vísa til aths. við lagafrv. og jafnframt beina þeim tilmælum til hv. fjh.- og viðskn., sem frv. verður eflaust vísað til, að hún hraði afgreiðslu þess eins og kostur er svo að þessi fullgilding geti farið fram fyrir áramót. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég leyfi mér að flytja á þskj. 165 frv. til l. um breyt. á lögum nr. 120/1976, um tollskrá, með síðari breytingum. Er það um niðurfellingu á aðflutningsgjöldum af ungbarnamat samkv. upptalningu sem er í frv. og ég er ekki í nokkrum vafa um að allir hv. þm. hafa sjálfsagt kynnt sér vel og lesið grg. Ég er ekki heldur í nokkrum vafa um það, að hv. þm. hljóta að vera mér sammála um að ekki á að tolla - og síst af öllu eins hátt og raun ber vitni að gert er - barnamat eins og þar kemur fram. Ég sé ekki ástæðu til að tala langt mál fyrir þessu frv., svo sjálfsagt sem það er, ef þessi matartegund er borin saman við önnur matvæll sem flutt eru inn og eru tollfrjáls og greint er frá í grg. Ég vil leyfa mér að gera það að till. minni, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Á þskj. 218 leyfi ég mér að flytja frv. til l. um breyt. á lögum nr. 120/1976, um tollskrá o.fl., með síðari breytingum, ásamt hv. þm. Friðrik Sophussyni, Matthíasi Á. Mathiesen, Árna Gunnarssyni, Sverri Hermannssyni og Birgi Ísl. Gunnarssyni. Ég vil leyfa mér að lesa grg., með leyfi forseta, en hún hljóðar svo: „Ákvæði um bankastimplun sem skilyrði þess, að unnt væri að fá vöru tollafgreidda, var nýmæli sem tekið var upp í tollskrárlögin 1976. Á það var bent, að með þessu ákvæði væri tekin upp óeðlileg hagsmunagæsla fyrir erlenda aðila, sem ætti sér fá eða jafnvel engin fordæmi erlendis svo að vitað væri. Nú hafa þær aðstæður komið upp með verkfalli bankastarfsmanna, sem engan hefur órað fyrir við lögfestingu framangreinds ákvæðis, að ekki er unnt að tollafgreiða vörur, enda þótt hægt sé að sanna heimild seljanda vörunnar fyrir afhendingu í hendur kaupanda, án þess að greiðsla í banka hafi farið fram.“ Ég tel ekki ástæðu til að lesa frekar upp úr grg. Það, sem eftir er, á við þær aðstæður sem sköpuðust við bankamannaverkfallið sem nú er lokið. Ég held að öllum sé ljóst að bankastimplun sem slík gegnir ekki annarri þjónustu, eins og kemur fram hér í þessari grg., en að gæta hagsmuna erlendra aðila, eigenda viðkomandi vöru, og þar með gera að engu þá möguleika sem almennt eru viðurkenndir um samskipti manna á milli, hvort sem það eru innlendir aðilar og erlendir annars vegar eða innlendir aðilar, sem hafa sams konar samskipti sín á milli. Ég álít að það sé hagsmunamál fyrir þjóðfélagið, að slík hagsmunagæsla fyrir erlenda aðila verði felld niður. Byggi ég það á því, að greiðslufrestur á erlendum vörum, innfluttum vörum, er svo til útilokaður þar sem innlendum aðilum er gert að skyldu að greiða að fullu andvirði vöru til erlendra aðila án þess að nauðsyn beri til. Innlendir aðilar þurfa í flestum tilfellum vegna rekstrarfjárskorts að greiða vöruna fyrir fram án þess að nauðsyn beri til, sem aftur á móti þýðir aukið álag á útlánagetu bankanna sem er takmörkuð fyrir. Ef þessi stimplun er afnumin geta innflytjendur tollafgreitt vöruna án þess að greiða hana í banka fyrr en varan er kannske seld og þannig skapast fjármagn til þess að greiða hana. Aftur á móti er ekki hægt að afhenda vöruna fyrr en viðkomandi aðili hefur öðlast bankastimplun á vörureikninga, sem þýðir þá um leið að ríkistekjur af innfluttum vörum, þ.e. tollarnir, greiðast fyrr. Þó í ég að það sé viðkomandi aðilum í hag, bæði innheimtunnar vegna og ríkissjóðs vegna og eins innflytjendanna vegna, að þessi stimplun sé afnumin. Ég legg til að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn. og það hljóti þar eins skjóta afgreiðslu og mögulegt er.



Herra forseti. Ég er einn af flm. þessa frv. og vil þakka hv. 1. flm. fyrir það framtak hans að leggja þetta mál fram, sem mér finnst vera sjálfsagt og hann hefur gert ítarleg skil, enda hefur hann af þessum málum mikla reynslu. En ástæða þess, að ég kem hér upp, er sú, að sams konar ákvæði og er í 1. gr. þessa frv. er að finna á þskj. 74, í 68. máli, sem fjallar um breytingu á tollskrá og er fylgifrv. með svokölluðu tollkrítarfrv., sem hv. þm. Matthías Á. Mathiesen og fleiri þm. Sjálfstfl. og Alþfl. í deildinni hafa flutt. Því miður urðu engar umræður um þau frv. utan framsöguræðna sem fluttar voru. Hins vegar urðu miklar umræður um þessi mál á þinginu í fyrra, og þar boðaði hæstv. forsrh. að s.l. sumar yrði unnið að þessum málum. Og í ræðu hæstv. fjmrh. kom fram, að hann sýndi málinu jafnframt áhuga og taldi að það þyrfti að kanna vel og það ætti að gerast fljótlega, auk þess sem það kom fram í umræðunum, að þetta mál hefði verið til umræðu í hæstv. ríkisstj. Nú stöndum við hér, hv. þm., og erum að flytja mál um breytingar á tollskrá. Við vorum rétt áðan að ljúka umræðu um breytingar á verðlagslögunum, sem eru jafnframt nauðsynlegar og við vitum að hafa yfirgnæfandi meirihlutafylgi þm. og reyndar mikið fylgi og yfirgnæfandi fylgi í hæstv. ríkisstj. En í þingsalnum situr einn hæstv. ráðh. Þeir koma hér með hvert málið á fætur öðru og ætlast til þess, að þm. stjórnarandstöðunnar sitji hér og greiði fyrir þeim málum með því að greiða götu þeirra, greiða atkv. með því, að þau komist til hv. nefnda fyrir jól. En áhugi þeirra á málum stjórnarandstöðunnar er með þeim hætti, að þeir treystast ekki til að sitja undir umræðum um þau mál, og hafa þó á fyrri þingum boðað það, að þeir væru sjálfir að undirbúa mál sömu tegundar. Þetta verður til þess, að ég vil beina þeim tilmælum mínum til hv. formanns fjh.- og viðskn. Nd., að hann ásamt þeim hv. þm., sem sitja í hv. fjh.- og viðskn., taki á þessum málum og vinni þau tiltölulega hratt, því ekki verður betur séð en hér sé á ferðinni mál sem eigi fylgi ríkisstj. Þá á ég við öll þau tollamál - að því meðtöldu sem hér er til umr. - sem hafa verið send til hv. nefndar, og auk þess frv. um verðlagsmálin sem á stuðning hæstv. viðskrh. Ég vil leyfa mér að leggja áherslu á þetta, því að ég átti satt að segja von á að fá hér góðar umræður og yfirlýsingar frá hæstv. ríkisstj. um stuðning í þessum málefnum. Því miður eru viðkomandi hæstv. ráðherrar ekki viðstaddir þessar umræður, en vonandi táknar það ekki annað en það, að þeim líki vel að málið fái hraða og góða afgreiðslu hjá hv. nefnd. Ég veit að hv. formaður fjh.- og viðskn. hefur að grundvallarsjónarmiði sömu hugmyndir og koma fram í öllum þessum frv., og ég treysti honum manna best til að fylgja fram þessum málum, sem örugglega hafa stuðning mikils meiri hl. þm. í hv. deild.



Herra forseti. Á þskj. 114 hef ég ásamt hv. þm. Páli Péturssyni, Pétri Sigurðssyni og Árna Gunnarssyni leyft mér að flytja frv. til l. um breytingu á orlofslöggjöfinni. Hér er um að ræða breytingu á 11. gr. téðra laga og er breytingin sú að gera samningsaðilum vinnumarkaðarins, þ.e. verkalýðshreyfingunni og atvinnurekendum, kleift að semja um það fyrirkomulag á orlofsgreiðslum sem þessir aðilar telja sér henta. Ég hef áður í framsögu fyrir frv. sem þessu gert grein fyrir meginástæðunum sem eru forsendur að þessari breytingu. Það er í fyrsta lagi, að við teljum óeðlilegt að löggjafinn standi í vegi fyrir því, að verkalýðshreyfingin geti samið um það við sinn viðsemjanda, að orlofsfé launþega sé greitt með þeim hagkvæmasta hætti sem er hverju sinni. Það er augljóst mál, að það er óeðlilegt af hálfu löggjafans að standa í vegi fyrir slíku. Í öðru lagi er hér gert ráð fyrir þeirri breytingu, að verkalýðsfélögin geti, telji þau sér það henta, samið á þann veg, að orlofsfé sé geymt og ávaxtað á þeim stað þar sem það er greitt inn, en ekki eins og nú er, að allt sé flutt suður til Reykjavíkur í póstgíró hjá Pósti og síma eða Seðlabanka og ávaxtað þar. Það er óeðlilegt, þegar um er að ræða svo gífurlega mikla fjármuni eins og hér um ræðir, að ekki sé reynt að halda þannig á málum að fjármagnið sé ávaxtað þar sem það fellur til. Þetta eru þær meginbreytingar sem lagt er til að gerðar verði. Ég ítreka það, að það er óeðlilegt í hæsta máta að ríkisvaldið standi gegn slíkri breytingu og slíkri þróun. Ég sé ekki ástæðu til þess nú að hafa frekari framsögu um þetta mál, en ég vil aðeins benda hv. þm. á fskj. sem prentað er með frv. og sýnir hversu miklar fjárhæðir er hér um að ræða. Á orlofsárinu 1979–1980 eru t.d. í Norðurlandskjördæmi eystra greiddar rúmar 900 millj. í orlofsfé. Það gefur auðvitað auga leið, að slíkar fjárupphæðir kæmu að betra gagni þeim sem þær eiga ef þær væru ávaxtaðar á þeim stöðum þar sem þær falla til. Á sama hátt kemur hér fram að t.d. í Vestfjarðakjördæmi eru tæplega 700 millj. kr. greiddar í orlofsfé á því orlofsári. Og svona mætti áfram telja. Hér er því að mati okkar flm. um svo sjálfsagt réttlætismál að ræða, að það er með ólíkindum ef Alþingi ætlar að standa í vegi fyrir því, að slíkar breytingar séu gerðar á löggjöfinni um orlof. Og hvað sem líður andófi sumra gegn þessum breytingum - meira að segja sumra úr forustusveit verkalýðshreyfingarinnar og þá fyrst og fremst, að mér hefur virst, Alþb. - þá trúi ég því ekki fyrr en á verður tekið, að áframhald verði á því andófi sem þessir aðilar hafa sýnt í þessu máli hér á Alþingi. Ég treysti því, að Alþingi láti þetta mál nú frá sér fara í því formi sem frv. gerir ráð fyrir og enn einu sinni verði það ekki saltað. Ég legg svo til; herra forseti, að að þessari umr. lokinni verði málinu vísað til 2. umr. og félmn. væntanlega.



Herra forseti. Þegar kjarasamningar voru gerðir við ASÍ nú á haustdögum voru þessi mál mjög til umræðu. Þá var ákveðið að sérstök nefnd skyldi vinna að tillögum til úrbóta í þessu máli. Ég tel nauðsynlegt að þessi nefnd hafi fengið tækifæri til að ljúka störfum áður en frv. sem þetta er samþykkt og það verði niðurstöður hennar sem liggi til grundvallar breytingum á þessu sviði. Þess vegna finnst mér málið ekki jafntímabært hér á Alþingi og hv. frsm. telur. Ég er þeirrar skoðunar, að hér þurfi að verða breyting á. En sú breyting verður einnig að vera með þeim hætti, að sem hagkvæmast sé launþegum. Launþegar hafa nú þá tryggingu, að þeir fá greitt orlof án tillits til þess hvort vinnuveitandi hefur gert skil á því eða ekki, sem er mjög mikilvægt atriði í þessu máli. Ég vil aðeins ítreka að ég er sammála því, að á þessu eigi að verða breyting og eðlilegt að bankar landsins taki við þessari þjónustu, en tel hins vegar nauðsynlegt að málið verði flutt á grundvelli þeirrar niðurstöðu sem þessi umrædda nefnd kemst að, eins og skýrt kom fram í yfirlýsingu ríkisstj. í síðustu kjarasamningum við. launþega í ASÍ og fulltrúar ASÍ voru sammála um að stefna bæri að.



Herra forseti. Eins og hér hefur komið fram er það í þriðja skipti á stuttum tíma sem þetta mál hefur verið til umræðu hér á Alþingi. Það er ýmislegt í því, sem er forvitnilegt, m.a. að geyma féð heima í héraði í staðinn fyrir í Seðlabankanum, þó að Seðlabankinn sé kannske banki alls landsins frekar en stóru viðskiptabankarnir hérna í Reykjavík. Ég hef aftur á móti margt við þetta að athuga og hef haft í bæði skiptin sem það hefur verið til umræðu og hef það enn. Og ég verð að hryggja vin minn, hv. þm. Karvel Pálmason, með því, að ég mun halda uppi nokkru andófi gegn málinu eins og ég hef gert fram að þessu. Ég vil sem sagt taka þessu máli með mikilli varúð, allt að því andstöðu. Það er einkum þrennt sem ég hef við málið að athuga. Í fyrsta lagi mundi þetta í mörgum tilvikum valda erfiðleikum hjá mönnum sem skipta um starf, vinna á fleiri en einum stað á sama orlofsári. Þá yrðu þeir að fara að safna saman bankabókum héðan og þaðan af landinu. Á þetta kannske helst við um sjómenn. Í öðru lagi hefur verið gagnrýnt að Póstgíróstofan sé ekki nógu hörð í innheimtu. Þó er hún með a.m.k. einn lögfræðing í fullu starfi við innheimtu á þessum kröfum þegar um meiri háttar vanskil er að ræða. Ef þetta félli niður, hver á þá að taka við því? Ætla verkalýðsfélögin öll að fara að ráða sér lögfræðinga til að innheimta? Ekki trúi ég því, að bankarnir mundu standa í slíkri innheimtu. Ég er hræddur um að þetta mundi verða miklu meiri útþensla á bákninu heldur en núna er. Í þriðja lagi og það er kannske alvarlegast og það kom hv. 3. þm. Austurl. inn á ber Póstgíróstofunni nú að greiða orlof á réttum tíma þó að kaupgreiðandinn hafi ekki staðið í skilum. Hver á að annast það ef þetta frv. yrði að lögum? Ekki hef ég trú á því, að bankar mundu gera þetta eða hafi yfirleitt nokkra lagalega heimild til að standa í því að ábyrgjast slíkar greiðslur, og mér finnst ekki trúlegt að verkalýðsfélögin hvert fyrir sig færu að ganga í svona ábyrgð. Þarna held ég því að hljóti að verða mjög mikill misbrestur á ef þetta frv. yrði samþykkt. Því hefur verið haldið fram - var haldið fram í fyrra og líka í hittiðfyrra af mörgum - að vextir af þessu fé hjá Póstgíróstofunni séu allt of lágir og starfsemin sé allt of dýr. Á orlofsárinu 1978–1979 voru meðalvextir á innlánsbókum í bönkum og sparisjóðum 26.5%. Þá greiddi Póstgíróstofan fyrir þetta fé 24% vexti. Það var allur munurinn það árið. En kostnaður við Póstgíróstofuna er greiddur af þessum vaxtamismun, mismuninum af þeim vöxtum, sem Póstgíróstofan fær hjá Seðlabankanum fyrir þetta fé, og hins vegar vöxtum þeirra sem eiga féð, þ.e. fólksins sem orlofsféð fær greitt. Núna standa málin þannig, að Póstgíróstofan fær 40.5% vexti af innistæðunum hjá Seðlabankanum eða jafnmikið og af þriggja mánaða bókum, en fjmrn. á eftir að ákveða vexti af orlofsfénu fyrir yfirstandandi orlofsár. Þeir eru reiknaðir út eftir kostnaði Póstgíróstofunnar. Heildarkostnaður síðasta árs hjá Póstgíróstofunni var 238 millj. Hv. 10. þm. Reykv. spurði um þetta s.l. vor, en þá hafði ég töluna ekki við hendina, en nú hef ég hana. Ég er sannfærður um, að sá kostnaður yrði ekki minni þó að hann færi að dreifast á banka úti um allt land og sparisjóði eða verkalýðsfélög. Hann mundi dreifast, en yrði ekki minni. Bankar virðast alltaf geta bætt við sig fólki og það virðist engu máli skipta, hvað reksturinn hjá þeim kostar, þannig að vel getur verið að það sé hægt að fela kostnaðinn einhvers staðar. Og verkalýðsfélögin hafa starfsmenn, svo að það getur vel verið að hægt væri að fela þetta. En ég er sannfærður um að heildarkostnaðurinn við þessa framkvæmd mundi vaxa, báknið mundi þenjast út en ekki hið gagnstæða. Herra forseti. Ég tel að samþykkt þessa frv. sé hæpin, að ekki sé meira sagt.



Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar, að í ræðum hv. þm. komi fram ákaflega úrelt viðhorf til þessa máls. Ég tel - og hef lýst þeirri skoðun minni margoft áður, a.m.k. þrívegis á hv. Alþingi - að það eigi að leggja orlofskerfið niður og atvinnurekendur eigi að greiða launþegum orlofið beint í launaumslagið. Þessi millifærsluleið kostar Póst og síma á síðasta orlofsári, frá 1. maí 1979 til 1. maí 1980 - en veltan var 8 milljarðar - 238.2 millj, samkv. tölum sem ég hef fengið hjá Pósti og síma. Það er kostnaðurinn sem Póstur og sími telur að sé aðeins vegna þessa starfs, en vextirnir sem voru 24% þá hjá Seðlabankanum - gáfu 724.3 millj. Ég tel að það sé verið að kasta peningum í súginn með þessum hætti, aðeins vegna þess að það er gamalt og úrelt trúaratriði verkalýðshreyfingarinnar, að almennt launafólk í landinu fari ekki í frí nema opinberir aðilar taki af þeim peningana, sem það á réttilega, og geymi þá á miklu lægri vöxtum en það fær í almennum sparisjóðsbókum. Og síðan, þegar fólki eru afhentir peningarnir, þá hljóti allir að fara í frí. Ég spyr hv. þm.: Dettur einhverjum í hug að launamenn á Íslandi séu svo vitlausir, að þeir noti ekki peningana, ef þeim sýnist svo, til allt annarra hluta, t.d. að kaupa sjónvarp, bíl eða eitthvað allt annað en að fara í frí? Auðvitað gerir fólk það. Þar að auki eru þessir peningar - vegna þess að þeir eru teknir úr höndum launafólksins sem á þá - ávaxtaðir með miklu lakari hætti en gerist hjá þeim sem eru fastir launamenn og fá úfborgað í launum í orlofsmánuði sínum, því það eru laun á kauplagi þeirra daga sem orlofið er tekið. Hér er verið að efna til hundraða millj. kr. kostnaðar sem er algjörlega óþarfur, ef við bara treystum fólkinu í landinu til að ávaxta sitt pund. En ég segi það, að af tvennu illu er skárra að verkalýðsleiðtogarnir fái að leika sér með þetta fé sinna manna en að Póstur og sími sé látinn hafa það, eins og til skamms tíma var, í veltunni hjá sér. Nú er að vísu Seðlabankinn með þessa peninga. Þetta voru 8 milljarðar á síðasta orlofsári. En ég spyr: Til hvers í ósköpunum er verið að þessu? Ég sat einu sinni yfir í prófi þegar ég var að vinna í húsi í bænum þar sem var skóli. Það var kallað í mig, það vantaði kennara og ég sat yfir í prófi í einn tíma og fékk einhver laun fyrir það sem mér voru send. Ég vissi ekki einu sinni um að ég fengi laun fyrir það. Svo fékk ég tvisvar tilkynningu frá Pósti og síma, þar sem mér var sagt að ég ætti 50 kr. í orlofsfé og ég mætti ná í það. Það var ekki fyrir strætisvagnamiðanum. Svona er farið með peninga þessarar stofnunar. Þetta er auðvitað alveg út í bláinn. Ég skil auðvitað gamla verkalýðsleiðtoga eins og hv. fyrrv. þm. Eðvarð Sigurðsson, sem varði þetta með kjafti og klóm. Þetta voru menn sem þurftu fyrir því að hafa að fá orlofslögin í gegn. Það markmið hefur náðst. Nú á tímum er miklu meiri völ á því, hvað fólk getur gert við peningana, og auðvitað er langhreinlegast að afnema þessi lög og láta launþegana milliliðalaust hafa þessa peninga á þeim tíma, þegar þeir hafa rétt á því. 81/3% er náttúrlega talsvert fé. Það skiptir ekki sköpum, hvort það er hv. þm. Karvel Pálmason eða einhverjir aðrir sem ávaxta þessa peninga. Aðalatriðið er auðvitað það, að þetta eru peningar sem fólkið í landinu á og á að fá í sín launaumslög. En vegna þess að ég hygg að það séu fáir þm., sem hafa djörfung og dug til þess að standa með svo róttækum hugmyndum sem ég hef verið að lýsa hér, en hugsanlega gæti náðst meiri hl. fyrir till. hv. þm. Karvels Pálmasonar o.fl., þá styð ég auðvitað þá hugmynd því að hún er skárri kostur en hinn, sem er alveg út í bláinn. Ég vek sem sagt athygli á því, hverjar vaxtatekjur Pósts og síma voru af þessu og hve mikinn kostnað Póstur og sími telur sig hafa af þessu. Auðvitað er þetta notað til að standa undir fjöldanum öllum af starfsmönnum hjá Póstgíróstofunni. Þetta er tilbúinn kostnaður, það er ekki hægt að meta hann með einum eð neinum hætti. En til hvers í ósköpunum eiga launamenn í þessu landi að vera að standa undir þessu? Þetta er algerlega út í bláinn. Þetta fólk á skilyrðislausan rétt á því að fá sína peninga í hendurnar strax. Ég fagna því, að hæstv. ráðh. ætlar að taka til máls í þessu máli, því að ég veit að hann er framfarasinnaður og róttækur maður með afbrigðum. En þetta vekur upp aðra spurningu, sem ég ætla að beina til hæstv. ráðh., ef hann vildi gera svo lítið og svara þeirri spurningu, fyrst hann ætlar að koma í ræðustólinn: Hvað er að frétta af vaxtastefnu ríkisstj. sem kemur fram í Ólafslögum? Nú hlær hæstv. ráðh. Öll þjóðin hlær að þessum lögum með honum, þannig að ég lái honum ekki að hann skuli hlæja að þessum lögum. En fólkið í landinu - og þar á meðal sparifjáreigendur hlær ekki að ríkisstjórnum sem svíkja það. Það á hæstv. ráðh. að vita, að hann hlær einn að því. En sá hlær best sem síðast hlær, sem betur fer, og það verður eftir næstu kosningar þegar almenningur í þessu landi fær að segja álit sitt á þeim stjórnarherrum sem hér sitja og hafa tekið sér bólfestu í ríkisstjórnarstólum um hríð. Ég vil sem sagt nota tækifærið og spyrja hæstv. ráðh. fyrst hann tekur til máls: Hvað gerist um áramótin í vaxtamálum þeirra sem eiga fjármuni inni í bönkum landsins, sem hæstv. ríkisstj. hefur lofað að varðveita með öðrum hætti en hún gerir nú? Verða vextir hækkaðir eða ekki og verður efnt til brbl.? Ekki er að finna á listanum yfir frv. hæstv. ríkisstj. nokkurn skapaðan hlut um það, að hún ætli að hreyfa við vaxtamálunum, og þá hækka vextir líklega um 10 – 12%. Hæstv ráðh. hefur mikla réttlætiskennd. Hann styður auðvitað þann fjölda íslenskra sparenda sem leggur fjármuni í banka. Nema hann komi kannske hér í ræðustól og segi eins og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson um daginn, að sparifjáreigendur hafi hafnað þessari stefnu með því að þeir veldu frekar að leggja inn á reikninga sem væru með miklu lægri vexti. Slíka svartnættisvitleysu hafa hv. þm. ekki heyrt um langan tíma, en það gerði auðvitað enginn aths. við það, vegna þess að það var hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sem átti í hlut. En ég spyr sem sagt hæstv. ráðh. þegar hann kemur hér upp: Hvað verður gert í vaxtamálum um áramótin? Hvað ætlar hæstv. ríkisstj. að gera? Og það er ekki bara ég sem bíð eftir svari, heldur fjöldi annarra manna.



Herra forseti. Varðandi það frv., sem hér liggur fyrir frá 6v. þm. Karvel Pálmasyni og fleirum, vil ég taka undir þær aths. sem fram komu í þeim efnum hjá hv. 5. þm. Suðurl. og einnig hjá hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni. Þessi mál eru nú í sérstakri athugun samkv. yfirlýsingu sem gefin var 27. okt. s.l., og ég held að það sé óskynsamlegt að fara að taka þennan þátt málanna út úr. Að þessari endurskoðun verður þannig staðið, að launamenn, væntanlega Alþýðusamband Íslands, munu fá aðild að þeirri endurskoðun eða nefndarskipun í því skyni, svo að ég býst við að hv. þm. Karvel Pálmason hljóti að vera sammála um það, að eðlilegt sé að sú athugun eigi sér stað. Varðandi frv. að öðru leyti vil ég segja það, að í gildandi orlofslögum, nr. 87 frá 1971, er hvergi minnst á innheimtuaðila. Þar stendur aðeins að orlofsfé skuli greitt þannig að tryggt sé að launamaður fái það í hendur. Það er hins vegar í reglugerð nr. 150/1972 sem kveðið er á um það, að póststöðvar hafi ákveðið hlutverk í sambandi við innheimtu orlofs. Það er þess vegna í raun og veru reglugerðarmál, en ekki lagatextamál, eða hefur verið þannig, hvernig innheimtu orlofsfjárins er háttað, nema menn vilji breyta stefnu laganna og binda þetta í rauninni fastar en verið hefur. Ella tel ég ástæðulaust að vera að flytja sérstakt frv. um þetta, heldur væri eðlilegra að ákveða það með reglugerð, ef menn vildu breytingar. Þetta er smáatriði varðandi tæknilega hlið málsins, skiptir auðvitað ekki miklu máli efnislega, en tæknilega er það sem sagt þannig, að í núverandi orlofslögum eru engin ákvæði um innheimtuaðila. Í grg. með frv. er talað um að innheimta orlofsfjár hafi verið mjög slök á undanförnum árum, og þar kemur reyndar líka fram að þetta sé allgamalt frv., og hafi komið fram tvisvar, þrisvar áður hér á Alþingi. Mér sýnist grg. reyndar bera það með sér, vegna þess að ég held að innheimtunni hafi farið dálítið fram á allra síðustu árum, og ég hygg að allir þeir, sem þekkja þar til, viðurkenni að svo er. Hins vegar má vafalaust bæta þar nokkuð úr. Ég vil einnig minna á það í annan stað, að vextir eru 24% í dag af orlofsfé og voru í upphafi orlofsársins en það eru að meðaltali ekki miklu lakari vextir en greiddir voru að jafnaði á árinu næsta á undan, eins og kom fram í máli hv. 5. þm. Suðurl. Hitt er svo annað í þessu máli, sem ég bið hv. þm. um að velta vandlega fyrir sér, og það er að núna er í rauninni um að ræða eins konar ábyrgð, bakábyrgð ríkisins á orlofinu. Hvernig ætla menn að koma þessari bakábyrgð fyrir ef þetta er fært út á einstaka staði, bæjarfélög eða landshluta? Ég held að þar sé um að ræða mál sem er vandasamt og ekki verði fram úr því leyst öðruvísi en þetta sé á einum stað. Annað mál í tengslum við þetta er það, að einkenni íslenska vinnumarkaðarins er m.a. það, að talsverður fjöldi fólks flyst á milli staða á vertíðum, fer í framkvæmdir við stórvirkjanir og þess háttar. Hér er um að ræða allstóran hluta íslenskra launamanna. Það er hætt við því, ef slíku svæðisfyrirkomulagi væri komið upp eins og hv. þm. er að stinga upp á, að þessir menn, sem kallaðir eru stundum farandverkamenn nú í dögum, gætu misst niður rétt frá því sem er núna þegar orlofsinnheimtan er í höndum eins aðila. Ég held því að mjög margt mæti með því, að þetta verði haft á einni hendi, þó að það megi vafalaust bæta. Ég minni á það í þessu sambandi, að Samband almennra lífeyrissjóða hefur núna nýlega samræmt allar lífeyrisréttarupplýsingar um allt land og komið þeim fyrir á einn stað. Það eru allir sammála um að þetta sé til bóta, þetta sé öryggisatriði fyrir launamenn frá því sem verið hefur. Ég hygg að það sama eigi við um orlofsféð. Hv. þm. Karvel Pálmason þekkir vafalaust mjög vel eins og aðrir þm. hér, að það hefur verið ákaflega erfitt fyrir mörg verkalýðsfélög í landinu að innheimta ýmis gjöld, t.d. sjúkra- og orlofssjóðsgjöld. Það hefur verið ákaflega erfitt. Og það er erfitt fyrir þessi litlu félög t.d. að kosta dýra innheimtu í gegnum lögfræðinga á þessum gjöldum. Ég held sem sagt að hugmynd af því tagi, sem hér er um að ræða, eigi sér út af fyrir sig eðlilegar félagslegar skýringar, en ég held að hún yrði tæplega til bóta ef menn reyna að skoða málið í heild og meta stöðu orlofsþega í heild. Þess vegna vil ég vara mjög við því, að frv. af þessu tagi verði samþykkt. Það er sjálfsagt að skoða rökin í málinu, en hitt held ég þó að hv. þm. ættu að athuga fremst af öllu, að ef verkalýðshreyfingin í landinu hefur áhuga á að breyta þessum málum í grundvallaratriðum, þá er eðlilegast að koma því á framfæri í þeirri sérstöku nefnd sem fjallar um þessi mál í framhaldi af nýgerðum kjarasamningi. Það er óeðlilegt að mínu mati að fara að taka fram fyrir hendurnar á því starfi eins og sakir standa og hér er uppi tillaga um. Ég vil aðeins í þessu sambandi geta þess, að það hefur verið kannað tauslega og óformlega, hvort hugsanlega væri heppilegra fyrir launamenn að orlofsféð yrði innheimt í gegnum bankana, en ekki í gegnum póstgírókerfið. Niðurstaðan er sú í fyrstu umferð a.m.k., að það yrði mun dýrara, að bankakerfið þyrfti meiri vaxtamun en póstgírókerfið þrátt fyrir at(t tekur. Það finnst mér einnig benda til þess, að menn megi ekki flana að neinu í þessum efnum, eins og mér fannst koma fram í máli hv. 10. þm. Reykv. áðan. Varðandi vaxtamálin að öðru leyti heyrir framkvæmd laga um efnahagsmál, laga nr. 13/1979, svokallaðra Ólafslaga, undir hæstv. forsrh. og fyrir ríkisstj. liggja engar tillögur um vaxtahækkun frá Seðlabankanum. Ákvarðanir í þeim efnum hafa ekki verið teknar nýlega af ríkisstj.



Herra forseti. Við erum ekki óvanir því orðnir, þm., þótt ráðherrar svari ekki einföldum spurningum, og náttúrlega út í hött að spyrja hvort þeir vilji hlíta lögum. Jafnvel hér á löggjafarsamkundunni er svarað út úr ef spurt er um þau atriði. Ég held að hæstv. félmrh. verði að sýna þessari stofnun þá virðingu að útskýra örlítið nánar hvað hann átti við með sínum síðustu orðum, hvort hugmyndin sé sú, að ríkisstj. ætli sér að flytja frv. um breytingar á Ólafslögum, eða hver meiningin sé. Hann var einn af þeim mönnum sem hvað harðast töluðu fyrir því á sínum tíma, að Ólafslög væru sett - og væntanlega þá í því skyni að þau verði haldin. Ég held að hann verði að gera svolítið betur grein fyrir sínu máli. Það var annað í ræðu hæstv. ráðh. sem er ekki heldur óvanalegt. Hann kom hingað upp til að skýra frá því, að sett hefði verið nefnd í málið og að ríkisstj. hefði gefið yfirlýsingu. Við erum nú vanir yfirlýsingum frá ríkisstj. og þær hafa ekki haldið, þær eru marklausar. Yfirlýsing ráðh. um aðgerðir í máli - í sömu ræðu og þessi sami ráðh. lýsir því yfir, að hann varði ekki um lög sem hann sjálfur beitti sér fyrir að sett voru á Alþingi- eru auðvitað einskis virði, haldlaus. Ég held þess vegna að það sé nauðsynlegt, að Alþingi sjálft taki þessi mál til ítarlegrar endurskoðunar, ræði þau í nefnd og fjalli raunverulega um þau og komist að niðurstöðu um það, hvernig þessum málum verði best fyrir komið. Ég held að það sé óhjákvæmilegt og launþegar eigi á því fullan rétt. Ég vil einnig gjarnan fá nánari skýringar á því, hversu það má vera, að kostnaðarsamara yrði að reka þetta kerfi í tengslum við bankana en í sambandi við Póst og síma. Það kom ekki fram hjá ráðh. í hverju sá kostnaðarmunur er fólginn, hvort þjónusta Pósts og síma sé þá lakari en bankarnir gera ráð fyrir, á hvaða grundvelli sá samanburður var gerður eða hvað ráðh. lagði til grundvallar þegar hann talaði um að bankarnir yrðu að fá meira í sinn hlut heldur en Póstur og sími. Ég óska eftir nánari upplýsingum um það, hvað ráðh. hafði þar í huga.



Herra forseti. Það frv., sem hér er til umr., er að mínum dómi að mörgu leyti athyglisvert, en þó tel ég að ýmsum spurningum sé ósvarað áður en hægt er að mæla með því. Gallarnir á núverandi kerfi eru aðallega þrenns konar, eins og greint er frá í grg. Í fyrsta lagi hefur innheimta verið seinvirk. Í öðru lagi hafa vextir á orlofsfé verið lægri en almennt gerist. Í dag eru þessir vextir 24%, en á almennum sparisjóðsbókum 35%. Í þriðja lagi fara peningarnir út úr þeim umdæmum þar sem þeirra er aflað. Þetta eru megingallarnir við núverandi kerfi. Ef við skoðum aðeins betur þessa galla, þá er ljóst að innheimtukerfið má bæta mikið án nokkurra sérstakra breytinga. Til þessa hefur innheimtukerfið verið mjög laust í reipunum. Samkv. reglum um greiðslu orlofsfjár ber atvinnurekanda að borga orlofsféð fyrir 10. næsta mánaðar, en hins vegar eru engin ákvæði um það, hvað gerist ef atvinnurekandinn gerir það ekki, gagnstætt því sem er um flest útgjöld fyrirtækja. En það eru, eins og öllum er kunnugt, ákvæði um það, að ef útgjöld eru ekki innt af hendi á gjalddaga, þá koma til dráttarvextir. Það segir sig sjálft, að þetta hefur leitt til þess að fyrirtækin dragi að greiða orlofsfé. Þetta eru kannske einu útgjöldin sem ekki eru háð dráttarvaxtareglunum. Þarna hefur verið klaufalega að staðið. Reyndar skilst mér að nú séu einhverjar breytingar fyrirhugaðar á þessum málum, með því að endurskoða eftir á hvernig greiðslum frá einstökum fyrirtækjum hafi verið háttað, þannig að tryggt sé að allir launþegar fái rétta vexti. Þetta er spor í rétta átt, en auðvitað hefði verið eðlilegt að setja í upphafi þær reglur, að fyrirtæki, sem borga ekki sitt orlofsfé á réttum tíma, borgi dráttarvexti, eins og gert er t.d. með greiðslur á lífeyrissjóðsgjöldum. Í öðru lagi er spurningin um vextina, hvers vegna þeir eru 24% þegar almennir sparisjóðsvextir eru 35%. Ég kann ekki svar við þeirri spurningu. Mér skilst að þessir peningar séu ávaxtaðir í Seðlabankanum og mismunur á þeim vöxtum, sem þar fást, annars vegar og kostnaði Póstgíróstofunnar hins vegar ættu að vera þeir vextir sem hægt er að greiða orlofsþegum. Þessa vexti þarf auðvitað að hækka. Hins vegar verður því ekki neitað, að núverandi kerfi hefur marga kosti, sérstaklega þá, að þarna er allt skráð á einum stað. Í því fyrirtæki, sem ég starfa við, eru launamiðar þrisvar sinnum fleiri en fjöldi starfsmanna er að meðaltali. Við byggjum mikið á aðkomumönnum, sem vinna kannske tvo mánuði hjá okkur, en fara síðan á einhvern annan stað og síðan þriðja staðinn. Þetta þýðir auðvitað að þessir menn fengju tvær, þrjár eða fjórar sparisjóðsbækur, ef farið yrði eftir þeim reglum sem hér eru lagðar til. Mér sýnist augljóst að ef þetta fyrirkomulag yrði tekið upp, þá mundi pappírsfarganið aukast í kringum orlofskerfið. Hins vegar er kjarni málsins auðvitað þessi: Eru bankarnir tilbúnir að taka þetta amstur að sér og borga hærri vexti en Póstgíróstofan? Ef þeir eru tilbúnir til þess, þá eigum við að breyta þessu, annars ekki.



Herra forseti. Hæstv. félmrh. svaraði þannig fsp. hv. þm. Friðriks Sophussonar um vaxtamál, að það vitnar um annað tveggja hjá hæstv. ráðh., yfirgripsmikla vanþekkingu ellegar hroka. Hann segir að ekki liggi fyrir ríkisstj. tillögur um vaxtahækkun frá framkvæmdanefnd, þ.e. Seðlabankanum. Með því ber að skilja hann svo, að ekki eigi að gera vaxtabreytingar nú um n.k. áramót. Það er ljóst, að ríkisstj. er ekki annað en framkvæmdavald í landinu. Það er þessi stofnun hér, löggjafarvaldið, sem lögin setur. Með lögum nr. 13 frá 1979 var ákveðið að vextir skyldu breytast í áföngum í þá veru, að um n.k. áramót væri komið hér á svokölluðum raunvöxtum, annaðhvort með verðtryggingu eða með vaxtahækkunum. Margar stofnanir í þjóðfélaginu hafa hagað sér eftir þessu. Lífeyrissjóðirnir eru í vaxandi mæli að taka upp verðtryggingarkerfi. Má t.d. minna á stærsta lífeyrissjóð landsins, Lífeyrissjóð verslunarmanna, sem þessa reglu hefur tekið upp. En þegar ráðh. segir nú, að ekki liggi tillögur fyrir ríkisstj. og þess vegna muni ríkisstj. ekkert að hafast, þá er það auðvitað yfirlýsing um það, að ekkí sé áformað að standa við þessi lög, heldur skuli hér stunduð lögbrot af ríkisstj. Ríkisstj. er ekki til annars en að framkvæma þau lög, sem þessi stofnun setur eða meiri hl. innan hennar, og það verður að berja það út úr hausnum á þessum ráðh. og öðrum, sem svo hafa talað, að halda eitthvað annað, halda að ríkisstj. sé eitthvað annað og merkilegra en tæki til að framkvæma lögin sem sett eru. Hæstv. forsrh. var um það spurður hér fyrir helgina, hvort til stæði að breyta lögum þannig að vaxtahækkun, sem væntanlega verður ein 10%, komi ekki til framkvæmda. En því aðeins er löglega að þessu staðið að lögunum sé breytt, því að ríkisstj. setur ekki lög eftir hendinni. Það er önnur stofnun í þjóðfélaginu sem það á að gera. Ég endurtek það, að hér birtist annaðhvort miskunnarlaus hroki hjá hæstv. ráðh., sem nú bitnar og mun bitna á sparifjáreigendum, eða alveg feikileg vanþekking á eðli framkvæmdavaldsins annars vegar og löggjafarvaldsins hins vegar. Þegar vextir áttu að hækka um nokkur prósent 1. mars á þessu ári urðu hér umræður utan dagskrár, vegna þess að ljóst var að ríkisstj. ætlaði ekki að framfylgja lögunum. Hæstv. viðskrh., Tómas Árnason, gekk þó ekki lengra en það að segja að hér væri aðeins um tímabundna frestun að ræða og auðvitað stæði til að framfylgja ákvæðum þessara laga, sem stundum eru uppnefnd og kölluð Ólafslög. Hæstv. viðskrh. gekk aldrei lengra en svo að segja að endastöðin í þessum aðgerðum yrði um áramótin 1980–81, eins og heitið væri með lögunum. Nú verða menn að skilja hvernig ákvæði til bráðabirgða í 33. gr. þessara laga er skilið af sparendum í þessu landi. Þeir hafa auðvitað átt von á því, að vextir væru ekki hækkaðir, heldur væri þeim breytt til móts við verðbólguna, og það hefur verið gert. Ef þessi lög hefðu verið framkvæmd og ef framkvæmdin hefði orðið á þriggja mánaða fresti eins og er um aðrar vísitölubreytingar í þjóðfélaginu, t.a.m. að því er varðar lög, þá væri verðbólgustigið ekki svo hátt núna sem raun ber vitni. En léleg eða engin framkvæmd þessara laga af hálfu ríkisstj., sem augljóslega trúir ekki á lögin í landinu, hefur ýtt undir spákaupmennsku og brask af miskunnarlausu lagi. Ég ætla að það hafi verið hv. þm. Geir Hallgrímsson sem taldi að ef ákvæðum þessara laga væri fylgt um áramót, þá ættu vextir að hækka á bilinu 10–12%. Svo kann vel að vera, og auðvitað er það mikil hækkun. En sú hækkun er vegna þess að ríkisstj., sem setið hefur í landinu síðan í febr., hefur ekki trúað á þessi ákvæði laganna. Hún hefur ekki breytt vöxtum á þriggja mánaða fresti eins og til var ætlast, og núna er kominn uppsafnaður vandi, eins og stundum er kallað. Hæstv. forsrh. var margspurður um það hér fyrir helgina, hvort til stæði að gefa út brbl. til að breyta þessu. Hann svaraði hvergi, sat og steinþagði í sæti sínu. Og nú kemur hæstv. félmrh., sem augljóslega skilur ekki samspil framkvæmdavalds og löggjafarvalds, og segir: Það liggja ekki tillögur á borði ríkisstj. um að breyta vaxtastefnunni. Það var ekki nokkur leið að skilja hann öðruvísi en svo, að það verði ekkert aðhafst. En ef ekkert er aðhafst og ef engum lögum er breytt, þá er ríkisstj. að ganga fram fyrir skjöldu og brjóta lög, því að ákvæði þessara laga eru alveg ótvíræð, hvernig menn eiga að hegða sér. Og ég held að meira að segja hæstv. forsrh. skilji það mætavel, en hæstv. félmrh. hins vegar ekki. Eftir sem áður, ef ríkisstj. ætlar sér að gefa út brbl. - fái hún til þess heimild frá Alþingi - og ef sett væru lög, við skulum segja 30. des., þar sem boðað væri afturhvarf frá vaxtastefnunni, þá er það stór spurning, hvort sparifjáreigendur geti ekki höfðað mál gegn ríkisvaldinu vegna þess að réttur hafi verið brotinn á þeim. Það er margyfirlýst af hæstv. viðskrh. hér á Alþingi, að vitaskuld standi til að lögin komi til framkvæmda. Þau eiga að gera það núna á gamlársdag eða fyrsta dag á nýju ári. Og þetta loforð Tómasar Arnasonar jafngildir auðvitað skuldbindingu til handa sparifjáreigendum í þessu landi. En það er ómögulegt að skilja hæstv. félmrh. öðruvísi en svo, að hann vilji svíkja þessi loforð löggjafarvaldsins til handa sparifjáreigendum í landinu. Þeir eiga því heimtingu á að ráðh. kveði upp úr með það, hvað hann hyggist fyrir, hvað gert verði í þessum efnum. Það skal fúslega viðurkennt, að sá lagabálkur, sem hér var settur í mars 1979 og hét lög um stjórn efnahagsmála, er ekki virðulegasti lagabálkur sem Alþingi hefur sett, vegna þess hvernig með hefur verið farið. Eitt var þó ljóst alveg frá upphafi, kom síðast fram í ræðu hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar hér fyrir nokkrum dögum, ein ákvæði þessara laga voru skýr og það eru vaktaákvæðin. Þar fór ekkert á milli mála, enda hefur enginn þm. eða ráðh. dirfst að halda öðru fram. Talað hefur verið um það, þegar vextir hafa átt að hækka, en hafa ekki gert það á þriggja mánaða fresti, að þar væri aðeins um útfærslu- og framkvæmdaatriði að ræða, en ekki brot á stefnunni. Þetta er margyfirlýst - og ég endurtek það - af hæstv. viðskrh. Tómasi Árnasyni. Þær dylgjur um svik, sem hæstv. félmrh. fór hér með áðan, dylgjur um það, að ríkisstj. ætlaði að svíkja í þessum efnum, það er í fyrsta skipti sem framkvæmdavaldshafi í þessari stofnun kemur þeirri skoðun á flot. Ég tel mig í fullum rétti til að krefjast þess fyrir hönd sparifjáreigenda, að ráðh. svari því, hvað hann ætlar að gera, hvað ríkisstj. ætlar að gera um áramót, og gefa okkur þá forsendu, að Alþingi afsali sér valdi til brbl.- setningar til handa þessari sömu ríkisstj. Og ég endurtek það, að jafnvel þó að svo fari að þeir fari að krukka í vaxtalögin og þori ekki eina ferðina enn að gera það sem löggjafarvaldið þó hefur lofað að gera, þá er alveg opin sú spurning, hvort sparifjáreigendur í landinu geti ekki höfðað mál á hendur hinu svikula ríkisvaldi, ef það er þetta sem stendur fyrir dyrum að gera. Ég endurtek þá skoðun mína, að enn ein efnahagsleg ógæfan, sem yfir þessa þjóð hefur dunið, er sú, að þegar núv. hæstv. ríkisstj. var mynduð settust þar í valdastóla menn, sem trúðu ekki á hagstjórnartæki eins og vexti. Og það er auðvitað aldeilis afleitt, þegar menn þurfa að framkvæma stefnu sem þeir hafa ekki átt þátt í að móta. Slíkt veldur svikum, og það er það sem hér hefur gerst. Nú er hins vegar komið að vendipunkti þessa máls, vegna þess að dagurinn er að renna upp sem sparifjáreigendur höfðu getað miðað við þegar fé þeirra átti að vera að fullu verðtryggt. Og sem hann er að renna upp kemur hingað í ræðustól hæstv. félmrh. og gefur í skyn, dylgjar um það, að nú standi til að svíkja þessi loforð. Ég vil gjarnan heyra enn frekar hvað fyrir ráðh. vakir í þessum efnum.



Herra forseti. Hv. þm., fjármagnseigandi í landinu, hefur lokið máli sínu og leggur mikið kapp á það, að ekki verði hvikað frá þeirri hávaxtastefnu sem hann hefur meðal annarra lagt þunga áherslu á. Hann sagði að þetta mál lægi alveg ljóst fyrir. Það væri enginn vafi á því, að þetta eða hitt væri lögbrot og þetta eða hitt væri ekki gert. Ég vil leyfa mér að lesa þetta umrædda ákvæði 33. gr. Það hljóðar svo, með leyfi forseta: „Vaxtaákvarðanir á árunum 1979 og 1980 skulu við það miðaðar, að fyrir árslok 1980 verði í áföngum komið á verðtryggingu sparifjár og inn- og útlána, sbr. VII. kafla þessara laga um verðtryggingu sparifjár og lánsfjár. Meginreglan verði sú, að höfuðstóll skuldar breytist með verðlagsþróun, en jafnframt verði nafnvextir lækkaðir. Afborganir og vextir reiknist af verðbættum höfuðstól. Verðtrygging verði reiknuð í hlutfalli við verðbreytingar. Samhliða verðtryggingu verði lánstími almennt lengdur og skal setja um þetta efni almennar reglur, þ. á m. um heimildir til skuldabréfaskipta af þessu tilefni.“ Hvar stendur nú í þessum texta, að það sé lögbrot ef vaxtabreytingar eiga sér ekki stað á þriggja mánaða fresti? Það stendur hvergi. Þetta er ákvæði sem er einungis í kollinum á hv. þm., fjármagnseiganda Vilmundi Gylfasyni, en ekki í lagatextanum. Og ég vil aðeins skjóta því hér að og spyrja hv. þm. að því, hvort hann hafi ekki orðið var við það, að hver einasti sparifjáreigandi getur gengið í dag inn í banka og lagt fé sitt inn á verðtryggðan reikning og fengið sparifé sitt að fullu verðtryggt með ákveðnum vöxtum, og hvort hann hafi ekki líka orðið var við það, að menn geta fengið lán í bönkum verðtryggð þó að það sé kannske ekki í jafnríkum mæli og vera þyrfti. Ég held að þessi lagagrein sé alls ekki þannig að hún verði bara túlkuð á einn veg. Ég held að það sé nokkuð ljóst, að hægt er að framkvæma þetta með ýmsum hætti. Og ég held að það sé satt að segja ákaflega æskileg og eðlileg stefna, sem farið hefur verið inn á, að sparifjáreigendum gefist örugglega kostur á að verðtryggja fé sitt með því að leggja það inn í banka. Allir sparifjáreigendur þurfa að eiga þess kost. Það er auðvitað spursmál hvort t.d. bindingin, sem nú er á þessu, er ekki of stíf, hvort ekki þarf að liðka þar til og stytta bindingartímann. En aðalatriðið er að menn eigi þessa kost. Hitt er hins vegar ekkert aðalatriði í málinu og alls ekki hægt að líta á það sem neina ótvíræða túlkun á þessum lagatexta, að öll lán í landinu - hvers eðlis sem þau eru - þurfi að vera verðtryggð eða á einhverjum svokölluðum raunvöxtum. Það er alls ekki um það að ræða. Ég tel að aðalatriði þessa máls sé að menn eigi kost á því að verðtryggja sparifé sitt í bankakerfinu með eðlilegum hætti, en það þurfi ekki endilega að þýða það, að allir vextir í landinu séu með einhverjum ákveðnum hætti.



Herra forseti. Þess var óskað fyrir um það bil viku, að reynt yrði að afgreiða til nefndar og úr nefnd 12. dagskrármál þessa fundar, frv, um verðgildi íslensks gjaldmiðils. 1. umr. er ólokið, fáir á mælendaskrá og hv. fjh.- og viðskn. Nd. bíður eftir því að fá þetta mál til meðferðar vegna þess að svo háttar, að í nefndum þingsins hafa komið fram ábendingar um að fyrr en þetta mál sé afgreitt sé óeðlilegt að tekin sé afstaða til ýmissa mála sem því eru tengd. Við þm. Alþfl: höfum sérstaklega óskað eftir því, að þetta mál verði framsent til n. Samt líður hér hver fundurinn á fætur öðrum án þess að umr. um þetta mál sé lokið svo að hægt sé að taka það til meðferðar í fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar. Eins og hæstv. forseti hlýtur að gera sér ljóst er þetta mál tímabundið og verður að taka afstöðu til þess á annan hvorn veginn áður en þingið fer í jólaleyfi. Ég vil því eindregið æskja þess við hæstv. forseta, að þegar á næsta fundi verði mál þetta tekið fyrir, umr. lokið um það og því vísað til nefndar, svo að hægt sé að ljúka þar meðferð þess.



Vegna ummæla hv. þm. vil ég tilkynna það hér, að ákveðið er að nýr fundur í deildinni verði boðaður kl. 18. Ég mun sjá til þess, að þetta mál verði þar á dagskrá. Því miður hefur dagskrá þess fundar ekki enn þá verið útbýtt, en til hans verður boðað.