Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er flutt af ríkisstj. í Ed. og samið af mþn. um læknaskipan o.fl. Frv. fjallar um nokkrar breyt. á l., sem samþ. voru nýlega, eða l. nr. 8 1944, um breyt. á læknaskipunarl. Var með þeim l. m.a. stofnað Selfosshérað. Þá voru stofnuð á Austurlandi Bakkagerðishérað og Egilsstaðahérað. Breytt var Hafnarfjarðar- og Álafosshéraði, stofnað Suður-Snæfellsneshérað og stofnað Borðeyrarhérað. Jafnframt var ákveðið í l., að þau skyldu felld inn í meginmál læknaskipunarl. frá 1932, auk annarra breyt., sem gerðar voru á þeim l., og þau gefin út á ný. Þessi l. áttu svo að öðlast gildi 1. jan. 1945. Mþn. í læknaskipunarmálinu þótti sýnt um nokkur þessi atriði, að ekki væri rétt að láta þau koma til framkvæmda strax um síðustu áramót. Stj. flutti því frv. nokkru fyrir áramót, en því miður hefur ekki unnizt tími til að afgr. það fyrir þann tíma, sem ákveðið var, að l. frá í vor öðluðust gildi. Efni þessa stjórnarfrv. er þríþætt. Fyrsta atriðið fjallar um Suður-Snæfellsneshérað, sem nær yfir Miklaholtshrepp, Staðarsveit og Breiðavíkurhrepp. Er þar um tvær breyt. að ræða. Önnur er sú að velja héraðinu heiti. í samræmi við önnur læknishéruð er það miðað við læknissetrið. Þegar l. voru sett í fyrravor, var ekki unnt að ákveða læknissetur þá þegar. Nú er í ráði, að það verði á Staðarstað, og er héraðið þá nefnt í samræmi við það Staðarhérað. Hin breyt. er sú, að þetta komi ekki til framkvæmda fyrr en héraðið verður skipað, og er átt við það, að meðan ekki er til læknisbústaður, sé tilgangslaust að auglýsa það til umsóknar. Hins vegar er verið að undirbúa byggingu læknisbústaðar. Frv. fer því fram á að leysa heilbrigðisstjórnina undan þeirri skyldu að auglýsa héraðið laust til umsóknar fyrr en þetta er komið í kring. Ég skal taka það fram í sambandi við Staðarhérað, eins og kunnugt er áður, að það er skipað íbúum 3 hreppa. 2 þeirra eru langfjölmennastir, Staðarsveit og Breiðavíkurhreppur, og eru þeir hreppar eindregið fylgjandi málinu, en í Miklaholtshreppi eru mjög skiptar skoðanir um þetta. Í þessu héraði er því yfirgnæfandi meiri hluti íbúanna, sem sótzt hefur eftir þessu. Að því er snertir Borðeyrarhérað, hefur komið í ljós síðan, að af 3 hreppum í því héraði hafa 2 gert samþykkt þess efnis, að þeir óski ekki eftir þessari héraðsstofnun. Einn hefur hins vegar ekki látið í ljós álit sitt, en full ástæða er til að ætla, að íbúar þess hrepps hafi yfirleitt áhuga fyrir málinu. Íbúatala þessara hreppa er svo misjöfn, að í þessum 2 hreppum, sem mótmæltu, er aðeins tæplega helmingur af íbúum héraðsins. Vegna þessa eru mjög skiptar skoðanir um málið, og þótti mþn. rétt að fresta framkvæmd þessa atriðis, unz lokið væri þeirri endurskoðun, sem stendur yfir í læknisskipunarmálunum. Þetta er orðað svo í frv., 2. gr. l., „þó um Borðeyrarhérað kemur ekki til framkvæmda meðan yfir stendur endurskoðun læknishéraðaskipunar samkv. þál. frá 11. marz 1944.“ Nú kynni einhver að vilja skoða þetta svo, að um leið og mþn. hafi skilað áliti sínu, kæmi þetta hérað af sjálfu sér í gildi, en ég vil taka skýrt fram, að tilgangurinn með þessu orðalagi er sá, að á meðan Alþ. hefur til meðferðar þessa endurskoðun, sem stofnað var til með þáltill., þá komi þetta hérað ekki til álita. Ég býst við, þegar mþn. hefur lokið störfum, þá samþykki hún nýja löggjöf um þetta efni, og Borðeyrarhérað kemur að sjálfsögðu ekki til framkvæmda á meðan. Ég vil taka þetta fram sem skýringaratriði um 2. gr. frv. Viðvíkjandi 3, atriðinu vil ég segja, að til þess er ætlazt með l. frá því í fyrravor, að þessum l. sé öllum steypt saman og gefin út að nýju sem læknisskipunarl. Nú þykir n. óheppilegt, að l. séu gefin út, þar sem yfir stendur þessi endurskoðun, sem væntanlega verður lokið síðari hluta ársins, þannig að frv. verði lagt fyrir haustþingið. Það þótti því eðlilegt að fresta samsteypul. þangað til. Þetta felst í síðari málsgrein 3. gr. frv., að ein málsgr. 8. gr. l. falli niður. Eins og ég tók fram, var ætlazt til, að þetta frv. næði samþykki og staðfestingu fyrir 1, jan., en það gat hins vegar ekki orðið. Ef frv. verður samþ. eins og það er, táknar það því, að það öðlast ekki gildi fyrr en 3 mánuðum eftir birtingu þess, m.ö.o. að þessi 2 héruð, Borðeyrarhérað og Staðarhérað, hafa þá verið til á pappírnum um nokkurra mánaða skeið. Landlæknir telur þetta óheppilegt við ýmiss konar skýrslur, sem hann og aðrir þurfa að semja, og hefur því eindregið óskað eftir við heilbrigðis- og félagsmálan., að hún léti þetta frv. gilda frá 1. jan. 1945 og að þessu leyti aftur fyrir sig. Þó að n. sé að vísu ekki ljúft að fara inn á þá braut, taldi hún þetta ekki skipta svo ýkjamiklu máli, að ástæða væri til að ganga á móti óskum landlæknis og rugla fyrir honum skýrslum, og féllst á að bera fram brtt. í nál., sem segir, að l. þessi skuli gilda frá 1. jan. 1945. Ég skal taka fram, að fyrir því eru að vísu ýmis fordæmi, að l. séu látin gilda aftur fyrir sig, en það stafar af þessari ástæðu, sem ég hef greint.



Ég hef hér með höndum skrifl. brtt. við þetta frv., sem ég tel heppilegt, að komi fram við þessa umr. málsins, þannig að hún liggi fyrir milli umr., en mun hins vegar ekki óska eftir, að atkvgr. fari fram um hana fyrr en við 3. umr. Það mun þurfa afbrigði fyrir þessari brtt., en síðan vænti ég, að hv. n. taki brtt. til athugunar. Till. snertir skipun 2 læknishéraða, Álafoss- og Reykjavíkurlæknishéraðs, og er þess efnis, að til Alafosshéraðs leggist sá hluti Reykjavíkurkaupstaðar, sem lagður var til lögsagnarumdæmis Reykjavíkur með l. nr. 52 1943, Seltjarnarneshreppur fyrir ofan Elliðaár, Mosfellshreppur, Kjósarhreppur, Kjalarneshreppur og Þingvallasveit. Samkv. frv. er ætlazt til, að nokkur hluti gamla Kjósarlæknishéraðsins sé lagt við Reykjavíkurlæknishérað samkv. breyt. á lögsagnarumdæmi Reykjavíkur, en þessi hluti Mosfellssveitar er, eins og nú standa sakir, í raun og veru læknislaus, vegna þess að héraðslæknirinn í Reykjavík getur ekki og má ekki gegna læknisstörfum. Reykjavíkurlæknishérað er því læknislaust. Eins og kunnugt er, er Reykjavík sjálfri séð fyrir læknishjálp af praktiserandi læknum, en þessar sveitabyggðir utan við gamla læknisumdæmið verða óhjákvæmilega sama sem læknislausar. Þess vegna tel ég, og ég held allir þeir menn, sem athuga þetta mál, að nauðsynlegt sé að leggja þetta svæði aftur til hins gamla læknishéraðs. Enn fremur er lagt til og talið miklu eðlilegra, að Seltjarnarneshreppur, sem einn hefur með þessum l. frá 1944 verið lagður við Reykjavíkurlæknishérað, heyri því læknishéraði til. Ég sé ekki að svo stöddu ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta. Brtt. kemur fram prentuð á þskj., svo að allir þm. hafi kost á að sjá hana.

Forseti (JörB): Mér hefur borizt skrifleg brtt. frá hv. 3. þm. Reykv. Hún er of seint fram komin og skrifleg. Þarf því tvenns konar afbrigði.

Forseti (JörB): Þessi brtt. liggur þá fyrir. Nú hefur þess verið óskað af hæstv. félmrh., að málið fengi helzt fulla afgreiðslu nú, og hef ég lofað að þessari umr. lokinni að setja nýjan fund. Það þarf ekki að breyta neinu, hvað áhrærir óskir hv. 3. þm. Reykv., að til atkv. verði ekki gengið um þessa brtt. fyrr en við 3. umr., en þá er aðeins, hvort mönnum finnst ástæða til þess að íhuga nánar þær till., sem fyrir liggja. Það hefur ráðizt svo við hæstv. félmrh., að þessi brtt., sem hv. 3. þm. Reykv. ber fram, komi til athugunar í n. milli funda, og fer þá ekki fram 3. umr. eins skyndilega og ráð var fyrir gert í fyrstu, og þessi brtt. kemur því ekki til atkv. nú við 2. umr.



Ég hef hér ásamt tveimur hv. dm. flutt brtt. við þetta frv. á þskj. 749. Samkv. þeirri brtt. á sú heimild, sem hér um ræðir, að ná til allra þeirra hestamannafélaga, sem hafa kappreiðar, og sömuleiðis á þetta að vera almenn heimild fyrir sjómannadagsráð í landinu, sem stofna til kappróðra, að viðhafa slíka veðmálastarfsemi. Það er vitað, að þau hestamannafélög, sem hér starfa, vinna öll að sama marki og hafa sama verkefni með höndum. Það er þess vegna ekki eðlilegt að gera neitt upp á milli þeirra, hvað slík réttindi snertir. Alveg er hið sama að segja um kappróður, að víða í kauptúnum og kaupstöðum landsins hefur verið komið á fót sjómannadagsráðum, sem standa fyrir að minnast sjómannadagsins, og einn þáttur í því er kappróður. Þessi starfsemi hefur mjög færzt í vöxt hin síðari ár, og það er þess vegna einnig eðlilegt, að ekki sé gert upp á milli þessara aðila, heldur sé í báðum þessum tilfellum um almenna heimild að ræða. Hv. frsm. allshn. minntist einnig á þetta við 2. umr. þessa máls, og vænti ég, að frá hans hendi eða n. verði samkomulag um, að þessi breyt. verði gerð á frv.

Frsm. (Garðar Þorsteinsson) Allshn. hefur ekki athugað þessa till. sérstaklega, því að þetta atriði hefur ekki komið til tals í n. fyrr, en ég fyrir mitt leyti sé ekkert á móti því, að þessi almenna heimild verði veitt, enda er tekið fram í brtt., að setja eigi um þetta nánari ákvæði með reglugerð. Það er þess vegna að sjálfsögðu þeirra, sem gefa út reglugerðina, að setja skilyrði, sem annars mundu verða sett, þó að þetta væri bundið við nöfn, eins og núna er í l. Án þess að ég hafi ráðfært mig við meðnm. mína, þá sé ég ekki, að neitt sé á móti að samþykk ja þetta, og vil fyrir mitt leyti mæla með því.



Mig langaði aðeins að segja örfá orð í sambandi við þetta mál; ég ætlaði eiginlega að gera það í gær við 1. umr., en það var enginn, sem mælti sérstaklega fyrir frv., svo að það féll niður. Mig langaði að spyrja hv. fjhn., sem flytur þetta mál, hvort ástæða muni vera til þess að setja stimpilgjald miðað við fimmfalt fasteignamat. Í grg. segir, að þess kunni að vera dæmi, að fasteignir séu seldar fyrir fimmfalt fasteignamat, en þau dæmi finnast ekki nema þegar verðbólgan er sem allra hæst vegna húsnæðisvandræða. Ég tel alveg undantekningu, ef fasteignir eru seldar fyrir fimmfalt verð, og miklu eðlilegra að miða við brunabótavirðingu. Það kann vel að vera, að ekki sé rétt að skylda menn til að gefa upp verð á fasteignum, eða sérstaklega þegar um makaskipti er að ræða, að þá kunni að vera eðlilegra undir vissum kringumstæðum, að það sé ekki gert, en ég vil skjóta því til hv. fjhn., hvort ekki mætti standa þrefalt eða fjórfalt eða þá brunabótavirðing. Þetta sama og útilokar, að stimpilgjald sé miðað við fasteignamat.



Eins og við segjum í grg., þá er málið flutt fyrir hönd hæstv. ríkisstj. eftir ósk hæstv. fjmrh. Ég hef skilið frv. svo, að menn eftir sem áður borgi af söluverði, þannig að þegar það er lægra en fimmfalt fasteignamat, þá borgi þeir ekki af fimmföldu. heldur raunverulegu söluverði, en aftur á móti sé þetta ákvæði um fimmfalt fasteignamat haft svo hátt, til þess að nokkurn veginn öruggt sé, að menn borgi af öllu söluverðinu í því tilfelli, þegar þeir ekki kjósa að gefa upp hið raunverulega söluverð. Nú getur verið að menn kæri sig ekki um að taka söluverðið fram í afsalinu og kjósi heldur að borga af fimmföldu fasteignamati, og þá er það fyllilega heimilt. Ég hef ekki kannað það að vísu, en ég bjóst við, að þetta mundi ekki vera strangar nú en hitt á sinni tíð, þegar ákveðið var að borga af tvöföldu fasteignamati, ef ekkert var gefið upp. Tilgangur löggjafans er vitanlega sá, að borgað sé stimpilgjald af þeim raunverulegu upphæðum, sem verzlað er í. Það er ekki hægt að tryggja það með öðru móti en því að hafa áætlaða verðið nokkuð hátt.



Ég ætla að beina þeirri athugasemd til hv. fjhn., hvort hún vildi milli umr. athuga, hvort ekki væri rétt að setja einnig inn í þessi l. lágmark, sem stimpilgjald er greitt af. Þegar menn gefa ekki upp söluverð, þá er það sjaldnast út af fyrir sig af því, að þeir vilji komast undan stimpilgjaldi, heldur miklu algengara til þess að koma ekki upp um fé, sem áður hefur verið svikið undan skatti. Menn eru búnir að svíkja undan skatti svo og svo mikið fé, sem þeir hafa síðan lagt í fasteignir, og ef þeir þinglýsa verðið eins hátt og það er, þá kemst upp um skattsvikin. Þetta er ákaflega algengt, og á hverju ári eru margir menn, sem kaupa eignir háu verði og nota til þess fé, sem þeir hafa ekki talið fram. Ef hið háa kaupverð þá kemst upp, verða þeir að gera grein fyrir, hvaðan þeir hafi haft fé til að greiða með, og geti þeir það ekki, kemst upp um skattsvik. Til þess að komast hjá þessu, fá margir kaupverðið sett lægra en það er raunverulega og láta þinglýsa því. Lágmarkssöluverð fasteigna er nú aldrei innan við þrefalt fasteignamat og svo upp í fimmfalt. Þess vegna vildi ég láta athuga, hvort ekki gæti komið til mála, að aldrei væri borgað minna en af þreföldu fasteignamati, og ef ekkert er gefið upp, þá fimmfalt. Þetta vildi ég biðja n. að athuga fyrir næstu umr. Mönnum er alveg sama um stimpilgjaldið út af fyrir sig, en hitt er það, að þeir verja til kaupanna fé, sem þeir eru áður búnir að fela og vilja ekki láta komast upp um. Þess vegna gefa þeir ekki neitt upp, og þá er það vægasta, sem hægt er að gera við þá, að skylda þá til að greiða af þreföldu fasteignamati. Ég vona, að n. athugi þetta milli umr., og skal ég ekki hafa þessi orð lengri.



Herra forseti. - Á öndverðum fundi ætlaði ég að beina fyrirspurnum til atvinnumálaráðherra. Hann var þá ekki viðstaddur, en nú sé ég, að forsætisráðherra er viðstaddur, og mun það gilda hið sama. Þessar fyrirspurnir eru viðvíkjandi fisksölumálunum og þeim yfirlýsingum, sem gefnar hafa verið út þeim viðvíkjandi. Ég hafði gert ráð fyrir, að hæstv. ríkisstj. mundi gera annaðhvort, að gefa þingmönnum skýrslu um, hvað hefði verið gert í þessum málum, eða flytja þá sérstakt frv. hér að lútandi. Í auglýsingum er nú sagt, að fiskverð skuli hækka, en sú upphæð, er það hækkar um, skuli lögð í sérstakan verðjöfnunarsjóð til að verðjafna síðan með fisk á hinum ýmsu svæðum. Enn fremur skal Landssamband útvegsmanna ráða. hvar skipin kaupa fisk. Enn fremur vildi ég spyrja um, hvort þetta verðjöfnunargjald eigi ekki einnig að heimta af þeim fiski, sem togararnir selja úr landi. Sagt er, að verja skuli þessu verðjöfnunargjaldi til að tryggja sama verð á hverju svæði. Nú langar mig til að fá upplýst, hvað hér er átt við með svæði. Það er og tekið fram, að frystihúsin kaupi fisk við sama verði. En ég vil þá spyrja, hvort ríkisstjórnin veit til þess, að frystihúsin ætli að kaupa, eða hefur hún gert nokkuð til að tryggja það, að þau kaupi fisk? Það sjá allir, að þegar að því kemur að ákveða afstöðu hraðfrystihúsanna til verðjöfnunarsjóðs, kemur upp sú spurning, hvað mikið hraðfrystihúsin megi taka af andvirði fisksins til sjálfra sín. Verður það mjög viðkvæmt atriði, sem þarf að athugast gaumgæfilega. Þess vegna spyr ég, hvort nokkuð hafi enn sem komið er verið ákveðið um þetta. Þá er það öllum kunnugt, að fyrir skömmu lét ríkisstj. fiskimálan. rita útvegsmönnum við Faxaflóa, og lét n. bjóða þeim upp á að taka þeirra fisk til flutnings með þeim kostum að greiða út 45 aura fast, meðan lágmarksákvæði í Bretlandi væri ekki breytt, og með þeim frekari skilmálum, að ekki væri neitt verðjöfnunargjald. Nú vil ég leyfa mér að spyrjast fyrir um það, hvort ríkisstj. ætli að láta fiskimálan. taka að sér fiskútflutning í landinu yfirleitt og þá með hvaða skilmálum, - hvort eigi að tryggja lágmarksverð, eins og upphaflega var gert ráð fyrir, og hvort verðjöfnunargjald skuli þá innheimt af þeim fiski, sem þannig er fluttur, enn fremur hvort þau nýju ákvæði um það, að kaupverð skuli ekki vera lægra en til er tekið, gildi um fisk, sem fiskimálan. tekur af útvegsmönnum. Þá vildi ég spyrjast fyrir um það, hvort hæstv. ríkisstj. ætlar sér ekki að hafa nein afskipti af leigumála flutningaskipa, sem kunna að verða leigð til sölusamlaga útvegsmanna, né heldur að gefa samlögum útvegsmanna kost á, að ríkisstj. hafi milligöngu um leigunám, ef þyrfti að útvega slík skip fyrir sanngjarna leigu. Þá vil ég í síðasta lagi spyrjast fyrir um það, hvernig ríkisstj., sem telur sig hafa vald á öllum þessum málum vegna l. um innflutningsverzlun landsmanna frá 1939, hugsar sér að ráðstafa því skiprúmi, sem Bretar kunna að láta í té í brezkum skipum, hvort og hvernig samtök útvegsmanna eiga að njóta þar af. - Það eru nú komin sex atriði, sem ég hef minnzt á, og öll þýðingarmikil. Vænti ég, að hæstv. ríkisstj. telji engan veginn eftir sér að láta þm. í té upplýsingar um þau, að svo miklu leyti sem teknar hafa verið ákvarðanir um þessi efni. Að lokum vil ég láta í ljós þá skoðun mína, að það sé alveg nauðsynlegt fyrir ríkisstj. að leggja fyrir Alþ. sérstakt frv. um útflutning á fiski, eins og nú er komið málum. Við höfum l. frá 1939 um útflutning á íslenzkum afurðum. Í þeim l. mun standa, að heimilt sé stj. eða þeim, sem hún gefur umboð til þess, að áskilja, að menn hafi sérstakt útflutningsleyfi fyrir öllum afurðum, og að setja þau skilyrði fyrir þessum leyfum, sem talin eru nauðsynleg. Hér er því talsvert rúm heimild. Eins vegar vil ég benda hæstv. ríkisstj. og öllum á, að það hefur samt aldrei verið tilgangur löggjafans, að hægt væri að framkvæma samkvæmt þessum ákvæðum stórkostlegar fjármálalegar ráðstafanir í landinu sjálfu, svo sem stórfellda verðjöfnun á fiski og þess háttar. Í sambandi við það koma svo mörg viðkvæm vandamál, að mér finnst ekki geta komið til mála annað en að það verði að fjalla um þau í sérstakri löggjöf frá Alþ. Það sjá allir, hvílík gífurleg vandamál munu koma upp, ef nauðsyn rekur til að innheimta jafnvel milljónatugi af sumum útflytjendum í landinu og ráðstafa þeim yfir til annarra, sem mönnum finnst vera miður settir. Enn fremur þegar ætti að gera sér grein fyrir því, hvort þessi verðjöfnun skyldi vera alger eða eftir einstökum svæðum, sem landið skiptist í, þá sjá allir, að hér er svo stórkostlegt mál til meðferðar, að það hefur aldrei verið tilgangur Alþ., að nokkur ríkisstj. eða nokkurt opinbert vald gæti gert slíkar ráðstafanir í skjóli þessara l., sem nú gilda. Ég vænti þess því, að hæstv. ríkisstj. sjái svo um, að gert verði upp á Alþ. nú, hvernig því þyki heppilegast að ráða þessum vandamálum innanlands. Ég get í sjálfu sér skilið, að stj. hafi þótt nauðsynlegt að gera í skyndi bráðabirgðaráðstafanir og styðjast þá kannske nokkuð djarft við l. um útflutning frá 1939. En það er alveg augljóst mál, að þessum verðjöfnunaxmálum og öðrum stórfelldum fjárhagsmálum í sambandi við þau verður ekki ráðið til lykta á réttan hátt með því að setja öll ákvæði um þau sem „klausulu“ við önnur ákvæði um útflutningsleyfi. Vildi ég því gjarnan vita, hvort ekki væri von á frv. um þetta efni.



Ég hefði talið viðeigandi, að atvmrh. hefði svarað þessu, að svo miklu leyti sem hægt er á þessu stigi. En þar sem hann er ekki við, vil ég segja nokkur orð. Það er rétt, að ríkisstj. hefur talið sig hafa heimild í þessum l. til að gera það, sem gert hefur verið hingað til. Hafa þau l. áður verið notuð til mikilvægra ráðstafana, m.a. meðan hv. 2. þm. S.–M. átti sæti í stj. Þessi l. voru sett sem bráðabirgðal. haustið 1939, ef ég man rétt. Að öðru leyti er það að segja, að ég get ekki gefið ýtarleg svör við fyrirspurnum hv. þm. Það er ekki heldur tími, vegna annarra anna þdm. í dag, að ræða þetta mál almennt, enda fáir þm. viðstaddir, svo að slíkt næði ekki tilgangi sínum að því leyti, að ríkisstj. gæti hvorki komið skýrslu um áform sín rétta boðleið til nægilega margra, né heldur gæti komið fram sú gagnrýni, sem kynni að þykja réttmæt í þeim efnum. Ég veit ekki, að hve miklu leyti muni þurfa að grípa til nýrrar löggjafar um þessi efni. Það kemur betur í ljós, þegar einhver reynsla fæst á þessar framkvæmdir. Ríkisstj. mun leita til Alþ. um nýjar heimildir, ef þurfa þykir. En í sjálfu sér er hér ekkert launungarmál á ferðinni, og eru réttmætar ástæður fyrir því að vilja vita, hvað fyrir ríkisstj. vakir. Það er talsverður vandi á höndum um að koma nýrri skipun á, þegar allt í einu fellur niður það, sem gilt hefur undanfarin ár. Það er næstum broslegt, þegar allt Alþ., ríkisstj. og ég held Íslendingar almennt hafa borið eindregið þá ósk upp, að Bretar héldu samningum óbreyttum frá 1944, en samningar falla niður af því að Bretar neita að framlengja þá, þá skuli það virðast vera eitt hið mesta vandamál að deila réttlátlega þeim ágóða, sem af því hlýzt, að Bretar vilja ekki framlengja samningana. Þetta er dálítið mótsagnakennt, en þó ekki undarlegt, þegar skyggnzt er í rætur málsins, a.m.k. hvað varðar sölu á nýjum fiski. Eins og kunnugt er, óskuðu Bretar að kaupa nýjan fisk á skip sín með verði, sem samið var um, á þeim stöðum á landinu, sem bezt lágu við slíkum útflutningi. Þegar þeir svo hættu að kaupa og markaðsverð á fiski á Bretlandi var óbreytt, skapaðist þarna gróðavegur. Ég er ekki í neinum vafa um, að þeir, sem eiga flutningaskip, hefðu óskað að mega búa einir að þessum kaupum. Hins vegar er það öllum kunnugt, að smáútvegurinn hefur staðið höllum fæti. Þess vegna er það eðlileg viðleitni hjá stjórninni að reyna að tryggja það, að þetta nýja viðhorf gæti orðið smáútveginum til framdráttar, án þess þó að beita þvingunarráðstöfunum gegn þeim mönnum, sem eiga flutningaskipin. Í heildardráttunum hefur það vakað fyrir ríkisstj. að hafa í þessum efnum svo mikið frelsi sem auðið er, en jafnframt að miða ráðstafanir ríkisstj. við það að tryggja smáútveginn eftir því, sem kostur reynist á. Nú má deila um það, hverjar leiðir liggi að þessu marki. En okkur hefur sýnzt, að nokkuð rannsökuðu máli, að það, sem mestu varðaði, væri tvennt. Annars vegar að koma á stað frystihúsunum, sem þó er ótryggt enn þá. Hins vegar að gera ráðstafanir til að tryggja smáútveginum, eftir því sem auðið þykir, arð af útflutningi á nýjum fiski, án þess að ganga í þeim efnum svo langt, að hætta þætti á, að skipaeigendur falli af þeim ástæðum frá viðleitni til að flytja út fisk. Og í bili verður að hníga að því ráði, eins og kunnugt er, að hækka söluverð á fiski til flutningaskipanna um 15%. Síðan er það hlutverk ætlað fiskimálan. að aðstoða útveginn við að fá skip leigð. Jafnframt skal Landssamband íslenzkra útvegsmanna segja til um í hverju tilfelli, hvar hvert skip taki fisk. Er vænzt, að sá aðili standi vel að vígi að gera þetta réttlátlega sem umboðsmaður fyrir eigendur minni fiskibáta og flutningaskip. Og það eru þeir aðilar, sem koma til greina. Það hefur ekki verið rætt um að leggja skatt á neina aðra í þessu efni en þá, sem eiga hlut að máli, þann útveg, sem hefur framleitt, en hvorki heildsala á Íslandi né smásala, síldarverksmiðjur eða togaraveiði. En ríkisstj. hefur ekki getað gert sér fullkomlega grein fyrir, hvaða frekari ráðstafanir eigi að gera. En það er ég viss um, að þegar til framkvæmdanna kemur, rekum við okkur á marga örðugleika í því að hafa réttlæti gagnvart öllum, sem okkur eru ekki enn fyllilega ljósir. Og m.a. af þeim ástæðum þykir ekki vera tilefni til að bera fram ákveðið frv. fyrir framkvæmdaheimild, þar sem við teljum okkur standa á lagalegum grundvelli í því, sem við framkvæmum. Ég held það stafi af misskilningi, að hv. fyrirspyrjandi spurði, hvort samið væri um flutning á fiski frá einstökum samlögum án þess að taka verðjöfnunarskatt. Við hugsum okkur verðjöfnunina í samlögunum sjálfum. Er svo álitamál, hvort eigi að nota eitthvað af verðjöfnunargjaldinu til annarra þarfa útvegsins en beinnar greiðslu fyrir nýjan fisk. En eins og sakir standa nú, tel ég ekki hægt að ræða þetta til hlítar. Okkur ber að gera okkur vonir um, að við fáum sem mest fyrir frysta fiskinn, og getum ekki gert ráð fyrir því, að mikil vanhöld verði, meðan ekki er búið að semja um hann. En það er játað af útvegsmönnum, að það sé þeirra hagsmunamál, að frystihúsin geti hafið starfsemi sína. Enda veit ég, að í mörgum verstöðvum, t.d. suður með sjó, hefur um helmingur af þeim fiski, sem í land kom, farið í frystihúsin. Mundi skapast mikið öngþveiti, ef ekki tekst því giftusamlegar um öflun skipakosts til að flytja fiskinn, - sem ég geri mér útaf fyrir sig ekki miklar vonir um, a.m.k. ekki fram yfir það, sem var í fyrra. Mundi þá horfa til mikilla vandræða, ef ekki yrði hægt að starfrækja frystihúsin. Hvernig frysti fiskurinn muni seljast, er ekki hægt á þessu stigi málsins að gera sér næga grein fyrir. Það er ekki heldur búið að gera sér fullkomlega grein fyrir innan ríkisstj., hvernig skipta skal í verðjöfnunarsvæði. Efast ég um, að heppilegt sé að hafa á því meiri hraða eri svo, að ekki sé einhver reynsla á fallin. Þó þolir það ekki mikla bið. Hv. fyrirspyrjandi spurði, hvort frystihúsin mundu kaupa. Rétt er að svara, að það er ekki tryggt. Fulltrúar hraðfrystihúsanna munu koma saman 12. þ. m., og þá munu þau bera saman bækurnar. Það má segja, að enn sem komið er komi það ekki að sök, a.m.k. verulega, þó að þau hafi ekki hafið sína starfsemi, enda nokkuð undir því komið, hvernig tekst um sölu á hraðfrysta fiskinum, hvað rétt er að reka hart á eftir í þeim efnum. Það má segja, að eins og verð er á fiski í Englandi nú, muni vera hagkvæmara fyrir Íslendinga að flytja fiskinn nýjan, meðan skipakostur endist, heldur en að frysta hann, jafnvel þó að prýðilega tækist til um söluna. Auk þess er einnig ástæða til að gera ráð fyrir. að frystur fiskur kynni að vera óútfluttur um hávetur, þ.e.a.s. þegar fiskverðið er mest og aflabrögðin bezt, í marz og apríl, og væri einnig af þeim ástæðum illa ráðið að hafa notað upp rúmið í frystihúsunum, þegar litið berst að og kannske er ekki hægt að flytja allan aflann. Ég hafði svarað því, að fiskimálan. væri ætlað að reyna að starfa að því, að við gætum fengið sem flest erlend skip og að hjálpa smáútveginum um framlenging á leigu eða að starfrækja þetta að einhverju leyti sjálfir. Frekari upplýsingar að öðru leyti get ég ekki gefið á þessu stigi málsins. En ég skal endurtaka, að ekki er meiningin, að hér sé nein launung á ferð. Og það er mjög eðlilegt, að fram komi fyrirspurnir um það, hvað ríkisstj. hefur í hyggju í þessum málum.



Aðeins örfá orð, enda tæplega hægt að fara út í langar umræður á þessu stigi málsins. En þó verð ég að láta í ljós óánægju og vonbrigði yfir svörum hæstv. forsrh., og má þó vera, að hann sé ekki jafnkunnugur þessum málum og atvmrh., sem þau heyra undir. En sjálfsagt getur mikill misskilningur um þetta mál rúmazt enn, þrátt fyrir þær umræður, sem orðið hafa milli mín og hæstv. forsrh. Mun ég þá nota tækifærið á morgun, ef atvmrh. verður við. til að grennslast ofurlítið nánar um einstök atriði, sem þýðingarmikið er, að allir viti nú þegar. Ég spurðist fyrir um það, hvort samlögum útvegsmanna væri ætlað að borga þetta verðjöfnunargjald, m.ö.o. hvort þetta gjald ætti aðeins að leggja á keyptan fisk, eins og orðalag auglýsingarinnar segir, eða hvort bæri að skoða orðalagið svo, að einnig væri átt við þann fisk, sem tekinn er til útflutnings fyrir reikning eiganda. Þessu svaraði ráðh. ekki neitandi, en lét þó falla orð í þá átt, að verðjöfnunarskatturinn ætti að falla til samlaganna sjálfra. En það er náttúrlega óskiljanlegt með öllu, hvað hæstv. ráðh. meinar með þessu, nema hann kannske meini það, að hvert samlag eigi að vera verðjöfnunarsvæði. En ég geri ekki ráð fyrir, að þetta verði nánar upplýst að sinni, og má þá spyrjast fyrir síðar. Ég spurði um það, hvort verðjöfnunargjald ætti ekki að ná einnig til togarafisks. Svaraði hæstv. ráðh. því alveg afdráttarlaust, að ekki væri meiningin að blanda inn í þetta neinu óviðkomandi og þetta gjald ætti ekki að ná til þess fisks, sem aflaðist á togara og fluttur væri á erlendan markað. Ég verð að segja, að þarna er ég á alveg gagnstæðri skoðun. Ef ætlunin er að fara út í verðjöfnun á fiski, þá er sjálfsagt, að togarafiskurinn verði tekinn með. Þetta liggur alveg í hlutarins eðli. Það er sem sé gert ráð fyrir að fara inn á þá braut með verðjöfnuninni, að sá fiskur, sem selst bezt, skuli bera nokkuð af verði þess fisks, sem selst lakar. Og þegar gengið er inn á þessa braut á annað borð, þá er ekki minnsti eðlismunur á fiski, sem seldur er vel af togurum eða seldur vel af flutningsskipum, sem kaupa,fiskinn af smábátaeigendum annars vegar, og hins vegar þeim fiski, sem tekinn er af smábátaeigendum og seldur fyrir þeirra reikning. Hér hlýtur því að vera um misskilning að ræða, sem verður að sjálfsögðu leiðréttur, þegar menn athuga málið nánar, því að slík markalína sem þessi er ekki til að því er fiskinn snertir. En það er varla viðeigandi að ræða þetta mál til þrautar í sambandi við þessa fyrirspurn. Ég spurði, hvernig verðjöfnunarsvæðin væru hugsuð. Hæstv. ráðh. upplýsti, að þetta væri óákveðið. Þar með er upplýst, að stj. hefur ekki enn þá tekið stefnu í verðjöfnunarmálinu, þó að hún hafi ákveðið að láta innheimta verðjöfnunargjald. Því að vitanlega getur orðið grundvallarmismunur á verðjöfnun eftir því, hvaða reglur eru um verðjöfnunarsvæðin og verðjöfnun á milli einstakra tegunda. Ég ætla ekki að fara lengra út í þetta mál nú, en ég lýsi aftur þeirri skoðun minni, að það er ómögulegt að túlka l. um útflutningsverzlun frá 1939 svo frjálst. að með „klausuíu“ um útflutningsvörur megi framkvæma ótakmarkaða verðjöfnun innan lands með hvaða hætti sem manni sýnist. Því að það vita allir, að ekki er ætlazt til þess, að svo víðtækt vald væri fengið í hendur stjórnum eða einstökum n. með þessari löggjöf. Og auðvitað var það meiningin með útflutningsl., að ríkisstj. gæti haft fullt eftirlit með útflutningsverzluninni, ekki sízt þar sem l. voru sett með það fyrir augum, að menn seldu ekki óeðlilega lágt vörur sínar úr landi. Það er alveg rétt, sem hæstv. forsrh. sagði, að settar hafa verið þýðingarmiklar skerðingar í sambandi við útflutning vara. Um það vísaði hann til þessara laga. En mig rekur ekki minni til, að nokkurn tíma hafi verið framkvæmdar samkv. þessum l. svo víðtækar ráðstafanir sem þessi verðjöfnun á fiski hlýtur að verða. Hlýtur þá að koma til athugunar, hvort fordæmi er fyrir slíku. En mér virðist, að við ættum allir að geta orðið sammála um að setja alveg sérstaka löggjöf um svo þýðingarmikið mál sem fiskútflutningurinn er, og þá ekki sízt um þennan nýja þátt, verðjöfnun á fiski. Vil ég þess vegna gera ráð fyrir, að sá háttur verði upp tekinn. Þá er eitt atriði, sem ég beindi til hæstv. ráðh., hvort fiskimálan. ætli að flytja frystan fisk fyrir útgerðarmenn, hvort hún hafi fundið lágmarksverð á hann og hvort hann mundi koma undir verðjöfnunargjald. Hann svaraði því ekki, og mun ég því beina því til þess ráðh., sem málið heyrir undir. Þá þóttist ég heyra það á hæstv. ráðh., að ekki væri meiningin að hafa afskipti af leigumálunum eða leiguskipunum til samlaganna, og tel ég það miður farið. Að öðru leyti skal ég ekki fara frekar út í þetta mál, þar sem það er líka svo vaxið, að ekki er ástæða til að ræða það frekar nú.



Ég vil aðeins taka fram, að ég vísaði þessu máli til hæstv. atvmrh., af því að ég taldi eðlilegast, að hann svaraði því, þó að þetta sé mál allrar stj. En með því að ég hef gefið þær upplýsingar, sem ég hef gefið, tel ég tilgangslaust að beina nýjum fyrirspurnum til hæstv. atvmrh. Stj. mun ráðfæra sig við þingið og gefa upplýsingar, þegar ástæða er til þess, en ég tel, að nú sé ekki hægt að gefa frekari upplýsingar en þegar hafa verið gefnar.



Ég ætlaði að beina fyrirspurn til hæstv. atvmrh., sem ekki er nú viðstaddur, og vildi ég biðja hæstv. forseta að spyrja eftir, hvort hann mundi ekki vera svo nærri, að þetta mætti takast.

Forseti (JörB): Mér er tjáð, að hæstv. ráðh. sé ekki kominn inn í þinghúsið. Veit ég ekki með vissu, hvort hans er von.



Ég mun þá taka annað atriði, sem ég ætlaði að spyrja um. Ég hef tekið eftir, að liðið er æði langt síðan tekið var á dagskrá mál, sem búnar eru um tvær umr. og fjallar um gerð flugvalla. Vil ég spyrja hæstv. forseta, hvort ekki sé von á, að það komi fljótlega á dagskrá.

Forseti (JörB): Af minni hálfu er ekkert því til fyrirstöðu, að mál þetta komi á dagskrá.

Er það af einhvers hálfu?

Ekki veit ég til þess.



Ég get sparað frekari umr. um þetta, því að ég get sem formaður samgmn. Nd. veitt þá vitneskju, að málið er að koma til 3. umr. Við 2. umr. komu fram nokkrar aths. og það frá fleirum en einum, og óskuðu sérstaklega samgmrh. og félmrh., að tekið yrði tillit í brtt.-formi til nokkurs af því, sem þá var fært fram. Það er nú samkomulag, - ef fyrirspyrjandi vill gefa sér tíma frá tali við aðra þm. til að hlusta á, sé honum áhugamál að vita eitthvað um þetta.

Ég heyri, að málið er í góðum höndum.

En það er að skýra frá rökum fyrir því, hvers vegna þetta hefur dregizt. N. hefur gengið frá þessu í morgun. Brtt. eru lítilfjörlegar og komnar í prentun. Eru mestmegnis að ósk félmrh. En við samgmrh. hefur orðið samkomulag um það, að málið gangi fram íhlutunarlaust af hans hálfu. Vænti ég, að þessi verði raunin a nú alveg næstu daga.



Ég ætla að það væri 17. nóv. s.l., sem frv., sem ég flutti í Nd. um breyt. á l. um fiskimálan. viðvíkjandi útflutningi og hagnýtingu markaða, var vísað í sjútvn. Það er þess vegna æði langt um liðið síðan þetta mál fór til n., og enn hefur ekkert á því bólað, að n. hafi afgr. málið. Mér er kunnugt um það, að það er almennur áhugi fyrir þessu máli, og til sannindamerkis vil ég taka fram, að komnar eru til Alþ. áskoranir, sem sendar hafa verið viðkomandi þm. frá 15 útgerðarstöðum, um það að samþ. þetta frv. Með leyfi hæstv. forseta skal ég telja upp, hverjir staðirnir eru. Þeir eru: Sandgerði, Keflavík, Garður, Ólafsvík, Ísafjörður, Dalvík, Bíldudalur, Ólafsfjörður, Stykkishólmur, Seyðisfjörður, Fáskrúðsfjörður, Hornafjörður, Eskifjörður. Og það er vitað, að fleiri áskoranir í þessa átt eru einnig á ferð. Ég vil þess vegna skora mjög á sjútvn. að afgr. þetta mál, en það má ekki dragast lengi, ef það á að geta gengið fram á þessu þingi. Jafnframt vil ég biðja hæstv. forseta um að veita þessum tilmælum mínum brautargengi við hv. n. til frekari áherzlu um það, að hún inni af hendi skyldu sína.

Forseti (JörB): Ég skal minnast á það við hv. sjútvn., hvað liði afgreiðslu þessa máls, og tjá henni, að óskir hafi komið fram um, að hún afgr. það frá sér til d. Vil ég vænta, að afgreiðslan þurfi ekki að dragast úr þessu.