Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Landbn. hefur athugað frv. þetta og leggur til, eins og fram kemur á þskj. 234, að það verði samþ. óbreytt. Einstakir nm. hafa þó skrifað undir nál. með þeim fyrirvara, að þeir áskilji sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma við frv. Frv. hefur þegar hlotið afgreiðslu hv. Ed. og var þar samþ. einróma. Frv. er eins konar fylgifrv. með frv. um Lífeyrissjóð bænda, en efni þess er í annan stað, að gert er ráð fyrir að fella niður álag á söluvörur landbúnaðarins, hið svokallaða stofnlánadeildargjald af framleiðsluvörum bænda, á árunum 1976–1990, og á hinn bóginn, að gert er ráð fyrir, að stofnlánadeild greiði eftir ákveðnum reglum til Lífeyrissjóðs bænda á tímabilinu 1. jan. 1971 til 1. jan. 1986 til lífeyrisgreiðslna. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þetta mál sérstaklega hér í seinni deild, en mæli með því, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Fyrir þessu frv. þarf ekki langa framsögu eða skýringar. Hv. Ed. hefur afgreitt þetta frv. einróma á aðeins tveimur dögum, en meginefni frv. er það annars vegar að staðfesta þá reglu, sem verið hefur hjá Tryggingastofnun ríkisins á útreikningi tryggingarviknafjölda - reglu, sem gilt hefur um áratugaskeið, en verið vefengd af ríkisskattanefnd, og hins vegar að miða nú framvegis bótahækkanir við dagvinnukaup í stað grunnkaupstaxta, sem er í núgildandi lögum. Það þykir vafasamt að þeirri 8.2% hækkun, sem er gert ráð fyrir í núv. fjárlögum, sé unnt að koma á, þar sem þá hefðu tryggingabætur hækkað á einu ári um 33.6% - eða í upphafi árs um 5.4%, á miðju sumri um 20% og svo aftur nú um 8.2%. Þetta er vefengt, að geti verið heimilt samkv. núgildandi lögum, þar sem einungis má miða við grunnkaupstaxta, og lagt til, að þessu orði verði breytt í dagvinnukaup. Ég vænti þess, að þessi hv. d. afgreiði þetta mál svo fljótt sem kostur er á, því að nauðsynlegt er, að l. taki gildi fyrir áramót, ef af framkvæmd þessara laga á að verða með þeim hætti, sem frv. kveður á um. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Síðan gildandi lög um verðlagsmál voru sett 1968, hefur umboð verðlagsnefndar verið lögfest fyrir eitt ár í senn. Samkv. gildandi l. mundi því umboð verðlagsnefndar falla niður í desemberlok, ef ekki yrði gerð breyting á l. og umboð n. framlengt um eitt ár til viðbótar. Það eitt er efni þessa frv. að framlengja umboð núv. verðlagsnefndar til ársloka 1971. Hliðstætt frv. var borið fram á síðasta Alþ. og var þá ágreiningslaust alveg og ekki vísað til n. Ég tel efni þessa máls vera alveg augljóst og enga ástæðu til þess að ætla að um það sé ágreiningur nú frekar en áður, og leyfi mér því, herra forseti, að leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr., en sé ekki ástæðu til að leggja til, að því verði vísað til n.



Herra forseti. Samgmn. Nd. hefur tekið frv. til athugunar og leggur til, að það verði samþ. Einstakir nm. áskilja sér þó rétt til að flytja brtt. eða fylgja brtt., er fram kunna að koma. Fjarstaddur við afgreiðslu málsins var Guðlaugur Gíslason. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða mikið um þetta mál. Frv. í heild er greinilega til bóta. Ákvæðin um að breyta gerð vegáætlunar og framkvæmdaáætlun sýsluvegasjóðanna eru sjáanlega til bóta og tryggja betur framkvæmd og undirbúning þeirra mannvirkja, sem á að vinna að. Í grg. frv. kemur skýrt fram, að höfuðtilgangur lagabreytingarinnar er að leysa fjárhagsvanda Vegasjóðs, en tekjur hans hafa reynzt lægri en áætlað var, en útgjöldin hins vegar aukizt vegna verðlagsbreytinga. Til þess að ljúka þeim framkvæmdum, sem áætlað var að ljúka samkv. gildandi vegáætlun, er höfuðnauðsyn að auka tekjur Vegasjóðs. Auk þess er nauðsynlegt að afla frekara fjár til nauðsynlegra framkvæmda við þjóðbrautir og landsbrautir víða um land. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þetta frekar, en vona, að dm. hraði afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir nál. á þskj. 247 með fyrirvara, og það var raunar í þeirri von, að einhverjar breytingar kæmu fram, en samgmn. Nd. hélt aðeins einn fund um málið, og sá fundur stóð ekki nema í mesta lagi í fimm mínútur. Ég hafði búizt við, að annar fundur yrði haldinn í n., en svo varð ekki. Þetta mál var engum sent til umsagnar. Það liggur nokkuð ljóst fyrir, að þm. Sjálfstfl., Alþfl. og Framsfl. styðja málið, svo að tilgangslítið er að berjast gegn slíkum meiri hluta. Þó vil ég leyfa mér að minnast hér á nokkur atriði. Frv. þetta um breytingu á vegalögum á að tryggja aukið fjármagn til Vegasjóðs til að fjármagna þær hraðbrautaframkvæmdir, sem nú er verið að vinna að og eru á áætlun 1971 og 1972 og að nokkru til að auka fjármagn til nauðsynlegra framkvæmda við þjóðbrautir og landsbrautir. En nú vantar hvorki meira né minna en 532.7 millj. kr., sem að langmestu leyti eiga að fara í hraðbrautaframkvæmdir. Við getum allir orðið sammála um lagningu hraðbrauta upp að vissu marki og með hæfilegum framkvæmdahraða. En þegar slíkar hraðbrautaframkvæmdir eru byggðar að mestu leyti á erlendum lántökum, þá vaknar sú spurning, hversu arðbærar þær eru fyrir þjóðarheildina. Við getum verið sammála um, að rétt sé að taka erlend lán til að fjárfesta í framkvæmdum hér heima, sem eru arðbærar eða hagstæðar fyrir þjóðarheildina -framkvæmdum, sem standa sjálfar undir erlendu lánunum og efla þjóðarbúskapinn í heild. En það verður að teljast vafasamt að taka stórlán erlendis til að leggja hraðbrautir, því að mikið fjármagn þarf til að standa undir afborgunum og vöxtum af slíkum lánum. Reynslan hefur sýnt, að stefna ríkisstj. í efnahagsmálum þjóðarinnar er röng, því að dýrtíðin eykst jafnt og þétt og eyðir þessum erlendu lánum jafnvel örar en við getum framkvæmt hlutina. Við tökum lán erlendis, síðan lækkum við gengið og skuldirnar vaxa. Viðbótarfjárþörf Vegasjóðs er, eins og ég sagði áður, 532.7 millj. kr. fyrir næstu tvö ár, og þessu fjármagni skal nú náð með því að stórhækka benzínið um allt að 38% og í öðru lagi með því að hækka þungaskattinn um 50%. Og allt þetta kemur, þegar búið er að segja þjóðinni, að í landinu ríki verðstöðvun. Hefði ekki verið réttara að leita annarra ráða eða fara eitthvað hægara í hraðbrautaframkvæmdir, a. m. k. á meðan verðstöðvun á að vera í gildi? Það er mín skoðun. Það eru sum ákvæði í þessu frv., sem ég get samþykkt, t. d. um áætlunargerðina, sem er í 1. gr. og 4. gr. Í 7. gr. í þessu frv. er heimild til ráðh. til að ákveða með reglugerð, að ökumælar skuli settir í bifreiðar, sem nota annað eldsneyti en benzín, og skulu þessar bifreiðar greiða sérstakt gjald fyrir hvern ekinn km samkv. ökumælum. Enn fremur er ráðh. heimilt að endurgreiða þungaskatt af sérleyfisbifreiðum að vissu marki, en engin slík ákvæði eru um vöruflutningabifreiðar, sem annast vöruflutninga frá Reykjavík og út á land. Allir vita, að á vorin, þegar frost er að fara úr vegunum, auglýsir Vegagerðin ákveðinn öxulþunga á mörgum vegum landsins, og það gefur auga . leið, að þegar ökumælar eru komnir í slíkar vöruflutningabifreiðar og þeim er bannað að flytja meira en t. d. hálffermi, þá mun ekki borga sig fyrir þá að standa í slíkum vöruflutningum. Þess vegna bendir allt til þess, að þessir vöruflutningar muni falla niður á ákveðnu tímabili á vorin, en það gæti skapað öngþveiti í aðflutningum, því að þessir vöruflutningar eru nú að vissu leyti lífæð margra byggðarlaga. Þarna þyrfti því einnig að koma til heimild til ráðh. til að endurgreiða þungaskattinn að ákveðnu marki, þegar Vegagerðin auglýsir ákveðinn öxulþunga á vorin. Við 1. umr. um þetta mál var því haldið fram sem rökum, að þótt þessi hækkun á benzíni kæmi til framkvæmda, væri þó benzín hér á landi ódýrara en í öðrum nálægum löndum. Slík rök eru auðvitað léttvæg fundin, nema samtímis sé minnzt á launakjör almennings í þessum sömu löndum, svo að hægt sé að fá réttan samanburð. Allir vita, að árið 1969 var okkur hagstætt. Aukning þjóðartekna varð 6–7% og allt bendir til, að þetta ár verði enn þá hagstæðara. Í slíku árferði hefði átt að vera hægt að halda áfram hraðbrautaframkvæmdum af fullum krafti, en vegna stefnu ríkisstj. í efnahagsmálum þjóðarinnar hefur dýrtíðin aukizt jafnt og þétt, og við vitum, að á þessu ári hafa verðhækkanir dunið yfir, þar til ríkisstj. kom fram með verðstöðvun, sem gildir í dag. Og hvað skyldi fólkið í landinu hugsa um þessa verðstöðvun, þegar ríkisstj. leggur nú fram breytingu á vegalögum, sem leggur aukalega á alla bifreiðaeigendur í landinu skatt, sem nemur um 532 millj. kr.? Þeir verða vissulega margir undrandi. Við vitum líka, að ríkissjóður hefur margvíslegar tekjur af bifreiðum og rekstrarvörum til þeirra. Hvers vegna ganga ekki þessar tekjur til Vegasjóðs, ef bifreiðaeigendur eiga að standa að miklu leyti undir vegagerð landsins? Það væri sjálfsagt, að þessar tekjur gengju til Vegasjóðs. Framlag ríkissjóðs til Vegasjóðs ætti að aukast, og það ætti að vera þannig, að ákveðin prósenta af þjóðartekjum færi hverju sinni í samgöngukerfið eða vegina og þá gæti það orðið sá mælikvarði, sem farið væri eftir í vegaframkvæmdum og hraðbrautaframkvæmdum. Flestir hefðu ætlað, að í jafngóðu árferði hefði ekki þurft að leggja svona gífurlega skatta á bifreiðaeigendur til að standa undir hraðbrautaframkvæmdum í nágrenni Reykjavíkur og einmitt á sama tíma og verðstöðvunarlög ríkisstj. eru í fullu gildi. Það er mín skoðun, að ríkisstj. hefði átt að fara aðrar leiðir í þessu máli, en þar sem engar breytingar hafa komið fram til bóta, mun ég ekki greiða þessu máli atkvæði mitt.



Herra forseti. Ég hef undanfarna daga fylgzt af nokkurri athygli með fréttum frá Noregi, og ég geri ráð fyrir, að það séu fleiri þm., sem fylgzt hafa með þeim fréttum af nokkurri athygli. Norska ríkisstj. bar fram frv. um nokkra hækkun á þungaskatti á bifreiðum, og því frv. var tekið af það mikilli alvöru og svo mikilli festu í norska þinginu, að ríkisstj. var að því komin að falla. Tveir af stuðningsmönnum stjórnarflokkanna lýstu yfir því, að þeir mundu ekki fylgja þessu frv. í óbreyttu formi. Að vísu er því haldið fram og vafalaust með réttu, að þarna hafi fleira komið til en þetta mál eitt, það hafi verið korn, sem fyllti mæli. Engu að síður litu norskir þm. slíka till. svo alvarlegum augum, að þeir töldu hana geta rökstutt það að fella ríkisstj. Og ríkisstj. sá að lokum sitt óvænna og gerði þær breytingar á þessu frv., sem nægðu til þess, að þessir tveir þm. töldu sig að lokum geta fylgt því. Ég minnist á þetta vegna þess, að það er greinilegt, að í Noregi taka þm. vandamál af þessu tagi mun alvarlegar en gert er hér á Íslandi. Hér á Íslandi er auðsjáanlega ekki mikill hugur í þm. í sambandi við frv. af þessu tagi. Við heyrðum, hvernig hv. síðasti ræðumaður greindi frá því, að n. sú, sem um málið fjallaði, hefði verið fimm mínútur að ræða um það. Og það er greinilega engin hætta á því, að framtíð ríkisstj. sé í nokkurri hættu út af þessu máli. Það getur vel verið, að það sé ókyrrð í einhverjum þm. stjórnarflokkanna; ég veit það ekki. En hitt veit ég, að talsmaður stærri stjórnarandstöðuflokksins, Framsfl., gerði sér ferð upp í ræðustólinn gagngert til að tilkynna ríkisstj., að hann og hans flokkur mundu hjálpa henni í þessu máli. Þarna væri mál, sem Framsfl. væri í öllum meginatriðum sammála hæstv. ríkisstj. um. Og þessi hv. þm. talaði um þetta mál af miklum alvöruþunga og mikilli þekkingu, eins og honum er lagið, og hann talaði eins og stjórnarstuðningsmaður og raunar eins og ráðherrastóll væri innan seilingar, sem svo sem má vel vera. En mér finnst það dálítið furðulegt, að menn skuli taka frv. af þessu tagi svona léttilega. Það er að vísu alkunna, að það munar ekki mikið um einn kepp í sláturtíðinni, og hæstv. ríkisstj. hefur nú að undanförnu staðið í því að fá þm. til þess að samþykkja með sér hækkun á fjárlögum, sem nemur yfir 3000 millj. kr. Kannske hefur það verið sálfræðileg athöfn hjá hæstv. samgrh., þegar hann geymdi þetta frv. fram yfir þann verknað, svo að mönnum yxu ekki í augum þær upphæðir, sem í þessu frv. felast. En engu að síður tel ég, að mönnum eigi að vaxa slík stefna sem þessi í augum. Þetta frv. gengur greinilega í berhögg við þá svokölluðu verðstöðvun, sem ríkisstj. hefur lögleitt og telur sig fylgja. Efni þessa frv. er algerlega andstætt verðstöðvuninni, og það er að minni hyggju fullkomið blygðunarleysi bæði gagnvart alþm. og gagnvart almenningi að bera slíka till. fram. Ef hæstv. ríkisstj. væri nokkur raunveruleg alvara með verðstöðvun sinni, hefði henni ekki til hugar komið að leysa vandamál Vegasjóðs á þennan hátt, en ég hygg, að alþm. öllum sé það mjög vel ljóst, að ríkisstj. er engin alvara með verðstöðvuninni. Þar er aðeins verið að fresta fram yfir kosningar þeim hlutum, sem ríkisstj. veit að eiga að gerast næsta haust, og verðbólguaukning í sambandi við benzín og akstur bíla er í fullu samræmi við hina raunverulegu stefnu hæstv. ríkisstj. Hvernig stendur á því, að Vegasjóður er í vandræðum? Það stafar ekki af því, að ákveðið hafi verið að leggja í verulegar nýjar framkvæmdir. Það er um sáralitlar nýjungar að ræða í þessu frv. Aðalástæðan fyrir vandkvæðum Vegasjóðs er sú, að áætlanir hæstv. ríkisstj. hafa ekki staðizt. Skerðing á lífskjörum leiddi um skeið til þess, að bílum fjölgaði ekki eins ört og hæstv. ríkisstj. hafði gert ráð fyrir, og í annan stað hafa allar áætlanir um kostnað vegna vegaframkvæmda stórhækkað vegna óðaverðbólgunnar. Sú upphæð, sem gerð er till. um, að bætt verði í Vegasjóð núna, er í rauninni fyrst og fremst upphæð, sem hefur brunnið upp á báli verðbólgunnar að undanförnu. Nú veit ég, að hæstv. samgrh. býr sig eflaust undir það að koma hér upp og halda því fram, að ég sé andvígur stórframkvæmdum í vegamálum, svo að mér þykir rétt að gera grein fyrir því nú þegar, að það er ég alls ekki. Mér hefur raunar verið það dæmi um glundroðann í stjórnarfari nú á Íslandi, hvernig stjórnarvöld hafa um langt skeið látið flytja inn bifreiðar fyrir hundruð og aftur hundruð millj. kr. án þess að gera á sama tíma ráðstafanir til þess, að hér væru vegir, sem hægt væri að aka á. Í þessari stefnu hefur falizt alveg óhemjuleg sóun - sóun, sem engum hefur að gagni komið nema þá helzt innflytjendum. Ég tel, að það sé mikil nauðsyn að stórauka framkvæmdir í vegamálum. En ég er á móti þeirri aðgerð að afla ævinlega og einvörðungu tekna með neyzlusköttum. Og það er algerlega ástæðulaust að binda till. um fjáröflun í Vegasjóð við neyzluskatta. Þegar rætt er um að hækka vöru eins og benzín í verði, finnst mér, að hv. alþm. ættu að minnast þess, að hér á Íslandi eru starfandi þrjú olíufélög, sem halda uppi þreföldu dreifingarkerfi og þreföldum skrifstofubáknum og þreföldum tilkostnaði. Það er ríkið, sem kaupir vörurnar til landsins, en afhendir þær síðan þessum þremur félögum til þess að dreifa þeim. Þessi þrjú félög selja öll sömu vöruna. Það er engin samkeppni á milli þeirra. Í rauninni er þetta aðeins einokunarhringur - þríofinn einokunarhringur. Og þessi félög hafa á undanförnum árum safnað mjög verulegum gróða. Eitt þeirra, Olíufélagið hf., greindi frá því fyrr á þessu ári, að hreinn gróði félagsins á síðasta ári hefði verið 50 millj. kr., þegar búið var að afskrifa allt, sem afskrifa mátti, og fela allt, sem fela mátti samkv. hinum mjög svo rúmu ákvæðum skattalaga, þegar fyrirtæki eiga í hlut. Vafalaust hafa hin olíufélögin grætt engu minni upphæðir. Aðeins með því að höggva í gróða þessara félaga væri hægt að ná mjög verulegri upphæð af því, sem nú er talið skorta í Vegasjóð, og þó mundi muna miklu meira um hitt, ef Alþ. ákvæði loksins að fella niður þetta dýra og spillta kerfi og koma upp í staðinn einfaldari og nútímalegri aðferð til þess að dreifa olíu og benzíni á Íslandi. Af því mundi hljótast mikill þjóðhagslegur sparnaður, sem væri þá m. a. hægt að nota sem frambúðartekjur fyrir Vegasjóð. Þegar farið er að ræða um þessi mál, þá eru fleiri aðilar, sem koma upp í hugann, og hægt væri að skattleggja í stað þess að leggja á nýja neyzluskatta. Hvað er t. d. að segja um verktaka þá, sem nú er falið að leggja vegi á Íslandi á sama tíma og vélar Vegagerðarinnar eru í vaxandi mæli látnar standa ónotaðar? Má ég minna á félag, sem heitir Íslenzkir aðalverktakar og hóf starfsemi sína sem þjónustufélag fyrir erlent hernámslið á Íslandi og safnaði þar mjög verulegum gróða og m. a. mjög stórvirkum tækjum. Þetta félag hefur á undanförnum árum verið að búa um sig í okkar þjóðlífi einnig með því að leggja vegi og byggja hús og standa í ýmiss konar fleiri slíkum framkvæmdum. Ég hygg, að margir þm. muni eftir því ekki síður en ég, þegar þetta félag lánaði ríkissjóði peninga, til þess að hægt væri að leggja vegarspotta hér í námunda við Reykjavík, því að þessu láni fylgdi aðeins eitt ofurlítið skilyrði, og það var það, að Íslenzkir aðalverktakar fengju að leggja veginn, án þess að verkið væri boðið út. Síðan sannaðist það á óvefengjanlegan hátt, að félagið hafði hirt tugi millj. kr. umfram venjulegan gróða af þessari vegarlagningu einni saman. Ef hæstv. ríkisstj. hefði hug á því að skerða gróða þessa auðhrings - þessa raunverulega auðhrings eftir íslenzkum aðstæðum, þá væri hægt að finna þar mjög verulegar upphæðir til þess að leggja í Vegasjóð. Það má minna á fleiri aðila í þjóðfélaginu. Ég minntist á það áðan, að Vegasjóður væri í vanda, vegna þess að peningarnir höfðu brunnið upp fyrir honum á eldi verðbólgunnar, en þegar peningar brenna upp fyrir einum í verðbólgu, þá eru aðrir aðilar, sem safna fé. Það eru til aðilar ekki sízt hér í Reykjavík, sem á undanförnum verðbólguárum hafa hagnazt mjög stórlega á hverri einustu gengislækkun og hverri einustu óðaverðbólguskriðu. Við höfum þetta fyrir augunum nú þessa mánuði hér í Reykjavík, þegar hér er til að mynda verið að reisa veglegt verzlunarmusteri, sem áður hefur verið gert að umtalsefni hér á þingi og talið er hýsa stærstu kjörbúð á Norðurlöndum - hvorki meira né minna. Fjárfesting í þeirri höll einni saman mun, þegar allt verður talið að lokum, nema hundruðum millj. kr. Og samt hygg ég, að skortur á ágætum verzlunum hafi engan veginn háð Reykvíkingum að undanförnu. Einnig þarna væri hægt að safna fjármunum, ef einhver áhugi væri á því að leggja byrðarnar á aðra en almenning og neytendur. En eina úrræði þeirrar ríkisstj., sem nú situr, er sívaxandi neyzluskattar, söluskattur, benzínskattur, þungaskattur og hvað þeir heita allir þessir skattar. En gagnvart atvinnurekendum - gagnvart auðfyrirtækjum - er áhuginn eingöngu sá að breyta enn skattalögum, þó að þessir aðilar borgi minni gjöld hér á Íslandi en í nokkru landi, þar sem ég þekki til. Munurinn á þeirri aðferð, sem ég hef verið að lýsa, og þeirri aðferð, sem hæstv. ríkisstj. leggur til, er einnig annar. Neyzluskattar eins og benzínskattur eru verðbólguaukandi. Þeir menn, sem fyrir slíkum skatti verða, munu vafalaust finna úrræði til þess að velta honum af sér áfram. En ef skertur væri gróði stórtekjumanna, sem ég var að benda hér á, þá er sú aðgerð ekki verðbólguaukandi. Þannig væri enginn vandi að finna leiðir til þess að leysa þennan vanda, sem hér er verið að ræða um, ef áhugi væri á því. Ég geri ráð fyrir því, að hv. framsóknarmenn hefðu einnig getað komið auga á slíkar leiðir, en þeir eiga vissulega í nokkrum vanda. Ég skil það ákaflega vel, að það sé erfitt fyrir framsóknarþingmenn að koma hér upp og tala um, að olíufélögin stundi óeðlilega starfsemi á Íslandi. Ég skil það einnig vel, að framsóknarþingmenn eigi erfitt með að koma hér upp og tala um Íslenzka aðalverktaka, vegna þess að það er gamalt helmingaskiptafyrirtæki, sem miðar að því, að Framsfl. fái hlutdeild í hernámsgróðanum til jafns við stjórnarflokkana. Það er af þessum ástæðum, sem Framsókn kemur hér og lýsir fylgi við þetta mál, vegna þess að Framsókn vill ekki ráðast að þeim forréttindaaðilum, sem hægt væri að taka þessa peninga frá, ef það ætti að hætta við að leggja á neyzluskatta. Hv. síðasti þm. talaði í ræðu sinni hér áðan um það, að það væri hæpin stefna að taka erlend lán til vegagerðar. Ég er algerlega sammála þessu. Ég tel, að það sé mjög hæpin stefna almennt séð. Ég held, að sú skoðun sé rétt, sem lengi var ríkjandi á Íslandi, að erlend lán geti menn tekið til þess að auka útflutningsframleiðsluna, en þegar um sé að ræða mikilvæg verkefni til þess að bæta þjónustu hér innanlands og gera á ýmsan hátt lífvænlegra í landinu, þá verðum við að finna leiðir til að afla þeirra peninga fyrst og fremst innanlands, og þetta er sannarlega ekki óvinnandi vegur, þegar þjóðartekjur Íslendinga eru komnar upp í 40 þús. millj. kr. eins og þær verða á þessu ári eða vel það. Aðeins 1% af þjóðartekjunum er 400 millj. kr., en það er svipuð upphæð og búið er að taka í erlendu láni til vegagerðar. Ég held, að varla verði um það deilt, að auðvelt á að vera að finna slíka upphæð, ef eitthvert lágmarksskipulag er á fjárfestingu í landinu. Sú aðferð að taka erlent lánsfé til þjónustuframkvæmda er hvergi fráleitari en í þjóðfélagi verðbólgu og gengislækkana. Eða hafa menn hugsað þá hugsun til enda, hvernig ástatt verður hjá Vegasjóði eftir gengislækkun? Þá hækkar ekki aðeins aðalundirstaða teknanna, benzínverðið sjálft, heldur yrði að margfalda benzínskattinn til þess að standa undir hinum erlendu lánum, vöxtum og afborgunum af þeim. Menn ættu að kannast við þá endileysu í sambandi við Keflavíkurveginn. Og þá er hætt við, að byrðarnar af umferðinni, sem svo eru kallaðar, verði æðiþungar fyrir bílaeigendur, nema hæstv. ríkisstj. grípi þá til þess ráðs gjaldþrotamannsins að taka ný erlend lán til þess að geta staðið í skilum með vexti og afborganir af þeim fyrri. Þetta, sem ég er að segja hér, er engin fjarstæða. Þetta er sú þróun, sem við þekkjum á seinasta áratug. Og þetta er sú þróun, sem við sjáum óhjákvæmilega fram á. Ég hef minnzt á það nokkrum sinnum síðustu dagana og skal ekki þreytast á því að minna á það, að sú þróun, sem nú er að gerast á Íslandi, stefnir öll á nýja óðaverðbólgu og nýja kollsteypu næsta haust. Á þessu sumri hækkaði vöruverðið á Íslandi um 2–3 milljarða. Fjárlögin munu hækka um 3–4 milljarða, og áætlanir sveitarfélaganna munu hækka um ótalda milljarða. Það getur engum manni dulizt, að með þessari stefnu er vitandi vits stefnt að nýrri gengislækkun. Og þetta mál, sem við erum að ræða um hér, þ. e. hækkun á benzíni og þungaskatti, er einn liður í þessu dæmi öllu saman. Það er vissulega rétt, að þetta er ekki stærsti liðurinn. Þetta er liður af minna taginu, en samt hefði það verið maklegt, að það hefði orðið sá dropi, sem holar steininn. Ég held, að það hefði verið enn þá eðlilegra hér á Íslandi en í Noregi, að þm. hefðu tekið máli af þessu tagi mjög illa og rætt það mjög alvarlega í sinn hóp, hvort ekki væri kominn tími til að leysa þessa ríkisstj. frá störfum. En því miður skortir okkur þm. enn einlægni og alvöru til að bregðast þannig við vandamálum. Hitt verður maður þó að vona, að sá þingmannahópur, sem kemur hér inn að afloknum kosningum á næsta ári, hafi svolítið aðra eiginleika.



Herra forseti. Mér var það ljóst, að skoðanir mínar og hv. 6. þm. Reykv. eru um margt ólíkar. Mér var það ekki eins ljóst, að hans afstaða til mála byggðist fyrst og fremst á einhverjum annarlegum sjónarmiðum. Þegar ég lýsi stuðningi mínum eða andstöðu, þá get ég gert það út frá málinu einu saman, en þarf ekki að hafa neitt annað annarlegt sjónarmið, eins og þessi hv. 6. þm. Reykv. taldi mig hafa. Ég hef oft og mörgum sinnum talað um vegamál hér á hinu hv. Alþ. Ég hef alltaf lýst þeirri skoðun minni og þeirri bjargföstu stefnu, að það yrði að gera verulegt átak til þess að bæta vegakerfi landsins. Framsfl. hefur sýnt það í afstöðu sinni til vegamála hér á Alþ., að hann hefur lagt sig allan fram um það að hverfa að því, að einmitt yrði bætt úr vegamálunum. Þess vegna er aðdróttunum hv. 6. þm. Reykv. um annarleg sjónarmið vísað hér með heim til föðurhúsanna. Ég vil í því sambandi minna á það, að Framsfl. stóð að vegalögunum 1963. Hann stóð líka að tekjuöflun í sambandi við Vegasjóð oft og mörgum sinnum. Ég minni einnig á það, að við höfum bent á það, framsóknarmenn, og sérstaklega hef ég haldið því á lofti, að meira af tekjum þeim, sem ríkissjóður fær af umferðinni, yrði að ganga til Vegasjóðs. Ég man ekki til þess, að hv. 6. þm. Reykv. hafi þá staðið upp og reynt að leggja því máli lið, en það er þó eitt af höfuðatriðunum til þess, að við getum gert stórt átak í vegamálum. Hv. 6. þm. Reykv. drap á það, hver væri ástæðan til þess, að Vegasjóð skorti fé. Við 1. umr. þessa máls hér á hv. Alþ. benti ég á það með rökum, að ástæðan væri verðbólgan. Hv. 6. þm. Reykv. var ekki einn um að benda á það. Ég sýndi fram á það, að gengisbreytingarnar hefðu kostað Vegasjóð 164 millj. kr. og verðhækkanirnar á þeim hluta vegáætlunartímabilsins, sem eftir er, þ. e. 1971 og 1972, ásamt gengisbreytingunni kostuðu Vegasjóð um 400 millj. kr. Ég vil benda á, að mergur málsins er, að það þarf að fá meira af þeim tekjum, sem ríkissjóður hefur nú beint frá umferðinni í landinu í vegagerðina, til þess að hægt sé að gera þar stórt átak. Ég vil líka taka það fram, að það hefur ekki verið út í bláinn, þegar er verið að tala um að bæta vegakerfið í landinu. Það er ekki lítill benzínsparnaður í því að keyra góða vegi fremur en þá vegi, sem við verðum að keyra nú. Þarna eru í húfi miklu meiri fjármunir fyrir bílaeigendur en hækkunin á benzínskattinum. Það er stórfelldur munur á benzíneyðslunni, þegar vegirnir eru orðnir góðir eða þegar þeir eru eins og okkar vegir eru almennt. Ég vil líka benda á það m. a. í sambandi við það, sem kom fram hjá hv. 8. landsk. þm., Steingrími Pálssyni, að eitt af því, sem við höfum orðið að standa frammi fyrir í vetur, hv. alþm., ef þessi breyting væri ekki gerð, yrði að skera niður vegáætlunina. Það var ekki eingöngu verið að afla fjár til hraðbrautanna. Til þess að standa við þær fjárhagsskuldbindingar, sem þegar voru orðnar, hefðum við orðið að skera niður vegaframkvæmdir, sem næmi 128 millj. kr., ef við hefðum ekki haft meiri tekjur til ráðstöfunar en vegáætlunin gerði ráð fyrir. Og ég er ekki reiðubúinn að trúa því, að hv. 8. landsk. þm., Steingrímur Pálsson, eða aðrir hv. þm. hefðu viljað taka þátt í þeim niðurskurði. Ég vil benda á það, að það hafa næstum árlega hrunið brýr á aðalleiðum, eins og á Norðurlandsleiðinni, vegna þess að þær þola ekki orðið þá umferð, sem á þær er lögð. Síðast í fyrra hrundi brú í Heiðarsporði á Holtavörðuheiði. Hvernig var hún byggð? Hún var byggð með því að færa fjárveitingu frá brú, sem á að ljúka við að byggja á næsta ári. Hefði nú hv. 8. landsk. þm. viljað taka þátt í því að skera niður þessa framkvæmd? Ég trúi því ekki. Hv. þm. verða að gera sér grein fyrir því, að það er ekki hægt að skjóta sér þar á bak við hraðbrautaframkvæmdirnar, vegna þess að við urðum að skera niður áætlaðar framkvæmdir um 128 millj. kr. Ég vil líka spyrja þess í sambandi við hraðbrautaframkvæmdirnar hér út frá Reykjavík: Hvaða hv. þm. hefði viljað koma í veg fyrir það að byggja nýjar brýr yfir Elliðaár? Þegar flóðin miklu voru hér fyrir 2–3 árum, þá gat farið svo, að Elliðaárbrýrnar hefði tekið af. Hvernig hefði staða hv. þm. verið þá? Við skulum gera okkur grein fyrir því, að hér er ekki um neitt smámál að ræða og hér er um mikið nauðsynjamál að ræða. Það er engin löngun hjá stjórnarandstöðu til þess að taka þátt í því að leggja á skatta, en stjórnarandstaðan og aðrir hv. þm. verða að gera sér grein fyrir málunum og meta þau, eins og hér hefur verið gert. Ég skal ekki fara að orðlengja þetta, en ég vil endurtaka það, að það, sem ég sagði hér um daginn, var yfirlýsing um mitt fylgi við þetta mál, og ég vil undirstrika það, að ég met mál að verðleikum, en þarf engin annarleg sjónarmið til þess að fylgja þeim eftir.



Herra forseti. Það er dálítið sögulegur atburður, þegar málsvari Framsfl. kemur hér fram til þess að verja stjfrv. fyrir gagnrýni frá stjórnarandstöðunni, og þessi atburður sýnir ákaflega vel, á hvaða leið tilteknir aðilar a. m. k. innan Framsfl. telja sig vera um þessar mundir. Raunar var málflutningur þessa hv. þm. ekki sérlega heiðarlegur heldur. Hann leyfði sér að halda því fram hér, að það væri áhugamál mitt og hv. þm. Steingríms Pálssonar að skera niður vegaframkvæmdir; þetta er fjarri öllum sanni. Ég sagði það hér áðan, að ég teldi það vera mikið ásökunarefni á hæstv. ríkisstj., hve illa hún hefði haldið á þeim málum að undanförnu, og það væri mikið og stórfellt verkefni að halda áfram vegaframkvæmdum á Íslandi. En ágreiningsefnið er hitt, hvar á að taka fjármunina? Það getur vissulega staðizt sem almenn regla, að taka eigi þessar tekjur af umferðinni, eins og það er kallað. Því miður er hluti af þeim tekjum tekinn til annarra þarfa en vegaframkvæmda, og það eru fleiri aðilar en ríkisvaldið, sem taka skatta af umferðinni. Það eru aðilar, sem ég minntist hér á áðan, en hv. þm. forðaðist að ræða um. Það eru olíufélögin, þau taka einnig skatt af umferðinni. Það eru þeir aðilar, sem leggja vegi á Íslandi - einkaaðilar, sem hagnast stórlega af þeim framkvæmdum. Þeir taka einnig skatt af umferðinni. Og það eru bílainnflytjendurnir, sem margir hverjir hafa byggt mjög veglegar hallir yfir þessa einu vörutegund sína hér í Reykjavík, þó að þeir lentu í vandræðum í eitt eða tvö ár. Þessar hallir eru vitnisburður um það, að þessir aðilar hagnast einnig stórlega á umferðinni. Það, sem ég var að spyrja um hér áðan, var það, hvort það væri ekki eðlilegra - ekki sízt á verðstöðvunartímum - að sækja peningana þangað, en að halda áfram dýrtíðar- og verðbólgustefnunni. Það er ekki stefna þessa hv. þm., sem talaði hér á undan mér. Hann vildi ekki fallast á neina aðra aðferð en þá að taka peninga með skattheimtu frá neytendum. Hann sagði, að hann hefði oft talað hér á þingi um vegamál, en ég sjaldan. Það er alveg rétt. Þessi hv. þm. veit miklu meira en ég um vegamál, og ég læri alltaf mikið um þau mál, þegar ég ræði við hann. Hins vegar er það einkenni á þessum hv. þm. og raunar á mörgum þm., að þeim hættir við að skoða vandamálin algerlega einangruð, eins og þau séu í tómarúmi. Þeir sjá ekki skóginn fyrir trjám. Það vandamál, sem við ræðum hér, er ekki einangrað. Það er hluti af allri fjármálastefnunni í þjóðfélaginu, og við skiljum ekki þetta vandamál og náum engum tökum á því, nema við gerum okkur þessa staðreynd ljósa. Það er ekki hægt að afgreiða mál eins og þetta án þess að muna um leið eftir því, að nú eiga að heita gildandi lög um verðstöðvun á Íslandi, og það er ekki hægt að afgreiða mál eins og þetta án þess að gera sér ljóst, í hvaða átt efnahagsþróunin á Íslandi stefnir. Það var þetta, sem ég reyndi að gera grein fyrir í ræðu minni hér áðan. En það eru vissar ástæður fyrir því, að tilteknir aðilar í Framsfl. vilja ekki átta sig á þessu mikla samhengi, enda stefna þeir í þá átt, að það geti orðið eðlilegur atburður, en ekki dálítil spaugileg undantekning, að þm. úr Framsfl. komi hér fram sem fulltrúar fyrir viðreisnarstjórnina til að bera blak af frv. hennar.



Herra forseti. Háskóli Íslands er í hröðum vexti um þessar mundir, stúdentum fjölgar ört, og munu allir sammála um nauðsyn þess að gefa þeim kost á fjölbreyttara námi við skólann en þeir hafa notið hingað til. Í þessum anda voru 21. ágúst s. l. gefin út brbl. til þess að koma á kennslu í almennum þjóðfélagsfræðum við Háskólann. Þessi brbl. hafa nú verið lögð fyrir hæstv. Alþ. til staðfestingar. Það kemur fram í brbl., að undirbúningur þessa máls, sem mun efnislega hafa verið allmikill hjá Háskólanum, hefur orðið næsta óvenjulegur, þegar kom til framkvæmda. Umrædd kennsla var sett á stofn, en ekki vildi háskólaráð, að þetta yrði sjálfstæð deild, og ekki vildi Háskólinn heldur, að þetta yrði kennsla innan þeirra deilda, sem fyrir voru. Þess vegna var búið til fyrirbrigði, sem heitir „námsbraut“, sem er hvorki deild né ekki deild í Háskólanum, og með sérstökum ákvæðum sett sérstök stjórn yfir þá námsbraut. Menntmn. hefur tekið þetta frv. til athugunar, og rektor Háskólans hefur mætt á fundi n. um það. Voru bæði n. og rektor sammála um, að þessi skipan væri óeðlileg. Hins vegar er þetta þegar orðið, og n. sér ekki ástæðu til þess að breyta því með einu pennastriki algerlega, en hefur valið þann kost að fylgja till. rektors um að leggja til, að bætt verði í það, sem verður 41. gr. háskólalaganna, ef þetta frv. verður samþ., málsgr., sem hljóðar svo: „Heimilt er, að námsbraut í almennum þjóðfélagsfræðum verði sérstök þjóðfélagsfræðadeild eftir ákvörðun menntmrh. að fengnum till. háskólaráðs og eftir umsögn rektors og háskólaritara.“ Fer þá um stjórn þeirrar deildar eftir almennum ákvæðum þessara laga, þ. e. háskólalaganna, þó með hliðsjón af 1. málsgr. 42. gr. Vil ég því láta í ljós þá von, sem ég hygg, að menntmn. styðji öll, að það verði unnt að gera þjóðfélagsfræðakennsluna - eða námsbrautina, eins og hún heitir að lögum nú - að venjulegri háskóladeild. Það er trú okkar, að hlutverk þessarar kennslu sé mikið, enda er það efni, sem hún á að spanna yfir, ærið mikilvægt og fjölbreytilegt. Þá kom í ljós við athugun málsins, að nauðsynlegt var talið af Háskólanum að setja nokkur viðbótarákvæði, og eru þau í brtt. n. á þskj. 249. Brtt. er aðeins ein við 1. gr., en í þessari einu till. felst það, sem væntanlega að frv, samþykktu verða 41., 42., 43. og 44. gr. háskólalaganna, sem verið er að breyta. Þarna er um framkvæmdaratriði að ræða, sem ég sé ekki ástæðu til þess að fara ítarlegar út í. Með þessum brtt. eða að þeim samþykktum mælir menntmn. einróma með samþykkt frv., og ég vil taka fram, að á nál. á þskj. 248 vantar nafn Tómasar Árnasonar, sem er sammála öðrum nm. um málið. Háskólinn hefur svo látið í ljós eindregna ósk um það, að mál þetta verði afgreitt nú fyrir jólin, og telur, að ekki sé grundvöllur fyrir því að ganga frá ráðningu prófessors í embætti, sem þegar er búið að auglýsa og tveir umsækjendur munu vera um - né heldur sé grundvöllur undir útgáfu nauðsynlegra reglugerða - nema frv. þetta nái staðfestingu með þeim breytingum, sem menntmn. leggur til að ráði rektors Háskólans.



Herra forseti. Landbn. þessarar hv. d. hefur athugað frv. þetta og leggur til, að það verði samþ. eins og það kom frá hv. Ed. Hinn 12. maí 1969 voru afgreidd hér frá hv. Alþ. lög um heimild fyrir hreppsnefndina í Kirkjubæjarhreppi til að selja jörðina Þykkvabæ í í Landbroti. Þau skilyrði voru sett fyrir sölu, að jörðin skyldi gerð að ættaróðali. Í ljós hefur komið, að þessi skilmáli torveldar sölu jarðarinnar og er þetta frv. flutt til þess að fella þetta skilyrði niður úr l. Aðilar málsins, sem eru allmargir, hafa ýmist mælt með þessari skipan eða látið í ljós, að þeir muni láta hana hlutlausa. Að svo mæltu leyfi ég mér að endurtaka það, að n. mælir með samþykkt frv. óbreytts.