Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það urðu talsvert miklar umræður um þetta mál við 2. umr., svo að eg þarf ekki að fjölyrða um það nú. Eins og háttv. þingmenn muna var þá samþ. sú breyting á núgildandi lögum, að stjórnarráðið var leyst undan þeirri skyldu að panta baðlyfin. En jafnframt var feld tillaga um það, að 2 greinar félli burtu úr núgildandi lögum, en þær greinar miðuðust einmitt við það, að stjórnarráðið sæi um pöntun baðlyfjanna. Þær greinar standa því óhaggaðar enn. Þess vegna hefi eg komið fram með br.till., sem fara í þá átt, að færa 4. og 5. gr. laganna í það horf, að þær sé í fullu samræmi við það, sem þegar er samþ. Br.till. ganga út á það, að stjórnarráðið skuli skipa fyrir um það, hver baðlyf skuli nota, og skuli birta það með auglýsingu í Lögbirtingablaðinu. Ennfremur skuli hlutaðeigandi hreppanefndir og bæjarstjórnir hlutast til um það, að allir fjáreigendur panti baðlyf í tæka tíð. Með þessum brt. er sneitt fram hjá því, sem mörgum háttv. þm. þótti athugavert við frumv. við 2. umr., sem sé því, að baðlyf yrði ekki til hjá fjáreigendum þegar til þyrfti að taka, og þar af leiðandi gæti eftirlit hreppsnefnda ekki komið að fullum notum, ef bændur hefði alls ekki baðlyfið þegar böðunin þyrfti fram að fara. Þess vefina er þetta aðhald sett fjáreigendum. Eftirlit hreppsnefnda er þó ekki breytt frá því sem nú gildir, að öðru leyti en því, að þær eru ekki skyldar til að safna og gera baðlyfjapantanir, heldur hlutast til um», að hver fjáreigandi sjái sér í tíma fyrir nægu baðlyfi, og sömuleiðis eru þær leystar frá því erfiða og vanþakkláta starfi, að krefjast peningaborgunar fyrir baðlyfin að vorinu, þegar allra verst gegnir. Það er eftir bendingu frá háttv. þm. S.-Þing. (P. J.) að þessi brt. er fram komin. Honum þótti það ekki rétt að sleppa alveg eftirliti hreppsnefnda, hvað útvegun baðlyfjanna snertir, og skal eg játa, að með þessu er ennþá meiri trygging fengin fyrir almennum böðunum, en með því einu að skylda menn til að baða og leggja að eins sektir við, ef út af bregður, en eg þykist mega treysta því, að fjáreigendur sjái sér sjálfir fyrir baðlyfjum, þegar það er fyrst og fremst svo auðsær hagur að baða árlega, og á hina hliðina lögð sekt við, ef út af því bregður. Eg álít samt sem áður þessa breytingu heppilega fyrir framgang laganna hér í þinginu, og vænti þess að henni verði vel tekið. Skal eg svo ekki fara fleiri orðum um málið að sinni, en vona að till. og frum v. verði sþ. og afgr. til Ed.



Eg býst nú ekki við, að það hafi mikla þýðingu að fara fleiri orðum um þetta frumv. Forlög þess eru séð fyrir með atkvæðagreiðslunni við 2. umr. Eg skal játa það, að verði breytingartillaga á þskj. 174, ásamt till. á þgskj. 183 samþykt, þá lítur frumv. skaplegar út, en það hefði gert, ef það hefði staðið eins klipt og skorið og það er á þgskj. 170. Aftur á móti get eg ekki séð, að neinar verulegar bætur sé gerðar í frumv. með þessum tillögum. Þótt br.till. á þgskj. 174 verði samþykt, þá get ekki séð, að hún geri það að verkum, sem þó á að vera mergurinn málsins, að lögin verði framkvæmd svo sem til er ætlast, sem sé þannig, að allir baði fé sitt, og slóðarnir geti ekki borið við baðlyfjaleysi. Því að þrátt fyrir þetta eftirlit hreppsnefndar, sem brt. nefnir, þá verða lögin eftir sem áður hrein og skær pappírslög. Brt. felur sem sé hlutaðeigandi hreppsnefndum að hlutast til um, að fjáreigendur panti baðlyf í tæka tíð. Þó er það ekki ljóst, hvernig þetta eftirlit getur orðið að gagni. Eg hugsa mér, að því verði svo varið, að hreppsnefndirnar spyrji fjáreigendur á hreppskilaþingum, eða við slík tækifæri, hvort þeir hafi pantað baðlyf. Eg geri ráð fyrir, að menn svari sem svo : Já, það er engin hætta á því. Það verður séð fyrir því. Og þessi svör verða svo hreppsnefndirnar að láta sér nægja. En þegar svo til kastanna kemur, að böðunin skal fara fram, þá reka þær sig á það í færri eða fleiri tilfellum, að baðlyfin eru engin til, Svo böðunin verður þar af leiðandi að falla niður. Eg get því ekki séð, að þessi brt. sé í raun og veru til nokkurra verulegra bóta, þótt eg á hinn bóginn kannist við, að frumv. líti skaplegar út með henni heldur en án hennar. En sauðfjárböðunarlögin eru með frumv. gerð að engu í raun og veru, hvort sem þessi brt. kemst að eða ekki. Og það er atriðið, sem mestu varðar. Því að eftirlit hreppsnefndanna með böðununum er ómögulegt, nema þær hafi fulla tryggingu fyrir, að æfinlega sé baðlyf til, en þá tryggingu hafa þær ekki, nema þær sjái sjálfar um innkaup baðlyfjanna.



Eg skal játa það, að það er ekki gott að bæta þessi lög svo, að þeim líki, sem eru þeim virkilega mótfallnir. En ef menn hafa nokkurt traust á hreppsnefndum, þá verða menn að búast við því, að þær sjái um, að baðefnin sé til og að lögin komi að haldi. Og hvað það snertir, að hættan sé minni eins og nú er, á því að svo fari, þar sem bæði megi sekta hlutaðeigandi bændur og hreppsnefnd, ef trassað sé að baða, þá yrði það alveg eins, þótt þetta næði fram að ganga. Ef hreppsnefndir hlutast ekki, til um, að lögunum sé fylgt forsvaranlega og baðefni eru ekki næg til, þá má koma við sektum.  (Eggert Pálsson : Hver á að kæra?)  . Það eru nógir til þess. Þetta eru bara tylliástæður, sem eru einskis virði. Til þess þarf ekki nema einn mann, og það færi í engum hreppi svo, að enginn yrði til þess. Og ef menn vantreysta mönnum svo, að þeir ætla að enginn muni ljósta upp brotum, þá er ekki til neins að vera að setja nein sektarákvæði. Annara vildi eg óska þess, að háttv. þm S.-Þing. (P. J.) vildi láta það í ljósi, hvort brt. mín er ekki samkvæm þeirri bendingu, sem hann gaf við 2. umr. málsins. Sú bending var góð, og eg skil ekki í öðru, en að þeir, sem vilja líta, sanngjarnlega á málið, sjái það, að með henni er fyllilega bætt úr því, sem á mína fyrri till. brast.



Af því að háttv. 2. þm. Eyf. (St. St.) hefir skorað á mig, skal eg láta það í ljós, að eg álít br.till. fullnægja kröfum þeim, sem eg gerði til frumvarpsins við 2. umr., til þess að eg gæti orðið með því.

Sigurður Sigurðsson : Það er virðingarverð viðleitni, sem háttvirtur flutningsm. hefir sýnt í því, að bæta bæði sitt eigið frumvarp og breyt till. En þrátt fyrir allar þessar tilraunir hans er lítið gagn að þeim þegar öllu er á botninn hvolft, og breytingarnar sízt til bóta frá núgildandi lögum um sauðfjárbaðanir, heldur jafnvel að mun til hins lakara. Eg gæti vel hugsað mér, að ef til vill hefði þurft sérstök lög um að þrífa sauðfé með böðum í Eyjafjarðarsýslu, en út í það skal eg ekki fara. En á því furðar mig, að sá háttv. þm., sem ætíð hefir staðið upp hér í deildinni til að mótmæla því að breyta lögum frá síðasta þingi, og talið það alveg óviðeigandi að breyta nýjum lögum, skuli styðja þessa breytingu. Flest lög frá þinginu í fyrra eru lítt reynd, en þessi lög um sauðfjárbaðanir eru enn alls ekki komin til framkvæmda. Það hefði því verið eðlilegast, að þetta frv. hefði mætt andmælum deildarinnar af þeirri ástæðu, að ekki mætti breyta nýjum lögum. Og einkennilegt er það, að þeir sem vilja endilega breyta þessum lögum, skuli sækja það svo fast, sem raun er á. Minna má á það, að frumvarpið um sauðfjárbaðanir var í fyrra samþykt hér við aðra umræðu með 18:6 atkvæðum að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu þeir þá báðir já, háttv. flutningsmaður og háttv. þm. A.-Sk. (Þ. J.), sem nú vilja endilega breyta þessum lögum. Hitt var satt, að háttv. þm. Dal. (B. J.) var á móti þeim þá eina og nú. Eg kannast við það, að með öllum þessum breyt.till. háttv. flutningamanns sé frumvarp hans fært til betra vegar, ef þær verða samþyktar. En hins vegar lít eg svo á, að þessi bót á núgildandi lögum sé einskis verð, eins og áður er tekið fram, og nú síðast af háttv. 2. þm. Rangv. (E. P.). Eg mun því greiða atkv. á móti frumv.



Það vóru ekki veigamikil rök, sem háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) hafði fram að færa. Meðan hann hélt ræðu sína var eg alt af að hugsa um, hvort hann ætlaði alls engin rök að færa fyrir máli sínu, en það varð ekki. Hann sagði, að frumv. væri lakara en núgildandi lög, en ekki datt honum í hug að útskýra það með nokkuru orði í hverju það lægi, hefir sennilega ekki fundið neitt sérstakt á að minnast. Eg tók eftir því, að hann sagði, að lögin væri enn ekki komin til framkvæmda, en það á ekki síður heima um lög, sem hann vildi breyta fyrir skemstu, og ætla eg að hann muni vera ergilegur út af útreiðinni, sem hann fekk þá. En það er ekki rétt af honum að láta það koma niður á þarflegum lagabreytingum. Það er öllum kunnugt, að á síðastliðnu vori bar hreppsnefndum að safna pöntunum á baðlyfjum og borgun fyrir þau, og stjórnarráðinu bar að gefa fyrirskipanir um það, hver baðlyf megi nota. Að þessu leyti eru lögin komin til framkvæmda. Eða veit ekki háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) þetta? Og hvernig hafa svo þær framkvæmdir gengið? Sumar hreppsnefndir hafa ekki sint lögunum og liggja því undir sektum, verði lögunum framfylgt. Í annan stað hefir tilkynning stjórnarráðsins um það, hvaða baðlyf megi nota og með hvaða verði þau verði seld, komið svo seint, að almenningi hefir þessa vegna verið gert næstum ókleift að fylgja ákvæðum laganna. Þessum lögum vill þessi hv. þm. halda óbreyttum í trássi við þá, sem við þau eiga að búa. Hann vill halda í þau lagaákvæði, sem þegar á fyrsta ári hafa sýnt það, að þeim þarf að breyta, og fyrirsjáanlegt er, að framvegis valda óánægju og misklíð. Vill tryggja það með öðrum orðum, að óánægjan haldist við. Nei, þegar fjöldi bænda, og það jafnvel mestu þrifamenn í sveitunum, beinlínis neita að framfylgja einstökum ákvæðum, og sömuleiðis hreppsnefndir, enda stjórnarráðið ekki fylgt þeim sem skyldi, þá er það hrein furða, að nokkur skuli halda svo fast í það, að lögunum sé að engu breytt. Þegar á að sekta menn fyrir brot á lögunum, en hafa lögin jafnframt svo úr garði gerð, að þau spani menn til óhlýðni, þá er alls ekkert undarlegt, þótt óskir komi fram um breytingar. Þetta var ókunnugt mönnum og óreynt á síðasta þingi, hvernig lögin gæfist í framkvæmdinni, en nú þegar menn eru farnir að sjá, hvernig framkvæmdirnar gefast, þá ætti menn að hafa opin augu fyrir því og sníða breytingarnar eftir eðlilegum þörfum og óskum manna.



Það er að eins stutt athugasemd, sem eg vil gera, því að eg ætla mér ekki að svara þessari reiðiþrungnu ræðu háttv. 2. þm. Eyf. (St. St.). Hún var ekki svaraverð, eins og vant er að vera, þegar menn eru í því ástandi, að geta ekki talað hitalaust um mál. En viðvíkjandi því, sem hann talaði um vanrækslu og brot á núgildandi lögum, þá bæta þessar til. raunir hans ekki úr þessu atriði. Maður gæti einmitt fremur sagt, að í staðinn fyrir að reyna að fá bætur á yfirtroðslunum, fari háttv. flutningam. undan í flæmingi og kúvendi málinu. Í stað þess að herða á ákvæðum laganna til þess að bæði stjórnarráðið og hreppsnefndir í Eyjafjarðarsýslu og víðar framfylgi lögunum út í æsar, fer flutningsm. með frumvarpi sínu undan í flæmingi, og er með því verr farið en heima setið.



Eg var að hugsa mig um, hvort eg ætti nokkuð að svara þessari síðustu ræðu eða ekki. Mér fanst þar enn lítið sagt hjá háttv. þm. og varla svara vert. Eg hjó eftir því, að hann talaði um undanhald hjá mér. Það er nú eftir því, hvernig það er skoðað. Eg lít svo á, að þegar lög eru samin, eigi mest að sníða þau eftir þörfum og ástæðum þeirra, sem eiga að hlýða þeim, og það bera breytingartillögur mínar með sér, að þær eru svo gerðar. En að hins vegar eigi ekki að halda í ákvæði, sem bersýnilega eru óhagkvæm og vekja að óþörfu mótspyrnu. Frumvarpið er líka framborið samkvæmt óskum kjósenda minna, sem finna til þess, hvað nefnd ákvæði eru illa viðeigandi og óheppileg. Annars skal eg geta þess, að eg skildi ekki þessa flóknu setningu háttv. þm. nm að það væri ekki svara vert, sem menn segði, þegar menn »væri ekki í því ástandi, að geta ekki talað hitalaust um málið«. Eg skrifaði þessa speki ræðumannsins, og má hver skilja hana sem vill.



Eg ætla ekki að segja margt, en það var eitt atriði í ræðu hv. 2. þm. Eyf. (St. St.), er hann virtist vilja nota til stuðnings máli sínu, það sem sé, að stjórnarráðið hefði orðið svo seint fyrir með fyrirskipanir sínar viðvíkjandi baðlyfjunum og þar með í raun og veru sjálft brotið lögin eða gert öðrum ómögulegt, að framfylgja þeim í þetta sinn. En í þessu sambandi verður að gá að því, að þetta er í fyrsta sinn, sem lögin koma til framkvæmda, svo að hér er ekki nema um eðlilegan eða afsakanlegan drátt að ræða. Hins vegar mætti vel búast við því, ef lögin væri látin óhreyfð, að þá yrði þeim framfylgt fullkomlega í framtíðinni, svo í þessu efni sem öðru. En þar sem hv. þm. ályktar af þessu eina tilfelli, að ókleift sé að birta þessi fyrirmæli út um landið í tæka tíð, þá bætir frv. hans alls ekkert úr skák í þessu efni. Þar er sem sé ákveðið, alveg eins og í núgildandi lögum, að stjórnarráðið tiltaki, með ráði dýralæknis, hvaða baðefni skuli nota, og sé því ákvæði haldið, þá geta hreppsnefndir vitanlega ekki gert sínar ráðstafanir fyrr en auglýsing um þetta efni er komin frá stjórninni. Hér er því um alveg sömu bið að ræða, eina og eftir fyrirkomulagi núgildandi laga. Ef forðast hefði átt þenna drátt, þá hefði ekki mátt leggja það á vald stjórnarinnar að tiltaka baðefnin, heldur láta hvern einstakan ráða því, eins og honum sýndist, hvaða baðlyf hann notaði. Í því gat verið einhver meining, þótt það væri í raun og veru hið sama og afnema böðunarlögin. En með því fyrirkomulagi, sem frv. þetta gerir ráð fyrir, er ekkert bætt úr skák í þessu efni. Láti stjórnarráðið dragast úr hófi, að tiltaka hver baðlyf skuli nota, þá er það jafn bagalegt, hvort sem þetta frv. verður gjört að lögum, eða hin gildandi lög fá að standa óbreytt.



Að þessu ákvæði, sem háttv. síðasti ræðumaður mintist á, er ekki slept í till. mínum, kemur til af þeirri einföldu ástæðu, að eg veit ekki til að mér eða öðrum hafi nokkurntíma dottið það í hug, að þurka það ákvæði út úr lögunum, að stjórnin skuli í samráði við dýralækni kveða á um það, hvaða baðlyf nota megi. Þetta er ein af frumreglum laganna, sem gengið hefir verið út frá að væri alveg sjálfsögð. Og þegar þessu er haldið, þá liggur nærri, að tiltaka einhvern vissan tíma, sem auglýsingar stjórnarinnar eiga að vera birtar. Það hafði eg gert í fyrri breyt.till. mínum, og áleit eg, að ekki mætti seinna vera en 1. júní til þess að hafa nógan tíma fyrir sér, enda hygg eg að stjórnarráðið ætti, eftir því sem tímar líða, að eiga hægt með að koma þeim svo snemma út. Það ætti ekki að vera vandasamt, þar sem dýralæknirinn er við hendina, og því treysti eg, að þessa verði gætt framvegis. Þegar auglýsingarnar eru komnar út um landið, þá er það ofur handhægt og umsvifalítið fyrir fjáreigendur að panta baðlyfin í þeirri verzlan, er þeir skifta við, og um borgunina fer þá auðvitað sem um semur. Þetta fyrirkomulag er talsvert vafningaminna og greiðfærara, en lögin gera nú ráð fyrir. Eg trúi ekki öðru en að háttv. 2. þm. Rang. (E. P.) skilji þetta.  (Eggert Pálsson: Nei)  . Hann er þá sá eini háttv. deildarmanna, sem ekki skilur það, því að öllum öðrum treysti eg til þess.



Eins og nefndarálitið á þskj. 166 ber með sér, leggur nefndin til að samþykkja frumv. með nokkrum breytingum. Skal eg nú gera nokkra grein fyrir þeim í sambandi við vörutollslögin frá 1912 og 1913. Í samanburði við lögin frá 1913 er þá fyrsta breytingin sú, eftir þessu frumv. og breyt.till. á þskj. 166, að bætt er inn í 1. lið 1. gr. laganna frá 1912 (ódýrasta tollflokkinn) þessum vörum : Sóda, krít, eldföstum leir, karbid, benzíni, þakhellum og tómum flöskum. Önnur breytingin er sú, að undir 2. lið 1. gr. kemur nú fyrst og fremst það, sem talið er upp í 4. gr. frumv.: Olíufóðurkökur, melasse og melassemjöl o. s. frv., og svo auk þess nokkrar vörutegundir, sem nefndin hefir komið sér saman um (þgskj. 166, breyt.till. 2), og staðið höfðu í lögunum frá 1913. Þetta er lagt til að fært verði í 25 aura flokkinn (af hverjum 100 pd.), og nenni eg ekki að telja það alt upp. Þriðja breytingin er sú, að undir 5. lið 1. gr. (tollur 3 aurar af teningsfeti) eru fluttir bátar þeir, sem nú eru tollskyldir. Fjórða aðalbreytingin er, að undir tollfrjálsar vörur í 6. lið 1. gr. bætist: pappír, tilbúin áburðarefni, steinlímspípur, leirpípur og sandur. Loks er 5. breytingin, að gjald af póstböglum skuli tvöfaldast. En sé nú borið saman við lögin frá 1913, þá er 1. breytingin sú, að orðið »Skifer« fellur burt, því að þakhellur geta verið af fleira tagi, bæði úr leir og cementi. 2. breyting, að í stað orðanna »alls konar skepnufóður« kemur upptalning á ákveðnum fóðurtegundum. 3. Segldúk er slept, eins og 1912, og hann látinn teljast með annari vefnaðarvöru. Sama er að segja um seglgarn og striga, og liggur það í því, að þessar vörur verði sjaldan greindar frá öðrum. 4. Ullarsekkir eru nú nefndir tómir pokar. 5. Fléttuvoðum og »mottum« er slept. 6. Strigaábreiðum líka. Svo er orðinu »vélaáburður« breytt í ákveðna tegund, sem getur heyrt undir vissan flokk. Eftir því getur lögreglustjóri innheimt tollinn, en alls ekki eftir nú gildandi lögum. Þá er slept úr lögunum að tilgreina kork og fiskinet. Bæði er nú að mestu hætt að flytja þessar vörutegundir inn og í öðru lagi er nú að mestu hætt að nota kork, heldur nota menn nú netakúlur. Þá eru netakúlur færðar í 1. flokk laganna, og kemur það af því, að þær eru mjög verðlitlar, en aftur þarf að greiða af þeim mikið burðargjald. Þá er felt burtu ljáblöð, spengur og rær, því að áður gat lögreglustjóri ekki áttað sig á, hvernig tollurinn af þessu yrði fenginn, því að þessi nöfn standa ekki á neinum farmskrám. Þá eru «járnbitar til húsagerðar«, gerðir að »járnbitum«, þá er hægt að átta sig á því. Áður gat enginn vitað til hvers járnbitarnir ætti að vera, og því ekki hvaða toll af þeim skyldi greiða. Sú breyting, að greiða skuli toll af 5 kgr. minst, í stað 10 áður, finst mér vera mjög smávægileg. Hún er að eins gerð til þess að færa vörusendingar í samræmi við póstsendingar. Loks skal þess getið, að vér höfum breytt, með því að setja orðið »sandur« inn, í stað sandur til járnsteypu. Sömuleiðis er, samkv. þessum breytingum ekki ætlast til að greiddur verði tollur af heyi, en hann hefir verið greiddur áður. Þá skal þess loks getið, að vér höfum bætt inn í nýrri gr., sem þá verður 4. gr., um það, að lög þessi skuli öðlast gildi 1. jan. 1915. Þetta er þá í stuttu máli gerð grein fyrir helztu breytingum, sem þetta frv. hefir í för með sér. Eg skal geta þess, að eg hefi fallist á sumt af því, sem nefndin leggur til, einungis af því, að eg vildi vinna að samkomulagi í nefndinni, en ekki af því, að eg væri því fyllilega samþykkur. Eg vildi taka tillit til svo margs, og hafði því flokkað vörurnar eftir verðmæti o. fl., en sumt af því var ekki tekið til greina í nefndinni. Einn háttv. samnefndarmaður minn skrifar undir með fyrirvara., og mun hann að sjálfsögðu gera grein fyrir því, í hverju hann greinir á við nefndina. En yfirleitt held eg að nefndin hafi verið sammála um, að leggja til að lögunum yrði breytt. Eg vona að þetta frv. verði samþykt með br.till. vorum, því að eg skil ekki í því, að lögreglustjórum verði þá vandræði úr því að innheimta tollinn, og viss er eg um það, að allar breytingarnar eru til bóta.

Magnús Kristjánsson : Eg gat þess, þegar þetta mál kom til 1. umr. hér í deildinni, að eg teldi það ekki miða til bóta að samþykkja þetta frv., og er eg á sömu skoðun enn. Árið 1912 var tekið það óyndisúrræði að samþykkja þessi vörutollslög, til þess að reyna eitthvað að bæta í það skarð, sem varð í tekjur landsins þegar aðflutningsbannslögin gengu í gildi. Eg skal ekki fara út í réttmæti bannlaganna, en að eins geta þess, að vínfangatollurinn var að miklu leyti goldinn af útlendingum, og það með þeirra frjálsum vilja. Afleiðingin af bannlögunum varð svo, að vér fengum þessi lög. Eg þykist mega fullyrða það, að þegar á þinginu 1912 hafi mörgum þingmönnum verið það ljóst, að þessi lög vóru þannig í garðinn búin, að ekki yrði við þau unað til langframa. Það kom líka fram þegar á 1. ári, að margir vóru mjög óánægðir með þau, og heyrðust víða að kvartanir yfir þeim, og fjöldamargar fyrirspurnir komu til stjórnarráðsins um það, hvernig ætti að skilja þau í ýmsum greinum. Þetta var ekki nema eðlilegt, þegar á það er litið, hve lítill undirbúningur var við þau hafður. Á þinginu 1912 var mikið deilt um það, hvort þessi lög ætti að ganga fram eða ekki. Margar tillögur komu fram um það, hvernig ætti að fara að því að auka tekjur landssjóðs, og var mjög mikið um þær rætt. Þessi till. var svo samþykt undir þinglok, mest vegna tímaleysis, því að alt var komið í óvænt efni um það, að einhver lög yrði samþykt til þess að auka tekjur landssjóðsins. Menn geta af þessu séð, að það var ekki nein furða þótt misfellurnar kæmi fljótt í ljós, enda beið það ekki lengi. Síðasta þing, 1913, tók það svo til ráðs að reyna að lappa eitthvað upp á lögin, breyta þeim og bæta þau í ýmsum greinum. Var málið sett í nefnd, og ræddi hún málið á mörgum fundum og yfirvegaði það mjög nákvæmlega. Nefndin sá sér þó ekki fært að koma með eins gagngerðar breytingar á lögunum, eins og hún áleit þurfa til þess, að nokkurnvegin yrði við þau unandi, því að það er gagnslaust að vera að koma með það, sem hægt er að ganga út frá vísu, að ekki fáist samkomulag um, þótt það sé það, sem maður vildi helzt kjósa að næði fram að ganga. Aðalstarf nefndarinnar í fyrra, gekk því í þá átt, að reyna til að bæta úr þeim aðalgalla laganna frá 1912, að ekki var tekið tillit til þess, hvort verðmæti vörunnar var mikið eða lítið. Þetta ranglæti reyndi nefndin að jafna, með því að færa. ýmsar vörutegundir, einkum nauðsynjavöru, úr krónu tolli niður í 35 aura gjald. Helzt var þetta gert við þær vörur, sem fátækt fólk þarfnast nauðsynlega, sér til framfæris, og þá jafnframt ýms nauðsynleg framleiðslutæki. Nú virðist mér, að með þessu frv. sé verið að raska mjög því, sem nefndin í fyrra lagaði, og það verð eg að telja mjög óheppilegt. Eg hlýt því af þessum ástæðum að vera á móti því að þetta frv. fái fram að ganga. Sérstaklega vil eg taka það fram, að eg er því mótfallinn að margar vörur eru nú færðar í hærri flokk heldur en þær vóru í áður. Nú mætti ef til vill segja, að lítil ástæða hafi verið til fyrir mig að vinna í nefndinni í sameiningu við hina, úr því að svo mikill skoðanamunur var, sem eg hefi nú gert grein fyrir. Þetta er að nokkru leyti rétt, en þó taldi eg réttara að segja mig ekki að öllu leyti úr allri samvinnu við háttv. samnefndarmenn mína, því að eg taldi víst, að ekki myndi takast að fella frv., en hafði þó heldur tækifæri til að fá einhverju kipt í lag, ef eg vann með í nefndinni, heldur en ef eg kom þar hvergi nærri, hélt að mér myndi þá fremur takast að gera frv. þolandi. Háttv. framsögum. hefir nú gert grein fyrir þeim helztu breytingum, sem í frv. felast. Þó vildi eg tala dálítið nánara um þær, til þess að háttv. deild glöggvi sig betur á þeim. Breytingarnar er þá þessar. Við fyrsta lið fyrstu greinar bætast netakúlur og tómar flöskur, en smjörsalt fellur burt. Þetta eru mjög smávægilegar breytingar, sem enga þýðingu hafa. Aðalbreytingin, sem frumv. gerir er sú, að margar nauðsynjavörur eru færðar úr 25 aura tolli í krónu toll. Til þess að menn sjái, hver sanngirni er í þessu fólgin, skal eg lesa það upp, hverjar þessar vörur eru. Þær eru þessar : Segldúkur, strigi, fiskinet; korkur, ljáblöð, járnkallar, sleggjur, steðjar og vélaáburður. Það sjá allir, að þetta er alt nauðsynjavörur, og sýnist mér engin sanngirni vera í því fólgin að hækka tollinn á þeim, frá því sem síðasta þing setti hann. Þá er önnur breytingin í því fólgin að gefa vörurum önnur heiti og sundurliða þær. Skepnufóður er t. d. sundurliðað þannig: Olíufóðurkökur, melasse, melassemjöl, kjötfóðurmjöl og fiskifóðurmjöl. Sumt af þessu finst mér að sé mjög óviðfeldin nöfn, en það út af fyrir sig hefir reyndar ekki mikla þýðingu. Það finst mér til bóta, að inn í þennan lið er bætt gufukötlum, gufuvélum, gufuvögnum og bifreiðum. Þá er bætt við 6. lið heyi og steinlímdum pípum. Það er einnig til bóta, það sem það er, en hefir ekki mikla þýðingu. Samkvæmt lögunum frá 1912 var ekki reiknað gjald af minni sendingum en 25 kíló. Á þinginu í fyrra var þetta svo fært niður í 10 kilo, og samkvæmt þessu frumvarpi á nú að borga toll af hverri sendingu, sem er 5 kilo að þyngd. Eg skal játa það, að þetta hefir ekki mjög mikla þýðingu, en það er þó heldur til að gera almenningi erfiðara fyrir en hitt, að vera sífelt að breyta þessum lögum. Loks skal eg geta þess, að ætlast er til að á eftir 3. gr. laganna komi ný grein um það, að lögin skuli öðlast gildi 1. janúar 1915. Það er nú ekki orðinn mikill tími eftir af þeim, sem ætlast var í upphafi til að lögin gilti. Ef þau yrði framlengd, þá þyrfti að taka flokkunina til rækilegrar íhugunar. Eg álít alveg rangt að binda sig við það eitt, að innheimtan verði sem léttust, heldur verður líka að taka tillit til efnahags almennings og fleira, sem eg skal ekki tala um í bráðina ef ekki verður við umræðurnar gefið tilefni til að tala um það nánara.

Framsögum. (Björn Kristjánsson) : Eg get byrjað þar sem háttv. þm. Ak. (M. Kr.) endaði. Hann sagði, að ef vörutollslögin yrði framlengd, þá þyrfti að taka flokkunina til rækilegrar íhugunar, og taka tillit til margs, sem henni kemur við. Þetta er rétt. En þetta hefir alþingi ekki gert hvorki í fyrra né nú. Það sem sérstaklega þarf að leggja áherzlu á er : að leggja tollinn á hverja vörutegund eftir þunga, að leggja tollinn á vöruna eftir því sem hún er nefnd á farmskrá, svo innheimtan þurfi enga tollrannsókn, að skipa vörutegundunum í flokka með tilliti til verðmætis, að hafa tollgjaldsmuninn milli flokka svo lítinn, að eigi borgi sig að skifta um umbúðir vöru, eða að búa um vörur mismunandi flokka saman til þess að vinna á því í tollinum. Alls þessa verður að gæta. Eg raðaði í flokka eins og eg bezt hafði vit á, en alþingi í fyrra vildi ekki fallast á það. Þess vegna hefir sá grundvöllur verið brotinn. Háttv. þingmaður gat þess í upphafi ræðu einnar, að vörutollslögin hefði verið samin til þess að ná einhverjum peningum inn í staðinn fyrir vínfangatollinn, sem hann sagði, að aðallega hefði verið greiddur af útlendingum. Það er rétt, að vörutollurinn kom í stað vínfangatollsins, en hvað hinu viðvíkur, þá vil eg benda honum á, að útlendingar greiða miklu meiri toll í landssjóð af vörutollinum, en eftir fyrri tollunum, því að nú borga þeir toll af öllum nauðsynjum sinum er þeir kaupa hér. Eg skal t. d. nefna kol, sem útlendingar kaupa hér miklu meira af heldur en vér Íslendingar sjálfir, eins og eðlilegt er. Í þessu tilliti er vörutollurinn miklu hagkvæmari heldur en vínfangatollurinn. Þá sagði háttv. þingmaður, að þegar á fyrsta ári hefði komið margar kvartanir til stjórnarráðsins yfir vörutollslögunum. Það er ekki hægt að sjá, að miklar umkvartanir hafi komið fram, því að frumvarpið sem stjórnin lagði fyrir þingið 1913, er eins og eg skal sýna háttv. þingmönnum, að eins 4½ lína á lengd, og eru þar í allar þær breytingar, sem stjórnin fann ástæðu til samkvæmt umkvörtunum, að leggja til að gerðar væri á lögunum frá 1912, svo að varla hafa umkvartanirnar verið mjög miklar. Eg hefi heldur hvergi heyrt umkvartanir yfir vörutollslögunum, þvert á móti hefir fólk alment sætt sig vel við þau og lögreglustjórar einnig. Það var rétt, sem háttv. þingmaður sagði, að á þinginu 1912 vóru ýmsar stefnur uppi um tolla fyrirkomulag. En þar vóru allar kveðnar niður nema þessi um vörutollinn, því að engin önnur gat komið til greina, nema að um leið væri komið á fót almennri tollgæslu og henni fullkominni, sem menn kinoka sér við kostnaðarins vegna. Þessi lög miða að því að komast hjá tollgæzlu í lengstu lög. Enginn veit, hvað fullkomin tollgæzla mundi kosta Ísland; það yrði afarmikið í svo stóru og strjálbygðu landi og auk þess óábyggilegt. Háttv. þingmaður (M. Kr.) gat þess, að með þessu frumv. væri gengið inn á þá braut að hækka toll á nauðsynjavöru. Þetta er rétt að sumu leyti. En mér er spurn: Hvar á að taka tollinn, ef ekki á að taka hann af neinni nauðsynjavöru? Eg hygg, að ef háttv. þm. Ak. (M. Kr.) hefði verið eins mikið kappsmál eins og hann lætur, með að hækka ekki toll á neinni framleiðsluvöru, þá hefði hann ekki lagt kapp á að bátar yrði tollaðir. Nefndin komst annars að þeirri niðurstöðu, að hækkunin, sem þetta frumv. hefði í för með sér á tollinum, yrði fjarska lítil, en lækkunin í fyrra nam um 40 þús. krónum. Annað, sem háttv. þingm. mintist á var slíkt smáræði, að eg nenni ekki að vera að tala frekara um það. Það er nú stuttur tími eftir, sem þessi lög eiga ólifaðan, en verði þau framlengd, þá þyrfti að endurskoða þau, ef þetta frumvarp gengur ekki fram, og þarf þá að taka tillit til alls þess, sem eg hefi bent á hér að framan. En eitt vil eg benda á, og það er, að það er alls ekki á færi þingsins að vera að breyta þessum lögum. Stjórnarráðið verður að gera það með aðstoð þeirra manna, sem bezt hafa vit á málinu.



Eg hefi litla ástæðu til að standa upp, enda skal eg ekki tala langt. Eg skal þá hafa sömu aðferð, sem háttv. framsögum. (B. Kr.) og byrja þar sem hann hætti. Hann sagði, að það væri ekki á færi þingmanna, að endurskoða vörutollslögin, og skal eg kannast við, að hann hefir nokkuð til síns máls. En þetta sannar einmitt það, sem eg held fram, að réttara sé að láta breytingar á lögunum bíða næsta þings, enda þetta frumv. ekki til bóta. Háttv. framsögum. (B. Kr.) þóttist sýna fram á, að ástæður mínar gegn frumv. þessu væri rakalitlar, vegna þess að gjaldið væri ekki hækkað að mun með frumv. Þetta er ekki rétt hjá háttv. þm., því að aðalbreytingar frumv. miða að því, að hækka gjaldið af nauðsynjavörum, en ekki lækka. Háttv. framsögum. (B. Kr.) hélt því fram, að þegar lögin hefði verið samin, þá hefði verið tekið hæfilegt tillit til alls, sem eg sagði. Þetta er ekki rétt. Aðaláherzlan var lögð á það, að gera innheimtuna sem auðveldasta. En það er fleira, sem athuga þarf, en innheimtan ein. Það er eitt aðalatriði, sem gerir lögin óheppileg, en það er, að með þeim eru lagðar miklu þyngri kvaðir á þann hluta þjóðarinnar, sem sízt getur þolað þung gjöld og skatta. Þetta gjald hvílir langþyngst á fátæklingunum, og það á vörum, sem þeir geta alls ekki neitað sér um. Þetta er því tilfinnanlegra, sem of langt hefir verið gengið að þessu leyti í sumum öðrum lögum, t. d. sóknargjaldslögunum. Þetta er mjög athugavert atriði. Það sjá allir, hver fjarstæða það er, að fátæklingur, sem kaupir ódýr fataefni, skuli þurfa að greiða sama vörutoll, sem konur heldri manna greiða af silki, það er sem sé sami tollur af silki sem af ódýrri vefnaðarvöru. Gjaldið ætti að miðast við verðmæti vörunnar, og sú stefna, sem fram kom á þinginu 1912, en varð undir fyrir vörutollslögunum, nfl. að leggja hundraðsgjald á eftir verðmæti, hún var langtum réttari og eðlilegri. Eg býst því ekki við að nokkurn undri, þótt eg sé andstæður þessum lögum, vörutollslögunum, og eins því, að verið sé að hringla með þau og breyta til hins lakara. Háttv. framsögum. (B. Kr.) sagði enn fremur, að eg hefði tekið of djúpt í árinni, er eg mintist á umkvartanir manna yfir lögunum, og vildi hann sanna það með því, að stjórnarfrumv. á síðasta þingi hefði verið svo stutt og farið fram á fáar breytingar. Það er rétt, að í stjórnarfrumv. vóru ekki taldar upp margar vörutegundir, en það er skiljanlegt, að stjórnarráðið hafi ekki viljað ganga langt í þessu, því að það hefir ekki viljað skerða tekjur landssjóðsins til muna, og hins vegar búist við, að þingmenn víðs vegar af landinu mundi koma fram með þær breytingartillögur, sem þeir teldi nauðsynlegar, enda kom það á daginn við meðferð þingsins á málinu. Þessi sönnun hans er því ekki á marga fiska. Þá veik sami háttv. þm. (B. Kr.) að því, að það væri ósamkvæmni hjá mér að vilja tolla báta, sem smíðaðir væri í útlöndum. Það er í rauninni ekki ástæða til að svara þessu atriði nú, því að eg hefi áður í umræðum hér lýst skoðun minni á því. Eg færði þá rök að því, að útlend bátasmíð kepti við innlendan iðnað, auk þess sem útlendir bátar væri dýrari, ónýtari og ætti verr við en innlendir bátar. Eg skal svo ekki orðlengja frekara um málið.



Eg skal að eins víkja nokkrum orðum að því atriði, sem háttv. þm. Ak. (M. Kr.) mintist á síðast, sem sé hundraðsgjaldið. Í rauninni kemur það atriði ekki þessu máli við nú; það er hlutverk næsta þings að ráða fram úr því, hverja stefnu eigi að taka í tollmálinu. En eg vil þó koma með dæmi til að sýna háttv. þm., hversu verðtollurinn er óábyggilegur tollur. Setjum svo, að 2 feðgar reki verzlun, annar t. d. í Hamborg, hinn í Reykjavík. Nú sendir Hamborgarkaupmaðurinn kassa til Reykjavíkur með vefnaðarvöru er væri 100 pd. Í honum er silki fyrir 75 kr. og ódýrar vefnaðarvörur fyrir 25 kr. og að sendandi sendi 2 reikninga yfir innihaldið, einn yfir silkið og annan yfir ódýru vefnaðarvöruna, sem meira fer fyrir. Nú sýnir kaupmaður bæjarfógeta lægra reikninginn, og hvað getur bæjarfógeti sagt við því? Ekki neitt. Hann getur alls eigi dæmt um, hvort meira muni hafa verið í kassanum og verður því að taka reikninginn gildan. Þetta tek eg bara til dæmis. Það er einmitt þessi höfuðgalli á verðtollaaðferðinni, að gefa má 2 eða fleiri reikninga yfir innihald sömu umbúðar og svo má setja verðið á reikningunum yfir vörurnar miklu lægra en það er í raun og veru. Tollheimtumaður getur ekkert við því sagt. Til þess þyrfti tollheimtumaður að rannsaka hvert stykki um sig, sem inn flyzt, og vera svo vel að sér, að hann þekti, hversu mikils virði varan væri. En hér er engin slík tollgæsla til, og þótt hún væri til, mundu tollgæzlumenn ekki geta metið vöruna réttilega. Sami háttv. þm. (M. Kr.) sagðist ekki vilja láta hringla með lögin og láta breytingar á þeim bíða næsta þings. Það er að nokkru leyti rétt. En það var einmitt á síðasta þingi, að farið var að hringla með lögin og gera á þeim breytingar til hins verra, en þetta frv. fer fram á að lagfæra þær. Og ástæða er þó til að gera lögreglustjórum mögulegt að innheimta tollinn á næsta ári á löglegan hátt, og svo að hægt sé að endurskoða vörutollsreikningana.

Matthías Ólafsson : Það hefir verið regla þeirra háttv. þingm., sem talað hafa í þessu máli, að byrja á endanum, og þykir mér þá vel hlýða, að feta í þeirra fótspor. Það var leiðinlegt fyrir háttv. framgögum. (B. Kr.), að fara út í samanburð á verðtolli og vörutolli. Eg álít skoðun hana á þessu efni alveg ranga. Þetta dæmi, sem hann kom með um feðgana, á alveg eins við um vörutollinn. Það má alveg eins fara í kringum þann toll. Hvað mundi geta hindrað bróður háttv. framsögum. í Hamborg, sem hann á raunar ekki, að senda framsögumanni vörur, sem settar væri í ódýrara flokki en þær ætti að vera? Hvað gæti innheimtumaður sagt við því? Háttv. framsögum. (B. Kr.) minntist á, hvað hann hefði unnið til samkomulaga í nefndinni. Þetta er rétt hjá honum, enda frumv. nú með breyt.till. nefndarinnar miklu aðgengilegra, svo að eg get nú greitt atkvæði með því þannig breyttu, jafnvel þótt mér þyki það ganga helzti langt í tollunum á aumum vörum, sem sjávarútveginum er nauðsynlegar, t. d. í því að færa segldúk upp í dýrara flokk, en þetta get eg látið mér lynda, úr því að aðrar vörur, sem að sjávarútvegi lúta, eru færðar í ódýrara flokk.