Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Hér á Alþingi hefur verið lagt fram frv. til laga um breytingu á lögum um félagslega aðstoð. Frv. er lagt fram af hálfu hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur. Í frv. er gert ráð fyrir að tryggja að fólk sem fær endurhæfingarlífeyri njóti jafnframt sömu bóta og örorkulífeyrisþegar. Heilbrrh. hefur lýst því yfir að hann hafi ritað Tryggingastofnun bréf til að tryggja að endurhæfingarlífeyrisþegar fái umræddar bætur. Þetta gerist hins vegar í kjölfarið á skjalfestum lagatúlkunum ráðuneytisins sem ganga í gagnstæða átt. Það er óeðlilegt að ráðherra geti ávísað á fé úr ríkissjóði með þeim hætti sem hér er gert án þess að fyrir því sé ótvíræð lagastoð. Ég fæ ekki annað séð, herra forseti, en taka þurfi af allan vafa með lagabreytingu og mælist til þess við forseta þingsins að þingstörfum verði hagað þannig að slík lagabreyting nái fram að ganga fyrir vikulok. Það ætti að reynast auðvelt því að um málið ríkir málefnaleg samstaða í þinginu.

Herra forseti. Ég vil taka undir mál hv. þm. Ögmundar Jónassonar og þó að flm. frv., hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, hafi ekki óskað eftir sérstökum fundi um þetta í heilbr.- og trn., þá er fyrirhugaður fundur á föstudagsmorgun. Ef mál skipast svo að það sé nauðsynlegt að hafa sérstakan fund í nefndinni um þetta mál, þá er ég út af fyrir sig alveg reiðubúinn til að kalla nefndina saman til þess að fjalla um þetta. Ég er sammála hv. þm. um að það er nauðsynlegt að taka af öll tvímæli í þessu máli.

Herra forseti. Ég hef lagt fram fyrirspurn til hæstv. samgrh. varðandi stefnumótun og heildarendurskoðun lagaákvæða um málefni ferðaþjónustunnar. Sú er forsaga þessa máls að á næstsíðasta kjörtímabili var unnið mikið starf að þessum málum. Þá starfaði stjórnskipuð nefnd skipuð fulltrúum allra stjórnmálaflokka og helstu hagsmunaaðila og sú nefnd náði sameiginlegri niðurstöðu og skilaði áliti í formi annars vegar þáltill. um stefnumótun í ferðaþjónustu og hins vegar frumvarpsformi þar sem á ferðinni var heildarendurskoðun lagaákvæða sem varða málefni ferðaþjónustunnar sameinuð í einn lagaramma fyrir þessa starfsgrein. Framgangur málsins varð sá á þingi veturinn 1991 að málið fór í gegnum neðri deild sálugu sem fundaði í þessum húsakynnum í þá tíð og var til 2. umr. í efri deild, seinni deild, þegar kom að þinglokum en þá brá svo við að upp reis þáv. hv. þm. og núv. hæstv. samgrh., Halldór Blöndal, og beitti sér af mikilli hörku gegn málinu og náði það ekki fram að ganga sökum tímaskorts í efri deild þessa ágætu marsdaga 1991. Hv. þáv. þm., núv. hæstv. ráðherra, færði m.a. fram til andstöðu við málið að ekki væri nóg að gert í þeim þingskjölum sem þar voru á ferðinn, þáltill. og lagafrv., til að bæta starfsskilyrði ferðaþjónustunnar sem hv. þm. á þeim tíma taldi óviðunandi. Málið náði þar af leiðandi ekki fram að ganga en svo vildi til að skömmu síðar varð sami hv. þm. hæstv. samgrh. og er enn og fer með ferðamál. Á hans kjörtímabili hinu fyrsta gerðist hins vegar ekkert í málefnum ferðaþjónustunnar að þessu leyti. Engin heildstæð stefnumörkun leit dagsins ljós og engin heildarendurskoðun var gerð, þó löngu tímabær væri, á lagaákvæðum um málefni ferðaþjónustunnar. Það sem enn verra er að það sem helst hann varast vann varð þó að koma yfir hann því að hæstv. ráðherra neyddist til að kyngja því að á kjörtímabilinu voru starfsskilyrði ferðaþjónustunnar gerð lakari en ekki betri í formi upptöku virðisaukaskatts á greinina og fleiri íþyngjandi aðgerða. Þetta er afar dapurleg saga, herra forseti, sem nauðsynlegt er að rifja hér upp. Og nú er mál að linni og eitthvað komist af stað í þessum efnum og þess vegna hef ég lagt spurningar fyrir hæstv. ráðherra í byrjun nýs kjörtímabils. 1. Er þess að vænta að mótuð verði stefna í málefnum ferðaþjónustunnar á þessu kjörtímabili? Ef svo er, hvernig hyggst ríkisstjórnin þá standa að slíkri vinnu? 2. Er fyrirhuguð heildarendurskoðun lagaákvæða sem snerta ferðaþjónustuna á þessu kjörtímabili? Það er óþarft að rökstyðja frekar efni þessara spurninga. Ég vil þó sérstaklega leggja áherslu á það að í gildi eru löngu úr sér gengin lagaákvæði í mörgum lagabálkum um málefni ferðaþjónustunnar sem mjög brýnt er að tekin verði til endurskoðunar. Ég bíð spenntur eftir því að heyra svör hæstv. ráðherra.

Herra forseti. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem hv. þm. kvartar yfir því í þingsölum að honum hafi ekki tekist að marka stefnu í ferðamálum meðan hann fór með þau mál sem samgrh. og má þess vænta að þau kjökurhljóð kunni að heyrast oftar. Hér er spurt: ,,1. Er þess að vænta að mótuð verði stefna í málefnum ferðaþjónustunnar á þessu kjörtímabili?`` Ég vil í þessu sambandi taka fram að á hinu fyrra kjörtímabili var mörkuð mjög skýr stefna í einstökum þáttum ferðaþjónustunnar, bæði hvað varðar umhverfismál, varðandi menningu og sögu þjóðarinnar, varðandi markaðsmál með ráðstefnuskrifstofu, með því að beinir samningar voru teknir upp, bæði við ferðamálaráðherra Grænlands og Færeyja um samvinnu á sviði ferðamála og fleira mætti til tína sem ekki er spurt um í þessari fsp. en ég veit að hv. þm. þekkir jafn vel og ég því að hann er áhugamaður um þessi mál. Því er til að svara að það er rétt að nú er að hefjast mjög mikil vinna við að marka það sem stundum er kallað opinber stefna í ferðamálum sem verður í höndum sérstakrar stýrinefndar sem skipuð hefur verið og í eiga sæti Magnús Oddsson, framkvæmdastjóri Ferðamálaráðs, formaður, Hildur Jónsdóttir, Magnús Gunnarsson, Ólafur Örn Haraldsson, Tómas Ingi Olrich, Pétur J. Eiríksson, Geir H. Haarde. Er þess að vænta að stefnumörkun geti legið fyrir á öndverðu næsta ári og verður unnið að stefnumörkuninni í góðri samvinnu við ýmsa aðila sem koma að ferðaþjónustunni, fyrirtæki, einstaklinga, áhugamenn og skóla. Í öðru lagi er spurt: ,,Er fyrirhuguð heildarendurskoðun lagaákvæða sem snerta ferðaþjónustu á þessu kjörtímabili?`` Þessi vinna mun að sjálfsögðu leiða það í ljós að hvaða marki þeir sem koma að verkinu telja nauðsynlegt að breyta lögum sem varða ferðaþjónustuna. Ég vænti þess að ýmislegt sé þar sem lagfæra þurfi, enda margt af þeim lögum sem um þessi mál fjalla frá þeim tíma sem hv. þm. var ráðherra samgöngumála.

Virðulegur forseti. Það er kominn tími til að hæstv. samgrh. boði það að hann ætli að láta taka málefni ferðaþjónustunnar einhverjum tökum til heildarendurskoðunar á stefnu í ferðamálum. Þetta gerist heilu kjörtímabili eftir að hæstv. ráðherra tók við málefnum samgrn. en þá lá fyrir tillaga sem fólk, tengt öllum þingflokkum á Alþingi, hafði unnið að og lagt fyrir þingið og fullt samkomulag hafði orðið um milli allra flokka í þáv. neðri deild þingsins að afgreiða. Sú stefnumótun sem þarna var lögð fyrir varðaði m.a. tengsl við alla landshluta í sambandi við það kerfi sem hugmynd var að koma upp varðandi málefni ferðaþjónustunnar, upplýsingaöflun og meiri stuðning en hefur verið við ferðamálafulltrúa í landshlutunum. Ég vona sannarlega að sú vinna sem unnin var á árunum 1989 og 1990 komi að einhverju haldi fyrir þá sem nú eru settir til þess að vinna að þessum málum.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að fagna þeirri yfirlýsingu hæstv. samgrh. að nú standi til að hefja þessa stefnumótunarvinnu varðandi ferðamálin í landinu. Það er alveg rétt að það er mjög nauðsynlegt og gott að þessi stefnumótunarvinna eigi sér stað vegna þess að ferðaþjónustan hefur vaxið mjög hratt hér á landi og hefur vaxið hraðast allra atvinnugreina, ekki síst á síðustu árum, sem kemur ekki alveg heim og saman við þá ófögru lýsingu sem Steingrímur J. Sigfússon, hv. 4. þm. Norðurl. e., dró upp af starfsumhverfi greinarinnar. Það væri náttúrlega með ólíkindum ef þessi atvinnugrein hefði vaxið svo mikið á undanförnum árum ef starfsumhverfi hennar hefði verið jafnslæmt og hv. þm. vildi vera láta. Hann gleymdi auðvitað að geta þess að hér hefur verið jafnvægi í efnahagslífinu, hér hefur verið rétt skráð gengi og hér hefur verið breytt ýmsum sköttum sem voru á þessari grein, greininni sjálfri til hagsbóta. Ég vil hins vegar vekja athygli á því sem líka skiptir máli og það er að stefnumótunarvinnan á ekki eingöngu að fara fram á vegum hins opinbera og á vegum samgrn. Stefnumótunarvinnan þarf líka að fara fram úti í umdæmunum og þar hefur hún verið að eiga sér stað og það er auðvitað mjög þýðingarmikið og skiptir miklu máli um framtíðaruppbyggingu atvinnugreinarinnar. Ég held að við megum ekki falla í það far að líta þannig á að þessi vinna eigi eingöngu að fara fram í ráðuneytunum í Reykjavík. Það ber ekki síður að leggja áherslu á það að þessi vinna fari fram úti í umdæmunum hjá því fólki sem starfar í atvinnugreininni.

Virðulegi forseti. Hér hefur verið kvartað undan því að sú vinna að stefnumörkun sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon lét vinna í sínum ráðherradómi hafi ekki náð fram að ganga. Ég vil aðeins taka það skýrt fram að til þess að hægt sé að móta stefnu í ferðamálum, þá verða að sjálfsögðu forsendur stefnumörkunarinnar að vera fyrir hendi, en þessar forsendur voru ekki fyrir hendi á þeim tíma þegar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var við völd og hann gerði ekkert til að bæta úr þeim. Hvernig halda menn t.d. að mönnum gengi að marka stefnu í sjávarútvegsmálum ef sjávarútvegurinn styddist ekki við neinar rannsóknarstofnanir á sviði sjávarútvegsmála? Ferðaþjónustan hefur ekki haft neinn stuðning af rannsóknarstarfseminni. Í þann tíð er hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var yfirmaður ferðamála, þá var staðan þannig að á sviði Rannsóknarráðs ríkisins, sem stundar hagnýtar rannsóknir, voru engin verkefni unnin á sviði ferðamála. Og sú ágæta stofnun sinnti ekki þessum geira. Það hefur á ýmsum vettvangi verið unnið að því að bæta úr þessu einmitt í tíð núv. samgrh. og þau mál hafa þokast í rétta átt þó að þessir ágætu þingmenn, hv. þm. Hjörleifur Guttormsson og fyrrv. samgrh. hv. þm. Steingrímur Sigfússon, hafi ekki áttað sig á því.

Virðulegi forseti. Það er alveg bersýnilegt að Sjálfstfl. á í þessu máli í mjög miklum vanda og það er ótrúlegt að hlusta á ræðuhöld hv. þm. Einars Guðfinnssonar og hv. þm. Tómasar Inga Olrich í málinu þar sem þeir reyna að láta hlutina líta þannig út að núv. hæstv. samgrh. hafi gert eitthvað í þessum málum. Staðeyndin er sú að hann hefur ekkert gert og það liggur fyrir að það er engin heildarstefnumótun á þessu mikilvæga sviði. Þegar hv. þm. Einar Guðfinnsson þakkar hæstv. núv. samgrh. fyrir það að þrátt fyrir þetta hafi verið þróun í ferðaiðnaðinum á Íslandi, þá er þar býsna langt seilst til þess að bjarga ráðherranum fyrir horn í þeirri erfiðu stöðu sem hann er í. Staðreyndin er sú að þessi málaflokkur hefur verið fullkomlega vanræktur af stjórnvöldum og það er ekki ráðherranum að þakka heldur þrátt fyrir ráðherrann og undarleg faðmlög hans við kolkrabbann að þessi grein atvinnulífsins á Íslandi hefur fengið að þróast.

Herra forseti. Það eru útúrsnúningar að ég hafi í fsp. sérstaklega kvartað undan því að stefnumótun sem ég vann að hafi ekki náð fram að ganga. Ég kvartaði eingöngu undan einu og það var að það hefði ekkert verið gert í þessum efnum í fjögur ár. Það þola sjálfstæðismenn ekki að heyra, en það er sannleikurinn. Og þegar talsmenn Sjálfstfl. eru svo að reyna að skella skuldinni á það að þessum málum hafi ekki verið sinnt á þeim skamma tíma, eða í tvö og hálft ár sem ég var samgrh., þá spyr ég á móti hverjir hafi farið með málin næstu 5--6 árin þar á undan. Eru þeir ekki að vega dálítið ómaklega að flokksbræðrum sínum sem höfðu haldið utan um samgöngumál og ferðamál um langt tímabil þar á undan? Staðreyndin er sú að þessi mál voru tekin á dagskrá og lögð í þau mikil vinna í tíð þessarar ríkisstjórnar sem hér hefur verið rætt um. Um það vitna skýrslur og þau störf sem þar voru unnin. Það er heldur dapurlegt að heyra hv. þm. fjalla með þessum hætti m.a. um framlag flokksbróður síns, fyrrv. hv. þm. Friðjóns Þórðarsonar, sem var fulltrúi þingflokks Sjálfstfl. í þessu nefndarstarfi, skrifaði undir álit nefndarinnar án athugasemda og fyrirvara og stóð að því að bera það hér inn í þingið sem fulltrúi síns flokks. Það er heldur löðurmannlegt, satt best að segja, að fjalla um hlutina með þessum hætti sem hér er gert, en kannski er ekki annars að vænta úr þeirri aumingjalegu stöðu sem sjálfstæðismenn neyðast til að fjalla um þessi mál hér. Ég mótmæli því, ég átel það, sem hæstv. samgrh. upplýsti, að hann hefur skipað nefnd til þess að vinna að þessum málum á þann vanalega hátt Sjálfstfl. eða núv. ríkisstjórnar að í henni sitji eingöngu þingmenn og fulltrúar stjórnarflokkanna. Það er dapurlegt að horfa upp á það að með þessu er í hverju tilvikinu á fætur öðru hafnað þverpólitísku samstarfi um svona mikilvæg hagsmunamál í samfélaginu. Og það er lýsandi fyrir muninn á þeirri nálgun sem var í þessum efnum í tíð fyrri ríkisstjórnar að þá sátu fulltrúar allra stjórnmálaflokka í nefndarstörfum að þessu leyti. Þetta er dæmigert fyrir það hvernig Sjálfstfl. vill vinna að þessum málum, loka þau af í þröngum flokkspólitískum skúffum í náðarfaðmlagi við kolkrabbann. Það er þeirra vinnulag í þessum málum.

Herra forseti. Ég segi ekki að kolkrabbinn sé hin fagra perla hafsins, en sumir hafa kannski átt í skrítnum faðmlögum við hann núna upp á síðkastið. Eins og hv. þm. heyrðu, þá hefur hv. þm. Steingrímur Sigfússon enn þyngri áhyggjur en aðrir af frammistöðu sinni sem samgrh. og kvartar nú óðum yfir því að fá ekki að koma að stefnumótun í ferðamálum sem honum láðist að gera meðan hann var ferðamálaráðherra. En það er auðvitað svolítið skrítið þegar þingmaðurinn annars vegar spyr hvaða stefnu ég vilji marka í ferðamálum og hvort ég vilji vinna að því og hvaða stefnu ríkisstjórnin hafi í þessum málum og talar svo um að stjórnarandstaðan eigi að koma að því að marka stefnu ríkisstjórnarinnar. Auðvitað hlýtur ríkisstjórnin að marka stefnu í atvinnumálum á sínum forsendum og út frá sinni stefnu og þarf ekki að fara í smiðju til fulltrúa Alþb. í þeim efnum. Satt að segja höfum við sjálfstæðismenn mjög sjaldan þurft að sækja í þá smiðju og þá sjaldan við höfum gert það, þá hefur það ekki gefist vel.

Virðulegi forseti. Miklar breytingar hafa orðið á undanförnum árum og áratugum í fjarskiptum og símamálum í heiminum, ekki síst á undanförnum allra síðustu árum eins og hvarvetna má sjá merki um. Þetta hefur m.a. leitt til þess að símakostnaður almennings hefur lækkað mjög mikið, einkanlega hér á Íslandi. Ef við berum saman símataxtana hér á landi annars vegar og í löndum OECD hins vegar, þá kemur í ljós, sem ýmsum kemur kannski á óvart, að símakostnaður hér á landi almennt talað er sá lægsti í öllum þessum ríkjum. Þar gildir nánast sama hvar litið er nema e.t.v. þegar skoðaður er símakostnaður milli landa, en þegar á heildina er litið þá er engu að síður niðurstaðan sú að símakostnaður á Íslandi er sá lægsti í ríkjum OECD. Ég nefndi það áðan að tæknibreytingar hafa orðið miklar í símamálum og fjarskiptamálum og þær eru og verða mjög miklar á næstu árum. Í breska blaðinu The Economist þann 30. september sl. er mjög athyglisverð grein um þessi mál þar sem komist er að þeirri niðurstöðu að tæknibreytingar í síma- og fjarskiptamálum muni gera það að verkum að bráðlega verði það úrelt að líta þannig á að símakostnaður sé mismunandi milli landa eða milli staða. Miklu nær verði að í framtíðinni muni símakostnaður fyrst og fremst verða innheimtur sem fast afnotagjald vegna þess að tæknibreytingarnar, sem eru fyrirsjáanlegar á næstu árum, munu gera það einfaldlega að verkum að ekki sé tilefni til þess að rukka símakostnað með mismunandi hætti eftir því hvort menn tali staðarsímtal eða milli landsvæða eða milli landa. Allt eru þetta ótrúlegir hlutir sem við erum að sjá gerast á örskömmum tíma. Íslendingar hafa fylgst vel með að þessu leytinu og símakerfi og símatækni sú sem við búum við er með því besta sem þekkist í heiminum að flestu leyti og þess vegna hefur það leitt af sjálfu sér að við höfum verið að lækka símakostnaðinn, síðast núna í vor þegar greint var frá því þann 15. apríl að símakostnaður yrði lækkaður um sem svaraði 90 millj. kr. fyrir notendur símaþjónustunnar í landinu sem sérstaklega kom til góða íbúum hinna dreifðu byggða eins og allir vita. Á árinu 1994 var samþykkt þáltill., sem sá sem hér stendur hafði á sínum tíma flutt ásamt nokkrum þingmönnum Sjálfstfl., þar sem Alþingi ályktaði að fela ríkisstjórninni að sjá til þess að á næsta ári yrði komið upp grænum símanúmerum í öllum ráðuneytum Stjórnarráðsins og helstu stofnunum ríkisins. Tillagan gerir ráð fyrir því að þessum grænu símanúmerum verði komið upp á þessu ári. Því hef ég leyft mér að spyrja hæstv. samgrh. eftirfarandi spurningar: ,,Hvað líður framkvæmd þingsályktunar um græn símanúmer hjá ráðuneytum og stofnunum ríkisins?``

Herra forseti. Samgrn. hefur látið athuga hvaða ráðuneyti og ríkisstofnanir hafa komið sér upp grænum línum, hver notkun þeirra er og hversu mikill kostnaður felst í því að bjóða upp á slíka þjónustu. 19. sept. á síðasta ári voru 17 ríkisstofnanir og þrjú ráðuneyti með svokallaðar grænar línur. Við athugun sem gerð var af ráðuneytinu nú í október kom í ljós að stofnununum hefur fjölgað um tvær á þessu ári sem bjóða upp á slíka þjónustu. Í athugun þessari kom það enn fremur fram að notkun viðskiptavina á grænum línum er mjög lítil, bæði hjá ráðuneytum og ríkisstofnunum. Kostnaðurinn fyrir ráðuneyti eða stofnun við að koma sér upp þessari þjónustu er hins vegar umtalsverður. Segja má að allar helstu stofnanir ríkisins séu þegar búnar að koma sér upp grænum númerum. Má þar nefna Vegagerðina, Húsnæðisstofnun, ríkisskattstjóra, Skipulag ríkisins, Póst og síma, Tryggingastofnun, Byggðastofnun, Brunamálastofnun, Landmælingar, Þjóðleikhúsið, Bifreiðaskoðun, umboðsmann Alþingis, þjónustumiðstöð ríkisverðbréfa og Lánasjóð ísl. námsmanna, Löggildingarstofuna og Landgræðsluna. Nokkur ráðuneyti hafa komið sér upp slíkri þjónustu: Samgrn., umhvrn. og landbrn., en önnur eiga það eftir. Á ráðuneytisstjórafundum hafa þessi mál verið til umfjöllunar og samþykkt að samgrn. skuli hafa forustu um þessi mál og mun það á næstu vikum setja sig í samband við önnur ráðuneyti og vinna að því að þau hafi komið sér upp grænum símanúmerum nú fyrir áramót.

Virðulegi forseti. Svar hæstv. samgrh. var að flestu leyti tæmandi hvað varðaði þessa spurningu. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að þál. Alþingis frá 9. maí í fyrra er mjög afdráttarlaus. Þar er einfaldlega sagt að ríkisstjórninni sé falið að sjá til þess að á árinu 1995, sem brátt er liðið, verði komið upp grænum símanúmerum í öllum ráðuneytum Stjórnarráðsins og helstu stofnunum ríkisins. Þegar ég mælti fyrir þessari þáltill. á sínum tíma þá tók til máls hæstv. þáv. umhvrh. og greindi frá því að hann mundi þegar í stað sjá til þess að grænum símanúmerum yrði komið fyrir í helstu stofnunum umhvrn. og enn fremur í ráðuneytinu sjálfu og það hefur komið á daginn að það hefur verið gert samkvæmt svörum hæstv. ráðherra. Ég gat ekki áttað mig á því af upptalningu hæstv. ráðherra, hvort það sem hann kallaði helstu stofnanir ríkisins hefðu komið sér upp þessum búnaði, en eitt er ljóst að ráðuneytin hafa einfaldlega ekki fram til þessa hlýtt fyrirmælum Alþingis. Ég held að það sé mjög mikilvægt að hæstv. samgrh. geri þessum ráðuneytum grein fyrir því að þeim ber samkvæmt þessari ályktun Alþingis að koma upp þessum búnaði. Ég tel að það sé ekkert annað en ómerkilegur undansláttur og yfirvarp þegar ráðuneytin segja að samfara þessu sé þvílíkur kostnaður vegna þess að ég minni á að mjög mörg einkafyrirtæki sem hafa miklu minni umsvif og minni fjárráð hafa ekki talið eftir sér að koma upp þessum búnaði sem er mjög mikilvægur liður í því að stíga skref í þá átt að jafna þegar í stað símakostnaðinn í landinu. Ég vil því segja það, virðulegi forseti, að svar hæstv. ráðherra var sumpartinn uppörvandi en um leið dapurlegt fyrir það að mér finnst framkvæmdarvaldið ekki hafa ætlað sér að framfylgja þeirri ótvíræðu þingsályktun sem Alþingi samþykkti samhljóða þann 9. maí 1994.

Herra forseti. Ég vil leggja áherslu á það sem ég sagði áður, að samgrn. mun taka þetta mál upp við önnur ráðuneyti enn fastar en verið hefur og ég vil láta þess getið að þau ráðuneyti sem ég hef haft afskipti af hafa tekið upp þessa grænu línu.

Hæstv. forseti. Á næsta ári verða 150 ár liðin frá því að eini framhaldsskóli landsins sem þá var var fluttur frá Bessastöðum í nýtt húsnæði í Reykjavík. Það húsnæði var reyndar einnig notað til þess að setja fyrsta fund Alþingis 1845 eftir að Alþingi var endurreist. Nú er það ljóst að Menntaskólinn í Reykjavík, eins og hann heitir nú, er yfirfullur af nemendum og býr við gríðarleg þrengsli eins og reyndar flestir framhaldsskólar á höfuðborgarsvæðinu og mun vart úr rætast fyrr en hér kemur til nýr skóli sem þegar er hafin bygging á, þ.e. skólinn í Borgarholti. En vegna þessa afmælis og vegna þessa merka húss og þessarar merku menntastofnunar langar mig að spyrja hæstv. menntmrh. eftirfarandi spurninga: ,,1. Hvernig hyggjast stjórnvöld minnast þess að á næsta ári verða liðin 150 ár frá því að Latínuskólinn (MR) var fluttur frá Bessastöðum til Reykjavíkur? 2. Hvaða áform eru uppi varðandi varðveislu og endurbætur á gömlu skólahúsunum? 3. Hvernig er áformað að draga úr álagi á gömlu húsin og leysa húsnæðisvanda Menntaskólans í Reykjavík til frambúðar?`` Því er við að bæta, eins og hér kemur fram, að gömlu húsin sem tilheyra Menntaskólanum í Reykjavík eru með allra merkustu húsum hér í borginni og það er spurning hversu mikið álag svona gömul hús þola, en ég held að það hljóti að vera ósk flestra að þarna verði áfram skólastarfsemi, en það verður auðvitað að vera eitthvert hóf á. Jafnframt því að þarna er merkur áfangi fram undan er vert að velta fyrir sér þessum spurningum.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda spurningarnar, sem voru þrjár. Ég kýs að svara þeim í einu lagi svohljóðandi: Hinn 24. júlí sl. ræddi ríkisstjórnin um húsnæðismál Menntaskólans í Reykjavík og tengdust umræðurnar m.a. 150 ára afmæli hans á næsta ári. Í fjárlögunum er heimild í 6. gr. til að kaupa hús fyrir MR og er það mál til sífelldrar athugunar. Mér þykir rétt að hugað verði að því að skipa byggingarnefnd Menntaskólans í Reykjavík með fulltrúum ríkisins og skólans. Auk þess tel ég æskilegt að Reykjavíkurborg eigi aðild að slíkri nefnd. Hinn 28. júlí sl. var gengið frá bréfi í menntmrn. og sent Reykjavíkurborg þar sem gerð er grein fyrir áformum í húsnæðismálum Menntaskólans í Reykjavík. Er á það bent að skólinn sé í hjarta Reykjavíkur og þess því óskað að Reykjavíkurborg gangi til samninga við ráðuneytið um úrbætur í húsnæðismálum Menntaskólans í Reykjavík, bæði er tekur til skemmri tíma svo og til framtíðar. Því miður hefur ráðuneytinu ekki enn borist svar við þessu bréfi Reykjavíkurborgar, en ég lít svo á að hún sé í hópi þeirra stjórnvalda sem fyrirspyrjandi nefnir í spurningu sinni. Finnst mér sjálfsagt að Reykjavíkurborg sé þátttakandi í uppbyggingu á þessum stað. Verði af skipun þeirrar nefndar sem ég hef hér getið fellur það undir verksvið hennar að taka á þeim málum sem getið er í tveim síðari spurningum fyrirspyrjanda. Nauðsynlegt er að gera úttekt á húsnæði Menntaskólans með tilliti til húsnæðisþarfar hans og verndunar gömlu húsanna. Í því efni ber að sjálfsögðu að hafa samráð við húsafriðunarnefnd lögum samkvæmt. Nýlega vour kynntar niðurstöður í hugmyndasamkeppni um skipulag menntaskólareitsins svonefnda. Mundi nefnd sú sem eðlilegt er að skipa fara í saumana á þeim tillögum sem þar birtust. Ég tel best að leyst verði úr húsnæðisvanda Menntaskólans í Reykjavík til frambúðar á þeim stað þar sem skólinn er nú og með friðun hinna gömlu húsa. Í þeim anda tel ég skynsamlegt að vinna þetta verk.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir þessi svör. Ég vil taka undir þau sjónarmið að framhaldsskóli verði áfram rekinn á þessum stað en ítreka jafnframt að það er mjög brýnt að varðveita húsin og sjá til þess að það verði ekki of mikið álag á þeim, enda eru þau orðin býsna gömul. Hins vegar vakna ýmsar spurningar varðandi það sem fram kom í máli hæstv. menntmrh. varðandi samstarfið við Reykjavíkurborg. Nú eru framhaldsskólarnir enn þá á forsjá ríkisins, þ.e. rekstur þeirra, og þessi hús eru eign ríkisins eftir því sem ég best veit og þó að þetta snerti umhverfi borgarinnar, og ég get ímyndað mér að Reykjavíkurborg hafi að sjálfsögðu áhuga á varðveislu þessara húsa og að útlit þeirra verði sem best, þá átta ég mig ekki alveg á því hvert hæstv. menntmrh. er að fara. Er hann að fara fram á það að Reykjavíkurborg leggi fram fé til þessara framkvæmda? Er hann að segja þetta í ljósi þess að fram undan sé meira samstarf ríkis og sveitarfélaga í rekstri framhaldsskólanna eða hvert er hann að fara með þessum spurningum? Ég veit að þetta hefur verið nokkuð til umræðu hjá Reykjavíkurborg, en í rauninni hef ég heyrt þau sjónarmið þaðan að mönnum finnist að ríkið sé á enn einu sviðinu að reyna að seilast inn til sveitarfélaganna og ætla þeim fleiri verkefni. Ég fæ ekki alveg séð að þetta samstarf gangi upp meðan verkaskipting ríkis og sveitarfélaga er með þeim hætti sem hún er nú.

Herra forseti. Í bréfi því sem ég gat um og ritað var Reykjavíkurborg 28. júlí sl. segir svo, með leyfi herra forseta: ,,Merk tímamót, aukin þrengsli og nýjar hugmyndir um skipulag kalla á að markvisst verði unnið að því að byggja upp þennan reit í hjarta borgarinnar``, þ.e. menntaskólareitinn. ,,Þess er því óskað að Reykjavíkurborg gangi til samninga við ráðuneytið um úrbætur í húsnæðismálum Menntaskólans í Reykjavík, bæði er tekur til skemmri tíma, svo og til framtíðar.`` Þarna er verið að víkja að stað sem er í hjarta Reykjavíkurborgar, eins og kom fram í svari mínu. Ég tek eftir því að það stendur fyrir dyrum ráðstefna á vegum Reykjavíkurborgar um uppbyggingu í miðborg Reykjavíkur nú, ef ég tók rétt eftir, næsta laugardag og væntanlega verður þar mótuð stefna varðandi þátttöku borgarinnar í uppbyggingu og afstöðu borgaryfirvalda til bygginga t.d. á þessum stað. Varðandi hlut borgarinnar í greiðslu á kostnaði við framkvæmdir þá hlýtur það að vera samningsatriði. Reykjavíkurborg hefur tekið þátt í kaupum á húsum fyrir Menntaskólann í Reykjavík eins og Amtmannsstíg 2 og það hlýtur að sjálfsögðu alltaf að vera til skoðunar hver hlutur Reykjavíkurborgar er við uppbyggingu á skólahúsnæði eins og þessu. Ég get nefnt það t.d. að á Akureyri er verið að byggja við Menntaskólann á Akureyri, gamlan menntaskóla sem rekinn hefur verið á vegum ríkisins, og þar greiðir Akureyrarbær 40% af byggingarkostnaði. Mér finnst því ekkert óeðlilegt við það að Reykjavíkurborg eigi hlut að þeim framkvæmdum sem ráðast þarf í í þágu Menntaskólans í Reykjavík.

Virðulegi forseti. Ég flyt fsp. til hæstv. heilbrrh. um hækkun tryggingabóta. Eins og kunnugt er voru gerðir kjarasamningar snemma á þessu ári þar sem gert var ráð fyrir því að allir fengju sömu krónutölu í kauphækkun og þegar sú hækkun gekk yfir gerði t.d. Öryrkjabandalagið ráð fyrir því að sama krónutala kæmi til aldraðra og öryrkja og allra annarra. Svo varð þó ekki. Þess vegna flyt ég þessa fsp. sem er svohljóðandi, hæstv. forseti: 1. Á hvaða forsendum byggðist 4,8% hækkun tryggingabóta í mars sl. sem sögð var til samræmis við hækkanir á almennum vinnumarkaði? 2. Hvernig skilaði hækkunin sér í krónutölu á mánuði til tryggingaþega a. sem höfðu fullan örorkulífeyri b. sem nutu til viðbótar heimilisuppbótar og sérstakrar heimilisuppbótar? Ég vil í þessu sambandi vekja athygli á því að ákvarðanir stjórnvalda í þessu efni hafa vakið gífurlega reiði meðal öryrkja í landinu og einnig í samtökum aldraðra. Þannig háttar t.d. til að Sjálfsbjörg á Akureyri sendi opið bréf til Öryrkjabandalagsins og fleiri aðila núna fyrir nokkrum vikum þar sem það kemur fram að aðalfundurinn, með leyfi forseta, beinir þeim eindregnu tilmælum til stjórna Öryrkjabandalagsins og Sjálfsbjargar, Landssambands fatlaðra, að þær nú þegar kæri þetta mál til umboðsmanns Alþingis sem brot framkvæmdarvaldsins á skilyrtum ákvæðum löggjafans varðandi tryggingamál lífeyrisþega. Í þessu sambandi er Sjálfsbjörg á Akureyri að vitna til 65. gr. almannatryggingalaga sem kveða á um að bætur hækki í samræmi við breytingar sem verða á vikukaupi. Þegar það var ákveðið að vikukaupslaun hækkuðu um 2.700--3.700 kr. á mánuði var gert ráð fyrir því að sú krónutöluhækkun gengi yfir línuna og það hafa verið miklar kröfur uppi um það að undanförnu að allir fengju þetta. Af einhverjum ástæðum er það þannig að einn hópur hefur verið skilinn eftir og af einhverjum ástæðum er það þannig að það hefur ekki verið mjög mikið um það talað nema af hálfu öryrkjanna sjálfra. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er hún sammála þessari ákvörðun? Styður hún þessa ákvörðun, sem ég hygg að hafi verið tekin af fyrrv. ríkisstjórn, af heilbr.- og trmrh. Alþfl., eða er ætlun núv. ráðherra Framsfl. að breyta þessu? Hér er komið mjög illa fram við þá sem hafa allra versta stöðu í þjóðfélaginu sem eru aldraðir og öryrkjar. Ég held að það sé nauðsynlegt að við gerum okkur grein fyrir því að það hefur verið farið verr með þetta fólk en alla aðra af því að það fékk ekki einu sinni 2.700 kr. á mánuði heldur miklu lægri upphæð.

Virðulegi forseti. Hinn 21. febrúar sl. voru undirritaðir kjarasamningar á almennum vinnumarkaði. Í tengslum við gerð þeirra gaf fyrrv. ríkisstjórn fyrirheit um að tryggingabætur og fleiri bætur sem ríkið greiðir mundu hækka í samræmi við samninga. Væri því e.t.v. rétt að fsp. þessari væri beint til fjmrh. þar sem hann stóð að þessari samþykkt. Fyrri fyrirspurn hv. fyrirspyrjanda er um á hvaða forsendum 4,8% hækkun bóta í mars sl. byggðist. Í mars sl. ákváðu fyrrv. heilbrrh. og fjmrh. að koma til framkvæmda hækkun bóta vegna áhrifa kjarasamninga frá 21. febrúar sl. og var hún reiknuð 4,8% í samráði við hagfræðinga Alþýðusambands Íslands og greidd þannig út frá 1. mars sl. Fyrir mér lá þegar ég tók við embætti að hækkun þessi hefði ekki fengið formlega afgreiðslu í ríkisstjórn, en þar sem þá var þegar búið að greiða út bætur samkvæmt þessum útreikningi taldi ég ekki fært að breyta honum og ríkisstjórn samþykkti að hækkun bóta vegna kjarasamninga yrði framkvæmd á þennan hátt. Forsendur fyrir útreikningi þessum voru þær að samkvæmt almannatryggingalögum skuli bótaupphæðir breytast í samræmi við vikukaup í almennri verkamannavinnu. Meðalhækkun launa verkafólks var metin af aðilum vinnumarkaðarins 4,1--4,7% á þessu ári, en 6,9% á samningstímabilinu. ASÍ samþykkti 4,8% hækkun tryggingabóta með hliðsjón af efni kjarasamnings. Síðari spurning hv. fyrirspyrjanda lýtur að því hvernig hækkunin hafi skilað sér til tryggingaþega. Til einstaklings sem hafði fullan örorkulífeyri hækkuðu bætur um 1.711 kr. á mánuði en nú hefur hann 12.921 kr. á mánuði í örorkulífeyri og 24.439 kr. í tekjutryggingu og hefur alls 37.360 kr. á mánuði. Tekjur þess einstaklings, sem hefur fullan örorkulífeyri, tekjutryggingu, heimilisuppbót og sérstaka heimilisuppbót en ekki aðrar tekjur, hækkuðu um 2.336 kr. á mánuði og hefur hann þá 51 þús. kr. í tekjur á mánuði. Það er rétt sem kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda að almenna kauphækkunin í krónutölu var 2.700 kr. en er 2.300 kr. hjá þessum hópi.

Herra forseti. Mig langar að vekja athygli á að þessar tölur voru upplýstar í umræðum um stefnuræðu forsrh. í vor þar sem sú sem hér stendur vakti athygli á því misrétti sem lífeyrisþegar eru einatt beittir af stjórnvöldum. Og það má koma fram í þessari umræðu að þó svo að bætur lífeyrisþega eigi að fylgja launaþróun á almennum vinnumarkaði hefur svo ekki verið. Lægstu laun hækkuðu um 42% frá febrúar 1989 meðan bætur til lífeyrisþega hækkuðu um 34,9% þannig að hvernig sem á það er litið hafa lífeyrisþegar í hvert einasta skipti sem hækkun hefur orðið á vinnumarkaði alltaf farið aftur úr. Ég ætla að vona að hæstv. fjmrh. og hæstv. heilbrrh. sjái til þess að svo verði ekki framvegis.

Virðulegi forseti. Ég þekki kannski ekki þetta tiltekna mál nákvæmlega, en ég held að það sé nauðsynlegt vegna orða síðasta hv. ræðumanns að upplýsa það, því það mátti misskilja ræðu hv. þm., að við erum að ræða hér um tvo aðskilda hluti: Annars vegar þá lagagrein í almannatryggingalögunum sem segir að bætur skuli greiðast með tilliti til breytinga á launum sem verða á almennum vinnumarkaði. Hér er ekki verið að tala um það. Hér er væntanlega verið að tala um svokallaðar eingreiðslur sem eru greiddar einu sinni.

Það er alls ekki. Þetta er akkúrat ekki það.

Gott og vel. Tíminn er stuttur hérna og reyndar búinn. En það sem ég vildi sagt hafa er að það verður að gera mun á þessu tvennu og ég vildi sérstaklega koma því á framfæri að eingreiðslurnar eru þannig, og ég bið fólk um að íhuga það hér, að á almennum vinnumarkaði geta tveir aðilar komið saman og samið um launahækkanir. Og launahækkanir geta verið þannig að eingreiðslur eiga að koma upp í 60 þús., upp í 80 þús., upp í 100 þús. og síðan á það að vera sjálfgefið að ríkissjóður greiði til allra bótaþega sams konar upphæð. Þetta sjá auðvitað allir að getur ekki gengið. Ég heyri það nú og skil að það er minn misskilningur. Ég biðst afsökunar á því þar sem verið var að ræða annan hlut heldur en ég hélt.

Virðulegi forseti. Það er einmitt nákvæmlega það að það er ekkert sjálfgefið í þessu efni og þess vegna hefur það verið þannig á undanförnum árum að aðilar vinnumarkaðarins hafa um leið gengið frá samningum við viðkomandi ríkisstjórnir. Það virðist hins vegar ekki hafa verið gert í þessu tilviki eftir því sem hæstv. heilbrrh. segir. Það er mjög merkilegt. Og það er líka mjög merkilegt ef það er rétt hjá hæstv. heilbrrh. að þessi tala sem endanlega varð ofan á hafi verið samþykkt af hagfræðingum aðila vinnumarkaðarins. Ég vek athygli á því, hæstv. forseti, að það var nákvæmlega það sem ráðherrann sagði. Ráðherrann bar fyrir sig hagfræðinga aðila vinnumarkaðarins, að þeir hafi samþykkt það að örorkulífeyrisþegar og ellilífeyrisþegar fengju lægra kaup en aðrir. Og af hverju er þessi ákvörðun núna öðruvísi en áður? Þess vegna ekki alveg rétt sem hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir sagði hér áðan. Munurinn er sá að þessi hækkun núna er í fastri krónutölu og það var samið um að hún væri í fastri krónutölu, tiltekin ákveðin upphæð. Hvað gerðu menn svo þegar þeir fóru að skoða þessa hækkun? Menn veltu því fyrir sér hvert er hlutfallið ef þetta kemur á lægstu laun? Hver eru lægstu laun í þessum töxtum? Hver eru þau? 48 þús. kr. á mánuði. Menn sáu að það yrði mjög há prósenta fyrir örorkulífeyrisþega og aldraða að miða við 48 þús. kr. á mánuði. Hvað gerðu menn þá? Menn miðuðu við almenna vikukaupið sem er 70 þús. kr. á mánuði og píndu þannig niður prósentuhækkunina sem öryrkjar og aldraðir fengu. Þetta er reisnin yfir þessu liði, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Eins og kom fram í ræðu minni áðan þá var búið að ganga frá þessu í fyrri ríkisstjórn. Það var farið að greiða eftir þessum samningum og ég endurtek það að það var í fullu samræmi við það sem fulltrúar ASÍ höfðu samþykkt.

Liggur það fyrir?

Þetta hlýtur að liggja skjalfest fyrir og ég skal finna þau skjöl fyrir hv. þm.

Hæstv. forseti. Þær fyrirspurnir sem ég á í þinginu hafa safnast nokkuð fyrir og ég mun nú eiga eintal við hæstv. fjmrh. það sem eftir lifir þessa fundar nema aðrir blandi sér inn í þær umræður og veri þeir velkomnir í þær. Ég ætla að beina spurningu til hæstv. fjmrh. varðandi samningsstjórnun og þær spurningar sem ég á eftir að bera fram í dag eru allar sprottnar upp úr frv. til fjárlaga fyrir árið 1996 vegna þess að það vakna margar spurningar við lestur greinargerðarinnar. Eitt af því sem kemur fram í henni er það áhersluatriði ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum að gera frekari tilraunir til nýskipunar í ríkisrekstri. M.a. kemur fram að það hafa verið gerðir sérstakir þjónustusamningar milli nokkurra ríkisstofnana og viðkomandi fagráðuneyta sem fela í sér aukið sjálfstæði stofnana og auka ábyrgð stjórnenda og það er verið að gera tilraunir með svokallaða samningsstjórnun í nokkrum stofnunum ríkisins. Nú veit ég að það er ekki komin löng reynsla á þessa samningsstjórnun en mig fýsir þó að vita hvernig þetta gengur, sérstaklega þegar ég sé að fyrirhugað er að halda áfram á þessari braut og því beini ég eftirfarandi spurningum til hæstv. fjmrh.: 1. Hver er tilgangurinn með samningum um samningsstjórnun? 2. Hversu margir samningar hafa verið gerðir um samningsstjórnun og við hvaða stofnanir? 3. Hvaða reynsla hefur þegar fengist af samningsstjórnun, jákvæð og neikvæð? 4. Hverju hefur samningsstjórnun skilað fjárhagslega? 5. Hvaða áform eru uppi um frekari samninga um samningsstjórnun?

Virðulegi forseti. Ég þarf ekki að endurtaka fyrirspurnirnar. Þær komu fram í máli hv. þm. og liggja fyrir í þingskjali. Samningsstjórnun er ein leið af mörgum til að bæta ríkisrekstur og gera hann markvissari og skilvirkari. Hún felst í því að gerður er formlegur samningur milli ráðuneytis og stofnunar þar sem m.a. er kveðið á um áherslur í starfi og árangur sem stofnun skuldbindur sig til að ná, fjárveitingar og aukið sjálfstæði. Segja má að samningurinn tilgreini magn og gæði þeirrar þjónustu sem ráðuneytið kaupir, ef svo má að orði komast, af stofnun og hvað ráðuneytið greiðir fyrir. Samningurinn skýrir tilhögun samskipta en breytir hvorki ábyrgð ráðherra á rekstri stofnunar gagnvart Alþingi né hefur áhrif á þær stjórnsýsluskyldur sem stofnunin hefur lögum samkvæmt. Þá lýtur hún áfram kjarasamningum sem fjmrh. gerir fyrir hönd ríkisins. Svar við næstu spurningu: Haustið 1994 var ákveðið að hefja tilraun með þetta stjórnunarform. Nú hafa verið gerðir samningar við eftirfarandi fimm ríkisstofnanir, þ.e. Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins, Vita- og hafnamálastofnun, Geislavarnir ríkisins, Kvennaskólann í Reykjavík og Bændaskólann á Hólum. Gildistími samninganna er til ársloka 1997. Reynslan af þeim samningum sem gerðir hafa verið er ekki löng og því ekki tímabært að draga of víðtækar ályktanir af þessu nýja formi. Við gerð samnings þarf að skilgreina markmið, áherslur og umfang viðkomandi stofnunar nákvæmlega og finna leiðir til að meta hverju rekstur hennar hefur skilað. Verkefnið hefur aukið faglegan metnað og áhuga starfsmanna stofnana og leitt til aukins skilings og betri samstöðu milli stofnunar og ráðuneytis. Stofnunum gefst tækifæri á að skipuleggja starfsemi sína næstu ár með meiri vissu þar sem í samningunum er tilgreint hvaða fjárveitingar ráðuneyti munu beita sér fyrir að fáist á fjárlögum 1996 og 1997 vegna reksturs þeirra. Ekki er vitað til þess að upp hafi komið vandamál við framkvæmd samninganna og í þeim tilvikum sem samningsaðilar hafa talið nauðsynlegt að bregða frá undirrituðum samningum hefur það verið gert með sérstöku samkomulagi. Ég skal taka fram að Kvennaskólinn í Reykjavík hefur skilað framvinduskýrslu sem ég held að sé mjög merkilegt framlag og sýnir að það getur verið verulegt gagn af því fyrir skólastofnanir meira að segja að gera slíkan samning. Þeir samningar sem hafa verið gerðir voru af hálfu ráðuneytanna ekki hugsaðir sem leið til niðurskurðar og sparnaðar í sjálfu sér heldur fremur sem tilraun um nýtt samskiptaform í ríkisrekstri. Sumir samningar fela í sér tímabundna hækkun framlaga til þróunarstarfa og uppbyggingar á aðstöðu. Þá taka stofnanir að sér að leysa ný eða aukin verkefni. Ef samningarnir verða efndir eins og gert er ráð fyrir munu þeir skila sér í betri og meiri þjónustu. Ríkinu er ætlað samkvæmt lögum að kosta ýmsa þjónustu sem almenningi er látin í té. Í lögum og reglugerðum er oft ekki að finna nákvæma skilgreiningu á eðli og umfangi þjónustunnar sem leiðir er til þess að farið er í sumum tilvikum að veita nýja þjónustu án endurmats á þeirri þjónustu sem fyrir er. Í samningum er unnt að útfæra lög og reglugerðir og afmarka þjónustuna betur. Samningar geta veitt fjárveitingavaldinu gleggri upplýsingar um umfang og gæði þjónustunnar sem greitt er fyrir. Með samningsstjórnun verður auðveldara að tryggja að ný starfsemi sé háð samþykki ráðuneytis eða Alþingis og sama gildir auðvitað um ákvörðun um að fella niður eða breyta þjónustu viðkomandi stofnana. Forsvarsmenn nokkurra stofnana hafa lýst áhuga sínum á að feta í fórspor þeirra stofnana sem gerðir hafa verið samningar við. Einnig hefur verið lögð áhersla á að gera formlega samninga við aðila utan ríkiskerfisins, sem ríkið kaupir þjónustu af. Hér er fyrst og fremst um að ræða ýmis sjálfseignarfyrirtæki. Við gerð þessara samninga verður m.a. byggt á þeirri reynslu sem fengist hefur af samningsstjórnun. Í samningum verður kveðið á um magn og gæði þjónustunnar, verð hennar, eftirlit með samningum og meðferð ágreiningsmála. Fjárln. Alþingis verður gerð grein fyrir samningunum áður en þeim verður lokið. Um þessar mundir standa yfir samningar við nokkur sveitarfélög á grundvelli laga um reynslusveitarfélög. Sveitarfélögin taka að sér að leysa ýmis verkefni gegn greiðslum frá ríkinu og á ábyrgð þeirra. Gera þarf samninga um þessi verkefni þar sem kveðið er á um skyldur hvors aðila, þar á meðal um magn og gæði þjónustunnar. Virðulegi forseti. Eins og heyrist á þessum svörum er hér um að ræða tilraun sem er undir merki nýskipunar í ríkisrekstri, tilraun sem hefur verið gerð annars staðar og skilað ágætum árangri og mér sýnist allt stefna í þá átt hér á landi.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þessi svör. Mér þótti þetta afar athyglisvert sem hann var hér að lýsa. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar og við kvennalistakonur að það ætti að auka sjálfstæði ríkisstofnana og gera þær ábyrgari fyrir því hvernig peningar skattborgaranna eru nýttir, ábyrgari en þeir hafa verið hingað til. Þess vegna finnst mér þetta mjög athyglisverð tilraun sem þarna hefur átt sér stað og er verið að gera og er fram undan. Þá lá ekki í mínum spurningum að það þyrfti að vera um einhvern niðurskurð að ræða eða það væri verið að draga saman fjárveitingar til viðkomandi stofnana heldur kannski fyrst og fremst það að í þessum hugmyndum felst það að nýta peningana betur og kannski öðruvísi og gefa stofnununum tækifæri til þess að nýta sjálfar peningana betur í stað þess hvernig allt hefur verið rígneglt niður í ákveðnum fjárveitingum til ákveðinna hluta. Við vitum hvernig það er að þeir sem starfa sjálfir við framkvæmd geta haft ýmsar hugmyndir um breytingar sem kannski tekur langan tíma að koma í gegnum stjórnkerfið en þegar ákveðið frelsi er veitt, þá leiðir það kannski af sér ákveðnar nýjungar og nýskipan. Það kemur mér ekki á óvart að Kvennaskólinn í Reykjavík skuli skila af sér skýrslu og að þar sé mönnum annt um að vinna þetta verkefni vel, ég þekki þar til innan dyra. En það verður mjög spennandi að fylgjast með framkvæmd þessara mála og frekari samningum og ekki síst því hvernig sveitarfélögin nýta sér þetta form. Ég vona bara að hæstv. fjmrh. leyfi okkur að fylgjast með þessari nýskipan sem er hin merkasta.

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þm. fyrir fsp. sem hefur gefið mér tækifæri til þess að lýsa í örfáum orðum hvað í samningsstjórnuninni felst. Ég held að það sé afar mikilvægt fyrir Alþingi og kannski ekki síst þá sem starfa í fjárln. að taka þannig á málefnum ríkisfyrirtækja að líta fremur til verkefna og þjónustu heldur en til stofnananna sem slíkra. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við skynjum stofnanir sem tæki til að koma til skila þjónustu eða til að leysa verkefni. Það gerist nefnilega allt of oft hér á landi, sjálfsagt eins og víða annars staðar, að stofnun verður til við tiltekin skilyrði til þess að leysa tiltekin verkefni. Svo breytast allar aðstæður, en þá hafa opinberar stofnanir, eins og einhver sagði, tilhneigingu til að öðlast eilíft líf. Það gerist gjarnan þannig að af mikilli góðmennsku og trúfestu koma stjórnendur og starfsfólk stofnananna sér saman um það að sækja um, eða jafnvel án þess að sækja um, að breyta verkefni stofnunarinnar hægt og rólega, halda áfram að fá fjárveitingar og gera ýmsa góða hluti, en ekki kannski endilega þá hluti sem beðið var um. Stundum verður þetta þannig að stofnun hæfir ekki nýjum verkefnum rétt eins og þegar maður er að byggja. Þá ræður maður náttúrlega smið eða málara til þess að mála húsið og þegar síðan byggingunni er lokið og maður fer að taka til í garðinum bak við húsið og skipuleggja garðinn þá getur vel verið að það sé betra að ráða garðyrkjumann til að gera það heldur en málara. Hann hefur a.m.k. þá hrífu, skóflu og hjólbörur en er ekki að rembast við þetta með málningarkústinum einum saman. Maður hefur stundum á tilfinningunni, og hef ég kannski litað þetta dálítið sterkt, að einmitt í opinberum rekstri þegar markmiðin eru ekki nægilega skýr og stjórnmálamennirnir kannski ekki alltaf klárir og vel með á nótunum því að þeir koma og fara, að embættiskerfið taki sig til og lagi kannski stofnanir frekar í hendi sér fremur en það sé hugsað út frá þörfum þjóðfélagsins á hverjum tíma. Þess vegna er svo mikilvægt að stjórnmálamennirnir sjálfir geri sér grein fyrir því hvað þeir vilja fá út úr þessum stofnunum, hvaða verkefni á að leysa og hvaða þjónustu erum við að bjóða. Til viðbótar þessu höfum við því ákveðið að efna til enn einnar nýjungarinnar, sem við köllum verkefnavísa, og það er að kalla fram upplýsingar frá stofnunum um hvað þessar stofnanir séu að gera, í hvaða magni eða gæðum, og að skila slíku inn þannig að þingið geti séð hvað er á bak við tölurnar í fjárlögunum. Má nefna t.d. í sambandi við tollinn hve mörg skip eru tollafgreidd á hverju ári, hvað stendur á bak við þær tölur sem við sjáum í fjárlagafrv., og sumir hafa nú kvartað um að fjárlagafrv. sé ekki mjög aðgengilegt.

Hæstv. forseti. Í kosningabaráttunni sl. vor hafði Sjálfstfl. uppi mörg orð um nauðsyn þess að breyta hugarfarinu til þess að ná fram jafnrétti í okkar landi. Við töldum sumar að það þyrfti meira en breytingu á hugarfari, það þyrfti aðgerðir og það er greinilegt að hæstv. fjmrh. hefur hlustað á slík rök því að í frv. til fjárlaga fyrir árið 1996 er að finna ákveðna nýjung í upptalningu á áhersluatriðum ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum. Liðurinn heitir Jafnréttismál kynnt og þar segir, með leyfi forseta: ,,Fjmrh. hefur ákveðið að taka jafnrétti karla og kvenna í kjaramálum til sérstakrar skoðunar. Einnig er fyrirhuguð kynning meðal ríkisstarfsmanna um stöðu jafnréttismála.`` Þetta vakti forvitni mína um leið og ég fagna því að sjá ákvörðun af þessu tagi. Ég ég veit að innan fjmrn. hefur verið komið upp hópi sem er að kanna stöðuna innan ráðuneytisins og væri forvitnilegt að heyra hvort sá hópur hefur skilað áliti eða hvað er að gerast í þeim málum í sjálfu ráðuneytinu, en það sem mig langaði að forvitnast um og kemur fram í fyrirspurninni er það hvernig hæstv. fjmrh. hyggst taka jafnrétti karla og kvenna til sérstakrar skoðunar og hvert verður markmið þeirrar skoðunar. Það kemur reyndar fram í fjárlagatextanum að það er fyrst og fremst verið að vísa þarna til kjaramálanna en mig langar að biðja hæstv. fjmrh. að skýra það nánar hvað hann vill með þessu markmiði.

Virðulegi forseti. Fsp. er í tveimur liðum. Fyrst er spurt: Hvernig hyggst ráðherra taka jafnrétti karla og kvenna til sérstakrar skoðunar? Í annan stað er spurt: Hvert verður markmið slíkrar skoðunar? Ég kýs að svara fyrirspurninni með þeim hætti að gera fyrst grein fyrir því markmiði sem ég tel að athugun á jafnréttismálum eigi að beinast að og síðan vil ég víkja að hvernig áformað er að standa að slíkri athugun. Á undanförnum árum en þó einkum síðustu missirum hefur mikið verið rætt um stöðu jafnréttismála. Ég tel að þó að margt nýtilegt hafi komið fram, þá hafi a.m.k. ekki náðst full samstaða um það hvaða þættir það eru í jafnréttismálum sem sérstaklega þarfnast athugunar og aðgerða. Ég vil hins vegar láta það koma sérstaklega fram hér sem mína skoðun að kynbundinn launamunur, þ.e. launamunur sem ákvarðast af kynferði en ekki öðrum þáttum, getur aldrei átt rétt á sér í okkar þjóðfélagi. Markmiðið með skoðun ráðuneytisins á þessum málum hlýtur því að taka mið af því. Frá sjónarhóli mínum eru athugunarefni þríþætt: 1. Athugun á launum karla og kvenna sem vinna sambærileg störf. Í því sambandi er nauðsynlegt að líta til stéttarfélagahópa þar sem telja verður að karlar og konur vinni sambærileg störf. Þá þarf að kanna föst laun starfsmanna og önnur laun sem starfinu tengjast. Hluti þess er að meta hver sé munur á starfsframa, vinnutíma og starfsbundnum réttindum kynjanna. Þessi atriði þarf að skoða bæði með tilliti til talnalegra staðreynda og mati á aðstæðum. 2. Þá þarf að skoða hvort skilgreina og afmarka á þá þætti sem sannanlega valda mismunun milli karla og kvenna. Án þess að vilja fullyrða of mikið um það efni þá held ég t.d. að fæðingarorlof skipti verulegu máli í því sambandi. Því á athugunin m.a. að beinast að því hvaða lögum og reglum þurfi að breyta til þess að ryðja slíkum hindrunum úr vegi. Önnur áþekk atriði kunna að skipta hér máli einnig. 3. Loks þarf að kanna hvort almennt viðhorf til jafnréttismála er annað hjá hinu opinbera heldur en hjá einkaaðilum. Um þetta hefur reyndar nokkuð verið fjallað í skýrslu Jafnréttisráðs og Félagsvísindastofnunar og það voru nokkrar millj. kr. veittar í áframhald þess verkefnis eins og menn vita og kemur fram í fjárlögum. Þegar efnisþáttunum sleppir þarf að gera grein fyrir því hvernig skuli staðið að þessari skoðun og um það vil ég segja eftirfarandi: Í fyrsta lagi hef ég falið nefnd að fjalla um starfsmannamál ríkisins. Í erindisbréfi nefndarinnar er tilgreint að jafnréttismál skuli koma til sérstakrar skoðunar. Nefndinni er ætlað að skila niðurstöðum fyrir árslok 1996, en áfangaáliti eftir því sem starfinu vindur fram. Í öðru lagi er nú til sérstakrar athugunar í fjmrn. hvernig hefur verið haldið á jafnréttismálum þar, þ.e. í ráðuneytinu og stofnun á vegum þess. Í því sambandi er m.a. litið til könnunar Félagsvísindastofnunar um jafnréttismál og borið saman hvort fjmrn. sker sig úr þar á einhvern veg. Þessi athugun mun liggja fyrir innan tíðar. Það er reyndar alþekkt fyrirbæri, ekki bara hér á landi heldur einnig í nágrannalöndunum, að fjármál og efnahagsmál eru talin ,,macho``-mál. Eins og allir vita þá kunna konur ekkert í stærðfræði og skilja ekki tölur. Þess vegna eru það karlmenn sem fara með tölur og spyrja síðan konurnar á eftir: Þið skiljið væntanlega hvað við eigum við? Og það má vel vera að leifar af þessu finnist enn þá í fjmrn. og skyldum stofnunum og það þarf auðvitað að athuga það. Vona ég að það sem ég sagði nú hafi ekki verið tekið hátíðlega eða í alvöru, en samt fylgir gamninu nokkur alvara. Í þriðja lagi hef ég ákveðið að sérstök kynning fari fram meðal stofnana á jafnréttismálum að því er tekur til launa, starfskjara og fleiri þátta. Þetta eru verkefni sem unnið verður að á næsta ári. Í fjórða lagi vil ég minna á að núgildandi jafnréttisáætlun rennur út í árslok 1996 og það er mikilvægt að hafinn verði undirbúningur sem fyrst vegna gerðar nýrrar áætlunar og fjmrn. mun að sjálfsögðu vera reiðbúið til samstarfs við félmrn. í því efni. Mér þykir vænt um þessa fyrirspurn sérstaklega vegna þess að því hefur verið haldið fram í umræðunum að það hafi hvergi verið minnst á jafnréttismál í frv. nema til þess að minnka bætur til ekkna til þess að þær yrðu jafnslæmar og hjá ekklum, en vona ég nú að það hafi runnið upp fyrir fólki að það er fleira í frv. Ég hef þegar nefnt að þar sé einnig gert ráð fyrir því að styrkja áfram þá skoðun sem fór fram á sínum tíma á vegum Félagsvísindastofnunar og Jafnréttisráðs.

Herra forseti. Mig langar sérstaklega að koma upp til að fagna mjög hve skýrt ráðherrann tók til orða áðan um að launamisréttið væri eitt alvarlegasta jafnréttisbrotið. En ég vil líka minna á að í gangi er vinna á vegum félmrn. um starfsmat sem tæki til þess að minnka launamun kynjanna. Sú vinna mun skila sér í skýrslu sem er væntanleg bráðlega og við munum einnig koma með tillögur um næstu skref. Ég hef borið örlítinn ugg í brjósti gagnvart fjmrn., að það væri kannski ekki mjög opið fyrir þeim hugmyndum sem við erum að ræða í þessari starfsmatsnefnd, en eftir að hafa hlustað á málflutning hæstv. fjmrh. þá sé ég að sá uggur í mínu brjósti á væntanlega ekki rétt á sér þannig að ég fagna mjög því sem ég er að heyra úr ræðustóli.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að fjmrh. fann einhvern lið í fjárlagafrv. þar sem hann kemur inn á jafnréttismál, en það eru ekki miklir peningar og miklar aðgerðir sem eru fyrirsjáanlegar, verð ég að segja. Ein nefndin hér og þar og mig langar til að spyrja hann hvort hann geti hugsað sér á þessu stigi málsins að gera eitthvað raunhæft til þess að minnka launamun kynjanna, t.d. að verja til þess einhverjum fjármunum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. og þeim þingmönnum sem hafa tekið þátt í umræðum hér. Mér þótti margt athyglisvert koma fram í máli hæstv. fjmrh. þó að ég taki undir það að við konur í landinu bíðum mjög óþreyjufullar eftir aðgerðum, sérstaklega til þess að draga úr launamun kynjanna. Þar er margt sem hægt er að gera fljótt og vel. En það er samt til mikilla bóta að sjá það að ráðuneytin séu sjálf farin að taka annars vegar á sínum innri málum, og hefði nú fyrr mátt vera, og hins vegar það að fjmrn., sem náttúrlega hefur yfirsýn yfir allar launagreiðslur ríkisstarfsmanna og það hvernig fjármunum er varið, skoði þetta allt í samhengi og fylgi eftir þeirri skýrslu sem var unnin af Félagsvísindastofnun að beiðni Jafnréttisráðs og var hvað mest til umræðu í kosningabaráttunni sl. vor. Það er svo sannarlega kominn tími til að ráðuneytin fari að gera eitthvað í þessum málum og fylgja eftir þeirri jafnréttisáætlun sem hefur verið samþykkt á hinu háa Alþingi og er reyndar til endurskoðunar núna. Allt er þetta góðra gjalda vert sem kemur fram varðandi það sem ætlunin er að gera innan ráðuneytisins. Auðvitað hafa verið kallaðar fram margs konar upplýsingar um launamun og um greiðslur, sem renna sérstaklega til karla, og þá ekki síst í ráðuneytunum eins og fjmrn. þar sem margir eru hátt launaðir en þar eru reyndar margar mjög hæfar konur líka og eins það, sem mér þótti nokkuð athyglisvert, að gera könnun á því hvort viðhorfin eru önnur hjá hinu opinbera en hjá einkamarkaðnum. Ég átta mig ekki á því hvort svo er. Mér sýnist, hæstv. forseti, að einkamarkaðurinn þverbrjóti jafnréttislögin og það gerir ríkið líka þannig að hér þarf svo sannarlega að taka á og við munum fylgjast grannt með því hverju fram vindur hjá hæstv. fjmrh. og fjmrn.

Virðulegi forseti. Ég þakka þær umræður sem hér hafa farið fram. Það var rætt nokkuð í upphafi um aðgerðir, hugarfar og nú síðast um fjármuni. Ég ítreka það sem ég hef stundum sagt áður að ég held að þetta sé að mestu leyti spurning um hugarfar. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að því verði vart breytt nema með aðgerðum og hugsanlega kunna slíkar aðgerðir að kosta einhverja fjármuni en áður en menn setja mikla fjármuni í þessa vinnu held ég að menn verði að vita nákvæmlega hvað þeir ætla að gera. Ég hlustaði með athygli á hv. þm. Siv Friðleifsdóttur og satt að segja hafði ég ekki vitað nákvæmlega um störfin sem eru á vegum félmrn., en ég vil vegna þess sem kom fram í máli hennar segja að starfsmat þarf ekki endilega að leysa allan vanda. Það er sums staðar notað, t.d. í Svíþjóð er það notað verulega mikið. Það var notað hjá hinu opinbera á árunum 1970--1978, það var í tísku þá. Það sem skiptir máli er gagnsæið í þessu öllu saman. Það sem skiptir máli er að stjórnendur fyrirtækjanna, t.d. opinberra fyrirtækja, séu sjálfir skýrir á því hver tilgangurinn er með starfi starfsfólksins og að fólkið viti til hvers af því er ætlast þannig að mælikvarðarnir séu skýrir og hver og einn sem er í starfi hjá stofnun eða fyrirtæki viti á hvaða forsendum menn eru t.d. hækkaðir í tign og fái starfsframa. Þetta er það mikilvægasta. Síðan þarf launakerfið að vera með þeim hætti að það sé líka gagnsætt, það sé ekki verið að lauma sporslum hér og hvar, borgað fyrir sumar nefndir en ekki aðrar. Þetta er aðalatriðið í þessu. Að öðru leyti vil ég enn á ný þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir það að gefa okkur tækifæri til þess að taka forskot á sæluna því að ég veit að þessi mál verða mjög til umræðu á næstunni.

Hæstv. forseti. Síðasta sumar átti sér stað nokkur umræða um stimpilgjöld í blaði allra landsmanna, Morgunblaðinu, þar sem m.a. var spurt hvort gjöld af því tagi séu ekki gamaldags og úreltur skattur. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagði mér fyrr í dag að vinnuveitendur hefðu um árabil reynt að fá ríkisvaldið til þess að afnema stimpilgjöld en án árangurs. Við vitum að stimpilgjöld snerta mjög marga landsmenn sem eiga í ýmiss konar viðskiptum en ég hygg að gjöld af þessu tagi eigi rætur að rekja til danska konungsveldisins og séu býsna gömul. Þjónustugjöld eru oftast eðlileg og fólk borgar fyrir veitta þjónustu en mér virðist sem á stundum geti stimpilgjöld verið mjög íþyngjandi fyrir þá aðila sem þurfa að greiða þau. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 1996 kemur fram í 6. gr. að þar eru sex liðir sem hæstv. fjmrh. leitar eftir heimild til þess að fella niður stimpilgjöld og það vekur upp þær spurningar hversu íþyngjandi þau eru. Mér lék forvitni á að vita hversu miklar tekjur ríkið hefur af stimpilgjöldum og hversu mikið er um það að þau séu felld niður. Er það t.d. í meira mæli en þessar beiðnir fela í sér og eru uppi áform í ráðuneytinu um að fella niður stimpilgjöld? Þetta eru þær spurningar sem eru á þskj. 33. Ég ætla ekki að lesa þær nákvæmlega en bíð spennt eftir svörum hæstv. fjmrh.

Virðulegi forseti. Sem svar við fyrstu fyrirspurninni: Hversu miklar eru tekjur ríkissjóðs af stimpilgjöldunum það sem af er árinu 1995? er því til að svara að til septemberloka voru tekjur af stimpilgjöldum 1 milljarður 622 millj. 999 þús. 896 kr. eða rúmlega 1,6 milljarðar. Stimpilsektir, þ.e. sem mér skilst að framkallist þegar of seint er komið með skjöl, voru á sama tíma 4 millj. 650 þús. 639 kr. Í öðru lagi er spurt: Hversu mikið hefur fjmrn. fellt niður af stimpilgjöldum það sem af ársins? Því er til að svara að í 6. gr. fjárlaga fyrir árið 1995 eru tvær heimildir til niðurfellingar stimpilgjalda sem hafa verið nýttar. Annars vegar hefur stimpilgjald að fjárhæð 771.909 kr., þ.e. um það bil 772 þús. af skuldabréfi sem Spölur hf. hefur gefið út í tengslum við fjármögnun jarðganga. Það er í lið 2.5 í 6. gr. Hins vegar hefur stimpilgjald að fjárhæð 29,5 millj. verið fellt niður vegna veðskulda sem hvíla á B-737 400 flugvél sem Flugleiðir hf. hafa gert leigusamning um, sbr. 6. gr., lið 2.8. Þetta eru samtals 30,3 millj. Þegar spurt er um áfram að fella niður stimpilgjöld þá er því til að svara að nefnd sem hefur starfað á vegum fjmrn. hefur reyndar útbúið drög að lagafrv. til breytinga á stimpilgjöldum. Stimpilgjöldin eru óneitanlega tekjustofn sem munar talsvert um og ég sé ekki í fljótu bragði að okkur takist að fella þau niður en það má hins vegar gera ýmsar breytingar á stimpilgjöldunum sem ég held að hafi þýðingu. Það sem hefur komið fram í nefndarstarfinu og ég vil nefna hér og geri það að sjálfsögðu alveg án ábyrgðar á því hvort það verður endanlega niðurstaðan er að í fyrsta lagi þarf nauðsynlega að tengja stimpilgjöldin lánstímanum. Það er mjög óeðlilegt að menn borgi aðeins hlutfall af upphæðinni hvort sem skjalið er til eins mánaðar eða til margra ára. Það sjá allir í hendi sér. Í öðru lagi má kannski breikka stofninn með því að taka stimpilgjald sem er vissulega skattur af eignaleigusamningum og kaupsamningum um lausafé en í þriðja lagi er ástæða til þess að undanþiggja markaðsverðbréf stimpilgjaldi þó þegar af þeirri ástæðu að slík viðskipti geta farið fram annars staðar en á Íslandi. Enginn vandi er að færa þessi viðskipti til. Þá hefur verið bent á að í vátryggingarsamningum þurfi ávallt að miða stimpilgjaldið við iðgjald og loks þarf að kanna hvort ekki sé ástæða til að stimpilgjald sé ávallt tekið af sölu- og leigusamningum, t.d. með aflaheimildum sem er sívaxandi grein og í raun og veru ekkert öðruvísi en önnur viðskipti. Þetta er það sem nefnt hefur verið þannig að svarið við fjórðu spurningunni er að það er ekki áformað að fella í heilu lagi niður stimplgjöld sem gjaldstofn eða skattstofn til ríkisins en fyrirhugað er að breyta stimpilgjöldunum og verða þá væntanlega þau viðhorf sem ég hef nefnt höfð til viðmiðunar. Ég sé ekki ástæðu til þess, virðulegi forseti, að fara nánar ofan í þessar undanþáguheimildir en það hefur lengi verið svo að það hafa verið inni heimildir í fjárlögum. Sumar þeirra eru úreltar að ég tel eins og heimildir vegna skipasmíða þegar um er að ræða erlend lán sem tekin eru með samþykki Fiskveiðasjóðs en það hefur frá ómunatíð tíðkast að skjöl vegna flugvélakaupa hafa farið inn á 6. gr. Ef ég man rétt er einkum munur í lögum á því hvort menn eru að kaupa flugvélar annars vegar eða skip hins vegar. Ég kann það ekki nægilega vel til þess að fara frekar út í það en vænti þess að þetta hafi svarað fyrirspurnum hv. þm.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þessi svör. Mér þykir það sem kom fram í máli hans mjög athyglisvert, hvað þetta eru miklar tekjur sem ríkið hefur af stimpilgjöldum. Ég hafði hreinlega ekki gert mér grein fyrir því að þetta væri svo há upphæð þó að maður ætti svo sem að geta séð það í hendi sér þegar maður hugsar til allra þeirra viðskipta sem þarna eiga sér stað að þetta eru verulegir fjármunir. Ég skil það sjónarmið að það munar um upphæð af þessu tagi, 1,6 milljarða kr. þegar við hugsum til fjárlaga íslenska ríkisins  Mér þótti líka athyglisvert það sem hann nefndi varðandi nefndina, að menn væru að hugsa um að breikka gjaldstofninn frekar en fara út í það að leggja þetta niður. Ég treysti mér ekki til þess að leggja neitt mat á það hvort menn eru þar á réttri leið eða hvort frekar ætti að fara þá leið að fella þessi gjöld niður og maður spyr sig auðvitað: Er eðlilegt að ríkið taki í sinn hlut gjald fyrir nánast öll viðskipti sem eiga sér stað, t.d. fasteignaviðskipti og annað slíkt, en svo þar á móti er þá rétt að ákveðnir hlutar viðskipta og það sem hæstv. fjmrh. nefndi hér með kvótakaup og slíkt sé undanskilið? Þetta er bara mál sem þarf að skoða nánar og verður forvitnilegt að fylgjast með.

Hæstv. forseti. Enn leita ég fanga í frv. til fjárlaga fyrir árið 1996 en við lestur 6. gr. vöknuðu hjá mér spurningar um kaup og sölu á ríkiseignum. Á hverju einasta ári er að finna í fjárlagafrv. langan lista yfir fasteignir, jarðir, sendiherrabústaði erlendis og ýmislegt sem ríkið leitar eftir heimildum til ýmist að selja eða kaupa en ég kannast ekki við það að við þingmenn fáum yfirlit yfir það hvað verður um þessar heimildir öðruvísi en kalla eftir þeim upplýsingum sérstaklega. Að vísu er gefin út fasteignaskrá ríkisins og hugsanlega er hægt að finna þetta út með samanburði en mig langaði til þess að fá örlitla innsýn inn í það hvað verður um þessar heimildir og þess vegna lagði ég fram þessar tvær fyrirspurnir á þskj. 34 og þskj. 35. Fyrst eru svohljóðandi spurningar um sölu ríkiseigna, með leyfi hæstv. forseta: 1.Hversu margar eignir ríkisins voru seldar á árinu 1994 og það sem af er árinu 1995: a. húseignir, b. jarðir og lóðir, c. fyrirtæki eða hlutir í fyrirtækjum, og hvaða fyrirtæki áttu í hlut, d. aðrar eignir? 2. Hversu miklu fé skilaði sala ríkiseigna árið 1994 og það sem af er árinu 1995?

Virðulegi forseti. Ég held að full ástæða sé til að koma fram með þessa fyrirspurn og hárrétt hjá hv. þm. að það þarf kannski að athuga aftur hvernig standa eigi að 6. gr. heimildum. Fyrir nokkrum árum var reynt að fækka þeim sem allra mest en þær hafa tilhneigingu til þess að öðlast eilíft líf svo að ég endurtaki það sem ég sagði fyrr í dag af öðru tilefni. Ástæðan er auðvitað sú að í mörgum tilfellum vill ríkið hafa möguleika til þess að kaupa. Ég gæti nefnt sem dæmi að Stjórnarráðið vill t.d. hafa möguleika á því að geta keypt með skjótum hætti eignir á ákveðinni torfu bak við Þjóðleikhúsið í Skuggahverfinu. Landspítalinn vill hafa möguleika á því að kaupa húseignir við Eiríksgötu svo að ég nefni annað dæmi og þess vegna eru svona heimildir inni. Það má heldur ekki gleyma því að stundum eignast ríkið hús vegna ófara fólks. Það eignast talsvert af húseignum eins og bankar og aðrir slíkir vegna þess að fólk hefur ekki getað staðið í skil á sköttum og endað í þeirri sorgarsögu að um uppboð eða sölu hefur verið að ræða. Þess vegna eignast ríkið húsnæði sem það reynir síðan að selja aftur og það gerist algerlega utan við fjárlögin. Það er talið heimilt að ganga þannig frá málum og byggir þannig á almennum reglum sem eru afleiðingar af skattalögum og innheimtumálum ríkissjóðs. En svörin eru þessi: Árið 1994 voru 37 fasteignir og tvö skip seld á vegum ráðuneytisins eða með samþykki þess og salan skiptist þannig að húseignirnar voru 25, söluverðið 146,6 millj. Jarðir og lóðir voru 12 á 58 millj. Fyrirtæki voru tvö, annars vegar var það hluti ríkisins í Þormóði ramma fyrir 89 millj. 400 þús. og Lyfjaverslun Íslands sem seldist fyrir 201 millj. Þá voru seld tvö skip og var söluverðmæti 107 millj. kr. Þau voru samtals rúmar 600 millj. Það sem af er þessu ári hafa 18 fasteignir verið seldar og þær skiptast þannig að húseignir eru 14, söluverðmæti 94 millj., fjórar jarðir og lóðir. söluverðmæti 23,4 millj. og loks fyrirtækið Lyfjaverslun Íslands eða afgangurinn af því en það sem var selt var 201 millj. á fyrri hluta þessa árs. Samtals eru þetta rúmlega 318 millj. Þetta eru u.þ.b. 920 millj. Hér er ekki um tæmandi talningu að ræða því að ýmsar ríkisstofnanir sjá sjálfar um eignasölu sína án afskipta ráðuneytisins, t.d. ÁTVR, Rarik, Póstur og sími, Byggðastofnun, Framkvæmdasjóður, Iðnlánasjóður o.fl. sem hafa til þess heimildir að ráðstafa sínum eignum, kaupa og selja. Ég hef skrá yfir þessar eignir hér en ég sé ekki ástæðu til þess að birta hana að svo stöddu a.m.k. enda er hún í bland vegna heimilda í 6. gr. og eins vegna sölu á eignum sem ríkið hefur eignast vegna uppboða. Vona ég að þetta svari fyrirspurninni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þessi svör og allt er þetta mjög upplýsandi sem hér kemur fram. Það kom fram í svari hans að árið 1994 hafa eignir verið seldar fyrir 600 millj. og fyrir 318 millj. það sem af er þessu ári og enn væri gaman að vita hvernig þetta er í samanburði við fyrri ár. Ég held að þetta sé nokkuð svipað ár frá ári þó að einkavæðingaráformin komi misjafnlega inn í þetta eftir því hvernig hefur gengið á hverju ári. Það er svo sem ekki miklu meira um þetta að segja. Þetta er athyglisvert og í rauninni finnst mér að við þingmenn ættum að fá yfirlit á hverju einasta ári hvað verður um þessar eignir og þær heimildir sem verið er að leita eftir í 6. gr. fjárlaga. Ég skil það mjög vel og veit það mjög vel að það er eðlilegt að þær ríkisstofnanir, B-stofnanir eða sem hafa sjálfstæðan rekstur eins og Póstur og sími, annist þetta sjálfar enda er hér fyrst og fremst verið að fiska eftir því sem fer næstum því beint í gegnum ríkissjóð. Ég ítreka þökk fyrir þessi svör.

Hæstv. forseti. Hér er komið að síðustu fyrirspurninni og hefur fjmrh. lagt af mörkum miklar upplýsingar á þessum degi. Þessi fyrirspurn er í beinu framhaldi af hinni síðustu þar sem spurt var um sölu á eignum en hér er spurt um kaup á eignum ríkisins á árinu 1994 og það sem af er ársins 1995. Hér er sama sundurgreining. Það er spurt um húseignir, jarðir, fyrirtæki eða hluta úr fyrirtækjum, aðrar eignir og hversu miklu fé var varið til eignakaupa á árinu 1994 og það sem af er árinu 1995. Ég veit að það er ýmislegt fram undan, m.a. hjá utanrrn., ekki eingöngu hér á landi heldur líka erlendis og menn eru ár eftir ár með ýmsar hugleiðingar, t.d. að selja sendiherrabústaðinn í New York og víðar er verið að velta fyrir sér slíkum málum. Það er reyndar vert að fylgjast með því hverju fram vindur en ég ætla að bíða svara hæstv. fjmrh. við þessum fyrirspurnum.

Virðulegi forseti. Þetta er eiginlega hin hliðin á síðustu fyrirspurn. Ég mun koma strax að svarinu. Á árinu 1994 voru samtals 32 fasteignir keyptar fyrir ríkið á vegum ráðuneytisins eða með samþykki þess. Kaupin skiptast þannig: 27 húseignir, kaupverð 532 millj. kr. Sex jarðir, kaupverð 32,9 millj. Það sem af er þessu ári hafa 13 fasteignir verið keyptar, þ.e. 12 húseignir, kaupverð 128,8 millj og ein lóð hefur verið keypt á eina milljón. Samtals 129,8 millj. kr. Til samanburðar má geta þess sem kom fram í síðasta svari að seldar voru eignir á sl. ári fyrir 600 millj., keyptar fyrir 565 millj. Það sem af er árinu voru keyptar eignir fyrir tæplega 130 millj. en seldar fyrir 318 millj. og munar þar mest um Lyfjaverslun Íslands eða 200 millj. Að einkavæðinguni frátalinni stendur þannig á a.m.k. þessum tölum fyrir þessi tvö tímabil að kaup og sala eru nokkurn veginn í jafnvægi. Það kann þó að vera alger hending og ég vil ekki fullyrða að það gerist þannig frá ári til árs. Vegna þess sem kom fram hjá hv. þm. um upplýsingar af þessu tagi finnst mér vel koma til greina að það birtist heildaryfirlit yfir kaup og sölu t.d. í fjárlagafrv. og ég skal koma þeirri ósk til starfsmanna ráðuneytisins. Ég efast um að það þjóni tilgangi að birta nöfn kaupenda og seljenda og slíkt af því að sumar upplýsingarnar eru að sjálfsögðu viðkvæmar, ekki síst þegar um er að ræða kaup á eignum á uppboði.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svör við þessum spurningum um kaup á eignum. Það er rétt sem fram kemur hjá honum að kaup og sala virðist vera í nokkru jafnvægi og auðvitað er eðlilegt að það sé nokkur hreyfing á þessum hlutum en mig langar þá að spyrja hann hvort hann kunni skýringu á því hvers vegna voru keyptar 6 jarðir á árinu 1994. Er þar um einhvers konar gjaldþrot að ræða eða hvaða ástæða er til þess að ríkið sé enn að kaupa jarðir? Eru þetta bújarðir eða hvað er þarna á ferðinni? Það kemur manni spánskt fyrir sjónir í þeim mikla samdrætti sem er í landbúnaði að ríkið kaupi jarðir nema það sé af einhverjum slíkum orsökum að þær gangi til ríkisins vegna þeirra vandræða sem hafa gengið yfir landbúnaðinn.

Virðulegi forseti. Því miður er ég ekki tilbúinn til þess að svara þessari spurningu en mér sýnist mjög fljótt á litið í þeim upplýsingum sem ég hef að a.m.k. í sumum tilvikum sé um uppboð að ræða. Í öðrum tilvikum er um að ræða makaskipti þar sem landspilda kemur á móti annarri eign. Síðan geta verið um að ræða lóðir eða hluti úr jörðum en því miður get ég ekki á grundvelli þeirra upplýsinga sem ég hef svarað því öllu nákvæmar.