Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta er nú þriðji dagurinn, sem þessi þingsetningarfundur stendur yfir, og er það að verða nokkuð óvenjulegt og yrði þó enn óvenjulegra, ef enn þyrfti í dag að fresta þessum fundi, kannske fram yfir helgi. Það er því fullkomin ástæða, bæði fyrir mig og aðra, að stytta mál mitt, enda mun ég gera það. Það vill líka svo vel til, að ég þarf ekki miklu að svara af því, sem fram hefur komið, síðan ég talaði hér í gær, Ég get ekki fundið, að neitt af því, sem ég sagði og þeir, sem voru mér sammála, hafi verið hrakið með neinum rökum, enda mun nú verða svo, að héðan af verður aðeins sagt klippt eða skorið í þessu máli. Atkvæðin verða að skera úr, og langar ræður hafa ekki mikið að þýða hér eftir. Auk þessa get ég á margan hátt og að miklu leyti vísað til ræðu hv. þm. Ak. (FS), sem hann hélt í gær og gerði mjög ljósa grein fyrir þeim málstað, sem við höldum fram hér. En þrátt fyrir þetta get ég ekki með öllu gengið fram hjá ræðu hv. þm. A-Húnv., sem hann hélt hér í gær, bæði vegna þess, að hann var frsm. þess hluta 2. kjördeildar, sem var andstæður mér, og einkum þó sökum þess, að í ræðu sinni í gær bar hann bæði á mig og ýmsa aðra þm. sakir, sem hann taldi að mundu jafnvel varða refsingu. Ég skal að vísu játa að slík fjarstæða er ekki svaraverð í sjálfu sér, en ég tei þó rétt að sýna honum, hans sjálfs vegna, hvar hann stendur í slíkum fullyrðingum sem þessum. Hv. sjálfstæðismenn tala hér mikið um eitthvert Hræðslubandalag, eins og það sé einhver stjórnmálaflokkur. Þeir eiga víst við bandalag Framsfl. og Alþfl, í kosningunum síðustu. Hv. þm. A-Húnv. sagði, að þetta væri einstætt fyrirbrigði í íslenzkum stjórnmálum, þetta bandalag, og hann vildi algerlega neita því, að Breiðfylkingin sáluga frá 1937 væri hliðstæð þessu bandalagi. Ég býst við, að bæði hann og hv. þm, G-K. (ÓTh), form. Sjálfstfl., treysti á það, að það séu æði margir, sem hafa ryðgað í því, sem gerðist fyrir 19 árum, þess vegna tali þeir eins og þeir tala. Að vísu skal það játað, að hv. þm. A-Húnv. er að því leyti samkvæmur sjálfum sér, að hann hafði ekkert betra álit á Breiðfylkingunni en hann hefur nú á þessu svokallaða Hræðslubandalagi. Þetta var alkunnugt, bæði í hans kjördæmi og víðar. Þau rök, sem hann þó færði nú, þrátt fyrir fyrri andstyggð hans á Breiðfylkingunni, fyrir því, að þetta tvennt, Breiðfylkingin og Hræðslubandalagið, sem hann kallaði, væri ekki hliðstætt, voru fyrst og fremst þau, að Sjálfstfl. og Bændaflokkurinn hefðu boðið fram hvor gegn öðrum í sjö kjördæmum. Þetta er algerlega rangt. Í tvímenningskjördæmunum buðu þeir alls ekki fram hvor gegn öðrum, þó að þeir hefðu báðir frambjóðendur í kjöri. Þá voru ekki komnar hlutfallskosningar, og menn í tvímenningskjördæmum kusu tvo frambjóðendur, og yfirleitt kusu kjósendur Sjálfstfl., því að þá reyndist nú svo, að það var varla að ræða um kjósendur Bændaflokksins, sinn eigin frambjóðanda og frambjóðanda Bændaflokksins. Til dæmis í mínu kjördæmi, Eyjafjarðarsýslu, - það kjördæmi var miklu fjölmennara en það er nú, því að þá tilheyrðu því bæði Siglufjörður og Glerárþorp, sem nú er búið að sneiða af því, þess vegna var það, að allir frambjóðendur fengu yfirleitt fleiri atkv. en nú er, - þá fór það svo, að bæði frambjóðandi Sjálfstfl. og Bændaflokksins urðu uppbótarmenn sinna flokka á sömu atkvæðunum, nákvæmlega sömu atkvæðunum, því að þeir voru yfirleitt kosnir saman af kjósendum Sjálfstfl. Þá eru eftir fjögur kjördæmi. Hv. þm. A-Húnv. er vel kunnugt um það, hvers vegna það lukkaðist ekki að fá hann til þess að fallast á, að það yrði einn frambjóðandi fyrir þessa flokka í Austur-Húnavatnssýslu. Það er kunnugt, að hann neitaði því sjálfur og beitti sínum áhrifum í sínu héraði til þess að koma í veg fyrir það. Það var ætlun flokksins. - Þá eru eftir þrjú, og við vitum það, sem munum þessa tíma, að framboð Bændaflokksins í þeim kjördæmum var aðeins til málamynda, enda sama og ekkert atkvæðamagn þar. Hv. þm. sagði, að þá hefði engin tilraun verið gerð til að svindla. Ég veit ekki vel, hvað hann kallar svindl í þessu sambandi, en ég geri ráð fyrir því og þá jafnframt með hliðsjón af því, sem hv. þm. G-K. sagði, að það, sem hann kallar svindl, sé það, að hann telji, að með þessu hafi verið reynt til, að þessir tveir flokkar fengju fleiri þingmenn kosna en þeir hefðu annars hlotið og eftir höfðatölu kjósenda. Ég bara segi jú. Hafi þetta verið svindl í vor, þá var alveg sama svindlið 1937, Þetta bandalag, sem kallað var Breiðfylkingin af þeim sjálfum, sem tóku þátt í því, var beinlínis stofnað til þess að reyna að fá fleiri þm. með því móti en ella og reyna að fá fleiri þm. en kjósendatalan sagði til um. Mér er alveg fullkunnugt um þetta. Ráðagerðin var sú, að þetta bandalag gæti orðið til þess að fella a. m. k. 8 framsóknarþingmenn í kjördæmum, þ. á m. okkur báða þm. Eyf. Síðan var einum Bændaflokksmanni tryggt kjördæmi, sem sé Þorsteini heitnum Briem var tryggð Dalasýsla og hann kosinn þar þingmaður með atkv. sjálfstæðismanna fyrst og fremst, og hann átti svo að koma með nokkrar „doríur“ með sér. Þannig átti að fá meiri hluta á Alþingi án þess að hafa meiri hluta þjóðarinnar, og allt var þetta reiknað og talið sjálfsagt, að þetta gæti lánazt. Það var reiknað eftir tölum næstu kosninga á undan, alveg eins og hv. þm. A-Húnv. reiknaði í gær í ræðu sinni. Það var eins og hann áliti, að enginn kjósandi gæti skipt um flokk eða skipt um skoðun, en það, sem skeði, var aðeins það, að útreikningurinn brást. Kjósendurnir hlýddu ekki þessu kalli, og eins og ég sagði í gær, þá sannaðist það þar, að kjósendur eru alls ekki skyldir til þess að kjósa eins og einhverjir forustumenn flokkanna kveða á um. Ég man eftir því, að frambjóðandi Sjálfstfl. í Eyjafirði sagði við mig daginn eftir talninguna: Hvar eru Bændaflokksmennirnir hérna? Hann varð ekki var við þá í kosningunni. Hv. þm. talaði mikið um það, að menn hefðu boðið sig fram fyrir tvo flokka, yfirleitt allir frambjóðendur Framsfl. og Alþfl. Þetta er vitanlega alrangt. Það er bannað að bjóða sig fram fyrir tvo flokka, - ég veit það vel, - en það gerði enginn þessara manna. Enginn þeirra bauð sig fram fyrir tvo flokka. Samkvæmt stjórnarskrá og kosningalögum er það frambjóðandans og hans meðmælenda að segja til um það, fyrir hvaða flokk maðurinn býður sig fram, Það skiptir engu máli, hvaða skoðun maðurinn kann að hafa eða hvaða skoðun hann hefur haft, og það hefur komið fyrir, að menn hafa boðið sig fram beinlínis í trássi við flokk undir hans nafni. Ég fullyrði það, að allir frambjóðendur Framsfl. og Alþfl. tóku það skýrt fram í sínum framboðum og meðmælendur þeirra líka, fyrir hvaða flokk þeir byðu sig fram. Enginn þeirra bauð sig fram fyrir tvo flokka, Hitt er svo annað mál, þótt þeir fengju atkv. frá tveimur flokkum, Aftur á móti 1937, þá má segja, að í tvímenningskjördæmunum gerðu menn þetta beinlínis. Ef menn eiga að þola refsingu fyrir að hafa boðið sig fram fyrir tvo flokka, samkv. kenningu hv. þm. A-Húnv., hvers vegna kærði hann þá ekki Þorstein Briem 1937 fyrir að hafa boðið sig fram fyrir tvo flokka, því að ef sú kenning hans er rétt, að ég og aðrir framsóknarmenn höfum boðið okkur fram fyrir tvo flokka og Alþýðuflokksmenn gert það sama, þá er það ekki síður rétt a. m. k., að Þorsteinn Briem hafi boðið sig fram fyrir tvo flokka. Hv. þm. A-Húnv. átti sæti á Alþingi þá. Hann hreyfði engum mótmælum gegn kosningu Þorsteins Briems, og hann hreyfði engum mótmælum gegn kosningu Stefáns heitins í Fagraskógi, sem var eini uppbótarmaður Bændaflokksins, þó að hugmyndin væri, að þeir yrðu fleiri, a. m. k. þrír eða fjórir. Undirstaða undir miklum hluta af kenningum hv. þm. var sú, þar sem hann byggði alltaf á tölum frá undanförnum kosningum, að menn hlytu alltaf að vera í sama flokki, það væri sjálfsagt, ef ekki kæmi einhver fyrirskipun önnur, þá kysu menn alltaf sama flokkinn og væru í sama flokknum, Ja, er þá hv. þm. bara löglegur þm, Sjálfstfl., ef þessi kenning er rétt? Það er vitað, að hann var einu sinni góður og gildur framsóknarmaður. Hafði hann nokkurn rétt til þess að vera að ganga úr Framsfl, og ganga í Sjálfstæðisflokkinn? Hann talaði um það, að mönnum hefði verið skipað að kjósa. Ég þverneita því, enda er ekki hægt að skipa kjósendum að kjósa. Þeir hafa sinn rétt til að kjósa eins og þeim sýnist, og meira að segja, ef þeim er ógnað, þá geta þeir gert það á þann veg, að enginn viti um, hvernig þeir kjósa. Hann sagði enn fremur, að kjósendur þessara tveggja flokka hefðu ekki átt um neitt að velja nema annaðhvort að skila auðu, sitja heima, kjósa eins og þeim var sagt eða þá að kjósa Sjálfstfl. Þetta er vitanlega alrangt, eins og ég vék reyndar að í gær. Í öllum kjördæmum voru landslistar þessara flokka, og það var hverjum kjósanda í sjálfsvald sett að kjósa landslista síns flokks, og það gerðu margir. Nú, auk þess gátu þeir vitanlega, eins og hv. þm. sagði, kosið Sjálfstfl., Alþb. o. s. frv., og vitanlega gerðu það sumir. Ég get því ekki séð, að þetta sé sama aðferð og sagt er að Rússar hafi, þó að hv. þm. héldi því fram. Þar er sagt, að það sé ekki nema einn listi eða einn frambjóðandi í kjöri og menn geti ekki annað en annaðhvort kosið þann, sem í kjöri er, eða skilað auðu, og það sé jafnvel hættulegt að skila auðu. Ekki veit ég, hvort nokkuð af þessu er satt, því að ég hef ekki verið í Rússlandi, og það er áreiðanlega mörgu logið þaðan. En það var nú ekki langt frá því, að mér virtist hv. þm. A-Húnv. kannske ekki vera frá því að taka upp að sumu leyti svipaða aðferð og sagt er að Rússar hafi, sem sé þá að setja jafnvel andstæðinga sína í tukthúsið eða þá a. m. k. að setja þá undir einhverjar þungar kárínur aðrar, þar sem hann taldi hér um refsivert atriði að ræða. Það hefur mjög borið á góma í þessum umr., þó að það komi ekki málinu við, eins og ég sýndi fram á í gær, að það komi fram misrétti í kosningunum, þannig að það séu færri kjósendur á bak við hvern framsóknarþingmann heldur en á bak við þingmenn annarra flokka. Að vísu er þetta misrétti ekki eins mikið og höfðatalan sýnir. Ef nokkuð er meint með því, sem allir flokkar hafa nú á vörunum um jafnvægi í byggð landsins, þá mundi mega ætla, að allir væru sammála um það, að heil héruð þyrftu að hafa fulltrúa á sjálfu Alþingi, jafnvel þótt þau séu fámenn. En skyldi nú sjálfur Sjálfstfl. vera eins saklaus í þessu efni og hann vill vera láta? Ég man eftir því glögglega eftir næstsíðustu kosningar, nefnilega kosningarnar 1953, að þá var Morgunblaðið og fleiri blöð Sjálfstfl., en einkum Morgunblaðið, með bollaleggingar um það, að ef Sjálfstfl. hefði fengið fáeinum hundruðum fleiri atkv. í sex kjördæmum, tilteknum, og þannig skipt, að þau hefðu komið honum að sem beztum notum, þá hefði hann fengið meiri hluta á Alþingi, og blöðin hörmuðu mjög, að þetta skyldi ekki takast. Sjálfstfl. fékk í þessum kosningum rúmlega 37% atkvæða, og þó að þessi hundruð hefðu bætzt við, hefði það aldrei hækkað prósenttöluna um einn heilan. Það var ekki annað hægt að sjá en að Sjálfstfl. mundi grípa við því fegins hendi að fá hreinan meiri hluta á Alþingi, þó að hann fengi ekki meiri hluta kjósenda í landinu. Það kom beinlínis opinberlega fram í blöðunum. En þetta kemur ekki málinu við. Það á að úrskurða um þetta mál samkvæmt lögunum, og ef kjördæmaskipun þarf breytinga við, þá á að gera það með lögum, en ekki með því að reka heim löglega kosna þingmenn. Og að deila á Framsfl. í þessu sambandi er náttúrlega fásinna, sökum þess að Framsfl. befur engu ráðið um þá kjördæmaskipun, sem nú er í landinu, Það voru allir hinir, andstæðingaflokkar hans, sem réðu því máli til lykta og kölluðu þá réttlætismál. Einmitt eftir þeim kosningalögum, sem þessir flokkar kölluðu réttlætismálið, var kosið síðast, og það er ekki annað að gera, að mér sýnist, en að sætta sig við úrslit þeirra kosninga. Hv. þm. G-K. deildi hér á Alþb. og vitnaði mjög í Þjóðviljann, svona svipað eins og mjög trúaðir prestar vitna í Biblíuna. Ég lasta þetta ekki, og mér kemur það ekki við. En hvað sem um Alþb. er að segja í sambandi við þetta mál, þá vil ég taka það fram, að afstaða þess, eins og hún kom fram í ræðu hv. 3. þm. Reykv. í gær, er nákvæmlega sú sama og kommúnistaflokkurinn, sem a. m. k, er enn þá hluti af Alþb., hafði 1937. Ekki man ég eftir því, að það kæmi nein rödd fram hjá kommúnistum 1937 um það að ógilda kosningu Stefáns sáluga í Fagraskógi eða Þorsteins Briems. Hv. 3. þm. Reykv. sat þá á Alþ., og ef hann núna greiðir atkv. með að taka gild þessi kjörbréf, sem um er deilt, þá hefur hann nákvæmlega sömu afstöðu í þessu máli eins og 1937. Hv. þm. G-K, las upp orð úr Þjóðviljanum, sem beint var til Sjálfstfl., að ekki yrði lengra komizt í óheiðarleik. Ég verð að segja það, að hvað sem líður um yngri menn, sem hafa komið á Alþingi eftir 1937, þá finnst mér það vera eins konar met í óheiðarleik, ef hinir eldri þm. Sjálfstfl., sem þá sátu á Alþ. og ekkert höfðu við kosningu Stefáns í Fagraskógi að athuga, eða Þorsteins Briems, sérstaklega Stefáns, greiða nú atkv. á móti því að taka gild kjörbréf þessara fjögurra Alþfl.-manna, því að það, sem þeir reyna að klóra í bakkann um það, að þetta sé annars eðlis, það bandalag, sem var í kosningunum í vor, heldur en bandalagið frá 1937, er bláber vitleysa, og það er eins greindum og gegnum mönnum og hv. þm, G-K. og hv. þm. A-Húnv. algerlega ósæmandi að taka sér slíkt í munn.



Herra forseti. Það eru ekki mörg atriði, sem ég þarf að svara. Sérstaklega eftir hina mjög greinargóðu ræðu hv. 6. þm. Reykv. (GTh) stendur mjög fátt eftir í málflutningi stjórnarsinna í þessu máli, og get ég því mjög stytt mál mitt að þessu sinni. Hinn ágæti þm., 1. þm. Eyf. (BSt), er haldinn furðanlegum misskilningi varðandi allt, sem við kemur bandalagi Sjálfstfl. og Bændaflokksins 1937, Það er búið að marghrekja allt, sem hv. þm. sagði um þetta, en hann reynir þá að finna nýjar átyllur til þess að hengja hatt sinn á og kom með það nú síðast, að þetta bandalag hefði orðið til þess, að flokkarnir hefðu fengið tveim þm. fleira en þeir ella hefðu fengið. Þetta er gersamlega út í hött mælt, Það, sem hann á við, er það, að vegna bandalagsins urðu tveir þm., sem buðu sig fram í Eyjafirði, uppbótarþm. fyrir sína flokka, sem ef til vill er vafasamt að uppbótarsætin hefðu hlotið ella. En það hafði ekki nein áhrif á uppbótarsætafjölda flokkanna í heild, og ég hef heldur ekki kannað það, nema vel geti verið, að þessir menn hefðu orðið uppbótarmenn engu að síður. Langsamlega mestu máli í þessu sambandi skiptir það, sem oft er búið að benda á hér, að einmitt samstarf flokkanna 1937 varð, þótt einkennilegt væri, til þess, að þeir hlutu einum uppbótarþingmanni færra samanlagt en þeir hefðu hlotið, ef þeir hefðu unnið saman. Þetta mundi hv. þm., svo glöggur sem hann er, skilja, ef hann væri ekki búinn að binda sig svo í þessu máli, að hans heilbrigða dómgreind nýtur sín þar ekki til fulls. Varðandi ummæli hv. þm. Ak. (FS) hef ég í raun og veru ekki miklu að svara. Hann talaði nokkuð um kappgirni mína og taldi, að hún hefði blindað mig í þessu máli. Það er nú svo, að blindur er hver í sjálfs sín sök, og skal ég ekkert ræða um mína eigin blindu. En þegar hann fann að því, að ég hefði ekki sett ofan í við hv. 2. þm. Eyf. (MJ) fyrir það, að hann sneri upp á þm. sjálfan ummælum, er hann hafði viðhaft, tel ég þó, að hann hafi ætlazt til nokkuð mikils, ef hann krefst þess, að menn megi ekki einu sinni svara honum hér í þingsölunum í sama dúr og hann talar til þingmanna sjálfur. Kveður við kalli, var alþekktur danskur málsháttur einu sinni þýddur, og reynslan er sú, að eins og menn eru ávarpaðir, svara þeir. Hv. þm. verður að una því, að ef hann flytur fram sterkar ásakanir gegn öðrum, þá sé sýnt fram á, að þær hitti hann sjálfan fyrst og fremst, eins og Magnús Jónsson, hv. 2. þm. Eyf., glögglega sýndi fram á. Annars veit ég það, að hv. þm. Ak. er maður hógvær, og þó að hann hafi sínar ákveðnu skoðanir, hef ég ekkert við það að athuga. Hann hefur rétt til þeirra, alveg eins og við höfum rétt til okkar skoðana. Það, sem ég átaldi, var, að hann skyldi fara að býsnast yfir því hér strax í upphafi umræðna, að við gerðumst svo djarfir að bera fram varnir fyrir okkar málstað, sem við erum áreiðanlega ekki síður sannfærðir um að sé réttur en hann er sannfærður um sinn málstað, enda efast ég ekki um, að hann telji sig hafa rétt mál að mæla, En hann hefur þá heldur enga ástæðu til, hvorki að reyna að meina okkur máls, meðan við höldum okkur innan réttra þingskapa, né efast um, að við mælum af heilum hug. Hann sagði líka algerlega villandi og rangt frá afstöðu Jóns Ásbjörnssonar og ummælum mínum í því sambandi. Ég hafði dálítið gaman af því, að hann sagði, að ég hefði farið miklum viðurkenningarorðum um Jón Ásbjörnsson, og það er rétt. Það er nokkuð annað, sem stendur í einu stjórnarblaðinu, sem mjög ræður stefnunni um þessar mundir, Tímanum, í morgun, sem fjargviðrast yfir því, að ég hafi ráðizt harðlega á Jón Ásbjörnsson hér í gær. En það er þó gott, að þingmaðurinn er Tímanum fremri, og átti ég fyllilega von á því. Sannleikurinn er sá, að þó að Jón Ásbjörnsson hafi undirritað kjörbréf hæstv. menntmrh., Gylfa Þ. Gíslasonar, þá gerir hann það með skriflegri athugasemd. Hann gerir það því ekki athugasemdalaust. Hvort maður vill kalla þá aths. fyrirvara eða ekki, skiptir ekki máli. Aths. er skráð. Og það er einnig óhagganlegt, að Jón Ásbjörnsson taldi, að listi sá, sem hæstv. menntmrh. var í framboði á hér í Reykjavík, ætti ekki, eins og hann lá fyrir, að teljast framboðslisti Alþfl., heldur utan flokka. Sú skoðun hæstaréttardómarans varð undir í landskjörstjórn. Hún var þar felld. Og úr því að búið var að fella þá till. hans, taldi Jón, að sér væri nauðugur einn kostur að gefa út kjörbréfið. Það er rétt. En hann taldi, að framboð listans væri ólöglegt eins og það var, og þær breytingar voru ekki gerðar á listanum, sem hæstaréttardómarinn taldi að gera þyrfti, til þess að framboðið yrði talið löglegt. Þess vegna er það í alla staði rétt og óhagganlegt, sem ég sagði um það, og ekki á neinn hátt hægt að vefengja, eins og hv, ræðumaður vildi vera láta. En þó að Jón Ásbjörnsson hafi talið sig varðandi útgáfu kjörbréfsins bundinn við það, sem meiri hl. landskjörstjórnar áður var búinn að ákveða, þá er Alþingi að sjálfsögðu ekki á sama veg bundið, heldur hefur það nú, eins og hv. þm, Ak. óvefengjanlega viðurkenndi og ég sagði í gær, að ég vissi að hann vissi að væri rétt, að Alþingi hefur þarna hið endanlega úrskurðarvald og getur því breytt úrskurðinum, ef það telur hann vera rangan. Varðandi ræðu hv. 4. landsk. (FRV) hef ég ekki miklu að svara. Hv. 6. þm. Reykv. svaraði henni í öllum meginatriðum. Ég kemst þó ekki hjá því að benda á þann einkennilega rökstuðning hjá hv. þm., að ég gat ekki skilið hann betur en hann teldi, að ef Hræðslubandalagið hefði fengið meiri hl. á Alþ., þá væri óvefengjanlegt, að kosningin væri ólögmæt. Nú spyr ég hv. þm. um það: Hefur hann mikla trú á því, að ef Hræðslubandalagið hefði fengið hér hreinan meiri hl., þá hefði það látið það verða sitt fyrsta verk að ógilda kosninguna, allra sízt þegar hann, sem sjálfur var búinn að segja, að þetta væri þingsætaþjófnaður og Alþingi væri hæstirétturinn í þessu máli, ætlar nú að ganga til liðs við Hræðslubandalagið og halda þessum fjórum mönnum hér inni á Alþingi? Það er aldrei gott að ætlast til þess, að aðrir geri meira eða séu betri en maður er sjálfur, Nei, sannleikurinn er sá, að hv. þm. og hans flokksbræður komast ekki hjá því með neinu móti, að þeir meta þetta mál einungis eftir því, hvaða völd þeir sjálfir hafa getað skapað sér í sambandi við það. Þeir segja nú hreinlega: Ja, úr því að meiri hluti þjóðarinnar er á bak við ríkisstj., þá er í raun og veru ekkert við þetta að athuga, þá er þetta allt í lagi. Það er fjarri lagi, að slíkt fái staðizt, enda sýndi t. d. hv, þm. A-Húnv. (JPálm) glögglega fram á það, að þó að ríkisstj. í bili hafi stuðning þessara þriggja flokka, þá hefur nú annað eins skeð, - ég segi ekkert um, að það verði, en annað eins hefur skeð, - að einhver breyting yrði á flokkum og á fylgi flokka á heilu kjörtímabili, og vel væri hugsanlegt, að sá meiri hluti, sem nú er, haldist ekki til lengdar. En hvað sem um það er, og hvað sem um það er, sem hv. 4. landsk. þm. sagði að væri meginatriði þessa máls, að hindra, að slíkt bandalag sem Hræðslubandalagið endurtæki sig, þá segi ég: Það er góðra gjalda vert, ef það verður hindrað, en við eigum eftir að sjá, að þeir hafi með stjórnarsamningnum tryggt, að löggjöf yrði sett, sem þetta hindraði. Ef þeir hafa tryggt það, þá er það mikilsvert atriði í málinu. En hví í ósköpunum að segja þá ekki hreinlega frá því, að nú sé það tryggt, nú hafi Hræðslubandalagsmennirnir til þess að fá kommúnista í stjórn orðið að ganga undir það ok að lofa því að setja lög til að hindra sjálfa sig í þingsætaþjófnaði í framtíðinni? Það er ekkert óskemmtilegt, ef þessir herrar hafa orðið að lofa þessu. En ef kommúnistar hafa unnið slíkan stjórnmálasigur í sambandi við stjórnarmyndunina, hví í ósköpunum segja þeir ekki frá því? Nei, ég er hræddur um, að loforðin, sem þeir hafi fengið, séu ærið loðin, eins og oft vill verða. En auk þess vil ég taka fram og segja sem eindregna skoðun mína, að hvað sem allri löggjöf líður í framtíðinni, þá hefur það meginþýðingu, hvernig þessu máli nú lýkur, vegna þess að það verða aldrei sett nein þau lög, að ekki komi upp vafi um, hvernig þau eigi að skilja. Það verða aldrei sett svo ákveðin og gagnhugsuð lagaákvæði, að slungnir atkvæðasvindlarar, svo að ég noti orðalag Alþýðubandalagsins, geti ekki fundið þar einhverja smugu til þess að koma illvirkjum sínum fram. Þess vegna ríður á því, að landskjörstjórn og Alþingi í framtíðinni fái það fordæmi hjá okkur, sem nú eigum að greiða atkv., að það sé ljóst, að lögin eigi að skilja eftir því, sem heilbrigð skynsemi segir til um, og það er ekki annað en að svo verði gert, sem við sjálfstæðismenn förum fram á í þessu máli. Ég hef svo ekki meira um þetta að segja og lýk því máli mínu. En áður en ég hverf úr ræðustólnum, vildi ég þó spyrja hæstv. viðskmrh. (LJós), hvort hann vildi okkur til fróðleiks greina frá ástæðunum til þess, að hann afturkallaði kæruna, sem send var dómsmrn. að hans tilhlutan hinn 10. júlí í sumar. Það er fróðlegt að vita ástæðuna.



Herra forseti. Áður en ég sný mér að því atriði, sem aðallega er deilt um, vil ég geta þess, að í sumar, meðan ég enn gegndi starfi dómsmrh., barst dómsmrn. svo hljóðandi bréf : „Alþýðubandalagið, Reykjavík, 10. júlí 1956. Eftir ósk Lúðvíks Jósefssonar alþingismanns, sem skipaði efsta sæti á framboðslista Alþýðubandalagsins í Suður-Múlasýslu við alþingiskosningarnar 24. f. m., leyfum við okkur að vekja athygli hv. Alþingis á eftirfarandi: Við talningu atkvæða í Suður-Múlasýslu kom í ljós, að 84 kjósendur höfðu sett kross í auða reitinn á kjörseðlinum, þar sem nöfn frambjóðenda Alþýðuflokksins hefðu verið, ef sá flokkur hefði haft lista í kjöri í sýslunni. Þessi atkvæði úrskurðaði yfirkjörstjórn Suður-Múlasýslu B-listanum, lista Framsóknarflokksins í kjördæminu. Þessi úrskurður virðist ekki geta staðizt, þar sem um er að ræða kross í reit, sem er algerlega aðgreindur frá reit Framsóknarflokksins á kjörseðlinum. Við verðum því að gera þá kröfu til hv. Alþingis, að þessir umræddu 84 atkvæðaseðlar úr Suður-Múlasýslu verði úrskurðaðir ógildir. Þessu til stuðnings viljum við geta þess, að nokkur hundruð atkvæðaseðlar í Reykjavik voru þannig merktir, að kross (X) var settur í hinn auða reit Framsóknarflokksins á kjörseðlinum. Þessir kjörseðlar voru af yfirkjörstjórn Reykjavikur úrskurðaðir ógildir. Virðingarfyllst, f. h. Alþýðubandalagsins, Guðmundur Vigfússon. Til Alþingis.“ Nú hef ég spurzt fyrir um það á skrifstofu Alþingis, hvort þetta bréf hafi borizt Alþingi frá dómsmrn., og mér er sagt, að svo hafi ekki verið, og vildi ég þá spyrjast fyrir um það, hvort þessi kæra hafi verið afturkölluð eða hvort dómsmrn. hafi láðst að senda kæruna. En þetta mál hefur beina þýðingu í sambandi við það, sem hv. frsm. annars hluta 2. kjördeildar, 1. þm. Eyf., hélt hér fram, að ef ógilda ætti þau fjögur kjörbréf Alþýðuflokksmanna, sem deilt er um, þá yrði einnig að ógilda kjörbréf hv. 2. þm. S-M, (LJós), vegna þess að þá yrði að telja saman í Suður-Múlasýslu atkvæði Alþýðuflokksins og Framsóknarflokksins, Þetta kann að hafa nokkuð til síns máls hjá hv. 1. þm. Eyf., og er þó engan veginn fullvíst, að þannig eigi á þetta að líta. Ég veit, að um það er ágreiningur. En ef orðið er við þessari kæru, sem fram var borin í sumar, beint að tilhlutun 2. þm. S-M. samkv. því, sem í henni segir, þá hefur mér skilizt, að þó að atkv. Frams.- og Alþfl. í Suður-Múlasýslu væru talin saman, þá yrði engu að síður hv. 2. þm. S-M. kosinn, vegna þess að það riði á þeim atkv., sem hér er um deilt og réttilega er tekið fram í kærunni, að miðað við það, sem úrskurðað var í Reykjavík, hefði tvímælalaust einnig átt að telja ógild fyrir austan. En í Reykjavík var það svo, að ógilt voru fyrir Sjálfstfl. nokkuð á fjórða hundrað atkv., þó að sambærileg atkv. hafi verið tekin gild fyrir Framsfl. a. m. k. í tveimur kjördæmum úti á landi og sennilega víðar. En hvað sem líður ágreiningnum um þetta, hvort eigi að telja þessi atkv. gild eða ekki, þá er það mjög einkennilegt, að þessi kæra skuli ekki vera fram komin. Upplýsa þarf, hvort hún hefur verið afturkölluð, og ef svo er, þá bendir það til töluverðs annars en hv. 3. þm. Reykv. hélt fram, að það hefði í raun og veru alls ekki verið í neinu sambandi við stjórnarsamningana, að Alþb. hefur gersamlega breytt um skoðun í þessu máli, heldur hafi það eingöngu verið vegna þess, að Alþb. hafi gert sér ljóst strax eftir úrskurð yfirkjörstjórnar, að ekki væri hægt að hnekkja honum, vegna þess að kjósendur hafi kosið á þeim grundvelli, sem með honum var lagður. Það er ljóst, að þegar þessi kæra er send að tilhlutun Lúðvíks Jósefssonar hinn 10. júlí, þá er Alþb. enn með það í huga, að kosning hinna fjögurra Alþýðuflokksmanna verði gerð ógild, og þess vegna geti það haft úrslitaþýðingu varðandi kosningu hv. 2. þm. SM., hvort þessi atkv. séu tekin gild eða ekki. Ég skal ekki ræða frekar um það á þessu stigi, en vil vænta þess, að upplýst verði, annaðhvort af hálfu hæstv. dómsmrh. eða af hálfu Lúðvíks Jósefssonar sjálfs, hver er ástæðan til þess, að Alþ. hefur ekki fengið þá kæru, sem til dómsmrn. barst. Að öðru leyti er ljóst, að hv. stjórnarstuðningsmenn vilja sem mest koma sér hjá umræðum um það deiluefni, sem upp er risið. Þeir reyna ýmist að drepa umræðunum á dreif, tala um annað eða segja, að það sé bara óviðeigandi að tala um þetta á Alþ., og að atkv. verði látin skera úr, svo að það sé bezt fyrir þingmenn að vera ekki að eyða sínum kröftum í umræður um þetta, Hv. 3. þm. Reykv. (EOl) fór nú allvíða í sinni ræðu, hinni síðari, og talaði m. a. um kosningarnar í Alþýðusambandinu og hélt því fram, að sjálfstæðismenn færu þar mjög miklar hrakfarir. Þetta kemur auðvitað ekkert því máli við, sem hér er verið að ræða um. En úr því að hv. þm. minntist á þetta, þá er nauðsynlegt, að hið sanna komi fram í þessu. Því fer svo fjarri. að sjálfstæðismenn fari hrakfarir í þessum kosningum, að það hefur aldrei komið betur í ljós en einmitt nú, hversu mikið og öruggt fylgi Sjálfstfl. á innan verkalýðshreyfingarinnar. Það er komið í ljós, að til þess að hindra sigur sjálfstæðismanna í mörgum hinum stærstu og öflugustu verkalýðsfélögum hér í Reykjavik hafa allir stjórnarflokkarnir þurft að taka saman höndum og hafa almennt herútboð til þess að koma í veg fyrir, að sjálfstæðismenn yrðu þar ofan á. Hingað til hefur það verið þannig, að oft hefur mjóu munað, hvort lýðræðissinnar sameinaðir og þá fyrst og fremst Alþýðuflokksmenn og sjálfstæðismenn yrðu ofan á í ýmsum þessum félögum eða kommúnistar. Nú hafa Alþýðuflokksmenn og Framsóknarflokksmenn fyrir atbeina flokksstjórnanna fylkt sér undir merki kommúnista, og það hefur mjóu mátt muna, hvort sú miður geðslega fylking gæti unnið félögin eða hvort sjálfstæðismenn einir yrðu þar ofan á, og sum félögin hafa sjálfstæðismenn beinlínis hlotið þrátt fyrir þessa samfylkingu á móti þeim. Þessi samfylking hefur og ekki látið sér nægja að fylkja liði og láta kosningar fara fram með eðlilegum hætti, heldur hefur verið gripið til hinna fáheyrðustu ofbeldisverka, beinnar kosningakúgunar, kosningasvika, eins og í Iðju, til þess að hindra það, að vitanlegur meiri hluti félagsmanna fengi að ráða. Það er því algert öfugmæli, svo fullkomið sem frekast er unnt, þegar hv. 3. þm. Reykv. talar um ósigur eða hrakfarir sjálfstæðismanna í þessum kosningum. Fylgi sjálfstæðismanna stendur þar með miklum blóma, og ótti andstæðinganna við afl sjálfstæðismanna hefur aldrei verið meiri en einmitt um þessar mundir, enda málstaður andstæðinganna aldrei lakari en nú, svo að ótti þeirra er vissulega ekki ástæðulaus. En ég skal ekki ræða frekar um þetta, þótt ástæða væri til, vegna þess að sjálft meginmálið, sem hér er til umræðu, er svo mikils vert, að ekki er rétt að láta leiða sig frá umræðum um það. Það er að vísu rétt, sem hv. 1. þm. Eyf. (BSt) sagði hér á dögunum, að atkvæði verða látin skera úr um þetta. Okkur er það ljóst, að það er þegar ákveðið, hvernig þessu máli á að lykta hér á Alþ. En það er mjög gott dæmi um veikleika stjórnarsinna í þessu máli, að svo hógvær maður og fús til rökræðna venjulega eins og hv. 1. þm. Eyf. skuli leiðast til þess að hverfa frá rökræðum og vitna til valdsins eins og segja, að rökræðurnar hafi ekki neina þýðingu. Ef hann hefði góðan málstað að verja, þá mundi hann vitanlega fagna því að eiga kost á að skýra málið hér á Alþingi og fyrir alþjóð. Það er vegna þess, að hann veit, að hlutur þeirra félaga verður þeim mun lakari, sem málið er lengur rætt, sem hann grípur til þess ráðs að segja, að allt sé fyrir fram ákveðið og að umræðurnar séu þýðingarlausar. Ég játa það, að ég hef samúð með hans örðuga hlutskipti, að hafa verið kjörinn til þess að gerast málsvari rangindanna að þessu sinni. Honum er líka brugðið að fleiru leyti. Hann fór að efast um, að þær sagnir, sem borizt hefðu frá Rússlandi um ofbeldisstjórnarhætti þar og annað slíkt, væru allar réttar. Þegar slíkur eindreginn lýðræðissinni eins og þessi hv. þm. er farinn að gerast svo veill í trúnni, þá hlýtur eitthvað verulegt að búa undir, og það skyldi þó aldrei vera, að hann væri að vinna fyrir einhverri mikilli upphefð, sem bráðlega mundi í ljós koma og hann þyrfti fylgi kommúnista til að ná. Við sjáum, hvað í því gerist. Ég efast út af fyrir sig ekki um það, að hræðslubandalagsmennirnir hafi verið í góðri trú í sumar, þegar þeir höguðu framboðum sínum eins og þeir gerðu, og ég efast ekki heldur um, að þeir hafi enn trú á sínum málstað, þó að þeir geri sér ljóst, að hann verður þeim mun veikari sem málið er lengur rætt. En þó að ég sem sagt gruni þá ekki um að tala á móti betri vitund, þá verð ég að segja, að ummæli eins og hjá hv. þm. Ak. (FS) eru langt úr hófi. Lokaummæli hans um árás á þingræði, stjórnskipun og annað slíkt, sem fælist í okkar till., eru auðvitað fjarri öllum sanni. Hv. þm. hlýtur að gera sér þess grein, að hér er a. m. k. um mjög mikið vafamál að ræða. Eða hvernig væri hægt að skýra það með öðrum hætti, að fyrir kosningarnar töldu þrír flokkar af fimm framboð Hræðslubandalagsins vera ólögleg? Og meiri hluti landskjörstjórnar hefur tvímælalaust talið framboðin vera ólögleg, um það verður ekki efazt, því að það er eingöngu vegna þess, að meiri hl. kemur sér ekki saman að öllu leyti um það, í hverju ólögmætið felst, og um viðurlögin, að þessir fjórir menn hafa fengið kjörbréf. Af yfirlýsingu Alþb, er það einnig óvefengjanlegt, að meiri hluti Alþ. telur, að þessir fjórir menn séu ólöglega kosnir, jafnvel þó að Alþb. af annarlegum ástæðum vilji ekki taka þá ákvörðun að senda þessa menn heim og fylgja því eftir, að þeir séu hingað til Alþingis ranglega komnir. Ég segi: Hvernig getur nokkur maður og hvað þá jafnhógvær maður og við vitum að hv. þm. Ak. í raun og veru er fengið af sér að segja, þegar allar þessar staðreyndir eru fyrir hendi, að hér sé ekki um neitt að ræða, og talað um þetta sem árás á þingræði og stjórnskipun? Þegar vitað er, að meiri hluti flokkanna, meiri hluti Alþingis og meiri hluti kjósenda í landinu telur, að hér hafi átt sér stað fullkomin lögleysa, þá verða andstæðingarnir a. m. k. að viðurkenna, að um slíkt vafamál sé að ræða og slíkan vanda, að það minnsta, sem gera eigi, sé að rökræða málið á Alþingi, kryfja það til mergjar og íhuga af rólyndi og öfgalaust, hvort hér hafi verið farið að lögum eða lögbrot verið framin. Því hefur mjög verið haldið fram af stjórnarstuðningsmönnum, og það kom sérstaklega fram hjá hv. 1. þm. Eyf., og hann byggði í raun og veru allan sinn málflutning á því, að þetta bandalag, hið „algera kosningabandalag“ frá því í sumar, væri nákvæmlega hið sama og bandalag sjálfstæðismanna og- Bændaflokksmanna 1937. Þetta hefur að vísu verið marghrakið, en stjórnarstuðningsmenn taka engu að síður þessa fullyrðingu upp jafnóðum, og verður því ekki komizt hjá því að ræða þetta mál nokkru nánar en áður hefur verið gert. Munurinn kemur fram í mörgu. 1937 gáfu sjálfstæðismenn og Bændaflokksmenn ekki út neina slíka sameiginlega stefnuyfirlýsingu, eins og Alþfl. og Framsfl. gerðu í vor. Þeir sömdu aldrei um neitt algert kosningabandalag, eins og Alþfl. og Framsfl. sömdu um og síðan framkvæmdu. Þvert á móti buðu sjálfstæðismenn og Bændaflokksmenn víða fram hvor á móti öðrum 1937, og hv. þm. Eyf. lagði einmitt á það mjög ríka áherzlu, að einn helzti áhrifamaður Sjálfstfl., Jón Pálmason, var þessu bandalagi algerlega andsnúinn og að í kjördæmi Jóns Pálmasonar var háð mjög hörð kosningabarátta á milli Sjálfstfl. og Bændaflokksins. Þetta rifjaði hv. þm. Eyf. upp, og ég spyr: Hvar átti nokkuð svipað sér stað í kosningabaráttunni í sumar? Þegar hv. þm. Eyf. rifjar þetta upp og nefnir það sem dæmi, þá sannar hann einmitt berlega, að þarna er meginmunur á bandalögum 1937 og 1956. Sjálfstfl. og Bændaflokkurinn höfðu hvergi sameiginlega lista í kjöri 1937, eins og Alþfl. og Framsfl. gerðu núna a. m. k. á tveim stöðum, bæði hér í Rvík og í Árnessýslu, enn þá síður, að það ætti sér stað 1937, sem var í sumar, að fram fór beinlínis prófkosning innan Framsfl. í Rvík. prófkosning, sem tilkynnt var, auglýst í útvarpi og á annan veg, ekki um það, hver ætti að vera í kjöri sem framsóknarmaður hér í Rvík á Framsóknarflokksins eigin lista, heldur hafði Framsfl. prófkosningu um það, hver ætti að taka eitt sætið á lista Alþfl. í Rvík. Hvaða dæmi frá 1937 er sambærilegt við þetta 1 Svo segir hv. 1. þm. Eyf.: Ja, það kemur ekkert við, hvaða skoðun menn hafa, bara ef þeir segjast bjóða sig fram fyrir einhvern flokk, þá er ákvæðum kosningalaganna fullnægt. - Ég efast mjög um, að þetta standist. Ég efast mjög um, að það sé heimilt fyrir frambjóðanda að segjast bjóða sig fram fyrir flokk, ef hann er sannanlega í öðrum flokki. Ég held því fram, að slíkt sé fullkomin misbeiting á kosningalögunum, og ég held því fram, að það sé hneyksli, sem Alþingi geti ekki þolað, að slíkur skollaleikur eigi sér stað. Þá sýndu kosningaúrslitin 1937 með eðlilegum hætti fylgi Sjálfstfl. og Bændaflokksins. Miðað við kosningaúrslitin þremur árum áður var ekkert óvenjulegt eða óeðlilegt við úrslit í kosningunum 1937. Bændaflokkurinn fær svo að segja sama hundraðshluta, ívið hærri, en svo að segja sama hundraðshluta og hann hafði fengið við kosningarnar áður, og Sjálfstfl. aðeins lægra hlutfall, rúmlega 41% í staðinn fyrir rúmlega 42% áður. Enn fremur er sannað, að ef fylgi flokkanna hefði verið talið saman, þá mundu þeir sennilega hafa fengið einum uppbótarmanni meira en þeir fengu. Þeir kepptu um uppbótarsætin sín á milli, og það, að fylgið var talið í tvennu lagi, leiddi til þess, að þeirra þingstyrkur varð minni en ella hefði orðið. Þetta er alveg gerólíkt því, sem nú er. Tilgangurinn 1937 var engan veginn sá að fara á nokkurn veg í kringum kosningalögin eða að afla flokkunum fleiri þingsæta en þeim bar, miðað við eðlilegt fylgi. Þvert á móti: Ástæðan til þess, að Sjálfstfl. og Bændaflokkurinn höfðu nokkurt takmarkað samstarf með sér í kosningunum 1937, var sú, að kosningarnar 1934 sýndu, að Alþfl. og Framsfl. höfðu fengið mun fleiri þingmenn en þeim bar, miðað við heildarfylgi sitt hjá þjóðinni. 1934 fengu sjálfstæðismenn og Bændaflokksmenn saman 48.7% af kjósendum, en aðeins 23 þingmenn kosna, en Frams. og Alþfl. fengu saman 43.6%, en 25 þingmenn kosna. Það var þess vegna engan veginn neitt óeðlilegt og ekki á neinn veg til þess að fara í kringum kosningalög eða hafa nein rangindi í frammi, eins og vakti fyrir Hræðslubandalaginu nú, þó að sjálfstæðismenn og Bændaflokksmenn reyndu í nokkrum kjördæmum að styðja hvor annan til þess að hindra það, að Framsfl. og Alþfl. fengju meiri hluta á Alþingi, þó að þeir væru í miklum minni hluta hjá þjóðinni. Það er ekki eitt, heldur er það allt, sem er svo gerólíkt um bandalagið 1937 og 1956, að mann hlýtur stórlega að furða, að jafngreindur maður og gegn eins og hv. 1. þm. Eyf. skuli láta hafa sig til þess að koma hvað eftir annað opinberlega fram á Alþingi og segja, að hér sé um „nákvæmlega hið sama“ að ræða. Það fór ekki heldur neitt leynt í sumar, fyrir kosningarnar og áður en kæran kom fram, að hér væri um algera nýjung að ræða í íslenzkum stjórnmálum. Það verður enn að minna á ummæli hæstv. fjmrh., sem höfð eru eftir honum í Tímanum þriðjudaginn 24. apríl 1956, þegar hann hafði á fundi sagt: „Hreinn meiri hluti þessara flokka á Alþingi næst ekki nema með nánara samstarfi en áður hefur þekkzt á milli flokka. Það dugir ekki minna en að flokkarnir sameinist algerlega í kosningum og að hver einasti maður í Alþýðuflokknum líti á sigur framsóknarmanna sem sinn sigur og hver framsóknarmaður skoði sigur Alþýðuflokksins sem sigur sinn.“ Hver og einn einasti maður í flokkunum á sem sé að líta á hinn flokkinn sem sinn flokk, og ráðherrann tekur alveg skýrt fram, að það á að verða „nánara samstarf en áður hefur þekkzt á milli flokka“. Eftir þessa yfirlýsingu og eftir það, hvernig bandalagið var framkvæmt, lætur svo hinn mæti 1. þm. Eyf. hafa sig að því ginningarfífli að segja, að hér sé alveg það sama og áður hefur átt sér stað. Ég ann hv. þm. Eyf. annars hlutskiptis og betra en að leika þennan bjálfalega leik, sem hann hefur látið ota sér út í. Það var ekki heldur svo, að hæstv. fjmrh. lýsti þessu yfir í nokkru fljótræði, enda held ég sannast sagt, hvað sem maður segir um hæstv. fjmrh., að þá sé hann manna sízt líklegur til þess að tala af sér eða segja annað en það, sem hann hefur vendilega undirbúið, Hann hefur og aldrei horfið frá þessari yfirlýsingu sinni eða gert neina leiðréttingu á henni. Hún var ekki heldur neitt einstök. Það voru fleiri af talsmönnum þessara flokka, sem lýstu svipuðu yfir. Samkvæmt því, sem Alþýðublaðið hinn 22. apríl hefur eftir Emil Jónssyni, þá hafði hann sagt á fundi í Hafnarfirði það, sem nú skal greina, með leyfi hæstv. forseta: „Með samfylkingu Alþfl. og Framsfl., með sameiginlegum framboðum þessara flokka og sameiginlegri stefnuyfirlýsingu er stefnt að því að gerbreyta íslenzkum stjórnmálum, brjóta blað í sögunni, breyta valdahlutföllum og efna til nýrra stjórnarhátta. Stefnuskráin hefur verið lögð fram, flokkarnir ganga til kosninga í einhuga fylkingu.“ Hér er ekkert verið að draga úr því, að um algera nýjung sé að ræða í íslenzkum stjórnmálum, eitthvað, sem því svipað hafi aldrei komið fyrir áður. Emil Jónsson hefur aldrei borið á móti því, að þetta sé rétt eftir honum haft, Aftur á móti er rétt að geta þess, að það voru önnur ummæli mjög athyglisverð, sem síðar voru borin til baka, en segja þó sína sögu, því að Alþýðublaðið hefur það eftir Gylfa Þ. Gíslasyni, núv. hæstv. menntmrh., að hann hafi á fundi á Akureyri hinn 12. maí lýst því yfir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta, sem nú skal lesið, að „ekki færi hjá því, að á næsta þingi yrði þingflokkur þessara flokka stærsti samstæði þingflokkur.“ Þetta hefur Alþýðublaðið eftir hæstv. núverandi ráðherra, og hæstv. ráðh. sá ekki ástæðu til að leiðrétta þetta fyrr en eftir að kæran var komin fram. Þá mundi hann allt í einu eftir því, að hann hafði ekki sagt „þingflokkur“, heldur „þingblokk“. Það var meinleg misheyrn eða prentvilla hjá blaðinu, og leiðréttingin hefði verið markmeiri, ef hún hefði komið fram strax, en ekki eftir það, að kæran hafði komið til yfirkjörstjórnar. Þessi hv. þm. (GÞG) á auðvitað leiðréttingu orða sinna eins og aðrir, og vitanlega dettur mér ekki í hug að halda honum að þeim orðum, sem hann segir að hann hafi aldrei mælt. En við, sem hlustuðum á útvarpsumr. í sumar, höfum áreiðanlega margir tekið eftir því, að þegar þessir ágætu menn, eins og von var til, voru að eggja sína menn til að standa sig í kosningunum, þá notuðu þeir flest orð um sameiningu sína og vilja sinn til samstarfs, annað en þetta eina, að þeir ættu að ganga fram í einum flokki. Það var vandlega passað að nota aldrei það orð, en öll önnur sameiningarheiti voru þar notuð. Þá voru þeir farnir að gæta tungu sinnar dálítið betur en áður. En auðvitað eru það athafnirnar, sem menn eru dæmdir eftir, en ekki orðin, þó að orðin vitanlega hafi sína þýðingu. Vitanlega hefur það þýðingu, hvaða orð menn viðhafa, en þó að þeir hefðu sagt allt þetta, sem ég hef nú rakið um „algert kosningabandalag“ o.fl., þá höfðu orðin enga þýðingu, ef þeir hefðu ekki hagað framboðunum eins og þeir gerðu, Það er athöfnin, styrkt af orðunum, sem sker úr. Og það er vegna þess, að kosningabandalagið var algert í framkvæmd, sem það á að vera algert, þegar úrslitin eru fundin, en ekki skiptast, þegar þessum herrum þóknast. Þeim tjáir ekki að hafa það algert, meðan þeir eru að afla sér fylgisins, en neita svo að taka afleiðingunum af þessari „algeru“ sameiningu. Auðvitað skilur hv. þm. (EystJ) þetta, jafngreindur og hann er. Og það er vegna þess, að hann og flokksbræður hans skilja þetta, að þeim er jafnilla við þessar umr. og raun ber vitni um. Þótt þeir hafi atkvæðamagnið og þótt þeir ætli ekki að láta rökin hafa nein áhrif, þá finna þeir, að þeir hafa gert rangt, og þess vegna þola þeir ekki, að umræðunum sé haldið áfram, að þetta mál sé lagt fyrir þjóðina og rökrætt svo sem efni standa til. Það er einnig óvefengjanlegt, að kosningaúrslitin eru með þeim hætti, að ómögulegt er að greina á milli raunverulegs fylgis hvors flokksins um sig. Þeir segja að vísu hér, bæði hv. 1. þm. Eyf. og þm. Ak.: Alþfl. fékk þetta fylgi. Það er staðreynd, sem ekki verður haggað, og Alþfl. er þá svona stór eins og raun ber vitni um. Ég skal leiða vitni móti þessum herrum um þetta. Við skulum alveg sleppa því að rekja, hvað sjálfstæðismenn segja um þetta, og ekki minnast á, að öll þjóðin veit, að Framsfl. er stærri flokkur en Alþfl., þótt kosningatölurnar sýni allt annað. En við skulum athuga, hvað Tíminn, málgagn Framsfl., segir um þetta. Viðurkennir hann það, að kosningaúrslitin, kosningatölurnar, sýni raunverulegt fylgi Framsfl.? Þannig stóð á, að Morgunblaðið var að stríða Tímanum eða framsóknarmönnum með því í sumar, að nú væri Framsfl. orðinn það, sem Morgunblaðið kallar stundum „pínulitli flokkurinn“, og búinn að taka þann titil af Alþfl. Tíminn var þá fljótur að svara, eins og stundum ella, og ég er ekki viss um, hvort þeim verður mikil þökk í því svari, þegar til lengdar lætur, Það er stundum betra að hugsa dálítið, áður en talað er. Tíminn sagði 3. júlí: „Þá gerir Morgunblaðið sér mjög tíðrætt um Framsfl. sem „pínulitla“ flokkinn. Rétt er það, að Framsfl. hefur nú minna atkvæðamagn á bak við sig en 1953. En það stafar ekki af fylgistapi. Kosningaúrslitin sýna vissulega, að Framsfl. hefur ekki tapað fylgi í kosningunum, heldur hið gagnstæða. Um það vitna m. a. úrslitin í þeim kjördæmum, þar sem Framsfl. hefur fyrst og fremst orðið að styðjast við eigið fylgi. Ástæðan til þess, að heildartala flokksins lækkar, er allt önnur en fylgistap. Það veit Morgunblaðið mæta vel af úrslitunum á Akureyri, Siglufirði, Snæfellsnesi og í Austur-Húnavatnssýslu, svo að nokkur kjördæmi séu nefnd. Þau sýna bezt, hve samstæður og sterkur flokkur Framsfl. er og hve auðveldlega hann getur fylkt liði eftir því, sem bezt hentar á hverjum stað. Kosningaúrslitin sýna ótvírætt, að Framsfl. er enn sem fyrr sterkasti andstæðingur íhaldsins.“ Þetta segir Tíminn, orðrétt, eftir að kosningatölurnar eru búnar að sýna, að hann sé orðinn minnsti flokkurinn, jafnvel minni en „pínulitli flokkurinn“. Svo var hv. þm. Eyf. (BSt) hér að tala um, að það væri algerlega rangt, að flokkarnir gætu ráðið yfir atkvæðum kjósendanna, og auðvitað væru kjósendurnir alveg frjálsir að því, hvernig þeir kysu. Ja, hvað segir Tíminn hér? Tíminn segir beinlínis og hælist um yfir, að flokksstjórnin hafi fylkt liði, eftir því sem bezt hentaði á hverjum stað. Þarna kemur fram alger staðfesting á því, sem hv. þm. A-Húnv. (JPálm) og hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) höfðu haldið fram.  Nú, en látum það eiga sig, Það er alveg rétt hjá þessum hv. þm., að við kjörborðið ræður kjósandinn því einn að lokum, hvern hann kýs. Það getur verið áskorun, það geta verið hinar og þessar fortölur, það getur verið ýmiss konar þvingun, sem er beitt, en að lokum ræður kjósandinn, hvern hann kýs. Þetta er alveg rétt, og það er rétt, að kosningatölurnar urðu að lokum þær, sem þær eru, þótt þær séu alveg villandi. En enginn ber á móti því, að kjósendur Alþfl, eigi að hafa jafnrétti á við aðra, hvernig sem atkvæðin voru fengin. Það, sem hér er verið að tala um, er eingöngu þetta: Eiga kjósendur að geta skapað sér meiri rétt en þeim í raun og veru ber, með því að fara að eins og gert var í sumar? Eiga þeir að skapa sér meiri rétt en aðrir landsmenn? Það er ekki verið að tala um að svipta kjósendurna nokkrum rétti. Þeir eiga að hafa alveg þann rétt, sem þeim ber. En eiga framsóknarmenn með því að láta fylkja sér, eins og Tíminn segir, eftir því sem bezt hentar á hverjum stað, að verða rétthærri en aðrir landsmenn? Það er það, sem hér er til úrskurðar og ákvörðunar. Þessir menn tóku þátt í „algeru kosningabandalagi“. Þeir áttu fullkominn rétt til þess að taka þátt í slíku algeru kosningabandalagi og kjósa hvern þann, sem þeim leizt. En úr því að þeir tóku þátt í hinu „algera kosningabandalagi“, urðu þeir vitanlega að taka afleiðingunum af því og atkvæði þeirra að metast samkvæmt því og hið „algera kosningabandalag“ að fá það atkvæðamagn á Alþ., sem því að réttum lögum ber, en ekki með rangindum fjórum þingmönnum meira en þessir menn eiga nokkra siðferðislega eða réttarlega kröfu til. Þeir kjósendur, sem þetta gerðu, vissu ákaflega vel, hvað þeir voru að gera. Það var margtekið fram á kosningafundum víðs vegar um landið, í blöðum og í útvarpi, að 3 af 5 flokkum töldu, að svona ætti að líta á atkvæðin, og þegar kjósendurnir greiddu atkvæði, þá hlutu þeir sem góðir og skynsamir menn að gera ráð fyrir þeim möguleika, að sú leið yrði ofan á. Það liggur líka fyrir, að ýmsir af forustumönnum þessara flokka gerðu sér þess fulla grein. Þannig hafði einn af frambjóðendum Hræðslubandalagsins, frambjóðandinn í A.-Húnavatnssýslu, áður látið uppi, hvernig líta bæri á slíkt „algert kosningabandalag“. Bragi Sigurjónsson hafði í blaði sínu sagt, með leyfi hæstv. forseta: „Ef sameiningin væri alger, mundi það tákna, að kosningabandalagið fengi enga uppbótarþingmenn sökum atkvæðafæðar Framsóknarflokksins bak við hvern þingmann sinn. Kosninguna yrði því að vinna á kjördæmakosnum þingmönnum eingöngu.“ Svo mörg eru þau orð, Þessi forustumaður Alþfl. gerði sér fullkomna grein fyrir því, áður en til þessarar deilu kom, að algert kosningabandalag væri algert, það væri ekki hægt að hlaupa frá því í miðjum klíðum og gera það að engu, sem algert er, eða sundurskilja það. Hv. þm. Ak. lagði á það mikla áherzlu, að þetta mál væri í raun og veru útrætt; það væri búið að taka ákvörðun um það af réttum aðilum, landskjörstjórn, og Alþ. kæmi þetta í raun og veru ekkert við. Hv. þm. veit það auðvitað ofur vel, jafnvel og ég, að samkv. stjórnlögum landsins hefur Alþ. endanlega úrskurðarvaldið í þessu. Og það er ekki aðeins réttur, sem Alþ. með þessu er fenginn, heldur er það bein skylda Alþingis að gera sér grein fyrir, hvort að lögum hafi verið farið eða ekki. Alþingi hefur skylduna og getur ekki skotið sér undan henni með nokkru móti. Og eins og ég segi, þá var svo margoft tekið fram í kosningabaráttunni, að þessu mundi verða skotið til Alþingis, að engum þeim manni, sem þetta hugleiddi í alvöru, hefur getað komið annað til hugar en að Alþ. að lokum yrði um málið að fjalla og því frekar sem landskjörstjórn er tvíklofin og tveir af fimm ráða úrslitum. Þó að ekkert væri annað en það eitt, þá er það auðvitað óhjákvæmilegt, að Alþ. geri sér sjálfstæða grein fyrir málinu og athugi, hvernig á getur staðið, að slíkur úrskurður sé kveðinn upp sem þarna átti sér stað og slík sundrung komi fram, að alger minni hluti ráði úrslitum. Þess hefur stundum verið spurt af andstæðingum okkar í þessu máli, af hverju sjálfstæðismenn fylgdu ekki oddamanninum í landskjörstjórn, Jóni Ásbjörnssyni hæstaréttardómara. En ég spyr andstæðingana: Viljið þið fylgja Jóni Ásbjörnssyni, þið sem berið hann svo mjög fyrir ykkur? Eruð þið þá reiðubúnir til þess að fylgja Jóni Ásbjörnssyni? Eruð þið reiðubúnir til þess að láta hæstv. menntmrh. víkja af þingi? Mér er enginn sérstakur akkur í því, að hæstv. menntmrh. viki af þingi, og ég segi það, að sjálfur tel ég, að hann eigi ekki frekar að víkja af þingi en hinir þrír. En samkv. skoðun Jóns Ásbjörnssonar er hæstv. menntmrh. ólöglega kosinn. Þeir, sem alltaf eru að bera fyrir sig Jón Ásbjörnsson, vilja þeir þá fylgja honum í þessu máli? Ef þeir vilja það ekki, er sæmst fyrir þá að hætta að vitna í þann mæta mann. Ég hef sjálfur mjög mikla tiltrú til Jóns Ásbjörnssonar og tel hann með okkar mætustu lögfræðingum. Mér kemur ekki til hugar að væna hann eða neinn af landskjörstjórnarmönnum um það, að þeir hafi gert annað en það, sem þeir telja réttast og sannast. En einmitt ágreiningurinn innan landskjörstjórnar og tvískinnungurinn í afstöðu manna þar hlýtur að sanna mönnum það, þótt ekki væri annað, að hér er um fullkomið vafamál að ræða, að ekkert fær staðizt af þeim stóryrðum, sem hv. þm. Ak. hafði um það, hversu þessi kæra væri fráleit og till. okkar ósanngjarnar. Í mörgum deilumálum, þar sem deilt er um lög og staðreyndir, er auðvitað mikill vafi um, hver úrslit eigi að vera. Þess vegna eru höfð fleiri en eitt dómsstig. Það er ekki vegna þess, að menn væni héraðsdómarana um það, að þeir dæmi vísvitandi rangt eða séu út af fyrir sig ekki hæfir menn í sínu starfi, heldur vegna þess, að betur sjá augu en auga. Það eru mörg atvik, sem geta valdið því, að einstökum manni skjátlist í dómi sínum. Þess vegna eru líka ekki aðeins höfð fleiri en eitt dómsstig, heldur eru hafðir fleirskipaðir æðri dómstólar og víða lægri dómstólar líka. Þess vegna eru 5 menn í hæstarétti. Einn maður gæti e. t. v. annað því starfi að kveða upp dóma í öllum málunum, sem koma fyrir hæstarétt. En það er vegna þess, að talið er nauðsynlegt, að margir menn beri ráð sín saman og fleiri en einn verði sammála um niðurstöðu í vandasömum málum, sem dómurinn er hafður fjölskipaður. Það er þess vegna síður en svo nokkurt vantraust á Jón Ásbjörnsson hæstaréttardómara eða aðra landskjörstjórnarmenn, þó að við séum þessum mönnum ósammála. Þeim skjátlaðist í þessu efni, og það er vegna þess, að Alþ. hefur gert ráð fyrir því, að slíkum mönnum geti skjátlazt, að þeir hefðu ekki að lokum rétt mat á öllum atvikum, sem það er sett í lög, að Alþ., en ekki landskjörstjórn, eigi að hafa í þessu úrslitaatkvæði. Hitt er svo auðvitað fjarstæðara en í raun og veru ætti að þurfa að eyða orðum að, þó að ég skuli einnig svara því nokkuð, þegar hv. 3. þm. Reykv. heldur því fram, að við sjálfstæðismenn höfum ráðið atkvæði Jóns Ásbjörnssonar í þessu efni. Það var einn af aðalforkólfum Alþfl., sem sagði það við ákveðinn sjálfstæðismann, áður en þessi úrskurður var kveðinn upp: Við vitum það, að hvernig sem Jón Ásbjörnsson kveður upp sinn úrskurð að lokum, þá verður hann gerður eftir beztu vitund og ákveðinni sannfæringu hans sjálfs. Ég hygg, að þó að mikill hluti og ég vil segja mikill meiri hluti íslenzku þjóðarinnar sé áreiðanlega ósammála Jóni Ásbjörnssyni um úrskurð hans, þá séu allir þeir, sem eitthvað þekkja til Jóns Ásbjörnssonar, sammála þessum orðum Alþýðuflokksmannsins, að allir viti, að Jón Ásbjörnsson kvað upp úrskurð sinn eftir beztu vitund. En honum getur auðvitað skjátlazt eins og öðrum, og við teljum, að honum hafi illilega skjátlazt í þessu máli. Ég fer ekki dult með það. Það er alveg tvennt til varðandi menn í slíkum nefndum eins og landskjörstjórn. Eiga þeir þar eingöngu að skoða sig sem umboðsmenn sinna flokka og fara eftir fyrirmælum þeirra, eða eiga þeir að skoða sig sem sjálfstæða aðila, sem sjálfstætt stjórnvald, sem á að gera sér sjálfstæða grein fyrir málefninu og kveða upp sinn eigin úrskurð og ekki fara eftir fyrirmælum annarra? Landskjörstjórnarmenn hafa áreiðanlega að meiri hluta fylgt þessari skoðun, að þeir teldu sig vera sjálfstætt stjórnvald, sem ætti að gera sér sína eigin grein fyrir málinu, en ekki fara eftir utanaðkomandi fyrirmælum. Ef það væri tilgangurinn, væri og alveg eins hægt að láta þetta bara í hendurnar á umboðsmönnum miðstjórnanna eða láta þær koma sér saman um meðferð málsins, Alþingi ætlast ekki til, að sá háttur sé hafður á. Þess vegna hefur þetta sjálfstæða stjórnvald verið skipað. Hitt er svo annað mál, að út frá skoðun einmitt hv. 3. þm. Reykv. er það eðlilegt, að hann telji, að það séu ekki til sjálfstæð stjórnvöld í þessari merkingu. Það er einmitt skoðun kommúnista, - eitt af því, sem mest greinir þá frá lýðræðismönnum, að kommúnistar viðurkenna ekki sjálfstæði dómstólanna eða getu dómara til þess að kveða upp hlutlausan og sjálfstæðan úrskurð, heldur vilja þeir láta dómstólana og hliðstæð stjórnvöld vera beint verkfæri í höndum valdhafanna. Sú skoðun er einmitt skýringin á þeim réttarhneykslum, sem þeir sjálfir viðurkenna nú að hafi átt sér stað austur í þeirra ríkjum. Þar hafa dómstólarnir ekki sjálfstæða tilveru, heldur líta þeir eingöngu á sig sem verkfæri, er eigi ætíð að hlíta valdhöfunum. Þess vegna gerast slík ósköp eins og gerðust fyrir rúmri viku austur í Ungverjalandi, þegar þar er haldin ný jarðarför yfir mönnum, sem voru drepnir fyrir eitthvað sjö árum. Nú er grafhelgi þeirra raskað, þeir eru teknir úr moldinni, þar sem þeir höfðu verið heygðir eins og hundar, og safnað saman 200 þúsund manns í fylkingu til þess að grafa þá í heiðursgrafreit, vegna þess að nú hafa stjórnvöldin ákveðið, að þessir menn hafi verið drepnir saklausir. Sömu stjórnvöldin, að verulegu leyti sömu mennirnir, sem enn fara með völdin, ákváðu, að þessa menn skyldi drepa að ósekju. Þannig fer, þegar fylgt er þessari kenningu kommúnistanna, að dómstólarnir eiga eingöngu að vera verkfæri í höndum valdhafanna, eru eingöngu notaðir til þess að kúga borgarana, til þess að halda þegnunum í skefjum, til þess að hindra, að einstaklingarnir hafi sjálfstæðar skoðanir og njóti mannréttinda. Víð sjálfstæðismenn erum þessari lífsskoðun gersamlega andstæðir, og það eru ekki við sjálfstæðismenn einir, heldur er það yfirleitt skoðun lýðræðissinna, að þetta sé eitt mesta mein í mannlegu samfélagi, þegar slík stjórnarstefna ræður, þegar dómstólarnir á þennan veg eru sviptir sjálfstæði sínu. Við viðurkennum það ósköp fúslega, að dómurum jafnt sem öðrum getur skjátlazt, einstökum dómara þó öllu frekar heldur en mörgum dómstigum. Við viðurkennum þetta allt saman, og einmitt þess vegna erum við alveg ófeimnir að segja: Við teljum Jón Ásbjörnsson einn fremsta lögfræðing þessa lands, og við höfum aldrei reynt að segja honum fyrir verkum, en í þessu tiltekna máli skjátlaðist honum, og Alþingi er til þess sett og hefur til þess skyldu að taka þarna í taumana, að leiðrétta þá skyssu, sem hinn ágæti, flekklausi maður, Jón Ásbjörnsson, gerði sig sekan um. En þá komum við að því, sem hv. 3. þm. Reykv. hélt fram, að það væri ekki hægt að gera þetta ógilt nú eftir á, vegna þess að kjósendurnir hefðu kosið í góðri trú á þennan úrskurð landskjörstjórnar. Hann sagði: Það er vitað mál, að ef úrskurðurinn hefði ekki fallið á þennan veg, þá hefðu margir kjósendur kosið allt öðruvísi en þeir gerðu. - Ég spyr nú hv. þm. að því og vonast til þess, að hann svari því: Gerir hann ráð fyrir því, að Hræðslubandalagið hefði fengið fleiri eða færri atkv., ef úrskurðurinn hefði gengið á móti því? Ég geri ráð fyrir, að það kunni að vera eitthvað til í því, að úrskurðurinn hafi haft sín áhrif, en ég er eindregið þeirrar skoðunar, að úrskurðurinn, eins og hann féll, hafi orðið Hræðslubandalaginu viss lyfting í kosningabaráttunni, gefið mönnum trú á, að þrátt fyrir allt kynni svo að fara, að bandalagið lukkaðist, og þess vegna hafi þeir fengið fleiri atkv. en ella. Ef svo er, þá er a. m. k. ekki hallað á þá, þó að kosningatölurnar, eins og þær liggja fyrir, séu teknar til greina og lagðar til grundvallar, Hræðslubandalagið hafði eina hina æskilegustu kosningaaðstöðu, sem mögulegt var. Úrskurður landskjörstjórnar gaf þeim óneitanlega vind í segl, og þess vegna geta þeir ekki farið fram á annað eða sagt, að á sig sé hallað, þó að þessar tölur séu lagðar til grundvallar og sagt: Þið verðið að standa við það, að þið voruð í „algeru kosningabandalagi“, eins og þið sögðuzt ætla að vera. Það er alveg víst, að ekki er á þá hallað, þó að svo sé farið að. Ég játa þó, að það er ekki hægt að fullyrða, hver áhrif úrskurðurinn hafi haft, en þá kem ég aftur að því, að kjósendurnir hlutu auðvitað að gera sér grein fyrir því, að þetta mál kæmi til Alþ., og þeir gátu ekki trúað því fyrir fram, að t. d. Alþb. væri eingöngu að nota þetta mál til áróðurs, en meinti ekki þær marggefnu yfirlýsingar, sem fram komu af þess hálfu um, að Alþingi hlyti að hnekkja úrskurði landskjörstjórnar. Það hefur nokkuð verið lesið upp af því, sem Þjóðviljinn sagði um þetta mál fyrir kosningarnar. En Alþb. hafði fleiri málgögn, þ. á m. blað, þar sem ritstjórinn var einn af þm., sem nú eiga að greiða atkv. um þetta, hv. 4. landsk. þm, (FRV). Í blaðinu Útsýn, sem hann gaf út, segir berum orðum: „Alþingi er hæstiréttur í málum kosningasvindlara.“ Þetta er sagt 4. júní, og svipað þessu er síðan margendurtekið í blaðinu, t. d. segir blaðið hinn 18. júní, hér um bil viku fyrir kosningar: „Það er of augljóst svindl. Þingsætaþjófnaður verður ekki látinn viðgangast fremur en annar opinber þjófnaður.“ Nú sjáum við, hvort hv. þm., sem þetta skrifaði og á þessu ber ábyrgð, ætlar að láta þingsætaþjófnað viðgangast, því að væntanlega er ekki hinnar nýju stjórnar að löggilda annan opinberan þjófnað. Kjósendur gerðu sér vitanlega fulla grein fyrir því, að það var möguleiki, svo að vægt sé talað, á því, að Alþ. skærist í þennan leik, og ég vil segja, að hv. þm. Alþb, bregðast illilega sínum kjósendum, ef þeir standa ekki við þau heit, hinar marggefnu yfirlýsingar um það, að Alþ. ætti að taka um þetta sjálfstæða ákvörðun og úrskurða í málinu. Hv. 3. þm. Reykv. segir: Það er ekki hægt að kjósa upp aftur, það yrði þá að ógilda allar kosningarnar, og það er ekki ástæða til að kjósa aftur bara vegna deilu um hlutföll milli stjórnarflokkanna. - Hver segir, að deilan verði einungis um það? Það skyldi þó aldrei vera svo, að hv. þm. vilji ekki taka afleiðingunum af því, að kjósendurnir hafi kosið á röngum forsendum, vegna þess að þessir herrar séu hræddir við að ganga fram fyrir kjósendur nú aftur, af því að þeir óttast, að kjósendurnir snúi algerlega við þeim baki og Sjálfstfl. fái hreinan meiri hluta við nýjar kosningar, ef þær nú yrðu? Við sjáum virðingu Alþýðubandalagsins fyrir kosningaheitum sínum, og Hræðslubandalagið lýsti hvað eftir annað yfir því, að þeir ætluðu ekki að vinna með kommúnistum að loknum kosningunum. Það er ósköp eðlilegt, að þeir menn, sem strax að afloknum kosningum ganga þvert ofan í helztu yfirlýsingar, gefnar fyrir kosningar, séu hræddir við að koma fram fyrir kjósendur skjótlega aftur og vilji láta nokkurn tíma líða þangað til kjósendurnir fái að dæma í málum manna. Við sjálfstæðismenn óttumst ekki að ganga fram fyrir kjósendur, hvort heldur af þessum sökum eða öðrum, heldur lítum vonglaðir til þeirrar baráttu, hvenær sem hún verður. Hitt er svo annað mál, að við teljum, að það sé ekki ástæða til að ógilda alla kosninguna af þessum sökum, þó að ég segi það fyrir mitt leyti, að ég vildi frekar gera það heldur en láta þessi rangindi haldast. Við teljum, að það sé ekki ástæða til slíkrar ógildingar, við teljum, að fullkomnu réttlæti verði fullnægt með því, að þessir 4 rangkjörnu þm. verði látnir hverfa heim og þeir kvaddir í þingsalinn í staðinn, sem til þess hafa raunverulegt fylgi þjóðarinnar. Hv. 3. þm. Reykv. veit ofur vel, að afstaða þeirra félaga hefur valdið mikilli óánægju í þeirra eigin herbúðum. Hann veit það, að einn af mestu ráðamönnum þeirra hér í bænum sagði t. d. í nokkuð fjölmennum hóp, skömmu eftir kosningarnar: „Er það þá virkilega svo, að við eigum að telja þessa fjóra Alþýðuflokksþingmenn réttkjörna, bara ef Gylfi vill hafa okkur með í stjórn, en ef hann vill ekkert með okkur hafa að gera, þá eigum við að vera með því að reka þá af þingi?“ Fólkið finnur ósköp vel þau óheilindi, sem hér eiga sér stað, þá brigðmælgi gagnvart því og þau svik, sem þessir flokkar hafa gert sig seka um í sambandi við þetta mál. Það er líka mjög athyglisvert, að í þessum umræðum hefur enginn, ekki einn einasti þm., gerzt talsmaður þess, að það væri sanngjarnt, að þessir 4 menn ættu sæti á Alþ. Það mesta sem var hægt að toga út úr hv. þm. Ak. og 1. þm. Eyf., var þetta, að lög væru lög og þeim yrði að fylgja, þangað til þeim væri breytt, hvort sem þau væru réttlát eða ranglát. Út af fyrir sig er það rétt, að ef lögin eru ótvíræð, þá verður að fylgja þeim. En ef þau eru vafasöm, og fram hjá því verður aldrei komizt, að hér leiki mjög mikill vafi á, þá er hið eina eðlilega og rétta að túlka lögin í samræmi við sanngirni og heilbrigða skynsemi, svo sem við sjálfstæðismenn förum fram á að gert verði. Við sjálfstæðismenn viðurkennum fúslega, að á núverandi kjördæmaskipun, kosningalögum og stjórnarskrárákvæðum eru verulegir gallar. Við höfum meira að segja sjálfir sýnt fram á það, að við þyrftum ekki að fá nema nokkur hundruð atkvæðum meira í nokkrum kjördæmum til þess að fá einir hreinan meiri hluta á Alþ. Þetta er staðreynd, sem er óhagganleg. Hv. 3. þm. Reykv. var að bera það, að við hefðum bent á þessa staðreynd, saman við þá kosningaklæki, sem Hræðslubandalagið gerði sig sekt um, Það er auðvitað eins víðs fjarri og frekast getur verið, að þetta sé sambærilegt, eða ætlast hv. þm. eða nokkur heilvita maður til þess, að vegna þess að við getum fengið hreinan meirihluta með jafnlítilli fylgisaukningu í nokkrum kjördæmum, þá ættum við bara að hætta að bjóða fram í þessum kjördæmum og segja: „andstæðingarnir eiga að halda þeim“. Þetta sjá auðvitað allir, að ekki kemur til greina. Við verðum að berjast innan ramma kosningafyrirkomulagsins, eins og það er á hverjum tíma. En við höfum einmitt gerzt talsmenn þess, að þessu kosningafyrirkomulagi ætti að breyta. Hv. 3. þm. Reykv. upplýsti það hér, að nú ætti að skipa nýja nefnd, sem ætti að reyna að koma sér saman um breytingu á kosningalögum og kjördæmafyrirkomulagi. Það er góðra gjalda vert, ef slík tilraun er gerð, en sú tilraun er búin að standa nokkuð lengi. Allt frá því á árinu 1344 hafa verið starfandi hinar og þessar stjórnarskrárnefndir, sem hafa verið að reyna að finna lausn á þessu máli. En sú lausn hefur ekki fundizt, og hefur þó ekki staðið á okkur sjálfstæðismönnum, Í þeirri stjórnarskrárnefnd, sem hefur verið starfandi nú síðast, - ég veit ekki, hvort á að telja hana starfandi eða ekki, - hafði ég formennskuna.

Hún er sjálfsagt dáin.

Ég geri ráð fyrir því, þó að ég hafi ekki séð bráðabirgðalög um það enn þá. Það er nefnilega dálítið til í því, að það dó allur áhugi hjá Framsókn, Alþfl. og kommúnistaflokknum til að leggja nokkuð fram í þessu máli, þegar að því kom að segja hið ákveðna orð. Við höfðum starfað mörg ár í þessari nefnd, og ég hafði gert margar tilraunir til þess að fá þar samkomulag eða að minnsta kosti einhverjar till. frá okkar andstæðingum. Þeir töluðu vítt og breitt um málið, voru með alls konar bollaleggingar, en alltaf þegar kom að því, að ákveðnar till. ætti að gera, þá þögnuðu þeir, þá fengust þeir ekki til þess að segja neitt. Þess vegna var það, að okkur leiddist þófið, sjálfstæðismönnunum, og seint á árinu 1952 lögðum við fram alveg ákveðnar till. í stjórnarskrármálinu.  Andstæðingarnir fengust hins vegar ekki með nokkru móti til þess hvorki að gera sjálfstæðar till., gera brtt. við okkar till. né segja til um, hvort þeir væru með okkar till. eða ekki, þannig að það reyndist gersamlega þýðingarlaust að halda nefndarfundum áfram. Þó hef ég síðan með hæfilegu millibili öðru hverju spurt nefndarmennina að því, hvort þeir teldu ástæðu til eða þýðingu hafa að kalla nefndina saman aftur, þannig að þeir fengjust til að gera einhverja till., en þeir hafa neitað því. Ég man sérstaklega, að á síðasta þingi spurði ég t. d. hv. 3. þm. Reykv., sem var í nefndinni, um það, hvort hann teldi ástæðu til þess að halda nefndarfundi eða það hefði nokkra þýðingu. Hann kvað það fjarri vera, sagði það mundi vera gersamlega þýðingarlaust. Hér skal þó undantaka einn, sem bar fram till., og það er hv. þm. S-Þ. (KK), en hans till. var ákaflega einkennileg. Hún var nánast um það, að „þjóðarandinn“ ætti að leysa málið. Kalla átti saman þjóðfund, og var þar það eitt ákveðið, að enginn þm. mátti eiga sæti á þeim þjóðfundi. Sú till. fékk ekki byr hjá neinum nema þessum góða nefndarmanni sjálfum. En öðrum framsóknarmanni, sem var í nefndinni, ágætum manni, prófessor Ólafi Jóhannessyni, varð svo mikið um, þegar hann sá tillögurnar frá okkur sjálfstæðismönnum, að hann sagði sig úr nefndinni. Ég vona, að þessum hv. mönnum komi saman um einhverja till. í þessu máli. Ég vona það af heilum hug, til þess að hægt sé að taka málið upp til ákveðinnar úrlausnar, því að vitanlega gera sér nú orðið allir grein fyrir því, að sú kosningaskipun, sem á þessu er, dugir ekki lengur. En því miður held ég, að það mál eigi töluvert langt í land enn þá, því að Framsfl. hefur aldrei verið reiðubúinn til þess að reyna að finna lausn á málinu. Hann hefur ætíð viljað skipa nýja og nýja nefnd í málið, en þegar hefur komið að því, að málið ætti að leysast í raun og veru, hefur hann horfið frá og ekki fengizt til neinnar lausnar. Batnandi manni er bezt að lifa, og við skulum vera bjartsýnir um, að þeir verði skárri í þessu máli en öðru, Einhvers staðar hlýtur hið góða að koma fram.  Um hitt mætti spyrja, af hverju sjálfstæðismenn hafi ekki lagt fram sínar till. á Alþingi í þessu máli. Auðvitað er það til athugunar, að við leggjum þær fram á Alþingi, en hingað til hefur verið vitað, að það væri gersamlega þýðingarlaust að koma með þetta mál inn á þingið, enda höfum við viljað í lengstu lög leita samkomulags um þetta grundvallarmál, áður en það væri dregið inn í hatramma flokkabaráttu. Ég hef reynt að ræða þetta mál með rökum og sýna fram á, að Alþingi ekki aðeins hefur rétt til, heldur ber því skylda til að kveða upp í því úrskurð. Ég hef talið það þess vert að ræða málið hér og ræða það öfgalaust frá mínu sjónarmiði, þó að ég viti, að ég tali fyrir daufum eyrum hér í sölum Alþingis að því leyti, að meiri hlutinn er þegar búinn að semja um, hver lok málsins eigi að verða. En það er ekki aðeins talað til þeirra eyrna, sem hafa lokað sjálfum sér hér í sölum Alþingis. Það er einnig talað til þjóðarinnar, til hennar heilbrigðu dómgreindar. Og hvað sem þessum umr. og þeirri valdbeitingu líður, sem að lokum verður framin í þessu máli, mun þannig verða haldið á málinu af okkur sjálfstæðismönnum, að engum komi til hugar framar að reyna slíkt ranglæti, að reyna þvílíkt brot á lýðfrelsi og réttum stjórnháttum eins og framið var með hinu algera kosningabandalagi í sumar. Og það skal sannast, þótt síðar verði, að samvizkan er svo vakandi hjá þessum mönnum og óttinn við kjósendurna, að þeir þora ekki að leika sama leikinn enn á ný.

Forseti (EmJ): Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Þingflokkar Framsóknarflokksins, Alþýðubandalagsins og Alþýðuflokksins hafa samkvæmt heimild í 6. gr. þingskapa komið sér saman um að hafa með sér kosningabandalag um kjör til efri deildar. Eysteinn Jónsson, Einar Olgeirsson, Emil Jónsson.“ Ég vil biðja um tilnefningu þingmanna til efri deildar, sem samkv. þessu verður annars vegar frá bandalagi þessara þriggja flokka.

Aldursforseti (JJós): Þá verður fundi haldið áfram. Geri ég ráð fyrir, að nú séu kjördeildarálit fyrir hendi, og hef hugsað mér að hafa þann hátt á, að fyrst tali frsm. meiri og minni hl., ef þeir eru til, eða framsaga höfð á hendi fyrir fyrstu kjördeild, og þegar framsögu fyrir fyrstu kjördeild er lokið, þá fari fram framsaga fyrir aðra og svo þriðju. Ef enginn mælir því í gegn, þá hafði ég hugsað mér að hafa þennan hátt á.



Herra forseti. Hv. þm. Ak. (FS) lét þau orð falla í gær í lok sinnar ræðu, að meiri hluti kjósenda og þá væntanlega einnig hann sjálfur teldi mjög illa farið með tíma Alþ. að vera að flytja þetta mál inn á Alþingi. Ég verð nú sannast sagt að segja það, að ég harma mjög, að það skyldi verða hlutskipti jafnmæts manns og hv. þm, Ak. að flytja hér jómfrúræðu sína í Alþ. til að verja einhverja þá mestu misnotkun, sem nokkurn tíma hefur verið í frammi höfð í sambandi við kosningatilhögun og kosningalög hér á Íslandi. Það harma ég mjög, því að hann á sannarlega betra hlutskipti skilið en það. Ég geri ekki ráð fyrir því heldur, að neinn landsmanna undrist það, að þessu máli skuli vera hreyft hér í byrjun Alþ. og að Sjálfstfl. hafi hér uppi þau mótmæli, sem hann lagði fyrir landskjörstjórn á sínum tíma. Það er öllum vitanlegt, að Alþ. er æðsti dómstóll um það, hvort þm. séu rétt kjörnir eða ekki og hvort að lögum sé farið í því efni. Það má vel vera, að sú tilhögun sé óheppileg, og ég skal fúslega játa, að það getur í mörgum tilfellum verið vafasamt að veita Alþingi slíkan rétt. En engu að síður er þetta tvímælalaus réttur samkvæmt stjórnarskránni, og það er ekki aðeins réttur, heldur um leið skylda Alþingis að sjá um það, að Alþ. sé kjörið í sem beztu samræmi við þær reglur, sem þingið sjálft hefur sett, og í samræmi við þann sjálfsagða tilgang, sem hlýtur að liggja að baki þingræðisskipulagi hvers lýðræðisríkis, að Alþ. sé á hverjum tíma skipað í sem nánustu samræmi við þjóðarviljann. Það kemur auðvitað engum á óvart, þó að hv. framsóknarmenn gerist hér talsmenn ranglætis í kjördæmaskipan og kosningu. Það hafa þeir alla tíð verið, og það væri mjög einkennilegt, ef þeir allt í einu færu nú að skipta um tón í því efni, því að þeir hafa alltaf á ranglætinu lifað. Hinu er meiri ástæða til að undrast yfir, að Alþfl. og Sósfl., sem nú kalla sig Alþýðubandalag, skuli hér nú taka í sama streng, því að báðir þessir flokkar hafa í sambandi við umræður um kjördæmaskipan og kosningar á undanförnum árum og áratugum jafnan leitazt við að styðja þær breytingar, sem til aukins réttlætis leiddu í þessu efni. Nú hafa þeir horfið af þeirri braut. Hvaða ástæður þar liggja til grundvallar, skal ég engu um spá, en þetta er engu að síður staðreyndin. Má þó segja, að hlutur sósíalista sé hér lakastur, vegna þess að þeir hafa í sambandi við þennan sérstaka verknað, sem hér er til umræðu, haft uppi miklar fordæmingar og það meiri fordæmingar og stóryrði en nokkurn tíma hafa komið fram frá hálfu okkar sjálfstæðismanna. Þegar maður t. d. les ummæli eins og þau, sem birtust í Þjóðviljanum 31. maí 1956 og þannig hljóðnuðu, með leyfi hæstv. forseta: „Hvar lendum við, ef það eiga nú að vera góðar lagaskýringar á Íslandi, að heimilt sé að brjóta anda og tilgang laga? Hvað stoðar að fjargviðrast yfir smáþjófum, svindlurum og bröskurum, ef sú hugsjón heilla stjórnmálaflokka á að standast að brjóta niður stjórnarskrá, kosningalög og þá undirstöðu lýðræðislegra kosningahátta, að atkv. kjósenda eigi að ráða skipun Alþingis?“ - þá gegnir það mikilli furðu og hlýtur að vekja alþjóðarathygli, að þessir sömu menn sem fordæma jafnheiftarlega þann verknað, sem hér hefur verið framinn, skuli nú standa upp á hinu háa Alþingi og segja: Jú, að vísu var þetta nú slæmt, en af því að við erum komnir í ríkisstj., þá er þetta allt orðið gott. - En þetta er staðreynd, og fram hjá henni verður ekki gengið. Það er aðeins þjóðarinnar sjálfrar og kjósendanna að draga sínar ályktanir af framferði slíkra manna. Það er hér búið að ræða mikið um lagaatriði og lögskýringar í sambandi við það mál, sem hér er til umræðu, og skal ég ekki út í þá sálma frekar fara. Það er vafalaust rétt, að þær lagagreinar, sem hér um fjalla, er hægt að skilja á tvo vegu, þær eru alls ekki ljósar. Og það er ástæðan til þess, að landskjörstjórn á sínum tíma taldi sig ekki hafa aðstöðu til þess að fylla út í þessi lagaákvæði á þann hátt, að niðurstaðan gæti orðið skynsamleg og réttlát. Þetta er út af fyrir sig kannske ekki að undra frá hálfu landskjörstjórnar, sem hefur aðeins þennan lagastaf, eftir því sem hún getur skýrt hann, til þess að styðja sig við. En aðstaða og afstaða Alþingis hlýtur hér að verða nokkuð önnur, vegna þess að Alþ. hefur sjálft sett þessi lög, sem landskjörstjórnin er hér að reyna að útskýra, Og Alþ. veit sjálft, hvað hefur legið að baki þeirra laga, og ef þau eru ekki nægilega skýr, þá verður Alþingi að úrskurða í samræmi við það, sem hefur verið tilgangurinn með lagasetningunni. Það vita allir hv. alþm., að þær breytingar, sem gerðar hafa verið á kjördæmaskipan og kosningalögum síðustu áratugi, hafa allar hnigið í þá átt að reyna að tryggja það, að Alþ. yrði betri og sannari mynd af þjóðarviljanum en það áður var. Allar lagabreytingarnar hafa hnigið í þá átt. Ég held því, að það geti naumast leikið nokkur vafi á, að ef þeir þingmenn, sem þá sátu á Alþ., er sú lagabreyting var gerð, er nú gildir í kosningalögum varðandi þetta atriði, hefðu haft í huga, að sú tilraun yrði gerð, sem hér hefur verið framkvæmd, til þess að fá kjörna miklu fleiri þm. en viðkomandi flokkar ættu nokkra sanngirni til, þá mundi slíkt hiklaust hafa verið bannað með skýrum orðum. Ástæðan til þess, að það er ekki beint tekið fram í kosningalögum eða stjórnarskrá, er augljóslega sú, að Alþ. kom ekki til hugar, að slíkur verknaður yrði framinn, sem nú er orðinn að raunveruleika hér á Íslandi, að flokkar mundu mynda með sér samfylkingu í því skyni einu að fá kjörna óeðlilega marga þingmenn, að misnota ákvæði þau, sem sett voru í stjórnarskrá og kosningalög um uppbótarþingsæti, á þann hátt, að uppbótarþingsætin féllu ekki til jöfnunar, heldur til aukins ranglætis. Þetta liggur í augum uppi, og af því leiðir, að bollaleggingar um lögskýringar á þessum óljósu lagaákvæðum að öðru leyti hafa sáralitla þýðingu, vegna þess að þetta er kjarni málsins. Það hefur alltaf verið stefna Alþ., þ. e. a. s. að undanskildum Framsfl. þó, að stefna til aukins réttlætis í sambandi við kjördæmaskipun og kosningar. Hv. 1. þm. Eyf. hneykslaðist yfir því, að hér væri verið að finna að þessum vinnubrögðum, vegna þess að þetta væri ekki annað en lagaákvæði, sem sett hefðu verið af öðrum flokkum en Framsfl. Jú, mikið rétt, þau voru sett af öðrum en honum, en það voru sannarlega ekki sett þessi lagaákvæði með það í huga, að þau yrðu notuð til þess að fremja enn meira ranglæti en áður gilti. Það hlýtur að vera hverjum manni ljóst. Það sannar því ekkert um það, að lagaákvæði séu í eðli sínu gölluð, þó að einhverjum með alls konar brögðum og lagakrókum reynist auðið að komast fram hjá lagaákvæðunum, svo sem hér hefur verið gert. Þetta er því sú staðreynd, sem Alþingi stendur andspænis nú. Það er hinn endanlegi dómstóll um þetta mál, og það verður afgerandi um skilning á þessum lagaákvæðum, hvað Alþingi gerir nú, hvort það telur hér rétt að farið eða rangt. Það er vitanlega hægt að hafa í frammi alls konar tilfæringar til þess að fá út óeðlilega niðurstöðu í sambandi við kosningar til Alþingis, ef það á að löggilda, ef refjarnar og brögðin eiga að löggildast af Alþingi. Það var ósköp vel auðið fyrir Sjálfstfl. t. d. að mynda tvo kosningaflokka, sem gat hæglega leitt til þeirrar niðurstöðu, að flokkurinn hefði fengið 2–3 þingsætum fleira. Þetta var hægt. En það var okkar skoðun, að slíkt væri ekki sæmandi, vegna þess að það bryti algerlega í bága við þá hugsun, sem lægi að baki ákvæðum kosningalaganna um uppbótarþingsæti. Þess vegna var það ekki gert. Það er því augljóst mál, að Alþingi stendur nú frammi fyrir mjög alvarlegri ákvörðun, vegna þess að hér er sannarlega ekki um neitt hégómamál að ræða. Hér er um það að ræða, hvort það eigi að löggilda misnotkun á lögum settum af Alþingi eða hvort það eigi að koma í veg fyrir slíka óhæfu. Atkv. hv. þm., sem hér verða síðar greidd um þetta efni, skera úr um skoðun þeirra varðandi þetta atriði. Það hefur verið sýnt fram á það hér í umr. af hv. þm. G-K. (ÓTh), hvílík firra það er hjá hv. 3. þm. Reykv. (EOl) að halda því fram, að ekki sé hægt að breyta úrskurði landskjörstjórnar hér á Alþingi, vegna þess að þjóðin hafi gengið til kosninga í þeirri sannfæringu, að þessum úrskurði yrði ekki breytt. Hér er vitanlega um algeran misskilning að ræða. Þjóðin gekk ekki til kosninga með neina slíka sannfæringu, vegna þess að hafi hún haft ástæðu til einhverrar sannfæringar í því efni eða fullvissu, þá hlaut það frekar að hníga í þá átt, að þessi uppbótarþingsæti yrðu gerð ógild, því að þrír stjórnmálaflokkar höfðu lýst því yfir, að þeir teldu, að hiklaust bæri að gera þessi uppbótarþingsæti ógild. Og það voru hverfandi litlar líkur til, að Alþfl. og Framsfl. tækist að ná hreinum meiri hl. á Alþingi til að verja ranglætið. Eftir að úrskurður landskjörstjórnar var kveðinn upp, lýsti þannig Sósfl. því ákveðið yfir, að hann teldi sjálfsagt að senda uppbótarþm. Alþfl. heim, og storkaði sjálfstæðismönnum með því, að þeir mundu renna á því að framfylgja slíkri ákvörðun. Það lágu frá Sjálfstfl. fyrir ákveðnar yfirlýsingar um það, að hann teldi, að Alþingi bæri að segja sitt síðasta orð um þetta í samræmi við það, sem krafa flokksins hafði verið. Það lá því ljóst fyrir kjósendum við kosningarnar, að það voru allar líkur til, að það yrði á Alþingi komið í veg fyrir það atferli, sem hér var í frammi haft, og af þeim sökum gekk enginn gruflandi að því, að það gæti vel orðið niðurstaða málsins. Þess vegna er það vitanlega hrein reginfirra að segja, að af því að landskjörstjórn hafi kveðið upp úrskurð, - meiri hl. hennar, - þá eigi það að leiða til þess, að hendur Alþingis séu í þessu efni bundnar til þess að villa ekki um fyrir kjósendum, sem hafi verið í góðri trú. Þetta liggur því alveg ljóst fyrir, að þessi rök halda ekki. Enn fremur sýndi hv. þm. Ak. í ræðu sinni í gær glöggt fram á það, sem er alveg rétt, að það er aðeins minni hl. landskjörstjórnar, sem álítur, að hér sé rétt að farið, þó að meiri hl. kæmi sér ekki saman um ágreiningsatriðin, þannig að formleg niðurstaða við atkvgr. yrði á annan veg. Tveir landskjörstjórnarmanna hafa lýst því yfir, að framboð landslistanna tveggja séu ógild að því leyti, að það beri að líta á þá sem einn landslista, og sá þriðji landskjörstjórnarmanna hefur lýst yfir því, að framboðslistar Alþfl. í Reykjavík og Framsfl. í Árnessýslu skuli teljast ógildir sem framboð þeirra flokka, en teljast utanflokka. Það er því meiri hl. landskjörstjórnar, sem telur, að hér séu slíkar misfellur á, að það sé ekki hægt að taka þetta fyrirkomulag gilt. Og ég sé ekki með nokkru móti, að Alþingi geti komizt hjá öðru, ef það endilega vill halla sér að ákvörðun meiri hl. landskjörstjórnar, eins og þessir hv. þm. segja, heldur en kveða þá upp úrskurð sinn á annan hvorn þennan veg, að taka aðra hvora þessa aðfinnslu til greina, annaðhvort að þeir verði sendir heim - þessir uppbótarmenn - eða þá að framboðslistar þessara tveggja flokka í Reykjavík og Árnessýslu verði taldir utanflokka, sem hlýtur einnig að leiða af sér breytingar á uppbótarsætum, því að fyrir hendi er enginn heilsteyptur meiri hl. til þess að viðurkenna þá skipan, sem hér hefur verið á höfð. Ég sagði áðan, að það hlyti að verða hlutverk Alþingis að skera úr þessu máli á þann hátt, að það leiddi til þess, að Alþingi yrði sem réttust mynd af þjóðarviljanum. Sannleikurinn er sá, að það hv. Alþingi, sem nú situr, er næstum að segja má skrípamynd af þjóðarviljanum, ef það á að löggildast eins og til er stofnað. Þetta sjáum við glöggt, ef við athugum niðurstöður síðustu alþingiskosninga, Þá fær Sjálfstfl. 35000 atkv., eða 42.4% greiddra atkv. Út á þessa atkvæðatölu fær hann 19 þm., tapar 2 þingsætum. Sjálfstfl. hafði við þingkosningarnar 1953 28700 atkv. rúm, hann hefur því aukið atkvæðatölu sína um á 7. þús. atkv. og hækkað hlutfallstölu sína um nær 5%. Þessi hækkun hefur kostað hann 2 þingsæti. Hins vegar hafði Alþfl. við kosningarnar nú 15100 atkv., eða 18.2% kjósenda, og Framsfl. 12925 atkv., eða 15.6%, og þessir flokkar samanlagt töpuðu tæpum 1 þús. atkv. frá síðustu kosningum. Ekki aðeins fengu þeir ekkert af viðbótinni, hinum nýju kjósendum, heldur töpuðu tæpum 1 þús. atkv. Út á þetta tap sitt fá þeir 3 þm. Þegar þessar staðreyndir eru athugaðar, verður ljóst, hversu fáránlegt það yrði, ef ætti að löggilda skipan Alþingis á þennan veg, þannig að flokkur með 35 þús. atkv. hafi 19 þm., en flokkar með 28 þús. atkv. rúm hafi 25 þm. Og það gagnar harla lítið að vera að vitna í kenningar um jafnvægi í byggð landsins til sönnunar því, að þetta sé gott og blessað, því að sé nokkuð í þessu efni til bölvunar fyrir hinar strjálu byggðir landsins og geti leitt til þess, að ekki verði hægt að halda uppi eðlilegum rétti þeirra í kjördæmaskipun, þá er það einmitt það, að um slíka misbeitingu og ósamræmi sé að ræða eins og hér greinir, því að það hlýtur að vekja slíka óánægjuöldu, að það er hætt við því, að það verði miklum mun erfiðara fyrir vikið að halda á hinum eðlilega rétti strjálbýlisins í þessu efni. Hvað sem öllum slíkum rétti liður, getur hann aldrei réttlætt slíkt ranglæti sem hér er á ferðinni. Ég held því, að það sé með engu móti hægt að ganga fram hjá þeirri staðreynd, að Alþingi beri að kippa hér í taumana og sjá um, að ekki sé hér beinlínis traðkað á þeim sjónarmiðum, sem ráðið hafa gerðum Alþingis, þegar núgildandi kosningalög og kjördæmaskipun voru ákveðin. Ef Alþingi vill því halda uppi sönnu lýðræði og réttlæti í landinu og vill reyna að tryggja það, að skipan þingsins sé á hverjum tíma með sem fyllstu réttlæti, miðað við vilja kjósendanna í landinu, þá hlýtur Alþingi að taka til greina þá eðlilegu kröfu, sem hér er fram sett af hálfu Sjálfstfl, um það, að bandalagi Alþfl. og Framsfl., sem sameiginlega gengu til kosninga sem ein samfylking og lýstu þá yfir, að þeir starfi áfram sem slíkir að úrlausn mála, verði úrskurðaður einn landslisti með þeim afleiðingum, sem það hefur. Hv. þm. Ak. lauk máli sínu hér í gær með því að segja, að stjórnskipulegt öryggi landsins væri í voða, ef ætti að taka til greina þá kröfu, sem hér er fram sett, Ég vil nú leyfa mér að snúa þessum orðum við og held, að þau verði þá sannleikanum samkvæmari, ef sagt væri, að stjórnskipulegu öryggi landsins og áliti þjóðarinnar á löggjafarþinginu væri stefnt í voða, ef ætti að gera Alþingi að hreinni skrípamynd af þjóðarviljanum, og það er á valdi Alþingis sjálfs að skera úr um það nú í þetta sinn. Þjóðin mun vissulega fylgjast með, hvernig sá úrskurður verður felldur, og þess er að vænta, að hv. alþm. geri sér einnig grein fyrir sínum vitjunartíma í því efni.



Herra forseti. Svo sem frsm, meiri hl. fyrstu kjördeildar gerði grein fyrir, þá varð kjördeildin ekki sammála um afgreiðslu allra kjörbréfanna, og varð meiri hl. að vísu fyrir því að samþykkja þau öll, en minni hl., sem ég er frsm. fyrir, leggur til, að kjörbréf þeirra Benedikts Gröndals og Gylfa Þ. Gíslasonar verði ekki tekin gild, og skal ég stuttlega gera grein fyrir þeim ástæðum, sem til þeirrar tillögu okkar liggja. Hinn 19. apríl s. l. lýstu Framsfl. og Alþfl. yfir því, að þeir hafi ákveðið, eins og orðrétt var sagt, að efna til algers kosningabandalags í öllum kjördæmum. Þetta er orðrétt tekið úr þeirri yfirlýsingu, sem birt var bæði í Tímanum og Alþýðublaðinu. Þegar framboðin til alþingiskosninganna hinn 24. júní voru tilkynnt, kom í ljós, að ákvörðun þessi var framkvæmd þannig, að flokkarnir buðu hvergi fram hvor á móti öðrum. Sums staðar voru menn úr báðum flokkum á sameiginlegum lista, þótt hann væri aðeins kenndur við annan flokkinn. Meðmælendur einstakra frambjóðenda voru yfirleitt úr báðum flokkum. Flokksfélög lýstu víða opinberum stuðningi við frambjóðendur hins flokksins, og flokksmenn annars flokksins greiddu við prófkosningu atkv. um, hver ætti af þeirra hálfu að vera á lista hins. Kosningaúrslitin urðu og slík, að samkvæmt þeim er ómögulegt að gera sér grein fyrir raunverulegu fylgi hvors flokksins um sig, heldur sýna þau alranga mynd af því. Engu mannsbarni kemur í alvöru til hugar, að Alþfl. sé stærri flokkur en Framsfl., þó að kosningaúrslitin og tölurnar gefi það til kynna. Þetta sýnir, að kosningatölurnar og úrslitin gefa ekki rétta mynd af því, sem átti sér stað við þessar kosningar. Hins vegar sýna kosningaúrslitin vitanlega rétt samanlagt heildarfylgi beggja flokkanna. Samningarnir um hið algera kosningabandalag, sjálf framboðin og kosningaúrslitin sanna, svo að ekki verður um deilt, að Framsfl. og Alþfl, hafa í kosningunum óvefengjanlega komið fram sem einn flokkur. Þó að þeir haldi sjálfstæðri tilveru að öðru leyti, skiptir það ekki máli í þessu sambandi, því að mat á framboðum þeirra við kosningarnar verður vitanlega að miðast við athafnir þeirra þá, en ekki við aðrar gerðir þeirra. Með því að koma þannig fram sem einn flokkur svipti hið algera kosningabandalag sig rétti til að bera fram nema einn landslista við kosningarnar, sbr. skýlaust ákvæði 29. gr. kosningalaganna, þar sem segir: „Stjórnmálaflokkur má eigi bera fram nema einn landslista við sömu alþingiskosningar.“ Enda segir í 31. grein stjórnarskrárinnar, með leyfi hæstv. forseta, að allt að 11 þingmenn skuli vera „til jöfnunar milli þingflokka, svo að hver þeirra hafi þingsæti í sem fyllstu samræmi við atkvæðatölu sína við almennar kosningar.“ En svo sem fyrr segir, er ómögulegt að greina raunverulegt fylgi hvors flokksins um sig við kosningarnar, heldur einungis heildarfylgi beggja. Úthlutun uppbótarsæta ætti því að miðast við þá staðreynd, að Framsfl. og Alþfl. komu fram sem einn flokkur við alþingiskosningarnar 24. júní 1956. Um þetta náðist að vísu ekki samkomulag meiri hl. landskjörstjórnar, þó að meiri hlutinn væri sammála um, að framboðin, svo sem þau voru úr garði gerð, væru ólögleg. En þar sem meiri hlutanum kom ekki að öllu saman um, í hverju ólögmætið væri fólgið, né um viðurlögin, varð niðurstaðan sú, að minni hlutinn, tveir af fimm, réð því, sem gert var. Þrír af fimm landskjörstjórnarmönnum hafa hins vegar gert fyrirvara um tvö af hinum umdeildu kjörbréfum og tveir landskjörstjórnarmenn við önnur tvö. Ég skal ekki fjölyrða um þetta ósamkomulag innan landskjörstjórnarinnar. Það heyrir fortíðinni til, og tjáir ekki að deila um það héðan af, enda er aðalatriðið, að Alþingi hefur sjálft rétt og skyldu til að taka hér sjálfstæða ákvörðun. Samkv. því, sem nú hefur verið sagt, leggur minni hl. 1. kjördeildar til, að neitað sé að taka kjörbréf Benedikts Gröndals og Gylfa Þ. Gíslasonar gild, þar sem hið algera kosningabandalag Framsfl. og Alþfl, fékk svo marga þm. kosna í kjördæmum hinn 24. júní s. l., að hvorki það né nokkur hluti þess á rétt til uppbótarþingmanna.



Herra forseti. Það kom hér fram í upphafi ræðu hv. 1. þm. Reykv. fsp. til mín um það, hverju sætti, að dómsmrn. hefði ekki sent Alþ. kæru Alþýðubandalagsins yfir kosningunum í Suður-Múlasýslu. Þær ástæður liggja til þess, að kæran hafði verið tekin til baka, áður en Alþ. hóf störf sín, og var kæran þar af leiðandi ekki send hingað. Ég vil svo, herra forseti, nota þetta tækifæri, um leið og ég svara þessari fsp., til þess að óska eftir, að þessum fundi verði haldið áfram í dag og helzt svo lengi, að hægt sé að ljúka umræðum um þetta mál í dag. Þannig er því fullnægt, að alþingismenn geti talað um þetta mál að sinni vild, en jafnframt komið í veg fyrir, að störf Alþ. dragist úr hófi fram. Ég ætla svo ekki að taka þátt í þessum umr. á þessu stigi, því að mér virðist satt að segja, að ég hafi heyrt öll þau rök, sem komið hafa fram hér með málinu og móti, hvert einasta, áður á pólitískum fundum í sumar og í blöðum, Hins vegar er langt frá því, að ég vilji amast við þessum umræðum, eins og kemur fram af framangreindri ósk minni til forseta.

Aldursforseti (JJós): Hæstv. forseti. Hv. alþingismenn. Áður en þingstörf hefjast, vil ég minnast nokkrum orðum tveggja fyrrverandi alþm., sem látizt hafa milli þinga. Eru það þeir Bjarni Ásgeirsson sendiherra, sem lézt í sjúkrahúsi í Osló 15. júní s. l., 64 ára að aldri, og Þorleifur Jónsson í Hólum, sem andaðist að heimili sínu 18. júní s. l., 91 árs að aldri. Bjarni Ásgeirsson fæddist í Knarrarnesi á Mýrum 1. ágúst 1891, Faðir hans var Ásgeir bóndi í Knarrarnesi Bjarnason bónda þar Benediktssonar, en móðir Ragnheiður Helgadóttir bónda í Vogi á Mýrum, sonar Helga Helgasonar, er var þingmaður Mýramanna á fyrstu árum hins endurreista Alþingis, 1845–1849. Bjarni Ásgeirsson lauk prófi í verzlunarskólanum í Reykjavík árið 1910, stundaði nám í bændaskólanum á Hvanneyri og lauk prófi þaðan árið 1913, en var síðan um skeið við framhaldsnám í búfræði í Danmörku og Noregi. Árið 1915 hóf hann búskap í Knarrarnesi og bjó þar til ársins 1921, en það ár fluttist hann að Reykjum í Mosfellssveit og rak þar búskap fram til ársins 1951, er hann fluttist til Óslóar og tók þar við sendiherrastörfum, sem hann gegndi til æviloka. Á unglingsárum Bjarna Ásgeirssonar voru ungmennafélög að breiðast út um landið, og á þeim vettvangi hóf hann störf sín að félagsmálum og gerðist þar brautryðjandi í sveit sinni. Síðar var honum falinn ýmiss konar trúnaður í þjóðmálum og félagsmálum, og sinnti hann um langt skeið margvíslegum störfum jafnframt búi sínu. Ekki verða þau störf öll rakin hér, en minnzt á nokkur þau helztu. Í stjórn Búnaðarfélags Íslands var hann á árunum 1927–1951, formaður þess frá 1939, settur búnaðarmálastjóri um skeið á árinu 1950 og kjörinn formaður Bændasambands Norðurlanda 1951–1952. Í bankaráði Landsbankans var hann 1928–1930, bankastjóri Búnaðarbanka Íslands 1930–1938 og gæzlustjóri Söfnunarsjóðs 1932–1951. Árið 1938 var hann skipaður formaður yfirfasteignamatsnefndar ríkisins. Lengi átti hann sæti í verkfæranefnd og um skeið í nýbýlastjórn og í stjórn áburðarverksmiðjunnar. Hann var þm. Mýramanna á árunum 1927–1951, sat á 31 þingi alls. Landbúnaðarráðherra var hann 1947–1949. Árið 1951 var hann skipaður sendiherra Íslands í Noregi og Póllandi, og í ársbyrjun 1952 varð hann jafnframt sendiherra í Tékkóslóvakíu. Í okt. 1955 varð hann ambassador Íslands í Noregi. Bjarni Ásgeirsson var lengst ævi sinnar bóndi, og flest þau störf, sem hér hefur verið getið og hann vann að innanlands, eru á einhvern veg tengd landbúnaðarmálum. Í búskap sínum var hann stórhuga framkvæmdamaður, og á Reykjum gerðist hann brautryðjandi um ræktun við jarðhita í gróðurhúsum. Á Alþingi átti hann löngum sæti í landbúnaðarnefnd, og með störfum sínum þar og forgöngu sinni í Búnaðarfélaginu og í ráðherradómi átti hann ríkan þátt í þeirri fjölþættu löggjöf, sem á þingmannsárum hans og síðan hefur leitt til stórfelldra umbóta í íslenzkum landbúnaði. Bjarni Ásgeirsson var vinsæll maður og drengur góður. Hann var mælskur, talaði fagurt mál og ljóst og var jafnan prúðmenni í málflutningi og allri framkomu, en varið gat hann mál sitt með festu og þunga gegn harðri andstöðu. Á skemmtimótum var hann aufúsugestur, léttur í máli og glaðvær. Hann var skáldmæltur vel, birti ljóð eftir sig á yngri árum og orti löngum fleygar stökur. Á búi sínu var hann höfðingi heim að sækja, Vegna mannkosta sinna varð hann góður fulltrúi þjóðar sinnar erlendis síðustu æviárin. Þorleifur Jónsson fæddist í Hólum í Hornafirði 21, ágúst 1864 og átti þar heimili ævilangt. Foreldrar hans voru Jón bóndi í Hólum Jónsson prests á Hofi í Álftafirði Bergssonar og kona hans, Þórunn Þorleifsdóttir bónda í Hólum Hallssonar. Hann stundaði nám í Möðruvallaskóla 1881–1882 og var síðan forráðamaður fyrir búi móður sinnar til ársins 1890 og farkennari á vetrum. Á árunum 1890–1935 var hann bóndi í Hólum, en lét þá búið í hendur dóttur sinni og tengdasyni og dvaldist síðan hjá þeim til æviloka. Þorleifur í Hólum valdist snemma til margs konar forustu meðal sveitunga sinna og sýslunga, Hreppstjóri í sveit sinni var hann um rúmt hálfrar aldar skeið. Sýslunefndarmaður var hann lengi, og voru honum oft falin sýslumannsstörf í Austur-Skaftafellssýslu. Um langt skeið var hann forráðamaður sveitunga sinna í skólamálum og kirkjumálum. Hann vann ötullega að auknum samgöngum og bættri verzlun í héraði sínu og var þar eindreginn samvinnumaður. Þingmaður Austur-Skaftfellinga var hann fyrst kosinn árið 1908 og var fulltrúi þeirra á Alþingi samfellt á árunum 1909–1933, sat alls á 27 þingum og var síðustu árin varaforseti sameinaðs Alþingis, Í landsbankanefnd átti hann sæti árin 1928–1935. Þorleifur Jónsson var mikill áhugamaður um búnað og ræktun landsins og stórvirkur bóndi á jörð sinni. Hann var vel máli farinn, prúðmenni í framgöngu og lét erjur stjórnmálanna ógjarnan hagga jafnvægi sínu. Ekki hafði hann sig mikið frammi í orðræðum á þingfundum, en vann á þingi vel og farsællega að framfaramálum sýslunga sinna og bændastéttar landsins alls. Þegar aldur færðist yfir hann og hann hafði létt af sér umstangi í búskap og félagsmálum, vann hann að umfangsmiklum ritstörfum, skrifaði verzlunarsögu héraðs síns og birti níræður æviminningar sínar. Ég vil biðja háttvirtan þingheim að votta minningu þessara tveggja bændahöfðingja virðingu sína með því að risa úr sætum. - 
            



Herra forseti. Hv. 1. þm, Eyf. var að tala um það hér áðan, að nú væri komið á þriðja dag þingsins, og honum fannst umr. vera orðnar nokkuð langar. Ég vil nú minna á það, að fyrsta daginn hlýddu þm. á messu, og ég býst við, að mönnum sé í minni sérstaklega sá boðskapur þar, sem presturinn hafði eftir spámanninum og sagði: „Komum nú og eigumst lög við.“ Mér finnst, að framsóknarmenn mættu vel vera þessa minnugir, þegar ekki er lengra frá liðið, og þreytast ekki strax á því að eigast lög við hér í þingsölunum. Þeir eru að vísu því vanir að leiða þann vanda hjá sér að eigast lög við víða í þessu landi, heima í héruðum og ekki sízt í kjördæmum, þegar kosningar standa fyrir dyrum, en þeir komast ekki hjá því, a. m. k. meðan einhver snefill er eftir af þingræði hér, að eigast nokkuð lög við í þingsölunum, a. m. k. um jafnveigamikið og umfangsmikið mál og hér er um að ræða. Þó að það snerti ekki þetta mál, dettur mér í hug í þessu sambandi, að þeir framsóknarmenn mættu reyndar muna margt meira, sem presturinn sagði við þingsetninguna, eins og þegar hann lýsti því yfir, að hann tryði því, að það hefði verið mikil gleði á himnum, þegar lögin um almannatryggingar voru samþykkt á Alþingi. Ég man ekki betur en að það hafi viljað þannig til, að þegar þau voru samþykkt hér á Alþingi, hafi það verið framsóknarmenn, sem beittu sér fyrir því í báðum deildum þingsins, að málinu væri vísað frá og næði þá ekki fram að ganga. Yfir þeim verknaði hefur sennilega verið glaðzt einhvers staðar annars staðar en á himnum. 1. þm. Eyf. tók bara upp í sig töluvert og sagðist þverneita því, að kjósendum hefði verið skipað að kjósa, Ja, það er hægt að standa hér af hálfu framsóknarmanna og þverneita því, að kjósendum hafi verið skipað að kjósa. En bæði kjósendur almennt og við þm. vitum töluvert annað í þessum efnum. Við þekkjum mýmörg dæmi. Það er hægt að nefna nöfn, þar sem ráðamenn Framsfl. heima í héruðum hafa látið í ljós við menn, að það kæmi aldrei til greina, að þeir létu skipa sér að kjósa þennan og þennan frambjóðanda. Ég get nefnt hér mann eins og Gunnar Guðbjartsson á Hjarðarfelli í Snæfellsnessýslu, bónda, sem þar hefur af framsóknarmönnum verið talinn merkur maður og líklegur til framboðs, sem viðhafði þau orð hér í Reykjavík við mann, að það kæmi aldrei til greina, að Snæfellingar létu skipa sér að kjósa Alþýðuflokksmann. Það var líka altalað á Siglufirði, að bæjarstjórinn, Jón Kjartansson, ætlaði sér að fara til útlanda, meðan á kosningunum stæði, til þess að hann þyrfti ekki að leggja á sig þá raun að standa í því að láta skipa sér að kjósa annars flokks frambjóðanda.  Sannleikurinn er sá, að Framsfl. skarar langt fram úr öllum öðrum flokkum á Íslandi og líklega í heimi í einu og það er að skipa kjósendum sínum að hlýða. Hann hefur algera sérstöðu í því að skipa kjósendum sínum að hlýða, og þetta er að vissu leyti skiljanlegt, þegar athugað er, að hér er um að ræða harðsvíraða valdaklíku, sem hefur sterkasta peningavald og viðskiptavald landsins að baki sér. Annars er það eftirtektarvert í þessum umræðum, sem snúast um það, hvort 4 frambjóðendur í síðustu alþingiskosningum eigi löglega rétt á þingsæti hér eða ekki, að þm. Hræðslubandalagsins vilja vera sem fáorðastir og jafnvel helzt ekki ræða málið. Hér er þó um að ræða stóralvarleg svikráð, þar sem tveir stjórnmálaflokkar bindast samtökum um það að reyna að sölsa til sín miklu fleiri þingsæti en atkvæðatala þeirra segir til um, þvert ofan í anda og tilgang stjórnarskrár og kosningalög, Það er skylda Alþ. að kveða upp síðasta úrskurðinn í slíku máli, og það verður fyrsta prófraun þessa Alþ., hvort það hefur manndáð og réttlætiskennd til þess að hnekkja framgangi svikráðanna, eftir að mikill meiri hluti þjóðarinnar hefur fordæmt kosningasvik Hræðslubandalagsins, því að það er staðreynd, að 3 stjórnmálaflokkar hafa áður kveðið upp áfellisdóm sinn yfir kosningasvikunum, þ. e. Sjálfstfl., Alþb. og Þjóðvfl., en samtals hlutu þessir flokkar, eftir að hafa markað þessa afstöðu sína, samtals nærri 2/3 allra atkvæða, eða 66.1%. Í framsöguræðum sjálfstæðismanna hafa þessu máli verið gerð þegar mjög ýtarleg skil, en ég mun víkja að ýmsum þeim atriðum, sem fram hafa komið í umr. Það verður ekki sagt, að Hræðslubandalagið hafi valið af verri endanum að fela hv. 1. þm. Eyf. (BSt) það hlutverk að verja málstað sinn í þessum umr. Ég hef oft haft ánægju af því að hlýða á rökfastar ræður þessa hv. þm. og góðan málflutning, en því raunalegra var að hlýða nú á, hversu gersamlega mikil ofraun það er honum að réttlæta þær misgerðir, sem hér hafa verið hafðar í frammi. Ég skal fara lauslega yfir helztu málsvarnir, sem fram hafa komið í ræðu hv. 1. þm. Eyf. Hann heldur því fram, og í sama streng tók hv. þm. Ak., að samkvæmt atkvæðamagni því, sem Alþfl. hlaut í kosningunum, beri honum hin fjögur umdeildu uppbótarþingsæti. En mér er spurn: Er það ekki ómótmælanleg staðreynd, að í þessu svokallaða atkvæðamagni Alþfl. eru þúsundir atkv. framsóknarmanna, 5–7 þúsundir eða eitthvað þar um bil, eftir því sem næst verður komizt og þessir aðilar sjálfir hafa látið í ljós í blöðum sínum? Og ætla menn, að nokkrum dyljist í raun og sannleika þau óljósu svikráð eða þau ljósu svikráð, sem í því felast að nota þessi atkvæði Alþfl. við úthlutun uppbótarþingsæta „til jöfnunar milli þingflokka“, eins og segir í 21. gr. stjórnarskrárinnar um úthlutun þeirra? Hv. 1. þm. Eyf. sagði, að það væri einkum Sjálfstfl., sem vildi vefengja, að þessir 4 Alþýðuflokksmenn eigi rétt til uppbótarþingsæta. Þetta er mikill misskilningur, sem þegar hefur verið bent á í þessum umr., en ég skal árétta nokkru nánar. Þegar umboðsmenn Sjálfstfl, kærðu fyrir landskjörstjórn kosningasvik Hræðslubandalagsins og kröfðust þess, að við úthlutun uppbótarþingsæta væru atkv. Framsfl. og Alþfl. talin saman, þá tóku bæði umboðsmenn og fulltrúar Alþb. og Þjóðvfl. undir þá kröfu, og málgögn þessara flokka margítrekuðu þá skoðun sína, bæði áður en landskjörstjórn felldi sinn úrskurð og eftir og allt fram að kosningum, að það væri algerlega ólöglegt að úthluta Hræðslubandalaginu uppbótarþingsætum öðruvísi en að telja atkv. Alþfl. og Framsfl. saman. Þó að á sumt af þessu hafi verið þegar minnzt, þá er af meiru að taka, og vil ég, með leyfi hæstv. forseta, minna á nokkur ummæli úr málgagni kommúnista, sem var aðalstuðningsblað Alþb., um kosningasvik Hræðslubandalagsins. Í forustugrein Þjóðviljans 5. júní og eftir að úrskurður hafði verið felldur í landskjörstjórninni, er því haldið fram, að Hræðslubandalagið sé sekt um stjórnarskrárbrot með framboðum sínum, og um kosningasvikin segir þar m. a. orðrétt: „Tilraun Hræðslubandalagsins að fara í kringum stjórnarskrá landsins og hrifsa til sín mun fleiri þingsæti en því ber hefur vakið fordæmingu. Er bröltið með atkvæðaverzlun Eysteins Jónssonar og Gylfa Þ. Gíslasonar orðið uppvíst hneyksli.“ - Enn fremur segir í sama málgagni 30. maí, þar sem þessum atburðum er nokkru nánar lýst. „Nú hefur sem kunnugt er“ - og þetta eru orð úr einu af stuðningsblöðum núverandi hæstv. ríkisstjórnar - „verið búin til áætlun um stórfelldari misbeitingu á göllum kosningalaganna en dæmi eru til áður. Framsóknarleiðtogarnir hafa fengið með sér í brallið hægri klíku Alþfl., sem var þess ómegnug að ganga til kosninga ein og óstudd og horfðist í augu við feigð sína. Bjuggu þessir aðilar til áætlun um að reyna að ræna meiri hluta þm. út á mikinn minni hluta kjósenda. Skyldi Framsfl. hirða eins marga kjördæmakosna þm. og unnt væri út á lágmark atkv., en Alþfl. hremma sem flesta uppbótarþingmenn og fá í því skyni afhent 5–6 þús. framsóknaratkvæði.“ Auðvitað var hér um að ræða hreint brot á anda og tilgangi stjórnarskrár og kosningalaga, og sýnir tiltækið, hversu fjarlægir ráðamenn Hræðslubandalagsins eru orðnir undirstöðuatriðum lýðræðisins. Þetta er dómur samverkamanna þeirra núna í hæstv. ríkisstj. um það, hversu fjarlægir ráðamenn Hræðslubandalagsins eru orðnir undirstöðuatriðum lýðræðisins. - Og enn segir í þessu sama málgagni 29. júní: „Nú er keppzt við að hugsa upp brellur og hrekkjabrögð til þess að stela þm. þvert gegn vilja kjósenda. Slíkar aðstæður eitra stjórnmálalífið á Íslandi og gera það að fullkomnum skrípaleik, og við svo búið má ekki lengur standa.“ Þetta eru nokkur af ummælum, sem birtust á þessum tíma í málgagni Alþb., og þetta eru ófagrar lýsingar á aðförum Framsfl. og Alþfl. í Hræðslubandalaginu. Og það er sannað, að það voru sannarlega fleiri en sjálfstæðismenn og eru fleiri, sem halda því fram með fullri einurð, að þau umdeildu uppbótarþingsæti, sem hér um ræðir, tilheyrðu sannarlega ekki Hræðslubandalaginu. Hv. 1. þm. Eyf. og reyndar aðrir málsvarar Framsfl. og Hræðslubandalagsins fyrr og síðar hafa viljað halda því fram, að Hræðslubandalagið væri nákvæmlega sams konar bandalag og gert hefði verið milli Sjálfstfl. og Bændafl. 1937, og mikill hluti af síðari ræðu hv. 1. þm. Eyf. hér áðan hné að þessu. Þetta fær engan veginn staðizt og verður bezt afsannað með því að viðhafa skilgreiningar ráðamanna Framsfl. sjálfs á þessu bandalagi, áður en kærumálin hófust fyrir landskjörstjórn. Í Tímanum 24. apríl eru þessi orð höfð eftir formanni þingflokks Framsfl., hæstv. fjmrh. Eysteini Jónssyni, sem hann er sagður hafa sagt í ræðum bæði í Hafnarfirði og Borgarnesi og hafa ekki verið leiðrétt. Það er orðrétt þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Hreinn meiri hluti þessara flokka“ - þ. e. Hræðslubandalagsins „á Alþ. næst ekki nema með nánara samstarfi en áður hefur þekkzt á milli flokka.“ - Nánara samstarfi en áður hefur þekkzt á milli flokka og m. ö. o. nánara samstarfi en milli Bændafl. og Sjálfstfl. á sínum tíma. Enn fremur: „Það dugir ekki minna en að flokkarnir sameinist algerlega í kosningunum og að hver einasti maður í Alþfl. líti á sigur framsóknarmanna sem sinn sigur og hver framsóknarmaður skoði sigur Alþfl. sem sigur sinn.“ Svo mörg eru þau orð. Og þeir, sem halda nú, að þeir geti fengið hvern einasta mann í tveimur flokkum til þess að fara eftir leiðbeiningum frá sjálfum sér eða forráðamönnum flokksins, með hvað miklum líkum halda þeir svo, að þeir geti haldið því fram eða neitað því, að þeir séu þess umkomnir eða hafi lagt það fyrir sig að skipa kjósendum sínum að hlýða sér? En takið eftir því, að hér er því haldið fram, sem rétt er, að um nánara samstarf sé að ræða milli flokka en áður hefur þekkzt hér á landi. Og þetta sker í raun og veru úr um það, að engan veginn fær staðizt það, sem nú er haldið fram af framsóknarmönnum, að hér sé um nákvæmlega sams konar bandalag að ræða og milli Sjálfstfl. og Bændafl. 1937. Þess vegna er það algert vindhögg, þegar hv. 1. þm. Eyf. er að tala um, að ef hin 4 umdeildu kjörbréf hér verði ekki samþykkt, þá sé það augljóst af því, að Stefán Stefánsson hafi á sínum tíma setið ólöglega á Alþingi í mörg ár, en hann var, eins og kunnugt er, uppbótarþm. Bændafl. Og það, sem enn fremur sker úr í þessu máli, er sú staðreynd, að Bændafl. og Sjálfstfl. þrátt fyrir samvinnu í kosningunum kepptu um uppbótarsætin. En það eru einmitt uppbótarsætin, sem nú á að nota ólöglega til þess að afla þessu kosningabandalagi fleiri þm. en atkvæðatala flokkanna segir til um. Hv. 1. þm. Eyf. var að tala um, að hv. 3. þm. Reykv. hefði alveg sömu afstöðu nú eins og 1937. En það vill svo til, að það eru alveg ótvíræðir vitnisburðir um það, hvernig hann og flokksmenn hans hafa litið á mismuninn á kosningabandalagi Bændafl. og Sjálfstfl. og Hræðslubandalaginu nú. Um þetta segir m. a. í Þjóðviljanum 27. maí s. l., með leyfi hæstv. forseta: „Hræðslubandalagið ber það einkum fyrir sig í yfirlýsingum sínum, að Sjálfstfl. og Bændafl. hafi haft kosningasamvinnu sín á milli 1937. Þar er þó ekki um hliðstæðu að ræða. Flokkarnir unnu ekki saman í öllum kjördæmum, heldur buðu hvor gegn öðrum í sumum, og auk þess fengu báðir uppbótarþingsæti. Samvinnan var ekki við það miðuð að ræna fleiri uppbótarþingsætum en flokkunum bar. Það er þetta, sem gerir mismuninn, að kosningasvik Hræðslubandalagsins byggjast á því að ná til sín ólöglega fleiri uppbótarþingsætum heldur en því ber.“ Þá sagði hv. 1. þm. Eyf., og hv. þm. Ak. viðhafði næstum sömu orð, að valdið, hverjir verða alþm., er ekki hjá miðstjórnum flokkanna, heldur hjá kjósendum landsins. - Ja, heyr á endemi, þegar fulltrúar Hræðslubandalagsins bera sér slík orð í munn. Hvernig er sjálft Hræðslubandalagið orðið til? Þetta bandalag er þannig til orðið, að öðru fremur tveir menn úr miðstjórnum Framsfl. og Alþfl. í Reykjavík, - sumir segja, að annar sé venju fremur hégómagjarn, og hinn er talinn ekki laus við löngun til að fara með völd og mannaforráð, þótt hann sjálfur telji slíkt mikinn misskilning á hógværu eðlisfari sínu, - þessir tveir menn öllum öðrum fremur lögðu saman ráð sín um það s. l. vetur, - ja, um hvað? - hvernig hægt verði að ná til sín völdum á Íslandi, þ. e. a. s, meirihlutaaðstöðu á Alþ., án tillits til þess og þrátt fyrir það þó að engin von væri til þess, að Framsfl. og Alþfl. hefðu meiri hluta kjósenda með sér, með öðrum orðum, hvernig hægt mundi með bellibrögðum og upphugsuðum svikráðum að svipta meiri hluta kjósendanna því valdi, sem meiri hlutanum raunverulega ber. Sjálfsagt eru áhöld um það, hvor reiknað hefur meir, prófessor Gylfi Þ. Gíslason, hæstv. menntmrh., eða hæstv. forsrh., þm. Str., þegar lögð voru drögin að stofnun Hræðslubandalagsins, en eitt er víst, að þessi var tilgangurinn með öllum útreikningunum, að kjósendurnir hefðu ekki valdið í kosningunum, heldur hitt, að valdið tilfélli reiknimeisturum Hræðslubandalagsins. Þess vegna er það kaldhæðni að heyra hvern þm. Framsfl. á fætur öðrum koma hér upp og tala um það í vandlætingartón, að það séu fyrst og fremst kjósendurnir, en ekki menn í miðstjórnum flokkanna og ráðamenn í flokksstjórnunum, sem ráði því, hverjir á Alþ. sitja, því að engir menn hafa slíka aðstöðu sem þessir hvað þetta áhrærir. Ég get ekki stillt mig um að vitna enn um þessar aðfarir í ein ummæli úr aðalmálgagni Alþýðubandalagsins, sem ekki hafa komið hér fram í umræðunum, en birtust í því 8. júní s. l. og hljóða þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Menn eru dæmdir til refsingar fyrir að brjótast inn í hús og stela fjármunum, og Tíminn og Alþýðublaðið fordæma að vonum slík lögbrot, en hvað eru slíkir atburðir hjá því að ætla sér að ræna þjóðina sjálfsákvörðunarrétti hennar í kosningum, svipta þjóðina því valdi að ákveða, hverjir fari með stjórn landsins?“ Þetta eru ummæli aðalmálgagns eins þess flokks, sem nú stendur að hæstv. ríkisstjórn. Mig langar til að víkja nokkru nánar en þegar hefur verið gert að einu atriði í ræðu hv. þm. Ak. (FS). Ég verð að taka undir það með hv. 2. þm. Eyf., að það er ekki góð meðferð á nýjum þingmanni að fela honum það verkefni, sem Hræðslubandalagið fól Friðjóni Skarphéðinssyni, að verja í jómfrúræðu sinni kosningasvik Hræðslubandalagsins, enda var það svo, að þessi hv. þm. fór mörgum orðum um það aðallega, að eiginlega ætti helzt ekki meira um þetta mál að tala. Sennilega er þetta nokkuð einstök jómfrúræða hér í sölum þingsins. Hann sagði, að málið hefði verið útrætt við kosningarnar, kjósendurnir réðu og þeir hefðu kveðið upp sinn úrskurð. Ja, eigum við að fallast á það, að þetta mál hafi verið útrætt við kosningarnar og kjósendurnir hafi kveðið upp sinn úrskurð? Og hvernig var hann? Eins og ég sagði áðan, þá fordæmdu 2/3 af kjósendum landsins kosningasvik Hræðslubandalagsins, þ. e. a. s. kjósendur þeirra flokka þriggja, sem allir höfðu lýst því yfir fyrir kosningarnar, að þeir teldu kosningasvikin í senn brot á anda og tilgangi kosningalaganna. Og það er vissulega skýr vitnisburður um dóm kjósenda að þessu leyti, að þeir kjósendur, sem kjósa þessa flokka eftir þessar yfirlýsingar, taka undir áfellisdóm þessara flokka og fordæmingar um hin marsumtöluðu kosningasvik. Svo er annað atriði í ræðu þessa hv. þm. Ak., sem mig langar til að minna á. Hann sagði þannig: Þar til bær stjórnarvöld hafa kveðið upp úrskurð, sem ætti að vera endalok þessa múls. Nú er það auðvitað misskilningur hjá hv. þm., að úrskurður landskjörstjórnar sé endanlegur í þessu máli, því að skv. beinum ákvæðum kosningalaganna er það Alþ., sem kveður upp hinn endanlega úrskurð í þessum málum, og hefur verið á það hent. En það er gott að heyra þennan hv. þm. Hræðslubandalagsins segja nú hér á Alþ., að þar til bær stjórnarvöld hafi kveðið upp úrskurð um þetta mál og jafnvel úrskurð, sem hann vill að sé hinn endanlegi í málinu, því að hvað sögðu málgögn Hræðslubandalagsins um þetta atriði, þegar umboðsmenn Sjálfstfl. í landskjörstjórn kærðu málið fyrir þar til bærum stjórnarvöldum? Um þetta atriði sagði Tíminn orðrétt 27. maí s. l., með leyfi hæstv, forseta: „Atferli sjálfstæðisforingjanna er meira en tilraun til ofbeldisverka á þeim andstöðuflokkum íhaldsins, sem það óttast mest. Það er um leið háskaleg árás á lýðræðið í landinu og réttlæti í opinberu lífi.“ Og alveg í sama streng tók Alþýðublaðið um sömu mundir. Þetta var þá borið á borð fyrir kjósendur þessa lands, að það væri háskaleg árás á lýðræðið í landinu og réttlæti í opinberu lífi að leggja umdeild málsatriði undir úrskurð þar til bærra stjórnarvalda, sem þessir menn nú leggja svo mikið upp úr, að þeir vilja helzt, þrátt fyrir gagnstæð ákvæði kosningalaga, telja, að eigi að vera sá endanlegi í málinu. Ég get vel skilið það, að sumir stuðningsmenn Hræðslubandalagsins hafi orðið ókvæða við, þegar sjálfstæðismenn eða umboðsmenn þeirra kærðu þessi atvik fyrir landskjörstjórn, og ég frétti það á ferðum mínum út um landið þá, að einn af aðalforráðamönnum þeirra hefði fengið magapínu og lagzt í rúmið. En hitt skil ég ekki, að stjórnmálaflokkar skuli láta hafa eftir sér annað eins og þetta í aðalmálgögnum sínum, að það sé ofbeldisverk og háskaleg árás á lýðræðið í landinu og réttlæti í opinberu lífi að bera umdeild málsatriði undir þar til bær stjórnarvöld, eins og nú var gert og þessir hv. menn nú eftir á leggja svo mikið upp úr, eftir að úrskurðurinn er fallinn. Ræða hv. 3. þm. Reykv. (EOl) hefur þegar verið gerð hér að umtalsefni, og þarf ég þar litlu við að bæta, Ég get þó ekki stillt mig um að vekja athygli á, hversu lítilmótleg er sú afstaða, sem Alþb. hefur nú tekið hér á Alþ. í þessu máli. Fyrir kosningarnar er atferli Hræðslubandalagsins í aðalmálgagni þessara manna talið verra en innbrot, verra en þjófnaður, en nú leggja þeir blessun sína yfir misgerðirnar. Þessir menn hafa þá selt sannfæringu sína fyrir tvo ráðherrastóla. Það hallast þá ekki á um manndóminn hjá núverandi hæstv. ríkisstj, Hræðslubandalagið gaf um það hátíðlega yfirlýsingar fyrir kosningar, að það mundi undir engum kringumstæðum hafa samvinnu við kommúnista eftir kosningar. Tíminn sagði um þetta á sjálfan kosningadaginn, 24. júní s. l.: „Þjóðviljinn hefur þá fregn að færa liði sínu við lok kosningabardagans, að ákveðið hafi verið í herbúðum Hræðslubandalagsins að leita til okkar um stjórnarsamvinnu eftir kosningar“ (þ. e. a. s., að það hafi verið ákveðið af Hræðslubandalaginu að leita til kommúnistanna eftir kosningar). Svo segir blaðið áfram orðrétt: „Eins og margbúið er að lýsa yfir af hálfu Alþfl. og Framsfl., er þetta uppspuni frá rótum, og ekkert samstarf verður haft við þetta bandalag kommúnistanna um stjórn, af því að þeir eru ekki hóti samstarfshæfari en áður, þótt þeir hafi skipt um nafn.“ Þetta er kosningastefnuskrá og kosningayfirlýsing Hræðslubandalagsins, margítrekuð í síðasta skipti á kjördaginn í Tímanum, 24. júní. Og þessi stóryrði og önnur slík voru einnig viðhöfð af hv. 4. þm. Reykv. (HG) í síðustu mínútum útvarpsumræðnanna fyrir kosningar. En allt þetta hafa svo þessir menn eftir kosningarnar, eftir að kjósandinn átti ekki lengur leik á borði, étið ofan í sig og með því gerzt sekir um þá höfuðsynd að svíkja kjósendur sína. Mig furðar á því, að hv. þm. Alþýðubandalagsins skuli nú endilega ekki vilja vera minni menn í þessu stjórnarsamstarfi, þegar þeir koma fram í þessu máli, og éta ofan í sig öll stóryrðin og yfirlýsingarnar um kosningasvik Hræðslubandalagsins, sem þeir viðhöfðu fyrir kosningar.



Herra forseti. Það er ekki alls kostar rétt, sem hæstv. forseti sagði, þegar hann gaf mér orðið, að ég væri frsm. meiri hl. 2. kjördeildar. Ég er frsm. kjördeildarinnar allrar, að því er öll kjörbréfin snertir nema eitt, en um það kjörbréf varð ágreiningur, og voru jafnmargir í hvorum hluta, hvorki meiri né minni hluti þar af leiðandi. Mér kemur nokkuð á óvart þessi tilhögun, þó að ég sé ekki að segja, að hún sé röng, að taka nú þegar til máls, áður en þau kjörbréf eru útkljáð, sem áðan var rætt um, og er því ekki vel við því búinn að hafa framsögu í málinu. 2. kjördeild hefur haft til athugunar kjörbréf eftirtalinna þingmanna: Bjarna Benediktssonar, 1. þm. Reykv., Einars Olgeirssonar, 3. þm. Reykv., Eysteins Jónssonar, 1. þm. S-M., Halldórs Ásgrímssonar, 2. þm. N-M., Jóhanns Jósefssonar, þm. Vestm., Karls Kristjánssonar, þm. S-Þ., Páls Zóphóníassonar, 1, þm. N-M., Páls Þorsteinssonar, þm. A-Sk., Sigurðar Bjarnasonar, þm. N-Ísf., Steingríms Steinþórssonar, 1. þm. Skagf., Hannibals Valdimarssonar, 7. þm. Reykv., Emils Jónssonar, þm. Hafnf., Friðjóns Skarphéðinssonar, þm. Ak., Friðjóns Þórðarsonar, sem er 2. uppbótarþingmaður Sjálfstfl., Ólafs Björnssonar, sem er 1. uppbótarþingmaður Sjálfstfl., og tvö önnur. Hvað snertir þau kjörbréf, sem ég hef nefnt, þá hefur kjördeildin ekkert við þau að athuga og leggur einróma til, að þau verði samþykkt og kosning þessara manna tekin gild. Þá átti kjördeildin enn fremur að hafa til meðferðar kjörbréf Kjartans J. Jóhannssonar, þm. Ísaf. Kjörbréfið var ekki fyrir hendi, þegar kjördeildin hélt fund, en í gærkvöld barst hraðskeyti frá yfirkjörstjórn Ísafjarðarkaupstaðar, svo hljóðandi: „Það vottast, að Kjartan J. Jóhannsson læknir var 24. júní s. l. kosinn lögmætri kosningu alþingismaður fyrir Ísafjarðarkaupstað og þá afhent kjörbréf. Jóhann Gunnar Ólafsson, formaður yfirkjörstjórnar.“ Það var gert ráð fyrir því á kjördeildarfundinum, að slíkt skeyti kæmi, og mér falið, svo framarlega sem það kæmi, að lýsa yfir því, að kjördeildin legði til, að kosning hans yrði tekin gild, Skrifstofan hefur að vísu afhent síðan endurrit úr gerðarbók yfirkjörstjórnar Ísafjarðarkaupstaðar, Þessi bókun ber það með sér, að Kjartan J. Jóhannsson hefur verið kosinn þm. Ísaf. Svo fylgja hér nokkrir ágreiningsatkvæðaseðlar í innsigluðu bréfi. Ég hef ekki séð neina ástæðu til þess að kalla kjördeildina saman til þess að brjóta upp bréfið og skoða þessa seðla. Ég veit ekki, hvaða ágreiningur er um þá, en hitt veit ég, að þeir eru miklum mun færri en atkvæðamunurinn á þm. Ísaf. og þeim frambjóðanda, sem næstflest atkvæði hlaut. Og hvernig sem þessir seðlar eru, þá geta þeir ekki haft áhrif á úrslit kosninganna. Kjördeildin leggur, eins og ég sagði, því enn fremur til, að kosning Kjartans J. Jóhannssonar sé tekin gild. Þá hefur kjördeildin einnig haft til meðferðar kjörbréf Guðmundar Í. Guðmundssonar bæjarfógeta í Hafnarfirði, sem hefur kjörbréf sem 3. uppbótarþingmaður Alþfl. Kjörbréfið er dagsett 9, júlí í ár og undirskrifað af landskjörstjórn, þar af þremur eða meiri hl. landskjörstjórnar athugasemdalaust, en tveir landskjörstjórnarmenn hafa undirskrifað kjörbréfið með fyrirvara, þeir Einar B. Guðmundsson og Vilmundur Jónsson. Þó að ég heyrði ekki alla ræðu hv. 1. þm, Reykv. áðan, þá þykist ég vita, að þar hafi komið fram það mál, sem hér er um að ræða, að það er sem sagt vefengd kosning allra uppbótarþingmanna Alþfl. Ég hlýt því að fara um þetta atriði nokkrum orðum. Ég vil þá fyrst benda á það, sem allir vita, að það er staðreynd, að samkv. því atkvæðamagni, sem Alþfl. hlaut í síðustu kosningum, ber honum að fá þessi þingsæti, fjögur uppbótarsæti, ef hann er á annað borð viðurkenndur sem sérstakur þingflokkur og stjórnmálaflokkur. Mótmæli þau, sem ég hef lesið, og að svo miklu leyti sem ég heyrði ræðu hv. 1. þm. Reykv., þá kom það einnig fram þar, að þá byggjast mótmælin eingöngu á því, að því er haldið fram, að Alþfl. og Framsfl. hafi komið fram sem einn flokkur í kosningunum, af því að þeir voru í bandalagi um kosningarnar og höfðu gert með sér málefnasamning fyrir kosningar. Ég verð nú að segja það til að byrja með, að mér finnst það ákaflega einkennilegt, að það virðist vera einkum hv. Sjálfstfl. og hans fulltrúar á þingi, sem vilja gera kosningu þessara fjögurra manna ógilda af þessum sökum. Mér þykir það einkennilegt vegna þess, að eins og allir eldri menn kannast við og muna, hefur Sjálfstfl. áður gert alveg nákvæmlega sams konar bandalag við annan flokk eins og Framsfl. og Alþfl. gerðu með sér í vor. Það var kosningabandalag Sjálfstfl. og Bændaflokksins 1937. Og meira að segja þeir sjálfir gáfu þessu bandalagi ákveðið nafn, kölluðu það breiðfylkingu allra Íslendinga. Nú, það reyndust nú ekki vera allir Íslendingar, sem vildu styðja þessa breiðfylkingu, og ekki einu sinni meiri hluti þeirra. Mér finnst það liggja í augum uppi, að ef uppbótarþingmenn Alþfl. eru ekki löglega kosnir þingmenn sökum þess, að Alþfl. var í bandalagi við Framsfl., þá hefur sá eini uppbótarþingmaður, sem Bændaflokkurinn fékk á sínum tíma, Stefán sálugi í Fagraskógi, setið ólöglega á Alþingi í fimm ár, 1937–42. En auðvitað er hvort tveggja fjarstæða. Stefán í Fagraskógi sat löglega á Alþingi, því að hann bauð sig fram fyrir sérstakan flokk, þó að hann væri studdur af öðrum flokki og ætti þeim flokki sína þingmennsku að þakka algerlega, Og þingmenn Alþfl. eru löglega kosnir þingmenn þrátt fyrir bandalagið. Og fordæmið frá 1937 hlýtur að hafa nokkra þýðingu í þessu efni. Ég skal ekki segja, hvernig lögfræðingar skýra það, en ég veit þó, að bæði þeir og aðrir telja, að það, sem orðið er að venju eða aðrir hafa gert óátalið áður, þykir heimilara en það, sem er fordæmalaust. Ég hef að vísu heyrt því haldið fram og séð því haldið fram, að breiðfylkingin frá 1937 hafi verið allt annars eðlis en kosningabandalag Framsfl. og Alþfl. í vor, en það hefur bara verið sagt, svo að ég hafi heyrt: Þetta var allt annars eðlis. - En ég hef engar skýringar fengið á því, að hverju leyti það var annars eðlis. Mér sýnist það algerlega sama eðlis. Á fundi í vor heyrði ég þó mann segja sem svo, að þetta bandalag hefði ekki verið algert, það hefði ekki verið í öllum kjördæmum, En ég sé ekki, að það skipti máli. Það var yfirlýst bandalag, og það hefur meira að segja komið fyrir innbyrðis í flokki, að það hafa verið keppinautar innan sama flokks í kjördæmi. Það hefur komið æði oft fyrir. Það vita allir eldri menn, sem voru í pólitík þá, hvernig t, d. á því stóð, að það gat ekki verið sameiginlegt framboð í Austur-Húnavatnssýslu o. s. frv. Það var af allt öðrum ástæðum en að það væri ekki bezta samkomulag á milli flokkanna, Sjálfstfl. og Bændaflokksins, um það að reyna að ná sameiginlega meiri hluta á Alþingi vegna þessa bandalags. Þetta er því áreiðanlega nákvæmlega sama eðlis. Alþingi hefur áður tekið það gilt, að uppbótarmaður, sem átti atkv. frá öðrum flokki sannanlega kosningu sína að þakka, var tekinn gildur hér sem alþingismaður, og það þurfa að vera sterk rök fyrir því, að það eigi að brjóta út af þeirri reglu, sem Alþ. þá tók upp í þessu efni. En hér kemur þó miklu fleira til. Stjórnarskrá Íslands gerði ekki ráð fyrir neinum stjórnmálaflokkum og lét sem þeir væru ekki til fram að 1933. Þingmenn voru kosnir eftir vilja kjósendanna, og stjórnarskráin ákvað ekkert um það, að þeir skyldu tilkynna um, í hvaða flokki þeir væru eða hvort þeir væru í nokkrum flokki eða ekki. Með stjórnarskrárbreytingunni frá 1933 var gerð breyting á þessu. Þá komu uppbótarsætin til til þess að jafna á milli þingflokka, svo að hver þeirra hefði sem líkasta atkvæðatölu á bak við hvern þingmann. Og þá var það í fyrsta sinn ákveðið, að þingmenn skyldu tilkynna það, um leið og þeir tilkynntu framboð sitt, fyrir hvaða stjórnmálaflokk þeir byðu sig fram, og ef þeir ekki gerðu það, þá töldust þeir utanflokka. Hins vegar gekk stjórnarskráin algerlega fram hjá því að skilgreina, hvað væri stjórnmálaflokkur, þó að hún hefði ýmis ákvæði um stjórnmálaflokka að öðru leyti. Ég geri ráð fyrir, að þetta hugtak, stjórnmálaflokkur og þingflokkur, hafi verið svo ákveðið í hugum manna, að það hafi ekki þótt þörf á að taka það fram í stjórnarskránni sjálfri, hvað væri stjórnmálaflokkur eða þingflokkur. Það var að vísu tekið fram, hvernig nýr þingflokkur gæti myndazt, en ekkert um eldri flokkana. Þetta hugtak hefur þó verið skýrt af fræðimönnum, m. a. af þeim fræðimanninum í þessum efnum, sem telja verður að hafi verið einna lærðastur, sem sé Einari Arnórssyni doktor í lögum. Hann hefur minnzt á þetta atriði í Réttarsögu Alþingis á bls. 604, og hann segir svo um það, hvað sé flokkur: „Flokkur byggist á samtökum manna, er tekið hafa sér nafn og sett hafa sér einhverjar skipulagsreglur, kosið með sér stjórn og ákveðið sér stefnu í landsmálum og birt hana opinberlega.“ Eins og hver einasti alþingismaður veit, fullnægja bæði Framsfl. og Alþfl. þessum skilyrðum, sem Einar heitinn Arnórsson tekur þarna fram um það, hvað sé stjórnmálaflokkur. Þeir eru nú báðir, þessir flokkar, orðnir 40 ára gamlir og þar af leiðandi alkunnugt fyrir löngu, að þetta eru tveir flokkar, en ekki einn flokkur. Þeir hafa sitt sérstaka nafn hvor um sig, og þessi nöfn eru ekki nýtekin í sambandi við bandalagið, sem þeir gerðu, heldur eru þau 40 ára gömul. Þeir hafa báðir fyrir löngu sett sér skipulagsreglur, sem eru í höfuðatriðum þær sömu og þær hafa verið í mörg ár. Þeir hafa báðir fyrir löngu kosið sér stjórn og ákveðið stefnu í landsmálum og birt hana opinberlega, m. ö. o. algerlega fullnægt því, sem Einar Arnórsson telur að til þess þurfi, að hægt sé að tala um stjórnmálaflokk. Að málefnasamningur um dægurmál var gerður á milli þessara tveggja flokka, getur engu breytt í því efni, því að það er enginn eðlismunur á því að gera málefnasamning um dægurmál fyrir kosningar eða eftir kosningar, en það er algengt, að stjórnmálaflokkar gera með sér málefnasamning eftir kosningar, og er þá skemmst að minnast málefnasamnings Framsfl, og Sjálfstfl. frá 1953. Og ekki held ég, að hv. 1. þm. Reykv. vilji kannast við það, og ég að vísu ekki heldur, að Sjálfstfl. og Framsfl. hafi verið sami flokkur s. l. kjörtímabil, þótt þeir yrðu vegna stjórnarsamvinnu að fylgjast að í mörgum málum, þó ekki líkt því öllum. Ekki breytir það heldur neinu í þessu efni, þó að miðstjórnir þessara flokka gerðu með sér kosningabandalag, og það er einfaldlega vegna þess, hv. alþm., að valdið í því efni, hverjir verða alþm. og hverjir ekki, það er ekki hjá miðstjórnum flokka, það er ekki hjá formönnum flokka eða forustumönnum, valdið er hjá kjósendum landsins, og á kjördegi getur kjósandinn notað atkvæði sitt alveg eins og honum sýnist, hvað sem hver segir. Og meira að segja þó að miðstjórnir þessara tveggja flokka og forustumenn óskuðu eftir því, að flokkarnir styddu hvor annan og það væri víða gert, vitanlega af frjálsum vilja kjósendanna, þá var enginn nauðbeygður til þess, meira að segja hver einasti kjósandi í öllum kjördæmum landsins gat kosið sinn eigin flokk þrátt fyrir þetta bandalag, og í öllum kjördæmum var eitthvað að því gert. Báðir flokkarnir höfðu sem sé landslista í kjöri, og það voru ekki svo fá atkvæði, sem féllu á landslistana, og þau atkvæði, sem féllu á lista Alþýðuflokksins t. d. í Suður-Múlasýslu, réðu beint úrslitum um kosninguna þar. Hefði kosningabandalagið verið eins algert og hv. 1, þm. Reykv. vildi vera láta og þessi atkvæði þar af leiðandi verið talin frambjóðendum Framsfl., sem féllu á landslista Alþfl. í Suður-Múlasýslu, þá er Vilhjálmur Hjálmarsson kosinn 2. þm. Suður-Múlasýslu. Og Alþingi verður þá að muna eftir því, að ef á að ógilda fjögur uppbótarþingsæti Alþfl., þá verður Alþingi jafnframt að úrskurða, að Vilhjálmur Hjálmarsson sé réttkjörinn 2. þm. S-M, og senda hv. 2. þm. S-M., sem nú er, heim, því að með öðru móti getur það ekki verið einn flokkur, nema landslistaatkvæði beggja flokkanna falli á frambjóðendur þess bandalags í kjördæminu.  Það, sem hv. 1. þm. Reykv. var að tala um áðan, um samanlagt atkvæðamagn Framsfl. og Alþfl., sé ég ekki að komi þessu máli við, Kosningalögin og stjórnarskráin sjálf hafa frá upphafi gert ráð fyrir því, að það yrði einn af flokkunum, sem hefði fæst atkvæði á bak við hvern sinn þingmann. Þingmannatala þess flokks, deilt í atkvæðamagn hans, er svo hlutfallstala kosninganna, sem kallað er. Stjórnarskráin og kosningalögin hafa gert ráð fyrir þessu frá upphafi, og að bollaleggja um það, hvort Alþfl. hefði fengið svona mörg atkvæði, ef ekki hefði verið þetta bandalag, það er tilgangslaust, því að þetta veit enginn. Hvernig ætlar hv. 1. þm. Reykv. að sanna það, hvað hver hefði fengið, ef framboðin hefðu verið allt öðruvísi en þau voru? Þó að hann sé allra manna sniðugastur, það skal ég játa, og fundvísastur á rök, þegar hann hefur rök, og það, sem í fljótu bragði sýnist rök, þegar hann hefur ekki rök, gæti ég þó haldið, að honum gengi hálfilla að sanna það, hvers konar menn hefðu og hvaða menn hefðu kosið hvern flokk fyrir sig. Ég hugsa, að hann viti ekki nákvæmlega, hverjir kusu Sjálfstfl., hvað þá aðra flokka. Þetta atriði hjá honum er nátengt því, sem menn hafa heyrt úr ýmsum áttum og heyrist frá þeim, sem finnst hlutur sinn fyrir borð borinn við kosningar, að þeir beri ekki eins mikið úr býtum í þingsætum og atkvæðamagn þeirra bendi til. En mér kemur þetta þannig fyrir sjónir, að hvað sem um þetta er, þá verði að fara eftir lögum landsins á hverjum tíma um þetta efni eins og öll önnur. Það kann vel að vera, að kjördæmaskipun og kosningafyrirkomulag sé gallað. Ef svo er, þá er vitanlega sjálfsagt að breyta því. Ég get kannazt við það, að mér finnst það á margan hátt gallað, og ég mundi vilja breytingar. Ég býst ekki við, að það yrðu sömu breytingar og hv. 1. þm. Reykv. vill, en þetta er allt annað mál. Hvort sem lögin eru ranglát eða réttlát, þá eru þau eins og þau eru nú í dag, og eftir þeim verður að dæma og engu öðru. Ég talaði ofur lítið um þetta mál almennt, af því að það er í nánum tengslum við gildi þess kjörbréfs, sem ágreiningur er um af þeim, sem 2. kjördeild hafði til athugunar, og það er kjörbréf Guðmundar Í. Guðmundssonar, sem er 3. uppbótarþingmaður Alþfl., en undir hans kjörbréf hafa skrifað tveir landskjörstjórnarmenn með fyrirvara, Einar B. Guðmundsson og Vilmundur Jónsson. Aftur hefur hæstaréttardómarinn Jón Ásbjörnsson skrifað undir það fyrirvaralaust. Ég þarf ekki að segja neitt fleira um þetta kjörbréf sérstaklega. Ég vísa til þess, sem ég hef nú nýrakið almennt um gildi kjörbréfa þessara fjögurra uppbótarþingmanna Alþfl., og á þeim forsendum og sjálfsagt fleiri er það, að helmingur 2. kjördeildar leggur til, að einnig kjörbréf Guðmundar Í. Guðmundssonar verði tekið gilt.



Herra forseti. Síðan ég flutti mína framsöguræðu um þetta afbrotamál s. l. fimmtudag, hafa nokkrar ræður verið fluttar af fulltrúum ríkisstjórnarflokkanna, en yfirleitt hafa þeir gefizt upp við að koma með nokkur frambærileg eða sæmandi varnarrök fyrir kosningasvikum Hræðslubandalagsins, Ég verð þó að segja hér nokkur orð í tilefni af því, sem fram hefur komið hjá þessum mönnum. Byrja ég á frsm. meiri hl. 1. kjördeildar, þeim manni, sem við verðum hér illu heilli að kalla hv. þm. Ak. Það er mjög við hæfi, að stjórnarliðið skyldi velja þennan mann til að verja hér á Alþ. öll sín afbrot gegn stjórnarskrá og kosningalögum í síðustu kosningum. Ég segi svo af því, að þessi maður er sjálfur einn allra sekasti aðilinn í þessu máli. En af því að þetta er fullorðinn maður og lögfræðingur, ætti hann að vita, hvað hann hefur aðhafzt. Og maður hefði getað gert ráð fyrir, að hann hefði það vakandi blygðunartilfinningu, að hann hefði forðazt það meira en aðrir menn í þessum sal að taka til máls við þessar umræður. Ég ætla nú að segja fáein orð til þessa manns, meðfram vegna þess, hver saga hans er í síðustu kosningum, en einkum vegna þess, að hann lét í ljós mikla undrun í ræðu sinni á fimmtudaginn út af því, að ég skyldi leyfa mér að tala um lögbrot, rétt eins og það sé ákaflega lítilfjörlegt að tala um svo smávægilega hluti í sambandi við síðustu alþingiskosningar. Við sjálfstæðismenn höldum því fram, að samvinnan í Hræðslubandalaginu hafi verið svo alger og náin, að ekki sé annað fært en að skoða það sem einn flokk við úthlutun uppbótarþingsæta, Undir þetta tóku tveir aðrir flokkar af fullum krafti í vor, Alþýðubandalagið og Þjóðvarnarflokkurinn. Þessu neitar Hræðslubandalagið harðlega. Það segist vera tveir flokkar áfram og bara einn á meðan á kosningunum stóð. Það vill annan daginn vera einn flokkur, hinn daginn tveir flokkar, og hefur nú keypt upp þingmenn Alþýðubandalagsins til að samþykkja, að það sé tveir flokkar. Ber því að ræða útkomuna með hliðsjón af því og sýna fram á lögbrot þau og óheilindi, sem augljós eru, þegar við það er miðað. Út frá þeirra sjónarmiði hefur því verið mótmælt hér, að nokkur af frambjóðendum Hræðslubandalagsins hafi í síðustu kosningum verið frambjóðandi fyrir tvo flokka. Fyrir því hafa þau ein rök verið færð, að þess hafi hvergi verið getið í framboðsyfirlýsingu nokkurra þessara manna, að þeir væru frambjóðendur fyrir tvo flokka eða fleiri. Það er vitað og rökstutt með tilvitnunum í þrjár greinar kosningalaganna af minni hálfu, að lögin gera ráð fyrir framboðum fyrir fleiri en einn flokk, Þau banna það lögbrot og ákveða hegninguna fyrir það. En ég hygg, að engum lagasmið hafi nokkurn tíma komið til hugar, að svo mikill glópur væri samþykktur í framboð við alþingiskosningar, að hann gæfi um það yfirlýsingu fyrir fram í framboði sínu, að hann byði sig fram fyrir tvo flokka, og ætlaði þar með að brjóta kosningalögin. Ég hef heldur aldrei heyrt þess getið, að þeir menn, sem ætla á öðrum sviðum að fremja afbrot gegn lögum, hvort sem það er þjófnaður, fölsun, svik eða aðrir glæpir, auglýstu ætlun sína fyrir fram. Það kann að vera, að þeir, sem þekkja betur sakamálasögurnar, viti um slík dæmi, en ég er ófróður á því sviði og hef heldur aldrei heyrt getið um slíkt. Eins er með framboðin. Afbrotin koma fram í verkinu sjálfu. Það er reynslan, sem sannar afbrotið, en ekki neinar yfirlýsingar um ákvarðanir fyrir fram. Hvernig kemur þetta svo út með frambjóðendur Hræðslubandalagsins? Ég og margir aðrir hafa tilgreint hin landskunnu dæmi um kjörlista beggja flokkanna í Reykjavík og í Árnessýslu, þar sem á lista við hlutfallskosningar er raðað saman mönnum úr tveimur flokkum og þar á meðal alþekktum forustumönnum líka úr þeim flokki, sem ekki er talið að listinn sé borinn fram fyrir. Þarna eru sannanirnar um afbrotið svo augljósar, að þær blasa við augum allrar þjóðarinnar. En tökum næstu dæmi úr einmenningskjördæmum, t. d. Akureyri og víðar. Hverjar skyldu þar vera sannanirnar fyrir því lögbroti, að frambjóðandinn er frambjóðandi tveggja flokka, ef það er ákveðið eins og hér á að gera, að þetta bandalag sé tveir flokkar? Þær sannanir liggja líka nokkuð ljóst fyrir. Fyrsta sönnun: Flokksfélög tveggja flokka samþykkja á fundum hvert hjá sér að stilla fram sameiginlegum frambjóðanda fyrir báða flokkana, þó að hann megi ekki bera heiti nema annars, svo að hægt sé að svíkja út uppbótarþingsæti á hin atkvæðin. Önnur sönnun: Forustumenn beggja flokkanna raða sér saman á meðmælendalista hins sameiginlega frambjóðanda. Þriðja sönnun: Flokksfundir eru haldnir til að herða upp kjósendur til fylgis við frambjóðandann, einkum í þeim flokki, sem maðurinn telst ekki til. Fjórða sönnun: Blöð beggja flokka skrifa um það viku eftir viku og dag eftir dag, hver nauðsyn sé, að fólkið í báðum flokkum fylki sér um hinn sameiginlega frambjóðanda beggja flokkanna, enginn megi ganga undan, enginn megi svíkja, eins og áróðursmennirnir hamast á, allir verði að fylgjast að. Fimmta sönnun: Launaðir sendimenn eru látnir fara hús úr húsi og bæ frá bæ, stundum með frambjóðandanum, stundum án hans, til að tala um fyrir fólkinu að kjósa manninn, þó að hann sé úr öðrum flokki en Framsfl. eða þá Alþfl., eftir því, hver á í hlut. Sjötta sönnun: Á framboðsfundum flytja helztu áhugamenn heitar ræður til að skora á flokksmenn að fylgja nú hinum tvöfalda frambjóðanda og um að gera að fara ekki til andstæðinganna. Sjöunda sönnun: Atkvæðatölurnar, þegar talið er upp úr kössunum í lögbrotakjördæmunum, sanna það, svo að enginn getur verið í vafa um, að spilið hafi heppnazt. Í mörgum þessum svikakjördæmum voru allar þessar sannanir til staðar í síðustu kosningum að talningu lokinni, brotið gegn 29. gr. kosningalaganna sannað, svo að ekki var um að villast. Í öðrum lágu sumar sannanirnar fyrir, en aðrar ekki. Í engu einmenningskjördæmi var þó sönnunin eins ljós og Akureyrarbæ, Þar lá það ljóst fyrir, að kjördæmið var með lögbrotum svikið af heiðarlegum og ágætum alþingismanni, Jónasi Rafnar. Kosningatölurnar eru öruggasta sönnunin. 1953 fékk Framsfl. þarna 877 atkv., en Alþfl. 518 atkv. 1953 fékk Jónas Rafnar 1400 atkv., nú 1562 atkv. Nú fékk Friðjón Skarphéðinsson 1579 atkv., eða 184 atkv. umfram sameiginlega tölu beggja flokka 1953. Hjá báðum byggist hækkunin á fólksfjölgun í bænum vegna sameiningar Glerárþorps. Undanfarið hefur Framsfl. unnið á í þessu kjördæmi. Engar líkur eru til annars en að svo hefði einnig verið nú, en það hefði komið í ljós með sérkosningu. Sennilegt er því, að sá flokkur hafi átt 1000 atkv. af fylgi hins nýja þingmanns. En Framsfl. var vonlaus um að fella Jónas Rafnar á löglegan hátt. Þess vegna var gripið til lögbrotanna. Sá flokkur er þarna aðalsakaraðilinn. En frambjóðandinn ber ábyrgðina, og hún er miklu þyngri og alvarlegri vegna þess, að maðurinn er bæjarfógeti í hinu virðulega bæjarfélagi og á að gæta þar laga og réttar. Þegar svo þessi herra kemur inn á Alþingi, þá er hans fyrsta verk að ganga fram fyrir skjöldu sem framsögumaður fyrir allt svikafélagið, til að verja lögbrot og svik sín og annarra. Og hann lætur mikla undrun í ljós yfir því, að nokkur heiðvirður maður á Alþingi skuli leyfa sér að tala um lögbrot. Þessi maður, sem talinn er lögfræðingur, sýnir um leið svo furðulega vanþekkingu á lögum að halda því fram, að úrskurður landskjörstjórnar um kjörbréf sé endanlegur úrskurður, sem ekki sé hægt að hagga. Þegar ég heyrði þetta, datt mér í hug: Hefur þessi lögfræðingur aldrei lesið kosningalögin? Mér þætti það satt að segja nærri trúlegast, að þessi og margir aðrir frambjóðendur Hræðslubandalagsins hafi aldrei lesið kosningalögin, a. m. k. ekki fyrir kosningar, þess vegna hafi þeir látið sér verri menn leiða sig eins og blindingja út á þá braut, sem þeir hafa gengið. En það ættu þeir að vita, sem lesið hafa lögin, og a. m. k. allir lögfræðingar að vita, að það er Alþingi, sem á að úrskurða um allar kosningar. Það getur líka ógilt útgefin kjörbréf, þó að engin kæra hafi komið fram og þó að málið hafi alls ekki verið tekið fyrir í landskjörstjórn. Þetta er m. a. ákveðið í 142. gr. kosningalaganna, ef frambjóðandi, sem nær kosningu, hefur brotið 29. gr. sömu laga. Sagan um Akureyrarkosninguna er fjarri því að vera búin með því, sem ég hef hér sagt. Viðbótin er m. a. sú, að út á hér um bil 1000 Framsóknarflokksatkvæði úr þessu eina kjördæmi á nú Alþfl. að fá uppbótarþingsæti til jöfnunar milli þingflokka. Og þessi furðulegi þm. Ak., sem er dómari í höfuðstað Norðurlands, telur „það algert brot á stjórnarskrá og kosningalögum, brot á viðurkenndum lýðræðisreglum og ofbeldi gegn þessum kjósendum“, ef Alþfl. skyldi ekki fá uppbótarsæti út á atkv. þessara 1000 kjósenda Framsfl. á Akureyri og nokkur þúsund annarra Framsóknarkjósenda. Akureyrarkosningin er svartasta dæmið frá síðustu kosningum, þó að mörg önnur séu ljót. Að svo er, stafar af því, að þarna var eina dæmið á landinu, þar sem frambjóðandi nær kosningu og fellir vinsælan alþingismann með því móti, að yfirgnæfandi meiri hl. atkv., sem hann fær, er bersýnilega frá öðrum stjórnmálaflokki en þeim, sem hann telur sig í framboði fyrir. Og það er að vilja og vitund frambjóðandans, að hinn stærri flokkur vinnur að því með margvíslegum opinberum og leynilegum aðferðum að fá sína kjósendur til að kjósa þennan tvöfalda frambjóðanda, sem er úr öðrum flokki en þeim, sem sá kjósendahópur fylgir, sem er miklu stærri en hinn. Þó að þessi tvöfaldi frambjóðandi þykist vera einfaldur, þá er það fyrir hann engin afsökun. Mörg önnur dæmi frá Hræðslubandalaginu eru á sömu línunni, en öll í smærri stíl. Næst þykir mér ástæða til að segja fáein orð út af ræðu hv. 1. þm. Eyf., er hann flutti á föstudaginn var. Verð ég að byrja á því að geta þess, að það veldur mér sárum vonbrigðum og hryggð, að þessi vinur minn, sem ég tel að öllu eðlisfari virðulegan mann og góðan dreng, skuli leggja sig í það svað að verja svona vondan málstað sem hann hefur nú gert. Það sannast á honum, að hættulegt er að vera í vondum félagsskap og hver dregur nokkurn dám af sínum sessunaut. Það er eins og þessi hv. þm. hafi fallið í tröllahendur og komizt í álagaham við það að lenda í þessu rótspillta félagi, sem við köllum Hræðslubandalag. Sú er þó bót í máli, að flest af því, sem hann hefur hér sagt nú, er ekki frá honum sjálfum, heldur endurtekning á því, sem aðrir honum verri menn hafa áður haldið fram. Öll vörn þessa hv. þm. er byggð á því, að öll starfsemi og allar aðferðir Hræðslubandalagsins séu eins og var hjá bandalagi Sjálfstfl. og Bændaflokksins fyrir 19 ½ ári. Ég hef í minni fyrri ræðu sýnt fram á, hvílík reginfjarstæða þetta er. En ég vil bæta því við að nefna aðra hlið þessa máls. Ég var andvígur þessu bandalagi forðum, eins og hv. 1. þm. Eyf. tók fram, en ég tel það mér ekki sæmandi að þræta um það nú, hvort einhverjir menn, lifandi eða dauðir, hafi framið einhver lögbrot fyrir 19–20 árum. Hv. þm. talaði aðallega um afbrot framliðinna manna til afsökunar fyrir sitt Hræðslubandalag. Setjum svo, að einhverjir slíkir menn hefðu brotið lög fyrir 19–20 árum, sem ég segi ekkert um, þá væri það engin afsökun fyrir lögbrotum starfandi stjórnmálamanna nú, Það er langt fyrir neðan virðingu slíks manns sem Bernharð Stefánsson, 1. þm. Eyf., er að fara niður í þá for, sem sannar pólitíska spillingu á hæsta stigi og þekkt er frá sumum hans flokksbræðrum, Hún einkennist með þessu: Ef einhver annar maður hefur gert rangt, þá er mér frjálst að gera það líka, hve langt sem um er liðið. - Ég vona og óska, að vinur minn Bernharð Stefánsson geti að fullu hrist af sér þann álagaham að fara nokkru sinni aftur inn á þvílíkar götur. Hann sagði, þessi sami hv. þm., að ég hafi haldið því fram, að sumir frambjóðendur Hræðslubandalagsins hafi framið refsivert athæfi. Þetta er rétt. Hitt er rangt, að ég hafi nokkuð imprað á tukthúsvist í því sambandi. Maðurinn veit, að refsing fyrir brot á 29. gr. kosningalaganna er samkv. 147. gr. sömu laga 20–200 kr. sekt, en kjörbréf sekra þm. getur líka Alþingi ógilt, ef því sýnist svo. Þá skal ég geta þess, að hv. 1. þm. Eyf. talar nú svo, að ætla má, að hann sem kjósandi í Akureyrarbæ hafi 24. júní kosið Alþýðuflokksmanninn Friðjón Skarphéðinsson, kannske líka verið hans meðmælandi. Það sýnir, að hann hefur talið þann frambjóðanda líka frambjóðanda fyrir Framsóknarflokkinn. Í þessu mundi ekki felast neitt lögbrot frá hv. þm. En ég nefni þetta af því, að heldur sýnir það skásett augu í okkar pólitík, ef slíkur héraðshöfðingi og fulltrúi eyfirzkra bænda sem Bernharð Stefánsson er hefur gerzt kjósandi manns úr öðrum flokki í Akureyrarbæ. En þetta mun síður en svo vera einsdæmi í Framsfl. nú. Bernharð er áreiðanlega ekki einn á götunni. Hér í Rvík eru, svo sem kunnugt er, búsettir 6 alþm. Framsfl.: hæstv. forsrh., Hermann Jónasson, fyrrv. hæstv. forsrh., Steingrímur Steinþórsson, hv. þm. N-Þ., Gísli Guðmundsson, hv. 1. þm. N-M., Páll Zóphóníasson, hæstv. fjmrh., Eysteinn Jónsson, og hv. þm. Barð., Sigurvin Einarsson. Vafalaust hafa allir þessir menn notað sinn atkvæðisrétt hinn 24, júní eða í síðustu kosningum og fylgt þeirri reglu, sem þeir sjálfir börðust fyrir. Þeir hafa kosið lista Alþfl., kannske einkum vegna Rannveigar. Fyrir því er jafnmikil vissa, þó að kosningin sé leynileg, eins og fyrir því, hvernig þeir þm. og frambjóðendur kjósa, sem búsettir eru innan síns kjördæmis. Samkv. þessu hafa sjö af 17 þm. Framsfl. kosið Alþfl. í síðustu kosningum. Út á þessa sjö þm. Framsfl. og allt þeirra fólk á nú Alþfl. að fá uppbótarþingmenn til jöfnunar milli þingflokka, og bæjarfógetinn á Akureyri mundi dæma, að það væri brot gegn stjórnarskránni, kosningalögunum og öllu lýðræði og ofbeldi við þessa sjö framsóknarþingmenn, ef Alþfl. fær ekki uppbótarþingmenn út á þá, Sennilega hafa líka þessir sex þm. Framsfl. í Rvík verið meðmælendur á lista Alþfl. Ég veit það ekki, en ég mundi treysta hæstv. menntmrh., Gylfa Þ. Gíslasyni, bezt til þess að upplýsa það hér, hvort hann hefur ekki haft þessa sex framsóknarþingmenn í greip sinni sem meðmælendur á lista Alþfl. En Alþfl. hefur ekki getað borgað þetta í sömu mynt, því að enginn þm. Alþfl. mun hafa kosið Framsfl., hann hefur ekki átt kost á því. Þeir verða því að færa greiðsluna í annarri mynt. Þá vil ég segja örfá orð út af ræðum hv. 3. þm. Reykv. (EOl), þó að hann hafi áður fengið allrækilegar ádrepur. Í þau 19 ár, sem ég hef verið með þessum flóðmælska og gáfaða stjórnmálaforingja, hef ég heyrt hann flytja hundruð af ræðum. En ég minnist þess ekki, að hann hafi nokkru sinni komizt út í slíkar ógöngur eins og í ræðu sinni út af lögbrotum Hræðslubandalagsins s. l. fimmtudag. Þetta sýnir og sannar, að málstaðurinn er vondur. Raunar hefur þessi hv. þm. oft áður haft hæpinn málstað, en þetta mun þó vera skítugasta málið, sem komið hefur til kasta Alþingis mjög lengi. Það hafa verið lesnar hér upp ýmsar lýsingar á aðferðum og starfsemi Hræðslubandalagsins, sem birtust í Þjóðviljanum um síðustu kosningar. Margt af því er rétt fram tekið og í fullu gildi, enda hefur form. Sósfl., Einar Olgeirsson, ekkert tekið aftur af því, sem ekki stendur heldur til. En hann hefur komizt út á hættulega glerhálku í rökvillum, sem þó er ekki honum líkt. Hann viðurkennir og játar, að Hræðslubandalagið hafi í aðferðum sínum og kosningasvikum farið alveg ólöglegar leiðir, en hann vill færa allar sakir þess vegna á landskjörstjórn. Ég verð nú að segja það, að þessi þríklofna landskjörstjórn er nægilega aum, þó að ekki séu bornar á hana meiri sakir en hún á fyrir. Hún á engin upptök að þeim lögbrotum, sem framin hafa verið, þó að hana hafi skort þrótt til að taka á málinu svo einbeittlega og heiðarlega sem efni stóðu til. En það slær alvarlega út í fyrir hv. 3. þm. Reykv., þegar hann eftir allar skammirnar um landskjörstjórn heldur því fram, að vegna þess að meiri hluti hennar hafi úrskurðað málið, geti Alþingi ekki breytt því. Ég undrast miklu minna, þó að svona rökvilla komi frá hv. þm. Ak., en að hún skuli ganga aftur frá svo gáfuðum manni sem 3. þm. Reykv. er, það er undarlegt, og frá honum er vitleysan enn verri, því að hann viðurkennir ósómann frá byrjun, en hinn ekki. Setjum nú svo, að hv. 3. þm. Reykv. væri dómari í hæstarétti, sem samsvarar Alþingi í þessu tilfelli, og hann ætti að dæma í stóru afbrotamáli, sem komið væri frá þríklofnum undirrétti. Þá er hans afstaða í málinu, samkv. ræðunni, þessi: Ég veit og skil og viðurkenni, að hinir kærðu eru sekir, svo að ekki er um að villast, en af því að einn hluti undirréttar hefur sýknað þá, þá get ég sem hæstaréttardómari ekki breytt því. Aumari uppgjöf á allri eðlilegri röksemdafærslu hef ég sjaldan heyrt og aldrei nokkurn tíma frá svo greindum manni sem Einar Olgeirsson er. En það er auðséð, hvað veldur. Skoðanir, sál og sannfæring Alþb. hefur verið keypt í þessu máli, og nú eiga fjórir alþm., sem eru ólöglegir, að komast hér inn á Alþingi á þeim grundvelli, að nokkrir þm. Alþýðubandalagsins hafi tekið borgun fyrir að brjóta gegn sinni sannfæringu og brjóta lög og rétt. Ég freistast til þess að halda, að þessi aðferð frá Alþb. sé viðhöfð til þess að geta á öðrum sviðum okkar þjóðlífs farið eftir fyrirmyndinni, sbr. Iðjukosninguna o. fl., eins og hv. 1. þm. Reykv. var að nefna. Hv. 3. þm. Reykv. hélt því fram, að núverandi ríkisstj. sé lýðræðisleg og ekki byggð á sviknum grunni. Ef miðað er við daginn í dag, þá mun þetta geta staðizt. En hver var og hver er tilgangur Hræðslubandalagsins? Hann var sá og er sá að geta fengið meiri hluta á Alþingi og stofnað ríkisstj. með lögbrotum og svikum. Að þetta tókst ekki 24. júní s. l., valt á örfáum atkv. Það valt á 6 atkv. í Vestur-Skaftafellssýslu og um leið á nokkrum Alþýðuflokkskjósendum í Suður-Múlasýslu, sem voru svo frelsisgjarnir, að þeir hlýddu ekki fyrirskipun. Þeir vildu ekki kjósa Framsfl., en kusu landslista síns eigin flokks, Að svona fór, er ekki að þakka forustumönnum og lögbrotamönnum Hræðslubandalagsins. Það er að þakka örfáum heiðarlegum kjósendum í þeim sýslum landsins, sem eru einna lengst í burtu frá spillingargreni bandalagsins. En fyrir ríkisstj. og flokka hennar er að þessu leyti ekki allur dagur liðinn eða öll nótt úti. Það skyldi hv. 3. þm. Reykv. hugsa um, Annað eins hefur skeð sem það, að Sameiningarflokkur alþýðu, Sósfl., klofnaði frá. Það þýddi, að Alþb. klofnaði í sín frumefni. Hæstv. félmrh. (HV), sem er þróttmikill maður og ekki allra manna líklegastur til að sleppa stjórnartaumunum fyrirvaralaust, gæti ásamt félaga sínum, hv. 1. landsk. (AG), setið kyrr og lofað hinum sex að róa. Þá væri um leið komið svo, að stjórn okkar lýðveldis hvíldi á sviknum grunni eins og ég hef tekið fram. Þá yrði hv. 3. þm. Reykv. (EOl) að taka sín slagorð aftur um núv. ríkisstjórn. Hv. 3. þm. Reykv. var með harðvítugar ádeilur á Sjálfstfl. fyrir það, að Morgunblaðið hafi 1953 verið með bollaleggingar um, að flokkurinn gæti með 334 atkvæða aukningu í vissum kjördæmum náð meiri hluta á Alþingi. Þetta hefur sennilega verið rétt reiknað. En þessi grein var áróðursgrein í kosningabaráttu, meinlaus, en ekki mjög hyggileg, engar áætlanir, áskoranir eða bollaleggingar um lögbrot í kosningum. Þessi árás hv. þm. er því máttlaus og dauð. Sjálfstfl. í vor fékk 42.3% af öllum löglegum atkv. Hefði hann fengið út á það meiri hluta þm. eftir löglegum leiðum, þá er ekkert við því að segja. Framsfl. fékk hreinan meiri hl. þm, 1931 út á um 30% allra atkvæða. Ég man ekki eftir, að neinn sakaði hann um lögbrot eða brot á stjórnarskrá og kosningalögunum þá. Hans þm. voru þá löglega kosnir, Þó að Hræðslubandalagið hefði nú fengið 27 þm. út á 37% atkv., þá var ekkert um að segja, ef farið hefði verið að lögum að öllu leyti. Það eru lögbrotin og svikin, sem nú eru réttilega átalin, annað ekki. Alger höfðatöluregla er ekki viðurkennd í okkar stjórnarskrá og verður væntanlega ekki, þótt henni verði breytt. Ég skal nú láta þetta nægja að þessu sinni, en það var mjög áberandi í ræðu hæstv. forsrh., að hann vill umfram allt forðast, að rætt verði nánar um þetta mál, og það hefur komið í ljós, að allir helztu forustumenn þessara bandalagsflokka hafa forðazt að ræða málið. Það sýnir, að þeir eru farnir að finna og sjá, að þeirra málstaður er þannig, að það er bezt að vera laus við að ræða hann. En þeir geta ekki undrazt það, þó að þeir menn, sem eru fulltrúar yfir 35 þúsund kjósenda í þessu landi, vilji ræða þetta stærsta svikamál, sem komið hefur fyrir Alþingi í tugi ára, og sýna þjóðinni fram á, hvaða aðferðir og hvaða tiltektir það eru, sem hafa ráðið því, að þessir tveir flokkar hafa fengið svo marga þm. sem raun varð á í síðustu kosningum, og um leið sýna fram á, að það er ekki á neinum rétti byggt að viðurkenna, að þeir fjórir uppbótarmenn, sem hér er mest deila um, taki hér sæti, ekki af því, að þessir menn séu nokkurn hlut sekari en aðrir, nema síður sé um marga þeirra, heldur af því, að reglan er þannig, að það er ekki réttmætt, að það sé skipt þessu félagi í tvennt, eftir allt það, sem á undan er gengið.



Vegna þess að gildandi lög virðast óljós í því efni, sem um er að ræða, tel ég rétt, að úrskurður Alþingis falli umdeildum kjörbréfum í vil, og því segi ég já.



Herra forseti. Ég undrast ekki, þó að framsóknarmenn kvarti nú mjög undan því, hversu þessar umræður dragist á langinn, því að sýnilegt er af því, sem fram hefur komið hér í málafærslu þeirra, að þeir eru gersamlega rökþrota í þessu máli. Ég er ekki heldur forviða á því, þó að sessunaut mínum, hv. 3. þm. Reykv., líði heldur illa undir upplestrinum á hans eigin fordæmingu á því máli, sem hann nú hefur tekið að sér að verja. Það getur stundum verið heppilegt að leika tveim skjöldum, en því fylgir þá ekki heiður að sama skapi. Þeir aðilar, sem á er deilt í þessu máli, bera nú fyrir sig þær einkennilegu málsbætur, að þeir segja: Sjálfstæðismenn telja nú ólöglegt það, sem þeir töldu löglegt 1937. - Þetta er meginuppistaðan í málafærslu framsóknarmanna, og á þetta við samvinnu Sjálfstæðisflokksins við Bændaflokkinn 1937, sem mikið hefur verið talað um í umræðum þessum. En þetta er að vísu hrein fjarstæða, eins og margoft er búið að taka fram í þessum umræðum. Þó að þessir flokkar væru í samvinnu, í kosningasamvinnu á vissan hátt, þá lýstu þeir aldrei yfir því, að flokkarnir væru einn kosningaaðili, eins og margoft var gert af forustumönnum beggja flokka Hræðslubandalagsins. Þeir lögðu ekki hvor öðrum fram frambjóðendur, eins og þessir tveir flokkar hafa gert. Og þeir buðu hvor á móti öðrum í mörgum kjördæmum, sem þessir flokkar gerðu ekki í þessum kosningum, þeir buðu hvergi hvor á móti öðrum. Bendir nú allt til þess, að Framsfl. og Alþfl. séu farnir að sjá, hversu klaufalega þeir hafa farið að ráði sínu í þessu efni, í því trausti, að það skipti engu máli, hversu fruntalega þeir færu í kringum anda kosningalaganna. Hv. 3. þm. Reykv., sem að vísu leggur nú blessun sína yfir þetta allt, sagði í gær, að Hræðslubandalagið hefði getað slegið vopnið úr höndum andstæðinganna, ef þeir hefðu haft vit á því að bjóða fram báðir, þó að ekki væri nema í einu kjördæmi, t. d. í Austur-Skaftafellssýslu, þar sem ekki var mikil hætta á, að Framsfl. gæti tapað mörgum atkv. Alþýðuflokksins. Það má vera, að þetta sé rétt. En það hefur þá verið hrokinn í þessu efni, sem hefur blindað Hræðslubandalagið. Hér er aðeins deilt um það, hvort tveir flokkar, sem lýstu yfir algerri sambræðslu í kosningunum, sem lýstu yfir því, að þeir gengju til kosninganna sem einn flokkur, geti fengið uppbótarsæti hvor í sínu lagi, sem þeim ber ekki, ef sameiginlegt atkvæðamagn þeirra er lagt til grundvallar. Hér er deilt um það, hvort flokkur getur með opinberri flokkskosningu kosið frambjóðanda á lista hins flokksins, án þess að flokkarnir séu taldir ein kosningaheild, þegar á að útdeila uppbótarsætum til þess að jafna metin á milli allra flokka þingsins. Hér er deilt um það, hvort kosningasambræðsla Alþfl. og Framsfl. eigi að fá viðurkennd fjögur uppbótarsæti, sem landskjörstjórn hefur ekki viðurkennt, og tveir flokkar með meiri hluta á Alþingi hafa lýst því yfir, að þessir fjórir menn hafi ekki rétt til þingsetu. Þessir tveir flokkar hafa lýst því yfir, að vísu utan þings, en það er samt sem áður yfirlýsing frá tveimur flokkum, sem nú á þessari stundu hafa meiri hluta í þinginu. Um þetta er þó ekki deilt af hálfu sjálfstæðismanna af því, að þeir hafi nokkra von um, að núverandi meiri hluti Alþ. hallist á sveif með réttlætinu og viðurkenni, að þverbrotinn sé andi kosningalaganna. Sjálfstæðismenn hafa ekki von um, að þetta geti gerzt, Og um þetta er ekki deilt nú vegna þess, að líklegt sé, eins og nú er komið, að það geti nokkru breytt um þá valdaaðstöðu, sem nú er í þinginu, vegna þess að það er sýnilegt, að stjórnarflokkarnir þjást ekki fyrst og fremst af mikilli réttlætiskennd. En um þetta er nú deilt til þess að fá úr því skorið, hvaða flokkar vilja taka ábyrgð á gerræðinu og eiga í framtíðinni að svara til sakar vegna þess fordæmis, sem hér hefur verið gefið til þess að hlunnfara kosningalög landsins og kjöldraga heiðarlega framkvæmd þeirra. Ég tel, að Framsfl. eigi hér þyngstu sökina í því að nota sér umkomuleysi Alþfl. til þess að koma þessu í framkvæmd og láta hann á þennan þátt eins og gert hefur verið hlunnfara kosningalögin. Það mun álit flestra, að gengi Alþfl. væri nú heldur lítið og vesælt, ef hann hefði ekki gengið á mála hjá Framsfl, á s. l. sumri. En virðing framsóknarmanna fyrir skjólstæðingnum er sýnilega af skornum skammti, því að í umræðunum í gær sagði 1. þm. Eyf., að Alþfl. ætti að sjálfsögðu heimtingu á að fá þessi uppbótarsæti, og svo segir hann orðrétt: „ef hann á annað borð er viðurkenndur sem sérstakur flokkur“. Það er varla hægt að skilja þessi ummæli nema á einn veg, að það sé varla ástæða til slíkrar viðurkenningar, enda verður ekki annað sagt en að Alþfl. sé nú orðinn próventukarl hjá Framsfl., lítils megandi, en þau not, sem Framsfl. hefur haft af þessum próventukarli sínum, geta gefið vont fordæmi fyrir framtíðina, Eins og Magnús Jónsson minntist á í sinni ræðu, væri það að sjálfsögðu innan handar fyrir Sjálfstfl. að stofna sams konar útbú eins og Framsfl. hefur í Alþfl. og hlunnfara á þann veg kosningalögin eins og gert hefur verið. Flokkurinn gæti stofnað próventuflokk eins og Alþfl., hvað sem hann yrði nú kallaður, hvort hann yrði kallaður sjálfstæðisbandalag eða eitthvað annað, sem yrði sett upp eingöngu í því skyni að ná í fleiri uppbótarsæti en flokkurinn getur fengið með núverandi skipulagi. Það er hægt að skipta núverandi fylgi flokksins þannig, að sex þm. hans væru með 4100 atkv, að baki hver og að 11 þm. væru með 950 atkv. að baki. Að vísu væri ekki hægt að slá met Framsfl. að hafa 760 atkv. á bak við hvern þingmann. En ef þessu hefði verið skipt á þennan hátt, mundi Sjálfstfl. hafa fengið nú a. m. k. fjóra uppbótarþingmenn. Mundu nú hinir flokkarnir telja þetta rétt og löglegt, og mundu þeir telja þetta vera í anda kosningalaganna? Ég veit a. m. k. um einn flokk í þinginu, sem ekki mundi gera það. Það er sá hreini, vammlausi flokkur, sem ætíð stendur við orð sín, víkur aldrei af braut réttlætisins og verzlar ekki með sannfæringu sína, - það er Alþýðubandalagið, - Sameiningarflokkur alþýðu - Sósíalistaflokkurinn. Til þess að staðfesta þetta hjartalag sitt hefur þessi flokkur við hverjar kosningar, sem hann hefur klofið Alþfl., bætt nýju heiti við nafn sitt, og þess vegna kemur hann nú út úr síðustu kosningunum með þessi nöfn. Hann á þó eftir að fá eitt nafn í viðbót, það er Alþýðuflokkur. Það mundi honum vafalaust fara vel, og hver veit, nema hann fái það í framtíðinni, ef hann getur klofið Alþfl. svo myndarlega, að hann geti lagt hann að velli. Ég efast ekki um, að hann mundi þá taka upp eitt nafn til viðbótar. Þó að nokkuð hafi verið lesið ýmsum til skemmtunar og sérstaklega hv. 3. þm. Reykv. af því, sem Alþb. áður hefur sagt um slíkar aðgerðir sem þessar, þá ætla ég að enda þessi orð með að lesa, með leyfi hæstv. forseta, stuttan kafla, er sýnir, hvernig þessi hreini og vammlausi flokkur mundi líta á slíkar aðgerðir eins og þessar, sem ég lýsti, ef Sjálfstfl. t. d. gerði þær. Í Þjóðviljanum 8. júní er grein, sem heitir „Að stela þingmönnum“ og hljóðar svo: „Það hefur verið talið einkenni afbrotamanna að vinna verk sín í leynum, og þess er vart dæmi, að menn tilkynni afbrot sín fyrir fram og skýri nákvæmlega, hvernig þeir ætla að fremja þau. En einsdæmin eru nú einnig farin að gerast á þessu sviði. Þannig hælast nú Alþfl, og Framsfl. daglega yfir því, að þeir ætli sér að stela þingmönnum í kosningunum í sumar, og skýra nákvæmlega, hvernig þeir ætla að gera það.“ Og í kosningablaði Alþýðubandalagsins segir 4. júní: „Það sýnir bezt, hver alvara er í kosningaslagorðum Hræðslubandalagsins um stríð gegn fjárplógsstarfsemi braskara og svindlara, að sjálft gerist það sekt um mesta brask og svindl með atkvæði landsmanna, sem sagan getur um. - Þeir eiga yfir höfði sér hæstaréttardóminn á Alþingi fyrir tilraun til stærstu kosningasvika, sem gerð hafa verið á Íslandi.“ Svo mörg eru þau orð, Og nú er fróðlegt að sjá, hverjir greiða atkv. með löggildingu hins mesta brasks og svindls, sem stjórnmálasaga Íslendinga þekkir, að dómi Alþýðubandalagsins, - Sameiningarflokks alþýðu, Sósíalistaflokksins.

Aldursforseti (JJós): Áður en ég gef orðið næsta hv. þm., vil ég geta þess út af ósk hæstv, forsrh. (HermJ) hér fyrir nokkru um, að haldinn yrði kvöldfundur til að ljúka þessu máli í dag, þar sem honum þótti tími þingsins vera kominn of mikill eða nægur í umr. þessar, að í þessu máli hafa 13 þm. alls kvatt sér hljóðs, einungis 3 þeirra hafa talað tvisvar, enginn enn þá þrisvar. Fundir hafa verið haldnir á reglulegum fundartíma, eins og tíðkast í byrjun þings, og er ekki venja snemma á þingi að halda kvöldfundi. Þó að þessar umr. hafi orðið svo miklar sem ég lýsti nú, þá er þess að gæta, að þær verða að vera eins og málefni standa til, meðan enginn þm. brýtur af sér hvað snertir hans ræðumeðferð eða annað, sem ekki hefur orðið. - Vegna þess að ósk hæstv, ráðh. um kvöldfund kom rétt í þessu, vil ég geta þess, að þar sem enginn vissi áður um það, að kvöldfundur yrði ákveðinn á þessu kvöldi, þá er mér kunnugt um að ýmsir hv. þm. eins stjórnmálaflokksins hafa ráðstafað sér annað á þessu kvöldi. Í dag stendur svo á, að það eru, að ég hygg, venjulegir flokksfundir í öllum þingflokkunum frá kl. 5 og tímanum þess vegna ráðstafað að því leyti frá 5–7. Ég sé mér því ekki fært, af þeim ástæðum, sem ég hef þegar nefnt, sérstaklega af því að ýmsir hafa ráðstafað sér fyrir þetta kvöld, að halda kvöldfund nú til að ljúka umr. Hins vegar vil ég lofa því, að verði þessum umr. ekki lokið á venjulegum fundartíma á morgun, skal ég boða til kvöldfundar, og læt þess getið nú, til þess að menn viti það og ráðstafi sér þá ekki annað. Ég vænti þess, að hæstv. ráðherra geti eftir atvikum sætt sig við það.

Aldursforseti (JJós): Út af ummælum hv. 1. þm. Eyf. um það, að ég hefði ekki réttilega nefnt hann frsm. meiri hluta, skal það játað, þegar það er upplýst nú, að ég hef þar tekið fulldjúpt í árinni. En þess er að gæta, að fyrir forseta liggur í þessu máli aldrei neitt skriflegt, og mér var ekki kunnugt um, hvort deildin hefði verið hnífjöfn eða skipt í meiri og minni hluta, sem þó er algengast að sé. - Að öðru leyti vildi ég, að því er snertir tilhögun á þessum umræðum, geta þess, að ég hef það fyrir satt, að það sé tvennt til í því, annaðhvort að ljúka fyrst hverri kjördeild út af fyrir sig eða ljúka umræðum í öllum kjördeildunum og ganga svo til atkvæða á eftir, og ég hallaðist satt að segja að því síðara, af því að ég hélt, að það væri tímasparnaður og yrði til hagræðis.



Með tilvísun til þeirrar grg., sem hv. 3. þm. Reykv. (EOl) hefur flutt hér undir umr. f. h. þingflokks Alþýðubandalagsins, segi ég já.



Eins og hv. 1. þm. Eyf. tók hér fram, þá fór það svo varðandi það eina kjörbréf, sem hér er ágreiningur um, sem er kjörbréf Guðmundar Í, Guðmundssonar, hæstv. utanrrh., að kjördeildin klofnaði í tvo jafna hluta, þannig að átta vildu taka þetta kjörbréf gilt, en átta vildu fella það, og byggja það á sama grundvelli og greint var frá af frsm. minni hl. 1. kjördeildar, hv. 1. þm. Reykv., því að það er tillaga okkar sjálfstæðismanna, að þau fjögur kjörbréf uppbótarþingmanna Alþýðuflokksins, sem um er að ræða, fylgist að, En bæði vegna þess, að hv. 1. þm. Eyf. fór nokkuð rækilega út í málið sjálft, og að öðru leyti vegna þess, að þetta er stórt deilumál og víðtækt, þá þykir mér ástæða til að fara um það nokkrum orðum og greina frá skoðun minni og áliti á þeim atriðum, sem helzt koma til greina í þessu sambandi. Í þeim alþingiskosningum, sem fram fóru 24. júní s. l., gerðust ýmsir atburðir og sum úrslitin óvænt, eins og gengur. En eitt meginatriði yfirgnæfði allt annað sem einstætt fyrirbrigði, og það voru aðferðir og framferði bandalags Framsfl. og Alþfl., sem almennt gengur undir nafninu Hræðslubandalagið. Þær deilur, sem orðið hafa meðal þjóðarinnar fyrir og eftir kosningar og hinn alvarlegi ágreiningur innan landskjörstjórnar um lögmæti þeirra aðferða, sem þetta bandalag hafði í frammi, sýnir það og sannar, að hér er um mjög þýðingarmikið mál að ræða. Það er ekkert stundarfyrirbæri eða persónuhagsmunaatriði, hvort einstöku mönnum á að haldast það uppi að brjóta helgustu grundvallarlög okkar lýðveldis, stjórnarskrána og kosningalögin, annað hvort eða bæði, og því alvarlegra er málið, þegar það eru heilir stjórnmálaflokkar og heldur tveir en einn, sem eru sakaraðilar. Af því að slíkt er einstakt í okkar stjórnmálasögu, þá verður að athuga það mjög nákvæmlega hér á Alþingi. Það verður að ræða málið niður til grunna og afgreiða það á eðlilegan hátt í samræmi við ströngustu lagafyrirmæli. Það veltur á svo miklu, hvort sjálft Alþingi er rétt kosið eða ekki, að um það má ekki vera neinn vafi, og þegar fimm valdir menn og fróðir, sem skipa landskjörstjórn, klofna í þrjá hluta, þá er auðsætt, að hér er um að ræða mjög alvarlegt afbrotamál, sem þó er ekki einsætt, á hvern veg skuli með fara. Í kosningabaráttunni hafa fulltrúar Hræðslubandalagsins nokkrum sinnum vitnað í ummæli, er ég hafði hér á Alþingi um kosningabandalög 1953, þegar kássufrv. sæla var til meðferðar. Þau hnigu að því, að vitanlega gætu stjórnmálaflokkar haft bandalag í kosningum á löglegan hátt. Ég vil taka það fram hér, að það, sem ég hef á prenti séð eftir mér haft um þetta, er rétt með farið, enda eru ummælin þannig, að ég er ekkert við það hikandi að standa við þau og enda reiðubúinn að endurtaka þau, En ég legg áherzlu á tvennt í þessu sambandi, í fyrsta lagi það, að ég ræddi ekkert um það, hvernig kosningabandalög þyrftu að vera til þess að vera lögleg, og í öðru lagi hitt, að ég minntist ekkert á uppbótarþingsæti í því sambandi, en þetta tvennt er einmitt það, sem nú standa deilurnar um. Ég hef engan mann heyrt, sem fordæmir öll kosningabandalög milli flokka, og tel vafasamt, að nokkrir menn, sem standa í stjórnmálabaráttunni, vildu setja það inn í stjórnarskrána að banna algerlega öll bandalög. Það yrði líka örðugt að framfylgja slíku banni í framkvæmd. Við, sem fylgzt höfum með stjórnmálasögu okkar þjóðar síðustu áratugi, vitum það vel, að það hafa margsinnis verið bandalög milli flokka við kosningar, stundum stjórnað af forustumönnum flokka, en stundum af óbreyttum kjósendum innan kjördæmanna. Hið fyrsta kosningabandalag, sem ég man eftir við almennar alþingiskosningar, var milli Framsfl. og Alþfl, vorið 1927. Þetta var leynibandalag og framkvæmt á mjög sniðugan hátt. Í sveitakjördæmunum, þar sem ég þekki bezt til, var þetta framkvæmt á þá leið, að frambjóðendur Framsfl. fóru þannig með, að engar grunsemdir voru um það, að þeir væru nokkuð annað en frambjóðendur síns flokks, og baráttan öll við það miðuð. En bak við tjöldin og algerlega í leyni var samið við kjósendur, sem fylgdu Alþfl., og þeir fengnir til að kjósa framsóknarmenn þá, sem voru í kjöri. Þá voru engin uppbótarþingsæti til og fámennir hópar Alþfl.-kjósenda höfðu um tvennt að velja, að eyðileggja sín atkv. eða kjósa þann frambjóðanda, sem þeir töldu standa sér nær í skoðunum. Þeir skiptust sennilega eitthvað, en meiri hluti þeirra kaus framsóknarmennina, og leynisamningarnir bak við tjöldin studdu þar að. Þetta kosningabandalag hafði þau áhrif, eins og kunnugt er, að þessir tveir flokkar náðu meiri hluta á Alþ. og tóku við stjórn landsins, Sú stjórn réð í fjögur ár, en snemma árs 1931 slitnaði vináttubandið milli flokkanna á Alþ. út af deilum um stjórnarskrána, Sogsvirkjunina o. fl. Var nokkuð hastarlegur endir þeirra vináttumála í þingrofinu 14. apríl 1931. En þótt svona færi milli alþm. þessara bandalagsflokka, þá fór ekki alveg eins meðal kjósendanna almennt í landinu. Alþfl.-kjósendurnir voru komnir á framsóknarspenann víða um land og vildu ekki taka því með þökkum að láta færa sér frá. Leynibandalagið hélt því áfram furðu víða og hafði þau áhrif, að Framsfl. einn náði meiri hluta í þingrofskosningunni vorið 1931. Í þriðja sinn reyndu þessir sömu flokkar að viðhalda sínu leynibandalagi í alþingiskosningunum 1934. Einkum voru það þó framsóknarmenn, sem létu sér annt um það, en þetta fór út um þúfur víðast hvar. Aðstaðan var nú líka gerbreytt fyrir Alþfl. frá því, sem áður hafði verið, því að í þessum kosningum komu reglurnar um uppbótarþingsætin fyrst til sögunnar. Alþfl. gat því safnað saman sínum kjósendum og fengið uppbótarþingsæti út á safnið, Fékk hann líka sinn stærsta sigur á ævinni í þeim kosningum og 10 alþingismenn. Alltaf síðan hefur líka framsóknarmönnum verið mjög illa við uppbótarþingmenn. Þeir sáu réttilega, að með tilkomu þeirra töpuðu þeir mörgum stuðningsaðilum víða um land, Fór líka svo, að leynibandalagsaðferðin var ekki reynd eða bar að minnsta kosti ekki árangur í 22 ár. Í kosningunum 1953 var þó gerð tilraun í þessa átt í nokkrum kjördæmum, en það misheppnaðist alveg, þ. e. a. s. þessir flokkar náðu engu þingsæti vegna þeirrar viðleitni. Fimmta tilraunin með kosningabandalag tveggja flokka við almennar alþingiskosningar var svo bandalag sjálfstæðismanna við Bændaflokkinn vorið 1937. Það bandalag var meira með opinberum hætti en þau bandalög Frams.- og Alþfl., sem ég hef hér stuttlega minnzt á. Var þetta bandalag af ýmsum kallað „Breiðfylking Íslendinga“. Því hefur verið haldið fram af ýmsum forsvarsmönnum Hræðslubandalagsins, að þessi tvö bandalög hafi verið eins. En ég vil segja það, að þeir, sem tala svo eða skrifa, láta svo sem þeir hafi ekki vit á við meðalgreinda menn, og mér þykir það ákaflega leiðinlegt, að svo gáfaður maður sem vinur minn, hv. 1. þm. Eyf. (BSt), skuli flaska svo hroðalega, að fara að jafna þessu saman, eins og hann gerði í ræðu sinni hér áðan, því að það að jafna þessum tveimur bandalögum saman er svo mikil fjarstæða, að það er furða, að nokkrum skuli detta það í hug. Í fyrsta lagi buðu sjálfstæðismenn og Bændaflokkur hvorir gegn öðrum í 7 kjördæmum, Snæfellsnessýslu, A.- Húnavatnssýslu, Eyjafjarðarsýslu, S.- Þingeyjarsýslu, N.-Múlasýslu, V.- Skaftafellssýslu og Árnessýslu. Það skal tekið fram, að í 3 þessum sýslum, sem eru tvímenningskjördæmi, buðu flokkarnir ekki fram nema einn mann hvor og reyndu að sameina kjósendurna með samkosningum. Raunar mistókst það mjög eins og bandalagið allt. Í öðru lagi er þess að geta, að 1937 var hvergi hlutfallskosning nema í Reykjavík einni og engin tilraun gerð til að rugla saman beinni kosningu og hlutfallskosningu, eins og nú var gert og ég kem síðar að. Ég heyrði ekki, að nokkur orðaði það að hafa aðra en eindregna sjálfstæðismenn á kjörlista Sjálfstfl. í Reykjavík. Í þriðja lagi leyfi ég mér að fullyrða, að Sjálfstfl. fékk engan þm. kosinn 1937 vegna þessa bandalags. Í fjórða lagi er svo það, sem í þessu sambandi er aðalatriðið, að hjá Breiðfylkingunni var engin tilraun gerð til að brjóta stjórnarskrána með því að svindla á uppbótarþingsætum. Það var ekki heldur hægt, þó að reynt hefði verið, því að báðir bandalagsflokkarnir fengu uppbótarþingsæti eftir þessar kosningar, Bændaflokkurinn eitt, en Sjálfstfl. fimm. Ef uppbótarþingsætum hefði eftir þessar kosningar verið úthlutað sameiginlega á Sjálfstfl. og Bændaflokkinn, sem vel hefði getað komið til mála, þá hefði það bandalag haft möguleika á því að fá einum þm. fleira en ella. Svo einkennilegar voru kosningatölurnar þá, að síðasta uppbótarþingsætið hefði oltið á hlutkesti, ef sameiginlega hefði verið úthlutað á bandalagið. Þetta er þannig að skilja, að áttundi maður Alþfl, og tuttugasti maður Breiðfylkingarinnar hefðu haft nákvæmlega jöfn atkv. eða 1385½ atkv. hvor. Öll þau bandalög, sem ég hef hér vikið að, takmörkuðu sig við nokkur kjördæmi, en náðu ekki til annarra. Þau voru ýmist alveg leynileg eða þá þannig með farin, að nokkuð örðugt mundi hafa verið að festa hendur á þeim sem afbrotafélögum. Ekkert þeirra hafði viðleitni til að brjóta gegn anda, tilgangi og ákvæðum okkar stjórnarskrár með því að hafa svik í frammi varðandi úthlutun uppbótarþingsæta. En í nýafstöðnum kosningum komu til sögunnar tvö kosningabandalög allt annars eðlls en öll hin. Nú var ekki verið að fara í launkofa með tilganginn, starfsemina og aðferðirnar. Það var skrifað og talað um það fyrir opnum tjöldum. Á þessum bandalögum er í rauninni mjög lítill eðlismunur. Alþb. var bandalag Sameiningarflokks alþýðu, Sósfl. og Málfundafélags jafnaðarmanna, sem er minni hluti Alþfl. Hræðslubandalagið var bandalag Framsfl. og meiri hluta Alþfl. Bæði hefðu átt að hlíta sömu lögum, en það var nú ekki alveg. Alþb. fór löglegar leiðir og dró enga dul á, að það var eindreginn félagsskapur, einn og sami kosningaflokkurinn. Það sýndi enga viðleitni til að svindla á uppbótarþingsætum. Innan þess hafa án efa verið einhverjar deilur, eins og gengur og gerist, um það, úr hverjum arminum frambjóðendurnir ættu að vera á þessum og þessum stað, en á yfirborðinu virtist allt vera í bróðerni og félagsskapurinn eindreginn. Gegn slíku bandalagi standa aðrir aðilar varnarlausir. Þannig bandalög geta tvímælalaust staðizt án þess að reka sig á stjórnarskrána eða kosningalögin. Bandalagið hlýtur þó að hafa notið þess, að Sósfl. var áður búinn að vinna sér fullan rétt sem löglegur stjórnmálaflokkur, „Hræðslubandalagið“ fór allt öðruvísi að. Fulltrúar þess, forustumenn og frambjóðendur skrifuðu í blöðin og töluðu á ótal fundum um það, að þetta félag væri ein kosningablokk, sem ætti og ætlaði sér að ná meiri hluta þm., það væri órjúfandi félagsskapur, þar sem allir hagsmunir og öll stefna færi saman, hagur annars armsins væri hagur hins, tjón annars væri líka tjón hins. En þrátt fyrir þetta allt héldu þessir sömu menn því fram, að þetta félag væri eftir sem áður tveir kosningaflokkar, sem bæri þá fyrst að aðskilja, þegar kosningarnar væru um garð gengnar og til þess kæmi að úthluta uppbótarþingsætum. Allt verzlunarspilið var líka þannig undirbúið með sameiginlegum frambjóðendum um land allt, að þeir í félaginu, sem kölluðu sig Alþfl.- menn, skyldu fá framboðið þar, sem Framsfl. hefði enga sigurvon, og um leið atkv. allra þeirra kjósenda þar, sem Framsfl. fylgja. Um leið skyldu þeir svo fá tækifæri til að láta úthluta sér uppbótarþingsætum á alla þessa kjósendur úr félagsbúinu, eins framsóknarmenn sem hina. Á hinn bóginn var svo fyrrverandi kjósendum Alþfl. skipað að kjósa þá frambjóðendur, sem kallast framsóknarmenn, þar sem Alþfl. hafði alls enga sigurvon, allt til þess, að líkur væru til, að sem flestir framsóknarmenn næðu kosningu, án þess að til þyrfti nema sem minnst atkvæðamagn. Svo langt gengu þessir menn, eins og landskunnugt er, að þeir röðuðu á kjörlista í tveimur hlutfallskosningakjördæmum, Árnessýslu og Reykjavík, frambjóðendum af báðum flokkum, annaðhvort til að undirstrika það, hvað félagsskapurinn væri alger og blokkin vatnsþétt, eða til þess að storka landskjörstjórn og Alþingi. Vigfús Jónsson, sem var í öðru sæti í Árnessýslu á lista, sem þó er kallaður Framsóknarflokkslisti, er þekktur sem einn af forustumönnum Alþfl. í því héraði og hafði í næstu kosningum áður verið efstur á lista þess flokks. Nú var hann látinn prýða svonefndan Framsóknarflokkslista til sannindamerkis um það, hve félagsskapurinn væri tvímælalaus. Rannveig Þorsteinsdóttir, sem verið hafði eini þingfulltrúinn, er Framsfl. hafði fengið kosinn 1 Reykjavík, var nú sett í þriðja sæti á svonefndum Alþfl.-kjörlista, og Skeggi Samúelsson, sem Framsfl. hafði lagt kapp á að koma inn í bæjarstjórn Reykjavíkur sem sínum fulltrúa, var nú ásamt fleiri mönnum settur á kjörlista, sem þó var eftir sem áður ætlazt til að héti Alþfl.-listi og fengi uppbótarþingsæti sem slíkur. Með svo miklu blygðunarleysi gekk Framsfl. til þessara verka, að hann auglýsti opinbera prófkosningu í flokknum til að velja sína frambjóðendur á kjörlista Alþfl. Eftir þessa prófkosningu voru þeir valdir. Um alla þessa frambjóðendur í Reykjavík og Árnessýslu er því ekki nema tvennt til, annaðhvort ber að skoða þá sem löglega frambjóðendur og allt félagið einn flokk eða að þeir eru allir ólöglegir frambjóðendur og liggja undir sektarákvæðum 147. gr. kosningalaganna. En munurinn frá þessum frambjóðendum til flestra hinna er stigsmunur, en enginn eðlismunur, og kem ég síðar að því. Um það stendur hér höfuðdeila, hvort skoða beri Hræðslubandalagið einn flokk eða tvo við úthlutun uppbótarþingsæta. Um það var landskjörstjórn klofin í þrennt, þótt undarlegt megi telja. Ég segi svo, af því að mér finnst ekki nema tvennt til, annaðhvort eða, annaðhvort einn flokkur eða tveir. Aðalkrafa okkar sjálfstæðismanna er sú og sú eina till., sem við berum fram, að þetta bandalag sé eins og Alþb. tekið sem einn aðili við úthlutun uppbótarþingsæta. Þessi till. er byggð á því, að með þessu móti og þessu móti einu er hægt að gera allt fyrirtækið löglegt og slá striki yfir öll lögbrotin, Þetta er einfaldasta leiðin og vægasta meðferðin, sem lögum samkvæmt er hægt að hafa á þessu bandalagi. Sá galli fylgir þessu, að hegningin kæmi með því móti eingöngu niður á öðrum aðilanum og það þeim, sem sakaminni er. En þeirri úrlausn er það þó til afsökunar, að félagsskapurinn er svo náinn, að ekki er auðvelt að sjá á milli, hvað eru hagsmunir þessa eða hins, þegar allt kemur til alls. Nú er um það allvíðtækur orðrómur, að hæstv. ríkisstj, sé búin að tryggja það, að þessi till. verði felld, og það sé tryggt á þann hátt, að fulltrúar Alþb. hafi selt skoðun sína og sannfæringu í þessu máli, sem þeir höfðu þó margsinnis enga dul dregið á hver er. Setjum nú svo, að þessi verði niðurstaðan, og allt virðist nú geta skeð. En þá er ástæða til að ræða málið frá þeirri hlið, að því verði slegið föstu með meirihlutasamþykkt hér á Alþ., að Hræðslubandalagið beri að skoða sem tvo flokka við úthlutun uppbótarþingsæta. Þá liggur fyrir að sýna fram á það, að hverju leyti frambjóðendur þessa bandalags eru brotlegir við lög, og ræða það, hvernig þau brot væri réttast að fara með samkv. hinum sömu lögum. Eins og gefur að skilja, eru það lög um kosningar til Alþingis, sem þarna koma til greina, það eru lög nr. 80 7. sept. 1942, sbr. lög nr. 56 7. maí 1946 og lög nr. 20 2. marz 1950. Upphaf 29. gr. laganna hljóðar svo: „Við hinar sömu alþingiskosningar má enginn bjóða sig fram í fleiri kjördæmum en einu, vera á fleiri framboðslistum en í einu kjördæmi, þar sem kosið er hlutbundnum kosningum, eða vera í kjöri fyrir fleiri en einn stjórnmálaflokk.“ Eins og menn sjá, er þetta skýlaust bann við því að vera í kjöri fyrir fleiri en einn stjórnmálaf lokk. En svo koma viðurlögin. 4. mgr. 142. gr. laganna er svo: „Ef þingmaður hefur verið í kjöri í tveimur kjördæmum eða á tveimur listum eða fyrir fleiri stjórnmálaflokka en einn eða fyrir stjórnmálaflokk og jafnframt utan flokka við hinar sömu alþingiskosningar, úrskurðar Alþingi kosningu hans ógilda.“ Samkv. þessu er það augljóst, að Alþ. getur úrskurðað ógilda kosningu þeirra þingmanna, sem verið hafa í kjöri fyrir fleiri en einn stjórnmálaflokk. Ég legg áherzlu á það, að það er Alþ. og eingöngu Alþ., sem hefur úrskurðarvald í þessa efni. Það er ekki gert ráð fyrir, að slíkt mál komi til landskjörstjórnar, enda ekki eðlilegt, því að það kæmi, eins og nú stendur, þá fyrst til, þegar búið væri að fella það endanlega að úthluta uppbótarþingsætum á flokkabandalagið sem einn flokk. Verði það gert hér og því slegið föstu með samþykkt Alþ., að bandalagsflokkarnir séu tveir, þegar uppbótarþingsætum er úthlutað, þá væri að sjálfsögðu eðlilegt að meðhöndla bandalagið sem slíkt. Þá er heldur enginn vafi, að flestir frambjóðendur Hræðslubandalagsins hafa verið ólöglegir frambjóðendur, af því að þeir voru í kjöri fyrir tvo stjórnmálaflokka. En það er meira um þetta í okkar kosningalögum. Í 147. gr. þeirra laga er það upp talið, hvaða afbrot varði sektum frá 20–200 krónum. Annar liður þeirrar upptalningar er á þessa leið: „Ef maður býður sig fram í fleiri kjördæmum en einu eða á fleiri listum en einum eða fyrir fleiri stjórnmálaflokka en einn eða fyrir stjórnmálaflokk og jafnframt sem utanflokkamaður.“ Eins og allir geta séð, er samkv. þessari lagagrein hægt að sekta alla þá frambjóðendur, sem verið hafa í kjöri fyrir fleiri en einn stjórnmálaflokk. Þessir menn voru nokkuð margir í Hræðslubandalaginu á síðasta vori, ef þeir vilja endilega samþykkja það, að bandalagið sé tveir stjórnmálaflokkar. Það hefur verið sýnt fram á það, svo að ekki er um að villast, að þetta gildir um alla frambjóðendur viðkomandi bandalags í Reykjavík og í Árnessýslu. Þar liggur þetta svo ljóst fyrir, að ekki þarf lengra að leita en á kjörlistana sjálfa. Þeir eru óræk sönnun. En þessi sama sök hvílir á nokkuð mörgum öðrum frambjóðendum, eins og ég skal nú víkja að. Í mínu héraði var frambjóðandi bandalagsins Bragi Sigurjónsson talinn frambjóðandi Alþfl. En það kom dálítið meira upp á diskinn, því að það sannaðist greinilega, að hann var líka frambjóðandi Framsfl., enda ekki dregin nein dul á það. Alls ekki. Í fyrsta lagi samþykkti félag framsóknarmanna í héraðinu að kjósa frambjóðanda, sem Alþýðuflokkurinn tilnefndi. Það var ekki svo mikið við haft að fá að vita, hver maðurinn yrði. Síðan kom framboðið á löglegum tíma. Því fylgdi fullkomlega áskilin tala meðmælenda. En hverjir voru það? Nokkrir Alþýðuflokksmenn að vísu, en meiri hlutinn framsóknarmenn og þar á meðal flestir helztu forustumenn þess flokks í héraðinu. Þar var styrkleiki frambjóðandans undirstrikaður. Í sjálfri kosningabaráttunni bar tiltölulega lítið á áróðri frá hálfu Alþýðuflokksmanna fyrir fylgi við hinn sameiginlega frambjóðanda. Hann var þeim mun meiri frá framsóknarmönnum. Þaðan var hann svo að segja allur. Frambjóðandi ferðaðist sveit úr sveit og bæ frá bæ, eins og gengur, en alls staðar með fylgd framsóknarmanna. Og þeir lögðu alls staðar á það áherzlu, framsóknarmennirnir, að þessi óþekkti maður væri þeirra frambjóðandi. Um það var enginn látinn vera í vafa. Kosningaúrslitin sönnuðu þetta þó allra bezt, því að við, sem þekkjum styrkleik flokkanna í sýslunni, vitum það, að af hverjum fimm kjósendum, sem kusu Braga Sigurjónsson, voru a. m. k. fjórir framsóknarkjósendur. Ég hef rakið þetta svo náið, af því að þarna er mér spilið kunnugast, en ekki af því, að ég búist við, að þarna hafi þetta verið nokkuð verra en viða annars staðar. Ég geri ráð fyrir, að það hafi verið svipað. Þannig mun þetta hafa líka verið viða um land, vitanlega dálítið breytilegt eftir því, hvernig verzlunarspilin lágu á borðinu í hverju kjördæmi. Þeir eru því ærið margir frambjóðendur Hræðslubandalagsins, sem voru í kjöri fyrir tvo flokka í síðustu kosningum, ef menn vilja halda fast við það, að bandalagið hafi í kosningunum verið tveir stjórnmálaflokkar, en ekki einn. Engin regla er þó án undantekningar, segir máltækið, og svo er um þessa. Eftir því sem næst verður komizt, voru fjórir frambjóðendur Framsfl., sem náðu kosningu, að því leyti utan við þessa sök, að þeir verða ekki sakaðir sjálfir um lögbrot í þessu efni. Eftir öllum líkum að dæma hafa þeir þó samþykkt lögbrot hinna og bandalag í heild. Þessir fjórir eru Ásgeir Bjarnason, þm. Dal., Páll Þorsteinsson, þm. A-Sk., og Páll Zóphóníasson og Halldór Ásgrímsson, þingmenn N-M. Af hverju hafa þessir menn sérstöðu, munu einhverjir vilja spyrja. Það er einfaldlega af því, að ekki er hægt að færa sönnur á, að í þessum þremur kjördæmum væri nokkur Alþfl. til. Hann var horfinn til Framsóknar fyrir þessar síðustu kosningar. Svo var langt komið í kosningunum 1953, að í Dalasýslu hékk aðeins einn kjósandi eftir á landslista Alþfl., í Austur-Skaftafellssýslu voru þeir tveir og í Norður-Múlasýslu 13, Í þessum kosningum hélt þessi eini í Dalasýslu enn sitt strik, en ekki nema 8 í Norður-Múlasýslu. Hafa þeir neitað þeirri fyrirskipun að hverfa til Framsóknar. Hinir fimm í Norður-Múlasýslu hafa e. t. v. hlýtt kallinu, en þeir hafa líka getað flutt í burt eða dáið. Í Austur-Skaftafellssýslu óx þróttur Alþfl. svo mjög, að nú komu 7 á landslistann í stað tveggja 1953. Þessa alls vegna eru nú fjórir þingmenn Framsfl. það heppnir, að um þeirra kjörbréf getur ekki verið nokkurn hlut að deila. Hinir allir virðast sekir um það lögbrot að vera í kjöri fyrir tvo flokka, ef þeir vilja endilega skipta sínu Hræðslubandalagi í tvennt við úthlutun uppbótarþingsætanna. Þá liggja þeir allir undir sektarákvæðum 147. gr. kosningalaganna, ef málið væri kært, Það liggur þá nokkuð ljóst fyrir eftir úrslit kosninganna, að 11 þessara manna hefðu ekki þurft á neinu Hræðslubandalagi að halda. Þeir hefðu verið kosnir án þess. Það eru í fyrsta lagi tveir Alþfl.-menn, Emil Jónsson, þm. Hafnf., og Haraldur Guðmundsson, 4. þm. Reykv., í öðru lagi fimm framsóknarmenn í tvímenningskjördæmum og í þriðja lagi fjórir framsóknarmenn í einmenningskjördæmum: Strandasýslu, V.-Húnavatnssýslu og báðum Þingeyjarsýslum. Þá eru eftir sex menn, sem beinlínis hafa verið kosnir vegna þess, að þeir voru í kjöri fyrir tvo stjórnmálaflokka. Þeir eru frá þessum kjördæmum: Mýrasýslu, Barðastrandarsýslu, V-Ísafjarðarsýslu, Siglufirði, Akureyri og Seyðisfirði. Það væri sú eðlilega varatill., þó að Sjálfstfl, flytji hana ekki, að kjörbréf þessara sex manna væru ógilt samkvæmt ákvæðum 142. gr. kosningalaganna, ef það verður fellt hér að úthluta uppbótarþingsætunum á bandalagið sem eina heild. Um leið yrði þá að ákveða uppkosningu á löglegan hátt í þessum sex kjördæmum og fresta Alþ. og úthlutun uppbótarþingsæta allra, þar til því væri lokið. Um þá sex menn, sem ég tel náð hafa kosningu vegna þess, að þeir voru frambjóðendur tveggja flokka, er aðstaðan annars nokkuð breytileg. Þó er það hverjum manni, sem með fylgist, augljóst um fimm þessara manna, að þetta er svo, því að enginn þeirra hefði getað haft von um sigur án bandalagsins. Um þann sjötta, Björgvin Jónsson, þm. Seyðf., er það að segja, að þetta liggur ekki eins í augum uppi vegna þess, hve mikinn meiri hluta hann fékk. Þó eru fyrir þessu svo sterkar líkur, að nærri stappar vissu. Ef ekkert bandalag hefði verið, þá hefði á Seyðisfirði vafalaust verið fjórskipt kosning. Við hefði bætzt frambjóðandi Alþfl. og án efa fyrrv. alþm. Eggert Þorsteinsson. Þótt gert væri ráð fyrir, að við það hefði ekkert hækkað atkvæðatala Lárusar Jóhannessonar, sem enginn veit þó um, þá eru sterkar líkur til, að Eggert Þorsteinsson hefði orðið kosinn. Hann er maður, sem hefur reynzt vel á Alþ. og átti að hafa mikla möguleika til að bæta við sig fylgi. En þó svo að hann hefði ekkert fengið nema sín 124 atkvæði, eins og 1953, þá er hann samt kosinn, því að þá átti Björgvin ekki eftir nema 116 og var auðvitað fallinn. Lögbrotin hafa því bjargað þessum manni eins og hinum fimm. Af því, sem hér hefur verið sagt, getur verið um tvennt að velja í þessu leiðinlega máli, ef Alþ. eða meiri hl. þess vill annars nokkuð hirða um, að farið sé eftir stjórnarskránni og kosningalögunum, annaðhvort það, sem er till. okkar sjálfstæðismanna, að úthluta uppbótarþingsætum á bandalagið sem einn flokk eða að skoða það sem tvo flokka og ógilda kjörbréf þeirra sex manna, sem bjargazt hafa gegnum kosningarnar á lögbrotum. Það mætti segja, að það væri álitamál, hvort réttmætara væri, en Sjálfstfl. flytur ekki till. um annað en fyrri leiðina. Það er ekki heldur vafi, að sú aðferðin er vægari meðferð og skemmtilegri fyrir aðilana sjálfa. Með því eina móti er hægt að slá striki yfir lögbrotin á einfaldan hátt og án uppkosninga og þingfrestunar. Hv. síðasti ræðumaður, 1. þm, Eyf., talaði töluvert um það, að þetta væru allt saman blekkingar, að það væru forustumenn flokka og bandalag, sem réði því, hvernig fólkið kysi; fólkið réði því sjálft og það væri frjálst um það að kjósa eins og því sýndist. Þetta lætur nokkuð vel í eyrum, og í mörgum tilfellum er þetta rétt, En við skulum hugsa málið dálítið nánar. Það er talið svo, að hjá Rússum og öðrum Sovétríkjum ráði fólkið því sjálft, hvern það kjósi, en það bara á ekki kost á því að kjósa neina aðra menn en þá, sem stjórnin stillir upp, Það má ekki stilla upp nema einum flokki, og fólkið á ekki kost á að kjósa neina aðra. Í þessum kosningum hefur verið beitt í takmörkuðum skilningi sömu aðferðunum. Ég held, að framsóknarmenn í Gullbr.- og Kjósarsýslu, í Borgarfjarðarsýslu, í Snæfellsnessýslu, í Austur-Húnavatnssýslu, á Siglufirði og á Akureyri hafi ekki verið í neinum vafa um það, að það var krafa þeirra flokks, að þeir kysu mann úr öðrum flokki. Það var hamazt á þeim, að þeir mættu ekki kjósa sinn eigin flokk. Þeim var ekki gefinn kostur á neinum frambjóðanda úr Framsfl. Þeir áttu þess vegna ekki nema um tvennt að velja, annaðhvort að hlíta vilja flokksstjórnarinnar eða sitja heima eða skila auðu eða eitthvað því um líkt, ef þeir ekki vildu kjósa menn úr öðrum flokkum, Sama held ég að megi segja um Alþfl.-mennina t. d. í Barðastrandarsýslu, í V.-Ísafjarðarsýslu, í V.-Húnavatnssýslu og víðar. Þeim var ekki gefinn kostur á neinum frambjóðanda frá Alþfl, Þeim var fyrirskipað að kjósa framsóknarmanninn, alveg eins og á sér stað, þar sem ekki má stilla upp nema manni af einum flokki. Þess vegna er það, að þótt vinur minn, hv. 1. þm. Eyf., haldi þessu mjög rækilega fram, að það hafi verið fólkið, sem var þarna alveg sjálfrátt, þá er það ekki nema í takmörkuðum skilningi. Að lokum vil ég taka þetta fram: Ég veit, að ýmsir menn hugsa sem svo, að það sé vafasamt, hvort rétt sé að gera nokkra rekistefnu út af þeim lagabrotum, sem hér hafa verið nefnd. Til að svara þeirri spurningu cr vert að athuga nokkra þætti kosningaúrslitanna. Þau eru þannig eins og horfir og að samþykktum öllum kjörbréfum, að Framsfl. hefur 760 atkvæði á hvern þingmann, Sjálfstfl. 1843 atkvæði á hvern sinn þingmann og Alþb. 1982 atkvæði, og eru þá taldir með þeir uppbótarþingmenn, sem tveim hinum síðarnefndu flokkum eru ætlaðir. Við vitum, að þetta stafar að verulegu leyti af gallaðri kjördæmaskipun. Ef það stafaði allt af þeim orsökum, þá væri ekkert hægt við að gera eða segja. En þar er ekki nema önnur orsökin, og þegar við hana bætist það, að sá flokkur, Framsfl., sem kosningu eftir kosningu hefur notið sérréttinda vegna gallaðrar kjördæmaskipunar, tekur upp á því, og beitir sér sérstaklega fyrir því að þrjóta kosningalögin og vinna gegn anda, tilgangi og ákvæðum 31. gr. í stjórnarskrá Íslands, þá er komið út á það svið, að með engu móti er við unandi. Þau ákvæði í stjórnarskrá Íslands, sem hér er átt við, eru um skipun Alþ. í 31. gr., d-lið, og hljóða svo: „Allt að 11 þm. til jöfnunar milli þingflokka, svo að hver þeirra hafi þingsæti í sem fyllstu samræmi við atkvæðatölu sína við almennar kosningar.“ Gegn þessum ákvæðum hefur Hræðslubandalagið brotið greinilega og óvefengjanlega með því að ætlast til, að Alþfl. fái uppbótarþingsæti út á þúsundir atkvæða frá Framsfl. Í því efni er Alþfl. nokkur vorkunn, því að allir þeir, sem í raunir rata, vilja reyna að bjarga lífi sínu á einhvern hátt. En Framsfl. er engin vorkunn. Hann er aðalsakaraðili í þessu máli. Hann beitir sér fyrir því að láta fimm til sex þúsundir sinna kjósenda kjósa annan flokk til að svíkja út uppbótarþingmenn og gera misréttið milli flokka miklu meira en til stendur samkv. ákvæðum stjórnarskrárinnar, sem ég var að vitna hér til. Í augum okkar sveitamanna, sem gjarnan viljum halda sem hæstum rétti fyrir okkar fámennu sveitahéruð, er þetta hættulegasta brot, sem framið hefur verið, því að það er mjög hætt við því, að það hefni sin. Ég segi því, að ef Alþingi tekur ekki hart og lögum samkvæmt á slíku framferði þeirra, er sízt ættu að beita því, þá skilur það ekki sinn vitjunartíma. Þá á Alþingi ekki skilið að njóta þess trausts og þeirrar virðingar, sem því annars ber. Þá er Alþingi meðsekt í því að falsa sig sjálft og liða það, að stjórn okkar lýðveldis sé byggð á sviknum grundvelli. Þess vegna má ekki þagga þetta mál niður.



Herra forseti. Mikil dæmalaus vandræði, að þessir ágætu þingmenn Sjálfstfl., sem hér hafa talað af slíkri andagift nú undanfarið, skuli ekki hafa lesið þetta allt saman yfir sjálfstæðismönnunum í landskjörstjórn í sumar. Mikið ósköp er undarlegt, að þeir skuli hafa geymt þetta allt saman þangað til núna. Ég held, að þeim hefði verið nær að taka sig dálítið fyrr til og lesa dálítið upp úr Þjóðviljanum. Ég held, að þeir hefðu haft gott af því, þessir hæstaréttarmenn Sjálfstfl. í landskjörstjórn, að heyra allt þetta, sem hér er verið að lesa upp, sem var sagt alveg rétt. Ég gæti nú trúað, - og meginið af því var komið og nógu mergjað áður, - að það hefði átt að vera hægt að þruma þetta yfir hausamótunum á fulltrúum Sjálfstfl. Í landskjörstjórn og reyna að berja réttlætið nokkurn veginn inn í hausana á þeim, áður en þeir áttu að þjóna því, Ég held nú þess vegna, að hv. sjálfstæðisþingmenn, sem núna virðast hafa lært svona vel af Þjóðviljanum, ættu héðan af að muna eftir því að reyna að lesa hann dálítið vel og betur og skilja dálítið betur, þegar hann talar rétt, og reyna að koma sínum eigin flokksmönnum í skilning um það og vera ekki svona linir í að framfylgja því, sem Þjóðviljinn er að segja þeim alveg réttilega. Ég held þess vegna, þó að það sé ákaflega ánægjulegt, að Sjálfstæðisflokksmenn skuli vera okkur svona sammála um allt í orði nú á eftir, að þeir hefðu átt að sýna þetta í verki, þegar mest reið á. Það er hálfundarlegt með þennan blessaðan Sjálfstfl., hann talar þessi ósköp nú, en hvað gerir hann, þegar réttlætið kallar á hann, þegar hann hefur valdið, þegar hann hefur stað og stund til að breyta rétt, - hvað gerir hann þá? Þá breytir hann rangt. Nei, ég held, að allur þessi mikli gangur, sem hér hefur verið í hv. þm. Sjálfstfl., allur þessi rembingur, allur þessi vindur, sem í þeim er hér, hefði átt að reyna að blása dálítið á hæstaréttarmenn Sjálfstfl. í landskjörstjórn í sumar, svo að þeir hefðu fengið eitthvað pínulítið af réttlætinu inn í sig þá. Ég skil eiginlega ekki, hvað Sjálfstfl. er að burðast við að hafa tvo menn í landskjörstjórn, burðast við að bola fulltrúa, sem Alþýðubandalagið eða ella Sósfl. hefði haft í landskjörstjórn, út úr landskjörstjórninni og setja tvo menn inn í landskjörstjórn, sem þeir sjálfir auðsjáanlega ekki treysta til að vita upp né niður, vita hvorki hvað sé rétt né rangt.  Nei, ég skal segja ykkur, hvernig ég held að þetta hafi verið. Ég held, að herforingjaráð Sjálfstfl., þar með taldir hans fulltrúar í landskjörstjórn, hafi ætlað að vera ákaflega sniðugt í sumar. Það er upplýst hérna í umr., að þá langaði til þess að svindla, þeim datt í hug, hvort það væri nú ekki hægt að fara eitthvað svipað að eins og bandalag Alþfl. og Framsóknar, og athuguðu vafalaust þetta á sínum leynifundum gaumgæfilega, herforingjaráðið. Nei, þeir komust víst að þeirri niðurstöðu, að af því að Sjálfstfl. hefur það mikið atkvæðamagn í Rvík, þá gæti hann aldrei svindlað eins mikið og hinir höfðu möguleika á. Þess vegna komu þeir sér niður á, að það væri kannske hægt að hafa einhver tök heldur á hinum og nota það á eftir, og herforingjarnir lögðu þess vegna sínar áætlanir, og það virtist passa alveg ágætlega inn í þær ráðagerðir, hvernig hæstaréttardómarar og hæstaréttarlögmenn, fulltrúar Sjálfstfl. í landskjörstjórn, greiddu atkv. En þegar einu sinni herforingjar eru búnir að leggja sínar áætlanir um, hvernig heyja skuli stríðið, og stríðið síðan fer fram og þeir tapa stríðinu, af því að vitlaust var áætlað, þá er ekki til neins að koma á eftir og segja: Við vildum endilega fá að hafa ráðagerðirnar öðruvísi, þetta var alveg ómark, eins og það var gert. - Sannleikurinn er, að það er of seint að iðrast eftir dauðann. Þið hefðuð átt að athuga þetta allt saman, sem þið eruð að tala um núna, áður en þið létuð ykkar menn í landskjörstjórn kveða upp þá dóma, sem þeir hafa gert. Hv. þm. G-K. sagði hér áðan, að þessir dómarar, þessir hæstaréttardómarar, þessir fulltrúar Sjálfstfl. í landskjörstjórn, hefðu bjargað tilgangi Hræðslubandalagsins. Ég er efins um, nema þeir hafi líka bjargað tilgangi Sjálfstfl.

Með að leiða ykkur í gildru?

Með að ætla að koma öðrum í gildru, sem Sjálfstfl. ætlaði að leiða þá út úr. Ég er ákaflega hræddur um, að þannig hafi í þessu öllu saman legið. Og þegar hv. þm. G-K. talar hérna svona fagurlega um, að ekki hafi Sjálfstfl. haft nokkur áhrif á, hvað þessir menn hafi gert eða að hvaða niðurstöðum þeir hafi komizt, þá skyldi nú Sjálfstfl, aldrei hafa haft nein áhrif á þessa menn í sambandi við neina dóma, sem þeir hafa kveðið upp? Og undarlegt er það nú, að svona hálærðir menn þurfa endilega að komast að ólíkum niðurstöðum um það, sem er alveg ótvírætt, ef það liggur ekki eitthvað á bak við það, sem þarna er, og hv. þm. G-K. virðist einmitt alveg sérstaklega hafa hnotið um það, sem Þjóðviljinn hafði sagt 29. maí um fláttskap íhaldsins, og las þetta upp hér til þess að reyna að snúa þessu nú upp á Alþýðubandalagið. Jú, það var svo sem alveg augljóst mál, hver fláttskapur var þarna að verki, og mér fannst nú hv. form. Sjálfstfl., hv. þm. G-K., raunverulega alveg viðurkenna, þegar hann var að lesa þetta upp, að þetta væri ákaflega líklegt, að svona hefðu einhverjir aðilar hugsað í þessu sambandi og svona ótuktarverzlun hefði nú komið út úr þessu. En hv. þm. G-K, gleymdi bara að minnast á eitt í sambandi við þetta allt saman, hver framdi þennan fláttskap 28. maí. Hver var það, sem lagði grundvöll að þessari hugsanlegu verzlun? Var það Alþýðubandalagið? Var það það, sem átti fulltrúa í landskjörstjórn, sem hefðu aldrei kannske komið sér sjálfum saman um að kveða upp einn og sama dóminn, eða var það Sjálfstfl., sem átti tvo fulltrúa, sem hann lét koma sér saman um að vera aldrei sammála? Hvar var grundvöllurinn lagður að þessum fláttskap, og hvað var það, sem átti að koma út úr þessu? Það var ekki Alþb., sem kom þar nærri. Það var Sjálfstfl., sem stjórnaði þessu, það var hann, sem lét kveða þarna upp dóminn, og það verður kannske sagt um Sjálfstfl. eins og sagt var um einn sniðugan höfðingja hér fyrrum daga: Enginn frýr þér vits, en - eins og það var í gömlu útgáfunni - grunaður ertu um græzku. - Ekki er það alveg óhugsandi, að slíkar áætlanir hafi verið gerðar þarna eða a. m. k. ef þær hafa ekki verið gerðar, þá eiga þær undarlega vel við það, sem Sjálfstfl. hefur komið bezt í þessu máli. Nei, Sjálfstfl. hefur valið í þessu máli, hann hefur ákveðið, hvað sé rétt og rangt, hann gerði það í sumar, hann valdi 28. maí í sumar. Þá var ákvörðunin tekin. Við, sem vorum á móti þeirri ákvörðun og höfum ekki breytt um neina skoðun í því sambandi, gátum rekið þann áróður, sem við reyndum að reka í sambandi við kosningarnar út af þessari ákvörðun. En hitt var alveg orðið augljóst mál, að það var staðreynd fyrir kjósendur, um hvað þeir áttu að kjósa, og það hefur enginn staðfest það betur en einmitt þeir hv. þm. Sjálfstfl., sem hérna hafa talað núna, að það er nokkurn veginn augljóst, að kjósendur hefðu í sumar kosið allt öðruvísi, svo framarlega sem landskjörstjórn hefði ekki kveðið upp þennan dóm. Ég býst við, að það sé varla nokkur þm. hér, sem álítur, að útkoman úr kosningunum hefði ekki orðið allt önnur, ef því hefði verið lýst yfir, að Alþfl. og Framsfl. væru skoðaðir sem einn flokkur. Nei, Sjálfstfl. féll á sjálfs sín bragði í þessum kosningum, og þess vegna er hann reiður yfir byltunni núna. Hv. þm. G-K. segir, að kjósendur sjálfir eigi eftir að dæma. Vissulega. Til allrar hamingju eiga þeir eftir að dæma, vonandi með betri aðferðum en hv. þm. G-K. ætlaði sér að viðhafa í kosningunum í Kópavogi, þegar hann lýsti því yfir, að með því að undirskrifa bara, þá væru menn að kveða upp fullkomnasta dóminn. Kjósendur eru alltaf að dæma. Kjósendur eru líka að dæma þessa dagana, Kjósendur eru að láta íhaldið fá slíkar hrakfarir þessa dagana í verkalýðsfélögunum á Íslandi, að það hefur aldrei farið aðrar slíkar. Kjósendur eru að dæma, og ég er hræddur um, að íhaldið sé dálítið hrætt við þennan dóm. En það þarf ekki að óttast, að það verði ekki nægilegt lýðræði viðhaft í hverjum þeim kosningum, sem fram eiga að fara hér eftir, og ég skal kannske koma betur að því, að það verður ef til vill hægt að treysta það betur en Sjálfstfl. hefur stundum ætlað sér. Hv. þm. G-K. hét alveg sérstaklega á Alþb. til hjálpar í þessum efnum. Ég held hann hefði átt að heita á sína menn í landskjörstjórn í sumar til hjálpar í þessum efnum, tala þessi hjartnæmu orð, sem hann sagði til okkar, um að bjarga nú lýðræðinu. Ég held, að hann hefði átt að þruma þetta yfir hausamótunum á þeim í sumar, þegar þeir stofnuðu því í hættu, að þjóðarminnihluti tæki meiri hluta hér á þingi og hvorki Alþb. né Sjálfstfl. hefði getað gert nokkurn skapaðan hlut á eftir. Þá var lýðræðinu stofnað í voða. Lýðræðið er ekki í voða núna. Nei, núna er þjóðarmeirihluti á bak við þingmeirihluta og bak við stjórn. En lýðræðinu var stofnað í hættu í sumar, þegar Sjálfstfl. lét sína menn í landskjörstjórn gefa bandalagi Alþfl. og Framsóknar möguleika á því að fá hreinan þingmeirihluta með þjóðarminnihluta á bak við sig. Þeirri hættu er afstýrt. Ég held þess vegna, að þegar hv. þm. G-K. kemur með miklar tilvitnanir um lagakróka og orðhengilshátt, þá hefði hann átt að lesa það yfir sínum hæstaréttarmönnum í lands kjörstjórn. Lagakrókar og orðhengilsháttur.

Má ég segja svolítið? Ég kunni það ekki þá, því að það var ekki komið í Þjóðviljanum þá.

Svona er það. Ef hann veit ekki það lítið, sem hann veit vel, úr Þjóðviljanum, þá veit hann það ekki. Þess vegna segi ég það, að það er ákaflega hart, að lagakrókarnir skuli vera þannig útbúnir, þegar sjálfstæðismennirnir eru að hengja sig í þá, að þeir skuli aldrei hengja sig á sama krókinn. Ég held, að þeir ættu að reyna að koma sér nokkurn veginn saman um að skilja héðan af, hvernig lagakrókarnir ættu að vera, svo að þeir gætu hér eftir kveðið upp dóma nokkurn veginn í samræmi hver við annan. Hv. þm. G-K. ítrekaði það, að Sjálfstfl. hefði alltaf verið á þeirri skoðun, sem hann hafði þá vitnað í Þjóðviljann um. Hann var bara ekki á því í sumar, 28. maí. Hann lét sína fulltrúa í landskjörstjórn kveða upp úrskurði, sem voru alveg þveröfugir þar við. Hv. 2. þm. Eyf. talaði um, að það hefðu verið gerðar tilraunir til þess að ná þingmeirihluta með þjóðarminnihluta og að slíkar tilraunir væru ákaflega ljótar, þær hefðu m. a. verið gerðar í sumar. Og hverjir gerðu þessar tilraunir mögulegar? Það voru einmitt fulltrúar Sjálfstfl. í landskjörstjórn. Það voru þeir, sem gerðu þetta mögulegt með sínum úrskurði í sumar, Það þýðir ekkert að vera með allan þann kattarþvott, sem hv. þm. Sjálfstfl. eru með í sambandi við þetta mál. Það eru þeir, sem eru sekir um, hvernig komið var í þessu máli og að ekki var gripið inn í, þegar staður og stund var til þess. Það hefur verið rætt um ýmislegt í sambandi við þetta og m. a. um það, hvort það væri alveg ótvírætt, hver lagabrot eða svindl eða annað slíkt hefði átt sér þarna stað. Og hv. þm. G-K. las margt upp um svindl og brask og annað þess háttar, Ja, hv. þm. G-K. veit nú ósköp vel, að því miður er hægt að svindla og braska í þjóðfélaginu og í kosningum, án þess að varði við lög. Því miður. Meira að segja hæstaréttarmenn Sjálfstfl. eru ekki alveg vissir um, hvaða lagabókstaf hvaða svindl eða hvaða brask kann að brjóta, En af því að þessi hv. þm. G-K. talaði nú svona ákaflega mikið og vitnaði svona mikið viðvíkjandi svindli og braski og hvað þetta væri ákaflega ljótt og þá alveg sérstaklega í sambandi við kosningar, þá liggur mér við að minna hann á, hvort þessi heilagi flokkur, Sjálfstfl., þessi vammlausi flokkur í þessum málum, þegar undanskildir eru landskjörstjórnarmennirnir hans, hefði aldrei haft neinar tilhneigingar til þess að beita svindli og braski í þessum málum. Hér hafa hv. þm. Sjálfstfl. talað eins og heilagir menn. Ég held, að hv. 2. þm. Eyf. hafi hér áðan eitthvað verið að minnast á, að það hafi jafnvel verið athugað, hvort Sjálfstfl. hefði ekki getað grætt tvö þingsæti á því að fara í eitthvert svindl og brask. En hann sagði, að það væri ekki sæmandi að reyna að svindla sér tvö þingsæti með einhverju svoleiðis svindli og braski. Hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) sagði, að það væri alveg voðalegur hlutur, sem Hræðslubandalagið, eins og hann orðaði það, hefði gert í sumar, það hefði verið með áætlun um að ræna meiri hluta þings út á minni hluta kjósenda, þessi áætlun hefði að vísu misheppnazt. Og hv. 2. þm. Reykv, (BÓ) sagði að vísu, að Sjálfstfl. hefði vel athugað það, að hann gæti svo sem svindlað líka, hann væri bara svo heiðarlegur, hann væri bara svo réttlátur, að honum dytti ekki í hug að gera þess háttar, það væri hinn hreini, hinn vammlausi flokkur, sem aldrei kæmi nærri svindli, vafalaust hvorki í verzlun né kosningum. Hann jafnvel las upp tilvitnanir um óguðlega menn, þessi hv. 2. þm. Reykv., sem hefðu ætlað að stela þingmeirihluta með minni hluta þjóðar að baki, og ítrekaði tilvitnanir, sem hann kom með um, að þetta væri eitt mesta brask og svindl, sem nokkurn tíma hefði tíðkazt. Það er sem sé alveg augljóst mál, að Sjálfstfl. er svo heilagur flokkur í þessum efnum, að honum dettur aldrei í hug að ætla að fara að svindla sér þingmeirihluta með þjóðarminnihluta að baki sér. Ég held þess vegna, að eftir að Sjálfstfl. hefur gengið í þessa endurnýjun lífdaganna, gerzt svona afskaplega heiðarlegur, vammlaus og hreinn flokkur, sem aldrei detti neitt svindl í hug og aldrei mundi detta í hug að reyna að stela þingmeirihluta með minni hluta þjóðar að baki sér, þá sé rétt að vitna í málgagn flokksins, Morgunblaðið, og það, sem það segir um tilgang flokksins, um draumsjón flokksins, um hans miklu hugsjón, um það, sem hann sé að berjast fyrir í kosningum, og það mikla mark, sem hann setji sér, og ég ætla að gefa Morgunblaðinu orðið, þar sem það segir 23. júní 1953, rétt fyrir kosningarnar, sem þá fóru fram. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Aldrei fyrr hefur Sjálfstæðisflokkurinn átt eins glæsilega sigurmöguleika og í væntanlegum þingkosningum. Ekki skortir sjálfstæðismenn nema 344 atkv. frá andstæðingum sínum til þess að vinna 10 ný kjördæmi og fá með því hreinan meiri hluta á þingi þjóðarinnar. 344 atkv. standa í vegi fyrir heilbrigðu, ábyrgu meirihlutastjórnarfari á Íslandi í stað pólitískra hrossakaupa samsteypustjórnanna, þar sem illgerlegt er fyrir kjósendur að greina, hvaða flokkur á lof og hver last skilið fyrir stjórnarframkvæmd sína. Atkvæðin, sem Sjálfstæðisflokkinn skortir, eru þessi: Hafnarfjörður 52, Ísafjörður 5, Siglufjörður 84, Mýrasýsla 4, Dalasýsla 6, V.-Ísafjarðarsýsla 82, V.-Húnavatnssýsla 50, N.-Múlasýsla 26, A.-Skaftafellssýsla 27 og V.- Skaftafellssýsla 3.“ Þetta voru þau 344 atkv., sem Sjálfstfl. auglýsti eftir 1953 í kosningunum að hann vantaði til þess að fá hreinan þingmeirihluta á Íslandi. Hann hefði þá haft eitthvað milli 37 og 40% kjósenda að baki sér, og út á það ætlaði hann sem sé að fá þennan þingmeirihluta. Allt það, sem Sjálfstfl. hefur verið að fordæma í þessum umræðum, sem hann hefur núna haft í frammi, allt saman þetta hefur hann sjálfan dreymt um, hefur hann sjálfur opinberlega lýst yfir, að hann ætlaði sér að reyna að ná. Hér tala þm. Sjálfstfl. um réttlæti, um lýðræði, um þingræði og standa sjálfir berir að því að hafa ætlað sér að afnema þetta allt saman með misnotkun á núverandi kosningaskipulagi í landinu. Ég held, að þeir ættu að tala ofur lítið varlegar í þessum efnum, hv. þm. Sjálfstfl. Hv. 2. þm. Eyf. (MJ) segir, að það hafi alltaf verið draumsjónin, að Alþ. sé skipað í sem nánustu samræmi við þjóðarviljann, Það hefur bara ekki verið draumsjón Sjálfstfl. Það er fyrst núna allt í einu í dag, sem hann virðist vera að uppgötva það. Draumsjónin í kosningunum 1953 - og það má mikið vera, ef það hefur ekki örlað á sömu draumsjóninni núna - var að vinna hreinan meiri hluta á þingi með þjóðarminnihluta að baki sér, og það átti þá eftir skoðun Sjálfstfl. að vera hið heilbrigða og ábyrga meirihlutastjórnarfar í landinu. Hv. 2. þm. Eyf. (MJ) sagði hér áðan um núverandi Alþ.: Alþingi nú er skrípamynd af þjóðarviljanum. - Núverandi Alþ. og sú stjórn, sem það hefur valið, hefur meiri hluta þjóðar að baki sér. Núverandi Alþ. og sú stjórn, sem nú situr að völdum, er rétt mynd af þjóðarviljanum, alveg sérstaklega hvað það snertir, að ríkisstj., sem hefur þingmeirihluta að baki sér, hefur líka þjóðarmeirihluta að baki sér. En það Alþ., sem hefði gefið Sjálfstfl. meiri hluta með 344 atkv. til viðbótar við það, sem hann hafði við kosningarnar 1949, ef hann hefði bætt þeim við sig í kosningunum 1953, hefði að áliti Sjálfstfl. ekki verið skrípamynd af þjóðarviljanum. Ef Sjálfstfl. hefði haft meiri hluta á Alþ. með 38 eða 39% af þjóðinni á bak við sig, var það ekki skrípamynd af þjóðarviljanum. Nei, það var heilbrigt, ábyrgt meirihlutastjórnarfar. Er nú ekki betra fyrir þessa hv. þm. að tala eitthvað ofur lítið minna um réttlætið, lýðræðið o. s. frv.? Ég er hræddur um, að það sé nokkuð mikil hræsni, sem hérna kemur fram. Það er talað um, m. a. af hv. 2. þm. Eyf., að nú þurfi að kippa í taumana. Það þurfti ekki að kippa í taumana 1953, ef Sjálfstfl. hefði fengið hreinan þingmeirihluta með því að bæta við sig 344 atkv., en það þarf að kippa í taumana, af því að hann var með skollaleik í landskjörstjórn í sumar og lék af sér. Það er talað hérna um, að þeir séu að berjast fyrir því, sjálfstæðismennirnir, að halda uppi sönnu lýðræði og réttlæti. Jú, hið sanna lýðræði og réttlæti: 344 atkv. til viðbótar því, sem hann hafði áður, til þess að fá meiri hluta einn á Alþ. með 38 eða 39% þjóðarinnar að baki sér, það var hið sanna lýðræði og réttlæti. Hv. 2. þm. Eyf. sagði meira að segja, að stjórnskipulegt öryggi landsins væri í hættu. Það var svo sem ekki neitt smáræði, sem var í hættu, Það var í hættu núna, en það var ekki í hættu 1953, ef Sjálfstfl. hefði fengið hreinan þingmeirihluta með 38 til 39% kjósenda að baki sér. Þá var ekki stjórnskipulegt öryggi landsins í hættu. Stjórnskipulegt öryggi landsins er ekki í hættu nú. Sú stjórn, sem situr að völdum, hefur ekki aðeins þingmeirihluta, heldur líka þjóðarmeirihluta að baki sér. Það hefði stjórn Sjálfstfl. eftir kosningarnar 1953 ekki haft, ef Sjálfstfl. hefði orðið að sinni draumsjón um lýðræði og mannréttindi. Ég held, að þeir ættu að draga ofur lítið úr hræsninni, þessir hv. þm. Sjálfstfl. Hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) sagði hér áðan, að það væru alvarleg svikráð að reyna að svindla til sín meiri hluta á þingi með minni hluta hjá þjóð. Ég vil spyrja hv. 5. þm. Reykv.: Er ekki Sjálfstfl. þá alveg sérstaklega sekur um þessi alvarlegu svikráð? Það eru ekki svona ljótar hugleiðingar hjá bandalagi Framsfl. og Alþfl. í sambandi við kosningarnar í sumar einar saman. Nei, Sjálfstfl, hefur gengið með þetta, hefur ekki einu sinni getað þagað yfir því. Það er enginn efi á því, að til þess að koma í veg fyrir, að hægt sé að svindla til sín meiri hluta á þingi með minni hluta hjá þjóð, er ekki nóg að breyta meira að segja kosningalögunum og meira að segja ekki nóg, að landskjörstjórnarmenn skilji þau rétt, það þarf að breyta stjskr. sjálfri, ef það á að tryggja, að það sé alltaf meiri hluti þjóðar á bak við meiri hluta þings. Hv. 5. þm. Reykv. sagði hér áðan, að það hefði verið gerð tilraun til þess að ræna sjálfsákvörðunarrétti þjóðarinnar með því að reyna að ná þingmeirihluta með þjóðarminnihluta að baki sér. Hann dæmir Sjálfstfl. sjálfan í þessu sambandi. Hv. 2. þm. Reykv, (BÓ), sem hér var að ljúka sinni ræðu áðan, sagði, að Sjálfstfl. væri svo sem ekki að tala hérna vegna þess, að hann hefði von um, að meiri hluti Alþingis hallaðist á sveif með réttlætinu. Nei, það var nú svo sem ekki það. Hann sagði, að hann byggist ekki við, að meiri hluti þingsins þjáðist af réttlætiskennd. En Sjálfstfl. þjáðist af réttlætiskennd 1953, þegar hann fór fram á það að fá meiri hluta hér á Alþ, með minni hluta þjóðarinnar að baki sér. Ja, ég sé það, að þeir eru flestir farnir út, þessir hv. þm. Sjálfstfl., sem voru að tala hérna áðan, og það er ekki nema von. Hv. 2. þm. Reykv. sagði áðan, að það væri verið að kjöldraga heiðarlega framkvæmd kosningalaga. Hverjir kjöldrógu hana? Voru það ekki fulltrúar Sjálfstfl. í landskjörstjórn? Og hverja langaði til þess að kjöldraga bæði kosningal. og stjskr.? Var það ekki Sjálfstfl. 1953? Ég held því, alveg í bróðerni sagt, að þm. Sjálfstfl. eigi ekki að venja sig á svona allt í einu upp úr þurru að fara að tala um réttlæti og lýðræði og allt saman þetta, sem þeir hafa haft ósköp lítið við að tala um á undanförnum árum. Ég held, að þeir verði ofur lítið fyrst að stinga hendinni í eigin barm og skoða sína eigin sögu. Hv. þm, G-K. náði hámarkinu, þegar hann talaði um, að Alþb. hefði sett réttlætið, lýðræðið og þingræðið fyrir auð og völd. Það er nú svo sem alveg auðséð, að þessi hv. þm. virtist nokkurn veginn hafa hugmynd um, hvað það hefur þýtt fyrir hann að vera í völdum undanfarið. Það hefur verið fórnað nokkuð miklu af þessu öllu saman, þegar hann hefur komið við völdin, og þó kannske allra mest, þegar mest reyndi á hann og hans flokksþingmenn um, hvort þeir vildu standa á verði gagnvart því að taka gild kjörbréf manna, sem engin kjörbréf höfðu. Þessi hv. þm. G-K., sem talaði svona, tók svona mikið upp í sig núna og talaði um kokvídd Alþb. í sambandi við að gleypa 4 þm., hafði kokvídd til þess að gleypa yfir 40 þm. 1941. Hann lét allan Sjálfstfl. samþ. að framlengja umboð allra þm., eftir að þau voru öll runnin út. Þegar engir þm. voru til og engir höfðu rétt til þess að sítja á Alþ. lengur, þá lét hann bara þessa þm. útnefna sig sjálfa. Og svo kemur þessi maður og fer að tala um, að það sé verið að selja réttlætið, lýðræðið og þingræðið fyrir auð og völd. Hann var sjálfur ráðh. þá. Nei, ég held, að ég verði að fullvissa Sjálfstfl. um, að það verður reynt að bjarga bæði lýðræði og þingræði á Íslandi þrátt fyrir allar aðgerðir bæði landskjörstjórnarmanna Sjálfstfl. í landskjörstjórn, þrátt fyrir allar tilraunir miðstjórnar Sjálfstfl. til þess að hagnýta sér núverandi kjördæmaskipun til þess að ná þingmeirihluta með þjóðarminnihluta að baki sér. Það verður reynt, og um þetta á þjóðin eftir að dæma. Það, sem liggur fyrir að gera, er að undirbúa að breyta þannig kosningal. og stjskr., að Íslendingar eigi ekki oftar á hættu, frá hverjum sem vera skal, að það sé hægt að skapa meiri hluta hér á Alþ. með minni hluta þjóðarinnar að baki sér. Slíkt verður ekki gert með því, sem oft hefur komið upp hjá ýmsum sjálfstæðismönnum, að koma t. d. á eintómum einmenningskjördæmum eða slíku. Slíkt verður aðeins gert með því að breyta stjskr. áfram í þá átt, sem alltaf hefur vakað fyrir verkalýðshreyfingunni, að tryggja jafnari rétt manna til áhrifa á skipun Alþingis. Það mun verða gert. Kosningalögunum mun verða breytt, og stjskr. mun verða breytt. Það er miklu meira í húfi í sambandi við öll þessi mál en tvö þingsæti eða svo. Það, sem er í húfi, er, að héðan af verði slík kosningal. og stjskr. á Íslandi, að það sé alltaf tryggt, að þingmeirihluti hafi þjóðarmeirihluta að baki sér og að slíkar tilraunir sem gerðar hafa verið á undanförnum árum, bæði í sambandi við síðustu kosningar og fyrri kosningar, um að reyna að skapa sér þingmeirihluta með þjóðarminnihluta geti ekki tekizt. Til þessa þarf að taka bæði sjálf kosningal. og sjálfa stjskr. til endurskoðunar, og það höfum við tryggingu fyrir að verði gert. Og við munum reyna að vinna að því, Alþb.-menn, að í því sambandi verði skapað slíkt réttlæti í þessum málum í framtíðinni, að bæði það, sem bandalag Framsfl. og Alþfl., og það, sem Sjálfstfl. ætlaði sér 1953, geti ekki endurtekið sig, að héðan af geti þjóðin verið örugg um það, að þegar hún gengur til kosninga, þá komi alltaf þannig út úr þeim kosningum, að þingmeirihluti sé fulltrúi fyrir þjóðarmeirihlutann.



Herra forseti. Vegna þess að hæstv. forseti óskaði að fresta fundi, áður en ég hafði lokið máli mínu síðdegis í gær, vil ég leyfa mér að byrja með því að rifja lítils háttar upp það, sem ég hafði sagt áður en ég lauk máli mínu. Ég hafði leyft mér að benda á það, að hv. ræðumenn Sjálfstfl, hefðu mjög lítið eða alls ekki gert grein fyrir því, samkv. hvaða ákvæðum kosningalaga þeir teldu, að Alþ. bæri að ógilda þau fjögur kjörbréf hv. þingmanna Alþfl., sem þm. Sjálfstfl. hafa flutt till. um að ógilda. Ég sagði, að mér mundi þykja fróðlegt að heyra álit hinna löglærðu þingmanna Sjálfstfl. á því, hvaða ákvæði þetta væru, með því að þá gæti það orðið ljósara fyrir mönnum, hvaða afleiðingar hv. tillögumenn ætluðust til, að till. þeirra, ef samþ. yrði, hefði, hvað þeir ætluðust til þess að gerðist næst, eftir að Alþ. hefði ógilt hin umdeildu kjörbréf. Ég ræddi svo nokkuð um það, hvað ógilding hinna umdeildu kjörbréfa þýddi, að mínu viti. Ég lýsti því, að ég teldi hana eina út af fyrir sig enga lausn á því deilumáli og því stjórnskipulega vandamáli, sem kom upp með kosningabandalagi Alþfl. og Framsfl. fyrir kosningar í vor og þá ekki sízt með úrskurði landskjörstjórnar um það deilumál, sem var kveðinn upp hinn 28. maí í vor. Ég gat þess, að ég gæti ekki séð, að ógilding kjörbréfanna hefði mikla pólitíska þýðingu fyrir skipan þessa þings, og það sem meira væri, að ég gæti ekki séð, að í ógildingu kjörbréfanna út af fyrir sig fælist nein trygging fyrir réttlátari skipan Alþingis í framtíðinni, en það tel ég aðalatriði þessa máls, eins og það liggur fyrir. Síðan vildi ég sýna fram á, að Alþ. sjálft gæti ekki gefið út ný kjörbréf í stað þeirra fjögurra kjörbréfa, sem það ætti að ógilda samkv. till. hv. sjálfstæðismanna. Það hlyti að koma samkv. ákvæðum kosningalaganna til landskjörstjórnar aftur að fjalla um málið og gefa þá út kjörbréf handa fjórum nýjum þm. En ég gat hins vegar ekki komið því heim, að meiri hluti landskjörstjórnar, hæstaréttardómarinn Jón Ásbjörnsson, formaður hennar, og lögfræðingar Framsfl. tveir, sem með honum skipa þann meiri hluta, sem stóð að úrskurðinum, sem kjörbréfin hafa verið gefin út eftir, mundi telja sér skyldara að fara eftir einfaldri ályktun Alþ. á þessum þingsetningarfundi en þeim ákvæðum laganna, sem þeir í vor og þegar þeir gengu frá úthlutun uppbótarsætanna töldu alveg ótvíræð, og að þeir mundu nú fyrir ályktun Alþ., sem setti þeim reglur um nýja úthlutun uppbótarsætanna, telja sér fært að úthluta uppbótarsætunum eftir ályktun Alþ., sem fæli í sér reglu, sem að dómi og samkv. orðum hæstaréttardómarans Jóns Ásbjörnssonar er hvergi gert ráð fyrir í kosningalögunum. En landskjörstjórn, þessi meiri hluti hennar, hefur talið sér það eitt skylt og rétt að fara eftir bókstaflegum ákvæðum laganna. Ég er ekki í vafa um það fyrir mitt leyti, að þessir lögfræðingar, sem hafa myndað sér skoðun á því, hvað þeir telji ótvíræða reglu laganna, muni telja sér skyldara að fara eftir henni en ályktun Alþ., sem gerð yrði nú, og muni ekki telja sér fært að úthluta kjörbréfum með öðrum hætti en þeir hafa þegar gert. Það má að vísu benda á, að Alþ. ber nú að kjósa nýja landskjörstjórn. Það ber að gera þegar eftir hverjar almennar alþingiskosningar, og það mun vera eitt fyrsta verk, sem liggur fyrir þessu þingi, þegar það tekur nú loks til starfa. En ný landskjörstjórn er ekki kosin til þess að fjalla um kosningar, sem þegar hafa farið fram. Hún er kosin til þess að fjalla um þær kosningar, sem fara fram hér á eftir. Og ég get ekki með neinu móti séð, að nýkosin landskjörstjórn gæti fjallað um úthlutun uppbótarþingsæta í síðustu kosningum, sem hún var alls ekki kosin til þess að stjórna eða hafa eftirlit með. Ég hlýt því að komast að þeirri niðurstöðu, að ef hin umdeildu fjögur kjörbréf væru ógilt, þá væri það líklegast, ef ekki alveg víst, að hin fjögur uppbótarþingsæti yrðu að standa auð og óskipuð út þetta kjörtímabil. Hv. sjálfstæðismenn geta sagt sína skoðun á því, hvort þeim þyki líklegt, að hæstaréttardómari Jón Ásbjörnsson og lögfræðingar Framsfl. skipti nú um skoðun og úthluti þessum fjórum þingsætum eftir öðrum reglum en þeir telja réttar. Að vísu má benda á það, að Alþ. getur breytt kosningalögunum, sett inn í þau ákvæði um kosningabandalög, t. d. bannað það, að einn eða fleiri flokkar geri með sér alger kosningabandalög, eins og Alþfl. og Framsfl. gerðu fyrir síðustu kosningar, eða að þegar flokkar gera með sér slík alger kosningabandalög, þá beri að viðhafa þá reglu við úthlutun uppbótarþingsæta að leggja saman atkvæðatölur flokkanna og úthluta síðan uppbótarsætum samkv. því, eða jafnvel að í slíku tilfelli væri þeim skylt að hafa aðeins einn landslista í kjöri. Allt þetta er til. En það hygg ég að allir viðurkenni, að slíkar breytingar á kosningalögum eða ný kosningalög, sem sett yrðu nú, gætu ekki verkað aftur fyrir sig og haft áhrif til ógildingar á úrskurði landskjörstjórnar frá 28. maí 1956. Það er því mín niðurstaða, að með ógildingu kjörbréfanna einni saman geti Alþ. ekkert áunnið. Með því ráði, að Alþ. aðeins ógilti kjörbréfin, gæti það komið í ljós, að Alþ. hefði ekki fullt og óskorað vald í þessu máli og Alþ. sýndi þá vanmátt sinn og jafnvel gerði sig hlægilegt. Ég veit nú ekki, hvaða niðurstöðu hv. lögfræðingar Sjálfstfl. komast að um það efni, hvaða afleiðingar ógilding hinna umdeildu kjörbréfa eigi að hafa að lögum, en ekki getur verið vafi á því, að þar beri að fara að núgildandi kosningalögum, enda í þeim ákvæði um það, hvað gera skuli, ef kosning þm, er ógilt af einhverjum ástæðum. En það er mín skoðun, að það sé ekki úthlutun uppbótarsætanna í sjálfu sér, sem sé varhugaverð, eða misfellur í þessu tilfelli, heldur sé það framboðið við alþingiskosningarnar. Það eru framboðslistar flokkanna, sem misfellur voru á, en þeir voru grundvöllur, sem lagður var fyrir kjósendurna í kosningunum. M. a. fjallaði landskjörstjórn um meinta galla á framboðslista í tveimur kjördæmum, lista Alþfl. í Reykjavík og lista Framsfl. í Árnessýslu. Formaður landskjörstjórnar, Jón Ásbjörnsson, gerði till. um, að þessir framboðslistar væru ekki teknir til greina óbreyttir, en sú till. var felld, og réð þar úrslitum atkv. fulltrúa Sjálfstfl., hrl. Einars Baldvins Guðmundssonar, og varð því skoðun hæstaréttardómarans undir í því máli og framboðslistarnir í þessum kjördæmum, þar sem kosið er hlutfallskosningu, teknir til greina óbreyttir. Ég hefði talið, að ef kæra lægi fyrir um þetta atriði, þá væri ekki vafi á, hvernig með skyldi fara. Það yrði að kjósa upp í þessum kjördæmum. En það er mjög nærri mér að hallast að því, að ef ógilda beri kjörbréf hinna landskjörnu þm., þá sé það vegna misfellna, sem voru á framboðslistum Alþfl. og Framsfl., landslistum þeirra, og þá þykir mér líklegast, að ef fallizt yrði á þá skoðun, þá væri ekki nema ein lausn til samkv. ákvæðum gildandi kosningalaga, en það væri að láta nýjar kosningar fara fram, og sýnist mér þá, að líklegt væri, að þær ættu að fara fram eftir ákvæðum, að mig minnir, 135. gr. kosningalaganna, innan mánaðar frá því, að ógilding kjörbréfanna ætti sér stað. En þá kemur spurning, sem að mínu viti heggur nokkuð nærri kjarna málsins: Hvernig ætti þá að tryggja það, að sömu misfellur gætu ekki átt sér stað aftur í þeim kosningum, sem færu fram á svo skömmum tíma samkv. ákvæðum kosningalaga? Ég get ekki betur séð en að það hljóti að vera aðalatriði þessa máls af hálfu þeirra, sem telja, að misfellur hafi verið á síðustu kosningum vegna kosningabandalags Alþfl. og Framsfl. og úrskurðar landskjörstjórnar um það, að slíkar misfellur geti ekki endurtekið sig. En hvernig ætti að fyrirbyggja það, ef það væri niðurstaðan, að nýjar almennar kosningar ættu að fara fram innan mánaðar? Ég veit, að hv. þm. Sjálfstfl., sem bera skyn á þetta mál, vita vel, að það er ekkert áhlaupaverk að setja ákvæði í kosningalög, sem fyrirbyggja með öllu alla misnotkun með kosningabandalögum, þ. e. a. s. einkum meðan núverandi ákvæði stjórnarskrárinnar eru í gildi. Það má minna á, að hv. þm. Sjálfstfl. voru að því er virtist alveg á móti því fyrir rúmlega tveimur árum, að löggjöf yrði sett um kosningabandalög. A. m. k. man ég það, að þeir réðust af miklu offorsi á móti frv., sem kom fram hér á hv. Alþ. um kosningabandalög. En þó að Sjálfstfl. leggi nú mikla áherzlu á þær misfellur, sem voru í síðustu kosningum, þá er ég ekki alveg viss um, að hann sé reiðubúinn til þess að setja ný kosningalög, sem fyrirbyggi með öllu, að hægt sé að koma við nokkurri misnotkun í kosningum með kosningabandalögum. Í öllum sínum málflutningi um þetta mál hefur hann lagt höfuðáherzlu á það atriði, að kosningabandalag Alþfl. og Framsfl. í vor hafi verið algert. Því til samanburðar tekur hann svo kosningabandalag Sjálfstfl. og Bændaflokksins 1937, sem bent hefur verið á, og telur, að það hafi verið fullkomlega löglegt af þeirri einni ástæðu, að það var ekki algert í öllum kjördæmum landsins. M. ö. o.: Mér virðist, að Sjálfstfl. sé aðeins á móti því, að flokkar geri með sér alger kosningabandalög. Nú held ég, að öllum sé það alveg ljóst, að það var engin nauðsyn fyrir Alþfl. og Framsfl. í síðustu kosningum að hafa kosningabandalag sitt algert, meira að segja mætti fremur segja, að það hafi verið alveg óþarfi, og ég hygg, að forustumenn þessara flokka sjái það nú. Þeir hefðu getað náð sama árangri, sömu misnotkun á kosningalögunum, þó að þeir hefðu kosningabandalag sitt alls ekki algert, og jafnvel meiri árangri. Og ég veit, að það sjá það allir nú, að það er hægt að gera kosningabandalög í þeim tilgangi að hafa ranglega hag af að því er snertir úthlutun uppbótarsæta án þess að hafa slík kosningabandalög alger, meira að segja án þess að láta nokkuð yfir því, að um nokkurt kosningabandalag sé að ræða. Þetta er staðreynd og verður staðreynd, meðan núgildandi stjórnarskrá er í gildi og ákvæði hennar og kosningalaga um uppbótarsætin óbreytt. Hv. þingmenn Sjálfstfl. hafa ekki séð enn neitt athugavert við kosningabandalag Sjálfstfl. og Bændafl. - og ég vil nú bæta við nazista 1937. Þeir sjá þess vegna væntanlega ekkert athugavert við nein kosningabandalög, sem eru gerð í þeim tilgangi að ná meiri hluta hér á hv. Alþ., þó að ekki standi meiri hluti kjósenda á bak við. En það er í mínum augum höfuðatriði þessa máls og skipulag þessara mála. Eða hef ég ef til vill Sjálfstfl. fyrir rangri sök í þessu efni? Viðurkennir Sjálfstfl. nú, að það eigi að ganga svo frá kosningalögum, að útilokað sé, að flokkur eða flokkar, sem hafa ekki meiri hluta kjósenda á bak við sig, geti fengið meiri hl. á Alþingi og þar með óskoraðan rétt til þess að stjórna landinu? Ég spyr. Hv. þm. Sjálfstfl. geta svarað. Er Sjálfstfl, reiðubúinn til þess að setja nú í dag kosningalög og gera þær breytingar um leið á stjórnarskrá, sem vitanlega gætu ekki gengið í gildi jafnsnemma og kosningalög, að útilokað sé, að einn flokkur eða flokkar geti fengið óskoraðan meiri hluta á Alþingi, ef þeir hafa ekki á bak við sig meiri hluta kjósenda? Þetta er spurningin. Þetta er aðalatriði málsins. Og ég bíð eftir svari hv. þm. Sjálfstfl. um þetta atriði. Það hefur verið rætt mikið, með og móti, um úrskurð landskjörstjórnar. Ég get ekki séð, að hv. þm. Sjálfstfl. hafi í raun og veru lagt neina höfuðáherzlu á að færa óyggjandi rök fyrir því, að úrskurðurinn sé rangur, En ég vil segja í stuttu máli mína skoðun á því, hvers vegna hann er rangur. Ég játa það, að frá þröngu, lögfræðilegu sjónarmiði er úrskurðurinn studdur mjög sterkum rökum af hæstaréttardómara Jóni Ásbjörnssyni í hans grg. En það er mín skoðun, að það megi ekki beita þrengsta lögfræðilegum skilningi í máli, þegar um er að ræða þýðingarmestu stjórnskipunarmál eins og þetta. Ég vil benda á, að í því landi, sem talið er mikið lýðræðisland, í því landi í heiminum, þar sem skrifuð stjórnarskrá er mest í heiðri höfð og álitinn helgur dómur, svo mjög, að sumum þykir það liggja nærri nokkurs konar hjáguðadýrkun, þar er dómstóll til þess að skera úr, hvað sé stjórnskipunarlög og hvað ekki. Sá dómstóll hefur haft geysimikla þýðingu í pólitísku lífi þessa lands, þ. e. Bandaríkjanna, en því hefur verið lýst yfir margsinnis af mjög virtum og viðurkenndum dómendum í þessum æðsta rétti Bandaríkjanna, að þegar þeir kveði upp úrskurði sína um stjórnskipunaratriði þar, þá hafi þeir það sér í huga sem meginreglu, hvernig stjórnarskrárgjafinn, jafnvel menn, sem lifðu fyrir allt að 200 árum, hefði hugsað um það atriði, sem dómstóllinn er spurður um, Það er auðvitað regla um alla lögskýringu að leita að því, hvað fyrir löggjafanum vakti. Það væri hægt um stjórnarskrá okkar að þessu leyti og ákvæðin í henni um uppbótarsætin, sem voru stofnuð með stjórnarskrárbreytingum og kosningalögum, sem gengið var frá á Alþingi 1933, að grennslast eftir því, hvað fyrir löggjafanum vakti. Ég tel, að það megi finna í umr. hér á hv. Alþingi um þessi atriði ummæli, sem sýni, að stjórnarskrárlöggjafinn hafði ekki í huga með stofnun uppbótarsætanna aðeins jöfnun milli þingflokka, heldur það höfuðatriði að tryggja, að meiri hluti á Alþingi væri jafnan í sem fyllstu samræmi við meiri hluta þjóðarinnar; ekki aðeins að þingmannatala flokka hér á hv. Alþingi væri, eins og segir í stjórnarskránni, í sem fyllstu samræmi við atkvæðatölu þeirra, heldur miklu fremur hitt, að meiri hlutinn hér á Alþingi væri ekki í ósamræmi við meiri hluta kjósenda. Ég vil benda á, að það má finna ummæli eftir tvo menn, sem áttu sæti í þeim nefndum, sem undirbjuggu stjórnarskrá og kosningalög 1933, sem sýna þetta. Ég vil þar til nefna hæstv. fjmrh., Eystein Jónsson, og Vilmund Jónsson, sem átti sæti í landskjörstjórn og hefur átt það, held ég, alla tíð síðan núverandi skipun uppbótarsæta var tekin upp. Báðir þessir menn létu orð falla á þá leið í umr. um stjórnarskrá og kosningalög, sérstaklega uppbótarsætin, að þau væru til þess sett að tryggja, að meiri hluti á Alþingi væri jafnan í samræmi - ekki ef til vill í stærðfræðilegu hlutfalli alltaf - en í sem fyllstu samræmi við meiri hluta þjóðarinnar. Og úrskurður meiri hluta landskjörstjórnar er að mínu áliti rangur vegna þess eins, að hann gat leitt til þess, að Alþingi Íslendinga yrði svo skipað vegna úthlutunar uppbótarþingsætanna, að meiri hluti á Alþingi væri í engu samræmi við meiri hluta þjóðarinnar, að meiri hluta á Alþingi hefðu tveir flokkar, þeir flokkar, sem kosningabandalagið gerðu, en ekki hefðu ef til vill nema þriðjung kjósenda að baki sér. Það er frá þessu sjónarmiði, sem ég tel úrskurðinn rangan. Þessi árangur í kosningunum hefði verið í fullri andstæðu við yfirlýstan tilgang stjórnarskrárgjafans og tilgang hans með stofnun uppbótarþingsæta. Árangurinn af úthlutun uppbótarþingsætanna samkv. úrskurðinum hefði þá orðið þveröfugur við yfirlýstan tilgang stjórnarskrárgjafans með uppbótarþingsætunum. Í þeirri skýru grg. um þetta mál, sem Vilmundur Jónsson lagði fram í landskjörstjórn, en hann var, eins og ég hef þegar bent á, í stjórnarskrár- og kosningalaganefnd 1933, segir hann m. a.: „Landskjörstjórn hlýtur að telja sér skylt að halda vörð um þau fyrirmæli stjórnarskrár og kosningalaga svo og anda þeirra fyrirmæla og tilgang, að uppbótarþingsætum verði úthlutað til raunhæfrar jöfnunar milli þingflokka“. Og það var með þessum rökum, sem hann gat ekki orðið sammála hæstaréttardómaranum Jóni Ásbjörnssyni og lögfræðingum Framsfl. Það var nefnilega augljóst, að svo gat vel farið í kosningunum, með þeim grundvelli, sem lagður var með úrskurði meiri hlutans, að úthlutun uppbótarþingsætanna samkv. bókstaf kosningalaganna yrði til þess að skapa meiri ójöfnu milli þingflokka og jafnvel fullt misræmi milli meiri hluta á Alþingi og meiri hluta þjóðarinnar. Það vita allir menn, að það var ekki tilgangur með stofnun uppbótarþingsætanna 1933 að skapa meiri ójöfnuð né að gera meiri hættu á því en var fyrir þann tíma, að meiri hl. á Alþingi væri ekki í samræmi við meiri hluta þjóðarinnar. En þetta var það, sem hefði getað komið fyrir í kosningunum í vor, með þeim grundvelli, sem lagður var með úrskurði landskjörstjórnar. Við vitum í dag, að það fór sem betur fór ekki svo. Sá meiri hluti, sem nú hefur verið myndaður á Alþingi, hefur öruggan meiri hluta þjóðarinnar að baki sér. Núverandi stjórnarflokkar hafa rúmlega 53% atkv. að baki sér, stjórnarandstaðan, Sjálfstfl., aðeins rúmlega 42%. Tilgangi stjórnarskrárgjafans og löggjafans, að því er uppbótarsætin varðar, hefur því verið náð, og skipun Alþingis nú er í fullu samræmi við hann. Það má meira að segja, segja, að því er mér virðist, að hverjir þeir tveir flokkar, sem gætu skapað með sér meiri hluta hér innan þings, hefðu einnig meiri hluta þjóðarinnar að baki sér, og það er meira en hefur verið hægt að segja um sum undanfarin þing. Ég skal aðeins lítillega minna á atkvæðatölur og þingmannatölur flokkanna, þó að ég viti, að öllum sé það ljóst. Alþb. hefur 15850 atkv. og rúmlega 19% kjósenda, Alþfl. 15142 atkv. og rúmlega 18% kjósenda, Framsfl. nærri 13 þús. atkv., rétt yfir 15% kjósenda, en hann hefur að vísu 17 þm., eða um það bil 33% þingsæta. Hann er að þessu leyti undantekning, en það hefur hann jafnan verið á undanförnum þingum, svo að það er ekkert sérlega nýtt við það, Stjórnarflokkarnir samtals hafa 43900 atkv. að baki sér og 53% kjósenda, en þeir hafa 33 þm. af 52 eða milli 63 og 64% þingmanna. 4½% kjósenda fengu engan fulltrúa á Alþingi, sem kunnugt er, Sjálfstfl. fékk 35 þús. atkv. rúm og hefur rúmlega 42% kjósenda og 19 þm. Hann hefur að vísu ekki að þessu sinni þm. í fullu hlutfalli við kjósendatölu sína, en það er ekkert nýtt um flokka hér á hv. Alþingi á undanförnum þingum. Milli þingmannatölu flokka og atkvæðatölu þeirra hefur alltaf verið nokkurt misræmi á öllum þingum síðustu tvo áratugina eða síðan gildandi kosningalög voru sett. Við næstsíðustu kosningar, 1953, hefði t. d, þurft að úthluta 28 uppbótarþingsætum til þess, að fullur jöfnuður næðist milli þingflokka. Ég man ekki eftir því, að Sjálfstfl. hafi hingað til fundið sárt til þessa ójafnaðar. Það eru nefnilega aðrir flokkar fremur en hann, sem hafa borið skarðan hlut frá borði. En nú finnur Sjálfstfl. sárt til þess, að hann hefur ekki tölu þingmanna í fyllsta samræmi og hlutfalli við kjósendatölu sína. Ég man nú ekki eftir því, að hann hafi flutt hér neina till. á undanförnum árum eða áratugum um að bæta úr þessu misræmi, sem jafnan hefur verið. En ég vil nú enn spyrja hv. þm. hans: Er Sjálfstfl. nú kominn á þá skoðun, að stærð flokka hér á hv. Alþingi eigi jafnan að vera í hárnákvæmu hlutfalli við tölu kjósenda? Geri hann kröfu til þess fyrir sjálfan sig, þá geri hann einnig kröfu til þess fyrir aðra. Það væri hið fyllsta réttlæti. Eru nú hv. þm. Sjálfstfl. komnir á þá skoðun, að þetta réttlæti verði að nást og við annað verði ekki unað. Ef svo er, þá ættu þeir að lýsa því hér yfir í þessum umr. Hér væri fyllsta tækifæri til þess. En þetta misræmi og þessi ójöfnuður, sem enn á sér stað og er ekkert nýtt um skipun Alþingis, því að það hefur verið svo meira og minna síðustu 22 árin og raunar lengur, stafar af ákvæðum stjórnarskrárinnar annars vegar og svo einkum af því, að fólkið hefur flutzt og flyzt mjög ört til í landinu á síðustu áratugum, síðan ákvæðum stjórnarskrár og kosningalaga var síðast breytt. Uppbótarsætin, þó að þau væru alltaf 11, sem ekki á alltaf að vera eftir lögunum, eru orðin ófullnægjandi til þess að bæta úr þessu misræmi, en það stafar af því, að þetta misræmi stafar af kjördæmaskipuninni, sem er orðin úrelt. Misræmi milli flokkanna hér á hv. Alþingi er ekkert á móti því misræmi, sem er orðið á milli fulltrúa héraða í landinu. Ég vildi aðeins benda á nokkur dæmi, sem sýna vel þetta misræmi. Í Kópavogi voru við síðustu kosningar ámóta margir kjósendur og í þremur kjördæmum, sem kjósa þrjá þm. Í Keflavík voru einnig ámóta margir kjósendur og í þremur kjördæmum, sem kjósa aðra þrjá þm. Þessir tveir bæir hafa kjósendatölu á móts við sex kjördæmi, sem kjósa sex þm. Í Gullbringu- og Kjósarsýslu allri, að þessum bæjum meðtöldum vitanlega, voru ámóta margir kjósendur við síðustu kosningar og í 8 kjördæmum, sem samtals kjósa 10 þm. Í Kópavogi einum bættust við á rúmlega hálfu öðru ári álíka margir kjósendur og allir kjósendur á Seyðisfirði. Í Rvík og Gullbringu- og Kjósarsýslu eru samanlagt ámóta margir kjósendur og annars staðar í landinu. Gullbringu- og Kjósarsýsla og Reykjavík kjósa 9 þm., kjördæmakosna, hin 26 kjördæmin 32 þm. Misræmið milli héraða er augljóst, Það er miklu meira nú en það hefur nokkurn tíma verið og hefur þó oft verið mikið. Það er mín skoðun, að það sé orðið svo mikið, að það verði ekki lengur við það unað að endurskoða ekki þá kjördæmaskipun, sem er bundin í stjórnarskránni. Ég álít, að það sé einnig augljóst, að eftir að svo hatrammar deilur hafa átt sér stað um skilning gildandi kosningalaga, þá sé óhjákvæmilegt að taka kosningalögin til endurskoðunar. Ég hef hér lýst þeirri skoðun minni, að ógilding þeirra fjögurra kjörbréfa, sem hér er deilt um, ein út af fyrir sig hafi nauðalitla þýðingu og sé engin lausn á þeim stórfelldu vandamálum, sem hafa skapazt og eru augljós hverjum hv. þm. varðandi þessi mál, skipun kjördæma og kosningalaga í landinu. Um þau mál er það aðalatriði, að það verði meginregla, að Alþingi sé jafnan svo skipað, að meiri hluti þar hafi á bak við sig meiri hluta þjóðarinnar. Þessi meginregla ein tryggir lýðræði í landinu og getur orðið grundvöllur þingræðis. Þetta hvort tveggja, lýðræði með fullu þingræði, vilja menn hafa. Því telja allir flokkar sig fylgjandi. Ég hygg, að ef það kæmi fyrir, að einn flokkur hefði meiri hluta hér á Alþingi, en alls ekki meiri hluta kjósenda, þá mundi öðrum flokkum, sem hér væru, þykja þungt að búa undir því. En hví þá ekki að ganga nú að endurskoðun stjórnarskrár og kosningalaga með þessa meginreglu í huga? Ef hv. Sjálfstfl. vildi nú lýsa því yfir, að hann vilji nú ganga að endurskoðun kosningalaga og stjórnarskrár með þessa meginreglu að leiðarstjörnu, þá teldi ég það mikils virði. Þá gæti það ekki komið fyrir eftir slíka endurskoðun, sem gat komið fyrir í kosningunum í sumar, að flokkur eða flokkar fengju meiri hluta hér á hv. Alþ. með rúmlega þriðjung kjósenda á bak við sig, En þetta fordæmir Sjálfstfl. réttilega, að því er mér virðist, mjög þunglega, Hví þá ekki að halda þeirri stefnu áfram og lýsa því yfir hér sem stefnu Sjálfstfl. í þessum málum öllum, að hann vilji þá breytingu á stjórnarskrá og kosningalögum, að slíkt, að minnihlutaflokkur með þjóðinni geti fengið meiri hluta á Alþingi, geti aldrei komið fyrir? Ég álít að vísu, að Alþingi beri skylda til þess og Alþingi hafi rétt til þess að hafa æðsta úrskurðarvald í öllum málum þjóðarinnar. Ég veit að vísu, að það vald er takmarkað af stjórnarskrá okkar, en í samræmi við þetta álit ég líka, að það eigi að vera hæstiréttur í þessum málum. En ég vil búa svo um þann dóm, sem Alþingi sem hæstiréttur í þessum málum kveður nú upp í því deilumáli, sem hér er til umræðu, að það verði alveg útilokað, að það freisti nokkurs flokks að gera það sama og kosningabandalag Alþfl. og Framsfl. fyrir kosningarnar í vor. Þeim árangri tel ég að verði ekki náð með því einu að ógilda hin umdeildu kjörbréf og langt frá því. Það er mín skoðun, eins og ég hef þegar lýst, að það sé engin lausn í því máli, allsendis ófullnægjandi. Þar getur ekkert dugað nema endurskoðun kosningalaga og stjórnarskrár. Hv. þingmenn Sjálfstfl. hafa lesið upp úr blöðum Alþb. harðorð ummæli um kosningabandalag Alþfl. og Framsfl. í vor, þ. á m. ummæli í blaði, sem ég hafði ritstjórn á fyrir kosningarnar. Ég vil lýsa því yfir, hv. sjálfstæðisþm. til ánægju, að ég stend við það og er enn á sömu skoðun eins og ég setti þar fram. Ég tel það að vísu enga skömm að skipta um skoðun, ef menn sjá ný rök. Ég hef ekki gert það í þessu máli. Ég álít, að það eigi að fyrirbyggja, að önnur eins deila eins og átti sér stað fyrir kosningarnar í vor um kosningabandalög geti átt sér stað. Ég álít, að það eigi að fyrirbyggja það með öllu, að kosningabandalög og flokkar - og flokkar, þótt þeir hafi ekki nein kosningabandalög, geti náð því marki, sem þetta kosningabandalag Alþfl. og Framsfl. setti sér, en náði ekki, að ná meiri hluta hér á hv. Alþingi, þótt það hafi ekki meiri hluta kjósenda. Ef Sjálfstfl, er á sömu skoðun, þá fagna ég því. En ég vil að síðustu benda á það, að Alþb. hefur sem þingflokkur gert sitt til þess að standa við þá skoðun, sem það setti fram fyrir kosningarnar í vor, að það verði fyrirbyggt, ekki aðeins að misnotkun kosningabandalaganna, eins og þau eru, eigi sér stað, heldur að þau verði fullkomnuð, gerð fullkomnari en þau eru. Því er það, að það er fyrir tilstilli Alþb., að það ákvæði var sett í samning núverandi stjórnarflokka, að stjórnarskrá og kosningalög yrðu tekin til endurskoðunar á starfstíma þessarar stjórnar og að flokkarnir muni vinna saman að samkomulagi um þau mál. Ég hef góða trú á því, að Alþfl. og Framsfl. vilji ganga að því nauðsynjaverki að endurskoða stjórnarskrá og kosningalög með það fyrir augum að bæta þar um frá því, sem nú er, svo að lýðræði og þingræði, sem þeir unna mjög, verði betur tryggt en nú er. Það er trú mín, að menn sjái það fyrr en seinna, að enginn græðir til lengdar á ranglætinu. Ég veit það um annan þessara flokka, að hann hefur það á sinni stefnuskrá, að fullu réttlæti verði náð í þessum málum, Það er Alþfl. Ég veit ekki til þess, að hann hafi enn gengið frá því atriði stefnuskrár sinnar, að landið eigi helzt að vera allt eitt kjördæmi og þannig tryggt fullkomlega rétt hlutfall milli styrks flokka meðal þjóðarinnar og á Alþ. Ég trúi því, að báðir þessir flokkar, einnig Framsfl., þó að hann hafi um alllanga hríð haft hag af núverandi skipan þessara mála, muni ganga að því verki, sem þeir hafa samningsbundið sig um að ganga að, með það í huga að skapa hér meira réttlæti og að það ranglæti, mesta ranglætið, sem fyrir getur komið, að meiri hluti Alþ. sé í engu samræmi við meiri hluta þjóðarinnar, geti ekki átt sér stað.



Herra forseti. Það liggur hér fyrir till. frá hv. þm. Sjálfstfl. í öllum kjördeildum þingsins um að ógilda kjörbréf fjögurra hv. þm. Alþfl. Umr. um þessa till. hafa nú staðið dögum saman, að segja má, og þingsetning stendur enn yfir og virðist ætla að taka allt að vikutíma að þessu sinni, en fyrr en þingsetningarfundi þeim, sem enn stendur yfir, er lokið, getur þingið ekki tekið til starfa. Það má segja, að hér sé að vísu um óvenjulegt mál að ræða. Alþingi hefur aldrei áður ógilt kjörbréf landskjörinna þm., sem út hafa verið gefin af landskjörstjórn til handa svonefndum uppbótarþm., en þeir hafa átt sæti á Alþingi í meira en 20 ár samkv. ákvæðum stjórnarskrár og kosningalaga. Mér vitanlega hefur heldur aldrei komið fram till. á Alþingi um ógildingu slíkra kjörbréfa. Úthlutun uppbótarþingsætanna samkv. ákvæðum kosningalaga og stjórnarskrár og eftir úrslitum alþingiskosninga hverju sinni er í sjálfu sér mjög einfalt reikningsdæmi, og það er ólíklegt, að svo glöggum mönnum sem allajafna skipa landskjörstjórn geti fatazt um þann útreikning, enda er það svo, að ég er ekki viss um, að í ákvæðum kosningalaganna sé beinlínis gert ráð fyrir þeim möguleika, að Alþingi ógildi kjörbréf landskjörins þm. eða uppbótarþingmanns, sem landskjörstjórn hefur úthlutað þingsæti. Í 19. kafla kosningalaganna, 142. og 143, gr., eru þau ákvæði, sem í kosningalögunum felast yfirleitt um úrskurð Alþingis um gildi kosninga. Í hópi hv. ræðumanna Sjálfstfl. um þetta mál eru menn, sem eru vel fróðir um þessi efni. En það ber svo undarlega við, að ég hef ekki orðið þess var, að neinn þessara löglærðu manna hafi nefnt þær greinar eða þau ákvæði kosningalaganna, sem eigi við þetta tilfelli, að Alþingi ógildi kjörbréf landskjörins þm. eða þingmanna. Ég verð að segja, að mér hefði ekki þótt úr vegi, þegar svo löglærðir menn tala sem hér hafa rætt þetta mál, að þeir hefðu bent á þau ákvæði 142. gr. kosningalaganna, sem þeir telja að eigi við um þetta sérstaka tilfelli, ógildingu Alþingis á kjörbréfi landskjörins þm. Það væri fróðlegt að heyra skoðun þessara hv. þm. á þessu atriði. Mér virðist, að það gæti ef til vill varpað ljósi yfir það, hvernig með þetta mál skuli fara að dómi hv. tillögumanna í framhaldi af ógildingu kjörbréfanna, ef hún yrði ofan á hér á hv. Alþingi. Hv. þm. Sjálfstfl, hafa heldur enga till. flutt um það, hvernig með skuli fara, eftir að hin umdeildu fjögur kjörbréf hafa verið ógilt. Ég vil því leyfa mér að beina til hinna löglærðu hv. þm. Sjálfstfl., sem mest ræða þetta mál, einni eða tveimur spurningum um formshlið málsins. Í fyrsta lagi vil ég spyrja: Samkv. hvaða ákvæðum 142. gr. kosningalaganna ber Alþingi að ógilda hin umdeildu kjörbréf? Í þessari grein laganna eru, eins og hv. þm. er vafalaust kunnugt, beinlínis talin upp þau atriði kosninga og þær misfellur á kosningum, sem geta varðað ógildingu af hálfu Alþingis, og hvaða atriði í kosningum skuli beinlínis varða ógildingu Alþingis. Mér virðist liggja nærri að ætla eftir orðalagi þessarar greinar, að löggjafinn hafi ætlazt svo til, að þessi upptalning væri tæmandi. Og ég er ekki alveg viss um með sjálfum mér, að neitt af ákvæðum þessarar greinar eigi beinlínis við það tilfelli, sem hér liggur fyrir, að Alþ. ógildi kjörbréf landskjörins þm. Ég veit að vísu vel af 146. gr. stjórnarskrárinnar, þar sem segir, að Alþ. úrskurði um kosningu þingmanna. En það má líka benda á, að öll ákvæði stjórnarskrárinnar um kosningar til Alþ. vísa til kosningalaganna og nánari ákvæða kosningalaga um þau. Í öðru lagi vil ég spyrja, og það skiptir raunar meira máli: Hvaða afleiðingar ætlast þeir hv. þm., sem standa að þeirri till., sem hér liggur fyrir um ógildingu kjörbréfa, til að hún hafi? Hvað ætlast þeir til að gerist, eftir að Alþ. hafi ógilt kjörbréfin? Mér virðist, að svar við þessari spurningu snerti beinlínis kjarna þessa máls, en ég held, að hv. ræðumenn Sjálfstfl. hafi nokkuð sneitt hjá því í sínum mörgu og löngu ræðum að gefa svar við þessari spurningu. Og um þetta, hvað eigi að gerast, eftir að Alþ. hefur ógilt kjörbréfin, hafa þeir enga till. flutt. Það er víst. Það er ekkert lítið atriði í þessu máli, hvaða þýðingu ógilding kjörbréfanna, sem hér ræðir um, á að hafa, ekki einungis fyrir skipun þessa nýkosna Alþingis, heldur fyrir framtíðina. Telja hv. þm. Sjálfstfl., að með ógildingu þessara kjörbréfa sé öllu réttlæti fullnægt? Hv. 1. þm. Reykv. (BBen) lét orð falla í síðustu ræðu sinni hér áðan á þá leið, að svo virtist sem hann teldi, að aðeins ef þessi umdeildu kjörbréf væru ógilt, þá væri öllu réttlæti fullnægt í þessum málum. En ég verð að efast um, að með ógildingu þessara umdeildu kjörbréfa verði sett af Alþingis hálfu það fordæmi, sem tryggi réttari meðferð slíkra mála í framtíðinni, en það virðist mér aðalatriði þessa máls. Hv. þingmenn Sjálfstfl. hafa í ræðum sínum um þetta mál mjög deilt á okkur þm. Alþýðubandalagsins fyrir það, að við munum ekki fylgja till. þeirra um ógildingu hinna umdeildu kjörbréfa. Um þessa afstöðu þingmanna Alþýðubandalagsins hafa hv. sjálfstæðismenn farið hinum hörðustu orðum, talið hana svik við afstöðu flokksins í kosningunum í sumar, svik við kjósendur, og raunar hafa þeir kveðið miklu harðar að orði, sem ég sé ekki ástæðu til að hafa eftir. Það er rétt, að Alþýðubandalagið fordæmdi fyrir kosningar úrskurð landskjörstjórnar 28. maí s. l. og taldi hann rangan. En ábyrgð á þeim úrskurði báru og bera fulltrúar Sjálfstfl. í landskjörstjórn. Alþýðubandalagið og þm. þess fordæma enn þennan úrskurð og telja hann rangan. En hv. 3. þm. Reykv. hefur í þessum umræðum þegar gefið yfirlýsingu og flutt grg. af hálfu þingflokks Alþýðubandalagsins um afstöðu þingflokksins til þessa máls og þeirrar till., sem hér liggur fyrir. En ef allir hv. þm. Sjálfstfl. fordæma sem einn maður þá niðurstöðu, sem í þessum úrskurði fólst, og það liggur fyrir í grg. þingmanna Alþb., að þeir fordæma hana í sjálfu sér einnig, þá liggur það fyrir, að meiri hluti Alþingis er andvígur þeim skilningi, sem kom fram í úrskurði landskjörstjórnar. Það liggur því fyrir, að þessi úrskurður verður í sjálfu sér ekkert í fordæmi eða fyrirmynd, jafnvel þótt þeir fjórir þm., sem hafa hlotið kjörbréf samkv. honum, taki nú sæti á Alþ. Það verður ekki vitnað til þess, að meiri hluti Alþ. hafi fallizt á úrskurð landskjörstjórnar, jafnvel þó að þessi kjörbréf verði tekin gild að svo stöddu. Í þeirri afstöðu er því engin réttlæting á niðurstöðu þessa úrskurðar, sem vitnað verði til síðar sem fordæmis. En ógilding hinna umdeildu kjörbréfa ein út af fyrir sig er engin lausn á því deilumáli og því stjórnskipulega vandamáli, sem kom upp með kosningabandalagi Alþfl. og Framsfl. fyrir kosningarnar í sumar og með úrskurði landskjörstjórnar um það hinn 28. maí s. l. Ógilding kjörbréfanna ein út af fyrir sig hefur enga teljandi pólitíska þýðingu fyrir skipun þessa nýkosna Alþingis. Og í þeirri aðgerð Alþ. einni saman að ógilda kjörbréfin felst engin trygging fyrir réttlátari skipun Alþ. í framtíðinni. Ég hygg, að það, sem ég hef nú sagt, verði ljósast fyrir mönnum, ef þeir svara eða leitast við að svara þeirri spurningu, sem hv. þingmenn Sjálfstfl. hafa í þessum umræðum forðazt að svara og meira að segja forðazt að koma inn á, þessari spurningu: Hvað gerist, ef Alþ. ógildir kjörbréfin? Hvað á þá að fylgja á eftir? Mér virðist augljóst, að ef hinir fjórir landskjörnu þm. Alþfl. víkja af Alþ. vegna þess, að kjörbréf þeirra verði metin ógild, þá eigi aðrir fjórir uppbótarþingmenn að taka sæti þeirra samkv. ákvæðum stjórnarskrár og kosningalaga. Í stjórnarskránni, d-lið 31. gr., segir að vísu: „Á Alþingi skulu eiga sæti allt að 52 þingmenn.“ En þar segir einnig, að á Alþ. skuli eiga sæti allt að 11 þm. til jöfnunar milli þingflokka, svo að hver þeirra hafi þingsæti í sem fyllstu samræmi við atkvæðatölu sína við almennar kosningar. Enn fremur segir þar, að um skipun jöfnunarþingsætanna fari að öðru leyti eftir kosningalögum. En í kosningalögunum eru nákvæmar reglur um það, hve mörgum uppbótarþingsætum skuli úthluta og hvernig, en það fer eftir úrslitatölum alþingiskosninga. Nú er það því augljóst samkv. eðli málsins, ákvæðum 125.–128. gr. kosningalaganna og þeim úrslitatölum alþingiskosninganna í sumar, sem fyrir liggja, að það ber samkv. kosningalögunum að úthluta fullkomlega 11 uppbótarþingsætum, öllum þeim 11 uppbótarþingsætum, sem um getur verið að ræða, eftir því sem í kosningalögunum segir. Nú hefur landskjörstjórn þegar úthlutað þessum 11 uppbótarþingsætum eftir reglum laganna, eins og hún skilur þær, í samræmi við og í rökréttu framhaldi af þeim úrskurði, sem landskjörstjórnin felldi fyrir kosningar, en úrslitum um þann úrskurð réð, eins og kunnugt er, Jón Ásbjörnsson hæstaréttardómari, fulltrúi Sjálfstfl. Hæstaréttardómarinn tók það skýrt fram í grg. sinni fyrir úrskurðinum, að honum væri ljóst, að kosningabandalag Alþfl. og Framsfl. væri til þess lagað, eins og hann komst að orði, orðrétt, „til þess lagað að raska flokkum þessum í hag þeirri þingmannatölu, sem þeir mundu fá, ef þeir byðu fram til Alþ. með venjulegum hætti“. En þrátt fyrir það komst hann að þeirri niðurstöðu, að landskjörstjórn hlyti að líta á hvorn þessara flokka um sig sem sjálfstæðan þingflokk og úthluta uppbótarþingsætunum samkv. því, þ. e. til Alþfl. samkv. atkvæðatölu hans, að meðtöldum þeim atkvæðum, sem hann vitanlega hefur fengið að láni frá framsóknarkjósendum. En hæstaréttardómarinn byggði þennan úrskurð sinn fyrst og fremst á því, að 31. gr. stjórnarskrárinnar vísar um skipun uppbótarþingsætanna til kosningalaga, en í þeim lögum sé, eins og hann segir orðrétt, „hvergi gert ráð fyrir því, að atkvæðatala tveggja eða fleiri flokka sé lögð saman og uppbótarþingsætum síðan úthlutað samkv. sameiginlegu atkvæðamagni þeirra“. Þetta er orðrétt eftir grg. hæstaréttardómarans. Nú er það alveg vafalaust tilgangur Sjálfstfl. með till. um ógildingu kjörbréfanna, að málinu verði vísað til landskjörstjórnar að nýju og að landskjörstjórn úthluti uppbótarþingsætum að nýju samkv. þeirri reglu, að atkvæðatölur Alþfl. og Framsfl. verði fyrst lagðar saman og uppbótarþingsætunum síðan úthlutað samkv. þeirri tölu. Ég þykist vita, að þetta liggi í till. Sjálfstfl. Það er óhugsandi annað, þó að það liggi að vísu ekki fyrir í tillöguformi, því að það getur ekki verið tilgangur flokksins, að þessi fjögur uppbótarþingsæti standi auð og óskipuð, þingmenn verði aðeins 48, þvert ofan í ákvæði stjórnarskrár og kosningalaga og úrslitatölur kosninganna, eins og ég hef þegar sannað. Samkv. kosningalögunum getur ekki verið minnsti vafi á því, að það ber að úthluta 11 uppbótarþingsætum. Sjálfstæðisflokkurinn mun vafalaust með þessari kröfu sinni, till. sinni um ógildingu kjörbréfanna, einnig gera kröfu til þess, að honum verði úthlutað einhverju af þeim fjórum uppbótarþingsætum, sem verða laus við ógildingu kjörbréfanna. En ég vil nú spyrja: Dettur nokkrum þingmanni Sjálfstfl. í hug, að hæstaréttardómarinn Jón Ásbjörnsson, þessi ágæti lögfræðingur, sem myndar sér skoðun á lögfræðilegu atriði eins og þessu, segja hv. sjálfstæðismenn sjálfir, án nokkurs tillits til síns flokks, telji nú fært að úthluta uppbótarsætum eftir þeirri reglu, sem hvergi er gert ráð fyrir í kosningalögunum, eins og hann sjálfur komst að orði í þeirri niðurstöðu, sem birt er frá hálfu landskjörstjórnar? Dettur mönnum í hug, að hann komist nú að annarri niðurstöðu um þetta lögfræðilega atriði en hann komst með úrskurði sínum í sumar? Þá komst hann að þeirri niðurstöðu samkv. sinni sannfæringu, að það bæri að fara eftir bókstaf kosningalaganna einum, án tillits til nokkurs annars. Ég vil líka spyrja: Ætlast hv. sjálfstæðisþingmenn til þess, að Alþ. setji landskjörstjórn með einfaldri þingsályktun aðrar reglur um úthlutun uppbótarþingsæta en felast í kosningalögunum? En dettur þá nokkrum í hug, að hæstaréttardómarinn Jón Ásbjörnsson og lögfræðingar Framsfl., sem eiga sæti í landskjörstjórn og mynda með honum meiri hluta þar, teldu sér skyldara að fara eftir einfaldri ályktun Alþ. á þingsetningarfundi en ákvæðum laganna, sem þeir telja ótvíræð og telja sig þegar hafa farið eftir út í yztu æsar? Ég geri mér enga von um það, að meiri hluti núverandi landskjörstjórnar telji sér nokkurn tíma skylt að úthluta þessum fjórum uppbótarþingsætum með öðrum hætti en hann hefur þegar gert. [Frh.]



Herra forseti. Ég er nú, eins og menn muna, frsm. einnar af kjörbréfadeildunum og mun því eiga rétt til að tala þrisvar, en ég býst þó við, að ég geti látið nægja stutta athugasemd. Ég vildi byrja með því að spyrja hæstv. aldursforseta að því, hvort hann telur það leyfilegt og þingsköpum samkvæmt að ræða til muna um allt annað mál en þingið er að fjalla um, eins og hv. síðasti ræðumaður gerði og eins og fleiri hafa gert hér. Hér hefur mjög blandazt inn í umræðurnar væntanleg stjórnarskrárbreyting, kjördæmabreyting, en ég hélt, að hér væri verið að ræða um gildi kjörbréfa, sem þingið hefur til meðferðar. Út af því, að ég hafði látið það í ljós í fyrradag, að ég ætla, heldur en í gær, að þessar umræður væru búnar að taka æðilangan tíma, og hæstv. forseti afsakaði þetta með því, að það væri ekki venja að halda langa fundi í byrjun þings, þá er það rétt, að það er ekki venja að halda langa fundi í byrjun þings, þegar þingið byrjar á venjulegan hátt, þegar annaðhvort hafa ekki verið kosningar eða kjörbréf eru samþ. athugasemdalaust, og svo getur þingið gengið að því að setja sig á laggirnar. En eftir því man ég og sjálfsagt hæstv. forseti líka, því að við komum jafnt á þing, að þó að það hafi orðið miklar umr. hér áður fyrr um gildi kosninga, þá hefur verið reynt að haga því svo, að þeim yrði lokið sem allra fyrst, svo að þingið gæti setzt á laggirnar. Það hefur verið vakað fram á nætur o. s. frv., að ég tali nú ekki um, að seinni hlutar dags hafa verið notaðir. Og nú einmitt, þegar engin n. er til í þinginu og þar af leiðandi engin nefndarstörf, þá sé ég ekki annað en að þm. gætu vel annað því að sitja hér á fundum seinni hluta dags. Það eru sem vænta mátti enn þá deilur um það, hvort bandalag Framsfl. og Alþfl. hafi verið fordæmalaust eða ekki, og hv. sjálfstæðismenn reyna að halda því fram, að Breiðfylkingin, eins og þeir kölluðu samband sitt við Bændaflokkinn fyrir 19 árum, hafi ekki verið hliðstæð því bandalagi, sem var í vor. Hv. 1. þm. Reykv. tók t. d. Austur-Húnavatnssýslu, þar sem var hörð kosningabarátta - það er rétt - á milli Jóns Pálmasonar, frambjóðanda Sjálfstfl., og Jóns Jónssonar, frambjóðanda Bændaflokksins. Ég var sjálfur búinn að taka dæmi af þessu og nefna þetta atriði. Þetta var aðeins hliðstætt því, að það hefur komið fyrir, að það hafa orðið hörð átök á milli manna úr sama flokki við kosningar í kjördæmi. Það voru allt aðrar ástæður til baráttunnar í Húnavatnssýslu en þær, að það væri ekki innilegt samband milli forustumanna Bændaflokksins og forustumanna Sjálfstfl. Þær ástæður voru persónulegar. Framboðið í Dalasýslu, þegar Þorsteinn Briem bauð sig fram fyrir Bændaflokkinn, að því er kallað var, en var kosinn af sjálfstæðismönnum og hlaut kosningu þess vegna, samþykktu allir þm. þá og tóku hans kjörbréf gilt, hv. þm. A-Húnv. einnig. Sé ég ekki annað en að sams konar framboð hafi verið lögleg nú í ár. Hv. 1. þm. Reykv. nefndi það sem eitt dæmi þess, að hér hefði verið um annað að ræða en í vor, að það hefðu hvergi verið sameiginlegir listar Sjálfstæðisfl. og Bændaflokksins. Hvar áttu að vera sameiginlegir listar þá? Það var ekki hlutfallskosning nema í einu kjördæmi, nefnilega Reykjavík. Og það var vitað mál, að Bændaflokkurinn hafði alls ekkert fylgi í Reykjavík, þannig að það hefði lítið gagnað, þó að einn Bændaflokksmaður hefði verið á lista Sjálfstfl. þar. En það var annað í tvímenningskjördæmunum en að það væri sameiginlegur listi. Það var sameiginlegt framboð í tvímenningskjördæmum, eins og t. d, í Eyjafjarðarsýslu. Þar bauð Sjálfstfl. fram aðeins einn, þó að það ætti að kjósa tvo þm. fyrir kjördæmið, og Bændaflokkurinn annan. Og sömu mennirnir kusu þessa menn báða. Meira að segja þetta raskaði þeirri tölu, sem út kom um atkvæðatölu flokkanna og þar með úthlutun uppbótarsæta, því að hvorum þessara manna voru talin atkvæðin heil. Ég man, að í Eyjafjarðarsýslu, sem þá var miklu fjölmennari með Siglufirði og Glerárþorpi en nú er, fengu þeir um 1200 atkv. saman, mjög nálægt því. Það rökrétta hefði auðvitað verið að deila þessu á milli flokkanna og telja hvorum flokk helminginn af þessum atkv., en það var ekki gert. Sjálfstfl. voru talin öll þau atkv., sem hans frambjóðandi fékk, og Bændaflokknum öll atkv., sem Bændaflokksmaðurinn fékk. Þetta er í raun og veru miklu nánara bandalag og kom þeim flokkum, sem það notuðu, að meira haldi e.n að hafa sameiginlegan lista, því að það getur ekki komið fyrir nú, að tveir menn á sameiginlegum lista í tvímenningskjördæmi verði uppbótarmenn, en þarna urðu báðir frambjóðendur þessara flokka uppbótarmenn í Eyjafjarðarsýslu. Hv. 1. þm. Reykv. sagði, að þetta bandalag hefði ekki í neinu raskað eðlilegum kosningaúrslitum. Ég efa ekki, að hann hafi haft þær tölur réttar, sem hann sagði um atkvæðamagn flokkanna í þessum kosningum, En það var bara annað: Tilgangurinn var sá, að það kæmi annað út en það, sem hann kallar nú eðlileg kosningaúrslit. Tilgangurinn var sá að vinna þingsæti fram yfir það, sem atkvæðatala sýndi. Út af því, sem hann minnti á ummæli hæstv. fjmrh., þá er það vitanlegt, að hann hvatti framsóknarmenn til þess að standa að þessu bandalagi. En þetta breytir engu. Sjálfstæðismenn hvöttu sína menn til þess að standa að bandalaginu í Breiðfylkingunni, svo að það er fordæmi fyrir því, Eini munurinn á Breiðfylkingunni og bandalagi Framsfl. og Alþfl. í vor, formlega séð, er aðeins sá, að bandalag Breiðfylkingarinnar mistókst að mestu leyti, þó að þessir flokkar hefðu tvo þm. upp úr því samt, sem þeir hefðu ekki annars fengið, en bandalagið frá í vor tókst að töluvert miklu leyti. Þetta er munurinn. Það er einkennilegt, að hv. 1. þm. Reykv., sem hefur verið prófessor í lögum við háskólann, vitnaði ekki í lög eða lagagreinar sínu máli til stuðnings. Hann taldi, að Jón Ásbjörnsson hæstaréttardómari hefði gert skyssu, án þess að færa að því lögfræðileg rök. Ég býst við, að enginn efist um lögfræðiþekkingu þessara tveggja manna, Jóns Ásbjörnssonar hæstaréttardómara og Bjarna Benediktssonar, hv. 1. þm. Reykv. En það kynni nú að vera, að einhverjum dytti í hug, að Jón Ásbjörnsson hefði litið á málið sem dómari og eingöngu sem dómari, en að hv. 1. þm. Reykv., þó að hann eigi að vera hér dómari eins og við allir, líti e. t. v. fullt svo mikið á sig sem málaflutningsmann fyrir sinn flokk, og menn vita, að það er kannske ekki ævinlega það sama, sem lögfræðingarnir segja sem málaflutningsmenn og sem dómarar. Hv. þm. A-Húnv. heldur áfram að tala hér um afbrotamál. Og hann taldi upp sjö tegundir glæpa og lasta, sem frambjóðendur Framsfl. og Alþfl. áttu að hafa gert sig seka um. Það er ekki ástæða til þess að fara að ræða þetta lið fyrir lið, því að allt byggist það hjá honum á sömu hugsunarvillunni, að hann blandar hér tvennu ólíku saman, framboðum og kosningum, þeirri framkvæmd að bjóða sig fram til þings og þeirri að kjósa til þings. Eins og fyrir liggur og enginn getur rengt, hefur enginn af frambjóðendum þessara tveggja flokka gert sig sekan í neinu af því, sem hv. þm, bar á þá. Þeir buðu sig allir fram fyrir ákveðinn stjórnmálaflokk eða f. h. ákveðins stjórnmálaflokks. Þarf ekki að hafa um þetta fleiri orð, ég hef tvisvar áður fært að þessu rök, sem ekki hafa verið hrakin. Hitt er svo annað mál, að kjósendur úr fleiri stjórnmálaflokkum kusu þá suma. Það er hvergi bannað, meira að segja það er leyft. Kjósendur landsins eiga að vera frjálsir að því og eru frjálsir að því, hvern þeir kjósa. Ef kjósendum væri bannað að kjósa annað en þann flokk, sem þeir hefðu kosið áður, þá væri til lítils að hafa nokkra kosningabaráttu yfirleitt. Auðvitað er hv. þm, reiðastur yfir því, hvað Bragi Sigurjónsson fékk mörg atkv. í Austur-Húnavatnssýslu. Ja, hver ber ábyrgð á því, að það lítur svo út, að 100 fyrrverandi kjósendur hv. þingmanns hafi kosið Braga Sigurjónsson? Ekki hafa þeir verið framsóknarmenn eða Alþýðuflokksmenn. Ég veit ekki nema hv. þm. sjálfur beri ábyrgð á þessum höfuðglæp. En það, sem raunverulega kom mér til þess að gera hér stutta aths., voru þau brigzl og ókvæðisorð, sem hv. þm. A-Húnv. hafði hér um einn af hinum nýju þm., hv. þm. Ak., Friðjón Skarphéðinsson. Það var eins og hann fyndi einhverja alveg sérstaka sök hjá þessum manni, og sökin skildist mér einkum vera sú, að hann hafði fellt ágætan mann frá þingmennsku, Jónas Rafnar. Ég skal taka undir þau hrósyrði, sem hv. þm. hafði um Jónas Rafnar, og ef ég heyrði honum hallmælt persónulega, mundi ég mótmæla slíkum ummælum. Ég þekki hann bæði héðan af þingi og heiman úr okkar byggðarlagi, og ég tek á allan hátt undir það, að það sé góður og gegn maður og bezti drengur, eftir því sem ég þekki hann. En stjórnmálabaráttan er nú einu sinni þannig og flokkaskipunin, að menn geta ekki farið að því, þó að andstæðingur þeirra sé afbragðsmaður persónulega. Hvernig komst hv. þm. A-Húnv. á þing? Var það ekkí með því að fella afbragðsmann, sem lengi hafði setið hér á Alþ. og átt fylgi og trausti að fagna? Ég komst á þing á sama hátt. Það er svona, Kjósendurnir skipta um skoðun, og nýir menn koma. Það fer eftir pólitískum skoðunum kjósendanna, hvern þeir velja. Hitt get ég sagt hv. þm. A-Húnv.: Hann fær ekkert þakklæti hjá sínum flokksmönnum á Akureyri og í Eyjafjarðarsýslu með því að svívirða Friðjón Skarphéðinsson, hv. þm. Ak., bæjarfógeta á Akureyri og sýslumann í Eyjafjarðarsýslu, því að það er svo um hann, að hversu ágætur maður sem Jónas Rafnar er, sem ég skal ekkert úr draga,þá hefur Friðjón Skarphéðinsson þar hvers manns traust sem yfirvald og starfsmaður. Ég gat ekki látið hjá líða að mótmæla þessari árás, sem ekki er drengileg, því að það er ekki drengilegt af gömlum þm. að ráðast með offorsi á nýkominn þm. án sérstaks tilefnis, og tilefnið var ekki neitt til persónulegra árása, því að hv. þm. Ak. flutti sitt mál mjög hógværlega, þegar hann gerði grein fyrir áliti þess hluta kjördeildar, sem hann var frsm. fyrir. Hv. síðasti ræðumaður, 4. landsk. þm. (FRV), hélt hér mjög heimspekilega ræðu, sem ekki kom að öllu leyti málinu við, sem hér er um rætt, og vék m. a. að því, hver hefði verið tilgangur þeirra, sem settu núgildandi kosningalög og þó sérstaklega þau ákvæði þeirra, sem eru um uppbótarsætin, en þau ákvæði stafa frá árinu 1933. Ja, ég var nú einn í þeirri nefnd, sem fjallaði um stjórnarskrána og kosningalögin, og ég ætti þess vegna að vita nokkurn veginn eins vel um það og þessi hv. þm., hver var tilgangurinn. Tilgangurinn með uppbótarþingsætunum var auðvitað sá, eins og allir vita, að jafna á milli þingflokka, svo að hver þeirra fengi sem næst því að hægt var að komast þingmannatölu í samræmi við kjósendatölu. Á hinn bóginn er það alveg ljóst, að tilgangurinn var ekki sá, að þessi jöfnun yrði alger, þannig að hver þingflokkur fengi nákvæmlega þingmannatölu í samræmi við kjósendatölu sína. Það sést fyrst og fremst á því, að það lágu fyrir till. frá þáverandi formanni Sjálfstfl., Jóni Þorlákssyni, um ótakmarkaða tölu uppbótarþingmanna, þar til fullum jöfnuði væri náð. Alþ. vildi ekki fallast á þær till. Í öðru lagi með því að halda öllum þeim kjördæmum, sem haldið var þá, og ákveða þau beinlínis í stjórnarskránni, lá það beinlínis fyrir, að það gat komið fyrir, að þarna yrði það, sem sumir menn kalla ójöfnuð. Ég þori ekki alveg að fullyrða það, en mig minnir, að það væri reiknað út eftir kosningarnar 1934, fyrstu kosningarnar, sem fóru fram samkv. þessum lögum, að ef Framsfl. hefði haldið sama atkvæðamagni í kjördæmunum sem hann hafði í kosningunum vorið 1931, en þá hlaut hann rúml. 35% allra atkvæða, þá hefði hann orðið í hreinum meiri hluta á Alþ., þrátt fyrir uppbótarsætin, enda gera stjórnarskráin og kosningalögin ráð fyrir því, að fullt höfðatölujafnrétti náist ekki, því að það á að reikna út, hvað margir kjósendur koma á hvern þm. í hverjum flokki, og sá flokkurinn, sem fær tiltölulega fæsta kjósendur á bak við hvern þm., hefur svokallaða hlutfallstölu kosninganna, og við hann er miðað. Það er beinlínis gert ráð fyrir því, að einn flokkurinn fái fleiri þm. í hlutfalli við kjósendur en hinir, Bollaleggingar um það, hvernig þessu skuli breyta, álít ég að eigi ekki hér við, og ég skal ekki fara út í það, en segi eins og ég hef áður sagt hér, að mér virðist, að það eigi að dæma þetta mál eftir þeim lögum, sem um það eru og fyrir liggja. Ég held, að það gæti verið dálítið hæpið að fara að dæma á þann hátt, sem hv. síðasti ræðumaður var að tala um, t. d, að úrskurða kjörbréf samkv. einhverjum óljósum tilgangi, sem sagður er hafa verið. Ætli það gæti ekki farið svo, að það gæti komið sá meiri hluti á Alþ., sem dæmdi bara þannig, að stjórnarandstæðingar hefðu ekkert á þingi að gera, og sendi þá heim svo og svo marga? Ég held þvert á móti, að hvernig sem þessu er fyrir komið og hvaða breytingar sem kunna að vera gerðar í framtíðinni, þá sé einmitt um að gera að hafa lagaákvæðin skýr og tvímælalaus um þessi atriði, svo að það ættu ekki að þurfa að vera deilur svipaðar þeim, sem hér hafa farið fram um kjörbréf.



Herra forseti, 3. kjördeild hefur fengið til meðferðar og athugunar kjörbréf eftirtalinna alþm.: Bernharðs Stefánssonar, 1. þm. Eyf., Björns Ólafssonar, 2. þm. Reykv., Finnboga R. Valdimarssonar, 4. landsk., Gunnars Jóhannssonar, 6. landsk., Hermanns Jónassonar, þm. Str., Jóns Pálmasonar, þm. A-Húnv., Magnúsar Jónssonar, 2. þm. Eyf., Péturs Ottesens, þm. Borgf., Ólafs Thors, þm. G-K., Péturs Péturssonar, 10. landsk., Ragnhildar Helgadóttur, 8. þm. Reykv., Sigurðar Ágústssonar, þm. Snæf., Sigurðar Ó. Ólafssonar, 2. þm. Árn., Sigurvins Einarssonar, þm, Barð., Skúla Guðmundssonar, þm. V-Húnv., Eiríks Þorsteinssonar, þm. V-Ísf., og Jóns Sigurðssonar, 2. þm. Skagf. Ég hef orðað það svo, að við höfum fengið í hendur til athugunar kjörbréf þessara hv. þm., en það er ekki alls kostar rétt, og skal ég víkja að þeim frávikum, sem um er að ræða í því efni, og jafnframt þeim athugasemdum, sem fram hafa komið til kjördeildarinnar til athugunar. Kjörbréf Bernharðs Stefánssonar liggur fyrir, en með því er sent endurrit úr gerðabók yfirkjörstjórnar Eyjafjarðarsýslu og 69 kjörseðlar í lokuðu umslagi, sem eru úrskurðaðir gildir af kjörstjórn gegn mótmælum, Deildin hefur athugað þessa bókun yfirkjörstjórnarinnar, og þar kemur fram, að mótmælin byggjast á því aðallega, að á 66 seðlum hefur verið krossað framan við B-lista, en á auða reitnum, sem er yfir landslistanum. Kjördeildin taldi ekki ástæðu til, enda liggur engin kæra fyrir, að telja þetta svo stóra meinbugi, að það gæti haft áhrif á úrskurð Alþingis í þessu efni, enda atkvæðamunur svo mikill, að þó að þessi atkvæði hefðu verið ógilt, þá hefði það ekki breytt niðurstöðu kosninganna. Þá hefur ekki barizt kjörbréf Péturs Ottesens, þm. Borgf., en í þess stað hefur borizt símskeyti frá formanni yfirkjörstjórnar, svo hljóðandi: „Vottast yfirkjörstjórn Borgarfjarðarsýslu gaf út hinn 25/6 1956 kjörbréf til handa Pétri Ottesen sem rétt kjörins alþm. fyrir Borgarfjarðarsýslu kjörtímabilið 1956–1960. Formaður yfirkjörstjórnarinnar.“ Deildin er á einu máli um að telja þetta fullnægjandi, Með einu kjörbréfi enn, kjörbréfi Sigurvins Einarssonar sem þm. Barð., fylgir einnig eitt ágreiningsatkvæði í lokuðu umslagi. Þar sem það skiptir engu máli um úrslit kosninganna, hvernig það atkvæði hafi fallið, telur kjördeildin enga ástæðu til þess að gera athugasemd við kosninguna af þeim sökum. Eiríkur Þorsteinsson og Jón Sigurðsson, þm. V-Ísf. og 2. þm. Skagf., hafa ekki lagt fram kjörbréf, en skeyti hefur borizt frá yfirkjörstjórn varðandi Vestur-Ísafjarðarsýslu, þannig: „Það vottast, að Eiríkur Þorsteinsson var 24. júní s. l. kosinn lögmætri kosningu alþingismaður fyrir Vestur-Ísafjarðarsýslu og þá afhent kjörbréf. Jóhann Gunnar Ólafsson sýslumaður.“ Og varðandi Skagafjörð: „Jón Sigurðsson, Reynistað, réttkjörinn 2. þm. Skagf. við kosningar til Alþingis s. l. vor. Kjörbréf honum til handa útgefið strax að talningu lokinni. yfirkjörstjórn.“ Þá er eitt kjörbréf, kjörbréf Péturs Péturssonar, 10. landsk., undirritað af tveimur kjörstjórnarmönnum með fyrirvara, og er það eina kjörbréfið, sem ágreiningur varð um í deildinni. Deildin leggur til einhuga, að öll umrædd kjörbréf eða kjörgögn þeirra þingmanna, sem ég hér hef lesið upp, að undanteknum Pétri Péturssyni, séu samþykkt. Meiri hluti deildarinnar leggur enn fremur til, að kjörbréf Péturs Péturssonar sé líka tekið gilt. Fjórir deildarmenn greiddu atkv. gegn því, að kjörbréfið væri tekið gilt, og munu þeir eða málsvari þeirra gera grein fyrir afstöðu sinni hér við þessar umr. Till. kjördeildar eru því þær, að öll kjörbréfin séu tekin gild, en um eitt þeirra, kjörbréf Péturs Péturssonar, er sá ágreiningur, að fjórir deildarmenn greiddu atkv. á móti því. Ég skal ekki fjölyrða um gamanmál hv. síðasta ræðumanns í sambandi við kosningarnar, aðeins minna hann á það gamla spakmæli, að þeir, sem ætla sér að sanna of mikið, sanna stundum ekki neitt.



Herra forseti. Um leið og ég vísa í meginatriðum til greinargerða Bjarna Benediktssonar og Jóns Pálmasonar, vil ég taka þetta fram: Þegar tekið var í stjórnarskrá og kosningalög fyrir 22 árum að hafa 11 þingsæti til jöfnunar milli þingflokka, var tilgangur þess sá að stuðla að því, að hver flokkur fengi þingsæti í sem fyllstu samræmi við atkvæðatölur sínar við almennar þingkosningar, m. ö. o., að Alþingi yrði sem réttust mynd af þjóðarviljanum. Þar sem Alþfl. og Framsfl. gengu til alþingiskosninga í sumar sem einn flokkur, stofnuðu til algers kosningabandalags í öllum kjördæmum, eins og þeir orða það sjálfir í kosningastefnuskrá sinni, verður tilgangi stjórnarskrárákvæðisins um jöfnunarþingsæti ekki fullnægt með öðrum hætti en þeim, að atkvæði þessara tveggja flokka séu lögð saman við útreikning uppbótarsæta, Þessi skoðun ein leiðir til skynsamlegrar túlkunar á ákvæðum stjórnarskrár og kosningalaga, og samkvæmt henni á þessi kosningaflokkur Alþýðu- og Framsóknarflokksins ekki rétt til neins uppbótarþingsætis, og þess vegna leggja fulltrúar sjálfstæðismanna í 3. kjördeild að sjálfsögðu til, að kjörbréf Péturs Péturssonar sé ekki tekið gilt.



Herra forseti. Af hendi okkar sjálfstæðismanna hefur verið gerð glögg grein fyrir, hvers vegna við teljum ekki rétt að samþykkja kjörbréf uppbótarþingmanna Alþfl., og ég tel, að það sé að bera í bakkafullan lækinn, að ég fari að reyna að bæta við þau rök eða endurtaka þau. Ég vísa þess vegna um aðalatriði málsins algerlega til þeirra og mun gera a. m. k. flest höfuðrökin að mínum rökum. En ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, var nokkur ummæli í ræðu hv. 3. þm. Reykv. (EOl), en ræða hans er hvað niðurlagið snertir orðrétt prentuð í Þjóðviljanum í dag. Áður en ég kem að meginefni þessa stutta málflutnings míns, þykir mér rétt að vekja athygli á því, að hv. þm., Einar Olgeirsson, margendurtók það, að Sjálfstfl. bæri einn ábyrgð á því, að úrskurður landskjörstjórnarinnar væri rangur, úrskurðurinn um það, hvort Hræðslubandalagið, bandalag Alþfl. og Framsfl., skyldi teljast einn flokkur eða tveir við úthlutun uppbótarþingsæta. Ég leyfi mér nú aðeins að minna á það, svona til gamans, að í þeim meiri hluta, sem kvað upp sína úrskurði, voru tveir framsóknarmenn og aðeins einn sjálfstæðismaður, en hann man ekki eftir að kenna neinum um „ódæðið“ nema sjálfstæðismanninum. Er þetta ekki einhver mælikvarði á dóm þessa ágæta þm. um, hvað er rétt og hvað er rangt í málunum? Hitt er svo aðalatriðið í þessu sambandi, að enda þótt tveir mætir og landskunnir heiðursmenn séu valdir í þessa landskjörstjórn af Sjálfstfl., þá eru þeir ekki þar sem handbendi Sjálfstfl. Þeir eru þar sem dómarar, sem kveða upp sinn dóm, eftir því sem þeir telja hann réttan. Ég harma það, að þessir ágætu menn eru mér ekki sammála nema að nokkru leyti, og ég harma það, að þeir gátu ekki orðið sammála. Það raskar ekki því áliti mínu, að þeir hafi sagt það, sem þeir töldu réttast, Ég neita aðeins, að þeir þurfi að hafa réttar fyrir sér í þessum efnum en ég og aðrir flokksbræður mínir hér á þingi og raunar utan þings einnig. En það er dálítið athyglisvert, að í öllu helgislepjuhjalinu um öryggi lýðræðis og þingræðis í landinu skuli einmitt þessi maður, hv. 3. þm. Reykv., beinlínis ráðast á það, að landskjörstjórnarmenn séu ekki handbendi ákveðins flokks, að þeir skuli leyfa sér að hafa skoðun, og enn þá verra, að þeir skuli leyfa sér að fara eftir þeirri skoðun, Það virðist vera höfuðglæpurinn. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta og þessa málfærslu hv. þm., Einars Olgeirssonar, ég tel hana dæma sig alveg sjálfa og raunar fordæma sig sjálfa. Aðalatriðið í málflutningi hv. þm., Einars Olgeirssonar, var þetta, sbr. Þjóðviljann í dag. Þar segir hann orðrétt: „Alþýðubandalagið telur, að kosningabandalög flokka eða einstakra frambjóðenda og flokka í þeim tilgangi að afla fleiri þingmanna en rök standa til samkvæmt atkvæðatölu þeirra, brjóti í bága við anda stjórnarskrárinnar og kosningalaganna.“ Þetta er skoðun Alþb. Það telur, að slík framboð, slíkt atferli, það brjóti í bága við anda stjórnarskrárinnar og kosningalaganna, og áfram: „Alþýðubandalagið telur, að kosningabandalag Alþfl. og Framsfl. í kosningunum 1956 hafi verið þess eðlis, að rétt hefði verið að telja þá í kosningunum og við úthlutun uppbótarþingsæta sem einn þingflokk.“ Alþb. telur, að það hefði átt að telja þá sem einn þingflokk, vegna þess að allt annað brjóti í bága við anda stjórnarskrárinnar og kosningalaganna, og telur, að það beri að líta á þessa flokka við úthlutun uppbótarþingsæta sem einn flokk, svo að ég noti nú orð hv. þm. sjálfs. Ja, skýrar getur nú ekki verið að kveðið í þessum efnum. Hann má eiga það, hv. þm., að hann er alveg hreinskilinn, hvort sem hann hefur ætlað að vera það eða ekki. Og spurningin eftir þessa yfirlýsingu er nú aðeins sú, hvort Alþýðubandalagsmenn kjósa fremur að gera það, sem rétt hefði verið, eins og þeir kveða að orði, eða að löghelga með atkvæði sínu hér á hv. Alþ. brot á anda stjórnarskrárinnar og kosningalaganna. Það er þetta, sem að er spurt, Valið sýnist ekki erfitt. Það er að velja um rétt eða rangt. Hv. Alþýðubandalagsmenn hafa valið, og þeir tóku að þeirra eigin dómi rangt fram yfir rétt. Ég viðurkenni, að þeir eru dálítið lágkúrulegir, og ég geri ráð fyrir, að sennilega fyrirverði þeir sig. Þeir reyna að breiða yfir sig hjúp og að bregða fyrir sig skildi, og þeim er sannarlega vorkunn, þótt þeir reyni eitthvað. Þeir segja nú: Það er of seint að bæta úr óréttlætinu. Það er landskjörstjórnin, sem þessu ræður. Þingið getur ekki bætt úr yfirsjónunum, úr því sem komið er. - Þetta eru annaðhvort bein orð eða áreiðanlega rétt farið með orð og hugsun hv. þm., bæði eins og það kom fram í ræðu hans og einnig eins og það er prentað í Þjóðviljanum í dag. En nú segi ég: Ef það er of seint að bæta úr þessu, hvers vegna er þá Alþingi að fjalla um málið? Hvaða skrípaleikur er þetta? Er það misskilningur hjá mér eða er það rétt hjá mér, að Alþ. hafi áskilið sjálfu sér rétt til dóms og úrskurðar í slíkum málum? Er það rétt, að Alþ. hafi áskilið sér þennan rétt í því skyni að geta hrundið úrskurði landskjörstjórnar, ef það álítur hann rangan, eða bætt úr yfirsjónum landskjörstjórnar, í hvaða formi sem þær eru? Er nokkur maður hér á Alþ, í vafa um, að Alþ. hefur áskilið sér þetta vald og fyrst og fremst í þessum tilgangi? Auðvitað veit hv. þm., Einar Olgeirsson, að þessu er svona háttað, og auðvitað skilst Alþýðubandalagsmönnunum, að þeir eru að reyna að villa þjóðinni sýn til þess að hylja það, að þeir hafa selt, svo að ég noti nú meira og minna þeirra orðalag, kosningalögin, stjórnarskrána, réttlætið, lýðræðið og þingræðið fyrir auð og völd, eins og þeir hafa komizt að orði sjálfir. Þeir hafa selt þessa smápinkla sína, kosningalögin, stjórnarskrána, lýðræðið, þingræðið og réttlætið fyrir það, sem þeir svo ætla að hafa hinum megin: auð og völd. Þeir keyptu þetta hnoss sitt, auðinn og völdin, þessu verði. Það er það, sem þeir hafa gert, aumingja mennirnir, bæti ég við. En séu Alþýðubandalagsmennirnir og Einar Olgeirsson, hv. þm., búnir að gleyma því, að þeir hafa þekkt sannleikann í þessu máli, áður en þeir seldu sál sína fyrir völdin, þá skal ég með ánægju leiða þá á braut sannleikans með því að rifja upp þeirra eigin orð, og ég skal meira að segja taka þau beint úr Þjóðviljanum, svo að það sé nú ekki í kot vísað, og ég skal hafa ummælin bæði fyrir þann dag, sem landskjörstjórnin felldi sinn úrskurð, og ég skal líka minna á ummæli eftir þann dag, sem úrskurðurinn féll. Fyrir úrskurðinn lýsir Þjóðviljinn því atferli að leggja blessun sína yfir, að þessir flokkar séu viðurkenndir sem tveir flokkar varðandi úthlutun uppbótarsæta, á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Þarf ekki að lýsa því, að hér er um að ræða algert brot á anda og tilgangi kosningalaganna. Uppbótarþingsætin áttu einmitt að tryggja sem mestan jöfnuð milli þingflokka, „þannig að hver þeirra fái þingsæti í sem fyllstu samræmi við atkvæðatölu sína við kosningarnar“, eins og segir í 124. gr. kosningalaganna. En hér er einnig um að ræða brot á bókstaf kosningalaganna. Í 29. gr. þeirra segir svo: „Stjórnmálaflokkur má eigi bera fram nema einn landslista við sömu alþingiskosningar.“ Og eins og áður er sagt, verður að líta á Hræðslubandalagið sem einn stjórnmálaflokk, kosningaflokk, út frá framboðum þess og vinnubrögðum öllum.“ Þetta stendur í Þjóðviljanum 25. maí. 27. maí, tveim dögum seinna, segja þeir: „Málflutningi fyrir landskjörstjórn lauk í gær. .... Tóku fulltrúar Alþýðubandalagsins og Þjóðvarnar undir þá kröfu, að landskjörstjórn kvæði upp úrskurð um þetta atriði, og lýstu þeirri skoðun sinni, að Hræðslubandalaginu bæri tvímælalaust að bera fram einn landslista. .. Hræðslubandalagið ber það einkum fyrir sig í yfirlýsingum sínum, að Sjálfstæðisflokkurinn og Bændaflokkurinn hafi haft kosningasamvinnu sín á milli 1937. Þar er þó ekki um hliðstæðu að ræða. Flokkarnir unnu ekki saman í öllum kjördæmum, heldur buðu fram hvor gegn öðrum í sumum, og auk þess fengu báðir uppbótarþingsæti. Samvinnan var ekki við það miðuð að ræna fleiri uppbótarþingsætum en flokkunum bar, Enginn vefengir rétt Framsóknar- og Alþýðuflokksins til að vinna saman í kosningum, en hitt er að sjálfsögðu fráleitt, að þeir fái heimild til að bjóða fram tvo landslista í því skyni einu að ræna langtum fleiri þingsætum en þeir eiga rétt á.“ Þetta er svona meðal fárra blessunarorða, sem þetta merkisblað Alþb. hafði um þennan heiðarlega tilgang, sem nú á að fara að dæma um, hvort sé lögmætur eða ekki lögmætur. Það er dómurinn, áður en kjörstjórnin felldi sinn úrskurð. Svo kveður landskjörstjórnin upp sinn úrskurð, og enda þótt meiri hluti hennar telji athæfi Hræðslubandalagsins ólögmætt, gat þessi meiri hluti ekki náð samstöðu og bjargaði með því tilgangi og fyrirætlunum Hræðslubandalagsins. Sem kunnugt er, urðu sjálfstæðismennirnir í kjörstjórninni ekki sammála, og hinir frómu leiðtogar Alþb, voru svo sem ekki lengi að finna út, hvernig á því stóð. Þá kunnu þessir háu herrar góð skil á verknaðinum, sem þeir nú ætla að fara að fremja. Ég ætla að hafa yfir orð þeirra sjálfra, því að þau lýsa, hverjum augum þeir í raun og veru líta á það athæfi, sem þeir eru nú sjálfir að gera sig seka um. Í Þjóðviljanum 29. maí, daginn eftir að landskjörstjórn hefur fellt sinn dóm, eru Alþýðubandalagsmenn byrjaðir að gera því skóna, að nú ætli Sjálfstfl. að fremja það afbrot, þann glæp, eins og þeir kalla það, að samþykkja þessi kjörbréf Alþfl.-mannanna, og þá segja þeir: „Það er nú augljóst mál, að afstaða Sjálfstæðisflokksins til kosningabragða Hræðslubandalagsins einkennist af einstæðum fláttskap. ... Íhaldið vildi aðeins setja forsprakka Hræðslubandalagsins í gapastokkinn. ... Þá aðstöðu ætlar íhaldið sér að nota í samningum við framsóknarforsprakkana og hægri klíku Alþýðuflokksins. Ef þið tryggið okkur áframhaldandi völd og gróða, skulum við leggja blessun okkar yfir þingmannarán ykkar.“ Ef þið viljið leggja blessun ykkar yfir völdin og gróðann, ef þið viljið tryggja okkur þetta, þá skulum við leggja blessun okkar yfir þingmannaránið, vera með ykkur í að stela af kjósendunum öllu þessu helgasta og bezta, stjórnarskránni og þingræðinu og lýðræðinu og kosningalögunum og öllu - en við verðum að fá völd fyrir það. Og enn halda þeir áfram: „Menn eru ýmsu vanir af leiðtogum Sjálfstæðisflokksins, en þó verður vart öllu lengra komizt í tvöfeldni og óheiðarleika, í fullkomnu skeytingarleysi um réttan málstað. Hvað segir það fólk, sem kosið hefur Sjálfstæðisflokkinn í góðri trú, um jafnbotnlaus óheilindi?“ - Ja, hvað segja kjósendur? Það er von, að spurt sé. Ég ætti nú eiginlega ekki að vera að tala mikið frá eigin brjósti, þetta er svo ágætt, sem hv. þm. og hans félagar hafa sagt sjálfir. Ég get litlu bætt við. Hér er kveðinn upp dómur, þungur dómur og réttur, áfellisdómur og dauðadómur yfir því athæfi að selja fyrir áframhaldandi völd eða fyrir ný völd sjálfan frumburðarréttinn og vera með í þingmannaráninu og gerast ræningjar í staðinn fyrir að vera þessir frómu, ágætu menn, sem þeir nú annars vilja vera! Já, það „verður vart lengra komizt í tvöfeldni og óheiðarleika“, segja þessir ágætu Alþýðubandalagsmenn, heldur en að leggja blessun sína yfir þingmannaránið, og svo spyrja þeir loksins: „Hvað segir nú fólkið,“ sem kosið hefur slíka óþokka? Öllu gleggri sjálfslýsingu en Alþb.-mennirnir þarna hafa gefið af sjálfum sér er tæplega hægt að gefa, og nú spyr ég: „Hvað segir fólkið, sem kosið hefur þessa menn?“ Þjóðviljinn segir um þetta athæfi, svo að ég haldi mér nú að þeirri biblíu, þann 30. maí, - hann er að lýsa mönnunum, sem ætla að leggja blessun sína yfir þessi kjörbréf, og hann segir: „En þessir ránsmenn og braskarar gleyma því, að til er einn dómstóll, sem er æðri en landskjörstjórn og Alþingi, kjósendur sjálfir.“ Ránsmennirnir gleymdu kjósendunum þessa stundina, og ég held, að hv. þm., sem var að tala hér í gær, hafi líka verið búinn að gleyma kjósendunum. Ég vildi óska af gömlum kunningsskap, að hann rankaði við sér og raknaði úr rotinu og að hann myndi eftir kjósendunum, og ef hann á réttlæti til, þá eyddi hann því, sem eftir er í honum, í það að sameinast Sjálfstfl. um að hrekja þá árás á lýðræði og þingræði og stjórnarskrá og kosningalög, sem hér er gerð. Ég vil svo leyfa mér að minna á enn ein ummæli Þjóðviljans um þetta mál þann 29. maí. Það er úr miklu að moða í þessu ágæta blaði, enda sjaldan komið fyrir - að þess viti - annað eins glæpamál og ef það ætti að samþykkja þessi bréf, og ég vorkenni þeim, þótt þeir vilji hafa um þetta harða dóma, jafnharðir og þeir eru í dómi um margt, sem í sjálfu sér eru lítil afbrot. Þjóðviljinn segir 29. maí: „Málið sjálft er þó mjög einfalt í eðli sínu. Það var um það spurt, hvort æðra skyldi tilgangur og andi stjórnarskrárinnar og kosningalaganna eða lagakrókar og refjar. Það tiltæki Hræðslubandalagsins að skila tveimur landslistum, enda þótt um sé að ræða sameiginleg framboð í öllum kjördæmum landsins, hafði þann eina tilgang að ræna miklu fleiri þingsætum en atkvæði heimila. ... Það tiltæki er í eðli sínu ekkert annað en kosningasvik og er í fyllstu andstöðu við ákvæði stjórnarskrár og kosningalaga. Þess háttar svik er lengi hægt að verja með lagakrókum og orðhengilshætti, en það breytir engu um sjálfan kjarna málsins.“ - Og má ég minna hv. 3. þm. Reykv. á þetta: „Þess háttar svik er lengi hægt að verja með lagakrókum og orðhengilshætti, en það breytir engu um sjálfan kjarna málsins“? Og má ég ráðleggja honum að tala ekki oftar í málinu, ekkert orð, því að hann getur verið með lagakróka og orðhengilshátt, en það breytir engu um sjálfan kjarna málsins? Ég vil nú leyfa mér að spyrja að gefnu tilefni frá hv. þm.: Er það líklegt eða er það aðeins hugsanlegt, að Alþ. geti löghelgað slík svik, slíkt þingmannarán - ég er alltaf með orðalag hans sjálfs - eingöngu í skjóli þess, að landskjörstjórnin varð ekki sammála um rök fyrir fordæmingu þessara svika? Það er það, sem hv. þm, ætlar að reyna að skjóta sér undir. Mig langar að láta Þjóðviljann einnig svipta þessari dulu af honum, ef það mætti verða til að koma fyrir hann vitinu. Í grein, sem hann sennilega hefur skrifað sjálfur, stendur þann 29. maí: „Þrír landskjörstjórnarmenn af fimm heimiluðu þingmannaránið, en úrskurður Alþingis er eftir.“ Þarna er úrskurður fallinn. Þegar Þjóðviljinn segir þetta og líklega þessi hv. þm. sjálfur, leiðtogi flokksins, þá er úrskurður landskjörstjórnar fallinn. Þá liggur sú staðreynd fyrir, að landskjörstjórn er búin að kveða upp þann úrskurð, sem þessi hv. þm. ætlaði í gær að skjóta sér undir og fela undir allan fláttskapinn, ekki minni en hann er nú. Það þarf nokkuð stóra voð yfir það allt. Undir því átti að fela fláttskapinn. Hér stendur: „Guði sé lof, að til er hæstiréttur! Að vísu er landskjörstjórnin búin að tala, en þingið á eftir að tala.“ Mér sýnist, að hér sé ekki farið í neinar grafgötur um, hvað fyrir liggur. Það er ráðizt hastarlega að kjörstjórninni fyrir, að hún gaf úrskurð. Hún er heiftarlega minnt á í leiðinni: Það er til hæstiréttur, það er til aðili, sem er yfir henni. Hún er minnt á það, að hennar orð eru ekki síðustu orðin, Hún er minnt á það, að ef rétt fái að vera rétt, á Alþingi Íslendinga lokaorðið, þá hafi hennar rangi úrskurður enga þýðingu. Það hvílir að vísu í hugum Alþýðubandalagsins þessi skuggi yfir heiðríkju réttlætisins, að Sjálfstfl. ætli að selja sig fyrir auð og völd, Þess vegna eru þeir ekki alveg eins vissir um, að kjörstjórnin fái þá hirtingu, sem þeir telja hana eiga skilið. En það er ekki eini skugginn, sem þarna hvílir. Hér hefur Alþýðubandalagið kveðið upp sinn úrskurð, og það er ekki hægt að éta hann ofan í sig. Ja, hvað er hægt, veit ég ekki, en það hlýtur að standa í einhverjum, Þeir hafa lýst því yfir, að ef Sjálfstfl. sé ekki sekur um það glæpaatferli, sem þeir eru að gera honum getsakir um, þá skuli yfirkjörstjórnin fá að vita, að það sé annar aðili, sem ráði yfir henni. Þessu hafa þeir lýst yfir. Það hefur legið frá öndverðu skýrt fyrir, að Sjálfstfl. telur ekki hægt að viðurkenna þessi kjörbréf. Hann hefur alltaf verið á þeirri skoðun og þar af leiðandi sammála hv. Alþb.-mönnum um þetta, þar til Alþb.-mennirnir seldu sig fyrir þetta, sem þeir segja, auð og völd. Nú hefur sá sorglegi viðburður gerzt, að Alþb.-mennirnir hafa lýst yfir, að það hafi skipt um skoðun. Þegar þeir álitu, að aðrir mundu gerast sekir um slíkt athæfi, þá var það sala að þeirra viti. Þá var verið að selja réttlætið fyrir auðinn og völdin. Ég læt þá sjálfa velja sjálfum sér lýsinguna, og þar þarf engu við að bæta. En það verð ég að segja, að þetta er mesta kokvídd, sem ég man eftir á Alþ, Slík kok með svona vídd hljóta að vera margæfð, æfð í því t. d., að einn maður sé heilagur guð í dag og morðingi og fantur á morgun. Þessi kok hljóta að hafa rennt niður mörgu sælgæti frá Moskvu og víðar. Þessi kokvídd er ekki einleikin. Ég skal svo ekki orðlengja frekar um þetta, Mig langar aðeins að minna á að lokum, að hv. þm. lét mjög í það skína, að þessi verknaður, sem hann annars hefur dæmt svona þungum dómi, gæti átt vissa afsökun í þeirri staðreynd, að Hræðslubandalagið hafi ekki náð meiri hluta. En ég segi: Ef þetta er lagalega órétt, hvernig getur það löghelgazt af þeirri staðreynd, að í staðinn fyrir að fá 27 þm. fengu þeir bara 25 þm. og urðu þess vegna að leita til Alþb.? Mig langar að heyra, á hvaða rökum það er reist, að verknaður, sem er þingmannarán, brot á anda og bókstaf stjskr., brot á kosningal., þingræði og lýðræði, - hvernig verknaður, sem er þannig í eðli sínu, getur alveg breytt um eðli við það, að það þarf að leita til Alþb. um stuðning við stjórnarmyndun. Nei, ber þarna ekki allt að sama brunni, að lög og réttur fer eftir því, hverju þessi hv. þm. og flokkur hans þarf á að halda hverju sinni? Mér sýnist, að þessi afstaða flokksins til málsins sé þannig, að þeir þurfi að vera þess minnugir, sem þeir voru að brýna fyrir okkur sjálfstæðismönnum, þegar þeir voru að gera okkur upp getsakirnar, að fólkið á eftir að dæma, og yfir kjörstjórninni og yfir Alþ. er þjóðin. Og þann dóm verða þeir að þola, sem slíkt atferli hafa í frammi, ekki aðeins Hræðslubandalagið, sem hefur brotið lög og rétt að minni hyggju, heldur einnig og ekki sízt þeir, sem hafa svo sterka sannfæringu fyrir, að þetta séu lögbrot, eins og Alþb. hafði, en breyta gersamlega um þá sannfæringu og tjalda allt öðru og gagnstæðu, þegar þeir eru komnir í stjórn landsins og hafa náð sætum í ráðherrastólunum með því að selja þennan helga rétt þjóðarinnar.

Aldursforseti (JJós): Hv. þm., sá er síðast talaði, vék þeirri spurningu til forseta, hvar það stæði í þingsköpum, að þm. mættu ræða önnur mál en þau, sem á dagskrá væru, eða þannig skildi ég orð hans. Ég ætla, að slík fyrirmæli sé ekki að finna í þingsköpum, að það sé mælt svo fyrir um, að þingmenn megi tala um önnur mál en til umræðu eru. En það er algengt, eins og hv. 1. þm. Eyf. hlýtur að þekkja úr sinni löngu forsetatíð, að menn víkja að öðrum málum en þeim, sem á dagskrá eru, ef þau eru mjög skyld og standa nokkuð í sambandi við það mál, sem verið er að ræða, án þess að forseti hafi alltaf fundið ástæðu til þess að skerast í leikinn, enda má segja í þessu máli, að það getur verið dálítið mjótt mundangshófið og erfitt að sjá, hvar helzt á að grípa niður, ef forseti vill skipta sér af umræðum á þennan hátt. Þegar hér er verið að ræða um kosningadeilu og þó að út frá því komi einhver hv. þm. með það, sem hv. 1. þm. Eyf. kallaði heimspekilegar hugleiðingar um stjórnarskrá og kosningalög, þá taldi ég fyrir mitt leyti ekki ástæðu til þess að grípa fram í fyrir hv. 4. landsk. Á hinn bóginn er þess að geta, að hv. 1. þm. Eyf. fór líka út í þessa sálma, þótt ekki væri að neinu verulegu leyti, og hugleiðingar hans sennilega alveg eins heimspekilegar og hv. 4. landsk. Að því leyti er aths. hans snerti það, að tími þingsins sé ekki réttilega notaður af forseta til að ræða þetta mál, þá hef ég vikið að því áður, hvaða ástæður hafa legið fyrir því, að ekki hafa verið haldnir kvöldfundir eða næturfundir til að keyra málið áfram, og þarf ekki að fjölyrða um það frekar.



Já, með tilliti til grg. Alþýðubandalagsins.



Herra forseti. Frsm. minni hl. 1. og 3. kjördeildar og frsm. annars hluta 2. kjördeildar hafa flutt hér inn í sali Alþingis þref það, sem varð um kosningabandalag Alþfl. og Framsfl. fyrir síðustu kosningar. Um ekkert eitt mál urðu meiri umr. í kosningabaráttunni, bæði á fundum, í útvarpsumræðum og blaðaskrifum, heldur en um þetta kosningasamstarf, enda leituðust andstæðingar þessa kosningabandalags við að gera það að einu höfuðádeilumáli sínu gegn Alþfl. og Framsfl. Því verður vart neitað, að þetta mál hafi raunar þegar fyrir kosningar verið útrætt, bæði vegna þess, að hvað sem líður fyrirætlunum flokka, þá ráða kjósendurnir sjálfir með frjálsum leynilegum kosningarrétti sínum, hvaða fulltrúar kosnir eru á löggjafarsamkomu þjóðarinnar, og eins vegna hins, að rétt kjörin þar til bær stjórnarvöld hafa fjallað um lögmæti þessa kosningasamstarfs, sem Alþfl. og Framsfl. stofnuðu til fyrir síðustu kosningar, og kveðið upp í því máli úrskurði, sem raunar hefðu átt að vera endalok þessa deiluefnis og eru raunar svo í huga meginþorra kjósenda landsins. Þegar landslistar flokkanna voru lagðir fyrir landskjörstjórn í maímánuði s. l., þá bar Sjálfstfl. eða umboðsmaður hans fram kæru, þar sem hann krafðist þess, að úrskurðað væri, að Alþfl. og Framsfl. skyldi sameiginlega úthlutað uppbótarþingsætum samkv. samanlagðri atkvæðatölu þeirri, er þeir hlytu við kosningarnar, eins og einn flokkur væri. Um þetta atriði var landskjörstjórn ekki á eitt sátt. Töldu tveir landskjörstjórnarmenn, þeir Einar Baldvin Guðmundsson hæstaréttarlögmaður og Vilmundur Jónsson landlæknir, að taka bæri kröfu Sjálfstfl. til greina og úthluta uppbótarþingsætum til Alþfl. og Framsfl. sameiginlega. Þrír landskjörstjórnarmenn, þeir Jón Ásbjörnsson hæstaréttardómari, Vilhjálmur Jónsson hæstaréttarlögmaður og Sigtryggur Klemenzson ráðuneytisstjóri, og þar með meiri hluti landskjörstjórnar, töldu hins vegar, að kæran væri ekki byggð á lagarökum, og höfnuðu henni. Þar með hefði átt að vera kominn endanlegur úrskurður um höfuðefni þeirra mótbára, sem hafðar voru uppi um lögmæti kosningabandalags Alþfl. og Framsfl. Jón Ásbjörnsson hæstaréttardómari taldi enn fremur, að listi sá, sem Alþfl. bar fram í Reykjavik og Framsfl. studdi, og sá listi, sem Framsfl. bar fram í Árnessýslu og Alþfl. studdi þar, hafi ekki verið með þeim hætti, að þeir gætu talizt í samræmi við kosningalög, og fórust honum svo orð um þetta í bókun á fundi í landskjörstjórn hinn 28. maí s. l., með leyfi forseta, „að hann telji, að með framboðslista Alþfl. í Reykjavík og framboðslista Framsfl. í Árnessýslu beri að fara sem utanflokkalista, nema á þeim verði gerð breyting, sem hann mun skýra nánar. Lítur hann svo á, að þeir geti ekki talizt framboðslistar einstaks flokks, eins og þeir eru nú úr garði gerðir.“ Rök hans fyrir þessu voru þau, að listar þessir væru skipaðir mönnum úr tveimur flokkum. Í samræmi við þetta bar hann fram í landskjörstjórn svo hljóðandi tillögu: „Lista Alþfl. í Reykjavík og lista Framsfl. í Árnessýslu telur landskjörstjórn utanflokka lista og megi því frambjóðendur flokka þessara á þeim listum ekki standa á landslistum flokka þessara að framboðslistum þeirra í greindum kjördæmum óbreyttum. Beri að veita Alþfl. og Framsfl. frest til úrbóta, ella verði landslistar þeirra ekki metnir gildir.“ Þessi till. var felld með þremur atkv. gegn tveimur. Með henni greiddu atkvæði Jón Ásbjörnsson og Vilmundur Jónsson, en gegn henni þeir Einar Baldvin Guðmundsson, Sigtryggur Klemenzson og Vilhjálmur Jónsson. Þar með var kominn úrskurður um öll ágreiningsatriði um framboð Alþfl. og Framsfl., og þannig fóru alþingiskosningarnar fram frá kjósendanna hendi í trausti þess, að hér væri um endanlegan úrskurð að ræða. Eftir kosningarnar, þegar landskjörstjórn úthlutaði uppbótarþingsætum og gaf út kjörbréf til landskjörinna þingmanna, kom ágreiningur sá, sem verið hafði í landskjörstjórn áður, að nokkru leyti aftur fram. Þeir Einar Baldvin Guðmundsson og Vilmundur Jónsson undirrituðu kjörbréf landskjörinna þingmanna Alþfl. og varamanna með fyrirvara, með tilvísun til till. þeirrar, sem þeir fluttu áður í landskjörstjórn, en þrír landskjörstjórnarmenn, þeir Jón Ásbjörnsson, Sigtryggur Klemenzson og Vilhjálmur Jónsson, undirrituðu án fyrirvara. Jón Ásbjörnsson ritaði undir kjörbréf hv. 3. landsk. þm., Gylfa Þ. Gíslasonar, sem sú kjördeild, sem ég á sæti í, hafði til meðferðar, með skírskotun til greinargerðar, sem hann lét bóka á fundi n. 9. júlí s. l., en þar segir hann, að hann telji, að landskjörstjórn beri nú að úthluta uppbótarþingsætum eftir landslistunum, eins og þeir liggja fyrir, miðað víð atkvæðamagn hvers þeirra um sig, enda hafi kjörgögn ekki leitt neitt nýtt í ljós, er hnekki þessu. Það er því skoðun Jóns Ásbjörnssonar, að úr því að landskjörstjórn á sínum tíma hafnaði till. hans um að úrskurða lista Alþfl. í Rvík og lista Framsfl. í Árnessýslu utanflokkalista og nema nöfn þeirra frambjóðenda, sem á þeim voru, af landslistum flokkanna, beri að úthluta þingsætum af landslistanum eftir þeim óbreyttum. Mál þetta hefur nú komið til kasta Alþingis, þar sem frsm. minni hl. kjördeildanna hafa lýst sig andvíga því, að kjörbréf landskjörinna þingmanna Alþfl. verði tekin gild. Þar með hefur Sjálfstfl. flutt þetta deilumál hingað inn á Alþingi, deilumál, sem allur þorri kjósenda telur útrætt mál og því illa farið að eyða tíma Alþingis í deilur um það. En fyrst svo er komið, verður ekki hjá því komizt að rekja að nokkru rök þau, sem ég álit vera fyrir því, að taka beri þessi umdeildu kjörbréf gild. Því er haldið fram af hálfu Sjálfstfl., að Alþfl. og Framsfl. séu í þessu sambandi einn þingflokkur, vegna þess að þeir hafi gengið til kosninga í kosningabandalagi um sameiginlega frambjóðendur og sameiginlega stefnuskrá. Ég er einn þeirra mörgu, sem telja þessa skoðun tvímælalaust ranga. Í 27. og 28. gr. kosningalaganna eru ákvæði um það, hvernig framboðum skuli hagað, bæði í einmenningskjördæmum og kjördæmum, þar sem hlutfallskosning fer fram, og landslistaframboðum. Það er staðreynd, enda hefur enginn treysts til að mótmæla því, að Alþfl. hefur fullnægt öllum kröfum laganna í þessu efni, yfirlýsingar frambjóðenda í kjördæmum og meðmælenda eru ómótmælanleg sönnunargögn um það, fyrir hvaða flokk fram er boðið. Yfirlýsing flokksstjórnar var skilyrði þess, að viðkomandi frambjóðendur væru teknir á landslista. Kjörstjórnir hafa ekkert vald til þess og Alþingi ekki heldur að ákveða, að frambjóðandi tilheyri öðrum flokki en þeim, sem hann sjálfur og meðmælendur hans lýsa yfir að hann bjóði sig fram fyrir, og það eru ekki heldur nein rök fyrir því, að landskjörstjórn eða Alþingi geti bætt á lista flokks frambjóðendum, sem flokksstjórnir neita að viðurkenna sem frambjóðendur flokksins. En í afstöðu Sjálfstfl. felst raunverulega það, að Alþingi beri að líta svo á, að allir frambjóðendur Framsfl. skuli teljast frambjóðendur Alþfl., eða gagnstætt, að frambjóðendur Alþfl. skuli teljast frambjóðendur Framsfl., eða í þriðja lagi, að frambjóðendur þessara tveggja flokka tilheyri einhverjum nýjum flokki. Auðvitað er slíkt fjarstæða, þar sem það liggur augljóslega fyrir, hvernig frambjóðendur þessara tveggja flokka eru fram boðnir. Með þessu væru frambjóðendur og meðmælendur sviptir rétti sínum til þess að ráða sjálfir, fyrir hvaða flokk þeir eru í kjöri og hvaða flokk þeir styðja, og flokksstjórnir sviptar rétti til þess að ráða, hvaða frambjóðendur þær viðurkenna, Fyrir slíkum tiltektum fyrirfinnast að sjálfsögðu engin lög. Þá hefur því verið haldið fram, að framboð Alþfl. og Framsfl. hafi verið sameiginleg við síðustu kosningar, Þetta er auðvitað algerlega rangt. Þegar hvert einstakt framboð er athugað, sést, að framboð Alþfl. eru alls staðar eingöngu á hans vegum, borin fram af Alþýðuflokksmönnum í hverju kjördæmi fyrir sig og samþykkt af flokksstjórn. Sama máli gegnir um framboð Framsfl. Þau voru aðeins framboð þess flokks, en ekki Alþfl. Það skiptir að sjálfsögðu engu máli hér, þó að sumir af frambjóðendum Alþfl. hafi ekki verið meðlimir flokksins, Um slíkt eru fordæmi áður, og hefur aldrei verið gerð við það athugasemd. Við síðustu kosningar voru sumir af frambjóðendum þriggja flokkanna meðlimir í öðrum flokki en þeim, sem þeir voru í framboði fyrir. Sjálfstfl. hefur m. a. viljað rökstyðja þá kröfu sína, að Alþfl. verði sviptur uppbótarþingsætum sínum, með því, að Alþfl. og Framsfl. hafi haft með sér kosningabandalag um sameiginlega stefnuskrá. Það er að sjálfsögðu rétt, að þessir flokkar höfðu kosningabandalag um sameiginlega kosningastefnuskrá, sem eðli sínu samkvæmt var dægurmálastefnuskrá. Hins vegar hefur sú kosningastefnuskrá og samstaða í kosningabaráttunni á grundvelli hennar engu breytt um það, að hér var um tvo flokka að ræða, eins og alþjóð er kunnugt, sem á engan hátt eru skipulagslega tengdir og starfa framvegis sem hingað til algerlega óháðir hvor öðrum. En það leiddi af hinni sameiginlegu kosningastefnuskrá og samstöðu í kosningunum, að þeir studdu frambjóðendur hvor annars í kjördæmum landsins á víxl. Slíkt er heldur ekkert einsdæmi. Það hefur átt sér stað meira og minna í fjölmörgum kosningum, að flokkar hafi stutt hvor annan og hvatt fylgismenn sína að kjósa frambjóðendur annars flokks. Gleggsta dæmi um þetta er kosningabandalag Sjálfstfl. og Bændaflokksins í kosningunum 1937, sem var jafnvíðtækt kosningabandalagi Alþfl. og Framsfl. í síðustu kosningum, að því leyti að Sjálfstfl. og Bændaflokkurinn buðu hvergi fram hvor á móti öðrum, þar sem talið var, að slíkt gæti skipt máli um úrslit kosninga, Þannig buðu þeir ekki fram hvor á móti öðrum í 22 kjördæmum, í þrem tvímenningskjördæmum buðu flokkarnir fram sinn manninn hvor, í fjórum kjördæmum aðeins buðu þeir báðir fram, vegna þess að vitað var, að slíkt gat engin áhrif haft á úrslit kosningarinnar í þeim kjördæmum, Alþfl. og Framsfl. höfðu hins vegar ekki þennan hátt á, þó að Alþfl. hefði hæglega getað boðið fram í nokkrum kjördæmum og þar með safnað atkvæðum án þess að setja frambjóðendur Framsfl. í hættu. Slík framboð frá hendi Alþfl. virðast að áliti sjálfstæðismanna hafa getað gert kosningabandalag Alþfl. og Framsfl. lögmætt, þó að þau hefðu óneitanlega aukið möguleika Alþfl. fyrir uppbótarþingsætum. Sannleikurinn er auðvitað sá, að kosningabandalag Sjálfstfl. og Bændaflokksins og að hinu leytinu Alþfl. og Framsfl, voru gerð með nákvæmlega sama markmiði, því markmiði að ná hagkvæmari útkomu í kosningunum en ella hefði orðið. Þetta er að sjálfsögðu vitað mál og viðurkennt. Í stjórnarskrá og kosningalögum finnast engin ákvæði, hvorki í anda þeirra né efni, sem eru til fyrirstöðu því, að slík kosningabandalög séu í einu og öllu fullkomlega lögmæt. Ég staðhæfi hins vegar, að það væri stórfellt brot á 31. gr. stjórnarskrárinnar og ýmsum ákvæðum kosningalaganna, ef kjörbréfum uppbótarþingmanna Alþfl. yrði hafnað. Í 31. gr. stjórnarskrárinnar segir, að af 52 þjóðkjörnum þingmönnum séu allt að 11 þm, til jöfnunar milli þingflokka, svo að hver þeirra hafi þingsæti í sem fyllstu samræmi við atkvæðatölu sína við almennar kosningar. Opinberar og staðfestar skýrslur segja til um það, hverjar atkvæðatölur þingflokkanna voru við síðustu kosningar. Og í samræmi við það hefur landskjörstjórn úthlutað uppbótarþingsætum, svo sem fyrir er mælt í 31. gr. stjórnarskrárinnar og 14. kafla kosningalaganna. Ég hirði ekki að svara hugleiðingum hv. þm. A-Húnv., sem voru með þeim hætti, að það er raunar ástæðulaust að svara þeim sérstaklega umfram það, sem þegar hefur verið gert. Allt tal hans um lögbrot í þessu sambandi var svo fjarstæðukennt, að furðu gegnir. Ég hef nú rakið nokkuð deilumálið um uppbótarþingsætin og lýst viðhorfi mínu í því og vil að lokum undirstrika það, að í lýðfrjálsu landi eru það kjósendurnir, sem með frjálsum og leynilegum kosningarrétti sínum hljóta að ráða og eiga að ráða, hverjir kosnir eru fulltrúar á löggjafarþing, bæði í kjördæmum og landskjörnir þingmenn. Það er ómótmælanleg staðreynd, að í síðustu alþingiskosningum greiddu 15153 kjósendur á Íslandi Alþýðuflokknum atkv. sitt, og samkv. því ber flokknum fjögur uppbótarþingsæti, eins og landskjörstjórn hefur úrskurðað. Ef nú Alþfl. yrði neitað um þessi fjögur uppbótarþingsæti, sem kjósendur hafa veitt honum, þá væri það að mínum dómi algert brot á stjórnarskrá og kosningalögum, brot á viðurkenndum lýðræðisreglum og ofbeldi gagnvart þessum kjósendum. Með því væru þessir kjósendur sviptir þeim rétti, sem þeim ber til áhrifa á löggjafarþing þjóðarinnar, og væri slíkt meira ranglæti en þekkzt hefur í sögu Alþingis í sambandi við kjör alþingismanna. Ef Alþ. færi inn á þá braut að beita slíkum aðgerðum, þá tel ég, að stjórnskipulegu öryggi þjóðarinnar sé stefnt í voða.



Með sama fyrirvara og áður segi ég já.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að gera grein fyrir afstöðu Alþýðubandalagsins í þeirri deilu, sem nú fer fram um kjörbréf þeirra þm. Alþfl, hinna landskjörnu, sem meirihluta- og minnihlutaframsögumenn í kjördeildunum nú hafa rætt allýtarlega um. Það er álit okkar, að fyrirmæli stjórnarskrárinnar um, að allt að 11 þm. skuli kosnir til jöfnunar milli þingflokka, svo að hver þingflokkanna hafi þingsæti í sem fyllstu samræmi við atkvæðatölu sína við almennar kosningar, sé það sjónarmið, sem eigi að ráða, þegar ákveðið er um, hvernig landslistum sé hagað við kosningar. Við álítum, að andi stjórnarskrárinnar í þessum efnum sé ótvíræður. Hins vegar skal það vissulega viðurkennt, að kosningalögin, eins og þau eru, eru allgötótt. Ég skal meira að segja gjarnan viðurkenna það, að það muni vera allerfitt að gera kosningalögin þannig úr garði, að maður geti alltaf verið öruggur um, að þessum anda stjórnarskrárinnar sé framfylgt, þó að hins vegar sé sjálfsagt að reyna að gera slíkt. Hvað snertir alveg sérstaklega afstöðuna í sumar við kosningarnar, sem þá fóru fram, þá gerði það að áliti Alþýðubandalagsins það ótvírætt, að landskjörstjórn ætti að úrskurða lista Alþfl. og Framsfl, sem einn lista, að þessir flokkar höfðu þá lýst því yfir, að þeir hefðu með sér algert kosningabandalag, buðu fram saman í öllum kjördæmum, stóðu hvergi hvor á móti öðrum, lýst yfir, að þeir mundu raunverulega vera einn þingflokkur, og höfðu eina stefnuskrá. Ég skal viðurkenna, að það hefði strax verið miklu erfiðara fyrir landskjörstjórn að kveða upp þann úrskurð t. d. og ómögulegt að öllum líkindum, að þessir flokkar væru skoðaðir sem einn landslisti, svo framarlega sem þeir hefðu í einu einasta kjördæmi boðið fram hvor á móti öðrum. Það var þess vegna okkar skoðun, að landskjörstjórn bæri að úrskurða þessa flokka þá sem einn þingflokk. Við verðum í þessu efni að gá að því, að landskjörstjórn hefur fengið það mikla verkefni í hendur að standa vörð um anda stjórnarskrárinnar í þessum efnum, að leggja þannig grundvöll að kosningunum, haga þannig til með sérstaklega landslistana, sem hún á að dæma um, að kjósendurnir viti, að hverju þeir ganga. Það er á ábyrgð landskjörstjórnar að sjá um, að allur undirbúningur undir kosningarnar, allur tilbúningur landslista o. s. frv., sé í samræmi við stjórnarskrána. Það er landskjörstjórnar að sjá um, að kosningin fari fram í samræmi við tilgang stjórnarskrárinnar, og það er landskjörstjórnar að sjá um, að kjósendur geti treyst því, að það, sem þeir kjósa, standist líka á eftir. Þetta er það veigamikla verkefni, sem landskjörstjórn hefur. Hennar vald og hennar ábyrgð er í þessu mjög mikil. Einmitt einn landskjörstjórnarmaður, Vilmundur Jónsson, segir í sínu áliti, þegar hann kvað upp og lét álit sitt í ljós á þessum málum: „Landskjörstjórn hlýtur að telja sér skylt að halda vörð um þau fyrirmæli stjórnarskrár og kosningalaga svo og anda þeirra fyrirmæla og tilgang, að uppbótarsætum verði úthlutað til raunhæfrar jöfnunar milli þingflokka.“ Það er þess vegna engum efa bundið, að vald og ábyrgð landskjörstjórnar í þessum efnum er mjög mikið og ábyrgð þeirra aðila, sem þar ráða, þess vegna mjög þung, því að við verðum að gá að því, að eins og þeir leyfa listana og ganga frá þeim, eins verður eðlilega kosið af kjósendum. Þeir skapa staðreynd, sem kjósendur nokkurn veginn vita að þeir muni verða að halda sér við. Allra mest er þó ábyrgð landskjörstjórnar í einu efni í þessu sambandi, og það er að tryggja, að ekki sé hægt að misnota kosningalögin þannig, að hægt sé að ná meiri hluta á þingi með minni hluta hjá þjóðinni. Með slíku og með því að seilast eftir slíku er sjálfu lýðræðinu, sjálfum rétti meiri hluta kjósenda til þess að ráða landinu, hins vegar stefnt í voða. Og framar öllu ber að hafa í hyggju að afstýra slíku, þegar verið er að kveða upp dómana, hvort heldur er hjá landskjörstjórn eða á Alþingi, um þessa hluti. Vald og ábyrgð landskjörstjórnar er þess vegna mjög mikil í þessum efnum, eins og ég nú hef greint. Nú hefur einn þm, Sjálfstfl. verið nokkuð að sveigja að Alþýðubandalaginu í þessum efnum um, hvernig nú muni standa til um afstöðuna hvað snerti hvernig litið verði á kjörbréf þessara umdeildu þingmanna. Ég vil svara því til: Hvaða aðili var það, sem fyrst og fremst fór með vald landskjörstjórnar í sumar, þegar ákvörðunin var tekin um, á hvaða grundvelli menn skyldu fá að kjósa? Hvaða aðili var það, sem réð þeim úrskurði, sem þá var kveðinn upp og kjósendur þess vegna auðsjáanlega hafa gengið út frá að þeir gætu haldið sér að, þó að ýmsir væru á þeirri skoðun, eins og m. a. við, að úrskurðurinn væri ekki réttur? Sá aðili, sem réð úrskurði landskjörstjórnar í sumar, var Sjálfstfl. og hans fulltrúar. Það er vitanlegt, að fulltrúar Framsfl. stóðu þar á því, sem fulltrúar Framsfl. og Alþfl. hér hafa haldið fram, að þeir væru að vinna löglega, Það voru fulltrúar Sjálfstfl., sem réðu því í landskjörstjórn, hvernig grundvöllurinn yrði lagður að kosningunum, og undan því verður ekki komizt. Sjálfstfl. átti tvo fulltrúa í landskjörstjórn. Þeir réðu úrskurðunum, þeir réðu niðurstöðunum, þeir mynduðu þann meiri hluta, sem þeim sýndist. Það voru fulltrúar Sjálfstfl. í kosningunum, sem lögðu grundvöllinn að því, að kjósendur voru látnir kjósa í þeirri trú, að Framsfl. og Alþfl. hefðu hvor sinn landslista, en ekki einn sameiginlegan, eins og við hefðum álitið rétt að gera. Það var Sjálfstfl. og hans fulltrúar í landskjörstjórn, sem hindruðu, að það væri úrskurðaður einn landslisti fyrir báða þessa flokka og að kjósendurnir fengju að ganga að kjörborðinu í vitund þess, Og það var Sjálfstfl, og hans fulltrúar í landskjörstjórn, sem þar með sköpuðu þá hættu bókstaflega, að minni hluti hjá þjóðinni gæti náð meiri hluta á Alþingi. Og hvernig hefði farið, ef það hefði orðið ofan á, ef það hefði tekizt, sem bandalag Framsfl. og Alþfl. stillti upp sem sinni von í kosningunum í sumar, að það bandalag, þó að það hefði minni hluta þjóðarinnar að baki sér, hefði fengið meiri hluta á þingi? Hvernig hefði þá farið? Þá hefðum við staðið frammi fyrir því, að sá meiri hluti, sem þeir hefðu fengið á þingi, hefði samþykkt hér, að það væri löglegt. Ég vil draga þetta fram til þess að minna á, hve þung ábyrgð Sjálfstfl. í landskjörstjórn er í þessu sambandi. Það er ekki honum að þakka, að þessu var afstýrt. Og það má máske minna á það í þessu sambandi um leið, að Sjálfstfl, hefur áður beitt þeim áróðri í kosningum, að hann þyrfti ekki að fá nema 300–400 atkv. í vissum kjördæmum til þess að geta haft meiri hluta á þingi, þó að hann hefði minni hluta hjá þjóðinni. Við skulum þess vegna alveg gera okkur ljóst, einmitt í sambandi við þær fullyrðingar, sem hérna hafa komið fram, að þessar tilraunir, sem þarna eru hættulegastar, þ. e. að minni hluti þjóðarinnar reyni að fá meiri hluta á þingi, - þar eru þeir samsekir, það kosningabandalag, sem Frams.- og Alþfl. höfðu í sumar, og Sjálfstfl, sjálfur, sem hér deilir nú allskarpt á allt slíkt. Það sást líka í sumar, eftir að úrskurður landskjörstjórnar hafði verið kveðinn upp, að Morgunblaðið sagði það í sinni fyrirsögn, að Hræðslubandalagið, eins og bandalag Frams. og Alþfl. þá var oft kallað, „lafir á bókstafnum“, og sagði í sínum leiðara þá, að meiri hluti landskjörstjórnar hefði álitið, að ekkert beint bann lægi við atferli Hræðslubandalagsins. Það var greinilegt, að það var Sjálfstfl., sem sleppti þessu í gegn, þannig að kjósendur urðu að ganga að þeim grundvelli eins og meiri hluti Sjálfstfl. í landskjörstjórn hafði gengið frá þessu. Hv. þm, A-Húnv. sagði hér áðan í sinni ræðu, að það hefði verið að brjóta helgustu lög og stjórnarskrá landsins í sambandi við þessa hluti. Það var okkar álit, að Sjálfstfl. í landskjörstjórn hefði átt að standa vörð um stjórnarskrána og hennar anda í þessu sambandi. Hins vegar vil ég minna hv. þm. A-Húnv. á það, ekki sízt út frá því, sem hann var að sveigja að okkur Alþýðubandalagsmönnum, að Sjálfstfl. hefur hingað til ekki orðið bumbult af að taka alla þingmenn á Alþ. gilda, þó að enginn þeirra hafi haft kjörbréf og enginn þeirra hafi verið kosinn. Ég vil minna hann á, hvað gert var 1941. Hv. þm. A-Húnv. var að óskapast yfir, að það væri nú vont, ef einn flokkur reyndi svona, og enn þá verra, ef þeir væru tveir. En það voru þrír, sem höfðu samsæri um það þá að framlengja þingsetu allra þingmanna, án þess að nokkur þeirra hefði verið kjörinn og nokkur þeirra hefði kjörbréf. Ég álít þess vegna, að það sé rétt að tala alveg rólega um þá hluti. Ég held satt að segja, að Sjálfstfl, hafi haft í frammi nokkurn skollaleik í þessum efnum. Hv. 1. þm. Reykv. sagði hér áðan, að meiri hlutinn í landskjörstjórn hefði ekki getað komið sér saman um, hvað væri ólöglegt, og vildi ekki fjölyrða um úrskurð landskjörstjórnar, því að hann heyrði fortíðinni til. En það er nú einmitt þessi úrskurður, sem mótaði alla aðstöðuna við kosningarnar í sumar. Við hinir, sem álítum hann rangan, gátum haft í frammi allan mögulegan áróður í sambandi við kosningarnar út frá þessu, en við vissum ósköp vel, að meiri hluti landskjörstjórnar var búinn að skapa staðreynd, sem svo og svo mikill hluti kjósenda mundi taka tillit til, hvernig þeir kysu. Hv. þm. A-Húnv. sagði, að það væri krafa Sjálfstfl., að báðir flokkar, Framsfl. og Alþfl., væru teknir sem einn. Þessari kröfu gat Sjálfstfl. framfylgt í sumar í landskjörstjórn. Þá var staður og stund til þess. Það er ekki vert að vera að sveigja neinu að okkur Alþýðubandalagsmönnum, sem engan fulltrúa áttum þar, eftir að Sjálfstfl. hefur látið undir höfuð leggjast að grípa til á réttum tíma og gera það, sem þá var rétt. Það, sem við nú eftir þá aðstöðu, sem nú er sköpuð, verðum að gera upp við okkur, er, hvað sé hægt að gera og hvað sé ekki hægt að gera, eins og nú er komið málum. Hafi það verið skollaleikur af hálfu Sjálfstfl., eins og mönnum liggur við að gruna, að ganga svo frá í landskjörstjórn sem hann gerði, þá hefur hann fallið á sínu eigin bragði. Það var hans sök, að gengið var til kosninganna á þeim grundvelli, sem hans meiri hluti í landskjörstjórn mótaði. Og landskjörstjórn hefur síðan úrskurðað í samræmi við þann grundvöll, sem var lagður af henni 28. maí. Hver er nú aðstaða Alþ. til þess að geta breytt þessu eða gera gott það, sem Sjálfstfl. í landskjörstjórn gerði rangt 28. maí? Það hefði verið auðvelt að eiga við þetta, ef það hefði verið um kjörbréf kjördæmakjörinna þingmanna að ræða. Það hefði verið auðvelt að láta fram fara uppkjör, nýjar kosningar í þeim kjördæmum, sem slíkir þm. hefðu verið kosnir í. En hér er um að ræða athugasemdir við sjálft landskjörið og deildar meiningar um það, um heildarkjörið. Stærsta atriðið í þessu sambandi er það, að kjósendur hefðu greitt atkv. allt öðruvísi í sumar, svo framarlega sem það hefði legið fyrir, að úrskurðað hefði verið af landskjörstjórn, eins og rétt hefði verið, að Alþfl. og Framsfl. skoðuðust sem einn flokkur og hefðu einn landslista. Kjósendur um allt land hefðu greitt atkv. allt öðruvísi, og það hefði allt annað komið út úr kosningunum. Við stöndum frammi fyrir þessari staðreynd, og ég býst ekki við, að það treystist neinn til þess að mótmæla því. Kjósendur hafa kosið í góðri trú út frá þeim úrskurði, sem ekki hvað sízt sjálfstæðismenn í landskjörstjórn felldu 28. maí. Það er staðreyndin, sem við stöndum frammi fyrir. Ef við ættum núna að gera ráðstafanir til þess að skapa rétt hlutföll á milli þingflokka samkvæmt úrskurði, sem við Alþýðubandalagsmenn hefðum helzt óskað eftir að hefði verið kveðinn upp í landskjörstjórn í sumar, þá yrði að kjósa Alþingi upp að nýju, eftir nýjum kosningalögum, með landskjörstjórn, sem stæði á verði um anda stjórnarskrárinnar og stæði betur í stöðu sinni en sú gerði, sem nú fjallaði um þessi mál, landskjörstjórn, sem legði réttan grundvöll fyrir kjósendur, þannig að þeir vissu, að hverju þeir væru að ganga. Það er ekki hægt að leiðrétta það, sem landskjörstjórn gerði rangt í sumar, með því að ógilda kjörbréf hinna landskjörnu þingmanna Alþfl. núna. Það, sem raunverulega liggur fyrir okkur, er fyrst og fremst að reyna að sjá til þess, að svona hlutir geti ekki gerzt að nýju. Því versta, sem hefði getað hlotizt af afstöðu Sjálfstfl. í landskjörstjórninni í sumar, var afstýrt. Hv. þm. A-Húnv. sagði hér áðan, að stjórn okkar lýðveldis væri byggð á skökkum grundvelli. Svo er ekki. Stjórn okkar lýðveldis er byggð á réttum grundvelli. Alþingi það, sem nú situr, er að því leyti rétt mynd af þjóðarviljanum, að sú stjórn, sem nú situr að völdum, þeir flokkar, sem nú stjórna landinu, hafa ótvíræðan og mikinn meiri hluta þjóðarinnar að baki sér, þrátt fyrir þær aðgerðir Sjálfstfl. í landskjörstjórninni í sumar að stofna raunverulega lýðræðinu í landinu í hættu með sínum skollaleik þá. Og ég verð að segja það, að aðkoman að þjóðarbúinu eftir forustu Sjálfstfl. undanfarin ár er ekki slík, að það sé neinn gamanleikur að vera að leggja út í hverjar kosningarnar á fætur öðrum núna aðeins til þess að leiðrétta hlutfallið á milli þingflokkanna innbyrðis. Það, sem hlýtur að vera höfuðverkefnið nú eftir þessa reynslu, sem við höfum haft í sambandi við kosningalög og úrskurð landskjörstjórnar í sumar, er að vinna að því, að þeirri höfuðhættu verði afstýrt, að þjóðarminnihluti geti fengið þingmeirihluta, og að reyna að sjá til þess að bæta þannig um, að næst þegar gengið verður til kosninga á Íslandi, geti ekki slík aðstaða myndazt sem núna var. Og ef á að tryggja það, þá hlýtur höfuðverkefnið að vera í fyrsta lagi að semja slík kosningalög, að þau séu í samræmi við þann anda og tilgang stjórnarskrárinnar, að þingflokkar hafi þingsæti í sem réttustu hlutfalli við sinn styrk hjá þjóðinni, semja jafnframt kosningalög, sem séu ekki það götótt, að slungnir lögflækjumenn geti leikið sér að því að smjúga í gegnum þau, eftir því sem e. t. v. vissum flokkum kann að henta á vissu tímabili. Ég veit, að samning slíkra kosningalaga er vissulega erfitt verk, en það er verk, sem verður að reyna að vinna. Í öðru lagi er vitanlegt, að það þarf að reyna að undirbúa þannig slíka breytingu á sjálfri stjórnarskránni, að það verði tryggt, að sjálfur bókstafur stjórnarskrárinnar sé í hvívetna í samræmi við hennar anda og hennar tilgang, þann sem vakti fyrir upphaflega, þegar þau ákvæði 31. gr. voru sett, sem mest er vitnað í. Í þriðja lagi þarf að reyna að sjá til þess, að hægt sé að kjósa landskjörstjórn, sem standi í stöðu sinni um að halda vörð um anda stjórnarskrárinnar og tilgang, Þetta eru þeir hlutir, sem þarf að vinna að á því kjörtímabili, sem nú er hafið, Það þarf að tryggja, að stjórnarskrá og kosningalög tryggi hið pólitíska lýðræði í landinu, tryggi rétt hlutfall á milli flokkanna og afstýri hættu á því, að þjóðarminnihluti geti náð meiri hluta á þingi. Alþýðubandalagið hefur samið um það við sína samstarfsflokka, að á starfstíma þessarar stjórnar verði kosningalögin og stjórnarskráin endurskoðuð af þar til kjörinni nefnd, og Alþb. mun reyna þar að tryggja, að þau sjónarmið þess og þær skoðanir, sem ég hef skýrt og öllum eru kunnar, móti þá endurskoðun, að hún verði í samræmi við það að tryggja pólitískt lýðræði í landinu, tryggja, að þingflokkar fái þingsæti í sem réttustu hlutfalli við þeirra styrkleik, og sérstaklega afstýra því, að minni hluti hjá þjóðinni geti náð meiri hluta á þingi. Þetta er það, sem þarf að vinna að á næstunni. Þetta er það verkefni, sem alveg sérstaklega liggur fyrir, og það verkefni, sem ég vil leyfa mér að vona að hægt verði að finna lausn á á þessu kjörtímabili, sem nú er hafið. Þess vegna álítum við, að það sé veigamest að geta unnið að þessu, geta tryggt, að stjórnarskrá og kosningalög verði í framtíðinni þannig úr garði gerð á Íslandi, að slíkar deilur eins og þær, sem nú hafa átt sér stað, slík hætta eins og leidd var yfir þjóðina með úrskurði landskjörstjórnar í sumar þurfi ekki að koma fyrir aftur, og út frá því vil ég leyfa mér að lesa eftirfarandi grg., sem þm. Alþb. gera fyrir þeirri afstöðu sinni að taka núverandi kjörbréf hinna umdeildu landskjörnu þm. gild. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í 31. gr. stjórnarskrárinnar segir, að á Alþingi skuli eiga sæti allt að 11 þingmenn til jöfnunar milli þingflokka, svo að hver þeirra hafi þingsæti í sem fyllstu samræmi við atkvæðatölu sína við almennar kosningar. Ákvæði þetta er byggt á því grundvallarsjónarmiði íslenzkra stjórnskipunarlaga, að kjósendur skuli hafa jöfn áhrif á skipun Alþingis, hvar sem þeir greiða atkvæði og hverjum stjórnmálaflokki sem þeir greiða atkvæði. Ákvæði kosningalaganna um kjör landskjörinna þingmanna og úthlutun uppbótarþingsæta her að skýra með hliðsjón af þessu ákvæði stjórnarskrárinnar. Alþýðubandalagið telur, að kosningabandalög flokka eða einstakra frambjóðenda og flokka í þeim tilgangi að afla fleiri þingmanna en rök standa til samkvæmt atkvæðatölum þeirra brjóti í bága við anda stjórnarskrárinnar og kosningalaganna. Hins vegar er það skylda landskjörstjórnar að undirbúa almennar kosningar þannig, að þessum tilgangi stjórnarskrárinnar verði náð og að kjósendum sé ljóst, þegar kosið er, eftir hvaða reglum þingsætum verði úthlutað milli stjórnmálaflokka. Alþýðubandalagið telur, að kosningabandalag Alþýðuflokksins og Framsóknarflokksins í kosningunum 1956 hafi verið þess eðlis, að rétt hefði verið að telja þá í kosningunum og við úthlutun uppbótarþingsæta sem einn þingflokk. Landskjörstjórn hefur hins vegar úrskurðað og birt fyrir kosningar, að Alþfl. og Framsfl. hefðu hvor sinn landslista í kosningunum og uppbótarþingsætum skyldi úthlutað á þeim grundvelli. Landslistarnir voru því undirbúnir á þeim grundvelli, sem lagður var með úrskurði landskjörstjórnar, og kjósendur reiknuðu með því á kjördegi, að þingsætum yrði úthlutað samkvæmt úrskurði landskjörstjórnar, og greiddu atkvæði samkvæmt því. Landskjörstjórn hefur síðan gefið út kjörbréf til landskjörinna þingmanna á grundvelli úrskurðar síns, sem hún birti fyrir kosningar. Að þessu athuguðu telur Alþýðubandalagið ekki fært að ógilda kjörbréf þeirra þm. Alþýðuflokksins, sem náð hafa kosningu á þeim grundvelli, sem landskjörstjórn hafði lagt, en leggur þó ríka áherzlu á, að með endurskoðun stjórnarskrárinnar og kosningalaganna verði komið í veg fyrir kosningabandalög, sem raska eðlilegri úthlutun uppbótarþingsæta milli þingflokka, Með hliðsjón af framansögðu og með tilliti til þess, að í stjórnarsamningi núverandi ríkisstj. er svo ákveðið, að skipa skuli nefnd til að endurskoða á starfstíma þessarar stjórnar kosningalög og stjórnarskrá, telur því Alþýðubandalagið, eins og nú er komið, að staðfesta verði hin umdeildu kjörbréf landskjörinna þingmanna, sem landskjörstjórn hefur gefið út.“



Herra forseti. Fyrsta kjördeild hefur svo sem lög gera ráð fyrir rannsakað kjörbréf þeirra hv. þm., sem sæti eiga í þriðju kjördeild, en það eru þessir hv. þm.: Alfreð Gíslason, 1. landsk. þm., Ágúst Þorvaldsson, 1. þm. Árn., Áki Jakobsson, þm. Siglf., Ásgeir Bjarnason, þm. Dal., Benedikt Gröndal, 5. landsk. þm., Björgvin Jónsson, þm. Seyðf., Björn Jónsson, 8. landsk. þm., Gísli Guðmundsson, þm. N-Þ., Gunnar Thoroddsen, 6, þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason, 3. landsk. þm., Halldór E. Sigurðsson, þm. Mýr., Haraldur Guðmundsson, 4. þm, Reykv., Ingólfur Jónsson, 1. þm. Rang., Jóhann Hafstein, 5. þm. Reykv., Jón Kjartansson, þm. V-Sk., Karl Guðjónsson, 2. landsk. þm., Lúðvík Jósefsson, 2. þm. S-M., og Sveinbjörn Högnason, 2. þm. Rang. Alls eru þetta 18 kjörbréf, Kjördeildin varð ekki sammála um afgreiðslu allra kjörbréfanna. Meiri hl. kjördeildarinnar leggur til, að öll kjörbréfin verði tekin gild. Minni hl. hefur sérstöðu um kjörbréf þeirra hv. þm. Benedikts Gröndals, 5. landsk. þm., og hæstv. menntmrh., Gylfa Þ. Gíslasonar, 3, landsk. þm, Mun frsm. minni hl. væntanlega gera grein fyrir þeirri sérstöðu.



Herra forseti. Ýmsir hv. þm. Sjálfstfl. hafa nú um nokkurra daga skeið þreytt eins konar boðhlaup í ræðumennsku um ágreining þann, er þeir hafa gert um kjörbréf uppbótarþingmanna Alþfl. Þetta segjast þessir hv. þm. gera af umhyggju fyrir þjóðinni, enda þótt þeir sjálfir segist telja vonlaust, að orðræður þeirra beri árangur, þegar til atkvgr. kemur um málið hér á Alþingi. Þegar þess er gætt, að í umr. þessum hefur ekkert nýtt komið fram, engin þau rök, sem þjóðinni voru áður ókunn og ekki höfðu komið fram í útvarpi, blöðum og á stjórnmálafundum og það margsinnis, þá má hver sem vill lá mér það, þótt mér sé ekki ljós gagnsemi hinna mörgu og löngu ræðna þessara hv. þm. Sjálfstfl., sem hér hafa verið fluttar um málið. Hér hefur að vísu margt, meira eða minna skynsamlegt, verið sagt um kjördæmaskipun, hvernig skynsamlegast og æskilegast væri að haga henni. Ég leiði hjá mér að ræða það mál nú, sökum þess að það er ekki á dagskrá. Hins vegar fjallar mál það, sem nú er á dagskrá, um skilning á og framkvæmd kosningalaga þeirra, sem nú eru í gildi. Eftir þeim fóru kosningarnar vorið 1956, en um gildi þeirra, skýringar á þeim og kjörbréf, sem gefin hafa verið út samkv. þeim fjallar ágreiningur sá, sem hér á að skera úr. Mér kemur heldur ekki til hugar að fara að endurtaka nú rökin fyrir skoðun minni á málinu. Ég hef gert grein fyrir þeim í höfuðatriðum fyrir nokkrum dögum. Hins vegar vil ég ekki láta hjá líða að leiðrétta fáeinar rangfærslur, sem komið hafa fram í ræðum sumra hv. þm. Sjálfstfl., og er þá fyrst það, að mér er borið það á brýn af ýmsum hv. þm., og man ég í því sambandi eftir hv. 1. þm. Reykv. (BBen), hv. þm. A-Húnv. (JPálm) og hv. 5. þm. Reykv. (JóhH), að ég hafi sagt í ræðu minni s. l. fimmtudag, að það væri ekkí Alþingis að fjalla um mál það, sem hér er á dagskrá, og það hefði jafnvel ekki heimild til þess. Þessu hef ég að sjálfsögðu aldrei haldið fram né heldur látið mér til hugar koma að halda fram. Hitt sagði ég, eins og handrit vélritara skrifstofu Alþingis ber með sér, að úrskurður landskjörstjórnar hefði átt að vera endalok deilunnar og væri raunar svo í huga meginþorra kjósenda landsins, sökum þess að málið væri margrætt frá öllum hliðum áður og því illa varið þeim tíma, sem í það færi hér á Alþingi að deila um það. Vitanlega dettur hvorki mér né öðrum í hug að bera brigður á rétt og skyldu Alþingis til þess að úrskurða kjörbréf. Í ummælum mínum fólst hins vegar það, að langar umr. um þetta mál yrðu engum að gagni. Umr. þær, sem fram hafa farið um málið af hálfu hv. þm. Sjálfstfl., þykja mér hafa staðfest það greinilega, sem ég raunar átti von á, að ekkert nýtt hefur komið fram í þeim. Þær hafa að langmestu leyti verið endurtekning með mismunandi orðalagi og framsetningu á því, sem áður hefur verið sagt og skrifað um málið. Hv. þm. A-Húnv. staðhæfði í þessu sambandi, að ég hefði ekki lesið kosningalögin. Mér er vissulega nákvæmlega sama um, hvaða skoðun hv. þm. hefur á því, hvort ég hafi lesið þessi lög eða ekki. Ég ber alls ekki brigður á það, að hann muni sjálfur hafa lesið kosningalögin, en sá lestur virðist hafa komið honum að takmörkuðu gagni, því að í ljós hefur komið í þessum umr., að hann brestur mjög skilning á efni þeirra og anda, og væri ómaksins vert fyrir hann að lesa þau betur í góðu tómi. Hv. 1. þm. Reykv. fór í ræðu sinni í gær verðskulduðum viðurkenningarorðum um Jón Ásbjörnsson, en þessi hv. þm. staðhæfði, að hæstv. menntmrh., Gylfi Þ. Gíslason, hv. 3. landsk. þm., sæti hér á Alþingi sem landskjörinn þm. þvert gegn vilja Jóns Ásbjörnssonar. Þetta veit hv. þm. og þingheimur allur að er gersamlega rangt. Slík staðhæfing hefði fremur átt heima í ræðu hv. þm. A-Húnv. og verið í meira samræmi við yfirbragð hennar og anda. Allur þingheimur veit, og frá því hefur verið skýrt í blöðum, svo að landsmenn hafa átt kost á því að kynnast því, að Jón Ásbjörnsson tók þátt í að gefa út kjörbréf til handa Gylfa Þ. Gíslasyni, hæstv. menntmrh. Hann undirritaði það fyrirvaralaust, en vísaði við undirskrift sína til grg. um það, hvers vegna hann áleit, að þessi hv. þm. ætti að fá kjörbréf, og hvers vegna hann átti þátt í, að kjörbréfið var gefið út. Það liggur ljóst fyrir, að þessi hv. þm. situr á Alþingi sem 3, landsk. einmitt með vilja og samþykki Jóns Ásbjörnssonar. Það valt einmitt á afstöðu Jóns Ásbjörnssonar, að þessi hv. þm. fékk kjörbréf. Þarna sýnist mér vera greinilegt dæmi um það, að ofurkapp hv. 1. þm. Reykv. í máli þessu hefur hlaupið með hann í gönur. - Þessi sami hv. þm. fór vandlætingarorðum um þau ummæli í niðurlagi ræðu minnar, að ég teldi, að stjórnskipulegu öryggi þjóðarinnar væri stefnt í voða, ef Alþingi færi inn á þá braut að ógilda kjörbréf þau, sem hér er deilt um. Slík ummæli taldi hann ósæmileg, þar sem hér væri um að ræða mál, sem um mætti deila og menn litu ýmsum augum á. Jafnhógvær maður í orðræðum og hv. 2. þm. Eyf. (MJ) er, viðhafði sams konar ummæli í sinni ræðu fyrir nokkrum dögum. Hann sagðist álíta, að stjórnskipulegu öryggi þjóðarinnar yrði stefnt í voða, ef kjörbréfin yrðu tekin gild á Alþingi. Hv. 1. þm. Reykv. lét þess ekki getið, að hann hefði neitt við þessi ummæli að athuga hjá hv. 2. þm. Eyf. Það liggur því beint við að álykta, að hann áliti ummæli sem þessi því aðeins ótilhlýðileg, að andstæðingur hans viðhafi þau, annars sé ekkert við þau að athuga. Ég held, að kappgirni hv. þm. hafi einnig hér hlaupið með hann í gönur. Ræður hv. þm. A-Húnv. tel ég engan veginn þess virði, að þeim sé svarað, svo sem bollaleggingum hans um það, að ég hafi með refsiverðum hætti, lögbrotum og klækjum, fellt einn ágætan þm, Sjálfstfl., góðvin minn, Jónas Rafnar, frá þingmennsku. Ég vil aðeins benda á það, að rökréttara er að orða þetta svo, að kjósendur á Akureyri hafi fellt hann frá þingmennsku. Til þess höfðu þeir líka fulla heimild. Sannleikurinn er sá, að öll kosningabandalög, leynileg og opinber, í fáum kjördæmum eða öllum, eru til þess gerð, að aðildarflokkar þeirra fái betri útkomu í kosningum en ella yrði. Á þessu er enginn eðlismunur, aðeins stigsmunur. Ef menn vilja koma í veg fyrir þetta, fæ ég ekki séð, að það verði gert með öðrum hætti en þeim að hanna hvers konar kosningabandalög og auk þess skylda alla flokka, sem þátt taka í kosningum, að hafa menn í framboði í öllum kjördæmum. Mundi þó slíkt sennilega ekki duga til. Hvorugt þetta tel ég skynsamlegt eða æskilegt, og ég á von á því, að jafnvel hv. þm, Sjálfstfl. séu á sama máli. Það er sannarlega ekki óalgengt fyrirbrigði, að ýmsir séu óánægðir með þessi eða hin lagafyrirmæli. Það á hins vegar ekki að valda því, að þessum lagafyrirmælum sé ekki fylgt, meðan þau eru í gildi, ef þau eru skýr og ljós, eins og ég tel að ákvæði þau séu, sem hér eiga að skera úr, og á ég þá einkum við d-lið 31. gr. stjórnarskrárinnar og ýmis ákvæði í kosningalögum. Séu hins vegar lagafyrirmælin óljós, koma til greina lögskýringarreglur, sem hv. 6. þm. Reykv. (GTh) ræddi um, en fyrr ekki. Ef svipta á nú Alþfl. fjórum landskjörnum þm. sínum, svo sem Sjálfstfl, krefst, þá eru þar með rúmlega 15 þús. kjósendur í landinu sviptir skýlausum rétti, sem þeim er áskilinn í stjórnarskránni til þess að hafa áhrif eins og aðrir kjósendur á löggjafarsamkomu þjóðarinnar. Það skiptir engu máli í þessu sambandi, í hvaða flokki eða flokkum þessir kjósendur eru. Þeir hafa með atkv. sínu gefið til kynna, að þeir vilja fela Alþfl. umboð sitt á Alþingi. - Ég vænti þess, að enginn beri brigður á það, að til þess hafi þeir haft fulla heimild. Í kröfu Sjálfstfl. um ógildingu fjögurra fyrrgreindra kjörbréfa felst því að mínum dómi beint tilræði við stjórnskipulega ákveðinn rétt þessara kjósenda.



Herra forseti. Ég hef hér, eins og kunnugt er, flutt tvær ræður við þessar umr. og gert grein fyrir mínum skoðunum á því máli, sem hér liggur fyrir, en út af svörum tveggja fulltrúa Hræðslubandalagsins þykir mér rétt að bæta hér við fáeinum orðum. Það kom nokkuð ljóst fram, einkum hjá hv. 1. þm. Eyf., að honum hafði þótt ég kveða nokkuð fast að orði varðandi afstöðu og framkomu hv. þm. Ak. (FS) í þessum leik. Hann kallaði það því nafni, að ég hefði farið með persónulegar svívirðingar um þennan mann. Þessu neita ég alveg harðlega, nema ef menn vilja kalla það persónulegar svívirðingar að segja sannleikann um afbrot þessa manns, sem ég tel vera gegn 29. gr. kosningalaganna, í síðustu kosningum, eða það, að ég telji það sízt hæfa manni, sem á að gæta laga og réttar í stórum kaupstað, að gera sig sekan um slíkt. Það, sem ég sagði í þessu efni, er þess vegna fjarri því að vera persónulegar svívirðingar. Ef hv. 1. þm. Eyf. eða aðrir vilja kalla það ljót orð, sem ég hafi um þetta haft, þá er þó nær að segja, að það sé harðvítug pólitísk ádeila, sem til hefur verið unnið, og ég tel enga ástæðu til að taka nokkurt orð af því aftur eða biðja á því afsökunar, heldur mun ég lofa þessum hv. þingmönnum því, að mín ræða skal verða birt orðrétt, svo að alþjóð manna fái að sjá, hvað það er, sem ég hef haldið fram. Hv. 1. þm. Eyf. (BSt) kom með þá undarlegu skýringu, að í mér logaði einhver reiði, vegna þess að frambjóðandi Hræðslubandalagsins í mínu héraði hefði tekið af mér 100 atkv., sem ég hefði áður haft. Ég hélt nú, að svo kunnugur maður sem vinur minn, Bernharð Stefánsson, mundi aldrei koma með svona firru, því að í þessu er enginn sannleikur. Hitt er rétt, að mér þótti ákaflega undarlegt, að framsóknarmennirnir í mínu héraði, sem margir eru greindir og ágætir menn, hópuðust algerlega í einum hóp um þennan frambjóðanda, og það var mjög á móti því, sem ég gerði ráð fyrir að komið gæti til greina. Því hélt ég fram á hverjum fundi, að ég tryði því ekki, fyrr en talið væri upp, En það er í fyrsta sinn, sem það hefur hent mig í kosningum að verða mér til skammar fyrir oftraust á framsóknarmönnum. - Að ég hafi fellt ágætan þm. í upphafi, er náttúrlega rétt, en sá er munurinn á því eða varðandi Akureyrarkosninguna, að þar voru ekki nein lögbrot í frammi höfð, því að ég hef aldrei verið frambjóðandi fyrir tvo flokka, og því síður að það hafi komið til greina, að ég væri að brjóta kosningalögin, eins og augljóst er varðandi kosninguna á Akureyri. Það, sem síðasti ræðumaður hélt fram, að það væri fjarstæða, að það hefði verið með lögbrotum felldur ágætur alþm., Jónas Rafnar, þá er um það sú harða deila, sem milli mín og þessara manna stendur, hvort það liggur ekki ljóst fyrir, að 29. gr. kosningalaganna hafi af mörgum frambjóðendum við síðustu kosningar verið þverbrotin, og um leið og hún er brotin, þá er það víst, að Jónas Rafnar er felldur með lögbrotum. Nú hef ég athugað það síðan í gær, að einmitt þessi grein og þær aðrar greinar, sem ákveða refsinguna fyrir brot á henni, sem ég hef lagt mesta áherzlu á af þeim, sem hér hafa talað, - þessar greinar eru settar inn í kosningalögin 1933, einmitt með tilliti til uppbótarþingsætanna, til þess að það geti ekki komið fyrir, sem nú hefur gerzt, að einn flokkur láni öðrum flokki mikinn fjölda atkv. til þess að svíkja út á það uppbótarþingsæti. Bannið, sem ákveðið er í 29. gr. kosningalaganna við því að vera í framboði fyrir tvo flokka, var alls ekki í neinum kosningalögum fyrr en uppbótarþingsætin komu til greina, og það er sett inn í kosningalögin beinlínis til þess að koma í veg fyrir það, sem hér hefur gerzt, og refsingin gegn því að brjóta þessa grein er svo alvarlega ákveðin, að í 42. gr. þessara sömu laga er það greinilega tekið fram, að Alþingi geti ógilt kjörbréf þeirra manna, sem hafa brotið 29. gr., og í 147. gr. sömu laga er það tilskilið, að fyrir þetta brot, ásamt mjög mörgum öðrum, sé heimilt að sekta frambjóðendur um 20–200 kr. Allt slúður, sem í frammi hefur verið haft um það, að ég hafi talað um tukthúsvist og annað slíkt, er alveg út í bláinn. Eins og ég tók hér fram í ræðu minni í gær, þá er Akureyrarkosningin svartasta dæmið úr þessum síðustu kosningum, og það er vegna þess, að þar er stærsti hópurinn, sem flokkur lætur annan minni flokk hafa til þess að fella þm., og ekki nóg með það, heldur til að fá út á þau sömu atkv. uppbótarsæti handa öðrum flokki. Ég tiltók það, sem náttúrlega er aldrei hægt að sanna, en sterkar líkur eru fyrir, að þarna hafi verið um 1000 atkv. að ræða í þessu eina kjördæmi, sem Framsfl, með opinberum og flokkslegum ráðstöfunum vinnur að að láta frambjóðanda Alþfl, á Akureyri hafa. Þá gerist það tvennt, að fulltrúi Sjálfstfl., þm. Akureyrar, er felldur með þessu lögbroti, og um leið á svo afleiðingin að vera sú, að vegna þessara þúsund atkv. Framsfl. á Akureyri fær Alþfl. a. m. k. eitt uppbótarþingsæti. M. ö. o.: Það eru felldir á þessum 1000 atkv, tveir þm., sem hefðu, ef lögbrot hefði ekki átt sér stað, komið inn í Alþingi, annars vegar fyrrverandi þm. Ak., hins vegar uppbótarþm., sem Alþb. hefði að sjálfsögðu fengið, eftir því sem allar líkur benda til. Nú skal ég ekki um þetta fara öllu fleiri orðum. Þó skal ég bæta því við, að þm. þeir úr Alþfl., ég held allir, sem voru hér í Nd., sem eru tveir núverandi hæstv. ráðh., hæstv. menntmrh. (GÞG) og hæstv. félmrh. (HV), auk þess starfandi hæstv. utanrrh. (EmJ), fluttu ásamt fleiri mönnum, að ég hygg, á þinginu 1953 frv. um kosningabandalög. Með því frv. og þeim rökstuðningi, sem því fylgdi, viðurkenndu þessir menn og sönnuðu, að bandalög eins og það, sem nú er deilan um, voru ekki að þeim lögum, sem í gildi eru, heimil eða lögleg. Við sjálfstæðismenn héldum því fram og munum, held ég, engir hvika frá því, að þetta frv. væri óheimilt að samþykkja, nema því aðeins að það væri tekið sem breyting á stjórnarskrá Íslands, en sleppum nú því. Hitt er aðalatriðið í þessu sambandi, að þeir þm., sem fluttu þetta frv. og börðust fyrir því, sönnuðu það þá með sínum rökstuðningi fyrir því frv., að á þeirri stundu álitu þeir ekki lögformlegt að stofna til slíks bandalags sem þeir hafa nú staðið að og ég hef leyft mér og fleiri menn að kalla svikabandalag. Að öðru leyti skal ég svo láta máli mínu lokið og láta þetta nægja.



Með sama fyrirvara og áður segi ég já. Till. 3. kjördeildar um að taka gild kjörbréf þingmanna í 2. kjördeild, annarra en Péturs Péturssonar, 10. landsk. þm., samþ. með 44 shlj. atkv. Till. meiri hl. 3. kjördeildar um að taka gilt kjörbréf Péturs Péturssonar, 10. landsk. þm., samþ. með 32:19 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: FS, GíslG, GJóh, GÞG, HÁ, HS, HV, HG, HermJ, KGuðj, KK, LJós, PZ, PÞ, PP, SE, SkG, StgrSt, SvbH, AG, ÁÞ, ÁkJ, ÁB, BG, BSt, BjörgJ, BjörnJ, EOI, EirÞ, EmJ, EystJ, FRV. nei: FÞ, GTh, IngJ, JóhH, JK, JPálm, JS, KJJ, MJ, ÓB, ÓTh, PO, RH, SÁ, SB, SÓÓ, BBen, BÓ, JJós. 1 þm. (GÍG) fjarstaddur. 5 þm. gerðu svofellda grein fyrir atkv.:



Með sama fyrirvara og áður segi ég já,



Já, með tilliti til greinargerðar.



Með sama fyrirvara og áður segi ég já.



Á sama hátt og áður segi ég já.



Vísa til greinargerðar og segi já.

Aldursforseti (JJós): Það, sem næst mundi liggja fyrir, ef störfum þingsetningar væri haldið áfram í dag, væri kjör forseta Sþ., en með því að hæstv. ríkisstj. hefur óskað eftir því, að það verði ekki gert fyrr en á morgun, þá er fundi hér með frestað og verður haldið áfram á morgun á venjulegum fundartíma.



Herra forseti. Meginatriði þessa máls, sem hér liggur fyrir, er það, hvernig Alþ. skuli skipað þetta kjörtímabil samkv. ákvæðum og anda og tilgangi stjórnarskrárinnar, og það, sem hér um ræðir, er fyrst og fremst uppbótar- eða jöfnunarsætin. En til þess að öðlast nægan skilning á þessu máli, fyrst og fremst jöfnunarþingsætunum, hvernig þau eru til orðin og um tilgang þeirra, þá er óhjákvæmilegt að rekja nokkuð aðdraganda þess, að þau voru tekin upp í stjórnarskrána fyrir rúmum tveim áratugum. Við athugun á þessu þýðingarmikla máli, sem hér liggur fyrir, um stjórnskipun og stjórnarfar okkar Íslendinga, er einnig nauðsynlegt vegna furðulegra missagna og misskilnings, sem hér hefur komið fram, að athuga nokkuð, hvaða sjónarmið koma einkum til greina við eðlilega og skynsamlega skýringu laga. Kosningar til Alþ., kjördæmaskipun og skipun Alþ. hefur að sjálfsögðu um langan aldur verið eitt af höfuðviðfangsefnum þings og þjóðar. Það eru nú komin full 50 ár síðan fyrsti íslenzki ráðherrann, Hannes Hafstein, flutti á sínu fyrsta þingi sem ráðherra frv. um nýja kjördæmaskipun og kosningatilhögun, Þetta frv. var að sjálfsögðu flutt vegna þess, að þá um langa hríð hafði mönnum verið ljóst, að nýja skipan þyrfti að gera í þessum málum til að tryggja sem bezt þingræði, lýðræði og vilja fólksins. Frv. Hannesar Hafsteins fól það í sér, að landinu skyldi skipt í sjö kjördæmi, er kjósi hvert 4–6 þm. eftir íbúafjölda og skuli þm. kosnir með hlutfallskosningu. Frv. fékk góðar undirtektir þá, varð ekki útrætt, og á næsta þingi var það flutt að nýju, en var þá fellt með örlitlum atkvæðamun. Síðan virðist þetta mál hafa legið í þagnargildi um langt skeið, enda önnur viðfangsefni, fyrst og fremst samband Íslands og Danmerkur og skilnaður þeirra landa, sem altóku hugi manna um langt skeið. Næst gerist það, að árið 1928 skrifar Thor Thors, núverandi ambassador Íslands í Bandaríkjunum, ýtarlega grein í tímaritið Vöku um kjördæmaskipunina, ágalla hennar, og gerir ákveðnar tillögur til umbóta í þessu máli og um skipan Alþ, Þær till. voru í stórum dráttum svipaðar till. Hannesar Hafsteins um skiptingu landsins í nokkur stór kjördæmi með hlutfallskosningu. Árið 1931 verður merkisár í sögu þessa máls. Þá er málið tekið upp á Alþ. Þáverandi ríkisstj. Framsfl., sem studdist þá við hlutleysi Alþfl., flutti frv. um breytingar á stjórnarskránni, breytingar, sem einkum fólu í sér afnám landskjörsins, afnám hinna sex landskjörnu þm., þannig að allir þm. skyldu kosnir hér eftir í einmennings- og tvímenningskjördæmum með óhlutbundnum kosningum. Í meðferð þessa stjórnarfrv. kom það fram, að bæði Sjálfstfl. og Alþfl. töldu þetta frv. enga lausn vandans og yrði að fara allt aðrar leiðir til að tryggja réttlæti í þessum málum, þannig að Alþ. yrði sem réttust mynd af þjóðarviljanum. Að vísu ríkti allmikill ágreiningur um leiðir milli þessara tveggja flokka, þó að þeir væru sammála um meginmarkmiðið, það, að Alþ. yrði sem réttust mynd af þjóðarviljanum, að stjórnmálaflokkarnir fengju þingsæti í samræmi við atkvæðatölu sína við almennar kosningar. Leiðirnar, tillögurnar voru mismunandi, þar sem Alþfl. lagði áherzlu á, að landið yrði allt eitt kjördæmi með hlutfallskosningum, en sjálfstæðismenn töldu aðrar leiðir, svo sem einmenningskjördæmi með uppbótarsætum eða nokkur stór kjördæmi, miklu fremur koma til greina og langsamlega mesta ágallana á því að hafa landið allt eitt kjördæmi. En þrátt fyrir skiptar skoðanir um leiðir milli sjálfstæðismanna og jafnaðarmanna þá, virtust þó nokkrir möguleikar á því að ná samkomulagi um gagngerar endurbætur á kjördæmaskipuninni. Sllkt mátti Framsfl. að sjálfsögðu ekki heyra nefnt, og eins og kunnugt er hleypti Framsfl. upp þinginu 14. apríl 1931, og var ein af meginástæðum þingrofsins, að sjálfstæðis- og jafnaðarmenn hefðu fyrirætlanir um að lagfæra kjördæmaskipunina og það yrði að koma í veg fyrir slíkar lagfæringar, Það segir svo í þingrofsboðskap forsrh., „að samvinna milli jafnaðarmannaflokksins og Sjálfstfl. er þegar hafin, m. a. til að leiða í lög víðtækar breytingar á kjördæmaskipun landsins.“ Þetta varð upphaf mikilla og stórra átaka og tíðinda um stjórnarskrár- og kjördæmamál, átaka, sem stóðu í full þrjú ár. Framsfl. vann í þingrofskosningunum 1931 mikinn sigur, en sá sigur var Pyrrhusarsigur. Flokkurinn fékk í þessum kosningum 21 þm. af 36 kjördæmakosnum, auk þess hafði hann 2 landskjörna þm. af 6, Hann fékk því samtals eftir þessar kosningar 23 þm. af 42 eða hreinan meiri hl. á Alþingi. En atkvæðamagnið, sem stóð á bak við flokkinn í þessum kosningum, var aðeins 35.9%, eða rúmur þriðjungur þjóðarinnar. Sjálfstfl. og Alþfl., sem höfðu á bak við sig í kosningunum um 60% greiddra atkv. samtals, fengu kosna 15 þm., höfðu 4 landskjörna, höfðu því samtals með 60% þjóðarinnar 19 þm. á móti 23 þm. Framsfl., sem rúmur þriðjungur þjóðarinnar stóð á bak við. Hafi mönnum ekki áður verið fullljóst, að kjördæmaskipunin þyrfti endurskoðunar, þá var það nú öllum skýrt, að svo mátti ekki lengur standa. Kröfur alls almennings urðu svo ákveðnar og háværar um breytingar til að tryggja lýðræðið, að Framsfl. þrátt fyrir hreinan meiri hl. á Alþingi gafst upp ári síðar. Stjórn hans sagði af sér og ný stjórn var mynduð með því höfuðverkefni að reyna að leysa kjördæmamálið. Í þessum átökum öllum komu nokkuð skýrt fram, bæði í mörgum frv., grg. og þingræðum, meginsjónarmiðin í þessu máli. Forustuna höfðu þar hinir mikilsvirtu foringjar, Jón Þorláksson, formaður Sjálfstfl., og Jón Baldvinsson, formaður Alþfl. Þeir voru þar í fararbroddi og í eldlínunni fyrir sína flokka. Meginmarkmið þeirra beggja var nákvæmlega það sama, og það er orðað svo í frv., sem þeir fluttu sameiginlega 1932, Jón Þorláksson, Jón Baldvinsson og Pétur Magnússon: „Alþingi skal svo skipað, að hver þingflokkur hafi þingsæti í samræmi við atkvæðatölu þá, sem greidd er frambjóðendum flokksins samtals við almennar kosningar.“ Þetta er í 1. gr. stjórnarskrárfrv. þeirra. Ég skal ekki vitna hér í mörg ummæli Jóns Baldvinssonar í hans mörgu og skeleggu ræðum í þessu máli. Hann tók það hvað eftir annað skýrt fram, að þingfl. yrðu að fá þingsæti í samræmi við atkvæðatöluna, að Alþfl. hefði haldið og mundi halda fast við þær kröfur, sem hann hefði barizt fyrir í undanfarinn hálfan annan áratug, og það þýddi ekki til lengdar að standa á móti þessu máli. Og annar áhrifamaður Alþfl. fyrr og síðar, núverandi formaður hans, Haraldur Guðmundsson, sagði í þessum sömu átökum, 1932–1933: „Afstaða okkar jafnaðarmanna í stjórnarskrármálinu er skýr, við höfum lagt fyrir þingið frv., sem er í samræmi við okkar stefnu, þ. e. meginatriðið, að þingfl. fái jafnan þingsæti í réttu hlutfalli við atkvæðatölu við almennar kosningar.“ Ég skal ekki rekja þessa sögu ýtarlega, en vil þó til þess að marka skýrt og greinilega þá afstöðu, sem Sjálfstfl. hefur fylgt um aldarfjórðung, sem síðan er liðinn, lesa hér upp örstuttan kafla úr ýtarlegri og rökstuddri greinargerð Jóns Þorlákssonar og Péturs Magnússonar með stjórnarskrárfrv. 1932. Þar segir: „Eftir kosningarnar 1931 hefur Framsfl. algeran meiri hl. í þinginu, 23. þm., sem eftir kjósendafylgi á aðeins að hafa einn þm. umfram þriðjung þingsæta. Þetta ástand er algerlega óviðunandi í landi, sem vill telja sig lýðræðisríki. Eftir réttarmeðvitund nútímans er þjóðfélagsvaldið í lýðræðislöndum byggt á þeim grundvelli, að valdið sé sameiginleg eign hinna fullveðja borgara, hluti af mannréttindum hvers einstaks þeirra, sem eigi verður með neinu lagaboði réttilega af þeim tekinn eða misjafn ger, þó að hitt geti komið fyrir, að einstaklingur brjóti þessi réttindi af sér um stundarsakir eða fyrir fullt og allt með því að gera sig sekan í athæfi, sem varðar við lög og svívirðilegt er að almenningsdómi. Meðferð þessa valds fela borgararnir þinginu í umboði sínu, en þar af leiðir beint, að þingið á að vera hlutfallslega rétt smækkuð mynd af þeim skoðunum, sem uppi eru meðal kjósendanna. Í öllum löndum koma þessar skoðanir nú á tímum fram á þann hátt, að þeir, sem eru sömu skoðunar í þeim málum, sem aðallega koma til greina við kosningar, hópa sig saman í landsmálaflokka, með tilsvarandi þingflokkum innan þinganna. Af hinum jafna rétti fullveðja borgara til þátttöku í ríkisvaldinu og áhrifa á meðferð þess leiðir það þá, að landsmálaflokkarnir eða þingflokkarnir verða að fá þingsæti í samræmi við þá kjósendatölu, sem stendur að baki hverjum þeirra. Með því er jafnrétti kjósendanna tryggt, og á engan annan hátt verður það tryggt.“ Svo segir í grg. þeirra Jóns Þorlákssonar og Péturs Magnússonar 1932. Þessi sameiginlega barátta sjálfstæðis- og jafnaðarmanna, sem hafði sameiginlegt markmið, þó að nokkuð greindi á um leiðir, leiddi til stórmerkilegs áfanga með stjórnarskrárbreytingunni 1933. Niðurstaðan varð sú, að sú leið að markinu var valin í bili að taka upp uppbótarsæti, hafa í meginatriðum kjördæmaskipunina eins og hún hafði verið, en taka upp 11 þingsæti til jöfnunar, til þess að hver þingflokkur fái þingsæti í sem fyllstu samræmi við atkvæðatölur sínar við almennar kosningar. Þetta ákvæði stjórnarskrárinnar, sem samþykkt var 1933, er merkur áfangi í sögu lýðræðis og jafns kosningarréttar á Íslandi. Hér var því veruleg lagfæring fengin. En nú liðu 8 ár, og kom þá í ljós, að þessi breyting, þó að hún stefndi í rétta átt, var engan veginn fullnægjandi. Þetta stafaði fyrst og fremst af markvissum tilraunum Framsfl. til þess að fara í kringum lögin og til að fá sem allra flest fámenn kjördæmi út á sem allra fæst atkvæði. En eins og kunnugt er, hefur það lengst af verið ein af sérgreinum Framsfl. að misnota kjördæmaskipunina. Síðan gerist það árið 1942, að Alþfl. tekur upp kjördæmamálið að nýju, og þá er aðalatriði frv. hans það, að upp skuli teknar hlutfallskosningar í 6 tvímenningskjördæmum, en uppbótarsætunum haldið. Þetta frv. hlaut stuðning Sjálfstfl. og Sósfl. og varð að lögum gegn eindreginni andstöðu og ofsafengnum fjandskap Framsfl. Meðal flutningsmanna þessa réttlætisfrv. voru tveir af núverandi þm. Alþfl., formaður hans, Haraldur Guðmundsson, og utanrrh., Emil Jónsson. Þeir segja m. a. í grg. með frv.: „Aðalatriði þessa frv. stefna að því að jafna atkvæðisrétt þegnanna og skapa jafnvægi milli flokka á þingi. Hér er stefnt að því að endurbæta skipulag lýðræðisins í okkar landi. Einstaklingarnir og réttur þeirra er undirstaða þess, og þingið á að vera rétt mynd af þjóðinni.“ Þetta eru orð þeirra Haralds Guðmundssonar og Emils Jónssonar í grg. fyrir frv. þeirra 1942. Það er að vissu leyti fróðlegt og til nokkurrar skýringar á afstöðu framsóknarmanna í þessum réttlætismálum fyrr og síðar að athuga hér nokkrar setningar eftir aðalmálsvara Framsfl. í þessu máli 1942, núverandi 2. þm. Rang. (SvbH), sem þá var eins og oftar, þegar um slík mál er að ræða, hafður á oddinum. Sveinbjörn Högnason sagði m. a. í þessum umr.: „Alþfl. hefur nú gefið upp alla von um að vinna ný kjördæmi, en vill koma ár sinni þannig fyrir borð, að honum verði not að atkvæðum, sem greidd eru honum víðs vegar um landið, þó að ekkert kjördæmi vilji þá fyrir þingmenn. En svo getur farið, þó að ný kjördæmi séu stofnuð fyrir þá, að atkvæðin týnist og verði þeim ekki að tilætluðum notum. Frv. gengur allt út á að segja við kjósendur: Þó að þið viljið okkur ekki fyrir þm., þá skuluð þið samt hjálpa okkur til að koma mönnum á þing.“ - Og Sveinbjörn Högnason segir: „Trúað gæti ég því, að þeir, sem flytja nú þetta frv. (þ. e. Alþýðuflokksmennirnir) í því skyni að sjá fylkingar sínar vaxa, muni sjá þær hverfa, og það er ekki annað en við má búast, þegar menn bjóða þjóðinni naglasúpu í stað réttlætis.“ - Og enn segir prófasturinn um þetta frv. Alþfl., réttlætismálið: „Við framsóknarmenn erum þess fullvissir, að .... fáa óhappamenn hafi þjóðin átt meiri .... en þá, sem nú bera fram breytingar á stjórnarskránni.“ Öll hefur þessi barátta fyrir uppbótarsætum, jöfnunarsætum, hlutfallskosningum beinzt í eina og sömu átt, að tryggja réttlæti, tryggja lýðræði, að þingið verði sem sönnust mynd af þjóðarviljanum á hverjum tíma. Lengst af hafa Alþfl. og kommúnistar þótzt eiga samleið um meginstefnuna með sjálfstæðismönnum, Einn flokkur hefur alltaf streitzt á móti, Framsfl. Síðan 1942, þegar þetta stjórnarskrárfrv. Alþfl. Var samþykkt, sem var stórt spor í rétta átt, hefur þó sigið í þessu efni á ógæfuhlið og ranglætið orðið meira ög meira, þó að út yfir taki nú, þar sem öll fyrri met eru slegin í pólitískum hrekkjabrögðum. Það er eðlilegt, að flokkar reyni að vinna sem flest kjördæmi með því að auka stefnu sinni fylgi með þjóðinni, og vitanlega hafa flokkar heimild til að vinna saman og hafa bandalög sín á milli. En nú hefur það gerzt, sem er óþekkt í íslenzkri stjórnmálasögu. Í rauninni er það tvennt, sem gerzt hefur jafnsnemma: Kosningabandalag Frams.- og Alþfl., kosningaflokkur þeirra, gerði þrauthugsaða tilraun til þess að ná sem flestum fámennustu kjördæmunum á sitt vald, en um leið og þessi tilraun er gerð, reynir þessi sami kosningaflokkur eða bandalag að hremma sem allra flest uppbótarsæti. Glöggt dæmi þessa er Seyðisfjörður. Um nokkurra ára skeið var Seyðisfjörður Alþfl.- kjördæmi, og síðari árin, meðan Sjálfstfl, hefur haft það kjördæmi, hefur aðalandstæðingur sjálfstæðisframbjóðandans verið frambjóðandi Alþfl. Framsfl. hafði sáralítið fylgi þar. Nú gerast þau undur í sumar, að í þessari sambræðslu og samsæri er ákveðið að afhenda Framsfl, Seyðisfjörð. Vegna hvers? Af þeirri einföldu ástæðu, að það er nauðsynlegur liður í samsærinu. Ef Alþfl. hefði unnið Seyðisfjörð úr höndum sjálfstæðismanna, þá hefði Alþfl. fengið einu uppbótarsæti færra. En með því að afhenda Framsfl. þetta kjördæmi gat Alþfl. fengið uppbótarmann engu að síður. Þetta er það sérstaka við þetta brölt, og fyrir því eru engin fordæmi. Málsvarar bandalagsins hafa reynt að vitna í samstarf Bændaflokksins og Sjálfstfl. í kosningunum 1937. Þetta hefur verið marghrakið sem fjarstæða, að þetta tvennt sé sambærilegt. Bændaflokkurinn og Sjálfstfl. höfðu mótframbjóðendur hvor á móti öðrum í mörgum kjördæmum, en Framsfl. og Alþfl. nú algera samstöðu og sömu frambjóðendur og bandalag í hverju einasta kjördæmi um menn og málefni og bauð hvergi annar fram á móti hinum. En þó er hér til viðbótar því, sem ræðumenn Sjálfstfl, hafa sagt hér um þetta mál, eitt atriði enn, sem ég vil minna á. Bandalagið í sumar, Frams. og Alþfl., er gert til þess að hremma sem flest af fámennustu kjördæmunum og næla í uppbótarsæti um leið, þvert ofan í anda og tilgang stjórnarskrárinnar. Hefði í bandalagi Sjálfstfl. og Bændaflokksins hins vegar verið beitt þeirri reglu, sem er sú eina rétta í þessu sambandi, að reikna út í einu lagi bandalag slíkra flokka eins og Alþfl. og Framsfl., þá hefðu þeir flokkar ekki tapað á því, þeir hefðu fengið einu uppbótarsæti fleira. M. ö. o.: Á því bandalagi og þeim útreikningi, sem þá var hafður, töpuðu flokkarnir, Sjálfstæðis- og Bændaflokkurinn, en hefðu sem sagt fengið einu þingsæti fleira, ef atkv. þeirra hefðu verið lögð saman. Raunveruleg tala uppbótarsæta var þá: Sjálfstfl. 5, Bændaflokkurinn 1, Alþfl. 3, Kommúnistafl. 2, Sjálfstfl. og Bændaflokkurinn samtals 6 uppbótarsæti, en ef þeim hefðu verið reiknuð uppbótarsæti í einu lagi, þá hefðu þeir fengið 7 sæti í stað 6. Það fer því fjarri því á öllum sviðum, að þetta tvennt sé sambærilegt. Herra forseti. Þessi upprifjun sögunnar er nauðsynleg vegna skilnings á meginatriðum málsins. Menn verða að gera sér grein fyrir, hver var tilgangurinn með þessari hörðu og löngu baráttu fyrir uppbótarsætum, því að það atriði er þýðingarmikið og í rauninni getur ráðið úrslitum um túlkun á því málefni, sem hér er um að ræða, En þá kemur önnur spurning, almenns eðlis, og hún er: Hvaða sjónarmið á almennt að hafa um skýringu á lögum og stjórnarskrá? Hvaða meginsjónarmið á að hafa um lögskýringu? Í rauninni má segja, að þar gæti tveggja meginsjónarmiða. Annað er bókstafstrúin, og bókstafstrúarmenn segja, að það eigi alltaf að skýra lög og dæma dóma eftir orðanna hljóðan, eftir orðalaginu, því að „bókstafurinn blífur“. Þetta höfum við heyrt hvað eftir annað í þessum umr., og þetta heyrðum við ekki sízt í kosningabaráttunni á síðasta sumri. Í þessu dæmi, sem hér liggur fyrir, segja bókstafsmennirnir: Lögin segja hvergi, að það eigi að reikna út uppbótarsæti í einu lagi fyrir þessa tvo flokka. Þau segja það hvergi berum orðum, og þess vegna hlýtur að eiga að reikna það út í tvennu lagi. Ég verð að segja, að það er vissulega sorglegt, að slíkrar bókstafstrúar skuli enn vera vart á okkar tímum. Þessi skilningur um skýringu laga var ríkjandi á tímum skólaspekinnar og í myrkri miðaldanna. En hitt er furðulegt, að honum skuli skjóta upp á þessum tímum upplýsingar, lýðfrelsis og lýðfræðslu, Og þegar maður hlustar á jafnvel góða og greinda menn, m. a. lögfræðinga, halda því fram, að það sé orðalag laganna, sem jafnan eigi að skera úr, og ekkert annað, þá fyllist maður undrun yfir því og jafnvel harmi að sjá afturgengin slík nátttröll grárrar forneskju og steingervinga liðinna alda, Nei, sú lögskýringarregla, sem fyrir löngu hefur rutt sér til rúms og viðurkennd er af flestöllum eða öllum sanngjörnum mönnum, er ekki bókstafsskýringin, heldur skynsemisskýringin. Það á að beita skynseminni, og það á að leita að skynsamlegri túlkun á anda og tilgangi laganna. Það á að leita að því, hvað fyrir löggjafanum hefur vakað, til þess að finna sem allra eðlilegasta og skynsamlegasta lausn málsins. Ef ekki eru til skýr lagaákvæði um eitthvert atriði, þá á að finna, hvað væri eðlilegast, og í rauninni hefur þessi skýringarregla verið viðurkennd á öllum öldum meðal hinna beztu lögvitringa. Það var gullvæg regla, sem viturlega var orðuð í Rómarétti, eins og margt fleira, að ef bein lagaákvæði skorti, þá skyldi dæma ea bono et aequo, þ. e. eftir því, sem sanngjarnast væri og réttlátast. Það þarf ekki að leita til margra lögfræðinga nú á dögum til þess að sannfærast um, að það er skynsemistúlkunin, en ekki bókstafs- og orðatúlkunin, sem er sú rétta. Þekktasti lögfræðingur Norðmanna, sem nú er uppi, er dr. Castberg, rektor Oslóar-háskóla. Hann hefur ritað allra manna mest um norska stjórnlagafræði, stjórnskipun og stjórnarfar. Í meginriti sínu um stjórnskipun Norðmanna gerir hann einmitt lögskýringuna og sjónarmið hennar að umtalsefni í löngum kafla. Hann segir: „Orðalagið og sú niðurstaða, sem það leiðir til eftir málvenju, getur ekki alltaf ráðið úrslitum. Það á ekki að láta bókstafinn gilda framar skynsamlegri meiningu lagatextans, Það á að leggja megináherzlu á skynsamlega meiningu laganna framar orðalaginu, og það þýðir sama og fara eftir tilgangi laganna. Réttarreglurnar eru alltaf þess eðlis að vera meðal eða ráð til þess að ná ákveðnum tilgangi.“ Svo heyrum við hér jafnvel í þessum umr., m. a. frá síðasta ræðumanni, talað háðulega um það, að við séum að leita að einhverjum óljósum tilgangi laga. Hinn mikli íslenzki lögspekingur, dr. Einar Arnórsson, segir í Réttarsögu Alþingis um uppbótarsætin og ákvæði stjórnarskrárinnar um þau: „Höfuðmarkmið þessara ákvæða stjórnskipunarlaganna um uppbótarsæti er, að hver þingflokkur geti fengið þingmannatölu í sem fyllstu samræmi við atkvæðatölu við almennar kosningar, að hlutfallið milli þingmannatölu og atkvæðatölu verði sem allra líkast hjá öllum flokkum. Fyrirmæli kosningalaganna ber því að haga svo, að þessu takmarki verði náð, svo sem kostur er, eftir fyrirmælum stjórnskipunarlaganna. Það er frá því sjónarmiði mjög áríðandi, að hver flokkur nái þeirri atkvæðatölu, sem hann á með réttu, og að atkv. njóti sín fyllilega, er ákveða skal þingmannatölu.“ Þessi orð Einars Arnórssonar í Réttarsögu Alþingis bera þess ljósan vott, hvílíka höfuðáherzlu hann leggur á takmarkið, tilganginn í stjórnarskránni, bæði við setningu kosningalaga og túlkun þeirra. Ég vil nefna eitt mjög þýðingarmikið dæmi úr íslenzkum stjórnskipunarrétti þessu til skýringar. Hver á að skera úr um það, hvort almenn lög, sem Alþ. hefur sett, brjóta í bág við stjórnarskrána? Ef það kemur fyrir, sem nokkrum sinnum hefur komið fyrir, að löggjafinn setur almenn lög, sem flestir telja að séu ekkí í samræmi við stjórnarskrána, þá er ekkert ákvæði um það í íslenzku stjórnarskránni, hvernig með skuli fara. Eiga þá dómstólar að dæma eftir þessum lögum, sem brjóta í bág við stjórnarskrána? Eiga stjórnvöldin að fylgja þeim? Á almenningur að haga breytni sinni eftir þeim? Eða er einhver aðili, sem rétt er að úrskurði um það og geti sagt til um það bindandi, að þessum lögum skuli ekki fylgja, vegna þess að þau brjóti stjórnarskrána? Um þetta er ekkert ákvæði í stjórnarskránni, og bókstafstrúarmenn eins og málsvarar stjórnarliðsins munu auðvitað segja: Þar sem engin ákvæði eru um þetta í stjskr., þá hefur enginn aðili heimild til þess að skera úr þessu, Það verður að fylgja þessum almennu lögum, lög eru lög. Vitanlega er þessi niðurstaða fráleit. Og skynsemistúlkunin segir: Það er gagnstætt anda og tilgangi stjórnarskrárinnar og vernd stjórnarskrárákvæðanna, að almenni löggjafinn geti brotið gegn stjórnarskránni. Það verður að vera einhver aðili til að skera úr þessu. Og skynsemistúlkunin segir: Með hliðsjón af öðrum ákvæðum stjórnarskrárinnar og verkaskiptingu stjórnvaldsins hljóta það að vera dómstólarnir, að lokum hæstiréttur, sem skera úr þessu. Þetta er alviðurkennd skoðun fræðimanna hér á landi og hefur lengi verið, og hæstiréttur sjálfur hefur oftar en einu sinni staðfest þessa skoðun og þessa túlkun. Ég nefni þetta dæmi til að sýna, hversu bókstafsdýrkunin og túlkunin getur leitt út á algerar villigötur og jafnvel teflt stjórnskipun okkar og réttarríki í háska. Ég vil bæta því við, að ef löggjafanum eða Alþ. á sínum tíma, 1933 eða 1942, hefði dottið í hug þessi möguleiki, að tveir flokkar kynnu að hafa algert kosningabandalag eða að einn flokkur mundi skipta sér í tvennt til þess að krækja í fleiri uppbótarsæti en ber, þá fullyrði ég, að Alþ. hefði ákveðið að setja undir þennan leka. Það hafði ákveðið skýrum stöfum í kosningalögum, að reikna skyldi uppbótarsæti í einu lagi, ef um algert kosningabandalag flokka væri að ræða eða stjórnmálaflokkur skipti sér og byði fram í tvennu lagi með þessum hætti. Ég er einnig sannfærður um, að þá hefðu þm. Alþfl. og Kommúnistafl. allir saman greitt atkvæði með slíku ákvæði til þess að koma í veg fyrir þá misþyrmingu jöfnunarsætanna, sem nú á sér stað. En lítum nú á afstöðu landskjörstjórnar. Ég vil fyrst minnast hér á afstöðu þeirra Sigtryggs Klemenzsonar og Vilhjálms Jónssonar. Það er tvennt, sem þeir byggja sinn úrskurð á, að reikna skuli uppbótarsætin fyrir hvorn flokk fyrir sig. Það er annað, að slík kosningabandalög séu hvergi bönnuð í lögum, bókstafsskilningurinn, sem ég er þegar búinn að ræða nokkuð um, og hin röksemdin, að það séu skýr fordæmi fyrir slíku samstarfi, t. d. kosningabandalag Bændaflokksins og sjálfstæðismanna 1937. Við höfum sýnt fram á það, að það er fráleitt, fjarri öllu lagi að líkja þessu saman. Þetta eru tvær meginstoðirnar undir úrskurði þeirra. Þriðji landskjörstjórnarmaðurinn, Jón Ásbjörnsson, segir: „Í lögum um kosningar til Alþingis eru engin ákvæði um slík kosningabandalög sem þetta. Það er að vísu ljóst, að slíkt kosningabandalag er, ef hvor þessara stjórnmálaflokka telst sjálfstæður þingflokkur, þegar uppbótarsætum er úthlutað, til þess lagað að raska flokkum þessum í hag þeirri þingmannatölu, sem þeir mundu fá, ef þeir byðu nú fram til Alþ. með venjulegum hætti hvor fyrir sig. En við það eru ákvæði laga um kosningar til Alþingis bersýnilega miðuð.“ Hann telur, að slíkt bandalag, ef uppbótarsætin yrðu reiknuð í tvennu lagi, sé til þess fallið að raska réttu hlutfalli, en vegna þess að skorti bein lagaákvæði um þetta, treysti hann sér ekki til að úrskurða, að reikna skuli í einu lagi. Rökstuðningur fjórða landskjörstjórnarmannsins, Einars B. Guðmundssonar, er í meginatriðum þessi: „Við alþingiskosningar þær, sem nú eiga að fara fram, hafa Alþfl. og Framsfl. stofnað til algers kosningabandalags í öllum kjördæmum landsins. Íslenzk lög hafa engin ákvæði að geyma um, hvernig með skuli fara, ef stjórnmálaflokkarnir gera með sér kosningabandalög. Hins vegar sýnist hið algera kosningabandalag Alþfl. og Framsfl. leiða til þess, að ákvæði d-liðs 31. gr. stjórnarskrárinnar og ákvæði 124. gr. kosningalaga verði ekki fullnægt nema með þeim hætti að úthluta þessum flokkum sameiginlega uppbótarsætum samkvæmt samanlagðri atkvæðatölu þeirri, er þeir hljóta við kosningarnar.“ Einna ýtarlegust er greinargerð fimmta landskjörstjórnarmannsins, Vilmundar Jónssonar. Þar segir m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Báðir flokkar, Alþfl. og Framsfl., eru í algeru kosningabandalagi, sem stofnað er til af réttum fyrirsvarsaðilum flokkanna samkvæmt einróma samþykktum flokksþinga beggja flokkanna. Báðir flokkar hafa fullkomna samstöðu í kosningunum sem einn flokkur væri, kosningalega séð. Kosningabandalag er þekkt kosningalagahugtak og táknar meiri eða minni samstöðu tveggja eða fleiri flokka í kosningum, þeim til sameiginlegs eða gagnkvæms framdráttar. Kosningabandalög eru heimiluð í kosningalögum ýmissa landa og með ýmsu móti, en auðvitað háð ákveðnum skilyrðum og reglum. Í íslenzku kosningalögunum eru enn engin ákvæði, sem lúta að kosningabandalögum, og hefur löggjafanum láðst að gera ráð fyrir þeim. Engu að síður hefur hér verið stofnað til svo víðtæks og algers kosningabandalags tveggja stjórnmálaflokka sem orðið getur. En eigi slíkt að viðgangast án þess, að það sé nokkrum skilyrðum bundið eða reglum háð, er viðbúið, að það raski hinu löghelgaða kosningafyrirkomulagi og þá alveg sérstaklega að því er tekur til úthlutunar uppbótarsætanna, þannig að með engu móti verði við komið að haga þeirri úthlutun samkvæmt skýlausum fyrirmælum stjórnarskrár og kosningalaga um, að uppbótarmönnum skuli úthlutað til jöfnunar milli þingflokka, Nægir að vitna til þess, að slíkt algert kosningabandalag tveggja flokka, sem fengi sér úthlutað uppbótarsætum í tvennu lagi, býður því heim, að hagrætt sé framboðum og frambjóðendum víxlað með tilliti til þess, að bandalagsflokkunum heimtist fleiri uppbótarsæti en þeim að réttu ber, þá auðvitað á kostnað annarra flokka. Landskjörstjórn hlýtur að telja sér skylt að halda vörð um þau fyrirmæli stjórnarskrár og kosningalaga svo og anda þeirra fyrirmæla og tilgang, að uppbótarþingsætum verði úthlutað til raunhæfrar jöfnunar milli þingflokka, en vegna hins algera kosningabandalags Alþ.- og Framsfl. fær hún ekki séð, að það verði með öðru móti en því, að uppbótarsætum verði úthlutað í einu lagi til beggja bandalagsflokkanna.“ Þetta var úr greinargerð Vilmundar Jónssonar, og ég vil taka það fram, að með allri virðingu fyrir þeim ágætu mönnum, sem í landskjörstjórn sitja, verður í þessu sambandi skoðun Vilmundar Jónssonar allþung á metunum, þar sem vitað er, að hann var einn af aðalhöfundum kosningalaganna og vann hér á þingi sem þm. mikið starf við setningu þeirra og undirbúning. Hver er svo niðurstaðan af þeirri reglu að reikna uppbótarsætin fyrir hvorn flokkinn sér? Ég skal ekki nefna hér margar tölur, en draga upp eina mynd, og myndin er þessi: Alþfl. og Framsókn fá saman í sínu bandalagi 28 þús. atkv. kjósenda og 25 þm. Sjálfstfl. fær 7 þús. atkv. fleira, 35 þús., en sex þm. færra eða 19 þm. Í rauninni þarf ekki frekar vitnanna við um þá skrípamynd af lýðræði, sem hér er verið að framkalla. Og ég vil spyrja flm. frv. Alþfl. frá 1942, þá Harald Guðmundsson og Emil Jónsson: Er með þessu verið að stefna að því að endurbæta skipulag lýðræðisins í okkar landi? Er með þessu verið að jafna atkvæðisrétt þegnanna og skapa jafnvægi á milli flokka á þingi, eins og þeir sjálfir orðuðu það í grg.? Er hér verið að tryggja jafnrétti einstaklinganna, sem er undirstaða lýðræðisins, og erum við með þessu að gera þingið að réttri mynd af þjóðinni, svo að ég taki upp nokkrar af þeim setningum, sem þeir höfðu í grg. sinni með stjórnarskrárfrv. 1942? Hvað sem öllum bókstafsskilningi líður, sem virðist eiga að fagna um sinn meirihlutafylgi á Alþingi, þá er mér spurn: Finnst mönnum þetta réttlátt? Finnst mönnum sanngjarnt, að einn hópur kjósenda í landinu fái miklu fleiri þm. en annar, sem er miklu fjölmennari? Var það tilgangur þeirra Jóns Þorlákssonar og Jóns Baldvinssonar, sem lögðu fram þrotlaust starf árum saman með heilsu sína að veði til að koma þessu réttlætismáli í framkvæmd, - var það tilgangur þeirra, að jöfnunarsætin yrðu notuð til ójöfnunar, að einmitt uppbótar- og jöfnunarsætin, sem samkvæmt stjórnarskránni áttu að jafna milli stjórnmálaflokkanna og kjósendanna, skuli nú notuð í þveröfugum tilgangi til að gera ójöfnuðinn milli kjósendanna enn meiri? Sjálfstæðismenn leggja til, að uppbótarsætum sé úthlutað í einu lagi fyrir Framsóknar- og Alþýðuflokk og að þess vegna séu ekki tekin gild þessi fjögur kjörbréf til uppbótarmanna Alþfl. Nú rís hér upp fulltrúi Alþb., hv. 4. landsk., Finnbogi R. Valdimarsson, sá maður, sem einna hvassast og stórorðast hefur tekið til orða um það samsæri, sem Alþfl. og Framsfl. höfðu hér í frammi. Sem ritstjóri blaðsins Útsýnar, málgagns Alþb., hefur hann viku eftir viku vakið athygli þjóðarinnar á því „svindli og samsæri“, sem þessir flokkar séu að fremja. Finnbogi R. Valdimarsson hefur m. a. sagt, að þessi „þingsætaþjófnaður verði ekki látinn viðgangast fremur en annar opinber þjófnaður“, Og hverjir eiga að dæma um það? Alþingi, segir hann í blaðinu: „Alþingi er hæstiréttur í máli kosningasvindlaranna.“ Nú kemur þessi málsvari Alþb., - ekki til að framfylgja boðskap sínum og kosningaloforðum um að vera vörður réttlætisins, láta úthluta uppbótarsætum í einu lagi fyrir þessa flokka og reka „svindlarana“ og „þingsætaþjófana“ heim. Nei. Nú segir Finnbogi R. Valdimarsson: Ég finn hvergi í 142. gr. kosningalaganna nein bein ákvæði um þetta, og það er þess vegna vafamál, hvort Alþingi hefur nokkra heimild til þess að ógilda kjörbréf uppbótarmannanna. Það segir ekkert um þetta tilvik í lögunum, og hvað tekur við, ef Alþingi ógildir kjörbréf þessara fjögurra manna? Ja, hvar stöndum við? Verða þá ekki bara auð þessi fjögur sæti? - Hinn mikli bardagamaður, hetja lýðræðis og jafnréttis, Finnbogi R. Valdimarsson, gerist nú talsmaður blindrar bókstafsdýrkunar og bókstafstúlkunar, vegna þess að það vanti í 142. gr. kosningalaganna ákvæði um þetta atriði, þá getur Alþingi víst ekkert við þessu gert. Ef Alþ. nú samt sem áður ógildir þessi kjörbréf, hver á þá að gefa út kjörbréf handa öðrum uppbótarmönnum? Ekki kemur til mála, að landskjörstjórnin geri það, segir hv. þm. Meiri hl. hennar, framsóknarmennirnir og Jón Ásbjörnsson, er búinn að túlka sinn lagaskilning og kveða upp sinn úrskurð. Ætlast Sjálfstfl. til, spyr hv. 4. landsk. þm., að Jón Ásbjörnsson og meiri hl. landskjörstjórnar fari að breyta sínum lagaskilningi fyrir einfalda ályktun á þingsetningarfundi? Ég verð að segja, að ég er undrandi yfir jafnmiklum þekkingarskorti hjá jafngreindum manni. Það er augljóst mál, hvernig með á að fara, ef Alþ. ógildir kjörbréfin. Annaðhvort felur Alþ. landskjörstjórninni að reikna út uppbótarsætin að nýju í samræmi við réttar reglur, þ. e. að leggja saman atkv. bandalagsins, Ef landskjörstjórnin neitaði að gera það, væri það sama og undirdómari eða héraðsdómari neitaði að fylgja því, sem hæstiréttur mælir fyrir, því að í þessu máli, varðandi lögmæti kosninga og gildi kjörbréfa, er landskjörstjórn undirréttur, en Alþ. hæstiréttur. Það kemur oft fyrir, að héraðsdómarar kveða upp dóma, sem ekki standast fyrir hæstarétti. Stundum breytir hæstiréttur þeim beinlínis. Stundum er máli vísað heim í hérað aftur til löglegri meðferðar og dómsálagningar, Vitanlega er það skylda undirdómarans að taka þá málið fyrir að nýju og kveða upp nýjan dóm, Hann getur ekki sagt: Ég dæmi ekki málið að nýju, því að ég er búinn að dæma samkvæmt minni sannfæringu. - Hann verður að gera svo vel að taka málið fyrir og kveða upp nýjan dóm í samræmi við þær reglur og sjónarmið, sem hæstiréttur mælti fyrir um. Það fer nákvæmlega eins, ef Alþ, neitar að taka gild þessi kjörbréf og felur landskjörstjórn að reikna út að nýju eftir réttum reglum, þá er landskjörstjórn vitaskuld skylt að gera það. Ef svo undarlega vildi til, að landskjörstjórn neitaði að gera slíkt, þá eru auðvitað hæg heimatökin hjá Alþingi að láta reikna út, hverjir eigi að hljóta uppbótarsæti, og löggilda þá sem þingmenn. Mætti fela það hagstofunni eða öðrum aðila. Það er mjög auðvelt reikningsdæmi. En við skulum hugsa þessa lögskýringu hv. 4. landsk. þm. lengra, að Alþingi geti ekki ógilt kjörbréf landsk. þm. af því að landskjörstjórn geti ekki breytt sinni skoðun. Af því leiðir rökrétt það, að Alþ. getur heldur ekki ógilt kjörbréf kjördæmakosins þm., sem fengið hefur kjörbréf frá yfirkjörstjórn, því að alveg með sama rétti mundi yfirkjörstjórn neita að breyta sinni skoðun og gefa út nýtt kjörbréf. Afleiðingin af skilningi hv. 4. landsk. þm. yrði því þessi: Alþingi hefur ekkert vald og enga heimild til að vera að fást við kjörbréf eða ógilda kosningu þingmanns. Nú segir stjórnarskráin í 46. gr.: „Alþingi sker sjálft úr, hvort þm. þess séu löglega kosnir.“ Alþingi hefur æðsta vald í þessum málum, er hæstiréttur. Hitt er svo annað mál, hvort það er stjórnskipulega æskilegt í framtíðinni, að Alþ. sjálft skeri úr um kjörbréf þm., að þingmenn séu dómarar um sín eigin mál. Hjá ýmsum þjóðum dæma sérstakir dómstólar um það, hvort kosning hefur farið löglega fram, hvort þm. er kjörgengur og yfirleitt um allt varðandi lögmæti kosninga. Í lögum um kjör forseta Íslands er ákveðið, að allt varðandi kjörgengi og lögmæti kosningar forseta Íslands er undir úrskurði hæstaréttar. Við endurskoðun stjskr. gæti vel komið til greina, að sérstakur dómstóll eða hæstiréttur skæri úr þessum málum. Persónulega er ég þeirrar skoðunar, að það sé æskilegra. En stjskr. hefur nú haft þetta ákvæði og hefur það enn í dag, að Alþ. skeri sjálft úr, og það er hæstiréttur í þessu máli. Þessi málflutningur hv. 4. landsk. þm. er aðeins eitt dæmi um það, hvernig greindir menn geta fallið í gildrur og snörur, þegar þeir allt í einu þurfa að söðla um, víkja frá því, sem þeir áður hafa haldið fram, og takast á hendur það hlutskipti að tala gegn sinni eigin sannfæringu. Það hefur heyrzt manna í milli undanfarnar vikur og mánuði, að það væri ákaflega illa gert gagnvart þessum 4 uppbótarþm. Alþfl. að ógilda kjörbréf þeirra. Það yrðu svo mikil vonbrigði fyrir þá, ef þeir yrðu sendir heim, eftir að hafa hampað kjörbréfunum í höndum sér um nokkurt skeið. Sumir hafa reynt að gera þessa fjórmenninga að píslarvottum, sem hinir vondu sjálfstæðismenn væru að ofsækja. Ég hef persónulega ekki nema það bezta um þessa fjórmenninga að segja, og þeir eru að mínu viti miklum mun mætari menn en sumir þeir, sem slysazt hafa inn á þing fyrr og síðar. En þó að kjörbréf þeirra yrðu ekki tekin gild, þá eru þetta ekki alveg munaðarlausir einstæðingar, Einn þeirra er utanrrh., annar menntmrh., og við mundum njóta návistar þeirra hér, hvað sem kjörbréfum liður, a. m. k. meðan stjórnin lifir. Þeim þriðja hefur verið falið með brbl. að veita forstöðu öllum innflutnings-, verðlags- og fjárfestingarmálum landsins, og er það sæmileg vegtylla. Sá fjórði nýtur þeirrar virðingarstöðu að vera einn af áróðursforstjórum Sambands ísl. samvinnufélaga, og ég býst við, að ríkisstj. mundi ekki láta þann myndarmann verða út undan um vegsauka og vegtyllur, a. m. k. ber ég í því efni fullt traust til núverandi ríkisstj. Ég minntist á það, að 28 þúsund kjósendur Framsóknar- og Alþýðuflokksins hefðu nú fengið 25 þm. eftir þessum skilningi, en þetta eru 33.8% af greiddum atkv. Nú er það athugandi, að sáralitlu munaði, að þetta bandalag fengi hreinan meiri hluta á Alþ. Hefðu þeir fengið, ef ég man rétt, 27 atkv. fleira í S.-Múlasýslu og V.-Skaftafellssýslu, þá hefðu þeir hlotið 27 þingsæti. Hvort sem þessi tala er rétt munuð eða ekki, þá munaði sárafáum atkv., að þriðjungur þjóðarinnar fengi meiri hluta á Alþ., meira að segja færri kjósendur hlutfallslega en þó stóðu á bak við Framsfl. einan 1931. Það er svo önnur saga, sem sýnir það hrun, sem orðið hefur í þessum flokkum, að báðir samanlagt skuli nú fá hlutfallslega minna en Framsfl. einn fyrir 25 árum. Þetta sýnir vissulega, hvílík hætta er hér á ferðum, og það er nauðsyn fyrir Alþ. að staldra við og athuga, hvað það er að gera með því að ætla að fara að úthluta þessum uppbótarsætum eins og hér er gert ráð fyrir. Barátta fyrir réttlátari kosningatilhögun og kjördæmaskipun hefur oft verið háð áður, og sú barátta hefur alltaf fengið sigur að lokum, ekki til fulls í hverjum áfanga, en þó miðað í áttina. Í þessum átökum hefur Framsfl. alltaf verið þversum, alltaf verið verndarvættur ranglætis og sérréttinda. En í þessum átökum um breytingar á kjördæmaskipuninni hefur Framsfl. alltaf að lokum orðið undir, þó að hann hafi unnið stundarsigra. En Alþfl. og kommúnistafl. hafa lengstum staðið með jafnrétti og umbótum á kjördæmaskipuninni. Nú hafa báðir þessir flokkar brugðizt svo gersamlega sem frekast er unnt. Þeir hafa vafalaust sínar hvatir til þess, Alþfl. kannske hræddur um að tortímast, eins og Sveinbjörn Högnason komst að orði, og kommúnistarnir eygi þarna loksins möguleika til að brjótast út úr þeirri einangrun, sem þeir hafa verið í um langt skeið, og komast til valda. Og nú gerðust íslenzkir sósíaldemókratar fyrstir og einir allra sósíaldemókrata á Vesturlöndum til þess að taka það í mál að sitja með kommúnistum í ríkisstj. Alþýðuflokksmenn hafa ekki aðeins lagt blessun sína yfir þessi brögð, heldur eru þeir sjálfir með í samsærinu frá upphafi. Hvað er nú orðið af jafnréttishugsjón jafnaðarmanna, þegar þeir telja það sjálfsagt, að þriðjungur þjóðarinnar geti hrifsað til sín meirihlutavald á Alþ.? Hvað er orðið af stefnuskrá þeirra og kjörorði á sínum tíma, að þeir ætluðu bæði að jafna kosningarréttinn og jafna kjörin? Og hvað er orðið um hugsjónir hins gamla leiðtoga þeirra, Jóns Baldvinssonar, og hans löngu baráttu fyrir réttlátri kjördæmaskipun? Nei, Alþfl.-menn mega vissulega með kinnroða líta yfir starfið, svo mjög sem þeim hefur miðað aftur á bak upp á síðkastið, og ég ætla, að sé leitun á jafnaðarmannaflokki, sem framið hefur meiri ójöfnuð en þennan, sem hér er á ferð. En þó að hlutur Alþfl. sé ekki góður, þá er hlutur kommúnistafl. að sumu leyti enn verri. Alþfl. gekk þó til kosninganna með þeim hætti, að menn vissu, að hann var þátttakandi í þessum samtökum, en kommúnistar villtu á sér heimildir, þóttust vilja réttláta úthlutun uppbótarsæta og gengu til kosninga á þeim grundvelli. Þeir héldu því einnig fram fyrst um sinn eftir kosningarnar, að ógilda bæri uppbótarkjörbréf Alþfl. og reikna uppbótarsætin fyrir flokkana í einu lagi. Hér hefur því orðið alger kúvending hjá kommúnistaflokknum, Í rauninni er aðeins ein skýring á því, og þeir vita hana ósköp vel sjálfir. Ástæðan fyrir því, að þeir falla frá sínum stóru orðum um „þingsætaþjófnað“ og loforðum um vernd lýðræðis og réttlætis, er þátttaka þeirra í ríkisstj. - ráðherrastólarnir og ekkert annað. Kjörorð þeirra er leynt og ljóst, að valdið á jafnan að vera ofar réttlætinu. Svo virðist, að kommúnistar sjálfir séu orðnir svo vanir línudansinum fyrr og síðar, að þeim finnist þetta varla umtalsvert. Annað eins hefur nú skeð, hugsa þeir, eins og það, þó að þeir þurfi að kyngja örfáum blaðagreinum, stefnuskráryfirlýsingum og loforðum. Stalín sálaði var páfi þeirra í aldarfjórðung og dýrkaður sem guð, og einn af fyrrverandi þm. kommúnistaflokksins orti klökkan lofsöng um Jósef Djugasvili, son skóarans : „Hér brosir aðeins maður, sem er mannsins bezti vin.“ En eftir aldarfjórðungs tilbeiðslu er því auðvitað kyngt af kommúnistum, að þessi sami Jósef Djugasvili Stalín hafi verið vitfirrtasti illvirki og manndrápari sögunnar. Og náttúrlega breytir kommúnistaflokkurinn ekkert um svip, þó að hann innbyrði í þingmannahópinn einn afhrópaðan Alþýðuflokksformann og í fylgd með honum einn taugalækni. En kommúnistar hafa eftir þessi brigð sín ekki manndóm til að segja: Þetta er að vísu ranglæti, en við teljum meira virði að komast í stjórn, og þess vegna jarðsyngjum við í bili allar fullyrðingar okkar um lýðræði og þess háttar. Við jarðsyngjum þessar hugsjónir, kannske gröfum við þær upp einhvern tíma seinna, - eins og Rajk hinn ungverska, - þegar hentar að nota þær til hátíðahalda. En þegar litið er á allt þetta mál og hvernig núverandi hæstv. ríkisstj. er til orðin, þá hlýtur dómurinn að verða sá, að sjaldan hafi ríkisstj. hafið göngu sína ógiftusamlegar en þessi. Lýðræðinu er misþyrmt, ákvæði stjskr. um jöfnunarsæti misnotuð í stórum stíl. Kommúnistar bregðast því, sem þeir höfðu lofað kjósendum sínum um að ógilda uppbótarsætin. Alþfl. hafði rétt fyrir kosningar gefið fyrir munn formanns síns, Haralds Guðmundssonar, hátíðlega yfirlýsingu fyrir öllum landslýð um, að Alþfl. mundi aldrei ganga í stjórn með kommúnistum. Framsfl. gaf svipaðar yfirlýsingar í Tímanum nokkrum dögum fyrir kosningar. Báðir þessir flokkar gengu á bak orða sinna og mynduðu stjórn með kommúnistum. Þannig er þetta á alla enda og kanta á sömu bókina lært. Vissulega er ógiftusamleg og ill þessi fyrsta ganga. Og svo kemur loksins aðalafsökun kommúnistanna fyrir því, að nú ætla þeir að samþykkja þessi fjögur uppbótarsæti: Við höfum samið um það, að stjskr. verði endurskoðuð og kjördæmaskipunin leiðrétt. - Hvað segir í stjórnarsamningnum? „Ríkisstjórnin mun vinna að því, að lokið verði á starfstíma stjórnarinnar endurskoðun stjórnarskrárinnar, og munu stjórnarflokkarnir vinna að samkomulagi sín á milli um lausn þessa máls.“ Þetta eru vissulega mikil gleðitíðindi og fagnaðarboðskapur. Það verður sett nefnd, og hún á að reyna að vinna að því, að samkomulag náist um að endurskoða stjskr. og gera það, áður en 4 ár eru liðin. Og hvert á svo að vera efni þessarar endurskoðunar? Um hvað er samið efnislega? Ekki neitt. Að minnsta kosti hafa fulltrúar kommúnistaflokksins ekki upplýst, að neinu ákveðnu hafi verið lofað um leiðréttingar á kjördæmaskipun og kosningatilhögun. Og það er náttúrlega barnaskapur, þegar hv. 4. landsk, segist hafa tröllatrú á því, að Framsfl. muni sýna fulla sanngirni í kjördæmamálinu. Hver er reynslan undanfarinn aldarfjórðung? Eru þessir menn gersamlega blindir? Hafa þeir gleymt sögunni með öllu? Vita þeir ekki, að um hverja einustu lagfæringu á kjördæmaskipuninni hefur Framsfl. streitzt á móti og reynt fyrst og fremst að halda í forréttindi og rangsleitni? Reynslan af Framsókn bendir vissulega ekki til, að hægt sé að finna sanngjarna, eðlilega lausn á stjórnarskrár- eða kjördæmamálinu með þeim flokki. Svo hefur Sósfl. eða kommúnistaflokkurinn verið áfjáður í völdin, í ráðherrastólana, að hann hefur ekki einu sinni haft manndóm í sér til þess að tryggja einhverjar ákveðnar umbætur í réttlætisátt. Ætli það verði ekki eins og Sveinbjörn Högnason orðaði það um árið, að þeir fái „naglasúpu“ í stað réttlætis? Það, sem nú er nauðsynlegt að gera, er að mínu viti þrennt: Í fyrsta lagi að slá því föstu, að samkvæmt anda og tilgangi stjórnarskrárinnar beri að reikna jöfnunar- eða uppbótarsætin út í einu lagi fyrir bandalag Alþýðu- og Framsóknarflokksins. Í öðru lagi að gera sem allra fyrst breytingu á kosningalögunum, þar sem öll tvímæli eru tekin af skýrum stöfum. Í þriðja lagi að taka upp stjórnarskrármálið og breyta kjördæmaskipuninni í réttlátara horf, ekki þannig, að sett sé nefnd til þess að reyna að vinna að samkomulagi áður en fjögur ár eru liðin, heldur strax. Baráttunni mun ekki linna fyrir jafnrétti kjósendanna, fyrir grundvelli lýðræðisins, fyrir réttri skipan Alþingis. Það má aldrei til lengdar svo standa, að Alþ., hin þúsund ára þjóðstofnun, elzt þinga um gervalla jörð, verði skrípamynd af vilja þjóðarinnar, heldur skal það vera rétt mynd af því, sem íslenzka þjóðin, fólkið sjálft, vill.



Með tilvísun til grg. Alþýðubandalagsins segi ég já. Till. 2. kjördeildar um að taka gild kjörbréf þingmanna í 1. kjördeild, annarra en Guðmundar Í. Guðmundssonar, 7. landsk. þm., samþ. með 45 shlj. atkv. Till. 8 þm. í 2. kjördeild um að taka gilt kjörbréf Guðmundar Í. Guðmundssonar, 7. landsk. þm., samþ. með 32:19 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HV, HG, HermJ, KGuðj, KK, LJós, PZ, PÞ, PP, SE, SkG, StgrSt, SvbH, ÁG, ÁÞ, ÁkJ, ÁB, BG, BSt, BjörgJ, BjörnJ, EOl, EirÞ, EmJ, EystJ, FRV, FS, GíslG, GJóh, GÞG, HÁ, HS. nei: IngJ, JóhH, JK, JPálm, JS, KJJ, MJ, ÓB, ÓTh, PO, RH, SÁ, SB, SÓÓ, BBen, BÓ, FÞ, GTh, JJós. 1 þm. (GÍG) fjarstaddur. 5 þm. gerðu svofellda grein fyrir atkv.:



Með tilvísun til grg. þingflokks Alþýðubandalagsins, sem 3. þm. Reykv. lýsti í umr., segi ég já.



Af sömu ástæðum og áður segi ég já.



Með tilvísun til sömu grg. og áður segi ég já.



Með tilvísun til grg. segi ég já.