Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess áður en atkvæðagreiðslan hefst að hann hefur ráðfært sig við fulltrúa meiri og minni hluta í efh.- og viðskn. um fyrirkomulag atkvæðagreiðslunnar og verður henni hagað í samræmi við þær óskir sem settar hafa verið fram um atkvæðagreiðsluna.

Herra forseti. Minni hluti efh.- og viðskn. leggur til að þessu frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Ástæðurnar eru eftirfarandi: Laun opinberra starfsmanna eru sannanlega lægri en ella væri vegna þess að þeim eru talin tryggð margvísleg réttindi umfram það sem gerist og gengur á almenna vinnumarkaðnum, ýmist með lögum eða kjarasamningum og í sumum tilvikum með lögum sem byggð eru á niðurstöðum kjarasamninga. Með þessu frv. leggur hæstv. ríkisstjórn til að ýmist afnema eða skerða einhliða þessi lögbundnu og umsömdu réttindi án þess að verða við einróma tilmælum um að ganga þá til samninga um það annars vegar hverju skuli breyta og hins vegar um að bæta skerðingu réttinda með samningum um hærri laun. Þetta er grundvallaratriði. Ríkisstjórnin er með þessum hætti einhliða og með lögum án eðlilegra samninga að hlutast til um þessi málefni. Við erum andvígir því. Ég segi þess vegna já við þessari tillögu.

Herra forseti. Við í þingflokki Alþb. og óháðra stöndum að þessari frávísunartillögu ásamt með öðrum stjórnarandstöðuflokkum. Við teljum vinnubrögð hæstv. ríkisstjórnar í öllu þessu máli vera óverjandi. Með þessu máli, bæði vinnubrögðunum og innihaldi þess, er hæstv. ríkisstjórn að segja í sundur friðinn og efna til ófriðar á vinnumarkaði sem engin leið er að sjá fyrir endann á hvaða afleiðingar hefur. Síðast en ekki síst er einhliða verið að raska lögbundnum réttindum launamanna á gildistíma kjarasamnings. Slíkt er óverjandi framkoma og getur ekki leitt til annars en ófarnaðar. Það er því öllum fyrir bestu og sérstaklega hæstv. ríkisstjórn og meiri hluta hennar á Alþingi að þetta mál verði tekið af dagskrá þingsins. Við segjum því já við tillögu um að vísa því aftur til föðurhúsanna, þ.e. ríkisstjórnarinnar.

Hæstv. forseti. Ég vil mæla gegn frávísunartillögunni. Þetta frv. er vel samið, málið er viðamikið. Frv. hefur fengið ítarlega umfjöllun í þingnefndinni. Frv. hefur fengið óvenjuítarlega umræðu á hinu háa Alþingi. Það hefur verið reynt að gera ýmis atriði í frv. tortryggileg og hræða fólk en að þessu frv. samþykktu mun koma í ljós að ekki eru skert nein réttindi sem samið hefur verið um í kjarasamningum. Þar sem réttindi eru takmörkuð í frv. er verið að gera sjálfsagða hluti. Ég segi því nei við þessari frávísunartillögu.

Hæstv. forseti. Þingflokkur Alþb. og óháðra er andvígur frv. Frv. skerðir samningsbundin kjör og áunnin réttindi. Frv. stangast á við alþjóðlegar skuldbindingar. Frv. stangast á við stjórnarskrá landsins. Frv. skerðir félagafrelsi. Frv. býr í haginn fyrir neðanjarðarlaunakerfi. Frv. er ávísun á aukið launamisrétti. Frv. eykur forstjóravald á kostnað almennra starfsmanna. Þetta er frv. um húsbændur og hjú. Þetta er vitnisburður um ríkisstjórn sem vinnur ólýðræðislega. Frv. er vitnisburður um ríkisstjórn sem í einu og öllu hlýðir fyrirskipunum atvinnurekenda. Frv. er siðlaust. Þessi vinnubrögð eru siðlaus. Þessi ríkisstjórn er siðlaus. Við höfnum frv. en styðjum tillögu um að frv. verði vísað til föðurhúsanna. Ég segi já.

Herra forseti. Tillaga stjórnarandstöðuflokkanna um að vísa málinu til ríkisstjórnarinar er eina rétta og rökrétta niðurstaðan í þessu máli. Frv. er ein alvarlegasta atlaga að réttindum opinberra starfsmanna í áratugi. Það er unnið án samráðs við stéttarfélög. Það er illa unnið. Samþykkt þess mun hafa mjög alvarlegar afleiðingar. Með samþykkt þeirrar tillögu, sem hér er verið að greiða atkvæði um, er gefinn kostur á því að finna málinu betri farveg en ríkisstjórnin hefur valið. Ég segi já.

Herra forseti. Hér kemur til efnislegrar atkvæðagreiðslu um 1. gr. þessa frv. Eins og fram hefur komið og rækilega hefur verið rökstutt af okkar hálfu sem því erum andvíg teljum við að lögleiðing þess með þeim hætti sem hér stendur til sé ógæfuspor og við greiðum því atkvæði gegn greininni eins og venja er þegar um frv. er að ræða sem menn eru andvígir og fyrst kemur til atkvæða 1. gr. þess. Ég mótmæli sérstaklega því sem formaður efh.- og viðskn. sagði áðan að hér sé um vel samið og vel unnið frv. að ræða. Það er öðru nær. Það liggur fyrir m.a. í fjölda breytingartillagna frá meiri hlutanum sjálfum að frv. var hrákasmíð eins og það kom inn í þingið og er enn stórgallað og illa unnið. Það liggur enn fremur fyrir að hæstv. ríkisstjórn hefur sjálf viðurkennt að óhjákvæmilegt sé að taka málið til nefndar milli 2. og 3. umr. vegna þess að enn eru á því augljósir gallar og fingurbrjótar sem á að reyna að lagfæra. Það eru því öll rök, bæði efnisleg og pólitísk, fyrir því að fella þetta frv. úr því að hæstv. ríkisstjórn og meiri hluti hennar féllst ekki á að taka það til sín eins og greidd voru atkvæði um áðan. Ég segi nei, herra forseti.

Herra forseti. Þetta frv. sem verið er að greiða atkvæði um er um skerðingu á réttindum starfsmanna ríkisins. Það felur í sér óeðlileg og óviðunandi afskipti af innri málefnum stéttarfélaganna og verulega skerðingu á samningsrétti þeirra. Þetta er frv. sem setur í uppnám ýmis grundvallarréttindi starfsmanna ríkisins, svo sem að því er tekur til fæðingarorlofs og veikindadaga, það afnemur fyrirframgreiðslu og biðlaunarétt nýrra starfsmanna, færir forstöðumönnum óeðlilegt vald til að ráðgast með undirmenn og þannig mætti áfram telja. Þetta frv. er andstætt hagsmunum kvenna sem eru meiri hluti starfsmanna ríkisins. Þetta er frv. um breytingar á réttindum sem hafa verið metin ígildi launa og starfsmenn ríkisins hafa goldið fyrir með lægri launum en ella. Þess vegna á að tengja breytingar á lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins frjálsum samningum um kaup og kjör. Ég segi nei við þessari grein og frv. í heild.

Herra forseti. Ein meginrök hæstv. fjmrh. og talsmanna hæstv. ríkisstjórnar til stuðnings þessu frv. hafa verið þau að það sé til þess að koma í staðinn fyrir úrelta löggjöf og það sé sett fram í anda nútímalegrar stjórnunarstefnu. Nútímaleg stjórnunarstefna byggir á þeim grundvallarhugmyndum að draga úr miðstjórnarvaldi og boðvaldi og leita eftir því að setja samskipti vinnuveitenda og starfsmanna í farveg samráðs og samvinnu. Sú málsmeðferð, sem hæstv. ríkisstjórn beitir í þessu máli, þverbrýtur þessa grundvallarreglu og þegar af þeirri ástæðu er ástæða til þess í atkvæðagreiðslu um 1. gr. frv. að hafna því og vísa því til ríkisstjórnarinnar. Ég segi nei, herra forseti.

Herra forseti. Það er bersýnilegt að ríkisstjórnin hyggst knýja þetta mál áfram núna á þessum þingfundi í óþökk allra stjórnarandstöðuþingmanna. Þetta frv. er einhliða inngrip í samningaumgerð opinberra starfsmanna og kjarasamninga þeirra og afnemur réttindi þeirra að hluta. Þetta eru forkastanleg vinnubrögð af hálfu ríkisstjórnarinnar. Stjórnarandstaðan öll og verkalýðshreyfingin er eindregið á móti frv. Þingflokkur Þjóðvaka er algerlega á móti þessu frv. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Ég lýsi því yfir að ég greiði að sjálfsögðu atkvæði með frv. Eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gat um áðan fékk þetta mál góða og málefnalega umfjöllun í efh.- og viðskn. þar sem tekið var tillit til fjölmargra ábendinga og athugasemda sem komu fram í málinu. Eins og hv. þm. veit starfar efh.- og viðskn. undir kjörorðinu ,,Lengi getur gott mál batnað``.

Herra forseti. Hér kemur til atkvæða 1. tölul. breytingartillagna á þskj. 887 frá meiri hluta efh.- og viðskn. Við í þingflokki Alþb. og óháðra og minni hlutinn almennt munum sitja hjá um þessar breytingartillögur, fyrst og fremst vegna þess að þær breyta engu um eðli málsins eins og fram hefur komið og breyta engu um andstöðu stjórnarandstöðunnar og verkalýðshreyfingarinnar við málið. Flestar eru breytingartillögurnar minni háttar tæknilegar lagfæringar, tilraunir til að lappa upp á þetta illa unna og hroðvirknislega gerða frv. og er þó langt frá því að þar sé róið fyrir hverja vík. Með vísan til þessa eru breytingartillögurnar miklu fremur staðfesting á því að hér er ótækt mál á ferðinni, þær endurspegla ekki vilja til þess að ná samkomulagi um málið þar sem ekki er hróflað við þeim efnisatriðum í frv. sem mestur ágreiningur er um. Við sjáum því ekki ástæðu til þess að vera að taka efnislega afstöðu til einstakra breytingartillagna þar sem þær breyta ekki neinu um andstöðu okkar við málið í heild.

Herra forseti. Með þessu ákvæði er verið afnema fortakslausa skyldu til þess að auglýsa stöður á vegum ríkisins og auk þess er verið að binda þær auglýsingar sem um ræðir við Lögbirtingablaðið sem fáir hafa aðgang að. Ég tel rétt að allar lausar stöður séu auglýstar opinberlega á annan hátt til þess að tryggja sem flestum möguleika á að sækja um þær. Ég segi því nei við þessari grein.

Hæstv. forseti. Með þessu ákvæði er horfið frá félagslegum samningum hjá hinu opinbera og tekið upp fyrirkomulag einstaklingsbundinna samninga á forsendum forstjóranna. Ég bið menn um að taka rækilega eftir því hvernig menn greiða atkvæði um þetta ákvæði vegna þess að hér erum við að tala um grundvallaratriði. Alls staðar þar sem farið hefur verið inn á þessa braut hefur það leitt til aukins launamisréttis, til aukins launamunar á milli hárra og lágra, aukins launamisréttis á milli karla og kvenna og ég vek athygli á því að í umræðum hér hafa hæstv. fjmrh. og hv. formaður efh.- og viðskn. aldrei rætt málefnalega um þetta ákvæði. Þeir segjast ætla að tryggja jafnrétti með reglum. Þeir hafa aldrei komið fram með upplýsingar um hverjar þær reglur skulu vera. Þetta ákvæði er ávísun á aukið launamisrétti. Ég segi nei.

Virðulegur forseti. Samkvæmt þessari grein sem hér eru greidd atkvæði um fá forstöðumenn stofnana heimild til að umbuna fyrir það sem kallað er hæfni, sérstakt álag eða árangur í starfi. Í Sovét forðum tíð kenndu þeir svona kerfi við Stakanov. Hæstv. fjmrh. er að ganga í gervi Stakanovs að sovéskri fyrirmynd með þessu ákvæði og það er hann sem á að setja reglur um það hvernig útfært skuli og hefur auk þess stöðugt eftirlit með þessum reglum samkvæmt orðanna hljóðan. Síðan má breyta þessu ákvæði hvenær sem er og fjmrh. getur sjálfur að eigin frumkvæði breytt ákvörðununum um viðbótarlaun og tuktað forstöðumennina til í leiðinni. Þetta er ótrúlegt kerfi sem hér á að innleiða og það er jafngott að menn séu í náðinni. Ég segi nei.

Herra forseti. Með þessu ákvæði er verið að festa í sessi neðanjarðarlaunakerfið og auka því enn á misréttið í launamálum í landinu. Þetta ákvæði mun líka stuðla enn frekar að launamisrétti kynjanna en nýleg launakönnun sýnir að tvo þriðju hluta launamunar milli kvenna og karla megi skýra í mismunun í greiðslum sem ákvarðaðar eru eftir geðþótta yfirmanna. Þetta ákvæði sýnir vel siðleysið í hinni nýju starfsmannastefnu ríkisstjórnarinnar. Ég segi nei við þessu eftirlitslausa geðþóttalaunakerfi forstjóranna.

Herra forseti. Rök talsmanna stjórnarliðsins fyrir þessu ákvæði eru m.a. þau að færa opinbera stjórnsýslu til samræmis við það sem tíðkast á almennum vinnumarkaði, þar með að færa forstjórum völd til þess að umbuna þeim starfsmönnum sem fram úr skara í nafni sveigjanlegra launakerfa. Því miður er ekki hægt að styðja þetta í þessari mynd af þeirri einföldu ástæðu að starfsmenn hafa mjög óttast það að hér sé boðið heim geðþóttavaldi forstjóra. Við lögðum til í efh.- og viðskn. að skrefið yrði stigið til fulls, þ.e. að eins og á almenna vinnumarkaðnum yrði komið upp stjórnum við hlið forstjóra í opinberum stofnunum þannig að bæði væri um að ræða eftirlitsvald og ábyrgð með framkvæmd auk þess sem við höfum ekki enn fengið að sjá reglur fjmrh. Af þessum ástæðum er því miður ekki hægt að greiða atkvæði með þessu og ég segi því nei.

Herra forseti. Með þessu ákvæði er verið að opna heimildir til að afnema viðbótarlaun starfsmanna ef farið er fram úr fjárlögum. Fjárlög eru háð vilja Alþingis. Það er til að mynda kunnugt að heilbrigðisstofnanir fara oft fram úr óraunhæfum fjárlögum ríkisstjórnar hverju sinni. Svar ríkisstjórnarinnar með þessu ákvæði er að refsa starfsfólki með launalækkunum. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Ég vil sérstaklega vekja athygli á því hvað hér er verið að greiða atkvæði um. Hér er verið að greiða atkvæði um heimild til fjmrh. til að breyta ákvörðunum einstakra forstjóra um viðbótarlaun ef þær brjóta í bága við reglurnar eins og segir orðrétt í þessu ákvæði og afnumin heimild einstakra forstöðumanna til að ákveða starfsmönnum viðbótarlaun ef rekstrarútgjöld og rekstrarafkoma stofnunar er ekki í samræmi við fjárlög. Hvaða stofnanir skyldu þetta vera? Þetta eru sjúkrastofnanir, þetta eru skólarnir, þetta eru stóru, fjölmennu láglaunavinnustaðirnir sem á að vera heimilað samkvæmt þessari grein að afnema þessar viðbótargreiðslur hjá. Ég vek sérstaklega athygli á því að talað er um ,,reglurnar``. Þingmenn hafa aldrei fengið að sjá þessar reglur. Þessar reglur eru ekki til og það hefur margoft verið farið fram á það við þessa umræðu að hæstv. fjmrh. og hv. formaður efh.- og viðskn. geri grein fyrir þessum reglum. Þær eru ekki til. Þetta er marklaust tal. Ég segi nei.

Herra forseti. 12. gr. frv. fjallar um rétt til launa í veikindaforföllum og fæðingarorlofi eftir því sem fyrir er mælt í lögum og eftir atvikum ákveðið eða um samið, svo vitnað sé beint til texta frv. Greinin ásamt athugasemdum í greinargerð og bráðabirgðaákvæði frv. gefa misvísandi upplýsingar þannig að með samþykki þessarar greinar er það almennt mat að veikinda- og fæðingarorlofsréttur starfsmanna ríkisins sé settur í uppnám. Ef það er ætlun fjmrh. eða ríkisstjórnarinnar að halda óbreyttu fyrirkomulagi eins og haldið hefur verið fram í umræðunni væri eðlilegt að segja skýrt í lögum hver lágmarksrétturinn er og semja megi um betri rétt. Það er ekki gert hér og því munum við þingkonur Kvennalistans greiða atkvæði gegn þessari grein og koma með brtt. við 3. umr. sem kveður á um skýra lagastoð fyrir fæðingarorlofi starfsmanna ríkisins. Ég segi nei.

Herra forseti. Ég vek athygli á því að með þessu ákvæði er ríkisstjórnin að undirbúa jarðveginn fyrir það að geta skert rétt opinberra starfsmanna í veikindaforföllum og fæðingarorlofsréttinn. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Með þessu ákvæði er veikindaréttur og réttur til fæðingarorlofs settur í fullkomið uppnám sérstaklega í ljósi yfirlýsinga einstakra hæstv. ráðherra ríkisstjórnarinnar sem gefa fullt tilefni til að ætla að skerða eigi þessi réttindi. Yfirlýsingar hafa komið frá ráðherrum í ríkisstjórn um að til standi að skerða þessi réttindi. Þess vegna segi ég nei.

Hæstv. forseti. Það er rétt að hafa hlutina í lagi báðum megin Tröllaskagans. Ég lýsi því yfir að ég greiði atkvæði með þessari tillögu. Eitt af því sem hefur verið mjög umtalað í þessari umræðu hefur verið að reyna að sá tortryggni þess efnis að veikindaréttur og fæðingarorlofsréttur væri í uppnámi. Það mun hins vegar koma í ljós við samþykkt þessa frv. að það mun enginn við samþykkt þess missa nokkurs hlutar í fæðingarorlofi né heldur í veikindarétti og ég hygg að málið muni þá fá enn meira fylgi en það hefur nú.

Herra forseti. Í þessari grein er verið að skylda starfsmenn til að vinna yfirvinnu sem forstöðumaður telur nauðsynlega. Þetta er dæmi um ákvæði sem á ekki að vera í nútímalöggjöf um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Þetta gildir ekki á almennum markaði sem ríkisstjórnin ber sig saman við þegar henni hentar. Ég mótmæli þessu ákvæði sem er úrelt. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Samkvæmt þessari lagagrein er ríkisstarfsmönnum gert að tilkynna um launuð störf önnur en þau sem þeir gegna í þjónustu ríkisins. Ef þeir eiga sæti í stjórnum atvinnufyrirtækja eða stofna til atvinnurekstrar ber þeim að greina stjórnvaldi frá slíku. Mér finnst ástæða til að vekja athygli á því í þessum sal að einn hópur opinberra starfsmanna, ef svo má að orði komast, er undanþeginn þessu ákvæði og sá hópur situr í þessum sal og það eru alþingismenn. Ég vil beina því til hv. formanns efh.- og viðskn. hvort sú nefnd kanni ekki sérstaklega hvort ástæða sé til að setja sérstakar reglur um alþingismenn hvað þetta snertir þannig að þeir hlutir séu allir uppi á borðinu.

Hæstv. forseti. Ég lýsi því yfir að ég greiði að sjálfsögðu atkvæði með þessari grein. Hér er um sjálfsagt ákvæði að ræða og ekki síst fyrir viðkomandi starfsmann þannig að það sé fljótt og vel hægt að leysa úr því hvort það starf sem hann hefur með höndum auk aðalstarfs síns samræmist því sem hann er að gera fyrir ríkið. Varðandi það sem hv. þm. fjallaði um um alþingismenn vek ég athygli á því að hv. kjósendur vissu það mjög vel og hann fór ekkert í launkofa með það að hann væri formaður Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og þeir kusu hann þrátt fyrir það og ég treysti honum mjög vel í hvort tveggja.

Herra forseti. Þetta ákvæði er nánast óbreytt frá gildandi lögum og auðvitað er ekki nema eðlilegt á vinnustað ef menn taka að sér aukastörf annað en um það sé vitað. Þar sem ég hef unnið, hvort sem það hefur verið sem alþingismaður eða t.d. blaðamaður eða kennari, þá hefur stundum verið reynt að taka tillit til þess. Hitt féll mér ekki hvernig hv. þm. Ögmundur Jónasson talaði til annarra þingmanna og gerði það í einhverjum sérstökum tón eins og hann væri að færa sig upp á einhvern sérstakan sess ofar okkur hinum, ugglaust vegna þess að menn eru að hlusta á sölum uppi og kann ég ekki við slíkan málflutning. Ég segi já.

Herra forseti. Hér er á ferðinni satt best að segja alveg ótrúlegt ákvæði þar sem ætlunin er að taka inn í lagatexta matsatriði af þessu tagi og búa um það með þeim hætti sem lagagreinin kveður á um. Að það skuli sett í vald yfirmanns að meta hvort tiltekinn starfsmaður hafi náð fullnægjandi árangri í starfi og án nokkurra leiðbeininga skal síðan beita viðurlögum ef svo telst ekki vera af hálfu viðkomandi yfirmanns. Hér er verið að fela yfirmönnum og ráðherra geðþóttavald án nokkurra takmarkana og án nokkurra verklagsreglna sem fyrir lægju um það hvernig með skuli fara. Þetta er hluti af þeirri ógeðfelldu breytingu sem er að verða á þessum lögum að annars vegar hafa forstöðumenn og ráðherrar heimildir til persónubundinna launauppbóta en á hina hliðina hafa þeir vald til að reka menn eins og þeim sýnist ef þeir teljast ekki hafa náð fullnægjandi árangri í starfi að þeirra mati, að mati forstöðumannanna. Þetta er ósæmilegur umbúnaður að öllu leyti og mun gerbreyta andrúmslofti á opinberum vinnustöðum til hins verra og er eitt af því versta við þetta frv. og er þá mikið sagt.

Hæstv. forseti. Það er eitt af grundvallarverkefnum hvers stjórnanda að meta það hvort starfsmenn hans eru að ná fullnægjandi árangri í starfi eða ekki. Þess vegna er afar undarlegt að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon skuli láta þetta ákvæði fara svo mikið fyrir brjóstið á sér sem hann gerir. Það liggur líka fyrir að það er ekki hægt að segja starfsmanni upp vegna þess að hann hefur ekki náð fullnægjandi árangri í starfi án þess að forstöðumaður veiti honum skriflega áminningu og það sé farið yfir það hvort hægt sé að bæta þar úr. Þetta er grundvallaratriði í því að ná góðri stjórnun í ríkisstofnunum. Ef þetta er versta málið í frv. að mati hv. þm., þá staðfestir það enn þá einu sinni að málið er harla gott.

Virðulegur forseti. Hér er að finna í frv. einhvern skringilegasta umbúnað um störf manna á vegum ríkisins sem um getur í þessu frv. Hér er flokkunin í embættismenn og óbreytta uppi og í greinargerð með frv. er sagt: ,,Hugtakið ,,embættismaður`` er fyrst og fremst notað í frv. vegna þess að það kemur fyrir í 20. gr. stjórnarskrárinnar, auk þess sem stefnt er að því að embættismenn teljist þeir einir sem fást við æðstu stjórn ríkisins og sinna öryggisgæslu.`` Það er farinn að stækka þessi bekkur samkvæmt 22. gr. sem hér er verið að greiða atkvæði um og það eru orðnir ótrúlegustu aðilar sem eru að smeygja sér upp í þennan bekk allt frá mönnum sem sinna geistlegum störfum yfir í prófessora uppi á Melum við Háskóla Íslands sem hafa sent sérstaka bænaskrá til nefndarinnar um það að verða teknir með á bekkinn, þeir sem nú gegna störfum. Virðulegur forseti. Það er ekki að undra þótt meiri hlutinn kalli nú brtt. til baka og við skulum vona að það verði einhver annar umbúnaður sem kemur þegar málið kemur til atkvæða. Ég segi nei við greininni.

Herra forseti. Þessi grein fjallar um tímabundna skipun embættismanna. Með þessari grein og 41. gr. er í reynd afnumin svokölluð æviráðning sem hefur verið við lýði víða í ríkiskerfinu. Þetta hefur hins vegar verið samningsmál í fjölmörgum tilfellum. Með útfærslunni í þessari grein og öðrum eru fjölmargar stéttir sviptar samnings- og verkfallsrétti án þess að talað sé við þær á réttum vettvangi. Þetta eru óhæf vinnubrögð að mínu mati. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Eitt af grundvallaratriðum í því að ná auknum sveigjanleika í ríkisrekstrinum og eitt af þeim málum sem hefur hvað mestan almennan stuðning er að afnema sjálfkrafa æviráðningu embættismanna þannig að það fari ekki eins og hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson sagði í umræðum um þetta mál að embættismenn hafi ekki embætti að léni fyrir lífstíð. Ég segi því já við þessari grein, hæstv. forseti.

Herra forseti. Í þessari grein er því lýst hvernig við skuli bregðast ef embættismaður hefur verið frá störfum vegna sjúkdóma eða slysa og skal þá veita honum lausn frá störfum. Í 2. mgr. sömu greinar er því hins vegar lýst að ef um er að ræða langtímaveikindi er heimilt að veita honum lausn frá störfum. Hér er í raun spurningin um það hversu mannúðleg sjónarmið eiga að ráða eða ekki að ráða út frá sjónarmiði vinnuveitenda. Ég felli mig ekki við þetta orðalag um skyldu í slíkum tilvikum vegna þess að hér getur verið um mjög svo viðkvæm, persónubundin, einstaklingsbundin tilvik. Þarna hefði átt að vera heimildarákvæði. Þess vegna get ég ekki annað en lýst andstöðu minni við þessa grein.

Herra forseti. Með þessu ákvæði er verið að lögfesta að reka megi opinbera starfsmenn úr vinnu vegna heilsubrests. Þetta er eitt af ljótustu ákvæðum frv. og eitt af mörgum dæmum á þessu fyrsta starfsári ríkisstjórnarinnar um hvernig stjórnarflokkarnir eru sífellt að skerða kjör og aðbúnað sjúkra í þjóðfélaginu. Ég segi nei.

Herra forseti. Með 34. og 35. gr. frv. er afnuminn svonefndur biðlaunaréttur. Fyrir utan það sem almennt á við um málatilbúnaðinn í þessu frv. er tvennt sérlega ámælisvert eins og hér er ætlunin að standa að verki. Það fyrra er að þessi breyting er gerð á gildistíma gildandi kjarasamnings og það síðara er að eins og hér er gengið frá málinu ríkir fullkomin óvissa um stjórnarskrárbundinn rétt eða einstaklingsbundinn rétt manna að þessu leyti og hvað um hann verður. Það er næsta víst að þessi frágangur málsins mun kalla á málaferli og bjóða því heim að hér standi linnulaus málaferli og óvissa ríki á komandi missirum um áhrifin af þessum lagabreytingum. Hvort tveggja er fráleitt að raska réttarumhverfi kjarasamninga á gildistíma þeirra með þeim hætti sem hér er gert en hitt er enn verra að stofna til óvissu um jafnvíðtækan, almennan rétt eins og biðlaunaréttur opinberra starfsmanna hefur verið. Af þessum tveimur ástæðum er með öllu óásættanlegt að afgreiða málið eins og hér er lagt til og við í þingflokki Alþb. og óháðra greiðum því atkvæði gegn þessu ákvæði eins og það er fram borið.

Hæstv. forseti. Það er mjög eðlilegt að takmarka biðlaunarétt með þeim hætti sem gert er í þessu frv. Það þýðir að starfsfólk sem er í vinnu hjá ríkinu og verður fyrir því að starf þess er lagt niður nýtur raunverulegra biðlauna ef það heldur ekki áfram störfum, annaðhvort hjá sama vinnuveitanda eða þá í öðru starfi, og réttindin sem slík eru því ekki takmörkuð þannig að tjóni valdi svo heitið geti. Varðandi það að ekki skuli samið um þetta í kjarasamningum fer það einfaldlega ekki saman að halda því fram að eitthvað sé stjórnarskrárvarinn eignarréttur einstaklings og síðan að hægt sé að semja um það í kjarasamningum. Að sjálfsögðu er ekki hægt í kjarasamningum að taka stjórnarskrárvarinn eignarrétt af einstaklingum. Ég hygg að engin óvissa sé um að það stenst stjórnarskrá að takmarka biðlaunaréttinn með þessum hætti og þeim peningum, sem færu í málaferli af því tagi, væri kastað á glæ.

Hæstv. forseti. Ég stóð í þeirri trú að hér á landi væri enn þá hægt að semja um réttindi og þar með eignir sem síðan heyrðu undir stjórnarskrána og væru varin af henni þannig að þetta er harla undarleg röksemdafærsla. Ég vil benda á að hér er verið að skerða áunnin réttindi gagnstætt því sem hæstv. forsrh. sagði á sínum tíma fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Hann tók það sérstaklega fram í umræðu um lífeyrisréttindi en hér er verið að skerða áunnin réttindi og stangast þetta því á við fyrri yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar um það sem hún er að gera í reynd. Við umræðuna um frv. var bent á að auki að þessi lagaklásúla væri mjög illa framkvæmanleg og voru færð mjög ítarleg rök fyrir því máli. Eins og um aðrar greinar fengust engin gagnrök að sjálfsögðu, engin umræða af hálfu hæstv. fjmrh. eða formanns efh.- og viðskn. þingsins. Ég segi nei.

Herra forseti. Ég vek athygli hv. þm. á því að með þessu ákvæði er verið að færa afar óeðlilegt vald í hendur yfirvaldi þar sem stjórnvald, sem skipað hefur mann í embætti, getur flutt hann úr einu embætti í annað án þess að hann hafi nokkuð um það að segja. Þetta ákvæði er tengt við og rökstutt með tilvísun í 20. gr. stjórnarskrárinnar en sú grein hefur alltaf verið túlkuð mjög þröngt og aðeins gilt um örfáa æðstu embættismenn. Með þeirri tillögu sem hér um ræðir gæti þetta ákvæði náð til fjölda starfsmanna og gerbreytt starfsumhverfi þeirra eins og svo margt annað í frv. Það felur í raun í sér möguleika á nauðungarflutningi starfsmanna í þjónustu ríkisins án þess að tryggja þeim nokkur áhrif á slíka ráðstöfun. Þetta er enn eitt dæmið um lítilsvirðingu stjórnvalda gagnvart starfsmönnum ríkisins sem birtist í þessu frv. Ég segi nei, herra forseti, við þessari málsgrein 36. gr.

Herra forseti. Með þessu ákvæði er kveðið á um að hægt sé að lengja uppsagnarfrest opinberra starfsmanna í allt að sex mánuði og sama á við í ákvæðum 46. gr. frv. Þetta er óþolandi valdníðsla og brot á mannréttindum fólks. Þetta er líka frekleg íhlutun í ákvörðun fólks um að ráða sjálft hverjum það selur starfskrafta sína. Ákvæðið gengur líka gegn markmiðum frv. um að samræma réttindi og skyldur á almennum vinnumarkaði og hjá opinberum starfsmönnum. Það er einkennandi fyrir frv. að því sem er íþyngjandi umfram almennan vinnumarkað er annaðhvort haldið áfram í lögunum eða bætt við íþyngjandi ákvæði í þessu frv. En þau réttindi sem opinberir starfsmenn hafa haft umfram almenna vinnumarkaðinn og þeir hafa fengið með lægri launum eru af þeim tekin. Húsbóndavaldið og hroki ríkisvaldsins gagnvart launafólki er á sínum stað í þessu ákvæði sem öðrum í frv. Ég segi nei.

Herra forseti. 40. gr. frv. hljóðar svo: ,,Embættismönnum er óheimilt að efna til, stuðla að eða taka þátt í verkfalli eða öðrum sambærilegum aðgerðum.`` Það liggur svo sem í hlutarins eðli að embættismenn, sem hafa ekki verkfallsrétt, skuli ekki fara í verkfall en þeir skulu ekki heldur hafa neitt það athæfi í frammi sem mætti hugsanlega flokka undir að þeir væru að stuðla að einhverri kjarabaráttu annarra launamanna. Hér er verið að takmarka tjáningarfrelsi og í raun að svipta þúsundir manna mannréttindum sem falla undir þetta nýja embættismannahugtak frv. með aldeilis ótrúlegum og tilefnislausum hætti. Það verður ekki séð að þetta ákvæði, sem leidd hafa verið sterk rök fyrir að brjóti m.a. í bága við alþjóðlega mannréttindasáttmála og skerði tjáningarfrelsi sem er varið af stjórnarskrá, þjóni neinum tilgangi. Svo kalla menn þetta nútímalega löggjöf. Ég hélt, herra forseti, að hugsunarháttur af þessu tagi væri frekar kenndur við hinar myrku miðaldir. Ég segi nei.

Herra forseti. Þessi dæmalausa málsgrein felur það í sér að þeim sem standa utan stéttarfélaga eru færð réttindi umfram hina og í raun á kostnað hinna. Með öðrum orðum er þeim sem fara út úr verkalýðsfélögum tryggð sérstök forréttindi með þessari grein. Þeir skulu njóta allra þeirra kjarabóta sem stéttarfélög þeirra sem eru áfram félagsmenn semja um. Jafnframt leikur vafi á því að unnt sé að skylda þá eins og hér er um málin búið til þess að taka þátt í þeim eðlilega kostnaði sem af þeim hlýst. Þetta er að sjálfsögðu stóralvarlegt ákvæði eins og það er sett fram. Þetta er fallið til þess að grafa undan skipulagðri kjarabaráttu launafólks og veikja verkalýðshreyfinguna og er hluti af margþættum ráðstöfunum sem koma víðar fyrir í þessu frv. sem falla allar í sama farveg. Þetta er því að okkar mati eitt alvarlegasta og hættulegasta ákvæði þessa frv. og ég segi nei.

Virðulegi forseti. Í gærdag tilkynnti Vinnuveitendasamband Íslands að það ætti 730 millj. kr. í vinnudeilusjóði. Í gær tilkynnti Vinnuveitendasamband Íslands að það mætti ekki semja um það sem misfarast kann í kjaradeilum. Ríkisstjórnin ákvað að taka mál út úr þingnefnd til þess að afhenda Vinnuveitendasambandinu í eins konar aðalfundargjöf. Þetta mál var tekið út úr nefnd daginn fyrir 1. maí. Hér er Framsfl. ásamt íhaldinu að innleiða atlögu að verkalýðshreyfingunni sem er einhver grófasti og ljótasti thatcherismi sem hefur sést á Íslandi. Ég segi nei, hæstv. forseti, um leið og ég get ekki látið það vera af því að ég sé hæstv. félmrh. út undan mér að velta því fyrir mér hvort hann hefur ekki slæma samvisku yfir þessum hrottaskap í garð verkalýðshreyfingarinnar á Íslandi.

Hæstv. forseti. Ég segi að sjálfsögðu já við þessari grein. Eitt helsta áhyggjuefni stéttarfélaga vegna fólks sem stendur utan þeirra hefur verið að launakjör þessa fólks væru of lág og vinnuveitendur væru þar með að fá þessa starfskrafta á útsölu. Með því að gera það að skyldu að það þurfi að greiða þessu fólki, sem kýs af einhverjum ástæðum að standa utan stéttarfélaganna, ekki síðri laun en er gert gagnvart kjarasamningunum er verið að styrkja stéttarfélögin frekar en hitt. Ég tel að það sé nauðsynlegt að gefa þeim einstaklingum sem það vilja kost á því að standa utan stéttarfélaganna. Það veikir ekki stéttarfélögin eins og að þessu máli er gengið og ég minni á þá umræðu sem var í kringum EES-samninginn þegar menn héldu að fólk gæti komið erlendis frá og farið að vinna hér á landi, verið ekki í stéttarfélögum og selt vinnu sína á útsölu. Gegn þessu er stefnt í þessari grein. Ég segi því já.

Hæstv. forseti. Nú er myndin að skýrast. Fyrst er búið til launakerfi á forsendum forstjóranna. Nú er sett í lög ákvæði þess efnis að þeir sem standa utan stéttarfélaga skuli í engu fara á mis við þau réttindi og þau kjör sem fólk hefur fengið eða áunnið sér eða barist fyrir í félagslegri réttindabaráttu. Þetta er gert til þess að lokka fólk út úr stéttarfélögum, til að grafa undan félagslegri réttindabaráttu og tryggja sérstaklega hag þeirra sem kjósa að hvíla í vinarklóm íslenska forstjóraveldisins sem þetta frv. gengur allt út á að styrkja og treysta í sessi. Ég segi nei.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um eina mikilvægustu grein frv. þar sem þessi grein skapar sérréttindi fyrir þá sem standa utan stéttarfélaga miðað við það sem áður hefur verið. Þessi grein sýnir hina pólitísku stefnu ríkisstjórnarinnar. Það er algerlega ljóst hver hugsunin er að baki þessari grein. Það er að þrengja stöðu stéttarfélaganna við samningsgerð. Það er ótvíræður vilji ríkisstjórnarinnar að hér verði tekið upp húsbóndavald sem úthlutar peningum eftir eigin geðþótta og stéttarfélögin komi sem allra minnst nálægt kjarasamningsgerð. Skipulag verkalýðshreyfingarinnar eins og við þekkjum í áratugi er brotið á bak aftur og það með löggjöf án þess að við fáum tekist á um það við kjarasamningsgerð. Þetta er siðlaus lagasetning sem kemur fram í 47. gr. frv. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Ég segi að sjálfsögðu já við þessu ákvæði. Ég tek fram vegna þess að hér er reynt að koma öðru til skila að fólk sem kýs að standa utan við stéttarfélög hefur að sjálfsögðu rétt til þess samkvæmt íslenskum lögum, sem betur fer, en það þarf að greiða fyrir þá þjónustu að fá að taka laun samkvæmt þessum samningum og fyrir því sér í lögum sem er ekki verið að fjalla um hér heldur í lögum frá 1986 um kjarasamninga opinberra starfsmanna, nánar tiltekið í 7. gr. þeirra laga. Þetta þarf að koma fram og ég segi já.

Herra forseti. Þetta ákvæði hefur verið mjög umdeilt. Við heyrðum skýringu hæstv. fjmrh. áðan sem var á þá leið að skyldan til þess að greiða fyrir veitta þjónustu væri tryggð með öðrum lögum frá 1986. Það kom fram í efh.- og viðskn. af hálfu lögfræðings BSRB að svo væri ekki vegna þess að þau lagaákvæði eiga eingöngu við félagsbundna menn. Þess vegna varaði hann sérstaklega við þessu, taldi þetta að kippa grundvellinum undan starfsemi stéttarfélaga og taldi reyndar mjög líklegt að þetta yrði uppspretta mikils málavafsturs fyrir dómstólum. Ég tek því ekki skýringu hæstv. fjmrh. gilda og segi þess vegna nei.

Virðulegi forseti. Það hefur lengi verið viðurkennd meginregla í íslenskum stjórnsýslurétti að hægt sé að fá endurskoðaða ákvörðun lægra setts stjórnvalds hjá æðra settu stjórnvaldi. Rökin eru þau að kæruleiðin er ódýr, skilvirk og síðast en ekki síst tryggir hún réttaröryggi borgaranna. Það að ríkisstjórnin hafi ákveðið að brjóta þessa meginreglu stjórnsýsluréttar á bak aftur með frv. segir meira en mörg orð um þá hugmyndafræði sem býr að baki frv. Því segi ég nei.

Herra forseti. Í greininni er kveðið á um að forstöðumenn geti framselt vald það sem þeim er veitt í þessum lögum til annarra stjórnenda í stofnunum enda sé það gert skriflega og tilkynnt starfsmönnum stofnunarinnar. Löggjöfin gengur út á að stórauka vald forstöðumanna í ríkisrekstri. Það er ekki nóg með að þetta vald er mikið til eftirlitslaust eins og komið hefur fram í umræðunni og við atkvæðagreiðsluna heldur er gert ráð fyrir því í þessu ákvæði að hægt sé að framselja þetta vald til næstu stjórnenda. Það er óeðlileg afgreiðsla að svona mikið eftirlitslaust vald skuli vera framselt á þennan hátt án nokkurra takmarkana nema þeirra sem ég gat um áðan. Þetta er dæmi um slök vinnubrögð og vonda útfærslu á lagatexta. Ég segi nei.

Herra forseti. Í þessu eina tilviki höfum við í minni hlutanum ákveðið að styðja brtt. frá meiri hlutanum. Hún lýtur að því að taka af öll tvímæli um það að forseti Alþingis fari gagnvart starfsmönnum þingsins með sama vald og fjmrh. er fengið í 3. mgr. 9. gr. og 2. mgr. 27. gr. gagnvart opinberum starfsmönnum svo og í b-lið að skrifstofustjóri Alþingis sé á sama hátt í fyrirsvari gagnvart starfsmönnum þingsins og ríkisendurskoðandi og umboðsmaður Alþingis gagnvart starfsmönnum þeirra embætta. Við teljum að það sé tvímælalaust rétt efnisregla sem hér er verið að staðfesta og það sé ástæða til að taka af skarið með þannig að engin óvissa ríki í þessum efnum. Einnig hefur borið við að hæstv. fjmrh. hafi sýnt tilburði til þess að seilast til áhrifa um innri málefni Alþingis og að sjálfsögðu er rétt að Alþingi taki af skarið í þeim efnum og setji hæstv. ráðherra einu sinni á réttan bekk.

Hæstv. forseti. Í 40. gr. þessa frv. segir að embættismönnum sé óheimilt að efna til, stuðla að eða taka þátt í verkfalli eða öðrum sambærilegum aðgerðum. Hér voru færð rök fyrir því áðan að verið væri að skerða málfrelsi manna. Í þeirri grein sem hér er verið að greiða atkvæði um er vísað til þessarar lagagreinar og segir að það varði fésektum nema mælt sé fyrir um þyngri refsingu í öðrum lögum að brjóta 40. gr. laganna. Það hefur verið fjölgað í þeim hópi sem þetta ákvæði tekur til. Ég tel þetta vera mannréttindabrot og það er umhugsunarefni að ríkisstjórn sem segist vera að nútímavæða skuli vera að herða refsingar, fésektir og hóta fólki þyngri refsingu sem segir hug sinn um kjaramál. Það er alvarlegt umhugsunarefni fyrir Alþingi Íslendinga. Ég segi nei.

Herra forseti. Þetta þingmál sem hér er lagt til að verði vísað til 3. umr. ætti með réttu að vera umræðugrundvöllur um breytingar á réttindum og skyldum starfsmanna ríkisins en ekki einhliða breytingar á kjörum þeirra. Þetta eru hugmyndir sem hæstv. fjmrh. og menn hans áttu að fara með til starfsmanna ríkisins og óska eftir alvöruviðræðum um endurskoðun laganna á jafnréttisgrundvelli eins og kveðið er á um í 36. gr. núgildandi laga. Ég er andvíg einhliða breytingum á lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og greiði atkvæði gegn því að vísa þessu þingmáli til frekari meðferðar þingsins. Ég segi nei.

Herra forseti. Það er komið að lokum atkvæðagreiðslu eftir 2. umr., og ég held að Alþingi Íslendinga sé þegar búið að eyða meira en nógum tíma í það á þessu vori, það sé ekki ástæða til að greiða fyrir frekari vegaferð þess í gegnum þingið. Þrátt fyrir það er óhjákvæmilegt að vekja athygli á að annar stjórnarflokkurinn hefur gufað upp í málinu. Nú er lokið 1. og 2. umr. um málið sem og skýringum manna við atkvæðgreiðslu hér sem hefur tekið hátt í tvo tíma. Ekki í eitt einasta skipti hefur einn einasti þingmaður eða hæstv. ráðherra Framsfl. séð ástæðu til þess að gefa upp afstöðu sína í málinu eða rökstyðja ábyrgð sína á þessu frv. Það er ástæða til að undirstrika þessa snöfurmannlegu og rismiklu framgöngu Framsfl. sem ætlaði að setja fólk í fyrirrúm fyrir kosningarnar í sambandi við þetta mál. Herra forseti. Það er von mín að þetta mál fái náðuga hvíld og menn beri síðan gæfu til þess að koma á viðræðum um efni þess í sumar milli verkalýðshreyfingarinnar, vinnuveitenda og stjórnvalda og geti gert það í sæmilegu andrúmslofti þannig að ekki stofnist til þeirra stórfelldu átaka og ófriðar á vinnumarkaði sem ella er verið að efna til fyrir forgöngu hæstv. ríkisstjórnar, svo ótrúlegt sem það er. Ég segi nei, herra forseti. Þetta mál hefur ekkert lengra að gera.

Virðulegi forseti. Hin almenna pólitíska mynd er að skýrast. Það liggur fyrir frv. um stéttarfélög og vinnudeilur sem kemur til umræðu næstu daga. Það er verið að ljúka afgreiðslunni á þessu máli sem verður að kallast endemismál af mörgum ástæðum. Það hefur verið haldinn aðalfundur Vinnuveitendasambands Íslands. Það er verið að brýna kutana alls staðar. Það er verið að lýsa því yfir að það eigi að stofna til almennra átaka í þjóðfélaginu. Ríkisstjórnin er að slíta sundur friðinn bæði á Alþingi og úti á vinnumarkaðnum. Það sem verra er, hæstv. forseti, er að það einn af forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar hefur fullyrt að með þessu frv. sé verið að taka af launafólki áunnin réttindi. Það er allt annað en hæstv. forsrh. lýsti yfir fyrir nokkrum vikum og það er alvarlegt mál þegar trúnaðarbil skapast á milli forsrh. landsins og forustumanna í verkalýðshreyfingunni. Þess vegna á auðvitað ekki að ræða þetta mál stundinni lengur heldur vísa því á almennan vettvang og ég segi nei við því að málið fái þinglega meðferð.

Hæstv. forseti. Ég sé ekki að neitt þurfi að stoppa málið á þessu stigi og segi því já við því að málið haldi áfram milli umræðna. Málið fer aftur í efh.- og viðskn. milli umræðna og þá getur hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hlýtt á málefnaleg innlegg af hálfu framsóknarfulltrúanna þar eins og þeir hafa starfað hingað til og tekið góðan þátt í umræðum og lagt þar margt gott til málanna eins og hv. þm. veit. Ég tel að það séu ákveðin hyggindi af hálfu framsóknarmanna að taka ekki þátt í málþófi við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon.

Hæstv. forseti. Ég fagna því sérstaklega að hæstv. forsrh. skuli vera kominn til að vera viðstaddur lokin á atkvæðagreiðslu um frv. sem rífur réttindakerfi opinberra starfsmanna upp með rótum og afnemur áunnin réttindi gagnstætt því sem hæstv. forsrh. hafði heitið þingi og þjóð að yrði gert og það verður fróðlegt að heyra hvort hæstv. forsrh. gerir grein fyrir atkvæði sínu á eftir. Ég tek fram að stéttarfélög allra þeirra starfsmanna sem þessi lög taka til hafa mótmælt þessum lögum og ég vek athygli á því að öll stéttarfélög í landinu hafa mótmælt þessum lögum. Ég vek athygli á því að hér á þingpöllum og út úr húsinu eru fulltrúar verkalýðsfélaga frá BSRB, BHM, Alþýðusambandi Íslands, bankamönnum, öllum samtökum launafólks á Íslandi sem hafa mótmælt þessum lögum. Þingflokkur Alþb. og óháðra vill virða almannavilja í landinu, vill virða vilja íslensku verkalýðshreyfingarinnar. Þess vegna leggjum við til að frv. verði tekið út úr þingsalnum og menn setjist niður og reyni að ná samkomulagi í samvinnu við verkalýðshreyfinguna. Þess vegna segi ég nei.

Vegna orða hv. þm. vill forseti upplýsa að hæstv. forsrh. greiðir ekki atkvæði í dag vegna þess að hann hefur varamann á þingi.

Herra forseti. Allt frá því að Jónas frá Hriflu stofnaði bæði Alþfl. og Framsfl. á einu og sama árinu hefur það verið yfirlýst stefna Framsfl. að efla samstarf verkafólks til sjávar og sveita. Meðal annars af þeim sökum lýsti Framsfl. því yfir í stefnuskrá sinni, sem samþykkt var í nóvember 1994, að ekki einum einasta lagabálki og ekki einni einustu reglugerð yrði breytt án þess að haft yrði samráð við verkalýðshreyfinguna, án þess að haft yrði samráð við opinbera starfsmenn. Þetta hefur verið svikið eins og hvert einasta skriflega kosningaloforð Framsfl. sem gefið var. Þess vegna segi ég, herra forseti, það er rétt hjá hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni að það er hyggilegt af Framsfl. að þegja í dag og í allri umræðunni. Raunar væri líka hyggilegast af Framsfl. að ganga með hauspoka. Herra forseti. Við því að láta frv. ganga áfram segi ég að Framsfl. skammast sín fyrir frv. Ég deili þeirri skömm og ég segi nei.

Herra forseti. Hv. formaður efh.- og viðskn. sá ekkert að málinu og greiddi því atkvæði að málið gengi áfram í þingsölum. Það verður að spyrja sig við slíkar aðstæður hvar hann og aðrir stjórnarþingmenn hafa verið. Það liggja fyrir mótmæli gegn þessu frv., ekki einungis frá okkur stjórnarandstöðuþingmönnum heldur allri launþegahreyfingunni. Það er ekkert gert með þessi sjónarmið. Það er ekkert tillit tekið til umsagna allra stéttarfélaganna sem sendu þær til nefndarinnar. Stefna stjórnvalda með frv. liggur hins vegar ljós fyrir. Hún liggur einnig ljós fyrir með frv. um stéttarfélög og vinnudeilur. Það er augljóst hverra erinda ríkisstjórnin er að ganga við þessa löggjöf. Hún er að ganga erinda vinnuveitenda til að skapa þeim betri tækifæri við næstu kjarasamninga. Það er augljóst að samþykkt þessa frv. kallar á stríð í þjóðfélagi okkar. Það er miður en það er brýnt að barátta gegn frumvörpunum haldi áfram. Það er að tapast orrusta í dag. Það er augljóst. Við urðum undir með málflutning okkar en stríðið er ekki tapað. Ég segi nei.

Herra forseti. Í umræðum um frv. um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins lýsti ég andstöðu við vinnubrögð Sjálfstfl. og Framsfl. og ég krafðist þess að málinu yrði vísað frá eða til föðurhúsanna. Ríkisstjórnin, hæstv. forsrh., á að fara samningaleið í málinu en ekki beita valdi. Stjórnvöld, hæstv. fjmrh., ættu að vera í góðu samstarfi við starfsmenn ríkisins um á hvern hátt megi gera þessi lög úr garði á ásættanlegan máta í stað þess að efna til ófriðar og beita ofbeldi. Ég hafna því að málið fari til 3. umr., herra forseti, og segi nei.

Herra forseti. Frv. skerðir réttindi opinberra starfsmanna. Þetta frv. treður ekki síst á konum og ungu fólki, möguleikum þeirra í starfi og setur fæðingarorlofsrétt í uppnám. Þetta frv. verðskuldar ekki framgang og því væri réttast að vísa því beint í eðlilegan samningafarveg til félaga opinberra starfsmanna. Ég segi nei.

Herra forseti. Þingfundurinn hófst með atkvæðagreiðslu um þá tillögu stjórnarandstöðunnar að vísa málinu til ríkisstjórnar. Hvers vegna var sú tillaga flutt? Ekki vegna þess að allar þær hugmyndir, sem hér eru fram bornar, séu einskis nýtar eða þeim hafnað að fullu. Hvers vegna þá? Það er einfaldlega vegna þess að með frv. hefur ríkisstjórnin ákveðið fyrir fram að svipta starfsmenn hins opinbera umsömdum og lögbundnum réttindum án þess að sýna þeim þá virðingu og þá sanngirni í samskiptum að leita eftir samráði og samningum við þá. Það er ekki vegna þess að starfsmennirnir og samtök þeirra hafi hafnað samningaviðræðum. Nei. Þetta er einhliða aðgerð og hún er framkvæmd án þess að sýna þá hyggilegu stjórnunarhætti að bjóða upp á samninga um að bæta í launum það sem tekið er í réttindum. Þess vegna lögðum við til í upphafi að þessu yrði vísað til hæstv. ríkisstjórnar. Það var von okkar að ríkisstjórnin þæði góð ráð vegna þess að við óttumst og vörum við að afleiðingarnar af þessu, bæði gagnvart opinberum starfsmönnum og því frv. félmrh. sem fjallar um almenna vinnumarkaðinn muni verða slæmar, ekki aðeins fyrir ríkisstjórnina, látum það vera, heldur fyrir íslensku þjóðina. Þess vegna segi ég nei.

Herra forseti. Þetta frv. fjallar um að heimila að takmörkuðu leyti erlendar fjárfestingar eða fjárfestingar útlendinga í íslensku atvinnulífi, þar á meðal óbeinar fjárfestingar í sjávarútvegi. Minni hluti efh.- og viðskn., ég og hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson, lagði til meiri opnun í þessum málaflokki gagnvart fiskvinnslunni. En þrátt fyrir að sú tillaga væri málamiðlun milli ýmissa sjónarmiða sem höfðu komið fram varðandi þetta mál, var okkar tillaga felld við 2. umr. málsins. Útfærsla í þessu stjfrv. er ekki góð né heppileg sé litið til framtíðar og ég kýs þess vegna að sitja hjá við lokaafgreiðslu málsins.

Virðulegur forseti. Þau eru mörg álitaefnin sem tengjast þessu frv. Hér var af minni hluta til lagt til meiri opnun varðandi fjárfestingu erlendra aðila en frv. gerði ráð fyrir og í þeim búningi sem það nú er. Alþb. var á móti slíku og við styðjum afgreiðslu málsins þrátt fyrir marga meinbugi sem á því eru. Ég vek athygli á því atriði sem varðar fjárfestingarheimildir erlendra aðila í orkulindum landsins. Það hefur komið fram að þar eru algerlega ófrágengin stór atriði sem varða þjóðarhagsmuni. Hæstv. iðnrh. upplýsti í gær að ekkert gengi í að ganga frá málum milli stjórnaraðila varðandi lagasetningu til að tryggja íslenska hagsmuni. Ég styð sem sagt framgang þessa máls hér en ég vek athygli á þessari hroðalegu stöðu sem við erum bundin í vegna aðildar að EES-samningi.

Herra forseti. Sú breytingartillaga sem hér eru greidd atkvæði um felur það í sér að verði hún samþykkt, þá er notkun gjafakynfrumna bundin því skilyrði að tryggt sé að barn geti við 18 ára aldur fengið aðgang að upplýsingum um erfðafræðilegt foreldri sitt. Þessi stefna sem í tillögunni felst er studd umsögnum frá mörgum aðilum sem veittu umsögn til allshn. Ég nefni Siðfræðistofnun háskólans, Barnaverndarráð Íslands, umboðsmann barna, Mannréttinaskrifstofu Íslands, landlæknisembættið og siðaráð landlæknis, Kvenréttindafélag Íslands. Að öðru leyti er ráðherra ætlað að setja reglur er varða gjafakynfrumur.

Virðulegi forseti. Eins og áður hefur komið fram byggjast sumar þessara umsagna á misskilningi. En mergurinn málsins er sá að verði þessi tillaga hv. þm. og meðflutningsmanna hans samþykkt, þá mun tæknifrjóvgun því sem næst leggjast niður á Íslandi og fjölmargar fjölskyldur sem bíða eftir úrlausn sinna mála munu bíða án árangurs. Ég tel það stórt og mikilvægt atriði í þessu máli og ráðandi um mína afstöðu. Ég segi nei.

Virðulegur forseti. Ég tel að breytingartillaga allshn. eins og hún liggur hér fyrir sé til bóta. Þar er þó gert ráð fyrir að innan tveggja ára verði farið yfir þetta efni og unnið að endurskoðun laganna. Við skulum vona að það færi þetta mál til þeirrar áttar sem eðlilegt væri. Ég mun því styðja þessa breytingartillögu en sitja hjá við afgreiðslu frv. í heild því að ég get ekki ljáð því stuðning minn eða borið ábyrgð á því eins og það er hér frágengið.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum um framboð og kjör forseta Íslands sem æskilegt er að samþykkt verði hið allra fyrsta. Við undirbúning komandi forsetakjörs hefur komið í ljós að meinbugir eru á að framfylgja ákvæði 4. gr. laga þessara að óbreyttu að því er varðar vottun yfirkjörstjórnar á meðmælendalistum væntanlegra frambjóðenda. Þar er gert ráð fyrir að yfirkjörstjórnir votti að meðmælendur séu á kjörskrá, en um það fer samkvæmt 1. gr. sömu laga á sama hátt og við kosningar til Alþingis. Vegna nýorðinna breytinga á lögum um slíkar kosningar verða kjörskrár ekki lagðar fram fyrr en 10 dögum fyrir kjördag. Framboði til forsetakjörs á hins vegar að skila ásamt nefndum vottorðum yfirkjörstjórna eigi síðar en fimm vikum fyrir kjördag eða fyrir lok næstu viku. Yfirkjörstjórn verður þess vegna ómögulegt að votta að meðmælendur væntanlegra frambjóðenda séu á kjörskrá. Af þessum sökum verður í frv. þessu lagt til að ákvæði 4. gr. laga verði breytt þannig að yfirkjörstjórnin votti að meðmælendur séu kosningabærir svo sem segir í 5. gr. stjórnarskrárinnar eða tækir á kjörskrá. Skilyrði kosningarréttar eru nú orðin mjög einföld, fyrst og fremst íslenskt ríkisfang og 18 ára aldur auk ákvæðis sem varðar lögheimili sem tengist þannig áskilnaði um að væntanlegir frambjóðendur njóti ákveðins stuðnings í öllum landsfjórðungum. Allar þessar upplýsingar eru auðsóttar í þjóðskrá Hagstofunnar og verður hún yfirkjörstjórnum innan handar um öflun þeirra. Þá er einnig lagt til að úrelt tilvísun í greinarnúmer kosningalaga um frestun kosninga verði uppfærð. Herra forseti. Ég legg áherslu á að breyting sú sem hér er lögð til er eingöngu tæknilegs eðlis. Engin eðlisbreyting verður á hæfisskilyrðum meðmælenda eða atriðum sem væntanlegir frambjóðendur eða stuðningsmenn þeirra hafa þurft að gæta við söfnun meðmælanna að undanförnu. Breytingin snýr einvörðungu að störfum yfirkjörstjórna og felur þeim að staðreyna hvort meðmælendur séu tækir á kjörskrá í stað þess að fletta þeim upp í kjörskránum sjálfum. Er það og í samræmi við þá niðurstöðu sem túlkun laga til samræmis fyrir nýju lagaviðhorfi í kosningalögum um samantekt kjörskrár mundi leiða til kæmi breyting þessi ekki fram. Ég vænti þess að málið fái greiðan framgang á hinu háa Alþingi og geri ekki sérstaka tillögu um að málinu verði vísað til nefndar á milli umræðna.

Hæstv. forseti. Allshn. hefur haft til umfjöllunar síðara frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar á þessu þingi. Vinna allshn. var með hefðbundnum hætti. Formaður allshn. og einn nefndarmanna, sá sem hér stendur, fóru yfir allar umsóknir sem bárust til að kanna hvort þær uppfylltu skilyrði starfsreglna nefndarinnar um veitingu ríkisborgararéttar, en þessar starfsreglur voru upphaflega settar árið 1955 en hefur verið breytt nokkrum sinnum síðan, síðast í febrúarmánuði árið 1995. Nefndin tók síðan málið fyrir á fundi sínum og mælir hún með samþykkt frv. með þeim breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali.

Virðulegi forseti. Það er ein stutt fyrirspurn til framsögumanns nefndarinnar. Hún varðar 2. gr. frv. en í henni er tekið fram að þeir sem heita nöfnum sem ekki fullnægja reglum laga um mannanöfn frá 27. mars 1991 skuli ekki öðlast íslenskt ríkisfang samkvæmt lögum þessum fyrr en fullnægt er ákvæðum 15. gr. þeirra laga. Nú er eins og þingheimur veit búið að setja ný lög um mannanöfn. Ég vildi spyrja framsögumann nefndarinnar að því hvort það væri ekki ásetningur nefndarinnar að flytja breytingartillögu um 2. gr. þessa frv. til samræmis við ný mannanafnalög. Það hefur áhrif á stöðu þeirra útlendinga sem hér er lagt til að verði íslenskir ríkisborgarar því að þeim verður þá ekki lengur gert skylt að kasta frá sér nafni sínu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir þessar ábendingar. Það verða gerðar nauðsynlegar breytingar, fluttar um þær tillögur á milli 2. og 3. umr.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 899 frá hv. allshn. um frv. til upplýsingalaga. Nefndin hefur fjallað um málið á nokkrum fundum og fengið Eirík Tómasson prófessor og Pál Hreinsson, aðstoðarmann umboðsmanns Alþingis, til að fara yfir frumvarpið með sér. Einnig komu á fund nefndarinnar Lúðvík Geirsson, Pétur Gunnarsson og Þór Jónsson frá Blaðamannafélagi Íslands. Þá bárust nefndinni umsagnir um málið frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Blaðamannafélagi Íslands, Félagi íslenskra bókaútgefenda, Hagþenki -- félagi höfunda fræðirita og kennslugagna, Lögmannafélagi Íslands, Mannréttindaskrifstofu Íslands, Neytendasamtökunum og Vinnumálasambandinu. Með frumvarpinu er stefnt að því að lögleiða almennar reglur um aðgang almennings að upplýsingum hjá stjórnvöldum. Gert er ráð fyrir að aðgangur almennings að gögnum verði rýmkaður frá því sem nú er þar sem tekin verði upp sú meginregla í íslensk lög að stjórnvöldum sé skylt, sé þess óskað, að veita aðgang að gögnum sem varða tiltekið mál. Í umsögn Blaðamannafélags Íslands er gerð athugasemd við það að lögunum sé ekki ætlað að ná til rannsóknar eða saksóknar í opinberum málum. Nefndin telur eðlilegra að lög um meðferð opinberra mála hafi að geyma sérreglur í þessu sambandi og leggur áherslu á að sú endurskoðun sem dómsmálaráðherra hefur boðað á þeim lögum verði hraðað eins og kostur er. Nauðsynlegt er að huga sérstaklega að upplýsingaréttinum þar. Í 5. gr. frumvarpsins er fjallað um takmarkanir á upplýsingarétti vegna einkahagsmuna, þar með talið vegna fjárhagslegra hagsmuna einstaklinga. Í athugasemdum við 5. gr. frumvarpsins kemur fram að ákvæði greinarinnar standi ekki í vegi fyrir því að almenningur fái aðgang að gögnum um föst laun og önnur föst launakjör opinberra starfsmanna. Að því leyti sem slík upplýsingagjöf fellur undir ákvæði frumvarps þessa en ekki ákvæða laga nr. 121/1989, um skráningu og meðferð persónuupplýsinga, leggur nefndin sérstaka áherslu á að skýra beri ákvæði 5. gr. svo að með lögum þessum sé ekki aðeins tryggður aðgangur að upplýsingum um föst laun opinberra starfsmanna heldur einnig að þeim einstaklingsbundnu samningum sem gerðir hafa verið við starfsmenn um önnur föst kjör þeirra, svo sem fasta (ómælda) yfirvinnu, akstursgjald o.fl. Miklar umræður urðu í nefndinni um 8. gr. frumvarpsins. Skv. 2. mgr. 8. gr. á almenningur að fá aðgang að upplýsingum um einkamálefni einstaklinga 80 árum eftir að þær upplýsingar urðu til. Nefndin leggur til, sbr. breytingartillögu á sérstöku þingskjali, að sjúkraskrár og skýrslur sálfræðinga eða félagsráðgjafa verði undanþegnar slíkum aðgangi. Það er mat nefndarinnar að hér sé um að ræða svo viðkvæmar persónuupplýsingar að rétt sé að undanþiggja þær óheftum aðgangi almennings. Aftur á móti er kveðið á um að úrskurðarnefnd um upplýsingamál sé heimilt að veita aðgang að slíkum skýrslum og sjúkraskrám til rannsókna eftir að þær hafa verið afhentar skjalasafni. Veiti nefndin slíkt leyfi er henni heimilt að binda það þeim skilyrðum sem hún metur nauðsynleg hverju sinni, svo sem að gætt sé þagmælsku og að niðurstöður séu ekki birtar undir nafni þeirra einstaklinga er upplýsingar varða eða á annan sambærilegan hátt. Það er skilningur nefndarinnar á ákvæði 11. gr. að meginreglan hljóti að verða sú að gögn séu afhent samdægurs eða a.m.k. sem allra fyrst. Sjö daga fresturinn eigi því fyrst og fremst við í vafatilvikum, þ.e. þegar ekki er ljóst hvort afhenda megi gögnin og stjórnvald þarf lengri frest til að leita af sér allan grun í því sambandi. Nefndin leggur því til að frumvarpið verði afgreitt með þeirri breytingu sem hér hefur verið gerð grein fyrir. Ljóst er að hér er á ferðinni mál sem mikilvægt er að kynnt verði sem rækilegast áður en lögin taka gildi. Í því sambandi er ekki síst mikilvægt að forsætisráðuneytið beiti sér fyrir því að haldin verði námskeið fyrir þá sem ætlað er að starfa eftir lögunum, þ.e. starfsfólk stjórnsýslunnar, þar sem farið verði vandlega yfir efni laganna og tilgang þeirra. Jóhanna Sigurðardóttir sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykk áliti þessu. Undir nefndarálitið rita auk þeirrar sem hér stendur Sólveig Pétursdóttir formaður, Sighvatur Björgvinsson, Hjálmar Jónsson, Árni R. Árnason, Jón Kristjánsson og Kristján Pálsson. Ögmundur Jónasson ritar undir með fyrirvara og Guðný Guðbjörnsdóttir einnig með fyrirvara.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frv. til upplýsingalaga, mjög tímabær og að mörgu leyti mjög merk lagasmíð sem er fagnað af flestum þeim sem láta sig þessi mál varða. Það er tímabært að setja skýrari reglur en gilt hafa um þessi efni. Ég vil gjarnan að það komi fram að allshn. hefur unnið mjög mikla vinnu í tengslum við þetta frv. og það hefur verið leitað eftir því að ná þar sem bestri samstöðu. Að mínum dómi er niðurstaðan þegar á heildina er litið afar góð. Ég vildi koma hingað í ræðustól til að skýra hvers vegna ég taldi ástæðu til að skrifa undir nefndarálit og standa að þessu frv. með fyrirvara, en þar horfði ég ekki síst til 5. gr. frv. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Óheimilt er að veita almenningi aðgang að gögnum um einka- eða fjárhagsmálefni einstaklinga sem sanngjarnt er og eðlilegt að leynt fari, nema sá samþykki sem í hlut á. Sömu takmarkanir gilda um aðgang að gögnum er varða mikilvæga fjárhags- eða viðskiptahagsmuni fyrirtækja og annarra lögaðila.`` Síðan segir í greinargerð um 5. gr. m.a., með leyfi forseta, um þetta efni: ,,Óheimilt er að veita almenningi aðgang að gögnum um fjárhagsmálefni einstaklinga. Þannig er t.d. almennt óheimilt að veita upplýsingar um tekjur og fjárhagsstöðu einstaklinga nema það byggist á sérstakri lagaheimild. Að því er snertir laun opinberra starfsmanna þá eru upplýsingar um föst laun og önnur föst kjör opinberra starfsmanna ekki undanþegnar aðgangi almennings. Á grundvelli 5. gr. er það aftur á móti undanþegið aðgangi almennings hver heildarlaun hver opinber starfsmaður hefur haft, hvort sem laun hans eru hærri en föst laun og kjör, sem stöðu hans fylgja, sökum unninnar yfirvinnu, eða þá lægri vegna launafrádráttar sökum fjarvista eða annarra atvika.`` Þetta segir m.a. í greinargerð um 5. gr. frv. Í því samhengi að verið er að samþykkja lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna þar sem launasamningar eru færðir inn á einstakar stofnanir og búið í haginn fyrir nýju launakerfi þar sem einstaklingunum er umbunað á forsendum forstjórans og í ljósi þess að við núveradi aðstæður tíðkast það einkum í efri geira launakerfisins hjá þeim sem hæst eru launaðir, að þeir njóti margvíslegra greiðslna umfram taxtalaun eða föst laun, er mjög brýnt að upplýsingar um þennan þátt launanna verði öllum ljósar. Eins og sýnt hefur verið fram á í könnunum á vegum norræna jafnlaunaverkefnisins t.d., hefur komið í ljós að launamisrétti er að finna fyrst og fremst í þessum hluta launakerfisins, þeim hlutanum sem er ofan á hinum föstu launum. Ég lýsti þeim áhyggjum í nefndinni að með þessu lagaákvæði væri verið að setja þennan hluta launakerfisins niður í jörðina, niður í skúffu. Þess vegna gæti ég ekki fellt mig við þessa lagagrein. Það sjónarmið var hins vegar uppi í nefndinni þegar þetta var rætt að lögin ættu ekki að verða til þess að fela kjör af þessu tagi. Þess vegna var sett í álit frá allshn. sérstakt paragraf um þetta efni þar sem segir m.a., með leyfi forseta: ,,Í 5. gr. frumvarpsins er fjallað um takmarkanir á upplýsingarétti vegna einkahagsmuna, þar með talið vegna fjárhagslegra hagsmuna einstaklinga. Í athugasemdum við 5. gr. frumvarpsins kemur fram að ákvæði greinarinnar standi ekki í vegi fyrir því að almenningur fái aðgang að gögnum um föst laun og önnur föst launakjör opinberra starfsmanna. Að því leyti sem slík upplýsingagjöf fellur undir ákvæði frumvarps þessa en ekki ákvæði laga nr. 121/1989, um skráningu og meðferð persónuupplýsinga, leggur nefndin sérstaka áherslu á að skýra beri ákvæði 5. gr. svo að með lögum þessum sé ekki aðeins tryggður aðgangur að upplýsingum um föst laun opinberra starfsmanna heldur einnig að þeim einstaklingsbundnu samningum sem gerðir hafa verið við starfsmenn um önnur föst kjör þeirra, svo sem fasta (ómælda) yfirvinnu, akstursgjald o.fl.`` Þetta finnst mér mjög mikilvæg yfirlýsing sem kemur frá allshn. og endurspeglar í rauninni þá umræðu sem fram fór í allshn. um nauðsyn þess að lögin yrðu ekki til þess að auka á launaleynd og ég vil sérstaklega fagna þessari áherslu sem hér kemur fram. Sjálfur er ég þeirrar skoðunar að öll launakjör eigi að vera opin og öllum aðgengileg. Þau eiga ekki að vera felumál en ég lýsi jafnframt yfir því og ítreka það sjónarmið að með þessu móti er allshn. að lýsa því yfir að hún telur rétt að ganga langt í þá átt að launakerfið skuli vera sem allra opnast og ég vil sérstaklega fagna því. En ég kom hingað í ræðustól til þess að gera grein fyrir því hvers vegna ég skrifaði undir álitið og stend að þessu frv. með fyrirvara.

Herra forseti. Ég vil einnig segja örfá orð til skýringar á því að ég er einnig með fyrirvara á nefndaráliti allshn. Reyndar þarf ég ekki að hafa um það mörg orð þar sem minn fyrirvari snertir sömu grein og hv. þm. Ögmundur Jónasson gerði grein fyrir. Ég vil taka undir með honum að þetta frv. er að mörgu leyti mjög merkilegt og fékk ítarlega umræðu í nefndinni og ég vil fagna sérstaklega þeirri breytingu sem hefur verið gerð á 8. gr. frv. um að upplýsingar um einstaklinga úr sjúkraskrám og skýrslum sálfræðinga og félagsráðgjafa verði ekki gerðar opinberar eftir 80 ár. Ég tel að þarna geti verið um svo mikil einkamál að ræða að það sé ekki forsvaranlegt og ég fagna því að það náðist samstaða um þá breytingu á 8. gr. Ég er ekki alveg jafnsannfærð og hv. þm. Ögmundur Jónasson um það hvort nefndarálitið dugar í þeim tilgangi að öll kjör komi upp á yfirborðið. Þarna er talað um að það verði opinn aðgangur að upplýsingum um launakjör einstaklinga, launakjör opinberra starfsmanna og þar með taldir einstaklingsbundnir samningar. Ég vil bara benda á að samkvæmt því frv. sem við vorum að ræða rétt áðan verður yfirmönnum heimilað að umbuna einstökum starfsmönnum. Um það spunnust mjög miklar umræður í nefndinni hvort allt það sem gerðist í slíkum samningum, sem eru einstaklingsbundnir, mundi falla undir þetta ákvæði. Mér sýnist því eins og ákvæði 5. gr. séu enn þannig að það verði ekki möguleiki að komast að því hver raunveruleg kjör opinberra starfsmanna verða og þar með t.d. að fylgjast með því hvort þessi nýju ákvæði, sem á að fara að lögfesta samkvæmt því frv. sem við ræddum áðan, muni t.d. auka launamun kynjanna.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti og brtt. frá sérnefnd sem kjörin var til þess að fjalla um frv. til laga um fjárreiður ríkisins, 297. mál á þskj. 536. Sérnefndin var kosin, eins og kom fram hjá hæstv. forseta, til þess að fjalla um frv. sem hæstv. fjmrh. mælti fyrir. ,,Nefndin hefur farið ítarlega yfir frv. og fengið á fund sinn fulltrúa úr ríkisreikningsnefnd, þá Sigurð Þórðarson ríkisendurskoðanda, Magnús Pétursson, ráðuneytisstjóra í fjmrn., Gunnar H. Hall ríkisbókara, Markús Möller, deildarstjóra í Seðlabanka Íslands, Eyjólf Sverrisson, forstöðumann hjá Þjóðhagsstofnun, og Hallgrím Snorrason hagstofustjóra. Einnig mætti á fund nefndarinnar Lárus Ögmundsson, lögfræðingur Ríkisendurskoðunar, og Þórhallur Arason, skrifstofustjóri í fjmrn. Þá fékk nefndin sendar umsagnir um málið frá Alþýðusambandi Íslands, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Bandalagi háskólamanna, Félagi löggiltra endurskoðenda, Ríkisendurskoðun og Verslunarráði Íslands en auk þess fékk nefndin erindi frá forseta Alþingis. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingartillögum sem lagðar eru til á sérstöku þingskjali og mun ég gera nánari grein fyrir þeim brtt. á eftir. Á fundum nefndarinnar kom fram vilji til þess að gera nánari grein fyrir nokkrum atriðum. Í fyrsta lagi ber að nefna 15. gr. frv. Samkvæmt þeirri grein skulu ríkisstofnanir í A-hluta halda og uppfæra árlega sérstaka eignaskrá þar sem færðar verða inn allar eigur ríkisins sem ekki eru taldar upp í efnahagsreikningi. Nefndin leggur áherslu á að slík skrá liggi fyrir þegar á þessu ári. Í öðru lagi komu fram hugmyndir í nefndinni varðandi færslu vaxta og verðbóta í reikningsskilum, þ.e. um að færa alla vexti til gjalda án leiðréttingar vegna verðþátta. Í skýrslu ríkisreikningsnefndar um málið kemur fram að nefndin hafi velt fyrir sér hvort rétt væri að huga að því að beita sömu reglum í reikningsskilum ríkissjóðs og almennt tíðkast erlendis. Niðurstaðan hafi orðið sú að ríkið ætti ekki að gera tillögur um breytingar á þessu stigi. Ekki eru hér lagðar til breytingar hvað þetta varðar, en þó er full ástæða til fyrir ríkisreikningsnefnd að fylgjast náið með þróun mála í þessu efni á næstu missirum. Loks var mikið rætt um hina svokölluðu heimildargrein fjárlaga, þ.e. núverandi 6. gr. fjárlaga, þar sem veittar eru ýmsar heimildir, m.a. til eftirgjafar gjalda, ráðstöfunar og fasteignakaupa. Nefndin leggur áherslu á að um slíkar heimildir eigi það sama við og um önnur ákvæði fjárlagafrumvarps, þ.e. að þær gildi aðeins út fjárlagaárið. Brýnt er að í reglugerð, sem í 51. gr. er gert ráð fyrir að fjármálaráðherra setji um nánari framkvæmd laganna, sé skýrt kveðið á um hvaða efnisþættir komi til álita í slíkum heimildargreinum og um meðferð þeirra. Undir þetta nefndarálit skrifa auk mín Jón Kristjánsson, Ágúst Einarsson, Sighvatur Björgvinsson, Kristinn H. Gunnarsson, Pétur H. Blöndal, Kristín Ástgeirsdóttir, Árni M. Mathiesen, Vilhjálmur Egilsson, Ísólfur Gylfi Pálmason og Gunnlaugur M. Sigmundsson. Frá því að gildandi lög um gerð fjárlaga og ríkisreiknings voru sett fyrir hartnær 30 árum hafa kröfur til færslu ríkisreiknings og uppsetningu fjárlaga breyst mikið. Þetta stafar einkum af breyttum kröfum til fjármálastjórnunar hins opinbera, tæknibreytingum og eftirspurn alþjóðastofnana eftir samræmdum talnagögnum um búskap hins opinbera. Meiri kröfur en áður eru gerðar til þess að reikningshald hins opinbera lýsi samhengi efnahagsmála og áhrifum opinberrar fjármálastjórnar, t.d. á peningamál. Þá hafa afskipti Alþingis af fjárlögum og ríkissjóðsuppgjöri breyst í tímans rás. Markmið þess frv. sem hv. sérnefnd hefur haft til umfjöllunar er að fjárlög og ríkisreikningur verði þannig úr garði gerð að þau þjóni sem best þörfum fjárveitingavalds og fjármálastjórnar almennrar stjórnsýslu og hagstjórnar, þjóðhagsreikninga --- og hagsýslugerð yfirleitt. Jafnframt er stefnt að því í frv. að reikningskerfið verði svo einfalt og aðgengilegt sem unnt er miðað við þann tilgang sem því er settur. Markmiði frv. er reynt að ná með því að kveða skýrar á en gert er í núgildandi lögum um það svið sem fjárlög og ríkisreikningur ná yfir, um form þeirra og sundurliðun og um ýmis reikningsleg hugtök. Jafnframt er stefnt að því að meiri festa skapist en verið hefur í skráningu á fjárreiðum ríkisins og meira samræmi verði á milli reikninga ríkisstofnana og ríkisfyrirtækja innbyrðis sem er geysilega mikilvægt. Ríkisreikningsnefnd hefur unnið frá árinu 1990 eins og glöggt kom fram í framsöguræðu hæstv. fjmrh., að heildarendurskoðun á reglum um bókhald, reikningsskilum og gerð ríkisreiknings. Um starf ríkisreikningsnefndar er kveðið á í XIV. kafla laga nr. 52/1966, um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga. Þar segir að ríkisreikningsnefnd sé fjmrn. til ráðuneytis um atriði er varða uppsetningu fjárlaga og ríkisreiknings og önnur atriði er hafa meginþýðingu fyrir það reikningslega kerfi er lögunum er ætlað að tryggja. Ríkisreikningsnefnd gerði veigamiklar tillögur um breytingar og telur að heildarsamræmi í endurskoðun reikningsskila ríkissjóðs verði best tryggt með nýrri löggjöf. Sú löggjöf verður byggð á því frv. sem hér hefur verið til umfjöllunar og byggir á mjög ítarlegri og vandaðri vinnu ríkisreikningsnefndar sem kemur fram í skýrslu sem liggur frammi og sérnefnd hafði meðal annarra gagna til umfjöllunar. Öll bókhaldsákvæði verða þó seint skrifuð í lög, enda ekki skynsamlegt því lögum er ætlað að gilda um langan tíma en þarfir og óskir stjórnvalda um upplýsingar um ríkisfjármál eru breytilegar frá einum tíma til annars. Ríkisreikningsnefnd telur og það kemur fram í skýrslu hennar, að marka eigi meginreglur í löggjöf en beita heimildum til setningar reglugerða og fyrirmæla í bókhaldsmálum ríkisins í frekari mæli en nú er. Helstu áhrif og markmið frv. sem hér er til umfjöllunar eru eftirfarandi: Reikningshald ríkisins verður eftir því sem unnt er fellt að alþjóðlegum stöðlum um skilgreiningar, flokkanir, aðferðir og framsetningu. Höfð verði hliðsjón af þeim aðferðum sem gilda um reikningsskil fyrirtækja þar sem það á við, ekki síst til að auðveldara verði að meta árangur af rekstri og fjárnotkun ríkisstofnana sem er mjög mikilvægt með vaxandi umsvifum hins opinbera. Vikið er frá reikningsskilum fyrirtækja með því að fjárfesting verði áfram færð að fullu til gjalda hjá ríkissjóði á því ári sem til hennar er stofnað og eru engar athugasemdir gerðar við þá megingrundvallarstefnu sem fram kemur í frv. af hálfu sérnefndarinnar. Ríkisreikningur og fjárlög verði færð á rekstrargrunni með tilteknu fráviki, en jafnframt verði greiðsluhreyfingar sýndar eins og verið hefur. Tekjur, gjöld og skuldbindingar verði bókfærðar um leið og þær myndast en ekki einungis þegar til greiðslu kemur. Ríkisaðilar verði skilgreindir í samræmi við alþjóðastaðla þannig að átt sé við þá sem hafa með höndum starfsemi sem fellur undir ákvörðunarvald stjórnvalda vegna eignarhalds ríkisins á starfseminni og lögþvingunar eða vegna þess að ríkið kostar starfsemina að miklu eða öllu leyti. Ríkisaðilum verði skipt í fimm hluta eins og fram kemur í frv.: A-hluti, ríkissjóður og ríkisstofnanir. B-hluti, ríkisfyrirtæki. C-hluti, lánastofnanir ríkisins. D-hluti, fjármálastofnanir ríkisins. E-hluti, sameignar- og hlutafélög í meirihlutaeign ríkisins. Ríkistekjur verði skilgreindar að fyrirmynd alþjóðastaðla sem miðast við að þær séu tæmandi taldar og flokkaðar á samræmdan hátt. Ríkistekjur teljast allir skattar og gjöld sem ríkið leggur á og innheimtir á grundvelli laga og allar aukatekjur, rekstrartekjur og þjónustutekjur A-hluta. Skýrar reglur gilda um meðferð afsláttar og frádráttarliða í tekjuhlið sem skiptir mjög miklu. Þeir liðir sem ekki verða greiddir út, t.d. persónuafsláttur, komi til lækkunar tekna, en liðir sem greiða má út eða eru óháðir eiginlegri skattkröfu, t.d. barnabætur og vaxtabætur, verði færðar sem gjöld. Gjöld ríkissjóðs verði sundurliðuð eftir ráðuneytum og tegundum eins og verið hefur en vextir verði aðgreindir sérstaklega. Jafnframt verði tekin upp sama sundurliðun á gjalddaga málaflokka og tíðkast við alþjóðlega skýrslugerð um fjármál hins opinbera. Samkvæmt frv. er aukin áhersla lögð á efanhagsreikning ríkissjóðs til viðbótar þeim liðum sem nú eru færðir í efnahagsreikningi A-hluta og sýnd verði fjárframlög til aðila utan A-hlutans sem mynda eign þar. Gert er ráð fyrir að með slík framlög verði farið á svipaðan hátt og í reikningsskilum fyrirtækja á almennum markaði. Jafnframt er lagt til að núverandi eignarhlutar í fyrirtækjum verði endurmetnir. Reikningsskil ríkisfyrirtækja og stofnana verði með sama hætti og tíðkast hjá fyrirtækjum á þeim markaði þar sem þessir aðilar starfa. Ríkisreikningur geymir m.a. eftirtalin efnisatriði: Reikningurinn taki til allra efnisatriða fjárlaga og fjáraukalaga og sé gerður upp á sama hátt og þau. Hann sýni endanlegt uppgjör tekna og gjalda í samanburði við tekju\-áætlun og fjárheimildir. Efnahagsreikningur A-hluta nái til peningalegra eigna og skulda, eignarhluta ríkissjóðs í fyrirtækjum og stofnunum. Birt verði yfirlit um gjaldfærðan stofnkostnað úr eignaskrá ríkissjóðs. Sérstök yfirlit verði um lántökur, skuldbindandi samninga og ábyrgðir utan efnahagsreiknings ríkissjóðs. Þessi þáttur er mikilvægur til þess að sýna betri og gleggri mynd af þeim skuldbindingum sem ríkissjóður hefur hverju sinni gengist í. Sýndar verði lykiltölur af ársreikningum stofnana og fyrirtækja í D- og E-hluta. Um það fjallaði nefndin sérstaklega og gerir breytingartillögur eins og ég mun mæla fyrir og skýra á eftir. Birtir verði ársreikningar sjálfseignarstofnana sem reknar eru að miklu leyti fyrir ríkisfé. Uppbygging og framsetning fjárlaga verði breytt í veigamiklum atriðum. Fjárlög verði á rekstrargrunni sem er grundvallarbreyting en sýni jafnframt greiðsluhreyfingar og með fjárlögum verði teknar ákvarðanir um lántökur ríkisins og ábyrgðir. Í þessu felst að lánsfjárlög verði felld inn í fjárlög og falli niður í núverandi mynd. Efni sjálfra fjárlaganna taki til A-, B- og C-hluta. Það verði mun samþjappaðra og styttra en nú er en meiri áhersla lögð á sundurliðun í séryfirlitum sem verði hluti laganna. Fjárreiður einstakra ráðuneyta og stofnana verði sýndar í séryfirlitum sundurliðaðar eftir viðfangsefnum en flokkun eftir tegundum útgjalda komi fram í fylgiriti. Stöðugt verði fylgst með framvindu ríkisfjármála á grundvelli mánaðaruppgjörs greiðsluhreyfinga. Fjárheimildir verði einvörðingu veittar með fjárlögum og fjáraukalögum. Í fjáraukalögum verði kveðið á um breytingar á heimildum fjárlaga og flutning fjárheimilda milli ára. Þegar uppgjöri hvers árs er lokið við gerð ríkisreiknings verði lagt fram á Alþingi frv. til fjáraukalaga sem feli í sér samþykkt hans. Með því sé leitað staðfestingar á mismun fjárheimilda og ríkisreiknings, þ.e. leitað heimilda til umframútgjalda og flutnings eða niðurfellingar óhafinna fjárveitinga. Með þessu verði reikningsárinu lokað með efnislegri umræðu um ríkisreikninginn. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingartillögum sem lagðar eru til á þskj. 928. Er þar bæði um orðalags- og efnisbreytingar að ræða. Ég vil ítreka það að nefndin komst að sameiginlegri niðurstöðu um þær breytingar sem lagðar eru til. Hinar efnislegu breytingar eru eftirfarandi: 1. Lagðar eru til breytingar á 2. gr. Fyrri breytingin snýr að því að æðsta stjórn ríkisins verði sérstaklega tiltekin í ákvæðinu. Þykir það nauðsynlegt vegna sérstöðu þeirra aðila sem teljast til hennar. Breyta þarf nokkrum öðrum ákvæðum frv. til samræmis. Með síðari breytingunni er lögð til sú leiðrétting á frv. að til ríkisaðila teljist einnig þeir aðilar sem ríkið á að helmingshluta í. Er þetta til samræmis við ákvæði 3. gr. Þess ber að geta að sú breyting sem hér er lögð til á 2. gr. er m.a. í samræmi við þær athugasemdir sem fram komu frá hæstv. forseta Alþingis. 2. Lögð er til breyting á 8. gr., um A-hluta ríkisreiknings, svo ekki leiki vafi á að yfirlit yfir samninga vegna rekstrar og framkvæmda sé birt í skýringum með ríkisreikningi. Nefndin telur orðalagið ,,Samningar sem fela í sér fjárskuldbindingar`` ekki nægilega skýrt í þessu sambandi. Þess vegna er þessi breytingartillaga flutt. 3. Lagt er til að hægt sé að gera kröfu til ítarlegri upplýsinga í D- og E-hluta ríkisreiknings en 17. gr. gerir ráð fyrir. Er það til samræmis við þær kröfur sem gerðar eru í 16. gr. til B- og C-hluta ríkisreiknings. 4. Í 20. gr. er gert ráð fyrir að stofnanir sem falla undir A-hluta ríkisreiknings skuli senda ársreikning og eignaskrá til ríkisbókhalds, viðkomandi ráðuneytis og Ríkisendurskoðunar. Alþingi og stofnanir þess hafa að mati nefndarinnar sérstöðu í þessu sambandi og er því lagt til að þeim sé nægilegt að senda ársreikning og eignaskrá til ríkisbókhalds, en að sjálfsögðu að undangenginni endurskoðun af hálfu Ríkisendurskoðunar. 5. Lagt er til að til viðbótar þeim upplýsingum sem fjmrh. er samkvæmt 28. gr. gert að birta samhliða framlagningu fjárlagafrv. komi upplýsingar um greiðslubyrði lána. Það skiptir mjög miklu máli þegar horft er til lengri tíma og þegar fjárlög fyrir hvert ár eru afgreidd að Alþingi geri sér grein fyrir þeirri greiðslubyrði sem hvílir á ríkissjóði þannig að ákvarðanir sem tengjast fjárlögum hverju sinni séu teknar eftir að fyrir liggja greinargóðar upplýsingar um greiðslubyrði lána á vegum ríkisins. 6. Lagt er til að gerðar séu auknar kröfur til ráðherra um samráð áður en mikilvægar ákvarðanir eru teknar. Þannig er í fyrsta lagi lögð til sú breyting á 30. gr. að hlutaðeigandi ráðherrum verði, auk kröfu um samþykki fjmrh., skylt að hafa samráð við fjárln. Alþingis áður en gerðir eru verksamningar eða samningar um rekstrarverkefni til lengri tíma en eins árs. Í öðru lagi er lagt til að fjmrh. verði skylt að hafa samráð við hlutaðeigandi ráðherra og fjárln. Alþingis áður en hann innir af hendi greiðslu úr ríkissjóði samkvæmt 33. gr. vegna ófyrirséðra atvika, án heimildar í fjárlögum. Loks er gerð sú krafa til forstöðumanna ríkisstofnana sem falla undir A-hluta ríkisreiknings að þeir leiti samþykkis þess ráðherra sem þeir heyra undir sem og fjmrh. áður en tekin er ákvörðun um að geyma ónotaðar fjárveitingar í lok reikningsárs eða draga skuldir frá fyrra ári frá fjárveitingum ársins, samanber 32. gr. 7. Lögð er til sú breyting á 46. gr. að með ríkisreikningi fylgi jafnframt skýringar á frávikum milli fjárlaga og ríkisreiknings í einstökum atriðum. Það er mjög mikilvægt gert sé ráð fyrir því að glöggar skýringar komi fram um frávik þannig að þeir sem um fjalla geti áttað sig á því hvers vegna frávikin eru. 8. Loks er auk nokkurra orðalagsbreytinga lagt til að frv. öðlist gildi 1. janúar 1997 en láðst hafði að setja gildistökuákvæði inn í frumvarpstextann. Á fundum nefndarinnar kom fram vilji til að gera nánari grein fyrir nokkrum atriðum eins og fram kemur í nefndarálitinu. Í fyrsta lagi ber að nefna 15. gr. frv. Samkvæmt þeirri grein skulu ríkisstofnanir í A-hluta halda og uppfæra árlega sérstaka eignaskrá, eins og fram kom og ég las upp áður í nefndarálitinu, þar sem færðar verði inn allar eigur ríkisins sem ekki eru taldar upp í efnahagsreikningi. Í athugasemdum með þessum ákvæðum frv. kemur fram að undirbúningur að slíkri skrá sé þegar hafinn og leggur nefndin og vil ég undirstrika það sérstaklega, áherslu á að eignaskráin liggi fyrir þegar á þessu ári, sé þess nokkur kostur. Í öðru lagi komu fram sjónarmið í nefndinni varðandi færslu vaxta og verðbóta í reikningsskilum. Í skýrslu ríkisreikningsnefndar um málið kemur fram að nefndin hafi velt fyrir sér hvort rétt væri að huga að því að beita skuli sömu reglum í reikningsskilum ríkissjóðs og almennt tíðkast erlendis. Niðurstaðan hafi orðið sú að ríkið ætti að sitja hjá í bili eins og þar segir og láta almenna markaðinn hafa forustu um slíkar breytingar. Ekki eru hér lagðar til breytingar hvað þetta varðar en þó er full ástæða fyrir ríkisreikningsnefnd að mati sérnefndarinnar, að fylgjast náið með þróun mála í þessu efni á næstu missirum þannig að hægt verði að taka afstöðu til þess hvort þarna þurfi fljótlega að gera á breytingar í ljósi þess stöðugleika sem hér ríkir sem betur fer. Í þriðja lagi töldu sumir nefndarmanna hugtakið ,,rekstrarhagsmunir`` í 45. gr. ekki nægilega skýrt, en þar segir að ríkisaðilar í B- og C-hluta geti að fengnu samþykki fjmrn. og þess ráðuneytis er þeir heyra undir stofnað til umframskuldbindinga ef það sé gert til að tryggja rekstrarhagsmuni fyrirtækisins. Nefndin telur ljóst að með þessu sé t.d. átt við ef verið er að tryggja að hagnaður af starfsemi fyrirtækisins verði í samræmi við það sem fjárlög stefna að. Um fyrirtæki í eigu ríkisins sem ætlað er að standa straum af starfsemi sinni með tekjum af sölu á vöru og þjónustu gilda í meginatriðum sömu lögmál og hjá einkaaðilum. Því verður að ætla slíkum fyrirtækum nokkurt svigrúm til athafna ef þau eiga að standa sig í samkeppni við einkaaðila. Loks var nokkuð rætt um hina svokölluðu heimildargrein fjárlaga, þ.e. núverandi 6. gr. fjárlaga sem verður skv. frv. 7. gr. þar sem veittar eru ýmsar heimildir, m.a. til eftirgjafar gjalda, ráðstöfunar og fasteignakaupa. Nefndin leggur áherslu á og það vil ég undirstrika að um slíkar heimildir eigi það sama við og um önnur ákvæði fjárlagafrv., þ.e. að þær gildi aðeins út fjárlagaárið. Það er nauðsynlegt að það sé skýrt. Brýnt er að í reglugerð, sem gert er ráð fyrir í 51. gr., að fjmrh. setji ákvæði um nánari framkvæmd laganna þar sem skýrt sé kveðið á um meðferð slíkra heimilda. Virðulegi forseti. Ég hef gert grein fyrir nefndaráliti og brtt. sérnefndarinnar. Að lokum þakka ég meðnefndarmönnum mínum fyrir mjög ánægjulegt samstarf. Það var nokkuð stórt og mikið verkefni sem við fengum í hendur. Nefndin fjallaði á nokkuð mörgum fundum um frv. og þar tókst samstaða um þær breytingartillögur sem hér hefur verið mælt fyrir og liggja fyrir. Ég vænti þess að okkur takist að ljúka afgreiðslu þessa mikilvæga frv. áður en þing er úti á þessu vori þannig að hægt verði taka til höndum í fjmrn. og ráðuneytunum við það að koma fjárlögum í það horf sem frv. gerir ráð fyrir og ríkisreikningi og það sem er ekki síður mikilvægt að fjárreiðum ríkisins megi stýra sem best. Það tel ég að megi gera enn betur en hefur verið gert á grundvelli þess frv. sem hér er til afgreiðslu.

Herra forseti. Það mál sem hér er til umræðu er býsna merkilegt mál, þ.e. fjallar um heildarlöggjöf um fjárreiður ríkisins. Það er kannski við hæfi þegar fjallað er um svo mikilvægan málaflokk, að þá er eiginlega enginn í salnum nema nokkrir hv. stjórnarandstæðingar eins og oft áður, en ég sé satt best að segja engan stjórnarliða nema hv. formann sérnefndarinnar á tali við forseta. Það er eftir öðru að fjmrh., sjálfur flutningsmaðurinn, sem við höfum hvatt oft til að vera viðstaddan í umræðu undanfarna daga, skuli ekki hafa fundið sér tíma til að vera við 2. umr. málsins. Við því er svo sem ekkert að gera. Ég ætla a.m.k. ekki í þetta sinn að gera neina kröfu til þess að hann hlusti á 2. umr. málsins. Þess hefur verið gætt að halda allri vinnu varðandi þetta mál á mjög svo faglegum grunni og sú löggjöf sem er að líta dagsins ljós hefur hlotið mjög vandaðan undirbúning. Þegar undirbúningur hófst við löggjöfina var markmiðið ekki einungis að setja heildarlög um fjárreiður ríkisins heldur að laga þessi mál að alþjóðlegri þróun. Það var m.a. lagt upp með það að gera ákvæði sem skýrðu efnahag betur og færa ýmislegt í ríkisbókhaldi og ríkisreikningi nær því sem viðgengst í fyrirtækjaumhverfi og þá til glöggvunar og bætts eftirlits. Það er sömuleiðis gert ráð fyrir í frv. að draga saman helstu stærðir í stofnunum ríkisins, ríkisaðila, þ.e. bæði fyrirtæki, stofnanir, lánastofnanir og eru margir fleiri aðilar sem tengjast opinberum rekstri sem fá rúm í hinum nýju fjárlögum og ríkisreikningi. Í fjárlagafrv. er aðilum skipt í eina fjóra hluta, A, B, C, D sem sýnir betri yfirsýn yfir þau mál sem verið er að fjalla um hverju sinni. Jafnframt eru í frv. lánsfjárlög tekin inn í fjárlagafrv. og það er mjög til bóta. Einnig má geta þess að fjárlagafrv. verður umfangsmeira og þannig úr garði gert að eftirlit og stjórnun í kjölfar þessarar lagasetningar verður mun einfaldari. Ég átti sæti í sérnefndinni og það er mat mitt að hér hafi vel tekist til við vinnu. Það var faglega farið yfir málið og þær breytingartillögur sem nefndin leggur til sem hún varð sammála um eru allar til bóta. Ýmis ákvæði voru skýrð betur og tekið tillit til ábendinga sem komu frá nefndarmönnum um þá þætti sem betur mættu fara. Hv. þm. Sturla Böðvarsson, formaður sérnefndar, hefur skýrt breytingartillögur sérnefndarinnar og ég sé ekki ástæðu til að fara yfir þær neitt frekar. Hins vegar vek ég athygli eins og hann gerði reyndar líka á teimur atriðum í nefndaráliti varðandi það að knúið er á um að eignaskrá verði færð upp og það sem ekki er fært til eignar í eigu ríkisins verði þá gert með skilvirkum hætti. Þetta er mjög nauðsynlegt til að menn geti lagt enn betur til atlögu við það að stilla upp efnahagsreikningi ríkisins eftir því sem hægt verður og er það í samræmi við þróun víða erlendis að ná betri tökum á þeim þætti ríkisfjármála. Í öðru lagi varð nokkur umræða í nefndinni um færslu á vöxtum en eins og þingmenn vita búum við hér á landi við svokölluð verðbólgureikningsskil sem er einsdæmi í heiminum. Við erum að taka tillit til verðbólgu í reikningsskilum okkar sem var vitaskuld nauðsynleg aðferðafræði þegar við bjuggum við verulega verðbólgu og langt umfram aðrar þjóðir. Nú er þessi aðferðafræði hins vegar að verða býsna úrelt. Þótt fræðilega megi færa rök fyrir því að til bóta sé að taka tillit til verðbólgu þótt lítil sé gerir þetta það að verkum að alþjóðlegur samanburður getur reynst býsna erfiður og það torveldar okkur í pólitískri umræðu um umsvif ríkisins með þessari útfærslu. Sú hugmynd var rædd í nefndinni hvort ríkið ætti að ganga á undan að fara út úr verðbólgureikningsskilum. Það er hægt á tiltölulega auðveldan hátt. Það hefði þá knúið á um að á almenna markaðnum yrðu þau mál skoðuð ítarlega en það hefði útheimt flókna lagasetningu sem vitaskuld hefði ekki verið hægt að gera nema að lokinni nákvæmari skoðun. Niðurstaðan í nefndinni varð hins vegar sú að leggja ekki til breytingar á færslu vaxta hjá ríkinu. Hins vegar er óskað eftir að ríkisreikningsnefnd, sem er sá aðili sem hefur umsjón með þessum þáttum, muni fylgjast náið með þróun mála á næstu missirum. Þetta er einungis ábending til aðila um að vera viðbúnir því að breyta þessum færslum ef menn telja ástæðu til en á þessu stigi er ekki tekin nein stefnumarkandi ákvörðun í því efni en það má búast við að sú umræða verði vaxandi á næstu missirum eftir því sem okkar lága verðbólga festist í sessi. Ég held að meginniðurstaða úr þessu nefndarstarfi sé sú að hér sé komin heildarlöggjöf sem bæti áætlunargerð í ríkisrekstri. Það eru fjölmörg ákvæði sem gera það að verkum að það verði bæði faglegri vinnubrögð við fjárlagagerðina og við eftirlit á ríkisumsvifum þar sem við kemur bæði Ríkisendurskoðun og þeirri umræðu um ríkisfjármál sem fer alltaf fram á hinu háa Alþingi. Það þarf hins vegar að íhuga í kjölfar á samþykkt þessa frv. hvernig Alþingi sjálft ætlar að breyta starfsháttum sínum því að það er ljóst að lánsfjárlög og tekjuöflunarfrumvörp hafa hingað til fengið meðhöndlun í efh.- og viðskn. á meðan fjárlagafrv. sjálft er í meðförum fjárln., en reyndar sent til umsagnar einstakra fagnefnda. Það er full ástæða til þess, í kjölfar samþykktar frv., sem ég vænti fastlega að verði núna á vorþingi, að forsætisnefnd Alþingis taki til skoðunar breytingar á starfsháttum nefnda sem leiða af breyttri uppsetningu fjárlagafrv. Ég tel í heildina að um sé að ræða bæði merka löggjöf, góða löggjöf og vel undirbúna löggjöf. Ég hefði kosið að fleiri mál frá hæstv. fjmrh. væru jafn vel undirbúin og þetta frv. en það verður ekki á allt kosið í þeim efnum. Ég get þess sérstaklega að sérnefndin sem starfaði með þátttöku allra þingflokka vann vel. Umfjöllun var fagleg um þennan flókna málaflokk í nefndinni og það ber að þakka sérstaklega formanni sérnefndarinnar, hv. þm. Sturlu Böðvarssyni, fyrir góða stjórn á þessari vinnu og að út úr nefndarstarfinu skyldi ekki einungis nást samstaða allra þingmanna heldur einnig breytingartillögur sem horfa allar til bóta við þá löggjöf sem við erum að ræða. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta. Ég fagna því að málið sé komið til 2. umr. og ég tel að með lögfestingu þessa máls á vorþingi sé stigið stórt skref fram á við til að bæta áætlunargerð, fjárlagafrv. og eftirlit í ríkisrekstri og þá er vel.

Herra forseti. Hér er á ferðinni mál sem kom til umræðu á haustdögum og umræðan var sérstaklega að til umfjöllunar á þessu frv. yrði skipuð sérstök nefnd. Venjuleg meðferð hefði verið að vísa frv. til umfjöllunar í fjárln. og að hún hefði vísað ákveðnum liðum til hv. efh.- og viðskn. Ég lét það skýrt í ljós að skilningur minn væri sá að það mundi flýta fyrir málinu að setja upp sérnefnd þar sem allir stjórnmálaflokkar Alþingis ættu aðild að og á þann hátt var farið með málið. Skoðun mín var sú að það ætti að vera unnt að ljúka umfjöllun og afgreiðslu núna fyrir þinglok í vor og mér sýnist að það muni rætast, herra forseti, og ég lýsi yfir ánægju með það. Ég vil vekja athygli á því að Ríkisendurskoðun hefur ekki hvað síst lagt sitt lóð á vogarskálar með umfjöllun og ábendingum um breytta og skilvirkari meðferð í fjárreiðum ríkisins. Það er nauðsynlegt að breyta vinnulagi við framsetningu reikningsskila ríkisins og laga hana að nútímalegum háttum. Atriði eins og að setja upp reikninga á sama hátt og tíðkast hjá fyrirtækjum á almennum markaði. Ríkisreikningur, fjárlög og fjáraukalög eru verkfæri sem eru til notkunar fyrir þá aðila sem stýra fjárreiðum ríkisins. Samlíkingin um verkfæri í tösku á hér sannarlega við því hvert verkfæri þarf til síns brúks. Uppsetning og framkvæmd þessara atriða hafa verið að smábreytast undanfarin ár til hins betra. Það er nú unnt með góðum skýringum þó að komast nokkurn veginn til botns í frumvörpum, uppsetningu og reikningsskilum. Nú hafa menn meiningar um að færa þessi mál til nútímahátta og vinna gögn þannig að skil séu ljós um ráðstöfun og fjáröflun og hver má og á að gera hvað. Í meginatriðum miðar frv. að því að aðlaga ríkisreikning og fjárlög betur að breyttum kröfum um upplýsingar varðandi samhengi ríkisfjármála og efnahagsmála, árangur í ríkisstarfseminni og fjármálastjórn hins opinbera eins og rakið er í athugasemdum með frv. En til þess að ná fram markmiðum frv. þarf að sjálfsögðu að ráðast í nokkuð viðamiklar endurbætur á gerð fjárlaga og ríkisreiknings. Það þarf að gera miklar breytingar á uppsetningu eða uppbyggingu og framsetningu þingskjala, fjárlaga og fjáraukalaga. Það þarf að færa þau að mínu mati að öllu leyti í nýjan búning því að umbæturnar sem ætlunin er að lögfesta með frv. hafa ekki verið teknar upp í fjárlagaritum fram til þessa. Ég vil sérstaklega lýsa ánægju með þann áfanga sem ég tel að hafi verið náð og ég lít reyndar til þess björtum augum að fjárreiður ríkisins verði skiljanlegri fyrir þá sem hafa áhuga á að skilja fjármunameðferð ríkisins. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka starfsmönnum fjmrn. fyrir þeirra störf að þessu máli og eins þeirri sérnefnd sem undir stjórn hv. þm. Sturlu Böðvarssonar hefur skilað inn markverðum tillögum í málinu og gert á því breytingar til bóta í tölusettum liðum. Sérstaklega vil ég þó tilnefna 6. tölul. sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Lagt er til að gerðar séu auknar kröfur til ráðherra um samráð áður en mikilvægar ákvarðanir eru teknar. Þannig er í fyrsta lagi lögð til sú breyting á 30. gr. að hlutaðeigandi ráðherrum verði, auk kröfu um samþykki fjmrh., gert skylt að hafa samráð við fjárlaganefnd Alþingis áður en gerðir eru verksamningar eða samningar um rekstrarverkefni til lengri tíma en eins árs.`` Þetta m.a. er eitt af því mikilvægasta sem hefur náðst að lagfæra í annars að mínu mati vel framsettu frv. Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða þetta mál frekar en ég ítreka ánægju mína með frv. og lít til þess að það verði mjög til bóta í vinnu fjárln. og þingsins og fjárreiður ríkisins verði skiljanlegri fyrir þá sem á þeim hafa áhuga.

Herra forseti. Við erum að fjalla um gott mál og þarft eins og fram hefur komið. Þetta frv. um fjárreiður ríkissjóðs var mjög vel undirbúið af hendi ráðuneytisins og í sérnefndinni sem um það fjallaði var mjög gott og málefnalegt samstarf. Það skýrir eflaust hve lítil þátttaka er í umræðunum að mönnum finnst málið vera orðið býsna gott. Það sem að mínu mati stendur helst upp úr í þessu frv. er það að fjárlögin fara að nálgast ríkisreikninginn, þ.e. við erum ekki að samþykkja fjárlög eins og hingað til sem eru kerfisbundið vitlaus, þar sem alltaf mun koma í ljós mismunur til aukningar á halla ríkissjóðs vegna þess að það vantar inn í það alls konar skuldbindingar vegna lífeyrismála og vaxta. Það var nokkuð mikið rætt í nefndinni um verðbólgureikningsskil sem Ísland eitt landa eða eitt fárra landa í heiminum hefur tekið upp og ég tjáði þá skoðun mína að ekki ætti að hvika af þeirri braut vegna þess að verðbólgureikningsskil eru miklu betri til að sýna raunverulega stöðu fyrirtækja, jafnvel þegar verðbólgan er lítil. Það náðist ekki alveg fram endanleg afstaða í þessu máli en ríkisreikningur og fjárlögin verða áfram færð með svona blöndu af hreinum verðbólgureikningsskilum og án verðbólgureikningsskila. Í frv. var gert ráð fyrir að færð yrði eignaskrá yfir allar eignir ríkisins og ég lagði áherslu á að þessi eignaskrá yrði metin til fjár, þ.e. reynt að setja verð á hverja einustu eign til þess að hægt sé að sjá hverjar eigur ríkisins raunverulega eru. Það var ekki talið að það mundi nást fram og bent á vegarspotta einhvers staðar uppi í afdal og virði hans. En auðvitað er hann einhvers virði. Það kom fram áðan í máli hv. þm. Ágústs Einarssonar að hann kvartaði undan því að hér væri léleg mæting, þar á meðal af nefndarmönnum í þessari sérnefnd. Ég sat úti á skrifstofu og hlustaði á þetta í tækinu mínu og skundaði á staðinn að sjálfsögðu til þess að verða við óskum hv. þm. og taka þátt í umræðunni. En þá víkur svo við að hann er horfinn á braut og það er kannski að vonum. Undanfarna daga höfum við upplifað málþóf eitt feiknamikið. Það er búið að ræða um eitt mál, sem er ekkert voðalega flókið, í 36,5 tíma. 

Virðulegi forseti. Ég vil gjarna fá hv. þm. sem var að ljúka máli sínu inn í sal ef mögulegt er.

Við gerum ráðstafanir til þess.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal þarf ekki að doka lengi við. Aðeins á meðan ég segi að allir þeir sem tóku þátt í umræðu um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna ræddu málið af fullri alvöru og lögðu mikla vinnu í þær ræður sem hér voru fluttar. Það var hins vegar ekki lögð mikil vinna í það af hálfu stjórnarliða, kannski af ótta við að missa geðheilsu sína. Hún er kannski tæp, kannski er það ástæðan. Það var a.m.k. ekki lögð mikil vinna í það af hálfu stjórnarliða að hlusta á þau rök sem hér voru fram færð. Og að sitja undir svona yfirlýsingum er alveg fráleitt. Við skulum ætla að þeir þingmenn sem hér tala skoði þau mál sem þeir eru að ræða hverju sinni og ræði um þau af fullri alvöru. Í það minnsta gerði ég það og lagði mikla vinnu í að skoða það mál sem við vorum að ræða um, réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. En það var ekki ástæðan til þess að ég bað um orðið í upphafi. Ástæðan var einfaldlega sú að ég er komin til þess að fagna því að þetta frv. um fjárreiður ríkisins er nú komast í lokaafgreiðslu vegna þess að það vill svo til að það er töluvert langt síðan undirbúningur var hafinn. Þá hét þetta mál reyndar frv. til laga um greiðslur úr ríkissjóði og var flutt af þáv. fjárveitinganefnd, síðar fjárln. Ég sé að það frv. sem hér er til umræðu er að hluta til byggt á þeirri vinnu sem þar var unnin. Enda kannski eðlilegt því að það frv. var unnið í samráði við starfsmenn Ríkisendurskoðunar og fjmrn. og búið að hljóta þó nokkuð mikla umfjöllun í fjárln. Ég er alveg sammála hv. þm. Pétri H. Blöndal. Það var virkilega ástæða til að taka á og breyta uppsetningu fjárlaga og ríkisreiknings og samræma hana þannig að við værum ekki ár eftir ár að afgreiða kerfisbundið vitlaust fjarlög, eins og ég held að hv. þm. hafi orðað það. Það er töluvert mikið til í því. Ég er einnig sammála hv. þm. Pétri Blöndal um að það ætti og væri æskilegast að hægt væri að meta eignaskrá ríkisins til fjár. Það er nauðsynlegt til þess að við vitum hver staðan er hjá ríkinu alveg á sama hátt og þeir sem reka sinn eigin reikning vilja gjarna sjá hvert mat eignanna er. Það ætti auðvitað að fara í þá vinnu af hálfu ríkisins og þó fyrr hefði verið. En það sem við erum með hér, frv. um fjárreiður ríkisins, og sú tilraun sem uppi hefur verið um samningsstjórnun og verkefnavísa plús það að gera þessa eignaskrá ríkisins þó ófullkomin sé því hún er ekki nógu vel unnin og reyndar heldur ekki verkefnavísarnir. Það má vanda betur til þeirra verka. En þegar við höfum þennan grunn, þá fyrst getum við farið að setja fram fjárlög af einhverju viti. Þess vegna fagna ég sérstaklega þessari vinnu og ef hv. þm. Pétur Blöndal hefði hlustað á ræðu mína um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna hefði hann heyrt að hluti af ræðunni fjallaði einmitt um þessa vinnu vegna þess að þetta er allt saman samtengt. Þetta er nefnilega allt saman nátengt og það veit hv. þm. alveg jafn vel og ég. En ég neita því, þegar stjórnarliðar mæta loksins í salinn, þó ekki séu þeir margir því að ekki hafa þeir meira en svo almennan áhuga á fjárreiðum ríkisins frekar en hv. stjórnarandstæðingar, að sitja þá undir því að 35 klukkutímar hafi farið nánast í bull og orðið til þess að hv. þm. óttast um geðheilsu sína. Það er auðvitað slæmt. En það er örugglega ekki stjórnarandstæðingum að kenna að geðheilsa hv. stjórnarliða er í tæpu ástandi þessa dagana. Orsakirnar má örugglega rekja eitthvað annað en til okkar. En ég fagna þessu frv. og vona að þetta sé komið á lokasprettinn svo hægt sé að koma skikki á fjárreiður ríkisins með þeim hætti að hv. þingmenn geti á hverju hausti fjallað um þær af viti og tekið stöðuna eins og hún raunverulega er. Ég fagna líka tilurð verkefnavísa sem og eignaskrá ríkisins og hvet til áframhaldandi vinnu í þessum efnum.

Herra forseti. Ég gat þess að það hefði verið mjög gott að hlusta á fyrstu ræðurnar. Það komu fram rök sem maður hlustaði á að sjálfsögðu. En þegar haldnar eru 40 ræður að meðaltali tæpur klukkutími á lengd, þá fara rökin að endurtaka sig aftur og aftur og aftur og þá fer athyglin að dofna. Það var það sem ég átti við. Ég sagðist ekkert hafa óttast um neina geðheilsu. Ég sagðist hafa óttast um mína vitsmunalegu heilsu að vera að hlusta aftur og aftur á sömu rökin. Mér finnst það alveg óþarfi. Menn geta bara vísað í það að einhver annar þingmaður hafi komið með áður í stað þess að vera að tyggja þau aftur og aftur. Það þarf ekki að segja þetta svona oft nema menn búist við því að enginn hlusti. Það er það sem ég átti við. Í 40 ræðum voru kannski svona 10--20 atriði sem menn voru að ræða. Það er óþarfi að tala um það í 40 ræðum. Það er það sem ég átti við. Menn geta ekki búist við því að fólk fjölmenni á fund til þess að hlusta á svona útþynntar ræður. Sumar ræðurnar voru virkilega útþynntar. Það liðu kannski tíu mínútur eða kortér áður en einhver punktur kom í ræðuna hjá sumum hv. þm. Ég get bara farið með hv. þm. í gegnum þær ræður sem þannig er ástatt með. Aðrar voru virkilega góðar og ég geri ráð fyrir að flestir hafi lagt mikla vinnu í þetta. En það er óþarfi að koma í 40 ræðum alltaf með sömu rökin. Það er óþarfi. Það er það sem ég átti við.

Virðulegi forseti. Ég tel að það hafi alls ekki verið óþarfi að fara yfir þetta mál í 40 ræðum og jafnvel þó svo einhver rök hafi endurtekið sig þar sem ég býst við að hafi verið. Við höfum séð þetta á mjög svipaðan máta. Að vísu veit ég að í síðustu ræðunum sem voru fluttar hér komu fram ýmsir nýir fletir á þessum málum, t.d. hvað varðar sveitarstjórnarstarfsmenn og hvernig kjör þeirra tengjast kjörum ríkisstarfsmanna og það var fjallað um margt annað á svolítið annan hátt en hafði verið gert áður. En 40 ræður á þessum tíma var alls ekkert of mikið vegna þess að ég er sannfærð um það --- af því að maður sá hv. stjórnarliða vera hér að tipla á tánum og einn og einn stakk inn höfði til að vita hvað væri að gerast og hvað væri verið að segja --- að fyrir þeim hv. þingmönnum voru rökin ný í hvert sinn sem þeir létu svo lítið að sjá sig. Og vitsmunaleg heilsa og geðheilsa fer oft saman.

Herra forseti. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir hitti akkúrat naglann á höfuðið. Hún sagði að menn hefðu rekið inn hausinn öðru hverju til þess að hlusta á ein og ein rök sem þeir hefðu ekki heyrt áður. Það er vegna þess hvað umræðan var útþynnt. Ef þingmenn hefðu ekki verið að tyggja sömu rökin aftur og aftur og þau komið bara snyrtilega á kannski einum tíu tímum eða jafnvel sjö tímum, ef þessi rök hefðu komið fram á sjö tímum, þá hefðu menn enst til að hlusta á þetta og umræðan hefði orðið miklu markvissari. Ég segi það eins og er að margt gott kom fram í ræðunum, mjög margt. Og ég varð líka var við það undir lokin þegar ég hlustaði á þessar ræður úti í herbergi með því að vinna annað með af því að þetta var svo útþynnt, að það komu alltaf út öðru hverju ný sjónarhorn sem var gott að heyra. En þetta var bara svo útþynnt og það er það sem ég á við að með því að tala svona mikið, þá eru menn að þynna út málstaðinn. Þeir koma sínum rökum ekki að. Það er miklu betra að segja: Eins og þessi og þessi hv. þm. sagði, þá tek ég undir það og svo vil ég bæta þessu við. Þá hefðu ræðurnar orðið mjög stuttar og við hefðum enst til að hlusta á þær.

Virðulegi forseti. Mér skilst að hv. þm. Pétur Blöndal hafi átt sæti í þeirri nefnd sem fjallaði um fjárreiður ríkisins og var núna að skila af sér. Telur hv. þm. að ástæðan fyrir því að hér eru ekki fleiri í þingsalnum til þess að hlusta á ræðu hv. þm., mína og fleiri, sé vegna þess að menn álíti að umræða um fjárreiður ríkisins sé útþynnt, að þar hafi ekkert nýtt komið fram og muni ekkert nýtt koma fram? Telur hv. þm. að það sé ástæðan fyrir því að þingmenn láta ekki sjá sig í sölunum? Hrædd er ég um að ástæðan sé einhver önnur.

Herra forseti. Umræðan í andsvörum hefur vikið nokkuð frá efni dagsins, en það er eins og verkast vill og eðlilegt er að margt beri á góma þegar verið er að ræða um mikilvæg frv. Ég vil þakka þeim þingmönnum sem hafa tekið til máls um frv. um fjárreiður ríkisins. Þar hafa komið fram nokkur atriði sem ég vil gera að umtalsefni í lokin. Hv. þm. Ágúst Einarsson nefndi það sem fram kom í ræðu minni þegar ég mælti fyrir nefndarálitinu, að í sérnefndinni var nokkuð fjallað um vaxtafærslurnar. Hann nefndi réttilega að e.t.v. væri meðferð og verðbólgureikningsskil okkar Íslendinga einsdæmi í veröldinni. Ég náttúrlega þori ekki að fullyrða um að svo sé. En ég vil að það komi fram að um þetta voru nokkrar umræður og niðurstaðan varð sú að gera ekki tillögu um neinar breytingar frá því sem er. Ég vil geta þess sem fram kom í umræðum í nefndinni að þar var því m.a. haldið fram að e.t.v. hefðum við ekki komist klakklaust í gegnum verðbólguholskefluna sem yfir þjóðina reið á sínum tíma ef ekki hefði verið gripið til þessara verðbólgureikningsskila til þess að verja m.a. þá sem þurfti að verja í verðbólguskriðunni, þ.e. eigendur sparifjár m.a. Þetta vil ég að komi fram en ég vil engu að síður segja að ég tel að þó að ekki séu gerðar hér breytingar, þá er engin hætta á ferðum. Það er eðlilegt að við nýtum okkur stöðugleikann til þess að gera þær breytingar í rólegheitum sem við teljum að þurfi að gera á þessum reikningsskilum ef okkur sýnist svo. En ég tel að reikningsskilin skaði ekki á nokkurn hátt fjárreiður ríkisins eða þær færslur sem þar er um að ræða. Ég vil taka undir það sem kom fram hjá hv. þm. Ágúst Einarssyni einnig, að frv. um fjárreiður ríkisins fjallar m.a. um áætlunargerð og eftirlit og eftirlitshlutverk löggjafarvaldsins og annarra sem þurfa að fara með það. Ég tel að frv., ef að lögum verður sem ég vona að verði, sé mjög mikilvægt og gott tæki til þess að vinna vel að fjármálum ríkisins, handavinnuna ef svo mætti segja. Frv. skapar mjög góð skilyrði til þess að öll áætlanagerð og síðan eftirlit geti farið fram á skikkanlegan og skaplegan hátt. Ég tel að ríkið þurfi að ganga á undan með góðu fordæmi og til þess að svo sé hægt þarf löggjöfin að vera í lagi. Ríkisfyrirtæki þurfa bæði að standa þannig að sínum reikningsskilum að til fyrirmyndar sé og öryggið sé þar í fyrirrúmi. Hv. þm. Pétur Blöndal nefndi og ræddi nokkuð um eignaskrá og uppfærslu hennar. Ég tek undir það með hv. þm. að það er mjög mikilvægt að eignaskráin sé vönduð og hún sé til og verði til og að það verði reynt að leggja mat á eignirnar hverju sinni og þær uppfærðar hverju sinni þannig að eignaskráin verði rétt á milli ára og reynt að færa eignirnar til verðs eins og nokkur kostur er. Með frv. er skerpt á skyldum framkvæmdarvaldsins. Það fer ekki á milli mála. Það er skerpt á skyldum framkvæmdarvaldsins hvað varðar fjárreiðurnar og það er einnig skerpt á skyldum löggjafarvaldsins hvað varðar eftirlitshlutverk þess. Það er einnig reynt að skýra og skilgreina hina æðstu yfirstjórn hvað varðar fjárreiður ríkisins og þá sérstaklega Alþingi þannig að það fari ekki á milli mála hvert hlutverk löggjafarvaldsins er og þeirrar umsýslu sem á vegum löggjafarvaldsins er og svo hins vegar framkvæmdarvaldsins. Þetta er alveg nauðsynlegt að komi fram. Vegna þess sem hv. 5. þm. Suðurl. nefndi um þau frv. sem áður hafa komið fram, þá vil ég rifja það upp. Það er rétt sem hv. þm. sagði að fjárveitinganefnd Alþingis, eins og hún hét áður, flutti á sinni tíð frv. um greiðslur úr ríkissjóði. Það voru lögð fram nokkur frv. á vegum fjárveitinganefndarinnar. En mér sýnist að það frv. sem hér var lagt fram á sínum tíma af hv. þáv. þingmönnum, Geir H. Haarde og Pálma Jónssyni og hét frv. til laga um meðferð greiðslna úr ríkissjóði umfram fjárlagaheimildir, sé e.t.v. það frv. sem hefur velt þessu af stað. Það er ánægjulegt að geta þess að Pálmi Jónsson, sem þá var þingmaður, var mjög mikill áhugamaður um að á þessum málum væri tekið og það hefði svo sannarlega verið skemmtilegt ef hann hefði getað tekið þátt í þessari umræðu, svo mikill áhugamaður um skýrar reglur hvað varðar fjármál ríkisins væru í gildi. Ég minnist þess þegar ég byrjaði í þinginu að hann hélt margar áminningarræður um það að þessum hlutum þyrfti að koma í gott lag og ég vil nota tækifærið og nefna það hér. Virðulegi forseti. Ég vil þá ljúka máli mínu með því að þakka umræðurnar sem hafa farið fram. Ég tel að starfið í sérnefndinni hafi borið ágætan ávöxt með því að okkur tókst að ná samstöðu um þær breytingartillögur sem hér liggja fyrir. Ég tel að allar upplýsingar um fjármál séu mjög mikilvægt stjórntæki hvað snýr að ríkisfjármálum og það sé mjög mikilvægt að samræma sjónarmið þeirra aðila sem koma að framkvæmd ríkisfjármálanna þannig að menn tali sama tungumál þegar verið er að tala um fjárreiður ríkisins, þ.e. fjárlög, ríkisreikning, fjáraukalög o.s.frv., að þetta séu samanburðarhæfir hlutir og menn séu að tala um sömu hlutina. En með þessu frv., ef að lögum verður, þá tel ég að þessum hlutum verði komið í eins gott horf og mannanna verk geta verið. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta en vona að frv. nái fram að ganga fyrir þinglok.