Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Félmrh. (Björn Jónsson) : Herra forseti. Það frv., sem hér er til 1. umr., er komið frá hv. Ed., þar sem það hefur hlotið einróma samþykki, en er flutt til staðfestingar á brbl., sem gefin voru út hinn 4. maí s. l. Það á sér þá forsögu, að þegar ljóst var, að yfir 400 hús í Vestmannaeyjum höfðu farið forgörðum undir hraun og ösku, var m. a. gripið til þess úrræðis að flytja inn verksmiðjuframleidd timburhús frá Norðurlöndum til að leysa að nokkru hina brýnu húsnæðisþörf Vestmanneyinga. Þar að augljóst var, að þessi hús uppfylltu ekki að öllu leyti ákvæði byggingarsamþykktar og brunavarnasamþykktar, er gilda í Reykjavík og öðrum skyldum stöðum á landinu, þótti nauðsynlegt að gefa út brbl., sem heimiluðu rn. að gefa út reglugerð, er leyfði ákveðin og nánar tilgreind frávik frá gildandi ákvæðum og samþykktum, að því er snertir þau hús, sem reist yrðu á vegum Viðlagasjóðs og Vestmannaeyjakaupstaðar. Í samræmi við þessa niðurstöðu voru því gefin út brbl. um þetta efni, þ. e. a. s. lög nr. 70 frá 1973, ásamt reglugerð nr. 103 4. maí 1973, um hús reist á vegum Viðlagasjóðs og Vestmannakaupstaðar. Helsta innihald þessarar reglugerðar er það, að lóðir megi vera allt að 20% minni en reglugerð gerði áður ráð fyrir sem lágmarksstærð, þ. e. allt að 560 fermetrar í stað 700 fermetra. Byggist þetta á því, að þessi innfluttu hús eru 20–30% minni en meðalstór einbýlishús gerast nú orðið og þurfa þess vegna ekki eins stóra lóð. Þá eru í reglugerðinni ýmis ákvæði brunavarnalegs eðlis, svo sem varðandi fjarlægðir milli húsa, fjarlægðir húsa frá lóðamörkum og ákvæði um stærð glugga, er snúa að lóðamörkum. Ákvæði þessi eru allmiklu rýmri en núgildandi ákvæði, en hins vegar eru þau samt mun strangari en t. d. hliðstæð ákvæði á Norðurlöndum. Rýmkun þessi er gerð með hliðsjón af þeim stórauknu umbótum, sem orðið hafa í brunavörnum flestra staða hér á landi á seinni árum, og einnig með hliðsjón af þeim öryggiskröfum, sem er að finna í 6. gr. reglugerðarinnar, en þar er þess krafist, að þannig skuli gengið frá burðarhlutum húss, útveggjum, skilrúmsveggjum, súlum, bitum, lofti og gólfi o. s. frv., að um 30 mínútna eldþol sé að ræða hið skemmsta. Jafnframt er þess krafist, að sé um tveggja hæða hús að ræða eða innréttað ris, skuli klæðning efri hæðar gerð úr óeldnæmu efni. Út frá þessum forsendum eru ákvæðin um hámarksstærðir timburhúsa rýmkaðar mjög verulega eða úr 200 fermetrum í 460 ferm. og jafnframt leyfð tveggja hæða timburhús allt að 340 fermetra, en tveggja hæða timburhús eru alls ekki leyfð í núgildandi byggingarsamþykktum. Með þessum ákvæðum opnast m. a. sá möguleiki að byggja raðhús úr timbri, sem algengt er á Norðurlöndum. Í 8. gr. reglugerðarinnar eru enn frekari ákvarðanir varðandi brunavarnir, þannig að ekki megi nota nema óeldfim efni til hitaeinangrunar. Þá er í 10. gr. ákvæði, er leyfa 2 m og 30 cm lofthæð í stað 2.45, sem er lágmarkslofthæð samkv. núgildandi byggingarsamþykktum. Í 11. og 12. gr. reglugerðarinnar eru loks ákvæði, sem leggja þá ábyrgð á Viðlagasjóð og Vestmannaeyjakaupstað, að þessir aðilar sjái hvarvetna um útvegun nauðsynlegra leyfa, áritun hvers konar uppdrátta og beri yfir höfuð ábyrgð á öllum framkvæmdum í þessu sambandi. Sömu aðilar skulu halda skrá yfir þau hús, sem reist verða samkv. reglugerðinni, og sjá um, að þinglýst verði á hverri húseign yfirlýsingu um, að hún sé reist samkv. l. nr. 70/1973. Skulu þeir láta félmrn. í té afrit af skrá yfir hús þessi ársfjórðungslega. Í sambandi við þetta mál þykir rétt að benda á, að núgildandi lög um byggingarsamþykktir eru næstum orðin 70 ára, þ. e. a. s. lög nr. 19/1905, og eru þau að sjálfsögðu fyrir löngu orðin úrelt. Árið 1924 var flutt mjög ítarlegt frv. til byggingarlaga á Alþ., en það náði ekki fram að ganga. Sérstök lög voru sett árið 1944 varðandi byggingarmálefni Reykjavíkur, og árið 1945 voru sérstök lög sett um byggingarsamþykktir í sveitum. Árið 1967 var nýtt frv. til byggingarlaga lagt fyrir Alþ., en það náði ekki að verða að lögum. Fyrir forgöngu Norðurlandaráðs hefur á undanförnum árum verið unnið markvisst að samræmingu tæknilegra byggingarákvæða og staðla á Norðurlöndum, og samræmingu á að verða l.okið árið 1975. Svo sem ég gat um í upphafi, veita lögin frá 1905 rn. ekki heimild til útgáfu reglugerðar, sem þó hlýtur að vera óhjákvæmilegt, svo að unnt verði að innleiða hin fyrirhuguðu samnorrænu byggingarákvæði. Með hliðsjón af þessu og samkv. þál. þeirri, sem samþ. var á Alþ. 16. maí 1972, þar sem Alþ. fól ríkisstj. að skipa n. til að endurskoða lög um byggingarsamþykktir fyrir sveitir og þorp, sem ekki eru löggildir verslunarstaðir, skipaði félmrh. 21. maí 1973 n. manna til að endurskoða öll núgildandi lög varðandi byggingarmál og byggingarsamþykktir, og skal endurskoðunin við það miðuð, að ein lög um byggingarmál og byggingarsamþykktir gildi fyrir allt landið allt á sama hátt og á Norðurlöndum. Mun verða stefnt að því að leggja frv. til byggingarlaga fyrir næsta reglulegt Alþingi. Herra forseti. Ég hef ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta frv., en leyfi mér að leggja til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. félmn.

Félmrh. (Björn Jónsson) : Herra forseti. Þetta frv. er einnig eins og hið fyrra, sem ég mælti hér fyrir, komið frá hv. Ed. og hefur verið samþ. þar einróma. Þetta frv. er þannig til komið, að það hefur verið almenn skoðun og ríkjandi, að kjarasamningar stéttarfélaga og samtaka vinnuveitenda væru algerlega bindandi fyrir alla vinnuveitendur og launþega í viðkomandi starfsgrein og á því svæði, sem samningar ná til, án alls tillits til þess, hvort þeir vinnuveitendur og launþegar, sem um er að ræða, væru aðilar að þeim samtökum, sem undirrita kjarasamninga, eða ekki. Þetta ríkjandi álit hefur þó beðið nokkurn hnekki í forsendum og að nokkru leyti í dómsorðum a. m. k. tveggja hæstaréttardóma frá árinu 1971 og nokkurra dóma, sem fyrr hafa verið upp kveðnir og að sumu leyti er sérstaklega vísað til í grg., sem frv. fylgir. Er raunar auðsætt, að þessir dómar skapa verulega réttaróvissu að því er varðar rétt verkafólks og verkalýðsfélaga gagnvart þeim vinnuveitendum, sem standa utan vinnuveitendasamtakanna. En þar er um að ræða mikinn fjölda, sérstaklega smáatvinnurekenda. Enn meiri óvissu leiðir af þessum dómum fyrir launafólk, þegar svo vill til, að hinir síðarnefndu eru ekki skipulagðir í viðeigandi stéttarfélagi, en slíkt er nokkuð algengt, bæði sem tímabundið ástand, þegar menn flytjast á milli starfsgreina, og þó e. t. v. sérstaklega þegar um aukavinnu er að ræða eða vinnu hluta úr degi. Af þessu leiðir, að möguleikar eru fyrir hendi fyrir einstaka vinnuveitendur að nota sér aðstöðu sína til að skammta verkafólki naumari rétt heldur en kjarasamningar segja til um. 7. gr. l. nr. 80 1938, vinnulöggjafarinnar, er að vísu ætlað að girða fyrir slíkar hættur, en svo virðist sem sú lagagr. tryggi ekki fullan rétt launþega í öllum tilvikum, og þykir því rétt og eðlilegt að taka af allan hugsanlegan vafa, eins og gert er með ákvæðum 1. gr. þessa frv. Með 2. gr. frv. er svo ákveðið, að öllum launþegum sé rétt og skylt að eiga aðild að lífeyrissjóði viðkomandi starfsstéttar eða starfshóps, og enn fremur, að vinnuveitendum sé skylt að halda eftir af launum starfsfólksins iðgjaldahluta þess og standa réttum lífeyrissjóði skil á honum ásamt mótframlagi sínu. Svo er 3. gr. ætlað að tryggja viðkomandi stéttarfélagi á sama hátt greiðslur í sjúkra- og orlofssjóði. En í 4. gr. eru ákvæði, sem kveða skýlaust á um stöðu framangetinna iðgjalda til sjóðanna í skuldaröð í hugsanlegum þrotabúum atvinnurekenda. Ákvæði þessa frv. eru hvorki svo mörg né flókin, að ég telji nauðsyn á að hafa um þau öllu fleiri orð. Ég vil þó geta þess, að frv. er upphaflega samið, að tilhlutan Verkamannafélagsins Dagsbrúnar, og hefur miðstjórn Alþýðusambandsins gert samþykkt, sem mælir eindregið með því, að það verði að lögum. Undir meðferð málsins í Ed. var leitað álits Vinnuveitendasambands Íslands um það, og mælti það með samþykkt frv., enda er auðsætt, að sú mögulega misnotkun, sem þarna er fyrir hendi, gæti skapað einnig mismunun í hópi vinnuveitenda og óeðlilega samkeppnisaðstöðu þeirra, sem standa utan vinnuveitendasambandanna, þar sem þeir gætu hugsanlega sparað sér yfir 7% viðbót við útborguð laun verkafólks og þannig öðlast óeðlilega samkeppnisaðstöðu við þá vinnuveitendur, sem skipulagðir eru í sínum stéttarfél. Það er þess vegna ekki nema eðlilegt, að vinnuveitendasamtökin, sem starfandi eru, séu ákvæðum þessa frv. meðmælt. Ég tel ekki ástæðu, herra forseti, til að fara um þetta frv. fleiri orðum. Ég vænti þess, að í þessari hv. þd. hljóti málið greiða meðferð, eins og það gerði í hv. Ed., og legg til, að því verði að umr. lokinni vísað til hv. félmn.

Frsm. (Jón Skaftason) : Herra forseti. Á þskj. 79 er frv. til l. um breyt. á almennum hegningarl., nr. 19 frá 1940. Frvgr. eru aðeins tvær og mjög stuttar báðar, og vil ég - með leyfi hæstv. forseta - leyfa mér að lesa þær upp hér: „1. gr. Ný grein, 233. gr., a, orðist svo: Hver sem með háði, rógi, smánun, ógnun eða á annan hátt ræðst opinberlega á hóp manna vegna þjóðernis þeirra, litarháttar, kynþáttar eða trúarbragða sæti sektum varðhaldi eða fangelsi allt að 2 árum. 2. gr. Lög þessi taka þegar gildi.“ Ástæðurnar fyrir frv. þessu eru; þær, að á vegum Sameinuðu þjóðanna var samþykktur samningur 21. des. 1965, sem nefnist United Nations Convention on the Elimination of all forms of Racial Discrimination. Ísland er aðili að þessu samkomulagi, og er talið nauðsynlegt, til þess að Ísland geti uppfyllt skyldur sínar samkv. þessu samkomulagi, að gera þá breytingu á almennum hegningarlögum, sem frv. þetta hefur að geyma og ég var hér að lýsa. Frv. þetta var samþ. shlj. í Ed., og í nál. á þskj. 172 hafa nm. í allshn. þessarar hv. d. allir orðið sammála um að mæla með því, að frv. verði samþykkt.

Frsm. (Garðar Sigurðsson) : Herra forseti. Þetta frv. er flutt til staðfestingar á brbl. varðandi framlengingu gildandi l. um veiðiheimildir með botnvörpu, flotvörpu og dragnót í fiskveiðilandhelginni til n. k. áramóta. Ég vona, að ekki komi til frekari framlengingar þeirra laga með því að þm. verði snarir við að afgreiða frv. um það efni, sem kemur væntanlega fram á næstu dögum. Sjútvn. samþykkti á fundi sínum að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Á þskj. 97 má lesa í aths. um þetta frv. skýringar á því, en þar er einnig sagt, að tilgangurinn með breytingum þeim á verðlagsráðinu, sem lagðar eru til í frv., komi til með að auka hagkvæmni í störfum verðlagsráðsins. Frv. er samið af Verðlagsráði sjávarútvegsins sjálfu og lagt fram eftir þess ósk. Sjútvn. Nd. hefur rætt þetta mál á fundum sínum og leggur til, að það verði samþ. óbreytt.

Flm. (Heimir Hannesson) : Herra forseti. Sú þáltill., sem hér hefur verið lögð fram, hljóðar þannig: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að látra semja hið fyrsta heildarlöggjöf um umhverfismál.“ Þáltill. varðar málefni, er kemur inn á mjög víðtæk svið í íslensku þjóðfélagi, og verða því engin tæmandi skil gerð með þessari framsögu, enda varla þess að vænta. Skoða þarf vandlega allar hliðar þessa máls, og er það tilgangur hennar, að hæstv. ríkisstj. verði falið að semja hið fyrsta heildarlöggjöf um þessi mál. sem nefnd hafa verið umhverfismál. Þetta ætti að vera hæstv. ríkisstj. mjög ljúft, og leyfi ég mér í þessu sambandi, þó að hér sé vissulega fyllilega um ópólitískt mál sem slíkt að ræða, að vísa til eftirfarandi setningar úr málefnasamningi hæstv. ríkisstj., með leyfi forseta. Þar segir: „Að stuðla að breyttu gildismati á þann veg, að til hinna eftirsóknarverðustu lífsgæða verði talið hreint og ómengað umhverfi og fullnægjandi skilyrði til eflingar frjálsrar hugsunar og andlegs þroska einstaklingsins. Við hagnýtingu íslenskra auðlinda skal kosta kapps um náttúruvernd, svo að hver þjóðfélagsþegn eigi þess kost að njóta heilbrigðra lífshátta.“ Þannig lýkur þessum þætti úr fyrrnefndum málefnasamningi. Frumhugmynd þessarar þáltill. er, eins og segir í grg., sú skoðun flm., sem er um leið skoðun, sem átt hefur vaxandi fylgi að fagna hin síðari ár um allan heim, ekki síst í hinum þróaðri löndum, að lífsgæðin og lífshamingjan væru ekki síst í því fólgin að njóta ánægjulegra samskipta við umhverfi sitt, hvort sem það er í sjálfri náttúrunni eða ekki, og þá ekki síður á vinnustöðum en við heimili, jafnt í þéttbýli sem strjálbýli. Miklar umr. hafa verið hér á landi hin síðustu ár um nauðsyn náttúruverndar, og hefur mönnum skilist í vaxandi mæli, bæði hér og erlendis, að þau lífsgæði ber að varðveita. Einhvern veginn er það þó svo, að það hefur farið fram hjá mönnum í of miklum mæli, að jafnsjálfsagt sé að skapa og varðveita ánægjulegt og fagurt umhverfi í byggð, sem er hið næsta og nánasta umhverfi mannsins árið um kring. Hér er því brýn þörf nýrrar lagasetningar, þar sem núgildandi lög, sem varða þessi mál, verði sett inn í heildarlöggjöf, um leið og tekið verði tillit til hinna nýju lífsviðhorfa í þessum efnum. Þetta mál er það stórt í sniðum, að ég mun ekki koma með neinar tæmandi till. um þau nýju efnisatriði, er taka þyrfti inn í slíka löggjöf, enda varla við því að búast, en vil aðeins varpa fram örfáum hugmyndum, sem má telja ómótaðar á þessu stigi málsins. Um stöðuna í dag þarf ég ekki að fara mörgum orðum. Það er alkunna, að umgengnisvenjur eru því miður ekki alltaf jafngóðar og vera skyldi, og þrátt fyrir lofsverðan áhuga ýmissa áhugamannafélaga, eins og landverndarmanna, náttúruáhugamanna, ferðafélaga og fegrunarfélaga blasir þessi staðreynd of víða við, jafnvel á þeim stöðum, þar sem framleiðsla matvæla er aðalatvinnuvegurinn, eins og reyndar er raunin á flestum stöðum í byggð á Íslandi. Ég minnti á það í upphafi þessarar framsögu, að umhverfismálin næðu inn á mörg svið, Ég ætla að leyfa mér að nefna nokkur dæmi. Þau varða m. a. mengunarmál, gróðurvernd, landgræðslu, skipulagsmál bæjar- og sveitarfélaga, heilbrigðislöggjöf, hreinlætismál, umgengnismál og að sjálfsögðu hina almennu náttúruvernd og síðast, en ekki síst það, sem kannske hefur farið fram hjá mönnum allmikið í framkvæmd, þ. e. verklegar framkvæmdir á öllum sviðum og þar með talin skipulagsmál þéttbýlis og dreifbýlis. Á öllum þessum málum hefur til þessa verið haldið af of miklu handahófi, svo að ekki sé meira sagt, og vandamálin aukist með vaxandi verklegum framkvæmdum, svo og auknum ferðalögum manna bæði um byggðir og óbyggðir. Ég vil aðeins minna á örfá atriði, sem rétt er að staðnæmast við. Þó að umgengni hafi sennilega að ýmsu leyti batnað, m. a. vegna starfsemi áhugamannasamtaka, er reynt hafa að skapa virkara almenningsálit, er ástandið fjarri því að vera viðunandi. Það er lakast á þeim stöðum, þar sem handahófið er algert og hugtakið umhverfisvernd því miður lítið þekkt. Við þjóðvegina er ástandið víða mjög slæmt, og sjávar- og vatnsfjörur eru víða mengaðar af rusli og óþverra, sem menn skilja eftir sig á yfirreið sinni um landið. Út yfir tekur þó umgengni og ytra útlit ýmissa þeirra staða, er sérstaklega kynna sig sem móttökustaði fyrir innlenda og erlenda gesti, þó að vissulega séu undantekningarnar margar, þar sem snyrtimennska er ríkjandi, en á mörgum stöðum er mikilla lagfæringa þörf. Málefni sumarbústaða eru víða í hinu megnasta ólestri, þar ræður á allt of mörgum stöðum skipulagsleysi og handahóf. Þetta mætti ræða með mörgum fleiri orðum en það skal ekki gert að sinni. En þá vil ég víkja að öðrum þætti, þ. e. a. s. byggingarmálunum. Eins og ég nefndi áðan, þá hefur það ekki verið nægilega rætt og ekki nægilega skilið, hversu mikill þáttur af framkvæmd þau eru í hinni svokölluðu umhverfisvernd. Það er rétt að taka það fram, að það er e. t. v. ekki óeðlilegt, að þegar þjóð eins og Íslendingar á í hlut, sem hefur stigið sitt framfaraskeið á skemmri tíma en annars staðar hefur þekkst m. a. í húsabyggingum, að við slíkar aðstæður og við slíkan framkvæmdahraða fari eitt og annað úrskeiðis. Ég er þó þeirrar skoðunar, að þó að rétt sé að hafa þessa staðreynd í huga, sé hún alls ekki að öllu leyti frambærileg afsökun fyrir þeirri ytri flatneskju, setu markar íslenska byggingarlist í dag og framkvæmdir í þeim efnum, og á það bæði við opinberar framkvæmdir og framkvæmdir ýmissa einkaaðila í íbúðarhúsabyggingum, þar sem hið opinbera stofnlánakerfi kemur að sjálfsögðu inn. Þetta á við sjálfa byggingarlistina, hinn svokallaða arkitektúr. Byggingarframkvæmdir eru, eins og ég sagði áðan, vissulega stór þáttur í umhverfismálum, og við skulum ekki gleyma því, að þegar við erum að reisa öll þessi hús okkar úr járni og steinsteypu og gleri, erum við um leið að reisa okkar eigin minnisvarða fyrir komandi kynslóðir. Nú eru allir sammála um, að gamli íslenski bóndabærinn með burstaþökunum sé fögur byggingarlist, sem falli vel inn í heildarmynd íslenskrar náttúru. Varðveisla þeirra fáu burstabæja, sem eftir eru, er mikið menningarstarf. Þetta á að sjálfsögðu við ýmis önnur menningarverðmæti, sem hafa verið á dagskrá að undanförnu, en vissulega er vafamál, hvar draga eigi línuna, en út í það skal ekki farið. Því miður verð ég að láta í ljós þá skoðun, að við ýmsar af hinum miklu byggingarframkvæmdum síðari ára hafi mjög mikið á það vantað, svo að mildilega sé til orða tekið, að sjónarmiða umhverfisverndar hafi gætt sem skyldi. Við ýmsar af hinum stærri byggingum hefur fyrst og fremst gætt heldur ófrumlegrar eftiröpunar stórborgarhúsanna, eins konar dúkkuhúsa risaborganna, þar sem ekki hefur vottað fyrir viðleitni til að efla og þróa nýja, þjóðlega íslenska byggingarlist. Og í hinum miklu framkvæmdum, þar sem lánakerfi ríkisins hefur staðið undir, hefur enn fremur mjög á það skort, að nægilega mikil viðleitni væri í þá átt að styðja að fagurfræðilegum og listrænum vinnubrögðum. Sums staðar í bæjunum og þá einkum í höfuðstaðnum er engu líkara en það hafi verið sérstakt kappsmál í framkvæmd að koma sem flestum íbúum fyrir á sem minnstri fermetrastærð. Ég ætla á þessu stigi ekki að nefna nein sérstök dæmi, en vil leggja á þetta sérstaka áherslu. Hér þarf að verða breyting á. Þeir, sem átt hafa þess kost að sjá tiltölulega nýbyggðar borgir og bæi, þar sem önnur sjónarmið hafa ráðið, harma þessa þróun enn frekar og sjá, í hvers konar óefni er komið. Hér þarf að verða stefnubreyting. Það á að koma þeim skilningi inn við framkvæmd allra bygginga, að það er ekki nóg fyrir manninn að fá þak yfir höfuðið, heldur er það ekki síður mikilvægt fyrir vellíðan og alla lífshamingju fólksins, að menn njóti og hafi ánægjuleg samskipti við umhverfið, hvar sem það er. Þegar rætt er um umgengni og skort á frágangi, kæmi til greina að mínu áliti að gera það að algeru skilyrði við lánveitingar húsnæðismálakerfisins, að öllum frágangi, m. a. við lóðir og opin svæði, verði alveg lokið, áður en endanlegum lánveitingum lýkur. Þetta mundi skapa æskilegt aðhald og verulega breytingu í framkvæmd þessara mála. Eins og ég sagði áðan, verður hér alls ekki um neina tæmandi upptalningu að ræða, heldur nánast drepið á fáein atriði. En ég get þó ekki að því gert að minnast hér á eitt atriði, sem er býsna athyglisvert og ég held, að flestir þeir hafi tekið eftir, sem koma aftur til Íslands að loknu ferðalagi til útlanda. Það þarf ekki að skýra það nánar, að fyrstu tengsl bæði erlendra og innlendra manna, sem koma til hvers lands, eru flugvöllurinn og næsta nágrenni hans og leiðin til næsta viðkomustaðar, og ég held, að það sé ekki óeðlilegt, að það megi kalla það andlit landsins. Ég er ekki þeirrar skoðunar, að það eigi að vinna að því að skapa eitthvert gerviandlit fyrir erlenda ferðamenn. En ég vil láta þá skoðun í ljós hér, að aðkoman hér á Keflavíkurflugvelli og reyndar að hluta á leiðinni til Reykjavíkur er mjög fjarri því að vera sæmandi. Það fyrsta, sem blasir við mönnum hér, eru bandarísk flugstöðvaskilti á flugskýlum og kvikmyndahúsum á Keflavíkurflugvelli. Ég ætla ekki að ræða pólitískar hliðar þessara mála. Það verður vafalaust gert á öðrum vettvangi. En að mínu áliti er þetta samkrull á alþjóðlegum flugvelli og flotastöð algerlega óþolandi, og verður að kippa því í lag. Ég vil satt að segja lýsa yfir furðu minni, að það sjónarmið skuli ekki hafa komið fram opinberlega fyrr, að sveitarfélög, sem eiga aðild að þessari leið, þessu andliti landsins, skuli ekki hafa fyrir löngu komið sér saman um samræmdar aðgerðir, til þess að frumþörfum umhverfisverndar sé sinnt sem skyldi á þessu svæði, og á það við bæði um Keflavíkurflugvöll og alla leiðina, án þess ég vilji fara út í sérstakar lýsingar eða smáatriði í því sambandi. Við flm. segjum í grg., að boð og bönn séu ekki rétta leiðin til að ná æskilegum árangri, en þó vil ég ekki láta hjá líða að láta í ljós þá skoðun, að ég tel, að í þeirri heildarlöggjöf, sem þarf að koma á, þyrftu að vera strangari viðurlög við brotum á umgengnisreglum. Þess eru dæmi frá öðrum löndum, og ég held, að það mál þurfi að skoða vel, að hafa strangari viðurlög við alvarlegum hrotum. Ég held, að það líka mundi auka það aðhald, sem þarf að vera. Fleiri rök hníga að því, að heildarlöggjöf er nauðsynleg, en ekki skal farið út í það nánar. Vissulega ræður engin löggjöf neinum úrslitum, nema því aðeins að þjóðin sjálf og almenningsálitið geri slíka löggjöf að staðfestingu á vilja hennar sjálfrar. Sem betur fer bendir ákaflega margt til vaxandi áhuga almennings. Það þarf að stuðla frekar að honum og samstarfi sveitarfélaga og landshlutasamtaka með það markmið í huga að skapa fegurra land fyrir þá kynslóð, sem lifir í landinu, og komandi kynslóðir. Í grg. leggjum við á það áherslu, að myndarlega sé að þessu unnið á þjóðhátíðarárinu 1974. Ég held, að það verði að ráðast, hvort það tekst að ljúka því frv. á því merkilega ári, en það væru sannarlega tímamót, ef það tækist. Og þó að það drægist fram á næsta ár, þá kannske skiptir það ekki meginmáli, en aðalatriðið er, að að þessu máli sé unnið af festu og farið sé af stað sem fyrst. Við undirbúning þessa mikla máls þarf að hafa nána samvinnu við ýmsa aðila, m. a. náttúruverndarráð, samtök arkitekta, landverndarmenn, og nú er fyrirhugað að stofna nýtt félag listiðnaðarmanna, sem sameinar bæði íslenska teiknara, arkitekta og fleiri hönnuði á sviði listrænnar tjáningar. Ég held, að það kæmi til greina líka að skoða þá hugmynd að stofna sérstakt umhverfisráðuneyti. Það er sjálfsagt að kanna löggjöf og reynslu nágrannaþjóðanna í þessum efnum og að sjálfsögðu þann kostnað, sem því yrði samfara. Herra forseti. Ég mun ekki hafa um þetta fleiri orð, en legg til, að till. verði vísað til allshn. d. til nánari meðferðar og afgreiðslu.

Flm. (Stefán Gunnlaugsson) : Herra forseti. Á þskj. 145 er frv. til l. um breyt. á skipulagsl., nr. 19 21. maí 1964. Flm. eru auk mín hv. alþm. Ágúst Þorvaldsson, Lárus Jónsson, Gils Guðmundsson, Karvel Pálmason og Ólafur G. Einarsson. Frv. er samið af stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga og er flutt að hennar ósk. Frv. er stutt og svo hljóðandi: „1. gr. Aftan við 35. gr. l. bætist ný mgr., svo hljóðandi: Auk skipulagsgjalds, sem um ræðir í l. mgr., skal árlega greiða úr ríkissjóði til framkvæmdar skipulagsmála eigi lægri fjárhæð en nemur helmingi skipulagsgjalda liðins árs. Skal til bráðabirgða miða við áætlun fjárl. þess árs, en leiðrétta síðan í samræmi við innheimt skipulagsgjöld, sem renna skulu óskipt til þessara mála. 2. gr. Lög þessi öðlast gildi 1. jan. 1974.“ Óhætt er að fullyrða, að vaxandi skilningur er hjá mörgum fyrir nauðsyn þess, að jafnan sé vel vandað til gerðar skipulags við uppbyggingu sveitarfélaga. Sveitarstjórnarmenn þekkja af reynslu, hversu kostnaðarsamt það getur orðið auk mikilla annarra óþæginda, þegar fyrirhyggju og vandaðan undirbúning hefur skort við töku ákvarðana í sambandi við byggingarframkvæmdir, götulagnir og aðrar skipulagsskyldar framkvæmdir í sveitarfélögunum. Mistök af því tagi hafa sennilega kennt mönnum, sem hafa haft þess háttar verkefni með höndum, betur en ýmislegt annað, hversu ákaflega mikilvægt það er, að rétt og skynsamlega sé að skipulagshönnun byggðarlaga staðið, að þau mál fái ávallt góðan og vandaðan undirbúning og með þau fari sérmenntaðir menn, þannig að tryggt verði, eftir því sem frekast eru tök á, að ákvarðanir, sem teknar eru í þeim efnum á hverjum tíma, fáist staðist tímans tönn, ef svo má segja. En við lifum á tímum örrar framþróunar á flestum sviðum. Aðstæður á ýmsum sviðum eru sífelldum breytingum undirorpnar. Svo er einnig á vettvangi skipulagsmála. Þrátt fyrir framsýni og þekkingu arkitekta og annarra sérfræðinga á þeim vettvangi er ekki hægt að ætlast til að þeir eða aðrir geti séð fyrir alla óorðna hluti á þessu sviði, þótt vel og vandlegu sé að slíkum málum unnið. Því er einnig ákaflega mikilvægt, að skipulag sveitarfélaga sé jafnan í stöðugri endurskoðun og í samræmi við breyttar aðstæður og ný sjónarmið. Yfirstjórn þessara mála á skipulagsskyldum stöðum er, eins og kunnugt er, í höndum skipulagsstjórnar ríkisins. Sú stofnun hefur á að skipa 7 manna föstu starfsliði, sem hefur með höndum gerð skipulags og endurskoðun á um það bil 100 stöðum. Það liggur því í augum uppi, að þetta fámenna starfslið er gersamlega yfirhlaðið störfum. Skipulagsstjórn ríkisins hefur margsinnis lýst sig fylgjandi því, að sveitarfélögin fái að hafa meiri veg og vanda af skipulagningu en verið hefur. Ýmis sveitarfélög hafa óskað eftir að fá slíka heimild, og hefur hún verið veitt í nokkrum tilfellum. Í þessu sambandi má geta þess, að Reykjavíkurborg hefur farið með sín skipulagsmál sjálf og að mestu leyti á eigin kostnað, en í náinni samvinnu við skipulagsstjórn og áður fyrr við skipulagsnefnd ríkisins. Það virðist æskilegt og eðlilegt í alla staði, að að því verði stefnt, að fleiri aðilar en til þessa verði virkir aðilar í skipulagsstarfinu. Á ég þar við sveitarfélögin, að þau geti annast þessi mál hvert fyrir sig, eftir því sem þau sjálf kjósa og hafa aðstöðu til, en þó að sjálfsögðu í samvinnu og nánu samstarfi við skipulagsstjórn ríkisins. Við það ætti að fást meiri fjölbreytni og nýjar hugmyndir fremur að geta komið fram en verður, ef svo að segja öll skipulagning fer fram í einni stofnun. Þá er einnig hægt að hugsa sér, að heppilegt gæti verið, að landshlutasamtök sveitarfélag tækju að sér með tímanum skipulagsstörf, en bent hefur verið á, að mikla nauðsyn beri til þess að skapa tæknimenntuðum mönnum starfsskilyrði úti um land. Með skipulagsl. frá 1984 var ákveðið, að heimila mætti sveitarfélögum að annast gerð skipulags undir yfirstjórn skipulagsstjórnar. Þessi lög gerðu enn fremur ráð fyrir, að sveitarfélögin gætu vænst hlutdeildar úr ríkissjóði við slíkt. Sú heimild var þó talin óviðunandi, með því að henni voru settar mjög þröngar skorður. En það tókst að fá þessa heimild víkkaða nokkuð með l. nr. 41 24. maí 1972. Samkv. þeim l. er á ýmsan hátt takmarkað, hversu mikil fjárframlög sveitarfélög, sem fá skipulagsmálin í eigin hendur, geti vænst að fá í því skyni, þannig að viðkomandi rn. getur haft hemil á slíku. Gert er ráð fyrir, að gerður sé samningur eða settar reglur um það, hvaða kostnaði við gerð skipulags skipulagsstjórn taki þátt í, hvernig greiðslum skuli hagað og annað þess háttar. Skipulagsstjórn getur gengist fyrir skipun nefnda ýmissa aðila, sem hlut eiga að máli, til að fjalla um þetta efni, sem er, eins og að líkum lætur, oft erfitt úrlausnar, en eigi að síður nauðsynlegt að leysa til að koma í veg fyrir ágreining siðar meir. Ég hef hér drepið á mikilvægi þess, að jafnan sé vel og vandlega að skipulagsmálum sveitarfélaga unnið. En því miður er það svo, að skortur á fjármunum hefur staðið þessum málum fyrir þrifum á liðnum árum. Skipulagsstjórn ríkisins hefur ekki getað sinnt þessu, svo sem hugur hennar hefur staðið til og þörf hefur verið á. Þó hefur ríkissjóður ekki haft nein bein útgjöld vegna skipulagsmála, þar sem sérstakur tekjustofn, skipulagsgjald, sem er 3% af brunabótaverði nýbygginga, hefur staðið undir kostnaði við þau mál. Þessi tekjustofn var ákveðinn með það fyrir augum, að hann gæti staðið straum af kostnaði vegna skipulagsmála sveitarfélaga. En þannig hefur til tekist með áætlun fjárl., allt frá því að lög voru fyrst sett um þennan tekjustofn árið 1938, hvað innheimt skipulagsgjöld og fjárveitingu til skipulagsmála snertir, að skipulagsgjöldin hafa lengst af reynst hærri en áætlun á fjárl., en greiðslur til skipulagsmála verið miðaðar við þá áætlun. Það, sem umfram varð fram til ársins 1970, rann til almennra þarfa ríkissjóðs, en þá fékkst viðurkenning á því, að skipulagsgjöldin ættu að renna óskipt til skipulagsmála. Ekki hefur það fengist endurgreitt, sem oftekið var fyrir þann tíma, þrátt fyrir ákveðnar óskir um það, bæði frá skipulagsstjóra ríkisins og Sambandi ísl. sveitarfélaga. Á fskj. með þessu frv. er yfirlit yfir tekjur og gjöld ríkissjóðs vegna skipulagsmála árin 1956–1970 samkv. upplýsingum ríkisbókara og skipulagsstjóra. Hefur skipulagsstjóri ríkisins tekið þessar upplýsingar saman, en þar er gerður samanburður á 15 ára tímabili á áætluðum tekjum og gjöldum til skipulagsmála samkv. fjári., raunverulegum tekjum ríkissjóðs af skipulagsgjöldum, raunverulegum gjöldum ríkissjóðs vegna skipulagsmála og sýndar tekjur ríkissj. umfram kostnað á þessu tiltekna tímabili. Í ljós kemur af þessum samanburði, að á árunum 1956–1970 hefur ríkissjóður haft tæplega 13 millj. kr. hagnað af skipulagsgjöldum fram yfir kostnað vegna skipulagsmála á sama tíma, fjármagn, sem með réttu hefði átt að renna til skipulagsmála, og er þá miðað við allt annað verðgildi peninga en við búum við í dag. Frv., sem hér er til umr., miðar að því, að unnt verði að taka skipulagsmál sveitarfélaga fastari og ákveðnari tökum en til þessa með því að auka fjármagn til þeirra hluta. Það er að mínum dómi og okkar flm. bráðnauðsynlegt, ef þessi mál eiga að geta komist í það horf, að viðunandi geti talist. Ber vissulega brýna nauðsyn til þess, að ríkisvaldið sinni skipulagsmálum meira en verið hefur og veiti framvegis nokkurt fé til þeirra á fjárl. umfram það, sem ég hef hér gert grein fyrir og verið hefur á undanförnum árum. Ríkisvaldið á að gjalda þá skuld, sem segja má, að stofnast hafi, vegna þess að það hefur áratugum saman tekið til almennra þarfa sinna fé, sem beinlínis var ætlað til skipulagsmála. Ég vil vekja sérstaka athygli á því, að augu manna eru í vakandi mæli að opnast fyrir knýjandi nauðsyn þess, að skipulagsmálunum verði sinnt meira en hingað til og að sveitarfélögin sjálf hafi meiri ítök um þau efni en verið hefur til þessa. Einhverjum kynni að finnast, að beinast lægi við, að nauðsynlegt fjármagn til að gera úrbætur í þessum efnum yrði fengið með því að hækka skipulagsgjöldin. Í fljótu bragði má segja, að sú leið virðist álitleg. En þetta gjald er á vissan hátt óheppilegur tekjustofn. Það kemur mjög illa við gjaldendur, því að það fellur í gjalddaga, þegar flestir húsbyggjendur eru í miklum fjárhagsörðugleikum með nýbyggingar sínar. Á hinn bóginn þykir ekki rétt, að það sé afnumið, meðan ekki er fundinn annar heppilegri tekjustofn, sem að gagni mætti koma. Frv. okkar gerir ráð fyrir, að sú leið verði farin til úrlausnar vandamálum sveitarfélaga í skipulagsmálum, að því er varðar fjáröflun í því skyni, að auk skipulagsgjaldsins, sem er, eins og ég sagði hér áður, 3% af brunabótaverði nýbygginga og rennur óskipt til þeirra mála, greiði ríkissjóður árlega til framkvæmda skipulagsmála eigi lægri fjárhæð en nemur helmingi skipulagsgjalda liðins árs. Þessi leið virðist eðlileg, eins og málum er háttað, því að þótt þróunin verði sú, ef að líkum lætur, að þessi verkefni verði unnin í vaxandi mæli á vegum sveitarfélaganna sjálfra, þá sýnist nauðsynlegt, að yfirstjórn þessara mála verði áframhaldandi í höndum skipulagsstjórnar ríkisins, sem hafi hönd í bagga með öllum undirbúningi og framkvæmd þeirra. Slíkt er nauðsynlegt, m. a. til að tryggja nauðsynlegt samræmi og tengingu á gerð skipulags aðliggjandi sveitarfélaga og yfir höfuð til að hafa eftirlit með, að að þessum vandasömu og viðkvæmu málum sé staðið eins og telja verður, að kröfur samtímans og framtíðarinnar muni gera á hverjum tíma. Þess vegna er það skylda ríkisvaldsins að kosta því fjármagni til, sem þörf er á, til þess að þessi mál geti verið í viðunandi horfi. Að svo mæltu legg ég til, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. félmn. að lokinni 1. umr.