Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég tel nauðsynlegt í upphafi máls míns að geta um örfáar leiðréttingar sem þarf að gera á þingskjölum vegna þess að tími gafst ekki til að lesa þau nógu vandlega yfir áður en þau fóru í prentun. Það er fyrst á þskj. 244, brtt. frá fjvn. Sagt er að brtt. séu við frv. til fjárlaga fyrir árið 1987. Þetta á að sjálfsögðu að vera árið 1988 því að hér er ekki á ferðinni frv. til fjáraukalaga heldur breyting á því frv. ríkisstjórnarinnar sem lagt var fram á hv. Alþingi á fyrstu dögum þingsins. Síðan eru sex tillögur í þessum brtt. þar sem verður að breyta texta til þess að hann sé í samræmi við þær afgreiðslur sem urðu í hv. fjvn. Þessar leiðréttingar er ég með. Ég var að fá þær í hendur rétt nú, herra forseti. Og ég mælist til þess að þeim verði dreift til kynningar. Það verður síðan ákvörðun forseta hvort hann telur rétt að afgreiðsla þeirra verði þannig að okkur heimilist að draga þær brtt. til baka sem rangt eru skráðar á þskj. 244 eða hvort hæstv. forseti telur réttara að bera þessar sex breytingar upp sem brtt. við þær brtt. En ég mun skýra þessar breytingar nánar þegar ég kem að því síðar í máli mínu að fjalla nokkuð um einstakar brtt. fjvn. Herra forseti. Með jafnreglulegum hætti og fram fer hér á Alþingi fjárlagaumræða á þessum árstíma verða umræður um starfshætti Alþingis. Svo lengi sem ég man hafa í desembermánuði farið fram miklar umræður um nauðsyn þess að bæta vinnubrögð og draga úr því vinnuálagi sem hér á sér stað. Þessi hefðbundna skammdegisumræða hefur farið fram á þessum vetri eins og oftast áður. Rétt er að lokaspretturinn í þingstörfunum á þessu haustþingi verður erfiðari en oft hefur verið. Mjög miklar breytingar er nú verið að gera á öllum helstu tekjustofnun ríkissjóðs og vissulega hefði verið æskilegra ef þau lagafrv. hefðu getað legið fyrir fyrr en raun ber vitni. Mjög mikil vinna liggur hins vegar í samningu frumvarpanna. Þó að menn hafi lagt sig alla fram var það og er staðreynd að ógerningur var að ljúka frumvarpssmíðinni fyrr. Ég efast um að almenningur geri sér fulla grein fyrir því hversu fáliðað æðsta stjórnkerfi okkar er. Menn tala gjarna um mikla yfirbyggingu og háan rekstrarkostnað ríkisins en gleyma þá eða vita ekki að ráðuneytin sem þurfa að vinna mestalla undirbúningsvinnu við þýðingarmestu lagasetningar eru svo fáliðuð fólki að í raun og veru eru þau vart fær um að takast á við hin viðameiri viðfangsefni nema lagður sé svo mikill vinnuþrýstingur á starfsfölkið að jaðrar við vinnuþrældóm. Með sama hætti er Alþingi sem stofnun ekki nægilega vel í stakk búin til þess að vinna svo sem best yrði á kosið við afgreiðslu flókinna og umsvifamikilla mála. Starfsaðstaða nefnda þingsins er ekki góð og starfslið hér á Alþingi er svo fátt að nefndir geta ekki fengið nema lágmarksþjónustu við störf sín og þurfa að sækja alla sérfræðilega aðstoð út fyrir veggi stofnunarinnar. Í stað þess að halda hér uppi ár eftir ár sömu skammdegisumræðunni um vinnuálagið á Alþingi ættu þm. heldur að gefa sér tíma til að huga að þeim breytingum sem gera þarf svo að hægt sé úr að bæta. Ráðuneytin þurfa að ölast þann styrk að þau geti að minnsta kosti með góðu móti sinnt þeim umsvifum sem undir þau heyra en margar ríkisstofnanir, jafnvel flestar þeirra, eru betur búnar að tækjum og starfsliði en ráðuneytin sem yfir þær eru þó sett. Með sama hætti ættu alþm. að leggja kapp á að bæta starfsaðstöðu þingsins og þingnefnda og marka þinginu þann starfsramma í þingskapalögum sem nauðsynlegur er til að þingið geti starfað með sem skilvirkustum hætti. Ein slík aðgerð, þó í litlu væri, mundi skila meiri árangri til bættra vinnubragða hér í þinginu en allar þær ræður hafa gert sem fluttar hafa verið héðan úr þessum ræðustól í fjöldamörg ár með stórum orðum um vinnubrögðin á Alþingi Íslendinga á aðventunni. Eins og allir þm. vita er starfsemi Alþingis og nefnda þingsins ákvörðuð í lögum um þingsköp Alþingis en þau lög voru endurskoðuð árið 1985. Sú endurskoðun sem þá var gerð var til mikilla bóta en engu að síður tel ég nauðsynlegt að taka þingskapalögin enn til skoðunar í því skyni að bæta vinnubrögð og vinnuaðstöðu Alþingis. Samkvæmt þingskapalögum fellur t.d. umboð allra nefnda þingsins annarra en utanrmn. niður frá og með þinglausnum að vori og þar til nefndir hafa verið kjörnar á ný á haustþingi. Hvorki fjvn. né nein önnur starfsnefnd þingsins utan utanrmn. eru því til formsins vegna frá því Alþingi lýkur störfum að vori og þangað til að nýjar þingnefndir hafa verið kjörnar að hausti. Það eru mörg ár síðan mönnum var ljóst að við þær aðstæður væri ekki unnt að ná fram með viðunandi hætti fjárlagaafgreiðslu fyrir áramót. Sjálf fjárlagagerðin verður stöðugt viðameiri, erindum fjölgar ár frá ári, fleiri og fleiri viðfangsefni koma til og öll undirbúningsvinna vex. Það eru því mörg ár síðan brugðið var á það ráð að fjárveitinganefndarmenn störfuðu yfir sumarmánuðina án formlegrar heimildar sem tjvn. væri og notuðu þann tíma til þess ýmist að undirbúa næstu fjárlagagerð eða kynna sér einstaka þætti í rekstri ríkisins og stofnana þess. Þannig hafa fjárveitinganefndarmenn um margra ára skeið unnið að undirbúningi fjárlagagerðar án umboðs frá Alþingi og er það samdóma álit allra að ef slíkt starf færi ekki fram væru lítil líkindi til þess að tækist að afgreiða fjárlög fyrir tilsettan tíma með skikkanlegum hætti. Þessi mál, svo og vinnubrögðin í fjárveitinganefnd, voru til umræðu á fyrstu fundum fjvn. þeirrar sem kjörin var nú í haust. Niðurstaða þeirra umræðna var sú að nefndin mælist mjög eindregið til þess við forseta þingsins og formenn þingflokka að undirbúin verði sú breyting á þingskapalögum sem gefi nefndinni umboð til að sinna þeim störfum á milli þinga sem hún verður að vinna svo að fjárlagagerðin geti gengið áfallalaust fyrir sig. Í fyrra voru samþykkt lög nr. 12 frá 1986, um Ríkisendurskoðun, en með þeim lögum var Ríkisendurskoðun sett undir stjórn Alþingis og er hún því nú orðin hluti af starfsemi löggjafarstofnunarinnar. Með þessari breytingu hefur Alþingi fengið tækifæri til að styrkja mjög stöðu sína því með Ríkisendurskoðun bætist Alþingi stofnun sem búin er sérhæfðu og sérmenntuðu starfsliði. Hér er um að ræða stórkostlega breytingu á allri starfsaðstöðu Alþingis og skiptir þessi breyting ekki síst sköpum fyrir fjvn. sem nú getur nýtt sér það tækifæri að hafa á vegum þingsins aðgang að stofnun með sérfræðiþekkingu á rekstrarlegum viðfangsefnum. Um leið og fjvn. samþykkti á þessu hausti nokkrar breytingar á hefðbundnum starfsháttum nefndarinnar, sem þegar eru komnar til framkvæmda, ræddi nefndin einnig sérstaklega þessa nýju aðstöðu. Varð að ráði, eftir að hafa rætt málið við ríkisendurskoðanda og vararíkisendurskoðanda, að fallist var á þau tilmæli að vararíkisendurskoðandi mundi starfa með nefndinni við fjárlagaundirbúninginn og Ríkisendurskoðun veitti fjvn. jafnframt þá aðstoð og fyrirgreiðslu sem nefndin kynni að óska eftir. Hefur þetta samstarf þegar tekist og gefist mjög vel. Bindur nefndin vonir við þetta starf í framtíðinni bæði hvað varðar sjálfan undirbúninginn að fjárlagagerðinni og ekki síður hvað varðar þann þátt í starfsemi fjvn., sem einna minnst aðstaða hefur verið til að sinna af gaumgæfni, en þar á ég við eftirlitshlutverk nefndarinnar. Til þess að geta afgreitt af þekkingu erindi stofnana og ráðuneyta um fjárframlög til hinna einstöku viðfangsefna þarf nefndin auðvitað að geta lagt sitt eigið mat á hvort og þá hversu raunhæfar áætlanir þær eru sem erindin byggjast á, og með sama hætti þarf fjvn. að geta fylgst með því að ákvarðanir Alþingis við fjárlagaafgreiðslu séu virtar. Fjvn. hefur ætíð reynt að sinna þessu eftirlitshlutverki sínu eftir því sem aðstæður hafa leyft en nú hafa þær aðstæður stórbatnað með samstarfi nefndarinnar við Ríkisendurskoðun. Ég tel tvímælalaust að nota eigi það tækifæri til þess að auka þann þátt í starfsemi fjvn. sem lýtur að sjálfstæðri skoðun hennar á einstökum málefnum og eftirliti með framkvæmd fjárlaga. Sú ríkisstofnun sem fjvn. hefur nú í mörg ár haft nánust samskipti við er Fjárlaga- og hagsýslustofnun. Fjvn. hefur fengið ómetanlega aðstoð og fyrirgreiðslu frá starfsmönnum þeirrar stofnunar og hagsýslustjóri, Magnús Pétursson, og starfsfólk hans hefur lagt sig fram um að veita nefndinni allar upplýsingar og aðstoð í starfi sem óskað hefur verið eftir. Hjá fjvn. er vilji til að bæta þetta samstarf enn eins og kostur er. Þar sem Magnús Pétursson hagsýslustjóri er nú senn hvað líður á förum til útlanda til að sinna þar störfum á nýjum starfsvettvangi vil ég nota þetta tækifæri, fyrir hönd fjvn., til að þakka honum ágætt samstarf og óska honum jafnframt velfarnaðar í nýju starfi. Störf fólksins í Hagsýslunni, og þá ekki hvað síst hagsýslustjórans, eru vandasöm og erfið og ekki er eftirsóknarvert að vera í því hlutverki fyrir hönd ríkisvaldsins að reyna að samræma annars vegar óskir manna og góðan vilja og hins vegar fjárhagslega getu ríkisins og stofnana þess til að greiða þann kostnað sem fyrir hinn góða vilja gjalda þarf. Þetta er erfitt starf og oft vanþakklátt en það hefur Magnús Pétursson unnið af trúmennsku og fyrir það kunnum við honum þakkir. Auk þess að þakka starfsfólki Hagsýslunnar, svo og vararíkisendurskoðanda og því starfsfólki Ríkisendurskoðunar sem með okkur hefur starfað að þessu sinni færi ég ritara nefndarinnar, Ásdísi Sigurjónsdóttur, kærar þakkir fyrir lipurð og dugnað. Herra forseti. Það er oft sagt að í fjvn. ríki sérstakt andrúmsloft. Þar vinna fulltrúar stjórnar og stjórnarandstöðu saman á löngum og ströngum fundum og þótt vissulega sé meiningarmunur milli stjórnarsinna og stjórnarandstæðinga um ýmis stefnuatriði tekst engu að síður oft mjög gott samstarf um sjálf vinnubrögðin og afgreiðslu mála. Slíkt samstarf hefur tekist í þessari nefnd eins og svo oft áður. Nefndarmenn úr meiri og minni hluta hafa starfað vel saman og leyst sameiginlega margvísleg verkefni eins og sjá má af því að nefndarmenn standa sameiginlega að þeim brtt. sem frá fjvn. koma nú við 2. umr. Fulltrúar stjórnarandstöðunnar í nefndinni, Margrét Frímannsdóttir, Óli Þ. Guðbjartsson og Málmfríður Sigurðardóttir, hafa þó að sjálfsögðu fyrirvara um að þau kunni að flytja eða fylgja brtt. sem fram kunna að koma. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka þeim, fulltrúum stjórnarandstöðunnar ágætt samstarf, svo og samnefndarmönnum mínum úr stjórnarliðinu. Herra forseti. Ríkisstjórnin markaði þá stefnu við fjárlagagerð nú að nauðsynlegt væri að ná þeim árangri að ríkissjóður yrði rekinn hallalaus. Þetta markmið ríkisstjórnarinnar var nauðsynlegt þegar það var fram sett við upphaf þings og hafi það verið nauðsynlegt þá við þær aðstæður, sem þá lágu fyrir um horfur í þjóðarbúskapnum á næsta ári, er enn nauðsynlegra nú að markmið þetta náist. Vissulega er rétt að sumir þættir sem ráða miklu um framvindu mála á næsta ári liggja ekki ljósar fyrir nú en í haust og á ég þar auðvitað fyrst og fremst við launaþróun. Að vísu er vitað um launasamninga á næsta ári við opinbera starfsmenn, en nýir launasamningar hafa enn ekki verið gerðir á hinum frjálsa markaði og því ekki hægt að spá um þróun þeirra mála umfram það sem þegar liggur fyrir varðandi samninga opinberra starfsmanna. Aðrir þættir í þjóðarbúskapnum og horfunum á næsta ári liggja hins vegar ljósar fyrir og þær viðbótarupplýsingar í því sambandi sem bæst hafa við frá því fjárlagafrv. var lagt fram í haust og þar til nú benda því miður allar í þá átt að meiri líkur séu á því nú en voru að hagvaxtarskeiðið sé á enda og við blasi meiri erfiðleikar á næsta ári en menn gátu átt von á þegar frá fjárlagafrv. var gengið í haust. Bandaríkjadollar hefur haldið áfram að lækka og þar með fer lækkandi það verð sem við fáum fyrir mikilvægustu útflutningsafurðir okkar. Afleiðingarnar af þessu, sem og afleiðingar nokkurs samdráttar í almennri eftirspurn í helstu útflutningslöndum okkar, verða að líkindum þær að viðskiptakjör muni versna frá því sem reiknað var með og er nú talið líklegt að þau verði að meðaltali nokkru lakari á árinu 1988 en þau voru á þessu ári. Þó Alþingi hafi enn ekki afgreitt frv. um stjórn fiskveiða liggur engu að síður fyrir sú tillaga Hafrannsóknastofnunar að dregið verði úr sjávarafla á næsta ári. Ekki verður enn fullyrt um hver þessi samdráttur verður en í upplýsingum sem Þjóðhagsstofnun afhenti fjvn. sl. laugardag er tekið fram að hver 20 þús. tonn af þorskafla jafngildi rúmlega einum milljarði króna í útflutningsverðmæti eða sem svarar til um 2% af vöruútflutningi. Væru menn að tala um 40–50 þús. tonna samdrátt í þorskafla gæti það því þýtt 4–5% samdrátt í vöruútflutningi og 12% samdrátt í þjóðartekjum á föstu verði. Gefa þessar tölur vísbendingu um hvaða áhrif slíkar ákvarðanir gætu haft og kemur svo þessu til viðbótar það sem ég var að nefna áðan um verðlækkun dollarans en eins og allir vita er mjög stór hluti af sjávarvöruútflutningi okkar seldur á dollaraverði. Þá er í þriðja lagi fyrirsjáanlegt að halli á viðskiptum við útlönd á þessu ári verður meiri en reiknað var með í endurskoðaðri þjóðhagsspá fyrir árið 1987 sem gerð var í október. Þá var spáð afgangi í vöruskiptum en hann mun reynast lítill sem enginn og eru horfur á að viðskiptahalli á þessu ári aukist úr rúmlega 1% af landsframleiðslu, eins og spáð var, í 11/2 eða jafnvel 2%. Í þjóðhagsáætlun fyrir árið 1988 var gert ráð fyrir því að viðskiptahalli á því ári yrði um 4 1/2 milljarður króna og hætt við að sú spá sé nú ekki lengur raunhæf og að stefnt sé í meiri viðskiptahalla en því nemur. Þessar horfur gera það enn brýnna en áður að ríkissjóður verði rekinn án halla. Hallarekstur á ríkissjóði við þessar aðstæður væri ábyrgðarleysi. Slíkt ráðslag mundi ýta enn frekar undir verðbólguvöxt og verðþenslu þegar á öllu ríður að reynt sé að spyrna við fótum og leggja áherslu á aðhald og aðgæslu. Stefna ríkisstjórnarinnar um jafnvægi í þjóðarbúskap, viðnám gegn verðbólgu og fastgengi á vissulega í vök að verjast vegna þess að horfur um ytri aðstæður í rekstri þjóðarbúsins á næsta ári hafa fremur versnað en batnað. Frammi fyrir þeim staðreyndum verða ríkisstjórn og Alþingi umfram allt að kappkosta að rekstur ríkisins og stofnana þess vinni með þessum markmiðum ríkisstjórnarinnar en ekki á móti þeim eins og gert væri ef ríkissjóður yrði rekinn með halla. Við þessa 2. umr. liggja ekki fyrir endanlegar tölur um endurskoðun á tekjuhlið fjárlagafrv. Meira er þó vitað um það nú en oftast eða jafnvel alltaf áður hefur verið við 2. umr. fjárlaga. Sl. laugardag komu fulltrúar frá Þjóðhagsstofnun á fund fjvn. og gerðu henni grein fyrir bráðabirgðaniðurstöðum sínum um endurskoðun á tekjuhlið fjárlaganna miðað við þær veltubreytingar sem spáð hefur verið og hin nýju tekjuöflunarfrumvörp ríkisstjórnarinnar sem bíða afgreiðslu Alþingis. Þessar tölur eru bráðabirgðatölur en lokatölur munu væntanlega liggja fyrir áður en 3. umr. fjárlaga fer fram. Þessar bráðabirgðatölur sýna að þrátt fyrir þær hækkanir, sem gerðar eru tillögur um við 2. umr. fjárlaga nú, þá er hægt að standa við markmið ríkisstjórnarinnar um hallalaus fjárlög en þó því aðeins að menn gæti fyllsta aðhalds við lokaafgreiðslu fjárlaga héðan frá Alþingi. Í umræddum bráðabirgðatölum Þjóðhagsstofnunar um tekjubreytingar frá fjárlagafrumvarpi er því spáð að beinir skattar hækki alls um 300 millj. kr. umfram það sem frumvarpið gerði ráð fyrir. Þar er um að ræða hækkun eignarskatta um 170 millj. kr., og er hækkun á fasteignamati milli ára meginskýring þeirrar hækkunar, og svo hækkun tekjuskatta um 130 millj. kr. og stafar sú hækkun af því að tekjuskattur félaga er talinn hækka um þá fjárhæð vegna meiri tekna á líðandi ári en ráð var fyrir gert. Þær umfangsmiklu breytingar sem áformaðar eru í frumvörpum ríkisstjórnarinnar um sölugjald, tolla og vörugjald munu leiða til nettótekjuaukningar hjá ríkissjóði um rúma 2 milljarða króna. Gjöld af innflutningi, þ.e. tollar, munu lækka um 1 milljarð 430 millj. kr., gjöld af framleiðslu, þ.e. vörugjöld, munu lækka um 1 milljarð 400 millj. kr. en sölugjald mun hækka á móti um 4 milljarða 880 millj. kr. Þá eru bráðabirgðatölur um áhrif veltu og verðbreytinga sem taldar eru skila 300 millj. kr. í auknum tekjum og áætlað er að bætt söluskattsinnheimta vegna niðurfellingar undanþáguákvæða í söluskatti muni skila a.m.k. 400 millj. kr. Samanlögð áhrif á heildartekjur ríkissjóðs af þessum breytingum og endurmatsspá á tekjustofnum er sú að heildartekjur ríkissjóðs muni hækka um röska 3 milljarða króna og niðurstöðutölur fjárlagafrv. tekjumegin því hækka úr 59 milljörðum 564 millj. kr., eins og áformað var í fjárlagafrumvarpi, í 62 milljarða 614 millj. kr. Þá hefur komið fram af hálfu ríkisstjórnarinnar að áformað sé að verja 1200 millj. kr. til niðurgreiðslna til að draga úr áhrifum söluskattshækkunarinnar og 600 millj. kr. er fyrirhugað að nota til að hækka barnabætur og ellilífeyri. Þá eru einnig áformaðar breytingar á kjarnfóðurskatti, m.a. í þá átt að auknar niðurgreiðslur á búvörur verði ekki til þess að breyta svo neinu nemi verðhlutfalli á milli dilkakjöts og kjúklinga- og svínakjöts. Áformin um þessi nýju útgjöld koma að sjálfsögðu til frádráttar þeirri tekjuhækkun sem ég ræddi um áðan og Þjóðhagsstofnun áætlaði að nema mundi röskum 3 milljörðum króna. Ég legg áherslu á, eins og fram kom hjá Þjóðhagsstofnun, að hér er um bráðabirgðatölur að ræða. Nú er unnið að því að leggja endanlegt mat á tekjuhlið fjárlaganna, á áhrif veltu- og verðlagsbreytinga þar á og á áhrif hinna nýju laga um sölugjöld, vörugjöld og tolla, sem væntanlega verða afgreidd á Alþingi. Endanlegar niðurstöður af þeirri endurskoðun munu ekki liggja fyrir fyrr en við 3. umr. Þá vil ég einnig vekja athygli á því að í upplýsingum, sem Þjóðhagsstofnun sendi frá sér um hlutfall ríkissjóðstekna af vergri landsframleiðslu, hafa tölur um verga landsframleiðslu ekki verið endurmetnar með tilliti til hækkunaráhrifa veltu- og verðbreytinga. Fyrr en það hefur verið gert er ekkert hægt að fullyrða um það hvort hlutfall ríkissjóðstekna af vergri landsframleiðslu verði á næsta ári svipað og það var í ár eða meira. Allar fullyrðingar um að hlutfall ríkissjóðstekna af vergri landsframleiðslu verði hærra á næsta ári en verið hefur eru byggðar á því að tölur um verga landsframleiðslu hafa ekki verið endurmetnar vegna áhrifa veltu- og verðbreytinga eins og auðvitað verður að gera. Ber því að taka allar slíkar fullyrðingar um aukna skattbyrði með mikilli varúð. Herra forseti. Undanfarna daga hefur ýmsum sögum farið af stórfelldum skattaálögum sem áformuð séu af hálfu ríkisstjórnarinnar. Nefndar hafa verið tölur allt frá 1 milljarði og upp í 10 og virðist talan í blöðunum, skattaálögur ríkisstjórnarinnar, hækka um því sem næst sem nemur 1 milljarði á dag. Hér er verið að stórýkja þau áform sem uppi eru höfð af hæstv. ríkisstjórn og vil ég nota þetta tækifæri til þess að gera eilítið grein fyrir því hvernig þau mál standa. Fyrstu aðgerðir ríkisstjórnarinnar fólust í aukinni tekjuöflun til þess að draga úr hallarekstri ríkissjóðs og þensluáhrifum hans. Söluskattsstofn var víkkaður, lagt á sérstakt bifreiðagjald, gjald á erlendar lántökur auk þess sem kjarnfóðurgjald og ríkisábyrgðargjald voru hækkuð. Þessar fyrstu aðgerðir fólu í sér aukna tekjuöflun sem nemur 3 milljörðum 700 millj. kr. miðað við heilt ár og verðlag 1988. Á móti kom hækkun barnabótaauka um 240 millj. kr. og hækkun ellilífeyris um 320 millj. kr. þannig að nettótekjuöflun í ríkissjóð nemur 3 milljörðum 140 millj. kr. vegna þessara fyrstu aðgerða. Í október var síðan gripið til enn frekari aðgerða til þess að hamla gegn þenslu með hækkun á innflutningsgjaldi af bifreiðum og áfengis- og tóbaksverði. Þessar ráðstafanir má meta til 600 millj. kr. tekjuöflunar á heilu ári. Í fjárlagafrv. eru síðan boðaðar ýmsar breytingar á tekjuöflun ríkissjóðs á næsta ari sem nú eru til umræðu á Alþingi. Þar má nefna hækkun tekjuskatta á fyrirtæki, víkkun á launaskattsstofni og söluskattsstofni, arðgreiðslu ríkisfyrirtækja o.fl. Samtals má meta þessar aðgerðir til 1 milljarðs 400 millj. kr. á næsta ári. Loks má nefna sérstaklega þá kerfisbreytingu í tolla- og söluskattsmálum sem skýrt var frá í byrjun desember. Þessi breyting gerir ráð fyrir algjörri uppstokkun á aðflutningsgjöldum, bæði með stórfelldri tollalækkun og fækkun smærri gjalda. Auk þess er söluskattsundanþágum fækkað og jafnframt ákveðið að taka upp virðisaukaskatt í ársbyrjun 1989. Þessi kerfisbreyting skilar engum viðbótartekjum í ríkissjóð á næsta ári, þar sem öllum tekjuaukanum, 2 milljörðum 50 millj. kr. er varið til aukinna niðurgreiðslna, til sérstakrar hækkunar á ellilífeyri og barnabótum og til endurgreiðslu á kjarnfóðurgjaldi. Þannig verður nettóniðurstaða nákvæmlega núll út úr þessari sérstöku aðgerð. Til þess að fá síðan heildarmynd af skattlagningu ríkissjóðs er talið einfaldast að skoða hvað skatttekjurnar vega í hlutfalli af vergri landsframleiðslu. Þetta skatthlutfall hefur verið mjög breytilegt á undanförnum árum. Lægst fór það í 21,7% árið 1985, en hæst var það árið 1982. Þá nam þetta skatthlutfall 24,5% af landsframleiðslu. Árið 1979 var skatthlutfallið 24,2%, 1980 23,4, 1981 24,2, 1982 24,5 o.s.frv. Það skatthlutfall sem menn eru að ræða um að þessar samanlögðu aðgerðir ríkisstjórnarinnar til tekjuöflunar muni fela í sér nemur um 24,2%, sem er þá svipuð eða sama skattbyrði og hún var árið 1979 og 1981, en til muna lægri en hún var árið 1980 og 1982, þannig að það er rangt sem haldið er fram að ríkisstjórnin sé að leggja nú á mjög mikla skatta og framkalla skattbyrði sem sé óþekkt í íslenskri sögu.  Hitt er aftur á móti alveg ljóst að ef menn ætla að standa við það bráðnauðsynlega markmið að reka ekki ríkissjóð með halla á árinu 1988 og ef menn eru ekki reiðubúnir til að ná því markmiði alfarið með aðhaldi útgjalda, þá verða menn að horfast í augu við þá staðreynd sem ein er eftir: að afla verður nýrra tekna til að standa undir þeim útgjöldum sem menn hafa afráðið. Undirbúningur fjvn. að fjárlagaafgreiðslu að þessu sinni hófst með því að hæstv. fjmrh. skipaði sérstaka nefnd sem í áttu sæti fulltrúar allra þingflokka. Var brugðið á þetta ráð þar eð alþingiskosningar höfðu rofið umboð þess þings sem síðast sat og fjárveitinganefndarmenn, sem setið höfðu á síðasta kjörtímabili, áttu sumir ekki endurkvæmt á Alþingi og enn aðrir höfðu horfið til annarra starfa í stjórnkerfinu. Umrædd nefnd sem ráðherra skipaði hóf störf þann 16. sept. og starfaði þar til þing kom saman. Á fund hennar komu forráðamenn 13 sjúkrahúsa sem komu í fyrsta sinn inn á föst fjárlög í fyrra eða árið þar áður. Einnig ræddi nefndin við forráðamenn 60 sveitarfélaga og tók við erindum þeirra. Fjvn. kom síðan saman til fundar strax eftir að hún hafði verið kjörin og tók við verkefnum úr hendi nefndar þeirrar, sem ráðherra skipaði, en sú nefnd hætti þar með störfum. Bókaðir fundir hinnar ráðherraskipuðu nefndar voru alls 11 en bókaðir fundir fjvn. eru orðnir 33. Auk þess hefur meiri hluti fjvn. haldið fjölmarga óbókaða fundi svo og einstakir starfshópar nefndarinnar en nefndin skipti sér að venju upp í nokkra starfshópa, bæði um afgreiðslu smærri erinda og eins um tillögugerð um stofnkostnaðarliði. Til nefndarinnar bárust erindi um alls 1100 viðfangsefni og heildarfjárhæð beiðna og umsókna til nefndarinnar nam 5 milljörðum 762 millj. kr. Sótt var til nefndarinnar um ráðningu í 130 nýjar stöður. Af erindum og beiðnum til nefndarinnar, sem samtals námu eins og ég sagði áðan tæpum 5,8 milljörðum kr., voru erindi er vörðuðu rekstrar- og tilfærsluliði samtals að fjárhæð 1 milljarður 77 millj. kr., erindi er vörðuðu viðhald og viðhaldsverkefni samtals að fjárhæð rösk 31 millj. kr. og erindi er vörðuðu stofnkostnað samtals að fjárhæð 3 milljarðar 954 millj. kr. Af þessu má sjá að mest virðist þörfin vera fyrir ríkisframlög til stofnkostnaðar og ætti það ekki að koma mönnum á óvart því sannleikurinn er sá að það aðhald og sá niðurskurður sem menn hafa reynt að beita í ríkisrekstri á undanförnum árum hefur fyrst og fremst komið við stofnkostnaðarverkefni og er ástæðan einfaldlega sú að rekstur ríkisins og stofnana þess er í talsvert föstum skorðum og verður þar ekki miklu breytt þrátt fyrir góðan vilja nema með endurskipulagningu í ríkisrekstri. Engu að síður er nauðsynlegt að skoða sérstaklega, eins og raunar er gert í frv., hvernig taka megi á rekstrarmálefnum ríkisins og ríkisstofnana, m.a. með þeim hætti að færa til verkefni frá ríkinu og til annarra aðila, bæði sveitarfélaga, einstaklinga og félaga. Er einmitt að því stefnt í frv. því til fjárlaga sem hér er til umræðu og er nauðsynlegt að því verki sé haldið áfram því margir þættir í rekstri ríkisins og stofnana þess væru eins vel eða jafnvel betur komnir í höndum annarra og margvísleg er sú þjónusta sem ríkið veitir atvinnuvegum og atvinnufyrirtækjum sem eðlilegt er að viðkomandi atvinnugreinar ráði sjálfar meiru um en greiddu jafnframt fullan kostnað af. Ef menn líta nánar á þau erindi um stofnkostnaðarframlög sem fjvn. bárust má sjá að þau eru einkum á sviði grunnskóla, hafnarmannvirkja, heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa og ætti það ekki heldur að koma á óvart því einmitt þessar framkvæmdir eru þær sem einna helst líða þegar draga þarf saman seglin í ríkisbúskapnum. Er raunar svo komið, og veldur það nokkrum vandræðum við fjárlagagerð nú, að skuldir hafa hlaðist upp á umliðnum árum hjá samstarfsaðilum ríkisvaldsins um þessar framkvæmdir uns svo er komið að fjárveitingar, eins og þær eru fyrirhugaðar, jafnvel til heilu málaflokkanna, dygðu ekki nema tæplega til að greiða skuldir ríkisins við sveitarfélög um sameiginlegar framkvæmdir og í sumum efnum duga þær alls ekki til. Er nauðsynlegt að skoða þessi mál sérstaklega og verður án efa gert í sambandi við áframhaldandi vinnu að skýrari verkaskiptingu á milli ríkisins og sveitarfélaga og að verkefnaflutningi þeirra á milli. Þá vil ég einnig að gefnu tilefni benda á að það virðist einnig hafa færst í vöxt, sérstaklega á allra síðustu árum, að gerðir séu fastir greiðslusamningar um einstök verk, sérstaklega á sviði grunnskóla, milli tveggja ráðuneyta, samningar sem binda greiðslu úr ríkissjóði langt fram í tímann án þess raunar að Alþingi og fjvn. geti um fjallað. Þessir samningar hafa gert fjvn. mjög erfitt fyrir í vinnu hennar nú og þeim tilmælum verður beint til þeirra ráðherra sem nú sitja í þessum störfum að menn fari sér varlega við slíka samninga og gangi ekki frá þeim án þess að bera þá undir fjárveitingarvaldið eða fjvn. sem er fulltrúi þess, þannig að slíkir samningar séu ekki gerðir öðruvísi en fjvn. viti af þeim og fallist á þá annars vegar og að þm. viðkomandi kjördæmis séu sammála því að í viðfangsefnið sé ráðist og geri sér fulla grein fyrir því að það mun takmarka og á að takmarka svigrúm þeirra um aðrar framkvæmdir í kjördæminu í sama málaflokki. Þau erindi sem fjvn. bárust hefur nefndin afgreitt á þann veg að hún leggur til að nú við 2. umr. verði samþykkt viðbótarútgjöld við útgjaldatölu fjárlagafrv. sem samtals nema 1 milljarði 62 millj. kr. og er þar um 1,8% hækkun frá fjárlagafrv. að ræða. Í tillögum nefndarinnar er mest hækkun lögð til að verði á viðfangsefnum á sviði landbrn. eða um 303,7 millj. kr. og er það um 17% af heildarhækkunarfjárhæðinni. Svo til öll sú fjárhæð er afgreidd í nefndinni að tillögu ríkisstjórnarinnar. Í nál. meiri hl. eru afgreiðslur fjvn. flokkaðar annars vegar eftir hagrænu eðli og hins vegar eftir uppruna erinda. Samkvæmt tillögum fjvn. um breytingar á gjaldahlið frv. hækkar launakostnaður um 71 millj. kr. og nemur það 6,7% af heildarhækkunartillögum nefndarinnar. Í þessari fjárhæð er miðað við að 17 ný stöðugildi verði veitt en sótt var um 130, eins og áður er getið. Hækkun á öðrum rekstri en launakostnaði nemur 450 millj. kr. ef tillögur fjvn. verða allar samþykktar og er það um 42,4% af heildarhækkunartillögum hennar. Síðan gerir nefndin tillögu um að stofn- og viðhaldskostnaðarverkefni hækki samtals um 540 millj. 715 þús. og er það röskur helmingur af öllum hækkunartillögum nefndarinnar sem stafa af hækkuðum framlögum skv. tillögum hennar til stofn- og viðhaldsverkefna. Þá er einnig í nál. reynt að skipta erindum sem nefndin afgreiðir eftir uppruna þeirra. Slík skipting verður alltaf álitamál og umdeilanlegt í hvaða flokk hvert einstakt erindi skuli falla. Eftir því sem best var séð skiptist uppruni erinda í afgreiðslu nefndarinnar þannig að verðlags- og launaleiðréttingar a frv. nema í heild samkvæmt tillögum nefndarinnar um 120 millj. kr. eða 11,3% af heildarfjárhæðinni. Tilmæli frá ríkisstjórninni sem nefndin hefur afgreitt og gert að tillögum sínum nema samtals 657 millj. 200 þús. kr. eða 61,9% af heildarfjárhæðinni sem nefndin leggur til að útgjaldaliðir frv. hækki um. Aðrar afgreiðslur nefndarinnar nema síðan 284 millj. 936 þús. kr. eða tæplega 27% af samanlögðum útgjaldatillögum hennar. Má vera að mönnum komi á óvart hversu hár liður í tillögum nefndarinnar verðlags- og launabreytingar eru en ástæðan er sú að í fyrsta lagi var um að ræða nokkra launasamninga sem gerðir voru eftir að fjárlagafrv. var unnið og þurfti því að sjálfsögðu að breyta útgjaldatölum fjárlagafrv. með hliðsjón af þeim. Í öðru lagi var um að ræða uppfærslur til verðlags sem ekki lágu fyrir nægar upplýsingar um þegar frá fjárlagafrv. var gengið og í þriðja lagi var um að ræða tilfærslur og áhrif breytinga hjá stofnunum og viðfangsefnum sem sérstaklega var tekið fram í athugasemdum frv. að yrði að gera í meðförum fjvn. Þá er einnig ástæða til að vekja athygli á því að á bls. 3 í nál. meiri hl. eru frekari talnalegar upplýsingar um tillögur nefndarinnar eftir viðfangsefnum og málaflokkum. Loks er þar á sömu bls. gefið yfirlit um þær breytingar á einstökum útgjaldaflokkum frv. sem tillögur fjvn. gera ráð fyrir. Eins og venja er til gerir fjvn. ekki við þessa umræðu tilögur um breytingar á tekjuhliðinni heldur bíða þær 3. umr. Sama máli gegnir um stofnanir í B-hluta frv. svo og um nokkur önnur atriði sem ekki eru gerðar tillögur um nú. Af þeim atriðum sem bíða 3. umr. er þó eitt sem fjvn. hefur þegar tekið ákvörðun um að gera að tillögu sinni við Alþingi. Er þar um að ræða tilmæli ríkisstjórnarinnar til nefndarinnar um að sérstakt framlag, 100 millj. kr., verði veitt sem fyrsta framlag af fjórum á jafnmörgum árum til þess að greiða ógreidd framlög ríkisins vegna viðfangsefna sem flytjast eiga yfir til sveitarfélaganna með breyttri verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga en slíkar lagabreytingar eru nú til meðferðar í þinginu. Fjvn. hefur fyrir sitt leyti fallist á þessi tilmæli ríkisstjórnarinnar en er ekki sem stendur reiðubúin til að ganga formlega frá þeirri tillögu við afgreiðslu fjárlaga. Ástæðan er sú að það er alger einhugur í fjvn. um að þessum framlögum verði skipt með sama hætti og verið hefur um framlög til íþróttamála og dagvistarstofnana með þeirri verkaskiptingu sem gilt hefur, þ.e. að Alþingi sjálft skipti þessu fé að fengnum tillögum fjvn. Fjvn. vill sjá hvernig þessum málum verður fyrir komið varðandi þær lagabreytingar sem gera þarf, svo sem á Jöfnunarsjóði sveitarfélaga varðandi tilfærslur verkefna og nú eru í meðferð í þinginu. Verði ekki tryggilega frá því gengið í umræddri lagasetningu að þetta uppgjörsverkefni verði áfram í forsjá fjárveitingavaldsins og nefndarinnar eins og verið hefur, þá mun fjvn. ganga þannig frá tillögum sínum fyrir 3. umr. um fjárlög um framlög til þessa viðfangsefnis að það sé gert skýrt og afdráttarlaust hvernig nefndin leggur fyrir Alþingi að afgreiða málið. Áður en ég tek til við að skýra í stuttu máli einstakar brtt. fjvn. þá vildi ég víkja sérstaklega að tveimur viðfangsefnum sem ekki er þar að finna en nefndin hefur fjallað um. Annað varðar Vinnueftirlit ríkisins. Í erindi Vinnueftirlitsins kom fram að sótt var eftir að fá að auka umsvif stofnunarinnar með fjölgun starfa og aukinni starfsemi og jafnframt kom fram að fyrir lágu samþykktir aðila vinnumarkaðarins sem mundu tryggja Vinnueftirlitinu það fjármagn sem það þyrfti til að standa undir kostnaði við þessa starfsemi þannig að ekki væri um bein fjárframlög að ræða til stofnunarinnar á fjárlögum. Þrátt fyrir þetta féllst nefndin ekki á tilmæli stofnunarinnar og er ástæðan sú, sem raunar einnig kom fram í erindi hennar, að nefndin telur að skoða beri sérstaklega hvort ekki eigi að gera þær breytingar á starfsemi og rekstri stofnunarinnar sem tryggi henni aukið sjálfræði, annaðhvort með því að Vinnueftirlit ríkisins verði gert að B-hluta stofnun með sjálfstæðan fjárhag og kostuð af eigin tekjum eða jafnvel að eftirlitið verði alfarið gert sjálfstætt og þá sem sjálfseignarstofnun eða stofnun í eigu aðila vinnumarkaðarins og verði hún þá ekki viðfangsefni á fjárlögum. Þá lá einnig fyrir fjárveitinganefnd erindi sem nefndin féllst ekki á um hækkun á launaliðum til sjúkrahúsa vegna óska um hækkun á álagsprósentu. Skammt er síðan fallist var á ósk um slíka hækkun á álagsprósentu á laun en sú afgreiðsla virðist ekki hafa dugað því nú, skömmu síðar, berst ný ósk þar að lútandi. Ef málið er skoðað kemur í ljós að verið er að ræða um álag ofan á föst laun sem nemur samtals um eða yfir 95% . Það sem hér kemur fram er að sjálfsögðu það sem öllum er kunnugt að verið hefur að gerast í launamálum í landi voru en það er að í æ ríkara mæli eru farnar að tíðkast alls kyns álagsgreiðslur og yfirborganir umfram fasta samninga. Orð mín má ekki skilja svo að starfsfólk sjúkrahúsa eigi síður að fá slíkar greiðslur en aðrir. Þetta fólk vinnur gott starf, oft við erfiðar aðstæður, og vissulega er okkur það ljóst að betri laun eru boðin í mörgum öðrum störfum, enda sýnir það sig í því að erfitt er að fá fólk til starfa á sjúkrahúsum og heilsugæslustöðvum. Hitt er engu síður umhugsunarefni þegar álagsgreiðslur eru orðnar svo miklar að þær nema hartnær jafnhárri fjárhæð og föst umsamin laun. Fjárveitinganefnd gerir sér fulla grein fyrir því að hér er mikið vandamál á ferð sem verður að leysa. Auðvitað kemur til greina að fallast enn a hækkun þessarar álagsprósentu en ef til vill væri líka ástæða til, og jafnvel mun frekar, að skoða í fyrsta lagi hvort ekki sé rétt að semja í formlegum kjarasamningum um þau laun sem raunverulega eru greidd fremur en að láta þau koma fram í álagsgreiðslum eða þá að fjölga stöðugildum á sjúkrahúsum og heimila þá fremur ráðningu fleiri starfsmanna til að létta vinnuálag en að greiða svo miklar álagsgreiðslur eins og nú stefnir í til þeirra starfsmanna sem fyrir eru. Fjvn. vill að þessi mál séu skoðuð og gerir því ekki tillögur um hækkaðar álagsgreiðslur að þessu sinni en væri fallist á beiðnir þar um, sem gengju að sjálfsögðu til allra sjúkrahúsa, mundi launahækkun af þeim sökum á verðlagi frv. nema 300–400 millj. kr. Vík ég nú að einstökum brtt. fjvn. og vek enn athygli á því að einhver mistök hafa átt sér stað í sambandi við þær skýringar og viðfangsefni sem prentuð eru í þskj. 244 og 249. 1. till. fjvn. á þskj. 244 lýtur að framkvæmdum á vegum aðalskrifstofu forsrn. og skýrir sú tillaga sig sjálf. 2. till. nefndarinnar er varðandi Háskóla Íslands. Um er að ræða leiðréttingu á launum eins og ég talaði um áðan, um 10 millj. 484 þús. kr. Að öðru leyti skýrir sú tillaga sig sjálf. 3. till. fjvn. lýtur að stofnun nýrrar stöðu meinafræðings við Tilraunastöð Háskólans á Keldum. 4. till. fjvn. er um stofnun Árna Magnússonar. Nefndin leggur til að launagjöld þar hækki um 500 þús. kr. sem er vegna tímabundinnar ráðningar ljósmyndara við stofnunina í hálft ár. 5. till. nefndarinnar varðar Orðabók Háskólans. Nefndin leggur til að önnur gjöld hækki þar um 500 þús. kr. og fari það til greiðslu útgáfukostnaðar vegna orðsifjabókar eftir Ásgeir Blöndal Magnússon. 6. till. nefndarinnar varðar framhaldsskóla. Nefndin leggur til að almennt framlag til þeirra hækki um 3 millj. kr. og á það að renna til uppgjörs vegna framhaldsskóla í samrekstri ríkis og sveitarfélaga. Síðan kemur 7. brtt. Við hana er breyting á sérstöku blaði sem hefur verið dreift hér í þingsalina. Það er ekki rétt eins og sú brtt. er uppsett. Fjvn. leggur til að viðfangsefnið 601 Endurbætur og tækjakaup fái hækkun um 1,6 millj. kr. Þetta á að skiptast þannig að af þessari fjárhæð eru 600 þús. kr. ætlaðar til endurbóta á gamla skólahúsinu við Laufásveg og 1 millj. kr. er ætluð til endurbóta á lóð Kennaraháskólans. 8. brtt. nefndarinnar varðar Íþróttakennaraskóla Íslands. Þar hefur einnig verið ranglega farið með í prentun viðfangsefna og skýringum í nál. Rétt á að orða þessa brtt. þannig að til viðhalds íþróttavalla á vegum Íþróttakennaraskólans eigi að verja 1 millj. kr. af tillögu nefndarinnar, en þær 3 millj. sem þá standa út af eigi að renna til tækjakaupa og þurfa því að vistast á sérstakt viðfangsefni. 11. brtt. nefndarinnar er um framhaldsskóla í Vestmannaeyjum og skýrir sig sjálf. Sömuleiðis 12. brtt. nefndarinnar. 13. brtt. nefndarinnar varðar Vélskóla Íslands og skýrir sig sjálf. 14. brtt. nefndarinnar varðar hins vegar Iðnskólann í Reykjavík. Þar leggur nefndin til að framlag til viðfangsefnisins 501 Fasteignir verði hækkað um 2,5 millj. kr. og er þetta framlag ætlað til þess að endurnýja hitakerfi skólahússins sem er orðið ónýtt og af þeim sökum liggur skólahúsnæðið undir skemmdum. Í tillögu fjvn. um afgreiðslu Alþingis er sérstaklega tekið fram að gert sé ráð fyrir jafnháu framlagi frá borgarsjóði. 15. brtt. nefndarinnar varðar síðan liðinn Iðnnám, almennt. Þar er gerð tillaga um skiptingu þar sem komu ekki fram fullnaðarupplýsingar hvorki í áliti meiri hl. né skýringum sem því fylgja né á þskj. 244, en gert er ráð fyrir því að veitt sé 700 þús. kr. skv. tillögu fjvn. til skipulagsmála vegna iðnmenntunar á Ísafirði, en eins og þm. mun vera kunnugt þá er að hefjast samstarf Menntaskólans og Iðnskólans á Ísafirði um iðnmenntun í húsnæði Menntaskólans og samstarf um það bóklega nám sem þar fari fram. Síðan koma brtt. 16 og 17 er lúta að héraðsskólum. Eins og kunnugt er var lagt til í fjárlagafrv. að rekstur héraðsskólanna í Reykjanesi og að Laugarvatni yrði aðeins út þetta skólaár og rekstri yrði ekki haldið áfram að þessu skólaári loknu. Samkomulag hefur hins vegar orðið um að halda áfram um sinn rekstri þessara skóla með fjárveitingu sem nægir til þess að hægt er að hefja skólahald að nýju með venjulegum hætti á næsta hausti, bæði í Héraðsskólanum í Reykjanesi og Héraðsskólanum að Laugarvatni. Fram skal sérstaklega tekið í þessu sambandi að gert er ráð fyrir því að á árinu 1988 verði málefni þessara skóla skoðuð sérstaklega, bæði að því er varðar framtíðarskólahald þeirra þarna og möguleika til þess og einnig möguleika á nýtingu húsnæðis og annarrar aðstöðu sem þarna er verði það ekki talið ráðlegt að halda skólahaldi þar áfram í óbreyttri mynd. Verður að sjálfsögðu haft samráð við heimamenn um þessa skoðun málsins. Mér láðist í þessum upplestri að taka fram brtt. 10 um Fjölbrautaskólann á Akranesi. Þar er einnig villa í nefndarskjölum. Þar er gert ráð fyrir því að sérstakt viðfangsefni verði stofnað sem fái 5 millj. kr. fjárveitingu ef Alþingi fellst á till. fjvn. og er framlag þetta ætlað til nýbyggingar mötuneytis. Þá komum við að grunnskólunum. 19. till. fjvn. fjallar um grunnskólana á Reykjanesi. Þar er lagt til að ein staða sálfræðings verði stofnuð frá og með byrjun næsta skólaárs. Að öðru leyti er um leiðréttingu á framlagi vegna nemendafjölda að ræða. 20., 21., 22., 23. og 24. brtt. fjvn. eru einnig um grunnskóla og skýra sig allar sjálfar og eru allar aðeins um leiðréttingu á framlagi vegna nemendafjölda. Um 25. brtt. er hins vegar það að segja að þar er gerð tillaga um, þ.e. við grunnskóla á Suðurlandi, að ráðið verði í stöðu sálfræðings frá miðju ári 1988 og kemur sú till. þá til viðbótar till. um leiðréttingu á framlagi vegna nemendafjölda í þeim skólum. Varðandi till. 26 er það að segja að þar er gert ráð fyrir nokkurri hækkun sem verði til varasjóðs vegna fjölgunar bekkjardeilda og fleira og er þetta í samræmi við afgreiðslu sem tíðkast hefur áður um þennan málaflokk. Varðandi brtt. 27, Bygging grunnskóla og íbúða fyrir skólastjóra, þá er lagt til að framlag hækki um 135 millj. 215 þús. kr. og er vísað í sérstakt yfirlit í brtt. um sundurliðun á einstök verkefni á bls. 3–10 á þskj. 244. 28. brtt. nefndarinnar skýrir sig sjálf. Sömuleiðis 29. brtt. hennar. Um 30. brtt. nefndarinnar er það helst að segja að fallist var á erindi Landsbókasafnsins um að ráðið verði á árinu 1988 í stöðu bókavarðar til þess sérstaklega að skrá tímarit og blöð sem safninu hafa borist á undanförnum árum. Munu launagjöld af þeim sökum hækka um 800 þús. kr. ef Alþingi samþykkir þessa tillögu fjvn. Þá er nýtt viðfangsefni í till. 31 um Þjóðminjasafn Íslands. Þar gerir fjvn. tillögur til fjárveitingavaldsins um að önnur gjöld á vegum Þjóðminjasafnsins verði hækkuð um 500 þús. kr., enda verði sú fjárhæð sérstaklega notuð til kynningar og upplýsingastarfsemi á vegum safnsins, en Þjóðminjasafn Íslands verður 125 ára á næsta ári. Síðan kemur 32. brtt. nefndarinnar um hækkun á liðum undir Listir, framlög. Þær tillögur skýra sig að mestu leyti sjálfar. Ég vil þó aðeins benda á varðandi c-lið, um Leiklistarráð, að þar er um lækkun að ræða úr 2 millj. kr. eins og tillaga var gerð um í fjárlagafrv. niður í 200 þús. kr. Ástæðan var sú að það var skekkja í fjárlagafrv. Þar sem stóð 2 millj. kr. undir Leiklistarráð átti að standa skv. till. fjmrn. að höfðu samráði við menntmrh. 200 þús. kr. og er sú leiðrétting hér gerð. Þá ber sérstaklega þess að geta að Alþýðuleikhúsið fékk ekki hliðstæða hækkun og önnur leikhús fengu í fjárlagafrv. Það voru mistök sem fjvn. leggur til að leiðrétt verði eins og fram kemur í staflið d. Þá er einnig í tillögum nefndarinnar lagt til að framlag til Listasafns Sigurjóns Ólafssonar hækki um 800 þús. kr. Þar stendur nú yfir mikil framkvæmd sem unnin er að miklu leyti í sjálfboðavinnu. Þar er verið að gera hluti sem munu horfa til mikilla heilla og verða öllum aðstandendum til mikils sóma. Fjvn. vill ganga til móts við þetta viðfangsefni með þessari till., er. við gerum okkur að sjálfsögðu ljóst að þessir fjármunir hrökkva hvergi nærri til að ljúka þeim viðfangsefnum sem þarna þarf að ljúka. Engu að síður er þarna komið nokkuð til móts við þetta viðfangsefni. Síðan er önnur lækkunartillaga frá fjvn., g-liður. Þar var gert ráð fyrir að til leikfélaga vegna skuldagreiðslna yrði veitt fjárveiting sem næmi 31/2 millj. Engin umsókn um slíkt lá fyrir fjvn. og því tók nefndin þá ákvörðun að lækka nokkuð þessa fjárhæð, en gerir ekki að tillögu sinni að fjárhæðin verði öll felld niður því að fjvn. veit um erindi í þessu sambandi sem þarf að sinna jafnvel þótt þau erindi hafi ekki borist fjvn. sjálfri. Liður 33, Norræn samvinna. Þar er lagt til að tekið verði inn nýtt viðfangsefni, Norræn atvinnumiðlun. Þetta er viðfangsefnið Nordjobb sem er á vegum Norræna félagsins og nemur tæplega hálfum launum starfsmanns, en hinn helmingurinn er greiddur af Norræna félaginu samkvæmt samkomulagi við samstarfsráðherra. 34. tillagan varðar liðinn Æskulýðsmál og er þar um nokkra hækkun að ræða og skýrir till. sig sjálf. Till. 35, ýmis íþróttamál. Þar eru tekin inn tvö ný viðfangsefni, annars vegar till. um fjárveitingu að fjárhæð 500 þús. kr. til Handknattleikssambands Íslands vegna kostnaðar sem Handknattleikssambandið óhjákvæmilega verður fyrir í því starfi sínu að reyna að tryggja að heimsmeistaramót á Íslandi geti farið fram árið 1994. Hins vegar er einnig nýr liður, liður 1.16, Íþrótta- og æskulýðsheimili, styrkir, upp á 15 millj. kr. Hér er um að ræða tilmæli frá ríkisstjórn samkvæmt samþykkt hennar og er til þess ætlast að þessi fjárhæð komi til stuðnings við framkvæmdir á vegum íþróttafélaganna. Fjvn. mun fyrir 3. umr. gera tillögu um hvernig lið þessum skuli skipt að höfðu samráði við íþróttafulltrúa ríkisins. Að öðru leyti skýrir till. þessi sig sjálf. Sama má segja um 36. till., hún skýrir sig sjálf, svo. og 37. og 38. till. Varðandi þær tillögur sem nefndin gerir um mál sem undir landbrn. heyra, þá má segja um svo til allar þær tillögur, till. 39 til og með till. 49, að hér er nefndin að fallast á þau tilmæli sem hæstv. ríkisstjórn beindi til nefndarinnar um afgreiðslu undir þessum lið og ég hef út af fyrir sig fátt annað um þessar tillögur að segja. Þær skýra sig nákvæmlega sjálfar. Það eru aðeins tvö atriði sem ég vil leyfa mér að benda á. Það er varðandi tillögu 41 Þar er tekið inn nýtt viðfangsefni, liður 1.90 Tilraunastöðvar, 8 millj. kr. Verði þessi till. samþykkt mun fjvn. í byrjun næsta árs taka ákvörðun um skiptingu þessara fjármuna niður á tilraunastöðvar að fengnum tillögum landbrn. Þessu til viðbótar má bæta við till. 46, Jarðræktarlög. Þar er tekinn inn nýr liður, viðfangsefni 1.20, Framlög til búnaðarsambanda 9 millj. kr. Að lokum er sérstök ástæða til að benda á atriði í brtt. 49. Þar leggur nefndin til að fjárveiting til Gunnarshúss, Skriðuklaustri, verði hækkuð um 2 millj. kr. og er það fé ætlað til viðgerða á þaki og gluggum, en mikið viðhaldsverkefni stendur nú yfir við Gunnarshús á Skriðuklaustri í minningu skáldsins. Þá komum við að sjávarútvegsráðuneytinu. Brtt. 50 um Hafrannsóknastofnun. Þar er lagt til að tekinn verði inn nýr liður, Alþjóðlegt samstarfsverkefni á hafsvæðinu milli Íslands og Austur-Grænlands, er hljóti 4,2 millj. kr. Þetta er samningsatriði sem við Íslendingar erum að sjálfsögðu skuldbundnir til að standa við. Þá er lagt til í till. 51 að taka inn nokkur viðfangsefni sem við leggjum til að hækki. Þar er enn ein villa, sú næstsíðasta. Þar er lagt til að inn undir þennan lið, Sjávarútvegsmál, ýmis starfsemi verði tekinn nýr liður, 1.33 Öryggismálaskóli sjómanna, og til hans verði veittar 10 millj. kr. Það er ekki rétt með farið að þessi fjárveiting eigi að heyra undir þennan lið í sjútvrn. Það voru mistök að viðfangsefnið skyldi vistast þar. Það átti að vera í samgrn. á næsta ári að tillögu nefndarinnar eins og það var á sl. ári og hefur brtt. um það efni þegar verið dreift. Þá er komið að dóms- og kirkjumálaráðuneytinu. Þar er till. 52. Hún varðar vinnuhælið að Kvíabryggju þar sem gert er ráð fyrir að nýr liður verði tekinn inn, 6.10 Umhverfisbætur að fjárhæð 500 þús. kr. Brtt. 53 varðar Landhelgisgæsluna. Þar hefur það gerst að Landhelgisgæslan hefur samið við Landgræðslu ríkisins um að taka að sér flugrekstur fyrir síðarnefndu stofnunina. Til þess þarf að hækka nokkuð launakostnað og viðfangsefnakostnað á vegum Landhelgisgæslunnar og er till. fjvn., brtt. 53, í samræmi við þær niðurstöður um breytingar sem Fjárlaga- og hagsýslustofnun hefur lagt fyrir nefndina að gera þurfi. Till. 54 varðar að gerð er tillaga um að liðurinn 1.10 Æskulýðsstarf hjá Biskupsstofu verði hækkaður um 250 þús. kr. og er sú hækkun ætluð til stuðnings við æskulýðsstarf safnaða á Vestfjörðum. Erindi barst til nefndarinnar um að ráðinn yrði sérstakur æskulýðsfulltrúi fyrir söfnuði á Vestfjörðum. Nefndin féllst ekki á þau tilmæli, en gerir tillögu um afgreiðslu málsins með þessum hætti. Þá kemur till. 55. Þar leggur nefndin til að viðfangsefnið 6.20 Byggingar á prestssetrum verði hækkað um 2 millj. kr. og að viðbótarframlag þetta verði látið renna til byggingar prestsseturs í Bjarnanesi. Þá er loks till. 56 sem varðar dóms- og kirkjumrn. Hún varðar lið 3.04 Ýmis kirkjuleg málefni. Þar er lagt til að framlag til Hóladómkirkju verði hækkað um 2 millj. kr. þannig að framlagið verði alls 9 millj. kr. Fjárveiting frá fyrra ári, sem er að nokkru leyti ónotuð, nam 5 millj. kr. þannig að nokkru meiri fjármunir eru til ráðstöfunar til framkvæmda við Hóladómkirkju en hér eru sýndir. Það er sameiginlegt áhugamál fjvn. og kirkjumálaráðherra að unnt verði á næsta sumri að ljúka þeim framkvæmdum sem vinna þarf inni í sjálfu kirkjuskipi Hóladómkirkju. Það mun kosta nokkru meiri fjármuni en til ráðstöfunar eru, en bæði ráðherra og fjvn. hafa áhuga á að það mál sé leyst með sérstökum hætti og væri ekki úr vegi a.m.k. að það yrði hugleitt, tekið til alvarlegrar skoðunar að Byggðasjóður ætti þar hlut að máli. Fjvn. mun fyrir sitt leyti leggja til að það fé, sem að láni þyrfti að taka í þessu skyni, verði síðan greitt til baka á fjárlögum næstu ára, en nefndin vekur einnig athygli á því að fyrir Alþingi liggur nú frv. til l. um sóknargjöld sem gerir ráð fyrir mun rýmri aðstæðum fyrir kirkjuna á Hólum til þess að ráðast í framkvæmdir af þessu tagi. Þó að lokið verði við framkvæmdir inni í kirkjuskipinu sjálfu eru allmiklar framkvæmdir enn óunnar við Hóladómkirkju, bæði í fordyri og eins að utan. Þá komum við að till. 57 um málefni fatlaðra og skýrir hún sig sjálf. Sömuleiðis till. 58, en þar er lagt til að ráðinn verði þroskaþjálfi á Höfn í Hornafirði. Till. 59 gerir ráð fyrir nokkurri hækkun á viðfangsefninu 1.90 hjá félmrn., Ýmislegt, eða alls um 4 millj. 609 þús. kr. 2 millj. af þeirri upphæð eru sérstaklega ætlaðar til endurvinnslu staðla í byggingariðnaði. Þá er í till. 60 gert ráð fyrir að Alþingi fallist á nokkra hækkun til ýmissar starfsemi, þar a meðal að styrkir til sjómannastofa hækki um 100 þús. kr., en þær hækkuðu ekki frá fjárlögum 1987 til frv. 1988 og er hér um eðlilega verðuppfærslu að ræða. Sama máli gegnir um lið 1.30 Félagasamtök. Viðfangsefnið 1.32 Starfsmenntun í atvinnulífinu á hins vegar skv. till. nefndarinnar að hækka um 4 millj. kr. og er þar um að ræða tilfærslur vegna fata- og vefjariðnaðar. Þá komum við að heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu. Till. 61 varðar Geislavarnir ríkisins og er þar gert ráð fyrir að staðið verði við þær skuldbindingar sem gefnar hafa verið gagnvart Alþjóðakjarnorkumálastofnuninni á þann veg að önnur gjöld Geislavarna ríkisins verði hækkuð um 700 þús. kr. og er það til tímabundinnar ráðningar starfsmanns og auk þess verði tekinn inn nýr liður, liður 6.01 Tækjakaup 21/2millj. kr. Tryggja þessar fjárveitingar, ef samþykktar verða, að hægt verður að standa að fullu leyti við skuldbindingar þær sem gefnar hafa verið Alþjóðakjarnorkumálastofnuninni fyrir þá aðstoð sem hún mun veita okkur Íslendingum í sambandi við geislamælingar. Þá kemur launaleiðrétting, till. 62, vegna héraðshælis Austur-Húnvetninga. Síðan kemur till. 63 er varðar Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Þar gerir fjvn. þá tillögu að önnur gjöld á vegum sjúkrahússins verði hækkuð um 600 þús. kr. og er það sérstaklega hugsað til að greiða kostnað við athugun á framtíðarnýtingu eldra húsnæðis, en slík umsókn barst frá Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri. Síðan eru till. 64, 65, 66 og 67. Þetta varðar allt saman sambærilegt mál. Launaútgjöld hækka vegna leiðréttinga sem þurfti að gera vegna þess að tiltækar upplýsingar bárust fjvn. um launamál þessara sjúkrahúsa sem þurfti að leiðrétta frumvarpstölurnar um og ekki höfðu legið fyrir þegar fjárlagafrv. var samið. Þá komum við að till. 61 er varðar ríkisspítala. Þar leggur fjvn. til að viðfangsefnið 1.10 Legudeildir, svæfinga- og gjörgæsludeild verði hækkað um 11,4 millj. kr. og er hækkunin vegna þriggja nýrra stöðugilda sjúkraliða á Kristnesspítala og vegna hjartaaðgerða og er þar gert ráð fyrir að hjartaaðgerðum fjölgi úr tveimur á viku, eins og verið hefur, í þrjár. Þá hækka launagjöld á þjónustudeildum um 4,2 millj. kr. vegna stöðubreytinga og vegna hlutastöðu sérfræðings. Framlag til stofnkostnaðar hjá ríkisspítölum hækkar um 13 millj. kr., ef tillaga nefndarinnar yrði samþykkt, og er hún ætluð til tækjakaupa. Þá komum við að Borgarspítalanum. Þar leggur fjvn. til að sex ný stöðugildi verði samþykkt í Arnarholti. Ef sú till. verður samþykkt munu launagjöld hækka hennar vegna um 8 millj. kr. Síðan kemur viðfangsefnið 5.01 Viðhald. Það er gert ráð fyrir því að til þessa verkefnis verði veitt auknu fé er nemi 8 millj. kr. og er sú fjárhæð ætluð til að greiða hluta kostnaðar við eldvarnakerfi. Það er mat manna að það kosti 24 millj. kr. að koma á fót fullnægjandi eldvarnakerfi á Borgarspítalanum. Þessi fjárhæð nægir fyrir þriðjungnum af þeirri þörf og er hugmynd fjvn. sú að þetta verkefni verði leyst á þremur árum. Þá er einnig tekinn inn nýr liður, Bygging B-álmu, að fjárhæð 9 millj. kr. Í till. 70 er varðar sjúkrahús almennt gerir fjvn. tillögu um að tekinn sé inn nýr fjárlagaliður með 50 millj. kr. Þessum lið er ætlað að vera til ráðstöfunar við uppgjör til sjúkrahúsa á föstum fjárlögum vegna hugsanlegs rekstrarhalla ársins 1987, en samkvæmt þeim upplýsingum sem fjvn. hefur stefnir í að rekstrarhalli þessara sjúkrahúsa geti numið um 5%. Nefndin er ekki reiðubúin að flytja tillögur um að skipta þessum fjármunum upp á milli sjúkrahúsanna. Til þess liggja ekki nægar upplýsingar fyrir. En niðurstaða hennar er sem sagt sú að leggja til að sérstakur fjárlagaliður verði stofnsettur með 50 millj. kr. framlagi sem ætlað er að vera til ráðstöfunar við þetta uppgjör þegar fyrir liggja nánari upplýsingar um stöðu mála. Þá komum við að till. 71 er varðar sjúkrahús og læknisbústaði. Nefndin gerir það að tillögu sinni að viðfangsefni 6.90 Bygging sjúkrahúsa, heilsugæslustöðva og læknisbústaða hækki um 54,8 millj. Vísað er í sundurliðun með sérstöku yfirliti með brtt. á þskj. 244 um skiptingu þessarar fjárhæðar á einstök verkefni, bls. 14–15 í því þskj. Þá komum við að tillögu nefndarinnar nr. 72 er varðar Heilbrigðismál, ýmsa starfsemi. Þar leggur nefndin til að viðfangsefnið 1.35 Hjartavernd, Mónica-rannsóknir, verði hækkað um 860 þús. kr. Jafnframt verði tekinn inn nýr liður, 1.80 Sjúkraflug, og til þess viðfangsefnis fari 2 millj. kr. og munu tilfærslur því hækka sem því nemur verði þessi till. samþykkt. Þetta viðfangsefni féll niður af fjárlögum yfirstandandi árs, en hafði þá lengi verið á fjárlögum. Hugmyndin var sú að taka málin til gagngerðari skoðunar en tími gafst til við afgreiðslu síðustu fjárlaga. Niðurstaða fjvn. eftir þá skoðun er sú að hún leggur til að þessu verkefni verði sinnt með þessum hætti, eins og hér er gerð tillaga um, og er fjárveitingin ætluð til þátttöku í kostnaði við bakvaktir vegna sjúkraflugs, enda liggi fyrir kostnaðarþátttaka sveitarfélaga. Það verður svo heilbrmrn. sem tekur við umsóknum um styrki samkvæmt þessum fjárlagalið og afgreiðir þær en ekki Alþingi og fjvn. eins og oft hefur verið. Þá er það tillaga 73. Hún varðar Gæsluvistarsjóð og er um að framlag til Verndar verði hækkað um 200 þús. kr. Liðurinn 4.81 Bindindisstarfsemi. Þar leggur nefndin til að viðfangsefnið 1.10 Áfengisvarnir hækki um 2 millj. 595 þús. kr. og er það sú fjárhæð sem þarf til að reka starfsemi áfengisvarnaráðs með óbreyttri starfsemi frá því sem verið hefur á undanförnum árum. Samtals er því ætlað til áfengisvarna 4 millj. 547 þús. kr. 75. till. fjvn. varðar Vegagerð ríkisins. Nefndin leggur til að nýframkvæmdir hækki um 50 millj. kr. og önnur gjöld sem því nemur. 20 millj, af þessari hækkun eiga að renna sem sérstakt framlag til jarðgangagerðar í Ólafsfjarðarmúla þannig að 30 millj. af þessum 50 komi þá til skipta til annarra þarfa. 76. till. fjvn. varðar hafnamál. Þar er lagt til að viðfangsefni 6.30 Hafnarmannvirki og lendingarbætur hækki um 148 millj. 500 þús. kr. og er vísað í sundurliðun á einstök verkefni í yfirliti með brtt. 77. till. fjvn. er sú að tekinn verði inn nýr liður, 6.51 Landshöfn Rifi, og veitt verði í hann 4 millj. kr. og er þetta skuldauppgjör. 78. till. um Siglingamálastofnun ríkisins skýrir sig sjálf. 79. till. skýrir sig einnig sjálf. Ég vil aðeins í því sambandi vekja athygli á d-liðnum þar sem lagt er til að framlag til norrænna jarðskjálftarannsókna á Suðurlandi hækki um 3 millj. 92 þús. kr., en þessi till. nefndarinnar er við það miðuð að fá visst umsamið framlag frá hinum Norðurlöndunum til þessa verkefnis. Þá kemur loks till. 80, en það er 6. og síðasta till. sem ekki er rétt farið með í þeim texta sem fyrir liggur. Í textanum sem fyrir liggur er sagt að fjvn. geri tillögu um nýjan lið, 6.30 er heiti Hönnun ferðamannaaðstöðu við Gullfoss. Fjárveiting verði 200 þús. kr. Þetta er ekki rétt. Það lá að vísu fyrir fjvn. erindi um gerð mannvirkja við Gullfoss vegna bættrar þjónustu við ferðamenn. Fjvn. var ekki reiðubúin að fallast að svo stöddu á þær framkvæmdahugmyndir sem komu fram í þeim tillögum. Eins og liðurinn er hins vegar orðaður mætti ætla að með þessu væri fjvn. að fallast á að hönnun þessara mannvirkja gæti hafist. Svo er ekki. Nefndin lagði hins vegar til að 200 þús. kr. yrði varið til að lagfæra ferðamannaaðstöðuna við Gullfoss, bifreiðastæði og annað það sem nú er fyrir ferðamenn á þeim stað. Réttur ætti liðurinn að hljóða þannig: 6.30 Lagfæring ferðamannaaðstöðu við Gullfoss. Það skiptir kannski ekki ýkja miklu máli hvort orðið er notað en við viljum að það sé alveg skýrt að nefndin hefur ekki að svo stöddu fallist á hugmyndir um þær framkvæmdir við Gullfoss sem lagðar voru fyrir nefndina á þessu hausti. Þá kem ég að brtt. 81 er varðar Veðurstofu Íslands. Þar er um að ræða veðurþjónustu vegna millilandaflugs, hækkun á þeim lið, og launakostnað vegna veðurathugana við Galtarvík á Hjarðarnesi sem féll niður í frv. en er í samræmi við samkomulag við Alþjóðaflugmálastofnunina. Till. 82 varðar Landmælingar Íslands. Þar leggur nefndin til að viðfangsefnið 1.01 Landmælingar Íslands hækki um 2 millj. kr. vegna lækkunar sértekna um þá upphæð. Með þessu er nefndin að ganga nokkuð til móts við það sjónarmið Landmælinganna að sértekjur stofnunarinnar séu nokkuð ofáætlaðar, en vill þó fá að sjá hvernig skil geta orðið vegna sértekna hennar og er ekki á þessari stundu reiðubúin að ganga lengra en þessari tillögu nemur. Till. 83 varðar Iðntæknistofnun Íslands. Lagt er til að tilfærslur hækki undir viðfangsefni 1.90 um 1 millj. kr. og er um að ræða framlag vegna vinnuvélanámskeiða. Till. 84 skýrir sig sjálf, sömuleiðis till. 85 og síðasta till., nr. 86, varðar Orkustofnun, viðfangsefni 1.10, Sérverkefni tengd fiskeldi. Þar er lagt til að viðfangsefnið verði hækkað um 4,5 millj. kr. og er ætlast til þess af fjvn. að sú hækkun sé notuð til rannsókna varðandi fiskeldi við Öxarfjörð. Herra forseti. Ég hef nú lokið þessum langa lestri og gert grein fyrir tillögum fjvn. eins og þær eru lagðar fram við 2. umr. fjárlaga. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari afgreiðslu vísað til 3. umr. og að frv. verði samþykkt eftir 2. umr. með þeim breytingum sem fjvn. leggur til.



Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka nefndarmönnum í fjvn. samstarfið í nefndinni, einnig starfsfólki Hagsýslunnar, Ríkisendurskoðun og starfsfólki Þórshamars. En síðast en ekki síst vil ég þakka starfsmanni fjvn., Ásdísi Sigurjónsdóttur, fyrir mjög gott samstarf. Starf fjvn. er mikið og strangt og þá sérstaklega hjá meiri hluta nefndarinnar sem ég tel að hafi skilað góðu starfi, sérstaklega ef tekið er mið af þeim starfsaðstæðum sem hæstv. ríkisstjórn bauð nefndinni, en ég mun koma betur að því seinna í ræðu minni. En þó svo að samstarf nefndarinnar hafi verið með ágætum eru vissulega skiptar skoðanir nefndarmanna á frv. ríkisstjórnarinnar til fjárlaga fyrir árið 1988. Brtt. meiri hl. fjvn. bera, það þó með sér að ekki hafa þeir nefndarmenn verið mjög ánægðir með þær tölur sem birtust upphaflega í frv. og vissulega hafa þeir lagt til breytingar sem við minnihlutamenn nefndarinnar teljum allar vera spor í rétta átt. Um þá stefnu sem frv. birtir er vissulega ágreiningur sem m.a. birtist í framlögðum brtt. stjórnarandstöðuflokkanna og í nál. minni hl. fjvn. á þskj. 260 sem hljóðar svo, með leyfi forseta: "Öllum er ljós sú staðreynd að frá árinu 1984 höfum við búið við eitthvert mesta góðæri sem þekkst hefur. Það er líka staðreynd að þrátt fyrir hagstæðar ytri aðstæður í þjóðarbúskapnum, aukinn afla, hækkun afurðaverðs á erlendum mörkuðum, lækkun olíuverðs, mikla aukningu landsframleiðslu og hærri þjóðartekjur á mann en áður hafa þekkst blasir við að á þessum árum hefur ríkissjóður verið rekinn með gífurlegum halla. T.d. var halli ríkissjóðs árið 1986 1876 millj. kr. og allt bendir til að á árinu 1987 verði ríkissjóði skilað með rúmlega 2000 millj. kr. halla (upphæðir á verðlagi hvors árs). Halli ríkissjóðs þessi ár er ekki til kominn vegna þess að svo vel hafi verið gert við almenning í landinu á tímum góðæris því að auknar skattaálögur og niðurskurður samfélagslegrar þjónustu einkenna tímabilið og afgreiðslu fjárlaga ár hvert. Fyrir óráðsíunni stóðu þáverandi stjórnarflokkar, Framsfl. og Sjálfstfl., sem eftir kosningar sl. vor fengu svo Alþfl. til liðs við sig sem nú fer með fjármál ríkisins. Þrátt fyrir aðild Alþfl. að ríkisstjórninni hefur ekki orðið grundvallarstefnubreyting við framlagningu fjárlagafrv. önnur en sú að nú á að reka ríkissjóð í jafnvægi sem vissulega er jákvætt og stjórnarandstöðuflokkarnir hljóta að styðja. Hitt er svo alveg ljóst að til að ná jafnvægi í ríkisfjármálum á að afla tekna með auknum sköttum á almenning, en eins og áður sleppa þeir sem góðærisins nutu að mestu leyti. Þrátt fyrir þessa auknu skattálagningu á almenning er enn um að ræða niðurskurð til félagslegra framkvæmda. Þannig á t.d. ekki króna að fara úr ríkissjóði í Vegasjóð á næsta ári og felld eru niður bein ríkisframlög til dagvistarstofnana og til tónlistarfræðslu barna. Nú við 2. umr. fjárlaga hefur ríkisstjórnin birt landsmönnum skattastefnu sína. Frá því að ríkisstjórnin tók við lítur dæmið þannig út: 1. Þegar ríkisstjórnin var mynduð var ákveðið að leggja á nýja skatta sem nema um 3700 millj. kr. á verðlagi fjárlagafrv. 2. Þegar fjárlagafrv, var lagt fram var bætt við um 2000 millj. kr. á verðlagi fjárlagafrv. 3. Nú þegar gengið er frá fjárlagafrv. til 2. umr. er enn bætt um betur. Að sögn fjmrh. er þar samtals um að ræða 2050 millj. kr. Að auki telur fjmrh. að veltubreytingar færi ríkissjóði um 600 millj. kr. og loks telur hann að betri innheimta söluskatts skili um 400 millj. kr. Samtals er því um að ræða 8750 millj. kr. tekjuaukningu ríkissjóðs á næsta ári samkvæmt tölum fjmrh. sjálfs. Þetta segir þó ekki alla söguna því að skattastefna ríkisstjórnarinnar eykur mismunun í þjóðfélaginu. Lágtekjufólk ber þyngri byrðar en áður vegna matarskattsins, en alls nemur söluskattur á matvælum um 5750 millj. kr. Jafnframt verður skattabyrði hátekjumanna hlutfallslega minni en áður vegna þess að efstu skattþrep eru afnumin samfara staðgreiðslukerfi skatta. Hlutfall skatttekna ríkissjóðs af vergri landsframleiðslu verður hærra en verið hefur á síðustu áratugum. Þannig efna ríkisstjórnarflokkarnir fyrirheit sín um lækkun skatta. Á sama tíma blasir það við að fyrirtækjunum, stóreignamönnum og hátekjufólki er hlíft. Myndin af stjórnarstefnunni sem blasir við þjóðinni nú eftir áramótin og birtist í fjárlagagerðinni er þessi: Matarskattar verða 5750 millj. kr. - maturinn dýrari en nokkru sinni fyrr. Skattbyrði tekjuskatts sem hlutfall af launum greiðsluárs hækkar um 25%. Fasteignagjöld munu hækka um mörg hundruð milljónir kr. þar sem fasteignamat hækkaði 50 milljarða umfram verðlagshækkanir frá árinu 1986 til ársins 1987. Þeir sem notið hafa vaxtaafsláttar - tugir þúsunda skattgreiðenda - fá ekki vaxtaafslátt fyrr en á síðari hluta næsta árs. Útsvör hækka að raungildi milli áranna 1987 til 1988 samkvæmt upplýsingum fjmrh. um 7–9%. Félagsleg þjónusta er dregin saman eða felldur út hlutur ríkisins í framlögum, t.d. til dagvistarmála og tónlistarskóla. Útlit er fyrir að viðskiptahallinn á þessu ári verði tvisvar sinnum meiri en spáð hafði verið fyrir fáeinum vikum. Búast má við að viðskiptahallinn verði tvisvar sinnum hærri en ráð var fyrir gert á næsta ári að óbreyttu. Reikna má með að kaupmáttur launa fari aftur minnkandi og ráðstöfunartekjur heimilanna munu dragast saman á næsta ári samfara aukinni skattlagningu. Vextir eru hærri hér en nokkurs staðar annars staðar í þeim löndum sem við viljum helst miða okkur við í lífskjörum. Fastgengisstefna ríkisstjórnarinnar veikist með hverjum deginum, ekki aðeins vegna lækkunar dollarans heldur líka vegna beinna aðgerða ríkisstjórnarinnar í formi skattahækkana og vaxtahækkana. Auk þess eru aðgerðir ríkisstjórnarinnar verðbólguhvetjandi. Þannig er efnahagskerfið allt í uppnámi nú við gerð fjárlaga fyrir árið 1988. Auk þess er ljóst að stjórnarflokkarnir eiga erfitt með að koma sér saman um ákvarðanir sem dragast oft vikum saman, jafnvel um einföldustu mál. Stjfrv. stranda í þinginu hvað eftir annað vegna ósamkomulags stjórnarflokkanna, milli flokka og eins innan flokka. Allt verður þetta til þess að við komandi áramót ræður óvissan ríkjum hvarvetna: á heimilunum, hjá útflutningsatvinnuvegunum, í stjórnmálalífinu og hjá þjóðinni í heild. Niðurstaða óvissunnar mun síðan óhjákvæmilega birtast á vinnumarkaðnum. Það er því ljóst að ráðstöfunartekjur heimilanna munu skerðast verulega á næsta ári, einkum á fyrri hluta ársins vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar á sama tíma og ljóst er að samdráttur í þjóðartekjum kemur niður á launafólki ef ekki verður gripið til sérstakra aðgerða til þess að tryggja kjör fólks. Minni hl. nefndarinnar er samþykkur því markmiði ríkisstjórnarinnar að reka ríkissjóð hallalausan. Minni hl. vill hins vegar aðrar leiðir að markmiðinu bæði hvað varðar öflun tekna og forgangsröð gjaldaliða. Minni hl. vill líka með þessu nál. vekja athygli á ótryggum verðlagsforsendum frv. til fjárlaga fyrir árið 1988." Og það, virðulegi forseti, er reyndar meginmálið. Við 1. umr. um frv. vakti stjórnarandstaðan athygli á ótryggum verðlagsforsendum þess. Á þeim tíma sem liðinn er frá framlagningu frv. hefur ekkert breyst í þeim efnum til batnaðar, þvert á móti. Þó enn ríki veruleg óvissa um ýmsar mikilvægar forsendur þjóðhagsspár fyrir árið 1988 hefur Þjóðhagsstofnun látið fjvn. í té upplýsingar um helstu breytingar sem orðið hafa á efnahagshorfum fyrir árið 1988 frá því að fjárlagafrv. var lagt fram á hv. Alþingi í októbermánuði sl. Vissulega eru allar þessar upplýsingar með fyrirvörum. Þjóðhagsstofnun vinnur að endurskoðun þjóðhagsspár fyrir næsta ár og ekki liggja enn fyrir endanlegar tölur um áhrif ýmissa þeirra frumvarpsbálka sem ríkisstjórnin hefur lagt fram á síðustu dögum á tekjuhlið fjárlagafrv. Það liggja þó fyrir ýmsar þær upplýsingar sem sýna að verulega hefur sigið á ógæfuhliðina hvað varðar það að forsendur fjárlagafrv. standist. Viðskiptakjör hafa versnað verulega og eru nú mun lakari en reiknað var með í október. Ástæðurnar eru gengislækkun bandaríkjadollars í kjölfar verðhruns á hlutabréfamörkuðum. Álverð reiknað í dollurum hefur lækkað. Óvissa ríkir um verð á sjávarafurðum. Horfur um hagvöxt og þar með aukningu almennrar eftirspurnar í iðnríkjum á næsta ári eru lakari en reiknað var með. Í þjóðhagsáætlun fyrir árið 1988 var gert ráð fyrir að viðskiptakjör í heild yrðu óbreytt milli áranna 1987 og 1988, en nú má reikna með að þau verði lakari á næsta ári en þau eru nú. Nú er einnig fyrirsjáanlegt að halli á viðskiptum við útlönd á þessu ári verður miklu meiri en gert var ráð fyrir í október. Þá var reiknað með að viðskipahalli á þessu ári yrði um 2,4 milljarðar kr. sem svarar til rúmlega 1 % af landsframleiðslu. Nú er hins vegar útlit fyrir að þessi tala hafi tvöfaldast og að öllu óbreyttu má því spá að viðskiptahalli næsta árs, sem reiknað var með að yrði um 4,5 milljarðar kr. eða um 2% af landsframleiðslu, verði mun hærri tala. Að mati Þjóðhagsstofnunar hefur afkoma útflutningsfyrirtækja almennt versnað að undanförnu þar sem innlendur kostnaður hefur hækkað meira en verð útflutningsafurða í íslenskum krónum. Lækkun bandaríkjadollars hafði slæm áhrif og vaxtastefna hæstv. ríkisstjórnar hefur ekki orðið til þess að laga afkomu útflutningsfyrirtækjanna því eins og menn vita eru vextir hærri hér en nokkurs staðar í þeim löndum sem við miðum okkur svo gjarnan við. Verst kemur þetta niður á fiskvinnslunni, sérstaklega frystingunni sem nú er samkvæmt upplýsingum Þjóðhagsstofnunar rekin með verulegu tapi, botnfiskvinnslan í heild með tapi sem nemur 3–5% af tekjum, þar af áætlað tap í frystingu 7–9% af tekjum. Þessar upplýsingar komu þó ekki í veg fyrir þau áform hæstv. fjmrh. að leggja launaskatt á fiskvinnsluna. Útflutningsatvinnuvegir landsmanna hafa fengið að kenna illilega á stefnu ríkisstjórnarinnar og búa við það að raungengi hefur hækkað um 12–13% á þessu ári og þeir búa einnig við hærra vaxtastig en annars staðar þekkist. Samt er gert ráð fyrir að innheimta af þeim um 400 millj. kr. í formi nýs launaskatts á næsta ári. Ofan á þessa slæmu stöðu fiskvinnslunnar bætist svo að stefnt er að mun meiri samdrætti í þorskafla milli ára en spáð var. Staða þessa undirstöðuatvinnuvegar þjóðarinnar er því í dag afar ótrygg og ekkert hefur komið fram sem bendir til betri afkomu næsta ár. Því má svo bæta við að hver 20 þús. tonn í þorskafla jafngilda rúmlega 1 milljarði kr. í útflutningsverðmæti eða sem svarar til um 2% af vöruútflutningi og um 1% samdrætti í þjóðartekjum. Þessar spár Þjóðhagsstofnunar, sem vissulega eru gerðar með ákveðnum fyrirvara, eru ljótar. Þetta er ekki sú framtíð sem við viljum sjá. Við verðum t.d. samfara samdrætti í þorskafla að huga betur að fullvinnslu þessara afurða. Ríkisstjórninni ber að stuðla að enn frekari framgangi undirstöðuatvinnuvega landsins, sjávarútvegs og landbúnaðar, en það gerir hún ekki. Þar ætlar hún samkvæmt frv. til fjárlaga að bregðast. Misgengi milli atvinnuveganna er ekkert náttúrulögmal. Það er afleiðing stjórnarstefnu. Mikil óvissa ríkir um verðlagshorfur næsta árs og þar með um verðlagsforsendur fjárlagafrv. Reyndar er það einkennilegt hve verðlagsforsendur frv. hafa lítið verið til umræðu. Þær forsendur gera t.d. ráð fyrir rúmlega 7% kauphækkunum á árinu 1988 og um 10% hækkun framfærslukostnaðar. Það hefur verið bent á að ólíklegt er að verkafólk taki slíkri kauplækkun. Auk þessa hefur síðan fjárlagafrv. var lagt fram gerst tvennt sem gerir það enn ólíklegra. Annað er það að verðbólga hefur vaxið hratt á síðustu vikum og allt bendir til að þar verði framhald á. Hitt er að skattheimtuáform ríkissjóðs blasa nú við almenningi í landinu. Matarskatturinn leggst að fullu á láglaunafólkið í landinu sem ekki á þá undankomuleið að borða varaliti og drekka rakspíra og ilmvötn sem lækka í verði. Þessi matarskattur á að gefa ríkissjóði í tekjur 5750 millj. kr. Maturinn verður dýrari en nokkru sinni fyrr. Ríkisstjórnin ákveður ekki matseðil heimilanna. Enda þótt mjólk, kjöt, skyr og gosdrykkir hafi hlotið náð fyrir augum hæstv. ríkisstjórnar og hækki ekki mun fólk áfram vilja borða fisk, brauð, egg og nýja ávexti sem hækka verulega. Jafnvel þó teknar séu trúanlegar tölur hæstv. fjmrh. um að söluskatts- og tollaleikfimi ríkisstjórnarinnar gangi upp á núlli að meðaltali er ótvírætt að greiðslubyrði heimilanna eykst. Því til sönnunar má benda á niðurstöður útreikninga Alþfl., þá með talinn hæstv. fjmrh., en Alþfl. var fyrir réttu ári, eins og fram kemur í nál. fulltrúa Alþfl. í minni hl. fjvn. á þessari skoðun, með leyfi forseta: "Allt of há söluskattsálagning vegur þungt í neysluútgjöldum heimilanna". Þetta, virðulegi forseti, var skoðun hæstv. fjmrh. fyrir réttu ári. Þá ætlaði hann líka að fækka undanþágum frá söluskatti og lækka um leið söluskattsprósentuna sem honum fannst allt of há. En það var þá. Það var líka þá sem Alþfl. taldi að fella ætti niður ýmsa smáskatta sem þeir töldu að þáverandi hæstv. fjmrh. héldi dauðahaldi í. Um þessa, að þeirra mati, úreltu smáskatta nefndu alþýðuflokksmenn dæmi: miðagjald, flugvallarskattur, skoðunargjald ökutækja, gjald á eyðublöðum heillaskeyta, skipaskoðunargjald og fleiri voru dæmin. Hvað hefur svo orðið um þessa skatta? Hæstv. fjmrh. hefur hækkað þá flesta verulega og heldur engu minna dauðahaldi í smáskattana en fyrirrennarar hans gerðu. Það er margt annað í þessu nál. Alþfl. frá því fyrir ári sem vert er að hafa í huga og skoða í samhengi við framlagningu frv. til fjárlaga og ýmissa skattafrumvarpa sem hv. Alþingi hefur til meðferðar nú. Þessi skattafrumvörp ríkisstjórnarinnar eiga að gefa í ríkiskassann um 8750 millj. kr. Skattastefna sem eykur mismunun í þjóðfélaginu. Lágtekjufólk ber þyngri byrðar en áður vegna matarskattar. Jafnframt verður skattbyrði hátekjumanna hlutfallslega minni en áður vegna þess að efstu skattþrep eru afnumin samfara staðgreiðslukerfi skatta. Hvar eru nú tillögur Alþfl. um skatta á stóreignamenn? Hvar er tillitið til þeirra sem minnstar tekjurnar hafa? Það er ljóst að ráðstafanir ríkisstjórnarinnar bitna meira og minna á láglaunafólki landsins og á undirstöðuatvinnuvegum okkar. Verið er að stefna að því að svigrúm við gerð kjarasamninga verði ekki meira en svo að sú hækkun launa sem boðuð er í fjárlagafrv. standist. Það gerist hins vegar ekki. Ef skoðað er hversu miklar hækkanir þyrftu að koma á lægstu laun á næstu 12 mánuðum til þess að kaupmáttur launa haldist frá því sem hann er nú og við búum okkur til dæmi með það eitt fyrir augum að halda kaupmætti óbreyttum, ég ítreka, óbreyttum, á milli ára erum við strax komin óraveg frá forsendum fjárlaga. Við skulum skoða dæmið um almenna kauphækkun miðað við að tryggja kaupmátt lágmarkslauna í kjarasamningum, launa sem nú eru tæplega 30 þús. kr. á mánuði. Gerum ráð fyrir óbreyttri stefnu í verðlagsmálum og því að gengi erlendra gjaldmiðla fylgi kostnaðarbreytingum útflutnings- og samkeppnisgreina. Ef svona er reiknað þyrfti að sögn Ásmundar Stefánssonar forseta ASI að hækka kaupið um 8–9% um næstu áramót og síðan á þriggja mánaða fresti um rúmlega 7%. Í lok næsta árs, þ.e. í desember 1988, yrðu lágmarkslaun um 40 þús. kr. þá ígildi 30 þús. kr. kaups í dag. Launin þyrftu því að hækka á næsta ári um rúmlega 30% til þess eins að standa í stað hvað verðgildi varðar. Þetta sýnir okkur betur en nokkuð annað hversu ótryggar forsendur frv. til fjárlaga fyrir árið 1988 eru og segir okkur jafnframt að sú mynd, sem við í stjórnarandstöðunni höfum dregið upp í nál. og í ræðum, er enn dekkri fyrir heimili landsins þegar staðan í kjara- og launamálum er tekin inn. Hvað varðar gjaldahlið frv. eru í dag líka ýmsir óljósir liðir og mörgum endum á eftir að ganga frá. Ekki er þar við störf fjvn. að sakast. Hún hefur á þessu hausti þó mátt vinna við afar skringilegar aðstæður svo að ekki sé meira sagt. Ekki bara að margt sé snúið við afgreiðslu fjárveitinga heldur hafa forsendur allar verið óljósar, tekjuöflunarfrumvörp svo seint á ferðinni að vinnurammi nefndarinnar hefur verið heldur þokukenndur. Það er hins vegar rangt að skammast út í fulltrúa stjórnarinnar. Þeir hafa búið við nánast sama upplýsingaskort og fulltrúar stjórnarandstöðu í fjvn. Þær upplýsingar sem við höfum beðið um liggja bara ekki á lausu hjá hæstv. ríkisstjórn. Ríkisstjórnin hefur það vinnulag að birta fjölmiðlum helst allar upplýsingar um gjörðir sínar og ákvarðanatöku áður en þær eru birtar Alþingi og við það hefur fjvn. mátt búa. Landbúnaðarmálin voru tekin úr höndum fjvn. og sett í aðra nefnd og framlög til ýmissa annarra liða voru ákveðin af ríkisstjórninni og birt fjölmiðlum áður en þær ákvarðanir sáust á borðum nefndarinnar. Þetta á að sjálfsögðu ekki að gerast og eins og ég sagði áðan dáist ég að því hvað fulltrúar stjórnarflokkanna hafa haldið ró sinni vitandi að það eru þó þeir sem þurfa að verja vitleysuna fyrir hv. Alþingi, svo og fjölmiðlum. Þetta þurfa þeir að gera án þess jafnvel að eiga möguleika á að draga fram rök fyrir máli sínu, einfaldlega vegna þess að þau eru ekki til eða hæstv. ríkisstjórn lúrir á þeim. Margir gjaldaliðir af þeim sem nú þegar hafa verið lagðar fram brtt. við hafa tekið jákvæðum breytingum í meðförum fjvn., enda hafa brtt. þessar í för með sér hækkun gjaldaliða frv. um rúmlega 1 milljarð. Enn er þó eftir að afgreiða ýmsa stóra útgjaldaliði sem bíða 3. umr. og ljóst er að þar má reikna með að enn þurfi að koma til veruleg aukning útgjalda. Í till. fjvn. er gert ráð fyrir verulegri hækkun til hafna í landinu. Í frv. var gert ráð fyrir að framlög til hafnamannvirkja væru 250 millj. Lagt er til að þessi liður hækki í 398,5 millj., vissulega spor í rétta átt en þó langt frá áætlaðri fjárþörf hafna landsins og reyndar líka langt frá því sem lagt var til í þáltill. sem lögð var fram hér á síðasta þingi. Einnig leggur fjvn. til verulega hækkun til byggingar skólamannvirkja sem þó er langt frá fjárþörf þessa liðar. Skuldir ríkissjóðs til bygginga grunnskóla sem nú þegar eru hafnar og skuldbindingar gerðar eru rúmlega milljarður, þannig að það segir sig sjálft að þó framlag ríkis verði hátt á fjórða hundrað milljónir segir það lítið til þessa mikilvæga samfélagslega verkefnis. Það að hafa nú fengið hér inn á borð til okkar skýrslu sem sýnir fjármálaóráðsíu sem viðgengist hefur við byggingu flugstöðvarinnar gerir það enn sárara hversu litlu fjármagni er hægt að veita til verkefna sem eru mikilvæg allri þjóðinni, verkefni eins og hafnir landsins, bygging skólamannvirkja og sjúkrastofnana. Um framlög til einstakra liða ætla ég ekki að tjá mig mikið. Alþb. hefur þegar lagt fram brtt. við allmarga þeirra liða sem við vildum sjá breytingar á. Ég vil þó minna þm. á að framlög til byggingar sjúkrahúsa, heilsugæslustöðva og dvalarheimila aldraðra eru langt undir lágmarksþörf og að veruleg úrbót þyrfti að koma til þarna. Virðulegi forseti. Ég gat þess við 1. umr. fjárlaga að ég væri ósátt við hvernig tekið er á verkefnaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Ekkert hefur komið fram á þeim vikum sem liðnar eru frá þeirri umræðu sem gerir mig sátta við framkvæmdina. Ekki eru enn nema óljósar hugmyndir um hvernig staðið verður að uppgjörsmálum við sveitarfélögin. Kannski er það ekki nema von, það eru nefnilega engar heildartölur til um það hver staða ríkissjóðs er gagnvart öllum þeim verkefnum sem sveitarfélögin hafa fengið viðurkennd af ríkinu og þegar hafið framkvæmdir við í trausti þess að fá framlög úr ríkissjóði, alla vega hef ég ekki getað fengið þær upplýsingar og hef þó mikið reynt. Ég ítreka hér þá skoðun mína að sveitarfélögin vilja gjarnan fá meira sjálfræði í ákvarðanatöku sinni og framkvæmdum og að tillögur nefndar um verkefnaskiptingu ríkis og sveitarfélaga eru flestar til bóta. En það verður að tryggja þegnum þessa lands jafnrétti og það er ljóst að sveitarfélögin eru misjafnlega í stakk búin að taka við þeim verkefnum sem áformað er að færa yfir til þeirra. Þær lausnir sem bent er á að sveitarfélögin fái á málefnum sínum í gegnum Jöfnunarsjóð sveitarfélaga, að sjóðurinn komi til með að bæta þá aukningu útgjalda sem sveitarfélögin verða fyrir við tilfærslu verkefna, er falslausn. Menn skulu gera sér grein fyrir því að Jöfnunarsjóð sveitarfélaga áttu og eiga sveitarfélögin. Hann hefur hins vegar verið skertur mikið á undanförnum árum, 1985 um 108 millj., 1986 um 209 millj., 1987 um 348 millj. og enn er áætluð skerðing þrátt fyrir tilfærslu verkefna til sveitarfélaga. Skerðing Jöfnunarsjóðs á undanförnum árum hefur haft í för með sér að framkvæmdageta sveitarfélaganna skertist verulega. Sérstaklega bitnaði skerðingin harkalega á minni sveitarfélögunum sem ekki standa undir nauðsynlegum, sjálfsögðum samfélagslegum verkefnum nema framlög ríkis komi til. Þessi sveitarfélög hafa oft þurft að miða framkvæmdahraða sinn við framlög ríkissjóðs og eru því langt á eftir ef tekið er tillit til þeirrar þjónustu sem nú er talið sjálfsagt að hvert sveitarfélag veiti. Það að setja deild innan Jöfnunarsjóðsins sem sinni þessum sveitarfélögum sérstaklega er ekki sú lausn sem má sætta sig við. Sveitarfélögin eiga að fá Jöfnunarsjóðinn óskertan og aukna tekjustofna sem vissulega geta verið í formi aukinna framlaga ríkis til sveitarfélaga, framlaga sem þau ákveða ráðstöfun á. Og þegar sveitarfélögin þurfa verulega að auka tekjur sínar gagnrýnir hæstv. fjmrh. hækkun útsvara til sveitarfélaga sem áætlað er að nemi um 7–9% á næsta ári, en hækkar svo sjálfur um leið frá því sem áður var tekjuskattinn sem nemur 25% af tekjum. Ef til vill eru skiptar skoðanir meðal sveitarstjórnarmanna um tillögur að verkefnaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, en allir þeir sveitarstjórnarmenn sem ég hef talað við eru sammála um það að um leið og tilfærslan á sér stað eigi að koma uppgjörsmálum á hreint, við annað verði vart unað. Og þegar maður heyrir tölur eins og þær sem komu fram í fréttum sjónvarpsins í gær, að inneign Reykjavíkurborgar einnar hjá ríkinu nemur um 800 millj. kr. og horfir svo á framlög í Jöfnunarsjóð ár hvert, verður ljósara en nokkru sinni fyrr að áður en tilfærsla verkefna milli ríkis og sveitarfélaga á sér stað verður að leysa uppgjörsmálin. Það eru líka verkefni sem nú er áætlað að færa sem eru svo augljóslega verkefni samfélagsins alls og ber að leysa á þeim grundvelli en ekki með því að færa þau yfir til sveitarfélaga. Þar ber fyrst að nefna tónlistarskóla. Þar hefur ríkið séð um hálfa launagreiðslu kennara og öll þau sveitarfélög sem hafa ályktað um þann lið telja að þarna eigi ríkið áfram að sjá um þennan þátt. Önnur samfélagsleg verkefni sem ég vil nefna hér og ég tel að eigi að leysa á samfélagslegum grunni eru dagvistarstofnanir, annaðhvort í formi framlaga til uppbyggingar eða í formi framlaga til reksturs. Það reynist oft erfitt litlum sveitarfélögum að koma upp sæmandi aðstöðu til íþróttaiðkana. Þarna er því ekki um neitt jafnrétti að ræða t.d. milli barna á grunnskólaaldri vítt og breitt um landið. Þetta er því brýnt verkefni sem ríkisstjórnin hefur að hluta viðurkennt að ríkið verði enn að koma inn í með tillögu um stofnun sérstaks íþróttasjóðs. Virðulegi forseti. Í nál. minni hl. fjvn. kemur fram að við lýsum ánægju okkar með það markmið ríkisstjórnarinnar að reka hallalausan ríkissjóð. Hins vegar erum við ekki sammála hæstv. ríkisstjórn um leiðir að markmiðunum, ekki stefnu ríkisstjórnarinnar í skattamálum, að æ ofan í æ er það almenningur í landinu sem látinn er borga óráðsíu stjórnvalda. Við bendum líka á minni gjaldaliði eins og yfirstjórn ráðuneyta sem hækkar verulega, allt upp í um 100% hækkun, nema hjá forsrn. Þar lagði hæstv. fjmrh. til lækkun á framlögum til yfirstjórnar, e.t.v. til þess að sýna hæstv. forsrh. að hann ætli í einhverju að standa við þá gagnrýni sem hann beitti hæstv. forsrh. þegar hann gegndi embætti fjmrh. fyrir réttu ári og hlaut þá mikla gagnrýni núverandi fjmrh. fyrir störf sín. Minni hl. fjvn. vill einnig minna á þá skýrslu sem birst hefur þingmönnum um fjármálaóráðsíu við byggingu flugstöðvarinnar og alla þá fjármuni sem þangað hafa streymt. Við viljum líka benda á þau samfélagslegu verkefni sem við teljum að eigi að hafa forgang og vísum til tillagna stjórnarandstöðuflokkanna þar um. Að síðustu má svo enn benda á að þótt bráðabirgðaspá Þjóðhagsstofnunar um efnahagshorfur sé svört er útilokað að hunsa hana og við breyttum efnahagshorfum verður að bregðast strax. Verðlagsforsendur frv. verður að taka til gagngerðrar endurskoðunar. Og við lýsum enn og aftur andstöðu okkar við tekjuöflunarleiðir ríkisstjórnarinnar sem bitna fyrst og fremst á láglaunafólki landsins og minnum á setningar sem eru í niðurlagi nál. Alþfl. við 2. umr. fjárlaga fyrir árið 1987. Þá sögðu alþýðuflokksmenn, með leyfi forseta: "Pólitík er að vilja. Mismunandi áherslur um forgangsröð verkefna innan ríkisbúskaparins endurspegla ólíka pólitíska afstöðu. Versta aðferðin í stjórnmálabaráttunni er sú að þykjast vera öllum allt en reynast svo öllum jafnilla í raun." Mér finnst að þarna megi greina orðalag ákveðins stjórnmálamanns sem þá taldi sig vera baráttuglaðan málsvara þeirra sem minnst mega sín í þjóðfélaginu. Ég hef lokið máli mínu.



Virðulegi forseti. Í upphafi þessarar umræðu gerði hv. 5. þm. Vestf., formaður fjvn., ítarlega grein fyrir því starfi sem unnið hefur verið af hálfu fjvn. síðustu vikur og, mánuði. Hann gerði einnig glögga grein fyrir áliti nefndarinnar og brtt. sem birtar eru á meðfylgjandi þingskjölum. Ég mun ekki fara ítarlega út í þessi efni enda ekki tilefni til. Mig langar þó eins og aðrir nefndarmenn sem hér hafa falað að flytja þakkir fyrir ágætt samstarf innan nefndarinnar, bæði til formanns nefndarinnar og eins einstakra nefndarmanna og það ekki síður til fulltrúa stjórnarandstöðunnar heldur en til fulltrúa stjórnarliða. Þetta samstarf er ákaflega mikilvægt því að starf nefndarinnar er það viðamikið að það yrði trauðla unnið ef ekki tekst að viðhalda því góða samstarfi sem jafnan hefur verið. Ég ítreka þær þakkir sem hafa þegar verið fluttar til starfsmanns nefndarinnar, Ásdísar Sigurjónsdóttur, og starfsliðs Fjárlaga- og hagsýslustofnunar, en jafnframt fagna ég því að eftir að Ríkisendurskoðun var færð undir Alþingi hefur tekist um það samkomulag að vararíkisendurskoðandi, Sigurður Þórðarson, starfaði með nefndinni og hefur það starf verið nefndinni ákaflega mikilvægt. Ég vænti mikils af því að þetta samstarf haldi áfram og að það muni létta störf fjvn. í framtíðinni og geta stuðlað að því að hún verði betur fær til þess að ráða við það viðfangsefni að annast raunveruleg hagsýsluverkefni á milli þinga. Með fjárlagafrv. því sem hér er til 2. umr. er að því stefnt að afgreiða fjárlög fyrir næsta ár án rekstrarhalla. Þetta er meginmarkmið fjárlagafrv. og við það markmið höfum við reynt að miða okkar vinnu sem störfum á vegum ríkisstjórnarflokkanna í fjvn. Ég tel að það sé rétt mat hjá formanni nefndarinnar að miðað við þær upplýsingar sem nú liggja fyrir um þjóðhagshorfur sé þetta markmið nú enn brýnna en þegar frv. var lagt fram. Það er á hinn bóginn ekki með neinni fullri vissu hægt að segja fyrir um það hvort þetta markmið næst fyrr en fjárlög hafa verið afgreidd. Að mínum dómi er ótímabært að segja fyrir um það á þessari stundu hverjar niðurstöður fjárlaga verða eða spá um það hvort þetta markmið næst en að því munum við að sjálfsögðu stefna. Þó að hér hafi til að mynda hv. þm. Margrét Frímannsdóttir dáðst að okkur fulltrúum ríkisstjórnarflokkanna í fjvn. fyrir að vinna okkar verk þrátt fyrir þá aðstöðu sem hún telur okkur búa við er þessi aðstaða nú síst verri en oft hefur áður verið hjá fulltrúum stjórnarliðs í fjvn. Að þessu sinni liggja fyrir grófar upplýsingar um þjóðhagshorfur frá Þjóðhagsstofnun og breytingar á þjóðhagshorfum eins og formaður fjvn. hefur rakið. Að þessu sinni liggja líka fyrir breytingar á þjóðhagshorfum eins og formaður fjvn. hefur hér rakið. Að þessu sinni liggja líka fyrir, sem oft hefur ekki verið, lauslegar upplýsingar og lauslegir útreikningar um hvað tekjuhlið fjárlaga muni gefa miðað við þá tekjustofna sem nú eru í gildandi lögum og miðað við þær skattkerfisbreytingar sem ríkisstjórnin hefur nú á prjónunum og verða væntanlega afgreiddar fyrir jólaleyfi þm. Þessar upplýsingar gefa því meiri vísbendingar nú en oft hefur áður verið við þessa umræðu. Því má líka bæta við að oft hefur staðan verið sú að við 2. umr. fjárlagafrv. hefur átt eftir að vinna upp nýjar verðlags- og launaforsendur frá því að frv. var lagt fram. Til að mynda við afgreiðslu fjárlaga fyrir þetta ár voru reiknaðar upp á milli 2. og 3. umr. nýjar verðlagsforsendur og nýjar launaforsendur sem tóku gildi þegar fjárlög voru endanlega afgreidd við 3. umr. Ég mun ekki rekja þessar þjóðhagshorfur enda var það gert að nokkru af hálfu formanns nefndarinnar. Þær sýna þó versnandi stöðu miðað við það sem gert var ráð fyrir í þjóðhagsspá á haustdögum með versnandi viðskiptakjörum, stöðvun eða samdrætti þjóðartekna a næsta ári og að efnahagskerfið búi yfir tilhneigingu til aukinnar veltu sem muni þýða vaxandi viðskiptahalla og skuldasöfnun erlendis. Jafnframt að hagvaxtarskeiðið hafi a.m.k. hægt á sér eða jafnvel stöðvast. Það mun verða rætt frekar við 3. umr. hvernig áhrif þessara horfa koma fram í þjóðarbúskapnum og þá um leið í ríkisbúskapnum miðað við þær afgreiðslur sem við munum þá taka ákvarðanir um á hinu háa Alþingi. Ég vil þó geta þess að þrátt fyrir að við þessa umræðu verði tekjuhlið fjárlagafrv. ekki tekin til afgreiðslu og þrátt fyrir að lauslegir útreikningar, sem eru í endurskoðun, hafi verið lagðir fram í fjvn. af hálfu Þjóðhagsstofnunar koma fram í nál. minni hl. fjvn. á þskj. 260 yfirlýsingar um skattamál sem tæplega fá staðist. Ég mun ekki rekja það nákvæmlega sem þó var gert í ræðu formanns nefndarinnar, en niðurstöður í áætluðum nýjum sköttum ríkisstjórnarflokkanna á næsta ári, sem fulltrúar minni hl. birta í þskj., segja að hér sé um að ræða í það heila tekið 8 milljarða 750 millj. kr. Þetta hygg ég að sé verulega oftalið. Miðað við þær forsendur sem ég hef séð og þá útreikninga sem fyrir mig hafa verið lagðir munu þessar tölur vera ofáætlaðar um a.m.k. 2 milljarða 750 millj. kr. Vera má að fulltrúar minni hl. hafi ekki tekið eftir því að hér er að hluta til um að ræða að ívilnun er á öðrum sviðum í tekjuöflunarkerfi ríkisins þó að annars staðar komi hækkanir á móti. Þetta liggur að sjálfsögðu allt mun betur fyrir þegar mál þetta kemur til 3. umr. og ég mun ekki fara ofan í það nánar hér. Það bíður síns tíma. Í till. fjvn., sem nefndin stendur öll að, er gert ráð fyrir að útgjöld skv. 4. gr. frv. aukist um rúmlega 1 milljarð kr. Þetta er gert þrátt fyrir að við leitumst við að stefna að því markmiði, sem ríkisstjórnin hefur sett og stjórnarflokkarnir, að ná hallalausum rekstri á fjárlögum næsta árs. Fjárlagafrv. er að mínum dómi á þann máta í grófum dráttum úr garði gert að þar er býsna raunhæft áætlað eða rýmilega séð fyrir margháttuðum rekstrarliðum stofnana ríkisins og að þessu sinni hefur mun minna þurft að sinna hækkunarbeiðnum til rekstrar en oft hefur áður verið þó, sem eðlilegt má telja, að leiðréttingar geti verið á ýmsum liðum, svo sem hér hefur verið rakið og rækilega skýrt af formanni nefndarinnar, og það er ekkert nýtt. Á hinn bóginn ber frv. með sér að þar er fremur þrengt að framlögum til atvinnuvega og fjárfestingarliðir frv. eru naumar skammtaðir en ýmsir a.m.k. telja æskilegt. Þetta eru meginútlínur í frv. auk ýmissa kerfisbreytinga sem það byggir á og gerð hefur verið grein fyrir. Það er því í till. fjvn. tiltölulega lítið sem gerðar eru tillögur um að hækka rekstrarliði frv. Á hinn bóginn vega þyngst í útgjaldaliðum t.a.m. liðlega 300 millj. kr. til landbúnaðarmála sem kemur til fjvn. sem samþykkt ríkisstjórnar. Það er óhætt að segja að meðferð á landbrn. sé með nokkuð óvenjulegum hætti í fjárlagafrv. og í þessari fjárlagavinnu og ég læt það koma fram sem mína skoðun að það vinnulag sé ekki til eftirbreytni. Ég tel að það eigi að vera hlutverk ráðherra í ríkisstjórn, hverjir sem hana skipa hverju sinni, að koma saman fjárlagafrv. sem ríkisstjórn í meginatriðum stendur að þótt það sé ekki neitt einsdæmi að fyrirvarar einstakra ráðherra séu við einstaka liði. En það er óvenjulegt og ekki til eftirbreytni að mínum dómi að í heilum málaflokki sé útgjaldaliðum á vegum eins ráðuneytis vísað til meðferðar Alþingis þannig að sá ráðherra sem þar stendur að hafi þar algeran fyrirvara um. Ef þetta vinnulag ætti að taka upp í fleiri ráðuneytum eða í önnur skipti mundi það án efa torvelda og þyngja mjög þá vinnu sem þarf að leggja í af hálfu Alþingis varðandi fjárlagagerðina og við því er ég að vara með þessum orðum. Ég held að ég muni ekki fjalla í einstökum liðum um t.a.m. þennan málaflokk, það sem er á vegum landbrn., það mun væntanlega verða gert síðar, en ég læt það einnig koma fram að við í meiri hl. fjvn. teljum okkur hafa tryggingu fyrir því að staðið verði við þær yfirlýsingar og þá samninga sem gerðir hafa verið við einstaka bændur um bætur á þessu ári og það er nauðsynlegt vinnulag þrátt fyrir að tillögur sem byggt var á í þessum 300 millj. gæfu það ekki að fullu til kynna. Þetta held ég að sé alveg nauðsynlegt og við teljum okkur hafa tryggingu fyrir þessu á þessu ári og vonandi verður á þann máta einnig staðið að verki á hinu næsta. Ég ætla í örfáum orðum að víkja að fjárfestingarliðum. Það er vitaskuld svo að löngum er þannig staðið að afgreiðslu fjárlaga að þm. kjósa að geta varið meira fé til fjárfestingarliða en svigrúm fjárlagadæmisins getur rúmað. Að þessu sinni stöndum við vitaskuld frammi fyrir því að í sumum fjárfestingarþáttum höfum við haldið svo spart á málum í mörg ár að vandi hefur hlaðist upp. Þessi vandi hittir okkur nú og mun hitta okkur á næstu árum. Þetta á kannski ekki hvað síst við í hafnamálum, en í tvö ár voru að kalla felld niður framlög til hafnaframkvæmda sem voru þá aðeins örfáir tugir milljóna hvort árið um sig. Þetta kemur fram í því að við þurftum að bæta verulega úr í þessum lið á síðasta ári og enn meira nú að dómi okkar í meiri hl. fjvn., enda höfum við þar gert tillögur um verulega hækkun eða úr 250 millj. kr. upp í 398,5 millj. kr. Ef fylgt hefði verið hafnaáætlun, sem lögð var fyrir síðasta Alþingi, og nokkrum allra brýnustu úrbótum öðrum, sem til hafa komið síðan sú áætlunartillaga var lögð fram, hefði þurft 650 millj. kr. þannig að það er langt í frá, þrátt fyrir þá hækkun sem hér er gerð tillaga um, að þessum verkefnum sé sinnt eins og hafnaáætlunin gerði ráð fyrir. En við leitumst við að sigla þann meðalveg í þessum tillögum að geta staðið sæmilega að málum í verklegum efnum og flytja tillögur sem Alþingi sættir sig við að standa að en missa þó ekki sjónar af því heildarmarkmiði að ná fram afgreiðslu á fjárlögum án þess að um rekstrarhalla verði að ræða. Þá vil ég geta þess í sambandi við fjárfestingarliði, sem fram kom einnig hjá formanni nefndarinnar, að til vegamála er gerð tillaga um að hækka liðinn í 50 millj. kr. sem skýrist af því að þá renni markaðir tekjustofnar af bensíngjaldi og þungaskatti til vegamála eins og gert er ráð fyrir í lögum, en önnur framlög til vegamála af hálfu ríkisins verða ekki. Ég tel afar nauðsynlegt að við þessi lög verði staðið og ég fagna því að við mælum hér fyrir till. sem staðfestir þessa reglu sem er í samræmi við fyrri yfirlýsingar, t.a.m. mínar sem fyrrv. formanns fjvn. Ég lét þess getið við 1. umr. að þær breytingar sem ríkisstjórnin og stuðningsflokkar hennar hafa á prjónunum um tilfærslu verkefna frá ríki til sveitarfélaga væru spor í rétta átt. En ég hafði þá þegar fyrirvara varðandi það að við mundum vilja sjá á hvern máta fyrir hagsmunum hinna smærri aðila í þessum efnum, sveitarfélaga, yrði séð og ekki síst hvernig tryggðir yrðu hagsmunir einkaaðila sem hafa sinnt framkvæmdum á sviði íþróttamála, en það væru aðilar sem oft og tíðum væru óskyldir sveitarfélögunum. Það hefur orðið niðurstaðan, þó að um það sé ekki brtt. hér, að á fjárlögum verði áfram veitt sérstöku fé til framkvæmda í íþróttamálum, framkvæmda sem eru á vegum einkaaðila og félaga sem ekki eru beint í tengslum við sveitarfélögin. Þetta tel ég mikilvægt og ég tel afar mikilvægt að Alþingi haldi áfram að styðja hin frjálsu félagasamtök á sviði æskulýðs- og íþróttamála vegna þess hversu gífurlega mikilvægt starf er unnið á vegum þessara samtaka. Ég er þó ekki að mæla með því að þessi samtök og gildi íþrótta sé sett undir einhverja rannsóknarnefnd svo sem ég sá í einhverju þskj. að gerðar hafa verið tillögur um á hinu háa Alþingi. Ég held að Alþingi geri sér grein fyrir gildi og þýðingu þessarar starfsemi og mikilvægi þessa malaflokks og að styðja einmitt hina frjálsu félagastarfsemi án þess að til þess þurfi einhverja sérstaka rannsókn. Og það er vissa fyrir því að þeir fjármunir, sem til þessa málaflokks renna, spara okkur ómælda fjármuni á öðrum sviðum á margan máta, bæði að því er varðar heilbrigðismál og uppeldi þjóðarinnar í víðara samhengi. Herra forseti. Ég skal ekki grípa á mörgum fleiri atriðum. Ég sé þó að fluttar eru brtt. á þskj. 263 og 264 af tveimur hv. fulltrúum minni hl. í fjvn. við 4. gr. um ýmis verkefni í verklegum framkvæmdum. Ég vil láta þess getið í sambandi við þessa tillögugerð að fjvn. og þar á meðal minni hl. hefur haft gott samstarf um þær tillögur sem nefndin flytur. Að sjálfsögðu hefur minni hl. fyrirvara eins og jafnan hefur verið áður. En það er frekar óvenjulegt, held ég, að þeir fjárveitinganefndarmenn sem þannig hafa staðið að samstarfi um skiptingu fjár til verklegra framkvæmda flytji síðan brtt. um einstök verk. Auðvitað hafa þeir til þess rétt, en ég minnist þess ekki t.a.m. að sá þm. sem lengst hefur setið allra þm. í fjvn., hv. þm. Geir Gunnarsson, hafi látið það eftir sér að flytja slíkar tillögur. Þetta finnst mér heldur miður í vinnulagi, enda þótt að sjálfsögðu hafi þessir ágætu þm. til þess fullan rétt að halda þannig á málum úr því að þeir sjálfir kjósa. Ég vil að lokum segja að Alþingi afgreiðir að sjálfsögðu fjárlög við 3. umr. og það er hlutverk fjvn. að undirbúa þá afgreiðslu. Meðan þessi viðamikla vinna stendur yfir í fjvn. hefur jafnan verið leitast við að halda góðu sambandi á milli meiri hl. fjvn. og hæstv. ríkisstjórnar og þó einkum fjmrh. Svo hefur einnig verið haldið á málum að þessu sinni. En vegna yfirlýsinga, sem birst hafa í fjölmiðlum, þykir mér rétt að leggja á það áherslu að fjvn. eða meiri hl. hennar ræður sinni tillögugerð til Alþingis. Það er því ekki hlutverk annarra aðila, jafnvel ekki hæstv. fjmrh., að segja fyrir um niðurstöðu fjárlaga eða að fjvn. geti skipt einhverri tiltekinni fjárhæð hverju sinni áður en fjvn. skilar sínu verki. Þetta er hlutverk fjvn. og allar yfirlýsingar um þetta efni eru einnig að mínum dómi ótímabærar áður en tillögur fjvn. koma fram á hinu háa Alþingi.



Virðulegi forseti. Við 1. umr. fjárlagafrv. 4. nóv. sl. lagði ég áherslu á ýmsa þýðingarmestu þætti frv. og gerði grein fyrir þeirri skoðun minni að það væri óvenjumikið og erfitt og vandasamt verk að ná saman fjárlögum og lánsfjárlögum fyrir árið 1988 miðað við það markmið sem hæstv. ríkisstjórn hafði sett sér um hallalaus fjárlög og niðurskurð á erlendum lántökum. Ég taldi því að reyna mundi á forustu þeirra flokka sem standa að þessari ríkisstjórn og einstaka ráðherra og raunar Alþingi í heild ef þetta markmið fjárlaga ætti að nást. Mér er ljóst að þjóðin krefst þess að skynsamlega verði á þessum málum haldið. Fjárlög íslenska ríkisins hafa jafnan afgerandi áhrif á framvindu þjóðmála. Fjvn. hefur að venju lagt mikla vinnu í meðferð fjárlagafrv., bæði hvað varðar viðtöl við fjölda aðila, fulltrúa sveitarfélaga, stofnana og samtaka svo og einstaklinga, og það hefur komið fram í framsögu hv. formanns fjvn. að yfir 1000 erindi hafa borist nefndinni, en sami aðili flutt oft mörg erindi í viðtölum eða bréfum. Eins og oftast áður hefur fjvn. ekki möguleika á að sinna nema hluta þessa erindafjölda og oftast aðeins lítinn hluta af þeim fjármunum sem beðið er um hverju sinni. Öll þessi viðtöl og afgreiðsla mála og erinda taka mikinn tíma fjvn. Ég vil í þessu sambandi leggja áherslu á nauðsyn breytinga á starfsháttum fjvn., eins og hv. formaður nefndarinnar skýrði í framsöguræðu sinni í dag, og vísast til nál. meiri hl. nefndarinnar sem öll nefndin styður að því er þetta varðar. Fjvn. þarf að hafa umboð Alþingis til að starfa allt árið við undirbúning mála fyrir fjárlagagerð og ekki hvað síst að fylgja eftir og hafa eftirlit með framkvæmd fjárlaga í mörgum mikilvægum málaflokkum. Að sjálfsögðu ber að fagna því að Ríkisendurskoðun er nú flutt undir Alþingi og við í fjvn. höfum þegar fengið að kynnast því hvaða gildi það hefur við meðferð mála að hafa aðgang að þekkingu slíkra manna sem þar starfa og því hlutverki sem Ríkisendurskoðun hefur almennt. Þetta gefur vissulega forsmekkinn að því sem fram undan er í þessum málum ef rétt er á málum haldið. Eins og öllum er ljóst er eftir að fjalla um tekjuáætlun fjárlaga og eins og venja er til fer sú lokaathugun fram við umfjöllun milli 2. og 3. umr. í fjvn. Eins og hér hefur komið fram, bæði í ræðu hv. formanns nefndarinnar og einnig í ræðu hv. þm. Pálma Jónssonar, er nokkur óvissa um tekjuáætlun fjárlaga nú og þarf engan að undra og kemur margt þar til greina. Ég þarf ekki að endurtaka það sem hér hefur komið fram í því sambandi. Við vitum það sem störfum í fjvn. og raunar þjóðin öll að kjarasamningar á almennum vinnumarkaði fyrir næsta ár eru ekki í sjónmáli. Við vitum einnig að viðskiptakjör hafa versnað síðustu mánuði. Öllum er kunnugt um gengislækkun bandaríkjadals í kjölfar verðhrunsins á hlutabréfamörkuðum heimsins. Álverðið hefur lækkað og óvissa ríkir um verð á sjávarafurðum okkar á erlendum mörkuðum sem er að sjálfsögðu alvarlegt mál fyrir land sem byggir alla sína afkomu á þessari útflutningsgrein. Jafnframt er ljóst að framleiðsla sjávarafurða verður talsvert minni á næsta ári miðað við þær spár sem fram undan eru. Við þetta bætist einnig að halli á viðskiptum við útlönd mun verða meiri á arinu en reiknað var með vegna gífurlegs innflutnings á síðari hluta þessa árs eins og allir hv. alþm. og raunar þjóðin öll hafa tekið eftir og tekið þátt í e.t.v. Til viðbótar þessu og sem afleiðing hefur afkoma útflutningsfyrirtækjanna almennt versnað þar sem innlendur kostnaður hefur hækkað meira en verð útflutningsafurða í íslenskum krónum. Alvarlegust er staða frystiiðnaðarins í þessari mynd svo og ullariðnaðarins eins og allir vita. Við þessar aðstæður er erfitt að meta verðlagsforsendur og tekjuáætlun, ekki síst meðan verið er að setja ný lög um allt skattakerfið, róttækar breytingar sem hafa víðtæk áhrif sem ekki eru öll orðin ljós. Hér á ég að sjálfsögðu við breytingar á óbeinum sköttum af innflutningi, gjöldum af innlendri framleiðslu og söluskatti. Miðað við umræður og fullyrðingar bæði í fortíð og nútíð verður að álykta að þessar róttæku skattkerfisbreytingar hljóti að verða skilvirkari og færa ríkissjóði hærri tekjur. Hins vegar er ekki óeðlilegt að margir séu með efasemdir um hvort þessar breytingar auki réttlæti í skattheimtu hér á landi. Ekki hvað síst á þetta við um söluskattinn sem á að vera undanfari breytingar yfir í virðisaukaskatt. Að sjálfsögðu mætti halda langa ræðu um bæði kosti þessa og galla sem verður ekki gert hér, en það mun tíminn leiða í ljós. En augljóst er að gjörbreyta og herða verður skattaeftirlitið, bæði hvað varðar beina og óbeina skattheimtu í landinu. Að fenginni reynslu er þessa krafist og það verður að gera miklar kröfur til hæstv. fjmrh., ekki síst með tilliti til þess að hann sem fyrrv. stjórnarandstæðingur fullyrti fyrir alþjóð og hélt uppi miklum umræðum á hv. Alþingi um að þarna væru fjármunir svo milljörðum skipti í meðferð á óvandaðan hátt sem ekki kæmu til skila inn í skattkerfið sem tekjur ríkissjóðs. Þess vegna munum við styðja hann heils hugar í því að gera róttækar breytingar sem skila þessu fjármagni inn í sameiginlegan sjóð landsmanna. Hæstv. landbrh. og þingflokkur Framsfl. gerðu fyrirvara við fjárlagafrv. varðandi landbúnaðarmálin sem byggðist á þeirri kröfu að staðið verði við samninga við bændur og landbúnaðinn í heild, sem fyrrv. ríkisstjórn staðfesti, sem er grundvallaratriði og raunar undirstaða búháttabreytinga í landbúnaði á næstu árum. Við í meiri hl. fjvn. teljum að þetta hafi tekist að nokkru leyti nú með þeim lagfæringum og breytingum sem hér liggja fyrir í brtt. á þskj. 244 og ekki síður í þeim ákveðnu yfirlýsingum sem ráðamenn þjóðarinnar hafa gefið um hvernig þeir ætla sér að framkvæma þessa hluti. Það ber vissulega að fagna því starfi sem sérstök nefnd þm. skilaði til lausnar þessu máli þó ég geti tekið undir með hv. 2. þm. Norðurl. v. að æskilegt er að slíkar aðgerðir til að koma fram raunhæfum aðgerðum, sem raunverulega er löngu búið að afgreiða, geti gerst á eðlilegan máta. Ég vil af þessu tilefni nota tækifærið og benda á að meiri hl. fjvn. gerði vissar þýðingarmiklar breytingar í sambandi við þetta samkomulag þó að það raskaði ekki heildarfjárhæðum, en það var til skýringar. M.a. koma framlög til búnaðarsambanda inn að nýju í gegnum þessar brtt. og viðbótarframlagi til RALA, til aukinna rannsókna, verður skipt af fjvn. í samráði við viðkomandi ráðuneyti. Tilfærsla verkefna til sveitarfélaga er stórmál eins og margoft hefur komið fram í umræðu á hv. Alþingi eftir að ljóst var að þetta mál bæri á góma. Fyrstu skrefin eru þegar ákveðin með fjárlagafrv. og frv. er þetta varðar er nú til meðferðar í félmn. Nd. og verður að afgreiða sem lög fyrir jól. Ég hef áður sagt að þessi verkefnatilflutningur og fjárhagslegur frágangur í því sambandi verður að vera sannfærandi og vel frá öllum hnútum gengið. Á því veltur framhald þessara mála. Sveitarstjórnarmenn og landsmenn almennt verða að geta treyst þessum aðgerðum. Nokkrar efasemdir hafa komið fram, einkum í sambandi við Íþróttasjóð og tilflutning tónlistarfræðslu. Sjálfsagt er að skoða vel þessi atriði. Íþróttasjóður starfi áfram til styrktar mannvirkjagerð íþróttahreyfingar í landinu. Það telja margir sjálfsagt og ég er einn af þeim. Sjálfsagt má fresta gildistöku breytinga um tónlistarfræðsluna t.d. til 1. sept. 1989. Ég get upplýst það að ég mun leggja það til við afgreiðslu málsins í nefnd að svo verði gert. Þannig mundi vinnast nægur tími til að átta sig á því hvort hér er stefnt rétt að í ákvörðun um verkefnatilflutning hvað þetta varðar. En ég vil leggja sérstaklega áherslu á það, vegna þess að mér hefur fundist gæta talsverðs misskilnings hjá mörgum, að það eru sveitarfélögin í landinu sem reka tónlistarskólana í dag og hafa gert lengi. Þessu er nauðsynlegt að menn átti sig á alveg eins og með dagvistarstofnanir. Það eru sveitarfélögin sem reka þessar stofnanir. Það er aðeins um að ræða ríkisstyrk sem sveitarfélögin fá til að greiða hluta af kennslulaunum í sambandi við tónlistarskóla og ákveðinn hluta af stofnkostnaði í sambandi við dagvistarstofnanir. Að mínu mati er þýðingarmest í meðferð verkaskiptamála milli ríkis og sveitarfélaga að lögin um Jöfnunarsjóð sveitarfélaga tryggi öryggi í þessum málum, öryggi um raunverulega jöfnun aðstöðumunar í landinu, þau byggðarlög sem standa höllum fæti af ýmsum ytri aðstæðum hafi vissu fyrir því að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga, eftir að hann hefur verið endurskoðaður, sé megnugur að rétta þeirra hlut. Tekjustofnar ríkis og sveitarfélaga verða að tryggja jafnræði á milli þessara stjórnkerfa landsins. Samráð ríkis og sveitarfélaga á að geta tryggt þetta ef stjórnvöld hafa réttan skilning á mikilvægi þessa fyrir þjóðina í heild hvort sem menn búa í strjálbýli eða þéttbýli. Ég bendi á í þessu sambandi að nágrannar okkar eða frændur okkar, Finnar, hafa góða og mikla reynslu af því samráði sem þar var lögfest milli ríkis og sveitarfélaga að því er varðar verkefnatilflutning og skiptingu verkefna. Af því verðum við að læra. Fjárlagafrv. á að taka mið af þessum viðhorfum. Frv. sem hér er til afgreiðslu tekur fyrstu skref í rétta átt ef fylgt verður eftir verkefnatilflutningi til sveitarfélaga með fjárhagslegum aðgerðum eins og boðað er og uppgjör fari fram á skuldastöðu ríkissjóðs við sveitarfélögin í sameiginlegum framkvæmdum liðinna ára. Ég tel að nokkuð vel hafi tekist til í veigamiklum framkvæmdaliðum í meðferð fjvn. Á þskj. 244 kemur fram í hverju þessi aukning aðallega felst. En það er vissulega áhyggjuefni og ég tek undir með hv. 2. þm. Norðurl. v. að framlög til atvinnuveganna eru of naumt skömmtuð í meðferð fjárlaga nú. Ég nefni hafnamálin sem hækka úr 250 millj. í tæpar 400 millj. Stór hluti af þessari fjárhæð fer til skuldajöfnunar við sveitarfélögin, en það rýrir ekki raungildi hækkunar framlaga. Ég nefni skólamálin. Hækkun til grunnskóla frá frv., sem gerði ráð fyrir 200 millj. kr. til grunnskóla, er 135 millj. eða í 335 millj. Þetta er raunhækkun sem er mikilvæg, enda þótt þessi málaflokkur sé enn langt á eftir þörf framkvæmda til að mæta kröfum tímans að því er varðar kennslurými. Það er rétt að undirstrika að ríkissjóður stendur mjög illa gagnvart stærstu sveitarfélögunum. Þar á ég við Reykjavík og þéttbýlissveitarfélögin í Reykjaneskjördæmi. Úr þessu þarf að sjálfsögðu að bæta, en til þess þarf miklu meira fjármagn. Minni sveitarfélögin úti um land hafa erfiðari greiðslustöðu og þola enn verr bið eftir fjármagni í þessar framkvæmdir og fjárlög undanfarinna ára hafa ávallt tekið tillit til þessa atriðis. Ég vek athygli á mikilli þörf sem hefur farið vaxandi ár frá ári fyrir byggingu íþróttamannvirkja, ekki síður úti um land. Þetta er mál sem verður að fá meiri forgang en tekist hefur til þessa. Aðstöðuleysi fyrir íþróttaiðkun er eitt af stærri vandamálum sem varðar búsetu í landinu. Svo skrýtið sem það er er þetta staðreynd. Úr þessu verður að bæta á næstu árum ef ekki á að verða þjóðfélagslegt tjón af og enn meiri byggðaröskun. Ég vil sérstaklega undirstrika þetta atriði vegna þess að ég held að yfirleitt hafi menn ekki gert sér almennt grein fyrir þessu.  Til uppbyggingar heilbrigðiskerfisins vantar meira fjármagn. Ljósi punkturinn í þessum málum eru heilsugæslustöðvarnar sem eru komnar í öll umdæmi landsins og hafa skapað ómetanlegt öryggi fyrir landsbúa. Ég tel hins vegar áhyggjuefni hversu hægt gengur að byggja upp fullnægjandi aðstöðu í ríkisspítölunum í Reykjavík. Aðstaða t.d. á Landspítalanum fullnægir engan veginn kröfum tímans í mörgum greinum. K-byggingin er langt á eftir áætlun. Það má að mínu mati ekki dragast lengur að finna lausn til að ljúka þessum brýnustu framkvæmdum. Þetta er stórmál sem verður að leysa án þess að tengja það almennum lausnum. Ég legg til að þetta verði algert sérverkefni stjórnvalda og fjvn. á næsta ári. Herra forseti. Að sjálfsögðu væri freistandi að ræða fjölmörg viðfangsefni fjárlagagerðarinnar, en ég geymi mér það. Ég vísa til framsöguræðu formanns nefndarinnar sem gerði ítarlega grein fyrir störfum nefndarinnar fyrr í dag. Fyrir 3. umr. verða fjölmörg mál til meðferðar í fjvn., að sjálfsögðu tekjuáætlun, allar B-hluta stofnanirnar, 6. gr. mál, landgræðsluáætlun, Þjóðleikhúsið, Áburðarverksmiðjan, sveitarafvæðing, fjárhagsvandi hótela, íþróttahreyfingin svo að eitthvað sé nefnt. Það er von okkar að takist að afgreiða fjárlög fyrir árið 1988 í samræmi við markmið ríkisstjórnarinnar, ný fjárlög verði þannig þjóðinni til hagsbóta. Ég vil að lokum taka undir það sem hér hefur verið sagt. Ég þakka meðnefndarmönnum mínum og formanni nefndarinnar, starfsmanni nefndarinnar, vararíkisendurskoðanda og starfsfólki Fjárlaga og hagsýslustofnunar og starfsfólki Alþingis, sem nálægt fjárlagagerðinni hefur komið, fyrir gott samstarf við erfitt verkefni á undanförnum mánuðum.



Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi þessarar umræðu þakka meðnefndarfólki mínu ágætt samstarf í fjvn. þann tíma sem liðinn er að undirbúningi fjárlagagerðar. Ég tek undir þær þakkir sem hér hafa verið fluttar til ritara fjvn., hagssýslustjóra og annars starfsfólks Fjárlaga- og hagsýslustofnunar, vararíkisendurskoðanda og starfsfólksins í Þórshamri. Enda þótt mikil vinna sé vitaskuld að baki þegar frv. til fjárlaga er lagt fram í upphafi þings fer ekki milli mála að vinnan á vegum fjvn. er sú umfangsmesta sem um getur á haustþingi. Heimsóknir til fjvn. eru margar og margvíslegar vonir eru bundnar við störf þessa þáttar þingsins ár hvert. Ég ætla þó að óvíða gangi jafnmargir bónleiðir til búðar og af þessum vettvangi. Það frv. til fjárlaga sem hér er til 2. umr. er fyrsta fjárlagafrv. hæstv. ríkisstjórnar. Það hefur að auki verið nokkuð sögulegt, raunar frá því að fyrst heyrðist af þeirri stefnumörkun sem frv. ætti að fylgja skömmu eftir myndun hæstv. ríkisstjórnar. Enda þótt góðæri á flestum sviðum þjóðlífsins hafi einkennt undanfarin ár hefur halli á fjárlögum verið nánast árviss og margvíslegum vanda þannig ýtt á undan sér óleystum til framtíðar. Við myndun hæstv. ríkisstjórnar var þjóðinni kynnt sú stefna að ríkissjóðshallanum yrði eytt á næstu þremur árum og þótti þó flestum það verkefni ærið. Hér er þó aðeins um að ræða A-hlutann, þ.e. rekstrarjöfnuð sjálfs ríkissjóðs og ríkisstofnana í A-hluta fjárlaga. Þegar nær dró var ljóst að hæstv. fjmrh. var nokkuð meira í hug en fram kom í þessum efnum á miðju sumri. Þegar frv. var lagt fram í upphafi þings var stefnumörkunin allt í einu orðin hallalaus fjárlög 1988 og stöðvun erlendrar skuldasöfnunar á vegum ríkissjóðs með næsta fjárlagaári. Stundum er því haldið fram að virðing Alþingis og traust almennings á stjórnmálamönnum fari minnkandi vegna þess að stjórnmálamenn standi ekki við orð sín eða víki af þeirri leið sem þeir hafi markað. Oftar er þó staðhæft að markmiðin séu óljós og almenningi ókunn. Í gær var því t.d. haldið fram í aðalmálgagni hæstv. ríkisstjórnar að um það hafi verið samið við myndun hæstv. ríkisstjórnar að fjárhagur ríkisins skyldi bættur með því að hækka skatta. Þetta er sagt blygðunarlaust, því er blygðunarlaust haldið fram nú, vitaskuld vegna þess að nú verður ekki lengur dulið þetta ætlunarverk sem auðvitað var ákveðið við myndun hæstv. ríkisstjórnar án þess að geta þess nokkurs staðar í stjórnarsáttmálanum. Mér heyrðist það meira að segja á formanni hv. fjvn. áðan að enn um sinn eigi í raun að þegja um þetta markmið. Um þetta atriði var hins vegar á þennan veg rætt í stjórnarsáttmálanum, með leyfi hæstv. forseta: "Jafnvægi í ríkisfjármálum verði náð á næstu þremur árum. Tekjuöflun ríkisins verði gerð einfaldari, réttlátari og skilvirkari. Útgjöld ríkisins verði endurskoðuð þannig að gætt verði fyllsta aðhalds og sparnaðar og þau vaxi ekki örar en þjóðarframleiðsla. Skatttekjur nýtist sem best í þágu almennings." Þetta segir stjórnarmálgagnið samkomulag um að hækka skatta. Er nokkur furða þó að virðing manna á stjórnvöldum og nánasta samstarfsfólki fari þverrandi við málflutning af þessu tagi? En lítum nánar á góssið. "Útgjöld ríkisins vaxi ekki örar en þjóðarframleiðslan", segir í stjórnarsáttmálanum, með leyfi hæstv. forseta. Í þjóðhagsáætlun frá því í okt. sl. var gert ráð fyrir að þjóðartekjur á næsta ári yrðu óbreyttar frá því sem þær verða í ár. Nú á seinustu vikum þykja ýmis þau teikn á lofti, svo sem minna sjávarfang en ráð var fyrir gert, sem leitt gætu til jafnvel 1–2% samdráttar í þjóðartekjum. Og jafnvel fyrir þessi nýju teikn sagði í þjóðhagsáætlun fyrir árið 1988, með leyfi hæstv. forseta: "Á þeim forsendum um framleiðslu og þjóðarútgjöld, sem hér hefur verið lýst, verður hagvöxtur á mælikvarða vergrar landsframleiðslu á næsta ári óverulegur. Þjóðartekjur í heild aukast ekki heldur þar sem reiknað er með óbreyttum viðskiptakjörum. Samkvæmt þessu verða landsframleiðsla og þjóðartekjur á mann minni á næsta ári en í ár. Þetta eru mikil umskipti frá því hagvaxtarskeiði sem ríkt hefur undanfarin 2–3 ár og er afar brýnt", segir í þjóðhagsáætluninni, "að útgjaldaákvarðanir einstaklinga, fyrirtækja og hins opinbera taki mið af þeim." Forsendur fjárlagafrv. að því er varðar launabreytingar á árinu 1988 eru í meginatriðum þær að reiknað er með því að launahækkanir verði svipaðar og kveðið er á um í gildandi kjarasamningum við opinbera starfsmenn. Að teknu tilliti til launaskriðs en nokkurrar styttingar vinnutíma felst í þessu áætlun um 17% hækkun tekna frá þessu ári. Verðlagsforsendur eru reistar á svipaðri spá um að verðlagshækkun á mælikvarða vísitölu verði um 17–18% milli ára. Þetta felur í sér spá um að kaupmáttur ráðstöfunartekna heimila verði svipaður á næsta ári og þessu. Um allt þetta má lesa í forsendum frv. og gleymum ekki fyrir hvern mun stjórnarsáttmálanum. Útgjöld ríkisins vaxi ekki örar en þjóðarframleiðsla. Verð og kauplag 17–18%, þjóðartekjur núll eða minna, aukning vergrar landsframleiðslu óveruleg. Hvaða hlut ætla nú stjórnvöld ráðuneytum í ríkisbúskapnum við þessar aðhaldsaðstæður? Lítum ögn nánar á það mál. Æðsta stjórn ríkisins hækkar útgjöld um 37%. Forsrn. hækkar útgjöld um 32%. Menntmrn. hækkar útgjöld um 42%, þar af yfirstjórn um 61%. Utanrrn. hækkar útgjöld um 39%, þar af yfirstjórn um 109%, enda flutt verkefni frá viðskrn. yfir til utanrrn. Landbrn. hækkar að vísu aðeins um 8% samkvæmt frv. þó að yfirstjórnin fengi hækkun upp á 79%. Landbrn. hefur hins vegar mjög rétt hlut sinn nú fyrir 2. umr., eins og hér hefur komið fram, með 303 millj. kr. og 700 þús. betur eða um 17,1% frá frv. Enda þótt um sé að ræða 15% samdrátt á vegum sjútvrn. hækkar yfirstjórn þar eða kostnaður um 100%. Dóms- og kirkjumálaráðuneytið hækkar um 39%, þar af yfirstjórn 52%. Hlutur félmrn. hækkar um 37%, þar af yfirstjórn 68%. Heilbr.- og trmrn. hækkar um 33%, þar af yfirstjórn þess 70%. Og ég bið menn að hafa í huga verðlagsviðmiðunina 17–28% fyrir landslýð. Fjmrn. dregur hins vegar saman, enda aðsjált, um 2% þó að yfirstjórnin hækki þar um 38%. Samgrn. eykur sinn hlut um 25% og yfirstjórn þess um 44%. Samdráttur er hins vegar hjá iðnrn. um 5% þó að yfirstjórnin þar hækki um 36%. Og viðskrn. hækkar um 44% og yfirstjórn þess um 30% þó að það losni við verkefni yfir til utanrrn. Fjárveiting til Hagstofu Íslands hækkar um 58% og sérstaka athygli vekur að yfirstjórn eins aðsjálasta hluta alls ríkiskerfisins, Fjárlaga- og hagsýslustofnunar, hækkar um 79%. Og fyrir hvern mun, gleymum ekki meginmarkmiði stjórnarsáttmálans: Útgjöld ríkisins vaxi ekki örar en þjóðarframleiðsla, með leyfi hæstv. forseta, enda benda þau áform sem ég hef hér gert einkum að umtalsefni og lesið úr sjálfu fjárlagafrv. til þess að þeir sem hér lögðu grunninn í aðhalds- og sparnaðarskyni væntanlega hafi trúað sínum eigin orðum um að hagvaxtarskeiðinu væri lokið - eða skaraði hver eld að eigin köku meðan enn var tími til, ellegar stóð stríðið um hver fengi drýgstan hlut úr skattheimtufengnum sem stjórnarmálgagnið greindi svo ákveðið og blátt áfram frá í gær að um hefði verið samið í sumar? Mér er það ekki með öllu ljóst, enda gildir það kannski einu. Annars kom það nokkuð fljótt í ljós með fyrstu aðgerðum hæstv. ríkisstjórnar síðsumars hvert stefndi í þessum efnum. Hins vegar held ég að fáa hafi grunað að verkstjórn og vinnulag á stjórnarheimilinu yrði með þeim eindæmum, sem nú hefur komið í ljós, að þegar um það bil vika er eftir af eðlilegum starfstíma þingsins til jólaleyfis sé slíkur fjöldi stórmála lítt eða ekki ræddur, mála sem þó verða að fá afgreiðslu þingsins fyrir áramót. Ekki færri en 17 lög og lagabálkar eru til afgreiðslu á þeim örskamma tíma sem eftir er auk fjárlaganna sjálfra. Í fyrsta lagi er það frv. til l. um Útflutningsráð. Í annan stað er það frv. til l. um Húsnæðisstofnun ríkisins sem frægt hefur orðið af ýmsum ástæðum. Í þriðja lagi er það frv. til l. um útflutningsleyfi. Í fjórða lagi er það frv. til l. um lánsfjárlög fyrir árið 1988. I fimmta lagi er það frv. til l. um staðgreiðslu opinberra gjalda. Í sjötta lagi frv. til l. um sóknargjöld. Í sjöunda lagi frv. til l. um kirkjugarða. Í áttunda lagi frv. til l. um ráðstafanir í fjármálum. Í níunda lagi frv. til l. um launaskatt. Í tíunda lagi frv. um tekjuskatt og eignarskatt. Í ellefta lagi frv. til l. um gildistöku staðgreiðslu opinberra gjalda. Það tekur langan tíma þó ekki sé annað en lesa upp nöfnin, hvað þá að hugsa um hvert og eitt eða ræða það sex sinnum í þingi með öllu nefndarstarfi. Það sér hver maður. Í tólfta lagi er það frv. til l. um stjórn fiskveiða. Í þrettánda lagi er það frv. til l. um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga þar sem um er að ræða breytingu á allt að tíu öðrum lögum þannig að það er orðinn ákveðinn veldisvísir í þessu í leiðinni. Í fjórtánda lagi er það frv. til l. um skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Í fimmtánda lagi frv. til l. um söluskatt. Í sextánda lagi frv. til l. um vörugjald. Og í sautjánda og ekki sísta lagi frv. til tollalaga. Ekki lítill bálkur það. Ætli það sé til að auka veg og virðingu þingsins að standa svo að verki sem hér er gert eða er það e.t.v. liður í hernaðaráætluninni að hafa þetta svona til þess að óþægindin taki fyrr af? Það kann vel að vera, en trúa mín er sú að vinnubrögð af þessu tagi borgi sig ekki. Veruleg hætta er á mistökum og það dýrum þegar nær öllu tekjuöflunarkerfi ríkisins er bylt á örfáum vikum. Og svo mikið er víst að þetta er illt fordæmi um vinnubrögð við lagasetningu. En nái þau áform öll fram sem hér er að stefnt verður vísast um að ræða stórkostlegustu skattþyngingu, nánast áþján, sem um getur í gervallri þingsögunni. Skattkerfisbreytingin í staðgreiðslu beinna skatta, sem átti að þýða sömu skattbyrði og lagt væri á samkvæmt gamla kerfinu, verður fjórðungs þynging miðað við skattbyrðina í ár. Þó eru það smámunir miðað við söluskattsálagninguna sem fyrirhuguð er. Margsinnis í fyrirliggjandi frv. til fjárlaga er rætt um breikkun söluskattsstofnsins og fækkun undanþága, enda verði skattprósentan lækkuð. Það er margsinnis tekið fram. Niðurstaðan varð þó að innheimta 25% söluskatt á mun breiðari stofn en áður hefur þekkst, enda mun tekjuaukningin hjá ríkissjóði verða, eins og hefur komið fram fyrr í þessari umræðu, a.m.k. röskir 3 milljarðar kr. þó að verulegur hluti í þessarar skattheimtu sé ætlaður í niðurgreiðslur og aðrar millifærslur. Góðfúslega er látið í það skína að skattprósentan lækki um þrjú stig að ári, en undir öðrum formerkjum þó. En hvort það stenst fremur en önnur áform, eins og ég hef hér rakið, mun framtíðin ein úr skera. Borgarafl. er mótfallinn þeim vinnubrögðum sem hér eru í frammi höfð. Hann telur að þessi skattheimta leggist þyngst á þá sem síst skyldi. Borgarafl. telur að verð á matvælum og öðrum nauðþurftum hafi verið nógu hátt hér á landi áður en þessi ókjör riðu yfir. Borgarafl. efast um að markmiðið um betri innheimtu náist fram. Til þess væri skattheimta á fyrsta stig mun vænlegri kostur. Einhvern tíma heyrði ég þá sögu að íslenskir skattasérfræðingar hefðu verið á þingi eða ráðstefnu erlendis þar sem skattheimta var rædd, skatteftirlit og virkni þess. Þegar þeir íslensku greindu frá söluskattsprósentunni hér á landi á seinasta stig viðskiptanna, 25%, hló þingheimur allur. Það gera þeir líka sem undanskotsleiðirnar þekkja og geta farið þær, en hinir ekki sem eiga ekki annars kost en búa við áþjánina. Ég ætla að flestir hv. alþm. hafi fengið í morgun bréf norðan úr landi. Það snertir hluta þessa máls og mér fannst það þess eðlis að ég tók það með mér í ræðustólinn. Mig langar, þó fáir séu hér til staðar, að leyfa ykkur að heyra inntak þess bréfs. Það hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: "Orðsending til alþingismanna. Þau ótíðindi hafa borist frá ríkisstjórninni að hún áformi að leggja 25% söluskatt á búvörur um næstu áramót, ein aðförin enn að landbúnaðinum og var ekki á bætandi. Ríkisstjórnin segist ætla að auka niðurgreiðslur á búvörur í stað söluskattsins. Í því felst auðvitað engin trygging. Það yrði bara gert fyrst í stað til þess að friða fólk og réttlæta rangar ákvarðanir. Það sjá allir hversu tilgangslaust það er fyrir ríkissjóð að innheimta skatta og greiða þá svo aftur til baka. Svo má ekki gleyma því að það á ekki að greiða niður nautakjöt og ekki kartöflur. Slík mismunun mundi auðvitað koma mjög hart niður á þeim búgreinum og jafnvel eyðileggja með öllu rekstrargrundvöll þeirra. Þessi skattur, ef til kemur, mundi því augljóslega skerða stórkostlega innanlandsmarkað fyrir búvörur, auka verðbólgu og þyngja hlut láglaunafólksins. Þetta yrði reiðarslag fyrir landbúnaðinn og byggðakjarnana sem honum tengjast. Auk þess býður það annarri hættu heim, mjög alvarlegri kröfu frjálshyggjuaflanna á Reykjavíkursvæðinu um frjálsan innflutning á landbúnaðarvörum sem mundi, ef af yrði, leggja landbúnað á Íslandi í rúst. Ég trúi því ekki að óreyndu að Alþingi samþykki þessa þarflausu og hættulegu skattheimtu. Sérstaklega er mér með öllu óskiljanlegt ef þm. landsbyggðakjördæmanna geta sætt sig við að ganga þannig á móti hagsmunum umbjóðenda sinna. Ég skora því á ykkur, góðir alþingismenn, að afstýra þessum ósóma. Ef þið gerir það ekki, þið sem eigið að gæta hagsmuna dreifbýlisins, verðið þið dæmdir hart. Sandi í Aðaldal, 7. des. 1987. Friðjón Guðmundsson." Svo mörg voru þau orð. Annars eru allar tillögur við 2. umr. frv. um gjaldahlið þess eins og venja mun vera og hér hefur fyrr fram komið í umræðunni. Tekjuhliðin og breytingar á henni, B-hluta stofnanir og heimildir skv. 6. gr. og nokkur önnur atriði, sem fram komu í ræðu hv. síðasta ræðumanns, munu hins vegar bíða 3. umr. Samtals er aukning gjalda skv. þessum til lögum meiri hl. fjvn. um 1 milljarður 63,2 millj. kr. sem skiptist í 521,6 millj. í rekstrar- og tilfærslugjöld og hins vegar 540,7 millj. í stofnkostnað og viðhald. Þessar tillögur munu nema um 1,8% til hækkunar frá upphaflegri gerð frv. Mest er hækkun til landbrn. eins og fyrr hefur fram komið, 303,7 millj. eða 17,1% hækkun þess liðar. Þá hækka útgjöld á vegum menntmrn., einkum skólabyggingar, um 223 millj. 979 þús., um 2,2% hækkun. Á vegum samgrn. er hækkun um 230,8 millj. kr., fyrst og fremst í hafnir eða um 5,3%. Fjórði liðurinn eru sjúkrahús á vegum heilbr.- og trmrn., hækkun að upphæð 184 millj. 155 þús., hækkun um 0,7% á þeim gjaldalið fjárlagafrv. sem fyrir var að venju hæstur eða 41,5% af heild. Þetta frv. til fjárlaga hefur þá sérstöðu að gert er ráð fyrir að flytja marga málaflokka til sveitarfélaga nú um næstu áramót með verulegri breytingu á starfsháttum Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Breytingar þessar eru að mörgu leyti óvissar enn, einkum stærð og starfshættir væntanlegrar sérdeildar sjóðsins. Ég tel mörg atriði í fyrirhuguðum flutningi verkefna frá ríki til sveitarfélaga meira en vanhugsuð og fráleitt nógu vel undirbúin. Ég er algerlega mótfallinn þeirri ætlan að leggja rekstur og byggingu tónlistarskóla alfarið á herðar sveitarfélaga. Ég vek athygli á öflugri andstöðu nær allra þeirra sem þar eiga hlut að máli við þá fyrirhuguðu breytingu. Enn fremur tel ég niðurfellingu framlags til Félagsheimilasjóðs vanhugsað spor aftur á bak. Að láta ríkissjóð hætta þátttöku í uppbyggingu íþróttamannvirkja tel ég fráleitt með öllu, enda er andstaðan gegn þeirri fyrirhuguðu breytingu svo megn að hæstv. ríkisstjórn er nú á fremur óskipulegu undanhaldi í því máli eins og hefur fram komið í mali a.m.k. tveggja hv. þm. við þessa umræðu. Spá mín er sú að það undanhald eigi eftir að koma víðar fram. Í lögum um tekjustofna sveitarfélaga nr. 73 frá 1980 segir að tekjur Jöfnunarsjóðs skuli vera í fyrsta lagi 5% af aðflutningsgjöldum, í öðru lagi 8% af 20% af söluskatti. - Ég hef alla tíð, hv. þm., kunnað því illa að hafa hljóðskraf í þeim bekk þar sem ég hef kennt. - Í þriðja lagi hluti landsútsvars sem kveðið er á um með lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Árið 1985 var lögbundið framlag í Jöfnunarsjóð 890 millj. kr. Þá gerist það að aðeins 782 millj. kr. eru á fjárlögum þess árs. Það vantaði sem sagt 108 millj. kr. til sveitarfélaga skv. lögum. Árið 1986 gerist það að lögbundna framlagið átti að vera 1116 millj. kr. Á fjárlögum þess árs voru þó aðeins 912. Það vantaði sem sagt 204 millj. kr. Í ár, 1987, var lögbundna framlagið 1320 millj. kr., en á fjárlögum ársins voru aðeins 972 millj. Sveitarfélögin vantaði í ár 348 millj. til þess að lögum væri framfylgt. Samtals þessi þrjú ár ein eru 660 millj. kr. þannig hafðar af sveitarfélögunum með þessum hætti svo að sveitarfélögin eiga þarna inni ekki litlar fjárhæðir. Og nú í frv. fyrir árið 1988 ætti framlagið að vera 1655 millj. en það eru í frv., og menn telja nú aldeilis að þeir hafi rutt sig, 1485 millj. þannig að enn vantar 170 millj. kr. til þess að lögunum sé framfylgt. Inneign sveitarfélaganna er 830 millj. kr. þegar loforð er gefið um 400 millj. í uppgjörssjóð sem greiða á á næstu fjórum árum, 100 millj. á hverju ári, í fyrsta skipti á næsta ári. Þessi rausn er sem sagt innan við 50% af inneign sveitarfélaganna. Annars er fróðlegt að athuga bandorminn svokallaða, þ.e. mismun á framlögum í fjárlagafrv. miðað við hvað þar ætti að vera samkvæmt hinum ýmsu lögum. Ég hef þegar rætt um Jöfnunarsjóð sveitarfélaga og fengið þessa niðurstöðu sem ég áðan gat. Atvinnuleysistryggingasjóður er einn þessara sjóða. Hann ætti að eiga lögbundið framlag í fjárlagafrv. fyrir árið 1988 um 600 millj. kr. Í frv. eru hins vegar 500 millj. Þar er mismunur upp á 100 millj. kr. Framkvæmdasjóður fatlaðra á að hafa lögbundið framlag upp á 201 millj., jafnvel 271, en frv. gerir ráð fyrir 180 millj. Þar vantar a.m.k. 21 millj. kr. Iðnlánasjóður ætti samkvæmt lögboðnu framlagi að vera með 72,5 millj. Ekki er gert ráð fyrir honum í fjárlagafrv. og vantar því þar 100%. Ferðamál ættu samkvæmt lögum að hafa í fjárlagafrv. 80,3 millj., en fá einungis 28. Þar vantar 52,3 millj. Framkvæmdasjóður Ríkisútvarpsins ætti að hafa í fjárlagafrv. 190 millj. kr. Ekki er gert ráð fyrir krónu skv. frv. Hafnabótasjóður ætti að hafa 371/2 millj. kr. Þar er gert ráð fyrir 20 millj. og viðkomandi aðili snuðaður um 17,5. Kvikmyndasjóður ætti skv. lögum að hafa 74 millj. kr. í fjárlagafrv., en fær einungis 40 eins og mál standa. Þar vantar því 34 millj. kr. Félagsheimilasjóður ætti, skv. lögum sem enn eru þó í gildi, að hafa 47,7 millj. í fjárlagafrv., en ekki er gert ráð fyrir krónu og ekki heldur til Bjargráðasjóðs sem samkvæmt tillögu ráðuneytis ætti að hafa 39,4 millj. kr. Útkoman fyrir næsta ár er samtals 744,4 millj. kr. til allra þessara sjóða og þá er meðtalið ársframlag til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga þar sem á vantaði 170 millj. eins og fyrr var talið. Það getur varla talist eðlilegt að árum saman sé fjárlögum beitt til skerðingar á framkvæmd fjölda annarra laga svo sem verið hefur um árabil og enn virðist ætlun að gera. Ég læt hjá líða að ræða fjármögnun húsnæðislánakerfisins í þessu sambandi, enda er það á dagskrá þingsins þessa dagana eins og stórmál önnur. Þó að jöfnuður á A-hluta fjárlaga sé hið virðingarverðasta markmið tel ég að bæði A- og B-hluti eigi að vera undir ef meta á hvort tekst að beita fjárlögum ríkisins á þann veg að ekki leiði til áframhaldandi þenslu og verðbólgu. Ljóst er að verðbólgan er enn það einkenni í íslensku efnahagslífi sem erfiðast reynist að hemja. Margt bendir til að ýmislegt fylgi þessu frv. til fjárlaga sem fremur magnar þenslu og verðbólgu en dragi þar úr. Fá aðhalds- og sparnaðareinkenni eru hér með í för. Óbeina skattheimtan mun reynast meiri en menn grunar. Af þeirri ástæðu hef ég leyft mér að leggja fram ásamt öðrum meðflm. fáeinar brtt. við gjaldahlið frv. sem ég er þó fullviss að munu rúmast vel innan þeirra marka sem þegar aformuð skattheimta stjórnarflokkanna mun spanna. Vegna þeirra orða sem hv. 2. þm. Vesturl. lét falla í þessu sambandi og um þennan tillöguflutning vil ég geta þess að ástæðan fyrir honum er fyrst og fremst sú að það liggur þegar fyrir að tekjuauki ríkissjóðs, m.a.s. viðurkenndur af Þjóðhagsstofnun, verður röskir 3 milljarðar kr. umfram það sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. Það er verið með till. meiri hl. fjvn. að skipta röskum milljarði. Það liggur líka fyrir að 1,8 milljarðar er ætlað í tilfærslur. Það er mér ljóst. Engu að síður er eftir það rúm sem nægir vel fyrir þeim tillögum sem ég leyfi mér að leggja fram. Ég bendi líka á í þessu sambandi að Þjóðhagsstofnun hefur áður gert tillögur. Seinast þegar hún gerði tillögur urðu frávikin um 10% miðað við þær staðreyndir sem virðast ætla að vera í ár. Í hittiðfyrra munaði ekki miklu. Árið þar áður um 7%. Ef maður aðeins tekur meðaltal af þessum þremur árum er það ekki lítil fjárhæð, 6% af 63 milljörðum kr., og reikni svo hver fyrir sig ef hann reynir að giska á hvað út úr þessu dæmi kemur. Brtt. þær sem ég flyt hér vil ég aðeins fara örfáum orðum um. Fyrri hlutinn er varðandi þskj. 264. Þar eru nokkrar brtt. sem við flytjum saman, hv. 4. þm. Suðurl. Margrét Frímannsdóttir og ég. Ég vil aðeins geta þess líka að það kom fram í máli hv. 2. þm. Vesturl. að þessi tillöguflutningur væri óvenjulegur. Ég vil geta þess að hann var kynntur áður í fjvn. og það er margframkomið að við skrifuðum undir meirihlutaálitið með þeim fyrirvara að eiga fullan rétt til tillöguflutnings. Ég veit ekki betur en allir fulltrúar minni hl. flytji brtt. og telji sig hafa til þess fullan rétt án þess að brjóta á einn eða neinn hátt samkomulag í því efni. Þskj. 264 gerir ráð fyrir þessum brtt.: Fyrst er það varðandi byggingar grunnskóla í Suðurlandskjördæmi, þar sem gert er ráð fyrir tillögu vegna Hamarsskóla í Vestmannaeyjum, hækkun úr 6 millj. í 8 millj., vegna barnaskóla á Selfossi, nýs áfanga, 3 millj., vegna stækkunar skóla á Eyrarbakka, hækkun úr 500 þús. í 1,5 millj., vegna skóla í Biskupstungnahreppi úr 2 millj. í 3 millj., vegna skólabyggingar í Hveragerði úr 6 millj. í 8 millj. Seinni hlutinn er um sjúkrahúsabyggingar. Í Vestmannaeyjum er till. úr 4 millj. í 7 millj. Nýr liður, 2. áfangi sjúkrahúss á Selfossi 10 millj. og hjúkrunarheimili aldraðra á Hellu úr 1,5 millj. í 4,5 millj. Seinast eru tveir liðir um ferðamál, annar um ferðamannaaðstöðu við Gullfoss, sem var fyrr minnst á í máli formanns fjvn., um 2,2 millj. Hér er ekki verið að ræða um hönnun eingöngu heldur framkvæmdir líka. Og síðan ferðamannaaðstöðu við Geysi, 500 þús. Enn fremur flyt ég á þskj. 263 brtt. í einum tíu liðum. Það er fyrst varðandi Kennaraháskóla Íslands. Þar er um að ræða brtt. vegna endurbóta á gamla kennaraskólahúsinu við Laufásveg. Í tillögum meiri hl. fjvn. er gert ráð fyrir að því er mig minnir 600 þús., en hér er gert ráð fyrir að liðurinn hækki úr 7,4 millj. í 12 millj. Annar liðurinn er um Íþróttakennaraskóla Íslands á Laugarvatni. Það sýnist ekki stórt atriði. Frá tillögum eins og þær eru í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir hækkun úr 9,8 í 10 millj. Skýringin er sú að till. er um aðeins 200 þús. kr. á nýjan lið, sundlaug þar við skólann. Þá er 3. liðurinn, um héraðsskóla almennt, úr 17,9 í 37,9 millj., stofnkostnaður og viðhald. 4. liðurinn er um byggingu grunnskóla. Í Reykjavík Ártúnsskóla úr 2 millj. í 12, í Keflavík Myllubakkaskóla úr 2,3 í 4,3 millj., í Mosfellsbæ, íþróttahús, úr 4 millj. í 6, í Eyrarsveit, Grundarfirði, nýr liður, skólastjórabústaður, 1 millj., í Stykkishólmi hækkun til skóla úr 1 millj. í 2 millj., á Bíldudal hækkun til íþróttahúss úr 0,5 millj. í 1,5, á Patreksfirði, viðbygging skóla, hækkun úr 1 í 2 millj., í Siglufirði, íþróttahús, hækkun úr 3 í 4 millj., á Dalvík, stækkun skóla, úr 1250 þús. í 3 millj. 250 þús., í Hrafnagilshreppi, sundlaug og íþróttahús, hækkun úr 2,3 í 3,3 millj., í Breiðdalshreppi, stækkun skóla, úr 3,2 í 5,2 millj., Þjóðskjalasafn, nýr liður, til héraðsskjalasafna 5 millj., norræn samvinna, nýir liðir, annars vegar vestnorrænn menningarsjóður 1 millj. og síðan sérstök fjárveiting til vestnorræna þingmannaráðsins til ráðstöfunar fyrir þá aðila 2 millj. Síðan er 7. liðurinn: Nýr liður, byggingarstyrkur til skóla Ísaks Jónssonar 5 millj. 8. liðurinn er um byggingu sjúkrahúsa. Á Patreksfirði hækkun úr 6,5 í 8,5 millj., á Neskaupstað hækkun úr 1,5 í 4,5 millj. og í Keflavík hækkun úr 4 millj. í 10. Málefni fatlaðra á Suðurlandi er næstseinasti liðurinn. Vegna Sólheima er farið fram á hækkun um 8 millj. kr., úr 48,7 í 56,7. Og loks er seinasti liðurinn varðandi Stórstúku Íslands, hækkun úr 580 þús. í 1 millj. Aðrir þm. Borgarafl. munu flytja brtt. og hafa þegar gert það ýmsir við frv. til fjárlaga og munu gera grein fyrir því, ýmist við þessa umræðu eða þá 3. umr. Hæstv. forseti. Niðurstaða mín er sú að afar mörg áhersluatriði þessa fjárlagafrv. gangi þvert á þá stefnu sem Borgarafl. berst fyrir. Skattaáþján á barnmargar fjölskyldur, aldraða og tekjulágt fólk í formi hárra matarskatta er stefna sem Borgarafl. berst gegn af fullri einurð. Borgarafl. telur þær ógöngur sem Alþingi er komið í með jafnviðamikil mál og hér eru á dagskrá þessa dagana, tugi frumvarpa í nánast einum hnút, beri þess gleggst vitni hver óstjórn ríkir hér í landi. En verst er þó að í veigamiklum atriðum er komið aftan að fólki með miklu hærri skattlagningu en ráð var fyrir gert og nokkurn óraði fyrir fyrir fram og raunar þvert ofan í gefin fyrirheit. Sjálfstfl. háði kosningabaráttu sína á sl. vori undir kjörorðinu "Á réttri leið". Lengi hafði það verið markmið þess flokks að stilla sköttum í hóf. Ef þau áform sem hér eru uppi ná fram að ganga þurfa kjósendur hans ekki lengur að efast um inntak stefnu hans eða innihald í þessu efni sem nú er orðin. Holskeflan hefur risið. Hún eirir engum þegar hún fellur. Hún skapar sannarlega ekki bestu aðstæðurnar fyrir aðila vinnumarkaðarins til þeirra viðkvæmu verka sem þeirra bíða rétt handan áramótanna og öll þjóðin á ekki lítið undir að vel takist til með.



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls þakka samstarfsfólki í fjvn. fyrir gott samstarf á liðnum vikum. Sérstaklega vil ég þakka formanni, Sighvati Björgvinssyni, fyrir góða stjórn og góð samskipti. Þá vil ég ekki láta hjá líða að þakka ritara, Ásdísi Sigurjónsdóttur, fyrir dugnað, samviskusemi og einstaklega mikla lipurð við störf sín, svo og öllu starfsfólki í Þórshamri. Þegar frv. til fjárlaga var lagt fram í byrjun þings höfðu margir, þar á meðal við kvennalistakonur, uppi efasemdir um að forsendur þessa frv. stæðust og nú er sýnt að allt er komið úr böndunum. Já, við kvennalistakonur höfðum efasemdir um að forsendur frv. stæðust, enda er nú ljóst að þær hafa gjörbreyst bæði á tekju- og gjaldahlið og ekkert bendir til annars en þær gætu tekið eina kollsteypuna enn áður en 3. umr. fer fram. Þær upplýsingar sem nú liggja fyrir frá Þjóðhagsstofnun um efnahagshorfur fyrir árið 1988 gefa enga sérstaka ástæðu til bjartsýni, auk þess sem óvissa ríkir um ýmsa mikilvæga þætti, svo sem væntanlegt aflamagn. Viðskiptakjör hafa farið versnandi í kjölfar gengislækkunar bandaríkjadollars og horfur eru á að þau versni enn á næsta ári. Mikil óvissa er um verð sjávarafurða, sem eru langstærsti þáttur í útflutningsverðmæti okkar, álverð hefur lækkað á heimsmarkaði, en álútflutningur einn sér nemur 10–12% af útflutningstekjum okkar. Í þeirri áætlun sem fjárlagafrv. byggir á var gert ráð fyrir að viðskiptakjör héldust óbreytt milli áranna 1987 og 1988. Nú er sýnt að þau verða lakari. Viðskiptahalli er nú tvöfalt meiri en spáð var og útlit fyrir að hann tvöfaldist enn á næsta ári og þar sem reiknað er með að innflutningur aukist enn en útflutningstekjur dragist saman blasir við að sú forsenda, sem gefin var í fjárlagafrv., að halli á viðskiptum við útlönd yrði innan við 2% af landsframleiðslu, er farin veg allrar veraldar. Ekki var samkomulag um gjaldahlið frv. innan ríkisstjórnarinnar, hvað þá að aðrir gætu sætt sig við þann samdrátt sem þar var boðaður. Hún hefur því tekið umtalsverðum breytingum og alls kyns gloppur myndast sem fylla varð með nýjum framlögum. Þær leiðir sem hæstv. fjmrh. hefur valið til tekjuöflunar til að fylla í þessar gloppur eru svo kapítuli út af fyrir sig og ef einhver hefur haldið að þar væri boðberi jafnaðarstefnunnar á ferð held ég að sá hinn sami ætti að hugsa málið betur. Sú leiðin var valin sem greiðust var og fljótförnust, beint í vasa almennings. Söluskatturinn ákvarðaður 25% á línuna. Ég hygg að þessi ákvörðun hafi verkað sem löðrungur í andlit landsmanna. Mánuðum saman hefur áætlunin um breikkaðan söluskattsstofn verið réttlætt af hálfu hæstv. fjmrh. með því að þá yrði söluskattsprósentan jafnframt lækkuð. Ýmsar tölur hafa verið hafðar eftir honum í því sambandi, 12%, 18% eða 20%, en nú reið höggið, 25% á flestallar neysluvörur. Þar af er matarskatturinn einn 5 milljarðar og 750 millj., gjöld sem leggjast á almenning umfram það sem áður hefur verið. Hefur nokkru sinni fyrr verið seilst svo djúpt í vasa landsmanna? Jafnframt því sem söluskatturinn er ákveðinn 25% er boðaður 22% virðisaukaskattur um áramót 1988–1989. Ég vil í því sambandi minna hæstv. fjmrh. á orð sem hann lét falla hér í ræðustól fyrir ári. Þá sagði hann, með leyfi hæstv. forseta: "Ég minntist áðan á virðisaukaskattinn og vara við því að þegar hann verður tekinn upp hafi stjórnvöld' ríkt aðhald þegar prósentan verði lækkuð og sjái um að hún verði í rauninni lækkuð nægilega mikið og freistingin ekki notuð til að auka skattheimtuna verulega." Ég minni hér á þetta vegna þess að í ljósi þess hvernig vinnubrögðin hafa verið við breytingu söluskattsins má búast við hverju sem er af hæstv. ríkisstjórn í sambandi við væntanlegan virðisaukaskatt ef henni þá endist örendið fram að öðrum áramótum héðan í frá. Þegar svo litið er á þessa einföldu og skilvirku fjáröflunarleið hæstv. fjmrh. er ekki úr vegi að minna á hve oft hann hefur hamrað á að skattleggja beri hátekjur og stóreignamenn og uppræta skattsvik og boðað aðgerðir flokks síns í þeim efnum. Að vísu má búast við að söluskatturinn skili sér betur eftir að undanþágur eru felldar niður, en það réttlætir hins vegar engan veginn þá verðlagshækkun sem hann veldur og hvernig á að efna stóru orðin um að ná til þess fjármagns sem skotið er undan skatti? Það hefur þó verið áhugamál hæstv. fjmrh. um árabil. Hvar sést að taka eigi á þeim málum? Hlutfall skatttekna af vergri landsframleiðslu verður hærra á næsta ári en verið hefur á síðustu áratugum og tekjuskattur sem hlutfall af launum greiðsluárs hækkar um 25%. Sömuleiðis munu útsvör hækka um 7–9%. Því má búast við að kaupmáttur launa rýrni á næsta ári og ráðstöfunartekjur heimilanna dragist verulega saman. Ég vil enn benda á það ósamræmi sem er á markmiðum og aðgerðum ríkisstjórnarinnar þar sem eitt meginmarkmið hennar er að draga úr verðbólgu en flestar aðgerðirnar eru verðbólguhvetjandi. Efnahagsaðgerðir ríkisstjórnarinnar með hækkun vaxta virðast ekki enn hafa orðið til að minnka ásókn í lánsfé. Því hljóta þessir háu vextir að blása að verðbólgubálinu og aldrei hefur sannast að háir vextir leiddu til sparnaðar. Missi hæstv. ríkisstjórn tök á verðbólgunni er fjárlagafrv. orðið einskis nýtt. Kvennalistakonur gera sér ljóst ekki síður en aðrir að afla verður tekna til að halda uppi nauðsynlegum rekstri og framkvæmdum. En við viljum fara aðrar leiðir til þess en farnar eru í þessu frv. Við viljum ná tekjunum þar sem þær eru mestar fyrir. Við viljum skattleggja vaxtatekjur, skattleggja hæstu tekjur umfram aðrar, hækka skatta á stóreignir og sækja fé til fyrirtækja, einkum í verslun og viðskiptum, sem mörg hver greiða óeðlilega lítið til samfélagsins þrátt fyrir gróðann í góðærinu. Og fyrst og fremst hefðum við viljað gera átak til þess að ná einhverju af milljörðunum sem hingað til hafa laumast fram hjá skattkerfinu beint út í neyslu og fjárfestingu og gert sitt til að auka á þensluna í þjóðfélaginu. Við höfum harðlega mótmælt matarskattinum frá því hann fyrst kom til tals og ítrekum það enn. Þótt innheimta hans kunni að vera skilvirk þá er fjarri því að hann sé réttlátur. Hann leggst þyngst á barnmargar fjölskyldur og þá sem minnst hafa og fyrirheit ríkisstjórnarinnar um hækkaðan persónuafslátt og auknar barnabætur koma ekki ellilífeyrisþegum og öryrkjum að haldi og aldeilis furðulegt að svokallaðir jafnaðarmenn skuli hafa í frammi þvílíkar aðgerðir. Svo sem rakið hefur verið á undan er tekjuhlið frv. komin nokkuð langt frá sínu upphaflega formi. Sama má segja um gjaldahliðina. Þar hafa orðið verulegar breytingar. Umtalsverð hækkun varð á framlögum til hafna, enda bágt að sjá hvernig nokkrum gat til hugar komið að hægt væri að sættast á þann lið eins og hann upphaflega var í frv. Hafnir landsins eru yfirleitt í því ásigkomulagi að við, sem eigum allt okkar undir fiskveiðum og flutningum á sjó, ættum að fyrirverða okkur. Um hafnir er oft talað í fjálglegum tón. Þær eru hjarta byggðarlagsins og slagæð atvinnulífsins. Því verður að sjá til þess að blóðið geti runnið um þessi mikilsverðu líffæri, annars er dauðinn vís. Undanfarin ár hafa framlög til hafna verið svo naum að stórátak þarf að koma til ef þær yfirleitt eiga að geta verið í því lagi sem verður að gera kröfu til að sé. Hafnamálastofnun hefur gert áætlun um uppbyggingu hafnanna og í framtíðinni verður að taka mið af því við fjárveitingar. Mér verður tíðrætt um hafnirnar og ekki að ástæðulausu. Mér finnst of oft gleymast hvað það er sem gerir það að við getum yfirleitt lifað í þessu landi. Hingað til hefur undirstaðan í þjóðarbúskapnum verið fiskurinn í sjónum, og svo mun verða enn um hríð þó að fleira verði að koma til. Það gleymist líka stundum hverjir aðallega starfa að þessum atvinnuvegi og hvar. Það er fólkið á landsbyggðinni sem leggur þar fram drýgsta skerfinn, fólkið sem nú stendur höllum fæti atvinnulega séð og ber kvíða í brjósti vegna óvissu í efnahagsmálum, óvissu um fiskveiðistefnu og óvissu um sinn hag. Því vil ég minna hæstv. fjmrh. á að fyrir réttum 14 mánuðum stóð hann í þessum ræðustól og kynnti stefnu flokks síns, sennilega með væntanlega kosningabaráttu í huga. Þá sagði hann, með leyfi hæstv. forseta "að Alþfl. hefði tillögur um nýja atvinnustefnu bæði í landbúnaði, sjávarútvegi og fiskvinnslu með nýja sókn í atvinnumálum landsbyggðarinnar að leiðarljósi." Ég vil leyfa mér að lýsa eftir þessari nýju atvinnustefnu hæstv. fjmrh. Ég sé hvergi örla á henni. Landbúnaðinum hefur nú verið lagt til meira fé en áformað var í upphafi, en spurning er um hvort allir eru sáttir við þær áherslur sem þar koma fram. Ég bendi þó á að þó að bætt hafi verið 8 millj. við Rannsóknastofnun landbúnaðarins dugar það engan veginn til að halda uppi eðlilegri starfsemi þeirra sex tilraunastöðva sem fyrirhugað var að leggja niður. Ég ítreka því enn að nú, þegar landbúnaðurinn á í þeim þrengingum sem allir vita, eru rannsóknir og tilraunastarfsemi sú sem farið hefur fram á vegum Rannsóknastofnunar landbúnaðarins lífsnauðsyn og ætti að vera algert forgangsverkefni. Vera má að þar þurfi að koma til endurskipulagning og hagræðing, en ekki síst vegna nýbúgreina og breytinga á búháttum er starfið nauðsyn. Framlög til skólamannvirkja hækkuðu verulega og ber að fagna því, og vissulega hafa fjölmargir liðir verið færðir til betri vegar í meðferð fjvn. frá því sem upphaflega var ákveðið. En óneitanlega hefur það oft komið býsna flatt upp á nefndarmenn, svo ekki sé fastar að orðið kveðið, þegar ákvarðanir hæstv. ríkisstjórnar um tekjuöflun, breytingar og hækkanir á gjaldaliðum hafa birst í fjölmiðlum áður en þm. og fjvn. hafa litið þær augum. Ég held að þetta séu mjög óvenjuleg vinnubrögð og virðingarleysi í garð Alþingis. Þó að ekki verði fjallað um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga við þessa umræðu verð ég að minna á það að þó að sveitarfélög vilji takast á hendur þau verkefni sem standa þeim næst þá er vandi að standa að þeim málum. Skuldastaða ríkisins vegna dagvistarheimila, sem þegar hafa verið byggð, var í júlí sl. 83,6 millj. kr. og vegna þeirra sem enn voru þá í byggingu í júlí 35,8 millj. kr., samtals 119,4 millj. kr. Þessar skuldir verða að greiðast þegar verkaskiptingin fer fram. Þá má líka minna á það að Jöfnunarsjóður var og er eign sveitarfélaganna. Síðast liðin ár hefur hann orðið að sæta stórfelldum skerðingum og enn í ár verður hann skertur, þó að fyrir honum liggi umfangsmeiri verkefni en nokkru sinni fyrr. Smærri sveitarfélög, sem ekki hafa haft afl til uppbyggingar í samfélagslegum verkefnum í þeim mæli sem kröfur eru gerðar til og þarf, bera eðlilega kvíðboga fyrir því að sjóðnum verði ekki gert kleift að standa við þann hlut sem honum er skylt í þeim efnum. Áformað er að sveitarfélögin taki algjörlega við tónlistarfræðslunni og ekki eru allir sáttir við þá tilhögun. Þar sem kennarar yfirleitt eru á launum hjá ríkinu er erfitt að sjá hvaða rök styðja það að svo eigi ekki að vera um tónlistarkennara. Það er átakanlegur vottur um það stefnuleysi sem ríkir í menntunarmálum að mönnum skuli yfirleitt detta í hug að vera að hringla með fyrirkomulagið á þessum málum. Við kvennalistakonur erum sammála því að ríkissjóð beri að reka án halla. Við erum hins vegar ekki samþykkar því hvernig teknanna er aflað og hvernig þeim er ráðstafað og sannarlega höfum við margt við gjaldahliðina að athuga, sem ekki fékkst lagfært í meðförum nefndarinnar. Það dæmi er of stórt til að brjóta það allt upp og því gerum við aðeins fáar breytingartillögur og þá við þá liði sem okkur er mest í mun að fá leiðrétta. Þær tillögur þurfa ekki að koma þeim á óvart sem þekkja stefnu Kvennalistans sem leggur megináherslu á bættan aðbúnað kvenna og barna, jöfnun aðstöðu milli dreifbýlis og þéttbýlis, umhverfisverndun og umhyggju fyrir menningu, menntun og listum. Þessar tillögur hafa verið lagðar fram á þingskjölum 257, 259, 261 og 267 og munu aðrar kvennalistakonur mæla fyrir þeim og rökstyðja þær. Mönnum kann að þykja að þessar tillögur kosti háar upphæðir og ábyrgðarlaust sé að leggja til slíka útgjaldaaukningu. En ef menn vilja - og pólitík er að vilja, að sögn hæstv. fjmrh. - þá er hægt að ná inn tekjum með átaki í innheimtu álagðra skatta sem ekki hafa skilað sér og með breyttum álagningarreglum á fyrirtæki. Vissulega erum við langt frá því sáttar við ýmsar þær áherslur sem frv. þetta ber með sér, en við viðurkennum þær lagfæringar sem orðið hafa, svo sem um hafnir og skóla, enda var engin leið að sættast á þær upphæðir sem lagðar voru til í upphafi. Herra forseti. Einn lítill liður gleður kvennalistahjartað, það er framlag til kvennarannsókna. Kvennalistakonur börðust fyrir því fyrir tveim árum að fá það framlag inn og hlutu fyrir háð og spé í þingsölum. Í fyrra fékkst þetta framlag inn á fjárlög og aftur nú og ber að fagna því. Og þetta er eiginlega það eina í þessu 60 milljarða dæmi sem sýnir að örli á skilningi á því að styðja beri og styrkja konur í viðleitni þeirra til að öðlast jafnréttháan sess körlum í nútímasamfélagi.



Virðulegur forseti. Ég ætla að nota tíma minn hér fyrst og fremst til þess að mæla fyrir brtt. á þskj. 270, sem ég flyt sumpart einn eða ásamt hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Hér væri vissulega ástæða til þess að ræða almennt um fjárlagagerðina, en af hálfu Alþb. hefur þegar talað fulltrúi okkar í fjvn., hv. þm. Margrét Frímannsdóttir, og ég get vísað til hennar orða og álits í sambandi við bæði störf fjvn. og alveg sérstaklega þær athugasemdir sem hún hefur gert í sambandi við fjárlagagerðina og tel ekki ástæðu til að fara yfir þær aftur sérstaklega. Við hljótum þó að taka eftir því að með nokkuð sérstökum hætti er unnið hér að þessum málum í sambandi við einstök svið. Þar á ég alveg sérstaklega við það sem snýr að atvinnuvegum í landinu og rannsóknastarfsemi í landinu þegar það gerist í málefnum heils ráðuneytis að viðkomandi ráðherra eins og hæstv. landbrh. lýsir fyrirvara við fjárlagafrv. sem eðlilegt var og nú við 2. umr. liggja fyrir brtt. upp á hundruð millj. kr. til landbúnaðarins og stofnana honum tengdra. Ég fagna því sannarlega að það hefur orðið nokkur breyting á í sambandi við þann atvinnuveg frá því sem fyrirhugað var af hæstv. fjmrh. þegar frv. var lagt hér fyrir. Ég vil einnig taka undir þau orð sem fallið hafa hér í sambandi við verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, en það mál eigum við eftir að ræða betur þegar frv. þar að lútandi kemur frá nefnd til 2. umr. í hv. Nd. þingsins. Ég mun ekki fara út í einstök atriði, en við alþýðubandalagsmenn flytjum sérstaklega tillögur sem snúa að athugasemdum okkar varðandi þau efni þar sem hv. þm. Ragnar Arnalds er 1. flm. að sameiginlegum tillögum sem við flytjum alþýðubandalagsmenn og hann mun væntanlega mæla fyrir hér síðar í umræðunni. Ég vil undirstrika það að þarna er mjög misráðið hvernig í verkefnin er gengið. Fyrst er byrjað á að flytja verkefnin frá ríkinu til sveitarfélaga og þá er fyrst farið að huga að tekjuöfluninni fyrir sveitarfélögin. Ég held að það sé alveg ljóst að hér stefnir í mikið óefni og því full þörf á því að við afgreiðslu fjárlaga verði mál endurskoðuð frá því sem fyrirhugað var af hæstv. ríkisstjórn í þessu efni og sá jöfnunarsjóður eða jöfnunarbanki sem hugmyndin er að setja upp hjá Jöfnunarsjóði sveitarfélaga er það vesæll og aumur að ég hef ekki neina trú á því að hann leysi nema lítið brot af þeim vanda sem við mun blasa í sambandi við uppgjör og aðstoð við þau sveitarfélög sem þarna verða fyrir miklu misrétti. Virðulegur forseti. Ég hlýt að vekja athygli hæstv. forseta og þingheims á því að ríkisstjórnin sér ekki ástæðu til að vera viðstödd þessa umræðu. Hér er að vísu formaður fjvn. sem tekur sér tíma til að hlýða á mál þm. en enginn einasti ráðherra er hér viðstaddur í þingsal, ekki hæstv. fjmrh. hvað þá aðrir ráðherrar. Og ég sé út af fyrir sig ekki ástæðu til þess, virðulegur forseti, að halda áfram máli mínu á meðan svo háttar og leyfi mér þá að gera hlé á máli mínu meðan athugað verður hvort ekki sé unnt að fá a.m.k. hæstv. fjmrh. í þingsal, en helst hefði ég kosið að sjá aðra ráðherra einnig því að við erum hér að fjalla um allt svið sem undir ríkisstjórnina heyrir, væntanleg áhugamál einstakra ráðherra þar á meðal og ég geri hlé á máli mínu.



Forseti getur mjög vel fallist á þessa athugasemd hv. þm. og var í raun að hugsa hvort ekki væri ástæða til að kanna hvort einhverjir ráðherrar ríkisstjórnarinnar væru í húsinu og það skal nú gert. Meðan beðið er eftir að ráðherrar gangi í salinn skal það upplýst að það er áætlað að halda hér áfram fundi til kl. sjö, en þá verður gefið þinghlé, og klukkan níu mun fundur hefjast aftur. En það er nú verið að athuga hverjir ráðherrar eru í húsinu.



Virðulegur forseti. Ég sé að hæstv. fjmrh. er kominn í þingsal og þó að ég hefði gjarnan viljað sjá aðra hæstv. ráðherra hér, t.d. hæstv. menntmrh., sem ég óska eftir að verði gert sérstaklega viðvart að hér sé verið að fjalla um mál sem snerta sérstaklega hans ráðuneyti, þá mun ég þó halda áfram máli mínu um sinn, en bið um að hæstv. menntmrh. verði gert viðvart. Ég ætlaði raunar að víkja hér að þeim brtt. sem ég flyt á þskj. 270 í þeirri röð sem þær liggja fyrir á þskj., hv. þingheimi til glöggvunar, til að geta fylgst með þeim tillögum sem þar liggja fyrir og áttað sig á hvað liggur að baki þeim tillöguflutningi í einstökum atriðum. Og þar sem á döfinni er sem 1. brtt. tillaga um hækkun á framlagi til Rannsóknasjóðs, þá hefði ég gjarnan viljað fá upplýst, áður en ég vík að því máli, hvort hæstv. menntmrh. er væntanlegur í þingsal.

Ég vil upplýsa þm. um að það er verið að leifa að hæstv. menntmrh.

Getur hæstv. forseti upplýst um hvort ráðherra er í þinghúsinu?

Það getur forseti ekki fyrr en þingsveinn kemur til baka með upplýsingar þar að lútandi.

Virðulegur forseti. Til þess að stytta mönnum vökunótt vil ég þó halda áfram máli mínu hér í von um að hæstv. menntmrh. komi.  1. brtt. sem ég flyt er varðandi Rannsóknasjóð og henni tengist brtt. nr. 6, um Fiskimálasjóð, og ég vil skýra þetta efni, hvað á bak við þennan tillöguflutning felst, með því að vísa til erindis sem sent var til hæstv. menntmrh. þann 16. nóv. sl. af framkvæmdastjóra Rannsóknaráðs, Vilhjálmi Lúðvíkssyni, og afrit sent öðrum einstökum ráðherrum atvinnumála, svo og hæstv. utanrrh. sem áður fyrr var framkvæmdastjóri Rannsóknaráðs ríkisins.

Forseti vill upplýsa hv. þm. um að einungis hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh., sem hér situr, eru staddir í þinghúsinu. Aðrir ráðherrar eru ekki viðstaddir.

Virðulegur forseti. Ég treysti því að húsbóndinn á kærleiksheimilinu, hæstv. forsrh., komi þeim ábendingum til skila til annarra ráðherra, ásamt hæstv. fjmrh., þeim ábendingum sem ég hef hér fram að færa varðandi þátt einstakra starfssviða innan ríkisstjórnarinnar, en vissulega er það svo að hér er það Alþingi sem er ætlað að taka ákvarðanir eftir að ríkisstjórnin hefur lagt fram sínar tillögur. Ég ætla að leyfa mér að vitna til erindis frá 16. nóv. frá framkvæmdastjóra Rannsóknaráðs. Það er svohljóðandi, með leyfi virðulegs forseta: "Málefni: Framlög til Rannsóknasjóðs. Meðfylgjandi minnisblað til ríkisstjórnar er tekið saman í tengslum við umræður um framlög til rannsókna í fjárlagafrv. 1988. Nýja Rannsóknaráðið hefur fjallað um frv. og telur rétt í samræmi við hlutverk sitt í 13. gr. nýrra laga að benda ríkisstjórninni á að skv. frv. dregst verulega saman það fé sem verður til ráðstöfunar með verkefnabundnum hætti. Þetta er andstætt boðaðri stefnu ..." Virðulegur forseti, ég tek eftir því að hæstv. ráðherrar hafa ekki áhuga á því að hlýða á mál mitt. Þeir eru hér í einkaviðræðum í þingsal.  Með vísun til orða þinna [þ.e. til hæstv. menntmrh.] á afmælisráðstefnu vil ég biðja þig að taka málefni Rannsóknasjóðs upp í ríkisstjórn. Hann ætti raunar að fá 100 millj. kr. á árinu 1988 ef verðgildi hans héldi sér frá 1985. Ég minni á tillögur okkar um stuðning við tæknibreytingar í fiskvinnslu. Þær fá nú mjög góðan hljómgrunn hjá forsvarsmönnum sölusamtaka og iðnrekenda. Það væri mjög gott mál að geta tekið myndarlega á í þeim efnum og þjónaði vel þeim þríþætta tilgangi: Að leysa vandamál fiskvinnslunnar, ýta undir hátækniiðnað og efla rannsóknir á sviði upplýsingatækni. Þess má geta að á afmælisráðstefnunni á föstudaginn voru rannsóknir Íslendinga a því sviði taldar allt of veikburða enn sem komið er og mun verr settar en líftæknirannsóknir sem Rannsóknasjóður hefur getað stutt myndarlega." Þetta var efni erindis frá framkvæmdastjóra Rannsóknaráðs til hæstv. menntmrh. með afriti til annarra ráðherra og ég hef leyft mér að gera það hér heyrinkunnugt vegna þess að þarna er framkvæmdastjórinn að framfylgja skyldu sinni að ýta við ríkisstjórninni að standa við þá stefnu sem hún miklaðist mjög af þegar Rannsóknasjóður var settur á laggirnar 1985, en nú fer framlag hans sírýrnandi og er langt frá því að halda raungildi sínu. Þess vegna er hér lagt til að framlag til Rannsóknasjóðs nemi 100 millj. kr. að lágmarki sem er fyrsta tillaga mín. Önnur till. sem ég vísaði til, nr. 6 á þskj. 270, snertir Fiskimálasjóð. Framlag ríkisins til þess sjóðs var lagt niður að ég hygg í hittiðfyrra. Alveg strikað út. Til þessa helsta stuðningssjóðs við sjávarútveginn til að styðja við tækninýjungar og þróun í aðalatvinnuvegi landsmanna. Þetta eitt út af fyrir sig var ámælisvert. En í þessu samhengi vil ég leyfa mér að vitna til ályktunar Rannsóknaráðs ríkisins sem gerð var á 60. fundi Rannsóknaráðs, ég hygg síðasta fundi eftir fyrri lögum áður en lagabreyting um Rannsóknaráð gekk í gildi. Þar var samþykkt samhljóða ályktun um tæknibreytingar í fiskvinnslu, þann 29. júní 1987. Ég ætla, með leyfi virðulegs forseta, að vitna í þessa ályktun því að hún fjallar um undirstöðuatriði í íslensku atvinnulífi þar sem er staða fiskvinnslunnar í landinu. Þar segir: "Mikið breytingaskeið stendur nú yfir í sjávarútvegi á Íslandi. Með ákveðnari opinberri stjórnun fiskveiða, vaxandi vinnslu og frystingu afla um borð, auknum ísfiskútflutningi og tilkomu innlendra fiskmarkaða hafa nýjar aðstæður skapast. Hagur fiskveiðanna hefur á heildina litið batnað mikið frá því sem var, en staða frystiiðnaðarins er erfið." - Ég vek athygli á að þetta er ályktun 29. júní sl. Og hvernig skyldi staða fiskvinnslunnar hafa þróast síðan? "Hörð samkeppni um hráefni, hækkandi hráefnisverð og vandkvæði á að fá fólk til starfa leiða til þess að knýjandi nauðsyn er að endurskipuleggja þennan atvinnuveg til að gera hann samkeppnisfæran á ný. Starfshópur á vegum Rannsóknaráðs hefur lagt fram tillögur um leiðir til aðstoðar í þessu efni. Bendir hann á að með samstarfi fyrirtækja í fiskvinnslu og iðnaði og opinberra stofnana megi þróa aðferðir, tæki og stýribúnað sem annars vegar geti auðveldað jöfnun á hráefnisflæði í tengslum við tilkomu fiskmarkaðar og hins vegar aukið stórlega sjálfvirkni í vinnslunni. Með sérhæfingu vinnslustöðva og sjálfvirkni er líklegt að auka megi framleiðni sem skili ávinningi er skiptir milljörðum kr. á ári. Með bættri stjórnun og öflugri vöruþróun í tengslum við slíkar tæknibreytingar gæti ávinningurinn orðið enn meiri. Samvinna á milli stofnana og fyrirtækja í sjávarútvegi og iðnaði um þetta mál gæti eflt tæknikunnáttu Íslendinga á þessu mikilvæga sviði og opnað margvísleg tækifæri til framleiðslu á tækjabúnaði og til sölu á tækniþekkingu á innlendum og erlendum markaði." - Og nú kemur kjarni þessarar ályktunar, með leyfi virðulegs forseta: "Rannsóknaráð ríkisins ályktar á 60. fundi sínum 29. júní 1987 að leggja til við ríkisstjórnina að á næstu þrem árum verði varið 60 millj. kr. á ári af opinberri hálfu til aðstoðar við tækniþróun í fiskvinnslu. Leggur ráðið til að helmingi þessa fjár verði veitt í Rannsóknasjóð til að styðja rannsókna- og þróunarverkefni eftir umsóknum sem metnar verði á faglegum forsendum. Áhersla yrði lögð á samvinnu milli fyrirtækja og stofnana um verkefnin. Lagt er til að hinum helmingnum verði veitt í Fiskimálasjóð sem misst hefur tekjustofn sinn en þyrfti að geta veitt fyrirtækjum áhættulán og styrki til vöruþróunar, vinnslutilrauna og markaðsaðgerða í tengslum við vinnslunýjungar. Reiknað er með að á móti þessum opinbera stuðningi komi eigið fé fyrirtækja og framtaksfé frá fjármagnsfyrirtækjum sem nemur a.m.k. 120 millj. kr." Þetta voru lyktir þessarar ályktunar á fundi Rannsóknaráðs. Og hverjir skyldu nú hafa tekið þátt í að samþykkja þessa áskorun á hæstv. ríkisstjórn? Ætli það hafi verið fagmenn, forstjórar rannsóknastofnana eða skyldu stjórnmálamenn hafa komið nærri þessari ályktun? Jú, vissulega, því að þingmenn sátu og voru á þessum tíma fulltrúar í Rannsóknaráði ríkisins frá fyrri lögum undir forsæti hæstv. þáv. menntmrh., Sverris Hermannssonar, sem stýrði þessum fundi og leiddi þessa ályktun til lykta með atkvæðum allra viðstaddra, þar á meðal allra þingmanna, fulltrúa allra flokka á þessum fundi. Og hvar sér svo þessarar samþykktar stað í gerðum ríkisstjórnarinnar, við framlagningu fjárlagafrv.? Hvergi. Því er þessi brtt. flutt um hækkun til Rannsóknasjóðs um 30 millj. og endurreisn Fiskimálasjóðs með framlagi frá ríkinu að upphæð 30 millj. kr. Ég minni á það að Rannsóknasjóður hefur þegar sannað að ég tel ágæti sitt með úthlutun til verkefna á þýðingarmiklum sviðum. Að vísu eru ekki komnar fram niðurstöður nema í fáum tilvikum, uppskera af því rannsóknastarfi. En þarna er um að ræða ekki síst fiskeldi, líf- og lífefnatækni og upplýsinga- og tölvutækni. Þau þrjú svið hafa fengið stærsta hlutann af framlögum og styrkjum úr Rannsóknasjóði til þessa á yfirstandandi ári, samtals 67 millj. kr. rúmlega. En þá er ekki tekið tillit til þessarar sérstöku ályktunar um 60 millj. kr. til átaks til að bæta tæknina í undirstöðuiðnaði landsmanna, fiskiðnaðinum. Virðulegur forseti. Ég nefni næst brtt. nr. 2, sem er ekki stór í sniðum en snertir fjárveitingar til héraðsskóla, í þessu tilviki til Alþýðuskólans á Eiðum, þ.e. þess héraðsskóla sem starfandi er á Austurlandi, skóla þar sem unnið er af fullum krafti, hver smuga nýtt í alþýðuskólaforminu, þ.e. fyrir efsta hluta grunnskóla að hluta og fyrir framhaldsnám á ákveðnum brautum í samvinnu við Menntaskólann á Egilsstöðum og aðra framhaldsskóla á Austurlandi. En aðstæður þessa skóla eru með þeim hörmungum að það væri fáheyrt að mínu mati ef Alþingi léti nægja að veita til þessa grunn- og framhaldsskóla, Alþýðuskólans á Eiðum, aðeins 1,2 millj. kr. eins og gert er ráð fyrir skv. fjárlagafrv. Gæti ég vitnað til erindis frá skólastjóra Alþýðuskólans á Eiðum, Kristni Kristjánssyni, sem þm. Austurl. barst ásamt grg. til byggingardeildar menntmrn., þar sem dregin er upp sú dökka mynd sem varðar verulegan hluta af húsnæði þessa aldna alþýðuskóla á Austurlandi. Hér verður að ráða bót á og tillaga um 5 millj. kr. fjárveitingu, sem ég legg hér til að verði veitt til stofnkostnaðarframkvæmda við skólann, er algert lágmark að mínu mati. Þá kem ég að brtt. nr. 3 sem snertir fjárlagalið á brtt. fjvn. á þskj. 244, varðandi grunnskóla og íbúðir fyrir skólastjóra, en raunar í þessu tilviki íþróttamannvirki, þ.e. að framlag til íþróttahúss í Neskaupstað verði 3 millj. í staðinn fyrir 1,5 millj. kr. Það eru gild rök fyrir þessari tillögu. Þetta er eina tillagan sem ég flyt sem brtt. við þá skiptingu á fjármagni sem okkur þm. Austurl. var ætlað að taka afstöðu til á örstuttum kvöldfundi sl. miðvikudagskvöld. Þar gerði ég almennar athugasemdir við að naumt væri skammtað í þessum efnum. Þessi framkvæmd fékk á síðustu fjárlögum 200 þús. kr. sem var viðurkenning á að hefjast skyldi handa. Menn hljóta að sjá að upphæð sem nemur aðeins 1,5 millj. kr. er ekki til þess í raun að hefja framkvæmdir. Hér er um að ræða framkvæmd sem snertir ekki viðkomandi byggðarlag eingöngu, langt því frá, því þar er starfræktur framhaldsskóli, Verkmenntaskóli Austurlands, sem er fyrir nemendur af öllu Austurlandi sem þurfa að nýta viðkomandi aðstöðu og raunar þótt þeir kæmu víðar að. Þess vegna hef ég leyft mér að leggja fram þessa brtt. varðandi þennan fjárlagalið. Brtt. nr. 4 snertir einnig Austurlandskjördæmi sérstaklega. Hún er um framlag til Skógræktar ríkisins, að tekinn verði upp á ný liður sem felldur var út í frv. fyrir næsta ár, þ.e. um hina svokölluðu Fljótsdalsáætlun, sem er skógrækt á vegum bænda í Fljótsdalshreppi sem hafin var í kringum 1970 og hefur þegar borið verulegan árangur. Það er illt til að vita að þessi liður skuli hafa verið felldur niður, eins og raun ber vitni, því þarna er fyllsta ástæða til að halda áfram eins og raunar hefur verið undirstrikað af okkur hv. þm. Agli Jónssyni og Jóni Kristjánssyni, en hinn síðartaldi er fyrsti flm. þáltill. um sérstakt átak í skógrækt á Fljótsdalshéraði, þannig að við höfum undirstrikað okkar sjónarmið í því sambandi. Ég leyfi mér að fylgja því eftir með því að leggja hér fram tillögu um 1 millj. kr. framlag til þessa liðar sem engin rök eru fyrir að fella niður í fjárlögum fyrir næsta ár. Þá kem ég að brtt. nr. 5 sem varðar Hafrannsóknastofnun. Þar er lagt til að hækkað verði framlag til Hafrannsóknastofnunar, rannsóknasviðs um 10 millj. kr. Ég gæti farið mörgum orðun, um þörfina á auknu fjármagni til Hafrannsóknastofnunar, rannsóknarverkefna á hennar vegum. Þetta tengist með vissum hætti þeim tillögum sem ég hef lagt fram varðandi Rannsóknasjóð og Fiskimálasjóð. Alþingi samþykkti vorið 1984 breytingar á lögum um Hafrannsóknastofnun þar sem markmið hennar voru skilgreind og áherslur lagðar á ýmsa þætti. Hafrannsóknastofnun hefur nýlega kynnt sína stöðu og stefnu í riti sem heitir Haf- og fiskirannsóknir 1988–1992 í fjölriti stofnunarinnar. Eru þau í samræmi við langtímaáætlun Rannsóknaráðs ríkisins fyrir sama tímabil. Þar er dregin upp skýr mynd af rannsóknarþörfinni á fjölmörgum sviðum varðandi haf- og fiskirannsóknir á Íslandi. Það er óhæfa að mínu mati að ætla ekki meira en raun ber vitni til þessara rannsókna. Mig minnir að til rannsóknasviðsins sérstaklega séu tæplega 7 millj. kr. skv. fjárlagafrv. og sjá allir hversu naumt er skammtað í sambandi við þennan undirstöðuþátt. Ég hef ekki síst í huga þörfina á almennum vistfræðilegum rannsóknum á íslenskum hafsvæðum. En viðleitni hefur verið hjá Hafrannsóknastofnun til að þróa slíkar rannsóknir, aðferðir við slíkar rannsóknir. Það segir m.a. í umræddu riti, með leyfi virðulegs forseta: "Um nokkurra ára skeið hafa Hafrannsóknastofnun, Háskóli Íslands og fleiri aðilar unnið að því að þróa líkan af innbyrðis fæðutengslum ýmissa dýrategunda á íslenska hafsvæðinu í því skyni að meta afrakstursgetu nytjastofna. Þetta er mjög áhugavert verkefni sem verður áfram á verkefnaskrá. Aðstöðu til tilrauna varðandi meltingar- og vaxtarhraða, t.d. miðað við tiltekinn sjávarhita og fæðuframboð, verður væntanlega komið upp í hinu nýja eldishúsi, en tilraunir af því tagi eru nauðsynlegur liður í þeirri viðleitni að öðlast fyllri skilning á innbyrðis áhrifum dýrastofna með sérstöku tilliti til fiskveiða. Þegar gerðar hafa verið áætlanir um afrakstur nytjastofna hefur hingað til aðallega verið byggð á beinum eða óbeinum mælingum á stofnstærð, upplýsingum um nýliðun og meðalvaxtaferlum viðkomandi tegunda. Með vaxandi þekkingu hefur komið sífellt betur í ljós hversu náin og flókin tengsl eru milli nýliðunar og afrakstursgetu nytjastofnanna á hverjum tíma annars vegar og breytinga á svifdýra- og plöntusamfélögum hafsins svo og ástandi sjávar hins vegar. Enda þótt mikið verk hafi þegar verið unnið varðandi einstaka þætti vistkerfisins er mikilvægt að hefja sem fyrst samhliða rannsóknir a ofangreindum þáttum með það fyrir augum að tengja betur en nú er hægt upplýsingar um neðstu hlekki fæðukeðjunnar, ólífræna umhverfisþætti og fiskifræðileg gögn. Hér er raunar um að ræða nánari útfærslu á líkani af vistkerfum íslenskra hafsvæða og afrakstursgetu þeirra sem þegar er hafin vinna við og greint er frá í fyrri málsgrein. Þetta mun einkum kalla á mjög aukna starfsemi á sviðum plöntu- og dýrasvifsrannsókna." Því legg ég áherslu á þetta atriði hér að þarna er svo stórt verkefni fram undan. En auðvitað ætlast ég ekki til þess, ef Alþingi heimilar þessa aukningu, að því verði eingöngu varið til þessa þáttar því rannsóknarsviðin sem eru í svelti hjá Hafrannsóknastofnun eru mörg og stofnunin verður ekki í neinum vandræðum með að ráðstafa þessu fjármagni, og þó margfalt væri, með skynsamlegum hætti. Það mundi kannski líka hjálpa hæstv. ríkisstjórn að ná áttum í sambandi við atvinnupólitík í landinu, og kannski hjálpa hæstv. sjútvrh., sem því miður er ekki hér viðstaddur, að skilja örlítið samhengið í sambandi við vistfræði íslenskra hafsvæða, m.a. í sambandi við hvali. En til rannsókna á hvölum er ætluð allnokkur upphæð svo sem réttmætt er, en það hefur ekki hingað til nægt hæstv. sjútvrh. til að draga skynsamlegar ályktanir í sambandi við áhrif hvalanna í fæðukeðjunni á íslenskum hafsvæðum og mætti um það fara nokkrum orðum sem ég ætla að spara mér að sinni vegna fjarveru hæstv. ráðherra. Þetta læt ég nægja sem rökstuðning fyrir þessari till. um 10 millj. kr. aukningu á framlagi til rannsóknarsviðs Hafrannsóknastofnunar. Ég hef þegar gert grein fyrir tölul. 6 og kem þá að tölul. 7 sem er tillaga um aukningu á framlagi til Jafnréttisráðs um litlar 500 þús. kr. Jafnréttisráð hefur á þeim tíma sem það hefur starfað sannað gildi sitt sem tæki til þess að upplýsa a.m.k. um það mikla misrétti sem konur í íslenska samfélaginu búa við. Nýjasta dæmi um það eru þær upplýsingar sem ráðið dró fram nýlega varðandi stöðu kvenna í nefndum, ráðum og stjórnum á vegum þess opinbera. Þær upplýsingar urðu mér og hv. 13. þm. Reykv. tilefni til þess að flytja sérstakt frv., um breytingu á lögum um jafnrétti karla og kvenna, til þess að taka á þessu máli og leitast við að fá fram úrbætur á stöðu kvenna í þessu samhengi. Það sem hér er á ferðinni með þessari tillögu um 500 þús. kr. aukningu er að Jafnréttisráð geti ráðið starfsmann, sem þar er nú að verki í hálfu starfi í rannsóknum varðandi þjóðfélagslegt samhengi, ráðið viðkomandi starfsmann í fullt starf eða heilt stöðugildi. Teldi ég það vera lítið að verið af hálfu virðulegs Alþingis að veita þessari starfsemi stuðning með þessum hætti. Auðvitað gæti verið þörf á meira framlagi til ráðsins. Hér er farið fram á mjög litla upphæð sem ég vona að fái náð fyrir augum þingheims við atkvæðagreiðslu hér eða hv. fjvn. milli umræðna ef ástæða þykir til að draga afgreiðslu málsins til 3. umr. Þá kem ég að tölul. 8, sem varðar einnig jafnréttisbaráttu í þessu samfélagi, eða öllu heldur kvenfrelsisbaráttu á Íslandi, þ.e. að veitt verði til félmrn. undir liðnum Félagsmál, ýmis starfsemi, fjárveiting til að ráða það sem hér er kallað jafnréttisráðgjafa og veita til starfsemi þeirra 3 millj. kr. á næsta ári. Hugmyndin á bak við ráðningu slíkra starfsmanna á vegum félmrn. á fyrirmynd í starfsemi sem hefur um árabil verið rekin á hinum Norðurlöndunum með starfsemi jafnréttisráðgjafar. Verkefni þeirra er það fyrst og fremst að leitast við að bæta stöðu kvenna í fyrirtækjum og stofnunum í atvinnulífinu, leitast við að brjóta niður þá múra sem þar eru í veginum fyrir eðlilegri aðstöðu kvenna til atvinnuþátttöku og eðlilegra starfsskilyrða. Það væri hægt að rökstyðja þörfina á þessari starfsemi með mörgum orðum. Ég ætla ekki að gera það hér og nú, en ég geri ráð fyrir því að ef ekki verður á þessa tillögu fallist, sem ég vænti þó að verði, og kannski hvort sem er, þá muni ég beita mér fyrir því að sett verði löggjöf um þetta efni á yfirstandandi þingi eða a.m.k. að Alþingi lýsi vilja sínum til þess að tekin verði upp starfsemi jafnréttisraðgjafa við félmrn. Þá hef ég vissulega í huga að viðkomandi starfsmenn veiti þjónustu og sinni verkefnum um land allt. Ég hef ekki mótað tillögur um það hvort þeir skuli ráðnir svæðisbundið eins og iðnráðgjafar en tel það þó mjög koma til greina, því að sá háttur er á hafður í grannlöndum okkar, t.d. í Noregi, þar sem jafnréttisráðgjafar starfa við fylkisskrifstofurnar í Noregi, en í Svíþjóð munu þeir vera ráðnir meira í tengslum við atvinnumálanefndir í einstökum héruðum. Upphæðin er lág, aðeins um 3 millj. kr., í ljósi þess að hér er um að ræða nýja starfsemi sem tekur nokkurn tíma að koma fótum undir og varla hægt að gera ráð fyrir því að viðkomandi ráðgjafar hæfu störf fyrr en með vordögum eða á miðju ári og fjárþörfin því kannski ekki eins mikil af þeim sökum. Ég treysti því hins vegar að þetta mál fái góðan stuðning hér á virðulegu Alþingi. Í tölul. 9 hef ég lagt til að tekinn verði upp nýr liður hjá Orkustofnun til að ráðast í yfirlitsrannsóknir á jarðhita í Austur-Skaftafellssýslu. Þessi tillaga byggir á áhuga heimamanna og erindi sem sent hefur verið okkur alþm. á Austurlandi, frá sveitarstjórnarmönnum í Austur-Skaftafellssýslu sem hafa ýtt við þessu máli og fengið það undirbúið á vegum Orkustofnunar sem gert hefur áætlun um fjármagnsþörf til slíkra yfirlitsrannsókna sem svarar til um 3,4 millj. kr. framlags. Upphæðin miðar sem sagt við fyrirliggjandi áætlun Orkustofnunar og áætlað verðlag á næsta ári. Hvers vegna skyldu menn eiga að ýta við rannsóknum sem þessum í Austur-Skaftafellssýslu sem liggur að mestu utan við hið virka jarðhitasvæði landsins? Jú, þar er að finna lághita, og vissulega er þar að finna eldstöð þar sem er Öræfajökull, en það hefur þegar fundist lághiti á nokkrum stöðum og til lághitans horfa menn nú í auknum mæli, ekki bara vegna möguleika á upphitun íbúðarhúsnæðis ef vel tekst til, heldur ekki síður í sambandi við fiskeldi. Það eru ekki síst möguleikarnir á nýtingu jarðvarma til fiskeldis sem hljóta að ýta á rannsóknir af þessu tagi og raunar ekki fram á mikið farið. Ég treysti því að undir þetta erindi verði tekið. Það hefur þegar verið kynnt hæstv. iðnrh. en ég hef ekki orðið var við að tillaga hafi komið fram um þetta efni af hálfu iðnrn. Kem ég þá, virðulegur forseti, að tillögum sem ég stend að sameiginlega með hv. 4. þm. Norðurl. e., Steingrími J. Sigfússyni. Þar er í fyrsta lagi um að ræða tillögu um hækkun fjárveitingar til Náttúruverndarráðs sem nemur um 14 millj. kr. Nú hrökkva menn kannski við og segja: Hver ósköpin eru hér á ferðinni? Eru menn eitthvað að ruglast í ríminu sem fara fram á það að Náttúruverndarráð fái nær 40 millj. kr. fjárveitingu í staðinn fyrir 25 millj. kr. fjárveitingu? En svo er ekki. Fyrir þessari tillögu eru gild rök og raunar óskir frá Náttúruverndarráði sem hefur bæði sent ráðuneyti sínu, eins og lög gera ráð fyrir, óskir um fjárveitingaþörf, en einnig erindi til fjvn., síðast dags. 29. okt. 1987, þar sem rökstuddar eru óskir ráðsins og dregið saman í lok þessa erindis með svofelldum hætti, með leyfi virðulegs forseta: "Að lokum er þess eindregið óskað að eftirfarandi breytingar eða leiðréttingar verði gerðar á því frv. til fjárlaga ársins 1988 sem nú liggur fyrir. 1. Leiðrétt verði áætlun um sértekjur ráðsins þannig að sértekjur skrifstofu (vegna eftirlits með mannvirkjagerð) verði minnkaðar um 1,3 millj. kr. og felldar verði á brott áætlaðar tekjur vegna Mývatnsrannsókna að upphæð 2 millj. kr. 2. Launakostnaður vegna skrifstofu verði hækkaður um 2 millj. og launakostnaður þjóðgarðsins í Skaftafelli um 1 millj. 3. Framlag til framkvæmda á friðlýstum svæðum verði hækkað um 2,5 millj. kr." Þetta var tilvitnun í samanteknar óskir í þessu síðasta, eigum við að segja neyðarkalli Náttúruverndarráðs til fjvn. Upphæðin sem við fáum út úr þessu eru 8,8 millj. En hvers vegna er óskað eftir 14 millj. kr.? Það er vegna þess að Mývatnsrannsóknir eru í svelti og það mál var rætt hér sérstaklega í Sþ. af tilefni fsp. sem ég beindi til hæstv. menntmrh. og hann svaraði og greindi þar frá því að vilji væri fyrir hendi í hans ráðuneyti og hann mundi beita sér fyrir því að varið yrði 6,5 millj. kr. til Mývatnsrannsókna á næstu árum í stað þess að þær eru nú í algeru svelti og viðkomandi sérfræðinganefnd, sem sett var til verksins, hefur sagt af sér vegna fjárskorts. Ég sé þess hins vegar enn engin merki af hálfu fjvn. eða ríkisvaldsins, sem á þar meiri hluta, að standa við þetta fyrirheit og þess vegna hef ég leyft mér að bæta við lágmarksóskir Náttúruverndarráðs sem nemur 6,5 millj. kr. eða þar um bil og þá svarar þetta nokkurn veginn til þeirrar upphæðar sem hér er lögð til sem aukning á fjárveitingu til Náttúruverndarráðs. Auðvitað kæmu aðrir þættir til greina og ég tek undir þær tillögur aðrar sem fyrir liggja hér um það efni. Ég læt þetta nægja varðandi Náttúruverndarráð og ég vil leyfa mér að taka næst tölul. 3, sem varðar annað ráð, Ferðamálaráð, þar sem flutt er hliðstæð tillaga og ég mælti fyrir fyrir ári síðan til umhverfisverndar á ferðamannastöðum, litlar 10 millj. kr. Þetta er í raun náttúruverndarmál sem hér er einnig á ferðinni. En hvernig skyldi staðan vera varðandi þessa þætti? Hún er þannig að þrátt fyrir fyrirmæli í lögum um ferðamál og starfsemi Ferðamálaráðs, þá er fjárveiting til umhverfisverndar á ferðamannastöðum á yfirstandandi ári núll. Núll á sama tíma og hér vex hröðum skrefum ferðamannastraumur í landinu, landinu sem ásamt náttúrugersemum þess er verið að auglýsa sem söluvöru út um heim til að laða hingað erlenda ferðamenn sem auðvitað sækja þessa staði heim. Staði sem eru að bíða alvarlegan hnekki vegna átroðslu og of mikils álags og þar sem lágmarksaðstöðu vantar. Það gengur því ekki að Alþingi samþykki fjárlög fyrir næsta ár án þess að einhverju sem teljandi er sé ráðstafað í þessu skyni og hér er vissulega farið fram á algert lágmark í þessu efni. Ég sé að hv. fjvn. hefur lagt litlar 200 þús. kr. til hönnunar aðstöðu við Gullfoss. 200 þús. kr. í það eina verkefni, til hönnunar aðstöðu. Ég man ekki betur en það hafi verið samþykkt tillaga haustið 1978, eina tillagan líklega sem fór í gegn frá stjórnarandstöðunni á þeim tíma flutt af fyrrv. hæstv. forsrh., Gunnari heitnum Thoroddsen, um sérstaka fjárveitingu í formi lántöku á þeim tíma til að byggja upp ferðamannaaðstöðu við Gullfoss. Og enn stöndum við hér og sjáum 200 þús. kr. til hönnunar ferðamannaaðstöðu á þeim stað sem fjölsóttastur er líklega ásamt Geysi í Haukadal. Eigum við að una þessu? En þessir staðir eru ekki bara Gullfoss. Ég ætla ekki að fara að telja þá hér upp. Væntanlega þekkja þm. ekki bara fimm og ekki bara tíu sem þyrftu á upphæðum að halda af þessu tagi. Þá kem ég að tillögu 2, virðulegur forseti, sem varðar landbúnaðarmál sem enn er ekki komið að í minni ræðu hér. Þrátt fyrir lágmarksleiðréttingar hv. fjvn. á framlögum til landbúnaðarmála, ég segi lágmarksleiðréttingar því að auðvitað vantar þar stórlega á að eðlilega sé hlúð að þessum atvinnuvegi og sérstaklega rannsóknarstarfsemi í tengslum við hann, eins og þar þrengir nú að í flestum greinum. Þar vantar athugun á undirstöðuþáttum eins og könnun á búrekstraraðstöðu sem ég flutti um sérstaka þáltill. í fyrra að gerð yrði til þess að menn vissu hvernig ástandið er, til þess að menn fengju lágmarksupplýsingar um hvernig ástandið er í sveitum landsins á einstökum jörðum varðandi búrekstraraðstöðu, hlunnindi, aðstöðu til nýrra búgreina o.s.frv. Þetta vita menn ekki í dag. Og ég treysti því að ekki endurtaki sig leikurinn frá því í fyrra þegar felld var tillaga sem ég flutti um það að veita litlar 5 millj. kr. til þess að hraða því verki sem er vissulega hafið að frumkvæði Norðlendinga sem stóðu að því, Ræktunarfélag Norðurlands, að kanna sérstaklega búskaparaðstöðu á Norðurlandi og gaf út fjölrit um það efni, nr. 14/1987, sem er lofsvert framtak Norðlendinga. En knýjandi þörf er á að slík könnun fari fram í öllum landshlutum hið skjótasta og menn hafi almennilega jarðabók í höndum til þess að fjalla um landbúnaðarmálin, nothæfa jarðabók, en þurfi ekki sumpart að vera að gægjast í heimildir frá Árna Magnússyni og Bjarna Pálssyni frá byrjun 18. aldar þegar verið er að meta aðstöðuna í sveitum landsins. Virðulegi forseti. Hér er 4. tillaga og sú síðasta sem ég mæli fyrir varðandi niðurgreiðslu á rafhitun. Þar er lagt til að hækkaður verði liðurinn undir Ýmis orkumál sem heitir Niðurgreiðsla á rafhitun úr 200 millj. kr. í 250 millj. Hvers vegna er nú þetta lagt til, að auka þarna við 50 millj. kr. til niðurgreiðslu á rafhitun? Það er gert til þess að misréttið í orkukostnaði í landinu verði ekki aukið til muna frá því sem nú er. Ég fékk í hendur í dag yfirlit frá Rafmagnsveitum ríkisins þar sem þetta er dregið fram með mjög skýrum hætti og ég hef óskað eftir því að þessu yfirliti yrði dreift á borð hv. þm. Ég vænti að þeir hafi það undir höndum. Þar kemur það fram mjög skýrt og greinilega miðað við þær hækkanir sem ákveðnar hafa verið frá næstu áramótum að rafhitunarkostnaðurinn mun hækka til verulegra muna miðað við þá upphæð sem er í fjárlögunum. Hann mun hækka eins og segir í viðkomandi erindi frá Rafmagnsveitunum, þar sem þeir eru að athuga málin á sínu svæði, með leyfi forseta, örstutt tilvitnun: "Miðað við áðurnefnda upphæð, 143 millj. kr., og 3% aukningu á orkusölu, þá þyrfti 147 millj. kr. til niðurgreiðslna hjá RARIK á árinu 1988." Þá er gert ráð fyrir sömu upphæð í niðurgreiðslum á hverja kwst., sömu upphæð sem þýðir hækkun. Og áfram: "Ef hins vegar niðurgreiðslur ættu að hækka til samræmis við taxtahækkanir, t.d. á taxta C-1, þá þyrftu þær að vera 23% hærri eða 181 millj. kr. á árinu 1988. Það þýðir að niðurgreiðslur hækki úr 63 aurum í 77 aura á kwst." En þetta er bara varðandi Rafmagnsveitur ríkisins sem eru aðeins með um 2/s af rafhituninni í landinu. Þar fyrir utan er svo Orkubú Vestfjarða og þar fyrir utan er niðurgreiðsla hjá fjarvarmaveitunum sem eru starfandi og þar fyrir utan hygg ég að það standi til að auka rafhitun í Vestmannaeyjum, semja við Rafmagnsveitu Vestmannaeyja, sem byggt hefur á hraunhita, eða hraunhitaveituna þar sem er smám saman að þrjóta svo sem reiknað var með, kannski fyrr en reiknað var með, þannig að þar er einnig fjárþörf. Lágmarksframlag bara til að halda í horfinu eru 250 millj. kr. Ætla þm. dreifbýlisins að fara heim í jólaleyfi án þess að tryggja þetta réttlætismál, án þess að tryggja að það verði ekki um verulega aukna mismunun að ræða í sambandi við húshitunarkostnaðinn í landinu? Ég vil ekki trúa því og ég heiti á hv. þm. jafnt í stjórn sem stjórnarandstöðu að veita þessu sjálfsagða réttlætismáli stuðning. Virðulegur forseti. Ég hefði haft ástæðu til þess að ræða hér mun ítarlegar um þessar brtt. sem ég hef leyft mér hér að bera fram. Við alþýðubandalagsmenn flytjum fjölmargar aðrar brtt. varðandi fjárlagafrv. Ég er ekki að víkja hér að þeim. Ég minni þó á till. sem ég stend að með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni varðandi Þróunarsamvinnustofnun Íslands, en framlagið til þeirrar stofnunar er til þvílíkrar vansæmdar fyrir Alþingi að um það væri hægt að tala lengi kvölds. Eftir að Alþingi hefur samþykkt samhljóða þingsályktun um það að reyna að þoka sér smám saman á sjö ára tímabili í átt við það sem gerist á hinum Norðurlöndunum í stuðningi við þróunaraðstoð fátækra ríkja, þá stefnir í þveröfuga átt. Þveröfuga átt við það sem samhljóða var samþykkt hér á Alþingi um aukningu á framlögum til þróunarsamvinnu. 20 millj. samkvæmt tillögu hæstv. fjmrh., 40 millj. eins og málin standa nú og hlutfallið er samt hríðlækkandi sem varð á síðasta ári. Ætla menn að una þessu? Ætla menn að hlusta á jólamessurnar vitandi það að við erum að lækka að raungildi stórlega framlag til þróunaraðstoðar? Á það að vera kveðjan út í heiminn af hálfu Alþingis Íslendinga eftir að það hefur samþykkt fyrir tveimur árum að lyfta þessari upphæð smám saman upp í það að verða 0,7% af þjóðarframleiðslu og 1% með væntanlegum framlögum hjálparstofnana og annarra sem þarna vilja leggja hönd á plóginn? Ég vona að svo verði ekki. Ég vona, virðulegur forseti, að það verði aðrar kveðjur sem við að lokum flytjum frá Alþingi en lesa má í fjárlagafrv. og brtt. meiri hl. hv. fjvn. sem hér liggja fyrir.



Herra forseti. Fulltrúi Kvennalistans í fjvn., hv. þm. Málmfríður Sigurðardóttir, hefur gert grein fyrir viðhorfum Kvennalistans til fjárlagafrv. Þetta fjárlagafrv. er þannig að það þyrfti að gera á því verulegar breytingar næstum því hvar sem borið er niður til að hægt sé að sætta sig við niðurstöðuna. Það verðmætamat sem lagt er til grundvallar fjármálastjórninni er byggt á hinum hörðu gildum eins og svo oft áður. Þótt ekki sé mikil von til að fá fram breytingar á heildarstefnu þeirri sem fram kemur í frv. höfum við kvennalistakonur leyft okkur að flytja nokkrar brtt. við það. Þetta eru aðeins örfáar tillögur sem gætu, ef samþykktar verða, hjálpað aðeins upp á á nokkrum stöðum. Að sjálfsögðu vildum við sjá miklu fleira ofar á listanum í þessu frv. en því verður því miður ekki við komið. Ég mæli hér fyrst fyrir brtt. á þskj. 259 um hækkun á framlagi til Rannsóknasjóðs ríkisins, úr 70 millj. kr. í 100 millj. kr. Árið 1985 og 1986 voru 50 millj. kr. og árið 1987 60 millj. kr. veittar í sérstakan rannsóknasjóð í umsjá Rannsóknaráðs ríkisins. Úthlutun úr sjóðnum hefur verið beint að ákveðnum sviðum rannsókna og hafa flest verkefnin verið á sviði fiskeldis. Auk þess hafa verið veittir styrkir til verkefna í líf- og lífefnafræði, upplýsinga- og tölvutækni, matvælafræði, gæða- og framleiðslutækni og bygginga- og mannvirkjagerð, auk nokkurra annarra verkefna. Framlag til rannsókna hér á landi hefur alla tíð verið smánarlega lítið og fer enn lækkandi þar sem nú er miðað við að framlag ríkissjóðs til Rannsóknastofnana atvinnuveganna og fleiri rannsóknastofnana verði minnkað verulega á næsta ári. Við stöndum því langt að baki öllum Vesturlöndum í framlagi til rannsókna og þróunarstarfsemi. Við höfum lagt rétt um 0,8% af þjóðartekjum okkar til þessara mála á sama tíma og Norðurlandaþjóðirnar eru komnar hátt á annað prósent. Svíar verja meira að segja um 2,5% af þjóðarframleiðslu til rannsókna og það sama gildir um Japana, Þjóðverja og Frakka. En þessar þjóðir gera sér grein fyrir gildi rannsókna fyrir framþróun og eru bjartsýnar á þá möguleika sem felast í nýrri þekkingu og tækninýjungum á þeim sviðum sem nefnd hafa verið. Ef við ætlum ekki að verða út undan verður að breyta um stefnu. Í því fjárlagafrv. sem hér er til umræðu er framlag það sem ætlað er til Rannsóknasjóðs það lágt að líta má svo á að ætlunin sé að leggja hann niður. Ef sæmilegt ætti að vera þyrftum við að leggja í Rannsóknasjóðinn a.m.k. 200 millj. kr. en við kvennalistakonur höfum af hógværð lagt til að framlagið hækki í 100 millj. kr. í þeirri von að þeim tillögum verði vel tekið af hv. þm. Í öðru lagi mæli ég fyrir brtt., einnig á þskj. 259. þar sem þingkonur Kvennalistans leggja til að þar bætist nýr liður inn í frv., Dagvistarheimili, stofukostnaður. Ef miðað er við verðlag í júlí 1987 skuldar ríkissjóður sveitarfélögum 83,6 millj. kr. vegna dagvistarheimila sem þegar hafa verið tekin í notkun og 35,8 millj. kr. vegna þeirra sem eru í byggingu eða samtals um 120 millj. kr. Jafnframt þessu hefur sveitarfélögum verið gefið grænt ljós varðandi byggingu dagvistarheimila með loforði um framlag ríkisins og nema þær fjárhæðir um 73 millj. kr. og hafa sum sveitarfélög þegar hafið framkvæmd í trausti þess að fá styrk til þess úr ríkissjóði, til byggingar heimilanna. Samtals eru þetta því um 193 millj. kr., þ.e. á verðlagi í júlí 1987 og miðað við þær verðlagsforsendur sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. er þessi upphæð rúmar 220 millj. kr. fyrir árið 1988. Ég tek það fram að skuldbinding ríkissjóðs og sveitarfélaganna vegna dagvistarheimila er enn meiri vegna þess að miðað er við að framlag til sveitarfélaganna sé greitt á fjórum árum vegna nýrra heimila. Ástæðan fyrir því að þessi liður hefur fallið niður úr fjárlagafrv. er að fyrir þinginu liggur frv. til l. um breytingar á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Ef það frv. verður að lögum eiga sveitarfélög að taka við byggingu dagvistarheimila en í núgildandi lögum er gert ráð fyrir að ríkissjóður styrki sveitarfélögin til byggingar heimilanna að 50% af byggingarkostnaði. Með því að fella niður þennan byggingarstyrk til sveitarfélaganna er í raun verið að fara út á stórhættulega braut þar sem þörfin fyrir barnaheimili hefur aldrei verið eins mikil og nú. Þörfin fyrir dagvistarrými er nú svo mikil að líta má á að um hreint neyðarástand sé að ræða. Ef ríkissjóður ætlar að hætta að styrkja sveitarfélögin vegna byggingar dagheimila er ég hrædd um að mörg hver treysti sér ekki til að leggja út í slíkar framkvæmdir. Auk þess skuldar ríkissjóður nú þegar verulegar upphæðir vegna þessa liðar eins og ég sagði áðan. Þau rök hafa heyrst að með því að ríkissjóður hætti að taka þátt í kostnaði við byggingu dagheimila aukist sjálfstæði sveitarfélaganna. Mér er alveg fyrirmunað að skilja slíka röksemdafærslu. Það hefur enginn skipað sveitarfélögunum að byggja dagheimili hingað til. Þau hafa sjálf ákveðið það. Engin breyting verður því á því þó að hætt verði að styrkja þau til þessara bygginga. Þess vegna leggur Kvennalistinn til þennan nýja lið á fjárlögum og leggur til að ríkissjóður haldi áfram að styrkja sveitarfélögin til byggingar dagheimila sem þau hafa ákveðið að byggja. Í þriðja lagi mæli ég fyrir brtt. um að hækka framlag til Lánasjóðs ísl. námsmanna um 200 millj. kr. Stjórn Lánasjóðsins hefur gert samþykkt sem hljóðar svo, með leyfi forseta: "Stjórn Lánasjóðs íslenskra námsmanna samþykkir að gerð verði leiðrétting á þeim framfærslutölum sem eru lagðar til grundvallar útreikningum námslána á þann hátt að framfærslukostnaður á námsstað í september 1987 skuli vera framfærslukostnaður á námsstað í september 1985, framreiknaður samkvæmt þróun verðlags og gengis. Stjórn Lánasjóðs íslenskra námsmanna skal leita eftir því við stjórnvöld að þau geri þær ráðstafanir sem nauðsynlegar eru til að mæta þeirri útgjaldaaukningu sem af þessu hlýst." Samþykkt þessi gerir því væntanlega ráð fyrir að afnumin verði aðgerð hæstv. þáv. menntmrh. Sverris Hermannssonar með reglugerð þann 3. jan. 1986 sem kom í veg fyrir hækkun námslána samfara verðlagsþróun á tímabilinu 1. sept. 1985 til 1. júní 1986. Verðlag hækkaði á þessum tíma um Í5% og er því um að ræða um 15% skerðingu námslána að meðaltali. Ekki hefur verið sýnt fram á að það framfærslumat sem Lánasjóðurinn byggði útreikninga á námslánum fyrir skerðingu á hafi verið of hátt reiknað. Í dag búa námsmenn því í raun við framfærslumat sem er u.þ.b. 15% lægra en það sem Lánasjóðurinn taldi rétt sumarið 1985. Námslán nægja því einungis fyrir um 85% af reiknuðum framfærslukostnaði. I lögum um Lánasjóðinn segir skýrum stöfum að námslán eigi að mæta 100% fjárþörf námsmanna. Lánin duga því alls ekki til framfærslu. Það má nefna sem dæmi að Lánasjóðurinn gerir ráð fyrir að 4000 kr. nægi fyrir námsmenn til að leigja sér húsnæði sem er álveg ljóst að er allt of lágt. Þær 30 000 kr. sem námsmenn ættu að fá ef lánin væru ekki skert eru því síst ofrausn. Víða erlendis eru íslenskir námsmenn í miklum vanda vegna lágra námslána og í einu dagblaðanna mátti lesa fyrir skömmu frásögn ungrar stúlku sem var við nám í Svíþjóð. Hún var svo illa stödd að hún þurfti að leita á náðir félagsmálastofnunar þar í landi til að geta dregið fram lífið. - Er þetta það sem við viljum? Það er nú svo komið að námsmenn geta ekki dregið fram lífið nema með aðstoð frá ættingjum og vinum. - Er þetta dæmi um það sem við köllum jafnrétti til náms? Ef námslán væru í samræmi við eðlilegan framfærslukostnað nú í dag miðað við verðlagsþróun síðustu tveggja ára ættu þau að meðaltali að vera u.þ.b. 15% hærri. Þess vegna ætti heildarráðstöfunarfé sjóðsins að vera um 200 millj. kr. hærra en fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Þess vegna höfum við lagt til þessa hækkun á framlagi til Lánasjóðsins um 200 millj. kr. Í fjórða lagi mæli ég fyrir brtt. á þskj. 259 um Náttúruverndarráð. Þar er lagt til að hækkað verði framlag til fræðslustarfsemi úr 930 þús. kr. í 1950 þús. kr. eða um rúma milljón kr. Þessi hækkun er lögð til til þess að Náttúruverndarráð geti ráðið starfsmann til að annast fræðslustarfsemi á vegum ráðsins. Náttúruverndarráð hefur gefið út fjölrit og kynningarbæklinga og þyrfti að gera miklu meira af slíku. Einnig hefur ráðið haldið námskeið fyrir landverði og náttúruverndarnefndir auk smærri námskeiða. Það þyrfti að sjálfsögðu að auka alla fræðslustarfsemi um umhverfisvernd og náttúruvernd, bæði á vegum ráðsins og annarra. Hér er aðeins lagt til að fjárveitingin sé aukin til að hægt sé að ráða mann sérstaklega til að sjá um þennan þátt starfsins en auðvitað þyrfti þessi liður að hækka enn meira. Í starfsáætlun ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar stendur m.a., með leyfi forseta: "Fræðsla um náttúruvernd og umhverfismál verði aukin." Þannig hlýtur ríkisstjórnin að styðja þessa breytingu ef hún leggur þá ekki til að framlagið verði hækkað enn meira. Það verður nefnilega að hafa í huga varðandi þennan lið að gert er ráð fyrir að Náttúruverndarráð fái um 400 þús. kr. í tekjur vegna námskeiða og bæklinga svo að framlag ríkissjóðs er í raun aðeins 550 þús. kr. til fræðslustarfsemi á vegum ráðsins. Einnig er lagt til að tveir nýir liðir bætist við vegna Náttúruverndarráðs en þær brtt. eru á þskj. 267. Annar liðurinn er vegna framkvæmda í Dimmuborgum í Mývatnssveit. A árinu 1987 hófust framkvæmdir í Dimmuborgum sem miða að því að draga úr náttúruspjöllum af völdum ferðamanna og voru þær fjármagnaðar með sérstakri fjárveitingu Alþingis að upphæð 900 þús. kr. Það sem helst var gert þar var að stika og afmarka gönguleiðir, smíða tröppur frá hliði og niður í borgirnar, auk annarra smærri stiga og fleka yfir hraungjótur, hafin var gerð upplýsingaskiltis og lagfæring og afmörkun bílastæða, svo að eitthvað sé nefnt. Á árinu 1988 þarf að halda þessu verki áfram því að það er ekki nema hálfnað og skilar ekki tilætluðum árangri ef látið verður sitja við svo búið. Þess vegna er mjög mikilvægt að sérstök fjárveiting verði til þessa verkefnis á fjárlögum. Hinn liðurinn um Náttúruverndarráð er vegna framkvæmda í þjóðgörðum og á friðlýstum svæðum. Mikið hefur vantað á að lágmarksaðstæður séu fyrir ferðamenn á fjölsóttustu ferðamannastöðum landsins og má þar nefna snyrtiaðstöðu og tjaldsvæði og göngustíga svo að aðeins fá dæmi séu tekin. Ég held að það þurfi varla að fjölyrða um það að algjört neyðarástand ríkir víðast hvar vegna aðstöðuleysis. Leggjum við því til að 3 millj. kr. verði veittar til þessa liðar á næsta ári til að bæta aðstöðuna bara þar sem ástandið er verst. Ég vil að sjálfsögðu taka undir það sem hv. síðasti ræðumaður sagði að ástandið er slíkt að þessir liðir þyrftu að sjálfsögðu allir að hækka miklu, miklu meira en um það sem við höfum gert ráð fyrir hérna en við leyfum okkur að fara þó fram á þessar litlu upphæðir til hækkunar eins og fram kemur í þessum tillögum. Í fimmta lagi leggjum við svo fram brtt. á þskj. 267 um hækkun á framlagi til Kvennaathvarfsins í Reykjavík, úr 4,5 millj. kr. í 5 millj. 528 þús. kr. Í fjárhagsáætlun Kvennaathvarfsins um rekstur er áætlað að reksturinn kosti um 7 millj. 897 þús. kr. á næsta ári og fara þær konur sem sjá um reksturinn fram á að ríkissjóður greiði 70% af þeim kostnaði eða 5 millj. 528 þús. kr. Á hverju ári koma meira en 150 konur í Kvennaathvarfið í Reykjavík og yfir 100 börn. Konurnar koma í athvarfið af öllu landinu þó að flestar séu þær frá höfuðborgarsvæðinu, en eins og kunnugt er er Kvennaathvarfið í Reykjavík eina kvennaathvarfið á landinu. Enginn efast lengur um gildi Kvennaathvarfsins og gagnsemi þess fyrir konur og börn sem verða fyrir ofbeldi og eiga í ekkert hús að venda ef athvarfsins nyti ekki við. Við Kvennaathvarfið starfa margar konur í sjálfboðavinnu sem ekki er talið með þegar kostnaður við athvarfið er reiknaður. Ekki er þar heldur um neina launaða stjórn eða dýra yfirbyggingu að ræða. Ef kemur til þess að Kvennaathvarfinu þurfi að loka vegna fjárskorts og ríki og sveitarfélög þurfa að taka yfir þá starfsemi sem þar fer fram má búast við að það verði miklu dýrara en núverandi fyrirkomulag. Ef athvarfinu verður lokað getur það haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar fyrir þær konur og ekki síður börn sem verða fyrir ofbeldi á heimilum. Það eru því sterk rök sem mæla með því að hækka framlagið til Kvennaathvarfsins um þetta lítilræði sem farið er fram á. Það er vissulega góð fjárfesting. Herra forseti. Eins og ég sagði í upphafi máls míns þyrfti að gera gagngerar breytingar á frv. ef það ætti að vera viðunandi plagg en nú er aðeins von um smávægilegar breytingar. Mig langar aðeins að nefna nokkur atriði til viðbótar við það sem ég hef þegar nefnt. Í fjárlagafrv. er aðeins gert ráð fyrir 20 millj. kr. til Þróunarsamvinnustofnunar Íslands á sama tíma og fjárhagsáætlun stofnunarinnar hljóðaði upp á 45 millj. kr. Nú hefur komið tillaga frá fjvn. um hækkun á þessu framlagi ríkissjóðs upp í 40 millj. kr. Ekki veit ég hvar á að ná í þær 5 millj. sem á vantar til að endar nái saman hjá stofnuninni. Það er þó kapítuli út af fyrir sig að skoða fjárhagsáætlun Þróunarsamvinnustofnunarinnar. Það er aðeins gert ráð fyrir að við stöndum við þau verkefni varðandi þróunaraðstoð sem við erum nú þegar búin að taka að okkur og getum alls ekki hætt við. Þróunarsamvinnustofnunin gerir því ekki mikið með þá ályktun Alþingis frá 107. löggjafarþingi sem hljóðar svo, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að á næstu sjö árum skuli með reglubundinni aukningu framlaga náð því marki að opinber framlög Íslands til uppbyggingar í þróunarríkjum verði 0,7% af þjóðarframleiðslu." Hún gerir heldur ekki mikið með þá setningu sem stendur í starfsáætlun ríkisstjórnarinnar en þar stendur, með leyfi forseta: "Samvinna við þróunarlönd verður aukin í anda samþykktar Sameinuðu þjóðanna um þróunaraðstoð." Til hvers er Alþingi að samþykkja ályktanir ef ekki er ætlunin að fara eftir þeim? Þetta er okkur til háborinnar skammar. Ég vil aðeins nefna að lokum, herra forseti, að ég tel að það sé með öllu óviðunandi hve hlutur Reykjavíkur er lítill í fjárlagafrv. Reykjavík er líklega það kjördæmi sem verst er sett varðandi heilsugæslustöðvar og virðist ekki vera ætlunin að bæta þar neitt úr ef frv. verður samþykkt. Þó þörf sé fyrir auknar fjárveitingar til skóla alls staðar á landinu er hlutur Reykjavíkur engan veginn í samræmi við þá fjölgun sem hefur orðið í Reykjavík á undanförnum árum. Á árunum 1981–1987 hefur Reykvíkingum fjölgað um 12 000 og er nauðsynlegt að tekið sé tillit til þess við fjárveitingar. Margt fleira væri ástæða til að nefna. Aðrar þingkonur Kvennalistans munu mæla fyrir brtt. hér á eftir sem Kvennalistinn flytur við fjárlagafrv.



Herra forseti. Mönnum finnst það kannski vera að bera í bakkafullan lækinn að fara enn einu sinni nokkrum orðum um mikilvægi íþrótta fyrir þjóðarheildina. Ef mönnum finnst það er það rangt því að aldrei er góð vísa of oft kveðin þó að hægt sé að furða sig á því hversu illa gengur að fá ráðamenn til þess að hlusta á hana. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um mikilvægi öflugrar íþróttastarfsemi fyrir ekki aðeins einstaklinga heldur þjóðina alla, enda hefur skilningur alls þorra fólks á mikilvægi íþrótta farið mjög vaxandi á seinni árum þó að því miður sé ekki þannig komið hjá sumum hæstv. ráðherrum okkar. Íþróttir eru ekki aðeins mikilvægar fyrir uppeldis- og æskulýðsmál, heldur spannar mikilvægi þeirra yfir alla aldurshópa, jafnt unga sem aldna, enda hefur hið svokallaða trimm loksins fengið að njóta sannmælis og er nú ekki lengur hlegið að þeim er sjást hlaupa á gangbrautum borgarinnar. Sífellt fleiri stunda heilsurækt og almenningur er farinn að hugsa betur um sjálfan sig en áður þekktist. Íþróttir eru almenningseign. Þær eru bráðnauðsynlegar í nútímaþjóðfélagi. Þess vegna eiga stjórnvöld að bera gæfu til þess að standa við bakið á íþróttahreyfingunni í landinu með öllum hugsanlegum ráðum, ekki aðeins fjárhagslega heldur ekki síður lagalega, þ.e. við mótun á íþróttastefnu er taki mið af þörfum almenningsíþrótta og keppnisíþrótta. Íþróttir eru ekki einkamál einstakra sveitarfélaga og mega ekki verða það. Því hef ég þegar lagt fram brtt. við frv. til laga á þskj. 224, um breytingar á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, þar sem ég geri það að tillögu minni að II. kafli, er fjallar um breytingu á íþróttalögum nr. 49/1956, verði felldur út. Við þær umræður lagði ég fyrir hæstv. forsrh. nokkrar spurningar um þennan þátt mála, en hann virti íþróttirnar að vettugi og svaraði engu. Ég spurði hæstv. forsrh. og hafði reyndar áður spurt hæstv. fjmrh. sömu spurningar, hvernig gert væri ráð fyrir því með verkaskiptingunni þegar landssambönd færu út í byggingu íþróttamannvirkis og nefndi sem dæmi ef Handknattleikssamband Íslands færi út í byggingu íþróttahallar hér í Reykjavík, hallar sem væri til afnota fyrir handknattleik allra félaga í landinu. Hvaða sveitarfélag styrkir slíka framkvæmd? Varla er hægt að krefjast þess að Reykjavíkurborg ein standi að styrkveitingunni? Hverjir koma þá inn í myndina? Eru það sveitarfélög þar sem handknattleikur er stundaður? Og hvað ef þau vilja það ekki? Nei, það er ekki nóg að sýna sig á stórleikjum og virðast vera ekkert nema góðvildin í garð íþróttanna á sama tíma og áættaður er niðurskurður á fjársveltandi íþróttahreyfingunni. Þetta kallar væntanlega ákveðinn hæstv. ráðherra að slá pólitískar keilur. Þá má spyrja: Hvernig á að tryggja það að fjármagn fáist yfirleitt úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga til íþróttamannvirkja þó að sérstök deild verði stofnuð innan sjóðsins? Hverjir eiga að tryggja það ef sérstök deild innan sjóðsins verður til þess að eyrnamerkja framlög til íþrótta? Hver er þá tilgangurinn yfir höfuð með verkefnatilfærslunni? Hv. þm. Ellert Eiríksson staðhæfði í umræðum um verkaskiptinguna að knattspyrnufélagið Víðir, Garði, hefði aðeins fengið sem samsvarar 5% úr Íþróttasjóði vegna framkvæmda er það fór út í og taldi sig þar með sýna fram á hversu lítil not væru fyrir Íþróttasjóð. Ég vil hér með leiðrétta hv. þm. þar sem heildarkostnaður við framkvæmdir þær er hér um ræðir var gefinn upp 2 millj. 889 þús. kr. Af því hefur Íþróttasjóður þegar greitt 856 þús. og mun væntanlega greiða næsta ár 299 þús. kr. eða samtals 40%. Það er hins vegar rétt að Íþróttasjóður hefur fjögur ár til að greiða umsamin 40% og greiðir þau með jöfnum greiðslum, þ.e. 25% á ári. Hins vegar er hér um óverðtryggða samninga að ræða þannig að í rauninni skila 40% sér ekki að fullu. Einn erfiðasti þáttur íþróttahreyfingarinnar er sá þáttur af starfi forustunnar og framámanna í félögum, héraðasamböndum og sérsamböndum sem mestur tíminn fer í, en það eru fjármálin. Á öllum sviðum skortir fjármagn til að standa straum af daglegum rekstri til undirbúnings og þátttöku íþróttamanna til keppni, bæði innan lands og utan til hróðurs og hylli íþróttamanna fyrir þá sjálfa og landið í heild. Fjármál íþróttahreyfingarinnar hafa verið mjög til umræðu nú að undanförnu, en eins og öllum er kunnugt stendur fjárskortur íþróttahreyfingarinnar öllu starfi verulega fyrir þrifum. Með sívaxandi fjölda þeirra sem iðka íþróttir í einni eða annarri mynd hefur fjármagnsþörf íþróttahreyfingarinnar vaxið jafnt og þétt og hinn aukni fjöldi í íþróttum hefur einnig kallað á aukna og bætta íþróttaaðstöðu. Þá liggur það einnig fyrir að það kostar æ meira fjármagn að undirbúa íslensk keppnislið og afreksmenn ef von á að vera til þess að þeir standist erlendum keppinautum sínum, sem flestir búa við hin hagstæðustu skilyrði, snúning. Margir af forráðamönnum íþróttahreyfingarinnar hafa látið til sín heyra að undanförnu og verið sammála um að við svo búið mætti ekki lengur standa ef ætlast er til þess á annað borð að íslenskir íþróttamenn séu gjaldgengir í keppni við erlenda íþróttamenn. Vilja þeir stóraukinn opinberan stuðning og benda á að íþróttahreyfingin hafi hingað til fjármagnað starfsemi sína að verulegu leyti á betlistarfi og nú sé svo komið að eigendur fyrirtækja og einstaklingar séu að verða þreyttir, bæði á því að standa í slíku starfi og eins að láta af hendi fjármagn, enda vegi allir í sama knérunn. Starf Íþróttasambands Íslands verður æ umsvifameira með fjölgun íþróttaiðkenda og annarra þátttakenda í íþróttastarfinu, en tala virkra félagsbundinna þátttakenda í dag er yfir 100 þúsund manns. Ég hef oft verið spurður að því á hvern hátt ríkisvaldið geti best stutt við bakið á íþróttahreyfingunni. Svar mitt hefur verið: Eflið Íþróttasjóð ríkisins. Það hefur verið mín skoðun að til þess að frjálst íþróttalíf geti dafnað þurfi að efla íþrótta- og ungmennafélög um land allt enn meir en gert hefur verið, en það eru þau sem leggja fram grundvallarundirstöðu með þjálfun og þrotlausu starfi. Það er því eitt brýnasta verkefnið að efla Íþróttasjóð ríkisins verulega og hraða uppbyggingu íþróttamannvirkja. Sjóðurinn á að taka meiri þátt í kostnaði af íþróttakennslu, húsaleigu íþróttafélaga, rekstri íþróttamannvirkja og íþróttalegum samskiptum. Með því móti yrði íþróttafólkinu sköpuð betri æfingaaðstaða. Fyrir hendi yrðu jafnan góðir íþróttakennarar og þjálfarar og slíkt mundi auðvelda félögunum mjög róðurinn, svo og sérsamböndum og héraðssamböndum. Íþróttasjóður ríkisins hefur alls ekki staðið í stykkinu að þessu leyti og vil ég þar nefna framlög Íþróttasjóðs til styrktar íþróttakennslu og húsaleigu sem hefur verið á undanförnum árum aðeins 2–3% og jafnvel minna. Það er þessi þáttur sem hefur orðið sérstaklega út undan og sem ekki hefur vaxið með þeim fjárveitingum sem veittar hafa verið Íþróttasjóði ríkisins til uppbyggingar íþróttamannvirkja. Hver framvindan verður í þessum málum er undir fjárveitingavaldinu komið. Á fundum íþróttamálaráðherra Evrópuráðsins, sem haldnir hafa verið á undanförnum árum, hafa m.a. verið gerðar eftirfarandi ályktanir: 1. Að hlutverk opinberra aðila væri fyrst og fremst að vera örvandi með því að styðja hina frjálsu starfsemi. 2. Að efla hvers kyns aðstöðu er hvetur sem flesta til þátttöku í íþróttum og stuðla að menntun og þjálfun hæfra starfskrafta. 3. Að tengja beri skólaíþróttir sterkari böndum við frjálsa íþróttaiðkun. 4. Að opinberum aðilum beri skylda til að veita frjálsri íþróttaiðkun margháttaða aðstoð. 5. Að vernda beri sjálfstæði íþrótta og íþróttaiðkenda. Þessi úrdráttur úr ályktun ráðherrafundar Evrópuráðsins sýnir ljóslega hversu ráðandi aðilar í hinum ýmsu löndum leggja vaxandi áherslu á að efla almennt heilbrigði meðal þegna þjóðfélagsins með tilstyrk íþróttanna. Því verður ekki á móti mælt að stefnumörkun opinberra aðila í íþróttamálum hefur ómæld áhrif á framlög þeirra til íþróttahreyfingarinnar. Stefnumörkun íþróttahreyfingarinnar sjálfrar hefur þar að sjálfsögðu einnig áhrif. Framlög ríkisvaldsins og framlög einstakra sveitarfélaga hér á landi eru miklu minni en gerast á hinum Norðurlöndunum ef miðað er við fjölda íþróttaiðkenda. Þegar þess er jafnframt gætt að sjálfstæðir tekjustofnar íþróttahreyfingarinnar vega miklu minna hér á landi en hjá bræðraþjóðum okkar er augljóst að fjáröflun tekur mun meiri tíma forustumanna í íþróttum en annars staðar þekkist. Í stuttu máli má segja að í stefnuskrá stjórnmálaflokkanna sé hvergi að finna það sem kalla má heillega stefnumörkun í íþróttamálum. Þetta ber þó ekki að skilja þannig að allir stjórnmálaflokkar líti á sama hátt á þessi mál. Á íþróttir má líta frá ýmsum hliðum. Þær eru hollt tómstundagaman fyrir unglinga og þær eru stórkostleg auglýsing fyrir land og þjóð. Með leyfi forseta langar mig að fá að grípa hér niður í merkilegan leiðara sem tekur á þessum málum og fyrrv. þm. Sjálfstfl. og formaður eins stærsta sérsambands ÍSÍ, Ellert B. Schram, skrifaði undir yfirskriftinni "Íþróttir til óþurftar." Þar segir m.a.: "Í þjóðfélaginu fer hins vegar fram margvísleg starfsemi sem ekki gefur af sér arð í peningalegum skilningi. Listir, menning, menntun, líknarstarfsemi og íþrótta- og æskulýðsmál eru í þeim flokki, enda ber frv. það með sér að fjmrh. hefur hækkað fjárveitingar til slíkra málaflokka sem þurfa á opinberum stuðningi að halda. Ein undantekning er þó hér á. Fjárveitingar til íþróttaæskunnar og samtaka hennar eru skornar niður. Hæst ber þar að fjárveiting til Íþróttasambands Íslands er skorin niður um tæpar 12 millj. eða úr 26 millj. í 14,4 millj. Framlag til Ungmennafélags Íslands lækkar úr 7 millj. kr. í 2,3 millj. Til að kóróna vinsamlegheitin gagnvart íþróttahreyfingunni eru framlög í íþróttasjóð hreinlega felld niður eins og þau leggja sig. Skýringin í grg. frv. er sú að hliðsjón sé höfð af þeim tekjum sem íþróttahreyfingin hefur af svokölluðu lottói. Það er kunnara en frá þurfi að segja að íþróttahreyfingin hefur ekki verið ofhaldin af peningum. Starfsemi einstakra íþróttafélaga, bandalaga og sérsambanda hefur verið borin uppi af sníkjum, betli, auglýsingasöfnun og óverulegum styrkjum frá opinberum aðilum. Íþróttahreyfingin hefur innan sinna vébanda langstærsta hluta þeirrar æskulýðsstarfsemi sem fram fer í landinu. íþróttahreyfingin stendur að og stendur undir keppni íslenskra íþróttamanna í alþjóðakeppnum í öllum keppnisgreinum. Árangur íþróttamanna á leikvelli og uppskeran af starfi hreyfingarinnar í heilbrigðri æsku hefur ekki farið fram hjá neinum. Enda þótt mestallt starf innan íþróttahreyfingarinnar sé unnið af sjálfboðaliðum án launa er auðvitað öllum ljóst að svo umfangsmikið starf fyrir tugþúsundir æskufólks kostar mikið fé. Lottóið var því kærkomin búbót og hefur á einu ári gefið nokkuð í aðra hönd. Það er hins vegar langur vegur frá því að þær tekjur mæti öllum útgjöldum og raunar lítið farið að skila sér inn í starfið sjálft vegna margvíslegs stofnkostnaðar sem fyrst þarf að greiða niður. Niðurskurður á fjárveitingum til íþróttahreyfingarinnar er köld kveðja, ekki aðeins til þeirra sem veita henni forustu, heldur til alls æskufólks sem leitar inn í hennar raðir. Ríkisvaldið er með þessum niðurskurði að refsa íþróttahreyfingunni fyrir að afla sér tekna með öðrum hætti en þeim að leita eingöngu á náðir ríkisins. Ríkisvaldið vill að íþróttahreyfingin gangi um með betlistaf í hendi og haldi uppi merki þjóðarinnar á þessum vettvangi af fullkomnum vanefnum. Því verður ekki trúað að óreyndu að Alþingi Íslendinga vilji sýna þann hug til íþróttaæskunnar og afreka hennar að skera niður fjárveitingar og fjandskapast út í íþróttastarfið. Lottó er enn þá aðeins vonarpeningur og það er óskiljanlegt bráðlæti að nota lottóið sem átyllu til nánasarskapar í hennar garð." Svo mörg voru þau orð hv. fyrrv. þm. Sjálfstfl. Hæstv. forseti. Þegar ég ræði um íþróttir ræði ég um þær fyrir bæði fatlaða sem ófatlaða, fyrir Íþróttasamband Íslands og Ungmennasamband Íslands. Þær brtt. er ég hér mæli fyrir eru í þágu þessara hópa, í þágu almennings í landinu sem ekki á það skilið að íþróttastarfseminni í landinu sé stefnt í voða. Tillögurnar eru einnig í þágu hins ótrúlega fórnfúsa sjálfboðaliðastarfs sem unnið hefur verið og á það ekki skilið að starf þeirra í þágu þjóðarheillar skuli að engu vera metið. Því legg ég til eftirfarandi brtt. á þskj. 262 við 4. gr., kafla 2–989, lið 110 Íþróttasamband Íslands: Fyrir 14 380 þús. kr. komi: 26 258 þús. kr. Þarna er aðeins farið fram á að framlagið verði það sama og fyrir árið 1987 og hlýtur það að teljast vægast sagt sanngjörn krafa. Við 4. gr., kafli 2–989, lið 113 Íþróttamál fatlaðra: Fyrir 2,3 millj. kr. komi 2,8 millj. kr. Það væri þingheimi til vansa að fella slíka tillögu. Við 4. gr., kafla 2–989, lið 115 Íþróttastarfsemi, almennt: Fyrir 580 þús. kr. komi: 700 þús. kr. Þetta framlag er notað til fræðslu, kynningar og fyrir óvænt mál er koma upp í tengslum við íþróttasjóð. Þar sem Íþróttasjóður er felldur út úr fjárlögum er nauðsynlegt að stofna nýjan flokk og nýja liði er málefni Íþróttasjóðs skuli falla undir. Sami flokkur og sömu liðir eru notaðir og gert var á fjárlögum ársins 1987. Við 4. gr. bætist nýr flokkur, 2–986, og nýr liður, 110 Almennur rekstur, 3 millj. kr. Við 4. gr. bætist nýr flokkur, 2–986, og nýr liður. 620 Bygging íþróttamannvirkja, 80 millj. kr. Herra forseti. Þetta eru þær brtt. sem ég mæli fyrir á þessu stigi. Ég vil skora á þm. að láta flokkadrætti víkja fyrir góðum málum og veita mér lið með því að segja já í atkvæðagreiðslum.



Herra forseti. Ég hafði hugsað mér hér á þessum kvöldfundi að mæla fyrir brtt. sem ég flyt ásamt öðrum þm. Alþb. við frv. til fjárlaga fyrir árið 1988, en jafnframt hafði ég hugsað mér að gera athugasemdir við almennar yfirlýsingar sem fram hafa komið frá talsmönnum fjvn. við umræðuna í dag varðandi skattahækkanir. Í síðustu viku gerðist það að í Ed. komu fram upplýsingar hjá hæstv. fjmrh. um þær skattahækkanir sem þessi frv. öll, sem hér eru til meðferðar í raun og veru, skattafrumvörpin, gera ráð fyrir og hv. 1. þm. Norðurl. v. fullyrti að í nál. minni hl. fjvn. væru skattahækkanir verulega oftaldar og þær væru ofætlaðar um 2750 millj. kr. og sagði að þessar tölur væru svo háar vegna þess að stjórnarandstaðan hefði ekki tekið tillit til þeirra ívilnana sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að framkvæmdar verði t.d. með niðurgreiðslum á landbúnaðarvörum o.fl. Ég held að það sé óhjákvæmilegt, herra forseti, til þess að það sé ljóst að þingheimur tali út frá svipuðum talnagögnum, að fara nokkuð yfir þetta mál í Sþ. þó að það hafi reyndar verið gert í Ed. fyrir nokkrum dögum þegar skattafrv. um tolla, vörugjald og söluskatt voru þar til meðferðar. Það er best að athuga hvað er rangt í fullyrðingum minni hl. fjvn. Í fyrsta lagi segir í nál. minni hl. fjvn. á þskj. 260 að það hafi verið ákveðið að leggja á skatta, þegar ríkisstjórnin tók við, að upphæð 3700 millj. kr. á heilu ári 1988 á verðlagi fjárlagafrv. Er þetta rangt? Nei, hv. 1. þm. Norðurl. v. og hv. 5. þm. Vestf., aðaltalsmaður meiri hl. í fjvn., fallast á þessa tölu auðvitað. 3700 millj. kr. í beina skattlagningu. Í öðru lagi segir í nál. minni hl., þskj. 260: Þegar fjárlagafrv. var lagt fram var bætt við um 2000 millj. kr. á verðlagi fjárlagafrv. Er þetta rangt? Nei, það er ekki rangt. Það liggja fyrir yfirlýsingar bæði frá hv. 2. þm. Norðurl. v. og hv. 5. þm. Vestf. um að þessi tala sé rétt, 2000 millj. kr., sem þarna hafi verið bætt við þegar fjárlagafrv. var lagt fram í haust. Það eru engar deilur um þetta. Í þriðja lagi segir í nál. minni hl. að það hafi verið bætt við 2050 millj. kr. núna við meðferð fjárlaga við 2. umr. á hinu virðulega Alþingi. Er þetta rangt? Ef þetta er rangt eru upplýsingar hæstv. fjmrh. í Ed. vitleysa að því er þetta varðar. Ég hygg að það sé ótvírætt að hér sé um að ræða hina réttu tölu og heildarskattlagningin sem ákveðin hafi verið nemi þess vegna 7750 millj. kr. Síðan bætast við í ríkissjóð í fyrsta lagi vegna veltubreytinga á milli áranna 1987 og 1988 600 millj. kr. 300 millj. koma fram núna við 2. umr. fjárlaga og 300 millj. komu fram áður. Og loks er gert ráð fyrir að betri innheimta söluskatts skili samtals 400 millj. kr. sem er að vísu ótrúlega lág fjárhæð miðað við þær yfirlýsingar sem Alþfl. gaf fyrir síðustu kosningar. Samtals er um að ræða tekjuauka í ríkissjóð upp á 8750 millj. kr. Það er ómótmælanlegt. Það hefur enginn sýnt fram á það með rökum að hér sé farið með staðlausa stafi. En það er sagt á móti: Stjórnarandstaðan gleymir ívilnunum sem samþykktar hafa verið, niðurgreiðslum, hækkun barnabóta, ellilífeyri. Því er ekki gleymt. Að setja málin upp með þeim hætti sem stjórnarliðið gerir núna, það er það sem á íslensku heitir hundalógík. Samkvæmt þeirri uppsetningu er hægt að halda því fram að skattheimta ríkisins sé núll vegna þess að peningunum er eytt í eitthvað annað. Þeim er eytt í ellilífeyri, þeim er eytt í örorkulífeyri, þeim er eytt í framlög í Byggingarsjóð ríkisins, þeim er eytt í niðurgreiðslur, þeim er eytt í útflutningsuppbætur og þess vegna geti menn sagt að lokum: Þetta er engin skattlagning af því það verður ekkert eftir í ríkissjóði. Samkvæmt þessari kenningu hv. talsmanna fjvn. var það í raun og veru þannig í tíð fyrrv. hæstv. fjmrh. að skattheimtan var neikvæð vegna þess að ríkissjóður var alltaf öfugur í hans tíð. Það gengur ekki að setja málin upp með þessum hætti. Kjarninn er þessi: Skattahækkunin er upp á 8750 millj. kr. Svo er það þeirra mál hvernig þeir eyða því. En við skulum sameinast um það sem rétt er í talnagrunni fjárlagafrv. Ég held að það sé líka óhjákvæmilegt í þessu sambandi, herra forseti, að benda á afskaplega athyglisverða talnameðferð opinberra stofnana undanfarna sólarhringa. Þegar ég bað Þjóðhagsstofnun um að reikna út skattbyrði ársins 1988 sagði Þjóðhagsstofnun: Skattbyrðin 1988 verður 24,7% af vergri landsframleiðslu og þar með hærri en hún var hæst í tíð ríkisstjórnar Gunnars Thoroddsens sem ég veit að margir þm. Sjálfstfl. vilja gjarnan miða sig við. - 24,7 %, en hæst komst hún í þeirri stjórn í 24,5%. Þetta er hæsta skatthlutfall af vergri landsframleiðslu í 19 ár. En þetta líkar fjmrh. illa. Þjóðhagsstofnun er látin, ég sagði látin, herra forseti, framleiða aðrar tölur. Niðurstaðan þar er ekki 24,7% heldur 24,2% og hvernig er það fundið? Þá er búið að framreikna veltubreytingar milli ára 1987–1988 sem þó skila sér ekki í auknum skatttekjum en ættu að gera það líka. Menn bæta við en draga ekki frá. Síðan er það auðvitað þannig að ef menn ætla að taka veltubreytingar á milli áranna 1987–1988 verða þeir að taka hærri veltuskatta og muna að sömu menn eru að spá því að þjóðarframleiðslan minnki á árinu 1988 þannig að hlutfall skattanna af þjóðarframleiðslunni árið 1988 verður enn hærra en áður hafði verið talað um. Það er alveg kostulegt að horfa á þessa blessaða pilta uppi í Þjóðhagsstofnun, frændur mína suma jafnvel, koma með þessa texta vegna þess að hérna er verið að setja hlutina upp með algjörlega óeðlilegum hætti. Þó svo að þessar tölur kunni að vera deiluefni, hvort þetta eru 24,4 eða 24,6, vitum við líka hitt að þessar tölur, sem við höfum yfirleitt fengið í desembermánuði ár hvert um það leyti sem við erum að skrifa jólakortin, eru yfirleitt alltaf vitleysa þegar upp er staðið. Áætlanir opinberra stofnana á Íslandi eru nefnilega með þeim ósköpum gerðar að þær væru betur gerðar í lok árs en í upphafi árs því þær reynast yfirleitt alltaf vitlausar. En ég nefni þetta hér, herra forseti, fyrst og fremst vegna þess að ég tel að uppsetning ríkisstjórnartalsmannanna á þessu máli sé röng, þeir séu að reyna að blekkja, vegna þess að bæði Alþfl. og Sjálfstfl. lofuðu því fyrir kosningar að það ætti að lækka skattana í landinu. Niðurstaðan er ekki sú að þeir hafi lækkað. Niðurstaðan er sú að skattarnir hafa hækkað. Þeir eru hærri en í tíð þeirrar stjórnar sem Sjálfstfl. og Alþfl. þykir verst að jafna sér við og er þá langt gengið, þ.e. íslenskra ríkisstjórna. Varðandi fjárlagafrv. að öðru leyti hygg ég að hv. 4. þm. Suðurl. hafi sýnt betur fram á það en allir aðrir þm. í dag að reikniforsendur, verðbólguforsendur fjárlagafrv. standast ekki. Af hverju? Vegna þess að þar er gert ráð fyrir að framfærslukostnaður hækki um 10%, en kaupið um 7%. Og halda menn að málið standi þannig af hálfu samtaka launafólks að menn muni sætta sig við kaupmáttarskerðingu af þessu tagi? Auðvitað ekki. Sérstaklega þegar þess er gætt að eftir að þessar spár um 3% kaupmáttarskerðingu voru settar fram hafa komið fram upplýsingar um meiri verðbólgu en þarna er gert ráð fyrir og miklu meiri skattheimtu. Kaupmáttartalan sem þarna er verið að tala um að beri á milli er ekki 3%. Hún er mun meiri. Hver gæti hún verið? Samkvæmt upplýsingum sem komu fram í ræðu hv. 4. þm. Suðurl. í dag er sett upp það dæmi að ef kaupmáttur lægstu launa á að vera óbreyttur milli áranna 1987–1988 verða laun að hækka um 8–9% á hinum almenna vinnumarkaði núna um áramótin samkvæmt upplýsingum forseta Alþýðusambands Íslands og síðan verða þau að hækka á þriggja mánaða fresti um 7% þannig að lágmarkslaun sem eru í dag í kringum 30 000 verða að vera í lok ársins 40 000 til að vega upp þá verðbólgu sem fyrirsjáanleg er - þó með föstu gengi eins og það er nú stöðugt um þessar mundir. Verðlagsforsendur fjárlagafrv. standast því ekki. Þær standast engan veginn og það mun einnig koma í ljós. Þess vegna held ég, herra forseti, að það sé nauðsynlegt fyrir hv. stjórnarliða að ræða í þessari virðulegu stofnun af fullri varkárni um þessi mál og setja tölur og spádóma fram með fyrirvörum vegna þess að bæði eru ríkisumsvifin meiri á næsta ári og hitt er líka ljóst að verðbólguspárnar standast ekki. Sem þýðir svo hvað? Sem þýðir það að veltuskattarnir munu á næsta ári skila miklu meiru í ríkissjóð en nú er spáð. Sem þýðir það, ef svo heldur fram sem horfir, að tekjur ríkissjóðs gætu orðið mun meiri en menn eru almennt að tala um vegna þess að hann að svo stórum hluta byggir sitt á veltusköttum. Ég tel að það sé algjörlega óhjákvæmilegt, herra forseti, ef þessi umræða á að halda áfram í kvöld, sem er auðvitað engin ástæða til, að vera að þvæla þessu hér fram á nótt, en ef það er ætlunin að halda þessari umræðu áfram í kvöld er nauðsynlegt að hæstv. fjmrh. geri hið allra fyrsta í umræðunum grein fyrir því hvernig staðan er varðandi hlutfall skattanna af landsframleiðslu á næsta ári og hann verður líka að gera grein fyrir verðlagsforsendum fjárlaganna miklu betur en gert hefur verið. Það er t.d. athyglisvert, herra forseti, að fyrir 2. umr. fjárlaga, sem oft hefur verið verri en núna, segir hv. þm. Pálmi Jónsson, en fyrir 2. umr. fjárlaga er staðan þannig núna að það liggja ekki fyrir tölur um uppsetningu þjóðhagsreiknings eins og hann er áætlaður fyrir árið 1988. Við höfum ævinlega haft þessi gögn fyrir framan okkur þegar farið hefur verið yfir fjárlögin, ítarlega uppsetningu þjóðhagsreiknings, spá um einkaneyslu, framleiðslu, fjárfestingu, samneyslu og svo að lokum viðskiptajöfnuð. Það skyldi þó ekki vera þannig, herra forseti, að menn hefðu ekki mikinn áhuga á að sýna strax tölurnar um viðskiptahallann á árinu 1988? Það skyldi þó ekki vera þannig að niðurstöðurnar úr vélunum í Þjóðhagsstofnun yrðu svipaðar og hafa verið að birtast frá ýmsum aðilum að undanförnu, niðurstöður upp á jafnvel 7, 8, 9 milljarða kr. eða tvisvar sinnum hærri tölur í viðskiptahalla á næsta ári en gert er ráð fyrir á þessu ári? Af hverju eru menn að fela þessar tölur? Af hverju eru menn að pukrast með þessa tölu núna? Vegna þess að hún er lykilstærð í þjóðarbúskapnum og það er í raun og veru ekki hægt að tala um þessa hluti mjög nákvæmlega nema þessi tala liggi fyrir. Hún er lykilstærð. Hún er lokastærðin þegar búið er að afla og eyða. Þá sést hver staðan er umfram það sem þjóðarbúið aflar. Það er nauðsynlegt að þessar upplýsingar liggi fyrir og ég fer fram á það við hæstv. fjmrh. að hann upplýsi hver sé spá hans embættismanna um viðskiptahallann á árinu 1988. Ég vil þessu næst, herra forseti, víkja síðan að fáeinum brtt. sem ég flyt á þremur þskj. Það er fyrst að geta þess að við þm. Alþb. flytjum sameiginlega till. um skatta á fyrirtæki og stóreignir sem er í samræmi við þá till. sem við fluttum á síðasta þingi og þá var studd af Alþfl. þannig að hér er ekki um neina viðbót að ræða við það sem Alþfl. lagði til á síðasta og næstsíðasta þingi. Hér er um að ræða tillögur um skattlagningu sem vega alveg upp þau útgjöld sem við gerum tillögur um og rúmlega það. Fyrsta till. sem ég ætla að mæla fyrir eru raunar tvær till. á þskj. 266. Þær flyt ég ásamt hv. 13. þm. Reykv. Guðrúnu Helgadóttur. Sú fyrri er um að það verði veittar til B-álmu Borgarspítalans á næsta ári 50 millj. kr. Ég sé í till. meiri hl. fjvn. að það er gert ráð fyrir að veita í þetta verkefni hvorki meira né minna en 9 millj. kr. á næsta ári sem segir ekki neitt. Ef þeim framkvæmdahraða verður haldið áfram sem 9 millj. kr. þýða í Borgarspítalann á næsta ári verður B-álmunni lokið upp úr aldamótum, sennilega um 2005. Það er of langur tími fyrir aldraða sem eru á biðlistum í Reykjavík og eru fleiri hundruð. Þeir biðlistar lengjast stöðugt vegna þess að það er ekki tekið á þessu máli af nægilegum myndugleika. Úr því að hæstv. heilbr.- og trmrh. er hér í kvöld held ég að það sé óhjákvæmilegt að fá um það upplýsingar hver sé stefna hans í málefnum Borgarspítalans. Er hún sú að láta hér við sitja og gera ráð fyrir því að B-álman verði komin í gagnið árið 2005 eða hefur hæstv. ráðherra einhverja metnaðarmeiri stefnu í málefnum Borgarspítalans og Bálmunnar sérstaklega en fram kemur í till. meiri hl. fjvn.? Í öðru lagi flytjum við hér, ég og hv. þm. Guðrún Helgadóttir, till. um að það verði tekinn upp nýr liður í heilbrmrn. sem við köllum Til undirbúnings réttargeðlækningum, 10 millj. kr. Þessi till. er flutt hér í framhaldi af umræðu sem var á dögunum um vandamal þess fólks sem að réttu lagi ætti að vistast á réttargeðlækningadeild. Í þeim efnum hefur það fólk sem síst skyldi lent á milli stóla í kerfinu oft árum saman og mætti margt um það segja, en ég eyði ekki tíma í að ræða það ítarlegar hér. Hér er hugmynd um að ýta af stað þörfu og brýnu máli, sem ekki þarf að kosta svo mikla peninga miðað við ríkisútgjöld okkar í heild upp á 60 þús. millj. kr., en um er að ræða stórmál í raun andspænis þeim einstaklingum og fjölskyldum sem hér eiga hlut að máli. Það væri einnig fróðlegt ef hæstv. heilbr.- og trmrh. vildi vera svo vinsamlegur að skýra okkur frá því hvaða hugmyndir hann og ráðuneyti hans hafi í þessum efnum. Á þskj. 268 flyt ég litla brtt. um Framkvæmdasjóð fatlaðra. Framkvæmdasjóður fatlaðra hefur verið bitbein á Alþingi á undanförnum árum. Stundum hefur verið leyst sæmilega úr hans málum, stundum allvel, stundum illa eins og gengur. Í till. sem nú liggur fyrir er gert ráð fyrir því að Framkvæmdasjóður fatlaðra fái 180 millj. kr. á næsta ári. Í brtt. sem ég flyt á þskj. 268 er gert ráð fyrir því að Framkvæmdasjóðurinn fái 202 millj. kr. á næsta ári. Það er í samræmi við hina þrengri skilgreiningu á framlögunum til Framkvæmdasjóðs fatlaðra, en samkvæmt þeirri skilgreiningu sem Öryrkjabandalagið og félmrn. styðjast við í þessum efnum er talið að framlög í sjóðinn á næsta ári eigi að vera 271 millj. kr. ef ég man rétt. Hér er sem sagt aðeins um að ræða lítið skref upp í þá hækkun sem samtök fatlaðra fara fram á, en væri engu að síður mikilsvert að staðfesta að sá skilningur sem þrátt fyrir allt liggur fyrir í fjmrn. komi fram við afgreiðslu fjárlaga. - Ég vil taka það fram í sambandi við þessa till. og e.t.v. fleiri sem ég er með að það getur verið að ég kjósi að draga einhverjar þeirra til baka til 3. umr. ef þess er nokkur von að á málum yrði tekið á milli umræðna. Þá flyt ég loks till., herra forseti, á þskj. 271 varðandi yfirstjórn mannvirkjagerðar á Landspítalalóð, að fyrir 151,2 millj. komi 236,2 millj. Það er K-byggingin sem hér er verið að tala um, hjarta læknisfræðinnar á Íslandi eins og hún hefur verið kölluð. Við leggjum hér til, ég og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, að þessi tala verði hækkuð um 80 millj. kr., en það er sú tala sem talið er að þurfi í framkvæmdir við 1. og 2. áfanga K-byggingarinnar ef þar á að vinna að verkefnum svo sem ráðgert hafði verið. Ég hygg að það sé rétt að taka fram varðandi þessa till. að það getur vel verið að við köllum hana aftur til 3. umr. ef einhverjar upplýsingar koma fram um K-bygginguna sem benda til þess að ætlunin sé að taka á því máli með myndarlegum hætti og ég vil spyrja hæstv. fjmrh. og hæstv. heilbrmrh. varðandi þessa till. einnig. Ég vil þá einnig, herra forseti, víkja að einu máli enn sem ekki er flutt till. um. Það er Framkvæmdasjóður aldraðra. Framkvæmdasjóður aldraðra hefur fengið fé samkvæmt svokölluðum nefskatti, föstu gjaldi á hvern skattgreiðanda. Samkvæmt upplýsingum sem ég hef úr heilbrmrn. er talið að áætlun til Framkvæmdasjóðs aldraðra sé of lág fyrir næsta ár miðað við það sem hefði verið að óbreyttu. Á þessu ári var breytt lögum um gjald til Framkvæmdasjóðs aldraðra. Það gerðist með þeim hætti að gjaldið var fellt inn í alla beina skatta ríkisins og þess vegna er erfiðara núna að sjá Framkvæmdasjóð aldraðra í fjárlögum en verið hefur. Ég flutti um það brtt. við frv. um tekju- og eignarskatt sl. vetur að Framkvæmdasjóður aldraðra héldi nefskattinum því að þá væri miklu auðveldara að verja hann inni í skattlagningunni en ef hann væri hluti af hinum almennu tekju- og eignarsköttum. Þessi till. mín var þá felld, því miður, og árangurinn lætur ekki á sér standa. Strax í till. fyrir árið 1988 er minna fé til Framkvæmdasjóðs aldraðra en verið hefði að óbreyttum lögum og tekjustofnum. Ég held að það sé hins vegar alveg óhjákvæmilegt þrátt fyrir þetta að fara fram á það við hæstv. fjmrh. og heilbrmrh. svo og fjvn. að það liggi fyrir og fáist um það upplýsingar áður en þessari umræðu lýkur hvernig er ætlunin að skipta Framkvæmdasjóði aldraðra. Hvaða tillögur eru uppi um það af hálfu stjórnar Framkvæmdasjóðsins því að það er nauðsynlegt að hafa þessar tillögur til að geta tekið afstöðu til annarra tillagna sem snerta hjúkrunar- og dvalarheimili fyrir aldraða? Ég óska eftir því við formann fjvn., fjmrh. og hæstv. heilbrmrh. að það verði upplýst fyrir lok þessarar umræðu hvernig staðan er varðandi Framkvæmdasjóðinn og það verði stuðlað að því að upplýsingar um skiptingu hans komi hingað áður en meðferð fjárlaga lýkur fyrir jól. Það er nauðsynlegt að það gerist og ég óska eftir því við hv. þm. og hæstv. ráðherra. Herra forseti. Fyrir nokkrum dögum áttum við fund með borgarstjóranum í Reykjavík og embættismönnum hans og fulltrúum úr fjvn. um framkvæmdaframlög til Reykjavíkur á árinu 1988. Við erum ýmsu vön í Reykjavík og menn hafa ekki verið að gera miklar kröfur að því er varðar framlög ríkisins til verkefna. Hér er líka um að ræða eitt sterkasta sveitarfélag landsins. En það verður að segja eins og það er að ég hygg að öllum þm. Reykv., bæði úr stjórn og stjórnarandstöðu, hafi verið beinlínis brugðið þegar þeir sáu þær tölur sem ætlunin var að veita til skóla, sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva í Reykjavík á árinu 1988. Um þau mál hefur orðið nokkur almenn umræða síðustu sólarhringa og ætla ég engu við hana að bæta öðru en því að samkvæmt upplýsingum sem ég sé í Dagblaðinu Vísi í dag er gert ráð fyrir því að ákveðin úrlausn verði veitt heilsugæslumálum í Reykjavík á komandi árum núna við meðferð fjárlagafrv. Mun ég fylgjast með því máli og þess vegna flyt ég enga brtt. sérstaka um heilsugæsluna í Reykjavík. Svo að lokum þetta, herra forseti. Fyrir ekki löngu sameinuðumst við um það, þm. úr mörgum flokkum, að leggja á skatt vegna byggingar þjóðarbókhlöðu. Samkvæmt þeim tillögum sem liggja fyrir í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að framlög til þjóðarbókhlöðu verði skert mjög verulega, tekjustofninn verði tekinn í ríkissjóð. Ég segi það fyrir mig að ég efast um að það standist lagalega að taka þennan tekjustofn í ríkissjóð með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. Mér er næst að halda að það væri lögbrot nema jafnframt væri tekið fram í lánsfjárlögum eða öðrum hliðstæðum lögum að þennan tekjustofn ætti að skerða um sinn. Mér hefur borist til eyrna að hæstv. menntmrh. hafi til meðferðar tillögu frá hæstv. fjmrh. um hvernig byggingarframkvæmdir við þjóðarbókhlöðuna verða fjármagnaðar á næstu 3–4 árum. Ég hygg að það sé nauðsynlegt, þar sem hér er um að ræða stórt verkefni sem Alþingi á að standa að af myndarskap, að hæstv. menntmrh. geri við þessar umræður grein fyrir því hvernig samningaviðræðum hans við hæstv. fjmrh. líður, hvenær þess er að vænta að niðurstaða liggi fyrir í þeim efnum. Herra forseti. Það fjárlagafrv. sem hér liggur nú fyrir hefur sætt meiri umræðu í fjölmiðlum en flest fjárlagafrv. sem ég man eftir þau ár sem ég hef setið á Alþingi. Hæstv. fjmrh. hefur tekið upp þá nýlundu að greina fjölmiðlum jafnan frá því á undan Alþingi sem ákveðið er á hans borði, hvort sem um er að ræða stjórn eða stjórnarandstöðu. Þegar frv. var lagt fram í haust hafði það verið tekið upp með ákvörðun ríkisstjórnarinnar 8. okt. sl. Þá var talið að um væri að ræða svo að segja hið endanlega fullkomna fjárlagafrv. og menn áttu langar umræður, utan dagskrár m.a., um þessi mál í þessari virðulegu stofnun. Þá var því spáð að áður en jólin rynnu upp mundi þetta frv. verða tekið upp að nýju. Það hefur verið gert. Og nú skal því enn verða spáð að frv., verði það afgreitt á þeim verðlagsforsendum sem hér liggja fyrir, með þeim tölum sem er reiknað með varðandi verðlagsþróun og launaþróun á árinu 1988, verði að taka upp fljótt þegar líður á árið 1988. Hér er tjaldað til einnar nætur hið mesta. Allar forsendur þessa máls eru svo veikar. Það er auðvitað mikilvægt að reka ríkissjóð í jafnvægi. Það er mín skoðun að það skipti miklu máli fyrir efnahagslífið í landinu. Deilurnar snúast ekki um það við Alþb. heldur um hitt hvaða leiðir eru farnar að markmiðinu. En um leið og ríkissjóður er rekinn í jafnvægi er ljóst að það er verulegt misvægi í öllu efnahagskerfinu að öðru leyti. Hallinn á frystingunni, útflutningsatvinnuvegunum í heild er verulegur. Vextir hafa aldrei verið hærri. Óvissa er á launamarkaði. Við blasir meiri viðskiptahalli en við höfum séð um langt árabil. Fastgengisstefnan er veik. að ekki sé meira sagt, stenst ekki, segir talsmaður ríkisstjórnarinnar, hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson. Fastgengisstefnan er veik, stenst illa. Niðurstaðan er þess vegna sú að grunnurinn í heild er veikur. Þess vegna er umræðan hér um heildarstærðir í þessu fjárlagafrv. því miður öll meira og minna út í bláinn. En staðreyndin er þó hin og það stendur upp úr sem staðreynd hvað sem öllu öðru líður: Íslandsmetið í skattlagningu er í uppsiglingu.



Herra forseti. Ég tel ástæðu til í upphafi máls míns að fagna því sérstaklega að sjá hér inni og telja mig ná eyrum hæstv. fjmrh. og hæstv. menntmrh. auk hv. formanns fjvn. því þá um leið dofnar sú tilfinning, sem óneitanlega grípur mann oft, að maður standi hér og tali inn í Alþingistíðindin. Þær hv. þingkonur Kvennalistans sem hafa talað fyrr í dag hafa lýst viðhorfum okkar til fjárlagafrv. eins og það liggur nú fyrir og ætla ég ekki að eyða dýrmætum tíma okkar í að endurtaka það sem þegar hefur verið sagt. En í von um einhverja lagfæringu freistum við þess að flytja nokkrar brtt. og mæli ég nú fyrir þremur þeirra fyrir hönd þingflokks Kvennalistans. Ég vil reyndar geta þess strax í upphafi að vissulega vildi maður í mörgum atriðum gera betur við ýmsar stofnanir og staði þar sem maður þekkir vel til, t.d. í eigin kjördæmi, en auðvitað er það frumskylda okkar að reyna að horfa á hlutina með hagsmuni heildarinnar í huga og meta með tilliti til þeirra. Ég tel varðandi allar þær tillögur sem fram koma og eru staðbundnar, tengdar ákveðnum byggðarlögum, að við séum vart í þeirri stöðu hér og nú til að greiða um þær atkvæði þar sem við höfum ekki haft tækifæri til að kynna okkur málin á hinum einstöku stöðum nema sérstakar ástæður séu fyrir hendi sem nokkrir þm. hafa sameinast um. Á þessu þingi hefur, eins og margoft hefur komið fram í umræðunni, gefist afar skammur tími til að afgreiða ýmis mál og vona ég því að ef við sem hér erum nú stöndum að skiptingu fjárins á næsta ári gefist þingmannahópum meiri tími til að fara betur ofan í mál sem heyra til þeirra heimabyggðum. Það er vonlaust að ætla sér að fá heildarmynd af stöðu mála, þó í eigin kjördæmi sé, á innan við klukkutíma. Brtt. þær sem ég mæli nú fyrir fyrir hönd þingflokks Kvennalistans er að finna a þskj. 261 og vík ég nú að fyrstu þeirra sem fjallar um jöfnun á námskostnaði nemenda framhaldsskólans. Við leggjum til að í stað 25 millj. á lið 02–884, Jöfnun á námskostnaði, verði á næsta ári varið 100 millj. kr. Það má telja öruggt að ein mikilvæg ástæða óæskilegrar byggðaþróunar í landinu er hinn mikli aðstöðumunur ungs fólks til að sækja nám á framhaldsskólastigi. Það er algengt að fólk velji þann kost að flytja úr dreifbýli til þéttbýlisstaða og þá einkum höfuðborgarsvæðisins þegar elsta barnið á heimilinu lýkur grunnskóla. Ástæðurnar eru oftast fyrst og fremst fjárhagslegs eðlis. Þrátt fyrir mikla fjölgun framhaldsskóla um land allt á undanförnum tveimur áratugum er alltaf stór hópur ungmenna sem þarf að flytjast til þeirra þéttbýlisstaða þar sem skólar þessir eru staðsettir og svo mun trúlega alltaf verða. Árið 1972 voru sett lög um jöfnun námskostnaðar, en árin 1970 og 1971 hafði reyndar verið úthlutað námsstyrkjum til nemenda úr dreifbýli. Í 1. gr. laganna frá 1972 segir, með leyfi forseta: "Ríkissjóður veitir námsstyrki til jöfnunar á fjárhagslegum aðstöðumun nemenda í framhaldsskólum að því leyti sem búseta veldur þeim misþungum fjárhagsbyrðum." Með reglugerð með lögum þessum er út kom árið 1973 segir m.a. í 5. gr., með leyfi forseta: "Styrkfjárhæðir fara eftir heildarfjárhæð sem veitt er til jöfnunar á námskostnaði í fjárlögum ár hvert." Víst er að á fjárlögum hvers árs hefur verið veitt fé til þessa, en það hefur komið í ljós að raungildi þeirra styrkja sem úthlutað hefur verið frá árinu 1975 hefur minnkað til muna. Á fundi Sþ. 26. nóv. sl. bar hv. varaþm. Sturla Böðvarsson fram fsp. til hæstv. menntmrh. um meðalstyrkfjárhæð hvers nemanda á árunum 19751987 og óskaði hann eftir að upphæðir yrðu færðar til verðlags í nóvember 1987 með vísitölu framfærslukostnaðar. Í svari hæstv. menntmrh. kom fram að meðalupphæð styrkþega árið 1975 var 26 490 kr. fyrir skólaárið á verðlagi nóvembermánaðar 1987 eins og ég sagði áður. Alla tíð síðan hefur þessi styrkur til nemenda úr dreifbýli farið sílækkandi og var aðeins 12 496 kr. að raungildi á sl. skólaári. Í máli hæstv. menntmrh. kom einnig fram að miðað við þær 25 millj. sem eru á fjárlagafrv. til þessa verkefnis og þá staðreynd að ekkert bendir til að umsækjendum um dreifbýlisstyrki fækki á næsta ári má búast við að meðalupphæð á hvern nemanda verði um það bil sú sama og 1987 eða milli 12 og 13 þús. kr. Fyrr á þessu þingi bar ég ásamt fleiri hv. þm. Kvennalista, Alþb. og Borgarafl. fram þáltill. þess efnis að ríkissjóður greiddi launakostnað starfsfólks við mötuneyti framhaldsskólanna. Það liggja mörg stór mál fyrir til afgreiðslu á hinu háa Alþingi þessa dagana og er því útlit fyrir að tillaga sú fái að bíða afgreiðslu til næsta árs. En í grg. með till. kemur fram að nemendur sem eru í fullu fæði við mötuneyti framhaldsskólanna þurfa að greiða a.m.k. 90 þús. fyrir fullt fæði á þessu skólaári. Síðan sú upphæð var í gildi hafa hin ýmsu 25% verið að bætast við að undirlagi hæstv. ríkisstjórnar þannig að þessi tala mun hækka sem því nemur. Milli 30 og 40% af þessum kostnaði nemendanna er launakostnaður starfsfólksins. Í grg. segir varðandi þetta atriði, með leyfi forseta: "Allir hljóta að sjá hversu þungur baggi þetta er á þeim heimilum sem senda þurfa börn sín í heimavist. Víst er að fyrir marga er hann svo þungur að margir unglingar eiga þess vart kost að afla sér framhaldsmenntunar." Þetta eina atriði er því mikið hagsmunamál nemendanna og foreldra, fyrst og fremst þeirra sem búa í dreifbýli. En þetta er aðeins einn kostnaðarliður af mörgum sem heimili í dreifbýli þurfa að bera vegna framhaldsnáms barna sinna. Í skriflegu svari hæstv. menntmrh., sem barst mér og hv. þm. Kristínu Einarsdóttur vegna fsp. okkar um ýmis atriði varðandi hlutfall nemenda úr dreifbýli í framhaldsskólum landsins svo og heimavistarrými á hinum ýmsu stöðum á landinu, kom í ljós að enn þá vantar mikið upp á að aðstaða nemenda eftir búsetu sé jöfn. Fsp. okkar er á þskj. 127. Með því að taka tvö dæmi úr svari hæstv. menntmrh. er hægt að segja mikið um þá aðstöðu sem dreifbýlisnemar búa við. Árið 1985 stunduðu 3110 utanbæjarnemendur nám í Reykjavík. Séu nemendur í fræðsluumdæmi Reykjaness teknir út úr þessum hópi, en reikna má með að flestir þeirra fari heim á kvöldin, standa eftir 1408 nemendur landsbyggðarinnar. Heimavistarrými fyrir utanbæjarnemendur í höfuðborginni eru alls 20, 20 rúm í Sjómannaskólanum í Reykjavík. Það segir sig því sjálft að flestir utanbæjarnemendur þurfa að leita sér að húsnæði á hinum almenna leigumarkaði í Reykjavík, hversu góður kostur sem það nú er. Þeir leigja sér herbergi, en nú mun vera algengt að menn þurfi að borga 10–15 þús. á mánuði fyrir meðalstórt herbergi. Í Fjölbrautaskóla Vesturlands á Akranesi stunda á þessari önn 250 utanbæjarnemendur nám. Þar af komast 64 í heimavist. Þar í bæ borga þeir sem herbergi leigja af bæjarbúum um það bil sama verð fyrir hvern mánuð og heimavistarbúar borga fyrir alla önnina. Af þeim dæmum sem ég hef hér nefnt sýnist mér að allir ættu að geta verið sammála um að dreifbýlisstyrkinn þarf að hækka verulega eigi hann að hafa einhver minnstu áhrif til jöfnunar á námskostnaði nemenda. Í svari hæstv. menntmrh. við fsp. um dreifbýlisstyrkinn, sem ég nefndi áðan, kom einnig fram að sl. vetur var skipuð nefnd til að athuga og endurskoða þetta námsstyrkjakerfi og að hún væri komin talsvert langt í starfi sínu. Greinilega hefur henni þó ekki tekist að beita þeim áhrifum sem til þurfti til að fá framlag ríkisins til jöfnunar á námskostnaði hækkað eins og greinilega er mikil þörf á. Það kom einnig fram í máli hæstv. menntmrh. að gert er ráð fyrir að fjöldi umsækjenda verði svipaður og í fyrra þannig að nú stefnir í að styrkur til hvers nemanda verði svipaður og á sl. ári eða um það bil 12 þús. Einn þátt hef ég alls ekki minnst á, en það er hinn gífurlegi bókakostnaður sem framhaldsnáminu fylgir og leggst auðvitað á alla nemendur hvar sem þeir búa. En sá kostnaður sem ég minntist á fyrr í máli mínu leggst einkum á dreifbýlisnemendur og fjölskyldur þeirra. Það er ljóst að efnahagur fólks í landinu er afar mismunandi um þessar mundir og launakannanir hafa sýnt að tekjur fólks á landsbyggðinni eru lægri en á höfuðborgarsvæðinu. Það eru því margar ástæður fyrir því að ég tel að hér sé um afar brýnt mál að ræða og legg áherslu á að hv. þm. sýni þessu máli skilning þannig að styrkirnir geti á ný gegnt því hlutverki sem þeim var ætlað í upphafi. Í umræðu um lögin sem sett voru 1972 um jöfnun á námskostnaði sagði hv. þm. Pálmi Jónsson m.a., með leyfi forseta: "Jöfn menntunarstaða er eitt hið mesta réttlætismál og hagsmunamál byggðarinnar í landinu því aðstaða til menntunar hefur einnig sitt hagræna gildi, það gildi að ef menn hafa ekki aðstöðu til þess að hljóta sambærilega menntun á einum stað sem annars staðar, þá mun búsetan raskast." Þessi orð hv. þm. eru enn þá í fullu gildi. Sú upphæð, 100 millj., sem hér er lagt til að veitt verði til þessa verkefnis, er alls ekki ofætluð. En á næsta ári liggja vonandi og væntanlega fyrir einhverjar niðurstöður frá þeirri nefnd, sem nú er að störfum, sem hægt er að byggja á þannig að þessir námsstyrkir til nemenda úr dreifbýli verði raunhæfir á næstu árum. 2. brtt. sem ég mæli fyrir fyrir hönd Kvennalistans er varðandi framlög til ferðamálasamtaka hinna ýmsu landshluta. Á sl. árum hafa menn gert sér æ ljósari grein fyrir mikilvægi ferðaþjónustu í atvinnuuppbyggingu okkar Íslendinga. Vegna þeirra breytinga sem nú eiga sér stað í atvinnuháttum landsbyggðarinnar renna stöðugt fleiri hýru auga til ferðaþjónustu sem vænlegs kosts fyrir íbúa landsbyggðarinnar. Um árabil höfðu ferðamálanefndir starfað á vegum samtaka sveitarfélaga, en fyrir rúmum fimm árum riðu sveitarstjórnarmenn á Vesturlandi ásamt hagsmunaaðilum í ferðaþjónustu á vaðið með stofnun sérstakra ferðamálasamtaka. Aðrir landshlutar fylgdu í kjölfarið og eru landshlutasamtökin nú sjö, en það sjöunda er nýstofnað og mun vera hér á höfuðborgarsvæðinu. Tilgangur ferðamálasamtakanna er fyrst og fremst sá að efla ferðaþjónustu á viðkomandi svæðum þannig að hún verði til sem mestra hagsbóta fyrir íbúa á viðkomandi svæðum. Stór liður í starfi samtakanna er kynningarstarfsemi af ýmsu tagi, markaðsmál og fyrirgreiðsla við ferðamenn, svo og að stuðla að aukinni umhverfisvernd, betri merkingum við vegi og að bæta aðstöðu ferðamanna í hvívetna til að njóta þess sem hin ýmsu svæði hafa upp á að bjóða. Ferðamálasamtök landshlutanna hafa nú myndað með sér formleg samstarfssamtök. Þau hafa m.a. beitt sér fyrir samræmingu og betra skipulagi á útgáfu bæklinga, auk þess sem þau eiga nú öll fulltrúa í Ferðamálaráði. Stærsta verkefni ferðamálasamtaka landshlutanna á síðasta ári og stærsta baráttumál þeirra undanfarin ár var að koma á laggirnar sérstakri upplýsingamiðstöð fyrir ferðamenn sem nú er staðsett í Ingólfsstræti 5 í Reykjavík. Þar getur ferðafólk, innlent sem erlent, fengið hlutlausar upplýsingar um alla möguleika sem þessi atvinnugrein býður upp á hér á landi. Upplýsingamiðstöðin er rekin í samstarfi Ferðamálaráðs, ferðamálasamtaka landshlutanna og Reykjavíkurborgar. Fyrirhugað er að slíkar upplýsingamiðstöðvar rísi víðar um landið og sú tækni, sem við höfum orðið yfir að ráða, geti tengt þær saman. Starfsemi slíkra stöðva getur stórbætt þjónustu við ferðafólk, auk þess sem sú samstaða aðila í ferðaþjónustu sem nú hefur myndast gefur mikla möguleika til hagræðingar og þróunar. Að sögn starfsmanna upplýsingamiðstöðvarinnar hafa annir þar farið langt fram úr vonum manna og því er Ijóst að mikil nauðsyn er á því að hægt sé að afla sér upplýsinga hjá hlutlausum aðila því það eru mörg og mismunandi áhugamál sem reka erlenda ferðamenn hingað. En þess ber þó að geta hér að einnig hefur mikill fjöldi Íslendinga leitað sér upplýsinga til þessarar upplýsingamiðstöðvar. Upplýsingamiðstöð í Reykjavík breytir þó ekki þörfinni fyrir kröftugt starf ferðamálasamtaka úti á landsbyggðinni. Hagsmunaaðilar í ferðamannaþjónustu úti á landi hafa haft forustu í starfsemi ferðamálasamtakanna í nánu samstarfi við sveitarfélögin. Fjárhagur ferðamálasamtakanna hefur byggst á frjálsum framlögum sveitarfélaga og hagsmunaaðila í formi félagsgjalda. Á síðasta ári var á fjárlögum samþykkt að veita 600 þús. kr. til þeirra sex samtaka sem þá voru starfandi. Nú hefur þessi liður fallið brott í því frv. sem hér liggur fyrir. Við kvennalistakonur leggjum til að á þeim fjárlögum sem nú eru til umræðu verði liður þessi settur inn á ný undir númerinu 10–485, eins og fram kemur hér undir 2. lið brtt. minnar, og þar komi nýr liður, Ferðamálasamtök, og upphæðin verði 1400 þús. þannig að upphæðin til hverra ferðamálasamtaka verði hækkuð um helming svo að þau sjö sem nú starfa fái 200 þús. hvert. Ég hef í máli mínu tíundað mikilvægi ferðaþjónustunnar fyrir íbúa landsbyggðarinnar. Ég vil, herra forseti, vekja athygli á því að ferðamálasamtökin hafa nú skuldbundið sig til að eiga 25% rekstraraðild að upplýsingamiðstöðinni í Reykjavík og hafa reyndar munnlegt loforð Byggðastofnunar fyrir aðstoð fyrstu 2–3 árin. En þetta er aðeins einn liður í starfinu. Ferðamálasamtökin hafa sem slík tekið þátt í Vestnorden-ferðakaupstefnunni og telja forráðamenn að árangur af því starfi sé þegar farinn að skila sér til hagsbóta fyrir íbúa landsbyggðarinnar og um leið auðvitað fyrir landsmenn alla. Það skiptir sköpum nú að koma fótum undir þetta starf úti á landsbyggðinni þannig að íbúar þar geti tekið fullan þátt í uppbyggingu þessarar ört vaxandi atvinnugreinar. Vona ég því að hófleg till. okkar um 1400 þús. kr. framlag til þessarar starfsemi fái jákvæðar undirtektir þingheims því að sú upphæð sem lögð er til er nánast eingöngu viðurkenning á því starfi sem unnið er á vettvangi ferðamálasamtakanna. 3. liðurinn á brtt. þeim sem ég mæli fyrir varðar einnig ferðamál, en ég hef fyrr í máli mínu minnst á mikilvægi ferðaþjónustunnar og uppbyggingar hennar og mun því ekki tíunda það frekar hér. Ég vil aðeins vekja athygli á því að á undanförnum árum hafa verið gerðar ýmsar áætlanir og spár um fjölda erlendra ferðamanna sem sækja muni Ísland heim á næstu árum. Þær spár hafa ætíð farið fram úr björtustu vonum manna. Á árunum 1982–1983 var að frumkvæði Ferðamálaráðs unnin fagleg skýrsla um stöðu ferðamála og líklega þróun á þeim vettvangi til ársins 1992. Í skýrslunni er gert ráð fyrir að erlendum ferðamönnum fjölgi að meðaltali um 35% á árunum 1984–1992. Fjölgunin hefur hins vegar orðið margfalt meiri og fjöldi erlendra ferðamanna á ári hverju er nú kominn upp í helming af íbúatölu landsins. Það má segja að ferðamálin hafi hingað til sætt furðulegri meðferð ráðamanna á hinu háa Alþingi. Árið 1976, fyrir ellefu árum, var ákveðið með lögum að fjármagna starfsemi Ferðamálaráðs með 10% af söluhagnaði Fríhafnarinnar á Keflavíkurflugvelli. Til að ríkissjóður færi á engan hátt halloka var útsölu verð á áfengi og tóbaki í Fríhöfninni hækkað um 10%. Er nú skemmst frá því að segja að við þetta lagaákvæði hefur aldrei verið staðið og er það til vansa fyrir þá sem að lögum þessum standa. Á yfirstandandi þingi hefur ferðamál oftlega borið á góma. Fram hefur komið till. til þál. um þörf fyrir mótun opinberrar ferðamálastefnu og í fsp. frá mér og hv. þm. Kristínu Einarsdóttur til hæstv. félmrh. í síðustu viku kom fram að orðið hefur mikil óheillaþróun í atvinnumálum leiðsögumanna hér á landi þar sem erlendir starfsbræður þeirra hafa farið um landið án atvinnuleyfa og þrátt fyrir lögverndun starfsheitis íslenskra leiðsögumanna. Við erum því að mörgu leyti á óheillabraut hvað þessa atvinnugrein varðar og mál að snúa af henni. Herra forseti. Þessa dagana er mikið rætt um tímamótafjárlög. Við kvennalistakonur leggjum til að liður 10–651 verði með í öllu talinu um tímamót, að staðið verði við lögbundin framlög til Ferðamálaráðs sem samkvæmt áætlun um sölutekjur Fríhafnar ætti að vera um 80 millj. kr. En þar sem svo illa hefur verið staðið við þessi lög sem raun ber vitni og ef við þurfum að horfa fram á að menn leggi ekki í að taka skrefið til fulls höfum við látið fylgja hér með till. til vara um að ekki verði varið minna en 60 millj. kr. til þessa málaflokks. Herra forseti. Ég lýk nú máli mínu, en aðrar þingkonur Kvennalistans munu mæla fyrir öðrum þeim till. til breytinga sem við höfum lagt fram.



Herra forseti. Fjárlagafrv. er að þessu sinni býsna margþætt eins og endranær, en ef eitthvað ætti að tína út úr sem sérstaklega væri talið einkenna frv. fer ekki milli mála að það eru skattahækkanirnar, sem þar er að finna, líklega einhverjar mestu skattahækkanir sem hér hafa dunið yfir um áratuga skeið. Þessar skattahækkanir eru þeim mun rosalegri þar sem um er að ræða matarskatta að miklum meiri hluta sem lenda fyrst og fremst af miklum þunga á herðum lágtekjufólks í landinu. Í það minnsta er víst að það er einmitt lágtekjufólkið sem mest mun finna fyrir þeim skatti þótt allir verði að sjálfsögðu að gjalda hann. En það er annað, sem væri kannski líka ástæða til að nefna sem einkenni á frv., og það er að í því eru ýmis sameiginleg verkefni ríkis og sveitarfélaga sett út á gaddinn og mikil áhætta tekin um hvað um þau verður. Hér er um að ræða tónlistarfræðsluna, byggingu dagvistarheimila, byggingu félagsheimila og byggingu byggðasafna. Það á að vísu að heita svo, eins og menn þekkja, að sveitarfélögin fái tekjur á móti til að jafna þann tekjumissi sem þau verða fyrir þegar ríkið hættir að styðja þessi verkefni með auknum framlögum úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga, en ekki þarf að segja neinum hér inni þau tíðindi, sem allir þekkja, að einmitt þessi sami jöfnunarsjóður hefur verið skertur á alla enda og kanta og því ekki á neitt að treysta að tekjur komi þar á móti. Jöfnunarsjóður var í tíð seinustu stjórnar skertur mjög verulega án þess að sveitarfélögin væru spurð álits eða fengið samþykki þeirra til þess og ljóst er að nú þegar verið er að stórauka tekjur ríkissjóðs af söluskatti er ekki ætlunin að sveitarfélögin fái í sinn hlut þá tekjuaukningu sem þeim bæri að öllu eðlilegu þegar einn af tekjustofnum þeirra er aukinn og breikkaður. Það er einfaldlega till. okkar alþýðubandalagsmanna að þessi áform um flutning verkefna yfir á sveitarfélög, sem ég hef nú nefnt, verði lögð á hilluna. Í tillögum okkar á þskj. 275 er að finna brtt. sem ganga í þessa átt. Við leggjum það til að til tónlistarfræðslu verði varið 160 millj. kr. í staðinn fyrir 105 millj. eins og frv. gerir ráð fyrir. Það er til að óbreytt ástand haldist á þessu sviði. Við leggjum til að samþykkt verði 100 millj. kr. framlag til dagvistarheimila. Og við leggjum til að samþykkt verði 30 millj. kr. framlag til Félagsheimilasjóðs og tæplega 10 millj. kr. framlag til byggða- og minjasafna. Við leggjum sem sagt til að þessi verkefni verði áfram á ábyrgð ríkissjóðs, minnum á að uppbygging dagvistarheimila tók mjög mikinn fjörkipp hér um árið þegar ríkið tók að sér að kosta byggingu þessara heimila. Þá varð gerbreyting á þessu sviði í einu vetfangi má segja. Það er auðvelt að rekja þá sögu með vísun til línurita. Og með nákvæmlega sömu rökum og þetta var gert á sínum tíma, að láta ríkið styðja byggingu dagvistarheimila, má færa líkur að því að nú þegar þessi framlög eru afnumin komi mikill afturkippur í þessa uppbyggingu alla. Ég held að þetta þurfi ekki neinna frekari útskýringa við. Það þarf ekkert annað en heilbrigða skynsemi til að átta sig á því að þegar ríkið kippir að sér höndunum mun verða afturkippur á þessu sviði. Nákvæmlega sama gildir um tónlistarfræðsluna. Það er auðvelt að rekja hvernig mikil uppsveifla varð í tónlistarfræðslu á Íslandi þegar ríkið kom til skjalanna með lögbundnum fjárstuðningi. Það er enginn vafi á því að við erum að stíga skref aftur á bak mörg ár aftur í tímann með því að fella niður þessi framlög af hálfu ríkisins. Og hvers vegna á tónlistarfræðsla að vera undir önnur lögmál seld en hver önnur fræðslustarfsemi í landinu? Það hef ég aldrei getað skilið. Niðurfelling framlaga til Félagsheimilasjóðs mun áreiðanlega skapa mikið misrétti meðal sveitarfélaga í landinu. Sum þeirra hafa byggt upp glæsileg félagsheimili, oft í samvinnu, önnur hafa ekki ráðist í þetta átak. Það segir sig sjálft að þeir sem hafa fengið mikið fé frá ríkinu í þessum tilgangi eru auðvitað allt öðruvísi og betur settir en hinir sem ekki hafa enn hafist handa að treysta sína félagsaðstöðu. Í þessu sambandi er rétt að minna á að með því að fella niður framlögin til Félagsheimilasjóðs er verið að eyðileggja mjög merkilegan lítinn sjóð sem heitir Menningarsjóður félagsheimila og fékk 10% framlaga í Félagsheimilasjóð. Þessi menningarsjóður studdi ýmiss konar menningarstarfsemi sem fram fór í félagsheimilunum á þann hátt að veittir voru ferðastyrkir fólki sem kannski var búsett í höfuðborginni eða annars staðar og fór í ferðalög um landið til að hafa uppi menningarstarfsemi í félagsheimilunum og fékk þá til þess fjárstuðning úr menntmrn. Þetta er fellt algjörlega niður nú þegar ekkert framlag fæst lengur úr Félagsheimilasjóði og það kemur enginn annar sjóður þarna í staðinn. Menn skulu ekki ímynda sér að þarna sé um að ræða eitthvert sjálfgefið verkefni sveitarfélaga sem þau muni sinna hvert fyrir sig eða mörg í sameiningu. Þarna verður ósköp einfaldlega um að ræða að menningarstarfsemi víðs vegar um land skerðist og möguleikar menntmrn. til að örva og efla menningarstarfsemi víðs vegar kringum land skerðast ef ekkert annað fé kemur í staðinn. Ég verð að viðurkenna að ég er satt að segja undrandi á því að hæstv. menntmrh. skuli ekki enn hafa séð til þess að eitthvað kæmi þarna í staðinn.

Það er í lögunum. Það er gert ráð fyrir því að menningarsjóður fái 10% af skemmtanaskatti og haldi áfram starfi.

Nú, kannski er þarna um misskilning að ræða hjá mér og þá er það vel. Ég hafði ekki áttað mig á því að þessi starfsemi héldi áfram og skal þá taka aftur það sem ég hef sagt. Ef séð er til þess að þessi starfsemi haldi áfram þá er það mjög vel. Ég hafði satt að segja ekki tekið eftir því að svo væri. En hitt stendur eftir að framlögin til Félagsheimilasjóðs skerðast og það er mjög illt. Mér finnst þessar tillögur um tilflutning verkefna yfir á sveitarfélögin bera vott um að þessi mál hafi ekki verið hugsuð í botn. Og þó að það reyndist rangt hjá mér sem ég nú nefndi um kannski minnsta málið af þessu, þ.e. um menningarsjóðinn, stendur hitt eftir að þarna er verið að rífa niður starfsemi sem hafði verið byggð upp og hafði skilað miklum og góðum árangri. Öll var þessi starfsemi á ábyrgð menntmrn. og ég tel mjög miður ef nú verður haldið í þveröfuga átt frá því sem verið hefur. Í öðru lagi má á það benda varðandi sveitarfélögin að framlög til grunnskóla, hafna og sjúkrahúsa hafa verið mjög lítil og vesældarleg á undanförnum árum og það hafa myndast býsna langir biðlistar hjá sveitarfélögum vegna verkefna af þessu tagi. Ég þekki það t.d. úr mínu sveitarfélagi hve þörfin á framkvæmdum við hafnir er orðin mikil og hve lítið hefur verið hægt að gera undanfarin ár og þó ég vissulega fagni því að fjárveiting til hafna aukist nú á ný er mér alveg ljóst að það er engan veginn nægilegt sem nú fæst til hafnanna og ástandið heldur áfram að vera mjög erfitt víða. Ég nefni sem dæmi að til stóð í mínu kjördæmi að gera miklar dýpkunarframkvæmdir bæði á Siglufirði og á Skagaströnd, en það verður bersýnilega ekki hægt að ráðast í þessar framkvæmdir nema að litlu leyti og þá er ljóst t.d. á Siglufirði að kostnaður á hvern rúmmetra, sem grafinn verður, verður verulega miklu hærri en ef hægt hefði verið að taka hæfilegan áfanga eins og til stóð. Það stóð til að taka þrisvar sinnum stærri áfanga en fjárlagafrv. gerir núna ráð fyrir. Það er alveg ljóst að verðlag á hvern rúmmetra í dýpkun verður líklega um tvöfalt hærra en verið hefði ef hægt hefði verið að ráðast í þessa framkvæmd með eðlilegum hætti. Það er líka ljóst að mjög mörg skólamannvirki fá ekki nema brot af þeim fjárveitingum sem þau hefðu þurft að fá. Ég t.d. þekki það úr mínu kjördæmi þar sem víða er verið að byggja upp íþróttamannvirki, íþróttahús og sundlaugar að þar tomma menn ekki áfram með framkvæmdir nema örlítið á hverju ári og framkvæmdirnar verða bæði dýrari en þurft hefði að vera ef hægt hefði verið að ráðast í þetta með eðlilegum hætti og auk þess eru framkvæmdirnar mjög lengi að ná verklokum. Við þessa afgreiðslu er t.d. ljóst að margir sveitahreppar verða að bíða með að byggja skólahúsnæði fyrir yngstu nemendurna, en mjög víða í sveitum landsins er húsnæði til skólahalds fyrir yngstu nemendurna mjög lélegt og alls ófullnægjandi miðað við það sem gengur og gerist í þéttbýli í dag. En menn segja: Það verður að velja og hafna og það er ekki hægt að gera allt í einu og þar af leiðandi dregst það ár frá ári að hægt sé að ráðast í þessar framkvæmdir. Við höfum, alþýðubandalagsmenn, gert till. um það á þskj. 275 að framlög til hafnamannvirkja hækki upp í 480 millj., þ.e. 80 millj. kr. meira en fjvn. gerir ráð fyrir. Einnig gerum við ráð fyrir því að fjárveitingar til sjúkrahúsa og læknisbústaða hækki verulega eða í 290 millj. og fjárveitingar til byggingar grunnskóla og íbúða fyrir skólastjóra hækki í 385 millj. Ég vil síðan nefna fjárveitingar sem við gerum hér tillögur um og varða skólafólk. Við teljum að algjörlega sé óhjákvæmilegt að Lánasjóður ísl. námsmanna fái 200 millj. kr. hærri fjárveitingu en frv. gerir ráð fyrir. Eins og kunnugt er fylgdu lán lánasjóðsins ekki verðbreytingum hér um árið og því fór það svo að lánin hættu að nema umframfjárþörf nemenda, eins og hafði þó tekist að ná á sínum tíma, og lánin sigu niður. Á þessu hefur engin breyting orðið þó framlagið til lánasjóðsins hafi verulega hækkað. Skýringin á þessu er sú að vextir í þjóðfélaginu hafa mjög hækkað og því hefur fjárhagur sjóðsins orðið erfiðari með hverju árinu sem liðið hefur þannig að það stóraukna framlag sem nú er í fjárlagafrv. til lánasjóðsins dugar rétt til þess að mæta aukinni fjárþörf sjóðsins vegna vaxtahækkana. Þess vegna gerum við tillögu um það hér að framlag til sjóðsins hækki um 200 millj. kr. Auðvitað er þetta mál fyrst og fremst spurningin um hvort á að ríkja hér á Íslandi jafnrétti til náms og mér er kunnugt um að mjög víða er erfið staða hjá skólanemendum, stúdentum og öðrum sem fá lán úr lánasjóðnum. Ég nefni líka annað náskylt mál þar sem eru framlögin til jöfnunar námskostnaðar sem einkum eru ætluð framhaldsskólanemum sem stunda nám fjarri heimabyggð sinni. Ég hef flutt frv. um það oftar en einu sinni hér á Alþingi að framlög í þessu skyni verði verulega hækkuð. Ég held að óvíða hafi önnur eins vanræksla átt sér stað eins og einmitt á þessu sviði þar sem nokkurn veginn sama tala hefur verið til ráðstöfunar til jöfnunar námskostnaðar ár frá ári þrátt fyrir alla verðbólgu í þjóðfélaginu. Í núverandi frv. er talan 25 millj. kr., en ég hygg að fyrir 4–5 árum hafi talan verið í kringum 20 millj. Þetta er eitt mesta hneykslið í fjárlagafrv. og hef ég litlu þar við að bæta umfram það sem hv. 6. þm. Vesturl. Danfríður Skarphéðinsdóttir sagði um þetta mál áðan en allt var það hárrétt og ekki annað fyrir mig að gera en að taka undir það sem hún sagði um það. En ég hef hreyft þessu máli í mörg undanfarin ár og flutt um það frv. og vek á því athygli að þetta hneyksli vex með hverju árinu sem líður vegna þess að upphæðin stendur í stað ár frá ári. Á þskj. 275 flytjum við till. um að jöfnun á námskostnaði verði þrefölduð, þ.e. að upphæðin verði 75 millj. Það er að vísu nokkuð lægri upphæð en hv. þm. Kvennalistans gera tillögu um. Mig minnir að þær séu með till. um 100 millj. Ég er ekki að segja að það sé nein ofrausn í sjálfu sér því að upphæðin hefur staðið í stað mjög lengi, en ég lít þá á þessa till. okkar sem nokkurs konar varatillögu við till. þingmanna Kvennalistans þannig að sé hún felld verða greidd atkvæði um lægri till., þ.e. að upphæðin verði 75 millj. En ég mun hiklaust styðja till. þeirra um að upphæðin verði 100 millj. því ég tel það enga ofrausn. Ég vil nefna hérna till. okkar um Þjóðleikhúsið. Eins og fram hefur komið í fjölmiðlum er þörf á því að endurnýja búnað og byggingu Þjóðleikhússins og kostnaður við það mun nema nokkuð á annað hundrað millj. kr. Það þarf bæði að framkvæma endurbætur á húsinu að innan og að utan. Þak, veggir, áklæði, teppi - allt er þetta mjög illa farið og þjóðinni til skammar. Það eru ætlaðar í fjárlagafrv. 10 millj. í þessu skyni. Það er allt of lág upphæð miðað við þarfirnar. Ég tel að lágmarksupphæð í þessu skyni sé 20 millj. kr. Ég vek á því athygli að Þjóðleikhúsið í heild og fjárlagaliðir þess þarfnast endurskoðunar. Það hafa nýlega verið gerðir samningar þar við starfslið og ekki hefur verið tekið tillit til þeirra í fjárlagagerðinni. Ég vil eindregið skora á hv. fjvn. að taka málefni Þjóðleikhússins til nánari yfirvegunar milli 2. og 3. umr. Ég hygg að það fari ekkert á milli mála að sú starfsemi er mjög vanrækt, fær t.d. miklu minni hækkun milli ára en önnur leiklistarstarfsemi í landinu. Það er mjög eftirtektarvert. Ég nefni svo hér till. okkar um starfslaun listamanna. Ég gæti vissulega hugsað mér að gera tillögur um ýmiss konar hækkun á liðnum Listir, en við látum okkur nægja að flytja hér eina till. sem snýr að listamönnunum sjálfum og starfskjörum þeirra. Það er liðurinn Starfslaun listamanna. Við leggjum til að hann tvöfaldist og fari upp í 20 millj. kr. Aftur á móti er það okkar skoðun að úthlutun listamannalauna mætti gjarnan falla niður. Þar er á ferðinni fyrirbrigði sem ekki er við hæfi. Þar eru upphæðir svo lágar að menn hljóta að fyrirverða sig fyrir hönd ríkisins að útdeila svo smáum upphæðum. Staðreyndin er sú að það þykir engum heiður að fá listamannalaun fyrst og fremst vegna þess að upphæðirnar eru svo skelfilega lágar og ómerkilegar. Þær bera ekki vott um að borin sé mikil virðing fyrir því starfi sem verið er að launa. Ég held að rithöfundar og listamenn séu almennt þeirrar skoðunar að rétt sé að breyta tilhögun þessara mála þannig að um stóraukningu á starfslaunum verði að ræða. Þess vegna er þessi till. flutt um að tvöfalda starfslaunin. Ég vek athygli á lið í fjárlögum sem heitir Kynning á íslenskri list erlendis. Þarna er um að ræða fjárlagalið sem hefur verið að vaxa undanfarin ár og er það vel, en það þarf að gera miklu stærra átak á þessu sviði. Þess vegna gerum við hér tillögu um að til þessa verkefnis verði veittar 10 millj. kr. Ég ætla ekki að fjölyrða að sinni um þetta verkefni. Ég álít að það þyrfti að koma upp sérstökum sjóði í þessu skyni og skipuleggja þessi mál miklu betur en gert hefur verið, en í þessu samhengi, þ.e. við afgreiðslu fjárlaga, er rétt að láta sér nægja að gera tillögu um að þessi liður sé verulega hækkaður. Í till. okkar er síðan gert ráð fyrir tekjuöflun til að standa straum af útgjöldum þeim sem við höfum gert hér tillögur um. Þessar tekjutillögur er að finna í 1. og 2. tölul. okkar till. Það er í fyrsta lagi að eignarskattur sé nokkuð hækkaður eða í 2 milljarða úr 1,5 milljörðum og að lagður sé á sérstakur stóreignaskattur upp á hálfan milljarð. Einnig leggjum við til að tekjuskattur á félög sé hækkaður úr 1750 millj. í 2300 millj. Samtals mundu þessar tekjur gefa um 1500 millj. kr. Till. okkar alþýðubandalagsmanna nema ekki svo hárri fjárhæð. Þær munu nema 1200–1300 millj. kr. og það sem afgangs er mundi þá nýtast til að rétta af hallann á ríkissjóði. Ég nefni svo að lokum, herra forseti, að ég flyt á þskj. 276 sérstaka till. um Fjölbrautaskólann á Sauðárkróki. Fjölbrautaskólinn á Sauðárkróki hefur verið í uppbyggingu undanfarin ár og þar hefur verið megináhersla lögð á byggingu heimavistar. Til þess verkefnis eru ætlaðar 20 millj. í þessum fjárlögum. Hins vegar er staðreynd að það hefur ekki verið veitt ein einasta króna til að kaupa tæki og búnað til þess skóla í allmörg ár. Það er algjörlega óviðunandi. Ég þekki vel að tæki og búnaður skólans eru í vanrækslu. Þar þarf margt að endurnýja, algjörlega óviðunandi ástand. Því geri ég tillögu um að í þetta verkefni verði varið 800 þús. kr. eins og beðið var um. Í öðru lagi liggur næst fyrir að hefja byggingu bóknámshúss. Skólinn býr ekki við neitt kennsluhúsnæði sem ætlað er til bóknáms. Hann leigir af kaupfélaginu á staðnum 800 m2. Það húsnæði er á margan hátt mjög óhentugt og auk þess afar erfitt að reka skóla þar sem kennt er á þremur stöðum í bænum. Aðstaða kennara er fyrir neðan allar hellur. Þeir verða að láta sér nægja vinnuaðstöðu í gluggalausu herbergi mjög þröngu og litlu. Það er enginn vafi á að skortur á bóknámshúsi stendur þessum skóla mjög fyrir þrifum. Fyrsta skrefið til að undirbúa bygginguna er að sjálfsögðu að hanna bóknámshúsið. Það hefur verið teiknað en ekki hannað að öðru leyti. Ég legg til að til þessa verkefnis verði varið 3 millj. kr.



Virðulegi forseti. Nú brestur mig skilning. Hefur hæstv. fjvn. yfirskilvitlegar gáfur og þarf því ekki að vera viðstödd umræðuna og kynningar a brtt. eða skiptir það engu máli? Spyr sá sem ekki veit. Ég mæli fyrir brtt. á þskj. 257 við frv. til fjárlaga árið 1988 sem bornar eru fram af þingkonum Kvennalistans. - Ég bið reyndar hv. 2. þm. Vesturl. afsökunar á þessum ummælum. Hann situr hér og er í fjvn., en hann hefur þá líklega nóg að gera við að skrifa niður skilaboð til fjvn. Þær brtt. sem liggja fyrir á þskj. 257 fjalla allar utan ein um mennta- og menningarmál. Þessi eina till. er um breytingu á liðnum Geislavarnir ríkisins. Það ætti að vera óþarfi að fjölyrða um nauðsyn þeirrar hækkunar sem þarna er lögð til, þ.e. 3,5 millj. kr., því það er sú upphæð sem Geislavarnir þurfa nú til að geta veitt móttöku mikilvægri aðstoð frá Alþjóðakjarnorkustofnuninni. Sú aðstoð er í formi tækja og tækniaðstoðar og ætti þar með að vera hægt að halda uppi reglubundnum mælingum á geislavirkni í umhverfi og í matvælum líkt og kveðið er á um í lögum um geislavarnir. Geislavarnir hafa í tvígang verið ræddar í sölum hins háa Alþingis á haustþingi vegna fsp. og þáltill. þar sem rækilega var gerð grein fyrir nauðsyn þessa fjár. Það væri ekki vansalaust ef Geislavarnir ríkisins gætu ekki notfært sér boðna aðstoð Alþjóðakjarnorkustofnunarinnar vegna þess að smáhungurlús vantaði á fjárlögin. Væntum við þess að því verði kippt í lag. Hinar fjórar brtt. á þskj. fjalla eins og áður sagði um mennta- og menningarmál. Ég minnist þess varla að þau mál hafi borið á góma í þingsölum þann tíma sem ég hef dvalið hér og fátt bendir til að þau mál hvíli þungt á hæstv. ráðherrum og þm. Það er talsvert ankannalegt í ljósi þess að mönnum verður óhóflega tíðrætt um þau í ræðum ýmiss konar utan þings, sérstaklega ef menn eru í hátíðaskapi. Þá vilja þeir veg íslenskrar menningar og tungu sem mestan. Það er sérkennileg mótsögn í íslensku menningarlífi að hvergi þar sem þekkist til á byggðu bóli virðist áhugi almennings á listum og menningu eins almennur og hér á landi, bæði hvað varðar þátttöku og neyslu, en á hinn bóginn þarf að leita langt til að finna lægri opinber framlög en hér tíðkast. Ástæðan fyrir því að þetta mótsagnakennda dæmi gengur upp er að stór hluti listastarfsemi á Íslandi er unninn í sjálfboðavinnu. Er ég þá ekki að tala um áhugastarfsemi sem stendur með miklum blóma, sérstaklega úti á landsbyggðinni. Nei, ég er að tala um atvinnufólk sem innir af höndum ómælda vinnu í þágu íslenskrar menningar og sköpunar án þess að fyrir komi greiðslur. Þeir sem fá greiðslur teljast sjálfsagt velflestir til láglaunahópa. Félagsleg réttindi listamanna eru sáralítil, bæði hvað varðar lífeyrissjóði, eftirlaun og ég tala nú ekki um atvinnuöryggi. Það er augljóst mál að það þarf að endurskoða allt styrkjakerfi menningarmála. En meðan það hefur ekki verið gert þrátt fyrir ítrekuð tilmæli listamanna verður að nægja að leggja til hækkanir á fjárlögum. Brýnustu verkefnin eru þó stórbættir starfslaunasjóðir bæði til einstaklinga og verkefna, lífeyrissjóðamál, lausn húsnæðisvanda í Reykjavík til tónlistar- og leiklistarhalds og miklu myndarlegri stuðningur við þær stofnanir sem ætlað er að vera burðarásar menningarinnar. Of langt mál væri að gera hér að umtalsefni hvernig við stöndum að uppfræðslu og uppeldi barna og unglinga í menningarlegu tilliti. Það er kapítuli út af fyrir sig. Mönnum verður tíðrætt þessa dagana um þá hættu sem steðjar að íslenskri tungu og menningu. Í þeim málum er fátt ofsagt. Einhæf menningaráhrif og síbyljan svonefnda eru nær allsráðandi í fjölmiðlum og ekki séð fyrir endann á áhrifum þess. Þau áhrif eru áratug eða lengur að koma í ljós, en gott væri að efla vörnina fyrr en síðar. Við kvennalistakonur höfum í nokkur ar flutt till. um tvöföldun framlags til lista og menningarmála og höldum okkur enn við sama heygarðshornið. Mönnum kann að þykja það óraunsætt að fara fram á svo róttækar breytingar, en þá ber að hafa í huga að þó sú till. næði fram að ganga yrðum við varla hálfdrættingar á við aðrar vestrænar þjóðir. Þar eru framlögin allt upp í fimmfalt hærri og er þó menning þessara landa líklega ekki eins viðkvæm og brothætt og okkar. Á það má líka benda að iðulega er haft á orði að landvarnir okkar séu fyrst og fremst fólgnar í eflingu menningar okkar og tungu. Ég óttast ekki að íslenskir listamenn hætti störfum þótt þeim sé ætlað áfram að lepja dauðann úr skel. Þar virðist ódrepandi löngun til að skapa. En ég óttast að skilningarvit þjóðarinnar fyllist svo af erlendri og allt of einhæfri menningu að þau hætti að nema þá íslensku. Og þá er of seint að snúa við. Því vona ég og bið að hið háa Alþingi sjái að sér og taki til alvarlegrar íhugunar hvort ekki sé brýn nauðsyn á að taka myndarlega til höndum. Ég vara við því að fljóta áfram sofandi að feigðarósi. Og styrkjum ekki menninguna bara í orði heldur á borði. Og þá sný ég mér að einstökum liðum brtt. Liður nr. 1 varðar Námsgagnastofnun. Þar á bæ hafa menn þungar áhyggjur af því hve þröngur stakkur þeim er skorinn. Við kvennalistakonur höfum alltaf og ævinlega lagt mikla áherslu á menntun og rannsóknir. Helsta auðlind þjóðarinnar er fólkið sem býr í landinu, menntun þess og geta. Sá grunnur sem við hljótum að byggja framtíðina á er menntun barna okkar. Án góðs námsefnis geta grunnskólarnir alls ekki rækt hlutverk sitt sem skyldi og nýsköpun verkefna er mjög mikilvægur þáttur. Í þjóðfélagi sem tekur örum breytingum er nauðsyn á síendurnýjuðu námsefni mjög mikil. Nú er svo komið að Námsgagnastofnun dregur á eftir sér skuldahala sem gerir henni nánast ókleift að útbúa efni fyrir nemendur. Í besta falli getur hún endurprentað gamalt efni sem er ágætt svo langt sem það nær. En nýsköpunin og endurmatið verður að hafa svigrúm. Þessar skuldir Námsgagnastofnunar eru þess eðlis að ekki verður undan vikist að greiða þær. Þetta eru skuldir við einkaaðila, höfunda námsefnis, prentsmiðjur og því um líkt. Enn erfiðara verður dæmið þegar ljóst er að Námsgagnastofnun á nú að greiða ríkinu röskar 4 millj. í húsaleigu árið 1988. Þýðir það auðvitað ekkert annað en meiri samdrátt. Því hljóða brtt. upp á samtals 19 millj. kr., 4 millj. til reksturs og 15 millj. til greiðslu á skuldum. Minna má það ekki vera. Næsti liður er till. um breytingu á liðnum Tónlistarfræðsla undir Aðrir tónlistarskólar. Sú hækkun sem þarna er lögð til er vegna hlutdeildar ríkisins í launakostnaði tónlistarskólanna í trausti þess að hæstv. ríkisstjórn sjái að sér og hætti við áform sín um að flytja rekstur tónlistarskólanna yfir á sveitarfélögin. Um þetta mál hefur svo mikið verið rætt og ritað utan Alþingis sem innan að öllum ætti að vera fullkunnugt um mikilvægi þess og vera búnir að átta sig á hvílík reginskyssa og skref aftur á bak það væri ef ríkisstjórnin kæmist upp með að hrinda þessu í framkvæmd. Því er óþarfi að hafa uppi langa tölu lið þessum til varnar, læt aðeins nægja að minna á að öflug og árangursrík byggðastefna er menningarmál ekki síður en efnahagslegt. Fólkið úti á landsbyggðinni vill ekki aðeins yrkja jörðina eða draga fisk úr sjó heldur einnig lifa félags-, menningar- og vitsmunalífi. Það vill að börnin þess fái tækifæri til menntunar sem stenst samanburð við það besta og fábreytnin ein dugir ekki. Ef tónlistarmenntunin fer aftur á það stig sem hún var á áður en ríkið hóf þátttöku í rekstri tónlistarskóla munu margir hugsa sér til hreyfings. Þeir sem eftir eru búa við rýrari kost í menningarlegu tilliti. 3. liðurinn er um Þjóðleikhús. Það er till. um að fjárveiting til almenns reksturs hækki um 25 millj. Þessi tala er svo sannarlega ekki út í bláinn og ekki ofreiknuð. Eigin tekjur Þjóðleikhússins eru stórlega ofáætlaðar á fjárlögum fyrir árið 1988 en rekstur vanáætlaður. Þjóðleikhúsinu er ætlað að standa undir miklu stærri hluta reksturs með eigin tekjum en sanngjarnt getur talist. Eigin tekjur leikhússins eru miklum mun hærri en tíðkast annars staðar. Kemur tvennt til, mikil aðsókn og lág laun. Fólksflótti hefur verið mikill frá Þjóðleikhúsinu. Því helst ekki lengur á tæknifólki, smiðum, ljósamönnum, og sviðsmönnum vegna lágra launa. Leikararnir lafa vegna þess að aðrir kostir eru fáir. Þarna er þrátt fyrir allt sá starfsvettvangur sem þeim þykir flestum eftirsóknarverðari en lausamennska sem ekkert gefur í aðra hönd. Þeir lúta náttúrlega sömu lögmálum og annað láglaunafólk, drýgja tekjurnar með aukastörfum, svo sem hjá útvarpi, sjónvarpi, auglýsingum og skemmtikraftasýningum. Stundum kveður svo rammt að þessu að starf þeirra við Þjóðleikhús Íslendinga líður fyrir. En hver getur láð þeim það? Nú nýverið náðust þó hækkanir á samningum nokkurra hópa við Þjóðleikhúsið sem munu þýða u.þ.b. 12 millj. kr. á næsta ári og er því ekki mætt í fjárlögum svo enn erfiðara verður um vik. Eina svar Þjóðleikhússins hlýtur því að verða að draga úr starfseminni. Fjárveitingar duga best ef engar uppfærslur eru því hver þeirra er dýr bæði í uppsetningu og úthaldi. Er það hlutskiptið sem hæstv. ríkisstjórn ætlar Þjóðleikhúsi og hvað á þá að tala um í hátíðaræðum? Auk aukins fjár til reksturs er hér farið fram á 8 millj. til viðbótar þeim 10 millj. sem eru á fjárlögum til viðhalds Þjóðleikhússins. Samkvæmt upplýsingum þyrfti u.þ.b. 100 millj. kr. að koma til ef ætti að koma Þjóðleikhúsinu í skikkanlegt horf svo 18 millj. hlýtur að teljast hógvær krafa. Ástand hússins er slíkt að það er ekki bara til skammar. Það er líka hættulegt. Það er full ástæða til að vara fólk við því að vera mikið á ferli við Þjóðleikhúsið því það á á hættu að klæðning hússins hrynji ofan á það. Þjóðleikhúsið er bókstaflega að morkna í sundur. Ef ástand áhorfendasala hefur farið fram hjá hv. þm. þegar og ef þeir eiga leið í musteri íslenskrar tungu ráðlegg ég þeim að líta vel í kringum sig næst. Hvað sjá þeir þá? Sundurgengin gólfteppi, snjáð og rifin sæti, brotna stólarma og bök. Það kemur sér vel að oftast er slökkt í sal þegar áhorfendur eru staddir þar inni. En þeir mega gæta sín vel á leiðinni út að hrasa ekki um teppisslitrurnar og athuga hvort stólarmar eða bök hafa nokkuð dottið af þegar staðið var upp úr sætum. Þetta eru ekki ýkjur ef einhver kynni að láta sér detta það í hug. Hér er ekki verið að "dramatísera". Svona er ástandið í Þjóðleikhúsi Íslendinga. Hætt er við að Guðjón heitinn Samúelsson segði nú sjálfur ef hann mætti: Ekki meir, ekki meir. Virðulegi forseti. Þá er það 4. liðurinn, Listir, framlög. Eins og ég gat um áðan höfum við kvennalistakonur áður flutt till. um tvöföldun á þessum lið. Nú er það gott betur, auk þess sem við höfum nú ólíkt því sem við höfum gert áður lagt til hvernig aukningunni skuli varið, þ.e. dreift því á einstaka liði. Trúar stefnu okkar um valddreifingu höfum við lagt til mestu hækkunina þar sem féð kemur að beinum notum fyrir listamenn þar sem þeir útdeila því sjálfir. Við höfum ekki lagt meira fé til þeirra sem eiga að stórum hluta að sækja sitt framlag til bæjar- og sveitarfélaga, sbr. Leikfélag Reykjavíkur, Leikfélag Akureyrar og skóla kennda við þessi bæjarfélög. A-, c-, d-, e- og f-liðir eru allir tengdir skáldum og rithöfundum. Þar af eru tveir nýir liðir undir liðnum f. Það eru smáupphæðir ætlaðar bókmenntakynningarsjóði og höfundamiðstöð. Hvort tveggja er í því augnamiði að gera skáldum fært að kynna bókmenntir sínar, annaðhvort að eigin frumkvæði eða annarra, t.d. í skólum, félögum eða á annan hátt opinberlega, og fá smágreiðslu fyrir. Liður a, Launasjóður rithöfunda, er sá sjóður sem mikilvægastur er fyrir þá til að geta sinnt ritstörfum. Ef áætlað er að það að skrifa bók eða leikrit sé ársvinna sést að einungis er á fjárlögum lögð til 15 árslaun. Þetta er heldur nánasarlegt hjá bókaþjóðinni. Því hljóðar brtt. upp á að í staðinn komi 35 millj. kr. Þess ber að geta að söluskattur af bókum, sem er m.a. sá afrakstur sem ríkið hefur af verkum skálda og rithöfunda, annaðhvort vegna frumsamins íslensks efnis eða þýðinga, er margfalt hærri. Hafa verið færð að því rök hvað eftir annað að umræddur söluskattur sé meiri að vöxtum en öll framlög til menningarmála samanlögð. Rithöfundasjóðnum, lið d, er ætlað að standa straum af greiðslu ríkisins vegna notkunar á höfundarétti rithöfunda, þ.e. ef bókasöfn eiga 30 eða fleiri eintök af bókum rithöfundar ber honum greiðsla fyrir. Ekki er greitt fyrir notkun í skólabókasöfnum eða fyrir tækni- og fræðisöfn. Er enn ótalið allt það efni sem notað er fjölfaldað i skólum. Sl. ár var greiðsla fyrir notkun hins opinbera á bókasöfnum 3000 kr. að meðaltali á hvern rithöfund sem verðugur þótti launanna. Enginn ríður því feitum hesti frá ríkissjóði vegna þeirrar greiðslu einnar. E-liður er þýðingarsjóður. Hlutverk hans er að tryggja góðar þýðingar erlendra bókmennta á íslensku. Mikilvægi þess er augljóst. Heimsmenningin verður að eiga verðugan sess í menningarflórunni og hefur tilurð þýðingarsjóðs þegar sannað ágæti sitt. Liður b-, Starfslaun listamanna. Fyrir "10 millj." komi: 50 millj. Þessi hækkun miðar að því að 40 árslaun til viðbótar séu til skiptanna milli listamanna. Þangað geta tónskáld, málarar, myndhöggvarar og aðrir listamenn hverju nafni sem þeir nefnast sótt um í þeirri von að geta unnið óáreitt að list sinni a.m.k. í nokkra mánuði. Þegar þess er gætt að u.þ.b. 2000 manns eru í Bandalagi ísl. listamanna er ekki mikið til skiptanna þar sem einungis lítill hluti listamanna hefur föst laun eins og fram hefur komið. Þarfnast þessi liður því varla meiri útskýringar. Mun ég fara hraðar yfir sögu. G-liður er smáhækkun til skrifstofuhalds Bandalags ísl. leikfélaga svo ekki þurfi að klípa af fjárveitingum til áhugaleikfélaga um landið allt til að geta haldið uppi góðri þjónustu við þau 70–80 leikfélög sem árlega setja upp sýningar um allt land. Enn eitt heimsmetið og óþarfi að minnast á byggðastefnu. H-liðurinn, Önnur leiklistarstarfsemi, tekur til leikhópa atvinnufólks utan stofnana. Þessum lið eru ætlaðar 3 millj. á fjárlögum, en till. hljóðar upp á 25. Þetta mundi nægja fyrir u.þ.b. tíu leiksýningum, þ.e. uppsetningarkostnaði og e.t.v. auglýsingakostnaði ef heppni væri með, en alls ekki fyrir launakostnaði. Meiri er bjartsýnin ekki. Það er verið að setja upp leiksýningar í öllum tiltækum skúmaskotum í Reykjavík því ekki er húsakosturinn glæsilegur. En áhorfendur setja það ekki fyrir sig. Þeir pjakka stigana upp í rjáfur eða stinga sér niður í saggafulla kjallara til að horfa á leiksýningar. En víðast hvar er húsnæðið svo lítið að einungis fáir komast að hverju sinni og því afrakstur lítill og dreifist á of margar sýningar. Þá er það Alþýðuleikhúsið. Það er eina leikhúsið utan stofnana sem er sérliður á fjárlögum. Því eru ætlaðar rúmar 2 millj., sem sagt varla ein heil uppsetning, en till. hljóðar upp á 4 millj. Það er ein og hálf til tvær leiksýningar. Alþýðuleikhúsið hefur þegar unnið sér hefð í íslensku leiklistarlífi. Það hefur starfað í tólf ár og sett upp tugi leiksýninga, íslenskar, erlendar, barna og unglinga. Meðan Alþýðuleikhúsið hafði hús til umráða hélt það úti sérstökum hópi sem sinnti einungis börnum og unglingum. Svo var húsið rifið ofan af því. Lóðin stendur enn þá auð og óbyggð. Leikferðum sinnti Alþýðuleikhúsið meira en nokkurt leikhús á því tímabili, en þar kom að úthaldið þraut. Það eru takmörk á því hvað hægt er að syndga upp a náðina hjá kaupmanninum á horninu. Og nú býr Alþýðuleikhúsið við þröngan kost; ekkert hús, listamenn vinna launalaust. Þeir einu sem eru ánægðir eru áhorfendur. Varðandi þessa tvo liði, þ.e. Önnur leiklistarstarfsemi og Alþýðuleikhús, er vert að geta þess að sagan hefur sannað bæði hér á landi og erlendis að mikilvægt uppeldis- og nýsköpunarstarf á sér stað í litlu leikhópunum utan stofnana. Stofnanir fjárfesta yfirleitt ekki í óreyndu listafólki vegna kostnaðar yfirbyggingarinnar og einungis fátæk leikhús hafa efni á því að taka áhættu. Það er því mjög mikilvægt ræktunarstarf sem fer fyrir bí ef ekki verður úr bætt hvað varðar fjárhag og fljótlega hafist handa við útvegun húsnæðis og ætti Alþingi að vinda að því bráðan bug í samvinnu við Reykjavíkurborg. En þangað til væri ósköp notalegt ef einhverju af því fjölmarga leiklistarfólki sem ótrautt heldur áfram ræktunarstarfinu væri gert lífið örlítið auðveldara. Íslenska óperan fær nú verulega hækkun á fjárlögum. Það eru u.þ.b. 9,2 millj. kr., þ.e. ekki hækkunin heldur fjárhæðin öll. En þetta fé er bundið við rekstur hússins, Gamla bíós, og launakostnað vegna starfsfólks hússins þar sem auðvitað er enginn listamaður. Ekkert er eftir til uppsetninga. ekkert til að launa listafólk. Eftir áramót eru fyrirhugaðar tvær sýningar í Íslensku óperunni, Don Giovanni eftir Mozart og Litli sótarinn eftir Benjamin Britten sem er barnaópera. Áætlaður uppsetningarkostnaður er 10 millj. og ekki öll kurl komin til grafar enn. Það á eftir að reka sýningarnar. Kvöldkostnaður er mikill því þátttakendur eru yfirleitt margir, kór og hljómsveit fyrir utan einsöngvara. Sem dæmi má taka að áætlaður tekjuafgangur hverrar sýningar á Don Giovanni er 148 þús. kr. og er þá miðað við mjög góða sætanýtingu. Eftir 25 sýningar er, ef sú áætlun stenst, búið að greiða 57% stofnkostnaðar og mikið fleiri sýningum þarf ekki að reikna með, alla vega hvergi nærri 50. Við eigum fjölmarga vel menntaða söngvara og m.a. vegna árangurs Íslensku óperunnar hafa augu alheimsins æ meir beinst að íslenskum söngvurum ég er nú verið að lokka marga þeirra til starfa utan landsteinanna. Íslenska óperan er þeirra eini fasti starfsgrundvöllur eins og málum er háttað í dag og því gefur auga leið að við verðum að sjá til þess að starfsemi þar dragist ekki saman heldur aukist. Enn er sagan sú sama. Áhorfendur fjölmenna en dugir ekki til. Því hljóðar till. upp á 30,2 millj. Um Íslensku tónverkamiðstöðina ætti að vera óþarfi að hafa mörg orð. Þar fer fram víðtæk útgáfa og kynningarstarfsemi innan lands sem utan. Það er mikilvægt að gefa út íslensk verk í nótnaskrift svo þau glatist ekki, eins að gefnar séu út hljómplötur með efni íslenskra tónskálda fluttu af íslensku tónlistarfólki. Það að kostur er á nótum gerir að verkum að auk varðveislugildis er miklum mun auðveldara en áður að koma verkum íslenskra tónskálda á framfæri erlendis. Það kann að koma einhverjum á óvart, en mjög mikið er flutt af verkum íslenskra tónlistarmanna á erlendri grund og grunar mig að margir þeirra hafi meiri tekjur af flutningi verka sinna utan landsins en hér heima þó sjaldan sé um stórupphæðir að ræða. Íslenska hljómsveitin berst í bökkum, stendur samt í stórræðum eins og dæmin sanna. Er skemmst að minnast tónleika í Hallgrímskirkju í gær þar sem komu við sögu listamenn úr fremstu röðum, bæði myndlistarmenn, tónlistarmenn, skáld o.fl. Þarna er á ferðinni gott dæmi um íslenskan stórhug, dugnað og e.t.v. óraunsæi. Auk þess eru hér tillögur um smáhækkanir hér og þar. Munar þar mestu um 5 millj. kr. til tónlistarstarfsemi. Koma þar helst til styrkir til tónleikahalds og 4 millj. kr. hækkun til myndlistarmanna, en þeir njóta sáralítilla styrkja. Þá vantar helst fé til útgáfustarfsemi ýmiss konar, fjölföldunarframleiðslu og til að standa straum af myndlistarsýningum heima og erlendis. Áfram mætti telja, en það væri líklega að æra óstöðugan. Þó framlög til lista og menningarmála fari heldur skár út úr þessum fjárlögum en undanfarin ár ber þess að geta að samdráttur varð talsverður í tíð síðustu ríkisstjórnar. Þessi fjárlög koma málum í svipað horf og var fyrir hennar tíð. Því verður kannski hæstv, forsrh. tíðrætt um listir og menningu að hann situr ekki lengur á sæti fjmrh., getur skotið sér undan ábyrgð á útdeilingu fjár til þeirra mála. Ég hef oftlega setið á fundum ýmiss konar með stjórnmálamönnum, alþm. og menntamálaráðherrum um menningarmál. Aldrei hef ég heyrt þá ljá máls á öðru en að stórhækka þyrfti framlög, þau væru til háborinnar skammar o.s.frv., haft í frammi margvísleg rök sem öll hníga í eina átt. Allir fjölyrða þeir um að hér sé um svo litla upphæð að ræða, enda innan við 1/2% af fjárlögum, að enginn vandi sé að kippa þessu í lag. Því er það þá ekki gert? Ég skora á hv. alþm., fjvn. og ríkisstjórn að hugsa sitt ráð djúpt áður en þeir hafna öllum þessum tillögum og láta ekki orðin nægja lengur. Oft var þörf, en nú er nauðsyn.



Virðulegi forseti. Já, menn tala um tímamótafjárlög. Og hvað eiga hv. þm. við þegar þeir tala um tímamótafjárlög? Þeir eiga við að samkvæmt stefnu þeirri sem hæstv. ríkisstjórn hefur tekið í málefnum þjóðarinnar eins og hefur komið fram í fjölmiðlum, jafnvel hjá stjórnarþm., er verið að skipta þjóðinni upp í mjög ríkan fámennan hóp og svo marga sem verða öreigar ef sú stefna nær fram að ganga sem stefnt er að. Það eru þau tímamót sem hæstv. ríkisstjórn er á. Hv. þm. Svavar Gestsson var að tala um tekjuhlið fjárlagafrv. og hann var að ræða um að það þyrfti að liggja fyrir þjóðhagsspáin um afkomuhorfur þjóðarbúsins og viðskipta við útlönd nú þegar, en eftir þeim fregnum að dæma sem hæstv. fjmrh. talaði um í fréttum í kvöld má ætla að það viti enginn og síst hæstv. fjmrh. hvernig mál standa. Það er því ekki réttlátt að krefjast þess af Þjóðhagsstofnun að hún komi með þetta fram þar sem allt er í óvissu. Ég sé ekki hvernig hún á að meta slíka hluti þar sem enginn veit í sjálfu sér hvernig þessi kerfisbreyting öll muni verka á þjóðlífið, söluskatturinn sem er ráðlagt að setja á, matarskatturinn svonefndi, menn tala ekki um annað nú. Þeir sem studdu þá stjórnarflokka sem nú hafa tekið höndum saman, t.d. bændur og ýmsir aðrir, tala mjög um að nú horfi þannig að þeir telji að þetta sé hin versta ríkisstjórn sem hefur nokkurn tíma setið, jafnvel þeir sem studdu best við þessa flokka í síðustu kosningum. Þannig er komið málum. Ég tala nú ekki um vaxtastefnuna. Hún er þannig að margir horfa upp á að verða gjaldþrota. Þeir sem styðja þessa ríkisstjórn bera auðvitað fulla ábyrgð á þessari stefnu. Þeir geta ekki skotið sér undan því, hvorki vaxtastefnunni né öðru. Það þýðir ekki fyrir þá að koma fram í fjölmiðlum og annars staðar og segja: Þetta bara gengur ekki, en rétta svo höndina upp hér á hv. Alþingi við þeirri stefnu sem er verið að knýja fram. En ég ætla ekki að ræða þessi mál frekar hér. Ég mun gera það þegar söluskatturinn, tollafrv. sem enginn botnar í, vörugjaldið verður til umræðu, eða þá við 3. umr. fjárlaga ef þannig stendur á að ég get ekki rætt þau mál við 1. umr. þeirra mála sem ég hef hér upp talið. Það eru margar brtt. sem ég hefði viljað flytja, en ég sé ekki mikla þýðingu að gera það. Ég vil þó taka fram að ég mun styðja ýmsar þær brtt. sem stjórnarandstaðan hefur borið fram, sérstaklega þær sem eru til að jafna lífsaðstöðuna í landinu, bæði tónlistarfræðsluna, jöfnun hitunarkostnaðar og margar fleiri tillögur. En á þskj. 274 flyt ég fimm brtt. um mál sem ég get ekki annað en gert tilraun til að flytja hér vegna þess að í þessum fjórum tilvikum hefur það mjög alvarlegar afleiðingar, ef ekki fást breytingar á, sem ég mun koma að svolítið síðar. Fjórar þeirra eru um hafnarframkvæmdir. Í fyrsta lagi er það breyting á framlögum til Grímseyjar. Sá liður í frv. er upp á 5,6 millj., en þyrfti að vera 15,9 millj. ef á að takast að steypa þau ker á næsta ári sem stefnt er að og koma þeim niður á árinu 1989. Ef þetta fæst ekki tekst það ekki. Höfnin í Grímsey er þannig að ef koma vond veður verða menn að fara með bátana í land. Þeir geta ekki varið þá í höfninni. Það vita líka allir hv. þm. að strandferðaskipin hafa orðið að fara þarna fram hjá hvað eftir annað vegna þess að það er ekki hægt að leggja þarna að nema veður séu mjög góð eða ekki nema í 4–5 vindstigum. Þannig hefur stundum verið mjög erfitt að koma afurðum þarna frá. Það má segja að það sé svipað með Kópasker. Það stóð til að reyna að fara í dýpkunarframkvæmdir þar. Í till. meiri hl. fjvn. eru 2,8 millj., en það þarf 9,6 millj. til að dýpka höfnina. Hún er þannig að strandferðaskipin geta ekki lagst þar að nema þegar er flóð og eiginlega í logni og það skip sem þeir eiga nú og nota til að veiða rækju er í stórhættu vegna þess hvað höfnin er grunn. Enn fremur hef ég komið með brtt. um framlag til Raufarhafnar, að í staðinn fyrir 10 millj. komi 16,8. Það er verið að byggja þar frystihús sem á að taka til starfa snemma á næsta ári og þarf að ganga frá planinu fyrir framan eða bryggjukantinum. Hann er ósteyptur. Þar er stórskuld á þeim framkvæmdum sem hafa verið á þessu ári. Svipað er að segja um Þórshöfn. Þar eru skv. tillögum meiri hl. fjvn. 12 millj., en þyrftu að vera 14,6 millj. til að borga hluta af þeirri skuld sem þegar er búið að framkvæma fyrir. Þessar tölur eru allar eftir tillögum Hafnamálaskrifstofunnar. Sannleikurinn er sá að þó að það hafi orðið tæplega 150 millj. kr. hækkun frá því sem var sett á fjárlög í haust er það ekki nema helmingur af því sem þyrfti að vera ef ætti á næstu tveimur árum að ná þeim árangri sem er nauðsynlegur fyrir þá sem búa við fiskihafnirnar umhverfis landið. Enn fremur hef ég leyft mér að flytja brtt. við lið 86, Orkustofnun 110, sérverkefni tengd fiskeldi. Það er 17,1 millj. eftir tillögum meiri hl. fjvn., en lagt til að það sé 26,1 millj. Ástæðan fyrir þessu er sú að á fjárlögum síðasta árs var þessi liður rúmar 10 millj. kr. Þegar hv. þáv. formaður fjvn. talaði fyrir þessari till. segir í þingtíðindum í hans ræðu um þennan lið: "Orkustofnun. Tekinn verði upp nýr liður, 10 millj. kr., sem tengist sérgreindu verkefni við fiskeldi, einkanlega til að rannsaka náttúrleg skilyrði vatns og upptöku sjávar fyrir fiskeldi, þar á meðal vegna slíkra rannsókna í Öxarfirði." Það fór svo að af þessari fjárveitingu, sem varð nú ekki 10 millj. heldur 10,7 millj. þó að þetta sé þannig í þessari ræðu, kom ekkert til þessa verkefnis. Það er lagt til af Orkustofnun að það séu 13,5 millj. sem þurfi að fara til þessa verkefnis. Það hefur farið svo ár eftir ár að það hefur ekki fengist fjármagn til að rannsaka þetta svæði sem er þó talið vera eitt það álitlegasta á landi hér til þessarar framleiðslugreinar. Meiningin var að reyna að hefja framkvæmdir á næsta ári vegna þess að byggðinni þar er að blæða út eins og víða í strjálbýli hér á Íslandi. Ef ekki er von um að eitthvað komi í staðinn er ég ákaflega hræddur um að fólk fari að flýja þennan stað. Þess vegna er það sem ég leyfi mér að flytja brtt. Þetta er nákvæmlega það sem Orkustofnun telur nauðsynlegt að fá í þetta verkefni á þessu ári, 13,5 millj. Ég ræddi þetta við hæstv. iðnrh. og ýmsa úr fjvn., en þó hefur svona til tekist. Í starfsáætlun ríkisstjórnarinnar er þó lögð áhersla á að ríkisstjórnin muni leitast við að rannsaka möguleika á fiskeldi í landinu. Það er að vísu hækkun frá því sem verið hefur úr 10,7 millj. upp í 17,1, en það er lítið brot af því sem þarf til að athuga það sem þyrfti að gera, ekki síst eins og mál standa víða úti um land. Ég mun freista þess að taka aftur þessa till. til 3. umr. og ég skora á hæstv. fjvn. að athuga þetta mál betur eins og mál þarna standa. Það var talið að þessi upphæð væri verulega hærri í till. fjvn. en hefur komið fram í þetta verkefni og ég veit það að margir þar norður frá munu kippast við ef þessi breyting nær ekki fram að ganga. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þessar tillögur. Ég geri mér alveg grein fyrir því að það er erfitt að fá breytingu á þessum liðum en ég vil taka það fram, t.d. í sambandi við Kópasker, að ef dýpkunarskipið fer fram hjá nú og ekkert verður hægt að gera er ekki víst að tækifæri gefist á næstu árum. Það er erfitt að flytja þetta skip og verkefnin bíða víða fyrir það ef þeim sem keyptu það tekst að halda því, að fá verkefni þannig að þeir haldi því. Þetta er auðvitað alltaf spurning um að finna fjármagn eða hafa skilning á þessum málum. Það er kannski fyrst og fremst það. Það kann því að vera að ég taki eitthvað af þessum tillögum líka til baka og þá sérstaklega fyrstu tvo liðina, Grímsey og Kópasker. Ég læt máli mínu lokið.



Virðulegi forseti. Við þm. Vesturl. höfum á undanförnum árum hafið undirbúning að fjárlagaumfjöllun með því að ferðast um kjördæmið og heimsækja sveitarstjórnir í kjördæminu og ræða við þær um óskir þeirra og þarfir í sambandi við framlög til sameiginlegra verkefna ríkis og sveitarfélaga. Það hefur ekki vantað í þessum ferðum og á fundum að fram hafi verið tekið og þá oftast og ákveðnast af 1. þm. kjördæmisins að samstaða þm. kjördæmisins sé mikil og að þeir einbeiti sér sameiginlega og af alefli fyrir framgangi þeirra málefna sem fyrir þingmennina eru lögð til fyrirgreiðslu af sveitarstjórnunum. Það þykir nokkuð hjáróma á svona fundum þegar bent er á að árangur af þessari miklu samstöðu þm. byggist nú oftar en ekki á afstöðu og stefnu ríkisstjórnar. Það hefur heldur ekki þótt gott að vekja athygli á því að margar af þeim beiðnum sem sveitarstjórnir á Vesturlandi leggja fyrir þm. eru þær sömu ár eftir ár. Sérstaklega var sú staða áberandi í haust, en við þm. fórum um kjördæmið rétt síðustu dagana fyrir þingsetningu. Það má þó reyndar segja að svipað hafi verið uppi á teningnum bæði haustið 1985 og 1986. Minnkandi og verðminni framlög á fjárlögum urðu þess valdandi að framkvæmdum hefur miðað lítið áfram. Byggðastefna ríkisstjórnar Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks kom einna gleggst fram í minnkandi framlögum til skóla, hafnamannvirkja, sjúkrahúsa, dagvistunarstofnana, flugvalla, vegamála og annarra brýnna framkvæmda á landsbyggðinni. Þannig var staðan á Vesturlandi jafnt sem annars staðar á landinu. Ég skal nefna nokkur dæmi: Á Laugum í Sælingsdal stendur enn og hefur staðið ófrágengið íþróttahús. Það er sama sagan í Grundarfirði, Laugagerði og á Kleppjárnsreykjum. Þrátt fyrir stækkandi fiskiskip og auknar og viðurkenndar kröfur um öryggi og þrifnað í höfnum hefur verið biðstaða í framkvæmdum, t.d. í höfn eins og í Ólafsvík þar til í ár, og biðstaðan heldur áfram í Grundarfirði, á Akranesi, í Borgarnesi, á Arnarstapa, Rifi og í Stykkishólmi. Þar eru framkvæmdir vegna hafnaraðstöðu fyrir væntanlega nýja Breiðafjarðarferju auk annarra framkvæmda í höfninni í algjörri óvissu. Svipaða sögu má segja um aðra þætti svo sem skólabyggingar, vegamál og fleira. Yfirlýsingarnar um samstöðu þingmanna voru endurteknar, síðast á Akranesi og sameiginlega skyldi unnið að framgangi mála. Fulltrúar sveitarstjórna fluttu óskir sínar sjálfri fjvn., bæði með bréfum og með því að ganga á fund nefndarinnar. Tveir nýir Vesturlandsþingmenn komu til starfa eftir kosningar í vor, hv. þm. Ingi Björn Albertsson og Danfríður Skarphéðinsdóttir. Þau fóru að spyrjast fyrir um samstarfið í þingmannahópnum, forvitnast um það hjá mér sem var nokkuð reyndari á þessum stað. Ég held að þau hafi ekki trúað mér, jafnvel alls ekki skilið mig, þegar ég sagði þeim, sem ég hafði nú reyndar verið að nefna á fundum með sveitarstjórnum, að samstarfið fælist í því að við fengjum að sjá úthlutunarlista fulltrúa ríkisstjórnarinnar til hinna ýmsu verkefna í kjördæminu trúlega tvisvar, þrisvar áður en tillögur fjvn. kæmu fram. Mín reynsla væri þó sú að okkar samstarfsverkefni væri það eitt að færa á milli verkefna ef eitthvað þyrfti að laga og þá með því að taka af öðrum og færa til hins. En þótt ég væri kannski að segja frá frekar ótrúlegum hlutum um allt samstarfið gekk þetta ekki eftir því að nú í ár var ekki talin ástæða til þess að fjalla um framlagalistann nema einu sinni. Klukkan hálfsjö sl. fimmtudag var kallaður saman fundur þm. Vesturl. og fram lagður listi yfir fjárveitingar til Vesturl. á fjárlögum ársins 1988. Þetta skyldi vera eini fundurinn. Þannig fór um öll stóru orðin um samvinnu þm. og samstarf. Ég gerði enga athugasemd við þá skiptingu sent lögð var til. Vandamálin voru ekki þau að færa þyrfti á milli framkvæmda. Vandamálið var það að engin umræða hafði farið fram né gat farið fram milli allra þm. Vesturl, um þessar fjárveitingar, ríkisstjórnin var búin að skammta fjármagnið og það fjármagn sem til þessara verkefna var ætlað var allt of lítið. Það er eitthvað meira en lítið að í okkar þjóðfélagi þenslu og góðæris þegar eitt höfuðmarkmið sósíaldemókratísks jafnaðarmanns í sæti fjmrh. er að halda í og reyna að draga úr framkvæmdum úti á landsbyggðinni til hafna- og skólamannvirkja. Það er merkilegt að þegar almennt er viðurkennt að styrkja þurfi stöðu landsbyggðarinnar gagnvart höfuðborgarsvæðinu sé ekki reynt að gera átak a landsbyggðinni á hinum samfélagslega vettvangi þar sem verkefnin eru unnin með samstarfi ríkis og sveitarfélaga og þá með því að auka framlag ríkisins til þessara verkefna. Sú er ekki raunin samkvæmt þeim fjárlagatillögum sem nú liggja fyrir. Virðulegi forseti. Á undanförnum þingum hef ég ekki flutt brtt. við fjárlög um einstök verkefni á Vesturlandi. Þm. Alþb. hafa jafnan flutt brtt. við heildarupphæðir hvers málaflokks og það gerum við einnig nú. En ég breyti nú út af venjunni og flyt ásamt hv. 5. þm. Vesturl. Inga Birni Albertssyni og hv. 6. þm. Vesturl. Danfríði Skarphéðinsdóttur brtt. á þskj. 258 við 4. gr. frv., um framlag til sundlaugar á Akranesi. Við leggjum til að í stað 900 þús. kr. komi 4 millj. kr. ríkisframlag til sundlaugarinnar. Í áranna röð hefur ríkissjóður ekki greitt neitt framlag til sundlaugar á Akranesi. Árið 1944 var lokið við byggingu á sundlaug á staðnum og var hún vígð 4. júní það ár. Allur kostnaður við byggingu þeirrar sundlaugar var greiddur af minningarsjóði Bjarna Ólafssonar skipstjóra og skipstjórafélaginu Hafþóri og vélstjóra- og sjómannadeild Verkalýðsfélags Akraness. Þessi sundlaug, sem er ekki nema 121/2 m að lengd, hefur orðið að duga Akurnesingum til þessa dags. Hún hefur verið kennslulaug, almenningslaug og aðstaða til sundæfinga afreksfólks en íslenskt afreksfólk í sundíþróttinni hefur margt komið frá Akranesi. Það nafn sem nú er þekktast er nafn Ragnheiðar Runólfsdóttur sem nú um sinn hefur orðið að hverfa frá Akranesi vegna ónógrar aðstöðu til þjálfunar og æfinga. Í nokkur ár hafa á Akranesi verið uppi áform um að hefjast handa um byggingu nýrrar sundlaugar og á 40 ára afmæli Akranesbæjar 1982 var tekin ákvörðun um sundlaugarbyggingu. Framkvæmdir hófust svo árið 1984 og var í fyrstu áætlað að taka sundlaugina í notkun í ár en vegna fjárskorts og þá fyrst og fremst sökum þess að ekkert fé fékkst til verksins á fjárlögum ársins í ár frestuðust framkvæmdir um ár en nú er áætlað að sundlaugin verði tekin í notkun fullbyggð í maí 1988. Gerður hefur verið samningur milli menntmrn. og Akranesbæjar um þessa framkvæmd þótt enn sé hann reyndar ekki undirritaður. Þar er gert ráð fyrir að kostnaður við skólahluta sundlaugarinnar sé 16–17 millj. kr. Brtt. okkar gerir ráð fyrir að á fjárlögum 1988 verði veitt til verksins 4 millj. kr. og með þeirri fjárveitingu yrði stefnt að því að hlutur ríkisins, skólahlutinn, yrði greiddur á fjórum árum. Það mætti hafa mörg orð um réttmæti þess að hv. Alþingi samþykkti þessa till. okkar. Réttur Akurnesinga til þess að fá nú loks á árinu 1988 framlag sem um munaði frá ríkissjóði til sundlaugar er studdur siðferðislegum rökum sem hv. þm. hljóta að gera sér grein fyrir. Sá réttur er einnig studdur þeim rökum að vítt um landið eru í gangi og hafa verið í gangi framkvæmdir, kannski ekki allar á vegum ríkisins en sumar þó, sem eru ekki brýnni nema síður sé en sundlaug á Akranesi. Virðulegi forseti. Full þörf hefði verið á því að flytja brtt. um aukið framlag til ýmissa annarra verkefna á Vesturlandi og með því vekja athygli á því hve staða ríkisins er bágborin gagnvart landsbyggðinni og hlutur þess langt úr hófi fram á eftir. Sú tillögugerð verður nú látin vera, m.a. í trausti þess að sú eina till. sem við flytjum njóti þess að ekki er farið fram á meira en það að um 1/4 lögbundins viðurkennds framlags ríkisins til sundlaugar á Akranesi verði greiddur á árinu 1988 með þeim ásetningi að framlagið verði að fullu greitt á þarnæstu þremur árum.



Herra forseti. Í athugasemdum við fjárlagafrv. segir að meginmarkmið þess sé að ná jöfnuði í ríkisbúskapnum þegar á næsta ári. Þess vegna sé nauðsynlegt að gera ýmsar ráðstafanir til þess að efla innlendan sparnað, draga úr verðbólgu og minnka viðskiptahalla. Á þann veg verði lagður grundvöllur að jafnvægi í þjóðarbúskapnum og ekki verður um það deilt að óhjákvæmilegt er að gæta jafnvægis svo sem kostur er í þessum efnum. Sú er reynslan að okkur Íslendingum virðist vera tamara að eyða um efni fram og láta skeika að sköpuðu en að gæta fyllsta hófs, hagsýni og sparnaðar í hvívetna. Undanfarnar vikur hefur fjvn. setið að störfum og unnið að venjubundnum athugunum á fjárlagafrv. fyrir 2. umr. Að þessu sinni hefur óvenjumargt komið til álita sem snertir fjárlagagerðina beint og óbeint. Má þar fyrst nefna endurskoðun á tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs. Þar er tilgangurinn sagður vera að gera skattkerfið einfaldara, skilvirkara og um leið réttlátara. Að sjálfsögðu er gott og gagnlegt að hafa þessi sjónarmið að leiðarljósi. Að því er söluskattinn varðar, sem er ein helsta tekjulind ríkissjóðs, á að fækka undanþágum, helst afnema þær með öllu, að mér skilst, svo að allt verði þægilegra í meðförum. Þetta kerfi á þó ekki að vera varanlegt eða langlíft þar sem stefnt er að upptöku virðisaukaskatts í ársbyrjun 1989. Svipað má segja um launaskatt nema hvað svið hans er fært út og honum ætlað lengra líf. Þá er unnið að ýmsum breytingum, lækkun og samræmingu á tolltöxtum. Staðgreiðsla beinna skatta einstaklinga verður tekin upp frá næstu áramótum. Loks er tekið svo til orða að fyrsta skref í átt til aukins fjárhagslegs sjálfstæðis sveitarfélaga verði stigið um næstu áramót með tilflutningi verkefna frá ríki til sveitarfélaga. Á gjaldahlið fjárlagafrv. eru ýmsar breytingar fyrirhugaðar svo sem sjá má af nokkrum frv. sem litið hafa dagsins ljós eða eru í vændum. Með hliðsjón af því sem nú hefur verið sagt og öllum er kunnugt er brýnt að reyna að átta sig á hvert stefnir. Það er auðvitað deginum ljósara að samstjórn þriggja flokka hlýtur að byggja a málamiðlun á mörgum sviðum. Þm. stjórnarflokkanna, margir hverjir, hljóta því að ganga misjafnlega ánægðir til leiks þó að þeir láti ýmislegt yfir sig ganga til þess að þoka verkum áfram. Það er ekki ætlunin að kryfja þessi mál til mergjar nú á skammri kvöldstund. Fjárlagagerðin öll er svo margslungin að þess er enginn kostur. En mér finnst ekki úr vegi að nefna nokkra þætti rétt í svip, hvort sem þeir færast endanlega til tekna eða gjalda. Það virðist vera ofarlega í hugum manna að gera alla hluti í tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs einfaldari og auðskildari. Þetta sjónarmið hefur oft verið haft á orði við endurskoðun t.d. skattalaga, svo að dæmi sé nefnt. Það er þó almennt talið að ákvæði þeirra laga hafi orðið æ flóknari með árunum og óaðgengilegri fyrir hinn venjulega skattborgara. Það er sjálfsagt eðlilegt og æskilegt að samræma tolltaxta og lækka aðflutningsgjöld á ýmsum varningi. Freistandi er að hugsa sem svo að við það muni fækka verslunarferðum Íslendinga til útlanda, verslunin færast meira inn í landið og verðlag lækka. Frá mínu sjónarmiði skiptir þó miklu máli hver varan er. Meginreglan verður að vera sú að brýnustu lífsnauðsynjar hvers manns fáist á hóflegu verði, séu með öðrum orðum lausar við tolla og aðrar álögur svo sem frekast er unnt. Sé á hinn bóginn um ónauðsynlegan eða lítt nauðsynlegan varning að ræða er eðlilegt að tollar og aðrar álögur fari hækkandi, þeir borgi sem vilja og geta veitt sér slíkan munað ef svo má taka til orða. Því má heldur ekki gleyma að innheimta gjalda af innflutningi er yfirleitt fljótvirk og örugg miðað við aðra innheimtu og ríkissjóður þarf á háum tekjum að halda, ekki veitir honum af. Hafa verður einnig hugfast að við verðum að gera okkur ljóst hvað við viljum og ætlum að framleiða í okkar eigin landi. Það nær ekki nokkurri átt að tefla innlendri framleiðslu, sem við viljum halda uppi, í tvísýnu með því að flytja inn erlenda vöru sömu gerðar eða svipaða, oft stórlega niðurgreidda í heimalandinu. Um söluskattinn er það að segja að hægast er að um hann gildi einfaldar reglur. Að mínum dómi er þó útilokað að setja allan söluvarning undir sama hatt. Þar verða brýnustu nauðsynjar að vera undanþegnar, svo sem mjólk og mjólkurvörur, kjöt og fiskur. Á þessu er vaxandi skilningur sem betur fer. Í grg. fjárlagafrv. segir að ýmsar aðgerðir séu í undirbúningi að því er varðar bætta framkvæmd skattalaga og aukið eftirlit. Um þessi atriði er allt gott að segja. Það er afar áríðandi að búa vel um hnútana svo að allir þegnar þjóðfélagsins og greiðendur opinberra gjalda hafi sem jafnasta aðstöðu, njóti þess réttar sem um er að ræða, ef um hann er að ræða, og geti ekki skotið sér undan þeim skyldum sem hver og einn verður að axla eftir efnum og ástæðum. Hæstv. fjmrh. og ríkisstjórnin öll væntanlega leggur áherslu á að draga úr fjármagnstilfærslum til atvinnuvega og fyrirtækja. Bein framlög til atvinnuvega lækka, segir þar. Þetta er gott og blessað að leggja áherslu á að hver og einn verði að hjálpa sér sjálfur og standa á eigin fótum. Á hitt er að líta að engin menningarþjóð telur sér vanvirðu í því að hlaupa undir bagga með einstaklingum eða atvinnugreinum þegar svo ber undir. Alkunna er að þjóðirnar telja sér bæði rétt og skylt að styðja höfuðatvinnuvegi sína, svo sem landbúnað, sjávarútveg og iðnað, í blíðu og stríðu, sérstaklega þegar vanda ber að höndum og eitthvað bjátar á. Þar er víða um að ræða margþættan og stórkostlegan stuðning eins og dæmin sanna, gömul og ný. Um þá verkefnaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga sem fyrirhuguð er mætti margt segja. Slíkar breytingar hafa að vísu legið lengi í loftinu og verið mjög umræddar á síðustu árum. Þarna er líka um að ræða mikið áhugamál margra forustumanna í sveitarstjórnarmálum um allt land. A.m.k. þarf að ganga tryggilega frá því að sveitarfélögin verði ekki verr sett en áður. Þess vegna tel ég rétt að flýta sér hægt í þessum efnum. Þetta mál hefur að sjálfsögðu verið mjög mikið í sviðsljósinu nú að undanförnu þó að öll kurl séu ekki komin til grafar enn á þeim vettvangi. Og þetta viðfangsefni hefur enn og aftur komið fram í hugann þegar fjallað hefur verið um skiptingu fjár til opinberra framkvæmda um gjörvalla landsbyggðina. Þar hefur nú, eins og oftast nær á liðnum árum, verið of lítið fé til skiptanna. Fjvn. hefur þó gert tillögur um verulegar hækkanir, sérstaklega til skólamannvirkja og hafnargerða. Samt sem áður skortir mikið fé til þess að unnt sé að haga málum svo að hver fái haldið sínum hlut og náð rétti sínum. Sums staðar eiga sveitarfélög svo mikið inni hjá ríkinu af þessum sökum að til vandræða horfir. Við það verður ekki unað til langframa. Það dregur að skuldadögum innan tíðar vegna þess að sveitarfélag, þótt dugmikið sé og framsækið, fær ekki afborið að eiga margar milljónir inni hjá ríkinu árum saman. Þessi mál öll verður að taka til heildarskoðunar og skuldaskila sem allra fyrst. Á hitt er að líta að það er mikið gleðiefni hve forráðamenn byggðanna um allt land eru bjartsýnir og framtakssamir. Þeir ættu það sannarlega skilið að hið opinbera stæði enn betur við bakið á þeim en raun hefur á orðið. Það eitt væri stórt framlag af hálfu ríkisins til byggðaþróunar í landinu. Þrátt fyrir þetta sem nú hefur verið sagt er samstarf ríkis og sveitarfélaga að opinberum framkvæmdum einkar mikilvægt að minni hyggju. Ég held jafnvel að of rík áhersla hafi verið lögð á það í umræðunni að eitt og sama verk eða framkvæmd sé eða eigi að vera að öllu leyti annaðhvort á vegum ríkisins eða í höndum heimamanna. Sumir sveitarstjórnarmenn kvarta yfir því að þurfa að ganga með betlistaf í hendi á fund fjvn. á hausti hverju. En ég hef svarað því til að enginn gangi við betlistaf sem leiti réttar síns. Menn geti því gengið hressilega uppréttir að þessu leyti þó að þeim finnist stundum naumt skammtað. Ég vona að þróun þessara mála verði farsæl og að ekki þurfi að koma til þess í framtíðinni, ef af þessum verkefnaflutningi verður þegar heimamenn geta aðeins sótt fé í eigin kassa, að þeir segi sem svo: Ja, það var þó einhver munur hér áður fyrr þegar við gátum skroppið á fund fjvn. þó að við fengjum ekki alltaf það sem við vildum eða teldum okkur eiga fullan rétt á. Einn þátt þessara mála vil ég nefna sérstaklega að því er varðar verkefnaflutning. Það eru tónlistarskólarnir. Ýmsir ræðumenn hafa vikið að þessu efni í kvöld og ég verð að segja að ég hlýt að taka undir margt í máli þeirra og get því stytt mál mitt að því er þetta varðar. En ég verð að segja það að nær allir tónlistarmenn, skólastjórar, kennarar og aðrir sem við mig hafa rætt um þessi mál hafa verið svo til einraddaður kór þess efnis að það sé ekki rétt að flytja þessi verkefni frá ríki til sveitarfélaga að svo komnu máli. Þetta þurfi að íhuga betur. Þeir hafa talið þá þróun mjög markvissa og farsæla sem byggist á lögunum frá 1985 um fjárhagslegan stuðning ríkisins við tónlistarskóla. Og ég get ekki stillt mig um annað, með leyfi hæstv. forseta, en að nefna örlítið dæmi þessu til styrktar. Það eru aðeins nokkrar línur sem ég leyfi mér að hafa yfir úr bréfi frá Samtökum tónlistarskólastjóra. Það hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: "Í litlum bæjarfélögum og þar sem nokkur smá og fjárvana hreppsfélög sameinast um rekstur eins tónlistarskóla er fyrirsjáanlegt að starfsemi skólans leggst niður. Áreiðanlegar upplýsingar liggja fyrir um að jafnvel stærri og efnaðri bæjarfélög muni ekki hafa fjárhagslegt bolmagn til að standa að rekstri tónlistarskóla af þeim myndarskap sem nú tíðkast. Til að mæta aukinni hlutdeild sveitarfélaga og þar af leiðandi auknum kostnaði þeirra verður óhjákvæmilegt að stórhækka námsgjöld. Afleiðingin verður sú að færri foreldrar hafa efni á að senda börn sín í tónlistarnám, þ.e. jafnrétti til náms verður skert." Þetta er allra alvarlegasta atriðið í mínum huga. Þetta er aðeins dæmi um það hvað þessi einraddaði kór hefur haft fram að færa í mín eyru. Þess vegna legg ég til að hv. alþm. íhugi þetta atriði betur. Eins og að líkum lætur hefur eitt og annað færst til betri vegar í fjárlagagerðinni á liðnum vikum. Ég fagna því t.d. að nú mun gert ráð fyrir að iðnfulltrúar starfi áfram í svipuðu formi og verið hefur undangengin ár. Þar sem ég þekki til hafa störf iðnfulltrúa komið í góðar þarfir úti í héruðum landsins. Eins og ýmsir hafa nefnt hefur fjvn. gert tillögur til hækkunar á fjárlagafrv. fyrir 2. umr. sem samtals nema rúmum milljarði kr. Þá er þess að geta að nefndin á eftir að fjalla um ýmis málefni fyrir 3. umr., íþróttamálefni m.a., málefni Íþróttasjóðs, svo sem siðvenja er og allir fulltrúar í fjvn. vita fullvel og allir þm. ættu að vita. En það vekur óneitanlega nokkra athygli að hv. stjórnarandstæðingar, sumir, láta nú dreifa og hafa gert í dag og kvöld brtt. sem mest þeir mega, jafnvel með nokkuð sérstökum hætti. Einn hv. fulltrúi í fjvn., 6. þm. Suðurl., lætur sig ekki muna um að fara í hringferð um landið til þess að nefna nokkru hærri tölur í sambandi við opinberar framkvæmdir en gert var í fjvn. Og hv. 7. þm. Reykn. flytur á þskj. 265 till. um að veita 15 millj, kr. til framkvæmda í heilsugæslumálum á Seltjarnarnesi. Fjvn. hafði gert till. um 6 millj. kr. fjárveitingu í þessu skyni, en þm. Reykn. samþykktu að flytja hana á aðra staði í kjördæminu með samkomulagi sín á milli að því er best verður vitað, svo sem tíðkanlegt er og þeir hafa fulla heimild til. Ég verð því að segja að þetta er nokkuð óvenjulegt í tillöguflutningi miðað við það sem við höfum vanist á undanförnum árum. Að venju hefur fjvn. orðið að synja mörgu erindi sem vert hefði verið að styðja. Það er sama sagan ár frá ári. Um ýmislegt verður fjallað nánar fyrir 3. umr. og lokaafgreiðslu fjárlagafrv. Ég þakka hv. fulltrúum í fjvn. gott samstarf, svo og því ágæta fólki sem veitt hefur nefndinni margvíslega aðstoð.



Herra forseti. Með ári hverju hefur stöðugt minnkað sá hluti fjárlaganna sem fer til verklegra framkvæmda. Eyðslan, rekstrarliðirnir, taka stöðugt til sín stærri hlut. Þau fjárlög sem hér eru til umræðu snúa því miður þessari þróun ekki við. Þótt hver fjmrh. eftir annan hyggist draga úr eyðslu og finna breiðu bökin til að borga skattana verður minna úr en ætlað er og við endanlega gerð sígur jafnan í sama farið. Við framlagningu þessara fjárlaga sýndist víða vera gengið fram með hnífinn en þó ekki þar sem helst skyldi, heldur ráðist á ýmsa þætti sem óhjákvæmilega verða að standa í hverjum fjárlögum. Nú við 2. umr. mun takast að leiðrétta nokkuð af slíkum málum þótt betur verði að gera við 3. umr., þar á meðal að hækka ýmsa framkvæmdaliði. Breyting á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga má ekki fara fram á kostnað sveitarfélaganna. Fagna ber að fyrirhugað er að fresta yfirtöku sveitarfélaganna á tónlistarskólunum og er vonandi að farsælar leiðir finnist í því máli við nánari athugun. Í sambandi við þær skattahækkanir sem fyrirhugaðar eru vil ég láta koma fram að ekki kemur til greina að mínum dómi að leggja söluskatt á fisk og brauð og er því mótmælt sökum þess að fiskur er ein aðalneysluvara á flestum heimilum og einnig með þeim rökum að forðum mettaði meistarinn fólkið með brauði og fiski og það án matarskatts. Ég kveð mér fyrst og fremst hljóðs vegna brtt. fjárveitinganefndarmannanna hv. 6. þm. Suðurl. og hv. 4. þm. Suðurl. á þskj. 264. Þessir hv. þm. stóðu að skiptingu allrar nefndarinnar á framkvæmdaliðum án þess að gera athugasemd um Suðurland. Síðan birtust þau á fundi þm. Suðurlands með skiptinguna frá fjvn. og útskýrðu það sem kæmi í hlut Suðurlands. Á þessum fundi kom engin athugasemd frá þeim um fjárveitingar til Suðurlands. Við hv. 5. þm. Suðurl., Guðni Ágústsson, gerðum athugasemdir við ýmsa liði, m.a. við fjárveitingu til sjúkrahúss Suðurlands og hjúkrunarheimilis á Hellu, auk ýmissa skóla sem koma illa út. Gerðum við m.a. fyrirvara um nokkra liði að viðstöddum hv. þm. Óla Þ. Guðbjartssyni og Margréti Frímannsdóttur. Engar undirtektir komu fram hjá þeim við okkar mál. Báðir hv. þm. vissu þá og síðan að leita varð leiða til að auka framlög til Suðurlands við 3. umr. Framgangur þeirra bendir ekki til mikils vilja um samvinnu milli þm. Suðurlands sem þau hafa gjarnan hátt um að á skorti hjá öðrum þm. Þessa var óhjákvæmilegt að geta við þessa umræðu. Ég lýsi framkomu nefndra þm. í yfirboðum hina ómerkilegustu og ekki til þess fallna að greiða fyrir málum. En meira er í pokahorninu. Á þskj. 263 flytur hv. þm. Óli Þ. Guðbjartsson, einn, urmul af brtt. um aukningu fjárframlaga til framkvæmda í öllum kjördæmum landsins. Þessa dagana minnir meistarinn mikli frá Nazaret á nærveru sína sem jafnan áður í tæp 2000 ár og boðar okkur ljós og líf. Að þessu sinni fer fyrir meistaranum sem frelsandi engill fyrir öll kjördæmi landsins hv. 6. þm. Suðurl., sbr. þskj. 263.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. við fjárlög sem eru á þskj. 269 og 278 og eru lagðar fram af þingkonum Kvennalistans. Þessar tillögur varða málefni fatlaðra í Reykjavík og nemur sú hækkun til þeirra sem hér er lögð til 10 millj. 320 þús. kr. Enn fremur eru hér tillögur um hækkun á framlagi til Krabbameinsfélags Íslands sem nemur 7,1 millj. og hækkun til kynfræðslu samkvæmt lögum nr. 25 frá 1975 sem nemur 5 millj. kr. Síðan er brtt. um nýjan lið á fjárlögum um Kvikmyndaeftirlit ríkisins sem nemur 3 millj. kr. til að mæta vanskilum myndbandaleiga við eftirlitið. Samtals fela tillögurnar í sér hækkanir sem nema 25 millj. 420 þús. kr. Ég vil hafa hér nokkur orð til að rökstyðja hvers vegna við teljum nauðsynlegt að hækka þá liði frv. sem ég hef nefnt og bæta nýjum við. Vegna þeirra breytinga, sem um er fjallað á þskj. 269 og eiga við 4. gr. frv., lið 07–701, og varða málefni fatlaðra, vil ég segja eftirfarandi. Svæðisstjórn fatlaðra sendi þm. Reykvíkinga erindi vegna þess að fjárlagatillögur hennar voru lækkaðar í meðförum fjvn. Brtt. varða hækkun á ýmsum mjög brýnum rekstrarliðum, en einnig nýjar tillögur um bætta þjónustu við fötluð börn á forskólaaldri. 1. Undirliður 101, sem er beiðni um hækkun sem nemur 1 millj. 776 þús. kr., breytist úr 6 millj. 325 þús. kr. í 8 millj. 101 þús. kr. vegna starfsemi á skrifstofu svæðisstjórnar Reykjavíkur. 2. Liður 122, sem er beiðni um hækkun sem nemur 1 millj. kr., úr 4 millj. 880 þús. kr. í 5 millj. 880 þús. kr. vegna launagjalda við rekstur sambýlis fatlaðra við Stuðlasel. Þar munu dveljast fimm íbúar sem eiga það sameiginlegt að vera þroskaheftir og koma úr heimahúsum vegna veikinda eða fráfalls aðstandenda. Nú bíða um 70 manns eftir vistun á sambýlum í Reykjavík og auk þeirra eru 15 einstaklingar undir 16 ára aldri á biðlista. Hefur svæðisstjórn gert tillögur um úrlausnir á hverju ári um fjölgun sambýla í borginni. Við þær aðstæður sem nú ríkja í vistunarmálum hafa þeir einstaklingar forgang sem eiga ekki lengur kost á umönnun í heimahúsum vegna veikinda eða fráfalls aðstandenda. Svæðisstjórn er því nokkur vandi á höndum þegar upp koma neyðartilfelli sem ekki gera boð á undan sér en leysa þarf tafarlaust og ekki var gert ráð fyrir við gerð fjárlagatillagna á sl. vori. Sú beiðni sem hér um ræðir er einmitt vegna einstaklings sem þannig er ástatt um og þarfnast mikillar og tímafrekrar umönnunar. Þarf sambýlið á auknum starfskrafti að halda eða sem nemur 11/2 stöðugildi þroskaþjálfa. 3. Liður 132, en þar er um að ræða beiðni vegna verndaðs vinnustaðar Sjálfsbjargar í Reykjavík sem nemur 936 þús. kr. 4. Liður 161 sem varðar dagvistun í Bjarkarási, en þar er beðið um sem svarar 21/2 stöðugildi vegna aukins vinnuálags og umönnunarþarfa. Sú hækkun nemur 1,5 millj. kr. eða hækkar úr 17 millj. 190 þús. í 18 millj. 690 þús. 5. Liður 173 er Vistheimili við Holtaveg, en þar er beðið um 381 þús. kr. til viðbótar. 6. Liður 174, Meðferðarheimili þroskaheftra við Njörvasund sem nýlega hefur tekið til starfa, í byrjun nóvember sl. Fimm íbúar eru fluttir á heimilið og kom í ljós strax í byrjun að þeir þurftu mun meiri umönnun en gert hafði verið ráð fyrir á fjárlagatillögum svæðisstjórnar. Því er beðið um 21/2 stöðugildi í viðbót eða hækkun sem nemur 11/2 millj. kr. Þetta heimili er frábrugðið venjulegum sambýlum fatlaðra. Hér er um að ræða sérstakt meðferðarheimili þar sem hluti af fyrirhuguðum vistmönnum á sambýlum mundi fá undirbúning í formi meðferðar og þjálfunar áður en þeir flytja á sambýli. Hið almenna markmið með dvöl á velferðarheimilinu er að íbúarnir verði hæfari en áður til þess að taka þátt í félagslegu samneyti sem ekki er mjög krefjandi. Að því miðar markviss meðferð, þjálfun og undirbúningur. Vil ég sérstaklega í þessu sambandi minna á yfirlýsingar hæstv. félmrh. í viðtali við blað Sjálfsbjargar, sem gefið var út á árinu 1987, en þar er hæstv. ráðherra spurður, með leyfi forseta: "Bar málefni fatlaðra sérstaklega á góma í stjórnarmyndunarviðræðunum? Ef svo var, sjást þess merki í málefnasáttmála stjórnarinnar? Hefur stjórnin í hyggju að gera sérstakt átak í málefnum fatlaðra?" Og svar hæstv. ráðherra er: "Já, vissulega. Ég bendi í fyrsta lagi á ákvæði í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um að jafna lífskjörin og bæta hag fatlaðra, í öðru lagi á ákvæði í starfsáætlun ríkisstjórnarinnar um að áhersla verði lögð á fjármagn í íbúðir öryrkja í vernduðu þjónustuumhverfi og í þriðja lagi á ákvæði um að starfsemi Framkvæmdasjóðs fatlaðra verði styrkt samkvæmt fjögurra ára áætlun um framkvæmdir og fjármögnun þeirra. Þar á að leggja sérstaka áherslu á uppbyggingu sambýla fyrir fatlaða og verndaða vinnustaði." Síðar kemur enn fram í svari ráðherra: "Þó margt hafi áunnist er margt enn ógert til að ná fram markmiðum laganna sem er að tryggja fötluðum jafnrétti og skapa þeim skilyrði til þess að lifa eðlilegu lífi og búa fötluðum viðunandi aðstöðu, ekki síst í húsnæðis- og vistunarmálum", enda hefur hæstv. ráðherra iðulega staðið í mínum sporum nú og mælt fyrir brtt. á fjárlögum til þess að bæta hag fatlaðra og vænti ég þess að hún beiti sér við hv. fjvn. í þessum efnum. 7. Nýr liður, 193 Leikfangasafn og ráðgjafarstöð fyrir fötluð börn þar sem farið er fram á 3 millj. 227 þús. kr. Í greinargerð um þetta mál frá Ástu M. Eggertsdóttur, sem er framkvæmdastjóri svæðisstjórnar fatlaðra í Reykjavík, og Málfríði Lorange, sem er forstöðumaður SOS-dagvistar barna, segir eftirfarandi, með leyfi forseta: "Eins og kunnugt er er það í verkahring sálfræði- og sérkennsludeildar Dagvistar barna í Reykjavík að veita dagvistarheimilum ráðgjafarþjónustu varðandi börn með sérþarfir. Þessi þjónusta getur verið fólgin í ráðgjöf til foreldra, ráðgjöf við starfsfólk dagvistarheimila, þá sérstaklega það starfsfólk sem ráðið er sem stuðningsaðili vegna eins eða fleiri barna, aðstoð við að skipuleggja þjálfunaráætlanir og að rannsaka eða greina börn. Þessi þjónusta er fremur ófullkomin í dag vegna skorts á starfsfólki og vegna húsnæðisþrengsla og að auki nær þessi þjónusta aðeins til hluta barnahópsins sem hefur þörf fyrir slíka þjónustu. Þó að fötluð börn hafi oftast forgang á dagvistarheimili er vafalaust stór hópur barna sem litla eða enga þjónustu fá frá hinu opinbera. Í lögum um málefni fatlaðra kemur það skýrt fram að á hverju svæði á að vera viss lágmarksþjónusta. M.a. á að vera fyrir hendi frumgreining, þroskaþjálfun og leikfangasafnsþjónusta, sálfræðiþjónusta og félagsráðgjöf. Ljóst er að Greiningarstöð ríkisins getur ekki sinnt öllum fötluðum börnum á Reykjavíkursvæðinu, hvað þá að veita þjónustu við öll fötluð börn á landinu sem henni er þó ætlað. Samkvæmt greinargerð nefndar sem skipuð var skv. bráðabirgðaákvæði II í lögum nr. 41/1983, um málefni fatlaðra, kemur fram að Greiningarstöðinni er aðeins ættað að sinna 31/2% af þeim 10,2% fatlaðra sem áætlað er að séu í hverjum árgangi í aldurshópnum 0–6 ára. Hins vegar kemur það ekki skýrt fram í lögunum hver á að framkvæma og veita þjónustu til þeirra sem Greiningarstöðin ekki nær að sinna. Tillaga okkar er sú að svæðisstjórn Reykjavíkur um málefni fatlaðra og Dagvist barna í Reykjavík vinni saman um að framkvæma og reka nánar tiltekna þjónustu fyrir börn að 16 ára aldri. Meginhluti þeirra barna sem hafa þörf fyrir slíka þjónustu er í yngsta aldurshópnum, 0–6 ára, því eldri börnin fá í flestum tilfellum þjónustu innan skólakerfisins eða á ýmsum sérstofnunum, en rétt væri að hafa það opið fyrir alla aldurshópa barna. E.t.v. væri við hæfi að kalla slíka stofnun ráðgjafarþjónustu við fötluð börn þar eð leikfangasafn yrði of þröngt. Það er sameiginleg reynsla þeirra sem hafa unnið við leikfangasöfn víðs vegar um landið að þau geta illa staðið ein og sér. Sú vinna sem fer fram á slíkri ráðgjafarstöð verður eðlis síns vegna að vera teymisvinna, þ.e. að t.d. sálfræðingur, talkennari og þroskaþjálfi hefðu samvinnu um hvert einstakt barn, sbr. núverandi starfshætti sálfræði- og sérkennsludeildar Dagvistar barna." Ég ætla ekki að lesa lengur í þessari greinargerð, en henni fylgir kostnaðaráætlun sem er nokkru hærri en sú upphæð sem við leggjum til hér, en er þó mjög nálægt því markmiði sem svæðisstjórnin hefur sett sér og sættir sig við. Öll þessi mál, sem ég hef þegar mælt fyrir og miða að því að bæta úr sárri neyð fatlaðra og aðstandenda þeirra, eru hin brýnustu og hvet ég hv. fjvn. til að taka tillit til þeirra við umfjöllun frv. milli 2. og 3. umr. Ég mun þá næst mæla fyrir brtt. sem varðar lið 08399, Heilbrigðismál, ýmis starfsemi. Er þá fyrst liður 131 um Krabbameinsfélag Íslands. Þar er farið fram á hækkun um 7,1 millj. kr., úr 50,4 millj. í 57,5 millj. Í erindi Krabbameinsfélagsins til fjvn. kemur eftirfarandi fram: "Undanfarin ár hefur Krabbameinsfélag Íslands notið framlags úr ríkissjóði til styrktar starfsemi félagsins. Á yfirstandandi fjárlagaári nam sú upphæð um 24 millj. kr. sem skiptist þannig: brjóstakrabbameinsleit 5 millj., norrænt átak gegn krabbameini 1 millj., óskilgreint framlag til Krabbameinsfélagsins 18 millj. kr. Sá skilningur hefur verið almennur að ríkissjóður sé þar að greiða þjónustu sem félagið innir af hendi við þjóðfélagið. Þar er átt við krabbameinsleitina sem á yfirstandandi starfsári kostar um 20,3 millj. kr. og Krabbameinsskrá Íslendinga sem kostar um 7,1 millj. kr. Fræðslumál og líknarmál svo og önnur starfsemi félagsins hafa fram til þessa ekki verið tíunduð sérstaklega í fjárlögum. Þrátt fyrir verulegt framlag úr ríkissjóði hefur félagið alla tíð þurft að greiða niður krabbameinsleitina af eigin aflafé. Ef leitarstarfið var rekið af elju jókst greiðslubyrði félagsins þar sem framlag ríkissjóðs var föst fjárupphæð" - og ég vil vekja athygli á því að framlag ríkisins er aðeins hluti af kostnaði Krabbameinsfélagsins. Allt að því helmingur hefur komið til félagsins með frjálsum framlögum. Heilbrmrn. hefur haft skilning á þessum vandkvæðum og í júní sl. var undirritaður samstarfssamningur milli ráðuneytisins og Krabbameinsfélagsins. Með samningnum eru félaginu tryggðar greiðslur fyrir framkvæmd þessarar leitar sem miðast við 19 þúsund leghálsskoðanir og 12 þúsund brjóstaskoðanir og er þá gert ráð fyrir um það bil 80% mætingu þeirra sem koma í skoðun eða eru boðaðir í skoðun. Vert er að geta þess að brjóstakrabbameinsleitin er reyndar nýr framkvæmdaþáttur sem félaginu er falinn. Það er sannarlega ánægjuefni að ríkið skuli þannig hafa komið til móts við félagið vegna þess að í raun hefur það stundað heilbrigðisþjónustu sem ríkið ætti í raun að veita eða reka. Er þá sérstaklega brjóstakrabbameinsleitin sannarlega í samræmi við samþykkta þál. sem flutt var á síðasta kjörtímabili af þingflokki Kvennalistans og var lofað að sú skoðun mundi hefjast á árinu 1987. Það er vert að geta þess sem vel er gert því að þar var sannarlega staðið við gefin loforð. Skoðanirnar hófust á árinu 1987 og munu halda áfram. En til þeirra þarf að sjálfsögðu fé. Þessi samningur á að veita konum jafnan aðgang að þjónustunni, óháð búsetu og fjárhæð og er það mjög mikilsvert. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 1988 er ekki gert ráð fyrir fjárframlagi til annarrar starfsemi Krabbameinsfélagsins. Fjárframlagið dugar í raun aðeins til að greiða hlut ríkisins í þeirri leitarstarfsemi sem ég nefndi áðan. Félagið hefur rekið Krabbameinsskrá Íslendinga frá upphafi hennar 1954. Krabbameinsskráin lýsir árlegu nýgengi hinna ýmsu tegunda krabbameina og þannig má skoða þróunina rúman þriðjung aldar aftur í tímann, en það má einnig nota skrána til að spá fram í tímann. Heilbrigðisyfirvöld nota þessar upplýsingar almennt við ákvarðanatökur um áherslur og skipulag heilbrigðismála sem snerta þessa sjúkdóma og ekki síst allt forvarnarstarf. Á yfirstandandi ári er gert ráð fyrir að rekstur krabbameinsskrár kosti félagið um 7,1 millj. kr. og það er reyndar það fé sem við leggjum til á brtt. okkar að veitt verði. Við höfum ekki fært það upp miðað við verðlag, en látið nægja að flytja sömu upphæð áfram. Það má segja að alltaf getur orkað tvímælis um greiðsluþátttöku hins opinbera í rekstri áhugamannafélaga, en það má þó vera ljóst að sumt í starfi Krabbameinsfélagsins hófst sem tilraunastarfsemi til heilla íslensku þjóðfélagi en hefur nú í raun fyrir löngu sannað gildi sitt. Þar má nefna leitarstarfsemi félagsins og rekstur krabbameinsskrárinnar. Það er augljóst að samfélagið hlýtur að þurfa að taka þátt í þessum kostnaði. Krabbameinsfélagið á að geta lagt sjálfsaflafé sitt í að leggja nýjar brautir til framfara, en samfélagið hlýtur að þurfa að taka við þeim þegar þær eru orðnar troðnar og eru í raun augljós framfaraspor. Herra forseti. Í öðru lagi er undir þessum lið um heilbrigðismál undirliður 140, en hann varðar kostnað vegna laga nr. 25 frá 1975 sem eru lög um ráðgjöf og fræðslu varðandi kynlíf og barneignir og um fóstureyðingar og ófrjósemisaðgerðir. Að margra áliti skortir verulega á það nú, um tólf árum eftir setningu þessara laga, að lögboðin fræðsla og ráðgjöf sé veitt á viðunandi hátt. Það er þeim mun alvarlegra sem hér er um að ræða grundvöll lagasetningarinnar. Enn fremur eru sterkar líkur á því eða má leiða líkur að því að auðveldara hefði verið að hefta útbreiðslu eyðni á Íslandi ef allri fræðslu um kynlíf og getnaðarvarnir hefði ekki verið svo ábótavant sem raun ber vitni. Einkum er ástæða til að hafa áhyggjur af vanþekkingu unglinga sem að mati félagsráðgjafa og annarra sem um þessi mál fjalla virðast afar fáfróðir um kynferðismál og getnaðarvarnir. Það má ætla að bein tengsl séu á milli þessarar fáfræði og mikils fjölda þungana meðal íslenskra stúlkna á aldrinum 15–19 ára. Þá virðist enn skorta mjög á að piltum sé ljóst að þeirra er ábyrgðin á afleiðingum samlífs ekki síður en stúlknanna og er brýn nauðsyn að vinna að breyttum viðhorfum hvað það varðar. Ég vil aðeins geta þess að þó fóstureyðingar séu ekki eins tíðar hér og í nágrannalöndum okkar, t.d. á Norðurlöndunum, hefur þó fæðingum hjá 15–19 ára stúlkum í þessum löndum fækkað samtímis á undanförnum árum. Á sama tíma hefur fjöldi fóstureyðinga í þessum aldursflokki aukist hér tiltölulega þó þeim hafi fækkað á Norðurlöndunum og telja menn almennt að þar sé um að ræða árangur meiri og betri kynfræðslu. Mig langar til þess að vitna aðeins í grein í Læknablaðinu síðan 1987, þ.e. 73. árgangur á bls. 321, með leyfi forseta, um fóstureyðingar og notkun getnaðarvarna, eftir Þórð Óskarsson og Reyni Tómas Geirsson kvensjúkdómalækna. Þar segir: "Til að halda fjölda fóstureyðinga sem lægstum þarf að gera átak í þá átt að gera getnaðarvarnir aðgengilegri fyrir alla aldurshópa, m.a. með stofnun kynfræðsludeilda við heilsugæslustöðvar, ódýrari getnaðarvörnum og aukinni fræðslu táninga." Þingflokkur Kvennalistans flutti á síðasta þingi till. til þál. um fræðslu meðal almennings um kynferðismál. Sú till. var reyndar samþykkt í þinglok eftir að hafa tekið nokkrum breytingum og hún hljóðar svo, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að fela heilbrmrh. að efla verulega fræðslu um kynferðismál meðal almennings með það að meginmarkmiði að koma í veg fyrir ótímabærar þunganir og hindra útbreiðslu sjúkdóma. Sérstök áhersla skal lögð á að upplýsa fólk á aldrinum 15–19 ára um kynlíf og getnaðarvarnir." Nú er það svo að í þessum lið fjárlagafrv. um heilbrigðismál undir Ýmis starfsemi er liður 195 Kynsjúkdómar, eyðni. Þar er ætlað 10 millj. 80 þús. kr. til varnar þessum sjúkdómi, eyðni, og um leið til fræðslu um kynsjúkdóma. Ég veit að þetta fé fer nær eingöngu í að gera fræðslubæklinga og ýmislegt fræðsluefni en verður ekki notað til kennslu í skólum. Sá liður sem fjallar um það er einmitt liðurinn sem við viljum breyta, þ.e. liður 1.40. Hann fær ekki nema 1 millj. 71 þús. kr. til að sinna kennslu á öllum námsstigum um kynlíf og getnaðarvarnir. Þann lið viljum við hækka um a.m.k. 5 millj. kr. og hækkum því upp í 6 millj. 71 þús. Það er það allra minnsta. Reyndar hafa heilbrigðisyfirvöld ekki beðið um þetta fé, en við ætlum að hafa vit fyrir þeim í þetta sinn og biðja um það fyrir þau því að við teljum að það sé brýn þörf á því. Hæstv. forseti. Ég vil að lokum mæla fyrir brtt. á þskj. 278 sem enn er við 4, gr. fjárlagafrv. undir liðnum 02–802, um vernd barna og ungmenna. Þar leggjum við til að komi nýr liður, 140, um Kvikmyndaeftirlit ríkisins sem við leggjum til að fái 3 millj. kr. Kvikmyndaeftirlit ríkisins starfar skv. lögum nr. 53 frá 1966, um vernd barna og ungmenna, en einnig skv. lögum nr. 33 frá 1983, um bann við ofbeldiskvikmyndum. Við gildistöku seinni laganna bæði breyttist starfssvið Kvikmyndaeftirlitsins verulega og verkefni þess uxu mjög. Fram til þess tíma hafði skoðun kvikmynda eingöngu farið fram í kvikmyndahúsum, en skoðun kvikmynda á myndböndum gerði það nauðsynlegt að eftirlitið fengi til umráða viðeigandi tækjakost og aðstöðu til myndbandaskoðunar. Reyndar er í lögunum nr. 33 1982 gert ráð fyrir að skoðun myndbandanna standi undir sér fjárhagslega þannig að innflytjendur, framleiðendur og dreifingaraðilar kveðji skoðunarmenn til að skoða kvikmyndir áður en þær séu teknar til sýningar og greiði síðan kostnað við skoðun þeirra samkvæmt reglum sem ráðherra setur. Nú hefur Kvikmyndaeftirlitið sent fjvn. beiðni vegna þess að reglugerðin sem sett var brást algerlega í framkvæmd þannig að reikningar fyrir skoðun myndbanda allt frá áramótum 1983–1984 liggja ógreiddir hjá ríkisféhirði og það virðist einungis raunsætt að mati Kvikmyndaeftirlitsins að þeir fáist í raun ekki greiddir. Eftirlitið telur nauðsynlegt að afskrifa þessa reikninga og byrja nýtt ár með hreint borð þar sem hefur verið gerð bragarbót á ákvæðum reglugerðar, þ.e. ný reglugerð hefur verið gefin út og hún virðist ætla að verka vel og fé innheimtist eins og til var ætlast. Hins vegar er talsvert um útistandandi skuldir sem Kvikmyndaeftirlitið vill losna við og þarf að losna við og þær teljast samtals vera um 3 millj. kr. Margt væri hægt að segja almennt um efni þessa fjárlagafrv., en ég mun sleppa því. Það hefur hv. þm. Málmfríður Sigurðardóttir, fulltrúi Kvennalistans í fjvn., þegar gert í upphafi þessara umræðna. Aðrar þingkonur Kvennalistans hafa þegar mælt fyrir ýmsum brtt. sem Kvennalistinn gerir við frv. Ég mun því láta nægja að mæla fyrir þeim brtt. sem ég hef þegar nefnt og vona að hv. fjárveitinganefndarmenn, sem hér hlýða á mál mitt, og aðrir hv. þm. taki tillit til þessara hógværu tillagna milli 2. og 3. umr. fjárlaga og styðji þau þörfu mál sem hér hafa verið borin fram.



Virðulegi forseti. Erindi mitt hingað er aðallega að mæla fyrir nokkrum brtt. sem ég flyt, ýmist einn sér eða með öðrum hv. þm., sem ekki hefur verið gerð sérstök grein fyrir enn þá, enda umræðan ekki orðin ýkja löng og nógur tími til að fjalla um það sem eftir er af slíku tagi. En það er nú eins og oftar að þegar maður er kominn hingað í ræðustólinn á annað borð þá vill maður leggja eitthvað almennt til málanna. Mig langar til að fara nokkrum orðum um fjárlagafrv. í heild sinni ekki síst með tilliti til þess að nú mun styttast fremur í það að virðulegur fjmrh. stígi í stólinn, hæstv., og tjái sig e.t.v, eitthvað um skattahlið frv. Það hefur sem sé verið nefnt einstöku sinnum áður í umræðunni að þetta fjárlagafrv. sé allmikið skattafrv., boði mikla skattheimtu og hefur það verið að mínu mati rækilega sannað svo ekki verður um deilt af rökföstum mönnum að það stendur til að slá Íslandsmet í skattheimtu á næsta ári, taka hæsta hlutfall í ríkissjóð af landsframleiðslu nokkru sinni. Þá er rétt að muna að það er ekki verið að taka þetta háa hlutfall, 24,7% eða hvað það nákvæmlega er eða verður, af neinni smánarlandsframleiðslu heldur líklega einnig af Íslandsmetsframleiðslu á því sviði. Ef við verðum ekki fyrir neinum skakkaföllum eða skattaföllum að ráði á næstunni ætti verðmætasköpun hér a.m.k. að verða svipuð og hún var á þessu ári eða er á yfirstandandi ári, sem sagt hin mesta í sögunni. Það er því dável að verki staðið hjá þessari hæstv. ríkisstjórn að taka hæsta skattahlutfall sögunnar af mestu landsframleiðslu sögunnar. Þetta hefur orðið mér tilefni til nokkurra hugleiðinga um mannleg örlög. Sérstaklega hefur mér orðið hugsað til hv. þm. Reykv. Eyjólfs Konráðs Jónssonar, sem mun vera 8. þm. Reykv. Þannig vill til að hann er hvort tveggja í senn stuðningsmaður þessarar ríkisstjórnar og gegnum tíðina mikill áhugamaður um að ríkisbáknið þenjist ekki óskaplega út og taki ekki allt of mikið til sín. Ég kom að máli við þennan hv. þm. fyrir nokkrum dögum og falaði hjá honum ritverk sem ég vissi að hann hafði gefið út eða komið hafði út með hans afrekum á ritvellinum. Þetta er hin skrautlegasta bók og heitir Út úr vítahringnum. Þar er að finna margar af helstu gullperlum þeirra manna í Sjálfstfl. sem mest hafa hatast gegn því að skattpeningum væri safnað í ríkissjóð. Ef hv. þm. hefði heiðrað okkur með nærveru sinni hefði ég glatt hann með því að vitna í ritverkið og sýna honum þannig að ég hef þegar haft góð afnot af gjöfinni. Það var þannig að á árunum 1977–1978 hóf hv. þm. að setja fram í riti þá skoðun sína að nauðsynlegt væri að vinna þjóðina út úr verðbólguvítahringnum með því að reka ríkissjóð með umtalsverðum halla og skera niður skatttekjurnar, fjármagna reksturinn tímabundið með innlendum lántökum og þar með mundi verðbólgudraugurinn verða kveðinn niður og efnahagslífið taka hinn mesta fjörkipp. Og hann hafði uppi stór orð um þessar miklu tilhneigingar manna til að taka skatta og hefur sjálfsagt þótt nóg um skattagleði þeirrar ríkisstjórnar sem sat að völdum á árunum 1974–1978 því hann var þegar farinn að setja fram kenningar sínar, hv. þm., á þeim tíma. En ekki tók nú betra við þegar að völdum komust aðrar ríkisstjórnir, fyrst sú sem sat á árunum 1978–1979 og síðan sú sem sat á árunum 1980–1983, því þá þóttist hv. þm. hafa tækifæri til að kveða dálítið fast að orði um skattabrjálæðið og notaði ekki minni orð en svo, með leyfi forseta, að í grein sem birtist í Morgunblaðinu 4. okt. 1979 segir m.a. í 5. kafla, með leyfi forseta: "Verðbólgan vörn gegn vinstra brjálæði". - Og áfram: "Skattheimtubrjálæði vinstri stjórnarinnar er orðið með þeim hætti að nauðvörn fólksins er að hjálpa til við að reka verðbólgu áfram því að frekar er unnt að borga skattana ef krónan minnkar nógu ört. Alla viðbótarskatta vinstri stjórnar mun ný stjórn afnema þegar í stað, enda hefur Sjálfstæðisflokkurinn markað sér þá stefnu." Það mætti grípa víðar niður í þessari ágætu bók til marks um að hv. þm., höfundur bókarinnar Út úr vítahringnum, taldi sig, a.m.k. á þeim tíma, vera talsmann yfirlýstrar stefnu Sjálfstfl. Þannig segir í gagnmerkri ræðu sem birt er í bókinni og líka má finna í þingtíðindum því hún var flutt á Alþingi Íslendinga í Ed. 2. febr. 1981: "Ríkið verður að slaka á klónni". - Og síðan segir á bls. 47, með leyfi forseta: "Ég skal nefna nokkur dæmi þess hvar skilur á milli stefnu Sjálfstfl. og ríkisstjórnarinnar", segir hv. þm. "Ríkisstjórnin hækkar skatta í sífellu, bæði tekjuskatta, eignarskatta, fasteignaskatta og neysluskatta, nú síðast með því að falsa skattvísitölu og leggja gjaldið fræga á öl og sælgæti. Sjálfstfl. hefur margsinnis ályktað að hann vilji afnema alla vinstri skattana."  Þetta er einstakur árangur hjá hæstv. ríkisstjórn og það er ástæða til að óska Sjálfstfl. alveg sérstaklega til hamingju með þetta. Það er dálítið athyglisvert hversu fámálir hv. þm. Sjálfstfl. og reyndar einnig Framsfl. hafa verið um þessa gífurlegu skattheimtu. Skyldi það eiga sér einhverjar sérstakar skýringar, virðulegi forseti, að þeir hafa kosið að skýla sér á bak við hinn klæðlitla Alþfl. í þessum efnum? Jú, ætli það sé ekki það að þá gruni að þetta sé ekki í fullu samræmi við ýmislegt það sem þeir hafa verið að boða og slá sig til riddara með. Hvað er t.d. að gerast í sambandi við tekjuskatt á Íslandi sem Alþingi Íslendinga var einu sinni búið að samþykkja með ályktun að afnema í sjálfu sér, tekjuskatt af öllum almennum launatekjum? Það verður ekki séð að hann sé neitt á förum, sá skattur, þegar verið er að leggja út í stórfelldar kerfisbreytingar til þess eins að innheimta þennan skatt með nýjum hætti. Varla væru menn að því ef menn byggjust við því að hann gufaði upp eða yrði aflagður á næstu árum. En það kynni líka að vera önnur ástæða fyrir því að hv. þm. Sjálfstfl. og Framsfl. eru ekki mikið að æsa sig yfir þessum skattkerfisbreytingum og láta sér nægja að standa skáhallt aftan við Alþfl. í þessum efnum sú að þeir átti sig á því að það er e.t.v. ekkert endilega mjög klókt að gerast sérstakir talsmenn og varnaraðilar þess að slá Íslandsmet í skattheimtu. Sú ástæða er að þessa skatta á fyrst og fremst að taka af launafólki. Það á ekki að hrófla við þeim gullkálfum sem standa þessum flokkum hjarta næst, þá sem eiga hið raunverulega stórfjármagn í þjóðfélaginu. Og hver er sönnun mín fyrir því, virðulegi forseti, að hér sé verið að leggja á launamannaskatta? Jú, það er sú staðreynd að það á að stórbreikka skattstofna almennra neysluskatta í landinu og það á í tengslum við staðgreiðslukerfisskattbreytinguna, eftir því sem mér sýnist, að íþyngja einnig almenningi vegna þess að það er veruleg hætta á að þær ívilnandi aðgerðir, sem áformaðar voru og áttu að koma upp á móti öllum þeim undanþágum sem kippt var í burtu er staðgreiðslulögin og breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt voru gerðar í fyrra, skili ekki því sem þeim var ætlað, alla vega ekki þegar afkoma almennings er skoðuð í samhengi við þá neysluskatta eða óbeinu skattabreytingar sem einnig eiga að verða. Hver er svo þátttaka atvinnurekenda, hver er þátttaka fjármagnseigenda, hvar er skatturinn á stóreignirnar? Jú, það læddist hérna inn á borð hv. þm. núna rétt fyrir miðnættið lítið frv. sem var alveg ágætt að fá í hendurnar í tengslum við þessa skattaumræðu. Það var frv. til l. um breytingu á lögum nr. 75 frá 1981, um tekju- og eignarskatt, með síðari breytingum. Og hvaða kafla þess frv. er verið að fjalla um? Jú, skattlagningu fyrirtækja. Nú hefur verið upplýst að það á að leggja á nýja skatta á næsta ári upp á 8750 millj. Og hver er þátttaka fyrirtækjanna í landinu í því? Jú, það kemur fram í þessum snepli sem kom hérna ljósritaður. Það var ekki einu sinni búið að prenta það. Það kom hérna í kvöld. Og þá geta menn farið yfir í almennar athugasemdir með því frv. Þar segir: "Á fjárlögum fyrir árið 1988 er gert ráð fyrir að tekjuskattur fyrirtækja á því ári verði um 150 millj. kr. hærri en hann er áætlaður skv. óbreyttum skattalögum." Síðan er farið í það í grg. hvernig eigi að breyta skattareglum fyrirtækjanna. Það er þannig að það á að fella niður framlag í varasjóð. Þar gæti orðið um 118 millj. kr. skattstofn að ræða sem þýddi 53 millj. í skatta eða tekjur. Það á að breyta reglum um niðurfærslu vörubirgða þannig að það gæti skilað 297 millj. kr. til viðbótar. Og hvað gera snillingarnir þá? Jú, þeir sjá náttúrlega að þetta er allt of, allt of mikið. Það má ekki láta fyrirtækin sitja uppi með þessi auknu útgjöld á næsta ári. Og hvað er gert? Í þriðja lagi er skatthlutfall fyrirtækjanna fært niður úr 51% í 45, lækkun tekjuskattshlutfallsins hjá fyrirtækjunum til að draga til baka stóran hluta af þeirri útgjaldaaukningu sem fyrirtækin gætu orðið fyrir vegna hinna reglnanna. Og niðurstaðan er hver? 163 millj. kr. Rétt rúmlega þær 150 millj. sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Við skulum þá segja að þær 163 millj. séu inni í þeim pakka sem fjárlögin og síðari ráðstafanir hafa gert ráð fyrir í auknum skattaútgjöldum. Og hvað þýðir það þá? Það þýðir að þátttaka fyrirtækjanna í skattaukningunni upp á 8750 millj. kr. er 1,7%. 1,7% á að fara á þær breiðu herðar. Restina á í raun og veru að leggja fyrst og fremst á almenning því það bólar ekkert á öðrum sköttum, á öðrum álögum frá hæstv. fjmrh. Þetta er slík niðurstaða, ef þetta plagg hér á að verða allt og sumt sem við eigum að fá í hendur um það hvernig hæstv. ríkisstjórn hyggst taka á öðrum aðilum, öðrum en launamönnum, að greiðir varla götu þess, ég segi það fyrir mitt leyti a.m.k., að maður fari að greiða framgang þessara geysilegu nýju skattaálaga hér á Alþingi. Snautlegri magalendingu hef ég varla séð ef þetta er allt og sumt sem hæstv. fjmrh. eftir öll stóru orðin ætlar að sýna á þessu sviði. Það er heldur dapurlegt. Virðulegur forseti. Það hefur verið margfarið yfir það hér á hversu veikum grunni allar forsendur fjárlaganna hvíla. Fyrsta ástæðan er sú að öll tekjuhlið fjárlaganna nánast eins og hún leggur sig er galopin, er í uppnámi. Hún er í vinnslu í höndunum á hv. alþm. á sama tíma og þeir eru að reyna að loka fjárlögunum. Þetta eru mjög sérkennileg vinnubrögð. Í staðinn fyrir að reyna fyrst að koma tekjustofnum ríkissjóðs á hreint með því að afgreiða þau mál í október eða nóvember og vinna síðan fjárlög á grundvelli þeirra laga, sem í gildi yrðu á næsta ári og skiluðu tekjum í ríkissjóð, eru menn að reyna að gera þetta allt í einu. Og hvernig á það eiginlega að ganga? Ég segi alveg eins og er að það er von að það liggi ýmislegt ekki fyrir þegar svoleiðis er að hlutunum staðið. Það má nefna það eitt, sem reyndar fleiri hafa komið inn á, að verðlagsforsendurnar allar eru þegar augljóslega út í loftið. Enn hefur ekkert birst annað en að skv. fjárlagafrv. og forsendum þess, þeirrar þjóðhagsáætlunar sem þar er byggt á, er gert ráð fyrir að munur milli verðlagsþróunar og kaupgjaldsþróunar verði 1% eða nálægt 1%, eins og reyndar hv. þm. Kjartan Jóhannsson réttilega minnti mig á á fundi fjh.- og viðskn. í kvöld. Ég fletti upp í fjárlagafrv., fremst í greinargerðinni, og það stendur heima. Og hvað eru menn þar að tala um? Að laun hækki um 16–17% á milli áranna 1987 og 1988, en verðlag að öðru leyti um 17–18%. Það er við aðstæður sem eru þannig að verðbólgan er um eða yfir 30% og engar sérstakar horfur á því að fróðra manna mati að hún hreyfist neitt, a.m.k. ekki niður á við. Þannig þarf eitthvað mikið að gerast og nánast kraftaverk ef þessar verðlagsforsendur eiga að geta staðist. Það þarf eitthvað mjög mikið og mjög gleðilegt að gerast. Og hvað þýðir það líka? Það þýðir líka að t.d. allar áætlanir um skattbyrði hanga meira og minna í lausu lofti þegar verið er að festa niður skattaprósentur og upphæðir persónufrádráttar og ýmsa slíka hluti. Það vita allir hvaða áhrif t.d. gengisbreytingar geta haft á afkomu ríkissjóðs í gegnum innflutning til landsins, viðskiptahalla og fleira. Allt er þetta meira og minna í lausu lofti. Og ég held að þó að hæstv. fjmrh. sé ugglaust kjarkmikill maður hljóti að vera farnar að renna á hann tvær grímur um að þetta gangi allt upp hjá honum. Það væri að mínu mati nóg fyrir hæstv. fjmrh. að reyna að koma staðgreiðslugrunni tekjuskatta og útsvars á í landinu með sæmilega farsælum hætti og geyma sér aðrar kerfisbreytingar a.m.k. eitthvað fram eftir árinu ef ekki til næsta árs. Ég hef ekki nokkra trú á því að það hefði skipt þeim sköpum þó breytingar á tekjuöflun ríkissjóðs að öðru leyti hefðu verið látnar bíða, að það hefði munað meiru en því sem er hætt með því að gera alla þessa hluti í einu. Ég hefði talið að það hefði verið miklu farsælla bæði í bráð og lengd að leggja meiri vinnu og meiri natni við að koma staðgreiðslukerfisbreytingunni á með farsælum hætti. Það var mál og er mál sem naut mikils velvilja og stuðnings víða í þjóðfélaginu, bæði aðila vinnumarkaðarins, stjórnmálaflokkanna og fleiri aðila, og þar voru menn tilbúnir til að taka á saman og leggja á sig vinnu til að komast að sem sanngjarnastri niðurstöðu. Ég tel að hæstv. fjmrh. stefni þessu öllu meira og minna í voða með því að hleypa öllu tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs í uppnám á einu og sama haustinu. Virðulegur forseti. Mig langar aðeins til að nefna, eins og ég hef reyndar fyrr gert í umræðum um sérstakt þingmál þar að lútandi, verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Þar er á ferðinni enn eitt málið sem á að drífa í gegn við þær aðstæður sem ég hef þegar rakið og er í sjálfu sér stórmál sem æskilegt hefði verið að hv. Alþingi og mörgum fleiri aðilum hefði gefist góður tími til að hugleiða. Þó að menn hafi lengi rætt um nauðsyn þess að gera hreinni skil í verkefnaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og nauðsyn vissrar endurskoðunar á þeim hlutum þýðir það ekki þar með að menn séu tilbúnir að gleypa nánast hvað sem er bara til að prófa það. Þó að það kerfi sem í gildi hefur verið hafi engan veginn verið neitt sérstaklega fullkomið vita menn þó hvað menn búa við þar. Ég óttast mjög að þær breytingar sem nú á að rjúka í séu á engan hátt nógu vel ígrundaðar og ég gæti fært fyrir því mörg rök. Ég læt mér nægja að gagnrýna hér, eins og ég hef reyndar gert áður, þá framkomu við sveitarfélögin að á sama tíma og ríkið er að taka til sín geysilega auknar tekjur eða breikka þá stofna sem standa undir tekjuöflun ríkisins er verkefnum velt yfir á sveitarfélögin upp á 200 millj. kr. eða eitthvað nálægt því. Og hvað fá þau í staðinn? Þau fá í staðinn minni skerðingu Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga sem þau í raun eiga, tekjustofn sem er þeim lögum samkvæmt markaður en hefur verið stolið úr undanfarin ár. Þessi býtti eru alveg hraksmánarleg og mesta furða að sveitarfélögin skuli ekki bara af þeirri einu ástæðu, hvernig á að standa að þessu, mótmæla þessari ósvinnu, hversu mikill sem áhugi þeirra kynni að vera á því við eðlilegar aðstæður að taka til sín einhver verkefni á jafnréttisgrundvelli. Það sem ég mundi í því sambandi kalla jafnréttisgrundvöll væri að sveitarfélögin fengju þá sjálfstæða tekjustofna á móti fyllilega sambærilega við þær auknu byrðar sem þau öxluðu. En virðulegi forseti. M.a. vegna þess að þetta mál á eftir að koma til ítarlegrar umræðu á hinu háa Alþingi get ég geymt mér út af fyrir sig það, en ég vildi ekki láta hjá líða að nefna þetta í framhjáhlaupi. Þá ætla ég aðeins að víkja beint að þeim brtt. sem ég flyt eða er meðflm. að. Þar er í fyrsta lagi brtt. á þskj. 272 og varðar 4. gr. fjárlaganna, lið 02203 Raunvísindastofnun Háskólans. Þar er ekki farið fram á ýkja stóra hluti, en engu að síður býsna mikilvæga að mínu mati. Ég legg þar til að aukið verði við fjárveitingar til jarðfræðistofu um 600 þús. kr. og vil gera nokkra grein fyrir því hvaða verkefni ég hef þar í huga. Það er svo að þeir sem til þekkja á sviði grunnvatnsrannsókna á Íslandi hafa gert sér grein fyrir því, og sú umræða hefur einkum og sér í lagi verið uppi hin allra síðustu ár, að þekking manna á þeim hluta grunnvatnsins sem er kaldur eða volgur er til muna minni en æskilegt væri, ekki síst með hliðsjón af því að Íslendingar eru orðnir býsna vel að sér um allan sinn háhita og jarðhitasvæði og mega heita sérfræðingar á alþjóðamælikvarða á flestum sviðum sem nýtingu þeirra hluta tengjast. En áhugi manna hefur á síðustu árum farið mjög vaxandi fyrir því að vita meira um efnafræði- og eðliseiginleika grunnvatns, kalds vatns og lághitasvæða. Ástæðan er margþætt. Þar kemur fyrst og fremst til sú mikla hagnýta þýðing sem þekking á þessu sviði getur haft fyrir fiskeldi sem er mjög vaxandi atvinnugrein í landinu. Og þó að því verkefni sé sinnt af ýmsum aðilum, m.a. Orkustofnun eðli málsins samkvæmt, kemur það ekki í staðinn fyrir að við Háskóla Íslands eða Raunvísindastofnun sé unnt að stunda grunnþekkingaröflun og grunnrannsóknir á þessu sviði. Í því skyni hafa sérfræðingar á Raunvísindastofnun mjög mikinn áhuga á að unnt sé að sinna sýnatöku og úrvinnslu til að auka grunnþekkingu við Háskólann á þessu sviði sem síðan yrði miðlað, eins og venja er til um þekkingu sem þannig er aflað, innan hinnar akademísku stofnunar út til annarra aðila hvort sem það eru sjálfstæðir atvinnurekendur, sveitarfélög eða aðrar fræðistofnanir eins og Orkustofnun eða Líffræðistofnun Háskólans. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að þetta verkefni komist á einhvern fastan grundvöll. Því hefur verið sinnt með framlögum úr Rannsóknasjóði og Vísindasjóði á undanförnum missirum, en það er öllum ljóst sem til þekkja að slíkt getur eðli málsins samkvæmt eingöngu verið tímabundin ráðstöfun. En það sýnir þó skilning þeirra manna sem þar ráða ferðinni á þörfum þessa verkefnis að til þessara þarfa hefur verið veitt umtalsverðum framlögum undanfarin ár. Auðvitað eru mjög margar aðrar stöður, bæði innan Háskólans og mjög víða annars staðar, sem erfitt er að segja að séu ekki jafnþýðingarmiklar eða erfitt er að segja að eigi fremur að ganga fram hjá en þessu tiltekna verkefni og ég er í sjálfu sér ekki að gera það þó ég dragi það fram með þessum hætti. En ég legg sérstaka áherslu á að ég tel það faglega mjög skynsamlegt og ég tel það praktískt að þessu verkefni verði hrint af stað, t.d. með því að Raunvísindastofnun fái þarna einhverja hlutastöðu sem gæti komið á móti styrkjum til að sinna þessu verkefni. Ég get vitnað til bréfa sem hæstv. fjvn. mun hafa fengið þar sem fyrir liggur mikill áhugi fjöldamargra aðila sem tengjast fiskeldi, sem tengjast nýtingu grunnvatns, sem tengjast matvælaiðnaði. Öllum ber þar saman um að mikil nauðsyn sé á því að vitneskja aukist á þessu sviði. Virðulegur forseti. Ég vil taka fram að ég vænti þess að hæstv. fjvn. og hæstv. fjmrh. íhugi þetta mál. Ég fer fram á það og er út af fyrir sig tilbúinn að kalla brtt. aftur til 3. umr. ef það mætti greiða fyrir því að sá tími sem þar með vinnst mætti greiða fyrir því að þetta mál yrði vendilega skoðað. Síðan flyt ég á þskj. 273 nokkrar gamlar og kunnuglegar till., þar á meðal eina sem ég mun hafa flutt hvert einasta ár sem ég hef tekið þátt í afgreiðslu fjárlaga og lýtur að því að hækka framlög Íslendinga til þróunarsamvinnu. Mér hafa frá upphafi vega þótt framlög okkar og frammistaða okkar á því sviði einstaklega smánarleg fyrir sjálfstæða og mjög ríka þjóð eins og við Íslendingar erum, að mestu leyti a.m.k., og hef aldrei séð nein rök fyrir því að við ættum öðrum þjóðum fremur á Vesturlöndum og meðal Norðurlandaþjóða að draga sérstaklega lappirnar í þessum efnum. Mörgum hefur þótt að fortíð okkar gæfi fremur tilefni til hins gagnstæða, að við hefðum á því jafnvel meiri skilning en ýmsir aðrir hversu nauðsynlegt getur verið að styðja við bakið á þjóðum sem eru e.t.v. nýbúnar að öðlast sjálfstæði sitt og eru að skrefa sig áfram til nokkurrar velmegunar og þroska, en þó hefur þetta verið þannig að við erum í hópi allra lægstu þjóða sem komist hafa sæmilega til bjargálna hvað framlög á þessu sviði snertir. Nú skortir ekki til að við getum ýmislegt lagt af mörkum fleira en peninga ef út í það er farið og hefur margoft verið rætt að hluti af slíkri aðstoð gæti falist í því að við aðstoðuðum aðrar þjóðir á þeim sviðum þar sem mest munar um okkur, til að mynda á sviði sjávarútvegs og við nýtingu jarðhita. Ég legg til fremur hógværa hækkun á þessum lið, eins og ég hef reyndar gert, að þetta framlag hækki úr þeim 20 millj. sem settar voru nú inn í fjárlagafrv. af allri þeirri rausn sem vitnar um höfunda þess, umtalsverð lækkun frá fyrra ári. Legg ég til að það fari í 80 millj. kr. Mér skilst að fjvn. sé með einhverja lítilvæga hækkun í sínum till. og er allt gott um það að segja þó að það dragi auðvitað skammt. Síðan hef ég tekið tvo liði sem ég tel óþarfa í fjárlagafrv. Það er í fyrsta lagi 13 millj. og 520 þús. kr. fjárveitingu til að við getum tekið þátt í hernaðarbandalaginu NATO. Ég tel að það dugi þar að veita 1000 kr. til að ganga frá þeim skjölum og póstleggja sem þarf til að segja sig úr klúbbnum og hef því lagt til að fjárveitingar á næsta ári í þetta verkefni verði 1000 kr. Þarf ég held ég ekki að rökstyðja það frekar. Síðan er einn liður enn sem tengist utanríkismálum eða þeim málum sem heyra undir utanrrn. og það er liður sem mér hefur þótt sérstaklega hneykslanlegur og einstök lítilsvirðing við íslensku þjóðina. Það er sú aðferð, sem höfundum fjárlagafrv. á síðasta ári datt í hug, að færa rekstur ratsjárstöðva bandaríska hersins, sem skal alfarið kostaður af þeim aðilum upp á hverja einustu krónu, út og inn í gegnum íslensku fjárlögin. Nú er það eins og allir vita að rekstur þessara hernaðarmannvirkja er íslensku þjóðinni óviðkomandi, er algerlega kostaður af Bandaríkjamönnum og Atlantshafsbandalaginu og eru væntanlega ekki tillögur uppi eða hugmyndir uppi um annað. Þar af leiðandi tel ég það með öllu órökrétt, óviðeigandi og í raun og veru móðgun og lítilsvirðingu að færa þessi hernaðarútgjöld inn í íslensku fjárlögin. Þetta hljóta að vera fyrstu beinu útgjöldin í umsvifum af hernaðartagi sem þannig eru inn færð. Ég sé í raun og veru ekki neinar ástæður nema þá ef vera skyldi einhverjar misskildar pólitískar forsendur fyrir því að færa þarna út og inn nákvæmlega sömu töluna, þ.e. annars vegar útgjöld vegna rekstrar upp á tilteknar fjárhæðir, einhverja tugi milljóna ef ég man rétt, og hins vegar nákvæmlega sömu töluna inn sem framlag frá Bandaríkjamönnum eða Atlantshafsbandalaginu. Ég beini því til hæstv. fjmrh. hvort hann sem nýr maður í embætti væri fáanlegur til að taka það upp við hæstv. utanrrh., sem er mikill stuðningsmaður slökunar og vinsamlegrar sambúðar þjóða bæði í austri og vestri eins og við vitum, að fella þennan leiða lið út úr íslensku fjárlögunum. Ég sé ekki að það skipti nokkru máli þá Bandaríkjamenn hvort þeir greiða þetta með gegnumstreymi í gegnum íslensku fjárlögin eða ekki. Mér þætti til mikilla bóta ef þessi ljóti og leiðinlegi liður hyrfi í burtu, sé ekki að það ætti að vera útgjaldamikið fyrir hæstv. fjmrh. og utanrrh. að koma sér saman um að hafa það þannig. Ég vil taka undir með Svavari Gestssyni, hv. 7. þm. Reykv. um nauðsyn þess að fjárveitingar til mannvirkjagerðar á landspítalalóðinni, nánar tiltekið til K-byggingarinnar, verði auknar. Ég hef setið, virðulegur forseti, í stjórnarnefnd ríkisspítalanna undanfarin fjögur ár og yfirgef nú þá ágætu nefnd um áramótin. Ég hef því haft ágætis tíma til að kynna mér stöðu mála á ríkisspítölunum og hef út af fyrir sig haft af því ánægju og mikið gagn að kynnast innviðum þeirrar miklu starfsemi sem þar er rekin. Ég vil leyfa mér að fullyrða við hv. alþm. að engir ein framkvæmd er jafnmikilvæg fyrir framþróun læknavísinda á Íslandi og sú að K-byggingunni miði með eðlilegum hætti þannig að sú miðstöð nútímalækninga sem þar á að staðsetja og færa inn á næstu árum með nýtísku tækjakosti til röntgen- og krabbameinslækninga og fleiri slíkra hluta komist áfram með eðlilegum hætti. Það er einnig þannig að við gífurleg þrengsli er að búa á ríkisspítölunum yfir höfuð og allar þær úrlausnir sem horft er til með húsnæðismál tengjast þeirri rýmkun sem verður þegar tiltekin starfsemi flytur út í hina nýju K-byggingu. Ég óttast því mjög að ef sú áætlun sem hefur verið unnið eftir á undanförnum árum og gerir ráð fyrir ákveðnum verkáföngum verður brotin upp með ónógum fjárveitingum, eins og fjárlagafrv. gerir ráð fyrir, verði þar upplausnarástand og allt það samkomulag sem reynt hefur verið að ná um nýtingu húsnæðis og áfanga í þeim efnum verði fyrir bí. Herra forseti. Ég hef gert grein fyrir þeim brtt. helstum sem ég flyt eða er meðflm. að. Ég vil segja að ég hef ekki farið út í þann hátt, sem ég sé að ýmsir aðrir hv. þm. gera, að flytja brtt. til hækkunar með e.t.v. einstaka framkvæmdaliði í mínu kjördæmi. Ég geri mun frekar og finnst það geðslegra vinnulag að gera frekar almennar athugasemdir við fjárveitingar í þá málaflokka sem ég tel að séu illa leiknir í frv. eða fyrirhuguðum fjárveitingum og tel þar með að ég geri grein fyrir því að ég sé og þekki og veit mjög vel að ýmis verkefni í mínu kjördæmi, jafnvel í minni heimabyggð fá ekki þær fjárveitingar sem nauðsynlegt væri og vert væri, en þannig hlýtur það einfaldlega að vera þegar of naumt er skammtað í heildina að þá verði margir óánægðir og þar með talið þm. einstakra kjördæma fyrir hönd sinna kjördæma. Ég tel þó betra og farsælla, ef menn geta, þrátt fyrir almenna fyrirvara af því tagi um það fjármagn sem til skiptanna er, að reyna að ná samkomulagi um þá útdeilingu sem verður að eiga sér stað á þeim fjármunum sem til skipta verða. Það hefur verið mitt vinnulag þann tíma sem ég hef tekið þátt í slíku og mun ég halda því áfram nema eitthvað mjög óvænt gerist. Ég hef því ekki flutt sérstakar brtt. um hækkun á einstökum framkvæmdaliðum í mínu kjördæmi heldur eingöngu tekið út úr nokkra almenna þætti sem ýmist tengjast staðbundnum verkefnum sem eru einstök eða með alveg sérstaka stöðu eða þá fjárveitingum til heilla málaflokka. Ég hefði átt létt með að útbúa ýmsar góðar brtt. um hafnir, skóla, sjúkrahús eða aðra slíka framkvæmdaliði hvort sem heldur væri í Norðurlandskjördæmi eystra eða þess vegna um land allt, en ég tel eðlilegra í sjálfu sér að menn ræði málaflokkana sem slíka, um þá þörf sem þar er í heild sinni frekar en einstaka staðbundna hluta þeirra. Virðulegi forseti. Ég ætla þá að ljúka þessari umfjöllun minni við 2. umr. fjárlaga og geri ekki ráð fyrir að tala mikið oftar nema í þetta eina sinn. Ég verð að segja að það er ástæða til að óska hæstv. fjmrh. til hamingju með ýmislegt eins og skattametið. Ég tel það alveg sjálfsagt. Þetta er glæsilegur árangur í skattheimtu og fari að vonum og innheimtist og reytist þessir skattar inn með þeim hætti sem ætla má eða vænta má verður úr ýmsu að moða hjá hæstv. fjmrh. Ég verð að segja það alveg eins og er að ég hefði getað hugsað mér skiptingu þess fjár með nokkuð öðrum hætti, en þó geri ég það ekki að aðalatriði míns máls. Um slíkt má lengi þrasa. En það sem ég hefði viljað sjá miklu öðruvísi er hvaðan þessar tekjur koma. Það er að mínu mati alveg lykilatriði. Ég er skattheimtumaður eins og hæstv. fjmrh. greinilega er og ég er ekki að agnúast í sjálfu sér við það að tekið sé inn í ríkissjóð fjármagn til samneyslu í landinu. Ég vil að það sé alveg morgunljóst þó hér sé komin nótt og rúmlega það að ég er ekki að gagnrýna þessa hluti mikið á þeim forsendum að það þurfi ekki peninga til að greiða hinar sameiginlegu þarfir. Það sem skiptir hins vegar miklu máli er að þeirra sé aflað með sanngjörnum hætti þeir beri byrðarnar sem hafa til þess burðarþol. Auðvitað á síðan að reyna að eyða tekjunum líka þannig að í því felist nokkur jöfnun. Þar get ég ekki óskað hæstv. fjmrh. né þjóðinni til hamingju, því miður. Ég tel að þessi mikla skattheimta, ekki í sjálfu sér stærðarinnar vegna heldur í ljósi þess hvernig fjárins er aflað, sé mjög dapurleg ef ekki sorgleg niðurstaða bæði fyrir þjóðina og fyrir hæstv. fjmrh.



Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir brtt. á þskj. 265 sem er breyting á þskj. 244, fjárlög 1988. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: "Við 71.b, Byggingar sjúkrahúsa, heilsugæslustöðva og læknisbústaða. Við bætist nýr liður, Seltjarnarnes 15 millj. kr." Ég sé mig knúinn til að flytja þessa brtt. þó svo ég fyrir fáeinum dögum hafi tekið þátt í því ásamt öðrum þm. Reykjaness að færa fjárveitingu til þessa verkefnis til annarra verkefna innan kjördæmisins. Og ég mundi enn á ný gera slíkt hið sama á næsta ári ef það yrði úthlutað fé til þessarar framkvæmdar með sama hætti og nú var gert. Þessi heilsugæslustöð hefur ákaflega sérkennilega stöðu í kerfinu. Það var fyrir rúmlega tíu árum að tekin var ákvörðun um að byggja heilsugæslustöð á Seltjarnarnesi. Bæjaryfirvöld á Seltjarnarnesi ákváðu þá að 500 fermetra stöð mundi duga fyrir Seltjarnarnes, en heilbrmrn. tók þá ákvörðun án þess að bæjarstjórn óskaði eftir og heldur ekki borgaryfirvöld í Reykjavík að byggð skyldi stærri stöð, 1000 m2, sem mundi þjóna stórum hluta vesturbæjar Reykjavíkur ásamt Seltjarnarnesi. Í dag eru 550 m2 stöðvarinnar innréttaðir og þar starfa nú tveir læknar. Þeir þjóna þeim tæplega 4000 íbúum sem búsettir eru á Seltjarnarnesi ásamt tæplega 2000 Reykvíkingum í vesturbæ Reykjavíkur. Um 300 m2 eru óinnréttaðir, en fulleinangraðir og með hita. Þetta mun vera ódýrasti heilsugæslustöðvarkostur sem til er í landinu því þarna má koma fyrir tveimur læknum og sinna væntanlega einum 3000 eða fleira fólki sem býr á þessu svæði. Þetta minnir einna helst, ef maður hugsar um virkjanakosti, á stíflugerð í Laxárdal fyrir Laxárvirkjun. Sá er munur þar á að ríkisvaldið gerði samning á sínum tíma við bændur um að þeirri framkvæmd  Það er svo að sá hluti sem er óinnréttaður, þessir 300 m2, er eingöngu ætlaður fyrir íbúa í Reykjavík. Seltirningar hafa í sjálfu sér fengið sína heilsugæslustöð og þeir þurfa ekki meira. Þess vegna er ofur skiljanlegt að í hvert sinn sem úthlutað er fjármagni til þessarar stöðvar á kvóta Reykjaneskjördæmis hljóta þm. þess af eðlilegum ástæðum að flytja það til annarra verkefna í kjördæminu. Reykvíkingar virðast heldur ekki hafa áhuga á því að þessi stöð verði kláruð. Þeir vilja leysa sín heilsugæslustöðvarmál með öðrum hætti. Þar með höfum við þarna þessa heilsugæslustöð, þ.e. þessa óinnréttuðu 300 m2, á milli vita. Og hvað á við þetta að gera? Það eru ýmsir möguleikar. Bæjaryfirvöld á Seltjarnarnesi hafa m.a. rætt það sem raunhæfan möguleika að ríkisvaldið skili Seltjarnarnesbæ þessum 300 m2 og það verði þá gerður sérstakur samningur þar um. Bæjaryfirvöld fái þá ráðstöfunarrétt yfir þessum 300 m2 og geti notað þá til annarra verkefna eða Reykjavíkurborg gæti hugsanlega tekið þessa 300 m2 á leigu og innréttað þá og nýtt þá eins og þeim þykir best henta. Alla vega verður að finna lausn á þessum gordíonshnút sem þarna er, því annars fer sem fór nú, að þó fé verði veitt til þessarar stöðvar á næstu árum verður það jafnharðan af þm. Reykjaness flutt til annarra verkefna. Reykjavíkurborg og Reykjavíkurþm. hafa ekki áhuga á að fé verði veitt til þessa verkefnis. Ég skora því á hæstv. heilbrmrh. að finna lausn á þessu vandamáli og finnist hún er ég reiðubúinn að draga þessa till. til baka.



Hæstv. forseti. Ég vil taka undir með hv. síðasta ræðumanni að heilsugæslustöðin á Seltjarnarnesi er furðulegt fyrirbæri. Þó þessi ríkisstjórn sé ekki ábyrg fyrir hvernig málin standa þar var það ríkisstjórnarákvörðun á sínum tíma sem kom í veg fyrir að Reykjavíkurborg byggði sína heilsugæslustöð sem átti að þjóna vesturbænum svo til öllum frá Hringbraut að Seltjarnarnesi með Skerjafirði innifalið ásamt aðstöðu í Landakotsspítala. En ríkisstjórnin greip inn í á sínum tíma og byggði á Seltjarnarnesi heilsugæslustöð sem að mig minnir, þegar ég tók þátt í umræðum á þeim tíma sem borgarfulltrúi í Reykjavík, er byggð til að þjóna 12 500 manna byggðarlagi, en Seltjarnarnesið var ekki talið á þeim tíma, miðað við þær byggingar sem áætlaðar eru, geta hýst meira en í mesta lagi, í langmesta lagi 7 þúsund manns. það sjá allir að hér er um slík mistök að ræða að ríkið verður að leysa þennan vanda, fyrir utan annað, að Reykvíkingar, sem búa í Skerjafirði eða búa lengst frá í þeim bæjarhluta sem stöðin á að þjóna, telja sig ekki geta notað stöðina, hún sé of langt í burtu, fyrir utan að margir af þessum stoltu vesturbæingum kæra sig ekkert um að fara út úr bænum til að láta þjóna sér á þennan hátt. Þetta er mál sem þarf að leysa á annan hátt. En ég harma að hv. formaður fjvn. er líklega farinn að sofa, enda ekki óeðlilegt. Það er skiljanlegt. Hann talaði um að fjvn. flytji ekki margar brtt., þær væru frekar fáar. Það er eflaust alveg rétt hjá honum, enda hafði fjvn. ekki mikið svigrúm til að flytja neinar brtt. Eins og kemur fram í nál. á bls. 2, þar sem skipt er eftir erindum, kemur fram að ríkisstjórnin hefur gefið þeim svigrúm upp á 285 millj. eða 26,8%. Restin af þeim 1000 millj. sem þeir fengu síðast til ráðstöfunar, sem er 73,2%, er samkvæmt skömmtunarseðli frá ríkisstjórninni ef það er þá að marka nál. sem meiri hl. skilaði í kvöld. En til viðbótar við þetta nál. kom fram í ræðu hv. formanns fjh.- og viðskn. að mikill vandi ríkisstjórnarinnar í peningamálum stafaði af gengislækkun dollarans sem daglega yki á erfiðleika ríkisstjórnarinnar. Er hann þá eins og aðrar blekkingar sem koma úr þessari átt að tala um að vegna gengislækkunarinnar komi minna inn fyrir þann hluta af útflutningsafurðum okkar sem seldar eru til útlanda í dollurum, en getur ekki um að í Bandaríkjunum a.m.k. hafa afurðirnar hækkað um 30% og hann getur heldur ekki um hvað mikið við skuldum í erlendri mynt, sem er miðuð við dollara, og hvað mikið við græðum bókstaflega á gengislækkuninni. Ef við tökum 30% aukningu á afurðunum og það sem við borgum minna í krónum held ég að það þurfi ekki að öskra hér hvað eftir annað að eitthvert vandræðaástand sé að skapast vegna lækkunar dollarans. Það er alrangt. Hv. formaður fjvn. las upp það nál. sem er á þskj. 249. Þetta þskj. segir mest um hvernig hv. formaður nefndarinnar og líklega þeir sem skrifa undir þetta plagg, meiri hl. nefndarmanna, vilja hafa vinnuaðstöðuna í fjvn. Þeir segja frá því að í þetta skipti hafi þeir fengið Ríkisendurskoðunina sér til aðstoðar við gerð fjárlaga og nýskipaður vararíkisendurskoðandi hafi unnið fjárlagafrv. með fjvn. Það er náttúrlega trygging fyrir því að það er eins lítið vitlaust og hægt er að hafa frv. og er gott að vita til þess að svo öruggur og góður maður sem sá einstaklingur er skyldi hafa verið kallaður til aðstoðar. En með leyfi forseta gríp ég niður í nál. Ég vil taka það fram að þó að hv. formaður fjvn., sem er því miður fjarverandi, telji ástæðu til þess að fjvn. öll starfi allt árið er það rétt sem kemur fram framarlega í þessu nál. innan gæsalappa að það er starfandi undirnefnd fjvn. allt árið. Þegar ég var fjmrh. um tíma reyndi ég að fá fjvn. til að starfa með mér og þá sérstaklega í aukafjárveitingum, eins og ég er hræddur um að núv. fjmrh. eigi eftir að gera í ríkum mæli miðað við fjárlagafrv., en það var þannig að það var ekki hægt að ná saman fjvn. vegna þess að þeir ágætu menn sem hana skipuðu þá voru í sumarfríi eða uppteknir við annað, þeir eru menn sem eru uppteknir í sumarfríum Alþingis og aldrei lausir allir í einu til að mæta á fundum allt sumarið. Og þó að undirnefnd fjvn. sé fámennari er það eins með hana. Hún var líka í sumarfríi. Það voru aðallega formaður og varaformaður fjvn. sem ég átti gott samstarf við, en þeir voru líka í sumarfríi til skiptis. Ég sé því ekki að það sé nein bót í því né þörf að skipa fjvn. sem starfar allt árið. Ég held að það sé alveg útilokað að hafa fjvn., jafnvel þó að henni verði skipt upp í undirnefnd, sem yrði starfandi þá sem eins konar eftirlitsnefnd, eins og hér er talað um, allt árið. Ég efast um að það væri hægt. Ég fagna því, sem er þegar orðin staðreynd, að Ríkisendurskoðun fylgist með fjárlagagerðinni. Ég vil líka fagna því að Ríkisendurskoðun kemur til með að fylgjast með framkvæmd fjárlaga því að það er kannski stóra atriðið að Ríkisendurskoðun fylgist með framkvæmd fjárlaga. Í minni fjármálaráðherratíð skipaði ég sérstaka nefnd þar sem ríkisendurskoðandi var formaður og allir helstu embættismenn ásamt fleirum, þ.e. embættismenn fjmrn., voru í þeirri nefnd til þess að fylgjast með framkvæmd fjárlaga. Í þeirri nefnd voru m.a. bæði formaður og varaformaður fjvn. Það getur vel verið að það hafi borið árangur því að síðasta fjárlagafrv. sem ég gerði var lagt fram með tekjuafgang upp á 123 millj. tæpar. Þessi nefnd starfaði vel. En við erum að breyta ansi mikið kerfinu og það sem hv. formaður fjvn. er að leggja til er hættulegt að sumu leyti. Það er nóg að hafa Ríkisendurskoðun sem eftirlitsaðila með framkvæmd fjárlaga og ég fagna því og ég vona að það komi góður maður sem umboðsmaður Alþingis því að umboðsmaður Alþingis verður ekki að mínu mati fulltrúi þingsins gagnvart kerfinu eða gagnvart einstaklingnum eða gagnvart almenningi. Hann á að vera fulltrúi fólksins. Hann á að gerast fyrirgreiðslumaður. Hann á að verja fólkið gegn kerfinu ef fólkið þarf að sækja sinn rétt á kerfið. Öðruvísi væru þetta mistök vegna þess að kerfið sér um sig. Það eru margir sárir út af kerfinu vegna þess að þeir eru of litlir einstaklingar til að hafa kjark til að takast á við kerfið. En ef það kemur góður umboðsmaður er hann umboðsmaður fólksins gagnvart kerfinu. En ég vona á sama hátt og Ríkisendurskoðun verður eftirlitsaðili með framkvæmd fjárlaga að það verði ekki í framtíðinni þó að það hafi verið núna að vissu marki að Ríkisendurskoðunin verði látin gera fjárlögin. Það tel ég rangt. Ég fagna því að það var veitt aðstoð frá Ríkisendurskoðun til að gera þessi fjárlög, en ég harma ef Ríkisendurskoðun á í framtíðinni að taka þátt í að gera fjárlögin, að vinna verk kjörinna fulltrúa, vinna verk fjvn. Það álít ég rangt. Eins vil ég vara við, og beini þá orðum mínum til hæstv. fjmrh. vegna þess að hv. formaður fjvn. er líklega farinn að sofa, en hann talar um í þessu nál., með leyfi forseta ætla ég að lesa þetta, það er ekki svo langt, en hann segir á bls. 2: "Er það ætlun nefndarinnar að halda áfram umfjöllun sinni um bætt vinnubrögð og betri starfsaðstöðu við fjárlagaumfjöllunina og má búast við því að fyrir næstu fjárlagaafgreiðslu hafi fleiri slíkar breytingar þegar komið til framkvæmda. Eigi skiptir minna máli sá þáttur í starfsemi fjvn. sem lýtur að því eftirlitshlutverki sem nefndin á og verður að hafa. Til þess að geta lagt eigið raunhæft mat á tillögur ríkisstjórnarinnar, stofnana og annarra aðila um fjárveitingar á fjárlögum þarf fjvn. auðvitað að geta lagt eigið mat á hvort áætlanir sem fyrir nefndina eru lagðar séu raunhæfar til stuðnings slíkri tillögugerð og eins á nefndin að hafa sjálfstætt eftirlit með því að ákvarðanir Alþingis við fjárlagagerðina séu virtar." Og svo heldur áfram: "Þetta eftirlitshlutverk fjvn. þarf að stórefla og gefst nú tækifæri til þess með samstarfi hennar við Ríkisendurskoðun." Ég ætla ekki að lesa meira. Tilvitnun í nál. lýkur hér með. En ég vil líka harma það, hæstv. fjmrh., ef ég má beina orðum mínum að hæstv. fjmrh. í fjarveru formanns fjvn., að fjvn. skuli ætla að taka að sér eins konar löggæslu. Það er ekki hennar hlutverk og getur aldrei orðið. En það er hlutverk Ríkisendurskoðunar. Eins getur það aldrei orðið hlutverk Ríkisendurskoðunar að gera fjárlögin. Það er hlutverk fjvn. Ég held að við verðum að átta okkur á því hvað er verið að segja hér. Svo ætla ég, með leyfi hæstv. forseta, að lesa að síðustu þetta. Þar segir: "Vegna þeirra aðstæðna að þingkosningar höfðu rofið umboð þess þings sem sat á síðasta kjörtímabili og sumir sem þá höfðu setið í fjvn. voru ekki á þingi var gripið til þess ráðs að fjmrh. skipaði sérstaka nefnd fulltrúa úr öllum þingflokkum til þess að vinna það undirbúningsstarf sem undirnefnd fjvn. hafði áður unnið." Það er ekkert sem kom í veg fyrir að Alþingi hefði komið saman strax að loknum kosningum. Jafnvel þó ríkisstjórn hefði ekki verið mynduð. Ríkisstjórnin gamla gat setið eins og hún sat í umboði forseta Íslands þó þing yrði kallað saman til þess að eðlileg skipan kæmist á þingið sjálft. Ég vara við öllu sem fram kom hjá hv. formanni nefndarinnar. Og ég vil ljúka þessari tilvitnun minni í upphaf nál. með því að endurtaka að þessi hluti nál. endar svona, með leyfi forseta: "Samtals nema brtt. fjvn. við 2. umr. 1 milljarði 62 millj. 233 þús. kr. og greinast þær á eftirfarandi hátt" - og þar er fyrst skipting eftir hagrænu eðli og síðan er skipt upp eftir uppruna erinda og þar kemur fram að fjvn. hefur haft, eins og hér segir, í aðrar afgreiðslur nefndarinnar 26,8%, samkvæmt tilmælum ríkisstjórnarinnar 61,9% og í verðlags-, launaleiðréttingar o.fl. 11,3%. Nefndin hefur ekki haft neitt til skiptanna. Hún hefur bókstaflega ekki haft nokkurn skapaðan hlut til skiptanna. Ég ætla ekki að fara út í þá miklu vinnu sem fjvn. hefur unnið í hinum einstöku liðum. Ég hef ætlað mér það hlutverk að gera enga athugasemd við þá vinnu né einstök ráðuneyti. Það hafa aðrir gert og gert það vel. Ég er ekki sammála ýmsu því sem hér kemur fram. Hitt er annað mál að ég veit ekki enn þá hve mikið er til skiptanna. Ég veit ekki enn þá hversu miklu er búið að skipta og gera tillögur um að skipta þannig að þrátt fyrir að miklar tekjur koma augsjáanlega í ríkiskassann á næsta ári er ekkert víst að hann verði hallalaus eins og menn vona. Ég er ekki að biðja þm. um að hafa hljóð. Ég ætla að bíða þangað til þeir eru hættir að hafa hátt.

Það er verið að gera ráðstafanir til að loka hurðum.

Mér liggur ekkert á. Ég hef sterka fætur og get staðið lengi. Það er nú svo. Það fer stundum eftir því hvað fæturnir eru sterkir hvað maður getur talað lengi. Ég held að ég geti talað nokkuð lengi. Ég ætla ekki að fara í einstaka liði þess verks sem hér liggur fyrir frá meiri hl. fjvn., en ég vil aðeins harma að hér hafa nokkrir stjórnarþm. séð ástæðu til að gera athugasemdir við að fjárveitinganefndarmaður Borgarafl. hefur leyft sér að hafa sjálfstæða skoðun og flutt nokkrar tillögur sem hann að eigin mati taldi eðlilegt að flytja og að sjálfsögðu, eins og aðrir þm., hefur talið sér skylt að láta sína skoðun koma á eðlilegan og þinglegan hátt fram. Þó að hann sé fulltrúi síns flokks í fjvn. tekur það ekki af honum réttinn til að vera sjálfstæður þm. hér uppi í deild. Og ég harma ef þm. annarra flokka, ég tala nú ekki um ef það er sá flokkur sem mér þykir enn þá vænt um, Sjálfstfl., neita sínum þm. nú, það gerði hann ekki áður, um að flytja tillögur eftir því sem þeir töldu rétt og eðlilegt svo lengi sem það braut ekki í bága við almennt siðgæði. Það hef ég aldrei orðið var við. Ég harma þá athugasemd sem hefur komið fram um tillöguflutning fulltrúa Borgarafl. í fjvn. Ég hafði afskaplega gaman af því að sjá hvernig vilji er ekki allt sem þarf. Það er oft vitnað í það þegar þm. ætla að koma sínum hugsunum virkilega til skila. Þá segja þeir: Vilji er allt sem þarf. Nú koma upp tveir gamlir og reyndir þm. og segja: Við viljum gera allt fyrir íþróttahreyfinguna. Við viljum rétta hennar hag, en við skulum koma henni á réttan kjöl á næstu árum. Bæði hv. 2. þm. Norðurl. v. Pálmi Jónsson og hv. 1. þm. Vesturl., sem eru báðir reyndir og góðir þm., koma og lofa hátíðlega úr þessum virðulega ræðustól að á næstu árum skuli íþróttahreyfingin ekki vera í neinum vanda. Þá eigi að koma henni á réttan kjöl. Af hverju á næstu árum? Af hverju ekki strax? Af hverju er tekin til baka sú hækkun sem fjvn. og fjmrh., þegar ég var þar, létu til íþrótta í landinu? Það er einmitt upphæðin sem ég lét í té sem er tekin til baka af Íþróttasambandinu. Ég hækkaði Íþróttasambandið á sínum tíma úr 12 millj. í 26 millj. Það er lækkað aftur úr 26 og ég held niður í 14. Ég hækkaði Ungmennasamband Íslands að mig minnir um 5 millj. eða svo. Það er einmitt það sem er tekið af Ungmennasambandinu núna eða ungmennafélögunum. Það var búið að leggja niður byggingarsjóð íþróttamannvirkja, Íþróttasjóð. Það var búið að leggja hann niður þrátt fyrir miklar skuldbindingar. Átti hann ekkert að fá? Hver átti að borga? Hver átti að standa í skilum með loforð ríkisins? Síðan er það hækkað aftur um nokkurn mér liggur við að segja lúsaskít. Það er hækkað um 15 millj. En til hvers? Af hverju takið þið ekki framkvæmdaféð af íþróttahreyfingunni alveg? Af hverju voruð þið að láta koma til baka 15 millj.? Ég veit að hæstv. fjmrh. er sérmenntaður sem forsrh., en hann er fjmrh. svo að ég segi: Hæstv. fjmrh. Af hverju að láta til baka í Íþróttasjóð 15 millj. Til hvers og af hverju? Haldið þið að það sé eitthvað hægt að gera við 15 millj.? Það er ekki upp í greiðsluloforð sem fyrir hendi eru. Í guðanna bænum farið ekki að byggja meira af íþróttamannvirkjum og skemma æskuna með því að gera hana heilsuhrausta og búa hana undir framtíðina með því að ausa í hana peningum. Gerið það ekki því ef þið farið að byggja íþróttamannvirki þarf líka að reka þau. Þetta rekstrarfé sem þið takið af íþróttahreyfingunni er þó ekkert rekstrarfé vegna þess að íþróttahreyfinguna, þó hún fengi þessar 26 millj., kostar líklega nálægt 1 milljarði að reka í ár. Það var eins og kom fram hjá hv. 5. þm. Vesturl. Um leið og lottó fer að gefa einhverja peninga halda menn að í fyrirtæki eins og lottói séu allar inntektir nettó um leið og þær berast. Það er ekki búið að borga niður kostnað við að koma því af stað og langt þangað til það verður gert. En samt sem áður eru íþróttafélögin farin að fá smátekjur, miklu minna en þau fá að sjálfsögðu þegar fyrirtækið er búið að greiða sig niður og stofnkostnaðurinn er ekki lengur þröskuldur. Á sama tíma sem tekjur ríkisins eru meiri en nokkru sinni fyrr eru ýmsir góðir, þarfir liðir, eins og t.d. æskulýðsstarfið, numdir burt. Það er algert skilningsleysi á starfsemi þeirra félaga og samtaka sem eru það eina sem getur verið vörn sem dugar eitthvað, því miður ekki að öllu leyti, gegn alls konar hættum sem steðja að æskulýðnum og þá er ég sérstaklega með í huga eiturlyf og ofnotkun lyfja. Þó að hreyfing eins og Stórstúkan sé rekin af gömlum mönnum má segja er þetta virðulegur félagsskapur sem hefur gert margt gott. Okkur ber að standa undir rekstri Stórstúkunnar og æskulýðsstarfinu sem henni fylgir. Það er alltaf erfiðleikum bundið að fá þó ekki sé nema nokkra tugi þúsunda til starfseminnar. Það þarf allt að byggjast á þessum mönnum og fólki sem hefur eytt ekki bara venjulegri starfsævi heldur mannsævum má segja frá morgni til kvölds, frá vöggu til grafar í það að gera öðrum gott. Ég veit það ekki. Ég segi, án þess að geta sagt það orðrétt, eins og kvennalistakonan sagði hér, ég man ekki hvaða hv. þm. það var, sem var að fagna því að kvennarannsóknir hefðu loksins komið á skrá. Hún sagði þetta svo yndislega, var svo fegin, hún var svo ánægð með að þessi liður skyldi hafa séð náð fyrir augum þeirra sem ráða, ég held ég hafi hvíslað að sessunaut mínum að líklega hefði ríkisstjórninni tekist að sá skynsemisfræi í þetta eina skipti, fengið smáskynsemiskast. Það væri ágætt að þeir fengju það líka hvað æskuna snertir. Ég las eins og kannski flestir þm. leiðara Morgunblaðsins á sunnudaginn. Þar kom fram að það er til leynisamningur í ríkisstjórninni. Ég vissi það ekki. En þar segir að það hafi verið samið um að gera hallalaus fjárlög í ár. Ég fór að rifja upp stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Þá kom fram að í stefnuyfirlýsingunni er gert ráð fyrir að ná ríkissjóði hallalausum á þremur árum. Ég vildi gjarnan fá meiri upplýsingar, ef það er hægt, um þennan leynisamning. Það er sett upp fjárlagadæmi eða fjárlög eru sett fram, en ríkisstjórnin tekur það af löggjafarvaldinu og breytir því um 1000 millj., leggur fram falskt skjal og breytir því að geðþótta og skammtar svo fjvn. ákveðna upphæð til að ráðstafa að nafninu til eins og hún starfi sem fjvn. Svo koma upplýsingar seinna um að stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar er líka falsað plagg. Ég trúi því ekki að Morgunblaðið ljúgi. Það fær mig enginn til að trúa því. Þar segir að samkvæmt samningi ríkisstjórnarflokkanna hafi verið samið um að ná fjárlögunum hallalausum á einu ári eins og verið er að gera. Og hvað þýðir það? Það þýðir ekkert annað en að fjárlögin, ef vel tekst til, eru hallalaus, en heimilin sitja uppi með halla. Fólkið í landinu er búið að fá þennan halla inn til sín. Auðvitað er það rétt, sem kom fram hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. Steingrími J. Sigfússyni, að það eru láglaunahóparnir sem líða mest vegna þess að þeir þurfa að nota 100% sínar tekjur til að kaupa fyrir mat. Þeir sem eru tekjuhærri eða eiga mikla peninga nota hluta af sínum tekjum til að lifa af frá degi til dags. Eins og á stendur núna er kannski til leyniplagg sem getur verið að sé enn þá verra en það sem við höfum þegar séð. Þetta leyniplagg segir: Við skulum ekki lata fólkið komast upp með að eiga peninga. Þetta er undir forustu Alþfl. sem allt frá því að ég var að selja Alþýðublaðið í gamla daga barðist fyrir auknum tekjum verkalýðsins, láglaunahópanna, enda voru forustumenn flokksins flestir af Eyrinni þá, en það er komið nýtt andlit á flokkinn í dag. Nú er ekki lengur baráttumálið að flokkurinn standi í baráttu fyrir auknum tekjum láglaunahópa heldur er aðalbaráttumál flokksins að ná því litla sem fólkið hefur af því í sem ríkustum mæli því allir vita að verkamaðurinn lifir ekki af átta stunda vinnudegi. Hann gerði það ekki áður en matvæli hækkuðu um 25%. Ég held að hann geri það síður eftir að matvæli hækka. Mér finnst eðlilegt að það verði erfiðara fyrir hann eftir þessar ráðstafanir ríkisstjórnarinnar en var fyrir. Ég hef aldrei þekkt Sjálfstfl. sem skattpíningarflokk. Þess vegna leið mér oft vel í Sjálfstfl. En þetta er nýr Sjálfstfl., nýfrjálshyggjan hefur breytt honum. Ég vona að hann lifi það af. Það kom fram hjá einum eða tveimur hv. þm. sem töluðu á undan mér, hv. 7. þm. Norðurl. e. Málmfríði Sigurðardóttur sem talaði um að söluskatturinn væri 25% á matvælum og skilaði yfir 5 milljörðum, bara söluskatturinn einn af matvælum, í tekjuauka. Af því að hann væri svona hár, skildist mér, 25%, hlyti hann að skila sér betur. Ég held að það sé alveg öfugt. Ég held að einmitt af því að hann er orðinn svona hár skili hann sér kannski verr en ella. Alþfl. hefur flokka mest borið það upp á verslunarstéttina að hún skilaði ekki söluskattinum og kynnt árum saman að það væri til leið til að ná honum inn. Einu sinni þegar ég var nýorðinn fjmrh. sagði núv. hæstv. fjmrh. að það vantaði 10 milljarða upp á að söluskatturinn skilaði sér. Sú upphæð hefur að vísu lækkað. En hann kunni ráð sem dugar til að innheimta skattinn. Ég óska honum til hamingju með að vera nú í aðstöðu til að nota þær leiðir sem hann hefur, þannig að það fer ekkert milli mála að héðan í frá verður ekki hægt að tala um að söluskatturinn skili sér ekki. Af því að ég er að tala um söluskattinn. Það kom fram hjá virðulegum þm. og fyrrv. ráðherra eins og flestir eru að verða hérna, Friðjóni Þórðarsyni, hv. 2. þm. Vesturl., sem er víst líka farinn heim að sofa, að við þessar ráðstafanir ríkisstjórnarinnar mundi verslunarferðum til útlanda fækka. Ég veit ekki hvort á að leggja niður flugferðir eða eitthvað slíkt. Halda menn að verslunarferðir til Glasgow eða útlanda almennt minnki við þessar ráðstafanir? Í Englandi, af því að þangað fer fólk mest, er tollalaus innflutningur á þeim vörum sem við yfirleitt kaupum. Þá er það oftast nær varningur sem er framleiddur í eða kemur frá samveldislöndunum. En við erum með 25% söluskatt, 171/2% vörugjald fyrir utan aðra tolla ef það eru tollar af vörunum. Þessi háa prósenta er alveg nóg til þess að fólk heldur áfram að fara til útlanda og versla. Við skulum ekki blekkja hvert annað. Við skulum ekki tala til hvers annars eins og við séum ekki sæmilega hugsandi fólk. Þessar ráðstafanir ríkisstjórnarinnar gera ekkert nema illt verra. Ég var að tala um íþróttirnar áðan. Það er einn þáttur íþrótta sem ekkert hefur verið minnst á og enginn hefur eflaust áhuga fyrir, skiptir út af fyrir sig engu máli. Það er Íþróttakennaraskóli Íslands. Hann gerir ekkert gagn. Hann menntar bara menn til að hugsa um alla æsku landsins. Hann er ekkert atriði ef frv. til fjárlaga er mælikvarði. Menn átta sig ekki á að Íþróttakennaraskóli Íslands á Laugarvatni þjálfar og útskrifar leiðbeinendur fyrir alla skóla landsins, fyrir öll íþróttafélög landsins. Það áttar sig kannski enginn á því hve mikið og óeigingjarnt starf skólastjórinn, Árni Guðmundsson, hefur unnið. Það er með ólíkindum. Ég vil segja að það er afrek. Hann hefur svo sannarlega unnið afrek, enda sjáum við það að þó að einstaka íþróttaflokkar. eins og úrvalsdeild handknattleiks, sé með erlenda þjálfara og eitt og eitt knattspyrnulið með erlenda þjálfara er árangurinn góður hjá öðrum líka, hvort sem það er á skíðum eða í knattspyrnu, handbolta eða sundi. Sundfólkið fer varla í vatn án þess að slá ný og ný met. Framfarirnar eru svona örar. Fimleikar. Við erum farnir að fá verðlaun erlendis í keppni. Hver fylgist ekki með frjálsíþróttamönnum, kösturunum sem við höfum haft eða glímumönnum sem koma með verðlaunapeninga frá Ólympíuleikum? Körfuboltinn, lyftingar, svo að við tölum ekki um skákíþróttina. Það er alveg sama hvort það er líkamlegt eða andlegt. Við erum að eignast afreksfólk á öllum sviðum. En það er ekki þess virði að Alþingi Íslendinga taki tillit til þess og hlaupi undir bagga fjárhagslega á eðlilegan hátt. Það mundi ekki standa á peningum ef þetta unga afreksfólk væri með vandamál eiturlyfja eða eitthvað í óreglu. Þá yrði strax hlaupið undir bagga, því ekki stæði á peningum. Virðulegur 7. þm. Reykv. Svavar Gestsson talaði fyrir 2–3 tillögum sem hann ásamt hv. 13. þm. Reykv. hefur lagt fram sem brtt., þar á meðal um B-álmu Borgarspítalans sem mig minnir að hann hafi lagt til að fengi 50 millj., Framkvæmdasjóð fatlaðra, Landspítalalóðina, K-bygginguna og ef ég man rétt talaði hann um Framkvæmdasjóð aldraðra og bíður eftir að vita skiptinguna á þeim sjóði frá stjórn sjóðsins, ef ég fer rétt með, áður en hann gerir tillögur í þeim málaflokki. Ég lýsi yfir stuðningi við þessar tillögur. Ég lýsi yfir góðum stuðningi við þær og ég vil líka lýsa stuðningi mínum við tillögur Kvennalista. Ég held að þær séu á margan hátt sanngjarnar. Eins og málum er komið, hvort sem ríkissjóður verður hallalaus eða ekki hallalaus, er vaninn að ríkissjóður hafi yfirleitt tekjur umfram áætlun þannig að ég held að þetta rúmist innan tekjumarka ríkissjóðs. Það kæmi mér ekki á óvart að þessar 8750 millj., sem reiknað er með að ríkissjóður hafi í viðbótartekjur miðað við það sem áður var, fari yfir 10 milljarða. Ég held að það sé ekki þörf á að gera tekjuáætlun á móti kostnaðaráætlun eða kostnaðarauka sem stafar af tillögum þeirra alþýðubandalagsmanna og Kvennalistans saman. Ég tel að það sé lýðum ljóst að Krabbameinsfélagið vinnur þarft starf. Guðrún Agnarsdóttir, hv. 6. þm. Reykv., talaði fyrir 7 millj. kr. hækkun til Krabbameinsfélagsins. Mér finnst einhvern veginn þegar talað er af ábyrgð og ég tala ekki um þekkingu að það sé ábyrgðarhluti að taka ekki tillit til þess arna. Við vitum öll, við þurfum ekkert að spyrja hvert annað, að Krabbameinsfélagið hefur unnið mjög gott og merkilegt starf. Ég hef átt þess kost að vera erlendis með krabbameinslæknum okkar einmitt á þeim tíma sem stóð yfir krabbameinsþing í Frakklandi og hafði mikla ánægju af að finna hvernig okkar menn stóðu jafnfætis í þekkingu og að mér fannst á allan hátt sambærilegir við þá sérfræðinga sem voru þar að þinga. Ég lýsi stuðningi mínum við till. frá Guðrúnu Agnarsdóttur. Ég hef ekki heyrt neinn af þm. stjórnarliðsins segja frá hvaða örlög bíði þjóðarbókhlöðunnar og ég eins og hv. 7. þm. Reykv. óska eftir að fá meira að vita um hvað verður um hana. Eins vona ég að tekið verði tillit til þess sem hv. 7. þm. Reykv. sagði í sambandi við afgreiðslu mála fyrir okkar kjördæmi. Ég styð hann í því sem þar kom fram, en endurtek að ég hafði ekki hugsað mér að gera tillögur sjálfur. Ég vil sem fyrrv. fjmrh. ekki skipta mér af fjárlögunum eins og þau eru að verða. Það er alveg ljóst að það er stefnt að því að heimilin beri halla en ríkissjóður verði hallalaus. Ef ég gæti á einhvern hátt komið í veg fyrir það mundi ég gera það. En því miður held ég að með þeim styrkleika sem stjórnarandstaðan sameinuð hefur verði það erfitt verk, kannski óvinnandi. En það er eitt sem ég ætla að biðja ríkisstjórnina um að gera og stjórnarliða. Það kostar þá ekki peninga. - Og þó. Við erum í mesta góðæri sem gengið hefur yfir þjóðina. Ég orða það þannig, það hefur gengið yfir þjóðina, því að stjórnarliðar gefa þannig upplýsingar að það er eins og það sé mesta hallærismál að góðæri skuli vera á Íslandi. Í fréttum í kvöld, í matarhléi þingsins, dundi yfir þjóðina að væntanlega væri minnkandi þjóðarframleiðsla, næsta ár verður væntanlega mjög óhagstæður verslunarjöfnuður o.fl. o.fl. Allt sem kemur frá Þjóðhagsstofnun er til að brjóta niður vilja, brjóta niður góðærið, brjóta niður móral fólksins, til þess að búa fólkið undir harðæri þrátt fyrir það mikla og gjöfula sem guð almáttugur hefur gefið okkur sem þjóð til að spila úr. Við höfum tekjumöguleika sem við nýtum okkur. En förum svo langt fram úr í eyðslunni. Það er alveg sama hvað okkur er gefið mikið. Við eyðum alltaf meira. Það er hins vegar ekki ástæða til þess að hræða fólkið og undirbúa það undir að stjórnvöldum mistakist að fara með þann mikla auð sem náttúran leggur okkur til, þannig að ríkisstjórnin er á sama tíma og hún er að búa til þessi vondu fjárlög, og á sama tíma og hún er að færa halla ríkissjóðs yfir í halla heimilanna, að búa fólkið móralskt undir það að ríkisstjórninni mistakist, mistakist að nota fyrir fólkið þann mikla auð sem hún hefur úr að spila. Þetta er nákvæmlega það sama og þegar hún segir: Við gátum ekki haft tilbúið kerfi. Það var ekki hægt að skipuleggja Alþingi vegna þess að það kom ekki saman fyrr en 10. október. Alþingi gat komið saman strax eftir kosningar. Þá hefði enginn verið í tímaþröng. Hún segir: Við verðum að afgreiða fjárlagafrv. Við verðum að afgreiða 20 önnur mikilvæg frv. á nokkrum nóttum. Hún hefur skapað vandræðaástand. Hún er að búa til tímaleysi. Það er nákvæmlega það sama og hún er nú að gera með fjölmiðlum. Hún er að búa fólkið undir að allt sé svart fram undan þó að tekjur þjóðarinnar hafi aldrei verið meiri. Og það er ekkert sem bendir til þess, ekkert annað en tilbúningur, að hallæri sé fram undan. Það er alveg eins og þegar hún segir: Efnahagur þjóðarinnar er í rúst vegna þess að dollarinn heldur áfram að lækka í verði og felur þá, með því að segja ekki frá því hvað það er jákvætt fyrir okkur vegna þess að við skuldum mikið erlendis að erlendur gjaldeyrir fellur. En ég tek undir með hv. 4. þm. Norðurl. e. þegar hann segir: Ráðstafanir ríkisstjórnarinnar eru launamannaskattur. Það hljóta allir að sjá að maðurinn sem ekki vinnur fyrir sínu heimili með 8 stunda vinnudegi, 40 stunda vinnuviku, og þarf að nota hvíldartímann til þess að bæta við sig vinnutímum daglega, hann hlýtur að líða meira, hann hlýtur að þurfa að nota allar sínar tekjur til þess að kaupa nauðsynjavöruna, matinn og kannski enn þá frekar eftir að hann hækkar um 25% söluskatt. Hann hlýtur að nota meira af sínum tekjum hlutfallslega en sá sem hefur háar tekjur. Virðulegur forseti. Ég hef ekki komið með neina tillögu sem eykur á erfiðleika ríkisstjórnarinnar. Ég hef heldur ekki gert tillögu um neina nýja skatta til að auka á gleði ríkisstjórnarinnar og ánægju, létta hennar störf. Ég hef gert það viljandi, en ég lýsi aftur yfir stuðningi við þær tillögur sem hafa komið fram frá minni hl. Að sjálfsögðu lýsi ég stuðningi við þær tillögur sem koma og hafa komið fram og koma frá félögum mínum í Borgaraflokknum.



Virðulegi forseti. Það er ástæða til nú við lok 2. umr. um fjárlagafrv. fyrir árið 1988 að draga saman helstu niðurstöður af málflutningi og tillöguflutningi stjórnarandstöðu og í annan stað að nota tækifærið til að leiðrétta villandi upplýsingar um tekjuhlið fjárlaganna og tekjuöflunartillögur ríkisstjórnar. Í fyrsta lagi virðist mér það sammerkt með málflutningi stjórnarandstöðunnar, í misjafnlega ríkum mæli þó, að hún lýsir sig andvíga tekjuöflunaráformum ríkisstjórnarinnar. Þar fara fremstir í flokki hv. þm. Borgaraflokksins sem tala um skattpíningarstefnu. Aðrir tala um skattamet og lýsa sig andvíga þvílíkum álögum. Á sama tíma flytur stjórnarandstaðan tillögur um útgjaldaauka umfram niðurstöðutölur fjárlagafrv. upp á 2609 millj. 760 þús. kr. M.ö.o., stjórnarandstaðan lýsir sig þar með í verki andvíga þeirri meginforsendu fjárlagafrv. að skila fjárlögum ríkisins á næsta ári með jöfnuði. Frá þessu er þó ein undantekning þar sem Alþb. flytur till. til lækkunar útgjalda um 13 millj. 519 þús. kr., en það er framlag vegna aðildar Íslands að Atlantshafsbandalaginu og Alþb. flytur þar að auki tillögur um nýja tekjuöflun að upphæð 1050 millj. kr. og hefur þar með lagt blessun sína yfir tekjuöflunaráform ríkisstjórnarinnar og tillögur um aukna tekjuöflun að auki sem staðfestir það að þeir vilja halda því meti sem sett var árið 1982 um tekjuöflun ríkissjóðs. Þetta segir meira en mörg orð um alvöruna í þessum tillöguflutningi og þarf ekki orðum við það að bæta. Annað sem ástæða er til að vekja athygli á er að í þessum umræðum hefur verið farið með villandi tölur um tekjuöflunaráform ríkisstjórnarinnar. Það er mjög í stíl við dagblaðafregnir að undanförnu. Fyrir um það bil sex dögum flutti Dagblaðið fréttir um það að nýjar skattaálögur ríkisstjórnarinnar næmu 1 milljarði en síðan hafa þær daglega farið vaxandi í því blaði og nálguðust 10 milljarða seinast þegar fréttist. Þetta er kannski ekki mjög góð þjónusta við almenning sem vill og þarf að fá glögga mynd af þeirri skattkerfisbreytingu sem verið er að hrinda í framkvæmd nú um áramótin. Þess vegna er nauðsynlegt að taka af tvímæli um það hvernig þau mál standa og er rétt að gera það hér og nú við lok 2. umr. svo að ekki fari milli mála. Um tekjuöflunaráform ríkisstjórnarinnar er þetta að segja: 1. Tekjuöflunaraðgerðir ríkisstjórnarinnar í júlí fólust í aukinni tekjuöflun til þess að draga úr hallarekstri ríkissjóðs og þensluáhrifum hans. Þannig var söluskattsstofninn víkkaður með fækkun undanþága, m.a. á ýmsum matvælum, tölvum og sérfræðiþjónustu. Þá var lagt sérstakt gjald á bifreiðar og erlendar lántökur auk þess sem kjarnfóðurgjald og ríkisábyrgðagjald voru hækkuð. Þessar fyrstu aðgerðir fólu í sér aukna tekjuöflun upp á 3700 millj. kr. miðað við heilt ár á verðlagi ársins 1988. Til þess að draga úr áhrifum þessara aðgerða á hag lífeyrisþega og tekjulágra barnafjölskyldna var ellilífeyrir hækkaður sérstaklega um 320 millj. kr. og barnabótaaukinn sem rennur til tekjulágra fjölskyldna hækkaður um 240 millj. kr. Nettótekjuöflun í ríkissjóð með þessum fyrstu aðgerðum nam þannig 3140 millj. kr. 2. Í október var gripið til frekari aðgerða til þess að hamla gegn þenslu með hækkun á innflutningsgjaldi af bifreiðum og áfengis- og tóbaksverði. Þessar ráðstafanir má meta til 600 millj. kr. tekjuöflunar á heilu ári 1988. 3. Boðaðar voru ýmsar breytingar á tekjuöflun ríkissjóðs í fjárlagafrv. fyrir næsta ár sem nú eru til umræðu á Alþingi. Hér má nefna hækkun tekjuskatta á fyrirtæki, víkkun á launaskattsstofni og söluskattsstofni, arðgreiðslur ríkisfyrirtækja o.fl. Samtals má meta þessar aðgerðir á 1400 millj. kr. á næsta ári. Niðurstöðurnar af þessu þrennu eru því 5140 millj. kr. 4. Þá má nefna sérstaklega þá kerfisbreytingu í tolla- og söluskattsmálum sem skýrt var frá í byrjun desember. Þessi breyting gerir ráð fyrir algjörri uppstokkun á aðflutningsgjöldum, bæði með stórfelldri tollalækkun og fækkun smærri gjalda. Auk þess er söluskattsundanþágum enn fækkað og jafnframt ákveðið að taka upp virðisaukaskatt í ársbyrjun 1989. Þessi kerfisbreyting skilar engum viðbótartekjum í ríkissjóð á næsta ári þar sem tekjuaukanum, 2050 millj. kr., er varið jafnharðan til útborgunar á eftirtöldum þáttum: 1. Til aukinna niðurgreiðslna 1250 millj. kr. 2. Til sérstakrar hækkunar á ellilífeyri 280 millj. kr. 3. Til sérstakrar hækkunar á barnabótum 320 millj. kr. 4. Til endurgreiðslu á kjarnfóðurgjaldi 200 millj. kr. eða alls 2050 millj. kr. Hér að framan hefur verið drepið á helstu atriðin í tekjuöflun ríkissjóðs á næsta ári. Til þess að fá heildarmynd af skattlagningu ríkissjóðs er eðlilegast að skoða tekjurnar í hlutfalli við landsframleiðslu. Þetta er rétt að gera með því að rifja upp þær tölur yfir næstliðin ár og þá kemur til greina að sýna tvennt, þ.e. hlutfall annars vegar skatttekna og hins vegar heildartekna, þ.e. að meðtöldum vaxtatekjum og arðgreiðslum. Þessi hlutföll hafa verið breytileg á undanförnum árum. Hæst fór skattahlutfallið árið 1982 þegar það var 24,5%. Lægstu tölurnar sjást fyrir árin 1986 og 1987. Það er engin tilviljun að skattahlutfallið skuli vera með lægsta móti, bæði í fyrra og á þessu ári, þar sem hallarekstur ríkissjóðs hefur verið með mesta móti þessi tvö ár. M.ö.o., í stað þess að afla tekna fyrir útgjöldum ríkissjóðs var þeim vanda velt á undan sér með því að afla lána til þess að jafna hallann. Á næsta ári er hins vegar gert ráð fyrir hallalausum ríkisbúskap og til þess að ná því markmiði hækkar skatthlutfallið á nýjan leik. Það er þó samkvæmt þessum áætlunum lægra en t.d. árið 1982 en svipað og árið 1979 og 1981 Það er m.ö.o. rangt sem haldið hefur verið fram, þrátt fyrir aukna tekjuöflun, að hér sé verið að setja skattamet á mælikvarða hlutfalls skatttekna af vergri landsframleiðslu. Tölurnar um skatttekjur sem hlutfall af vergri landsframleiðslu á undanförnum árum eru sem hér segir: Árið 1979 24,2%, árið 1980 23,4%, árið 1981 24,2%, árið 1982 24,5%, árið 1983 22,1%, árið 1984 22,5%, árið 1985 21,7%, árið 1986 21,9%, árið 1987 samkvæmt áætlun sem varla getur talist endanleg 21,9% og árið 1988, spá, 24,2%. Ef litið er á sama mælikvarða og sömu ár og mælikvarðinn er hlutfall heildartekna af vergri landsframleiðslu, þ.e. heildartekjur sem eru hvort tveggja skatttekjur að meðtöldum vaxtatekjum og arðgreiðslum, eru þessar tölur fyrir sömu ár eftirfarandi: Árið 1979 26%, 1980 24,8%, 1981 25,6%, 1982 26,3%, 1983 24,8%, 1984 25,1%, 1985 24,l%, 1986 23,9%, 1987, áætlun, 23,3%, 1988, spá, 25,5%. Þegar hlutfallstölur fyrir næsta ár ern skoðaðar er rétt að hafa í huga að á þessari stundu ríkir nokkur óvissa um fjárhæð landsframleiðslunnar á næsta ári þar sem enn liggur ekki fyrir endurskoðuð þjóðhagsspá. Á hinn bóginn má telja líklegt að þær tölur sem miðað er við í þjóðhagsáætlun í október muni breytast og þá til hækkunar. Það á raunar bæði við um tölur fyrir árin 1987 og 1988. Þetta stafar m.a. af meiri veltubreytingum hér innan lands en þá var áætlað sem t.d. hafa skilað sér í auknum tekjum ríkissjóðs á þessu ári. Þegar af þessari ástæðu er augljóst að fjárhæð landsframleiðslunnar fyrir næsta ár mun hækka. Auk þess er nánast sjálfgefið að landsframleiðslan hækkar einnig vegna þeirra breytinga sem nú er gert ráð fyrir að verði á tekju- og gjaldahlið fjárlaganna, enda er þar beinlínis aukið við bæði fjárfestingar- og samneysluútgjöld ríkissjóðs, auk þess sem neyslutilfærslur stórhækka. Af þessum ástæðum er ekki hægt að notast við óbreyttar tölur um landsframleiðslu frá því í haust. Við útreikning hlutfallstalnanna hér að framan hefur verið tekið tillit til þessara áhrifa. Niðurstaðan af þessu er því sú að nýir skattar þessarar ríkisstjórnar nemi um það bil 5 milljörðum kr. miðað við álagningu á næsta ári. Þessir skattar fara til þess að eyða hallarekstri ríkissjóðs og þar með að halda aftur af verðbólgu, viðskiptahalla og erlendum lántökum. Þetta, herra forseti, sýnist mér vera kjarni málsins.



Herra forseti. Það var mikið að ráðherrann vaknaði. Það var rætt við hann snemma í kvöld um þau atriði sem hann fór hér nokkrum orðum um og það hefði auðvitað getað orðið til þess að flýta umræðunni ef hann hefði fyrr í kvöld komið hér upp og greint frá svörum sínum að því er þessi mál varðar og reyndar fleiri því það var fjölda-, fjöldamargt annað sem kom fram í þessum ítarlegu umræðum um fjárlögin í kvöld og í nótt sem hefði auðvitað verið ástæða til að fá sem kom fram í þessum ítarlegu umræðum um fjárlögin hér í kvöld og í nótt, sem hefði auðvitað verið ástæða til að fá svör við, bæði frá honum, hæstv. fjmrh., sömuleiðis frá hæstv. menntmrh., sem spurður var trúi ég, og hæstv. heilbr.- og trmrh. Og það væri auðvitað maklegt að farið væri fram á það að þeir væru ræstir út þannig að það mætti spyrja þá nokkru nánar og fá svör frá þeim. Nú skulu menn ekki halda að þetta sé hótfyndni ein. Staðreyndin er sú að ef stjórnin hefur áhuga á því að ljúka þinginu og verkum þess einhvern tímann á næstu dögum, þá er nauðsynlegt að ráðherrar temji sér það, og ég tel það vera lágmarks mannasiði af þeirra hálfu, að svara spurningum sem stjórnarandstaðan eða aðrir þm. kunna að leggja fyrir þá. Þeim er engin vorkunn að sitja hér eins og hálfar nætur í umræðum ef þörf krefur vegna þess að það eru þeir sem eru að reka á eftir afgreiðslu mála en ekki við. Ég fullyrði að þessi framkoma stjórnarliðsins í kvöld og í nótt getur ekki greitt fyrir meðferð þingmála á næstu dögum. Úr því að þeir ekki nenna að hanga hér uppi þegar þörf krefur, þá náttúrlega hljótum við, sem vinnum hér nætur og daga í umræðum, bæði í þinginu og í nefndarstörfum, að ætla okkur eðlilegan hvíldartíma eftir því sem þörf krefur á þeim sólarhringum sem eftir hafa þar til hátíð gengur í garð. Ég tel að þessi frammistaða núv. ríkisstjórnar sé með því allra lakasta sem ég man eftir af ráðherrum hér á undanförnum árum. Þeir hafa yfirleitt nennt að hanga hér uppi fram eftir kvöldum ef þörf hefur krafið eða ef þeir sjálfir hafa óskað eftir því að umræðunni ljúki. En það gengur ekki svo í þetta skiptið og það er hin aumasta frammistaða því að til þess að hægt sé að ljúka þingstörfum með eðlilegum hætti, þá verður stjórn og stjórnarandstaða að taka höndum saman og það greiðir ekki fyrir meðferð mála að spurningar og ábendingar sem bornar eru fram séu hundsaðar með þeim hætti sem hér hefur gerst í kvöld. Ég segi fyrir mig, ég hef setið nefndarfundi frá því í rauða býtið á morgnana núna undanfarna sólarhringa þar sem gerð hefur verið krafa til þess að við myndum okkur skoðanir á rammflóknum tollafrumvörpum sem sumir, eins og Verslunarráðið, hafa fengið að hafa til meðferðar í þrjár til fjórar vikur, sem alþm. sáu fyrst fyrir nokkrum dögum, sem verkalýðshreyfingin sá þá fyrst líka og Samband ísl. samvinnufélaga. Þessir aðilar hafa ekki haft langan tíma til að skoða málið, en ríkisstjórnin hefur setið í löngum samningaviðræðum við Verslunarráðið og Félag stórkaupmanna um þessi mál. Það er verið að biðja um það að við afgreiðum þetta á handahlaupum á örfáum dögum, lögð á það ofuráhersla, nema það megi skilja svaraleysi stjórnarliðsins hér í nótt þannig að áhugi þeirra á því að ljúka þessum málum fyrir hátíðar sé þorrinn, þeir geri sér nú ljóst að það er ekki framkvæmanlegt að ljúka þessum málum með eðlilegum hætti fyrir jól og svaraleysið sé til marks um það að þeir hugsi sér að taka sér góðan tíma í þessi mál, enda er nú ekki hundrað í hættunni þó að þau fái að bíða fram yfir áramót og taka gildi þegar líður á vetur og komið væri fram á útmánuði t.d. Það er sagt að þjóðin hafi beðið eftir nýjum tollalögum í 14 ár, segir Víglundur, sem er einn af heilunum á bak við þessa snilld, kannski 15 ár, og ég hygg að menn gætu borið það af sér þó að þeir biðu í fáeinar vikur í viðbót miðað við það sem á undan er gengið í því þó að enginn hafi fyrr en hæstv. viðskrh. nefnt aldir í þessu sambandi, sem náttúrlega undirstrikar enn frekar hvað það er fáránlegt að vera að reka á eftir þessu á nokkrum sólarhringum. Varðandi tekjuöflunina sem ríkisstjórnin og sérstaklega fjmrh. er óttalega ræfilslegur með alltaf, hann er einlægt að koma hér upp með einhverjar tölur í ræðustólinn. Og það er svo merkilegt með þessar tölur að tölurnar sem hann er að mótmæla reynast alltaf vera réttar. Reyndar notar hann sömu tölurnar og þær sem hann er að mótmæla. Þetta er auðvitað mjög sérkennileg aðferð við umræður, rökrænar umræður, að reyna að svara rökum með sömu rökum en ekki gagnrökum. Þetta þótti mikil snilld hér forðum í Hólaskóla þar sem menn stunduðu kappræðulist, discutatia, en þetta kann mjög litlum tilgangi að þjóna miðað við það að við erum hér að reyna að bera okkur saman um staðreyndir. Og hvernig lítur þetta nú út, hæstv. forseti, í sjöunda eða áttunda sinn? Það lítur þannig út, að í sumar lagði hæstv. fjmrh. á 3700 millj. kr. miðað við árið 1988. Það segir hann, það segir stjórnarandstaðan, það segja Hagtölur mánaðarins, það segir Þjóðhagsstofnun. Amen og hallelúja. Það er ljóst. Hann segir að vísu: Við eyddum af þessu 560 millj. kr. í ýmsa þarfa og góða hluti. Þá voru bara eftir 3140 millj. kr. Síðan lögðum við á 600 millj. kr. + 1400 millj. kr. og þá er heildarskattlagningin orðin 3700 + 600 + 1400 eða alls 5700 millj. kr. mínus 560, ef á að draga frá ellilífeyrishækkun og barnabóta, niðurstaða 5140. Og svo er kerfis- og tollabreytingin og tekjuaukinn af henni. Hver er hann? Hann er 2050 millj. kr. Og að segja þetta átta eða tuttugu sinnum hér í þessum ræðustólum í báðum deildum þingsins og í Sþ. líka. Og í hvað fara þessar 2050 millj.? Jú, þær fara í niðurgreiðslur, 1250 millj. Þær fara í ellilífeyri, 280 millj. Þær fara í barnabætur, 320 millj. og afgangurinn upp í 2050 millj. fer í endurgreiðslu á kjarnfóðurgjaldi. Samtals gerir þetta 7750 millj. kr. í skattlagningu og til viðbótar hefur hæstv. fjmrh. upplýst að 600 millj. kr. komi aukalega í ríkissjóð vegna veltubreytinga milli áranna 1987 og 1988 og vegna betri innheimtu á söluskatti. Þá er þetta komið í 8750 millj. kr. En ríkisstjórnin er svo almennileg við alþýðuna, segir hæstv. fjmrh., að hún eyðir þessu í ýmsa gagnlega hluti. Hún eyðir þessu í niðurgreiðslur, hún eyðir þessu í barnabætur, hún eyðir þessu í ellilífeyri og þess vegna eru þetta í raun og veru engir skattar, engir skattar sem ríkisstjórnin er að leggja á. Niðurstaðan af þessari leikfimi er aftur á móti sú að samkvæmt þessum rökum leggur ríkið ekki á neina skatta vegna þess að þeim er öllum eytt. Niðurstaðan er núll. Og eins og ég benti á hér í ræðu minni fyrr í kvöld þá var það þannig í tíð hæstv. fyrrv. fjmrh. Þorsteins Pálssonar að ríkissjóður var öfugur þannig að það voru í raun og veru lagðir á neikvæðir skattar því að ríkissjóður var alltaf neikvæður og alltaf á hausnum. Þessi uppsetning hæstv. fjmrh. er svo ræfilsleg að það er eiginlega alveg dæmalaust að jafnágætur maður og greindur og hæstv. fjmrh. skuli aftur og aftur fara með þetta upp í stólinn. Látum vera þó að hann geri þetta einu sinni eða kannski tvisvar, en tíu sinnum! Og láta svo Sighvat, hv. 5. þm. Vestf., tyggja þetta líka. Þetta er vitlaust! Ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar og Jóns Baldvins hefur lagt á þjóðina 8750 millj. kr. í nýja skatta og það hafa þeir viðurkennt 30 sinnum þó að þeir segi að þeir eyði því í ýmsa góða hluti. Það er nú svo einfalt. Hitt er svo það, sem ég þarf að fara hér nokkrum orðum um og það er skattahlutfallið. Og þá er best ég reki þetta mál nokkuð nákvæmlega því nú er nógur tíminn. Við eigum ekki að mæta á nefndarfundum fyrr en kl. sjö og átta til að koma í gegn þessum málum sem fjmrh. er að biðja okkur um að koma í gegnum þingið. Nógur er tíminn. Þá fara þeir kannski að vakna þessir jólasveinar eða húskarlar sem eru með honum í Stjórnarráði Íslands. Þá er hægt að tala við þá í fyrramálið um það leyti sem við göngum héðan út.

Útsofna menn.

Útsofna menn. Já, já. Taka þá nývaknaða. Það er skynsamlegt, hæstv. viðskrh. En hvernig er þetta mál með hlutfallið? Þannig var að á fimmtudaginn var bað ég Þjóðhagsstofnun um að láta mig hafa yfirlit um skattabyrði, þ.e. skatta og tekjur ríkissjóðs sem hlutfall af því sem heitir á þessu latínumáli sem enginn skilur vergri þjóðarframleiðslu, hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu. Ég bað Þjóðhagsstofnun um að láta mig hafa þetta. Og Þjóðhagsstofnun lét mig hafa þetta á sínum haus: Þjóðhagsstofnun. Og ég var svo forsjáll að ég ljósritaði þetta sjálfur og dreifði því til nefndarmanna í fjh.- og viðskn. Ed. Þar kemur fram að skatttekjur ríkissjóðs sem hlutfall af vergri landsframleiðslu á næsta ári verða samkvæmt spá Þjóðhagsstofnunar 24,7% eða 0,2% hærra en var í tíð þeirrar ríkisstjórnar sem ég veit að hæstv. fjmrh. vill helst líkja sér við. 24,5% í tíð ríkisstjórnar Gunnars Thoroddsens sem ég sat í líka á árinu 1982. Þessi tala kemur frá Þjóðhagsstofnun. Síðan eigum við í fjh.og viðskn. Ed. viðræður við fulltrúa Þjóðhagsstofnunar og fjmrn. um þessi mál. Þá koma fram athugasemdir frá fjmrn. við þessar tölur. Þær séu nú kannski ekki alveg rétt upp settar hjá Þjóðhagsstofnun. Þjóðhagsstofnun hefur hins vegar ekki dregið sínar tillögur til baka að ég best veit, enda veit ég ekki til þess að hæstv. fjmrh. hafi húsbóndavald yfir Þjóðhagsstofnun þó svo að hæstv. viðskrh. kunni að eiga innangengt í þá stöð enn þá. Og nú kemur hæstv. ráðherra með nýjar tölur um þetta margfræga hlutfall sem er nú rétt eins og deilan um skeggsídd okkar hæstv. fjmrh. og breytir í raun og veru sáralitlu en sýnir hvað það er í raun og veru orðin veik staða hjá ráðherranum þegar hann er að röfla um þetta nætur og daga hér í þinginu þegar menn ættu nú að hafa einhverju þarfara að sinna. Þegar hæstv. ráðherra las upp þessar tölur hérna áðan þá leyfði ég mér að kalla fram í, sem ég geri sárasjaldan eins og forseti veit og ég sé að hann viðurkennir, ég leyfði mér að kalla fram í og spyrja: Hvaðan hefur ráðherrann þessar tölur? Hver bjó til þessar tölur? Og svaraði hann? Því nú er hann ekki orðstirður maður, þessi. Nei. Svaraði hann? Eða er hann ávarpsfeiminn, þessi hæstv. ráðherra?

Ég gríp svo sjaldan fram í.

Er hann ávarpsfeiminn? Hrekkur hann undan ávörpum? Nei, hann er djarfur til máls. En hann svaraði ekki þessari spurningu: Hver bjó til seinni töfluna fyrir hann? Þá er kannski komið að lausninni á gátunni hvað hét hundur karls. Það er nefnilega akkúrat fjmrn. sem býr til þessa töflu, m.ö.o., ráðherrann sjálfur að teknu tilliti til allra þessara breytinga á veltu og þjóðhagsstærðum milli áranna 1987 og 1988, sem hann var hér að rekja, m.a. vegna þess að skattarnir hækka svo mikið í ríkissjóð, þá hækkar þjóðarframleiðslutalan og þar af leiðandi verður hlutfallið lægra. Hins vegar upplýsti hann það ekki hvað minnkandi þjóðarframleiðsla gæti þýtt í þessum efnum varðandi þá tölu sem upp úr kössunum kann að koma að lokum. Af hverju skyldu menn nú vera að rekja þetta svona nákvæmlega, herra forseti? Það er í fyrsta lagi vegna þess að ráðherrar eiga að venja sig á það að vera nákvæmir í talnameðferð. Í öðru lagi eiga þeir að venja sig á það að fá tölur frá öðrum en sjálfum sér. Og í þriðja lagi vegna þess að þetta sýnir hvað það er í raun og veru lítið sem þeir hafa að hanga á. Það eru núll komma eitthvað prósent minna en var mest í ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens. Ja, til hvers var verið að kjósa og setja þessa menn í ríkisstjórnarstóla, ef þetta er nú allur metnaðurinn? Og allt afrekið og allur árangurinn, sem fram kemur með þessum hætti. Ætli það endi í 0,0001%, sem verði það einasta eina sem þeir hafi til að hæla sér af, þessir sveinar. Nei. Aðalatriðið í þessu, herra forseti, er auðvitað að menn átti sig á því að allt er þetta byggt á mjög veikum grunni. Gengisforsendur eru óvissar. Verðlagsforsendur eru óvissar. Viðskiptahallinn, ráðherrann svaraði ekki þeirri spurningu hvað talið er líklegt að viðskiptahallinn verði á næsta ári. Þá spurningu bar ég fram fyrir hann hér í kvöld og hann svaraði því ekki. Eitt af mörgu sem ég lagði fram í minni ræðu fyrir utan alla þá fjölmörgu aðra þm. sem hér töluðu og eiga auðvitað fullan rétt á svörum. Hann svaraði því engu. Allt er þetta byggt á mjög veikum grunni. Og þegar menn eru þannig lagað holdi klætt rökþrotabú að þeir eiga ekkert eftir annað en kannski 0,2 sem þeir búa til sjálfir á hnjánum á sér uppi í fjmrn., þá er kannski ástæðulaust að halda þessari umræðu mikið lengur áfram, herra forseti.



Hæstv. forseti. Ég hafði nú ekki hugsað mér og ekki búist við því að ráðherra gæfi tilefni til þess að umræður héldu áfram hér í nótt. En ég sé að það stefnir allt í morgunfund hér og þar sem þetta er nú í annað sinn sem ég tala í málinu og ég þekki forseta að því að vera ákaflega nákvæmur og geri þess vegna ekki ráð fyrir því að hafa tækifæri til að koma hér aftur upp nema ég leggi fram þá till. sem ég var að gera, svona til að hafa hana tilbúna, að leggja hana hér fram skriflega þannig að ég geti þá fengið að tala fyrir henni og forseti kalli þá út liðið til þess að ná henni á dagskrá með afbrigðum þannig að hún megi koma á dagskrá eins og aðrar tillögur sem hafa komið fram á fundinum. En ég verð að taka undir það með hv. 7. þm. Reykv. að það er sjaldan, afskaplega sjaldan sem maður verður var við það að ráðherra, sem hefur fagfólk allt í kringum sig til þess að skapa sér rök, standi uppi gjörsamlega rökþrota og noti alla sína þekkingu til þess að raða þeim orðum sem fyrst komu í hugann svona sæmilega til þess að úr því verði einhvers konar tal, einhver ræða án raka, og jafnvel án þess að tala um málin sem á dagskrá eru. Ég segi eins og hv. 7. þm. Reykv.: Það er margt óafgreitt í þinginu. Við vitum að tollalögin ein taka líklega það sem eftir er af þessum stutta tíma sem er til jóla. Þau eru illa gerð. Ég veit ekki af hverju. Þar eiga sér stað sömu blekkingar og skjalafals og í fjárlögunum sjálfum. Bara sem dæmi, það eru vörur sem ekki eru framleiddar á Íslandi, settar í lága tolla bara til þess að geta sagt að þær séu í lækkandi tollum, en bera svo vörugjald til viðbótar sem er ekkert annað en tollur vegna þess að þær eru ekki í neinni samkeppni við innlenda framleiðslu. Af hverju að vera með tolla og vörugjald af slíku? Af hverju ekki bara viðurkenna að það er eitt innflutningsgjald, þ.e. tollur, ekkert vörugjald. Við eigum eftir að eyða mjög miklum tíma í að ræða þau mál. Því það er alveg ljóst að þar hefur ekki verið leitað upplýsinga hjá þeim sem vildu ráðuneytinu vel. Ráðherra segir að stjórnarandstaðan lýsi sig óábyrga með tillöguflutningi sínum. Ég veit ekki til þess að ráðherra hafi nokkurn tíma lýst því yfir að stjórnarandstaðan eigi að vera ábyrg með því að gera ekki neitt, með því að koma hingað og sitja og taka á móti tölum, vélrituðum á blað-sem er útbýtt í deildinni og segja ekki neitt og hafa engar meiningar. Eru það stjórnmál? Er það ábyrg stjórnarandstaða? Ætlast ráðherra til þess að við hv. 7. þm. Reykv., sem stendur fyrir sinn flokk, höfum engar meiningar? Ekki var ráðherra það ábyrgur að hann segði við stjórnarandstöðuna: Ég ætla svigrúm í fjárlagagerðinni fyrir hugsanlegar tillögur stjórnarandstöðunnar. Því að stjórnarandstaðan er kjörin af fólkinu í landinu eins og við sem erum í meiri hluta, sem erum þó í meiri hluta sem hver um sig tapaði fylgi í síðustu kosningum. Sú ábyrgð kom ekki fram hjá hæstv. fjmrh. við fjárlagagerðina. Hann kemur svo hingað í ræðustól um hánótt þegar ég hafði nú haldið að hæstv. ráðherra vildi gjarnan fara að losna við okkur - ég efast ekkert um það að hann er fullur af vilja til þess- og segir að stjórnarandstaðan lýsi sig óábyrga með því að hafa meiningar um fjárlögin og fjárlagagerðina. Talsmaður Alþb., hv. 7. þm. Reykv., flutti hér frábærlega góða ræðu, enda tvímælalaust einn besti ræðumaðurinn á þinginu. Í þessari ræðu gerði hann grein fyrir því að allar tillögurnar sem alþýðubandalagsmenn flytja, a.m.k. allar þær tillögur sem hann talaði fyrir, eru nákvæmlega þær tillögur sem Alþfl. undir forustu hæstv. fjmrh. hefur flutt áður og oftar en einu sinni og ekki hærri upphæðir en fjmrh. þess tíma hafði gert ráð fyrir að fá frá Alþfl. Ég minnist þess ekki að nokkur fjmrh. hafi bent alþýðuflokksforustunni, núv. hæstv. fjmrh., á það að hann væri óábyrgur vegna þess að hann hefði flutt tillögurnar. Ég skal ekkert útiloka að ég gæti tekið undir það að það hafi verið óábyrgt af Alþfl. að flytja þessar tillögur á sínum tíma. Það er kannski enn þá óábyrgara núna að taka þær upp og gera Alþfl. þann greiða að flytja hans eigin tillögur. Og það er kannski enn þá óábyrgara af Alþfl. að samþykkja sínar eigin tillögur. Hæstv. ráðherra minntist á dagblaðsfrétt, sem hann vitnaði í og virðist hafa farið í taugarnar á honum, að ekki væri góð þjónusta við almenning. Ég veit ekki betur en flestar af þeim fréttum sem komið hafa frá fjárlagagerðinni eða flest af því sem borist hefur stjórnarandstöðunni um fjárlögin hafi fyrst komið frá blöðunum, DV o.fl.. frá fjmrh. áður en fjárlögin sáu dagsins ljós hér á Alþingi, áður en þau voru kynnt fyrir alþm. Ég veit ekki til þess að fjmrh. hafi gert neitt í því að leiðrétta þessar fréttir sem DV hefur borið, hvort heldur frá honum eða frá þeirra eigin útreikningum. Þær standa óhaggaðar enn þá. Ég lít á þær sem raunverulega réttar þangað til ráðherra hefur beðið Dagblaðið um að leiðrétta þær. Nei, hæstv. fjmrh., það er ekki hægt að vera með kaffihúsapólitík á Alþingi Íslendinga. Það er hægt að vera með það á Múlakaffi. Einhver gárungi sagði að það væri búið að skíra það kaffi upp, það væri kallað túlakaffi. Það er kannski réttara nafn úr því sem komið er. Ég skal ekki segja um það. En þessi málflutningur á ekki rétt á sér. Það er ágætt að heyra aftur og aftur og það náttúrlega þreytist aldrei neinn í stjórnarandstöðunni að heyra sagt frá því aftur og aftur hvernig núv. hæstv. fjmrh. fór í aðgerðir sem dugðu til þess að rétta um 5–6 þús. millj. kr. halla á ríkissjóði strax eftir að hann tók við embætti. Hann er alltaf að kenna forvera sínum um ástand í fjmrn., hvernig hann þurfti að brúa bil, gera ráðstafanir sem voru mjög mikið íþyngjandi. Það er ekki góður leikur. Það er ekki heiðarlegur leikur. En ég er ekki alveg viss um að ég skilji hæstv. fjmrh. þegar hann er að miða tilkostnaðinn við þjóðarframleiðslu. Prósentulega séð getur kostnaðurinn hoppað upp eða dottið niður eftir því hvað þjóðarframleiðslan er mikil, svo það segir ekki nokkurn skapaðan hlut hver kostnaðurinn er miðað við þjóðarframleiðslu. Hver er þjóðarframleiðslan? Og svo annað. Í góðæri eins og undanfarinn nokkurn tíma og í góðæri eins og stendur yfir núna vill kostnaður fara upp, hann vill aukast. Ég t.d. hafði engan blaðafulltrúa í fjmrn. Mér skilst að það séu komnir þrír eða fjórir nýir aðilar í fjmrn., stöðugildi sem ekki voru til þegar ég var þar. Og er þó ekki langt síðan ég var þar. Það er náttúrlega kostnaður sem blífur að einhverju leyti þegar ráðið er fólk. Ef það er ekki aðstoðarmaður ráðherra eða eitthvað slíkt, þá blífur hann sem starfsmaður og þessi kostnaður situr eftir og reiknast inn prósentulega þó svo að þjóðarframleiðslan minnki frá því sem hún er núna, þannig að það segir ekkert til um stöðu mála, og jafnvel ekki gang mála, hver prósentan er af því sent færist til tímabundið hér og tímabundið þar. Einu sinni spurði ég sem ráðherra tvo af fremstu fagmönnum þjóðarinnar, sem voru þá ekki sama sinnis og ég, um ákveðið mál, um þau mál sem mér hafði verið trúað fyrir, þ.e. fjmrn. Bendið þið mér á eina áætlun, bara eina áætlun, annar hvor ykkar, sem þið hafið gert og hefur staðist. Hvorugur þessara manna benti á áætlun, sem þeir höfðu gert í gegnum árin og hafði staðist. Það getur verið að þeir hefðu getað gert það en þeir gerðu það ekki. En það var þó ósk frá ráðherra á ríkisstjórnarfundi. Þannig eru nú málin stundum. Ég er ansi hræddur um að hæstv. fjmrh. sé ekki eins heppinn og ég var. Ég tók ekki við góðu búi, en ég var heppinn sem fjmrh. að því leytinu til að ég gat notað svo margt af því sem forveri minn var að gera og ég notaði það þrátt fyrir það að við værum mjög miklir andstæðingar í stjórnmálum. Lífsskoðanir okkar fóru ekki saman. En ég viðurkenndi hann sem ágætan starfsmann. Það var mér að mörgu leyti til mikils gagns hvernig hann vann og gat nýst hvaða manni sem tók við af honum. Hitt er svo annað mál, hann var óheppinn og þar kem ég að því að ég held að hæstv. núv. fjmrh. sigli inn í sama ástand, hann var óheppinn að því leytinu til að fjárlögin sem hann vann með voru byggð á fölskum forsendum. Forsendurnar gerðu ráð fyrir 41% verðbólgu þegar verðbólgan var komin hærra, hún var komin miklu hærra, sem þýddi það að fyrirtæki og stofnanir voru orðin fjárvana um mitt ár. Það var orðið þannig að það voru ekki peningar fyrir hita, rafmagni, akstri o.fl. fyrir börn í skólum út um land allt o.s.frv. þannig að við þurftum þá að taka upp aðferð sem mér var afskaplega ógeðfelld. Við þurftum seinni partinn á því ári að nota aukafjárveitingar. Það var ekki um annað að ræða en aukafjárveitingar til þess að halda skólum og stofnunum gangandi, m.a.s. til að halda ráðuneytunum sjálfum gangandi frá degi til dags. Það var vegna þess að verðbólguforsendur fjárlaga voru ekki réttar. Ég er ansi hræddur um að við séum að sigla inn í sams konar fjárlög núna með opnum augum vegna þess að við erum að blekkja okkur, við vitum núna hvað við erum að gera. Ég held að þeir hafi ekki áttað sig á því þá, sem varð svo til þess að við fyrstu fjárlagagerð eftir að við tókum við 1983, þá þurftum við að gera fjárlögin tvisvar og það var enginn fagnaðarboðskapur sem ég þurfti þá að boða við gerð fjárlaga, að ég mundi taka þau upp aftur í byrjun árs, en ég gerði það. Og þess vegna var það sem fjárlögin í lok þess árs voru með tekjuafgangi en ekki tapi. En svo kem ég að því tímabili sem hæstv. núv. fjmrh. þykist hafa verið að brúa með sérstökum ráðstöfunum þegar hann tók við. Á tólf mánuðum eftir að ég skilaði fjárlögum með tekjuafgangi var hallinn orðinn 1,6 milljarðar + tekjuafgangurinn voru það tæpir tveir milljarðar. Hæstv. forseti. Áður en ég fer úr ræðustól mundi ég gjarnan vilja fá yðar svar við því hvernig þingsköp taka brtt. sem ég hef hugsað mér að leggja fram núna.

Ég vil upplýsa hv. þm. að þetta mál er í athugun að minni beiðni.

Þá ætla ég að bíða í ræðustól.

Ég vil biðja hv. þm. að bíða meðan málið er rannsakað.

Já, þá ætla ég að gera það. Sjálfur reikna ég með að komi fram brtt. sem ég hafði nú hugsað mér að flytja, þá verði menn ræstir út og afbrigða leitað, en ég vil þó vera það heiðarlegur að það er ekki áhugi fyrir brtt. heldur áhugi fyrir því að hafa aðgang að því að koma hér upp aftur ef hæstv. fjmrh. gefur mér tilefni til. Ég reikna með að hann taki til máls að mínu máli loknu.

Ég vil spyrja hv. þm. hvort hann gæti fallist á að flytja brtt. sína við 3. umr.

Ég hafði hugsað mér að halda áfram að ræða málið í nótt þannig að ég get sætt mig við að fresta umræðunni, að fresta fundi. En það segir sig sjálft að ef ég kem með brtt., þá verður að leita afbrigða svo menn geti rætt tillöguna.

Hv. þm. er að sjálfsögðu ljóst að afbrigði nást ekki eins og nú er komið málum. Hér í þinghúsinu eru nú staddir tólf hv. þm. og þá yrði annaðhvort að kalla út þingheim eða fresta fundi til morguns. Ég vil því spyrja hv. þm. hvort hann getur ekki sætt sig við að þessi tillaga komi fram við 3. umr.

Ég er alveg reiðubúinn til þess að taka því að fundi verði frestað. Annars veit virðulegur forseti vel að það er oftar en einu sinni sem við höfum bæði verið kölluð út um miðjar nætur, kölluð jafnvel frá veislum með útlendingum o.fl. En við skulum láta reyna á það. Þó að ég ljúki máli mínu nú, þá get ég lagt fram brtt. áður en þessum fundi er slitið, þó að ég tali ekki lengur að sinni.