Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef um nokkra daga undanfarið ætlað mér - en hef ekki getað það af sérstökum ástæðum - að beina örlítilli fyrirspurn til þess hæstv. ráðh., sem í stað annars ráðh. gegnir störfum dómsmrh., þ. e. til hæstv. samgmrh. Fyrirspurnin er tvíþætt. Í fyrsta lagi þannig, hvort hæstv. ráðh. viti, hvenær Finnur Jónsson dómsmrh. muni koma hingað og taka við störfum sem dómsmrh., ef svo fer, að hann gegni þeim framvegis. Og í öðru lagi, hvort sá hæstv. ráðh., sem hér er nú staddur og fer með dómsmál í stað Finns Jónssonar, treystir sér til þess eða ekki að taka ýmis þau mál fyrir, sem heyra undir dómsmálin og þannig er háttað um, að hæstv. dómsmrh. hafði haft með þau að gera, en hefur yfirgefið þau að nokkru leyti í miðjum klíðum. Af því, sem ég á hér við um slík mál, skal ég nefna aðeins eitt, hið svo kallaða rannsóknarmál á sakadómarann í Reykjavík. Um málefnislega hlið þess máls er mér ekki kunnugt, enda fer ég ekki út í það, heldur hitt, að nú er liðið á sjöttu viku síðan hæstv. dómsmrh. lagði leið sína vestur um haf, og bæði mér og öðrum, sem kunnugir vorum hans för, kom ekki til hugar, að dvöl hans yrði svo löng vestur þar, því að annars hefði verið innt eftir því, hvort hann ekki sæi sér fært að inna af hendi aðkallandi mál, áður en hann færi, heldur en láta þau liggja í salti á óheppilegum tíma og óheppilega lengi. Þó að nú sé komið á sjöttu viku síðan þessi hæstv. ráðh. fór frá embætti sínu hér, þá er enn lengra síðan málið kom fyrir, sem varð til þess, að sakadómarinn veik úr embætti, - af því að það hefur þótt rétt, þegar eitthvað þarf að rannsaka í fari embættismanns, að heimila að víkja honum frá um stundarsakir. Og er það ekkert, sem til ósóma má verða viðkomandi embættismanni út af fyrir sig, því að komi hann aftur heill til embættis, er hans heiður hinn sami sem áður var eða meiri. En þegar slíkri rannsókn er lokið sem þessari, þá er tilætlunin, ef ekki verður úr, að málshöfðun snúist um sjálfa embættisfærsluna, þ. e. ekki sýnist, að um nein mistök eða misgáning sé að ræða í henni, að viðkomandi embættismaður eigi þess kost að halda sínu starfi áfram, þangað til þá frekar yfir lýkur. En ef á að höfða mál gegn embættismanni, þá á það að gerast svo fljótt sem unnt er. Og ef ekki á að höfða mál, þá á það líka strax að afgerast. En þetta, að dómari sé látinn svífa þannig milli himins og jarðar svo lengi, nálgast að vera það, sem kallað er taugastríð og menn með nokkurri æru forðast að láta eiga sér stað. Ég hefði álitið æskilegast, að þetta hefði verið látið afgerast, áður en Finnur Jónsson fór af landi burt. Það virðist eðlilegast, þangað til andsvör liggja fyrir, að maður, sem í hans stöðu er sem dómsmrh. í fjarvist hans, gæti ákveðið um gang málsins frekar. Það væri miklu eðlilegra en að láta þetta mál bíða á þá lund sem verið hefur, enda má líka höfða mál gegn manni, sem er í störfum sem embættismaður, alveg eins og gegn manni, sem er frá störfum þeim vikinn. Nú er þetta, sem ég spyr um, hvort sá hæstv. dómsmrh., sem hefur verið falið að fara með dómsmálin sem ráðh. í fjarveru Finns Jónssonar, treysti sér ekki til þess að gera einhverja réttingu þessa máls, sem ég nú hef rakið, og þá hvers vegna hann hefur ekki treyst sér til þess fram að þessu.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Ég get svarað þessum spurningum í þeirri röð, sem þær eru fram bornar. Mér hefur borizt skeyti frá hæstv. dómsmrh., Finni Jónssyni, sem nú dvelur í Ameríku, um það, að hann muni í síðasta lagi leggja af stað heim á leið 17. þ. m. Í dag er 13. des. Það munu því vera í mesta lagi 4 dagar, þangað til hann leggur af stað, og væntanlega vika, þangað til hann kemur heim, því að ferðin mun verða flugleiðis. Hitt atriðið, sem hv. þm. V-Sk. spyr um, er, hvort ég muni treysta mér til í fjarveru hans að afgreiða það mál, sem hv. þm. V-Sk. minntist á. Um þetta skal ég aðeins geta þess, að það var svo um talað milli hans og mín að þó að ég færi með þessi störf, dómsmálin, til bráðabirgða og afgreiddi þau mál, sem ekki þyldu bið, heldur krefðust bráðrar úrlausnar, þá yrði látin bíða afgreiðsla þeirra mála, sem ekki krefðust bráðrar úrlausnar, þangað til hann kæmi heim aftur eða öðruvísi skipaðist um embættið. Ég hef þess vegna engar ráðstafanir gert til þess að hafa afskipti af þessu máli, sem hv. þm. V-Sk. spyr um, og mun ekki gera, nema ég fái einhverjar nýjar fregnir um það, að heimkomu hæstv. dómsmrh., Finns Jónssonar, muni seinka. Þar sem líka er líklegast, að ekki verði nema örfáir dagar þangað til, er tæpast ástæða til þess. Hv. þm. V-Sk. sagði, að ekki hefði verið gert ráð fyrir svo langri fjarveru hæstv. dómsmrh. eins og komið hefði á daginn. Það er rétt, að formi til a. m. k., að það sé komið á sjöttu viku síðan hann fór til útlanda, en nákvæmlega er það fimm vikur og einn dagur. En með hliðsjón af því, að heimkoma hans hefur ekki dregizt nema litlu lengur en gert var upphaflega ráð fyrir um hans heimkomu, sé ég ekki ástæðu til þess fyrir mig að hafa sérstakar framkvæmdir í málinu og mun ekki gera það, nema sérstakar ástæður verði fyrir hendi, eins og ég hef tekið fram. Þessi afstaða mín er þannig sérstaklega vegna þess, að hæstv. dómsmrh. er aðili í þessu máli.



Herra forseti. Ég hef nú heyrt andsvör hæstv. ráðh., og hafði ég að vísu grun um, að svona mundi vera um búið, eins og hann nú skýrði frá. En ég vildi láta það koma fram á réttum vettvangi, sem er hæstv. Alþ., er nú situr, sem er hinn venjulegi og rétti vettvangur fyrir slík mál sem þetta, hverjir sem í hlut eiga. Ég býst við, að hæstv. ráðh. hafi nú verið áður sömu skoðunar og ég um það, að þessi dvöl hæstv. ráðh. (FJ) yrði nokkru skemmri en hún hefur orðið. Og ég fyrir mitt leyti get sagt, að ég átti, sama daginn og hæstv. burtfarandi dómsmrh. fór af landi burt, tal við hann - eða öllu heldur hann við mig - og reyndar oftar en einu sinni, um þetta mál, en síðast sama daginn sem hann fór. Kvaðst hann þá að vísu vera óákveðinn um, hvað hann gerði í málinu, en hann vildi gera eitthvað í málinu, áður en hann færi. En hann kvaðst búast við, að hann mundi ekki verða lengur að heiman en tvær til þrjár vikur. Skal ég engan dóm á það leggja, hversu mikil þörf er á þessari, dvöl þessa hæstv. dómsmrh. þar vestra. Það kemur ekki nema óbeinlínis þessu máli við. En það kemur því óbeinlínis við á þann hátt, að m. a. vegna þessa máls verður hver tími, sem þessi dvöl lengist að nauðsynjalausu, ef um slíkt væri að ræða, sem ég legg ekki dóm á, leiðinleg bið á heimkomu þessa manns. Ég hafði búizt við, að Finnur Jónsson mundi koma miklu fyrr heim en raun hefur á orðið, og vildi ég því ekki ónáða þann hæstv. ráðh., sem situr í hans stað hér sem dómsmrh., með því að vekja máls á þessu. En síðan í byrjun þessarar viku hef ég ætlað að vekja máls á þessu. En mér hefur ekki auðnazt að finna þennan hæstv. ráðh., sem gegnir nú störfum dómsmrh., hér í stólnum síðustu daga - og má reyndar vera, að hann hafi þá stundum verið hér, en ég þá ekki á fundi. Ætla ég ekki að deila á hann sérstaklega fyrir það. En þessi aðferð öll í sambandi við það mál, sem ég hef gert að umtalsefni, er yfirmáta leiðinleg. Enginn veit, ef slíkt ætti að verða regla, að fara þannig að við héraðsdómara t. d., eða þá aðra embættismenn í landinu, hvar slíkt mundi lenda né hverjar afleiðingar, persónulegar og stjórnmálalegar, geta af slíku hlotizt, því að það er að sjálfsögðu þannig, að embættismenn þjóðarinnar hafa sinn fulla rétt, ef ekki sannast sök á hendur þeim - eins og þeir líka á sínum tíma verða að svara til saka á réttan hátt, ef þeim mistekst í störfum. Og það var ekkert komið fram um það opinberlega a. m. k., að sá embættismaður, sem hér á hlut að máli, hafi neitt misgáð sig í embættisverkum sínum, heldur munu það vera önnur, utanaðkomandi, tilfallandi atriði sem fóru hér á milli. Þó að hæstv. samgmrh., sem fer með dómsmálin nú, hafi að því vikið, að þetta mál, sem ég hef minnzt á, snerti Finn Jónsson dómsmrh. persónulega, þá er því til að svara, að slíkt mál sem þetta er meira mál en að það sé persónulega snertandi Finn Jónsson, vegna þess að slík meðferð, sem höfð hefur verið á þessu máli, getur snert meðferð mála gagnvart hverjum, sem er, af embættismönnum landsins. Þess vegna er þessi frammistaða, ef hún yrði regla, sem almenn regla alls kostar óhæf. Nú ætla ég ekki að ræða þetta frekar, en mun eftir atvikum láta mér lynda svör hæstv. ráðh. Hann hefur ekki gert annað en það, sem hann hefur tekið að sér, sem sé að fást ekkert við þetta mál, og verður, úr því sem komið er, ekkert við því gert.



Herra forseti. Ég get ekki alls kostar setið hjá, þegar minnzt er á þetta mái og því er hreyft fyrst og fremst af formanni Héraðsdómarafélags Íslands, því að það má öllum vera ljóst, og ekki sízt honum, bæði sem forvígismanni héraðsdómaranna og einnig sem reyndum manni, eins og hann líka hér hefur bent á, hvers konar fordæmi er verið að skapa hér, ef það á að líðast, sem hér hefur átt sér stað í þessu máli, eða verða enn þá meir áberandi en það er orðið nú þegar. Ég ætla ekki að ræða efnishlið þessa máls. Ég álít það ekki á þessu stigi viðeigandi, en vil þó geta þess, að það er alls ekki útilokað, að svo verði gert, þótt ekki verði það að þessu sinni, því að auðsætt mál er það, að það er atriði, sem snertir dómgæzlu og réttargæzlu í þessu landi ekki lítið, að dómgæzlan gangi jafnt yfir alla borgara í þessu þjóðfélagi. Sú krafa, sem efnislega er gerð til þess manns, sem þarna á hlut að máli, hlýtur þess vegna að dómi þessarar virðulegu samkundu að vera gerð samstundis gagnvart öllum öðrum embættismönnum í þessu landi. En um það ætla ég ekki að ræða, heldur áskil mér rétt til þess að benda á þau atriði síðar. Efnishlið þessa máls, álít ég, að eigi að liggja á milli hluta, meðan ekki er lengra komið, en ég hef alveg nægilegt efni í þann þátt umr. Ég ætla svo aðeins að víkja að því, hvers konar málsmeðferð þetta er, sem um er rætt hér. Það er nú eitt út af fyrir sig, að hlutaðeigandi dómara er vikið frá um stundarsakir, meðan rannsókn fer fram. Það er nú yfirleitt ekki síður í þessu landi, þar sem ekki hefur verið tekið með sérstökum krafti á málum, sem ég skal hvorki lofa né lasta, að víkja mönnum frá embætti, þótt hafin sé rannsókn á málum þeirra, nema maðurinn sé hættulegur fyrir embættið, meðan rannsókn á sér stað. Það mætti nefna fjölda mörg dæmi í þessu sambandi, þar sem rannsókn hefur verið hafin gegn embættismanni út af tilteknu atriði og ekki hefur þótt ástæða til að víkja honum frá um stundarsakir, heldur láta rannsókn fara fram og bíða úrskurðar dóms um það, hvort þess sé þörf að víkja embættismanninum frá um stundar sakir. En hér er farið þannig að, sem ég skal ekki fetta fingur út í út af fyrir sig, ef ekki væri fleira athugavert við málið, að manni er vikið frá embætti meðan rannsókn fer fram um það, hvort höfða eigi mál eða ekki. Við skulum segja, að sú rannsókn sé ekki ýkja flókin. Hún er sett til dómara, sem settur er til þess að framkvæma þessa rannsókn, og ef dómarinn hefur málið 7–8 daga - eins og hér átti sér stað, að sá tími var liðinn síðan málið, sem ég hef nefnt, var sett til dómara og þangað til hæstv. dómsmrh. (FJ) fór úr landi -, þá er sá tími, 7–8 dagar, vissulega miklu meira en nógur tími til þess að ákveða, hvort málssókn skuli hafin um svona mál eða málshöfðun skuli falla niður. Þetta er ástæðan til þess, að þessi meðferð þess máls, sem ég hef minnzt hér á, er ekki aðeins mjög óviðfelldin, heldur alveg óforsvaranleg, því að það er ekki hægt fyrir neinn dómsmrh. að afsaka sig með því í svona máli, að hann hafi þurft að fara úr landi. Dómsmrh. í einu landi er embættismaður, eða hvað maður vill kalla það institute -, sem alltaf er til og heldur alltaf áfram að vera það, hvort sem þessi eða hinn maðurinn er utan lands eða innan. Það er ekki til, að einn dómsmrh. geti beðið góðvin sinn að taka mál og leggjast á það, - það er ekki til í landi, þar sem er réttarfar í lagi. Ég held, að við verðum að gera okkur ljóst, að þær afsakanir, sem hér hafa komið fram, eru alveg óframbærilegar og mega ekki heyrast hér í sölum Alþ. Mál á að afgreiða að réttum l., hver sem er dómsmrh., en ekki eftir því, hvort einn kunningi dómsmrh. tekur við embætti hans og lofar ráðh., sem frá fer um stund, eins og t. d. vegna utanferðar, að leggjast á eitthvert tiltekið mál. Hvar erum við eiginlega komnir með réttarvenju, ef slík réttarvenja skapast? Væri þá ekki hægt að taka hvern embættismanninn eftir annan og setja frá embætti „um stundarsakir“. Hefði þá ekki t. d. alveg eins verið hægt að setja vitamálastjóra frá embætti um stund og gefa honum að sök, að hafnargarðurinn í Hafnarfirði, sem hann á að sjá um byggingu á, sökk niður að framan? Ég nefni þetta sem dæmi, en ekki af því, að ég álíti, að svona hefði átt að fara að né að það ætti að gefa vitamálastjóra sök á þessu. En væri ekki alveg eins hægt að gera þetta og tortryggja, að vitamálastjóri hefði undirbúið verkið með nægilegri rannsókn á botninum, ef venja ætti að skapast á þá lund eins og meðferð þess máls, sem hér hefur verið rætt, málsins gagnvart sakadómara? Er ekki hægt að taka prófessor við háskólann fyrir það, að hann hafi ekki haft eftirlit með unglingunum á einhverju ferðalagi, og víkja honum frá um stundarsakir, fá svo rannsókn í málinu, en svo er hikað við að höfða mál, vegna þess að grundvöllur er ekki fyrir hendi? En að bíða með hvort tveggja, láta mann bíða í 1–2 mánuði og halda honum utan við embætti, þetta er nákvæmlega hliðstætt við að setja mann af án þess að láta ganga dómsúrskurð. Það má halda manni utan við embætti án þess að fella úrskurð um það, að málið skuli niður falla eða að það skuli höfða mál. Það hefur verið talað um það, að ekki hafi verið spurt um þetta mál fyrr. Vitanlega hefði átt að spyrja um það fyrr, því að úrskurður hefði átt að vera kominn fyrir löngu. En við veiðum að gæta að því, að því lengur, sem mál dregst, því meir óviðunandi er málsmeðferðin, og því mun nú verða fylgzt með þessu máli upp frá þessum degi. Ég hefði gjarnan viljað taka þátt í umr. um þetta mál, en við hæstaréttarmálaflutningsmenn tökum annað slagið þátt í dómstörfum í hæstarétti, og hef ég fengið skilaboð um að vera þar kl. 2 og verð því að fara, enda vænti ég, að svo margir séu samþykkir þeim sjónarmiðum, sem ég hef viljað setja hér fram, að þau muni ekki vanta málsvara, þótt ég fari.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Mér þykir verra, ef hv. þm. Str. getur ekki dokað við augnablik. Hv. þm. V-Sk. flutti hér fyrirspurn áðan, svo sem venja er, og eftir að hann hafði fengið þau svör, sem mér virtist hann eftir atvikum sætta sig við, var hann ánægður, en það var ekki alveg því að heilsa með hv. þm. Str. Hann kom hér fram í annað sinn, frá því hæstv. dómsmrh. fór af landi burt. 



Það á víst að vera eitthvert óratóriskt fiff að halda því fram, að ég hafi ráðist á dómsmrh. að honum fjarstöddum. Það vita allir, að ég hef ekki ráðizt á hann, heldur þann dómsmrh., sem alltaf er til staðar hjá íslenzka ríkinu, hvort sem hann heitir Emil, Finnur eða eitthvað annað. Það, sem ég vítti, var það að taka við máli og gera það sem vinargreiða að setjast á það, og ég held, að það verði erfitt að koma því inn hjá fólki, að ég hafi ráðizt á dómsmrh., af því hann var ekki viðstaddur. Ég hef ekki heldur ráðizt á hann í vopnasmyglunarmálinu. Það var talað um það, á meðan lögreglustjóri lá í ríminu, eftir að upplýst hafði verið um það samkvæmt Morgunblaðinu. Ég deildi ekki með einu orði á dómsmrh. - minntist ekki á hann einu orði, nema það, að hann ætti að fyrirskipa réttarrannsókn í málinu. Ráðh. sagði að ekki hefði borizt nein skýrsla, bara bréf. Ég get ekki nema brosað að því, því að hvað er bréf nema skýrsla. Ég réðist ekki á dómsmrh., en ég hélt því fram, að réttarrannsókn hefði átt að fara fram í málinu. En þessi dómsmrh., sem hér er, hefur gert árás á dómsmrh., því að hann fyrirskipaði rannsókn. Sá eini maður, sem hefur gert árás á fyrrverandi dómsmrh., er núverandi dómsmrh. Ég skal ekki koma inn á þetta mál á þessu stigi, því að það er hægt að gera síðar. Dómsmrh. segir, að það hafi ekkert gert til, þótt það hafi dregizt í nokkrar vikur, en hann gerir sér ekki grein fyrir því, að hér er embættismanni vikið frá um stundarsakir og honum haldið utan við embættið. Það kann að vera, að mál hafi dregizt hér lengur en þetta, en það hefur oft ekki varðað neinu, en þessi dráttur varðar miklu. Og það er ljóst, að dómsmrh. á að svara til saka um mál, sem hann hefur tekið við, á meðan annar var ekki heima. Hann hefur tekið við málunum og á að afgreiða þau á réttum tíma. Það kom ekki fram nema tilraun til að svara í þessu máli. Það er óviðunandi, að embættismaður sé settur frá um stundarsakir, dómsmrh. hafi málið hjá sér í 7 daga, eftir að rannsókn er lokið, neiti að úrskurða málið í dómsmrn. og biðji kunningja sinn að setjast á málið, á meðan hann er fjarverandi - og á meðan á þessu stendur, er embættismaðurinn utan við embættið. Þetta er mál, sem þingið getur ekki látið afskiptalaust.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Hv. þm. S-M. vildi halda því fram, að embættisstörf ættu ekki að geta stöðvazt af brottför. Það þyrfti alltaf að vera dómsmrh. í landinu og málin að ganga sinn gang, hver sem í hlut ætti. Þetta getur verið rétt, en ég vil undirstrika þann mun, sem er á því, að Finnur Jónsson eða ég geri þetta, því að málið er honum ekki einasta skylt, heldur er hann aðili. Ef ég hefði átt að sjá um málið, hefði ég orðið að kynna mér það, og það er ekki víst, að það hefði gengið fljótar á þann hátt en með því að láta það bíða. Finnur Jónsson dómsmrh. ákvað, að málið skyldi liggja, þangað til hann kæmi heim, og þá skyldi það tekið upp. Það er einkennilegt, að þetta mál skuli vera tekið upp nú, þegar ekki eru nema 3–4 dagar, þangað til ráðh. kemur heim, og þá getur úrskurður fallið í málinu.



Ég vil út af því, sem hæstv. ráðh. sagði, að það væri einkennilegt, að þessar umr. skuli vera teknar upp nú, segja það, að mér skilst, að fyrirspurn hafi komið frá hv. þm. V-Sk. um þetta mál og þá hafi þm. Str. virzt eðlilegt að láta í ljós álit sitt á þessu. Og ég vil segja það, að ég sé ekkert óviðurkvæmilegt í þessu, heldur tel ég það þvert á móti rétt. Hæstv. samgmrh. segir, að það sé að sumu leyti óþægilegt fyrir sig að úrskurða um þetta málefni, vegna þess að dómsmrh. hafi verið svo vel inni í þessu máli og verið, eins og hann sagði, „aðili í málinu“. Að vissu leyti má þetta til sanns vegar færa, að dómsmrh. hefur nokkuð komið inn í málið, en ég segi það sem mína skoðun, að mér sýnist, að hæstv. samgmrh. hefði verið betur fallinn til þess að ákvarða um framhaldsmeðferð málsins en hæstv. dómsmrh. vegna þess, að hann var ekki á neinn hátt aðili að þessu máli. Og vegna þess að hæstv. dómsmrh. telur sig aðila að þessu máli, þá væri bezt viðeigandi, að einmitt maður eins og hæstv. samgmrh. hefði úrskurðað um framhaldsmeðferð þess, þannig að það, sem hæstv. samgmrh. finnst verr viðeigandi, er í mínum augum ástæðan fyrir því, að ég hefði talið æskilegt, að hann hefði farið með framhaldsmeðferð málsins. Ég segi þetta ekki til að kasta rýrð á hæstv. dómsmrh., heldur leiðir það af eðli málsins. Nú segir hæstv. samgmrh., að sér hafi verið svona allt að því meinað að kveða upp úrskurð um málið af því að hæstv. dómsmrh. hafi verið búinn að ákveða, áður en hann fór, að málið skyldi bíða eftir því, að hann kæmi til baka. Ég verð að undirstrika það, að þetta finnst mér ámælisvert, að hæstv. dómsmrh. skuli fara af landi um óákveðinn tíma, vera búinn að víkja embættismanni úr starfi og láta fara fram rannsókn, hefur síðan athugað þá rannsókn í 6–8 daga, en fer samt burtu óákveðinn tíma og ákveður, að þetta skuli óafgert, og enginn viti, hvenær það mundi verða. Þetta finnst mér ámælisvert í þessu máli, einmitt að svona hefur verið að farið. Auðvitað hefði það verið rétta meðferðin, að settur dómsmrh. færi með málið og úrskurðaði það, ef nokkuð drægist, að dómsmrh. kæmi til baka. Það er þessi málsmeðferð, sem hér hefur verið gagnrýnd, og svo það, að hæstv. samgmrh. skyldi taka við málinu, en hafa það ekki til úrskurðar. Það hefði verið viðurkvæmilegra, að þannig hefði verið á málinu haldið, og það er ekki viðeigandi af hæstv. samgmrh. að hreyta svona í menn fyrir það að benda á það, að þessi málsmeðferð er ekki viðeigandi. Það voru svo ríkar ástæður til að finna að þessu, að ástæða var til að vona eftir slíkar aðfinnslur, að hæstv. ráðh. tæki þessu með rökum, en ekki með neinum svigurmælum um það, að það sé óeðlilegt, að að þessu sé fundið. Ég skal svo ekki orðlengja um þetta, því að það er ekki tilefni til þess.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Það eru aðeins örfá orð. Ég var ekki að finna að því eða hreyta í menn fyrir það, þó að þeir spyrðust fyrir um afgreiðslu málsins. Hér var spurt og svarað, og þar með átti málið að vera úti. En þegar fyrirspurnin var notuð til árása, eins og hv. þm. Str. gerði, þá gat ég ekki orða bundizt. Hvað því viðvíkur, að hér sé um ósæmilegan drátt að ræða, þá hef ég lýst því áður, að ég get ekki séð, að drátturinn hafi verið annar og meiri en oft hefur átt sér stað í mörgum svipuðum tilfellum áður, svo að ég get ekki séð að með þessum drætti hér hafi nokkuð óvenjulegt komið fyrir. Þvert á móti er þetta svipað því, sem komið hefur fyrir í öðrum tilfellum. Hitt er nýtt, að þessi dráttur, sem orðið hefur af eðlilegum ástæðum, vegna þess að hæstv. dómsmrh. er í annarri heimsálfu, sé notaður til þess að víta hann fyrir þá afgreiðslu málsins, sem hann viðhafði, áður en hann fór af landi burt. Annað hef ég ekki ástæðu til að ræða.



Ég vil leyfa mér að beina einni fyrirspurn til hæstv. samgmrh. Hann hefur hvað eftir annað tekið það fram í þessum umr., að Finnur Jónsson sé aðili í þessu máli. Mig langar því til að fá að vita, hvort hann á hér við persónuna, manninn Finn Jónsson eða dómsmrh. Finn Jónsson, því að þetta skiptir verulegu máli.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Það, sem ég meinti með því að segja, að dómsmrh. væri aðili að málinu, er það, að það var hann, sem fyrirskipaði þá opinberu rannsókn, sem gerð var. Þess vegna var það hann, sem upphaflega hafði kynnt sér það, hvaða rök lágu til þess, að málið fór inn á þá braut, sem það gerði, og var á þann hátt sá aðili, sem hafði tekið afstöðu og ákvörðun um það, að málinu var beint inn á þá braut, sem það fór. Þetta meinti ég með þessu, og ætti það að vera hv. þm. skiljanlegt, því að hann ætti að vita þetta.



Það voru aðeins nokkur orð út af því, sem hæstv. samgmrh. sagði, að hann hefði ekkert við það að athuga, þó að um þetta kæmu fram fyrirspurnir, en það hefði ekki átt að ráðast á neinn í þessu sambandi. Ég vil benda hæstv. ráðh. á það, að það er mjög varhugavert þetta tal, sem nú tíðkast, um árásir. Allir skapaðir hlutir eru kallaðir árás. Ef menn leyfa sér að láta í ljós þá skoðun, að einhver stjórnarherra fari öðruvísi að en æskilegt væri, þá er það kallað árás, hvað hógværlega sem að er farið. Þetta er ákaflega varhugaverður tónn. Það er varhugavert að vera sífellt að hreyta í menn, þótt fundið sé að einhverju í embættisrekstri eða framkvæmd ráðh., og ég get ekki fundið, að hægt sé að kalla það árás, þótt bent sé á það, eins og hér hefur verið gert, að hér sé ekki að dómi ýmissa farið rétt að. Svo er aðeins ein setning um málið sjálft. Hæstv. ráðh. sagði, að hér hefði orðið dráttur af eðlilegum ástæðum, en um þetta er meiningamunur, því að hér hefur verið bent á það, að þessi dráttur hafi orðið af óeðlilegum ástæðum. Hæstv. ráðh. segir, að þessi dráttur hafi orðið af eðlilegum ástæðum, af því að dómsmrh. hafi þurft að fara til Ameríku. Hitt er aðalatriðið að utanför hæstv. dómsmrh. átti ekki og mátti ekki hafa áhrif á það, hvernig þetta mál væri rekið, og hún þurfti ekki að hafa áhrif á það, vegna þess að hæstv. samgmrh. var fyllilega maður til þess að úrskurða um málið, eftir að hann hafði tekið við stjórnardeildinni. Þetta er aðalatriðið og það, sem hér hefur verið fundið að. Það vildi ég undirstrika í lokin.



Herra forseti. Fjvn., sem fékk þetta mál til meðferðar, sendi atvinnudeild háskólans til umsagnar till. hv. þm. Dal. um rannsókn á dýralífi í Hvammsfirði, og jafnframt sendi n. atvinnudeildinni til umsagnar brtt. þm. N-M. um sams konar rannsókn á dýralífi í Nýpsfirði og Nýpslónum í Vopnafirði. Eftir að n. hafði fengið umsögn atvinnudeildarinnar, ákvað hún að leggja til, að málið yrði afgr. á þann hátt, sem fyrir liggur í nál. á þskj. 199. Þess ber þó að geta, að tveir af nm., 6. og 8. landsk., hafa skrifað undir nál. með fyrirvara. Í till. n. er gert ráð fyrir því, að ríkisstj. í samráði við fiskideild atvinnudeildar háskólans og fiskimálan., láti fara fram rannsókn á dýralífi í Hvammsfirði, Nýpsfirði og Nýpslónum til þess að fá úr því skorið, hvort þessir staðir eru heppilegir til fiskiræktar. Jafnframt er gert ráð fyrir því, að kostnaður af þessum rannsóknum verði borinn uppi að hálfu úr fiskimálasjóði og að hálfu af fiskideild atvinnudeildar háskólans. Það er vafalaust eitt af verkefnum væntanlegra fiskirannsókna að athuga firði landsins með tilliti til ræktunar þeirra nytjafiska, sem þar eru, og eins með tilliti til rannsókna á því óæðra dýralífi, sem þessir firðir hafa að geyma og hlýtur að verða undirstaða undir tilveru nytjafiskanna. Við höfum því gert ráð fyrir, að þessi till. fjvn. verði afgreidd á þann hátt, sem hún leggur hér til, enda hefur hæstv. Alþ. áður afgr. svipaða þál. um rannsókn á dýralífi í Hamarsfirði í Suður-Múlasýslu. Ég leyfi mér því fyrir hönd fjvn. að vænta þess, að hæstv. Alþ. afgreiði þetta mál, eins og það liggur nú fyrir af hendi n.



Ég hef athugað þær brtt., sem höfðu komið fram, áður en þetta mál fór til fjvn., og eins fylgzt með gangi málsins í fjvn. og get lýst því yfir, að ég get sætt mig við þær breyt., sem fjvn. hefur gert með upphaflegu till. og er á þskj. 199, og mun greiða till. þannig breyttri atkv. mitt.



Ég hef leyft mér að bera fram þáltill. um að skora á ríkisstj. að láta athuga, hvaða kostnað það hefði í för með sér að koma á fót erlendu einkaleyfasafni, og að niðurstöður verði fljótt lagðar fyrir þingið. Það er ekki efi á, að þýðingarmikið er að hafa glöggar gætur á, hverjar tæknibreytingar koma fram. Það er vitað mál, að það er mjög þýðingarmikið fyrir atvinnuvegina að geta tileinkað sér tæknibreytingar, sem fram koma. Svo er með flestar nýjungar, að þeir, sem finna þær upp, fá einkaleyfi hjá viðkomandi ríkisstj. Sú leið er næst fyrir Íslendinga að kynna sér einkaleyfi, sem eru veitt í nágrannalöndum okkar. Hér á landi voru sett l. um þetta árið 1923, og síðan hafa verið veitt 128 einkaleyfi, og hafa útlendingar fengið flest leyfin, en Íslendingar 18–19 leyfi. Vegna hinna stóru tækniframkvæmda er mjög mikilsvert, að komið yrði hér upp einkaleyfasafni. Slík söfn eru fyrirferðarmikil í nágrannalöndum okkar og hafa þar mikinn kostnað í för með sér. Ég vildi því beina málinu inn á þá braut, að hér yrðu tekin þau einkaleyfi, sem þýðingu hafa fyrir íslenzkt atvinnulíf. Mér þykir svo ekki ástæða til að fjölyrða um þetta meira, en til frekari athugunar vildi ég mælast til, að málinu verði vísað til allshn., sem væntanlega gefst tækifæri til að kynna sér og afgreiða þetta mál fljótt og senda það til frekari afgreiðslu hér.



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta mál. Ég get vísað til nál., því að þar greinir frá þeim höfuðástæðum, sem n. hefur fyrir sér um það, að það verði afgr. með rökst. dagskrá, sem einnig er prentuð með nál. á þskj. 196. N. er sammála hv. flm. þessarar þáltill. um það, að eftir því, sem frekast er hægt, verði að tryggja það, að námsmenn, sem dveljast erlendis, geti fengið yfirfærslu á gjaldeyri til nauðsynja sinna, og eftir þeim upplýsingum, sem n. hefur fengið um þessi efni, þá telur viðskiptaráð, sem hefur nú afgreiðslu slíkra mála með höndum, að það hafi látið í té eða orðið við óskum manna í því efni eftir því, sem talið var. að námsmenn þyrftu, það mikið og á þann hátt, að þeir biðu ekki nein óþægindi eða liðu fyrir það, að gjaldeyrir hefði ekki verið yfirfærður til þeirra, þegar óskir hafa komið fram um það. Sú afgreiðsla, sem n. leggur til, að verði viðhöfð í málinu, er þannig, að því er beint með þeirri rökst. dagskrá, sem fram er borin af hálfu n., til ríkisstj.. að séð verði um það, að námsmenn hafi þá fjármuni, sem þeir þurfa til nauðsynja sinna við nám erlendis, og verði einhver skortur á í því efni, þá verði það ekki fyrir þær sakir, að það standi á gjaldeyrisyfirfærslu, eða af tómlæti í slíkri afgreiðslu. Það hlýtur að hafa verið aðaltilgangur hv. flm. með þessari till. að tryggja þetta. Nefndin var þeirrar skoðunar, að fengnum þeim upplýsingum, sem í þessu máli fengust, að það væri vel fyrir þessu séð á þann hátt, sem n. leggur nú til, ef hæstv. Alþ. vill fallast á þessa rökst. dagskrá, því að eftir samþykkt hennar er það vilji þingsins fullkomlega, að þannig lagaða afgreiðslu fái þessi mál, að námsmenn fái nauðsynjum sínum fullnægt með yfirfærslu gjaldeyris eftir því, sem um verður beðið og talið er, að þeir þurfi með. Það má geta þess í þessu sambandi, og að því er vikið í nál., að það þarf mun meiri gjaldeyri til námsmanna erlendis, í Ameríku og líklega hvar sem er, ekki sízt á Norðurlöndum, svo sem í Svíþjóð, heldur en áður. En eftir viðtali við form. viðskiptaráðs er honum líka kunnugt um þetta, og ég þykist þess fullviss, að tekið verði fullkomlega tillit til þess við afgreiðslu slíkra mála, svoleiðis að ég hygg, að það verði, hvað þetta áhrærir, fullkomlega fyrir þessum þörfum námsmannanna séð, og eins þeim atriðum, ef þannig stendur á, eins og einnig er vikið að í nál., að námsmenn hafi fjölskyldu fram að færa, að þá verði fullt tillit tekið til þess við yfirfærslu gjaldeyris. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta málefni frekar, því að mér virðist það liggja svo ljóst fyrir, að menn geti fullkomlega myndað sér skoðun um það.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. allshn. þá vinnu, sem hún hefur lagt í þetta mál, sem ekki er tilefnislaus. Ég vil í sambandi við þetta geta þess, að ég hafði persónulega leitað til viðskiptaráðs, nokkru áður en málið kom hingað, til þess að fá leiðréttingu þessara mála í sambandi við ákveðið nám og fékk neitun um þá yfirfærslu. Þegar málinu var hreyft hér á Alþ., upplýsti hv. 4. þm. Reykv., að það hefði verið föst venja að yfirfæra þá upphæð, sem nefnd er hér á nál. á þskj. 196. Þá óskaði ég aftur að fá um þetta leiðréttingu og fékk þá nokkra bót, og síðast nú í þriðja skiptið, eftir að fullvíst var, að málið kæmi inn á þingið, þá sendi viðskiptaráð mér bréf, þar sem segir, að enn sé vanreiknað um 1000 kr., til þess að uppfyllt séu þau ákvæði, sem hér er getið um. Ég vil í þessu sambandi benda á, að einnig þessi reikningsfærsla viðskiptaráðs er ekki rétt, en það er ekki tilefni til að ræða um það hér, og mun ég ræða það við viðskiptaráð á sínum tíma. En ég vil benda á það, að þeirri reglu er enn haldið við þessi viðskipti, sem gilt hefur, og sé ég því ekki, að hér sé gerð nein breyt. á í því efni. Það er ekki tekið fullt tillit til þess, sem lofað er í nál. Það er ekki tekið tillit til þess að bæta að fullu við námskostnaðinn, eins og hér er álitið, að eigi að gera, og sízt af öllu er tekið tillit til hækkandi aukakostnaðar, sem hefur orðið við veru námsmanna í útlöndum. Ég hafði vænzt þess, að allshn. hefði gefið mér tækifæri til þess að mæta á fundi með form. viðskiptaráðs til þess að sanna með hans eigin gögnum, að hann mælir annað til viðskiptavina en til n. Ég mun hins vegar sætta mig við afgreiðslu málsins vegna þess, að ég hef fengið í hendurnar gögn, sem mér þykja vera nægileg til þess að sækja rétt þessara manna í hendur viðskiptaráðs, því að ég tel þetta fullkomið loforð frá viðskiptaráði um það, að það muni afgreiða þessi mál eins og lagt er til í nál. Ef þetta er réttur skilningur hjá mér, þá mun ég sætta mig við afgreiðslu þessa máls á þann veg, sem hv. allshn. leggur til.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Ég þarf ekki að svara mörgu af því, sem fram kom, en nokkru. Þm. var að reyna að halda því fram, að hann hefði ekki verið að ráðast á dómsmrh. Það er rangt. Hann heldur því fram, að dómsmrh. hafi legið á málinu, en hann hefur áreiðanlega sjálfur haft lengur en þetta mál í sínum vörzlum. Það var ekki hægt að fella úrskurð í málinu, áður en ráðh. fór, og þarf ég ekki að skýra það nánar. Hann var með ádeilu á mig, og hún var sú, að ég hafi látið málið liggja. Þetta er líka rangt. Hæstv. dómsmrh. ákvað það, áður en hann fór, að málið skyldi liggja.  Um vopnasmyglunarmálið er það að segja, að áður en úrskurður hafði verið gefinn um opinbera rannsókn, hafði ráðuneytinu ekki borizt skýrsla, heldur bréf. Það, sem fyrir lá, var það, að það hafði borizt bréf frá lögreglustjóra um, að tolleftirlitið yrði skerpt. Þetta aukna tolleftirlit fékk hann. Bréf hans gaf ekki tilefni til annars eða meira. Morgunblaðið, sem lögreglustjóri hafði gefið upplýsingar, kom svo fram með greinar um málið, og það var vegna þeirra greina, en ekki bréfs lögreglustjóra, sem fyrirskipuð var rannsókn í málinu. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, líka vegna þess, að hv. þm. Str. hefur ekki viljað - eða ekki getað verið viðstaddur. En þetta mál er svo einfalt, og umr. um það - eins og ég tók fram áður - virðast ekki einasta tilefnislausar, heldur sprottnar af hneigð til þess að fara óviðurkvæmilegum orðum um dómsmrh. fjarverandi, að ég sé ekki ástæðu til að deila um það lengur.