Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs utan dagskrár til þess að ræða togarakaupamál Útgerðarfélags Norður-Þingeyinga og þá einkum til að gera grein fyrir afstöðu minni til málsins, en af því hef ég haft nokkur skipti vegna þátttöku minnar í stjórnarstörfum Framkvæmdastofnunar ríkisins. Þar á ég sæti sem varamaður og það hefur hist svo á, að málið hefur verið rætt á fundum sem ég hef setið sem slíkur, þ. á m. á tveimur fundum í gær svo og á fundi í síðustu viku þar sem þessi mál voru sérstaklega til umræðu og afgreiðslu. Vegna fréttaflutnings af úrslitum málsins í gær, viðtals við stjórnarformann Framkvæmdastofnunar ríkisins í sjónvarpi í gærkvöld, greinargerðar okkar hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar við afgreiðslu málsins, yfirlýsingar hæstv. iðnrh. Hjörleifs Guttormssonar í viðtali við Morgunblaðið í morgun, svo og vegna viðtals við sjútvrh. í dagblaðinu Vísi í dag þykir mér nauðsynlegt að taka málið upp hér í hv. þd. þar sem hér virðist ýmislegt stangast á. Það má segja að þetta mál ætli að reynast ýmsum notadrjúgt umræðuefni. Satt að segja átti ég ekki von á að ég þyrfti að taka málið upp hér á hv. Alþingi en hjá því kemst ég ekki. Það er ekki ástæða til að rekja aðdraganda þessa máls ítarlega, enda mun það hafa verið gert hér áður. Ég minni aðeins á þá samþykkt ríkisstj. frá 1. ágúst 1980 þar sem heimiluð eru kaup á notuðum togara erlendis frá. En eins og öllum er kunnugt voru slík kaup ekki heimiluð nema með sérstökum skilyrðum. Frá því var vikið með þessari samþykkt ríkisstj. 1. ágúst og það er hið raunverulega upphaf þessa máls. Ég get þó minnt á bókun, sem gerð var á stjórnarfundi Framkvæmdastofnunar ríkisins 4. sept. 1980, en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Með vísun til niðurstaðna af athugun Framkvæmdastofnunar ríkisins á atvinnuástandi á Þórshöfn hefur ríkisstj. samþykkt að keyptur verði togari erlendis frá og hann rekinn af útgerðaraðilum á Þórshöfn og Raufarhöfn og er það gert með tilliti til byggðavanda svæðisins. Með vísun til þess verði Framkvæmdastofnun ríkisins falið að sjá um útvegun fjármagns og gera ráð fyrir því á lánsumsókn sinni á lánsfjáráætlun árið 1981.“ Þessi var bókunin, en auk þess er hér greint frá að forstjórinn hafi skýrt frá því, að framangreint mál væri á þessum fundi aðeins til kynningar og mundi koma til umfjöllunar síðar, skilningur hans á samþykkt ríkisstj. væri að það væru eindregin tilmæli hennar að Byggðasjóður gerði undantekningu í þessu máli frá reglum sjóðsins um að neita öllum lánveitingum til togarakaupa erlendis. - Þetta var úr bókun frá 4. sept. Ég minni einnig á bókun frá 14. okt. þar sem segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Með vísun til samþykktar ríkisstj. frá 1. ágúst s.l. um leyfi til handa útgerðaraðilum á Raufarhöfn og Þórshöfn að kaupa notað skuttogskip erlendis frá lítur stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins svo á, að Byggðasjóði sé gert að greiða 20% kaupverðsins og verði þess fjár aflað með sérstökum hætti. Á hinn bóginn beinir stjórn stofnunarinnar þeim tilmælum til ríkisstj., að hún veiti sjálfskuldarábyrgð á 80% láni erlendis vegna skipakaupanna samkv. lögum um heimild fyrir ríkisstj. að veita sjálfskuldarábyrgð á lánum til kaupa á skuttogurum frá 3. maí 1972.“ Þannig er þessi bókun. Auk þess er í þessari fundargerð bókað, að forstjóri hafi rakið málið frá byrjun og lagt áherslu á að bókunin yrði samþykkt á þessum fundi. Svo var gert með 6 atkv., en einn stjórnarmanna, Karl Steinar Guðnason, greiddi atkv. gegn bókuninni. Um þetta urðu miklar umræður þar sem allir stjórnarmenn tóku til máls. Matthías Bjarnason las upp afrit af samþykkt ríkisstj. og kvaðst ekki kannast við, að stofnunin hefði átt frumkvæði í þessu máli, og óskaði eftir að fram kæmi í fundargerð að hann hefði aldrei tekið þátt í því að leggja til við ríkisstj. að leyfa kaup á togara erlendis frá og valda þannig því, að aðrir togarar yrðu bundnir eða þyrftu að stunda óarðbærar veiðar í fleiri daga. - Þessi var bókunin frá 14. okt. Ég rek þetta til að sýna frumkvæði ríkisstj. að því að veita undanþáguna og að ríkisstj. leggur beinlínis fyrir Framkvæmdastofnun ríkisins að annast fyrirgreiðslu þessa máls. Aðdragandann þarf ég ekki að rekja frekar, en nefni hér bókun frá fundinum 12. febr., í síðustu viku. Þar er bókað að samþykkt hafi verið að fela forstjóra að ræða við kaupendur og stjórnvöld og ítreka fyrri samþykkt stjórnarinnar um að Byggðasjóður sjái sér ekki fært að lána til þessara kaupa meira en 20% af erlendu kaupverði, þ.e. 21 millj. norskra kr. Fundur stjórnar Framkvæmdastofnunarinnar var svo haldinn í gær í tveimur hlutum, fyrst frá ellefu til hálfeitt og síðan milli hálfþrjú og hálffjögur. Var upplýst á þeim fundi að málið væri strandað ef stjórnin héldi við fyrri samþykkt sína, þ.e. 20% lán af 21 millj. kr. kaupverði, sem vitað var þá að var komið langt upp fyrir þá upphæð. Á þessum fundi kom strax fram hjá formanni stjórnarinnar að best væri að hætta við þetta allt saman og afturkalla jafnframt fyrri samþykktina um 20% lánið úr Byggðasjóði, 20% af 21 millj. norskum. Meðan á fundinum stóð var forstjórinn kallaður í símann. Það var hæstv. sjútvrh. sem þurfti að eiga við hann viðtal. Forstjórinn kom síðan inn á fundinn og flutti þau tilmæli frá sjútvrh., að það væri álit ráðh. og, að því er ætla mátti af skilaboðum, að það væri álit ríkisstj., að það væri að fara úr öskunni í eldinn að stöðva málið nú, það væri tímabært að menn hættu að kasta þessu máli á milli sín. Jafnframt var lýst hugmynd að lausn á málinu og hún var að miða skyldi við að kaupverð yrði 28 millj., en breytingin var sú, að Byggðasjóður skyldi lána 10% af þessari upphæð beint, en 10% af sérstöku fé sem ríkisstj. hefur ákveðið að fá Byggðasjóði til ráðstöfunar. Ég geri ráð fyrir að öllum hv. þm. sé kunnugt um hvaða sérstaka fé er að ræða. Það fékkst í Byggðasjóð fyrir dugnað og harðfylgi stjórnarformanns við afgreiðslu á tilteknu máli rétt fyrir jólin og ég þarf ekki að rifja það upp. Það voru 1500 millj. gkr. Stjórnarformaðurinn þurfti að vísu að greiða fyrir þetta nokkuð háu verði og vissi ekki þá, og ég veit ekki hvort hann veit það nú, hvort hann gæti fyrirgefið sér að hafa gert það. En það er hans mál. Frammi fyrir þessu stóð þá stjórnin, hvort halda ætti við óbreytta samþykkt og málið væri þar með strandað, samkv. þeim upplýsingum sem fyrir lágu á fundinum. Það þýddi að yfirvofandi væru skaðabótakröfur á hendur Byggðasjóði sem numið gætu nokkrum hundruðum millj. kr. Það þýddi að atvinnumál Þórshafnar væru óleyst áfram. Og það þýddi að hlutafé Útgerðarfélagsins var tapað. Hins vegar stóð þá stjórnin frammi fyrir því að samþykkja fram komna hugmynd ríkisstj. eða ráðh., eins eða fleiri. Um það veit ég ekki, hvort er, en það upplýsist væntanlega á þessum fundi. - Ef gengið yrði að þessari hugmynd var þar með tryggt að engar skaðabótakröfur kæmu upp, áhætta Byggðasjóðs væri minnkuð, þ.e. yrði 10% af 28 millj. í stað 20% af 21 millj. norskra kr. Þetta þýddi lækkun á áhættu úr 4.2 millj. norskra kr. í 2.8 vegna þess að ríkissjóður ábyrgist 90% kaupverðsins í stað 80% áður. Ég leit svo á, að það væri skylda stjórnarmanna að gæta hagsmuna Byggðasjóðs eins og þeir best gætu og það gætu þeir betur gert með þessu móti en halda við fyrri samþykkt. Auk þessa var málið með þessu leyst eins og óskað var eftir, bæði af heimamönnum og þm. kjördæmisins, og síðast en ekki síst mundi stjórn Framkvæmdasjóðs standa við gefin fyrirheit - nokkurra mánaða gömul fyrirheit - og það þykir mér ekki veigaminnst í þessu máli, en það virðist ekki þvælast fyrir sumum a.m.k. að rjúfa þannig gefin fyrirheit eða jafnvel loforð. Ég taldi þessa leið skynsamlegri en hina fyrri og studdi því tillögu þessa efnis. Við hv. þm. Matthías Bjarnason gerðum svofellda grein fyrir atkv. okkar, með leyfi hæstv. forseta: „Með réttu eða röngu ákvað stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins á sínum tíma að verða við þeim tilmælum ríkisstj. að lána fé úr Byggðasjóði vegna kaupa á togara til Þórshafnar til þess að bæta úr bágbornu atvinnuástandi þar. Það var skilningur stjórnar Framkvæmdastofnunar ríkisins að 20% yrðu lánuð af kaupverði skipsins, 21 millj. norskra kr., enda sæi ríkisstj. um útvegun fjármagnsins. Nú er upplýst að verð skipsins mun nema 28 millj. norskra króna, og forstjóri flytur þau tilmæli ríkisstj. inn á fundinn, að Byggðasjóður miði lán sitt við þá upphæð: 10% láni Byggðasjóður beint, en 10% komi af hinu sérstaka framlagi sem ríkisstj. hefur ákveðið að fá Byggðasjóði til ráðstöfunar, 1500 millj. gkr. Með þessu móti hækkar ábyrgð ríkissjóðs úr 80% í 90%. Með hliðsjón af því, að áhætta Byggðasjóðs er minni með þessum hætti en væri ef haldið yrði við fyrri samþykkt, getum við fallist á þessa tillögu, sem er í samræmi við tilmæli ríkisstj. Jafnframt lýsum við þeirri skoðun okkar, að ekki komi til greina að láta sem engin skylda hvíli á stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins í þessu máli, eins og virðist koma fram í bókun formanns.“ Þetta var grg. okkar Matthíasar Bjarnasonar. Hún skýrir afstöðu okkar. Ég þyrfti í sjálfu sér ekki miklu við að bæta þennan þátt ef ekki kæmi til fleira, sem ég nefndi hér í upphafi, m.a. viðtalið við hæstv. iðnrh., sem birtist í Morgunblaðinu í morgun, en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „„Það er rangt, að ríkisstj. hafi samþykkt einhver tilmæli til stjórnar Framkvæmdastofnunar varðandi lán í sambandi við kaup á togara til Raufarhafnar og Þórshafnar. Þvert á móti varð það niðurstaðan eftir allnokkrar umræður um málið, að ríkisstj. hvorki ályktaði um það né beindi einum eða neinum tilmælum til einhvers,“ sagði Hjörleifur Guttormsson iðnrh. í samtali við Morgunblaðið í gær.“ Jafnframt segir hæstv. iðnrh. síðar í viðtalinu, að tal um tilmæli frá ríkisstj. væri „síðasta undrið í þessu furðulega máli.“ „Þetta er alveg yfirgengilegt,“ sagði Hjörleifur, „og jafnfjarstæðukennt er það að mínu mati að ætla að sækja fé til þessara kaupa í fjárveitingu sem ríkisstj. hugsar sem stuðning við innlenda skipasmíði. Hér er greinilega tvísýnt mál á ferðinni.“ Við þetta hefur svo bæst viðtal við hæstv. sjútvrh. í dagblaðinu Vísi í dag, sem ég var rétt í þessu að rekast á, og þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Það er alrangt að ég hafi flutt nokkur tilmæli. Ég tilkynnti Sverri að það væri ekki von á neinni samþykkt til viðbótar frá ríkisstj. Málið væri í þeirra höndum og við teldum eðlilegast að þeir leystu það eins og þeir sæju réttast.“ Svo mörg voru þau orð. - Hann bætir við síðar: „Ég verð að segja að ég fagna því að þeir afgreiddu málið og firrtu sjálfa sig því að þurfa að punga út með 100% ábyrgð, sem þeir voru búnir að opna.“ Ráðh. lætur þarna liggja að því, að það hafi verið skynsamlegast fyrir stjórn Framkvæmdastofnunarinnar að bjarga sér út úr málinu sem hún hafi sjálf komið sér í. Ég er búinn að rekja hér áður aðdraganda þessa máls, allt frumkvæði ríkisstj. og hvernig hún hefur ráðið ferðinni frá upphafi málsins, og held að sé best að hún ráði ferðinni líka til loka. Af þessu tilefni verð ég að spyrja hvað raunverulega hafi gerst á fundi ríkisstj. í gær. Mér er alveg ljóst, og það kom skýrt fram á fundi stjórnar Framkvæmdastofnunarinnar í gær, að það var engin samþykkt gerð í ríkisstj. En að því var látið liggja, að það væru tilmæli ríkisstj. sem samþykkt voru. Mig langar þess vegna til að vita hvað raunverulega gerðist. Voru ráðherrarnir á móti þessari lausn, sem þarna var valin, eða voru þeir með henni? Það skiptir máli. Fór Sverrir Hermannsson með einhver önnur skilaboð inn á fundinn en hæstv. sjútvrh., Steingrímur Hermannsson, fól honum? - Mér er alveg sama hvaða ráðh. svarar þessu, en ég teldi heppilegast að það gerði hæstv. sjútvrh. Og svo er enn eitt. Það var viðtal við formann stjórnar Framkvæmdastofnunarinnar í gærkvöld. Þar leggur hann áherslu á að stöðva beri málið. Það gerði hann líka á fundinum í gær þannig að hann er samkvæmur sjálfum sér allan þann dag. Hann vonar sem sagt enn að málið verði stöðvað og ríkisstj. geti gert það. Ég vil taka það skýrt fram, að ég er hv. þm. Eggert Haukdal alveg sammála um að ríkisstj. getur gert þetta. Hún getur stöðvað málið vegna þess að hún hefur ráðið ferðinni í málinu frá upphafi, eins og ég sagði. En ég spyr: Ætlar ríkisstj. að gera það? Ætlar ríkisstj. að stöðva málið? Það væri forvitnilegt fyrir okkur, sem stóðum að þessari samþykkt, að fá að vita það og það helst strax. Ég endurtek að ríkisstj. hefur allt þetta mál í hendi sér, en ég vil hins vegar láta hæstv. ríkisstj. vita að hún notar ekki neinn meiri hluta í stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins til óþrifaverka fyrir sig. Um leið og ég segi þetta vil ég gera aths. við þann fréttaflutning sem viðhafður var í gær í ríkisfjölmiðlum, þ.e. að Framkvæmdastofnun ríkisins hefði á fundi sínum í gær heimilað þessi margnefndu togarakaup. Það var upphaflega ríkisstj. sem heimilaði kaupin og hún má því hafa lokaorðið líka. Það er auðvelt fyrir ýmsa að slá sig til riddara nú með því að vera á móti því að kaup þessi nái fram að ganga. E.t.v. er freistingin mest fyrir stjórnarandstæðinga. Þeir bera ekki ábyrgð á upphafi þessa máls eða framgangi þess. En við Matthías Bjarnason tókum þá sjálfsögðu afstöðu að standa við það sem áður var ákveðið í stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins, og verð ég þó að bæta því við, að ég átti engan þátt í þeirri samþykkt, ég sat ekki þann fund, og svo þegar betri kostur bauðst fyrir þann sjóð, sem okkur er að nokkru trúað fyrir, tókum við þann kostinn. Þeir, sem átt hafa fulla aðild að ákvörðun í þessu máli frá upphafi og haft hafa þar meira að segja nokkra forustu, hlaupa ekki frá þessum vanda nú nema þá með skömm. Ég get svo sem látið mér í léttu rúmi liggja hvort þeir gera svo, en það hvítþvær sig enginn með slíkum athöfnum. Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa orð mín fleiri. Ég þakka fyrir að fá að koma þessu að hér utan dagskrár í hv. þd. Mér þótti það nauðsynlegt til að skýra mína afstöðu. Jafnframt vona ég að afstaða annarra, sem óskýrð kann að vera, komi hér fram á eftir. Að lokum vil ég segja það, að ef samþykkt stjórnar Framkvæmdastofnunar ríkisins í gær er byggð á röngum forsendum eða röngum upplýsingum mun ég gera kröfu til þess, að málið verði tekið upp að nýju.



Herra forseti. Ég ætla ekki á þessari stundu að rifja upp allan aðdraganda eða sögu þessa máls, það hefur verið gert og hv. þm. er flest ljóst í því sambandi, þótt ýmislegt hafi verið missagt í þessum fræðum. En ég sé ástæðu til að rifja upp gang málsins frá því að stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins fjallaði um það á fimmtudaginn í síðustu viku. Niðurstaða þess fundar varð sú, að stjórn Framkvæmdastofnunar ákvað að halda fast við lánveitingu til togarakaupanna sem næmi 20% af 21 millj. norskra kr., eins og upphaflegur kaupsamningur hljóðaði upp á. Mér var falið að greina norðanmönnum, kaupendunum, frá þessari niðurstöðu og enn fremur að sjá um að stjórnvöldum yrði gert viðvart um þessa niðurstöðu. Á föstudagsmorgun gerði ég fulltrúum Útgerðarfélags Norður-Þingeyinga hf. grein fyrir málinu og boðaði enn fremur til fundar þm. kjördæmisins til að þeir fengju að fylgjast með þessari niðurstöðu, sem ég skildi ekki þá á annan veg en þann, að stjórn Framkvæmdastofnunar vildi stöðva þetta mál af því að fjárhagslegt bil myndaðist sem þeir norðanmenn voru ekki í neinum færum um að brúa. S.l. mánudag um þrjúleytið átti ég fund með hæstv. fjmrh. og hæstv. sjútvrh. um þetta mál hér niðri í Alþingishúsi. Hæstv. sjútvrh. gat þess, að það væri hið mesta ólán að þetta mál héldi áfram að hrekjast á milli aðila og menn að kenna hver öðrum um. Hæstv. fjmrh. og hæstv. sjútvrh. inntu enn eftir því, hvaða fjármunir væru að veði og mundu tapast, renna í glatkistuna ef ekki yrði úr kaupunum og samningum rift. Ég svaraði því sem ég hafði áður gert, að við gætum ekki kveðið upp neinn úrskurð um það, en við þættumst nokkurn veginn fullvissir um að hlutafé félagsins fyrir norðan - 100 millj. kr.- mundi tapast. Vafi léki á hvort ábyrgð, sem sett var og gefin út af Framkvæmdastofnuninni í okt. s.l., mundi verða kræf af hálfu seljenda, hinna norsku aðila, en ef svo yrði gæti fjárhagstjón af þessum sökum numið yfir 300 millj. gkr. Hæstv. fjmrh. taldi lítt bærilegt við það að una að þessi mistök, eins og hann orðaði það, leiddu til svo mikils fjárhagslegs taps sem hér væri um að tefla. Hann varpaði fram þeirri hugmynd þá, hvort sú leið væri fær að lánveitingum Byggðasjóðs yrði skipt í tvennt, þannig að Byggðasjóðsfé yrði reitt fram 10%, en önnur 10% þ.e. upp í 20%, yrðu tekin af þeim sjóði 1500 millj. gkr., sem ríkisstj. hefur ákveðið að leggja til á lánsfjáráætlun að Byggðasjóði verði fenginn til ráðstöfunar, með sjálfskuldarábyrgð ríkissjóðs. Þar með sleit þessum fundi með okkur þremenningunum. Í gærmorgun kl. ellefu hófst fundur í Framkvæmdastofnuninni. Hann var einnig tímasettur með það í huga að vitað var að ríkisstjórnarfundur yrði haldinn hálfellefu þar sem fjallað yrði um þetta mál. Ég gaf þá stjórninni skýrslu um stöðu málsins og enn fremur gat ég hugmyndar fjmrh. og lýsti fyrir stjórninni að talið væri að endar næðust ekki saman nema miðað yrði við 28 millj. norskra kr. kaupverð og endurbótaverð og þá búið að skera aðeins frá um endurbætur sem nam undirbúningi undir niðursetningu fiskvinnsluvéla. Þegar ég hafði gefið þessa skýrslu og umræður voru hafnar í stjórninni komu símaboð til mín og var ég kallaður á tal við hæstv. sjútvrh. Hann tjáði mér að togaramálið hefði verið til umræðu á ríkisstjórnarfundi er stæði yfir. Hann kvað ríkisstj. ekki hafa gert nýja samþykkt í málinu, hins vegar væri viðhorf manna að það væri að fara úr öskunni í eldinn að hætta við togarakaupin nú. Lagði ráðh. á það áherslu að reynt yrði að lækka endurbótakostnað sem unnt væri. Ráðh. sagði það skoðun ríkisstj., að lánveiting Byggðasjóðs yrði með þeim hætti sem hefði verið hugmynd hæstv. fjmrh. deginum áður, að helmingur lánafyrirgreiðslunnar, 10%, yrði tekinn af hinum margumræddu 1500 millj. gkr. með sjálfskuldarábyrgð ríkissjóðs. Hæstv. sjútvrh. ítrekaði í lok samtalsins að hér væri ekki um neina nýja samþykkt af hálfu ríkisstj. að ræða. Þetta flutti ég stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins nákvæmlega eins og það hér er flutt nú og útlistaði þetta ekkert á einn né annan veg, hvorki sem ósk, tilmæli né fyrirskipun. Þetta var flutt eins og ég nú hef rakið eftir minni bestu vitund um öll málsatvik.



Herra forseti. Ég vil byrja með því að endurtaka það sem ég sagði við forstjóra Framkvæmdastofnunar: Það er tími til kominn að fara að koma þessu skipi í höfn. Ég verð að fara örfáum orðum um það sem hv. fyrirspyrjandi kom inn á í upphafi síns máls þegar hann talaði um frumkvæði í þessu máli. Það ber enn þá á því að menn vilja hlaupa frá þessu máli og líta á það sem feimnismál og kenna öðrum um, en ég held að allir, sem hafa nærri málinu komið, eigi verulegan þátt í því og slíkt sé óþarft. Það mál þó vel vera að mistök hafi orðið, átt hefði að setja eitthvað hámark á verð slíks togara. Ef menn vilja tala um frumkvæði í málinu leyfi ég mér að vísa til bréfs sex þm. Norðurl. e. frá 12. maí 1980. Það bréf er stílað til forsrh. Gunnars Thoroddsens. Þar segir í upphafi: „Þingmenn Norðurlandskjördæmis eystra fara þess eindregið á leit við ríkisstj., að hún geri sem allra fyrst ráðstafanir til að Þórshöfn og Raufarhöfn fái í sameiningu leyfi og fyrirgreiðslu til kaupa á einum skuttogara“ - og síðan er þetta rökstutt. Þetta er 12. maí. Þessu bréfi var vísað til Framkvæmdastofnunar, sem hafði haft málefni Þórshafnar lengi til meðferðar og reynt eftir megni að greiða úr atvinnuástandi sem þar hefur verið lélegt undanfarin ár. Síðan berst frá Framkvæmdastofnun bréf undirritað af forstjóra Sverri Hermannssyni, sem er dags. 8 júlí 1980. Það er allítarlegt bréf. Þar er fjallað um þessi mál og fylgir m.a. grg. með frá byggðadeild stofnunarinnar. Það segir svo, með leyfi forseta: „Á fundi sínum 4. júlí ályktar stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins eftirfarandi: Stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins bendir á, að jafnt fyrri sem síðari athuganir á vegum stofnunarinnar á atvinnumátum Þórshafnar leiði í ljós að nauðsynlegt sé að gera ráðstafanir til að auka og jafna fiskafla á staðnum. Með því móti einu verði full atvinna tryggð á Þórshöfn og jafnframt góð afkoma frystihússins og sveitarfélagsins. Stjórnin telur að líkleg leið til að ná þessu markmiði, miðað við ríkjandi aðstæður, sé að fenginn verði togari nægilega stór til að geta náð til fiskimiða allt frá Vestfjörðum til Suðausturlands. Sá togari verði rekinn sameiginlega af aðilum á Raufarhöfn og á Þórshöfn, eins og gert er ráð fyrir í sérstöku samkomulagi. Jafnframt verði lögð áhersla á samræmingu rekstrar og náið samstarf fiskvinnslustöðvanna í þessum plássum. Mun Framkvæmdastofnun bjóða fram aðstoð við skipulagningu þessa samstarfs og skipulag rekstrar fiskvinnslustöðvanna og togaraútgerðar.“ Ég tel þetta skynsamlega ályktun. Hún er byggð á ítarlegri athugun Framkvæmdastofnunar og ég held að enginn þurfi að skammast sín fyrir það verk. Enn fremur segir í þessu bréfi, sem er undirskrifað, eins og ég sagði fyrr, að forstjóra stofnunarinnar, en er ekki liður í þessari samþykkt: „Eins og mál horfa í dag verður ekki annað séð en að eina leiðin til þess að ná þeim árangri, sem stefnt er að, sé að útvegaður verði sameiginlegur viðbótartogari fyrir Raufarhöfn og Þórshöfn og mæli ég eindregið með að gerðar verði ráðstafanir til þess hið fyrsta. Eru starfsmenn Framkvæmdastofnunar ríkisins tilbúnir til að taka þátt í undirbúningi þess máls.“ Á ég að trúa því, að stjórnarmenn Framkvæmdastofnunar þekki ekki þessa samþykkt og sé ekki fyllilega ljóst hvernig að þessu máli hefur verið unnið? Á ég að trúa því, að þeir þurfi að koma hér upp og sverjast undan aðild að vinnu Framkvæmdastofnunar á þessu sviði, sem ég tel að hefi verið ítarleg og byggð á mikilli og góðri athugun? Það er með þetta í höndunum sem ríkisstj. samþykkir 1. ágúst það sem hefur hér verið rakið og var af hv. fyrirspyrjanda talið frumkvæðið í málinu. Það er með þetta í höndunum sem ríkisstj. samþykkir 1. ágúst að verða við þessum tilmælum þm. og tillögum Framkvæmdastofnunar, samþykkir að gera undantekningu og leyfa kaup á skuttogara og fela Framkvæmdastofnun að sjá um fjármögnun hans, eins og hér hefur réttilega komið fram. Ég held að menn ættu að hafa þessar staðreyndir allar í huga. Ég tek undir það með mönnum að þetta skip er orðið of dýrt. Ég segi: of dýrt, af því að ég óttast að það geti orðið erfitt í rekstri fyrir heimamenn. Ég er þeirrar skoðunar, að skynsamlegt sé að leysa mál staðarins með sameiginlegum rekstri skuttogara frá Raufarhöfn, eins og tillögur voru gerðar um. Ég hefði kosið að hann væri ódýrari, og unnt er að fá ódýrari togara. En það er annað mál. Það skiptir ekki öllu máli hvort þorskurinn er drepinn á ódýrum togara eða dýrum. Þannig er aðdragandi þessara mála. Ég vil upplýsa og staðfesta að það er rétt sem Sverrir Hermannsson, forstjóri Framkvæmdastofnunarinnar, sagði áðan um fund með hæstv. fjmrh. og mér s.l. mánudag. Það er rétt að ég tel að það sé að fara úr öskunni í eldinn að kasta út um gluggann 300–400 millj. eins og komið er. Forstjórinn átti von á að þessi mál yrðu rædd í ríkisstj. Því hringdi ég til hans af þeim fundi og tjáði honum að þar yrði ekki gerð ný samþykkt í málinu, hin hefði þegar verið gerð. Eins og hann tók réttilega fram ítrekaði ég það í lok samtalsins. Við fórum hins vegar yfir það sem okkur hafði farið á milli. Ég sé ekki betur en það sé allt saman rétt, nema hvað hann hefur lagt djúpan skilning í hvað menn teldu að væri „að fara úr öskunni í eldinn“. Ég gat vitanlega ekki getið um það sem ríkisstj. teldi í því sambandi. Hún gerði enga samþykkt. En ég vísaði til þess sem áður hafði farið á milli fjmrh. og mín og staðfesti þá skoðun mína, að ég teldi að það væri að fara úr öskunni í eldinn að hlaupa frá þessu máli nú. Kann að vera að einhver misskilningur sé okkar á milli, en aðalatriðið er það, eins og ég tók fram bæði í upphafi viðtalsins og á eftir, að þeir gætu ekki gert ráð fyrir nýrri samþykkt frá ríkisstj. í málinu. Til þess var símtalið gert. Ég ætla ekki að fjalla hér um þá niðurstöðu að 10% yrðu tekin af þeim 1500 millj. sem á lánsfjáráætlun mun verða gert ráð fyrir til Framkvæmdastofnunar. Um það fjallar fjmrh. sem, eins og forstjórinn benti á, vakti athygli á þeim möguleika s.l. mánudag. Einnig getur hann skýrt frá þeirri ríkisábyrgð sem hefur verið opnuð í þessu skyni. Ég vil hins vegar staðfesta það, að ég lýsti þeirri persónulegu skoðun minni, að æskilegt væri ef unnt væri að draga eitthvað úr kostnaði við kaup á þessu skipi. Ég fagna því, að það virðist vera hægt. Ég vil segja að lokum, að ég held að menn ættu að hverfa frá þessu máli og snúa sér að ýmsu öðru. Ég fagna því raunar að þetta mál er vonandi komið í höfn. Ég vil lýsa þeirri von minni, að þessi togarakaup verði þessu svæði til góðs og farsældar og styrki þar atvinnulíf. Kannske kann þá svo að fara að allir vildu hafa átt frumkvæði að þessu máli.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða hér um forsögu þessa máls eða meginefni. Ég vil þó láta koma hér skýrt fram að ég var einn þeirra mörgu sem töldu að þessi staður þyrfti á stuðningi að halda þyrfti að fá skip. Það er hins vegar ljóst að það skip, sem á boðstólum er, er heldur dýrt, miðað við allar aðstæður, en ég tel að ekki verði snúið til baka í þessu máli úr því sem komið er. Ég vil líka rifja upp í þessu sambandi að ríkisstj. samþykkti á sínum tíma að gera undantekningu varðandi þennan stað, að það mætti kaupa skip erlendis frá vegna sérstakra aðstæðna á þessu stað, og fól Framkvæmdastofnun að sjá um frekari málsmeðferð. Jafnframt ákvað fjmrn. að hagnýta ótvíræða heimild í lögum til að veita 80% ríkisábyrgð vegna þessara skipakaupa, eins og oft hefur áður verið gert. Það er hins vegar rétt, sem hefur komið fram í þessum umr. og kom fram m.a. hjá iðnrh. í viðtali við Morgunblaðið í morgun, að ríkisstj. gerði enga nýja samþykkt í þessu máli í gær. Ríkisstj. beindi ekki neinum sérstökum tilmælum til stjórnar Framkvæmdastofnunar á fundi sínum í gær umfram það sem orðið var. Ríkisstj. hafði falið stjórn Framkvæmdastofnunar að greiða fyrir þessu máli og ráða fram úr því. Það var því í raun og veru alls ekki við hæfi að ríkisstj. væri að senda stjórn Framkvæmdastofnunar einhverjar fyrirskipanir, enda tók stjórn Framkvæmdastofnunar ákvörðun í málinu eins og vera bar. Mér finnst ekki trúlegt að ríkisstj. muni gera neina samþykkt í þessu máli til viðbótar því, sem orðið er, ellegar hún fari að draga til baka það sem stjórn Framkvæmdastofnunar hefur ákveðið. Ég tel að málið hljóti að vera um það bil að leysast á þeim grundvelli sem stjórn Framkvæmdastofnunar hefur ákveðið. Það er hins vegar rétt sem kom fram í umr. áðan, og það vil ég staðfesta hér, að ég hafði nokkur afskipti af þessu máli með því að benda á í byrjun vikunnar að eðlilegt væri að gera ráð fyrir að ríkissjóður tæki á sig ábyrgð á hluta af þeim 20% sem áður hafði verið talað um að Byggðasjóður útvegaði fé til, miðað við þá ákvörðun sem tekin var hér um jólaleytið, þegar gengið var frá megindráttum lánsfjáráætlunar og við það miðað að útvegaðar yrðu 1500 millj. kr. til Byggðasjóðs vegna skipakaupa og skipasmíði og heimilt væri að ábyrgjast endurlán þessarar fjárhæðar til hvers einstaks eignaraðila. Sú ákvörðun var þannig til komin, að fyrir lá að á þessu ári yrði óvenjulega þung byrði á Byggðasjóði vegna togarasmíða og togarakaupa og talið að hann yrði að láta út, miðað við þær reglur sem gilt hefðu, um 3 milljarða gkr. á þessu ári vegna togarasmíða og togarakaupa - lán sem annaðhvort hefði þegar verið veitt loforð fyrir eða væru í samræmi við þær venjur sem gilt hefðu hjá sjóðnum undanfarin ár. Það var ljóst að þarna var um mjög þunga byrði að ræða á Byggðasjóði og sérstaklega þar sem meginhluti þessa fjármagns hefði orðið að vera hreint áhættufjármagn, lítt tryggt, þar sem aðrir aðilar hefðu verið þar á undan með veð. Til viðbótar kemur svo hitt, að framlag ríkisins til Byggðasjóðs er verulega takmarkað miðað við þarfirnar, ekki nema 3,5 milljarðar kr. á þessu ári. Það var af þessum ástæðum og með þetta í huga sem sanngjarnt og eðlilegt þótti að ríkið tæki að sér að útvega fjármuni upp í helming af þessum 3000 millj. kr. lánum og ábyrgðist helminginn að sínu leyti, 1500 millj. gkr. Það, sem gerðist í þessu máli núna í vikubyrjun varðandi þennan þátt málsins, var ekkert annað en það, að í samtali, sem við áttum, hæstv. forseti deildarinnar, Sverrir Hermannsson, og hæstv. sjútvrh. á mánudaginn, benti ég á að eðlilegt væri að helmingurinn af fyrirgreiðslu Byggðasjóðs í þessu sambandi yrði tekinn af þessum 1500 millj., vegna þess að ég hef alltaf lítið svo á að væntanleg skipakaup til Þórshafnar hlytu að vera innifalin í þessari 3000 millj. kr. upphæð. Ég vil benda á það, vegna mjög óeðlilegs fréttaflutnings um að ríkissjóður hafi nánast hækkað fyrirgreiðslu sína úr 80% í 90%, að það var ekki sú ákvörðun sem var tekin í gær, heldur má segja að þegar ríkið tók að sér að standa fyrir lánsútvegun vegna helmings af þessari upphæð - 1500 millj. af 3000 millj. - og ábyrgjast þann hluta lána Byggðasjóðs til togarakaupa og togarasmíða, þá var raunverulega verið að lækka lánaprósentu Byggðasjóðs í þeim tilvikum þar sem hún var 10% úr 10 í 5 og þar sem hún var 20% úr 20 í 10 og annað eftir því og hækka þá auðvitað skuldbindingu ríkissjóðs að sama skapi. Þetta á ekki við þetta skip eingöngu, heldur yfirleitt þá togara sem verið er að kaupa eða verið er að smíða og fá þessa fyrirgreiðslu frá Byggðasjóði. Það, sem gerðist í þessu máli í byrjun þessarar viku og snýr að ríkisstj., var því fyrst og fremst það, að í samtali mínu við framkvæmdastjóra Framkvæmdastofnunar lýsti ég yfir að ég hefði ekkert á móti því, að Byggðasjóður gerði ráð fyrir að taka helminginn af sínum hluta af þessari upphæð til þessa skips, enda hafði ég persónulega alltaf gert ráð fyrir því. Hins vegar má vel vera að uppi hafi verið einhver misskilningur um þetta atriði, bæði innan ríkisstj. og innan stjórnar Framkvæmdastofnunar, það þekki ég ekki. En ég vil lýsa því yfir hér, að ég hef alltaf skilið þetta mál þeim skilningi að þessi togari og togarakaup féllu undir sama ákvæði varðandi 1500 millj. og önnur togarakaup sem nú eiga sér stað og fá fyrirgreiðslu frá Byggðasjóði. Ég hef staðið hér upp til að staðfesta það fyrst og fremst, sem fram kom hjá framkvæmdastjóra Framkvæmdastofnunar, að það var þetta sem fór okkar í milli og þetta eru raunverulega einu afskipti ríkisstj. af málinu.



Herra forseti. Það fara fram hér einstakar umr. Það mál, sem rætt er um, er líka einstætt í sinni röð. Það er verið að kaupa til landsins dýran togara. Eftir þeim umr., sem hér hafa farið fram, virðist enginn vita hver hafi ákveðið að þessi togari skyldi keyptur. Eftir þessum umr., sem hér hafa farið fram virðist vera mikill misskilningur á milli manna. Og eftir þessum umr., sem hér hafa farið fram, virðast menn ekki vita með hvaða hætti þetta mál hefur gengið fram, hvorki upphaf þess né endi, því að áðan sagði einn ráðh. að hann vonaðist til að þessu máli færi að ljúka, annar ráðh. vildi líta svo á að þessu máli væri lokið. En það er engu að síður furðulegast við þetta, að þegar hér eru umræður utan dagskrár um þetta mál koma yfirlýsingar frá ráðherrum, stjórnarmönnum Framkvæmdastofnunar og forstjóra og það er ekki nokkur leið að átta sig á því, hvernig samskipti eiga sér stað á milli þessara stjórnvalda, þ.e. ríkisstj. og Framkvæmdastofnunar. Sá, sem vakti þetta mál hér, gerði grein fyrir atkvgr. sem fram fór í stjórn Framkvæmdastofnunar í gær, og hann las upp forsendur fyrir atkv. sínu. Forsendur þess, hvernig hann greiðir atkv., eru m.a. að honum eru flutt inn á fund Framkvæmdastofnunarstjórnar tilmæli ríkisstj. og þau eru flutt af hæstv. sjútvrh. Við lesum svo í Vísi í dag, og það endurtók hæstv. sjútvrh. áðan, að hann hafi ekki flutt stjórn Framkvæmdastofnunar nein skilaboð frá ríkisstj. Í Dagblaðinu má lesa yfirlýsingu hæstv. iðnrh. um að ekkert hafi verið samþykkt í þessu máli á ríkisstjórnarfundinum í gær. Svo kom hæstv. fjmrh. áðan og sagði að vera mætti að það hefði verið einhver misskilningur í ríkisstj. um fjármögnun þessara framkvæmda. - Það má vel vera að einhver misskilningur hafi verið í stjórn Framkvæmdastofnunar, en ég veit ekkert um það. - Upprunalega var ætlað að 20% af 21 millj. norskra kr. mundi Byggðasjóður útvega, en í gær er fjármögnunarleiðinni breytt af stjórn Framkvæmdastofnunar og hæstv. fjmrh. kemur hér og segir: Ég hef ekkert við það að athuga. Ég hafði alltaf álitið persónulega að svona gæti þetta verið. - En við lesum sama dag að hæstv. iðnrh. er alls ekki á sama máli. Ég held að það, sem hér hefur verið sagt í dag, sé í hnotskurn það sem ég nú var að reyna að lýsa. Það kom fram í ræðu hv. 3. þm. Reykn., að ef þær upplýsingar sem honum höfðu borist inn á stjórnarfund Framkvæmdastofnunar í gær, væru rangar mundi hann óska eftir að haldinn yrði nýr fundur til að fjalla um málið. Það er ljóst af því, sem hér hefur farið fram, að það hefur eitthvað skolast til, það hefur eitthvað farið á milli mála. Það hefur verið svo í þessu máli frá upphafi og sýnist ekki ætla að verða nokkur endir á því. Hér eru átján alþm. að fjalla um mál, ríkisstjórn Íslands, stjórn Framkvæmdastofnunar og forstjóri hennar. Það eru fjörutíu og tveir alþm. aðrir til - og reyndar öll þjóðin - sem gera kröfu til að fá upplýsingar í þessu máli og þær hinar réttu.  „Með vísan til 31. gr. laga um þingsköp Alþingis óskum við undirritaðir alþm. eftir því, að forsrh. flytji Alþingi skýrslu vegna kaupa á togara fyrir Útgerðarfélag Norður-Þingeyinga á Þórshöfn. Alþingi, 18. febr. 1981.“ Undir þetta rita þeir tíu þm. sem biðja um skýrsluna. Grg. með þessu er svohljóðandi, og er þetta stílað til forseta Sþ., en til hans skal beina slíkri beiðni samkv. þingsköpum: „Það er ljóst öllum þeim, sem fylgst hafa með kaupum á togara fyrir Útgerðarfélag Norður-Þingeyinga, að skiptar skoðanir eru á forsendum, upphafi og meðferð þess máls. Fram hefur komið að ráðherrar segja sitt hvað um samþykktir ríkisstj. og ekki er með öllu sami skilningur á samskiptum ríkisstj. og stjórnar Framkvæmdastofnunar. Því er þess óskað, að forsrh. gefi Alþingi skýrslu um mál þetta hið fyrsta, þar sem birtar verði samþykktir ríkisstj., stjórnar Framkvæmdastofnunar, bréf sem rituð hafa verið af þessum aðilum, svo og gerð grein fyrir munnlegum skilaboðum, sem farið hafa á milli þessara aðila.“ Ég undirstrika það sem hér er verið að gera. Það er verið að útdeila fjármagni. Það fjármagn er komið frá skattborgurunum. Þeir eiga skýlausan rétt á að vita með hvaða hætti slík mál eru afgreidd og hverjir bera ábyrgð á þeirri afgreiðslu.



Herra forseti. Ég tel hv. Alþingi réttan vettvang til að ræða þetta mjög umtalaða mál, þó að best hefði mér fundist að ræða það í Sþ. þar sem allir þm. hefðu getað samtímis tekið þátt í umræðum. Ég hygg að sé full ástæða til þess, þó að nokkurn tíma taki, að skýra þetta undarlega mál frá byrjun til enda. Hæstv. sjútvrh. las upp úr bréfi forstjóra stofnunarinnar og vitnaði í fundargerð frá 4. júlí. Í lok bókunarinnar frá 4. júlí segir, en það kom ekki fram hjá hæstv. sjútvrh.: „Í umræðum, sem fram fóru um þetta mál áður en álitsgerðin var samþykkt, kom fram hjá forstjóra stofnunarinnar að með þessari samþykkt væri ekki verið að samþykkja neina fjármögnun á þessari lausn fyrir kauptúnið.“ M.ö.o.: Framkvæmdastofnunin eða réttara sagt byggðadeildin gerir að beiðni forsrh. úttekt á atvinnumálum Þórshafnar og úr því vinnur svo forstjóri og leggur fyrir þennan stjórnarfund. Stjórnin bendir á nauðsyn þess að æskilegt sé að leysa mál með þessum hætti, fer á engan hátt inn á það, hvort fara eigi út í að kaupa togara erlendis frá. Það verður einnig að minna á í því sambandi að í um það bil tvö ár hafði Byggðasjóður ekki afgreitt lánbeiðni um kaup á skipum frá útlöndum. M.ö.o.: það er búið að taka fyrir þau lán með öllu í um það bil tvö ár. Þetta skiptir töluverðu máli þegar um þessi mál er rætt. Síðan eru haldnir fundir af og til, - 4. sept., að mig minnir, 19. sept., - en engin ályktun gerð í þessu máli. Það er ekki fyrr en 14. okt. sem ályktun er gerð um þetta mál í Framkvæmdastofnuninni. Þá liggur fyrir og hafði áður verið kunngert í stjórn Framkvæmdastofnunarinnar að ríkisstj. hefði 1. ágúst samþykkt ákveðna tillögu vegna þessara kaupa. Sú tillaga barst okkur í Framkvæmdastofnuninni í hendur með þeim undarlega hætti, að við fengum ljósrit af bréfi sem er með stimpli sjútvrh., en ekki ráðuneytis. Þetta bréf er dags. 25. sept. 1980 og er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Með tilvísun til viðtals staðfestist hér með, að á fundi ríkisstj. 1. ágúst s.l. var eftirgreind tillaga samþykkt: „ Ríkisstj. fellst á tillögu Framkvæmdastofnunar ríkisins um lausn á því atvinnuleysi, sem verið hefur á Þórshöfn, og þeim byggðavanda, sem skapast hefur á svæðinu. Því samþykkir ríkisstj., að heimiluð verði kaup erlendis á notuðum togara sem rekinn verði sameiginlega af útgerðaraðilum á Þórshöfn og Raufarhöfn. Með tilliti til þess, að hér er um að ræða undantekningu frá gildandi reglum um innflutning fiskiskipa og sérstakt byggðamál, telur ríkisstj. rétt að fjármögnun verði tryggð með sérstakri fjáröflun til Framkvæmdastofnunar ríkisins á lánsfjáráætlun 1981.“ Virðingarfyllst, Steingrímur Hermannsson.“ M.ö.o.: ríkisstj. telur að það eigi að tryggja kaup á þessum togara, sem hún tekur ákvörðun um að leyfa að kaupa erlendis frá, en ekki Framkvæmdastofnun ríkisins. Hún tekur hér fram, að þetta verði tryggt með sérstakri fjáröflun til Framkvæmdastofnunar ríkisins á lánsfjáráætlun 1981. Það frv. sá dagsins ljós hér í gær. En hver haldið þið, hv. þdm., að hafi fengið þetta bréf? Var það Framkvæmdastofnunin eða var það Útgerðarfélag Norður-Þingeyinga? Nei, ekki aldeilis. Bréfið er stílað á „Hr. alþm. Stefán Valgeirsson“. Það er búið að flytja hér margar ræður án þess að minnst sé á höfuðsmanninn í þessu máli.  Þegar samþykktin var gerð 14. okt. liggur fyrir bréfbirt sem fskj. með þeirri fundargerð - frá fjmrh. sem vissi svo sorglega lítið áðan þegar hann talaði. Það bréf er þó skrifað réttum aðila, er til Framkvæmdasjóðs Íslands, c/o Framkvæmdastofnun ríkisins, Rauðarárstíg 31, og er dags. 6. okt. 1980. Það er svo hljóðandi: „Hér með er staðfest, að ráðuneytið mun nýta heimild í lögum nr. 28/1972 til að veita sjálfskuldarábyrgð á lánum til kaupa á skuttogara, er Útgerðarfélag Norður-Þingeyinga hf. hefur samið um kaup á í Noregi. Ákvörðun þessi er þó með þeim fyrirvara, að veð og skilmálar af lánum, er tekin verða í sambandi við kaupin, séu í samræmi við reglur ríkisábyrgðasjóðs.“ Undir bréfið skrifa Ragnar Arnalds og Höskuldur Jónsson. Þarf þá frekar vitnanna við? Hér er um að ræða 80% ríkisábyrgð. Þegar þetta hvort tveggja lá fyrir: samþykkt ríkisstj. 1 ágúst og ríkisábyrgðin 6. okt., þá fyrst samþykkir stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins að lána 20% af kaupverði skipsins með því að fjármagnað verði með sérstökum hætti. Það réð afstöðu minni til þessa máls, að ég greiddi atkv. þeirri bókun, en hv. þm. Ólafur G. Einarsson las hana upp, því að ég tók fram að ég kannaðist ekki við að Framkvæmdastofnun hefði átt frumkvæðið að því að kaupa togara erlendis frá til að valda því að þeir togarar, sem fyrir eru í landinu, yrðu bundnir lengur eða látnir stunda óarðbærari veiðar fyrir það að alltaf sé verið að bæta við skipum. Ég taldi rétt, þar sem loforð lá fyrir í samþykkt ríkisstj. frá 1. ágúst og ríkisábyrgðin frá fjmrh., að greiða atkv. með félögum mínum í stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins. En einn stjórnarmanna, Karl Steinar Guðnason, greiddi atkv. gegn þessari bókun. Við þessa samþykkt vil ég standa og gat því ekki í gær fallist á það þegar formaður stjórnarinnar vildi afturkalla þessa samþykkt eftir fjóra mánuði. Ég get ekki ímyndað mér það, ef ég skrifaði á víxil fyrir hæstv. sjútvrh., að þegar komið væri að því að víxillinn félli á gjalddaga gæti ég farið í banka og sagt að nú ætlaði ég að strika nafnið mitt út af víxlinum. Ég vil vera sjálfum mér samkvæmur og standa við fyrri gerðir og bið engan afsökunar á því. Ég hef lítið svo á mín störf sem stjórnarmanns í Framkvæmdastofnun ríkisins, að ég hafi ekki tekið þar þátt í neinum hrekkjabrögðum, og þó að ég sé andstæðingur núv. ríkisstj. tel ég að það sé nauðsynlegt að hafa samstarf við ríkisstj. á hverjum tíma um fjölmörg mál. En það breytir ekki því valdi sem við höfum, að við heyrum ekki undir ríkisstj. Við erum kjörnir af Alþingi og þá eigum við að gera það sem við teljum að sé réttast að gera. Við eigum ekki að fara eftir einhverjum pólitískum þrýstingi hverju sinni, heldur því, sem við álítum að sé heiðarlegast og best, og líta á okkur meira sem bankaráð að verulegu leyti. Þó verðum við einnig að fara út fyrir það þegar við eigum að fjalla um vandamál hinna ýmsu byggða og ýmis byggðavandamál, sem okkur ber að taka ákvörðun um eftir því sem við álítum sannast og réttast hverju sinni. Ég skal nefna það hér, að eitt mál var samþykkt í stjórninni sem mér var mjög á móti skapi og ég taldi brjóta allar reglur. Ég var ekki á þeim stjórnarfundi en ágreiningur var um það. Síðar kom í ljós að samþykkt hafði verið heldur rífleg lánveiting og rúmaðist hún ekki innan þess ramma sem stofnunin starfar eftir. Starfsmenn drógu úr henni með tilliti til þess. En áður hafði verið gefið út bréf í samræmi við þessa samþykkt og ákveðna upphæð. Það er ekki fyrr en undir haust að bréf liggur aftur fyrir um að fyrrnefnda bréfið hafi verið lagt inn í lánastofnun og fengið lán út á það. Ég greiddi atkv. með þessu máli, sem ég hafði verið á móti, vegna þess að ég vildi ekki standa að því að Framkvæmdastofnun ríkisins væri ekki tekin gild eða hennar bréf í lánastofnunum landsins. Ég tel því algerlega út í hött þegar formaður stjórnar stofnunarinnar ætlast til þess í gær að samþykktin sé dregin til baka. Þegar boð komu frá sjútvrh., sem allir héldu að væru frá ríkisstj., vildi ég á seinni fundi stofnunarinnar í gær gjarnan að formaður stjórnarinnar sannprófaði, en það var ekki gert, að þetta væri samhljóða álit ríkisstj. Hér er alltaf talað um einhvern misskilning og einhverja feimni. Þessi vill koma þessu á hinn. Ég tel að Framkvæmdastofnun eigi auðvitað að taka á sig það sem hún hefur gert, en ekkert umfram það. Ég skildi ekki hæstv. fjmrh. og talaði hann þó hægt og rólega. Ég skildi alls ekki hvernig málið stendur eftir allt saman. Í gær var okkur sagt að það lægi svo mikið við að síðasti frestur væri útrunninn kl. 14 í gær, - ég vissi aldrei hvort það var eftir norskum eða íslenskum tíma, en það er klukkutíma munur.  Nú komum við aftur að því, sem er nauðsynlegt að ræða einnig: Af hverju er farið í allar þessar breytingar? Af hverju verður þetta skip svona dýrt? Hver átti að fylgjast með því? Þegar Byggðasjóður lánar út á skip, sem koma erlendis frá eða skip sem eru byggð innanlands, fer hann alfarið eftir þeirri upphæð sem Fiskveiðasjóður leggur til grundvallar. Það er Fiskveiðasjóður sem fylgist með sem stóri lánasjóðurinn, en það geta allir séð að auðvitað er ríkissjóður stóri ábyrgðarmaðurinn, þar sem hann ábyrgist þá í upphafi 80%, og því auðvitað eðlilegt að hann hefði látið fylgjast með. En þar munu hafa átt sér stað einhver mistök. Ég kannast ekki við og hef ekki heyrt að fjmrh. eða forsrh. hafi falið Framkvæmdastofnuninni slíkt eftirlit. Það virðist því ekki hafa verið fyrir hendi vegna þess að það er aðeins þetta eina skip sem fer algerlega fram hjá Fiskveiðasjóði. Hæstv. sjútvrh. sagði að það væri tími til kominn að koma þessu skipi í höfn. Þá hefur hann sennilega átt við að það kæmist til íslenskrar hafnar. Ég get að mörgu leyti tekið undir það. En eftir ræður beggja ráðh. er mér ekki ljóst hvort það sé tryggt að ríkissjóður hafi aðstoðað Útgerðarfélag Norður-Þingeyinga í sambandi við þessi kaup og tryggt því allt að 90% af 28 millj. Ég tel að með skilaboðunum í gær hafi stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins ekki getað gert annað en að samþykkja að minnka sína ábyrgð úr 4.2 millj. norskra kr. í 2.8 millj. norskra kr. og þannig lækka sína ábyrgð um 1.4 millj. norskra kr. Ég skal ekki, enda á maður ekki að gera slíkt fyrr en vitað er hvernig þetta mál fer, tíunda það neitt hvernig farið hefði ef kaupin hefðu farið út um þúfur. Ef þeim verður riftað verður hér um málaferli að ræða og þá á ekki að tala neitt um það fyrir fram. En að afturkalla fyrri samþykkt er siðleysi í viðskiptum og siðleysi hjá opinberri stofnun að gera það. Það hefur verið talað nokkuð um 1500 millj. sem áttu að koma til Framkvæmdastofnunarinnar vegna innlendrar skipasmíði og nú var talað um að taka af henni vegna þessa máls. Það væri fróðlegt fyrir okkur, sem erum í stjórn þessarar stofnunar, og raunar alla alþm. að fá að vita um það, með hvaða hætti þessar 1500 millj. verða reiddar fram og með hvaða lánakjörum ef það er ætlun ríkisstj. að Byggðasjóður taki þessar 1500 millj. kr. að láni með þeim kjörum sem eru á öllum slíkum lánum nú, með vaxtagreiðslum og verðtryggingu. Eigi svo að lána það fé til innlendrar skipasmíði á eftir Fiskveiðasjóði og öllum öðrum og hafa enga tryggingu fyrir að fá það nokkurn tíma greitt aftur held ég að það verði fleiri en ég í stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins sem hugsa sig vandlega um áður en þeir þiggja slíkt lán. Það eru þegar farin að hrúgast upp í milljörðum vanskilin og óvissan um endurgreiðslu af slíkum lánum vegna innlendrar skipasmíði á liðnum árum. Á sama tíma og ríkisstj. og stjórnarliðið skera niður og brjóta lögin um framlag til Byggðasjóðs og pína á þann hátt Byggðasjóð til að taka erlend lán og verðtryggð lán er ekki hægt að búast við að hægt sé að lána aftur út með þessum hætti. Það hlýtur hver maður að skilja sem eitthvað hefur komið nálægt viðskiptum og lánastarfsemi. Ég vildi því mjög gjarnan fá upplýsingar um það, hvernig þetta er hugsað frá hendi ríkisstj. Og enn fremur: Hefur þá ríkisstj. endanlega gengið frá þessu máli? Er þá tryggt að þetta skip komi samkv. síðustu tilkynningu eða er allt í lausu lofti eða er það allt saman misskilningur að ríkisstj. ætli að hækka ríkisframlagið frá því sem var? Hefur hún ekki tekið formlega ákvörðun? Við viljum sannprófa framburð hæstv. ráðh. í ríkisstj. - ég held að það sé kominn tími til þess - og láta þá ekki leika lausum hala eins og þeir hafa gert í þessu máli frá byrjun til enda. Er hér verið að friða þá sem mestan áhuga hafa haft á því að þetta skip væri keypt, þm. stjórnarliðsins, sérstaklega í Norðurl. e., og leika sér að þessu máli og vonast til þess að Framkvæmdastofnunin muni þá á síðustu stundu neita? Var kannske til þess ætlast þegar formaður stjórnarinnar, stjórnarþm., segir: Ég vil taka aftur fyrri samþykkt - að við stjórnarandstæðingar í stofnuninni, þrír að tölu, greiddum atkv. með formanni stjórnarinnar og þar með væri sagt: Nú er búið að taka þennan kaleik frá ríkisstj. og það er stjórnarandstaðan ásamt einum stjórnarþm. sem hafa stöðvað málið með þessum hætti? Þið fyrirgefið, hæstv. ráðh., þó að þessi grunur hafi læðst að mér strax í gær, en eins og ég sagði áðan vildi ég ekki - og ekki heldur Ólafur G. Einarsson - standa að því að breyta frá fyrri samþykkt. Við töldum það báðir ódrengileg vinnubrögð. Það er einnig í fullu samræmi við skoðun Karls Steinars Guðnasonar í sumar að hann greiðir ekki atkv. um tillöguna í gær. Hann greiðir ekki atkv. gegn henni, vegna þess að hún er betri fyrir þá stofnun, sem hann á sæti í stjórn í, heldur en tillagan frá 14. okt. Það er því alveg rökrétt stefna sem hann hefur tekið. Ég held að það sé nauðsynlegt að fá hreinni og ákveðnari svör. Er ríkisstj. sammála í þessu máli og er örugglega tryggt að þetta skip komi? Hefur hún sannfært sig, og væntanlega eigendur þess, um að það sé öruggt, með því að Byggðasjóður láni 2.8 milljarða norskra kr., að skipið komi í höfn? Þessu ætti að vera auðvelt að svara annaðhvort játandi eða neitandi hér í dag. Ef þessu er ekki svarað ákveðið játandi hygg ég að við munum gera kröfu ti1 þess, að fundur verði haldinn þegar í stað í stjórn Framkvæmdastofnunarinnar til að fá nánari skýringar á þessu máli. Ég held að það sé nóg komið og að hrekkjalómar og víxlgengismenn hafi látið of mikið bera á sér í þessu máli. Það er kominn tími til að ráðsettir og fullorðnir menn ljúki afgreiðslu þessa máls með skaplegum hætti.



Herra forseti. Það hafa margar yfirlýsingar verið gefnar í þessu máli og nauðsynlegt að viss atriði í aðdraganda þess komi fram. Það er rétt, sem fram kom í ræðu hæstv. sjútvrh., það voru einungis sex af þm. Norðurl. e. sem skrifuðu undir bréf í maímánuði s.l. þar sem beðið var um að ríkisstj. greiddi fyrir því, að togari yrði keyptur til Raufarhafnar og Þórshafnar. Þegar þetta bréf var skrifað lá það fyrir milli mín og fulltrúa útgerðarfélags bæði á Raufarhöfn og Þórshöfn, að ég vildi heldur fara þá leið að kaupa báta til að bæta úr hráefnisskortinum þarna fyrir norðan og benti m.a. á það í því sambandi að vegna umfangsmikilla friðunaraðgerða þar hefur fiskur aukist á grunnslóð og mikil bjartsýni ríkir nú norður frá um að bátaútvegur sé arðbærari en áður. Það er harðar sótt en áður og lengra farið og einmitt núna hafa mér borist fréttir um það, eins og raunar áður, að ýmsir útgerðarmenn þar hyggja á að stækka sína báta. Ég vil að þetta komi alveg skýrt fram og eins hitt, sem ég gerði grein fyrir á þeim tíma, að ég tel að opinberir sjóðir og stofnanir eigi ekki að veita 100% lánsfjárfyrirgreiðslu til skipakaupa erlendis frá. Ég vil að þetta komi alveg skýrt fram. Í því sambandi gat ég þess m.a., að það væri varla hægt að hugsa sér að betri lánsfjárfyrirgreiðsla yrði veitt til kaupa á togara erlendis frá en togara sem smíðaðir væru innanlands. Ég hef ekki breytt um skoðun varðandi það, að happadrýgra yrði að stækka bátaflotann þar fyrir norðan en ráðast í togarakaupin. Eigi að síður tel ég sjálfsagt að standa með öðrum þm. Norðurl. e. fast á því, að ríkisstj. standi við þau fyrirheit sem hún hefur gefið varðandi togarakaupin norður þangað. Eins og hæstv. fjmrh. sagði áðan hafði ríkisstj. falið Framkvæmdastofnun að greiða fyrir þessu máli og ráða fram úr því. Fyrirheitið til Norðlendinganna var þess vegna skýlaust, afdráttarlaust. Þeir höfðu kröfu á ríkissjóð um það, að fyrir þessum togarakaupum yrði greitt. Þm. kjördæmisins hljóta að standa allir sem einn maður að baki þeim norðanmönnum um það, að við þau fyrirheit verði staðið. Ég hlýt að gagnrýna það í þessu sambandi, að ekki hafa fengist upplýsingar um það frá ríkisstj., hvernig hún hyggst standa að þeirri ríkisábyrgð sem talað er um, 80% og nú 90%. Samkv. lögum um ríkisábyrgðasjóð er ekki heimilt að ábyrgjast nema 80% af lánum af þessu tagi og þurfa sérstök lög til að koma að mínu viti til þess að 90% ríkisábyrgð sé heimil vegna þessara togarakaupa. Ég vil beina því til hæstv. sjútvrh., hvort ríkisstj. hafi í hyggju að leggja fram í þessari viku frv. um að þessarar viðbótarheimildar verði aflað til þess að ábyrgjast þessar fjárskuldbindingar. Ég vil í öðru lagi varpa þeirri fsp. til hæstv. sjútvrh., hvað í ríkisstj. hafi talast til um það, hvað farið hafi á milli hans, fjmrh. og ríkisábyrgðasjóðs um það, hversu mikið af brúttóafla þeir muni krefjast til að standa undir ríkisábyrgðunum. Eins og við vitum um togaraútgerðarfélag Norður-Þingeyinga standa þar engar fasteignir á bak við. Það er þess vegna nauðsynlegt að trygging ríkisábyrgðasjóðs sé einungis í skipinu sjálfu, auk þess sem sjóðurinn hlýtur að gera kröfu til að fá tiltekinn hundraðshluta af brúttóaflaverðmæti skipsins. Ég hafði heyrt talað um að ríkisábyrgðasjóður mundi a.m.k. ætla sér 20% af brúttóaflaverðmæti, áður en 10% viðbótarábyrgðin kom til. Ég hef hins vegar ekki getað fengið þetta staðfest. En það kom einnig fram á þeim tíma, að Byggðasjóður ætlaði sér líka hlut af brúttóverðmæti aflans. Hæstv. sjútvrh. talaði um það áðan, að hann hefði fyrir tíu dögum farið fram á að gerð yrði rekstraráætlun fyrir skipið. Honum er jafnljóst og mér að rekstraráætlun er ekki hægt að gera fyrr en fyrir liggur hvað útgerðin getur reiknað með að fá mikið af aflaverðmætunum. Þess vegna beini ég fsp. til hans í sambandi við beiðni hans um rekstraráætlun togarans: Út frá hvaða tölum gekk fjmrh. eða sjútvrh. eftir atvikum eða kannske hæstv. forsrh. þegar beðið var um þessa rekstraráætlun? Hvað var búist við að gerð yrði há krafa í stofnfjársjóð af brúttóverðmæti aflans?  Ég vil vekja athygli á því, að þetta mál hefur mjög verið til umræðu í fjölmiðlum, ekki síst ríkisfjölmiðlum. Það hafa komið fram alls konar fullyrðingar um skoðanir einstakra þm. á þessu máli, þ. á m. um mínar skoðanir, og ekki verið farið rétt með. Ég verð að lýsa yfir vonbrigðum yfir því, að mér skuli ekki vera ætlaður tími til að tala litlu lengur en þetta. Umr. hafa staðið í hálfan annan tíma og ekki verið séð ástæða til að stytta umr. fyrr en nú. Á hinn bóginn hefur hæstv. forseti deildarinnar riðið á vaðið með því að tala lengur en hann ætlar öðrum dm. nú að tala.



Ég vil geta þess í þessu sambandi, að ég legg nokkra áherslu á að þeir, sem þegar hafa beðið um orðið, nái því til þess a.m.k. að fá öndinni frá sér hrundið. Það gefast nægjanleg tækifæri til að ræða þetta mál síðar. Ég hef jafnan haldið fast við þingflokksfundatíma og þess vegna er nú þessi niðurskurður af minni hálfu til kominn, enda vandséð að forseti verði gagnrýndur fyrir það þegar hann fellst á að verja öllum fundartíma á þessum degi til þessa máls. En þess er einnig að geta, að menn mega jafnan utan dagskrár tala tvisvar. Hér hefur verið farið kurteislega að.



Herra forseti. Ég skal reyna að svara á 5 mínútum því sem til mín hefur verið beint. Í fyrsta lagi spurði hv. 1. þm. Reykn. að því, hver hefði ákveðið togarakaupin. Það er alveg ljóst að með samþykkt sinni 1. ágúst ákveður ríkisstj. að heimila kaupin á þessum togara. Ekki er verið að hlaupa frá því. Það er gert samkv. tilmælum þm. kjördæmisins og niðurstöðu og samþykkt stjórnar Framkvæmdastofnunar. Hv. þm. talaði um skilaboð frá ríkisstj. Skilaboðin voru þau, eins og staðfest hefur verið af hæstv. forseta deildarinnar, að ríkisstj. mundi ekki gera nýja samþykkt um málið. Hv. 1. þm. Vestf. kom inn á atriði sem er athyglisvert og umræðuvert. Það er rétt sem hv. þm. sagði, að þess er ekki getið í samþykkt stjórnar Framkvæmdastofnunar að togari yrði keyptur erlendis frá - ég vil staðfesta það. Hitt verð ég svo að segja, að í umræðum um þetta mál, m.a. við fulltrúa frá stofnuninni, kom aldrei fram að unnt yrði að útvega slíkan togara innanlands, og alltaf hefur legið ljóst fyrir að þessir aðilar hafa ekki tök á að láta smíða skip hér innanlands, enda tekur það miklu lengri tíma en hér var um að ræða ef ráða átti bót á því atvinnuástandi sem þar var. Hins vegar fóru þm. kjördæmisins ekkert leynt með það, að þeir vildu fá skip erlendis frá. Segir, með leyfi forseta, í bréfi þeirra frá 12. maí: „Eins og meðfylgjandi afrit af símskeyti sýnir, sem er undirritað af sveitarstjóranum á Þórshöfn, Ólafi R. Jónssyni, og er til formanns Framkvæmdastofnunar ríkisins, Eggerts Haukdals, óskar hann eftir að gerðar verði ráðstafanir til að fyrrnefndir aðilar fái aðstöðu til að kaupa b/v Guðbjörgu ÍS-46, sem á að seljast úr landi fyrir annan skuttogara. Ef ekki reynist mögulegt að greiða fyrir því, að Guðbjörg verði seld til Þórshafnar, leggjum við á það ríka áherslu, að leyfi verði veitt fyrir kaupum á skuttogara erlendis frá og gerðar verði viðhlítandi ráðstafanir af hendi ríkisstj. að gera það mögulegt.“ Ég verð að segja fyrir mitt leyti, að ég hef ekki heyrt neinn benda á að unnt væri að útvega togara hérlendis. Ég vil upplýsa að það mál var athugað nokkuð og einn gamall togari virtist koma til greina, en hann er að mínu mati ekki líklegur til að leysa það ástand sem er þarna norður frá. Hv. 1. þm. Vestf. las upp niðurlag af samþykkt stjórnar Framkvæmdastofnunar. Ég tek það fram, til að ég sé ekki borinn þeim sökum að hafa sleppt einhverju, að þetta kemur ekki fram í því sem ég hef hér og er innan gæsalappa.  „Stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins bendir á, að jafnt fyrri sem síðari athuganir á vegum stofnunarinnar á atvinnumálum Þórshafnar leiða í ljós að nauðsynlegt sé að gera ráðstafanir til að auka og jafna fiskafla á staðnum. Með því móti einu verði full atvinna tryggð á Þórshöfn og jafnframt góð afkoma frystihússins og sveitarfélagsins. Stjórnin telur að líkleg leið til að ná þessu markmiði, miðað við ríkjandi aðstæður, sé að fenginn verði togari nægilega stór til að geta náð til fiskimiða allt frá Vestfjörðum til Suðausturlands. Sá togari verði rekinn sameiginlega af aðilum á Raufarhöfn og á Þórshöfn, eins og gert er ráð fyrir í sérstöku samkomulagi. Jafnframt verði lögð áhersla á samræmingu rekstrar og náið samstarf fiskvinnslustöðvanna í þessum plássum. Mun Framkvæmdastofnun bjóða fram aðstoð við skipulagningu þessa samstarfs og skipulag rekstrar fiskvinnslustöðvanna og togaraútgerðar.“ - Síðan kemur setning sem ég sleppti áðan: „Til þess að tryggja sem best árangur þessara aðgerða leggur stjórnin áherslu á að hraðað verði vegabótum á milli staðanna til að stuðla að hindrunarlitlum fiskflutningum á milli staðanna og öðrum nauðsynlegum samskiptum. Bent skal á að í starfsáætlun byggðadeildar er gert ráð fyrir gerð sérstakrar áætlunar um eflingu atvinnu og byggða á Norðausturlandi.“ Hv. þm. kom að öðru mjög athyglisverðu máli, þ.e. hver átti að fylgjast með. Ég hef satt að segja velt því nokkuð fyrir mér. Staðreyndin er náttúrlega sú, að þegar slík kaup fara í gegnum Fiskveiðasjóð er fylgst með frá stigi til stigs og samningur lagður fram og allt borið saman við það sem upphaflega var gert ráð fyrir. Ég skal viðurkenna að í huga mínum taldi ég að Framkvæmdastofnun mundi fylgjast með, enda var henni falið að sjá um útvegun fjármagns í þessu skyni og gera ráð fyrir því í sínum áætlunum, og jafnframt býður hún fram í þeirri ályktun, sem ég las áðan, alla aðstoð í þessu sambandi, eins og segir: „Mun Framkvæmdastofnunin bjóða fram aðstoð við skipulagningu þessa samstarfs og skipulag rekstrar fiskvinnslustöðvanna og togaraútgerðar.“ Þarna eru ýmis atriði sem fróðlegt væri að fá upplýsingar um, en ekki vinnst tími til nú. Það er t.d. ekki rétt, sem mér er tjáð, að kaupendur hafi komið með upphaflegan samning til stofnunarinnar og hann hafi þar verið staðfestur og samþykktur, enda opnuð 10% ábyrgð. Ég verð að gera ráð fyrir að stofnunin hafi gert sér grein fyrir því, að hér var um rækjuskip að ræða sem hlaut að þurfa að breyta. Ég geri fastlega ráð fyrir því. Þar er strax kominn verulegur hluti af þeim kostnaði sem bætist ofan á kaupverðið. Síðan hefur mér skilist að meira komi til viðbótar sem Framkvæmdastofnun eða forstjóri stofnunarinnar hefur ekki talið að öllu leyti æskilegt og hefur lagt áherslu á að dregið verði úr. Hér var gert nokkuð mál út af bréfi því sem ég ritaði hv. þm. Stefáni Valgeirssyni. Ég vil upplýsa það, að hver sá þm., sem biður mig um upplýsingar, fær þær ef ég hef þær. Hér var ekki um annað að ræða. Mér er hins vegar ekki kunnugt um á hvern máta þetta hefur farið formlega á milli forsrn. og Framkvæmdastofnunar. Kemur skipið? Vitanlega er réttara að spyrja kaupendur að því, hvort þessi aðstoð nægi. Ég geri ekki ráð fyrir að ríkisstj. geri neinar frekari samþykktir í þessu máli. Það liggur fyrir 80% ríkisábyrgð á kaupunum og til viðbótar 10% af þeim 1500 millj., sem gert er ráð fyrir á lánsfjáráætlun og eru með ríkisábyrgð, plús 10% frá Framkvæmdastofnun. Ef það er nóg til að koma skipinu heim geri ég fastlega ráð fyrir að það komi. Út af spurningum hv. þm. Halldórs Blöndals vil ég upplýsa að ríkisábyrgðasjóður og ríkisábyrgð heyra undir fjmrh. Ég hef ekki fjallað um þau mál, eins og t.d. hvaða skilyrði ríkisábyrgðasjóður setur. Hins vegar tel ég mig geta upplýst það, að þessi 90% eru fengin í tvennu lagi: 80%, sem er almenn heimild til að veita og 10%, af því sem farið er fram á heimild fyrir í þeim lánsfjárlögum sem lögð hafa verið fyrir Alþingi, þ.e. þeim 1500 millj. sem þar er gert ráð fyrir.



Herra forseti. Ég mun stytta mál mitt. Það er margt sem ég hef við þetta mál að athuga, ekki bara samþykktina frá því í gær, heldur málið frá byrjun. Í fyrsta lagi er hér notað almannafé til að rýra lífskjör íslenskra sjómanna í heild og alls almennings í landinu. Í öðru lagi er þetta fyrirtæki bjarnargreiði við íbúa Þórshafnar og Raufarhafnar. Hæstv. sjútvrh. talaði um væntanlega rekstrarerfiðleika. Það hefur verið reiknað út að vanta muni á ári á næstu árum um 700 millj. gkr. til þess að endar nái saman, til þess að hægt sé að standa undir skuldbindingum. Ef það er meiningin að norðanmenn eigi að standa undir þessu sjálfir er þeim vissulega gerður bjarnargreiði, en það var að heyra á hæstv. sjútvrh. Auðvitað lendir þetta á skattborgurum þessa lands. Þangað eru peningarnir sóttir. Það virðist svo, að lengi megi sækja fjármagn í vasa þeirra - oft af vafasömu tilefni. Í þriðja lagi er með lítt heftum innflutningi fiskiskipa, eins og nú hagar til, verið að leggja íslenskan skipasmíðaiðnað í rúst. Það tekur þó steininn úr þegar þeir peningar, sem á að nota til þessa, eru teknir af því mjög svo takmarkaða fé sem ætlað er beint eða óbeint til stuðnings íslensks skipasmíðaiðnaðar. Ég er sammála því, sem fram kom í viðtali hæstv. iðnrh. við Morgunblaðið í gær, að þetta er yfirgengileg vitleysa. Það, sem á að gera í þessum málum í mjög grófum dráttum, er það, að í fyrsta lagi á að banna innflutning fiskiskipa um ákveðið árabil, í öðru lagi á öll nauðsynleg endurnýjun að fara fram hjá íslenskum skipasmíðastöðvum og í þriðja lagi á að finna leiðir til miðlunar á fiski milli verstöðva. Vandamál Þórshafnar og Raufarhafnar eru skortur á fiski hluta úr ári. Það er verið að leysa þann vanda með þessum rándýra hætti á kostnað íslenskra sjómanna og íslensks almennings. Auðvitað var hægt að leysa þetta á miklu ódýrari hátt, eins og áður hefur komið fram, t.d. með því að kaupa fiskibáta. Við eigum að hafa þetta mál sem víti til varnaðar. Þetta er yfirgengileg vitleysa.



Herra forseti. Undanfarna daga hafa skattborgarar í þessu landi getað fylgst með einhverju furðulegasta máli og furðulegasta eyðsluklóarmáli sem hér hefur komið fram í langan tíma. Það er þó ljóst af þessari umr., - það kom fram í máli hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar og auðvitað hlýtur svo að vera, - að sá aðili, sem fyrst og síðast ber ábyrgð á þessu máli, er hæstv. ríkisstj. Hins vegar þykir mér að eitt atriði hafi ekki nægilega verið upplýst. Mig langar til að bera fram fsp. þar að lútandi til hæstv. sjútvrh. Í upphafi þessa máls, þegar þingmenn úr Norðurl. e. eru að fara fram á skip, er verið að tala um franskt skip, og nam kaupverð þá um það bil þriðjungi þeirrar upphæðar sem nú er verið að tala um. Síðan virðist það gerast að einhvers staðar á þessum ferli er snúið frá hinu franska skipi, sem auðvitað er bæði eldra og miklum mun ódýrara, og tekin ákvörðun um að panta þetta þrisvar sinnum dýrara norska skip, sem auk þess þarf að breyta mjög verulega. Breytingarnar hækka kaupverðið mjög mikið. Stöndum við nú uppi með á hálfan fjórða milljarð umfram áætlanir. Nú er spurning mín þessi: Hvenær á ferlinum gerist það, að tekin er ákvörðun um þetta nýrra og miklu dýrara skip? Hver er það, sem tekur þá ákvörðun, og hver heimilar að þessi ákvörðun sé tekin? Gerist þetta fyrir þrýsting frá einstökum þm. og þá hverjum? Með hvaða hætti var þetta leyft? Eða á að trúa því, að þessi ákvörðun hafi verið tekin gersamlega stjórnlaust og án þess að nokkur maður hafi um hana vitað fyrr en ákvörðunin var tekin og féð þurfti að reiða af hendi? Ég endurtek því spurninguna: Hvenær er tekin ákvörðun um þetta dýrara skip? Vegna þrýstings frá hverjum er það gert? Hver er það sem heimilar það? Hér í hv. deild er forstjóri Framkvæmdastofnunar ríkisins. Það var tekið sjónvarpsviðtal við hann og birt í fréttum sjónvarpsins á laugardagskvöld. Þar kemur í ljós að hann er mjög andsnúinn þessu máli. Í viðtalinu segir hann að þetta mál verði til þess að leyst verði niður um einhverja þá sem að því hafa staðið. Þetta er auðvitað kjarnyrt, eins og forstjórans og hv. þm. er von og vísa, en þá er eðlilegt, að spurt sé hér, og eðlilegt að þeir, sem á þetta viðtal horfðu, vilji fá svör við því: Við hverja átti hv. þm.? Hverjir eru það sem þarf að leysa niður um í sambandi við þetta mál? Þegar menn leysa niður um hver annan koma líkamshlutar í ljós sem væntanlega hafa ekki sést fyrr, en menn gera sér þó einhverjar hugmyndir um hvað þar muni koma í ljós. Ég mundi halda að það væri eins farið að þessu sinni, m.ö.o. að hv. þm. geri sér nokkrar hugmyndir um hvað það sé sem komi í ljós þegar leyst hefur verið niður um. Það er eðlilegt að sjónvarpsáhorfendur spyrji um þetta og það er eðlilegt að þm. hér spyrji: Við hverja átti hv. þm.? Á hann við ráðh. í ríkisstj., á hann við aðila í stjórn Framkvæmdastofnunar, á hann við þm. Norðurl. e., á hann við skipakaupmenn - eða við hverja er átt? Með orðum af þessu tagi, og ég er ekki að draga í efa að hv. þm. hafi haft rétt fyrir sér, er verið að gefa í skyn að einhver skuggaviðskipti hafi átt sér stað í sambandi við þetta mál. Það hlýtur að vera eðlileg krafa að héðan úr ræðustól á Alþingi sé gengið á um að fá skýr svör við því, ef slík skuggaviðskipti hafa átt sér stað, hverjir framkvæmdu þau. Við hverja átti hv. þm. þegar þessi orð voru látin falla? Skattgreiðendur, sem auðvitað, eins og síðasti hv. ræðumaður gat um, munu á endanum borga þennan brúsa, horfa upp á að ábyrgðaraðilar í þessu máli kenna hverjir öðrum um, þeir bera það á torg jafnvel að skuggaviðskipti hafi átt sér stað. Ef svo er, hverjir eru það? Þessum spurningum verður að svara og þessum spurningum eiga skattgreiðendur, þeir sem þetta skip fyrst og síðast koma til með að borga, heimtingu á að fá svar við.



Herra forseti. Það er fyllilega tímabært að þm. Norðurl. e. geri nokkra grein fyrir sínu máli úr ræðustól og sitji ekki þegjandi undir megninu eða sumu af því gaspri sem hér hefur heyrst. Það hafa fyrr verið keyptir togarar til Íslands. Ég vænti þess, að sú umr., sem hér fer fram stafi af ríkri siðferðiskennd þm., sem í ræðustól hafa komið - eða gæti verið að kjördæmasjónarmið ættu einhvern hlut að máli þegar menn fara hér upp núna? Ég spyr. Ég sagði upphaflega um þetta mál, að það hefðu verið gefnar út þrjár óútfylltar ávísanir: sú fyrsta af þingmönnum, önnur af ríkisstj. og sú hin þriðja af stjórn Framkvæmdastofnunar. Við þetta stend ég. En það er annað, sem hefur gerst í þessu máli og er sýnu alvarlegra. Það virðist vera sambandsleysi á milli allra aðila sem hlut eiga að máli. Staðreyndin er nefnilega sú, að kaupendur fóru sínu fram. Þeir gerðu nákvæmlega það sem þeim datt í hug. Eftirlitshlutverk þeirra aðila, sem fara með valdið til að útvega peningana og til að sjá um fjármagnið sem kemur auðvitað úr almannasjóðum, var ekki meira en þetta, að kaupendur fóru sínu fram. Sannleikurinn er sá, að þegar þm. Norðurl. e. rituðu undir bréf í maímánuði á síðasta ári voru þeir með í huga ákveðna gerð togara- sömu gerð og togarinn Hólmatindur á Eskifirði er af. Ég tel mig hafa fengið fulla vissu fyrir því, að þeim skilaboðum hafi verið komið á framfæri við hæstv. sjútvrh., að þessi togari væri hafður í huga. Er það ekki rétt?

Jú, jú, en hvaða verð?

Já, verðið. Ég hef mikið hugleitt hvað raunverulega skeður á ákveðnu tímabili í þessu máli þegar enginn veit nokkurn skapaðan hlut. Það gerist að ríkisstj. veitir heimildina 1. ágúst, en það gerist líka, að 4. sept. - rúmum mánuði síðar- e: gerður bráðabirgðasamningur úti í Frakklandi um kaup á þeim togara sem þm. Norðurl. e. vildu fá, - mánuði eftir að ríkisstj. gefur heimild til kaupanna, og kaupverð þess togara er hér á samningnum 1.1 milljarður kr. Ég spyr eins og aðrir hafa spurt: Hvað gerist í millitíðinni? Hver ákveður að kaupa togara sem er 2 milljörðum dýrari? Þessi spurning liggur hér í lausu lofti. Það hljóta allir að spyrja um þetta. Svo berst auk þess til eyrna þm., loksins er við fréttum um skipakaupin, - ég í des. og jan. s.l., - að hér væri á ferðinni nokkurs konar verksmiðjutogari, það ætti að „montera“ um borð í skipið vélar af öllu tagi: flatningsvélar, flökunarvélar og kúttunarvélar og fleira. Þá er náttúrlega tilgangurinn með atvinnuaukningunni í landi gersamlega farinn, horfinn, búinn. Þetta var auðvitað stöðvað. Ég held að það sé lítið meira um þetta mál að segja. Hér hafa menn hver á fætur öðrum staðið upp og reynt að hvítskúra sig og hvítskrúbba sig. Það er svona og svona að gera það. Ég skrifaði upp á þetta bréf og ég stend við þá undirskrift. Málið er komið í hönk og ég ætla ekki að kenna neinum um hvernig komið er, en ég ætla að standa við undirskriftina. Hins vegar finnst mér býsna undarleg og skrýtin ákvörðun, hver sem stendur að henni, að það skuli eiga að taka 750 millj. til þessara togarakaupa af innlendri skipasmíðaiðn. Það er mjög alvarlegt mál í sjálfu sér. Þá er beinlínis verið að bæta atvinnuástand á einum stað á kostnað annarra. Þá hugmyndafræði skil ég ekki. En ég hef svo sem í höndunum fleiri gögn í þessu máli. Ég hef gögn um að kaupendum stóð til boða að kaupa skip í Noregi, Vikheim, sem kostaði 13 millj. norskra kr., ágætisskip að mér er tjáð, en það var ekki keypt. Ég spyr: Hvers vegna?



Herra forseti. Það er mikið talað um þetta mál, sem eðlilegt er, en líklega hefði verið réttast og eðlilegast að hér í sölum Alþingis hefðu alþm. staðið upp og haft dauðaþögn í svo sem 1– 2 mínútur í tilefni dagsins. Það kemur í ljós í þessu máli, eins og reyndar var vitað og hefur verið einkenni umræðna um þetta mál að undanförnu, ekki síst í sölum Alþingis, að talsvert ber á milli stjórnvalda í þessum efnum og má sjá þess glögg merki í dagblöðum bæjarins í dag. Þar á meðal hlýtur eitt að láta kynlega í eyrum. Einn af stjórnarmönnum Framkvæmdastofnunar leggur megináherslu á að hinn 4. júlí 1980, þegar ályktun er samþykkt í stjórn Framkvæmdastofnunar, sé lögð áhersla - í niðurlagi þeirrar ályktunar - á að ekki sé verið að samþykkja lánveitingar til viðkomandi togara. Þessi setning finnst hins vegar ekki í fórum hæstv. ráðh. og annaðhvort hefur hún verið strikuð út á leiðinni til hæstv. ráðh. eða hún hefur aldrei komist í það bréf sem til hæstv. ráðh. gekk. Á þessu hlýtur að finnast einhver skýring og ég er ekki ánægður fyrr en ég veit hvernig á því stendur.

Vill þm. ekki fá þetta lánað?

Ég rengi ekki hæstv. ráðh., en það getur ekki komið heim og saman að hér komi stjórnarmaður úr Framkvæmdastofnuninni og lesi upp ályktun sem er lengri en sú, sem kemur fram í bréfi sem hæstv. ráðh. hefur undir höndum, og gerbreytir merkingu og niðurstöðu ályktunarinnar. Þetta þarf að fást skýrt fram, og það er þess vegna að vonum sem nokkrir þm. hafa farið fram á ítarlegri skýrslu um þetta mál. Þá vekur það jafnframt athygli, að enginn virðist bera ábyrgð á eftirliti með breytingum um borð í togaranum né heldur hefur komið fram neitt um hver það er sem tekur endanlega ákvörðun um að þessi tiltekni togari skuli keyptur og þessar breytingar skuli gerðar á honum. Það hefur jafnframt komið í ljós, að Fiskveiðasjóður, sem venjulega annast slíkt eftirlit, hefur ekki með það að gera. Þá hefur það ekki upplýsts hér í umr. heldur, og væri gott að það fengist upplýst síðar ef hægt er að ná höndum á því máli, hve mikið útgerðin eigi að greiða af brúttóaflaverðmæti skipsins vegna hinna óheyrilega háu lána sem hún hlýtur að taka. Jafnframt kemur í ljós að engin rekstraráætlun liggur fyrir, en tölur, sem á sveimi eru, segja að um 400 millj. gkr. megi gera ráð fyrir að rekstrartapið verði á ársgrundvelli. Þetta bætist við þær upphæðir sem hér er verið að fjalla um - og hver skyldi eiga að greiða þær upphæðir? Auðvitað lendir það á skattborgurum þessa lands eða a.m.k. um stundarsakir á Byggðasjóði. Rifja ég upp í því sambandi það sem flestir vita um hvernig útgerð hefur gengið á þessu landshorni, sem annars er alls góðs maklegt, að auðvitað hefur útgerð, t.d. á Raufarhöfn, útgerð Rauðanúps svo að ég taki dæmi, notið meiri fyrirgreiðslu úr Byggðasjóði og frá Framkvæmdastofnun en útgerð í landinu yfirleitt. Það er ástæða til að fjalla ítarlega um kaupverð togarans. Auðvitað hlýtur það að vera markmið að nota sem ódýrust framleiðslutæki til að ná sem mestu aflamagni. Það gefur auga leið. En það er ekki aðeins kaupverð togarans sem vekur athygli í þessu máli, heldur kannske það kaupverð sem sett er á ákveðna þm. í þessu máli. Það kemur nefnilega í ljós, að hæstv. ríkisstj., sem nú starfar í landinu, verður að kaupa atkv. þm. í þessu máli eins og sumum öðrum málum. Gervasonimálið var leyst með einum kaffibolla heima hjá forsrh. 1500 millj. runnu til ákveðins þm. vegna sælgætisgjalds, sem hann var á móti, en varð að greiða atkv. með og greitt var fyrir. Þessar 1500 millj. hafa nú verið rýrðar með því að færa úr dálki viðkomandi þm. yfir í dálk annars þm. sem er líka óþægur þessari ríkisstj. Þarna fór á milli dálka í bókhaldi ríkisstj. Og hverju var síðan fórnað í þessu máli öllu saman öðru en íslenskum iðnaði! Þetta er saga málsins, sem snýr að almenningi þessarar þjóðar, og sú saga sem við skráum hér frá degi til dags og rýrir því miður virðingu þessarar hæstv. stofnunar. Ég hef áður í umr. um þetta mál lagt á það ríka áherslu að birt verði öll skjöl málsins. Ég hef þess vegna skrifað undir þá beiðni sem hér hefur komið frá öðrum þm. um þetta mál. Það er kominn tími til að sjá hvernig Heródesar og Pílatusar þessa lands hafa hent þessu máli á milli sín. Byggðastefna er hugtak sem engum hefur tekist að skýra enn þá til hlítar í þessu landi, en það liggur fyrir, sem því miður hefur allt of lítið verið rætt í þessum umr., að það er ákveðin deild hjá Framkvæmdastofnun ríkisins sem auðvitað á upphaf þessa máls. Það er byggðadeild Framkvæmdastofnunar. Það á auðvitað að heimta skýr svör af þessari deild um á hvaða forsendum hún starfar, á hvaða pólitískum forsendum hún tekur sínar ákvarðanir og um þau viðhorf sem hún sendir til stjórnar Framkvæmdastofnunar og öll þessi mál eru byggð á. Þetta eiga alþm. auðvitað kröfu á að vita. Þetta kemur væntanlega fram í þeirri skýrslu sem Matthías Á. Mathiesen og fleiri þm. hafa beðið um. Mér segir svo hugur um, að þegar á þá skýrslu verður litið verði hún ýmsum til skammar, en styðji það, sem ég held að margir þm. séu betur og betur að átta sig á, að það er e.t.v. kominn tími til að leggja ákveðna stofnun niður í þessu landi og þar á ég við Framkvæmdastofnun ríkisins. Það þarf að skera upp ýmsar deildir sem þar lifa sjálfstæðu lifi og einbeita sér að því í þessu landi að gefa fólki kost á að vinna við arðbærari atvinnurekstur en þann sem gerður er út á sjóði landsmanna.



Herra forseti. Það er leitt að ekki skuli vera meiri tími til að ræða þetta mál til hlítar því að sannleikurinn er sá, að þrátt fyrir þau orð forstjóra Framkvæmdastofnunarinnar hér áðan að þm. væri kunnugt um þetta og hitt í þessu máli, held ég að svo sé alls ekki. Við vitum sáralítið um það. Í næstsíðustu ræðu vorum við að fá alveg nýjar upplýsingar sem ég veit að sárafáir þm. höfðu hugmynd um. Það er varðandi kaup á norskum togara frekar en frönskum. En það er margt sem vekur furðu í þessum umr. og m.a. að svo virðist sem ákvörðun hafi verið tekin í Framkvæmdastofnun í þessu máli út af einu símtali milli tveggja manna. Þannig er nú ráðskast með milljarðana í þessu landi. Slík stjórnunaraðferð er auðvitað hin alvitlausasta sem hugsast getur. Og ekki batnaði það þegar hæstv. fjmrh. tók hér til máls og sagði að það yrði ekki snúið til baka „úr því sem komið er.“ Á svona lagað að geta skeð, að málin séu komin svo og svo langt áfram í meðferð að ekki verði til baka snúið þegar á að taka ákvarðanir um fjármögnum fyrirtækisins? Hvernig hefði verið að hugsa fyrst og hafa allt ljóst í málinu um búnað og kostnað þessa skips? M.a. er þetta skip þannig útbúið að það hefur ekki spil til venjulegra togveiða. Það má segja að það sé tvennt í svona skipum sem skiptir mestu máli og byggir upp alla veiðihæfni þessara skipa. Það eru vélin og spilið.  Það er ljótt að heyra það hér í þingsölum - og það frá hæstv. fjmrh. sjálfum - að í ár sé óvenjuþung byrði á Byggðasjóði vegna togarasmíða og togarakaupa. Þetta er ljótt að heyra á sama tíma og vitað er að togaraflotinn er orðinn meira en nægilega stór og meira að segja miklu meira en nægilega stór. Þetta eru slæm vinnubrögð. Það hafa líka fallið hér orð eins og „hreint áhættufjármagn.“ Það er sannarlega um hreint áhættufjármagn að ræða. Þarna fá þessir aðilar 100% lán, en þeir fengu líka lán á sínum tíma vegna rekstrar togarans Fonts og vegna frystihússins á Þórshöfn sem síðan var skuldbreytt. Senn fellur það lán og ekki er vitað til þess að þeir geti borgað í því nokkurn skapaðan hlut. Hvað þá með nýtt lán upp á 3500 millj. ofan á þær skuldbindingar sem fyrir eru? Hvað eru menn að hugsa eiginlega í þessu? Ég botna a.m.k. ekkert í því. Það gera kannske þeir hv. þm. sem hafa meira vit á togurum og togararekstri en ég, og þeir eru sjálfsagt flestir, trúi ég. 

4.5, þetta er aðvörun.

Af öllu þessu og mörgu öðru, sem fram hefur komið, er ljóst að það er mjög nauðsynlegt að fá um þetta mál allt nákvæma skýrslu, allan gang málsins frá upphafi til enda, hverjir hafa sett það af stað o.s.frv., o.s.frv., hvenær hafi verið hætt við þennan togara og valinn annar, ég tala nú ekki um hvernig stendur á því, að menn eru að setja fiskvinnsluvélar um borð í þetta skip. Ég hélt að það væri ekki siður í togurum á Íslandi að hafa þar fiskvinnsluvélar og frystitæki. Er það til þess að koma því þannig fyrir að íbúar þessara staða, sem verið er að leysa atvinnuvandamál á, að því er sagt er, þurfi ekki að vinna aflann? Það er óskiljanlegt að þetta skuli geta átt sér stað. Sannleikurinn er sá, að jafnvel þó að menn vilji sigla með afla ef sæmilega hagar til um atvinnuástand á Þórshöfn er miklu verra að sigla með frystan fisk og flakaðan en nýjan. Menn vilja miklu frekar éta nýjan fisk en frystan. Frysting á fiski er ekki matreiðsluþáttur, heldur geymsluaðferð, og hann er verri frystur en nýr.  Það hefur verið lögð fram tillaga í ríkisstj. um að Þjóðhagsstofnun, og það verður víst að nafninu til að kveðja til Framkvæmdastofnun líka, sem að mínu áliti er óþarft, geri úttekt, eins og kallað er, á því, hverja möguleika þeir hafa á Þórshöfn til að standa við þær skuldbindingar sem fylgja kaupum á togaranum, auk annarra skuldbindinga sem þeir hafa tekið á sig á undanförnum árum og ég nefndi áðan. En spurningin er: Hverjir eru möguleikar á rekstri slíks skips á þessum stað? Ég tel þá vera sáralitla. Þjónustufyrirtæki eru engin á þessum stöðum sem geta sinnt því sem slíkir togarar þurfa á að halda. Er þá að nefna að þar er ekki vélaverkstæði sem ræður við þetta, ekki hleraverkstæði og engin veiðarfæragerð. Það má upplýsa kúabændur úr Eyjafirði um að þessi skip róa ekki með línu eða handfæri. Það er mín skoðun, að þeir menn, sem af góðum hug, trúi ég, eru hvað ákafastir í því að færa Þórshafnarbúum þennan togara sem þeir að mínu áliti ráða ekki við, eru með því að setja þá endanlega og gersamlega á höfuðið. Það á að leysa vanda þessara byggðarlaga með öðrum hætti og m.a. þeim, að í stað skuttogara við þessu verði eigi þeir að fá eins og tvo vel útbúna 200 tonna báta sem geta stundað netaveiðar þegar það er heppilegast og togveiðar þegar það er unnt. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Það má nú segja að öll umr. um þetta mál hér, og ekki síður í fjölmiðlum að undanförnu, hafi verið með hinum furðulegasta hætti. Tilgangurinn með allri þessari umræðu er líka allt annar en að ræða um togarakaup á Þórshöfn og Raufarhöfn. Það eru uppi átök um byggðamál, - átök um hvernig eigi í sjálfu sér í framtíðinni að stjórna Framkvæmdastofnun ríkisins og því fjármagni sem þar er. Ég minni á að fyrsta frv. um Framkvæmdastofnun, sem hét þá um Byggðajafnvægisstofnun ríkisins, var flutt fyrir 1969 og 1. flm. þess var Gísli heitinn Guðmundsson. Til hvers átti þessi stofnun að vera og til hvers er Framkvæmdastofnun í hugum fólksins í landinu? Hún er til þess að viðhalda byggð í landinu. Hv. þm. Friðrik Sophusson spurði að því, hvers vegna byggðadeildin væri þarna og undir hvaða lögum eða reglum hún starfaði.

Ég spurði ekki að því.

Hann spurði að því. En hvernig er 8. gr.?

Ég spurði ekki að því.

„Deildin gerir áætlanir um þróun byggða og atvinnulíf víðs vegar um land með það fyrir augum að skapa landsmönnum öllum fulla atvinnu og eðlileg lífsskilyrði og stuðla að heilbrigðri byggðaþróun.“ Þetta á hún að gera. Það er að heyra á ýmsum þm. og fjölmiðlum að þeir geri sér alls ekki grein fyrir því, til hvers þessi stofnun er. Ég sé ástæðu til þess að þakka úr þessum ræðustól byggðadeildinni fyrir sín störf, bæði að þessu máli og ýmsum öðrum, því að forstöðumaður þeirra deildar stendur undir nafni þó að sumir geri það ekki. Það hefur verið rætt mikið um þetta mál. Menn eru að tala um upphaf þessa máls. Upphaf þessa máls er það, að einhvern tíma rétt eftir 1970 er þáltill. flutt í framhaldi af þeirri lagasetningu, sem ég vitnaði í. Hún var samþ. á hv. Alþingi. Þál. var um áætlun um byggðaþróun í Norður-Þingeyjarsýslu. Frá áætlun þeirri var gengið 1976. Undir eftirliti Framkvæmdastofnunar ríkisins var byrjað að byggja hraðfrystihús á Þórshöfn 1973. Það var vel að því staðið, bæði af Framkvæmdastofnuninni og af heimamönnum. Þegar frystihúsbyggingin hófst var bátaaflinn á Þórshöfn á fjórða þúsund tonn, en þegar verkinu var lokið 1976 var bátaaflinn kominn niður fyrir 1000 tonn. Þá var bátaaflinn á þessum stað kominn niður fyrir 1000 tonn á ári úr 3000. Hv. þm. Halldór Blöndal sagði, að hann hefði viljað leysa þetta með bátum, og það hefði sjálfsagt verið skynsamleg leið ef það hefði verið áhugi á því. Það var reynt af Framkvæmdastofnuninni á s.l. ári, en þá reyndist sú leið ekki fær. Það veit hv. þm. Ég skal fá það staðfest. 
             Ræðutími minn er nú búinn. Ég hefði viljað segja margt um þetta mál.

Það verður framhaldsumræða um málið.

Því miður verð ég að láta hér staðar numið. En ég verð að segja að það er alltaf spurning um hvað er dýrt og hvað er ekki dýrt. Þegar menn eru að tala um dýrt skip og ódýrt skip verður að gera greinarmun á því, hvort það er gamalt skip eða nýtt, hvernig það er búið o.s.frv.



Herra forseti. Mér þykir hlýða að gera grein fyrir þeirri bókun er ég gekk frá í gær á fundi stjórnar Framkvæmdastofnunar ríkisins, en hún var svohljóðandi: „Ljóst er að þetta togarakaupamál hefur þróast þannig, að kaupverð ásamt breytingarkostnaði hefur vaxið svo frá því sem upphaflega var talað um að um gerbreyttar forsendur fyrir fjármagnskostnaði í rekstri er að ræða. Þá má telja mjög vafasamt að kaup á þessum togara verði á nokkurn hátt til að leysa atvinnuvandamál Þórshafnar og Raufarhafnar til frambúðar. Þvert á móti gætu þau sett atvinnulíf á þessu stöðum í strand þegar hallarekstur þessara togara fer að íþyngja í vaxandi mæli. Stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins samþykkti 14. 10. tilmæli ríkisstj. að lána 20% af stofnkostnaði, sem uppgefinn var 21 millj. norskra kr. Nú er fjárfestingarkostnaður gefinn upp 28 millj. norskra kr. Greinilegt er að viðbótarfé þarf til að koma togaranum endanlega á veiðar. Þess vegna tel ég allar forsendur brostnar fyrir þessum kaupum og þessi mál verði að skoða aftur í nýju ljósi.“ Í lokaorðum í bókun Ólafs G. Einarssonar og Matthíasar Bjarnasonar, sem voru rakin fyrr í umr., kemur fram mjög röng túlkun á minni bókun, að ég álíti að engin skylda hvíli á stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins í þessu máli, eins og þeir segja. Ekki hefur þvælst fyrir sumum að yfirgefa gefin loforð, sagði hv. þm. Ólafur G. Einarsson. Siðleysi, bætti hv. þm. Matthías Bjarnason við um mína afstöðu. Ég skrifa ekki upp á víxil nema í því augnamiði að borga hann, sagði einnig hv. þm. Matthías Bjarnason. Þetta er vissulega sú rétta regla. En togaravíxillinn var bara óútfylltur. Það blasti við að hann yrði margfalt hærri en búist var við, og það var ekki komið að skuldadögum. Það var og er enn hægt að leysa vandamál Þórshafnarbúa með miklu lægri víxli sem þeir sjálfir réðu við. Á því byggist mín afstaða. Ég var bæði að hugsa um hag fólksins þar fyrir norðan og Framkvæmdastofnunina með þeirri afstöðu. Vegna hinna margumtöluðu 1500 millj.: Þær áttu og eiga að fara til innlendrar skipasmíði. Það var minn skilningur. Hv. þm. Friðrik Sophusson og fleiri eru enn og stöðugt að gambra um það mál og alls konar hrossakaup. Ég held að það væri mál fyrir þá, sem hæst hafa um það, að láta það til hliðar og líta í eigin barm. Frv. að lánsfjárlögum var lagt á borð þm. í gær. Þar segir í 12. gr.: „Byggðasjóði er heimilt að taka lán allt að 15 millj. kr. til að endurlána til smíði fiskiskipa. Fjmrh. er heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að ábyrgjast endurlánin með sjálfskuldaábyrgð.“ Þarna er átt við þessar margumræddu 1500 millj. gkr. Enn fremur vantar breytingu á lögum um ríkisábyrgð vegna 90% ábyrgðar. Hún er ekki fyrir hendi í lögum sem stendur. Þetta mál er því ekki enn í höfn. Engin ákvörðun var tekin í ríkisstj. í gær, þ. á m. ekki heldur að taka af þessum margræddu 1500 millj.  Í Vísi í dag segir hæstv. sjútvrh. um afstöðu stjórnar Framkvæmdastofnunar: „Ég verð að segja að ég fagna því, að þeir afgreiddu málið og firrtu sjálfa sig því að þurfa að punga út með 10% ábyrgð, sem þeir voru búnir að opna.“ Það er ekki búið að borga neitt í þessu máli. Það á að borga 10% við undirskrift kaupsamnings. Hann hefur ekki enn verið fullgerður og verður það vonandi aldrei. Enn er hægt að snúa við og leita farsælli lausnar í þessu máli. Vonandi bera stjórnvöld í landinu gæfu til að svo verði. Þjóðin bíður eftir því.