Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Ingólfur Jónsson) Herra forseti. - Ég hef leyft mér að flytja hér frv. á þskj. 417 um launa- og kaupgjaldsgreiðslur. Ég býst við, að ýmsir hv.þm. líti svo á, að þetta frv. sé fram borið án þess að þörf sé á, enda hefur það komið fram í umr. síðustu dagana, að ýmsir hv.þm. telja ekki neina nauðsyn bera til að draga úr tilkostnaði framleiðslunnar eða lækka kaup- og launagreiðslur. En svo eru aðrir, sem telja þetta nauðsynlegt. Þeir líta svo á, að framleiðslan sé rekin með það miklum tilkostnaði, að mál sé til að draga úr þeim tilkostnaði á einhvern hátt. - Þetta frv. fer fram á, að laun eða kaup fyrir hvaða starf, sem vera skal, eða annað, sem dýrtíðaruppbót hefur verið greidd af, skuli reiknað með aðeins 90% af gildandi framfærsluvísitölu. Það jafngildir 17 vísitölustigum og er aðeins 7,5% kauplækkun, vegna þess að grunnkaup er látið óskert. Bændur hafa nú nýlega boðið fram lækkun á afurðaverði, sem nemur 9,4%, og það má þess vegna segja, að þetta frv. sé mjög í samræmi við það frv., sem liggur fyrir þessari hv. d. og er búið að ganga í gegnum tvær umr. og verður sennilega samþ. Í frv. er ekkert talað um lækkun á kaupgjaldi, heldur aðeins það, að bændur afsali sér 9,4% hækkun á afurðaverði. Og það er ekki nema eðlilegt, að frv. eins og þetta, sem ég nú hef flutt, komi fram á eftir hinu frv. Frv. það, sem ég áðan nefndi, um lækkun á afurðaverði bænda, er byggt á samþykktum búnaðarþings. Búnaðarþing gerði sínar samþykktir í trausti þess, að aðrar stéttir kæmu á eftir. Það var ekki sett að skilyrði af hendi búnaðarþings, að aðrar stéttir gæfu eftir af sínu kaupgjaldi, en það, sem búnaðarþing samþ., var gert í trausti þess. En þótt liðnar séu nú 3 vikur frá því er samþykkt búnaðarþingsins var gerð, þá hefur ekki borið á því, að verkamenn hafi komið og boðið fram lækkun á kaupgjaldi samsvarandi því, sem bændur gerðu. Hins vegar hafa borizt fréttir um það, að ýmis félög úti á landi hafi viljað hækka kaup meðlima sinna. Það er þó ekki vonlaust, að ýmis félög verkamanna eða þeirra, sem laun taka, vildu af sjálfsdáðum koma með tilboð um lækkun á kaupi eða launum. En þar sem ekkert hefur á þessu bólað, virðist ekki ástæða til að treysta því svo mjög. Og það er þess vegna, sem þetta frv. er fram komið, og það er þess vegna, sem ég tel nauðsyn á að leiða þessa lækkun í lög, til þess að fá samræmi í það annars vegar, sem bændur hafa gert, og hins vegar laun manna, og vegna þess, að það er þjóðfélagsleg nauðsyn að byrja nú þegar að draga úr tilkostnaði við framleiðsluna. Það er vitanlegt, að lækkunin, sem bændur hafa boðið fram, 9,4%, er stórt spor í áttina til þess að klífa niður dýrtíðarstigann. En það nær ekki tilgangi sínum nema aðrar stéttir komi með og lækki sitt kaup. 7,5% lækkun, eins og nú er, er ekki það mikil, að tilfinnanleg sé fyrir launþega og verkamenn. Það má miklu fremur segja, að það sé skynsamleg ráðstöfun af þeirra hendi, sem komi til með að borga sig í ríkum mæli, því að með því að bjóða þessa lækkun fram, tryggi þeir sér atvinnu í nútíð og framtíð og tryggi, að atvinnuvegirnir geti haldið áfram að starfa í fullu fjöri. Það munu nú ýmsir segja, að þetta frv., ef að l. verður, verði óvinsælt og minni á gamla gerðardóminn og muni þess vegna ekki koma að gagni. En það eru aðrir tímar nú heldur en þegar gerðardómurinn var á ferðinni forðum daga. Það voru ekki beinlínis launþegar þá, sem sprengdu gerðardóminn. Það voru kannske miklu fremur þeir, sem keyptu vinnuna, atvinnurekendurnir sjálfir. Það var þá, þegar eftirspurnin var svo mikil eftir vinnuaflinu, að atvinnurekendurnir borguðu fyrir vinnuaflið meira en áskilið var eftir töxtum verkalýðsfélaganna. Það voru þess vegna þeir, sem hjálpuðu til þess að sprengja gerðardóminn. Og stærsti atvinnurekandinn og sá, sem mestan þátt átti í þessu, var setuliðið, sem aldrei virtist fá nægju sína. Undir þeim kringumstæðum var það eðlilegt, að erfitt væri að halda uppi þvingunarlöggjöf til þess að halda niðri kaupgjaldi. En nú er komið allt annað viðhorf. Nú er eftirspurnin eftir vinnuafli ekki eins mikil og hún var þá um tíma. Setuliðið er að færa saman seglin og hefur tiltölulega fáa menn í þjónustu sinni. Það er líka komið allt annað viðhorf í þessu efni frá sjónarmiði verkamanna. Það er vitanlegt, að farið er að færast mjög á seinni hluta styrjaldarinnar. Og það er vitanlegt, að það er voði fyrir dyrum, ef ekki verður nú þegar farið að klifra niður á við í dýrtíðarstiganum. Þess vegna er það víst, að ef þetta frv. verður samþ., þá er ekki svo mikil hætta á, að l. verði sprengd, og sízt af öllu af atvinnurekendum. Og það er ekki heldur ástæða til þess að gera ráð fyrir því að óreyndu, að í landinu sé svo mikið af fólki, sem ekki vill virða lög og rétt, sízt af öllu nú, fáum mánuðum eftir að lýðveldið hefur verið endurreist. Ég tel þess vegna ekki ástæðu til að óttast um það, ef þetta frv. verður samþykkt, að þau l. verði ekki haldin. Ég tel að sinni ekki ástæðu til að hafa lengri framsöguræðu um þetta. Frv. skýrir sig sjálft. Og ég óska, að því verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr. og allshn.

Þóroddur Guðmundsson Herra forseti. - Það er nú kannske í raun og veru óþarfi að taka nokkuð til máls um þetta frv. Það vita allir, að það er ekki flutt í þeim tilgangi, að það verði samþ., það er ekki búizt við því af hv.flm., heldur er tilgangurinn hjá honum með því sá að reyna að spilla fyrir þeim samkomulagsumleitunum, sem hafa nú átt sér stað milli flokka hér á þingi um myndun stjórnar. Það er vitað, að Framsfl. er ekki með í því samkomulagi og hann gerir allt, sem hann getur, til þess að spilla því, að slík samtök geti tekizt. Og í þessum samkomulagsumleitunum hefur verið talað um þessi mál, sem frv. þetta er um, og Framsfl. hefur áhuga fyrir því að láta sína menn - hvort sem þeir eru framsóknarmenn eða sjálfstæðismenn - reyna að spilla fyrir samkomulaginu, og í þeim tilgangi er þetta flutt. Og það er vitanlegt, að þetta frv. mun ekki ganga fram, og þess vegna er kannske ekki ástæða til þess að ræða þessa frumvarpsómynd. - En vegna þess, að bæði í frv. sjálfu og grg. þess og í þeirri ræðu einnig, sem hér var flutt af hv.flm. frv., hefur verið mælt af minnstu viti og minnstum rökum, sem gert hefur verið hér á Alþ. í sambandi við nokkurt frv., og má segja líka, að málstaðurinn, sem þarna er barizt fyrir, sé einna verstur, sem átt hefur sér stað í nokkru frv., sem hér hefur komið fram fyrir það fyrsta, - þá vildi ég leyfa mér að benda á, að það hafa engar till. komið fram frá atvinnurekendum um almennar kauplækkanir. Það virðist því undarlegt, að hv.flm. skuli setja í grg. þessa frv., að kaupgjaldsboginn sé þegar spenntur of hátt. Það virðist undarlegt, ef einhver maður, sem kunnugur er stórbændasjónarmiðum og talar aldrei um landsmál nema frá slíku sjónarmiði, ef hann ætti að hafa meira vit og þekkingu á því, hvað kaupinu liði heldur en atvinnurekendurnir sjálfir. - Ég held, að það þurfi ekki annað en aðeins þetta til þess að sýna fram á, að hér tekur hv.flm. munninn nokkuð fullan. Hér er hann að ræða um mál, sem hann veit ekkert um og er alveg ókunnugur. Ef það væri rétt, að kaupið væri of hátt og atvinnuvegirnir þyldu það ekki, þá hlytu atvinnurekendur að hafa heimtað almenna kauplækkun. Það þarf ekki annað en benda á þetta til þess að sýna, að þetta er gripið úr lausu lofti og stafar af því hyldýpi vanþekkingar, sem á sér stað hjá hv.flm. í þessum efnum. Þá er sagt í grg. frv., að þetta frv. sé mjög í samræmi við frv. til l. um breyt. á l. um dýrtíðarráðstafanir, sem meiri hl. fjhn.Nd.Alþ. flytur, og er sagt í grg., að þar sé lagt til, að bændur falli frá allt að 10% hækkun á afurðaverði. En það er nú ekki nema 9,4%, - það er ekki nema smávegis ónákvæmni hjá hv.flm. En hvernig er þessari lækkun á afurðaverði bænda varið? Þeir fá í staðinn hvorki meira né minna en margar milljónir í uppbætur, - og það er ekki einu sinni ákveðið, hve mikið. Þeir fá sex manna n. verðið fyrir alla sína framleiðslu, hvort sem hún er seld utan lands eða innan. M. ö. o., fyrir að sleppa hækkuninni tryggja þeir sér milljónastyrki, sem óvíst er, hvort annars fengjust. Það verður að taka tillit til þess, að kaupgjald er yfirleitt ákveðið á milli verkamanna og vinnuveitenda, og er alltaf bezt að láta þá komast að samkomulagi sjálfa. Aftur á móti vita allir, að ekki er um frjálsa sölu að ræða á landbúnaðarvörum. Þvert á móti heimta þeir, sem um verðið fjalla, þvingunarákvæði til að skrúfa verðið upp. Þó að oft sé sagt, að kaupið sé svo hátt, vita allir, að t. d. er kaup í Ameríku miklu hærra en hér. Við getum ekki verið miðdepillinn, sem allt snýst um. Það er eðlilegt, að verðið sé það frjálsa markaðsverð. Það er talað um það í grg., að það verði öllum til blessunar, ef eitthvað verði gert til að lækka dýrtíðina, og það sé eina leiðin. Og það er sagt, að það verði að hætta togstreitu milli stétta og að allir verði að leggja fram sinn skerf. Hverjir eru þessir „allir“? Það eru ekki aðrir en launþegarnir. Svo er vísað til þess, að bændur hafi offrað nokkru, en það eru öfugmæli. Það voru hrein búhyggindi af bændum að gera það, sem þeir gerðu. En látum svo vera. Ef frv. væri svo samþ., þá kæmu fórnir frá verkamönnum. En hvar er fórnin hjá hinum? Þó að bændur og verkamenn séu fjölmennir, þá hafa með þeim ekki allir fórnað, og það er tvímælalaust, að þeir, sem engu er ætlað að fórna, gætu bezt þolað fórnir. Frv., sem er látið líta svo út sem það eigi að koma réttu lagi á launakjörin, en er borið fram í þeim tilgangi að spilla fyrir stjórnarmyndun, er skrípi. Það getur aldrei náð samþykki nú, og væri sæmra fyrir Alþ. að láta það sofna strax og eyða ekki dýrmætum tíma þingsins í fánýtar umræður um svo vesalt mál.

Flm. (Ingólfur Jónsson) Herra forseti. - Hv. síðasti ræðumaður talaði í svipuðum dúr og hann er vanur, og skyldi engan furða, þótt hann tali svo, því að það er vitanlegt, hvernig hann hagar máli sínu og getur sér til um hvatir manna. Hann segir, að frv. sé ekki flutt til þess, að það gangi fram, heldur til að spilla fyrir stjórnarsamvinnu. Stjórnarsamvinnan er á tæpri brún, ef þetta frv. getur eyðilagt hana. Ræða hv.þm. gefur ekki tilefni til svara, því að um leið og hann brigzlar mér um vanþekkingu, auglýsir hann, að hann hefur ekkert vit á því, sem um er að ræða. Hann hefur aldrei gert sér það ljóst, að þjóðfélaginu stafar hætta af því, ef atvinnuvegirnir hætta að bera sig. Hvernig er það með útgerðina og frystihúsin? Þessum þm. dettur ekki í hug að muna það, að fiskverðið fer lækkandi. Samningar okkar í Englandi renna út um áramót, og Englendingar eru þegar farnir að gera út í stórum stíl. Og hvar stöndum við þá, ef við drögum ekki úr tilkostnaðinum? Það er kannske ljótt að segja það, en allt bendir til þess, að hann ætlist til, að atvinnulífið verði að stöðvast. Það er það, sem hann vill, til þess að geta svo sagt, að þetta þjóðskipulag sé ónothæft og við verðum að fá annað nýtt. Þeir, sem kynnast þessum hugsunarhætti á Alþ., kippa sér ekki upp við, þó að þeir heyri ýmislegt. Hv. þm. segir, að þetta frv. sé ekki í samræmi við frv. fjhn., því að bændur hafi með því tryggt sér fleiri millj. kr. styrki. Hvað kallar hann styrki? Að vöruverðinu sé haldið niðri innan lands? Hv. þm. sagði, að kaup í Ameríku væri hærra en hér. Það er ekki rétt. Það er kannske eins hátt í einstökum hafnarborgum, en hvorki hjá útgerðinni, iðnaðinum né landbúskapnum. Þar er það miklu lægra en hér. Það má vera, að þm. hafi ekki vitað betur, en þá á hann ekki að fullyrða skilyrðislaust. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða við hv.þm. Ég er sannfærður um, að þetta frv. verður samþ., að þm. eru ekki svo ábyrgðarlausir að samþ. ekki slíkt, sem fer ekki fram á nema 7½ lækkun. Ef við getum ekki lækkað tilkostnaðinn við framleiðsluna, er óhjákvæmilegt, að hrun kemur í atvinnulífið. Allir, nema e. t. v. kommúnistar, vilja koma í veg fyrir þetta, og því hlýtur frv. að fá fylgi.

Sveinbjörn Högnason Herra forseti. - Hv. 2. landsk.þm. (ÞG) sagði, að þetta frv. væri flutt af framsóknarmönnum til þess að koma í veg fyrir stjórnarsamvinnu, og má segja, að allur málflutningur hans væri eftir þessu. Allir vita, að flm. er ekki í Framsfl.

Með annan fótinn.

Ég verð að segja, að það er hæpinn málstaður hjá stétt, sem þarf að nota slíkan málsvara. Ræða þm. var frá upphafi eintómar fullyrðingar, eins og t. d. það, að af minnstu viti, minnstum rökum og verstum málstað væri frv. flutt. Aðeins eitt ræddi þm. af viti. Hann minntist á, að tekið væri fram í grg., að allir ættu að leggja fram sinn skerf, og kallaði eftir skerf þeirra, sem helzt gætu látið hann. Ég er honum sammála í því, að frv. gengur of skammt. Ég vil bjóða hv.þm. mína aðstoð, ef hann vill fullkomna frv. og bæta t. d. inn í það miklum eignarskatti frá þeim, sem mest hafa grætt á stríðinu. Ef frv. væri fullkomnað á þennan hátt með aðstoð okkar beggja, og það vona ég, að hv.flm. hafi ekki á móti, þá væri allt eins og hv.þm. telur, að eigi að vera. Það er misskilningur hjá honum, að við eigum að hætta að ræða þetta vandamál. Látum frv. fara til n., og þá getum við undirbúið brtt., þar sem enn aðrir aðilar kæmu til greina að færa fórnir, eins og sjálfsagt er. Hv. þm. vildi gera lítið úr boði bænda og sagði, að hjá þeim lægju hrein búhyggindi til grundvallar. Það er alveg rétt. Það eru búhyggindi af öllum að slá nú af sínum kröfum til að bjarga atvinnulífinu í landinu. Ef það eru búhyggindi af bændum, þá eru það búhyggindi fyrir okkur öll.

Frsm. (Bjarni Benediktsson) Mál þetta hefur að nýju verið til athugunar í allshn., og hefur hún samþ. að mæla með því að 1. brtt. frá hv. 1. þm. Eyf. verði samþ., en hún er við 1. gr. frv., og enn fremur varð samkomulag í n. að bera fram brtt. á þskj. 438 við 2. gr. frv. Með þeim breyt., sem gerðar yrðu á frv. samkvæmt þessu, þá á að vera tryggt annars vegar, að æskulýðsfélögum í bænum er gefinn kostur á að leggja fé fram til væntanlegrar æskulýðshallar og sýna þar með góðvilja sinn til málsins, og í öðru lagi, að þau félög, sem slíkt gera, hafi rétt til að tilnefna einn mann í stjórn hallarinnar. Það voru nokkrar umr. um það í n., hvort ástæða væri til að hafa varaákvæði um, hver ætti að tilnefna menn í stj., ef þessi félög gerðu það ekki, en ég vil ekki gera ráð fyrir, að til þess kæmi, að félögin losi sig við þennan rétt sinn, úr því að þeim er hann veittur. Vænti ég þess, að menn geti samþ. frv. með þessum breyt. Ég get hugsað mér framkvæmdina þannig með fyrstu stjórnarkosningu, að bæjarstjórn kjósi fyrst tvo fulltrúa, sem beiti sér síðan fyrir því, að æskulýðsfélögin tækju ákvörðun um, hvort þau vilja styrkja þessa starfsemi eða ekki. Félögin hafa það í hendi sjálfra sín, hvort þau gera það eða ekki eða hversu háa upphæð þau leggja fram, en hversu lítil fjárhæð, sem er, veitir þeim rétt til að velja einn nm., en við höfum treyst þegnskap félaganna, að þau misnoti ekki þessa aðstöðu með því að leggja fram mjög litla fjárhæð. Öll n. er sammála um þessar brtt., og eins og hæstv. forseti skýrði frá, þá hefur hún tekið aftur fyrri till. sínar, og sömuleiðis hefur hv.l.þm. Eyf. tekið aftur síðari brtt. sína. Ég mæli því með f. h. n., að frv. nái fram að ganga með þessum breytt.

Frsm. (Sigurður Bjarnason) Herra forseti. - Samgmn. hefur haft þetta mál til athugunar og sent þáltill. til umsagnar vegamálastjóra, sem hefur lagt til, að till. verði samþ., og lýst yfir því, að hann sé fús til þess að framkvæma þá rannsókn á vegarstæði, sem þáltill. fjallar um. Vegamálastjóri hefur einnig upplýst, að þessi vegarlengd sé um 50 km, og þó að töluvert liggi fyrir af rannsóknum á vegarstæðum víða á landinu, þá muni vera hægt að snúast við þessari rannsókn eftir því, sem starfskraftar verða fyrir hendi, og að mér hefur skilizt, þá muni ekki þurfa að bíða mjög lengi eftir því. Að þessu áliti vegamálastjóra fengnu hefur samgmn. einróma lagt til, að þáltill. þessi verði samþ. óbreytt. Hygg ég svo, að um þáltill. sjálfa þurfi ekki að fara frekari orðum. Hv. þd. er efni hennar kunnugt. Enn fremur ræddi ég hér við fyrri hluta þessarar umr. nokkuð ýtarlega þau rök, sem að henni hníga.

Sigurður Guðnason Herra forseti. - Það er út af till. um grundvöll verðlagsvísitölunnar, á þskj. 428, sem ég kvaddi mér hljóðs. Það hefur mikið verið um það mál deilt hér, og hafa umræður um það verið á þá lund, að verðlagsvísitalan væri óhagstæð launþegunum. Hér kemur fram annað viðhorf. Hv. flm. telur, að hlutföll þau, sem hún er byggð á, séu ekki rétt, verðlag innlendra afurða of hátt. Ég held, að þetta sé ekki aðalatriðið. Ég held, að þungamiðjan sé það, á hvern hátt þessir menn geti rýrt lífsafkomu verkalýðsins og launþeganna yfirleitt. Það er nokkuð hart álit að líta á verkamennina sem verzlunarvöru. Það á að verzla um, hvað við eigum að fá fyrir vinnu okkar. Bændur kvarta um, að vinnuaflið sé of dýrt. En mörg vinna er þannig, að gróði atvinnurekandans fer ekki eftir því, hvort hann borgar mikið eða lítið kaup. Ég vil í því sambandi benda á félag eitt, sem grætt hefur óhemju mikið, þótt það hafi borgað margfalt kaup, þegar svo hefur borið undir, að það hefur verið nauðsynlegt, t. d. við affermingu skipa að næturlagi. Það er ríkisvaldið, sem hefur orsakað hækkun vísitölunnar. Það er talað um of hátt kjötverð. Ríkið borgar uppbætur á kjötið, hvort sem það svo er seljanlegt eða ekki. Það sjá allir, hvaða afleiðingar það hefur að borga uppbætur á óseljanlega vöru, en bændum er tryggt með ríkisstyrk sama verð fyrir kjötið, hvort sem tekst að selja það eða ekki. Þeir, sem stjórna kjötsölunni, vilja hafa rétt til að hækka verðið, þegar eftirspurn er eftir kjöti, og gera neytendum með því erfiðara fyrir. En eins og áður er sagt, borgar ríkið fullar verðbætur á kjötið, þegar eftirspurnin er engin. Þá vil ég minnast á ameríska smjörið. Það kostar ekki nema þriðja part þess verðs, sem það er selt á hér. Það er mikið talað um, hvað framleiðslan sé dýr hér og þess vegna verði að selja smjör og aðrar framleiðsluvörur svo dýrt sem raun ber vitni. Ég veit ekki, við hvaða kjör það fólk á að búa, sem að framleiðslu smjörsins vinnur vestur í Ameríku, en um þau hefur verið mikið rætt af þeim, sem telja sig þekkja þau. En hitt vita allir, að lífsafkoma manna er mikið komin undir verðlagi þeirra vara, sem það þarf að kaupa. Nú vil ég spyrja þá, sem þessu verðlagi ráða, hvort þeir álíti lífsafkomu fólksins hér of góða, og hvort þeir þess vegna telji óhætt að setja verðið svona hátt. Ég er vel kunnugur aðbúnaði fólks hér og veit vel, að hann er ekki öfundsverður, að minnsta kosti er aðbúnaður þeirra, sem neyðast til að búa í bröggum, ekki upp á marga fiska, og hygg ég, að enginn geti öfundað þá af híbýlum sínum. Það er viðurkennt, að útlendar vörur eru langtum ódýrari en innlendar, og stafar það af því, að tæknin er meiri erlendis. Hér hefur verið rætt mikið um, að erlend húsgögn, fatnaður og fleira væri ódýrara en innlent. En þess ber vandlega að gæta, að kaupandinn er sjálfráður, hvort hann kaupir heldur fatnað eða húsgögn frá útlöndum eða þau, sem hér á landi eru framleidd. Öðru máli gegnir um smjörið. Um það er ekki hægt að velja, því að sama verð er á ameríska og íslenzka smjörinu. Eins og ég sagði áðan, er þessi tillaga ekkert annað en enn ein tilraun til þess að traðka á verkalýðnum, rýra lífsafkomu hans. Það hefur verið reiknað út, hvað lífsafkoma fólks í Reykjavík væri dýr. En hún er miklu dýrari en áætlað var samkvæmt útreikningi verðlagsvísitölunnar. Fyrir 15–20 árum neytti fólkið innlendrar fæðu meira en nú er. Mjólkurneyzla var meiri, og ætti það ekki að vera verra fyrir landið, að mjólkurneyzlan yrði mun meiri en nú er. Eitt verður að taka til greina í sambandi við mjólkurmálið, sem er mjög athyglisvert. Þegar íslenzka smjörið var óseljanlegt, voru samin lög um, að því skyldi blandað saman við smjörlíki að vissum hluta. Það var þannig ákveðið með lögum, að hvort sem fólkið gæti eða ekki, skyldi það samt verða að kaupa smjörið. Þegar svo er farið að, er engin furða, þótt lendi í hörðum átökum milli framleiðenda og neytenda. Hv. 2. þm. Rang. talaði um, að kaupgjald í bæjum ylli flótta fólksins úr sveitunum, það fengi hærra kaup í bæjunum. Það er bara vitleysa, að kaup til sveita sé lægra en annars staðar. En fólkið vill ekki vinna í sveitunum, heldur fer það í kaupstaðina. Þar unir það betur hag sínum og getur lifað þægilegra lífi. Ég veit ekki, hver munur er á nýmjólkurpottinum þar, sem hann er dýrastur og ódýrastur, en hann er talsverður. Ég er ekki frá því, að rétt væri að reyna, hvað væri hægt að framleiða ódýrasta vöru. Mjólkurframleiðslan er of lítil og verður að auka hana til muna, til þess að hún svari þörf neytendanna. Kjöt er framleitt á stöðum, þar sem ekki ætti að framleiða einn bita af kjöti. Þetta þarf leiðréttingar, og þarf að skipuleggja framleiðsluna þannig, að á hverjum stað sé framleitt það, sem bezt á við með tilliti til landshátta og markaðsmöguleika. Á síðasta Alþ. kom fram frumvarp um að verðbæta hrossakjöt, og var það fellt. Það er eðlilegt, þegar athuguð er afstaða þeirra, sem þessa vöru framleiða. Í Húnavatnssýslum, Skagafjarðarsýslu og Rangárvallasýslu eru helztu hrossaræktarhéruð hér á landi, en framleiðendur þessara héraða standa ekki jafnt að vígi. Í Húnavatns- og Skagafjarðarsýslum hrynur sauðféð niður úr pestinni, sem þar gengur, en í Rangárvallasýslu er engin fjárpest. Markaðurinn er yfirfylltur hrossakjöti úr Rangárvallasýslu. Hvaða réttlæti hefði nú verið í því að verðbæta hrossakjötið, þegar litið er á sauðfjáreign framleiðenda í þessum sýslum? Það er talað um, að kaupendur hafi við of góð skilyrði að búa, og að einn sérstakur flokkur beri einkum hag bænda fyrir brjósti. Ég veit ekki betur en að þetta sé alveg rangt, og að allir flokkar séu sammála um að berjast fyrir bændur. Það er enginn vafi á því, að við höfum gert það, sem við höfum getað til þess að ná sem beztum kjörum, en við höfum ekki leitað til löggjafans um afskipti af slíkum málum. Löggjafarvaldið hefur í mesta lagi gripið til þess að sætta aðila. En svo á með till. þessari að eyðileggja gerða samninga. Ég veit ekki, hvernig því væri tekið, ef tveir aðilar hefðu gert með sér samning, en svo kæmi löggjafarvaldið og rifti samningunum, af því að einhver annar aðili skaðaðist á samningnum. Við verkamenn vorum búnir að berjast fyrir leiðréttingu á vísitölunni á annan hátt. En ég held, að þessi till. eigi engan rétt á sér, eins eg hún liggur fyrir.

Einar Olgeirsson Hv. flm. þessarar till. virðist telja það góðar og gildar röksemdir hjá sér, að vegna þess að innlendar neyzluvörur vanti nokkurn tíma ársins, þá þurfi að breyta til um útreikning verðlagsvísitölunnar. Það er alveg einstakt með þá menn, sem hafa með framleiðsluvörur að gera, að þeim skuli ekki detta í hug einfaldara ráð en þetta. Hvernig stendur á því, að ekki skuli vera til kjöt allan ársins hring? Eins og ekki séu til nægilega margar aðferðir til þess að geyma kjöt í eitt eða tvö ár, svo að það sé eins og nýtt. Eins og nokkur þurfi að segja, að ekki séu nægilega mörg frystihús í landinu til þess að frysta allt kjötið. Ef þeir menn, sem stjórna þessu, fylgjast með því, sem gerist í öðrum löndum, ættu þeir að ráða við slík vandamál sem þetta. Við höfum orðið að upplifa það, að það er fyrst þegar landið er hertekið, að menn, sem unnið hafa hjá ríkinu, fara að læra. Hvernig er með þá menn, sem stjórna kjötsölunni? Hafa þeir ekki látið tugi tonna af kjöti eyðileggjast, en heimta svo, að verðlagsvísitölunni sé breytt, af því að þeir hafa ekki kunnað að geyma það? Er ekki nær fyrir þessa menn, sem kvarta um, að kjötið sé ekki fáanlegt, að læra að geyma þessa vöru? Hvers konar stjórn er á þessum málum? Það væri bezt að rannsaka það. Það er ekki nóg með það, að framleiðslan á landbúnaðarafurðum sé í ólagi og minni en eftirspurnin, heldur er sumum landbúnaðarvörum fleygt í stórum stíl, en neytendur kosta stórfé til þess að halda uppi landbúnaðinum með því að veita stóra styrki til hans, og þeir eiga heimting á því, að það, sem hægt er að framleiða, sé látið í té allt árið um kring. Það er ekki nóg að segja: Hér er ég, ég heimta að allt sé keypt af mér, - það þarf að skipuleggja framleiðsluna með tilliti til þarfa neytenda, ef kaupa á alla framleiðsluna. Þessi þáltill., sem hv. 2. þm. Rang. flytur um breytingar á útreikningi kaups í stað þess að gera ráðstafanir til þess, að fólk geti fengið vörurnar allt árið, er fyrir neðan allar hellur. Við höfum upplifað það, að þessar vörur hafa verið seldar á svörtum markaði eða að þær hafa verið seldar pólitískum vildarvinum, þegar aðrir urðu að vera án þeirra.

Hverjir hafa fengið þær?

Það er talað um, að nokkrir þm., þar á meðal form. Framsfl., hafi fengið þessar vörur þegar aðra hefur vantað þær. Þegar menn neyðast til að kaupa vörurnar á svörtum markaði, vegna þess að þær hafa ekki fengizt með öðru móti, á samkv. þessari till. að lækka vísitöluna vegna þess, að minna sé að kaupa. Við skulum hugsa okkur þetta framkvæmt á húsaleiguvísitölunni. Það er til húsaleiguvísitala, og það eru margir, sem ekki geta fengið húsnæði. Má ekki strika út, húsaleiguvísitöluna, ef menn hafa ekkert húsnæði? Margir verða að greiða margfalda leigu móts við hina, sem greiða húsaleigu samkv. húsaleiguvísitölunni. Enn einn svarti markaðurinn. Verðlagsvísitalan er fölsuð, og hún lækkar verkamönnum í óhag. Þær n., er voru settar af ríkisstjórninni, komust að þeirri niðurstöðu, að rannsaka þyrfti, hvernig bæta mætti úr þessu óréttlæti. Svarti markaðurinn og skortur á húsnæði eru þættir, sem komið hafa mikið við sögu og báðir slæmir fyrir launþega, en úrbætur hv.flm. eru þær, að lækka verðlagsvísitöluna. Þetta nær ekki nokkurri átt. Hv. 2. þm. Rang. var að barma sér yfir fólksfæðinni í sveitunum og að menn færu burt frá hinu lífræna starfi, eins og hann komst að orði. Hv. þm. verður að venja sig á að hugsa lífrænna en hann gerir nú. Menn hverfa ekki frá lífrænni framleiðslu, þótt þeir hætti að framleiða kjöt eða mjólk. Það að framleiða fisk er engu síður lífræn framleiðsla. Það á ekki að líta á sjávarútveginn sem framleiðslu, er standi svo langtum neðar landbúnaðinum, að ekki sé hægt að tala um hann nema með mestu fyrirlitningu. Ég býst við, að fólksfækkunin í sveitunum sé eitt af þeim atriðum, sem óbeinlínis kemur til með að ýta undir framleiðsluna í sveitunum. Það knýr bændur til þess að koma á vélabúskap, og álít ég þó slíka aðferð engan veginn heppilega, langt frá því. Það á ekki að láta þetta lögmál þjóðfélagsins koma þannig fram. Það væri miklu betra að framkvæma þetta í skipulegu starfi milli aðila eða láta þetta frjálsa viðskiptalögmál valda því, að menn dragist þangað, sem kaup er betra. Það skapar mjög mörgum bændum vandræði, sem verða ýmsum þeirra ofviða að yfirstíga. Hv. 2. þm. Rang. kom inn á það, að betra væri að fá smjör frá Ameríku, þar væri ódýrara að framleiða það. En þetta er ekki rétt. Við Íslendingar stöndum það mikið betur að vígi að framleiða fisk, að við getum keppt við aðrar þjóðir. Ég held, að við getum líka framleitt smjör, mjólk og kjöt með fullkomnari framleiðslutækjum. Ég reikna það út frá því, að lífsafkoma okkar er nú, með þeirri krónutölu, sem miðað er við á mann, samsvarandi tekjum Englendinga, og vita þó allir, að kaupmáttur íslenzkrar krónu er minni hér en í Englandi. Gera má ráð fyrir, að þetta tiltölulega mikla krónukaup færi launþegum ekki eins mikið fyrir vinnuna og enskum verkamönnum. Árstekjur Íslendinga eru því minni en árstekjur Englendinga. Ég efast ekki um, að okkar land sé eins gott, og ég efast ekki um, að ísl. verkamenn afkasti eins miklu við sömu skilyrði og enskir verkamenn. Ég veit, að tækin, sem enska þjóðin notar, eru mjög góð, en ég efast ekki um, að við getum eignazt jafngóð tæki og þeir, og þá verður ekki aðeins möguleiki á samsvarandi lífsafkomu, heldur jafnvel betri. Ég efast ekki um, að við gætum þess vegna framleitt þessar vörur með því að nota fullkomnari tæki en nú. Það er auðvitað ekki útilokað, að eitthvað það gerist, er hindri framleiðsluna, eins og t. d. að kúgun verði beitt í sambandi við verðlagsákvæði á þeim vörum, sem við þurfum að flytja út, en ég fer ekki út í það að svo stöddu. Hv. 2. þm. Rang. ætti að vita manna bezt, hver hækkaði vísitöluna 1942 um 40 stig með því að hækka verðið á ull og kjöti. Sú hækkun var svo stórkostleg, að nærri liggur, að um haustið hafi verið teknar 10 millj. kr. af neytendum fram yfir það, sem hefði verið, ef þá hefði verið fylgt 6 manna n. samkomulaginu, sem síðar varð. Þá var sú stytta reist, sem íslenzku þjóðinni hefur reynzt erfiðast að ráða við. Það var gert af hv. 2. þm. Rang. sem formanni kjötverðlagsn. Þá voru íslenzku þjóðinni skapaðir erfiðleikar, sem hún hefur ekki enn getað ráðið fram úr. Þetta var eingöngu gert til þess, að hann sem frambjóðandi stæði betur að vígi en andstæðingar hans, og með þessu gat hann flaggað í þeim átökum, sem þá fóru fram. Ég býst við, að það sé dýrasta athæfið, sem framið hefur verið af ísl. embættismanni, og mig skal ekki undra, þótt hann hugsi ekki um annað síðan en hvernig eigi að lækka verðlagsvísitöluna og komi því með till. um, hvernig eigi að falsa hana.

Sveinbjörn Högnason Mér þykir það furðulegt, að kommúnistar þurfa alltaf að láta ljós sitt skína, þegar talað er um landbúnaðarmál hér á Alþ. Ég hef verið að velta því fyrir mér, hvernig á þessu stendur, og kom helzt í hug við ræðu hv. 2. þm. Reykv.: þeir segja mest af Ólafi konungi, sem hvorki hafa heyrt hann né séð. Hv. 2. þm. Reykv. stagaðist á þeim ágöllum á ísl. landbúnaði og framleiðslumistökum, sem þar eiga sér stað, en minntist ekki á nokkra ágalla á þeim sviðum, sem hann ætti bezt til að þekkja, og væri þó eðlilegra, að hann talaði um þá. Hann talaði um það sem voða, að vörur væru seldar á svörtum markaði. Ég held þó, að það sé í smærri stíl en hann gefur í skyn. Vill hann ekki líka fræða menn um það, hve mikil landbúnaðarvinna er seld á svörtum markaði. Ég hugsa, að sá vinnukraftur, sem landbúnaðurinn hefur notað á s. l. sumri, sé afar víða dýrari en það, sem verkalýðsfélögin hafa ákveðið. Kaupamenn hafa fengið 4 til 5 hundruð kr. um vikuna fyrir utan fæði og húsnæði, og ég vil spyrja hv. 2. þm. Reykv., hvort hér sé fylgt taxta verkalýðsfél. Þetta ætti hann að vita, og það er víðar en þarna, sem svartur markaður er. Það er mjög mikið af iðnvinnu, sem þannig er greidd, að ekki fæst sundurliðaður kostnaður, en öll vinna langt fyrir ofan allan kauptaxta. Hvernig stendur á því, að hv. 2. þm. Reykv. fræðir okkur ekki um þetta? Ég veit, að það eru aðrir kunnugri landbúnaðarmálum en hann, en svo setur hann upp merkissvip og spyr: Hvernig stendur á, að þetta á sér stað? Af hverju eru ekki til nægilegar landbúnaðarvörur, kjöt og mjólk? Gætu bændur ekki komið og sagt: Hvernig stendur á, að ekki er nógur vinnukraftur fyrir landbúnaðinn, og hvaða heimtingu eiga fulltrúar verkamanna á að koma með slíkar kröfur, ef þeir vinna ekki að framleiðslu? Hvað hefur hv. 2. þm. Reykv. gert til þess að stuðla að því, að hægt sé að halda uppi framleiðslunni í landinu? Þá segir hv.þm., að neytendur í landinu veiti stóra styrki til þess að halda uppi landbúnaðinum hér á landi. Það vantar svo sem ekki! Bændurnir eru þá líklega orðnir ölmusulýður þeirra, sem í kaupstöðunum búa. Ætli það sé þó ekki réttara að segja, að bændur landsins leggi á sig margfalt erfiði og óþægindi á við það, sem gerist í kaupstöðunum, til þess að geta haldið lífinu í þessu fólki, sem ekki vill vinna að landbúnaði landsmanna? Ég hygg líka, að sjómenn leggi á sig margfalt erfiði til þess að halda lífinu í þessum hv.þm. Hvaða styrki hafa þeir menn, sem ekki vinna að framleiðslunni í landinu? Hvaða fé hafa þeir handa þeim, sem hafa verðmætin í höndum? Það eru þeir, sem að framleiðslunni vinna, sem halda lífinu í þjóðinni, en ekki þeir, sem sitja og skrifa blaðagreinar og flytja álíka erindi um framleiðsluna eins og nú hefur af þessum hv.þm. verið gert. Þeir vinna ekki handarvik að framleiðslunni. En svo segja þeir: Það erum við, sem berum fram styrki handa bændum, svo að þeir geti lifað. - Ég held, að hv. 2. þm. Reykv. sé hollara að líta á þetta frá einhverju sjónarmiði, sem hann þekkir, en vera ekki að fara út á það djúp, sem hann er sokkinn á, áður en hann veit af, þ. e. a. s. ef hann fer að ræða málin, eins og hann hér hefur gert nú. Jú, hv. 2. þm. Reykv. vantaði ekki ráðleggingarnar til þess að bæta úr þessum ágöllum landbúnaðarins, sem hann talaði um. Hann sagði: Það eru erfiðleikarnir í sveitinni, sem knýja fram umbætur. Það á sem sé að láta þetta fólk eiga nógu erfitt. Vill hann þá ekki einnig segja því fólki, sem hann er forsvarsmaður fyrir, að það þurfi að eiga við nógu mikla erfiðleika að etja? Hann þykist vera að vinna fyrir fólkið, sem veitt hefur honum umboð. Það kynni þá kannske að vera, að hann sjálfur væri þeir erfiðleikar, sem það fólk á við að stríða. Ég hélt nú, að þessi hv.þm. og aðrir hv.alþm. ætluðu að létta fólkinu erfiðleikana. Hv. 1. landsk.þm. (SG) hafði líka úrræði, sem virtust frá hans sjónarmiði vera allra meina bót, nefnilega að greiða nógu há laun. T. d. sagði hann, að það félag, sem hefði greitt helmingi hærra kaup en tilskilið var, hefði grætt allra manna mest. En þar sem vitað er, að kaupgjald er svo að segja allur framleiðslukostnaðurinn á sumum sviðum, verður þetta hæpin kenning. Mér virðist því þetta úrræði hv. 1. landsk.þm. vera álíka hált eins og erfiðleikaráðið fyrir sveitirnar, sem hv. 2. þm. Reykv. var að bjóða upp á. Og ég hygg, að þeir, sem eiga að vinna að landbúnaði, séu sammála um það, að hinn mesti erfiðleiki við að halda uppi framleiðslunni í sveitinni sé hátt kaupgjald. Og það veit hver maður, að það er það, því að kaupgjaldið í sveitinni hefur hækkað hlutfallslega meira heldur en við önnur framleiðslustörf, því að í sveitinni var það lægra heldur en annars staðar, en nú er það jafnvel hærra en við aðra framleiðslu, eins og t. d. við heyskap á sumrin. - Ég held því, að það sé ekki gott ráð, sem hv. 1. landsk.þm. kemur með, að hafa kaupið bara ennþá hærra, þá sé vandamálið leyst í þessu efni. Þá voru þessir báðir hv.þm. að ræða um kjötverðið, að það væri óeðlilegt. Hv. 1. landsk. minntist á það á þann veg, að ríkið tryggði verð fyrir kjötið og bændur vildu fara með það þangað, sem eftirspurnin væri mest, og fá enn þá hærra verð. - Hver er svo sannleikurinn í þessu? Kjötið, sem fram kemur á markaðinn seinni part sumars og hv.þm. eru alltaf að fjargviðrast út af, að ekki hafi komið á markaðinn, er af dilkum, sem ekki eru fullvaxnir. Þar af leiðandi verður að selja þá með nokkru hærra verði heldur en að miða við kjötverð við haustslátrun, ef nokkurt vit á að vera í því að slátra þeim fyrir þá, sem það gera. Það er ekkert annað, sem myndar það háa verð á kjötinu, sem selt er seinni part sumars. Það er ekki verið að fara fram á hærra verð fyrir það kjöt heldur en annað, nema frá því sjónarmiði, að kjötið er ekki fullframleitt, þegar slátrað er, þegar dilkar t. d. hafa hálfan þunga á við það, sem vera mundi af þeim komnum af afrétt að haustinu, og þegar líka er tekið tillit til þess, að vinnukraft verður að taka til þess að ná í dilkana af afrétt og að vinnuaflið er jafndýrast að sumrinu. Það væri fjarstæða að ætlast til þess, að þetta kjöt væri selt með sama verði og kjöt af haustslátrun. Hitt væri jafnmikil fjarstæða, að ætlast til þess, að þó að það komi nokkur hundruð dilkaskrokkar hingað til Reykjavíkur að sumrinu, framleiddir við þær aðstæður, sem ég hef lýst, sem fáar fjölskyldur kaupa, þá eigi verðlagið á þeim að teljast það kjötverð, sem ráðandi sé gagnvart vísitölunni. Um hitt skal ég svo ekkert segja, að verið getur, að vísitalan sé reiknuð óhagstætt neytendum á öðrum sviðum. Það getur verið þarft að athuga það. En að neytendur og framleiðendur séu að rífast um vissa hluta þess, sem hefur áhrif á vísitöluna, aðeins eftir því, hvað þeim kemur sjálfum í hag, það er ekki grundvöllur, sem til mála getur komið að byggja á. Nú er því haldið fram, að endurskoða þurfi vissa liði vísitölunnar, af því að hún sé ekki rétt út reiknuð eftir þeim eins og nú er gert. Og hvers vegna er hættulegt að rannsaka það? Ég sé ekki annað en að það sé rétt að athuga þessi efni, hverjir sem á það benda. Þá talaði hv. 1. landsk.þm. um ameríska smjörið. Það er nú orðinn nokkurn veginn fastur liður, hvað sem þessir menn ræða um, að nefna það, svipað eins og Cato gamli endaði allar sínar ræður á því að segja, að hvað sem öðru liði, áliti hann, að Karþagó bæri að eyðileggja. Þannig virðast allir hv.þm. þessa flokks komast að því í sambandi við hvaða umr. sem eru um landbúnaðarmál að minnast á ameríska smjörið, það eigi að nota það, þar sem hægt sé að selja það fyrir þriðjung verðs á við íslenzkt smjör. En það er langt frá því, að það sé hægt, þegar búið er að leggja á það allan kostnað við dreifingu.

Hvað kostar það?

. Það kostar meira, og er ekki hægt að selja það fyrir um 7 kr. í útsölu. En þó að það væri rétt, þá er sennilega meir en þrefalt ódýrara en hér að framleiða smjör suður í löndum. Hv. 1. landsk.þm. sagði réttilega - og hann ætti að muna eftir því oftar en í þetta eina skipti - þegar hann ræddi um verkamenn, að lífsframfæri verkamanna er komið undir því, hvað vörurnar kosta. Þetta er rétt, og það er gott, að hann hefur nokkurn skilning á því. En hann verður þá líka að gæta að því, að það er ekki eina ráðið til að bæta lífskjör verkalýðsins að hafa kaupið sem hæst, heldur líka, að hægt sé að framleiða vörurnar í landinu þannig, að ekki þurfi að borga of mikið fyrir þær. - Hv. 1. landsk.þm. sagði í því sambandi, að ef smjörið kostaði ekki nema 50 aura kg, þá skildist mér, að auðvelt væri fyrir verkalýðinn að komast af með lægri laun. Og ef sá hv.þm. stuðlar að því, að verkakaupið í landinu verði þannig, þá er spursmál, hvort ekki er hægt að framleiða smjör fyrir það verð, þar sem 90% af öllum kostnaði við framleiðslu smjörsins er kaupgjald. - Hv. 1. landsk.þm. var líka að tala um það, að allir vildu berjast fyrir betri kjörum. Það er rétt, og ekki neinum að lá. En menn eiga líka að hafa þann skilning á kjörum annarra manna, að þeir ekki endilega vilji troða niður aðrar stéttir til þess að koma einni stétt upp, og þar sem þá líka er um stétt að ræða, sem nauðsynleg er, til þess að hinar geti lifað. Þessi hv.þm. virtist ekki hafa neitt annað fyrir augum en það, að það væri ekki of mikill lífsstandard þess fólks, sem flytur í setuliðsskálana. En hann veit, að fjöldi sveitafólks, sem vinnur í sveit, lifir ekki við betri kjör, hvað húsakynnum við kemur. Hann veit það vegna þess, að hann er einn af þeim fáu fulltrúum verkamanna hér, sem hefur verið í sveit, og hann veit, að talsvert af því fólki, sem í sveit vinnur, vildi skipta á húsum sínum og setuliðsskálum, ef hægt væri, án þess að talað hafi verið um af þessum mönnum, að það þurfi að bæta hlut þess fólks, áður en farið er að hækka meira og meira kaup fólks annars staðar. Það var nú ýmislegt annað, sem vitanlega væri full ástæða til að ræða nánar í þessum efnum. En af því að þetta er svo margþvælt hér á Alþ., þessi söngur kommúnista um landbúnaðinn, þessi síniðrandi söngur um fólkið, sem á erfiðasta aðstöðuna í landinu, og tillögur um að rýra aðstöðu þess og draga kaup þess niður, verðið á afurðum, sem það framleiðir, jafnhliða því, sem heimtað er meira og meira fyrir aðrar stéttir, og það er hrein plága að eiga að sitja undir því dag eftir dag gagnvart þeirri stétt, sem er undirstaða þjóðfélagsins, - þá ætla ég ekki að fara um þetta fleiri orðum. Maður er orðinn svo vanur að heyra þennan söng kyrjaðan af fulltrúum kommúnista. Þeir verða sjálfsagt ekki betur vandir. En ég vildi minna þá á það enn einu sinni, sem ég hef sagt hér, ef ske kynni, að einhvern tíma gæti einhver vitglóra komizt að hjá þeim viðkomandi kjörum þeirrar stéttar, sem hefur erfiðari kjör heldur en nokkur önnur stétt í þessu landi.

Sigurður Guðnason Herra forseti. - Hv. þm. V-Sk. hefur nú haldið sína venjulegu prédikun um þessi mál og hefur óskað eftir því, að hann kannske þyrfti nú ekki að gera það oftar. En ég skil ekki, að hv.þm. V-Sk. geti farið að finna að þekkingu bæði minni og annarra um landbúnaðarmál, sem hafa talað hér fyrir hönd verkamanna. Því að okkur finnst a. m. k., að hann hafi litla þekkingu á málum verkamanna. Og það verður alltaf sama viðkvæðið hjá honum, að það hafi enginn þekkingu á málum landbúnaðarins og sveitamanna annar en hann og hans flokksmenn. En ég ætla bara að benda á eitt, þegar hann talar um svartan markað á vinnu. Hann telur það svartan markað fyrir vinnu, þegar manni er borgað hærra kaup heldur en umsamið er hjá verkalýðsfélagi. En hjá hvaða verkalýðsfélagi? Hjá því, sem hefur hæst kaup, eða því, sem hefur lægst kaup? Það er hvergi lögákveðið kaup yfir allt landið, og það er samningsatriði á hverjum stað. Og það er hart, að þetta skuli skolast til í höfði annars eins kennimanns og þessa manns, hv.þm. V-Sk. Það er sitt hvað, lögboðið verð og samningsbundið kaup. Það er lögboðið verð á mjólkinni. Og meira að segja, eftir mjólkursölul. eru þeir, sem með þau mál fara, skuldbundnir til hafa fyrir hendi nægilega mjólk á markaðinum. Það hefur verið lesið yfir hv.þm. V-Sk. hér, að eitt af skilyrðunum fyrir einkasölu samsölunnar á mjólk sé, að hún eða þeir, sem hana framkvæma, hefðu á boðstólum nægilega mjólk. Svo kom sami hv.þm. inn á það, að ég hefði haldið því fram, að heppilegast væri að borga hátt kaup. Það getur oft komið fyrir, að það sé ávinningur fyrir þá, sem vinnu kaupa, að kaupgjaldið sé hækkað. Það er fyrsta skilyrðið til þess, að það borgi sig vel að kaupa vinnuorkuna, að hún sé notuð heppilega, hvort sem hún er dýr eða ekki. Og hv.þm. kom inn á þetta dæmi, sem ég tók fram. Ég er alveg sannfærður um, að það var hárrétt. Því að þó menn hafi litla frú á viðskiptaráði, þá er ég sannfærður um, að það hefur fengið skýrslur um, hvernig það fyrirtæki, sem ég nefndi, hefur verið rekið. Og þeir mundu ekki hafa látið það við gangast, að Eimskipafél. Íslands græddi 18 millj. kr., ef þeir hefðu búizt við því. En að svo fór, var af því, að vinna við skipin hefur gengið fljótar heldur en búizt var við, og það var af því, að þeir, sem fyrir henni stóðu, borguðu hana með dýrari taxta. En ég veit ekki, hvort það er af skilningsleysi eða öðru, að sú sérkennilega vinsemd kemur fram hjá hv.þm. V-Sk. gagnvart verkalýðnum, sem menn vita um og þarf ekki að ræða. Hitt er annað mál, að það mættu bæði hann og aðrir athuga nokkuð um mennina, sem hafa flutt úr sveitinni, og undirstöðuástæðurnar fyrir því, að þeir hafa flutt þaðan burt. Og mig langar til að spyrja hv. bændur hér á þingi, hvort þeir myndu nú ekki til þess, að það gæti verið nokkuð margt, sem þar væri vert að athuga. Ég er kominn ofan úr sveit og hef verið þar. Og ég veit ekki betur en að þar hafi menn hjálpað allmörgum fjölskyldum til þess að komast á mölina, þó að þeir ærist svo yfir því að fá ekki vinnukraftinn í sveitirnar aftur, þegar börnin, sem þaðan fluttust, eru orðin þroskuð. Það er ekki svo langt bil á milli mín og þeirra, sem þetta hafa reynt. Ég get hafa átt samstöðu við þessa menn, og þeir hafa sagt mér sannleikann um sína afkomu og þessi viðskipti sín, sem ég hef getið, og þau eru ekki svo falleg, að það sé rétt að hafa háreysti um þessa menn út af því, að þeir hafi ekki fórnfýsi til að fara að vinna í sveit, þegar viðskilnaðurinn er þá svo, að það er varla hægt, að þeir geti fengið verra líf heldur en þeir eru búnir að fá andlega við þessa meðferð. Þá sagði hv.þm. V-Sk., að við ættum að vera þakklátir fyrir allar leiðréttingar á vísitölunni, við hefðum ekki svo lítið barizt fyrir því að fá hana rétta. Það getur vel verið. En hv.þm. V-Sk. má ekki verða hissa, þó að við tökum það ekki svo ákaflega alvarlega, að þessu sé haldið fram af hans hendi af einskærri ást á því, sem rétt er.

Er það skilyrðið fyrir að vera með málinu?

Nei, en ég tek þetta svona bara fram. Lengst var gengið árið 1942 af fulltrúum sveitanna gagnvart verkalýðnum, því að þeir, sem landbúnaðinn stunduðu, héldu þá, að þeir fengju ekki nógu mikið vinnuafl, og þá var mikið verið að tala um kaupgjaldið. Og þá var farið til þess aðila, sem mest notaði vinnuorkuna, sem var setuliðið, og það komst það langt, að samið var við það um, hvað það mætti taka marga menn til vinnu. Á sama tíma skrifaði Dagsbrún til þáverandi landbrh. og bauðst til þess að vinna að skipulagningu vinnunnar í samráði við þáverandi ríkisstjórn. Því bréfi hefur ekki verið svarað enn. En ef samvinna hefði verið höfð þá við verkalýðinn, þá hefði margt farið betur en komið er á daginn. Þegar barið er á allt, sem verkalýðurinn býður fram, og því ekki anzað, þá er það nokkuð furðulegt, þegar þessir menn koma, hv.þm. V.-Sk. og slíkir, og telja, að þeir séu að gera allt fyrir verkalýðinn, en ekkert fyrir sjálfa sig.