Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Till. á Þskj. 201 um almennan lífeyrissjóð var send fjvn. til athugunar, og varð n. sammála um að mæla með henni, eins og brtt. um hana liggur fyrir á þskj. 584. N. leitaði álits hjá Tryggingastofnun ríkisins, en hún mælti með samþykkt hennar. Eins og fram kom í ræðu hæstv. mennt- og viðskmrh. í hinum almennu umr. nú, verður því treyst, að hæstv. ríkisstj. taki þessa viljayfirlýsingu Alþingis á þann veg, sem fjvn. leggur til, svo að hún láti verða af framkvæmdum í þessum málum á yfirstandandi ári, og með tilliti til þess, hef ég þessi orð ekki lengri, en ítreka það, að n. leggur til, að till. svo breytt verði samþ.



Herra forseti. Ég vil þakka fjvn. fyrir að hafa afgreitt þessa þáltill., en vil þó jafnframt taka fram, að ég tel þær breytingar, sem hún hefur gert á till., ekki vera til bóta. Í minni upphaflegu till., sem ég ásamt fleiri framsóknarmönnum flutti, var gert ráð fyrir, að kjörin væri 5 manna n. af Alþingi til þess að annast samningu löggjafar um almennan lífeyrissjóð. Ég hefði talið það heppilegra, að þingkjörin n. fjallaði um málið. Í öðru lagi vil ég minna á það, að það var þegar árið 1958 samkv. þáltill., sem samþ. var á Alþingi 1957, sett n. til þess að athuga, hvort tiltækilegt væri að setja upp almennan lífeyrissjóð hér á landi fyrir alla landsmenn. Sú n. skilaði áliti til ríkisstj. í nóv. 1960 og var á einu máli um að leggja til, að sett skyldi löggjöf um almennan lífeyrissjóð. Í því máli hefur síðan af hálfu ríkisstj. ekkert verið aðhafzt. Með tilliti til þeirrar athugunar, sem þegar hefur farið fram í þessu máli, hefði ég talið eðlilegra, að það hefði verið kveðið fastar að orði í þeirri brtt., sem hæstv. fjvn. hefur gert um það, að ríkisstj. skyldi nú setja löggjöf um þetta efni, af því að þegar hefur farið fram rannsókn á því og niðurstaða þeirrar rannsóknar hefur orðið sú, að það væri rétt að setja löggjöf um þetta efni. Sú niðurstaða fékkst fyrir 31/2 ári. En ég leyfi mér að skilja till. fjvn. á þá lund, að í henni felist boð til ríkisstj. nú um að sjá um, að samið verði frv. að löggjöf um setningu laga um almennan lífeyrissjóð, og ég tel eftir atvikum ekki ástæðu til að efast um, að það verði nú gert þrátt fyrir fádæma seinagang í þessu máli, þar sem bæði hæstv. menntmrh. og hæstv. landbrh. lýstu því í nýafstöðnum útvarpsumr., að þetta væri eitt mesta nauðsynjamálið.



Herra forseti. Till. þessi fjallar um það, að Alþ. ályktar að skora á ríkisstj. að láta hefja hið allra fyrsta undirbúning að því, að upp verði tekinn hægri handar akstur á Íslandi. Þessari till. var vísað til allshn. Allshn. sendi þessa till. til umsagnar þeim aðilum, sem mestra hagsmuna hafa að gæta í sambandi við umferðarmál og mesta þekkingu hafa á þeim málum. Í öllum þeim umsögnum, sem komu fram til n., var sterklega mælt með því, að þessi till. verði samþ. Það er í rauninni óþarft að vera að endurtaka hér hin þýðingarmiklu rök fyrir því að taka upp hægri handar akstur hér á landi innan skamms. Þau rök koma bæði fram í grg. með till. og hafa eins komið fram í framsöguræðu með henni. N. hefur að fengnum áðurgreindum umsögnum og athugunum á þessu máli samþ. að mæla með því, að þessi till. verði samþ.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs aðeins vegna þess, að ég skrifaði undir nál. með fyrirvara, og þennan fyrirvara gerði ég vegna þess, að þá hafði ekki borizt til n. umsögn um málið frá félagsskap sérleyfishafa, og ég taldi rétt að fresta því að taka afstöðu, þangað til sú umsögn hefði borizt. Nú hefur sú umsögn borizt og er jákvæð, og er þar með fallinn niður minn fyrirvari í þessu máli.



Herra forseti. Till. um áætlun um þörf atvinnuveganna fyrir tæknimenntað fólk hefur verið til athugunar hjá allshn., og mælir n. einróma með því, að till. verði samþ. Nefndin sendi þessa till. til umsagnar nokkurra aðila, og bárust svör frá þeim flestum. Þau eru öll á þann veg, að mjög er mælt með því, að till. verði samþ. Ég vil leyfa mér aðeins að vitna til umsagnar rannsóknaráðs ríkisins, en þar segir, með leyfi forseta: „Rannsóknaráð ríkisins er þeirrar skoðunar, að hér sé hreyft mjög þýðingarmiklu máli. Það er viðurkennt, að framþróun öll og hagvöxtur er í vaxandi mæli hað tækni og vísindum, en það er frumskilyrði þess, að slík þekking nýtist í atvinnuvegum landsmanna, að nægilegt framboð sé af tæknimenntuðum mönnum. Því miður verður að ætla, að þessu sé mjög ábótavant hér á landi, sérstaklega að tæknifræðingar og iðnfræðingar séu allt of fáir. Í þessu sambandi má vekja athygli á því, að Efnahags- og framfarastofnun Evrópu lét nýlega fara fram ýtarlega könnun á framboði og þörf meðlimaríkjanna fyrir tæknimenntað fólk næstu 15 árin og birti niðurstöður í mjög athyglisverðri bók. Ísland er eitt þriggja meðlimaríkja, sem tóku ekki þátt í þessari athugun. Úr því þyrfti að bæta.“ Og síðan segir, að í sambandi við slíka könnun mætti einnig athuga, á hvaða sviðum atvinnulífsins þörfin er mest, því að ætla má, að þetta sé allbreytilegt. Slíkar upplýsingar gætu þá orðið til leiðbeiningar því æskufólki, sem hyggst ganga tæknibrautina, sem og grundvöllur að endurskoðun kennslukerfisins. Svar Verkfræðingafélags Íslands gengur mjög í sömu stefnu. Þeir segja, að því máli, sem hér er hreyft, hafi ekki verið nægur gaumur gefinn á undanförnum árum og sé því þannig komið, að við Íslendingar séum langt aftur úr öðrum menningarþjóðum um fjölda tæknimenntaðs fólks. Úr þessu ástandi verður ekki bætt, segir Verkfræðingafélagið, nema með miklu og markvissu starfi á næstu áratugum. Þá er von til þess, að Íslendingar komist undir næstu aldamót jafnfætis nágrannaþjóðunum með fjölda tæknimenntaðs fólks. Með því að allar þær umsagnir og raddir, sem fram hafa komið, eru mjög þess fýsandi, að till. verði samþ. og athugun sú, sem hún gerir ráð fyrir, nái fram að ganga, sé ég ekki ástæðu til að hafa þessa framsögu lengri, en ítreka það, að allshn. leggur til einróma, að till. verði samþ.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 553, leitaði fjvn. umsagnar Búnaðarfélags Íslands, atvinnudeildar háskólans og landnámsstjóra um till. Allir þessir aðilar sendu svör, og kemur fram í þeim áhugi á heymjöls- og heykögglavinnslu hér á landi. Skilyrði eru talin góð, þar sem auðvelt erum heyöflun, en fjárhagsgrundvöllur enn óviss, ef hafizt yrði handa um framleiðslu í stórum stíl. Heymjölsverksmiðjur eru nú reknar á Hvolsvelli, í Brautarholti á Kjalarnesi og í Gunnarsholti, sem stofnsett var á s.l. ári. Allar eru þessar verksmiðjur staðsettar á Suðurlandi. Fjvn. telur rétt, að gerð verði áætlun um stofnkostnað og rekstur fóðuriðnaðarverksmiðju á Norðvestur- og Norðausturlandi, og mælir því með því, að þáltill. á Þskj. 299 verði samþ. ásamt brtt. á þskj. 445 frá hv. 1. þm. Norðurl. v. o. fl.



Herra forseti. Fjvn. hefur haft til meðferðar till, til þál. frá hv. 5. þm. Vestf., Hannibal Valdimarssyni, og hv. 1. þm. Vestf., Hermanni Jónassyni, um þyrilvængjur í þjónustu landhelgisgæzlunnar, til samgöngubóta og sjúkraflugs á Vestfjörðum og Austfjörðum. N. barst umsögn frá landhelgisgæzlunni, sem telur æskilegt, að landhelgisgæzlan reyni notkun þyrlu við störf sín. Enn fremur barst umsögn frá Slysavarnafélagi Íslands. sem segist mundu fagna því, ef þyrla eða þyrlur yrðu keyptar til landsins. Þegar fjvn. tók till. til afgreiðslu, kom það sjónarmið fram innan n., að í till., eins og hún var lögð fram, væri of fast að orði kveðið um kaun á tveimur þyrlum, og varð sú niðurstaða. málsins, að á þskj. 583 mælir n. með því, að þáltill, verði samþ. með svofelldum breytingum: „1) Tillgr. orðist svo: Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta athuga, hvort ekki væri heppilegt, að fest yrðu kaup á þyrlu til aðstoðar landhelgisgæzlunni, svo og til farþegaflugs, póstflutnings og sjúkraflugs, einkum með tilliti til Vestfjarða. 2) Fyrirsögn till. orðist svo: Till. til þál. um þyrlu í þjónustu landhelgisgæzlunnar, samgöngubóta og sjúkraflugs.“



Herra forseti. Till. sú, sem hér er til umr., er á þskj. 344, og er efni hennar sem hér segir, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að skipa þriggja manna nefnd, sem athugi til hlítar, hvort ekki sé unnt að breyta núverandi sjómannatryggingum í eina heildartryggingu. N. verði skipuð tveimur tryggingafræðingum og einum manni eftir tilnefningu Landssambands ísl. útvegsmanna. Jafnhliða verði athugað, ef slík breyting telst framkvæmanleg, hvort ekki sé grundvöllur fyrir, að heildartryggingin verði boðin út á frjálsum markaði.“ Eins og fram kom hjá 1. flm. þáltill. við framsögu fyrir málinu, er það ætlun flm. og við það átt, að athugað verði til hlítar, hvort ekki sé unnt að sameina hinar ýmsu sjómannatryggingar, aðrar en þær, sem nú eru á vegum hins almenna tryggingakerfis, í eina heildartryggingu. Svo sem kunnugt er, hafa þessi mál nú á hinum síðari árum þróazt mjög í þá átt, að tryggingunum hefur fjölgað, en það hefur gert málið allt flóknara í framkvæmd, og í sumum tilfellum hefur það jafnvel leitt til þess, að hinar ýmsu tryggingar hafa gripið inn á svið hver annarrar, með þeim afleiðingum, sem eðlilegt er, að öll framkvæmdin verður dýrari en elta hefði þurft, ef meira samræmis hefði gætt. Samkv. upplýsingum, sem fram koma í grg. fyrir till. þessari, er talið, að samtals nemi iðgjöld trygginganna um 85 þús. kr. fyrir 9 mánaða úthald, og er Þá miðað við 11 manna áhöfn. Fjvn. var á einu máli um að samþykkja efni till., eins og fram kemur í nál., en leggur þó til, að sú breyting verði gerð á um skipun n., að hún verði skipuð 5 mönnum í stað 3 og að þeir verði tilnefndir eins og þar segir: einn tryggingafræðingur, tilnefndur af ráðh., og hinir fjórir tilnefndir af L.Í.Ú., Sjómannasambandi Íslands, Vinnuveitendasambandi Íslands og Alþýðusambandi Íslands, einn maður frá hverjum aðila. Með till. þessari er fyrst og fremst stefnt að tvennu: í fyrsta lagi að gera tryggingarnar einfaldari og þá með því að sameina þær í eina heildartryggingu, og í öðru lagi er það trú flm., að með þeim hætti mætti ná hagstæðari kjörum og fá tryggingarnar keyptar með ódýrara verði. Um tvennt er að velja, annaðhvort að fela hinu almenna tryggingakerfi landsmanna tryggingarnar, allar þær tryggingar, sem hér um ræðir og þar eru ekki þegar fyrir, gegn einu ákveðnu gjaldi, eða þá að tryggingar þessar verði boðnar út á frjálsum markaði sem ein heildartrygging. Hvor leiðin sem farin yrði, eftir að athugun þessi hefur átt sér stað, er þess að vænta, að niðurstaðan leiði til þess, sem að er stefnt, einfaldari framkvæmdar trygginganna og ódýrari iðgjalda.



Herra forseti. Allshn. Sþ. hefur athugað þáltill. þá, sem hér um ræðir, á þskj. 388, og orðið sammála um að mæla með samþykkt hennar. Efni till. er, að hæstv. dómsmrh. láti rannsaka, á hvern hátt muni kleift að hraða rekstri og afgreiðslu dómsmála hér á landi og að gera að þessari rannsókn lokinni annaðhvort viðeigandi ráðstafanir eða leggja till. um það efni fyrir Alþingi, eftir því sem niðurstaða athugunarinnar leiðir í ljós. Það er að sjálfsögðu mjög nauðsynlegt öllum mönnum að fá ekki aðeins réttláta, heldur einnig skjóta meðferð mála sinna, hvort sem um einkamál eða opinber mál er að ræða. Óhæfilegur dráttur í meðferð dómsmála getur valdið hlutaðeigandi aðilum miklu tjóni og óhagræði, og þegar um refsimál er að ræða, er það alkunnugt, að rannsóknirnar og meðferð málsins eru oft fullt eins mikil þrautatíð fyrir þann, sem í hlut á, eins og jafnvel refsitíminn sjálfur. Þess vegna er ástæða til þess að leggja áherzlu á, að meðferð dómsmála sé hraðað eins og föng eru á. Hér á landi áður fyrr var það löngum nokkuð landlægur siður, að öll meðferð mála fyrir dómstólum tók langan tíma. Það átti öðru fremur rót sína að rekja til þess, að hér giltu gamlar og úreltar réttarfarsreglur, sem við bjuggum við lengi fram eftir öldum. Á síðustu áratugum hafa verið sett ný lög um þessi mál, eins og kunnugt er, bæði um meðferð opinberra mála og um meðferð einkamála og um hæstarétt. Af þessum nýju lagasetningum hefur auðvitað leitt miklar breytingar til bóta, og þessi mál eru nú ólikt betur á vegi stödd en áður var. Þó vantar enn nokkuð á, til þess að sagt verði, að dómgæzlan sé í fullkomnu lagi. Enn þá munu a.m.k. sumir málaflokkar dragast nokkuð lengi í afgreiðslu, og þar gætir nokkurs seinagangs. Einnig er þetta talsvert misjafnt eftir embættum, og getur margt til komið, skortur á starfsliði m. a., óhagkvæmar aðstæður að öðru leyti o.s.frv. En enn þá mun það ekki dæmalaust, að málsmeðferð fyrir héraðsdómi standi yfir jafnvel árum saman. Þegar svo þar við bætist meðferð málsins fyrir hæstarétti, sem oft tekur einnig nokkuð langan tíma, þá er sýnt, að biðin eftir úrslitunum getur orðið nokkuð löng og lengri en æskilegt væri. Þess vegna er nauðsynlegt að finna á máli þessu þá heppilegustu lausn, sem föng eru á, og því mun þessi till. vera flutt. Fyrri flm. hennar er maður, sem þessum málum er mjög nákunnugur, hv. 3. þm. Norðurl. v., Ólafur Jóhannesson. Með hagkvæmri lausn þessa máls mundi í fyrsta lagi vinnast verulegt hagræði fyrir alla þá, sem mál eiga að sækja eða verja fyrir dómstólum, og í öðru lagi aukin virðing almennings fyrir lögum og rétti, en hennar er vissulega full þörf, ekkert síður nú á tímum en oft áður. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja þetta. Till. skýrir sig sjálf og er að okkar dómi í allshn. eðlileg og sjálfsögð. Þess vegna er mælt með, að hún verði samþykkt.



Herra forseti. Allshn. mælir með samþykkt þáltill. á þskj. 372. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 573, er þáltill. þessi flutt af 6. þm. Norðurl. e., Magnúsi Jónssyni. Það er ekki ástæða til þess að ræða ýtarlega það mál efnislega, sem hér er til umr., eða vandamálið sjálft, þar eð hv. alþm. hafa á yfirstandandi þingi, bæði hér í SÞ. og einnig í hv. Nd., rætt áfengisvandamálið í sambandi við þau frv. til l. og þáltill., er fyrir liggja. Mig langar þó að tefja umr. nokkuð með fáum orðum. Ég geri ráð fyrir, að meira hafi verið rætt um áfengisvandamálið, bæði í þingsölum og utan þeirra, á yfirstandandi þingi en oft áður, þegar undan eru skilin þau þing, er sett hafa ný áfengislög, eins og gert var á þinginu 1933 og þegar mikilsvarðandi endurskoðun á áfengisl. var gerð 1953-1954. En hver er ástæðan? þjóðin var vakin til allalvarlegrar umhugsunar um þessi mál fyrir tæpu ári með Þjórsárdalsslysinu. Ég ætla ekki að fara að ræða það hér né þau viðbrögð, er hæstv. menntmrh, hafði, og þær ráðstafanir, er hann gerði í samráði við hæstv. dómsmrh., enda hefur það komið fram í þskj. Ég álit, að í þessum efnum gerist mörg Þjórsárdalsslys og fæst Þeirra komi á vit almennings. - Er það ekki Þjórsárdalsslys, þegar stúlkum á gagnfræðastigi er visað úr skóla vegna ölvunar, eins og skýrt var frá í einu dagblaði í vetur? Eða er það ekki Þjórsárdalsslys, þegar ungum mönnum er vísað úr menntaskóla vegna ölvunar, eins og komið mun hafa fyrir í vetur? Að nota Þjórsárdalinn, þennan fagra og friðsæla stað, í þessu líkingamáli er e.t.v. ekki rétt. Á þeim fagra stað hafa margir notið hins glæsta útsýnis og þeirrar stórfenglegu náttúrufegurðar, sem þar gefur að líta. Þjórsárdalurinn er sá friðar- og fegurðarreitur, er líkja mætti við æsku- og uppvaxtarár hvers manns. Mér hefur lengi verið minnisstæð setning, er einn mikill skólafrömuður sagði fyrir mörgum árum í blaðaviðtali: „Gefðu mér barnið frá 7-10 ára." Ég skildi ummæli þessa mikla skólamanns þannig, að ef hann fengi að leggja grunninn að námsferli barnsins á réttum tíma, væri vel séð fyrir framhaldinu. - Er það ekki einmitt fræðsla um áfengismál, sem við verðum að leggja meiri rækt við? Ég tel, að hlutlausa fræðslu um áfengismál þurfi að auka stórlega í skólum landsins, en að því er ég bezt veit, er það aðeins einn dag á ári, 1. febr., sem skólunum er gert að skyldu að fræða nemendur sérstaklega um þessi mál. Ef ungmennum á aldrinum 12-18 ára, sem eru innan dyra skólanna, væri veitt skipuleg og hlutlaus fræðsla um áfengisnotkun og áhrif áfengis á líkama og sál mannsins, þá tel ég, að skapast mundi sú sjálfsvirðing hjá unglingunum, er sérstaklega þyrfti að leggja áherzlu á. Sömuleiðis þarf að vekja þá ábyrgðartilfinningu, er hver einstaklingur verður að hafa á sjálfum sér og sinni framtíð á þessu sviði sem öðrum. Skoðun mín er sú, að hin tápmikla æska, sem landið byggir og hefur betri skilyrði til auðugra lífs í landinu en nokkru sinni fyrr, muni ekki bregðast hlutverki sínu, hvorki í þessum efnum né öðrum, ef okkur, sem fullorðnir erum, foreldrum, öðrum uppalendum og forráðamönnum skóla tekst að búa svo að æsku og ungmennum þessa lands, að þau þurfi ekki að leita á náðir Bakkusar, svo sem því miður virðist vera allt of algengt. Félagsskapur og sá jarðvegur, sem unglingurinn vex upp í, ræður miklu um afstöðu ungmenna til þessara mála. Almenningsálitið verður að koma þeim til hjálpar, sem gæta eiga settra laga í þessum efnum hverju sinni. Þegar ég fór að athuga um framsögu fyrir hönd hv. allshn. um þetta mál, fékk ég gefnar upp nokkrar tölur, sem ég vil skýra frá. Sala áfengisverzlunar ríkisins nam á árinu 1955 89.2 millj. kr., en á s.l. ári nam salan rösklega þrisvar sinnum hærri upphæð, 277.6 millj. kr. Tölur þessar gefa að sjálfsögðu ekki rétta hugmynd um aukningu áfengisneyzlunnar á þessu tímabili vegna þeirrar miklu hækkunar, sem orðið hefur á áfengi. Áfengisneyzlan á árinu 1955 var 1.45 lítrar af 10% áfengi á hvert mannsbarn í landinu, en á s.l. ári eða árið 1963 var neyzlan rúmlega 33% hærri eða 1.93 lítrar af 100% áfengi á hvert mannsbarn. Ég hef hér fyrir framan mig skýrslu um áfengisnotkun landsmanna aftur til ársins 1881, en að vísu er það meðaltal 5 ára tímabila til ársins 1950. Skýrsla þessi sýnir, að árið 1963 er áfengisneyzla landsmanna mest á þessari öld. Við verðum að fara aftur til tímabilsins 1896–1900 til þess að fá sambærilega tölu, eða 1.96 lítra á mann. Ef við lítum á árið 1935, sem var fyrsta heila árið eftir að sala sterkra drykkja var leyfð á ný, var neyzlan 0.90 lítrar á mann, en árið 1963 rúmum 114% hærri. Á tímabilinu 1936-1940 var meðalneyzlan 0.88 lítrar á mann á ári, en s.l. ár var hún rúmum 119% hærri en meðaltal fyrrnefnds tímabils. Mér virðist, að hér séu mjög athyglisverðar tölur, er sýna, að áfengisneyzla landsmanna er orðin ískyggilega há og þörf muni vera mikilla almennra aðgerða. Það er vissulega íhugunarefni, að það var einmitt á tveimur síðustu tugum nítjándu aldarinnar, að áfengisneyzlan er sambærileg við líðandi stund. Nefnd sú, er kosin verður af þinginu, ef till. verður samþykkt, má íhuga, að aðrar ástæður lágu til grundvallar þeirri miklu neyzlu, hin mikla örbirgð landsmanna mun hafa ráðið miklu. Nú ræður velsæld mestu, og áberandi er, að kvenfólk og ungmenni neyta nú talsverðs áfengis, er mun hafa verið undantekning í þá daga. Ég skal ekki orðlengja þetta meira, en eins og ég sagði í upphafi, leggur allshn. til, að þáltill. á þskj. 372 verði samþykkt. N. er ljóst, að hér erum mikið og vandasamt verk að ræða. Með leyfi forseta, vil ég lesa till.: „Alþingi ályktar að kjósa nefnd sjö alþingismanna til þess að rannsaka svo sem verða má ástandið í áfengismálum þjóðarinnar og eðli og orsakir þessa mikla vandamáls. Skal n. jafnframt kynna sér framkvæmd áfengisvarna, starfsemi bindindissamtaka og endurskoða eftir þörfum gildandi löggjöf um áfengismál. Að loknum athugunum sínum skal n. gera rökstuddar till. um þær úrbætur, er hún telur nauðsynlegar og framkvæmanlegar.“ Það er mikið verk, sem nefnd þeirri verður falið, ef hún verður kosin, að grafa svo djúpt ofan í þetta vandamál, og ég vona, að henni farnist vel. Allshn. telur það mjög vei til fatlið, að í n. verði eingöngu alþm., er litið verður á sem sérstaka fulltrúa þeirra, sem setja skuli lög og reglur að lokinni rannsókn. Á þskj. 573 er þess getið, að Gísli Guðmundsson, hv. 3. þm. Norðurl. e., áskildi sér rétt til þess að flytja viðbótartill., og hefur hann gert það á þskj. 552. Allshn. hefur ekki haft tækifæri til þess að taka afstöðu til brtt. eða viðbótartill. Að mínu viti er hún að engu leyti afgerandi, því að að sjálfsögðu mundu þeir, er kosnir verða, hafa samráð við áfengisvarnaráð og starfandi félagssamtök gegn áfengisbölinu. En samkvæmt brtt. er fyrirskipað, að svo skuli gert. Ég tel, að sá háttur muni verða hafður á, hvort sem brtt. verður samþ. eða ekki, og tek þess vegna ekki persónulega afstöðu til till. En eins og fyrr segir, mælir allshn. einróma með þáltill



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 573, er ég eins og aðrir nm. í allshn, fylgjandi því, að till. á þskj. 372 verði samþykkt. En ég áskildi mér í n., eins og frsm. sagði, rétt til þess að flytja brtt., sem ég reyndar hafði Þá ekki tilbúna, Þegar n. afgreiddi málið, en hef nú flutt á þskj. 552. Brtt. mín eða öllu heldur viðaukatill. á þskj. 552 er þess efnis, að þegar 7 manna þm. nefndin gerir till. sínar um þær úrbætur, er hún telur nauðsynlegar og framkvæmanlegar, eins og það er orðað í till., þá skuli hún gera þessar till. í samráði við áfengisvarnaráð og starfandi félagssamtök gegn áfengisbölinu. Mér finnst það tilhlýðilegt, að ákveðið sé í ályktuninni sjálfri, að samráð skuli haft við þessi gagnmerku samtök, sem starfað hafa af dugnaði og fórnfýsi gegn þeirri plágu, sem hér erum fjallað. Og ég tel, að þessi viðbót við till. gefi henni æskilegan blæ. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð. vænti þess, að enginn hv. þm. sé því mótfallinn, að þessi viðauki sé samþykktur.



Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi þakka hv. allshn. fyrir Þær viðtökur, sem þessi till. hefur fengið, en hefði þó ekki staðið upp sérstaklega vegna þess, heldur vegna þeirrar brtt., sem hv. 3. þm. Norðurl. e. hefur hér flutt. Ég get fullkomlega tekið undir öll hans orð um það, að þau samtök, sem hann nefndi, hafa unnið hið merkilegasta starf í þágu bindindismála, og sjálfur ætti ég ekki að hafa á móti því, að samvinna sé við þau höfð, Þar sem ég á sæti m.a. í áfengisvarnaráði og stjórn Landssambandsins gegn áfengisbölinu. En engu að síður mundi ég telja það óæskilegt, að þessi brtt. yrði samþ., og það stafar af því, sem ég veit að allir hv. þm. munu gera sér grein fyrir, að hér er sú sérstæða leið farin um nefndarskipun, að það er ákveðið, að eingöngu alþm. skuli taka sæti í n., og ég gerði grein fyrir því, þegar ég flutti framsögu um málið, að ég teldi æskilegt, að starfshættir þessarar n. yrðu sem allra óbundnastir, og í rauninni tel ég það mjög hæpið og óeðlilegt, að Alþingi fari að segja slíkri n., sem skipuð er eintómum þm., hvernig hún eigi að vinna verk sem þetta. Það er eðlilegt, að það sé mótað, hvaða verk hún á að vinna, en ekki hvaða starfshætti hún hafi. Það geta auðvitað komið til greina ótal aðilar, sem nauðsynlegt er að hafa samráð við. En að binda slíka þm. nefnd á þann veg að fyrirskipa henni beinlínis, að hún skuli hafa samráð við tiltekna aðila, tel ég, að væri ekki til bóta, og þetta er ástæðan til þess, að ekki var í till. sjálfri neitt um það, við hverja þessi n. skyldi tala, við hverja hún skyldi hafa samráð að öðru leyti, og ég hefði talið það langæskilegast, ef hv. fim. brtt. hefði vitjað fallast á að taka hana aftur. Ég veit, að fyrir honum vakir ekki nema gott eitt í þessu máli, en með hliðsjón af þeirri hugsun, sem liggur að baki skipun n., teldi ég, að það væri mjög óheppilegt fyrir n. sjálfa, að hún fengi einhver ákveðin fyrirmæli um það frá þinginu, hvernig hún skyldi haga störfum sínum. Það eru því í fyrsta lagi tilmæli mín til hv. þm., að hann féllist á að taka till, aftur, en að öðrum kosti treysti ég mér ekki fyrir mitt leyti til að mæla með því, að hún sé samþykkt, með allri virðingu fyrir þeim ágætu samtökum, sem þarna erum að ræða.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð í tilefni af ræðu hv. 6. þm. Norðurl. e. Í þeirri till. til þál., sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir að kjósa n. 7 alþm. til þess, eins og það er orðað, að rannsaka svo sem verða má ástandið í áfengismálum þjóðarinnar og eðlilegar orsakir þessa mikla vandmáls. Í brtt. minni á þskj. 552 er ekki gert ráð fyrir neinni breytingu á skipun n. Það er aðeins gert ráð fyrir því, að í till. sjálfri verði tekið fram, að við tillögugerð skuli haft samráð við þau samtök í landinu, sem einkum hafa unnið gegn áfengisbölinu. Hér er ekki sagt, að fara skuli eftir till. þessara aðila, eingöngu að það skuli haft samráð við þá. Að því er ég bezt veit, er það mjög venjulegt orðalag, þegar n. eru settar, að þá sé mælt svo fyrir, að haft sé samráð við hina og aðra aðila í starfi sínu, stéttarfélög, áhugamannafélög og alls konar stofnanir. Það er ekkert óvenjulegt við þetta. Mér finnst þetta tilhlýðilegt, og mér finnst, eins og ég sagði áðan, þetta gefa till. æskilegan blæ. Og ég verð að segja það, að ef ekkert slíkt er í till., er hún að mínum dómi nokkuð blælítil. Hitt má vel vera, að þetta samráð verði haft eigi að síður við Þessi samtök. En hitt hefði mér þótt, eins og ég sagði, tilhlýðilegra, að það væri tekið fram í till. sjálfri, eins og algengt er. Ég tók eftir því, að hv. frsm. allshn. tók ekki afstöðu til þessarar till. En mér til nokkurrar undrunar hefur flm. till. heldur lagzt á móti því, að hún yrði samþykkt, og vildi ég nú biðja hann að athuga, hvort hann sæi ekki ástæðu til þess að endurskoða þá afstöðu sína til málsins. Skal ég svo ekki segja meira um þetta að sinni.



Herra forseti. Á þskj. 418 er till. til þál. um að varðveita Björnsstein á Rifi. Tillgr. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta varðveita svonefndan Björnsstein á Rifi á Snæfellsnesi og búa um hann eftir fyrirmælum þjóðminjavarðar. Skal kostnaður teljast með stofnkostnaði landshafnar á Rifi." Umræddur steinn á sína sögu, sem lifað hefur með þjóðinni nú um nærri 5 alda skeið. Sagan segir, að Björn ríki Þorleifsson hafi árið 1467 komið út á Snæfellsnes og hafi þá slegið í bardaga milli hans og enskra kaupmanna, sem þar ráku þá óleyfilega verzlun. Viðureign þessi var hörð, og er sagt, að Björn hirðstjóri og menn hans hafi barizt vasklega, en hafi að lokum hörfað undan fyrir ofurefli liðs, en bardaganum lauk á umræddum steini og þar á Björn að hafa verið hálshöggvinn. Síðan hefur bjarg þetta eða steinn verið nefndur eftir Birni og kallaður Björnssteinn. Það er annað, sem tengt er atburði þessum og einnig hefur geymzt með þjóðinni um fimm aldir, en þar á ég við viðbrögð og svör húsfreyju Björns ríka, Ólafar Loftsdóttur. En hún á að hafa sagt, þegar hún frétti fall bónda síns: „Eigi skal gráta Björn bónda, heldur safna liði og hefna." Eins og segir í grg. fyrir till., er steinn þessi á umráðasvæði landshafnarinnar á Rifi. Hann er nú að miklu leyti grafinn í sandinn, en þar sem búast má við miklu jarðraski samfara hafnarbyggingunni, þarf að hafa með því vakandi auga, að þessar fornu minjar liði ekki undir lok og að búið verði um steininn eftir fyrirmælum þjóðminjavarðar, eins og tillgr. kveður á um. Og það er ekki óeðlilegt, eins og á stendur, að kostnaðurinn við þær aðgerðir, sem hér er þörf á, verði greiddur og talinn með í stofnkostnaði landshafnarinnar. Fyrir því leyfir fjvn. sér að mæla með samþykkt þessarar till.



Herra forseti. Allshn. hefur haft til meðferðar till. á þskj. 434 um endurskoðun laga um félagsheimili og um eflingu félagsheimilasjóðs. Jafnframt hafði n. til athugunar brtt. á þskj. 460 frá hv. þm. Ásgeiri Péturssyni, sem þá átti sæti hér á hinu háa Alþingi. Nm. urðu sammála um þá afgreiðslu till., sem gerð er grein fyrir í nál. á þskj. 660. Hefur þá till., eins og hún lá fyrir í öndverðu, verið breytt lítils háttar, en þó ekki mikið, og tekin upp að nokkru leyti brtt. á þskj. 460. Má raunar telja, að breyting sú, sem gerð er á sjálfri till., sé fremur orðalags- en efnisbreyting. Samkv. till. n. á þskj. 660 mundi ályktunin hljóða svo, ef samþykkt verður, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta fram fara endurskoðun á gildandi lögum um félagsheimili með Það fyrir augum, að félagsheimilasjóður verði efldur og að eðlileg skilyrði heilbrigðs félags- og menningarlífs verði sköpuð í sem flestum byggðarlögum landsins. Jafnframt verði athugaðir möguleikar til að ráða fram úr þeim vandræðum, sem fjárskortur félagsheimilasjóðs hefur valdið einstökum héruðum. Stefnt verði að því í hinni fyrirhuguðu löggjöf um félagsheimili, að forráðamönnum þeirra verði framvegis gert kleift að efla menningarlega fræðslu- og skemmtistarfsemi í ríkara mæli en unnt hefur verið fram að þessu. Endurskoðuninni skal lokið fyrir samkomudag næsta reglulegs Alþingis.“



Herra forseti. Till. þessi, sem hér er til umr., er á þá leið, að Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um, að stofnuð verði og starfrækt tunnuverksmiðja á Skagaströnd, svo fljótt sem við verður komið. Þessari till. var vísað til allshn. Er n. tók till. til meðferðar, komu fram þau sjónarmið innan n., að menn ættu erfitt með að taka afstöðu til þess, hvort þeir vildu styðja að Því, að tunnuverksmiðja yrði reist á Skagaströnd, án þess að áður færu fram undirbúningsathuganir á því máli. Þess vegna náðist innan n. samkomulag um að breyta till., eins og fram kemur í nál. og brtt. á þskj. 650. En þessar brtt. eru í aðalatriðum í því fólgnar, að í stað þess að hlutast til um, að stofnuð verði og starfrækt tunnuverksmiðja á Skagaströnd, svo fljótt sem við verður komið, þá verði látin fara fram athugun á því, hvort heppilegt sé að reisa tunnuverksmiðju á Skagaströnd til að bæta úr hinu ótrygga atvinnuástandi, sem þar hefur ríkt. En jafnframt er í þessari brtt. undirstrikað, að með fyrirætlunum um tunnuverksmiðju á Skagaströnd er vitaskuld að því miðað að auka tunnusmiðina innanlands, en það er ekki hugsað á þeim grundvelli, að tunnusmiði á Skagaströnd drægi úr innlendri tunnusmíði annars staðar. Nm. voru, eins og ég hef áður sagt frá, sammála um að mæla með till. með þessum breytingum, sem koma fram á Þskj. 650, en einn nm., hv. 3. þm. Norðurl. e., áskildi sér þó rétt til að flytja frekari brtt. eða fylgja öðrum slíkum till., er fram kynnu að koma.



Herra forseti. Þegar till, sú, sem hér liggur fyrir til umr. á Þskj. 449, var lögð fram, flutti ég brtt. á Þskj. 471, þess efnis, að till. væri breytt í það form, að rekstur áður nefndrar tunnuverksmiðju gæti hafizt ekki síðar en í ársbyrjun 1965. Þegar þetta mál kom fyrir allshn., sem ég á reyndar sæti í, lá það ljóst fyrir, að ekki mundi verða samkomulag í n. um till., eins og hún lá fyrir frá flm., og að brtt. sú, sem ég hef flutt, mundi eiga enn minna fylgi að fagna. Eini möguleikinn til að koma einhverju fram í málinu virtist vera að leita eftir samstöðu um brtt. Þá, sem nú hefur verið lögð fram á þskj. 650. Hún fjallar um það, að athugun verði gerð á þessu máli, en ekki, að ákvörðun sé tekin, eins og flm. höfðu lagt til, og ég hefði talið það vissulega æskilegast, að þingið hefði samþykkt að hefjast handa í þessu máti. En þar sem það bættist við. að ljóst var, að engin till. um þetta mál kæmist á dagskrá sameinaðs þings, nema fullkomin samstaða væri um till., þá tók ég þá ákvörðun að styðja brtt. á Þskj. 650, enda þótt ég skrifaði undir nál. með fyrirvara, þar sem það er enn þá mín óbreytta skoðun, að það sé sjálfsagt og framkvæmanlegt að hefja framkvæmdir við byggingu tunnuverksmiðju á Skagaströnd þegar í stað eða sem sagt, að henni verði lokið fyrir ársbyrjun 1965. En af fyrrgreindum ástæðum er afstaða mín þessi, og ég lýsi því þá einnig yfir, að brtt. á þskj. 471 er dregin til baka.



Herra forseti. Á þskj. 51 er till. til þál., sem flutt er af þm. Vesturlandskjördæmis, um jarðhitarannsóknir og jarðhitaleit í Borgarfjarðarhéraði. Skal m.a. í því sambandi athuga möguleika á hitaveitu fyrir Borgarnes. Till. þessari var vísað til fjvn. til athugunar og umsagnar. Á síðustu þingum hafa komið fram allmargar till. frá ýmsum þm., sem hafa gengið í sömu átt, en hverum sig bundin við ákveðin jarðhitasvæði. Með síaukinni tækni og þekkingu manna á hagnýtingu jarðhitans hefur stóraukizt áhugi almennings í landinu á víðtækum rannsóknum í þessum efnum. Allmikill atvinnurekstur hefur risíð upp í skjóli þessara náttúruauðlinda. Á ég þar við gróðurhúsareksturinn. En auk þess er jarðhitinn notaður í æ ríkari mæli til upphitunar húsa. Hefur það oft ráðið úrslitum um staðsetningu á opinberum byggingum úti á landsbyggðinni, svo sem skólabyggingum og byggingu félagsheimila eða annarra samkomuhúsa, ef nægur jarðhiti hefur verið fyrir hendi á viðkomandi stað. Er það skiljanlegt, þegar haft er í huga, hve mikinn sparnað getur af slíku leitt. Það er álit hv. fjvn., eins og fram kemur í grg. fyrir till. þeirri, sem hér er til umr. og n. hefur leyft sér að flytja á Þskj. 524, að ályktun Alþingis í þessum efnum beri að miða við landið í heild. Till. þessi hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. , að hún hlutist til um, að á vegum jarðhitasjóðs verði hið fyrsta hafizt handa um nauðsynlegar frumathuganir á jarðhitasvæðum víðs vegar um landið. Að því loknu verði framkvæmdar tilraunaboranir. Skal fyrst hefja framkvæmdir á þeim jarðhitasvæðum, þar sem helzt er að vænta góðs árangurs og þar sem aðstaða að öðru leyti er bezt til hagnýtingar orkunnar. Þar sem till. þessi er flutt af n. og þar sem einnig má líta svo á, að hún sé afgreiðsla n. á till. til þál., sem er á þskj. 51 og n. hefur haft til athugunar, þá vænti ég þess, að till. þessi verði afgr. sem ályktun Alþingis að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Fjvn. fékk till. á þskj. 261 til athugunar, og var gert ráð fyrir því, að hv. 2. þm. Norðurl. v., Gunnar Gíslason, hefði framsögu af hálfu meiri hl. n. eða fyrir álitinu á þskj. 534. En vegna fjarveru hans hef ég tekið það að mér. Eins og fram kemur í nál., var till. þessi send til umsagnar biskupi og kirkjuráði, og mæltu báðir þessir aðilar með því, að till. yrði samþ. óbreytt, og gerum við, sem stöndum að nál. á þskj. 534, það að till. okkar, að till. þessi, eins og hún er á þskj. 261, verði samþ. óbreytt.