Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 6 liggur fyrir till. til þál. um afvopnun og takmörkun vígbúnaðar. Þessi till. er flutt í nafni þingflokks sjálfstæðismanna, þannig að allur þingflokkurinn stendur að flutningi till. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að brýna nauðsyn beri til að þjóðir heims, og ekki síst kjarnorkuveldin, sameinist um raunhæfa stefnu í afvopnunarmálum, sem leitt geti til samninga um gagnkvæma og alhliða afvopnun þar sem framkvæmd verði tryggð með alþjóðlegu eftirliti. Jafnframt ályktar Alþingi að fela utanrrh. að láta gera úttekt á þeim hugmyndum, sem nú eru uppi um afvopnun og takmörkun vígbúnaðar, með sérstöku tilliti til legu Íslands og aðildar þjóðarinnar að alþjóðlegu samstarfi. Á grundvelli slíkrar skýrslu verði síðan leitað samstöðu meðal stjórnmálaflokkanna um sameiginlega stefnu í þessum málum.“ Þessi till. er tvíþætt eins og menn sjá. Fyrri mgr. er almenn yfirlýsing um nauðsyn samkomulags um afvopnun, eins konar hvatning til þjóða heims, og þá ekki síst kjarnorkuveldanna, að þær sameinist um raunhæfa stefnu í afvopnunarmálum sem geti leitt til samninga um gagnkvæma og alhliða afvopnun. Síðari hlutinn snýr sérstaklega að Íslandi. Þar er sérstakur kafli um hagsmuni Íslands í þessu efni, að gerð sé úttekt á þeim hugmyndum sem nú eru uppi um afvopnun og takmörkun vígbúnaðar með sérstöku tilliti til legu Íslands og aðildar okkar að alþjóðlegu samstarfi. Ég hygg að till. í þessum dúr sé algert nýmæli í tillöguflutningi um afvopnunarmál og takmörkun vígbúnaðar hér á hv. Alþingi. Það hafa verið miklar umræður um þessi mál undanfarna mánuði og reyndar undanfarin ár. Það sést m.a. á því, að hér liggja nú fyrir þrjár þáltill. sem tengjast afvopnunarmálum. Það er enginn vafi á að það hefur verið vaxandi ótti meðal almennings við hið gífurlega vígbúnaðarkapphlaup og mikill ótti meðal almennings um allan heim við þær auknu birgðir kjarnorkuvopna sem hlaðast upp og enginn virðist fá rönd við reist. Þessar hugmyndir hafa leitt til mikilla umræðna um friðar- og afvopnunarmál. Þessi till. er hér flutt til að varpa nokkuð öðru ljósi á þessi mál en hingað til hefur verið gert í umr., bæði hér á hv. Alþingi og reyndar annars staðar í þjóðfélaginu. Stefnan í öryggismálum Íslands, sem nýtur stuðnings mikils meiri hluta þjóðarinnar, er ljós. Höfuðþættir hennar eru aðildin að Atlantshafsbandalaginu og varnarsamstarfið við Bandaríkin. Gegn þessari stefnu hefur að vísu einn stjórnmálaflokkur, Alþb., barist og ýmislegt bendir til þess að hann hafi nú fundið liðsinni í Kvennalistanum að því er þá stefnu varðar, en aðrir íslenskir stjórnmálaflokkar hafa staðið dyggan vörð um þessa grundvallarþætti íslenskrar utanríkisstefnu og segja má að fylgi þjóðarinnar við hana hafi verið staðfest í mörgum kosningum allar götur frá 1949, er Ísland gerðist aðili að Atlantshafsbandalaginu. Það hafa komið fram á undanförnum árum hugmyndir um aukna þátttöku Íslands í eigin vörnum og aukna þátttöku Íslands í ákvörðunum sem lúta að varnaraðgerðum hér á landi. Þó að ágreiningur hafi verið um aðild okkar að Atlantshafsbandalaginu og ágreiningur hafi verið um dvöl varnarliðsins hér á landi bendir ýmislegt til að hægt væri að ná samstöðu meðal stjórnmálaflokka um þennan þátt málsins, þ.e. að við Íslendingar reynum að afla okkur meiri þekkingar í þessum efnum og að við séum reiðubúnir að leggja sjálfir mat á einstakar aðgerðir í öryggismálum sem til greina kemur að hafa uppi hér á landi. Þetta hefur nokkuð komið til umræðu á Alþingi síðustu vikur og mér hefur virst vera mjög vaxandi skilningur á þessu etni á hv. Alþingi. Ég bendi í þessu sambandi á að á síðasta þingi fluttu fulltrúar þriggja flokka þáltill. um sérstakan ráðgjafa í öryggismálum, en sú till. varð ekki útrædd. Það má segja að tvær hliðar séu á öryggismálum þjóðarinnar. Annars vegar er sú hlið sem lýtur að því að tryggja öryggi okkar með varnarviðbúnaði og hins vegar sú sem lýtur að afvopnun og takmörkun vígbúnaðar. Þessir þættir eru mjög nátengdir. Það má m.a. sjá á því, að þegar utanríkisráðherrafundur Atlantshafsbandalagsins þann 12. des. 1979 tók ákvörðun um endurnýjun á meðallangdrægum kjarnorkueldflaugum á vegum bandalagsins í Evrópu var jafnframt í þeirri ályktun ákveðið að taka upp viðræður um niðurskurð slíkra vopna í álfunni. Þær viðræður hafa nú staðið yfir alllengi og verið mikið í fréttum undanfarna daga. Ég skal koma nánar að þeim á eftir. Umræður hér á landi um afvopnunarmál og takmörkun vígbúnaðar einkennast of mikið af óskhyggju frekar en raunsæju mati á vænlegum leiðum. Flestar þær tillögur sem fluttar hafa verið um þessi mál á hv. Alþingi, og reyndar á ýmsum öðrum vettvangi í þjóðfélaginu, hafa ekki beinlínis tekið mið af innlendu mati eða íslenskum öryggishagsmunum, heldur hefur oft verið um að ræða að teknar yrðu upp erlendar hugmyndir og erlendar tillögur. Þær hafa t.d. gengið eins og rauður þráður í gegnum starfsemi friðarhreyfinganna. Þar nefni ég t.d. hugmyndina um frystingu kjarnorkuvopna, sem upphaflega kom upp í Bandaríkjunum, en hefur verið mikið á dagskrá friðarhreyfinganna bæði í Evrópu og í Bandaríkjunum. Ég held að menn hljóti að geta sameinast um að það sé ekki vænlegt að láta óskhyggju ráða ferðinni í umr. um jafnalvarlegt málefni og stríð og frið. Eftir því sem innlend þekking á herfræðilegum þáttum hefur aukist, og mun vonandi aukast, hefur það komið í ljós að það er vaxandi skilningur meðal landsmanna á stefnu þjóðarinnar í öryggismálum og að samstaða hefur aukist innanlands um ýmsa þætti þeirrar stefnu. Ég held að það sé mjög æskilegt að sams konar þróun geti einnig orðið að því er snertir afstöðuna til afvopnunarmála. Á því sviði þurfa að liggja fyrir hjá íslenskum stjórnvöldum skýrir og þaulhugsaðir kostir. Það er á fáum sviðum stjórnmálanna eins auðvelt að láta umræðuna stjórnast af tilfinningum einum saman og einmitt á þessu mikilvæga sviði. Tilfinningarnar eiga mjög greiða leið inn í alla umræðu um friðar- og afvopnunarmál. Friðarumræðurnar hafa sett verulegan svip á stjórnmálalíf á Vesturlöndum undanfarin misseri. Þessi umræða snýst í rauninni um það, með hvaða hætti á að takmarka vígbúnað og skera niður vopnakerfið. Um þessi mál er hvarvetna rætt á alþjóðavettvangi nú, þar sem stjórnmálamenn og stjórnarerindrekar hittast. Þessi umræða hefur verið mjög fyrirferðarmikil í þjóðfélagi okkar að undanförnu. Það hefur ríkt viss ágreiningur í þeim efnum. Það hefur t.d. verið lagt mismunandi mat á starfsemi friðarhreyfinganna. Það hefur líka verið lagt nokkuð mismunandi mat á vopnabúnað og vígbúnað stórveldanna eftir því hvaða stjórnmálaflokkum menn hafa fylgt. En ég skal ekki ýfa upp þær umr. í framsöguræðu fyrir þessari till. Grundvöllur till. er fyrst og fremst að reyna að skapa grundvöll þess að hægt sé að ná sem víðtækastri samstöðu hér innanlands í þessum mikilvæga málaflokki. Við Íslendingar höfum lítið látið að okkur kveða á alþjóðavettvangi í þessu efni. Það er e.t.v. eðlilegt. Við erum lítil þjóð, sem er ekki fjölmenn á alþjóðasamkomum. Ég held hins vegar að smáþjóðir hafi verulegt erindi í þessa umræðu og í þá tillögugerð sem nauðsynlegt er að fram fari á alþjóðavettvangi í þessu efni. Við látum okkur venjulegast nægja að benda á að við séum vopnlaus þjóð og við séum þess vegna meiri afvopnunarsinnar en flestir aðrir. Ég held að svo einfaldar röksemdir dugi ekki lengur, hvorki í umræðum innanlands né utan. Það er skoðun flm. þessarar tillögu, að það þurfi að móta markvissa og samræmda stefnu Íslands í afvopnunarmálum þar sem tekið sé mið af íslenskum hagsmunum. Forsenda þess að slík stefna verði mörkuð er sú alhliða úttekt sem hér er hvatt til að gerð verði. Menn spyrja e.t.v.: Eru til einhverjir íslenskir sérhagsmunir í þessu efni? Fara ekki hagsmunir alls heimsins saman þegar óttinn við kjarnorkustyrjöld er annars vegar? Víst má það til sanns vegar færa. Ef svo hörmulega skyldi til takast að kjarnorkustríð brytist út kemba menn sennilega ekki hærurnar, hvorki á Íslandi né í þeim heimshlutum sem fjarlægir eru. Ef við hins vegar skoðum þá umræðu sem fram fer og tillögugerðina er alveg ljóst að þær tillögur sem uppi eru snerta íslenska hagsmuni á mismunandi hátt. Það er einmitt tilgangur þessarar till. og úttektarinnar sem till. gerir ráð fyrir, að við reynum að átta okkur á því hvernig hinar einstöku tillögur sem uppi eru á alþjóðavettvangi snerta íslenska hagsmuni fyrst og fremst. Árið 1978 var skipuð sérstök öryggismálanefnd, sem var skipuð á grundvelli samkomulags milli Alþb., Alþfl. og Framsfl. í kjölfar stjórnarmyndunar það haust. Það er athyglisvert að þegar erindisbréf hennar er lesið sést þar hvergi vikið beint að afvopnunarmálum, þótt nefndinni sé að vísu falið að fjalla um hugmyndir um friðlýsingu, friðargæslu og eftirlit á Norður-Atlantshafi. Starfsemi öryggismálanefndar hefur verið til góðs. Sú upplýsingastarfsemi sem fram hefur farið á vegum hennar hefur aukið skilning manna á þessari umræðu. Þau rit sem hún hefur látið frá sér fara hafa varpað ljósi á þá þætti sem fjallað er um í þeim ritum. Hins vegar fjalla afvopnunarmálin um miklu víðtækara svið en bara friðlýsingu, friðargæslu og eftirlit á Norður-Atlantshafi. Það má glöggt sjá m.a. af þeim umr. sem fram fóru á aukaallsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna sumarið 1982 um friðar- og afvopnunarmál og þingflokkarnir áttu fulltrúa á. Það má enn fremur sjá á þeim umr, sem átt hafa sér stað á Madrid-ráðstefnunni um öryggismál og samvinnu í Evrópu. En á hvorugum þessum vettvangi hafa Íslendingar kynnt sínar hugmyndir um afvopnun eða takmörkun vígbúnaðar, sem byggðar væru á þeirra eigin mati og eigin niðurstöðum. Til að bregða nokkru ljósi á hvað hér er um víðtæka tillögugerð að ræða og hve þessar umræður fara fram á mörgum stöðum er rétt að rekja aðeins nokkra þætti sem fram hafa farið. Í fyrsta lagi er rétt að minna á að í Genf starfar afvopnunarnefnd Sameinuðu þjóðanna. Sú nefnd hefur fyrst og fremst haft það verkefni að reyna að hrinda í framkvæmd ályktunum fyrsta aukaallsherjarþings Sameinuðu þjóðanna um friðar- og afvopnunarmál, sem haldið var 1978. Menn voru nokkuð bjartsýnir eftir það þing, því að samkomufag náðist um ákveðna tillögugerð og afvopnunarnefndin í Genf átti síðan að reyna að hrinda þeim tillögum í framkvæmd, en því miður hefur lítill árangur orðið í því enn og starf nefndarinnar orðið til lítils. Í öðru lagi má minna á svokallaðar SALT-viðræður, sem hófust 1969. Á þeim vettvangi hafa verið undirrituð tvö samkomulög. Annars vegar er samkomulag sem fjallar um takmörkun langdrægra kjarnorkuvopna og hinn samningurinn, svokallaður SALT-2 samningur, var um takmarkanir á langdrægum eldflaugum svo og eldflaugum sem skotið væri frá kafbátum. Síðari samningurinn hefur ekki verið staðfestur, en aðildarríkin, þ.e. Sovétríkin og Bandaríkin, hafa a.m.k. í orði kveðnu viljað standa við þennan samning þó að staðfesting hafi ekki átt sér stað. En á grundvelli þess samnings og reyndar á víðtækara sviði hófust síðan viðræður á ný í júní 1982, svokallaðar START-viðræður, en í þeim viðræðum hafa stórveldin skipst á tillögum og hugmyndum um niðurskurð langdrægra kjarnorkuvopna. Í þriðja lagi má minna á þær umræður sem nú ber hvað hæst í fréttum, þ.e. umræður um meðaldræg kjarnorkuvopn í Evrópu, svokallaðar INF-viðræður í Genf. Þær viðræður hófust á grundvelli samþykktar utanríkisráðherrafundar Atlantshafsbandalagsríkjanna 1979, þegar tekin var ákvörðun um að setja niður meðaldrægar eldflaugar í Evrópu í des. 1983 ef ekki tækist fyrir þann tíma að ná samkomulagi um takmörkun meðaldrægra kjarnorkuvopna í Evrópu. Í fjórða lagi er rétt að minna á Madrid-ráðstefnuna, sem er tiltölulega nýlokið. Sú ráðstefna var haldin í framhaldi af Helsinki-sáttmálanum. Nú hefur verið ákveðið eins konar framhald þeirrar ráðstefnu í Stokkhólmi, sem hefjast mun eftir áramót, en þar er fyrst og fremst fjallað um öryggismál og samvinnu ríkja í Evrópu. Í fimmta lagi má minna á að árið 1973 hófust í Vínarborg viðræður fulltrúa Atlantshafsbandalagsríkjanna og Varsjárbandalagsríkjanna um samdrátt herafla í Mið-Evrópu, þ.e. svokallaðar MBFR-viðræður. Þær hafa ekki leitt til samkomulags og reyndar deila menn enn um viss grundvallaratriði - atriði sem ættu að geta verið óumdeildar staðreyndir, eins og t.d. það hversu fjölmennur herafli Varsjárbandalagsríkjanna sé í dag á samningssvæðinu. Í sjötta lagi er rétt að minna á samning frá 1968, sem tók gildi árið 1970, um bann við frekari dreifingu kjarnorkuvopna. Í þeim samningi er gerð tilraun til að stöðva dreifingu kjarnorkuvopna til fleiri landa. Með þessum samningi tókust kjarnorkuveldin þá skyldu á herðar að dreifa hvorki vopnum né tækni, sem gæti komið að gagni við kjarnorkuvopnasmíði, til ríkja sem ekki hefðu kjarnorkuvopn. Því miður hafa mörg ríki neitað að undirrita þennan samning. Síðast þegar ég vissi til höfðu um 45 ríki ekki undirritað hann og þar á meðal ríki sem talið er að séu mjög nálægt því að geta smíðað kjarnorkuvopn. Má þar nefna Indland, Ísrael, Pakistan og Suður-Afríku. Það er talið að sumar þessar þjóðir hafi jafnvel kjarnorkuvopn nú, eins og t.d. Indland, en hinar gætu auðveldlega smíðað þau með stuttum fyrirvara. Þá er vitað að fleiri þjóðir hafa í huga að smíða kjarnorkuvopn. Þar má nefna Argentínu, Brasilíu, Írak, Suður-Kóreu og Taiwan - svo að ekki sé minnst á Lýbíu svo þokkalegt sem það er nú að vita af slíkum vopnum í höndum Ghaddafi Lýbíuforseta. Þessi samningur hefur sem sagt ekki náð þeim tilgangi sem upphaflega var ætlast til, en að því er að sjálfsögðu unnið á alþjóðavettvangi að fá fleiri ríki til að undirrita. Rétt er að benda á að Kína hefur ekki heldur undirritað þennan samning þó það teljist eitt af kjarnorkuveldunum í dag. Í sjöunda lagi er rétt að minna á hugmyndir sem uppi hafa verið um takmörkun vígbúnaðar í hafinu. Ríkisstjórn Íslands er reyndar á vettvangi sameinuðu þjóðanna þátttakandi í flutningi slíkrar till. ásamt fleiri þjóðum. Í áttunda lagi má nefna hugmyndir um kjarnorkuvopnalaus svæði t.d. á Norðurlöndum, í Mið-Evrópu og reyndar víðar. Við höfum haft tilhneigingu til að grípa slíkar hugmyndir á lofti án þess að kanna betur og nánar hvað í þeim felist, en auðvitað er nauðsynlegt að slíkar hugmyndir séu skoðaðar beint út frá íslenskum hagsmunum. Alls staðar í þeim átta liðum sem ég hef rakið fara fram ítarlegar umræður um afvopnunar- og friðarmál á hinum ýmsu stöðum. Á mörgum þessum stöðum er fjallað um hugmyndir og tillögur sem beint snerta Ísland án þess að við gerum nokkuð til að láta okkar rödd heyrast á þessum vettvangi og jafnvel án þess að við kynnum okkur til hlítar hvað þarna er um að vera. Till. sem hér er flutt hefur fyrst og fremst þann tilgang að við gerum nákvæma úttekt á þeim hugmyndum sem uppi eru og reynum að ná sem víðtækastri samstöðu hér innanlands um sameiginlega stefnu í þessum málum. Í till. er gagngert sagt, að leitað verði á grundvelli slíkrar úttektar samstöðu meðal stjórnmálaflokkanna um sameiginlega stefnu í þessum málum. Í öryggismálanefndinni, sem ég gat um áðan og sett var á stofn 1978, sitja fulltrúar allra þingflokka, nema þeirra nýju flokka sem tóku sæti á Alþingi eftir síðustu kosningar, og þarf að sjálfsögðu að kanna aðild þeirra að öryggismálanefndinni. Nefndin hefur ekki tillögurétt samkv. erindisbréfi sínu, heldur á hún fyrst og fremst að afla gagna og gefa út álitsgerðir um öryggismál íslenska lýðveldisins. Það væri ekki óeðlilegt, og á það er bent í grg. með þessari till., ef þessi till. næði fram að ganga, að hæstv. utanrrh. fengi öryggismálanefnd til að semja þá skýrslu sem í till. er getið. Við það starf mundi einnig reyna á samstöðu stjórnmálaflokkanna og stuðning þeirra við frekari framgang málsins. Herra forseti. Ég hef nú í stórum dráttum gert grein fyrir því hver sé grundvöllur þessarar till. Ég hef ekki viljað gera að umtalsefni í þessari ræðu það sem skilur flokkana að í umræðum um friðar- og afvopnunarmál, heldur leitast við að benda á leiðir sem gætu sameinað íslenska stjórnmálaflokka í þessum mikilvægu málum. Sannleikurinn er sá, að afvopnunarmálin eru flókin og erfið og reyndar fáir sem hafa yfir þau fullkomna yfirsýn, en enginn vafi er á að á alþjóðavettvangi eru þetta þau mál sem hljóta að verða mjög til umræðu á næstu árum og allar þjóðir þurfa að móta sér stefnu í. Ég vil, herra forseti, gera þá till. að þegar þessum hluta umr. lýkur verði till. vísað til meðferðar utanrmn.



Herra forseti. Mig langar til að beina tveimur spurningum til flm. þessarar till.: Í fyrsta lagi langar mig til að spyrja þá um hvað þeir eigi við með orðinu „raunhæfa“ í 1. mgr. till. Í grg. með till. kemur ekkert fram um það, hverja þeir telji vera raunhæfa stefnu kjarnorkuveldanna í afvopnunarmálum. Í öðru lagi langar mig til að spyrja um atriði sem kemur fram í 2. mgr. þessarar till., en þar leggja flm. til, með leyfi forseta, „að láta gera úttekt á þeim hugmyndum, sem nú eru uppi um afvopnun og takmörkun vígbúnaðar, með sérstöku tilliti til legu Íslands og aðildar þjóðarinnar að alþjóðlegu samstarfi.“ Mig langar til að spyrja flm. hvernig þeir hugsi sér að láta gera úttekt á hugmyndum um afvopnun án þess að tekið sé sérstakt tillit til, og það verði tekið fram í till. sjálfri, eðlis þeirra vopna sem hér er um að ræða.



Herra forseti. Með till. þessari, sem frsm. hefur hér nýlokið við að kynna, um afvopnun og takmörkun vígbúnaðar, er hreyft mjög tímabæru og merku máli. Út af fyrir sig má segja að það sýni hve tímabær og merk afvopnunar- og friðarmálin eru að mati Alþingis að nú skuli liggja fyrir þrjár tillögur sem um þau fjalla, en þetta er hin fyrsta af þeim, sem borin var fram hér í þingbyrjun. Við Íslendingar höfum lengi látið lönd og leið þá miklu umræðu um friðar- og öryggismál, sem átt hefur sér stað á síðustu árum og reyndar miklu lengur, með öðrum þjóðum. Það er fróðlegt að velta því fyrir sér hverjar eru ástæður þess fásinnis, ef svo mætti kalla. Er hér við að fást svo risavaxið og jafnvel ógnvænlegt málefni að við treystum okkur ekki til þess að eiga þátt í umr. nema kannske svona rétt úti á jaðri? Eða er ástæðan sú, að við höfum talið að okkur skorti sérfræðiþekkingu á úrræðum í afvopnunarmálum og úrræðum til takmörkunar vígbúnaðar? Eða er ástæðan e.t.v. sú, að vegna þess að við höfum engan her á eigin vegum, þó svo við höfum ágætt varnarlið í landinu, teljum við okkur þess vanbúna að ræða um vopnakerfi og vígbúnað, sem eru þó svo snar þáttur í þjóðfélagsumræðunni með öllum nálægum þjóðum. Það er e.t.v. erfitt að svara þessum spurningum, en ég hugsa að allir þessir þrír þættir, sem ég nefndi, eigi hér einhvern hlut að máli og kannske fleiri. Sú till. sem hér er borin fram á þskj. 6 um afvopnun og takmörkun vígbúnaðar minnir okkur á þá staðreynd, að þessi mál ganga ekki lengur hjá garði okkar Íslendinga án þess að þau komi okkur við og án þess að við verðum að marka okkur afstöðu til þeirra, hvort sem okkur líkar það betur eða verr. Það er vissulega kominn tími til þess að rödd Alþingis heyrist, þar sem því er skorinort lýst yfir að brýna nauðsyn beri til að þjóðir heims, og þá ekki síst kjarnorkuveldin, sameinist um raunhæfa stefnu í afvopnunarmátum, sem leitt geti til samninga um gagnkvæma og alhliða afvopnun. En þá er vitanlega nauðsynlegt að menn átti sig á þeirri spurningu og því orði sem hv. 11. þm. Reykv. vék hér að áðan, því að það er vitanlega kjarni málsins hvað er raunhæft í þessum efnum, og sýnist kannske sitt hverjum um það mál. Það sem ég nefndi er ekki síst áríðandi nú um stundir, þegar miklir og afdrifaríkir atburðir eru að gerast í varnar- og vígbúnaðarmálum Evrópu og Bandaríkjanna, þar sem ábyrgðin og ákvörðunartakan hvílir þungt á því varnarbandalagi m.a. sem við erum þátttakendur í, Atlantshafsbandalaginu. Ég hugsa að það hafi margir orðið fyrir vonbrigðum, þegar fregnir bárust um að fulltrúar Sovétríkjanna gerðu sér lítið fyrir og slitu afvopnunarviðræðunum í Genf um meðaldrægar kjarnaflaugar og gengu út af fundum þar. Ég sagði: það hafa ugglaust margir orðið fyrir vonbrigðum með þá niðurstöðu, en ugglaust hefur hún ekki valdið undrun manna vegna þess að því var löngu yfirlýst af fulltrúum Sovétríkjanna að þeir mundu grípa til þess ráðs ef Atlantshafsbandalagið héldi fast við áform sín sem samþykkt höfðu verið um uppsetningu eldflauga í ýmsum Evrópuríkjum. Engu að síður höfðu menn vonað í lengstu lög að Sovétríkin mundu ekki grípa til þess ráðs, þar sem samkomulag og samningar eru ólíkt betri en vopnuð átök - eru vitanlega eina leiðin til þess að komast að friðsamlegri niðurstöðu í þessum efnum, jafna ágreininginn og móta þá málamiðlunarstefnu sem stórveldin bæði, sem þarna eiga hlut að máli, geta sætt sig við. Nú hafa þeir ánægjulegu atburðir gerst að bréf hefur borist frá félaga Andropov, þar sem hann gefur til kynna að Sovétríkin séu fús til framhaldandi viðræðna og er það vel. Nú horfa samt mál svo, að Atlantshafsbandalagið mun halda fast við þá fyrirætlun sína að byrja á því að koma fyrir Pershing-eldflaugum í Vestur-Þýskalandi og stýriflaugum í öðrum fjórum Evrópulöndum í samræmi við fyrri samþykktir sínar og sem mótvægi við þann kjarnorkubúnað Sovétríkjanna sem þegar er fyrir hendi í Evrópu. Þessi framkvæmd mun vitanlega kalla á svipaðar framkvæmdir Sovétríkjanna í löndum Austur-Evrópu, eins og tilkynnt var af miðstjórn Sovétríkjanna fyrir um það bil tveimur vikum. Þau vopn verða þá til viðbótar þeim 243 S-20 flugskeytum, sem Sovétríkin hafa þegar sett upp í Evrópu, og þeim 232 S-4 eldflaugum þeirra, sem þar eru fyrir og standa þar á skotpöllum. Ákvörðun Atlantshafsbandalagsins var tekin í ljósi þessara yfirburða Sovétríkjanna á sviði kjarnorkueldflauga í Evrópu og sem svar við þeim. Síðustu mánuðina hafa menn þó alið þá von í brjósti, að í stað fjölgunar eldflauga í Evrópu mundi saman draga í Genfarviðræðunum um fækkun kjarnorkueldflauga sovétríkjanna í Evrópu, svo að ekki kæmu til framkvæmda þau áform Bandaríkjanna og Atlantshafsbandalagsins sem ég var að lýsa, en þær vonir hafa ekki ræst hvað sem síðar verður í þeim viðræðum sem vonandi eru fram undan og um hefur verið rætt. Nú vita allir menn sem það vilja vita, að því fer fjarri að Evrópa þurfi á nýjum kjarnorkueldflaugum eða vopnafans að halda. Fyrir utan þær eldflaugar sem áður voru nefndar ræður Atlantshafsbandalagið í dag yfir 6 þús. kjarnorkuvopnum í Evrópu. Sambærileg tala að því er Sovétríkin varðar er talin vera 9–12 þús. Þessu til viðbótar ráða Bretar og Frakkar yfir 162 kjarnorkueldflaugum á þessu svæði. Það liggur því í augum uppi, ef litið er hér á heildarmyndina, að það er að bera í bakkafullan lækinn að fjölga kjarnavopnum í Evrópu frá því sem nú er. Þó að Atlantshafsbandalagið hafi lýst því yfir nýlega að það muni eyðileggja nær 2000 af eldri flaugum sínum er gereyðingarmáttur hinna nýju eldflauga beggja aðila slíkur að um verulega aukningu verður hér að ræða. Það er í ljósi þessarar uggvænlegu þróunar og með hana að bakgrunni sem sú þáltill. sem hér er á ferðum er miklu tímabærari en ella. Þeir atburðir sem hafa verið að gerast undanfarna mánuði og misseri í vígbúnaðarmálunum í Evrópu hafa loks fært okkur Íslendingum heim sanninn um að við getum ekki lengur staðið utan sviðsins sem hlutlausir áhorfendur, að mestu skoðanalausir um þróunina í þessum efnum. Við erum aðilar að Atlantshafsbandalaginu og eigum þess vegna óbeinan hlut í viðræðum stórveldanna í Genf, sem staðið hafa að undanförnu. Það liggur jafnframt í augum uppi að stórvægileg fjölgun kjarnorkueldflauga í Evrópu hlýtur að hafa áhrif á okkar eigið öryggi ekki síður en þeirra þjóða sem nær eru skotpöllunum. Í þessu sambandi má minna á það, að er Sovétríkin gengu út af samningafundunum í Genf nú fyrir nokkrum dögum var því af hálfu þeirra m.a. lýst yfir að vígbúnaður mundi nú upp settur í löndum Austur-Evrópu og jafnframt aukinn kjarnorkuvígbúnaður á hafinu, en það er mál sem vitanlega hlýtur að snerta okkur Íslendinga beint og styður enn það atriði sem ég var að nefna. Þess vegna er nú e.t.v. tímabærara en nokkru sinni fyrr að Íslendingar móti sér raunhæfa stefnu í afvopnunarmálum og leggi sitt lóð á vogarskálina svo að þessari óheillaþróun megi verða snúið við og jafnframt að Íslendingar láti rödd sína heyrast svo að eftir verði tekið. Þar hvílir skyldan og ábyrgðin fyrst og fremst á Alþingi og ríkisstj. þessa lands og undan því verður ekki lengur vikist. Ég held að það sé ekki ofmælt þótt sagt sé að atburðir síðustu misseranna hafi vakið þjóðina til umhugsunar um hina miklu nauðsyn þess að stöðva vígbúnaðarkapphlaup stórveldanna og stefna í átt til afvopnunar svo sem næst síðasti ræðumaður, hv. 4. þm. Reykv., ræddi í ítarlegu, ljósu og glöggu máli rétt áðan. Friðarhreyfingar hafa verið stofnaðar hér á landi líkt og í nágrannalöndunum, ráðstefnur haldnar, ályktanir gerðar um hvert bæri að stefna á þessu sviði. Í því sambandi er ekki úr vegi að minnast á nýlega ályktun sem Kirkjuþing samþykkti samhljóða eftir miklar umr. Þar er skorað á alla Íslendinga og allar þjóðir heims að vinna að friði í heimi, stöðvun vígbúnaðarkapphlaups og útrýmingu gereyðingarvopna. Kirkjuþingið beindi því til stjórnmálaflokkanna og ríkisstj. að fylgja þessu máli eftir, bæði innanlands og á alþjóðavettvangi. Við slíkri áskorun er erfitt að skella skollaeyrum. Ályktun Kirkjuþings, sem ég nefndi, og öll sú umræða sem nú er hafin hér á landi um þessi mál, og það er vel að sú umræða er hafin, vekur upp þá kjarnaspurningu, á hvern hátt þeim markmiðum verði náð sem ég var að víkja að. Við þeirri spurningu er vitanlega ekki til neitt einfalt svar og því er sú úttekt eða tillögugerð sem þáltill. á þskj. 6 gerir ráð fyrir hin mikilvægasta. Í afvopnunarumr. á undanförnum misserum má þó greina fjórar meginhugmyndir í þessu efni, sem kannske er ástæða til að víkja að og nefna mjög stuttlega. Það er í fyrsta lagi frysting á þróun, framleiðslu og notkun kjarnorkuvopna. Það er í öðru lagi afneitun upphafs notkunar kjarnorkuvopna í átökum í Evrópu. Það eru í þriðja lagi hugmyndir Palme-nefndarinnar svokölluðu um aðgerðir til eflingar sameiginlegu öryggi. Og það er í fjórða lagi hugmyndin eða tillagan, sem mikið hefur verið áberandi í umr., um kjarnorkulaus svæði. Þessar fjórar hugmyndir, og reyndar eru þær ugglaust miklu fleiri, hygg ég að séu þær hugmyndir sem mest áberandi hafa verið í umr. að undanförnu. Þær eru hver annarri tengdar og að mörgu leyti hafa þær hver um sig til síns ágætis nokkuð. Hér gefst ekki tími til að þessu sinni að gera þeim frekari skil, en ég vil þó minnast á þá till. sem fyrst var nefnd, hina svonefndu frystingu kjarnorkuvopna. Sú till. hefur víða hlotið hljómgrunn, eins og menn vita, og m.a. verið samþykkt af fulltrúadeild Bandaríkjaþings. Hængurinn er sá, að hún hefur hins vegar hvorki notið stuðnings Sovétríkjanna eða Bandaríkjanna né annarra þeirra þjóða sem yfir kjarnorkuvopnum ráða. Kjarni hennar er sá, að þessi ríki semji þegar í stað um gagnkvæma stöðvun eða frystingu á öllum tilraunum, framleiðslu og notkun kjarnorkuvopna og einnig þeirra eldflauga og nýrra flugvéla sem hafa það hlutverk að bera slík vopn. Slíka frystingu telja talsmenn þeirrar tillögu vera forsendur þess að draga megi úr áhættu á kjarnorkustyrjöld sem og að fækka kjarnorkuvopnunum. Óhjákvæmilegur þáttur slíks samkomulags verði þó að vera ákvörðun um raunhæft eftirlit með því að samkomulagið verði haldið. Að þeim áfanga loknum verði næsta skrefið það, að stórveldin taki upp samninga um niðurskurð á kjarnorkuvopnum sínum undir alþjóðlegu eftirliti, þannig að um tiltekna hlutfallslega fækkun verði að ræða á hverju ári. Hér er vissulega um athyglisverða tillögu og nýjung að ræða, en því er ekki að neita að tæknileg vandamál við slíka frystingu kjarnorkuvopna eru mikil. Þar er fyrst og fremst um að ræða framkvæmd eftirlitsins, sem ég vék að hér áðan, svo að unnt sé að tryggja að við samninginn verði staðið. Það er ekki í fyrsta skipti sem rætt er um mikilvægi þess að tryggja eftirlit með framleiðslu kjarnorkuvopna, heldur er það gamalt vandamál þar sem afstaða Sovétríkjanna hefur reynst hvað þyngst í skauti og tregða þeirra til að opna land sitt fyrir alþjóðlegu eftirliti í þeim mæli sem önnur ríki hafa óskað eftir. Þess vegna er óvíst á þessari stundu um framtíð og framgang hugmyndarinnar um frystingu kjarnorkuvopna. Þó er hún vissulega þess virði að henni sé haldið vakandi þótt ekki væri þar um að ræða nema takmarkaða frystingu á ákveðnum tegundum vopna, svo sem fjölda kjarnaodda eða stýriflauga á sjó svo að aðeins tvær tegundir séu hér nefndar. Hin mikla friðar- og afvopnunarumr. síðustu mánaða leiðir hugann að málum sem standa okkur að vissu leyti nær á þessu landi. Í 32 ár hefur erlent varnarlið dvalist hér á landi að okkar beiðni. Starf að vörnum landsins, ákvörðunartaka og stefnumótun í þeim efnum hefur á þessum tíma alfarið verið í höndum yfirmanna varnarliðsins í samvinnu við bandalagsþjóðir okkar í Atlantshafsbandalaginu og við íslensk yfirvöld í utanrrn. Þó höfum við Íslendingar verið af eðlilegum ástæðum lítt til ráða kallaðir, ekki vegna þess að viljann hafi skort af hálfu varnarmálayfirvalda, heldur einfaldlega vegna þess að okkur hefur skort sérþekkingu og sérmenntaða menn á þessu sviði. Þó eru varnir og öryggi þjóðarinnar verkefni sem forgang ættu að hafa fram yfir flest annað og augljós nauðsyn þess að við höfum getu og þekkingu til að mynda okkur þar sjálfstæðar skoðanir. Hér hefur óneitanlega nokkur vanræksla átt sér stað, þótt oft hafi verið á þessa brotalöm bent í opinberri umræðu hér á landi. Það sæmir okkur þó ekki öllu lengur sem sjálfstæðri þjóð að standa utan við umræður og ákvarðanatöku um okkar eigin varnir og öryggi og þiggja í þeim efnum mestalla vitneskju af öðrum, þótt góðir og tryggir bandamenn séu. Á þessu þarf að verða breyting hið fyrsta. Við þurfum að eignast lið íslenskra kunnáttumanna sem er í stakk búið til að vega og meta þær varnarákvarðanir og þá varnarstefnu sem okkar eigin hag varðar og vera jafnan til ráðgjafar íslenskum stjórnvöldum þegar efni standa til. Í því sambandi má minna á þá þáltill. um íslenskan varnarráðgjafa sem þrír flokkar fluttu hér á síðasta þingi, en náði ekki fram að ganga. Það var hið merkasta og þarfasta mál og væri vissulega ástæða til að vekja það aftur og endurflytja á yfirstandandi Alþingi. Herra forseti. Þegar rætt er um afvopnunarmál og takmörkun vígbúnaðar er nauðsynlegt að minnast á eitt atriði að lokum. Það varðar störf okkar Íslendinga og framlag til þessara mála á alþjóðavettvangi. Allt frá stofnun samtakanna hafa Sameinuðu þjóðirnar gefið afvopnunarmálum og friðargæslumálum mikinn gaum. Það skyldi engan heldur undra, þar sem samtökin voru stofnuð til að varðveita friðinn og efla eindrægni í sambúð ríkja veraldar. Nær frá upphafi hafa hin Norðurlöndin sinnt þessu starfi á sviði afvopnunar- og friðarmála af mikilli alúð og áhuga. Þau hafa öll átt sæti í afvopnunarnefnd samtakanna, ýmsum sáttanefndum og í öryggisráðinu sjálfu. Á ráðstefnum um þessi mál hafa þau öll látið mikið að sér kveða og unnið þar merkt og jákvætt starf. Nægir í því efni að nefna aðeins eitt nafn - nafn Ölvu Myrdal sendiherra Svíþjóðar í afvopnunar- og friðarmálum. Hér er um að ræða pólitískt starf sem ekki kallar á sérfræðikunnáttu á þá lund sem ég var að víkja að áðan. Þrátt fyrir það er Ísland eina ríki Norðurlanda sem leitt hefur þetta mikilvæga starf hjá sér af einhverjum ástæðum. Á þessu sviði hefur rödd okkar ekki heyrst og við höfum þar ekkert haft til málanna að leggja, utan árlegrar ræðu á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna þar sem við segjumst vera á móti stríði, enda vopnlausir sjálfir. Ég hef aldrei skilið hvernig á þessari einstöku hlédrægni stendur þegar um jafnmikilvæg mál er að ræða og sem skipta sköpum fyrir þjóðir veraldar. Þó hefur okkur sem öðrum Norðurlandaþjóðum einatt staðið til boða að taka sæti á þessum vettvangi, m.a. í öryggisráðinu, en við höfum jafnan neitað því. Þessi stefna er ekki stórmannleg og það er kominn tími til þess að við hættum að vera hlutlausir og fáfróðir áhorfendur í þessu alþjóðasamstarfi. Við erum þar fyllilega gjaldgengir, eigum mannkostamenn sem fyllt gætu sæti okkar á þeim vettvangi með sóma og rækt það hlutverk þar sem okkur ber að rækja. Nú þegar umræðan um frið og afvopnun er að komast í öndvegi hér á landi er full ástæða að breyta hér um stefnu og ganga af fullri einurð til liðs við þær þjóðir sem hér telja með réttu að verðugt verk sé að vinna. Friðarverðlaunahafinn Willy Brandt sagði nýlega í ræðu: Fleiri vopn gera mannkynið ekki öruggara, heldur aðeins fátækara. - Við skulum gera okkar til að koma í veg fyrir að svo verði.



Herra forseti. Þó að í ræðu hv. 2. þm. Reykn. hafi verið fólgin svör við þeim spurningum sem hv. 11. þm. Reykv. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir varpaði fram til flm. þessarar till., þá finnst mér rétt að svara þeim beint, þannig að það sé ljóst hvað átt er við í þessari till. Hún bar fram tvær spurningar. Fyrri spurningin var um það, hvað átt væri við með orðunum „raunhæf stefna í afvopnunarmálum“ í fyrri málsgr. till. Í rauninni skýrist það, hvað við eigum við með „raunhæf stefna“, þegar setningin er lesin áfram. Það er að okkar mati stefna sem geti leitt til samninga um gagnkvæma og alhliða afvopnun, þar sem framkvæmd verði tryggð með alþjóðlegu eftirliti, þ.e. stefna sem leiði til samninga sem verði framkvæmdir. Í því efni leggjum við mikla áherslu á þau þrjú atriði sem tilgreind eru í setningunni. Í fyrsta lagi sé um gagnkvæma afvopnun að ræða. Við erum ekki talsmenn einhliða afvopnunar. Við erum ekki talsmenn þess að vesturveldin t.d., ríki Atlantshafsbandalagsins, afvopnist einhliða að einu eða neinu leyti. Við teljum að þegar um kjarnorkuvopn er að ræða verði að vera um gagnkvæma afvopnun að ræða, sem kjarnorkuveldin taki þátt í. Við leggjum líka áherslu á að um alhliða afvopnun sé að ræða. Í því felst m.a. að afvopnun fari líka fram á fleiri sviðum en á sviði kjarnorkuvopna og í þeim samningum taki þátt fleiri aðilar en kjarnorkuveldin eingöngu. Við teljum að það verði að gera þjóðir bæði austurs og vesturs og reyndar ýmsar aðrar, sem búa yfir miklu magni vopna. Í þriðja lagi leggjum við mikla áherslu á hið alþjóðlega eftirlit. Við erum sammála því, sem oft hefur verið haldið fram í umr. af þessu tagi, að samningar um afvopnun geti ekki verið raunhæfir nema framkvæmd þeirra sé tryggð með alþjóðlegu eftirliti. Eitt af þeim atriðum sem hefur reynst hvað erfiðast í öllum samningum um afvopnunarmál er sérstaklega að fá Sovétríkin til að fallast á alþjóðlegt eftirlit. Það er reyndar svo á allra síðustu tímum að það virðist sem nokkrar glufur hafi opnast í andstöðu Sovétmanna við að fela alþjóðlegum eftirlitsmönnum eftirlit á sovésku landsvæði, en um þetta hafa þó ekki náðst endanlegir samningar. Ég held að ég hafi þar með svarað því, hvað við eigum við með „raunhæfri stefnu“ í afvopnunarmálum. Hin spurningin var sú, hvort ekki eigi að taka sérstakt tillit til eðlis þeirra vopna sem hér um ræðir. Ég tel að það leiði af sjálfu sér að við hljótum að taka sérstakt tillit til eðlis þeirra vopna. Við bendum á: „með sérstöku tilliti til legu Íslands og aðildar þjóðarinnar að alþjóðlegu samstarfi.“ Við teljum að einmitt með orðunum „legu Íslands" séum við að benda á að eðli vopnanna hljóti mjög að koma til greina. Við eigum að sjálfsögðu við kjarnorkuvopn. Við bendum á það í upphafi till., að við beinum áskorun okkar ekki síst til kjarnorkuveldanna og þá hljótum við að taka mið af því, hver sé lega Íslands með tilliti til langdrægni vopna sem hugsanlega yrði beitt gegn Íslandi. Ég tek það skýrt fram og gat um það reyndar áðan, að afvopnunarumr. beinist að öðrum vopnum en kjarnorkuvopnum. Þó þau séu það sem allir óttast mest eru hin almennu vopn, sem svo eru stundum nefnd, mjög hræðileg. Það eru þau vopn sem eru notuð í heiminum í dag. Ég hef getið um það hér áður úr þessum ræðustól, að frá árinu 1945 hafa verið háðar 140 styrjaldir víðs vegar um heiminn, sem hafa orðið 10 millj. manns að bana, og þær styrjaldir hafa verið háðar með öðrum vopnum en kjarnorkuvopnum. Við sjáum að þau vopn hafa ekki síður verið gereyðingarvopn en kjarnorkuvopnin, þó að kjarnorkuvopnin séu að sjálfsögðu það sem allir óttast mest. Í þessu efni er rétt að geta um það líka, að alls konar tegundir vopna, eins og eiturefnavopn, hljóta að falla undir þessa skilgreiningu líka. Við teljum nauðsynlegt að í slíkri úttekt og við slíka stefnumótun sé tekið sérstakt tillit til eðlis þeirra vopna sem afvopnun og takmörkun vígbúnaðar hljóta að taka til.



Herra forseti. Með því að fleiri eru ekki á mælendaskrá, þá vildi ég ekki láta hjá líða að lýsa ánægju minni yfir flutningi þessarar þáltill. og þakka 1. flm. fyrir ágæta grg. fyrir henni. Ég sé þó ekki ástæðu til að fjalla efnislega um afvopnunarmál á þessu stigi málsins. Tækifæri mun væntanlega gefast til þess síðar og það fljótlega. En ég vil láta í ljós þá von mína, að utanrmn. megi bera gæfu til að sameina svo hugi nefndarmanna að stefnumörkun nefndarinnar og síðan Alþingis í heild megi verða Alþingi til sóma og framlag Íslendinga í hinu mikilvæga máli yrði virðingu Íslendinga samboðin á þessum mikilvæga vettvangi.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að gefa mér tækifæri til að spyrja hæstv. sjútvrh. hér utan dagskrár. Ég hafði að vísu vænst þess að þær tvær aðrar till. um afvopnunarmál sem hér er ætlunin að ræða í dag hefðu fengið umr. áður og væntanlega verður einnig hægt að taka þær til umr. hér síðar í dag. Tilefni þess að ég kveð mér hér hljóðs utan dagskrár eru þær yfirlýsingar sem hæstv. sjútvrh. hefur gefið utan Alþingis um veigamestu aðgerðir gagnvart íslenskri togaraútgerð sem nefndar hafa verið í áratugi. Þær hugmyndir sem ráðh. hefur þar reifað snerta atvinnuhorfur þúsunda manna, sérstaklega hér á suðvesturhorni landsins, og afkomu mikils fjölda þeirra fyrirtækja sem eru aðalburðarásinn í atvinnulífinu hér á þessu svæði. Þegar yfirlýsingar af þessu tagi eru gefnar utan þings um væntanlega meginstefnu í afstöðu núv. hæstv. ríkisstj. gagnvart atvinnumálum, þá er óhjákvæmilegt að hér á Alþingi sé óskað eftir því að hæstv. ráðh. geri Alþingi Íslendinga grein fyrir því hvers konar stefnumótun er þarna á ferðinni og hvaða hugmyndir og till. það eru sem hann er að undirbúa jarðveginn fyrir. Það er ekki við hæfi að mínum dómi að slík meginumræða um höfuðatvinnuveg landsmanna sé hafin utan þings, á samkomum sem þar eru haldnar og í fjölmiðlum, án þess að Alþingi sé gerð grein fyrir þessum hugmyndum. Ég hefði frekar kosið að hæstv. ráðh. hefði sjálfur haft frumkvæði að því að kynna fyrir Alþingi þessar hugmyndir. Ég hef orðið var við það að hundruð verkafólks og sjómanna hér á þessu svæði voru óttaslegin í gær og í dag þegar fréttir bárust af ummælum hæstv. ráðh., og forsvarsmenn í sjávarútvegi á því svæði þar sem sum stærstu og elstu fyrirtækin í sjávarútveginum eru starfandi hafa spurt sjálfa sig að því, hvað sé hér eiginlega á ferðinni. Þess vegna finnst mér óhjákvæmilegt að hæstv. sjútvrh. geri Alþingi hér og nú skýra grein fyrir því hvað er hér eiginlega á ferðinni. Málgagn hæstv. ráðh. birti um það frétt fyrir fáeinum dögum að ákveðið hefði verið að leggja um 30 togurum. Hæstv. ráðh. hefur ekki viljað staðfesta þá tölu. Væri þess vegna fróðlegt að fá skýrt fram frá honum hér hver sú stærðargráða í fækkun togara er sem ráðh. er að leggja drög að. Í öðru lagi hefur ráðh. lýst því yfir að þessi fækkun eigi að fara fram á þeim svæðum sem hann hefur kallað þéttbýlissvæði. Aðspurður hefur hann gefið til kynna að það væri einkum og sér í lagi suðvesturhorn landsins, Stór-Reykjavíkursvæðið, Suðurnes og önnur þau svæði sem í námunda eru við álverið í Straumsvík. Það eru að vísu fjölmargir aðrir staðir á landinu sem gætu fallið undir þá skilgreiningu ráðh. að vera þéttbýlissvæði. Þess vegna væri mjög æskilegt að hæstv. ráðh. útskýrði nánar hér hvað hann á nákvæmlega við þegar hann er að tilkynna utan Alþingis að togurum á þéttbýlissvæðum verði lagt. Er það Akureyri, er það Neskaupstaður, er það Ísafjörður eða er það eingöngu Reykjavík, Hafnarfjörður og Suðurnes? Í þriðja lagi hefur hæstv. ráðh. bent á það utan þings að ein meginrök fyrir því að velja slík svæði að hans dómi séu fólgin í því, að fólkið sem starfi nú við útgerð og fiskvinnslu á þessu svæði geti átt von í atvinnu í stækkuðu álveri. Stækkun álversins í Straumsvík er sú ábending sem ráðh. setur fram þegar hann kynnir þessar till. sínar og bendir á aðrar leiðir í atvinnumálum íbúa þéttbýlissvæðanna. Hér er engin smáyfirlýsing á ferðinni heldur mun þetta vera í fyrsta sinn sem íslenskur sjútvrh. lýsir því yfir, að hann stefni beinlínis að því að flytja sjómenn og fiskverkunarfólk frá útgerð og fiskvinnslu yfir í álvinnslu í þágu erlendra auðfélaga. Er það virkilega sú atvinnustefna sem núv. hæstv. sjútvrh. ætlar að beita sér fyrir gagnvart því svæði þar sem meira en helmingur þjóðarinnar býr, að fólkið sem þar stundar nú störf við helsta atvinnuveg landsmanna eigi að sækja inn á atvinnumarkaðinn í stækkuðu álveri? Ég ætla að vona að þau ummæli sem ráðh. lét falla í ræðu sinni í gær - og ég hef fengið eintak af þeirri ræðu vegna þess að ég trúði varla að frásagnir fjölmiðla um þetta efni væru réttar ...  Það er svo önnur saga að það sýnir ekki mikil klókindi í samningum gagnvart Alusuisse að lýsa því yfir af hálfu ríkisstj., á meðan þeir samningar standa, að stækkun álversins sé orðin meiri háttar liður í lausn á vanda sjávarútvegsins og togaraflotans í landinu. Það gefur Alusuisse enn frekari viðspyrnu í þeim efnum. Í fjórða lagi er rétt að spyrja hæstv. ráðh. að því hvernig hann hyggist vinna að þessari fækkun sem hann hefur nú reifað utan þings. Við hvaða aðila ætlar hann að ræða? Á hvern hátt ætlar hann að ræða við forsvarsmenn fyrirtækjanna sem nú spyrja sig í forundran eftir yfirlýsingar ráðh., sem birtar hafa verið í fjölmiðlum, hvað eigi að verða um þeirra fyrirtæki? Rétt er að nefna í þessu sambandi að ráðh. mælti hér í síðustu viku á Alþingi fyrir frv., þar sem ein af greinum þess fól honum vald, ótvírætt vald, til að stöðva rekstur sérhvers fyrirtækis í sjávarútvegi ef það fengi ekki tilskilið leyfi. Maður fer nú að skilja samhengið í því frv. sem þá var mælt fyrir og þeim yfirlýsingum sem gefnar hafa verið síðustu daga, að af hálfu þessarar ríkisstj. sé verið að leggja drög að því að sjútvrh. geti ráðskast algjörlega með rekstur togaraflotans og starfrækslu frystihúsanna. Í fimmta lagi er nauðsynlegt að ráðh. upplýsi hér, vegna þess að hann hefur hvergi vikið að því í túlkun sinni á þessu máli utan þings, á rekstrarafkoma fyrirtækjanna og hagkvæmni í rekstri fyrirtækjanna engu að ráða um þetta efni, heldur eingöngu sú spurning hvar fyrirtækin eru staðsett? Á kannske að fara að stöðva rekstur margra elstu og traustustu fyrirtækjanna í sjávarútvegi, sem hér eru í Reykjavík og nágrannabyggðum, einfaldlega vegna þess að þau eru hér staðsett? Hvar á hagkvæmnin og æskilegur rekstrargrundvöllur í sjávarútvegi að koma inn í þessa mynd? Hver eiga að vera þau fjárhagslegu markmið sem þessi fækkun togaraflotans á að taka mið af? Það er þess vegna óhjákvæmilegt í tilefni af yfirlýsingum ráðh. utan þings, sem hundruð verkafólks og fjöldi stjórnenda og eigenda fyrirtækja í sjávarútvegi hafa hrokkið við vegna síðustu sólarhringana, að ráðh. segi skýrt og skorinort hér á Alþingi hvernig hann ætlar að halda áfram með þetta mál. Hvernig á að ræða við fólkið í fyrirtækjunum og þá sem bera ábyrgð á fyrirtækjunum, hvaða aðferðum á að beita og með hvaða öðrum hætti ætlar ríkisstj. að koma þessari stefnu sinni í framkvæmd? Herra forseti. Það mætti margt fleira segja um þetta mál. En ég vænti þess að hæstv. sjútvrh. gefi hér á Alþingi skýr og afdráttarlaus svör við þessum spurningum, svo að sú mikla óvissa sem hann hefur skapað utan þings verði ekki lengur við lýði.

Forseti (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hv. 7. þm. Reykv. lét þess getið að hann hefði viljað að núna væri lokið umr. um þrjú mál sem eru á dagskránni, þ.e. það mál sem við vorum að ljúka við rétt áðan, 7. dagskrármálið, um afvopnun og takmörkun vígbúnaðar, 8. dagskrármálið, um nauðsyn afvopnunar, og 14. málið, stöðvun uppsetningar kjarnaflugvopna. Hv. 7. þm. Reykv. lét þau orð falla að hann vænti þess að hin tvö málin, sem eftir er að fjalla um, yrðu tekin fyrir síðar í dag, eins og það var orðað. Af þessu tilefni þykir mér rétt að taka fram, að það var ætlun mín, ef þess væri nokkur kostur, að ræða öll þessi mál á fundi í dag. Ég segi: ef það er nokkur kostur. Það fer allt eftir því hvað þingheimur vill, hvað honum þóknast að tala lengi í hverju máli, en það var ætlun mín að gera tilraun til þess að gera þetta. Þegar hv. 7. þm. Reykv. bar upp fyrir mér þá ósk að fá að tala hér utan dagskrár, benti ég honum á þetta og sagði að það væri stofnað í voða þeim möguleika að afgreiða þessi mál í dag, ef orðið yrði við óskum um umr. utan dagskrár. Spurningin um það hvort á að verða við umr. utan dagskrár er fólgin í því hvernig forseti svarar tveim spurningum. Í fyrsta lagi: Er málið mikilvægt? Í öðru lagi: Þolir það ekki neina bið? Getur það ekki beðið eftir fyrirspurnum í venjulegu formi? Ég hygg að það hafi verið ljóst í þessu tilfelli að málið er mikilvægt. Það orkaði frekar tvímælis hvað aðkallandi það væri, hvort nauðsynlegt væri að taka það fyrir í dag. En það er svo oft að einmitt þetta orkar tvímælis. Og oft getur það verið rétt að leyfa umr. utan dagskrár, þó að það orki tvímælis, því málið getur verið þannig vaxið að það upplýsist ekki fyllilega fyrr en í þeim umr. sem leyfðar eru. Út frá þessum sjónarmiðum voru þessar utandagskrárumr. leyfðar. En ég við að gefnu tilefni taka það fram á þessum fundi fer ekki fleira fram en þessar utandagskrárumræður. Til þess er einfaldlega ekki tími. Ég þarf ekki að minna þingheim á það, að allir þm. eru boðnir í Þjóðleikhúsið í kvöld. Það boð barst okkur fyrir nokkrum vikum og undan því verður ekki skorast að fara í Þjóðleikhúsið í kvöld. Ég vænti þess því að enginn hafi við það að athuga og þá afgreiðslu sem ég hugsa mér á dagskrármálunum hér.



Herra forseti. Það eru vissulega alvarleg tíðindi í okkar þjóðfélagi þegar við fáum um það spurnir að í fyrsta lagi hafi afli mjög rýrnað á þessu ári og öll útgerð í landinu búi við slík skilyrði að ekki geti lengur svo áfram verið og þar að auki fáum við um það upplýsingar frá okkar fiskifræðingum að enn þurfi að minnka aflann. Það er ekki óeðlilegt að fram fari um það nokkur almenn og opinber umr. hvernig brugðist skuli við þessum válegu tíðindum, því það snertir vissulega atvinnu fólksins um allt land. Hér hefur verið vitnað í ræðu mína á Fiskiþingi og ég tel mér skylt að endurtaka það sem ég sagði þar. Ég flutti þar skrifaða ræðu og vildi fá að lesa úr henni, með leyfi hæstv. forseta. Ég sagði eftirfarandi: „Að undanförnu hefur mikið verið rætt um að nauðsynlegt væri að fækka skipum á miðunum til þess að önnur hefðu betri rekstrargrundvöll. Þetta er vissulega rétt, en erfiðlega gengur að benda á þau skip sem helst ættu að stöðvast. Að sjálfsögðu hafa skip stöðvast vegna óhagkvæms reksturs og lélegrar fjárhagslegrar afkomu. Sú hugmynd hefur komið upp að rétt væri að aðstoða aðila við að leggja skipum, a.m.k. um stundarsakir. Því er eðlilegt að spurt sé: Hverja á að aðstoða til þess? Við búum dreift í landinu og hin dreifða byggð er til komin vegna þess að forfeður okkar byrjuðu snemma að nýta allt landið og miðin. Þá var aðalatriðið að vera sem næst miðunum, því að ekki varð róið eða siglt með seglum langar leiðir. Vaxandi tækni hefur gert það kleift að sækja mun lengra, en þrátt fyrir allt er lögmálið það sama, að ódýrast er að sækja sem styst á miðin. Þetta gerir það að verkum að rétt er að búa dreift í landinu. Þegar á að fækka skipum með skipulegum hætti getur reynst erfitt að gera það, vegna þess hvað hvert byggðarlag er háð fáum skipum. Mörg dæmi eru fyrir því að aðeins eitt togveiðiskip stendur í reynd undir allri verðmætasköpun í viðkomandi byggðarlagi. Ef þessu skipi er lagt er grundvöllurinn í reynd hruninn. Þar sem þéttbýli er meira er þessu öðruvísi farið, enda þótt fiskiskipin þar séu ekki síður mikilvæg því fólki sem hefur atvinnu í sjávarútvegi. Þar eru hins vegar möguleikarnir meiri til uppbyggingar nýrra atvinnuvega og stækkunar fyrirtækja sem fyrir eru. Svo dæmi sé nefnt er t.d. rætt um - ég endurtek: „rætt um það að stækka álverið í Straumsvík um helming, en ekki eru neinar hugmyndir um að byggja upp orkufrekan iðnað á Vestfjörðum.“ Vænti ég þess að ég hafi engan skaðað með því að segja að um þetta sé rætt, því m.a. hef ég orðið var við það, að slíkt væri gert hér á Alþingi. „Þar sem þéttbýli er meira eru almennt fleiri möguleikar fyrir hendi að byggja upp aðrar og nýjar atvinnugreinar. Það er í reynd það sem um er að ræða þegar sjávaraflinn minnkar, að finna nýja möguleika á atvinnu. Þetta vil ég segja vegna þeirrar umr. sem hefur orðið um fækkun fiskiskipa. Ég segi það ekki vegna þess að ég hafi áhuga fyrir því að einu skipi sé lagt fremur en öðru, heldur vegna þess að ég tel mikilvægara en flest annað að ekki komi til atvinnuleysis í landinu. Það að koma í veg fyrir atvinnuleysi krefst skipulagðra vinnubragða.“ Þetta var það sem ég sagði um þessi mál á Fiskiþingi og taldi rétt að það kæmi hér fram vegna þessara umr. Ég hef aldrei nefnt ákveðna tölu skipa og síst af öllu hef ég nefnt 30 skip. Hins vegar hafa menn heyrt slíkar tölur í umr. Ég er þeirrar skoðunar að það sé allsendis fráleitt að tekist geti að leggja með skipulegum hætti 30 skipum. Við skulum hins vegar gera okkur fulla grein fyrir því, að það mun reynast mjög erfitt að skapa skipunum rekstrargrundvött. Til þess er aflinn í reynd of lítill og hvert skip sem mundi hverfa úr veiðunum, hvort sem það væri til annarra veiða eða þeim væri lagt um stundarsakir, mundi vissulega gefa hinum skipunum meiri möguleika og tryggja þá betur því fólki atvinnu sem byggði á þeim skipum og draga úr sóknarkostnaðinum. Hins vegar hefur því verið þannig farið á undanförnum árum að afli hefur verið takmarkaður á öll þau skip sem eru á miðunum með svonefndu skrapdagakerfi. Það kerfi er talið vera orðið mjög úrelt og tryggir það ekki að sóknarkostnaður sé eins lítill og mögulegt er. Það er unnið að undirbúningi fiskveiðistefnu fyrir næsta ár. Það fyrsta sem þarf að vera ljóst áður en sú stefna er mörkuð eru tillögur Hafrannsóknastofnunar um veiðina í heild sinni. Það er ekki nægilegt að hafa aðeins hugmyndir um þorskinn. Hafrannsóknastofnunin mun skila þessum tillögum í lok þessarar viku eða í byrjun næstu. Að þeim fengnum verðum við að gera tillögur um veiðiskipulag fyrir næsta ár. Ég hef sem betur fer ekki - og sækist ekki eftir því að hafa vald til þess að leggja ákveðnum skipum. Ég vil hins vegar gjarnan að menn geri sér grein fyrir því hvað það er alvarlegt mál að gera það. Mér hefur fundist að í umr. í landinu undanfarið væri látið að því liggja að það væri ekkert mál að leggja eins og 30 togurum. Það væri álíka og að skreppa útí mjólkurbúð. Það er nú öðru nær. Það mun skapa mikla atvinnuerfiðleika í þeim byggðarlögum sem verða fyrir því. Það er náttúrlega nauðsynlegt, áður en lengra er haldið, að umræðurnar byggist á einhverri skynsemi, að menn geri sér grein fyrir afleiðingunum. Ég tel enga goðgá að nefna það, að ef slíkt á að gerast með skipulegum hætti, þá er nauðsynlegt að fólkið missi ekki atvinnuna og því verður að huga að nýjum atvinnutækifærum í staðinn, því það að missa út 200 þús. tonn af þorski verður að sjálfsögðu til þess að atvinna fólksins í landinu verður mun minni en ella hefði orðið. Það gera allir sér ljóst. En að koma hér upp og segja að ég sé að gera till. um það að flytja sjómenn og verkafólk ja, trúlega nauðungarflutningum í álverið í Straumsvík, hvers konar útúrsnúningar eru það eiginlega? Getur þm. ekki lesið rétt mína ræðu, fyrst hann fékk hana í hendur? Þar stendur: „Svo dæmi sé nefnt er t.d. rætt um það að stækka álverið í Straumsvík um helming, en ekki eru neinar hugmyndir um að byggja upp orkufrekan iðnað á Vestfjörðum.“ Liggur það ekki alveg á borðinu að það eru engar hugmyndir um að byggja upp orkufrekan iðnað á Vestfjörðum? Byggðirnar á Vestfjörðum þurfa að sjálfsögðu að dafna og vaxa eins og aðrar byggðir og ég sé ekki að þær geti gert það nema halda hlutdeild sinni í fiskveiðunum. Ég fæ ekki séð það. Hins vegar sé ég ýmsa möguleika annars staðar. Og ég geri mér grein fyrir því að þetta þarf að gerast með skipulegum hætti og um það þarf að ræða. Og því segi ég þetta að ég vil ekki sætta mig við það að hér komi til atvinnuleysis. En það má vera að hv. fyrirspyrjandi vilji gjarnan sætta sig við það. Ef menn ætla ekki að sætta sig við það, þá þarf að huga að öðrum atvinnutækifærum. Ég hélt að þetta þyrfti út af fyrir sig ekki að ræða. Síðan var um það spurt hvernig ég ætli að vinna að þessari stefnu. Það liggur fyrir að aðilar frá hagsmunaaðilunum í sjávarútvegi eru að vinna að þessum málum og þeir þurfa að fá bærilegan tíma til þess. Þeir munu svo gefa ráð því Fiskiþingi sem situr nú að störfum. Ég vil gjarnan taka það fram að sjútvrh. eða ríkisstj. hefur engar heimildir til að stöðva einstaka togara. sjútvrh. eða ríkisstj. hefur ekki einu sinni heimild til að skipta aflanum niður í svokallaða kvóta, þ.e. togveiðinni. Ég hef kallað saman sjútvn. þingsins til þess að ræða það nú í vikunni m.a. hvernig beri að snúa sér í því, hvort það sé ekki rétt að sjútvrh. fái þar rýmri heimild. Það hefur t.d. verið rætt um það og talið skynsamlegt af öllum að auka dragnótaveiðina. En við höfum ekki heimildir til þess í lögum, þannig að mál þessi verða að koma til þingsins nú á næstunni. Jafnvel þótt það sé mikilvægt að hafa sem bestan frið um þessi mál, og ég er því sammála að við þurfum að koma okkur saman í landinu um þessi stóru vandamál, þá verður samt ekki hjá því komist stundum að spyrja: Hvernig á að fækka skipum? Og spyrja þá sjálfan sig: Hvernig er það skynsamlegt? Menn hafa, vænti ég, oft hér á Alþingi kastað því fram að skipin séu allt of mörg, hvað þá við núverandi aðstæður. Það eru í reynd allir sammála um að flotinn sé of stór. Ég hefði því talið að það væri aðeins af hinu góða að velta því fyrir sér hvernig þetta yrði best gert, þannig að það kæmi sem minnst við íbúa landsins. En þegar er verið að leggja það út á þann veg að verið sé að ráðast að hagsmunum einhverra ákveðinna byggðarlaga og einhvers ákveðins fólks og það eigi að fara að draga það nauðungarflutningum í önnur fyrirtæki, þá er mér alveg nóg boðið. Ég vænti þess að það sé í reynd ekki það sem hv. þm. er hér að halda fram. Ég hafði vænst þess að hér gæti orðið hlutlæg umræða um þessi miklu vandamál. Hún snertir alla. Hún snertir ekki aðeins þingið. Hún snertir líka fólk utan þessa húss. Og að sjálfsögðu er mér heimilt að ræða þau vandamál á þeim þingum sem haldin eru, t.d. Fiskiþingi. Fiskiþing hefur verið starfandi mjög lengi og er búnaðarfélag sjávarútvegsins og er skipt niður og byggt upp félagslega út um allt land. Ég hefði haldið að það væri engin vanþörf á því að minnast á þessi miklu vandamál þar. Ég hefði haldið að það væri engin vanþörf á að minnast á þessi miklu vandamál, hvort sem það er á þingi Farmanna- og fiskimannasambandsins eða á aðalfundi LÍÚ. Það hef ég gert, en án þess að ég væri kominn þar með ákveðna niðurstöðu. Það er ekki hægt að ætlast til þess að sú niðurstaða liggi fyrir enn sem komið er. En ég tek undir það, að það verður vandasöm niðurstaða og það verða sjálfsagt ekki allir öfundsverðir í landinu af að búa við hana.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir þau svör sem hann veitti að nokkru við þeim spurningum sem ég bar hér fram. En því miður voru þau svör ekki á þann veg að þau gefi tilefni til að eyða þeim ótta og þeim ugg sem búið hefur um sig síðasta sólarhring síðan fréttir bárust af yfirlýsingum hæstv. sjútvrh. Hæstv. sjútvrh. þarf ekki að verða reiður hér í ræðustól og setja sig í ávítunarstellingar gagnvart hv. þm. Þorri þeirra sem heyrt hafa frásagnir af ræðu hæstv. ráðh., mér vitanlega, hafa skilið hana einmitt á þann veg, sem ég vék að áðan, að það ætti númer eitt að fækka skipum eingöngu hér á suðvesturhorninu og númer tvö að önnur atvinnutækifæri sem ráðh. hefði í huga væru meiri álvinnsla. Í sinni ræðu varpaði hæst. ráðh. engu nýju ljósi á þessi tvö höfuðatriði. Hann las þann texta sem hann flutti á Fiskiþingi, og það var nákvæmlega það sem ég sagði í ræðustólnum að hann hefði sagt, en til viðbótar fór hann að reyna að útskýra málið hér og nefndi ekki eitt einasta annað atvinnutækifæri sem kæmi til greina en stækkun álversins, og fór hann þó mörgum orðum um það að önnur atvinnutækifæri kæmu þarna til greina en álverið. Stækkun þess var það eina sem hann nefndi. Það væri æskilegt, ef hæstv. sjútvrh. hefur víðari sýn til þessara mála en um Straumsvíkina eina, að hann teldi þá upp hér í ræðustól hvaða önnur atvinnutækifæri það eru sem hann hefur í huga þegar hann verður búinn að koma því í framkvæmd, sem greinilegt er að stefnt er að, að loka að meira eða minna leyti um langt skeið sumum elstu og stærstu hraðfrystihúsum landsins. Ég spurði hæstv. ráðh. að því nákvæmlega og skýrt, hvaða þéttbýlisstaðir það væru sem ráðh. vék að í ræðu sinni og endurtók hér í ræðustól. Það komu heldur engin skýr svör við því hér í stólnum. Ráðh. bar ekki á móti þeim skilningi, sem ég gat um að væri mjög útbreiddur utan þings, að hann ætti fyrst og fremst við togaraútgerð og frystihús á stór-Reykjavíkursvæðinu og á Suðurnesjum. Hann bar ekki á móti því hér. Ég spurði hann þó gagngert og skýrt: Á hann einnig við þéttbýlisstaði í öðrum landshlutum? Við því kom ekkert svar. Eftir ræðu hans stendur því enn það sama og eftir fiskiþingsræðu hæstv. ráðh., að hann er fyrst og fremst með þéttbýlisstaðina hér í huga. Er satt að segja fróðlegt að fá um það upplýsingar hér ómótmælt, að sú lausn sem unnið er að á vegum hæstv. ríkisstj. á þessum mikla vanda, sem við erum allir sammála um að er mjög mikill, skuli fyrst og fremst vera af þessu tagi. Það eru fréttir fyrir Reykvíkinga, það eru fréttir fyrir Reyknesinga að þeir ráðh. sem sitja í þessari ríkisstj. og kjörnir voru til að gæta trúnaðar fólksins í þessum tveimur kjördæmum skuli standa að undirbúningi svona stefnumótunar, að hv. 1. þm. Reykv. skuli vera að vinna að því innan þeirrar ríkisstj. sem hann er fjmrh. í að leggja drög að því að sum traustustu fyrirtækin hér í höfuðborginni verði tekin úr umferð. Það getur vel verið að hæstv. fjmrh. þyki þetta gamanmál, en ég get sagt honum að fólkinu í frystihúsunum hér, eigendum frystihúsanna og þeim sem bera ábyrgð á hinum félagslegu frystihúsum þykir þetta ekki gamanmál. Þeim þótti það ekki gamanmál þegar þeir heyrðu það í útvarpi í gær og lásu í fjölmiðlum í dag að eina svæðið sem til umræðu væri að tæki á sig þennan mikla vanda væri þeirra rekstrarsvæði eitt. Við skulum gera okkur fulla grein fyrir því, að þegar tekið verður á þessum mikla vanda verður að gera það þannig að fólkinu í landinu þyki sanngirni gætt, fólkinu í landinu þyki tekið á þeim málum af víðsýni og raunsæi, þannig að allir leggi sitt af mörkum til að greiða úr lausn vandans. Ég spurði hæstv. sjútvrh. einnig í þriðja lagi að því, að hve miklu leyti rekstrarleg og fjárhagsleg hagkvæmni yrði látin ráða í þessum efnum. Ég vek athygli á að við því kom ekkert svar. Hæstv. ráðh. vék ekki að því í fiskiþingsræðu sinni og hann skaut sér einnig undan því að svara því hér, að hve miklu leyti fjárhagsleg staða fyrirtækjanna, eignaleg staða fyrirtækjanna og rekstrarhagkvæmni viðkomandi útgerðar- og fiskvinnslufyrirtækja, yrði látin ráða í þessum efnum. Og hvers vegna gerði hann það ekki? 

Ég hélt að þú boðaðir það ekki.

Nei, það boða ég ekki. En Alþb. hefur aldrei boðað og boðar ekki hér heldur að það sé kommissarakerfið, sem hv. þm. stendur að á fjölmörgum sviðum í þessu þjóðfélagi, sem eigi líka að fara að ráðskast með hvernig eigi að leysa vanda þessara fyrirtækja. 
             Það er einmitt okkar afstaða að það eigi að taka tillit til þess hvar á landinu sé hægt að byggja upp fyrirtæki, hvort sem þau eru í félagslegri eign eða í einkaeign, sem geta staðið undir sér rekstrarlega og fjárhagslega séð, unnið sig út úr vanda sem þessum, en það sé ekki haldið á málunum þannig að það sé kannske fórnað vegna skammsýni rekstri ýmissa traustustu fyrirtækjanna á þessu sviði, vegna þess að menn af misskilningi eða af öðrum ástæðum hafi kosið að ýta þeim til hliðar og láta önnur fyrirtæki hafa forgang. Hvað sem liður öðrum þáttum þessa máls hljóta allir að sjá, jafnvel einnig hv. þm. Ólafur Þórðarson, jafnvel einnig ýmsir aðrir þm. Framsfl., að sjávarútvegur á Íslandi, hvort sem hann er í félagslegri eign eða einkaeign, verður ekki byggður upp til frambúðar nema á hagkvæmum rekstrargrundvelli, nema með skynsamlegu fjármagnskerfi og með því að treysta í sessi þau fyrirtæki sem geta í raun og veru staðið undir þeirri miklu sókn í sjávarútvegi á landinu sem auðæfi Íslendinga byggjast á.  Ég ætla að vona að umr. um þetta höfuðmál íslensku þjóðarinnar verði byggð upp með skýrari hætti, með afdráttarlausari hætti en hæstv. ráðh. hefur gert hér í dag og af meiri víðsýni og meiri skilningi á íslenskum atvinnuvegi en frammíköll hv. þm. Ólafs Þórðarsonar gefa tilefni til að ætla. Ég vil að lokum, herra forseti, ítreka þá ósk mína til hæstv. sjútvrh. að hann svari þeim þremur spurningum sem ég bar fram í minni fyrstu ræðu og hann svaraði ekki í sinni svarræðu. Það er í fyrsta lagi: Hvaða önnur atvinnutækifæri eru það en álverið sem hæstv. ráðh. hefur í huga, því önnur hefur hann ekki nefnt? Í öðru lagi: Hvaða aðrir þéttbýlisstaðir eru það en þéttbýlisstaðirnir hérna á suðvesturhorninu sem hann á við í ræðu sinni? Og í þriðja lagi: Að hvað miklu leyti ætlar ráðh. að taka tillit til fjárhagslegrar stöðu, rekstrarlegrar hagkvæmni og annarra efnahagslegra þátta í stefnumótun sinni?



Herra forseti. Mig langar að þakka hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni fyrir að vekja máls á þeim mikla vanda sem útvegurinn stendur frammi fyrir og þeirri umr. sem nú fer fram utan þings, og hæstv. sjútvrh. fyrir ræðu hans. Kannske færðist heldur mikill hiti í leikinn, en ég held að það geri ekkert til. Það er óþarft, en það gerir ekkert til þó að hvessi einstaka sinnum svolítið í þessum sölum. Þetta hefur verið heldur dauflegt þing og við höfum ágætt af því að hrista svolítið af okkur rykið. Nú ætla ég mér ekki þá dul að ég hafi mjög mikið til umr. um þessi miklu vandamál að leggja, en þó kannske eitthvað. Það eru margar hugmyndir sem fram koma um að skammta veiðar, að leggja flota, gera þetta og gera hitt. Skrapdagana þekkjum við og allt það tal. En ég held að það saki ekkert þó varpað sé fram tveimur hugmyndum sem ég hef verið að gæla við og spjallað um við nokkra sjómenn og menn sem vit hafa á útgerðarmátum. Hvorugt er það kannske sérstaklega frumlegt, en þó hef ég ekki heyrt það beint nefnt hér í þingsölunum og ekki í þessari almennu umr. að kannske væri hyggilegast fyrir okkur Íslendinga að vera ekki að sækja sjóinn mjög fast á erfiðasta tíma ársins, þ.e. í desember- og janúarmánuðum. Við vitum að þá er útgerð dýrust, þá er veiðarfæratjón mest, olíunotkun mest og afli oftast hvað rýrastur, en það sem alvarlegast er þó: þá er hættan mest. Þegar við þurfum að takmarka bolfiskveiðar með skömmtun á veiðileyfum með einhverjum hætti, með því að minnka flotann, segja sumir, með því að hafa skrapdaga eða einhvers konar bann við veiðum á þessari fisktegund eða hinni, þá held ég að við eigum að gera það á þeim árstíma þegar veiðarnar eru óhagstæðastar og hættulegastar. Auðvitað væri það bagalegt fyrir fólk að missa vinnu í frystihúsum t.d. frá 10. des. og út janúarmánuð, en enginn vandi er að koma því þannig fyrir að fólk hefð tekjur sínar líka á þessum mánuðum og tæki frí sín að einhverju leyti á þeim tíma. Jafnvel mætti hugsa sér að greiða fyrir fjölskyldufólki og fólki sem minni hefur fjárráð svo að það gæti brugðið sér suður í heitari lönd með góðri skipulagningu, jafnódýrt og það getur verið einmitt á þessum árstíma. Ég vona að mér fyrirgefist að varpa þessari hugmynd fram, af því ég held að hún sé ekki sú allra vitlausasta af því sem maður hefur heyrt. Og ég held að hv. þm., þegar þeir hugsa þetta mál, og ég tala nú ekki um sjómennina og jafnvel verkafólkið í landi, gætu vel hugsað sér að koma þessu skipulagi á og svo auðvitað að reyna að jafna vinnuna yfir hinn árstímann sem mest í staðinn fyrir að aflahrotur eru stundum með þeim hætti að fólk vinnur sér til óbóta, en síðan eru erfiðleikar á milli. Af því að auðvald barst hér í tal get ég játað að ég vildi mjög gjarnan að eitthvert auðvald væri til í sjávarútveginum. Því miður á sjávarútvegurinn engan auð lengur. Það var auður í sjávarútvegi. Þó að ég hafi meira barist fyrir því sem ég vil kalla auðstjórn almennings eða almenningshlutafélögum og dreifðum auði og dreifðri þátttöku í atvinnurekstri, þá hef ég alltaf dáðst að athafnamönnum sem einir hafa brotist áfram, eða kannske nokkrir í hóp, til þess að byggja upp íslenskt atvinnulíf. Á því byggist velmegun okkar nú að það var svolítill auður til í íslenskum atvinnuvegum, sem er því miður ekki fyrir hendi nú. En Ísland verður aldrei, vona ég, auðvaldsríki í þeim skilningi að aðeins einn eða örfáir menn eigi alla þjóðareign og stjórni öllum atvinnuvegum. Auður þjóðfélagsins er auðvitað allt of mikið kominn á hendur ríkisins, sem á alla bankastarfsemi, alla sjóði, á öll miðin, alla orkuna o.s.frv. Fólkið þarf að fá einhverja hlutdeild í þessum gífurlega þjóðarauði, eignarhlutdeild og yfirráðarétt. Og þá kemur það nokkuð af sjálfu sér að það kemur eðlileg stjórn á atvinnuvegina, því að t.d. í sjávarútveginum er það svo út um allt land að það er verkafólkið sem á atvinnufyrirtækin, þar eru það almenningshlutafélögin sem starfa og byggja upp atvinnulífið og á því byggist það að verið hefur blómlegt um að litast úti um land og framfarir miklar á undangengnum áratugum. Þetta var kannske ekki aðalatriðið sem ég vildi vekja máls á hér, heldur hitt, að mér finnst við ekki nýta auðlegð okkar með þeim hætti sem unnt er. Það er auðvitað margrætt að það gerum við ekki. En það eru þrjú atriði sem ég vildi sérstaklega geta um í þessu efni: Í fyrsta lagi eigum við að mínu mati rétt á a.m.k. öllum þeim lífverum sem eru á hafsbotninum á Reykjaneshrygg út í 350 mílur, en ekki 200. Og eftir anda Hafréttarsáttmálans eigum við vaxandi hlutdeild í aflanum líka á hafsvæðinu yfir botninum og með fullkomlega eðlilegum gagnályktunum frá reglum sem í Hafréttarsáttmála gilda annars vegar um úthafið utan 350 mílna og hins vegar hafsbotnsréttindin er hægt að gera sér vonir um það og nærri því treysta því, að þær þjóðir sem hafsbotninn eignast eignist öll fiskveiðiréttindi líka yfir þessu 350 mílna hafsvæði. Þetta svæði höfum við nánast ekkert nýtt okkur. Hins vegar hafa Rússar þar sópað upp karfa, skilst mér, og stundað jafnvel fleiri og meiri veiðar en þær. Við eigum skip sem við getum illa notað og ekki með hagkvæmum hætti. Við eigum kannske litla peninga til að gera þau út á tilraunaveiðar. En hvað gera menn þegar þeir sjá fram á að þeir eiga erfitt með að halda þeim lífskjörum sem þeir hafa búið sér, jafnvel að þurfa að horfa upp á samdrátt og atvinnuleysi? Þeir reyna að leggja að sér um sinn og leggja inn á nýjar brautir. Við eigum hiklaust að byrja útgerð á þessum miðum á Reykjaneshryggnum. Það hafa þegar af hálfu utanrrn. verið gerðar ráðstafanir í samráði við utanrmn. til að láta marka af þetta hafsvæði eftir alþjóðalögum og að því er unnið að við helgum okkur það. Það er enginn vafi á að þetta svæði eigum við. En það er ekki nægilegt að við helgum okkur það eingöngu með lagabókstaf. Við þurfum að helga okkur það í raun. Það erum við sem eigum að stunda þarna veiðar og smám saman að hrekja aðra af þessum miðum okkar, af þessari eign okkar. Það er annað svæði sem ég tel ótvírætt að við eigum mest réttindi yfir, kannske gætum við helgað okkur það allt saman. Það svæði er sokkið land álíka stórt og Ísland sjálft, öll Rockall- hásléttan, þar sem sævardýpi er niður í jafnvel 300 metra og mjög auðvelt á að vera með nútímatækni að stunda botnvörpuveiðar og uppsjávarveiðar. Við eigum allar lífverurnar á botninum, það er enginn vafi á því þegar við höfum helgað okkur þessi réttindi, og við munum smám saman eignast hafsvæðið fyrir ofan. Nú vita menn ekki í dag hvaða fisktegundir, krabbadýr, skelfiskur o.s.frv., þarna kunna að vera. En á því er enginn vafi að þarna eru lífverur og þær verða nýttar alveg eins og við nýtum nú humar, sem kallaður var „krabbaskrattinn“ hér fyrir bara þrem áratugum og engum datt í hug að leggja sér til munns. Þarna er auðvitað mikil auðlind. Það þriðja er það, að við eigum að mínu mati samkvæmt samningum við Norðmenn helmingsréttindi, ég endurtek: helmings réttindi, til allra fiskveiða á Jan Mayen-svæðinu. Við höfum nýtt okkur réttindin til loðnuveiðanna og þar eigum við meira en helmingsréttindi vegna þess að við megum ákveða hámarksafla loðnunnar, eins og menn vita, og gerum það. En að því er varðar allar aðrar fisktegundir eigum við helmingsréttindi á móti Norðmönnum. Þær veiðar eigum við að stunda og við eigum að gæta þess mjög vel að Norðmenn geri enga samninga við eina eða neina um neinar fiskveiðar á þessu svæði nema með okkar samþykki og við eigum þar fulla hlutdeild á móti þeim. Þarna eru nokkur atriði sem ég held að við ættum öll að hugleiða. Við þurfum ekkert að rífast um þetta. Við erum öll sammála um að við eigum að gæta okkar réttinda, en við förum mismunandi hratt. Nú vill svo til að það er hraði sem getur valdið því og mun valda því hverjir þessum réttindum ná. Það er nefnilega að þróast núna þjóðarétturinn á hafinu. Hafrétturinn er að þróast núna og kannske örar en við höfum gert okkur grein fyrir. Við vitum að reglur um fiskveiðar á hafinu og hafsbotninum hafa verið að þróast og kannske miklu, miklu örar en við héldum þegar við vorum í baráttu fyrir 50 mílunum 1973 og 1974 og enginn trúði því að við gætum gengið miklu lengra. En einu eða tveim árum síðar höfðum við 200 mílurnar. Og síðan hefur þetta verið að færast út yfir hafsbotninn allt út í 350 mílurnar. En sveltur sitjandi kráka, en fljúgandi fær. Það er einu sinni svo, að sá sem byrjar að hagnýta þessi réttindi eignast þau hægt og bítandi ef hann styður athafnir sínar við þann rétt sem er að þróast og þann texta að Hafréttarsáttmálanum sem er svo óglöggur að ekki er hægt að byggja á honum með öðrum hætti en þeim að halda fram sínum ýtrasta rétti, halda honum til haga og nýta hann. Ég er búinn að tala lengur en ég ætlaði mér. En ég hygg að við eigum öll að hugleiða allt það sem ég hef verið að segja. Sumt er kannske eitthvað hæpnara en annað, en þó hygg ég að þetta séu allt málefni sem ég vona að menn taki alvarlega. Ég teysti því fullkomlega að hæstv. sjútvrh. muni gera það og gera það mjög fljótt, því að við megum engan tíma missa. Og jafnvel þó að það kosti eitthvað í okkar fátækt að senda - ja, fátæk erum við auðvitað ekki, en í okkar peningaleysi núna, skulum við segja, - eitt, tvö skip á Reykjaneshrygg, annað eins á Rockall-hásléttuna og tvö, þrjú skip á Jan Mayen-svæðið til tilraunaveiða, sem bera kannske árangur mjög fljótt, þó það þyrfti að styrkja þetta fjögur, fimm, sex fiskiskip sem við helst getum ekki haft á hinum hefðbundnu miðum, þá væri það svo sannarlega þess virði. Þarna er um að ræða alla framtíð þjóðarinnar. Það er ekki verið að tala um eina kynslóð, það er ekki verið að tala bara um börnin okkar. Það er framtíð íslensku þjóðarinnar sem veltur á því að við höldum rétti okkar til streitu. Um það hljóta allir alþm. Íslendinga að geta sameinast.



Herra forseti. Það fer ekki milli mála að það mál sem hv. 7. þm. Reykv. hefur vakið hér máls á skiptir miklu fyrir framvindu efnahagsmála í landinu. Og það er alveg ljóst að það mun skipta miklu máti fyrir afkomu alþýðu manna í landinu hvernig til tekst við úrlausn þeirra vandamála sem hér blasa við. Það er því eðlilegt að þessi mál komi til umr. á hinu háa Alþingi, og þau eiga ugglaust eftir að gera það í ríkara mæli en hér í dag. En ég vil vara við því að þessi umr. verði hafin með togstreitu á milli byggðanna í landinu. Það er allsendis óþarfi. Og það er alveg ljóst að ef við hefjum umr. í þeim farvegi er eins líklegt að við lendum í ógöngum og finnum ekki þær lausnir sem skynsamlegastar eru. Það var á margan hátt athygli vert að hlýða á þá gagnrýni sem hv. 7. þm. Reykv. bar fram vegna hugleiðinga hæstv. sjútvrh. Einkanlega var athygli vert að hlýða á þessa gagnrýni í ljósi þeirrar afstöðu sem Alþb. hefur lýst í umr. um efnahagsmál á undanförnum mánuðum. Alþb. var sem kunnugt er alfarið andvígt því, að því mikla áfalli sem þjóðin hefur orðið fyrir, hinu mikla falli í þjóðartekjum, yrði jafnað með almennum aðgerðum á sviði launamála niður á fólkið í landinu. Það taldi og hefur talið í umr. um efnahagsmál undanfarna mánuði að það ætti ekki að aðhafast neitt á þessu sviði til að tryggja atvinnu í landinu og jafna byrðunum niður. Stefna þess hefur verið sú, að það ætti að vinda - eins og þeir hafa stundum sagt - ofan af fjárfestingarmistökum undangenginna ára. Ég hef yfirleitt verið vantrúaður á að talsmenn Alþb. meintu eitthvað með yfirlýsingum af þessu tagi, því að það má öllum vera ljóst, að ef einvörðungu yrði gripið til aðgerða á þessu sviði mundi það leiða til mjög víðtæks atvinnuleysis. Við kynnum að tryggja hluta þjóðarinnar óskertan kaupmátt, en mundum gera það með því að dæma aðra til atvinnuleysis. Þess vegna hef ég haft litla trúa á því að talsmenn Alþb. meintu það í raun og veru að þetta væri þeirra stefna. Ræða hv. 7. þm. Reykv. varpaði nokkru skýrara ljósi á þá mynd sem Alþb. vill draga upp af stefnu sinni. Alþb.- menn eru á móti almennum aðgerðum á sviði launamála. Þeir vilja lausn með aðgerðum í fjárfestingarmálum, en þeir eru alfarið á móti hvers konar afleiðingum af framkvæmd slíkrar stefnu. Það er kjarninn í þeirra málflutningi, sem hv. 7. þm. Reykv. hefur með afar einföldum og skýrum hætti lýst í þessari umr. Auðvitað er það svo, að þegar afli minnkar hlýtur það að koma niður á atvinnuástandi í landinu. Undan því verður ekki vikist. Það er að því vandamáli sem við þurfum nú að beina sjónum okkar og finna úrlausnir til að jafna þeim byrðum sem réttlátlegast niður og af sem mestri skynsemi. Það er auðvitað svo, að afkoma alþýðu manna í þessu landi er undir því komin að við kostum sem minnstu til að koma með sem mestan afla að landi. Afkoma útgerðarinnar er undir þessu komin, afkoma sjómanna og afkoma fólksins sem vinnur í landi. Þess vegna er verið að undirbúa aðgerðir til að draga úr þessum kostnaði og minnka sóknina þegar við stöndum frammi fyrir minnkandi fiskafla. Það er alveg ljóst að það er engin algild lausn sem menn finna og það þarf að beita margs konar ráðum ef menn ætla að finna sanngjarna og skynsamlega leið út úr ógöngunum. Við þurfum vafalaust með almennum aðgerðum að hjálpa aðilum til að halda áfram útgerðarrekstri. Við þurfum með sérstökum aðgerðum að hjálpa öðrum til að hætta að gera út. Það er út frá þessum sjónarmiðum sem við erum að leita leiða út úr ógöngunum. Og þá er spurningin: Hvaða sjónarmið á að leggja til grundvallar þessu mati? Ég held að í grófum dráttum sé hægt að segja að þau geti verið þrjú: 1. Mat á arðsemi útgerðar í ákveðnum tilvikum. 2. Ekki er óeðlilegt að leitað verði samninga um að dregið verði úr útgerðarrekstri opinberra aðila í landinu. Auðvitað verður ekkert slíkt gert með valdboði gagnvart þeim opinberu aðilum sem stunda útgerðarrekstur. En við vitum að það hefur verið til þessa reksturs stofnað vegna þess að einkaaðilar gátu ekki á þeim tíma sótt þann afla sem við áttum þá kost á. Nú, þegar við stöndum frammi fyrir því að geta ekki dregið þennan afla að landi, er ekki óeðlilegt að við leitum eftir því að þessir aðilar dragi fyrst og fremst úr sókn sinni í fiskstofnana. 3. Þá er eðlilegt að við lítum til þess, að þegar við hyggjum að því að hjálpa aðilum til að hætta útgerðarrekstri verði það gert þar sem við á sama tíma erum að hefja uppbyggingu annars konar atvinnustarfsemi. Ég lít svo á að það hafi verið einmitt þetta atriði sem hæstv. sjútvrh. var að benda á í ræðu sinni á Fiskiþingi og hér varð tilefni til þessara umr. Öll þessi sjónarmið og kannske ýmis fleiri hljótum við að leggja til grundvallar. En það er ástæða til þess að taka hér fram að það skiptir miklu máli að við undirbyggjum ákvarðanir á þessu sviði af kostgæfni. Það er verið að gera um þessar mundir með víðtæku samráði við þá aðila sem mestra hagsmuna hafa að gæta. Og það skiptir máli, þó að það taki nokkurn tíma, að standa á þann veg að undirbúningi ákvarðana, því að samstaða þjóðarinnar í þessum miklu átökum skiptir máli ef við ætlum að losna úr þeim. Það eru þess vegna engin tilefni til þeirra útúrsnúninga sem hv. 7. þm. Reykv. hefur haft hér í frammi á þessu stigi þessa máls.



Herra forseti. Það var einkennileg ræða sem hv. þm. Þorsteinn Pálsson flutti hér, a.m.k. í þessu samhengi. Hins vegar var hún býsna kunnugleg. Ég hef heyrt þessa ræðu oft. Ég heyrði hana á hverjum einasta framboðsfundi á Suðurlandi og sjálfsagt hafa sjálfstæðismenn um landið, sem hafa notið þess að fá að hlýða á hinn nýja foringja, fengið að heyra sömu ræðuna mörgum tugum sinnum. Þessi hv. þm. lýkur aldrei svo sundur munni að hann sé ekki farinn að skamma Alþb. fyrir allt sem hefur verið að ske í þessu þjóðfélagi af hinu verra taginu mörg undanfarin ár. Það er raunar ekki hægt að heyra annað á ræðu formanns Sjálfstfl. en að altar yfirfjárfestingar í landinu í öllum atvinnuvegum þjóðarinnar séu kommum að kenna. Til öryggis má kannske  Þessi skætingur í garð Alþb. af hálfu hins nýja formanns, hv. þm. Þorsteins Pálssonar, er auðvitað ekki til neins annars en að reyna að þvo hendur sínar og félaga sinna af þeim mistökum sem þeir hafa verið þátttakendur í. Við skulum hafa í huga að Sjálfstfl. hefur hafi tök í stjórn landsins á síðasta áratug jafnvel þó að hann hafi verið kallaður framsóknaráratugur. Sjálfstfl. stjórnaði landinu t.d. frá 1974–1978 og flutti inn ógrynni af togurum eftir að það var komið hér um bil nóg af þeim. Svo er það allt í einu orðið „kommum“ að kenna. Svona er allt hans mál. Ég held að ef hv. þm. heldur áfram að flytja ræður af þessu sama tagi, í þessum sama tón og um sama efni, þ.e. að tyggja sífellt á sömu frösunum, verði menn býsna fljótt orðnir leiðir á þessari tuggu þegar hv. þm. hættir að vera nýr formaður. Ég get fullvissað hv. þm. Þorstein pálsson um að það er einmitt Alþb. sem hefur haft forgöngu um það margsinnis að beita sér fyrir eflingu atvinnutækja í landinu. Það er gersamlega minnislaus maður sem leyfir sér að halda öðru fram. Alþb. hefur einmitt verið sá flokkur í þessu landi til langs tíma sem hefur lagt áherslu á að breikka undirstöðuna undir heilbrigt atvinnulíf og íslenskt atvinnulíf í þessu landi. Ég veit ekki hvað það þýðir þegar hv. þm. nefnir það að eitt mikilvægasta verkefnið í þessu þjóðfélagi sé að hjálpa mönnum við að hætta útgerð. Það er auðvitað alger misskilningur. Við ætlum að halda áfram að gera út í þessu þjóðfélagi, því að ef við hættum því verður ekki hægt að lifa mannsæmandi lífi á Íslandi. Það eru erfiðleikar nú í augnablikinu, en þeir líða hjá eins og áður og menn þurfa ekkert að vera hræddir við að við eigum ekki eftir að veiða fisk og miklu meiri fisk en við megum kannske gera á næsta ári. Það kemur dagur eftir þennan dag og við ætlum ekkert að hætta útgerð. Hins vegar kemur vel til mála að hjálpa útgerðarmönnum og útgerðarfyrirtækjum til að leggja skipum um stundarsakir, meðan ekki er nægur fiskur til í sjónum. Það er ömurlegt að heyra að formaður stærsta stjórnmálaflokksins í landinu skuli leyfa sér að tala svona æ og æ. Herra forseti. Það fór eins og venjulega, að þegar hv. þm. Eyjólfur K. Jónsson fjallar um þessi mál gerir hann það, ég held ég megi segja ævinlega, af hógværð og skynsemi og þekkingu. Ég held að það sé góður siður fyrir hv. þm. yfirleitt, og beini ég þá ekki máli mínu til neins eins eða nokkurs sérstaks flokks, að hefja hér umr. -og halda sig við það um þingtímann - sem þeir hafa þekkingu á og áhuga á, en láta hitt vera.  Ég ætla ekki að fjalla um það sem hv. þm. Eyjólfur Konráð nefndi, en þar eru auðvitað möguleikar sem óþarft er að horfa fram hjá. Við vitum það báðir við Eyjólfur Konráð, hv. þm., að tilraunaveiðar á þeim skipum sem eru hæf til að stunda þessi fjarlægu mið eru afar dýrar. En það er eiginlega ekkert of dýrt í þessum efnum ef það getur orðið til þess að stækka fiskimið og auka möguleika í framleiðslu. Ég tel því að það megi skoða þetta og eigi að skoða þetta mjög vel. Það var einnig skynsamlegt þegar hann talaði um að óskynsamlegt væri að gera út af miklu afli á erfiðustu tímum ársins, sem eru nóv., des. og jan. En við getum ekki hætt að fiska þessa mánuði því að fólkið sem hefur atvinnu af því að verka fisk verður að hafa jafna og stöðuga atvinnu. En þá koma einmitt togararnir að bestu gagni þegar bátaflotinn ræður ekki við þá sjósókn eða þarf að stunda netaveiðar. Þær ætti auðvitað aldrei að leyfa í þessum mánuðum því að þær eru mjög dýrar. Þær gefa lítið og minna en ekkert af sér, gera lítið annað en að eyða olíu og slíta veiðarfærum og stofna mannslífum í hættu. Það er tími til kominn að menn hugi að því að sækja ekki svo grimmt að það kosti ekki aðeins peninga, heldur líf manna. En þetta breytir engu um og leysir ekki þann vanda sem við erum nú í. Vandinn sem við stöndum frammi fyrir núna er skammtímavandi - kannske fyrst og fremst vandi næsta árs - og við leysum þann vanda ekki með því að stefna að veiðileyfum annars staðar, sem sjálfsagt er þó að reyna þar sem mikill fiskur er fyrir hendi og vinsamlegt leyfi gæti fengist til veiða. Ég tel að það sé nauðsynlegt að leggja í það mikla vinnu, senda hæfa menn að semja um það, því það er víðar hægt að leita fanga en í kringum landið. Það er vel hugsanlegt að arðbærar veiðar megi stunda á mörgum öðrum stöðum í Atlantshafi og þá ekki aðeins í Norður-Atlantshafi, heldur miklu víðar. Það gera margar þjóðir með góðum árangri. Það kom að því að menn áttuðu sig á því að togararnir væru of margir og það er ekki aðeins vegna þess að við megum veiða minna á næsta ári, heldur hefðum við getað náð þessum þorskafla eða svo gott sem öllum með miklu færri skipum. Á því er varla nokkur vafi, því að í stað skrapdagafjölda, ef við hefðum t.d. lagt skrapdagakerfið niður, hefðu miklu færri skip getað annað þorskveiðum. Það sér hver maður í hendi sér. Togararnir eru of margir og það vissum við fyrir löngu. Kannske getur hv. þm. Þorsteinn Pálsson kennt okkur „kommum“ um það líka, en ég er hræddur um að vandinn sé ekkert síður í flokki hæstv. sjútvrh., að standa fyrir því á sínum tíma, en það er liðin tíð. Við losnum ekkert auðveldlega við þessa fjárfestingu. Ég er ekkert endilega viss um að rétt sé að selja þessi skip. Hins vegar er skynsamlegt, ef á að draga úr sókn á togurunum, að taka fyrst út þau skip sem eru dýrust í rekstri og óhagkvæmust. Sannleikurinn er sá, að hægt er að fækka togurum nokkuð. Það er ekki eins mikið vandamál og staðið hefur upp úr mönnum núna þessa umræðustund. Og þéttbýli. Hvað er þéttbýli? Er ekki þéttbýli í Eyjafirði, á Ísafirði? Eru ekki margir togarar til á ýmsum þéttbýlli stöðum í kringum landið þar sem mætti fækka um einn og einn? Eða Vestmannaeyjum? Það er ekki einungis á Reykjavíkursvæðinu, í Reykjavík og Hafnarfirði, þar sem togaraútgerð hófst á sínum tíma, sem á að fækka skipum  Enn leiðinlegri eru þær ræður, þar sem hefur verið talað um bölvun sjávarútvegsins í landinu. Það hafa komið upp sífellt fleiri og fleiri spekingar í þessum efnum, sem gera lítið annað tímunum saman en ráðast á sjávarútveginn og öll hans mái. Það er svo sem ekki furða þó að sjávarútvegurinn standi illa í landinu um þessar mundir. Það er ekki bara aflaleysi. Þessum undirstöðuatvinnuvegi í landinu hafa verið sköpuð þau skilyrði til mjög margra ára að ósæmilegt er. Það er enginn vandi að láta þessi skip, sem aldrei hafa fengið það fiskverð sem nauðsynlegt var, safna skuldum og lenda í vandræðum. Menn verða að horfast í augu við það. Það þýðir ekkert að heimta góða útkomu á rekstri þegar afurðir þær sem reksturinn skilar af sér eru seldar fyrir slikk. Það sér hver maður í hendi sinni. Það þarf hvorki kapítalista né „komma“ til þess að finna það út. Það sér hver maður sem hefur opin augu. Það hafa t.d. verið fengnir togarar hér til landsins og veiðiskip sem ekki hafa veitt vinnu. skip hafa verið fengin hingað til lands og í sum byggðarlög úti á landi í því skyni að efla atvinnu á staðnum. Síðan hafa þau verið gerð út eingöngu til að flytja ísvarinn fisk til útlanda og hins vegar til að fullvinna aflann um borð og skapa ekki nokkrum manni atvinnu í landi. Það er óskynsamlegt og það er óheiðarlegt að fá skipin á einum forsendum og gera þau út á öðrum. Herra forseti. Ég ætlaði alls ekki að tala svona lengi, en ég undrast það dálítið þegar menn eru að tala um álverksmiðjur í sambandi við 200 þús. tonna vandamál okkar. Ég get ekki séð að átverksmiðjan komi því máti nokkurn skapaðan hlut við. En jafnvel þó að einhverjir í landinu vildu fá álverksmiðju, kannske margar þannig, sem ég tel ekki mjög skynsamlegt, erum við ekki svo fljótir að rífa upp álverksmiðjur. Vandinn, sem við stöndum frammi fyrir næstu árin, verður gleymdur þegar þær eru komnar á laggirnar. Þess vegna eigum við ekkert að blanda þessu kryddi í málið því að það er ekki í neinum tengslum við þann vanda sem við erum að eiga við nú. En eitt hefur þó komið út úr þessum vandamálum til góðs. Það er það, að þegar kreppir að verða menn ævinlega að reyna að leita hinna skynsamlegustu og hagkvæmustu lausna. Það á við um hvert mál, ekki bara sjávarútveg, heldur öll mál. Hvað þessum mönnum dettur í hug þegar kreppir að í sjávarútvegi! Loksins fara menn að skilja að nauðsynlegt er að búa við kvótakerfið í veiði. Þegar heildaraflamagn er skammtað er engin skynsamleg lausn önnur en sú að hafa kvótakerfi á skip. Þetta er augljóst og verður alltaf greinilegra eftir því sem vandinn verður erfiðari og aflinn minni til skiptanna. Þá skilja menn loksins, þegar búið er að reyna áð tyggja þetta í þá til margra ára. Auðvitað kann ég allar hinar röksemdirnar. Það er enginn vandi að lepja upp úr hinum og öðrum í sínu kjördæmi og þora svo ekkert að gera. En menn verða bara að reyna að horfast í augu við staðreyndir. Að lokum, herra forseti, held ég að ástæða væri til að mælast til þess að menn legðu nú af í þessu máli karp á milli stjórnmálaflokka. Ég sé satt að segja ekki að það komi þessum stjórnmálaflokkum, sem flestir eru að verða eins hér ílandinu, nokkurn skapaðan hlut við. Þarna er um svo alvarleg mál að tefla að eitthvert atkvæðapot eða stjórnmálaflokkaþvaður, þar sem menn leitast við að skamma hver annan út af flestöllu, á ekki heima í þessari umr. Þarna er um björg þjóðarbúsins að tefla. Þar er ekki hægt að leggja neinar sérstakar kapítalískar eða sósíalískar línur. Við höfum blandaða útgerð af öllu tagi, einnig í skipulagi, og það eigum við að halda áfram að hafa. Jafnvel þó að menn séu hrifnir af svokölluðum félagslegum rekstri hefur hann líka galla og ekki þá kosti sem margar einstaklingsútgerðir hafa. Sumar einstaklingsútgerðir í landinu eru eðli sínu samkv. þær heppilegustu í rekstri. Það hljóta allir að viðurkenna sem þekkja til. Hinir geta röflað um teoríuna mín vegna, en það geri ég ekki.



Herra forseti. Mér þykir tilhlýðilegt sem fulltrúi Vestfirðinga hér á hinu háa Alþingi að blanda mér með örfáum orðum í þessar umr. Undirrót þeirrar umr. utan dagskrár, sem hv. 7. þm. Reykv. vakti hér í dag, er sú skýrsla sem fiskifræðingar hafa sent frá sér um ástand þorskstofnsins á íslensku miðunum. Sú skýrsla er svört. Hún er svartari en allar aðrar skýrslur sem fram hafa komið um þau efni fram til þessa. Ef ársafli okkar Íslendinga á þorski á næsta ári yrði 200 þús. lestir í stað 300 þús. lesta, sem hann verður eða nánast um það bil á þessu ári, mundi það þýða stórkostlegt efnahagslegt áfall fyrir íslenska þjóðarbúið. Þess vegna vil ég í upphafi máls míns segja það sem mína skoðun, að ég tel að ekki sé hægt að fara að áliti og tillögum fiskifræðinga í þessu efni að sinni. Hitt er annað mál að við skulum hlusta á fiskifræðingana. Fiskifræðin er erfið vísindagrein og framfarir á sviði fiskifræðinga hafa ekki orðið eins örar og miklar á síðustu árum og áratugum og annarra vísindagreina, en við skulum hlusta á fiskifræðingana. Þess vegna er rétt að við getum ekki til frambúðar byggt framfarir í þessu landi eingöngu á fiskveiðum. Málið er að renna þarf fleiri arðbærum stoðum undir íslenskt efnahagslíf en gert hefur verið. Það hefur miðað allt of hægt á undanförnum árum og áratugum. Hvað viðvíkur umr. sem hér hefur farið fram um að það geti komið til þess að fækka þurfi togurum sem stunda veiðar við landið, þá vil ég segja að menn verða að átta sig á landfræðilegum aðstæðum í þessum efnum. Landið er misjafnlega gjöfult. Það eru misjafnar aðstæður vítt og breitt um okkar land, þannig að taka verður tillit til aðstæðna í þessum efnum. Á Vestfjörðum er ekki í önnur hús að venda með atvinnu, sem þó væri hægt víðast hvar annars staðar. Við höfum heyrt um að það standi fyrir dyrum uppbygging ýmissa atvinnugreina vítt og breitt um landið og ekki síst hér á suðvesturhorninu. Það á að byggja kísilmálmverksmiðju á Austfjörðum. Á Sauðárkróki er verið að undirbúa byggingu steinullarverksmiðju. Hér á Suðvesturlandi og Suðurlandi er verið að undirbúa ýmiss konar atvinnustarfsemi sem renni fleiri stoðum undir íslenskt efnahagslíf. Á Vestfjörðum hagar því miður þannig til að Vestfirðingar þurfa um sinn a.m.k. að byggja á sjávarútvegi svo að ekki verði þar stöðnun og jafnvel afturför. Þetta verða menn að taka með í reikninginn þegar rætt er um hugsanlega fækkun togara við landið. Ég held að þessi umr. og að það, jafnvel þótt það hafi verið úr lausu lofti gripið, gæti staðið til að fækka í togaraflotanum um 30 skip, sé þarft innlegg í umr. sem þarf að eiga sér stað um stefnuna í sjávarútvegsmálum. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir það svar sem hann gaf við fsp. hv. 7. þm. Reykv. Mér fannst hæstv. sjútvrh. mæla af skynsemi og framsýni. Það er ekki ráð nema í tíma sé tekið og menn skyldu átta sig á því að það getur þurft að taka ákvarðanir sem eru sárar, sem eru ekki okkur að skapi. Það getur komið til þess að það þurfi að leggja niður fiskiðnað á ákveðnum stöðum, sem eru svo lánsamir að búa við möguleika til annarra atvinnutækifæra. Ég vil líka benda á þá staðreynd, að það er ekki sama hvort menn stunda t.d. Vestfjarðamiðin frá Vestfjörðum eða hvort þeir stunda Vestfjarðamiðin héðan af suðvesturhorninu eða frá öðrum landshlutum. Það hlýtur að liggja í hlutarins eðli að það sé hagkvæmast fyrir íslenska þjóðarbúið að sækja á fiskimiðin úr sem minnstri fjarlægð. T.d. eru miðin í kringum Vestmannaeyjar auðvitað nýtt á hagkvæmastan og bestan hátt frá Vestmannaeyjum o.s.frv. o.s.frv. Þetta eru sjónarmið sem við verðum að hafa í huga þegar við stöndum frammi fyrir þeim erfiðu ákvörðunum sem nauðsynlegt reynist að taka á næstu misserum í sjávarútvegsmálum. Ég vil taka undir orð hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar, 4. þm. Norðurl. v., þar sem hann benti á ýmsar aðrar leiðir í sjávarútvegsmálum. Það þarf að gefa því mjög gaum hvað hægt er að gera nýtt á sviði sjávarútvegsmálanna. Rækjuveiðarnar hafa komið vel út í sumar. Það hefur orðið stórkostleg aukning á rækjuveiðum við landið. Ég vona að það verði um sóknaraukningu að ræða í stofna á landgrunninu í svipuðum mæli á komandi árum. En ég vil jafnframt láta það koma hér skýrt fram, að það þýðir ekki að berjast gegn atvinnufyrirtækjum eins og t.d. stóriðju, álvinnslu eða átframleiðslu og framleiðslu á járnblendi og öðrum slíkum efnum, ef um er að ræða arðbæra framleiðslu. Þá eigum við fyrst og fremst að horfa á hana. Það er nauðsynlegt að við rennum fleiri stoðum undir íslenskt atvinnulíf. Ég vil nefna skipasmíðarnar. Það þarf að færa þær inn í landið. Það þarf að færa þær alfarið inn í landið, að mínu mati, því að skipasmíðar eru forsendan fyrir eðlilegu viðhaldi á íslenska fiskiskipaflotanum. Svona mætti lengi telja. Þar sem þessi umr. hefur snert það kjördæmi sem ég er fulltrúi fyrir hér nokkra daga vildi ég blanda mér í þessar umr. Ég ítreka að það þarf að taka tillit til aðstæðna eins og þær eru á hverjum stað, en það má ekki koma til togstreitu í þessum efnum. Við stöndum frammi fyrir miklum efnahagslegum vanda, sem snertir allt þjóðarbúið, og við verðum að taka á þeim vanda og helst án þess að pólitísk sjónarmið ráði þar um of ríkjum.



Herra forseti. Það var ekki óvenjulegt að heyra hv. 4. þm. Suðurl. fjalla hér um sjávarútvegsmál og önnur mál tengd sjávarútvegi í hringekjuleik. Fyrst réðst hv. þm. á skynsamlegar ábendingar og rök varðandi stöðu og stefnu í sjávarútvegi. Síðan staðfestir hv. þm. þá skoðun sína að fækka megi skipum hér og þar og hann vill láta banna netaveiðar og taka þannig fram fyrir hendurnar á þeim mönnum sem eiga að meta þessa hluti og velja og hafna af skynsemi og eftir þeirri reynslu sem þeir eiga að byggja á. Ætli það sé ekki heppilegast að láta skipstjórnarmenn og útvegsmenn meta hvaða veiðarfæri þeir vilja og eiga að nota hverju sinni, svo fremi að lög landsins leyfi. Stundum vill hv. þm. Garðar Sigurðsson veg einstaklingsfrelsisins mikinn, en alltaf situr hann fastur þegar yfir lýkur í miðstýringunni. Það kemur fram í skoðun þm. á kvótakerfi í fiskveiðum þrátt fyrir að hann sem reyndur veiðimaður ætti að skilja að slíkt kvótakerfi getur ekki gilt með skynsemi á óbreyttum flota þegar um er að ræða of fáa fiska til veiða. Þessi kvóti gæti gilt ef um væri að ræða það mikið magn að hægt væri að veiða eins og menn vildu. Þá væri það kannske skynsamlegt.  Þá verður hægt að víkja að einu. Þegar rætt er um það að fækka eigi skipum er það mjög viðkvæmt mál sem auðvitað verður að skoða frá öllum hliðum. Það hefur komið fram hér í ræðum manna í dag. En það var undarlegt að heyra 4. þm. Suðurl. segja að það mætti fækka skipum hér og þar, á Akureyri, á Ísafirði, í Vestmannaeyjum. Þetta voru bara þrjú dæmi. Samt sem áður var undirstrikað að þessi skip væru til að halda uppi atvinnujafnvægi í byggðunum. Það hefði mátt koma fram hjá hv. þm. sunnlendinga að togarar á ákveðnum svæðum við landið, svo sem eins og við suðurland og Austurland, hafa að jafnaði mun lengra að sækja en togarar frá öðrum landshlutum. Það hlýtur einnig að verða að meta slíkt þegar settar eru fram skoðanir í þessum efnum. Það má líka benda á, að þeir togarar sem hafa verið nýttir við Suðurland, í Vestmannaeyjum, hafa ekki kallað á innflutning erlends vinnuafls í ríkum mæli eins og víða hefur skeð annars staðar á landinu. Í stuttu máli flokkast málflutningur hv. þm. Garðars Sigurðssonar undir kjaftæði. Og það er sorglegt því að hann má eiga það sem hann á og oft heppnast honum að setja fram skynsamlegar skoðanir í útvegsmálum. Hann valdi hins vegar nú þann kost að hossa flokksbróður sínum, hv. 7. þm. Reykv., tala mál sem undirstrikar sýndarmennsku Alþb. í þjóðmálum. Hitt er annað, að atmenningur í landinu tekur ekki mark á slíku málþrefi, enda er almenningur í landinu ekki vanur því að stilla sér upp sem einhvers konar prófessor í kjaftæði.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umr. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram í umr. Það er mikilvægt að við komum okkur saman um þessi mál. Ég vil í því sambandi vitna til orða minna á Fiskiþingi vegna þess hvað ræða mín þar hefur orðið mikil uppistaða þessara umr. Þar sagði ég m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Ég hef áður sagt sem mína skoðun að það væri æskilegt að gera tilraun með kvótafyrirkomulag fyrir togarana á næsta ári. Mér er ljóst að það er ýmsum annmörkum háð.“ Hv. þm. Ólafur Ragnar er væntanlega að ræða við fjölmiðlana um mál hér, en það skiptir kannske ekki máli. Hann hefur þessa ræðu og ég vænti þess að hann lesi hana þá rétt. Ég sagði einnig: „Hins vegar mundi slíkt fyrirkomulag vera líklegt til að auka gæði afurðanna. Það er mikilvægt að skipting aflans verði ekki til þess að auka togstreitu á milli einstakra landshluta. Við þurfum að koma okkur saman í landinu í heild. Kvótar á sérhvern landshluta, eins og upp hefur komið hugmynd um, gætu orðið til þess að auka togstreitu milli landshluta. Líklegt er að atvinnuuppbyggingin í iðnaði verði misjöfn eftir landshlutum í framtíðinni. Er þá ekki ósennilegt að þeir landshlutar sem telja sig verða út undan í því sambandi mundu vilja fá aukna hlutdeild í fiskveiðunum. Það er hætt við að slíkar deilur gætu orðið erfiðar viðfangs. Ég er ekki trúaður á að það sé auðveldara að koma sér saman innan einstakra landshluta en í landinu í heild.“ Ég vil undirstrika þessa skoðun mína. Það var á engan hátt ætlan mín og lá heldur ekki í orðum mínum að efna til togstreitu í þessu sambandi. Það eru hreinir útúrsnúningar. Og það eru slíkir útúrsnúningar sem hafa þá orðið til þess að vekja ótta og hræðslu hjá ákveðnu fólki. Hins vegar er það eðlilegt að allir sem búa í landinu séu á vissan hátt óttaslegnir yfir þeim tíðindum sem við höfum fengið. Það eru einnig alvarleg tíðindi að okkar helstu keppinautar á fiskmörkuðunum eru með vaxandi framleiðslu og auka sífellt opinbera aðstoð, sem getur orðið afdrifaríkt ef ekki tekst að telja þjóðunum í heiminum trú um og sannfæra þær um það, að það er ekki hægt að búa við það að ýmsar þjóðir greiði niður kostnað í sjávarútvegi, flytji síðan út iðnaðarvörur og ætlist til þess að við sættum okkur við að kaupa slíkar vörur án þess að leggja toll á þær. En hinar þjóðirnar komist síðan upp með það að ýta sínum vörum inn á markaði með gífurlegri styrkjastarfsemi. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson spurði hvaða atvinnutækifæri byðust. Ég ætla ekki hér að fara að lesa upp ummæli mín um þá miklu möguleika sem við eigum hér í landinu. Ég tel það alveg á sama hátt skyldu hv. þm. að svara því hvað hann leggur til í því sambandi. Hann hefur tekið það fram að alls ekki megi byggja álver. Þá vitum við það. Ég hef hins vegar tekið fram að ég tel meiri háttar orkufrekan iðnað koma mjög til álita og nefndi sem dæmi þá umr. sem væri um það. Ýmis önnur iðnfyrirtæki hafa verið hér til umræðu. En það sem er mikilvægast er að skapa atvinnuvegunum bærileg skilyrði til þess að þeir geti dafnað og til þess að hægt sé að byggja þá upp. Á s.l. vori voru atvinnuvegirnir í reynd meira og minna að fara yfir um. Það er verið að leitast við að skapa þeim skilyrði til að eflast í landinu og því verður ekki eingöngu svarað hér á Alþingi hvaða ný atvinnufyrirtæki bjóðist. Því verður kannske fyrst og fremst svarað hér hvers konar skilyrði menn eru tilbúnir að búa atvinnuvegunum í landinu. Ég var aðeins að benda á þá staðreynd, sem mér finnst vera sáraeinföld, að þar sem þéttbýlið er mest eru meiri möguleikar til að byggja upp nýja vinnustaði með minni fyrirvara og stækka þau fyrirtæki sem fyrir eru, sem eru mörg sem betur fer. Ég hef ekki nefnt einn einasta þéttbýlisstað og ætla ekki að gera það. En ég hef orðað það svo: „þar sem þéttbýlið er mest“ vegna þess að það er einföld staðreynd, og ég veit að hver einasti þm. getur tekið undir það með mér, að þar eru meiri möguleikar - og óþarfi að vera að snúa út úr því. Hv. þm. spurði einnig hvort fjárhagsleg staða mundi engu máli skipta. Ég byrjaði á því að segja það í minni ræðu að skip hefðu að sjálfsögðu stöðvast vegna óhagkvæms reksturs og lélegrar fjárhagslegrar afkomu, en sagði síðan: „Sú hugmynd hefur komið upp að rétt væri að aðstoða aðila við að leggja skipum a.m.k. um stundarsakir. Því er eðlilegt að spurt sé: Hverja á að aðstoða til þess?“ Þ.e. ég var að tala um að gera það með skipulegum hætti. Ef stjórnvöld eiga að koma til skjalanna og aðstoða aðila við það að leggja skipum, þá skiptir við núverandi aðstæður atvinna fólksins langmestu máli. Menn geta haft mismunandi skoðanir um það og það má vel vera að hægt sé að finna einhver dæmi þess að það væri rangt út frá fjárhagslegum sjónarmiðum. En ég vil reka þá stefnu að fórna í sumum tilvikum, ekki öllum, slíkum fjárhagslegum sjónarmiðum ef atvinnuöryggi er annars vegar, vegna þess að ég er sannfærður um að atvinnuleysi er versta böl sem við getum lent í, og aðrar þjóðir telja það vera sitt versta böl og hafa haft af því mikla reynslu nú um langt skeið. Herra forseti. Ég lofaði að vera stuttorður. Ég vildi aðeins víkja að því sem hv. þm. Eyjólfur Konráð nefndi hér, sem er mjög rétt. Það þarf að kanna betur skilyrði og möguleika á djúpslóð. Við höfum fyrir allnokkru síðan ritað Hafrannsóknastofnun og beðið um áætlun um að gera út hafrannsóknaskipið Hafþór sérstaklega á djúpslóð til að rannsaka þar möguleika á að veiða t.d. gulllax, litla karfa og e.t.v. fleiri tegundir. Ég er ekki að segja að það sé eini möguleikinn til að gera slíka athugun, það má einnig gera hana með öðrum veiðiskipum. En það liggur fyrir að engin skilyrði eru til að selja það skip og hleypa því inn í þorskveiðina. Því er að mínu mati rétt að reyna að nýta það til rannsókna og nýjunga ef fært þykir og við teljum okkur hafa efni á því. Ég geri mér grein fyrir því að það getur orðið allkostnaðarsamt en ég tel það skyldu okkar að fá úttekt á því. S.l. vor ræddi ég um það við bandaríska sendiráðið hér og hafði einnig samband við sendiherra okkar vestanhafs Hans G. Andersen, og bað hann ásamt mínum ráðuneytisstjóra að kanna í samvinnu við utanrrn., eftir því sem hægt væri, möguleika á veiðum í bandarískri lögsögu. Hann skilaði skýrslu um það fyrir allnokkru síðan. Hún var síðan send Landssambandi ísl. útvegsmanna til athugunar. Landssamband ísl. útvegsmanna hefur nýlega sent menn til að kanna þetta og þeir eru komnir frá þeim athugunum. Þarna höfum við því reynt að fylgjast með eins og nokkur kostur er og það gerðist löngu áður en þær slæmu upplýsingar komu fram sem við höfum nú fengið. Einnig hefur verið reynt að hafa augun opin varðandi aðra nýja möguleika. Rækjuleit var aukin í sumar. Við höfum gert út sérstakan leiðangur til athugunar á krabbaveiðum. Þá fara fram og eru í undirbúningi meiri rannsóknir varðandi kúfisk og nefna mætti fleiri dæmi. Allt þetta er verið að gera með tiltölulega litlum peningum. Menn hafa úr litlu að spila í þessu sambandi. En ég tek undir það sem hér hefur komið fram, að það er nauðsynlegt að líta til allra átta í þessu sambandi og reyna að nýta hverja einustu leið. Þetta er allt saman aðeins spurning um skynsemi og hér ætti ekki að þurfa að vera togstreita milli hinna pólitísku flokka, ég tek undir það með hv. þm. Garðari Sigurðssyni. Ég vænti þess að við getum hér á Alþingi haft um þetta gott samstarf. Ég tel mig ekki hafa sagt nokkurn skapaðan hlut í þessari umr. sem hefði átt að verða til þess að vekja upp togstreitu. Hér er hins vegar um viðkvæm mál að ræða og það verður ekki gert svo að öllum líki. Við erum einnig í vissu tímahraki. Við höfum t.d. sagt að það væri rétt að byrja netaveiðina síðast og ekki væri rétt að loðnuskipin kæmu inn í netaveiðina. Það hefur þegar vakið mikla óánægju hjá þeim aðilum sem það snertir, en því miður verður ekki gert svo að öllum líki í þessu efni. En aðalatriðið er að draga sem mest úr kostnaði og auka verðmætin eftir því sem unnt er. Þar verða að ráða almenn sjónarmið og hagsmunir landsins í heild. Það er ekki hægt að vinna þessi mál út frá öðrum sjónarmiðum.



Herra forseti. Ég vil við lok þessarar umr. þakka hæstv. forseta og hæstv. sjútvrh. fyrir að þessi umr. hefur farið hér fram. Allir ræðumenn hafa verið sammála um þann mikla vanda sem við er að etja og nauðsyn þess að hér á Alþingi fari fram ítarleg umr. um málið. Það var einmitt til þess að knýja slíka umr. fram sem ég taldi nauðsynlegt að málið væri þegar í stað tekið hér til umr. Ég vænti þess að í kjölfar þeirra umr. sem hér hafa átt sér stað flytji hæstv. sjútvrh. málið innan tíðar, ekki síðar en innan fáeinna vikna, á ný inn á Alþingi í formi skýrslu um þær aðgerðir sem hann hyggst beita sér fyrir eða í formi frumvarpa. Ég ætla ekki að nota þann tíma sem hæstv. forseti gaf mér til að svara því sem hér hefur komið fram. En það væri vissulega tilefni til þess að ræða við hv. þm. Þorstein Pálsson mjög ítarlega þá efnisþætti sem hann varpaði hér fram. Ég hef að vísu ekki haft jafngóð tækifæri til að hlýða á hann jafnoft og flokksbróðir minn, hv. þm. Garðar Sigurðsson, en þeir mælikvarðar sem hv. þm. Þorsteinn Pálsson lagði til grundvallar umr. voru á þann veg að a.m.k. einn þeirra verður varla talin efnislega mikið innlegg í þessa umr. Þótt hinir tveir, sá fyrsti og sá síðasti, gefi vissulega tilefni til þess. En atriði nr. 2, sem hv. þm. benti á, var að draga úr útgerð opinberra aðila. Ég held, ef mig misminnir ekki, að það séu ekki nema tvö hreinræktuð opinber útgerðarfyrirtæki í landinu. Menn geta að vísu ráðist að þeim, en ég held að það eitt út af fyrir sig væri takmörkuð lausn á þessum vanda. Hins vegar er algengasta rekstrarform í útgerð nú orðið líklega sameign einstaklinga, félagslegra fyrirtækja og sveitarfélaga. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt þegar við setjum fram hugmyndir af þessu tagi að fram komi með skýrari hætti en hér var hvað menn eigi við. Herra forseti. Ég þakka fyrir þessar umr. en að lokum vil ég þó segja það, að miklu var það nú viturlegra sem forveri hv. þm. Árna Johnsen, Guðmundur Karlsson, sagði hér um sjávarútveg á undanförnum árum heldur en þessi trallræða sem hv. þm. flutti hér í því skyni að reyna að aðstoða formann sinn. Formaður Sjálfstfl. hinn nýi þarf alls ekki á svona tralli að halda í ræðustól sér til stuðnings og æskilegra væri að Sjálfstfl. fengi sem framlag í umr. álíka mikið vit og reynslu í sjávarútvegi eins og Guðmundur Karlsson flutti hér í þingsalina á sínum tíma.