Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls gerði hæstv. iðnmrh. glögga grein fyrir tilgangi þess og einnig um höfuðatriði þeirra breytinga, sem frv. felur í sér. Það er því ekki brýn nauðsyn á því að rekja sjálft efni frv. í smáatriðum og mun því ekki gert, nema sérstakt tilefni gefist til þess. Iðnn. hefur rætt frv., og voru nm. sammála um, að ekki væri sérstök ástæða til að leita umsagna um málið, þar sem þeir aðilar, er frv. sérstaklega snerti, hefðu samkv. því, sem frá er greint í grg., samþ. að mæla með frv. og hafi efni þess verið undir þá borið, áður en frv. var fram lagt. Þeir aðilar eru stjórn iðnlánasjóðs, Félag ísl. iðnrekenda og Landssamband iðnaðarmanna. N. gat hins vegar ekki orðið sammála í afstöðu sinni til frv., eins og fram kemur á þskj. 312. Einn þeirra nm., er á fundi voru, er málið var afgreitt, hv. 2. þm. Vestf., lýsti sig m.a. andvígan þeirri tekjuöflunarleið, sem um ræðir í 5. gr. frv., því hundraðshlutagjaldi, sem þar er kveðið á um að innheimta af iðnaðinum í landinu, þ.e. öðrum iðnaði en kjöt- og fiskiðnaði, mjólkurbúum, sláturhúsum og ullariðnaði á stigi ullarþvottar. Af þessu er ljóst, að allverulegur hluti iðnaðarins er undanþeginn gjaldskyldu þeirri, sem ákveðin er með 5, gr. frv., enda hafa þeir aðilar nú aðgang, ef svo má segja, að stofnlánasjóðum landbúnaðarins og fiskiðnaðurinn að fiskveiðasjóði skv. lögunum um þessa sjóði. Þessum aðilum hefur verið séð fyrir tekjum með sama hætti eða svipuðum hætti og hér er lagt til. Jafnframt verður það að teljast eðlilegt, að samtök þeirra aðila, sem standa eiga skil á framangreindum gjöldum, 0.4% af framleiðslunni, eigi sæti í stjórn sjóðsins ásamt fulltrúa ríkisstj. Hið umrædda 0.4% gjald, sem á að leggja á sama stofn og aðstöðugjald áðurnefndra greina iðnaðarins, er áætlað að gefi iðnlánasjóði ekki undir 7 millj. kr. í árlegar tekjur til viðbótar 2 millj. kr. framlagi ríkissjóðs. Nú þykir ljóst, að þrátt fyrir þessa árlegu tekjuaukningu sjóðsins muni ekki fullnægt allri lánaþörf þessa hluta iðnaðarins. Þess vegna er í 6. gr. frv. gert ráð fyrir lántökuheimild sjóðnum til handa. Erlend lán, sem tekin verða samkv. þessari heimild, má ekki endurlána nema með gengisákvæði, þó með tvennum hætti, eins og frá er skýrt í aths. við frv. Í gildandi lögum um sjóðinn hefur nær eingöngu verið gert ráð fyrir, að lánað væri út á vélar og stærri verkfæri og framkvæmd útlánanna verið á þann veg. Með ákvæðum í 6. gr. frv, er tekin upp sú breyting á hlutverki sjóðsins, sem er afleiðing af 1. gr. frv., að veita má lán til byggingar verksmiðju- og iðnaðarhúsa og einnig til endurskipulagningar iðnfyrirtækja. Samkv. 2. mgr. greinarinnar er og heimilt að lána iðnfyrirtækjum til kaupa á fasteignum, en lagt er til að afnema úr gildandi lögum heimild til rekstrarlána. Til fróðleiks skal þess að lokum getið, að útlán sjóðsins hafa frá og með árinu 1936 til 1961 verið 32.6 millj. kr. Við endurskoðun l. nú, sem gerð var að frumkvæði hæstv. iðnmrh., var ljóst, að sjóðnum var mest nauðsyn á auknu starfsfé og þó umfram allt árlega tryggum tekjum, þannig að hægt væri að sjá nokkuð fram í tímann um útlánagetu sjóðsins. Til lausnar þessum vanda hefði að sjálfsögðu verið auðveldasta leiðin að leggja til, að tekjuaukning sjóðsins yrði tekin úr ríkissjóði með árlegu framlagi. Nú er það svo í vitund almennings, að ríkissjóður er engin gullnáma, sem hægt er að ausa úr, án þess að það komi við nokkurn mann. Þar er um að ræða sameiginlegan sjóð landsmanna allra til lögbundinna framkvæmda. Hv. stjórnarandstæðingar hafa undanfarin ár talið, að of lítið væri um opinberar framkvæmdir í flestum þeim greinum, sem til umr. hafa verið hér á hv. Alþingi. Þessi stefna þýðir óhjákvæmilega, að sömu aðilum finnst of lítið fé til ráðstöfunar úr þessum sameiginlega sjóði landsmanna, ríkissjóði. A.m.k. heyrist minna um, úr hvaða framkvæmdum ríkisins eigi að draga, þegar till. eru gerðar um ný útgjöld úr ríkissjóði. Ekki er hægt að gera tillögur um aukin útgjöld og nýjar og meiri framkvæmdir, án þess að jafnframt séu gerðar till. um auknar tekjur til þeirra framkvæmda eða samsvarandi fjármagns verði aflað með því að draga úr öðrum framkvæmdum ríkisins. Hér virðist um svo augljósar staðreyndir að ræða, að landsmenn greinir þar ekki á. Ef Alþingi samþ. brtt. hv. stjórnarandstæðinga við lögin um stofnlánadeild landbúnaðarins og fiskveiðasjóð og nú um iðnlánasjóð, sbr. þskj. 312, að samsvarandi tekna og hundraðshlutagjald þessara starfsgreina nemur yrði tekið úr ríkissjóði, er óhjákvæmilegt að krefja sömu aðila um svör við því, hvaða skattheimtu ætti að auka eða úr hvaða framkvæmdum ætti að draga, sem á vegum ríkisins eru til öflunar þessara milljónatuga. Svör við þessum spurningum gætu orðið fróðleg til samanburðar við þær hörðu ádeilur, sem í frammi hafa verið hafðar um of miklar opinberar álögur til tekjuöflunar í ríkissjóð. Eins og fram kom við 1. umr. þessa máls, er ekki óeðlilegt, að menn greini á um tekjuöflunarleiðir. Þörfin fyrir þær auknu tekjur, sem hér er lagt til að aflað verði, hefur ekki verið vefengd. Þar sem sams konar leið og hér er lagt til í frv. að farin verði er nú í reynslu í fiskiðnaði og landbúnaði, verður vart talið óeðlilegt, að hún verði einnig leyfð í þessum hluta iðnaðarins, og er þá sú stjórnaraðild, sem hér er lagt til að verði, eðlileg afleiðing þess fyrirkomulags. Eins og ég tók fram í upphafi, varð iðnn. ekki sammála um afgreiðslu málsins. Minni hl. n. hefur á þskj. 312 flutt þrjár brtt. við frv. Við, sem meiri hl. skipum, leggjum til, að frv. verði samþ. óbreytt, eins og frá greinir á þskj. 295.



Herra forseti. Ég og hv. 1. þm. Vesturl. höfum flutt brtt, við það frv., sem hér liggur fyrir. Er í nál. gerð grein fyrir ástæðunni fyrir því, að við flytjum þessar brtt. Það er enginn efi á því, að þess er mikil þörf að efla iðnlánasjóð, og við erum allir sammála um það. En ég tel ástæðulaust og við, sem flytjum þessar brtt., að leggja á nýjan söluskatt til þess að standa undir þeim útgjöldum, sem þarf til að efla sjóðinn. Þetta getur vitanlega verið umdeilt atriði. Við álitum, að þær tekjur, sem ríkissjóður aflar nú, séu svo miklar, að það ætti að vera hægt að leggja þessa upphæð fram án þess að leggja á nýjan söluskatt. Það er vitanlega alltaf hægt að afla tekna með því að leggja á nýja skatta, og það er bersýnilegt, að þessi skattur, sem þarna verður lagður á iðnaðinn, verður í framkvæmdinni almennur söluskattur, sem enginn munur er á og öðrum söluskatti. Við leggjum þess vegna til, að þessi fjárhæð, sem ætluð er til styrktar iðnlánasjóðnum, sé tekin beint úr ríkissjóði af þeim sölusköttum og tekjuöflunum, sem ríkissjóður hefur nú og ætti að hafa þetta fé handbært. Í samræmi við þessa breytingu á tekjuöflun gerum við ráð fyrir því, að einnig verði breytt að nokkru stjórn sjóðsins. Það leiðir af sjálfu sér, að þegar fé er lagt fram úr ríkissjóði, þá breytast reglurnar um stjórn sjóðsins þannig, að meiri hl. sé. kosinn af sameinuðu Alþingi, og ég geri ráð fyrir því, að 3 af 5 stjórnendum sjóðsins verði kosnir af sameinuðu Alþingi, en 2 af iðnrekendum og iðnaðarmönnum, eins og tekið er fram í 1. brtt. Við álitum, að það sé engin ástæða til þess að setja Samband ísl. samvinnufélaga hjá, þegar kosið er í stjórn sjóðsins. Það er einn af stærstu iðnrekendunum í landinu eða kannske sá stærsti og þess vegna algerlega óeðlilegt, að hann hafi ekki áhrif á það, hvernig sjóðsstjórnin er kosin. Við gerum svo ráð fyrir því í 3. brtt., að síðasta mgr. 8. gr. falli niður. Það leiðir af sjálfu sér vegna þess, hvernig fjár til sjóðsins er aflað. Ég sé ekki ástæðu til að vekja neinar deilur um þetta mál á þessu stigi, án þess að tilefni gefist til. Hér er um meiningarmun að ræða, hvernig eigi að afla tekna til þess að efla sjóðinn og hve upphæðin eigi að vera há, sem þarf til þess að efla hann, og má vitanlega um það deila, en ég skal ekki hafa þessi orð fleiri að sinni.

Gísli Jónsson menntaskólakennari: Herra forseti. Hæstv. iðnmrh. og frsm. meiri hl. iðnn., hv. 10. þm. Reykv., hafa þegar hér í hv. þd., bæði við 1. umr. og þessa, gert grein fyrir eðli máls þessa, svo að ég skal ekki setja á um það langar tölur. En málið sýnist mér vera mikilvægt hagsmunamál iðnaðarins, og þar sem ég er einn af þeim, sem undirritað hafa nál. á þskj. 295, vildi ég láta fáein orð fylgja til stuðnings því nál. Iðnaðurinn er, að ég ætla, sá atvinnuvegur, sem örustum vexti tekur okkar á meðal, og er varla ofmælt, að sums staðar á landinu sé hann orðinn höfuðatvinnuvegur. Ég hef að vísu ekki tölur um hundraðshluta þjóðarinnar, sem við iðnað vann á stofnári iðnlánasjóðs, 1935, og svo aftur í ár, en samkv. upplýsingum hagstofunnar unnu víð iðnað árið 1940 14.2%, en árið 1950 21%. Ekki voru til nákvæmar tölur yfir árið 1960, en eftir upplýsingum, sem ég hef fengið annars staðar frá, en eru þó ekki fyllilega nákvæmar, sýnist sem ekki færri en 25–30% þjóðarinnar vinni nú við iðnað ýmiss konar. Þó að hér sé oft um óskýr mörk að ræða milli starfsgreina, er þó ljóst, að vöxtur iðnaðarins hefur verið ör og því augljóst, að hann þarf að eiga aðgang að lánastofnunum til rekstrarins ekki síður en hinir gamalgrónu atvinnuvegir okkar, landbúnaður og sjávarútvegur. Það var því sízt ófyrirsynju, að hæstv. iðnmrh. skipaði í marz s.l. mþn. til að endurskoða lögin um iðnlánasjóð, svo vanmegnugur sem hann var að gegna hlutverki sínu, eins og sést af grg. með frv. og fram hefur komið í umr. hér í hv. deild. Eins og fram hefur komið, eru mikilvægustu nýmælin fólgin í 1. gr. og 5. gr., en í 1. gr. segir um tilgang sjóðsins, að hann sé sá að styðja íslenzkan iðnað með hagkvæmum stofnlánum. En síðan er í 8. gr. gerð nánari grein fyrir eðli lánveitinganna, þar sem segir, að stofnlán séu veitt til véla- og tækjakaupa, til byggingar verksmiðju- og iðnaðarhúsa og til endurskipulagningar iðnaðarfyrirtækja. Er hér mjög rýmkað um frá því, sem áður var, þar sem lánveitingar til sjóðsins hafa nær eingöngu verið bundnar við vélar og stærri áhöld. Er hér að því stefnt að leysa tilfinnanlegan og aðkallandi vanda. Í 5. gr. er hins vegar kveðið á um tekjustofna til sjóðsins og svo mjög bætt úr, að stakkaskiptum tekur. Öll árin frá stofnun sjóðsins 1935 hafa tekjur sjóðsins, ef sleppt er 15 millj. af svonefndu PL-480 lánsfé, numið alls rúmum 14 millj. kr., en nú ættu árlegar tekjur sjóðsins að nema 9–10 millj, kr. fyrir utan vexti, þar sem gera má ráð fyrir, að 0.4% gjaldið nemi 7–8 millj., en framlag ríkissjóðs er lagt til að sé 2 millj. Hér er því um mjög verulega úrbót að ræða, jafnvel þótt tekið sé tillit til minnkandi verðgildis peninga á undanförnum árum. Deilt hefur verið um réttmæti 0.4% gjaldsins á fyrirtæki iðnaðarins, en þetta gjald skal greiða af sama gjaldstofni og aðstöðugjöld sveitarfélaga og vera frádráttarbært til tekjuskatts og tekjuútsvars. Ég skal ekki fara út í að rökræða um eðli og réttmæti slíkra gjalda yfirleitt, þar er sjálfsagt hægt að finna sitthvað bæði með og móti. En niðurstaðan hefur þó orðið sú, að stofnlánadeildir annarra atvinnuvega eru byggðar upp með slíku gjaldi, og er því ekki, miðað við það, óeðlilegt, að hér sé farin sama leið um iðnaðinn. Það er því fremur eðlilegt, að sjálf hafa iðnaðarsamtökin í landimi samþykkt þessa gjaldheimtu og jafnvel lagt hana til. Samkv. upplýsingum frá framkvæmdastjóra Landssambands iðnaðarmanna lýsti þing iðnaðarsamtakanna á Sauðárkróki s.l. sumar fylgi sínu við eitthvert slíkt gjald, sem hér er lagt til í frv., og fulltrúar bæði Landssambands iðnaðarmanna og Félags ísl. iðnrekenda voru í mþn., sem undirbjó frv. Að öllu þessu athuguðu finnst mér einsætt að stuðla að framgangi þessa hagsmunamáls iðnaðarins og vænti þess, að það megi eiga greiða leið í gegnum hv. deild. Hins vegar óttast ég, að málinu væri stefnt í ófæru, ef 2. brtt. hv. minni hl. yrði samþ., þar sem lagt er til að hækka árlegt framlag ríkissjóðs um 13 millj. kr., án þess að gert sé ráð fyrir öðrum tekjustofnum á móti, því að varla geri ég ráð fyrir, að hv. þdm. séu reiðubúnir að samþykkja að hækka söluskatta og tolla, sem nú eru innheimtir í ríkissjóð.

Frsm. (Bartmar Guðmundsson) : Herra forseti. Þetta mál var nokkuð reifað og rætt við 1. umr., svo að það er ekki ástæða til að fara miklu nánar út í það. Það verður að teljast eðlilegt, að hreppsnefnd Öxnadalshrepps leiti eftir kaupum á jörðinni Bakkaseli, sem er innsti bær í hreppnum, stendur alllangt frá öðrum bæjum og er kominn í eyði og taldar mjög litlar líkur til, að jörðin byggist aftur. Hins vegar mun sveitin eða hreppsbúar hafa fulla þörf fyrir land jarðarinnar, beitiland, og vilja þess vegna tryggja sér það með kaupum á jörðinni. Hins vegar er á það að líta, að það hefur verið á það bent, að það sé vinningur að því, að þarna sé byggt ból, vegna mikillar umferðas um Öxnadalsheiði á vetrum. Landbn. leitaði því sérstaklega eftir áliti vegamálastjóra, sem þessum málum er einna handgengnastur, áður en hún gaf út sitt álit, sem er shlj. meðmæli með sölu þessarar jarðar, en einn nm. var ekki viðstaddur afgreiðsluna, eins og segir í álitinu, hv. 1. þm. Vesturl. Vegamálastjóri ritaði n, alllangt bréf um þetta efni og rakti þar sögu Bakkasels um allmörg ár, síðan vegamálastjórnin hafði afskipti af því að halda þar við byggð vegna ferðamanna. Það kemur fram í bréfi vegamálastjóra, að vegagerðin hefur haft allmikinn kostnað af þessu í mörg ár, þar til loks enginn maður fékkst til að búa á jörðinni þrátt fyrir talsvert miklar meðgjafir frá ríkinu nú fyrir tveimur árum. Það kemur einnig fram í bréfi vegamálastjóra, að jarðarhús eru svo léleg, að þau eru ekki til neinnar frambúðar fyrir búanda, sem kynni að fást á jörðina, og þá sennilega ekki nema með miklum meðgjöfum, og þess vegna yrði að leggja í stórkostnað við að byggja upp íbúðarhús og peningshús, til þess að jörðin gæti verið frambúðarjörð fyrir sveitabúskap. Hins vegar liggur ekki vegamálastjóri á því áliti sínu, að þarna sé nauðsynlegt að sé hús eða skýli, ferðamannaskýli í einhverri mynd. En hans álit er það, að miklu skynsamlegra sé að byggja þar skýli með aðstöðu fyrir ferðamenn, síma og einhverjum tækjum eða sæluhús heldur en að leggja í kostnað við að halda þarna við bændabýli. Landbn. leitaði einnig álits landnámsstjóra, Pálma Einarssonar, um þetta efni, og það var mjög samhljóða. Hann lýsti því allgreinilega með tölum, hversu búskaparafkoma í Bakkaseli sé erfið, bæði vegna þess að jörðin er langt frá öðrum bæjum og þó einkanlega fyrir það, hvað húsakostur sé þar lélegur nema með stórkostnaði, og þó enn mest fyrir það, að jörðin sé ekki framtíðarjörð fyrir búskap, vegna þess að ræktunarmöguleikar séu þar litlir. Að þessu öllu athuguðu og því, að hreppsnefnd Öxnadalshrepps hefur tjáð sig reiðubúna að byggja jörðina, ef einhver bóndi fengist til að flytjast á hana, og að því athuguðu, að eðlilegt er, að hreppurinn fái umráð á beitilandi jarðarinnar; þegar þar er ekki búið, og þó einkum að því athuguðu, að vegamálastjórnin telur ekki vinning að því að halda þarna við byggð, eins og á stendur, heldur séu aðrar leiðir eðlilegri að koma þarna upp aðstöðu fyrir ferðamenn á ódýrari hátt. hefur landbn. lagt til, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég gerði þetta mál nokkuð að umræðuefni, þegar það var hér til 1. umr., og sé ekki ástæðu til þess að endurtaka mikið af því, sem ég sagði þá. Eg þykist hafa við það tækifæri leitt rök að því, að til mikils öryggis væri fyrir umferð á Öxnadalsheiði, að Bakkasel væri í ábúð, og það væri naumast hægt að búast við því, að hægt væri að veita vegfarendum á þessari þýðingarmiklu leið þá þjónustu, sem nauðsynlegt er, einkanlega á v etrum, ef ekki væri þarna búið. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka rök mín í þessu efni, en vil minna á, að það hefur verið lögð áherzla á að halda býlum í ábúð, þar sem minni ástaeða hefur verið til en með Bakkasel. Ég lýsti því líka þá, að ég sæi ekki, hvaða sérstök rök lægju fyrir því eða nauðsyn, að farið v æri að sundra jörðinni, þannig að hús jarðarinnar kæmust í hendur eins aðilans og jörðin sjálf eða landið í hendur annars aðila, og spurði um það, hverjum til hagsmuna slík ráðstöfun gæti verið. Ég er þess vegna dálítið undrandi yfir því, að hv. frsm. landbn. kemur hér enn og segir, að það sé nauðsynlegt fyrir bændur, að hreppurinn kaupi þessa jörð, til þess að þeir geti tryggt sér beitiland. Þetta er furðuleg staðhæfing, þar sem það er vitað mál, að bændurnir hafa afréttarland, sem tilheyrir Bakkaseli, og land jarðarinnar á leigu, að ég held með mjög lágri leigu. Ég spurði hv. fyrra flm. að því, hvort leigan væri svo há á landinu, að bændum væri nauðsynlegt að kaupa það þess vegna, til þess að létta þeim það, en fékk ekki svör við því. En það er vafalaust, að hv. n. hafi athugað þetta, og má því gera ráð fyrir, að hv. form. n. geti gefið greið svör við því, hvort þessi ástæða er fyrir hendi, því að það er sú eina ástæða, sem gæti verið fyrir því, að bændur hafi einhverja hagsmuni af því, að Öxnadalshreppur kaupi þessa jörð, - bókstaflega sú eina. Við fyrri umr. málsins benti ég líka á, að það væri eðlilegt að senda þetta mál ekki aðeins til umsagnar vegamálastjóra og jarðeignadeildar ríkisins, heldur einnig til þeirra aðila, sem hafa mestra hagsmuna að gæta í því, að umferð sé örugg um Öxnadalsheiði, en þar taldi ég vera forsvarsmenn verzlunar og iðnaðar á Akureyri og þau fyrirtæki, sem fyrst og fremst stunda þessar ferðir, oft við hin erfiðustu skilyrði. En þetta hefur n. látið hjá líða að gera, og vil ég lýsa yfir undrun minni yfir því, því að þarna eru vissulega aðilar, sem hafa mikilla hagsmuna að gæta og ástæða væri til að taka nokkurt tillit til. Og ég satt að segja efast ekki um það, hvernig þeirra umsögn mundi vera. En það hefur af einhverjum ástæðum ekki þótt heppilegt af þeim, sem hafa - ég vil segja furðulegan áhuga á þessari jarðarsölu, að leita þess álits. Hv. frsm. n. gat þess, að leitað hefði verið álits vegamálastjóra og hann hefði talið það miklu hagkvæmara fyrir alla aðila að halda þarna uppi skýli eða sæluhúsi heldur en jörðin væri í byggð, það væri ekki vinningur að því. Mér kemur þessi umsögn vegamálastjóra ekkert á óvart, vegna þess að hann hefur staðið sem þrándur í götu fyrir því á undanförnum árum, að jörðin væri í byggð, og hefur þar áreiðanlega horft í smávægilegar peningaupphæðir, en ekki í það að skapa öryggi á þessari oft hættulegu leið. Það eru peningasmámunir, sem þar eru settir á oddinn, en ekki hagsmunir þeirra, sem um þennan fjallveg þurfa að fara. Ég vildi spyrja hv, frsm. að því, hvort vegamálastjóri hefði falið þær staðreyndir fyrir n., að nú liggja fyrir umsóknir hjá honum um ábúð í Bakkaseli, a.m.k. frá tveimur aðilum. Ég geri að sjálfsögðu ráð fyrir því, að þeir aðilar, sem þarna er um að ræða, mundu ekki hefja búskap í Bakkaseli eða setja þar upp þjónustu fyrir almenning, nema til kæmi nokkur styrkur, en það er hann, sem strandar á. Ég held þess vegna, eftir því sem framkoma vegamálastjórnarinnar hefur verið varðandi þetta mál nú um margra ára skeið, varðandi ábúð í Bakkaseli, sem hún hefur reynt að hindra eftir getu, þá, sé þessi stofnun ekki rétti aðilinn til þess að byggja á lagasetningu um sölu jarðarinnar. Og ég vil aðeins benda á það, að þó að bændur af einhverjum einkennilegum ástæðum, vil ég segja, eða a.m.k. hreppsnefnd í Öxnadalshreppi vilji eignast jörðina, þá hafa þeir lýst sig mjög fylgjandi því, að þarna yrði búið, en þar skakkar miklu við skoðun vegamálastjóra. Hann vill alls ekki hafa ábúð í Bakkaseli, og það er mergurinn málsins. Það er fyrst og fremst verið að fallast á það sjónarmið með þessari sölu. Eins og ég sagði, fór ég allýtarlega út í þá nauðsyn, sem er á því, að Bakkasel sé í byggð, við 1. umr. málsins, og ég ætla ekki að fara að endurtaka það, sem ég sagði þá. En ég vildi vona, að hv. form. n. og hv. n. vildi fallast á það að athuga málið ofur lítið betur og leita umsagnar fleiri aðila um málið, áður en það fer lengra. Mér þykir sýnt, að n. hafi verið leynd þýðingarmiklum upplýsingum varðandi málið, og ég tel, að það sé sanngjörn krafa, að málið sé athugað að nýju og sent til umsagnar þeirra aðila, sem ég nefndi.



Herra forseti. Það var einkanlega út af fsp. hv. 5. þm. Norðurl. e. um það, hvort sú leiga, sem Öxnadalshreppur greiðir fyrir þetta land, sé svo há, að það sé verulegt hagsmunaatriði fyrir hreppinn að kaupa jörðina. Ég hygg, að leigan sé ekki há, svo að það út af fyrir sig sé ekki verulegt atriði í málinu. Hitt er aðalatriðið, eins og ég drap á, að hreppsnefndin mun telja sig hafa miklu meira öryggi í því að geta notað þetta land, ef hún eignast það, heldur en ef það er í eigu ríkisins, því að það geta verið fleiri en hreppsbúar á þessum stað, sem vilja gjarnan komast yfir landið til að nota það sem beitarland. Þetta er ekkert aðalatriði í málinu, eins og ég held að hafi komið fram í minni framsöguræðu, heldur er aðalatriðið í málinu það, hvort þarna sé betur séð fyrir þörfum ferðamanna með því að reyna að halda þessu býli í byggð heldur en með því að fara þá leið, sem vegamálastjóri telur eðlilegasta og ódýrasta. Hann hefur í bréfi til n. rakið það, hvað kostað hafi á undanförnum árum, meðan vegagerðin hélt við byggð í Bakkaseli með því að styrkja bændur til að búa þar. Þessi listi nær yfir nokkur ár. 1949 hefur kostnaður þarna orðið til að viðhalda byggðinni um 38 þús., 1950 18600, 1951 26 þús., 1952 27400, 1953 10500, 1956 er kostnaðurinn 33 þús. kr. og 1957 56 þús. Þetta eru nokkrar tölur af handahófi. En síðan byggðin lagðist niður, hefur vegagerðin einnig haft ofur lítinn kostnað af því að halda þarna við húsum, til þess að það v æri hægt inn í þau að fara, ef ferðamenn þyrftu á að halda, og það kostaði 1961 2700 og 1962 4700 kr. En aðalatriðið í málinu er það, að þarna er þannig aðstaða, að það er talið útilokað að fá nokkurn mann til að búa þar nema með mjög miklum styrkjum, og ekki aðeins það, heldur þurfi einnig að byggja húsin upp, og það kostar náttúrlega mikið fé, og svo í þriðja lagi, að þarna sé aðstaðan slík, að því er landgæði snertir, einkum ræktanlegt land, að þarna verði ekki búið til frambúðar. Viðkomandi því, sem hv. 5. þm. Norðurl. e. spurðist fyrir um, hvort það hefði komið fram í svari vegamálastjóra, að þarna hefðu tveir eða þrír bændur beðið um jarðnæði eða óskað eftir að fá jarðnæði, þá er því til að svara, að hann hefur hiklaust látið það uppi, að það hafi enginn maður fengizt til að búa á Bakkaseli síðan 1960. Ég vildi láta þetta koma fram sem skýringar á þeirri afstöðu n. að taka það fyllilega til greina, sem þessi trúnaðarmaður vegaumferðarinnar í landinu telur skynsamlegt í þessu efni. Og ég er ekki persónulega í neinum vafa um það, að framtíðin þarna er ekki búskapur með svo og svo miklum styrkjum, heldur á að byggja þarna sæluhús með allri þeirri aðstöðu, sem nútíminn hefur yfir að ráða, til öryggis fyrir ferðamenn. Hitt kann að vera rétt, að það væri hægt að fá einhverja menn með því að styrkja þá svo og svo mikið til þess að búa þarna, en þó tæplega nema mjög stuttan tíma í einu hvern um sig, og það er held ég áreiðanlega hin eina rétta lausn í þessu, að þarna verði byggt sæluhús. Ég vænti þess, að þó að jörðin sé seld hreppsnefndinni, þá verði engin vandræði að fá þar lóðarréttindi til að byggja þar skýli fyrir ferðamenn, enda gengið út frá því í greinargerð frv.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. og í ræðu hv. 10. landsk. þm., frsm. þessa frv., var ég ekki viðstaddur, þegar málið var afgreitt úr nefnd, og er ég ekki að halda því fram, að það út af fyrir sig breyti neitt afstöðu minni til þessa máls. En mér fannst strax, þegar þetta frv. var lagt fyrir hv. Alþingi, að hér gegndi nokkuð öðru máli með jarðarsölu en almennt, þegar einstaklingar eða hreppsfélög fara fram á að fá keyptar jarðir hins opinbera. Og það, sem liggur þar til, er sú þjónusta, sem fyrst og fremst þeir ábúendur, sem verið hafa í Bakkaseli um margra áratuga skeið, hafa veitt ferðamönnum, sem farið hafa yfir Öxnadalsheiði, um nokkurra ára skeið með tilstyrk frá því opinbera. Og síðustu tvö árin hefur verið rekið þarna sæluhús. Um leið og ákveðið er, að ríkið selji Öxnadalshreppi jörðina, liggur ekkert fyrir um það, hver á að veita þessa þjónustu. Það liggur ekkert fyrir um það, hvort vegagerðin hugsi sér í framtíðinni að hafa sæluhús í þessum húsakynnum í Bakkaseli, þar til byggt verður nýtt sæluhús, annaðhvort i Bakkaseli eða annars staðar, þar sem hentara þykir. Og meðan svo er, sýnist mér, að það liggi ekkert á fyrir ríkið að afsala sér eignarrétti á jörðinni Bakkaseli, nema síður sé. Það er enginn vafi á því, að eins og nú er komið málum með ferðalög okkar Íslendinga sumar og vetur, þá er Öxnadalsheiði ein af fjölförnustu leiðum milli tveggja landshluta, þ.e.a.s. Suður- og Vesturlands annars vegar og Norður- og Austurlands hins vegar, og verður krafa þeirra, sem ferðast um þessa fjallleið eins og aðrar, að þar verði einhver lágmarksþjónusta veitt af því opinbera. Og þegar byrjað er að veita slíka þjónustu, er ekki svo auðveit heldur að snúa til baka með það. Og ég fæ ekki séð, að það verði auðvelt fyrir Öxnadalshrepp að veita þá þjónustu. Ég tel, að það sé því sveitarfélagi um megn að veita hana. En ríkið getur hins vegar átt auðvelt með að gera það. Og þótt svo sé og komi fram í áliti vegamálastjóra, að honum þyki dýrt viðhaldíð á Bakkaseli og eigi örðugt með að leggja fé til þeirra hluta, þá rengi ég hann ekkert um það, og það er sjálfsagt af litlu fjármagni að taka hjá honum. En hins vegar liggur það fyrir, ef ekki á að ske hrein og klár „katastrófa“ í öllu samgöngukerfi landsmanna nú þegar á þessu og næstu árum, þá verður að stórauka allt fjármagn til samgöngubóta í landinu. Og þá þykir mér sýnilegt, að þessi mál, eins og sæluhúsastarfsemi og annað, verði endurskoðuð í leiðinni og þeim verði ætlað eitthvert ljármagn til sinnar starfsemi, því að ég tel, eins og ferðalög að vetrinum eru orðin mikil og það á fjallvegum, þar sem stórhríðar geta geisað um lengri tíma, þá sé óforsvaranlegt að reyna ekkí að veíta eins góða þjónustu á þessu sviði og auðið er. Og það tel ég, að ríkið eitt geti og eigi að gera, en ekki aðrir aðilar. Við skulum taka hinn þátt málsins, sem snýr að jörðinni sjálfri og sveitarfélaginu í Öxnadalshreppi. Mér skilst, að það hafi ekkert verið því til fyrirstöðu, að þetta sveitarfélag fengi fullkomin afnot af þeim afrétti, sem hreppurinn vill nú festa kaup á. Mér skilst, að þar hafi ekkert verið til fyrirstöðu. Hins vegar sé einhver ótti, - það kom fram í ræðu hv. 10. landsk. nú, þegar hann talaði síðast, - að það verði kannske aðrir hreppar eða önnur sveitarfélög, sem ef til vill þurfa líka á afrétti að halda, sem verði hlutskarpari í þessum efnum, og það rýri not Öxndælinga af þeim afrétti, sem þarna er. Þetta eru nýjar upplýsingar í málinu, og mér finnst, þegar þær eru fram komnar, að það sé enn þá verra fyrir Alþ. að taka afstöðu í þessu máli, vegna þess að ég hef ekki fengið neinar upplýsingar um það, hver þörfin hjá þeim aðilum kynni að vera fyrir afréttarlönd. Vera má, að hún sé fullt svo mikil eða meiri en hjá því sveitarfélagi, sem fer fram á að fá jörðina keypta. Og það er afar hæpið fyrir Alþ. að ákveða sölu á jörðinni, þegar þessar upplýsingar eru komnar fram, nema fyrir liggi eitthvað nánara í þeim efnum, sem gerir málið svo augljóst, að það sé engin ástæða til annars en að selja Öxnadalshreppi jörðina. Það kom fram við 1. umr. h já hv. flm. þessa máls, eða mér skildist það, að ríkið mundi eiga að hafa húsakynnin áfram og veita sína þjónustu þar, en það væri einungis landið, sem ætti að selja. En í frv. er alls ekki gert ráð fyrir, að það sé neitt undan skilið, og það er ekki heldur gert ráð fyrir því í frv. sjálfu, að ríkinu sé ætlaður nokkur lófablettur, ef það vildi reisa þarna sæluhús eða hafa einhverja slíka starfsemi annaðhvort í Bakkaseli eða landareign Bakkasels framvegis. En slíkt fyndist mér að ætti þá að tryggja, um leið og jörðin er seld, að ríkið gæti áfram haldið sinni þjónustu, eins og ég veit að allur fjöldi þeirra, sem ferðast þarna um, gerir kröfu til, þegar þar að kemur. Þess vegna er það, af því, sem ég hef nú sagt, að ég er ekki reiðubúinn að ljá þessu frv. fylgi mitt og tel, að málinu liggi ekki neitt á fyrr en að frekari upplýsingum fengnum. Það er hyggilegast fyrir ríkið að eiga jörðina, þar til búið er að ganga fullkomlega frá sæluhúsastarfseminni, sem ég veit að verður gerð krafa til af þeim, sem eiga daglegar ferðir þarna um og þurfa að halda uppi samgöngum á milli tveggja stórra höfuðborga og tveggja landsfjórðunga á hvorn veg. Þess vegna sýnist mér, að við eigum ekki nú að ganga frá samþykkt þessa máls, heldur fresta því um sinn, jafnvel um nokkurra ára skeið, þangað til búið er að ganga þannig frá hlutunum, að vegfarendur hafi fullkomið öryggi, að þeirra réttur verði ekki fyrir borð borinn, og þá getur maður séð, hver þörf annarra aðila er fyrir landið, - fyrir afréttarlandið, sem hér er farið fram á að selja.



Herra forseti. Á þskj. 308 hef ég leyft mér að flytja frv. til l. um breyt. á I. nr. 32 frá 9. jan. 1935, um varðskip landsins og skipverja á þeim. 1. gr. frv. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Aftan við 7. gr. laganna komi ný málsgrein, svo hljóðandi: Þegar varðskip veitir íslenzku fiskiskipi hjálp úr háska, skal greiðsla fyrir hjálpina fara eftir reglum, er dómsmrh. setur. Við ákvörðun gjaldsins skal miðað við útgerðarkostnað varðskipsins og tíma þann, er hjálpin tók. Teljist háski sá, sem fiskiskipið er í, stórkostlegur, svo sem eldsvoði eða strand, má þó krefjast björgunarlauna eftir reglum siglingalaganna.“ Mál þetta, sem hér um ræðir, hefur verið til umr. á aðalfundum Landssambands ísl. útvegsmanna, og hafa þar verið gerðar samþykktir, sem ganga mjög í sömu átt og lagt er til með frv. þessu. Eins og fram kemur í grg., er samkv. ákvæðum 2, mgr. 22. gr. l. nr. 61 frá 1947, um vátryggingarfélög fyrir fiskiskip, ákveðið, að greiðsla fyrir hjálp, er skip, sem gerð eru út af ríkissjóði eða ríkisstofnunum, veitir skipum, sem tryggð eru samkv. þeim lögum eða hjá Samábyrgð Íslands, skuli ekki fara eftir venjulegum björgunarreglum, heldur ákveðin af stjórn Samábyrgðarinnar, og skal greiðslan miðast við það fjártjón og tilkostnað, sem hjálpin hefur bakað þeim, er hana veitti. Ég tel fullvíst, að þessi lagaákvæði um sanngjarna greiðslu til varðskipanna fyrir veitta aðstoð við vélbáta þá, sem vátryggðir eru hjá Samábyrgð Íslands, hafi skapað eigendum þeirra mun hagstæðari tryggingariðgjöld en annars hefði átt sér stað. Í framkvæmd hefur það orðið svo, að varla eru önnur fiskiskip vátryggð hjá hinum einstöku bátavátryggingarfélögum, sem Samábyrgðin stendur saman af samkv. l. nr. 61 frá 1947, en þau skip, sem eru 100 brúttórúmlestir að stærð og þar undir, eða m.ö.o. þau skip, sem skyldutryggingin nær til. Allflest stærri fiskiskip munu því vera vátryggð hjá öðrum innlendum vátryggingarfélögum, og liggja til þess ýmsar ástæður. Má þar m.a. benda á, að allt fram til síðasta árs var sá hluti, sem bátaeigendur voru skyldaðir til að hafa í eigin ábyrgð, mun hærri hjá bátaábyrgðarfélögunum eða Samábyrgðinni heldur en hjá hinum ýmsu vátryggingarfélögum öðrum, auk þess sem þau veittu einnig að öðru leyti víðtæka tryggingu, og vil ég í því sambandi sérstaklega benda á vélatryggingarnar. Íslenzka ríkið á nú nokkur varðskip, sem sérstaklega eru byggð til þeirra nota, eru búin ýmsum björgunartækjum. Þá rekur íslenzka ríkið eða ríkissjóður einnig þær björgunarskútur, sem til eru og að verulegu leyti hafa verið byggðar fyrir samskotafé og ætlaðar hafa verið til öryggis og eftirlits á ýmsum hafsvæðum við landið, og hefur ríkissjóður staðið straum af rekstri þessara skipa. Eins og málum er nú háttað, er það orðin föst venja, að bæði varðskipin og björgunarskúturnar, sem ríkið gerir út, fylgjast með fiskibátunum á aðalveiðisvæðunum hverju sinni. Eins og kunnugt er, er það algengt, að smávegis vélabilanir eða óhöpp hendi fiskibátana, t.d. að net eða kaðlar fari í skrúfu þeirra eða annað þess háttar. Þegar slíkt á sér stað, er það orðinn fastur siður, að fyrrgreind skip dragi til hafnar þá báta, sem fyrir slíku hafa orðið, enda þótt hætta sé ekki yfirvofandi. Með tilkomu froskmanna hefur verið auðvelduð og gerð fyrirhafnarminni fyrir varðskipin sú aðstoð, sem veita þarf, þegar net eða kaðlar fara í skrúfur, og er þá tekið visst kaup fyrir froskmanninn hverju sinni. Það hefur verið síldarflotanum mikil hagsbót nú tvö eða þrjú s.l. sumur, að ungur sjómaður frá Akranesi, sem jafnframt er froskmaður, hefur að sumrinu gert út bát fyrir Norður- og Austurlandi og aðstoðað síldveiðiflotann, þegar slík óhöpp hefur hent, að síldarnótin hefur farið í skrúfur bátanna og þannig gert þá ófæra til að komast leiðar sinnar eða aðhafast við veiðarnar. Eins og ég áður hef sagt, fer það eftir því, hvort fiskibáturinn er vátryggður hjá Samábyrgðinni eða öðrum vátryggingarfélögum, hvað upphæðin er há, sem varðskipin gera kröfu um að fá greidda fyrir þá aðstoð, sem þau veita í þessum tilfellum, og fer þar um annars vegar samkv. þeim lögum, sem í gildi eru og snúa eingöngu að bátaábyrgðarfélögunum, og að hinu leytinu til þeirra skipa, sem stærri eru en 100 rúml., en í þeim tilfellum getur útgerð og áhöfn þess skips, sem aðstoðina veitir, krafizt björgunarlauna eftir reglum X. kafla siglingalaganna, en ég ætla, að sú upphæð, sem þar um ræðir, sé a.m.k. fimm sinnum hærri en í hinu tilfellinu. Af þessu er augljóst, hvílíkur reginmunur er hér á aðstöðu fiskiskipanna, og hinn mikli kostnaður stærri bátanna hefur það í för með sér, að iðgjöldin stórhækka, og lendir sá kostnaður, þegar til lengdar lætur, allur á útgerðarmönnum fiskibátanna. Eigi verður annað sagt en varðskip ríkisins og björgunarskúturnar séu að mestu leyti byggð og rekin fyrir almannafé, með það tvennt fyrir augum að gæta hinnar íslenzku landhelgi og stuðla að auknu öryggi íslenzkra sjómanna og fiskiskipa og vera þeim til aðstoðar, ef með þarf. Má í því sambandi benda á, að fyrsta íslenzka varðskipið, Þór, var upphaflega aðeins björgunarskip. Með hliðsjón af þeim staðreyndum, sem ég hef dregið fram í máli þessu, vænti ég, að hv. alþm. geti verið mér sammála um, að ekki sé óeðlilegt, þótt fyrir þá aðstoð, sem hér um ræðir, sé ekki krafizt borgunar eftir reglum siglingalaganna, eins og ég áður hef bent á. Ég ætla, að það hafi aldrei verið ætlunin, að aðstoð þessara skipa væri veitt í hagnaðarskyni, og þar sem hlutverk þeirra er að stunda öryggisgæzlu og aðstoð á sjó, er ekki fyrir hendi ástæða til sérstakrar hvatningar til björgunarstarfa með von í háum björgunarlaunum. Þegar á þetta er litið og það, að mjög er óeðlilegt, að ekki skuli allir þeir, sem vátryggingar selja og kaupa, sitja við sama borð um þessi efni, þá virðist, að full ástæða sé fyrir hendi, að hér verði gerð breyting á. Þegar þetta allt er haft í huga, virðist ekki vera óeðlilegt, að tekin væri upp sú lagaregla, sem lagt er til með frv. þessu. Þá má á það benda, að viðast hvar erlendis mun það vera föst venja, að skip, sem hafa björgun að tilgangi, taka ekki bjarglaun samkv. reglum siglingalaganna, heldur aðeins tímakaup fyrir þá aðstoð, sem þau veita hverju sinni. Herra forseti. Ég mun ekki orðlengja frekar um mál þetta að sinni, en geri það að till. minni, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. sjútvn.