Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, gerir ráð fyrir, að tekin verði upp nokkuð breytt skipan á reglum þeim, sem í gildi hafa verið um sölu og útflutning sjávarafurða. Þetta mál hefur nú verið rætt hér allýtarlega á Alþingi og einnig rætt talsvert mikið í blöðum, svo að ég sé ekki ástæðu til þess hér við 1. umr. málsins að fara um það mjög mörgum orðum, en mun reyna að gera hér grein fyrir nokkrum aðalatriðum málsins, en væntanlega yrðu þá ýtarlegri umr. hér, þegar málið kemur úr nefnd. Eins og kunnugt er, hafa aðalreglur þær, sem í gildi hafa verið um útflutning og sölu sjávarafurða, verið þannig, að nokkuð mismunandi skipulag hefur gilt um sölu hinna einstöku útflutningsvara sjávarútvegsins. Þannig hefur t.d. aðeins ein stofnun haft með að gera sölu á öllum saltfiski landsmanna nú um nokkurra ára skeið, þ.e. Sölusamband ísl. fiskframleiðenda, sem hefur haft einkarétt til útflutnings á saltfiski. Á svipaðan hátt hefur verið einn aðill, sem haft hefur með að gera sölu og útflutning á saltaðri síld frá landinu, en það er síldarútvegsnefnd, sem er að hálfu leyti opinber stofnun, þar sem Alþingi kýs hana að meiri hluta til. En síldarútvegsnefnd hefur einnig fengið löggildingu sem einkaútflytjandi venjulega árlega frá viðkomandi sjútvmrh. Sala á frosnum fiski hefur verið með þeim hætti, að það hafa aðallega þrír aðilar farið með sölumálin, þ.e. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, en í þeim samtökum eru langsamlega flest frystihús landsins, Samband ísl. samvinnufélaga, en það hefur með að gera rekstur margra frystihúsa í landinu, og þriðji aðilinn hefur svo verið fiskiðjuver ríkisins. Nokkur dæmi eru til þess á undanförnum árum, að fleiri aðilar hafi haft með að gera sölu á lítils háttar eða nokkrum hluta af frosna fiskinum, en það er fyrst og fremst um þessa þrjá aðila að ræða. Sala á skreið hefur verið í höndum skreiðarsamlagsins og í höndum Sambands ísl. samvinnufélaga og einnig í höndum nokkurra annarra stærri skreiðarframleiðenda í landinu. Útflutningur og sala á öðrum sjávarafurðum, eins og fiskimjöli, lýsi og ýmsum öðrum afurðum, hefur svo verið í höndunum á ýmsum aðilum, mörgum í hverri grein fyrir sig. Það er því augljóst af þessu, að það hafa ekki gilt sömu reglur um fyrirkomulag varðandi útflutning og sölu hinna einstöku greina sjávarútvegsins, þar er allmikill munur á, sums staðar er um einkaréttaraðstöðu að ræða, en í öðrum tilfellum eru tiltölulega fáir, sem annast útflutninginn, og í enn öðrum tilfellum eru aðilarnir margir. Með þessu frv. er lagt til að koma á samræmdu skipulagi í þessum efnum, þannig að sömu ákvæði gildi um útflutning og sölu á öllum helztu greinum sjávarútvegsins, og þá gert ráð fyrir því, að enginn aðili fái einkaleyfísaðstöðu, en stefnt verði að því að samtök framleiðenda geti farið með sölumálin, en þurfi þó að leita eftir útflutningsleyfum til sérstakrar stjórnar útflutningsmála, sem samþykkir þá þær sölur, sem leyfðar verða hverju sinni. Eins og núgildandi lagaákvæði eru, hefur í raun og veru sjútvmrh. alveg óbundnar hendur um það, hvaða reglur hann vill setja um útflutning og sölu sjávarafurða. Það má segja, að með lögunum frá 1940, sem sett voru á stríðsárunum, hafi sjútvmrh. ótakmarkað vald í þessum efnum. Hann hefur svo notað þetta vald á undanförnum árum eins og honum hefur þótt henta í hverju tilfelli um sig, en tiltölulega lítið fastar reglur hafa skapazt af þessum ástæðum. Með þessu frv. er lagt til, að Álþingi setji nú með löggjöf fastar nokkrar aðalreglur í þessum efnum, m.a. með því að ákveða, að föst þriggja manna n. skuli hafa með höndum yfirstjórn þessara mála í umboði ráðh. og hún skuli veita öll útflutningsleyfi, fylgjast með öllum útflutningi, fylgjast með aðstöðu í markaðslöndunum og geta krafið alla útflytjendur um allar þær upplýsingar, sem hún telur að máli skipti í sambandi við afurðasöluna. Á undanförnum árum hefur sjútvmrh. komið þessum málum fyrir á þá lund, að hann hefur falið einum manni að gefa út öll þau útflutningsleyfi, sem veitt hafa verið, en útflutningsleyfi hefur þurft að fá í sambandi við allan útflutning annan en útflutning á saltfiski og saltaðri síld. Það hefur sem sagt verið í höndum eins manns að hafa úrslitavald um það, hvort sala var leyfð eða leyfð ekki og með hvaða skilyrðum fyrir útflutningi, sem numið hefur mörg hundruð milljónum króna. Ég hygg, að það séu flestir útflytjendur á einu máli um það, að ekki sé eðlilegt að búa við skipulag eins og þetta til frambúðar, en hitt sé miklu eðlilegra, að þetta mikla vald verði sett í hendur fleiri manna og reynt verði að samræma þær reglur, sem unnið er eftír í þessum efnum. Og að því miðar þetta frv. einnig. Þá er það svo a.m.k. í þeim tilfeilum, þar sem útflytjendur sjávarafurða hafa nú haft einkaréttaraðstöðu, einkaleyfisaðstöðu, að þá má segja, að þeir hafi með öllu verið eftirlitslausir af hálfu hins opinbera. En með þessu frv. er gert ráð fyrir því, að einnig þeir aðilar, sem þannig hafa unnið á undanförnum árum, verði látnir lúta sömu ákvæðum og aðrir hvað eftirlit snertir og þeir séu skyldir að gefa útflutningsstjórn allar þær upplýsingar, sem hún óskar eftir, varðandi gang sölumálanna. Þetta tel ég mjög mikilsvert atriði, bæði fyrir hið opinbera og eins fyrir þau framleiðendasamtök, sem taka að sér afurðasöluna sjálfa. Það er alkunna, að uppi hefur verið mikil tortryggni á því, hvernig á þessum málum hefur verið haldið, og ýmsu haldið fram um það á undanförnum árum, hvort vel eða illa í einstökum tilfellum hefur verið staðið að þessum málum, og ég tel, að það væri á allan hátt bezt fyrir þessi samtök sjálf, sem fara með framkvæmd málanna, að vinna þannig í beinu samstarfi við opinbera nefnd, sem þyrfti í hverju einstöku tilfeill að samþykkja það, sem gert er í sambandi við útflutning og sölu sjávarafurða. Ég ætla svo að víkja að örfáum atriðum, sem fram hafa komið í almennum umr. um þetta mál að undanförnu, þeim þeirra, sem ég tel að skipti nokkru máli um afstöðu þm. til frv. Því hefur verið haldið fram, að það sé ekki þörf á því að lögleiða það frv., sem hér liggur fyrir, af þeim ástæðum, að í frv. felist engar nýjar heimildir fyrir ríkisstj. varðandi framkvæmd þessara mála frá því, sem verið hefur. Um þetta atriði er enginn ágreiningur við mig eða ríkisstj., sem stendur að flutningi þessa frv. Okkur er það ljóst, að núgildandi lagaákvæði heimila þeim ráðh., sem fer með útflutning sjávarafurða, í rauninni allt það vald, sem hægt er að veita einum aðila varðandi þau mál. Með þessu frv. er því ekki verið að leita eftir neinum nýjum heimildum. En ástæðan til þess, að rétt þykir að setja þau lagaákvæði, sem eru bundin í þessu frv., er sú, að ég er þeirrar skoðunar, að Alþingi eigi í meginatriðum að slá föstu með lagasetningu því skipulagi, sem það telur eðlilegt að hafa á þessum málum, en ekki hafa þau svo laus að segja svo að segja í einni setningu, að ráðh. sá, sem fer með þessi mál, geti farið með þau að eigin vild. Ég tel miklu eðlilegra, að Alþingi slái föstu í löggjöfinni nokkrum meginatriðum, eins og t.d. því, að sérstök þriggja manna útflutningsstjórn hafi yfirstjórn þessara mála með höndum, veiti öll útflutningsleyfi og geti fylgzt með framkvæmd hinna þýðingarmiklu afurðasölumála. Þá hefur því nokkuð verið haldið fram, að með þessu frv. væri verið að boða nýja afstöðu til félagssamtaka framleiðenda, og jafnvel hefur það verið sagt í því efni, að hér væri verið að boða útvegsmönnum stríð á hendur af hálfu ríkisstj. Hér er vitanlega mjög ranglega frá skýrt. Ég hef þvert á móti margsinnis lýst því yfir, að það er mín skoðun, að það beri á allan hátt að styðja á eðlilegan hátt félagssamtök framleiðenda, sem vilja taka að sér sölu á framleiðsluvörum þeirra, enda er ekki gert ráð fyrir því í því nýja skipulagi, sem hér er boðað, að svipta þessi félagssamtök á neinn hátt eðlilegri aðstöðu til þess að fjalla um þessi mál. Það er að vísu rétt, að það er gert ráð fyrir því, að þau félagssamtök, sem til eru og notið hafa algerra sérréttinda fram yfir önnur félagssamtök eða framleiðendasamtök, njóti ekki þeirra sérréttinda áfram, heldur verði að búa við þær almennu reglur, sem öðrum framleiðendasamtökum er ætlað að búa við og önnur framleiðendasamtök hafa þurft að búa við á undanförnum árum. Sölusamband ísl. fiskframleiðenda, sem hefur haft einkaleyfi til útflutnings og sölu á öllum saltfiski, getur að sjálfsögðu haldið áfram að starfa sem samtök saltfiskframleiðenda, og það mun að sjálfsögðu fá leyfi til þess að annast saltfisksölu áfram. Og sé málunum þannig háttað, að allir saltfiskframleiðendur í landinu óski eftir því að veita þeim samtökum umboð sitt til þess að annast söluna, þá vitanlega verður það einkaútflytjandi í reynd. En ég tel, að það sé eðlilegt að segja við Sölusamband ísl. fiskframleiðenda það sama og sagt er við Samlag skreiðarframleiðenda eða Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna eða önnur framleiðendasamtök: Þið getið unnið að sölumálum á ykkar sviði undir eðlilegu eftirliti ríkisins með því að sækja um útflutningsleyfi hverju sinni, en þið þurfið ekki að hafa nein sérréttindi fram yfir önnur framleiðendasamtök. Þá hefur því stundum verið haldið fram, að með þeirri stefnubreytingu, sem hér er boðuð, sé hætta á því, að skapað verði hér öngþveitisástand í sambandi við útboð á sjávarafurðum á erlendum markaði, með því að margir aðilar bjóði út sömu vöruna og valdi þannig undirboðum og skaða fyrir landsmenn sem heild. Þetta tel ég að sé líka rangt, því að það er ekki á neinn hátt boðað hér í sambandi við þessa skipulagsbreytingu, að stefna beri að því að fjölga stórlega útflytjendum. Ég álít, að það sé rétt að fara þar varlega í og dreifa útflutningnum ekki á allt of margar hendur. En hins vegar álít ég, að heilbrigð samkeppni nokkurra aðila geti komið að miklu gagni, og tel, að framleiðendur hafi beinlínis sýnt það, þar sem þeir hafa fengið að ráða þessum málum alveg óhindrað sjálfir á undanförnum árum, að þeir líta einmitt svona á. Það var t.d. mjög athyglisvert, þegar skreiðarútflutningur kom til sögunnar fyrir nokkrum árum, þá áttu framleiðendur skreiðar kost á því að fá einkaréttaraðstöðu í sambandi við útflutning á skreið fyrir sitt skreiðarsamlag, á hliðstæðan hátt eins og Sölusamband ísl. fiskframleiðenda hafði haft í saltfisksölumálunum, en fyrrv. forsrh., Ólafur Thors, sem jafnframt var sjútvmrh., hefur upplýst, að þó að hann hafi boðið framleiðendum upp á þessi kjör, hafi þeir svarað neitandi og ekki óskað eftir því, að neinn aðill fengi einkaleyfisaðstöðu í sambandi við útboð og sölu á skreið, en óskuðu einmitt eftir því að byggja þarna upp á þeim megingrundveili, sem markaður er með þessu frv. Þeir gátu þar byggt upp sín sölusamtök, Samlag skreiðarframleiðenda, þar gat Samband ísl. samvinnufélaga sameinað sína aðila undir einum útflutningi, og þar gátu ýmsir aðrir útflytjendur að skreið einnig fengið að athafna sig. En allir þessir aðilar þurftu að sækja um útflutningsleyfi hverju sinni og fá viðurkenningu þess manns, sem til þess var skipaður af ráðh. að hafa þar eftírlit með útflutningnum og verðlagi hverju sinni. Ég tel einmitt, að það, sem þarna gerðist af frjálsum vilja framleiðenda, hafi sýnt það, að þeir drógu mjög í efa, að rétt væri að fara í það einkaréttarhorf, sem hafði þó verið í gildi í saltfisksölunni um margra ára skeið. En á það hefur nú verið bent, að framleiðendur hafi sagt sitt allt um þetta frv. og mælt gegn því og að af þeim ástæðum sé rétt, að Alþingi fari sér hægt um það að setja þessi lög. Það er nú í fyrsta lagi, að ég tel, að málið hafi verið mjög ranglega túlkað á þeim fundum, þar sem málið hefur verið rætt af ýmsum aðilum, þar sem því hefur beinlínis verið haldið fram, að hér væri verið að ganga á eðlilegan rétt framleiðslufélaga og að af því séu ýmsar samþykktir, sem gerðar hafa verið, ekki rökréttar út frá því, sem efni málsins segir til um. Einnig er það, að sá eini aðilinn, sem haldið hefur hér fund um málið, samtök saltfiskframleiðenda, sem notið hafa nokkurra sérréttinda, - það var svo sem ekki óeðlilegt, að þau félagssamtök reyndu að spyrna við fótum og vildu halda áfram í sín sérréttindi. En þó er það svo, að samþykktir hjá saltfiskframleiðendum segja enn þá harla lítið um það, hvernig raunveruleg afstaða saltfiskframleiðenda í landinu er. Á það hefur verið bent, að á þessum fundi Sölusambands ísl. fiskframleiðenda, sem haldinn var um málið, hafi atkv. fallið þannig, að þeir, sem voru þar umboðsmenn fyrir um 25 þús. tonna af saltfiski eða greiddu þar atkv. í krafti 25 þús. tonna af saltfiski, hafi verið málinu andvígir, en hins vegar hafi miklum mun færri, eða þeir, sem fóru þar með atkv., sem samsvöruðu 6–8 þús. tonnum, hygg ég, setið hjá eða verið málinu hlynntir. Þessar tölur eru vægast sagt mjög villandi, í fyrsta lagi vegna þess, að það er augljóst þeim, sem til þekkja, að á þessum fundi koma hvergi nærri fram öll þau atkv., sem að eðlilegum hætti hefðu átt að koma fram í þessum samtökum. Saltfiskútflutningurinn á s.l. ári nam rétt um það bil 50 þús. tonna, svo að greinilegt er, að á þetta hefur vantað akvæðamagn frá nærri helmingnum af þeim aðilum, sem hér eiga hlut að máli, og þó er sennilegt, að þegar miðað er við tölur aðilanna sjálfra, hafi vantað mikinn meiri hluta, því að nokkrir þeir stærstu, sem heima eiga hér í nágrenni við fundarstaðinn, voru vitanlega mættir, en hinir smærri, sem heima eiga víðs vegar úti á landi, höfðu enga aðstöðu til að mæta. Auk þess er svo það, að þeir, sem eiga verulegan hlut að máli, sjómennirnir á fiskiflotanum, eru hér ekki beinir aðilar að, þó að þeir séu rökformlega eigendur að rámlega heimingi alls fiskafla í landinu. En þeir eiga sér ekki neinn atkvæðisrétt um þessi mál í Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda, en frá þeim hafa einmitt komið á undanförnum árum allverulegar umkvartanir um það, hvernig haldið væri á þessum afurðasölumálum. Þau önnur framleiðendafélög, sem látið hafa til sín heyra um þetta frv., hafa verið harla fáorð um það, og sýnilega láta þau flest þeirra málið ekki verulega til sín taka, þar sem líka skipan sú, sem frv. gerir ráð fyrir, breytir yfirleitt sáralitlu í framkvæmd afurðasölumálanna hjá þeim. En það er sem sé staðreynd, að nokkur pólitískur úlfaþytur hefur orðið út af frv. þessu, og það fer ekki leynt, að einn stjórnmálafl. hefur sérstaklega staðið að þeim úlfaþyt og ekki aðeins nú, þegar frv. kom fram, heldur einnig hér á Alþ. nokkru áður en það kom fram. Ég þykist vita það, að einmitt hv. þm. hér í þessari d. kannist við það um þetta mál, sem dróst hér nokkuð inn í umr. dagana fyrir jólin, þegar var verið að semja við útvegsmenn um rekstrargrundvöll báta og togara á þessu ári, að þá leyndi það sér ekki, að vissir menn hér lögðu á það mikla áherzlu og höfðu beitt sér mjög fast fyrir því hjá bátaútvegsmönnum, að þeir settu einmitt skilyrði fyrir öllu samkomulagi við ríkisstjórnina um það, að frv. það, sem hér liggur fyrir, yrði ekki gert að lögum. Hins vegar fóru þeir leikar þá svo, að útvegsmenn urðu ekki við þessum óskum ýmissa forustumanna Sjálfstfl. Þeir neituðu eftir alllangar og miklar umr. í sínum félagssamtökum að gera það að neinu skilyrði, þó að þeir hefðu kynnt sér frv. og lesið það allt saman eins og það liggur hér fyrir, þar sem þeir litu svo á, að hér væri ekki á neinn hátt skert aðstaða þeirra félagssamtaka, sem þeir annars báru nokkuð fyrir brjósti. Það er rétt, að það komi skýrt fram, að sá ágreiningur, sem hér hefur komið upp varðandi þetta mál, snýst auðvitað fyrst og fremst um það, hvort á áfram að veita tilteknum sölusamlögum sérréttindi fram yfir það, sem önnur sölusamtök hafa, hvort þau eiga að vera áfram undanþegin eðlilegu opinberu eftirliti í sambandi við það mikilvæga verkefni, sem þau annars hafa með höndum fyrir þjóðarbúið. Um það er ágreiningurinn, en ekki um þær reglur, sem þetta frv. boðar um nokkru fastari framkvæmd þessara mála, því að það hygg ég að flestir verði að viðurkenna, að á slíku er vitanlega full þörf. Eins og ég sagði hér í upphafi míns máls, sé ég ekki ástæðu til þess að rekja hér þetta mál öllu lengur, án þess að sérstakt tilefni gefist til við þessa umr., en tel hins vegar eðlilegt, að aðalumr. um málið verði eftir að það hefur hér verið athugað í n. og tillögur og greinargerðir manna koma fram hér og afstaða þeirra til málsins.



Herra forseti. Ég á sæti þeirri hv. n., sem fjalla mun um þetta mál, þannig að ég get verið stuttorður um það efnislega á þessu stigi meðferðar þess. Þó vil ég ekki láta þessari 1. umr. um þetta frv. ljúka svo hér í hv. þingdeild, að ekki komi fram nokkrar athugasemdir við það og nokkur andmæli gegn ýmsum þeim staðhæfingum, sem hæstv. sjútvmrh., er lagði málið fyrir, lét sér um munn fara. Það er fyrst að athuga við þetta mál, að það er fyrst og fremst liður í pólitískri herferð kommúnista á hendur framleiðslunni og í sókn þeirra fyrir auknum áhrifum á íslenzk efnahags- og viðskiptamál. Það er þess vegna hin mesta firra, þegar hæstv. sjútvmrh. lætur að því liggja, að sjálfstæðismenn hafi vakið pólitískan úlfaþyt um hagsmunamál útflutningsframleiðslunnar. Það, sem gerzt hefur, er það, að Sjálfstfl. hefur tekið upp hanzkann og tekið sér stöðu við hlið framleiðenda, sem svo að segja allir í einum kór hafa mótmælt þessu frv., sem fyrst og fremst er verið að reyna að knýja fram af hæstv. sjútvmrh. kommúnista. Þetta er það, sem raunverulega hefur gerzt, en ekki hitt, að sjálfstæðismenn hafi að fyrra bragði hafið pólitískan úlfaþyt um þessi mjög svo þýðingarmiklu mál, þ.e.a.s. skipulag útflutningsframleiðslunnar. Ég vil fyrst leyfa mér að vekja athygli á því, áður en ég minnist lauslega á nokkur efnisatriði málsins, að í hv. Nd. hefur sú n., sem um málið hefur fjallað, þ.e.a.s. sjútvn., leitað álits allra þeirra aðila um það, sem það fyrst og fremst snertir, þ.e.a.s. fyrirsvarsmanna útflutningssamtaka sjávarútvegsins. Þessir aðilar eru, með leyfi hæstv. forseta: 1. Síldarútvegsnefnd. 2. Sölusamband ísl. fiskframleiðenda. 3. Alþýðusamband Íslands. 4. Félag síldarsaltenda á Suðvesturlandi. 5. Félag síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi. 6. Samband ísl. samvinnufélaga. 7. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna. 8. Samlag skreiðarframleiðenda. 9. Landssamband ísl. útvegsmanna. 10. Fiskifélag Íslands. Allir þessir aðilar hafa orðið við þeim tilmælum hv. sjútvn. Nd. að láta í ljós álit sitt á þessu frv. Og niðurstaðan hefur orðið sú, eins og sést á fylgiskjölunum, sem fylgja nál. sjútvn. Nd., að aðeins einn aðilinn, Alþýðusamband Íslands, mælir með samþykkt frv. Síldarútvegsnefnd lýsir því yfir sem sinni skoðun, að hagkvæmast sé, að sala og útflutningur síldar verði áfram eins og verið hefur nú um skeið í höndum eins aðila, og mælir gegn því, að frá því ráði verði horfið. Samband ísl. samvinnufélaga telur heppilegast, að minnst tveir útflytjendur séu löggiltir til að hafa á hendi útflutning sjávarafurða, en allir hinir sjö aðilarnir mótmæla því harðlega, að sá háttur verði á hafður, sem lagður er til í frv. þessu, og mótmæla því, að frv. verði samþykkt. Ég álít, að það gefi bezta hugmynd um það, hversu gagnlegt þetta frv. muni vera sjávarútveginum og útflutningsframleiðslunni, hvernig þeir aðilar, sem með þau mál fara nú, hafa snúizt við því, og þeir hafa, eins og ég sagði, allir í einum kór mótmælt frv. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri ranglega frá skýrt, að ríkisstj. sé í stríði við framleiðendur, hún vilji þvert á móti styðja samtök framleiðenda. Hvernig stendur þá á mótmælum allra þessara aðila, sem nú fara með stjórnina á útflutningi sjávarafurða? Ef það er raunverulega þannig, og ef það er hægt að lesa það út úr efni þessa frv., að ríkisstj. vilji styðja samtök framleiðenda, hvers vegna er þá verið að mótmæla þessu frv.? Getur hæstv. ráðh. gefið gleggri skýringar á því ? Getur verið, að þessi samtök framleiðenda séu að mótmæla auknum stuðningi, auknum skilningi á starfi þeirra og þýðingu þeirra fyrir hagsmuni sjávarútvegsins og þess fólks, sem að því starfar? Það er frekar ótrúlegt a.m.k. Nei, það verður vissulega að ætla, að framleiðendurnir sjálfir og þau samtök, sem þeir hafa myndað, beri gleggst skyn á það, hvað er þeim fyrir beztu, og það er staðreynd, sem ekki verður sniðgengin, að þau samtök, sem nú fara með stjórn útflutningsmálanna, hvort á sínu sviði, eins og ég gat hér að ofan, hafa fyrst og fremst verið byggð upp af framleiðendunum sjálfum. Sums staðar hefur stuðningur ríkisvaldsins komið til og ábending um það, að slík samtök væru heppileg, og ríkisvaldið átti þátt í því að setja löggjöf, sem lagt hefur grundvöllinn að starfsemi þessara félagssamtaka. Þetta á t.d. við um Sölusamband ísl. fiskframleiðenda, sem stofnað var, þegar samkeppnin í útflutningnum var að setja sjávarútveginn á hausinn. Þetta á við um síldarútvegsnefnd, og þetta á við um ýmis fleiri samtök, sem nú fara með stjórn útflutningsmála sjávarútvegsins. En það er gegn þessum samtökum, sem hæstv. ríkisstj. hefur ráðizt með flutningi þess frv., sem hæstv. ráðh. var að mæla hér fyrir og taldi fyrst og fremst vera til þess að koma öruggari og fastari skipan á útflutningsmál sjávarútvegsins. Ég vil þessu næst minnast á það, að skv. lögum frá 1940 um sölu og útflutning á vörum og reglugerð um sama efni er ríkisstj. veitt mjög viðtækt vald yfir útflutningnum, þ. á m. á sjávarafurðum, og það hefur verið talið af þeim, sem bezt skyn bera á, að ekki séu í frv. þessu, sem hér liggur fyrir, nokkur þau ákvæði, sem fyrrgreind lög og reglugerð fela ekki í sér, það sé ekki um neinar sérstakar nýjungar að ræða í sjálfri lagasetningunni, að öðru leyti en því, að gert er ráð fyrir í þessu frv., að ráðherra skipi valdamikla nefnd, sem hafi yfirstjórn allra þessara mála. Á þeim tíma, þeim rúmlega hálfum öðrum áratug, sem ríkisstj. hefur haft þetta vald, hefur þróunin yfirleitt gengið í þá átt, að framleiðendurnir hafa falið félagssamtökum sínum að sjá um sölu afurða sinna. Þannig er það nú, að framleiðendur saltfisks hafa myndað samtök, er nefnast Sölusamband ísl. fiskframleiðenda og annast sölu á saltfiski. Freðfiskssalan er að mestu leyti í höndum tveggja félagssamtaka, Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, sem algerlega er byggð upp af eigendum hraðfrystihúsa og fiskiðjuvera í landinu, og Sambands ísl. samvinnufélaga, sem hefur annazt sölu afurða þeirra frystihúsa, sem sambandskaupfélögin eiga víðs vegar nm land. Þá hefur Samband skreiðarframleiðenda í sínum höndum sölu á um 70% af allri skreiðarframleiðslunni. Þau samtök eru byggð upp af skreiðarframleiðendum og eru einna yngst þessara samtaka, þar sem skreiðarframleiðslan hefur fyrst færzt verulega í aukana á síðustu árum. Og loks er það síldarútvegsnefnd, sem sér um sölu á allri útfluttri saltsíld. Þessir aðilar hafa í umboði framleiðendanna og undir stjórn þeirra annazt sölu á íslenzkum sjávarafurðum úr landi. Það er, hygg ég, óhætt að segja, að framkvæmd þess viðtæka valds, sem ríkisstj. hefur samkv. lögunum frá 1940 og hún raunar hefur haft nokkru lengur á einstökum sviðum, hefur yfirleitt farið þannig úr hendi, að fimm síðustu árin hafa ekki komið fram till. á Alþingi um nýja skipan þessara mála. Og það er athyglisvert, að allan þennan tíma hefur þó t.d. núv. hæstv. sjútvmrh. átt sæti á Alþingi. Hann hefur þrátt fyrir það ekki séð ástæðu til þess að flytja frv. um skipulagsbreytingu á þessum málum, og hann hefur meira að segja sjálfur verið þátttakandi í samtökum saltfisksútflytjenda, og að því er vitað er, þá hefur ekki frá honum heyrzt sérstök gagnrýni á starfshætti þeirra samtaka. Á það hefur verið bent, að það, sem fyrst og fremst vakir fyrir hæstv. sjútvmrh. með flutningi þessa máls hér nú, sé að koma á stefnubreytingu í meðferð þess valds, sem ríkisstj. hefur haft og henni er ætlað að hafa framvegis í þessum málum. Það er það, sem samtök framleiðenda hafa verið að mótmæla. Þau hafa lýst yfir, eins og greinilega kemur fram í umsögnum þeirra, sem eru fskj. með nál. sjútvn. Nd., að milli ríkisvaldsins og samtakanna hafi verið hin bezta samvinna á undanförnum árum, nú sé því hins vegar lýst yfir, að ætlunin sé að breyta mjög verulega til um framkvæmd þessa valds, sem ríkisstj. hefur í sinni hendi og mun hafa áfram í sinni hendi. Á það er m.a. bent, að í grg. fyrir frv., sem hæstv. ríkisstj. flytur, er greinilega að þessu vikið. Þar er m.a. komizt að orði á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Samkvæmt þessu fyrirkomulagi fær enginn útflytjandi einkarétt á útflutningi neinnar vörutegundar, en hverjum sem vill gefst kostur á að sýna hæfni sína og möguleika þá, sem fyrir hendi eru.“ Það er þetta, sem samtök framleiðenda eru að mótmæla. Þau hafa leitt rök að því, bæði saltfiskframleiðendur og síldarframleiðendur og raunar framleiðendur allra sjávarafurða leggja áherzlu á það, að heppilegra sé, að útflytjandinn sé einn, og meira að segja Samband ísl. samvinnufélaga lýsir því yfir í sinni álitsgerð um frv., að það telji rétt, að útflytjendur séu ekki færri en tveir. En það hefur á sama tíma og það lýsir þessu yfir falið Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda að annast sölu á sínum fiski á þessu ári, þ.e.a.s., það hefur lýst því yfir, að á þessu stigi málsins telji það æskilegast, að útflytjandi saltfisksins sé einn. Það er óþarfi að vera að lesa upp úr álitsgerðum þessara samtaka þau ummæli, sem hniga 1 þá átt, sem ég hér hef gert, en ég tel þó rétt að minnast á nokkur þessara ummæla. Sölusamband ísl. fiskframleiðenda kemst t.d. að orði m.a. á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta : „Fengin reynsla hefur sýnt, að öruggasta leiðin að þessu marki (að því að fá sem hæst verð fyrir afurðirnar) er einmitt sú, að framleiðendur standi óklofnir að sölusamtökum sínum og að öll sala á erlenda markaði sé á einni hendi. Samkeppni margra útflytjenda um sölu á einni og sömu vöru á sama markaði og oft og tíðum samtímis til eins og sama kaupanda eða innflutningsaðila getur aldrei orðið til að halda uppi vöruverðinu, heldur hlýtur slík samkeppni jafnan að leiða að meira eða minna leyti til undirboða og verðfellingar, og það því fremur sem framboðið er meira. Auk þess fær hinn erlendi kaupandi oftast ranga hugmynd um hinar raunverulegu birgðir í landinu, þegar boð berast honum úr öllum áttum, enda þótt það sé í raun réttri einungis svo, að fleiri aðilar eru samtímis að bjóða út sama vörumagnið, en reynsla hefur leitt í ljós, að það verkar ávallt sem hemill á kaupendur, ef þeir halda, að miklar birgðir séu fyrir hendi. Álita verður því, að það mundi að verulegu leyti veikja aðstöðu Íslendinga um saltfisksölur, ef einstökum aðilum yrði leyfður útflutningur á saltfiski, jafnvel þótt í smáum stíl væri.“ Þetta segir Sölusamband ísl. fiskframleiðenda, og á aukafundi þess, sem haldinn var hinn 8. febr. s.l., voru samþykkt eindregin mótmæli gegn því frv., sem hér liggur fyrir, og ályktunin samþ. með 802 atkv. gegn 4, en Í95 atkvæðaseðlar voru auðir. Það er af þessu ljóst, hversu einhuga útflytjendur saltfisks eru í andstöðu sinni gegn þessu frv. Í áliti Félags síldarsaltenda á Suðvesturlandi er komizt að orði m.a. á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Vér viljum þegar í upphafi lýsa þeirri skoðun vorri, að bezt fari á því, að sala sjávarafurða til útlanda sé á sem fæstra höndum, og að framboð margra aðila á þeim vörum hafi oftlega valdið stórtjóni. Að öðru leyti munum vér í þessu bréfi voru halda oss eingöngu við sölufyrirkomulag saltsíldar.“ Í lok umsagnar sinnar kemst Félag síldarsaltenda á Suðvesturlandi svo að orði á þessa leið: „Vér viljum enn fremur leggja áherzlu á, að nú hagar svo til um sölu saltsíldar, að aðeins fá lönd eru kaupendur að henni og meginhluti sölunnar á sér stað með milliríkjasamningum. Mælir þetta mjög gegn framboði margra aðila eða fleiri en eins. Í þeim tilfeilum, sem salan fer fram á annan hátt, er víst að kaupendur, auk framleiðenda hér heima, telja hag sínum betur borgið, þegar við einn aðila er að skipta með saltsíldarkaup, sem getur þá tryggt þeim, að undirboð verði ekki gerð. Með tilliti til framanritaðs leyfum vér oss að mæla eindregið gegn því, að umrætt frv. verði samþykkt.“ Er þá komið að áliti Félags síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi. Í álitsgerð þess um frv. hæstv. ríkisstj. eða hæstv. sjútvmrh. er m.a. komizt að orði á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta : „Þar eð vér berum traust til núv. síldarútvegsnefndar og teljum, að starf hennar hafi orðið að miklu gagni, einkum vegna þess, að framboðið hefur verið á einni hendi og nefndinni hefur tekizt að halda vel á síldarsölumálunum, þá mótmælum vér mjög eindregið framkomnu frv. um sölu og útflutning sjávarafurða, að því leyti sem það snertir útflutning þeirrar greinar sjávarútvegsins, saltsíldarframleiðslunnar, sem vér höfum með höndum. Vér leyfum oss því að mæla eindregið gegn því, að umrætt frv. verði samþykkt.“ Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna telur einnig upp allmörg atriði, sem stofnunin telur mæla gegn samþykkt þessa frv., og segir síðan: „Að öllu þessu athuguðu leggjum vér til, að frv. það, er hér um ræðir, verði ekki samþykkt.“ Samband ísl. samvinnufélaga hafði, eins og ég gat um áðan, lýst því yfir, að það teldi heppilegast, að minnst tveir útflytjendur séu löggiltir til að hafa á hendi útflutning á öllum sjávarafurðum, en stjórn Sölusambandsins lýsti ekki yfir neinum stuðningi við frv., og í álitsgerð hennar felst þvert á móti andstaða við efni þess og eðli. Samlag skreiðarframleiðenda telur upp fjölmörg rök, sem mæli gegn frv., og lýsir því að lokum yfir, að „vér teljum umrætt frv. á engan hátt vera til bóta fyrir sölu sjávarafurða, heldur til hins gagnstæða, og mælum eindregið á móti lögfestingu þess.“ Loks kemur yfirlýsing frá Landssambandi ísl. útvegsmanna og Fiskifélagi Íslands. Í niðurlagi umsagnar Landssambandsins er m.a. komizt að orði á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Ef margir eru um að selja sömu vöruna, virðist kaupendum oft og tíðum, að um miklu meira framboð sé að ræða en í raun og veru er, og hefur það áhrif til lækkunar á söluverði afurðanna. L.Í.Ú. leggur höfuðáherzlu á, að sala sjávarafurða verði í höndum félagssamtaka framleiðenda sjálfra, og telur afkomu sjávarútvegsins velta á því, að sem bezt takist til um sölu afurðanna, og telur því, að það geti haft mjög alvarlegar afleiðingar, ef fulltrúar, sem ekki eiga sameiginlega hagsmuni með framleiðendum, verði settir til úrslitaáhrifa í sölumálum sjávarútvegsins. Þar sem téð frv. felur í sér þessa hættu, skorar stjórn L.Í.Ú. á Alþingi að samþykkja ekki umrætt frv.“ Álit Fiskifélagsins er mjög stutt, en þó greinilegt. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta, í niðurlagi þess: „Svo sem segir í athugasemdunum, er meginhluti útflutnings fiskafurðanna í höndum samtaka framleiðenda sjálfra eða aðila, sem studdir eru af þeim, og hefur svo verið um langa hríð. Telja verður, að þetta fyrirkomulag hafi sannað gildi sitt, enda er ekki kunnugt um annað en að framleiðendur yfirleitt hafi talið það henta sér bezt.“ Ég hef þá getið og rifjað upp ummæli í álitsgerðum samtaka framleiðenda um þetta frv., sem hæstv. sjútvmrh. hefur nú lagt fyrir hv. þd. Það kemur greinilega fram af þeim, að því fer fjarri, að meginstaðhæfing hæstv. ráðh. fái staðizt, því fer víðs fjarri, en meginstaðhæfing hans og rök fyrir frv. eru þau, að megn óánægja ríki með núverandi skipulag á útflutningsmálum sjávarútvegsins. Samkvæmt þeim álitsgerðum, sem hér liggja fyrir, frá öllum þessum samtökum, kemur ekkert fram um þessa óánægju. Þvert á móti er það kjarni þeirra, að telja verður, að þetta fyrirkomulag hafi sannað gildi sitt, enda er ekki kunnugt um annað en að framleiðendur yfirleitt hafi talið það sér bezt henta, eins og segir í niðurlagi álitsgerðar Fiskifélags Íslands. Þetta er raunverulega kjarni allra álitsgerðanna frá samtökum útflutningsframleiðslunnar. Það kemur einnig mjög greinilega í ljós á atkvæðagreiðslunni innan Sölusambands ísl. fiskframleiðenda, að þar er ekki um mikla andúð að ræða á því skipulagi, sem ríkir í þessum efnum. Aðeins fjögur atkvæði koma fram gegn ályktun, þar sem frv. er mótmælt. Ef allt logaði nú í óánægju innan þessara samtaka sjávarútvegsins, hvernig ætlar þá hæstv. ráðh. að fara að skýra þá staðreynd, að aðeins fjögur mótatkvæði koma fram? Hvernig ætlar hann að fara að skýra þá staðreynd einnig, að í þessum samtökum öllum, sem ég hér hef minnzt á, eru það menn úr öllum stjórnmálaflokkum, sem standa að mótmælunum gegn frv. hæstv. ráðh. Ég veit ekki, hvort það eru margir kommúnistar, sem að þeim standa. Ég hygg, að þeir muni vera einhverjir, en ég veit fyrir víst, að það eru menn úr öllum hinum stjórnmálaflokkunum, það eru sjálfstæðismenn, Alþýðuflokksmenn og framsóknarmenn, og er þó sambúðin ekki svo góð milli sjálfstæðismanna annars vegar og tveggja fyrrgreindra stjórnarflokka hins vegar, að það sé það, sem knýr þá til samvinnu og samstöðu um þessi mál. Nei, hitt mun sanni nær, að þessir menn viti, hvað hentar bezt hagsmunum sinnar atvinnugreinar og hagsmunum þjóðarinnar í heild, og þess vegna hafi þeir þá ábyrgðartilfinningu að skipa sér saman í eina fylkingu, þegar um það er að ræða að taka afstöðu til þessa frv. Ég vil svo að lokum, því að ég ætlaði mér ekki að fjölyrða mjög um þetta mál á fyrsta stígi þess, aðeins minna á, að það, sem trúlegast er orsök þess, að þetta mál er flutt hér á Alþingi nú í þeim búningi, sem raun ber vitni, er sú, að á undanförnum árum hefur flokkur hæstv. núv. sjútvmrh. oft og einatt haft uppi gífuryrði um framkvæmd á stjórn útflutningsmála okkar. Hann hefur að vísu ekki getað fundið stóryrðum sínum stað með rökum, og framleiðendur, hvar í stjórnmálaflokki sem þeir hafa staðið, hafa haldið áfram að byggja upp samtök sín, og þeir hafa haldið áfram að fela þessum samtökum að annast stjórn á útflutningsmálum sínum. Meira að segja núv. hæstv. sjútvmrh. hefur verið einn þeirra manna, sem hafa tekið þátt í þessum samtökum, hefur setið fundi þeirra ár eftir ár án þess að bera fram gagnrýni og mótmæli á starfsháttum samtakanna, þvert á móti lýst yfir ánægju sinni með starfshætti þeirra. Þegar á allt þetta er litið, fer ekki hjá því, að það hljómi hálfhjákátlega, þegar hæstv. ráðh. ætlar nú að fara að telja þingi og þjóð trú um, að hér sé um að ræða eitthvert stórkostlegt umbótamál fyrir sjávarútveginn, eitthvert stórkostlegt réttlætismál, sem hann ætli sér að knýja fram í hreinni andstöðu við svo að segja alla sjávarútvegsafurðaframleiðendur í landinu. Þetta hljómar hálfhjákátlega, og ég býst við, að hæstv. ráðh. eigi erfitt með að sannfæra fleiri en hv. þm. hér á Alþingi um það, að hann standi í einhverri heilagri réttindabaráttu fyrir sjávarútveginn með flutningi þessa frv.



Herra forseti. Það voru nokkur atriði, sem ég tel rétt að víkja hér að nokkrum orðum, af því, sem hér kom fram í ræðu hv. þm. N-Ísf. Hann hóf ræðu sína með því að halda því fram, að þetta frv. væri aðeins einn liðurinn í þeirri herferð, sem kommúnistar væru nú að fara gegn framleiðslunni í landinu. Ekki fór hann frekari orðum um það, í hverju þessi herferð hefði yfirleitt verið fólgin. En það mætti spyrja hann að því, hvernig afstaða þeirra manna, sem hann kallar almennt kommúnista, og svo afstaða hans og annarra sjálfstæðismanna hefði verið nú um síðustu áramót, þegar var verið að ganga frá mestu hagsmunamálum sjávarútvegsins, sem jafnan koma hér fyrir á hverju þingi. Var þá ekki framgangur málsins sá, að þessir voðalegu menn, sem eru nú í herferð gegn framleiðendum sjávarafurða í landinu, beittu sér hér fyrir þeirri lausn á aðalvandamálum sjávarútvegsins, sem útvegsmenn lýstu alveg einróma yfir að væri bezta og hagstæðasta lausnin, sem þeir hefðu getað náð í sínum hagsmunamálum á undanförnum árum, og þessi voðalega herferð þeirra manna, sem hv. þm. N-ísf. kallar kommúnista, kom þannig fram, að þeir náðu mjög auðveldlega góðu samstarfi og samkomulagi við allar greinar sjávarútvegsins í tæka tíð um ráðstafanir þeim til aðstoðar á komandi ári? En hver var svo aftur afstaða Sjálfstfl., hver var afstaða hv. þm. N-Ísf. til þessara hagsmunamála sjávarútvegsins? Hvað lagði hann til að gert yrði, og hvernig hafði hans flokkur staðið að hagsmunamálum sjávarútvegsins, þegar þau höfðu legið hér fyrir til afgreiðslu á undanförnum árum? Þá var afstaðan sú að bjóða sjávarútveginum upp á slíka lausn sinna mála, að flestar greinar sjávarútvegsins sögðu „nei takk“ og stöðvuðu sinn rekstur vikur og jafnvel svo að mánuðum skipti. En þegar þessir voðalegu menn, sem hann segir að séu nú að ofsækja sjávarútveginn í öllum greinum, áttu samningsaðstöðu við forsvarsmenn sjávarútvegsins, þá tókust samningar strax, og þeir lýstu því yfir, að nú hefði þeirra sjónarmiðum verið meira og betur mætt en nokkurn tíma áður. Heldur nú hv. þm. N-Ísf., að honum gangi vel með þetta í baksýn að reyna að halda þessari fjarstæðu fram, að núv. ríkisstj. og við, sem að henni stöndum, séum sérstaklega að leggja okkur í framkróka með að vega að samtökum útvegsmanna og skerða þeirra kjör almennt? Sjálfstfl. var við síðustu áramót, þegar þessi mál lágu hér fyrir til umr., stefnulaus með öllu. Hann hafði ekkert fram að leggja, ekki neitt, nema ég held að það hafi komið fram ein tillaga um að skerða nokkuð þá tekjuöflun, sem aðstoðin til útvegsins byggðist á. En annað hafði Sjálfstæðisflokkurinn ekki fram að færa í þeim efnum. Nei, Sjálfstfl. rak sig á það hér um síðustu áramót, að þó að hann beitti sínum aðalforustumönnum til þess að hlaupa á milli samtaka framleiðenda sjávarútvegsins og óska eftir því, að þeir settu þannig skilyrði, að ekki gæti tekizt samkomulag um lausn vandamála sjávarútvegsins um áramótin, þá fékk hann ekki óskum sínum framgengt í samtökum sjávarútvegsmanna, m.a. varðandi kröfuna um, að þetta frumvarp kæmist ekki í framkvæmd. Man hv. þm. N-Ísf. ekki eftir því, að fulltrúar Sjálfstfl. hér í deild inntu eftir því æ ofan í æ dagana fyrir jólin, þegar var verið að samþykkja ráðstafanirnar til lausnar á vandamálum sjávarútvegsins, hvort það hefðu ekki verið sett skilyrði af hálfu útvegsmanna fyrir því, að þeir byrjuðu rekstur um áramót, að ríkisstj. lýsti því yfir, að hún breytti ekki skipulagi á afurðasölu sjávarútvegsins, og ég lýsti því hér yfir, að þeir hefðu ekki sett þessi skilyrði? Ég vissi mætavel, að forustumenn Sjálfstfl. höfðu lagt mjög hart að þeim og nokkrir af forustumönnum sjávarútvegsins voru að reyna í umboði Sjálfstfl. eins og oft áður að koma þessum aukaskilyrðum fram. En þegar útvegsmenn voru búnir að kynna sér það frv., sem hér liggur fyrir, neituðu þeir með öllu að setja nokkur skilyrði um þetta atriði, þó að Sjálfstfl. hefði mikinn áhuga á því að reyna að tryggja þá einkaaðstöðu, sem hann hefur náð sér til handa í sambandi við sölu á saltfiski, að tryggja það, að slíkt yrði. Hv. þm. N-Ísf. gerði hér nokkuð mikið úr þeim umsögnum, sem fyrir lægju frá ýmsum þar til greindum framleiðslusamtökum eða félögum útvegsmanna um afstöðuna til þessa frv. Hann vitanlega mistúlkaði, eins og við var að búast, stórlega þessar umsagnir. Sannleikurinn er sá, að nokkrir þessara aðila segja svo að segja ekkert gegn þessu frv., sem hér liggur fyrir. Fiskifélagið mótmælir ekki frv. Það er algerlega rangt. Það segir aðeins, að það telji, að það þurfi ekki að setja nein ný lög til þess að afla ríkisstj. frekari heimilda í samhandi við framkvæmd þessara mála en nú eru í gildi. En Fiskifélagið mótmælir ekki frv. Það er rangt hjá hv. þingmanni. Alþýðusambandið mælir eindregið með frv. og talar þar án efa í umboði sjómannastéttarinnar í landinu. Samband ísl. samvinnufélaga mælir líka raunverulega með frv., því að það leggur eindregið til, að það verði a.m.k. tveir aðilar viðurkenndir sem útflytjendur í hverri grein fyrir sig. Hitt var svo ofur eðlilegt, að stjórn saltfisksölusamtakanna mælti á móti frv. Það hefði engum manni í landinu komið annað til hugar. En það vita líka flestir framleiðendur og reyndar allmargir fleiri, og hv. þm. N-Ísf. ætti einnig að vita það, að um langan tíma hefur Sölusamband ísl. fiskframleiðenda verið þannig, að það hefur ekki verið neitt venjulegt framleiðendafélag. Þar hafa framleiðendur ekki haft síðasta orðið. Sannleikurinn hefur verið sá, að þar hafa farið með framkvæmd mála ýmsir þeir menn, sem náð hafa undir sig þessum samtökum á liðnum árum, en eru löngu hættir nokkuð að hafa með sjáyarútvegsmál sem slík að gera. Formaður samtakanna, Riehard Thors, hann og hans fyrirtæki hefur t.d. ekki átt einn einasta saltfisk í a.m.k. 1b ár, ekki einn einasta saltfisk. Hið gamla stóra útgerðarfélag, Kveldúlfur, sem eitt sinn var stærsta saltfiskframleiðendafélag í landinu og sölufélag að saltfiski, hefur ekki framleitt nokkurn saltfisk, ekki einn einasta ugga, um margra ára skeið. Og Richard Thors komst inn í þessi samtök upp úr þeirri aðstöðu, sem hann og hans félag hafði á sínum tíma sem stórframleiðandi að saltfiski og stór aðili að saltfisksölunni. Þarna eru líka í stjórn bæði bankastjórar og ýmsir aðrir, sem engra beinna hagsmuna eiga að gæta sem framleiðendur að þessari vöru. Í samtökum saltfiskframleiðenda hafa verið uppi á undanförnum árum mjög háværar óánægjuraddir um þetta, og meira að segja á þeim aukafundi, sem nú var boðað til, þegar reynt var að fá fram mótmæli gegn þessu frv. í samtökum saltfiskframleiðenda, komu fram tillögur, sem samþykktar voru þrátt fyrir mótmæli Richards Thors, formanns samtakanna, sem skoruðu á stjórnina að fara nú að heita sér að almennum hagsmunamálum saltfiskframleiðenda, skoruðu á stjórnina að snúa sér að því að láta sig skipta almenn hagsmunamál saltfiskframleiðenda. Með því var í rauninni verið að segja, að stjórnin hefði ekki gert það fram til þessa. Hitt er svo líka ekki til þess að verða hissa á, þó að nokkrir af aðalforustumönnum Sjálfstfl. hér á Suðvesturlandi í síldarútvegsmálum, eins og Sveinn Benediktsson og aðrir slíkir, taki undir kröfu aðalforustumanna sjálfstæðismanna og mæli gegn því, að nokkrar breytingar verði samþykktar á þeim sérréttindum, sem Sölusamband ísl. fiskframleiðenda hefur haft í saltfisksölumálunum. Það verður væntanlega enginn verulega hissa á því, þó að þaðan berist mótmæli um það. En hitt hefði líka gjarnan mátt minnast á, að hliðarfélag síldarsaltenda, sem annars vill mæla með því, að helzt einn aðili verði lögglitur sem útflytjandi í hverri grein um sig, minnist á það, að þeir vilji mjög gjarnan, að síldarframleiðendur einir saman fái þessi réttindi, núverandi skipulagi í sambandi við sölu á síld verði breytt, og félag síldarsaltenda fái það vald, sem síldarútvegsnefnd hefur nú í sambandi við útflutning á síld. Það kemur því strax upp, að þeir eru ekki alls kostar ánægðir með það skipulag, sem nú er, eða a.m.k. vildu ná nokkru meira valdi undir sig en þeir hafa skv. reglunum í dag. Og svo kemur hér hv. þm. N-Ísf. og segir, að allir framleiðendur í einum kór hafi mótmælt frv. Ja, hann er nú ekki hissa á því, hvernig hann hnýtir að þessu. Ég hygg nú samt, að hann þurfi að endurskoða þessa fullyrðingu sína. Ég hafði hér upplýst, að jafnvei innan samtaka saltfiskframleiðenda kom greinilega í ljós við atkvgr., að þar vantar a.m.k. helming þeirra, sem í þeim samtökum eiga að vera. Þeir tóku ekki þátt í þessari atkvgr., af því að þeir höfðu ekki aðstöðu til þess að mæta. Ég veit um það, að umboðsmenn saltfiskframleiðenda úr heilum landsfjórðungum voru ekki mættir á þessum fundl. Það skorti því vitanlega mikið á það. En þó var vitanlega helzt við því að búast, að saltfiskframleiðendur, sem þarna hafa búið við sérstöðu, vildu halda í þessa sérstöðu sína áfram. Hitt mun svo koma glögglega í ljós, eins og það kom í ljós um áramátin, þegar foringjar Sjálfstfl. voru að reyna að fá útvegsmenn til þess að fara í stríð út af þessum málum, að framleiðendur að frosnum fiski, sem nú búa við það skipulag og hafa búið við það skipulag, sem hér er boðað, fara ekki, jafnvel þó að foringjar Sjálfstfl. óski eftir því, í neinar deilur víð ríkisstj. út af þeirri framkvæmd þessara mála, sem hér er boðuð. Þeir geta að vísu tekið undir það sem góðir sjálfstæðismenn, framámenn þar, að mæla gegn því, að það sé verið að taka þessi sérréttindi af þeim saltfisksölumönnum. En dýpra rísta heldur ekki þeirra mótmæli, það er mér vel kunnugt um. Hv. þm. N-Ísf. endurtók svo það, sem þeir sjálfstæðismenn hafa reynt að halda hér fram um þetta mál og sérstaklega hafa staglazt á í Morgunblaðinu, að með þessu frv. sé verið að ráðast gegn samtökum framleiðenda, þó að það sé beinlínis boðað í frv. og margyfirlýst hér í umr. um málið á Alþ., að til þess er beinlínis ætlazt, að samtök framleiðenda hafi forgangsrétt til þess að fá útflutningsleyfi og geta annazt sölu á framleiðsluvöru sinna meðlima. Samt er verið að segja, að með þessu frv. sé verið að ráðast gegn samtökum framleiðenda. Af hverju þora þeir ekki að segja það, sem rétt er, að það sé verið að bjóða öllum félögum framleiðenda upp á sömu kjör? Af hverju þora þeir ekki að segja það? Hvernig stendur á því, að þeir þora ekki að segja það, sem rétt er, að það sé verið að bjóða öllum samtökum framleiðenda upp á sömu aðstöðu, ef einn þarf að sækja um útflutningsleyfi, þá skuli annar þurfa að gera það líka? Ef Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna þarf að sækja um útflutningsleyfi og samþykki hverju sinni fyrir þeim sölum, sem hún gerir á frosnum fiski, þá er Richard Thors heldur ekkert of góður til þess að gera það í sambandi við þá sölu á saltfiski, sem hann kann að hafa með höndum. Og ef Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna þarf að leggja sín spil á borðið fyrir ríkisstjórnina um það, hvernig unnið hefur verið að sölu á frosnum fiski, við hvaða verði og með hvaða skilmálum og hvernig að því hefur verið staðið, þá geta þeir líka, sem hafa með sölu á saltfiski að gera, tekið á sig þá skyldu að leggja fram sín gögn, þegar þeir eru spurðir. Til þess er engin ástæða, að þeir séu undanþegnir þessu almenna eftirliti. Og það er alveg furðulegt, að þeir menn skuli vera til eftir allt það, sem á undan er gengið í þeim málum, í sambandi við alla þá tortryggni, sem upp hefur komið varðandi framkvæmd saltfisksölumálanna, að þeir skuli berjast um á hæl og hnakka og biðjast undan því að lúta sama eftirliti og aðrir verða að lúta í þessum málum. Slíkt vitanlega ætti að gefa ábendingu um það, að þeir óttist eitthvað í þessum efnum. Svo kom hv. þm. N-Ísf. að því, að ég hefði meira að segja verið sjálfur þátttakandi í félagssamtökum saltfiskframleiðenda. Ég segi aðeins: Hvar annars staðar gat ég verið, fyrst við áttum og höfðum með að gera sölu á þúsundum tonna af saltfiski? Hvar gátum við annars staðar verið en í þeim samtökum, sem lögum samkv. höfðu allan rétt til þess að selja allan okkar saltfisk? Og eins og ég hef einnig lýst hér yfir í umræðum um þetta mál áður á þingi, þó að það skapaðist möguleiki t.d. fyrir það fyrirtæki, sem ég stjórnaði, til þess að fara með sína saltfisksölu sjálft, þá mundi ég ekki vinna að því að segja það fyrirtæki úr samtökum saltfiskframleiðenda. Ég hef sagt það: Ég álít, að þessi samtök saltfiskframleiðenda, Sölusamband ísl. fiskframleiðenda, hafi margt vel gert. Jú, það hefur svo verið tekið, þegar ég hef sagt þetta, og blásið upp og sagt, að ég hafi hælt því á hvert reipi og sagt, að það væri algott. Ég er ekkert hræddur við að segja það, að ég tel, að þessi samtök hafi margt vel gert. En með því hef ég aldrei sagt, að þau hafi allt gott gert. Síður en svo. Ég veit, að þau hafa gert ýmislegt, sem ekki verður talið gott og er verulega aðfinnsluvert. En þar með óska ég ekki eftir því að rifta þessum samtökum framleiðenda, en tel, að þau geti látið sér nægja að búa við það skipulag í sambandi við sölu á saltfiski, sem önnur hliðstæð félög verða að búa í hliðstæðum greinum. Þá vék hv. þm. N-Ísf. að því, að í grg. frv. væri beinlínis á það minnzt, að nú yrði hverjum sem er gefinn kostur á því að sýna hæfni sína við hliðina á sölusamtökum framleiðenda. Það er rétt, að með því að enginn fær einkasöluaðstöðu, þá vitanlega getur hver sem er sótt um það til réttra útflutningsyfirvalda að óska eftir því að taka að sér sölu og útflutning sjávarafurða. Það getur hver sem er fengið að sanna það, hvað hann kemst langt. Með þessu er ekki sagt, að það eigi að veita öllum leyfi til þess að taka þátt í útboðum á fiski, hverjum þeim sem til útflutningsstjórnarinnar sækir. Síður en svo. Ég hef einmitt lýst því yfir, að ég tel rétt að reyna að hafa hóf í því, hvað margir aðilar verða í hverri grein, sem taka þátt í sölunni, og gæta vel að því, að þar sé ekkert öngþveiti skapað. En hins vegar tel ég nokkra samkeppni í þessum efnum heilbrigða og góða. Þá minntist hv. þm. N-Ísf. á það, sem hér hefur verið reynt að halda fram í þessum umr. áður, að það sýndi bezt, hversu ánægðir menn væru með söluna á saltfiskinum og S.Í.F., að meira að segja S.Í.S., sem annars vildi komast inn í útflutninginn, hefði nú falið Sölusambandinu umboð sitt til þess að selja alla sína framleiðslu á þessu ári. Og í Nd. orðaði formaður Sjálfstfl. þetta á þá lund, að allir saltfiskeigendur í landinu hefðu nú vottað S.Í.F. sérstakt traust með því að fela því að selja alla sina framleiðslu á þessu ári, hvað sem liði öllum lögum, og þetta hefði verið gert á þann hátt, að þeir hefðu ekki tilkynnt Sölusamlaginu fyrir 1. marz, að þeir ætluðu að ganga úr samtökunum. Ég vitanlega leiðrétti þennan misskilning í Nd., og ég þarf að leiðrétta hann hér aftur í Ed., að þetta er vitanlega algerlega rangur málatilbúnaður og sýnir á engan hátt það, sem hv. þm. N-Ísf. vill vera láta. Það er að vísu rétt, ég kannast við það, að það er til lagaákvæði hjá Sölusambandinu, sem segir, að fyrir 1. marz skuli félagsmenn tilkynna, hvort þeir ætli að fela samtökunum umboð til þess að selja sína framleiðslu. En þetta atriði, sem hér á að nota til þess að sanna mönnum, hve allir dáist nú að þessu skipulagi og séu ánægðir með samtökin, hefur aldrei verið notað í framkvæmd. Enginn aðili hefur snúið sér á undanförnum árum til Sölusambandsins fyrir 1. marz og tilkynnt því neitt í þessum efnum. Og Sölusambandið hefur hvorki nú né áður snúið sér til framleiðenda til þess að spyrja þá um neitt í þessum efnum. Þetta hefur verið algerlega dauður lagastafur í þessum samtökum. Og því er það, að þó að enginn hafi nú tilkynnt, að hann ætli að ganga úr samtökunum fyrir 1. marz, þá segir það ekkert um afstöðu til þessa frv. eða til framkvæmdanna hjá S.Í.F. á sölunni á saltfiskinum. Ég skal aðeins minna á það, að það liggur þannig fyrir, að ekki verður um deilt, að í Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda hafa verið uppi mjög skiptar skoðanir um marga hluti á undanförnum árum, og það hefur komið fyrir, að allstórir aðilar hafa beinlínis gert kröfu til þess, að skipulagi samtakanna yrði algerlega breytt. Síðast var þetta frá hálfu Sambands ísl. samvinnufélaga, sem beinlínis hótaði því að ganga úr samtökunum, ef það fengi ekki mjög verulega breytingu þar á framkvæmd mála. Þetta endaði svo með því samkomulagi, sem frægt er orðið, að Sölusamband ísl. fiskframleiðenda, sem hefur einkarétt á að selja allan saltfisk úr landinu, varð að framselja þennan rétt sinn til Sambands ísl. samvinnufélaga að nokkru leyti, þannig að Samband ísl. samvinnufélaga fer eitt með sölu á saltfiski í nokkrum þar til greindum löndum. Þegar t.d. við óbreyttir saltfiskframleiðendur þurftum að selja saltfisk til Danmerkur, þá var það komið út á áhrifasvæði Sambands ísl. samvinnufélaga, og við þurftum bæði að greiða umboðslaun til Sambands ísl. samvinnufélaga og til S.Í.F., sem hafði framselt Sambandinu þetta umboð að nokkru leyti. Það, sem þarna garðist, sýndi auðvitað mjög ljóslega, að það voru uppi verulega skiptar skoðanir um þetta skipulag, og það hefur komið þar fram í miklu fleiri tilfellum en þessu. Ég skal svo láta þessu lokið, þar sem komið er fram yfir réttan fundartíma, enda geri ég ráð fyrir því, að betra tóm skapist síðar, þegar n. hefur fengið að fjalla um málið, og ég teldi æskilegast, ef hægt hefði verið að koma málinu til nefndar, en þá ætti að skapast aðstaða til þess að ræða ýtarlegar um einstök atriði þessa máls.