Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður en umræða hefst vill forseti minna á reglurnar sem gilda um þessar umræður. Fyrirspyrjandi má tala þrisvar, tvær mínútur í fyrsta sinn en eina mínútu í annað og þriðja sinn. Ráðherra hefur sama rétt til svara, fyrst tvær mínútur, síðan í eina mínútu í annað og þriðja sinn. Til að hafa betri stjórn á þessari umræðu hefur forsn. ákveðið í samráði við formenn þingflokka að fyrirspyrjendur komi sér á mælendaskrá skriflega með lítilli nótu sem þeir koma til forseta í byrjun fundar. Ráðherrar eru allir viðstaddir, eða áttu að vera, og munu koma í salinn, nema hæstv. heilbrrh. sem hefur fjarvistarleyfi.

Herra forseti. Ég ber fram fyrirspurn til hæstv. dómsmrh. vegna vinnu við fjárlagagerð sem ég tel mig þurfa að fá upplýsingar um frá honum. Samkvæmt fjárlagafrv. 1996 ætlar hæstv. ráðherra að leggja niður sýslumannsembættin í Bolungarvík og í Ólafsfirði. Það var einnig ætlan á fjárlagaárinu 1994 að leggja niður nokkur embætti og það fórst fyrir. Ætlar hæstv. ráðherra að standa við þær tillögur sem gert er ráð fyrir varðandi þessi embætti núna fyrir árið 1996 eða eru áætlanir ráðuneytis hans og e.t.v. kannski fleiri ráðuneyta í fjárlagafrv. ekki marktækar?

Herra forseti. Eins og fram hefur komið er gert ráð fyrir því í fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar að leggja niður tvö sýslumannsembætti. Það er gert í sparnaðarskyni til að fjárlög dómsmrn. séu innan þess ramma sem því var gert að hlíta. Það eru fyrir því ákveðin rök að það má spara og hagræða í skipulagi sýslumannsembættanna í landinu og því var lagt til af okkar hálfu að þetta yrði gert. Ákvörðun er um að fylgja fjárlagatillögunum eftir með sérstöku frv. sem flutt verður varðandi þær ráðstafanir sem gera þarf vegna þeirra breytinga sem fjárlagafrv. mælir fyrir um og krefjast breytinga á öðrum lögum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svörin. Ég skil svar hans þannig að hann ætli sér að leggja niður sýslumannsembættið í Bolungarvík og hann ætli sér að leggja niður sýslumannsembættið í Ólafsfirði. Þakka þér fyrir skýr svör.

Herra forseti. Fyrir utan að gleðja hæstv. félmrh. með nærveru minni vil ég beina fyrirspurn til hæstv. fjmrh. varðandi birtingu upplýsinga um kjaramál. Fyrirspurnirnar eru tvær. Í fyrsta lagi: Er hæstv. fjmrh. reiðubúinn að birta upplýsingar um laun æðstu embættismanna ríkisins, þ.e. birta hinn svonefnda leynilista sem upplýst hefur verið að m.a. hafi verið afhentur Kjaradómi og er ein af forsendum Kjaradóms? Í annan stað: Er hæstv. fjmrh. reiðubúinn til að gera vandaða og tölulega grein fyrir þeim kjarasamningum sem gerðir hafa verið undir forustu hæstv. fjmrh. að undanförnu eftir hina almennu kjarasamninga í febrúar? Ég tek skýrt fram að hvorug spurningin snýst um einstaklinga. Það er ekki verið að fara fram á birtingu upplýsinga um kaup einstakra einstaklinga heldur að sjálfsögðu almennar upplýsingar um hæstu laun á tekjubilum. Rökstuðningurinn fyrir þessu er mjög einfaldur. Hæstv. forsrh. hefur farið þess formlega á leit við forsvarsmenn Kjaradóms að forsendur hans verði birtar. Í framhaldi af því hefur hæstv. félmrh. tekið undir að birta eigi þessar upplýsingar sem ég er að spyrja um. Í þriðja lagi þá er það svo að menn eiga nú þegar mikil umræða fer fram um kjaramál ekki að stunda þau samanburðarfræði út frá röngum og villandi upplýsingum, það á að mínu mati að leggja spilin á borðið. Það getur ekki orðið til ills, það getur aðeins orðið til upplýsinga vegna þess að þá er um þetta fjallað á grundvelli staðreynda. Þess vegna olli það mér vonbrigðum þegar fullyrðing eins og sú er höfð á eftir hæstv. fjmrh. að þessi listi verði alls ekki birtur. Ég tek fram að ekki er beðið um upplýsingar um einstaklinga heldur almennar upplýsingar sem varða vitræna, rökþétta umræðu um kjaramál í landinu.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst segja að það hefur ekki tíðkast hingað til af hálfu fjmrh., hvorki þeim sem hér stendur né forvera hans, að birta einstaklingsbundnar upplýsingar um laun og gildir það held ég jafnt um þá sem á undan mér sátu, þar á meðal hv. fyrirspyrjanda. Í öðru lagi vil ég segja að ég kannast ekki við að einhver leynilisti sé til og þessi leynilisti hafi verið sendur Kjaradómi. Ég hygg að þetta byggi á þeim misskilningi að það er auðvelt og hægt að tína út launagreiðslur til einstakra ríkisstarfsmanna eftir nöfnum og það er enginn vandi að raða þeim í röð með nútímatækni. Þess vegna gætu verið til upplýsingar um 2 efstu, 20, 30 og 2.000 og 15.000 efstu. Hér er ekki á ferðinni einhver einn leynilisti heldur eru menn að fjalla um upplýsingar um þá sem fá hæst greidd laun hjá ríkinu. Þetta vil ég að komi fram. Það getur vel verið að einhver listi hafi verið sendur Kjaradómi en þá hefur það verið gert af starfsmannaskrifstofu ríkisins og væntanlega farið með það sem trúnaðarmál. Í öðru lagi varðandi kjarasamningana kemur fram í greinargerð fjárlagafrv., og ég hygg að flestir hv. þm., a.m.k. þeir sem hafa verið hér á hinu háa Alþingi í haust og haft tækifæri til að lesa greinargerð frv., hafi tekið eftir því að í greinargerð frv. er nokkuð ítarlega fjallað um það sem hv. fyrirspyrjandi gerði hér að umtalsefni en það eru niðurstöður kjarasamninga sem ríkið hefur frá því í febrúar. Að sjálfsögðu er hægt að gera þær upplýsingar fyllri en ég vil taka fram að enn hefur ekki verið samið við alla opinbera starfsmenn. Ég vona að þessi svör nægi hv. fyrirspyrjanda.

Herra forseti. Ég tek skýrt fram að ekki er beðið um umræddar upplýsingar af neinni kerskni eða óeðlilegri forvitni heldur einfaldlega vegna þess að það er mikið í húfi. Forustumenn verkalýðshreyfingarinnar hafa haft uppi fullyrðingar um að kjarastefnan, sem mynduð var í samstarfi aðila vinnumarkaðarins og síðustu ríkisstjórnar, hafi verið brotin á bak aftur. Hvort það er rétt fullyrðing eða ekki fæst ekki útkljáð nema með því að birtar séu hlutlægar, sannar og tæmandi upplýsingar um það mál. Það nægir ekki að vísa til almennrar greinargerðar í fjárlagafrv. Það duga ekki heldur svör fjmrh. um að hann kannist ekki við neinn leynilista. Það sem verið er að biðja um er þetta: Er fjmrh. reiðubúinn til að birta upplýsingar um raunverulegar tekjur, greiddar af launaskrifstofu ríkisins til hæstu hópa embættismanna ríkisins? Er fjmrh. reiðubúinn að gera grein fyrir lið fyrir lið hverjum einstökum kjarasamningi til þeirra hópa sem verið er að tala um að hafi sprengt þennan launaramma? Er það rétt eða ekki? Hin versta niðurstaða í því máli er að láta mönnum eftir getsakir og láta menn ræða þetta í tómarúmi og á grundvelli misskilnings.

Það er svo, virðulegur forseti, að einn af flokksbræðrum hv. þm. hefur þegar á hinu háa Alþingi lagt fram fyrirspurn, sem er að finna á þskj. 57, og varðar annan lið þess er hv. þm. spurðist fyrir um, þ.e. um kjarasamningana. Ég mun að sjálfsögðu eins og lög gera ráð fyrir svara þeirri fyrirspurn þannig að ég hygg að okkur gefist tækifæri til þess síðar að ræða um kjarasamningana enda eru þær fyrirspurnir sem hv. þm. var með hér áðan innifaldar í þeirri fyrirspurn sem þar kemur fram. Varðandi greiðslur til einstakra embættismanna ætla ég ekki að útiloka það að hægt sé að setja fram lista þar sem ekki koma fram nöfn, eins og hv. þm. benti á að sé auðvitað ekki viðeigandi, og reyna með þeim hætti að gefa til kynna hvaða starfsstéttir hjá hinu opinbera fá hæst laun. En þá ber þess að geta að starfsmannaskrifstofa ríkisins, fjmrn., greiðir aðeins út þau laun sem ríkissjóður greiðir en það geta að sjálfsögðu verið hærri laun sem viðkomandi starfsmenn fá, til að mynda ef þeir sitja í bankaráðum, svo tekið sé dæmi, eða nefndum sem eru utan við A- og B-hluta ríkissjóðs.

Hæstv. forseti. Fyrirspurn mín tengist þeirri umræðu sem hér hefur farið fram. Mig langar til að segja í upphafi að það er engu líkara en menn séu að tala um helgustu mannréttindi þegar á að reyna að koma í veg fyrir að upplýsingar séu látnar í té um hæstlaunaða fólkið hjá ríkinu. En þess hefur verið krafist af fjölmörgum, þar á meðal samtökum launafólks, að allar forsendur Kjaradóms verði birtar. Í því sambandi hefur verið talað um lista yfir tekjuhæstu starfsmenn ríkisins. Það hefur verið haft eftir hæstv. fjmrh. að ekki komi til greina að birta slíkan lista. Nú segir hæstv. ráðherra að hann útiloki ekki að slíkt verði gert Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. forsrh. hvort hann sé reiðubúinn til að beita sér fyrir því að listinn verði birtur þar sem starfsheiti komi í stað nafna.

Herra forseti. Það þarf ekki að koma mönnum á óvart að laun embættismanna ríkisins séu nokkuð sérstök og samanburður á launum þeirra og til að mynda ráðherra sé nokkuð sérstakur. Þegar Kjaradómur kvað upp sinn fyrri úrskurð 1992, þá fólst í úrskurðinum m.a. tilraun dómsins til þess að lækka tiltekna embættismenn og embættisheiti niður fyrir ráðherra. En þessu var síðan öllu breytt með bráðabirgðalögum þeirrar ríkisstjórnar sem þá sat og síðan á þinginu sjálfu eins og menn vita þannig að þessi munur hélst áfram. Það var haft á orði að þar væri lyft loki af potti og menn urðu að setja lok yfir þann pott eins fljótt og þeir gátu aftur þegar þessi umræða var uppi. Ég hygg að það sé rétt hjá hæstv. fjmrh. að það eigi ekki að birta lista með nöfnum einstaklinga en það út af fyrir sig, eins og hann nefndi, hægt að finna aðrar leiðir til þess að þessar tölur komi fram. Ég hef séð slíkan lista og bað reyndar sérstaklega um slíkan lista af því að ég vildi gjarnan sjá til að mynda hvar forsrh. væri á listanum. Þá var mér sagt að 100 manna listi dygði ekki til þess að forsrh. kæmist á blað sem er út af fyrir sig athyglisvert. Og mér er óhætt að segja það hér að á 250 manna slíkum lista komast aðeins tveir eða þrír ráðherrar á blað. Slíkur listi er til og forsrh. sem undirritar eiðstaf og trúnað getur haft slíkan lista í sínum fórum þó að hann sé ekki birtur opinberlega. En ég tel reyndar líka að það sé ljóst að Kjaradómur hafði ekki slíkan lista þegar hann kvað upp sinn úrskurð eftir því sem ég best veit. Ég hef hins vegar borið fram þau tilmæli að Kjaradómur birti þær forsendur sem hann hefur fyrir sínum niðurstöðum og get tekið undir sjónarmið forustumanna launþegahreyfingarinnar í þeim efnum. Ég veit ekki annað en Kjaradómur muni koma saman og taka þau tilmæli fyrir.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin. Ég vil aðeins segja að það er nauðsynlegt að þessi mál verði rædd við síðara tækifæri þar sem við ræðum þær upplýsingar sem fram kunna að koma. En mig langar að segja að ég hef engar sérstakar áhyggjur af því þótt það kynni að vera rétt að hæstv. forsrh. sé ekki efstur á umræddum lista. Menn eru að setja það upp sem eitthvert stórt siðferðilegt vandamál að hæstv. ráðherrar í ríkisstjórninni skuli ekki tróna efst á þessum lista. Það sem mér finnst alvarlegt í þessu máli er að upplýsingum skuli haldið leyndum. Og ég legg ríka áherslu á að þær verði birtar fyrir þinginu og þær hljóti umræðu hér í þingsalnum.

Herra forseti. Það er heldur ekkert vandamál fyrir mig að forsrh. tróni ekki efstur á þessum lista. Hins vegar hygg ég að það sé almennt í umræðunni að mönnum þyki ekkert óeðlilegt að þeir sem mesta ábyrgð bera hjá ríkisvaldinu beri jafnframt hæstu launin. Ég hygg að menn telji það ekkert óeðlilegt. Ég held að það sé einmitt misskilningur í gangi víða í þjóðfélaginu, bæði varðandi laun ráðherra sem menn halda kannski að séu hærri en þau eru innan ríkiskerfisins og laun þingmanna. Ég heyri iðulega m.a. góða og vandaða fréttamenn segja við mig: ,,Svo hafa þingmenn náttúrlega laun fyrir öll sín nefndarstörf.`` Ég hef heyrt vandaða fréttamenn segja þetta. Ég hef leiðrétt þetta en ég hef ekki séð það í fréttum. Það ganga sem sagt ýmsar sögur um launakjör þessara manna sem þurfa að vera ljós. Ég vil að launakjör ráðherra og þingmanna séu algerlega ljós, klár og skýr og ég vil ekki að það sé neinn misskilningur í gangi varðandi þau laun.

Hæstv. forseti. Í sex og hálfan mánuð hafa leikarar í Félagi ísl. leikara verið í verkfalli gagnvart Ríkisútvarpinu. Það þætti nú mörgum langt verkfall, en þar er skemmst frá að segja að hvorki hefur gengið né rekið í samningaviðræðum. Þetta tel ég vera til mikils skaða fyrir flutning listræns efnis hjá Ríkisútvarpinu og unnendum leiklistar til mikils ama. Og af því tilefni langar mig til að beina spurningum til hæstv. menntmrh.: Hefur hann kynnt sér inntak deilunnar milli leikara og Ríkisútvarpsins og hyggst hann beita sér til lausnar málinu þar sem þessi þáttur Ríkisútvarpsins heyrir undir hans ráðuneyti?

Herra forseti. Ég get verið stuttorður í svari mínu við þessari spurningu. Ég hef ekki kynnt mér inntak þessarar deilu. Málið hefur ekki komið á mitt borð. Ég lít þannig á að þetta sé málefni sem Ríkisútvarpið eigi að leysa sjálft og sé innanhúsmál þar. Það hefur ekki verið sent erindi um það til mín og ég hef ekki í hyggju að skipta mér af málinu.

Hæstv. forseti. Ég harma það að hæstv. menntmrh. þyki ekki vera ástæða til að kynna sér þetta mál og kanna það sérstaklega hvort þarna er eðlilega að verki staðið gagnvart þessu stéttarfélagi og þessari ríkisstofnun. Ég skil í sjálfu sér það sjónarmið að auðvitað á stofnunin að leysa málið en þegar það dregst svona úr hófi að taka á málinu, þá er vissulega ástæða til þess að kanna það. Ég man nú ekki betur en síðasta hæstv. menntmrh. hafi þótt ástæða til ýmiss konar afskipta af Ríkisútvarpinu. Og þó að þau hafi um margt verið óeðlileg, þá finnst mér ekki óeðlilegt að hæstv. núv. menntmrh. kynni sér hvað þarna er á ferð og hvort ekki er með einhverjum hætti hægt að liðka fyrir lausn þessarar deilu.

Herra forseti. Foreldrar barna sem stunda nám í norsku og sænsku á grunnskólastigi eru nú mjög uggandi vegna þeirra frétta að ekki sé ráðgert að veita fé til þessarar kennslu á fjárlögum 1996. Því spyr ég hæstv. menntmrh. hvort það sé ætlunin að hætta norsku- og sænskukennslu í grunnskólanum eða mun fjárveitingar að vænta til þessa verkefnis. Það er ljóst að um 20 ára skeið hefur verið boðið upp á slíka kennslu í stað dönskukennslu. Það hefur ekki verið um algerlega frjálst val nemenda að ræða. Það hafa verið sett skilyrði fyrir því að þeir hafi haft grunn í þessum tungumálum. Um þessar mundir eru um 400 nemendur í þessu námi og hér er því um mjög stórt mál að ræða. Foreldrar þessara barna munu halda fund í kvöld í Norræna húsinu vegna þess að þau óttast þetta mjög og sambandsþing Norræna félagsins ályktaði um þetta mál á fundi sínum í gær en í þeirri ályktun er yfirvofandi brottfalli norsku- og sænskukennslu mótmælt. Eftir þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér, þá er óljóst hver eigi að borga fyrir áframhaldandi kennslu, hvort það eigi að taka fé af ráðuneytinu eða af fræðslustjórum landsins eða hvort það eigi að greiða þetta yfirleitt, en mér skilst að þetta sé um 8 millj. kr. á landsvísu sem þessi kennsla kostar. Nú þegar ljóst er að ríkið þarf að semja við sveitarfélögin um fjármagn vegna tilflutnings grunnskólans til sveitarfélaganna tel ég mjög óæskilegt að ekki sé tryggilega gengið frá fjármagni í áframhaldandi sænsku- og norskukennslu. Og því spyr ég: Er ætlunin að hætta kennslu í norsku og sænsku alveg eða minnka hana verulega á næsta ári? Ef svo er ekki, hvernig á þá að tryggja fé til áframhaldandi kennslu?

Herra forseti. Það eru engin áform uppi um það að hætta kennslu í sænsku og norsku. Þvert á móti hefur verið tekin ákvörun um það eins og menn vita að danska verði áfram fyrsta erlenda tungumálið sem lært er í íslenskum skólum og á þeirri forsendu hefur verið veitt kennsla í norsku og sænsku og það eru ekki áform uppi um að hætta því. Varðandi kostnað við þessa kennslu, þá er það rétt sem fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda að um það mál hafa verið viðræður á milli fræðsluyfirvalda og menntmrn. og tengst fjárveitingum. Það voru fundir um það mál fyrir nokkrum mánuðum og rætt um það hvernig þessu yrði best fyrir komið á þessum vetri. Yfirleitt hefur þetta gengið upp, tel ég, í fræðsluumdæmunum að leysa úr og sinna þessu verkefni eins og ber. Hér hins vegar á höfuðborgarsvæðinu og í Reykjavík sérstaklega hafa komið upp vandamál vegna fjárskorts. Ég lít þannig á að eftir viðræður mínar við fræðslustjórann í Reykjavík og aðkomu menntmrn. að málinu, þá hafi verið leyst úr þessum vanda núna í vetur. Varðandi framhaldið er það rétt sem fram kom hjá fyrirspyrjanda að það er verið að flytja grunnskólann til sveitarfélaganna og ég tel sjálfsagt og eðlilegt að kostnaður við þessa kennslu verði tekinn inn í þá samninga sem fara fram milli ríkisins og sveitarfélaganna um tilflutning á fjármunum sem því tengjast.

Herra forseti. Ég hefði kannski viljað fá aðeins skýrari svör ef það er möguleiki af því að nú þykist ég vita að það er ekki búið að tryggja algerlega fjármagnið til Reykjavíkur og alls ekki til Reykjaness. Þar er langstærsti kostnaðurinn því að þar eru langflestir nemendurnir. Mér skilst að þetta séu um 6--7 millj. á þessu svæði en það sé ekki búið að tryggja nema hugsanlega 4,5 millj. í þessa kennslu. Það hefði því verið ágætt að vita hvort þessi kennsla verður alveg trygg bæði í Reykjavík og Reykjanesi sem og á öllu landinu.

Herra forseti. Eins og ég sagði, þá var um þetta rætt af hálfu ráðuneytisins við fræðsluyfirvöld og fræðslustjóra fyrir nokkrum mánuðum og málin lögð upp með þeim hætti sem menn voru sammála um á þeim tíma og lá alveg ljóst fyrir þegar skólahaldið hófst hér í haust. Það hafa komið upp og hefur verið rætt við mig um sérstök vandamál hér í Reykjavík en ekki á öðrum stöðum þannig að ég þekki þau mál ekki og get ekki svarað nákvæmlega.

Herra forseti. Ég spyr hæstv. samgrh. um brú yfir Gilsfjörð. Samkvæmt vegáætlun var gert ráð fyrir að þetta verk væri hafið og útboðsgögn áttu að vera tilbúin um mánaðamótin maí/júní 1995. Fyrirheit um að útboð færi fram sl. sumar hafa verið svikin. Allir þingmenn Vesturlands og Vestfjarða á kjörtímabilinu 1991--1995 lýstu yfir stuðningi eða gáfu fyrirheit um þessa framkvæmd. Það var, eins og ég sagði áðan, ákveðið að hefja framkvæmdina sl. sumar og í síðasta lagi í haust. Spurning mín til hæstv. samgrh. er þessi: Hvenær ætlar hæstv. ráðherra að láta útboð fara fram? Hvenær á að byggja Gilsfjarðarbrú?

Herra forseti. Þegar vegáætlun var samþykkt, þá var þessi hv. þm. einn af mínum dyggu stuðningsmönnum hér í þinginu og ég minnist þess ekki að hann hafi óskað eftir því að ég tæki það fram í sambandi við vegáætlun að Gilsfjarðarbrú yrði boðin út á einhverjum ákveðnum tíma. Þetta er algjör hugarburður þingmannsins, ég held að hann hafi dreymt þetta, svei mér þá.

Fyrirheit.

Fyrirheit í draumi, eitthvað því um líkt. Það er ekki tekið fram og hefur aldrei verið tekið fram í sambandi við vegáætlun í hvaða mánuði einstök verk eigi að bjóast út. Ég minnist þess ekki. Þannig að eitthvað hefur hv. þm. ruglast í ríminu. Hitt er rétt að Gilsfjarðarbrúin hefur ekki verið boðin út. Ég man ekki hvort það eru tveir mánuðir síðan útboðsgögn voru tilbúin eða svo. Verkið dróst vegna þess að málið var sett í umhverfismat eins og menn muna og það var ágreiningur um vegarstæðið eins og ég býst við að hv. þm. muni einnig. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir því að þunginn af þessari framkvæmd falli til á árunum 1997 og 1998 og það er gert ráð fyrir því að brúin verði tekin í notkun á haustdögum 1997. Sumir hafa látið sér detta í hug september. Ég sé ekki að það skipti máli hvort það er september eða október út af fyrir sig. Það er auðvitað gaman að nefna dag og klukkustund hvenær hægt sé að aka yfir veg. En því fer víðs fjarri að um einhverja seinkun á þessu verki sé að ræða, það veit hv. þm. Ég hef á hinn bóginn orðið var við það að verið er að reyna að gera þetta mál tortryggilegt, af hvaða sökum veit ég ekki. En þeir sem muna lengra aftur vita að það var fyrst með þeirri vegáætlun sem nú er í gildi á þessum fjórum árum sem gert var ráð fyrir því að eitthvert fé að marki færi til þessarar framkvæmdar og það var lagt fram hér í þinginu að minni tillögu. Þannig að aðrir menn hafa ekki gengið vasklegar fram í þeim efnum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. svörin. Hann boðaði það nánast að hann ætlar að mæta í september 1997 með skærin á borðann á Gilsfjarðarbrú, en ég spurði hvenær útboð eigi að fara fram og hvenær verkframkvæmd eigi að hefjast og ég vek athygli á því að það kom ekki svar við þeim spurningum.

Herra forseti. Það er algengt um vegaframkvæmdir að menn hyggja fyrst og fremst að verklokum en það er ekkert launungarmál að á þessu ári fór snjómokstur mjög fram úr áætlun. Það hefur verið talað um ríflega 400 millj. kr. svo að það er auðvitað ekki nema eðlilegt að reynt sé að haga framkvæmdum þannig að eitthvað fáist upp í þá umframeyðslu af því fé sem er til ráðstöfunar á þessu ári. Ég er sannfærður um að Vestfirðingar skilja það vel, bæði í Reykhólahreppi og annars staðar því að það reyndi m.a. mjög mikið á það í þeim hreppi að nægileg tæki og nægilegt fjármagn væri til staðar vegna snjómoksturs og ég tala nú ekki um annars staðar í Vestfirðingafjórðungi þannig að hér er haldið algerlega eðlilega á málum. En eins og ég sagði áðan, það er verið að reyna að gera þetta mál tortryggilegt með óvenjulegum hætti og ég hef ekki orðið var við það að menn séu annars staðar á landinu uppi með málflutning af því tagi sem hv. þm. var með hér áðan.

Herra forseti. Mér þykir slæmt ef hæstv. samgrh. svíður undan þessum orðum. Ég vil þakka fyrir að hann gaf hér fyrirheit um að brúin yrði komin 1997 og hann væntanlega mættur til að opna hana. En ég hef ekki enn fengið svör við hvenær framkvæmdin hefjist. Heimamenn og þeir sem búa í aðliggjandi byggðum að Gilsfirði telja þetta heilagt mál. Við sem vorum þingmenn Vestfjarða og Vesturlands gáfum fyrirheit um að staðið yrði við það sem lofað var og það var að hefja framkvæmdina í ár og útboð skyldi fara fram á miðju sumri og það hefur ekki staðist.

Herra forseti. Þessum hv. þm. og öðrum þingmönnum er vel kunnugt að það er mjög algengt að fé sé fært til inn á vegáætlun til þess að flýta verklokum ef þannig stendur á og þar fram eftir götunum. Það er einmitt gert ráð fyrr því í sambandi við Gilsfjarðarbrúna að taka hana í notkun haustið 1997 og hnika til fjárveitingum til vegamála til þess að það megi takast því að verulegt fjármagn fer til þessarar framkvæmdar á árinu 1998 sem sá hv. þm. sem hér talaði núna stóð að að yrði gerð. Ég hygg að ég geti líka fullyrt að hann hafi ekki viljað fara hraðar en aðrir þingmenn í kjördæmi hans í því að leggja til hliðar kjördæmisfé til framkvæmdarinnar.

Forseti vill geta þess að ætlunin er að setja nýjan fund að loknum þessum fundi og taka þá fyrir tvö mál sem útbýtt hefur verið, þ.e. frv. til laga um breyting á lögum um þingfararkaup og þingfararkostnað og svo þáltill. um afnám Kjaradóms og kjaranefndar, hvort tveggja ef leyft verður.

Herra forseti. Mig langar til að vekja athygli á lagasetningu sem fór fram á þingi 1993 um jólaleytið þegar almannatryggingalögum, nr. 67/1971, var skipt upp í tvenn lög, lög um almannatryggingar og lög um félagslega aðstoð samfara gildistöku EES-samningsins. Þá var grein um endurhæfingarlífeyri færð úr almannatryggingalögunum yfir í lög um félagslega aðstoð. Í greinargerð með frv. kom fram að sú grein sem færð var yfir í félagslegu aðstoðina væri samhljóða grein úr lögum um almannatryggingar og ætti ekki að hafa neinar breytingar í för með sér. Þannig fór þessi lagabreyting gegnum þingið og var samþykkt. Síðan kom í ljós þegar þessi grein var komin yfir í lög um félagslega aðstoð að hún var ekki óbreytt heldur hafði fallið út hluti af setningu sem gerir það að verkum að lífeyrisþegar, sem eru á endurhæfingarlífeyri að ná sér eftir slys og sjúkdóma og reyna að ná sinni starfsorku aftur, missa tengdar bætur, fá aðeins tekjutryggingu og grunnlífeyri, samtals 37 þús. kr. óháð því hvort þeir eru með fjölskyldu eða börn á framfæri. Þetta ákvæði í lögum um félagslega aðstoð kom nú til framkvæmda 1. okt. þannig að þeir sem eru í þeirri stöðu að vera að ná starfsorku sinni aftur fá engar aðrar bætur frá tryggingunum heldur en þessar 37 þús. kr. Ég tel að þarna hafi orðið mistök í afgreiðslu þingsins og hef því lagt fram lagafrv. sem er búið að dreifa hér á borðin um að greinin verði færð aftur til fyrra horfs eins og hún var í almannatryggingalögunum nr. 67/1971. Eins og kom fram í máli hæstv. forseta þá á að leita afbrigða á næsta fundi við að taka tvö mál fyrir á dagskrá. Þar sem ég tel þetta mál ekki síður mikilvægt en þau mál sem á að fara að taka fyrir með afbrigðum í þinginu fer ég fram á að þetta mál, sem varðar þá sem minnst mega sín í samfélaginu og hafa þegar orðið fyrir verulegri kjaraskerðingu og eiga að lifa á tekjum undir hungurmörkum, verði tekið fyrir og það verði leitað afbrigða til að fá þessi mistök leiðrétt.

Forseti hefur heyrt þessar óskir hv. þm. og mun taka það til athugunar áður en næsti fundur verður settur.

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem Lúðvík Bergvinsson, 6. þm. Suðurl., er erlendis í opinberum erindum og getur því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varaþm., Hrafn Jökulsson ritstjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru hans. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Rannveig Guðmundsdóttir formaður þingfl. Alþfl.`` Kjörbréf Hrafns Jökulssonar hefur verið rannsakað og samþykkt. Hann hefur hins vegar ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Hrafn Jökulsson hefur nú undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa.

Leitað er afbrigða um að dagskrármálin þrjú megi koma fyrir. Ef ekki er hreyft andmælum verður afbrigðanna leitað fyrir öll málin þrjú í einu.

Áður en gengið er til dagskrár vill forseti geta þess að borist hefur bréf frá þingflokki Þjóðvaka þar sem óskað er eftir að ræðutíminn við 1. umr. frv. um þingfararkaup og þingfararkostnað verði tvöfaldur og verður svo gert.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 88/1995, um þingfararkaup og þingfararkostnað. Að flutningi þessa frv. standa forsn., þ.e. hæstv. forseti og varaforsetar, og formenn þingflokka annarra en þingflokks Þjóðvaka sem stóð ekki að flutningi frv. um þingfararkaup og þingfararkostnað á vorþinginu. Aðdragandi þessa máls hefur ekki farið leynt, hvorki utan þings eða innan. Ég vil þó taka sérstaklega fram að þetta þingmál fjallar einungis um skattalega meðferð almenns starfskostnaðar alþingismanna en ekki um launamál þingmanna og enn síður um kjaramál almennt, úrskurði Kjaradóms eða efni kjarasamninga á því ári sem er að líða. Ég vænti þess að önnur tækifæri gefist í þinginu til umræðna um þær hliðar þessara mála. Með frumvarpi þessu er gerð tillaga um þá breytingu á lögum um þingfararkaup og þingfararkostnað að ákvæði 16. gr. laganna um skattalega meðferð þingfararkostnaðar er ekki látið ná til 9. gr., þ.e. fastrar greiðslu starfskostnaðar. Í 2. mgr. 9. gr. laganna segir að endurgreiða skuli alþingismönnum annan starfskostnað en þann sem tilgreindur er sérstaklega í lögunum samkvæmt reglum sem forsætisnefnd setur en jafnframt sé heimilt að greiða þennan kostnað sem fasta fjárhæð í stað endurgreiðslu samkvæmt reikningum. Í reglum, sem forsætisnefnd setti 28. ágúst sl., var ákveðið að nýta þessa heimild laganna til að greiða alþingismönnum fasta fjárhæð, 40 þús. kr. á mánuði. Sú ákvörðun var tekin með hliðsjón af því hversu sjálfstætt alþingismenn starfa. Það þótti heppilegt að þeim gæfist kostur á að fá greidda fasta fjárhæð mánaðarlega sem væri áætluð tala og gengi til greiðslu starfskostnaðar án beinna afskipta skrifstofu Alþingis. Þetta fyrirkomulag greiðslna og skattaleg meðferð þeirra hefur tíðkast hjá þjóðþingum víða um heim. En fyrirkomulagið og einkum skattalega meðferðin vakti tortryggni og hefur því verið ákveðið að flytja frv. þar sem gert er ráð fyrir að ákvæði 16. gr. um skattalega meðferð þingfararkostnaðar, þ.e. hins almenna starfskostnaðar, nái ekki til þessara greiðslna. Í lögunum, sem sett voru sl. vor, var það nýmæli að þar er í fyrsta sinn staðfest í 9. gr. að endurgreiða beri alþingismönnum ýmsan kostnað sem óhjákvæmilega fellur til í tengslum við störf þeirra. Hér er um að ræða kostnað við fundahöld, ráðstefnur, námskeið, bóka- og tímaritakaup og fleiri útgjöld sem fylgja starfi þingmanna. Áður en hin nýju lög um þingfararkaup og þingfararkostnað voru sett þótti ekki nægilega skýrt að hvaða marki bæri að endurgreiða kostnað sem ég nefndi nú. Þeir sem að frumvarpinu stóðu töldu eðlilegt að undanskilja greiðslu þessa skattskyldu þar sem starfskostnaðurinn, eins og hann er skilgreindur í lögunum, væri almennt frádráttarbær hjá vinnuveitanda og því ekki framtalsskyldur hjá þeim sem stofnaði til kostnaðarins. Hins vegar var talið að skýrar heimildir skorti til að draga kostnaðinn frá við álagningu tekjuskatts ef hann væri greiddur viðkomandi beint þar sem alþingismenn teljast ekki einyrkjar eða verktakar í skilningi skattalaga þótt segja megi að starf þeirra sé á margan hátt ekki ósvipað þeim sem þá stöðu hafa. Þannig væri ekki verið að skapa alþingismönnum rétt umfram aðra með hinni skattfrjálsu greiðslu starfskostnaðar heldur hefði þessi háttur í för með sér mikið hagræði í framkvæmd. Til nánari skýringar á þessu skal vitnað til greinargerðar ríkisskattstjóra frá 20. sept. sl. um skattalega meðferð starfskostnaðar en þar er meginreglan í þessum efnum orðuð svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Því má segja að samkvæmt skattalögum gildi sú regla að í þeim tilvikum þar sem það liggur fyrir að greiðsla frá launagreiðanda til launamanns feli ekki í sér endurgjald fyrir vinnuframlag heldur sé um að ræða endurgreiðslu á útlögðum kostnaði í þágu launagreiðanda þá hafi ekki verið talið að um skattskyldar tekjur sé að ræða hjá launamanninum.`` Enn fremur segir í greinargerðinni, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þá meginreglu sem að framan er getið þykir mega lesa úr 2. mgr. 30. gr. skattalaganna, auk ákvæða í A-lið 1. mgr. 30. gr. sem fjalla um einstök tilvik. Einnig er hér horft til þess hvað persónufrádrátturinn á að standa fyrir. Í nokkrum tilvikum hefur verið farin sú leið að miða frádráttarheimild við fyrir fram ákveðnar matsreglur og verður að telja að þar ráði miklu hagsmunir skattframkvæmdar, þ.e. mikilvægi skilvirkni í skattframkvæmd. Ákvæði í nýjum lögum um þingfararkaup og þingfararkostnað verður að telja að byggi á svipuðum meiði, þ.e. það eru skilvirknissjónarmið sem ráða því að notast er við staðlaðar frádráttarreglur enda ekki ágreiningur um tilefni greiðslunnar, þ.e. þeim er ætlað að mæta kostnaði sem launþeginn verður fyrir vegna starfs síns.`` Þetta er úr greinargerð ríkisskattstjóra sem hann sendi frá sér 20. sept. sl. Þrátt fyrir það sem sagt er hér að framan er lagt til með frv. að horfið verði frá sérstakri skattameðferð starfskostnaðar alþingismanna. Eftir breytinguna sem lögð er til í frv. geta alþingismenn valið um það eftir sem áður að framvísa reikningum fyrir starfskostnaði sínum eða fá greidda ákveðna fjárhæð mánaðarlega. Að lokum þykir mér rétt að minna á að jafnhliða því sem ákvörðun var tekin um þátttöku skrifstofu þingsins í almennum starfskostnaði á sl. vori féllu niður greiðslur til alþingismanna úr kjördæmum utan Reykjavíkur og Reykjaness en þessar greiðslur höfðu um áratuga skeið, ef ekki á að tala um jafnvel enn lengri tíma --- því að þessar greiðslur eru miklu eldri en minni elstu þingmanna --- verið greiddar sem dvalarkostnaður yfir þingtímann og þær voru aldrei skattlagðar samkvæmt ákvörðun skattyfirvalda enda er það meginregla í íslenskum skattarétti að dagpeningar eru ekki skattlagðir nema þeir fari út fyrir óhæfileg mörk. Þeir verða að vera innan hæfilegra marka og rétt er að minna á að upphæðir, sem þingmenn nutu, voru ávallt langt fyrir neðan þau mörk sem ríkisskattstjóri hafði sett. Ég tel líka rétt að minna á að ekki er stór munur á þeim fjárhæðum sem áður voru greiddar af þessu tagi og nefndust dvalarkostnaður um þingtímann og svo aftur þeim nýju 40 þús. kr. greiðslum sem nú hafa verið ákveðnar. Það er ekkert launungarmál að með því að skipta á þessum greiðslum, fella niður hinar eldri greiðslur og taka upp nýjar greiðslur í staðinn sem skilgreindar voru á annan hátt, var verið að framkvæma ákveðna jöfnunaraðgerð milli þingmanna úr Reykjavíkur- og Reykjaneskjördæmum og þingmanna úr öðrum kjördæmum. Það var eðli þessara breytinga að jafna. Því hefur verið fleygt í umræðu um þessi mál að eðlilegra væri að afnema öll ákvæði í lögunum um skattalega meðferð á greiðslu starfskostnaðar en eins og kunnugt er þá er það ákvæði í lögunum að greiðsla þingfararkostnaðar skv. 6. og 7. gr. er framtalsskyld en ekki skattskyld. Af þessu tilefni þykir mér rétt að benda á að skattaleg meðferð á greiðslu húsnæðiskostnaðar og ferðakostnaðar skv. 6. og 7. gr. breyttist alls ekki neitt á sl. vori þegar þessi ákvæði voru sett inn í lögin. Það er ekki víst að allir utan þings geri sér grein fyrir því en auðvitað er það staðreynd málsins að það varð engin efnisleg breyting hvað skattalega meðferð snertir á þessum greiðslum þótt ákvæðin væru sett inn í lögin. En ástæðan til þess að þessi ákvæði voru sett inn í lögin með frv. þingflokksformanna á sl. vori var sú að á sl. áratug gerðist það að þingmenn lentu í því um skeið að skattmeðferð á þessum kostnaði var ekki eins í öllum skattumdæmum hvað varðar sköttun á húsnæðiskostnaði. Í sumum skattumdæmum var þess krafist að þingmenn skiluðu rekstraryfirliti yfir kostnað sinn af rekstri íbúðar í kjördæmi á þingtímanum og kæmi fram munur á þeim kostnaði sem þingmenn gerðu þannig grein fyrir og svo aftur þeim greiðslum sem þeir fengu frá Alþingi var sá munur skattlagður. Þetta gerðist hins vegar einungis í sumum skattumdæmum en í öðrum skattumdæmum voru þessar greiðslur áfram skattfrjálsar. Mismunandi skattaleg meðferð þessa kostnaðar leiddi síðan til málaferla sem lauk með úrskurði ríkisskattanefndar um miðjan síðasta áratug og úrskurðurinn var einfaldlega á þá leið að allar húsnæðisgreiðslur til alþingismanna ættu að vera skattfrjálsar samkvæmt almennri reglu skattalaga. Með því að tiltaka skattfrelsi þessara greiðslna í lögunum vildu menn koma í veg fyrir að þessi saga endurtæki sig. Ákvæðin um ferðakostnað og húsnæðisgreiðslur og skattalega meðferð þeirra greiðslna eru því látin standa áfram óbreytt til þess að koma í veg fyrir þá óvissu sem af því gæti leitt ef þessi ákvæði væru formlega afnumin með lögum enda er að sjálfsögðu ekkert útilokað ef Alþingi afnæmi þessi ákvæði, tæki þau formlega út úr lögunum, að þá opnaðist sá möguleiki að einstakir skattstjórar kynnu að gagnálykta út frá þeirri staðreynd og það gæti þá aftur valdið á nýjan leik mismunandi skattalegri meðferð þessara greiðslna. Ég vil að vísu taka það fram að mér dettur ekki í hug að halda að alþingismenn næðu ekki að lokum rétti sínum með nýjum úrskurði ríkisskattanefndar eða ríkisskattstjóra ef þannig færi. En flutningsmönnum þessa frv., forsætisnefnd og formönnum þingflokka, þykir óþarfi að afgreiðsla þessa máls verði til þess að valda nýjum misskilningi um skattalega meðferð þessara greiðslna og því er ekki gerð tillaga um að breyta frv. að þessu leyti. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni umræðunni verði máli þessu vísað til hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég byrja á því að geta þess sem mér þykir miður að Alþingi skyldi þurfa að taka þetta mál á dagskrá með afbrigðum. Það ber ekki vott um þau vönduðu vinnubrögð sem menn hafa verið að gera hér að umtalsefni, bæði í vor og aftur nú í haust. Eins og menn minnast var sú löggjöf sem nú stendur til að breyta einmitt tekin á dagskrá og keyrð í gegnum þingið með afbrigðum í vor. Við hefðum að mínu mati ekki þurft að taka málið á dagskrá með afbrigðum einnig nú. Það eru líklega þrjár vikur frá því að forsætisnefnd náði um það samstöðu hvaða leið yrði farin varðandi breytingar á lögunum og í rauninni hefur ekkert breyst síðan. Ég vildi koma þessu á framfæri, herra forseti, vegna þess að ég tel þetta ekki til fyrirmyndar varðandi vinnubrögð Alþingis, sérstaklega ekki þar sem um er að ræða mál sem þegar hafa staðið miklar deilur um og hefði þess vegna þurft virkilega að vanda undirbúning á og hefði þurft að bera hér að með öðrum hætti. Vegna þess að sá sem mælti fyrir breytingunum eða því frv. sem hér liggur fyrir, hv. þm. Ragnar Arnalds, fór aðeins í söguna, vil ég einnig gera það. Eftir að farið var að undirbúa þingstörfin í vor á vettvangi þingflokksformanna var fljótlega reifuð sú hugmynd að haldið yrði áfram þeirri vinnu sem hafin var um endurskoðun laga um þingfararkostnað og menn vildu þá gjarnan stefna að því að lögfesta þær breytingar á vorþinginu. Þá þegar voru til drög sem voru kynnt. Niðurstaða okkar í þingflokki Þjóðvaka var svo að taka ekki þátt í þeirri vinnu þar sem breytingar á lögunum um þingfararkaup og þingfararkostnað gæti ekki orðið forgangsmál á því þingi. Þar lágu fyrir eins og menn þekkja stórmál eins og GATT og breyting á lögum um stjórn fiskveiða og auðvitað bjuggumst við við því eins og fleiri að tekið yrði á málum þeirra sem búa við sérstaka erfiðleika vegna tekjutaps eða atvinnuleysis. Það var einnig svo að í þeim drögum sem þá voru kynnt voru atriði sem við hefðum kosið að hafa betra tóm til að skoða. Frv. um breytingar á lögum um þingfararkaup var því flutt í vor í samkomulagi hinna þingflokkanna en þegar það kom til umfjöllunar og afgreiðslu töluðu þingmenn Þjóðvaka og greiddu atkvæði gegn þeim ákvæðum sem fjalla um ótilteknar kostnaðargreiðslur til alþingismanna og ráðherra og skattfrelsi þeirra. Hv. þm. Ágúst Einarsson, fulltrúi Þjóðvaka í efh.- og viðskn., sem fjallaði um málið, sagði m.a. í minnihlutaáliti sínu, með leyfi forseta: ,,Það orkar mjög tvímælis að greiðslur ákveðnar af forsætisnefnd séu ekki skattskyldar og þar með óháðar skattalegu mati ríkisskattstjóra. Þingflokkur Þjóðvaka leggst eindregið gegn þessu ákvæði frv.`` Hann var eini nefndarmaðurinn sem skilaði séráliti. Í umfjöllun um málið var einnig varað við því að í frv. væru ákvæði sem væru til þess fallin að auka á tortryggni fólks varðandi tilgang þessarar lagasetningar, þ.e. að ekki væri einvörðungu um svokallaðar lagfæringar að ræða heldur flyti sitthvað með, einkum varðandi hinar óskilgreindu kostnaðargreiðslur þar sem forsætisnefnd hefði í hendi sér hversu há sú upphæð væri á hverjum tíma. Það má segja að forspá okkar um viðbrögð þjóðarinnar þá er hún áttaði sig á málinu hafi gengið eftir. Eftir að Kjaradómur hafði kveðið upp úrskurð sinn og forsætisnefnd Alþingis birt niðurstöður sínar varðandi framkvæmd áðurnefndra laga skall stormurinn á. Auðvitað með einhverju moldviðri eins og gengur en skilaboðin voru skýr. Þjóðin vill ekki forréttindi alþingismanna og ráðherra. Þeir eiga að vera undir sömu skattalögum og aðrir. Sá þjóðarhagur sem skammtaði svigrúmið í kjarasamningum þorra launafólks hlyti að vera sá sami þjóðarhagur og alþingismenn, ráðherrar og æðstu embættismenn þjóðarinnar byggju við. Og sú varð niðurstaða forsætisnefndar Alþingis í samráði við formenn þingflokka að afnema bæri skattfrelsi þingmanna af hinum nýju greiðslum vegna ótiltekins starfskostnaðar. En þangað til sú lagabreyting á sér stað fá þeir þingmenn sem það kjósa 40 þús. kr. skattfrjálsar á mánuði. Í samræmi við viðhorf skattfrjálsra greiðslna af þessu tagi ákváðu nokkrir þingmenn, þar á meðal þingmenn Þjóðvaka, að afsala sér þeim greiðslum. En það er, herra forseti, að mínu mati afar slæmt ef kjörum fólks á sama vinnustað er svo komið að hluti starfsmanna getur af ýmsum ástæðum ekki tekið við launum sínum og þá er ég að tala um laun í skilningi laganna um tekjuskatt og eignarskatt, nr. 75/1981, um skattskyldar tekjur en til þeirra teljast samkvæmt nefndum lögum, með leyfi forseta: biðlaun, starfslaun, nefndarlaun, stjórnarlaun, eftirlaun og lífeyrir, fatnaður, fæði, húsnæði, risnufé, verkfærapeningar, ökutækjastyrkir, flutningspeningar og aðrar hliðstæðar starfstengdar greiðslur, fríðindi og hlunnindi, svo og framlög og gjafir sem sýnilega eru gefnar sem kaupauki. Nú liggur loks fyrir frv. til laga um boðaða breytingu. En, herra forseti. Þó skattfrelsið af 40 þúsund kallinum verði afnumið með lögum þegar þingið telur henta standa enn í lögunum ákvæði um skattfrelsi af greiðslum eins og húsnæðis- og dvalarkostnaði og ferðakostnaði þingmanna og ráðherra. Eða eins og segir í því frv. sem fyrir liggur, með leyfi forseta: ,,Greiðsla þingfararkostnaðar skv. 6. og 7. gr. er framtalsskyld, sbr. lög um tekjuskatt og eignarskatt, nr. 75/1981, en ekki skattskyld. Um greiðslur skv. 8. gr. fer eftir þeim reglum sem ríkisskattstjóri setur.`` Í 6. og 7. gr. eru einmitt þessar greiðslur, ferðagreiðslur og dvalarkostnaðargreiðslur, sem ég gat um og verða áfram skattfrjálsar. Það er bent á það til réttlætingar að sambærilegar greiðslur hafi áður verið skattfrjálsar samkvæmt úrskurði skattstjóra og því sé hér ekki í raun um mikla breytingu að ræða. En ég hlýt þá að spyrja, herra forseti: Var það þá ekki alveg ásættanlegt fyrirkomulag því ef þetta frumvarp verður að lögum í þessum búningi þá verða áfram í gildi sérstök skattalög eða skattákvæði fyrir þingmenn og ráðherra? En það er jú það sem við erum að reyna að breyta með því frv. sem að hér liggur fyrir. Þess var getið hér áðan að gallinn á slíku gæti verið sá að ekki væri eins tekið á málum í öllum skattumdæmum. Mér finnst það ekki vera réttlæting á því að setja sérstök skattalög hvað varðar þessa þætti fyrir alþingismenn eða ráðherra. Ef fólkið í landinu þarf, vegna þess að löggjöf er óskýr, að búa við mismunandi túlkanir eftir því hvar það býr á landinu þá verða þingmenn að sæta því sama. Ég sé ekki að það séu nokkur rök fyrir því að þingmenn búi til sérstök lög fyrir sjálfa sig til að sleppa undan því að þurfa að sæta úrskurði vegna laga sem eru svo óskýr að þau eru túlkuð með mismunandi hætti eftir skattumdæmum. Og það er meginástæðan fyrir því að sú sem hér stendur er ekki einn flutningsmanna þess frv. sem hér liggur fyrir. Auðvitað styðjum við það skref sem hér er stigið til leiðréttingar en var ekki ásættanlegt að hafa áfram sama fyrirkomulag, þ.e. að þingmenn og ráðherrar byggju við sömu skattalög og aðrir? Og eftirláta síðan skattstjóra að úrskurða um skattskyldu svo sem verið hafði. Það hefur ekki tekist að sannfæra mig um að það væri ekki besti kosturinn. Og ég mun leggja fram breytingartillögu í þá veru að öll skattfrelsisgreinin fari út úr lögunum, þ.e. öll 16. gr. Það eru, herra forseti, einnig hugsanlega fleiri atriði sem þyrftu að fá nákvæmari skoðun í meðförum nefndarinnar því hraðinn á málinu í gegnum þingið í vor var slíkur að ekki gafst tóm til vandaðrar skoðunar. Það er gjarnan vísað til þess að önnur þjóðþing hagi málum með þessum eða hinum hætti. Menn hafa sagt eins og í réttlætingarskyni að hjá ýmsum þjóðþingum sé sá háttur hafður á sem gerð var tillaga um hér í vor og síðar varð að lögum, þ.e. skattfrelsi á sambærilegar greiðslur. Menn hafa sagt að þetta fyrirkomulag greiðslna og skattaleg meðferð hafi tíðkast hjá ýmsum þjóðþingum en, herra forseti, þó að það sé út af fyrir sig prýðilegt að vita að það tíðkast hjá ýmsum þjóðþingum þá er nauðsynlegt að það komi jafnframt fram að hjá öðrum þjóðþingum er það líka svo að allar greiðslur til þingmanna eru skattskyldar. Og við verðum auðvitað að haga okkur í samræmi við það umhverfi sem við búum í. Það er afar slæmt ef aðgerðir eða aðgerðaleysi alþingismanna og ráðherra í eigin kjaramálum vekja slíka tortryggni og reiði með þjóðinni sem við höfum orðið vitni að á undanförnum vikum. Það ætti að mínu mati að ýta undir það nú þegar lögunum verður breytt að þá verði það gert með það að markmiði að þau verði öllum skiljanleg. Að ekki þurfi langa útskýringu á flóknum texta til að þjóðin geti áttað sig á því við hvaða kjör fulltrúar hennar á hinu háa Alþingi búa og ekki einungis hvað varðar krónurnar því þær eru ekki aðalatriðið. Aðalatriðið er að ekki verði um tiltekin lögbundin forréttindi að ræða.

Virðulegi forseti. Sem einn flutningsmanna þessa frv. vil ég ítreka eftirfarandi atriði sem varða afstöðu mína og okkar kvennalistakvenna til þessa máls. Eins og ég og fleiri kvennalistakonur bentum á sl. vor við setningu þeirra laga sem nú er verið að breyta, þá fannst mér óeðlilegt, að þingið gæfi höggstað á sér með því að greiða út starfskostnað sem heildargreiðslu án reikninga og að þessi greiðsla væri ekki skattlögð. Þó að þetta hafi verið hugsað sem kostnaðargreiðsla þá er ljóst að fyrir þá sem bera minnstan kostnað af ráðstefnum eða öðru því sem undir greinina tilheyrir, þ.e. kostnað vegna fundahalda, námskeiða, bóka- og tímaritakaupa og fleira þess háttar, er þetta skattfrjáls launagreiðsla og ekki hægt að líta hana öðrum augum. Því tel ég sjálfsagt og eðlilegt að umrædd greiðsla sé skattskyld og því styðjum við kvennalistakonur þetta frv. Hins vegar er ljóst að hér er verið að viðhalda því kerfi sem einkennir launakerfi ríkisins almennt. Hið svokallaða sporslukerfi sem eykur og viðheldur launamisrétti í samfélaginu og eykur líka hinn alræmda launamun kynjanna. Því teljum við að það frv. sem hér liggur fyrir sé aðeins ásættanlegt fyrsta skref til að breyta því fyrirkomulagi sem nú tíðkast vegna starfskjara alþingismanna. En ég vil í því sambandi sérstaklega benda á niðurlag greinargerðarinnar sem fylgir með frv. en þar er skýrt tekið fram að sú leiðrétting sem hér er gerð sé eingöngu fyrsta skrefið og það verði að skoða þessi mál í mun stærra samhengi. Við kvennalistakonur vildum gjarna sjá mun meiri breytingar þar sem eftirfarandi meginsjónarmið yrðu höfð að leiðarljósi. Í fyrsta lagi að um starfskjör alþingismanna gildi nákvæmlega sömu skattareglur og um aðra og í því ljósi tel ég að 16. gr. laganna um þingfararkaup og þingfararkostnað sé alveg óþörf. Í öðru lagi þá verði alveg ljóst að aðeins einn aðili fjalli um laun þingmanna og það verði ekki þingmenn sjálfir. Í 9. gr. laganna um þingfararkaup og þingfararkostnað eru mörkin á milli launa og starfskostnaðar óskýr og það er óásættanlegt að bæði Kjaradómur og forsætisnefnd ákvarði um kjör sem túlka má sem laun. Því er þessi lagabreyting nú eingöngu sjálfsagt og eðlilegt fyrsta skref en engin frambúðarlausn. Vonandi er þetta því ekki eina skrefið sem til stendur að taka varðandi þessi mál á þessu þingi. Í þriðja lagi verður að endurskoða þetta svokallað sporslukerfi kostnaðargreiðslna, ekki bara hjá alþingismönnum heldur í þjóðfélaginu yfirleitt. Öll laun og starfskjör ættu að verða sem sýnilegust þannig að ljóst sé hvað eru laun og hvað kostnaður og raunverulegu laun fólks séu uppi á yfirborðinu og að sjálfsögðu skattskyld. Eingöngu þannig verður hægt að taka á því launamisrétti sem viðgengst í þjóðfélaginu ekki síst þeim launamun kynjanna sem að hefur nú verið kortlagður betur en áður og mjög brýnt er að taka á. Þær upplýsingar sem við þingmenn höfum nú fengið í sambandi við meðferðina á kostnaðargreiðslum í ríkiskerfinu yfirleitt benda til að að verulegu leyti séu kostnaðargreiðslur skattfrjálsar. Og því verður alls ekki séð hvers vegna Alþingi setur ákvæði um sérstakt skattfrelsi sér til handa þar sem aðrir virðast geta fengið slíkar greiðslur án þess að um það gildi sérstök lög. Kostnaðargreiðslur í launakerfi ríkisins eru verulegar upphæðir og því sýnist mér að þessi gögn og þessi umræða bendi til að það þurfi allsherjarendurskoðun að fara fram á skattalegri meðferð á kostnaðargreiðslum. Þær upplýsingar sem liggja frammi um greidd laun hjá hinu opinbera hafa sannfært mig um að það er mjög brýnt mál að launakerfi ríkisins verði stokkað upp í heild sinni eins og við kvennalistakonur höfum lagt til á fyrri þingum og munum vinna frekar að á þessu þingi. Það þarf sem sagt bæði að breyta þeim farvegi sem launa- og starfskjör alþingismanna eru í og að stokka upp launakerfi ríkisins almennt. Feluleiknum verður að linna og hin raunverulega launastefna ríkisins verður að vera öllum ljós. Það hlýtur að vera þeim til hagsbóta sem verstu kjörin hafa og það hlýtur einnig að koma vel fyrir þá sem verða að hafa allt sitt á þurru eins og alþingismenn. Þjóðin vill að alþingismenn séu undir sömu skattalögum og aðrir og það finnst mér mjög eðlileg krafa. Að því ber að vinna og því fagna ég því skrefi sem hér er stigið en betur má ef duga skal.

Virðulegi forseti. Auk þess sem ég hef ýmsar efnislegar athugasemdir fram að færa við það frv. sem hér er til umræðu þá tel ég óhjákvæmilegt miðað við aðdraganda þess að ræða málið í víðara samhengi við kjaramálin í landinu. Ég held að það sé alveg ljóst að sú umræða sem verið hefur í þjóðfélaginu á undanförnum vikum um kjaramálin sýni að kjaramálin í heild í landinu eru komin í miklar ógöngur og það er orðið brýnt að koma þeim í nýjan farveg ef að komast á hjá miklum óróleika og kannski stríðsástandi á vinnumarkaðnum næstu vikurnar og mánuðina. Við vitum að 1990 var gerður kjarasáttmáli við fólkið í landinu þar sem inntakið var að frysta launahækkanir og að láglaunahópar fengju fyrst og fremst launahækkanir, væri til þess svigrúm. Virðulegi forseti. Þar sem ég tel fulla ástæðu til að ræða þessi mál í nokkru víðara samhengi og þetta frv. gefur tilefni til þess að hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. verði viðstaddir þessa umræðu, fór ég þess reyndar á leit við meginforseta þingsins að svo yrði.

Það er upplýst að þeim hefur verið gert viðvart og skal forseti ítreka það.

Á þá ræðumaður sem hér stendur að bíða þar til þeir koma í salinn?

Ég sé að hæstv. fjmrh. er hér við umræðuna en forseti mun gera hæstv. forsrh. viðvart.

Virðulegi forseti. Sú þjóðarsátt sem ég nefndi hér áðan í máli mínu var gerð í fullkomnu samkomulagi við verkalýðshreyfinguna til þess að þjóðin næði sér þá sameiginlega út úr þeim efnahagsþrengingum sem við vorum komin í og að atvinnulífið fengi svigrúm til að rétta úr kútnum. Það vita auðvitað allir að það á enginn eins mikinn þátt í þessari þjóðarsátt og þeir sem verst hafa kjörin í landinu. Það var ekki nóg með að fólkið sætti sig við frystingu launahækkana heldur tók launafólk á sig auknar byrðar frá atvinnulífinu í formi skattahækkana. Það er því ekkert annað en blaut tuska framan í launafólk í landinu þegar hálaunahóparnir í þjóðfélaginu brjótast út úr þessari þjóðarsátt með mörgum tugum þúsunda launahækkana til sjálfra sín á sama tíma og í kjölfar þess að framlengd var sáttin við almennt launafólk um hóflegar kjarabætur. Það hljóta allir skynsamir menn að sjá í hendi sér að meðan sú sátt hefur verið gerð við launafólkið að lægstlaunaða fólkið fái 1.000 kr. á mánuði umfram 2.700 kr. til annarra á mánuði þá er það auðvitað hrein ósvífni að bjóða launafólki upp á að hæstu launuðu embættismenn þjóðarinnar fái allt að 100.000 kr. í launahækkun á mánuði. Ég minni á og bið hæstv. fjmrh. að hlusta, að með fjárlagafrv. segir um þessa kjarasamninga frá því í febrúar sl., með leyfi forseta: Í febrúar sl. voru undirritaðir kjarasamningar milli stærstu landssambanda ASÍ og vinnuveitenda. Með því var lagður grunnur að öðrum kjarasamningum, öðrum samningum í landinu. Samningarnir eru til tveggja ára eða til ársloka 1996. Þessi orð í greinargerð fjárlagafrv. hlýtur að verða að líta á sem stefnu ríkisstjórnarinnar í kjaramálum. Því sætir það furðu að ríkisstjórnin hafi í raun enga skoðun á því sem gerst hefur í kjaramálum í þjóðfélaginu með nýlegum úrskurði Kjaradóms og sérlögum um skattfrelsi þingmanna sem hér er á dagskrá sem nú á að afnema að hluta til með þessu frv. sem hér er til umræðu. Ég tel að menn fari vissulega villir vega ef þeir halda að sú aðgerð, sem hér er boðuð með þessu frumvarpi, nægi ein og sér til að koma í veg fyrir uppnám á vinnumarkaðnum á næstu vikum. Það er auðvitað fádæma hroki hjá ríkisstjórninni að halda því fram að úrskurður Kjaradóms eigi í engu að breyta þeim sáttmála sem gerður var við meginþorra launafólks með kjarasamningunum í febrúar sl. Vinnuveitendasambandið og ríkisstjórnin geta auðvitað reynt að ríghalda í að það sé aðeins ef verðlagsákvæði í kjarasamningum fara úr böndum sem yrði tilefni til uppsagnar kjarasamningi. En það er fleira sem kemur til, virðulegi forseti, og hefði mér þótt ástæða til þess að hæstv. forsrh. sé við þessa umræðu vegna þess að hæstv. ráðherra hlýtur að hafa áhuga á því hvort tilefni eða forsendur séu til þess að segja upp kjarasamningunum hér í landi sem getur auðvitað sett allt í bál og brand í þjóðfélaginu.

Forseti getur upplýst að forsrh. hafði gert ráð fyrir því að verða upptekinn til kl. 5 en mun koma svo fljótt sem hann getur hér í húsið og vera við umræðuna.

Virðulegi forseti. Ég tel nú eiginlega ástæðu til að fresta mínu máli ef að hæstv. ráðherra er ekki í húsinu.

Hér er umræðan á byrjunarstigi og þegar hafa nokkrir hv. þm. talað og hæstv. forsrh. kann að koma á hverri stundu þó mér sé tjáð ...

Virðulegi forseti. Ég vænti þess þá að hæstv. fjmrh. sé þá til svara.

Hæstv. fjmrh. situr hér í sæti sínu og hlýðir á umræðuna.

En ég var að vitna til þess, virðulegi forseti ...

Forseti mun gera forsrh. viðvart um þær hörðu óskir hv. þm. að hann komi hér sem allra fyrst.

Ég var í máli mínu að vitna til þess að það væri fleira en verðlagsákvæði kjarasamninganna sem menn þyrftu að líta til þegar þeir væru að vega og meta hvort væru forsendur fyrir að segja upp kjarasamningunum. Ég vitna til þess sem fram kemur í bók Láru Júlíusdóttur, sem hún gaf út í janúar sl., um stéttarfélög og vinnudeilur. Í einum kaflanum er fjallað um hvaða áhrif samningsbrot hefðu á gildandi kjarasamninga. Þar er talað um brostnar forsendur sem eru ekki skráðar og hvað friðarskyldan á vinnumarkaði felur í sér. Mér finnst þetta mjög athyglisvert ákvæði sem ég tel ástæðu til þess að rifja upp hér. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Þegar talað er um brostnar forsendur í samningarétti er hins vegar átt við forsendur sem ekki eru skráðar eða ekki sérstaklega teknar fram við kjarasamningsgerðina. Hugtakið brostnar forsendur er skilgreint sem þær hvatir eða ástæður sem liggja að baki samningagerð og hafa ekki verið gerðar að skilyrði við samningsgerðina. Talið er að reglur um brostnar fosendur geti átt við um kjarasamninga undir ákveðnum kringumstæðum.`` Ég tel einmitt að þannig kringumstæður séu nú til staðar. Áfram segir hér, með leyfi forseta: ,,Til að hægt sé að byggja riftun kjarasamninga á reglunum um brostnar forsendur verður þó að gera ríkari kröfur en gerðar eru um samninga einkaréttarlegs eðlis og þarf að vera um verulegan forsendubrest að ræða. Telja verður að samningsaðilar kjarasamninga eigi að hafa alla möguleika á því að kynna sér aðstæður við kjarasamningsgerðina, kalla til þá sérfræðinga sem til þarf og þeir megi gera ráð fyrir ýmsum ófyrirséðum atvikum sem upp kunna að koma á samningstíma. Jafnframt ber á það að líta að kjarasamningur er ekki tvíhliða samningur heldur er honum ætlað að gilda í lögskiptum ótiltekins fjölda fólks.`` Áfram segir um brostnar forsendur kjarasamninga, með leyfi forseta: ,,Falli kjarasamningur niður vegna brostinna forsendna fellur friðarskyldan niður. Gildir þetta jafnt um brottfall kjarasamninga vegna forsendna sem samið hefur verið um í kjarasamningunum sjálfum og eins vegna reglna samningsréttarins um ósamningsbundin atriði sem eru veruleg forsenda samningsins.`` Ég held að þetta, virðulegi forseti, sé mikið innlegg í þá umræðu sem fram fer í þjóðfélaginu hvort forsendur kjarasamninga séu brostnar. Alla vega er ljóst, virðulegi forseti, að friðarskylda launafólks, sem gerð var með febrúarsamningunum, hefur ekkert gildi lengur. Menn verða að horfast í augu við þann blákalda veruleika sem við blasir að sáttmálinn sem gerður var við fólkið í landinu hefur verið rofinn og það hefur orðið til ný kjarastefna í landinu. Þetta eru skýr skilaboð til þjóðarinnar um það frá ríkisstjórninni að þjóðarbúið þolir launahækkanir. Auðvitað hljóta margir að fagna því því að þessi skilaboð fela það í sér að hver eigi bara að ná þeim kjarabótum sem hann best getur. Afstaða ríkisstjórnarinnar til kjaramálanna nú er staðfesting þess að jafnlaunastefnan og þjóðarsáttin hefur verið látin lönd og leið. Það er deginum ljósara að verði sú ákvörðun látin standa að tugir þúsunda króna gangi til þeirra betur settu hjá hinu opinbera að þá eru dagar þjóðarsáttar taldir. Því var haldið fram í Morgunblaðinu nýverið að kjarasamningar við launafólk í febrúar sl. hafi ekki gefið fyrirheit um tiltekna launaþróun og þar er vitnað til yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamningana. Það má vera að það hafi ekki staðið skrifað í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar en það fór ekki á milli mála hvaða skoðun oddviti ríkisstjórnarinnar hafði á málinu. En í Morgunblaðinu 22. febr. er eftirfarandi haft eftir Davíði Oddssyni, hæstv. forsrh., með leyfi forseta: ,,Það er ekki vafi í mínum huga að þessir samningar, sem ná til langstærsta hluta vinnumarkaðarins, þess hluta sem lýtur lögmálum þjóðarteknanna meira en aðrir, verða algerlega fordæmisskapandi fyrir aðra samninga.`` Virðulegi forseti. Það er mjög erfitt að halda ráðherrunum í salnum. Þeir hafa ekki meiri áhuga á kjaramálunum í þjóðfélaginu en svo að það er mjög erfitt að halda þeim í salnum. Það er ekki einn einasti ráðherra hér inni. 
             . Ég bið hæstv. forseta að stoppa þá klukkuna á meðan ég bíð eftir því að hæstv. ráðherra þóknist að koma í salinn. Ég var að vitna til þess að það væri nauðsynlegt að einhverjir ráðherranna í ríkisstjórn væru viðstaddir umræðuna. Við erum að tala um kjaramálin og hæstv. fjmrh. er til að mynda ábyrgðarmaður kjarasamninganna hjá hinum opinbera markaði og hlýtur að hafa áhuga á að taka þátt í umræðum um þessi mál. Ég var að lýsa því yfir að hæstv. forsrh. sagði að febrúarsamningarnir væru algerlega fordæmisskapandi fyrir aðra kjarasamninga á vinnumarkaðnum og ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann sé sammála forsrh. um að þessir kjarasamningar hafi verið fordæmisskapandi. Hæstv. forsrh. ætti auðvitað að þurfa að skýra sín ummæli í þessum ræðustól nú þegar þetta frv. er tekið á dagskrá, frv. sem á og er lagt fram til þess að stuðla að því að lægja þær öldur á vinnumarkaðnum sem m.a. sú lagasetning sem samþykkt var sl. vor um þingfararkaup alþingismanna hefur valdið. Forsrh. sagði að febrúarsamningarnir væru algerlega fordæmisskapandi og maður spyr hvað hafi breyst þegar það er skoðun forsrh. nokkrum mánuðum síðar þegar fyrir liggja verulegar hækkanir til æðstu embættismanna þjóðarinnar að það hafi ekki fordæmisgildi fyrir aðra kjarasamninga í landinu. Hæstv. forsrh. og reyndar hæstv. fjmrh. og fleiri hafa haldið því fram að kjarabætur sem Kjaradómur úrskurðaði til æðstu embættismanna þjóðarinnar hafi verið svo háar af því að þessir aðilar hafi ekki fengið kjarabætur um langan tíma eða frá 1989. Það er ekki rétt. Eftir að úrskurður Kjaradóms var felldur úr gildi með lögunum 1992 úrskurðaði dómurinn aftur þetta sama ár æðstu embættismönnunum 1,7% hækkun sem var til samræmis við almenna kjaraþróun á vinnumarkaðnum. Eftir það tóku síðan ný lög um Kjaradóm gildi í árslok 1992 en á grundvelli þeirra laga hefur nú verið kveðinn upp umdeildur úrskurður um launabætur til æðstu embættismanna. Það stenst varla að dómurinn taki í forsendum sínum mið af þeirri launaþróun sem orðið hefur á vinnumarkaðnum frá 1989 og ógildir þar með úrskurð Kjaradóms frá 1992 sem tekið hafði mið af undangenginni launaþróun. Það má líka líta á, hæstv. fjmrh., þessi mál í öðru ljósi. Vegna þess að þegar bornar eru saman launahækkanir til ráðherra, þingmanna og æðstu embættismanna frá því 1. febr. 1989 fram til 1. sept. 1995 kemur eftirfarandi í ljós. Ég held að nauðsynlegt sé að málin séu skoðuð í því ljósi af því því hefur ítrekað verið haldið fram af hæstv. fjmrh. og forsrh. að launahækkunin hafi verið svo há vegna þess að þingmenn og ráðherrar og æðstu embættismenn, sem Kjaradómur úrskurðar laun fyrir, hafi ekki fengið neinar hækkanir á þessu tímabili. Ef reiknuð er út launahækkun þingmanna frá 1. febr. 1989 til 1. sept. 1995 þá hafa þau hækkað um 47% á þessum tíma. Laun ráðherra hafa hækkað um 60% á sama tíma en lágmarkslaunin í landinu hafa hækkað á þessu tímabili um 42% á móti 60% til ráðherra og 47% til þingmanna. En lágmarkslaunin í landinu hafa hækkað um 42% og hækkun til elli- og örorkulífeyrisþega á þessu tímabili hefur aðeins verið 35%. Ef tekin er meðaltalshækkun ASÍ-félaga þá er hún 37% eða aðeins rúmlega helmingur þeirra launahækkana sem t.d. ráðherrar hafa fengið í prósentum talið. Það er rétt að undirstrika að í þessum samanburði eru ekki teknar með hinar umdeildu 40 þús. kr. sem hér eru til umræðu. Þannig er að það er sama hvort litið er á þessu rúmlega sex ára tímabili til prósentuhækkana eða krónutöluhækkana, þetta eru verulegar umframkjarabætur til æðstu embættismanna þjóðarinnar. Ef við lítum á þennan samanburð frá 1. febr. 1989 til 1. sept. 1995, reiknað út í krónum talið, hafa þingmenn hækkað á þessum tíma um 62 þús. kr., ráðherrar um 130 þús. kr. og til samanburðar hafa lágmarkslaun hækkað um 13.700 kr. frá 1989. Meðaltalshækkun ASÍ-félaga er 24 þús. kr. Það er sama hvorri aðferðinni er beitt, krónutöluhækkun eða prósentuhækkun. Þetta eru verulegar hækkanir umfram það sem almennt gerist á vinnumarkaðnum. Þarf nokkurn að undra þó það sé reiðialda í þjóðfélaginu og þó að verkalýðsfélag eftir verkalýðsfélag sé nú að undirbúa að segja upp kjarasamningum af því að þjóðarsáttin hafi verið brotin. Það má vissulega taka þennan samanburð við láglaunafólkið og aðra ASÍ-félaga út frá öðrum sem Kjaradómur úrskurðar laun hjá en bara þingmönnum og ráðherrum. En það er alveg sama hvaða hóp maður tekur, niðurstaðan er harla svipuð í öllum tilvikum, þ.e. að láglaunafólkið eða ASÍ-félagarnir hafa fengið minna á þessu tímabili heldur en þeir sem Kjaradómur úrskurðar laun fyrir. Af þessu er ekki hægt að sjá að þau rök standist að svo langt sé síðan þingmönnum, ráðherrum og æðstu embættismönnum hafi verið úrskurðaðar launahækkanir að það réttlæti nú launahækkanir til þeirra langt um fram það sem gerist á almenna vinnumarkaðanum. Og til að öllu sé til haga haldið þá er auðvitað rétt að undirstrika það að þingmenn eru lægstir í launum af þeim sem Kjaradómur ákveður laun fyrir. Það er vissulega ljóst að ef beitt er samanburðarfræðinni þá eru ráðherrar og sérstaklega þingmenn undir því sem gerist hjá mörgum sem gegna ýmsum stjórnunarstöðum hjá hinu opinbera. Það er líka staðfest í þeim leyniskjölum sem ganga nú um og sem hæstv. forsrh. vitnaði í áðan að ráðherrar eru langt undir því sem gerist hjá æðstu embættismönnum. En málið er að það er ekki það sem skiptir máli í þessu samhengi, í þeirri stöðu sem komin er upp á vinnumarkaðnum. Við þessar aðstæður getur það ekki réttlætt hækkanir hjá æðstu embættismönnum ríkisins, ráðherrum eða þingmönnum að einhverjir aðrir sem ekki ættu að hafa hærri laun en þeir, hafi hærri laun og þess vegna eigi þingmenn, ráðherrar og aðrir embættismenn að fá hærri laun. Það mál kæmi einfaldlega til skoðunar og yrði úrlausnarefni ef farið yrði í það nauðsynjaverk að grisja frumskóg kjaramálanna og fá allar heildarlaunagreiðslur upp á borðið og stokka kjaramálin í landinu í heild upp á nýtt út frá þeirri forsendu. Þá kæmi þessi samanburðarfræði vissulega upp á borðið. Eða það sem menn hafa verið með, einhver samanburðarfræði um hvað þingmenn hafa hér og í öðrum löndum, er auðvitað út úr öllu korti í þessari umræðu sem nú er. Það er líka alveg rétt að það er misskilingur í gangi um kjör þingmanna. Margir halda vissulega að þingmenn fái eitthvað fyrir nefndastörf o.s.frv. Undir það skal ég taka. Það er spurning hvort ekki sé ástæða til þess að taka heildarkjör þingmanna og þau verði öll skattskyld, falli bara inn í launin og verði skattskyld og hugsanlega að það verði tekið upp, eins og er hjá öðrum stéttum, að það sé greitt bara fyrir eftirvinnu samkvæmt stimpilklukku. Þá þyrfti ekki að vera nein tortryggni eða leynihjúpur yfir kjörum þingmanna. En menn mega ekki missa sig í þá samanburðarfræði sem nú hefur verið að þingmenn, ráðherrar og einhverjir embættismenn séu miklu lægra launaðir heldur en aðrir sem að þeir eigi að bera sig saman við og þess vegna sé þessi launahækkun réttlætanleg. Við verðum að horfa á málin út frá því hvort jöfnunarstefnan og þjóðarsáttin hafi verið rofin og hvort það sé rétt að hálaunahóparnir hafi brotist út úr þeirri þjóðarsátt sem t.d. var gerð með kjarasamningunum í febrúar sl. Ég tel að það ástand sem að nú hefur skapast sé um margt líkt því sem gerðist 1992 en þá greip hæstv. forsrh. mjög röggsamlega inn í þann úrskurð sem flestir töldu að leitt gæti til mikilla átaka á vinnumarkaðnum. Þá ritaði hæstv. forsrh. bréf til formanns Kjaradóms þar sem sagði m.a., með leyfi forseta, eftirfarandi: ,,Ljóst er að niðurstaða Kjaradóms stangast í veigamiklum atriðum á við þá launaþróun sem orðið hefur á hinum almenna launamarkaði og er ekki í takt við framvindu íslensks efnahagslífs um þessar mundir. Það er mat ríkisstjórnarinnar að hinn nýfallni kjaradómur sé til þess fallinn að skapa mikinn óróa í þjóðfélaginu og gæti hæglega rofið þá samstöðu sem náðst hefur um að þjóðin vinni sig sameiginlega út úr þeim efnahagslegu þrengingum sem nú er við að glíma. Því beinir ríkisstjórnin því eindregið til Kjaradóms að hann taki úrskurð sinn þegar til endurmats eða kveði upp nýjan úrskurð sem ekki sé líklegur til að hafa þær afleiðingar sem að framan er lýst.`` Undir þetta ritaði hæstv. forsrh. Aðgerðir ríkisstjórnar 1992 með setningu bráðabirgðalaga leiddu síðan til þess að friður skapaðist á vinnumarkaðnum sem hefur verið forsenda þess stöðugleika sem við höfum búið við. En núna, undir svipuðum kringumstæðum, telur forsrh. og hæstv. ríkisstjórn, enga ástæðu til þess að aðhafast neitt í málinu og engar ástæður eða forsendur fyrir því að febrúarsamningarnir séu lausir. Það er rétt að skoða það ögn nánar. Inntak kjarasamninganna í febrúar sl. var krónutöluhækkun en ekki prósentuhækkun launa, þannig að þeir fengju mest sem að lægst hefðu launin. Halldór Ásgrímsson, núverandi utanrrh., staðfesti þetta og sagði þá um þá kjarasamninga: ,,Ég vænti þess að það standist``, sagði hæstv. utanrrh. þá, ,, að launahækkanirnar muni fyrst og fremst ganga til þeirra sem hafa lægri launin.`` Morgunblaðið, stærsta blað landsins, sagði um það leyti, í febrúar, að það ætti öllum að vera ljóst að þessir samningar væru stefnumarkandi. Það væri hægt að vitna til fleiri aðila eins og formanns VSÍ, sem tók undir að þetta væru stefnumarkandi kjarasamningar. En ef við lítum núna á forsendur Kjaradóms, og ég fagna því að hæstv. forsrh. er kominn í salinn, að þegar litið er til nýrri laga um Kjaradóm og þau ákvæði sem honum er gert að byggja forsendur sínar á þá kemur í ljós að í lögunum er dómnum m.a. falið að taka tillit til þróunar kjaramála á vinnumarkaði. Og þegar litið er til lögskýringa, sem eru afar athyglisverðar, með þessu ákvæði í frv. um þennan nýja kjaradóm þá kemur eftirfarandi fram, með leyfi forseta: ,,Afar brýnt er að varðveita þann stöðugleika og samstöðu um hann sem næst á vinnumarkaðnum á hverjum tíma. Því þykir rétt að setja ákvæði þar sem tilgreint er í öðrum málslið um að taka beri tillit til þeirrar þróunar sem er í kjaramálum á vinnumarkaðnum þannig að ekki sé hætta á að úrskurður Kjaradóms raski kjarasamningum þorra launafólks og stefni þar með stöðugleika í efnahagslífinu í hættu. Jafnframt felur ákvæðið í sér að Kjaradómi ber, standi þannig á, að taka tillit til launa og kjarabreytinga á vinnumarkaði sem stafi af batnandi afkomu þjóðarbúsins þó svo að breytingarnar eigi sér ekki stoð í kjarasamningum. Kjaradómi ber þannig að hafa hliðsjón,`` hæstv. ráðherra, ,, af launastefnunni á vinnumarkaðnum en ekki móta hana.`` En ekki móta hana. Þetta var lögskýring frá Alþingi. Lögskýring frá Alþingi um þetta ákvæði. Maður spyr sig, getur það verið að kjaradómurinn sé svo stefnumarkandi að Kjaradómur hafi ekki haft hliðsjón af launastefnunni á vinnumarkaðnum heldur hafi hann mótað hana. Við skulum skoða það aðeins nánar. Það má spyrja hvort kjaradómurinn hafi virt þessar forsendur þegar almenna launaþróunin var að miða við krónutölu sem gæfi þeim lægstlaunuðu hærri bætur en ekki að miðað við prósentuhækkun. Kjaradómur hefur miðað við prósentuhækkun. Og það er ekki síst ástæða til spyrja vegna þess að forsrh. hafði, eins og ég lýsti áðan, greint frá því að kjarasamningarnir væru algerlega fordæmisskapandi. Hún er líka áleitin sú spurning þegar því er velt fyrir sér hvort rétt sé að segja upp kjarasamningum, að fram hefur komið að Kjaradómur, sem kvað upp sinn úrskurð 8. sept., vissi ekki af 40 þús. kr. sérstakri skattlausri greiðslu sem forsn. hafði þá ákveðið bæði fyrir ráðherra og þingmenn með reglum 28. ágúst eða 10 dögum áður en dómurinn kvað upp sinn úrskurð. Og maður spyr, hefði úrskurður Kjaradóms litið öðruvísi út ef hann hefði haft vitneskju um þessa fjárhæð? Annað mikilvægt atriði þarf einnig að upplýsa í forsendum Kjaradóms sem er lykilatriði til viðbótar fleiru þegar metið er hvernig hálaunahóparnir hafa brotist út úr þjóðarsáttinni. Spurningin er þessi: Var í forsendu Kjaradóms metið sem hækkunartilefni, sem hækkunartilefni til æðstu embættismanna, sérstakar bætur sem einvörðungu hafa gengið til þeirra lægstlaunuðu? Hafi Kjaradómur stuðst við launavísitölu Hagstofunnar, sem felur einnig í sér hinar sérstöku kjarabætur til þeirra allra lægstlaunuðu, þá vaknar vissulega sú spurning hvort krónutöluhækkunin til lægstlaunaða fólksins hafi síðan verið metin hlutfallslega sem hækkunartilefni til þeirra sem Kjaradómur úrskurðar laun fyrir. Þetta er lykilatriði að upplýsa hvort sérstakar láglaunabætur hafi verið dæmdar af Kjaradómi sem sérstakt hækkunartilefni til hálaunahópanna. Ég spyr hæstv. fjmrh. hvort þetta hafi verið skoðað sérstaklega þegar menn í fjmrn. eru að meta það hvort að forsendur kjarasamninga séu brostnar. Það gengur auðvitað ekki ef Kjaradómur neitar að afhenda allar forsendur fyrir þessum hækkunum eins og kjaranefnd hefur gert. Ég tel því mjög brýnt við meðferð þessa máls á Alþingi að hv. efh.- og viðskn., sem væntanlega fær þetta frv. til umfjöllunar, kalli til sín formann Kjaradóms til þess að upplýsa að minnsta kosti tvennt: Í fyrsta lagi, voru sérstakar láglaunabætur notaðar sem hækkunartilefni til hálaunahópanna og hluti kjarabótanna til þeirra sé vegna sérstakrar krónutöluhækkunar til lægstlaunaða fólksins sem síðan hafi verið metin hlutfallslega sem hækkunartilefni til hálaunahópanna sem Kjaradómur úrskurðar laun? Í öðru lagi, þá tel ég að nefndin hljóti að spyrja formann Kjaradóms að því, ef það hefur verið upplýst á sínum tíma og Kjaradómur hefur vitað um þessa sérstöku 40 þús. kr. greiðslu til þingmanna og ráðherra, hefði Kjaradómur vitað um þá fjárhæð, hefði það breytt úrskurði dómsins? Hefði það breytt úrskurði dómsins? Og telur Kjaradómur tilefni til þess að endurskoða dóminn í ljósi þessara greiðslna? Ég held að það sé ljóst, virðulegi forseti, að um það getur aldrei orðið friður á vinnumarkaðnum að þjóðarsáttin eigi bara að gilda um láglaunafólkið og á meðan leiki aðrir, þeir sem betur hafa það, lausum hala og fái margfaldar kjarabætur á við þá verst settu. Málið snýst líka um kjarastefnu ríkisstjórnarinnar og ég fagna því að hæstv. forsrh. er hér í salnum og ég vil spyrja hann: Hefur kjarastefna ríkisstjórnarinnar eitthvað breyst? Og þá mætti spyrja, því þessi sami forsrh. sem nú er var einnig 1992 þegar hliðstæður úrskurður Kjaradóms kom, að þá taldi forsrh. ástæðu til þess að beita sér í málinu. Ég vil spyrja hæstv. forsrh. sérstaklega að því af því að hæstv. ráðherra sagði hér í febrúarsamningunum, sem ég held nú að allir hafi tekið undir, að kjarasamningarnir í febrúar væru fordæmisskapandi, væru algjörlega fordæmisskapandi fyrir aðra í þjóðfélaginu. Hefur kjarastefnan þá breyst, vil ég líka spyrja hæstv. forsrh., frá því að þessi sami hæstv. forsrh. sagði í bréfi til formanns Kjaradóms 1992, að úrskurður dómsins þá stangaðist í veigamiklum atriðum á við þá launaþróun sem orðið hafði á hinum almenna vinnumarkaði. Þá sagði hæstv. forsrh. að þessi nýfallni kjaradómur 1992 væri til þess fallinn að skapa mikinn óróa í þjóðfélaginu og gæti hæglega rofið þá samstöðu sem náðst hafði um að þjóðin vinni sig sameiginlega út úr þeim efnahagsþrengingum sem við er að glíma. Auðvitað hefur þessi úrskurður og þessi kjaramálaumræða og úrskurður Kjaradóms leitt hugann að mörgu öðru, náttúrulega líka þeim ógöngum sem lífeyrismálin eru komin í. Þegar þessi úrskurður Kjaradóms hækkar lífeyri ráðherra eða þeirra sem hafa gegnt ráðherrastöðu í sex ár, um heilar 30.000, sem er svipuð fjárhæð og er algengur lífeyrir á hinum almenna markaði. Og það mætti auðvitað hafa hér langa sögu um ýmsa samanburðarfræði í launamálum. Hver launakjör bankastjóra eru, ýmislegt sem væri hægt að upplýsa hér sem er auðvitað langt umfram það sem þingmenn og ráðherrar hafa, ef við værum yfirleitt í þeirri samanburðarfræði. En eins og ég sagði, virðulegi forseti, þá megum við ekki missa okkur í hana vegna þess að þetta mál snýst á þessari stundu um allt annað. Og það er auðvitað ljóst, herra forseti, að það þingmál sem hér er til umræðu varðandi skattalega meðferð á kjörum þingmanna, er hluti af þeim óróa, svo vægt sé til orða tekið, sem er nú á vinnumarkaðnum. Það er ljóst af viðbrögðum heildarsamstaka launafólks og einstakra verkalýðsfélaga, sem segjast ætla að segja upp kjarasamningum, að þetta frv., þó það sýni ákveðna viðleitni þingsins, að það eitt og sér mun ekki lægja þær ófriðaröldur sem eru í þjóðfélaginu vegna kjaramálanna. Vissulega er það svo að þingmenn geta kvartað yfir sínum launum samanborið við hópa og einstaklinga eða stéttir sem sambærilegar geta talist. Þingmenn verða líka einfaldlega að búa við það að hækkanir til þeirra eru miklu viðkvæmari og eldfimari en til annarra stétta í þjóðfélaginu enda hefur orðið verulegur vandræðagangur oft og tíðum á hækkunum til þingmanna. Og ég verð að segja að það orkar vissulega tvímælis í hvaða farveg þau eru komin með nýjum lögum um þingfararkaup frá því í vor. Þótt í þeim lögum sé að mestu tekið á því sem snýr að kostnaði þingmanna vegna þingsetu þá er í lögunum einnig ákvæði um beinar kauphækkanir til til þingmanna eins og beinar launauppbætur til forsætisnefndar, nefndaformanna og formanna þingflokka. Þannig er það í reynd að Kjaradómur og að hluta til forsætisnefnd ákveður bein laun þingmanna. Sú tilhögun leiðir til þess að það er ekki einn aðili eins og Kjaradómur sem hefur heildaryfirsýnina yfir beinu launakjörin og metur sínar ákvarðanir út frá því, heldur líka forsætisnefndin. Þannig er ákvörðunin um beinar launagreiðslur í höndum tveggja aðila. Það getur skapað ákveðið misræmi og ákveðna tortryggni. Og þar koma ekki bara til sérstakar launauppbætur vegna nefndaformennsku, starfa í forsætisnefnd og þess háttar, heldur er ljóst að ýmsir í þjóðfélaginu, eins og verkalýðshreyfingin, efa að 40 þús. kr. greiðslan sé starfskostnaður og fullyrða jafnvel að hún sé bein launahækkun. Það vekur t.d. upp þá spurningu sem ég beini til hæstv. forseta: Hvers vegna var ekki tekið á því í þessu frv. að 40 þús. kr. greiðslan nái ekki til ráðherra sem fá starfskostnað greiddan í sínu ráðuneyti? Ætli ráðherra t.d. að þiggja greiðsluna án þess að leggja fram reikninga er erfitt að líta á þetta sem annað en beina launahækkun til ráðherranna. Spurningin er af hverju ekki var tekið sérstaklega á því í frv. sem hér er fjallað um að starfskostnaðurinn næði ekki til ráðherra. Það hefði eytt ákveðinni tortryggni. Í annan stað gilda sérlög um skattalega meðferð á starfskostnaði þingmanna þegar 16. gr. er ekki að fullu hreinsuð út. Og áfram stendur í þessum sérlögum að húsnæðiskostnaður og ferðakostnaður skuli lúta sérstökum lögum og vera óháð skattalegu mati ríkisskattstjóra. Þessar greiðslur hafa verið háðar skattalegu mati ríkisskattstjóra sem væntanlega, ef ákvæðið félli út úr lögunum, myndi þá endurúrskurða þessar greiðslur varðandi skattalega matið með sama hætti og áður. Meðan þessi ákvæði eru skilin eftir í 16. gr. þá gilda áfram sérlög, óháð skattalegu mati ríkisskattstjóra um greiðslur á ákveðnum starfskostnaði alþingismanna. Sé þetta skilið eftir, en 40.000 kr. verði skattskyldar, vekur það enn frekari tortryggni um að sú greiðsla sé starfskostnaður með líkum hætti og ferða- og dvalarkostnaður. Mér er því óskiljanlegt af hverju forsætisnefnd hefur ekki lagt það til að 16. gr. félli öll út og að þessi starfskostnaðargreiðsla næði ekki til ráðherra. Það er eitt sem væri fróðlegt að fá upplýsingar um og býr ekkert annað að baki en að fá upplýsingar frá hæstv. forseta. Þar á ég við gildistímann á framkvæmdinni. Þótt gildistími framkvæmda á ýmsum ákvæðum laganna frá því í vor hafi verið í höndum forsætisnefndar, en samkvæmt reglum forsætisnefndar frá því 28. ágúst var framkvæmdin ákveðin frá 1. sept. sl., þá var sú skýring gefin á skattfrjálsri greiðslu til þingmanna og ráðherra um síðustu mánaðamót að ekki væri hægt að koma í veg fyrir hana með vísan í 77. gr. stjórnarskrárinnar. Margir héldu því þó fram að forsætisnefnd gæti með einfaldri breytingu á reglum sínum frestað greiðslunni, t.d. þar til þau lög hafa tekið gildi sem við erum nú að fjalla um og kveða á um skattskyldu þeirra. Og þegar litið er á þetta ákvæði stjórnarskrárinnar sem okkur þingmönnum Þjóðvaka var tjáð að væri ástæðan til þess að ekki var frestað þessari skattalegu greiðslu í september þá segir þetta ákvæði í stjórnarskránni svo, með leyfi forseta: ,,Skattamálum skal skipa með lögum.`` Ekki má fela stjórnvöldum ákvörðun um hvort leggja skuli á skatt, breyta honum eða afnema hann. Enginn skattur verður lagður á nema heimild hafi verið fyrir honum í lögum þegar þau atvik urðu sem ráða skattskyldu. Það hefur vafist fyrir mörgum, m.a. Sigurði Líndal prófessor, eins og kom fram í útvarpi fyrir nokkrum vikum, hvernig hægt væri að beita þessu ákvæði stjórnarskrárinnar í þessu tilviki. Ákvæði um gildistöku framkvæmdarinnar var ákveðið með einföldum reglum forsætisnefndar og hefði því átt að vera hægt að fresta henni með breytingu á gildistöku þessa ákvæðis af forsætisnefnd án atbeina Alþingis. Ég beini því til forseta að hann skýri, bara svona í upplýsingaskyni, samhengið á milli þessa ákvæðis í stjórnarskránni og þess, að ekki var hægt að fresta þessari umdeildu ákvörðun um síðustu mánaðamót. Það gæti haft þýðingu fyrir fleiri mál í þinginu. Við þekkjum það vel að þrátt fyrir ákvæði um framkvæmd ýmissa ákvæða sem fela í sér réttar- eða kjarabót fyrir fólk, er þeim iðulega frestað hér á hv. Alþingi. Við höfum mörg dæmi. Nýjasta dæmið er að fresta greiðslum til þeirra sem urðu fyrir ofbeldi 1993 en eins og fram kemur í greinargerð í fjárlagafrv. á að fresta þeim um eitt ár. Við höfum því ýmis dæmi um slíka frestun þannig að mér finnst fróðlegt að fá skýringu hæstv. forseta á því, hvernig hann sér samhengi þarna á milli með því að vitna í stjórnarskrána. Herra forseti. Það er líka ástæða til að minnast á það ákvæði í lögum um þingfararkaup frá því í vor sem fjallar um fæðingarorlof sem ekki er neitt breytt í þessu frv. Nokkrar umræður spunnust um það í sumar að verið væri að veita þingmönnum rétt á fæðingarorlofi umfram það sem aðrir hefðu, en þetta ákvæði laganna er orðað svo: ,,Alþingismaður á rétt á fæðingarorlofi þann tíma sem lög eða kjarasamningar opinberra starfsmanna ákveða.`` Þarna er ekki gerður greinarmunur á hvort þingmaður er karl eða kona. Og eins og ákvæðið er orðað í lögunum er ljóst að allir þingmenn, karlar og konur, eiga rétt á fullu fæðingarorlofi. Þannig er réttur feðra sem eru þingmenn meiri en í öðrum stéttum. En það er líka engu að síður ljóst af greinargerð með frv. frá því í vor og ræðu 1. flm. að það var ekki hugmyndin að gera rétt feðra sem eru alþingismenn betri heldur en annarra. Og forsætisnefnd hefur í reglum sínum tekið mið af þeirri túlkun. Engu að síður stendur lagabókstafurinn um umframrétt til alþingismanna og reglur forsætisnefndar geta ekki tekið af þann rétt sem samkvæmt bókstafnum er tryggður í sjálfum lögunum. Það er brot á lögunum ef forsætisnefnd er að rýra með reglum þann rétt sem fólk á samkvæmt þeim. Mér sýnist því að ef menn vilja færa þetta til samræmis við það sem er, sem ég er ekkert sérstaklega að mæla með, þá verði að breyta lögunum. Auðvitað væri ágætt að þetta stæði og aðrir gætu komið á eftir og fengið rétt byggðan á þessum lögum. En ef það er meiningin að þingmenn hafi ekki rétt umfram aðra, þá verður að breyta lögunum. Og ég beini því til forseta hvort það hafi ekki verið skoðað sérstaklega og hvort ástæða sé ekki til þess að breyta þessu þar sem hver og einn þingmaður getur byggt rétt sinn á lögunum og lagabókstafnum sem slíkum. Þar hafa reglur forsætisnefndar ekkert gildi á meðan lagabókstafurinn stendur. Virðulegi forseti. Ég held að það hafi verið ýmis ákvæði í þessum lögum frá því í vor sem ástæða hefði verið til þess að skoða nokkuð betur, en þetta frv. um þingfararkaup fór nokkuð hratt hér í gegnum þingið. En því ber vissulega að fagna að hið umdeilda skattfrelsi er tekið út úr lögunum með frv. þótt ekki sé gengið nægjanlega langt í því efni. Og eftir stendur áfram hin opna heimild forsætisnefndar sem ekkert þak er á. Forsætisnefnd getur hvenær sem er með einfaldri ákvörðun án þess að nokkurn tíma komi til kasta þingsins hækkað eða lækkað greiðslur. Ég vil spyrja hæstv. forseta hvort ekki hafi komið til greina að setja eitthvert þak á heimildarákvæðið um greiðslu á starfskostnaði. Ég veit ekki hvort forsætisnefnd er nokkur greiði gerður með því að hafa slíkt opið ákvæði inni í lögunum. Ég held að þó margt megi um þetta ræða, þá sé ein niðurstaða sem hægt er að draga af þessari umræðu um kjaramál sem verið hefur í þjóðfélaginu á um liðnum vikum. Hún knýr á um sem aldrei fyrr að það verði að ráðast í heildaruppstokkun á öllum kjaramálum í landinu. Og ég tel, virðulegi forseti, og veit að hæstv. forsrh. getur tekið undir það, a.m.k. í hjarta sínu þótt hann viðurkenni það ekki, að það verður aldrei friður eða sátt í þjóðfélaginu um kjaramálin nema á því sé tekið með þeim hætti sem ég hef hér lýst.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að ræða um fæðingarorlofið, það hef ég gert áður, en ég tel að þetta sé misskilningur hjá hv. þm. að lögin gefi meiri rétt heldur en var áður hjá alþingismönnum. Það sem var athyglisvert við ræðu hv. þm. var hve mikill tími fór í að ræða um niðurstöðu Kjaradóms . Af því tilefni held ég að sé nauðsynlegt að láta það koma fram að þeir sem hafa kynnt sér niðurstöðu Kjaradóms og skoðað tímasetningar frá árinu 1989 sjá að það er auðvitað út í bláinn að fara að miða við 1. febr. 1989, en þá hafði Kjaradómur verið að leiðrétta laun alþingismanna í tvö undanfarandi ár. Þetta segi ég hér til að menn átti sig á því hver aðalvandinn er í raun og veru. Aðalvandamálið er það að Kjaradómur úrskurðar allt of sjaldan. Þannig að þegar úrskurðurinn kemur, þá er hann ekki í neinum takti við síðustu kjarasamninga sem gilda venjulega ekki nema í miklu styttri tíma. Þetta er þó ekki það aðalatriðið sem ég ætlaði að nefna, heldur hitt að hv. þm. sat í ríkisstjórn og ég reyndar líka á þeim tíma sem við settum ný lög. Og hv. þm. var aðili að því stjfrv. sem þá var lagt fram. Í þessu stjfrv. var gert ráð fyrir því að nú skyldi Kjaradómur taka tillit til almennrar launaþróunar að auki við önnur viðmið sem tiltekin eru í lögunum. Ef hv. þm. vill nú að notuð séu lög til að koma í veg fyrir það að niðurstaða Kjaradóms haldi gildi sínu, þá verður hv. þm. hér í ræðu sinni að segja öðrum hv. þm. hvað hún vill fá í staðinn. Það er alveg ljóst að það fæst ekki nokkur maður til að starfa í Kjaradómi ef hann má eiga víst að í hvert sinn og úrskurður kemur fram frá dómnum, þá komi Alþingi og breyti niðurstöðunni. Þess vegna verður hv. þm. að koma hér og svara því mjög skýrt: Hvað vill hv. þm. að komi í staðinn? Eiga alþingismenn að ákveða laun sín sjálfir?

Virðulegi forseti. Ég held að það þjóni engum tilgangi að við séum að karpa um fæðingarorlofið. Ég tel að sú nefnd sem fjallar um málið hljóti að taka á því. Ég hef leitað til lögfróðra manna og þeir hafa sagt að á meðan orðalagið er slíkt í lögunum, þá sé þarna um að ræða umframrétt til þingmanna. Og það þarf auðvitað að skoðast sérstaklega. Ég tel, virðulegi forseti, að það eigi að miða við 1. febr. en ekki 1. mars. Það hafði komið til töluverð hækkun til þeirra sem Kjaradómur úrskurðar fyrir í febrúarmánuði og hana hlýtur að eiga að taka með. Sá samanburður sem ég gerði hér sýnir fram á það svart á hvítu, hvort sem um er að ræða prósentutölu eða krónutölu, að þeir embættismenn sem Kjaradómur úrskurðar fyrir hafa fengið hækkanir langt um fram það sem er að gerast á almenna markaðnum, hvort sem miðað er við láglaunahópa eða þá sem tóku hækkanir samkvæmt almennum ákvæðum, að ekki sé minnst á elli- og örorkulífeyrisþega. Og hvað á að gera? spyr hæstv. ráðherra. Menn hljóta fyrst að reyna að átta sig á því hvað ríkisstjórnin vill gera. Telur ríkisstjórnin að forsendur kjarasamninganna haldi þegar verið er að miða hér við prósentuhækkun en ekki launahækkun og þeir sem Kjaradómur úrskurðar fyrir fá hækkanir langt um fram aðra? Ef hún telur það, þá hljóta allir að leika lausum hala í þjóðfélaginu vegna þess að þá hefur þjóðarsáttin verið brotin á bak aftur. Ég held að það sé deginum ljósara. Við hljótum a.m.k. að verða að átta okkur á hver stefna ríkisstjórnarinnar er í kjaramálum áður en við hugleiðum t.d. það, hvort rétt væri að koma með inn á Alþingi lög um að fella úr gildi úrskurð Kjaradóms. Ég nefndi í máli mínu hér áðan af því að spurt var um það hvað ég vildi gera í þessu efni, að ég tel vel koma til álita að fella allar heildargreiðslur til þingmanna inn í launakjörin sem slík og þær séu allar skattskyldar. Ég nefndi einnig að horfa til þess að þingmenn fengju greitt fyrir eftirvinnu sem er mikil hjá þingmönnum. Það mætti t.d. skoða þá leið. En þessi mál eru komin í ógöngur og menn þurfa bara að setjast yfir það hvað er eðlilegasta leiðin í þessu efni.

Hæstv. forseti. Það var athyglisvert að hlusta á svör hv. þm. því í raun og veru komu þau alls ekki fram. Það er dálítið sérstakt að hlusta á hv. þm. Þjóðvaka segja það aftur og aftur að þeir séu tilbúnir til að styðja löggjöf sem ríkisstjórnin beiti sér fyrir til að breyta niðurstöðu Kjaradóms. Þeir ætla að bíða eftir því að athuga hvað ríkisstjórnin hyggist gera. Er það svo að hv. þm. Þjóðvaka ætli að gera þetta í fleiri málum? Ætla þeir að bíða eftir ríkisstjórninni með stefnumótun sína, bíða þar til ríkisstjórninni þóknast að koma fram með sína stefnu? Eða gildir þessi ofurást eða ofurtraust á ríkisstjórninni í fleiri málaflokkum en þessum? Ég spurði hv. þm. einnar spurningar. Hún var afskaplega einföld. Ef hv. þm. vill ekki hlíta kjaradómsniðurstöðunni, en Kjaradómur starfar samkvæmt lögum sem hv. þm., þá sem ráðherra í ríkisstjórn, barðist fyrir að lagt yrði fram hér frv. á sínum tíma og samþykkti það, hvernig vill hún þá fá fram niðurstöðuna? Vill hún að þingmenn ákveði laun sín sjálfir eða vill hún einhverja aðra leið? Eða ætlar hún bara að svara eins og hún svarar alltaf að hún ætli að bíða eftir því hvað ríkisstjórnin vilji gera og þá skuli hún koma fram með sín sjónarmið. Það væri þá líka fróðlegt að vita hvort hún ætli að gera það í fleiri málum.

Virðulegi forseti. Það kom fram hér í máli mínu að ég dreg mjög í efa þær forsendur sem Kjaradómur byggir á. Ég veit vel að ég átti aðild að þeirri lagasetningu en ég kom í ræðustól áðan og lýsti hvað fram kom í frv. um Kjaradóm sem var settur á sínum tíma. Lögskýring um það hvernig hann ætti að vinna. Þar er talað um að Kjaradómi beri að hafa hliðsjón af launastefnu á vinnumarkaðnum. Ekki að móta hana. Ég dreg í efa að Kjaradómur hafi farið eftir þeirri forskrift sem þingið gaf honum. Það er það sem ég hef verið að halda fram og það þarf að skoða nákvæmlega. Ég hef svarað því hvað þingmenn Þjóðvaka vilja gera. En ríkisstjórnin og hæstv. ráðherrar koma sér aftur og aftur hjá því. Það er alveg sama hvaða umræða það er, hvort það er um fjárlög, stefnuræðu forsrh. eða kjaramálin að þeir reyna að frýja sig ábyrgð á því hvernig kjaramálin þróast í landinu. Hæstv. ríkisstjórn kemst bara ekkert upp með það. Hún verður náttúrlega að sýna hvaða línur hún ætlar að leggja í þessu stóra máli. Hæstv. ráðherra hlýtur að vera það ljóst að það er að skapast hér stríðsástand á vinnumarkaðnum og ríkisstjórnin skilar bara auðu og telur sig ekki þurfa að koma fram með neina stefnu í kjaramálum. Mér er þetta algerlega óskiljanlegt. Ég veit að ég get ekki knúið ráðherrann í þessum ræðustól til að svara því hvaða stefnu hann hefur en ég vænti þess að verkalýðshreyfingin muni fyrr en síðar fá ráðherrana til þess að segja það skýrt og skorinort hvaða stefnu þeir hafa í kjaramálum. 

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um að þetta ætti að verða okkur tilefni til að taka kjaramálin í landinu í heild sinni til rækilegrar skoðunar. Það er áhyggjuefni að kjaramisrétti á Íslandi skuli vera að aukast og það er enn meira áhyggjuefni að Alþingi skuli leggja blessun sína yfir ákvarðanir sem ganga bersýnilega í þá átt. Hins vegar verð ég að viðurkenna að ég er orðinn svolítið þreyttur á þessu tali um að nú skyndilega með þessum ákvörðunum sé þjóðarsátt rofin. Ég skal skrifa upp á að það hafi verið gerðir samningar árið 1990 sem ég er reiðubúinn að kenna við þjóðarsátt. Það er ekki einhlítt, það gera ekki allir. Þar myndaðist mjög víðtæk samstaða í þjóðfélaginu en samkvæmt mínum kokkabókum var þeirri þjóðarsátt sagt upp vorið 1991. Ég á a.m.k. erfitt með að sjá að skattahækkanir á einstaklinga, skattalækkanir á fyrirtæki, sjúklingaskattar, hækkun á vöxtum í húsnæðiskerfinu og þar fram eftir götunum hafi verið gert í sátt við þjóðina. Því fer fjarri. Ég tek undir það sem fram kom í máli hv. þm. Þjóðvaka og talsmanns Kvennalista hér áðan um gagnrýni á skattalega meðferð þingfararkostnaðarins. Ég tek undir að sú grein í frv. þarf að víkja. Hins vegar verð ég að segja að hvorki þær breytingar á lögum um þingfararkaup og þingfararkostnað, sem hér eru boðaðar, né sú gagnrýni sem hér hefur verið sett fram af hálfu Þjóðvaka og Kvennalista ganga nógu langt að mínu mati. Með þeirri ákvörðun að skattleggja margfrægar 40 þús. kr. er í raun verið að viðurkenna að þar er um launahækkun að ræða, a.m.k. að hluta til. Nú er það svo að launakjör þingmanna eiga lögum samkvæmt að ráðast af ákvörðunum Kjaradóms en ekki af ákvörðunum þings. Hér eru menn því komnir inn á mjög grátt svæði. Mér sýnist reyndar að málið sé komið inn í einn allsherjarrembihnút. Sá hnútur verður ekki leystur með þeim hætti sem hér er boðað. Þetta er að mínu mati hálfkák. Það þarf miklu róttækari breytingar á skipan þessara mála en tillögu um slíkar breytingar set ég fram í þáltill. sem verður til umræðu hér á eftir

Herra forseti. Til mín hefur verið beint örfáum fyrirspurnum sem ég skal reyna að svara auk þess sem nokkur atriði í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur gefa mér tilefni til að segja örfá orð. Í fyrsta lagi nefndi hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir að Kjaradómur hefði ekki vitað af 40 þús. kr. greiðslunni sem ákveðin var af forsn. á grundvelli 9. gr. laganna um þingfararkaup alþingismanna og þingfararkostnað. Hún spurði --- ég veit að vísu ekki hvort fyrirspurninni var beint til mín --- hvort Kjaradómur kynni að hafa komist að annarri niðurstöðu ef hann hefði vitað um þessa 40 þús. kr. greiðslu. Mín skoðun er sú að í sjálfu sér átti vitneskja til eða frá um þessa upphæð eða aðra ekki að skipta máli fyrir Kjaradóm þegar hann var að fella úrskurð sinn um laun alþingismanna. Þetta segi ég vegna þess að ég lít ekki á þetta sem laun. Það er beinlínis rangt að halda því að fólki, eins og margir hafa gert, að hér sé um launagreiðslu að ræða. Þetta er greiðsla á starfskostnaði og ekkert annað. Ég tek það fyllilega trúanlegt að Kjaradómi hafi ekki verið kunnugt um þessar 40 þús. kr. þótt forsn. hafi kveðið upp úrskurð sinn eða samþykkt reglugerðina 28. ágúst en Kjaradómur kvað upp sinn úrskurð 8. sept. ef ég man dagsetningar rétt. Hitt er annað mál að mér sýnist óþarfi að gera þetta að einhverju stóru máli í umræðunni. Þegar frv. var til meðferðar hér á vordögum þá vissu menn vel um það að þær upphæðir sem voru þarna á kreiki voru á bilinu 30--40 þús. kr. Þetta átti því ekki að koma mönnum svo mjög á óvart að forsn. komst að þessari niðurstöðu. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sagði líka að beinar launagreiðslur væru nú í höndum tveggja aðila. Þetta er rangt. Beinar launagreiðslur til þingmanna eru eingöngu í höndum Kjaradóms. Þá kem ég enn og aftur að því að starfskostnaður er ekki launagreiðsla, hann er greiðsla fyrir útlögðum kostnaði. Það er fullkominn aðskilnaður sem ríkir milli viðfangsefna forsn. og Kjaradóms í þessum efnum. Þá nefndi hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir að ráðherrar ættu að njóta þessara starfsgreiðslna. Og ef ég hef skilið hv. þm. rétt þá spurði hún hvort það hafi ekki komið til álita í forsn. að undanskilja ráðherrana þessari greiðslu. Engin ákvæði eru í lögunum sem heimila forsn. að segja sem svo að einhver tiltekinn hópur þingmanna, í þessu tilviki ráðherrar, eigi ekki að njóta tiltekinna greiðslna sem forsn. er gert að úrskurða um. Til þess gat því ekki komið að áliti forsn. og með vísun til laganna að forsn. gæti ákveðið að ráðherrar nytu ekki þessara starfsgreiðslna. Þá minntist hv. þm. á gildistíma úrskurðar forsn. sem er 1. sept. og spurði hvort forsn. hefði ekki getað frestað framkvæmdinni á greiðslunum. Svar mitt er að forsn. taldi sér það ekki heimilt. Hins vegar beitti forsn. sér fyrir því að 40 þús. kr. greiðslan var ekki innt af hendi fyrr en um mánaðarmótin sept./okt. þótt það sé viðtekin venja að fastar greiðslur séu greiddar fyrir fram eins og laun hjá hinu opinbera. Forsn. taldi hins vegar að hún gæti ekki frestað greiðslunni sem hún var búin að ákveða og taldi sig ekki hafa heimild til að leggja á þetta staðgreiðsluskatt. Ég vona að um það sé heldur ekki ágreiningur. Ég ætla ekki við þetta tækifæri að ræða neitt sérstaklega um ákvæði laganna eða reglnanna um fæðingarorlof. Mér er kunnugt um ágreining sem er uppi um það efni og þykir ekki ólíklegt að um það mál getum við rætt sérstaklega við annað tækifæri. Það er vafalaust rétt lögskýring hjá hv. þm. að reglur ýta ekki til hliðar ákvæðum laga. Ég er alveg sammála þeirri lögskýringu. Það kann að þurfa að athuga það betur hvort menn vilja breyta reglunum eða hvort menn vilja breyta lögunum. Það er nokkuð sem þarf að ræða betur og við annað tækifæri. Þá spurði hv. þm. hvort ekki hefði komið til álita að setja þak á þetta ákvæði um greiðslu starfskostnaðar. Forsn. gerir það einmitt í reglum sínum. Ef hv. þm. hefur átt við að þetta þak ætti að vera í lögunum þá held ég að það sé hæpið að setja einhverja fasta upphæð í lögin. Mér sýnist að það verði að ákveða það í forsn. og það var einmitt það sem hún gerði. Þakið er 40 þús. kr. og þeir hv. þm. sem velja þann kostinn að skila reikningum en þiggja ekki föstu greiðsluna að frádreginni staðgreiðslunni geta skilað reikningum allt upp í 40 þús. kr. á mánuði eða 480 þús. kr. yfir árið en ekki meira. Það er þakið sem forsætisnefnd hefur einmitt sett. Forsætisnefnd mun án efa taka þetta mál allt til endurmats að loknu þessu þingi. Á grundvelli reikninga sem verða lagðir fram kann að verða breyting á þessari upphæð. Ég held að þetta sé eðlilegt ákvæði eins og það er að forsætisnefndinni sé falið það viðfangsefni að ákveða upphæðina.

Virðulegi forseti. Hv. 1. þm. Reykn. hélt því fram að það væri rangt sem ég sagði áðan að það væru raunverulega tveir aðilir, bæði Kjaradómur og forsætisnefnd að hluta til sem ákvæðu bein launakjör þingmanna. En í lögum um þingfararkaup stendur t.d. að varaforsetar skuli fá greitt 15 þús. álag á þingfararkaup. Er þetta nokkuð annað en launahækkun? Sama gildir um formenn þingnefnda og formenn þingflokka. Þetta er álag á þingfararkaup sem hlýtur að teljast til launa og er gefið upp til skatts sem slíkt þannig að ég fæ ekki séð annað en það séu tveir aðilar sem ákveða launin. Varðandi það að forsætisnefnd hafi ekki haft neina heimild til þess að kveða upp úr um það að þessi starfskostnaður rynni ekki til ráðherra á þessum forsendum að þeir fá starfskostnað greiddan í ráðuneytum vil ég minna á að ákvæðið um 9. gr. um starfskostnaðinn, um þessar 40 þús. kr. greiðslur, er ekkert frábrugðið öðrum ákvæðum eins og t.d. varðandi húsnæðis- og dvalarkostnað og ferðakostnað. Þar er talað um alþingismenn án þess að undanskilja ráðherra og sama gildir í 9. gr. Alveg eins og þeir eru að undanskilja ráðherra því að fá greiddan húsnæðis-, dvalar- og ferðakostnað geta þeir undanskilið að ráðherra fái greiddan þennan beina starfskostnað. Hv. þm. og virðulegi forseti svöruðu ekki þeirri spurningu minni hvert væri samhengið varðandi það að fresta ekki 40 þús. kr. greiðslunni í sl. mánuði vegna þess að þegar við spurðumst fyrir um þetta í Þjóðvaka voru svör forsrh. að vísa til 77. gr. stjórnarskrárinnar sem mér ásamt ýmsum lagafróðum finnst mjög sérkennilegt að sé eitthvert haldreipi í. Það er einfaldlega það sem ég var að spyrja um hvernig væri samhengið þar á milli.

Herra forseti. Ég veit ekki hvort ég hef misheyrt í fyrri ræðu hv. þm. en ég leit svo á að þingmaðurinn hefði verið að tala um laun og að launin væru í höndum tveggja aðila.

Álag á laun.

Álag á laun er ekki í höndum forsætisnefndar. Það eru lögin sem við samþykktum á vorþinginu sem segja að það skuli greiða tilteknum hópi þingmanna, formönnum þingflokka og formönnum fastanefnda, 15% álag á kaupið. Það er ekki forsætisnefndin, það er misskilningur hjá  Svo aðeins frekar um ráðherrana. Ég get ekki séð að forsætisnefndin hafi heimild til þess að undanskilja ráðherrana. Þeir eru alþingismenn, svo einfalt er það, þannig að við höfum enga heimild til þess að undanþiggja þá þessari greiðslu. Samhengið við stjórnarskrárákvæðið sem rætt var fyrir nokkrum vikum var það að forsætisnefndin hefur enga heimild til þess að leggja staðgreiðsluskattinn á 40 þús. kr. Hún hefur ekki skattlagningarvaldið og skattlagning verður heldur ekki gerð afturvirk eftir breytingu sem við gerðum á stjórnarskránni á sl. vori. Það var það sem við vorum að tala um í þessu samhengi þegar 40 þús. kr. voru greiddar út fyrir septembermánuð.

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega ekki einungis Kjaradómur sem fjallar um beinar laungreiðslur, það er alveg ljóst. Þingið hefur sett lög um þingfararkaup sem fela ekki bara í sér greiðslur fyrir útlagðan starfskostnað heldur líka beinar launagreiðslur til þingmanna þannig að það eru tveir aðilar sem slíkir sem ákvarða launin sem ég tel ekki góða latínu. Hv. þm. sagði að forsætisnefndin hafi ekki haft heimild til þess að úrskurða að ráðherrar fengju ekki þessa 40 þús. kr. greiðslu af því að þeir væru alþingismenn. En virðulegi forseti, það stendur líka í lögum um þingfararkaup að húsnæðis- og dvalarkostnað og ferðakostnað skuli greiða alþingismanni. Hvernig stendur á því að forsætisnefnd kemst þá hjá því að greiða ráðherrunum þetta vegna þess að það er ekki neitt öðruvísi orðað varðandi alþingismanninn í 6. og 7. gr. fremur en 9. gr. Ég hef nú fengið skýringuna varðandi stjórnarskrárákvæðið en ég sé ekki að það hefði breytt því að forsætisnefnd hefði verið í lófa lagið að fresta gildistökunni um einhvern óákveðinn tíma vegna þess að það var hún sjálf sem ákvað gildistökuna en ekki lögin sem slík.

Herra forseti. Um 7. gr., ferðakostnaðinn, er það að segja að ráðherrar njóta þeirrar sérstöðu að hafa bifreið til umráða og þeir hafa aldrei þegið hina föstu greiðslu, ferðakostnað þingmanna. Það er sú einfalda skýring á því að ráðherrar fá ekki greiddan fasta ferðakostnaðinn. Varðandi 6. gr. veit ég ekki betur en sú venja hafi viðgengist um árabil að ráðherrar njóta eins og aðrir framlaga vegna húsnæðiskostnaðar þannig að þetta er ekkert sambærilegt sem við erum að tala um. 6. gr. á við ráðherra, 7. gr. ekki vegna þess að þeim er lögð til bifreið og 9. gr. á hins vegar við ráðherra vegna þess að þeir eru jafnframt alþingismenn.

Hæstv. forseti. Það var svo sannalega kominn tími til að við færum að ræða um þann mikla storm sem leikið hefur um samfélagið vegna niðurstöðu Kjaradóms og vegna þeirrar ákvörðunar forsætisnefndar hvernig farið skyldi með ýmsar þær greinar sem var breytt eða nýjungar sem voru teknar upp á vorþingi. Mig langar til að byrja á því að rifja það upp að það frv. sem var lagt fram í vor og síðan afgreitt með nokkrum breytingum á sér býsna langan aðdraganda. Það er langt því frá að þessar breytingar hafi orðið til á einhverjum skyndifundum hér undir vorið heldur eru um það bil tvö ár síðan ég sá þetta frv. fyrst og það er búið að margfara í gegnum það með hinum ýmsu þingflokksformönnum, bæði stjórnar og stjórnarandstöðu. Á liðnum vetri var þetta frv. að mestu leyti tilbúið þó að síðan yrðu gerðar á því ýmsar breytingar. Eins og þetta mál horfir við mér fannst mér ákaflega mikil og brýn þörf á því að það væri tekið á þingfararkaupslögunum enda voru þau orðin mjög úrelt um margt og þau mismunuðu þingmönnum mjög illilega. Við þingmenn Reykjavíkur og Reykjaness fundum ekki síst fyrir því hve kjör þingmanna voru mismunandi. Það er sérstaklega ein greiðsla sem er sjaldan minnst á í þessari umræðu allri en það voru dagpeningar eða dvalarkostnaður landsbyggðarþingmanna sem fengu 1.700 kr. á dag yfir þingtímann til þess að halda sér hér uppi. Sú greiðsla er áratugagömul eftir því sem mér er tjáð og á rætur að rekja til þess tíma þegar karlarnir sem sátu hér á þingi bjuggu á Hótel Borg og keyptu sér þar mat á hverjum degi. En síðan hafa tímarnir breyst og þarna var um að ræða greiðslu sem á engan hátt var hægt að réttlæta. Síðan var ýmislegt varðandi ferðakostnað og lögheimili þingmanna sem okkur fannst vera orðið til vansa og þurfti að leiðrétta vegna þess að það bauð upp á ákveðinn misskilning og manni fannst það svona jaðra við misnotkun en það var þá allt saman lögum samkvæmt. Þessu var öllu saman breytt og mjög til bóta að mínum dómi en í staðinn var tekin upp ein ný greiðsla, starfskostnaður þingmanna, sem forsætisnefnd úrskurðaði síðan að skyldi nema 40 þús. kr. á mánuði. Ég verð að viðurkenna, hæstv. forseti, þó að ég ætli að styðja þá breytingu sem hér er lögð til að ég er ekki sátt við þessa niðurstöðu. Ég er ekki sátt við að menn skuli í rauninni vera að viðurkenna að þarna sé um laun að ræða vegna þess að þetta er kostnaðargreiðsla. Ég kannast ekki við það hjá fyrirtækjum eða hinu opinbera að fólk þurfi að greiða skatt af þeirri upphæð sem það leggur út fyrir tilteknum kostnaði. Til þess að taka dæmi um það um hvað við erum að tala var boðið upp á á síðustu dögum septembermánaðar og fyrstu 10 dögum þessa mánaðar ýmsa fundi og ráðstefnur og reyndar var boðið upp á eitt mjög spennandi námskeið sem ég hygg að nokkrir þingmenn muni sækja hjá Endurmenntunarstofnun Háskólans. Aðeins á 10 dögum var um kostnað að ræða sem nam 47 þús. kr. Hefðu þingmenn ætlað að sækja þetta allt hefðu þeir fyrir lagabreytinguna þurft að borga þetta allt úr eigin vasa en núna er þó verið að veita þingmönnum ákveðna upphæð til þess að standa undir þessum kostnaði sem hefur farið gífurlega vaxandi. Ef menn fylgjast með þeim fundarboðum og ráðstefnum, sem dynja á manni á hverjum einasta degi, væri það auðvitað að æra óstöðugan að ætla að sinna því öllu og það gera nú fæstir. Þarna er um mikinn og vaxandi kostnað að ræða sem ég hygg að þeir nýju þingmenn, sem eru nú að hefja störf, eigi eftir að kynnast fyrir utan ýmsan annan kostnað sem fylgir þessu starfi en fylgir ekki öðrum störfum. Það hefur verið talað mikið um launahækkanir og Kjaradóm og ég hef veifað mínum launaseðlum framan í ýmsa þingmenn en þeir sýna það eftir að ég kom inn á þing 1991 og þar til dómur Kjaradóms féll í september hækkuðu mín laun um 4% á síðasta kjörtímabili. Það var 4% hækkun sem Kjaradómur dæmdi okkur þingmönnum eftir að úrskurður hans hafði verið tekinn úr gildi með bráðabirgðalögum sem ég rifja upp að við kvennalistakonur mótmæltum. Við mótmæltum því hvernig að þeim málum var staðið. Ég vil minna á í þessu samhengi að þetta er í þriðja skipti sem ég geng í gegnum svona launastorm eða hvað maður á að kalla þetta, þar sem Alþýðusambandið og Vinnuveitendasambandið, sem telur sig hafa einhverja hæstaréttardómarastöðu varðandi öll launamál í landinu og hafa hvað eftir annað komið í veg fyrir að einstakir hópar nái leiðréttingu sinna launa. Þetta er stefna sem gengur ekki upp. Hvernig á það að ganga upp í hagkerfi sem er sæmilega frjálst að það sé hægt að halda öllum launakjörum í einhverjum böndum og þjóðarsáttum og guð má vita hverju, en allt annað leikur lausum hala? Þetta gengur ekki. Enda er það ekki þannig. Það er ekki þannig. Það hafa ýmsir hópar fengið hækkanir langt umfram þetta og eru margir feimnir við að birta þær niðurstöður. Ég minni nú bara á þá samninga sem voru gerðir í álverinu fyrr á þessu ári. Þeir voru ekki upp á 9,5%. Þar voru hækkanir langt umfram það. Ég minni líka á löngu þarfar leiðréttingar til hjúkrunarfræðinga, meinatækna og fleiri hópa, sem hefur þó tekist að ná fram leiðréttingum. Ég vil minna á það að ef einhver hópur í þessu samfélagi þarf á leiðréttingu sinna launa að halda þá eru það t.d. kennarar. Það eru allir sammála um að launakjör kennara séu algjörlega út úr kortinu. Það þarf að stokka upp launakerfið. Það þarf að breyta þessum stiga. En á meðan Alþýðusambandið og Vinnuveitendasambandið eru við það heygarðshorn sem þessi samtök eru við nú þá gerist auðvitað ekki neitt. Það gerist ekki neitt ef þeir ætla að halda uppteknum hætti og berja niður allar breytingar. Og það var auðvitað það jákvæða við kjaradóm 1992, sem m.a. hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir stóð að að afnema, að Kjaradómur gerði tilraun til að gera þetta kerfi sýnilegt. Það bara sagði það blákalt: Launakjör opinberra starfsmanna eru svona og sýndi það sem m.a. kemur fram í þeim gögnum sem við höfum fengið í hendur og hér hefur verið nefnt í umræðunni, að þingmenn eru þar langsamlega neðstir, langsamlega neðstir í þeim hópi sem Kjaradómur dæmir laun. Ég hef látið þá skoðun í ljós og tala þar af minni reynslu, að mér hafa ekki þótt launakjör þingmanna vera viðunandi. Þau hafa skánað verulega núna. Það er auðvitað vegna þess að við erum ekki að vinna í því umhverfi sem félagar Alþýðusambandsins eru að vinna í og eiga þeir þó sannarlega skilið að fá launahækkanir og launaleiðréttingar. Við erum að vinna innan um aðra hópa. Við erum að vinna með ráðuneytisfólki sem hefur miklu hærri laun en við, við erum auðvitað í samanburði við ýmsa hæstlaunuðu hópa þjóðfélagsins. Og fyrst ég nefndi nú þessa hæstlaunuðu hópa þá finnst mér stundum sérkennilegt þegar verið er að tala um þingmenn sem hálaunahóp þegar laun þingmanna ná ekki einu sinni hátekjuskatti. Laun þingmanna ná ekki hátekjuskatti. Hvað eru há laun? Ég vildi gjarnan kalla þær upplýsingar fram. Hver eru hin raunverulegu laun í samfélaginu? Við þurfum að fá það upp á borðið. Það á að búa vel að þingmönnum. Það eiga allir að hafa efni á því að bjóða sig fram til þingmennsku og það er ákveðið áhyggjuefni að ýmsir þeir sem kostur væri að fá hingað inn á þing telja sig ekki hafa efni á því vegna þess að þeir verða fyrir svo miklum launalækkunum. Fólk tók sæti hér á þingi í vor sem varð fyrir verulegum launalækkunum. Þetta segir okkur hvernig ástandið er í okkar launamálum. Þar ríkir mikill feluleikur og það er engum til góðs að halda þeim leik áfram og þess vegna þarf að fara út í það verk að stokka upp launakerfið, ekki síst hjá ríkinu, sem ber þar auðvitað ákveðna ábyrgð. Við megum ekki gleyma því --- og það snertir ríkisstarfsmenn líka --- að við erum komin í þá stöðu að við erum ekki lengur einangrað vinnusvæði. Við erum komin í samhengi við evrópskan vinnumarkað og íslenskur vinnumarkaður er kominn í samkeppni, m.a. við vinnumarkað í Danmörku, eins og dæmin sýna nú undanfarnar vikur og mánuði þegar fólk flýr landið og leitar sér betri kjara í öðrum löndum. Þetta verða menn að horfast í augu við. Ég trúi því ekki að íslenskur vinnumarkaður komist upp með það mikið lengur að halda laununum svona niðri eins og hefur verið gert í nafni þjóðarsáttar og jafnvægis og hvað menn nú kalla þetta allt saman. Ég held að sú stefna gangi ekki lengur og það sé löngu kominn tími til að fara að viðurkenna frelsi í kjarasamningum. Viðurkenna frjálsan samningsrétt og frelsi í kjarasamningum. Það frelsi á ekki síst að snúa að þeim sem lægst hafa launin og ég margítreka það að kjör hinna lægstlaunuðu eru algerlega óviðunandi en það hjálpar engum að draga aðra niður, það hjálpar þeim ekki að draga aðra niður eða að öðrum hópum sem m.a. eiga þess kost að fara úr landi og leita sér að vinnu annars staðar sé haldið niðri og það er áhyggjuefni. Það er áhyggjuefni að t.d. íslenskir vísindamenn skili sér ekki heim aftur, það er mikið áhyggjuefni sem við þurfum auðvitað að horfast í augu við. Mín niðurstaða er því sú, hæstv. forseti, eins og væntanlega hefur komið fram í mínu máli, að ég er heldur óhress með þessa umræðu alla saman og við þingmenn getum eflaust horft þar í eigin barm og höfum kannski ekki hagað okkur nógu vel í þessu máli, hefðum kannski getað vandað okkur meira. En það breytir því ekki að það þurfti að taka á þessum lögum og það þarf enn að fara í gegnum þau og skoða þau því ég spyr: Ef ástæða er til þess að skattleggja þessa greiðslu, þessa starfskostnaðargreiðslu, hvað þá með aðrar skattfrjálsar greiðslur sem þingmenn fá? Er þar um að ræða kostnað eða er þar um að ræða eitthvað annað? Og ég spyr þá þingmenn sem hafa afsalað sér því að fá þessa 40 þús. kr. greiðslu og vilja fá að leggja fram reikninga: Ætla þeir líka að afsala sér skattfrjálsri greiðslu vegna ferðalaga, ótilgreindra ferðalaga innan kjördæmis? Ætla þeir líka að afsala sér dagpeningum vegna ferðalaga innan lands, fyrir ótilgreindan dvalar- og gistikostnað? Ég spyr: Hver er munurinn á þessu? Það er að vísu tilgreint í lögunum að það megi velja um tvær aðferðir varðandi starfskostnaðargreiðsluna. En ég vil lýsa því hér, bara hvað mig sjálfa varðar, að ég hef hugsað mér að halda mjög nákvæmt bókhald yfir allan þann kostnað sem snýr að mínu starfi hér á næstu mánuðum. Ég hef ekki gert það upp við mig hvort ég afsala mér þessari 40 þús. kr. greiðslu. Ég ætla að skoða hver þessi kostnaður er í raun og veru. En ef ég geri það, ef ég afsala mér þessari greiðslu og bið um að fá að skila reikningum þá gildir það að sjálfsögðu líka um aðrar skattfrjálsar greiðslur. Það gildir líka um þær. Því ef það er verið að halda því fram að ég og aðrir séum að stinga hér einhverju í vasann sem við eigum ekki skilið þá gildir það líka um ferðakostnað. Því það er eins með hann, að hann er stundum meiri og stundum minni. Ég veit það mjög vel hvaða kostnaður fylgir mínu starfi innan Reykjavíkurkjördæmis, því þessir ákveðnu ferðapeningar innan kjördæmis eru ekki til þess að keyra í og úr vinnunni, þeir eru til þessa að mæta þeim auknu ferðalögum sem fylgja þessu starfi. Og vegna þess að ég keyri ekki bíl sjálf og þarf að taka leigubíla eða strætisvagna og hjóla reyndar í sparnaðarskyni og til umhverfisverndar, þá veit ég nákvæmlega hver þessi kostnaður er. Hann er ákaflega misjafn á milli mánaða. Mér finnst að það þurfi að vera samræmi í þessu og ég er ekki sátt við að menn ætli sér að skila inn reikningum fyrir þessa greiðslu en ekki aðrar. Ég sé engan mun á þessum greiðslum, ekki nokkurn, þó að greiðslurnar varðandi ferðakostnað og ýmislegt annað eigi sér langa sögu. Þannig að við þingmenn þurfum að vera samkvæm sjálf okkur. Það á allt að vera opið sem snýr að launakjörum þingmanna. Allt. Það á allt að vera á borðinu. Og við sem stóðum að samningu þess frv. sem var samþykkt í vor töldum okkur vera að því. Við töldum okkur vera að gera þetta allt saman sýnilegt. Taka inn í lög það sem hafði verið praktíserað árum og áratugum saman þannig að þetta væri allt saman ljóst. Það hefur aldrei verið mín skoðun eða mín hugmynd að það væri verið að taka upp einhverjar sérstakar reglur fyrir þingmenn. Það átti ekki að vera þannig og það er ekki þannig, enda eru þessar lagagreinar í samræmi við túlkanir ríkisskattstjóra og það var leitað samráðs við ríkisskattstjóra varðandi þessa starfskostnaðargreiðslu þannig að við töldum okkur vera að gera þetta allt saman sýnilegt og það væri bara einfaldara og skýrara að binda þetta í lög. En svo sannarlega hefur reynslan kennt okkur að það er greinilega ekki það sem er leyfilegt í þessu samfélagi og kann vel að vera að það sé miklu réttari leið að þetta sé þá allt á valdi ríkisskattstjóra. En þá skulum við líka setja það allt í vald ríkisskattstjóra.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur um að allt eigi að vera opið og við eigum að kalla hlutina réttum nöfnum. Við eigum að kalla launahækkanir launahækkanir og við eigum að kalla tilkostnað tilkostnað og ef hann á að vera frádráttarbær frá skatti þá eigum við að reiða fram reikninga fyrir honum. Hins vegar verð ég að segja það að mér finnst þetta tal um launakerfi ríkisins harla villandi. Það er gjarnan fullyrt og maður hefur oft heyrt þetta einmitt frá þingmönnum og talsmönnum Kvennalistans að launakerfi ríkisins sé hrunið og svo er að skilja á þeirra málflutningi að þar sé allt útbíað í sporslum. Ég er sannfærður um að þetta á við rök að styðjast í efri hluta launakerfisins og mér finnst vera mjög brýnt að við fáum rækilega úttekt á því, úttekt á þóknunargreiðslum sem eru við lýði í hinu opinbera launakerfi, enda hafa verið færð fyrir því rök og sýnt fram á það að þessar greiðslur valdi kjaramisrétti, kynjabundnu kjaramisrétti, og á því ber að taka. Staðreyndin er hins vegar sú að þorri opinberra starfsmanna er á einföldum launatöxtum og vandinn er sá að þessir launataxtar eru allt of lágir. Það er vandinn. Síðan er það og á að vera okkur sameiginlegt úrlausnarefni, að finna út hvernig við fáum úr þessu bætt. Það sem er líka alvarlegt er að það fólk sem er á lægstu launatöxtunum er jafnframt fólkið sem hefur minnstu yfirvinnuna og það er jafnframt fólkið sem hefur engar sporslur. En það að kalla það að gera hlutina sýnilega, þegar þeir sem hafa aðstöðu til að skammta sér sjálfir, sjálftökuliðið, hvort sem það eru dómararnir eða þeir sem standa ofarlega í launakerfinu, þegar Kjaradómur, sem jafnan hefur verið tæki forréttindahópa til að færa sér umframlaunakjör hjá ríkinu, stimplar misréttið inn í launataxtana og inn í allt réttindakerfið, þar með talin lífeyrisréttindin, að það sé að gera hlutina sýnilega. Ég kalla það að það sé að stimpla misréttið inn og það á ekki að gera.

Hæstv. forseti. Ég er sammála hv. þm. um greiningu hans á launakerfi ríkisins. Það er alveg hárrétt að þessar ýmsu greiðslur tíðkast fyrst og fremst í efri hluta launastigans en hvað erum við þá að tala um? Allar þær aukagreiðslur sem koma ekki inn í sjálfan launastigann skapa auðvitað mikla blekkingu. Þær sýna kjör sem eru ekki raunveruleikanum samkvæmt og þetta er auðvitað hluti af þessum blekkingaleik. Það má aldrei segja hvað fólk hefur raunverulega í laun. Það er hárrétt að stórir hópar ríkisstarfsmanna, t.d. kennarar, eru auðvitað bara á töxtum og yfirvinnu og allt hreint og klárt hvað það varðar. Tökum sem dæmi ýmsa verkfræðinga og tæknifræðinga í þjónustu ríkisins sem eru á býsna góðum kjörum. Ætlum við að svipta þá þessum greiðslum? Er það rétta leiðin og til hvers leiðir það? Ríkið er í samkeppni við almennan vinnumarkað og hefur reyndar farið þessar leiðir m.a. til þess að ná í fólk í vinnu fyrir ríkið en auðvitað líka til þess að halda þessum stóru hópum niðri. Ég treysti mér ekki til þess að segja nákvæmlega um það hver launamunur á að vera í landinu. Hann er allt of mikill, ég get svo sannarlega tekið undir það. En leiðin til þess að endurskoða þetta er auðvitað sú að fara í uppstokkun á öllu kerfinu og ekki síst að hækka umsamin laun, sjálfan launakostnaðinn.

Hæstv. forseti. Það má kalla hlutina fínum nöfnum, að það þurfi að stokka upp allt launakerfið. Það þarf einfaldlega að hækka þessa lágu launataxta, svo einfalt er það mál; samhengi hlutanna sem skiptir máli. Árið 1992 þegar Kjaradómur kvað upp úrskurð sinn um launakjör alþingismanna voru launakjörin hækkuð úr tæplega 180 þús. í 240 þús. kr. Á sama tíma hafði verið þröngvað upp á almenning launahækkunum upp á 1,7% og á sama hátt hefur núna --- ekki neinni þjóðarsátt eins og mönnum er tíðrætt um --- verið þröngvað upp á almenning kjaranauðung sem mælist í örfáum krónum. Þegar Kjaradómur kemur á sama tíma og tekur höndum saman við hv. Alþingi um að færa þingmönnum kjarabætur upp á tugi þúsunda kr. vaknar reiði í landinu. Það er þetta samhengi hlutanna sem okkur ber að skoða. Ef við gerum það ekki munum við aldrei skilja hvers vegna almenningur er reiður.

Hæstv. forseti. Ég held að ég skilji það jafn vel og aðrir þingmenn hvers vegna almenningur er reiður og mér finnst reyndar að tími sé löngu til kominn að fólki fari að rísa upp í kjarabaráttu og reyna að krefjast þar einhvers réttlætis. En varðandi þennan dóm Kjaradóms minni ég á að gerð var mikil breyting á Alþingi árið 1991. Alþingi var breytt á þann veg að það fór að starfa allt árið. Það hefur haft í för með sér --- og reyndar ýmislegt sem er að gerast í okkar samfélagi, aukin erlend samskipti, EES-samningurinn o.fl. --- að vinnuálag hefur aukist alveg gríðarlega á þingmönnum. Þess var farið á leit við Kjaradóm áður en hann felldi sinn dóm 1992 að hann tæki tillit til þessara breytinga og þessarar auknu vinnu. Enda þótt ég hafi ekki þennan dóm við höndina tel ég að hann hafi m.a. tekið tillit til þess í sínum dómi og við höfum nú verið mjög ósátt við það mörg að ekki hefur verið tekið neitt tillit til þessara breytinga. Breytingunni frá 1992 var snúið til baka með bráðabirgðalögum og síðan hafa launin hækkað um 4% á þremur árum fyrir utan þá hækkun sem núna varð. Auðvitað verður að vera eitthvert samhengi í hlutunum en það verður líka að taka tillit til vinnutíma og vinnuaðstæðna fólks. Ekki trúi ég því að verkalýðsleiðtoginn sjálfur taki ekki undir það að auðvitað á að borga fólki fyrir ef það leggur á sig aukna vinnu. Það var það sem gerðist í þessari stofnun, vinnuálag hefur aukist gífurlega.

Virðulegi forseti. Það kom fram í máli hv. 14. þm. Reykv. að hún var fremur ósátt við það sem fram kemur í þessu frv. að 40 þús. kr. greiðslan skuli vera skattskyld ef frv. þetta verður að lögum. Hún taldi ekki vera neinn mismun á varðandi þennan tiltekna starfskostnað og húsnæðis- og dvalarkostnað þingmanna og þá ferðakostnað og hún talaði um að þetta ætti allt að vera háð skattalegu mati ríkisskattstjóra. Það er einmitt það sem ólgan hefur verið um í þjóðfélaginu að það skuli gila sérlög varðandi ýmsa þætti í greiðslum til þingmanna. Með því frv. sem er til umræðu á einungis að afnema þetta að hluta til, þessi umdeilda 16. gr. er ekki hreinsuð út heldur stendur eftir að það eru þingmenn sem ákvarða að húsnæðis- og dvalarkostnaður og ferðakostnaður skuli ekki vera skattskyldur. Ég spyr hv. þm. hvort hann sé tilbúinn til þess að styðja okkur sem erum annarrar skoðunar og teljum að það eigi að hreinsa alveg út 16. gr. og að þetta eigi allt að vera háð skattalegu mati ríkisskattstjóra alveg eins og þingmaðurinn orðaði það hér áðan. Er hv. þm. tilbúinn að styðja brtt. þar að lútandi að hreinsa algerlega út þessa 16. gr. þannig að allt, húsnæðiskostnaður, dvalarkostnaður, ferðakostnaður og þessi sérstaka 40 þús. kr. greiðsla verði háð skattalegu mati ríkisskattstjóra?

Hæstv. forseti. Af því tilefni að hér hefur verið talað um sérlög á þingmenn minni ég á að það eru til fleiri stéttir eða hópar sem um gilda sérstök skattalög eða skattafríðindi. Ég minni þar t.d. á sjómenn. Það kunna að vera fleiri hópar sem njóta slíkra sérstakra lagagreina en varðandi 16. gr. áskil ég mér allan rétt til þess að skoða það mál í heild. Ég var að rekja það áðan að mér finnst ekki vera samræmi í þessum málum með þeirri breytingu eins og hér er verið að gera. Ég tel að ekki eigi að greiða skatt af kostnaðargreiðslum þar sem um er að ræða beinan útlagðan kostnað. Ef fólk leggur út í ákveðinn kostnað á ekki að greiða skatt af því eftir á. Ég vil áskilja mér allan rétt til þess að skoða alla meðferð þessara mála. Ég er ekki reiðubúin til þess að styðja slíka breytingu á morgun. Ég vil fá að vita hvað það þýðir. Ég vil fá að skoða alla þá þætti sem lúta að starfskjörum þingmanna áður en ég tek afstöðu til þess hvort þessi grein eigi sérstaklega öll að falla út og þetta allt að vera háð mati ríkisskattstjóra sem kemur auðvitað vel til greina en við þurfum bara fyrst og fremst að gefa okkur tíma til þess að skoða þetta og vita hvað við erum að gera.

Hæstv. forseti. Ég flyt till. til þál. um að leggja niður Kjaradóm og kjaranefnd. Tillagan er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að undirbúið verði frumvarp til laga um að leggja niður Kjaradóm og kjaranefnd og kosin sjö manna nefnd til þess að annast þá vinnu. Gert verði ráð fyrir að laun þeirra sem Kjaradómur úrskurðar um verði ákveðin af Alþingi að fenginni tillögu launanefndar sem starfi á ábyrgð Alþingis. Laun þeirra sem kjaranefnd úrskurðar um verði ákveðin í kjarasamningum stéttarfélaga. Nefndin taki saman skýrslu um reynsluna af störfum Kjaradóms og kjaranefndar með nákvæmu yfirliti yfir kjör allra þeirra sem þar heyra undir með skírskotun til almennrar launaþróunar í landinu. Hún skili tillögum sínum svo snemma að unnt verði að afgreiða nýskipan þessara mála fyrir lok yfirstandandi þings. Í kjölfarið taki Alþingi laun og starfskjör embættismanna og alþingismanna til endurskoðunar í samræmi við þá kjarastefnu sem stjórnvöld fylgja gagnvart almenningi.`` Í greinargerð sem fylgir þessari tillögu segir m.a.: ,,Eins og nú háttar til úrskurðar Kjaradómur um laun ýmissa æðstu embættismanna ríkisins, þar á meðal dómara og ráðherra, svo og alþingismanna. Kjaranefnd ákvarðar laun ýmissa annarra embættismanna sem stéttarfélög semja ekki fyrir. Á undanförnum árum hefur oft komið fram hve ófullnægjandi þessi skipan er. Þannig hefur það ítrekað vakið mikla reiði í þjóðfélaginu þegar Kjaradómur hefur kveðið upp úrskurði um margfaldar kjarabætur til skjólstæðinga sinna á við þær sem almennt launafólk hefur þurft að sætta sig við. Svo rammt hefur kveðið að þessu að stjórnvöld hafa séð sig knúin til að setja lög á úrskurð Kjaradóms. Þetta hefur það í för með sér að lögin ná ekki þeim tilgangi sem þeim var ætlað að þjóna. Mörg rök mæla gegn þeirri hugsun sem Kjaradómur og kjaranefnd byggist á. Þannig er í hæsta máta óeðlilegt að Hæstiréttur skipi aðila í Kjaradóm sem m.a. tekur ákvörðun um eigin launakjör, þ.e. kjör dómara. Það hlýtur einnig að vera grundvallaratriði í lýðræðisþjóðfélagi að tengja pólitískt vald annars vegar og ábyrgð hins vegar. Mikilvægt er að tryggja að sá sem tekur pólitíska ákvörðun þurfi jafnan að standa reikningsskil gerða sinna. Þetta á ekki síst við um ákvarðanir um kjaramál sem eru pólitísk í eðli sínu. Þegar kjaramál eru annars vegar er enginn endanlegur sannleikur til. Þar eru aðeins skoðanir og viðhorf. Í þeim undantekningartilvikum þar sem því verður ekki við komið að stéttarfélög semji um kjörin er nauðsynlegt að tryggja að pólitískt ábyrgur aðili standi að baki öllum ákvörðunum; hann standi og falli með gerðum sínum í þessu efni sem öðru. Þegar lögin um Kjaradóm og kjaranefnd voru endurskoðuð árið 1992 mótmæltu samtök opinberra starfsmanna og bentu á að þau væru fylgjandi því fyrirkomulagi sem væri við lýði annars staðar á Norðurlöndum þar sem launakjör réðust almennt í kjarasamningum en laun ráðherra, alþingismanna og hæstaréttardómara með lögum. Hér er lagt til að farið sé eftir þessu áliti. Síðan verði það þingsins að taka kjaramál ráðherra, dómara og æðstu stjórnenda, svo og alþingismanna, til endurskoðunar í samræmi við þá launastefnu sem meiri hluti Alþingis hefur tekið þátt í að knýja fram gagnvart almennu launafólki í landinu. Í þeirri endurskoðun verði einnig tekið á starfskjörum og séð til þess að alþingismenn sæti sömu skattalegri meðferð og aðrir landsmenn.`` Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa þessa framsögu lengri en aðeins árétta að ég tel að sú umræða sem hefur farið fram í dag um kjör og starfskostnað alþingismanna sé dæmigerð fyrir umræðu þar sem menn eru að reyna að taka á afleiðingum í stað þess að ráðast að rótum vandans. Ég tel að við þurfum að gera róttæka breytingu á skipan þessara mála. Ég tel að við séum komin í óefni. Við erum búin að hnýta harðan rembihnút sem okkur ber að leysa og ég tel að þessi tillaga sem hér er sett fram geti stuðlað að því að svo verði.

Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð út af þessari þáltill. Hv. þm. Ögmundur Jónasson lýsti þeirri skoðun sinni hér í umræðum í vor að hann vildi frekar fara þá leið að Alþingi ákvarðaði sjálft sín laun og tæki hina pólitísku ábyrgð. En ég var að velta fyrir mér ákveðnu framkvæmdaatriði varðandi þessa tillögu, ef maður gæfi sér það að það væri meiri hluti á hinu háa Alþingi til þess að breyta nú til og fara aftur inn á þá braut sem hér var farin á árunum áður þegar Alþingi úrskurðaði sjálft um sín laun og allt varð vitlaust hvert einasta skipti sem það ákvað eitthvað, rétt eins og verður nú þegar Kjaradómur á í hlut. Það sem ég var nú að velta fyrir mér var það ef Alþingi færi að úrskurða um laun þeirra sem Kjaradómur úrskurðar um nú, hvort það stríði ekki gegn stjórnarskránni. Og þá verður mér hugsað til dómara, hæstaréttardómara. Samræmist það stjórnarskránni og kenningunni um þrískiptingu ríkisvaldsins, ef Alþingi færi að ákvarða laun hæstaréttardómara og dómara, auk þess að ákveða sín eigin laun? Nú veit ég ekki hvernig þeim málum var háttað áður en Kjaradómur kom til sögunnar, hverjir það voru sem ákváðu laun hæstaréttardómara og sem sagt annarra dómara í landinu, vegna þess að það er auðvitað grundvallarhluti af skipan okkar stjórnkerfis að dómsvaldið skuli vera óháð og það er hlutverk Alþingis að hafa eftirlit bæði með dómsvaldinu og framkvæmdarvaldinu og auðvitað dómsvaldins að fylgjast með því að löggjafinn og framkvæmdarvaldið fari að lögum og rétti. En ég velti því fyrir mér hvort þetta gangi upp með þessum hætti. Ég dreg það stórlega í efa. Ég held að það sé vissulega ástæða til þess að fá fram þessa umræðu sem hér er verið að vekja með þessari tillögu og að fara í gegnum það hvernig með þessi mál skuli farið, en ég held þó að ef ekki er hægt að fela nokkuð óháðum dómstóli að fara með þessi mál, þá veit ég nú ekki hverjum á að fela þetta. Ég held að það yrði alla vega eins og staðan er núna, að þá væri það nánast óbærilegt fyrir Alþingi að eiga að bera ábyrgð á sínum launahækkunum. Ég veit ekki með hvílíkum ósköpum það myndi enda, en þannig er tilhögunin í mörgum ríkjum. Það er þannig t.d. í Englandi. Þar er það þingið sjálft sem að ákveður sín laun og við höfum verið að lesa um það í blöðum að undanförnu að þýska þingið hefur verið að taka ákvarðanir um launahækkanir til þýskra þingmanna, sem mér skilst nú reyndar samkvæmt síðustu fréttum að efri deild þar væri að fella eða væri búin að fella. Ég vildi einungis vekja máls á þessu atriði vegna þess að það er ekkert einfalt hvernig með þessi mál skuli farið og þetta er ekki bara spurning um hina pólitísku ábyrgð og hver eigi að bera hana. Ég er í sjálfu sér sammála þeirri hugsun að auðvitað á Alþingi að bera þarna ákveðna ábyrgð eins og að það auðvitað gerir. Það auðvitað ber ábyrgð á þessum málum. En hvaða aðrar leiðir eru færar í þessu máli það treysti ég mér ekki til að segja um á þessari stundu, en það er virkilega ástæða til þess að skoða þær leiðir sem að önnur þing hafa farið.

Herra forseti. Hér er hreyft stóru máli og hefði af ýmsum ástæðum verið æskilegt að þingmenn hefðu haft betri tíma til að skoða það áður en það var tekið til umræðu. Enda þótt hv. þm. Ögmundur Jónasson hafi greint frá skoðun sinni og stefnu þeirra samtaka sem hann veitir forustu í vor, þá er ekki þar með sagt að það hafi endilega vakið menn til þeirrar umhugsunar að þeir væru tilbúnir til þess að tjá sig um málið svo viðhlítandi sé með svo stuttum fyrirvara. Það kom fram í umræðum um frv. um þingfararkaup í vor, að við þingmenn Þjóðvaka erum á því að Kjaradómur eigi að sjá um alla þætti launagreiðslna alþingismanna, þ.e. að kjör alþingismanna eigi öll að ráðast á einum stað. Ég held að sú umræða sem hér hefur farið fram í dag undirstriki í rauninni mikilvægi þess að það sé ekki um skörun að ræða, að það sé alveg ljóst þegar ákvarðanir um launakjör alþingismanna eru teknar að menn hafi allt sem þarf að hafa uppi á borði hjá sér og með þeim hætti verði a.m.k. meiri skynsemi í málinu og minni ástæða til tortryggni. Varðandi dómstólinn og eins og hér er rakið í grg., að Alþingi hafi þurft að taka aftur ákvarðanir hans, þá starfar dómstóllinn auðvitað eftir þeirri löggjöf sem hér er sett og Alþingi verður þá einfaldlega að setja það skýra löggjöf að dómstóllinn geti dæmt eftir henni svo ásættanlegt sé. Auðvitað koma alltaf upp atvik þar sem menn geta vefengt forsendur eins og gert er núna, en því skýrari sem löggjöfin er þeim mun einfaldara ætti þetta mál að vera. Og þar sem Alþingi ber ábyrgð á þeirri löggjöf sem hér er sett þá hlýtur Alþingi jafnframt að bera óbeina ábyrgð á þeirri niðurstöðu sem dómstóllinn kemst að. Umræða um þetta mál er vissulega þörf og ég hefði kosið, eins og ég sagði hér í upphafi, að við hefðum haft betri tíma til þess að fara í umræðu um þetta mál. Þó að ég sé ekki sammála þeirri tillögu sem hér liggur fyrir, vegna þess að niðurstaða okkar er sú, að minnsta kosti áður en ítarleg umræða hefur þá farið fram, að launin eigi að vera á einum stað og það sé hjá Kjaradómi, þá hefði þessi umræða verið afskaplega þörf sem hluti af umfjöllun um launamál alþingismanna og þá ekki síður ein og sér. Herra forseti. Hafi ég verið á þeirri skoðun fyrir að Kjaradómur ætti að sjá um laun alþingismanna þá hef ég sannfærst enn frekar um það eftir að úrskurður forsn. var birtur og eftir að hafa upplifað þá umfjöllun og þá meðferð á málinu sem síðan hefur orðið. Ég held að það sé afskaplega óæskilegt að alþingismenn, sem þurfa að takast á við mörg og flókin verkefni, þurfi að vera vikum saman uppteknir af sínum eigin kjaramálum.

Hæstvirtur forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð til viðbótar þeim sem að ég hafði hér áðan þegar ég fylgdi tillögu minni úr hlaði. Það er rétt sem hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir benti á, að á sínum tíma voru launakjör alþingismanna ákvörðuð með lögum og þá varð allt vitlaust. Og enn hefur allt orðið vitlaust. Þess vegna fundu menn upp þetta snjallræði að búa til Kjaradóm, sem er svona afsökun úti í bæ. Það hefur nú verið spurt af öðru tilefni reyndar hvort það sé til nokkuð sem heitir að vera óháður. Alla vega er ég viss um að það er ekki til neitt sem heitir óháður dómstóll af þessu tagi. Það hefur komið á daginn að ákvarðanir Kjaradóms hafa gengið þvert á almenna launastefnu í landinu á undanförnum árum. Viðbrögð stjórnvalda hafa verið með ólíkum hætti. Eitt sinn sagði hæstv. forsrh. þegar hæstaréttardómurum var úthlutað litlum 100.000 kr. kjarabótum, að hann deildi ekki við dómarann. Í annað skipti voru sett lög á Kjaradóm. Nú er talað um það í blöðum að ríkisstjórnin íhugi eða öllu heldur hæstv. forsrh., að hann sé að velta því fyrir sér hvort til greina komi að láta eitthvað af þeim kjarabótum sem Kjaradómur hefur úrskurðað ekki koma til framkvæmda um næstu áramót. Hæstv. forsrh. er að velta þessu fyrir sér.  Ég er að rifja þetta upp til að benda á í hvílíkt óefni þessi mál eru komin. Síðan erum við búin að ræða það í allan dag hvað séu laun og hvað séu ekki laun. Það er búið að benda á að þingflokksformenn hafi fengið launahækkun hér sl. vor. Aðrir segja að þetta sé ekki launahækkun, þetta sé starfskostnaður.  Þess vegna er ég að leggja til róttæka breytingu á þessum málum. Við tölum um það að þingið eigi ekki að bera ábyrgð á eigin launakjörum. Ég er að segja að menn eigi að axla ábyrgð af þeim ákvörðunum sem þeir taka og það er engin lausn á þeim málum að búa til einhverja vélræna formúlu eins og menn vilja negla inn í starfsreglur Kjaradóms og segja síðan: Þetta kom mér ekkert við. Auðvitað kemur það okkur öllum við hvernig þessum málum er skipað og þegar allt kemur til alls þá berum við öll sameiginlega ábyrgð á mönnum, á hæstv. ríkisstjórn, sem semur við tugþúsundir eintaklinga og skapar öðrum tugþúsundum starfskjör og lífsskilyrði í landinu. Þess vegna er ég að segja: Við eigum að taka ábyrgð á þeirri stefnu sem knúin er fram gagnvart launafólki í landinu, almenningi í landinu og við eigum að ganga alla leið, að standa reikningsskil gerða okkar alla leið og ekki búa til einhverja ódýra afsökun úti í bæ hverju nafni sem hún kann að nefnast.

Herra forseti. Ég get alveg sagt út af fyrir sig að mér finnst sú hugsun sem hv. þm. reifar vera heldur geðfelld. Að þingmenn eigi að bera ábyrgð á þessu sjálfir. En þegar maður les sér til um þær umræður sem hafa átt sér stað þegar að sá veruleiki var, þegar þingmenn báru ábyrgð á þessu sjálfir, þá verður maður hikandi vegna þess að gagnrýnin í þjóðfélaginu var gríðarlega mikil á það kerfi. Þar væru menn dómarar í eigin sök og hversu góðir og réttsýnir menn sem þeir væru þá gerðist það um þá eins og alla aðra, að þeim færi ekki vel að vera dómarar í eigin sök. Sú hugsun sem hv. þm. reifar hins vegar fellur vel að minni hugmyndafræði um að menn eigi að bera ábyrgð sjálfir á öllum slíkum gjörðum. Við sjáum Kjaradóm. Í Kjaradómi reynum við að setja lög og reglur um það með hvaða hætti hann eigi að vinna. Eftir að Kjaradómur hefur fellt úrskurð sinn þurfum við að gá hvort þeir hafa farið nákvæmlega að þessum lögum. Þá tölum við rétt eins og lögin séu svo skýr og glögg að við þyrftum engan Kjaradóm, skrifstofan gæti fært þetta út. Ef lögin eru svo skýr og glögg að það þurfi ekkert mat þurfum við engan Kjaradóm, þá mundi skrifstofan færa þetta út. En það verður alltaf mat og þá lendum við í vandræðunum. Þá kemur upp þessi ólga í þjóðfélaginu. En varðandi það sem ég sagði að menn deildu ekki við dómara þá hygg ég að ég hafi verið að svara þá þegar Hæstiréttur skrifaði mér á sínum tíma bréf sem forsrh. og fól mér eins og það var orðað eða nokkurn veginn efnislega a.m.k., að skaffa peninga til að borga þá yfirvinnu sem þeir ættu inni lögum samkvæmt. Þá hugsaði ég með mér --- þó að ég hafi nú lokið mínu lögfræðiprófi 1976 og búinn að gleyma mörgu af því sem ég lærði þá og veit ekki hversu vel ég lærði það þá --- að ég ætla ekki að segja að Hæstiréttur hafi minna vit á þessu en ég svo ég tók mið af því. En kannski hefur meira að segja Hæstiréttur ekki verið góður dómari í eigin sök þá.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara í langa umræðu um þetta mál. Ég hef á tilfinningunni að við séum að gera mjög einfalt mál flókið. Það er ekki mjög flókið þegar verið er að stimpla inn í launataxtana almennt þær kjarabætur sem samið er um á milli fjmrn. og almenns launafólks sem starfar á vegum ríkisins. Og það er ekkert flókið að stimpla þær sömu breytingar inn í launataxta þingmanna. Það eina sem ég er að óska eftir að menn geri er að reyna að vera sjálfum sér samkvæmir. Ég vil meina að hæstv. ríkisstjórn sé ekki sjálfri sér samkvæm í þeirri kjarastefnu sem hún þröngvar upp á almenning í landinu og því sem hún lætur viðgangast gagnvart sjálfri sér, hæstv. ráðherrum, alþingismönnum, embættismönnum, dómurum sem hafa fengið stimplað inn í sín launaumslög og inn í sín kjör tugþúsundir króna á sama tíma og öðrum hefur verið skammtað úr hnefa. Þetta er mergurinn málsins. Þetta er mjög einfalt mál.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 118/1993, um félagslega aðstoð. Eins og kom fram í máli mínu fyrr í dag þar sem ég fór fram á að þetta mál yrði tekið fyrir með afbrigðum í dag er svo komið að þegar lög um almannatryggingar, nr. 67/1971, voru tekin til umræðu árið 1993 um jólaleytið og þeim skipt upp í tvenn lög, lög um almannatryggingar og lög um félagslega aðstoð, tel ég að mistök hafi orðið í þinginu þegar grein um endurhæfingarlífeyri var færð yfir lög um félagslega aðstoð. Í athugasemdum um einstakar greinar frv. um félagslega aðstoð sem kom fyrir þingið var sagt svo um 8. gr. sem er grein um endurhæfingarlífeyri að hún væri að öllu leyti samhljóða 2. mgr. 12. gr. laga um almannatryggingar. Það var sem sagt verið að færa grein um endurhæfingarlífeyri í heilu lagi yfir í félagslega aðstoð. Síðan hefur komið á daginn að hluti úr setningu hefur fallið út úr greininni sem gerir það að verkum að þeir sem eru í endurhæfingu eftir slys eða sjúkdóm fá verulega skertar bótagreiðslur frá Tryggingastofnun miðað við þessa lagagrein. Núna 1. okt. kom fram úrskurður heilbr.- og trrn. um að þessi lagagrein skuli vera túlkuð til hins ýtrasta þannig að sá sem er í viðurkenndri endurhæfingu skuli einungis njóta tekjutryggingar og grunnlífeyris. Það þýðir að sá sem er í endurhæfingu eftir slys eða sjúkdóm, jafnvel inni á sjúkrastofnun, t.d. inni á Grensásdeild eða á Reykjalundi, fær grunnlífeyri sem er 12.921 kr. og tekjutryggingu 24.439 kr. Þetta er óháð því hvort hann sé með börn á framfæri, hvort hann beri kostnað af því að hann er fatlaður og ætti að öðrum kosti rétt á bensínstyrk. Hann fær ekki uppbót ef hann þarfnast umönnunar o.s.frv. Fyrir 1. okt. sl. áttu þeir sem voru í endurhæfingu á þennan hátt rétt á sömu bótagreiðslum frá Tryggingastofnun og 75% öryrkjar. Þegar greinin um endurhæfingarlífeyri var sett inn í almannatryggingalögin frá 1989 þótti þetta mikil réttarbót fyrir þá sem voru að reyna að ná aftur starfsorku eftir slys og sjúkdóma vegna þess að þessar bætur voru úrskurðaðar í stuttan tíma í einu, oftast þrjá mánuði og síðan áfram og aldrei lengur en í 18 mánuði. Sá sem fær endurhæfingarlífeyri getur líka verið inni á stofnun án þess að missa bætur en það geta 75% öryrkjar ekki því að þegar 75% öryrki er búinn að vera í fjóra mánuði inni á stofnun undanfarna 24 mánuði missir hann bæturnar sínar. Hann fær engar greiðslur en á kannski rétt á vasapeningum. Endurhæfingarlífeyrisþeginn heldur aftur á móti bótunum. Við þessa breytingu gerist það að þeim sem er í endurhæfingu er ætlað að lifa á rúmum 37 þús. kr. á mánuði, honum og fjölskyldu hans og börnum. Ef hann er með meðlagsgreiðslur koma meðlagsgreiðslurnar af fullum þunga á lífeyrisþegann fyrir hvert einasta barn. Með þeirri breytingu sem varð 1. okt. þarf hann að greiða fulla greiðslu fyrir læknisþjónustu. Hann þarf að borga fullt verð fyrir lyf og nýtur ekki þeirra hlunninda sem öryrkjar hafa. Sama gildir um öll hlunnindi sem tengd eru bótaflokkum. Ég get nefnt sem dæmi að hann þarf að borga afnotagjaldið af Ríkisútvarpinu, 2.000 kr. á mánuði sem hann hefði ekki þurft ef reglurnar hefðu gilt eins og þær voru fyrir 1. okt. því þá hefði hann sem umönnunarþurfi fengið uppbót vegna umönnunar. Hann hefði líka fengið bensínstyrk ef hann þarf að komast á milli og er hreyfihamlaður. Þessi réttur fellur niður núna 1. okt. Ég ætla að bera saman hvernig greinarnar voru, hvernig greinin um endurhæfingarlífeyri var í lögum nr. 67/1971 sem þingmenn töldu sig vera að samþykkja óbreytta um jólin 1993, 2. mgr. 12. gr. laga, um endurhæfingarlífeyri. Hún hljóðar svo: ,,Endurhæfingarlífeyrir skal nema sömu fjárhæð og elli- og örorkulífeyrir. Um tekjutryggingu og aðrar tengdar bætur fer eftir sömu reglum sem um elli- og örorkulífeyri. Sjúkrahúsvist í greiningar- og endurhæfingarskyni skerðir ekki bótagreiðslur.`` Þegar greinin er komin inn í lög um fjárhagslega aðstoð hljóðar hún svo: ,,Endurhæfingarlífeyrir skal nema sömu fjárhæð og grunnlífeyrir örorkulífeyris ásamt tekjutryggingu. Sjúkrahúsvist í greiningar- og endurhæfingarskyni skerðir ekki bótagreiðslur.`` Hér er hluti af setningu fallinn út og rétturinn til tengdra bóta ekki lengur inni í greininni. Þrátt fyrir það að þetta hafi verið samþykkt svona um jólin 1993 og lögin tóku gildi um áramót hefur framkvæmd laganna verið eins og eftir gömlu almannatryggingalögunum. Endurhæfingarlífeyrisþegar hafa haldið tengdum bótum enda eru það lágmarskupphæðir fyrir lífeyrisþega til þess geta framfleytt sér. Fyrir þá sem þekkja ekki almannatryggingakerfið þá er það brotið upp þannig að því er skipt niður í marga, litla bótaflokka þar sem sérstakar reglur gilda um hvern og einn. Það gerir fólki líka erfiðara fyrir að sækja um það sem það á rétt á því að það kerfi er orðið svo flókið. En með þessari breytingu er ég sannfærð um að þingmönnum hafi orðið á mistök og ef einhverjir þingmenn eru hér í salnum, sem sátu á þingi 1993 og telja sig hafa ætlað að skerða þennan hóp, oftast ungt fólk sem lent hefur í slysum eða lent hefur í sjúkdómum og er í endurhæfingu, vil ég að að þeir gefi sig fram hér. Var það meiningin með lögunum 1993 að skerða þessa lífeyrisþega niður í 37 þús. kr. á mánuði og láta þá ekki njóta barnalífeyris ef þeir eru með börn á framfæri? Var það meiningin? Mér þætti fróðlegt að heyra það frá þeim þingmönnum sem sátu á þingi 1993 en ég sé að þeir eru ekki margir hér í salnum. Með þeirri breytingu sem lögð er til núna er verið að vísa þessum hópi beint á félagsmálastofnanir, fólki sem er að reyna að ná starfsgetu sinni aftur, komast aftur út í samfélagið til þess að sjá fjölskyldu sinni farborða, það er verið að vísa þeim á sveitarfélögin. Ég vil benda á að það er enginn sparnaður í svona vinnubrögðum. Þó það sé kannski sparnaður tímabundið fyrir heilbrigðiskerfið er það aukinn kostnaður i félagslega kerfinu á móti. Ég hef verið spurð að því varðandi þetta mál hvers vegna er fólk bara ekki metið beint á 75% örorku. Er það ekki eina rétta leiðin? Það er hvort eð er óvinnufært. Menn vita hvernig það er að fá framan í sig eftir að vera búinn að vera veikur eða slasaður að maður er metinn 75% öryrki og það er yfirleitt gert í tvö ár. Það hefur oft haft þau áhrif að fólk gefst upp og það heldur áfram að vera á 75% örorkunni. Það hefur verið kannað í Tryggingastofnun að þeir sem eru metnir á 75% örorku eru áfram á örorkunni. Aftur á móti fara þeir sem eru metnir á endurhæfingarlífeyri frekar út af bótakefinu og út í samfélagið aftur. Það hefur sýnt sig. Mér er spurn: Hver ákvað að nota þessa glufu í kerfinu til að spara? Ég trúi því ekki að það hafi verið gert af ásetningi. Það þarf auðvitað að svara þessu. Ég veit að heilbrrh. hafði ekki tök á að koma hér til þess að svara þessari spurningu. En ég er með bréf þar sem kemur fram að það er ákvörðun hæstv. heilbrrh., sem er því miður ekki hér til þess að svara, þar sem það er ákvörðun ráðuneytisins að þessi hópur skuli ekki njóta nema grunnlífeyris og tekjutryggingar eftir 1. okt., 37 þús. kr. Það væri fróðlegt að fá svör við þessu. Það er annað sem ég vil leggja áherslu á. Þetta kom til framkvæmda 1. okt. sl. og þeim sem hafa verið metnir á endurhæfingarlífeyri eftir það hefur verið synjað um tengdar bætur. Því fólki hefur verið synjað sem hefur verið metið eftir það. Þess vegna er mjög mikilvægt að þetta mál verði afgreitt fljótt þannig að þetta fólk fái réttarbætur, fái þá aðstoð úr velferðarkerfinu sem velferðarkerfið ætlaðist til þegar reglurnar voru settar og þingmenn töldu sig samþykkja óbreytt þegar lögin um félagslega aðstoð voru tekin til afgreiðslu eina jólanóttina fyrir tveimur árum. Það kom fram í máli manna áðan um launakjörin að lífeyrisþegar eru ekki of sælir af þeim launum sem þeim eru ætluð úr tryggingakerfinu. Meðan almennir launamenn á vinnumarkaði hafa hækkað um marga tugi prósentna frá 1989 kom fram að lífeyrisþegar hafa aðeins hækkað um 35% varðandi grunnlífeyri og tekjutryggingu. Er ekki nóg að þurfa að takast á við það að reyna að ná starfsþreki aftur eftir áfall eða slys og veikindi þó að maður þurfi ekki að fara bónleið til sveitarfélagsins til þess að fá framfærslu fyrir sig og fjölskyldu sína? Mér finnst þetta vera mikið sanngirnismál sem þarf að leiðrétta fyrir 1. nóv. og að þessir einstaklingar fái það sem þeir ættu að eiga rétt á eftir það. Við erum að flýta í gegn málum um launakjör þingmanna. Þetta mál er ekki síður mikilvægt. Þingmenn lifa alveg af sínum launum en fólk sem lendir í þessu getur ekki séð sér og sínum farborða með 37 þús. kr., það vitum við öll. Þingmenn ættu að geta sett sig í spor þessa fólks. Mér finnst það vera að ráðast á garðinn þar sem hann er lægstur að spara á þessum hópi sem allra minnst má sín í samfélaginu. Ég trúi því ekki að það hafi verið vilji nokkurs einasta þingmanns. Ég krefst þess að málið verði tekið fyrir í þinginu og afgreitt áður en við förum í þinghlé í næstu viku þannig að þessi leiðrétting geti komið til endurhæfingarlífeyrisþega strax 1. nóv.

Herra forseti. Eins og hefur komið fram í dag hefur hæstv. heilbrrh. fjarvistarleyfi og er upptekinn við störf í kjördæmi sínu. Mér þykir nokkuð sérkennilegt að hv. þm. skuli endilega hafa viljað taka málið á dagskrá að hæstv. ráðherra fjarstöddum en það er nú þegar gert og hún hefur mælt fyrir málinu. Mér fannst hún tala í nokkrum ásökunartón og ég veit ekki hvern hún var að ásaka sérstaklega. Ég vona að það hafi ekki verið hæstv. heilbrrh. því að hún hefur látið koma fram í fréttum nú um helgina þegar þetta mál varð að fréttaefni að hún mundi strax fara að vinna í málinu og láta athuga í heilbr.- og trmrn. hvað þarna hafi gerst og hvort þarna sé ekki um mistök að ræða sem þurfi að leiðrétta og gekk það langt að hún talaði um að mæta hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur jafnvel á miðri leið og sýndi þannig mikinn samstarfsvilja við hv. þm. um það að taka á þessum málum. En ég hef náð símasambandi við hæstv. ráðherra meðan hv. þm. mælti fyrir þessu máli og hún hefur tjáð mér að þegar sé hafin vinna í ráðuneytinu til þess að koma þarna á bótum og leiðréttingum þannig að ég held að það sé ekki áhyggjuefni að það verði ekki unnið af heilindum í því að finna úrbætur sem séu ásættanlegar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur fyrir orð hennar og fagna því ef vinna er farin af stað í ráðuneytinu til þess að leiðrétta þessi mistök. Ég vil að það komi fram, vegna orða hennar, að ástæðan fyrir því að ég ákvað að mæla fyrir þessu frv. nú er að það hefði ekki fengist tekið á dagskrá fyrir þinghlé í næstu viku nema það yrði mælt fyrir því núna þannig að ef þetta ætti að verða að lögum fyrir 1. nóv. eru síðustu forvöð að taka málið fyrir. Varðandi það að hæstv. heilbrrh. sé tilbúinn að mæta þeirri sem hér stendur á miðri leið í þessu máli þá er engin mið leið í málinu. Það er bara þannig. Það er engin mið leið. Það þarf lagabreytingu til að leiðrétta þessi mistök þannig að það fólk sem á hvað bágast, sem er í endurhæfingu vegna slysa og sjúkdóma, fái sömu fyrirgreiðslu og 75% öryrkjar frá Tryggingastofnun ríkisins og það þarf lagabreytingu því að það féll út setningin þar sem þessi réttur var fyrir hendi úr lögunum 1993. Ég fagna því mjög ef hæstv. heilbrrh. er tilbúinn að leiðrétta þetta. En ég ítreka að það þarf lagabreytingu og það þarf að leiðrétta kjör þessa fólks fyrir 1. nóv. Þessi mál þola enga bið. Þeim er þannig háttað. Ég efast ekki um að hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir getur skilið það og sett sig í spor þess fólks sem lendir í þessu núna og fær ekki þessar greiðslur eftir 1. okt.