Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sjútvn. hefur haft þetta mál til athugunar, og ég held ég megi segja, að n. öll sé sammála um efni frv. í aðalatriðum og að með því sé stefnt í rétta átt. Það hefur verið gerð tilraun með að sameina tvær leiðir - samninga- og löggjafarleiðina. Gert er ráð fyrir, að sett verði reglugerð um stærð landhelginnar, en að henni verði ekki beitt gegn þeim þjóðum, sem við eigum mest saman við að sælda, heldur verði samið við þær. N. er á einu máli um að mæla með frv. í heild sinni. Hún hefur einnig orðið sammála um að flytja litla brtt. þess efnis, að aftan við 1. málsl. 1. gr. bætist: enda verði friðun fiskstofnsins á engan hátt rýrð frá því, sem verið hefur. Eins og frv. er nú, er það lagt í vald sjútvmrh,. hvernig friðuninni er hagað, og því hugsanlegt, að hún yrði rýrð frá því, sem nú er. Til þess að taka af allan vafa um, að þetta sé ekki ætlunin, þá hefur n. borið fram þessa brtt., enda þótt nm. séu flestir þeirrar skoðunar, að ekki sé mikil hætta á. að sjútvmrh. mundi nokkurn tíma setja reglugerð, sem rýrði friðun landhelginnar frá því, sem nú er. Brtt. er þó a.m.k. skaðlaus, og sá, sem mest hefur unnið að undirbúningi þessa máls, hefur fallizt á hana. Ég orðlengi þetta ekki frekar og vona, að hv. 6. landsk. geri hér grein fyrir þeirri sérstöðu, sem hann hefur til málsins.



Herra forseti. Þetta mál, sem hér liggur fyrir á þskj. 470, er sérstaks eðlis að tvennu leyti. fyrst og fremst vegna þess, hve þýðingarmikið það væri fyrir landsbyggðina, ef hægt yrði að fá fram rýmkun á landhelginni, eins og tilætlunin er með frv., og hins vegar vegna þess, hve mál þetta er viðkvæmt og vandmeðfarið. Það hefði því verið æskilegt, að þetta mál hefði verið undirbúið svo, að ekki þurfi að verða harðvítugar deilur um það hér í þinginu, og helzt, að hægt væri að afgreiða þó án þess að kæmi til mikils ágreinings milli flokka. Þetta hefur nú orðið þannig, að málið hefur að vísu komið til umræðna í utanrmn., en að því er ég bezt veit, hafa þó ekki verið gerðar alvarlegar tilraunir til þess að samræma sjónarmiðin þar, og frv. er flutt af hæstv. ríkisstj. án tillits til breytinga. sem óskað var eftir í utanrmn. Auk þess er það flutt á allra seinustu dögum þingsins, þegar annríki er svo mikið, að nm. hafa mjög takmarkaðan tíma, – í sjútvn. hefur aðeins verið drepið á það á tveimur fundum, og það er loks afgreitt, ekki á fundi, heldur utan fundar og án þess að sannprófað hafi verið í n., hvort hægt væri að fá samkomulag. Ég hef því orðið að flytja sérálit einn á þskj. 617. En ég tel það alls ekki fullreynt, að ekki hefði náðst samkomulag í n. um samhljóða afgreiðslu, ef tími og tækifæri hefði verið fyrir hendi. Um það er ekki sérstaklega að sakast af minni hálfu, en ég hefði talið miklu ákjósanlegra, að reynt hefði verið að fá fullt samkomulag, og hefði þá mátt vænta meiri árangurs af þeirri lagasetningu, sem hér er stofnað til. Það má segja, að þetta frv. feli í sér nokkuð óvanalega afgreiðslu á stóru máli, því að með 1. gr. gefur Alþ., sem löggjafarvaldið hefur, einu ráðuneyti fullt vald til að ákveða það, sem venjulega er gert með lögum, sem sé takmark verndarsvæðanna umhverfis landið, og ekki einasta það, heldur og vald til að setja allar reglur, sem eigi að gilda til verndar þessum svæðum. Það liggur í augum uppi, að hinn eðlilegi og venjulegi háttur á þessu er sá, að þingið sjálft setji lög um annað eins og þetta - ákveði sjálft stærð verndarsvæðanna umhverfis landið og ekki síður hitt, sem alltaf hefur verið venja, að reglur um þessa verndun séu settar af Alþ. Ég hef við þær umr., sem farið hafa fram í sjútvn. talið rétt að veita stj. takmarkaða heimild til að ákveða takmörk verndarsvæðanna, en vildi ekki fallast á, að ráðuneytinu væri gefin þessi heimild nema með fyrirvara, sem meiri hl. n. hefur gengizt inn á að flytja og frsm. gat um áðan. Þar sem hann er góður lögfræðingur og túlkar þetta þannig, er sá skilningur efalaust réttur, og ég vænti þess, að stj. fallist á það, að eftir að þessu hefur verið bætt inn í gr., hafi stj. ekki heimild til að rýra l. um fiskveiðar í landhelgi. Það gæti þó verið betra, að þessu væri bætt inn eftir 2. málsl. í staðinn fyrir 1. Málsl. Það er eðlilegra og tæki þá til hvors tveggja. Ég er viss um, að ef þetta hefði verið rætt í n., hefði n. fallizt á það, því að það fer betur, og efnislega er breyt. engin samkvæmt skilningi hv. frsm. En þótt ráðuneytinu sé samkvæmt 1. gr. I. fengin þessi heimild, þá felur 2. gr. I. í sér ákvæði um. að takmörk og vernd fiskimiðanna sé komin undir milliríkjasamningum. Í grg. er vísað til samninga við Danmörk og Bretland og alþjóðasamninga um möskvastærð. Ef Ísland er þjóðréttarlega bundið á þennan hátt, þá er ekki nema rétt, að það sé tekið fram, en ég gef ekki fallizt á, að þetta gildi um samninga hér eftir, þ.e.a.s. að stj. hafi heimild til að gera samninga, er upphefja samninga og l. þau, er nú gilda til verndar fiskimiðunum. Fræðilega er ekki hægt að neita því, að stj. geti gert slíka samninga samkvæmt ákvæðum þessarar gr. Því er haldið fram, að þótt þetta ákvæði standi, muni engin stj. gera slíka samninga, en þessu ákvæði svipar þó nokkuð til hins fyrra. Ég skal ekki lengja umr. mikið í sambandi við þetta. en það er vitað, að áður hefur verið sótt fast á um ívilnanir og er enn, t.d. hvað síldveiðarnar snertir. Það er líklegt, að fastara verði sótt á í þessum efnum, ef stj. hefur fengið heimild til að gera slíka samninga. Það er því enginn skaði skeður, þó að þetta sé fellt burt, og engin nauðsyn til að hafa það í l. Vegna þess að ég tel heimildina óþarfa, vil ég ekki fallast á hana og Legg áherzlu á, að 2. brtt. mín á þskj. 617 verði samþ. Ef brtt. mín nær ekki fram að ganga, mun ég greiða atkv. móti 2. gr. Ég skal svo ekki gefa frekari tilefni til deilna um málið. Ég viðurkenni meginefni frv. um að færa út landhelgina, það er svo þýðingarmikið, að nauðsyn er, að það nái fram að ganga, en ég tel, að stj. eigi að gæta þess, að ekki sé ástæða til tortryggni af hálfu Alþ. í sambandi við afgreiðslu málsins. Bezt er, að samkomulag geti orðið um málið, og ég vænti því þess, að d. fallist á brtt. mína á þskj. 617. Það væri bezt, ef hægt væri að skila málinu frá d. án ágreinings.



Ég vil þakka n. fyrir afgreiðslu þessa máls. Málið hefur verið rætt í utanrmn. og meiri hl. hennar fallizt á það, sömuleiðis sérfræðingar þeir í alþjóðarétti, sem starfað hafa hjá stj. Það kom þá til tals, að orðalagið yrði líkt því og greinir í brtt. n., ef komið gæti til mála, að einhver stj. notaði sér þessa heimild til þess að semja reglugerð, er færi í gagnstæða átt. en efni frv. er að stækka svæðið, en hið gagnstæða að minnka það. Sumum þótti þó ástæðulaust að gera ráð fyrir slíku, þar sem meginefni frv. er aukin og betri verndun en verið hefur áður. \ú hefur sjútvn. viljað taka af öll tvímæli í þessum efnum og leggur því til, að aftan við 1. málsl. 1. gr. bætist: enda verði friðun fiskstofnsins á engan hátt rýrð frá því, sem verið hefur. - Þegar svo er komið, get ég vel fallizt á það, svo að þetta verði óvefengjanlegt, og hef ekkert á móti því að ganga að breyttu orðalagi, en þá er þess líka að vænta, að ekki verði frekar um neina tortryggni að ræða. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta, en ég áleit nauðsynlegt að láta þetta koma fram. þótt við getum kannske ekki stigið risaskref í þessum málum, munum við stefna í rétta átt og ekki hrökkva aftur á bak. Ég tel, að hv. minni hl. skjóti fram hjá, einkum þegar reikna má með því, að brtt. meiri hl. verði samþ. Ég mun svo ekki ræða þetta mál frekar, nema sérstakt tilefni gefist til.



Það er ekki alveg rétt, að öllum óskum sé fullnægt og engin ósk,eða til tortryggni, ef brtt. á þskj. 613 við 1. gr. verður samþ. Í 1. gr. ætti að vísu að vera sæmilega frá þessu gengið samkvæmt þeim skilningi, sem í hana hefur verið lagður, en svo Kemur hitt, að 2. gr. upphefur ákvæði 1. gr., því að 1. gr. á ekki að framkvæma nema í samræmi við samninga við aðrar þjóðir. Framkvæmd 1. gr. fer því eftir síðari samningum, sem stj. hefur á sínu valdi. Brtt. við 1. gr. er því ekki fullnægjandi og kemur ekki í veg fyrir tortryggni. Það er því nauðsynlegt að fella úr þau orð í 2. gr., sem ég legg til.Ef það verður gert, er það tryggt, að umboð Alþ. verður ekki misnotað.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að óska þess, að 2. gr. verði borin upp sérstaklega.

Forseti (BSt): Ég mun verða við þessari ósk hv. 6. landsk. þm. 2. gr. samþ. með 14:3 atkv. 3.–4. gr. samþ. með 15 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 15 shlj. atkv.



Herra forseti. Þetta frv. hefur tekið þeim breyt. í hv. Nd., að bætt hefur verið nýrri gr. í frv., svo hljóðandi: „Heimilt er að ákveða í hafnarreglugerð, að skipagjöld skuli tryggð með lögveði í skipi, og gangi það veð í 2 ár fyrir samningsveðskuldum.“ - Sjútvn. hefur haft þetta til athugunar og er sammála um að leggja til, að gr. falli niður. Þannig er mál með vexti, að í hafnarl., eins og þau voru fyrir Reykjavík, var ákveðið að hafnargjöld skyldu tryggð með lögveði í skipum, en ekki til lengri tíma en eins árs. Ef nú ætti hins vegar að heimila að setja þetta ákvæði inn í hverja hafnarreglugerð á landinu og að þetta gildi til 2 ára, gæti slíkt valdið ýmsum erfiðleikum fyrir þá menn, sem hlut eiga að máli. Nm. eru því sammála um að fella þessa gr. niður, og vil ég því leyfa mér að leggja fram svo hljóðandi skrifl. brtt. við 3. gr. frv.: „Greinin falli niður.“

Forseti (BSt): Mér hefur borizt brtt. frá hv. sjútvn. Ed., og þarf fyrir henni tvöföld afbrigði, þar eð hún er of seint fram komin og skrifleg.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. tók fram, þá var ég ekki á fundi n. þegar þetta var rætt þar. Ég játa, að það er ekki annmarkalaust að tryggja þessi gjöld með lögveði í skipunum. Það er rétt hjá hv. þm. Barð., að hugsanlegt er að það valdi tapi og áþægindum, ef hafnargjöldin eru látin falla á skip. Hins vegar er þar um atvik að ræða, sem ekki skipta verulegu máli og eru þess eðlis, að eigendur skipanna ættu að geta tryggt sig gegn þeim. Hér er ekki um svo há gjöld að ræða, að þau skipti verulegu máli um veðhæfni skipa. En hitt liggur í augum uppi, að fyrir hafnarsjóðina er þetta allmikilsvert ákvæði, að þessar tekjur séu fulltryggðar, og í ýmsum tilfellum ætti það að vera hagræði fyrir skipin, að þau séu ekki stöðvuð, þótt þau eigi ógreidd gjöld, því að hafnirnar geta hindrað, að skipin fái afgreiðslu, með því að gera lögreglustjóra aðvart um, að þau eigi ógreidd gjöld, og eru þau þá ófrjáls ferða sinna, unz gjöldin eru greidd. Það er því visst hagræði fyrir skipin sjálf, að hafnargjöldin séu tryggð svona, og öryggi fyrir hafnirnar, og þegar þetta er athugað, þá finnst mér sannarlega ekki, að gallarnir séu svo veigamiklir, að ástæða sé til að hrekja frv. milli deilda, og ég mun því greiða atkv. á móti brtt.



Herra forseti. Ég vil benda á það, að frv. getur haft þau áhrif, að vanrækt verði að innkalla gjöldin fyrr en eftir dúk og disk eða þegar hafnarsjóðunum sýnist að senda inn kröfur til bankanna, og þetta er ekki veigalitið atriði á móti frv. Varðandi það, að þetta flýti fyrir afgreiðslu skipanna í höfn, vil ég benda á, að skipin hafa venjulega umboðsmann í höfn, sem hægt er að gera kröfu til, ef þau geta ekki greitt gjöldin, svo að það stöðvar skipin varla í höfn. Ég tel varhugavert að samþykkja þessa heimild og legg til að fella þetta ákvæði niður.



Herra forseti. Þetta frv. er endursent frá hv. Nd. Það var orðið mjög svo sæmilegt, eins og við í hv. d. vorum búnir að ganga frá því, en kemur nú aftur sýnu verra heldur en það fór héðan. Reyndar voru hér gerðar á því óþarfa breyt. varðandi óðalsjarðir, en þær máttu þó gjarnan vera til skýringar, og hef ég ekkert við þær að athuga. - En svo hefur þarna hálfgerð laundóttir hv. 1. þm. N-M. komizt inn í frv. í hv. Nd.

Hef ég ekki kannazt við hana?

, þ.e. 2. mgr. 4. gr., og þess vegna er nú frv. komið hingað aftur. Ég get sagt það strax, að í raun og veru skiptir það ekki svo miklu máli efnislega, hvort þessi gr. verður samþ. eða ekki, þar eð ég geri ráð fyrir því, að á næsta Alþ. verði erfðaréttarl. breytt þannig, að það hverfi alveg, sem þetta ákvæði nær til. En eins og ég hef áður sagt hér í hv. d., álít ég, að þessi breyt. stappi mjög nærri því að koma í bága við stjskr., og þar að auki á þetta ekkert skylt við þetta frv. um kauprétt á jörðum. Í frv. er aðeins talað um það, hverjir megi hafa forkaupsrétt á jörðum fyrir það verð, er seljandi þeirra getur fengið hæst fyrir þær á hverjum tíma, en þessi brtt. er þannig, að þeir, sem taka arf eftir fjarskylda arfleiðendur, eru skyldugir til þess, ef hlutaðeigandi hreppsn. fer fram á, að láta fasteignina eða jörðina af hendi - ekki fyrir það hæsta verð, sem kann að fást, heldur fyrir það verð, sem fasteignin hefur verið metin á. Slíkt væri svo fráleitt fyrirkomulag, að ég og hv. 2. þm. Árn. gátum ekki stillt okkur um að koma með brtt. um, að 2. mgr. 4. gr. falli niður, og er brtt. að finna á þskj. 521. Óska ég þess við hæstv. forseta, að um hana fari fram nafnakall.



Herra forseti. Það hefur aldrei verið nein launung á því, hverjir fluttu þessa brtt., svo að hér er ekki um neinn launkrakka að ræða, eins og hv. þm. Dal. komst svo smekklega að orði. Þessi brtt., sem komst inn í frv. í hv. Nd., en því miður féll með jöfnum atkv. hér í hv. d., fjallar um það, að hreppsn. eigi rétt á að fá keyptar jarðir, sem falla til útarfa við erfðir, á því verði, sem þær eru útlagðar erfingjum til arfs. Og sýslumönnum ber skylda til þess vegna erfðafjárskattsins að sjá um, að bú, sem falla til skipta, séu metin á réttu verði, en ríkissjóður ekki snuðaður með því að meta þær undir sannvirði. Sé þessa gætt, og það vona ég, að bæði sýslumaður Dalasýslu og aðrir sýslumenn geri, getur ekki verið um það að ræða, að erfingjar verði snuðaðir með því að láta hreppinn fá jörðina, ef hann óskar, með því verði, sem hún er lögð erfingjunum. Einmitt núna liggur fyrir eitt slíkt dæmi í Gullbringu- og Kjósarsýslu, sem sýslumaðurinn þar hefur með höndum. Er hér um að ræða jörð, sem metin er á 80 þús. kr. við skiptin, en þó ekki nema milli 10 og 20 þús. að fasteignamati. En þar sem þetta er eina jörðin, sem hægt er að byggja hafnarmannvirki á og hreppsn. vill því kaupa og er brýn nauðsyn á að fá, þá nota erfingjarnir, sem eru útarfar, sér tækifærið og vilja nú selja jörðina á miklu hærra verði heldur en hún er metin á við skiptin. Er þetta greinilegt dæmi um það, hver fjarstæða það er að láta útarfa hafa sjálfsvald í þessum efnum, þegar hreppnum, eins og í þessu tilfelli, er af þjóðfélagsástæðum brýn nauðsyn á að fá keypt landið. Ég vænti þess vegna, að hv. d. sjái sér fært að samþykk.ja frv. eins og það kom frá hv. Nd. og samþykkja ekki brtt. hv. þm. Dal. og hv. 2. þm. Árn. Vænti ég þess, að frv. fáist afgr. á þessu þ. Ég tel, að með því fáist mjög mikil réttarbót, og álít, að sá krógi, sem hv. þm. Dal. hefur hér skapað, því að þetta frv. er hans tilbúnaður, sé yfirleitt góður og því betri sem okkur heppnast að hreinsa fæðingarblettina af frv., og höfum við nú hreinsað tvo af því, svo að ég tel, að það sé nú það lýtalaust, að hægt sé að senda það út til almennings.



Herra forseti. - Ég kannast ekki við, að þessi hv. þm. hafi verið að þvo bletti af frv., hann var einmitt alltaf að bæta blettum við það, þótt þeir væru að vísu ekki mikið til skemmda, nema þessi eini, sem við neituðum hér í d. Ég þekki nú ekki hv. 1. þm. N-M. nema að frómheitum einum, en það mætti halda af síðustu ræðu hans, að hann hefði komizt í kast við dómara, svo æstur sem hann var í sinni síðustu ræðu út í dómara, en því er nú hins vegar þannig varið, að hafi nokkur maður fengizt við að virða lágt, þá er það einmitt þessi hv. þm., sem hefur verið í fasteignamatsn. ríkisins. Með þessu ákvæði hv. þm., ef að l. verður, er tekin upp allt önnur stefna heldur en gilt hefur. Áður mátti seljandinn bjóða út jarðir og sæta hæsta boði, sem hann fékk, en samkv. þessu ákvæði yrði farið eftir því, hvað lagt yrði út til arfs, sem í mörgum tilfellum gæti verið allt og lágt metið. Og eins og hv. þm. veit, framkvæma hreppstjórar þessar virðingar og hafa þar með sér votta og verða síðan að vera reiðubúnir að vinna eið að þessum málum.



Herra forseti. Ég vil aðeins benda hv. þm. Dal. á það, að fasteignamat hefur verið miðað við 65% af kostnaðarverði árið 1939 á mannvirkjum og húsum, og var þetta samþ. af þáverandi fjmrh., Jakob Möller. Það eina, sem Jakob Möller vildi ekki samþykkja, var matið á húsum í Reykjavík, en þar lækkaði hann mat fasteignamatsn. um 10%. Hv. þm. Dal. getur því sakfellt hann fyrir það, hvernig matið var ákveðið, ef honum finnst það of lágt.



Herra forseti. Eins og nál. ber með sér, voru allir nm. sammála um að mæla með því, að frv. verði samþ., og þarf ég ekki að orðlengja það. Það lá fyrir frá hv. flm. í Nd. allýtarleg grg. um nauðsyn þess fyrir Sauðárkrók að fá yfirráð yfir lóðum á þeim stað, sem gert er ráð fyrir í frv., en þorpið er nú lóðalaust. - Ég leyfi mér því fyrir hönd n. að mæla með því, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Sjútvn. hefur athugað frv. þetta. Hér er aðeins um leiðréttingu að ræða, og n. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt, eins og fram kemur í nál. á þskj. 615.



Herra forseti. Þetta frv. er borið fram af hv. þm. Ak. og hefur gengið gegnum hv. Nd. Nú er ráðgert mjög að draga saman rekstur ríkisins og spara á honum, en þó er nú þetta frv. um að fjölga um einn embættismann. En það er nú þannig, að eftir því sem fólkinu fjölgar í landinu og flyzt til, er oft og tíðum ekki hægt að komast hjá því að fjölga embættismönnum á vissum stöðum. Og þannig er það um prestana. Prestaköllin hafa mjög verið færð saman á seinni árum. Ég hygg, að prestar séu orðnir um helmingi færri en þeir voru fyrir nokkrum áratugum. En þó hefur orðið að fjölga þeim þar, sem fólkið hefur þyrpzt mest saman. Nú er það svo um Akureyri, að það er talið af kunnugum, t.d. söfnuðinum sjálfum og héraðsfundi Eyjafjarðarprófastsdæmis, að það sé ofvaxið einum presti að þjóna þessu prestakalli. Á síðasta manntali voru í prestakallinu 7258 íbúar, þar af 6611 í Akureyrarbæ, auk dvalarfólks, sem jafnan er margt á Akureyri yfir veturinn. Nú ber að játa, að íbúatalan ein gefur ekki til kynna, að Akureyrarprestur hafi meira starf heldur en þjóðkirkjuprestarnir í Reykjavík, því að þetta er ekki hærri tala en kemur á hvern þeirra. En það er ekki öll sagan sögð með íbúatölunni. Fyrir utan Akureyrarkirkju þarf Akureyrarprestur að þjóna Lögmannshlíðarkirkju, sem er uppi undir fjalli nokkuð fyrir utan Akureyri og ekki góður vegur þangað. En þessi gamla kirkja er nú á stað, þar sem hún er ekki sem bezt sett nú orðið. Fáir bæir eru nú kringum Lögmannshlið, aðallega norðan við, sem eiga verulega hægt um að sækja kirkjuna. En niðri við sjó, töluvert langt frá Lögmannshlíð, er vaxið fjölmennt þorp. Og þar er engin kirkja. Nú er það svo, að íbúar Glerárþorps sækja lítið kirkju í Lögmannshlíð. Þess vegna hefur það verið svo undanfarið, að Glerárþorp heyrir undir Akureyrarprest og hann hefur haldið þar guðsþjónustur. Er það óhjákvæmilegt, ef þeir menn eiga að hafa prestsþjónustu. Þess vegna má líta svo á, að sóknirnar séu raunverulega þrjár, sem Akureyrarprestur hefur að þjóna. Þegar þessa er gætt og einnig hins, hve mannfjöldinn er mikill, held ég flestum verði skiljanlegt, að þetta er ofvaxið einum manni. Sem stendur mundi ekki verða mikill útgjaldaauki að þessari breyt., því að eftir því, sem ég bezt veit, hefur Akureyrarprestur nú styrk til þess af almannafé að halda aðstoðarprest. Menntmn. hefur athugað frv., og hefur meiri hl. hennar fallizt á að mæla með því af þeim rökum, sem ég hef nú fært fram. Einn nm. áskildi sér óbundnar hendur, og hv. 1. þm. Reykv. var fjarstaddur, og er því ekki vitað um hans afstöðu.



Herra forseti. Ég er dálítið hissa á þessu frv. Það er almennt talað um að draga saman, eins og hv. frsm. meiri hl. að vísu minntist á. En það á að gera það hér á þann hátt að bæta við nýjum embættismanni. Og rökin eru þessi: Á sóknarprestinn hafa hlaðizt ýmis störf, svo að auðsætt er, að honum einum er ofvaxið að leysa þessi margvíslegu störf af hendi, enda sé svo komið, að s.l. ár hafi hann verið tilneyddur að taka sér aðstoðarprest, þar sem heilsa og starfsþrek hans sé farið að bila. Rökin eru ekki þau, að hann hafi svo mikið að gera sem prestur. Nei, nei. Það hafa hlaðizt á hann „ýmis störf“ ! Og þessi „ýmsu störf“ getur hann ekki unnið, af því að hann er orðinn heilsulítill og starfsþrekið farið að bila. Og þá á að skaffa honum aðstoðarprest! Ég botna sannast að segja ekkert í menntmn. að láta sér detta þetta í hug, að fara fram á slíkt við Alþingi. Það væri svipað, ef einhver embættismaður hér í Reykjavík, t.d. skrifstofustjóri í stjórnarráðinu, færi jafnframt að reka verzlun hér í bænum og sitja í bæjarstjórn og annast ýmis önnur störf, svo að hann gæti ekki lengur komizt yfir embættisstörf sín. Síðan kæmi till. um að skipa aðstoðarskrifstofustjóra til að hjálpa honum meðan hann væri að vinna sín „ýmsu störf“. Ekki veit ég, hvar það ætti að lenda, ef framfylgja ætti þessari stefnu í embættisfærslu á landi hér. Hér er nú að ræða um heilsubilaðan mann. En það er farið fram á að setja nýtt fast embætti, til þess að hann megi hafa aðstoð. Hér er ekki talað um að bæta úr í bili, eins og stj. hefur gert, þar eð þessi embættismaður er orðinn bilaður að starfsþreki, svo að hann getur ekki annað embætti sínu og ýmsum störfum í viðbót. En í grg. frv. liggur beinlínis, að prestur, sem hefur fulla heilsu og starfsþrek, geti leikið sér að því að koma af prestsverkunum, því að rökin eru bara þessi, að mörg önnur störf hafi hlaðizt á þennan prest, sem sé bilaður á heilsu og hafi misst starfsþrek. En ef þessi prestur á að fá fastan mann til aðstoðar, þá eiga allir aðrir prestar rétt til hins sama. Mér finnst þetta svo fjarlægt, að ég skil ekki, hvernig hv. 1. þm. Eyf. getur, þó að honum sé málið skylt, þar sem hann á heima á Akureyri, flutt slíkt fram. Ég er ekki trúaður á það, að hann hafi orðið var við, að sálgæzlan hafi verið svo illa rækt, að hann sé í voða staddur þess vegna. Og ég hygg það séu fáir á Akureyri, sem finnst það. Ef það þykir ákaflega erfitt fyrir Akureyrarprest að þjóna Lögmannshlið, getur vel komið til mála að leysa hann frá því og fela kirkjuna Möðruvallapresti. Hann hefur haft hana áður. Þetta væri vel hægt, enda þótt hann eigi að taka við Bægisá eða sé kannske þegar búinn að því. Yfirleitt á stefnan að mínum dómi, hvað presta snertir, að vera sú, að fækka þeim mikið frá því, sem nú er, í staðinn fyrir að fjölga þeim. Það er svo fjarlægt, að við þurfum að hafa fleiri presta á því svæði, sem við teljum einum lækni fært að komast yfir, því þó að þeir séu til, sem meta blessaða sálgæzluna meir en störf læknisins og telja, að það þurfi að vera fleiri prestar, þá er ég ekki einn í þeirra tölu. Ég er sannfærður um, að við eigum að fella þetta frv., en kannske með rökst. dagskrá, þar sem tekið er fram, að aðstoða megi þennan prest, sem þarna er nú með bilað starfsþrek, en alls ekki slá neinu föstu um, að í framtíðinni skuli alltaf vera þarna tveir prestar. Síðan þyrftum við að taka til að endurskoða prestaskipunina í heild og stórfækka prestum. Ég mun þess vegna ekki greiða þessu frv. atkv., heldur vera á móti því.



Herra forseti. Ég er nokkuð undrandi yfir afgreiðslu þessa máls frá menntmn. Eins og hv. frsm. gat um, er nýlega búið að ræða mjög mikið um það á fundum á Alþingi, hvernig skuli dregið úr embættakostnaði. Og fjmrh. hefur við afgreiðslu fjárl. fengið heimild til þess að sjá um, að ekki verði ráðinn neinn nýr starfsmaður í þjónustu ríkisins nema með hans samþykki. Þetta er a.m.k. tákn þess, að ekki er ætlazt til að setja inn óþarfa embættismenn. Álit er komið frá sparnaðarnefnd, sem fer í þá átt að gera ríkisrekstur nokkru einfaldari og ódýrari. Hér í hv. d. hefur verið rætt um það og í Sþ. að draga mjög úr rekstri, eftir því sem unnt væri. Og tafir á afgreiðslu fjárl. stafa mest af því, að það er verið að reyna að gera tilraunir til að draga úr óþarfa kostnaði,frekar en að draga úr nauðsynlegum framkvæmdum. Af þessum ástæðum var borið fram frv. um að fresta framkvæmdum ýmissa annarra laga, svokallaður bandormur, svo að hv. þm. er ljóst, að stefnan er sú að reyna að draga úr útgjöldum ríkisins eins og frekast er unnt. Samt sem áður kemur á síðustu stundu frv. um að bæta við einu prestsembætti. Og það er látið ganga með svo miklum hraða gegnum menntmn., að ekki virðist tími til að hafa alla nm. við.  Ég vil benda á, að það er misskilningur hjá hv. frsm., að þessu fylgi sáralítill kostnaður. Það hefur fyrst og fremst þann kostnað, að embættið er greitt úr ríkissjóði með 26–28 þús. kr. með núverandi dýrtíð. Þetta er nú ekki ákaflega stórkostleg upphæð. En þetta hefur annað í för með sér. Það bindur ríkissjóð þeirri skyldu, sem mér skilst n. hafa gengið fram hjá, að það verður að byggja yfir þennan prest, og það kostar ekki minna en 300 þús. kr. Samkv. l. um hýsingu á prestssetrum, sem menntmn. og hv. frsm. börðust fyrir að fá í núverandi horf, er það skylda að byggja a.m.k. 2–4 bústaði á ári, að ég held. Og till. frá mér um það, að byggingar á prestssetrum ríkissjóðs úti á landi skuli ganga fyrir, var felld. Þess vegna var undirstrikað, að ganga skyldu fyrir byggingar í kaupstöðum. Og á s.l. ári var m.a. öllu slíku fé varið til prestshúsa hér í Reykjavík. Með tilliti til þessa er ljóst, að þessari till. fylgir sá böggull fyrst og fremst, að það verður í mjög náinni framtíð að byggja prestshús yfir þennan nýja prest. Að þess hefur ekki verið krafizt fyrir hinn núverandi prest, stafar af því, að hann er húseigandi sjálfur. En það er áreiðanlegt, að hinn nýi prestur mun ekki vera húseigandi. Og þá þekki ég illa hans herradóm, biskup lands vors, ef sonur hans verður hlutskarpastur þarna, ef ekki verður krafizt þess, að byggður verði bústaður á eftir. En þetta hlyti einnig að draga annan dilk. Hafnarfjörður og Vestmannaeyjar og hver sá kaupstaður, þar sem fólki hefur fjölgað - og Hafnarfjarðarsókn stendur nálægt stærðarmörkum Akureyrar í dag -, gæti því, áður langt liði, farið fram á að hafa tvo presta.

Við höfum tvo presta.

Annar er fríkirkjuprestur og getur farið, hvenær sem er. Svo að þetta frv. er ekki eins saklaust og hv: frsm. vill vera láta. Ég vil benda á, að undanfarið hafa ekki verið færri en upp undir 14 prestaköll laus, sem enginn hefur fengizt í. Sumpart er það vegna þess, að þau hafa ekki viðunandi bústaði. En engu síður er hitt, að fólk er þar svo fátt. Menn una ekki að vera prestar yfir örfáum sveitaheimilum. Ég held mér sé óhætt að fullyrða, að Auðkúluhreppur, sem í eru tvær kirkjur, telur 13 bæi. Af þessari ástæðu hefur ekki fengizt neinn prestur að Hrafnseyri um tíma né í Grunnavík né að Stað í Aðalvík. Hvernig er þá farið að? Næsti prestur er látinn þjóna þessum örfáu bæjum gegn hálfum prestslaunum. Það eru m.ö.o. svo og svo margir prestar settir á hálf önnur laun vegna þess fyrirkomulags, sem er á þessum málum í landinu. Ég sé ekki annað en það sé aðkallandi mál að taka þessa skipun alla upp til gagngerrar athugunar og tel mjög misráðið að samþykkja þetta frv. eitt út af fyrir sig. Um það atriði, sem mun eiga nokkurn þátt í því, að þetta frv. kom fram, að núverandi sóknarprestur á Akureyri, séra Friðrik Rafnar, hefur verið heilsulítill undanfarið og hefur fengið með leyfi ráðuneytisins að halda embættinu með fullum launum, þá er það ekki neitt fordæmi, því að slíkt er gert um aðra embættismenn. Sé ég ekkert á móti því, að hann héldi þessum fríðindum til næsta þings, þar til búið er að koma þessum málum á fastan grundvöll. Þess vegna sé ég ekki ástæðu til þess á þessu þingi að flýta þessu máli svo mjög. Ég vil einnig benda á, að það geta verið einhverjir aðrir staðir, sem eiga að hafa sinn prest, þótt ekki sé vegna fólksmergðarinnar. A.m.k. er einn staður á Íslandi, þar sem vel getur komið til mála, að prestur verði settur aftur. Ég tel það aldrei hafa verið gerlegt að nema prest af þeim stað, þar sem kristin trú var lögtekin á landi hér árið 1000. Prestsembætti þar þarf ekki að vera útgjaldaliður fyrir ríkissjóð. Presturinn gæti verið umsjónarmaður yfir Þingvöllum, eins og sá bóndi, sem þar er nú, og búið í þeim prestsbústað, sem þar er. Ég veit ekki, hvort þjóðinni er vansalaust, að enginn prestur situr á helgasta stað þjóðarinnar, þar sem kristin trú var fyrst lögtekin. Á þetta vil ég benda í sambandi við prestaskipunina yfirleitt. Einnig má benda á almennt, að störf presta eru óneitanlega nokkuð önnur en fyrir 50 árum, þar sem kennslustörfin eru nú að mestu í höndum kennara og skóla, ekki sízt í kaupstöðum. Þess vegna er engin nauðsyn á að hafa prestaköllin svo lítil svæði eins og áður, auk þess sem samgöngur eru meiri og betri en áður. Er alveg ljóst, að prestar geta nú þjónað miklu fleiri kirkjum, ef bílvegur liggur heim að hverri kirkju. Hins vegar er aðkallandi að athuga nýja skipun þessara mála, m.a. það, að í mörg ár hafa sum prestssetur verið prestslaus, en verið þjónað af nágrannapresti, sem hefur tekið hálf laun í því prestakalli fyrir að koma þar einu sinni eða tvisvar á ári. Ég mun því bera fram rökst. dagskrá, svo hljóðandi: „Í trausti þess, að ríkisstj. láti fara fram athugun á l. nr. 45 16. nóv. 1907, um skipun prestakalla, og geri að lokinni þeirri athugun tillögur til nauðsynlegra breytinga á skipun prestakalla í landinu, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Ég sé ekki, að stefnt sé í neinn voða með þetta mál, þó að þessi dagskrá sé samþ. Og að sjálfsögðu mætti gefa menntmrh. og fjmrh. vilyrði fyrir því að viðhafa enn um hríð þá skipun að greiða úr ríkissjóði aðstoðarpresti. Mætti fá álit fjvn. um þetta, jafnvel áður en þessu þingi er slitið. Þetta teldi ég sjálfsagt að gera vegna veillar heilsu viðkomandi prests. En ég sé ekki, að hlaupið sé að því að taka út úr eitt einasta prestakall án þess að athuga þessi mál í heild. Það má vera, að afstaða mín sé tekin sem andúð gegn kristindómi. En svo er ekki. Og ég veit, að þetta getur á engan hátt spillt fyrir málinu. Ef það þætti að lokinni slíkri athugun alveg sjálfsagt að skipa prest á Akureyri til viðbótar, þá gæti verið jafnsjálfsagt að taka prest úr öðru héraði og sameina þannig fleiri sóknir, svo að ríkissjóður þyrfti ekki að bera kostnað af fleiri embættismönnum í þessari stétt en nú er. Þá sýndist mér að málið gæti verið leyst með samkomulagi. Vil ég svo leyfa mér að afhenda hæstv. forseta hina rökstuddu dagskrá.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt till. til rökst. dagskrár frá hv. þm. Barð. Hafa hv. dm. þegar heyrt hana og því óþarft að lýsa henni frekar. Liggur till. þessi þá einnig fyrir til umr.



Það er frásögn um það í kunnri bók, að einn tiltekinn dag urðu tveir höfðingjar að vinum, og virðist það sama hafa skeð hér um þá sessunautana, hv. þm. Barð. og hv. 1. þm. N-M., sem ekki eru ævinlega sammála, og þótt það sé náttúrlega mikill stigsmunur á því, hvað gerir þá nú að vinum, þá er það þó að vissu leyti skylt. Hv. 1. þm. N-M. var ákaflega hneykslaður á því, að jafnhliða því, sem talað væri um að draga saman ríkiskostnaðinn, þá væri stungið upp á því að stofna nýtt embætti. Hefur þetta aldrei skeð fyrr? Það var engu síður talað um það að draga saman kostnað við embættisrekstur hér fyrr á árum heldur en nú, t.d. þegar ég var unglingur, þá var það aðalmálið hjá hverjum frambjóðanda næst á eftir stjórnarskrármálinu, og eins og ég sagði í minni fyrri ræðu, þá hefur tilflutningur fólks í landinu orðið til þess, að víða hefur orðið að fjölga embættum. Þegar ég kom fyrst til Reykjavíkur, þá var hér bæjarfógeti, og hann hafði öll þau störf með höndum, sem eru nú hjá fjöldamörgum embættismönnum, og ég veit tæplega nöfnin á þeim öllum. Það er borgardómari, borgarfógeti, sakadómari og tollstjóri, og hann hafði störf borgarstjórans líka. Hvers vegna hefur þetta skeð? Það er vegna þess, að fólkið dregst hingað og störfin vaxa, og ég held, þegar á það er litið, þá séu embættismennirnir utan Reykjavíkur ekki of margir. Það er í Reykjavík, sem aðalríkisbáknið er, það veit hv. þm. Barð. vel sem form. fjvn. Hv. 1. þm. N-M. svaraði í sinni ræðu grg. frv., en ekki minni ræðu. Náttúrlega má svara grg. frv., en hann sagði beint, að n. byggði sitt álit á grg. frv. Ég get upplýst, að hún gerði það ekki. Menntmn. byggði sitt álit á mínum kunnugleika um málið, og ég tók fram í minni ræðu allt önnur rök heldur en í grg. er tekið fram, og þau voru ekki hrakin og hv. 1. þm. N-M. gerði enga tilraun til þess að hrekja þau rök, sem ég setti fram. Hann gerði mikið veður út af því, að tekið er fram í grg., að það hafi hlaðizt á prestinn á Akureyri mikil störf. Mér er kunnugt um, að sóknarpresturinn á Akureyri hefur mjög lítil störf nema sem tilheyra hans embætti, og það, sem hv. flm. á við, er það, að embættisstörfin hafi vaxið. Hann á við prófast og vígslubiskup, en það er náskylt, og einhver prestur verður að vera það, og finnst mér ekki óviðeigandi, að sóknarpresturinn á Akureyri sé vígslubiskup norðanlands og prófastur í Eyjafjarðarsýslu. Presturinn á Akureyri er ekki gamall maður, en það er satt, að hann hefur haft aðstoðarprest um tíma, sem er launaður úr ríkissjóði. Hv. 1. þm. N-M. hélt, að ég væri með þessu máli vegna þess, að ég teldi mína sál í voða. Við vitum nú lítið um það, hverra sál er í voða, og ég býst við, að nýr prestur á Akureyri gæti lítið bjargað því við, a.m.k. á meðan ég er alþm. Ég á ekki beinlínis við það, að það sé svo bein leið til hins verri staðar að vera alþm., heldur hitt, að ég get litið notið prestsþjónustu á Akureyri, meðan ég þarf að vera hér, oft helming af árinu, en satt er það, að það mun ekki bæta sálir manna að vera á Alþingi. Hv. 1. þm. N-M. talaði um, að það mætti létta af prestinum á Akureyri að þjóna Lögmannshlíð, því að það mætti láta Möðruvallaprestinn gera það, því að hann þjónaði ekki nema þrem prestaköllum. Nú er það svo, að þarna er um nokkuð miklar vegalengdir að ræða. Það er býsna langt utan frá Hillum og inn að Bakkaseli og ekki ævinlega hægt að renna það í bil, en presturinn getur þurft að vera í prestsþjónustu heima á heimilunum. Mér finnst, að það, sem hv. 1. þm. N-M. sagði um fjárlagaákvæðið, að ekki mætti bæta við starfsmanni nema með samþykki fjmrh., komi ekki þessu máli við, því að vitanlega tekur það ekki til þess, sem samþ. er með l. Þá sagði hann, að þetta mál væri ekki rannsakað. Ég veit ekki, hvað hann á við með því. Ég er þessu t.d. kunnugur og veit ekki, hver ætti að vera kunnugri þörfinni á nýjum presti á Akureyri hér í d. heldur en ég, og ég tel frv. nauðsynlegt. Út af því, að ég sagði, að ekki mundi leiða af þessu teljandi aukinn kostnað, fór hv. þm. Barð. að tala um, að það mundi þurfa að byggja yfir þennan prest. En auðvitað hefur Alþ. og fjárveitingarvaldið það í hendi sinni, hvað lagt er til þess, og ætli það yrði ekki nokkur bið á því, að ríkissjóður byggði yfir prestinn nú? Hann talaði um, að fleiri kaupstaðir mundu koma á eftir og heimtuðu tvo presta, en hann verður að athuga það, að það er enginn kaupstaður utan Reykjavíkur sambærilegur við Akureyri að fólksfjölda. Að hinu leytinu er ég hv. þm. Barð. sammála um það, að það væri myndarlegt að hafa prest á Þingvöllum, en mér finnst það ekki koma heim við aðrar skoðanir hv. þm. að vilja stofna prestsembætti á Þingvöllum. Ég mun hins vegar, ef hann flytur frv. um það, fylgja því. Það er í þeirri dagskrártill., sem hv. þm. Barð. bar fram, ekkert sérstakt sagt, sem ræður því, hvort málinu er vísað frá á þennan hátt eða ekki, og kæmi þá aftur að samþykkja þál. um það, að nauðsynlegt sé að endurskoða l. um skipun prestakalla, þó að þetta sérstaka mál næði fram að ganga, og geri ég ráð fyrir, að það sé nauðsynlegt, því að alltaf er fólkið að flytjast til og aðstæðurnar í landinu að breytast, og þar af leiðandi er það, að það þarf eins um það og annað að taka tillit til kringumstæðnanna. Ég hafði ekki búizt við þessum löngu umr. um þetta mál og sízt, að það kæmu tvær ræður hvor á eftir annarri, sem ekki er hægt að gera neinn greinarmun á. Ég mun ekki tefja umr., en ef þessir hv. þm. vilja koma málinu frá, þá ættu þeir að gera það með því að samþykkja þessa rökstuddu dagskrá, en ekki með málþófi.



Út af ummælum hv. 1. þm. Eyf. um það, að í dag hefðum við gerzt vinir, ég og hv. 1. þm. N-M., vil ég benda honum á það, að mín afstaða til mála mótast alls ekki af því, hvaða menn bera fram mál, heldur af því, hvernig málin eru sjálf. Ég hef hins vegar orðíð var við, að þessi hv. þm. hefur hvað eftir annað lýst því yfir, að hann sé á móti máli, en vegna þess að búið sé að semja um þetta við hann í flokknum, þá sé hann sammála um, að það gangi fram. Ég hef aldrei látið setja slík höft á mig hér á Alþ., svoleiðis að hann þarf ekkert að undra það, þó að mín skoðun kunni einhvern tíma að falla saman við skoðanir þeirra, sem eru í öðrum flokkum heldur en ég. Ég vil benda hv. þm. á önnur ummæli úr þeirri merku bók, sem hann vitnaði í, þar sem segir: „Það góða, sem ég vil gera, það geri ég ekki, en það illa, sem ég vil ekki gera, það geri ég:“ Ég veit ekki betur en að þessi hv. þm. og allur hans flokkur hafi hvað eftir annað talað um það hér á Alþ., hvað miklu fé hafi verið sóað af fyrrv. ríkisstj. Hverjir koma svo með fjársóun í hverju máli nema fyrst og fremst hv. 1. þm. Eyf.? Hann fylgdi því að verja 4 millj. kr. í landshöfn í Hornafirði og 4 millj. kr. í iðjuver í Hornafirði. Það hefur ekki veríð nokkurt mál hér til útgjalda, sem hv. 1. þm. Eyf. hefur ekki verið alveg ákveðið með að eyða fé í, svoleiðis að ég held, að þessi ummæli í þessari ágætu bók megi heimfæra upp á hans persónu. Hv. þm. kom ekki nálægt því að hrekja þau rök, sem ég minntist á í þessu máli. Ég sé, að hæstv. fjmrh. er kominn í d. og vildi þá gjarnan fá að heyra, hvort hann er sammála um að stofna nýtt embætti eftir þá gr., sem hann hefur fengið samþ. í 22. gr. fjárl., og ýmislegt annað, sem hann hefur hvatt þm. til að gera í sambandi við afgreiðslu fjárl. Hv. frsm. hefur hvað eftir annað lýst því yfir, að hann hafi í öll þessi ár ekki látið sannfærast af neinum rökum, að undanteknu dýrtíðarmálinu, og það er ekki gaman að ræða við slíka menn. Ég sé ekki, hvað það getur skemmt þetta mál, að afgreiðslu þess sé frestað, ekki þar til þetta mál út af fyrir sig er rannsakað, heldur þangað til búið er að rannsaka þessi mál yfirleitt. Það getur komið út úr þeirri rannsókn, að nauðsynlegt sé að setja 1, 2 eða 3 presta á Akureyri, og það er þá engin goðgá að láta afgreiðslu þessa máls bíða, þangað til sú rannsókn hefur farið fram, og á móti því hefur hv. þm. ekki fært nein rök. Það eru engin rök í málinu, að presturinn á Akureyri þurfi að fara til að halda messu í Glerárþorpi, það er engin goðgá, að Glerárþorpsbúar yrðu að fara í hina veglegu kirkju á Akureyri til að hlusta þar á messu. Það er auðveldara fyrir þá að sækja kirkju þangað en að sækja kirkju eftir hinum hrjóstruga vegi, sem hann lýsti, upp að Lögmannshlíð, fyrst hann hefur engan manndóm til að biðja Alþ. um að leggja fé í þann veg, þó að engin sýsla hafi fengið jafnmikið af vegum eins og sýslan, sem hann er fyrir, og segi ég honum það til hróss. Ég teldi það mjög mikla ósanngirni, ef ekki væri hægt að komast að samkomulagi við menntmn. í þessu máli um það, að það væri gefin um það yfirlýsing af ráðh., að sú skipun yrði höfð á málinu þetta ár, að greitt yrði úr ríkissjóði það, sem þarf til þess að halda aðstoðarprest á Akureyri vegna heilsuleysis prófastsins, það væri sómasamleg afgreiðsla. Falli mín rökstudda dagskrá, mun ég bera fram við 3. umr. brtt. um að setja nýjan prest á Þingvöllum, og gæti þá hv. frsm., eftir því sem hann lýsti, fylgt því. Mun ég sætta mig við slíka afgreiðslu málsins, þangað til séð er, hvort hægt er að færa saman sóknirnar með tilliti til fólksfækkunar, en fjölga prestum þar, sem þess er þörf, vegna þess að fólkið hefur sótt á .ákveðinn stað. Í sambandi við þetta vil ég benda hv. þm. á, að í Reykjavík, sem hefur 50–60 þús. íbúa, eru ekki nema 5 prestar, og vígslubiskupinn í Reykjavík hefur miklu stærri sókn og fleiri menn að sjá um en vígslubiskupinn á Akureyri, að ég ekki tali um, þegar hann er látinn hafa aðstoðarprest, þar til búið er að koma þessum málum í rétt horf. Ég legg því eindregið til, að mín dagskrártill. verði samþ., og vænti þess, að hv. frsm. fallist á að samþykkja till. og viðurkenni, að þetta mál er sótt hér meira af persónulegum kunningsskap heldur en af þörf, því að það er það, sem ég fékk út af hans ræðu, að af því, að hann er persónulega kunnugur þessu máli, þá sé sjálfsagt að samþykkja það. En það eru fleiri sjónarmið, sem koma til greina, heldur en þetta eina sérstaka heimasjónarmið hjá hv. frsm.



Herra forseti. Mér skilst á hv. frsm., að hann vilji á engan hátt taka undir þau rök, sem hv. flm. frv., þm. Ak., flutti fram, hann vildi þvert á móti halda því fram, að það hvíldu ekki önnur störf á prestinum á Akureyri en prestsstörfin. En hv. þm. Ak. segir í grg., að reynslan hafi orðið sú, bæði um núverandi og fyrri presta á Akureyri, að á þá hafi hlaðizt ýmiss konar önnur störf en prestsembættið, og á því segir hann, að hafi verið byggð þörfin á því að fá aðstoðarprest. Annar þm. upplýsir í grg., að alls konar önnur störf hvíli á sóknarprestinum, en hinn heldur því fram, að á prestinum hvíli ekki önnur störf en vígslubiskupsstarfið og prófastsstarfið. Ég vil benda á, að bæði Hafnarfjörður og Ísafjörður eiga nokkuð svipaða kröfu á öðrum presti, ef Akureyri fær hann. Ísafjarðarpresturinn hefur samhliða því að vera prestur á Ísafirði Hnífsdal, og þangað er eins langt og frá Akureyri í Glerárþorp, svoleiðis að það er ekki léttara að þjóna Ísafjarðarprestsembættinu heldur en hinu, þó að þar séu eitthvað færri sálir, sem þarf að gæta. Þá vil ég benda á það, að Hafnarfjarðarpresturinn, sem hefur Garða-, Bessastaða- og Vatnsleysustrandarkirkju með sínum kaupstað, hefur miklu lengri vegalengd að fara heldur en frá Akureyri og upp að Lögmannshlíð. Ég held þess vegna, að það sé varhugavert að fara inn á þá braut að samþykkja þetta frv., því að það munu fljótt fleiri fara í kjölfarið, og væri ekki hægt að standa á móti því fyrir þá menn, sem hér vilja bæta við presti. Það, sem um er að ræða, er þetta: Er sálgæzlustarf prestanna svo mikið, að það beri að fjölga þeim? Ég held ekki. Ég held hins vegar, að það ætti að fækka þeim, því að við höfum ekki efni á að hafa þá svona marga, fleiri en læknana. Og þótt það sé langt á milli Glæsibæjar og annarra sóknarkirkna Akureyrarprests, þá er enn lengra milli þeirra staða, sem héraðslæknirinn þarf að koma á, og oftar, sem hann þarf að vitja heimilanna. Ég álít, að það eigi að fækka prestunum og helzt að skilja að ríki og kirkju. Og í þessu tilfelli, held é,g, að ekki komi til mála að fjölga, þegar bæði Ísafjörður og Hafnarfjörður koma þegar á eftir og sennilega fleiri staðir. Ég mun því styðja hina rökstuddu dagskrá frá hv. þm. Barð., þótt ég hefði kosið að hafa hana öðruvísi orðaða, og var ég raunar búinn að semja aðra dagskrá, en dagskrá hv. þm. Barð. barst fyrr til hæstv. forseta, og dró ég þá mína til baka, þótt ég teldi orðalag hennar heppilegra.



Ég sé ekki til neins að ræða þetta mál við hv. þm. Barð. og hv. 1. þm. N-M. Þeir segja, að ég hafi engin rök fært fyrir mínu máli, en þau þykist ég hafa rakið í minni fyrstu ræðu, en þeir vilja ekki taka þau til greina, og verð ég að segja, að ekki get ég heldur sannfærzt af þeirra rökum. Ég man ekki eftir því, sem hv. þm. Barð. var að eigna mér, að ég hefði sagt, að ég hefði aldrei sannfærzt af rökum þm. nema í eitt skipti. Ég held ég hafi sagt, að ég hefði í eitt skipti aðeins sannfærzt af rökum þess hv. þm. Annars skal ég ekki rekja hér málið í heild, heldur kvaddi ég mér hljóðs til þess að bera af mér sakir frá hv. form. fjvn. Hann fann einn syndasel, sem styddi að allri eyðslu á ríkisfé, og átti það að vera ég. Nefndi hann sem dæmi, að ég hefði greitt atkv. með fiskiðjuverinu í Höfn í Hornafirði. Nú er það svo, að engin endanleg atkvgr. hefur farið fram um það mál, og þá býst ég við, að hv. þm. Barð. hafi ekki veitt því eftirtekt, að ég greiddi atkv. gegn hverri einustu brtt. einstakra þm. við fjárlögin nema einni upp á 10 þús. kr., og kalli hann mig svo syndasel. Ég sat tvisvar sinnum hjá og greiddi annars aðeins atkv. með brtt. ríkisstj. og fjvn. og svo að sjálfsögðu með þeirri till., sem ég flutti sjálfur og ég tel, að fjvn. hefði tekið upp í sínar brtt., ef henni hefði nógu snemma verið kunnugt um efni hennar.



Ég er því sammála, að prestar í landinu séu of margir, miðað við þá breytingu, sem orðin er á byggð og fólksfjölda á einstökum stöðum í landinn, og tel nauðsyn á því að endurskipuleggja alla prestalöggjöfina, og vegna þess að mér er ljóst, að sú endurskipulagning leiðir til þess, að prestum verði fjölgað þar, sem fólksfjöldi er yfir 5000, þá tel ég sjálfsagt að samþykkja þetta frv., því að sjáanlegt er, að sóknarbörnin mega ekki vera fleiri en 2–3 þús., ef presturinn á að gera gagn. Segi ég því nei við dagskrártill.



Í trausti þess, að aðstoðarprestur þjóni á Akureyri, meðan sóknarpresturinn er heilsubilaður, segi ég já.



Með tilvísun til grg. hæstv. utanrrh. segi ég nei. 1. gr. samþ. með 9:5 atkv. 2. gr. samþ. með 9:1 atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 9:2 atkv.

Frsm. meiri hl. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Mál þetta hefur verið fyrir löngu rætt, áður en það kom inn á Alþ., og auk þess í Nd., áður en það kom til þessarar hv. d. Hv. dm. hafa því hlustað á málflutninginn. Hér á þessum stað hygg ég, enda virtist svo við 1. umr., að d. hafi skapað sér skoðun á málinu, og þarf ég því ekki að hafa um það mörg orð. Í fjhn. hefur ekki getað orðið samkomulag um málið. Hv. þm. Str. og hv. 4. landsk. þm. vildu samþ. frv. eins og það lá fyrir, en meiri hl. n. vildi leita álits fjárhagsráðs, áður en nál. væri samið. Þessu var hraðað svo, að n. barst bréf frá fjárhagsráði í dag, dagsett 3 dag. þar sem því er lýst yfir, að fjárhagsráð hafi ekki getað orðið ásátt um málið og því skotið því til ríkisstj. Við í meiri hl. óttumst, að verði þetta að l. nú, þá leiði það til alls konar brasks með seðla og að hver reyni að ná sem mestu til sín af seðlum. Það getur farið svo, að eins framtak verði meira enn annars og óhlífnum aðferðum beitt, er leiði til illvígrar keppni bak við tjöldin. Við í meiri hl. töldum því betur farið, að frv. væri fellt, heldur en að lagt væri út á þessa hálu braut. Eins og ég sagði strax, ætla ég ekki að rekja þetta mál ýtarlega í langri ræðu, enda tími þingsins orðinn knappur. D. verður að skera úr um það, hvað hún álitur rétt í málinu.

Frsm. minni hl. (Hermann Jónasson) : Hv. frsm. meiri hl. gat þess, að þetta mál hefði verið mikið rætt. Hvað sem öðru líður, er það rétt, og ég býst við, að ekki verði bætt við neinum nýjum atriðum, sem d. ekki þekkir. Ég get því látið mér nægja að vísa til nál. minni hl., þar sem lagt er til, að frv. verði samþ., og er það í samræmi við þá skoðun, sem ég hef áður haldið fram. Frekari umr. verða svo ekki af minni hendi, nema tilefni gefist til.

Forseti (BSt) ) Þá er umr. lokið. - Er sérstök ósk um það, að atkvgr. verði frestað?

Fjmrh. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Ég vildi mælast til þess. að hæstv. dómsmrh. fengi að vera viðstaddur atkvgr.

Forseti (BSt) : Atkvgr. verður frestað um stund og vil ég biðja alla hv. dm. að vera nærstadda. svo að þeir heyri, ef ég hringi, því að atkvgr. fer fram, þegar hæstv. dómsmrh. hefur lokið ræðu sinnt í Nd.



Mér skilst, að við myndun stj. hafi þetta mál verið uppi og samið um. að ekki yrði gerður ágreiningur um það. Nú hefur stjórnarandstaðan flutt þetta mál til þess að koma á ósátt og setja stjórnina í vandræði, og segi ég því nei.



Þar sem ég tel brot á sönnu lýðræði, að menn fái ekki að verzla þar, sem þeir vilja verzla, segi ég já.

Forseti (BSt) : Með þessari atkvgr. er málið fellt, því að í 1. gr. frv. felst aðalinnihald þess.