Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjvn. hefur á milli umr. haft til athugunar ýmis erindi og mál, sem n. hafði ekki að fullu lokið athugun sinni á fyrir 2. umr. Stærsti málaflokkurinn af því, sem n. átti óafgreitt, voru skólamálin eða fjárveitingar vegna byggingarframkvæmda skólamannvirkja, sem eru í byggingu, og einnig að gera till. sínar um nýjar framkvæmdir. Að öðru leyti var hér um að ræða ýmis erindi, sem n. hefur nú afgreitt og leyft sér að flytja brtt. um á þskj: 135, 137 og 158 og meiri hl. n. á þskj. 136. Fulltrúar Framsfl. og Alþb. í n. óska, að það sé tekið fram í sambandi við tili. n., sem hún flytur sameiginlega, að þá vísa þeir til sama fyrirvara og þeir höfðu við 2. umr. málsins. Þeir hafa því óbundnar hendur um afstöðu til brtt., sem fram kunna að koma, svo og að flytja viðbótartillögur. Varðandi tekjubálk frv. gerir n. engar frekari till. en fram komu við 2. umr. málsins. Ég mun þá víkja nokkuð að einstökum brtt. n. og enn fremur að þeim brtt., sem meiri hl. n. hefur leyft sér að flytja á sérstöku þskj. Við 10. gr. er fyrsta till. n. um 175 þús. kr. hækkun á launalið hjá fastafulltrúa Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum. Þegar ákveða skyldi launagreiðslur til þessarar skrifstofu, var ekki fullljóst, hver endanleg fjárþörf skrifstofunnar væri. Við nánari athugun hefur komið í ljós, að ekki verður hjá því komizt að hækka þessa fjárveitingu, eins og hér er lagt til. - Þá er lagt til, að liðurinn til Alþjóðarauðakrossins sé lítið eitt umorðaður og komi: Til Alþjóðanefndar Rauða krossins, og jafnframt, að liðurinn hækki um 5 þús. kr. Hins vegar er lagt til, að 25. töluliður: Vegna Genfarsamninganna frá 1949 um meðferð stríðsfanga, falli niður, en það eru í frv. 25 þús. kr. Hér er um sama málefni að ræða, en af þessu leiðir um 20 þús. kr. lækkun. Við 11. gr. er fyrst till. n. um hækkun á fjárveitingu til útgáfu hæstaréttardóma um 200 þús. kr. Er það vegna stækkunar á upplaginu, og að því er n. var tjáð, er það óhjákvæmilegt. - Þá er lagt til, að upp verði tekinn nýr liður við borgardómaraembættið: Kostnaður vegna flutnings í nýtt húsnæði 1 millj. kr. Innifalinn í upphæðinni er kostnaður vegna kaupa á nýjum húsmunum fyrir skrifstofuna, þar sem eldri húsgögn voru mjög úr sér gengin. Á 13. gr. er lagt til, að tekinn verði upp nýr liður: Til hafnarannsókna og mælinga 400 þús. kr. Þessu fé skal verja til margvíslegra grundvallarrannsókna varðandi hafnargerðir. Í þessum efnum liggja fyrir mjög mikil verkefni. Má þar nefna rannsóknir á hafnarstæðum á Suðurlandi, en þar er talið, að gera þurfi umfangsmiklar öldumælingar, sem kosti mikið fé. Sama er að segja um ýmsa aðra staði á landinu. Þá er ætlunin að gera mælingar á endingu stálþila. Sú rannsókn hefur þýðingu fyrir fjölmargar hafnir víðs vegar um landið. Loks er það ætlun vita- og hafnamálaskrifstofunnar að gera alls konar aðrar athuganir og rannsóknir, sem hafa fræðilegt gildi og almennt, svo sem steinsteypu- og steypuefnarannsóknir, könnun á nýjum gerðum á mannvirkjum og öðru þess háttar. Hér er að sjálfsögðu um þýðingarmikið hagsmunaatriði að ræða, og þegar tillit er tekið til þeirra miklu fjármuna, sem Íslendingar verja árlega til hafnarmannvirkja, má það vera ljóst, að slíkar grundvallarrannsóknir sem hér um ræðir geta haft hina mestu þýðingu fyrir hagsmuni þjóðarinnar á þessu sviði. Hér er því um fjárveitingu að ræða, sem ætla má að í framtíðinni verði fastur liður í fjárl. Þá er talið nauðsynlegt, að gerðar verði nokkrar breytingar á uppsetningu á liðnum Alþjóðaflugþjónustan. Fer um þá uppsetningu eftir föstum reglum og eru leiðréttingar í samræmi við það. Tölulega hefur þessi breyting aðeins 5 þús. kr. hækkun í för með sér. Til samræmis eru samsvarandi liðir hjá Veðurstofunni vegna millilandaflugs leiðréttir. Á 14. gr. A er lagt til, að launaliður við Háskóla Íslands verði hækkaður um 100 þús. kr. Er það kostnaður vegna vélritunarstúlku, sem háskólaráð leggur mikla áherzlu á, að ráðin verði. Þá koma till. n. um skiptingu á fé til skóla, sem eru í smíðum, og enn fremur til nýrra skóla, sem ýmist eru teknir inn á framkvæmdaáætlun eða hafa byrjunarfjárveitingar til undirbúningsframkvæmda. Á undanförnum árum hefur mjög skort á, að fullnægt hafi verið nauðsynlegum undirbúningi hvað teikningar og raunhæfar kostnaðaráætlanir snertir. Hefur í sumum tilfellum munað svo miklu frá upphaflegri áætlun og því, sem síðar reyndist, að skipt hefur allt að tug millj. kr. Hér er ekki því til að svara, að um sé að kenna þeirri hækkunaröldu, sem í gangi hefur verið á undanförnum árum varðandi byggingarkostnaðinn. Hér skiptir langmestu máli sú vanáætlun, sem átt hefur sér stað, bæði hvað snertir stærð bygginganna og einnig á hinum raunverulega byggingarkostnaði, sem gilt hefur. Fjvn. telur, að með þeim hætti að taka nokkra fjárupphæð í fjárlög, þótt ekki sé stór, og verja til þess að vinna að hvers konar undirbúningi framkvæmdanna, bæði því, sem lýtur að teikningum, og öðrum kostnaði, muni fást raunhæfari grundvöllur til þess að byggja á, hvort heldur er fyrir sveitarfélögin sjálf, sem standa að meira eða minna leyti undir framkvæmdunum, eða ríkissjóð. Frá síðustu fjárl. er hækkun til skólabygginga, verði till. n. samþykktar, samtals að upphæð 18 millj. 411 þús. kr., og verður þá alls varið til skólabygginga 129 millj. 140 þús. kr. Varðandi þessar fjárveitingar til skólanna er fylgt þeirri reglu, að ríkissjóður greiði sinn hluta af áætluðu kostnaðarverði á 5 árum. Síðan er sú verðhækkun, sem átt hefur sér stað á byggingartímabilinu, tekin til endurskoðunar að þeim tíma liðnum og upphæðinni, sem þá liggur fyrir, skipt síðan á 3 ár. Þá koma brtt. n. við 14. gr. B. Er það fyrst till. um 142 þús. kr. hækkun á launalið við þjóðskjalasafnið. Upphæðin er til greiðslu á launum fyrir aðstoðarstúlku í handritaviðgerðarstofu þjóðskjalasafnsins, landsbókasafnsins og Handritastofnunar Íslands. - Þá er lagt til, að liðurinn: Styrkur til ritstarfa, útgáfustarfsemi og rannsóknarstarfa hækki um 100 þús. kr. Leggur n. til, að upphæðin gangi til Jens Pálssonar til framhalds mannfræðirannsókna á Íslendingum. Hafa n. borizt meðmæli frá ýmsum innlendum aðilum og jafnframt frá þekktum erlendum vísindastofnunum. - Næst er brtt. n. við XXIX: Til skálda, rithöfunda og listamanna. Þar er lagt til, að heiðurslaun tiltekinna listamanna hækki úr 75 þús. kr. í 100 þús. Upphæð þessi hefur staðið óbreytt um þriggja ára skeið, enda þótt heildarupphæðin í fjárl. hafi á sama tíma hækkað um rúml. 1 millj. - Til styrktar tónlistarstarfsemi er lagt til að hækka fjárveitingu um 200 þús. kr. Með þeirri upphæð er ætlað að koma til móts við óskir allmargra tónlistarmanna, sem nú hafa í undirbúningi flutning á óperum og þáttum úr óperum með einfaldara sniði en venjulegt er. Er ætlun þeirra að gera þessa starfsemi að föstum lið í tónlistarlífi höfuðborgarinnar, en jafnframt takast á hendur flutning þeirra verka, sem þeir æfa, í félagsheimilum úti um land. Hér er vissulega um athyglisverða nýjung að ræða, sem n. varð sammála um að veita umræddan stuðning. - Þá er lagt til, að upp verði tekinn nýr liður: Til norrænnar tónlistarhátíðar á Íslandi 200 þús. kr. Gert er ráð fyrir, að umrædd tónlistarhátíð verði haldin hér á landi árið 1968. Hliðstæð tónlistarhátíð var haldin hér 1954 og naut þá einnig styrks úr ríkissjóði. - Til Zontaklúbbs Akureyrar vegna kaupa á Nonnahúsi er lagt til, að tekinn verði upp 50 þús. kr. styrkur, en það er jafnhá upphæð og nú er í fjárl., en hafði fallið niður úr fjárlagafrv. Við 16. gr. eru nokkrar brtt. Þar er lagt til, að til landgræðslu, b-liðurinn, til sandgræðslu og gróðurverndar, hækki um 100 þús. kr. Til skógræktar hækkar launaliður uml 80 þús. kr., en það er í sambandi við fyrirhugaða ráðningu á skógarverði fyrir Vestfirði, er koma mun til framkvæmda á komandi sumri. - Til byggingar skógarvarðabústaða hækkar um 200 þús. kr. - Þá er lagt til að hækka liðinn: Viðhald á húsmæðraskólum í sveitum um 500 þús. kr. Er sú upphæð ætluð til þess að mæta kostnaði við endurbætur á húsmæðraskólanum á Laugalandi, en hann varð fyrir því tjóni á s.l. ári, að öll hitalögn í kjallara og gólfi skólahússins varð ónýt. - Þá hefur n. skipt fjárveitingu, sem í frv. er og ætluð er til byggingar húsmæðraskóla. Vísast þar til þess, sem fram kemur á þskj. 135, en alls hækkar fjárveiting til byggingar húsmæðraskóla samkv. till. n. um 1 millj. 676 þús. kr. Næst kemur till. n. um 10 þús. kr. hækkun til gróðurverndar í Búðahrauni. Hjá Iðnaðarmálastofnun Íslands er lágt til, að liðurinn: Annar kostnaður hækki um 500 þús. kr., en það er vegna fyrirhugaðra kaupa á húsnæði fyrir stofnunina og er í tengslum við lántökuheimild á 22. gr. Við 17. gr. IV, framlög til almannatrygginga, leggur meiri hl. n. til, eins og fram kemur á þskj. 136, að liðurinn verði hækkaður um 36 millj. kr. Er þetta nauðsynlegt vegna þeirrar ákvörðunar ríkisstj. að hækka greiðslur til fjölskyldubóta, sem er einn liður í verðstöðvunarmálinu. Er upphæðin miðuð við núverandi bótagreiðslu og þá einnig á ársgrundvelli. Þá koma næst till. n. til byggingar iðnskóla. Vísast þar til þess, sem fram kemur á þskj. 135. Hér er um fjárveitingar til þriggja iðnskóla að ræða, og hækkar fjárveiting samkv. till. n. um 1 millj. 620 þús. kr. samtals. Til bréfaskóla SÍS og ASÍ er lagt til, að veittur verði styrkur að upphæð 100 þús. kr., og er það nýr liður. Þá eru á 17. gr. m.a. fjárveitingar til vatnsveitna samkv. lögum, og er upphæðin 3.8 millj. kr., en það er 2 millj. kr. hærri upphæð en er í núgildandi fjárl. Hvort tveggja er, að allmikið stendur upp á ríkissjóð nú sem jafnan áður um, að hann greiði þann hluta, sem heimilt er, af stofnkostnaði hinna ýmsu vatnsveitna í landinu, sem styrkhæfar eru, svo og að Vestmannaeyjakaupstaðar hefur ráðizt í byggingu vatnsveitu fyrir kaupstaðinn með leiðslu úr landi, sem óhjákvæmilega verður mjög kostnaðarsamt mannvirki. Það er augljóst mál, að nokkur hluti þeirra framkvæmda hlýtur að lenda á ríkissjóði eða njóta styrks í einhverju formi. N. leggur því til, að liðurinn verði enn hækkaður um 3 millj. kr. og verður þá alls 6.8 mill j. kr. - Þá leggur n. til, að teknar verði upp nokkrar smærri fjárveitingar til styrktar bændum, sem óhjákvæmilega hafa orðið að ráðast í dýrar vatnsveituframkvæmdir, en njóta ekki styrks samkv. lögum, en samtals nemur upphæðin 295 þús. kr. Í núgildandi lögum eru ákvæði um það, að sem lágmark þurfi 3 lögheimili að mynda félög um vatnsveitu, til þess að framkvæmdin njóti styrks. Ég tel, að hér þurfi að gera breytingu á. Það er ekki ónauðsynlegra en sumt annað, sem að landbúnaði lýtur og styrkt er úr ríkissjóði, að tiltækilegt sé nægilega mikið og gott neyzluvatn. Hér er um m,ál að ræða, sem þarf að endurskoða og setja ný ákvæði um. Þá eru enn tvær brtt. við 17. gr. Lagt er til, að tekinn verði upp nýr liður: Til bókakaupa í bókasöfn verkalýðsfélaga vegna orlofsheimila þeirra 100 þús. kr. Er það í samræmi við yfirlýsingu ríkisstj. í tilefni af 50 ára afmæli ASÍ á s.l. sumri. - Og loks leggur n. til, að upp verði tekinn nýr liður: Til Foreldra- og styrktarfélags heyrnardaufra til útgáfu orðasafns 50 þús. kr. Við 18. gr. eru svo sem venjulega nokkrar brtt. Í fyrsta lagi eru till. um niðurfellingu á styrk til þeirra, sem látizt hafa, frá því að fjárlagafrv. var samið, og í öðru lagi um breytingar og nýja styrki, sem n. leggur til að samþ. verði. Í þessum efnum hefur fjvn. markað sér þá stefnu að taka ekki upp styrkveitingu til þeirra, sem að einhverju leyti hafa lífeyrisréttindi umfram hið almenna tryggingakerfi eða ellilífeyri. Hins vegar hefur n. beitt sér fyrir því, varðandi þá aðila, sem að opinberum störfum hafa unnið, en njóta aðeins óverulegra eða lítilla bóta úr lífeyrissjóðum, að þá verði komið til móts við þá með hækkað framlag úr viðkomandi sjóði; og hefur þá viðkomandi rn. stutt þá framkvæmd. Við 19. gr. eru brtt. frá meiri hl. n. Er þar lagt til, að liðurinn: Til niðurgreiðslu á vöruverði, hækki um 230 millj. kr. og jafnframt að liðurinn: Hækkun útgjalda vegna launahækkana 108 millj. kr., falli niður. Báðar þessar till. eru tengdar þeim stöðvunarráðstöfunum, sem ríkisstj. hefur beitt sér fyrir og skýrt var frá í nál. meiri hl. fjvn. við 2. umr. málsins, að till. mundu liggja fyrir um við endanlega afgreiðslu frv. Sú upphæð, sem hér er lagt til að verja til niðurgreiðslna á vöruverði, samtals 708 millj. kr., er miðuð við það, að nægi til þess að mæta útgjöldum ríkissjóðs að fullu það tímabil, sem verðstöðvunarlögin ná til, og niðurgreiðslan nái til alls þess, sem nú á sér stað. Við 20. gr. út eru 4 nýjar brtt. Lagt er til, að liðurinn til sjúkraflugvalla hækki um 100 þús. kr. Áður hafði n. lagt til, að liðurinn hækkaði um 200 þús. kr., og var það samþ. við 2. umr. málsins. Til sjúkraflugvalla verður því varið 700 þús. kr. á næsta ári, verði þessi till. n. samþ. Til Íþróttakennaraskólans leggur n. til, að fjárveiting hækki um 1 millj. kr. Telur n. þetta lágmarksupphæð, til þess að von sé um að koma í framkvæmd nauðsynlegum áfanga í byggingu skólans á næsta ári. Er þar um að ræða að gera fokhelda byggingu heimavistarhúss og innrétta kennaraíbúðir, sem lokið var við að steypa upp á síðasta sumri. N. kynnti sér mál þetta allýtarlega í vetur, fór m.a. til Laugarvatns í því sambandi. Fyrir nokkrum dögum barst n. erindi frá menntmrn., þar sem skýrt er frá því, að ÍSÍ hafi boðizt til þess að leggja fram 2.6 millj. kr. til byggingar íþróttakennaraskólans, enda verði þá ein hæð heimavistarhússins til afnota að sumrinu fyrir íþróttamiðstöð, sem fyrirhugað er að starfrækja þar. Annað skilyrði ÍSÍ er það, að ríkissjóður leggi fram fé til jafns á móti, svo að byggingin verði fullgerð á árinu 1968. Ef þessar óskir ÍSÍ að athuguðu máli samrýmast starfsemi skólans, er hér um mál að ræða, sem vissulega er rétt að komi til framkvæmda. Þessi brtt. fjvn. ætti því að stuðla að því, að svo gæti orðið. Þá er till. n. um fjárveitingu til undirbúnings byggingar heyrnleysingjaskólans, 300 þús. kr. Þar sem vitað er um verulega fjölgun nemenda í heyrnleysingjaskólanum á næstu árum og ekki eru möguleikar að taka við þeirri aukningu í núverandi húsakynnum skólans, er það álit n., að ekki verði hjá því komizt að ráðast í umrædda byggingu þegar í næstu framtíð. Hún telur því nauðsynlegt, að tekin verði umrædd fjárveiting á fjárlög, svo að nauðsynlegum undirbúningi ljúki sem fyrst. Reykjavíkurborg hefur nú þegar úthlutað fyrirhuguðum skóla lóð undir bygginguna. Loks er till. á 20. gr. um 350 þús. kr. hækkun á fjárveitingu til dýralæknisbústaða. Við 22. gr. eru nokkrar .brtt. Lagt er til að heimila ríkisstj.: Að taka allt að 8.5 millj. kr. lán til kaupa á húsnæði fyrir Iðnaðarmálastofnun Íslands. Að kaupa hús fyrir lögreglustöð og fangageymslu á Sauðárkróki. Að endurgreiða skipasmíðastöð M. Bernharðssonar h/f á Ísafirði aðflutningsgjöld af efni til dráttarbrautar þar, sem fyrirtækið byggði á árunum 1961–1965. Að endurgreiða aðflutningsgjöld af rannsóknartækjum, sem Skógrækt ríkisins hefur fengið að gjöf frá Þýzkalandi til tilraunastöðvarinnar að Mógilsá. Að endurgreiða tolla af benzíni fyrir notkun snjóbifreiða, eftir nánari reglum, sem rn. setur. Að endurgreiða allt að 3.2 millj. kr. af greiðsluafgangi ársins 1966 til aðstoðar fyrir bændur á kalsvæðum árið 1965. Að ábyrgjast allt að 10 millj. kr. lán fyrir Alþýðusamband Íslands og önnur verkalýðsfélög vegna byggingar orlofsheimila. Að ábyrgjast að 1.5 millj. kr. lán fyrir eiganda m/s Drangs vegna kostnaðar við lengingu bátsins. Að taka allt að 2 millj. kr. lán fyrir jarðhitasjóð. Og loks: Að ábyrgjast fyrir Öryrkjabandalag Íslands allt að 12 millj. kr. lán vegna byggingar íbúðarhúsnæðis fyrir öryrkja. Verði þessar till. fjvn. og meiri hl. n., sem ég hef nú lýst, ásamt brtt. samvn. samgm., sem n. hefur borið fram á sérstöku þskj. og frsm. þeirrar n. mun gera grein fyrir í framsögu fyrir till., samþykktar, mun það leiða til þess, að rekstrarafgangur á 21. gr. frv. verður 242 millj. og 40 þús. kr. og á sjóðsyfirliti sömu gr. verður þá greiðslujöfnuður út 2 millj. 256 þús. kr. Herra forseti. Ég hef þá lokið máli mínu og vænti, að þessar brtt., sem ég hef nú lýst, hljóti samþ. og að fjárlagafrv. þannig breytt verði samþykkt.



Herra forseti. Samgmn. beggja þd. hafa eins og jafnan áður undanfarin ár unnið saman að till. um framlög til flóabáta og vöruflutninga. Segja má, að heildarskipulag þessara samgangna, flóabátaferðanna við strendur landsins, hafi haldizt litt breytt frá ári til árs. Skv. till. samvn. nú er lagt til, að 21 flóabát og flutningafyrirtæki verði veittar samtals 8 millj. 677 þús. kr. í styrk á næsta ári, og er það 305 þús. kr. hærra en á yfirstandandi ári. Nokkur hækkun hefur orðið á árinu á rekstrarkostnaði flóabátanna. Sum fyrirtækin hafa keypt nýja báta og tekið þá í notkun, en önnur hafa orðið að endurnýja vélakost báta sinna. Af því spretta þær hækkunartill., sem n. flytur. En sú staðreynd verður þó ekki sniðgengin, að fjárhagur sumra bátanna er mjög lélegur og nauðsynlegt að athuga nánar, hvernig úr megi bæta. Um rekstur og afkomu hinna einstöku flóabáta leyfi ég mér fyrir hönd n. að taka eftirfarandi fram: Um Norðurlandssamgöngur er það að segja, að nokkur óvissa ríkir um rekstur og framtíð Norðurlandsbátsins Drangs, vegna þess að gerbreyting hefur orðið á samgöngum á landi við kaupstaðina Ólafsfjörð og Siglufjörð. Múlavegur til Ólafsfjarðar hefur verið opnaður, og lokið er gerð jarðganga um Strákaveg, þannig að gert er ráð fyrir, að þessir kaupstaðir njóti akvegasambands meginhluta ársins. Af þessu leiðir mjög minnkaðar tekjur fyrir flóabátinn Drang, og telur útgerðarmaður hans ekki koma til greina að ætla honum áætlunarsiglingar eins og áður árið um kring. Hins vegar hefur hann farið fram á það við n., að hann fengi að halda óbreyttum rekstrarstyrk á næsta ári, miðað við það, að hann haldi uppi ferðum um farsvæði sitt eftir þörfum. Varð það ofan á, að n. féllst á að verða við þeirri ósk, en leggur til, að forstjóri Skipaútgerðar ríkisins athugi í samráði við útgerðarmann bátsins framtíðarskipulag ferðanna og hafi þá jafnframt samráð við forustumenn byggðarlaganna, sem báturinn hefur haldið uppi þjónustu fyrir. En það er enn sem fyrr skoðun samvn., að nauðsynlegt sé að útvega útgerðarmanni Drangs, Steindóri Jónssyni, lengri og hagkvæmari lán í stað hinna erlendu lána, sem enn hvíla með allmiklum þunga á fyrirtækinu. En útgerðarmaðurinn hefur í hyggju vegna breyttra aðstæðna að endurskipuleggja rekstur bátsins, stækka hann nokkuð og gera farsvæði hans víðtækara. Þá er lagt til, að framlag til Strandabáts verði óbreytt, þ.e.a.s. 60 þús. kr., en sú breyt. varð á s.l. ári, að akvegasamband skapaðist við Árneshrepp, og því hefur þótt fært að fella flóabátasamgöngur við það byggðarlag að mestu leyti niður. Hins vegar er talið nauðsynlegt, að kostur sé á slíkum ferðum framan af vori, ef snjóalög kynnu að hindra landsamgöngur. Þess vegna er lagt til, að nokkur hluti flóabátastyrks haldist áfram til þessarar þjónustu. Þá er lagt til, að framlag til Haganesvíkurbáts verði óbreytt, en lagt er til, að Hríseyjarbátur fái 60 þús. kr. vélarstyrk, en haldi óbreyttum rekstrarstyrk. Það er einnig till. n., að styrkur til flugsamgangna við Grímsey hækki um 10 þús. kr. Hafa áætlunarferðir Tryggva Helgasonar á Akureyri til Grímseyjar bætt mjög úr samgönguerfiðleikum Grímseyinga, og er gert ráð fyrir, að á þessu ári verði farnar um eða yfir 100 áætlunarflugferðir til eyjarinnar. Er Grímseyingum, er byggja eina afskekktustu og nyrztu byggð þessa lands, stórmikið hagræði að þessum flugsamgöngum. Loks er lagt til í sambandi við Norðurlandssamgöngur, að styrkur til Flateyjarbáts á Skjálfanda verði 120 þús. kr. Er það 10 þús. kr. lægra en á þessu ári, en þá var bátnum veittur 30 þús. kr. viðbótarstyrkur vegna vélarkaupa. Austfjarðasamgöngur eru með svipuðum hætti og áður. N. leggur til, að styrkur til Mjóafjarðarbáts hækki um 30 þús. kr., en tekjur þessa báts eru sárarýrar, en ferðirnar hins vegar nauðsynlegar fyrir hina afskekktu byggð í Mjóafirði. Þá er lagt til, að Loðmundarfjarðarbátur fái óbreyttan rekstrarstyrk, en nýr aðili tók við rekstri þessa flóabáts á þessu ári. Loks er lagt til í sambandi við Austfjarðasamgöngur, að styrkur til snjóbifreiðar á Austfjörðum hækki um 20 þús. kr., en þessi snjóbifreið heldur uppi ferðum á milli Seyðisfjarðar og Héraðs um Fjarðarheiði, og hefur þótt mjög mikið gagn að þeirri þjónustu, sem snjóbifreiðin veitir, þegar snjóalög hindra almennar bifreiðaferðir. Um Suðurlandssamgöngur er það að segja, að mörg undanfarin ár hefur verið veittur ríkisstyrkur vegna vöruflutninga til hinna hafnlausu héraða í Skaftafellssýslu. Leggur samvn. til, að svo verði gert áfram á næsta ári, og leggur til, að styrkur til vöruflutninga til Vestur-Skaftafellssýslu hækki um 40 þús. kr. upp í 590 þús. kr. N. leggur hins vegar til, að styrkur til vöruflutninga til Öræfa verði óbreyttur frá síðasta ári, 165 þús. kr. Loks leggur n. til, að styrkur til Vestmannaeyjabáts vegna mjólkurflutninga hækki um 50 þús. kr. Þegar komið er að Faxaflóasamgöngum, kemur fyrst til álíta fyrirtækið h/f Skallagrímur, sem heldur uppi ferðum á milli Reykjavíkur og Akraness. Afkoma þessa fyrirtækis hefur á yfirstandandi ári verið mjög bágborin. Fyrirtækinu voru á þessu ári veittar 1600 þús. í rekstrarstyrk og 300 þús. kr. vegna viðgerðar á skipi sínu, m/s Akraborg. Fyrirtækið sótti nú um 2 millj. kr. rekstrarstyrk og 650 þús. kr. styrk vegna rekstrarhalla, sem stafaði að mestu leyti frá síðustu flokkunarviðgerð á m/s Akraborg. N. leggur til, að Skallagrími verði veittar 1700 þús. kr. rekstrarstyrkur og 300 þús. kr. styrkur vegna viðgerðar Akraborgar, samtals 2 millj. kr. Er þar um að ræða 100 þús. kr. hækkun frá yfirstandandi ári. Jafnframt er það tili. n., að sérstök n. verði skipuð til þess að rannsaka flutningaþörf og samgöngur á milli Akraness og Reykjavíkur með það fyrir augum að finna hagkvæmari lausn á flutningavandamáli þessa farsvæðis. Má raunar segja, að það sé rannsóknarvert, að afkoma flóabáts á einmitt þessu fjölfarnasta farsvæði landsins skuli vera svo bágborin sem raun ber vitni. Er þá komið að Breiðafjarðarsamgöngum. Þar er lagt til, að rekstrarstyrkur til Flateyjarbáts á Breiðafirði verði nú 455 þús. kr. Þessi bátur heldur uppi samgöngum á milli vestureyja Breiðafjarðar og enn fremur við landhreppana í Austur-Barðastrandarsýslu á vetrum. Í þessari styrkupphæð er innifalið 20 þús. kr. framlag til ferða af Barðaströnd með beltisdráttarvél yfir Kleifaheiði til Patreksfjarðar, þegar snjóar hindra ferðir bifreiða á þessari leið. Samtals verður framlagið til þessa báts 55 þús. kr. lægra en á yfirstandandi ári, en þá var Flateyjarbát veittur 200 þús. kr. styrkur vegna kaupa á nýjum bát. Það er till. n., að hreppsnefnd Flateyjarhrepps verði framvegis falin umsjón með rekstri og ferðum Fateyjarbáts. Þá er lagt til, að styrkur til Stykkishólmsbátsins Baldurs verði 1500 þús. kr. Er þar um að ræða 50 þús. kr. hækkun frá yfirstandandi ári. Hinn nýi flóabátur Baldur, sem er 180 brúttótonn að stærð, hóf þjónustu sína í byrjun aprílmánaðar s.l., og er hagur flóabátsins mjög erfiður. Lánum í sambandi við smíði bátsins hefur ekki verið komið á fastan grundvöll, og veruleg óvissa ríkir um verkefni fyrir hann í framtíðinni. Skapaðist því fyrirtæki, sem bátinn rekur, verulegur vandi vegna þess, hve lengi dróst, að hinn nýi bátur kæmist í gagnið. En það er skoðun samvn., að nauðsynlegt sé, að fjárhagsvandamál þessa báts verði tekin til ýtarlegrar athugunar og úrlausnar. Þá er lagt til, að styrkur til Langeyjarnesbáts á Breiðafirði verði óbreyttur. Um Vestfjarðasamgöngur er það fyrst að segja, að afkoma Djúpbátsins h/f á Ísafirði, sem rekur m/s Fagranes, hefur verið sæmileg á yfirstandandi ári. Skipið hefur eins og undanfarin ár haldið uppi ferðum um Ísafjarðardjúp og til kauptúnanna í Vestur-Ísafjarðarsýslu. Hafa farþega- og bifreiðaflutningar með skipi félagsins verið með mesta móti. Leggur n. til, að rekstrarstyrkur til Djúpbátsins verði 1350 þús. kr., og er það sama upphæð og á yfirstandandi ári. Þá er lagt til að lokum, að framlag til þriggja smábáta á Vestfjörðum, Dýrafjarðarbáts, Patreksfjarðarbáts og Skötufjarðarbáts, verði óbreytt að öðru leyti en því, að styrkur til Dýrafjarðarbáts hækki um 10 þús. kr. Samkv. því, sem hér hefur verið greint, er það till, samvn. samgm., að heildarfjárveiting til flóabáta og vöruflutninga verði á árinu 1967 8 millj. 677 þús. kr., og er það, eins og ég sagði í upphafi, 305 þús. kr. hærra en á yfirstandandi ári. Flytur n. á þskj. 125 brtt. um þessa hækkun.



Herra forseti. Bæði við 1. og 2. umr. um fjárlög hef ég í alllöngu máli rætt um þá stjórnarstefnu, sem það fjárlagafrv., sem nú er til afgreiðslu, er markað af, og sé ég ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um það að þessu sinni, við síðustu umr. Milli 2. og 3. umr. hefur ekkert nýtt komið fram, ekkert annað en það, sem við mátti búast og þegar hefur verið gerð grein fyrir. Eins og ég tók fram við 2. umr., ber þetta fjárlagafrv. engin merki þeirrar verðstöðvunarstefnu, sem hæstv. ríkisstj. telur sér henta að halda á lofti nú fram að næstu alþingiskosningum, að öðru leyti en því, að ríflega er áætlað fé til niðurgreiðslna á vöruverði, en þó er sú fjárhæð, 708 millj. kr.; ekki miðuð við, að núgildandi niðurgreiðslur standi lengur en til 1. nóv. næsta ár, og þá ekki séð fyrir því með þeim fjárlögum, sem nú á að fara að afgreiða, að óbreyttar niðurgreiðslur geti haldizt allt næsta ár. En þó er öll sú upphæð, sem ætluð var til launauppbóta á næsta ári, felld niður, og þannig er ekki séð fyrir fjárgreiðslum til launahækkana á næsta ári, á því tímabili, sem fé til niðurgreiðslna spannar ekki yfir, og engar fjárhæðir eru ætlaðar til hugsanlegrar nýrrar aðstoðar við sjávarútveginn eða fiskiðnaðinn Þrátt fyrir verðstöðvunarfrv. er ljóst, að jafnvel stjórnarvöldin sjálf ætla sér að standa fyrir verðhækkunum á næsta ári, það ber fjárlagafrv. með sér. T.d. liggur fyrir ákvörðun heilbrigðisyfirvaldanna um hækkun daggjalda á sjúkrahúsum úr 450 kr. í 500 kr. á dag 1. janúar n.k., eða um 11%, en við 500 kr. daggjaldið eru fjárl. miðuð. Hinn 1. nóv. s.l. hækkuðu daggjöldin úr 400 kr. í 450 kr., þannig að skv. þessu hækka daggjöldin um 25% frá 1. nóv. s.l. til 1. jan. n. k., svo að ekki er sjáanlegt annað en að af því muni leiða hækkun á sjúkrasamlagsgjöldum, en talið er, að 25% hækkun á daggjöldum í sjúkrahúsum muni valda 15% hækkun á kostnaði við sjúkrasamlögin. Ég hef áður rakið það, að tvö helztu einkenni fjárlagafrv. eru þau, að annars vegar ber það ekki vott um neina stöðvunarstefnu með 825 millj. kr. hækkun á tollum og sköttum, heldur meiri útþenslu á rekstrarliðum en nokkru sinni fyrr, og hins vegar ber það einkenni fyrri fjári. hæstv. núv. ríkisstj., að þeim vanda að ná saman endum á fjárlagafrv. í dýrtíðarflóðinu er mætt með niðurskurði nauðsynlegustu framkvæmda. Það einkenni hefur nú milli 2. og 3. umr. verið undirstrikað með afgreiðslu skólamála, sem geymd voru til 3. umr. Við afgreiðslu núgildandi fjárl. rakti ég þá skipulögðu baráttu, sem stjórnvöldin halda uppi til þess að halda aftur af þeim aðilum, sem brjótast í því að hefja nýjar skólabyggingar, og greindi frá þeim ráðstöfunum, sem þá voru teknar upp til þess að draga valdið í þessum efnum úr höndum Alþingis og til rn., þannig að framkvæmdaáætlun embættisliðsins skyldi geta gert að engu ákvarðanir Alþ. um það, hverjar skólabyggar skyldi hefja á ári hverju. Með þessum hætti eru þverbrotin þau ákvæði skólakostnaðarlaganna, að þegar Alþ. hafi samþ. stofnkostnaðarframlag til ákveðinnar skólabyggingar, þá sé ríkissjóði skylt að hafa lokið greiðslu framlaga, miðað við upphaflega kostnaðaráætlun, innan 5 ára, frá því að fyrsta framlagið var innt af hendi. Þessari stefnu, sem upp var tekin í fyrra, að draga ákvörðunarvaldið í þessu efni úr höndum Alþ. og beita því til að halda aftur af nýjum framkvæmdum í skólamálum, hvað sem þörfinni liður, er enn haldið áfram við setningu fjárl. nú. Ég hef áður lýst því, að einhver allra neikvæðasti árangur stjórnarstefnunnar undanfarin ár er sá, að hún hefur leitt til þess, að mestu uppgripaaflaárin, sem þjóðin hefur lifað, lifa ekki leitt til stórátaka í þeim framkvæmdum, sem varða þjóðarheildina alla, heldur hefur ríkisstj. í æ ríkara mæli orðið að grípa til þess að draga úr verklegum framkvæmdum, eftir því sem rekstrarkostnaður ríkisins hefur blásið út. Einhverjar hinar verstu neyðarráðstafanir, sem ríkisstj. hefur gripið til í þeim tilgangi að koma saman fjárl. í þeirri óðaverðbólgu, sem af stefnu hennar hefur leitt, eru þær að setja sérstakar hömlur á byggingu nýrra skóla, á sama tíma og hvers konar ónauðsynlegar byggingarframkvæmdir einkaaðila eru hömlulausar. Sá hugsunarháttur virðist eiga að ríkja, að þarfirnar ú skólahúsnæði skipti ekki máli, heldur verði einhver lágmarksupphæð, sem afgangs verði á fjárl., þegar búið er að spenna upp alla rekstrarliði, að duga sem framlag til nýrra skólabygginga, og síðan er augunum lokað fyrir þörfinni og þeim kröfum, sem skyldunámið leggur ríkisvaldinu á herðar, nýjar umsóknir eru látnar hlaðast upp ár frá ári, og með sérstökum ákvæðum í fjárl. er embættisliðinu heimilað að koma í veg fyrir framkvæmdir, og sveitarfélögum er jafnvel neitað um leyfi til þess að hefja byggingarframkvæmdir fyrir eigið fé. Þetta er sama stefnan og lýsir sér í orðum hæstv. fjmrh. í fjárlagaræðunni síðustu, þegar hann sagði um byggingar íþróttamannvirkja, að varðandi framtíðina væri nauðsynlegt að samþ. ekki önnur íþróttamannvirki en þau, sem fjárhagsgeta íþróttasjóðs leyfir hverju sinni. Hér er ekkert spurt um þarfirnar og ekki skylduna að halda uppi lögboðinni íþróttakennslu í skólunum. En geta íþróttasjóðs, hvað er það? Hún er hverju sinni svolítill hluti af þeim litla skammti, sem stjórnarvöldin hafa eftir til nauðsynlegra framkvæmda, þegar vitlaus stjórnarstefna þeirra er búin að spenna upp allan rekstrarkostnað, þegar stjórnarvöldin hafa hent millj. og milljónatugum í hvers kyns óþarfa. Í stað þess að láta þörfina á byggingu nýrra íþróttamannvirkja ganga fyrir óþarfanum og bruðlinu, t.d. óþarfa sendiráðum, almannavörnum, tilgangslausum sendiferðum o.fl., o.fl., þá er sú leið valin að sporna við nýjum framkvæmdum og takmarka þær við það litla, sem eftir verður af fé til verklegra framkvæmda, þegar hækkanirnar á rekstrarliðunum hafa gleypt sitt. Þessi stefna gildir varðandi íþróttasjóð, og þessi stefna gildir varðandi nýjar skólabyggingar. Lögin um greiðslu á hluta ríkissjóðs í skólabyggingum á 5 árum eru sniðgengin og öll áherzla lögð á að halda niðri nýjum skólabyggingum, hvað sem þörfinni liður, jafnvel þótt ekki sé hægt að halda uppi lögboðinni skólaskyldu að öllu leyti og ekki hægt að veita skólavist öllum þeim fjölmörgu unglingum, sem vilja stunda framhaldsnám að skyldunámi loknu. Það er ömurlegur árangur stjórnarstefnunnar undanfarin ár, að í þessum miklu góðærum skuli ekki vera unnt að gera stórátak í byggingu nýrra skóla, heldur skuli vera teknar upp sérstakar aðferðir til þess að hamla gegn nýjum framkvæmdum. En eins og ég áðan sagði, hef ég þegar svo mjög rætt þær afleiðingar stjórnarstefnunnar, sem koma fram við setningu fjárl. í niðurskurði á verklegum framkvæmdum, að ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða um þær frekar að sinni, en vil fara nokkrum orðum um þær brtt., sem ég flyt nú við 3. umr. á þskj. 152. Ég geri með 1. till. minni tilraun til þess að fá nokkuð bættan hlut Kópavogskaupstaðar í sambandi við úthlutun fjár til skólabygginga. Til barna- og gagnfræðaskóla, sem þegar hefur verið veitt fé til, eru Kópavogi ætlaðar 5 millj. 716 þús. kr., en ég legg til, að sú upphæð verði hækkuð í 8 millj. og með því tekið meira tillit til þess en gert hefur verið, að áætlanir um byggingarkostnað við þá einstöku skóla, sem um er að ræða, eru nú verulega hærri en þær upphaflegu áætlanir, sem fjárveitingin er nú miðuð við. Í sambandi við Kársnesskólann munar um 7.5 millj. kr. á núgildandi áætlun og upphaflegri áætlun. Hún hefur hækkað úr 13.8 millj. kr. í 21.3, og kostnaðaráætlun um sundlaug bæjarins er 2.4 millj. kr. hærri en upphaflega áætlunin. Ef hluti Kópavogskaupstaðar yrði miðaður við þessar nýju áætlanir, sem forráðamenn bæjarfélagsins hafa gert grein fyrir, og þær viðbótarfjárveitingar yrðu látnar af hendi á þeim greiðsluárum, sem eftir eru í sambandi við þessar byggingar, ætti framlagið í heild að hækka í um það bil 8 millj. kr., eins og ég legg til, að gert verði. Kópavogskaupstaður hefur algera sérstöðu meðal sveitarfélaga landsins varðandi þörf á skólabyggingum vegna þess, hve hlutfallslega stórir eru hinir yngri árgangar bæjarbúa. Íbúar kaupstaðarins eru á 10. þús., og af þeim eru tæplega 2500 nemendur í barna- og gagnfræðaskólum eða nærri fjórði hver bæjarbúi, og á ári hverju hefja skólagöngu í fyrsta sinn jafnmargir nemendur og í Reykjavík, sem er 10 sinnum stærri bær. Á næsta ári mun kaupstaðurinn leggja fram úr bæjarsjóði um 10 millj. kr. til skólabygginga, og ég tel með tilliti til þess, sem ég hef nú hér rakið, eðlilegt, að framlag ríkissjóðs til skólabygginga þar verði hækkað í 8 millj. kr. Í nýjum lögum um iðnfræðslu er gert ráð fyrir því, að kennsla fari fram í skólum, sem nái til stærra svæðis en verið hefur, og þeir verði þeim mun fullkomnari og stærri. Til þess að lögin geti verið annað en nafnið tómt, þarf sérstakt átak í þessum efnum. Þar sem byggja á slíka skóla, dugir skammt að veita smáupphæðir á ári hverju og miða með því við, að það taki langt árabil að þoka þessum framkvæmdum áleiðis. Hér er ekki um marga skóla að ræða, og það ætti að vera unnt að láta byggingarframkvæmdir við þá ekki komast í sömu úlfakreppu og nú er fyrir hendi í sambandi við byggingu annarra skóla. Ég held, að hv. Alþ. ætti að sameinast um að halda þessum flokki skólabygginga, þær eru tiltölulega fáar, upp úr volæðinu í nýjum skólabyggingum, og legg því til í næstu þremur brtt. mínum, að framlag til þeirra verði tvöfaldað. Áætlað er, að hin nýja iðnskólabygging í Hafnarfirði muni kosta 32.2 millj kr., og það er því algerlega óviðunandi, að um 1 millj. kr. fjárveiting á ári frá ríkissjóði verði látin nægja til þess að reisa þá byggingu, sem nauðsynlegt er, að komist upp á mun styttri tíma en slíkar fjárveitingar eru miðaðar við. Í brtt. þeim, sem fluttar eru við fjárlagafrv. í nafni fjvn., er m.a. gert ráð fyrir hækkun á framlagi til vatnsveitna um 3 millj. kr., og eru þá hafðar í huga hinar stórfelldu framkvæmdir Vestmannaeyjakaupstaðar við lagningu vatnsveítu úr landi, og auk þess mun ríkissjóður eiga ógreidd framlög til ýmissa annarra sveitarfélaga. Öllum hv. alþm. er kunnugt um þær miklu framkvæmdir, sem Vestmanneyingar eru nú að vinna að með lagningu vatnsveitu um langan veg úr landi og út í Eyjar. Þessar framkvæmdir, sem áætlað er að kosti um 80 millj. kr. fyrir utan innanbæjarveitu, eru einstæðar hér á landi og aðrar slíkar munu ekki verða unnar. Vestmanneyingar hafa búið við þá aðstöðu í vatnsmálum, sem ekki hefur þekkzt á öðrum þéttbýlum stöðum í landinu, og nú, þegar kemur að því, að úr þessum málum verði bætt, eru þær framkvæmdir, sem með þarf til þess, svo miklum mun dýrari og umfangsmeiri en annars staðar hefur verið um að ræða, að þar kemst enginn samjöfnuður nærri. Það er mín skoðun, að það sé eðlilegt, að sá kostnaður, sem Vestmanneyingar hafa umfram aðra landsmenn af því að afla sér neyzluvatns, verði að mestu leyti greiddur úr sameiginlegum sjóði landsmanna, og alveg sérstaklega þykir mér fráleitt, að umframkostnaðurinn verði tekjulind fyrir ríkissjóð með aðflutningsgjöldum af efni til framkvæmda við stofnæð, eða verulegur hluti af þeim fjárveitingum, sem Eyjabúar fá til þess að mæta þessum kostnaði, fari til greiðslu á aðflutningsgjöldum til ríkisins. Ég hef því lagt til með 5. og 7. brtt. minni á þskj. 152 annars vegar, að hækkað verði framlag ríkissjóðs til vatnsveitna í 10 millj. kr. með tilliti til þess, að ríkissjóður geti þegar á næsta ári tekið verulegan þátt í kostnaði við stofnæð vatnsveitu þeirra Vestmanneyinga, og hins vegar verði ríkisstj. heimilað að endurgreiða Vestmannaeyjakaupstað aðflutningsgjöld af efni til stofnæðar og vatnsgeyma vatnsveitunnar til Vestmannaeyja. Ég trúi ekki öðru en þeir hv. alþm., sem fyrir skömmu stóðu að því að heimila erlendu auðfélagi tollfrjálsan innflutning til framkvæmda, geti fallizt á þá aðstoð við Vestmanneyinga, sem ég hef hér lagt til að þeim verði veitt í sambandi við þær sérstöku stórframkvæmdir, sem þeir eiga nú í til þess að fullnægja einni af frumþörfum íbúanna í Vestmannaeyjum. Fyrir 2. umr: fjárl. flutti ég brtt., sem felld var, þess efnis, að ríkisstj. væri heimilað að taka lán til þess að endurlána til byggingar dráttarbrauta. Ég gerði þá grein fyrir þeim framkvæmdum og þörfinni á stuðningi við þær og endurtek það ekki nú. En vegna þess að þess sjást engin merki, að ríkisstj. hyggist tryggja fjármagn í þessar framkvæmdir, flyt ég nú við 3. umr. till. varðandi þetta sama málefni í nokkuð breyttri mynd eða á þann veg, að ríkisstj. verði heimilað að taka allt að 15 millj. kr. lán til greiðslu á framlögum ríkisins til byggingar dráttarbrauta. Fyrir 2. umr. flutti ég einnig brtt. í þá átt að auka framlag til jarðhítarannsókna um 2.1 millj. kr. og lagði þá sérstaka áherzlu á nauðsyn þess, að slíkar rannsóknir færu fram í grennd við þéttbýlið hér við Faxaflóa, þar sem hagnýtur jarðhiti kæmi að hvað mestum notum. Sú till. mín fékk því miður ekki samþykki þá. En ég fagna því sérstaklega, að nú hefur náðst samkomulag um það í fjvn., að hún flytji brtt., þar sem gert er ráð fyrir að hækka framlag til jarðhitarannsókna um 2 millj. kr. og til þess verði heimiluð lántaka. Ég fagna því, að þessi till. kemur fram nú við 3. umr., og vænti þess, að um hana fáist samstaða allra hv. alþm.



Herra forseti. Við 2. umr. fjárlagafrv. gerði ég grein fyrir afstöðu okkar Framsfl.-manna til frv. og lýsti stjórnarstefnunni í framkvæmd og fyrirheitum í sambandi við fjárlagaafgreiðslu. Ég þarf því ekki að fara mikið út í þau mál nú, en mun hins vegar víkja að því, sem fram hefur komið síðan, og þeim niðurstöðum og þeirri mynd af fjármálum ríkisins, sem fyrir liggur við lok fjárlagaafgreiðslunnar. En áður en ég vík að því, vil ég skýra frá því, að við höfum ekki, 1. minni hl., flutt aðrar brtt. við fjárlagafrv. en að taka upp aftur þá till., sem við tókum aftur við 2. umr. þess, þar sem ekki fékkst nein lausn á málinu á milli umr. Þetta fjárlagafrv., sem hér liggur nú fyrir, er 4 milljarðar 711 millj. kr. Samkv. því, sem gera má ráð fyrir um tekjur ríkissjóðs á árinu 1966, má reikna með, að þær verði 4 milljarðar og 200–300 millj. kr. Það er því ljóst, þegar borin eru saman árin 1966 og 1967, að gera verður ráð fyrir því, að tekjur ríkissjóðs verði a.m.k. um 1/2 milljarð kr. hærri á árinu 1967 heldur en á yfirstandandi ári. Þetta segir okkur það, að verðbólga sú, sem verið hefur á þessu ári, þarf að haldast á næsta ári og gera betur þó til þess að skila ríkissjóði þeim tekjum, sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Máli mínu til sönnunar um það, að fleiri hafa þá skoðun en ég, að verðbólgan þurfi að haldast, til þess að ríkissjóður fái þessar tekjur, vil ég - með leyfi hæstv. forseta - tilgreina hér ummæli úr ræðu hæstv. fjmrh., er hann flutti við 2. umr. fjárlagafrv., en þar segir m.a. svo, þegar hann hefur rætt um tekjurnar, sem verða á þessu ári: „Þá hefði að sjálfsögðu þessi tekjuauki ríkissjóðs ekki komið til,“ - þá var hann að tala um verðstöðvunina, - „þannig að menn mega ekki hugsa sem svo, að ef hefði tekizt að stöðva dýrtíðina nú, væri nú gott ár, því að þá hefði ríkið ekki haft þær miklu tekjur, sem það hefur. Það er ósköp einfalt mál, að þannig verður þetta alltaf, að samhengi verður að vera á milli hlutanna.“ Þetta voru orð hæstv. fjmrh., að ef verðstöðvunin hefði verið ríkjandi á þessu ári, hefði ríkissjóður ekki haft þann mikla tekjuauka, sem hann kemur til með að hafa nú. En samt gerir hæstv. ríkisstj. ráð fyrir því, jafnhliða því sem hún er að afgreiða hér frv. til í. um verðstöðvun, að hafa a.m.k. 500 millj. kr. meiri tekjur til ríkissjóðs á næsta ári en á yfirstandandi ári. Þetta sýnist mér, að sé ekki samhengi á milli hlutanna, sem hæstv. fjmrh. gat þó um, að yrði að vera. En það er fleira, sem þarf að athuga í sambandi við þessa fjárlagaafgreiðslu, heldur en það, hvað tekjur ríkissjóðs þurfa að verða mun meiri á næsta ári heldur en yfirstandandi ári og að tekjurnar byggjast á verðbólgunni. Annar þáttur í þessu fjárlagafrv. er sá, að það er ekki gert ráð fyrir því, að ríkissjóður hafi tekjur samkv. fjárlagafrv. til þess að greiða niðurgreiðslurnar nema til 1. nóv. Þá á verðstöðvunin að vera búin og einnig sá þáttur ríkissjóðs að greiða niður verðlag í landinu. Hvað tekur þá við? Nú verðum við að gera ráð fyrir því, að lífið haldi áfram, þó að 1. nóv. komi 1967. Ef tekinn er meðaltalsmánuður á niðurgreiðslunum árið 1967, mun ríkissjóð vanta 100–120 millj. kr. tekjur til þess að mæta niðurgreiðslum þessa tvo síðustu mánuði ársins, en fjárlagafrv. gerir ekki ráð fyrir, að ríkissjóður greiði neitt í niðurgreiðslur. Ef þetta hins vegar færi á þann veg, að hætt yrði við niðurgreiðslurnar 1. nóv., mundi það þýða, að vísitalan hækkaði um 25 stig. Þegar þetta er haft í huga, ætti öllum að vera ljóst, hvers virði það frv., sem var verið að afgreiða hér í , hv. Nd. í gærkvöld, er íslenzku þjóðinni um verðstöðvun, þegar ekki er einu sinni gert ráð fyrir því að halda út um niðurgreiðslurnar samkv. fjárlagafrv., sem nú er verið að afgreiða. Og ef þeim yrði hætt, mundi það þýða hækkun á vísitölunni sem svarar 25 stigum. Hér er um mjög alvarlega atburði að ræða, og ég sé ekki, með hvaða hætti hæstv. ríkisstj. getur boðað þjóðinni trú á verðstöðvunarstefnu sína, sem hún hefur haldið uppi tali um síðustu daga, eftir að það er augljóst, að það er ekki einu sinni hægt að halda út árið 1967 um niðurgreiðslur, hvað þá lengur, og tekjuhlið fjárlagafrv. er byggð á því, að verðbólgan haldist og spennan í viðskiptalífinu. Ég vil líka víkja að því, að í sambandi við þann málaflokk fjárlagafrv., er lýtur að ríkissjúkrahúsunum, er gert ráð fyrir því, að daggjöldin hækki um 50 kr. á dag frá 1. janúar. Fjármál sjúkrahúsanna eru byggð upp á þessu, og framlag ríkisins á 12. gr. er við það miðað. Nú er komin verðstöðvun í landinu, og það hefur áhrif t.d. fyrir bæjar- og sveitarfélögin. Ef þetta verður framkvæmt á þá leið, geta þau ekki komizt af með þá fjárhagsáætlun, sem þau hefðu að öðrum kosti getað komizt af með, ef daggjöldin hækkuðu ekki. Fjárlagafrv. gerir ráð fyrir 50 kr. hærri greiðslu á dag með hverjum sjúklingi á ríkissjúkrahúsunum, en verðstöðvunin bannar framkvæmdina, Hvernig hæstv. ríkisstj. ætlar að leysa þetta mál; er mér ekki alveg ljóst, en samhengi er ekki á milli hlutanna þarna frekar en í fyrri dæmum. Ég vil líka benda á það, að á fjárl. fyrir árið 1965 er 10 millj. kr. greiðsla á 20. gr., sem er framlag Íslands til Alþjóðabankans, og í grg. fyrir fjárlagafrv. það ár er gert ráð fyrir því, að þessi greiðsla haldist næstu 5 árin. Nú mun hún hafa fallið niður á fjárl. fyrir árið 1966, og hún er ekki tekin upp heldur á fjárl. fyrir árið 1967. Það eru að vísu ekki stórar fjárhæðir í 5 milljarða fjárl., 10 millj. kr., en skemmtilegra hefði verið samt að hafa þær með á fjárlagafrv. því, sem nú á að fara að afgreiða. Þá vil ég benda á það, að þetta fjárlagafrv. hefur ósköp svipuð einkenni og fjárl. fyrir árið 1959. Þá var farið inn á þá braut að taka inn á tekjuhlið fjárl. greiðsluafgang frá fyrra ári. Það voru 25 millj. kr., sem var áætlaður á tekjum fjárlaganna fyrir 1959 greiðsluafgangur frá 1958, og 30 millj., sem voru tolltekjur frá rafveitunum, sem einnig var reiknað með. Á þessu fjárlagafrv. er einnig farið að vísa á greiðsluafgang ársins á undan. Í sambandi við tæknisjóð landbúnaðarins, sem var verið að fjalla hér um í gær, er gert ráð fyrir því, að framlagið 1967 verði greitt af greiðsluafganginum 1966. Þannig er farið að í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna nú að nota greiðsluafgang frá fyrri ári. Og í annarri heimildargrein er einnig vísað til annarra útgjalda, í sambandi við kalskemmdirnar, á greiðsluafganginn frá 1966. Um það gegnir þó öðru máli. En að nota 10 millj. frá tekjuafgangi 1966 þýðir það, að á fjárl. 1968 verða tekjur að koma til þess að mæta þeim 10 millj., sem er gert ráð fyrir að verði á fjárl. þess árs. En það eru fleiri málaflokkar, sem vísað er til framtíðarinnar í sambandi við þessa fjárlagaafgreiðslu, heldur en þessir tveir, sem ég hef hér vitnað til, enda er þar um smáar upphæðir að ræða. En það eru málaflokkar eins og skólamálin, sem er stór og fyrirferðarmikill málaflokkur í okkar landi, sem ekki er að undra hjá ört vaxandi þjóð, sem eins og aðrar þjóðir gerir sífellt meiri og meiri kröfur til menntunar þegna sinna. Og nýlega hefur hæstv. menntmrh. gefið út tilskipun um það, að börn og unglingar skuli ljúka unglinganáminu innan veggja barnaskólanna. M.a. þessi ákvörðun hæstv. menntmrh. gerir það að verkum, að þörfin fyrir fleiri og stærri skóla vex og þörfin fyrir betra húsnæði í skólum vex að sama skapi. Við höfum á síðari árum byggt þó nokkuð mikið af skólum, en betur má, ef duga skal, því að hér er um framkvæmdir að ræða, sem ekki þola bið og verður að leysa jafnharðan, eins og þörfin krefur. Samkv. þessu fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir nú, mun vanta 60–70 millj. kr., til þess að þær skólabyggingar, sem þar er gert ráð fyrir að samþykkja, hafi þær fjárveitingar, sem lög gera ráð fyrir. Þá miða ég við það, að 5 ára greiðslutímabilið nái a.m.k. til raunhæfrar áætlunar. Upp hefur verið tekin sú regla nú að láta greiðslutímabilið ná til þeirra 5 ára eða þeirrar áætlunar, sem upphaflega er miðað við, en leiðrétta aftur og taka þá tillit til verðhækkana á næstu þrem árum. Þetta þýðir í framkvæmd það, að skólar eru að fá sínar greiðslur til framkvæmdanna í 8 ár í staðinn fyrir 5. Þetta þýðir í raun og veru miklu meira en það, vegna þess að ef þetta hefði eingöngu náð til verðhækkana, eins og í upphafi var gert ráð fyrir, hefði þetta ekki verið mjög stórt mál, eins og það er víða nú. Nú hefur það hins vegar sýnt sig, að í sambandi við undirbúning að framkvæmdinni hefur sá skóli, sem byggður hefur verið, kannske verið meira en tvöfalt stærri miðað við það, sem upphaflega var ætlazt til, og þess vegna sú framkvæmd margfalt meiri en gert var ráð fyrir. T.d. vil ég nefna það, að húsmæðraskóli, sem er verið að byggja austur á Laugarvatni nú, - það er gert ráð fyrir 16 millj. kr. framkvæmd, - sú framkvæmd er ekki fokheld, en hún mun ábyggilega vera komin í 16 millj. og vel það. Fleiri dæmi mætti nefna, sem sýna, hvað undirbúningur víða er fráleitur og hvað þær áætlanir, sem upphaflega var miðað við, eru fjarri öllu lagi. Og þeir aðilar, sem fyrir framkvæmdinni standa, geta ekki leyst þessi mál, svo að viðunandi sé. Það hefði því verið full þörf á því við þessa fjárlagaafgreiðslu að taka til endurskoðunar og breytingar þessar áætlanir og gera þær raunhæfar miðað við það, sem nú liggur fyrir. Hér er um stórmál að ræða, og ef áfram heldur á þeirri braut, að mismunurinn á milli áætlana og framkvæmdarinnar fyrir utan verðhækkun er svo mikill sem nú er, stefna þessi mál í mjög mikla tvísýnu. Það hefur oft borið hér á góma og var mikið rætt af hæstv. fjmrh. við 1. umr. fjárlagafrv., hvað þessum undirbúningi væri ábótavant. Það er alveg ljóst, að hér þarf mjög að bæta um vinnubrögð, og það er ekki hægt að hugsa sér framkvæmdina eins og nú er, að ein ríkisstofnunin afgreiða þennan þáttinn, önnur hinn og svo, þegar komið sé til Alþ. og rn., sé í rauninni ekkert af því viðurkennt, sem búið er að gera. En þannig er það, að hjá húsameistaraembættinu eru margir skólarnir teiknaðir og undirbúnir, samþ. af fræðslumálastjóraembættinu, en þegar kemur svo til Alþ. og á að fara að afgreiða málið, hrýs mönnum hugur við þeirri breytingu, sem á hefur orðið. Ég vil taka undir það, að þessi mál þarf að undirbúa betur en gert hefur verið, og það verður að hverfa að því að samþykkja á Alþ. raunhæfar áætlanir og miða fjárveitingar við það. Við komumst ekki hjá því að stórauka fjárveitingar til skólabygginga á næstu árum, hvort sem okkur líkar það betur eða verr. Þær skólabyggingar, sem nú eru í framkvæmd, krefjast þess, og þeir aðilar, sem fyrir þeim hafa staðið, geta ekki staðið undir þeim kostnaði, sem ríkinu ber að greiða, eins og þeir verða að gera nú. Þess vegna verður hér að verða á breyting, en það kostar nokkra tugi millj. að gera þá leiðréttingu. Í sambandi við þetta fjárlagafrv. vil ég benda á það, að þar er engin fjárveiting umfram það, sem var í frv., þegar það var lagt fram í haust, til aðstoðar við atvinnuvegina, þó að mál atvinnuveganna hafi verið mál dagsins og mjög til umr. á yfirstandandi hausti. Hver ráðstefnan hefur verið haldin annarri meiri til þess að ræða ástand atvinnuveganna, togaranna, vélbátaflotans og frystihúsanna. Allar hafa þær lokið upp einum munni um það, að þessir atvinnuvegir gætu ekki haldið áfram starfsemi sinni án þess að fá aukið fjármagn til þess að leysa sín vandamál. Fjárlagafrv. gerir ekki ráð fyrir öðru en þeim 80 millj., sem eru á 16. gr., voru á fjárl. s.l. ár, og gert er ráð fyrir, að það verði það eina, sem ríkið kann að veita til aðstoðar við þessa atvinnuvegi. En þeim, sem hafa fylgzt með umr, um þessi mál, er ljóst, að vandamál þessara atvinnuvega verða ekki leyst með þessum 80 millj. Þegar þetta er haft í huga, til viðbótar því, sem ég hef hér sagt um niðurgreiðslurnar, um þá útgjaldaliði, sem vantar á fjárl., um ástandið í skólamálum, sjáum við, hvað þessi fjárlög eru fjarri raunveruleikanum. Verkefnið, sem þessi fjárlög þurftu að ná til, er miklu stærra og meira en hér er tekið til meðferðar. Það verður að bíða seinni tíma að leysa það eða annað fjármagn að koma til, ef um lausn á að vera að ræða. Á þeim árum, sem hæstv. ríkisstj. hefur farið með fjármál í landinu, þ.e. frá 1960, - ég sleppi nú árinu 1959, - hefur ríkisstj. haft til meðferðar og ráðstöfunar hartnær 19 milljarða. Einhvern tíma hefði verið hægt að leysa mörg og mikil verkefni fyrir þær fjárhæðir. En þegar við lítum til þeirra verkefna, sem leyst hafa verið á þessum árum, og athugum fjármál þeirra, verður ljóst, að verulegar fjárhæðir eru geymdar til framtíðarinnar. Ég gat þess við 2. umr. fjárl., að það mundu vera um 65 millj. kr., sem vantaði, til þess að ríkissjóður hefði greitt sinn hluta af venjulegum hafnarframkvæmdum í árslok 1966. Samkv. þeim upplýsingum, sem ég hef síðan fengið um landshafnirnar, þ.e. Rif á Snæfellsnesi, Njarðvíkurhöfnina og Þorlákshöfn þar með talin, er á 2, hundrað millj. kr. lán á þessum höfnum sem gert er ráð fyrir, að ríkissjóður verði að standa undir í framtíðinni. Það mun því láta nærri, að það séu 200 millj. kr. ógreiddar í hafnarframkvæmdum þeim, sem búið er að gera á síðustu árum og ríkissjóður verður að greiða með tekjum sínum eftir árið 1967. Ég benti á það hér áðan, að það mundi þurfa um 70 millj. kr. á ári, til þess að lögum samkv. væri fullnægt fjárveitingum til skólabygginga þeirra, sem inn á fjárl. eru komnar. Flugvellirnir munu skulda í framkvæmdir um 10 millj. kr. Og samkv. því, sem fram kemur í skýrslu vegamálastjóra, sem liggur hér fyrir hv. Alþ., munu skuldir vega í landinu fyrir utan smærri skuldir, sem oft hafa átt sér stað í sambandi við væntanlegar fjárveitingar, en hinna stærri vega, skuldir í þeim munu vera um 300 millj. kr. Keflavíkurvegurinn kostaði um 270 millj. kr., Siglufjarðarvegurinn 30–40 millj. kr. á þessum árum. Það mun því láta nærri um þau einu verulega stóru átök, sem gerð hafa verið í vegamálum, að það séu skuldir á móti þeim, svo að framtíðin verði að greiða þau átök, sem búið er að gera í vegamálum. Þetta sýnir, að þessir 19 milljarðar, sem hv. ríkisstj. hefur haft til ráðstöfunar til ársloka 1966, - það er ekki talið með árið 1967, - hafa ekki nægt til þess að leysa þau verkefni, sem leyst hafa verið á þessu tímabili, og sáralítið af þeim, því að stóru átökin, bæði í vega- og hafnarmálum, bíða framtíðarinnar. Ef þessir liðir eru teknir saman, sem ég hef hér gert, þá sýnist mér, að í þessum framkvæmdaliðum séu skuldirnar um 500–600 millj. kr. Auk þessa er svo það, sem ég tók fram í upphafi máls míns, sem vantar til þess að ráða við verðbólguna árið 1967, og þeir smáliðir aðrir, sem þar eru ekki greiddir af tekjum ársins. Það ætti því hv. þm. að vera ljóst, að verkefnin, sem framtíðin þarf að fást við í fjármálum íslenzka ríkisins, eru ekki lítil og arfurinn, sem viðreisnin skilar á góðu árunum, er sorglega lítill. Það er aukin verðbólga og útgjöld, sem framtíðin verður að leysa, af því að tekjur góðæranna dugðu þar ekki til.



Herra forseti. Á þskj. 146 berum við hv. 6. þm. Sunnl. og ég fram tvær till. til breytinga við fjárlagafrv. Fyrri flm. hefur fjarvistarleyfi hér í dag, og þess vegna vil ég leyfa mér að mæla hér nokkur orð með þessum till. tveim. Þessar till. varða vatnsveitu Vestmannaeyjakaupstaðar, en framkvæmdir, sem hafnar eru þar og hófust á þessu ári, eru alveg einstæðar í sinni röð. Erfiðleikar Vestmanneyinga til öflunar vatns hafa verið eitt mesta vandamál þeirra um langan tíma. Yfirleitt hefur það verið svo þar, að þeir hafa safnað rigningarvatni og notað síðan til heimilisþarfa. Þá hafa þeir sjóveitu, sem er allt að 35 ára gömul, og nota hana í sambandi við fiskiðnaðinn. Einnig hefur það komið fyrir, þegar þannig hefur staðið á um veðurfar, að vatn hefur verið flutt til Eyja frá landi með skipum. Hefur það að sjálfsögðu reynzt bæði mjög erfitt og dýrt. Þetta mikla vandamál hefur verið meðal Vestmanneyinga mjög til athugunar, og margvíslegar rannsóknir hafa átt sér stað á liðnum árum. Framkvæmdar hafa t.d. verið boranir dýrum dómum eftir vatni í eyjunum sjálfum, en þær ekki borið árangur. Loks var svo ákveðið og algjör samstaða um það í Vestmannaeyjum að sækja vatn til lands, undir Eyjafjöll, og leggja síðan leiðslur til eyjanna. Þetta mál varðar að mínum dómi og margra annarra ekki aðeins þá eyjaskeggja, heldur og alla landsmenn og það mjög miklu, þar sem um ræðir eina öflugustu verstöð og einn mesta útflutningsbæ landsins. Ég veit um það, að í fjvn, á liðnum vikum hefur þetta mál verið íhugað og rætt. Í till. frá fjvn. sést, að hækkað er framlag af hálfu ríkissjóðs til vatnsveitna almennt upp í 6.8 millj. kr., og sú hækkun er að sjálfsögðu mjög þakkarverð á þessum lið, og væntanlega má gera ráð fyrir því, að um leið og þessi hækkun á sér stað, eigi nokkur hluti hennar og kannske verulegur að ganga til vatnsveitu Vestmanneyinganna. En við fim. þessarar till. teljum þó, að þessi fjárhæð, 6.8 millj., sé ekki meiri en svo, að hinar mörgu vatnsveitur aðrar, sem eru í framkvæmd eða nýlega hefur verið lokíð við, þurfi þá fjárhæð til sín að mestu eða öllu, ef fullnægja á að nokkru marki ákvæðum laga um aðstoð til vatnsveitna almennt. Í Suðurlandskjördæmi er t.d. ein stór vatnsveita í framkvæmd og að mestu fulllokið. Það er svokölluð Þykkvabæjarveita. Þar, á þeim slóðum, var álíka erfitt um vik í sambandi við vatnsöflun og í Vestmannaeyjum, neyzluvatn varla til í Þykkvabænum, svo að viðunandi væri. En Djúpárhreppur lagði á s.l. ári í vatnsveituframkvæmdir, og eru vatnsleiðslur æðilangar. Vatnið er sótt upp í svokallað Selalækjarland á Rangárvöllum, og leiðslan liggur meðfram Ytri-Rangá að austanverðu langt niður eftir og síðan yfir ána og allt niður í Þykkvabæ. Mér hefur verið tjáð, að styrkur til þessarar vatnsveitu úr ríkissjóði þegar veittur sé 74 þús. kr. og vanti því 11/2 millj. til þess að ná því marki, sem ber samkv. ákvæðum laga um aðstoð við vatnsveitur, ef vel væri. Fleiri stórvatnsveitur eiga ófenginn styrk að mestu. Það er því auðsætt, að það mun ekki veita af þessari upphæð, að mestu leyti, 6.8 millj., til hinna annarra vatnsveitna en Vestmannaeyjaveitunnar. Öll erum við sammála um það, að vatnsveitumálið sé í fremstu röð félagsmála og undirstaða velferðar og heilbrigði landsmanna, og því fer víðs fjarri, að einmitt á þessum lið, til styrktar vatnsveitum, eigi að spara sérstaklega, ef til sparnaðar á að grípa á annað borð. Það hljóta allir að vera sammála um það, að margir aðrir liðir eru á fjárlögum, sem grípa mætti á í því skyni, ef menn kærðu sig um. Þegar litið er til þess, hversu gífurleg framkvæmd er hér á ferðinni að því er snertir stofnkostnað og alla aðstöðu við framkvæmdir, verður að taka myndarlega á af hálfu ríkisins. Verkefnið er svo óvenjulegt og engin hliðstæða, að heitið geti. Vatnsleiðslurnar eru, eins og okkur er öllum kunnugt um, langan veg, bæði á sjó og landi. Stofnkostnaður alls er áætlaður nú um 76 millj. kr., bæjarkerfið er ekki talið með í þessari fjárhæð og þess að gæta, að í stofnkostnaðaráætluninni er miðað við það verðlag, sem nú er, og kaupgjald. Mér er tjáð, að áætlaður kostnaður við framkvæmdir við vatnsveituna árið 1966 sé 13 millj. kr. og 1967 24 millj. kr. og þá sé á næsta ári ætlunin að leggja neðansjávarleiðsluna. Margt hlýtur svo að koma fram við þessa einstæðu framkvæmd, sem er óséð og valdið getur auknum kostnaði fram yfir áætlanir og verkið af þeirri sök m.a. dregizt mjög á langinn. Auk þess mætti hugsa sér það, að dýrtíðar- og verðbólguvöxtur geti átt sér stað á framkvæmdatímabilinu, sem er áætlað 1966–1971, og vissulega ber ríka nauðsyn til þess að koma þessari vatnsveitu upp samkv. áætlun. Á þessu ári hefur framkvæmdum, eftir því sem ég hef heyrt, miðað vel áfram eftir atvikum. Þó hefur veðrátta á köflum verið æðistirð og fremur til óhægri verka við störfin, vatnspípur hafa reynzt nokkuð gallaðar á stundum, og tafsamt hefur verið að skipta um pípur eftir þrýstiprófanir og margt af þessu tagi komið fram, eins og gengur, en að öðru leyti hefur verkið, eftir því sem mér er tjáð, gengið vel og í raun og veru framar vonum. Undir þessum mikla kostnaði, sem hér ræðir, á svo bæjarsjóður Vestmannaeyja að standa, sem þegar hefur sett á sína fjárhagsáætlun stórfé, síðan á lagður að sjálfsögðu vatnsskattur, lántökur og svo framlag úr ríkissjóði. Þetta eru höfuðundirstöður undir kostnaðargreiðslum við fyrirtækið. Bæjarsjóður hefur þegar, ætla ég mega segja, lagt í framkvæmdir milli 11 og 12 millj. kr. á þessu ári. Í áætlunum, sem liggja fyrir, sýnist mér gert ráð fyrir vatnsskatti, sem er allhár og mér sýnist í fljótu bili vera margfalt hærri en er t.d. í Reykjavík eða Akureyri, svo að ég taki dæmi, en þetta er einungis áætlun. En vatnsveitulögin, sem ég hef minnzt hér á og vitnað til, sýnast gera ráð fyrir því, að hóflegur vatnsskattur sé jafnan lagður á og ríkissjóður miði þá framlag sitt við slíkan skatt. Að sjálfsögðu er svo reiknað með því, að vatnsveitan taki stórlán, annaðhvort utan lands eða innan, nema hvort tveggja komi till. En um þetta atriði er það að segja, að enn sem komið er, er ekki fenginn, svo að vitað sé, neinn grundvöllur undir slíkar lántökur, og enginn vissa um það, hverjir eru lánamöguleikar né hvar þá er að finna eða með hverjum kjörum lán kunna að verða veitt. Þegar alls þessa er gætt, sem ég hef leyft mér að rekja hér í örfáum dráttum, er auðsætt, að mikillar aðstoðar af ríkisins hálfu er þörf og hinnar fyllstu, sem með nokkru móti er auðið að inna af hendi. Að áliti okkar flm. má styrkurinn alls ekki minni vera á fjárlögum fyrir næsta ár en vikið er að og farið fram á í tili. Vatnsveitulöggjöfin frá 1947 gerir ráð fyrir því, að ríkisframlag megi nema allt að 50% af heildarstofnkostnaði. Í þessum till. okkar er nokkuð miðað við það, að stuðningur ríkisins komist nærrí því marki og komi þá eftir hendinni nokkurn veginn eða eftir því sem framkvæmdir eiga sér stað. Í till. okkar hinni fyrri, á nefndu þskj., 146, leggjum við til, að alls verði veittar til vatnsveitna á þessum ákveðna lið 10 millj. kr. og þar af til vatnsveitu Vestmannaeyja 5 millj., það verði hið beina framlag. Hin önnur till. okkar í lið IV á þskj. 146 er á þá leið að gefa bæjarsjóði Vestmannaeyja eftir aðflutningsgjöld af innfluttu efni til stofnæða, geyma og dælustöðva vatnsveitunnar. Mér sýnist, að í þessum till. sé ekki stigið stærra spor en svo, að í fullu samræmi sé við þá löggjöf, sem við búum við í þessu landi um aðstoð til sveitarfélaga í sambandi við vatnsveitugerð, og jafnframt má segja það, að einnig sé í þessum till., sem eru verulegar hækkunartill., litið enn fremur til þess, hversu óvenjulega stórbrotin framkvæmd er hér á ferðinni. Ég sé ekki, að í till. fjvn. varðandi þennan lið sé vatnsveita Vestmannaeyja nefnd. En hitt veit ég, að fjvn. ætlast til þess, að nokkur hluti og hann verulegur af þessari fjárhæð, 6.8 millj., gangi til vatnsveitu Vestmannaeyja. En það er ekki tekið af skarið í till. fjvn. um þetta atriði. Hins vegar höfum við flm. tekið sérstaklega fram, að af hækkun þeirri, sem við förum fram á, að gerð verði á þessum vatnsveitnalið, fari 5 millj. til vatnsveitu Vestmannaeyja, þannig að það sé bundið í lögum þetta framlag. Ég sé, að hv. 10. landsk, þm., frsm. 2. minni hl. fjvn., flytur tvær till., sem eru líkar og þessi, sem ég hef hér greint. En till. okkar hv. 6. þm. Sunnl. ganga þó aðeins lengra og má segja nokkuð ákveðnari, en efnislegur munur er ekki neinn að marki. Ég sé það, að í till. hv. 10. landsk, í sambandi við heimildagr. er rætt um, að aðflutningsgjöld skuli endurgreiðast Vestmannaeyjakaupstað af efni til stofnæða og vatnsgeyma, en hjá okkur er einnig getið dælustöðva vatnsveitunnar. Ég geri ráð fyrir, að brtt. okkar á þskj. 146 gangi á undan till. hv. 10. landsk. þm., svo að það má gera ráð fyrir því, að við eigum hans stuðning vísan ásamt stuðningi margra annarra, því að við flm. væntum þess, að þessum till. okkar tveim verði vel tekið og að hv. alþm. komi myndarlega til móts við hagsmuni Vestmanneyinga í hinu viðurhlutamikla stórmáli þeirra.



Herra forseti. Á þskj. 137 flyt ég eina brtt. Hún er þess efnis, að fjárveiting til áfengisvarnaráðs verði hækkuð um 1 millj., úr 1.8 millj. í 2.8 millj., og að 1 millj. eða allt að einni millj. kr. verði varið til rannsóknastöðvar áfengismála, er stofnsett skuli á árinu 1967. Ég þarf ekki að hafa langt mál um þessa till., ég get látið nægja að vísa til álitsgerðar áfengismálanefndar Alþingis, en sú nefnd var kjörin af Alþingi 1964, skipuð alþm. allra flokka og skilaði áliti nú á þessu ári. Með leyfi hæstv. forseta, vil ég lesa aðeins örlítinn kafla úr álitsgerð nefndarinnar, þar sem segir m.a.: „Nefndin vill þó taka það skýrt fram, að hér er um mjög víðtækt verkefni að ræða, þ.e.a.s. rannsókn ástandsins í landinu í áfengismálum, og útilokað með öllu, að því verði gerð tæmandi skil á stuttum tíma við ófullkomnar rannsóknaraðstæður. Nefndin hefur ekki haft neina aðstöðu til að láta fram fara þær víðtæku félags- og læknisfræðilegu rannsóknir, sem eru undirstaða þess, að verkefni sem þessu verði gerð fullnaðarskil. Verður grundvallarrannsókn af því tagi að bíða betri tíma. Í þessu sambandi er einnig vert að geta þess, að félagslegar rannsóknir eru almennt mjög skammt á veg komnar hér á landi. Gjalda áfengismálin þess eigi síður en mörg önnur þjóðfélagsmál. Nefndin hefur m.a. orðið þess áskynja, að tölfræðileg og önnur úrvinnsla heimildargagna, sem geymd eru hjá embættum og stofnunum, er víðast mjög ófullkomin, og verður ekki úr bætt nema með sérstöku átaki. Æskilegar upplýsingar um eitt og annað liggja því síður en svo á lausu, og hlýtur nefndarskýrsla þessi að bera keim af því.“ Þetta segir almennt um þetta málsatriði í álitsgerð áfengismálanefndar, en það er fyrsta tili. eða ábending áfengismálanefndar, sem einmitt fjallar um það efni, sem till. mín snertir. Þar segir, með leyfi .hæstv. forseta: „Ábendingar nefndarinnar í því efni eru þessar: Efna þarf til víðtækra vísindalegra áfengisrannsókna hér á landi, bæði félagslegra og læknisfræðilegra. Kanna skal möguleika á samvinnu við Alþjóðaheilbrigðismálastofnunina um slíkar rannsóknir. Telur nefndin rétt, að komið verði á fót sérstakri rannsóknarstofnun í áfengismálum og verði nú þegar valdir sérfróðir menn til þess að gera till. um skipulag slíkrar stofnunar.“ Þetta er sem sagt fyrsta ábending áfengismálanefndar Alþingis, og ég flyt till. um örlitla fjárveitingu í þessu skyni, um, að á árinu 1967 verði varið allt að 1 millj. kr. til þess að undirbúa og koma þessari rannsóknastöð á laggirnar. Ég get ekki hugsað mér, að það sé unnt án þess að hafa eitthvert fé tiltækt. Hér er um mjög merkt atriði að ræða, sem ég veit, að hv. alþm. skilja, og það er ekki nóg, að þm. geri till., ef ekki á að vera um leið gert mögulegt, að tili. komist í framkvæmd. Mér eru það mikil vonbrigði, að hæstv. fjmrh., sem einmitt var formaður áfengismálanefndar Alþingis, skyldi ekki ætla í fjárlögunum nú eitthvert fé til þessa.



Herra forseti. Mér þykir rétt að segja hér nokkur orð í sambandi við þær umr., sem fram hafa farið. Þær umr. hafa allar að vísu verið mjög hófsamlegar og gefa því ekki tilefni til langra orðaskipta, enda hef ég ekki tilhneigingu til þess að lengja þessar umr. En það voru þó viss atriði, sem eru þess eðlis, að ég tel nauðsynlegt að taka þau til nokkurrar athugunar, og skal ég þá fyrst víkja að ýmsum einstökum atriðum, sem rætt hefur verið um, einkanlega í framsöguræðum hv. frsm. minni hl. nefndarinnar. Þeir hafa báðir rætt hér allmjög framlög til skólamála, og get ég tekið undir það, sem þeir sögðu um það efni, að hér er um einn mesta vanda okkar að ræða í opinberum framkvæmdum. Ég vék að því mjög rækilega í fjárlagaræðunni í haust, að það væri nauðsynlegt að gera sérstök átök í þessu efni, ekki aðeins að fá auknar fjárveitingar til skólabygginga, heldur ekki síður að láta fara fram rækilegar rannsóknir á því, hvernig auðið væri að leysa þessi skólabyggingamál með ódýrari hætti. Það sjá auðvitað allir, að þegar 2–3 sveitarfélög eru að reisa skóla, sem kosta 30–50 millj. kr., er það slík geysileg byrði, að það auðvitað er hin brýnasta nauðsyn að reyna að kanna það mál ofan í kjölinn og leitast við að finna úrræði, sem gæti orðið til lausnar þeim vanda. Að þessu hefur verið unnið nú um alllangt skeið, og kemur auðvitað í ljós, að við margvíslega örðugleika er að stríða. En engu að síður verður að ljúka þeim athugunum, og þess er mjög að vænta, að á því finnist einhver lausn, sem geti stuðlað að ódýrari skólabyggingum, og tel ég, að það þurfi þá sérstaklega að taka til athugunar að byggja skóla meira sem „standard“-húsnæði og jafnvel að kaupa tilbúin hús, sem gætu lagt grundvöll að því, að hægt væri að ná niður þessum mikla kostnaði. Það var einnig að því vikið, sem er rétt, að undirbúningur skólabygginga hefur verið mjög ófullkominn. Það var sagt hér, að það hefðu safnazt fyrir háar skuldbindingar, sem mundi vera vísað til framtíðarinnar, eins og það var orðað. Þetta er rétt að vissu leyti, en það held ég, að sé óhætt að segja, að það hefur ekki stafað af því, að ekki hefur verið fylgt fram ákvæðum laga um þetta efni, heldur er orsökin fyrst og fremst sú, hversu áætlanir hafa verið illa undirbúnar, og svo hins vegar, að verðhækkanir hafa orðið miklar á byggingartímabilinu. Þetta hefur verið greitt eftir föstum reglum, og frá þeim reglum hefur ekkert verið horfið, en vandinn auðvitað fer vaxandi ár frá ári, eftir því sem þeim skólabyggingum fjölgar, sem ekki er búið að ljúka greiðslu kostnaðar við. Þó að hér sé nú um meiri upphæð að ræða en áður, sem þannig bíður, brýtur það ekkert í bága við þær reglur, sem fylgt hefur verið, og ég efast um, að bagginn af þeim fjárhæðum sé nokkuð þyngri hlutfallslega en hann hefur áður verið. En ég skal fúslega taka undir það, að þetta þarf allt athugunar við frá mörgum hliðum og fyrst og fremst, að ég tel, frá þeirri hlið, að kannað verði, hvort ekki sé auðið að koma niður þessum mikla kostnaði við skólabyggingar. Það var minnzt hér á vatnsveitumál Vestmannaeyja og fundið að því, að ekki kæmi fram frá fjvn., að tiltekin fjárhæð ætti að renna til þeirrar vatnsveitu. Það er ekki eðlilegt, að það komi fram, vegna þess að vatnsveita þessi og aðstoð við hana fer eftir gildandi lögum. Þeir Vestmanneyingar hafa undirbúið þetta mál mjög vel, og Efnahagsstofnunin hefur unnið með þeim í því, margvíslegar athuganir verið gerðar á rekstrargrundvelli þessa fyrirtækis og stofnkostnaði þess, og leitað hefur verið aðstoðar ríkisins með venjulegum hætti, annars vegar með ríkisábyrgð, sem þegar hefur verið samþ. að veita, og hins vegar að fá vatnsveitu þessa viðurkennda styrkhæfa. Þetta hefur verið gert, og það má gjarnan koma fram, að það er gert ráð fyrir, að vatnsveitan fái á næsta ári 3 millj. kr. upp í þann væntanlega styrk, sem veittur verður til hennar, og það verði staðfest frá félmrn., að vatnsveitan sé viðurkennd sem styrkhæf. Það, sem hér er um að ræða, er nægileg lausn á þessu máli í bili. Það hafa verið gerðar rækilegar athuganir á fjáröflun, og áætlanir eru uppi um það, og það liggur ljóst fyrir, að ef tekst að leysa það eftir þeim leiðum, sem þar er rætt um, er hægt að koma þessu mikla og mikilvæga mannvirki áleiðis með eðlilegum hætti. Við getum auðvitað alltaf deilt um það, hverjar fjárhæðir eigi að nefna í þessu efni, og það er auðvitað ekki nýtt, þó að maður sjái háar tölur og gerðar till. um það að gera meira en talið er fært að gera í bili. Út í þá sálma skal ég ekki fara, en aðeins benda á það, að ég tel með öllu útilokað að fara þá leið að gefa eftir tolla af efnivörum til þessarar vatnsveitu, því að það er þá vitanlega fordæmi, sem er gefið um allar vatnsveitur í landinu, og er ekki hægt að takmarka það við þessa vatnsveitu eina, því að þótt hér sé vissulega um mjög mikið og merkilegt mannvirki að ræða og sérstakt, skulum við ekki gleyma því engu að síður, að það eru ýmis sveitarfélög önnur, sem hafa lagt í mjög dýrar vatnsveitur á sinn mælikvarða, og ég efast um, að þau hafi sum meira bolmagn að þessu leyti heldur en Vestmanneyingar. En ég vonast til, að það, sem gert hefur verið í þessu efni, leysi með víðunandi hætti þetta vandamál Vestmanneyinga, og að sjálfsögðu verður staðið við bak þeirra um það að greiða fyrir þeim fjáröflunum, sem nauðsynlegar eru til greiðslu stofnkostnaðarins. Hér var vikið að því, að það væri við mikinn vanda að glíma hjá sjúkrahúsunum, og það er vissulega rétt. Vaxandi tilkostnaður hefur lent með miklum þunga á þeim. Það var í haust samþ. daggjaldahækkun, 50 kr., og þá hafði verið ákveðið, að daggjaldahækkun, 100 kr., tæki gildi nú um næstu áramót. Og þetta var talið óumflýjanlegt til þess að leysa vandamál héraðssjúkrahúsanna. Svo sem ég gat um í fjárlagaræðunni, eykur þetta vanda ríkissjúkrahúsanna eða ríkisins í heild, vegna þess að tilkostnaðurinn við slíka daggjaldahækkun er, þegar allt kemur til alls, miklu meiri fyrir ríkið heldur en svarar tekjuauka ríkisspítalanna. En hér er vitanlega um höfuðvandamál að ræða fyrir sjúkrahús héraðanna. Það var á það bent hér áðan, að þessi hækkun bryti í bága við þá verðstöðvun, sem nú hefur verið ákveðin, en það er að sjálfsögðu mál, sem verður að taka til sérstakrar athugunar. Þessa áætlun um hækkun var búið að gera fyrir löngu, og það er gert ráð fyrir því í fjárlagafrv., þeim útgjöldum, sem leiðir af hækkuninni af ríkisins hálfu, og eins og minnzt var á hér áðan, hlýtur það auðvitað að auka mjög stórlega vanda sjúkrahúsanna, ef það ætti nú að stöðva þessa hækkun til þeirra. Þetta er hins vegar mál, sem verður að taka til sérstakrar athugunar, en hefur, eins og ég sagði áðan, ekki áhrif á fjárl. sem slík, þar sem það er gert ráð fyrir því í áætlun þeirra, að þessi hækkun verði framkvæmd. Það hefur jafnframt verið gert ráð fyrir því í áætlunum um vísitöluhækkanir, hvaða áhrif þessi hækkun daggjalda hefði í því sambandi, þannig að það hefur að öllu leyti verið gengið út frá þessu atriði, að það kæmi til framkvæmda. Það var á það lögð nokkur áherzla af frsm. hv. 1. minni hl., að þessi fjárlög sýndu það, að ekki yrði um neina verðstöðvun að ræða, vegna þess að þau byggðust á áframhaldandi verðbólgu. Þetta er misskilningur. Fjárl. hækka vitanlega mjög mikið frá fjárl. þessa árs, enda þótt útgjöld ríkisins raunverulega hækki ekki eins mikið og munurinn er á fjárl. og fjárlagafrv., eins og það lítur nú út, vegna þess að síðar hafa komið til á þessu ári, sem nú er að liða; margar af þeim hækkunum, sem við stöndum andspænis fyrir eitt ár í fjárl. ársins 1967. Það hefur hins vegar gerzt, að þróunin þetta ár og hin stóraukna viðskiptavelta í landinu, sem leitt hefur af mjög batnandi hag almennings á þessu ári, hefur leitt af sér stórauknar tekjur fyrir ríkíssjóð, vegna þess að tekjuaukinn er fyrst og fremst af aðflutningsgjöldum, af beinum sköttum og af söluskatti, þannig að það hefur ekki komið til og er ekki heldur gert ráð fyrir neinum nýjum sköttum, þannig að þessi tekjuöflun, sem hér er um að ræða, hefur byggzt algerlega á hinni auknu veltu. Það hefur svo auðvitað komið á móti þessu stórfelldur útgjaldaauki, sem stafar frá árinu í ár, því verða menn að gera sér grein fyrir, en er ekki til kominn vegna þeirrar þróunar, sem menn gera ráð fyrir á næsta ári. Það er gengið út frá, að þá komi ekki til frekari útgjaldaauka, sem m.a. kemur fram í því, að það er lagt til að fella niður þær 108 millj., sem áætlaðar voru á 19. gr. fjárlagafrv. til þess að mæta launahækkunum, þar eð gengið er út frá því, að væntanlegar stöðvunaraðgerðir leiði til þess, að um kauphækkanir verði ekki að ræða eða hækkanir á öðrum tilkostnaði. Þetta hefur tekizt að gera án þess að byggja upp á nýrri verðbólguþróun. Hv. frsm. 1. minni hl. sagði, að það væri sýnilegt, að gert væri ráð fyrir, að veltan eða tekjur ríkissjóðs á næsta ári yxu um allt að 500 millj. kr., og það gæti auðvitað ekki orðið, nema það væri gengið hreinlega út frá stórvaxandi verðbólgu eða fjárl. væru algerlega röng. Ég er honum algerlega sammála um, það, að ef þetta væri svo, gæti það ekki komið til, nema áframhald yrði á hækkunum eins og á þessu ári. En þetta er hins vegar misskilningur. Það er gert ráð fyrir því í þeim áætlunum, sem fyrir liggja, að hækkunin frá árinu 1966 til 1967 varðandi tekjur ríkisins verði ekki nema um 200 millj. kr. samkv. þeim áætlunum, sem gerðar hafa verið af Efnahagsstofnun og Seðlabanka nú fyrir mánuði. Hvort þetta stenzt, getum við auðvitað ekki nákvæmlega um sagt. Það getur munað töluverðum fjárhæðum til eða frá, og vissulega er það svo, að það er teflt hér á yztu nöf. Það er gengið hér út frá því, að sú þróun, sem er nú á þessu ári, haldi áfram næsta ár. En það er miðað við þær tekjur, sem menn hafa nú. Það er ekki miðað við, að víðskiptavelta vaxi neitt að ráði. Það er gert ráð fyrir sama innflutningi og á árinu í ár, og þar af leiðandi er ekki byggt á því, að áfram haldi aukin velta að þessu leyti, heldur að sama ástand ríki. Það getur hins vegar vel verið, að það sé bjartsýni að gera ráð fyrir, að sami innflutningur geti orðið, og mismunandi samsetningur innflutningsins getur auðvitað valdið því, að það verði minni tekjur, sem fram koma, en ella. Þetta er auðvitað vandi, sem við stöndum alltaf andspænis, þegar um áætlun tekna ríkisins er að ræða, og það, sem við verðum að gæta að, þegar við afgreiðum fjárlög, er að áætla ekki vísvitandi rangt. Það er ég hv. talsmönnum minni hl. n. algerlega sammála um. En þessar tekjuáætlanir eru sem sagt byggðar á sama ástandi og nú er. Menn mega ekki miða við það, sem gert er ráð fyrir í fjárl. ársins í ár, vegna þess að þau eru ekki raunhæf, þar eð hin raunverulega þróun hefur orðið með allt öðrum hætti. Hv. frsm. 1. minni hl. sagði, að í rauninni væru viss atriði í fjárl. eða viss útgjöld falin, þannig að það væri ekki gert ráð fyrir þeim, og benti á, að ekki væri ætlað fyrir niðurgreiðslum nema 10 mánuði ársins. Í þeim orðum hans gætti misskilnings að því leyti, að hann gekk út frá því, að því er mér skildist, að það væri ekki til fé til að greiða niðurgreiðslur nema 10 mánuði miðað við alla niðurgreiðslufjárhæðina. Þetta er misskilningur. Það er ætlað allt árið fé til þess að greiða allar þær niðurgreiðslur, sem voru í gildi þar til nú í haust. Það eru aðeins þær auknu niðurgreiðslur, sem voru ákveðnar í samræmi við verðstöðvunarákvarðanirnar, sem eru áætlaðar í fjárl. til þess tíma, sem verðstöðvunarlögin eiga að gilda. Það er í rauninni ekkert eðlilegt við það að gera ráð fyrir tekjuöflun lengur en lög eiga að gilda hverju sinni. Það má hins vegar segja og spyrja: Hvernig á þá að fara að því? Á að láta vísitöluna þá hækka? Það skal ég ekkert um segja heldur. Það auðvitað verður að miðast við það ástand, sem ríkjandi verður næsta haust. Og það er einnig misskilningur hjá hv. þm., að ef yrði hætt þessum niðurgreiðslum, sem nú hafa verið ákveðnar, hækkaði það vísitöluna um 25 stig. Það eru allar niðurgreiðslurnar. Þær niðurgreiðslur, sem hafa verið ákveðnar á þessu hausti, munu nema 10–11 stigum. Hvað kann að verða gert, þegar þessi lög falla úr gildi næsta haust, skal ég ekkert um segja. Það er hins vegar ljóst varðandi þá peninga, sem vantar þá tvo mánuði ársins, ef það yrði niðurstaðan hjá þeim, sem þá fara með völdin, hverjir sem það verða, að halda áfram óbreyttri stefnu í þessu efni og samkomulag næst um það næsta haust við alla aðila, sem geti lagt grundvöll að því, að hægt verði að halda þeirri viðleitni áfram, þá er það vissulega engum vanda bundið að brúa það bil, sem þessir tveir mánuðir ársins gera kröfu til eða mynda. Það munu vera samtals tæpar 50 millj. kr., sem þar er um að ræða, og er ekki nema 1% af útgjöldum fjárl. Nú getum við auðvitað ekkert um það sagt í dag, hvort tekjurnar kunni að leyfa það að standa undir þessum 50 millj. kr. niðurgreiðslum til áramóta þá eða ekki, hvort þær kunni að fara fram úr áætlun, þær geta eins orðið undir áætlun, það vitum við ekkert um. En miðað við fjárl., eins og þau eru í dag, og það er raunar það eina, sem við höfum við að miða, vantar um 50 millj. kr., og það mun verða séð til þess, að miðað við óbreyttar aðstæður, sem nú eru, og horfur verði geymt það fé af greiðsluafgangi ríkissjóðs á þessu ári, að ef fé muni skorta næsta haust til þess að greiða þessar niðurgreiðslur til ársloka, verði hægt að gera það, þannig að það er fullkomlega raunhæft að gera ráð fyrir, að þetta sé hægt að gera, og það muni ekki skorta fé til þess. Það er rétt hjá hv. þm., að það vantar framlag til Alþjóðabankans, 10 millj. kr., í frv. Það eru mistök, sem urðu bæði í fjárl. ársins í ár og í fjárlagafrv. fyrir næsta ár, hreinlega vegna þess að við undirbúning frv. var þetta ekki athugað og kom í ljós fyrir mjög skömmu. Þetta að sjálfsögðu verður að reyna að leysa með samningum við Seðlabankann, sem hefur annazt þessar greiðslur, og ætti ekki að þurfa að koma að sök. Varðandi það atriði, að það sé, eins og var orðað, leikinn sami leikur og árið 1959 varðandi viss útgjöld, sem sé þannig verið að fela, eru það tveir liðir, sem um er að ræða: Annars vegar framlagið til framleiðnisjóðs landbúnaðarins, sem kom til nú á þessu hausti, 30 millj. kr., 20 millj., sem eiga að greiðast nú fyrir áramótin og að sjálfsögðu er eðlilegt, að verði greiddar af fjárlögum þessa árs, og svo framlag vegna aðstoðar við bændur á kalsvæðunum frá árinu 1965, sem er vissulega einnig eðlilegt, að verði greitt af tekjum ríkissjóðs á yfirstandandi ári, þannig að það er aðeins þá um einar 10 millj. að ræða, sem kann að mega deila um, hvort hafi átt að greiðast með þessum hætti eða af tekjum næsta árs, og sjá auðvitað allir, að þarna er um tölu að ræða, er ekki skiptir nokkru máli, hvorki til né frá. Það var sagt, að með þessum fjárl. væri verið að skjóta á frest mörgum óleystum þörfum. Það er vissulega svo, að það er skotið á frest mörgum óleystum þörfum. Það get ég fúslega fallizt á. En muna hv. þm. eftir því, að það hafi nokkurn tíma gerzt, að fjárlög hafi verið afgreidd, án þess að það hafi verið óteljandi þarfir, sem ekki hafi verið hægt að sinna og hafi orðið að bíða? Og ég er ósköp hræddur um, að það verði svo alla tíð. Varðandi það, að núv. ríkisstj. hafi haft til meðferðar 19 milljarða, skal ég nú ekki út í þá sálma fara. Það er vafalaust rétt reiknað hjá hv. frsm. 1. minni hl. Hann er töluglöggur maður, og vitanlega er þetta geysileg upphæð. Það, sem máli skiptir nú í þessu efni og auðvitað hann og allir vita, er að gera sér grein fyrir því, hvernig viðhorfin hafa verið hverju sinni, og tölurnar einar segja ekki mikið. Þegar allt kemur til alls, þó að megi deila um, hvort það hafi verið einhverjar fjárhæðir, sem hafi mátt spara, tel ég ekki miklar líkur til, að það hefði orðið samkomulag um það hér á hinu háa Alþ. að spara ríkissjóði nokkrar teljandi fjárhæðir í þessu efni, þannig að þessir 19 milljarðar eru það, sem við höfum staðið andspænis að þurfa að mæta af ríkisins hálfu þessi árin, eða hvort sem það eru 19 milljarðar eða 30 milljarðar, það er aukaatriði í því efni, því að það, sem skiptir meginmáli, er, að ríkið verður að standa undir þeim skuldbindingum og kvöðum, sem á það eru lagðar og hafa verið lagðar af löggjafanum, og mæta þeirri þróun efnahagsmála, sem er hverju sinni. Við getum sagt, að sú þróun hafi ekki verið góð. Það er allt annað mál. Við getum um það deilt á öllum tímum, hvort þróun er æskileg eða ekki æskileg, og sýnist þá víst sitt hverjum um það eftir því, hvort menn eru í stjórn eða stjórnarandstöðu. Og það er nú einnig svo núna, að því fer víðs fjarri, að við, sem með stjórnina förum, séum ánægðir með þá þróun alla og sízt af öllu ánægðir með þá verðbólguþróun, sem verið hefur. Þetta er hins vegar það, sem í kjölfar þeirrar þróunar hefur komið, að ríkið hefur orðið að leggja fram þetta fé og það að sjálfsögðu að takast af borgurunum, og þýðir ekki um það að fást. Ég held svo ekki, herra forseti, að það sé ástæða til þess að ræða frekar um þær till.; sem hér liggja fyrir. Það hefði verið æskilegt að sjálfsögðu að geta mætt ýmsum þeim óskum, sem hér hafa verið fram settar. Ég hygg hins vegar, að fjvn. hafi reynt að meta það á mjög raunsæjan hátt, og ég er henni mjög þakklátur fyrir, að hún hefur tekið mjög ábyrga afstöðu til afgreiðslu fjárlagafrv., og eins og sakir standa og hv. þm. sjá, miðað við þann nauma greiðsluafgang, sem er, þá er ekki auðið að ganga til móts við þær óskir aðrar, sem hér hafa verið fram bornar, ef við eigum að afgreiða fjárl. greiðsluhallalaus, og á það legg ég hina mestu áherzlu.



Herra forseti. Að höfðu samráði við hæstv. fjmrh. og hv. formann fjvn. hef ég leyft mér að flytja brtt. við fjárlagafrv. á þskj. 161 um nokkuð breytta sundurliðun á gjöldum og tekjum ríkisútvarpsins, á gjöldum og tekjum hljóðvarps og sjónvarps. Ástæðan til þess, að nauðsynlegt er að flytja þessar brtt., er sú, að þegar fjárlagafrv. var samið á sínum tíma, snemma á þessu ári, lágu ekki fyrir allar þær upplýsingar um tekjur og gjöld þeirra stofnana, sem hér er um að ræða, sem nú liggja fyrir. Þetta hefur að sjálfsögðu engin áhrif á niðurstöður fjárl., vegna þess að ríkisútvarpið stendur undir rekstri sínum með eigin tekjum. Hér er eingöngu um að ræða nokkra breytingu á tekjuliðum og gjaldaliðum, sem byggð er á núverandi horfum um rekstur stofnunarinnar á næsta ári. Frekari skýringa held ég, að sé ekki þörf á þessari till. Hún er sem sagt gerð til þess eins, að tölur fjárlagafrv. á næsta ári verði í sem nánustu samræmi við það, sem vitað er nú um tekjur og gjöld ríkisútvarpsins.



Herra forseti. Þrír þingmenn úr stjórnarandstöðunni, tveir hv. þm. Framsfl. og einn hv. þm. Alþb., hafa flutt brtt. við fjárl. um aukna fjárveitingu til vatnsveituframkvæmda í Vestmannaeyjum. Það er ekki nema gott eitt um það að segja, ef þm. vilja sýna vináttu og góðan hug til framkvæmdar ákveðinna mála. En ég hygg þó, að það hefði verið eins vel þegið og kannske betur þegið af Vestmanneyingum, hefði þessi vinarhugur komið í ljós, meðan þessir flokkar höfðu aðstöðu hér á þingi, því að Vestmanneyingar stóðu þá í margs konar framkvæmdum, en fengu því miður allt aðra fyrirgreiðslu en hugur þessara manna virðist standa nú til Vestmanneyinga. Í sambandi við þetta mál, vatnsveituframkvæmdir Vestmanneyinga, þykir mér rétt að gera nokkru ýtarlegri grein fyrir því en hér hefur þó verið gert af öðrum þm., þar sem ég tel, að ég muni vera því máli einna kunnugastur. Heima í héraði var það ákveðið, þegar þetta mál var komið nokkuð á rekspöl, að vatnsveitan skyldi byggð upp þannig, að stofnæðar skyldu byggðar upp fyrir lánsfé, innanbæjarkerfið aftur fyrir álögur á bæjarbúa með beinum útsvörum. Það má segja, að hér sé um nokkuð tvíþætta framkvæmd að ræða, það er annars vegar stofnæðin, sem skv. lögum getur verið styrkhæf, og hins vegar innanbæjarkerfið, sem engin lög eru fyrir, að geti orðið styrkhæft. Innanbæjarkerfið er áætlað, að kosti um 16 millj. kr., og var í bæjarstjórn gert ráð fyrir, að það yrði framkvæmt á 3 árum og tekinn inn á fjárhagsáætlun bæjarsjóðs í hvert sinn 1/3 af þessari áætluðu upphæð eða um það bil. Stofnæð hins vegar er gert ráð fyrir að kosti um 76 millj. kr., og hafa bæjaryfirvöld ávallt gengið út frá því, að það fé yrði að taka að láni og vatnsveitan yrði að standa undir því, að svo miklu leyti sem ríkissjóður greiddi það ekki sem stofnframlag. Eins og kom fram hjá hæstv. fjmrh., hefur Efnahagsstofnunin haft með höndum nú undanfarið útreikninga á fjárhagshlið málsins og einnig á framkvæmdahlið þess. Það er gert ráð fyrir, að stofnæðin verði framkvæmd á næstu 4 árum, þ.e. árin 1967–1971, og er þá vatnsveitan að þeim framkvæmdum loknum talin af sérfróðum mönnum nægja fyrir bæjarfélagið, þó að það þróist og vaxi eðlilega, þá muni vatnsveitan fullnægja bæjarfélaginu um allverulega langan tíma. Áætlun Efnahagsstofnunarinnar um fjárhagshlið málsins er byggð á 3 vatnsveitutöxtum. Ef reiknað er með lægsta vatnsveitugjaldinu, sem Efnahagsstofnunin hefur notað, mun þurfa að leggja vatnsveitunni til á næsta ári, árið 1967, tæpar 3 millj. umfram þær lántökur, sem taka þyrfti. Ég vil í sambandi við lántökur geta þess, af því að hv. 4. þm. Sunnl. virtist vera í nokkrum vafa um það, að nokkrar ráðstafanir hefðu verið gerðar til lántöku fyrir það fyrirtæki, þá vil ég geta þess, að aðalkostnaðurinn árið 1967 verður andvirði þeirrar leiðslu, sem lögð verður yfir sundið frá Landeyjasandi út til Vestmannaeyja og samið hefur verið um kaup á frá erlendu fyrirtæki. Það var strax í byrjunarviðræðum við þetta fyrirtæki sett það skilyrði, að þeir útveguðu lán fyrir öllu andvirði leiðslunnar. Samkomulag gat strax orðið um, að þeir útveguðu 5 ára lán með 7–8% vöxtum, en Vestmanneyingar sögðu þá strax, að það væri ekki nægjanlegt, lágmarkstími yrði að vera 10 ár, og er um það orðið samkomulag og staðfest á milli forsvarsmanna bæjarfélagsins og hins erlenda fyrirtækis, að andvirði leiðslunnar verði greitt með 10 ára skuldabréfi, annaðhvort með 7% eða 8% vöxtum, ég man ekki, hvora upphæðina er þar um að ræða. Miðað við þessa áætlun, sem Efnahagsstofnunin hefur gert um framkvæmdahlið málsins og um fjárhagshlið málsins, kemur fram, að það þarf tæpar 3 millj. umfram þau lán, sem þegar hefur verið samið um, umfram þau lán, sem við höfum ástæðu til að ætla, að Efnahagsstofnunin muni standa að með bæjaryfirvöldum í Vestmannaeyjum að útvega, og þá tel ég þá fyrirgreiðslu, sem er á fjárlögum og kemur fram í nál. meiri hl. fjvn. og hér var staðfest af fjmrh. að væri um 3 millj. að ræða, - þá tel ég það eðlilega fyrirgreiðslu. Það er með þessari upphæð séð fyrir því, að hægt er að byggja upp fyrirtækið, þann áfanga þess, sem ákveðið er að ljúka á árinu 1967, með alveg eðlilegum hætti. Það má að sjálfsögðu alltaf deila um það, hvað mikið á að veita í hvert sinn. En ég tel aðalatriðið það, sem fjmrh. hér lýsti yfir og Vestmanneyingum er nú orðið kunnugt að nokkru leyti, að loforð fyrir ríkisábyrgð fékkst árið 1965 fyrir þeim lánum, sem kaupstaðurinn þyrfti að taka vegna þessara framkvæmda, og í öðru lagi hefur verið staðfest, að þetta fyrirtæki verði gert styrkhæft skv. lögum, og nú er fyrsti áfanginn, sem er í fullu samræmi við það, sem Efnahagsstofnunin leggur til að þurfi á næsta ári, tekinn inn á fjárlög fyrir árin 1967, þannig að ætti að liggja alveg ljóst fyrir, að fra kvæmdir gætu orðið eins og til hefur verið ætlazt, bæði af Vestmanneyingum og eins skv. áætlun Efnahagsstofnunarinnar. Mér þykir rétt við þetta tækifæri, þar sem þetta stóra fyrirtæki og ég segi sérstæða fyrirtæki kemur nú í fyrsta sinn til afgreiðslu hjá hv. Alþingi í sambandi við fjárl., að gera nokkra grein fyrir því í stórum drátt m og aðdraganda þess. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. 4. þm. Sunnl., að Vestmanneyingar hafa, held ég, undirbúið þetta mál mjög vel, þeir hafa kannað þær leiðir, sem fyrir hendi gátu verið til öflunar neyzluvatns, ekki hraðað sé meir en eðlilegt er, og endað á þeirri leið, sem ég vil segja í lengstu lög von, að við mun um komast fram hjá. Upphaflega var það kannað undir leiðsögn og forsjá jarðfræðinga og jarðhitadeildar ríkisins, hjá raforkumálas rifstofunum, kannaður sá möguleiki, hvort vatn væri fáanlegt með jarðborunum úti í Vestmannaeyjum. Þetta var gert á tvennan átt, fyrst með því, að framkvæmdar voru svokallaðar grunnboranir, þar sem farið var nokkuð niður fyrir sjávarmál, og þá með 7 eða 8 borholum þversum yfir eyjarnar, en þetta bar ekki þann árangur, sem vonazt var til og neitt var hægt að byggja á. Á árinu 1964, þrátt fyrir að jarðfræðingar töldu mjög litlar líkur, þá töldu Vestmanneyingar það þó sjálfsagt og töldu sér það skylt að ráðast í mjög kostnaðarsamar boranir, sem voru hinar svokölluðu djúpboranir, og var þá undir forsjá þessara sömu aðila framkvæmd jarðborun á 1565 m dýpi, án því miður nokkurs árangurs. Það var með þessum; aðgerðum talið af sérfræðingum, sem um þetta mál fjalla f.h. ríkisins, alveg gengið úr skugga um það, að vatnsveita í Vestmannaeyjum yrði ekki byggð eftir þeirri leið, að vatn fengist með jarðborunum. Það, sem Vestmanneyingar gerðu sér lengi vel mjög miklar vonir um til að leysa þetta mál, var, að hægt væri að vinna neyzluvatn úr sjó. Það var um 5 eða 6 ára skeið fylgzt mjög náið af trúnaðarmanni kaupstaðarins, þáverandi bæjarverkfræðingi, með allri framþróun, sem varð í þessu máli, sérstaklega þó hjá þeirri deild ráðuneytisins í Washington, sem þessi mál heyra undir þar. Bæjarstjórn fékk árlega og stundum oft á ári allýtarlega skýrslu um þessi mál og þróun, sem á þeim varð, og vonuðum við lengi vel, að að því mundi koma, að stökkbreyting yrði í þessum málum, þannig að með til þess að gera litlum kostnaði yrði hægt að vinna neyzluvatn úr sjó. Það hefur aftur því miður sýnt sig, að þó að þetta sé gert víða um heim í mjög stórum stíl, miklu stærri stil en um er að ræða fyrir Vestmanneyinga, þá er þessi framleiðsla svo dýr, að hún verður mun dýrari, bæði í rekstri og upp undir það eins dýr í stofni og um leiðslur frá meginlandinu sé að ræða, þannig að eftir - ég vil segja 5–6 ára athugun var horfið frá þessari hugmynd og hún reyndist okkur því miður ekki raunhæf. Þegar kom að því að undirbúa tæknilega þá hlið málsins að leggja leiðslur frá landi út til Eyja, þá kom það í ljós, að hliðstæða fyrir slíkri lögn var hvergi til, ekki einu sinni á Íslandi, hún var hvergi til í Evrópu. Norðmenn höfðu að vísu á undanförnum árum gert nokkuð að því að leggja vatnsleiðslur í sjó, en það var eingöngu um leiðslur innanskerja við Noregsstrendur að ræða. Leiðslur, sem þarf að koma yfir til að koma vatni út til Vestmannaeyja, eru fyrir opnu hafi, þar sem fyrir liggur, að ölduhæð getur orðið allt að 15 ml Þessi aðstaða er hvergi þekkt í Evrópu, þannig að engin hliðstæða er til og engin reynsla til að byggja á hjá öðrum þjóðum um þetta atriði. Vestmanneyingar voru komnir mjög vel á veg með að semja við norskt fyrirtæki um að leggja óvarða plastleiðslu yfir sundið. Þeir voru að vísu alltaf nokkuð uggandi um, að þetta mundi, þó að tækist að leggja það, ekki halda til frambúðar. Þegar þetta mál var komið mjög langt, komið í umræður um samninga við það norska fyrirtæki um greiðslu fyrir verkið, barst bæjarstjórninni tilboð og sýnishorn af leiðslu frá bandarísku fyrirtæki, sem um nokkurt skeið hafði framleitt leiðslur, sem sérfræðingar töldu að ættu og mundu duga þá leið, sem fyrirhugað var að leggja leiðsluna út til Eyja. Það er raunverulega ekki um vatnsleiðslu að ræða, heldur miklu frekar um holan neðansjávarkapal, sem þó þolir mikinn þrýsting innan frá og er mun sterkari en venjulegur neðansjávarkapall. En því miður reyndist verð á þessari vöru frá Bandaríkjunum svo hátt, að óhugsandi var að byggja vatnsveituna á því, Vestmanneyingar yrðu að taka á sig svo mikil útgjöld, bæði í sambandi við uppbygginguna og án efa í sambandi við niðurgreiðslu á lánum í sambandi við það, að þetta var talið varla framkvæmanlegt. Við komumst þá, vil ég segja, kannske af tilviljun í samband við umboðsmann eða sölumann frá danska fyrirtækinu N.K.T. (Nordisk Kabel Tovfabrik), sem Vestmanneyingum var að góðu kunnugt, eftir að það hafði lagt rafstrengina á milli lands og Eyja. Þá komumst við í samband við fulltrúa þess fyrirtækis og lögðum okkar áætlun fyrir hann og óskuðum eftir að fá að vita, hvort þetta fyrirtæki, sem er eitt af heimsþekktum fyrirtækjum í framleiðslu á köplum, bæði neðansjávarköplum og jarðköplum, hvort þetta fyrirtæki mundi geta leyst þetta mál okkar, bæði tæknilega og einnig á þann hátt, að það væri fjárhagslega viðráðanlegt. Eftir mjög ýtarlegar viðræður við verkfræðinga og forsvarsmenn þessa fyrirtækis, sem bæði bæjaryfirvöld og tæknilegur ráðunautur bæjarins áttu við þá aðila, voru þeir tilbúnir að gera á sinn kostnað tilraunir við framleiðslu á slíkri leiðslu. Það hefur tekið þá nokkra mánuði, ég vil segja 6–8 mánuði, að komast að niðurstöðu um það, að þeir gætu framleitt slíka leiðslu tæknilega séð, sem hefði það þol, bæði þrýstingsþol innan frá og eins þann styrkleika til að verjast áföllum utan frá, sem áskilið var frá hendi Vestmanneyinga. Verðið virtist einnig, sem betur fer, vera allt annað og mun lægra en frá hinu bandaríska fyrirtæki, og hygg ég, að það stafi fyrst og fremst af því, að bandaríska fyrirtækið taldi það mikið verk að koma leiðslunni í heilu lagi hingað upp til Íslands og ganga frá lagningu á henni. Það vill aftur svo til, að hið danska fyrirtæki á mjög hentugt skip til þessara hluta, þannig að það getur skilað leiðslunni í þrennu lagi, hverjum parti 41/2 km að lengd, og komið með hana í einu lagi á skipi hingað til landsins, og eru samningar um það, og ég vil segja, að þeir samningar eru komnir alveg á lokastig. Virðist, sem betur fer, ekkert geta komið í veg fyrir það lengur, og þá munu þeir geta skilað leiðslunni í júnímánuði næsta sumar. Ég ætla ekkert að fara að orðlengja um þörf Vestmanneyinga fyrir þessa framkvæmd. Þetta mál hefur að sjálfsögðu verið mikið rætt innanbæjar í kaupstaðnum, nokkuð komið til umræðu hér á Alþingi, bæði hjá hv. 4, þm. Sunnl. áðan og reyndar áður. En ég hygg, að öllum sé ljóst, að í dag er ekki hægt að reka kaupstað af þessari stærð, 5 þús. manna kaupstað, án þess að það sé fyrir hendi nægjanlegt neyzluvatn og það vatn, sem til iðnaðar þarf. Þetta hefur að vísu verið fram að þessu gert í Vestmannaeyjum. Þó að við höfum orðið kannske eitthvað að líða fyrir það, þá hefur þó rekstur bæjarfélagsins gengið með eðlilegum hætti, íbúum hefur fjölgað þar ekki síður en annars staðar og meira en sums staðar annars staðar utan þéttbýlisins hérna við Faxaflóa. En þetta er auðvitað það, sem koma verður fyrir yngri kynslóð, og ég vil segja, að við getum verið mjög ánægð með það, sem þarna búum, að við sjáum nú loksins fram á það, að þetta mál verður leyst að nokkru leyti þegar á næsta sumri og endanleg lausn verður komin eftir til þess að gera stutt árabil. Ég vil endurtaka það, sem ég sagði hér áðan, að miðað við niðurstöður og áætlanir Efnahagsstofnunarinnar tel ég, að fyrirgreiðsla fjárveitingavaldsins í sambandi við þetta verk sé með eðlilegum hætti, þar sem það liggur alveg ljóst fyrir, að þessi framkvæmd getur gengið með þeim hraða og þann hluta hennar, sem ákveðið var að vinna á næsta ári, er hægt að framkvæma, miðað við þær áætlanir, sem gerðar hafa verið, og miðað við það, sem Vestmanneyingar hafa á undanförnum árum stefnt að.



Herra forseti. Það eru hér nokkrar tillögur til viðbótar frá fjvn., sem ég vil leyfa mér að koma á framfæri. Vegna þess að þær eru svo seint fram komnar, að flytja þarf þær skriflega, bið ég forseta að leita afbrigða fyrir þeim. Það er í fyrsta lagi við 17. gr. II, 3. töluliður, teikningar verkamannabústaða, að fyrir 100 komi 150. Í öðru lagi við 16. gr. A., 4. tölul., búreikningaskrifstofa á vegum Búnaðarfélags Íslands, launaliður, fyrir 390 þús. kemur 550 þús. Í þriðja lagi er um orðalagsbreytingu að ræða á tillögu n. á þskj. 135 við 22. gr. XXVIII, bliður: Að ábyrgjast allt að 10 millj. kr. lán fyrir Alþýðusamband Íslands og önnur launþegasambönd vegna byggingar orlofsheimila. Hér er aðeins um rýmra orðalag að ræða en er í hinni tillögunni. Í fjórða lagi er svo till. við 14. gr. B., 24. tölul.: Til byggingar húsmæðraskóla, til undirbúnings framkvæmda. Það verður þá 10. tölul., til húsmæðraskólans að Laugum 100 þús. kr. [Frh.]

Frsm. meiri hl. (Jón Árnason) [frh.7]: Ég vænti, enda þótt þessar brtt. komi svona seint fram, að alþm. geti fallizt á að samþykkja þær. Út af þeim umræðum, sem hér hafa farið fram, síðan ég hafði framsögu fyrir till. n., vildi ég aðeins segja nokkur orð. Varðandi þær athugasemdir, sem komu fram frá samnefndarmönnum mínum í minni hl. n., þeim hv. 3. þm. Vesturl. og 10. landsk., sem sérstaklega var í sambandi við skólamálin, vil ég segja það, að það, sem ég benti sérstaklega á varðandi þá reglu, sem fjvn. hefur tekið upp um fjárveitingar til skólamála, og það, sem hefur farið mest úr skorðum í þeim efnum, byggist ekki á því, að þær hækkanir, sem hafa átt sér stað á byggingartímabilinu, hafi færzt svo mikið úr skorðum, heldur á hinu, að það hefur verið breytt svo mikið til um sjálfar byggingarnar, frá því að upphaflega áætlunin var gerð og þar til skólabyggingunni lauk. Þar munar langmestu. Þess vegna hefur orðið að fara inn á þá leið að deila því, sem safnazt hefur saman á byggingartímabilinu, á þessum 5 árum, og því síðan skipt niður á 3 ár. Báðir þessir hv. þm. héldu því fram, að það þyrfti að gera miklu betur í þessum efnum en gert væri í þessu fjárlagafrv. Vissulega er það rétt, að það væri æskilegt, að það væri hægt að taka meiri og stærri áfanga í byggingu skóla hér í landinu heldur en þessar fjárveitingar leyfa. En hitt vil ég benda á, sem ég hef þó gert áður við sama tækifæri, að ef við berum saman þær niðurstöður, sem liggja fyrir frá tímabili vinstri stjórnarinnar, og þær fjárveitingar, sem nú er varið til þessara framkvæmda, þá er þar ólíku saman að jafna. 1958 eru fjárveitingar til allra skólabygginga í landinu samtals að upphæð 19 millj. 300 þús. kr. Í þessu fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir til afgreiðslu, er hins vegar þessi upphæð 162 millj. kr. Ef við svo gerum okkur grein fyrir þeirri breytingu, sem hefur átt sér stað á byggingarkostnaðinum á þessu tímabili, skv. þeim upplýsingum, sem liggja fyrir frá hagstofunni, þá var byggingarvísitalan 1958 134 stig, í dag er byggingarvísitalan skv. upplýsingum hagstofunnar hins vegar 298 stig. Það er því augljóst mál, að enda þótt við tökum þessa hækkun, sem átt hefur sér stað á byggingarkostnaðinum, og tökum líka með í reikninginn þá fólksfjölgun, sem eðlileg er og átt hefur sér stað í landinu á þessu tímabili, þá þyrfti þessi upphæð ekki að vera til þess að jafnast á við fyrra tímabilið nema rúml. 42 míllj. kr. Hér er því staðið þannig að þessum málum, að upphæðin er hér um það bil fjórum sinnum meiri, hún er sem sagt ferfalt meiri en áttí sér stað á þeim tímum, sem þessir góðu hv. þm. fóru með völdin í landinu. Það er annað, sem talar líka nokkuð skýru máli í þessum efnum og sýnir þróunina í skólamálum landsins. 1958 eru samtals um 90 farskólahverfi starfandi víðs vegar um landið. Í dag er þessi tala komin niður í 23 farskólahverfi. Ég vil segja, að þetta talar skýru máli um þá þróun, sem átt hefur sér stað í skólabyggingum hér á landi á þessu tímabili. Og það er að sjálfsögðu bein afleiðing af þeim miklu og stórkostlegu skólabyggingum, sem átt hafa sér stað í dreifbýlinu, að á þessu tímabili hefur farskólum getað fækkað sem raun ber vitni, svona mikið, ég vil segja hálfgerðu vandræðafyrirkomulagi, sem allt til þessa hefur víða þurft að bjargast við. Í fjárlagafrv. er í 22. gr. XVI lagt til, að heimilað verði að kaupa fasteignir af S.Í.S. við Kirkjustræti vestan alþingishússins. Tillaga þessi var rædd í nefndinni. Nm. óskuðu ekki eftir að gera breytingar á till., en þeir óskuðu hins vegar eftir, en mér láðist að geta þess í framsögu, að taka það fram, að þessi kaup séu ekki á neinn hátt í tengslum við hugsanlega byggingu alþingishúss, a.m.k. ekki á þessu stigi málsins. Eins og ég sagði áðan, láðist mér að geta þess í framsögu, sem meðnm. mínir óskuðu eftir, að ég kæmi á framfæri í sambandi við þennan lið í fjárlögunum, og ég hef þá gert það hér með. Að svo komnu máli sé ég ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta að þessu sinni.



Herra forseti. Ég flyt hér nokkrar brtt. við fjárlagafrv. og við brtt. fjvn., en brtt. mínar eru á þskj. 146. Í fyrsta lagi er um að ræða breyt., sem varða skólabyggingar. Hin fyrsta till. mín er um, að gert verði ráð fyrir lítils háttar fjárveitingum til barnaskólabygginga á tveim stöðum á Austurlandi til undirbúningsframkvæmda, en það er til byggingar leikfimihúss í Höfn í Hornafirði 250 þús. kr. og til byggingar barnaskóla á Fáskrúðsfirði 250 þús. kr. Á báðum þessum stöðum er brýn þörf fyrir þær framkvæmdir, sem sótt er um leyfi til þess að byggja. Á Höfn í Hornafirði skortir tilfinnanlega aðstöðu til leikfimikennslu, en á Búðum í Fáskrúðsfirði er orðin mjög brýn þörf á því að stækka barnaskólahúsið, svo að hægt sé með eðlilegum hætti að koma þar fyrir bæði barnakennslu og unglingakennslu. Ég sé ekki ástæðu til þess að skáganga beiðni þessara tveggja staða um það, að framkvæmdir þeirra á þessum sviðum séu viðurkenndar og það megi ætla til þeirra eins og til margra annarra staða lágmarksupphæð í sambandi við undirbúningsframkvæmdir. Það skiptir staðinn allmiklu máli að fá slíka viðurkenningu, því að hér er um að ræða, að lagt er í ýmiss konar kostnað í sambandi við undirbúning málsins, en þetta skiptir vitanlega engu höfuðmáli í sambandi við fjárhagshlið fjárlaga. Ég vænti því, að hv. þm. geti fallizt á að samþ. þessar tillögur mínar, sem eru í fullu samræmi við það, sem gildir um ýmsa aðra staði. Þá legg ég í öðru lagi til varðandi gagnfræðaskólabyggingar, að varið verði 900 þús. kr. til byrjunarframkvæmda að byggingu heimavistarhúsnæðis við gagnfræðaskólann í Neskaupstað, en flyt auk þess aðra till. um sama efni sem varatillögu, ef ekki fæst samstaða um aðaltili., að varið verði 250 þús. kr. til undirbúningsframkvæmda í sambandi við byggingu þessa heimavistarhúsnæðis við gagnfræðaskólann í Neskaupstað. Ég verð satt að segja að lýsa því yfir, að mér þykir alveg furðulega vera staðið að afgreiðslu þessa máls, sem varðar byggingu heimavistar við gagnfræðaskóla í Neskaupstað, og get ekki annað séð en að þar sé látin gilda önnur regla en um allar aðrar í landinu. Þannig er ástatt við þennan skóla, að skólahúsnæði gagnfræðaskólans í Neskaupstað er orðið allt of lítið. Það er tvísett þar í allar kennslustofur, en auk þess fer svo fram allmikil kennsla í skólanum þar að auki og allmikið af unglingum á Austurlandi sækir til þessa skóla úr nágrannabyggðarlögum, og það hafa því komið upp óskir um það, að byggð yrði heimavist við gagnfræðaskólann í Neskaupstað fyrir aðkomunemendur og einnig til þess að leysa önnur húsnæðismál þessa skóla. Samkv. ráðleggingum fræðslumálastjóra og skólaeftirlitsmanns og í fullu samráði við menntmrh. var gerð teikning af heimavistarhúsnæði fyrir gagnfræðaskólann og allar áætlanir gerðar. Þessar áætlanir eru búnar að liggja fyrir fjvn. og framkvæmdavaldinu núna í á þriðja ár, en till, hafa ekki fengizt teknar upp við afgreiðslu fjárl., ekki einu sinni um það, að þessi framkvæmd sé viðurkennd sem undirbúningsframkvæmd, þó að teikningar og allt liggi fyrir og hafi þegar verið greiddar, að vísu af þeim aðila, sem hér á hlut að máli. Þetta er mjög undarlega að málum staðið og alveg furðulegt, að þeir, sem fara með æðstu stjórn þessara mála, skuli fyrst ráðleggja mönnum að ráðast í framkvæmdakostnað, en síðan neita því á eftir, að taka megi upp þessa framkvæmd og viðurkenna formlega á fjárl. Ég sneri mér því fyrir ári til menntmrh. skv. beiðni bæjarstjórnarinnar í Neskaupstað og spurðist fyrir um það, hvort Neskaupstaður mætti ráðast í þessa byggingu fyrir eigið fé, án þess að leitað yrði að sinni eftir nokkurri fjárveitingu frá ríkinu. En ég fékk stíft nei við þessari beiðni, slíkt væri ekki hægt, vegna þess að framkvæmdin hefði ekki fengið neina viðurkenningu enn á fjárl., ekki einu sinni þessa litlu byrjunarfjárveitingu, sem nefnd er á liðnum til undirbúningsframkvæmda. Nú hefur enn verið sótt um það, í þriðja skipti, að fá þessar framkvæmdir viðurkenndar og engin höfuðáherzla lögð á það, að hinn aumi ríkissjóður þurfi að áætla stóra fjárveitingu til framkvæmdarinnar, heldur aðeins að áætla hér einhverja smáupphæð til viðurkenningar, svo að ekki sé hægt að neita um það, að heimastaður megi byggja fyrir eigið fé í því tilfelli, þar sem um nauðsynjaframkvæmd er að ræða. En þá bregður svo við, að enn fáum við neitun um, að það megi viðurkenna þessa framkvæmd sem undirbúningsframkvæmd. Það er svo saga út af fyrir síg, að þeir verða svolítið skrýtnir í framan, þessir háu yfirmenn fræðslumála, þegar rætt er við þá um það, hvernig á þessu standi, hvað sé hér eiginlega í veginum. Mér dylst það að vísu ekki, að hér er um freklega misbeitingu á valdi að ræða. Hér er verið að mismuna aðilum á hinn herfilegasta hátt, vegna þess að tilteknir aðilar vilja koma í veg fyrir það, að byggt sé tiltekið skólamannvirki á þessum stað. En hvað um það, það þýðir kannske ekki að deila við dómarann. En það er rétt, að það fái að koma alveg skýrt fram, hverjir það eru, sem neita Neskaupstað um það að fá að leysa vandamál sín í sambandi við skólamál, og það einnig á þeim grundvelli, þegar þeir bjóðast til að leggja fram fjármunina sjálfir. En þannig liggur málið fyrir nú. Af þessum ástæðum hef ég flutt tvær till. um þetta mál: Annars vegar um það, sem mér þykir fullt réttlæti standa til, að varið verði 900 þús. kr. til þessarar framkvæmdar, þ.e. sem þátttöku í framkvæmdakostnaði. En ef ekki er hægt að fallast á það, vegna þess að svo sé naumt siglt fjárhag ríkissjóðs, þá fer ég fram á, að það sé tekin lágmarksupphæð, 250 þús. kr., undir liðnum til undirbúningsframkvæmda. Og vel mætti semja um það eflaust á milli bæjarstjórnarinnar í Neskaupstað og fjmrn., að þeir gætu sloppið við að borga þessar 250 þús. kr. um einhvern tíma, ef það stendur á því, ef hægt væri að fá viðurkennda framkvæmdina, þannig að hægt væri að athafna sig í þessum efnum eins og þarfir standa til. Ég trúi því satt að segja ekki, að það eigi eftir að koma hér fram við atkvgr., að meiri hluti þm. vilji beita þennan stað slíkum órétti eins og virðist hafa orðið niðurstaðan hjá meiri hl. fjvn. í þessu tilfelli. Þá hef ég leyft mér að flytja hér brtt. við 17. gr. fjárl. um það, að tekinn verði þar upp nýr liður, 1 millj. króna til þess að koma upp sjómannastofum á Austfjörðum, gegn jafnmiklu framlagi annars staðar að. Það hefur allmikið verið rætt um, að það væri mikil þörf á því að koma upp sjómannastofum í sjávarplássunum á Austurlandi til þess að bæta nokkuð aðstöðu þeirra hundraða sjómanna, sem verða að vera þar tímunum saman frá heimilum sínum við lélega aðbúð í mörgum greinum, og ég hef veitt því athygli, að m.a. þm. úr öðrum stjórnarflokknum hafa verið að leggja fram till. hér á Alþ. um það, að ráðstafanir yrðu gerðar í þessa átt. Aðeins í einu byggðarlagi fyrir austan hefur verið ráðizt í það að koma upp myndarlegri sjómannastofu af þessari tegund, og það er í Neskaupstað, og þar hefur allur stofnkostnaðurinn hvílt á bæjarfélaginu sjálfu, og ætla ég, að enginn hafi séð eftir þeim peningum, sem í það hafa farið. En hins vegar skortir mjög á með þessar sjómannastofur á öðrum stöðum á Austurlandi og því finnst mér í rauninni það minnsta, að Alþ. samþ. till. um að verja 1 millj. kr. í þessu skyni, að leysa nokkuð úr þessu vandamáli, þó með því skilyrði, að jafnmikið framlag komi annars staðar frá á móti til framkvæmda í þessum efnum. Ég held líka, að þeir, sem hér eiga aðallega hlut að máli, þ.e.a.s. síldveiðisjómennirnir, sem dveljast á Austurlandi, eigi fyllilega skilið af ríkisheildinni, þó að slíkt framlag yrði greitt í þessu skyni sem hér um ræðir. Í mínum augum er það svo, að það reynir nokkuð á það, hvort menn meina eitthvað með fögrum orðum, sem þeir láta falla í þessa átt, hvort þeir vilja greiða eitthvert fé af höndum til þess að leysa vandann, því að það þarf meira en bara að flytja till. um það, að málið sé athugað. Þá hef ég leyft mér að flytja hér brtt. við 20. gr. fjárlaga, en sá liður er um framlag til flugvallagerðar og flugöryggistækja á flugvöllum. Ég legg til, að sá liður verði hækkaður um 3 millj. kr. Hvort tveggja er, að að mínum dómi er varið allt of litlu fé til þess að bæta úr aðstöðunni í þessum efnum, en ég vil með minni tillögu leggja sérstaka áherzlu á þrjá staði í mínu kjördæmi, þar sem mjög brýnt er, að varið sé miklum mun meira fé en gert hefur verið til þess að bæta úr flugþjónustunni. Ég legg til, að af þessum 3 millj. gangi 1 millj. til flugvallargerðar á Vopnafirði, 1 millj. til flugvallargerðar í Breiðdal og 1 millj. til flugvallarins í Neskaupstað. Vopnafjörður er sérstaklega orðinn illa staddur í samgöngumálum, borið saman við aðra staði á landinu. Þar er nú mjög lítill flugvöllur, sem dugir ekki hinum stærri vélum, og það er enginn vafi á því, að Vopnafjörður er orðinn sá staður í Austurlandskjördæmi, þar sem samgöngur eru orðnar lélegastar. Þetta kemur sér mjög illa fyrir þá, sem þar búa, og fyrir þá, sem atvinnurekstur hafa á þessum slóðum. Þarna er mjög góð aðstaða til þess að gera flugvöll, - alveg sérstaklega góð aðstaða, en það þarf vitanlega nokkurt fé til þess að undirbyggja þann gamla völl, sem fyrir er, og til þess að lengja hann, og það mundi ekki veita af þessari fjárhæð, sem ég legg til, að þarna verði tekin upp. Svipað er að segja um flugvöll í Breiðdal. Þar er einstaklega góð aðstaða til þess að gera flugvöll fyrir stærri flugvélar, og það mundi líka leysa úr miklu vandamáli fyrir það fólk, sem þarna býr, sem er einangrað tímunum saman á árinu. Ég hef svo einnig leyft mér að leggja til, að til flugvallarins í Neskaupstað verði varið 1 millj., en flugið þangað hefur leyst alveg gífurlega mikinn vanda á undanförnum árum, ekki aðeins fyrir íbúana í Neskaupstað, heldur ekki síður fyrir síldveiðiflotann, sem rekinn er fyrir Austurlandi. En það hefur auðvitað orðið í þeim efnum eins og í mörgum fleirum, að þar hefur bæjarfélagið í Neskaupstað þurft að standa svo að segja undir öllum framkvæmdum. Þar hefur verið byggt flugskýli, en beinlínis greitt úr bæjarsjóði Neskaupstaðar. Og það annað, sem þar hefur verið gert, hefur orðið að vinnast á þann hátt, að bæjarfélagið þar hefur orðið að leggja fé fram, því að fé hefur ekki verið til hjá hinum opinbera aðila. En mér finnst fullur tími vera kominn til þess, að það sé viðurkennt, að það sé réttmætt að leggja fram ekki minna fé en hér er um að ræða til flugvallarins í Neskaupstað. Enn þá hefur ekki unnizt svigrúm til þess að koma upp því, sem flugmálastjóri sjálfur telur að sé alveg nauðsynlegt af öryggistækjum í sambandi við það daglega flug, sem þarna á sér stað, en það verður vitanlega ekki gert, nema eitthvert fé sé veitt til þess að leysa þann vanda, sem þarna er um að ræða. Þá hef ég leyft mér að flytja brtt. við 22. gr. fjárl. Þar legg ég til, að tekinn verði upp nýr liður um það, að varið skuli 15 millj. kr. af greiðsluafgangi ríkissjóðs á árinu 1966 til félagsheimilasjóðs og verði fjárhæðinni varið til greiðslu á vangreiddu framlagi sjóðsins til félagsheimila. Það vita allir hv. alþm., að hér er um mikið vandamál að ræða. Byggð hafa verið allmörg félagsheimili víða á landinu, og þau hafa ekki fengið nema lítinn hluta af því fjármagni greiddan úr félagsheimilasjóði, sem áætlað hefur verið að þessar framkvæmdir fengju þaðan, vegna þess að sjóðinn skortir fé. Nú er oft búið að ræða þetta mál hér í Alþ., og allir hv. þm. eða flestallir, hefur mér heyrzt, viðurkenna, að hér er um mikið vandamál að ræða, sem verður að leysa. Það er alveg ómögulegt að hafa það öllu lengur á þann hátt, sem það er. Ég get aðeins nefnt það sem dæmi í sambandi við félagsheimili í Neskaupstað, sem byggt var fyrir allmörgum árum og átti skv. þessum reikningum inni hjá sjóðnum kringum 2 millj. kr., að það, sem það hefur nú um nokkurra ára skeið fengið greitt, hefur ekki numið vöxtum af þessari upphæð. Þannig er þetta eflaust í mörgum tilfellum öðrum, og þetta tel ég alveg óviðunandi. Nú mun það liggja fyrir, að allríflegur greiðsluafgangur verður hjá ríkissjóði á yfirstandandi ári, og þá má það ekki vera minna en 15 millj. séu teknar af þeim greiðsluafgangi og varið í þessu skyni. Ég vil vænta þess, að þeir fjölmörgu þm., sem hér hafa á undanförnum árum rætt um þetta vandamál og lýst yfir áhuga sínum á því að greiða úr þessu máli, geti stutt þessa till., sem ég flyt hér. Ég hef þá gert hér nokkra grein fyrir þeim brtt., sem ég flyt, og skal svo ekki orðlengja frekar um afgreiðslu fjárlagafrv.



Herra forseti. Mig langar að fara hér örfáum orðum um fjárlagafrv. og vissan þátt í því. Mér finnst mjög ískyggileg sú þróun, sem á sér stað í æ ríkari mæli með hverju ári, að fjárlögin taka risaskref upp á við, en raunverulega fer sú þjónusta við framkvæmdir í landinu, sem þau ættu að styðja, að sama skapi hlutfallslega minnkandi, eftir því sem útgjaldaupphæðin fer hækkandi. Stærri og stærri hluti útgjaldanna fer í eyðslu við ríkisbáknið, sem sífellt þenur sig út og þarf meira og meira fé til eyðslu og þjónustu við alls konar óarðbær störf. Fjöldi af ríkislaunuðu fólki vex hröðum skrefum, svo að mikill hluti ríkisteknanna fer til þess að borga laun. Afleiðingin er svo sú, að verkefnin, sem bíða úrlausnar, safnast fyrir til tjóns fyrir atvinnuvegi og þýðingarmikla þætti í menningarmálum þjóðarinnar. Það dregst að byggja nauðsynlegar hafnir, leggja varanlega vegi, byggja orkuver og dreifa raforkunni út um byggðirnar, byggja sjúkrahús, heilsuhæli, elliheimili og ekki sízt skóla, svo að aðeins sumt sé nefnt af því, sem tefst og dregst að framkvæma. Sú ríkisstj., sem fer með völdin, segist vilja styðja frjálst framtak og efla einstaklingana til atvinnurekstrar. En frumskilyrðið til þess, að frjálst framtak þegnanna í þjóðfélaginu geti notið sín, hlýtur að vera það, að yfirstjórn þjóðfélagsins hlúi að og byggi upp í landinu skilyrði til þess, að þegnarnir geti látið krafta sína og vilja til framtaks koma að fullu gagni. Á meðan ekki er hægt að halda áfram af eðlilegum hraða af hálfu hins opinbera að skapa fólki og samtökum þess skilyrði, sem nauðsynleg eru til að byggja upp traust og fjölþætt atvinnulíf, er ekki grundvallarstefnan rétt né heilbrigð, og á meðan verður efnahagsleg afkoma á völtum fótum. Mér finnst, að sá mikli mannfjöldi, sem starfar hér í ríkiskerfinu, sé orðinn allt of stór. Hins vegar eru undirstöður okkar að fjárhagslegu öryggi allt of veikar að mínum dómi. Ríkið þyrfti að geta lagt meira af mörkum til að treysta þær. Ég ætla mér ekki í þetta sinn að hafa fleiri orð almennt um fjárlögin. En mig langaði og til þess var erindið gert upp í ræðustólinn - til að drepa hér á eitt atriði, að vísu af mörgum, sem ég er óánægður með í afgreiðslu fjárlaganna. Eins og kunnugt er, var á sinum tíma sett á fót stofnun, sem nefnd er Vélasjóður ríkisins. Þessari stofnun var sett það hlutverk að sjá um að kaupa og leigja einstaklingum og ræktunarsamböndum vélar til jarðræktarstarfa, einkum skurðgröfur til að ræsa fram mýrar til ræktunar. Þessu hlutverki hefur vélasjóður gegnt með góðum árangri um áratugi. Nú hefur á síðari árum farið svo, að ýmsir einstaklingar hafa fengið sér vélar og farið inn á starfssvið vélasjóðs og valið úr beztu verkefnin, en vélasjóður situr síðan eftir með hin erfiðari verkefni, sem einstaklingar hafa ekki hug á að vinna og vilja alls ekki vinna, en nauðsynlegt er þó engu að síður að séu tekin og unnin og að þau svæði, sem þar er um að ræða, séu ræst og þurrkuð, enda eiga bændurnir vissulega heimtingu á því, að þeir fái vélarnar leigðar, þó að verkefnin, sem þeir ætla að láta vinna, séu erfið. Þetta ástand veldur því, að rekstur vélasjóðs hefur versnað verulega og að því getur komið og það fyrr en varir, að honum verði ekki fært af erfiðum fjárhagsástæðum að sinna því hlutverki, sem honum er með lögum ætlað að hafa með höndum og framkvæma. Ég vil sem dæmi nefna það, að á s.l. ári keypti vélasjóður tvær vökvaknúnar skurðgröfur til þess að geta sinnt nauðsynlegum verkefnum á Vestfjörðum, sem venjulegar gröfur, sem vélasjóður á til, gátu ekki leyst af hendi, verkefnin voru þannig. Þessi verkefni vildi enginn og gat enginn annar, eins og á stóð, tekið að sér, en bændurnir á Vestfjörðum áttu heimtingu á því, alveg eins og aðrir, að þeir fengju fullnægjandi tæki leigu til starfa hjá sér. Þessar tvær vökvaknúnu gröfur, sem keyptar voru á þessu ári, kostuðu 2.4 millj. kr. samanlagt. Nú er rekstrarfé vélasjóðs ekki til margskiptanna og hann getur ekki lagt þetta fram af eigin rammleik. Hins vegar er það svo, að í jarðræktarlögunum eru ákvæði um það, að ef fjárhagur vélasjóðs leyfi ekki kaup á nægilega mörgum vélum til þess að fullnægja þeirri starfsemi, sem honum er ætluð, leggi ríkissjóður það til, sem á vantar, eftir því sem fé er til þess veitt á fjárlögum, að fengnum rökstuddum till. vélanefndarinnar og meðmælum Búnaðarfélags Íslands. Nú hefur vélanefndin reynt eftir megni að fá veitta fjárhæð á þessu fjárlagafrv., sem hér er til meðferðar nú, til þeirra vélakaupa, sem ég nefndi, en fjárveitingavaldið hefur daufheyrzt við þeim kröfum. Studdum við í minni hl. fjvn. óskir vélanefndarinnar, enda er okkur vel ljóst, að framræslan má ekki stöðvast. Okkur er það líka vel ljóst, að ef vélasjóður væri ekki starfræktur og enginn opinber aðili vissi fyrir víst, hvaða kostnaður er eðlilegur við framræslu, eru sterkar líkur til þess, að verð framræsluskurðanna hækkaði og þá auðvitað þar með útgjöld ríkissjóðs, en eins og öllum er kunnugt, greiðir ríkissjóður 70% af heildarframræslukostnaðinum, og er sú upphæð núna á þessu fjárlagafrv. áætluð 25 millj. kr. á næsta ári. Ég er ekki í neinum vafa um, að rekstur vélasjóðs er ríkissjóði mjög hagkvæmur. Með vélum hans eru unnin verk, sem litlar líkur eru til, að menn fengjust til að vinna með eigin vélum, a.m.k. ekki þar sem verkefnin eru erfið og torleyst. Vélasjóður hefur talið sér skylt að halda framræslukostnaðinum eins lágum og frekast hefur verið unnt, og er það bæði hagur fyrir ríkissjóð og bændur. Sem dæmi um það, hvernig það verkar fyrir vélasjóð, að einstaklingar taka beztu verkefnin, en vélasjóður verður að sæta hinum verri og erfiðari, er það, að á árunum fyrir 1960, áður en samkeppninnar fór að gæta að marki, voru meðalafköst skurðgrafanna hjá vélasjóði um og yfir 100 þús. rúmmetrar á ári, en nú lítur út fyrir, að afköstin verði á þessu ári, sem er að verða liðið, um 60 þús. rúmmetrar, meðalafköst. Þetta liggur í því, að vélasjóður verður að vinna hin verri verk. Ég held mér sé óhætt að segja það, að við framsóknarmennirnir í fjvn. séum þeirrar skoðunar, að mikillar framræslu sé enn þörf hér á landi og að vélasjóðurinn sé sú stofnun, sem eigi að tryggja það, að slík störf fáist unnin og að þau verði bændunum og auðvitað ríkinu sem ódýrust, og hvernig sem aðstæður eru um það að framkvæma verkin, þá eigi allir bændur kost þess að fá verk þessi unnin. Það eru kannske einhverjir, sem halda, að ræktunin megi stöðvast, það megi nú stanza um stundarsakir á því sviði. En þar er ég á allt öðru máli. Ég hygg, að sá bústofn, sem nú er í landinu, sem settur var á nú á haustnóttum, sé alls ekki nógu vel tryggður með fóðurforða í vetur eftir meðalsumar og meðalheyfeng yfir landið í heild. Þó er kúastofninn mun minni nú en í fyrra, og sauðfé mun ekki hafa fjölgað, að því er ég hygg. Við þurfum því enn þá að stórauka ræktunina, þótt ekki væri til annars en þess að vera birgir af fóðri, af heyi, fyrir þann bústofn, sem til er. En bústofninn þarf líka að aukast, og ég hygg það vera lágmark, að hann aukist til samræmis við fjölgun þjóðarinnar. Það má ekki minna vera að mínum dómi. Við eigum að beita í auknum mæli á ræktað land og auka þannig afurðirnar af gripum okkar. Verkefnið er því mikið fram undan fyrir skurðgröfur og aðrar jarðræktarvélar. Sem dæmi ætla ég að nefna það, að til þess að koma 25 hektara túnstærð á öll býli landsins, þarf enn að rækta 39430 hektara skv. upplýsingum, sem ég hef fengið frá landnámsstjóra. Ræktunarsambönd bændanna vinna ötullega ásamt vélasjóði að þessum verkefnum, en hin síðari ár hefur sá styrkur, sem ræktunarsamböndin hafa fengið til vélakaupa, farið mjög minnkandi. Til þess hefur ekki verið varið í fjárl. nema 1 millj. kr., og er sú fjárhæð í þessu fjárlagafrv. óbreytt, 1 millj. kr., eins og verið hefur að undanförnu. Það hafa verið veitt til beltadráttarvéla 25% af kaupverðinu hin síðari ár, en var lækkað á þessu ári niður í 20%. Þetta framlag má ekki lægra vera að mínum dómi, og ég álít, að það þyrfti að hækka. Nú liggja fyrir hjá vélasjóði umsóknir frá 16 ræktunarsamböndum um framlag á vélar, sem þessi ræktunarsambönd hafa keypt, bæði á þessu ári og undanförnum árum, og vitað er, að enn bætast við núna á næsta ári vélar, sem ræktunarsamböndin verða að kaupa, til þess að þau geti haldið starfsemi sinni áfram. Þess vegna var það, að vélanefnd vann að því við fjvn., að fjárveiting til styrktar vélakaupum ræktunarsambandanna yrði nú aukin, en án árangurs. Við teljum, framsóknarmennirnir í fjvn., að það sé ákaflega varhugavert að draga úr ræktun eða stuðningi við hana. Það þarf ekki annað en að árferði kólni eitthvað um sinn og uppskeran minnki, þá mun bústofn landsmanna verða að minnka, nema til komi mjög aukin ræktun. Hér kemur ekki annað til mála að okkar dómi en við Íslendingar séum okkur nógir um mjólkurafurðir og kjöt. Landið okkar er vel til slíkrar framleiðslu fallið og ekkert vit í öðru en að nýta þá landkosti. Ég tel þess vegna, að það sé mjög misráðið hjá þeim meiri hluta, sem ræður afgreiðslu fjárl., að vilja ekki hlynná að því með fjárframlögum, að vélasjóður og ræktunarsamböndin verði sem bezt fær um að rækja sín ræktunarstörf. Herra forseti. Ég taldi ekki verða hjá því komizt að gera þennan þátt mála hér að nokkru umtalsefni við lokaafgreiðslu fjárl., til þess m.a. að það komi skýrt fram, að við framsóknarmenn í fjvn. erum óánægðir yfir því, að ekki skyldi vera komið til móts við óskir vélanefndar í þeim málum, sem ég hef hér drepið á, og enn fremur til að vekja athygli hv. þm. á þessu máli, sem er að mínum dómi athyglisvert og töluvert alvarlegt. Ég skal svo , ekki tefja þessar umræður meira.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr., en vil þó aðeins skjóta hér að örfáum orðum. Ég er satt að segja orðinn dálítið þreyttur á að heyra eilífar fullyrðingar manna um það, að allt böl stafi af einhverri útþenslu í starfsmannakerfi ríkisins. Ég skal ekki fara út í þá sálma, en aðeins benda á það, að ræðumanni stendur nú til boða að ljá kannske lið sitt til að fækka eitthvað starfsmönnum ríkisins. Það liggur hér fyrir Alþ. frv. um fækkun prestakalla, og það kynni að vera, að hv. þm. gæti þá lagt sitt lið til að stuðla að því að fækka þessu embættismannaliði, sem virðist vera ógæfa alls í þjóðfélaginu að hans dómi og reyndar ýmissa annarra. En nóg um það. Ég taldi rétt að standa hér upp vegna þess, að hann vildi gera stórmál úr því, að það hefði verið sýndur sérstaklega lítill skilningur á málefnum vélasjóðs og þá um leið að vissu leyti á ræktunarmálum landbúnaðarins, og taldi, að þeir framsóknarmenn hefðu sérstöðu í því efni. Ég efast ekkert um góðan hug þeirra í þessu máli, en ég vil algjörlega mótmæla því, að það sé nein viðleitni frá hálfu ríkisvaldsins til að setja fótinn fyrir ræktunarstarfsemi í landinu. Hitt er annað mál, sem við getum ekki fram hjá gengið, að fótunum hefur að verulegu leyti verið kippt undan vélasjóði, og gerir það að verkum, að það er óumflýjanlegt að taka mál hans til rækilegrar endurskoðunar, og það er einmitt það, sem nú er verið að gera. Það hefur aldrei verið ætlunin, að vélasjóður væri rekinn með halla, og aldrei verið ætlunin, að ríkið styrkti rekstrarkostnað vélasjóðs. Ríkið greiðir sín framlög til ræktunarframkvæmda, og það er rétt hjá hv. þm., að það er gert ráð fyrir, að það hlaupi undir bagga með vélakaup vélasjóðs, en ekki að greiða rekstrarhalla hans. Það, sem gerzt hefur síðustu árin og hv. þm. rakti alveg réttilega, er nákvæmlega það, að það eru svo margir aðilar í landinu, sem hafa fengið jarðræktarvélar og starfa með þær og velja sér að sjálfsögðu framkvæmdir, að það hefur leitt af sér síversnandi afkomu vélasjóðs og hann verður ekki rekinn áfram að óbreyttum aðstæðum. Það verður að endurskoða allt það kerfi. Það er ekki hægt að borga honum milljónahalla á hverju ári, og það getur vel verið, að það sé mun eðlilegri leið að stuðla að því meira en gert hefur verið, að ræktunarsamböndin sjálf geti eignazt sínar vélar. Hvaða vit er líka í því að vera að þeyta þessum vélum til og frá um landsbyggðina? Það er eðlilegt, að þær séu staðsettar í þeim byggðarlögum, þar sem þær eiga að vinna. Það hefur ekki verið dregið úr styrk til kaupa véla ræktunarsambanda, hvað magn þeirrar aðstoðar snertir, því að áður var útvegaður helmingur þess fjármagns, sem til þess þurfti, sem styrkur. Nú hefur styrkurinn verið 25% og þar að auki 30% lán, sem ekki var áður, þannig að samtals hefur verið greitt fyrir fjáröflun á sama hátt og áður var. En ég skal ekki orðlengja um þetta, en láta það aðeins koma fram í tilefni af orðum hv. þm., að því fer fjarri, að það beri að líta svo á, að það, að ekki hafi verið tekin upp fjárveiting til að greiða rekstrarhalla vélasjóðs eða til nýrra vélakaupa hans, það beri að túlka svo, að menn vilji ekki standa að ræktun í landinu. 



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja eina brtt. við fjárlögin á þskj. 158. Það er til endurbyggingar Saurbæjarkirkju á Rauðasandi vegna tjóns í fárviðri, 350 þús. kr. Það var 29. jan. s.l. vetur, sem fárviðri geisaði yfir Vestfirði og olli miklu tjóni í ýmsum byggðarlögum, m.a. brotnaði í spón kirkjan í Saurbæ á Rauðasandi. Þarna er um mjög fámennan söfnuð að ræða, sem hefur ekki möguleika á því að endurbyggja kirkjuna án stuðnings. Söfnuðurinn hefur leitað til biskups um stuðning við fjáröflun, en án árangurs. Hann hefur leitað til kirkjumrn., líka án árangurs. Hann hefur leitað til fjvn. nú á þessu þingi, einnig án árangurs. Þá er eftir síðasti aðilinn í þjóðfélaginu, sem getur bjargað málinu við, þ.e. hæstv. Alþ. Þess vegna flyt ég þessa tili. Nú liggur fyrir þessu hæstv. Alþ. stjórnarfrv. um skipun prestakalla og kristnisjóð, einmitt frv., sem hæstv. fjmrh. var að minnast á áðan og vildi kalla sparnaðarfrv. - eða var það ekki? 



Herra forseti. Ég vil fyrst fyrir mitt leyti mæla með þeim brtl., sem hv. 5. þm. Austf. hefur talað hér fyrir og flytur um málefni Austurlands. Hann hefur flutt till. um nokkrar hækkanir á fjárveitingum, og það er víst ekkert ofsagt í því, sem hann sagði um nauðsyn þess að veita fé í þá liði, sem hann hefur valið til þess að flytja tili. um, og það mætti áreiðanlega finna fullkomnar ástæður til þess að flytja brtt. við fleiri liði. En ég verð að segja eins og er fyrir mitt leyti, að ég hef ekki talið ástæðu til þess að gera tilraun með að flytja margar brtt., þó að þess sé stórkostleg þörf að breyta mörgum fjárveitingum, sem Austurland varða. Hef ég valið þann kostinn að flytja einungis ásamt þremur hv. alþm. að austan eina brtt., sem ég mæli hér fyrir, og aðra, sem hv. 2, þm. Austf. mun mæla fyrir sem 1. flm. Ég er sem sagt aðeins riðinn við flutning tveggja brtt., sem fjalía um málefni Austurlands, og mun aðeins mæla fyrir þeirri till., sem ég er 1. flm. að. En það er tilraun til þess að vita, hvort ekki væri hægt að rjúfa þann mikla múr, sem stjórnarliðið hefur byggt um fjárlagafrv. og ekki hefur tekizt að rjúfa, þó að þess væri mikil þörf að bæta þar mörgu við það, sem fær náð fyrir þess augum. Þessi brtt. er um það að veita 3 millj. kr. til undirbúningsframkvæmda vegna Lagarfossvirkjunar. Ég vil fara fáeinum orðum um þetta mikla nauðsynjamál. Ég hygg, að hér sé um eitt mesta nauðsynjamál Austurlands að ræða, sem við stöndum þarna saman um að flytja fjórir hv. þm. að austan. En þannig er ástatt á Austurlandi, að raforkuþörfin hefur þar margfaldazt á örfáum árum og vaxið miklu meira þar en nokkurs staðar annars staðar á landinu, að því er ég bezt veit. Það á sínar eðlilegu ástæður, þar sem atvinnurekstur þar hefur vaxið svo gífurlega á síðustu árum, að rafmagnsþörfin hefur þess vegna margfaldazt. Þessu hefur verið mætt að nokkru af hálfu raforkumálastjórnarinnar með því að auka við dísilstöðvakostinn á Austurlandi. En engin vatnsvirkjun hefur átt sér stað þar, síðan Grímsá var virkjuð. En Grímsárvirkjunin, sem átti að vera byrjunarframkvæmd í þessu tilliti, var að sjálfsögðu miðuð við allt annað ástand en nú ríkir á Austurlandi, þar sem atvinnurekstur og rafmagnsnotkun hefur margfaldazt vegna þess, hve síldarútvegur og allur atvinnurekstur í sambandi við síldarútgerð hefur vaxið stórkostlega eystra. Engin ný vatnsvirkjun hefur þó verið framkvæmd og engin stækkun á þeirri virkjun, sem fyrir var. En nú má segja, að í raforkukerfinu á Austurlandi séu ráð á 8450 kw., en af þessum 8450 kw. eru einungis 3000 kw. vatnsafl, en hitt er allt dísilstöðvaafl. Álagið á þessu kerfi hefur upp á síðkastið vegna sífellt fleiri síldarverksmiðja og annars rekstrar og aukinnar almannanotkunar farið upp í 6500 kw., en þannig er ástatt, að vatn getur orðið mjög lítið í Grímsá, og hefur það komið fyrir, að þurft hefur að nota allar dísilstöðvarnar til fulls og það, sem hægt hefur verið að fá úr Grímsá, til þess að mæta þessari stórkostlegu eftirspurn eftir rafmagni. Í raun réttri hefur orðið þannig ástatt með köflum, að ekkert varaafl hefur verið til í raun og veru. Hafa af þessu orðið hinar alvarlegustu afleiðingar, eins og kom fram nú í haust, þegar bilaði dísilvél í einum kaupstaðnum á Austurlandi og afleiðingarnar urðu hvorki meira né minna en þær, að það varð að stöðva síldariðnaðinn af og til á nokkru tímabili. Það er víst óhætt að segja, að af þessu hafi orðið margra tuga milljóna tjón hreint og beint, ef ekki er þá hægt að mæla tjón það í hundruðum milljóna, sem af þessu hefur hlotizt. Sumir hafa sagt í sambandi við útreikninga á því tjóni, sem af þessu hlauzt, að það, sem fór í súginn, samsvari hér um bil stofnkostnaði eðlilegrar virkjunar á Lagarfossi. En allir geta ímyndað sér, hvað skeður, þegar 200 skip verða að sleppa mokveiði, jafnvel dag eftir dag, vegna þess að síldarverksmiðjurnar hafa orðið að stöðva rekstur, ekki getað tekið á móti, og svo allt tjónið, sem verður í verksmiðjunum sjálfum. Nú mætti segja: Er ekki hægt að bæta úr þessu með því að bæta sífellt við fleiri og fleiri dísilvélum? En þá er því til að svara, að slíkur rekstur er mjög óhagfelldur, og það eru áreiðanlega engar ýkjur að segja, að rekstrarhallinn á þessu raforkukerfi, sem er byggt upp á þennan óhagkvæma hátt, með sífellt nýjum og nýjum dísilstöðvum, er á milli 10 og 20 millj. kr. á ári og fer hraðvaxandi. Á hinn bóginn er það álit manna, sem hafa gert áætlanir um virkjun Lagarfoss með mismunandi sniði, og það hafa verið gerðar fleiri en ein áætlun, að virkjun hans sé mjög hagkvæm. Það hefur verið gerð áætlun um að virkja hann í rúmlega 6000 kw. stöð, sem nú er talið það minnsta, sem getur komið til greina, og svo upp í 12000 kw., en álit þeirra, sem að þessum áætlunum standa, er það, að jafnvel smæsta virkjunin, sem kemur til greina, sé mjög hagfelld, miðað við þær virkjanir, sem Íslendingar yfir höfuð eiga kost á. Mundu vera sæmilega góðar vonir um, að þetta raforkukerfi gæti borið sig eftir nokkurra ára rekstur, ef Lagarfoss væri virkjaður og skynsamlega væri hagað verðlagningunni á rafmagninu og byggðar þær línur, sem byggja þyrfti til þess að koma þessu í sæmilegt horf. Þá gæti á nokkrum árum reksturinn snúizt úr gífurlegum taprekstri, sem fljótlega getur komizt allt upp í 20 millj. kr. tap á ári, og yfir í það að bera sig, ef málið væri leyst með myndarlegri virkjun við Lagarfoss. Við höfum, þm. Austf., verið að vinna að því, að Lagarfossvirkjun kæmi til framkvæmda, og okkur þykir það dragast allt of lengi, að hafizt sé handa um þetta mál. Við horfum með skelfingu á þá þróun, sem þarna hefur orðið og þegar hefur valdið gífurlegu tjóni. Og jafnvel þótt úr væri nú bætt með því að setja upp verulega dísilorku til viðbótar, sjáum við, hvað rekstrartapið er gífurlegt með því fyrirkomulagi. Við horfum með skelfingu á þessa þróun og höfum verið að ýta á, að fá Lagarfossvirkjun tekna til framkvæmda. Við teljum þetta mál nú orðið afar aðkallandi og mjög óskynsamlegt að byrja ekki á framkvæmdum á næsta ári, þó að ekki væri nema undirbúningsframkvæmdum, eins og við förum nú fram á. Þar eigum við við vegagerðir og aðrar slíkar fyrstu undirbúningsframkvæmdir í sambandi við virkjunina og svo undirbúning bygginga og annað slíkt, sem hægt væri að byrja á á næsta ári, ef ákveðið væri að ráðast í þessa framkvæmd, og vinna að, á meðan verið er að útvega vélar og annað, sem þyrfti síðan til að halda framkvæmdunum áfram. Við viljum vonast eftir því, að hv. alþm. hjálpi okkur í þessum mikla vanda og snúist til liðs við okkur með því að samþ. þessa brtt. um að fara af stað með þetta mál á þessa lund, sem þarna er gert ráð fyrir. Hér er tvímælalaust um mjög hagkvæma virkjunarframkvæmd að ræða, um það er ekkert að efast, hvaða stærð sem tekin yrði af þeim, sem koma til mála. Þetta mundi verða stórkostlega aukið öryggi fyrir allan atvinnurekstur á Austurlandi, sem er ekki aðeins málefni Austfirðinga, heldur allrar þjóðarinnar, því að segja má, að við lifum nú orðíð nálega bókstaflega, Íslendingar, að miklu leyti á þeim verðmætum, sem þarna eru tekin á land eystra. Allur þingheimur á hér jafnt undir, að þetta geti færzt í fullkomið lag. Og það er okkar álit, að það sé ekki verjandi að reka svona taprekstur lengur og ekki verjandi að ætla sér að bæta úr þessu einvörðungu með því að bæta sífellt við nýjum dísilvélakosti. Það er svo annað mál, að það þyrfti að bæta við dísilvélum, þó að ráðizt yrði í virkjunina, eins og við stingum upp á, og fallizt yrði á að veita byrjunarframlagið í hana. Það dregst náttúrlega nokkuð, að hún komist í fulla framkvæmd. Við teljum, að hvað sem því liði, yrði að sjálfsögðu að bæta við fyrir næsta síldarúthald a.m.k. 200 kw. af dísilafli, til þess að það sé formandi að leggja út næstu missiri, en það kemur ekki þessu við, þ.e. Lagarfossvirkjun, sem ég er að tala fyrir, nema óbeint. En sú staðreynd, að það þyrfti að bæta svo stórlega við dísilafli, sýnir þó, hve óskaplegt tjón það er að ráðast ekki í að koma þarna upp vatnsvirkjunum í staðinn fyrir að moka þannig fé í dísilstöðvarnar, sem eru þó engin varanleg lausn. Ég mun ekki hafa um þetta fleiri orð, enda hygg ég, að ég hafi minnzt á aðalatriðin í þessu máli, en að sjálfsögðu væri hægt að segja margt fleira því til stuðnings.



Herra forseti. Í fjárlagafrv. er lagt til að varið verði 4 millj. og 80 þús. kr. til listamannalauna. Um nokkur undanfarin ár hefur verið kveðið svo á í fjárlögum, að fé þessu skuli skipt af 7 manna nefnd, sem kosin sé hlutfallskosningu af Sþ. Síðasta Alþ. samþ. þáltill., þar sem skorað var á ríkisstj. að undirbúa frv. um listamannalaun, þar sem settar væru fastar reglur um árlega úthlutun þess fjár, sem Alþ. samþ. hverju sinni til listamannalauna. Þetta frv. hefur þegar verið undirbúið, en það hefur verið tilætlun mín að fá tækifæri til að ræða efni þess og þá skipun, sem gert er ráð fyrir að taka upp á úthlutun listamannalauna, við Bandalag ísl. listamanna. Ég tel sjálfsagt, að Bandalag ísl. listamanna og aðildarfélög þess fái tækifæri til þess að segja álit sitt á lagasetningu um þetta efni, áður en frv. um þetta efni er lagt fyrir hið háa Alþingi. Það hefur ekki enn unnizt tími til þessa samráðs við listamennina sjálfa, en það er fastmælum bundið, að slík samráð við Bandalag listamanna skuli eiga sér stað í þinghléinu, þ.e.a.s. í janúarmánuði n.k. Þegar þingið kemur saman aftur 1. febr., geri ég því fastlega ráð fyrir því, það er a.m.k. ætlun ríkisstj., að leggja þá fyrir hið háa Alþ. frv. til I. um listamannalaun, frv., sem undirbúið hefur verið í samráði við samtök listamannanna sjálfra, og ég tel enga ástæðu til annars en ætla, að hið háa Alþingi fallist á að setja lög um þetta efni, þar sem till. um það að undirbúa löggjöf um það var samþ. einróma á hinu háa Alþ. í fyrra. Með hliðsjón af því, að frv. um listamannalaun verður lagt fyrir Alþingi, þegar það kemur saman aftur að loknu þinghléi, og með hliðsjón af því, að það var einróma vilji Alþingis í fyrra, að slík löggjöf skyldi sett, álít ég það geta talizt fullvíst, að þetta Alþingi muni setja slíka löggjöf, og þess vegna hef ég leyft mér að flytja till. á þskj. 168 til breyt. á þessum lið fjárlagafrv. um það, að niður sé fellt það ákvæði, að Alþingi kjósi 7 manna nefnd til þess að úthluta þessum 4 millj, og 80 þús. kr. listamannalaunum. Ég tel ekki aðeins óhætt, heldur einnig rétt að fella þetta ákvæði niður og láta skiptingu þessara rúmra 4 millj., sem Alþ. væntanlega ætlar til listamannalauna, fara fram skv. lögunum, sem væntanlega verða sett umi það efni. Þess vegna hef ég leyft mér að flytja þá brtt., sem nú einmitt er verið að dreifa prentaðri, um það, að niður falli ákvæðin um það, að Alþingi skuli kjósa 7 manna n. til þess að úthluta listamannalaunum.



Herra forseti. Við höfum, 4 af 5 þm. Austf., leyft okkur að bera fram á þskj. 137 brtt. við 16. gr. fjárl., að veittar verði 500 þús. kr. til að gera laxastiga í Lagarfoss á Fljótsdalshéraði. Það væri e.t.v. ástæða til að fara nokkrum orðum um þetta mál, þar sem ég geri ráð fyrir, að fjöldinn af hv. þm. sé þessu málefni lítt kunnugur. Vatnasvæði Fljótsdalshéraðs mun vera eitt allra stærsta vatnakerfi landsins. Aðaluppistaða þess er Jökulsá á Brú annars vegar, sem fellur um vesturhluta Héraðs, og hins vegar Lagarfljót, sem fellur um austurhluta þess. Báðar þessar ár eru mikil vatnsföll, eins og flestum er kunnugt. Vatnasvæði Lagarfljóts mun vera út af fyrir sig eitt með allra stærstu vatnasvæðum landsins og nær yfir nálægt 2900 km2 svæði. En laxastigi í Lagarfossi opnar möguleika fyrir fiskrækt, lax og silungs, um þetta geysivíðlenda vatnakerfi. Upptökuá Lagarfljóts er, eins og mönnum er kunnugt, Jökulsá í Fljótsdal, sem kemur undan Vatnajökli og myndar síðan Lagarfljótið, eftir að Kelduá í Fljótsdal kemur saman við Jökulsá. Síðan fellur Lagarfljót um allar byggðir Austur-og Miðhéraðs eða um 87 km vegalengd til sjávar. Lagarfoss verður til í Lagarfljóti undan Kirkjubæ í Hróarstungu, og er hann um 8 m hár. En frá Lagarfossi til sjávar eru nálægt 27 km. Engar teljandi bergvatnsár falla í Lagarfljót neðan við foss, aðeins lækir, en frá sjó og upp að Lagarfossi gengur þó nokkur silungur, sem veiddur er frá ýmsum bæjum neðan við fossinn, og undir fossinum er þó nokkur laxveiði, en sá lax er tekinn í net undir fossinum frá bæ, sem er austanverðu fljótsins. Lagarfljót sjálft er talið fremur snautt af smádýralífi, sem hentar til fæðu lax og silungs, en er öruggur fiskvegur áleiðis til bergvatnsánna ofan við Lagarfoss, sem bjóða ríkulega fiskafæðu og gnægð hrygningarstöðva og eru auk þess í fögru umhverfi skemmtilegra stangveiðiáa. Helztu bergvatnsárnar, sem nefna má og falla í Lagarfljót ofan við Lagarfoss, eru auk Kelduár, sem ég gat um, Gilsá, Grímsá, Eyvindará og Rangá, auk margra fleiri meiri og minni vatnsmikilla lækja. En Lagarfoss stendur nú í vegi fyrir nýtingu allra þeirra miklu möguleika, sem fiskræktin býður í hinu mikla og víðlenda vatnasvæði Lagarfljóts. Það hefur lengi verið áhugi um Fljótsdalshérað fyrir fiskrækt. 1932 var stofnað Fiskræktarfélag Fljótsdalshéraðs, og mun það hafa náð yfir hin fyrrnefndu tvö vatnasvæði héraðsins, enda hafa Lagarfljót og Jökulsá á Brú um langt skeið haft sameiginlegan ós til sjávar, og í Jökulsá falla nokkrar bergvatnsár, t.d. Kelduá og Laxá, þar sem dálítil sílungsveiði er, og þar hefur einnig orðið vart við lax. 1932 réðst fiskræktarfélagið í að láta gera laxastiga í Lagarfoss og gekkst jafnframt fyrir því, að hafið var lax- og silungsklak. Og á næstu árum var allmikið keypt af laxaseiðum og þeim sleppt í bergvatnsárnar fyrir ofan foss. Þessar miklu og kostnaðarsömu framkvæmdir báru því miður engan teljandi árangur, sökum þess að í ljós kom, að hinn byggði laxastigi í Lagarfossi reyndist ónothæfur. Hafa sérfræðingar talið, að hann hafi verið mjög ófullkominn og skakkt staðsettur í fossinum. Telja því sérfróðir menn í þessum efnum, að byggja verði nýjan laxastiga, sem þeir áætla að kosta muni með núverandi verðlagi um eða yfir 2 millj. kr. Er það meira fé en Héraðsbúar telja sér fært að leggja fram til þessara hluta, ekki sízt eftir það mikla áfall, sem þeir urðu fyrir, að áðurnefnt framlag til byggingar laxastiga og fiskræktar varð til einskis. Það er svo einnig að lita á, að jafnhliða byggingu laxastigans verður Fiskræktarfélag Fljótsdalshéraðs að leggja fram vegna seiðakaupa til fiskræktar vatnasvæðis Lagarfljóts fram undir 2 millj. kr., og er það ærið fjárfrekt verkefni fyrir Fiskræktarfélagið, þótt ekki komi til þar að auki stofnframlag vegna laxastigans. Mín skoðun er sú, að ríkið ætti að leggja fram allt fé vegna byggingar laxastigans, og teldi ég það eðlilegt með tilliti til þess, sem á undan er gengið í þessu máli, og líka með tilliti til þess, hversu framkvæmdir eru mikilvægar fyrir alla íbúa Fljótsdalshéraðs, og hefur einnig allmikla þjóðhagslega þýðingu. Það er nú mikið skrifað og skrafað um nauðsyn þess að auka ferðamannastraum hingað erlendis frá, bæði vegna kynningargildis og eins vegna öflunar gjaldeyris. Fróðir menn í þessum málum leggja áherzlu á, að gera verði það, sem hægt er, til að auka aðdráttarafl landsins og áhuga erlendra manna að sækja landið heim. Benda þeir á mikilvægi þess að búa sportveiðimönnum aukin skilyrði til veiða sem víðast um landið. Er augljóst, hversu aukin skilyrði mundu skapast fyrir tugi manna, ef stangveiðimöguleikar yrðu fyrir hendi í hinum skemmtilegu bergvatnsám í hinu fagra og víðáttumikla umhverfi vatnakerfis Lagarfljóts. Fiskrækt á Héraði hefur því merkilega þjóðhagslega þýðingu. Það er þó ekki svo, að við fjórmenningarnir sjáum okkur fært að þessu sinni að gera till. um, að ríkið eitt leggi nú fram fé til byggingar laxastigans. Till. okkar um sérframlag 1967 nemur aðeins milli 1/4 og 1/5 hluta af áætluðu kostnaðarverði laxastigans. Sést bezt á því, hve hófleg till. okkar er, að samkv. l. nr. 53 frá 1957 er gert ráð fyrir, að ríkið leggi fram allt að 1/3 af kostnaði við fiskeldi tilheyrandi laxastiga og í önnur slík verkefni. Á fjárl. fyrir árið 1967 er gert ráð fyrir 700 þús. kr. til stuðnings þessum málum, eða minni fjárhæð en nemur 1/3 af þessari framkvæmd einni. Nú er mér og öðrum það fullkunnugt, að fyrir fjvn. lágu margar beiðnir um framlög til fiskræktar samkv. lögunum frá 1957. Eru margar þær beiðnir svo mikilvægar og aðkallandi, að óvarlegt er að gera ráð fyrir, að til laxastigans í Lagarfossi fáist nema brot af þeim rúmlega 700 þús., sem lögum samkv. er heimilað til þessarar framkvæmdar. Við flm. væntum því góðra undirtekta hv. Alþ. um samþykkt þessarar till.



Herra forseti. Ég ætla mér ekki að ræða um fjárlagafrv. almennt, heldur aðeins mæla nokkur orð fyrir tveimur brtt., sem ég flyt við frv. Þessar brtt. eru á þskj. 165, og eru um hækkun fjárveitinga til menntaskóla á Ísafirði og um hækkun á fjárveitingu til byggingar handaritahúss. Þegar lög voru afgreidd hér á hv. Alþ. um menntaskóla á Ísafirði, vakti það bjartar vonir í bænum um, að þetta menntasetur mundi rísa mjög fljótlega og verða menningarlífi bæjarins til styrktar, áður en langir tímar liðu. Það hefur síðan verið tekið á fjárlög smáupphæð ein til byggingar menntaskóla á Ísafirði. Að þessu sinni er það 11/2 millj. kr. Þetta er vitanlega furðulega lítil og lág upphæð, þegar um það er að ræða að byggja allstóra menntastofnun, sem kostar vafalaust tugi millj. kr., og virðist vera stefnt að því, að byggingarframkvæmdir geti þar ekki hafizt fyrr en að mörgum árum liðnum. Ég tek eftir því, að til þess að auka húsakost við tvo starfandi menntaskóla í landinu, bara til þess að auka húsakost við þá, menntaskólann á Akureyri og menntaskólann á Laugarvatni, eru ætlaðar 6 millj. til hvors, til þess að auka húsakost tveggja starfandi menntaskóla 12 millj. kr. samtals, en aftur til menntaskóla, sem á að byggja frá grunni, er ætluð 11/2 millj. kr. Ég get ekki varizt því að fullyrða, að í þessu finnst mér ósamræmi. Mér finnst þarna, að hinn nýlögfesti menntaskóli Vestfirðinga skipi sæti olnbogabarnsins, og hefði vænzt þess, að betur yrði fylgt eftir hinni nýsettu löggjöf. Ég hef því leyft mér og þykist þar ekki fara fram á ósanngjarnt mál, að fjárveiting til byggingar menntaskólans á Ísafirði verði hækkuð úr 11/2 millj. í 6 millj. kr. eða eins og ætlað er til hinna starfandi menntaskóla tveggja, sem ég áðan nefndi, til að auka húsakost þeirra. Minna held ég, að það megi varla vera, þegar á að byggja á þessum stað einmitt allt frá grunni. Ég vil vænta þess, að þessi till. mín mæti sanngirni, og er ég sízt að telja eftir þær fjárveitingar, sem eru til menntaskólans á Akureyri og menntaskólans á Laugarvatni, en minni á þessar upphæðir, af því að þar er aðeins um að ræða endurbætur á húsakosti starfandi menntastofnana, en í hinu tilfellinu er ekki á neinum húsakosti að byggja. Hin till., sem ég flyt, er um byggingu handritahúss. Öll þjóðin veit, að á þessu ári urðum við þess fagnaðar aðnjótandi að fá um það fulla vissu, að handritin, hinn forni og ómetanlegi menningarsjóður forfeðra okkar, kæmu til Íslands á ný. Þá þóttist ég vita, að á því ári mundi heimkomu handritanna verða fagnað í tölum í fjárl. með því, að fjárveiting yrði verulega hækkuð og höfð myndarleg til handritahúss á því sama gleðinnar ári. En því er ekki að heilsa. Er þá kannske engin fjárveiting til handritahússins? Jú, að vísu er það. Til handritahúss eru 3.2 millj. kr. á þessu ári, en það er lægri upphæð, ekki aðeins að raungildi, heldur einnig að krónutölu heldur en var ætlað til handritahúss á þessa árs fjárl., 1966. Þegar vissa er fengin fyrir því, að handritin koma heim, bregzt Alþingi Íslendinga eða hæstv. ríkisstj. og hennar lið þannig við að setja fram á fjárlagafrv. till. um lækkaða upphæð til handritahúss frá árinu áður. Þetta finnst mér alveg óviðunandi og get ekki orða bundizt, þegar ég rak augun í þetta. Ég tel, að þarna hljóti að hafa orðið mistök, sem Alþ. beri sóma síns vegna og þjóðarinnar að leiðrétta.  Frá upphafi, eftir því sem ég bezt veit, hafa verið veittar þessar fjárveitingar til handritahúss: 1964 3 millj., 1965 4 millj. og núna á fjárl. ársins 1966 3 millj. 200 þús. Það er alls búið að veita um 10 millj. kr. til þessarar stofnunar, en ég hygg, að það geti ekki verið um það að ræða, að þetta verði neitt smáhýsi, og það þurfi til þessarar stofnunar tugi millj. kr. Og það að ætla sér að mylgra í það smáupphæðum á mörgum árum tel ég varla forsvaranlegt og vitanlega hefði átt að láta í ljós fögnuð þjóðarinnar yfir heimkomu handritanna með verulega myndarlegri upphæð. Ég teldi, að minni upphæð en 10 millj. kr. gæti þarna varla verið þjóðinni til sæmdar. Mín till. er líka um það, að þessi upphæð, 3.2 millj. kr., hækki í 10 millj. kr. Ég held, að hv. alþm. hljóti að vera sammála um það, að í þetta sinn a.m.k. á að vera rífleg, myndarleg fjárveiting til byggingar handritahúss og síðan fylgja málinu eftir með nauðsynlegum fjárveitingum, svo að bygging þessarar stofnunar gæti hafizt sem fyrst. Mér þykir næsta ólíklegt, að nokkur alþm. vilji verða til þess að neita því, að það sé sérstök ástæða í ár til þess að hafa hér fjárveitingu við hæfi. Við getum ekki haldið því fram, að við höfum ekki efni á því að hafa sómasamlega fjárveitingu til þessa máls að þessu sinni. Það er engin leið, þegar fjárl. eru hátt á 5. milljarð kr. og við höfum efni á að byggja lögreglustöð í Reykjavík fyrir hærri upphæð en er á fjárl. til handritahússins, 31/2 millj. kr., til byggingar ríkisfangelsa 2 millj., upphæð, sem slagar langt upp í þessa, til fyrningarsjóðs bifreiða ríkisins 4 millj. kr., mun hærri upphæð, og þar fram eftir götunum. Ég held, að það sé varla verjandi að hafa upphæðina lægri en 10 millj. kr., og vil vænta þess, að þetta verði tekið til yfirvegunar af meiri hl. og hæstv. fjmrh., sem ég er ekki viss um, að hafi gefið þessari tölu sérstakan gaum, og vil mælast fastlega til þess, að upphæðin verði hækkuð frá því, sem nú er, helzt eigi minna en svo, að það verði ætlaður einn tugur millj. kr. til þessa máls. Það eru mörg miklu ómerkilegri mál, sem fá tugi millj. kr. samkv. þessu fjárlagafrv., og handritahúsið á að fá ríflega upphæð, sem þoki því máli verulega fram á við, svo að hægt sé að hefja framkvæmdir. Annað er okkur ekki til sóma, það vil ég segja.



Herra forseti. Það eru örfá atriði, sem ég ætla að víkja að, sem fram komu í ræðum hæstv. fjmrh. og hv. formanns fjvn. Það atriði, sem ég ætla að víkja að í ræðu hæstv. fjmrh., er í sambandi við niðurgreiðslurnar og það, sem ég sagði um þær hér í dag. Þegar þetta mál var lagt fyrir okkur í hv. fjvn., var það lagt þannig fyrir, að fjárhæðin væri miðuð við það að fella niður niðurgreiðslur þann 1. nóv. 1967. Ég spurðist svo fyrir um það hjá einum nm., hvort það væri átt við allar niðurgreiðslur, og hann hélt, að svo mundi vera, og ég gat ekki betur heyrt í ræðu formanns í dag, sem ég var einmitt að taka eftir í þessu sambandi, en hann setti málið þannig fram. Af þessum ástæðum miðaði ég mitt tal við þetta, að það væri allar niðurgreiðslurnar, sem ætti að fella niður. Nú hefur hæstv. fjmrh. hins vegar upplýst það, að svo væri ekki, heldur viðbótin frá því í haust, og mér fannst það í raun og veru sönnu nær, miðað við þær upplýsingar, sem ég hafði fengið um heildarfjárhæð til niðurgreiðslna miðað við heilt ár. Um þetta þurfum við því ekki að deila, því að ég mun hafa það, sem sannara reynist í þessu efni, og fyrst það er upplýst, að það er miðað við þennan hluta af niðurgreiðslunum, held ég mig við það. En þrátt fyrir það er þó hér um að ræða 10–11 vísitölustig og 50 millj. kr., og ef við tökum þá liði, sem ég drap hér á í dag, að væru greiddir með fjárveitingu frá fyrra ári, eru það 70 millj. kr., sem tilheyra þessum fjárl. og tekjur eru ekki á móti. Og svo ekki meir um það. Út af því, sem hv. 4. þm. Vesturl., formaður fjvn., sagði í sambandi við skólamálin, er það svo í þeim málum sem öðrum, að nauðsynlegt er að horfa fram á veginn en ekki til baka, og ég býst við því, að þróunin verði þannig, að eins og það, sem var til skólamála 1947, nægði ekki 1957, eins nægir ekki það, sem veitt er til skólamála 1957, árið 1967, og svo mun fara 1977, að tölurnar frá 1967 þykja litlar, enda hefur margt breytzt á þessum árum, og m.a. nægir ekki að vitna þar í byggingarvísitölu heldur, eins og hv. 4. þm. Vesturl. kom að. Þróunin í skólamálum hefur orðið mjög ör á síðustu árum. Ég minnist þess, að 1956 var heimavistarbarnaskóli vígður að Varmalandi í Mýrasýslu. Hann var sá fyrsti sinnar tegundar, þar sem heilt sýslufélag utan kauptúnsins sameinaðist um að byggja einn barnaskóla. Siðan hefur þessi stefna verið að ryðja sér til rúms og er nú ört að ryðja sér til rúms, að stórir barnaskólar eru byggðir miðað við nútímakröfur og eftir því sem nútíma arkitektar leggja til þar um. Á þessu er mikil breyting, hver þörfin er, þegar farið er inn á þessa þróun, heldur en áður var. En við þurfum ekki lengi um þetta mál að deila. Það skiptir ekki heldur máli. Ég sýndi ljóslega fram á það í ræðu minni hér í dag, hvað þörfin fyrir skólana og fjárveitingar til þeirra er mikil nú og verður mikil á næsta ári, og það er höfuðatriði málsins. En það má gera samanburð á marga vegu og nota fleira til viðmiðunar en byggingarvísitöluna. Ef við gerum samanburð á fjárl. 1958, svo að við höldum okkur við það ágæta ár og 1967 og tökum hlutfallið, sem veitt er til barna- og gagnfræðaskóla 1958 og 1967, er það svipað. Af heildarupphæð fjárlaganna er þetta sama prósenta eða 11/2%. Ef við aftur högum okkur nú þannig í þeim samanburði að bæta við árið 1967 framlagi til vegamála, sem var inni á fjárl. 1958, væri lægri hlutfallstala barna- og gagnfræðaskóla 1967 en var 1958. Út í það ætla ég ekki að fara, heldur halda mig við niðurstöðutölur fjárl. bæði árin og bæti þó við árið 1958 eins og ég hef gert í þeim samanburði á milli fjárl., sem ég hef alltaf viðhaft, niðurgreiðslunum, sem útflutningssjóður greiddi það ár. Og þá er af heildartölu fjárl. sama hlutfallið bæði árin. Hér er því ekki um neina framför að ræða, nema síður sé, þegar litið er á þörfina og hin breyttu viðhorf. Við fulltrúar Framsfl. höfum leyft okkur að leggja fram á þskj. 167 eina brtt. við fjárlagafrv., sem er, að á heimildagr., 22. gr., verði hæstv. ríkisstj. heimilað að taka lán allt að 50 millj. kr. og verja því til skólabygginga í landinu, svo að fullnægt verði því, að ríkissjóður greiði 1/5 af kostnaði við þá skóla, sem búið er að byggja, og við þær áætlanir, sem fyrir liggja nú hjá þeim skólum, sem eru í byggingu eða eru að hefja byggingu. Hér er ekki um nein ný útgjöld fyrir ríkið að ræða. Aðeins er ríkisstj. heimilað að koma þessum málum betur fyrir, því að þetta eru mál, sem verður að leysa, og það gæti verið ómetanlegt fyrir þá, sem í þessum framkvæmdum standa, ef þessi till. næði fram að ganga, sem ég vil nú vona, og hæstv. ríkisstj. notaði þessa heimild.



Herra forseti. Hv. 10. landsk. þm. ræddi hér fyrr á fundinum skólamál Kópavogskaupstaðar. Ég er honum sammála um allt það, sem hann sagði um þá brýnu þörf, sem þar hefur verið og er fyrir skólabyggingar. Ég tek undir það, sem hann sagði um hina háu prósentutölu um barna- og unglingafjölda okkar miðað við íbúatölu. En ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, er sú, að ég lít svo á, að þau orð, sem hann lét falla um samskiptí sveitarfélagsins og ríkisvaldsins nú á þessu kjörtímabili varðandi skólabyggingar, mætti skilja svo sem sérstaða Kópavogs hafi ekki verið virt og viðurkennd í þessu efni og við Kópavogsbúar höfum verið settir hjá. Staðreyndin í þessu máli er sem betur fer allt önnur. Og ég vil með örfáum orðum skýra það, til þess að menn verði ekki haldnir þeim skilningi, að Kópavogskaupstaður hafi þarna orðið eitthvað afskiptur. Ég tel miklu fremur, og það ber að fagna því, - að það sé þveröfugt farið. Á fjárl. fyrir árið 1964 fengum við Kópavogsbúar samþ. tvo áfanga, einn í barnaskólabyggingu og íþróttahús, 1965 áfanga í gagnfræðaskóla og sundlaug, á fjárl. 1966 nýjan áfanga í barnaskólabyggingu og 1. áfanga að nýjum gagnfræðaskóla, og á því fjárlagafrv., sem nú liggur fyrir, er nýr áfangi í barnaskólabyggingu. Með þessu hefur verið fullnægt öllum óskum bæjaryfirvalda í Kópavogi, og ég endurtek: Það ber að fagna því, að svo vel hefur verið brugðizt við þeirri brýnu þörf, sem var í þessu sveitarfélagi fyrir þessar stórfelldu barna- og gagnfræðaskólabyggingar. Það er rétt, að í sumum þessara tilvika, sem ég gat þarna um, hefur það komið á daginn, að þær kostnaðaráætlanir, sem voru lagðar til grundvallar í upphafi, hafa reynzt of lágar. Þar er ekki um að sakast við ríkisvaldið, það er þá fremur við okkur heimamenn að sakast. Hv. 4. þm. Vesturl. rakti hér fyrr á fundinum, hvernig reglurnar eru um þátttöku ríkisins í greiðslu byggingarkostnaðar skólanna. Framlag ríkisins greiðist á 5 árum. Að þeim tíma loknum er áætlunin endurskoðuð, og komi í ljós, að þar sé þá eftir vangreitt af hálfu ríkisins, greiðist það á þremur árum. Við Kópavogsbúar þurfum ekki að kvarta undan því, að við höfum ekki notið til jafns við aðra og fyllilega það þessara ákvæða. Ég tel, að með þessum orðum mínum liggi það ljóst fyrir, að þessi barnmargi kaupstaður þurfi ekki að kvarta undan því, að hans sérstaða hafi ekki verið virt, bæði hvað óskir um byggingu barna- og gagnfræðaskóla snertir og eins varðandi fjárframlög af hálfu ríkisins. Þarna hefur sérstaða þessa sveitarfélags verið viðurkennd, og ber að fagna því. En ég tel rétt, að hv. þm. hafi fulla vitneskju um, hvernig gangur þessara mála hefur verið.



Herra forseti. Skólamál hefur eðlilega borið nokkuð á góma hér við þessa umr., og það er að vonum, þar sem það eru bæði ein hin mestu áhugamál flestra alþm. og einnig í mörgum tilfellum ein hin mestu vandamál. Það hefur nokkuð verið um það rætt, að það ætti að verja meira fjármagni í þessi mál heldur en raun ber vitni um, og skal ég fúslega taka undir það. En það er þó sérstaklega eitt, sem ég vildi vekja athygli á. sem hefur komið mjög í minn hug við þau afskipti, sem ég hef haft af skólamálunum við störf mín í fjvn., og það er það, að mér sýnist, að það stefni í hið mesta óefni í þessum málum vegna þess, hversu miklar kröfur eru nú gerðar um stærð og frágang á skólabyggingunum, sem leiðir það af sér, að þær verða óhæfilega dýrar. Og þetta er ekki aðeins vandamál, sem snýr að ríkissjóði. Það er engu síður vandamál, sem snýr að sveitarfélögunum, sem eru þátttakendur í þessum byggingum, og mér sýnist það vera alveg óhjákvæmilegt að taka þessi mál nú sem allra fyrst miklu fastari tökum en enn hefur verið gert og reisa fastar skorður í þessum efnum, bæði um stærð, um rými miðað við nemendafjölda og einnig um kostnað á hvern rúmmetra. Það er að vísu ákaflega gaman að sjá í byggðarlögunum glæsilegar og góðar skólabyggingar, en samt sem áður megum við aldrei gleyma því, að þetta kostar mikla fjármuni. Við eigum eftir að byggja í mjög mörgum byggðarlögum landsins skóla, sem óhjákvæmilegt er, að hægt sé að hraða, en það vitanlega tefur mjög fyrir því, að hægt sé að sinna þessum málum eins og nauðsyn krefur, - það tefur því meira fyrir sem meira fé er varið til hinna einstöku skóla. Ég hef talsvert velt þessu máli fyrir mér, og ég verð að játa, að það hefur verið beinlínis hrollur í mér við að hugsa um þessi mál. En eftir því sem ég veit bezt, mun nú vera í athugun ný skólakostnaðarlöggjöf, og ég vildi vænta þess, að það væri hægt að gera á þessu einhverjar endurbætur nú sem allra fyrst. Um leið og ég vík að þessu, þykir mér rétt aðeins að koma að ræðu hv. 5. þm. Austf., Lúðvíks Jósefssonar, sem hann flutti hér áðan, þar sem hann var að ræða um skólamál á Austurlandi og þá ekki sízt skólamál í Neskaupstað. Ég skrifaði nokkrar setningar eftir honum, nokkurn veginn, að ég held, orðrétt, og hann sagði, að það væri verið að mismuna hér á hinn herfilegasta hátt, og átti þar við Neskaupstað, og verið að neita Neskaupstað um að leysa sín skólamál. Ég held, að ég hafi tekið þetta líka orðrétt eftir. Og í þriðja lagi sagði hann verið að beita þennan stað órétti. Ég held, að þarna sé hallað réttu máli á hinn herfilegasta hátt. Ég vil upplýsa það, að Neskaupstaður fékk núna inn nýjan áfanga við barnaskólann með fullri framkvæmdagreiðslu miðað við 5 ára tímabil, enda var á þessu hin mesta nauðsyn, því að barnaskóli Norðfirðinga mun vera orðinn yfir 30 ára gamall. Og ég vil enn fremur benda á það, að árið 1965 hófu þeir byggingu íþrótta- og leikfimihúss í Neskaupstað, sem nú er aðeins skammt komið áleiðis, hina mestu og myndarlegustu byggingu, sem líka er mikil þörf á. En það er hins vegar stórt mannvirki, sem krefst mikils átaks, og mikið eftir að framkvæma af því verki. Hins vegar er það skólamannvirki, sem mér virtist hv. þm. beita þessum þungu orðum út af, vera heimavistarframkvæmd. En ég veit ekki til þess, að það sé í nokkrum kaupstað talið ákaflega nauðsynlegt til þess að leysa skólamál kaupstaðarins að byggja heimavistir. Hitt væri sönnu nær að segja, að það væri verið að níðast á Austfirðingum í heild, einhverjum öðrum byggðarlögum, sem þá kynnu að geta komið unglingum sínum til gagnfræðanáms í Neskaupstað. Sannleikurinn er sá, að það vantar enn þá talsvert á, að það sé hægt að fullnægja þörfum á Austurlandi fyrir gagnfræðanám. En ég held, að það séu ekki skiptar skoðanir um, að það fyrsta átak, sem þarf að gera í þeim efnum, sé að koma upp gagnfræðaskóla í Austur-Skaftafellssýslu. Þar er kominn vísir að þeim skóla, en þar er þörfin brýnust eins og er, skóla, sem mundi fullnægja Austur-Skaftafellssýslu og syðstu hlutum Suður-Múlasýslu. Enn fremur er stefnt að því með Eiðaskóla, sem hingað til hefur verið fjögurra vetra skóli, að með því að barnaskólabyggingum miðar áfram, er hægt að láta þær taka við skyldunáminu og losa þannig Eiðaskólann við það, sem þá hefur miklu meiri möguleika til þess að mæta þörfum Austfirðinga fyrir gagnfræðanám og miðskólanám, sem yrði þá tveggja vetra nám. En þó að þessu marki verði náð, er vafalaust enn þörf fyrir meiri aðstöðu til gagnfræðanámsins, og þá kemur það vitanlega mjög til greina að auka þessa aðstöðu í Neskaupstað. En líka þarf að athuga það, hvort á fjölmennustu stöðum fyrir austan, eins og t.d. Seyðisfirði og Eskifirði, þar sem eru um 800 íbúar, hvort það sé ekki eins hagkvæmt að fullnægja gagnfræðaþörfinni á þeim stöðum, þar sem ekki þarf að byggja heimavistir fyrir nemendurna. En þrátt fyrir öll þessi stóryrði, held ég, að þm. hafi verið óþarflega hógvær á rökin, því að það má nú raunar færa enn þá rök fyrir nauðsyn á byggingu heimavistar í Neskaupstað, sem ekki er bundin við gagnfræðanámið. Það liggur sem sagt fyrir að reisa iðnskóla fyrir Austurland, og enda þótt ég hyggi, að það sé ekki búið að ganga frá því máli, hvar hann verði byggður, eru nokkrar líkur á því, að hann muni verða reistur í Neskaupstað, og þá er áreiðanlega þörf á heimavistaraðstöðu. Nei, það er mikill misskilningur hjá hv. þm., að það sé verið að níðast á Neskaupstað með þessari afgreiðslu málsins. Hitt má honum vera ljóst eins og öllum þm., að það er langt frá því, að það sé hægt að fullnægja óskum allra og þörfum um skólabyggingar, hve góðan vilja sem við hefðum í þeim efnum til þess að leysa það mál. Till. hv. þm. bera það líka með sér, og hann flytur auk þessarar tili. um heimavistina í Neskaupstað tvær aðrar till. um að taka upp undirbúningsfjárveitingu til skólaframkvæmda á Austurlandi, aðra á Höfn í Hornafirði og hina á Búðum í Fáskrúðsfirði. Bæði þessi mál eru hin mestu nauðsynjamál. Ég vil svo bara bæta því við, að að þessu sinni eru auk þessa áfanga, sem tekinn var, sem er viðbygging við barnaskólann í Neskaupstað, til þess að hægt væri að vinna að henni sem fullri framkvæmd, er tekin undirbúningsfjárveiting til þriggja annarra skólabygginga á Austurlandi, sem allar eru mjög aðkallandi. Það er barnaskóli á Eskifirði, það er barnaskóli á Seyðisfirði, og það er barnaskóli eða stækkun á barnaskóla á Eiðum. Ég skal aðeins geta þess, að skólahúsið á Eskifirði er orðið mjög gamalt. Það er mjög gamalt timburhús og hin mesta nauðsyn að hraða þeirri byggingu. Á Seyðisfirði er barnaskólabygging frá 1906–1908, og á þann stað mun aldrei hafa komið fjárveiting til skólabygginga úr ríkissjóði. Þarna er líka hin mesta þörf á að byggja. Það má svo alltaf deila um, hvort það sé rétt gert, þær ákvarðanir, sem teknar eru, og eins og Njáll sagði, allt orkar tvímælis, þá gert er. En ég vil halda því fram, að við, sem unnum að því að reyna að koma skikkan á þessi skólamál, höfum gert, það eftir því sem við bezt gátum. Og ég verð að segja fyrir mig, að enda þótt mér hafi aldrei dottið í hug, að ég mundi sleppa við ámæli út af einu og öðru, sem við urðum að taka ákvörðun um í þessum skólamálum, held ég, að þessi ádeila hv. 5. þm. Austf. sé ekki á rökum reist.



Herra forseti. Það var kannske ekki með öllu óeðlilegt, að hv. 3. þm. Austf., Jónas Pétursson, viki hér að þessu máli, sem ég hafði gert hér að umtalsefni áður. Hann vissi nefnilega um nokkurn hlut, sem hann hafði átt að því máli, sem ég hafði gert hér að umtalsefni, og óttast það kannske, að hann sé ekki með öllu sloppinn frá því. Og það held ég, að ég geti sannfært hann um, að hann er ekki sloppinn frá því. Hv. þm. reyndi hér að koma því á framfæri, að beiðni okkar um heimavist við gagnfræðaskólann í Neskaupstað væri alveg sérstæð, hún ætti sér ekki fordæmi. Þetta er mesti misskilningur. Þegar ákveðið var að fara þessa leið, að byggja við gagnfræðaskólann í Neskaupstað heimavist, þar sem ekki var aðeins um að ræða heimavist í þrengstu merkingu, heldur einnig mikið viðbótarhúsnæði fyrir skólann, var það samkv. till. fræðslumálastjóra, þar sem hann benti alveg sérstaklega á, að þessi sama leið hefði einmitt verið farin og gefizt með fádæmum vel í Stykkishólmi. Ég minnist þess alveg sérstaklega, að hann nefndi þann stað, þar sem þessi leið hefði verið farin, og hann lagði eindregið til, að þessa leið færum við, vegna þess m.a., að það lá fyrir, eins og hv. þm. sagði hér, að það væri ónógt skólahúsnæði á Austurlandi fyrir unglinga á gagnfræðaskólastiginu. En þannig er sem sagt ástatt á Austurlandi, að þar er aðeins um 2 skóla að ræða, Eiðaskóla og gagnfræðaskólann í Neskaupstað, sem hafa kennslu á þessu skólastigi, og nemendur annars staðar að af Austurlandi verða að leita í þessa skóla og svo í aðra landsfjórðunga. Eiðaskóli hefur verið fullur um langan tíma og ekki getað tekið við nemendum frá mörgum byggðarlögum, og af því hafa þeir m.a. leitað til Neskaupstaðar margir. Nú á þessum vetri eru t.d. um 20 nemendur af öðrum fjörðum, sem auðvitað eru dreifðir í heimahús víða í bænum, en mörgum varð að synja um skólavist. Þetta vissu fræðsluyfirvöldin um, að það var hægt að leysa þennan vanda á þennan hátt, og af því ráðlögðu þau þetta. En hitt lá svo einnig fyrir, að það var gert ráð fyrir því, að í Neskaupstað einmitt yrði iðnskóli fyrir allt Austurland. En það er eini iðnskólinn á Austurlandi, sem hefur verið rekinn samfellt nú í 23 ár. Í þann skóla verða auðvitað að koma nemendur úr öðrum byggðarlögum á Austurlandi og hafa gert, en það verður einhvers staðar að koma þeim fyrir. Kennslan í iðnskólanum á Austurlandi hefur einmitt farið fram í gagnfræðaskólanum og að verulegu leyti framkvæmd af kennaraliði gagnfræðaskólans. Þessir skólar hafa sem sagt verið reknir saman á þessum stað. Því var beinlínis gert ráð fyrir því í þeirri beiðni, sem lögð var fyrir fjvn., að þessi heimavistarbygging, sem hér um ræðir, yrði einnig fyrir iðnskólastarfsemi í Neskaupstað. En nú er ætlunin að búa þannig um hnútana, að þar skuli vera iðnskóli fyrir allt Austurland, en engin aðstaða má vera á staðnum til þess að taka við aðkomunemendum. Ég held því enn fram, að hér sé farið á allt annan hátt að með skólamál Neskaupstaðar í þessum efnum en skólamál annarra byggðarlaga. Hér hefur af okkar hálfu verið farið nákvæmlega eftir till. fræðsluyfirvaldanna um fyrirkomulag allt, en það, sem gerir og við höfum svo sem fengið skýringuna á alls staðar, þar sem við höfum þreifað fyrir okkur nú í seinni tíð, er það, að einn þm. býr til þann draug, að hann þykist sjá í því, að ef byggt verði þetta heimavistarhúsnæði í Neskaupstað, geti svo farið, að það verði meiri rök fyrir því, að menntaskóli, sem einhvern tíma síðar meir verði ákveðinn staður á Austurlandi, geti hlotið stað í Neskaupstað. Og þá verða menn að grípa til þess ráðs að reyna að stöðva skólabyggingar í Neskaupstað af þessum ótta. Auðvitað er það hin mesta fjarstæða, að heimavistarbyggingin við gagnfræðaskólann í Neskaupstað ráði nokkrum úrslitum um það, hvar verði ákveðinn staður að lokum fyrir menntaskóla á Austurlandi. Ef það verður vilji stjórnarvalda og Austfirðinga, að hann verði byggður á öðrum stað, er vitanlega öll aðstaða til þess, vegna þess að í þessu tilfelli er aðeins verið að byggja það, sem er nauðsynlegt fyrir gagnfræðaskólann, bæði viðvíkjandi kennslurými hans og aðstöðu fyrir nemendur og aðstöðu fyrir nemendur iðnskólans. Hér er ekki verið að fara fram á neitt annað. En það er sem sagt, að einn maður í fjvn., og svo vill nú til, að það er þm. frá Austurlandi, sem átti hér einnig að vera fulltrúi fyrir Neskaupstað, finnur það út, að ef verður haldið öllu lengra áfram í byggingum yfir skólann í Neskaupstað, geti það orðið hættulegt í sambandi við ákvörðun á stað fyrir annan skóla, sem eflaust er langt í land að ákveða stað fyrir. Nú er það einnig svo, að það eru ekki aðeins fræðsluyfirvöldin, sem hafa lagt til, að þessi leið yrði farin í sambandi við uppbyggingu þessara skólamála í Neskaupstað. Á Austurlandi eru til samtök með öllum starfandi kennurum þar, Kennarasamband Austurlands. Það hefur gert ýtarlega samþykkt um það og skorað á stjórnarvöld að samþykkja það, að byggð verði þessi heimavistarbygging við gagnfræðaskólann í Neskaupstað. Það voru m.a. kennarar frá Fáskrúðsfirði, sem lögðu fram þessa till., og hún var síðan samþ. þar einum rómi. Og sveitarstjórnarmenn bæði á Eskifirði og Reyðarfirði og í fleiri byggðarlögum fyrir austan hafa gert kröfu um það, að þessi heimavist yrði byggð, af því að þeir leita einmitt til Neskaupstaðar með það að koma börnum sínum þar í skóla. Svo var að heyra á þessum hv. þm., að hann hefði nokkrar áhyggjur af því, að við stæðum nú í ýmsu öðru þarna í Neskaupstað í sambandi við okkar skólamál, þar væri verið að byggja íþróttahús og þar væri einnig sköpuð heimild til þess, að það mætti gera nokkra viðbyggingu við barnaskólann þar, og veitt er nú til þess hvorki meira né minna en 370 þús. kr. á þessu fjárlagafrv. En mér er óhætt að fullyrða það, enda hefur það komið alveg greinilega fram frá hálfu yfirvalda í Neskaupstað, að þessi þm. þarf ekki að hafa neinar áhyggjur af fjármálum okkar þar um, að við getum drifið áfram okkar skólabyggingar, ef við bara fáum leyfi til þess að byggja þær. Við höfum einmitt lýst því yfir, að við vildum gjarnan ráðast í þessa byggingu, ef við gætum fengið heimild menntmrh. til þess, þó að ekki væri um að ræða neina fjárveitingu frá ríkinu. En það hefur verið verk þessa hv. þm. að koma í veg fyrir það, að við gætum fengið þessa heimild. Ég hef því ekki hallað réttu máli hér í sambandi við þetta mál, og tilburðir þessa hv. þm. til þess að reyna að leiða athyglina að einhverju öðru þessu óviðkomandi varðandi skólamál á Austurlandi breyta hér litlu um, upptalning á því, að nú hafi komizt inn í fjárlagatill. upphæðir eins og til barnaskólabyggingar á Eskifirði, þar eigi að byggja nýtt skólahús sem að vísu er ekki farið að teikna enn þá, því miður, og það eru ætlaðar í fjárlagafrv. 250 þús. kr. til þess mannvirkis, - það er vitanlega sjálfsagt að telja það fram, þegar hv. þm. reynir að gera sig góðan í þessum efnum, - og til byggingar á nýju barnaskólahúsi á Seyðisfirði í staðinn fyrir 50 ára gamalt barnaskólahús, sem þar er, þar er líka varið 250 þús. til þess, og til viðbyggingar við barnaskólann á Eiðum 250 þús. Það er nú annað hvort, að menn telji þetta fram. Þetta eru minnstu fjárhæðir, sem veittar eru í nokkru tilfelli til framkvæmda, enda vitað, að það stendur þannig á í öllum tilfellum, að það er ekki hægt að hreyfa sig þar. Undirbúningur hefur ekki farið fram. En þar sem allur undirbúningur hafði farið fram og menn voru tilbúnir til þess að fara í framkvæmdir og leysa nokkuð af aðkallandi málum varðandi skólamálin á Austurlandi, þar þurfti að setja löppina fyrir. En það hefur víst ekki mikið upp á sig að ræða þetta mál miklu meira hér. Það verður eflaust rætt annars staðar og kannske ekki minna af flokksmönnum þessa hv. þm. á réttum stað heldur en af mér.



Herra forseti. Ég flyt ásamt öðrum þm. Austf. fsp. til hæstv. raforkumrh. varðandi raforkumál Austurlands. Fsp. er á þskj. 116 og er þannig: „Hvaða ráðstafanir eru fyrirhugaðar í rafmagnsmálum Austurlands til þess að koma í veg fyrir, að hliðstæðar rafmagnstruflanir og átt hafa sér stað að undanförnu endurtaki sig?“ Ástæður til þess, að þannig er spurt, eru þær, að í haust og vetur hafa orðið endurteknar truflanir á raforkuframleiðslunni á orkuveitusvæði Grímsárvirkjunar á Austurlandi. Truflanir þessar hafa m.a. leitt til þess, að stöðva hefur þurft síldarvinnslu í síldarbræðslum og aðra fiskvinnslu, svo að orðið hefur stórtjón að, ekki aðeins fyrir viðkomandi vinnslufyrirtæki, heldur einnig fyrir þjóðarbúið í heild. Eins og kunnugt er, stundar mikill hluti bátaflotans í landinu síldveiðar við Austurland mikinn hluta ársins, eins og nú er komið. Floti þessi byggir rekstrarafkomu sína fyrst og fremst á vinnslu aflans í sjávarplássunum á Austsfjörðum. Stöðvist sú vinnsla aflans, sem þar á að fara fram, stöðvast síldarflotinn um leið. Mest er síldveiðin við Austurland síðari hluta árs eða á tímabilinu september-desember. Á þeim tíma má búast við, að veiðarnar stundi um 150-200 síldveiðiskip, öll 150-350 rúmlestir að stærð. Á þessum flota eru um 2000 sjómenn. Fjármagn það, sem bundið er í þessum skipastól með veiðarfærum, mun vera um 2500-3000 millj. kr. Á Austurlandi eru starfandi 8 síldarverksmiðjur og 2 eru í byggingu. En auk þess eru þar reknar um 30 síldarsöltunarstöðvar og nokkur frystihús, i þessum framleiðslustöðvum er mikið fjármagn bundið. En hvernig er svo ástatt í raforkumálum Austurlands? Þar er ein teljandi vatnsvirkjun, Grímsárvirkjun. Hámarksorkuframleiðsla hennar er um 3000 kw, en tímunum saman getur hún ekki framleitt nema 500-1500 kw, og einmitt á haustin og veturna ber mest á því, að vatnsskortur verður í Grímsá. Auk Grímsárvirkjunar er um að ræða 5450 kw orku í dísilrafstöðvum á orkuveitusvæði Grímsárvirkjunar. Þegar Grímsárvirkjun fellur niður í 500 kw orku, sem oft á sér stað, er heildarorkan á orkuveitusvæðinu aðeins 5950 kw. En í haust hefur álagið farið upp í 6500 kw. Augljóst er því, að þegar Grímsárvirkjun fellur niður fyrir 1000 kw, er ekki til nægileg orka til þess að halda uppi því álagi, sem þegar er orðið á orkuveitusvæðinu. Reynslan hefur sýnt, að orkunotkunin á Austurlandi fer hratt vaxandi, miklu hraðar en annars staðar á landinu. Þessi knappa orka, sem að miklu leyti byggist á framleiðslu olíustöðva, er auðvitað alls ófullnægjandi. En það, sem verra er, er það, að dísilstöðvarnar, sem ætlaðar voru upphaflega til öryggis og til þess að taka af hæstu toppa, eru nú orðnar aðalorkustöðvarnar, þær orkustöðvar, sem framleiða grunnorkuna. Stöðvist síldariðnaðurinn á Austurlandi í 3 góða veiðidaga, má reikna með, að tapazt hafi gjaldeyrisframleiðsla, sem nemur 100-120 millj. kr. miðað við fullunnar bræðsluafurðir til útflutnings. Slíkt tap er jafnmikið í krónum og hagstæð Lagarfossvirkjun fyrir Austurland mundi kosta. Þegar haft er í huga, hve mikið er í húfi varðandi framleiðslumál þjóðarinnar einmitt á Austurlandi, virðist lítið vit vera í því að láta raforkumálin á Austurlandi vera áfram í því horfi, sem þau eru nú í. Ég vænti því, að hæstv. raforkumrh. geri hér grein fyrir, hvað sé fyrirhugað til þess að bæta úr ófremdarástandinu, sem nú er í raforkumálum Austurlands.



Herra forseti. Ég vil leitast við að svara þeirri fsp., sem hér hefur verið lögð fram af öllum hv. þm. Austfjarðakjördæmis. En fsp. hefur verið lesin og hv. þm. heyrt hana í sambandi við þetta er rétt að taka fram, að raforkan á Austurlandi, þ.e.a.s. á Grímsársvæðinu, er unnin í vatnsorkuveri við Grímsá að smávægilegu leyti í vatnsorkuverum í Fjarðará í Seyðisfirði og Búðará í Reyðarfirði. En mestur hluti þeirrar orku, sem kemur ekki frá Grímsá, er unninn í dísilvélum, fyrst og fremst í Neskaupstað og á Seyðisfirði og að litlu leyti á Fáskrúðsfirði. Dísilstöðvarnar gegna jafnframt því hlutverki að vera varastöðvar gagnvart línubilunum á kerfinu og vélabilunum og vatnsleysi í Grímsá. Þær gegna því eystra því hlutverki, sem varmaorkuver yfirleitt gegna hér á landi og annars staðar, þar sem meginhluti orkunnar er unninn í vatnsorkuverum. Grímsá vinnur meiri hluta orkunnar á Austurlandi, og orkuvinnslugeta hennar er enn þá hvergi nærri fullnýtt. Fer vinnslan í virkjuninni vaxandi ár frá ári. En sökum þess að álagið á kerfið er orðið til mikilla muna meira en afl Grímsárvirkjunar, er talsverð orka einnig unnin í dísilstöðvunum. Til að mæta hinni ört vaxandi raforkunotkun eystra hafa Rafmagnsveitur ríkisins á undanförnum árum stöðugt aukið afi dísilstöðvanna. Þannig var á yfirstandandi ári bætt við 1000 kw á Seyðisfirði. Því miður dróst tenging þeirrar aflviðbótar við kerfið lengur en áætlað var. Nú á s.l. hausti, meðan aflviðbót þessi var enn óviðtengd, vildi það óhapp til, að ein af stærstu dísilvélunum bilaði samtímis því, að vatnsleysi var í Grímsá vegna lágrennslis og frosta. Þetta olli því, að takmarka varð orkuafhendingu til síldariðnaðarins eystra, eins og kunnugt er, og mun það vera tilefni þessarar fsp. Rafmagnstruflanir á Austurlandi nú í haust stöfuðu þannig af samspili þriggja óhappa, sem urðu samtímis: 1) Seinkun á uppsetningu Seyðisfjarðarvélanna. 2) Bilun á einni stærstu dísilvélinni á svæðinu. 3) Vatnsleysi í Grímsá. Þegar rætt er um þessi mál, ber að hafa í huga, að enda þótt fullkomlega eðlilegt og sjálfsagt að gera háar kröfur um öryggi gagnvart rafmagnstruflunum, getur öryggið samt aldrei arðið 100% af þeirri einföldu ástæðu, eð enginn notandi mundi vilja taka á sig kostnaðinn, sem 100% öryggi væri samfara. Rafmagnstruflanir koma því alls staðar fyrir. Spurningin er einungis um það, hversu tíðar þær eru. Má í þessu sambandi vísa til reynslu annars staðar hér á landi, og nærtækt dæmi erlendis frá er hin mikla rafmagnstruflun, er náði yfir mörg ríki í austurhluta Bandaríkjanna fyrir ári. Kröfurnar um viðunanlegt öryggi gegn rafmagnstruflunum eiga vitanlega fyllsta rétt á sér og eru skiljanlegar, ekki sízt á Austurlandi nú, vegna síldariðnaðarins og hinna miklu verðmæta, sem þar eru í húfi. Rafmagnsveitur ríkisins hafa og fullan skilning á þessu máli og munu gera sitt ýtrasta til að tryggja notendum sínum sæmilega örugga raforku. Hinn hraði vöxtur notkunarinnar eystra, sem vikið var að í upphafi, veldur nokkrum erfiðleikum á þessu sviði, en vonir standa til, að á þeim megi sigrast. Svo sem áður er getið, stöfuðu rafmagnstruflanir fyrir austan nú í haust af sérstaklega óheppilegu samspili þriggja orsaka. Enda þótt gild rök séu fyrir því, að slíkt samspil sé afar sjaldgæft, hafa Rafmagnsveitur ríkisins þegar í undirbúningi ráðstafanir til að auka afi dísilstöðvanna fyrir austan á árinu 1967 til verulegra muna meira en nemur árlogri aukningu undanfarin ár. Er stefnt að því, að unnt verði að anna mesta álagi án truflana, jafnvel þótt atburðir þeir, sem að framan voru taldir, endurtaki sig. Svar við þeirri fsp., sem hér liggur fyrir, er því í sem allra stytztu máli á þá leið, að Rafmagnsveitur ríkisins hafa nú þegar í undirbúningi ráðstafanir til þess að auka afl dísilstöðvanna á Austurlandi á árinu 1967 til muna meira en gert hefur verið árlega á undanförnum árum og tryggja þannig notendur gegn rafmagnstruflunum. Um alllangt skeið hefur verið til athugunar hjá raforkumálastjóra, hverjar ráðstafanir séu heppilegastar til þess að mæta vaxandi raforkuþörf á Austurlandi í framtíðinni. Og af því að þau mál snerta efni þessarar fsp., þótt óbeint sé, þykir rétt að gera nokkra grein fyrir þessum athugunum. Þeim var, að því er Austurland varðar, mikið til lokið seint á s.l. sumri. En áður en þeim lyki að fullu, sneri stjórn Laxárvirkjunar sér til ríkisstj. með beiðni um fyrirgreiðslu við lánsútvegun til ráðgerðrar nýrrar virkjunar í Laxá í Suður-Þingeyjarsýslu. Með því að Austurlandsathugunin hafði sýnt, að tenging raforkukerfisins eystra við Laxársvæðið kemur sterklega til greina, þótti sýnt, að ekki væri unnt að skoða raforkumál Laxársvæðisins og Austurlands alveg aðskilið. Svipaðar athuganir varðandi Norðurland vestra bentu og til, að þar kynni tenging við Laxá einnig að vera álitleg ráðstöfun. Með þetta í huga þótti rétt að hafgreiða eigi málaleitun Laxárvirkjunar án þess, að áður hefði farið fram rækileg athugun á þessum samtengingum. Skipaði ráðh. þá nefnd undir formennsku raforkumálastjóra til þess að rannsaka raforkumál Laxársvæðisins með hliðsjón af málaleitun Laxárvirkjunar og þá jafnframt, hvort hagkvæmt kynni að vera að leysa raforkumál Austurlands og Norðurlandsvetra í sameiningu við Laxársvæðið. N. þessi hefur enn ekki lokið störfum, en þess er vænzt, að hún skili áliti mjög bráðlega, og það er rétt að taka fram, hverjir eru í þessari n. Það er Jakob Gíslason raforkumálastjóri, formaður, Valgarð Thoroddsen rafmagnsveitustjóri, Sigurgeir Jónsson frá Seðlabankanum, Bjarni Bragi Jónsson frá Efnahagsstofnuninni, Knútur Otterstedt rafmagnsveitustjóri, Akureyri, og Arnþór Þorsteinsson, formaður stjórnar Laxárvirkjunar, Akureyri. Eigi þykir ástæða til að skýra frá störfum þessarar n. í einstökum atriðum, enda mun álit hennar liggja fyrir innan skamms, svo sem ,fyrr segir. Þess skal aðeins getið, að varðandi Austurland eru teknir til samanburðar tveir meginvalkostir í raforkuefnum fyrir svæðið: 1) Virkjun í Lagarfossi. 2) Tenging við Laxársvæðið með háspennulinum. Athugaðar eru mismunandi stærðir virkjunar í Lagarfossi. Gengið er út frá mismunandi forsendum um vöxt raforkunotkunar á Austurlandi, einnig athugað sérstaklega, hver áhrif aukin notkun raforku til húsahitunar þar eystra hefur á niðurstöðurnar. Svo sem greint var frá fyrr í máli þessu, er orkuvinnslugeta Grímsárvirkjunar enn eigi fullnýtt, þótt afi hennar sé hins vegar fullnotað og töluverð orka unnin í dísilstöðvum. Þótt Grímsá geti þannig enn um sinn tekið á sig hluta af orkuaukningunni, verða dísilstöðvarnar að taka á sig síaukinn hluta aukningarinnar, og vex vinnsla þeirra því ört. Sökum kostnaðar er slíkt eigi hagkvæmt til langframa, og hlýtur að því að koma, að reisa verði vatnsaflsstöð eystra eða tengja svæðið við Laxá. En vert er að leggja þunga áherzlu á, að með því er hlutverki dísilstöðvanna engan veginn lokið. Því veldur einmitt sú krafa notenda um öryggi gegn truflunum. sem er tilefni fsp. Dísilstöðvarnar sjá þá fyrir varaafli gegn bilunum véla eða línusliti. Það er útbreiddur misskilningur, að þörfin fyrir varaafi minnki, ef stór vatnsaflsstöð kemur inn á kerfið, það er þvert á móti. Stórar vélaeiningar krefjast meira varaafls miðað við sama öryggi notenda, því að meira munar um, ef stór vél fellur úr starfi vegna bilunar eða línuslits. Varaaflsþörfin er fyrst og fremst komin undir heildarálaginu, sem vex mjög ört á Austurlandi nú sem stendur. Í áðurnefndri Austurlandsathugun er tekið tillit til áhrifa hvors um sig á varaaflsþörfina og þá gengið út frá sama öryggi hjá notendum, hvor valkosturinn sem valinn yrði. Kemur mjög greinilega í ljós, að varaaflsþörfin vex, eftir því sem álagið eykst. Þetta er ástæðan til þess, að þörf verður fyrir mikið dísilafl í framtíðinni, einnig eftir að orkuvinnslan hefur að heita má alveg færzt yfir á vatnsafl. Þær dísilviðbætur, sem nú eru ráðgerðar, koma því að fullum notum áfram, og fé því, sem til þeirra er varið, er engan veginn á glæ kastað. Ég vænti þess, að ég hafi nú svarað þannig nefndri fsp., að hv. fyrirspyrjandi sé nokkurn veginn ánægður með það.