Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég leyfi mér að bera fram fyrirspurn til hæstv. samgrh. um ferðir Baldurs yfir Breiðafjörð. Ástæða fyrirspurnarinnar er sú að Breiðafjarðarferjan Baldur er samgönguæð íbúa í Vestur-Barðastrandarsýslu við aðalakvegakerfi landsins. Landvegurinn er að vetri jafnan lokaður og ekki er reynt að halda honum opnum. Þetta er því eina leiðin sem íbúar á þessu svæði hafa til þess að komast akandi til og frá sínu svæði. Á sumrin er siglir ferjan daglega og reyndar tvisvar á dag alla daga vikunnar en á veturna eru einungis ferðir fimm daga vikunnar. Tvo daga vikunnar eru því ekki neinar ferðir yfir Breiðafjörð og íbúar á þessu svæði því að segja má sambandslausir við aðalakvegakerfi landsins. Þá hefur líka komið í ljós að þörfin fyrir ferjuna hefur vaxið mjög á síðustu árum og er svo komið að oft er upppantað í ferjuna og þeir sem vildu þá komast annaðhvort frá Vestur-Barðastrandarsýslu eða til hennar mega una því að komast ekki þann dag sem þeir áformuðu og verða að bíða næstu ferðar hvort sem hún er næsta dag eða síðar. Ég tel því fulla ástæðu til að inna hæstv. samgrh. eftir því hvenær þess er að vænta að vetraráætlun Breiðafjarðarferjunnar Baldurs verði breytt þannig að ferðir verði alla daga vikunnar milli Brjánslækjar og Stykkishólms í stað fimm daga vikunnar eins og nú er. Ég vil geta þess, herra forseti, að ég hef óskað eftir upplýsingum um hver hugsanlegur kostnaður gæti orðið af því að taka upp ferðir sjö daga vikunnar í stað fimm. Samkvæmt upplýsingum Vegagerðar ríkisins er kostnaður vegna snjómoksturs yfir Kleifaheiði frá Patreksfirði til Brjánslækjar um 1,5 millj. kr. á ári og kostnaður við siglingarnar eða fleiri ferðir er áætlaður vera um 5,8 millj. kr. eða samtals um 7,3 millj. kr. á heilu ári sem kostnaðaraukinn gæti verið við það að taka upp sjö daga samband við aðalakvegakerfi landsins í stað fimm daga eins og nú er. Hugsanlegt er þó að kostnaðurinn gæti verið minni.

Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi gerði góða grein fyrir efni málsins og hef ég ekkert við það að athuga. Það hefur verið samþykkt hjá meiri hluta samgn. að leggja vegáætlun fram til síðari umræðu með þeim hætti að teknar verði upp daglegar ferðir Baldurs yfir vetrarmánuðina og verður snjómokstursreglum breytt í samræmi við það þannig að á næsta vetri verða daglegar ferðir yfir Breiðafjörð.

Herra forseti. Segja má að þegar sé búið að hrinda í framkvæmd efni fyrirspurnar minnar eins og fram kom í svari hæstv. samgrh. Ég fagna ákvörðun ráðherrans og styð hana heils hugar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir fyrirspurn til hæstv. fjmrh. sem prentuð er á þskj. með viðeigandi hætti og er á þessa leið: ,,Hyggst ráðherra beita sér fyrir lagfæringum á Reykjavíkurflugvelli og Reykjavíkurhöfn í því skyni að auðvelda tollaleit og fíkniefnaleit?`` Tilefni fyrirspurnarinnar er tvennt. Í fyrsta lagi háttar þannig til að í Reykjavíkurhöfn og Reykjavíkurflugvelli er engin aðstaða til að leita á fólki sérstaklega ef grunur kemur upp um fíkniefni. Þó er um að ræða, t.d. á Reykjavíkurflugvelli, verulega umferð flugvéla frá útlöndum, bæði á venjulegum tíma ef svo mætti segja, það eru áætlunarflugvélar sem koma frá t.d. Færeyjum og Grænlandi og það er sérstaklega ferjuflugið sem er iðulega á nóttunni þegar enginn tollvörður er við og engin tollaleit framkvæmd á Reykjavíkurflugvelli. Í öðru lagi er það svo að í Reykjavíkurhöfn hefur verið komið upp nýju fyrirkomulagi við tolleftirlit og tollaleit. Kerfinu var breytt í grundvallaratriðum í vetur. Komið var upp eftirlitsdeild, sem er jákvætt, og á að ná utan um þessi mál. Hins vegar hefur á sama tíma verið fækkað á skipavakt úr þremur tollvörðum í tvo á vakt og staðan er núna þannig að frá því kl. 12 á miðnætti til kl. 8 á morgnana er enginn tollvörður á fastri vakt í Reykjavíkurhöfn, stærstu höfn landsins. Eftir að skipin eru tollafgreidd fylgist enginn sérstaklega með þeim á þessum tíma. Auðvitað er skip tollafgreitt ef það kemur að á nóttunni og ræst út sérstaklega í tilefni af því. Eftir það ekki um neitt eftirlit að ræða. Þetta bendir til þess, herra forseti, að það sé þannig að Reykjavíkurflugvöllur sé galopinn, 

Virðulegi forseti. Því miður er það svo að ég get ekki svarað aðalefni fyrirspurnarinnar á þessari stundu um það hvernig það mál standi að bæta megi aðstöðu bæði í Reykjavíkurhöfn og á Reykjavíkurflugvelli og verð því miður vegna þess að ég býst við að þetta sé síðasti fyrirspurnatími þingsins að biðjast forláts á því en mun að sjálfsögðu kanna málið á næstu dögum og koma upplýsingum til hv. þm. Hins vegar get ég sagt það og reyndar kom það fram hjá hv. þm. að ríkisstjórnin ákvað á síðasta ári að stefna að hertu fíkniefnaeftirliti og til tollamála skal ráðstafað 25 millj. kr. umfram það sem ella hefði hefði orðið til þess að efla tollgæsluna, fyrst og fremst til þess að reyna að koma í veg fyrir að fíkniefni flytjist til landsins. Þar á meðal á að kaupa nýjan fíkniefnahund. Aukin áhersla verður lögð á að fíkniefni með póstsendingum og í tengslum við komu skipa til Reykjavíkur m.a. við endurskipulagningu og breytingu á vaktafyrirkomulagi auk þess sem eftirlit á Keflavíkurflugvelli verður hert. Hugmyndin er sú að gerð sé kerfisbundin leit eftir ákveðnum aðferðum sem þekktar eru en jafnframt hefur verið óskað eftir því að ríkistollstjóri og tollstjóraembættin í landinu geri tillögu um það hvernig ráðstafa eigi þessu fjármagni. Fyrir liggja tillögur og að þeim er nú unnið. Það sem snýr sérstaklega að Reykjavíkurflugvelli er að embætti tollstjórans í Reykjavík hefur yfirumsjón með því að mynda vinnuhóp sem verður skipaður starfsmönnum fíkniefnadeildar ríkistollstjóraembættisins annars vegar og tollgæsludeildar tollstjóraembættisins hins vegar til að endurskipuleggja fíkniefnaeftirlit í Reykjavík. Sú vinna skal miðast að því að koma á öflugu úrtakseftirliti með notkun fíkniefnahunda um borð í skipum, í vörugeymslum, í póstsendingum og á Reykjavíkurflugvelli. Í skýrslu sem liggur fyrir er sagt að tækjabúnaður verði aukinn verulega til að komið verði á markvissri áhættugreiningu vegna eftirlitsins en það þarf ekki nauðsynlega að þýða húsnæði þannig að ég þarf að kanna það betur. Í skýrslunni er síðan fjallað um aðra þætti eins og Keflavíkurflugvöll, önnur tollstjóraembætti, um námskeið fyrir tollstarfsmenn, samstarf við lögreglu, samstarf við flutningamiðlara, þar á meðal þá sem fara í gegn með vörur með skipum og eins þá sem stunda það gagnvart flugi og samvinnu við aðra aðila. Virðulegi forseti. Ég veit að þetta er ekki mikið svar við þeirri spurningu sem hv. þm. bar fram áðan í ræðu sinni en til þess að fylla upp í eyðurnar vil ég gjarnan fá tíma til þess að afla mér nákvæmari upplýsinga því að ég skil það vel sem er megininntak spurningarinnar að það þurfi að sjálfsögðu að vera til staðar lágmarksaðstaða, húsnæðisaðstaða til þess að hægt sé að gera þá leit almennilega sem hv. þm. hefur lýst og snýr þá kannski á Reykjavíkurflugvelli gagnvart bæði ferjuflugi en þó ekki síður flugi til okkar næstu nágranna eins og Grænlendinga og Færeyinga og eins á hafnarsvæðinu, en ég geri ráð fyrir því að þar sé unnið að þessum málum með þeim hætti að hægt sé að gera slíka leit um borð í þeim skipum sem hér leita hafnar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svörin sem mér fannst út af fyrir sig ágæt miðað við aðstæður. Ég skil það svo að verið sé að vinna að málinu í fjmrn. og ég hvet til þess að kallaðir verði til þessa verks þeir aðilar sem að því eiga að koma. Það eru fyrir utan fjmrn. sjálft tollverðirnir og samtök þeirra, sem ég tel eðlilegt að verði haft samráð við, það er dómsmrn. sem er aðili að þessu máli og það er samgrn. Ég skora á hæstv. ráðherra að reyna að ná utan um málið svo að hægt verði að fara heildstætt yfir það í haust. Mér er kunnugt um að fjöldamargir aðilar sem hafa verið að horfa á Reykjavík sérstaklega hafa áhyggjur af því að Reykjavík sé hættulega opin fyrir fíkniefnainnflutningi, bæði vegna ferjuflugsins á nóttunni og reyndar líka vegna skipanna því að þau eru eftirlitslaus eftir að tollafgreiðslu er lokið á nóttunni. Hér er um algerlega óforsvaranlegt ástand að ræða og það má segja að það sé hálfgerð gervimennska að vera með stranga leit í Keflavík og á ýmsum öðrum stöðum meðan Reykjavík sjálf er galopin að því er varðar hugsanlegan innflutning á fíkniefnum. Ég skora sem sagt á hæstv. ráðherra að fylgja eftir því verki sem hann hefur sett af stað og mun fyrir mitt leyti gera það sem ég get til að halda málinu vakandi ef þörf krefur á dagskrá haustþingsins.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. fjmrh. um innheimtu þungaskatts á stórum bifreiðum með tilkomu ökurita. Nú hef ég um það upplýsingar að verulegur árangur hafi náðst í bættri innheimtu þungaskatts. Þannig hafi verulegir fjármunir skilað sér sem auknar tekjur í Vegasjóð og mér leikur forvitni á að vita hversu mikið. Þegar þessi breyting var gerð á síðasta ári varð vart nokkurrar óánægju meðal eigenda flutningabifreiða og sendibíla því að auk fyrirhafnar sem fylgdi breytingunni þurftu þeir að greiða fyrir ökurita í hvern bíl, kostnað sem var á bilinu 70--100 þús. kr. ef ég hef náð því rétt. Mér þykir því ástæða til að fá fram upplýsingar um hvort aðgerðin hafi ekki skilað árangri. Spurningin er þannig: ,,Hvaða árangur hefur náðst í innheimtu þungaskatts af stórum bifreiðum með tilkomu ökurita?``

Virðulegi forseti. Með lögum nr. 68/1996 voru gerðar verulegar breytingar á lögum nr. 3/1987, um fjáröflun til vegagerðar. Tilgangurinn með þeim breytingum var fyrst og fremst að draga úr undanskotum á þungaskatti sem talin voru mjög mikil. Þessi undanskot lækka tekjur ríkisins af þungaskatti og brengluðu verulega samkeppnisstöðu aðila í rekstri skilvísum aðilum í óhag. Þær breytingar sem voru gerðar á þungaskattskerfinu með lögum nr. 68/1996 miðuðu að því fyrst og fremst að tryggja skilvísari álagningu þungaskatts. Helstu breytingarnar voru þær í fyrsta lagi að álagning skattsins og eftirlit með skattskilum var falin embætti ríkisskattstjóra. Í öðru lagi var sú skylda lögð á ökumenn ökutækja, sem búin voru ökumæli, að skrá stöðu ökumælis daglega í akstursbók en áður hafði einungis verið skylt að skrá stöðu ökumælis mánaðarlega. Í þriðja lagi var kveðið á um það í lögunum að í bifreiðum, sem skylt er að hafa ökurita samkvæmt reglum um aksturs- og gildistíma ökumanna, skyldi hann nýttur sem ökumælir. Í fjórða lagi voru sett ítarleg ákvæði um heimildir til endurákvörðunar þungaskatts ef í ljós kom að skatturinn hafði ekki verið réttilega á lagður, t.d. vegna þess að ökumælir hafði ekki talið rétt, svo og um áætlun á þungaskatti ef ekki var mætt með ökutæki til álestrar á réttum tíma. Í fimmta lagi var refsiákvæðum vegna brota á lögunum breytt. Þetta voru gífurlegar breytingar á lögunum og árangurinn hefur ekki látið á sér standa því að tekjur ríkissjóðs af þungaskatti hafa aukist verulega í kjölfar þeirra breytinga sem gerðar voru. Að hluta til kann skýringin að felast í auknum akstri en meginskýringin er án nokkurs vafa sú að dregið hefur úr undanskotum á þungaskatti vegna breytinganna. Að sjálfsögðu er ekki unnt að meta sérstaklega hvern þátt nýting ökurita sem ökumæla vegna þungaskatts á í þessu sambandi þar sem þar er um að ræða einungis eina breytingu af fleirum sem gerðar voru samtímis á þungaskattskerfinu. Reyndar þarf að taka tillit til hvort akstur hafi breyst líka. Auk þess sem álagning þungaskatts hefur batnað sem afleiðing af framangreindri lagabreytingu hefur innheimta skattsins einnig farið batnandi undanfarin ár. Um síðustu áramót var búið að innheimta 97,9% af föstu árgjaldi þungaskatts árið 1996 og 99,23% af föstu árgjaldi 1995. En á sama tíma var búið að innheimta 92,08% af þungaskatti sem lagður var á samkvæmt mæli á árinu 1996 og 99,13% af þungaskatti samkvæmt mæli sem lagður var á árið 1995. Loks var búið að innheimta 76,31% viðurlaga sem lögð voru á á árinu 1996 og 95% viðurlaga sem lögð voru á á árinu 1995. Allt eru þetta tölur sem sýna að innheimtan hefur batnað verulega en ég get ekki svarað þessu í upphæðum og krónum en bendi á og það mun koma í ljós á yfirstandandi ári að allt útlit er fyrir að til vegagerðar muni renna verulegar upphæðir umfram það sem áætlað var, m.a. af betri innheimtu þó að ég geti ekki hér og nú skilið á milli þess hvað sé afleiðing af betri innheimtu vegna lagabreytingarinnar eða hvort það sé af öðrum ástæðum. Um upphæð get ég ekki sagt nákvæmlega á þessari stundu en verð að biðja hv. þm. um að hafa biðlund. En ég yrði ekki hissa þó að hægt verði að auka þá fjármuni sem ganga til vegagerðar á þessu ári um verulegar upphæðir. Ég hygg að samgöngunefndarmenn hér í þinginu hafi einhverja hugmynd um það hver sú upphæð gæti orðið án þess að ég vilji gefa það nákvæmlega upp því að ég hef ekki þá tölu við höndina.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svörin. Ég hefði gjarnan viljað fá töluna. Ég hef líka grunsemdir um hana sem fulltrúi í fjárln. en hef heyrt álitlegar upphæðir þannig að ég vona að þær liggi fyrir fljótlega. En svörin voru skýr í því að árangurinn er verulegur af breytingunni og er ástæða til að fagna því. Þeir fjármunir sem nú skila sér og skiluðu sér ekki voru einfaldlega sviknir undan skatti. Í öðru lagi jafnast nú samkeppnisstaða fyrirtækja og einstaklinga í flutningaþjónustunni og tryggir jafnræði í þessari vaxandi atvinnugrein. Það hversu mjög bætt innheimta styrkir fjárhagsstöðu Vegagerðarinnar er einnig fagnaðarefni. Nú verður mun meira til skiptanna í því að bæta vegakerfið í landinu. Ég tel fyrirspurninni svarað þótt ég hefði gjarnan viljað fá einnig tölu um hversu mörg hundruð millj. það væru sem hefðu skilað sér í bættri innheimtu. En um leið vaknar önnur spurning. Þar sem þessi innheimtuleið á þungaskatti er orðin svona hagkvæm og einföld væri þá ekki athugandi hvort nokkur ástæða væri sé til að breyta um og færa gjaldið yfir í olíuna með litun og sulli eins og fyrirhugað er. Álögur á þessa grein í flutningaþjónustu hafa verið að vaxa og ég tel eðlilegt að skoða málin öll í ljósi þeirra upplýsinga sem nú liggja fyrir.

Virðulegi forseti. Það er einungis út af síðustu orðum hv. þm. um það hvort ástæða sé til þess að fresta fyrirhugaðri breytingu á því hvernig tekjum megi ná í ríkissjóð af bifreiðum sem aka um vegina að ég vil láta það koma fram sem ég held nú reyndar að hv. þingmenn viti að efh.- og viðskn. hefur flutt hér frv. sem gerir ráð fyrir því að fresta gildistöku laga, sem reyndar eru lög í landinu, en lögin áttu að taka gildi um næstu áramót. Gildistímanum er frestað um eitt ár og hugmyndin er að vinna frekar að málinu í sumar en jafnframt liggur fyrir viljayfirlýsing um að það verði kannað rækilega og út frá því gengið að hverfa frá því kerfi sem við búum við og fara yfir í litun eins og gerist reyndar alls staðar í Evrópu. Hins vegar hljóta ýmis álitamál að koma upp þegar þetta mál er rætt. Þar á meðal þarf að kanna hvort við verðum að búa við blandað kerfi því að öllum er ljóst að bílar slíta vegunum ekki í hlutfalli við eyðslu heldur í hlutfalli við þyngd og þeir bílar sem eru langþyngstir slíta vegum margfalt á við hina bílana. Þetta þarf að kanna. Við getum lært af reynslu annarra þjóða en þó umfram allt af reynslu Dana sem munu í sumar, í síðasta lagi í haust, taka upp litun eins og hér er áætlað að gera, en sú aðferð er mun ódýrari heldur en þær sem áður hafa þekkst.

Virðulegur forseti. Á þskj. 946 ber ég fram fyrirspurn til hæstv. fjmrh. um skattalega meðferð lífeyris og bóta almannatrygginga. Fyrirspurnin er í tveimur liðum, svohljóðandi, með leyfi forseta: 1. Er af hálfu ríkisstjórnarinnar fyrirhugað að breyta skattalegri meðferð og tekjutengingu lífeyris til hagsbóta fyrir þá lífeyrisþega sem verst eru settir? 2. Áformar ríkisstjórnin að breyta skattalegri meðferð og tekjutengingu bóta almannatrygginga til hagsbóta fyrir þá bótaþega sem verst eru settir? Þetta er fyrirspurnin. Hér er um að ræða afar stórt mál og þýðingarmikið fyrir fjölda manns í landinu sem í hlut á varðandi þau atriði sem hér eru nefnd, skattalega meðferð lífeyris og bóta almannatrygginga. Það hefur lengi viðgengist að mínu mati óeðlileg meðferð að því er varðar skattlagningu á bótum til þeirra sem lakast eru settir og ég tel einsýnt að gerðum kjarasamningum þorra launafólks í landinu að nú blasi við meira óréttlæti að þessu leyti en áður þar sem bilið sem var á milli lægstu launaflokka og bóta almannatrygginga og lífeyris gleikkar til muna þannig að verulegum upphæðum nemur. Það ætti í rauninni að vinda að því bráðan bug að jafna þarna metin þannig að ekki sé um að ræða það óréttlæti sem þarna er, a.m.k. að draga úr því mjög verulega. Eins og kemur fram í fyrirspurninni er hér lögð áhersla á þá bótaþega sem verst eru settir. Það er að sjálfsögðu álitamál hversu langt er gengið í þessum efnum og hversu á er tekið, en fyrst og fremst hef ég í huga þá sem í rauninni ná ekki eðlilegri framfærslu og eru í stökustu vandræðum, ég tala nú ekki um ef eitthvað ber út af í daglegu lífi. Það liggur fyrir að þeim sem þiggja bætur, t.d. sérstaka neyðaraðstoð, heimilisaðstoð og annað þess háttar er í raun oft á tíðum refsað fyrir það ári seinna í skattalegu tilliti. Sama gildir varðandi vasapeninga sem fólk fær við vissar aðstæður á stofnunum, það kemur í höfuðið á fólki ári seinna þannig að í rauninni er það verr sett þegar upp er staðið en áður en það fékk viðkomandi bætur. Hér er því um stórt en jafnframt nokkuð flókið mál að ræða ef litið er til einstakra bótaflokka og samanburðar en ég vænti þess að fá skýr svör frá hæstv. ráðherra um fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Ég tek fram að tekjutenging lífeyris og bóta heyrir ekki strangt til tekið undir fjmrn. þannig að ég byggi mitt svar að því leytinu til aðeins á umræðum í ríkisstjórn en málið heyrir að sjálfsögðu undir heilbr.- og trmrn. Ég vil einnig að það komi fram að ríkisstjórnin og talsmenn hennar hafa sagt að innan tíðar, og ég vona að það verði stutt í það, muni hún birta aðgerðir sem snúa að bótaþegum almannatryggingakerfisins en ég minni jafnframt á að það hefur þegar verið ákveðið að þær aðgerðir sem snúa að hækkun bótanna munu gilda frá 1. mars sl. þannig að við það er miðað og þá má gera ráð fyrir að bætur hækki frá þeim tíma umfram það sem þær hækkuðu um áramót þannig að þær svari a.m.k. til almennra launahækkana og hugsanlega gott betur. Í fyrirspurninni er spurt um það hvort fyrirhugað sé að breyta skattalegri meðferð og tekjutengingu lífeyris og bóta almannatrygginga til hagsmuna fyrir þá bótaþega og lífeyrisþega sem verst eru settir. Hvað varðar skattalega meðferð lífeyris og bóta almannatrygginga gildir um þær sú meginregla skattalaga að allar tekjur manna aðrar en tilteknar fjármagnstekjur eru meðhöndlaðar eins með tilliti til skatta. Á þessu er reyndar undantekning sem varðar svokallaðar skattabætur, þ.e. bætur sem eru í sjálfu skattkerfinu. En menn hafa reyndar verið að ræða það á undanförnum árum hvort það geti verið heppilegra að skattleggja þær bætur líka til þess að draga enn úr jaðaráhrifum. Allar slíkar tekjur eru lagðar saman og mynda skattstofn algerlega án tillits til þess hvaðan þær koma og ekki stendur til að gera breytingu á þessu grundvallaratriði í skattalögum vegna lífeyrisþegabóta og almennra trygginga. Hvað varðar lífeyri úr lífeyrissjóðum skal hins vegar bent á að fyrir nokkru voru gerðar þær breytingar að iðgjöld til lífeyrissjóða eru frádráttarbær frá skatti en sú breyting var gerð vegna þess að lífeyrir er skattskyldur við úttekt úr lífeyrissjóði. Þetta hefur ekki áhrif á tengingar hvað varðar bætur eða skatta. Engar fyrirætlanir eru nú uppi um breytingar á tekjutengingu lífeyris almannatrygginga né bóta úr því kerfi. Í þessu sambandi er rétt að vekja athygli á því að í kjölfar nýgerðra samninga var ákveðið að hækka lífeyri og bætur almannatrygginga í samræmi við meðalhækkun launa samkvæmt kjarasamningum eins og hef áður sagt. Þó kemur til greina að skoða hvort félagsleg framlög sveitarfélaga eigi að skerða bætur úr almannatryggingakerfinu. Ég tel ástæðu til að það atriði sé skoðað sérstaklega og býst við að einhver lausn finnist á því á næstunni. Ég vil að allra síðustu, virðulegi forseti, vekja athygli á því að eðli máls samkvæmt ná skattalegar aðgerðir ekki til þeirra sem eru verst settir, einfaldlega vegna þess að tekjur þeirra eru talsvert undir skattleysismörkum og þess vegna torvelt að gera skattalegar ráðstafanir til hagsbóta fyrir þá. Ég vona, virðulegi forseti, að þetta svari að nokkru þessari fyrirspurn en ítreka það sem margoft hefur komið fram áður að ríkisstjórnin mun að sjálfsögðu grípa til viðeigandi aðgerða gagnvart bótaþegum almannatryggingakerfisins og ég á von á því að þær ráðstafanir sjái dagsins ljós á allra næstu dögum.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir þessa fyrirspurn sem er mjög tímabær. Það þarf vissulega að skoða það hvort ekki þurfi að breyta skattalegri meðferð bóta í almannatryggingakerfinu. Mér fannst lítið koma fram í svörum ráðherrans og raunverulega sagði hann að ekkert væri á döfinni til breytinga. Þó er ástæða til að fagna að hann nefndi hér að verið væri að skoða hvort félagsleg framlög, sem fólk fær frá félagsmálastofnunum, eigi að skerða bætur almannatrygginga. Auðvitað er alveg fráleitt að það sé gert. Þess vegna er full ástæða til að fagna því ef það á að breyta því. En það er líka annar hópur sem sætir skattalegri meðferð sem er óþolandi. Það eru þeir sem fá framfærslustyrki hjá félagsmálastofnunum þar sem þeim ári seinna er refsað fyrir það, eins og hv. þm. nefndi, þegar þeir þurfa kannski tímabundið að fá framfærslustyrk hjá félagsmálastofnunum vegna erfiðleika, heilsubrests, atvinnuleysis o.s.frv. Ég spyr ráðherrann: Eru hugmyndir uppi um að skoða það að fjárhagsstyrkir félagsmálastofnana verði undanþegnir skatti?

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin svo langt sem þau náðu. Það er út af fyrir sig rétt sem ráðherrann nefndi að vissir þættir tengjast heilbr.- og trmrn. en hér er í rauninni um samtengt mál að ræða þannig að það er þá spurningin hvort báðir ráðherrar þurfa ekki að svara fyrir um sömu atriði. Mér er kunnugt um að starfshópur hefur verið að vinnu á vegum hæstv. heilbr.- og trmrh. með þátttöku aðstoðarmanns fjmrh. Þar ætti þá að vera tryggt samráð og samræmi svo sem nauðsynlegt er í sambandi við þessi efni þar sem hvað grípur inn á annað. Ég tel sjálfsagt mál að gerðar verði leiðréttingar að því er varðar þær breytingar sem almennt hafa orðið í þjóðfélaginu og sem hæstv. fjmrh. gaf vonir um að mundu sjá dagsins ljós á næstu dögum. Við skulum vænta þess að þar verði tekið á með sanngjörnum og eðlilegum hætti. Ég vil ekki fella neina dóma á meðan ekki er komið í ljós hvað þarna kemur frá hæstv. ríkisstjórn. Hitt er jafnnauðsynlegt og ekki síður brýnt, virðulegur forseti, en það er að hinar félagslegu bætur verði teknar til sérstakrar meðferðar að því er varðar tenginguna við skattalega meðferð. Eins og hæstv. fjmrh. nefndi getur þetta oft og tíðum valdið miklu misræmi. Ég undirstrika að þrátt fyrir það sem hæstv. ráðherra sagði um að bætur næðu ekki skattleysismörkum er það oft svo að ef við bætist félagslegur stuðningur þá fer það upp í þau mörk þannig að um skattlagningu er að ræða og beinlínis refsigjöld. Það er slíkt óréttlæti sem verður auðvitað að afnema fyrr en seinna.

Virðulegi forseti. Það er einungis eitt atriði sem mig langar til þess að koma að í seinni ræðu minni og það snýr að fjárhagsaðstoð sveitarfélaga. Ég tel mig hafa svarað öðru eins og ég best get á þessum tíma. Eins og ég sagði fyrr finnst mér sanngjarnt að líta til þess hvort fjárhagsaðstoð sveitarfélaganna á að verða til þess að lækka bætur úr almannatryggingakerfinu. Mér finnst að það þurfi að skoða rækilega hvort það sé sanngjarnt. Ég tel fulla ástæðu til þess vegna þess að þá er kerfið farið að vinna gegn sér. En þegar við ræðum um skattinn horfir málið allt öðruvísi við og ég ætla að skýra af hverju. Íslensk skattalög eru þannig byggð upp að útsvarsgreiðslur, þ.e. greiðslur til sveitarfélaganna af tekjum, eru án takmörkunar. Frá fyrstu krónu fá sveitarfélögin 12% af öllum krónunum og það af öllum krónum sem eru undir skattleysismörkunum. Ríkið verður að greiða sveitarfélögum þessa fjármuni af þeim skatti sem ríkið heimtir af þeim sem eru fyrir ofan skattleysismörkin. Þetta þýðir með öðrum orðum að af öllum styrkjum sveitarfélaganna, sem verða þó ekki til þess að tekjur viðkomandi einstaklinga nái skattleysismörkum, renna 12% beint til baka til sama sveitarfélags aftur. Þess vegna segi ég: Það er engin sanngirni í öðru en sveitarfélögin passi upp á að hafa þessa styrki nægilega góða til þess að þeir a.m.k. dugi fyrir framfærslunni og þeim skatti sem sveitarfélögin taka til baka. Þetta vil ég að komi hér skýrt fram af því að ég heyri að það er stórkostlegur misskilningur oft hvað þetta snertir. Það sem ég sagði hins vegar áðan og vil að komi skýrt fram er að ég tel miku eðlilegra að líta til þess að þetta styrkjakerfi sveitarfélaganna verði ekki til þess að draga úr aðstoð almannatryggingakerfisins sem er sams konar aðstoð.

Herra forseti. Í lið 5.6 í 6. gr. fjárlaga er heimild til fjmrh. til að ráðstafa í samráði við einstaka ráðherra og fjárln. Alþingis fjárlagalið 950 Rekstrarhagræðing til hækkunar á fjárheimild einstakra rekstrarviðfangsefna á árinu 1997, enda lækki fjárheimildin um a.m.k. helming þeirrar fjárhæðar árið 1998. Í reglum um úthlutun til hagræðingarmála af fjárveitingu í fjárlögum 1997, sem fjmrn. hefur sett, segir m.a., með leyfi forseta, að framlagi af fjárlagalið 950 Rekstrarhagræðing er ætlað að mæta kostnaði af ýmiss konar hagræðingaraðgerðum sem leiða til varanlegrar lækkunar ríkisútgjalda. Er þar nefnt til vinna við skipulagsbreytingar, tækjakaup, endurbætur á vinnustað og hugsanlega biðlaunagreiðslur. Gert er ráð fyrir því að í umsókn sé gerð grein fyrir því hve mikið, hvenær og hvernig það leiði til lægri rekstrarkostnaðar á næstu árum og gerð er krafa um að kostnaður við verkefnið skili sér til baka á skilgreindum tíma og miðað er við að a.m.k. helmingurinn af styrkfjárhæðinni skili sér þegar á næsta ári, 1998. Í framhaldi af þessu hef ég leyft mér að bera fram svofellda fyrirspurn á þskj. 1041 til fjmrh. um rekstrarhagræðingu: ,,Hvernig hefur fé samkvæmt fjárlagalið 08-950 Rekstrarhagræðing verið ráðstafað og hver verður hagræðingin á næsta ári af hverri ráðstöfun, sbr. ákvæði í lið 5.6 í 6. gr. fjárlaga?`` Fjárln. hafa borist tvö erindi frá heilbrrh. um samþykki nefndarinnar fyrir greiðslu af hagræðingarlið ráðuneytisins sem er samtals 45 millj. Fyrra erindið er um 12,7 millj. kr. til að greiða útistandandi greiðslu biðlauna á Sjúkrahúsi Reykjavíkur. Það síðara er upp á 30 millj. kr. til að standa undir því að opna og reka lýtalækningadeild Ríkisspítala frá og með 1. apríl sl. Fram kemur í erindi ráðuneytisins að lýtalækningadeildin hafi þá verið lokuð í um það bið 1 1 / 2 ár. Það hafi verið ákvörðun ráðuneytisins við fjárlagagerð fyrir yfirstandandi fjárlög 1997 að verja ekki fé til reksturs deildarinnar og hafa hana áfram lokaða. Ráðuneytið gat ekki sýnt fram á hver væri sparnaðurinn af því að opna umrædda deild og gat því ekki uppfyllt skilyrði laganna hvað það varðar. Það kemur fram í svari fjárln. til ráðuneytisins að það samþykki erindið að því tilskildu að ákvæði laganna sé uppfyllt. Ég vil því, herra forseti, leita eftir svörum fjmrh. sem fer með þessa heimild um hvernig þessum lið hefur verið ráðstafað.

Virðulegi forseti. Ég vil leitast við að svara þessari fyrirspurn en vil þó geta þess að hv. þm. hefur að verulegu leyti svarað fyrirspurninni sjálfur með því að gefa hér greinargóðar upplýsingar um þær reglur sem í gildi eru. Ég býst við því að hann beini máli sínu til mín vegna þess að ég gaf út reglugerð í samráði við fjárln. á sínum tíma, 10. mars á þessu ári, og hv. þm. lýsti henni. Það er rétt sem hann segir að þetta byggist á lögum, þ.e. lið 5.6 í 6. gr. fjárlaga. Það er líka hárrétt hjá hv. þm. að tvær beiðnir hafa komið vegna hagræðingarliðs heilbrrn. Annars vegar er um að ræða vegna útgjalda sem verða vegna sparnaðaraðgerða á Borgarspítalanum, eða Sjúkrahúsi Reykjavíkur eins og það heitir, upp á 12,7 millj. Fjárln. hefur fjallað um þá beiðni og fallist á hana fyrir sitt leyti. Hins vegar hefur komið beiðni um 30 millj. kr. framlag til að opna og reka lýtalækningadeild Ríkisspítala og hefur fjárln. fjallað um það mál og samþykkt að gera það ef sýnt er fram á þann sparnað sem áskilinn er í lögum. Það verður að segja þá sögu eins og hún er að enn hefur ekki borist sú skýring frá Ríkisspítölum, a.m.k. ekki til fjmrn., sem þörf er á að fáist til þess að hægt sé að nota þennan lið og fallast á hann. Ég get þess vegna ekki sagt annað en beðið er eftir því að sú skýring komi frá Ríkisspítölum að opnun þessarar deildar leiðir til sparnaðar í rekstri eins og áskilið er. Ég vil svo að allra síðustu geta þess, virðulegi forseti, að af þessum lið var 60 millj. ráðstafað í sparnað vegna sjúkrahúsa utan Reykjavíkur þannig að þeim mun meira verður á liðnum sem betur tekst til um sparnað þeirra sjúkrahúsa. En varðandi aðalefni fyrirspurnarinnar, þá er beðið eftir rökstuðningi forráðamanna Ríkisspítala og fyrr er ekki hægt að taka endanlega afstöðu til fyrirliggjandi beiðni.

Herra forseti. Svar hæstv. fjmrh. staðfestir að málið er enn þá í sömu stöðu og það var þegar það var lagt fyrir fjárln. Erindið var ekki þess eðlis að það gæti fallið undir þennan lið fjárlaganna, rekstrarhagræðing, og engin gögn fylgdu með umsóknum til nefndarinnar sem rökstuddu að svo gæti verið. Það kemur mér því ekki á óvart að málið skuli enn vera í sömu stöðu. Það sem ég hygg að við megum draga lærdóm af í framhaldi af þessu máli er að fjárveitingar til heilbrigðismála í fjárlögunum eru allt of knappar. Við gerð fjárlaga 1997 þegar var verið að undirbúa fjárlagafrv. hefur ramminn sem heilbrrn. hafði til að vinna eftir greinilega verið það þröngur að skera varð niður jafnvel nauðsynlega starfsemi, eins og ég ætla að lýtalækningadeild Ríkisspítala sé. Það kom mér satt að segja verulega á óvart að sú deild hefði verið lokuð í eitt og hálft ár því ég veit ekki betur en þörf sé fyrir þá deild og ekki hægt með góðu móti að leggja niður þessa starfsemi nema það bitni á þeim sem deildin á að sinna. Ég vil meina, herra forseti, að þessi staða málsins að heilbrrn. hafi skorið niður fjárveitingar til deildarinnar í upphafi og sé að reyna að fá fjármagn eftir þessum lið endurspegli skortinn á fjármagni í heilbrigðiskerfinu. Ég vil svo að endingu, herra forseti, af því að hæstv. fjmrh. gat um 60 millj. kr. sem áformað er að spara á rekstri sjúkrahúsa á landsbyggðinni. Sá sparnaður sem menn kunna hugsanlega að ná fram á þessu ári verður ekki færður inn á þennan lið nema með sérstökum lögum. Það er því ekki hægt að færa fjárveitingar frá sjúkrahúsum á landsbyggðinni til hagræðingarliðar heilbrrn. nema með sérstökum lögum. Þar til þau lög hafa verið samþykkt gilda þær fjárveitingar sem eru í fjárlögunum.

Herra forseti. Reglugerð sem gefin var út í júní 1995 um verðtryggingu sparifjár og lánsfjár felur í sér að bannað verður að verðtryggja innlán frá árinu 2000 en áfram á að vera verðtrygging á útlánum. Með öðrum orðum á að afnema verðtryggingu á sparifé landsmanna en viðhalda henni á útlánum og skuldum heimilanna. Hæstv. viðskrh. svaraði mér fyrir nokkru síðan um að engin áform væru uppi um það að afnema verðtryggingu á útlánum. Ég hef velt því fyrir mér hvort það standist að með einfaldri reglugerð sé hægt að taka ákvörðun um að banna verðtryggingu á innlánum og hef fengið um það ítarlegt lögfræðiálit sem ég vil vitna í, með leyfi forseta, en þar segir: ,,Þegar Ólafslögum var breytt árið 1989 var Seðlabankanum fengin heimild til að lengja sex mánaða binditíma verðtryggðra fjárskuldbindinga og var í greinargerð þess frv. beinlínis tekið fram að þeirri heimild mætti beita til að draga úr mikilvægi verðtryggingar á lánamarkaði. Ljóst er þó að Seðlabankanum var aldrei heimilt á grundvelli Ólafslaga að afnema verðtryggingu. Undir afnám hefði væntanlega einnig fallið ákvörðun um óvenju langan lágmarksbinditíma. Þegar verðtryggingarákvæðin voru færð yfir í vaxtalög með lögum nr. 13/1995 datt út hinn almenni áskilnaður laganna um að stefnt skyldi að því að verðtryggja sparifé landsmanna og almenna sjóði. Í greinargerð með frv. var vísað til yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar frá febrúar 1995 um að stefnt skyldi að því að draga úr verðtryggingu í áföngum og tekið fram að viðskrh. mundi í framhaldi af lagasetningunni fara þess á leit að Seðlabankinn legði fram tillögur um lengingu lágmarksbinditíma verðtryggðra innstæðna lána. Þrátt fyrir þetta tel ég [þ.e. lögfræðingurinn sem þetta skrifar] að í V. kafla vaxtalaga felist ekki heimild fyrir Seðlabanka til þess að afnema verðtryggingu alfarið. Af almennum athugasemdum frv. þess sem varð að lögum 1995 má ráða að ekki hafi verið ætlunin að gerbylta ákvæðum Ólafslaga um verðtryggingu heldur fyrst og fremst að færa verðtryggingakafla þeirra laga í nútímalegra horf þar sem fjölmörg ákvæði hans voru orðin úrelt vegna framþróunar á fjármagnsmarkaði.`` Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Ef ætlunin er að afnema möguleika manna á að ávaxta sparifé sitt á verðtryggðum innlánsreikningum í bönkum og sparisjóðum landsins er rétt að löggjafinn taki slíka ákvörðun með skýrum hætti rétt eins og hann kom á verðtryggingu á sínum tíma. Því sýnist mér mjög vafasamt ef Seðlabankinn ætlar að óbreyttum lögum að mæla fyrir um afnám verðtryggingar á innstæðum frá og með árinu 2000. Ef núverandi ríkisstjórn hefur það á stefnuskrá sinni að afnema verðtryggingu, samanber fyrrgreinda yfirlýsingu hennar, þá liggur eðlilega beinast fyrir að hún leggi fram stjórnarfrv. þar sem gerð er tillaga um að V. kafli vaxtalaga falli brott.`` Tilvitnun lýkur í þetta lögfræðiálit sem ég hef fengið, og því spyr ég hæstv. viðskrh.: ,,Telur ráðherra að ákvæði 9. gr. reglna Seðlabanka Íslands, nr. 330/1995, um verðtryggingu sparifjár og lánsfjár o.fl., varðandi afnám verðtryggingar innstæðna samræmist ákvæðum V. kafla vaxtalaga?``

Herra forseti. Á þskj. 1038 er lögð fram fyrirspurn frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um reglur Seðlabankans um verðtryggingu. Fyrirspyrjandi spyr hvort ég telji þau ákvæði í reglum Seðlabankans um verðtryggingu sem lúta að afnámi verðtryggingar innstæðna samrýmast ákvæðum verðtryggingarkafla vaxtalaga. Ég svara þessari spurningu hiklaust játandi. Reglur Seðlabankans eru í samræmi við vaxtalög. Í nær áratug hafa stjórnvöld unnið að því að draga úr notkun verðtryggingar. Árið 1988 var lögum um stjórn efnahagsmála, svokölluðum Ólafslögum, breytt á þann veg að lágmarkstími verðtryggðra lána var takmarkaður við tvö ár og lágmarkstími verðtryggðra innstæðna við sex mánuði. Jafnframt var Seðlabankanum heimilað, að fengnu samþykki viðskrh., að ákveða að þessi tími yrði lengri. Seðlabankinn herti þessar reglur um verðtryggingu fjárskuldbindinga árið 1993. Árið 1995 var bætt inn í vaxtalög kafla um verðtryggingu sparifjár og lánsfjár, en verðtryggingarkafli Ólafslaga hins vegar felldur niður. Ákvæði um að lágmarkstími verðtryggðra lána skuli vera tvö ár og lágmarkstími verðtryggðra sparifjárinnstæðna sex mánuðir var fellt niður. Þess í stað var kveðið á um í vaxtalögum að Seðlabankinn skuli, að fengnu samþykki viðskrh., ákveða lágmarkstímann. Þann 6. júní 1995 gaf Seðlabankinn síðan út reglur um verðtryggingu sparifjár, lánsfjár og fleira. Þar er kveðið á um að innlánsstofnunum sé því aðeins heimilt að taka á móti sparifé gegn verðtryggingu að innstæða sé bundin í eitt ár eða lengur. Í 9. gr. reglnanna segir að frá og með 1. janúar 1998 verði þessi lágmarkstími lengdur í þrjú ár. Jafnframt segir í þessum reglum að stefnt skuli að því að verðtrygging innlána verði óheimil frá og með 1. janúar árið 2000. Þessi ákvæði í reglum Seðlabankans eru í fullu samræmi við stefnu stjórnvalda um að draga úr vægi verðtryggingar í inn- og útlánum fram að aldamótum. Það er á hinn bóginn ljóst að ákvæði 1. málsl. 3. mgr. 21. gr. vaxtalaganna kveður einungis á um að ákveða megi lágmarkstíma verðtryggðra innstæðna og lána en ekki að afnema megi verðtryggingarákvæðið alfarið. Það þarf því að koma ákvæði í vaxtalög sem heimilar afnám verðtryggingar á sparifjárinnstæðum eigi þessi stefnumótun að ná fram að ganga. Ég vil ítreka það að reglur bankans í þessu efni segja einungis að stefnt verði að ákveðnu markmiði. En niðurstaðan ræðst að sjálfsögðu af þeim heimildum sem verða til staðar á þeim tiltekna tímapunkti þegar til framkvæmdarinnar á að koma. Stefna stjórnvalda er óbreytt. Það er heillavænlegt að draga úr verðtryggingu, sér í lagi á skemmri fjárskuldbindingum þar eð verðtrygging skapar mikla rekstraráhættu fyrir lánastofnanir, hefur óæskileg áhrif á vaxtamyndun og er að auki óþekkt erlendis á skemmri skuldbindingum. Stefnumörkun stjórnvalda um að draga úr verðtryggingu gerir ráð fyrir að breytingin eigi sér stað á löngum tíma og þær eru tilkynntar með góðum fyrirvara, enda eru miklir hagsmunir bundnir notkun verðtryggingarinnar og óvarlegt að raska reglum um hana með skömmum fyrirvara.

Herra forseti. Ég get ekki annað heyrt á máli hæstv. ráðherra en hann sé sammála mér og því lögfræðiáliti sem ég las hér upp að það hafi ekki lagastoð að afnema verðtryggingu á innlánum. Hér sé fyrst og fremst um að ræða stefnumörkun í þessari reglugerð sem hafi verið gefin út og verði tekin endanleg ákvörðun um að afnema verðtryggingu á innlánum þurfi að koma til lagabreyting, ákvörðunin þurfi að hafa lagastoð. Mér finnst því ljóst af máli ráðherrans að ef ríkisstjórnin hyggst fylgja þessari stefnumörkun fram þá þurfi hún að leita til Alþingis um samþykki. Það er nákvæmlega það sem sagt er í því lögfræðiáliti sem ég hef fengið. Þetta er einn kaflinn, og það er ágætt út af fyrir sig, að þetta þurfi þá að koma til kasta Alþingis vegna þess að þá gefst okkur færi á því að ræða þann mismun sem á greinilega að taka upp, að afnema bara verðtryggingu á innlánum en ekki útlánum, afnema bara verðtryggingu á sparifé landsmanna og viðhalda henni á útlánum og skuldum heimilanna sem fer sívaxandi og hafa vaxið í tíð þessarar ríkisstjórnar um yfir 60 miljarða kr. eða, eins og var haldið fram á Alþingi, um 100 millj. kr. á hverjum degi. Það er auðvitað eitthvað að í okkar verðtryggingarmálum þegar við eru eina þjóðin innan OECD sem höldum uppi verðtryggingu á skuldum heimilanna --- með hvaða afleiðingum? Við sjáum það fyrir okkur annað slagið að t.d. hækkun á grænmeti og brauði eykur skuldir heimilanna um hundruð millj. kr. og á þessu þarf að taka. Ég þakka fyrir það að hæstv. ráðherra hefur staðfest að ef ríkisstjórnin ætlar að fara út í það að afnema verðtryggingu á innlánum þá þurfi málið að koma til kasta Alþingis. Þá fáum við tækifæri til þess að ræða þann mismun sem ríkisstjórnin stefnir greinilega að annars vegar varðandi verðtryggingu á innlánum og hins vegar gagnvart verðtryggingu á útlánum.

Herra forseti. Það er enginn misskilningur í því hjá hv. þm. að það kemur skýrt fram í mínu svari, og vil ég vitna aftur í það, að ákvæði 1. málsl. 3. mgr. 21. gr. vaxtalaganna kveður einungis á um að ákveða megi lágmarkstíma. Út á það ganga þær reglur sem Seðlabankinn hefur nú sett, þ.e. að ákveða einungis lágmarkstíma verðtryggðra innstæðna og lána en ekki að afnema verðtrygginguna. Þarna er því enginn ágreiningur milli mín og hv. þm. um það, eins og ég sagði áðan, að eigi að koma til þess að verðtryggingin verði afnumin með öllu þarf að breyta vaxtalögum í þá veru að heimildir séu til slíkra hluta og það verður gert. En eins og ég sagði er hér um að ræða ákveðna áætlun sem ríkisstjórnin í samvinnu við Seðlabankann hefur sett fram um hvernig þessi skref skulu stigin. Stefnumótun hefur átt sér stað fram til aldamóta og þegar að þeim tíma dregur, sem nú gerir óðfluga, þurfa menn að taka upp nýjar tímasetningar í framhaldinu. Á grundvelli þeirra þurfa menn síðan að taka ákvörðun um hvort og hvenær þurfi að breyta vaxtalögum til þess að tryggja það, ef sú ákvörðun verður tekin, að verðtryggingin verði afnumin að fullu. En aðeins út af orðum hv. þm. varðandi einstaka vöruflokka sem hafa hækkað. Það er rétt að það er hægt að reikna það út að þegar brauð hækkaði um 10% hefði það leitt til 280 millj. kr. hækkun á skuldum heimilanna. Í mánuðinum áður, febrúarmánuði á þessu ári, átti sér stað lækkun á kjötvörum og öðrum vörum til heimilisnota. Sú lækkun leiddi til þess að skuldir heimilanna lækkuðu á þeim tíma um 420 millj. kr. þannig að það er endalaust hægt að fara út í slíkar vangaveltur og útreikninga hvað einstakar breytingar hafa í för með sér. Aðalatriðið er að nægjanleg samkeppni sé á þessum markaði sem komi í veg fyrir að verðhækkanirnar fari af stað.

Herra forseti. Í september 1972 var ákveðið af menntmrn. að fella skyldi niður bókstafinn zetu í íslensku ritmáli. Hinn 29. janúar 1973 lögðu þeir Sverrir Hermannsson, Helgi F. Seljan, Ellert B. Schram og Bjarni Guðnason fram till. til þál. þess efnis að Alþingi ályktaði að hrundið skyldi þeirri ákvörðun að fella zetu niður í íslensku ritmáli. Þá höfðu Íslendingar búið við reglur um zetu í 44 ár, 1929--1974. Fjallað var um þetta mál á næstu þingum, eiginlega frá 1974--1978. Ég vona að ráðherra menntamála telji ekki að ég sé að vekja hér upp gamla drauga með því að fara að tala um þetta mál, en ef skoðaðar eru þingræður frá þessum tíma er þar margt fróðlegt að finna og mjög skemmtilegt aflestrar. Ég er hér með heilmikinn bunka af ræðum frá þessum tíma sem ég hef kynnt mér. Á þinginu 1974--1975 var verið að fjalla um þetta mál og í febrúar 1975 sendu 100 af kunnustu mennta- og fræðimönnum þjóðarinnar, það voru menn úr ýmsum starfsstéttum, hæstv. þáv. menntmrh. áskorun um að nema úr gildi þá breytingu á íslenskri stafsetningu sem gerð var árið áður. Höfuðástæður fyrir áskorun þeirra voru eftirfarandi: 1. Meiri skýrleiki og gleggri vísbending um uppruna orða sem í mörgum tilvikum léttir skilning og eykur málþekkingu. 2. Reglur um stóran staf og lítinn, stórum óhentugri og flóknari en fyrri reglur, t.d. að rita skuli oddverjar með litlum staf en Sturlungar með stórum, hólsfjallamaður með litlum staf en Hólsfjallahangikjöt með stórum staf og bandaríkjamaður með litlum staf en Bandaríkjaforseti með stórum. 3. Valfrelsi um ritun margra orða sem löngum hafa verið rituð á einn veg getur valdið ruglingi sem m.a. getur verið bagalegt í stafrófsröðun. 4. Að festa í íslenskri stafsetningu sé til ómetanlegs hagræðis á mörgum sviðum. Tveimur kynslóðum Íslendinga hafi verið töm sú stafsetning sem kennd var undanfarna áratugi og eiga margir bágt með að sætta sig við stafsetningu sem þeir telja óskilmerkilegri og óhentugri. Hinn 29. apríl 1974 ályktaði Alþingi að hrundið skyldi fyrri ákvörðun að fella zetu niður í íslensku ritmáli. Þarna var samþykkt samhljóða þáltill. fimm þingmanna um að ríkisstjórninni væri falið að undirbúa löggjöf um íslenska stafsetningu. Fram að því hafði sú hefð ríkt í marga áratugi að stafsetningu íslenskrar tungu var skipað með auglýsingu frá menntmrn. Deilt var um það á þingi hvort haldið skyldi áfram þeirri hefð að ákvörðun um stafsetningu ætti sér stað með ráðherraúrskurði eða hvort það ætti að skipa með lagasetningu á Alþingi. Ég vil spyrja hæstv. menntmrh.: 1. Hver er stjórnskipulegur grundvöllur \mbox{auglýsingar} menntamálaráðuneytis um íslenska stafsetningu, nr. 132/1974, sbr. breytingu á henni nr. 261/1977? 2. Telur ráðherra koma til greina að setja lög um íslenska stafsetningu? 3. Er bókstafurinn z ekki lengur hluti af íslenska stafrófinu? 4. Telur ráðherra koma til greina að jafnrétt verði að beita eldri reglum um z og núverandi stafsetningu?

Herra forseti. Að því er fyrstu spurninguna varðar: ,,Hver er stjórnskipulegur grundvöllur auglýsingar menntamálaráðuneytis um íslenska stafsetningu, nr. 132/1974, sbr. breytingu á henni nr. 261/1977?`` er þetta að segja: Eins og kunnugt er hefur ekki verið sett löggjöf um íslenska stafsetningu. Hins vegar er löng hefð fyrir því að stjórnvöld setji fyrirmæli í formi auglýsingar um hvaða reglur skuli gilda um stafsetningu þá sem kennd er í skólum og notuð á ýmsum gögnum sem út eru gefin á vegum ríkisins eða með atbeina þess. Að því er kennslugögn varðar má segja að lagaskylda í þessu efni felist í skólalöggjöf sem ætlar stjórnvöldum menntamála eftirlitsábyrgð á námsefni og kennslu. Auglýsingar af þessu tagi hafa verið birtar sex sinnum á þessari öld, en hin fyrsta var auglýsing nr. 15/1918, um eina og sömu stafsetningu í skólum og á skólabókum. Gildissvið þeirrar auglýsingar sem um ræðir í 1. tölul. fyrirspurnarinnar, þ.e. auglýsingar nr. 132/1974, sbr. breytingu samkvæmt auglýsingu nr. 261/1977, er markað þannig, með beinni tilvísun í reglugerðina en þar segir að: ,,Eftirfarandi reglur skulu gilda um stafsetningarkennslu í skólum, um kennslubækur útgefnar eða styrktar af ríkisfé, svo og um embættisgögn sem út eru gefin.`` Í öðru lagi er spurt: ,,Telur ráðherra koma til greina að setja lög um íslenska stafsetningu?`` Svarið er þetta: Ég tel ekki eðlilegt að binda það í lög hvernig stafsetning íslenskrar tungu skuli vera. Slík löggjöf væri að mínum dómi bæði hæpin út frá almennum sjónarmiðum um tjáningarfrelsi og afar torveld í framkvæmd. Hins vegar tel ég koma til álita að hugað verði að lagasetningum hvernig standa skuli að undirbúniningi og útgáfu reglna um stafsetningu í skólakennslu og á öðrum þeim sviðum sem eðlilegt er að opinberar stafsetningarreglur taki til. Þess má geta að samkvæmt gildandi lögum um íslenska málnefnd frá 1990 er nefndinni m.a. ætlað að vera stjórnvöldum til ráðuneytis um íslenskt mál. Skal leitað umsagnar hennar áður en settar eru reglugerðir eða annars konar fyrirmæli um íslenska tungu að svo miklu leyti sem einstök atriði heyra ekki undir aðra samkvæmt öðrum lögum. Í þriðja lagi er spurt: ,,Er bókstafurinn z ekki lengur hluti af íslenska stafrófinu?`` Svarið er þetta: Eins og áður segir eru ákvæði núgildandi auglýsingar um íslenska stafsetningu bundin við afmarkað gildissvið, þ.e. skólakennslu, kennslubækur og embættisgögn. Ekkert bann liggur við notkun bókstafsins zetu utan þessa sviðs ef mönnum býður svo við að horfa. Auk þess er í yfirlýsingunni tekið fram að rita megi zetu í sérnöfnum erlendum að uppruna og í tilteknum ættarnöfnum. Af þessu leiðir að bókstafurinn zeta er a.m.k. hluti af því stafrófi sem notað er á Íslandi. Í fjórða lagi er spurt: ,,Telur ráðherra koma til greina að jafnrétt verði að beita eldri reglum um z og núverandi stafsetningu?`` Svarið er þetta: Ljóst er að um sum atriði stafsetningar er örðugt að setja afdráttarlausar og einhlítar reglur. Þetta á þó tæpast við um notkun zetu. Ég tel að það væri fallið til að valda óþörfum glundroða í stafsetningarkennslu ef horfið yrði að því ráði að endurreisa aflagðar reglur um þetta efni og gera þeim jafnhátt undir höfði og því, sem við höfum nú búið við um hríð.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og lít svo á að úr því að ekkert bann gildi við því að rita zetu séu alla vega æðstu menn Morgunblaðsins löglegir í sínum skrifum því eins og alþjóð veit hefur Morgunblaðið ekki fellt niður zeturegluna. Það tók Morgunblaðið hins vegar mjög langan tíma að taka upp stafsetninguna frá 1928. Það tók hátt í 30 ár þannig að menn skipta ekkert auðveldlega um þar sem réttilegt er. Í röksemdum sem koma fram við umræður á Alþingi á sínum tíma þegar var verið að tala um zetuna fannst mér skemmtilegust sú setning frá Gils Guðmundssyni sem vildi ekki taka upp zetu á ný og líkti henni við botnlangann í mannlegum líkama. Þegar búið væri að fjarlægja botnlangann væri ástæðulaust að fara að græða hann í aftur. En ýmislegt hefur reyndar breyst í þekkingu manna á mikilvægi botnlangans svo þau rök standa kannski ekki enn þá. Ég ætla samt að segja frá því hér að fyrir danska þinginu liggur frv. til laga um stafsetningu og ljóst er að frændur vorir í Danmörku líta á það sem sjálfsagðan hlut að þeirra þjóðþing fjalli um svo mikilvægt mál og danska stafsetningu. Ég hvet ráðherrann til að skoða hug sinn betur hvað þetta varðar. Mig langar svo að lokum að vitna í nokkrar setningar úr varnarræðu Jóns Guðmundssonar, íslenskukennara í menntaskólanum, sem skrifaði heilmikinn varnarbálk í þessu stafsetningarmáli, og hljóma svona: ,,Var því eigi örgrannt um að flestöllum brygði býsna illa í brún og hygðu það firn mikil er það heyrðist að nýskipuð stafsetningarnefnd legði eindregið til að Íslendingar hyrfu frá ævafornri hefð í ritmennsku. Var ekki að ófyrirsynju að ýmsum sem við íslenskukennslu fást þætti nú sem sá hyggi sem hlífa skyldi og þau vinnubrögð næsta kynleg er menntmrn. birti svo skyndilega auglýsingu sína um jafnróttæka breytingu sem afnám z hlýtur að teljast. Sökum óhugnanlegrar deyfðar alþýðu manna og í senn ísmeygilegra og illyrmislegra ásakana rætnisfullra rægitungna um gengdarlaust og einskis nýtt málfræðistagl í skólakennslu þykir nú mörgum alveg sýnt að á næsta leiti megi sjá hilla undir enn byltingarkenndari tillögur.`` Þetta var varnarræða Jóns Guðmundssonar íslenskukennara gegn breytingum og fyrir þeirri íslensku sem kennd var í áratugi í íslenskum skólum. Ég hvet hæstv. menntmrh. til þess að sýna þessu sitt milda auga og líka til þess að setja lög á Alþingi um íslenska stafsetningu.

Herra forseti. Varnaðarorð menntaskólakennarans sem rituð hafa verið líklega 1973 eða 1974 hafa ekki átt við rök að styðjast að því leyti að menn hafi eftir að þeir afnámu zetuna með þeim hætti sem ég lýsti áður farið inn á aðrar róttækari brautir varðandi breytingar á íslenskum stafsetningarreglum þannig að sá ótti var ástæðulaus og tíminn hefur leitt í ljós að svo er. Hins vegar er það rétt sem kom fram í máli hv. þm. að það hafa verið sett lög á danska þinginu um danska réttritun. Þau lög tóku gildi voru samþykkt 30. apríl sl. og taka gildi 1. ágúst 1997. Ég tel hins vegar ekki neitt fordæmi fólgið í því þótt Danir telji sér nauðsynlegt að setja reglur um eigin réttritun. Við höfum allt aðra málstefnu en Danir. Við fylgjum hreintungustefnu sem þeir gera ekki og við fylgjum henni þótt það sé ekki lögbundið. Við hér á Íslandi höfum haldið betur, að mínu mati, utan um hreinleika okkar tungu en Danir og þeir eiga þess vegna í miklum erfiðleikum, m.a. í réttritun af því að þeir eru að innleiða svo mikið af erlendum orðum í sína tungu og þurfa þess vegna að setja reglur um hvernig eigi að laga þau að dönskum stafsetningarreglum og lögbinda með þeim hætti sem gert hefur verið. Ég held að við stöndum ekki frammi fyrir þeim vanda sem þeir gera í þessu efni af því að við fylgjum allt annarri meginstefnu varðandi varðveislu tungunnar án þess að það hafi verið fest í lög. Ég tel ekki að neinn muni telja að við þurfum að lögfesta það í sjálfu sér. Hitt kann að vera að það sé skynsamlegt að lögfesta hvernig staðið skuli að því að setja stafsetningarreglur. Ég tel sjálfur að eftir að Íslensk málnefnd kom til sögunnar 1990 sé hún rétti aðilinn til þess að koma þar að með faglega ráðgjöf og hef raunar í bréfi til málnefndar haustið 1995 gefið þann vilja minn til kynna. Á vegum málefndarinnar er nú verið að undirbúa útgáfu nýrra reglna um stafsetningu og greinarmerkjasetningu þar sem tekið er á þeim málum án þess þó að um neina kollsteypu verði að ræða.

Hæstv. forseti. Ég hef lagt hér fram fyrirspurn til hæstv. dómsmrh. sem hljóðar svo: 1. Hvers vegna er reglum um skráningarferli skemmdra bifreiða ekki framfylgt nema um innfluttar tjónabifreiðar? 2. Hvers vegna eru skoðanavottorð bifreiða, sem skemmst hafa erlendis, viðgerðra af fagmönnum hér og skoðaðra af löggiltum aðilum, stimpluð ,,tjónabifreið`` sem fylgir bifreiðinni upp frá því, en slíks er ekki krafist af sams konar tjónabifreið sem skemmist hér á landi og er seld af tryggingafélagi eða eiganda? 3. Hvaða reglum er framfylgt varðandi tjónabíla, mismunandi mikið skemmda, sem eigandi eða sá sem eignast lætur sjálfur gera við? Eru þeir burðarvirkis- og hjólstöðumældir af skoðunarstöð, og þá að beiðni hvers? 4. Hve margar bifreiðar lenda í umferðaróhöppum árlega og hve stór hluti tjóna á bílum er bótaskyldur? 5. Hver annast skráningu og mat tjóna á bílum á tjónastað? 6. Hvaða eftirlit er af hálfu umferðaryfirvalda með viðgerð bifreiða sem hafa orðið fyrir bótalausu tjóni? Ég vil segja, hæstv. forseti: Þessi fyrirspurn er spurning um neytendavernd, um öryggismál í umferðinni, um jafnræðisreglu í landinu og snýr að því hvort menn vilja koma í veg fyrir svarta atvinnustarfsemi. Ég vil líka segja að sem betur fer hefur tæknin mikið breyst með skoðunarstöðvunum og þar er hægt að gera nú miklu nánari skoðun á bifreiðum en áður sem lent hafa í tjónum eins og ég hef nefnt með burðarvirkis- og hjólstöðumælingar sem ég held að hljóti að vera mikilvægar á öllum tjónabifreiðum.

Herra forseti. Sem svar við fyrstu fyrirspurninni er það að segja að á vegum ráðuneytisins hefur starfshópur skipaður fulltrúum frá dómsmrn., fjmrn., Bílgreinasambandinu og Félagi ísl. bifreiðaeigenda unnið að tillögum að reglum um tjónabifreiðar. Snemma á síðasta ári skilaði starfshópurinn áfangaskýrslu um innflutning á tjónabifreiðum. Í framhaldi af því ritaði ráðuneytið Bifreiðaskoðun Íslands hf. bréf sem dags. var 27. mars 1996 þar sem eftirfarandi kom m.a. fram: Ráðuneytið lítur svo á að ekki eigi að skrá ökutæki sem flutt eru mikið skemmd til landsins eftir alvarleg umferðar\-óhöpp. Það sem heillegt er af þessum ökutækjum má nota sem varahluti. Frá þessu mætti samt gera undantekningu ef aðili skilar staðfestu vottorði um allt vinnuferli viðgerðarinnar frá viðurkenndum aðila og tryggt er að ökutækið sé fullkomlega viðgert. Starfshópnum þótti rétt að ganga frá reglum um innlendar tjónabifreiðar í kjölfarið á þessari niðurstöðu þannig að reynsla hefði fengist af vinnuferli með notaðar innfluttar bifreiðar. Unnið hefur verið að því síðan að ná samstöðu við ýmsa aðila um þetta efni, þar á meðal bifreiðatryggingafélögin. Starfshópurinn vinnur nú áfram að þessu verki þannig að reglur um þetta svið í heild sinni geti orðið til sem allra fyrst og að sjálfsögðu mun ráðuneytið fylgja því fast eftir að fyllsta samræmi verði í þessu efni á milli innlendra og erlendra tjónabifreiða þannig að jafnræði ríki þar á milli í samræmi við stjórnsýslureglur. Sem svar við annarri fyrirspurninni er þetta að segja: Það var á sínum tíma ákvörðun Bifreiðaskoðunar Íslands að þessi yrði niðurstaðan. Ráðuneytið telur eðlilegt að breyta skráningu bifreiða þegar vottorð frá viðurkenndu verkstæði liggur fyrir um fullkomna viðgerð á bifreiðinni. Ekki liggur nákvæmlega fyrir hvernig á að breyta skráningunni en ákvörðun um það verður væntanlega tekin innan skamms. Breytt skráning mun þá einnig ná til bifreiða sem þegar hafa fengið fullkomna viðgerð en eru skráðar tjónabifreiðar. Sem svar við þriðju fyrirspurninni er þetta að segja: Skráningarstofa getur því aðeins skráð bifreið sem tjónabifreið og fylgt eftir eðlilegri viðgerð á henni að formleg tilkynning um skemmdir á bifreiðinni berist frá þar til bærum aðilum. Ekki er auðvelt að ná til allra bifreiða sem lenda í tjóni en vonast er til að starfshópurinn ljúki bráðlega störfum og að þá hafi náðst samstaða á milli þeirra sem að þessum málum koma um skráningu, viðgerð, merkingu og vottaða viðgerð á tjónabifreið. Sem svar við fjórðu spurningunni er þetta að segja: Það liggja ekki fyrir nákvæmar upplýsingar um hve margar bifreiðar lenda árlega í umferðaróhappi né greining á hve margar bifreiðar skemmast það mikið að þær teljast tjónabifreiðar. Samkvæmt upplýsingum frá Sambandi ísl. tryggingafélaga lentu um það bil 19 þúsund bifreiðar í munatjóni á sl. ári og áætlað er að bótaskylda sé í um það bil 10 þúsund af þessum bifreiðum. Um fimmtu spurninguna er það að segja að eins og er annast enginn mat á tjónastað en starfshópurinn sem vinnur að reglum um þessi efni er að leita leiða til úrbóta. Um sjöttu spurninguna er það að segja að eina eftirlitið sem nú fer fram er í árlegri skoðun á bifreiðinni. Skoðunarstofurnar hafa ekki fullnægjandi tæki eða aðstöðu til að meta nægjanlega vel hvort t.d. skekkja á burðarvirki eða hjólabúnaði bifreiða er til staðar. Því er hugað að nýjum leiðum til að draga úr fjölda illa viðgerðra bifreiða í umferðinni. Vænlegasti möguleikinn er talinn sá að eigandinn eða umráðamaður bifreiðarinnar hafi hag af því að fá viðgerðina tekna út á viðurkenndu viðgerðaverkstæði og staðfesta í ökutækjaskrá. Kjarni þessa máls, í tilefni af þessari fyrirspurn, er vitaskuld sá að ráðuneytið mun fylgja því eftir að þeir sem um þessi mál fjalla framfylgi settum reglum á grundvelli jafnræðisreglu sem er meginregla í íslenskri stjórnsýslu.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. dómsmrh. svar hans sem var greinargott og segir mér að mikil vinna er í gangi í þessum málum sem ég tel mjög mikilvæga. Ég get tekið undir það með hæstv. ráðherra að mikilvægt er að þarna sé jafnræðisregla höfð í heiðri og að ein lög og ein regla gildi í málinu þannig að ég trúi því að þetta verði unnið hratt. Eins og ég sagði áðan snýst þetta ekki síst um neytendavernd, þ.e. að við eigum það tryggt þegar við kaupum notaða bíla að þeir hafi farið á skoðunarstöðvar og í þá tækni sem nú þar býðst til að mæla burðarvirki og hjólastillingar. Ég þarf því lítið meira um þetta mál að segja á þessu stigi, en þakka hæstv. ráðherra og vænti þess að hann fylgi því eftir að hratt verði unnið í þessu máli.