Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á skattamálum. Þetta er 286. mál þingsins og er að finna á þskj. 417. Frv. það sem hér er til umræðu er að hluta til flutt til þess að fylgja eftir tekjuáformum fjárlagafrv. sem lagt var fram í haust, að hluta vegna nýlegra aðgerða ríkisstjórnarinnar og loks sumpart vegna lagfæringar á skattkerfinu af ýmsum öðrum ástæðum. Fyrir nokkrum vikum efndi ríkisstjórnin til efnahagsaðgerða sem voru nauðsynlegar af ýmsum ástæðum. Má þar nefna mikinn óróa á gjaldeyrismörkuðum sem veikt hafði gengi íslensku krónunnar. Í öðru lagi var ljóst að samkeppnisstaða útflutnings- og samkeppnisgreina fór versnandi og loks áttum við við sérstök vandamál að etja í sjávarútvegi, aðallega vegna uppsafnaðs vanda en einnig vegna minni sjávarafla á síðustu árum. Markmið efnahagsaðgerða ríkisstjórnarinnar er í fyrsta lagi að styrkja stöðu íslensks atvinnulífs, einkum útflutnings- og samkeppnisgreina, í öðru lagi að hamla gegn vaxandi atvinnuleysi og í þriðja lagi að leggja grunn að hagvexti á nýjan leik. Áhrif aðgerðanna til þess að efla atvinnulífið birtast með ýmsum hætti: 1. Gengisfellingin bætir stöðu útflutnings- og samkeppnisgreina. 2. Niðurfelling aðstöðugjalds mun lækka kostnað fyrirtækjanna og styrkja samkeppnisstöðu þeirra gagnvart erlendum fyrirtækjum. 3. Lækkun tekjuskatts fyrirtækja mun styrkja samkeppnisstöðu þeirra og skapa grundvöll fyrir erlenda fjárfestingu hér á landi. 4. Lækkun tryggingagjalds á ferðaþjónustu mun styrkja stöðu greinarinnar sem er í vaxandi mæli gjaldeyrisskapandi atvinnugrein. 5. Gert er ráð fyrir vaxandi þátttöku lífeyrissjóða í fjármögnun fyrirtækja. Samkvæmt upplýsingum sem koma frá lífeyrissjóðunum er stefnt að því að þeir noti um það bil 5% af ráðstöfunarfjármagni sínu á ári til hlutafjárkaupa á næstu árum. Þetta jafngildir um 1.800 millj. kr. á næsta ári því að ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna er talið verða um 36 milljarðar. 6. Benda má á að bindiskylda banka hafi verið lækkuð en það stuðlar að lægri vöxtum og lengri lánstíma. Þá hafa dráttarvextir verið lækkaðir með lögum. 7. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að stofna þróunarsjóð sjávarútvegsins til að greiða fyrir fjárhagslegri endurskipulagningu í sjávarútvegi. Auk þessara aðgerða sem ríkisstjórnin ákvað í síðasta mánuði hafði ríkisstjórnin áður samþykkt að stefna að auknum framkvæmdum í vegamálum á næsta ári og viðhaldsverkefnum, einkum á opinberum byggingum. Einnig er gert ráð fyrir því að nýjum fjármunum verði varið til rannsókna og þróunarstarfsemi. Mikilvægustu aðgerðirnar eru að sjálfsögðu þær að aðstöðugjaldið verður ekki innheimt af fyrirtækjum eins og verið hefur, heldur verður sveitarfélögunum greitt framlag úr ríkissjóði í staðinn. Hér er um bráðabirgðafyrirkomulag að ræða þar til tekist hefur samkomulag um framtíðarskipan þessara mála. Annar mikilvægur þáttur í tillögum ríkisstjórnarinnar til að treysta atvinnulíf, eins og áður hefur komið fram, eru þau áform að lækka tekjuskattshlutfall lögaðila úr 45% eins og það er nú í 33% á árinu 1994. Þessar efnahagsaðgerðir sem ég hef hér lýst í örstuttu máli krefjast að sjálfsögðu sérstakra ráðstafana í ríkisfjármálum, enda er mikilvægt að þær verði ekki til þess að veikja stöðu ríkissjóðs þar sem slíkt vinnur gegn meginmarkmiðum aðgerðanna um að treysta atvinnulífið, m.a. með lækkun vaxta. Ég mun nú lýsa helstu þáttum aðgerðanna en þær eru eftirfarandi: 1. Gert er ráð fyrir að tekjuskattshlutfall einstaklinga hækki úr 32,8% í 34,3% eða um 1,5%. Að meðtöldu útsvari sveitarfélaga hækkar innheimtuhlutfall í staðgreiðslu úr 39,85% í 41,35%. Næstu tvö ár verður auk þess lagður á sérstakur 5% hátekjuskattur utan staðgreiðslu. Enn fremur er áformað að lækka útgjöld ríkissjóðs vegna barnabóta um 500 millj. kr. á næsta ári. Þá verður dregið úr kostnaði vegna vaxtabóta, reglur um reiknuð laun einstaklinga í atvinnurekstri verða endurskoðaðar og loks er stefnt að sérstöku átaki í skatteftirliti. 2. Undanþágum frá virðisaukaskatti verður fækkað og starfsemin felld inn í nýtt og lægra skattþrep sem verður 14%. Þessi breyting var boðuð í fjárlagafrv. samhliða lækkun á almenna skatthlutfallinu. Hér verður hins vegar sú breyting á að almenna skatthlutfallið helst óbreytt til að standa straum af auknum útgjöldum ríkissjóðs. Í tengslum við álagningu virðisaukaskatts á ferðaþjónustu verður tryggingagjald á þá starfsemi lækkað úr 6% í 2,5%. 3. Gert er ráð fyrir sérstakri hækkun bensíngjalds um 1,50 kr. til að afla viðbótartekna í ríkissjóð. Þessi hækkun er auk þeirra sem áformuð var samkvæmt fjárlagafrv. og birtist ekki í þessu frv. 4. Nauðsynlegt er að grípa til enn frekari sparnaðar og aðhaldsaðgerða en fólust í fjárlagafrv. til þess að treysta stöðu ríkissjóðs. Efnahagsleg áhrif aðgerðanna koma fram í minni viðskiptahalla gagnvart útlöndum og þar með dregur úr erlendri skuldasöfnun. Þegar á heildina er litið hafa þessar sérstöku ríkisfjármálaaðgerðir lítil áhrif á verðlag. Á móti verðhækkunaráhrifum vegna fækkunar undanþága í virðisaukaskatti og hækkunar bensíngjalds vegur niðurfelling aðstöðugjalds og lækkun tryggingagjalds í ferðaþjónustu. Enn fremur má minna á að jöfnunargjald sem til skamms tíma gaf 1 milljarð í ríkissjóð var fellt niður 1. okt. sl. Næstu mánuði má þó búast við heldur meiri verðbólgu en verið hefur að undanförnu meðan áhrif gengisfellingarinnar eru að ganga yfir. Á síðari hluta ársins dregur aftur úr verðbólgunni. Af þessum ástæðum verður meðalhækkun verðlags á næsta ári ívið meiri en á þessu ári eða um 3,5--4%. Aðilar sem mæla verðbólgu hér á landi eru ekki allir sammála um verðlagsáhrif gengisfellingarinnar og aðgerða ríkisstjórnarinnar. Þar sjást tölur frá 3% og upp í 4,5%. Að áliti fjmrn. mun líklegt að verðbólgan verði einhvers staðar þarna mitt á milli. Vík ég þá næst að tekjuskatti einstaklinga, lögaðila og fleiri. Gert er ráð fyrir ýmsum breytingum á tekjuskatti einstaklinga. Tekjuskattshlutfallið hækkar úr 32,8 í 34,3% og næstu tvö ár verður sérstakur 5% hátekjuskattur lagður á tekjur einstaklinga umfram 2,4 millj. kr. á ári og árstekjur hjóna umfram 4,8 millj. kr. Barnabætur verða lækkaðar, dregið verður úr greiðslum vaxtabóta og reglur um reiknað endurgjald einstaklinga í atvinnurekstri verða endurskoðaðar. Þá hefur ríkisstjórnin ákveðið að endurskoða á næsta ári gildandi lagaákvæði um barnabætur og vaxtabætur. Það þýðir ekki að draga eigi frekar úr þessum bótum á næsta ári en gert er ráð fyrir í þessu frv. en hins vegar er verið að opna fyrir þá möguleika að hægt sé að fara öðruvísi að en þær tillögur gera ráð fyrir sem liggja fyrir í frv. sem hér er mælt fyrir. Áætlað er að hækkun skatthlutfalls og álagning hátekjuskatts skili 3 milljörðum 150 millj. kr. í ríkissjóð á næsta ári. Þetta jafngildir um 1,4% hækkun á skattbyrði einstaklinga, þ.e. í hlutfalli við tekjur. Að teknu tilliti til lækkunar barnabóta um 500 millj. kr. er hækkunin tæplega 1,6%. Áhrif þessara breytinga koma misþungt niður, mest hjá þeim sem lenda í hátekjuskatti en minnst hjá hinum tekjulægstu. Í þessu sambandi er rétt að hafa í huga að tæplega þriðjungur einstæðra foreldra og 15% hjóna eru undir skattleysismörkum og verða því ekki fyrir neinum búsifjum vegna frv. nái það fram að ganga. Samkvæmt frv. er gert ráð fyrir að útgjöld vegna barnabóta lækki um 500 millj. kr. á næsta ári eða rúmlega 10%. Heildargreiðslur barnabóta á yfirstandandi ári eru um 4,4 milljarðar kr. Þar af eru um 2 milljarðar kr. í formi barnabótaauka sem er tekjutengdur. Til þess að draga úr áhrifum á hina tekjulægstu er breytingin þannig gerð að almennar barnabætur, sem eru ekki tekjutengdar, eru lækkaðar um 30%. Um það bil þriðjungur þessarar fjárhæðar er síðan færður yfir í tekjutengda hluta kerfisins, þ.e. barnabótaauka. Með þessari breytingu er vægi barnabótaaukans orðið tvöfalt meira en það var árið 1991 og meiri hluti barnabótagreiðslna tekjutengdur. Sú breyting sem gert er ráð fyrir samkvæmt frv. er að stefnu til svipuð og gerð var vegna yfirstandandi árs. Vissulega skal viðurkennt að ýmsar leiðir eru til til þess að ná sama árangri. Ég tel fulla ástæðu til að þetta mál verði kannað en vil jafnframt láta koma fram að ég tel ekki ástæðu til að taka meiri fjármuni úr barnabótakerfinu á næstunni, þ.e. að hækka nettótekjuskatt með því að draga úr greiðslum barnabóta til fólks sem hefur börn á framfæri.  Samkvæmt fjárlagafrv. fyrir árið 1993 eru heildargreiðslur vaxtabóta og húsnæðisbóta áætlaðar um 3,1 milljarður kr. á næsta ári. Þar af eru vaxtabætur tæplega 2,6 milljarðar en húsnæðisbætur tæpar 600 millj. kr. Í reynd má segja að stuðningur ríkisins við íbúðareigendur sé þríþættur. Í fyrsta lagi í formi niðurgreiddra vaxta í félagslega húsnæðiskerfinu. Í öðru lagi vegna ríkisábyrgða í húsbréfakerfinu, sem þýðir að vextir og ávaxtanakrafa í því kerfi er lægri en ella hefði orðið og loks með niðurgreiðslu á vöxtum í vaxtabótakerfinu. Á undanförnum árum hefur stuðningur ríkisins við íbúðareigendur í formi skattafsláttar aukist verulega eða um 65% að raungildi frá árinu 1988. Hér gætir að nokkru vaxandi skuldsetningar heimilanna. Margt bendir til að vaxtabótakerfið hvetji til lántöku miðað við gildandi reglur. Skattyfirvöldum er einnig ókleift að greina á milli skulda sem sannanlega er stofnað til vegna öflunar húsnæðis og skulda af öðrum ástæðum. Þá hefur óeðlileg uppsöfnun verðbóta einnig skekkt myndina. Í framhaldi af ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að draga úr greiðslum vaxtabóta hafa ýmsar útfærslur verið skoðaðar, m.a. hækkun tekjuskerðingar, lækkun hámarksgreiðslna vaxtabóta, skerðing framtalinna vaxtagjalda og aukin eignaskerðing. Hér er valin sú leið að skerða framtalin vaxtagjöld um 10% en auk þess eru hærri eignamörkin lækkuð um 20%, eða úr 9,8 millj. í 8 millj. kr. Þessi breyting er talin spara ríkissjóði um 400 millj. kr. og er gert ráð fyrir að sá sparnaður komi fram á árinu 1994. Auðvitað er hægt að spyrja sig að því hvort ástæða sé til að setja þetta inn í frv. núna en þar sem þessi skerðing virkar íþyngjandi fyrir þá sem njóta þessarar ívilnunar þótti rétt að láta þetta fylgja frv. þannig að þeir sem geta átt að njóta slíkra bóta gætu vitað frá upphafi árs hvaða reglur giltu fyrir næsta ár í þessu sambandi. Þessi mál þarf hins vegar að skoða betur að mínu áliti í heild ásamt húsnæðiskerfinu og ríkisstjórnin mun á næsta ári marka þá stefnu að smám saman falli ríkisábyrgðin af húsbréfakerfinu niður. Í öðru lagi er ljóst að nauðsynlegt er að vextir hjá Byggingarsjóði ríkisins taki mið af innlánum til Byggingarsjóðsins og rekstri Húsnæðisstofnunar. Það á ekki að þurfa að hækka vexti byggingarsjóðsins mikið. Loks minni ég á að sú ákvörðun var tekin fyrr á þessu ári að hækka vexti í félagslega kerfinu úr 1% í 2,4%. Ég tel ástæðu til að skoða þessi mál öll samhliða og nefni það ekki síst vegna þess að öllum er ljóst að þetta kerfi og vextirnir í því hafa verulega þýðingu fyrir vaxtastig í landinu, fyrir alla aðila, ekki síst atvinnulífið. Þá sný ég mér að tekjuskatti lögaðila. Fyrirtæki hér á landi sæta að mörgu leyti lakari skattmeðferð en fyrirtæki í öðrum löndum. Þannig er skatthlutfall fyrirtækja hér á landi býsna hátt miðað við mörg lönd Evrópu og sama gildir um eignarskatta. Auk þess hefur uppsöfnun aðstöðugjalds í rekstri mikil áhrif á kostnað fyrirtækja og þar með á innlent verðlag. Loks má minna á að gjaldið legst misþungt á einstakar atvinnugreinar. Skatthlutfall segir þó ekki alla söguna um endanlega skattbyrði. Nýleg athugun á vegum OECD, þar sem leitast er við að meta heildarskattbyrði fyrirtækja, leiðir í ljós að hið skattalega umhverfi hér á landi er óhagstætt nýjum fyrirtækjum og fjárfestingum. Samkeppnisstaða innlendra fyrirtækja gagnvart erlendum keppinautum hefur versnað enn frekar upp á síðkastið þar sem þróunin erlendis hefur verið í gagnstæða átt, þ.e. að skatthlutfall hefur farið lækkandi. Innlendir aðilar hafa því leitað til erlendra fyrirtækja í vaxandi mæli. Ég bendi hv. þm. á að á bls. 18 í grg. með frv. er tekjuskattshlutfall lögaðila í aðildarríkjum OECD fyrir árið 1992--1993 reifað og hirði ekki frekar um að lýsa því hér. Það sem verið er að gera í þessu sambandi er að breyta skatthlutföllum í hátt við það sem gerist og gengur í samkeppnislöndum okkar. Mun ég nú lýsa þessum breytingum í stuttu máli. Í fyrsta lagi lækkar tekjuskattshlutfall hlutafélaga úr 45% í 33%. Í fjárlagafrv. var miðað við að þessi breyting kæmi til framkvæmda í einum áfanga um næstu áramót. Hækkun á tekjuskattshlutfalli einstaklinga skapar hins vegar ákveðin vandamál í skattlagningu félaga þar sem við það verður talsverður munur á skattlagningu lögaðila, þ.e. hlutafélaga og sameignarfélaga annars vegar og einstaklingsrekstrar hins vegar. Þess vegna er lagt til að lækkun tekjuskatts komi til framkvæmda í tveimur áföngum, þannig að á næsta ári lækki hlutfallið úr 45% í 38% og á árinu 1994 í 33%. Jafnframt er gerður munur á skattlagningu sameignarfélaga og hlutafélaga þannig skatthlutfall sameignarfélaga lækkar í 41% á næsta ári. Með þessu gefst færi á að endurskoða gildandi lög um skattmeðferð einstakra félagsforma. Í þessu sambandi ber þess að geta að þegar þetta mál var rætt við hina færustu endurskoðendur var að sjálfsögðu bent á að ýmsir þeir sem starfa nú sem sjálfstæðir atvinnurekendur með lítil fyrirtæki gætu sem hægast breytt fyrirtækjunum í sameignarfélög og þannig í senn ákvarðað sér laun, mánaðarlaun, og hins vegar notið besta skatthlutfallsins. Þegar ég segi ákveðið sér mánaðarlaun þýðir það ekki að það sé það sem endanlega skattleggst því eins og allir vita er skattlagning einstaklinga í atvinnurekstri með sama hætti og launþega, þ.e. að til skatts kemur nettóhagnaður rekstrarins við uppgjör en staðgreiðslan miðast við reiknaðar tekjur eins og kunnugt er. Lækkun tekjuskatts fyrirtækja verður mikil lyftistöng fyrir atvinnulíf hér á landi. Þetta á við um fyrirtæki sem þegar eru í rekstri, enda bætir hún fjárhagsstöðu þeirra og auðveldar þeim að færa út kvíarnar auk þess sem lækkunin örvar ótvírætt nýja fjárfestingu í atvinnulífinu hvort sem hún er hjá innlendum eða erlendum aðilum. Um það bil þriðjungur lögaðila í landinu, eða 3.300 fyrirtæki, greiðir tekjuskatt. Af þessu má ráða að lækkun tekjuskatts kemur til með að hafa víðtæk áhrif á allan atvinnurekstur. Ég vek athygli á því að það er þriðjungur sem greiðir tekjuskatt. Mörg fyrirtæki borga ekki tekjuskatt og því miður er svo komið í flestum sjávarútvegsfyrirtækjum að ekki verður séð að þau borgi tekjuskatt á þessari öld. Aðallega vegna þess að þau hafa safnað upp yfirfæranlegu skatttapi og geta þannig ávallt, þótt sæmilega ári, dregið uppsafnað tap frá tekjum viðeigandi árs. Í öðru lagi fellur niður heimild til að leggja 10% af hagnaði í fjárfestingasjóð. Jafnhliða lækkun skatthlutfalls hafa heimildir fyrirtækja til sjóðsmyndunar víðast hvar verið felldar niður í nágranna- og viðskiptalöndum okkar. Almennt er viðurkennt að þessar heimildir séu fyrst og fremst notaðar í skattalegu tilliti, þ.e. til að lækka eða fresta skattlagningum, og leiði jafnvel til þess að fyrirtæki ráðist í fjárfestingar án tillits til arðsemi. Því er eðlilegt að fella þessa heimild niður um leið og skatthlutfallið er lækkað. Gert er ráð fyrir að þetta komi til framkvæmda við álagningu 1993 en breytir ekki réttindum þeirra fyrirtækja sem þegar hafa lagt fjármuni í fjárfestingasjóði. Þess vegna fjarar þetta út á, að mig minnir, fimm árum frekar en fjórum. Í þriðja lagi lækkar frádráttur úthlutaðs arðs úr 15% í 10% af nafnverði hlutafjár. Skattaleg meðferð arðs er nokkuð breytileg samkvæmt gildandi skattalögum. Þannig er fyrirtækjum heimilt að draga allt að 15% af nafnverði hlutafjár frá tekjum áður en til skattlagningar kemur. Hlutfallið var reyndar hækkað úr 10% fyrir nokkrum árum til að greiða fyrir uppbyggingu hlutafjáreignar í fyrirtækjum. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta en þetta ákvæði var hækkað fyrir nokkrum árum. Sá sem hér stendur var reyndar flm. þeirrar tillögu og náði henni fram með ágætri hjálp forvera míns, hv. 8. þm. Reykn. En á þetta ásamt ívilnun vegna hlutafjárkaupa var ávallt litið sem tímabundna aðgerð á meðan verið væri að koma á verðbréfa- og hlutabréfamarkaði. Ljóst er að þegar slíkur markaður er kominn á ganga bréfin kaupum og sölum og þannig getur hagnaðurinn myndast hjá viðkomandi einstaklingum án þess að fjármunir séu teknir út úr viðkomandi fyrirtækjum. Reyndar tel ég ástæðu til að minnast á að heppilegt kynni að vera að breyta lögum jafnframt, þótt ekki sé gert ráð fyrir því í þessu frv., á þann veg að aðeins ný hlutabréf njóti frádráttarins en ekki gömul hlutabréf til að koma í veg fyrir að hlutabréf sem ganga aftur og aftur kaupum og sölum geti sífellt myndað skattfrádrátt við hverja sölu. Miðað við núgildandi reglur felst tiltekin ívilnun í tekjuskattslagningu arðs hjá einstaklingum. Eignarskattslagning hlutafjár dregur hins vegar verulega úr þessari ívilnun enda er þar um tvísköttun að ræða. Þótt nokkur rök hnígi að því að draga úr þessari ívilnun hjá einstaklingum er nauðsynlegt að skoða allar breytingar á þessu sviði í tengslum við hugsanlegar breytingar á skattlagningu eigna og/eða eignatekna. Þetta segi ég að sjálfsögðu vegna þess að í dag eru mismunandi reglur um skattlagningu arðs annars vegar og vaxta hins vegar. Þannig njóta þeir sem lána fyrirtækjum í gegnum banka þeirra fríðinda að vera skattlausir en hinir sem leggja fram áhættufé beint í fyrirtækin verða samkvæmt grundvallarreglunni að greiða skatta af arðinum þótt um skattfríðindi sé að ræða innan ákveðinna marka. Þá má nefna að heimildir einstaklinga til skattafsláttar vegna hlutabréfakaupa verða þrengdar í áföngum. Þessar heimildir voru upphaflega settar inn í skattalögin til að örva hlutabréfakaup. Verulegur árangur hefur náðst í þeim efnum. Í frv. er gert ráð fyrir að draga úr þessari ívilnun í áföngum á fimm árum. Svipaðar breytingar verða á heimildum sem verið hafa í lögum til að draga innlegg á húsnæðissparnaðarreikningum frá tekjuskatti. Þróunin í húsnæðislánakerfinu undanfarin ár hefur dregið úr gildi þessa fyrirkomulags sem sérstakrar sparnaðarráðstöfunar vegna íbúðarkaupa. Jafnframt eru þessir reikningar í vaxandi mæli notaðir sem almennt sparnaðarform sem óeðlilegt er að ívilna með þessum hætti. Einn kafli frv. fjallar um breytingu sem er gerð á embætti ríkisskattstjóra þar sem um er að ræða að skattrannsóknarstjóri verður sjálfstæður og kallast skattrannsóknarstjóri ríkisins. Á síðustu árum hafa kröfurnar um fullkominn aðskilnað úrskurðarvalds og framkvæmdarvalds aukist mjög eins og sýnir sig í lögfestingu aðskilnaðar dómsvalds og framkvæmdarvalds sem gildi tók 1. júlí sl. Sú staðreynd að skattrannsóknarstjóri stýrir deild sem heitir rannsóknardeild ríkisskattstjóra hefur m.a. valdið því að í huga almennings er ekki greint nægjanlega milli ríkisskattstjóra og skattrannsóknarstjóra. Þá gefur athugasemd í nýlegum dómi Hæstaréttar um að rannsóknardeild ríkisskattstjóra og embætti ríkisskattstjóra séu ein og sama ríkisstofnunin tilefni til að ætla að aðskilnaður milli ríkisskattstjóra og skattrannsóknarstjóra sé ekki talinn nægjanlega mikill. Af þessum sökum er nauðsynlegt að settar verði skýrari reglur um þennan aðskilnað. Af ýmsum ástæðum sem raktar eru mjög rækilega í athugasemdum með frv. virðist heppilegast að skatteftirlitshlutverk það sem skattrannsóknarstjóra er ætlað í lögum sé flutt frá honum til ríkisskattstjóra ásamt þeim verkefnum sem lúta að eftirliti með skatteftirlitsstörfum skattstjóra. Tillögur um það eru gerðar í frv. þessu. Nái þessar tillögur fram að ganga verður skatteftirlit í höndum skattstjóra undir verkstjórn og eftirliti ríkisskattstjóra. Settar verða nánari reglur um störf skattstjóra og ríkisskattstjóra en ekki er talið heppilegt að binda slíkar reglur í lögum. Þá er gerð tillaga um að rannsóknardeild ríkisskattstjóra verði lögð niður en í stað hennar sett á fót ný sjálfstæð stofnun með eigin fjárhag. Hið nýja embætti, skattrannsóknarstjóri ríkisins, fari samkvæmt þessu með rannsóknir út af brotum á skattalögum en um skatteftirlit fari eins og ég gat um áðan. Gert er ráð fyrir að fjmrh. setji nánari reglur um framkvæmd skattrannsókna. Samhliða þessum breytingum á lögum um tekjuskatt og eignarskatt varðandi skattrannsóknarstjóra eru lagðar til breytingar á virðisaukaskatti, lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda og lögum um yfirskattanefnd til að samræmi sé í lögunum. Ég vísa að öðru leyti til athugasemda með frv. Þá kem ég næst að breytingum sem lagt er til að gerðar verði á lögunum um virðisaukaskatt. Helstu breytingar á virðisaukaskatti sem felast í frv. eru annars vegar fækkun undanþága frá skatti og hins vegar það að taka upp sérstakt 14% skattþrep. Hér er að verulegu leyti fylgt þeirri stefnu sem fólst í fjárlagafrv. þó með þeirri breytingu að nú er gert ráð fyrir að almenna skatthlutfallið verði óbreytt til að standa straum af auknum útgjöldum ríkissjóðs vegna greiðslna til sveitarfélaga, framlaga til framkvæmda o.fl. Ef lýst er núgildandi kerfi kemur í ljós að verulegar breytingar hafa orðið á íslenska virðisaukaskattskerfinu frá því sem stefnt var að í upphafi. Upphaflegar hugmyndir voru að taka upp almennan skatt í einu þrepi með sem fæstum undanþágum. Með því móti var talið unnt að lækka skatthlutfallið frá því sem gilti í söluskattskerfinu. Þegar skatturinn var lagður á í ársbyrjun 1990 höfðu þessar hugmyndir tekið verulegum breytingum sem fólu í sér fráhvarf frá því sem gildir í flestum nágrannalöndum að þrennu leyti. Í fyrsta lagi var skatthlutfallið hér á landi mun hærra en upphaflega var áformað, eða 24,5%, en það er næsthæsta hlutfall í Evrópu á eftir Danmörku og Svíþjóð þar sem hlutfallið er 25%. Í öðru lagi eru undanþágur hér á landi víðtækari og skattstofninn því rýrari en að var stefnt. Þannig eru bækur, blöð, húshitun, afnotagjald útvarps og sjónvarps, menningarstarfsemi, tómstundaiðkun, hótelgisting, vinna við íbúðarhúsnæði og fólksflutningar undanþegin skatti hér á landi en skattlögð víða annars staðar. Þetta leiðir til þess að hér á landi eru aðeins tveir þriðju hlutar af útgjöldum heimilanna með virðisaukaskatti en hlutfallið er mun hærra í flestum ríkjum Evrópubandalagsins, eða yfirleitt 80--90%. Í þriðja lagi jafngildir mikill fjöldi undanþága innan kerfisins því að um tvö skatthlutföll sé að ræða í dag, þ.e. 0% annars vegar og 24,5% hins vegar. Ég vil taka það fram að þótt hér sé talað um 14% þá felst ekki önnur stefna í því en þessi ákvörðun ein og sér. Síðan verður það að ráðast af framhaldinu og síðari tímum hvort menn vilja einhvern tímann síðar stefna að einu skatthlutfalli í framtíðinni. Ég vil þó geta þess að mér sýnist þróunin til að mynda í Evrópubandalagslöndunum vera sú að skatthlutföllin séu tvö. Öll þessi atriði sem ég nefndi fyrr vinna gegn upphaflegum markmiðum enda almennt viðurkennt að hátt skatthlutfall, mikill fjöldi undanþága og víðtækar endurgreiðslur dragi úr skilvirkni skattsins, torveldi skatteftirlit og stuðli að undanskotum. Jafnframt er það viðhorf enn í fullu gildi að frá sjónarhóli skatteftirlits og skilvirkni er heppilegast að hafa einungis eitt skattþrep líkt og var í upphaflegu tillögunum. Rétt er að vekja athygli á því að í núgildandi kerfi eru tvenns konar undanþágur. Annars vegar eru atvinnugreinar sem liggja alveg utan kerfisins eins og t.d. menningarstarfsemi og hótelgisting. Þessar greinar verða ekki skattskyldar og njóta ekki frádráttar vegna virðisaukaskatts, þ.e. innskatts, sem þær greiða af rekstrinum. Hins vegar eru greinar sem í senn eru skattfrjálsar en njóta jafnframt frádráttar vegna innskatts. Þar nefni ég hitaveitur, blöð og útvarp sem dæmi. Þessar greinar eru þess vegna í reynd í núllskatti í dag. Afnám undanþága kemur því mismikið við starfsemi þessara atvinngreina. Þá er rétt að hafa í huga að í gildandi kerfi er víða blandaður rekstur þar sem hluti af starfsemi einstakra fyrirtækja er skattskyldur en annað ekki. Dæmi eru flugfélög þar sem vöruflutningar eru skattskyldir en fólksflutningar ekki. Reyndar get ég bætt ferjum við í þessu sambandi. Annað dæmi eru hótel þar sem veitingastarfsemin er skattlögð en gisting ekki. Við ríkjandi aðstæður er að sjálfsögðu mjög erfitt að skilja á milli þessara þátta og það torveldar allt skatteftirlit. Af þessu má ráða að gild rök eru fyrir því að fækka verulega undanþágum. Þar með koma fleiri aðilar til skattlagningar en áður sem aftur getur stuðlað að betri skilum á öðrum sviðum, t.d. í tekjuskatti. Einnig aukast möguleikar á eftirliti með innskattsfrádrætti í blönduðum rekstri. Helstu breytingar sem felast í frv. eru þessar: Undanþágur virðisaukaskatts af bókum, blöðum, tímaritum, húshitun og afnotagjöldum útvarps og sjónvarps falla niður. Þessar greinar hafa hingað til ekki innheimt virðisaukaskatt af seldri þjónustu en hafa engu að síður fengið endurgreiddan innskatt af aðföngum. Greinar, sem hingað til hafa legið utan virðisaukaskattskerfisins, svo sem hótel, gistihúsarekstur og fólksflutningar, fara í 14% þrepið. Með þessari breytingu fá þessar greinar endurgreiddan innskatt sem þær fá ekki í dag. Vinna iðnaðarmanna við íbúðarhúsnæði verður áfram skattskyld en endurgreiðslur virðisaukaskatts miðast við 60% af skattgreiðslu í stað 100% áður. Samkvæmt frv. er gert ráð fyrir að þessar breytingar komi til framkvæmda í áföngum. Með þessu er tekið tillit til athugasemda við fyrri hugmyndir þar sem miðað var við gildistöku um áramótin. Þetta á sérstaklega við um ferðaþjónustu en einnig að nokkru leyti um bækur, tímarit og aðra fjölmiðla. Fyrsti áfangi kemur til framkvæmda 1. jan. 1993 og tekur til sölu á heitu vatni, rafmagni og olíu til hitunar húsa. Til þess að draga úr áhrifum virðisaukaskatts á húshitunarkostnað verður hluti skattsins endurgreiddur þannig að skatturinn fari aldrei fram úr tilteknu hámarki sem tekur mið af meðaleiningarverði í húshitun á landinu öllu.  Til þess að taka einhver dæmi þá hygg ég að í íbúðarhúsnæði eins og einbýlishúsi sem er t.d. rúmlega 120 fermetrar, tæplega 500 rúmmetrar, þá gæti ég ímyndað mér að meðalhitakostnaður á Vestfjörðum sé tæplega 100 þús. Þá yrði árleg viðbót um 4.400 kr. til þess að nefna einhverja viðmiðunartölu og svo deilist það auðvitað niður á mánuðina. Þetta er gert til þess, eins og augljóst er, að koma í veg fyrir það að þeir sem búa við hæst orkuverð greiði hlutfallslega jafnháan skatt og aðrir. Þótt auðvitað sé hér um að ræða hækkun á orkuverði er þó um nokkra jöfnun að ræða og sem gamall iðnrh. þekki ég vel til þess hve viðkvæmur samanburðurinn er í þessum efnum. Þá vil ég geta þess að strax við upphaf árs er gert ráð fyrir því að endurgreiddur virðisaukaskattur vegna vinnu iðnaðarmanna við íbúðarhúsnæði verði lækkaður úr 100% í 60%. Næsti áfangi kemur til framkvæmda samkvæmt frv. 1. júlí 1993 og þá er gert ráð fyrir að afnotagjöld útvarps- og sjónvarpsstöðva verði skattskyld með 14% virðisaukaskatti. Frá sama tíma verði sala tímarita, dagblaða, landsmálablaða og héraðsfréttablaða, svo og sala bóka á íslenskri tungu felld undir 14% virðisaukaskatt. Með þessu eru útvarps- og sjónvarpsstöðvar jafnsettar gagnvart öðrum fjölmiðlum, svo sem dagblöðum. Þriðji áfangi kemur til framkvæmda 1. jan. 1994. Þá verður 14% virðisaukaskattur lagður á ferðaþjónustu, þ.e. hótelgistingu og fólksflutninga. Með þessari tímasetningu er ferðaþjónustu gefinn nokkur aðlögunartími. Jafnframt er einstökum fyrirtækjum í þessum greinum gefinn kostur á að koma fyrr inn í kerfið ef þau óska sérstaklega eftir því, t.d. í því skyni að fá endurgreiddan innskatt vegna fjárfestingar o.fl. Til þess að draga úr áhrifum þessarar skattlagningar á ferðaþjónustu hefur jafnframt verið ákveðið að lækka tryggingagjald af ferðaþjónustu eins og ég hef áður sagt úr 6% í 2,5% á sama tíma. Með þessu er dregið verulega úr áhrifum álagningar virðisaukaskattsins. Áfram verða ýmsar greinar undanþegnar skattlagningu, svo sem íþrótta- og menningarstarfsemi, heilbrigðisþjónusta, ýmis félagsleg þjónusta, skólar, fjármálaþjónusta, getraunastarfsemi og vátryggingastarfsemi. Þær tillögur sem hér eru lagðar fram eru að þrennu leyti frábrugðnar þeim hugmyndum sem kynntar voru með efnahagsaðgerðum ríkisstjórnarinnar. Í fyrsta lagi er gert er ráð fyrir skattlagningu afnotagjalda útvarps- og sjónvarpsstöðva sem komi til framkvæmda um mitt ár á sama tíma og hjá öðrum fjölmiðlum í stað áramótanna. Í öðru lagi hefur gildistaka skatts á ferðaþjónustu verið færð frá september 1993 til áramótanna 1993--1994. Í þriðja lagi er gert er ráð fyrir nokkru hærri fjárhæð til jöfnunar húshitunarkostnaðar en fyrr var reiknað með. Með þeim breytingum sem felast í þessu frv. er stigið veigamikið skref í átt til þess sem upphaflega var áformað með því að undanþágum verði fækkað verulega í virðisaukaskattskerfinu. Það hefði verið æskilegast að skattleggja allar vörur og þjónustu að mínu viti í einu og sama þrepinu og ná skatthlutfallinu niður í 20% en ekki var eins og ég hef áður sagt ástæða til þess að taka svo stórt skref. Reyndar er ég ekki að tala þar fyrir hönd ríkisstjórnarinnar þegar ég lýsi því sem persónulegri skoðun að það væri heppilegra skattkerfisins vegna að hafa eitt skatthlutfall. Næst mun ég víkja að tryggingagjaldinu. Í þessu frv. eru lagðar til þrenns konar breytingar á lögum nr. 113/1990, um tryggingagjald. Tryggingagjald er lagt á í tveimur gjaldflokkum, sérstökum og almennum. Tryggingagjald í sérstökum gjaldflokki er 2,5% af gjaldflokknum og í sérstökum gjaldflokki eru atvinnugreinar sem flokkast undir fiskveiðar, iðnað og landbúnað. Í almennum gjaldflokki er gjaldið 6%. Í almennum gjaldflokki eru allar aðrar gjaldskyldar atvinnugreinar, þar á meðal ferðaþjónusta. Hér er lagt til að tiltekin ferðaþjónusta verði felld undir sérstaka gjaldflokkinn. Með ferðaþjónustu í þessu sambandi er átt við hótel- og gistiþjónustu, þjónustu ferðaskrifstofa, veitingastarfsemi og fólksflutninga, þar með eru taldar bílaleigur. Hins vegar mun önnur starfsemi tengd ferðaþjónustu áfram falla í almenna gjaldflokkinn og þess skal getið að leigubílar falla utan kerfisins samkvæmt þessu frv. þannig að sama kerfið gildir áfram um þá. Þeir borga hvorki útskattinn né fá notið innskattsins. Í öðru lagi er lagt til að skattstofn tryggingagjalds verði breikkaður með því að gera greiðslur vinnuveitenda í lífeyrissjóð umfram 6% af launum tryggingagjaldsskyldar og í þriðja lagi að greiðslur ökutækjastyrkja séu einnig gjaldskyldar. Þetta hefur ekkert með skattlagningu einstaklinga að gera heldur er verið að breikka lítils háttar tryggingagjaldsstofninn sem er laun vegna þess að nokkur brögð eru að því, sérstaklega í hálaunahópunum, að atvinnurekandi tekur að sér að greiða meira en 6% í lífeyrissjóð og oft í þá frjálsu lífeyrissjóði sem í raun og veru eru bankabækur til elliáranna sem hægt er að taka að fullu út úr þá. Það þótti eðlilegt að slíkar greiðslur féllu undir tryggingagjaldstofninn þegar fyrirtækin standa skil á tryggingagjaldi til ríkissjóðs. Þá kem ég að ákaflega miklu uppáhaldi mínu sem er sérstakur skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Sérstakur skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði var lagður fyrst á 1979. Skatturinn hefur síðar verið lagður á árlega samkvæmt sérstökum lögum. Í endurskoðaðri tekjuáætlun fyrir 1992 er áætlað að innheimtar tekjur af skattinum verði 440 millj. kr. en í frv. til fjárlaga 435 millj. kr. á næsta ári. Í þessu frv. er lagt til að ákvæði laganna verði að mestu efnislega samhljóða en þó er sú breyting gerð að opinberir fjárfestingarlánasjóðir eru gerðir skattskyldir í samræmi við breytingar þær sem gerðar voru fyrr á árinu á lögum nr. 65/1982, um skattskyldu innlánsstofnana. Þess skal getið að í fyrra þegar þetta mál var rætt, þá lýsti ég því yfir að þessi skattur mundi hverfa þegar fjármagnstekjuskattur yrði tekinn upp. Á því er frestur þannig að þetta mál frestast, en þess ber að geta að þau fyrirtæki, sem greiða hæst aðstöðugjald, eru sömu fyrirtækin og borga verslunar- og skrifstofuhúsnæðisskatt þannig að sú lækkun sem verður til fyrirtækjanna af því er margfalt meiri en nemur þessum skatttekjum. Þessu næst vil ég víkja að húsnæðissparnaðarreikningunum. Í frv. er lagt til að þær breytingar verði gerðar að skattafslátturinn verði færður niður í þrepum og afnuminn á árinu 1997. Í þessu frv. er loks ákvæði um yfirskattanefnd þar sem slakað er nokkuð á kröfu þeirri sem gerð var í lögum, sem sett voru fyrr á þessu ári, um yfirskattanefnd og teygt á þeim fresti sem yfirskattanefnd var gefinn. Ég vísa til greinargerðarinnar um það en þess ber þó að geta að það hefur saxast mjög á bunkann hjá yfirskattanefnd en þar biðu mörg hundruð mál, má telja í þúsundum mála sem höfðu safnast upp og nú er gengið mjög á þann stafla sem betur fer. Ég kemst ekki hjá því að segja að gefnu tilefni að í frv. er ákvæði þess efnis að fjmrh. getur sett reglur um það að sambærileg verðlaun Norðurlandaráðsverðlaununum geti verið skattfrjáls enda séu þau verðlaun Norðurlandaverðlaun. Ég vil nefna sem dæmi um þetta þegar Thor Vilhjálmsson rithöfundur fékk verðlaun sænsku akademíunnar fyrir þau verk sem hann hefur unnið í gegnum tíðina. Engin lagaákvæði eru í íslenskum skattalögum sem gefa tilefni til þess að ráðherra geti veitt undanþágu heldur verður að flytja frv. í hvert skipti og ná þessu fram með lögum. Með þessari breytingu gefst tækifæri til þess að semja reglugerð sem næði til slíkra verðlauna og við það er auðvitað miðað að sama gildi um þessi verðlaun annars staðar á Norðurlöndum. Ég vil að lokum, virðulegi forseti, segja nokkur orð almennt um frv. og efnahagsaðgerðir ríkisstjórnarinnar. Eins og öllum er kunnnugt hafa þessar efnahagsaðgerðir verið talsvert gagnrýndar af Alþýðusambandi Íslands og nokkrum öðrum aðilum á undanförnum vikum. Mér þykir þess vegna ekki úr vegi að rifja upp í fáeinum orðum þær tillögur sem voru til umræðu á vegum aðila vinnumarkaðarins en þær hugmyndir má m.a. rekja til Alþýðusambandsins. Í þeim hugmyndum var lagt til að aðstöðugjald af fyrirtækjum yrði lagt af en skattbyrðin færðist yfir á einstaklinga. Þá var lagt til að hækka reiknaðar tekjur sjálfstæðra atvinnurekenda, einnig að leggja á hátekjuskatt, að efla þróunar- og rannsóknarstarf, lækka bindiskyldu banka, lækka dráttarvexti og að lokum að taka á vanda sjávarútvegs. Öll þessi atriði er að finna í efnahagsaðgerðum ríkisstjórnarinnar en til viðbótar var rætt um það á vegum aðila vinnumarkaðarins og þá sérstaklega að tilhlutun Alþýðusambandsins að færa tryggingagjald niður og lækka hafnagjöld. Jafnframt skyldi lagður 15% skattur á vexti og bifreiðagjöld hækkuð verulega eða um 50%. Þessum tillögum var ýtt út af borði ríkisstjórnarinnar, einkum og sér í lagi í ljósi þess að gripið var til gengisfellingar til þess að styrkja útflutningsgreinarnar. Þessu til viðbótar má benda á að í hugmyndum Alþýðusambandsins var lögð áhersla á aukið skatteftirlit. Komið er verulega til móts við þessi sjónarmið í frv. en jafnframt vil ég geta þess að starfandi er nefnd stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins sem vinnur að því að gera tillögur um það hvernig koma megi í veg fyrir skattsvik hér á landi. Við fyrstu sýn virðast skattar hækka verulega í efnahagstillögum ríkisstjórnarinnar. Þegar hins vegar er litið á heildarskattheimtu ríkissjóðs og tekið er tillit til endurgreiðslna til sveitarfélaganna vegna tekjumissis þeirra og nýrra útgjalda til viðhaldsverkefna verða áhrif aðgerðanna á niðurstöðutölur fjárlaganna mjög litlar. Þetta stafar m.a. af veltuáhrifum aðgerðanna. En samvæmt spá Þjóðhagsstofnunar mun minnkandi útflutningur draga verulega úr viðskiptahalla. Þannig mun einkaneysla draga úr tekjum ríkissjóðs á sama tíma og útgjöld ríkissjóðs munu aukast vegna hærra innflutningsverðlags. Enginn vafi er á því að efnahagsaðgerðir ríkisstjórnarinnar munu styrkja samkeppnisaðstöðu íslenskra fyrirtækja og hamla einnig gegn auknu atvinnuleysi. Ég kemst þó ekki hjá því að benda á að fram undan eru hættuboðar sem full ástæða er til að varast. Í fyrsta lagi vil ég láta koma fram að þrátt fyrir allan niðurskurðinn, allan hávaðann sem hefur orðið vegna sparnaðartilrauna ríkisstjórnarinnar er ljóst að samneyslan mun vaxa á næsta ári. Þessu valda aðallega aukin framlög til málefna fatlaðra, til dómstóla og vegna aukinna útgjalda í heilbrigðis- og tryggingakerfinu og þá virðist vöxtur vera talsverður í rekstri sveitarfélaganna. Í öðru lagi vil ég láta koma fram að mér sýnast nýjar aðstæður gera það að verkum að áætluð útgjöld í fjárlagafrv., eins og það var lagt fram í haust, munu verða heldur meiri en ráð var fyrir gert. Í þriðja lagi hlýtur það að vera öllum hugsandi mönnum áhyggjuefni hve miklar ríkisábyrgðir hafa hlaðist upp á undanförnum árum, einkum í sjóðakerfinu og ber að minnast á það að þessar ríkisábyrgðir hafa haft það í för með sér að ýmsar skuldbindingar, sem hafa hvílt á þessum sjóðum, hafa verið að færast yfir á ríkissjóð og mynda auðvitað smám saman stokk af skuldum sem skattgreiðendum er ætlað að greiða. Í yfirstandandi efnahagserfiðleikum er viðbúið að verulegar fjárskuldbindingar muni falla á ríkissjóð á næstu árum. Í fjórða lagi ber að benda á að samkvæmt reynslu nágrannaþjóðanna í erfiðu efnahagsárferði er hætta á að fjárveitingavaldið og stjórnvöld vanmeti áhrif erfiðleikanna á ríkissjóð. Slík dæmi eru nærtæk hjá frændum okkar Færeyingum og þeim fjarskyldari í Svíþjóð og Finnlandi. Þrátt fyrir allt sýnist mér augljóst að áfram verðum við að takast á við sívaxandi útgjöld ríkissjóðs og megum hvergi slaka á í þeim efnum. Ár eftir ár var hagvöxtur ör hér á landi. Þrátt fyrir það söfnuðust upp erlendar skuldir. Nú þegar landsframleiðsla dregst saman, ekki í eitt ár heldur tvö eftir stöðnunartímabil er auðvelt að missa ríkisfjármálin úr böndum. Samþykkt fjárlaga rétt fyrir jól ár hvert markar auðvitað tímamót í átökunum við ríkisfjármálin en við verðum að gera okkur ljóst að baráttan verður að standa allt árið. Ef við gefumst upp þýðir það einfaldlega að við erum að ýta vandamálunum á framtíðina án þess að hafa nokkra vissu fyrir því að börn okkar og barnabörn hafi betri tök eða meiri efni á að leysa vandann sem við skópum með umframeyðslunni. Þetta bið ég hv. þm. að hafa í huga við umræður um málið og eins við afgreiðslu í hv. nefnd. Að svo mæltu, hæstv. forseti, legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Virðulegi forseti. Þá höfum við fengið í hendurnar og mælt hefur verið fyrir á Alþingi fyrstu frv. sem tengjast svokölluðum efnahagsaðgerðum ríkisstjórnarinnar. Það er kannski í stíl við aðdraganda aðgerðanna og innihald þeirra að hæstv. fjmrh. var mjög hikandi, svo ég segi ekki niðurdreginn, þegar hann flutti framsöguræðu sína.

Þetta var matareitrunin.

Matareitrunin, segir hv. 17. þm. Reykv., ekki veit ég það. Staðreyndir málsins eru hins vegar þær að hæstv. ríkisstjórn hefur nú glutrað niður einstöku tækifæri til þess að viðhalda þeirri þjóðarsátt sem náðist með aðilum vinnumarkaðarins undir forustu síðustu ríkisstjórnar á árinu 1990. Það var alveg ljóst að frá miðju ári voru aðilar vinnumarkaðarins tilbúnir að fara í mikla vinnu til þess að hægt væri að styrkja þann grunn sem þar var lagður. Það er einnig ljóst að stjórnarandstaðan var tilbúin til þess að taka þátt í slíkri málefnalegri vinnu og gaf í raun ríkisstjórninni allan þann tíma og sýndi ríkisstjórninni alla þá þolinmæði sem hægt var að ætlast til, en hæstv. ríkisstjórn notaði ekki þetta tækifæri og því er komið sem komið er. Í ljósi þessa voru ummæli hæstv. forsrh. þegar tillögur ríkisstjórnarinnar voru kynntar fyrir rúmum hálfum mánuði, þess efnis að því hvernig nú væri komið og að ekki hefði náðst víðtæk þjóðarsátt væri um að kenna óábyrgri afstöðu stjórnarandstöðunnar, einhver mestu öfugmæli sem ég hef heyrt úr þessum ræðustól hér og er þó af ýmsu að taka. Ég held að ástæðnanna sé að leita annars staðar. Ég vitna í ummæli hæstv. forsrh. í atvinnumálaumræðu snemma á þessu hausti sem sá sem hér stendur efndi til. Þá, um mánaðamótin/ágúst september, voru skilaboð ríkisstjórnarinnar til þjóðarinnar þessi: Það er allt í lagi. Stjórnarstefnan er að skila árangri. Það þarf einungis að sýna þolinmæði og þá kemur þetta allt af sjálfu sér. Þetta var á sama tíma og atvinnuleysi hér á landi var að verða meira en við höfum ekki þekkt um áratuga skeið. Þetta var á sömu vikunum og Þjóðhagsstofnun gaf út afkomuspá fyrir sjávarútveginn sem benti til þess að hann yrði rekinn með 8% halla á næsta ári. Þetta var á sama tíma og störfum í iðnaði fækkaði um þúsund þriðja árið í röð undir forsæti núv. hæstv. iðnrh. Á þessum tíma var þetta boðskapur hæstv. forsrh. Þrátt fyrir að stjórnarandstaðan og reyndar einstaka stjórnarþingmenn, og það örlaði á því hjá einstaka ráðherra líka, voru búnir að ræða um það í heilt ár að grípa yrði til aðgerða til styrktar undirstöðuatvinnuvegunum. Þetta er hin raunverulega stjórnarstefna. Hún stendur alveg jafnt eftir hinar svokölluðu efnahagsaðgerðir sem hæstv. fjmrh. var að kynna. Sú stefna felst í því að knýja fram mestu eignatilfærslu sem um getur í sögu íslenska lýðveldisins með gjaldþrotaleiðinni, að færa til fjármuni og eignir í þjóðfélaginu í stærra mæli en áður hefur þekkst. Það gerist síðan eftir að hæstv. ríkisstjórn er fallin á tíma þá er búin til efnahagsmálapakki á einum næturfundinum, en það er eitt af einkennum stjórnarherra núv. hæstv. ríkisstjórnar að taka helst aldrei stórar ákvarðanir fyrr en dauðþreyttir undir morgun. Þessir stöðugu næturfundir hljóta að setja mark sitt á ákvarðanir ríkisstjórnarinnar ef mennirnir njóta ekki nokkurs svefns þá daga sem mest á ríður að þeir séu vel upplagðir og tilbúnir til að taka stefnumótandi ákvarðanir. Þegar þessi pakki var kynntur fyrir okkur í þingsölum þá bregst hæstv. forsrh. reiður við yfir því að stjórnarandstaðan beygi sig ekki og bugti og taki undir allt sem hæstv. ríkisstjórn kom fram með í þessu tímahraki. Sumt af því var unnið í svo miklu tímahraki, eins og alþjóð veit núna, að það varð að prenta upp á nýtt tilkynningu til þingmanna um efnahagsaðgerðirnar meðan hæstv. forsrh. var að kynna þær fyrir okkur þingmönnum. Það sýnir hvað flumbrugangurinn er mikill og gefur ástæðu til að draga ákveðnar ályktanir af því hvað innihaldið er mikið ígrundað, eins og hefur komið fram í ýmsu af því sem við erum að fá í hendurnar. Staðreynd málsins er einfaldlega sú að í þjóðarsáttarumræðunum í haust vantaði allt frumkvæði hæstv. ríkisstjórnar. Hún ætlaði aðilum vinnumarkaðarins að taka á sig mestalla ábyrgð á pakkanum. Meira að segja hæstv. fjmrh. lýsti því yfir í útvarpsviðtali að aðilar vinnumarkaðarins yrðu að koma fram með lista yfir hvað ætti að skera niður í fjárlögum. Svo langt gengu menn til þess að firra sig ábyrgð. Hæstv. forsrh. lýsti því margoft yfir að flest af því sem aðilar vinnumarkaðarins legðu til, sérstaklega það sem var til tekjujöfnunar, væri honum mjög á móti skapi en hann yrði e.t.v. að láta það yfir sig ganga. Það sér hver maður að slík vinnubrögð eru ekki trúverðug. Þingflokkur framsóknarmanna tók þá ákvörðun þegar farið var að ræða um nýja þjóðarsátt í alvöru að bíða átekta og sjá hvað kæmi út úr slíkum viðræðum og taka síðan til þeirra málefnalega afstöðu. Það hefði ekki staðið á þingflokki framsóknarmanna ef hæstv. núv. ríkisstjórn hefði borið gæfu til að koma á raunverulegum þjóðarsáttarviðræðum. En því miður fóru þær viðræður aldrei almennilega af stað. Stórir hagsmunaaðilar, eins og bændur og opinberir starfsmenn, voru ekki kallaðir til. Ég sé ástæðu til að geta um þátt bænda og þeirra vinnslustöðva í því að halda verðlaginu niðri síðustu tvö árin. Ef við skoðum hvernig framfærsluvísitalan er samsett síðustu tvö árin, þá sjáum við að tvennt hefur öðru fremur unnið að því að halda niðri verðlagi. Annars vegar er það sáralítil hækkun á innlendri matvöru og hins vegar lítil hækkun á húsnæðiskostnaði. Þetta gleymist í umræðunni núna. Svo menn njóti sannmælis þá nefni ég að hæstv. forsrh. sagði í viðtali ekki alls fyrir löngu að þetta bæri að meta. Þau skilaboð hafa hins vegar ekki borist til hins stjórnarflokksins, samanber síendurteknar yfirlýsingar formanns Alþfl. þess efnis að ekki sé tekið á þætti landbúnaðarins í þeim efnahagsaðgerðum sem nú ganga yfir. Opinberir starfsmenn voru heldur ekki kallaðir til þessara þjóðarsáttarumræðna. Við framsóknarmenn gerðum okkur ljóst eins og framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambandsins sagði að ef tækist að koma á þjóðarsátt yrði í þeim tillögum um ramman graut að ræða og það þyrfti samstöðu og sátt sem flestra aðila til að hægt væri að leiða nýja þjóðarsátt til lykta. En hér brást hæstv. núv. ríkisstjórn. Það var hennar hlutverk að leiða hópana saman og lina afleiðingar þeirra aðgerða sem voru óhjákvæmilegar gagnvart þeim sem síst höfðu bökin til þess að bera þær. Síðan líður að því að hæstv. ríkisstjórn kemur fram með tillögur. Hvaða hópum sá ríkisstjórnin þá sérstaka ástæðu til að hlífa? Það var hátekjufólk, stóreignamenn og fjármagnseigendur. Þetta voru aðilarnir sem ekki mátti hrófla við í þessum aðgerðum að mati hæstv. ríkisstjórnar. Hæstv. forsrh. lýsti því yfir á flokksráðsfundi Sjálfstfl. að sú málamyndanefna af hátekjuskatti sem nú væri lögð á væri fyrst og fremst sálfræðilegt atriði en skipti engu máli að öðru leyti. Það er vissulega rétt hjá hæstv. forsrh. Þar er eingöngu um að ræða málamyndaskatt sem skiptir í sjálfu sér engu máli. Hvar koma þyngstu byrðarnar af aðgerðum núv. hæstv. ríkisstjórnar niður? Þær eru fyrst og fremst lagðar á barnafólk sem er að koma sér upp húsnæði. Sömuleiðis á landsbyggðarfólk með upptöku á virðisaukaskatti á fólksflutninga innan lands og með því að skattleggja húshitun en kostnaður við hana er víða í þeim hæðum á landsbyggðinni að engu var á bætandi. Þar fundust breiðu bökin að viðbættri útgerðinni samkvæmt frægri yfirlýsingu hæstv. utanrrh. þegar hann sagðist hafa fundið breiða bakið þar sem var Kristján Ragnarsson í LÍÚ. Ef við lítum svo aðeins á stöðu atvinnulífsins eftir þessar aðgerðir þá fagna ég afnámi aðstöðugjaldsins. Það er afar jákvætt og ég hef þá trú að það sé í raun jákvæðara fyrir atvinnulífið í heild en þeir útreikningar sem okkur hafa verið sýndir benda til. Þetta er afar óréttlátur veltuskattur. Menn hafa bent á til að mynda í landbúnaði, innlendri matvælaframleiðslu, að þar geti þetta þýtt allt upp í 3--4% lækkun á síðasta sölustigi á einstökum greinum. Ég fagna þessu og mun styðja þá aðgerð. Aðrar skattbreytingar gagnvart atvinnulífinu orka mjög tvímælis. Þar vil ég fyrst nefna 33% skattinn sem hæstv. ríkisstjórn hefur séð að var algjör flumbrugangur að skella á. Eiginlega var stórmerkilegt og segir mikla sögu um hve lítil þekking er á atvinnulífinu og umgjörð atvinnulífsins í stjórnmálum í dag og innan núv. hæstv. ríkisstjórnar þegar hæstv. fjmrh. upplýsti áðan að þeir hefðu þurft virta endurskoðendur til þess að sýna fram á hvað þessi breyting þýddi í raun. Ætluðu mennirnir til að mynda að neyða Þorvald í Síld og fiski á efri árum til þess að breyta einkarekstri sínum í sameignarfélag, svo maður taki bara einfalt og lítið dæmi. Hverjum manni átti að vera þetta ljóst. Ríkisstjórninni hefði a.m.k. í eitt skipti ekki þurft að draga til baka fyrri ákvörðun ef þeir hefðu hugsað og ígrundað þetta eilítið fyrr. Það er einnig fróðlegt að skoða samanburðartöflu í frv., sem nú liggur fyrir, um skattlagningu fyrirtækja. Ef ég man rétt er skattprósentan til að mynda 50% í Þýskalandi. Hún er litlu lægri í Japan. Þó eru þetta þau ríki sem menn hafa horft til sem ríkja sem hafa verið í fararbroddi varðandi þróun og uppbyggingu atvinnulífsins á síðustu árum. Það læðist að manni sá grunur að með þessari breytingu sé verið að hygla fyrst og fremst vel búnum fyrirtækjum í ýmiss konar þjónustu- og útgáfustarfsemi á höfuðborgarsvæðinu. Hvaða greiða er verið að launa ætla ég hins vegar ekki að vera með neinar getsakir um. En það er alveg ljóst að þessi aðgerð er sem slík ekkert sem hefði átt að vera í forgangsröð varðandi aðgerðir sem koma atvinnulífinu til góða. Hver er staða atvinnulífsins í dag eftir þessar aðgerðir að öðru leyti? Þá stendur sjávarútvegurinn þannig að mati þeirra manna sem gerst þekkja að það stefnir í sama tap og spáð var í ágúst sl. Þær aðgerðir sem gripið hefur verið til síðan gera ekki meira en rétt að vinna upp það hvað skilyrði hafa versnað frá því í ágúst. Þá kem ég að kafla sem snýr að atvinnulífinu þar sem er þróunarsjóðurinn. Virðulegur forseti. Ég vil beina spurningu til hæstv. fjmrh. Þó það sé kannski ekki beint á hans sviði er hér um að ræða svo mikilvægt atriði varðandi endurskipulagningu í atvinnulífinu að ég spyr hæstv. fjmrh.: Hvað líður vinnu á útfærslu á þróunarsjóðnum og hvenær komum við til með að sjá framan í þau frv. sem honum tengjast? Þetta mál var unnið með þeim eindæmum að afgreiðsla þess varð þess valdandi, sem ég nefndi hér fyrr í ræðu minni, að ekki var hægt að útbýta prentaðri skýrslu um efnahagsráðstafanir ríkisstjórnarinnar fyrr en undir miðri ræðu forsrh. Það er ekki mikið þó að þessi vinnubrögð yrðu þess valdandi að þegar hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar fóru að túlka efni þessa kafla efnahagsráðstafanna ræddu þeir út og suður. Hæstv. sjútvrh. sagði eitt, hæstv. utanrrh. annað og þegar gengið var nokkuð fast að forsrh. staðfesti hann túlkun utanrrh. sem er sú að í gegnum þennan sjóð eigi að afskrifa um 20% af fyrirtækjum í sjávarútvegi á næstu tveimur árum jafnóðum og þau verða gjaldþrota. Nú hristir hæstv. fjmrh. höfuðið en þetta er engu að síður túlkun hæstv. utanrrh. og aðstoðarmanns hans. Það vill svo til að aðstoðarmaður utanrrh. er annar af formönnunum í tvíhöfðanefndinni svokallaðri.

Ég hristi ekki höfuðið út af því.

Hæstv. fjmrh. segist ekki hafa hrist höfuðið út af þessu heldur einhverju allt öðru. Ég skil ósköp vel að yfir öllum þeim aðgerðum sem hér liggja fyrir sé hann kominn með höfuðverk og þurfi að hrista höfuðið reglulega til þess að halda skýrri hugsun. Þróunarsjóðinn túlkaði hæstv. sjútvrh. á þann hátt að eingöngu ætti að leggja í hann 4 milljarða kr. Það væri eina fjármagnið sem ætti að fara í hann og ætti síðan að endurgreiðast með árlegri fjárhæð sem næmi þeirri upphæð sem sölur aflaheimilda áttu að vera á næsta ári, eða um 500 millj. kr. Það er að mínu mati afar mikilvægt að við fáum að sjá hvernig á að vinna út úr þessari hugmynd. Hugmyndin sem slík var ekkert slæm. Það sem hins vegar er slæmt er að hún er svo illa unnin að ráðherrum hæstv. ríkisstjórnar ber ekki einu sinni saman um túlkun á fyrsta degi. Ekkert er mikilvægara fyrir efnahagslíf okkar á næstunni en að fjárhagsleg endurskipulagning í undirstöðuatvinnuvegunum takist. Það er að mínu mati lykilatriði gagnvart vaxtastiginu í landinu því ekkert annað heldur vöxtunum meira uppi í dag en óvissan um framtíðina í sjávarútveginum. Meðan stærstu bankar landsins eru á fyrstu átta mánuðum ársins með hagnað upp á nokkra tugi milljóna eftir að hafa afskrifað milljarð til að mæta afskriftum er það alveg ljóst að vaxtamun er haldið uppi eins miklum og mögulegt er. Þess vegna er að mínu mati, og það nefndi ég í umræðunum í haust um atvinnumálin, ekkert mikilvægara fyrir efnahagsmálin í dag en að það takist að endurfjármagna sjávarútveginn og það verður að vera margþáttuð aðgerð. Eitthvað afskrifast, það vitum við, einhverju verður að skuldbreyta og einhverju verður að breyta í hlutafé og það verður að veita bönkum og fjármálastofnunum heimildir til þess. Ef við komum síðan að því hvernig þessar ráðstafanir ríkisstjórnarinnar snúa að atvinnulífinu þá er það alveg ljóst að þær koma ekki verr við nokkra grein en ferðamálin. Ferðamálin sem áttu að verða vaxtarbroddur og verða vonandi --- þrátt fyrir núv. hæstv. ríkisstjórn --- í atvinnulífi okkar á næstunni. Ég held að engum manni hafi dottið í hug að afnám tryggingagjalds og aðstöðugjalds á ferðaþjónustu ætti að verða til að rýma til fyrir aðra skatta á greinina. Þetta gerir að verkum að ferðaþjónustan, sem í raun er útflutningsgrein, nýtur ekki kostanna af gengisfellingunni. Þeir brennur upp í því að standa undir nýjum álögum í formi virðisaukaskatts. ---Nú geri ég hlé á ræðu minni meðan hæstv. fjmrh. stuggar við mönnum í hliðarsal. --- Þannig er búið að þessari grein eftir þessar aðgerðir. Ég held að hæstv. ríkisstjórn ætti að skoða hvað hliðstæð aðgerð þýddi til að mynda fyrir ferðamál fyrir Svíþjóð fyrir tæpum þrem árum, ef ég man rétt. Ferðaiðnaður þar hefur ekki borið sitt barr eftir að virðisaukaskattur var lagður á greinina. Virðulegi forseti. Ég hef farið almennum orðum um þær aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur gripið til og rakið lánleysi ríkisstjórnarinnar gagnvart því að viðhalda þjóðarsátt sem hún hafði öll tækifæri til. Allir aðilar þjóðfélagsins eru tilbúnir að taka þátt í þeirri vinnu og það þekkja allir sem koma að stjórnun efnahagsmála að yfirleitt er auðveldara að stjórna efnahagsmálum í slæmu árferði en í góðu. Þá eru allir aðilar miklu betur tilbúnir til að taka á hlutunum.

Má treysta þessu?

Já, ég held að það megi nánast treysta þessu en því miður er lánleysi núv. hæstv. ríkisstjórnar svo algjört að hún hefur ekki einu sinni áttað sig á eins einföldum staðreyndum og þessum eins og kom fram í frammíkalli hæstv. fjmrh. Ef við skoðum efnahagssöguna sjáum við að það er yfirleitt í góðæri og uppgangi í þjóðfélaginu sem við höfum misst hlutina úr böndunum. Þá hefur litlu máli skipt hverjir hafa setið við stjórnvölinn. Ég ætla að fara yfir frv. sem fyrir liggur og eyða nokkrum orðum á það. Í 1. gr. er breytt hlutfallstölum, sem hæstv. fjmrh. kom á fyrir nokkrum árum með miklu erfiði en að vísu í góðri samvinnu Alþingis, ef ég man rétt, varðandi frádrátt vegna aðgreiðslna. Það virðist vera mat hæstv. ríkisstjórnar að nú sé hlutabréfamarkaður hér orðinn svo stöndugur að ástæða sé til að breyta þessu aftur. Ég hef reyndar grun um að þarna ráði meira umhyggja hæstv. fjmrh. fyrir stöðu ríkissjóðs en það sjónarmið sama aðila sem óbreytts þingmanns sem réð því að hann lagði þá til að þetta hlutfall yrði hækkað. Ég tel reyndar að enn um sinn væri full ástæða til að halda þessu hlutfalli óbreyttu til að örva hlutabréfamarkaðinn. En það er afar mikilvægt fyrir atvinnulífið í landinu að með öllum ráðum sé stuðlað að því að fyrirtækin nái að fjármagna sig í meira mæli með áhættufé í gegnum virkan hlutabréfamarkað. Ef okkur tekst ekki að styrkja þá þróun áfram --- þar hefur verið nokkurt bakslag að undanförnu --- höfum við ekkert að gera í samkeppni við atvinnulíf nágrannalandanna. Að mínu mati er þessi breyting því ekki tímabær. Það sama á við um b-lið 1. gr. varðandi það að trimma niður á til þess að gera skömmum tíma afslátt til einstaklinga vegna kaupa á hlutabréfum. Síðan er verið að fella niður fjárfestingarsjóðinn sem ég ætla ekki að fara fleiri orðum um hér. Í 5. gr. er fjallað um breytingar á barnabótum og vaxtabótum. Þar eru komin breiðu bökin sem núv. hæstv. ríkisstjórn fann. Þessi atriði koma, eins og ég nefndi fyrr, sérstaklega þungt niður á barnafólki með miðlungstekjur og hærri, ég tala nú ekki um ef þetta sama barnafólk er einnig að koma sér upp húsnæði. Eins og alþjóð veit er hugmyndafræði hæstv. núv. ríkisstjórnar varðandi barneignir og aðstoð við barnafólk afskaplega sérstök og náði hámarki þegar hæstv. heilbrrh. lýsti því yfir í útvarpsviðtali að undangenginni könnun hefði hann komist að því að það væri yfirleitt fólk á besta aldri og við góða heilsu sem ætti börn. 

Líffræðingar þingflokksins hafa nú leiðrétt þennan misskilning.

Nú segir hv. þm. Össur Skarphéðinsson og þingflokksformaður að líffræðingar þingflokksins hafi leiðrétt þennan misskilning. En af því að hv. þingflokksformaður greip fram í þá verð ég eiginlega að biðja hann að koma sérstökum þökkum á framfæri til hæstv. heilbrrh. fyrir að hafa upplýst þjóðina um þessi stórmerku sannindi.

Skal gert.

Þessir hópar eiga sérstaklega að taka á sig byrðar á meðan þeir sem eru með sömu tekjur og eiga ekki börn eða eru ekki að koma sér upp húsnæði eru ekki skertir nokkurn skapaðan hlut. Síðan koma kaflar um skattrannsóknarstjóra, skatteftirlit og það sem því tengist. Mér hefur ekki unnist tími til að kynna mér þá þætti vandlega. En ég tek undir þau sjónarmið ráðherra að styrkja skatteftirlitið og mun leggja mig fram í nefndinni að vinna að þeim málum. Þá eru ákvæði til bráðabirgða. Þau víkja að frádrætti vegna fjárfestingar í atvinnurekstri, fjárfestingarsjóðunum og tekjuskatti lögaðila. Eins og ég nefndi í fyrri ræðu minni þá sá ríkisstjórnin að áform hennar um að lækka tekjuskatt lögaðila í einu þrepi niður í 33% náði ekki nokkurri átt og varð þess vegna að grípa til bráðabirgðaráðstafana til þess að vinna tíma til að hægt væri að koma einhverju viti í þessa breytingu. Það er út af fyrir sig góðra gjalda vert að ríkisstjórnin átti sig á mistökum sínum og reyni að leiðrétta þau. Síðan kemur afar sérstök fyrirsögn á IV. ákvæði til bráðabirgða, sem hljóðar svo: ,,Sérstakur tekjuskattur manna`` og staðfestir að að mati ríkisstjórnarinnar eru menn ekki menn með mönnum fyrr en þeir hafa a.m.k. 2,4 millj. í árstekjur eða hjón sem hafa 4,8 millj. kr. Þarna er komið að því sálfræðilega trikki sem hæstv. forsrh. lýsti á flokksráðfundi Sjálfstfl. Sannleikur málsins er sá, virðulegi forseti, að hér er um algjöra málamyndaaðgerð að ræða sem skilar sáralitlum tekjum og hefur verið sýnt fram á af þeim mönnum sem eru fróðir um bókhald fyrirtækja og tölvubúnað því tengdu að þetta muni kosta fyrirtækin í nýjum hugbúnaði og í vinnu í kringum þennan skatt upphæð sem nemi í það minnsta helmingi af reiknuðum tekjum í ríkissjóð á ári. Af því að ekki átti að hækka skatthlutfall þeirra sem eru með hærri tekjurnar um eitthvað sem skipti máli hefði verið margfalt einfaldari aðgerð að hækka skatthlutfallið um eitthvert prósentubrot og síðan skattleysismörkin á móti í staðinn fyrir að fara út í þessa leikfimi sem í raun er illskiljanlegt hvernig á að framkvæma. Þegar þetta var kynnt fyrir okkur í upphafi í efh.- og viðskn. vissi enginn hvernig ætti að framkvæma þessa skattheimtu. Staðreyndin er sú að svona skattheimtu er ekki hægt að framkvæma nema eftir á en þá hefði hún að sjálfsögðu ekki skilað ríkissjóði neinum tekjum á næsta ári sem var náttúrlega markmiðið. Þess vegna var hér farið út í fyrirframgreiðslukerfi sem flækir skattlagninguna enn meira. Hér er því fyrst og fremst um málamyndaaðgerð að ræða sem átti að friða þá sem töldu eðlilegt, og það er eðlilegt að mínu mati, að þeir tekjuhærri bæru þungann af þeim tilflutningi frá atvinnulífinu og yfir á einstaklinga sem vissulega þurfti að fara fram. Þetta er um það sem er í þessu skattafrumvarpi en hins vegar er hér ekkert um fjármagnstekjuskatt. Það er annar hópur sem hæstv. núv. ríkisstjórn sá ástæðu til þess að hlífa. Þeir sem hafa sitt framfæri af launavinnu eru skattlagðir allt niður í það að vera með 60.000 kr. á mánuði. Þeir sem hafa sitt framfæri, ég tala nú ekki um að eru að margfalda sínar eignir í gegnum tekjur af fjármagni, eru skattlausir. Þetta er ólíðandi fyrirkomulag sem núv. hæstv. ríkisstjórn virðist ætla að heykjast á að taka á á nokkurn hátt. Hæstv. núv. ríkisstjórn er iðin við að bera okkur saman við önnur lönd. Við þurfum að samræma skilyrði atvinnulífsins og það er rétt að mínu mati. Við þurfum að samræma skattlagningu og undir það tek ég líka. Af hverju er þá ekki þessi þáttur skattlagningarinnar samræmdur einnig? Það er skattur á fjármagnstekjur í öllum nálægum löndum. Það er einungis hér á Íslandi sem þetta viðgengst enn af þeim löndum sem okkur er tamast að bera okkur saman við. Varðandi skattinn þá gleymdi ég að nefna hækkun á skatthlutfallinu úr 32,8% upp í 34,3% sem tengist þeirri breytingu að fella niður virðisaukaskattinn og auðvitað hlýt ég að viðurkenna að því varð að mæta með annarri skattlagningu. Meðan verið er að skoða málið sé ég í sjálfu sér ekki að þetta sé verri millileikur en hver annar. Ég set hins vegar spurningarmerki varðandi framkvæmd þess að afnema aðstöðugjaldið, hvernig á því stendur að þá var ekki landsútsvar afnumið um leið sem í raun er það aðstöðugjald sem ákveðin fyrirtæki greiða. Þetta kemur m.a. við Áburðarverksmiðju ríkisins í Gufunesi sem væntanlega á fyrir höndum erfiða baráttu á næstunni fyrir tilveru sinni en hún á að bera sitt aðstöðugjald áfram, sömuleiðis olíufélögin. Það hafa kannski ekki allir mikla samúð með olíufélögunum en ég bendi þó á að olíufélögin eru einn stærsti viðskiptaaðili útgerðarinnar í landinu og afleidd áhrif þess að lækka aðstöðugjaldið kæmu ekki síst fram ef landsútsvarið yrði fellt af eins og aðstöðugjald af öðru. Komið er að kaflanum um fyrirframgreiðslu manna á sérstökum tekjuskatti en það tengist þeim sem eru menn með mönnum og hafa yfir 2,4 millj. í árslaun. Ég hleyp hér yfir nokkra kafla varðandi skattrannsóknir og breytingar á þeim. Síðan er hér breyting á lögum um húsnæðissparnaðarreikninga sem ég mun ekki hafa fleiri orð um. Og þá kemur V. kafli sem hlýtur eðli málsins samkvæmt að vera í sérstöku uppáhaldi hjá hæstv. fjmrh. Ég mun hlífa hæstv. ráðherra við því að þessu sinni að lesa fyrir hann upp úr fyrri ræðum hans og fleiri sjálfstæðismanna í umfjöllun um þetta mál. Ég mun geyma mér það til 2. umr. En það er vægast sagt afar fróðleg lesning og kannski er ekkert eitt atriði í stjórnmálasögu síðari ára sem er eins lýsandi um það hvernig menn geta skipt algjörlega um skoðun eftir því hvort þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu. Meira að segja gekk hæstv. núv. fjmrh. svo langt sem óbreyttur stjórnarandstöðuþingmaður að bera fram brtt. á brtt. ofan til þess að fá í það minnsta þetta skatthlutfall lækkað niður í 0,5%. Nú þegar hæstv. ráðherra hefur hins vegar aðstöðu til þess að hrinda þessari ætlun sinni í framkvæmd verður minna úr aðgerðum. Síðan kemur breyting á lögum um tryggingagjald og snýr það sérstaklega að ferðaþjónustunni og er ætlað að milda áhrif þess að setja þar á virðisaukaskatt, en ég var búinn að koma að því atriði fyrr í mínu máli. Þá komum við að breytingunum á lögum um virðisaukaskatt. Búinn er að vera mikill hringlandaháttur hjá hæstv. núv. ríkisstjórn á þessum haustdögum og ég er satt best að segja hættur að hafa tölu á þeim hringum sem þetta mál er búið að fara í meðförum hæstv. ríkisstjórnar og stjórnarflokkanna. En lausnin er fundin og felst í því m.a. að sett er nýtt skattþrep, 14% skattþrep sem í eru settir nokkrir þættir. Það hefur allt saman verið rakið og tíundað rækilega þannig að ég ætla ekki að telja það upp lið fyrir lið en ég ítreka þó það sem ég nefndi áður sem er húshitunin sem er einhver óréttlátasti skattstofn sem hægt er að hugsa sér. Það er að vísu gerð tilraun til að milda þá aðgerð og vil ég í sjálfu sér ekki draga úr því en reynsla okkar er sú að þegar búið er að koma skatti einu sinni á þá seilast fjármálaráðherrar á hverjum tíma til að reyna að afnema undanþágurnar og auka með því skatttekjur ríkissjóðs. Þetta sést kannski hvergi betur en einmitt með skattlagningu á innlendum matvörum. Það var mikið baráttumál, í það minnsta hluta Sjálfstfl., þegar virðisaukaskatturinn var tekinn upp að það yrðu tvö skattþrep og innlend matvæli yrðu í lægra þrepi. Það var illu heilli ekki gert. Hins vegar var ákveðið að þess í stað yrði hluti af innlendu matvælunum greiddur niður. Ég þóttist sjá það þá að það yrði nánast samstundis farið að ræða um þá niðurgreiðslu sem styrkveitingu til landbúnaðar. Það yrði afar erfitt að halda því inni. Sú er einnig raunin og til þess að sýna aðeins hvernig þetta hefur þróast þá get ég nefnt að í upphafi 1988 þegar skatturinn er settur á var hann 12%, þ.e. söluskattstigið sem þá var. Árið 1992, en hér er þetta reiknað út á svínakjöt, er skatturinn eftir endurgreiðsluna sem þá er, 14,75%. Á síðasta ári var síðan í fjárlagagerð höggvið í endurgreiðsluna þannig að raunskatturinn í dag er 19% og samkvæmt nýjum tillögum þá verður hann 20% á næsta ári. Þannig er reynslan af því þegar sett eru inn ákvæði til að milda skattlagningu sem þessa og mér segir svo hugur að það verði höggvið í þessar tölur á næstu árum, þ.e. þær aðgerðir sem eiga að milda áhrifin á húshitunina. Ég hafði áður nefnt áhrifin á ferðaþjónustuna. Þau er tvíþætt. Annars vegar það að skattleggja útflutningsgrein sérstaklega og í öðru lagi er þetta sérstakur skattur á þá sem þurfa að ferðast mikið innan lands. Það er afar stór þáttur í þessu og bendir margt til þess að þessi sérstaka skattlagning á ferðir innan lands eigi eftir að verða innanlandsflugi afar þungur biti að kyngja. Þetta getur verið dropinn sem fyllir mælinn varðandi það hvort hægt sé að halda áfram uppi áætlunarflugi á ýmsum leiðum innan lands. Virðulegi forseti. Ég hef farið yfir nokkra þætti þessa frv. Ég sé ekki ástæðu til þess að gera það mikið ítarlegar nú. Það er full ástæða til að við fáum þetta mál sem fyrst til nefndar og getum þar kallað til ýmsa aðila til að gefa umsögn um þennan skattapakka. Mér býður í grun að niðurstaða þeirra verði mun nær úttekt minni á efnahagsráðstöfun ríkisstjórnarinnar heldur en þeirri fegruðu mynd sem hæstv. fjmrh. lýsti í lokaorðum sínum. Að lokum eru það nokkrar spurningar varðandi það sem kom fram í ræðu hæstv. ráðherra áðan. Það var sérstaklega eitt sem ég hjó eftir. Hann sagði að það væri stefnt að auknum framkvæmdum í vegamálum. Ég hafði ég álitið að þetta væri ákvörðun núv. hæstv. ríkisstjórnar. Sömuleiðis hafði ég álitið að það væri ákvörðun núv. hæstv. ríkisstjórnar að leggja 500 millj. í endurbætur og viðhald á opinberum mannvirkjum. Þetta eru hvort tveggja þættir sem ég hef talið afar jákvæða. Þess vegna kemur það mér mjög á óvart þegar það flýgur fyrir við lokaafgreiðslu fjárlaga að við hvorugt þetta atriði verði staðið. Það heyrist frá fjárln. að þar sé ólokið vinnu varðandi útdeilingu á þessum 500 millj. Formaður hv. fjárln. sagði í viðtali í fjölmiðlum fyrir tveimur eða þremur dögum að það væri óvíst hvort hægt væri að standa við áformin um aukið fjármagn til vegagerðar. Nú heyrist því fleygt að af þessum 1.800 millj. eigi að taka til baka allt að 1 milljarði. Nú vil ég að hæstv. fjmrh. eyði þessari óvissu og staðfesti fyrri ákvörðun ríkisstjórnar sem er út af fyrir sig eðlileg og jákvæð í því ástandi sem er núna að menn vinni fram fyrir sig í þessum verkefnaþáttum þegar lítil spenna er á vinnumarkaðinum og í raun vantar verkefni fyrir þá hópa sem þetta kæmu til með vinna. Í öðru lagi vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvað hann hafi fyrir sér í því að lífeyrissjóðirnir ætli að kaupa hlutabréf fyrir allt að 5% af ráðstöfunarfé sínu á næstu árum. Samkvæmt viðtölum okkar í efh.- og viðskn. við aðila vinnumarkaðarins þá var þarna einungis um að ræða óljós vilyrði stjórnarmanna í Landssamtökum lífeyrissjóða en allt er þetta háð ákvörðunum einstakra lífeyrissjóða. Síðan var eitt sem hæstv. ráðherra nefndi sem ég tel ástæðu til að nefna, þ.e. þegar ráðherra segir að þeir verði ekki fyrir neinum búsifjum af völdum þessa frv. sem eru undir skattleysismörkum. Þetta er rétt svo langt sem það nær en hins vegar er það alveg ljóst að þeir sem eru undir skattleysismörkum verða fyrir búsifjum af völdum efnahagsaðgerðanna. Þeir verða fyrir barðinu á verðhækkunum vegna gengisfellingar. Ef í raun hefði átt að hlífa þeim hópi sem er undir skattleysismörkum hefði orðið að hækka þau mörk, ef það hefði átt að hlífa þeim sem eru á þessu bili og mæta því síðan að öðru leyti með skatttengdum ráðstöfunum. Virðulegi forseti. Það væri út af fyrir sig hægt að hafa miklu lengra mál um svokallaðar efnahagsráðstafanir núv. hæstv. ríkisstjórnar. Ég sé hins vegar ekki ástæðu til þess en vil að lokum nefna að það er náttúrlega afar bagalegt að vera að fá þennan efnahagspakka í hendurnar núna svona rétt rúmri viku áður en áætlað jólafrí þingmanna á að hefjast. Það gefst ekki mikið tóm til að skoða það sem þarf að skoða í nefnd til þess að hægt sé að leiðrétta eitthvað af því sem þar kemur fram og með allri sanngirni held ég að það verði að reikna með því að ýmislegt í þessu frv. sé þess efnis að það væri full ástæða til þess að skoða málið rækilega í nefnd til að ekki takist verr til en nauðsynlegt er.

Hæstv. forseti. Þó að þetta mál sem hér er á dagskrá sé að sjálfsögðu veigamesta frv. sem tengist efnahagsaðgerðum og efnahagsstefnu hæstv. ríkisstjórnar og mætti fjalla um það í almennu samhengi þá ætla ég aðallega að halda mig við bein áhrif af hinum einstöku breytingum á skattalögum sem hér eru á ferðinni, enda er þar af nógu að taka. Í öðru lagi er það að þessar efnahagsráðstafanir hafa þegar verið ræddar í almennu samhengi og sjónarmið mín í þeim efnum hafa þegar komið fram, þar á meðal það að þessar ráðstafanir muni duga mönnum skammt, því miður, og gengisfellingaraðgerð hæstv. ríkisstjórnar með þessum viðhengjum muni ekki reynast varanleg aðgerð til lausnar aðsteðjandi vanda. Það er engu að síður svo, hæstv. forseti, að ég tel það ekki alveg vansalaust að hér skuli ekki vera fleiri hæstv. ráðherrar til að fylgjast með þessari umræðu. Ég hefði talið ærna ástæðu til að viðstaddir væru t.d. hæstv. forsrh. sem hann á að heita yfir efnahagsmálum ríkisstjórnar eða þannig hefur það a.m.k. verið í stjórnarráðinu fram að þessari ríkisstjórn, sem og hæstv. félmrh. og heilbrrh. sem tengjast þessum málum með ýmsum hætti þó þau séu á forræði hæstv. fjmrh. sem hér mælir fyrir frv. Ég vil því spyrja hæstv. forseta hvort það hafi verið athugað hvar þessir hæstv. ráðherrar haldi sig þegar þetta aðalfrumvarp efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar er til umræðu. Sömuleiðis teldi ég þarft fyrir hv. formann efh.- og viðskn. að heiðra okkur með nærveru sinni hér. Hann er að vísu upptekinn maður og gegnir víða skyldum, eins og kunnugt er, en ég tel það ekki til að greiða fyrir framgangi máls af þessu tagi að formaður viðkomandi nefndar, sem á fyrir höndum mikið starf við þetta, skuli ekki láta sjá sig við umræðuna og hlýða á þau sjónarmið ræðumanna sem hér koma fram og taka niður hjá sér athugasemdir eða spurningar sem vakna við yfirferð á málinu. Ef hv. formaður efh.- og viðskn., sem er hinn mætasti maður og dugnaðarforkur, hefur áhuga á því að spara sér tíma ætti endilega að gera honum viðvart um að þessi umræða sé hér á dagskrá og fari nú fram.

Forseti vill upplýsa að hæstv. forsrh. mun vera veikur. Forseti mun gera hv. formanni efh.- og viðskn. viðvart.

Það er spurning hvort hæstv. heilbrrh. er ekki sæmilega heilsuhraustur eins og þær konur sem eru að ala börn. Hann hefur gert það ódauðlegt að þær séu yfirleitt á besta aldri og heilsuhraustar. Ég hefði talið, hæstv. forseti, að það væri eðlilegt að byrja á ákveðnum umræðum um fáein grundvallaratriði varðandi skattastefnu í landinu þegar frv. birtist hér og það að gefnu tilefni, ekki bara nú á þessu þingi heldur líka frá síðasta þingi. Það sem ég vil ræða við hæstv. ríkisstjórn er í fyrsta lagi: Er það orðin alveg fastmótuð stefna hjá hæstv. ríkisstjórn að reka sértæka skattastefnu, að byggja fjáröflun sína á sértækri skattlagningu einstakra hópa í landinu en ekki almennum skattareglum? Það er auðvitað þannig að aðgerðir hæstv. ríkisstjórnar í þessum efnum eru með þeim endemum, ef svo má að orði komast, að þær eru sértækar í öfuga átt. Almennt er það þannig að ef fólki finnst yfir höfuð ástæða til að hafa sértæk ákvæði í skattalöggjöf og víkja frá hinum almennu, þ.e. að hverfa að einhverju leyti frá því að almennar prósentur gildi fyrir alla, er yfirleitt rökstuðingurinn fyrir þeim sértæku ráðstöfunum að það sé nauðsynlegt af tekjujöfnunarástæðum eða vegna þess að aðstæður fólks séu svo mismunandi að það þurfi að vega það upp með einhverjum hætti svo sem með persónufrádrætti og ýmsum slíkum ráðstöfunum gagnvart tekjulægri hópum en hátekjuþrepi gagnvart þeim tekjuhærri. En hvað er hæstv. ríkisstjórn að gera hér? Hún er að fara enn lengra út á braut sértækrar fjáröflunar fyrir ríkissjóð með viðbótarskattlagningu, álögum á barnafjölskyldur, á þá sem hafa verið að koma yfir sig húsnæði, á þá sem eru svo óheppnir að eiga börn utan hjónabands og þurfa að greiða með þeim o.s.frv. Ég held að það þurfi að fást einhver botn í það hvort það er meðvituð útfærð stefna hjá hæstv. ríkisstjórn að velja sér sérstaka markhópa af þessu tagi og skattpína þá eða er þetta bara einhver aulagangur og handabakavinnubrögð í hugsunarleysi? Ég held að það allra alvarlegasta við þessar ráðstafanir sé að þarna er ítrekað verið að þjarma svo mjög að sömu aðilunum, e.t.v. án þess að menn hafi gert sér grein fyrir heildaráhrifunum að það geti stefnt í mikið óefni. Ég hef, hæstv. forseti, aðeins reynt að átta mig á því hvernig þetta gæti komið út fyrir dæmigerða þolendur í þessu sambandi. Ég hef t.d. tekið barnafjölskyldu, hjón með meðaltekjur eða ríflega meðaltekjur sem þrjú börn og þar af eitt undir 7 ára aldri. Þau hafa nýlega ráðist í öflun íbúðarhúsnæðis og eru með allmikinn vaxtakostnað, kannski 300 þús. kr. Ég mun fara betur yfir þetta dæmi á eftir en til að gera langt mál stutt í byrjun er mín útkoma sú að þegar svona hópur er tekinn og þessar skattahækkanir og skertu bætur allar lagðar saman gagnvart honum sem og reynt að meta áhrif verðlagshækkana og kaupmáttarskerðingar á næsta ári, þ.e. minni ráðstöfunartekjur heimilanna sem stafa af öðrum ástæðum en skattabreytingum eru lagðar við, þá sé líklega á ferðinni 200--250 þús. kr. skerðing á slíkri dæmigerðri fimm manna fjölskyldu. Það þýðir 7--10% kjaraskerðingu á næsta ári sem af þessum ástæðum stafar. Ég mun síðar, þegar ég hef rennt yfir hinar einstöku skattabreytingar, gera grein fyrir þessu dæmi. Mér væri mikil ánægja að því ef hæstv. fjmrh. gæti sannað það fyrir mér að þetta væri ofmat en því miður óttast ég hið gagnstæða. Ég er með reiknivél í vasanum og við getum farið í þessa æfingu hér, ég og hæstv. fjmrh., ef á þarf að halda og forseti leyfir svona skoðanaskipti. Ég vil jafnframt upplýsa það að ég mun ekki taka þátt í afgreiðslu þessa máls út úr efh.- og viðskn. fyrr en nokkuð tæmandi upplýsingar hafa komið fram um það hvernig þessar breytingar koma við hina einstöku tekjuhópa, barnafjölskyldurnar, þá sem hafa byggt eða keypt húsnæði o.s.frv. á síðustu árum. Það er gersamlega óþolandi að mál séu lögð fyrir Alþingi eins og hér er gert í frv. sem er handónýtt hvað fylgiskjöl snertir. Ef þetta eiga að kallast boðleg vinnubrögð við undirbúning skattlagningar í landinu, þá er illa komið fyrir mönnum. Það verð ég að segja. Ég þykist a.m.k. muna það að þegar menn voru að vinna hlutina við skapfelldari aðstæður en á endalausum næturfundum þegar klukkuna vantar eina mínútu í tólf voru menn stundum að fá hér þingskjöl þar sem nokkuð vandaðir útreikningar lágu til grundvallar þeim breytingum í skattprósentum, breyttum persónufrádrætti, vaxtabótum eða öðru slíku sem í hlut átti. Hvað er hér á ferðinni? Það er ein ræfilsleg tafla sem á að duga okkur sem fylgiskjal um það sem þarna er á ferðinni. Í mörgum tilvikum er ekki einu sinni reynt að slá máli á það hver áhrifin verða af breyttri skattlagningu gagnvart viðkomandi þolendum. Það er ekki reynt að slá á það t.d. hvað ríkissjóður hagnast eða tapar á mörgum af þessum breytingum, a.m.k. er það þá falið í einhverjum samtölum sem ekki er auðvelt að átta sig á. Þetta er að mínu mati, hæstv. forseti, langverst við þetta mál eins og það ber hér að. Nú veit auðvitað öll þjóðin að ríkisstjórnin var að klúðra þessu saman með ægilegum harmkvælum, sannkölluðum tangarfæðingum og á síðustu stundu. Mennirnir voru hálfruglaðir af svefnleysi við að berja þetta saman eftir miklar andvökur þannig að það er út af fyrir sig ekki von á góðu. Embættismannalið hefur sjálfsagt haft lítinn tíma og litlar forsendur til þess að meta þetta með einhverjum skynsamlegum hætti. Það verður þá að kosta það sem það kostar. Ég tel að Alþingi Íslendinga geti ekki staðið svona að afgreiðslu mála og það sé óhjákvæmilegt að efh.- og viðskn. fái allmarga daga til þess að vinna alla undirbúningsvinnu og útreikninga sem ekki hefur verið gert af hálfu frumvarpsflytjanda, þ.e. hæstv. ríkisstjórnar. Ég ætla þá að renna yfir einstakar tillögur í frv. og staldra fyrst við breytta álagningu tekjuskatts sem hér er að finna fremst í bandorminum. Það er auðvitað ljóst að þar er á ferðinni annars vegar almenn hækkun tekjuskatts um 1,5%. Það þýðir að að meðtöldu útsvari sveitarfélaganna hækkar staðgreiðsla skatta úr 39,85% í 41,35%. Þetta er gert án þess að persónufrádrætti sé breytt. Þegar tekjuskattsálagning var afgreidd á síðasta þingi var það mjög harðlega gagnrýnt, m.a. af aðilum vinnumarkaðarins eða verkalýðshreyfingunni, að persónufrádrátturinn var þá ekki færður upp til verðlags. Ég sé ekki annað en nú eigi að endurtaka þann leik. Fyrsta spurningin sem vaknar í mínum huga varðandi tekjuskattinn er, hæstv. fjmrh., hversu mikið er á þessum tveimur árum búið að rýra hann að raungildi? Hversu mikið er búið að þyngja skattinn á tekjulægstu hópunum með því að persónufrádrátturinn hefur ekki verið færður upp til verðlags eins og eðlilegt væri? Síðan er þessi 5% tímabundni hátekjuskattur, sem svo er kallaður þarna af því að hæstv. forsrh. er á móti því að brjóta stefnu Sjálfstfl. lengur en tvö ár í senn. Hann gaf þá frægu yfirlýsingu í sjónvarpi að það væri í lagi að hverfa frá stefnu flokksins tímabundið. Svo kom skýringin: tímabundið er tvö ár. Það rúmast innan stefnuskrár Sjálfstfl. að hana megi brjóta, þó ekki lengur en tvö ár í senn. Þetta er mjög handhægt ákvæði og ég ráðlegg Alþfl. að taka þetta upp líka. Það mundi vera þægilegt fyrir þann flokk sem er að éta flest ofan í sig þessa dagana að hafa svona. Þetta mundi heita Ákvæði til bráðabirgða I í stefnuskrám Sjálfstfl. og Alþfl. ,,Stefnu þessa má þó brjóta tvö ár í senn.`` Þetta er skínandi gott og út á það kemur þessi óvera, þessi ræfill sem hátekjuskattur er kallaður upp á 5% og gefur auðvitað sáralítið eins og hann er útfærður þarna.

Hvernig hefðir þú viljað hafa það?

Ég hefði viljað hafa þetta þrep hærra. Ég hefði viljað hækka persónufrádrátt að hluta til á móti því og ég hefði viljað breyta skattstiganum þannig að þyngdin færðist yfir á efri hluta teknanna í meira mæli en nú er gert. Það er mín tilfinning fyrir því hvernig eigi að jafna lífskjörin, hv. þm. og formaður þingflokks Alþfl. Það er að láta þá borga meira sem hafa meiri tekjur. Það er sá sósíalismus sem ég lærði snemma inn á en hefur eitthvað skolast til í Jafnaðarmannaflokki Íslands upp á síðkastið eins og kunnugt er. Ég sé svo sem ekki ástæðu til að staldra öllu lengur við þessa álagningu tekjuskatts á einstaklinga. Það er alveg ljóst að eins og að þessu er staðið, þá nær kjaraskerðingin alveg niður úr. Þannig kemur það t.d. fram í töflu á bls. 17 í greinargerð með frv. að jafnvel einstæðir foreldrar með 60 þús. kr. mánaðartekjur fá tæplega 1% kjaraskerðingu út úr þessum aðgerðum. Það er fyrst og fremst vegna þessarar flötu hækkunar tekjuskatts án þess að persónufrádráttur sé hækkaður á móti. Ég óttast að inn í þetta vanti viðbótarskerðingu á þennan hóp vegna þess að persónufrádrátturinn sjálfur hafi ekki verið færður upp til verðlags. Það kæmi mér ekki á óvart þó að þessi kjaraskerðing væri í reynd yfir þessi tvö ár, 1992--1993, orðin ein 2,5--3%. Menn kunna að segja að 798 kr. séu ekki mikil upphæð fyrir einstætt foreldri með eitt barn en það er þó tæpt 1% af tekjum þessara aðila. Það er alveg ljóst að í töflunum, sem sýna einnig meðaltekjur sem eru taldar vera 90 þús. fyrir einstæða foreldra og 235 þús. fyrir hjón, er skerðingin orðin umtalsverð eða 1,3% í tilviki einstæðu foreldranna og 2,2% í tilviki hjónanna. Ég kem þá næst að barnabótunum, hæstv. forseti. Þar er auðvitað höggvið óþyrmilega í sama knérunn og gert var á síðasta ári. Þau merku tíðindi gerðust í umræðum hér, og ég tel rétt að þingmenn skrifi það hjá sér og jafnvel fréttamenn, að fjmrh. gaf það í skyn áðan í framsöguræðu sinni að það væri sennilega nóg komið í bili a.m.k. gagnvart barnafólkinu í landinu. Hvernig er þessi sértæka skattalagning ríkisstjórnarinnar á barnafólkinu orðin? Hún er orðin þannig að á tveimur árum hafa barnabæturnar verið lækkaðar samtals um á milli 1.250--1.300 millj., þ.e. ótekjutengdi hlutinn var í fyrra lækkaður um meira en hálfan milljarð og er núna lækkaður um líklega 720 millj. Síðan er að vísu þriðjungur af þeirri upphæð færður yfir í barnabótaaukann. Það breytir ekki hinu að hinn ótekjutengdi hluti hefur þarna lækkað á tveimur árum eða á að lækka um 1.250--1.300 millj. kr. Það munar um minna. Þetta er vegna þess að ótekjutengdi hlutinn er á þessu ári 2,4 milljarðar kr. en hefði átt að vera 2,9 milljarðar ef hann hefði ekki verið skertur í fyrra. Þar með er í raun og veru búið að taka í burtu tæp 45% af ótekjutengdu barnabótunum á tveimur árum,  Hvað þýðir þetta í reynd? Þetta þýðir að þessi hópur, markhópur ríkisstjórnarinnar, barnafólkið sem á annað borð kemst svo hátt í tekjum að tekjutengdi hlutinn fari að skerðast, ber þessa skattbyrði. Það er búið að taka á sig 1.250--1.300 millj. kr. eða á að gera á þessum tveimur árum samtals. Þetta er myndarlegur skattur sem þarna er búið að leggja á valinn hóp í þjóðfélaginu og er auðvitað með ólíkindum. Það kemur sömuleiðis fram í töflunum hvernig þetta getur komið út fyrir einstaka hópa. Það er auðvitað ljóst að þetta er afspyrnu ósanngjörn aðferð vegna þess að hún bitnar þeim mun þyngra á fjölskyldunum sem fleiri eru börnin og það dregur sífellt í sundur með þessum hópum. Eru einhver vísindi sem liggja til grundvallar því að afkoma barnafjölskyldna hafi verið hlutfallslega of góð miðað við aðrar stéttir í landinu? Hvaða útreikningar eru til grundvallar því að þyngja skattbyrðina á barnafólki á sama tíma og ekki er hróflað við hinum sem ekki eru með börn á framfæri? Auðvitað má velta því fyrir sér hvernig svona fjölskylda getur farið út úr hlutunum ef við hugsum okkur að fjölskyldufaðirinn eða annar aðilinn eigi þar fyrir utan 1--2 börn frá fyrra hjónabandi sem hann þarf að borga meðlög með. Þá fær hann enn einu sinni á kjaftinn í gegnum breytingar hæstv. heilbrrh. um að stórhækka meðlög. Ég er ansi hræddur um að svona dæmi muni fyrirfinnast í raunveruleikanum og vera ærið ljót ef þau væru dregin fram í dagsljósið. Kannski kemur það í Þjóðarsálinni að einhverjir grátandi einstaklingar á næstu mánuðum opni inn á sig og lýsi sínum dæmum. Er það aðferðin sem menn vilja fá til þess að draga svona hluti fram í dagsljósið? Ég segi nei. Ég vil heldur sjá vandaða sundurliðaða útreikninga, keyrslur á völdum dæmum til að skoða hvernig þetta kemur út. Í þriðja lagi, hæstv. forseti, ætla ég að ræða barnabæturnar --- og býð ég nú velkominn formann hv. efh.- og viðskn. sem var hér að góðu getið og er mættur til leiks. Auðvitað fagna allir komu hans, jafnt lærðir sem leikir. Þá um vaxtabæturnar, hæstv. forseti. Þar er mikill skaði að hæstv. félmrh. skuli vera fjarri góðu gamni, eins og brunamálastjóri sagði sinni þegar hann var ekki viðstaddur eldsvoða. Hvar er hæstv. félmrh. nú sem sór og sárt við lagði á sínum tíma, ekki bara þegar verið var að hækka vexti á húsnæðislánum á undanförnum missirum heldur þegar sjálft húsbréfakerfið var tekið upp og hefur svarið gegnum allan sinn feril sem félmrh., að það komi ekki til greina að hrófla við vaxtabótunum vegna þess að um það sé samkomulag að færa til stuðning ríkisvaldsins úr niðurgreiðslu vaxta í lánakerfinu yfir í vaxtabætur sem hægt væri að tekju- og eignatengja? Út af fyrir sig var það rétt hjá hæstv. félmrh. þá og væri rétt enn í dag, ef standa ætti við það, að það var að mörgu leyti skynsamlegri aðferð að koma þessum stuðningi til húsbyggjenda á framfæri í gegnum tekjuskattskerfið, vegna þess að þá er hægt að taka tillit til tekna, en ekki í gegnum blinda niðurgreiðslu á vöxtum á öllum íbúðarhúsalánum í landinu sem allir fengju jafnt án tillits til tekna. Síðan hafa menn gengið þessa götu og hækkað vexti í tvígang ef ég man rétt, á almennum lánum með rökstuðningi og vísan til þess að það væri ekki svo alvarleg aðgerð vegna þess að vaxtabæturnar kæmu á móti gagnvart þeim sem lægri hefðu launin og verr væru settir. Þetta er náttúrlega slík útkoma fyrir hæstv. félmrh. að hafi hún hótað því einhvern tímann í baksölum á undanförnum árum að segja af sér mundi ég spyrja hana, og það væri í fyrsta skipti sem ég mundi spyrja hæstv. félmrh. væri hann viðstaddur: Hefur hæstv. húsnæðismálaráðherra ekki dottið í hug núna að fara að skoða sín mál þegar þessi mikli svardagi á að vanefnast?

Við megum ekki missa hana.

Það er svo annað mál, hv. formaður þingflokks Alþfl., hvort krataflokkurinn megi við að missa hæstv. félmrh. út úr ríkisstjórninni. Ég verð að segja eins og er að þetta er mjög ömurleg útkoma vegna þess að hún er svo bersýnilega ósanngjörn og ranglát gagnvart því fólki, ef einhverjir fyrirfinnast þá hér í landinu sem leggja trúnað á yfirlýsingar stjórnvalda. Þetta eru svik við það fólk sem hefur á grundvelli gildandi lagaákvæða bundið sér byrðar, treyst því að það yrði ekki komið í bakið á því að það þarf að fara aftur til misgengisaðgerðarinnar 1993--1984 til að finna sambærilega svívirðu gagnvart þessum hópum. Þetta eru alger svik. Þegar það er skoðað að síðan hefur flest það brugðist sem lofað var að yrði í lagi með húsbréfin sem auðvitað fara að spila stærri og stærri rullu í þessu sambandi vegna þess að þau verða á komandi árum uppistaðan í útgjöldum einstaklinganna. Þegar afföllin þar eru tekin með í dæmið er útkoman þannig á þessum málum að næsta stórfár í greiðsluerfiðleikum í landinu eru bersýnilega í uppsiglingu í þessu kerfi. Við skulum hugleiða það hvernig þeir einstaklingar standa að vígi sem hafa gengið í gegnum greiðslumat. Þeir hafa lagt sín mál í dóm, ef svo má að orði komast, fengið það mat að þeir væru borgunarmenn fyrir tilteknum skuldum, fengið tiltekin lán út á það og svo kemur allt í einu á daginn að ekki bara lífskjörin í landinu versna og þeirra ráðstöfunartekjur minnka mikið bæði vegna ytri áfalla, sem ekki verður við gert, en líka vegna stjórnvaldsaðgerða. Það er ekki nóg að þeirra greiðslugrundvöllur raskist og hrynji af þeim sökum heldur ætla stjórnvöld til viðbótar að koma í bakið á þeim með rýtingsstungum af þessu tagi. Þetta er ömurlegt. Ég hélt að þær umræður sem urðu í kjölfar misgengishópsins og misgengissvívirðunnar á sínum tíma hefðu kennt mönnum eitthvað. Ég hef að minnsta kosti í einkasamtölum við menn, sem áttu aðild að þeim hlutum og ég nafngreini ekki af skiljanlegum ástæðum, heyrt þá játa að það sé eitt af því sem þeir sjái mest eftir á sínum stjórnmálaferli, þ.e. hvernig staðið var að aðgerðunum þá. En því miður virðist mér að sömu aðilar að einhverju leyti ætli nú að axla ábyrgðina af annarri eins útkomu. Þetta er hroðaleg niðurstaða, hæstv. forseti. Ég tel, þó að þetta sé kannski ekki stærsti liðurinn í tölum talið og eigi ekki að koma til framkvæmda fyrr en á árinu 1994, að þá breyti það engu um eðli aðgerðarinnar. Þótt þarna séu aðeins 400 millj. og þolendurnir finni ekki fyrir því fyrr en á árinu 1994 er þetta ömurleg útkoma. Við skulum líka hugleiða stöðu aðila sem eru að byggja sér hús í dag. Nýlegt dæmi hef ég undir höndum sem einstaklingur hefur lagt fyrir mig í formi skjala. Það er um mann sem er að byggja sér hús norður í landi og fór í gegnum þetta fína greiðslumat sem á að vera pottþétt trygging fyrir því að hann geti staðið undir sínum greiðslum. Út á hvað gengur það? Hans tekjur eru teknar og athugað hvað hann sé borgunarmaður fyrir miklu og hvað hann geti fengið mikið af húsbréfum til að byggja sitt hús. Útkoman var 4,5 millj. kr. Þessi maður er þannig í sveit settur að hann þarf að gera sér peninga úr þessum pappírum, hann getur ekki legið með þá eða með öðrum hætti fjármagnað sitt hús. Hann þarf að fara með þessi húsbréf út á markaðinn og selja þau og reyna að fá einhverja seðla í staðinn til að borga smiðum og iðnaðarmönnum og kaupa sement o.s.frv. Þegar hann kemur heim úr kaupstað með peningana sem hann fær fyrir húsbréfin, hvað er þá eftir? 3,5 millj. kr. Ein millj. kr. er farin í afföll, lántökukostnað, stimpilgjöld og allt það gúmmúlaði sem ríkið er að hirða. Hvernig er þá dæmi þessa manns? Hann verður frá byrjun skráður fyrir 4,5 millj. Hann skuldar það og borgar og einnig vaxtakostnað af því. En hann fékk aldrei nema 3,5 millj. í hendur. Eina milljón vantar. Hvar er hæstv. félmrh. sem fullyrti að það væri ódýrara að fjármagna húsbyggingar með húsbréfum en gamla fyrirkomulagið af því að menn fengju meiri fyrirgreiðslu í húsbréfakerfinu og þyrftu minna af óhagstæðum skammtímalánum? Getur það ekki hugsast að milljónina, sem þessi bóndi missir í afföll og vaxta- og lántökukostnað, verði að fjármagna með heldur ókræsilegum hætti? Hvernig gengur það upp að staða þessa manns sé betri þegar búið er að gera hvort tveggja í senn, að stytta lánstímann og hækka vextina? Svo er smiðshöggið rekið í þessa líkkistu með því að ráðast aftan að mönnum og skerða vaxtabæturnar. Þetta er slík útkoma, hæstv. forseti, að ræðumaður verður að játa að honum hitnar verulega í hamsi þegar hann fer yfir þessa hluti. Ég er svo sannfærður um að þarna er verið að ráðast á hóp sem er kannski sá aldurshópur í okkar þjóðfélagi sem allra síst má við álögum af þessu tagi. Það á við um þetta allt saman, barnabæturnar, vaxtabæturnar, meðlögin og auðvitað líka þungann af tekjuskattsgreiðslunum. Þetta lendir allt á því fólki sem er endalaust verið að vega að af hæstv. ríkisstjórn. Á sama tíma og t.d. næsti aldurshópur fyrir ofan sem er búinn að koma börnum af höndum sér og á orðið afskrifað húsnæði og hefur jafnvel fjármagnstekjur sleppur enn einu sinni með allt sitt á þurru. Það er verið að skapa hér slíka gjá milli kynslóðanna í landinu og breikka hana með þessum ráðstöfunum að mér óar við því. Er það virkilega ekki þannig að stjórnvöld hafi skilning á þessu? Þetta er kynslóðin sem kemur til eftir verðtryggingu lána, eftir að okurvaxtastigið heldur innreið sína, sem er að bogna undan öllum þessum byrðum á sama tíma og aðrir sleppa. Þetta kynslóðabil liggur eins og gaddavírsgirðing í gegnum íslenskt samfélag. Menn finna þessu væntanlega stað í sínum kunningjahópi eða sinni fjölskyldu. Stundum þarf ekki annað en að skoða aðstöðumun elstu og yngstu systkina í stórum systkinahópi. Það vill t.d. þannig til með ræðumann. Ef ég lít á aðstæður í minni fjölskyldu, en ég er í miðjum systkinahópnum sjálfur, þá er þetta dæmi borðleggjandi. Ég held að hæstv. ríkisstjórn ætti að hugsa aðeins sinn gang. Ég vil segja áður en ég skil við þessa skattlagningu einstaklinganna því næst kemur að lögaðilum í frv., að ég væri tilbúinn til að skoða breytingar á þessu þótt þær kæmu út á sléttu gagnvart tekjuöflun ríkissjóðs. Það er miklu skárri aðgerð að mínu mati að hafa manndóm í sér til að hækka tekjuskattinn með almennri prósentu, hækka persónufrádráttinn á móti og sleppa þessari sértæku skattlagningu á barnafjölskyldurnar og húsbyggjendurnar. Hvernig líður hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni undir þessu? Er hann virkilega hreykinn af þessari jafnaðarstefnu ríkisstjórnarinnar?  Um skattlagningu lögaðilanna eða fyrirtækjanna ætla ég ekki að hafa mörg orð. Hæstv. ríkisstjórn hefur ákveðið að velja einmitt þessar aðstæður til að lækka tekjuskattsprósentur á fyrirtækjum sem er auðvitað nokkuð sérkennilegt því að hinum megin er verið að fella niður aðstöðugjaldið. Hefði maður þó ætlað að íslensk fyrirtæki gætu kannski þolað sömu tekjuskattsprósentu í eins og eitt ár, þau örfáu sem á annað borð borga tekjuskatt. Ekki mundi það íþyngja mikið íslenskum sjávarútvegi því þau eru fá fyrirtækin þar sem borga tekjuskatt. En það eru nokkrar gróðaholur sem væri kannski eitthvað út úr að hafa með því að halda þessari prósentu óbreyttri. Þó að ég viðurkenni fúslega þau rök að íslensk fyrirtæki í umhverfi vaxandi samkeppni þurfi að búa við sem sambærilegastar aðstæður, t.d. á meðan nokkrar aðrar þjóðir eru með sína prósentu í 50% og alveg upp undir 60% --- 49%, 48%, 50%, ekki ómerkari lönd en Þýskaland og Japan sem ekki þykja standa neitt illa að málum í sambandi við sitt efnahags- og atvinnulíf eru þó með hærri prósentu en við --- að nákvæmlega og einmitt við þessar aðstæður sé ég ekki að okkur sé nauðsynlegt að lækka tekjuskattshlutfall fyrirtækjanna þegar það er á sama tíma hækkað á einstaklingunum. Stjórnin hefur þó aðeins séð að sér í þessum efnum eins og sést á því að nú er búið að ákveða að taka þessa lækkun í tveimur þrepum og fara í fyrstu umferð einungis niður í 38% en ekki 33% eins og upphaflega stóð til. Ég hef ekki margt um það að segja að afnema reglu til að draga 10% frá vegna fjárfestingarsjóða. Ég held að sú framkvæmdin hafi verið heldur amböguleg og ég gagnrýni ekki í sjálfu sér að þetta sé þá fellt niður enda mun þetta ekki vera mikið notað. Þau fyrirtæki eru kannski ekki óskaplega mörg sem hafa stórkostlegan hagnað til að leggja inn og koma sér þannig undan skatti þó það sé í einhverjum mæli. Þriðja atriðið, að lækka á nýjan leik frádráttarheimild vegna úthlutaðs arðs, tel ég arfavitlaust. Það er alveg ótrúlegt, satt best að segja, að um leið og Sjálfstfl. kemst í fjmrn. rýkur hann til og dregur úr ráðstöfunum sem aðrir voru búnir að gera til að reyna að greiða götu nýs fjármagns inn í atvinnulífið. Þetta á bæði við um arðinn og líka um frádrátt vegna hlutafjárkaupa í fyrirtækjum. Hvernig kunna þessir menn svo við að koma hér upp og halda sínar helgislepjuræður um frjálst framtak og einkaframtak o.s.frv.? Halda menn virkilega að þeir slái lengi ryki í augun á almenningi í landinu með svona fígúruskap, að tala um einkavæðingu á þvottahúsi Ríkisspítalanna sem stórkostleg tíðindi í kapítalismanum á Íslandi? Á sama tíma eru þeir að gera ráðstafanir í skattalegum efnum sem skipta miklu meira máli og hafa áhrif. Hitt er auðvitað argasta sýndarmennska að það skipti einhverju máli hvort tauið á Landspítalanum er þvegið af einkaframtaki eða ríkinu, að það séu einhver óskapleg tíðindi í þessum efnum eða pólitík. Heyr á endemi. Ríkisstjórninni er sem sagt að takast annað árið í röð að draga úr ráðstöfunum sem fyrri ríkisstjórn með aðild Alþb., míns flokks, náði samstöðu um að gera til að reyna að greiða götu nýs fjármagns inn í íslenskt atvinnulíf sem sannarlega er þörf á. Örlög hæstv. fjmrh. sem var einhvern tímann framkvæmdastjóri í klúbbi hér í bænum, gott ef það heitir ekki Fjárfestingarfélagið eða . . .  Það eru furðuleg örlög, hæstv. forseti, fyrir ræðumann að þurfa að standa hér og halda þessa fyrirlestra yfir Sjálfstfl. Það er dálítið merkilegt hvernig hlutirnir geta snúið í pólitíkinni. 

Þið eruð nú varla á móti því.

Nei, hv. frammíkallandi, það er svo annað mál hverjir gráta það minnst eða þurrustum tárum að stefna Sjálfstfl. sé brotin. Það er auðvitað yfirleitt til bóta að sem minnst sé farið eftir henni eins og við vitum, ég og hv. þm. Egill Jónsson. Hitt er svo annað mál, sem við gætum orðið sammála um að ræða þó að við séum ósammála um stefnuna, að það er nauðsynlegt að koma sæmilega heiðarlega fram við kjósendur og fólkið í landinu. Menn eiga ekki að hegða sér svona í hverju málinu á fætur öðru. Hvernig í ósköpunum á almenningur að bera virðingu fyrir stefnuskrám stjórnmálaflokkanna, orðum þeirra og yfirlýsingum þegar við höfum kippurnar af loforðum, af stefnuskráratriðum sem er verið að virða að vettugi? Það er verið að svíkja margendurtekna svardaga um vaxtabætur í þessu frv. Hæstv. félmrh. hefur sennilega hundrað sinnum lofað því að ekki yrði komið aftan að húsbyggjendum með því að skerða vaxtabæturnar. Ætli Sjálfsfl. hafi ekki einhvern tímann hjalað upp í eyrun á sínum mönnum, að auðvitað yrði ekki farið að torvelda mönnum að leggja fé í atvinnulífið o.s.frv. ef þeir kæmust til valda. En niðurstaðan er þessi. Ég sé ekki t.d. hvað þetta arðsákvæði varðar að það þjóni einhverjum tilgangi. Svo hafa menn ekkert upp úr þessu. Ég spyr sjálfstæðismenn: Fyrst þeir eru að brjóta stefnu sína á annað borð af hverju reyna þeir þá ekki að hafa eitthvað upp úr því ef þeir eru að taka á sig þessi pólutísku óþægindi hvort sem er? Mér finnst það aumingjalegt að leggja það á sig að brjóta stefnuna fyrir einhverjar nokkrar milljónir. Ég mundi skilja það frekar að menn settu sér það mark að í hvert sinn sem þeir brytu stefnu flokksins hefðu þeir a.m.k. hálfa milljón upp úr krafsinu, en það er nú ekki. Menn eru stundum að leggja lykkju á leið sína bara fyrir hreina smáaura eins og ég tel að eigi við í þessu arðsákvæði. Þá ætla ég, virðulegur forseti, að koma lítillega að virðisaukaskattsálagningunni. Það er alveg eins með það að auðvitað er það til skammar að hæstv. utanrrh., matarskattsráðherrann skuli ekki vera viðstaddur umræðuna þegar að því kemur. Hv. síðasti ræðumaður fór að vísu ágætlega yfir það hvernig þróunin hefur orðið t.d. varðandi virðisaukaskatt á mat. Ríkisstjórninni er að takast að gera að engu þá endurgreiðslu á hluta af virðisaukaskattinum sem þó komst inn í tíð fyrri ríkisstjórnar og gerði það að verkum að stærstu flokkar innlendrar matvöru báru ekki nema 12% virðisaukaskatt. Hvað er að gerast í dag? Virðisaukaskatturinn er að fara upp í 20% á hvíta kjötinu og auðvitað er hann að hækka á ýmsum öðrum liðum sem ég kem hér að. --- Hvar er svo hæstv. utanrrh. sem hélt ekki ófáar ræður á Alþingi 1987 og 1988 um algjöra nauðsyn þess að leggja virðisaukaskatt á í einu þrepi? Hvar er sá hæstv. ráðherra? 

Stjórnarandstaðan kom í stjórnina eftir það.

Nú skal hæstv. fjmrh. gæta sín alveg sérstaklega. Það vill svo til að ég man þessa daga nokkuð vel, dagana frá og með 7. des. þegar við héldum sérstakan neyðarfund á sunnudegi í þinghúsinu. Við foringjar stjórnarandstöðuþingflokkanna á þeim tíma vorum boðaðir til þess að ræða við hæstv. ríkisstjórn. Ég man þetta mjög vel. Þá var verið að leita eftir samkomulagi um afgreiðslu skattamála á þingi eins og stundum áður hefur gerst og á e.t.v. eftir að gerast í þessum mánuði að menn átti sig á því þegar nær dregur jólunum að helst þyrfti að ná einhverju samkomulagi um hlutina. Þá var það boðið fram af okkar hálfu í stjórnarandstöðunni, a.m.k. Alþb. sem var þá stærsti þingflokkur stjórnarandstöðunnar, að skoða mögulega útfærslu á þessari skattlagningu þannig að matvælin yrðu tekin í lægra þrepi og e.t.v. nokkrar fleiri nauðsynjavörur heimilanna eins og sums staðar er gert. Í Bretlandi sem dæmi eru barnaföt og ýmsar slíkar vörur á lægra þrepi. Hæstv. ríkisstjórn tók þetta til athugunar og kom síðdegis þennan sama sunnudag með glæsilegt tilboð sem síðar kom í ljós að hún var þegar búin að selja öðrum. Hún lofaði endurgreiðslu á fisk. Að helminga virðisaukaskattinn á ýsu og það átti að nægja stjórnarandstöðunni til að samþykkja alla súpuna. Þessu var hafnað. Í hönd fór mjög hörð orrahríð hér á þingi sem stóð ekki bara fram að jólum, heldur milli jóla og nýárs og út janúarmánuð eins og menn muna. Sú ríkisstjórn kembdi reyndar ekki hærurnar öllu lengur eins og síðar varð frægt. Kannski hefur eitthvað reynt á þolrifin í henni þessa skammdegisdaga, það skal ósagt látið.

Sú næsta kom og lækkaði matarskattinn.

Sú næsta komst til valda við erfiðar aðstæður haustið 1988 og gerði þetta að veruleika í formi stóraukinna endurgreiðslna og niðurgreiðslna á innlendu búvöruna sem leiddu til þess, hv. þm., eins og sanna má með tölum, að kindakjöt, mjólkurvara, brauð og fiskur báru á næsta ári þar á eftir 12% virðisaukaskatt. Síðan hefur sigið á ógæfuhlið, eins og ég var að nefna dæmin um áðan og hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson sýndi m.a. fram á að vegna skerðinga á síðasta ári og boðaðra skerðinga á hinu næsta mun svo til fullur virðisaukaskattur á nýjan leik leggjast á t.d. hvíta kjötið. En nú er sem sagt öldin önnur og hvað er það sem hæstv. ríkisstjórn dettur í hug að gera í sambandi við virðisaukaskattinn núna? Jú, það er að afnema þær undanþágur á virðisaukaskatti sem gilt hafa um bækur, blöð, tímarit, húshitun, afnotagjöld útvarps og sjónvarps og ferðaþjónustu. Þetta er satt best að segja ótrúleg útkoma þegar ekki er lengra síðan en --- hvað er það? Það nær ekki þremur árum eða eru tvö ár síðan Alþingi sameinaðist um við mikil húrrahróp að fella niður skatt á bækur og þóttu mikil gleðitíðindi í íslenska menningarheiminum. Ég sé ekki að þjóðinni hafi reitt svo illa af að hún hafi ekki efni á því áfram, að styðja við bakið á íslensku máli og íslenskri bókaútgáfu og íslenskri menningu með því að hafa hana undanþegna þessum skatti og prentiðnaðinn þar með talinn sem sumir telja að muni flæmast að verulegu leyti úr landi við þessa aðgerð. Það er auðvitað ákaflega óskynsamleg aðgerð í öllu tilliti að skattleggja húshitun. Bæði mun það enn draga úr hvatningu til þess að nýta innlenda orku í landinu. Þetta mun gera samkeppnisstöðu hennar verri miðað við það sem áður var, rafmagn og heitt vatn. Svo veldur þetta auðvitað hækkuðum húshitunarkostnaði og er hann þó nógu hár fyrir. Svo koma miklir snillingar úr stjórnarliðinu, eins og hv. 3. þm. Suðurl., og ég gratúlera Suðurlandskjördæmi með að eiga svona snilling á þingi, og finnur út þá formúlu að í raun og veru sé verið að jafna húshitunarkostnaðinn. Að vísu bara upp á við. Þetta er jöfnun upp á við. Með því að hækka þetta á öllum þá er þetta í lagi. Þá jafnast kostnaðurinn. Þetta er fín stærðfræði.  Nei, þetta er heldur dapurleg niðurstaða þó svo að ríkisstjórnin eða einhverjir sæmilega hugsandi menn í stjórnarflokkunum náðu á síðustu stundu að klóra aðeins í bakkann og gera það að verkum að þetta varð ekki önnur eins ójafnaðaraðgerð og til stóð í upphafi að því er virðist og ber að sjálfsögðu að virða það að einhverjir menn hafa verið að reyna að koma að einhverju leytinu vitinu fyrir menn --- klóra í bakkann, eins og það heitir. En það breytir ekki því að þetta verður 5.000 kr. skattur ofan á það sem menn borga fyrir í húshitunarkostnað á dýrustu svæðum landsins. Þó svo að aðrir borgi eitthvað meira bætir það ekki úr því að þeir sem þegar bera byrðar af þungri húshitun fá þetta viðbótarhögg á sig. Þá er ég kominn að ferðaþjónustunni og spyr enn að því: Er til of mikils mælst að hæstv. samgrh. láti sjá sig við þessa umræðu? Finnst mönnum virkilega eðlilegt að svona grundvallaratriði sem varðar þeirra atvinnugreinar séu rædd að þeim fjarstöddum? Hvar er formaður samgn.? Er hann ekki til enn þá í þinginu? Hvar eru þeir menn sem eiga að láta sig þessa málaflokka varða? Þeir láta ekki sjá sig hér. Það er auðvitað skiljanlegt. 
             Útkoman á þessu er þannig varðandi ferðaþjónustuna að það er í raun og veru verið að leggja þarna 300--400 millj. kr. nettóskatt á ferðaþjónustuna. Menn hafa að vísu farið í ótrúlegar skógarferðir og reynt að sýna fram á að af því að ferðaþjónustan fái fellt niður aðstöðugjald, sem allir fá, og af því að hún fái í raun og veru löngu réttmæta lagfæringu á tryggingagjaldi sem útflutningsgrein, þá sé þetta ekki svo djöfullegt fyrir hana. Ég tel að það megi færa nokkur rök fyrir því að draga frá þessari skattlagningu það sem ferðaþjónustan fær í staðinn í gegnum lægra tryggingagjald, en ég hafna því að almenn niðurfelling aðstöðugjalds fyrir allar atvinnugreinar í landinu verði sérmerkt ferðaþjónustunni. Og þar með er þetta 400 millj. kr. nettóskattlagning á ferðaþjónustuna. Fyrirtæki eins og Flugleiðir munu borga tugi milljóna, jafnvel upp undir 100 millj. kr. vegna þessara aðgerða. Hvernig er upplitið á stjórnarþingmönnum á landsbyggðinni þegar þeir koma til með að fá fyrsta farseðilinn í hendur í innanlandsfluginu með virðisaukaskatti ofan á. Hlakka ekki hv. þm. til, eins og hv. þm. Egill Jónsson? Hann telur sem sagt að flugförin séu ekki nógu dýr nú þegar fyrir fólkið t.d. á Neskaupstað, sem hefur einna lengstu flugleið innan lands eða þá á Þórshöfn, sem þarf að skipta um flugvél á Akureyri ef það ætlar að komast suður og borgar hátt á annan tug þúsunda til að komast í bæinn og fá svo virðisaukaskatt ofan á þetta. Þetta er gáfuleg aðgerð. Ég verð að segja alveg eins og er að ég skil ekki hvað menn eru að fara í þessum efnum. Er það virkilega svo að ekki sé til einhver skynsamlegri tekjuöflunarleið fyrir ríkið? Menn kunna að segja að þetta sé ekki alvarlegt fyrir þessa innlendu þætti því menn verða að ferðast hvort sem er og ekki geti menn hætt því. Einhverjir eru jú þannig settir að þeir eiga ekki annan kost en að borga þessi fargjöld. En ég er alveg sannfærður um að þetta mun t.d. draga úr nýtingu landsmanna sjálfra á ferðaþjónustunni. Þetta veikir samkeppnisstöðu íslenskrar ferðaþjónustu, ekki bara varðandi samkeppnina um útlendinga hingað heldur líka að bjóða upp á ferðalög um eigið land. Það er alveg jafnmikill gjaldeyrissparnaður fólginn í því eins og að fá útlendinga inn í landið, eins og menn hafa löngu áttað sig á. Þetta mun að sjálfsögðu valda því að samkeppnisstaða ferðaþjónustunnar versnar. Það verður eitthvað breytilegt eftir fyrirtækjum. Einstaka fyrirtæki sem eru í fjárfestingum og hafa talsverðan innskatt á móti til frádráttar geta tímabundið komið þolanlega út úr þessu. Í heildina tekið þýðir ekkert að fjasa um það. Það liggur ljóst fyrir að þarna er verið að leggja skatt á grein sem slapp við hann áður. Það er alveg með ólíkindum að þetta skuli gerast í desemberbyrjun á því herrans ári 1992 því það er ekki lengra síðan en eitt og hálft ár að hér uppi í hinni efri deild sálugu stóð núv. hæstv. samgrh. í ræðustólnum og barðist þar eins og ljón fyrir því að drepa við 2. umr. í seinni deild heildarendurskoðun á lögum um ferðaþjónustu. --- Vegna hvers? Vegna þess að hæstv. núv. samgrh. og þáv. hv. þm. Halldór Blöndal sagði: Það er ekki nóg gert í því að bæta samkeppnisskilyrði ferðaþjónustunnar. Hv. þm. taldi ótækt að afgreiða þessa heildarlöggjöf fyrir greinina nema það næðist meiri árangur í því að bæta samkeppnisstöðu ferðaþjónustunnar. Var þó í þeirri löggjöf verið að taka á ýmsum hagsmunamálum greinarinnar og það var óumdeilt að margt í þeim breytingum var henni til hagsbóta. Síðan hefur ekki mikið heyrst af nýjum lögum fyrir ferðaþjónustu. Þegar hæstv. samgrh. var spurður að þessu af fjölmiðlamönnum fyrir ekki löngu síðan, þá svaraði hæstv. ráðherra því að þeir hefðu dottið ofan á það snjallræði, hann og hæstv. fjmrh., að skipa starfshóp til þess að endurskoða skattlagningu á ferðaþjónustu og kanna hvort ekki mætti létta af henni álögum. Nú ætla ég að spyrja hæstv. fjmrh. eftirtalinna spurninga: 1. Hverjir sitja í starfshópi hæstv. samgrh. og hæstv. fjmrh. um að létta sköttum af ferðaþjónustu? Hverjir eru fulltrúar fjmrn. og hverjir eru fulltrúar samgrn.? 2. Hvernig miðar starfi nefndarinnar? Er nefndin með í huga einhverja sérstaka skattstofna sem létta eigi af ferðaþjónustunni? 3. Hvenær er þess að vænta að nefndin skili niðurstöðum? 4. Hvernig tengjast nýlegar ákvarðanir hæstv. ríkisstjórnar starfi þessarar nefndar um bætt starfsskilyrði ferðaþjónustu? Ég spyr samhengisins vegna, hæstv. fjmrh., og ég vona að mér fyrirgefist því það er ágætt að hafa samræmi í hlutunum og mikið hlakka ég til að lesa þessa skýrslu þegar hún kemur. Þetta er auðvitað svo dapurlegt, hæstv. forseti, eftir alla umræðuna um ferðaþjónustuna sem hefur hafist til nokkurs vegs í umræðum hér á landi hin síðustu ár og vill nú meira að segja ræðumaður leyfa sér það steigurlæti að eigna sér ákveðna hlutdeild í því því þannig var að á þeim tíma sem þessi mál heyrðu undir hann var talsvert unnið að því að kynna málefni þessarar greinar. M.a. var þá í fyrsta sinn tekin saman tölfræðileg úttekt á því hver væri stærð ferðaþjónustunnar í þjóðarbúskapnum og í fyrsta sinn komu fram í dagsljósið almennilegar upplýsingar um hreinar gjaldeyristekjur Íslendinga af ferðaþjónustu. Menn urðu rjúkandi hissa þegar það kom í ljós að ferðaþjónustan var þá komin í tæpa 10 milljarða kr. í gjaldeyrissköpun, stefnir í 12, ef ég man rétt, á þessu ári, ef ekki 13, og síðan er útkoman þessi. Svo er hér á blaðsíðu 26 alveg dásamleg setning eða hitt þó heldur um þennan virðisaukaskatt. Hvað stendur þar? Næst á eftir því að farið er yfir á breytingarnar á virðisaukaskattinum þar sem verið er að boða mönnum þau gleðitíðindi að sérstakur lestrarskattur, eða íslenskuskattur mætti kalla hann, skattur á íslenskt mál verði lagður á bækur, blöð og tímarit, sem hæstv. ríkisstjórn ætlar að reisa sér níðstöng með, og skattur á afnotagjöld fjölmiðlanna og ferðaþjónustuna, kemur alveg óborganleg setning, hæstv. fjmrh. Ég vil spyrja um höfund að þessum texta. Samdi ráðherra þetta sjálfur eða einhver nafntogaður embættismaður sem gæti þá fengið höfundarlaun og kæmist e.t.v. í heiðurslaunaflokk listamanna á næsta ári? ,,Áfram verða ýmsar greinar undanþegnar skattlagningu, svo sem íþrótta- og menningarstarfsemi, heilbrigðisþjónusta,`` --- það er ekkert annað --- ,,ýmis félagsleg þjónusta, skólar,`` --- ég er svo aldeilis hissa, þvílíkt örlæti af hæstv. ríkisstjórn --- ,,fjármálaþjónusta, getraunastarfsemi og vátryggingarstarfsemi.`` Hér er það beinlínis tíundað sem mikil tíðindi, væntanlega til marks um gæsku ríkisstjórnarinnar, að bæði heilbrigðisþjónusta og skólar verði áfram undanþegin virðisaukaskatti. Maður býst bara við því í næstu setningu að lesa: og væri æskilegt að ríkisstjórninni yrði þakkað að verðleikum að láta þetta kyrrt liggja. Það skortir ekki á hugarflugið í hugmyndaheimi þeirra manna sem semja svona texta.  Ýmislegt fleira heyrir þarna undir sem mætti taka til að slepptum virðisaukaskattinum. Aðrir hafa nefnt hér hinn gamla kunningja skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Ég nenni ekki að stríða hæstv. fjmrh. á því, það er orðið svo þreytt að vera að sarga á því. 

Nei, það er ekki rétt.

Það skyldi nú vera. Hins vegar mun væntanlega hv. 1. þm. Vestf. greiða atkvæði gegn þessu, trúr þeirri skoðun sinni að svona oft sé ekki hægt að svíkja gefin loforð og komast upp með það. En ég ætla aðeins að nefna útkomuna hjá Vegagerðinni af því að það tengist þessu máli. Hæstv. ríkisstjórn tilkynnti okkur með efnahagsráðstöfunum sínum að eitt í þeim yrði að leggja enn 1,50 kr. á bensínlítrann til þess að afla ríkissjóði tekna. Þá er það þannig að skerðing á mörkuðum tekjum Vegasjóðs er komin í 1 milljarð og 24 millj. kr. Skerðing á mörkuðum tekjum Vegagerðarinnar, sem í raun og veru er brot á vegalögum, því þar stendur að tekjur sem koma inn gegnum hina mörkuðu tekjustofna skuli fara til vegagerðar og til vegagerðar eingöngu, er nú komin í 1 milljarð og 24 millj. eins og þetta stendur í dag hjá hæstv. ríkisstjórn. Þ.e. 350 millj. kr. núna samkvæmt nýjustu ákvörðunum. Inni í forsendum fjárlagafrv. eru 344 millj. í skerðingu ríkissjóðs og útgjöld vegna ferju- og flóabáta eru áætlaðar 330 millj. á næsta ári.

Er ekki rétt að reikna þetta aftur til öryggis?

Þetta er alveg hárrétt reiknað og nú skal ég reikna enn fyrir hv. þm. Til viðbótar er í þál. um framkvæmdir við jarðgöng á Vestfjörðum, í gildandi vegáætlun og í drögum að langtímaáætlun gert ráð fyrir því að flýtingarkostnaðurinn vegna hröðunar framkvæmda þar verði tekinn að láni og stórverkefnaflokkurinn endurgreiði svo þann kostnað á árunum eftir 1996. Þessu hefur verið fallið frá og sá kostnaður færður yfir á almenna vegagerð. Þar eru á ferðinni 350 millj. í viðbót, ef ég man rétt. Þá versnar nú í því. Annaðhvort eru það 250 eða 350 millj. Þá erum við komin í 1.374 millj. kr., ef hærri talan er tekin, sem í raun og veru er minna til ráðstöfunar í almennri vegagerð í landinu á næsta ári af hinum mörkuðu tekjum en ella hefði orðið. Hver er þá orðinn glæsileikinn yfir þessum ráðstöfunum hæstv. ríkisstjórnar í vegamálum? Hann er orðinn sá að þó svo að Vegagerðin slái sér lán og fari í framkvæmdir sem þessu nemur er munurinn sá að eftir árið 1993 skuldar hún 1.374 millj. kr. meira en ella hefði orðið. Þær skuldir þarf að borga með lántökukostnaði. Ég verð að segja það alveg eins og er að ég er orðinn þreyttur á því að menn skuli koma í ræðustól og endurtaka vitleysuna um að þetta sé eitthvað sem beri að gleðjast yfir fyrir hönd samgöngumálanna í landinu. Þetta er því miður að snúast upp í algera andhverfu sína og er að mínu mati að verða með meiri áföllum sem sá málaflokkur hefur orðið fyrir á síðari árum. Hver er útkoman úr þessu öllu, hæstv. forseti? Hún er ekki mjög glæsileg. Ég ætla að koma aftur að dæminu sem ég nefndi í upphafi. Það sem ég tel að við þurfum að gera á næstu dögum er að fara ofan í saumana á því, af því að ekki gerir ríkisstjórnin það, hvernig þetta kemur við fólkið í landinu. Hvernig birtist þetta gagnvart hinum einstöku þolendum. Ég hef verið að reyna að setja saman dæmi um um hjón sem eiga þrjú börn, þar af eitt yngra en 7 ára, eru með tekjur um eða rétt ofan við meðaltekjur hjóna, þ.e á bilinu 2,6--3 millj. kr., skulda ekki óvenjulega upphæð vegna íbúðahúsnæðis og eru með vaxtakostnað um 300 þús. Þetta nægir í raun og veru sem helstu forsendur þessa dæmis. Hvernig lítur það þá út? Þessi hjón geta í fyrsta lagi misst 30--40 þús. kr. í gegnum minni vaxtabætur þegar þær verða að fullu komnar til framkvæmda. Nú er það að vísu ekki strax á árinu 1993 þannig að hér verður að hafa þann fyrirvara á að útreikningar eru miðaðir við að þetta verði allt komið að fullu til framkvæmda, við getum þá sagt á árinu 1994. 30--40 þús. kr. skaðast þessi hjón vegna breytinga á vaxtabótum, 25--30 þús. vegna breytinga á barnabótum, 30--40 þús. vegna hærri tekjuskatts, 10--15 þús. kr. vegna meiri tannlæknakostnaðar, 10--15 þús. vegna meiri lyfjakostnaðar og annarrar gjaldtöku í heilbrigðiskerfinu, 5 þús. kr. vegna hærri húshitunarkostnaðar og síðan er ég svo hógvær að ég áætla 5 þús. kr. í viðbót vegna annars.  Síðan er ekki hægt að horfa fram hjá því að samkvæmt mati bæði Þjóðhagsstofnunar, sem að vísu er varkár, og hagdeildar Alþýðusambandsins munu ráðstöfunartekjur fólks á næsta ári vegna verðhækkana, vegna hækkunar á framfærsluvísitölu annarra en skatta, skerðast um 3--5%. 4,4% stendur í mati Þjóðhagsstofnunar og samkvæmt munnlegum upplýsingum er um helmingur af því vegna verðhækkana og helmingur vegna skatta. Það gæfi þá 2,2% vegna verðhækkana. Hagdeild Alþýðusambandsins er með mun hærri tölu. Ég hef þess vegna reiknað með að ráðstöfunartekjur fjölskyldunnar skerðist um 4% vegna annarra verðhækkana á næsta ári. Það eru 100 þús. kr. í viðbót vegna gengisfellingarinnar og vegna verðhækkana af ýmsu tagi sem þegar eru farnar að dynja yfir og munu miðað við kaupforsendur fjárlaganna bitna á þessu fólki í formi skertra ráðstöfunartekna. Þá er kjaraskerðing þessarar fimm manna fjölskyldu með 2,6--3 millj. kr. í tekjur orðin yfir 200 þús. kr., 215--240 þús. kr.

Af hvaða tölu reiknar ræðumaður 4%?

Það má auðvitað velta þessu á alla enda og kanta, hæstv. fjmrh.

Þetta er einföld spurning gamals reiknikennara.

Ég er ekki að taka ýmislegt inn í þetta dæmi, hæstv. fjmrh., þannig að ég skal viðurkenna að ég leyfði mér að taka hærri viðmiðun en kannski mætti strangt til tekið.

Af hvaða tölu?

Ég tók af ráðstöfunartekjum fólksins að frádregnum sköttum og áætlaði síðan að vísu nokkuð háa viðmiðun vegna þess að ég veit að í dæminu er vanreikningur. Ég veit t.d. að í dæminu er vanreikningur vegna þess að ég tíndi ekki til ýmsa smærri liði eins og hækkun á bensíngjaldi og annað því um líkt sem auðvitað bitnar á þessu fólki að einhverju leyti eins og öðrum. Ég hef ekki gert ráð fyrir því að einhver hluti af þessum fjölskyldufeðrum borgi meðlög svo dæmi sé tekið. Ef hæstv. fjmrh. vill fara út í aukastafina er það guðvelkomið. Ég tel að þegar allt annað er tekið sé því miður ekki hægt að horfa fram hjá því að af samanlögðum öðrum ástæðum skerðist ráðstöfunartekjur fjölskyldunnnar um upp undir annað eins vegna verðhækkana og annarra ótalinna áhrifa sem ég hef ekki tekið með. Mér þykir það í raun og veru alveg nóg að þetta skuli komið yfir 200 þús. kr., kannski 220--240 þús. Það þýðir að lífskjaraskerðingin hjá dæmigerðri barnafjölskyldu er að nálgast 10%, 7--10%. Ég held að menn verði að horfast í augu við það að í grófum dráttum er dæmið svona. Ég skal vera fyrstur manna til að viðurkenna að þetta er tilbúið dæmi og geta verið einhverjar veilur í því en þær geta verið á báða vegu. Þær geta alveg eins verið upp á við og niður á við. Það má líka velta því fyrir sér ef við horfum á meðaltalsskerðinguna upp á 4,4% og höfum svo í huga að það liggur alveg fyrir að aðgerðirnar bitna mjög misjafnlega á fólki eftir því hvort um barnafólk eða húsbyggjendur er að ræða, þá tel ég ekki mikið að þessi tala fyrir einstaka þolendur sem verst koma út sé orðin 7--10% því það liggur ljóst fyrir að skerðing þeirra sem best sleppa er mjög lítil.  Ég held að menn verði að horfast í augu við það að við erum að ganga mjög hættulega götu með sívaxandi tekjutengingu bæði bótagreiðslna og skattlagningar sem gjarnan verður virk á sama launabilinu hjá viðkomandi hópum. Það er þannig að hjá hjónafólkinu kemur tekjuskatturinn, skerðing barnabótanna, skerðing vaxtabótanna o.fl., inn á sama launabilinu. Það þýðir í grófum dráttum að ráðstöfunartekjukúrfan hjá þessum hópum á ákveðnu tekjubili er orðin mjög flöt, þ.e. það sem fólkið heldur eftir þegar búið er að draga allt frá. Menn vinna og vinna ef þeir eiga þá kost á yfirvinnu og brúttólaunin hækka en það sem eftir verður í vasanum breytist sáralítið á ákveðnu tekjubili þrátt fyrir aukinn þrældóm. Þetta er vont kerfi og mjög hættulegt. Við erum að búa til að mínu mati hóp sem mun lenda miklum erfiðleikum á komandi árum og það vantar rannsóknir á því hvernig þetta er að leggjast. Það má kalla þetta hina þrautpíndu eða margbörðu ungu miðtekjustétt barnafólks og húsbyggjenda, finna eitthvert heiti á það, en væntanlega skilja menn hvað er verið að fara. Þetta er mikið áhyggjuefni. Hæstv. fjmrh. mun að sjálfsögðu verða skattakóngur Íslandssögunnar á næsta ári. Um það er ekki að fást. Það liggur alveg fyrir og ég veit að jafnvel hæstv. fjmrh. mun ekki reyna að bera á móti því. Ég skal fúslega viðurkenna að það gagnrýni ég ekki mest í þessu í sjálfu sér, þ.e. skattstigið. Það er hins vegar hvernig teknanna er aflað og hvernig byrðunum er dreift. Þar á ég ekki bara við þá nöturlegu staðreynd að menn gáfust upp á því að láta fjármagnseigendur borga sitt og þessi hátekjuskattur er óvera. Það er ekki það versta að mínu mati. Það versta er sú ójöfnun sem er að gerast í gegnum niðurskurð á samneyslunni og gegnum tekjutengingu ýmiss konar stuðningsgreiðslna. Það er miklu verra mál vegna þess að það er auðvitað þannig þegar við förum ofan í saumana á því að tekjujöfnunin gerist ekki fyrst og fremst í gegnum skattgreiðslurnar. Það er ekki þar sem lífskjörin jafnast aðallega heldur er það í gegnum þjónustuna, samneysluna og það sem mönnum hefur fram að þessu staðið til boða. Það er það tillit sem fram að þessu hefur verið tekið í skattkerfinu til barnafólks til þess að jafna lífskjör þeirra fjölskyldna sem eru með þunga framfærslubyrði af börnum og hinna. Þessi jöfnun er að hverfa. Er einhver skynsemi í því að barnlaus hjón skuli sleppa miklu léttar þegar þessir erfiðleikar ganga yfir landið en hin? Ég svara því alveg hiklaust neitandi. Ég er alveg sannfærður um að ef eitthvað er þá hefur hallað á barnafjölskyldurnar á undanförnum árum vegna þess að ég er þeirrar skoðunar að það sé að verða dýrara og erfiðara og að mörgu leyti útgjaldasamara að reka börn, ef svo má að orði komast, í nútímaþjóðfélagi en það var áður. Ég er alveg viss um að menn þekkja það úr eigin umhverfi, hvort sem það er framfærslan sjálf, sem auðvitað skiptir þarna miklu máli, eða ýmiss konar aukaútgjöld sem leiða af þátttöku barna t.d. í félagsstarfi, íþróttum, tómstundum eða öðru slíku. Ég er alveg sannfærður um að á síðustu árum hefur hallað á þann hóp í þjóðfélaginu sem er að koma börnum til manns. Það er alveg í þveröfuga átt að gera skattlagninguna sértækari með þessum hætti og færa hana yfir á herðar barnafjölskyldnanna. Það er heigulsháttur og aumingjadómur að þora ekki að horfast í augu við það að ef menn afla tekna þá eiga þeir að gera það með öðrum og mannborlegri hætti en þeim að læðast aftan að tilteknum hópum í þjóðfélaginu með þessum hætti vegna þess að þeir þora ekki að afla tekna í ríkissjóð með almennum ráðstöfunum. Það er aumingjalegt. Mér fannst svo að lokum, hæstv. forseti, að hæstv. fjmrh. mætti ekki fara lengra út á þann ís að reyna að bera saman ráðstafanir ríkisstjórnarinnar annars vegar og hugmyndir sem voru í vinnu á vettvangi aðila vinnumarkaðarins hins vegar. Hvað á sá leikur að þýða? Er verið að reyna að læða því að mönnum að í raun og veru sé þetta alveg það sama og Alþýðusamband Íslands var að vinna með? Til hvers þegar það er svo í ofanálag blekking? Það er auðvitað hreinasta fölsun að leggja að jöfnu þær tillögur sem þar voru á borðum og voru m.a. kynntar okkur foringjum stjórnarandstöðunnar á fundi daginn sem sænska krónan féll sællar minningar. Það lá auðvitað ljóst fyrir að þar var í fyrsta lagi verið að tala um fjáröflun með allt öðrum sniði, fjármagnstekjuskatt og umtalsverðan hátekjuskatt, en það var líka verið að tala um enga gengisfellingu. Það var verið að tala um að verja lífskjörin þeim megin. Það er auðvitað mergurinn málsins sem gerir það að verkum að aðgerðir hæstv. ríkisstjórnar eru ósambærilegar vegna þess að í gegnum gengisfellinguna og kostnaðarhækkanirnar er búið að skerða lífskjör þessa fólks sem ætlunin var að reyna að forðast með kostnaðarlækkunarleið aðila vinnumarkaðarins að óbreyttu gengi. Hins vegar geta svo menn rætt hvort það var raunhæft eða ekki. Það er annað mál. En þeirra vinna byggði á því. Þetta er ófyrirleitinn samanburður og hæstv. fjmrh. bætist nú í hóp hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. sem hafa verið með þessa útúrsnúninga. Ég held að hæstv. ráðherrar ættu að hætta þessu. Hæstv. ráðherrunum veitir ekki af, ef ég má leyfa mér að orða það svo, hæstv. forseti, að reyna að leggja eitthvað annað til málanna en svona málfundaæfingar gagnvart verkalýðshreyfingunni ef þeir eiga að ná einhverju stjórnmálasambandi við hana á næstu vikum eftir þessar aðgerðir. Hæstv. forseti. Ég held að ég láti þessari yfirferð minni lokið enda á ég væntanlega eftir að vinna í þessu eitthvað í hv. efh.- og viðskn. Ég vil endurtaka það sem ég sagði reyndar í upphafi og það er gott að hv. formaður heyrir það. Ég tel gersamlega óverjandi að afgreiða þetta mál á eins veikum staðreyndalegum grunni og það stendur í dag miðað við þessa aumu grg. með frv. Það kann að eiga sér réttmætar skýringar að menn hafi ekki haft tíma til að gera mikla útreikninga eða afla mikilla gagna varðandi bakgrunn málsins. En það verður þá að gerast og Alþingi verðar að hlutast til um að verði gert. Ég mun því fara fram á það að vandaðir útreikningar verði framkvæmdir gagnvart dreifingu þessara byrða á hina einstöku tekjuhópa og einstöku markhópa, barnafólk, húsbyggjendur og aðra í þjóðfélaginu. Sú vinna verður að fara fram þannig að hægt sé að afgreiða málið, svo bölvað sem það er, að lokum ef það verður þá gert vitandi vits hvað það þýðir fyrir þá sem þar eiga hlut að máli. Ég endurtek svo að lokum tilboð mitt, sem að vísu skal tekið fram til að fyrirbyggja allan misskilning að er persónulega frá mér og hefur ekki verið rætt í mínum flokki, að ég er tilbúinn til að leggja í það vinnu á vettvangi efh.- og viðskn. eða annars staðar að skoða breytta útfærslu á þessari tekjuöflun þó svo að ríkissjóður kæmi út á sléttu ef eitthvert samkomulag gæti tekist um að afla teknanna með skynsamlegri og réttmætari hætti, t.d. með meira almennri innheimtu gegnum tekjuskattinn, hækkuðum persónufrádrætti á móti í einhverjum mæli og að hverfa helst alveg eða að a.m.k. verulegu leyti frá þessari sértæku skattahækkun á barnafjölskyldur og húsbyggjendur. Það er mikið óráð og mun koma í bakið á mönnum. Menn munu á næstu missirum og árum sjá mikla erfiðleika skapast hjá þessum hópum og væri mun gáfulegra að forðast það slys en að rata í þær raunir síðar.

Virðulegi forseti. Það er alltaf gaman að hlýða á hinar stuttu og kjarnyrtu ræður hv. þm. Steingríms Jóhanns Sigfússonar. Hann fór víða í ræðu sinni og það var gaman að hlusta á hann leggja ríkisstjórninni lífsreglurnar og raunar synd að honum skuli ekki hafa tekist betur upp þegar hann sjálfur var í ríkisstjórn. En þingmaðurinn hefur bersýnilega gott hjartalag. Hann hefur samúð með smælingjunum. Ég hjó til að mynda eftir því, virðulegi forseti, að hann hafði miklar áhyggjur af því að Sjálfstfl. væri að brjóta sína stefnu. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að stundum deili ég þessum áhyggjum með þingmanninum. Ég ætla þó ekki að ræða það núna en það var eitt smáatriði sem mig langar til þess að inna hv. þm. eftir. Hann fór víða í sinni ræðu og geisaði stundum yfir vonsku ríkisstjórnarinnar. M.a. kvartaði hann yfir því að persónufrádráttur væri ekki færður upp um leið og tekjuskattsprósentan væri hækkuð. Það vill svo til, virðulegi forseti, þó ég sé e.t.v. tekinn að reskjast og minni mitt farið að bila, en ég man ekki betur en að í fyrrv. ríkisstjórn þar sem þingmaðurinn átti sæti, hafi þáv. fjmrh., Ólafur Ragnar Grímsson, m.a. beitt þeim ráðum að hækka tekjuskattsprósentu án þess að hækka persónufrádráttinn Mig langar að spyrja virðulegan þingmann, Steingrím J. Sigfússon, hvort þetta sé rangminni hjá mér.

Virðulegi forseti. Mér er ljúft og skylt að fræða hv. þingflokksformann Alþfl. sem er ungur maður og óreyndur í stjórnmálum eins og menn vita og þarf þess vegna á fræðslu að halda og man ekki hlutina. Þannig var að þegar ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar, þ.e. annað og síðan þriðja ráðuneyti hans, tók við var allmikil verðbólga í landinu. Af þeim sökum þurfti að uppreikna allar tölur, bæði prósentur og nafnupphæðir persónufrádráttar og það var jafnan gert. Það er að vísu rétt að í eftirágreiddum tekjusköttum, eins og áður voru við lýði, þurfti að hreyfa sjálfa prósentuna upp og niður vegna mismunandi verðbólgu. En á þeim tíma var persónufrádrátturinn jafnan færður upp til verðlags og það um áramót þess skattárs sem í hönd fór. Það gerðist síðan í fyrsta skipti um síðustu áramót að frá þessari reglu var horfið og upphæð persónufrádráttarins var ekki færð til verðlags komandi skattaárs. Þetta var mjög gagnrýnt. Núna sýnist mér að það eigi að fara sömu leið með persónufrádráttinn og ég spurði hæstv. fjmrh. hvað það rýrði mikið í raungildi persónufrádráttarins. Að vísu man ég ekki í smáatriðum hvert einstakt ár í skattlagningu í fjármálaráðherratíð hv. 8. þm. Reykn., enda veit ég að þeir eru vel málkunnugir, hv. þm. Össur Skarphéðinsson og sá ágæti þingmaður og er örugglega ljúft af hálfu hv. 8. þm. Reykn. að upplýsa hv. þm. Össur Skarphéðinsson um þetta persónulega. Ég er þó alveg viss um það að þó svo það kunni að vera að tekjuskattsprósentan hafi breyst og jafnvel hækkað milli ára, þá var persónufrádrátturinn í hverju tilviki færður upp til verðlags um áramót. Það getur verið að hann hafi staðið óbreyttur að raungildi. Ég þori ekki að fullyrða að svo kunni ekki að hafa verið um einhver áramót en hann var öll árin færður upp um til verðlags.

Virðulegi forseti. Ég met það við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon að hann kemur upp og staðfestir það berum orðum að hann hefur í sinni stuttu ræðu í dag gagnrýnt hæstv. núv. fjmrh. fyrir nákvæmlega það sama sem formaður Alþb. gerði í tíð sinni sem fjmrh. Ég veit ekki hvort þingmaðurinn er viljandi með þessum hætti að draga athyglina að því að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson beitti þessum ráðum í fjármálaráðherratíð sinni. Það kann vel að vera að það sé einhver vík þarna á milli vina. E.t.v. eru þeir ekki jafn vel málkunnugir, þingmennirnir tveir og ég og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson. Hins vegar vek ég líka athygli á því að í ræðu sinni skammaðist m.a. hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon út í ríkisstjórnina fyrir þá ósvinnu að vera að vera að færa skatta á almúga landsins frá fyrirtækjum. Ég vil þess vegna líka hressa örlítið betur upp á minni hans. Sá sem varpaði þeirri hugmynd fram fyrstur þingmanna á þessum þingvetri var einmitt hæstv. fyrrv. fjmrh., Ólafur Ragnar Grímsson, formaður Alþb., þar sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon er varaformaður. Mér finnst þess vegna gæta töluverðs tvískinnungs í máli varaformanns Alþb. en eins og ég sagði áðan, virðulegi forseti, þá kann þetta auðvitað vel að vera bragð hjá varaformanninum til þess að draga athygli þingheims að því sem sumir Alþb. kalla ósvinnu af hálfu formannsins.

Hæstv. forseti. Nú lenti hv. þm. gersamlega út af sporinu. Hann er í fyrsta lagi allt of fullyrðingaglaður og ætlar mönnum hvatir sem ekki eru fyrir hendi. Það er rangt að ég hafi verið að gagnrýna hæstv. núv. fjmrh. fyrir það sama og hafi átt sér stað í tíð fyrri ríkisstjórnar. Ég sagði það beinlínis. Það sem ég var að gagnrýna var að persónufrádrátturinn væri skertur að raungildi, hann lækkaði með því að hann væri ekki færður upp til verðlags. Það gerðist aldrei í tíð fyrri ríkisstjórnar. Hann var ævinlega færður upp til verðlags og hélt raungildi sínu. Það kann hins vegar að vera að tekjuskattsprósentan hafi tekið breytingum án þess að raungildi persónufrádráttarins breyttist. Um það þori ég ekki að fullyrða. En hitt er alveg á hreinu að þetta skilur á milli og því er ómótmælt að persónufrádrátturinn er að skerðast á þessu ári vegna þess að hann var ekki færður upp til verðlags um áramót eins og áður hafði verið gert. Hagdeild Alþýðusambandsins reiknaði út við síðustu áramót og sýndi fram á það. Í öðru lagi er rangt, allt of mikil fullyrðing af hálfu hv. 17. þm. Reykv. að ég hafi eingöngu verið að gagnrýna það að þarna væri á ferðinni tilfærsla frá fyrirtækjum yfir á almenning. Ég var fyrst og fremst að gagnrýna hvernig skattlagningunni er háttað, hv. þm., og það höfum við alþýðubandalagsmenn allir gert og erum 100% sammála um það. Hv. þm. má fara í gegnum allar okkar ræður, allar okkar tillögur frá þessu hausti. Hann mun átta sig á því að þar er fullkominn samhljómur, enda erum við eini flokkurinn sem hafði mótað sér skýrar áherslur og sett fram tillögur sínar löngu áður en óbermi ríkisstjórnarinnar urðu til á næturfundum. Því fór hv. þm. einnig villur vega að þessu leyti en fór þó allra mest út af götunni þegar hann ætlaði mér einhverjar annarlegar hvatir og undirmál með slíkum málflutningi sem hann hafði lagt mér í munn og á sér ekki stoð í raunveruleikanum.

Frú forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breytingar í skattamálum, mikill bandormur sem ríkisstjórnin hefur lagt fram í 8 köflum og 58 greinum. Ég verð að taka undir það sem hefur komið fram í dag að þessi mikli lagabálkur er býsna seint fram kominn og mér segir svo hugur um að það eigi eftir að hitna verulega í kolunum út af ýmsum þeim tillögum sem hér er að finna. Frv. sama eðlis var lagt fram á síðasta þingi og sjálfsagt mörgum þingum þar á undan sem ég sat ekki á. Í frv., sem var til umræðu í fyrra, var einkum tvennt sem var mjög umdeilt. Annars vegar var það sjómannaafslátturinn, sem er nú látinn í friði, en hins vegar barnabætur, sem á að skerða enn á ný með þeim tillögum sem hér eru til umræðu, 500 millj. í fyrra, 500 millj. nú. Þetta gerist samhliða miklum niðurskurði á ríkisútgjöldum. Þetta frv. sem hér er til umræðu nær til margra þátta skattlagningar og kemur fram í ljósi þeirra efnahagsaðgerða sem ríkisstjórnin boðaði fyrir nokkrum vikum og hafa verið mjög til umræðu enda umdeildar. Í þessum tillögum skiptast á skin og skúrir. Sumt er hægt að taka undir, svo sem afnám aðstöðugjalds, hátekjuskattinn og hert skatteftirlit, en öðrum þeim aðgerum sem hér eru boðaðar held ég að ég geti fullyrt nú strax við 1. umr. að við kvennalistakonur munum mótmæla harðlega og vinna að því í hv. efh.- og viðskn. og síðar hér í umræðum að ná fram breytingum á þessum tillögum. Ekki verður hjá því komist, virðulegi forseti, að byrja á því að ræða nokkuð almennt um efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar sem að sjálfsögðu tengist þeim aðgerðum sem hér er verið að ræða. Ég verð þá að byrja á því að rifja upp örlítil brot úr stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, Velferð á varanlegum grunni, sem ég tel nauðsynlegt að minna hæstv. ráðherra á öðru hverju. Í kaflanum um ríkisbúskap á bls. 17 segir, með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin leggur áherslu á þann ásetning sinn að gerbreyta fjármálastjórn hins opinbera. Dregið verður úr umsvifum ríkisins og þannig búið í haginn fyrir hóflega skattheimtu í framtíðinni.`` Og síðar segir, með leyfi forseta: ,,Um leið og dregið verður úr hallarekstri ríkissjóðs árið 1992 með því að stöðva þau vaxandi ríkisumsvif sem viðgengist hafa undanfarin ár verða næstu skref til uppbyggingar og kerfisbreytinga í ríkisrekstrinum undirbúin. Ríkisvaldið mun beita nýjum aðferðum í ríkisrekstri til að tryggja hagkvæma en jafnframt hóflega og skilvirka skattheimtu.`` Hér er að finna ýmis áform ríkisstjórnarinnar um skattheimtu, en það sem hér er að gerast bendir ekki til þess að þau áform komist til framkvæmda. Síðar segir í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, með leyfi forseta: ,,Til þess að forðast neikvæð áhrif á atvinnulífið þarf skattkerfið að vera einfalt, skilvirkt og hlutlaust í þeim skilningi að það mismuni ekki framleiðsluþáttum og atvinnugreinum.`` Þetta mun tengjast því sem síðar kemur þar sem fjallað verður nánar um þær tillögur sem hér er að finna. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 1993 er einnig að finna þau markmið sem ríkisstjórnin hefur sett sér en þar segir, með leyfi forseta, á bls. 241: ,,Hér á landi hafa efnahagsráðstafanir síðustu missira skilað umtalsverðum árangri. Þegar litið er til annarra landa sker Ísland sig úr, t.d. hvað snertir lítið atvinnuleysi og lága verðbólgu.`` Og síðar segir: ,,Enda þótt nokkur árangur hafi náðst í ríkisbúskapnum eru ýmis grundvallarvandamál óleyst, t.d. í heilbrigðis- og tryggingamálum. Þá eru vaxandi skuldir þjóðarbúsins mikið áhyggjuefni.`` Síðar segir, með leyfi forseta: ,,Einn mikilvægasti þáttur efnahagsstefnunnar er að gengi krónunnar verði haldið stöðugu. . . . Þannig mun raungengi krónunnar lækka og útflutningsgreinarnar verða samkeppnishæfari. Í samræmi við þessa stefnumörkun er í forsendum fjárlagafrv. gert ráð fyrir að laun samkvæmt kjarasamningum haldist óbreytt á næsta ári.`` Þetta eru markmið ríkisstjórnarinnar og mætti vitna til fleiri hluta í því sambandi en það má alveg ljóst vera þegar farið er að glugga í þessi plögg, bæði stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, Velferð á varanlegum grunni og það sem sett var fram í fjárlögunum og væntanlega sett á blað nú í haust, að forsendur hafa þegar raskast mjög mikið. Það er auðvitað bæði vegna þeirra ytri aðstæðna sem við búum við, samdráttinn og ýmislegt sem verið hefur að gerast í efnahagslífi Evrópu og Bandaríkjanna, en ekki síður vegna þróunar innan lands og stefnu ríkisstjórnarinnar. Það eru því ástæður til þess að setja spurningarmerki við það sem er verið að gera og það sem á að gera og ég vil benda á að nú þegar er farið að segja upp kjarasamningum. Það er því mjög óljóst hvort þær forsendur sem ríkisstjórnin hefur sett fyrir efnahagsstefnu sinni, fjárlögunum og skattastefnunni, muni standast. Það má benda á þróunina í atvinnulífinu sem auðvitað segir til sín í ríkisbúskapnum og er nánast sama hvert litið er. Samdráttinn er alls staðar að finna. Ýmis þau áform sem menn hafa haft uppi um atvinnuþróun hafa orðið að engu. Stóriðjan, sem sumir hverjir bundu miklar vonir við, á í miklum erfiðleikum og þarf ekki annað en skoða skýrslu Seðlabankans fyrir árið 1992 um þróun og horfur í peningamálum, gjaldeyrismálum og gengismálum til þess að sjá þar samandregið hvernig staða hinna ýmsu atvinnugreina er. Allt hefur þetta áhrif á efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar og það hvernig takast mun til á næsta ári. Ef við reynum aðeins að átta okkur á meginforsendunum í stefnu ríkisstjórnarinnar þá er þar að finna nokkrar meginlínur. Þar er fyrst að nefna að það hefur verið stefna þessarar ríkisstjórnar að draga úr útgjöldum ríkissjóðs. Þar hefur verið gengið fram af miklu offorsi og skorið niður miskunnarlaust án þess að nokkurt heildstætt mat liggi þar að baki, án þess að spurt sé um þarfir, gæði eða á hverjum niðurskurðurinn bitnar. Enda þótt sjá megi á þeim tölum sem fyrir liggja að nokkuð hefur dregið saman í útgjöldum ríkisins þá ríkir algert stefnuleysi í þessum niðurskurði og ég vil meina að hann hafi komið sér afar illa á ýmsum sviðum og þá er mér ekki síst í huga menntakerfið. Önnur lína, sem gengur í gegnum stefnu ríkisstjórnarinnar, er einkavæðing ríkisfyrirtækja sem hún hyggst framkvæma með sölu ríkiseigna, en þar er skemmst frá að segja að sú einkavæðing hefur gengið heldur illa. Ætlunin var að selja ríkiseignir fyrir einn milljarð á þessu ári en hingað til, alla vega samkvæmt þeim tölum sem er að finna í frv. til fjárlaga, hefur verið selt fyrir hálfan milljarð. Ætlunin er að selja fyrir 1 1 / 2 milljarð á næsta ári en ég veit ekki hvað ætti að leiða til þess að árangurinn verði eitthvað betri þá en hann er á þessu ári jafnvel þótt menn ætli að bjóða sjálfan Búnaðarbankann til sölu. Maður spyr sig hverjir eiga að kaupa. Er einhver annar en kolkrabbinn sem hefur getu til þess að kaupa slík fyrirtæki? Í þriðja lagi hefur sú stefna við gegnumgangandi hjá ríkisstjórninni að láta almenning og fyrirtæki greiða í mun ríkara mæli en áður fyrir þá þjónustu sem ríkið veitir og það hefur verið gert með þjónustugjöldum. Það kemur fram í þeim bandormi, sem hæstv. heilbrrh. leggur fram, að þessi innheimta á þjónustugjöldum hefur gengið svona og svona og þær aðgerðir sem gripið var til í heilbrigðismálum hafa hvergi nærri skilað sér enda ganga flestar hans tillögur út á það að reyna að herða á bandorminum sem var samþykktur í upphafi þessa árs þannig að þær aðgerðir hafa mistekist að miklu leyti. Í fjórða lagi hefur verið stefna ríkisstjórnarinnar fram til þessa að halda sköttum í lágmarki. Yfirlýst stefna Sjálfstfl. hefur verið að vera á móti skattahækkunum en nú bregður nýrra við. Hér eru boðaðar miklar skattahækkanir og niðurskurður á bótum til almennings og mér er auðvitað ljóst að þetta er Sjálfstfl. ekki ljúft, en aðstæður eru einfaldlega þannig að menn hafa neyðst til þess að beita sköttunum í ríkara mæli en áður, en spurningin er auðvitað hvernig það er gert. Ég mun koma að því síðar að ég er langt í frá sátt við þá leið sem hér er farin. Í fimmta lagi hefur stefna ríkisstjórnarinnar verið að draga úr halla ríkissjóðs sem að sjálfsögðu er eðlilegt takmark því að ég held að við séum öll sammála um að skuldastaða ríkisins er komin á býsna hættulegt stig og þarf að ná skuldunum niður. En að mínum dómi hefur ríkisstjórnin farið heldur geyst í því máli eins og öðrum. Hún ætlaði sér að ná ríkishallanum niður á tveimur árum og það var augljóst og við bentum á það strax í fyrra að þetta væri allt of hratt farið því að menn mega passa sig á samdrættinum og þeirri keðjuverkun sem hægt er að setja af stað með svona hröðum niðurskurði, enda hafa aðstæður orðið til þess að ríkisstjórnin hefur orðið að hægja á og hamingjan má vita hvenær tekst að ná niður þessum ríkishalla. Það má benda á það að í þeirri umræðu, sem átt sér stað um efnahagsmálin í Bandaríkjunum hefur það mjög verið gagnrýnt m.a. af þeim hagfræðingum sem eru í kringum nýkjörinn Bandaríkjaforseta, Clinton, að tilraunir bandarísku ríkisstjórnarinnar til þess að skera niður ríkishallann hafa verið bæði allt of fálmkenndar og svona eins og í líki trúarbragða. Það yrði að ná ríkishallanum niður sem fyrst en í raun hafi það leitt til meiri samdráttar og meiri stöðnunar en ella hefði verið. Þarna þarf að finna hinn gullna meðalveg. Því má segja að gengið hafi á ýmsu frá því að ríkisstjórnin lagði fram sitt fyrsta fjárlagafrv. í fyrra og þau frumvörp sem fylgdu í kjölfarið um skattheimtu og aðrar ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þó að þær tölur sem er að finna m.a. í fjárlagafrv. bendi til þess að niðurskurðinn hafi skilað sér að sumu leyti, þá hljótum við auðvitað að spyrja hvað felst á bak við þann niðurskurð. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga fram til loka september á þessu ári kemur fram að nú hefur t.d. orðið mikil breyting á því að stöðugildum hefur ekki fjölgað hjá ríkinu eins og verið hefur um árabil, heldur hefur þeim fækkað um nánast 200 stöðugildi og við hljótum að spyrja hvernig stendur á þessu: Hvar er þessi niðurskurður? Er hann í skólakerfinu? Er hann í heilbrigðiskerfinu? Er hann í ráðuneytunum eða hvar er hann að finna? Hvar kemur niðurskurðurinn niður? Við vitum auðvitað að þegar allt kemur til alls þá er það auðvitað almenningur í landinu sem borgar. Það hefur verið afar athyglisvert að fylgjast með þróun mála á undanförnum mánuðum og þeim vinnubrögðum sem ríkisstjórnin hefur beitt því að það var ljóst þegar í upphafi ársins að um verulegan samdrátt yrði að ræða í efnahagslífi Íslendinga og honum var spáð. Eftir að aflaspá Hafrannsóknastofnunar kom fram síðla sumars þá mátti öllum ljóst vera að það varð að grípa til frekari efnahagsaðgerða. Svo undarlega brá við að ríkisstjórnin sat mánuð eftir mánuð með hendur í skauti og lét í ljós þá stefnu sína að það væri best að gera ekki neitt, markaðurinn ætti að jafna sveifluna. Og vikurnar liðu. Ríkisstjórnin horfði miklum aðdáunaraugum á það sem gerðist í Svíaríki þar sem ríkisstjórnin og stjórnarandstaðan náðu samkomulagi um ákveðnar aðgerðir sem kallaðar hafa verið kostnaðarleiðin. Þetta fannst íslensku ríkisstjórninni mikið snjallræði og vildi leita sömu leiðar. Kostnaðarleiðin fólst í því að lækka skatta á fyrirtækjunum og velta þeim yfir á almenning í Svíþjóð en munurinn er bara sá að Svíar höfðu af mun meira að taka en við. Sænska velferðarkerfið er ólíkt öflugra en það sem við búum við og því er afar villandi þegar menn eru að jafna saman stöðu launafólks í Svíþjóð og á Íslandi, bæði hvað varðar laun og réttindi. Þar er t.d. veikindafrí og fæðingarorlof mun lengra en hér og munar auðvitað minna um þó að einn eða tveir dagar séu skornir af veikindaleyfi. En þessi leið vakti mikla aðdáun íslensku ríkisstjórnarinnar, eins og ég sagði áðan. Síðar kom í ljós að sænska krónan stóðst ekki ástandið þrátt fyrir þessar efnahagsaðgerðir og varð að fella hana eins og reyndar varð raunin með íslensku krónuna. Þar kom, virðulegi forseti, að aðilum vinnumarkaðarins var nóg boðið og þeir hófu mikinn þrýsting á ríkisstjórnina til að komið yrði í veg fyrir mikla gjaldþrotahrinu sem öllum sýndist blasa við í kjölfar hins mikla samdráttar og aflabrests. En niðurstaðan varð sú að rás örlaganna tók völdin. Gengislækkanir fóru af stað úti í Evrópu og má segja að ríkisstjórnin hafi brugðist við þeim, hvort sem það var nauðsyn eða ekki. Það er umdeilt mál hvort þeir hafi verið heldur fljótir á sér, en alla vega varð niðurstaðan sú að ríkisstjórnin tók loks af skarið eftir margra vikna setu með hendur í skauti, enda má segja að þeim hafi ekki litist að öllu leyti á þær tillögur sem ASÍ og VSÍ boðuðu eftir þeirra löngu og ströngu viðræður. Hinn 25. nóv. sl. litu tillögur ríkisstjórnarinnar dagsins ljós, en það frv. sem hér er til umræðu er sá skattaormur sem skreið út úr þeirri tillögugerð. En svo langt er nú ríkisstjórnin komin frá stefnu sinni og upphaflegum tilgangi og markmiðum að hún hefur framkvæmt gengisfellingu, er komin í sjóðasukkið, sem hún fordæmdi svo harðlega, m.a. í stefnuræðu forsrh. sl. haust og er komin á það stig að framkvæma hér hverja skattahækkunina á fætur annarri. Virðulegi forseti. Við skulum þá víkja að frv. sjálfu sem, eins og ég nefndi, er í 58 greinum. Hér kennir margra grasa. Til að byrja með er hér að finna tillögur um að heimildir til þess að draga arð frá skatti eru þrengdar úr 15% í 10%. Sama gildir um frádrátt vegna fjárfestinga í atvinnulífi hvort sem þar er um að ræða einstaklinga eða fyrirtæki. Þetta rifjar upp fyrir mér að í fyrra voru þessar heimildir líka þrengdar og það var mjög harðlega gagnrýnt af vinnuveitendum hvernig þá var staðið að verki. Þeir töldu að þetta mundi hafa mjög slæm áhrif á hlutafjármarkað og möguleika fyrirtækja til að afla sér aukins fjár. Væri fróðlegt að fá upplýsingar um það hvað gerðist í kjölfar þrengingarinnar í fyrra og hvort ríkisstjórnin hefur eitthvað kynnt sér hvaða áhrif breytingin þá hafði. Allavega er svo komið að hún er aftur að beita sömu aðferð og við hljótum að spyrja hvort þetta sé viturlegt miðað við þær aðstæður sem ríkja í atvinnulífinu. En þetta munum við að sjálfsögðu kanna rækilega í efh.- og viðskn. eins og önnur þau mál sem hér eru til umræðu. Næst í þessu frv. er að finna hin stóru og alvarlegu atriði sem eru annars vegar hækkun á tekjuskatti um 1,5% á einstaklinga og hjón og hins vegar skerðing barnabóta. Báðar þessar tillögur, hækkun á tekjuskatti og skerðing barnabóta, munu fyrst og fremst bitna á almennu launafólki. Hér er um það að ræða að skerða hlut meðaltekjufólksins, fólksins sem á börn og fólksins sem er að koma sér upp húsnæði því að hér bætist við einn liður í viðbót sem er skerðing á vaxtabótum í húsnæðiskerfinu. Eins og ég nefndi áðan voru barnabætur skertar og tekjutengdar í fyrra. Þá var um það að ræða að ná sömu upphæð, 500 millj. kr. Nú á að ná öðrum 500 millj. kr. sem þýðir að á tveimur árum er búið að skera barnabæturnar niður um heilan milljarð. Við hljótum að spyrja okkur: Hver er tilgangur barnabóta? Hvers vegna er verið að greiða fólki barnabætur? Svarið er auðvitað að þetta er framlag samfélagsins, bæði til þess að styðja við bakið á barnafólki og líka hugsaðar sem jöfnunaraðgerð til þess að hjálpa þeim sem verr standa að vígi til að koma sínum börnum til manns, en það má líka hugsa barnabæturnar sem hvetjandi aðgerð til þess hreinlega að fólk leggi í að eignast börn. Eins og hefur komið fram í umræðunni í dag er dýrt að ala upp börn. Það er dýrt að afla meiri tekna til þess að geta alið upp börn. Barnagæsla er dýr hér á landi og skortur á henni. Barnafatnaður er dýr og matur er dýr. Það er hreinlega dýrt og erfitt að eiga stóra fjölskyldu enda hefur barneignum fækkað hlutfallslega. Þetta er reyndar þróun sem átt hefur sér stað út um hinn vestræna heim og reyndar gerist það æ algengara að fólk kýs að eiga ekki börn. Ég var t.d. nýlega að heyra að það er að verða algengt fyrirbæri í því mikla ríki Kína að ungt fólk vill ekki eignast börn til þess að geta notið lífsins á annan hátt. Ég held að það hljóti að vera markmið allra samfélaga að það sé eðlilegt að fólk eignist börn og að samfélagið taki á sig þá ábyrgð sem fylgir því að ala upp ungviðið og að sjá til þess að það búi við góð uppeldisskilyrði. Þess vegna hlýtur maður að spyrja: Hvað býr á bak við þá stefnu ríkisstjórnarinnar að skerða barnabætur aftur og aftur? Þá rifja ég það enn upp sem kom fram í umræðunni í fyrra að þegar matarskatturinn var settur á voru barnabæturnar styrktar á móti. Við reiknum það út að barnabæturnar, sem komust á um sama leyti og matarskatturinn, samsvöruðu í fyrra 500 millj. Það var sem sagt tekið til baka í fyrra sem átti að vera uppbótin á móti hækkandi matarverði. Nú eru teknar aðrar 500 millj. og ég spyr: Hver er fjölskyldustefna ríkisstjórnarinnar? Hver er fjölskydustefnan? Telur ríkisstjórnin að það sé verjanleg aðgerð að skerða barnabæturnar með þessum hætti ár eftir ár? Ef við lítum á þær tölur sem hér er verið að miða við og hvenær barnabótaaukinn fer að skerðast, þá er það miðað við hlægilega lág laun. Barnabótaaukinn hjá einstæðu foreldri fer að skerðast við mánaðarlaun sem eru 57.916 kr. samkvæmt þessum tölum. Hjá hjónum fer barnabótaaukinn að skerðast við 86.916 kr. Telur ríkisvaldið virkilega að ekki sé ástæða til þess að styðja foreldra sem hafa svona lág laun og þurfa að ala önn fyrir börnum sínum? Það er því ekki að ástæðulausu að ég spyr: Hver er eiginlega fjölskyldustefna þessarar ríkisstjórnar? Við munum væntanlega biðja um ýmsa útreikninga varðandi barnbæturnar í efh.- og viðskn. en þegar allt er saman lagt: hækkun á tekjuskatti, skerðing barnabóta og svo vaxtabæturnar, þá er þetta auðvitað alvarleg tekjuskerðing sem venjulegar fjölskyldur með börn á sínu framfæri verða fyrir. Og ég hlýt að mótmæla öllum þessum breytingum og ekki síst því síðasttalda, vaxtabótunum. Þegar verið var að koma húsbréfakerfinu á á sínum tíma voru lögin um vaxtabæturnar einmitt sett í leiðinni til að mæta aukinni greiðslubyrði fólks og létta undir með meðaltekjufólkinu og þeim sem eru í lægri kantinum. Það var ein af forsendunum fyrir stuðningi Kvennalistans við húsbréfakerfið á sínum tíma að vaxtabætur fengju að vera í friði vegna þess að auðvitað er ekki hægt að vera að breyta húsnæðiskerfinu á 2--3 ára fresti og hringla með öll þessi kerfi aftur og aftur þannig að fólk veit aldrei að hverju það gengur. Núna er fólk að lenda í því ár eftir ár að verið er að skerða þær tekjur sem það hefur og á að standa skil á sínum skuldum með og það bætist reyndar ofan á almennan samdrátt í þjóðfélaginu, minni yfirvinnu og hækkandi verðlag sem kemur í kjölfar gengisfellingarinnar. Við munum væntanlega fara mun betur ofan í þessi mál síðar. Þá kemur röðin að lækkun á tekjuskatti fyrirtækja. Hér speglast sænska leiðin, kostnaðarleiðin. Hér er verið að létta á fyrirtækjunum með því að lækka þeirra tekjuskatt. Hér er líka verið að undirbúa aðganginn að Evrópsku efnahagssvæði, ef af verður, því að það hefur víða verið reynt að lækka skatta á fyrirtækjum úti í Evrópu til að bæta samkeppnisstöðu þeirra. Reyndar er ekki hægt annað en að taka undir þessa stefnu. Íslensk fyrirtæki verða auðvitað að vera samkeppnishæf hvort sem þau eru innan eða utan Evrópska efnahagssvæðisins þó að skattlagning hér sé fremur lág miðað við það sem gerist í ýmsum öðrum löndum. En hér er þó ein sú leið sem hægt er að fara til þess að bæta stöðu fyrirtækjanna. Í frv. er að finna margar greinar sem snerta breytingar á skattrannsóknum og skatteftirliti. Við fyrstu sýn sé ég ekki annað en þetta sé gott mál. Þetta tengist þeirri kröfu að tekið verði harðar á skattsvikum og að skatteftirlit, þ.e. að eltast við þá sem grunaðir eru um að svíkja undan skatti, verði verulega eflt. Hér er verið að taka á því og ég fagna því og vona að þær breytingar sem hér er verið að leggja til verði til bóta. Ég ætla að sleppa nokkrum atriðum sem snerta fjárfestingar í atvinnurekstri og kanna það betur þegar að því kemur í nefndinni. Þá er komið að hátekjuskattinum sem hefur verið kallaður svo. Í rauninni er þetta enginn hátekjuskattur. Þetta eru orðnar þokkalegar tekjur sem hér er miðað við en þetta er auðvitað ekki hæstu tekjur. Þegar við vorum að ræða hátekjuskattþrep á sínum tíma vorum við að tala um tekjur frá 250 þús. kr á mánuði eða eitthvað slíkt. Hér er miðað við 200 þús. fyrir einstakling og 400 þús. fyrir hjón.

ASÍ sagði 160 þúsund.

Já, það var hlægileg tala, fáránleg tala. Ég get ekki sagt annað og furðulegt hvað menn kalla háar tekjur. Það sýnir feluleikinn í launakerfinu hér þegar menn eru að gefa það í skyn að 160 þús. kr. séu hátekjur. Þessi skattur á að skila á þessu ári 300 millj. kr. og 100 millj. á árinu 1994 vegna þess að hann verður áætlaður á árinu 1993, en síðan fer uppgjörið fram á árinu 1994 og á samtals að skila 400 millj. Það verður að koma í ljós hvort þessi áætlun stenst, en það verður að segjast að þetta er harla lítið sem næst út úr þessum 5% skatti. Maður spyr sig hvort ekki hafi verið óhætt að fara hærra í prósentunni. Hér verður að gera lagabreytingu á skattalögunum vegna aðstöðugjaldsins og innheimtunnar fyrir hönd sveitarfélaganna. Ég hef lýst því áður að ég er því fylgjandi að fella niður aðstöðugjaldið þó að vissulega þurfi að skoða hvernig það kemur við hin ýmsu sveitarfélög sem getur verið afar mismunandi eftir því hvar er á landinu. Það er vert að velta aðeins fyrir sér breytingu sem lögð er til í 23.--25. gr. varðandi húsnæðissparnaðarreikninga. Í lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, sem á að breyta á þessu þingi, stendur til að leggja niður skyldusparnaðinn. Hér á sem sagt að skerða frádráttinn vegna húsnæðissparnaðarreininga og við getum velt því fyrir okkur hvað liggur hér að baki. Er það rétt stefna í raun og veru að draga úr húsnæðissparnaði? Auðvitað má benda á það á móti að til er önnur leið sem er sú að safna húsbréfum. Sennilega er það öllu hyggilegri leið ef fólk vill búa sig undir lífið og safna peningum til þess að kaupa síðar húsnæði fyrir eða leggja upp í húsnæðiskostnað, en þetta er eitt af því sem þarf að skoða og spyrja sig hvernig kemur við þá sem hingað til hafa notað þetta sparnaðarform. Það er greinilegt að alls staðar er verið að leita að einhverjum holum til þess að skera niður. Ég get ekki stillt mig um að nefna hér aðeins skattinn á verslunar- og skrifstofuhúsnæði sem er að finna í þessum langa ormi. Ég ætla ekki að rekja þá raunasögu. Við komum væntanlega betur inn á það við 2. umr. Sannleikurinn er sá að þetta er óskaplega hallærislegur skattur, ég get tekið undir það með fjmrh., og synd og skömm að hann skuli lenda í því aftur og aftur að þurfa að halda þessum skatti við. Hann á að skila 440 millj. á næsta ári. Það er skiljanlegt við þær kringumstæður sem nú eru í þjóðfélaginu að menn treysti sér ekki til að fella þennan skatt niður og er þó skömminni skárra að innheimta hann en vera að herja alltaf á barnafólk í þjóðfélaginu. Þá víkur sögunni að virðisaukaskattinum sem er stórt og mikið mál. Það kemur fram í greinargerðinni með frv. að við Íslendingar skerum okkur úr ef horft er á Evrópulöndin varðandi virðisaukaskattinn því að víðast hvar í Evrópu eru tvö virðisaukaskattþrep. Þá er ég ekki að fallast á þá kenningu sem kemur fram í frv. að í rauninni séu hér tvö skattþrep þar sem ýmsar atvinnugreinar og ýmis starfsemi sé undanþegin virðisaukaskatti og þess vegna sé hér núll þrep. Víðast hvar eru tvö virk skattþrep og það sem vekur ekki síst athygli þegar maður skoðar þessa skattlagningu úti í Evrópu er auðvitað að matvæli eru nánast alls staðar nema í Danmörku og Noregi í lægra skattþrepinu. Samkvæmt tillögum Evrópubandalagsins er meiningin að í Evrópubandalaginu verði virðisaukaskattur samræmdur og verði almennt 15% en lægra skattþrepið, þar sem matvælin eiga að vera, verði 5%. Það er verið að tala um 5 og 15% skattþrep. Það verður fróðlegt að sjá hvernig ríkisvaldið ætlar sér í framtíðinni að koma skattlagningu hér í eitthvert samræmi við það sem gerist úti í Evrópu ef við verðum aðilar að Evrópsku efnahagssvæði, ef það verður yfirleitt að raunveruleika. Þetta dregur athyglina að því hvað þessi skattlagning hér er mikil, hvað skattþrepið er hátt og í rauninni miklu hærra en nokkurn tíma stóð til og að það skuli enn þá vera þannig hér að matvæli séu svo hátt skattlögð sem raun ber vitni. Við kvennalistakonur höfum rætt þá hugmynd að rétt sé að fella einfaldlega niður matarskattinn, í það minnsta færa hann niður í lægra skattþrep. Slík lækkun mundi örva matvælaframleiðslu, bæta stöðu ferðaþjónustunnar og það er aldrei að vita nema tekjutap ríkisins, sem óneitanlega yrði af, kæmi út á núlli eða væri hægt að bæta á annan hátt með annars konar tekjuöflun. Þar get ég að sjálfsögðu minnt á lúxusskatta sem víða er að finna í ríkjum Evrópu. Varðandi virðisaukaskattinn vil ég geta um einn gleðilegan þátt í frv., þó að í litlu sé, sem fór reyndar fram hjá mér en einn þingmaður benti mér á. Í 48. gr. er að finna heimild til fjmrh. þar sem hann getur með reglugerð veitt undanþágu frá skattskyldu vegna innflutnings á prentuðu máli, enda sé innflutningur ekki í viðskiptaskyni. Þetta er ekki stórt mál en gleður okkur sem erum stundum að panta okkur bækur frá útlöndum og þykja þær verða óheyrilega dýrar. En þetta er auðvitað smámál miðað við það sem verið er að gera með þessum breytingum á virðisaukaskattskerfinu. Ég get ekki látið hjá líða að minnast sérstaklega á skattinn á bækur sem er mikið áhyggjuefni. Það er kannski hlutur sem kemur ekki svo mjög við kjör heimilanna eins og margt annað sem hér er verið að boða en hér er um okkar menningararf að ræða, tómstundaánægju fjölda fólks, tungumál þjóðarinnar og stóran hluta af okkar menningu sem ég vil meina að verði gert miklu erfiðara fyrir með þessum skatti. Ég vil leyfa mér að mótmæla því harðlega að skattur verði settur á bækur. Ég tel mun mikilvægara að efla bóklestur, styðja og styrkja okkar tungumál. Ég tel að ríkinu hreinlega beri að undanskilja bækur. Það sama má kannski segja um blöð og aðra fjölmiðla sem auðvitað taka því mjög þunglega að fá á sig virðisaukaskatt. En ég verð að segja það sem mína skoðun að mér finnst bækur vera mjög sérstakar í þessu efni og þær vegi í rauninni þyngra. Þær eru svo mikilvægar. Lestur er svo mikilvægur í viðhaldi tungumálsins og ekkert þroskar málskynið eins vel og lestur og þess vegna er þetta mjög alvarlegt mál sem hér er til umræðu. Ég efast ekki um að það á eftir að rigna yfir okkur mótmælum. Við höfum þegar fengið mörg mótmælabréf vegna fyrri hugmynda ríkisstjórnarinnar en þau eiga eflaust eftir að berast mörg út af þessu máli. Það sama gildir auðvitað um húshitun, ferðaþjónustu og fólksflutninga. Þarna er verið að breyta stöðu þessara greina. Húshitunin þýðir aukinn kostnað fyrir fjölskyldurnar í landinu og sama gildir um fólksflutninga. Auðvitað er almennt hægt að taka undir þá stefnu að fækka undanþágum og að einfalda kerfið en á móti verður að koma að virðisaukaskatturinn verði lækkaður. Þetta er allt of hár skattur og getur orðið ferðaþjónustunni mjög þungur í skauti því að staða hennar er ekki of sterk. En ég bendi aftur á það sem ég sagði áðan að með því að lækka matarskattinn mætti bæta verulega stöðu ferðaþjónustu í landinu auk þess að bæta stöðu heimilanna. Virðulegi forseti. Eins og ég hef rakið eru þessar tillögur mjög margvíslegar og bæði til góðs og ills. Auðvitað vega þær tillögur langþyngst sem hér er verið að leggja á heimilin í landinu. Þessar breytingar ganga út á það að létta sköttum af fyrirtækjum en auka skattheimtu heimilanna með hækkun tekjuskatts, skerðingu barnabóta og skerðingu vaxtabóta. Ég endurtek það enn og aftur að þessar breytingar bitna harðast á barnafólki með meðaltekjur sem er að koma sér upp húsnæði. Þar er hópurinn sem enn einu sinni er verið að ráðast á. Ég hélt fyrst að sjómennirnir sem urðu fyrir margháttuðum árásum í fyrra slyppu í ár en nú sé ég að þeir fá á sig hátekjuskattinn, alla vega þeir sem lenda fyrir ofan þá viðmiðun. Eins og ég hef rakið á örugglega eftir að hitna mjög í kolunum út af þessum tillögum sem hér er að finna. Ég tel að hér sé um rangar áherslur að ræða hjá ríkisstjórninni. Hún sækir stöðugt í vasa launafólks. Hæstv. fjmrh. benti á að fram undan væru ýmsar hættur og nefndi þar ríkisábyrgðir, sem eru mjög miklar, og ekki síður aukningu samneyslunnar sem enn væri fram undan þrátt fyrir mikinn samdrátt. Þar benti hann fyrst og fremst á heilbrigðiskerfið. Ríkisstjórnin er alltaf að beita röngum aðgerðum að mínum dómi. Ef menn vilja draga úr samneyslunni og halda kostnaði niðri, þá eiga menn auðvitað að horfa til lengri tíma og beina sjónum að fyrirbyggjandi aðgerðum. Ég minni enn einu sinni á það sem ég hef nefnt áður og vil taka einn þátt í heilbrigðiskerfinu sem eru umferðarslysin. Þau kosta heilbrigðiskerfið 10 milljarða á ári. Þarna er fé að finna ef fyrirbyggjandi aðgerðum er beitt og þær þurfa ekki að kosta mikið. Það þarf að hækka þann aldur sem nú er í gildi varðandi bílpróf, draga úr hámarkshraða og auka fræðslu. Þarna er peninga að finna og þetta eru leiðir sem eru miklu árangursríkari og huggulegri á allan hátt en þessi niðurskurðarstefna sem ríkisstjórnin er altekin af. Að lokum, virðulegi forseti. Ég sæti í þeirri nefnd sem mun skoða þetta frv. og það er alveg ljóst að það þarf að kalla mjög marga til til að skoða áhrif þeirra breytinga sem hér er verið að leggja til. En það er líka alveg ljóst að hér er ekki verið að leggja á breiðu bökin, þá sem geta borgað, heldur er það millihópurinn, meðaltekjufólkið, sem fær að borga brúsann. Ég get tekið undir það með síðasta ræðumanni að það er ástæða til að hafa verulegar áhyggjur af kjörum þess fólks. Við getum velt því fyrir okkur hvaða framtíð við erum að búa ungu fólki og börnum hér á landi þegar verið er að þrengja svona aftur og aftur að fjölskyldunum. Menn verða að skoða þessa hluti í samhengi. Skattastefnan tengist að sjálfsögðu öðrum þáttu þjóðlífsins. Það kemur niður á fjölskyldunum og fjölskyldulífinu þegar hert er að fólki á þennan hátt. Ásamt öðrum nefndarmönnum stjórnarandstöðunnar í efh.- og viðskn. mun ég vinna að því að reyna að knýja fram breytingar á þessu frv. til þess að koma í veg fyrir þá miklu árás sem hér er verið að gera á almennt launafólk.

Virðulegi forseti. Nú hefur hæstv. fjmrh. mælt fyrir skattaormi sínum og það er alveg sama hvar á þennan orm er litið. Hér er skattur um skatt frá skatti til skatts. Það er merkilegt að varaformaður Sjálfstfl., þó karlmaður mikill sé, skuli hafa lagt í að leggja þennan orm fyrir hv. Alþingi. Ég ætla ekki að setja á langa ræðu um efnisinnihald frv. Það hafa hv. þm. gert og hæstv. ráðherra gerði góða grein fyrir því í upphafi þegar hann mælti fyrir málinu. Hins vegar ætla ég örlítið að minnast á kosningaloforð bæði Sjálfstfl. og Alþfl. frá síðustu kosningum. Þeir sem eru sæmilega komnir til vits og ára og ekki eru enn orðnir það ellihrumir að minnið sé verulega farið að bresta,  ,,Sjálfstfl. vill lækka skatta. Leita þarf leiða til að lækka núverandi skatthlutfall niður í 35%. Skattbyrði heimilanna er með þeim hætti að ekki verður við unað. Svo mikil er skattbyrðin orðin að alþýðufjölskyldan hefur vart fyrir brýnustu nauðsynjum. Skatthlutföll þurfa að lækka, skattþrepum þarf að fækka.`` Hér eru örfá atriði úr landsfundasamþykkt Sjálfstfl. frá því í mars 1991, ef ég man rétt. Það er alveg sama hversu aulaleg undanbrögð hæstv. forsrh. eru í þeim efnum. Að halda því fram að ekki sé um skattahækkanir að ræða af hálfu Sjálfstfl. nú er yfirklór og ekkert annað. Það hefur komið fram hjá hagfræðingi Alþýðusambands Íslands að skattahækkanir þær sem Sjálfstfl. og Alþfl. eru að beita sér fyrir í tengslum við efnahagsaðgerðirnar sem boðaðar voru þýði 7% kjaraskerðingu. Þetta er örlítið önnur prósentutala en fjmrn. hefur gert grein fyrir og væri fróðlegt að heyra frá hæstv. fjmrh. í hverju þessi munur liggur. En þegar þessi 7% skerðing var reiknuð út hefur alls ekki verið gert ráð fyrir, hæstv. fjmrh., þeim milljörðum kr. sem gert er ráð fyrir að leggja á sjúklinga og gamalmenni og einstæða foreldra í því frv. sem liggur einnig fyrir og verður sjálfsagt til umræðu á morgun um breytingar á almannatryggingalögum. Hagfræðingur Alþýðusambands Íslands sagði í útvarpsfréttum í gær að þar væri um aukna kjaraskerðingu að ræða. En hvernig svo sem efndirnar hjá forsrh. eru, manninum sem mest talar um að hann standi alltaf við kosningaloforð sín, þá langar mig til að nefna nokkur dæmi. Í fyrsta lagi. Tekjuskattur einstaklinga í þessum bandormi er hækkaður um 1,5% eða um 2.850 millj. Sjálfstfl. lofaði að tekjuskattur einstaklinga myndi lækka um 9.100 millj. ef skattprósentan færi niður í 35%. Nú hefur skattprósentan hins vegar verið hækkuð eða verður hækkuð ef frv. nær fram að ganga og er þá orðin 41,35%. En Sjálfstfl. lofaði að hún skyldi verða 35%. Því til viðbótar er lagður á 5% hátekjuskattur. Hann á að skila 300 millj. kr. Skattþrepunum í virðisaukaskattinum er fjölgað andstætt því sem talað var um, að fækka skattþrepum. Við þetta aukast álögur á almenning um 1.800 millj. Bensíngjaldið er hækkað um 350 millj. sem lendir auðvitað á fjölskyldunum, barnabætur eru lækkaðar um 500 millj. kr. og vaxtabætur eru lækkaðar um 400 millj kr. sem í báðum tilfellum eru beinar skattahækkanir á unga fólkið í landinu, fólkið á aldrinum 25--40 ára sem er að koma upp börnum og hefur verið að eignast þak yfir höfuðið. Þannig velur ríkisstjórnin einn ákveðinn hóp og skattleggur hann sérstaklega. Þetta er auðvitað lýsandi dæmi, hæstv. fjmrh., um hentistefnu Sjálfstfl. Þetta er lýsandi dæmi um það lýðskrum sem viðgengst af hálfu Sjálfstfl. og þær blekkingar sem kjósendur í þessu landi voru beittir fyrir alþingiskosningarnar 1991 þegar fólki var talin trú um að það ætti að eiga sér stað hér skattalækkun í landinu kæmist Sjálfstfl. valda. En það keyrir um þverbak, þegar menn fara að reikna það út sem hér hefur verið að gerast, að Alþfl. og Sjálfstfl. skuli hafa gengið harðast fram allra flokka í því fyrir kosningarnar 1991 að lofa hækkun skattleysismarka. Ef ég man það rétt lofaði Alþfl. að skattleysismörkin skyldu fara í 80 þús. kr. Ef ég man það rétt lofaði Sjálfstfl. að skttleysismörkin skyldu verða 70 þús. kr. En með þeim breytingum sem nú er verið að gera á hækkun skattprósentunnar í 41,35% og halda persónuafslættinum óbreyttum, 24.013 kr., er í raun og veru verið að lækka skattleysismörkin úr 60.258 kr. í 58.073 kr. eða um 2.000 kr. á mánuði. Eru þetta kosningaloforðin sem Alþfl. og Sjálfstfl. gáfu kjósendum fyrir síðustu kosningar? Nei. Það var lofað að fara með skattleysismörkin í 70 eða 80 þús. kr. ef þessir flokkar kæmust til valda. Nú leggja menn fram hér á Alþingi þennan skattaorm kinnroðalaust og finnst þetta allt í stakasta lagi. Þær skattálögur sem hér hefur verið minnst á eru bara viðbætur við þær stórkostlegu skattálögur sem lagðar voru á á þessu ári með breytingum á ýmsum lögum sem framkvæmdar voru í upphafi árs 1992 með bandorminum, ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þar var lagður á 1.000 millj. kr. lyfjaskattur á sjúklinga, 700 millj. kr. skattur á þá sem sækja þurfa læknisþjónustu til sérfræðinga, 370 millj. kr. skattur á þá sem sækja þurfa þjónustu heilsugæslulækna, 260 millj. kr. skattur á elli- og örorkulífeyrisþega, 280 millj. kr. skattur á sjómenn. Þessir skattar voru lagðir á í upphafi árs. Núna liggja fyrir í enn einum bandorminum frá hæstv. heilbr.- og trmrh. nýjar skattálögur á þennan sama hóp., 500 millj. kr. lyfjaskattur til viðbótar sem sjúklingarnir eiga að greiða, 500 millj. kr. skattur á einstæða foreldra, 270 millj. kr. skattur á þá sem þurfa að sækja þjónustu sérfræðinga með því að fara á heilsugæslustöðvarnar og ná sér í tilvísanir og 200 millj. kr. skattur á fjölskyldurnar vegna breytinga á lögum um tannlækningar. Svona mætti lengi halda áfram. Hér á örskömmum tíma hafa þeir flokkar sem lofuðu skattalækkunum fyrir alþingiskosningar, þeir flokkar sem lofuðu hækkun skattleysismarka farið út í stórkostlegustu skattálögur sem hér hafa nokkurn tíma áður sést.  Hér eru nokkur efnisleg atriði sem ég vil gjarnan koma að og um leið spyrja hæstv. fjmrh. Fyrsta spurningin er þessi: Stendur það til af hálfu ríkisstjórnarinnar að hækka persónuafsláttinn umfram hækkun skattvísitölunnar um áramót? Verði persónuafslátturinn ekki hækkaður umfram skattvísitöluna þýðir það einfaldlega að menn ætla enn frekar að lækka skattleysismörkin. Barnabætur eru lækkaðar um 500 millj. kr. Það hefur mörgum sinnum verið komið að því í umræðunni að þarna er um sérstakan skatt á barnmargar fjölskyldur að ræða. Því spyr ég hæstv. fjmrh. hvað Sjálfstfl. hafi átt við þegar hann sagði í sinni landsfundarsamþykkt að skattbyrði alþýðufjölskyldnanna væri orðin svo mikil að hún hefði vart fyrir brýnustu nauðsynjum. Telur hæstv. ráðherra að við þessar aðstæður, en nú hefur átt sér stað kjaraskerðing síðan 1991, að það sé vert að leggja á þessar alþýðufjölskyldur auknar skattálögur þó það sé ekki bara nema með því að lækka barnabæturnar? Síðan komum við að vaxtabótunum sem mér skilst að eigi að lækka um 400 millj. kr. Síðan húsbréfakerfið kom til hafa einstaklingar komið inn í Húsnæðisstofnun og sótt þar um lán. Þeir hafa farið í svokallað greiðslumat og fengið opinbera ráðgjöf frá opinberri stofnun um það hvað þeir mættu skulda miðað við tekjurnar sem þeir hefðu, miðað við það hvað þeir fengju í vaxtabætur, miðað við hvað vextirnir væru af lánunum. Síðan er þeim sagt: Þið megið kaupa íbúðarhús sem kostar þetta mikið. Þið fáið lán fyrir slíkri íbúð og þið getið borgað þetta á næstu 25 árum. Hvað þýðir það að veita slíka ráðgjöf af opinberri hálfu? Þessir einstaklingar trúa því að þarna sé verið að leggja skynsamlega og rétt til og ekki sé af hálfu sama stjórnvalds nokkrum mánuðum eða árum seinna beinlínis gripið til aðgerða til þess að kippa grundvellinum undan allri þeirri ráðgjöf sem stofnunin hefur veitt. Þá spyr ég hæstv. fjmrh.: Hver á að bera ábyrgð á því þegar þessi hópur kemur út af beinum aðgerðum ríkisstjórnarinnar og segir: Því miður, það hefur allt saman brugðist sem lagt var til af hálfu Húsnæðisstofnunar á sínum tíma og mínar skuldir eru miklu meiri. Ég er í greiðsluerfiðleikum. Hvernig á að hlaupa undir bagga með þessu fólki? Þarna er ríkisstjórnin að skapa ótrúlegan vanda. Einn þáttur í þessum skattaormi er skatturinn á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Hæstv. fjmrh. sagði það við umræðuna að þetta væri sérstakt uppáhald af sinni hálfu ef ég man rétt. Þeir þingmenn sem hér hafa komið og talað á eftir hæstv. ráðherra hafa ekki viljað ergja hann með því að vitna sérstaklega í gömul ummæli frá þeim tíma þegar hæstv. ráðherra var í stjórnarandstöðu. Ég hef heyrt það, en ég er nýr þingmaður, að einstakir þingmenn hafi verið að gera grín að því hér á göngum þingsins að mikil breyting hafi orðið á hæstv. fjmrh. frá því að hann var í stjórnarandstöðu. Því gerði ég mér það til gamans að fletta upp í Alþingistíðindum frá þeim tíma sem hæstv. fjmrh. var sem þingmaður í stjórnarandstöðu. Ég fór ekki lengra aftur en til þess tíma er hv. þm. Matthías Bjarnason mælti fyrir meiri hluta áliti efh.- og viðskn. á síðasta þingi. Ég átti því ekki von á því að frv. sem þetta yrði lagt aftur fyrir þingið því í Alþingistíðindum segir, svo að ég vitni orðrétt í hv. þm. Matthías Bjarnason, með leyfi forseta: ,,Afskaplega erfitt er fyrir menn sem hafa verið mótfallnir skattinum`` --- skattinum á skrifstofu- og verslunarhúsnæði --- ,,og talið hann ranglátan að snúa svo við blaðinu núna. En menn eru misjafnlega heilsuhraustir eins og gerist og gengur. Ungur og vaskur maður sem er búinn að berjast gegn þessum skatti árum saman, eins og hæstv. fjmrh., hefur haft þrek til þess að leggja þetta frv. fram.`` Síðan segir hv. 1. þm. Vestf., Matthías Bjarnason: ,,Því mun ég greiða atkvæði með frv. að þessu sinni og treysti því að þessi skapnaður sjáist aldrei oftar frá hendi núv. fjmrh.`` Það vill svo til að hv. 1. þm. Vestf. er ekki í þinginu um þessar mundir. En hæstv. fjmrh. er kjarkmaður því að hann er kominn aftur með frv. inn í þingið. Það væri hægt að vitna á mörgum stöðum í þær ágætu umræður sem oft og tíðum voru skynsamlegar hjá hæstv. fjmrh. en þó ætla ég ekki að vitna í þær á mörgum stöðum en hins vegar grípa á nokkrum stöðum niður. Þann 1. nóv. 1989 segir núv. hæstv. fjmrh. sem þá var í stjórnarandstöðu: ,,Nú hefur ríkisstjórnin ekki einungis samþykkt að gleypa það í sig að það sé gífurlegur halli á fjárlögum yfirstandandi árs heldur leyfir hæstv. ríkisstjórn sér það að leggja fram fjárlagafrv. þar sem gert er ráð fyrir að hallinn sé verulegur eða tæpir 3 milljarðar.`` Nú er það svo með hæstv. fjmrh. að hann lagði fram fjárlagafrv. fyrir árið 1992 sem gerði ráð fyrir að hallinn yrði 4,1 milljarður. Ríkisendurskoðun segir nú, þegar hún gerir úttekt á stöðu ríkissjóðs eftir níu fyrstu mánuði ársins, að hallinn á árinu 1992 verði á bilinu 9--10 milljarðar kr. Það grunar engan sem þetta hefur lesið úr ræðu hæstv. fjmrh. þegar hann var í stjórnarandstöðu að honum kæmi til hugar að leggja fram við slíkar aðstæður á Alþingi frv. með halla. Það fjárlagafrv. sem hæstv. fjmrh. sýnir nú er með halla upp á 6 milljarða kr. Það reyndar algerlega óljóst hver hallinn mun verða vegna þess að eftir því sem best er vitað hefur fjárln. alls ekki komið sér saman um þær tillögur sem á að leggja fyrir þingið á morgun og ræða á fimmtudag. Það er því alveg óljóst hver hallinn verður á því fjárlagafrv. sem hæstv. fjmrh. mun endanlega fá samþykkt á þinginu. Nú þegar tíu dagar eru eftir eða öllu heldur níu dagar fram að jólahléi eru mörg stór mál óafgreidd. Það var umkvörtunarefni Sjálfstfl. þegar hann var í stjórnarandstöðu að fyrri ríkisstjórn kæmi allt of seint fram með öll þau mál fram er hún lagði fyrir. Ég hygg að það hafi verið alveg rétt. Oft komu þau, jafnvel stórmál, allt of seint fram og fengu allt of skamman tíma í þinginu. Það gildir sama um þessa ríkisstjórn. Hv. þm. Geir H. Haarde sagði við umræður 8. nóv. 1989, þegar skatturinn á skrifstofu- og verslunarhúsnæði var lagður fyrir og var til 1. umr.: ,,Nú eru liðnar fimm vikur af þessu þinghaldi og það eru ekki nema u.þ.b. sex vikur þangað til gert er ráð fyrir að jólaleyfi þingmanna hefjist. Það er þess vegna alveg ljóst að það er mjög skammur tími til ráðstöfunar ef ætlað er að leggja fyrir Alþingi umfangsmikil og flókin skattamál.`` Fimm vikur höfðu menn til þess að fjalla um þetta mál 1989. Nú eru níu dagar eftir af þinghaldinu. Ef Sjálfstfl. og sjálfstæðismenn á þingi væru samkvæmir sjálfum sér mundu menn auðvitað ekki pressa á að þetta mál næði fram að ganga fyrir jólaleyfi þingmanna vegna þess að tíminn er allt of knappur til þess að geta fjallað efnislega af einhverju viti um málið svo það fengi þinglega meðferð. En þessi vinnubrögð eru auðvitað til skammar, hvort sem það er hjá fyrri ríkisstjórn eða þessari ríkisstjórn. Það er auðvitað þeim til skammar sem þannig standa að. Þau eru hins vegar í samræmi við flest önnur vinnubrögð sem þessi ríkisstjórn hefur komið með hingað í þingsali.

Frú forseti. Svo er mál með vexti að nú leggur hæstv. fjmrh. fram frv. á þskj. 417, frv. til laga um breytingar í skattamálum. Frv. kann sumum að vera nokkuð óvænt því í því eru hlutir sem ekki eru nákvæmlega í samræmi við það sem frambjóðendur Sjálfstfl. lögðu til á sínum tíma þegar þeir voru að biðla til kjósenda og óska eftir stuðningi þeirra fyrir síðustu kosningar. Mig langar í upphafi máls míns að vitna til nokkurra ummæla þingmanna Sjálfstfl. og stefnuskráratriða þess flokks fyrir síðustu kosningar og vitna til blaðafrétta og ummæla einstakra þingmanna Sjálfstfl. Ég tek þetta af handahófi og byrja á því að vitna til Þjóðviljans þar sem vitnað er til ummæla hv. þm. Pálma Jónssonar og ummæla skattanefndar Sjálfstfl. Svo segir í Þjóðviljanum: ,,Lækka þarf tekjuskatt einstaklinga niður í 35%, tekjuskatt fyrirtækja niður í 30--35%, aðstöðugjald verður að hverfa auk þess sem undirbúa þarf lækkun virðisaukaskattshlutfalls niður í 15%. Þetta er inntakið í drögum að landsfundarályktun Sjálfstfl. um skattamál sem kynnt var á opnum fundi skattanefndar flokksins á þriðjudag og greint er frá í Morgunblaðinu í gær. Í sama tölublaði Morgunblaðsins er haft eftir Pálma Jónssyni alþingismanni að ekkert svigrúm sé til skattalækkana á komandi árum. Þá kveðst hann ekki sjá hvenær svigrúm skapist til skattalækkana. Þessi yfirlýsing Pálma og jafnframt yfirlýsing hans í Dægurmálaútvarpinu á rás tvö á þriðjudag þar sem hann og Ólafur Ragnar Grímsson fjármálaráðherra kappræddu um ríkisfjármálin hefur farið mjög fyrir brjóstið á Þorsteini Pálssyni, formanni Sjálfstfl., og fleiri flokksbræðrum hans.`` Þannig er mál með vexti að sá söngur var uppi hafður hjá sjálfstæðismönnum fyrir síðustu kosningar að þeir ætluðu að lækka skattana og gáfu fyrirheit um ýmsar breytingar á skattalögum. En þannig var að sá skynsamasti þeirra og hreinskilnasti jafnframt, hv. 2. þm. Norðurl. v., Pálmi Jónsson, lét það ekki henda sig að bera sér þetta í munn. Hann fékk heldur betur bágt fyrir. Ég vitna þá til Morgunblaðsins. Þar segir hæstv. menntmrh., þáv. þingflokksformaður Sjálfstfl., Ólafur G. Einarsson: ,,Stefna Sjálfstfl. er að lækka skatta.`` Annar spámaður tók undir með honum. Það var hv. 4. þm. Reykv., Eyjólfur Konráð Jónsson. Hann sagði: ,,Ekki hefur annað verið samþykkt en að skattar lækki strax.`` ,,,,Stefna Sjálfstfl. er að lækka skatta og hygg ég að það komi skýrt fram í ályktunum landsfundarins,`` segir Ólafur G. Einarsson, formaður þingflokks sjálfstæðismanna, þegar borin voru undir hann þau ummæli Pálma Jónssonar alþingismanns í Morgunblaðinu í gær að ekkert svigrúm væri til skattalækkana á komandi árum vegna linnulauss hallareksturs sem núv. ríkisstjórn bæri ábyrgð á. Eyjólfur Konráð Jónsson sagði: ,,Mér vitanlega hefur engin af stofnunum flokksins samþykkt aðra stefnu en þá að skattar verði strax lækkaðir þegar Sjálfstfl. nær valdi til að knýja það fram.```` Alþfl. jarmaði líka í þessum kór og í ályktun sem samþykkt var á fulltrúaráðsfundi Alþfl. fyrir kosningar segir það eitt: ,,Meginhlutverk Alþfl. verði að auka jöfnunarhlutverk tekjuskattskerfisins með lækkun skattfrelsismarka og markvissri beitingu persónuafsláttar, barnabóta og húsaleigubóta.`` Verslunarráðið tók í sama streng. Þar voru menn sem hafa komið nálægt kjötkötlunum, t.d. Steingrímur Ari Arason, sem er nú einn af aðstoðarráðherrunum, Geir H. Haarde, þingmaður og núv. þingflokksformaður Sjálfstfl. Þar voru kynnt sjónarmið skattanefndar Verslunarráðs um að lækka virðisaukaskattinn úr 24,5% í 15%. Hv. 4. þm. Reykv. Eyjólfur Konráð Jónsson sagði í Morgunblaðinu: ,,Skattbyrði heimilanna er nú með þeim hætti að ekki verður við unað. Svo mikil er skattbyrðin orðin að alþýðufjölskyldan hefur vart fyrir brýnustu nauðsynjum. Það er skylda Sjálfstfl. að beita sér fyrir því að skattlagningu verði hagað þannig að afkoma lágtekjufólks batni þegar í stað svo um muni.`` Síðan segir hann: ,,Þessa tillögu fluttu nokkrir tugir ungra manna á landsfundi Sjálfstfl. Fundarmenn fögnuðu henni og hún var einróma samþykkt.`` Þetta var gert fyrir síðustu kosningar. Ég er að rekja hvað einstakir þingmenn Sjálfstfl. sögðu um skattamál fyrir kosningar þegar þeir voru að undirbúa innreið sína í Stjórnarráðið. Ingi Björn Albertsson, hv. 5. þm. Reykv., lét ekki sitt eftir liggja og var aldrei þessu vant algerlega sammála öðrum frambjóðendum Sjálfstfl.: Hann sagði á framboðsfundi í Múlakaffi: ,,Munum lækka virðisaukaskatt og tekjuskatt eða hækka skattleysismörk. Sjálfstfl. mun ekki hækka skatta, komist hann til valda eftir kosningar, og vill koma til móts við láglaunafólk með því að lækka virðisaukaskatt, lækka tekjuskatt eða hækka skattleysismörk.`` Morgunblaðið hefur eftir Inga Birni Albertssyni: ,,Við lofum ekki gulli og grænum skógum en við lofum því þó og við það munum við standa að skattar munu ekki hækka. Við viljum koma til móts við lágtekjufólkið og þá sem minna mega sín. Hvernig ætlum við að gera það? Við getum m.a. gert það með því að lækka virðisaukaskattsstigið, lækka tekjuskattsstigið eða hækka skattleysismörkin. Þetta eru þrír möguleikar sem á að skoða og einhverjar af þessum leiðum, blandaðar eða óblandaðar, förum við.`` Miðvikudaginn 10. apríl 1991 hafði 1. þm. Vesturl., Sturla Böðvarsson, orðið í DV. Þá sagði hann, með leyfi forseta: ,,Það sem greinir Sjálfstfl. frá vinstri flokkunum er ekki síst afstaðan til skattlagningar ríkisins. Stefna Sjálfstfl. er að sköttum skuli haldið í lágmarki og að ríkisútgjöldum skuli haldið innan þeirra marka sem velferðarkerfið krefst.`` Fyrirsögn greinarinnar er: ,,Skatta þarf að lækka.`` Nú ætla ég að fara að vitna í meiri spámennina, frú forseti, og fyrsta í varaformann Sjálfstfl. sem nú situr í starfi fjármálaráðherra. Hæstv. fjmrh. Friðrk Sophusson sagði í Morgunblaðinu föstudaginn 12. apríl: ,,Ríkisstjórnin hefur á undanförnum árum lækkað skattleysismörk tekjuskatta og hækkað skatthlutfallið. Hefðu skattleysismörkin hækkað frá árinu 1988 með sama hætti og verðlag, eins og lög gerðu ráð fyrir, væru skattleysismörkin nú 65.800 en ekki 57.400 eins og þau eru nú í reynd. Samkvæmt upplýsingum ráðherranna gefur þessi breyting ríkissjóði 4,5 milljarða á þessu ári. En ríkisstjórnin lét sér ekki nægja að lækka skattleysismörkin. Hún hækkaði jafnframt skatthlutfallið úr 35,2% í 39,9% og aflaði ríkissjóði þannig verulegra tekna til viðbótar. Ég er ekki hissa á því þó að hæstv. fjmrh. sé óánægður með að ég skuli fletta ofan á þessu en ég tel að það eigi erindi inn í umræðuna út á hvað þessir herrar voru kosnir. Þorsteinn Pálsson, hæstv. núv. sjútvrh., fór til Vestmannaeyja. Þar boðaði hann fjármagnstekjuskatt í staðinn fyrir eignarskatt: ,,,,Við sjálfstæðismenn eigum að opna umræðu fyrir fjármagnstekjuskatt í staðinn fyrir eignarskatt,`` sagði Þorsteinn Pálsson, 1. þm. Suðurl., á opnum fundi í Vestmannaeyjum í gærkvöldi sem hann og Davíð Oddsson, formaður Sjálfstfl., héldu með á fjórða hundrað manns í samkomuhúsinu. Davíð Oddsson kvaðst aðspurður taka undir þessi orð Þorsteins. ,,Tvísköttun eigna og eignatekna kemur ekki til greina,`` sagði Davíð.`` Þarna hafa þeir verið úti í Vestmannaeyjum saman, hæstv. forsrh. og hæstv. sjútvrh., og á þeim degi hafa Heródes og Pílatus sýnilega verið vinir.  Davíð Oddsson formaður Sjálfstfl. sagði 17. apríl 1991: ,,Varðandi okkar kosningabaráttu segjum við nákvæmlega þetta: Við getum lækkað skattana en samt sem áður geta tekjur ríkisins vaxið alveg eins og gerst hefur hjá Reykjavíkurborg.`` Þetta sagði hæstv. núv. forsrh., þáv. og ennverandi um sinn formaður Sjálfstfl., Davíð Oddsson. Þetta voru kosningaloforðin. Þetta var það sem hv. þm. Sjálfstfl. sögðu fyrir kosningarnar. Ákveðinn hluti þjóðarinnar, ég vil segja of stór hluti þjóðarinnar, tók pínulítið mark á þessum mönnum þá. Því miður hafa þeir ekki staðið nákvæmlega við loforðin sín og væntanlega fer þjóðin að átta sig á hvers lags loforð þetta voru. Þeir voru að hafa kjósendur í landinu að ginningarfíflum því nú er komið fram á þskj. 417 frv. til laga um breytingar í skattamálum. Ætli þar sé ekki að finna, hæstv. fjmrh., efndir á þessum loforðum? Sennilega er það. Við skulum fara yfir nokkur atriði, frú forseti. Ég held að þetta hafi verið nauðsynlegur formáli að því sem ég ætla að segja hér á eftir. Það er rétt að fara aðeins yfir það hverjar eru efndirnar. Þá voru þetta vaskir menn í kosningabaráttu. Þá voru þetta menn sem höfðu verið í stjórnarandstöðu og ætluðu aldeilis að yfirtaka stjórn landsins. Nú er þeirra ríkið og búið að vera í rúmlega hálft annað ár sem er að vísu allt of langur tími. Þeirra er ríkið í dag þó að þeirra sé hvorki mátturinn né dýrðin. Það er skemmst frá að segja að öll þessi loforð eru svikin og það stendur ekki steinn yfir steini í því sem þeir sögðu fyrir kosningar. Þeir byrjuðu strax að svíkja, um leið og þeir komust í stólana. Fyrst kölluðu þeir skattahækkanirnar þjónustugjöld og þumbuðust við það í nokkra mánuði að kalla skattahækkanir sínar þjónustugjöld sem voru auðvitað ekkert annað en skattahækknir. En nú eru þeir grímulausir. Nú koma þeir grímulausir fram með beinar skattahækkanir. Þeir ætluðu að lækka skatthlutfallið í 30--35%. Í frv. sem hér er til umræðu leggja þeir til að fara með það upp í 41,35%. Það eru nú efndirnar á því loforði. Hvar koma svo þessar skattahækkanir niður? Fyrst og fremst hjá þeim sem minna mega sín. Breiðu bökunum er hlíft. Nú er ég ekki að segja að í frv. séu allar hugmyndir alvondar. Það er ekki rétt. Það eru skynsamlegar hugmyndir til í frv. ef maður leitar nógu lengi að þeim enda eru þetta miklir ágætismenn og vilja vel þó að þeim mistakist eiginlega allt sem þeir gera. Aðstöðugjaldið er fellt niður og það er gott. Ég held að það hafi verið skynsamlegt og sé skynsamlegt að létta aðstöðugjaldinu af því að það er ranglátur skattur. Það þarf að vísu að bæta sveitarfélögunum það upp, þá tekjuskerðingu sem þau verða fyrir við það að svipta þau aðstöðugjaldinu. Það er rétt að líta á hvernig þeim hefur tekist það. Það er hugmyndin að greiða sveitarfélögunum úr ríkissjóði 80% af álögðum aðstöðugjöldum eða sem svarar 80% af álögðum aðstöðugjöldum á síðasta ári. Þetta bætir einu sveitarfélagi aðstöðugjaldsniðurfellinguna en sennilega bara einu, ég hef ekki athugað það nákvæmlega. Í Reykjavík býr eitthvað í kringum 40% þjóðarinnar. Þar fellur til a.m.k. 60% af aðstöðugjaldinu en innheimta er þar lakari en í öðrum sveitarfélögum. Þar hafa því ekki innheimst nema í kringum 80% eða einhvers staðar þar í kring og Reykjavík stendur jafnrétt eftir. En það er ekki svo með önnur sveitarfélög.  Sums staðar á landinu og reyndar allvíða hefur aðstöðugjaldið innheimst hér um bil upp í topp. Á Sauðárkróki, þar sem ég þekki dálítið til, innheimtist aðstöðugjald á undanförnum árum í kringum 96% ef ég man rétt. Þar eru skilvísir menn, hv. 1. þm. Norðurl. v., Vilhjálmur Egilsson. Það bæjarfélag verður nú fyrir tekjuskerðingu sem nemur a.m.k. 16% af aðstöðugjaldsstofninum við þessar aðfarir. Nú vil ég, vegna þess að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson er í þeirri áhrifamiklu valdastöðu í þinginu að vera formaður efh.- og viðskn. sem fær þetta frv. til skoðunar, heita á hann að bæta úr fyrir heimabyggð sinni Sauðárkróki, kannski ekki heimabyggð, það er of stórt upp í sig tekið, það er fæðingarhreppurinn. Ég ætla ekki að koma hv. þm. til Sauðárkróks. Ég legg það ekki á okkur. En ég legg til að hv. þm. beiti sér fyrir því að Sauðárkróki verði bætt þetta tekjutap við meðferð á frv. Hæstv. sjútvrh. Þorsteinn Pálsson lagði til í Vestmannaeyjum þar sem hann var á ferð með vini sínum í kosningabaráttu að tekinn yrði upp fjármagnstekjuskattur. Hæstv. fjmrh., sem ég sé ekki hvert er farinn núna, hét því, ef ég man rétt, fyrir afgreiðslu síðustu fjárlaga að taka upp fjármagnstekjuskatt um næstu áramót. Í plönum ríkisstjórnarinnar er ákveðið að hætta við að taka upp fjármagnstekjuskatt á næsta ári. Þeir setja markið fram í tímann. Nú eru þeir að tala um að taka hann upp í ársbyrjun 1994. Spá mín er sú að þeir heykist á því líka. Þessu hefur verið frestað. Þetta eru ekki menn sem vantar peninga. Þessa menn vantar ekki peninga í ríkissjóð. Þeir hafa verið að gefa fyrirheit um hátekjuskatt. Hverjar eru efndirnar á því? Þessi hátekjuskattshugmynd sem hér er sett fram er bara kák og gefur ríkissjóði sáralítið í aðra hönd enda hefði það ekki hentað ríkisstjórninni að skattleggja eigin kjósendur en margir af þeim sem hátekjuskattinn kæmu til með að bera hafa kosið Sjálfstfl. fram undir þetta. Þeir eru að vísu grautfúlir yfir því hvað Sjálfstfl. er ómögulegur við landsstjórnina og hefur lítið vald á efnahagsmálum. Þrátt fyrir það hafa þeir fram að þessu stutt Sjálfstfl. bæði með atkvæðum sínum og sumir með fjárframlögum. Það er ekki verið að ganga nærri þessum mönnum. Það er ákveðið að lækka tekjuskatt félaga. Það var reyndar fyrirheit úr kosningabaráttu þeirra. Nú á að lækka tekjuskatt félaga úr 45% fyrst í 38% 1993 og svo í 33% 1994. Eftir á að hyggja held ég að þetta verði að teljast röng aðferð. Ekki það að við förum að sinna atvinnulífinu í landinu og búa því sæmileg skilyrði. En ég vil meina að félög sem skila tekjum geti borið tekjuskatt og þar af leiðandi sé þetta misráðið skref í þeirri stöðu sem ríkissjóður er. Illa stöddu félögin sem berjast í bökkum þurfa væntanlega ekki að greiða tekjuskatt. Einungis þriðjungur af félögunum greiðir tekjuskatt nú og á þessum þriðjungi sem best stendur á að lækka tekjuskattshlutfallið úr 45% niður í 38% á þessu ári. Hæstv. fjmrh. á líklega Íslandsmet, a.m.k. alþingismet í að tala um skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Hann hefur gert hann að umræðuefni árlega, ég held síðan hann kom á þing. Ætli þingaldur hæstv. fjmrh. sé ekki eitthvað svipaður og aldur skatts á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Ég man aldrei eftir því að hæstv. fjmrh. hafi getað setið á sér að tala um þennan skatt þegar hann hefur verið hér til meðferðar á hverju einasta ári. Það vill svo til að hæstv. fjmrh. á tvær ræður um þennan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Önnur er ákaflega mikið á móti þessum skatti og hana hefur hann flutt oftar því sem betur fer er hæstv. fjmrh. oftar í stjórnarandstöðu en stjórnarmegin. Það er líka farsælast fyrir alla. Nú er hann með nýrri ræðuna sem styður skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Af því að hv. 11. þm. Reykv., Finnur Ingólfsson, vitnaði ofurlítið til ræðuhalda hans á þinginu, reyndar bara í eitt einasta sinn, ef ég tók rétt eftir, þá ætla ég ekki að fara að skaprauna hæstv. fjmrh. á þessum dimmu dögum með því að lesa mikið af ræðum hans. Ég vitna til þeirra í Alþingistíðindunum. Þó getur vel verið að síðar í umræðunum gefist mér tækifæri til að taka aftur til máls og þá skal ég verja svolítilli stund í að fara yfir ræður hans í líklega einum 12 árgöngum af Alþingistíðindunum þar sem hann hefur flutt ræður um þennan skatt. Hann er búinn að marglofa að afnema hann en efndirnar eru náttúrlega eins og við er að búast. Nú vil ég láta það koma fram, prívat og persónulega --- því að ég hef líka talað mikið um þennan skatt og líklega átta sinnum mælt fyrir frv. um skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði fyrir hönd meiri hluta fjh.- og viðskn. --- að ég tel þetta ekkert fráleitan skattstofn. Hann verður að vísu til þess að hækka vöruverð í landinu en honum var og er ætlað að reisa ofurlitlar skorður við þeirri gífurlegu offjárfestingu sem er í verslunar- og skrifstofuhúsnæði á Íslandi. Offjárfesting í verslunar- og skrifstofuhúsnæði er þjóðarmein. Menn eru að tala um offjárfestingu í loðdýrabúskap, fiskeldi og sjávarútvegi. Það er smáræði hjá offjárfestingu í verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Í Reykjavík standa þúsundir rúmmetra af verslunar- og skrifstofuhúsnæði, nýbyggðum glæsilegum húsum, auðar vegna þess að allt of mikið hefur verið byggt af verslunar- og skrifstofuhúsnæði miðað við þá starfsemi sem hér fer fram. Nú fer ég í bensínið. Ég man ekki eftir að þeir tækju það fram í kosningabaráttunni að þeir ætluðu að lækka bensínið þannig að þeir gátu ekki svikið það loforð. Þó kann að vera að það hafi gúlpast upp úr einhverjum. Þeir sögðu svo margt. En ég man ekki eftir því og hef ekki handbær gögn um að þeir hafi lofað því að lækka bensín. En nú hækka þeir bensín samkvæmt þessu frv. um hálfa aðra krónu sem á að renna í ríkissjóð. Þeir lofuðu að lækka virðisaukaskattinn og lofuðu því meira að segja þegar fjárlagafrv. kom fram að lækka virðisaukaskattinn um 1%, ef ég man rétt. Nú er horfið frá því ráði. Hann er óbreyttur. Óbreyttur, sagði ég. Nei, þeir taka heldur betur við sér. Þeir fækka undanþágum virðisaukaskatts og nú hafa þeir fundið upp nýtt skattþrep. Ég man eftir því þegar hæstv. utanrrh. var fjmrh. og vann að því að koma virðisaukaskattinum á, þá taldi hann það algera fásinnu og alveg útilokað að hafa virðisaukaskattinn í tveim þrepum. Í mikilli glímu um matarskatt sem fór fram hér fyrir nokkrum árum síðan, hæstv. utanrrh. var þá fjmrh., man ég ekki betur en hann hafi talið það algera goðgá að hugsa sér það að hægt væri að taka upp annað þrep í virðisaukaskatti. Það gekk svo langt þegar hæstv. sjútvrh. var forsrh. og ríkisstjórn hans var að syngja sitt síðasta og hæstv. þáv. forsrh., Þorsteinn Pálsson, lagði til að taka upp tvö þrep í virðisaukaskattinum, þá taldi þáv. hæstv. fjmrh., Jón Baldvin Hannibalsson, það vera rýtingsstungu í bakið á sér. Nú á að taka burtu undanþágur virðisaukaskatts af bókum, blöðum, tímaritum, húshitun og afnotagjöldum útvarps og sjónvarps. Greinar sem hingað til hafa legið utan virðisaukaskattskerfisins, svo sem hótel- og gistihúsarekstur og fóksflutningar, eiga að fara í 14% virðisaukaskatt. Vinna iðnaðarmanna við íbúðarhúsnæði verður áfram skattskyld en endurgreiðslur verða miðaðar við 60% af skattgreiðslum. Sumt af þessu þarf kannski ekki að koma manni á óvart þegar allt kemur til alls, þ.e. prentskatturinn. Þessi ríkisstjórn er fjandsamleg allri menntun og menningu í landinu og þá er ekkert óeðlilegt þó þeir reyni að lumbra á henni og leggi á prentskatt og bókaskatt. Þeir skattleggja fjölmiðlana, útvarp og sjónvarp, blöðin og þeir ráðast á ferðaþjónustuna sem hefur verið einn vaxtarbroddurinn í annars bágbornu atvinnulífi landsmanna. Ferðaþjónustan skal fara að bera virðisaukaskatt. Hér er um að ræða stórfelldar tilfærslur á skattbyrði. Það er verið að létta á fyrirtækjunum og færa til einstaklingana. Hvar koma svo byrðarnar niður? Þær koma t.d. niður á skuldugu fólki, vaxtabætur eru lækkaðar. Þær koma niður á námsmönnum og barnafólki. Það er áfram andskotast á einstæðum mæðrum. Allir flokkar barnabóta eru lækkaðir um 30%. Einkenni þessara skattbreytinga eru þau að byrðarnar eru fluttar af félögum yfir á lakar settu einstaklingana í þjóðfélaginu. Það er líka létt byrðum, og ég undirstrika það sérstaklega, frú forseti, af ríku og tekjuháu félögunum. Hátekjumönnunum og fjármagnseigendunum er hlíft. Það eru tekjurnar af vinnunni sem eru skattlagðar. Tekjurnar af innstæðunum eiga að halda áfram að vera skattlausar. Og gróðafélögin eiga að fá að græða meira. Lífskjör best settu einstaklinganna í þjóðfélaginu batna við þessar breytingar, lífskjör fólks með miðlungstekjur versna til muna og lífskjör lakast settu einstaklinganna versna til stórra muna. Við þeim mörgum hverjum blasir neyð samkvæmt þessari stefnumörkun ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórnin vinnur markvisst og einbeitt að því að gera þá ríku ríkari og þá fátæku fátækari. Ég hugsa að kolkrabbanum líki þessar skattbreytingar. Væntanlega er hann tilbúinn til að þakka ríkisstjórn Davíðs Oddssonar fyrir þægilegheitin. Ég hef lokið máli mínu, frú forseti.

Virðulegi forseti. Það sem knýr mig í þennan stól er það að ég tel að ríkisstjórnin hafi endemis rangláta stefnu í skattamálum. Það er ýmislegt athyglisvert í þessu frv. sem við fjöllum hér um og fyrst og fremst vegna þess að ill tíðindi vekja stundum meiri athygli en góð tíðindi. Það sem ég er ósátt við, eins og fleiri ræðumenn hér í dag, er að skattálögur og aðrar álögur eru fyrst og fremst lagðar á barnafólk, þann aldurshóp sem yfirleitt hefur ekki mikið handa á milli, og lágtekjufólk því að ég vil vekja athygli á því að hér á Íslandi eru miðlungstekjur lágtekjur. Þannig er þetta hér og það út af fyrir sig er mjög illt. Ég ætla ekki að rekja það hér hversu háar þessar álögur eru að öðru leyti en því að það munar um minna þegar upphæðum á borð við 500 millj. í fyrra og 500 millj. nú í ár í formi lækkaðra barnabóta er beinlínis velt á barnafjölskyldur. Hins vegar vil ég taka það skýrt fram að ég er ekki andvíg því að meðlag sé hækkað. Ég tel það siðferðilega rétt en það á ekki að nota tækifærið til þess að klípa af kjörum fólks sem ekki hefur nóg til skiptanna í leiðinni. Það vekur einnig gremju mína að það skuli svo mikið sem rætt um það að sækja að fæðingarorlofi eins og komið hefur fram í máli hæstv. heilbrrh. sem betur fer hingað til án árangurs. Ég treysti ykkur sem hingað til hafið stöðvað þetta að gera það áfram og við hin sem getum komið nálægt því máli munum ekki liggja á liði okkar. Það er til skattafrádráttur til ýmiss konar óþarfa enn þótt nokkuð hafi verið dregið úr honum og skýtur það skökku við á meðan ekki er hægt að draga frá raunverulegan kostnað, t.d. vegna barnagæslu. Það er þó raunverulegur kostnaður vegna atvinnusóknar. Ég viðurkenni ekki að það sé ekki samfélaginu til heilla að ala upp nýjar kynslóðir og trúi því ekki að fólk sé almennt á þeirri skoðun að það sé einhver munaður að eiga börn. Varðandi fyrirhugaða lækkun vaxtabóta, þá hefur þar fengist illur grunur staðfestur. Þrátt fyrir að nánast allt sem í mannlegu valdi stendur hafi verið gert til að kría út loforð um að það yrði ekki gert tókst það því miður ekki. Það er alltaf matsatriði hvernig álögur koma við fólk. Ef við værum að tala um að það væri t.d. verið að stuðla að niðurfellingu hins óréttláta virðisaukaskatts á mat eða hækkun skattleysismarka væri e.t.v. eitthvað dæmi að reikna út en hér er því miður nánast eingöngu um það að ræða að byrðar eru auknar á lágtekjufólkið. Þetta nær ekki nokkurri átt. Við kvennalistakonur a.m.k. erum yfirleitt spurðar hvert á að sækja tekjurnar. Við höfum jafnan svör á reiðum höndum og fáum þá gjarnan að vita að við séum of lítilþægar og þetta séu ekki svo ýkjamiklar tekjur sem hægt er að sækja þangað sem við bendum. En það er auðvitað ekki rétt því safnast þegar saman kemur og þetta eru að hluta til sömu hugmyndir og aðrir hafa haft og jafnvel talið nýtilegar. Hátekjuþrepið er eitt af þessu og ég vildi sjá það hærra. Ég vildi líka sjá stigvaxandi tekjuskatt sem þykir allt of flókinn og erfiður hér en sem ýmsar þjóðir, svo sem Norðmenn, hafa unað bara býsna vel við. Þar er ekki nokkur launþegi í vafa um hvaða skatt hann þarf að borga því til eru alls konar töflur og skemu sem er ósköp auðvelt að nýta. Skattlagning fjármagnstekna, þ.e. vaxtatekna, tekna sem fólk hefur beinlínis af því að eiga peninga en ekki t.d. húseignir, þarf að komast til framkvæmda og í rauninni fáránlegt að þær tekjur skuli ekki eins og aðrar tekjur vera skattlagðar. En það er meðvitað eða ómeðvitað slegið á þessa umræðu af og til með því að láta sem svo að hér eigi að fara að skattleggja allar innstæður gamals fólks sem hefur verið að spara til efri ára. Það er auðvitað slík fásinna að það þarf að leiðrétta þetta og kalla hlutina réttum nöfnum. Það er ekki verið að skattleggja innstæður heldur er verið að skattleggja þær tekjur sem menn hafa af þessum innstæðum rétt eins og aðrar tekjur sem menn hafa. Eignir eru skattlagðar líka þótt þær séu misarðbærar. Þetta á því ekki að vera enn einu sinni í hópi heilagra kúa. En þessi heilagi kúahópur nær nokkuð víðar en bara að það þurfi endilega að fara að líta á skerðingu fæðingarorlofs, eins og mér heyrist að hæstv. heilbrrh. og hans nótar endilega vilji. Hert skattheimta er klisja sem við heyrum oft og smáklór sjáum við í þá átt. Ég er út af fyrir sig ánægð með það. Ég vil bara vekja athygli á því að þar þarf að gera afskaplega margt. Oft hefur þar verið einblínt á nótulaus viðskipti. Vissulega eru þau eitt af því sem þarf að taka á en ég vil minna á að í skýrslu um skattsvik, sem kom út fyrir nokkrum árum og var birt á þingskjali og er flestum kunnug hér geri ég ráð fyrir, kom reyndar fram að nótulaus viðskipti þykja ekki eins mikil á Íslandi og í nágrannalöndunum. Það kom mér á óvart. Ég veit ekki hvort eitthvað hafi breyst síðan. En þetta segir bara að við þurfum að sækja víðar og m.a. nota þá ágætu reikniaðferð sem heitir heilbrigð skynsemi og líta beinlínis á það að ef eyðsla og neysla er mikil og eignir eru miklar, þá geta menn ekki verið með vinnukonuútsvarið fræga. En þetta viðgengst og virðist engum böndum vera hægt að koma á þá ómaga á framfæri milli- og lágtekjufólks sem þetta stunda. Ég vil benda á eitt enn, þ.e. lúxusskatta, hærra virðisaukaskattsþrep á óþarfa sem að hluta til gæti komið á móts við niðurfellingu á skatti á nauðþurftum. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um skattlagningu fyrirtækja. Við erum ekki hér og nú að fjalla um niðurfellingu aðstöðugjalds, en ég vil þó benda á að tekin hefur verið ákvörðun um að framkvæma fyrst og finna síðar leiðir til að leysa þau fjölmörgu og flóknu vandamál sem upp koma í kjölfar þessarar kerfisbreytingar. Þetta finnst mér ekki forsjálni. Hitt er verra að hvorki niðurfelling aðstöðugjalds né sú tekjuskattslækkun á fyrirtæki sem lögð er til að verði í tveimur áföngum með þessu frv. gagnast þeim fyrirtækjum sem helst þurfa á að halda svo neinu nemi. Ég er ekki að gera lítið úr því sem gerist, heldur er ég að benda á það að þau fjölmörgu sjávarútvegsfyrirtæki sem standa illa eftir allt of langa hávaxtatíð núv. ríkisstjórnar njóta ekki góðs af þessu í sama mæli og mörg önnur fyrirtæki. Þessi fyrirtæki hafa mörg hver verið að glíma bæði við kvótaskerðingu og aflabrest og það út af fyrir sig hefur veikt stöðu þeirra og nú í allra seinustu tíð glíma þau einnig við nokkra verðlækkun á mörkuðum. Þarna er ekki einungis verið að tala um allra verst settu fyrirtækin sem fátt getur bjargað, heldur líka fyrirtæki sem eru í einhverjum meðalkanti og njóta ekki góðs af þeim kerfisbreytingum sem verið er að gera, þ.e. eru ekki nógu stöndug til að greiða tekjuskatt svo neinu nemi. Lækkun tekjuskatts nýtist ekki þessum fyrirtækjum en þau þurfa á aðgerðum að halda, einhverju meira en 6% gengisfellingu. Gengisfellingin út af fyrir sig er tvíbent, jafnvel þótt maður líti bara út frá eigingjörnum hagsmunum þessara fyrirtækja en forsvarsmenn margra þeirra hafa reyndar krafist gengisfellingar. Jafnvel þótt maður líti bara á málin út frá sjónarmiði þessara fyrirtækja þá dugar þessi gengisfelling ekki, tekjuskattslækkunin nýtist ekki sem skyldi og aðstöðugjaldið er, eins og menn vita mætavel, lægra á sjávarútvegsfyrirtækjum en mörgum öðrum. Hér erum við því enn að tala um að aðgerðirnar nýtast ekki þeim sem kannski sárast þurfa á þeim að halda. Þetta tel ég vera íhugunarefni og býsna alvarlegt mál þar sem nú er verið að hreyfa til og reyna að jafna aðstöðu fyrirtækja því við erum afskaplega háð sjávarútvegsfyrirtækjunum og við megum ekki gleyma því. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta því ég tel að nú fari í hönd vinna við þessi mál í nefnd. Hins vegar tel ég nauðsynlegt að þetta komi fram. Ég vil líka geta þess að það ætti ekki að fara fram hjá nokkrum manni að í samfélaginu er mjög skýr krafa um jöfnun lífskjara á sama tíma og það dregur sundur með þeim lægst launuðu eða jafnvel atvinnulausu og bótaþegum og hinum. Þetta gerist þrátt fyrir að þrengist í ári. Ég ætla ekki að fara að blanda mér í umræðuna um jöfnun upp á við þar sem ég hef ekki lesið grein hv. þm. Árna Johnsens í Morgunblaðinu í dag svo ítarlega en ef það er eitthvað sem ætti að jafna upp á við þá eru það lífskjör. Nú það kom glöggt fram í sumar er reiðibylgja reis vegna hækkana til þeirra hópa sem Kjaradómur úrskurðar um að krafan um jöfnun lífskjara er mjög alvarleg. Þótt ég telji reyndar að sú reiði hafi ekki beinst að öllu leyti að raunverulegum hátekjuhópum þá tel ég samt sem áður að þau skilaboð séu alvarleg og við þurfum að taka þau alvarlega. Hins vegar er það náttúrlega nöturlegt að núna þegar settur er á hátekjuskattur ná stórir hlutar þessa hóps ekki einu sinni að vera skilgreindir sem hátekjumenn samkvæmt þeirri skilgreiningu. Ég tek þetta dæmi hins vegar til að sýna fram á að það kraumar og sýður í þjóðfélaginu og það getur soðið upp úr og það gerði það í sumar. Ég held að stjórnvöld verði að skilja að það verður að koma til einhvers konar lífskjarajöfnun, það verður að koma til einhvers konar launajöfnun og það þýðir ekki að taka þá jöfnun niður á við. Ég gluggaði í grein um daginn í blaði, sem mig minnir að hafi verið byggð á Spiegel, þar sem verið var að fjalla um launabilið annars vegar í Þýskalandi og hins vegar í Bandaríkjunum og Bretlandi. Þar var sérstaklega verið að tala um að vaxandi launabil væri í þessum engilsaxnesku löndum og spáð í það hver þróunin gæti orðið í Mið-Evrópu ef sama þróun yrði þar. Ég gæti trúað að hún væri þegar hafin. Ég held að þetta sé mál sem við verðum sérstaklega að gefa gaum að. Ég vil vekja athygli á því að láglaunahópurinn er samsettur úr fólki sem við kvennalistakonur höfum sérstaklega látið okkur varða en það eru einmitt konurnar. Þær fylla þessa láglaunahópa. Varðandi upptöku virðisaukaskatts á íslenskum bókum þá tek ég undir að við þolum ekki að sjá bæði vegið að menningu okkar og horfa e.t.v. á prentun bóka og blaða hverfa út fyrir landsteinana. Við þolum heldur ekki að leggja vaxandi álögur á ferðaþjónustuna. Það er sama hvað hver segir. Það er verið að setja þyngri byrðar á ferðaþjónustuna með því að leggja virðisaukaskatt samkvæmt þessu frv. á þá hluta sem ekki hafa fram til þessa þurft að greiða virðisaukaskatt. Endurgreiðsla innskattsins nýtist ekki nema sumum. Varðandi húshitunina þá trúi ég því að viðbrögð sem við munum fá á næstunni muni e.t.v. vera skýrustu skilaboðin um þau mál. Ég hef ekki nokkra trú á að þetta muni verða látið átölulaust. Ég ætla ekki að koma miklu víðar við þótt full ástæða væri til. Þetta eru þau atriði sem mér hefur ekki fundist vera lögð mikil áhersla á í umræðunni í dag. Að hluta til eru þetta mikilvægustu málin í þessari umræðu. En ég endurtek að hér er farin mjög vond leið og hér er verið að leggja byrðarnar á bök sem eru við það að brotna en ekki á breið og stöndug bök fólks sem hefur þegar allt sitt á þurru, hefur komið börnunum upp og borgað af húsunum sínum og er með góðar tekjur og fjármagnstekjur og eitt og annað slíkt. Þetta fólk er aflögufært en það er ekki kallað til ábyrgðar heldur hinir sem ekki geta meira.

Virðulegur forseti. Það er ekki að ástæðulausu að umræður verða nokkuð hvassar um þetta frv. Það felur í sér alla meginþætti í stefnu þessarar ríkisstjórnar og þær aðgerðir sem beinast fyrst að launafólki þvert ofan í fyrri fyrirheit þeirra flokka sem að ríkisstjórninni standa og yfirlýsingar sem þeir gáfu jafnvel svo seint sem á síðasta ári við afgreiðslu fjárlaga fyrir þetta ár. Afstaða þingflokks Alþb. til einstakra afmarkaðra tillagna hefur þegar komið fram af hálfu talsmanns Alþb. í efh.- og viðskn. Ég vil því afmarka mig við fáein atriði sem ég tel rétt að víkja örlítið að undir lok þessarar umræðu. Ég vil byrja á að víkja að því sem mér þykir jákvætt í þessu frv. Það eru tillögur um hert skatteftirlit og breytingar á skipan skattrannsóknarmála. Ég hef að vísu ekki skoðað tillögugreinarnar út í hörgul þannig að ég hef fyrirvara á um stuðning við þær að því leyti en lýsi stuðningi við meginmarkmiðið sem mér sýnist ég sjá og er útskýrt í grg. með frv. með stofnun embættis skattrannsóknarstjóra. Ég vil líka minna á fréttatilkynningu sem hæstv. fjmrh. gaf út 19. nóv. sl. um skattsvik og skatteftirlit því hér er um að ræða mál sem er afar þýðingarmikið að stjónvöld taki á með myndarlegum hætti. Sérstaklega verður krafan um raunhæfar aðgerðir í þessum málum hávær þegar hnífnum er harkalega beitt gagnvart launafólki og láglaunafólki ekki síður en öðrum. Láglaunafólki er ekki hlíft. Það verður fyrir skerðingu þó hún sé hlutfallslega minni en í efri tekjustigum. Í þessari fréttatilkynningu kemur fram að ráðuneytið hafi skipað nefnd sem eigi að leggja mat á umfang skattsvika og fara yfir niðurstöður skýrslu sem lögð var fyrir Alþingi um það efni 19. apríl 1986. Enn fremur á nefndin að gera athugun á breytingum sem hafa orðið á skattalögum og skattaframkvæmd frá þeim tíma með tilliti til skattsvika, leggja mat á þær breytingar og koma fram með ábendingar um hvaða ákvæði skattalaga gefa helst færi á skattsvikum og hvaða lagabreytingar teljast nauðsynlegar til úrbóta. Ég vil nota þetta tækifæri til að fagna því að þessi nefnd hafi verið sett á koppinn. Það kemur fram að henni er ætlað að ljúka störfum fyrir næstu áramót. Ég vil hvetja hv. þm., sérstaklega þá sem fá frv. til meðferðar í efh.- og viðskn., til að taka myndarlega á móti tillögum af þessu tagi. Ég vildi stinga upp á því til að sýna meiri alvöru af hálfu stjórnvalda og Alþingis í þeim málaflokki að taka á skattsvikum og herða skatteftirlit að þingflokkarnir kæmu sér saman um nefnd manna til að fylgja tillögum þessarar nefndar eftir. Ég tel að ef þingflokkarnir ná saman um að taka myndarlega á í þessum málaflokki og myndist, má segja, þjóðarsamstaða um það, a.m.k. samstaða um það hér á þingi, þá værum við búnir að gefa málinu verulegan skrið strax í upphafi. Þetta vildi ég nefna sem inngangspunkt, virðulegi forseti, og jafnframt draga það fram sem ég tel jákvætt í frv. Því miður verð ég að segja að frá öðrum þáttum í frv. er þannig gengið að þó ég viðurkenni auðvitað að allar ríkisstjórnir hefðu gripið til aðgerða sem hefðu komið niður á einhverjum þá er ekki sá jöfnunarþáttur, það jöfnunareliment, í heildarmyndinni af þessum aðgerðum að ég geti stutt það.

Þú hefur ekki lesið plaggið hans Ólafs Ragnars.

Það hef ég lesið, hv. þm., og í því er margt brúklegt og ég hygg að menn gætu notað úr því ýmsar tillögur til að betrumbæta skattastefnu núv. ríkisstjórnar. Á einn þátt vil ég minnast alveg sérstaklega og ítreka andstöðu mína við. Það er hækkun á húshitunarkostnaði. Það kom fram í framsöguræðu hæstv. fjmrh. að í raun og veru eru ákvæði tillögugreinarinnar um hvernig eigi að reikna út meðalhitunarkostnað rafveitna og hitaveitna á landinu óframkvæmanleg. Menn eru að fikra sig niður á aðra viðmiðun og enda þannig að viðmiðunin verður verðið í Reykjavík og minnka hækkunina, sem verður á dýrari veitum, þannig að virðisaukaskatturinn á dýrari veitunum verði ekki hærri en hann verður í Reykjavík eða hámark 13 aurar á kílóvattstund. Það er út af fyrir sig góðra gjalda vert að menn gangi ekki þá braut til enda að hækka misjafnt og dragi úr því með því að krónutöluhækkunin hefur hámark. En það breytir því ekki að menn eru að hækka húshitunarkostnað og hækka hann jafnmikið þar sem hann er hæstur og í Reykjavík þar sem hann er tiltölulega lágur. Í öðru lagi eru menn að hækka þennan húshitunarkostnað minna þar sem hann er lægri. Það kemur m.a. fram í Alþýðublaðinu í dag þar sem þær upplýsingar eru veittar að hækkunin sé ekki nema sjö aurar á kílóvattstund þar sem hitaveitan er lægst. Þetta vildi ég benda á og vil mótmæla þessu. Ég er þeirrar skoðunar að ekki eigi að hækka húshitun á svæðum sem búa við hátt verð í þeim efnum. Ég vil minna hæstv. ríkisstjórn till. til þál. um lækkun húshitunarkostnaðar sem lögð var fram rétt fyrir kosningar í fyrravor af þáv. og núv. iðnrh. og var afrakstur af starfi nefndar sem m.a. hæstv. núv. fjmrh. átti sæti í. Í þeirri þáltill. er lagt til að jafna húshitunarkostnað á landinu og lækka hann þar sem hann er hæstur þannig að hann verði hvergi hærri en 5.000 kr. á mánuði miðað við verðlag í janúar 1991, hvergi hærri miðað við það verðlag og að sjálfsögðu miðað við tiltekna stærð af íbúð. Menn eru að ganga til öfugrar áttar miðað við eigin tillögur. Ég vildi svo að lokum, virðulegi forseti, draga saman þau áhrif sem mér sýnist í fljótu bragði, miðað við þær upplýsingar sem við höfum fengið, verða af þeim breytingum sem boðaðar eru í þessu skattafrv. Þær eru: 1,5% hækkun tekjuskatts árin 1993 og 1994 hækkar skatta um 2.850 millj. hvort ár. Hátekjuþrep um 5% þessi tvö ár á að skila 300 millj. hvort ár. Sú tala er á vísu á reiki miðað við upplýsingar frá fjmrh. og gæti verið hærri. Í þriðja lagi er bensíngjaldshækkun upp á 1,5 kr. á lítra sem er skattahækkun upp á 350 millj. kr. hvort ár. Í fjórða lagi er hækkun á reiknuðu endurgjaldi eða reiknuðum launum auk herts skatteftirlits sem á að skila 300 millj. hvort ár. Í fimmta lagi er lagður 14% virðisaukaskattur á liði sem ekki hafa borið virðisaukaskatt og gefur sú hækkun um 1.800 millj. á næsta ári borið saman við lögin eins og þau eru fyrir þetta ár. Fyrir árið 1994 er hækkunin áætluð 1.350 millj. Þessi tala kann að hafa raskast í kjölfar breytinga sem hafa orðið á hugmyndum um tekjur ríkissjóðs af virðisaukaskatti af húshitun. Barnabætur, svo ég telji sjötta lið, eiga að skila 500 millj. hvort ár. Vaxtabætur eiga að skila 400 millj. árið 1994. Niðurskurður ríkisútgjalda á að vera 1.240 millj. 1993 og 580 millj. 1994 og ég gef mér það sem forsendu að þessi niðurskurður lendi allur á skattgreiðendum sem er auðvitað forsenda sem ég veit ekki til hlítar hvort er rétt en miðað við það sem hefur verið upplýst af þessum fyrirhuguðu ráðstöfunum þá bendir því miður flest til þess að a.m.k. stærstur hlutinn af þessari upphæð lendi á skattgreiðendum í einu eða öðru formi. Þetta var 8. liður. 9. liðurinn er lækkun tryggingagjalds sem lækkar álögur á ferðaþjónustu og lækkar tekjur ríkissjóðs um 50 millj. á næsta ári og um 200 millj. árið 1994. 10. liðurinn er dreginn saman, þ.e. breytingar á arðgreiðslu. Breytingar á skattaívilnun vegna fjárfestingar í atvinnurekstri og lækkun á tekjuskatti lögaðila. Áhrifin af þessum þremur atriðum samanlagt eru samkvæmt frv. metin á 100--200 millj. kr. til tekjuauka fyrir ríkissjóð hvort ár. Að lokum er hér einn liður enn sem er húsnæðissparnaðarreikningar sem á að leggja niður en þeir sem hafa lagt inn á þá reikninga hafa notið skattaívilnunar og hafa fengið endurgreiddan skatt að ákveðnu marki en þessi breyting mun auðvitað lækka þau útgjöld ríkissjóðs árið 1993--1994 en hve mikið það verður eru engar upplýsingar um þannig að ég hef ekki sett neinar tölur niður í því sambandi. Ef ég legg þessar tölur fyrir árið 1993 saman, virðulegi forseti, þá fæ ég út að skattahækkunin er á bilinu 7.400--7.500 millj. kr. frá árinu 1992 og á árinu 1994 er hún á bilinu 6,4--6,6 milljarðar kr. Þetta leggur sig samanlagt á að vera 14 milljarða kr. skattahækkun á tveimur árum. Og ég verð að segja, virðulegi forseti, að það eru svimandi háar tölur og miklu hærri tölur en komið hafa frá hæstv. fjmrh. um hugsanleg áhrif af fjármálaráðstöfunum ríkisstjórnarinnar. Þetta vildi ég draga saman svona í lokin, virðulegi forseti, um leið og ég bendi á að nánast öll þessi upphæð, þessi 14 milljarða kr. skattahækkun á tveimur næstu árum, lendir á einstaklingum. Og ég vil skora á hv. efh.- og viðskn. sem fær þetta mál til athugunar að fara rækilega ofan í þetta frv. með hliðsjón af þeim upplýsingum sem ég hef hér dregið saman.

Hæstv. forseti. Ég ætla að gera tilraun til að svara sumu af því sem fram hefur komið og vona að mér verði virt það til vorkunnar þótt ég fari mjög hratt yfir sögu og ugglaust sleppi ég ýmsu af því sem til mín hefur verið beint. Í fyrsta lagi hafa menn rætt heilmikið um skattamál og skattahækkanir. Í því sambandi held ég að sé afar nauðsynlegt að menn líti á skattahækkanir og skattalækkanir allar saman að meðtöldu aðstöðugjaldinu. Samkvæmt nýjustu heimildum sem við höfum og samlagningu um þessi mál sýnist mér að útkoman teknamegin í fjárlagafrv. verði heldur lægri eftir að efnahagsaðgerðirnar heldur en gert var ráð fyrir í sjálfu fjárlagafrv., líklega um 500 millj. eða svo. Og ef við lítum á tölur, þ.e. um það bil 104,8 milljarðar í frv., áætlanir fyrir yfirstandandi ár voru 103 milljarðar en við gerum ráð fyrir því núna að talan sem um sé að ræða sé einhvers staðar um 104,3 milljarðar. Þess skal getið að hluti af skýringunni, og það getur blekkt einhverja, er að það er um veltusamdrátt að ræða í þjóðfélaginu þannig að ugglaust er um einhverja hækkun að ræða þegar reiknað er sem hlutfall af landsframleiðslu sem er fallandi. En vegna þess að veltusamdrátturinn er það mikill, innflutningurinn minnkar, þá verða tekjur fólks lægri og þar af leiðandi tekjur ríkissjóðs jafnframt þannig að á föstu verðlagi má gera ráð fyrir að tekjurnar séu litlu hærri á næsta ári en reiknað var með á yfirstandandi ári. Nú ber að taka það fram enn fremur að tekjurnar á yfirstandandi ári urðu heldur lægri en til stóð. Þetta vil ég að komi fram vegna þess að það má ekki alltaf horfa eingöngu á útgjöldin og hvað þau hækka. Það sem hefur verið vandamál okkar í ár og verður á næsta ári er að tekjurnar fara lækkandi í raun, þ.e. á föstu verðlagi. Það kom fram spurning frá hv. þm. Jóhannesi Geir um Þróunarsjóð sjávarútvegsins. Því miður er ég kannski ekki sá sem er best til þess fallinn að svara því hvenær frv. komi fram og hver útfærslan verður. Það hefur verið stefnt að því að leggja fram frv. fyrir jól. Ég get ekki svarað því hér og nú hvort það verður gert. Þetta mál er flókið og margþætt. Ég bendi á að hugmyndin er að þessir sjóðir taki m.a. yfir ýmsar skuldbindingar sem eru í Atvinnutryggingarsjóði og Hlutafjársjóði. Það hefur verið rætt um það að ríkið láti í té með einum eða öðrum hætti 4 milljarða og þar þarf auðvitað að átta sig á því hvernig á að greiða og með hvaða kjörum á að greiða þróunargjaldið sem er kannski arftaki fjármunanna sem gengu til Hafrannsóknastofnunar. Þetta þarf að skoða. Ekki síst frá sjónarhóli fjmrh. hlýtur það að vera áhyggjuefni að sjóðunum er ætlað að vera í eigu ríkisins. Og ég nefni það sérstaklega hér af því að ég ræddi það í minni framsöguræðu hversu hættulegt það er að sjóðirnir allir, sem eiga að vera undir stjórn jafnvel þeirra sem eru úti í atvinnulífinu eða jafnvel heyra ekki undir ríkisstjórnina, eru í eigu ríkisins og geta tekið á sig alls kyns skuldbindingar sem auðvitað síðar meir kunna að velta yfir á ríkissjóð. Þetta eru atriði sem verður að kanna mjög rækilega og ég skal viðurkenna að fjmrh. hefur viljað skoða suma þessa þætti ákaflega vel áður en hægt er að afgreiða málið úr ríkisstjórninni. Það þýðir ekki að það sé efnislegur ágreiningur um gildi sjóðsins og hlutverk hans. Aðeins um ferðamálin sem margir nefndu, þá er ekki saman að jafna því sem hér er að gerast og í Svíþjóð þar sem fullur virðisaukaskattur kom á ferðamálin og á leigubílana líka. Hér eru leigubílarnir líka undanskildir en hér hafa verið gerðar ráðstafanir til viðbótar eins og fram kom hjá hv. þm. Jóhannesi Geir, þ.e. að tryggingagjaldið er lækkað úr 6% í 2,5% og innskatturinn verður frádráttarbær og loks hefur gengisfellingin auðvitað þýðingu fyrir þessa atvinnugrein, a.m.k. að því marki sem er verið að selja á íslensku verði og þar af leiðandi er lækkun í erlendri gjaldmynt en það er auðvitað ekki alveg einhlítt. Ég ætla ekki að deila við hv. þm. um það að auðveldara sé að stjórna í erfiðu árferði en góðu en ég minni á að árferðið núna í ríkisfjármálunum er m.a. slæmt vegna uppsafnaðra erfiðleika frá góðærinu eins og ég ræddi mjög mikið í minni framsöguræðu. Einmitt á bestu árunum söfnuðust upp stærstu skuldirnar og það er athyglisvert að ríkið þarf að greiða á næsta ári yfir 10 milljarða eingöngu í vexti en fær sáralitla vexti sjálft.  Það var spurt um fjármagnstekjuskatt. Fjármagnstekjuskattur er á stefnuskrá ríkisstjórnarinnar Það hefur ekkert breyst þó ekki sé hann tekinn upp núna. Það hefur hins vegar aldrei staðið til að sá skattur bætti í ríkissjóð heldur yrði hann notaður fyrst og fremst til þess að fella niður eða lækka tekjuskattinn. Það má auðvitað spyrja af hverju þessu hafi ekki verið breytt núna og það er vegna þess að menn óttuðust að það mundi lenda á sparnaðinum. Og það má auðvitað spyrja: Af hverju var þessu ekki breytt miklu fyrr? Það er bara eitt atriði sem mig langar til að minnast varðandi aðstöðugjaldið og bið hv. þm. að gleyma ekki --- og það má ekki bera saman tekjuskattshækkunina annars vegar og aðstöðugjaldsniðurfærsluna hins vegar. Þetta eru tvær alveg ólíkar stærðir. Hækkun tekjuskattsins um 1,5% gefur ekki nema 2,8 milljarða á meðan aðstöðugjaldið er yfir 4 milljarðar þannig að mér heyrðist sumir kannski ekki alveg vera klárir á þessu. Um landsútsvarið er það að segja að það var samningur á milli ríkisins og sveitarfélaganna að þau misstu ekki spón úr aski Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Ég get alveg fallist á þær röksemdir að betra hefði verið að fella niður landsútsvarið, a.m.k. af einkafyrirtækjunum, jafnvel af ríkisfyrirtækjunum en ég get ekki fallist á að ríkissjóður eigi að borga þann brúsa. Það verður þá einhver annar að greiða. Hugsanlega eins og sumir hafa bent á hefðu sveitarfélögin átt að leggja meira í þetta púkk. Varðandi virðisaukaskatt á hitaveitur vil ég aðeins taka eitt fram vegna umræðna sem hér fóru fram, ekki hjá einum heldur fleiri hv. þm. Það er munur á þessu kerfi og niðurgreiðslukerfinu á svínakjöti, nautakjöti, eggjum o.s.frv. Munurinn er sá að við förum sömu leiðina og gert var við lambakjöt, mjólk og fisk. Þetta eru endurgreiðslur innan virðisaukaskattskerfisins en ekki niðurgreiðslur utan kerfisins. Ein af ástæðunum fyrir því að þetta var gert með þessum hætti er að þetta er tryggari endurgreiðsla, það er öruggara innan kerfisins að ekki verði gengið á rétt þeirra sem njóta greiðslunnar. Þetta vil ég taka skýrt fram og þetta geta menn séð þegar þeir bera saman þróunina annars vegar í hvíta kjötinu og hins vegar í hinum hlutanum sem er innan virðisaukaskattskerfisins. Ég ætla að fara fljótt yfir sögu. Það var minnst á lífeyrissjóðina. Það var rétt að við töluðum við forustumenn þeirra og auðvitað er það svo þegar rætt er um forustumenn lífeyrissjóðanna að það eru ekki þeir sem ráða öllu, en það kom fram hjá þeim að þetta væri stefna þeirra sjóða og hlutafjárkaupin og frádrátturinn þeirra vegna skiptir engu máli fyrir lífeyrissjóðina því að þeir borga enga skatta hvort sem er og það skiptir engu máli hvort þeir fá skattafslátt þess vegna. Ég bið bara hv. þm. að átta sig á því að skattafslátturinn hefur enga þýðingu fyrir lífeyrissjóðina. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom með ýmis sjónarmið og spurði að því sem rétt er að svara hvort það væri stefna að fara þessa leið í skattamálunum eða hvort þetta væri nánast gert óvart og ég skal svara því. Stefna ríkisstjórnarinnar er eins og stefna ríkisstjórna í nágrannalöndunum að draga úr svokölluðum kerfisbundnum halla sem er halli sem byggir á því að um lögbundnar niðurgreiðslur sé að ræða og tilfærslur, bæði gjalda- og teknamegin á fjárlögum ríkisins. Með öðrum orðum að draga úr afslætti teknamegin og draga úr niðurgreiðslum gjaldamegin. Þetta er gert vegna þess að það er talið skynsamlegt að gera þetta ekki síst þegar menn þurfa að draga úr kostnaði ríkissjóðs. Síðan er auðvitað hugmyndin sú að með þessu sé reynt að beina fjármunum frekar í atvinnuleysistryggingakerfið vegna þess að áherslurnar hafa breyst þar sem atvinna fólksins er í mikilli hættu. Það er hins vegar rétt sem hefur komið fram hjá mörgum hv. þm. að við erum komnir ansi langt í okkar skattkerfi, kannski út á ystu nöf í neyslusköttum, þ.e. ef við tökum virðisaukaskattinn og vörugjöldin saman í eina heild þá hygg ég að Íslendingar séu eina hæstir í neyslusköttum a.m.k. í löndum hér í kringum okkur. Hins vegar eru tekjuskattar ekki mjög háir og skattar á fyrirtæki eru nú eftir þessa breytingu með þeim lægri og greiðslur fyrirtækja í ríkissjóð eru líklega einar þær lægstu sem þekkjast núna í okkar nágranna- og viðskiptalöndum, enda var tilgangur aðgerðanna að styrkja samkeppnisstöðu fyrirtækjanna. Það er rétt sem margir hafa bent á að það vantar fylgiskjöl með sjálfu frv. Úr því verður bætt í nefndinni. Ég hef beðið embættismenn fjmrn. og reyndar finnst mér eðlilegt að það sé náð í fleiri embættismenn heldur en þess ráðuneytis til að fara gaumgæfilegan ofan í þetta til að menn sjái alveg hvað er að gerast í þessum málum. Það er engin ástæða til þess að fela eitt eða neitt. Það er vitað að verið er að flytja gífurlega skattbyrði af fyrirtækjum yfir á almenning. Ég ætla ekki að ræða hér um húsbréfakerfið og fleira sem á var minnst eða sem kom fram hjá hv. þm. eða deila við hann um matarskatt en hann lét líta svo út sem Alþb. hefði hvergi nálægt þeim málum komið. Við sem fylgdumst með því þegar Alþb. tók þátt í ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar haustið 1988 vitum annað. Þá bar ekki mikið á því að matarskatturinn yrði aflagður og enn síður gerðist það þegar Borgaraflokkurinn sem hafði haft þetta mál á sinni stefnuskrá, nánast eina málið á stefnuskránni, fór inn í ríkisstjórnina nokkru síðar. Ég get því miður ekki svarað fyrirspurn sem kom frá hv. þm. og varðaði ferðaþjónustuna. Ég verð að sleppa því, ég man ekki hverjir eru í þessari nefnd. Hann spurði um hver væri höfundur texta sem fylgir frv. Ég veit það satt að segja ekki heldur en allt sem þar er skrifað er skrifað á ábyrgð ráðherrans, enda les hann textann yfir og hann verður texti ráðherrans um leið og hann er kominn í frv. Þetta verða menn að una við og ég man eftir á sínum tíma þegar hv. þm. Steingrímur Hermannsson var landbrh. þá kom ansi skondinn texti sem hann hlaut auðvitað að bera ábyrgð á og varðaði einhverja skýrslu um landbúnað, en sú skýrsla var höfð í flimtingum árum saman í blöðum. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom með dæmi þar sem hann benti á að fjölskylda sem hefði 200 þús. kr. mánaðartekjur, ætti þrjú börn, eitt undir sjö ára aldri færi mjög illa út úr þessum aðgerðum. Hann taldi til að mynda að vaxtabætur og barnabætur mundu lækka frá 55 upp í 70 þús. kr. Það vill svo til að við eigum þetta dæmi og talan er 48 þús. kr. En það gleymist stundum þegar verið er að ræða um þetta að það verður að bæta vaxtabótunum og barnabótunum við tekjur viðkomandi en ekki að draga þetta frá tekjunum eins og þær standa frá launagreiðendum því að bætur eru auðvitað hluti tekna fólksins þannig að rauntekjur viðkomandi aðila eru meiri heldur en 200 þús. á mánuði brúttó þegar á eftir að taka tekjuskattinn frá. Um hina þættina get ég ekki sagt en ég tel að þeir séu heldur í hærri kantinum, enda viðurkenndi hv. þm. það. Það er ugglaust rétt sem hv. þm. segir að sá sem hér stendur verður skattakóngur aldarinnar, ef menn telja aðstöðugjaldið með og telja það til skatta ríkisins sem menn geta leikið sér að að gera og ég held svo sem að sú kóróna fari mér ágætlega og skal ekkert víkjast undan að bera hana. En ég ætla að minna á annað. Það hefur ekki hina minnstu þýðingu, eins og ég hef margoft sagt, að mæla menn í því hvort þeir eru skattakóngar eða ekki. Það sem skiptir nefnilega máli er hverjir eru útgjaldakóngarnir því að ef útgjöldin fara langt umfram tekjur, þá er verið að búa til skatta þó það séu ekki skattar samtímans, þá verða það skattar framtíðarinnar. Þess vegna ættu fjölmiðlarnir kannski stundum að snúa sér að því að kanna hverjir eru útgjaldakóngarnir í ríkisfjármálunum því að það eru þeir sem leggja grunn að skattheimtu framtíðarinnar. Ég hefði ekki þurft að bera þann kross eða aðrir fjármálaráðherrar, 10 milljarða í vexti, sem ríkið þarf að borga ef allir hefðu hingað til rekið ríkið hallalaust, en því miður er það ekki svo. Hv. þm Kristín Ástgeirsdóttir ræddi um ýmis efni. Sumu af því hef ég svarað, annað var náttúrlega hennar álit. Hún minntist sem stundum áður á svokallaða lúxusskatta. Ég hef aldrei áttað mig alveg á því hvað lúxusskattar eru. Ég hef heyrt það stundum og ég ræddi fyrir ári síðan við hv. þm. um það t.d. hvort það væru lúxusskattar að leggja hærri gjöld á varaliti og vellyktandi og hvað þetta heitir allt saman. Ég man eftir því einu sinni rétt fyrir kosningar að ég kom á vinnustað þar sem fullt var af ungum konum. Ég viðhafði einhver ógætileg orð og fékk á baukinn og þá var sagt: Ef það á að fara að kalla þetta lúxus eruð þið að mismuna á milli karla og kvenna, leggja sérstakan skatt á konur, sem vilja líta þokkalega út, jafnvel þótt þær hafi lægri laun en karlar í vinnunni. Ég sá auðvitað að þetta var eitthvað sem ég gat ekki mótmælt. Það er því stundum erfitt að finna lúxusinn. Ég bendi á að það getur meira að segja verið kynbundið. Menn segja: Það er lúxus að ganga í fínum fötum og líta vel út eins og hinir ágætu forsetar þingsins hafa sem betur fer gert. Er þetta lúxus? Nei, segja margar konur. Þetta er bara herkostnaður fyrir konur. --- Þetta er nú heldur óheppilegt orðalag. Það sem ætlunin var að segja er að það getur mismunað fólki. Sumir kalla þetta lúxus og aðrir ekki og skal ég ekki hafa fleiri orð um það. Ég sé það nú og það er eiginlega sögulegt að það eru fleiri konur í salnum en karlar. Þessi ræða átti kannski erindi þess vegna líka. Hv. þm. Finnur Ingólfsson kom hér að máli sem reyndar hv. þm. Steingrímur Sigfússon gerði jafnframt. Það voru skattleysismörkin. Það er hárrétt, þegar prósentan hækkar lækka skattleysismörkin af því að persónuafslátturinn er fastur í krónutölu en prósentan er lögð á allar tekjurnar og síðan kemur hitt til frádráttar. Ég hef ekki nákvæma tölu yfir þetta en svona er þetta í raun og það er reiknað með tekjum af því. Ég vil að það komi skýrt fram og jafnframt vil ég segja að það er ekki ætlunin að hækka þessi skattleysismörk. Þau hækka eftir reglum sem forveri minn bjó til og við höfum slegið lauslega á það að skattleysismörkin hækki ekki, persónuafslátturinn hækkar ekki núna um áramótin. Hins vegar er nokkuð ljóst að skattleysismörkin munu breytast á miðju næsta ári því að í þeirri hækkun er miðað við lánskjaravísitölu og það má búast við því að hún fari heldur af stað miðað við það sem hefur gerst undanfarið þar sem verðbólgan fer af stað næstu mánuðina. Þá kemur að því að persónuafslátturinn hækkar á miðju næsta ári eða 1. júlí. Þetta vildi ég að kæmi alveg skýrt fram og það má kannski spyrja: Hvernig stendur á því að ríkisstjórnin gerir þetta með þessum hætti, hvernig stendur á því að ríkisstjórnin virðir ekki ráðgjöf Húsnæðisstofnunar o.s.frv. Ráðgjafar Húsnæðisstofnunar verða auðvitað að veita ráðgjöf rétt eins og ráðgjafar bankanna miðað við þá stöðu sem málin eru í á ákveðnu tilteknu augnabliki. Það getur enginn sagt hverjar tekjur manna verða kannski árið eftir. Við skulum átta okkur á því. Það sem skiptir máli er að átta sig á að hér er verið að vernda þann hóp manna sem er að missa atvinnuna. Allar þessar aðgerðir stuðla að því að reyna að koma í veg fyrir það að fólki á atvinnuleysisskrá fjölgi og það fólk hefur engar tekjur. Þar er ekki spurning um miðlungstekjur, hátekjur eða lágtekjur. Þar er spurning um það hvort fólk hafi tekjur eða engar tekjur. Það er það sem skiptir máli í þessari umræðu að mínu mati. Hv. þm. Páll Pétursson flutti einhverja lengstu ræðu sem ég hef heyrt hann flytja og jafnframt þá bestu enda las hann mest upp úr ræðum þingmanna Sjálfstfl. og kann ég honum bestu þakkir fyrir það. Það var ekki mikið af spurningum frá hv. þm. Það minnti mig á það að hann var líklega að leika mýsnar á meðan kettirnir voru úti því að bæði formaður og varaformaður flokksins eru í útlöndum. Nú er þetta skemmtilegur tími fyrir hv. þm. Hans er ekki bara ríkið heldur líka mátturinn og dýrðin. Það var þó komið að einu atriði eða tveim sem mér finnst ástæða til að nefna úr hans ræðu. Það var í fyrsta lagi um skattahækkanir og þjónustugjöld. Ég vil enn einu sinni segja að á þessu tvennu er mikill munur. Þjónustugjöld eru t.d. strætisvagnafargjöld í Reykjavík. Það er ljóst að Reykjavíkurborg borgar heilmikið með strætisvögnum. Sá sem ferðast með strætisvagni borgar ekki raunkostnað. Ef maður hækkar strætisvagnagjöld er maður að hækka skatta. Nei, segi ég. Við erum að hækka þjónustugjöld. Það sama á við um sundlaugar o.s.frv. Það er því ekki rétt að segja að þegar fólk er að greiða fyrir tiltekinn hlut sem það nýtur sé það að borga skatta. Maður er að borga hlutfall af kostnaði. Hins vegar ræður sá sem borgar skatta ekki hvað er gert við þá fjármuni sem renna í ríkissjóð og síðan út eftir öðrum reglum. Á því er þess vegna talsverður munur hvort um þjónustugjöld er að ræða eða skatta. Varðandi aðstöðugjaldsinnheimtuna var þetta samningur við sveitarfélögin að fara svona að miða við 80%. Hins vegar voru lagðar til hliðar 120 millj. kr. sem eiga að koma þeim til góða sem hafa haft meiri og betri innheimtu á undanförnum árum. Varðandi það sem kom fram hjá hv. þm. Önnu Ólafsdóttur Björnsson um lækkun tekjuskattsins, að það væri ekki aðgerð sem fyrirtæki gætu nýtt sem ekki borguðu tekjuskatt, þá liggur það náttúrlega alveg í augum uppi. Við verðum að líta á að það á ekki alltaf hugsa um gömlu skuldugu fyrirtækin sem koma aldrei til með að borga tekjuskatta. Við verðum líka að líta til nýrra fyrirtækja, til nýfjárfestinga og freista þess að þau fyrirtæki sem græða, sem betur fer eru til, leggi fjármuni í nýja fjárfestingu og útlendingar sem hafa lánað okkur peningasummur á undanförnum árum séu jafnvel tilbúnir líka til þess að koma hingað og leggja í fjárfestingu. Til þess er leikurinn gerður, þess vegna er verið að lækka þetta hlutfall. Loks kem ég að hv. þm. Kristni Gunnarssyni sem rifjaði m.a. upp tvö nál., fyrst nefndarálit skattsvikanefndar og ég þakka honum fyrir þau góðu orð sem hann sagði þá. Ég held að það sé vel til skoðunar að koma með það mál inn í þingið í einhverju formi á sínum tíma. Um skýrslu húshitunarnefndar get ég lítið sagt annað en það að við Pálmi höfum fyrirvara í þessari skýrslu. Ég mótmæli því ekki að það sem þar var gert og sú vinna sem þar fór fram hefur að sjálfsögðu verulega þýðingu og hefur það áfram þrátt fyrir það að virðisaukaskattur hafi verið lagður á húshitun eins og nú hefur verið ákveðið í frv. og nær væntanlega fram. Virðulegi forseti. Ég vona að ég hafi svarað flestu af því sem fram hefur komið. Auðvitað veit ég að margt hefur fram hjá mér farið. Ég vil að endingu einungis leggja enn einu sinni áherslu á að það er hárrétt að skattarnir leggjast nú með meiri þunga á almenning og heimili en áður, á þá sem borga skatta. Og skattarnir verða minni af fyrirtækjunum. En ég bið alla hv. þm. og aðra sem hugsanlega hlýða á mitt mál að taka það til athugunar að þetta er gert til þess að koma í veg fyrir að hér á landi gerist það sem gerst hefur í nágrannalöndunum, að þeim fjölgi sem eiga engan kost á því að velja um það hvort þeir hafi háar eða lágar tekjur heldur verði að sitja við það borð að hafa engar tekjur. Það viljum við koma í veg fyrir og þess vegna er þetta frv. m.a. flutt.

Nú hefjast andsvör. Sjö hv. þm. hafa áhuga fyrir að veita andsvör. Þess vegna verður forseti að grípa til þess ráðs að stytta ræðutíma í eina mínútu og hugsanlega aðeins hálfa mínútu í síðari umferðinni.

Virðulegi forseti. Ég skal vera stuttorður. Hæstv. fjmrh. vék sér undan að svara einni spurningu sem ég beindi til hans. Ég spurði hvort hann gæti ekki staðfest það að staðið yrði við aukin framlög til framkvæmda, bæði í vegagerð og einnig til viðhalds á opinberum framkvæmdum. Þetta er vegna þess að það hefur flogið fyrir úr vinnu fjárln. að þar séu uppi áform um að lækka framlagið til viðhaldsverkefnanna. Sömuleiðis hefur formaður virðulegrar fjárln. haft þau orð í fjölmiðlum að e.t.v. verði ekki hægt að standa við viðbótarféð til vegagerðar. Það hefur heyrst hér á göngunum að hugsanlega verði það skorið niður um allt að einum milljarði.

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hv. þm. að ég orðaði það þannig í minni framsöguræðu að að þessu væri stefnt. Ég vil láta það koma fram hér og það er ekki í fyrsta skipti sem það kemur fram hjá mér í þessum ræðustól né heldur hef ég látið undir höfuð leggjast að skýra frá því í ríkisstjórn og í þingflokki sjálfstæðismanna að ég tel að hvorki þeir fjármunir, sem eru nefndir í fjárlagafrv. og eiga að renna til viðbótarvegagerðar né þeir, sem koma nú fram í efnahagsaðgerðum ríkisstjórnarinnar og eiga að renna til viðhalds, né nokkur önnur tala sem er í fjárlagafrv. sé heilög. Það sem skiptir mig máli er niðurstaðan. Ef niðurstaðan er ekki í samræmi við þær hugmyndir sem ég tel að þurfi að vera kemur að sjálfsögðu til greina að snerta þessar upphæðir eins og aðrar upphæðir fjárlaganna á milli 2. og 3. umr. til þess að ná viðunandi niðurstöðu á milli tekna og gjalda. Þetta þýðir ekki að nein ákvörðun hafi verið tekin um þetta atriði heldur vil ég aðeins segja að frá mínum bæjardyrum séð hefur verið horft svona á málið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svarið og staðfestingu á því sem hér hefur flogið fyrir að meira að segja þessar skrautfjaðrir hæstv. núv. ríkisstjórnar séu í stórhættu og verði e.t.v. reyttar af milli umræðna í fjárlögunum. Ég tala nú ekki um það sem maður heyrir í viðræðum við menn að þessu sé óspart beitt í þvingunaraðgerðum til þess að reyna að pína fram einhverja niðurstöðu fram í fjármálunum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir skýr og heiðarleg svör. Það kom mjög skýrt fram hjá honum að það er verið að hækka skattana og það er heiðarlegt að svara þessu nákvæmlega þannig. Það var afskaplega þægilegt að það skyldi koma fram því að það er það sem menn hafa haldið hér fram í dag. Um leið er ég með spurningu svo það sé alveg skýrt sem ég spurði um áðan um skattleysismörkin. Er það ekki svo að persónuafslátturinn hefur verið ákvarðaður tvisvar á ári, þ.e. um mitt ár og um áramót og hann hefur þá hækkað samkvæmt skattvísitölu? Skildi ég það rétt hjá hæstv. fjmrh. áðan að nú stæði til að hækka ekki persónuafsláttinn um þessi áramót og er þá ekki verið að breyta út af fyrri ákvörunum og þá auðvitað um leið verið að hækka skattana enn?

Hæstv. forseti. Af þessu tilefni skal það tekið fram að frá árinu 1989, í tíð forvera míns, var reglunum breytt, lögunum var breytt og það munu gilda óbreyttar reglur áfram. Reglurnar eru þær að við upphaf árs er miðað við skattvísitölu en á miðju ári við þróun lánskjaravísitölunnar. Það verður engin breyting á. Hins vegar hefur það gerst á þessu ári að verðbólgan hefur verið svo lág og lítil að það er ekki efni til þess að hækka persónuafsláttinn í upphafi árs. Ég sagði hins vegar að það mætti búast við talsverðri hækkun á okkar mælikvarða nú á miðju næsta ári vegna þess að verðbólgan er talin verða þó nokkur á næstu 3--4 mánuðum. Það verður því engin breyting á þeim reglum sem hingað til hafa gilt frá 1989.

Frú forseti. Ég vona að hæstv. fjmrh. hafi tekið eftir því að ég hef einstöku sinnum tekið hér til máls þó að hv. 7. þm. Reykn. og hv. 1. þm. Austurl. væru báðir viðstaddir. Illu heilli eru þeir báðir erlendis núna og það er rétt hjá ráðherranum, hann hefur tekið eftir því enda skarpur maður. Ég er hins vegar alveg viss um það að ef hv. 1. þm. Austurl. hefði verið hér í dag hefði hann tekið til máls og rifið þetta skattafrumvarp niður. Ég segi eins og skáldið: ,,Atburð sé ég anda mínum nær.`` Hann gerir þetta sjálfsagt við 2. umr. Hæstv. fjmrh. sagði að þjónustugjöld væru ekki skattar. Þetta er ekki rétt hjá honum. Þjónustugjöld eru í flestum tilfellu skattar. Það er verið að velta kostnaði sem greiddur hefur verið úr sameiginlegum sjóðum yfir á einstaklinga. Það eru ekkert annað en skattahækkanir. Fjmrh. vildi ekki fjalla um loforð Sjálfstfl. fyrir síðustu kosningar og efndir þeirra eða vanefndir og ég skil hann vel. Hann sagði að fjármagnstekjuskatturinn væri þó enn á stefnuskrá en það var hann líka í fyrra og hann er ekkert nær núna en hann var í fyrra. Ég ætla að enda með því, frú forseti, að kenna hæstv. fjmrh. eina vísu. Það er húsgangur. Hún er ekki eftir mig og hún er ekki um hann en hún er svona: Öll hans loforð eru svik, allt hans tal er þvaður. Honum þykir hægra um vik að heita en vera maður.

Enn á ný, hæstv. forseti, hefur hv. þm. sannað að ræður eru bestar þegar hann les eftir aðra. Það kom í ljós þegar hann flutti þessa ágætu vísu sem ekki var eftir hann og hann tók það skýrt fram. En ég vil aðeins segja það að þessi stutta ræða hv. þm. breytti ekki minni skoðun á því að það er munur á þjónustugjaldi og sköttum. Ég þarf ekki að lýsa því frekar. Ég lýsti því áðan og reyndar komu engin mótrök frá hv. þm. varðandi það sem ég sagði. Ég bendi enn á það að ef gjald frá Strætisvögnum Reykjavíkur hækkar, hækka þá skattar á hv. þm.? Ég veit ekki hvort hann hefur nokkurn tíma tekið strætisvagn hér. Eða þegar hann fer í sund, hækkar þá gjald á sundstöðum? Ég ætlaði ekki að segja: ef hann fer í bað, því ég veit að auðvitað fer hann í bað. Meira að segja eru náfrændur hans frægir að endemum fyrir það að baða --- reyndar fénað en ekki menn, svo ég tali nú um sameiginlegan frænda okkar, Björn Pálsson. Skal ég ekki hafa þetta lengra.

Frú forseti. Það liggur náttúrlega ljóst fyrir að þessi röksemdfærsla ráðherrans stenst ekki. Þjónustugjöld eru í flestum tilfellum skattar. Ég hef reyndar gert stuttar vísur undir þessum ræðuhöldum hjá ráðherranum. Sú fyrri er svona: Snjöll er ræða ráðherrans um ríkisfjármál þessa lands. Efst er þó í huga hans herkostnaður forsetans. Síðan minnugur þess sem Snorri heitinn Sturluson sagði, að oflof væri háð, er ég búinn að gera aðra vísu um fjmrh. Ég ætla að fara með hana að endingu honum til huggunar. Hún er svona: Segir alltaf sannleikann, sómann glöggur metur. Öll sín loforð efnir hann --- ef hann bara getur.

Hæstv. forseti. Ég kem hér í stólinn eingöngu til þess að draga til baka fyrri ummæli mín. Hv. þm. getur flutt góðar ræður jafnvel þótt þær séu eftir hann sjálfan.

Virðulegi forseti. Því miður er ég ekki búin að yrkja um fjmrh. en ég ætlaði aðeins að tala um lúxusskatta. Það er vissuleg rétt að það er erfitt að skilgreina hvað eru lúxusskattar. Það má kannski segja að virðisaukaskatturinn hér á landi sé hálfgerður lúxusskattur því að hann er svo hár. Það sem þetta mál snýst um er auðvitað það að skattleggja neysluna og ná með þeim hætti til þeirra sem hafa meiri peninga handa á milli. Það eru auðvitað til ýmsar skilgreiningar á þessu erlendis en mér verður starsýnna á það sem karlarnir nota frekar en konurnar. Þá er ég að hugsa sérstaklega um stóra bíla og alls konar rafmagnstæki sem þeir eru veikir fyrir. Mér finnst það vera lúxus en það getur vel verið að þeim finnist það ekki. 

Það er aðeins örstutt, virðulegi forseti. Ég get tekið undir þetta. Þetta hefur reyndar verið gert og er gert. Ég minni á að bílar eru skattlagðir bæði eftir stærð, vélarrúmsstærð og eins eftir þyngd. Af þeim sem hafa stærra sprengirými eru borguð miklu hærri gjöld en hinum. Í sumum tilvikum er því farið eftir þessu, kalli þingmaðurinn það lúxus.

Virðulegi forseti. Það er kannski synd að slíta þessari umræðu núna loksins þegar skilningur er að verða á málflutningi okkar stjórnarandstæðinga, sumra hverra alla vega. Ég fagna því að hæstv. fjmrh. vill taka peninginn þar sem hann er. Hann hefur hins vegar ekki horfið frá því að taka hann líka þar sem lítið er til skiptanna og það er öllu verra. Ég vil benda á það varðandi lækkun tekjuskatts að ég er alveg sammála honum um að það verður að hugsa um ný fyrirtæki. Þarna verður einungis lækkun á tekjuskatti hjá fyrirtækjum því um annað er ekki að ræða. Aftur á móti eru gömul fyrirtæki sem berjast í bökkum og mundu kannski ekki gera það ef aðstæður væru öðruvísi. Þar eru sjávarútvegsfyrirtæki sem eiga tilverurétt og það verður að hugsa um þau. Svo vil ég bara benda á að það er matarhola þar sem gömul og stöndug fyrirtæki eru.

Virðulegur forseti. Það er fyrst að nefna að í aðgerðum ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir að tekið sé á vanda gömlu sjávarútvegsfyrirtækjanna ef ég má nota það orð. Það er gert með hugmynd um þróunarsjóð sem reyndar er ekki endanlega mótuð tillaga. Þar er gert ráð fyrir að verulegir fjármunir fari til þess að hjálpa þeim fyrirtækjum. Það hefur verið nefnt í því sambandi að 400--500 millj. kr., jafnvel hærri upphæð, fari árlega í þennan sjóð, en ríkissjóður hefur hingað til notið þeirrar upphæðar. Það er því komið til móts við þessi fyrirtæki. Varðandi gömul og gróin fyrirtæki, sem stundum eru kölluð kolkrabbinn, vil ég segja að þau fyrirtæki sem græða og skila sköttum gera okkur gagn og gera það að verkum að við getum staðið undir ýmissi þjónustu. Til viðbótar gætu þessu fyrirtæki nú, ef við lækkum tekjuskattinn, sett fjármagn í ný fyrirtæki og búið til atvinnufyrirtæki og tækifæri fyrir þá sem eru atvinnulausir.

Virðulegi forseti. Ég er sammála síðustu orðum hæstv. ráðherra. Fyrirtækin gætu gert þetta en það er ekki sjálfgefið að þau geri það. Þar sem engar kýr eru nú lengur heilagar vil ég bara benda á að þar sem þarna er fé að hafa væri e.t.v. nær að sækja það þangað en til þeirra sem ekki eru aflögufærir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir undirtektir við hugmynd minni um átak í skattsvikum og vil hvetja þingflokka til að taka sameiginlega á þessu verkefni í samvinnu við hæstv. fjmrh. strax eftir áramót. Varðandi frv. er ég þeirrar skoðunar að það stuðli ekki að því að beina fjárfestingu manna í atvinnurekstur með þeim breytingum sem þar eru gerðar. Ég er andsnúinn þessum breytingum og tel þær ganga til rangrar áttar. Ég tel að fyrst niðurstaðan er sú að velja einungis 5% hátekjuþrep og 1,5% almenna hækkun hefði verið jafnari dreifing á skatthækkuninni að taka eina flata prósentu og hækka persónuafsláttinn. Í þriðja lagi er það ekki markmið ríkisstjórnarinnar og þessara aðgerða að minnka atvinnuleysi heldur er hæstv. ríkisstjórn búin að gefast upp á því og segir nú í markmiðssetningu að þær séu til að hamla gegn auknu atvinnuleysi. Í fjórða lagi bendi ég enn á það, virðulegi forseti, að aðgerðirnar þýða 14 milljarða kr. skattahækkun sem rennur til ríkis og sveitarfélaga.

Það sem ég vil segja, virðulegi forseti, varðandi skattahækkunina er að endurtaka það sem ég sagði áðan. Ég tel að tekjur ríkissjóðs séu ekki að vaxa með þessum efnahagsaðgerðum þegar miðað er við þær tekjur sem komu fram í fjárlagafrv. í upphafi. Ég held að það sé mikilvægt að menn átti sig á því. Hins vegar hefur skattbyrðin færst til. Þegar ég segi þetta, þá er ég að segja það vegna þess að hugmyndin er að taka aðstöðugjaldið út með staðgreiðslunni og lækka tekjuskattinn á móti. Þannig er þetta hugsað. Það er nettóhugsun í þessu dæmi og vona ég að það komist til skila nú.

Virðulegi forseti. 1,5% skattahækkun er ekki tímabundin. Hún er ekki bundin við árið 1993 eingöngu, hún er almenn þannig að hún mun gilda árið 1994 og síðar, að öllu öðru óbreyttu. Það kom líka fram, virðulegi forseti, þegar þessar efnahagsráðstafanir voru kynntar að þær bættu stöðu ríkissjóðs um 2 milljarða kr. Það stangst á við það se hæstv. fjmrh. segir nú. Samkvæmt þeim tölum sem ég hef tekið saman og ætla ekki að halda fram að séu fullkomnar enda forsendur ekki allar ljósar, þá batnar staða ríkissjóðs um 4--5,5 milljarða kr.

Hæstv. forseti. Þegar fyrir lágu tillögur ríkisstjórnarinnar að efnahagsaðgerðum var ætlað að staða ríkissjóðs á næsta ári batnaði um rúmlega 540 millj. kr. þegar á heildina var litið. Hins vegar hefur það gerst síðan að staðan hefur versnað. Það er m.a. vegna þess að gert er ráð fyrir því að virðisaukaskatturinn innheimtist ekki eins fljótt eins og áður gerðist og að endurgreiðslur verði meiri í hitaveitu o.s.frv.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst og fremst mótmæla því sem hæstv. fjmrh. var að segja áðan, þ.e. að aðalmarkmiðið með þessum skattabreytingum sé að koma í veg fyrir atvinnuleysi. Frv. er allt of fátæklegt til að koma í veg fyrir atvinnuleysi þannig að það geti orðið trúverðugt. Eins vil ég átelja það hvernig að því er staðið að breyta aðstöðugjaldinu í tekjuskatt eins og nú er gert. Það er auðvitað bara verið að færa þetta beint yfir á launafólk og undirbúið mjög illa, þ.e. það er sett fram um leið og gengið er fellt sem mun auðvitað verða til þess að það mun ekki koma fram í lækkuðu vöruverði. Fyrst og fremst mun þetta auðvitað koma fram í versluninni. Hún mun losna við aðstöðugjaldið.

Virðulegi forseti. Ég heyrði þessa gagnrýni hv. þm. en ég vil segja að það var undirstöðuatriði og kom m.a. fram í hugmyndum Alþýðusambandsins að færa þessa skattbyrði af fyrirtækjum á fólk. Í blaði Vinnuveitendasambandsins, Af vettvangi, sem gefið er út í þessum mánuði segir hins vegar að afnám aðstöðugjaldsins þurfi að skila sér í lægra verðlagi. Hér eru sem sagt boð um það úr röðum Vinnuveitendasambandsins í Garðastræti til sinna félagsmanna að láta það koma fram í verki að afnám aðstöðugjaldsins skili sér í lægra vöruverði. Við vonumst til þess að það gangi eftir.

Virðulegi forseti. Það er nefnilega vandinn að vegna gengisfellingarinnar og annarra breytinga sem hafa orðið verður ógerlegt að fylgjast með því að vöruverð lækki í kjölfarið á þessari breytingu. Það er sá vandi sem við stöndum frammi fyrir. Það hefði þurft að slíta þessa breytingu úr samhengi við gengisfellingu. Það er enginn vafi.

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á því að í sama blaði og ég vitnaði til er því spáð að á næsta ári verði verðbólgan ekki nema 3%. Það er líklega næstlægsta verðbólga sem við höfum tölur um í manna minnum, þ.e. sú lægsta er á yfirstandandi ári, sú næstlægsta á næsta ári. Ég hygg að það eigi ekki að brengla svo verðskyn almennings og fyrirtækja að hægt sé að láta niðurfellingu aðstöðugjalds skila sé í lægra vöruverði eins og til stendur. Auðvitað verðum við að treysta á verðskyn þessara aðila.