Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Þó að ég hafi tekið áður til máls í þessu efni þá ætla ég að leyfa mér að segja nokkur orð enn og tíunda fleiri atriði en mér hefur gefist tækifæri til að koma inn á áður og er ekkert að biðjast afsökunar á því. Ég vil að það liggi fyrir í framtíðinni þegar sagnfræðingar fara að kanna það hvernig þeir atburðir hafa gerst sem nú eru að verða hver afstaða mín til þessa máls hefur verið. Út af fyrir sig er mér ánægjuefni að í öðru átakamáli sem hér var á þingi fyrir áratug, þá er ég að tala um hvenær skyldi farið í virkjun Blöndu og hvernig skyldi að því staðið, liggur það fyrir í Alþingistíðindum hver var afstaða mín þá til þessa máls. Því miður hefur það sannast að ég hafði rétt fyrir mér sem út af fyrir sig er slæmt en persónulega er mér það þó ákveðin ánægja að ég hafði rétt fyrir mér og viðvaranir mínar og andmæli í því máli voru ekki sett fram að tilefnislausu. Fyrst ætla ég að fara nokkrum orðum um formlega hlið málsins þó að ég hafi að vísu gert það áður og margir fleiri. Í fyrsta lagi er markleysa að setja þessi lög hér og nú. Sá lagatexti sem við erum að fjalla um kemur ekki til með að standast og það vita allir hér inni. Þá þegar af þeirri ástæðu er tímasóun að ræða þetta frv. undir þeim formerkjum sem nú er verið að gera. Það er fásinna að afgreiða málið í þeirri mynd sem það er nú frá Alþingi. Það er raunar móðgun við Alþingi að bjóða því upp á að gera það og það er óvirðing við forseta Íslands að bera fram fyrir hann til undirskriftar lög í svo haldlausum búningi sem þessi eru eða koma til með að verða. Ég vil fara fram á það til að reyna að afstýra enn frekari vandræðum að umræðunni verði frestað áður en henni er lokið og Alþingi fái með því ráðrúm til að afgreiða málið með formlegum hætti, fái eðlilegan og fullnægjandi lagatexta á sínum tíma þegar hann kemur til með að liggja fyrir. Afgreiðslan nú er einungis skoðanakönnun um það hvort ríkisstjórnin hafi meiri hluta fyrir þeim verkum sem hún vill vinna, hvort á bak við það umboð sem ríkisstjórnin veitti hæstv. utanrrh. til þess að fara með málið fyrir hönd ríkisstjórnarinnar sé nægilegur þingmeirihluti. Við 2. umr. málsins kom í ljós að svo er. 32 þingmenn guldu jáyrði sitt við frv. og ríkisstjórnin þarf út af fyrir sig ekki frekari vitnanna við að hún hefur meiri hluta fyrir málinu. Þá þegar af þeirri ástæðu er ástæðulaust að halda áfram með þeim hætti sem hér hefur verið gert. Ég kemst ekki hjá því að vitna til greinargerðar sem utanrmn. Alþingis hefur borist frá Birni Þ. Guðmundssyni prófessor um málsmeðferð frv. til laga um Evrópska efnahagssvæðið sem lagt er fyrir Alþingi á 116. löggjafarþingi 1992. Ég ætla að lesa, með leyfi forseta, hluta af þeirri greinargerð sem Björn Þ. Guðmundsson vann og lagði fram eða sendi utanríkismálanefndarmönnum. Ég þarf ekki að rekja þá sögu. Þingmönnum kunnugt um hvernig þeir atburðir urðu þegar Björn Þ. Guðmundsson sendi forseta Alþingis bréf þar sem hann lýsti skoðun sinni á haldleysi þess að taka þetta mál til umfjöllunar á þessu stigi og síðan mætti hann fyrir utanrmn. og í kjölfarið sendi hann skriflega greinargerð um málið. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa kafla úr þessari greinargerð. Þar segir, frú forseti: ,,Umbreyting þjóðréttarsamninga í landsrétt getur átt sér stað með ýmsum hætti. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að leita eftir lögfestingu samningsins um hið Evrópska efnahagssvæði (EES). Í samræmi við það hefur verið lagt fram á Alþingi ,,Frumvarp til laga um Evrópska efnahagssvæðið``, og er lagatexti þess svohljóðandi: 1. gr. Heimilt er að fullgilda fyrir Íslands hönd: 1. Samning um hið Evrópska efnahagssvæðið (EES-samninginn), þ.e. meginmál samningsins, bókanir við hann og viðauka, ásamt gerðum sem í viðaukunum er getið, milli Efnahagsbandalags Evrópu, Kola- og stálbandalags Evrópu og aðildarríkja þessara bandalaga annars vegar og aðildarríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu hins vegar, sem undirritaður var í Óportó 2. maí 1992; 2. samning milli EFTA-ríkjanna um stofnun eftirlitsstofnunar og dómstóls sem undirritaður var í Óportó 2. maí 1992.; 3. samning um fastanefnd EFTA-ríkjanna sem undirritaður var í Óportó hinn 2. maí 1992. 2. gr. Meginmál EES-samningsins skal hafa lagagildi hér á landi. Sama gildir um ákvæði bókunar 1 við samninginn og ákvæði 9. tölul. VIII. viðauka og g-liðar 1. tölul. XII. viðauka við samninginn. Ákvæði EES-samningsins, bókunarinnar og viðaukanna, sem vísað er til í 1. mgr., eru prentuð sem fskj. 1--4 með lögum þessum. 3. gr. Skýra skal lög og reglur, að svo miklu leyti sem við á, til samræmis við EES-samninginn og þær reglur sem á honum byggja. 4. gr. Ráðherra, sem í hlut á, getur, ef sérstök nauðsyn krefur, sett reglur þar sem nánar er kveðið á um framkvæmd EES-samningsins. 5. gr. Ákvæði 1. gr. laga þessara öðlast þegar gildi. Önnur ákvæði laganna öðlast gildi um leið og EES-samningurinn öðlast gildi að því er Ísland varðar.`` Síðan segir dr. Björn: ,,4. gr. frv. hefur réttilega verið felld niður því í henni hefði falist allt of víðtækt valdaframsal til handhafa framkvæmdarvalds.`` Síðan segir dr. Björn prófessor: ,,EES-samningurinn og EFTA-samningarnir tveir fylgja frv. Með því er einnig prentaður samningur milli Íslands og Efnahagsbandalags Evrópu um sérstakt fyrirkomulag í landbúnaði. Með ,,samningi um Evrópska efnahagssvæðið`` er átt við meginmál samningsins og fylgiskjöl með honum, þ.e. bókanir og viðauka, svo og ,,gerðir`` sem vitnað er til í viðaukum. Meginmál samningsins er 129 greinar ásamt inngangsorðum. Samningnum fylgja sameiginlegar yfirlýsingar, yfirlýsingar allra samningsaðila og yfirlýsingar eins eða fleiri samningsaðila, en þær geta haft áhrif á túlkun samnings. Þá fylgja samþykktir um túlkun einstakra ákvæða samningsins sem eru bindandi fyrir samningsaðila. Samningarnir í heild verða birtir með auglýsingu í C-deild Stjórnartíðinda. Samkvæmt frv. er gert ráð fyrir því að önnur ákvæði laganna en 1. gr. taki gildi um leið og EES-samningurinn öðlast gildi að því er Ísland varðar, þ.e. þegar allir samningsaðilar hafa fullgilt hann eða staðfest, skv. 129. gr. samningsins. Í þeirri grein segir m.a. að samningurinn öðlist gildi 1. jan. 1993 að því tilskildu að allir samningsaðilar hafi afhent fullgildingarskjöl til aðalskrifstofu EB-ráðsins fyrir þann dag. Hafi einhver samningsaðila ekki afhent fullgildingarskjöl tímanlega frestast gildistakan til fyrsta dags annars mánaðar eftir síðustu tilkynninguna. Dragist fullgildingin fram yfir 30. júní 1993 ber að kalla saman ráðstefnu stjórnarerindreka til að meta stöðuna aftur. Í samþykkt vegna þessarar greinar samningsins er gert ráð fyrir að um leið og ljóst er að einhver samningsaðili er ekki tilbúinn að fullgilda samninginn geti undirritunaraðilar metið aðstæðurnar. Ef einhver aðili fullgildir ekki samninginn innan tímamarka, þ.e. ef ekki er komin tilkynning um fullgildingar frá öllum samningsaðilum fyrir 30. júní 1993, skulu hinir samningsaðilarnir boða til ráðstefnu stjórnarerindreka til að skoða möguleika á að samþykkja bókun með nauðsynlegum breytingum til þess að samningurinn geti öðlast gildi á milli þessara samningsaðila. Slíka bókun þarf að fullgilda á sama hátt og samninginn sjálfan. Ákvæði 129. gr. samningsins varðar einungis þjóðréttarsamninginn sjálfan og reynir á það nú vegna þess að Sviss felldi samninginn. Í þessu sambandi má minna á að EB-ríkin sjálf hafa ekki öll enn fullgilt samninginn af sinni hálfu. Í frv. því sem nú liggur fyrir Alþingi er hins vegar gert ráð fyrir því að 1. gr. laganna öðlist þegar gildi, þ.e. þegar lögmæt birting þeirra í Stjórnartíðindum hefur fram. Þá hefur fengist lögformleg heimild til að fullgilda fyrir hönd Íslands þann samning ,,sem undirritaður var í Óportó hinn 2. maí 1992`` og ekkert annað hvorki meira né minna. Samkvæmt 2. gr. samningsins merkir hugtakið ,,EFTA-ríki`` í samningnum ,,þau ríki sem eru aðilar að þessum samningi sem einnig eru aðilar að Fríverslunarsamtökum Evrópu (EFTA).`` Þessi samningsaðili undirritaði samninginn í Óportó. Aðilar að Fríverslunarsamtökum Evrópu eru sjö og nefnast sameiginlega ,,EFTA-ríki``. Aðildarríki Fríverslunarsamtaka Evrópu eru því áfram sjö en ,,EFTA-ríki`` í skilningi samningsins eru ekki lengur hin sömu, þ.e. einungis orðin sex. Í 1. gr. frv. er aðeins talað um ,,EFTA-ríki`` og um samninginn eins og hann var undirritaður í Óportó hinn 2. maí 1992. Samkvæmt 1. gr. frv. er einnig veitt heimild til að fullgilda fyrir Íslands hönd samning milli ,,EFTA-ríkjanna`` um stofnun eftirlitsstofnunar og dómstóls sem undirritaður var í Óportó 2. hinn maí 1992 (svonefndan EES-samning). Samkvæmt honum sitja í eftirlitsstofnun EFTA sjö eftirlitsfulltrúar, skipaðir af ,,EFTA-ríkjunum`` með samhljóða ákvörðun. Samkvæmt sama samningi eiga sjö dómarar að sitja í EFTA-dómstólnum, einn frá hverju ,,EFTA-ríki`` og eru þeir skipaðir með samhljóða samþykki allra ,,EFTA-ríkjanna``. Loks er í 1. gr. lagafrv. gert ráð fyrir að heimilt verði að fullgilda fyrir Íslands hönd samning um fastanefnd ,,EFTA-ríkjanna`` sem undirritaður var í Óportó hinn 2. maí 1992. Í athugasemdum við þann samning segir að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið geri ráð fyrir samstarfi ,,EFTA-ríkjanna`` um ákvörðunartöku, stjórnun, framkvæmd og samráð vegna samningsins. Með samningnum er tekið fram að sett sé á fót ný nefnd ,,EFTA-ríkjanna`` sem skuli sinna samstarfi vegna aðildar að EES. EFTA-ráðið muni hins vegar starfa áfram samkvæmt stofnsamningi um Fríverslunarsamtök Evrópu (EFTA). Skrifstofa EFTA, sem starfi fyrir EFTA-ráðið, muni einnig sinna skrifstofuþjónustu fyrir fastanefnd EFTA. Starfsmenn fastanefndarinnar verði því formlega ráðnir af EFTA-ráðinu. Þá segir að hlutverk fastanefndarinnar verði í meginatriðum tvíþætt. Í fyrsta lagi eigi ,,EFTA-ríkin`` að hafa samráð í nefndinni varðandi ákvarðanatöku í EES-ráðinu og sameiginlegu EES-nefndinni í þeim tilvikum þar sem gert sé ráð fyrir að ,,EFTA-ríkin`` tali með einni röddu, sbr. 2. mgr. 90. gr. og 2. mgr. 93. gr. EES-samningsins. Önnur störf fastanefndarinnar varði hins vegar framkvæmd og stjórnun á EES-reglum í ,,EFTA-ríkjunum`` samkvæmt nánari tilgreiningu í samningnum. Samkvæmt samningnum um fastanefndina er gert ráð fyrir að hvert ,,EFTA-ríki`` hafi fulltrúa í fastanefndinni og hafi hver fulltrúi eitt atkvæði. Fulltrúar ,,EFTA-ríkjanna`` geti á sama hátt og í EFTA-ráðinu verið embættismenn eða ráðherrar. Þá segir að almennt séu ákvarðanir fastanefndarinnar teknar samhjóða. Loks segir í athugasemdum um fastanefndina að aðild að samningnum um hana falli sjálfkrafa úr gildi ef samningsaðili afturkalli aðild að EES-samningnum. Hægt væri að tína til miklu fleiri atriði sem sýna að 1. gr. frv., ef lögfest verður óbreytt, stenst ekki eins og hún liggur fyrir. Þetta á ég við þegar ég segi í bréfi mínu til forseta Alþingis að óbreyttur lagatexti frv. standist ekki raunveruleikann. Verði þessi lagatexti 1. gr. frv. samþykktur óbreyttur fer hann þannig inn í Stjórnartíðindi og er gildandi lög á Íslandi. Í stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, og lögum um þingsköp Alþingis, nr. 55/1991, er rækilega fjallað um lagasetningu á Alþingi. Þar er að vísu ekki sérstaklega kveðið á um efni lagafrumvarpa en að sjálfsögðu þýðir það ekki að lagatexti geti verið hvers efnis sem er, enda fleira réttarheimildir en svonefnd sett lög frá Alþingi. Meðal slíkra réttarheimilda er eðli máls sem er líka lögskýringarsjónarmið og verður nánar vikið að því síðar. Til þess að sýna fram á að samkvæmt stjórnskipunarrétti eru gerðar miklar kröfur bæði til forms og efnis við lagasetningu ætla ég að geta hér eins hæstaréttardóms. Hann varðar að vísu mistök við meðferð lagafrv. en kveður þó upp úr um það að ekki sé til þess ætlast að dómstólar fari eftir lagaákvæði sem er meiningarleysa. Hér er um að ræða hæstaréttardóm 1950, bls. 175. Málavextir voru í stuttu máli þeir að í lögum nr. 61/1932, um lax- og silungsveiði var orðið ,,kvísl`` ekki skilgreint sérstaklega. Í frv. til laga um breytingu á þessum lögum, sem borið var fram á þinginu 1936, var tekin upp skýrgreining á orðinu. Neðri deild Alþingis fékk frv. fyrst til meðferðar. Var frv. afgreitt þaðan til efri deildar með svohljóðandi skýrgreiningu á ,,kvísl``: ,,Þar sem á fellur ekki í einu lagi, heldur skiptist um kletta, hólma eða sandeyrar, sem eru upp úr, þegar vatnsborð er lægst.`` Efri deild samþykkti ákvæði þetta með þeirri breytingu að í stað orðanna ,,þegar vatnsborð er lægst`` skyldi koma ,,að staðaldri``. Þegar frv. var lagt fyrir neðri deild að nýju hafði láðst að fella út úr því orðin ,,þegar vatnsborð er lægst`` en orðin ,,að staðaldri`` voru felld inn í það. Er málið kom til afgreiðslu í deildinni var lýsing frv. á ,,kvísl`` orðuð svo: ,,Þar sem á fellur ekki í einu lagi, heldur skiptist um kletta, hólma eða sandeyrar, sem eru upp úr, þegar vatnsborð er lægst að staðaldri.`` Þannig var frv. samþykkt í neðri deild og síðan staðfest og birt sem lög nr. 79/1936. Skilgreining orðins ,,kvísl`` var síðan tekin upp í lög nr. 112/1941, um lax- og silungsveiði. Hér var sem sagt aðstaðan sú að vegna mistaka er frv. að lögum (hér l. 79/1936) var sent milli deilda hafði skilgreining síðari deildarinnar orðið öðruvísi en frá henni var gengið í fyrri deildinni. Um þetta segir Ólafur Jóhannesson í riti sínu Stjórnskipun Íslands, Reykjavík 1978, bls. 405, orðrétt: ,,Skýrgreiningin var því í rauninni aðeins samþykkt af annarri þingdeildinni, og var auk þess hálfgerð meiningarleysa.`` Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að ákvæðið hefði ekki orðið til á stjórnskipulegan hátt og hefði því ekki lagagildi. Var því ekki hægt að byggja úrlausn í dómsmálinu á ákvæðinu. Það má alveg eins orða það þannig að texti 1. gr. frv. til laga um EES-samninginn, eins og ætlunin er að samþykkja hann nú, sé meiningarleysa, rétt eins og ákvæðið sem Hæstiréttur dæmdi ógilt í nefndum dómi. Í þessu dómsmáli var lagatexti ekki talinn hafa verið settur á stjórnskipulegan hátt og hefði því ekki lagagildi einungis vegna þess að hann bar ekki með sér nægilega skýra skilgreiningu á einu einasta orði. Varðandi lögfestingu á 1. gr. frv. til laga um EES er því hins vegar haldið fram að hægt sé að veita utanrrh. heimild til þess að fullgilda fyrir Íslands hönd þjóðréttarsamning sem fyrir liggur að aldrei verður sá sem lagaákvæðið, samkvæmt orðum sínum, veitir heimild til að fullgilda en lagaákvæði þetta tekur gildi sem íslensk lög þegar í stað. Með öðrum orðum liggur það fyrir að samningurinn um EES ,,sem undirritaður var í Óportó hinn 2. maí 1992`` mun aldrei verða lögfestur á Íslandi heldur einhver annar samningur í breyttri mynd eftir samningviðræður milli aðila sem nú er ekki einu sinni ljóst hverjir verða. Hér er rétt að geta þess að af hálfu Spánar, sem á aðild að EB og er því samningsaðili um EES-samninginn, hefur því nú verið lýst yfir að samningurinn standist ekki óbreyttur eftir að Sviss felldi hann.`` Hér vil ég skjóta því inn í þennan upplestur að fram hefur komið í utanrmn. og hér á Alþingi að frv. til staðfestingar EES-samningsins hefur að tilhlutan ríkisstjórnar Spánar verið dregið til baka og meðferð þess þar með lokið í þeirri mynd sem það er nú í spánska þinginu. Ég held áfram að vitna til greinargerðar dr. Björns prófessors: ,,Í þessu sambandi skiptir engu máli það ákvæði 29. gr. EES-samningsins, og áður er vikið að, þess efnis að ef einhver aðili fullgildi ekki samninginn innan tímamarka skuli boða til ráðstefnu stjórnarerindreka til að skoða möguleika á að samþykkja bókun með nauðsynlegum breytingum til þess að samningurinn geti öðlast gildi á milli þessara samningsaðila eins og þar segir. Slíka bókun þarf að fullgilda á sama hátt og samninginn sjálfan eins og áður getur. Hér er einungis um það að ræða hvernig samningsaðilarnir skulu bera sig að ef svo stendur á sem þarna segir en hefur ekkert með að gera þær fullgildingaraðferðir einstakra ríkja (hvort sem þau t.d. heita Noregur eða Liechtenstein) sem farið er eftir samkvæmt gildandi lögum hvers lands, í þessu tilfelli með venjulegri lagasetningu á Alþingi Íslendinga. Að lokum vek ég athygli á viðbæti 8 í frv. sem sýnir hverjum augum samningsaðilar sjálfir líta á nauðsyn nákvæmni við lögfestingu samningsins. Viðbætirinn varðar leiðréttingar á íslenskum texta EES-samningsins og þar segir orðrétt í upphafi: ,,Eftirfarandi lagfæringar hafa verið gerðar á íslensku meginmáli EES-samningsins frá því að hann var undirritaður í Óportó 2. maí sl. Verið er að leita staðfestingar annarra samningsaðila á þessum lagfæringum.`` Síðan eru þessar lagfæringar taldar upp á einni og hálfri blaðsíðu og yrðu margar þeirra væntanlega taldar heldur lítilfjörlegar eins og t.d. það að breyta þurfi orðinu ,,Oporto`` í ,,Óportó`` með samningaviðræðum og sérstakri ,,staðfestingu`` samningsaðila.`` Lýk ég hér að vitna til greinargerðar prófessors Björns Þ. Guðmundssonar sem ég taldi nauðsynlegt að færð yrði í Alþingistíðindi, eða þessi kafli hennar, þar sem hún er innlegg í málið og staðfestir gersamlega þann málflutning sem ég hef haft uppi. Subbuskapur af þeirri gráðu sem hér er boðið upp á á Alþingi tíðkast ekki annars staðar og skiptir engu þó að forseti Finnlands hafi, eftir að ljóst varð að Sviss yrði ekki aðili að þessum samningi, undirritað lög þar um. Væntanlega hefur hann verið að gegna þar kröfu finnska þingsins sem hafði, áður en Sviss felldi samninginn í atkvæðagreiðslu, í góðri trú afgreitt samninginn. Nú getum við ekki eins og finnska þingið afgreitt samninginn í góðri trú vegna þess að við vitum að endanleg gerð hans verður önnur en sú sem við erum að fjalla um. Það skiptir heldur engu máli þó að íbúar í Liechtenstein hafi samþykkt þennan samning í þjóðaratkvæðagreiðslu eftir að atkvæðagreiðslan í Sviss fór fram. Íbúar Liechtenstein voru einungis að segja að þeir vildu verða aðilar að Evrópsku efnahagssvæði og það er væntanlega þeirra stjórnvalda að koma því máli í formlegan búning. Þetta var um hina formlegu hlið málsins, þ.e. Alþingi er komið í ógöngur með hina formlegu hlið. Ríkisstjórnin er komin í ógöngur með hana vegna þess að hér er verið að ræða lagafrv. sem vitanlega verður ekki með þeim hætti í endanlegri gerð sem nú er verið að fjalla um á Alþingi. Ef ríkisstjórnin taldi sig nauðbeygða til að fá endurnýjað umboð eða fá staðfest umboð frá Alþingi til þess að utanrrh. mætti halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópsku efnahagssvæði þá hefði ríkisstjórn Íslands eftir atkvæðagreiðsluna í Sviss að sjálfsögðu verið í lófa lagið að fá þetta umboð ef hún vildi láta sanna það að þingmeirihluti væri fyrir málinu á Alþingi. Það var einfalt að bera fram þáltill. í þá veru að ríkisstjórninni væri falið að halda áfram samningum og þá hefði ekki þurft að lenda í þessu dæmalausa klúðri að afgreiða lagafrv. sem ekki stenst. Því hefur verið haldið fram og m.a. af lögfróðum manni hér í þinginu, þ.e. lögfróðum ráðherra í ríkisstjórn Íslands, að Alþingi gæti sett lög um hvað svo sem væri. Alþingi hefði vald til að setja lög um hvers konar vitleysu sem því dytti í hug og þingmeirihluti væri fyrir. Þetta tel ég að röksemdir Björns Þ. Guðmundssonar prófessors hreki ítarlega, enda væri það mjög óeðlilegt og óskynsamlegt. Ég tel nefnilega að í þennan málatilbúnað vanti heilbrigða skynsemi og ég sakna hennar sárlega úr verkum ríkisstjórnarinnar síðustu vikurnar. Ég hef hins vegar ekkert á móti því að ræða samninginn um Evrópskt efnahagssvæði, þ.e. hugmyndina að samningi um Evrópskt efnahagssvæði, efnislega þar sem Evrópubandalagið annars vegar og ríkisstjórnir Noregs, Svíþjóðar, Finnlands, Íslands, Austurríkis og Liechtenstein hins vegar hafa áform um að mynda. Þær umræður geta í sjálfu sér verið gagnlegar og tímanum að því leyti ekki varið til einskis að ræða málið. Þetta mál liggur æ ljósar fyrir eftir því sem lengur er fjallað um það hér á Alþingi. Nefndastörf og umræður á Alþingi hafa skýrt þetta mál mjög. Alþingismenn og þeir sem málið vilja kanna hafa nú aðgang að miklu haldbetri upplýsingum í Alþingistíðindum og þingskjölum og þá hafa þeir aðgang að haldgóðum upplýsingum svo og persónulegu mati einstakra þingmanna á ýmsum þáttum málsins á þeim samningi, þ.e. þeim samningi sem undirritaður var í Óportó. Menn hafa verið að býsnast yfir ræðufjölda og þeim tíma sem hefur farið í að ræða þetta mál. Menn hafa verið að gera samanburð við önnur þjóðþing sem um málið hafa fjallað. Það er mikil fásinna að vera að tala um málþóf í þessu máli vegna þess að umræðurnar hafa verið efnislegar og málefnalegar allan tímann en málið er stórt og þar af leiðandi tekur það nokkurn tíma að fjalla um það og það er eðlilegt að alþingismenn vilji ræða það ítarlega þegar það er til umfjöllunar hér á Alþingi. Ég verð að játa að ég sakna þess mjög að hafa ekki heyrt skoðanir hinna vitrari sjálfstæðismanna og alþýðuflokksmanna í þessu máli. Það eru allmargir þeirra sem eiga eftir að tjá sig um málið. Ég sá samantekt í gær sem gerð hafði verið af starfsmanni Alþingis um þátttöku í þessum umræðum, þ.e. merkt var við þá þingmenn sem annaðhvort höfðu talað í málinu, þ.e. frv. um Evrópskt efnahagssvæði, um stjórnarskrárfrumvörpin, um þjóðaratkvæðagreiðslumálið eða gert grein fyrir atkvæðum sínum, þ.e. þeir sem höfðu opnað munninn um þetta mál hér á Alþingi til annars heldur en segja já eða nei. Og það kom í ljós ef ég man rétt, ég er nú ekki með þessa útskrift hjá mér, að það hafi verið 12 þingmenn Sjálfstfl. sem ekki höfðu stunið upp neinni skoðun um málið eða gefið í skyn hvar þeir stæðu í málinu eða hverja skoðun þeir hefðu á því né heldur gert grein fyrir atkvæðum sínum né heldur tjáð sig um stjórnarskrárþátt málsins eða hugmyndina um þjóðaratkvæðagreiðslu. Einn hv. sjálfstæðismaður, hv. 5. þm. Norðurl. e., Tómas Ingi Olrich, hefur þó sýnt ákveðna viðleitni til þess að taka þátt í þessum umræðum en hann mun nú vera einn af minni spámönnunum í sínum flokki þó að þetta sé mjög ágætur og hæfur maður og ég beið þess í ofvæni að heyra skoðanir hans í málinu. Hann hefur nefnilega þráfaldlega sett sig á mælendaskrá en síðan strikað sig út þegar að því kom að hann fengi að halda ræðuna. Meðgöngutími þessi er orðinn mjög langur og ég beið í ofvæni eftir að heyra í ræðumanni. Hann fékk að halda ræðu sína undir lok 2. umr. og ég verð nú að játa það að ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum með þessa ræðu því að ég vænti mér staðbetri ályktana heldur en þar komu fram. Hún var fyrst og fremst full af hártogunum og haldlausum gagnályktunum. Þar af leiðir að ég beið svona að vissu leyti til einskis eftir þeirri ræðu og ætla ég þó ekki að fara að fjalla um hana meira, enda hv. þm. fjarstaddur. En ég vildi gjarnan heyra það hvernig einstakir stjórnarþingmenn hugsa sér að réttlæta afstöðu sína fyrir kjósendum sínum þegar þeir koma og eiga orðastað við þá. Við hefðum e.t.v. getað fengið mynd af því með því að hlusta á málflutning þeirra á Alþingi. Það er enginn stikkfrí í þessu máli. Þetta er það stærsta mál sem við höfum fjallað um á Alþingi Íslendinga á lýðveldistímanum, alveg tvímælalaust afdrifaríkasta mál sem í hendur okkar hefur komið og kemur til með að koma á okkar þingtíð og þjóðin á kröfu á að vita hver afstaða einstakra þingmanna er. Þetta er eins og ég sagði áðan mjög umfangsmikið mál og ákaflega fjölþætt. Þetta kemur til með að hafa í framtíðinni áhrif á líf hvers einasta Íslendings. Þetta grípur inn á flest svið þjóðlífsins og úrslit þessa máls koma til með að marka framtíð þjóðarinnar um ókomin ár og áratugi. Menn hafa verið að velta því fyrir sér hér í ræðustólnum hvað gerðist í nánustu framtíð. Að sjálfsögðu er erfitt að spá langt fram í tímann. Reynum að hugsa okkur hvernig hér yrði umhorfs eftir svo sem 30 ár. Ef samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði gengur í gildi og við sem afleiðing af því verðum aðilar að Evrópubandalaginu, sem ég tel að sé tvímælalaus afleiðing þess að gera þennan samning, þá verðum við ekki einir eftir á einhverju óskilgreindu Evrópsku efnahagssvæði. Ég hef sannfæringu fyrir því að þeir menn sem enn eru ekki komnir út úr skápnum nema kannski að hálfu leyti komi til með að krefjast inngöngu Íslendinga í Evrópubandalagið þegar aðrir aðilar að Evrópsku efnahagssvæði, þ.e. frá fyrrv. EFTA-hlið, eru gengnir inn. Við skulum reyna að gera okkur grein fyrir því hvernig hér yrði umhorfs eftir um 30 ár ef svo fer sem horfir. A.m.k. einhver hluti, kannski verulegur hluti, auðlinda okkar Íslendinga til lands og sjávar verður kominn í erlenda eigu og nýtt af útlendum fyrirtækjum. Eftirsóttar landareignir verða komnar að einhverju eða e.t.v. verulegu leyti í erlenda eigu. Fiskimiðin verða nýtt af fyrirtækjum sem eru í erlendri eigu beint eða óbeint að einhverju leyti. Við komum til með að búa hér við svipað atvinnuleysi og fast er í Evrópubandalaginu, þ.e. svipað atvinnustig og í öðrum Evrópubandalagslöndum. Mörg undirstöðufyrirtæki og peningastofnanir verða að einhverju leyti í erlendri eigu, e.t.v. að verulegu leyti. Við munum að sjálfsögðu horfa á eftir mörgum Íslendingum til búsetu erlendis. Það verður fyrst og fremst það fólk sem á kost á störfum á atvinnuleysissvæðum Evrópu sem notar sinn rétt til að setjast þar að og vinna. Það verður fyrst og fremst menntaðasti hluti þjóðarinnar. Þeir sem standa sig best í samkeppninni við heimamenn á hverjum stað. Ég óttast að hér heima verði eftir hnípin þjóð í vanda sem vinni láglaunastörf og hér verði hagvöxtur lítill. Evrópa er nefnilega í afturför og stöðnun og að binda trúss sitt við þvílíkt efnahagssvæði er sannarlega ekki fýsilegur kostur um áramótin 1992/1993. Það er alveg ljóst að önnur svæði í heiminum koma til með að búa þegnum sínum betri lífskjör en Vestur-Evrópa í náinni framtíð. Ég spái því að Ísland verði orðið aðili að Evrópubandalaginu árið 2000. Sumir eru að spá því að áður en árið er liðið muni ríkisstjórn Íslands vera farin að tala opinskátt um umsókn um aðild Íslands að Evrópubandalaginu. Ég á ekki von á því en ég er alveg sannfærður um það að ef núv. ríkisstjórn, mót von minni, situr á næsta kjörtímabil, eða þeir flokkar sem hana styðja og ekki verða þar meiri háttar stjórnarbyltingar, þá verður á næsta kjörtímabili lögð fram beiðni frá Íslandi um aðild að Evrópubandalaginu og þá undirgöngumst við Brussel-valdið. Við erum reyndar komnir langleiðina ef við gerumst aðilar að Evrópsku efnahagssvæði. Ég ætla ekki, frú forseti, að fjölyrða um Evrópubandalagið sem slíkt. Þar fara embættismenn með völd. Kjörnir fulltrúar eru valdalitlir. Þessu apparati er að nafninu til stjórnað af stjórnmálamönnum, þ.e. ráðherrum, en þeir eru fyrst og fremst verkfæri embættismanna sinna sem semja fyrir þá ræðurnar og vinna hin daglegu störf. Þeir lesa ræðurnar sem embættismenn þeirra hafa samið fyrir þá, setjast eins og kría á stein og lesa þessar ræður upphátt og reyna að láta líta svo út sem þeir ráði einhverju en þeir ráða ekki. Evrópubandalagið er ólýðræðislegt bákn. Kjörnir fulltrúar hafa þar ákaflega lítið að segja. Það er bandalag fyrirtækja í hrörnun. Bandalag sem sett er upp til að reyna að verja hagsmuni hinna einstöku stórfyrirtækja á meginlandinu í baráttu þeirra og samkeppni við fyrirtæki sem eru blómlegri úr öðrum heimshornum. Ég held sem sagt að Evrópubandalagið sé ekkert þúsund ára ríki, Evrópu-Þýskaland ekkert þúsund ára ríki fremur en það Þýskaland reyndist sem Hitler stjórnaði á sínum tíma. Ég held að þjóðirnar láti ekki bjóða sér þetta til langframa. Við höfum þegar fengið forsmekkinn að því. Ég minni á frelsisbaráttu Dana sem þeir heyja nú og danska þjóðin að meiri hluta sýndi fram á að er þjóðarvilji í Danmörku í þjóðaratkvæðagreiðslu í sumar. Niðurstaðan í þjóðaratkvæðagreiðslunni í Danmörku er ekkert annað en frelsisbarátta þeirrar þjóðar. Þeir eru komnir í svipuð spor og við vorum fyrst á öldinni. Þeir eru að reyna að slaka á hlekkjunum. Þeir eru að reyna að losa um þá fjötra sem þeir eru komnir í illu heilli. Svo er um fleiri þjóðir Evrópubandalagsins. Andstaða gegn þessu bákni, andstaða gegn ofurveldi Þjóðverja, fer vaxandi víða um Evrópubandalagið. Nú veit ég ekki hvort andstaðan er orðin sérstaklega mikil enn þá hjá þeim þjóðum sem hæstv. utanrrh. nefnir svo smekkleg betliþjóðir og hefur þráfaldlega talað um í viðtölum sínum og jafnvel úr ræðustól á Alþingi. Það er rétt, til að allir eigi ekki óskilið mál, að rifja það upp hvaða þjóðir hæstv. utanrrh. nefnir þessu nafni. Hann hefur tíundað að það væru Portúgal, Spánn, Grikkland og Írland. Það skyldi þó aldrei fara svo að innan 30 ára værum við farnir að fylla flokk þessara svokölluðu betliþjóða utanrrh. Ég óttast að svo verði, a.m.k. ef núv. stjórnvöld fá að ráða þessu þjóðfélagi til frambúðar. Þá kemur Ísland til með að verða láglaunasvæði sem verður upp á náð herranna í Brussel komið efnahagslega. Þetta eru dökkar framtíðarhorfur en ég held að það sé alveg nauðsynlegt fyrir menn, áður en þeir sleppa hendinni af þessu máli, að gera sér grein fyrir því hvað þetta skref kemur til með að kosta okkur. Það er rétt að reyna að glöggva sig á hvaða kosti Íslendingar eiga aðra en þennan. Skiptir það okkur einhverju máli að varðveita fullveldið? Skiptir það okkur einhverju máli að reyna að varðveita stjórnarfarslegt sjálfstæði Íslands? Ég tel að svo sé. Það töldu reyndar svo til allir Íslendingar fyrir 50 árum þegar við stofnuðum lýðveldi á Íslandi. Ég tel að stjórnarfarslegt fullveldi sé Íslendingum ákaflega mikilvægt. Okkur hefur vegnað miklu betur eftir að við fengum fullveldið en áður. Þjóðin byrjaði fyrst að rísa eftir að við fórum að ráða málum okkar sjálfir. Þó að við höfum þráfaldlega haft ákaflega mislukkuð stjórnvöld í landinu --- þó að engin ríkisstjórn sem farið hefur með völd hér hafi verið neitt viðlíka mislukkuð eins og sú sem nú situr --- hefur það þó verið skárra en láta alókunnuga menn utan frá skipa hér kostum og ráða fyrir þjóðinni. Við höfum á þessum tíma brotist úr fátækt til velmegunar og við höfum byggt upp velferðarþjóðfélag sem við getum varðveitt og búið í áfram bara ef við viljum. Ef við erum samtaka um það og ef stjórnvöld hafa til þess dáð að reyna að verja velferðarþjóðfélagið í staðinn fyrir að rífa það niður. Við höfum fært út landhelgina. Þegar við stofnuðum lýðveldi var landhelgin þrjár mílur frá ströndum. Nú hefur hún fyrir þrotlausa baráttu margra mætra stjórnmálamanna og með órofa stuðningi og samstöðu þjóðarinnar verið færð út í 200 mílur og nú er það óumdeilt að við höfum 200 mílna landhelgi. Og við höfum fram að þessu ráðið henni sjálf. Ég bið þingmenn að hugleiða það hvaða möguleika Íslendingar hafi til frekari útfærslu landhelginnar eftir að við erum orðnir aðilar að Evrópsku efnahagssvæði. Gjörsamlega enga möguleika þrátt fyrir að það hafi verið undirbúið að framsýnum mönnum við gerð hafréttarsáttmálans að við eigum möguleika og stórkostlega möguleika á því að helga okkur hafsvæði utan 200 mílnanna. Þeirra starf er að sjálfsögðu unnið fyrir gýg ef við gerumst aðilar að Evrópsku efnahagssvæði. Ég tel að við eigum möguleika á hagkvæmum viðskiptasamböndum bæði í vestur og austur. Við þurfum að sjálfsögðu að eiga viðskipti við Evrópubandalagið og þau viðskipti eru okkur mjög mikilvæg. Þau hafa gengið ágætlega. Þau hafa gengið svo vel að við flytjum út líklega um 70% af útflutningi okkar til þessa viðskiptasvæðis. Það gerum við samkvæmt samningi sem heitir bókun 6 og gerður var af fyrirhyggju og þjóðhollustu á sínum tíma. Við breyttar aðstæður væri okkur hagfelldara að fá breytingar á þessari bókun. Viðskiptahlið EES-samningsins felur í sér nokkrar endurbætur á bókun 6, þ.e. frekari tollalækkanir en þar eru tíundaðar. Menn hafa verið að leika sér hérna með prósentureikning og í umræðum í gærkvöldi sneri hæstv. utanrrh. þessum prósentureikningi upp í einkunnagjöf á sjálfan sig í lítillæti sínu og taldi sig hafa fengið 9,6.

Þá þarf að hækka það upp í 10. Það er gefið í heilum tölum.

Það mundi vera gert svoleiðis í sumum skólum en það má þakka fyrir meðan hæstv. utanrrh. í öllu sínu veldi fer ekki að gefa sjálfum sér yfir 10 því svona maður sprengir náttúrlega skalann af snilld sinni. Það er svo sem gott að hann sé ánægður með sjálfan sig. En ég er ekkert ánægður með hann. Og þar af leiðir að ég tel þetta kannski ekki vera árangur sem sé ástæða til að guma stórkostlega af. Hann byrjaði einhvers staðar í kringum 7. Við höfðum 70% niðurfellingu tolla. Við fáum viðbótarniðurfellingu samkvæmt EES-samningnum og ég er ekki að gera lítið úr henni. En tollalækkunin kemur ekki okkur til góða nema að einhverjum litlum hluta. Og það skiptir engu máli þó í skrumi sínu sé hæstv. utanrrh. að veifa einhverju sem hann kallar niðurstöður Þjóðhagsstofnunar, og síðar verða hraktar í umræðunum í dag, og segi að Þjóðhagsstofnun meti svo að Íslendingar hafi 7 milljarða hag á ári. Sannleikurinn er sá, og það gera sér held ég allir grein fyrir sem viðskipti hafa stundað eða hafa eitthvert inngrip í viðskipti, að tollalækkun kemur ekki seljandanum einum að gangi. Tollalækkun skiptist á milli. Kaupandinn vill fá hluta af tollalækkuninni. Ef Ísland fellir niður tolla af erlendri vöru, þá gera auðvitað íslenskir neytendur kröfu til þess að tollalækkunin komi þeim til góða. Þessi tollalækkun á sjávarafurðir sem menn hafa verið að kasta á milli sín að gæti á heilu ári numið 1,5--2 milljörðum gengur ekki öll til Íslendinga. Þegar ég heyrði mat ráðherrans í gærkvöldi um 7 milljarðana datt mér í hug bóndi norður í Skagafirði. Ágætur maður eins og Skagfirðingar eru upp til hópa en ákaflega heittrúaður sjálfstæðismaður. Sjálfstæðismenn í Skagafirði hafa baslað við að halda úti sláturhúsi um allmörg ár og hafa ekki orðið búskap í Skagafirði neitt sérstaklega til góða. --- Nú sé ég að hv. 4. þm. Reykv., sem einu sinni var tengdur Slátursamlagi Skagfirðinga, er farinn að sperra eyrun. Hann langar líklega að fara að vígbúast og skjóta hrúta. En héðan af skaltu menn veiða, eins og frelsarinn sagði við Pétur postula og ég ætla að biðja hrútum vægðar, hv. 4. þm. Reykv. Málið var það að bóndi í Skagafirði, heittrúaður sjálfstæðismaður, fullyrti að það væri miklu hagfelldara að leggja inn hjá Slátursamlagi Skagfirðinga en Kaupfélagi Skagfirðinga. Það var borgað mjög svipað verð fyrir afurðirnar í báðum þessum félögum en hann mat það upp á eitthvað á annað hundrað krónur hvað það væri hagkvæmara að leggja inn hjá slátursamlaginu og mat það upp á krónur og aura. Þá var farið að hlýða honum yfir þessa útreikninga og hann komst að því að það var enginn fjárhagslegur hagur af því að leggja inn hjá slátursamlaginu. En hann tók einn lið inn í útreikningana. Það væri skömmin af því að leggja inn hjá kaupfélaginu. Það er einhvern veginn svona sem utanrrh. reiknar og vitnar þá til Þjóðhagsstofnunar, sem ég veit ekkert um hvort er óhætt að trúa, um hagsmunina af því að gerast aðilar að Evrópsku efnahagssvæði. Ég var að tala um bókun 6 og samkvæmt EES-samningnum yfirtekur hann aðra viðskiptasamninga sem aðrar þjóðir hafa gert við Evrópubandalagið. Þar með gengur bókun 6 inn í EES-samninginn. Setjum nú svo að Íslendingar ákveði einhvern tíma á næstu árum að ganga úr Evrópsku efnahagssvæði. Þá tel ég, og tel ég mig hafa rök fyrir því, að Íslendingar eigi ekki bókun 6 lengur. Við höfum hana ekki sem fallhlíf eða öryggisnet ef við stökkvum út úr Evrópsku efnahagssvæði. Þá verðum við að byrja á sléttu. Þá verðum við að byrja upp á nýtt. Ég var að tala um viðskiptahlið þessa samnings og í henni felast ákveðnir kostir sem ég ætla ekki að neita þó að þeir hafi verið stórkostlega ofmetnir af gráðugum talsmönnum þessa samnings. En hér um bil allt annað í samningnum, sem er miklu víðtækari en viðskiptasamningur, skapar okkur ekkert annað heldur en vandamál og óþægindi og sumt er beinlínis stórhættulegt. Kostirnir fyrir sjávarútveginn hafa verið stórlega ofmetnir af talsmönnum Evrópska efnahagssvæðisins. Ég vil vitna til ágætrar ræðu sem hv. 4. þm. Norðurl. v., Stefán Guðmundsson, flutti fyrir fáum dögum. Þá rakti hann af þekkingu og skilmerkilegar en aðrir þingmenn hafa gert hina raunverulegu stöðu málsins, þ.e. með hverjum hætti þróun sjávaútvegsmála mundi verða. Ég vil gera hans orð að mínum og taka undir það sem hann sagði. Hér er ekki um að ræða fríverslun með fisk. Evrópubandalagið getur haldið áfram að styrkja sinn sjávarútveg miskunnarlaust, halda sjávarútvegi sínum á ríkisframfæri, og við ráðum ekkert fiskverði á meginlandinu. Okkar aðstaða versnar að því leyti til að við fáum ekki að halda þeirri útflutningsstýringu sem við höfum þó komist upp með að hafa fram að þessu og hefur komið okkur vel. Ég hef bæði við 1. og 2. umr. þessa máls gert grein fyrir mörgum ókostum sem ég hef séð á þessum samningi jafnframt þeim kostum sem ég hef séð í honum. Ég ætla ekki að endurtaka það. Ég vil bara láta þess getið, frú forseti, að upptalning mín á ókostum þessa samnings og hættum þeim sem í honum felast er engan veginn tæmandi. Eftir því sem hann er athugaður betur eftir því sér maður sífellt nýja og nýja ókosti í lesningunni. Við þurfum að sjálfsögðu endurbætur á bókun 6 og hefðum betur snúið okkur að því verki í tíð síðustu ríkisstjórnar. Eins og haldið hefur verið á málinu, þá liggur það ljóst fyrir að ákvörðunin um að taka þátt í samningaviðræðum um Evrópskt efnahagssvæði hefur verið röng á sínum tíma. Það er auðvelt að vera vitur eftir á og hlutirnir hafa þróast með allt öðrum hætti en við sem stóðum að þeirri ákvörðun vonuðum og treystum. Við þurfum að fá endurbætur á bókun 6. Hvað hefur hindrað það undanfarið að við fengjum endurbætur á bólkun 6? Við höfum allan tímann, ég leyfi mér að fullyrða það, sem bókun 6 hefur verið í gildi átt kost á frekari verulegum tollalækkunum, jafnvel upp á 9,7 hjá Evrópubandalaginu, ef við hefðum verið tilbúnir að láta í skiptum veiðiheimildir á Íslandsmiðum fyrir flota Evrópubandalagsins. En það hefur verið, sem betur fer, þjóðarsamstaða um að það kæmi ekki til greina. Það kæmi ekki til greina að hleypa flota Evrópubandalagsins til veiða á Íslandsmiðum á fisktegundum og fiskstofnum sem væru fullnýttir. Þeim hefur verið haldið upp á snakki um kolmunna, sem við höfum ekki komist upp á lag með að veiða. Það eru að vísu fleiri fisktegundir, sem betur fer, sem hugsanlegt væri að gefa heimildir í, en það hefur verið þjóðarsamstaða um að hleypa þeim ekki í þá fiskstofna sem okkur eru verðmætastir og sem eru fullnýttir og sem við þurfum endilega á að halda sjálfir. Samhliða því sem við ræðum samning um Evrópskt efnahagssvæði erum við að ræða fiskveiðisamning við Evrópubandalagið. Ég kem til með að taka til máls undir þeim dagskrárlið síðar og ræða þann samning í ítarlegu máli, frú forseti, svo ég ætla ekki að fjölyrða um hann hér, en verð þó að láta þess getið, því miður, að þetta er óaðskiljanlegur hluti EES-málsins. Hann er gerður að kröfu Evrópubandalagsins, hann er skilyrði frá Evrópubandalaginu fyrir gildistöku EES-samningsins og ríkisstjórnin hefur haldið þannig á þessu máli að hún hefur fjötrað þetta saman. Það hefur verið varað við því af skynsömum aðilum á Alþingi að tengja þetta saman. Ríkisstjórnin hefur gert það sjálf. Evrópubandalagið hefur gert það sjálft og þar af leiðandi þýðir ekkert að reyna að loka augunum og blekkja sjálfan sig og neita staðreyndum málsins. Þessi samningur var undirritaður í Óportó 2. maí samhliða samningnum um Evrópskt efnahagssvæði, enda var skilyrði fyrir fullgildingu samningsins um Evrópskt efnahagssvæði að þessi samningur yrði gerður. Það hefur komið í ljós að hann er ekki í neinu jafnvægi. Hann er ekki með neinu móti jafnhagstæður Íslendingum og Evrópubandalaginu. Það hefur verið ítarlega sannað, m.a. af hv. 1. þm. Austurl., Halldóri Ásgrímssyni. Hér er verið með fiskveiðiheimildum að kaupa tollalækkanir. Ég ætla ekki að heimska mig á að halda öðru fram. Betur væri að hægt væri að halda þessum málum aðskildum en svo er ekki og það er heldur ekki vilji ríkisstjórnarinnar. Ég tel að það sé ekki nokkur vafi á því að við höfum getað keypt þær tollalækkanir á sjávarafurðum sem í EES-samningnum felast í tvíhliða samningi ef við hefðum veitt þann aðgang að fiskimiðum okkar sem gert er með þeirri samningsgerð sem ríkisstjórnin er að reyna að knýja fram á Alþingi, þ.e. að hleypa hingað á þessu ári 18 skipum og fyrirheit til veiða á karfa, að vísu ekki nema 3 þús. tonnum í ár, en magnið verður endurskoðað. Þessi samningur mælir svo fyrir um að endurskoða skuli árlega. Ég er ekki að mæla með þeirri leið að gera tvíhliða samning á þeim kostum en hún hefði verið fær. Ég er andvígur þeirri verslun. En fyrst ríkisstjórnin var tilbúin opna landhelgina fyrir flota Evrópubandalagsins og það meira að segja 18 verksmiðjuskipum samkvæmt skilgreiningu Evrópubandalagsins á þeirri skipagerð, þá hefði verið miklu skárra fyrir ríkisstjórnina að snúa sér að tvíhliða samningi. Enda var það einu sinni baráttumál Sjálfstfl. og þáv. formaður Sjálfstfl., Þorsteinn Pálsson, flutti vantraust á ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar á sínum tíma fyrir það að fara ekki þá leið og lagði til að farin yrði sú leið. Mig langar til að fara nokkrum orðum um þessa samningagerð. Það var farið af stað í hana með tiltölulega eðlilegum hætti. Það voru settir fram fyrirvarar um málið og ef þeir hefðu verið inni í lokagerð málsins þá væri það allt öðruvísi en það er nú. Það kom strax í ljós að ráðherrann var, eins og sagði í fornu kvæði, óðfús í jötunheima. Þess vegna var sett ráðherranefnd til þess að halda í höndina á honum í síðustu ríkisstjórn og reyna að afstýra vandræðum. Það tókst að verulegu leyti í tíð þeirrar ríkisstjórnar þó að heldur sigi nú á ógæfuhlið. En ríkisstjórn Davíðs Oddssonar gaf hæstv. utanrrh. lausan tauminn strax fyrst í maí 1991 og þá gjörsamlega skipti um vinnubrögð við þessa samningagerð. Og út úr þessu kemur allt annar samningur en við vorum að vona í upphafi að gerður yrði. Ég tel að hæstv. utanrrh. og hans menn hafi í mörgum tilfellum ekki reynt að halda til haga hagsmunum Íslands við þessi samningagerð. Þegar maður skoðar þá fyrirvara og sérákvæði sem önnur ríki hafa komið inn í samninginn fyrir sitt leyti, þá sannast þetta. Hæstv. utanrrh., Jón B. Hannibalsson, upplýsti það 3. jan. í útvarpsviðtali við Ævar Kjartansson að í gegnum samninginn um Evrópskt efnahagssvæði og þó sérstaklega í gegnum GATT-samninginn hefði tekist að koma landbúnaðarstefnu Alþfl. að verulegu leyti í framkvæmd. Landbúnaðarstefna Alþfl. er ekki þjóðhagslega hagkvæm og hún er tilræði við íslenskan landbúnað, þ.e. frjáls innfutningur búvara. Það kemur ekki neytendum til góða heldur þegar til lengdar lætur vegna þess að þjóðinni er það mikilvægt að hér séu framleiddar þær búvörur sem við höfum möguleika á að framleiða með skynsamlegum hætti. Tilgangur og markmið við samningagerðina hjá hæstv. utanrrh. kemur í ljós að hefur ekki verið sá að standa að hinni opinberu landbúnaðarstefnu á Íslandi. Nei, heldur að koma í framkvæmd landbúnaðarstefnu síns eigin flokks og þar hefur honum sannarlega orðið nokkuð ágengt og kannski gefur hann sér 9,6 fyrir þá frammistöðu. En tilræðið við landbúnaðinn og það tjón sem hann vinnur honum er hið sama. Það hefur verið fallið frá þeim fyrirvörum sem upphaflega voru settir af Steingrími Hermannssyni í Ósló. Og það skiptir engu máli þó að ráðherrann ,,gestikúleri`` hér fyrir framan sjónvarpsvélarnar, enda er maðurinn linsuglaður, með sjónhverfingar og loddaraskap þar sem hann er að reyna að sanna það fyrir þjóðinni að upphaflegir fyrirvarar séu inni. Það þarf ekki nema skoða málið til þess að sjá að svo er ekki. Þeir eru ekki inni, ekki einn einasti þeirra, í því formi sem þeir voru settir fram. Það eru að vísu ákvæði um að lög sem eru á Íslandi um frumvinnslu í sjávarútvegi og eignarhald á útvegsfyrirtækjum megi standa en það er búið að læða því inn að óbein eignaraðild útlendinga er heimil og að sjálfsögðu frekari vinnsla sjávarafurða og viðskipti með sjávarafurðir. Almenni fyrirvarinn sem er í samningnum gæti fræðilega séð stefnt stigu við skaðlegum fólksflutningum til landsins sem sköpuðu hér stórfellt atvinnuleysi. Fræðilega séð gæti hann það en það gerir hann ekki í raunveruleikanum vegna þess að ef við beitum þessum fyrirvara, þá sköpum við okkur þá hættu að gripið verði til gagnaðgerða sem beinlínis er tekið fram í samningnum að heimilt sé fyrir Evrópubandalagið. Þess vegna er það ekkert annað en loddaraskapur að halda því fram að þessir fyrirvarar séu inni. Þegar umræður hófust vorum við að tala um fríverslun með fisk en niðurstaðan er sú að við fáum tollalækkanir. Við fáum ekki fríverslun með fisk heldur fáum við tollalækkanir á hluta af fiskafurðum okkar, kannski af 20% af fiskafurðum okkar, í staðinn fyrir það að hleypa flota Evrópubandalagsins til veiða á Íslandsmiðum. Það er ekkert smá mál. Þarna er horfið frá prinsippafstöðu og þarna er gengið lengra en nokkur möguleiki er að verja. Þar fyrir utan, og ég ætla ekkert að kenna hæstv. utanrrh. um það, hefur veröldin breyst og það liggur ljóst fyrir að EFTA-ríkin hin eru á leiðinni í Evrópubandalagið. Þá þegar af þeirri ástæðu er samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði bara tjald sem reist er til einnar nætur. Kynning þessa máls af hendi ríkisstjórnarinnar er einnig stórlega ámælisverð. Nú vil ég taka það fram að að mörgu leyti hef ég miklar mætur á hæstv. utanrrh. sem persónu. Mér finnst hann að mörgu leyti skemmtilegur náungi og athyglisverður stjórnmálamaður. Hann er frískur og baráttuglaður en í þessu tilfelli hefur baráttugleði hæstv. utanrrh. leitt hann í ákaflega miklar ógöngur. Hann hefur hvað eftir annað í þessu máli orðið uppvís að rangfærslum, beinum rangfærslum sem hann hefur sett fram því miður í blekkingarskyni til þess að reyna að afla sínum málstað fylgis bæði hér á Alþingi og annars staðar. Ég ætla ekki að fara að tíunda þær allar. Það væri efni í langa ræðu og e.t.v. flyt ég hana síðar hér í þessum umræðum. Utanrrh. hefur staðið í því að kaupa af auglýsingastofum hér í bænum skrumauglýsingar til að gylla samninginn um Evrópskt efnahagssvæði og kalla þetta kynningu á samningnum. Til þessa hefur verið varið ómældu fé. Hann kom nú heldur betur upp um vinnubrögð sín við 1. umr. þessa máls þegar hann var að lesa texta sem var lofgerðaróður settur saman og keyptur af auglýsingastofu hér í bænum. Hann var saminn gegn gjaldi af einum starfsmanni auglýsingastofunnar. Hæstv. utanrrh. lagði þetta svo út í framsöguræðu sinni að hér væri um að ræða mat viðkomandi starfsmanns sem hefði fengið forskrift frá ráðherranum um hvernig textinn ætti að hljóða, komið honum á íslensku og sett hann upp með glæsilegum hætti og hefur sjálfsagt fengið vel borgað fyrir og hans auglýsingastofa. Þannig vildi til að þessi tiltekni starfsmaður, Einar Karl Haraldsson, er alþýðubandalagsmaður og nú orðinn starfsmaður þingflokks Alþb. Hæstv. utanrrh. vildi meina að þessi skrumauglýsing sem Einar Karl Haraldsson samdi fyrir peninga fyrir utanrrn. væri skoðun hans á málinu og innlegg í málið. Þetta tel ég ákaflega langt seilst um hurð til lokunnar. Ég ætla ekki að fara að rifja upp langhalamálið. Svo að ég stikli á nokkrum atriðum þar sem hæstv. ráðherra hefur ekki farið með rétt mál, hefur ýmist leynt staðreyndum, reynt að veifa héðni um höfuð þings og þjóðar og verið með villandi málflutning. Löngu eftir að Evrópubandalagið var búið formlega að neita að taka við langhala sem hluta af endurgjaldinu fyrir tollalækkanirnar talaði ráðherrann um langhala. Hann lét þess að vísu getið í framhjáhlaupi í utanrmn. að það væri nú einhver tregða með langhalann en það var haldið áfram að ræða langhalann sem endurgjald löngu eftir að Evrópbandalagið var búið að lýsa því yfir að það tæki ekki við neinu nema karfa. Nú fyrir jólin og reyndar eftir jólin hamraði ráðherrann á því að við yrðum að afgreiða þetta mál fljótt og vel, enda þyrfti að fara að halda ríkjaráðstefnu og lét það í veðri vaka að hana ætti að halda um miðjan janúar og yrðu alveg síðustu forvöð fyrir Alþingi að afgreiða þetta mál fyrir þann tíma. Hv. 4. þm. Austurl., Hjörleifur Guttormsson, ómakaði sig að hringja út til Brussel til þess að kanna nú frá fyrstu hendi hvenær þessi ríkjaráðstefna yrði haldin sem hæstv. utanrrh. lét okkur standa í þeirri trú að ætti að halda í miðjum janúar. Það kom auðvitað í ljós að ráðherrann hafði verið að leiða okkur á villigötur. Það stóð ekki til að halda neina ríkjaráðstefnu í janúar. Ég ætla ekki að rifja þessa sögu upp lengra. Ég bendi á skrumræðu ráðherrans í gærkvöldi þegar hann var að reyna að halda því fram við þjóðina að atvinnulausa fólkið hér fyrir utan, eins og hann sagði og pataði út í loftið, benti út og suður og meira að segja alla leið til Egyptalands þegar hann var að benda á hæstv. samgrh., að atvinnulausa fólkið hérna í landinu mundi fá vinnu út á þennan samning. Tekjur þeirra mundu aukast og aðstaða þeirra til að fá vinnu væri undir því komin hvort Alþingi samþykkti þennan samning eða ekki. Hann lét það í veðri vaka fyrir framan myndavélarnar í gærkvöldi að þetta mundi nú allt saman lagast við atkvæðagreiðslu í kvöld eða á morgun. Það væri alveg að koma vinnan handa fólkinu. Þvílík dæmalaus fjarstæða. Þetta er ekkert annað en að segja fólkinu ósatt. Ráðherrann veit miklu betur. Það rætist ekkert úr atvinnuástandi á Íslandi þó að þessi samningur verði að lögum. Jafnvel þótt Evrópskt efnahagssvæði verði stofnað þá rætist ekkert úr atvinnuleysi á Íslandi. Það er ekkert nema blekkingar að halda öðru fram. Ég gæti haft þennan kafla ræðu minnar lengri en ég er kurteis maður og ég ætla að láta þetta duga í bili. Málflutningur ráðherrans í þessu máli hefur verið með endemum. Hann gerir sjálfan sig ótrúverðugan stjórnmálamann með málflutningi eins og hann hefur haft uppi í þessu máli undanfarnar vikur og það er skaði og það er mér harmsefni vegna þess að ég tel að við eigum að reyna að vanda okkur og ef ráðherrar okkar verða sér til vansæmdar þá sé það okkur öllum til vansæmdar því að þrátt fyrir allt eru þeir okkar trúnaðarmenn og við verðum að búa við þá. Mig langar að fara nokkrum orðum að gefnu tilefni um árásir hæstv. utanrrh. á Alþingi. Ég hefði gert það í ræðu minni við 2. umr. málsins ef hæstv. utanrrh. hefði ekki verið fjarstaddur þegar sú ræða var haldin. Ég vil taka fram að ég gerði ekki athugasemdir við að ráðherrann hyrfi af vettvangi við 2. umr. og flutti ræðu mína þá þó að hann væri ekki viðlátinn og tók það fram að það sem ég þyrfti við hann að tala gæti ég gert síðar í umræðunni. Ég tel að langlundargeð forseta Alþingis og forsetadæmisins keyri nú alveg úr hófi að hafa ekki gripið fram fyrir hendurnar á hæstv. utanrrh. þegar hann hefur verið að ráðast á Alþingi. Hann hefur haldið því fram t.d. á erlendum vettvangi, á blaðamannafundi í Sviss og reyndar ítrekað hér heima, að á Alþingi séu engin þingsköp. Hann hefur farið óvirðingarorðum um þessa stofnun, Alþingi Íslendinga, hvar sem hann hefur komið því við. Hann hefur varla opnað svo á sér munninn undanfarna daga að hann hafi ekki þurft að hreyta einhverjum illyrðum í Alþingi og ráðast á það. Þetta er nú sú stofnun þar sem við vinnum og okkur ber öllum skylda til að vaka yfir sóma Alþingis eftir því sem við höfum vit og getu til. Og mér koma í hug orð draumkonu Jóreiðar í Miðjumdal sem hún hafði um annan ofsamann, þ.e. Eyjólf ofsa. Draumkonan sagði við Jóreiði í Miðjumdal: ,,Illir þykja mér allir þeir fuglar er í sjálfs hreiður skíta``. Þetta hefur hent hæstv. utanrrh. í ofsa hans. Hann hefur ráðist á Alþingi sem stofnun og reynt að lítillækka hana og rógbera hana, bæði fyrir þjóð sinni og öðrum þjóðum. Ég er ekki að kippa mér upp við það þó hann skammi okkur stjórnarandstæðinga. Það má hann gera eins og hann vill. Við höfum tækifæri til þess að svara því og ég tek það ekki nærri mér. Og jafnvel má hann svona sér til léttis þegar honum er mikið í hug á erlendum vettvangi rógbera okkur stjórnarandstæðinga eins og hann vill ef hann ---  Ég gæti tekið í það allan daginn að tíunda hrokafull og heimskuleg ummæli hæstv. utanrrh. í sambandi við þetta mál. Þau eru legio og ég gæti byrjað á að fletta frá undanförnum mánuðum dagblöðunum, útskriftum úr fréttum, viðtölum hvers konar. Það þjónar út af fyrir sig engum tilgangi og ég ætla ekki að gera það nú. Þetta segir allt meira um ráðherrann sjálfan en um Alþingi. Ég ætla ekki að fara að fjölyrða um þau vottorð sem hæstv. utanrrh. hefur verið að útvega sér í þessu máli. Hann veifaði hér í gær einhverju vottorði sem hann segist hafa fengið frá Þjóðhagsstofnun upp á það að hagurinn væri 7 milljarðar, ég vona á ári fremur en það hafi verið á 100 árum. Það kom að vísu ekki fram í æðibunugangi ráðherrans hvað hér væri átt við langan tíma. Það verður nú farið betur ofan í þetta vottorð í dag eins og ég sagði fyrr í ræðu minni. Hann hefur verið að veifa vottorðum frá sérvöldum lögfræðingum úr stjórnarliðinu sem hann hefur talið að gætu styrkt málstað sinn. Hann hefur verið að veifa vottorðum frá atvinnurekendum þar sem þeir hafa verið að brýna Alþingi og hvetja. Ég tek nú öllum þessum vottorðum með fyrirvara. Gaman hefði ég af að hafa getað trúað þeim því að ég verð að taka þeim með fyrirvara af biturri reynslu. Sum þessara vottorða eru a.m.k. fengin með pólitískum þrýstingi. Ég er ekki einungis að tala til hæstv. utanrrh. þegar ég er að tala um pólitískan þrýsting. Það eru fleiri stjórnarliðar sem hafa komið að því að beita pólitískum þrýstingi og menn sem ekki veigra sér við að setja fram ódulbúnar hótanir við sjálfan forseta Íslands ef hann geri ekki svo og svo þeir veigra sér áreiðanlega ekki við að krefjast svardaga frá litlum körlum í sínum eigin stjórnmálaflokkum sem éta úr lófa þeirra. Hæstv. forsrh. er ekki viðstaddur en hans andlegur leiðtogi, hv. 3. þm. Reykv., er hér staddur svo að ég treysti mér til að nefna nafn hans, þ.e. forsrh., því hann er sannarlega ekki varnarlaus hér í salnum. Hann hefur tekið undir þennan endemis málflutning utanrrh. því miður og það þykir mér slæmt því að mér líkar persónulega ákaflega vel við hæstv. forsrh. og ég tek það nærri mér þegar hann er að kasta rýrð á Alþingi. Og það reitir mig til reiði þegar hann er að hóta þingi og þjóð að ef Alþingi afgreiði ekki nú í hvelli aðild að Evrópsku efnahagssvæði þá skulum við sko bara inn í Evrópubandalagið. Það er að vísu galli á hæstv. forsrh. og reyndar mikill galli, þessi hótanaárátta sem mér finnst sérstaklega heimskuleg. Það er miklu skynsamlegra að beita fortölum heldur en hótunum. En því miður hendir það einstöku sinnum þennan ágæta mann, forsrh. --- ég tek það fram að mér finnst hann ekki ágætur forsrh. þó mér líki vel við hann sem persónu --- þá hendir það hann þráfaldlega að beita hótunum. Frú forseti. Þetta mál er komið í ógöngur. Það virðist ómögulegt að koma vitinu fyrir foringja þessa stjórnarliðs. Það er efnislegur ágreiningur um málið. Það hefur komið í ljós að meiri hluti er fyrir því hér á Alþingi að gerast aðilar að Evrópsku efnahagssvæði. Það hefur verið staðfest m.a. við atkvæðagreiðslu við 2. umr. málsins að þrátt fyrir allt er meiri hluti fyrir þessu og fyrir því ber okkur að beygja okkur. Einn af vitrustu mönnum, sem hér hefur setið á Alþingi, fyrrv. forsrh. Bjarni Benediktsson, orðaði það svo, ef ég man rétt, að það væri eðli þingræðisins að meiri hlutinn hefði rétt til þess að hafa rangt fyrir sér. Ég er þessu algerlega sammála og finnst þetta snilldarlega sagt. Það er nefnilega eðli þingræðisins. Það er réttur meiri hlutans að ráða niðurstöðu og þá niðurstöðu getur meiri hlutinn knúið fram. Það má að vísu ekki beita þeim rétti með offorsi. En mér hefur verið það ljóst alla þessa umræðu að að sjálfsögðu mundi meiri hlutinn ráða niðurstöðu þingsins. Og það hefði verið okkur sem málinu erum andvígir til skammar ef við hefðum fallið í þá freistni að reyna að tefja málið með óeðlilegum hætti eða beita málþófi eins og stundum hefur verið gert hér á Alþingi. Ég minnist þess að í efri deild var í umræðum fyrir fáum þingum um stofnun umhverfisráðuneytis á Íslandi lesinn mikill hluti bókar sem heitir Raddir vorsins þagna. Það hefur ekki verið gert í þessari umræðu  Frú forseti. Mig langar til að segja margt fleira í þessu máli. En ég er nú búinn að halda lengri ræðu heldur en ég ætlaði og ég vildi vonast til að ég þyrfti ekki að fjölyrða svo um nokkurt mál framar. Ég tel það skyldu mína og tel það skyldu okkar sem sjáum betur en stjórnarliðið að reyna að benda á þær afleiðingar sem þetta mál kemur til með að hafa. Ég á rétt til þess að tala aftur við 3. umr. og vera kann að ég noti mér hann og komi þá inn á atriði sem mér hefur ekki unnist tími til að fjalla um fram að þessu, en í bili læt ég máli mínu lokið.

Frú forseti. Mér þótti einkennilegt af síðasta hv. ræðumanni að gagnrýna að ekki hefðu allir þingmenn talað í málinu. Ef menn hefðu talað jafnlengi og hann nú þá þyrftum við að sitja ákaflega lengi enn yfir málinu. Ég held að allir séu sammála um, eins og ræðumaður vék einnig að, að ástæðulaust sé að lengja umræðuna mikið og sérstaklega í ljósi þess hvernig þingflokkur hans stóð að umræðum í gærkvöldi finnst mér öfugmæli úr munni hans að hvetja þá til þess að tala sem flestir í málinu. En ástæðan þess að ég kom upp eru þau orð sem hann lét falla um það hvort það mál sem er til meðferðar væri hæft til afgreiðslu. Um það hefur forseti Alþingis úrskurðað. Ég minnist þess að fyrir jólahátíðina greindi okkur hv. ræðumann á um þetta atriði sérstaklega og hann skýrði frá því að þingflokkur framsóknarmanna hefði ákveðið að senda bréf til Lagastofnunar til að fá upplýsingar um málið. Mig langaði til þess að spyrja hann hvort svar hafi komið við því. Í öðru lagi það sem hann las úr greinargerð Björns Þ. Guðmundssonar sýndi mér enn betur að það vakir nú ekki beinlínis fyrir prófessornum að leggja lögfræðilegt mat á þessa hluti eins og hann rökstyður mál sitt, t.d. þegar hann ræðir um orðið kvísl og það gamla mál. Þar var ekkert um það að ræða hvort mál væri þinglegt eða ekki heldur það að málið fékk ekki stjórnskipulega meðferð hér í þinginu. Það var ólík afgreiðsla á milli deilda og um það snerist það mál. Varðandi það hvaða frumvörp eru samþykkt á Alþingi þá vil ég minna hv. ræðumann á það að fyrir nokkrum árum var samþykkt frv. um ríkisábyrgð vegna skips sem hét Het Wapen van Amsterdam og menn töldu að væri að finna í sandi undan ströndum landsins en kom í ljós að var hvergi finnanlegt. Ég veit ekki hvort þingmaðurinn samþykkti það lagafrv. sem var flutt um þetta skip sem ekki hefur fundist.

Frú forseti. Ég verð að játa það að ég var óánægður með úrskurð forseta Alþingis í viðkomandi máli um þinglegheitin og í sjálfu sér held ég að hann hafi ekki framtíðargildi. Hann breytir ekki skoðun minni þó að málið sigli að sjálfsögðu áfram í gegnum þingið og sé þráfaldlega á dagskrá, enda er það skipulega í valdi forseta sem nýtur meirihlutastuðnings á þinginu að hafa rangt fyrir sér. En það hnekkir ekki því að ég tel að úrskurðurinn hafi verið mislukkaður og gerður í fljótræði vegna þess að heilbrigða skynsemi vantaði í hann. Varðandi það bréf sem ég sendi Lagastofnun fyrir hönd þingflokks framsóknarmanna þá hefur mér borist svar við því. Lagastofnun veikst ekki undan því að gera þetta en hún gæti ekki komið því við fyrr en í febrúar vegna annríkis að sinna því verkefni. Það sannar fyrir mér í fyrsta lagi að öflugra hefði verið að utanrmn. í heild hefði óskað eftir þessu, þá á ég von á því að Lagastofnun hefði brugðist skjótar við. Í öðru lagi að okkur er nauðsynlegt að koma upp einhverju óháðu apparati sem gæti lagt mat á lögfræðileg úrlausnarefni og um það mun ég bera fram þingmál eins og ég hef þegar boðað. Varðandi greinargerð þá sem ég vitnaði til frá prófessor Birni Þ. Guðmundssyni þá er hún alveg pottþétt. Hún sannar mál mitt og þess vegna flutti ég hana og taldi eðlilegt að hún kæmi í þingtíðindi. Hún sannaði það að ég fór með rétt mál í upphafi og geri enn.

Frú forseti. Greinargerð sú sem hv. þm. telur alveg rétt mál er náttúrlega kannski rétt frá hans pólitíska sjónarhorni er ekki lögfræðileg greinargerð. Greinargerðin snýst ekki um lögfræði. Þegar fjallað er um mál eins og það sem á var drepið og hv. þm. las upp varðandi spurningu um orðið kvísl og það notað til þess að rökstyðja það að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið og það frv. sem hér er til umræðu standist ekki og sé ekki unnt að lögfesta hér á landi er það ekki lögfræði. Það er pólitík og það eru pólitískar vangaveltur sem hv. þm. getur talið falla að sínum skoðunum og vera hárréttar á þeim forsendum. En hann svaraði ekki spurningu minni sem var um það hvort hann hefði stutt frv. sem snerti skipið Het Wapen van Amsterdam og hvort hann hefði talið að það væri eðlilegt að samþykkja á Alþingi frv. um þingmál sem enginn vissi í raun og veru um hvað snýst og aldrei fannst svo, hvað honum finnst um það fordæmi. Einnig vil ég benda þingmanninum á það að álit meiri hluta allshn. liggur fyrir á borðum okkar varðandi frv. til laga um kaup á þyrlu sem úrskurðað hefur verið algerlega í andstöðu við þær starfsaðferðir sem menn eiga að beita á Alþingi við meðferð lagafrv. eins og fram mun koma í greinargerð frá minni hluta allshn. um það mál. Þar með get ég því nefnt þingmanninum tvö dæmi um frv. til laga á Alþingi sem snúast um mál sem algerlega er ástæðulaust að bera upp á Alþingi og snerta frekar það umdeilda mál sem hann vill vekja hér máls á með því að vísa í prófessor Björn Þ. Guðmundsson.

Frú forseti. Greinargerð prófessors Björns Þ. Guðmundssonar er lögfræðileg greinargerð og hún sannar að dómsúrlausnir í framtíðinni verða ekki byggðar á þessum lagatexta og sú tilvitnun sem hann notaði í lax- og silungsveiðilög tekur af öll tvímæli um það. Þetta mál er illa unnið. Leitin að gullskipinu er einmitt ágæt samlíking. Auðvitað var ekkert nema vitleysa að verja fjármunum til að leita að gullskipinu. En það er nákvæmlega hliðstætt sem verið er að gera. Að vísu var samþykkt þingmál um það, mig minnir að það hafi reyndar verið brtt. við fjárlög, að verja ákveðinni upphæð til að styrkja ákveðna áhugamenn og bjartsýnismenn til þess að fara að leita að gullskipi. Raunverulega var verið að ákvarða það að fá í hendur fjármuni til þess að æða út í óvissuna og leita að gullskipi. Hæstv. ríkisstjórn er suður í Brussel að leita að sínu gullskipi og ég óttast að það verði sama niðurstaðan, að gullskipið sé ekki til. Ég hafði aldrei neina trú á þessu gullskipi og vitnaði til þess að í 100 ár höfðu Skaftfellingar silki í gjörðum og reiðingum á hestum sínum. Þeir hefðu verið hreinir aumingjar ef þeir hefðu ekki verið búnir að hirða gullið líka úr því að þeir náðu silkinu þannig að ekki var til neins að leita þarna. Nú man ég ekkert um það hver endanleg niðurstaða var í atkvæðagreiðslunni en málið var jafnvitlaust. Ég hef tekið átt í mörgum vitlausum atkvæðagreiðslum hér. Ég skal fletta upp á þessu ef hv. 3. þm. Reykv. er ekki búinn að því. Mér kemur ekkert á óvart þó að hv. 3. þm. Reykv. reyni að beita einhverjum bolabrögðum við að stöðva þyrlukaupamálið og koma í veg fyrir að vilji Alþingis í málinu komi fram. En hann og utanrrh. eru að leita suður í Brussel gullskipi sem ekki er til.

Virðulegi forseti. Þegar ég hlustaði á hv. þm. Pál Pétursson flytja sína löngu ræðu sem var næstum því sjö stundarfjórðungar, ein klukkustund og 45 mínútur, þá rifjaðist upp fyrir mér hvenær ég sá hv. þm. fyrst. Það var á mínum gamla vinnustað hjá sjónvarpinu líklega árið 1976. Hann kom þangað til að taka þátt í umræðuþætti, og til hvers? Til þess að mæla gegn litsjónvarpi. Nú eru þetta auðvitað algerlega ósambærileg mál nema að því leytinu að þau fjalla bæði um það að fylgjast með tímanum og að Íslendingar eigi sömu kosti í öllum efnum og grannþjóðirnar. Ég heyri það að hjá hv. þm. hefur nákvæmlega ekkert breyst, hann er enn við sama heygarðshornið. Í langri ræðu hans kom ekkert nýtt fram. Hann vitnaði í heldur hæpna greinargerð eftir prófessor Björn Þ. Guðmundsson sem margir þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa gert. Í einnar klukkustundar og 45 mínútna langri ræðu kom ekkert nýtt fram. Hann hafði um það orð og nefndi þar sérstaklega til sögunnar hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. sem væru að kasta rýrð á Alþingi með ýmsum ummælum sínum. Ræða hv. þm. áðan var hvað sem hver segir dæmigerð málþófsræða þó ekki læsi hann upp úr bókum. Þetta var auðvitað dæmigerð málþófsræða og ef einhver eða einhverjir hafa varpað rýrð á þessa virðulegu stofnun, þá eru það þeir hv. þm. stjórnarandstöðunnar sem hafa staðið fyrir þeirri uppákomu sem meðferð þessa máls er orðin. Hv. þm. Páll Pétursson þekkir nokkuð vel til í þingum hjá grönnum okkar á Norðurlöndum. Hann veit jafn vel og ég að slík uppákoma eins og hér hefur orðið er gersamlega óhugsandi á þjóðþingum Norðurlandanna annars staðar en hér vegna þess að því miður höfum við ekki nægilega góð þingsköp. Okkar þingsköp eru gölluð að þessu leytinu og því þarf að breyta.

Frú forseti. Eitt var rétt í því sem hæstv. umhvrh. sagði. Hann hafði tekið tímann rétt. Ég mun hafa talað í kringum sjö korter. Hann minntist á sjónvarpsþátt sem ég tók þátt í fyrir voðalega mörgum árum. Ég mælti þar ekki gegn litasjónvarpi heldur mælti ég fyrir því að sjónvarpinu yrði dreift um allt land. Það var inntak og erindi mitt í sjónvarpið á þeim tíma að ég vildi koma sjónvarpinu um allt land áður en hætt yrði við að dreifa sjónvarpinu víðar en þá var orðið og snúið að litvæðingu. Ég vildi sem sagt að fyrst hefðu allir þegnar sama rétt til þess að horfa á sjónvarp jafnvel þó í svart/hvítu væri fremur en hluti landsmanna horfði á litasjónvarp, sem ég í sjálfu sér er mjög hlynntur, og aðrir hefðu ekkert. Að ræða mín hafi verið málþófsræða þá ætla ég nú bara biðja hæstv. ráðherra að lesa hana þegar hún kemur í Alþingistíðindunum og þá kemst hann á aðra skoðun ef hann verður þá kominn í gott skap. Því miður var hann í ergelsi sem sjaldan hendir þennan hæstv. ráðherra. Varðandi starfshætti Alþingis þá áttum við ef ég man rétt báðir hlut að þeim þingsköpum sem við störfum eftir og vorum ágætlega sammála um þau á sínum tíma og ég þakka honum fyrir þá liðveislu sem hann veitti mér á þeim tíma við að koma því frv. fram.

Virðulegi forseti. Það er einhver misskilningur hjá hv. þm. Páli Péturssyni, ég er í ljómandi góðu skapi og liggur ákaflega vel á mér. Hins vegar eru slíkar ræður eins og hann flutti áðan ekki beinlínis til þess fallnar að létta skap manna þegar það er haft í huga að hægt er að segja það sem hann sagði í miklu styttra og miklu skýrara máli og það getur hv. þm. því honum er nú einkar lagið að vera stuttorður og gagnorður ef hann vill það við hafa, en hann vildi það ekki í þessu tilviki. Hér er um að ræða eitt mikilvægasta hagsmunamál íslensku þjóðarinnar í áratugi og þegar málið verður skoðað í ljósi sögunnar þá hygg ég að þeir sem haldið hafa hinar löngu og efnislitlu ræður um þetta mál muni auðvitað hljóta sinn dóm þegar sagnfræðingar skoða ræður þeirra. En málið skiptir þjóðina miklu og það er ábyrgðarhluti sem stjórnarandstaðan hefur tekið að sér að tefja fyrir og þvæla málið með öllum þeim hætti sem hugsast getur og fyrir það mun stjórnarandstaðan á sínum tíma auðvitað hljóta sinn dóm á spjöldum sögunnar.

Frú forseti. Það er gott með vin minn umhvrh. að það er fljótt úr honum og ég vona að það endist honum dálitla stund og það verði langt þangað til hann reiðist næst. Hann er gáfaður maður og sjálfsagt miklu skýrari en ég og getur komið máli sínu fyrir í styttra máli en mér var unnt, en ég stytti mál mitt eins og ég mögulega gat.  Ég er honum ekki sammála um niðurstöður málsins, þ.e. ég tel að þessi samningur sé ekki hagstæður Íslendingum og þar af leiðir að við getum ekki orðið sammála um málið. Ég flutti nokkuð ítarlega ræðu en ég reyndi að forðast málalengingar eins og ég mögulega gat. Niðurstaðan af ræðu minni var sú að meiri hlutinn hefði þingræðislegan rétt til þess að hafa rangt fyrir sér og ég ætla ekki að koma í veg fyrir það. Ég tel að það sé til skammar að beita málþófi en ég tel jafnframt að mér beri skylda til að benda á það eðli sem í þessu máli er. Ég hef unnið að þessu máli í mörg ár. Ég er fulltrúi í utanrmn. og ég tel mig hafa fullan rétt til þess að tala um svo viðamikið mál í sjö korter jafnvel þó að það reyni eitthvað á hina miklu þolinmæði hæstv. umhvrh.

Herra forseti. Vegna þeirra ummæla sem hafa fallið um það að hv. þm. Steingrímur Hermannsson talaði einn í útvarpsumræðum og sjónvarpsumræðum um þetta mál held ég að það sé nauðsynlegt til þess að ákveðnir menn verði sér ekki frekar til skammar en orðið er að það sé upplýst að Bjarni Benediktsson talaði eitt sinn einn fyrir hönd flokks síns í slíkum umræðum. Það er nefnilega gott að skoða söguna. Þá var sjálfstæðismönnum mikill vandi á höndum að koma til íslenskrar þjóðar á stuttum tíma því sem þurfti að segja í skýru máli. Það var engin tilviljun að Sjálfstfl. treysti Bjarna Benediktssyni til þess að gera þetta á þann hátt sem þurfti. Nú er það aftur á móti sett fram á þann veg að það sé komið svo að menn treysti engum nema sjálfum sér. Þó að þeir menn sem nú eru ungir og vilji veg sinn stóran vilji vissulega leiðbeina þeim sem hafi meiri reynslu og stærri veg að baki enn sem komið er, hvað sem verður, þá mættu þeir gjarnan vanda sig í þeim efnum að haga ekki grjótkastinu á þann veg að þeir séu að grýta eigin leiðtoga löngu eftir að þeir eru horfnir af sjónarsviðinu. Hér var varpað fram þeirri spurningu hvernig ákveðinn þingmaður hefði greitt atkvæði í svokölluðu gullskipsmáli. Ég tel það rétt af því að tími er nú naumur þegar að andsvörum kemur að taka það fyrir strax og gera grein fyrir því hvernig ég greiddi atkvæði í því máli. Ég taldi þá ákaflega hæpið að taka veð í sokknum og týndum skipum og átti ekki bjartsýni til að veita því máli stuðning. Ég talaði gegn því og ég greiddi atkvæði gegn því. Það var mín sannfæring. Aðrir trúðu því að skipið væri fundið, aðeins væri eftir að ná því upp. Þeir greiddu atkvæði á annan veg en auðvitað var þessu skeyti sérstaklega beint að Eyjólfi Konráð Jónssyni í gegnum Pál Pétursson. En þeir hafa þá verið jafnir að framsýni í þessu máli, hv. 1. þm. Austurl. og Eyjólfur Konráð Jónsson.

Ég greiddi ekki atkvæði í málinu.

Hv. þm. greiddi ekki atkvæði í málinu en vissulega var það vitað að hann var hlynntur þessu máli en af ákveðnum ástæðum greiddi hann ekki atkvæði í málinu. Ég segi þetta hér og nú vegna þess að það er náttúrlega billegt svo ekki sé meira sagt hjá mönnum sem ekki þurftu þá að taka afstöðu að ætla eftir þessi ár að fara að leggja það sem mælistiku á framsýni manna hvort þeir hafi ekki séð það fyrir hvort skipið fyndist eða ekki og tekið afstöðu eftir sinni sannfæringu sem menn gerðu. Ég verð að segja eins og er að það hefði verið mjög gaman ef þetta skip hefði fundist. Og vissulega vitum við að einhvers staðar þarna niðri er skipið eða leifarnar af því en það er hægara sagt en gert að finna það.

Hver var það sem dró þetta inn í umræðurnar?

Það er rétt að svara því beint að þessi athugasemd kom frá hv. 3. þm. Reykv. og ég leit svo á að hann teldi þetta brýnt mál inn í umræðuna svo mjög sem forustumenn um framgang þessa máls sem hér er á dagskrá hafa lagt á það kapp að ekki mætti tefja umræðuna. Þá er vikið að öðru máli sem ekki er komið á dagskrá, herra forseti, en var látið vítalaust að hér væri tekið á dagskrá með þeim hætti að minnast á það af sama þingmanni, hv. 3. þm. Reykv. Birni Bjarnasyni. Það er svokallað þyrlumál. Þetta mál var tekið út úr nefnd fyrir stuttu síðan. Ég hélt að menn hefðu ró til að bíða eftir því að málið kæmi hér á dagskrá, svo er ekki. Enginn nefndarmaður lagðist gegn því að málið færi út úr nefnd. Það voru uppi tvenns konar skoðanir, annars vegar hvort vísa bæri málinu til ríkisstjórnarinnar eða hvort samþykkja bæri málið. Þetta mál er ekki að koma til okkar í fyrsta sinn. Þeir eru margir sem hafa áhyggjur af því að við eigum erfitt með að gæta hagsmuna þegna okkar vítt og breitt á láði og á legi á erfiðum stundum og áhugi fyrir að ná því máli fram hefur verið mikill. Mikill undirbúningur hefur átt sér stað, m.a. í dómsmrn. Öll málskjöl þessa máls eru til staðar. Ég verð nú að segja eins og er að mér finnst nokkuð langt seilst í vopnaburði jafnvel þó að innan Sjálfstfl. andi nú nokkuð kalt á milli vegna þeirrar ástæðu að menn hafa ekki fylkt einu liði í því máli sem hér er á dagskrá.  sem hér eru á Alþingi í dag. Þetta vita þeir. Það má vel vera að menn hafi annan skilning á því hvert sé hlutverk foringja en ég. Ég ætla ekki að deila um það. En þessu vildi ég koma á framfæri að gefnu tilefni. Ég yfirgaf þennan þingsal eins og fleiri í gærkvöldi með óminn af þeim ræðum sem hér voru fluttar í eyrunum og hélt áfram að horfa á suma ræðumenn í sjónvarpinu eftir að ég var kominn heim. Það ómuðu fyrst og fremst tvær setningar í mínum eyrum en kannski til að rjúfa ekki samhengið vil ég áður en ég kem að því víkja örfáum orðum að hæstv. umhvrh. sem kom hér og ræddi um litasjónvarp og dreifingu sjónvarpsins um landið. Þegar umræðan fór fram um það hvort hér ætti að koma á litasjónvarpi eða ekki lét ég þau orð falla að svart og hvítt væru líka litir. Og ég efaði það að aldrei að það væri rétt að koma hér á litasjónvarpi. Hins vegar hafði ég og hef enn áhyggjur af því hversu litlu máli mönnum finnst það skipta hvort allir Íslendingar fái að horfa á þetta sjónvarp. Þannig standa t.d. málin í dag að í Húnavatnssýslu er svo lélegur sendir á einum stað, ég held að það heiti á Hnjúki, að sjónvarpsskilyrði eru ekki þau sömu á nokkrum bæjum í Strandasýslu og voru áður en þessi ríkisstjórn tók við völdum, hversu mörgum veit ég ekki. Það segir kannski sitt um stöðuna. Landið er að minnka. Það skiptir ekki máli hvert menn dreifa þessu, finnst sumum. Það skiptir ekki máli þó að viss svæði séu höfð út undan. En ég minnist þess aftur á móti að þegar hæstv. umhvrh. var fréttamaður við sjónvarpið þá fór hann vestur á firði, þá fór hann í Súðavík og sem kynningartexta við það sem hann þurfti að leiða hugann að á staðnum var inngangurinn sá að Súðavík hafði fengið vissulega sinn skerf af opinberum stuðningi. Það var inngangurinn. Ég verð nú að segja eins og er að mér hefur stundum fundist að þeir sem valist hafa til þingsetu í gegnum fjölmiðlana hafi e.t.v. flotið dálítið billega inn á Alþingi Íslendinga. Kannski var það þess vegna sem ég greip fram í fyrir hv. 1. þm. Norðurl. v. hér í ræðustól áðan, en ég heyrði ekki rök hans. Það má vel vera að hann viti betur en kom fram í hans máli í þeim efnum. Foringjar núv. stjórnmálaflokka sem töluðu í gær, hæstv. utanrrh. lét hér eina setningu falla sem vafalaust verður minnst meðan hann fæst við stjórnmál. Setningin er ekki ný. Setningin er einhver sú elsta sem lifir: Faðir fyrirgef þeim, því þeir vita ekki hvað þeir gjöra. Þessi setning ómaði í mínum eyrum þegar ég yfirgaf þinghúsið. Hæstv. utanrrh. gerði það hér úr þessum ræðustól að biðja fyrir verkalýðsleiðtogum í þessu landi. Bænin var stutt: Faðir, fyrirgef þeim, því þeir vita ekki hvað þeir gjöra. Það er sonur verkalýðsleiðtoga sem þannig talar. Þessi orð eru trúlega þau frægustu sem Kristur lét falla og nánast óskiljanlegt venjulegum mönnum að maðurinn sem kominn var á krossinn fyrir tilverknað andstæðinga sinna skyldi á þeirri stundu biðja fyrir þeim. Ég hef vissulega heyrt getið þeirrar kenningar að Kristur muni aftur birtast okkur hér á jörðu og hef óttast það mest að við mundum ekki síður nú en þá þurfa að horfa upp á það að hann verði krossfestur. En það er sami hæstv. utanrrh. sem vill biðja fyrir verkalýðsleiðtogunum með þessu móti og elur með sér von en biður ekki fyrir stjórnendum Ísraelsríkis sem hefur ákveðið og framkvæmt að reka út á eyðisand hóp manna og lætur sig litlu skipta hvort þeir verða þar hungurmorða eða frjósa í hel. Ég vil engin áhrif á það hafa hvernig skaparinn bregst við á efsta degi þegar hæstv. utanrrh. þarf á fyrirgefningu að halda. Að sjálfsögðu liggur ljóst fyrir að ég get engin áhrif á það haft. En það getur ekki verið auðvelt að eiga orðastað við þann mann með rökum og í rólegri yfirvegun sem telur sig svífa í þeirri himinhæð yfir þá sem sitja á Alþingi Íslendinga að honum finnist fyrst og fremst þegar hann vitnar í þessi orð Krists að þá sé hann kominn á þann stað í veraldlegum og andlegum skilningi sem henti honum. Hann sneri sér að vísu ekki að forsrh. til þess að bæta við: Sannlega, sannlega segi ég yður, í dag muntu vera með mér í Paradís. Það kom ekki fram. Það var eitt af því sem við áttum að ráða í að mundi nú gerast fljótlega. En ég hugsaði með mér: Er það e.t.v. svo að hæstv. utanrrh. viti eitthvað meira í þessum fræðum? Ég held að ég viti það rétt að hann hafi ekki verið fermdur en það má vel vera að þrátt fyrir það hafi hann kynnt sér að einhverju leyti þessi fræði og muni líka eftir setningunni: Það sem þið gjörið einum af mínum smæstu börnum það gjörið þið mér. Það vill svo til að nú er ætlunin að veita útlendingum frá samfélagi sem hefur um 380 millj. fullt ferðafrelsi til Íslands. Það samfélag býr við mikið atvinnuleysi, svo mikið atvinnuleysi sums staðar að það er ekki ólíklegt að fjölskyldufeður með konu og börn hugsi með sér hvort e.t.v. sé hægt að fá vinnu á Íslandi, setjast þar að og búa börnunum sínum betri heim. Og þá komum við að þeirri spurningu: Hvaða veröld ætlar hæstv. utanrrh. að búa þessum börnum? Við skulum taka eitt dæmi. Við skulum segja að til Ísafjarðar flytjist tvær fjölskyldur frá Portúgal, þrjár frá Spáni, ein frá Ítalíu, ein frá Belgíu og ein frá Írlandi. Hæstv. utanrrh. þarf að láta kenna þessum börnum í barnaskólanum. Á hvaða tungumáli ætlar hann að láta kenna börnunum? Hann á valið á milli þess að kenna þeim á þeirra eigin tungumáli eða bíða eftir því að þau læri íslenska tungu eða í reynd að reyna að flýta fyrir því. Við höfum þetta vandamál í dag. Við höfum í þessu landi nokkur hundruð börn í íslenska skólakerfinu sem eru ótalandi á íslenska tungu. Við erum að taka af sérkennslukvóta skólanna fjármuni til þess að sinna þessu verkefni á sama tíma og þeir fjármunir sem fara til sérkennslunnar eru minni en svo að það sé hægt að ráða við markmið grunnskólalaganna með þeim fjárveitingum. Hann lítur ekkert illilega út, hv. 6. þm. Reykn., Karl Steinar Guðnason. Hann er mildur í yfirbragði, hann er verkalýðsleiðtogi, það þarf enginn að ætla að af einhverjum sérstökum illvilja hafi hann gengið þannig frá fjárlögunum sem formaður fjárln. að leggja það til að þessi nokkur hundruð börn sem eru hér á landi, fái kennslu af sérkennslukvótanum. Er trúlegt, ef þessi börn verða nú ekki nokkur hundruð eins og þau eru í dag heldur nokkur þúsund, að við ráðum við þetta verkefni með vitsmunalegum hætti? Hvaða framtíð er verið að búa þessum börnum? Er verið að taka ákvörðun um það að þau verði einu eða tveimur árum á eftir í skóla? Sjá til þess að þau nái ekki í reynd þeim árangri sem þarf til að hefja framhaldsnám af neinu tagi. Hvar eru svörin við þessu? Ætli hæstv. utanrrh. kannist líka við setninguna: Það sem þér gjörið einum af mínum smæstu bræðrum, það gjörið þér mér. Eða er það tilfellið að hann setji svoleiðis undir sig hausinn í þessu máli að hann hirði ekkert um afleiðingarnar af því að veita 380 millj. frjálsan aðgang til flutninga til Íslands ef þeir geta fengið sér vinnu? Ég veit ekki svarið. Þá ætlaði ég að víkja að hinni setningunni sem mér þótti eftirtektarverð.

Forseti vill aðeins ónáða hv. þm. Ætlunin er að gera hérna hádegisverðarhlé milli kl. 1 og 1.30 og forseta dettur í hug að gera það hlé núna áður en hann hefur umræðu um þetta málefni, svo að ekki þurfi að stoppa hv. þm. í miðju kafi nema hann geti lokið því af á 5 mínútum. Hv. þm. getur metið það sjálfur hvort hann vill ljúka máli sínu núna eða eftir 5 eða 10 mínútur.

Ég vil engin áhrif á það hafa hvenær hæstv. forseti telur rétt að hafa hádegisverðarhlé og er reiðubúinn að fresta máli mínu núna áður en ég vík að hinni setningunni. --- Fundarhlé. Hæstv. forseti. Ég var í ræðu minni kominn að hinni setningunni sem ómaði í mínum eyrum þegar ég yfirgaf þinghúsið í gær og voru ummæli hæstv. forsrh. þar sem hann valdi sér þann kost í vörn og sókn fyrir þessu máli að geta þess að þessi samningur væri ekki klæðskerasaumaður eða klæðskerasniðinn að þörfum einstakra landa. Með þessu móti var hann vissulega að lýsa því yfir að honum væri ljóst að það væru verulegir ágallar á samningnum þó að hann teldi kosti hans meiri og því bæri að samþykkja hann. Ólíkt er þetta nú þrátt fyrir allt skynsamlegri málflutningur heldur en sá sem hæstv. utanrrh. hefur viðhaft. Svo sæll og glaður er hæstv. utanrrh. yfir þeim árangri að leyfa erlendum togurum á ný að veiða í íslenskri landhelgi og að íslensk skip veiði í staðinn innan eigin landhelgi loðnu sem ég hefði nú talið að ella yrði okkur og engum öðrum til góðs því ekki færum við að leyfa útlendingum að veiða loðnu innan okkar landhelgi, svo sæll og glaður er hann yfir þessu að þegar upp er staðið og hann er að meta afrek sín í tollamálum og með hliðsjón af því hvað þurfti að greiða fyrir, þá gefur hann sér einkunnina 9,6. Leiðir þetta óneitanlega hugann að því, hæstv. forseti, að trúlega kæmu nemendur miklu betur út ef þeir sæju sjálfir ekki aðeins um að taka prófið heldur líka um fyrirgjöfina. Ég hygg að það sé mjög vænleg leið ef menn vilja ná þeim árangri að geta sýnt háar einkunnir. Ég held nefnilega að hæstv. utanrrh. sé ekki sjálfrátt. Ég held að staða málsins sé orðin sú að hann dvelji í einhverjum undarlegum draumaheimi, þar sem hann er kominn til þeirra himinhæða að því hljóta að fylgja ýmis önnur áhrif sem birtast í því að honum finnst m.a. að það hafi gersamlega gleymst að flytja honum þakkarávarp héðan úr þingsalnum fyrir þessi verk. Ég gerði það til þess að reyna að glöggva mig betur á afstöðu einstakra manna sem töldu að það væri stórt mál að þessi samningur yrði samþykktur að fara yfir hvernig þeir hafa í atkvæðaskýringum um þessi mál orðað hugsun sína þar sem er sameiginlegt að þeir telja mikil sóknarfæri inn á evrópskan markað. Nú er það svo að þessi markaður hefur ekki aldeilis verið okkur lokaður því að við höfum flutt út á hann meira en á nokkurn annan markað vegna samninga sem við höfum áður gert. Þeir samningar hafa fært okkur þá stöðu að við flytjum út um 3 / 4 af okkar útflutningsvörum inn á þennan markað með þokkalegum árangri. Það sem við bætum við er þess vegna keypt fyrir það sem hér er verið að leggja til. Satt best að segja fannst mér nú mest koma fram hjá tveimur hv. ræðumönnum, annars vegar hjá hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni. Hann orðar þetta svo: ,,Ég tel að þessi samningur færi okkur réttindi á erlendri grund langt umfram það sem við þurfum að láta af hendi og þess vegna styrki okkar fullveldi og treysti okkar sjálfstæði og segi því já.`` Nú er það svo að það eru engin ákvæði í þessum samningi á þann veg að það megi skilja þau sem hér er verið að tala um. Á bak við yfirlýsingu sem þessa getur ekki búið annað en sú trú að Íslendingar muni í reynd leggja undir sig Efnahagsbandalagið hvað áhrif snertir og minnir það nú enn á söguna því að Vilhjálmur bastarður eða Vilhálmur sigursæli lagði undir sig Bretland að mig minnir 1066 og hvort hér er nú sama Vilhjálmsnafnið á ferðinni eða ekki, þá er sóknarhugrekkið til staðar. Ég tel þetta slíka draumsýn að mig undrar það mjög að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson telji það betra fyrir sig að koma þessu á framfæri við atkvæðaskýringu. Sé skoðuð atkvæðaskýring Geirs H. Haarde þá vekur það athygli að það er ekki af óskiptri trú á sigur okkar á erlendri grundu sem hann styður þetta mál, heldur líka af ótta. Hv. þm. óttast það hreinlega að eins og segir hér, með leyfi forseta: ,,Viljum við geta boðið ungum Íslendingum sambærileg lífskjör, menntunartækifæri og félagsleg réttindi eins og nágrannar þeirra í Evrópu eða viljum taka áhættuna af því að missa allt okkar besta fólk úr landi?`` Hér er stórt sagt. Það er landflótti af öllu okkar besta fólki sem blasir við verði þetta ekki samþykkt. Ég verð nú að segja eins og er að þegar menn hafa slíka sýn fyrir sér, þá undrar mig náttúrlega ekki þó þeir styðji ef þeir telja að það sé bara hreinn landflótti atgervisfólks Íslands, besta fólksins, fyrir stafni verði þetta ekki samþykkt. Mér finnst að menn gleymi því að Íslendingar hafa hæst komist í það að vera fjórðu í röðinni með þjóðartekjur á mann, Svisslendingar eru í fyrsta sæti. Hæst höfum við farið í fjórða sæti. Hvaða kröfur eru þessir ungu menn að byggja upp? Vita þeir hver meðallífskjörin eru í Evrópu? Þeir ætla sko ekki að búa við það. Þeir ætla að búa við þau bestu sem til eru og þá er það Þýskaland trúlega eitt eða Svíþjóð sem geta boðið það sem þeir eru að tala um. Og hvað segir meira í þessari yfirlýsingu formanns þingflokks Sjálfstfl. sem vert er að vekja athygli á? Hann vill að við höldum okkur með þeim þjóðum sem hafa lýðræði, markaðsbúskap og frjálsræði í hvað mestum hávegum. Ég er hlynntur því að við eigum sem mest samstarf með lýðræðisþjóðum og ég veit ekki til að nokkur maður hafi lagt til að við hyrfum frá markaðsbúskap, ég veit ekki til þess sem meginreglu þó að menn hiki við að samþykkja að það eigi að fara að selja ömmurnar. En hvað með lýðræðið? Er lýðræðið í Evrópu í uppsiglingu? Er það að batna? Er Efnahagsbandalag Evrópu dæmið um það lýðræði sem við viljum hafa? Svari nú hver fyrir sig. Þegar búið var að greiða atkvæði í Evrópu um Efnahagsbandalagið og Maastricht-samkomulagið, þá var það framkvæmdastjóri bandalagsins sem taldi að það væri aðalatriðið núna að reyna að koma manneskjulegra andliti á þetta bandalag vegna þess að ef þetta bandalag er borið saman við Bandaríkin, þá er þetta lýðræðislegur óskapnaður, hvorki meira né minna. Bandaríkjamenn kjósa sinn forseta vissulega í gegnum fulltrúalýðræði, kjörmenn. En engu að síður er það svo að það hefur verið samræmi á milli þess hverjir hafa náð meiri hluta með kjörmannatölu og hverjir hafa náð meiri hluta í atkvæðum. Forseti bandarísku þjóðarinnar er kosinn af þegnum sínum. Halda menn að Delors næði kosningu sem forseti fyrir Efnahagsbandalagið ef hann byði sig fram? Eru menn trúaðir á það? Hann á kannski stuðningsmenn hér í salnum, ég efa það ekki, sem mundu kjósa hann ef þeir hefðu tök á því, því þetta er bara venjulegur Evrópukrati sem náði þeim árangri að pota sér ávallt lengra og lengra. Nei, menn ættu aldrei að vitna til lýðræðis þegar þeir tala um uppbyggingu Efnahagsbandalagsins. Efnahagsbandalagið er ekki þannig uppbyggt að nokkur vilji kenna það við lýðræði. Ég ætla líka að víkja að öðru. Hér er talað um menntun barnanna okkar og þessir menn telja sig bera sérstaka umhyggju fyrir menntun barnanna okkar. Núv. formaður stjórnar Lánasjóðs ísl. námsmanna heldur því fram að íslenski lánasjóðurinn eins og hann er gefi íslenskum ungmennum betri möguleika til menntunar en nokkurs staðar sé að finna í Evrópu. Hafið þið frétt af því að það eigi að loka öllum skólum í Evrópu fyrir þeim sem sækja þangað eftir skólavist? Hefur það verið kynnt hér í sölum þingsins? Á hvaða forsendum eru menn að taka afstöðu þegar þeir búa sér til grýlur eins og þessa? Hafa íslenskir unglingar ekki verið að stunda nám í Bandaríkjunum og Evrópu? Er það virkilega svo að Evrópubandalagið hafi sagt við Íslendinga: Ef þið ekki skrifið undir þetta, þá fær enginn Íslendingur að stunda nám í Evrópu. Ef slíkar yfirlýsingar liggja fyrir, er þá ekki rétt að þær séu dregnar upp og þær séu kynntar áður en menn fari að lýsa því yfir að þeir greiði þessu atkvæði vegna menntunar barna sinna? Það þýðir ekki að búa sér til alls konar draumsýn sem forsendur fyrir stuðningi. Ég held að það veki líka nokkra umhugsun að hv. þm. Guðjón Guðmundsson, sem er með prúðustu þingmönnum á Alþingi Íslendinga, hefur ekki tafið fyrir umræðum með löngu máli. Hann vitnar í það að 16 samtök í ýmsum greinum atvinnulífsins hafa hvatt til þess að samningurinn verði samþykktur fyrir jól. Þá eru það starfsskilyrði atvinnufyrirtækja. Vissulega viljum við búa okkar atvinnufyrirtækjum sambærileg starfsskilyrði eftir því sem við getum innan ramma fullveldisins. En það er nú svo. Er eitthvað sem segir að ef menn hefðu verið ákveðnir í því að færa skattana yfir á almenning eins og gert var núna fyrir jólin, af fyrirtækjunum, að það hefði verið bannað að gera það vegna þess að við vorum ekki á þessu EES-svæði? Það hefur verið heimilt að gera það sl. 20 ár og lengur með lagasetningu hér á Alþingi ef það var það sem menn vildu. Það var auðvelt mál að gera slíka hluti með lagasetningu. Menn hafa aftur á móti talið að það væri ekki óeðlilegt þó að einhver dreifing yrði á skattabyrði milli fyrirtækja og fólksins. Ég ætla að víkja frá þessum atriðum sem komið hafa fram í máli manna þegar þeir gerðu grein fyrir atkvæði sínu, víkja að hinu atriðinu sem mér þykir þeim mun meir sem ég hugsa þetta mál, þeim mun kvíðvænlegra. Þegar menn tala um auð þessa lands, þá tala menn gjarnan um orkuna. Menn tala um fiskimiðin og menn tala um landið. En auður þessarar þjóðar, mesti auður þessarar þjóðar, er fólkið sjálft. Japanskur hagfræðingur hefur mjög haldið þeirri kenningu á lofti að auðurinn sem býr í fólkinu sjálfu, mannauðurinn, sé það sem skiptir öllu máli, það séu ekki náttúruauðlindirnar, það sé auðurinn sem býr í fólkinu sjálfu. Ég get ekki tekið undir það að í Sviss séu miklar náttúruauðlindir. Þeir hafa náð því að vera á toppnum hvað lífskjör snertir. Er Japan með svona mikil náttúruauðæfi? Í hverju eru þau fólgin ef svo er? Það er nú öðru nær. Japan státar ekki af neinum náttúruauðlindum svo að orð séu á gerandi. En þeir státa af því að eiga samhenta þjóð í sínu landi, svo samhenta að það vekur undrun og öfund margra. Þeir hafa mjög strangar reglur um innflutning á fólki til Japans, mjög strangar reglur. Viljum við skipta um þjóð í þessu landi og hvað tekur það langan tíma ef við ætlum að skipta um þjóð í þessu landi? Mér verður hugsað til þess sem komið hefur fram í fréttum núna nýlega að 1 / 12 af íbúum Þýskalands í dag eru útlendingar. Ég hefði talið að Þjóðverjar væru um 70 millj. þó að ég þori ekki að segja það nákvæmlega, 70--80 millj. Útlendingar eru orðnir 1 / 12. Berlínarmúrinn er vissulega fallinn. En á landamærunum við Pólland, við Tékkóslóvakíu, þar á að koma fyrir sjónvarpsvélum sem geta séð það að næturlagi með innrauðum geislum hvort menn eru að fara yfir landamærin til þess að stöðva það að menn fari inn til Þýskalands. Og Þjóðverjar voru að stórherða sína innflytjendalöggjöf. Efnahagsbandalagið var búið að taka ákvörðun um það að allir passar ættu að verða óþarfir á landamærum Evrópu núna um áramótin. En þegar á hólminn kom leist þeim ekki á blikuna vegna hættunnar á því að það auðveldaði eiturlyfjasmyglurum að koma varningi sínum áfram og þeir myndu ekki ráða við flóttamannastrauminn inn til Evrópu. Mér stendur slík ógn af því tiltæki að láta sér detta það í hug að leyfa 380 millj. sama rétt og Íslendingum í þessu landi að ég tel að það sé ákvörðun um að skipta um þjóð í landinu. Það er ákvörðun að mínu viti um það að skipta um þjóð í landinu. Það er aðeins spurning um það á hve mörgum árum það gerist að útlendingarnir verða fleiri en Íslendingarnir í landinu. Ég hef heyrt þá skoðun, hún heyrist gjarnan. Þeir fara að vinna eitthvað sem við nennum ekki að vinna. Þeir fara í vinnu einhvers staðar úti á landi þar sem við nennum ekki að vera. Við horfum á þetta út frá þeim leikreglum sem í gildi hafa verið að hingað hafa komið til starfa ungmenni um tvítugt eða milli tvítugs og þrítugs til að vinna vítt og breitt um landið störf sem við höfum ekki haft fólk í. En það er ekki þetta sem er á dagskrá í dag. Það sem er á dagskrá í dag er það að verði t.d. byggt álver á Suðurnesjum, þá verða þar ekki stuðningsmenn Karls Steinars Guðnasonar, hv. þm. sem hafa neinn forgang að vinnu í því álveri, engan forgang. Það verður byggt af verktökum þetta álver. Það verður byggt af verktökum sem bjóða í verkið. Þeir sem bjóða lægst fá verkið. Þeir munu skipta verkinu niður í verkefni fyrir undirverktaka. Undirverktakarnir munu svo ráða menn til starfa. Það eru allar líkur til þess að það verði nægilegt framboð af blokkarhúsnæði við Keflavíkurflugvöll á næstu árum. Bandaríkjamenn munu trúlega minnka sín umsvif og fækka í sínum her á Keflavíkurflugvelli vegna þeirrar jákvæðu staðreyndar að það er orðið friðvænlegra í heiminum. Þetta húsnæði verður notað fyrir erlenda verkamenn til að búa í því, verkamennina sem munu byggja álverið, verkamennina sem munu bjóðast til þess í útboðum að vinna verkin fyrir lægra verð heldur en Íslendingarnir eru reiðubúnir að gera. Og hvers vegna segi ég þetta? Vegna þess að þetta er það sem alls staðar hefur verið gert þar sem hinir öflugu aðilar stórfyrirtækjanna hafa fengið að valsa um og flytja fólk á milli eins og þeir hafa viljað. Það er vitað mál að í umræðunum um byggingu álversins á Keilisnesi hafa komið fram óskir um það að mega flytja inn erlenda verkamenn. Það þótti ekki gott að samþykkja slíkar óskir. Þessu var haldið undir borðinu. Með því að gera þetta á þennan hátt að leyfa frjálst innstreymi fólks frá þessu samfélagi, 380 millj. manna samfélagi, þá þarf engar sérreglur í þessum efnum, þá er þetta einfaldlega heimilt. Ef sá sem fær verkið er frá Spáni, Þýskalandi, Portúgal, þá getur hann komið með þessa menn til landsins og hann getur haft þá sem undirverktaka til að vinna öll verkin. Um hvað er tekist á í álverinu í Straumsvík þessa dagana? Hvert er deiluefnið? Vinnuveitendasamband Íslands felldi kjarasamninginn um að þeir sem þar starfi fái kauphækkun um 1,7% vegna þess að núv. forstjóri hefur sett fram á kröfu að mikið af þeim störfum sem í dag eru unnin samkvæmt tímakaupi eða þá eftir vissum ákvæðis- eða bónusreglum verði í framtíðinni heimilt að bjóða út innan verksmiðjunnar. Og hann telur að það séu raunverulega átök um það hverjir fái að stjórna verksmiðjunni, hvort það séu eigendurnir eða hinir íslensku starfsmenn sem stjórni verksmiðjunni. Svo mikil ósvífni finnst honum það vera að Íslendingar vilji hafa með samningum áhrif á þetta. Ég er ekki í neinum vafa um það að ef svona stimpingar halda áfram mjög lengi, þá eiga hinir erlendu aðilar út af fyrir sig þá leið að leigja starfsemina. Það er aðferðin sem notuð hefur verið ef ekki semst við verkalýðsfélög af þessum aðilum. Svo eru verkþættirnir boðnir út. Ég veit að hv. þm. Karl Steinar Guðnason meinar vel í sinni umhyggju fyrir því að efla atvinnulíf á Suðurnesjum. Ég veit að hann hefur flutt hér tillögu og viljað að þar yrði reist fríiðnaðarsvæði til að efla þar atvinnu. En mér er jafnljóst að það sem við erum að gera með því að samþykkja að 380 milljón manna samfélag fái fulla aðstöðu til þess að flytja til Íslands verkamenn, þá erum við að samþykkja það að hér á Íslandi verður viðvarandi verulega mikið atvinnuleysi á næstu árum. Það er það sem við erum að samþykkja. Það er mikið atvinnuleysi í Evrópu. Það er viðurkennt að það atvinnuleysi mun fara vaxandi, ekki aðeins á næsta ári eða þar næsta, nei, nei, nei. Atvinnuleysið er talið fara vaxandi fram á næstu öld og mér er spurn, treystir einhver sér til að segja að það séu einhver endalok á því atvinnuleysi? Hvað halda menn að þeir sjái langt fram í tímann? Ég gef nú lítið fyrir það að menn telji að það verði endir á því atvinnuleysi árið 2005 eða 2010. Sá sem er atvinnulaus í dag vill fá úrræði fyrr. Skiptir það engu máli fyrir rökræna hugsun í þessum sal að þeir sem studdu það að íslenskt verkafólk tæki að sér að greiða aðstöðugjaldið fyrir fyrirtækin í landinu svo að hér yrði meiri atvinna í landinu, það verði þá íslenskt verkafólk sem hafi forgang að þeim störfum sem skapast skapist störf vegna þessarar ákvörðunar? Eða er mönnum alveg sama þó að verkamaðurinn sem um næstu mánaðamót fær minna greitt út úr sínu launaumslagi en hann fékk á seinasta ári, þó að peningarnir sem sagt er að verði eftir með þessu móti eins og fjmrh. segir eigi að fara í það að skapa atvinnu í landinu, skiptir menn engu máli hvort sú atvinna verður fyrir Íslendinga eða útlendinga? Hæstv. utanrrh. sagði hér í gær: Gerum við ráð fyrir því, sagði hann, ef við spilum knattspyrnu á móti annarri þjóð að við megum hafa íslenskan dómara? Og ég sá að hann horfði á okkur hér hina í salnum eins og þar væri safn fáráðlinga sem þar sætu. Ef við höfum spilað knattspyrnu, t.d. við Dani, þá er dómarinn hvorki danskur eða íslenskur. En hver verður dómarinn ef við spilum efnahagslega knattspyrnu við Evrópubandalagið? Hver verður dómarinn? Verður hann þá kínverskur, japanskur eða bandarískur? Það skyldi þó ekki vera að það væri fulltrúi Efnahagsbandalagsins sem væri dómarinn í knattspyrnunni? Ætli hæstv. utanrrh. hefði ekki mátt hugsa sína samlíkingu örlítið betur til enda áður en hann lét þetta fara? Eitt af þeim sígildu verkum heimsbókmenntanna sem hverjum manni ætti að vera skyldulesning er bókin ,,Þrúgur reiðinnar`` eftir John Steinbeck. Þegar plantekrueigendurnir í Kaliforníu settu auglýsinguna í blöðin um það að þá vantaði menn í vinnu, þá kom hvergi fram hversu marga þá vantaði. En frá mörgum svæðum í Ameríku streymdu menn til Kaliforníu út á auglýsinguna og ætluðu að fá þar vinnu. En þegar þeir komu á staðinn með sína búslóð og sína fjölskyldu blasti sá veruleiki við að það voru miklu fleiri mættir en þeir sem gátu fengið vinnu. Biðraðirnar voru til staðar og Vegbúinn hefur verið sunginn á Íslandi í tengslum við ágætan flutning á þessu verki í Borgarleikhúsinu. Ætli það reynist ekki svo að þeir verði ansi margir vegbúarnir innan hins Evrópska efnahagssvæðis þegar menn telja að það sé lausn á allsherjarvanda að jafna út atvinnuleysið með því að hafa atvinnuleysið alls staðar svipað á svæðinu? Ætli niðurstaðan verði ekki sú ef menn vilja vera sanngjarnir og fara að hugsa að við búum við það að auðvitað fá einhverjir Íslendingar vinnu erlendis sem þangað fara og útlendingar sem hingað koma. En ef Ísland á að halda sér á svipuðum stalli og það hefur gert hvað lífskjör snertir, þá hlýtur það að vera staðreynd að fólk sunnan til úr Evrópu mun koma til Íslands eins og það mun koma til hinna svæðanna sem hafa haft bestu lífskjörin. Það er sú staðreynd sem blasir við. Ég vakti á því athygli hvernig við tækjum á móti erlendum börnum í dag sem koma í íslenska skóla. Við setjum þau í sérkennslu, tökum það af sérkennslukvóta skólanna. Staðreyndin er sú að við ráðum illa við það verkefni sem þar er við að glíma. Svíar eru farnir að draga í land með það hvað þeir ætla að gera fyrir erlend börn sem koma til Svíþjóðar af sparnaðarástæðum. Ætli það verði ekki harla lítið sem við gerum fyrir erlendu börnin sem hér verða? Ég ætla að víkja að því að bandarískir félagsfræðingar hafa eins og fleiri glímt við það að meta hvort sennilegt sé að takist að búa til Bandaríkin Evrópu eins og sumir hafa verið að ala með sér draum um. Og þeir hafa vissulega horft á að í Evrópu eru töluð mörg tungumál. Þar eru í reynd margar þjóðir og þeir brjóta um það heilann, er það til blessunar fyrir álfuna að í staðinn fyrir að hver tungumálahópur sé nú á sínum stað og skilji hvern annan innbyrðis, þá dreifist tungumálahóparnir út um alla álfuna þannig að menn skilji takmarkað hverjir aðra. Og niðurstaðan er sú að þetta ætlunarverk muni ekki skila þeim árangri sem menn ætla. Hæstv. utanrrh. hefur líka gefið út sína skoðun á því að þetta muni ekki blessast með stórríkið í Evrópu. Ég ætla ekki að biðja því stórríki neinna bölbæna. Ég vona að þeir komist hjá sem mestum kynþáttavandamálum, ég vona það svo sannarlega. Og ég vona það líka að Íslendingar komist fram hjá slíku. En ég hef ekki séð það áður í spádómi hjá völvu vikunnar að það sé von á kynþáttaátökum á Íslandi. Það þarf reyndar ekki mikið við til að sjá það fyrir að við erum að stefna inn í það umhverfi sem kallar á slíkt. Við höfum séð það í blöðum þegar hæstv. félmrh. hefur átt undir högg að sækja með það að fá samþykki íbúðareigenda í næsta nágrenni fyrir því að ýmsir hópar í samfélaginu mættu búa á ákveðnum stöðum í Reykjavíkurborg og það á ekki frekar við Reykjavíkurborg heldur en aðra staði. Mér er ljóst að þeir munu margir trúa því að þessi vandamál munu fylgja blokkaríbúðunum, það verði þar sem þessir aðilar setjist að. Það verði hvorki úti á Arnarnesi eða í dýrustu hverfum þessarar borgar. Ég er nú ekki alveg viss um að þeim verði að ósk sinni í þeim efnum. En hitt er umhugsunarefni ef menn telja það lausn á vandamálum íslensks efnhagslífs að veita frelsi til þess að menn megi hafa hér búsetu án þess að við getum stuggað við þeim eins og við vissulega getum í dag gagnvart þeim sem ekki hafa íslenskt ríkisfang að hleypa inn í landið ákveðnum hópum múhameðstrúarmanna m.a. til þess að skapa hér enn meiri glundroða. Meðan íslenska samfélagið er svo yfirgnæfandi að styrkleika að þeir sem koma hér inn verða að beygja sig undir þær samfélagsvenjur og þau lífsviðhorf mestu leyti sem við höfum mótað þá erum við í reynd að færa þá inn í okkar samfélag til þess að þeir verði hluti af íslensku samfélagi. Ef þessi blanda er aftur á móti það sterk að hún tekur yfir, þá verða það þeirra siðvenjur sem fara í vaxandi mæli að setja svip sinn á samfélagið. Ekki veit ég hvort hæstv. umhvrh. gegnir hlutverki fyrir utanrrh. hér í umræðunum um að vera við svo að Alþfl. hafi hér einn ráðherra sem hlusti á mál manna. Það má vel vera að svo sé og ég hef nú ekkert á móti því. En ég sé að hann skrifar eitt og annað niður. Mér kæmi ekkert á óvart þó að það sem maður fengi á sig eftir að segja svona lagað væri það að maður væri á móti útlendingum. Þar væri sko Framsfl. rétt lýst, þeir væru á móti útlendingum, alfarið á móti útlendingum. Ég ræddi núna um jólin við Íslending sem býr með danskri konu í Danmörku og leigir hús af Pakstiana. Hann sagði mér ýmsar skrýtnar sögur af því hvernig það væri að halda Pakistanum til danskra laga til þess að hann uppfyllti þær skyldur sem honum er ætlað að gera. Og mig undrar það mjög hvers vegna menn vilja kalla það yfir sig að hingað til lands geti menn flutt í atvinnuleit í stórum hópum, brotamenn sem búnir eru að taka út sína refsingu, góðkunningjar lögreglunnar í Frakklandi, Þýskalandi, Bretlandi eða hvar sem er og við eigum ekki að hafa neina aðstöðu til þess að ráða því hvort þeir setjast hér að. Er það af umhyggju fyrir börnunum okkar sem við leggjum þetta til? Hér hafa menn lýst því yfir að þeir væru að styðja þetta af umhyggju fyrir börnunum. Að mínu viti er hér um svo alvarlegan hugsanafeil að ræða að láta sér þetta það í hug að þetta gangi upp án illinda, án blóðsúthellinga, án dauðsfalla að ég á ekkert einasta orð yfir það þekkingarleysi á því sem er að gerast á þessum hnetti þegar menn trúa því, ekkert einasta orð. Það vantaði ekki að við Íslendingar höfum viljað skipta okkur af utanríkismálum til þess að hvetja til þess að þessi eða hin þjóðin fengi sjálfstæði. Við börðumst hart fyrir Ísraelsmenn á þingi Sameinuðu þjóðanna. Virða þeir mannréttindi? Þar er nýjasta tegund af þrælahaldi í framkvæmd á herteknu svæðunum, nýjasta tegund af þrælahaldi. Hvað með Eystrasaltslöndin sem núna flokka íbúa sína í sundur eftir því hvort þeir eiga rússneska foreldra eða hvort þeir eru innfæddir? Hvað með Balkanskagann þar sem blóðug átök eiga sér stað og hryllingurinn og viðbjóðurinn er slíkur að maður leyfir sér það að trúa því og vona að það sé ekki allt satt sem sagt er. Samt sem áður teljum við að það sé allt í lagi að hafa hömlulausan innflutning á útlendingum inn í landið þó að við vitum að þessi þjóð er það fámenn að hún hlýtur að geta lent í sömu vandræðum og aðrir ef þetta er gert. Ég hlustaði á hv. þm. Björn Bjarnason minnast á ýmis atriði eins og m.a. gullskip til að prófa það hvernig menn hefðu nú staðið sig hér í þinginu. Hv. þm. má gjarnan fletta upp á mínum afskiptum í þeim efnum. Það hefur verið gert í íslenskum blöðum. Ég kvíði því ekki eftir 10 ár þó að flett verði upp á þessum umræðum og þær skoðaðar. Afleiðingarnar verða þá farnar að koma í ljós. Þær koma ekki í ljós á einum eða tveimur dögum. Kauphækkunin sem hæstv. utanrrh. boðaði og hugsanlega gæti orðið upp á 3%, 3% strax í ræðunni hér í gær og mikið meira seinna vegna hagnaðar upp á 7 milljarða sem blöstu við, sú kauphækkun kemur þó trúlega til framkvæmda 1. mars. Hún kemur þó trúlega til framkvæmda. En það er merkilegt hversu mikið ofurkapp menn leggja á það að blanda því saman að hér sé gerður viðskiptasamningur og hér sé gerður samningur sem fjalli um margt, margt annað en viðskipti. Auðvitað þurfa Íslendingar að vinna að gerð sinna viðskiptasamninga. Stundum tekst vel og stundum miður. Mér er ljóst að það er margt í þeim viðskiptasamningi sem nú hefur verið gerður sem er jákvætt. Ég tel aftur á móti af og frá að hægt sé að kaupa hann því verði sem menn eru að tala um. Í lokin vil ég víkja að einum punkti. Evrópubandalagið hefur eftir gerð þessa samnings, sem trúlega verður nú senn lögfestur hér, hefur fulla aðstöðu til þess að styrkja sinn sjávarútveg mjög verulega. Það er hægt að styrkja samkvæmt þeirra leikreglum t.d. uppbyggingu á fiskvinnsluhúsi sem ætti að framlengja rétti fyrir neytendur um hvorki meira né minna en 75% af stofnkostnaði. Ef húsið er byggt á svæðum þar sem mikið atvinnuleysi er og heimaaðili hefur möguleika til að veita þar líka stuðning. Mér er það ljóst að lækkun tollanna mun vissulega færa okkur einhvern ávinning og líka neytendum, mér er það ljóst. En ég er sannfærður um það að sá sem á 100 millj. og vill leggja þær í það að byggja fyrirtæki sem ætlar að fullvinna vörur fyrir neytendur mun fremur fjárfesta í Evrópu til að gera það heldur en hér á landi.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson lét svo ummælt að nú mundu áreiðanlega einhverjir talsmenn stjórnarliðsins koma hér upp og segja: Framsfl. er á móti útlendingum. Ég hygg að það hvarfli ekki að nokkrum manni. Hins vegar verður því ekki neitað að í ræðu hv. þm. komu fram kynþáttafordómar og trúarbragðafordómar sem eru sem betur fer nær einsdæmi að heyra hér á hinu háa Alþingi og það hvarflar ekki að mér að hv. þm. tali hér fyrir hönd Framsfl. Þvert á móti er ég alveg sannfærður um að margir flokksbræður hans fyrirverða sig fyrir þann málflutning sem hann hefur hér haft uppi. Það er ég alveg sannfærður um og vonandi er hann einn um það á Alþingi Íslendinga að vera talsmaður þeirra skoðana sem hann flutti hér áðan. Raunar talaði hann hér mjög langt mál eins og hann hefur áður gert í þessu máli og í ræðu hans kom ekkert nýtt fram. Hann hefur áður látið svipaðar skoðanir uppi, kynþáttafordóma eins og hann gerði í þessari ræðu sinni hér áðan svo að það kemur kannski ekkert sérstaklega á óvart. Hins vegar var þessi ræða hans enn ein málþófsræða stjórnarandstöðunnar í þessari umræðu eins og þeir sem hér í þingsalnum eru geta vitnað og allir þeir fjölmörgu sem fylgjast með þessum umræðum í sjónvarpi heima hjá sér. Þessi ræðuhöld eiga ekkert skylt við málfrelsi. Þau eru miklu frekar málæði og þau eru málþóf. Orðið málþóf þýðir þjark eða málalengingar til að tefja umræður og það er nákvæmlega það sem þessi ræða og margar aðrar sem hér hafa að undanförnu verið fluttar eru.

Herra forseti. Ég vil nú þakka skaparanum alveg sérstaklega fyrir það að mat á íslensku máli heyrir ekki undir umhvrn.

Virðulegi forseti. Af því að hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson heldur að það sem ég sagði um orðið málþóf sé eitthvert sérstakt mat mitt eða míns ráðuneytis á þessu ágæta íslenska orði, þá vil ég nefna honum hér til sögunnar að í íslenskri samheitaorðabók sem gefin er út í Reykjavík 1985 af Styrktarsjóði Þorbergs Þórðarsonar og Margrétar Jónssonar segir: ,,Málþóf: þvergirðingur; stagl.`` Í Íslenskri orðsifjabók segir: ,,Þóf: það að þæfa; það sem þæft er; þauf; þjark; þref, . . . .`` Í orðabók Blöndals sem jafnan er nú mest vitnað til, hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson, segir um orðið málþóf: ,,Væven frem og tilbage om noget, Obstruktion`` sem þýðir hindrun eða þvergirðingsháttur í þessu tilviki. Hér er ekki um að ræða mitt mat. Hér er bara um að ræða hvað orðið málþóf þýðir og enginn þeirra fjölmörgu sem fylgist með þessum umræðum heima hjá sér úti í bæ og þar sem þessar sendingar sjást velkist í nokkrum minnsta vafa um það hvað hér er á ferð. Hér er hreint málþóf á ferð og það er alveg skýrt og menn eiga að viðurkenna hvað þeir eru að gera þegar þeir halda uppi málþófi eins og hv. þm. hefur hér gert.

Herra forseti. Ég hef nú reynt að halda mig við það mál sem hér er á dagskrá. Mér vitanlega er það hið Evrópska efnahagssvæði. Sé búið að taka hér fyrir mál sem heitir Málþóf, þá legg ég til að það sé upplýst af forseta að hitt málið sé þá tekið út af dagskrá og hér verði tekin umræða um orðið málþóf. Ég hef engin orð látið falla um skilgreiningu á því en sá sem les upp úr orðabókum án þess að biðja leyfis undir umræðu um Evrópskt efnahagssvæði um orðið málþóf, á hvaða braut er hann? Er hann ekki með málþóf? Og þó að hinn bráðmyndarlegi formaður Alþfl., þ.e. þingflokksins, labbi hér fyrir ræðustólinn, þá leysir það ekkert í þessum efnum.

Það er samt betra.

En hins vegar vona ég að það birti í sálarlífi hæstv. umhvrh., það birti með hækkandi sól. Það gerir það nú oft hjá mörgum. Skammdegisþunglyndið fer í marga, þá vona ég að hann átti sig á því að það eru þeir sem eru að tala hér um gullskip, þyrlur og málþóf sem ekki er á dagskrá sem eru að tefja þessa umræðu og reyna að espa menn hér upp til að tala lengur um málið.

Hæstv. forseti. Í löngum umræðum sem átt hafa sér stað hér í sölum Alþingis hefur að mínu mati því miður lítið verið rætt um ástæðuna fyrir Evrópuferlinu, tilganginn með auknu samstarfi Evrópuþjóðanna, hugsjónina á bak við myndun Evrópubandalagsins. Hér hefur umræðan öll snúist um formsatriði og oft smáatriði. Hér hefur umræðan einkennst af ættjarðarskrumi og einangrunartilhneigingum, án nokkurra tengsla við þá hugsun, sem bærist með öðru fólki hjá Evrópuþjóðunum. Vissulega má til sanns vegar færa að við Íslendingar búum við annan reynsluheim en bræður okkar í Evrópu. Við Íslendingar höfum blessunarlega verið lausir við þau átök, þær ógnir, sem sífellt hafa hrjáð alþýðufólk í Evrópu, hvar styrjaldir, skærur og ofbeldi morðóðra einræðisherra hefur verið fylgifiskur álfunnar. Lífskjör okkar Íslendinga og tilvera hefur hins vegar ætíð verið mjög tengd þróuninni í Evrópu. Auðvitað geta menn rifist um það, svo er hægt að gera í öllum málum. Það er hins vegar handhægast að fletta í sögubókum, mannkynssögunni, og sjá staðreyndirnar til að sannfærast um það hve íslenska þjóðin hefur ávallt verið háð þeim lífsstraumum, sem farið hafa um Evrópu. Við höfum nærst á menningararfleifð Evrópuþjóðanna, við höfum líka skapað og aukið við menningarverðmæti Evrópu. Við höfum sótt og gefið. Það er sjálfsagt öllum ljóst, sem vilja vita, að Evrópa hefur í aldanna rás verið einn samfelldur blóðvöllur, hvar þjóðir, þjóðabrot og stórveldi hafa att kappi hvert við annað. Hvar furstar, kóngar og keisarar hafa metið það mest að skara eld að sinni köku án tillits til fólksins, án tillits til alþýðunnar sem byggt hefur löndin. Á þessari öld hefur Evrópa verið upphafsstaður tveggja heimsstyrjalda. Annars vegar hafa ráðvilltir og spilltir stjórnmálamenn hrundið þjóðum sínum í styrjaldarátök og hins vegar hafa óbilgjarnir, valdasjúkir einræðisherrar vaðið yfir aðrar þjóðir, sem framkallað hefur varnir þeirra, sem ekki hafa viljað láta undan ofbeldinu. Hugmyndin um sameinaða Evrópu kemur víða fram. Strax í hildarleik fyrri heimsstyrjaldar og reyndar fyrr komu fram sterkar raddir um samstarf, samvinnu og sameiningu Evrópu. Þá má í þessu sambandi minnast á nóbelsverðlaunahafann Stefán Zweig, sem á sínum tíma var víðlesnasti rithöfundur Evrópu. Hann var Austurríkismaður sem ferðaðist mikið, hann var gyðingur sem nasistarnir þýsku flæmdu frá Þýskalandi. Hann mátti þola ofsóknir og bókabrennur þessara ofbeldismanna sem í krafti ættjarðarskvaldurs óðu yfir allt og alla. Stefán Zweig var óþreytandi í að boða sameiningu Evrópu. Hann benti á að eina leiðin til að útrýma tortryggni, úlfúð og nágrannakryt væri sú að þjóðir Evrópu sameinuðust. Í skrifum Stefáns Zweig kemur fram að það var fyrst eftir hina villimannlegu styrjöld, sem við köllum heimsstyrjöldina fyrri að þjóðir Evrópu tóku upp vegabréfaskyldu. Það var árið 1918, sem sú landamæragirðing milli fólks í Evrópu var sett upp. Þá var tekið upp á því að umgangast ferðamenn líkt og glæpamenn með hvers konar skriffinnsku og tortryggni. Það er alkunna að hreyfingar þær er upp úr aldamótunum kenndu sig við jafnaðarstefnu ásamt ört vaxandi verkalýðshreyfingu boðuðu alþjóðahyggju, samstarf yfir landamæri, samstarf um að breyta ríkjandi þjóðfélagsskipan, samstarf um að færa þungamiðju valdsins frá kóngum, keisurum og spilltu valdakerfi yfir til almennings. Þessar hugmyndir hafa allt frá þeirri tíð átt verulegan grundvöll meðal þessara hreyfinga og hefur verkalýðshreyfingin í Evrópu verið mjög virk í þeim efnum. Samstarf verkalýðshreyfinga í Evrópulöndum hefur í áranna rás sífellt orðið viðameira. Samstarf sem ekki hefur spurt um landamæri, miklu fremur um hugsjónina um samvinnu, samstarf og afl til að breyta og bæta, til að vernda friðinn og efla hag fólksins. En hugmyndin um sameinaða Evrópu var engin einkahugmynd jafnaðarmanna og verkalýðshreyfingar. Stórbrotnir frjálslyndir hægri menn áttu þessa hugsjón líka. Í frægri ræðu sem Winston Churchill hélt í Zürich í septembermánuði árið 1946 setti hann fram tillögu um bandaríki Evrópu, eins konar sameiningu ríkja álfunnar, sem gera mundi þeim kleift að búa í friði, öryggi og frelsi um ókomin ár. Fyrsta skrefið átti að vera að hans dómi, bandalag hinna fornu fjandríkja Þýskalands og Frakklands. Jafnframt lagði hann til að stofnuð yrðu samtök ríkja í Evrópu, Evrópuráðið, sem síðar varð að veruleika. Þessar tillögur hins mikilhæfa breska þjóðarleiðtoga vöktu mikla athygli og urðu kveikjan að nýskipan álfunnar, sem m.a. leiddi síðar til stofnunar Evrópubandalagsins. Hugmyndagrundvöllur Evrópubandalagsins er hugsjónin um sameinaða Evrópu. Hugmyndir sem spruttu fram að loknum hildarleik síðari heimsstyrjaldarinnar hvar milljónir og aftur milljónir barna og gamalmenna, ásamt unga fólkinu var brytjað niður á altari haturs, tortryggni og ættjarðarskrums. Það fólk sem eftir lifði í rústum Evrópu, fátækt, allslaust, harmi slegið, þráði frið. Evrópubúar þráðu frið, réttlæti og mannréttindi. Fólkið gerði sér grein fyrir því að eyðileggjandi hatur og mannfyrirlitning gæti ekki og mætti ekki verða framtíðarsýn Evrópu Það var við þessar aðstæður að hafist var handa. Árið 1951 höfðu Frakkar og Vestur-Þjóðverjar, fyrrum höfuðféndur, forgöngu um stofnun Kola- og stálbandalags Evrópu. Nokkru síðar eða árið 1957 stofnuðu þessi tvö ríki og fjögur önnur Efnahagsbandalag Evrópu og Kjarnorkubandalag Evrópu. Stofnanir þessara bandalaga voru síðar sameinaðar árið 1967 og mynda nú Evrópubandalagið. Nú telur Evrópubandalagið 12 þjóðir. Höfuðmarkmið þess er að koma á markaðsbandalagi, einum og óskiptum heimsmarkaði þessara þjóða með afnámi allra hindrana í viðskiptum, þjónustu og flutningi fólks og fjármagns þeirra á milli. Þannig var stefnt að efnahagslegri heild þessara tólf ríkja. Nú um áramótin gerðist sá merki áfangi að landamæri ríkjanna voru í reynd afnumin, landamæragæslan var afnumin. Þau eru nú líkt og eitt ríki væri þótt hvert þeirra haldi sjálfstæði sínu á öðrum sviðum. Hugsunin sem að baki liggur er sú að í slíkri samvinnu geti þjóðirnar aukið hagsæld sína, hagvöxt og almennar framfarir í þágu þegnanna. En þótt meginaflið í störfum og stefnu bandalagsins beinist að efnahagslegri samvinnu þátttökuríkjanna, myndun eins 340 milljóna manna markaðar á sér önnur markmið. Ríkin hafa með sér náið pólitískt samráð og samhæfa utanríkisstefnu sína eftir föngum. Markmiðið er að tryggja frið í álfunni og náin tengsl og vinsamleg samskipti aðildarríkjanna, en meðal þeirra eru hinar fornu fjandþjóðir Frakkar og Þjóðverjar. Á mörgum fleiri sviðum stefnir Evrópubandalagið að náinni samvinnu og samhæfingu ríkja sinna. Má í þeim efnum minnast á Maastricht-samkomulagið sem hefur reyndar mátt þola smávægilegar fæðingarhríðir. Þær hríðir munu enda með fæðingu á velhraustu afkvæmi. Í umræðum hér á hv. Alþingi hefur margur leyft sér að tala um Evrópubandalagið sem einhvers konar risa eða jötun sem væri tákn þess illa. Þaðan mætti einskis góðs vænta, öðru nær. Hér er um skelfilegan misskilning að ræða eða öfugmæli. Þá hefur hvað eftir annað verið rætt um meint skrifræði og fjölda embættismanna hjá Evrópubandalaginu. Staðreyndin er hins vegar sú að Evrópubandalagið hefur markvisst unnið gegn skrifræði og orðið mjög ágengt í því. Þá er rétt að fram komi að þetta bandalag 340 milljóna manna telur 16.300 starfsmenn. Það er allsherjarfjöldi þeirra, sem starfa fyrir framkvæmdastjórnina. Til samanburðar er rétt að geta þess að á meðan Evrópubandalagið og það hræðilega skrifræði sem menn tala um að þar sé fyrir hendi, er ástæða til að líta okkur nær. Opinberir starfsmenn hér á Íslandi eru í ársverkum talið 17.165 á sama tíma og starfsmenn framkvæmdastjórnar Evrópubandalagsins eru 16.300 talsins. Í þessari umræðu hafa hv. þm. rætt Evrópumál á breiðum grundvelli þótt dagskrárefnið sé samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið. Það er eins konar viðskiptasamningur Íslendinga og annarra EFTA-ríkja við Evrópubandalagið. Eftir þá samrunaþróun Evrópu sem ég hef hér að framan rakið er svo komið að hugsjónin um sameiningu Evrópu kemst sífellt nær því að verða að veruleika. Með samstarfi og samvinnu hefur tekist að gera bandalagið sífellt sterkara og myndugra. Í styrjaldarlok stóðu þjóðir Evrópu frammi fyrir þeirri staðreynd að þungamiðja heimsins var ekki lengur þar. Þá höfðu tvö ný risaveldi, Sovétríkin og Bandaríkin, tekið það rúm, þá forustu, sem hvíldi áður á Þjóðverjum og Frökkum. Nú í dag með hruni Sovétríkjanna, hruni kommúnismans er þungamiðjan að færast á ný til Vestur-Evrópu, Evrópubandalagsins. Það er athyglisvert að helstu talsmenn samrunaferilsins hafa verið verkalýðshreyfingar viðkomandi landa, ásamt jafnaðarmönnum og frjálslyndum hægri mönnum. Helstu andstæðingar hafa verið flokkar yst til vinstri og yst til hægri, t.d. þýskir hægri menn, sem eru svo langt til hægri við Kohl kanslara að oft vill hvorugur af öðrum vita. Margrét Thatcher var einnig svarinn andstæðingur samrunaferilsins. Hún sagði í lok ferils síns að hún hefði ekki tekið fyrir kverkarnar á sósíalismanum í Bretlandi til þess að fá hann í gegnum bakdyrnar í Evrópubandalaginu. Auðvitað hefur samrunaferlið oft verið erfitt. En það er að takast og það mun takast. Einn stærsti þátturinn hefur verið í því fólginn að afnema viðskiptahindranir innbyrðis. Jafnframt því hafa tollar á varningi þjóða utan bandalagsins verið háir. Það þekkjum við Íslendingar sem þrátt fyrir bókun 6 höfum þurft að sæta býsna miklum viðskiptahindrunum. EFTA var á sínum tíma stofnað í framhaldi af stofnun Efnahagsbandalagsins. EFTA-þjóðirnar mynduðu þær þjóðir sem ekki treystu sér til að ganga sömu götu og Efnahagsbandalagsþjóðirnar. Það er laustengdara bandalag sem náð hefur árangri á ýmsum sviðum. Það er hins vegar flestum EFTA-þjóðum ljóst í dag að stakkur þess bandalags er of þröngur. Það er m.a. þess vegna sem flestar EFTA-þjóðirnar hafa sótt um inngöngu í Evrópubandalagið. Það er engin tilviljun að bæði Noregur, Finnland og Svíþjóð hafa sótt um aðild. Þessar þjóðir telja hagsmunum sínum betur komið inni í bandalaginu en utan þess. Með aðild eru þessar þjóðir að tryggja hagsmuni sína, vaxtarmöguleika atvinnuveganna, kjör launþega og að forðast þá einangrun sem annars bíður þeirra. Þessar þjóðir hafa ásamt Íslendingum gert samning um hið Evrópska efnahagssvæði. Það samkomulag er í raun eins og ég sagði áðan eins konar viðskiptasamningur, þar sem EFTA-ríkjunum eru tryggð ýmis réttindi innan bandalagsins, sérstaklega á viðskiptasviðinu, en skuldbindingar fáar. Það er ekki enn ljóst hvenær eða með hvaða kjörum áðurgreind ríki fá aðild að Evrópubandalaginu. Því verður það að teljast skynsamlegt að mynda hið Evrópska efnahagssvæði. Ég tel það mjög misráðið af Íslendingum að sækja ekki um aðild að Evrópubandalaginu samhliða hinum Norðurlandaþjóðunum. Ég tel að það sé nauðsynlegt að við könnum með aðildarumsókn kosti og galla aðildar til hlítar. Við skulum ekki gleyma því að Evrópa er helsti vettvangur viðskipta okkar og verður það án nokkurs efa í náinni framtíð. Við erum viðskiptalega og menningarlega mjög háðir Evrópubandalaginu. Einmitt það hvað við erum viðskiptalega háðir bandalaginu og tengdir því á annan hátt gerir það að verkum að við verðum að lúta þeim reglum, þeim ákvörðunum, sem Evrópubandalagið tekur. Það að vera einangraðir án tengsla við bandalagið, það að vera áhrifalausir getur reynst sjálfstæði þjóðarinnar hættulegra en nokkuð annað. Ég tel sjálfur skynsamlegra að vera þátttakandi í mótun stefnunnar fremur en að vera áhorfandi. Það er sterkari staða að sitja við borðið með atkvæðisrétt og áhrif fremur en vera utan gátta. Það skilja allir sem tekið hafa þátt í gerð kjarasamninga eða verið trúnaðarmenn á vinnustað. Það eru ótvíræðir kostir sem fylgja því að vera samstiga Norðurlandaþjóðunum með aðildarumsókn. Í fyrsta lagi er líklegt að þegar þau verða komin í Evrópubandalagið minnki eða hverfi að mestu áhugi þessara ríkja á sérstakri Norðurlandasamvinnu utan Evrópubandalagsins. Þau munu hins vegar efla Norðurlandasamvinnu sín á milli innan bandalagsins, mynda þar afl sem tekið verður eftir. Norðurlandasamstarfið hefur vissulega gefið okkur Íslendingum mikið. Þar höfum við verið í samstarfi á jafnréttisgrundvelli og notið mikillar velvildar frænda okkar. Í dag má sjá merki þess að áhugi Norðurlanda á hefðbundnu samstarfi hefur minnkað. Þeir frændur okkar horfa og tala meira í suður. Þar eru framtíðarhagsmunir þeirra. Ég tel að í samvinnu við hin Norðurlöndin með náinni samvinnu við samninga um aðild muni þeir hins vegar leggja sig fram um að fylgja eftir og sækja hagsmuni með okkar. Í samfylgd munu þeir jafnvel taka á sig byrðar til að fá okkur með. Sú góðvild mun breytast þegar við höfum einangrast, þá er vægi okkar lokið. Eins og ég sagði áðan tel ég skynsamlegt sem næstbesta kost að Ísland gerist aðili að Evrópska efnahagssvæðinu. Í þingflokki Alþýðuflokksins er ég einn um þá skoðun að okkur beri að sækja um aðild að Evrópubandalaginu. Ég er hins vegar þakklátur ungum jafnaðarmönnum að hafa gert ályktun um þetta efni. Unga fólkið er greinilega fordómalausara en hinir eldri, skynjar greinilega vel hvar hagsmunir okkar Íslendinga liggja. Unga fólkið sem hefur ferðast, kynnst því að útlendingar eru fólk með sömu langanir og þrár og við sjálf, skilur æ betur hve styrkur samstöðunnar er mikill fyrir friðinn, fyrir efnahagslegar framfarir, fyrir nýja framsækna og betri Evrópu, hvar þeir smæstu sitja við sama borð og þeir stærstu. Ég trúi því að sá tími komi, að Íslendingar sjái að það hafi verið röng ákvörðun að sækja ekki um aðild nú. Líklega á það fyrir okkur að liggja enn einu sinni að vera 10 árum of seinir að taka réttar ákvarðanir, bregðast rétt við aðstæðum. Með viðreisnarstjórninni árið 1960 ákváðum við Íslendingar að afnema höft og skammtanir á öllum sköpuðum hlutum. Það var 10 árum seinna en stríðshrjáðar Evrópuþjóðir gerðu. EFTA var stofnað 1960. Við Íslendingar gengum í EFTA 10 árum seinna, 10 árum of seint. Olíukreppan skall á um 1973. Það var ekki fyrr en 10 árum seinna að við brugðumst við þeim vanda. Vonandi líða ekki 10 ár þar til Íslendingar átta sig á hvers virði Evrópubandalagið er hagsmunum okkar. Hér hafa ræðumenn rætt um sjálfstæði þjóðarinnar og lýst áhyggjum sínum af því að með því að tengjast öðrum þjóðum skerði það sjálfstæði og fullveldi þjóðarinnar. Það er eðlilegt að velta þessum þáttum fyrir sér. Það er hins vegar að mínu mati mikill misskilningur sem fram kemur hjá mörgum að sjálfstæðið sé einhver afmörkuð og ákveðin stærð. Sjálfstæði þjóðarinnar hlýtur að markast af mörgum þáttum og vera viðfangsefni íbúanna að sækja og verja það, hvar og hvenær sem er. Það er hins vegar ótækt að háttvirtir þingmenn verði svo pipraðir í hugsunarhætti að ekkert geti breyst. Allt verði að vera sem fyrr, án nokkurrar hreyfingar, í kyrrstöðu. Orð og yfirlýsingar tryggja ekki sjálfstæðið. Stóryrði og bægslagangur enn síður. Sjálfstæði þjóðarinnar byggist á innri styrk íbúanna, að ég tali ekki um vopnlausrar þjóðar. Það hefur verið óskemmtilegt að hlusta á og lesa sumar ræður hv. þm. sem hafa barið sér á brjóst eins og faríseinn forðum og hrópað: ,,Guð minn. Guð minn. Ég þakka þér fyrir að vera ekki eins og aðrir menn.`` Er það greinilega gert í því skyni að ætla öðrum hv. þm. að þeir vilji fórna sjálfstæði þjóðarinnar, bera mönnum á brýn óþjóðhollustu og jafnframt að upphefja sjálfan sig. Slíkur málflutningur er auðvitað í hæsta máta ómerkilegur. Slíkan málflutning leyfi ég mér að nefna ættjarðarskrum. Sjálfstæði þjóðarinnar hlýtur jafnframt að fylgja sjálfsákvörðunarréttur. Hvernig hefur sá þáttur breyst á liðnum árum? Á örfáum árum hafa t.d peninga- og gengismál þjóðanna þróast mjög hratt. Í síminnkandi heimi eru þjóðirnar sífellt háðari hver annarri. Tökum sem dæmi hvað sjálfsákvörðunarrétturinn dugði Svíum og fleiri þjóðum lengi eftir að þýski seðlabankinn hafði ákveðið að hækka vexti. Sjálfsákvörðunarrétturinn dugði Svíum aðeins í 17 sekúndur, þ.e þann tíma, sem tekur að senda fax á milli staða. Í þessu tilfelli riðlaðist allt peningakerfi Svía og sænska krónan féll. Tökum annað dæmi. Albanía er ríki sem um áraraðir lokaði á samskipti við erlendar þjóðir. Það var svo lokað að þegnarnir voru sem fangar í búri. Vissulega gátu Albanir haldið því fram að þeir væru sjálfstæðir en íbúarnir voru ekki frjálsir. Þeir voru fangar í eigin landi. Fátækt og kúgun afturhaldsseminnar réði ríkjum. Þeir gátu þó alltaf sagt að þeir væru sjálfstæð þjóð. Án afskipta erlendra manna, án samskipta við önnur ríki. Einangruð þjóð. Einangrunarsinnar eru mjög gjarnir á að hafa uppi ómengað ættjarðarskvaldur. Þegar Keflavíkursamningurinn var gerður fullyrtu andstæðingar hans að tilkoma hans mundi útrýma íslenskri tungu, eyðileggja menninguna, rústa sjálfstæði þjóðarinnar. Þegar EFTA-samningurinn var gerður fullyrtu fulltrúar afturhaldsins og vanmetakenndarinnar að Ísland yrði fyrst og fremst útibú erlendra auðhringa og veiðistöð fyrir samevrópskan markað. Allt hefur þetta reynst rangt. Þessi hugsunarháttur ber fyrst og fremst vitni um vanmetakennd og ótrú á íslensku þjóðinni. Aldrei hefur íslensk tunga verið jafnsterk og nú. Aldrei hefur íslensk menningin blómstrað eins og einmitt nú. Það er athyglisvert að þeir sem mest slá um sig með ættjarðarskrumi láta sér í léttu rúmi liggja hvernig efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar reiðir af. Í þeim efnum viðurkenni ég að við erum í hættu. Þeir sömu og tala hæst um sjálfstæði þjóðarinnar og fullveldi láta sér skuldastöðu hennar í léttu rúmi liggja. Bera jafnvel fram tillögur um aukna eyðslu, auknar lántökur. Hættan af að missa efnahagslegt sjálfstæði er eina hættan sem við þurfum að óttast. Við höfum sjálf án nokkurrar aðstoðar útlendinga komið okkur í þann vanda, reyndar einkum þeir sem nú taka sér orðið sjálfstæði og fullveldi í munn. Samstarf og samvinna við erlendar þjóðir styrkir sjálfstæðið og reisn þjóðarinnar miklu fremur en nokkuð annað. Traust og gott samstarf við skyldar þjóðir mun einmitt reynast okkur betur en nokkuð annað til að tryggja sjálfstæði og fullveldi þjóðarinnar. Svo hefur reynst hjá öðrum þjóðum. Hverjum dettur í hug að efast um að Danir séu sjálfstæð þjóð? Þeir hafa þó verið meðlimir Evrópubandalagsins um áraraðir. Minnast má á annað smáríki, Lúxemborg. Fyrir um 30 árum var Lúxemborg sem eins konar sveitahérað, þar sem kyrrlát íhaldssemi réði ríkjum. Lífskjör voru fremur kröpp. Þeir Lúxemborgarmenn ákváðu að taka fullan þátt í sameiningu Evrópu. Þeir töldu sig best geta verndað og sótt sjálfstæði sitt og fullveldi með því að sitja við borð með öðrum sjálfstæðum þjóðum, hafa áhrif, vera þátttakendur í mótun eigin örlaga. Og hvað hefur gerst? Lúxemborg hefur eflst og vaxið að þrótti. Þar er allt iðandi af lífi í dag. Þeir njóta þess trúnaðar að fara með forustu Evrópubandalagsins öðru hverju. Til þeirra er tekið tillit. Sjálfstæði þeirra er traustara og sterkara en nokkru sinni fyrr. Evrópubandalagsþjóðirnar hafa að sönnu tekið á sig ýmsar skyldur hver við aðra. Það liggur í hlutarins eðli. Það á hins vegar ekki vel við að tala um fullveldisafsal í þessu viðfangi. Evrópuþjóðirnar hafa ekki afsalað sér fullveldi sínu í eiginlegum skilningi heldur hafa þær kosið að deila því hver með annarri til að efla hag almennings. Þeim er ljóst að mörg brýn verkefni á vettvangi efnahagsmála og stjórnmála eru þannig vaxin á okkar tímum að þjóðirnar eru betur í stakk búnar að leysa þau í sameiningu en hver í sínu lagi. Það má því segja að Evrópubandalagið sé samvinnuhreyfing í besta skilningi þess orðs. Hæstv. forseti. Samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið er sá kostur sem við nú stöndum frammi fyrir. Samningurinn snýst í aðalatriðum um að draga úr viðskiptahindrunum og tryggja aukið frjálsræði í viðskiptum með vörur, þjónustu, fjármagn og frjálsa för vinnuafls þótt í honum séu jafnframt ákvæði um aukið samstarf á sviði mennta, umhverfismála auk fleiri svokallaðra jaðarmálefna. Að því er okkur Íslendinga varðar beint mun ávinningurinn einkum koma fram strax í sjávarútvegi þar sem um umtalsverðar tollalækkanir er að ræða á Evrópumarkaði. Þegar á þessu ári og einnig síðar þegar atvinnulífið hefur til fulls fært sér í nyt þá möguleika sem þau tækifæri til aukins útflutnings sem í samningnum felast. Reyndar er svo komið að mér er kunnugt um fjölda fyrirtækja sem þegar hafa hafið undirbúning að breyttri og aukinni starfsemi með tilkomu hinna nýju tækifæra. Þar sem ég þekki best til, á Suðurnesjum, er mér kunnugt um að uppi eru væntingar um að geta flutt atvinnuna í auknum mæli inn í landið. Það hefur t.d. verið mikið áhyggjuefni Verkamannasambandsins hve útflutningur á hráefni, óunnum fiski, hefur verið mikill. Helstu hafnarbæir eins og Hull, Grimsby og Bremerhaven hafa hagnast gífurlega á þessum útflutningi. Ísland hefur verið eins konar nýlenda þessara hafnarbæja sem útvegað hefur ódýrt hráefni. Fjöldi verkamanna og verkakvenna í þessum hafnarbæjum hafa fengið atvinnu við vinnslu á íslenskum fiski. Hundruð, líklega nálægt 2 þúsund, störf hafa tapast frá Íslandi vegna þessa útflutnings. Nú hafa fjölmörg fyrirtæki, smá og stór, möguleika á að flytja þessa atvinnu heim til Íslands á ný. Fyrirtæki í sjávarútvegi, hvar ég þekki til, eru á fullu í undirbúningi og aðlögun að breyttum tíma. Nefna má líka fyrirtæki t.d. í Grindavík, sem höfðu búið sig undir gildistöku EES-samningsins um áramót og eiga nú í miklum erfiðleikum vegna frestunar gildistöku. Útreikningar á beinum hagnaði okkar Íslendinga vegna tollalækkana segja lítið um hvað fram undan er. Þær tölur segja þó að hagnaðurinn nemi um 2 milljörðum kr. miðað við óbreytta markaðsvöru. Það er aðeins brot af þeim margfeldisáhrifum sem skapast við að flytja atvinnuna heim. Nú verður það nefnilega hagkvæmt að vinna fiskinn heima. Þeir sem eru á móti þessum samningi eru að greiða því atkvæði að Ísland verði áfram eins konar nýlenda áðurnefndra hafnarbæja íslensku verkafólki til tjóns. Ég nefni einkum þrennt sem kemur fyrirtækjum í sjávarútvegi vel: 1. Sömu samkeppnisreglur á öllu svæðinu. 2. Samræmdir staðlar á öllu svæðinu. 3. Komið er í veg fyrir tæknilegar viðskiptahindranir. Allt skiptir þetta gífurlega miklu máli fyrir smáþjóð sem lifir á útflutningi. Sameiginlegar og samræmdar reglur koma í veg fyrir að stórir aðilar geti mismunað smærri aðilum, t.d. hvað varðar ýmsar sérreglur sem kalla má tæknilegar viðskiptahindranir. Upp úr standa lægri tollar á þeim afurðum okkar sem ættu að geta gefið okkur auknar tekjur og bætta markaðsmöguleika. Bættir markaðsmöguleikar skipta þarna kannski mestu máli því að í sumum mikilvægum vöruflokkum, eins og saltfiskflökum og ferskum flökum, höfum við alls ekki verið samkeppnishæfir. En auðvitað kemur þetta ekki af sjálfu sér. Evrópska efnahagssvæðið hefur ákveðna möguleika sem vinna þarf ötullega að til þess að fá út úr þeim ávinning. Þarna skiptir staða Norðmanna líka miklu máli. Nú njótum við betri kjara en þeir á Evrópumarkaði vegna bókunar 6. Fari þeir inn á Evrópska efnahagssvæðið ásamt okkur standa þjóðirnar jafnar. En fari Norðmenn inn og ekki við, þá njóta þeir mun betri kjara en við. Því hefur verið haldið fram að bókun 6 og tvíhliða samningur okkar við EB falli niður ef við förum inn á EES og síðan út aftur. Það er ekki rétt. Frá því var tryggilega gengið að allir fyrri samningar við EB stæðu ef einhverjar EFTA-þjóðir færu út úr EES vegna eigin óska. Eins og kunnugt er er samningurinn uppsegjanlegur með eins árs fyrirvara. Fullyrðingar um erfiðleika við að framkvæma slíkt eru gersamlega úr lausu lofti gripnar. Það eru fullyrðingar stjórnarandstöðuleiðtoganna, sem vita að þegar við höfum gerst aðilar að EES muni þeir, ef svo ógæfulega skyldi fara að þeir kæmust einhverju sinni aftur í ráðherrastólana, aldrei láta sér detta í hug að hlaupa aftur inn í forneskjuna og segja samningnum upp. Dæmigert er að þeir, sem töluðu um landráð, svik og landsölu við inngöngu í EFTA minntust aldrei á að segja þeim samningi upp eftir að þeir komust í valdaaðstöðu. Mikil gagnrýni hefur komið fram hér á hv. Alþingi á tvíhliða fiskveiðisamning Íslands og EB og hann talinn óhagstæður Íslendingum. Athyglisvert er að það eru einkum stjórnmálamenn sem eru þessarar skoðunar. Hagsmunaaðilar í sjávarútvegi eru annarrar skoðunar. Má þar t.d. nefna ummæli formanns samtaka fiskvinnslustöðva í Morgunblaðinu á gamlársdag. Rétt er að fram komi að Norðmenn borga mun meira fyrir markaðsaðgang en við vegna EES-samningsins og eru í raun að borga fyrir okkur líka. Hvernig væri staða okkar að þessu leyti í tvíhliða samningaviðræðum? Karfinn sem EB fær að veiða hér við land verður eflaust einhver dýrasti fiskur sem veiddur verður á jarðkringlunni. Félagi minn ræddi við nokkra aðila úr samninganefnd EB í sumar og voru þeir allir á þessari skoðun. Þeir töluðu m.a. um heimsmet í eftirliti með þessum veiðum og sögðu að þeir hefðu aldrei kynnst annarri eins þvermóðsku og hjá samninganefnd Íslands í þessum samningum. Þessi fiskveiðisamningur er eflaust EB einhver sá óhagstæðasti sem þeir hafa gert. EES er fyrst og fremst viðskiptasamningur. Það er verið að koma á efnahagssvæði með sameiginlegum reglum og eftirliti. Slíkt kemur auðvitað minnstu aðilunum mest til góða. Svo virðist sem atvinnulífið skilji um hvað málið snýst fyrst og fremst. Gagnrýni ASÍ snýst heldur ekki lengur um það mikilvægasta að þeirra dómi, þ.e. opnun vinnumarkaðarins. Svo virðist sem fólk sé nokkuð sátt við lausn þeirra mála ef marka má ályktanir síðasta ASÍ-þings, þar sem m.a. segir að með starfi sambandsins að Evrópumálum hafi verkalýðshreyfingin náð verulegum árangri. Gagnrýni innan raða ASÍ á EES-málið snýst mikið um önnur atriði, fyrst og fremst um þjóðaratkvæðagreiðsluna, en einnig er um mikla hræðslu að ræða gagnvart öllu erlendu sem stjórnmálamenn hafa mjög spilað á. Ég vil sérstaklega geta þess að á þingi ASÍ á Akureyri kom ekki fram tillaga um að leggjast gegn samningnum um EES. Mér finnst margir hv. alþm. hafa tekið nokkuð létt á málinu. Þeir þykjast vita meira um afleiðingar fiskveiðisamningsins en útgerðarmenn og sjómenn. Þeir láta sér í léttu rúmi liggja hvort og hvenær málið nær fram að ganga. Þingmenn Reykjaneskjördæmis hafa ekki sýnilegar áhyggjur af vandamálum sumra fyrirtækja á Suðurnesjum vegna þess að gildistaka samningsins hefur tafist og þeim atvinnutækifærum sem kunna að vera í hættu vegna þess. Hv. alþm. spá mikið í ýmis smáatriði og útúrsnúninga og hafa í rauninni lítið rætt um kjarna málsins, sem eru viðskiptahagsmunir. Alla vega hefur það ekki komið neins staðar fram að þeim hafi tekist að greina kjarnann frá hisminu. Sumar yfirlýsingar eru hreint út í hött eins og t.d. ummæli Steingríms Hermannssonar á gamlársdag í Ríkisútvarpinu um veðhæfi fiskiskipa og eiginfjárkröfu bankanna. Þar talaði hann um eftiröpunarhátt okkar hvað varðar reglur frá EB og tók reglur um veðhæfi sem dæmi. En hvernig á að vera hægt að hafa sérstakar reglur hér á landi um þessi mál þegar fjármagnsmarkaðurinn er orðinn opinn í allar áttir? Stærsta skrefið í þá átt var reyndar tekið í mars 1991 af ríkisstjórn hans sjálfs. Það gefur auga leið að ef við ætlum að tengjast öðrum þjóðum viðskiptalega séð, t.d. með opnum fjármagnsmarkaði, þá getum við ekki haft allt aðrar reglur á því sviði en aðrar þjóðir sem við eigum í samvinnu við. Hvaða stöðu hefðu t.d. íslenskar lánastofnanir á erlendum fjármagnsmörkuðum ef hér giltu einhverjar allt aðrar reglur en þar? Í þessu sambandi skiptir líka miklu máli að stærstu skrefin varðandi opnun fjármagnsmarkaðarins voru stigin vorið 1991, af fyrrverandi ríkisstjórn, með lögunum um fjárfestingar erlendra aðila í atvinnurekstri á Íslandi. Þau lög breytast ekki með aðild Íslands að EES en margir virðast hafa gleymt því eða kjósa að horfa fram hjá því í dag. Hæstv. forseti. Ég ræddi um það fyrr í ræðu minni að hugsjónir verkalýðshreyfingarinnar og jafnaðarmanna í upphafi aldar voru mjög markaðar þrá hins vinnandi manns eftir friði, mannréttindum og réttlátara þjóðfélagi. Verkalýðshreyfingin, verkafólk um alla álfuna, hóf samstarf og samvinnu. Í þeim efnum voru engin landamæri. Verkalýðshreyfing Evrópulanda hefur aldrei látið sig landamæri miklu skipta heldur unnið saman. Helgreipar kommúnista og leppa þeirra á Vesturlöndum klufu verkalýðshreyfinguna að vísu í herðar niður en meðal frjálsra þjóða í Evrópu var hugsjónin meira virði en landamæri. Við upphaf Evrópusamrunans heyrðust raddir innan Evrópskrar verkalýðshreyfingar um að Efnahagsbandalagið væri bandalag kapítalistanna fremur en annað. Sú tortryggni eyddist fljótt því helstu stjórnmálaforingjar jafnaðarmanna og aðrir frjálslyndir menn í samvinnu við verkalýðshreyfinguna ákváðu að breyta myndinni, láta til sín taka og móta framtíðina. Síðan hefur verkalýðshreyfingin verið mjög sterkur stuðningsaðili Evrópusamrunans. Evrópubandalagið er ekki lengur bandalag stórfyrirtækja hafi það nokkurn tíma verið það. Bandalagið er nú lifandi afl sem er meira og minna mótað af nútíma velferðarhugsun og ber félagsmálasáttmáli Evrópu þess glöggt vitni. Því til staðfestingar er rétt að hafa í huga að verkalýðshreyfingin á Norðurlöndum hefur verið mjög virk í baráttunni fyrir stækkun Evrópubandalagsins og þátttöku Norðurlandanna. Andstæðingar Evrópusamningsins hafa hins vegar birst í gervi þýskra heittrúarmanna til hægri og Margréti Thatcher. Hér í umræðunni um Evrópska efnahagssvæðið hefur það fallið í hlut hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, Hjörleifs Guttormssonar, Steingríms Hermannssonar og fleiri að vera lagsbræður Thatcher og þýskra hægri manna. Látum vera þótt menn með kommúníska fortíð spili þá rullu. Kommúnistar í Evrópu gegndu því hlutverki á sínum tíma. Þáttur hv. þm. Steingríms Hermannssonar og Ólafs Ragnars er sýnu verri. Þegar þeir gegndu ráðherraembættum voru þeir miklir stuðningsmenn Evrópska efnahagssvæðisins. Þeir skipta hins vegar um skoðun líkt og þeir skipta um stóla. Hringekjumenn. Það er mér hins vegar ráðgáta hvers vegna þeir leggjast gegn ótvíræðum þjóðarhagsmunum í því skyni að koma höggi á ríkisstjórnina. Mér er það líka ráðgáta hvers vegna þessir þingmenn Reykjaneskjördæmis leggjast gegn þessum samningi sem mun skapa fjölda nýrra atvinnutækifæra og veita vinnufúsu atvinnulausu fólki nýja von, ný tækifæri og bjartari framtíð. Verkafólk á Suðurnesjum sem er atvinnulaust í hundraðatali á þessa tvöfeldni, þessa köldu kveðju, ekki skilið. Atvinnulaust fólk hrópar á skýringar. Hæstv. forseti. Sjálfstæði og fullveldi íslensku þjóðarinnar verður ekki varið með því að einangra hana og forðast skynsamlegt samstarf og samninga við aðrar þjóðir. Bók hins virta stjórnmálamanns, Knuts Frydenlund, fyrrverandi utanríkisráðherra Noregs, ber nafnið ,,En bedre oragnisert verden`` eða Betri skipan heimsins. Titillinn lætur ekki mikið yfir sér en í bókinni eru margar dýrmætar perlur. Hver er boðskapurinn? Lítil og fátæk lönd eru því vön að teknar séu ákvarðanir þvert ofan í vilja þeirra. Þess vegna hafa þau alltaf unnið að alþjóðlegum samningum og reglugerðum og barist fyrir traustum og sterkum alþjóðastofnunum. Stór lönd hafa ekki þessar þarfir. Þau geta tekið sínar eigin ákvarðanir án þess að spyrja okkur. Evrópska efnahagssvæðið er einmitt samningur sem tryggir stöðu þeirra smáu gagnvart þeim stóru. Fátt tryggir betur stöðu smáþjóðar sem okkar Íslendinga betur í dag. Margir hafa lesið Íslandsklukkuna eftir Halldór Laxness. Þar segir frá tugthúsvist þeirra Jóns Hreggviðssonar og Ásbjörns Jóakimssonar. Þar var líka Hólmfastur Guðmundsson frá Vatnsleysuströnd, sem var dæmdur til húðláts fyrir að hafa selt fjóra fiska fyrir snærisspotta í Hafnarfirði í stað þess að leggja fiska þessa inn hjá Keflavíkurkaupmanni, en því verslunarumdæmi var bær hans talinn heyra samkvæmt nýskipan konungs að skipta versluninni í umdæmi. Þeir sem leggjast gegn þessum samningi eru að andmæla frelsi í viðskiptum, frelsi til athafna. Þeir eru í raun fulltrúar kaupmannavaldsins sem fangelsaði Hólmfast Guðmundsson. Hugsunarhátturinn er sá sami. Viljinn til að hindra framfarir og frelsi. Á dögum Hólmfasts Guðmundssonar voru meira að segja snærisspottar mikils virði. Stjórnarandstaðan hefur í málflutningi sínum vikið þjóðarhagsmunum frá. Þeir telja flokkspólitískan áróður, rangfærslur og þjóðhverfu meira virði en nokkur snærisspotti var Hólmfasti á sínum tíma. Þeir félagar héldu uppi samræðum í tugthúsinu á Bessastöðum og að því kom að Hólmfastur sagði: ,,Já. Og þetta átti að koma fyrir mig, Hólmfast Guðmundsson.`` ,,Þú hefðir betur hengt þig í spottanum``, sagði Jón Hreggviðsson. Það verður líka dómur sögunnar um stjórnarandstöðuna.

Sjö hv. þm. hafa óskað eftir að veita andsvar. Ef enginn fellur frá þeirri beiðni verður forseti að setja ströng tímamörk. Þau verða þau að hv. þm. hafa eina mínútu til umráða í fyrra andsvari, en óski þeir eftir að veita andsvar öðru sinni hafa þeir 10 sekúndur. Hv. 9. þm. Reykv. tekur fyrst til máls og veita andsvar.

Virðulegi forseti. Ekki veit ég hvort það er verra að hafa ættjarðarskrum eða Evrópuskrum. Varðandi Suðurnesin blasir það við að enn einu sinni er verið að reyna að finna einhverjar patentlausnir í stað þess að leysa vandann. Einu sinni var það herinn, álverið og nú er það EES en á meðan gera stjórnvöld ekkert til að leysa vandann og sveitarstjórnir á Suðurnesjum eru orðnar langþreyttar á að vera bara vísað á EES. Samlíkingin um Sambandið var alveg endemis seinheppin því það var einmitt báknið og kerfið sem varð Sambandinu að falli rétt eins og mun verða í því sambandi sem maður sér draumsýnina í Evrópu. Varðandi rangfærslu vil ég segja það að þessir 17 þúsund opinberu starfsmenn á Íslandi eru að meðtöldum kennurum og lögregluþjónum og ýmsum fleirum og ég er hrædd um að 16 þúsund manna starfsliðið í Evrópubandalaginu væri orðið dálítið fjölmennara ef við teldum alla kennara og lögregluþjóna Evrópubandalagsins með.

Hæstv. forseti. Við höfum heyrt þann krata og e.t.v. þann mann íslenskan tala sem lengst hefur gengið í Evrópudýrkun allra sem hér hafa flutt mál sitt. Þessi maður á sér hugsjón og trúarbrögð og þau eru að renna inn í hið nýja stórríki Evrópu og áhyggjur annarra hv. þm. af sjálfstæði og fullveldi þjóðarinnar við þær aðstæður kallar hann ættjarðarskrum. Ég ætla að þakka hv. þm. Evrópubandalagsins, Karli Steinari Guðnasyni, fyrir eitt og það er að koma til dyranna eins og hann er klæddur.

Frú forseti. Svo mæla börnin sem fyrir þeim er haft, segir máltækið. Ég vil líka þakka hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni ræðu sína. Ég saknaði þess að hafa ekki heyrt í hinum þögla meiri hluta sem hér hefur þagað þunnu hljóði í þessu máli og ég er ánægður að hv. þm. tók til máls. Hann kom út úr skápnum og upplýsti hvaða hræringar eru innan Alþfl. Hann sýndi okkur inn í hugarheim sinn, langanir sínar og þrár, svo að ég noti hans skáldlega orðalag. Ég og minn flokkur erum gersamlega andvígir aðild Íslands að Evrópubandalaginu. Það kann að vera að hann flokki það undir ættjarðarskvaldur eða okkur sem ættjarðarskrumara en það verður þá að hafa það. En öll hans ræða frá upphafi til enda var alvarleg aðvörun til okkar um á hvaða leið Alþfl. er og sterk árétting á þeim varnaðarorðum sem ég lét falla hér fyrr í dag.

Frú forseti. Hv. 6. þm. Reykn. hefur áður lýst því yfir að það sé rétta leiðin fyrir Íslendinga að sækja um aðild að Evrópubandalaginu. Það kemur í sjálfu sér ekki á óvart. Hins vegar er það ítrekað við þessa umræðu og ég vil spyrja af því tilefni: Telur hv. þm. að sá sjávarútvegssamningur sem við erum með í höndunum núna og erum að fjalla um á Alþingi þessa dagana gefi tilefni til að halda að mál Íslendinga fái þá meðhöndlun, sjávarútvegsmálin, sem Íslendingum hentar við aðild að Evrópubandalaginu eða er hann þeirrar skoðunar að við eigum að setja sjávarútveginn og auðlindirnar undir sameiginlega stjórn Evrópubandalagsins? Telur hann að þessi samningur gefi tilefni til bjartsýni um að við fáum okkar sérstöðu viðurkennda?

Ég býst við að hv. þm. viti að honum er heimilt að svara andsvörum og hefur til þess eina mínútu hverju sinni.

Nei, ég vissi það ekki.

Þá svarar hv. 6. þm. Reykn.

Hæstv. forseti. Mér þótti mjög athyglisvert að heyra í hv. þm. Önnu Ólafsdóttur Björnsson hér áðan sem kom á sínum tíma glottandi af feginleik yfir því að álver skyldi ekki vera byggt á Suðurnesjum og gat varla lýst hrifningu sinni yfir því að Suðurnesjamenn misstu þau atvinnutækifæri sem kannski voru í boði. En ég minni á varðandi þær athugasemdir sem hér hafa komið fram varðandi orðræðu mína um ættjarðarskrum og skvaldur að ég var að líkja saman ættjarðarskrumi því sem reið yfir Evrópu á sínum tíma í krafti haturs og fyrirlitningar og ól af sér styrjaldir. Fleira hef ég ekki um þetta að segja nema hvað varðar hv. þm. Jón Kristjánsson. Ég er alveg sannfærður um að ef við göngum af fullri reisn til samninga, þá munum við áfram ná hagstæðum samningum við Evrópubandalagið.

Frú forseti. Mér fannst líka nokkuð furðuleg samlíking hv. ræðumanns Karls Steinars Guðnasonar hér áðan um samvinnuhreyfinguna, þegar hann líkti Evrópubandalaginu við samvinnuhreyfinguna. Hingað til hef ég alltaf heyrt krata hallmæla samvinnuhreyfingunni sem allra mest. En mig langar til að spyrja hann hvort hann trúi á það að Evrópubandalagið sé komið til að vera á sama tíma og önnur bandalög eru að leysast upp. Vill hann að við lokum okkur inni í þessari efnahagsblokk sem stefnir að pólitískri sameiningu? Hefur hann svo litla trú á okkur sjálfum og fullveldi okkar að við séum betur komin inni í þessu miðstýrða apparati sem færir valdið enn lengra frá fólkinu en það er nú? Hvað hefur hann fyrir sér í því að hagur okkar batni? Atvinnuleysi í löndum EB hefur ekki minnkað og mun ekki minnka til aldamóta samkvæmt síðustu spám. Ef við fáum aukin atvinnutækifæri með EES hvers vegna hefur þá EB ekki sjálft getað bætt sitt atvinnustig?

Hæstv. forseti. Ég var að lýsa því áðan hvaða tækifæri biðu okkar Íslendinga í sambandi við sjávarfang okkar og læt þá lýsingu alveg nægja. Ég sagði að Evrópubandalagið væri eins konar samvinnuhreyfing. Þar var ég ekki með SÍS í huga. Það er mikill misskilningur. En það væri hollt fyrir framsóknarmennina sem hafa tapað sínu SÍS að geta fengið nýja samvinnuhreyfingu, lifandi afl sem mun móta framtíð Evrópu.

Frú forseti. Það var nokkuð athyglisvert að það ætti að fara að stofna hér nýja samvinnuhreyfingu. Ég held að framsóknarmenn ættu bara að skoða það. En hvað varðar atvinnuuppbygginguna á Suðurnesjum, þá tel ég að þau atvinnufyrirtæki sem þar eru þyrftu að vera miklu betur í stakk búin og betur stæð til að geta tekist á við það að auka atvinnu og auka útflutning. Þau eru bara ekki þannig stæð að þau geti tekist á við þessa samkeppni.

Virðulegi forseti. Mér finnst það sérkennilegt að mér finnst eins og menn upplifi ekki alveg nákvæmlega þýðingu þess augnabliks sem við erum núna að upplifa. Það hefur gerst að fyrsti þingmaðurinn stígur fram, kemur úr felum eða út úr skápnum, og segir: Ég vil ganga í Evrópubandalagið. Ég sagði hér í sumar í umræðum um stjórnarskrárþátt þessa máls, sennilega í september, að ég teldi áður en þetta ár væri allt mundu koma upp tillögur hér á Alþingi um það að Ísland gengi í Evrópubandalagið. Og ég man eftir að hv. þm. Ragnar Arnalds var með svipaðar spár fyrir nokkrum sólarhringum. Ég tók eftir því að margir töldu þá hér í salnum að þetta væri fráleitt og ég hef tekið eftir því m.a. í umræðum í gærkvöldi í ræðu hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur að hún taldi að Evrópskt efnahagssvæði væri vörn gegn aðild að Evrópubandalaginu. En þá gerist það að hér rís upp maður, málsmetandi leiðtogi Alþfl., formaður fjárln. Alþingis Íslendinga, og segir: Við eigum að ganga í Evrópubandalagið. Þetta eru vissulega kaflaskipti þessa máls sem vonandi svipta hulunni frá augum þeirra sem hafa verið blindir, m.a. þeirra sem hafa talið ástæðu til að láta sér nægja það dapurlega hlutskipti að sitja hjá í þessu máli. Hv. þm. vitnaði til þeirra manna sem sátu í dýflissunni á Bessastöðum. Hann nefndi lítið Ásgrím Jóakimsson sem neitaði að róa yfir Skerjafjörð með kóngsins mann. Mér heyrðist að hér í ræðustólnum áðan væri sá maður á Alþingi Íslendinga sem gjarnan gæti hugsað sér að vera kóngsins maður.

Hæstv. forseti. Ég vil að það sé alveg á hreinu sem ég sagði reyndar í ræðu minni að ég er einn um þessa skoðun í þingflokki Alþfl. en ég þakkaði hins vegar ungum jafnaðarmönnum sérstaklega fyrir framsýni þeirra í ályktunum og það hve hugsjónir þeirra eru mér að skapi í þessum efnum.

Aðalatriðið, virðulegi forseti, í þessu máli er að hér hafa orðið kaflaskil í meðferð málsins á Alþingi. Hér hefur stigið fram maður sem hefur sagt: Við eigum að ganga í Evrópubandalagið, og það er ljóst að miðað við þann málflutning sem uppi hefur verið í þessu máli, þá talar hann fyrir fleiri menn í stjórnarflokkunum. Hér er í raun og veru um að ræða forspá um það sem koma skal ef menn hafa ekki döngun í sér til að fella samninginn um Evrópskt efnahagssvæði og henda honum á ruslahauga sögunnar eins og mörgum öðrum ónýtum pappírum.

Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því að í ræðu sinni áðan talaði hv. þm. um inngöngu Íslands í EFTA og át þar upp eftir utanrrh., sem hann hefur reyndar áður sagt, að menn hafi talað um landráð og verið með landráðabrigsl þegar umræðan um EFTA stóð sem hæst árið 1968. Það vill nú svo til að ég átti sæti á Alþingi þá og minnist umræðunnar en minnist þess ekki að nokkur þingmaður hafi haft í frammi slíkar orðræður en kannski er það misminni. Ég veit að hv. þm. mundi ekki segja þetta ef hann hefði ekki eitthvað fyrir sér í þessu og þess vegna verð ég að óska eftir því að hann komi hér upp og svari því hvaða þingmaður það var sem nefndi landráð eða var með landráðabrigsl þegar rætt var á Alþingi um inngöngu Íslands í EFTA.

Virðulegi forseti. Mig langar að inna forseta eftir hvort heimilt sé að koma hér upp og svara andsvörum eftir andsvörum annarra löngu eftir að þau hafa farið fram og þegar það er alveg tryggt að sá sem kom með andsvarið hefur ekki möguleika á að svara fyrir sig. Hæstv. forseti getur kannski upplýst það því þetta kom fyrir mig núna áðan og mér þykir það nokkuð lúalegt ef menn eru að koma upp í andsvörum og bera menn ósönnum brigslum þegar ekki er mögulegt að svara fyrir sig. Kannski er það til hagræðingar að ég fái að bera af mér sakir í leiðinni. Ég skal víkja úr stóli og bera af mér sakir sérstaklega sé það er betra eftir forminu því að ég virði það.

Forseti metur það svo að svör eigi að berast frá viðkomandi ræðumanni eftir andsvar þingmannsins en ekki síðar þar sem þá hefur þingmaðurinn ekki tækifæri til að bregðast við því svari frá viðkomandi þingmanni.

Ber forseta þá ekki að benda hv. þm. á þetta að gefnu tilefni?

Forseti vildi kannski nota einhver tækifæri þegar væri þægilegra að tala við hv. þm. en einmitt þessa stundina vegna hávaðans úti. Forseti getur ekki haft nein áhrif á það hvað hv. þm. segja eftir að þeir eru komnir í stólinn eins og hv. þm. er kunnugt.

Virðulegi forseti. Ég tek þessi svör gild en það hefði verið heppilegt að eftir að þingmaður hafði lokið máli sínu hefði komið athugasemd en ég tel að hún hafi nú komið fram og er það þakkarvert. Ég þarf að bera af mér sakir og ég held að það sé best að ég víki úr ræðustól og geri það sérstaklega. Ég hafði beðið um það og mun gera það þegar að því kemur því það sem ég á eftir tekur meira en 20 sekúndur.

Hv. 9. þm. Reykn. óskar að bera af sér sakir.

Virðulegi forseti. Í því andsvari sem ég gat hér um í þingskapaumræðu áðan var ég borin þeim sökum að ég hefði glottandi fagnað atvinnuleysi á Suðurnesjum --- ég gat ekki skilið meiningu hv. þm. á annan hátt --- þegar álverið 

Virðulegi forseti. Ég bar fram ákveðna spurningu til hv. þm. Karls Steinars Guðnasonar og vildi fá að vita hvaða þingmenn það voru sem töluðu um landráð eða voru með landráðabrigsl þegar umræður voru hér um inngöngu Íslands í EFTA. Hv. þm. svaraði þá úr ræðustól að hann sæi ekki ástæðu til þess að svara þessu. 

Meinar hv. þm. hvort hann fær að veita andsvar öðru sinni?

Já, akkúrat, af því að hann svarar úr sínum ræðustól með vissum hætti.

Forseti getur ekki tekið það gilt þó að hv. þm. hafi svarað þessu úr ræðustól. 

Mér þykir það með ólíkindum, frú forseti, hvað stendur í hv. þm. núna, svo flugskýr og fljótur að hugsa sem hann er, að svara þeim andsvörum sem að honum hefur verið beint. Ég tek það svo að landráðabrigsl hans um menn sem héðan eru farnir eða hér voru 1968 séu dauð og ómerk. Hann getur ekki fundið þeim stað. Úr því að ég er kominn hér vil ég gjarnan koma á framfæri svari við spurningu hv. 3. þm. Reykv. sem ég vona að heyri mál mitt. Hann beindi til mín spurningu í andsvörum fyrr í dag þar sem hann spurði um afstöðu mína til gullskipsins. Það þingmál sem um er að ræða er frv. til laga um heimild handa ríkisstjórninni til að ábyrgjast lán vegna björgunar skipsins Het Wapen van Amsterdam. Flm. þess voru Birgir Ísl. Gunnarsson, Þórarinn Sigurjónsson, Sverrir Hermannsson og Magnús H. Magnússon. 1. gr. hljóðaði svo: ,,Ríkisstjórninni er heimilt að ábyrgjast lán, sem tekið yrði vegna björgunar skipsins Het Wapen frá Amsterdam, allt að 50 millj. kr., gegn þeim tryggingum sem fjmrn. telur fullnægjandi, svo sem í verðmæti hins bjargaða og söluandvirði skipsins úr landi, enda liggi fyrir samþykki fjárveitinganefndar.`` Svona hljóðaði lagatextinn. Við atkvæðagreiðslu 2. mars 1983 í Nd. féllu atkvæði þannig: Já sögðu Alexander Stefánsson, Birgir Ísl. Gunnarsson, Friðrik Sophusson, Geir Hallgrímsson, Guðmundur J. Guðmundsson, Guðmundur G. Þórarinsson, Halldór Ásgrímsson, Halldór Blöndal, Magnús H. Magnússon, Matthías Bjarnason, Matthías Á. Mathiesen, Pétur Sigurðsson, Ragnar Arnalds, Skúli Alexandersson Steinþór Gestsson, Þórarinn Sigurjónsson og Sverrir Hermannsson. Nei sögðu: Garðar Sigurðsson, Guðrún Helgadóttir, Ólafur Þ. Þórðarson, Páll Pétursson, Stefán Valgeirsson og Vilmundur Gylfason. Þá liggur það ljóst fyrir hvernig ég greiddi atkvæði. Ég ætla að lesa greinargerð Ólafs Þ. Þórðarsonar með atkvæði sínu: ,,Herra forseti. Týnd og sokkin skip hafa ekki verið talin veðhæf. Ég tel ekki rétt að breyta þeirri hefð og segi því nei.`` Í Ed., svo að öllu sé til skila haldið, gengu atkvæði um brtt., nokkurs konar frávísunartillögu um málið. Þar sögðu já, þ.e. voru andvígir þessari heimild: Eiður Guðnason, Karl Steinar Guðnason, Kjartan Jóhannsson og Helgi Seljan. Nei sögðu, þ.e. voru meðmæltir að veita ábyrgðina: Þorv. Garðar Kristjánsson, Davíð Aðalsteinsson, Egill Jónsson, Guðmundur Bjarnason, Jón Helgason, Lárus Jónsson, Ólafur Ragnar Grímsson, Salome Þorkelsdóttir, Stefán Guðmundsson og ég vil taka fram að Eyjólfur Konráð Jónsson, Guðmundur Karlsson og Tómas Árnason greiddu ekki atkvæði um þetta mál. Þessu er þá komið á framfæri og tel ég mig hafa svarað hinni mikilvægu fyrispurn hv. 3. þm. Reykv. Það var ekki að ófyrirsynju að hann spyrði þar sem þetta mál, samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði, er leit að svipuðu gullskipi og væntanlega með svipuðum árangri og menn fjölluðu um 1983.

Virðulegi forseti. Það er tímanna tákn að þessi umræða sem hér á sér stað fer fram undir háværum mótmælum utan dyra sem minnir okkur á að ýmislegt er að gerast úti í þjóðfélaginu sem eru afleiðingar af því sem ákveðið var á þingi fyrir jól. Okkur er hollt að minnast þess að okkar bíða líka mjög mikilvægar umræður í næstu viku sem snerta ríkisfjármálin en það breytir ekki því að við erum að ræða eitt allra mikilvægasta mál sem rætt hefur verið á Alþingi Íslendinga á lýðveldistímanum eins og margoft hefur komið fram. Sannleikurinn er sá, virðulegi forseti, að ég hafði alls ekki hugsað mér að taka til máls við framhald 3. umr. Ég taldi mig vera búna að koma því á framfæri sem ég hef að segja um þennan samning. En síðan hefur það gerst að hæstv. utanrrh. og síðast hv. þm. Karl Steinar Guðnason hafa komið með þvílíkar fullyrðingar og dembur yfir þing og þjóð að það er ekki hægt annað en svara ýmsu því sem þar hefur komið fram. Hv. þm. Karl Steinar Guðnason flutti hér ræðu sem ég hygg að muni vekja allmikla athygli, ekki vegna þess að það sé að koma í ljós í fyrsta sinn að hv. þm. er því hlynntur að Íslendingar sæki um aðild að Evrópubandalaginu, heldur ekki síður vegna þess í hvaða samhengi þessi yfirlýsing hans kemur fram. Það var auðvitað eins og mann grunaði að þess yrði ekki langt að bíða að umræðan hæfist um það hvort Íslendingar ættu að sækja um aðild að Evrópubandalaginu. Í áliti meiri hluta utanrmn. kemur fram að ekki sé á dagskrá að sækja um aðild að Evrópubandalaginu og er þar m.a. vitnað til orða Davíðs Oddssonar sem hann lét falla í stefnuræðu sinni 12. okt. árið 1992. En við minnumst þess að hæstv. forsrh. var á fundi forsætisráðherra Norðurlanda fyrir skömmu og kominn af þeim fundi lét hann þau orð falla að það gæti verið hyggilegt að fylgja straumnum og athuga hvað kæmi út úr samningaviðræðum því að varla gæfist annað eins tækifæri. Ég verð að segja það að þegar ég tók sæti á þingi fyrir rúmlega einu og hálfu ári reyndi ég að nálgast þessi mál með opnum huga án þess að mynda mér einhverja fyrirframskoðun. Ég vildi skoða þessi mál opið og athuga kosti og galla bæði hins Evrópska efnahagssvæðis og Evrópubandalagsins, en eftir því sem ég hef kynnt mér þessi mál betur þeim mun sannfærðari verð ég um að við eigum að standa utan hins Evrópska efnahagssvæðis og í mínum huga kemur aðild að Evrópubandalaginu, eins og málum er þar háttað, alls ekki til greina. Þar verða að eiga sér stað mjög miklar breytingar og nánast alger bylting til þess að aðild Íslands að Evrópubandalaginu sé yfirleitt hugsanleg. Ég ætla ekki að fara mjög langt út í þá umræðu en eins og ég segi grunaði mig að þetta yrði næsta skrefið þrátt fyrir ýmsar yfirlýsingar í aðrar áttir. Ég er í sjálfu sér ekki hissa á því að hv. þm. Karl Steinar Guðnason skuli vera þessarar skoðunar. Hans sjónarmið minna mjög á það sem fram hefur komið hjá Evrópukrötunum, eins og ég kalla þá, þ.e. hjá þeim sem eru leiðandi í Evrópubandalaginu, en eins og menn vita er staða sósíaldemókrata mjög sterk í mörgum löndum Evrópu. Á þingi Evrópuráðsins í október vildi svo til að það sat fyrir framan mig krati. Ég held ég muni það rétt að hann sé belgískur, ég þori þó ekki alveg að fara með það því ég gat ekki alveg áttað mig á því eftir nafninu en svo mikið er víst að hann talaði frönsku. Hann lét þau orð falla að Evrópuhugsjónin væri eina hugsjónin sem eftir væri í pólitík. Hann vildi sem sagt meina að allar þær hugsjónir sem menn hafa fylgt undanfarin 200 ár væru meira og minna úr sögunni og væntanlega þá allar hugmyndir um ýmiss konar ríkisform en sameining Evrópu og þær hugsjónir sem þar búa að baki væru einar eftir. Mér fannst maðurinn taka býsna stórt upp í sig og gleyma því að það eru ýmsir hugmyndastraumar á ferð jafnt í Evrópu sem annars staðar. Ég nefni þar kvennahreyfinguna og umhverfishreyfinguna sem fætt hafa af sér margs konar pólitískar hugmyndir. Ég fæ ekki betur séð en með þeim breytingum sem nú eru fram undan í Bandaríkjunum kunni þar að vera fram undan miklar áherslubreytingar í rekstri bandarísks samfélags, nýir hugmyndastraumar og aðrar áherslur. En allt á það eftir að koma í ljós. En þar sem hv. þm., sem flutti ræðu á undan mér, Karl Steinar Guðnason, er krati af Evrópugerðinni, þá kemur það auðvitað ekki á óvart að alþjóðahyggja kratanna skuli skína svo sterkt í gegnum hans orð. En þá er þess vert að minnast að það hafa verið miklar sveiflur í alþjóðahyggjunni og reyndar litu menn svo á að hún hefði beðið mikið skipbrot árið 1914 þegar m.a. þýskir sósíaldemókratar ákváðu að styðja stríðsrekstur Þjóðverja. Fannst þá mörgum að þeir væru að bregðast hinum sönnu hugsjónum þegar verkamenn ættu að fara að berjast við verkamenn annarra landa. Það hefur því gengið á ýmsu í þeim efnum. Það kom fram mikil trú á að við sameiningu Evrópu væri að fæðast hið nýja fyrirmyndarríki, að því er mér skildist. En við hljótum að spyrja okkur: Sameining til hvers? Hvernig á hún að eiga sér stað? Hver er tilgangurinn? Þó að kratar hafi mikil áhrif innan Evrópubandalagsins --- sem betur fer hefur það þýtt að menn hafi haldið þar til haga ýmsum félagslegum réttindum og félagslegum áherslum --- þá sitja hagsmunir stórfyrirtækjanna í fyrirrúmi og tilgangurinn er sá að mynda mótvægi við Bandaríkin og Japan. Það kemur kannski ekki síst fram í Maastricht-samkomulaginu og Vestur-Evrópusambandinu, hinu nýja hernaðarbandalagi sem þeir eru að byggja upp í Evrópu, að þeir ætla sér mikið hlutverk sem ríki. Ég get tekið undir það með þingmanninum og endurtekið það sem ég sagði í ræðu minni í gærkvöldi að það er mjög skiljanlegt og auðvitað gott að það sé mikið og náið samstarf á milli ríkja Evrópu í ljósi þeirra miklu átaka sem einkennt hafa það svæði öldum saman, en það er ekki sama hvernig það samstarf fer fram og hvernig það er skipulagt. Og þar er ég svo gersamlega ósammála þingmanninum því þó að hann segi að markvisst sé unnið gegn skrifræði, þá er það staðreyndin að Evrópubandalagið er ákaflega miðstýrt. Þar sitja karlar í nánast öllum stöðum. Þar er mikið embættismannaveldi. Það er einfaldlega skipulagt þannig þetta bandalag. Evrópuþingið hefur sáralítil áhrif, enda reyna þingmenn þess mjög að auka áhrif þingsins. Ég get nefnt það hér að norskir og sænskir þingmenn sem ég hef rætt við, fyrst og fremst kratar sem eru fylgjandi aðild sinna þjóða að Evrópubandalaginu, hafa mjög miklar áhyggjur af því hvað Evrópubandalagið er ólýðræðislega skipulagt, hvað áhrif almennings eru lítil, hversu sterk áhrif stórfyrirtækjanna eru o.s.frv. Þetta mál er því engan veginn einfalt. Ég vara við því að menn stari svona blint á Evrópubandalagið og finnist það hafa um sig mikinn geislabaug því að við megum ekki gleyma því að við erum býsna langt frá ströndum Evrópu. Við erum úti í miðju Atlantshafi, mitt á milli Evrópu og Ameríku, og þó að menning okkar sé af evrópskum rótum, sem menning Ameríku er reyndar að hluta til líka, þá erum við mitt á milli og það markar okkur aðra stöðu en Evrópuríkjunum sem tengjast fastalandinu. Við gætum farið út í langa umræðu um þjóðríki, sjálfstæði, fullveldi og annað slíkt. Það sem er mikilvægast í mínum huga er það að við ráðum sjálf okkar för, að við getum tekið þær ákvarðanir sem við teljum vera réttastar en þurfum ekki að sveigja okkur undir vald annarra. Það getur verið rétlætanlegt í einstaka tilvikum, m.a. þegar um er að ræða alþjóðasamninga sem eru réttlætanlegir og við erum auðvitað alltaf að vega það og meta hvað eru kostir og hvað eru gallar, hvað er réttlætanlegt fyrir okkar þjóðfélag, en skipulag af því tagi sem er á ferð úti í Evrópu tel ég ekki vera æskilegt fyrir okkur. Ekki er ég sammála þeirri kenningu hv. þm. að Evrópubandalagið sé eins konar samvinnuhreyfing í besta skilningi þess orðs. Það er það nefnilega ekki vegna þess að hver einstakur félagi, hver einstaklingur í Evrópu, hefur sáralítil áhrif á þróun þessa bandalags og skipulag. Það eru stjórnmálamenn og embættismenn á æðstu toppum sem ráða þar för og það er flókið fyrir einstaklingana og nánast ómögulegt að hafa þar nokkur áhrif. Það skein út úr ræðu þingmannsins, eins og reyndar allra hans félaga og mjög margra þeirra sem tekið hafa þátt í umræðunni um Evrópska efnahagssvæðið, að það séu bara viðskiptahagsmunir. Kjarninn sem málið snýst um eru viðskiptahagsmunir, sagði hv. þm. Karl Steinar Guðnason í sinni ræðu. En það eru svo mörg önnur rök sem tengjast þessu máli og við megum ekki festast í því að skoða mál eins og þetta eingöngu út frá viðskiptasjónarmiðum. Mér þykir þessi málflutningur fela í sér miklar einfaldanir á þessum stóru, stóru spurningum sem hann var að reifa hér og væntanlega munu koma frekar til umræðu síðar. Ég get ekki sleppt að nefna það af því að þingmaðurinn vitnaði í Íslandsklukkuna að það má margt finna í þeirri merku bók og ég vil benda honum á --- hann brá sér reyndar út úr salnum en ég reyni að koma því til hans síðar --- að hann ætti að lesa þann kafla þar sem þeir ræðast við Arnas Arnæus og Úffelen hinn þýski þegar til stóð að selja Ísland í hendur þýskra kaupmanna og Arnas Arnæus spurði þeirrar spurningar hvor væri betur staddur, feitur þjónn eða barður þræll. Og hann spurði líka hver yrðu áhrif Íslendinga þegar þýskar hallir tækju að rísa. Ég vil taka það skýrt fram vegna þess að það er stöðugt verið að halda því fram að andstæðingar EES séu að bera mönnum á brýn landráð, óþjóðhollustu og annað slíkt, að með því að vitna í þennan kafla Íslandsklukkunnar er ég að sjálfsögðu ekki að bera neitt slíkt upp á þingmanninn. Ég tel að við eigum að ræða þessi mál málefnalega og reyna að komast að kjarna málsins. En það eru margar hliðar á þessu mikla máli eins og ég hef nefnt. Hitt er svo annað að það getur auðvitað ekki annað en vakið athygli okkar í hvaða stöðu þetta mál er komið við 3. umr. Ég stóð í þeirri meiningu, og ég held við kvennalistakonur, áður en umræðan hófst í gærkvöldi að það væri að líða að lokum og ekki harla mikið eftir. En bæði í gærkvöldi og í dag hafa alþýðuflokksmenn unnið að því hörðum höndum að hleypa miklu fjöri í umræðuna með makalausum yfirlýsingum sem menn komast auðvitað ekki hjá að svara. Þessir ágætu ráðherrar og þingmenn kvarta mjög mikið yfir málþófi en síðan koma þeir sjálfir og flytja hér öfgakenndar trúboðsræður sem eru af þeirri tegund að maður hefur varla heyrt annað eins. Maður heyrir þá ganga út á ystu nöf í sínum málflutningi og ég verð að segja það að mér finnst þetta vera afar ómálefnalegur málflutningur og furðu sæta að þeir menn sem eiga kannski mest undir og þrá það mest að sjá þennan samning samþykktan á Alþing skuli ganga fram með þessum hætti. Það er ekki beinlínis til að greiða fyrir gangi mála að menn skuli tugum saman sjá sig knúna til þess að standa upp til þess að svara makalausum árásum utanrrh. Þetta er vægast sagt allt með ólíkindum, virðulegi forseti. Ég ætla að ræða nokkur atriði í framhaldi af máli utanrrh. í gærkvöldi. Þá verður auðvitað ekki komist hjá því að nefna fyrst þessar endalausu ásakanir um málþóf stjórnarandstöðunnar. Hér var vitnað í orðabækur fyrr í dag og ég fletti upp í einni slíkri til að athuga hvernig menn skilgreina málþóf. Í orðabók Menningarsjóðs segir, með leyfi forseta: ,,Málþóf: þjark, málalengingar sem tefja umræður um mál.`` Ég hef skilið orðið málþóf þannig að það séu einmitt málalengingar þegar menn fara að draga inn alls konar atriði sem koma málinu lítið við. Ég mótmæli því harðlega fyrir hönd Kvennalistans að við höfum haldið uppi einhverju málþófi hér. Við höfum allar talið okkur skylt að taka til máls í umræðunum vegna þess að hér er um mikið stórmál að ræða, framtíðarmál, þar sem m.a. hagsmunir kvenna koma mjög við sögu og auðvitað framtíð barna landsins. Og ég ítreka það að ég mótmæli þessum síendurteknu fullyrðingum um málþóf og tel að hæstv. utanrrh. væri hollara að halda þannig á spöðunum að menn þyrftu ekki að vera að rjúka hér upp hvað eftir annað til þess að verja sig. Það var margt makalaust í málflutningi ráðherrans í gærkvöldi. Það vakti ekki síst athygli mína að hann ásakaði Framsfl. fyrir það að tefla fram einum ræðumanni en síðan gat ég ekki skilið orð hans öðruvísi en svo að hann væri alveg furðu lostinn yfir því að Kvennalistinn skyldi ekki tefla fram bara einum ræðumanni, sérfræðingi flokksins í EES, eins og hann kallaði það. En það vill nú þannig til að við erum kannski öll orðin sérfræðingar í þessu máli því að þingmenn hafa legið yfir þessu mánuðum saman jafnt í nefndum sem í umræðum á Alþingi og þetta er þannig mál að nánast allir þingmenn hljóta að þurfa að tjá sig um það. Ég ætla enn að nefna það sem dæmi um þann makalausa málflutning að ég minnist þess að nokkrum vikum fyrir jól brást hæstv. utanrrh. mjög hart við þegar honum var líkt við Þórð kakala og þar vitnað til ákveðins kvæðis, en hann leyfir sér sjálfur að líkja þingmanni við Adolf Hitler, ,,ein Volk, ein Führer``, sagði hann um ákveðinn þingmann í gær. Þótt sá ágæti þingmaður sé fullfær um að verja sig sjálfur, þá get ég ekki annað en minnst á þetta. Auðvitað er engum sama þegar verið er að líkja fólki við nasista í Þýskalandi. Þetta er einfaldlega fyrir neðan beltisstað og menn ættu að forðast svona samlíkingar í umræðum sem eiga að vera málefnalegar. Mig langar að beina tveimur spurningum til hæstv. utanrrh. Ég held að hann sé í hliðarherbergi. Ég endurtek þær þá ef hann heyrir ekki mál mitt. Þetta eru ekki stór atriði en ég vildi gjarnan fá skýringar á þeim. Fyrri spurningin varðar niðurfellingu á tollum. Tölum í nál. meiri hlutans ber ekki saman við tölur ráðherrans, en ég geng út frá því að menn hafi vandað nokkuð til nál. og ég vona að það megi nokkuð treysta þeim upplýsingum sem þar koma fram. Spurningin er: Hver er hin raunverulega tollalækkun? Hæstv. utanrrh. gerði mikið úr því að það næðist 96% lækkun á tollum sem gæfi honum einkunnina 9,6, eða fyrstu ágætiseinkunn á EES-prófinu, en samkvæmt nál. meiri hluta utanrmn. er þetta 93% lækkun. Þarna skeikar kannski ekki neinum ósköpum en þegar horft er á heildardæmið skiptir þetta auðvitað miklu máli og það skiptir máli hvað rétt er í þessu sambandi. Hver er tollalækkunin í raun þegar maður reynir að meta allt dæmið? Síðara atriðið sem ég vil spyrja ráðherrann beint um varðar þá fullyrðingu sem fram kom í ræðu hans þess efnis að Þjóðhagsstofnun meti ávinninginn af EES upp á 7 milljarða kr. Ég heyrði í Ríkisútvarpinu í hádeginu viðtal við Þórð Friðjónsson þar sem hann bar þetta að nokkru leyti til baka og vildi meina að þetta mundi skila sér á fleiri árum. Það hefur verið talað um það að tollalækkunin ein og sér skili eitthvað á bilinu 1--2 milljörðum kr. Þær tölur rokka nokkuð eftir því hvernig er metið. En ég vil gjarnan að hæstv. utanrrh. rökstyðji þessa tölu fyrir okkur. Hann sagði í ræðu sinni að á einu ári mundi samningurinn skila okkur 7 milljörðum kr. Hvernig er þessi tala fundin og hvernig stendur á því að henni ber ekki heim og saman við það sem Þjóðhagsstofnun hefur haldið fram? Þetta eru þær tvær skýringar sem ég vildi fá á fullyrðingum ráðherrans í gærkvöldi. Ráðherrann eyddi nokkuð miklu máli í að skamma stjórnarandstæðinga og var m.a. að vitna í það að menn hefðu á sínum tíma mótmælt inngöngunni í EFTA. Það var löngu fyrir mína tíð en ég get ekki stillt mig um að nefna það þegar menn eru að tala um að enginn deili um það að EFTA hafi skilað okkur miklu að ég kannast ekki við að hafa séð neitt mat á því. Er til eitthvert mat á því hverju aðildin að EFTA hefur skilað íslenskri þjóð? Við getum að vísu ekki svarað því hvað hefði gerst ef við hefðum ekki gengið í EFTA en ég man ekki annað en ýmsar iðngreinar, svo sem húsgagnaiðnaður, hafi lent í miklum erfiðleikum og nánast lognast út af í samkeppninni við innflutning frá EFTA-þjóðunum. Það kann að vera að það hafi skilað neytendum einhverju. Það hefði verið afar fróðlegt, og ég hefði í rauninni talið það sjálfsagt, að áður en menn færu að meta samninginn um EES hefði verið gerð úttekt á því hverju EFTA hefur skilað, ef við reynum að meta það hverju svona samningar skila, í stað þess að þurfa að hlusta á endalausar órökstuddar fullyrðingar um að þessir samningar og samningurinn um EES skili svo og svo miklu. Hann skilar tækifærum í atvinnulífinu, hann skilar 96% tollalækkun, segir utanrrh., hann skilar 7 milljarða gróða og ég veit ekki hvað og hvað.  Þetta er málflutningur af því tagi sem mér finnst ekki hæfa svona stóru máli og því er það sem ég segi að þessir menn og einkum og sér í lagi utanrrh. tali eins og trúboði. Það gildir reyndar um viðskrh. líka. Þeir eru svo innilega sannfærðir og þeir tilheyra svo sterkt þeim hópi sem betur þykist vita en allir aðrir að þeir telja sig færa um að slá fram endalausum fullyrðingum. Eins og ég hef margoft tekið fram í umræðum um þetta mál, þá er alveg ljóst að þessum samningi fylgja bæði kostir og gallar. Við erum stöðugt að reyna að meta bæði kosti og galla, en þessir menn tala eins og það sé ekki nokkur einasti galli eða nokkurt spurningarmerki sem þarf að setja við þetta mál. Ef maður færi út í fullyrðingar um að hér sé ekkert afsal á fullveldi, ekkert afsal á valdi, hvorki löggjafarvaldi, framkvæmdarvaldi né dómsvaldi, eins og kemur fram, þá er það náttúrlega í hött miðað við það sem sérfræðingar hafa haldið fram þar sem menn eru að velta málunum fyrir sér. Ég endurtek það enn einu sinni að ég virði þá skoðun ef menn eru sannfærðir um að þessi samningur færi Íslendingum ávinninga og þeir rökstyðji þá afstöðu sína, en þessar rakalausu fullyrðingar og hroki sem menn leyfa sér í þessari umræðu eru ekki sæmandi svona stóru og alvarlegu máli. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um fullyrðingar utanrrh. um Kvennalistann, sem hann lét falla hér í gær. Þær eru a.m.k. ekki svara verðar en sýna náttúrlega viðhorf ráðherrans sjálfs og hvað hann leggst lágt í umræðunni. Ráðherrann gerði mikið mál úr því að þjóðin biði viðþolslaus, hinir atvinnulausu og aðrir biðu eftir því að þessi samningur yrði samþykktur á Alþingi Íslendinga. En ég vil minna á það að býsna margir hafa enn þá von í brjósti að þessi samningur verði ekki að veruleika og telja að gallar hans séu svo miklir að hann beri að fella eða reyna að finna einhverjar leiðir til þess að reyna að koma í veg fyrir að hann verði samþykktur. Menn skulu því fara svolítið varlega í öllum þessum fullyrðingum. Eitt atriði til viðbótar verð ég að nefna, virðulegi forseti, og fram kom í umræðunni í gærkvöldi. Það varðar það sem fram kom í ræðu hv. þm. Árna R. Árnasonar þar sem hann fjallaði um landbúnaðarmálin. Mér sem fulltrúa í landbn. kom nokkuð á óvart sú fullyrðing hans að niðurstaða landbn. hefði verið ágreiningslaus varðandi innlendar landbúnaðarafurðir. Ég átta mig ekki á því hvert hann er að fara með þessari fullyrðingu. Það er rétt sem fram hefur komið hér í umræðunni að landbn. fór afar vel ofan í þetta mál og kallaði til fjölda sérfræðinga og fékk álitsgerðir en ég kannast ekki við það að nefndin sjálf hafi gefið frá sér einhverja niðurstöðu. Það hefur þá algerlega farið fram hjá mér ef slíkt hefur átt sér stað. Það var skrifað bréf, og reyndar fleiri en eitt bréf til utanrmn., m.a. til að biðja nefndina að kanna þetta mál rækilega. Síðar var sent bréf eftir að sú rannsókn, sem landbn. stóð fyrir, hafði farið fram. Í þessum bréfum, sem undirrituð er af Agli Jónssyni, formanni landbn., kemur ekki fram neitt álit landbn. Það má kannski segja að nefndin hafi komist að niðurstöðu um það hvernig landið lá. Það er einfaldlega þannig að ríkisstjórnin hefur samþykkt ákveðna túlkun á bókun 3 og það verður að koma í ljós hvernig hún verður túlkuð í framtíðinni. Eftir því sem ég best veit liggur ekkert fyrir um túlkun Evrópubandalagsins á þessum málum og það mun koma í ljós, eins og ég sagði, hvert þetta leiðir. Ég er í rauninni að gera athugasemd við þessa fullyrðingu hans en ég hef sjálf ekki haft miklar áhyggjur af því sem snertir landbúnaðinn heldur fyrst og fremst því atriði að það vakti auðvitað áhyggjur að sjá hversu illa hafði verið gengið frá bókuninni. Það voru hreinlega samningaglöp hvernig bókunin var orðuð og síðan er ríkisstjórnin að reyna að bjarga því með því að samþykkja ákveðna túlkun á málinu. Fulltrúar ráðuneytanna, sérstaklega utanrrn., töldu ekki ástæðu til þess að hafa neinar áhyggjur af þessari umdeilanlegu bókun. Reyndar var landbrn. ekki alveg sammála en þetta er í raun og veru nokkuð opið. Að mínum dómi komst nefndin að niðurstöðu um það hvernig málið væri statt en gaf ekki frá sér neitt álit eða ágreiningslausa niðurstöðu, eins og þingmaðurinn sagði. Ég vildi gjarnan að hann rökstyddi þessa fullyrðingu. Hann virðist túlka það þannig að fyrst ekki komi einhvers konar tvískipt álit eða einhverjar skýrar skoðanir hafi verið alger samstaða í nefndinni en ég veit reyndar að svo er ekki. Virðulegi forseti. Það væri hægt að hafa hér langt og mikið mál um mörg fleiri atriði. Við 2. umr. hafði ég ætlað mér að taka fyrir nál. meiri hluta utanrmn. vegna þess að það álit er yfirfullt af alls konar fullyrðingum sem er vert að ræða, en ég veit ekki hvort ástæða er til að vera mikið að fara út í þá umræðu hér. Það hefur þegar farið fram atkvæðagreiðsla um þetta mál í þinginu og ég held að okkur sé öllum ljóst hvernig staðan er. En það breytir því auðvitað ekki að enn hafa menn ýmislegt að segja. Ég ætla aðeins að nefna það sem kom m.a. fram í máli forsrh. í gærkvöldi að forustumenn stjórnarflokkanna eru alltaf að býsnast yfir því að hér hafi umræðan verið löng og meiri en hjá öðrum EFTA-ríkjum. Ég velti því fyrir mér hvernig þeir sjá fyrir sér stöðu Íslands. Mér finnst það svo augljóst að við erum í allt annarri stöðu en önnur ríki EFTA. Við erum ekki tengd við fastalandið. Við erum örlítil smáþjóð sem ætíð hlýtur að velta fyrir sér hverju skrefi sem stigið er í samvinnu við aðrar þjóðir. Eins og öllum má ljóst vera, þá er einfaldlega miklu meiri andstaða við þetta mál hér en í öðrum EFTA-ríkjum. Það rifjar upp fyrir mér það sem fram kom í ræðu hv. þm. Karls Steinars Guðnasonar áðan um það að þjóðir Norðurlandanna ætluðu sér inn í EB. Það eru reyndar fyrst og fremst stjórnmálamennirnir sem ætla þangað og svo virðist samkvæmt skoðanakönnunum sem þar sé nú meiri hluti á móti aðild að EB. Þannig að jafnvel þar sem kratarnir eru svona sterkir eru uppi miklar efasemdir um hvaða skref er rétt að stíga í samvinnu við aðrar þjóðir. Menn hljóta að skilja að það er ekkert undarlegt við það að Alþingi Íslendinga og íslenska þjóðin liggi vel og lengi yfir þessu máli og vilji vita vel hvað hún er að gera. Virðulegi forseti. Þetta er mín síðasta ræða í þessu máli. Ég held að ég hafi það sem mín lokaorð að ég tel að hagsmunum Íslendinga væri betur borgið utan EES en innan og tel að við eigum aðra möguleika í stöðunni en að ganga inn á hið Evrópska efnahagssvæði. Ég hef miklar efasemdir um þá hugmyndafræði sem býr þar að baki og ég get ekki leynt þeim ótta mínum að með þessu skrefi sé verið að tengja okkur Evrópubandalaginu og að það verði hugsanlega ekki aftur snúið. Við erum mikið spurð að því hvaða möguleikar það eru sem við eigum og ég viðurkenni það fúslega að það er ekkert eitt sem hægt er að benda á sem einhverja lausn. Lausnin felst fyrst og fremst í því að leita í margar áttir, leita allra leiða, í austur, vestur, austur til Asíu og út um allan heim og að horfa á okkur í miklu stærra samhengi en þessu Evrópusamhengi. Það er mín skoðun að viðskipti okkar við Evrópubandalagið séu orðin hættulega mikil, að við séum farin að treysta alltof mikið á einn ákveðinn markað og að það verði affarasælast fyrir okkur að leita til fleiri átta. Síðast en ekki síst, virðulegi forseti, tel ég að með þessum samningi, ef af honum verður, það er nú reyndar óljóst enn þá hvað um samninginn verður og kann að vera að ýmislegt eigi eftir að gerast --- nú hristir hv. 17. þm. Reykv. höfuðið, hann er mjög sannfærður um það að af þessum samningi verði eins og fleiri kratar hér í þinginu, en það getur ýmislegt átt eftir að gerast á þeim mánuðum sem fram undan eru. Maður veltir því auðvitað fyrir sér hvort Evrópubandalaginu þyki taka því að ganga í gegnum þennan millileik eða þennan hálfleik sem EES hugsanlega er. Úr því verður nú framtíðin að skera. En allra síðast, virðulegi forseti, er það nú svo að við kvennalistakonur erum hingað komnar á Alþingi Íslendinga til þess að reyna að gera allt það sem í okkar valdi stendur til þess að bæta stöðu kvenna og barna í okkar þjóðfélagi og ég tel að þessi samningur um Evrópskt efnahagssvæði, ef hann verður að veruleika, verði kvennabaráttu fremur til trafala en til hins betra. Ég tel að við séum með honum að stefna að aðlögun að þjóðfélagsþróun sem mér er ekki að skapi. Ég tel að sú þróun gangi þvert á það sem æskilegt er og þá er ég að tala um þjóðfélög sem bjóða þegnum sínum upp á meira jafnrétti, meira öryggi og meiri jöfnuð en við sjáum nú. Ég held að því miður séum við að stefna að aðlögun sem muni draga úr þeim réttindum sem við höfum hér og að fram undan sé þróun sem því miður muni ekki færa okkur börg í bú.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir orðaði það svo að viðskipti okkar við Evrópubandalagið væru orðin hættulega mikil og við ættum að leita til annarra átta. Nú er það einungis svo að það er eðli markaðarins að við sækjum á þá markaði sem gefa okkur best verð fyrir þær vörur sem við höfum að selja. Það er ástæðan fyrir því að við leitum svo mikið á markaði Evrópubandalagsins. Hún orðaði það líka svo að við ættum að freista þess að sækja fremur í ríkari mæli inn á aðra markaði. Þarna er komið að miklum misskilningi sem gætir oft í málflutningi stjórnarandstöðuþingmanna gagnvart EES. Það er nefnilega ekkert í samningnum um EES sem kemur í veg fyrir að við gerum það líka, að við sækjum líka á markaði í Asíu og í öðrum fjarlægum áttum. Það er hárrétt hjá hv. þm. að við eigum að reyna að festa rætur á sem margvíslegustum og fjölbreyttustum mörkuðum og þetta er ein leiðin til þess. Við erum að treysta okkar markaðsstöðu í Evrópu en það dregur alls ekki úr því að við höldum áfram að gera strandhögg annars staðar. Þingmaðurinn orðaði það líka svo að hún virti skoðanir þeirra sem fylgdu samningnum um EES að málum, en sagðist vera orðin þreytt á því að heyra menn tala um að af því væri mikill ávinningur og spurði: Hver er þessi ávinningur? Ég verð nú að segja það eftir allar þær umræður sem hér hafa átt sér stað, þá er ég afskaplega hissa ef hv. þm. hefur tekist að komast hjá því að heyra það tuggið upp hér mörgum, mörgum sinnum og ég spyr hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur, tekur hún ekkert mark á því sem forvígsmenn allra helstu samtaka í atvinnulífi landsmanna hafa verið að segja? Þau samtök eru öll á bandi EES. Telur hún að hún eða stjórnarandstaðan sé betur í stakk búin heldur en forvígismenn atvinnulífsins til þess að dæma þetta? Mig langar síðan líka aðeins, af því að hún er að spyrja um hver er ávinningurinn af EES, að líta aðeins á sjávarútveginn. Það vill svo til að þær tollalækkanir sem samningurinn færir okkur er geysilega mikilvægar fyrir okkar útflutning á sjávarafurðum. Ég nefni bara tolla af saltfiski sem eru núna í kringum 13% og fara niður í 3,9%. Halda menn virkilega að þessar tollalækkanir munu ekki gerbreyta stöðu okkar á markaðnum? Hvað með saltfiskflök sem er sú vara sem er í hvað bestri sókn á mörkuðum í Evrópu? 20% tollur í dag sem fer niður í 0%. Hvað með fersku flökin sem eru líka í 18% í dag? Tollurinn af þeim fer líka niður í 0%. Þessi vara er líka í geysilegri sókn einmitt á þessum mörkuðum. Það er ekki einungis það að þetta muni færa inn í þjóðarbúið aukinn arð vegna tollalækkananna sjálfra, heldur gera lækkanirnar það að verkum að þessar vörur verða miklu samkeppnishæfari og þar af leiðandi verður auðveldar að ryðja þeim brautina. Þarna er um að ræða nýjar afurðir og þess vegna skapar þetta nýrri og betri sóknarfæri inn á Evrópumarkaðinn, gefur okkur möguleika á að færa inn í þjóðarbúið meiri gjaldeyri fyrir sama afla eða jafnvel minni afla.

Virðulegi forseti. Ég hef margoft tekið það fram í mínum ræðum að ávinningurinn er fyrst og fremst þessar tollalækkanir, þær eru auðvitað stærsti kosturinn við þennan samning. En við hljótum að spyrja á móti, hvaða kostnaður fylgir samningnum? Kemur þetta inn um einar dyr og fer út um aðrar? Það er ein af þeim spurningum sem mér finnst ég aldrei hafa fengið svör við. Hver er kostnaðurinn við Evrópska efnahagssvæðið? Og þar er maður ekki bara að tala um beinan kostnað ríkisins, það sem ríkið þarf að leggja út, heldur líka fyrirtækin. Hvað kostar markaðssóknin? Hvað kostar það íslenskt fyrirtæki að uppfylla þau skilyrði sem samningurinn setur? Og ég get nefnt það aftur að einn af starfsmönnum Rafmagnsveitna ríkisins benti mér á það að þeir þurfa að kalla til evrópska sérfræðinga til þess að hægt sé að faggilda það sem þeir þurfa að faggilda hjá sér. Við þurfum að efla samkeppnisstofnunina og það er eitt og annað sem fylgir þessum samningi fyrir utan ferðakostnað og nefndalaun og guð veit hvað mun fylgja. Mér finnst það galli þegar svona stórt mál er til meðferðar að menn skuli ekki reyna að vega og meta kostnaðinn og ég hef miklar efasemdir um að hinn fjárhagslegi ávinningur, sem er ein helsta röksemdin fyrir því að við eigum að ganga inn á hið Evrópska efnahagssvæði, ég hef miklar efasemdir um að hann standist. Ég ætla ekki að setja mig á háan hest gagnvart forvígismönnum atvinnulífsins. En mér hefur nú fundist íslenskir athafnamenn og ekki síður íslenskir stjórnmálamenn ansi gleymnir í sínum ákvörðunum og ég nefni þar áform um álver og atvinnu af ýmsu tagi sem alltaf á að skila hér stórgróða á stundinni en hefur fært okkur miklar skuldir og mikla erfiðleika. Ég er ekki viss um að þessir menn sjáist alltaf fyrir í því sem þeir eru að gera.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir telur sig ekki hátt söðlaða í samanburði við forvígismenn íslensks athafnalífs þegar kemur að því að meta ávinninga Evrópska efnahagssvæðisins. Ég er henni sammála. Ég tel að þeir hafi mun meira vit á því heldur en hv. þm. og flestir aðrir sem hér eru inni. Ég tel að við eigum auðvitað að fara að ráðum sérfræðinga eins og þeirra. Hún sagði í sinni fyrri ræðu að hún gerði sér ekki fyllilega grein fyrir ávinningum Evrópska efnahagssvæðisins. Í svari sínu hér áðan við spurningum mínum kom eigi að síður fram að hún fellst á að það er verulegur ávinningur fólginn í tollalækkunum. Gera menn sér ekki grein fyrir því hvernig veröldin er að þróast í kringum okkur? Við hverja erum við helst að keppa? Við erum helst að keppa við Norðmenn. Hvað er að gerast í Noregi? Þeirra sjávarútvegur og þeirra fiskveiðar eru að stóreflast. Þeir hafa aðgang að fiskstofnum í Barentshafi sem eru á ótrúlegri uppleið. Það er talið að áður en þessi áratugur er úti muni þeir draga úr Barentshafi, ásamt Rússum, 800 þús. tonn af þorski. Getur hv. þm. ekki gert sér í hugarlund hvernig samkeppnisstaða okkar væri gagnvart þessari þjóð ef þeir væru innan Evrópska efnahagssvæðisins en við ekki? Ef þeir ættu kost á að hella inn á þessa markaði miklu magni af þorski meðan við með okkar tiltölulega veikburða stofna núna en ætlum að keppa við mikið magn þeirra og þar að auki við tollfrelsi þeirra, ef við ættum að búa við þessa tolla. Hvaða afleiðingar hefði það til að mynda fyrir ýmsa staði sem byggja á útgerð eins og Suðurnesin. Ég nefni þau sérstaklega vegna þess að Samtökum um kvennalista er tíðrætt um atvinnuástand á Suðurnesjum. Evrópskt efnahagssvæði mun taka við þeim fullunnu sjávarafurðum sem einmitt eru unnar þar, sem einmitt hafa verið þróaðar þar. Ég tek þetta sérstaklega sem dæmi vegna þess að það er ekkert svæði á Íslandi sem mun fara jafnilla út úr því ef stjórnarandstöðunni og hv. þm. tekst að koma því svo fyrir að við ferðumst utan Evrópska efnahagssvæðisins, en einmitt þessu kjördæmi þar sem atvinnuleysið er mest og sem Samtök um kvennalista hafa ítrekað gert að umræðuefni einmitt hér. 
            

Virðulegi forseti. Eins og ég hef margoft nefnt, þá erum við í þessu máli að meta og vega kosti og galla. Og eins og ég sagði áðan, þá er stærsti og langstærsti kosturinn við samninginn tollalækkanir. En hv. 17. þm. Reykv. talar eins og við værum svipt öllu viðskiptafrelsi og þeim samningum sem við þegar höfum. Ég minni á að það stendur í áliti meiri hluta utanrmn. að þeir samningar sem við höfum þar á meðal bókun 6, stendur áfram og hún er mjög mikilvæg. Við erum líka að benda á að það eru viðskiptaleg rök sem eru yfirþyrmandi í málflutningi stjórnarþingmanna en menn horfa alveg fram hjá öðrum rökum, stöðu íslensku þjóðarinnar, framtíð íslensku þjóðarinnar í þessum alþjóðatengslum. Það sem við höfum verið að benda á er að við eigum aðra möguleika, við höfum vanrækt Bandaríkjamarkað og þar eru ýmsir möguleikar og þeir möguleikar eru til annars staðar í heiminum. Innan örfárra ára fer Austur-Evrópa vonandi að rísa úr rústum og þá opnast þar markaðir þannig að það er ekki svo að við séum að læsa okkur inni --- eða við verðum hér ein og yfirgefin norður í Ballarhafi. Menn mega ekki horfa svona þröngt og loka augunum fyrir því að ýmsir aðrir möguleikar eru til í stöðunni. Við erum að vega þetta og meta og mér finnst þessi rök, þessar tollalækkanir, ekki duga til þess að sannfæra mig um það að við eigum að samþykkja þennan samning. Þar vega önnur rök þyngra. 
            

Forseta Alþingis hefur borist svohljóðandi bréf, dags. 8. jan. 1993: ,,Þar sem Gunnlaugur Stefánsson, 5. þm. Austurl., er veikur og getur því ekki sótt þingfundi á næstunni, leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis samkvæmt beiðni hans að óska eftir því að 1. varaþingmaður Alþfl. í Austurl., Hermann Níelsson íþróttakennari, Egilsstöðum, taki sæti á Alþingi í fjarveru hans. Þetta tilkynnist yður hér með, virðulegi forseti. Formaður þingflokks Alþfl., Össur Skarphéðinsson.`` Þar sem Hermann Níelsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og kjörbréf hans verið tekið fyrir, er hann boðinn velkominn til þings að nýju.

Virðulegi forseti. Það var mjög sérstakt frammíkall hjá hv. samþingmanni mínum í Norðurl. e. en ég get hins vegar upplýst hann um það að ég mun lesa seinna í ræðu minni upp úr stefnuskrá Alþfl. greinargerð sem var afgreidd og staðfest á fundi miðstjórnar Alþb. 28. júní 1992 og færa þar nokkur rök fyrir því að líklega ef hv. þm. hefur staðið að þessari samþykkt hér, þá er nú ekki breitt bil á milli skoðana minna og hv. þm. og honum væri sæmra að spara sér hortugheitin. 
             Það vill þannig til að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var nú reyndar einn af þeim sem sat í fyrrv. ríkisstjórn og sömuleiðis annar hv. þm., Svavar Gestsson, sem líður hér illa undir umræðunni  Virðulegi forseti. Ég hefði hins vegar gjarnan viljað sjá hæstv. utanrrh. í salnum meðan ég flyt þá ræðu sem annars á ekki að vera löng. Ég er ekki vanur að gera mjög stífar kröfur til þess að ráðherrar sitji undir ræðum mínum, en eftir makalausa ræðu hæstv. utanrrh. í gær mun ég, virðulegi forseti, gera ákveðið þá kröfu að hæstv. utanrrh. komi hér til salar.

Forseti vill geta þess að hann hefur gert ráðstafanir til þess að hæstv. utanrrh. verði hér í þingsalnum.

Ég met það og hlýt að reikna með því að hæstv. ráðherra birtist hér innan skamms. Meðan ég bíð eftir því að hæstv. ráðherra komi ætla ég að fara örfáum orðum um annars vegar fjölþjóðasamninga og hins vegar alþjóðasamninga. Mér finnst nefnilega oft og tíðum gæta verulegs tvískinnungs í málflutningi manna sem segja að alþjóðaviðskiptasamningar eru af því góða, en segja í næstu setningu að fjölþjóðasamningar, sem þá eru hugsaðir utan um viðskipti á þrengri svæðum, séu alfarið af því illa. Þetta er ekki svona einfalt. Ef menn eru þeirrar skoðunar að við sem mikil viðskiptaþjóð eigum mikið undir því að það takist góðar verklagsreglur um viðskipti í heiminum, þá hljótum við að skoða bæði alþjóðasamningana, svo sem GATT-samningana og ekki síður þrengri samninga. Og það er líka svolítið sérstakt að heyra menn tala mjög jákvæðum rómi um Bandaríkin sem eru nú kannski stærsta viðskiptaheild sem við þekkjum í heiminum í dag, tala mjög jákvæðum rómi um Bandaríkin í sama orðinu og menn ausa sér aftur yfir viðskiptasamstarf í Evrópu. Nú tek ég það skýrt fram að það er margt í uppbyggingu Evrópubandalagsins sem er mér mjög ógeðfellt og ég hef talið það skyldu mína sem þingmanns að beita mér eins og ég get gagnvart því að við sogumst ekki inn í Evrópubandalagið. Á því byggði ég m.a. fyrirvara minn þegar ég gerði grein fyrir mínu atkvæði við atkvæðagreiðslu hér fyrir tveim dögum síðan. En ég held að um leið og menn ræða hina jákvæðu þætti Bandaríkjanna, þá ættu menn aðeins að skoða félagslegu innviðina þar, þar sem hefur verið hent fyrir róða þeim félagslegu grundvallarþáttum sem þó Evrópuríki almennt, Íslendingar og nánast allar Vestur-Evrópuþjóðirnar, vilja halda í heiðri. Virðulegi forseti. Ég sé að hæstv. utanrrh. er kominn í salinn. Ég vil í fyrsta lagi lesa aftur upp fyrir hæstv. ráðherra tilvitnun sem ráðherra hafði í ræðu mína þegar ég gerði grein fyrir mínu atkvæði hér fyrir tveim dögum síðan. Virðulegi forseti. Það sem ég sagði þar var: ,,Það er skoðun mín að það að fella samninginn á Alþingi á þessu stigi geti skaðað hagsmuni okkar í þeim viðræðum sem fram undan eru auk þess sem það muni gefa þeim öflum sem vilja sækja um aðild að EB byr undir báða vængi.`` Hér lauk hæstv. ráðherra tilvitnun sinni en áfram sagði ég: ,,Ég vil hins vegar ekki bera pólitíska ábyrgð á vinnubrögðum núv. ríkisstjórnar og þá sérstaklega hæstv. utanrrh. við lokafrágang samningsins og sit því hjá.`` Ég vil einnig undirstrika það að núv. hæstv. ríkisstjórn hefur traustan meiri hluta til þess að bera þetta mál fram þannig að hún þarf engan stuðning annarra til þess. Virðulegi forseti. Ég tel að það tækifæri sem hæstv. utanrrh. hafði í gær í opnum sjónvarpsumræðum við 3. umr. samningsins hafi verið eitt stærsta tækifæri sem stjórnmálamaður hefur fengið lengi. Ég mundi kannski orða það sem tækifæri aldarinnar. En því miður, hæstv. ráðherra reis ekki undir því og hann klúðraði því algjörlega. Það sá maður m.a. með því að horfa á svip hv. þingmanna Sjálfstfl. undir ræðu hæstv. utanrrh. í gærkvöldi. Hæstv. ráðherra hafði það tækifæri eftir að atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. var lokið að byggja brú milli hinna pólitísku afla sem að mínu mati liggja ekki svo langt hvert frá öðru í þessu máli. Í stað þess þá kaus hæstv. ráðherra að nota þetta tækifæri til þess að ausa alþingismenn og Alþingi auri. Ég ætla ekki að ræða frekar um ummæli hans um Alþingi, margítrekuð síðustu vikur, en virðulegi forseti, það er mín skoðun að hæstv. ráðherra hafi með makalausri ræðu sinni í gærkvöldi gert öll fyrri ummæli sín þar að lútandi dauð og ómerk, því við vorum svo lánsöm að þessi ræða var flutt í beinni útsendingu og vegna áhuga fólks á málinu þá horfði stór hluti þjóðarinnar á þennan málflutning. Það væri langur lestur að lesa þau ónefni og niðrandi ummæli sem hæstv. ráðherra hafði um einstaka þingmenn, fyrrv. ráðherra, þjóðréttarfræðinga, prófessora og fleiri þar sem hann kom við í sínu máli. Ég endurtek það sem ég sagði áður að þessi ræða hans, að mínu mati, dæmir dauð og ómerk öll fyrri ummæli hans varðandi sömu þætti og ég þarf ekki að hafa um það frekari orð. Hæstv. ráðherra hafði nefnilega það tækifæri þarna að móta og leggja línurnar fyrir framtíðina því það er það sem skiptir öllu máli í dag hvernig við stöndum að samningum okkar við Evrópu á næstu mánuðum og missirum. Um það hygg ég að nánast allir þingmenn séu sammála og ég mun m.a. til staðfestingar á máli mínu vitna seinna í yfirlýsingu þingflokks Alþb. og alls ekki á nokkurn niðrandi hátt. Þetta er það sem skiptir máli í dag og ég sagði við 2. umr. í ræðu minni að ég teldi að það væri grundvöllur fyrir verulegri pólitískri sátt í málinu sem byggðist á því að samningnum um EES --- það liggur fyrir að hann á hér traustan pólitískan meiri hluta --- yrði breytt í tvíhliða samning við Evrópubandalagið og Alþingi lýsti samhliða yfir þeim vilja sínum að þannig yrði unnið að málum, að samhliða aðildarviðræðum hinna þjóðanna í EFTA færu fram viðræður okkar Íslendinga um að breyta EES hvað okkur snertir í tvíhliða samning við Evrópubandalagið. Ég tel að með einfaldri þál. frá Alþingi Íslendinga þar sem þessi stefna kæmi fram, og ég er þess fullviss að hún á mikinn meiri hluta, væri hægt að færa málið í þennan farveg. Ég beini þeirri spurningu beint til hæstv. ráðherra, hann hefur enn tækifæri, hvort hann sé tilbúinn til þess að beita sér fyrir slíku. Ég vitna einnig í ræðu hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur í gær, að mínu mati einhvers samviskusamasta og duglegasta þingmanns Alþingis, þar sem hún kom einmitt fram með þessa stefnu, að samningurinn um EES, ef hann yrði mótaður í þá veru að breytast í tvíhliða samning við EB, væri það sem þjóðinni væri ásættanlegast. Ég vil nú biðja hæstv. ráðherra að taka verulegt mark á orðum þessa samþingmanns síns. Virðulegi forseti. Ég sagði áðan að ég mundi rökstyðja það frekar að ég teldi að fyrir leið sem þessari væri mikill pólitískur vilji. Alþb. ályktaði um samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði á sl. sumri. Þeirra ályktun fólst í því að það bæri að hafna samningnum, hann væri ekki lengur í takt við tímann og við ættum að leita eftir tvíhliða samningum við EB. Þessa skoðun Alþb. virði ég fullkomlega, ég held að hún hafi verið sett fram á heiðarlegan hátt. Það vantar hins vegar verulega á það að allir hv. þingmenn Alþb. hafi það umburðarlyndi að geta virt skoðanir annarra. Það hefur kannski lýst sér best í ummælum hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar þegar hann hefur komið upp með andsvör. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson, sem ég sakna að er ekki hér í salnum, hefur sagt réttilega að í þessu máli tali þingflokkur Alþb. einum rómi og það er alveg hárrétt. En hver er þá þessi eini rómur þingflokks Alþb.? Ég hafði ekki áttað mig á því að fullu, ég vissi um það að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson skrifaði í Morgunblaðið í sumar og birti þar drög að tvíhliða samningi. Ég hafði hins vegar heyrt að nokkrir hv. þm. flokksins vildu ekki fullkomlega kannast við þann gjörning, þannig að ég var eilítið ráðvilltur gagnvart því hver væri sú stefna sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hefur margítrekað vitnað í sem sameiginlega stefnu þingflokks Alþb. Það var ekki fyrr en í morgun að ég lét senda mér ofan frá skrifstofu Alþb. þennan bækling sem heitir ,,Sjálfstæður samningur Íslands og EB, framtíðarskipan samskipta Íslands og Evrópubandalagsins, greinargerð þingflokks og framkvæmdastjórnar``. Hér stendur undir: Afgreitt og staðfest á fundi miðstjórnar Alþb. 28. júní 1992. Í lok bæklingsins segir svo, með leyfi virðulegs forseta: ,,Í tvíhliða samningi Íslands og EB verður m.a. byggt á hugmyndum um frjálsa vöruflutninga, fólksflutninga, þjónustustarfsemi, fjármagnsflutninga og almenna samkeppni.`` --- Þarna er fjórfrelsið komið eins og það leggur sig. Ég vil gera þetta á fullkomlega heiðarlegan hátt og til þess að þeir njóti fulls sannmælis þá stendur hér áfram: ,,Auk þess sem hafðar verða til hliðsjónar reglur Norðurlanda um vinnumarkað og búseturétt og afdráttarlaus réttur Íslendinga til að skipa forræði og eignarhald á auðlindum til lands og sjávar verði tryggður með sérstökum lögum.`` En eftir stendur að samningurinn á að byggjast í grundvallaratriðum á fjórfrelsinu sem veitir þann rétt m.a. til annarra íbúa á svæði Evrópubandalagsins, rétt til vinnu og starfsemi hér á landi. Auk þess segir hér um það, og þar er ég þeim alveg sammála, að ef við gætum komið málum í þetta horf þá mundi það auðvelda mikið framkvæmdina. Þar segir um framkvæmdina: ,,Framkvæmd tvíhliða samnings milli Íslands og Evrópubandalagsins verði einfaldari í sniðum heldur en samkvæmt EES-samningnum. Eingöngu verði sett á fót samstarfsnefnd um eftirlit og gerðardómi beitt verði deilumál um framkvæmd samningsins ekki útkljáð.`` Síðan segir: ,,Pólitísk vandamál verði leyst í ráðherraviðræðum.`` --- Það er ekkert nefnt að þegar kæmi að pólitískum ágreiningsmálum þá ætti að vera að blanda Alþingi Íslendinga í það, það á að leysast á ráðherragrunni. Þetta dreg ég hér fram, virðulegi forseti, ekki til þess að hleypa hér nokkurri hörku í umræður heldur fyrst og fremst til þess að sýna fram á það hvað í raun ber lítið á milli aðila varðandi þetta mál. Því miður hefur hæstv. utanrrh. ekki fengist til þess að taka undir sjónarmið í þessa veru. Ég segi hins vegar að það sem ber á milli mín og þeirrar stefnu sem kemur fram í þessu plaggi Alþb. frá síðasta sumri er ekki annað en það að ég hef talið að það væri ekki raunhæft að ná slíkum tvíhliða samningi öðruvísi en í gegnum viðskiptaþátt samningsins um EES. Það er það eina sem ber á milli. 

Ég er næstur.


             Já, virðulegi forseti, það er komin óþreyja, þetta er eins og með gæðinginn sem bíður eftir að verða hleypt. Virðulegi forseti. Ég hef komið á framfæri þeim sjónarmiðum sem mér lágu á hjarta varðandi 3. umr. Ég lýsti þeirri skoðun minni fyrir 2. umr. að ég mundi sitja hjá við atkvæðagreiðsluna. Sú skoðun mín byggist á því sem ég hef verið að lýsa hér áður í minni ræðu að leiðin til tvíhliða samnings okkar við EB lægi í gegnum samninginn um EES. Eftir að við höfum farið fram á það að fara í tvíhliða viðræður samhliða aðildarviðræðum hinna ríkjanna að Atlantshafsbandalaginu, þá gætum við á þeim vettvangi unnið að því að festa í sessi þá fyrirvara sem við viljum hafa en sem var mjög erfitt meðan við vorum í samfloti við hinar EFTA-þjóðirnar. Það vita örugglega allir ráðherrar hæstv. fyrrv. ríkisstjórnar. Virðulegi forseti. Ég ítreka svo að lokum spurningu mína til hæstv. utanrrh., hvort hann sé tilbúinn til þess, þrátt fyrir það sem hér gekk á í gærkvöldi, að vinna að því að sá vilji, sem ég tel fullvíst að sé vilji mikils meiri hluta Alþingis að ganga til samninga um að breyta samningnum í tvíhliða samning okkar við EB, hvort hann vill beita sér fyrir því að sá vilji Alþingis komi fram. Það getur vel verið að það tækifæri sem ég nefndi að hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórn hafi fleygt frá sér í gærkvöldi sé ekki að fullu liðið hjá.

Herra forseti. Hv. þm. talaði um það að það væri mjög sérkennilegt að heyra það frá andstæðingum þessa samnings að þeir teldu að það ætti að auka viðskiptin við Bandaríkin. Ég er ein af þeim sem hafa sagt það að við ættum að efla og halda tengslum við Bandaríkin, sem og reyndar önnur svæði. En síðan sagði hann --- ég man ekki nákvæmlega orðalagið --- að ausa sér yfir EB og vilja ekki gera viðkiptasamning við Evrópubandalagið. Það á alla vega ekki við mig né aðrar kvennalistakonur, við höfum aldrei nokkurn tímann sagt að við værum á móti því að gera viðskiptasamning við Evrópubandalagið. Við hvern átti þingmaðurinn þegar hann segir að einhverjir --- ég hef ekki heyrt það hér að neinn sé á móti því að gera viðskiptasamning við Evrópubandalagið, hvorki ég né aðrir sem ég hef hlustað á. Við höfum alltaf lagt áherslu á að eiga viðskipti við allar þjóðir, ekki aðeins við EB heldur einnig við Bandaríkin og önnur svæði. Ég hef aldrei heyrt neinn annan halda neinu öðru hér fram í þessum þingsal. En Evrópska efnahagssvæðið og aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu er allt annað en viðskiptasamningur. Það er miklu meira heldur en það. Með Evrópska efnahagssvæðinu eru sjálfstæðar þjóðir ekki að gera með sér venjulegan viðskiptasamning heldur eru þær að gera miklu meira, þær eru að afsala sér ákveðnum völdum sem eru miklu víðtækari heldur en bara á viðskiptasviðinu og þær eru að láta í hendur yfirþjóðlegra stofnana vald sem annars er falið þingi, ríkisstjórn og dómstólum. Þannig að mér þykir þingmaðurinn skulda okkar ákveðna skýringu á þessum orðum sínum.

Virðulegur forseti. Ég skulda e.t.v. þá skýringu að hafa ekki tekið það nógu skýrt fram að ég var að ræða um almenn viðhorf til þessara mála og ég var í sjálfu sér ekki að tala beint til þingmanna í salnum. Ég var að tala um þau viðhorf sem eru í gangi í þjóðfélaginu. Þar eru vissulega til og ég hef heyrt uppi þau sjónarmið að við ættum meira að segja að ganga svo langt að loka sendiráðum okkar í Evrópu og snúa okkur helst nánast alfarið að öðrum hlutum heimsins. Nú er það einu sinni svo að við erum á hverjum tíma að leita fyrir okkur með viðskipti hvar sem við komum því við og við höfum notað til þess þær tollaívilnanir sem við höfum fengið m.a. hjá GATT. Á því byggjast samningar okkar um tollfrelsi sjávarafurða og ullarvarnings, bæði við Bandaríkin og Japan. Við höfum gert samninga inn á við við Evrópu og þannig er það einu sinni enn þann dag í okkar heimi, hvernig sem það verður í framtíðinni, að annars vegar er um að ræða alþjóðaviðskipti sem byggjast á reglum sem þar að lúta og síðan þrengri viðskiptaheildir. Bandaríkin hafa verið að mynda sína viðskiptaheild og ég get fullyrt það að ég deili þeirri skoðun, sem ég tel vera skoðun hv. þm. sem hér var með andsvar, þess efnis að það æskilega form er að þetta færist sem mest yfir í almennar reglur á alþjóðasviðinu. En hitt er engu að síður staðreynd að ríkjahópar hafa tekið sig saman, næstu ríki, og myndað nánari reglur um sín viðskipti. Það er væntanlega á þeim forsendum sem hv. þm. telur, eins og ég, að það sé nauðsynlegt að ná hagstæðum viðskiptasamningi við Evrópubandalagið.

Herra forseti. Ég vildi einungis þakka hv. þm. fyrir að skýra nánar hvað hann átti við með þeim orðum sínum sem hann viðhafði hér áðan því það mátti skilja að hann væri að tala um okkur sem vildum alls ekki ganga til samninga við Evrópubandalagið um Evrópska efnahagssvæðið og það kemur mér satt að segja á óvart að hann hafi heyrt þetta og það sé algengt í þjóðfélaginu. Ég hef aldrei heyrt þetta. Mér þykir það mjög merkilegt og það eru einhverjir aðilar aðrir en þeir sem ég hef talað við sem vilja loka sendiráðum í Evrópu, ganga svo langt að útiloka sig frá löndum Evrópu. En það má vel vera að þeir séu til og það hlýtur að vera ef þingmaðurinn hefur heyrt það en algengt getur það varla verið. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan og við erum þá sammála um það að við eigum að hafa sem best samskipti og viðskipti við allar þjóðir, bæði Evrópuþjóðirnar sem og aðrar þjóðir og er ég ánægð að við erum sammála á því sviði.

Virðulegi forseti. Mér varð það á við upphaf umræðu í gær að fara viðurkenningarorðum um hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson, hv. 6. þm. Norðurl. e. Nú heyri ég að hann hefur tekið það mjög nærri sér og mér þykir alveg sjálfsagt að sýna honum þá nærgætni í framtíðinni að láta vera að hæla honum jafnvel þótt hann kynni að gefa tilefni til. Hv. þm. beindi til mín spurningum um afstöðu til þess að íslensk stjórnvöld leituðu eftir því að breyta EES-samningnum að formi til í tvíhliða samning. Þessa spurningu höfum við rætt nokkuð oft áður. Það fyrsta sem um hana er að segja er að ef EES-samningnum verður hafnað á Alþingi Íslendinga þá verður honum náttúrlega ekki breytt í eitt eða neitt. Til þess að verða við þessum tilmælum hv. þm. þarf með öðrum orðum að samþykkja samninginn. Og liðveisla hans í því efni væri að sjálfsögðu vel þegin þar af leiðandi. Síðan er þess að geta að þótt þetta sé þjóðréttarsamningur milli Íslands og Evrópubandalagsins að formi til eru samningarnir tilkomnir sem fjölþjóðasamningar. Nú er spurningin sú: hin ríkin hafa sótt um aðild að Evrópubandalaginu. Við vitum ekki á þessari stundu hvort það verður niðurstaðan, hvort sú afstaða stjórnvalda í þessum löndum hlýtur stuðning í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þaðan af síður vitum við hvenær það yrði. Við vitum með öðrum orðum ekki hvort Ísland að lokum verður eitt EFTA-ríkjanna gagnvart Evrópubandalaginu. Þá spurningu höfum við hins vegar rætt í tvígang með formlegum hætti við forsvarsmenn Evrópubandalagsins, þ.e. við utanríkisráðherra þess, Andriessen, og við þann utanríkisráðherra sem gegndi síðast formennsku, Douglas Hurd. Í báðum þessum samtölum varð sameiginleg niðurstaða milli okkar, þ.e. að ef svo færi að Ísland yrði eitt eftir þá myndum við taka upp samninga sem þýddu eftirfarandi: Brott féllu stofnanir til eftirlits og dómstólsstofnun og við tæki sameiginleg nefnd til þess að stýra framkvæmd samningsins. Þá hefði hann í reynd breyst í tvíhliða samning. Ég segi fyrir mitt leyti og segi það að höfðu samráði við forsrh. að við erum báðir reiðubúnir til þess að taka þetta mál upp formlega þá í þriðja sinn í formi bréfs til framkvæmdastjórnar Evrópubandalagsins og óska eftir formlegum umræðum við bandalagið. En það verður hins vegar að ráðast af atburðarásinni hvenær tímabært væri að fara í slíka samninga. Forsendan í því öllu saman er náttúrlega sú að þessi samningur verði samþykktur.

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu þykir mér hólið gott, nánast hvaðan sem það kemur. En það kom fram í samhengi við ræðu sem hæstv. ráðherra flutti í gærkvöldi sem var þess efnis að einhverjir hafa sjálfsagt haft efasemdir um það. En ég fagna því hins vegar að hæstv. ráðherra talar hér á allt öðrum nótum. Og ég hef ekki heyrt hann lýsa hér fyrr yfir úr ræðustól varðandi bréfaskriftir hæstv. ríkisstjórnar. En ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort það væri ekki mikið skynsamlegra að stíga skrefið stærra og bréf hæstv. ríkisstjórnar varðandi tvíhliða viðræður væri byggt á samþykki Alþingis. Það held ég að mundi styrkja ríkisstjórnina og ekki síður verða til þess að milda á allan hátt þá hörðu umræðu sem er um þetta mál í þjóðfélaginu í dag. Og hæstv. ráðherra á vissulega nokkra sök á í hvern hnút er komið. Ég vil því ítreka þá spurningu til hæstv. ráðherra hvort það væri ekki stuðningur fyrir ríkisstjórnina að hafa á bak við slíkt bréf vilja Alþingis sem ég er fullviss að hér er fyrir hendi til að breyta samningnum í tvíhliða samning.

Virðulegur forseti. Ég er sem kunnugt er sósíaldemókrat eða jafnaðarmaður að lífsskoðun og trúaður á hinar hægfara umbætur. Svar mitt við spurningu hæstv. þingmanns er því þetta: Við skulum stíga eitt skerf í einu. Fyrst skulum við samþykkja þennan samning. Fyrr en það er gert er ekkert um að tala að breyta honum sem ekki er í eitthvað annað.

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að víkja hér að talnaleikfimi hæstv. utanrrh. frá í gærkvöld. Ég tel að það sé óhjákvæmilegt að leggja það á hann enn einu sinni að þurfa að hlusta á það sem stjórnarandstæðingar eru að segja. Þó að hann hafi borið það á torg með erlendum þjóðum, þar sem hann er borðnautur greifanna, að það væri erfitt að hlusta á okkur hér, þá verð ég því miður að óska eftir því að hæstv. ráðherra verði kallaður í salinn.

Forseti mun gera ráðstafanir til þess að hæstv. utanrrh. komi.

Meðan hinkrað er lítillega eftir hæstv. utanrrh. þá vil ég kannski aðeins drepa á nokkur orð úr ræðu hv. þm. Jóhannesar Geirs Sigurgeirssonar. Hann komst þannig að orði: Ríkisstjórnin hefur traustan meiri hluta í þessu máli og þarf því ekki hjálp. Og ég skil þessi orð þannig að af þeirri ástæðu sitji hann hjá. Ef það ylti á hans atkvæði hvort samningurinn færi í gegn eða ekki þá mundi hann greiða honum atkvæði. Ég skil þingmanninn svona og auðvitað getur hann út af fyrir sig leiðrétt þetta hjá mér, ég vona að þetta sé misskilningur hjá mér, en ég skildi þessa uppsetningu svona. Hann orðaði þetta nákvæmlega svona: Ríkisstjórnin hefur traustan meiri hluta og þarf því ekki hjálp. Þetta segi ég hér vegna þess, virðulegur forseti, að það gerðis í umræðunum í gærkvöld að utanrrh. og forsrh. hældust um yfir því að þeim hefðu áskotnast liðsmenn nýir úr hópi stjórnarandstæðinga. Hæstv. forsrh. vitnaði að mig minnir til atkvæðagreiðslu sem fram fór í upphafi þessa máls og sagði frá þessari atkvæðagreiðslu og til atkvæðagreiðslunnar nú á dögunum hefur það gerst að sex stjórnarandstæðingar hafa skipt um skoðun. Það er auðvitað bersýnilegt að þessir stjórnarherrar, hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., eru að hælast um yfir liðsauka sem þeim hafi tekist að krækja í. Ég hef auðvitað fulla samúð með þeim þingmönnum sem sátu hjá við atkvæðagreiðsluna nú á dögunum í þessu efni að hæstv. ráðherra skuli haga orðum sínum með þeim hætti sem hér hefur verið gert. Ég tala nú ekki um þegar hæstv. utanrrh. er svo smekklegur að nudda viðkomandi sexmenningum upp úr manndómsleysi í leiðinni. Ég held að það sé nauðsynlegt að þetta komi fram og þessi afstaða hv. 6. þm. Norðurl. e. verði skýrð aðeins nánar vegna þess að hjásetan hefur verið túlkuð af ríkisstjórninni sem stuðningur við samninginn og við ríkisstjórnina og þá stefnu sem utanrrh. og forsrh. eru að knýja hér fram. Það er út af fyrir sig alveg rétt hjá hv. 6. þm. Norðurl. e. og það hef ég látið koma mjög rækilega fram í ræðum mínum hér, m.a. í ítarlegri ræðu sem ég flutti um þetta mál 17. des. sl., að ég tel að hæstv. utanrrh. hafi farið mjög offari í þessu máli. Hann hafi vísvitandi, ég segi vísvitandi, keyrt flokkana í sundur. Hann hafi ekki viljað samfylgd allra í þessu máli. Hann hafi viljað koma hlutum þannig fyrir að um þetta mál yrði stríð vegna þess að hann kýs jafnan frekar stríð en frið ef kostur er á hvoru tveggja. Ég tók mjög grannt eftir því sem fram kom í ræðu hæstv. 6. þm. Norðurl. e. og fyrirvörum hans og ég mun koma að því nánar hér síðar og öðrum fyrirvörum sem fluttir hafa verið af því fólki sem sat hjá hér á dögunum. Og ég segi: Mér fannst öll rök, t.d. hv. 3. þm. Norðurl. e., nægja hver um sig til þess að ráðast gegn málinu og greiða atkvæði gegn því. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst að útkoma málsins sé sú að ég geti ekki skoðað hana öðruvísi en þannig að það sé skortur á vilja til samheldni innan Framsfl. í þessu máli. Ég skil það svo. Ég hef ekki heyrt þau rök eða þær víglínur sem skilja menn að með þeim hætti sem ætla mætti af þeirri afstöðu sem hér kemur fram af því að ég tel t.d. að hv. 3. þm. Norðurl. e., sem hér gengur í salinn og út aftur, hafi í raun og veru flutt rök gegn málinu þó hún hafi kosið að sitja hjá. Þetta mun ég aðeins ræða síðar og sömuleiðis sérstaklega um afstöðu Alþb. En af því að ég vildi varpa hér orði á hæstv. utanrrh. þá ætla ég að segja það að í gærkvöld, í fyrri ræðu sinni, fór hann með margföld ósannindi og margfaldar blekkingar í sambandi við það sem kemur út úr þessum samningi. Og það er alvarlegur hlutur að blekkja atvinnulausa þjóð með gylliboðum sem ekki standast og eiga engin rök af neinu tagi. Hæstv. utanrrh. nefndi í ræðu sinni í þessu sambandi fimm atriði sem öll voru blekking eins og þau voru sett fram. Í fyrsta lagi sagði hann að samkvæmt varfærnislegum útreikningum Þjóðhagsstofnunar væru hlutirnir svona og svona. Í öðru lagi að samningurinn þýddi 1,5% viðauka við okkar landsframleiðslu á einu ári. Í þriðja lagi að það væru 7.000 millj. kr. Í fjórða lagi að það þýddi 3% kaupmáttaraukningu sjálfkrafa og í fimmta lagi að það þýddi 3,3% bata fyrir sjávarútveginn sem dygði honum í þeim erfiðleikum sem sjávarútvegurinn stendur frammi fyrir í dag. Hvað er rangt við þetta? Allt, allt. Vegna þess að í fyrsta lagi er það ekki þannig að ráðherrann hafi vitnað hér í varfærnislega útreikninga Þjóðhagsstofnunar. Hann vitnaði í töluna 1,5% sem er hærra en hæsta tala Þjóðhagsstofnunar í því gagni sem hann hélt á í höndunum. Hæsta tala Þjóðhagsstofnunar er ekki 1,5% heldur 1,4%. Þjóðhagsstofnun segir í sínu áliti að besta útkoma úr úr þessu, árangrinum af þessum samningi sé 0,6--1,4% og ekki strax heldur eftir átta ár. Eftir átta ár. Með öðrum orðum, rétt um eða eftir aldamótin. Hæstv. ráðherra nefndi aldrei þessi átta ár. Og hann nefndi heldur ekki lægri töluna í spá Þjóðhagsstofnunar, gaf þvert á móti í skyn að hann væri með lægstu töluna. Til hvers? Til að blekkja þjóðina. Til að reyna að telja mönnum trú um að í EES-samningnum sé ákveðnara og sterkara ljós inn í myrkur efnahagsvandans í þjóðfélaginu núna heldur en er í þessum samningi. Hann gat þess heldur ekki að Þjóðhagsstofun hefur sýnt fram á að batinn sem af þessum samningi geti leitt sé í besta falli 0,4--0,6% eftir fjögur ár. En ráðherrann gaf það í skyn að um leið og samningurinn hefði verið staðfestur, þ.e. segjum að það gerist einhvern tímann á þessu ári, að þá svo að segja samstundis sé þjóðarhagur okkar betri um 1,5%. Það er hrein blekking. Og hæstv. ráðherra segir líka að þetta þýði 7 milljarða. Staðreyndin er sú, virðulegi forseti, að þessi bati sem menn eru hér að tala um upp á segjum í mesta lagi 1,4% getur í mesta lagi þýtt 5,5 milljarða eftir átta ár, eftir aldamótin. Og staðreyndin er sú að eftir fjögur ár þá getur hér að mati Þjóðhagsstofnunar verið um að ræða í mesta lagi 0,5%; eða hversu háa tölu? Eins og 1,9 milljarða kr. eða svo. En hann segir við þjóðina: Þú skalt fá bæði gull og gersemar ef þessi samningur verður samþykktur og stjórnarandstaðan hættir að þvælast fyrir. Og í hverju liggur þessi hugsanlegi bati? Ég hef farið mjög rækilega yfir það m.a. með því að lesa þessi skjöl frá Þjóðhagsstofnun. Hann liggur í fyrsta lagi í því að það verði bati í hagvexti upp á 0,2% í sjávarútveginum í heild. Að hagvaxtaráhrifin á batanum í sjávarútvegi séu um 0,2% af landsframleiðslu. Í öðru lagi verði þessi bati vegna þess að vextir munu lækka. Það er verulegur hluti af þeim bata sem Þjóðhagsstofnun gefur sér. Eru þeir að lækka? Er það þannig að þeir muni snarlækka ef hv. þm. samþykkja samninginn um Evrópskt efnahagssvæði? Svarið er nei. Nafnvextir í Íslandsbanka um þessar mundir eru um 21% á viðskiptavíxlum. Vextir á viðskiptavíxlum eru um 21%, raunvextir sennilega 17% eða svo. 17% raunvextir á viðskiptavíxlum Íslandsbanka, hærri en dráttarvextir eru leyfðir hæstir í þjóðfélaginu í dag. Það eru auðvitað engar horfur á því að vextir lækki sjálfkrafa af því að Ísland verði aðili að Evrópsku efnahagssvæði. Það er algerlega fráleitt að setja hlutina þannig upp eins og m.a. fjölmargir sérfræðingar hafa bent á, m.a. erlendir aðilar sem draga í efa þær kenningar, þau gylliboð sem Cecchini telur að felist í samningnum um Evrópskt efnahagssvæði. Í þriðja lagi er talið að þessi bati birtist í aukinni framleiðni sem samningurinn hljóti að hafa í för með sér vegna aukinnar samkeppni. Það er alveg augljóst mál að afleiðingin af þessu getur verið aukið atvinnuleysi nema samningnum fylgi sjálfkrafa stóraukinn hagvöxtur. Það liggur ekkert fyrir um það þannig að ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að ég tel það ekki heiðarlegt af hæstv. utanrrh. að setja hlutina upp eins og hann gerði í gær vegna þess að hann er að blekkja. Hann er að reyna að plata menn til þess að segja sem svo: Já, þetta er góður samningur. Við skulum samþykkja hann af því að þá hækkar kaupið okkar um leið. Þá batnar staða sjávarútgvegsins um leið. Þá batnar hagur þjóðarinnar um leið. --- Það er ekki þannig og liggur ekkert fyrir af því tagi. Eins og allir þekkja til sem hafa verið að lesa þessi fræði nú og á síðustu árum og jafnvel áratugum, þá er það almenn skoðun að svokölluð samræming markaða geti þýtt hagvöxt. Hins vegar er ljóst að það er bullandi ágreiningur um það hvaða aðferðir á að nota til að mæla þann hagvöxt sem samræming markaða getur hugsanlega skilað. Cecchini-skýrslan spáði því að langtímaáhrif af Evrópsku efnahagssvæði væru í besta lagi 4,5% en þar segir líka: Hugsanlegt er að verulegur hluti af þessum áhrifum sé kominn fram áður en ákveðið er að stofna þetta svæði, m.a. vegna þess að menn búi sig undir það með tilteknum hætti í fyrirtækjum og í þjóðríkjum. Þess vegna er það mat allra sérfræðinga að í rauninni verði aldrei hægt að sanna að kerfi af þessu tagi þýði sjálfkrafa hagvöxt fyrir þjóðina og hagvöxtur er ekki sama og hagsæld. Það sér maður á atvinnuleysingjatölunum í seinni tíð. Bandarískur hagfræðingur, Paul Krugman, hefur m.a. bent á það að þessar spár Cecchini-skýrslunnar séu afar vafasamar. Þessi hagfræðingur, Paul Krugman, nýtur mikillar virðingar í heimalandi sínu og hann telur að í besta falli sé skynsamlegt að gera ráð fyrir því að samræmingin á þessu efnahagssvæði öllu skili hagvexti sem er eins og 2,5% eða svo í mesta lagi. En þá er auðvitað eftir að velta fyrir sér: Hagvöxtur hverra og hvar á svæðinu? Skilar hann sér örugglega til allra á þessu svæði, m.a. til jaðranna, til dreifbýlisins, til sveitanna, til sjávarútvegsins, til fátæklinganna í borgunum, til atvinnuleysingjanna, til velferðarkerfisins, til heilbrigðismála, til skólamála eða skilar hann sér fyrst og fremst til þeirra sem eiga mikla peninga fyrir og munu eiga miklu meiri peninga eftir að þessi hringiða markaðskerfisins er komin á fulla ferð? Með öðrum orðum, það er ekki jafnaðarstefna sem hér er verið að framkvæma vegna þess að þessi hagvöxtur, sem verið er að tala um, skilar sér fyrst og fremst til þeirra sem eru ríkir fyrir og þeir verða enn þá ríkari og efnahagslega sterkari eftir sameininguna og breytinguna en áður. Þetta held ég að sé nauðsynlegt, virðulegi forseti, að komi fram í framhaldi af þessari annars makalausu ræðu hæstv. utanrrh. í gærkvöldi sem var satt að segja algerlega ótrúleg og er útilokað að skilja öðruvísi en hæstv. utanrrh., formaður Alþfl., upplifi sig í bullandi vörn í þessu máli, að hæstv. utanrrh. skynji og skilji að hann sé úti í horni með vissum hætti og hann þurfi að berja frá sér. Ræður eins og þær sem hæstv. utanrrh. flutti í gær eru ekki fluttar af öðrum mönnum en þeim sem eru í vörn, mönnum sem eru hræddir um málstað sinn og vita reyndar að þeir þurfa að bregða ýmsu fyrir sig, jafnvel miður sönnu til þess að fá fólk til fylgilags við þennan málstað. Þetta vildi ég, virðulegi forseti, nefna í fyrsta lagi í sambandi við þá ræðu sem hæstv. utanrrh. flutti hér í gærkvöld. Ég hef í sjálfu sér ýmis önnur atriði úr þessari ræðu sem ég vil ræða sérstaklega við þennan hæstv. ráðherra en áður en ég vík að þeim er það eitt atriði, endurtekið atriði úr ræðum hans, sem ég vil mótmæla mjög harðlega. Hæstv. utanrrh. var svo smekklegur í máli sínu eða hitt þó heldur að í tvígang í báðum ræðum sínum réðst hann mjög harkalega að formanni Alþb. fyrir það að vera fjarverandi í þeim umræðum sem fram fóru hér í gær. Þvílík lágkúra. Ég efast satt að segja um að það hafi nokkurn tíma gerst á Alþingi í samskiptum leiðtoga flokkanna að einstakir forustumenn hagi sér með þeim hætti sem hæstv. utanrrh. gerði hér í gær í garð formanns Alþb. vitandi það að formaður Alþb., hv. 8. þm. Reykn., er staddur erlendis að sinna tilteknum skyldustörfum sínum og hann hafði látið vita af því. En hæstv. ráðherra er svo smekklaus, hann leggst svo lágt, hann hefur svo vondan málstað að hann telur að það sé nauðsynlegt fyrir sig að ráðast sérstakega að fjarstöddum manni með dylgjum um að hann hafi ekki viljað taka þátt í þeim umræðum sem fram fóru hér í gærkvöldi. Ég verð að segja alveg eins og er að ég hygg að þess séu fá dæmi að stjórnmálaforingjar hagi sér með jafnlítilsigldum hætti gagnvart fjarstöddum þingmönnum, forustumönnum annarra flokka, eins og hæstv. utanrrh. gerði hér í gær. Það er til marks um að hann hefur vondan málstað. Ég vil líka leyfa mér, virðulegi forseti, að mótmæla sérstaklega lítilsvirðandi ummælum hæstv. utanrrh. um einstaka þingmenn sem voru hér staddir í gærkvöldi, bæði ýmsa þingmenn Kvennalistans og t.d. hv. þm. Hjörleif Guttormsson en ég vil einnig sérstaklega benda á ákveðin ummæli hans um Guðmund Alfreðsson þjóðréttarfræðing en í ræðu sinni telur hæstv. utanrrh. ástæðu til að gefa honum þá sérstöku einkunn að hann sé nú ekki mjög merkilegur pappír, hann sé bara sérfræðingur í frumbyggjarétti. Og það er sagt með þeim svip og í þeim tón að það er auðvitað bersýnilegt að menn eiga að skilja að þeir sem eru sérfræðingar í frumbyggjarétti eru með þeim hætti að það á ekki að taka mikið mark á þeim. Hver er málstaður og hver er staða manna sem þurfa að bregða í kringum sig árásum á fjarstatt fólk með þessum hætti? Og það ljótasta er svo auðvitað það að byggja hér upp himnaríkiskastala fyrir þjóðina, reyna að telja mönnum trú um að ef þú fellur fram og tilbiður mig, þá skal allt þetta gefast þér, kaupmáttur, hagvöxtur, velferð, gleði, hamingja. ,,Fólkið er kvíðið um atvinnu sína. Það hefur ekki tíma til þess að hlusta á meira málþóf`` voru lokaorð hæstv. utanrrh. sem enn þá einu sinni með smekklegum hætti ræðst að málfrelsi Alþingis Íslendinga. Það var ljót tilraun til að blekkja sem kom fram hjá hæstv. utanrrh. með þessum hætti hér í gær. Ég tel mig hafa svarað þeirri blekkingu varðandi tölurnar frá Þjóðhagsstofnun með alveg skýrum hætti að það sem ráðherrann sagði er allt saman í raun og veru blekking, allt saman stórkarlalegar ýkjur í hverju einasta tilviki og þegar það leggst saman þá heita það ósannindi og er auðvitað ekki fallegt að reyna á þeim tímum þegar samdráttur og erfiðleikar læsa sig um allt þjóðfélagið að setja hlutina upp með þeim hætti sem hæstv. utanrrh. gerði. Í ræðu hæstv. forsrh. hér í gærkvöldi var það í raun og veru athyglisverðast, eins og ég gat um áðan, hvernig hann hældist um vegna þeirra sem hafa setið hjá í atkvæðagreiðslu og að þeir hafi í raun og veru skipt um skoðun. Það var einnig mjög athyglisvert að hlýða á það hvernig hæstv. utanrrh. hélt áfram uppteknum hætti í síðari ræðu sinni og hélt því fram að í rauninni hefði allt það náðst sem sett var fram af fyrri ríkisstjórn í þessum málum. Ég vil aðeins víkja að því. Það sem fyrri ríkisstjórn setti fram í þessum málum voru nokkur meginatriði. Númer eitt má segja það að Íslendingar hefðu forræði yfir auðlindum sínum og Íslendingar hefðu varanlegan fyrirvara, m.a. varðandi land, varðandi orkulindir og varðandi sjávarútveginn. Staðan er sú að það er enginn varanlegur fyrirvari varðandi landakaup. Hv. formaður landbn. þyrfti t.d. að kynna sér það að útlendingar, hverjir sem eru, geta gersamlega hindrunarlaust keypt jarðir á Íslandi og hv. formaður landbn., sem hefur því miður ekki tekið til máls enn þá í þessari umræðu er einn af 11 þingmönnum Sjálfstfl. sem hafa ekki kvatt sér hljóðs enn þá og er nú nóg nóttin enn til að ræða málin, skuldar þinginu skýringu á því af hverju hann fellst á það að engir varanlegir fyrirvarar eru varðandi landakaup. Af hverju fellst formaður landbn. á það? Af hverju fellst bóndinn á Akri, hv. 2. þm. Norðurl. v., á það? Hvað eru þeir að hugsa þessir landbúnaðar- og bændaleiðtogar hér í þinginu? Hvorugur þeirra hefur tjáð sig og hafa þeir aftur og aftur stigið hér í ræðustólinn, vil ég leyfa mér að segja, með fullri virðingu fyrir þeim, af minna tilefni en því að það þurfi að ræða mál af þessu tagi. Staðreyndin er sú að öll þessi mál eru í uppnámi í samningsdrögunum eins og þau liggja fyrir núna, þau eru öll í uppnámi. Auk þess er það þannig að stjórnarskrárþátturinn er í uppnámi og í þriðja lagi er það þannig að með því að samþykkja aðildina að Evrópsku efnahagssvæði eru menn að stíga fyrsta skrefið inn í Evrópubandalagið eins og var staðfest hér í dag þegar hv. þm. Karl Steinar Guðnason, þingmaður Alþfl. og formaður fjárln., lagði það til að Íslendingar gengju í Evrópubandalagið. Það var ekki einu sinni hægt að ljúka umræðunni um EES áður en kæmi fram tillaga um það frá alþýðuflokksmanni, forustumanni og leiðtoga í Alþfl., að Ísland gengi í Evrópubandalagið. Ég vil þessu næst, virðulegi forseti, víkja örfáum orðum að ræðu Jóhannesar Geirs Sigurgeirssonar hér áðan áður en ég kem að greinargerðum með atkvæðaskýringum. Ég hef rakið afstöðu mína til Evrópsks efnahagssvæðis mjög rækilega og ég geri ekki ráð fyrir að ég þurfi að endurtaka það. Ég býst við að einhverjir af þeim þingmönnum sem hér eru inni kannist við það hvernig ég hef sett það mál fram. Ég hef talið að Evrópskt efnahagssvæði og þessi umræða snúist um þrennt. Hún snúist í fyrsta lagi um spurninguna um fjórfrelsið og ég hef sagt sem svo fyrir mitt leyti, eins og kemur reyndar fram í samþykkt Alþfl., fjórfrelsið er hlutur sem ég tel að liggi í raun og veru í eðli málsins og þessu efnahags- og atvinnuumhverfi sem við höfum kosið okkur að búa í og ég vil búa í. Ég kæri mig ekki um neitt annað. Til þess hins vegar að það sé viðunandi fyrir Ísland, af því að hagkerfið er svo lítið, þá þurfi að vera tilteknir mjög sterkir auðlindafyrirvarar að því er varðar orku, sjó og land. Að því er þetta varðar þá liggja tilteknar samningsniðurstöður fyrir og ég tel að þar hafi ekki náðst allt það sem fráfarandi ríkisstjórn setti sér í þeim efnum. Í öðru lagi tel ég að þetta mál snúist um stjórnarskrárþáttinn sem slíkan og ég tel að það sé a.m.k. hægt að segja að það sé stórkostlegur vafi að ákvæði samningsins standist gagnvart stjórnarskrá lýðveldisins Íslands og ákvæðum hennar. Í þriðja lagi er það svo --- og það er í raun og veru það sem hefur alltaf ráðið úrslitum um mína afstöðu eftir að ég gerði upp hug minn í þessu efni. Ég gerði það ekki áður en lagt var af stað eða í upphafi --- að með samningnum, eins og hann er núna, eru menn í raun og veru að taka inn á sig svo stóran hluta Evrópubandalagsvaldsins, EB-valdsins, að menn eru í raun og veru að setja sig í hraðlest í áttina til Evrópu og inn í Evrópubandalagið. Menn eru að kveðja þar dyra með því að samþykkja þennan samning og það er þess vegna sem ég segi: Ég er á móti samningnum út af þessu síðastnefnda. Í fyrsta lagi sem alveg meginatriði í mínum huga. Auðvitað geta menn eins og hæstv. utanrrh. og kannski einhverjir fleiri hent gaman að því að menn í mínum flokki hafa kannski tekið afstöðu til þessa máls að einhverju leyti út frá mismunandi forsendum. Það er alveg rétt. Það er þannig og það er auðvitað þannig í öllum flokkum að þegar lagt er af stað með flókið mál þá koma menn að því með mismunandi hætti. Ég geri ráð fyrir því að ég hafi komið að þessu með talsvert öðrum hætti en ýmsir aðrir af mínum samþingmönnum í Alþb. Það breytir hins vegar ekki þeirri staðreynd að niðurstaða okkar er að því er þetta mál varðar sameiginleg, m.a. vegna þess auðvitað að við leggjum á það mjög mikla áherslu í flokknum í þessu stóra máli að ná samstöðu. Við leggjum mjög mikla vinnu í það innan flokksins. Við eyðum í að löngum fundum og skrifum um það langar greinargerðir, höldum um það marga fundi úti um allt land og ég verð að segja að ég rökstyð það sem ég sagði áðan um Framsfl. með þessari reynslu. Mér finnst --- en það getur vel verið að ég þekki ekki nóg til í þeim flokki sem heitir Framsfl., enda var ég skamma stund þar, 15 ára gamall.  gerðu grein fyrir atkvæði sínu, getað greitt atkvæði gegn samningnum miðað við þau rök sem þeir fluttu. Mér finnst að þegar þeir sitja hjá séu þeir með vissum hætti að forsmá eða a.m.k. að setja spurningarmerki við þá afstöðu sem Framsfl. hefur haft áður, t.d. þá afstöðu sem Framsfl. hafði 1989, þá afstöðu sem Framsfl. hafði á miðstjórnarfundi sínum 1992 og jafnvel þá eindregnu afstöðu í stjórnarskrármálinu sem Framsfl. hafði á flokksþingi sínu 1992. Í þessu sambandi get ég vitnað til ræðu hv. þm. Jóhannesar Geirs Sigurgeirssonar og hv. 3. þm. Norðurl. e. líka. Hv. 3. þm. Norðurl. e. segir, með leyfi forseta: ,,Ástæður þess að ég treysti mér ekki til að styðja málið eru m.a. þær að ég er þeirrar skoðunar að málið hefði átt að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu en því var hafnað af meiri hlutanum hér á Alþingi. Auk þess er sjávarútvegssamningurinn óhagstæður fyrir Íslendinga og í þriðja lagi tel ég að ekki hafi verið haldið nægilega vel á málum hvað snertir íslenskan landbúnað. Þar hefði verið hægt að koma betri vörnum við ef vilji hefði verið fyrir hendi af hálfu stjórnvalda. Síðast en ekki síst leikur mjög mikill vafi á því að samningurinn standist ákvæði íslensku stjórnarskrárinnar.`` Þetta er fróðleg greinargerð sem fram kemur hjá hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur, sem því miður er fjarri, en margir aðrir þingmenn Framsóknar voru með svipaða greinargerð.  Sjávarútvegssamningurinn er, segir hún fullum fetum, óhagstæður fyrir Íslendinga. Framsóknarmenn, eins og hv. 1. þm. Austurl., hafa ráðist mjög hart að þessum sjávarútvegssamningi. Ég segi alveg eins og er að ef menn hefðu viljað þá hefði það eitt út af fyrir sig átt að geta verið nægileg rök til þess að menn hefðu snúist gegn þessum samningi um EES eins og hann lítur út. Í þriðja lagi segir þingmaðurinn að ákvæðin séu slæm að því er varðar íslenskan landbúnað. Og síðast en ekki síst leikur mjög mikill vafi á því að samningurinn standist ákvæði íslensku stjórnarskrárinnar. Þetta hafa allir --- ég endurtek --- allir hjásetumenn Framsfl. sagt. Þeir hafa allir sagt þetta. Ég segi: Ef þingmaður er þeirrar skoðunar að það sé mjög mikill vafi á því að eitthvað standist ákvæði íslensku stjórnarskrárinnar þá á hann ekki að láta það fara hér í gegn. Ég kem því ekki rökrænt saman í hausnum á mér að menn hleypi því fram hjá sér með stuðningi eða hjásetu sem þeir telja að standist ekki ákvæði íslensku stjórnarskrárinnar. Það er af þessum ástæðum, virðulegi forseti, sem ég tel að ég geti dregið þá ályktun að menn hafi kannski ekki lagt sig eins fram um það að vinna menn til samstöðu í þessu máli í þeim flokki sem hér um ræðir og ég hefði talið að venja væri í þeim flokki þar sem menn hafa sýnt samstöðu í hinum erfiðustu málum á undanförnum áratugum og reyndar öllum málum sem stærri eru og ég þekki til um áratuga skeið.  Úr því að ég er að tala um þessi mál ætla ég einnig að víkja að atkvæðagreinargerð hv. 10. þm. Reykv., Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur. Ein rökin sem hún flytur mjög oft og ég hef mikinn skilning á eru þau að við komumst, eins og hv. þm. segir, ekki hjá því að aðlaga okkur þeim breytingum sem nú eiga sér stað bæði í stjórnmálum og viðskiptum í okkar helstu viðskiptalöndum. Þetta er alveg rétt. Þetta er alveg óhjákvæmilegt að við gerum. En við þurfum hins vegar að gera það með þeim leikreglum sem við ákveðum sjálf. Þegar um er að ræða stóra og mikla viðskiptasamninga og samninga af því tagi sem hér er um að ræða þurfum við auðvitað að leggja á það áherslu að þær leikreglur séu ákveðnar af sem stærstum meiri hluta þjóðarinnar. Það sé sem mest samstaða um málið. Ég tel t.d. að síðasta ríkisstjórn hafi ákveðið að stíga mjög veigamikil skref til að aðlaga okkur að þeim breytingum sem eiga sér stað bæði í viðskiptum og efnahagsmálum í okkar helstu viðskiptalöndum. Þar á ég við lögin sem voru samþykkt, ég hygg, 1991. Ég bendi í þessu sambandi á umdeilda reglugerð viðskrh. frá haustinu 1990 um gjaldeyrisviðskipti. Það er því er augljóst mál að um þetta hefur ekki verið ágreiningur í sjálfu sér. Hv. þm. segir síðan í ræðu sinni: ,,Ekki er enn komið lagaform á allar þær tilskipanir sem fylgja samningnum.`` --- Og í öðru lagi segir hún: ,,Enn er vafi á því hvort frv. eins og það liggur hér fyrir stenst gagnvart stjórnarskrá.`` --- Og í þriðja lagi: ,,Þjóðinni hefur verið meinað að láta í ljós álit sitt í atkvæðagreiðslu um þennan samning.`` Ég verð að segja alveg það sama um þessa greinargerð og ég sagði um nokkra hv. þm. Framsfl. áðan að þetta dugir mér ekki sem rök fyrir því að sitja hjá í þessu máli. Ég þarf skarpari rök. Ég vona að þetta tal mitt sé skilið áreitnislaust eða a.m.k. áreitnislítið. Ég ætlast alla vega ekki til að það sé skilið þannig að við séum í einhverju hanaati. En mér finnst mikilvægt að skilja og að þingmennirnir komi því nægilega skýrt á framfæri úr þessum ræðustól hver rökin eru fyrir því að þeir treysta sér ekki til þess að greiða atkvæði gegn samningnum. Eitt af því sem mikið er nefnt og ég hef heyrt í máli hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur og hv. þm. Jóhannesar Geirs Sigurgeirssonar og ég hef einnig heyrt það í máli margra annarra og sérstaklega stuðningsmanna samningsins og er ég þá ekki að nefna þá og þetta fólk í sömu andránni, ég tek það fram. En það hefur komið fram --- mér liggur við að segja barnaleg trú á það sums staðar að þetta leysi ekki aðeins allt efnahagslíf á Íslandi úr dróma, eins og hæstv. utanrrh. segir en þetta fólk sem ég var að ræða um hefur aldrei sagt, heldur muni þetta líka færa Ísland inn í einhverja tiltölulega óskilgreinda ,,Evrópuhamingju``.  Mér fannst þetta átakanlega satt að segja í atkvæðaskýringunum í ræðu þess annars ágæta manns, hv. 8. þm. Reykv. Hann sagði, með leyfi forseta: ,,Í þessu máli er tekist á um það hvers konar framtíð við viljum búa komandi kynslóðum vinnufúsra Íslendinga. Viljum við geta boðið ungum Íslendingum sambærileg kjör, menntunartækifæri og félagsleg réttindi eins og nágrannar þeirra í Evrópu búa við eða vilju við taka áhættuna af því að missa allt okkar besta fólk úr landi? Viljum við að íslenskir atvinnuvegir verði samkeppnisfærir . . . ? [Þessi aðild] mun gera okkur kleift að skapa tækifæri fyrir börn okkar og barnabörn þannig að þau geti búið við bætt og batnandi lífskjör, sambærileg við það sem best gerist annars staðar.`` --- Sagði hv. 8. þm. Reykv. Geir Haarde. Þetta er væntanlega blómabrekkan sem hv. þm. Halldór Ásgrímsson var að lýsa að væri ekki þarna þó menn létu í það skína. Þessi málflutningur er auðvitað með þeim hætti að hann fær mann aðeins til að staldra við og velta því fyrir sér hvort það er rétt sem hv. 18. þm. Reykv. hafði eftir einhverjum í ræðu sinni áðan að eina hugsjónin sem eftir væri væri Evrópuhugsjón. Vegna þess að það er eins og menn fyllist einhverjum trúarglampa þegar að þessu máli kemur. Ég tel ekki að við séum þannig stödd að við getum ekki búið börnum okkar menntunartækifæri þó við séum ekki þarna inni. Ég tel ekki að það sé þannig að við getum ekki tryggt félagsleg réttindi þó við séum ekki þarna inni. Það höfum við gert. Ég tel ekki að við getum ekki byggt upp velferðarkerfi þó við séum ekki þarna inni. Ég tel að málið liggi ekki svona. Ég tek eftir því að þeir hv. þm. sem ég var aðeins að ræða um áðan hafa engan veginn, svo það sé alveg skýrt, hagað máli sínu með þessum hætti. Það er mjög langt frá því. Ég hef skilið það svo að þeir vilji vega og meta bæði kosti og galla og hafi komist að niðurstöðu og ég játa það að ég átta mig ekki á því enn þá á hvaða rökum hún er nákvæmlega byggð. Ég sé þau ekki alveg nógu vel. Þar kann að vera að mér hafi yfirsést og ég hafi ekki heyrt eitthvað af því sem hv. þm. hafa sagt og þá biðst ég afsökunar á því. Í umræðunni um þetta mál höfum við alþýðubandalagsmenn haldið því fram að með því að gerast aðilar að hinu Evrópska efnahagssvæði eins og þetta mál stendur þá værum við að stíga fyrsta skrefið í áttina til Evrópubandalagsins. Ég vil endurtaka þá skoðun mína að ég óttast að svo sé. Ég held að það væri hins vegar mjög æskilegt að menn tækju dálitla rispu um það mál í framhaldi af ræðu hv. 6. þm. Reykn. Vilja menn að við göngum í Evrópubandalagið eða ekki? Ég hef heyrt í mönnum, eins og hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur og fleirum, sem segja: Þetta er varnarlína gegn Evrópubandalaginu. Og ég trúi því alveg að hún skilji það svo og ég ber fulla virðingu fyrir þeim sjónarmiðum út af fyrir sig þó ég nái því ekki alveg hvernig það má vera að þetta sé varnarlína gegn Evrópubandalaginu þegar við erum búin að taka inn á okkur yfirgnæfandi meiri hluta af þeim lögum og reglum sem gilda í Evrópubandalaginu á samningssviðinu. Ég næ því ekki að þetta geti verið varnarlína. Ég held þvert á móti að það að samningurinn yrði felldur núna yrði varnarlína og nægði okkur til þess að fara í tvíhliða viðræður um þessi mál, eins og Alþb. gerði tillögu um, og m.a. hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson vék að í máli sínu áðan. Virðulegi forseti. Eitt af því sem hefur verið rætt mjög mikið af ríkisstjórninni og aðallega hæstv. utanrrh. þegar hann er í útlöndum og við náum ekki til hans er það hvað við séum leiðinleg á Alþingi og hvað það sé ofboðslega mikil pína að þurfa sitja undir þessu liði. Ég er þeirrar skoðunar að umræðan um þetta mál hafi ekki verið óhæfilega mikil miðað við fjöldamörg önnur mál sem hér hafa verið rædd. Ef við tökum EES-málið, alla þætti þess, 1. og 2. umr. um málið, þingskapaumræður, andsvör og fleira, er heildarumræðan þegar allt er lagt saman orðin 80 klukkustundir. Það er mikið. Ég viðurkenni það. Þegar fiskveiðilögunum var breytt 1987--1988, það var ekki þegar kvótinn var settur á heldur var breytt --- hvað voru umræðurnar þá miklar á Alþingi? Tæpar 50 klukkustundir. Ég tel tvímælalaust að kvótinn sé stórmál, fiskveiðistefnan sé stórmál, og ég tel að af þessum stærðum geti menn séð að miðað við þær venjur sem hér tíðkast, hvað sem menn segja um þær, sé ekki hægt að kvarta undan því að menn hafi verið með mikið lengri tíma í umræður en algengt er á Alþingi. Ég ætla að nefna eitt dæmi frá 1969--1970. Ég viðurkenni það og veit að umræður um mál á Alþingi hafa orðið lengri í seinni tíð, á síðustu áratugum, 20 árum, en þær voru áður. Það er rétt. T.d. tók umræðan um EFTA ekki nema um það bil 20 klukkustundir. En ég bendi líka á það að umræðurnar um grunnskólafrv., sem rætt var á þinginu tvisvar 1989--1990 og aftur 1991, einkum af hálfu Sjálfstfl. þegar hann var að reyna að eyðileggja það og stöðva, voru um 15 klukkustundir. Það er því nokkuð skýrt, virðulegi forseti, að við höfum þessi þingsköp þar sem menn gera grein fyrir máli sínu og þá verð ég að segja: Ég sakna þess að ýmsir stjórnarliðar geri grein fyrir sjónarmiðum sínum í þessu máli. Þegar umræðurnar hófust í gærkvöld höfðu t.d. fjórir þingmenn Alþfl. aldrei talað í þessu máli. Þegar ég segi aldrei talað, þá er ég með allt undir, bæði andsvör, þingsköp og umræðurnar sjálfar. Fjórir þingmenn Alþfl. höfðu þá aldrei talað í þessu máli. Ekki hæstv. umhvrh., sem talaði aðeins áðan, ekki hv. 5. þm. Austurl., ekki hv. 12. þm. Reykv., hæstv. félmrh., og ekki hv. 6. þm. Reykn., sem flutti áðan munnlega tillögu um að við gengjum í Evrópubandalagið rétt si svona. Og af þingmönnum Sjálfstfl. eru 11 þingmenn sem aldrei hafa látið svo lítið að gera þjóðinni grein fyrir sínum sjónarmiðum hér í stólnum. Hv. 3. þm. Suðurl., Árni Johnsen, hefur aldrei séð ástæðu til að tala í þessu máli. Hv. þm. Egill Jónsson, formaður landbn., hefur aldrei rætt þennan samning hér. Það er alvarlegur hlutur að formaður landbn. skuli ekki standa betur vaktina fyrir landbúnaðinn, verð ég að segja. Hv. varaformaður landbn. hefur að vísu talað, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, en það er ekkert að marka hann í landbúnaðinum eins og alþjóð veit. Þannig að eini maðurinn sem er með vigt í þessu máli er auðvitað hv. þm. Egill Jónsson og hann hefur ekki sagt orð, ekki tíst. Hæstv. utanrrh. á því eftir að sitja undir þeirri ræðu ætla ég rétt að vona. Hæstv. fjmrh. hefur aldrei kvatt sér hljóðs um þetta mál á Alþingi, hv. 2. þm. Reykv. Hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson hefur aldrei talað í þessu máli. Hæstv. samgrh. hefur aldrei kvatt sér hljóðs í EES-málinu frá því að umræður hófust sl. sumar. Hæstv. menntmrh. ekki heldur. Það er býsna athyglisvert þegar það eru meginrökin fyrir aðild okkar að þessu öllu saman að það sé svo gott fyrir mennt og menningu að við verðum aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu. Hæstv. menntmrh. hefur ekki séð ástæðu til að segja eitt einasta orð um þetta mál. Hv. þm. Pálmi Jónsson hefur ekki kvatt sér hljóðs til að ræða um þetta mál. Hv. þm. Salome Þorkelsdóttir og hv. þm. Sigríður A. Þórðardóttir, formaður menntmn., hafa aldrei sagt orð um þetta mál. Og hæstv. forseti Sturla Böðvarsson, sem var hér fyrir skömmu, hefur ekki kvatt sér hljóðs um þetta mál. Það er því bersýnilega af nógu að taka enn, hæstv. utanrrh., því ég trúi ekki öðru en að þessir fulltrúar Sjálfstfl. og þingmenn skynji þá skyldu sína að gera þjóðinni grein fyrir því af hverju þeir standa að því að afgreiða þetta mál með þeim hætti sem gert er. Virðulegi forseti. Ég hef í máli mínu í fyrsta lagi hrakið nokkur talnaleg atriði úr ræðu hæstv. utanrrh. frá í gærkvöld. Ég hef mótmælt málflutningi hans um einstaka þingmenn, bæði þá sem voru hér í gærkvöldi og þá sem fjarstaddir voru, og árásum hans á dr. Guðmund Alfreðsson sem ég tel að séu einkar ósmekklegar. Ég hef farið yfir það að ég tel ekki hægt að halda því fram miðað við þær reglur sem gilda á Alþingi að um málþóf af neinu tagi hafi verið að ræða og enn hljóti menn að ræða þetta nokkurn tíma í viðbót, m.a. þeir 11 þingmenn Sjálfstfl. sem hafa ekki enn þá kvatt sér hljóðs í þessu máli. Ég tel óhjákvæmilegt að ræða það enn frekar líka vegna þess að hér hefur verið flutt munnleg tillaga um það að Íslandi gangi í Evrópubandalagið af formanni fjárln. Ég hef einnig rætt nokkuð um það hvernig mér kemur fyrir sjónir sú afstaða sem birst hefur hjá þeim þingmönnum sem setið hafa hjá í þessu máli og óskað eftir því að fá það aðeins skýrar fram í hverju það liggur að þeir kjósa sér þá stöðu sem raun ber vitni um, með hliðsjón m.a. af því að leiðtogar stjórnarflokkanna hafa hælst um yfir afstöðu þeirra eins og þeir gerðu hér í gærkvöld. Ég óttast það, virðulegi forseti, að niðurstaða þessa máls verði sú að meiri hluti Alþingis samþykki það. Ég segi það alveg eins og er að ég óttast það. Ég held að við séum á hraðri ferð inn í Evrópubandalagið. Ég held að þetta sé fyrsta skrefið. Ég spái því að umræður hér um stjórnmál muni á næstu fimm til tíu árum snúast fyrst og fremst um það með hvaða hætti aðlögun okkar að þessu kerfi öllu okkar verði háttað. Ég óttast að það verði erfitt fyrir marga að finna stöðu í þeim átökum sem eru í stjórnmálum að þessu leytinu til. Hæstv. heilbr.- og trmrh. gerði grein fyrir atkvæði sínu við lok 2. umr. og sagði þá sem svo: Alþfl. er svo gæfusamur að hafa alltaf getað verið á móti afturhaldsöflum. Alþfl. er svo gæfusamur að hafa alltaf getað staðið að mestu framfarasporum Íslandssögunnar. Alþfl. er svo gæfusamur að hafa getað sett Ísland inn í NATO, getað lokið haftabúskapartímabilinu, getað farið inn í EFTA og verið núna að fara inn í EES. Hæstv. heilbr.- og trmrh. orðaði það líka þannig í þessari sömu atkvæðaskýringu að í rauninni hefði það verið gæfa Alþfl. um leið að vera að yfirgefa tiltekið kerfi sem þessi sami Alþfl. hafði staðið að með vinstri flokkunum. Hann taldi það sérstakt fagnaðarefni t.d. samkvæmt þessu að ríkisstjórnin 1956--1958 fór frá. Hann telur það bersýnilega sérstakt fagnaðarefni að ríkisstjórnin 1988--1991 fór frá. Niðurstaða mín af þessu er sú að í sögulegu samhengi séð hefur Alþfl. aldrei gert neitt sem hann er stoltur af nema með íhaldinu. Hinir glæsilegu kaflar í sögu Alþfl. að mati krataleiðtoganna eru kaflarnir með íhaldinu, ekki hinir. Alþfl. og leiðtogar hans telja að þeir hafi í raun og veru aldrei gert neitt sem máli skiptir nema sem viðhengi við Sjálfstfl. Til hvers er þá Alþfl. ef saga hans er svona?

Fjórir hv. alþm. hafa óskað eftir því að veita andsvar við ræðu hv. síðasta ræðumanns. Hv. 6. þm. Norðurl. e. tekur fyrstur til máls og veitir andsvar. Haga verður ræðutíma þannig að í fyrri umferð leyfist fullur tími, tvær mínútur, en ein mínúta í seinni umferð.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Svavari Gestssyni var tíðrætt um afstöðu þeirra aðila sem sitja hjá og vildu fá nánari skýringu. Ég get ekki skýrt mína afstöðu betur en að lesa, með leyfi forseta, upp hluta af skýringu minni þegar ég gerði gerð fyrir atkvæði mínu fyrir tveim dögum síðan: ,,Í dag snýst málið um það á hvern hátt við getum tryggt viðskiptahagsmuni okkar við Evrópu sem best. Ég tel að það verði best gert með því að fara nú þegar fram á að teknar verði upp viðræður um að breyta viðskiptaþætti EES-samningsins hvað okkur Íslendinga varðar í tvíhliða samning við EB. Fyrir því getum við fært full rök og um slíka málsmeðferð gæti að mínu mati náðst pólitísk sátt í þjóðfélaginu. Ég skora á hæstv. forsrh. að beita sér fyrir slíkri málsmeðferð.`` Síðan held ég áfram: ,,Það er skoðun mín að það að fella samninginn á Alþingi á þessu stigi geti skaðað hagsmuni okkar í þeim viðræðum sem fram undan eru auk þess sem það mundi gefa þeim öflum sem vilja sækja um aðild að EB byr undir báða vængi. Ég vil hins vegar ekki bera pólitíska ábyrgð á vinnubrögðum núv. ríkisstjórnar og þá sérstaklega hæstv. utanrrh. við lokafrágang samningsins og sit því hjá.`` Hér er mín afstaða alveg skýr og væntanlega einnig alveg skýrt að ég er ekki á nokkurn hátt að aðstoða núv. hæstv. ríkisstjórn eins og þingmaðurinn lét að liggja. Og hann spyr hvað ég hefði gert ef þeir hefðu ekki haft meiri hluta. Það er einfalt mál, hv. þm. Þá hefði verið komin upp allt önnur staða í þinginu. Þá hefði verið komin upp sú staða að núv. hæstv. utanrrh. með þann meiri hluta sem hann hefur að baki sér hefði orðið að finna málinu annan farveg. Ég býst við, hv. þm., að við hefðum getað fundið málinu betri farveg undir þeim kringumstæðum því að þá hefði verið komin upp sú staða að bæði ég og hv. þm. Svavar Gestsson, sem vill eins og hann sagði í ræðu sinni gott samband og góða viðskiptasamninga við Evrópu, hefðum getað haft þar einhver áhrif á sem við höfum engin í dag.

Virðulegi forseti. Ég get út af fyrir sig verið alveg sammála hv. þm. um það að ég tel að vinnubrögð utanrrh. í þessu máli séu slæm. Ég tel að þau hafi klofið þjóðina, flokka, umfram það sem þurft hefði að vera, svo að ég nefni það sem ég er honum sammála um. Ég er einnig sammála honum um það sem hann segir í sinni atkvæðaskýringu að við höfum ekkert að gera inn í EB, eins og mig minnir að hann orði það. Hins vegar finnst mér að hann skuldi bæði mér og öðrum þingmönnum skýringu á því með hvaða hætti hann mótmælir þeim rökum, sem m.a. hafa verið flutt af formanni þingflokks Framsfl., sem hefur sagt hvorki meira né minna en það að með samningnum afsölum við okkur frumburðarrétti Íslendinga til landsins og auðlinda þess og í samningnum felst mikið auðlindaafsal. Það að búa við þessa yfirlýsingu af hálfu síns þingflokksformanns kallar á feikilega gild rök og önnur en trú á því að það sé betra að samþykkja samninginn til að ná tvílhliða viðræðum en ekki. Það er einungis trú sem hv. þm. ber fyrir sig og ég segi mikil er trú þín, hv. 6. þm. Norðurl. e.

Virðulegur forseti. Það er afar sérstakur orðinn sá áhugi sem hv. þm. Alþb. hafa á afstöðu Framsfl. í þessu máli og sú mikla umhyggja sem kemur fram í þeirra orðum. Ég hef ekki viljað fara í neinn málefnalegan stóran ágreining við þá. En hv. þm. skuldar mér líka skýringu á þessari miklu umhyggju. Ég hef reyndar, virðulegi forseti, grun um að sú skýring felist að einhverju í því að allt of margir í þingliði hér vilja frekar nota þetta mál til einhverra óskilgreindra pólitískra framdrátta í þjóðfélaginu en að leita eftir sáttum. Einfaldlega vegna þess að ef við lesum þetta plagg hérna, lesum hvað hv. þm. skrifar undir þar og berum það saman við atkvæðaskýringu hans í fyrradag, þá skuldar hv. þm. skýringu á þeim mikla mun sem er annars vegar á því sem hann samþykkti í júní og hins vegar atkvæðaskýringunni í fyrradag.

Virðulegi forseti. Hv. þm. þarf ekkert að vera hissa á umhyggju minni fyrir Framsfl. Mér hefur lengi þótt mjög vænt um Framsfl. og ég var þar í hálft ár þegar ég var 15 ára gamall og Alþb. hefur átt mjög gott samstarf við Framsfl. Mér er engin launung á því að mér finnst að þau tíðindi sem hafa birst í atkvæðagreiðslum í þessu máli veki upp spurningar. Það er vafalaust rétt hjá hv. þm. að margir eru hér í þessu máli, eins og öllum, að reyna að fiska í gruggugu vatni. En ég leyni því ekkert og ég vona að þingmaðurinn átti sig á því að ég mæli það í fullri einlægni að mér þykir þetta mjög athyglisverð, að ég segi ekki meira, niðurstaða sem við stöndum frammi fyrir að því er varðar Framsfl.

Virðulegur forseti. Ég skal fúslega gera þá játningu að í þessari umræðu, sem staðið hefur alllengi um Evrópska efnahagssvæðið, þá hef ég haldið mig meira til hlés en ég hef í rauninni geð til en nú eftir síðustu ræðu held ég að mál séu komin þannig að ég verði að setja mig á mælendaskrá því ég óttast að tími minn til andsvara nýtist ekki til þess sem ég vildi gjarnan sagt hafa. Hv. þm. Svavar Gestsson hafði greinilega miklar áhyggjur af því að utanrrh. og forsrh. hældust um það að samningnum og ríkisstjórninni hefði bæst liðsauki hér á þingi. Sex þingmenn hefðu bæst við sem nokkurs konar liðsauki til ríkisstjórnarinnar og við þennan samning. Nú er það þannig að maður getur ekki valið sér viðhlæjendur. Því miður er það nú svo. Og maður getur heldur ekki valið sér það að menn beri fyrir manni svo mikla umhyggju að hún verði kæfandi stundum. Þannig er þetta nú. Hvorki viðhlæjendurnir né umhyggjan verður valin. Það er náttúrlega fráleitt að túlka afstöðu mína og annarra hjásetumanna sem einhvern stuðning við ríkisstjórnina. Það er algerlega fráleitt. Og ég segi fyrir mig að hvorki fyrrv. ríkisstjórnarflokkum né núv. ríkisstjórnarflokkum á ég neina skuld að gjalda, hvorki í þessu máli né öðrum. Ég hlýt að taka efnislega afstöðu í þessu máli og ber engan kinnroða og enga sektarkennd vegna afstöðu minnar. Það ættu kannski hins vegar hörðustu andstæðingar Evrópska efnahagssvæðisins í Alþb. og Framsfl. frekar að gera en ég. Vegna þess að það voru þeir sem hófu þetta ferli. Það voru þeir sem ákváðu að stíga skrefið inn í þetta samningaferli. Af hverju eru þeir ekki með sjálfsgagnrýni? Af hverju voru þeir að blanda geði við tröllin sem nú eru svo ógurleg að ef maður réttir þeim litla fingur, þá grípa þau alla höndina. Vissu þeir þetta ekki þá? Er þetta nýr sannleikur? Var þetta ekki fyrsta skrefið inn í Evrópubandalagið þegar þeir ákváðu að fara inn í þetta samningaferli? Er það bara núna? Hver er eðlisbreytingin? Innri markaðurinn var til staðar þá og menn geta ekki krafsað bara hvert sem þeim sýnist eftir rökum. Það er talað um atvinnuleysi og að við séum að fá yfir okkur eitthvert smitandi atvinnuleysi ef við gerumst aðilar að EES. En sömu menn vilja samt fjórfrelsi og aðild að innri markaði. Ef það er eitthvað sem veldur atvinnuleysinu, þá er það hugsanlega innri markaðurinn og fjórfrelsið.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað alveg rétt að hv. þm. skuldar ríkisstjórninni ekki neitt og fyrrv. ríkisstjórn heldur ekki og Alþb. ekki neitt og mér ekki neitt. Við skuldum yfirleitt engum neitt nema okkar kjósendum í þessu máli eins og öðrum. Að öðru leyti vil ég segja í sambandi við það sem hv. þm. sagði áðan að grundvallaratriðið í mínum huga er að ég taldi eðlilegt og sjálfsagt og ég tel að það hafi verið rétt að kanna rækilega í viðræðum hið Evrópska efnahagssvæði. Og jafnvel þó að menn hafi komist að þeirri niðurstöðu núna að þarna séu tröll er ekki þar með sagt að menn hafi vitað það áður en lagt var af stað. Það liggur einu sinni í stjórnmálaverkum yfirleitt og eðli stjórnmála að menn verða iðulega að leggja upp í ferðir sem eru kannski ekki endilega 100% ljósar þegar lagt er af stað. Það þekkja flestir flokkar á Alþingi Íslendinga.

Virðulegur forseti. Ef menn vildu kanna þetta og sáu þarna hugsanlega jákvæða niðurstöðu þegar þeir voru í ríkisstjórn, þá hljóta þeir jafnframt að viðurkenna að þetta er ekki alvont. Þarna er eitthvað til staðar sem hugsanlega er hægt að nýta sér. Ég get alveg tekið það gilt að menn séu bara hreint og klárt þjóðernissinnar. Það er gild afstaða og ég get alveg virt hana innan vissra marka þó. Hún er þá bara klár. Svo geta menn líka verið þeirrar skoðunar að það þurfi höft á efnahagslífið og það er þá líka alveg klár afstaða og hugmyndaleg og þess valdandi að menn gera ekki svona samninga. En menn geta ekki farið af stað í svona samningaferli og jafnvel haft fyrir augum að þeir vilji gjarnan gerast aðilar að innri markaði og fjórfrelsi og komið síðan og útmálað þetta eins og skrattann á vegginn. Það gengur bara ekki, virðulegur þingmaður.

Virðulegi forseti. Mér finnst að hv. þm. rugli saman tveimur grundvallarhugtökum. Annað er þjóðernisleg viðhorf. Hitt er einangrunarstefna. Það er hægt að hafa í heiðri þjóðernisviðhorf án þess að aðhyllast einangrunarstefnu. Alþb. hefur aldrei aðhyllst einangrunarstefnu en við höfum hins vegar lagt áherslu á hinar þjóðlegu forsendur í okkar málflutningi, gengið býsna langt í því og oft lengra en aðrir flokkar og fyrir vikið verið talin íhaldssöm í okkar áherslum á ýmsum sviðum. En menn mega ekki rugla því saman annars vegar að leggja áherslu á þjóðlegar forsendur og hins vegar einangrunarstefnu. Við höfnum einangrunarstefnu og líka þeirri einangrunarstefnu sem einangrar okkur í Evrópu frá heiminum.

Virðulegi forseti. Þótt ég vilji með engu móti blanda mér í þessar innbyrðis deilur stjórnarandstöðuflokkanna tel ég óhjákvæmilegt að taka það fram að gefnu tilefni að ég stend við það sem ég sagði í ræðu minni í gærkvöldi og var byggt á varfærnislegum útreikningum um það að EES-samningurnn muni færa okkur um það bil 1,5% viðauka við okkar landsframleiðslu. Ég tek það fram að það er að sjálfsögðu undirskilið að þetta gerist að loknum aðlögunartíma og það segir sig sjálft. Það gerist að sjálfsögðu svo um tollalækkanir sem verða á aðlögunartíma. Það gerist um mat á vaxtalækkunum sem eru einnig umsamdar á aðlögunartíma. Það gerist um verðlagsáhrif. Það gerist sömuleiðis um aukna framleiðni á grundvelli bættrar verkaskiptingar og verðmætasköpunar í útflutningi. Ég tek því ekki gildar umvandanir hv. þm. Svavars Gestssonar og leiði fram eitt stjörnuvitni sem er formaður Alþb. Í skýrslu þeirri sem formaður Alþb., þá fjmrh., gaf út til þess að meta áhrif EES segir svo, með leyfi forseta: ,,Heildaráhrifin eru jákvæð. Margt bendir til þess að aðlögun íslensks efnahagslífs að evrópska markaðnum muni hafa jákvæð áhrif á afkomu ríkissjóðs. Áhrifin koma bæði fram í auknum tekjum, vegna meiri umsvifa í efnahagslífinu, og sparnaði í ríkisútgjöldum. Þessi áhrif``, segir formaður Alþb., ,,gætu mælst á bilinu 4--6 milljarðar kr. þegar upp er staðið eða sem svarar 1--1,5% af landsframleiðslu.`` Hér er formaður Alþb., þáv. fjmrh., eingöngu að leggja mat á áhrifin á ríkisfjármálin. Ég er að tala um skýrslu fjmrn. í apríl árið 1991. Þetta er viðhorf formanns Alþb. á þeim tíma sem þá var fylgismaður EES sem kunnugt er. Þegar menn síðan bæta við öðrum þáttum fyrir utan áhrifin á ríkisfjármálin segir það sig sjálft, eins og ég sagði, að það væri varfærnislegt mat að áhrifin yrðu þessi þegar þau hafa öll komið til skila og um það verður ekki deilt að þetta er varfærnislegt mat.

Herra forseti. Hæstv. utanrrh. sagði í gærkvöld orðrétt: ,,Þjóðhagsstofnun hefur lagt fram mjög varfærnislega útreikninga um það að EES-samningurinn muni færa okkur á einu ári um það bil 1,5% viðauka við okkar landsframleiðslu. Það er upp á um 7.000 millj. kr. Það gæti þýtt kaupmáttaraukningu á ári um 3%, að afkoma sjávarútvegs gæti batnað um um það bil 3,3%, sem er nokkurn veginn það sem á vantar til þess að endar nái saman. Hann sagði með öðrum orðum: Þetta er allt í hendi ef þið bara fallið fram og tilbiðjið mig og samþykkið þennan samning. Það var það sem hann sagði. Það er rangt. Það eru stórkarlalegar ýkjur. Það eru blekkingar til þess að reyna að fá þjóðina til að sannfærast um að það sé ekkert annað að gera en að samþykkja þennan samning. Hið rétta í þessu máli er í fyrsta lagi að hér er um að ræða spá Þjóðhagsstofnunar um 0,8--1,4% aukningu landsframleiðslu eftir átta ár og um 0,4--0,6% aukningu landsframleiðslu á fjórum árum. Og það þýðir í raun og veru í mesta lagi bata á fjórum árum upp á 1,9 milljarða kr. eða svo. Það er í raun og veru allt sem verið verið er að tala um. Það næst af þrennu að mati Þjóðhagsstofnunar: Með vaxtalækkun, sem er óviss, með framleiðniaukningu, sem er óviss, og með tollabreytingum í sjávarútvegi. Ég segi: Það er útilokað að setja hlutina upp með þeim hætti sem hæstv. utanrrh. gerði í gærkvöld vegna þess að það stenst ekki það sem Þjóðhagsstofnun er að segja. Hann er að gera tilraun til þess í krafti embættis síns sem utanrrh. að birta þjóðinni allt aðra niðurstöðu en Þjóðhagsstofnun hefur birt.

Virðulegi forseti. Þetta þras er sjálfsagt ekki mjög upplýsandi en eftir stendur að hv. þm., fyrrv. formanni Alþb., hefur ekki tekist að hnekkja því að þetta er varfærnislegt mat. Honum hefur ekki tekist að hnekkja því sem ég hafði hér orðrétt upp úr skýrslu fyrrv. hæstv. fjmrh. Menn gætu deilt um það hvort það hefði komið nægilega vel fram á hve löngum tíma þetta gerðist, en að sjálfsögðu, eins og ég tók fram, gerist það á einhverjum aðlögunartíma. Um þetta má út af fyrir sig segja að það gildir svipað þegar menn reyna að leggja mat á þessa hluti eins og þegar menn eru að úthluta veiðiheimildum. Engin trygging er fyrir því að sá sem fær kvóta nái kvótanum. En hann nær engum kvóta nema hann hafi a.m.k. kvótaúthlutunina. Út af fyrir sig er engin trygging fyrir því að þau tækifæri sem bjóðast með þessum samningi nýtist og skili hámarksárangri nema tækifærin verði nýtt. En frumforsenda þess er að menn hafi rétt til að starfa á þeim mörkuðum á jafnréttisgrundvelli sem þjóðin byggir afkomu sína á.

Virðulegur forseti. Afskaplega var þetta miklu hógværari maður en sá sem tætti af sér stóryrðin í gærkvöld og sagði að þetta væri allt í hendi fyrir þjóðina. Hann sagði: Það er engin trygging. Ég verð að segja, virðulegur forseti, að af og til en ekki mjög oft hefur komið fyrir í seinni tíð að ég hef verið tiltölulega ánægður með niðurstöðu umræðna á Alþingi en ég er fjarska ánægður með þessa niðurstöðu. Það er bersýnilegt að hæstv. utanrrh. er eftir allar stórkarlalegu yfirlýsingarnar rökþrotabú. Það hefði verið hentugra fyrir hann að tala aðeins varfærnislegar. Í gær sagði hann: ,,Fólkið er kvíðið um atvinnu, það hefur ekki tíma til að hlusta á meira málþóf.`` Nú sagði hann: ,,Það er ekkert öruggt.`` Þetta er framför.

Virðulegur forseti. Hv. 9. þm. Reykv., sem hér talaði, lýsti áhyggjum sínum yfir því að hann hefði ekki gert sér grein fyrir afstöðu minni til þessa máls. Ég verð að segja alveg eins og er að það komast ekki mjög margir að á mælendaskrá, a.m.k. ekki á meðan hv. 9. þm. Reykv. talar, svo mikið sem hann leggur upp úr því að geta lagt undir sig nokkuð marga dálksentimetra í þingtíðindunum. En ég verð að segja eins og er að ég er ekki viss um að þjóðin sé miklu nær þrátt fyrir margra klukkutíma ræður hver afstaða hans er til efnisþátta þessa samnings. Hann hefur haft uppi langar ræður um það sem hafa verið heimspekilegar hugleiðingar, aðallega um afstöðu annarra hv. þm. í umræðunum. Ég hlustaði m.a. á merka ræðu hv. 9. þm. Reykv. þar sem hann velti fyrir sér því sem þyrfti að gera þegar samningurinn hefði orðið að veruleika. Það þótti mér reyndar mjög skynsamlegar og þarfar umræður og mikilvægar í rauninni. Mér sýndist að hann hallaði sér þá stundina mjög mikið að sessunauti sínum, hv. 10. þm. Reykv., sem mér sýnist að hann öfundi nokkuð mikið af afstöðu sinni. Það hefur komið stöðugt meira fram eftir því sem líður á umræðurnar að hv. 9. þm. Reykv. saknar þess að geta ekki verið í fótsporum þess hv. þm.

Virðulegur forseti. Ég harma auðvitað að það skuli ekki verða 4. umr. um þetta mál þannig að ég geti talað einu sinni enn til að gera hv. 1. þm. Vesturl. grein fyrir afstöðu minni í málinu. Mér þykir líka vænt um að honum skuli finnast svona gaman að heyra mig tala. Ég er ekki viss um að það eigi við um marga fleiri í salnum. En vonandi fæ ég tækifæri til að bæta úr því þó síðar verði. En gallinn er hins vegar sá að í orðum hans eða andsvari hér áðan þá kom ekki fram hvaða rök hann hefði fyrir afstöðu sinni varðandi EES. Hvaða hagsmunir Vesturlands eru það sem ráða úrslitum um afstöðu hans? Hvaða hagsmunir eru það í Dalasýslu, Snæfellsnessýslu, Búðardal, Stykkishólmi, Grundarfirði, Hellissandi, Akranesi, Borgarnesi, uppsveitum Borgarfjarðar sem ráða úrslitum um að þessi þingmaður telur ástæðu til að greiða atkvæði með Evrópsku efnahagssvæði? Það nefndi hann ekki hér. Hann hefur bersýnilega gleymt uppruna sínum þegar kemur að þessu máli.

Virðulegur forseti. Hv. 9. þm. Reykv. getur verið þess fullviss að afstaða mín til þessara þátta sem hann nefndi hér og snúa að Vesturlandskjördæmi er mjög á svipaða lund og afstaða hans hefur vafalaust verið þegar hann lagði af stað sem einn af ráðherrum í ríkisstjórn og mælti með því að gengið yrði til samninga um Evrópskt efnahagssvæði. Ég er sannfærður um að hann mun áður en þessari umræðu lýkur gera sér grein fyrir því hvers vegna ég styð samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði.

Virðulegur forseti. Það er misskilningur að Alþb. hafi nokkurn tímann samþykkt samningaviðræður um Evrópskt efnahagssvæði á þeim grundvelli sem nú liggur fyrir. Því var alltaf neitað í síðustu ríkisstjórn. Hæstv. utanrrh. lagði þá til aftur og aftur að farið yrði út í það en því var neitað. Við samþykktum hins vegar könnunarviðræður og það var ekki fyrr en hæstv. utanrrh. hafði myndað ríkisstjórn með Davíð Oddssyni að hann fékk umboð til samningaviðræðna á þeim grundvelli sem síðan varð í meginatriðum að samningi. Það var 5. maí árið 1991 eða sex dögum eftir að fráfarandi ríkisstjórn lagði niður störf.

Herra forseti. Ég sagði í síðari ræðu minni í gær að ég kynni að þurfa að svara nokkru síðar sem hafði komið fram hjá hæstv. utanrrh. Ég svaraði að vísu einu atriði í gær og það voru ummæli hans um þann ágæta og virta þjóðréttarfræðing dr. Guðmund Alfreðsson en ég fer ekki nánar inn á það. Ég hef hugleitt þetta nokkuð og ég finn reyndar afar fátt svaravert í ræðu hæstv. utanrrh. Reyndar ekki nema eitt. Hann veifaði blaði um hagkvæmni samningsins sem mátti eiginlega skilja að væri glóðheitt úr prentvél Þjóðhagsstofnunar. Vissulega hefur ræðumaður á undan mér fjallað um það en ég tel rétt að koma einnig inn á það því að ég gerði mér ferð í Þjóðhagsstofnun til að fá skýringar á þeim tölum sem hæstv. utanrrh. flutti fyrir alþjóð. Ég verð því miður að segja að ekki stendur steinn yfir steini. Þjóðhagsstofnun hefur enga nýrri athugun gert en þá kemur fram í skýrslu Þjóðhagsstofnunar frá september 1991. Reyndar hófst vinna við það verk að mínu frumkvæði í þeirri ríkisstjórn sem við sátum í saman. Í skýrslunni kemur fram tafla sem ég ætla aðeins að fara yfir þar sem segir: ,,Athugun á efnahagslegum áhrifum EES með 5% verðhækkun sjávarafurða``. Þar er gert ráð fyrir því að sjávarafurðir hækki um 5% fyrir utan þau áhrif sem kunna að vera frá samningnum. Þar eru sett upp lítil áhrif og mikil áhrif og hvort tveggja metið, annars vegar eftir fjögur ár og hins vegar eftir átta ár. Þar er metið að verg landsframleiðsla miðað við lítil áhrif aukist eftir fjögur ár um 0,4% en eftir átta ár um 0,6%. Hins vegar ef áhrifin verði mikil þá kunni verg landsframleiðsla að aukast um 0,6% eftir fjögur ár en eftir átta ár um 1,4%. Þess má geta að ein af forsendum áætlunarinnar er að tveir þriðju af tollalækkun sem um verður samið komi í okkar hlut. Út af fyrir sig eru það mjög umdeilanlegar forsendur. Eins og ég kom inn á í gær hefur SÍF ráðlagt meðlimum sínum að reikna ekki með því að tollalækkunin komi nema að litlum hluta í hlut Íslendinga. Ég ætla ekki að lengja þetta með því að fara yfir ýmsa aðra liði sem hér eru raktir. Þó er fróðlegt að Þjóðhagsstofnun telur að mesta aukningin verði í einkaneyslu. Ég segi fyrir mitt leyti að ég held að okkur sé ekki til hagsbóta að einkaneyslan aukist mjög mikið frá því sem nú er. Fleira kom fram hjá hæstv. ráðherra. Hann mat að sú hækkun sem hann sagði að væri 1,5% þýddi ef ég man rétt um 6--7 milljarða búbót fyrir okkur Íslendinga.  Hæstv. ráðherra sagði fleira. Hann sagði m.a. að sjávarútvegurinn ætti að fá um 3,5% aukningu á veltu sinni, þ.e. afkoman ætti að batna um 3,5%. Satt að segja gat enginn uppi í Þjóðhagsstofnun, ekki forstjórinn sem ég talaði við, skýrt mér hvernig í ósköpunum sú tala væri fengin. Það væri út af fyrir sig fróðlegt að vita frá hæstv. ráðherra hvernig sú tala er fengin. Meira að segja var mér bent á að í áætlun Þjóðhagsstofnunar frá 22. nóv. þar sem afkoma sjávarútvegsins er metin fyrir árið 1993 segir: ,,Áhrif hækkunar verðs á sjávarafurðum erlendis um 1,8%``, það eru plús 1,8 milljarðar --- þarna er búið að taka inn þá bætta afkomu sjávarútvegsins sem fælist í þátttöku okkar í EES. Menn voru því að reyna að geta sér til hvort hæstv. ráðherra hefði margfaldað þessa tölu með tveimur eða þremur. Reyndar hlýtur það að vera með þremur af því að hún er komin inn og hann reiknar aftur tvöfalda þá tölu sem þarna er. Hér er vitanlega um svo mikla ónákvæmni að ræða að mér þótti, þótt aðrir hafi komið hér upp og vakið athygli á þessu, annað gjörsamlega útilokað en að koma þessum upplýsingum sem ég fékk frá Þjóðhagsstofnun nú eftir hádegið á framfæri í umræðunni. Mér dettur ekki í hug að segja að hæstv. ráðherra fari vísvitandi með rangar upplýsingar.  Með þessu er ég alls ekki að segja að ekki sé einhver búbót að þessum samningi, því fer víðs fjarri. Enda væri það meira en lítið undarlegt ef eftir fjögurra ára streð að ekki væri eitthvað komið þarna inn sem væri efnahagslífi okkar til framdráttar. Ég held hins vegar að út af fyrir sig sé mat á því mjög erfitt. Þetta vildi ég nú fyrst og fremst segja í þessari umræðu. Ég harma að ráðherrann skuli láta blekkja sig svona og láta hafa sig í það að fara með slíkar tölur fyrir alþjóð. Ég vil eindregið leggja á það áherslu að ráðherra vandi betur það sem hann kemur með hingað í þennan ræðustól. Fyrst ég stend hér þá get ég ómögulega annað en lýst hryggð minni yfir því sem ég er að heyra frá hv. alþýðuflokksmönnum. Ég hef satt að segja aldrei tekið það allt of alvarlega sem kemur frá ungum krötum en þó hlýtur maður að líta á það nokkuð alvarlegum augum. Þetta eru eflaust þeir menn sem eiga eftir að taka við og þegar þeir ítreka í hverri samþykkt sinni að við eigum að sækja um aðild að Evrópubandalaginu þá þykir manni það fara að verða nokkuð alvarlegt. Ég man ekki betur en að þeir hafi fyrir nokkrum dögum lýst fögnuði sínum yfir því að forsrh. væri að stíga fyrstu skrefin. Ég vona svo sannarlega að það sé ekki rétt. Mér þykir satt að segja öllu alvarlegra þegar hv. þm. Karl Steinar Guðnason lýsir því yfir að við eigum að sækja um aðild. Ég veit að hæstv. utanrrh. hefur lýst annarri skoðun og það er rétt sem hefur komið fram hjá hæstv. utanrrh. að við töldum að viss vörn væri í því fyrir okkur Íslendinga ef við næðum viðunandi samningi um Evrópskt efnahagssvæði að samþykkja slíkan samning. Ég tel hann að vísu ekki viðunandi nú og tel hann ekki standast stjórnarskrána alveg sérstaklega. Ég sagði það í ræðu minni í gær að ég teldi þetta vissulega umhugsunarvert sjónarmið. Er það virkilega svo að við höfum rangt fyrir okkur, hæstv. utanrrh.? Ég vildi gjarnan fá að heyra frá hæstv. utanrrh. hvort hann tekur undir þessi ummæli hv. þm. Karls Steinars Guðnasonar. Gaman væri nú að heyra það frá virtum manni eins og þingflokksformanni hv. Alþfl. hvort hann tekur undir þetta. Ég vona svo sannarlega að svo sé ekki. Þá færi maður rórri heim ef maður vissi það að jafnvel þingflokksformaðurinn tekur ekki undir þetta eða hæstv. utanrrh. Ég vil brýna þessa menn á því að standa vörð og fá unga krata af þessum ungæðishætti sínum. Það er vitanlega öllum ljóst hvað sem menn segja nú um hvað mikið af þessum lögum o.s.frv. verða íslensk lög að ef við gerumst aðilar þá fáum við ekki nema í mesta lagi einhvern frest til þess að lögleiða öll ákvæði Rómarsáttmálans. Ég veit t.d. að hæstv. utanrrh. man þegar við áttum viðræður við forseta Frakklands, Mitterrand. Það kom greinilega fram hjá honum. Það kom greinilega fram í öllum viðræðum sem við höfum átt við þessa forustumenn. Það kom greinilega fram þegar ég átti viðtal við Kohl, kanslara Þýskalands, að það væri ekki um að ræða varanlegar undanþágur frá Rómarsáttmálanum. Engin þjóð hefur fengið það. Grikkir fengu tímafrest. Fyrir mig varðar það afar miklu, réttara sagt ætti ég kannski að segja að það er einskis virði að fá nokkurra ára frest ef svo allt heila báknið fellur yfir okkur. Satt að segja hélt ég ekki að við þyrftum að ræða hér um hugsanlega aðild að Evrópubandalaginu og þykir það afar sorglegt að einn hv. þm. skuli taka það á dagskrá. Að lokum vil ég aðeins segja að ég man þá tíð að hæstv. utanrrh. tók góðum ráðleggingum frá mér og eins og hann segir áttum við svo gott samstarf að hann fullyrðir að hnífurinn hafi ekki komist þar á milli og ég hef stundum tekið undir það. Ég ætla að gera tilraun til að gefa honum gott ráð. Hann hefur fengið atkvæðagreiðslu við 2. umr. og hann veit hvernig stuðingur er við samninginn. Nú á hann að láta sér það gott líka og á að fallast á að fresta 3. umr. Hann væri maður að meiri ef hann gerði það. Ég vek athygli á því að ef hann frestar 3. umr. þá getur hann borið fram sem brtt. við 3. umr. þær breytingar sem verður að gera á þessum samningi sem hann hefur sjálfur upplýst og enginn veit reyndar hvað verða miklar. En það verður að gera á honum breytingar. Þær má bera fram sem brtt. og afgreiða þær með samningnum við endanlega atkvæðagreiðslu við 3. umr. Að öðrum kosti verður að fara með þær brtt. í gegnum þrjár umferðir. Ég vil segja það í fullri hreinskilni að ég hlakka ekki til þess. Ég vildi miklu heldur losna við þetta mál út úr heiminum með því að taka þetta í einu lagi við 3. umr. Og hann þarf sannarlega ekkert að lítilsverða sig gagnvart sínum starfsfélögum erlendis sem maður hefur helst á tilfinningunni að hann telji sig annars gera ef hann fær ekki samninginn samþykktan. Hann getur borið höfuðið hátt og sagt: Það liggur alveg ljóst fyrir hvað Alþingi Íslendinga vill í þessu máli. Það liggur algerlega kristaltært fyrir. Og hann væri sem sagt meiri maður ef hann tæki þessum ráðum. Ég veit að hér hefur verið farið yfir greinargerð prófessors Björns Þ. Guðmundssonar. Mér er ljóst að ýmsir, því miður m.a. hæstv. utanrrh., hafa farið orðum um þann ágæta og virta vísindamann sem eru hæstv. ráðherra til minnkunar. Að vísu gerði hann það ekki hér úr ræðustól en maður heyrði það hér á göngum Alþingis frá ýmsum þingmönnum. Ég vona að það sé rangt hjá mér að hæstv. ráðherra hafi gert það en ég heyrði það hér nokkuð víða. Og það er ekki vert því að prófessorinn hefur rökstutt sitt mál mjög vel m.a. með tilvísun til hæstaréttardóms þar sem fram kemur að Hæstiréttur tekur málin mjög alvarlega. Jafnvel þótt röng skýring hafi verið gefin við eitt orð í frv., sem er orðið að lögum, hefur það orðið til þess að Hæstiréttur hefur litið málið mjög alvarlegum augum. Og það er staðreyndin við þetta mál að það er miklu meira en eitt orð sem þarf að breyta í þessum samningi. Þannig að það hafa komið fram mjög sterk rök fyrir því að samkvæmt íslenskri lagavenju og samkvæmt áliti Hæstaréttar þá er þetta mál alls ekki fært til lokaafgreiðslu. Þess vegna í fullum vinskap og með tilvísun til okkar fyrra samstarfs þá vildi ég nú freista þess að gefa hæstv. utanrrh. þetta ráð.

Virðulegi forseti. Ég hef þegar svarað efnislega þeim athugasemdum sem fram komu hjá hv. þm. að því er varðar mat á áhrifum EES-samninganna þegar þeir eru að fullu komnir til framkvæmda. Ég byggði þar á ýmsum heimildum en vitnaði í tvenn gögn. Annars vegar frá Þjóðhagsstofnun og hins vegar frá fjmrh. Ef hv. þm. les rækilega skýrslu Þjóðhagsstofnunar sem hann tók réttilega fram að er frá því á haustmánuðum 1991 þá er þar mjög rækilega tíundað að þær forsendur sem þeir gefa sér séu mjög varfærnislegar. Þegar tekið er tillit til þess hvernig þáv. fjmrh. og þáv. samstarfsmaður okkar Ólafur Ragnar Grímsson, formaður Alþb., metur áhrifin þegar þau eru fram komin á ríkisfjármálin  Að því er varðar þær tölur sem ég nefndi um horfur um afkomubata í sjávarútvegi þá eru þær byggðar á útreikningum sem ég fékk frá formanni þeirrar nefndar sem nú er að gera úttekt á fiskveiðistefnu og afkomu í sjávarútvegi og er sömuleiðis byggð á þeim forsendum þegar samningarnir eru komnir fram í heild sinni, þ.e. bæði tollalækkanirnar sem og breytingar á samsetningu útflutnings í ljósi lækkaðra tolla á meira unnum og verðmætari vörum. Að því er varðar spurningu um afstöðu þingflokks Alþfl. vegna þeirrar merku ræðu sem hv. þm. Karl Steinar Guðnason flutti hér áðan og á eftir væntanlega að vekja meiri athygli þá svaraði hann spurningu hv. þm. sjálfur. Hann sagði að hann væri einn um þá skoðun í þingflokki Alþfl.

Herra forseti. Ég hef að sjálfsögðu farið yfir skýrslu Þjóðhagsstofnunar og þar kemur greinilega fram að þeir gefa tvö álit. Annað sýnir fram á mikil áhrif og hitt minni áhrif. Og ég hef miklu fremur skilið skýrsluna þannig að mikil áhrif séu ekki varfærnislega metin áhrif. Og ég vek athygli á því að mat Þjóðhagsstofnunar er byggt á þekktri skýrslu sem var gerð fyrir Evrópubandalagið, svokallaðri Cecchini-skýrslu, og hún er orðin mjög umdeild. Það eru fjölmargir þekktir hagfræðingar sem halda því fram að þar séu áhrifin ofmetin. Og m.a. telja menn að það hafi sannast á síðasta ári og muni sannast á því ári sem nú er hafið að efnahagsleg áhrif verði ekki eins mikil eins og þessi mæti maður mat það. Ég man nú ekki í fljótu bragði hvað hann heitir sá þekkti ameríski hagfræðingur sem mjög hefur verið leitað til hjá MIT. 

Virðulegi forseti. Án þess að ég vilji orðlengja þessar umræður þá er rétt að það komi hér fram í sambandi við margvísleg sérfræðiálit um mat annars vegar á áhrifum innri markaðarins og hins vegar á hinu Evrópska efnahagssvæði að það nýjasta sem ég hef séð í því efni skýrsla sem unnin var fyrir EFTA til að meta sérstaklega hagvaxtaráhrifin á EFTA-ríkin við aðild þeirra að innri markaðnum. Og niðurstaða í þeirri skýrslu er í meginatriðum sú að hagvaxtaráhrifin séu meiri fyrir EFTA-ríkin en fyrir Evrópubandalagsríkin.

Herra forseti. Það sem ég sagði hér áðan er að mat Þjóðhagsstofnunar og reyndar mat EFTA-ríkjanna, bæði einstakra ríkja og EFTA sem heildar, er byggt á fyrrnefndri skýrslu sem var gerð fyrir Evrópubandalagið. Það er byggt á henni og hún lögð til grundvallar í því mati sem hér hefur verið gert. Þess vegna, þegar nú er talið að sú skýrsla sé ofmat, hlýtur það að sjálfsögðu að hafa áhrif á mat hinna EFTA-þjóðanna. Það er þá líka ofmat. Ég held að þetta hljóti að liggja í hlutarins eðli. En þetta er alls ekki aðalatriðið í því sem ég hef rætt um. Aðalatriðið er það að því miður fór hæstv. utanrrh. með alrangar tölulegar upplýsingar hér í gær. Svo rangar að ég minnist þess varla að hafa heyrt verra flutt. Það er að vísu sagt að það megi tala mörgum tungum með tölum. Það getur vel verið. En ég hef aldrei heyrt seilst svo langt. Og ég endurtek það sem ég sagði áðan, ég þekki ekki hæstv. utanrrh. að því að gera það viljandi og ég held að hann væri maður að meiri með því að leiðrétta þessar tölur og flytja þær hér eins og þær eru réttar.

Herra forseti. Núna rétt áðan kom til mín þingvörður og tilkynnti mér að á morgun ætti ég að mæta hér til fundar kl. hálfellefu. Þessu hafði ég alls ekki reiknað með. Ég hafði ekki reiknað með að það yrði fundur hér á morgun kl. hálfellefu. Á mánudaginn var talað um það við okkur þingmenn að við mundum byrja hér kl. hálfellefu á hverjum degi og reiknað með að vera hér til kl. sjö sem ég held að við höfum verið alla vikuna og ég hafði ekki reiknað með að neinn fundur yrði hér á morgun og því vil ég mótmæla. Á morgun hefur verið boðað til samráðsfundar hjá Kvennalistanum. Það koma konur af öllu landinu til fundar hér í Reykjavík og okkur hafði ekki einu sinni hugkvæmst að það þyrfti að athuga það sérstaklega vegna þess að ekki var reiknað með neinum fundum hér á morgun. Og ég hélt að það væri venja að taka tillit til þess þegar slíkir fundir eru hjá flokkunum. Ég minnist þess þegar ég var í stjórnarandstöðu á síðasta kjörtímabili, þá var ég reyndar í stjórnarandstöðu með fleirum en einum flokki eftir því hvenær það var, en þegar ég var í stjórnarandstöðu með Sjálfstfl. var alltaf tekið fullt tilliti til þess sem talsmenn hans sögðu. Ef fundum var mótmælt hvort sem það voru næturfundir, kvöldfundir eða fundir á laugardögum þá var tekið tillit til þess, ég man ekki betur. Mér finnst það mjög sérkennilegt að núna þá er manni tilkynnt um fundi bæði um helgar, á kvöldin og á nóttunni og það skiptir engu máli þótt maður mótmæli. Og ef maður mótmælir þá er það talið röfl, málþóf eða ég veit ekki hvað. Mér er bara stórlega misboðið. Hvað er því til fyrirstöðu að ljúka þessu máli t.d. á mánudag eða þriðjudag? Einhvern tímann var talað um að hæstv. utanrrh. færi af landi brott á sunnudaginn og kæmi heim á mánudag eða þriðjudag hélt ég. Er ekki hægt að ljúka þessu máli þá? Það er ekki svo mikið sem liggur fyrir að við getum ekki lokið öllum þeim málum sem fyrir okkur liggja í næstu viku. Og hvers vegna er verið að boða okkur til fundar ef við eigum að ljúka öllum málum í þessari viku? Var ekki reiknað með að við yrðum a.m.k. í næstu viku líka? Mér þykir þetta mjög sérkennileg vinnubrögð, virðulegur forseti. Og ég ítreka mótmæli mín við því að ég sé boðuð hér til fundar á laugardegi og sérstaklega með tilliti til þess að Kvennalistinn er með samráðsfund þar sem við erum búnar að boða konur og þingflokkurinn getur þar af leiðandi ekki mætt á þann fund.

Virðulegur forseti. Ég get ekki annað en tekið undir með hv. 15. þm. Reykv. sem mótmælir þeim áformum að haldinn verði þingfundur á laugardegi, fundur sem við heyrum fyrst um nú að eigi að fara að efna til með þessu boði. Ég hef innt formann míns þingflokks eftir því hvað valdi og hann greinir frá því að það sé gert gegn mótmælum af sinni hálfu og fleiri þingflokksformanna stjórnarandstöðunnar. Hér er búið að halda fundi í vikunni frá kl. hálfellefu sem er í fyrsta sinn að þannig hafi verið staðið að málum að hefja hér þingfundi að morgni með þessum hætti og halda þeim áfram fram á kvöld eins og hér hefur gerst. Og síðan á að kóróna þessa viku með því að boða til fundar á laugardegi. Það er ekki sýnilegt hvað veldur því að til þessa ráðs er gripið af forseta þingsins því ekki er rétt að segja forustu þingsins því að ekki mun forsætisnefndin sem slík standa að baki þessu fundarboði. Og svo bætist það við sem hér kom fram í máli hv. 15. þm. Reykv. að Samtök um kvennalista hafa sérstakan fund á landsmælikvarða með þátttöku af landinu öllu á morgun sem er löngu ákveðinn og það hefur ætíð verið tekið tillit til slíkra fundarhalda á vegum flokkanna. Þannig að það þarf meira en lítið að liggja á ef þörf er á að fara að halda fund á laugardegi með þessum hætti. Ég vil mótmæla þessu. Ég tel þetta vera, ég vil ekki nota þau orð sem mér eru í rauninni í hug varðandi þetta úr ræðustólnum, virðulegur forseti, mér finnst þannig að máli staðið að þessu leyti. Og náttúrlega ekki nokkur einasta ástæða til þess að vera að halda þinginu með þessum hætti áfram. Við erum komin hér til þings á óvenjulegum tíma. Við höfum unað því að sjálfsögðu að svo væri gert. Það var gert ráð fyrir því fyrir jólin. Við getum auðvitað haldið þessu þinghaldi áfram eins og þörf er á að mati ríkisstjórnarinnar, það hefur enginn mér vitanlega mótmælt því, og tekið hér til við málin með eðlilegum hætti í næstu viku. En ég verð að segja það að mér finnst mjög óeðlilegt að vera að efna til þingfunda fyrir hádegi hér á Alþingi til þess að ræða mál ef slíkir fundir eiga síðan að standa fram á kvöld eins og gerðist þessari viku. Þannig að ég vona að það verði ekki endurtekið í þeirri næstu.

Herra forseti. Formenn þingflokka áttu fund með forseta kl. fimm. Á þeim fundi varð ekkert samkomulag um fundahald. Allir formenn stjórnarandstöðuþingflokkanna mótmæltu því að halda fund hér á morgun. Það er fáheyrt að halda fund á laugardegi og ég minnist þess ekki að það hafi verið gert nema þá í fullu samkomulagi allra þingflokka. Það hefur einstöku sinnum komið fyrir fyrir þinghlé að fundir hafa verið haldnir á laugardögum en það heyrir algerlega undantekningu til. Ég tel líka að það sé einsdæmi að fundir séu haldnir þegar einstakir stjórnmálaflokkar halda meiri háttar ráðstefnur eða fundi. Mig rekur ekki minni til þess þann tíma sem ég hef setið hér eða verið við hús. Forseti tekur sína ákvörðun gegn mótmælum stjórnarandstöðunnar, það vil ég að komi hér fram. Ég vil líka láta þess getið að tveir af þingmönnum Framsfl. eru farnir úr bænum. Þar af er annar, 1. þm. Austurl., á mælendaskrá en fór úr bænum í góðri trú um að hann gæti flutt sína ræðu eftir helgi. Að minnsta kosti annar þessara þingmanna er að fara til að vera við jarðarför og mér þykir hart ef ég þarf að kalla hann til bæjarins og þá báða snemma dags á morgun vegna þessarar ákvörðunar forseta. En ég vil láta það koma fram, herra forseti, að ákvörðun forseta Alþingis er ekki tekin í samkomulagi við formenn stjórnarandstöðuflokkanna.

Virðulegur forseti. Við erum komin saman til þingfunda á þessum óvenjulega tíma árs vegna þess að við þurfum að ljúka ákveðnum verkum. Þegar formenn þingflokka hófu sína samráðsfundi í upphafi þessarar viku þá lá það fyrir að menn vildu gjarnan stefna að því að ljúka tilteknum hluta þessara verka, þ.e. umræðunni um EES, í þessari viku. Það lá alveg fyrir af hálfu beggja stjórnarflokkanna frá fyrsta samráðsfundi að við lögðum á það mikla áherslu að það væri hægt að ljúka henni í þessari viku og við lögðum þegar á fyrsta fundi áherslu á það að ef með þyrfti þá yrði hér þingfundur á laugardaginn. Þetta var rætt frekar á fundum í gegnum vikuna og það er alveg rétt sem hér kemur fram að formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar höfðu við því sterka fyrirvara. En það er líka rétt að það komi fram að forseti tók ævinlega fram að hún útilokaði ekki að þingfundur yrði á laugardag og það er jú forsetinn sem hefur úrslitavaldið í þessum efnum. Það liggur líka fyrir að utanrrh. er á leið utan í mikilvægum erindagjörðum. Það kom fram gagnvart stjórnarandstöðunni þegar nokkru fyrir jól að hann yrði að halda úr landi um þessa helgi. Það hefur líka komið fram eðlileg krafa af hálfu stjórnarandstöðunnar að hann verði viðstaddur þessa umræðu. Þess vegna er það fullkomlega eðlilegt til að koma þessu við að geta lokið umræðum og jafnframt að utanrrh. geti verið viðstaddur hana að við grípum til þess að hafa fund hér á morgun. Ég tel það fullkomlega eðlilegt.

Virðulegur forseti. Ég vil að það komi hér fram að þegar þinghald seinni hluta vikunnar hefur verið til umræðu á fundum formanna þingflokka núna í vikunni hefur því ávallt verið andmælt af okkur formönnum þingflokka stjórnarandstöðunnar að fundur yrði á laugardeginum. Nú er upplýst að Kvennalistinn heldur mikilvæga ráðstefnu á morgun og ég hygg að það sé alveg föst regla á Alþingi að taka fullt tillit til þess þegar stjórnmálaflokkur er með landsráðstefnu af einhverju tagi sem hann hefur boðað með löngum fyrirvara að þá sé ekki fundur. Ég spyr hvort nokkrum dytti í hug ef Sjálfstfl. ætti í hlut að fundur væri boðaður. Auðvitað væri það aldrei gert undir slíkum kringumstæðum og eru mörg dæmi þess. Ég trúi ekki öðru en forseti þingsins og talsmenn ríkisstjórnarinnar og þeir aðrir sem koma að þessu máli sjái að það er auðvitað mjög gerræðislegt að ætla sér að halda fund á morgun þegar einn stjórnmálaflokkanna hefur boðað mikilvæga landsráðstefnu á sínum vegum á morgun. Það hefur verið upplýst að hæstv. utanrrh. sé á förum til útlanda og er ekki nema gott eitt um það að segja að hann ferðist, en ekki trúi ég að hann ætli að vera alla vikuna í burtu og væri æskilegt að hann kæmi og upplýsti hvernig ferðum hans verður háttað. Hann hlýtur að sjálfsögðu að meta það meira að koma mikilvægum málum sem hann flytur fram, bæði EES-málinu og sjávarútvegssamningnum og enginn trúir því að hann ætli að vera í burtu alla næstu viku. Því ætti ekkert að vera því til fyrirstöðu að þau mál yrðu tekin fyrir þegar hann kemur aftur. Það hlýtur að verða um miðja vikuna og þá ætti að vera hægt að ljúka þessum málum. Við erum því á einu máli um það í stjórnarandstöðunni að andmæla því mjög eindregið að fundur verði á morgun og það með skýrum rökum.

Forseti vill upplýsa að á fundi forsætisnefndar í gær var rætt um þann möguleika að fundur yrði á morgun, laugardag. Því var þá andmælt af hv. 15. þm. Reykv. sem hefur tilgreint ástæður sínar og málið var þá eigi tekið til afgreiðslu og ekkert ákveðið. Sú ákvörðun sem forseti hefur síðar tekið er tekin í kjölfar funda með formönnum þingflokka ef ég hef skilið það rétt.

Herra forseti. Ég vil taka undir það sem hefur komið fram hjá þeim hv. stjórnarandstæðingum sem hafa talað um fundahaldið hér. Það er og hefur verið alveg föst regla að taka tillit til fundahalda stjórnmálaflokka. Svo rík hefð hefur það verið í þingstörfum að það hefur ekki verið bundið við laugardaga heldur hefur ávallt verið hliðrað til þó það væri á venjulegum virkum dögum, fimmtudögum eða föstudögum. Þetta er alveg ný regla sem er tekin hér upp og auðvitað er þetta yfirgangur, það er ekki hægt að segja annað. Hér á allt að snúast í kringum það að hæstv. utanrrh. er að fara úr landi á sunnudaginn. Ég hlýt að benda á að hæstv. utanrrh. lítur ekki á erindi manna úr landi stórum augum ef við hugsum til ræðu hans í gærkvöldi þar sem hv. 8. þm. Reykn. var fjarstaddur í gærkvöldi og hæstv. utanrrh. notaði báða ræðutíma sína til þess að ráðast á hann fjarstaddan fyrir að vera erlendis. Þetta er náttúrlega alveg einstök framkoma því að mér er kunnugt um að hv. 8. þm. Reykn. var staddur erlendis sem fulltrúi þjóðar sinnar þó á öðrum vettvangi væri en á vegum ríkisstjórnarinnar. Það hlýtur því að vera að hæstv. utanrrh. geti breytt þessum áformum sínum, a.m.k. leit hann ekki stórum augum á erindi hv. 8. þm. Reykn. úr landi. Því er óþarfi að fara fram með offorsi vegna þessa og þetta þinghald orðið undarlegt. Fundur hófst kl. hálfellefu í morgun og svo á að halda áfram hér til klukkan átta í kvöld og byrja aftur kl. hálfellefu á morgun. Mjög undarlegur háttur er hafður á þessu og ekki síst er auðséð á þessum umræðum að þetta hefur ekki verið borið undir forsætisnefnd heldur, hún hefur ekki samþykkt þessa skipan sem heild.

Herra forseti. Áðan var sagt að Kvennalistinn hefði boðað til samráðsfundar síns með mjög löngum fyrirvara. Vel má vera að svo sé. En gagnvart okkur sem sitjum á fundum þingflokksformanna var fyrirvarinn ekki lengri en svo að þetta var fyrst tilkynnt á fundi á þeim vettvangi nú í dag, þ.e. löngu eftir að farið var að tala um að halda fund á laugardeginum. Þetta vildi ég að kæmi fram. Líka er nauðsynlegt að það komi fram að auðvitað er gerður greinarmunur á landsfundum flokkanna, stærstu fundum flokkanna, landsfundum, flokkráðsfundum, aðalfundum, miðstjórnarfundum eða hvað sem þeir heita, og einhverjum öðrum flokksfundum. Það er rétt að tekið er tillit til landsfundar Sjálfstfl. jafnt sem aðalfundar Alþb. þegar svona stendur á, en ekki hefur verið venja að taka tillit til minni háttar fundarhalda enda hafa þeir þá vikið fyrir fundum á Alþingi. Kannski mætti benda á að margir þeir sem óska eftir því að ekki verði fundur á morgun halda því fram að hér sé verið að ræða mikilvægasta mál lýðveldissögunnar, en Alþingi Íslendinga getur beðið og á að bíða eftir því að samráðsfundi Kvennalistans ljúki þó verið sé að ræða mikilvægasta mál lýðveldissögunnar. Væri ekki möguleiki að flytja þann fund fram á sunnudag eða finna einhvern annan tíma fyrir þann fund? En ég hlýt að láta það koma fram, virðulegi forseti, að við erum auðvitað í óvenjulegri stöðu. Þess er krafist að hæstv. utanrrh. verði viðstaddur umræðurnar. Frá því fyrir jól hefur verið vitað að hann er að fara utan um helgina í krafti embættis síns að sinna opinberum erindum.  Virðulegi forseti, ég tel sjálfsagt að kanna það við forseta hvort hugmynd forseta um að halda fund í kvöld standi ef fólk vill endilega falla frá fundinum á morgun en ella tel ég einboðið að funda eins og boðað hefur verið á morgun.

Virðulegi forseti. Hv. 17. þm. Reykv. og þingflokksformaður Alþfl. er afar fundaglaður maður og hann leggur það jafnan til að hér séu fundir öll kvöld og allar nætur ef hann fær því viðkomið en sem betur fer eru flestir aðrir ekki eins fundaglaðir og hann og vilja hafa eðlilegt form á vinnu þingmanna svo menn séu nokkurn veginn með fullu viti þegar þeir eiga að ræða alvarleg mál. Samráðsfundur Kvennalistans hefur komið mjög til umræðu og það er svo að þetta eru fundir sem við höldum u.þ.b. 3--4 sinnum á ári og jafngildir kannski miðstjórnarfundum í öðrum stjórnmálaflokkum. Á þá fundi koma konur alls staðar að af landinu og eru boðaðar. Fundirinn er ákveðinn með löngum fyrirvara og auðvitað er ekkert einfalt mál að fresta honum um einn dag. Ég skildi það svo í upphafi vikunnar þegar byrjað var að ræða um þinghaldið að menn ætluðu að vera á fundum frá klukkan hálfellefu á morgnana og fram undir sjö á kvöldin, jafnvel aðeins lengur ef á þyrfti að halda til þess að menn lykju ræðum sínum. Enda þótt hv. 17. þm. Reykv. legði alltaf til lengri fundi og forseti neitaði því aldrei að svo gæti orðið að hér yrði fundur á laugardegi þá datt mér einfaldlega ekki í hug að það yrði fundur á laugardegi vegna þess að þegar við ákváðum upphaf 2. umr. kom manni ekki annað til hugar en að EES-málinu mundi ljúka í dag. En þá gerist það að hæstv. utanrrh. heldur þvílíka dómadagsræðu að menn hafa orðið að bregðast við og svara ýmsu því sem hann hefur verið að halda fram og síðan bættist við hv. þm. Karl Steinar Guðnason með sínar yfirlýsingar í þessum mjög svo alvarlegu málum. Sú staða hefur því komið upp að málin eru því miður ekki fullrædd. Ég held að flestir hefðu óskað þess að við gætum lokið málinu í dag. En auðvitað eru takmörk fyrir því hvað hægt er að halda fundahöldum lengi áfram og það hefur komið fram að menn eru farnir úr bænum. Af því að ég átti erindi inn í þingflokksherbergi framsóknar þá sá ég einmitt að þar uppi á vegg hékk tafla um dagskrá vikunnar og á henni stóð á vélrituðu blaði ,,Laugardagur, engir fundir``. Menn hafa því ekki gert ráð fyrir því að hér yrðu fundir og ég lýsi fullri ábyrgð á hendur sjálfum utanrrh. sem ætti að vera það mikið kappsmál að ljúka málinu. Hann talar þannig að menn komast ekki hjá því að svara honum. En það er ákvörðun forseta að fundur verði á morgun og við í stjórnarandstöðunni mótmæltum því, þetta er ákvörðun forseta og það hefur komið fram að við erum henni ósammála.

Forseti vill fara fram á það að við getum senn haldið áfram samkvæmt dagskrá. Enn eru tveir á mælendaskrá sem óska að ræða gæslu þingskapa. Áður en þessum fundi lýkur yrði síðan tekið til athugunar af hálfu formanna þingflokka og í samráði við forseta hvort unnt verður að breyta þeim ákvörðunum sem teknar hafa verið í þá veru að haldið yrði áfram í kvöld og eitthvað fram eftir nóttu til þess að losa morgundaginn, en það gefist þá tóm til slíkra ákvarðana áður en þessum fundi verði lokið.

Herra forseti. Ég veit ekki hvernig ég á að taka því þegar talað er um fundi Kvennalistans með svo mikilli lítilsvirðingu. Ég vil benda hv. 8. þm. Reykv. á að við höfum ekkert sem heitir miðstjórn eða neitt þess háttar þannig að hann getur kannski reynt að samsvara samráðsfundum Kvennalistans miðstjórn síns flokks. Ég viðurkenni að við erum heldur færri á þingi en sjálfstæðismenn eru, en það breytir ekki því að við eigum að hafa a.m.k. álíka mikinn rétt þó þeir þykist hafa meiri rétt en við. Mér þótti leiðinlegt að heyra hvernig hann talaði um fundi 

Landsfundur sjálfstæðismanna er á tveggja ára fresti.

Ég sagði miðstjórn.  En ég vildi fyrst og fremst benda á það að einhvern tímann fyrir jól var talað um það að hæstv. utanrrh. þyrfti að fara á fund --- mig minnir að það hafi verið sagt 9. og 10. jan., það er kannski búið að breyta því í 9., 10., 11., 12., 13., 14. og 15., en það var talað um 9. og 10. Eftir mínu dagatali þá er það á morgun og hinn daginn. Síðan var mér sagt að það væri á sunnudaginn, það er 10., og þá reikna ég með að það sé 10. og þá hugsanlega 11. og þá kemur hann auðvitað á þriðjudaginn og þá ljúkum við þessu máli. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu að við getum lokið öllum þeim málum og þeim verkum sem við ætluðum okkur að gera með eðlilegum hætti í næstu viku. Við þurfum ekkert að vera að vinna á kvöldin eða um helgar, við getum gert það bara í næstu viku. Þetta eru ekki það mörg mál. Okkur verður ekki skotaskuld úr því, sérstaklega ef við samþykkjum að mæta kl. hálfellefu og vera til sjö. Það er meira en nógur tími ef ég get metið málin rétt. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu að við tökum önnur mál á mánudaginn meðan hæstv. utanrrh. er í burtu og e.t.v. þriðjudaginn ef hann er þá líka í burtu. Mig minnir að einhvern tímann hafi verið talað um 14. jan., mitt dagatal segir að það sé ekki fyrr en undir lok næstu viku, þannig að það sé allt í lagi ef þessi 14. er svo heilagur dagur fyrir þetta mál þá ættum við örugglega að geta lokið því fyrir þann tíma ef það er alveg nauðsynlegt.

Herra forseti. Það er aðeins ein lítil spurning og hún er svona: Hvað er það sem knýr á um að viðhafa þessi óeðlilegu og óvanalegu vinnubrögð? Ég veit ekki til að það sé neitt sem knýr á um það. Ég held að hitt væri hyggilegra að við hefðum nokkurt tóm til að átta okkur á gjörbreyttri aðstöðu í Evrópska efnahagssvæðinu og Evrópuráðinu sjálfu og við þurfum öll að huga að málum. Ég sé nákvæmlega ekkert sem getur knúið á um þessa ráðabreytni nema þá það að ráðherrann þurfi að fara út og að sjálfsögðu er hægt að bíða eftir honum í einn eða tvo daga. Er nokkur maður sem lætur sér detta það í hug að í öllu þessu Evrópusamstarfi núna þá gerist eitthvað sem knýr á um það að við fundum núna stíft? Ég sé ekki hvað það væri. Það er að vísu þannig að Spánverjar hafa dregið sig algjörlega út úr viðræðunum og það eru gjörbreytt vinnubrögð. Æskilegast væri fyrir okkur auðvitað að við gætum fengið nokkrar vikur til að átta okkur á öllum þessum breyttu aðstæðum og væri best fyrir alla aðila. Þetta sem nú er að gerast, að stjórnarandstaðan mótmælir því að þetta gangi svona til, er auðvitað ekki til þess að auðvelda vinnubrögð. Mér er það algerlega ljóst. Ég hef lagt það til í mínum flokki og því verið vel tekið að menn reyndu nú að hægja á og ræða saman og forustumenn allra flokka settust niður og tækju sér gott tóm til þess að reyna að leysa úr málum. En spurningin er: Hvað er það sem knýr á? Ég fæ ekki séð hvað það er.

Forseti telur að það hafi komið fram fullskýrt sem hv. 4. þm. Reykv. spyr um, að hæstv. utanrrh. þarf að fara af landi brott og þess er með mjög eðlilegum hætti óskað af hálfu stjórnarandstöðunnar að hann sé viðstaddur umræðuna. Því er lagt á það kapp að ljúka umræðunni áður en hann fer úr landi. Forseti vill gjarnan ítreka ósk sína til formanna þingflokka að þeir hittist og að höfðu samráði við forseta þingsins, sem því miður er ekki staddur í húsinu, reyni hvort unnt sé að ná samkomulagi um aðra skipan en ákveðin hefur verið. Ef samkomulag næst ekki mun fyrri ákvörðun standa.

Hæstv. forseti. Á árinu 1905 börðust stórhuga og framsýnir menn fyrir því að hér yrði lagður sími. Það gekk ekki átakalaust fyrir sig. Enn eru til stórhuga menn á íslandi, menn sem kjósa samstarf í stað einangrunar og framfarir og þróun í stað afturhalds og stöðnunar. Þessir menn kjósa samstarf við önnur Evrópuríki, kjósa að sitja við sama borð og samkeppnisaðilar þeirra. Það er gjarnan bent á að EFTA-samningurinn hafi ekki skilað þeim árangri sem vænst var --- en af hverju? Ein ástæðan var t.d. sú að þar var ekki tekið á þeim möguleika að ríki Evrópubandalagsins gætu beitt EFTA-ríkin svonefndum tæknilegum hindrunum, t.d. það að matvæli frá EFTA-ríkjum verða að uppfylla ákveðin skilyrði sem viðkomandi innkaupaland setur, oft beinlínis til að koma í veg fyrir innflutning á sama tíma og annað EB-land flytur óhindrað inn sínar vörur án þess að uppfylla þessar sérkröfur. Í EES-samningnum er tekið á þessum hlutum. Framleiðsluvörur EFTA-ríkja munu sitja við sama borð og vörur frá ríkjum Evrópubandalagsins. Hv. þm. Páll Pétursson talaði um það hér í morgun að atvinnuleysisstig hér á landi gæti orðið svipað og í Evrópubandalagsríkjum. Það er einmitt til að koma í veg fyrir enn meira atvinnuleysi hér á landi sem EES-samningurinn er mikilvægur. Eða heldur hv. þm. að atvinnuleysi vaxi ekki ef EES-samningnum verður hafnað? Menntað fólk á íslandi flýr ekki til annarra Evrópuríkja nema vegna mikils kjaramunar hér og þar. Mig undrar mjög að þeir sem hafa aðhyllst hið miðstýrða sovéska kerfi og hafa áhyggjur nú yfir því að EES sé aðeins skref inn í Evrópubandalagið skuli þá ekki einmitt fagna EES-samningnum. Ég lít á EES-samninginn sem mikilvægan fyrir okkar viðskiptamöguleika. Ég lít ekki á hann sem skref inn í Evrópubandalagið nema ef við óskum eftir því og í þeim efnum finnst mér að við ættum að flýta okkur mjög hægt. Eins og staða Evrópubandalagsins er í dag virðist það einna helst minna á miðstýrt bákn en á slíku hef ég ekki meiri trú nú en áður. Okkur liggur ekkert á að hugsa um aðild að Evrópubandalaginu. Leyfum þeim að koma sínum málum á hreint, bæði sína stjórnskipan sem annað. En okkur liggur á að samþykkja EES-samninginn einfaldlega til að auðvelda íslenskum fyrirtækjum markaðssókn inn á þennan markað sem er okkur svo mikilvægur. Það ágæta er að vaxtarbroddur viðskiptalífsins og uppbyggingarinnar innan Evrópubandalagsins er hjá litlum og meðalstórum fyrirtækjum, en um 95% fyrirtækjanna eru af þessari stærðargráðu og þar eru um 75% alls vinnuafls. Minni fyrirtæki hafa meiri sveigjanleika og þar nýtur sín hagkvæmni stærðarinnar. Ef uppbygging íslensks iðnaðar hefur ekki skilað árangri sem skyldi er það vegna skilningsleysis og afskiptaleysis stjórnvalda á hverjum tíma. Sjávarútvegurinn er okkar mikilvægasti atvinnuvegur og iðnaðurinn hefur fallið í skugga hans. Á þessu hefur orðið nokkur breyting og það er mikilvægt að þingmenn trúi því að íslenskur iðnaður sé samkeppnisfær á erlendum mörkuðum. Íslensk fyrirtæki hafa nú þegar hafið ýmsar breytingar til þess að bæta sínar vörur þannig að þær uppfylli þær gæðakröfur sem krafist er og er það mjög af hinu góða. Nefna má að t.d. Japanir hafa nú hafið breytingar á gæðastuðlum til samræmis við EB. Það er því víst að þær kröfur sem EES-samningurinn gerir til framleiðsluvara eru ekki meiri en aðrar viðskiptaþjóðir gera og munu gera þannig að þessar kröfur þarf að uppfylla hvort sem samningurinn verður inni eða úti. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir nefndi hér áður að utanrrh. hefði fullyrt að skuldir mundu hverfa. Okkar skuldir hverfa ekki frekar en annarra en við höfum meiri möguleika á að greiða okkar skuldir með bættum viðskiptakjörum. Hún benti einnig á að meiri hluti útflutnings okkar fer til Evrópuríkja og það er rétt. Yfir 70% okkar útflutnings fer til þessara ríkja og það er ekki talið klókt að hafa öll eggin í sömu körfunni. Viðskiptin við Evrópuríki eru ekki svona mikil af hreinni tilviljun. Viðskipti leita þangað sem þau eru hagstæðust. Íslensk fyrirtæki hafa hafið sókn á markaði Austur-Evrópu og þau viðskipti lofa góðu. Það er ekkert auðvelt að fara inn á nýja markaði. En samdráttur í fiskveiðum í Alaska og Kanada hefur flýtt því og með góðum árangri að hafin var markaðssókn bæði í Suður-Ameríku og Tævan auk Austur-Evrópu með ýmsar iðnaðarvörur tengdar sjávarútvegi. Íslensk fyrirtæki hafa nú þegar fjárfest í erlendum fyrirtækjum og fleiri slíkir samningar eru í farvatninu til að tryggja markaðsstöðu sína og auðvelda leiðir inn á markaðinn. Fjárfesting í fyrirtækjum innan Evrópubandalagsins auðveldar aðgang að þessum markaði. Það er nú einu sinni svo að samningur er þess eðlis að samningsaðilar samþykkja hann þegar þeir hafa fallist á skilyrði hans. Ef mjög er á einn hallað í samningi er um nauðungarsamninga að ræða. Hér er ekki um slíkt að ræða. Við viljum nýta þá möguleika sem samningurinn gefur okkur og það vilja aðrir samningsaðilar einnig. Ef erlendir aðilar sjá sér hag í því að fjárfesta á Íslandi væri það af hinu góða. Þeir sæju þar með möguleika á arðbærum rekstri alveg eins og íslenskir aðilar sjá hag í sínum fjárfestingum erlendis. Hagkvæmur rekstur kallar á vinnuafl og þjónustu og er öllum til hagsbóta. Í stað þess að óttast erlenda fjárfestingu á Íslandi ættum við að gera átak í því að laða hingað erlend fyrirtæki, nýta t.d. þá offjárfestingu í orkuframleiðslu sem hér er. EES-samningurinn opnar ekki leið til himnaríkis og eilífrar sælu en guð hjálpar þeim sem hjálpar sér sjálfur. Það gerum við nú með samþykkt EES-samningsins. Við ætlum að snúa vörn í sókn, samdrætti í uppbyggingu og fyllast þar með bjartsýni þar sem árangurinn er í sjónmáli.

Virðulegur forseti. Margt er óvenjulegt í þingstörfum um þessar mundir, ekki aðeins það að þing komi saman í byrjun árs þegar venja er að þingmenn sinni öðrum störfum, heldur eru þingstörf daglega með býsna ólíku sniði frá því sem menn eiga að venjast og frá því sem þeir flokkar sem hér standa að ríkisstjórn hafa sætt sig við fram til þessa, sérstaklega þegar þeir hafa verið í stjórnarandstöðu. Mönnum er enn í fersku minni hamagangurinn í Sjálfstfl. fyrir þremur árum þegar umræðan hófst um hið Evrópska efnahagssvæði þar sem umræður af þeirra hálfu einungis um dagskrárliðinn þingsköp stóðu klukkustundum saman og jafnvel unnt að telja það í tugum klukkustunda. Hér iðka menn hina nýju siði sem eru þeir að bjóða mönnum önnur kjör og aðra stöðu og önnur þingstörf en áður hafa tíðkast. Það var upplýst í þingskapaumræðum að ástæðan fyrir því að fyrirhugaður er þingfundur á morgun, sem yrðu vissulega þáttaskil í þingstörfum þar sem það væri í fyrsta sinn, svo mér sé kunnugt, sem stjórnmálaflokki sem sæti á á Alþingi er synjað um að hlé sé gert á þingstörfum meðan mikilvægur fundur fer fram. Það er þeim mun óvenjulegra við þessi nýju vinnubrögð og þennan nýja sið að viðkomandi flokkur, Kvennalistinn, heldur sinn fund á laugardegi sem að öllu jöfnu á ekki að vera þingfundardagur. Ástæðan sem borin er fram sú að hæstv. utanrrh. þurfi að fara til útlanda og vera kominn á fundarstað nk. mánudag. Með öðrum orðum getur hann ekki verið viðstaddur einhverja daga í næstu viku og þá á að snúa þingstörfum í kringum þarfir hans þótt mér sé ekki kunnugt um að þessi fundur sem ráðherra hyggst sækja tengist á nokkurn hátt því máli sem hér er lagt ofurkapp á að ljúka á þessum dögum. Ég hefði talið hið eðlilega í málinu að hæstv. utanrrh. gerði það upp við sig hvort hann teldi mikilvægara að fylgja eftir kröfu sinni um að ljúka málinu sem fyrst og vera hér viðstaddur eða sinna fundahöldum erlendis um óskyld málefni. Það er ljóst að í þessu máli og þingstörfum, eins og þau hafa gengið á nýju ári og undir lok síðasta árs, hefur Alþfl. Sjálfstfl. í bóndabeygju og gefur honum fyrirskipanir um það hvernig þinghaldi skuli hagað og Sjálfstfl. beygir sig auðmjúkur utan hv. 4. þm. Reykv. sem leyfir sér sem oft áður að hafa sjálfstæða skoðun á máli og uppsker það eitt að vera með óvinsælli mönnum af hálfu forustu Sjálfstfl. Hæstv. utanrrh. fór hér mikinn í umræðu í gær og hjó á báðar hendur. Má segja að honum kippti í kynið og er eflaust duglegur til þeirra verka að kljúfa við vestur í Selárdal ef á þarf að halda að vinna þar verk. Hann hélt áfram látlausum árásum á stjórnarandstæðinga, fyrst og fremst á fjarstaddan þingmann sem er erlendis eins og fram hefur komið og hefur fullgilda ástæðu og hefur ekki beðið um að þingstörfum sé snúið þannig að það henti utanferðum hans. Hæstv. utanrrh. þótti við hæfi að höggva nokkuð títt til formanns Alþb. vegna þess að hann sinnir skyldustörfum fyrir sína þjóð á erlendum vettvangi um tveggja eða þriggja daga skeið án þess að nokkru sé truflað starfi þings. Hann gerði enn og aftur að umtalsefni að umræðan hefði staðið nokkuð lengi og gerði nokkuð mikið úr því eins og heyrst hefur áður á öðrum vettvangi. Þetta eru í sjálfu sér ekki nýjar fréttir fyrir þá sem hér hafa setið og hlusta á hæstv. utanrrh. á þessu kjörtímabili. Ég rifja það t.d. upp að svo snemma sem 10. sept. á sl. ári var utanrrh. farinn að saka stjórnarandstöðuna um málþóf og kallaði málflutning hennar þá síbilju þegar umræðan var varla nema nýhafin, 10. sept. fyrir tæpum fjórum mánuðum. Þetta ætti að segja meira en nokkurt annað að áróður utanrrh. um málþóf er markleysa. Honum er kappsmál eitt að koma málum í gegn með góðu eða illu. Hann hefur forðast umræður um málið á málefnalegum nótum og einkum og sér í lagi upp á síðkastið. Það hafa verið lagðar fjölmargar spurningar fyrir ráðherrann sem ekki hefur verið svarað. Það liggja líka fyrir rökstuddar ályktanir sem einstakir þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa lagt fram um einstök efnisatriði samningsins og hefur einungis verið svarað með fullyrðingum einum saman, algerlega órökstuddum. Engin vitræn umræða hefur því farið fram af hálfu hæstv. utanrrh. um nokkur atriði af þeim toga. Ég vil líka áður en lengra er haldið minna á þau ummæli hæstv. utanrrh. í gærkvöldi í fyrri ræðu hans þar sem hann hóf þann leik að bera það á þingmenn Alþb. og Framsfl. að þeir hefðu verið með landráðabrigsl á sínum tíma þegar samningurinn um EFTA var ræddur hér. Undir þetta tók svo annar þingmaður Alþfl., formaður fjárln., hv. þm. Karl Steinar Guðnason. Hér er um þær grófustu árásir að ræða sem ég hef heyrt í þingsal frá einum þingmanni eða tveimur á hendur öðrum og er ekki hægt að láta ómótmælt. Í öðru lagi verður að krefjast þess að þeir færi rök fyrir þessum fullyrðingum sínum. Þess hefur þegar verið krafist af hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni. Hann brast kjark til að svara og þagði sem fastast. Ég geri þá kröfu til hæstv. utanrrh. að hann færi rök fyrir fullyrðingum sínum um að þáv. þingmenn þessara tveggja flokka hafi brugðið öðrum þingmönnum um landráð á þeim tíma. Það er lágmarkskrafa sem hægt er að gera til hæstv. utanrrh. að hann styðji mál sitt einhverjum rökum. Að öðrum kosti tel ég nauðsynlegt að fara fram á að hæstv. utanrrh. biðjist afsökunar á þessum ummælum sínum og dragi þau til baka. Verði hvorugt gert, viðhlítandi rökstuðningur lagður fram eða afsökunarbeiðni kemur ekki fram, þá er nauðsynlegt að snúa sér til forseta og fara fram á það að forseti ómerki þessi ummæli. Ég tel að þingmenn sem nú eru í þessum tveimur flokkum geti ekki undir neinum kringumstæðum unað því að þessar sakir séu í tvígang fram bornar á fyrri þingmenn þessara flokka og að hluta til núverandi án þess að þær séu víttar sem við hæfi er að mínu mati. Hins vegar hefur umræðan í gærkvöldi væntanlega varpað nokkuð skýru ljósi fyrir þá sem með henni fylgdust á það hvernig ástandið er í þinginu. Það er öllum ljóst og flestir viðurkenna að umræður og afgreiðsla á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið er þarflaus um þessar mundir. Þingið hefur öðrum mikilvægum verkefnum að sinna sem ég tel að það ætti að gera um þessar mundir og snúa sér að innanlandsmálum. Þess í stað er þinginu haldið frá þeim málum vegna kröfu Alþfl. um að afgreiða þennan samning þrátt fyrir að öllum sé fullljóst að hann mun ekki taka gildi fyrr en í fyrsta lagi eftir sex mánuði og líklega mun síðar og hitt að eftir þær fréttir sem bárust síðla í desember eru allnokkrar líkur á að ekkert verði af honum. Það er hygginna manna ráð að eyða ekki kröftum sínum á vitlausan veg og ég teldi það stjórn þingsins til sóma ef hún sæi svo til að á dagskrá væru þau mál sem brýnna er um þessar mundir að ræða en afgreiða samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Því miður verða þingstörf að líða fyrir þetta ofurkapp Alþfl. sem virðist líta á þetta mál þannig að það sé persónulegur frami formanns flokksins og pólitísk nauðsyn að knýja úrslit fram í þessu máli svo fljótt sem hægt er. Það er sorglegt til þess að vita við þær aðstæður þegar þúsundir Íslendinga ganga atvinnulausir, þá skuli ekki fást rædd í þinginu, hvorki í þingsal né í nefndum þingsins, frumvörp sem þegar hafa verið lögð fram og sum komin til nefndar og ætluð eru og hugsuð til þess að bæta hag þess fóks sem er atvinnulaust. Alþfl. kemur í veg fyrir það t.d. að félmn. vinni í og afgreiði frá sér frv. til laga sem gerir það kleift að atvinnulausir geti búið í sínu húsnæði meðan þeir eru án atvinnu án þess að eiga á hættu að húsnæðið verði boðið upp ofan af þeim. Frv. af þessu tagi, og fleiri gæti ég tínt til, bíða hér og fást ekki rædd í nefndum því nefndir mega ekki starfa núna á þessu sérstaka þingi Alþfl. sem haldið er fyrir Alþfl. núna í janúar. Réttindamál fyrir atvinnulaust fólk fæst ekki rætt vegna kröfu Alþfl. um að ræða hér mál sem er í eðli sínu dautt í fyrirsjáanlegri framtíð hvað svo sem síðar verður. Þetta kalla ég rangar áherslur, virðulegi forseti. Ofan á allt þetta fáum við þingmenn þær fréttir að af hálfu stjórnarliðsins séu uppi hugmyndir um og hafi verið lagðar fram að strax og menn eru búnir að ljúka afgreiðslu þessara tveggja Evrópumála, samningsins um Evrópska efnahagssvæðið og fiskveiðisamningsins við EB, þá eigi að senda þingið í langt frí. Hugmyndir stjórnarliðsins eru um það að þingið taki sér fjögurra vikna frí að lokinni þessari umræðu. Önnur mál verði ekki rædd eftir að þessari fundalotu lýkur með þessum tveimur málum og þeim tveimur öðrum sem gert er ráð fyrir að rædd verði og afgreidd. Ég hefði talið þarfara fyrir þingið að snúa sér að þeim brýnu verkefnum sem bíða en að senda það í fjögurra vikna leyfi. Síðan er gert ráð fyrir því að þingstörfum ljúki fyrstu dagana í maí. Þegar maður dregur þá daga frá, frá miðjum febrúar og fram í byrjun maí, en augljóslega verða ekki kraftmikil þingstörf eða jafnvel frí þá viku sem Norðurlandaráðsþing er haldið og þá daga sem páskar standa yfir, þá sýnast mér ekki vera nema átta vinnuvikur, kannski níu, sem hægt er að kalla því nafni. Þetta er tíminn sem stjórnarliðið hefur hugsað sér að þingið vinni til 1. okt. síðar á þessu ári. Ef þessar hugmyndir ná fram að ganga á þingið ekki að starfa meira en þessu nemur. Fyrir því liggur að afgreiða, væntanlega á þessum fáu vikum til vors, tugi frumvarpa sem tengjast samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Ég sé því ekki að önnur mál komist mikið að fyrir haustþingið. Þetta er með þvílíkum ólíkindum að þó að maður sé orðinn nokkuð vanur sérstökum vinnubrögðum hér undir forustu þessarar ríkisstjórnar, þá setur mann hljóðan við slíkar hugmyndir. Ég vil einnig staldra frekar við ræðu hæstv. utanrrh. frá því í gær og leiðrétta eitt atriði sem hann hélt þar fram um víðtækan stuðning samtaka atvinnurekenda við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Ég tel nauðsynlegt að koma þar að upplýsingum sem mönnum eiga að vera kunnar en er nauðsynlegt að ítreka vegna rangra fullyrðinga hæstv. utanrrh. þar sem hann leitast við að láta málið líta þannig út fyrir áheyrendum að hér sé um órofa fylkingu atvinnurekenda að ræða sem einum rómi krefjist þess að samningurinn verði afgreiddur án tafar. Ég vil fyrst minna á það að innan atvinnurekendageirans hafa komið fram raddir um að EES væri ekki nóg. Menn ættu að snúa sér að því að ganga beint inn í Evrópubandalagið sjálft. Ég minni þar á fremstan meðal jafningja framkvæmdastjóra Vinnuveitendasambands Íslands. Ég man ekki betur en hann hafi sett fram þá hugmynd að við ættum að sækja um aðild að Evrópubandalaginu. Varla telur hann þá samninginn um Evrópska efnahagssvæðið fullnægjandi. Og þeir eru fleiri til sem gæla við þessa hugmynd úr þessum röðum þó að ég nefni þá ekki að sinni. Ég vil rifja upp ályktun aðalfundar Samtaka fiskvinnslustöðva frá því í haust um Evrópska efnahagssvæðið og forsendur fyrir stuðningi samtakanna við samninginn. Ég vitna í fréttabréf samtakanna frá 21. sept. þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Stuðningur fiskvinnslunnar við EES hefur alltaf verið bundinn því að Íslendingar fái tollfrjálsan aðgang fyrir fiskafurðir sínar án þess að neinar heimildir til fiskveiða innan fiskveiðilögsögunnar komi í staðinn. Aðalfundur SF vill ítreka þessi sjónarmið og jafnframt benda á að í þeim samningsdrögum sem fyrir liggja vantar verulega upp á að þessum skilyrðum sé fullnægt.`` Það er alveg ljóst að af hálfu þessara samtaka, sem eru ekki þau veigaminnstu innan raða atvinnurekendasamtaka, samtaka fiskvinnslustöðva, er stuðningurinn við EES skilyrtur og að samningurinn sem hér liggur fyrir uppfyllir ekki þau skilyrði og vantar verulega upp á, eins og segir í aðalfundarsamþykkt samtakanna. Ég vil einnig minna á mat Landssambands iðnaðarmanna á samningnum fyrir skipasmíðaiðnaðinn, því að það er ekki nema hálfur sannleikur að segja að Landssamtök iðnaðarins styðji þennan samning eins og þau hafa reyndar lýst yfir. Það verður þá að segja alla söguna. Það er rétt að ég minni á það svo menn hafi það hjá sér og viti af því að það er ekki einróma stuðningur við samninginn og fjarri því að menn telji hann fullnægjandi á alla kanta. Það kemur fram í mati Landssamtaka iðnaðarmanna að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið sé gagnslaus fyrir skipasmíðaiðnaðinn. Vegna þess að hæstv. utanrrh. í stöðugri viðleitni sinni til að lengja umræðuna með höggum á báða bóga, rangfærslum og á köflum hreinum ósannindum, gefur tilefni til þess þá er nauðsynlegt að láta koma fram það sem sannara er í þessum málum. Ég vil því vitna í stuttan kafla í fréttabréfi Landssambands iðnaðarmanna frá því í mars þar sem því er lýst yfir að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið sé gagnslaus fyrir skipasmíðaiðnaðinn og það rökstutt frekar. Hann er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Á einu sviði sem mikilvægt er fyrir íslenskan iðnað stóð ágreiningur allt fram á síðustu stundu en það eru ríkisstyrkir til skipasmíða. Hjá EB er í gildi svonefnd sjöunda tilskipun um ríkisstyrki til skipasmíða. Auk þess að setja ákveðið hámark á heildarfjárhæð ríkisstyrkja sem hlutfall af samningsverði felur þessi tilskipun í sér að styrkir sem raska innbyrðis samkeppni milli skipasmíðastöðva í aðildarlöndunum eru bannaðir. Í þessu felst með öðrum orðum að þegar um er að ræða samkeppni milli fyrirtækja í aðildarlöndunum geta fyrirtæki ekki náð til sín smíðasamningum í krafti hærri ríkisstyrkja en keppinautarnir. Slíkir samningar eru einfaldlega bannaðir. Það var því afar eftirsóknarvert fyrir íslenskan skipasmíðaiðnað að öðlast með EES-samningnum aðild að þessari tilskipun. Í því hefði falist þýðingarmikil vörn gegn því að fyrirtæki í öðrum EES-löndum, t.d. í Noregi, á Spáni og í Portúgal haldi áfram að undirbjóða íslenskar skipasmíðastöðvar í krafti ríkisstyrkja. Í ljósi þessa lagði Landssamband iðnaðarmanna ríka áherslu á það við íslensk stjórnvöld að tryggð yrði fullgild aðild að sjöundu tilskipuninni. Nú liggur fyrir niðurstaða um ríkisstyrki til skipasmíða sem teljast verður mjög mikil vonbrigði fyrir íslenskan skipasmíðaiðnað. Ekki náðist samkomulag um það að sjöunda tilskipunin yrði hluti af EES-samningi. Ekki náðist heldur samkomulag um bókun sem talist getur góð trygging fyrir því að EFTA-ríkjunum gefist síðar kostur á aðild að nýrri tilskipun EB um sama efni. Með samningnum fylgja einungis tvær stuttar bókanir um þetta efni. Önnur er sameiginleg og segir einfaldlega að meðan sjöunda tilskipunin er í gildi nái hinar almennu reglur samningsins um bann við ríkisstyrkjum ekki til skipasmíða. Ríkisstyrkir til skipasmíða verði með öðrum orðum leyfðir innan EES og engar ráðstafanir gerðar til þess að koma í veg fyrir skaðleg áhrif þeirra á samkeppnisskilyrði fyrirtækja. Hins vegar er mjög almennt orðuð yfirlýsing frá EB um það að bandalagið stefni að því að lækka ríkisstyrki til skipasmíða. Við ákvörðun um það hvort og hvernig nýjar reglur verði settar um ríkisstyrki til skipasmíða þegar sjöunda tilskipunin rennur út muni bandalagið meta samkeppnisskilyrði í skipasmíðaiðnaði á öllu EES-svæðinu, hafa samráð við EFTA-ríki og taka mið af viðleitni á alþjóðavettvangi í því að draga úr ríkisstyrkjum. Það þarf mikla bjartsýni til þess að ætla að íslenskum skipasmíðaiðnaði verði mikið hald í þessari bókun. Boltinn er því enn sem fyrr hjá íslenskum stjórnvöldum. Ætla þau á einhvern hátt að mæta miklum ríkisstyrkjum í samkeppnislöndum íslensks skipasmíðaiðnaðar eða horfa aðgerðalaus á það að margra milljarða framleiðslutækifæri fari úr landi vegna óeðlilegra viðskiptahátta samkeppnisþjóða? Höfum við svo marga góða kosti í atvinnumálum að við höfum efni á að láta íslenskan skipasmíðaiðnað lognast út af vegna þess að keppinautarnir hafa rangt við?`` Ég held að þetta segi allt sem þarf um þennan samning gagnvart íslenskum skipasmíðaiðnaði. Ég hef ekki enn heyrt svörin frá hæstv. utanrrh. um það hvað íslensk stjórnvöld ætla að gera til að standa við bakið á íslenskum skipasmíðaiðnaði á næstu árum. Fyrir fáeinum dögum komu slæmar fréttir um ástandið í skipasmíðaiðnaðinum. Talið er að á síðasta ári hafi samdráttur þar verið um 10% frá fyrra ári miðað við veltu og starfsmönnum fækkað um 9% á milli áranna 1991 og 1992, eða um 300 manns. Það er því ljóst að áhyggjur og mat Landssambands iðnaðarmanna á fullan rétt á sér og styðst við fullgild rök. Það sem á skortir eru viðbrögð og aðgerðir íslenskra stjórnvalda til þess að koma í veg fyrir að það gerist sem menn sjá fram undan. Það hlýtur að vera keppikefli stjórnvalda þegar atvinnuleysi hefur náð þvílíkri stærð sem orðið er á hverjum tíma að stuðla að því að það minnki. Meðal aðgerða sem ríkisstjórnir og stjórnvöld hljóta að eiga að grípa til eru einmitt aðgerðir sem treysta stöðu iðngreina eins og t.d. skipasmíðaiðnaðarins þar sem menn sjá fram á að hundruð manna hafa þegar misst vinnuna og ekki er lát á. Reyndar eru tíðindin úr iðnaðinum frá síðast ári verri en fram hefur komið hjá mér. Talið er að störfum í iðnaði á síðasta ári hafi fækkað um 1.200. Maður hlýtur að velta fyrir sér ef þessi samningur um Evrópska efnahagssvæðið verður einhvern tímann að veruleika hvort einhverjar líkur séu á því að samningurinn sem slíkur snúi þessari þróun við þannig að Íslendingar gæti vænst þess að fá atvinnu við störf í þessari mikilvægu atvinnugrein. Því miður verð ég að segja að reynslan af fríversluninni innan EFTA gefur ekki tilefni til að ætla að íslensk fyrirtæki sæki mörg störf á erlenda markaði. Hlutdeild iðnaðar í atvinnu hér á landi hefur ekki vaxið þann tíma sem fríverslun innan EFTA-ríkjanna hefur staðið, í 20 ár, heldur þvert á móti eilítið minnkað. Ég sé ekki þann mun á 380 milljóna markaði og 80 milljóna markaði að það gefi tilefni til að ætla að hinum smáu íslensku fyrirtækjum vegni betur þó stórt svæði verði enn stærra. Eitt af því sem hefur verið hvað mest gagnrýnt í þessum samningi er einmitt það atriði sem kom fram hjá Landssambandi iðnaðarmanna, ríkisstyrkirnir, sem eru ekki bara innan skipasmíðaiðnaðarins heldur líka innan sjávarútvegsins almennt í Evrópu. Þeir styrkir verða því miður áfram rétt eins og í skipasmíðaiðnaðinum. Samkeppnisstaða íslensks sjávarútvegs er því mun lakari en hún væri ef ekki væru ríkisstyrkir á Evrópumarkaðinum til sjávarútvegsins þar. Því hefur verið svarað til af hálfu ráðherra að það hafi verið ókleift að ná því fram að fá Evrópubandalagið til þess að afnema ríkisstyrki og reyndar líka að fá það til að afnema tolla á sjávarafurðum. Hins vegar er ekki víst að staða okkar til að sækja fram með þessa kröfu hafi verið svo veik sem menn hafa viljað vera láta né undirtektir svo slæmar eins og mátt hefur skilja á þeim fóstbræðrum, hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. Ég rifja hér upp að í septembermánuði árið 1990 heimsótti varaforseti framkvæmdastjórnar EB, Henning Christophersen, Ísland og mætti m.a. á fund hjá Evrópustefnunefnd. Hjá honum kom það sjónarmið fram að vissulega hefðu Íslendingar opnað markaði sína fyrir iðnvarningi frá EB og það án þess að fá fríverslun með fisk og fiskafurðir. Það þyrfti því að ná jafnvægi á þessu sviði. Með öðrum orðum viðurkenndi varaforseti framkvæmdastjórnar Evrópubandalagsins það á þessum fundi að Íslendingar hefðu gefið meira í samskiptum við Evrópubandalagið en þeir hefðu fengið í staðinn. Það væri ójafnvægi á viðskiptum milli aðila. Íslendingar hefðu hleypt vörum Evrópubandalagsins til landsins og gefið þar fríverslun en hefðu ekki fengið það sama fyrir sínar afurðir og þessu yrði að jafna. Ég hef ekki orðið var við það, virðulegi forseti, að hæstv. utanrrh. hafi gengið eftir því að framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins efndi þessi orð. Ég vil því fara fram á það við hæstv. utanrrh. að hann svara því hvort hann hafi gengið á eftir því að varaforseti framkvæmdastjórnar EB stæði við þessa yfirlýsingu sína og hver viðbrögð framkvæmdastjórnarinnar hefðu verið. Það kom enn fremur fram hjá Henning Christophersen á þessum sama fundi að spurningarnar um fisk og fiskveiðiréttindi yrðu ekki þær erfiðustu í EES-viðræðunum sem þá voru komnar nokkuð vel af stað. Virðulegi forseti. Það er nokkuð langt liðið á kvöldið og ég hafði ekki hugsað mér að flytja langa ræðu að þessu sinni. Ég á þess kost að taka aftur til máls og hafði hugsað mér, virðulegi forseti, að láta hér staðar numið þó ég eigi enn eftir að fara yfir sjávarútvegskafla þessa samnings sem ég hef ekki gert, hvorki við 2. né 3. umr. málsins, til þess að vera ekki að lengja umræðuna um of. En þá vildi ég gjarnan að hæstv. utanrrh. yrði fenginn til fundarins til að svara þessum spurningum. Ég vildi spyrja virðulegan forseta hvort þess væri nokkur kostur.

Forseti skal kanna það þegar í stað hvort hæstv. utanrrh. er í húsinu og geti verið hér að hlýða á ræðumann.

Ég þakka forseta fyrir þau viðbrögð. Ég hygg að það sé rétt að doka þá aðeins við því hér eru kaflaskil í mínu erindi og ef ég á annað borð fer að byrja á seinni þættinum í mínu máli mundi það endast nokkuð fram á kvöldið. Ég vil því, virðulegur forseti, doka aðeins við meðan málið skýrist hvort hæstv. utanrrh. getur mætt til fundar eða hvort hann er þegar farinn af landi brott.

Forseti fær svar við því innan fárra andartaka hvort hæstv. utanrrh. er í húsinu og mun doka þangað til.

Ég þakka forseta.

Hæstv. utanrrh. er genginn í hliðarsal þar sem hann má hlýða á hv. ræðumann.

Ég þakka forseta og hæstv. utanrrh. fyrir að mæta til þingfundar. Ég hafði borið fram tvær spurningar til ráðherrans sem ég óska eftir að hann svari. Ég veit ekki hvort ráðherrann hefur heyrt mál mitt annars staðar í húsinu en ég skal fara stuttlega yfir málið og bera spurningarnar fram að nýju. Ég var að vitna til heimsóknar Hennings Christophersens, varaforseta framkvæmdastjórnar EB, hingað til lands í septembermánuði 1990, þar sem fram kom hjá honum á fundi með Evrópustefnunefnd eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Vissulega hafa Íslendingar opnað markaði sína fyrir iðnvarningi frá EB og án þess að fá fríverslun með fisk og fiskafurðir. Jafnvægi þyrfti að nást á þessu sviði og kvaðst Christophersen telja að spurningar um fisk og fiskveiðiréttindi yrðu ekki þær erfiðustu í EES-samningunum.`` Það er því ljóst að það var mat varaforseta framkvæmdastjórnar EB að það væri ójafnvægi á viðskiptum Íslendinga við EB á þann veg að Íslendingar hefðu lagt meira af mörkum en þeir hefðu fengið í staðinn og þyrfti að ná jafnvægi á þessu sviði. Ég vildi því spyrja hæstv. utanrrh. hvort hann hefði gengið eftir efndum á þessari skoðun varaforsetans og hver viðbrögðin hefðu verið af hans hálfu og framkvæmdastjórnarinnar. Þetta er það sem ég hafði borið fram til hæstv. utanrrh. varðandi þetta mál auk þess sem ég minni á áskorun mína til utanrrh. frá upphafi ræðu minnar að rökstyðja fullyrðingar sínar um það að þingmenn Alþb. hefðu á sínum tíma verið með landráðabrigsl í garð þáv. stjórnarþingmanna þegar EFTA-samningurinn var til umræðu. Það er svo alvarleg ásökun að ekki er hægt að láta hana kyrra liggja.