Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. minni hl. (Benedikt Gröndal) : Herra forseti. Afgreiðsla þessa frv. við 2. umr. hefur leitt í ljós, að í þessari hv. d. virðist vera meiri hl. fyrir því að leyfa minkarækt á nýjan leik. Við atkvgr. vakti það sérstaka athygli, að stærsti flokkur þingsins, Sjálfstfl., stóð að heita má einhuga að málinu, nema hvað einn af þm. hans sat hjá. Þetta vekur athygli, fyrst og fremst vegna þess, að það er 20–30 ára venja hér í þinginu, að loðdýraræktarmálin hafa ekki farið eftir flokkslínum og allir flokkar hafa meira eða minna skipzt um þau og nefni ég þetta sérstaklega vegna þess, að fyrir fáum árum voru í röðum Sjálfstfl. menn, sem gengu fram fyrir skjöldu í þessu máli, menn eins og Pétur Ottesen, sem enn eru kosnir til æðstu trúnaðarstarfa í flokknum og ég á erfitt með að trúa að séu hrifnir af því, að flokkurinn skuli einhuga ganga fram á þessari braut. Ég sé ekki ástæðu til að rifja upp aftur þær röksemdir, sem ég hef flutt á móti þessu frv. En við 2. umr. lagði ég eingöngu til, að málinu væri vísað til ríkisstj. Nú hefur því verið hafnað og vil ég því leyfa mér að flytja 2 brtt. við frv. sjálft og byggjast þær brtt. á þeim viðhorfum, sem nú verður að horfast í augu við um vilja dm. Í þeim umr., sem fram hafa farið um þetta mál hér í d., hefur komið fram sú höfuðröksemd með því að leyfa minkarækt, að við höfum nú þegar minkaplágu, við höfum skaða og skömm af því máli og hví þá ekki að reyna að hirða einhvern gróða af því um leið? Í sambandi við þetta sjónarmið langar mig til að flytja brtt. við 6. gr. Þar er um fjallað, hvernig rn. skuli velta leyfi fyrir loðdýragörðum, eins og nú á að kalla þá (pelsegård á góðri dönsku). Ég legg til, að það verði bætt einni mgr. við þessa gr., er hljóði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Leyfi til minkaeldis má þó aðeins veita í sveitarfélögum, þar sem villiminkur hefur þegar náð öruggri fótfestu að dómi veiðistjóra.“ Þessi till. þýðir, að stórir hlutar af landinu, sem enn eru lausir við minkapláguna, skuli ekki verða fyrir þeirri áhættu, sem mundi óhjákvæmilega fylgja, ef minkabú væru sett þar upp. Finnst mér, að þessi brtt. sé í fullkomnu samræmi við höfuðröksemd þeirra manna, sem með frv. mæla. Ég hygg, að þótt hart hafi verið deilt um þetta mál, muni enginn halda fram, að báðum málsaðilum sé ekki jafnannt um að forðast tjón í náttúru Íslands, þó að mat manna á því, hve mikil hætta fylgi minkarækt og endurreisn hennar, sé mismunandi. Þess vegna treysti ég því, að sé meiri hl. þessarar d. þeirrar skoðunar, að óhjákvæmilegt sé fyrir efnahagsafkomu okkar að innleiða minkarækt á nýjan leik, þá fáist þessi sami meiri hl. til að hlífa þeim landshlutum, sem enn hafa losnað við minkapláguna. Síðari brtt., sem ég flyt, er um nýja gr. á eftir 7. gr. frv. Er lagt til að setja algerlega nýtt efnisatriði inn í frv. Ein af höfuðröksemdunum fyrir því, að við getum gert loðdýrarækt eða minkarækt að arðvænlegum atvinnuvegi, er sú, að hér falli til mikill fiskúrgangur og sé nauðsynlegt að hagnýta hann betur, en gert hefur verið hingað til. Nú höfum við flutt þennan fiskúrgang út fyrir allgott verð. Á árinu 1964 voru flutt út 7.165 tonn, og fyrir þetta fengust, eftir því sem Hagtíðindi skýra frá 22.9 millj. kr. Þá vil ég enn fremur benda á, að samkv. l., sem hv. Alþ. samþykkti fyrir 1½ ári eða svo, er útflutningsskattur á fiskúrgangi til dýrafóðurs 4.2%. Ef þessi fiskúrgangur yrði allur notaður innanlands til þess að ala loðdýr og þau síðan flutt út, er verið að hlífa þessum fiskúrgangi við útflutningsskatti, sem aðrar sjávarafurðir verða að greiða. Af 22–23 millj. kr., sem var útflutningsverðmæti þessa varnings s.1. ár, ætla ég, að til leggist hátt í eina millj. kr. í útflutningsskatti. Nú rennur útflutningsskatturinn að vísu til sjávarútvegsins eða fiskiðnaðarins sjálfs að mestu leyti og mundi því dæmið koma þannig út, að fiskiðnaðurinn og sjávarútvegurinn mundi missa úr sínum aski upp undir millj. kr. að óbreyttu verðmæti. Má þó á vissan hátt segja, að ríkið tapi þessu fé, því að ég er sannfærður um, að ef útflutningsskatturinn væri ekki til að standa undir þessum útgjöldum, yrði ríkið að gera það á annan hátt. Í þessu sambandi finnst mér eðlilegt, meðan leyft er með allri þeirri áhættu, sem fylgir, að breyta fiskúrganginum í loðdýr, sitji atvinnuvegurinn eftir sem áður við svipuð kjör hvað útflutningsskatt snertir. Og ég vil því leyfa mér að leggja fram till., sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Á eftir 7. gr. komi ný gr., svo hljóðandi: Greiða skal útflutningsgjald af loðdýraskinnum eða lifandi loðdýrum, 4.2% af fob-verði. Gjaldið skal renna til vísindalegra rannsókna á lifnaðarháttum villiminks og til sérstakra ráðstafana til útrýmingar honum.“ Ég tel eðlilegt, að þetta gjald, sem væri í samræmi við það, sem greitt hefur verið af útfluttum fiskúrgangi, renni til að freista þess að hamla á móti því hugsanlega tjóni, sem andstæðingar málsins hafa haldið fram að búast megi við, ef frv. verður samþ. Er lagt til, að í fyrsta lagi renni þetta fé til vísindalegra rannsókna á lifnaðarháttum villiminks, en slíkar rannsóknir munu ekki hafa farið fram nema að mjög takmörkuðu leyti. Vitneskja manna um lifnaðarhætti þessa dýrs byggist að verulegu leyti á upplýsingum, sem leikmenn og þeir, sem berjast við minkapláguna, hafa aflað. Þessar vísindalegu rannsóknir ættu að geta skapað grundvöll fyrir sterkari ráðstöfunum til þess að útrýma villiminknum eða halda honum í skefjum, ef lengra verður ekki komizt. Herra forseti. Ég vil leyfa mér að leggja fram þessar till., sem ekki hefur verið hægt að flytja á eðlilegan hátt vegna þess, hve stutt er liðið síðan 2. umr. fór fram. Ég mundi telja, þar sem efni þeirra skiptir miklu máli fyrir frv., að mjög væri æskilegt, ef hæstv. forseti vildi veita tíma til þess að prenta þetta, svo að þm. gætu séð till. fyrir sér, áður en þeir taka afstöðu til þeirra.



Herra forseti. Ég hef í hyggju að leggja fram brtt. við þetta frv., en af því að það var ekki fyrr, en um kvöldverðarleytið í gær, sem málið var afgreitt til 3. umr., hefur mér ekki gefizt tími til að ganga frá brtt. minni, og því vil ég fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann fresti nú þessari umr. og taki málið út af dagskrá. Ég get heitið því að hafa mína brtt. tilbúna og væntanlega prentaða fyrir næsta fund d., svo framarlega sem hann verður ekki haldinn í dag. Vildi ég vænta þess, að hv. forseti sjái sér fært að verða við þessari ósk minni.

Forseti (SB) : Forseti vill að sjálfsögðu leggja sitt lið til þess, að hv. 1. þm. Norðurl. v. gefist tækifæri til að semja sína brtt. En ég leyfi mér að vekja athygli á því, að næsti fundur í hv. þd. verður ekki fyrr, en á fimmtudag. Hins vegar er það skammt í þingslit, að ef minnsta von á að vera um að koma málinu gegnum hv. Ed., verður að ljúka 3. umr. um málið í dag. Ég vil spyrja hv. þm., þann er síðast talaði, hvort hann treysti sér ekki til að hafa brtt. sína tilbúna, ef gert væri nú stutt fundarhlé.

Ekki mjög stutt.

Þegar hv. þm. hefur gefizt tækifæri til að leggja fram brtt. sína skriflega og umr. lokið um málið, hafði forseti hugsað sér að gefa frest til atkvgr., þannig að hinar skriflegu brtt. lægju fyrir prentaðar, þegar atkvgr. færi fram. Fellst hv. þm., sá er síðast talaði, á þetta?

Það er sjálfsagt að reyna.

- Fundarhlé.



Herra forseti. Ég heyrði lesnar einu sinni áðan þær 2 skrifl. brtt., sem hv. 5. þm. Vesturl. hefur nú lagt fram. Ég felli mig vel við síðari brtt. hans um útflutningsgjald á loðdýrum eða loðdýraskinnum og mun greiða henni atkv. Mér finnst það góð till. En ég get ekki fallizt á hans fyrri till. Ég get ekki veitt samþykki tillögum, sem geta haft það í för með sér, að við, sem búum í héruðum, þar sem villiminkurinn hefur verið og er, fáum yfir okkur viðbót af því óféti. Okkur þykir nóg að fást við það, sem fyrir er og því er það, að ég vildi koma málinu öðruvísi fyrir og mín brtt., sem ég mun lýsa hér á eftir, stefnir að því. Eins og ég gat um við 2. umr. málsins, barst okkur þm. nú fyrir síðustu helgi bréf frá náttúrugripasafninu, dags. 28. apríl s.l. Þetta bréf er skrifað af forstöðumanni safnsins, dr. Finni Guðmundssyni og eins og ég sagði við 2. umr., tel ég, að þm. ættu að kynna sér sem rækilegast efni þess, sem sá fræðimaður hefur um þetta að segja. Ég vil - með leyfi hæstv. forseta - lesa nokkuð upp úr þessu bréfi frá dr. Finni. Hann segir eftir inngang á þessa leið: „Ég verð að játa, að það veldur mér nokkrum erfiðleikum að taka afstöðu til umrædds frv., því að þar er þess hvergi getið, hvaða dýr sé fyrirhugað að ala í væntanlegum loðdýrabúum né heldur hvort fyrirhugað sé að flytja til landsins loðdýr í því skyni. Vel getur komið til mála að ala íslenzk dýr, svo sem refi og íslenzka villiminka, í loðdýrabúum og kemur þá auðvitað ekki til innflutnings á loðdýrum. En grunur minn er sá, að flm. frv. geri ráð fyrir innflutningi loðdýra, en um slíkan innflutning eru ströng ákvæði í gildandi l. Í 2. gr. l. nr. 15 1948 er mælt svo fyrir, að innflutningur á hvers konar dýrum sé háður leyfi landbrh. og leyfi megi ekki veita, nema stjórn Búnaðarfélags Íslands mæli með því og yfirdýralæknir samþykki innflutninginn. Þá eru ákvæði í 5. gr. l. nr. 48 1956, um náttúruvernd, um, að leita skuli umsagnar náttúruverndarráðs, áður en leyfi er veitt til innflutnings á lifandi dýrum. Þó að frv. það um loðdýrarækt, sem nú hefur verið lagt fyrir Alþ., verði samþykkt, haggar það ekki á nokkurn hátt við ákvæðum gildandi l. um innflutning dýra: ` Þetta segir dr. Finnur. Og ég vil enn fremur - með leyfi hæstv. forseta - lesa upp niðurlagið á bréfi hans, en það er þannig: „Að lokum vil ég leyfa mér að benda á, að mér er ekki kunnugt um, að nokkur viðhlítandi athugun hafi farið fram á þjóðhagslegu gildi loðdýraræktar hér. Þess væri þó full þörf, áður en verulegar fjárhæðir væru festar í loðdýrabúum. Því hefur að vísu verið haldið fram, að með loðdýrarækt væri hægt að stórauka verðmæti fiskúrgangs, sem fellur til í verstöðvum hér. Ef ekki verður hægt að sporna við því til fulls, að minkaeldi verði leyft hér á ný, vil ég gera það að varatill. minni, að það verði aðeins leyft í Vestmannaeyjum, svo framarlega sem Vestmanneyingar vilja fallast á að taka við minkum. Í Vestmannaeyjum fellur til meira magn af fiskúrgangi, en í flestum öðrum verstöðvum hér á landi og þar væri hægt að ganga úr skugga um, hvort minkaeldi er eins arðvænlegt og látið er í veðri vaka, án þess að náttúru Íslands í heild sé stefnt í voða .“ Þetta finnst mér skynsamlega mælt hjá dr. Finni Guðmundssyni og því er það, að ég vil leyfa mér að leggja hér fram brtt., sem gengur í þá stefnu. Í frv. þessu, eins og það upphaflega var lagt fyrir, er ákvæði til bráðabirgða, þannig hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Leyfi til minkaeldis samkv. l. þessum skal næstu 2 árin eigi veitt fleiri en 5 aðilum:“ Þannig var þetta, þegar frv. kom fram. Nú hefur verið gerð breyting á þessu ákvæði eftir till. frá meiri hl. landbn. og nú er bráðabirgðaákvæðið þannig orðað eftir 2. umr. frv.: „Leyfi skal aðeins veita til ræktunar minka næstu 2 árin frá gildistöku l. og eigi fleiri en 5 minkabúum.“ Samkv. þessu er því slegið föstu. að það megi aðeins veita leyfi til ræktunar minka næstu 2 árin eftir gildistöku l. og ekki fleiri en 5 minkabúum. Nú vil ég samkv. því, sem ég hef þegar sagt, leyfa mér að leggja fram brtt. við frv., með leyfi hæstv. forseta, ætla ég að lesa hana, hún er þannig: „Við ákvæði til bráðabirgða bætist: Minkabú,sem leyfð kunna að verða,skulu vera í Vestmannaeyjum.“ Þetta er, eins og ég hef þegar gert grein fyrir, alveg í samræmi við till. náttúrufræðingsins, forstöðumanns náttúrugripasafnsins, dr. Finns Guðmundssonar. Ég veit náttúrlega ekkert um það frekar, en dr. Finnur, hvort þeir í Vestmannaeyjum vilja taka við þessu dýri til að ala það þar. En hugsazt gæti það, að þeir mundu reyna þetta, ef þeir hafa einhverjir þar trú á því, sem mjög er haldið á loft, að þetta geti orðið arðvænlegur atvinnurekstur hér, þar sem mikið fellur til af fiskúrgangi frá frystihúsum. Það má náttúrlega gera ráð fyrir, að eitthvað af þessu sleppi út úr búrunum þar eins og annars staðar, og víst getur það valdið tjóni þar, a.m.k. á fuglalífi, en þó er sá skaði hverfandi samanborið við það, ef þessu er sleppt út á meginlandinu til viðbótar því, sem þar er fyrir. Mér finnast því sterk rök mæla með því, að þessi till., sem dr. Finnur hefur hér lagt fram í sínu bréfi, verði samþ. og þetta minkaeldi verði takmarkað við þennan stað á landinu, því að þá ætti það að vera alveg öruggt, að minkar, sem sleppa þar úr haldi, færu þó ekki nema um eyjarnar. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að hafa um þetta fleiri orð. Ég vænti þess, að mönnum sé ljóst, hvað fyrir mér vakir með þessari brtt., og vil óska þess, að leitað verði afbrigða fyrir henni.



Herra forseti. Ég greiddi atkv. með frv. því, sem hér liggur fyrir, ekki vegna neinnar flokkslegrar afstöðu, heldur vegna þess, að ég tel eðlilegt, að minkaeldi verði leyft hér og byggi það á þeim umsögnum, sem fyrir liggja, að þetta er orðin allveruleg atvinnugrein á Norðurlöndum, bæði í Noregi og í Danmörku, og ég tel ekki þungvæg þau rök, sem hér hafa komið fram gegn frv., sem aðallega eru fólgin í þeim mistökum, sem talið var að hér hefðu orðið á sínum tíma í sambandi við loðdýraræktina. Ég hygg, að það sé svo með flestar nýjar atvinnugreinar, að þar verði mönnum á mistök, þeir læra af reynslunni. Þetta mun einnig hafa verið svo bæði í Noregi og Danmörku í fyrstu, en þeir eru komnir þar yfir þetta, þannig að þetta er orðin nokkuð stór og allveruleg atvinnugrein og virðist geta gengið þar, án þess að það þurfi þar að valda nokkru tjóni. Ég tel, að Íslendingar eins og þeir geti alveg lært af þessu og að ef minkaeldi yrði tekið upp á ný, þá séu þeir þó a.m.k. reynslunni ríkari í þessum efnum og ætti að geta farið slíkt úr hendi hér eins og það hefur farið úr hendi í þessum löndum. Ég skal ekki fjölyrða neitt um þær till., sem hér hafa komið fram. Ég á mjög erfitt með að átta mig á því, hvað hægt er að kalla örugga fótfestu minka, eins og fram kom í till. hv. 5. þm. Vesturl. Ég veit, að á sínum tíma, meðan minkar voru ræktaðir t.d. í Vestmannaeyjum, þá sluppu þeir þar út eitthvað, hvort þeir eru þar með örugga fótfestu enn, er mér ekki kunnugt um. Það hefur lítið verið athugað, hvort þeir eru þar, en vitað var, að þeir sluppu þar út á sínum tíma. Ef menn þyrftu að sanna, að minkur væri, væri auðvitað hægur vandi fyrir Vestmanneyinga, ef þeir vildu hafa mink, að útvega sér nokkur stykki hér frá meginlandinu og flytja þau inn og sleppa þeim. Það væri mjög handhæg aðferð til að sanna, að þar væri villiminkur með örugga fótfestu, þannig að ég tel, að þessi till. mundi ekki ná tilgangi sínum, þó að hún væri samþykkt. Ég verð að segja, að mér þykir kveðja Skúla Guðmundssonar, hv. 1. þm. Norðurl. v., til okkar Vestmanneyinga heldur kaldranaleg, þegar á það er litið, að hann telur þetta skaðræði, það er hans skoðun, hann telur skaðræði að leyfa minkaeldi, að hann skuli endilega vilja beina því til okkar í Vestmannaeyjum einna. Það er alveg rétt, sem hann tók fram og kemur fram í bréfi dr. Finns Guðmundssonar, að þar er fuglalíf mikið, og ef þetta er sá skaðvaldur, sem andstæðingar frv. hafa haldið fram, þykir mér heldur köld kveðja, að við skulum einir í Vestmannaeyjum eiga að taka við því. Ég tel, að samþykkja beri frv. og gera þessa tilraun og það er sannfæring mín, að það megi gera hana þannig, að þetta þróist í eðlilega atvinnugrein og verði landinu til fjáröflunar bæði atvinnulega séð og eins gjaldeyrislega séð, þegar tímar líða.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að fara örfáum orðum um það frv., sem liggur hér fyrir og þær brtt., sem fram hafa verið lagðar nú við 3. umr. Ég var satt að segja nokkuð undrandi, þegar ég sá það í gær við afgreiðslu þessa máls við 2. umr. hér í hv. d., hversu miklu fylgi minkurinn virðist eiga að fagna hér í deildinni. Ég hafði ekki gert mér grein fyrir því fyrir fram, að málin stæðu þannig. Einnig vakti það athygli mína, að þetta virtist nú orðið mál Sjálfstfl., það varð ekki annað séð. Það er óhætt að segja, að það er margföld og dýrkeypt reynsla, sem Íslendingar hafa af innflutningi lifandi dýra. Ég ætla ekki að fara að rekja þau mál hér í einstökum atriðum, það hefur vafalaust verið gert í umr. um þetta frv., áður en ég tók sæti hér í hv. d. fyrir nokkrum dögum. En ég verð að segja það, að með tilliti til þeirrar reynslu, sem Íslendingar hafa af þessum málum, þurfi sannarlega veigamiklar ástæður til þess að taka upp að nýju innflutning lifandi dýra og í þessu tilfelli á því kvikindi, sem mest spjöll hefur gert á náttúru landsins allra dýra innfluttra og valdið mestum skaða á allan hátt, næst á eftir sauðfjárpestunum. Það þarf að vera hægt að sýna fram á, að sá innflutningur, sem stefnt er að, hafi eitthvert þjóðhagslegt gildi. Ef hægt er að sýna fram á það, er vitanlega skylt fyrir hv. alþm. og aðra, sem um málið fjalla, að athuga málið allt vandlega. Mér er ómögulegt að sjá, að þjóðarhag okkar verði bjargað á nokkurn hátt með því, sem hér á að gera. Ég veit ekki til þess, að það hafi komið fram hér, að mikill þrýstingur almennt standi á bak við flutning þessa máls, t.d. þannig, að þýðingarmikil starfsstétt í þjóðfélaginu óski eftir því, að hafinn sé á ný innflutningur minka. Mér er ekki heldur kunnugt um það, að einstök byggðarlög hafi lagzt á þá sveif í þeirri von að rétta við sinn hag, sitt atvinnulíf og sína stöðu í þjóðfélaginu. Það má þó vissulega segja, að til þess væri nokkur ástæða. Við búum við fremur stopula atvinnuvegi og af þeim sökum hefur það hent og er alltaf að henda í okkar þjóðfélagi, að byggðarlög, eitt í ár og annað næsta ár, standa höllum fæti atvinnulega séð. Þetta er alltaf að henda og þetta blasir við núna. Við vitum, hvernig ástand hefur verið norðanlands, þar sem menn settu mest traust á síldveiðar. Mér er þó ekki kunnugt um það, að frá þessum byggðarlögum hafi komið nokkur þrýstingur um þetta mál til þess að rétta þar við atvinnuástand og fjárhag. Það er heldur engin von til þess, að slík tilmæli komi fram, af þeirri einföldu ástæðu, að þetta mál er ekki þannig vaxið, að það geti haft nokkra verulega fjárhagslega þýðingu. Og því skyldum við þá taka áhættuna? Nei, sannleikurinn er sá, að það, sem hér þrýstir á, er það og það eitt, að tiltölulega fáir einstaklingar þykjast eygja þarna möguleika til gróðavænlegs atvinnurekstrar. Um það út af fyrir sig er ekkert ljótt að segja. Það er ekkert athugavert við það, þó að menn, sem þykjast sjá möguleika til þess að bjarga sér og reka lífvænlega atvinnu, reyni að koma ár sinni fyrir borð. En það er hins vegar skylda hv. Alþ. vitanlega að gera sér fulla grein fyrir því, hvað á ferðinni er hverju sinni. Ég held að hér sé allt of mikið í húfi, til þess að hægt sé að hlaupa eftir slíku. Hagnaðurinn af minkaeldi hér á Íslandi er nú alls ekki svo öruggur og traustur, sem af er látið. Loðskinnaframleiðslan er háð tízkunni og tízkan er duttlungafull. Auk þess vil ég leyfa mér að láta í ljós nokkuð mikinn efa um, að Íslendingum takist að gera sér þessi dýr svo verðmæt sem öðrum þjóðum með mikla reynslu í þessum efnum hefur tekizt. Mér skilst, að til þess að loðdýr verði arðsöm, þurfi að viðhafa mikla nákvæmni í hirðingu þeirra - og öllu meiri nákvæmni satt að segja en maður getur vænzt af sínum kæru löndum með hliðsjón af svo mörgu og mörgu. Það hefur verið talað um það hér, að með minkaeldi eigi að nýta hráefni, sem fyrir hendi sé í landinu og fari annars fyrir lítið, þ.e. fiskúrgang. Það mætti nú eiginlega ímynda sér, að þeir, sem halda þessu fram, hafi varla í verstöð komið. Allir vita þó, hve gífurlegt magn hér er um að ræða, þar sem er fiskúrgangurinn og fóðrun nokkurra minkakvikinda mundi lítil áhrif hafa á nýtingu hans. Það er náttúrlega alveg sama, þótt litið sé á þetta frá hinni hliðinni: Fóður dýranna er ekki nema örlítið brot af þeim kostnaði, sem það hefur í för með sér að stofna og reka minkabú. Það er ekki nema örlítið brot. Þar kemur svo margt og margt til, sem ég sé ekki ástæðu til að fara að tefja hv. þd. með að hafa hér yfir, við hljótum að sjá þetta alveg í hendi okkar. Ég er að vísu ófróður um minkaeldi í sjálfu sér, en mikið þykir mér það, ef ekki kemur þar fleira til, sem þarf að afla til fóðurs dýranna, en fiskúrgangurinn einn saman. Það hefur verið talið mæla með þessu frv., að með því væru sköpuð skilyrði fyrir nýja atvinnugrein. Ég vék að því áðan, hversu lítilvægt atriði þar væri um að ræða frá þjóðhagslegu sjónarmiði. En til viðbótar því, sem ég sagði þá, vil ég aðeins minna á það, að eins og sakir standa núna, þá er það yfir höfuð þannig, að ekki vantar nú atvinnu í landinu. Ég held það sé fyllsta ástæða til að taka varlega því, sem hér hefur verið sagt um þann gífurlega hagnað, sem okkar bíði, ef við flytjum inn nýjan minkastofn og tökum að ala hann og önnur loðdýr í búrum. Ég held, að rökin með því máli séu ekki þung. En hitt er áreiðanlega margt, sem mælir gegn þessu frv., og ótalmargt fleira en það, sem ég hef nú vikið að hér, þó að ég reki fátt af því hér við 3. umr. málsins. Í 3. gr. frv. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Loðdýrarækt er óheimil nema í loðdýragörðum, sem hlotið hafa viðurkenningu samkv. ákvæðum þessara laga.“ Og í 4. gr. segir enn fremur, með leyfi hæstv. forseta: „Það er meginstefna þessara laga, að loðdýr verði einungis ræktuð hér á landi í sérstaklega útbúnum og vönduðum loðdýragörðum,“ o.s.frv. Þetta er nú gott og blessað. En það vill bara þannig til, að það er margföld reynsla fyrir því, að það hefur aldrei tekizt til fulls að hindra það, að loðdýrin sleppi úr þeim mjög svo lofuðu loðdýragörðum. Og ég vil leyfa mér því til stuðnings að vitna í álit Finns Guðmundssonar náttúrufræðings og forstöðumanns náttúrugripasafnsins einmitt um þetta atriði, en hann segir orðrétt: „Sannleikurinn er sá, að það hefur aldrei og mun aldrei takast að koma í veg fyrir til fulls, að slík dýr sleppi úr haldi.“ Og svo bætir hann við: „Þess vegna er algerlega óverjandi að láta vafasama stundarhagsmuni marka stefnuna í málum af þessu tagi. Afleiðingarnar af því geta orðið miklu geigvænlegri, en nokkurn órar fyrir.“ Þegar meðhaldsmenn þess að leyfa að nýju minkaeldi í landinu hafa ekki lengur talið sig geta haldið því fram, að engin hætta sé á því, að minkurinn sleppi, hefur verið gripið til þess að hamra á hinu, að það væri ekki mikill skaði skeður, þó að eitt og eitt dýr af nýjum stofni slyppi út úr þessum ágætu görðum, vegna þess að við höfum þegar fengið minkinn á okkur, hann sé þegar fyrir hendi í landinu. En einnig þessi staðhæfing er áreiðanlega á miklum misskilningi byggð. Og ég vil aftur leyfa mér að vitna í ummæli náttúrufræðingsins. Hann segir, með leyfi hæstv. forseta: „Við verðum að gera ráð fyrir, að minkar, sem kynnu að vera fluttir til landsins, sleppi öðru hverju úr haldi. Afleiðingin af því hlýtur að verða sú, að til viðbótar hinum villta minkastofni, sem þegar hefur aðlagað sig í íslenzkri náttúru, komi öðru hverju gusa af aliminkum út í náttúruna, en það eru einkum þeir minkar, sem valda mestum usla og tjóni.“ Þetta ætti mönnum náttúrlega að vera ljóst, því að ég hygg, að okkur sé flestum kunnugt um það, að aðfarir minksins, sem villtur er úti í náttúrunni nú, eru þótt ekki séu góðar, allt aðrar, en þær voru á fyrsta stigi. Minkar, nýsloppnir úr haldi hafa ekki tileinkað sér hina hefðbundnu lifnaðarhætti villtra dýra. „Þeim fjölgar sennilega miklu örar en villiminkum og það er miklu meiri hætta á, að þeir fari um myrðandi og drepandi án tillits til þarfa,“ segir dr. Finnur enn fremur. Það er sama, hvernig á þetta er litið. Það, sem hér á að fara að gera, ef marka má afgreiðslu við 2. umr. hér í hv. d., er býsna viðurhlutamikið. Það liggur ekki fyrir, að minkaeldi geti haft stórvægilegt þjóðhagslegt gildi. Hitt liggur alveg á borðinu, að áhættan er mikil og með öllu haldlaus þau rök, að dýrin geti ekki sloppið úr búrum og einnig hitt, að þó að þau sleppi, þá geri þau ekki annað, en hverfa í þann hóp, sem fyrir er. Þar er um miklu meira að ræða. Það liggja hér fyrir brtt. Að vísu eru þær skriflegar og þdm. hafa því ekki fengið þær í hendur. En ég vil leyfa mér að lýsa stuðningi við brtt. hv. 5. þm. Vesturl. Það er þó a.m.k. það minnsta, sem hægt er að krefjast við afgreiðslu þessa máls, að ekki verði minkurinn fluttur upp á þá, sem alls ekki hafa séð hann enn, að ekki verði leyfð minkabú í þeim landshlutum, sem eru lausir við minkinn til þessa dags. Það er algert lágmark. Hin till., varðandi útflutningsgjaldið, finnst mér líka algerlega sjálfsögð og mun ég greiða henni atkv. Og ég vil nú leyfa mér að vænta þess, að þeir hv. þdm., sem vilja taka áhættuna af nýjum innflutningi minka, af nýrri minkaplágu, vilji þó fallast á þá litlu linun, sem felst í þessum brtt. hv. 5. þm. Vesturl. Um brtt. hv. 1. þm. Norðurl. v., Skúla Guðmundssonar, vil ég segja, að vissulega væri það æskilegt, að hægt væri að binda heimild til minkaeldis við eyju, þar sem litlar líkur væru til, að dýrin slyppu lifandi á brott. En það er margs að gæta í því sambandi. Og ég get ekki mælt með því að senda Vestmanneyingum þessa sendingu. Minkurinn hefur ekki komið til Eyja. Þar er mikið fuglalíf, bjargsig og fuglatekja. Það er að vísu minnkandi atvinnugrein í landinu, en allt um það vil ég ekki eiga hlut að því að dæma minkinn á Vestmanneyinga. En því miður höfum við ekki enn þá a.m.k. tiltækt land, sem hæfilegt væri til þessara nota. Það er þó kannske af vanþekkingu, að ég mæli svo. Ég hef nefnilega ekki komið út í Surtsey og get þess vegna ekki leyft mér að leggja fram brtt. um að binda leyfi til minkaeldis við þá eyju. En vel held ég, að það hefði þó verið við hæfi.



Herra forseti. Það eru nokkur orð í ræðum þeirra hv. þm., sem hér hafa talað í dag og þær brtt., sem fram koma, sem gera það að verkum, að ég tel mig þurfa að koma hér og segja nokkur orð. Eins og þegar hefur verið vikið að af öðrum flm. þessa frv., hafa flm. talið sín meginrök fyrir flutningi þess í fyrsta lagi þau, að hérlendis væru góð skilyrði til minkaeldis og miðað við reynslu annarra þjóða mætti hafa af því verulegar og tiltölulegar öruggar tekjur, einnig, að þessi atvinnurekstur, ef til kæmi, yrði traustur viðskiptavinur fiskiðjuvera og sláturhúsa og gæti jafnvel stuðlað að aukinni atvinnu, þar sem hennar væri sérstaklega þörf og a.m.k. stuðlað að bættri fjárhagslegri afkomu viðkomandi sveitarfélaga. Í öðru lagi hefur verið á það bent af flm. frv., að með ströngu eftirliti væri hægt að ganga þannig frá minkabúunum, að litlar líkur væru til þess, að dýrin slyppu út og hefur verið í því efni vitnað til reynslu grannþjóða okkar í þessu efni. Í þriðja lagi, að villiminkurinn væri þegar til í landinu og yrði að öllum líkindum ekki upprættur. Og í fjórða lagi hefðum við Íslendingar aðeins skaða og óhagræði af minknum, sem hér veldur sannanlegu tjóni, en við njótum ekki þess hagnaðar, sem minkaeldi veitir okkar nágrannaþjóðum, þótt öll skilyrði séu fyrir hendi til þess, að svo geti orðið hér á landi. Gegn þessum röksemdum hafa, að mér finnst, komið ákaflega fátækleg gagnrök og það má segja, að þeir, sem tali gegn málinu, séu sífellt að endurtaka sjálfa sig, og ég fæ ekki séð annað, en hv. síðasti ræðumaður hafi aðeins tekið upp rök fyrirrennara síns í því sæti, sem hann situr nú í hér á hv. Alþ., þótt ólíkt hafi þeim farizt í þeim orðaleik, er þeir báðir hafa hér sýnt. En sá, er áður sat í sæti hans, Halldór Ásgrímsson, viðhafði m.a. þau orð um flytjendur frv., að helzt hefði mátt ætla af orðum hans, að þeim, sem frv. þetta flyttu, væri helzt að líkja við hina svokölluðu Hlébarðamenn í hinni svörtu Afríku, en hann kallaði flm. „minkamenn“, og í framhaldi af því ætti auðvitað að kalla þá, sem gegn því berjast, minkabana. Það hefur nokkuð verið vitnað hér til orða náttúrufræðinga og þ. á m. til bréfs, sem þingmönnum barst frá náttúrugripasafninu og undirritað er af Finni Guðmundssyni. Í framhaldi af bréfi þessu hefur komið fram brtt. við frv. frá hv. l. þm. Norðurl. v., en í bréfinu gerir þessi náttúrufræðingur það að varatill. sinni, að leyfi fyrir minkaeldi verði aðeins veitt í Vestmannaeyjum og virðist hann, þessi hv. maður, sem telur sig náttúrufræðing og fuglafræðing, lítið leggja upp úr fuglalífinu í Vestmannaeyjum, ef minkurinn er sá skaðvaldur, sem talið hefur verið, eins og hv. 3. þm. Sunnl. benti á hér áðan. Þar að auki sést ákaflega vel á bréfi þessu og þessari varatill. þessa fræðings, að þótt hann telji sig hafa vit á villimink, þá hefur hann sáralítið og ég mundi segja eftir þessu að dæma ekkert vit á minkaeldi, því að eitt af því, sem þeir, sem minkaeldi hafa stundað í öðrum löndum, telja að beri að varast, er að vera með minkaeldi á stöðum, þar sem rakastig er hátt og mikil úrkoma. En ég held, að í Vestmannaeyjum sé þetta kannske með mesta móti hér á landi. Það hefur verið nokkuð minnzt á það, að þau dýr, sem kynnu að sleppa úr búrum, - og ég vil undirstrika það, að það verður auðvitað aldrei fyrirbyggt, að slíkt gæti skeð, - það hefur verið bent á og þ. á m. af þessum náttúrufræðingi, að það gæti skeð vegna náttúruviðburða, svo sem jarðskjálfta. Við höfum dæmi þess hér á Íslandi, að það eru nokkrir áratugir síðan það hefur hent, að hús hafi hrunið. Hættan á því, að slíkar girðingar, eins og þær eru útbúnar nú á dögum í nágrannalöndum okkar, fari um vegna slíkra náttúruhamfara, eru í algeru lágmarki móti húsum. Það hefur verið bent á, að slíkar girðingar gætu orðið fyrir snjóskriðum eða öðrum skriðum. Það er líka hægt að telja á fingrum sér þau slys, sem orðið hafa á húsum og öðrum mannvirkjum af slíkum ástæðum hér á Íslandi á undanförnum árum og menn í viðkomandi byggðarlögum, þar sem loðdýrarækt kynni að vera tekin upp, eru auðvitað kunnugir því, hvar hætta er á slíku. Það hefur einnig verið bent á það, að kæruleysi og trassaskapur, sem hér á Íslandi hefur of mikið legið í landi til þessa, gæti einnig valdið því, að minkurinn slyppi út og það er enginn vafi á því, að þetta var stærsta ástæðan til á sínum tíma, að minkurinn slapp út í jafnríkum mæli og raun bar vitni um. En í frv. má sjá, að ráðh. og viðkomandi aðilum er ætlað að refsa þessum mönnum eða setja þannig refsiákvæði við, ef kæruleysi er sýnt, að það eigi að verða það víti, sem til varnaðar verði. En þetta var ekki fyrir hendi á sínum tíma. Eftirlit var ónógt með öllu og í flestum tilfellum ekkert. Ein ástæðan, sem um hefur verið rætt í sambandi við málið, er sú, að fuglalíf hér á landi muni bíða mikinn hnekki af. Ef hv. þm. litu nánar á það frv., sem nú liggur fyrir þinginu um eyðingu svartbaks, má sjá í því frv., grg. þess, fullyrðingar um, að svartbakurinn eyði eða drepi um 90% af æðarungum, sem út komast. Ég veit ekki, þegar þess er gætt, að slíkur fugl verður auðvitað fyrir margs konar annarri ofsókn og lætur sitt unga líf þess vegna, - ég veit ekki, ef trúnaður er lagður á þessa fullyrðingu, hvað sé þá eiginlega eftir handa minkum, hvað það er, sem hann eigi að drepa af þeirri fuglategund. Það hefur líka verið bent á það, að minkurinn drepi svo og svo mikið af fiski úr ám og vötnum. Það er enginn vafi á því, að hann gerir það. En ég held, að hann vinni þó meira gagn, þar sem slíkt er fyrir hendi í ám og vötnum, nytjaveiði, að hann vinni meira gagn með því að halda frá þessum stöðum fugli, sem drepur seyði í milljónatali á hverju ári og ég vil minna á þá fregn, sem hér barst út ekki alls fyrir löngu, að í svartbak, sem drepinn hafði verið upp við Akrafjall, voru talin 90 laxaseiði. Ég tel, að þær brtt., sem hér hafa komið, eigi ekki erindi inn í frv. á þessu stigi málsins. Ég tel, að þær séu ekki til bóta. Ég hef minnzt á till. 1. þm. Norðurl. v. Þótt hún sé byggð ekki aðeins á misskilningi og fáfræði viðkomandi vísindamanns um minkaeldi, heldur og á hinum mikla húmoríska sans, sem þessi þm. hefur, tel ég það sízt til bóta. Brtt. hv. 5. þm. Vesturl. og þó sérstaklega sú síðari bera þó með sér, að innra með sjálfum sér hefur þm. trú á því, að þessi atvinnuvegur geti orðið til nokkurs gagns, ef hann telur, að hægt sé að leggja 4.2% útflutningsgjald á væntanlegar afurðir af atvinnuvegi þessum, sem eigi að fara til vísindalegra rannsókna á lifnaðarháttum villiminka. Ég tel, að það megi til sanns vegar færa, að þessi till. ætti nokkurn rétt á sér, þótt ég telji hins vegar, að á þessu stigi og meðan tveggja ára tilraunatíminn stendur yfir og er að líða sé ekki kannske ástæða til þess að leggja þennan skatt á þau 5 tilraunabú, sem frv. gerir ráð fyrir að leyfð verði. Hitt er annað mál, að ég teldi það ekki illa farið á seinna stigi, að einmitt þessi atvinnuvegur gæti lagt eitthvað af mörkum til þess að rannsaka lifnaðarhætti þessa dýrs og reyndar margra annarra hér á landi, sem full þörf er á. En á þessu stigi sé ég ekki ástæðu til að samþykkja þessa tillögu. Það hafa komið fram sem gagnrök gagnvart frv. þessu tilvitnanir hjá þm. til þess gagns eða þeirrar hagkvæmni, er minkaeldi og önnur loðdýrarækt gaf af sér hér áður fyrr og það er vitnað til þess árangurs, er varð hér á landi og talað um þann árangur sem mjög lakan. Ég tek undir það að því leyti, að það var auðvitað mikill skaði, þegar dýrin sluppu út og ég vil líka taka undir þau orð hv. 2. flm. þessa frv., að ég er efins í, að ég hefði verið með í flutningi slíks frv., ef villiminkur hefði ekki verið hér á landi. En það er vitnað til þess árangurs, er þá fékkst af minkaeldi og svo til þess, sem er nú í nágrannalöndum okkar. En ef á að fara að vitna til þess árangurs, er hér var, verður líka að vitna til þess árangurs, er fékkst hjá okkar grannþjóðum. En loðdýraeldi í þeirri mynd, sem hér var og þar á Norðurlöndum t.d., hófst ekki fyrr en skömmu fyrir 1930 og hér á landi skömmu eftir 1930. Og það er sama sagan á Norðurlöndum eins og hér, að það reyndist ákaflega lítill hagnaður af þessum rekstri á Norðurlöndum á þessum árum. Ég geri ráð fyrir eins og um þau bú, sem enn voru hér við lýði 1939–1940 og gáfu góðan arð sum þeirra, að það hafi verið sama sagan á Norðurlöndum, að það hafi ekki verið nema lítill hluti þeirra loðdýragarða, sem þá voru komnir þar upp, sem gaf góðan arð. Það var hins vegar eftir stríðið og fram undir 1950, sem þessi atvinnugrein fór að þróast á Norðurlöndum. Hún fór að þróast vegna þess, að það tóku saman höndum þeir, sem áhuga höfðu á minkaeldinu, og vísindamenn, sem kynntu sér það, sem með þurfti í sambandi við þessa búgrein. Og það er ekki sízt fyrir það, sem þessi atvinnugrein vex svo á Norðurlöndum, að hagnaður hennar er orðinn þýðingarmikill fyrir búskap þessara þjóða. Og ég er ekki í nokkrum vafa um það, þótt ég sé ekki jafnstórhuga eða bjartsýnn um ágæti málsins og Einar Sigurðsson var hér á hv. Alþ. á sínum tíma, að þessi atvinnugrein, ef af henni verður, getur fært þeim, sem í henni taka þátt, mikinn ágóða, sem ég held að verði langt um fram þann skaða, sem gæti hlotizt af því, ef einhver dýr slyppu út, sem ég þó tel að sé á þessu ári tækni og vísinda hægt að halda í algeru lágmarki, þótt ég geti hins vegar alls ekki fullyrt, að slíkt komi aldrei til með að ske.



Herra forseti. Það lítur út fyrir, að gæfu Íslands verði nú flest að gagni, þegar nú rétt undir þinglokin kemur mál, sem er svo mikils vert, að menn gera sér vonir um, að það verði mikið bjargræði fyrir hvora tveggja höfuðatvinnuvegi þjóðarinnar, sjávarútveg aðþrengdan og landbúnað ekki allt of vel staddan. En þetta mál um að taka upp minkaeldi aftur á Íslandi virðist vera í hugum ýmissa hv. þm. slíkt bjargræði, sem ég hér nefni. Þetta á bæði að vera mál til viðreisnar og eflingar sjávarútvegi og landbúnaði og auk þess mikilsvert fyrir iðngrein í landinu, fiskiðnaðinn. Ég held, því miður, að atvinnuvegum Íslands, landbúnaði og sjávarútvegi, verði ekki bjargað með þessari búgrein. Ég er ákaflega vantrúaður á það. En málið hefur samt getað sameinað ýmsa útgerðarmenn, sem nú láta málið mjög til sín taka og bændur úr sveitum landsins, sem gerast ákafir stuðningsmenn þess líka, eða þetta virtist a.m.k. koma í ljós við atkvgr., þegar málið var hér til 2. umr. Það eru tvö sjónarmið, sem hafa stangazt hér á. Það er í fyrsta lagi gullgrafarasjónarmiðið, sem mætti e.t.v. svo nefna, sjónarmiðið, sem byggir á því, að hér geti verið um mikinn gróðaveg að ræða, fljótfenginn gróða, mikla hagnýtingu úrgangsfisks í sambandi við fiskiðnaðinn og hátt verð fyrir hann, og svo dýrlegir loðfeldir, sem verði seldir fyrir gull úr landi og gefi miklar gjaldeyristekjur. Það er þetta sjónarmið, sem virðist hafa heillað hv. þm. og safnað um sig yfirgnæfandi meiri hl. dm. Hins vegar virðist vera léttvægt það sjónarmið, að minkurinn hafi valdið miklu tjóni, sé líklegur til þess að valda meira tjóni, ef innflutningur hans verði leyfður á ný og ekki aðeins fjárhagslegu tjóni, heldur einnig valda spjöllum á fuglalífi og dýralífi í landinu, vera skaðvaldur í veiðivötnum og ám og þá ekki sízt í varplöndum. En þau sjónarmið virðast vera ákaflega léttvæg hjá mörgum hv. þm. móti hinum glæsilegu gróðasjónarmiðum, sem þeir sjá hilla undir. Samt er það nú svo, að þegar till. kemur fram um það að gefa einum landshluta, - ég á hér við Vestmannaeyjar, - kost á því að sitja einn að gróðanum, þá er það kölluð kaldranaleg till., og meira að segja þm. þess landshluta, sem hér er um að ræða, - ég á hér við hv. 3. þm. Sunnl., sem mælir með því, að minkaeldi sé tekið upp, og telur það gefa miklar gróðavonir, - hann biðst undan því, að það hnoss falli Vestmannaeyjum einum í skaut að sitja að þessari gróðalind. Ég fæ ekki séð, að þessi sjónarmið samrýmist. Ef hann telur það gott og gróðavænlegt fyrir landslýð allan, að þessi búgrein sé tekin upp, því skyldi það þá ekki vera hnoss fyrir Vestmanneyinga að fá að sitja eina að þessum gróðamöguleikum? Það er eins og örli á því, að honum þyki minkurinn, ef hann væri kominn til Vestmannaeyja, ekki aufúsugestur þar fuglalífi eyjanna. En þá er hann einnig farinn að líta á sjónarmið okkar hinna, sem leggjum svo mikið upp úr þessu sjónarmiði, að gróðasjónarmiðin og gróðavonirnar víkja til hliðar hjá okkur. Ég tel, að ef hv. 3. þm. Sunnl. telur sig óhikað geta fylgt frv. fram og stutt að því, að minkaeldi verði tekið upp hvar sem er á landinu, ætti hann að taka því fegins hendi, að slík till. er fram komin sem hv. 1. þm. Norðurl. v. hefur flutt um það, að minkaeldi verði eingöngu leyft í Vestmannaeyjum. Og þá má hann ekki kalla þetta kaldranalega till., heldur góða till., sem veiti Vestmanneyingum forréttindi, eftirsóknarverð forréttindi. Þetta hlýtur yfirgnæfandi að vera annaðhvort gott eða illt. Ég fyrir mitt leyti mundi ekki út frá mínum sjónarmiðum vilja, að minkurinn yrði fluttur til Vestmannaeyja. Ég mundi óttast, að hann gerði þar ærið ískyggilegan usla í fuglalífi eyjanna. Frá mínu sjónarmiði væri það þess vegna böl, sem væri lagt á Vestmanneyinga, ef sú till. væri samþykkt. En út frá sjónarmiði hv. 3. þm. Sunnl. ætti þetta að vera happafengur mikill og þá skil ég ekki í honum að berjast á móti því út frá hans sjónarmiði. Hv. 8. þm. Reykv., sem talaði hér næst á undan mér, var ákafur stuðningsmaður þess, að minkaeldi væri upp tekið og sagði okkur, að það væri augljóst af bréfi dr. Finns Guðmundssonar náttúrufræðings, að hann hefði ekki mikið vit á minkaeldi og það höfum við nú sennilega fæstir hv. þm. En hann upplýsti þó, að til þess að fá góðan pels, mætti ekki velja minkabúunum stað, þar sem rakastig væri hátt og mikil úrkoma. Þannig væru Vestmannaeyjar ekki tilvalinn staður til þess að fá góðan pels og dregur þetta þá nokkuð úr gróðavon Vestmanneyinga, þótt þeir fengju að verða aðnjótandi þessa hnoss. Þetta þýðir þá, ef þessar upplýsingar má marka og ég skal ekki rengja þær, - þetta þýðir þá, að það er ekki ráðlegt að stofna til minkaeldisins hér á Suðvesturlandinu. Það er þá líklega Norðurland og Vesturland, sem ættu að hafa heppilegast loftslag fyrir þessa búgrein. Og þá er á það að líta, hversu mikill aufúsugestur minkurinn yrði norðanlands og kannske austan. Við skulum t.d. hugsa okkur, að hann verði fluttur til Norðurlandsins og þar yrðu þau slys, sem komið hafa fyrir og menn fullyrða að komi alltaf fyrir; því að það er fullyrt af fræðimönnum, að það sé aldrei hægt að búa svo um, að það sé 100% öruggt, að dýr sleppi ekki úr búrum. Við skyldum þá segja, að minkurinn væri fluttur í einhverja verstöðvanna norðanlands, t.d. sett upp bú á Húsavík og við Eyjafjörðinn, Siglufjörð, og þar yrðu svo þau slys, að minkurinn slyppi. Það er ekki ólíklegt, að þá kæmist hann í Mývatnssveitina og það má gera sér í hugarlund, hvílíkan usla hann gerði þar í fuglalífinu, sem mun vera einstætt í veröldinni. Mér er tjáð, að það séu fleiri tegundir af öndum við Mývatn, en nokkurs staðar annars staðar á einum stað á okkar jarðarkúlu og svo mikið er víst, að Mývetningum mundi ekki þykja það góður gestur í sína byggð og ég hygg, að engum Íslendingi þætti það gott, ef minkaeldi, þó að gróða skilaði, eyðilegði fuglalífið við Mývatn. Fuglarnir þar eru seinfleygir og lágfleygir og ekki eins líklegir til að bjarga sér undan minki og t.d. svartbakurinn og hvítfuglinn í Vestmannaeyjum. Hann er áreiðanlega ekki eins auðfengin bráð fyrir minkinn og endurnar og æðarfuglinn. En það þarf ekki að halda sér eingöngu við Mývatnssveitina, þótt það væri hörmulegur atburður, ef það gerðist, að minkainnflutningur eyddi hinu fjölbreytta fuglalífi við Mývatn. Við eigum fleiri verðmæti, sem við megum ekki glata í fuglalífi landsins. Ég hygg, að það yrðu óhýr eftirmæli, sem þeir þm. fengju, sem leiddu minkapláguna í héruð með auðugum fiskivötnum og ám og í varplönd, þar sem æðarfuglinn á þó enn þá friðland. Þau varplönd eru ekki eingöngu í eyjum. Þau eru nú víða og sum hin myndarlegustu einmitt á ströndinni, á landi, þar sem minkurinn mundi gjöreyða þeim, ef hann kæmist þangað. Eitt myndarlegasta æðarvarp, sem nú er til á Íslandi, er að Mýrum í Dýrafirði og ef minkurinn kæmist í það, væri þar engar varnir hægt að viðhafa. Minkur hefur komizt í Breiðafjarðareyjar og þótti það illur gestur. Hann komst að vetri til á ísum í eyjarnar, en þó ekki meir en svo, að það mun hafa tekizt að mestu að útrýma honum þar, en í slíkum varplöndum eins og Breiðafjarðareyjar eru er minkurinn mikill vágestur og það skyldi enginn gera sér leik að því fyrir einhverja veika gróðavon að standa að innflutningi slíks kvikindis sem minkurinn er. Ég held, að þeir menn, sem yrðu til þess að valda slíkum slysum í náttúrulífi landsins og tjóni, mundu tæpast verða borgunarmenn fyrir því og þeir mundu áreiðanlega engar þakkir fá fyrir það. Hv. 8. þm. Reykv. sagði, að nú væri villiminkurinn hér og að öllum líkindum yrði hann ekki upprættur. Þetta er rétt, minkurinn er hér. En það hefur þó áunnizt, að nú gera menn sér jafnvel vonir um það, að villiminknum verði hér útrýmt. Sá árangur hefur náðst við útrýmingu hans, að menn gera sér einmitt vonir um það, að honum kunni að verða útrýmt, hann kunni að verða upprættur. En þær vonir minnka, við verðum í raun og veru að sleppa þeim vonum, að honum verði útrýmt, ef innflutningur er hafinn á ný með þeirri hættu, sem ávallt er á því, að eitthvað sleppi af þessum dýrum. Hv. 5. þm. Vesturl. (BGr) gat þess áðan, að það hefði komið í ljós við atkvgr., að einn flokkur þingsins, annar stjórnarflokkurinn, hefði sýnt frábæran áhuga á því að taka upp minkaeldi og stæði nálega sem einn maður að málinu og hann bæri því sök á því, að málið færi í gegn. Þetta er rétt, svo langt sem það nær. En þess verður þó að geta, því miður, að hinn stjórnarflokkurinn lagði nokkurt lið til þess, að málið yrði samþ. við 2. umr. og sú till. felld að vísa málinu í náðarfaðm stjórnarinnar. En sannast að segja undrast ég það, að þetta skyldi verða eitt mesta áhugamál hér á Alþ. á seinustu dögum þess í öllu annríkinu, að reyna að þröngva þessu máli einhvern veginn í gegn. Ég hefði haldið, að hér biði í salti í nefndum og víðs vegar á vegum þingsins fjöldi stórra og góðra mála, sem ekki hafa fengizt afgreidd og hefðu átt rétt á því að vera tekin til afgreiðslu núna á seinustu dögum þingsins, en þurfa ekki að rýma fyrir þessu, sem frá mínu sjónarmiði verður aldrei annað, en óþurftarmál. En þetta mál er tekið út úr og það á sýnilega að nota síðustu dýrmætu stundir síðustu daga þingsins til þess að reyna að koma því í höfn. Ég held, að það sé eitt þeirra mála, sem einna helzt hefðu mátt bíða til næsta þings og þá fá betri undirbúning, því að sannast að segja er hvergi nærri vel frá frv. gengið. Á það hefur verið bent og það er hægt að rökstyðja það. Það hefði ekki verið ástæðulaust, að ákvæði væri í frv. um það, að enginn mætti reka minkabú, nema því aðeins að hann hefði mann með vísindalega þekkingu í minkaeldi til að veita því forstöðu. Það hefði þó verið ákvæði, sem hefði heldur stutt að því, að gróðavonin yrði ekki mýrareldur, sem menn væru að elta. Og fá ákvæði, ef nokkur, ég held bara engin, eru í frv. um það, hversu örugglega skuli ganga frá minkabúi, til þess að það sé löglegt. Það á allt að setjast í reglugerð, sem við vitum ekkert, hvernig verður. Það hefði líka fyllilega verið ástæða til þess að hafa allhá viðurlög í frv., svo að þeir menn, sem tjóni yllu fyrir trassaskap t.d., yrðu að sæta viðurlögum fyrir og þeim þungum. En frv. er í raun og veru rúmur ytri rammi og í þann ramma virðist eiga að fylla einhvern veginn með reglugerð og upp á það eigum við að samþykkja þetta frv. Ég tel, að það hefði ekki verið nema sjálfsagður hlutur að láta málið, þó að því væri nú hreyft, bíða til næsta þings og hyggja betur að ýmsum varúðarráðstöfunum í sambandi við málið. Hv. 5. þm. Norðurl. v. ræddi um þetta mál og sló úr og í og sat hjá við atkvgr. við 2. umr. En sumt af því, sem hann sagði bæði þá og áður, var þó á þann veg, að hann teldi fulla ástæðu til að gæta meiri varúðar og hefjast ekki handa í málinu, fyrr en valdir menn hefðu verið sendir t.d. til Noregs eða til annarra landa til þess að kynna sér nákvæmlega allt viðvíkjandi þessum atvinnurekstri og flana ekki að neinu, fyrr en menn hefðu aflað sér eins staðgóðrar þekkingar og reist eins miklar skorður til varúðar og unnt væri, áður en farið væri af stað með þennan búrekstur. Ég skal nú láta lokið máli mínu um þetta. Ég er sem sé eindreginn andstæðingur þess, að minkaeldi sé upp tekið á ný og tel, að þjóðin hafi þegar skaðazt nóg af því að reyna við þennan búskap og tel þess litlar vonir, að kvikindið borgi fyrir sig og bæti það tjón, sem það hefur valdið, þótt á ný yrði byrjað á minkaeldi. Ég tel miklu líklegra, að það bæti við það tjón, sem það hefur þegar valdið og er þó nóg komið. En í frv., eins og það nú er, er ekki heimilað almennt loðdýraeldi, en frv. heitir „frv. til l. um loðdýrarækt“. Það virðist vera alveg sjálfsagt, að það eigi að breyta heitinu og þetta frv. eigi að heita „frv. til l. um minkaeldi“, því að það eru eingöngu minkar, sem heimilað er að taka til eldis samkv. þessu frv. Ég legg því til, að í staðinn fyrir orðið „loðdýrarækt“ í fyrirsögn frv. komi: minkaeldi, svo að það heiti eins og innihald frv. gefur tilefni til. Þessi till. er skrifleg og of seint fram komin og þarf því tvöfaldra afbrigða og vil ég biðja hæstv. forseta að leita afbrigða. Viðvíkjandi þeim brtt., sem hér liggja fyrir, vil ég taka það fram, að ég hef ekki samvizku til þess að stuðla að því, að Vestmanneyingum verði sendur minkurinn og vil því ekki unna þeim þess gróða, sem þeir hyggjast fá af dýrinu. Ég vil stuðla að því, að þeir verði þess gróða ekki aðnjótandi, af því að ég tel, að hann muni valda þeim meira tjóni, slíku tjóni sem e.t.v. yrði ekki bætt. En viðvíkjandi till. hv. 5. þm. Vesturl. vil ég segja það, að ég tel þær báðar sjálfsagðar, og þó tel ég till., sem bannar að taka upp minkaeldi í þeim sveitum, sem minkurinn hefur ekki komizt í enn þá, fullþrönga, því að kæmist minkurinn í nágrannasveitir og bú væri sett þar upp og þar gerðist slys, þannig að hann slyppi laus, þá væri hann þá þegar kominn í þær sveitir, sem ekki hafa orðið fyrir plágunni enn þá. En till. er til bóta og þess vegna mun ég greiða henni atkv., og ég tel sjálfsagt, að sú till. verði samþykkt, ef menn hafa nokkurn vilja til þess að hlífa þó þeim héruðum, sem hafa ekki enn þá orðið fyrir barðinu á minkaplágunni og ég efast ekki um, að hv. þm. þrátt fyrir gyllivonir um gróða af þessari búgrein muni samt vilja, að sem mestrar varúðar verði gætt og að minkahættan verði ekki leidd yfir landið allt, þrátt fyrir það að þeir vilji fá að setja upp nokkur bú til þess að prófa, hvort þeir geti ekki haft af því fjárhagslegan ávinning.



Herra forseti. Einn af flm. þessa frv., hv. 8. þm. Reykv., flutti ræðu hér áðan. Eitt af því, sem hann fræddi okkur um, var það, að þeir, sem settu upp loðdýrabú og létu dýr sleppa úr þeim, mundu verða fyrir þungum refsingum. Hvað segir frv. hans um þetta? Ég hef ekki fundið annað um þetta efni í frv. en 8. gr. þess og hún er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Brot gegn lögum þessum og reglugerðum, er settar verða samkv. þeim, varða sektum.“ Það er ekkert um það getið, hvað þær sektir eiga að verða miklar, svo að mér finnst þetta nú vera nokkuð út í hött hjá hv. þm. Þá var hann einnig að tala um það, að svartbakurinn gerði mikið tjón í fiskastofninum. Ekki skal það dregið í efa, að hann valdi þar tjóni, en hitt fæ ég ekki skilið, að einmitt vegna þess að svartbakurinn er svona skæður, sé nauðsynlegt að fá mink til þess að hirða meira og minna af því, sem hann skilur eftir af laxi og silungi, það er ofvaxið mínum skilningi. Og það var ýmislegt fleira í ræðu hv. 8. þm. Reykv., sem kom undarlega fyrir mín eyru. Hann komst að þeirri niðurstöðu, að minkurinn mundi vinna gagn, en þó sagði hann skömmu síðar, að það væri vafasamt, að hann hefði verið meðflm. að þessu frv., ef minkur hefði ekki verið fyrir í landinu. Þá er það hv. 3. þm. Sunnl., sem flutti hér ræðu fyrir skömmu. Hann á heima í Vestmannaeyjum og er bæjarstjóri þar, eftir því sem ég veit bezt. En hann segir, að með till. minni, þeirri sem nú var verið að útbýta hér, væri ég að senda Vestmannaeyjum kalda kveðju eða kaldranalega hefur hann e.t.v. nefnt hana. Mér finnst nú, að hv. þm. hefði heldur átt að flytja þakkarávarp til mín fyrir það, að ég, sem er andstæður minkum, vil þó hafa þarna einhverja smugu fyrir hann og hans heimamenn til þess að hagnýta sér minkinn til þess að græða á honum, sem hann telur að sé hægt að gera. Þetta finnst mér, að hann hefði fremur átt að gera. En þetta er ekki í fyrsta skipti, sem það sannast, að laun heimsins eru vanþakklæti. En það er fjarri mér að vilja setja minkinn á þá í Vestmannaeyjum gegn vilja þeirra, það er ekkert um það í minni till., og því aðeins verður sett þar upp minkabú, þótt mín till. verði samþ., að þar séu einhverjir, sem vilja fara að rækta þar mink. Og það vil ég þá einnig segja að lokum sem svar til hv. 5. þm. Vestf., sem var hér að ljúka máli sínu áðan, hann sagðist ekki vilja stuðla að því, að Vestmanneyingar fái minkinn, því að hann álítur eins og ég, að hann sé plága, en ég vil endurtaka, að það er alls ekki gert ráð fyrir því, að honum sé dembt á þá án þeirra vilja og býst ég við, að hv. 5. þm. Vestf. sé mér sammála um, að það sé þó skárra, að hann verði einangraður í þeirri eyju, heldur en að honum sé hleypt inn á sjálft meginlandið.