Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. var borið fram af hæstv. ríkisstj., og efni þess er að leita staðfestingar á samningi, sem gerður var milli Íslands, Danmerkur, Noregs og Svíþjóðar á yfirstandandi ári og undirritaður á fundi félagsmálaráðherra Norðurlanda, sem haldinn var hér í Reykjavík í júlí síðast liðnum. Efni samningsins er í stuttu máli það, að um greiðslur og aðstoð til manna með skerta starfsgetu, þ.e.a.s. öryrkja, skuli gilda gagnkvæmi milli samningsríkjanna allra fimm, þannig að ef þeir dveljast ákveðinn tíma utan síns heimalands í einhverju öðru Norðurlandaríkjanna, þá skuli þeir eiga sama rétt til örorkubóta og annarrar öryrkjaaðstoðar eins og eigin ríkisborgarar dvalarlandsins eiga samkv. tryggingalöggjöf þess lands. Það þýðir, að íslenzkir ríkisborgarar, sem dveljast í einhverju hinna samningslandanna og uppfylla skilyrði samningsins, eiga sama rétt til örorkulífeyris og sama rétt til aðstoðar til þess að ná aftur heilsu sinni eða vinnugetu eins og borgarar þess Norðurlandanna, sem þeir dveljast í á hverjum tíma. Á sama hátt eiga ríkisborgarar hinna samningslandanna, sem dveljast hér á Íslandi ákveðinn tíma, rétt til örokubóta, þ.e.a.s. örorkulífeyris, lífeyris fyrir sín börn og styrk til maka, ef það kemur til greina á annað borð, á sama hátt eins og íslenzkir ríkisborgarar eiga samkv. tryggingalögunum hér. Enn fremur eiga þeir útlendir ríkisborgarar, sem falla undir samninginn, rétt til aðstoðar samkv. lögum um ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla til að útvega sér gervilimi og til annarrar aðstoðar til öryrkja, sem þau lög heimila. Þetta er í stuttu máli efni samningsins, og n. er á einu máli um að leggja til, að samningurinn verði samþykktur. Þessi samningur er einn af fimm Norðurlandasamningum, sem gerðir hafa verið nú hin síðari ár um gagnkvæmi í tryggingum. Tveir þeirra samninga eru þegar komnir í gildi. Annar þeirra er um gagnkvæmar greiðslur ellilífeyris og gildir fyrir öll Norðurlöndin fimm. Sá næsti er um gagnkvæmar greiðslur fjölskyldubóta eða barnastyrkja og gildir fyrir Norðurlöndin öll nema Finnland. Þá er samningur frá í sumar, sem enn er ekki kominn í gildi, um gagnkvæma mæðrahjálp, en samkv. honum eiga þær konur samningslandanna, sem ala börn sín vegna dvalar um skamma hríð í einhverju hinna samningslandanna, rétt til fæðingarstyrkja eftir lögum þess lands, þar sem þær dveljast, þegar barnið fæðist. Og gildir það jafnt hér á Íslandi um þann fæðingarstyrk, sem Tryggingastofnunin greiðir, og þann styrk, sem sjúkrasamlögin greiða, en fyrir honum er þó það skilyrði, að hlutaðeigandi kona sé meðlimur í sjúkrasamlagi á staðnum. Þá er sá samningur, sem hér liggur fyrir til staðfestingar, um gagnkvæmar greiðslur og styrki til öryrkja. Og loks er svo samningur milli fjögurra Norðurlandanna, allra nema Finnlands, um sjúkraflutninga milli sjúkrasamlaga samningslandanna allra fjögurra og um bráðabirgðahjálp vegna veikinda, meðan menn dveljast um stundarsakir í einhverju þessara landa. Það er sameiginlegt með öllum þessum samningum, og er það nýmæli, að gert er ráð fyrir því, að sá kostnaður, sem samningarnir hafa í för með sér, sé greiddur af því landi, þar sem bæturnar eru inntar af hendi eða sjúkrahjálpin veitt, og fellur þá niður öll endurgreiðsla eða allur réttur til kröfu um endurgreiðslu frá heimalöndum hlutaðeigandi manna. Að sjálfsögðu er ekki unnt að segja um það með neinu sem nálgast fulla vissu, hvernig þetta kemur út reikningslega fyrir þau einstöku lönd. En talið er mjög líklegt, að á þeim viðskiptum náist mjög nálægt jöfnuði, a.m.k. þegar tekið er tillit til nokkurra ára. En hitt má telja vist að því er okkur snertir, að ekki yrði ástæða til þess að gera ráð fyrir, að á Íslendinga halli í þessum viðskiptum. Þvert á móti leit út fyrir, að það yrði heldur okkur til hags, a.m.k. fram til þessa nú yfirstandandi árs, eftir að fjölskyldubæturnar voru auknar svo sem gert var á þinginu siðast. Hver áhrif það hefur, er ekki séð enn með vissu. En meginástæðan til þess, að þessi regla er nú upp tekin í öllum þessum samningum, er sú, að endurheimt slíkra greiðslna og bóta sem hér um ræðir er ákaflega miklum erfiðleikum bundin og ákaflega hvimleitt fyrir alla, sem hlut eiga að máli, að þurfa að fara þá leið. Því hefur þessi leið verið tekin upp í milliríkjasamningum núna seinni árin með góðu samþykki allra hlutaðeigandi landa. Af þessum fimm samningum, sem ég hef nefnt, eru fjórir, sem falla eingöngu innan marka almannatryggingalaganna, en þau veita ríkisstj. heimild til að gera slíka gagnkvæmissamninga. Um þennan samning, sem hér liggur fyrir, gegnir nokkuð öðru máli, því að hann fer út fyrir svið almannatryggingalaganna og inn á svið laganna um ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla, en í þeim lögum eru engin ákvæði, sem heimila slíka gagnkvæmissamninga sem hér er um að ræða. Þess vegna hefur hæstv. ríkisstj. talið rétt og skylt að leita staðfestingar Alþ. á þessum samningi, en um hina er það óþarft, eins og áður er getið. Nefndin, eins og ég áður hef sagt, mælir eindregið með því, að frv. verði samþ., og telur, að rétt sé stefnt með þessum samningum og miðað að því marki að gera Norðurlöndin öll sem næst því að einu tryggingasvæði, þannig að tryggðir menn geti notið réttinda í hverju landi, sem þeir dvelja í, að uppfylltum þeim skilyrðum, sem samningarnir setja.



Ég hafði hugsað mér að bera fram brtt., en hef því miður ekki haft tíma til að undirbúa hana. Ég veit ekki, hvort forseti treystir sér til að taka málið út til morguns. Ég gæti undirbúið till. fyrir þann tíma. Ég vildi mjög gjarnan mælast til þess.

Forseti (GíslJ): Ég mun verða við tilmælum hv. 4. þm. Reykv., en vil mælast til þess, að brtt. verði tilbúin fyrir næsta fund, sem ég býst ekki við að geti orðið fyrr en á fimmtudag.



Herra forseti. Eftir því sem viðskipti manna á milli aukast og verða margbrotnari, er eðlilegt, að löggjafinn setji ýmsar reglur til þess að hafa eftirlit með og tryggja, að þessi viðskipti fari réttilega fram. Árið 1909 voru því sett hér á landi lög um bókhaldsskyldu kaupmanna, og var þeim nokkuð breytt á Alþ. 1911 og fögin frá 1909 ásamt breytingunum síðan gefin út sem lög nr. 53 frá 11. júlí 1911. Lög þessi náðu eingöngu til kaupsýslumanna. Smám saman hefur svo löggjöfin verið að stækka hóp þeirra manna, sem skyldir séu til að hafa bókhald, ekki einungis til tryggingar hinu almenna viðskiptalífi, heldur munu breytingar á skattakerfinu hafa valdið miklu þar um, þannig að möguleikar væru opnaðir fyrir því, að tolla- og skattayfirvöld gætu haft eftirlit með fjárhagsstarfsemi sem flestra atvinnurekenda. Lögin frá 1911 giltu svo óbreytt þangað til 1938, en það ár voru sett allfullkomin og umfangsmikil lög um bókhald, nr. 62 11. júní það ár, og eru þau enn í gildi. Það segir sig nú sjálft, að þegar eins almenn bókhaldsskylda er lögð á menn og hér er orðið, verður að gera eitthvað til að tryggja, að menn læri að færa bækur sínar rétt, og koma upp stétt manna, sem kennt geti mönnum það, komið bókhaldinn í kerfi og haft eftirlit með og endurskoðað bókhald manna, þannig að allir þeir, sem hlut eiga að máli, hvort heldur eru skuldheimtumenn eða skattheimtuyfirvöld, hafi tryggingu fyrir því, að bókhaldið sé rétt og skipulega fært. Árið 1926 voru því sett sérstök lög um löggilta endurskoðendur, og í sambandi við þau lög var sett reglugerð nr. 18 frá 27. marz 1929, og er þetta hvort tveggja enn í gildi. Þessi ákvæði þykja nú ekki lengur fullnægjandi, og eru það þau, sem lagt er til að breytt verði með lagafrumvarpi því, sem hér liggur fyrir, og þeirri reglugerð, sem gert er ráð fyrir í frv. að sett verði, þegar það er orðið að lögum, ef samþ. verður. Frv. þetta er lagt fram sem stjfrv. Það var samið af stjórn félags löggiltra endurskoðenda, en hefur gengið í gegnum hreinsunareld hjá dómsmrn., sem gerði á frv. stjórnar félags löggiltra endurskoðenda nokkrar breytingar. Allshn. Ed. hefur athugað frv. þetta og ekki séð ástæðu til þess að koma fram með neina brtt. við það, enda er það, eins og ég áður tók fram, vel og samvizkusamlega undirbúið, og hefur að mestu leyti verið farið eftir núgildandi dönskum lögum í þessu efni, en þau eru aftur í samræmi við lög annarra Norðurlandaþjóða. Í frv. þessu er gert ráð fyrir, að nokkuð séu þyngd skilyrði fyrir því, að menn geti fengið löggildingu sem endurskoðendur, og kemur það aðallega fram í því, að aldurinn er hækkaður úr 21 ári upp í 25 ár og sett inn í lögin ákvæði um það, að sá, er fær löggildingu sem endurskoðandi, skuli áður en hann þreytir prófraun hafa unnið þrjú ár samtals að endurskoðunarstörfum undir eftirliti löggilts endurskoðanda. Þó er sá varnaglí sleginn, að veita má undanþágu frá þessu ákvæði, ef prófmaður hefur unnið í þrjú ár að endurskoðun, þó að ekki sé undir handleiðslu löggilts endurskoðanda, ef álita má, að setja megi þau störf hans jafnfætis störfum hjá löggiltum endurskoðanda, enda mæli prófnefndin með því. Verður ekki séð, að þessi breyting sé óeðlileg, vegna þess að um leið og maður fær þennan stimpil hins opinbera á sig, verður almenningur að geta gengið út frá því, að hann hafi þá kunnáttu, starfsreynslu og þroska, sem nauðsynleg er til þess að hægt sé að trúa honum til þess að framkvæma þetta starf sitt sómasamlega. Í 6. og 7. gr. laganna frá 15. júní 1926 var gert ráð fyrir þagnarskyldu löggiltra endurskoðenda og að viðurlög fyrir brot í starfi færu eftir því, sem gildir um opinbera sýslunarmenn. Í 6. gr. þess frv., sem hér liggur fyrir, er þetta nákvæmar tiltekið og beinlínis sagt, að löggiltir endurskoðendur hafi réttindi og skyldur opinberra sýslunarmanna, að því leyti sem við á, og að ráðh. geti sett nánari reglur um réttindi og skyldur löggiltra endurskoðenda og starfsmanna þeirra. Ég sé ekki ástæðu til að rekja frv. grein fyrir grein, en eins og ég tók fram í upphafi ræðu minnar, leggur. allshn. Ed. einróma til, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Eins og hv. flm. taka fram í grg. fyrir þessu frv., sem hér er til umr., er mál þetta tvíþætt að efni til. Annar þátturinn er tryggingamál, þ. e. sá hluti frv., sem snertir heilsugæzluna í landinu. Hinn þátturinn er skattamál, þ. e. sá, sem snertir iðgjaldagreiðslurnar. Þykir rétt að ræða hér nokkuð báða þessa mjög svo ólíku þætti frv. Samkv. III. kafla almannatryggingalaganna ber Tryggingastofnuninni að vinna að því í samráði við heilbrigðisstjórnina, að látin verði í té skipulögð heilsugæzla, er nái sem bezt til allra landsmanna. Heilsugæzluna skulu annast heilsuverndarstöðvar og lækningastöðvar, er skulu vera í öllum kauptúnum og víðar, þar sem heilbrigðisstjórn og tryggingaráð ákveða, og skulu þær vera settar á stofn og reknar af viðkomandi sveitarfélögum. Viðurkennd sjúkrahús skulu og annast heilsugæzluna. Tryggingastofnuninni er einnig heimilt að setja á stofn og reka stofnanir, sem annast sérstaka þætti heilsugæzlunnar, svo sem vinnulækningar o. fl. Skilgreint er í l., hvaða verkefni hver af þessum stofnunum skuli sinna og á hvern hátt. Skulu þær allar hafa lækna, skipaða af ráðherra, en þeim skulu greidd föst laun samkv. launalögum. Er miðað við, að 1500 íbúar komi að meðaltali á hvern skipaðan almennan lækni. Skal Tryggingastofnunin greiða allan kostnað við dvöl sjúklinga á stöðvunum, læknishjálp og lyf samkv. samningi við sjúkrahúsin og þær stofnanir, sem annast heilsugæzluna, eða samkv. úrskurði, ef eigi takast samningar um þau efni. Einnig er Tryggingastofnuninni heimilt að láta í té hjúkrun í heimahúsum og heimilisaðstoð og taka þátt í sjúkrakostnaði erlendis, og að lokum skal Tryggingastofnunin koma upp sérstökum sjóðum, er standa undir útgjöldum við læknisvitjanir og sjúkraflutning. Upphaflega var til ætlazt, að þessi kafli tryggingalaganna kæmi til framkvæmda 1. jan. 1948, en með sérstökum lögum er framkvæmdinni frestað til 1. jan. 1955. Samkvæmt 1. gr. frv. þess, sem hér er til umr., skal þessi kafli l. koma til framkvæmda 1. jan. 1954, eða eftir mánaðartíma. Þykir því rétt að athuga þær orsakir, sem því hafa valdið, að framkvæmd þessa kafla hefur orðið að fresta um 7 ár frá því, sem ákveðið var upphaflega. Nokkuð mun hafa valdið um frestun á þessum framkvæmdum, að talið hefur verið, að það mundi baka ríkissjóði viðbótarútgjöld um allt að 3 millj. kr. að láta ákvæði l. koma til framkvæmda. Hitt mun þó hafa ráðið meiru og verið jafnvel höfuðorsökin fyrir frestuninni, að enn hafa engir samningar tekizt við læknastéttina um launakjör fyrir þá þjónustu, er þeim er ætluð í sambandi við heilsugæzluna í landinu. Það munu nú vera allmargir læknar í landinu, sem greiða skatta og önnur opinber gjöld, sem nema fast að þeirri upphæð, er fastlaunuðum læknum er greidd samkvæmt launalögum. Má geta nærri, hversu létt það er að komast að samningum við þá aðila um að veita fulla læknisþjónustu fyrir það gjald eitt, er þeir nú greiða í skatta. Þá mun einnig hafa ráðið nokkuð hér um, að menn vildu almennt fá frekari reynslu af starfsemi sjúkrasamlaganna, sem nú annast heilsugæzluna að verulegu leyti um land allt, áður en til framkvæmda á III. kafla laganna kæmi, en reynsla sú, sem þar er fengin, hefur ótvírætt sýnt, að þessi kafli l. þarf víðtækari endurskoðunar við, áður en hann væri látinn koma til framkvæmda. Má þar m. a. nefna kostnaðinn við lyfjanotkunina, sem að margra áliti er þannig, að brýna nauðsyn beri til að koma þar á einhverju öðru fyrirkomulagi, ef ekki á að gera hvort tveggja í senn, að íþyngja sí og æ þeim, sem greiða eiga, og eiga það jafnframt á hættu, að sjúklingarnir verði að meira eða minna leyti of háðir lyfjanotkuninni, þeim sjálfum til einskis gagns. Þá má einnig benda á, að síðan sjúkrasamlögin tóku við heilsugæzlunni, má segja, að miklu erfiðara sé að ná í læknishjálp hér í fjölmenninu, þar sem þó allt úir og grúir af læknum, og það þó að lífið liggi við, en þar sem fólk verður að sækja lækni um tugi kílómetra vegleysur í hinum strjálbyggðu héruðum landsins. Er hér um svo alvarlegt mál að ræða, að full þörf er á því, að gerðar séu nú þegar ráðstafanir, sem duga til að bæta úr þessu ófremdarástandi í heilsugæzlumálunum. Fyrir þessari öfugu þróun í heilbrigðismálunum geta ekki verið nema tvær meginástæður. Önnur, að fólkið sjálft misnoti svo læknisþjónustuna, vegna þess að hún kostar það sömu upphæðir, hvort sem það notar hana mikið eða lítið eða jafnvel ekkert, að læknarnir verði beinlínis leiðir á því að sinna kvabbi þess, hvað lítið sem að er, taki köll þess líkt og stráksins í ævintýrinu, sem kallaði úlfur, úlfur, til þess að gabba fólkið, er sinnti svo ekki kallinu í það eina skipti, sem úlfurinn kom og reif hann á hol. Ef svo er, þá er hér stefnt í meiri voða en menn gera sér almennt ljóst. Og víst er um það, að ekki mundi þessi þáttur batna við framkvæmd III. kafla l. að honum óbreyttum. - Hin, að læknarnir letjist við að sinna störfunum, þegar vitað er, að launin eru jafntrygg, hvort sem kallinu er sinnt eða ekki, og áreiðanlega mundi þetta ekki breytast til batnaðar við að láta III. kafla koma til framkvæmda óbreyttan. Líklegast er, að báðar þessar ástæður eigi nokkurn þátt í því ástandi, sem hér hefur skapazt í þessum málum og er bókstaflega að verða óþolandi. Er alveg óhjákvæmilegt að gera víðtækar breytingar á þessum kafla l., áður en hann kemur til framkvæmda, og verður að krefjast þess, að þeir aðilar, sem fá lögin í heild til endurskoðunar á næsta ári, kynni sér öll þessi atriði gaumgæfilega og geri till. til breytinga á þeim, byggðum á reynslu undanfarinna ára. M. a. af þessum ástæðum er óverjandi að samþykkja nú, að kaflinn skuli koma til framkvæmda innan mánaðartíma. Eru rök þessi öll svo ljós, að óþarfi er að ræða þá hlið málsins frekar. Skal þá nokkuð ræddur hinn þáttur frv., þ. e. iðgjaldagreiðslurnar. Kjarni almannatryggingalaganna er, hefur verið og á að vera sá að byggja upp örugga tryggingastarfsemi fyrir fólkið í landinu, þar sem einstaklingurinn tryggir sig og sína fyrir hinum ýmsu áföllum í lífinu, svo sem sjúkdómum, slysum, dauða, örorku og elli. Eitt meginskilyrðið fyrir því, að slíkt megi haldast, er, að einstaklingurinn greiði sjálfur iðgjöld til trygginganna og eigi þá jafnframt kröfu á bótum eftir ákveðnum reglum, ekki sem fátækrahjálp eða sem ölmusu, heldur sem endurgreiðslu fyrir það, sem hann hefur greitt, oft árum saman. Hitt hefur aldrei verið tilætlunin, að Tryggingastofnunin yrði framfærslustofnun fyrir þá, sem vegna fátæktar yrðu að leita á náðir þess opinbera til þess að geta dregið fram lífið. Vegna fjárskorts hjá stofnuninni varð óhjákvæmilegt að fara fyrst í stað bil beggja, láta þá, sem fátækir voru, sjúkir eða ellihrumir, fá bætur, sem léttu undir með þeim í lífsbaráttunni, þótt þeir hefðu ekki greitt inn nægilegan stofn til þess að standa undir þeim gjöldum. Af þessum sökum var sett skerðingarákvæði í sambandi við ellilaunin, þar eð ellilaunasjóðurinn var ekki nægilegur til að mæta bótagreiðslunum og árlega iðgjaldið ekki sett nægilega hátt til þess að bera uppi útgjöldin. Sama gildir og um allar aðrar bætur trygginganna, sem takmarkast af tekjum manna og eignum. Hins vegar eru aðrar tegundir trygginganna reknar að fullu sem tryggingastarfsemi, svo sem slysatryggingar, barnatryggingar o. fl., eða allar þær, sem bæta án skerðingar, hvort heldur aðill er efnaður eða ekki. En til þess að þetta mætti ske, varð að láta ríkissjóðinn taka á sig af þeirri upphæð 1/3 hluta af nauðsynlegu árlegu framlagi til trygginganna, sveitarsjóði 1,6, atvinnurekendur 1,6 og iðgjaldagreiðendur 1/3. Er þetta sú skipting, sem haldizt hefur í meginatriðum frá byrjun. Segja má, og það með réttu, að allt þetta framlag sé tekið úr vösum fólksins eftir mismunandi leiðum, hvort sem allir aðilar eru á þann hátt þátttakendur, að þeir greiða jafnt einhvern hluta iðgjaldanna, eða einstakir aðilar greiða margfaldan skerf, en aðrir alls engan eins og raun yrði á, ef samþykkja ætti það frv., sem hér liggur fyrir. Á þann hátt yrði fjöldi hinna tryggðu þátttakendur með réttindum einum, en engum skyldum, en aðrir með fullum skyldum, en miklu minni réttindum en þeir, sem engar skyldur hafa. Stofnunin yrði þá ekki lengur á grundvelli tryggingastarfseminnar, heldur yrði hún færð að fullu og öllu inn á svið framfærslunnar. Það skal ekki hér lagður á það neinn dómur, hvort slíkt væri yfirleitt æskilegt, en aðeins bent á, að þegar svo stendur á eins og hér, að heildarendurskoðun verður að fara fram á löggjöfinni innan mjög skamms tíma og henni verður ekki skotið á frest af öðrum ástæðum, þá er harla vítavert að gera svo þýðingarmiklar breytingar á meginatriðum laganna, án þess að þeim mönnum, sem valdir yrðu til að endurskoða lögin, gæfist tækifæri til þess að athuga gaumgæfilega áhrif slíkra breytinga og gera till. um það til Alþ. Einnig af þessum ástæðum á ekki að samþ. frv. á þessu þingi. Í 11. gr. tryggingalaga er svo fyrir mælt, að skipa skuli 5 manna trygginganefnd í hverju tryggingaumdæmi og hlutverk hennar sé að fylgjast með rekstri trygginganna í umdæminu, gera till. um framkvæmd þeirra, gæta hagsmuna hinna tryggðu og benda á atriði, er mættu verða til sparnaðar fyrir tryggingarnar. Ég hygg, að lítið hafi borið á starfi þessara n. og að áhrif frá þeim hafi orðið minni en til var ætlazt af löggjafanum. Væri það engan veginn einskis vert, að stofnunin hefði aðhald frá slíkum aðila og frá nefndunum kæmu gagnlegar ábendingar í sambandi við reksturinn, en varla mundi það auka áhuga manna fyrir slíkri þátttöku, eftir að aðilar væru leystir undan allri skyldu við stofnunina og engin tengsl lengur á milli hennar og þeirra, önnur en kröfuréttur hinna tryggðu. Í grg. fyrir frv. segja flm., að ríkissjóður sæki nú í vasa hverrar 5 manna fjölskyldu að meðaltali 15 þús. kr. á ári, auk tæplega 1400 kr. þegar með eru talin iðgjöld til trygginganna og sjúkrasamlaga, og undan þeirri innheimtu verði ekki komizt, því að hún sé fólgin í fötum og fæði fjölskyldunnar. Hér eru bornar fram fullyrðingar, sem enga stoð eiga í raunveruleikanum og í engu er sæmandi ábyrgum þingfulltrúum að láta frá sér fara á þskj., hvað þá heldur að hafa margendurtekið það hér á Alþ., og þykir því bæði rétt og skylt að mótmæla slíkum fullyrðingum. Hv. flm. vita mjög vel, að allmikill hluti þessarar upphæðar er greiddur af ópersónulegum aðilum, svo sem félögum og margs konar fyrirtækjum, sem engin áhrif hafa á fata- eða fæðiskaup fjölskyldna, og að annar engu minni hluti er greiddur í sambandi við kaup á vörum, sem ekkert snerta fæði eða föt og hafa sáralítil eða engin áhrif á afkomu heimilanna, og enn er allmikill hluti upphæðarinnar beinlínis lagður á vörur, sem engum er hollt að kaupa og eru gersamlega óþarfar og neytendur því alveg sjálfráðir um, hvort þeir vilja greiða slíka skatta eða ekki. Þá er allmiklum hluta af þessum upphæðum skipt niður með stighækkandi tölum eftir efnum og ástæðum. Það er því síður en svo, að hver 5 manna fjölskylda í landinu greiði að meðaltali nokkuð nálægt þeirri upphæð, sem greind er í frv., enda er þetta borið fram í hreinu blekkingarskyni fyrir auðtrúa sálir að meðtaka gagnrýnislaust. Nú hefur n. kynnt sér, að verði frv. samþ. óbreytt, er hér um rúmlega 60 millj. kr. lágmarksupphæð að ræða, sem bæta yrði á gjaldaliði fjárlagafrv. fyrir árið 1954, sem verið er að ganga frá hér á Alþ. þessa dagana, eða rúmlega sú upphæð, sem gert er ráð fyrir, að allur tekju- og eignarskatturinn nemi á næsta ári. Með sömu reikningsaðferð og hv. flm. hafa notað, er þeir jafna niður tolla- og skattabyrðinni á þjóðina, yrði þetta 2100 kr. á hverja 5 manna fjölskyldu í landinu, með hvaða hætti sem það væri greitt. Ég geri ekki ráð fyrir því, að hv. flm. ætlist til þess í alvöru, að fjárl. verði afgreidd með slíkum halla, enda yrði það skammgóður vermir. Ég geri ekki heldur ráð fyrir því, að þeir vilji láta hækka söluskattinn eða tollana á vörunum sem þessari upphæð nemur, því að hingað til hefur krafa þeirra verið að afnema þetta hvort tveggja gersamlega, án þess að benda á nokkuð raunhæft, er koma ætti í staðinn. Ég geri ekki heldur ráð fyrir, að þeir mundu fella niður gjaldaliði frv. sem þessari upphæð nemur. A. m. k. væri þá hér um nýja fjármálastefnu að ræða hjá flokki þeirra, því að við hverja fjárlagaafgreiðslu fyrri ára hafa till. þeirra til aukinna útgjalda numið tugum milljóna króna. Þá er ekki annað eftir en að finna upp einhvern nýjan skatt, sem engir þeir, er nú greiða iðgjöld til trygginganna, skyldu greiða, en þeir aðilar eru börn og unglingar innan 16 ára aldurs og gamalmenni yfir 67 ára aldur, auk þeirra ópersónulegu aðila, sem greiða skatt í ríkissjóð. En tekjuskattur, viðaukaskattur og stríðsgróðaskattur þeirra aðila var á lagður á þessu ári alls 12930500 kr. og eignarskattur sömu aðila 14694 kr., eða skattur alls samanlagður á ópersónulega aðila 14,4 millj. kr. Þyrfti þá sem næst að sexfalda álögur á þessa aðila til að ná þeirri upphæð aukalega frá þessum stofni, ef mæta ætti þann veg útgjöldunum. Þarf ekki að fara í grafgötur um það, hve lengi unnt væri að ausa úr þeim brunni, og mundi margan fátæklinginn þyrsta á eftir, ef sú lind yrði þurrausin. Ber hér allt að sama brunni, að málið hefur ekki fengið þann undirbúning eða athugun, sem nauðsynlegt má teljast til þess að fá afgreiðslu á þessu þingi. Þá er vísað til þess í grg., að hér sé um skattamál að ræða og að þar sem núverandi hæstv. ríkisstj. hafi lofað því, að tekjuskatturinn skuli lækkaður, þá gefist hér alveg einstætt tækifæri til að afnema persónugjöldin, þar sem einmitt sú skattalækkun kæmi að mestum notum fyrir allan almenning. Hér fara hv. flm. mjög villir vegar. Lækkun tekjuskattsins er síður en svo hugsuð sem tekjurýrnun fyrir ríkissjóðinn, hvort sem hún verður mikil eða lítil. Hún er fyrst og fremst hugsuð til þess að örva menn til að skapa meira verðmæti og meiri sparnað, svo að ríkissjóður á þann hátt vinni upp frá nýjum og auknum tekjum þegnanna það, sem gefið er eftir af skattstiganum. Það er öllum almenningi ljóst, að þúsundir manna á þessu landi skerða afköst sín, þegar þeir hafa náð vissu tekjuhámarki, vegna þess, hve stór hluti teknanna er tekinn í opinber gjöld, þegar komið er yfir visst tekjumark. Þessir sömu menn mundu ekki gera þetta, ef þeir byggju við mildari og réttlátari skattalöggjöf. Því mildari sem lögin væru, því meiri orku létu þessir menn í té til öflunar nýrra verðmæta, sem aldrei verða framkölluð með slíkum skattalögum sem vér nú búum við. En hin nýju auknu verðmæti gætu gefið og mundu gefa ríkissjóði meiri tekjuupphæð en það, sem tapaðist við að létta skattana að viturlegu marki. Það er jafnljóst, að skattalögin, eins og þau eru nú, hafa á engan hátt örvað til sparsemi, nema síður sé, en sparsemi er hverri þjóð nauðsynleg og ekki sízt þeirri, sem fátæk er og fámenn. Með vaxandi sparifé mundi vera unnt að leysa mörg verkefni af hendi, er nú biða úrlausnar beinlínis vegna fjárskorts. Að þeim leiðum rynnu einnig nýjar tekjur til ríkisins. Það er mín bjargföst skoðun, og hún hefur styrkzt því meir sem ég hef brotið heilann um það mál, að ef vér bærum gæfu til þess að sameinast um að afnema tekjuskattslögin að fullu og öllu, þá mundi hlaupa slíkur vöxtur í allar framkvæmdir í landinu, að tolltekjur, söluskattur, stimpilgjöld, þinglesningargjöld, útflutningsgjöld og ýmis önnur gjöld, er vér nú greiðum af viðskiptum, mundu af aukningunni einni nema miklu meiri upphæð en því, sem tekjuskatturinn nemur á hverjum tíma, og það án þess að hækka þessi gjöld nokkuð frá því, sem nú er, en auk þess mætti þá og spara milljónir í kostnaði við að halda þessu úrelta og óþolandi kerfi áfram. Hér mundi leysast úr dróma sú óhemjuorka, sem rígbundin er í fjötra óviturra og óþarfra skattalaga. Sú leið, sem hv. flm. benda á í grg. til skattalækkunar, er því ekki sú leið, sem orkar að leysa þennan vanda. Þá þykir mér einnig rétt að benda á, að nóg mun að gert að blanda tryggingamálum í lausn annarra vandamála, hvort heldur um er að ræða skattamál, verkfallaþrætumál eða önnur deilumál, sem upp kunna að koma á hverjum tíma. Ef tryggja á fólkinu bætur, sem það hefur kröfu á og hefur greitt fyrir samkv. fyrirmælum l., er hollast að blanda tryggingamálunum á engan hátt í deilur um önnur óskyld atriði. Það getur aldrei orðið nema einn endir á því, og hann er sá, að stofnuninni er þá voðinn vís, fyrr eða síðar, og heldur fyrr en síðar. Og hvar stendur fólkið þá með loforð og vonir? Þegar lögin um almennar tryggingar voru í deiglunni hér í þessari hv. d. á árunum 1945–46, benti ég réttilega á, að til þess að tryggja fólkinu bætur hvernig sem áraði, og án þeirrar tryggingar og þess öryggis er tryggingastofnun lítils virði, - þyrfti að skapa stofnuninni sterka og örugga tekjustofna, sem ekki brygðust, þó að illa áraði bæði hjá ríkissjóði og fólkinu, og þetta yrði ekki gert nema þeir tekjustofnar væru óháðir árferði og afkomu ríkissjóðs á hverjum tíma. Þessu var ekki sinnt þá. Ég er þeirrar skoðunar enn, að brýna nauðsyn beri til þess að fara þessa leið, svo að fólkið verði ekki svikið um bæturnar. Ég hef hvað eftir annað borið fram hér í þessari hv. d. frv. um það, að erfðafé væri látið renna til stofnunarinnar sem fastur og öruggur tekjustofn. Þetta hefur ekki náð fylgi nema að litlu leyti, eða að því leyti, að erfðafjárskatturinn rennur nú allur og óskiptur til þess að standa undir ákveðnum verkefnum stofnunarinnar. Er það vísir í rétta átt. En ég tel, að þeir menn, sem taka að sér endurskoðun laganna, komist ekki hjá því að brjóta til mergjar alla möguleika til tryggingar þessu takmarki, er ég hef barizt fyrir frá upphafi að náð yrði. Sú leið, sem hv. flm. frv. benda á, fer í öfuga átt. Með tilvísun til þess, sem ég hef hér sagt, og til þess, sem fram kemur í nál. á þskj. 215, leggur n. til einróma, að frv. verði afgr. með þeirri rökst. dagskrá, sem birt er í þskj., og væntir þess, að hv. d. samþykki hana.



Herra forseti. Ég þarf nú ekki að hafa mörg orð um þetta núna. Hv. frsm. n. hefur nú haldið hér alllanga ræðu um þetta mál og borið fram röksemdir, sem hann hefur flutt í ótal ræðum hér á Alþ. áður og að mínum dómi eru margar hverjar ærið fjarstæðar. Ég ætla ekki að fara langt út í það. Hv. frsm. sagði, að tryggingarnar ættu ekki að vera fátækrahjálp eða ölmusa, heldur réttur, sem menn greiða fyrir. Ég er honum alveg sammála. Það eiga tryggingarnar að vera, trygging fyrir því að fá lífeyri, ef eitthvað ber að höndum, þannig að menn geti ekki framfært sig sjálfir, alveg ótvíræður réttur, en engin ölmusa, alveg sams konar réttur og menn hafa til annarrar opinberrar þjónustu, sem menn greiða fyrir með sköttum sínum, hvernig svo sem þeirra er aflað. Spurningin er ekki um það, hvort menn greiða fyrir trygginguna eða greiða ekki fyrir hana. Spurningin er um það, hvernig á að afla fjárins til þess að greiða trygginguna, eins og um alla aðra þjónustu ríkisins. Að því leyti er þetta ekkert annað en skattamál. En hv. þm. ruglar hér algerlega saman vátryggingu, sem menn kaupa sér persónulega, og þjóðfélagstryggingu. Hann álítur, að það eigi ekki að heita trygging, nema því aðeins að það sé vátrygging, að það sé hægt að skilgreina það sem vátryggingu. Á vátryggingu og þjóðfélagstryggingu er vitaskuld mikill munur. Sem sagt, þjóðfélagstrygging er í þessu fólgin, að hún er skyldutrygging, sem þjóðfélagið setur á stofn til þess að tryggja mönnum það, að þeir fái lífeyri, ef eitthvað ber að höndum, þannig að þeir geti ekki framfært sig sjálfir. Síðan er það annað atriði, hvernig fjárins er aflað, hvernig þegnarnir gjalda það fé, sem þarf til þess að halda tryggingunum uppi. Þá er ýmislegt fleira, sem mætti taka til athugunar af því, sem hv. þm. sagði. Hann hneykslaðist mjög á því, að sagt er í grg., að það, sem ríkið tekur úr vasa hverrar fimm manna fjölskyldu á landinu að meðaltali með tollum og óbeinum sköttum, sé 12 þús. kr., eða 15 þús. kr. ef ágóði af einkasölum ríkisins er talinn með, eða nálægt því. Hv. þm. veit, að þetta er rétt. Hann þarf ekki annað en taka saman þær tölur, sem fyrir liggja í ríkisreikningunum og núna í fjárlfrv. fyrir 1954, og bæta við það bátagjaldeyrinum, og þá fær hann út þessa tölu. Þetta er vitaskuld meðaltal, og hefur engum dottið í hug að halda öðru fram. Að hver einasta fjölskylda á landinu borgaði jafnt, hvenær hefur það verið sagt? Hér er aðeins að ræða um meðaltal og ekki nokkur leið að reikna út fyrir hverja einstaka fjölskyldu. hvað hún greiðir. En þetta sýnir aðeins, hvílíkur óskaplegur baggi hinir óbeinu skattar eru á hverri fjölskyldu. Og bagginn er því meiri sem fjölskyldan er stærri, þ. e. a. s. meiri fyrir barnafjölskyldur en fyrir aðra. Og þetta er einmitt það allra óréttlátasta við hina óbeinu skatta og tollana. Við flm. segjum í grg., að það verði ekki undan því ekizt að greiða þessa skatta í fötum og fæði o. s. frv. Vitaskuld er það mismunandi, sem fjölskyldurnar greiða. Þetta er meðaltalið, og er fásinna að snúa út úr því. Sem sagt, hv. þm. gat ekki annað gert en að staðfesta þetta. - Hvað snertir þá athugasemd hans, að sumt af þessu sé greitt af vörum, sem félög og fyrirtæki kaupa til rekstrar síns, þá leggst það vitaskuld að lokum allt á almenning í verði vörunnar. Hv. þm. spurði að lokum, hvar ætti að taka þetta fé, sem þarf til þess að bera uppi tryggingarnar, ef það er ekki tekið með persónuiðgjöldum. Að sjálfsögðu mundu þegnarnir ekki þurfa að greiða einum eyri meira til trygginganna, þó að þetta frv. yrði samþ., vegna þess að það hefur ekki í för með sér neina breytingu á sjálfri tryggingalöggjöfinni aðra heldur en þessa, og svo hitt, að ætlazt er til þess, að heilsugæzlukaflinn komi til framkvæmda strax í byrjun árs 1954, en samkv. núverandi lagaákvæðum er ætlazt til, að hann komi til framkvæmda aðeins ári seinna, svo að hér er ekki um að ræða nein aukin útgjöld. Raunar skiptir það ekki sérlega miklu máli að því er snertir aukin útgjöld, þó að heilsugæzlukafli l. kæmi til framkvæmda. Þar er ekki um að ræða nema nokkrar milljónir, sem bætast við kostnaðinn, sem vitaskuld er, eins og nú standa sakir, aðeins áætlunarupphæð. En þá er spurningin, hvernig á að afla þessa fjár, hvaða aðrir tekjustofnar eiga að koma í staðinn. Vitaskuld mundi vera hægt að afla ríkinu fjár til þessara hluta án þess, að það þyrfti allt saman að koma fram sem hækkun á þeim tekjustofnum, sem nú eru fyrir hendi, þ. e. tollum eða tekju- og eignarskatti. Það má benda á ótal leiðir. Það má t. d. benda á, að það væri hægt að innheimta tolla af öllum þeim varningi. sem kemur til hins svo kallaða varnarliðs á Keflavíkurflugvelli, eins og nú standa sakir. Það má benda á, að það væri hægt að láta gróðann af olíusölunni renna í ríkissjóð, og það væri hægt að láta annan innflutningsgróða renna í ríkissjóð, og svo gæti ég lengi talið. Ég ætla ekki að fara langt út í það mál hér. En ef um það er að ræða, hvort eigi að innheimta það fé, sem þarf til þess að bera tryggingarnar uppi, með nefsköttum, með persónuiðgjöldum eða með stighækkandi sköttum, þá kýs ég stighækkandi skatta. Sem sagt, ég kýs þá tekjuöflun, þar sem skattarnir eru á lagðir eftir efnum og ástæðum. Það er þarna, sem mig og hv. þm. greinir svo mjög á. Þarna mætast alveg gersamlega andstæðar skoðanir. Þessi hv. þm. segir, að þegar standi til að lækka tekjuskattinn, eins og ríkisstj. hefur þegar boðað, þá sé alls ekki um það að ræða, að þessi skattstofn eigi að lækka, heldur muni þetta verða til þess, að það fáist að minnsta kosti eins mikið fé og áður. Hv. þm. hefur nú viljað ganga lengra, því að hann hefur viljað afnema tekjuskattinn alveg og flutt um það frv. á þingi. Þessar skoðanir hans hafa verið hraktar ýtarlega áður, og ég ætla ekki að fara neitt nánar út í það hér. En sem sagt, röksemd hv. þm. er þessi, að þegar tekjurnar séu komnar upp fyrir ákveðið mark, þá hætti menn að auka þær, vegna þess að það fer allt í skatt, þannig að hinn hái skattur hindri menn í að auka tekjur sínar, þegar komið er upp fyrir visst mark. Með öðrum orðum, hv. þm. ætlast til þess, að sú breyting, sem nú verður gerð á tekjuskattinum, verði þess eðlis, að hann lækki á háum tekjum, en ekki lágum tekjum, því að vitanlega gildir þessi röksemd aðeins fyrir háar tekjur. en ekki fyrir lágar. Þá heyrir maður það. Það væri náttúrlega gott að heyra frá hæstv. ríkisstj., hvort hún hefur hugsað sér að framkvæma loforð sitt um skattalækkun einmitt þannig, - hvort það er rétt skilið hjá hv. þm. Vitaskuld er hér um falsröksemd að ræða. Menn hætta ekki að auka tekjur sínar, þegar komið er upp fyrir ákveðið hámark vegna skattanna. Það er rétt, það fer allmikið í skatta. En samt sem áður borgar sig alltaf fyrir hvern sem er að auka tekjur sínar. Ég þekki ekki einn einasta launamann, sem er kominn svo hátt í tekjum, að hann hafni kauphækkun vegna skattanna. Hann kysi náttúrlega heldur að fá launahækkunina á þann hátt, að hann gæti dregið hana undan skatti. Það er alveg rétt. En að hann hafni launahækkun vegna skattanna, það er eins og hver önnur fjarstæða. Hv. þm. hefði hins vegar farið með rétt mál. ef hann hefði sagt, að þegar tekjur einstaklinga og félaga eru komnar upp í visst mark, þá „borgar sig ekki að telja meira fram,“ og þess vegna reyna menn að finna öll ráð til þess að komast undan því. Vandamálið liggur þess vegna í því að finna ráð til þess, að sjá til þess, að menn geri rétt framtöl, finna ráð til þess að ná til þeirra tekna, sem raunverulega eru fyrir hendi og eru dregnar undan skatti. Ég ætla ekki að fara lengra út í þetta. Í raun og veru var þessi ræða hv. þm., hv. frsm. n., ekki í samræmi við nál. og þá rökst. dagskrá, sem hér er lögð fram af hálfu n., þar sem ekki er tekin nein efnisleg afstaða, hvorki neikvæð né jákvæð, til frv., en það gerði hv. frsm. Og ég vil þakka n. fyrir að taka málið til afgreiðslu, þar sem þetta er nú í annað skipti, sem ég flyt það í þessari hv. d. Þetta ber að þakka, enda þótt hún hafi ekki treyst sér til þess að taka efnislega afstöðu til málsins. Það er í sjálfu sér ekki óeðlilegt, sem er lagt til í hinni rökst. dagskrá. Það er í sjálfu sér eðlilegt, að till. þessar verði teknar til athugunar, um leið og heildarendurskoðun l. fer fram á næsta ári. En hitt er vafamál, sem þar er líka sagt, að hér sé um að ræða röskun á grundvallaratriðum núverandi tryggingalaga. Það frv., sem ég flyt hér, breytir engu í tryggingal. nema fjáröfluninni, auk þess sem ætlazt er til þess, að framkvæmd III. kafla l., um heilsugæzlu, komi til framkvæmda ári fyrr en núgildandi lagaákvæði gera ráð fyrir. Þetta er þess vegna fyrst og fremst skattamál, og þess vegna óskaði ég einmitt eftir því, að frv. færi til fjhn., sem t. d. ber að fjalla um það mál, sem boðað hefur verið, breytingu á skattalöggjöfinni. Og þar sem nú stendur til, að á þessu þingi verði gerðar breytingar á skattalögunum, þá taldi ég rétt, að þetta frv. mitt yrði afgreitt samtímis. Í öllu falli tel ég, ef þessi rökstudda dagskrá yrði samþ., sem ég get fyllilega unað við eftir atvikum, þegar nú líka er orðið eins áliðið árs og raun er á, að þá sé a. m. k. alveg nauðsynlegt, að þegar skattalögin koma til endurskoðunar nú á þessu þingi, þá verði þessi till. mín höfð í huga, því að samkvæmt þeirri rökst. dagskrá, sem liggur frammí, ef samþ. verður, verður hún tekin til athugunar, um leið og heildarendurskoðun almannatryggingalaganna fer fram á næsta ári.



Herra forseti. Ég hef setið með hv. 2. landsk. (BrB) á þingi síðan 1942, og ég minnist aldrei að hafa séð hann setja svo hljóðan eftir nokkra ræðu eins og eftir þá framsöguræðu, sem ég flutti hér áðan, því að hann var mjög í efa, hvort hann ætti yfirleitt að kveðja sér hljóðs til þess að andmæla nokkru orði, sem sagt var. Svo mikið tók hann til greina þau rök, sem hér voru færð fram, sem ég er ekki heldur neitt undrandi yfir, því að það var ekki hægt að mæla eitt orð gegn þeim. Hann vildi að vísu hér reyna að gera mjög mikinn mun á vátryggingu og þjóðfélagstryggingu. Nú, hann varð að segja eitthvað til þess að halda uppi gagnrýni á mína ræðu, en út í þau mál fór hann ekki heldur þannig, að það verði raunverulega hægt að segja, hvað hann vildi í þeim málum. Hann sagði, að hér væri aðeins um fyrirkomulag innheimtu að ræða. Þann þátt málsins ræddi ég fullkomlega, og það væri endurtekning frá minni hálfu, ef ég færi að ræða það nokkru nánar. En ég skal aðeins dvelja nokkuð við það, sem hann sagði um útreikning sinn á 15 þús. kr. gjaldabyrði á hverja fjölskyldu í landinu. Hann hefur nú viðurkennt raunverulega með þessari ræðu sinni, að allur hans útreikningur væri rangur, eins og er alveg rétt, þar eð það er vitað, að það er ekki neitt svipað því, að það séu 15 þús. kr. lagðar á hverja fjölskyldu í landinu.  Sama er að segja um orð hans um III. kafla l. Hann segir, að kaflinn auki lítið útgjöldin. Ég skýrði frá því í minni ræðu, hve mikil líkindi væru til að aukningin yrði, en hann færir til frá iðgjaldagreiðandanum beint yfir á ríkissjóðinn um 30 millj. kr., alveg eins og að færa yrði til aðrar 30 millj. kr. frá iðgjaldagreiðendum yfir á ríkissjóðinn, ef frv. yrði samþ., svo að hér er um að ræða rúmar 60 millj., og það þarf að taka einhvers staðar það fé aftur til þess að mæta þeim útgjöldum ríkissjóðs. Og hv. flm. hafa ekki gert minnstu tilraun til þess að benda á nokkra leið til þess, án þess að það lendi beinlínis á þessum sömu aðilum. Hv. þm. gat hér um nú, að það mætti taka gróðann af olíunni. Það er opin leið í dag að taka gróðann af olíunni með skattalögunum og er gert. Og það er gert þannig, að þegar komið er upp að vissu takmarki, þá eru tekin ekki minna en 90% af gróða, hvort heldur hann er hjá einstaklingum eða félögum, öðrum en samvinnufélögum. Þetta veit hv. þm. Og þó að hann vilji nú enn hækka þennan stiga og fara enn lengra niður í vasa þessara manna, þá eru það aðrir menn, sem hafa komið auga á, að það mundi verða til þess að minnka atvinnuna í landinu, minnka tekjur almennings, minnka tekjur ríkissjóðs. Og það er vegna þessa skilnings á málunum, að meiri hl. Alþ. hefur komizt að þeirri niðurstöðu, að sjálfsagt sé að endurskoða skattalögin, ekki til þess að þyngja hinn stighækkandi skatt, heldur til þess að létta hann, til þess að breyta honum og gera hann léttari, en ekki þyngri. Það getur því ekki orðið til þess að standa undir hinum 60 millj., sem hér um ræðir, að stighækka skattinn, eins og hy. flm. vill láta gera. Hv. flm. sagði, að hann vissi ekki til þess, að nokkur maður hætti að vinna, þótt hann væri kominn upp í eitthvert tekjuhámark. Ég get bent hv. þm. á það, að það er m. a. fjöldi sjómanna, einkum og sér í lagi yfirmanna á sjónum, svo sem á togurunum, sem vill ekki leggja á sig það strit, sem því er samfara, til þess að vinna þannig að láta hið opinbera, ríki og bæi, hafa 90 krónur af hverjum 100 krónum og halda sjálfur 10 eftir. Og hann þarf ekkert annað en að athuga þessi mál sjálfur, ef hann vill líta í kringum sig. Hann veit, að það er komið svo nú, að svo að segja hver togari þarf að hafa þrjá skipstjóra í rúmi, þar sem einn var áður, af því að þeir vilja ekki vinna nema fyrir ákveðnum hluta tekna, svo að meginhluti teknanna sé ekki tekinn af þeim. Og það eru ekki einu mennirnir. Það eru fjöldamargar þúsundir manna í landinu, sem þannig er ástatt um. Annaðhvort vilja þeir hætta að vinna, þ. e., þeir vilja ekki leggja á sig þetta strit fyrir opinbera aðila, eða þeir gera allt, sem unnt er, til þess að geta þénað tekjurnar þannig, að það sé ekki verið að telja þær fram. Nú vill hv. þm. fyrirbyggja það, að nokkur geti svikið skatt. Ég er sammála honum um það, svo framarlega sem skattalögin væru gerð þannig úr garði, að það væru ekki hreint og beint föðurlandssvik að svíkja ekki skatt í landinu, eins og það virðist vera í dag. En ef það yrði gengið inn á hans till. í þeim málum, þá mundi það sýna sig, að þá bættust enn við tugir þúsunda af mönnum, sem ekki vildu vinna fyrir ríkið, eins og hann ætlast til. Það þýðir ekkert fyrir hv. þm. að berja höfðinu við steininn í sambandi við þetta mál. Þetta er orðið öllum mönnum svo kunnugt og er orðið meginorsökin til þess, að nú hefur Alþingi fengizt til þess að láta athuga í alvöru skattalöggjöfina. Þá sagði hv. þm., að í minni ræðu hefði falizt yfirlýsing um, að það ætti að lækka skatta á hátekjumönnum, en hækka þá á lágtekjumönnum. Ég kom ekkert nálægt því atriði.  Þá sagði hv. þm., að framsöguræða mín væri ekki í neinu samræmi við nál., n. hefði ekki tekið neina efnislega afstöðu til málsins. Hún hefur ekki tekið aðra efnislega afstöðu til málsins en það, að hún álítur óviturlegt og ósanngjarnt að gerbreyta svo tryggingalöggjöfinni sem lagt er til í frv., rétt áður en heildarendurskoðun á að fara fram. Og nú hefur hv. flm. fallizt á þetta með n., og er ég honum mjög þakklátur fyrir það. Í nál. er bent á, að þetta kosti 60 millj. kr. ný útgjöld fyrir ríkissjóðinn á fjárlögum, sem verið er að ganga frá, og það er m. a. ein ástæðan fyrir því, að hún telur, að ekki beri að samþ. frv. án þess að það fái þá athugun, sem það eðlilega getur fengið hjá þeim mönnum, sem eiga að endurskoða lögin á næsta ári, svo að þetta er algerlega í samræmi við það, sem ég hef haldið fram í nál. - Og hann þakkaði m. a. nefndinni fyrir að hafa afgr. málið þannig. Ég er honum sammála um það; ég á minn þátt í því. Ég álít, að það hefði verið rétt, að málið væri afgr., það kæmi hér til umr., svo að hv. alþm. og aðrir, sem heyra hér til, gætu einu sinni fengið að vita, hvaða reginvitleysu hv. flm. og hans meðflm. eru að bera fram hér á þessu þingi og hvað miklar fjarstæður það eru, sem hann hefur látið út úr sér í sambandi við þessi mál öll og hann hefur leyft sér að endurtaka hvað eftir annað hér, þing eftir þing. Ég er líka þakklátur n. fyrir að hafa gefið tækifæri til þess, að almenningur fengi vitneskju um það. Mér skildist á hv. þm., að hann mundi nú verða með dagskránni, og er það rétt, að augu hans hafi opnazt fyrir því, að svona á ekki að afgr. stórmál, eins og hann óskaði eftir við 1. umr. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þetta mál nánar. Það ber ekki svo mjög mikið á milli mín og hv. flm. í þessu máli. Við erum orðnir sammála um, að dagskráin sé eðlileg, hann þakkar n. fyrir að hafa gengið þannig frá málinu. Ég er sammála n. og vænti þess, að hv. d. verði einnig sammála mér og hv. flm., eins og hann hefur nú lýst yfir hér við umræðurnar.



Það var aðeins lítil athugasemd. Hv. frsm. sagðist vera ákaflega ánægður með ræðu sína, því að hún hefði verið svo sterk, að hann sagðist hafa séð það á mér, að ég hefði verið mjög í efa, hvort ég ætti að taka til máls; svo sannfærandi hafi hún verið, að hann hafi ekki getað betur séð en hún hafi sannfært mig, ég hefði ætlað að láta hjá liða að svara henni. Nú er þetta í raun og veru alveg rétt, að ég var í nokkrum efa um það, hvort ég ætti að taka til máls. Það var vegna þess, að ég hef heyrt þessa ræðu á hverju einasta þingi, ég man nú ekki hvað oft, stundum svona þrisvar - fjórum - fimm sinnum á hverju þingi og svo að segja á hverju einasta þingi, meðan við höfum verið á þingi saman, síðan 1942, minnir mig. Náttúrlega hefur þessari ræðu ekki verið nærri eins oft svarað, það skal ég játa, en líka ákaflega oft, og ég hef svarað henni m. a. og að mér finnst þannig, að það stendur ekki steinn yfir steini hjá hv. þm. Að þessu athuguðu er það rétt, að ég var í nokkrum vafa um, hvort ég ætti að svara þessu. Satt að segja var ég orðinn næsta leiður á þessum umræðum og taldi ekki neina þörf á því að endurtaka þær hér. Hv. þm. viðurkennir nú, að það sé rétt, sem tekið er fram í grg. frv., að tollarnir og óbeinu skattarnir nemi 15 þús. kr. að meðaltali á hverja fimm manna fjölskyldu í landinu. Því mótmælir hv. þm. ekki, en hann sagði hins vegar, að það væri rangt, að hver einasta og hver einstök fimm manna fjölskylda í landinu þyrfti að greiða svona mikið fé. Hver hefur sagt það og hvenær? Ég veit ekki til þess, að nokkur hafi sagt það. Það stendur a. m. k. ekki í þessari grg., og aldrei hef ég haldið því fram. Hér stendur aðeins: „Í þessu sambandi er rétt að taka það fram, að ríkissjóður sækir nú í vasa hverrar fimm manna fjölskyldu að meðaltali sem svarar 12 þús. kr. í tollum og óbeinum sköttum, og 15 þús. kr. ef ágóði af einkasölum er talinn með.“ - Um þetta þarf ekki að ræða, það er ekkert annað en barnaskapur að vera að jagast um svona lagað. Við erum báðir sammála um það, ég og hv. frsm., að þetta er rétt; tollarnir og óbeinu skattarnir nema að meðaltali þessum upphæðum. Þá sagði hv. þm., að það væri ekki rétt, að sá hluti tollanna og óbeinu skattanna, sem legðist á vörur, sem keyptar eru eða verzlað er með af fyrirtækjum, leggist að lokum á almenning, og tók útgerðina sem dæmi. Ég held því aftur á móti fram, að þeir tollar, sem útgerðin þarf að greiða, leggist að lokum á almenning, og það veit hv. þm. Hann veit, að þeir tollar, sem útgerðin greiðir og valda því m. a., að allmikill hluti útgerðarinnar er rekinn með tapi, verða til þess, að það þarf að leggja hærri skatta á almenning. Þá sagði hv. þm., að mikill hluti af gróða fyrirtækja, þegar hann væri orðinn hár, færi í skatta, svo sem eins og gróði olíuverzlananna. En það er einmitt þetta, sem hv. þm. vill afnema. Hann vill afnema tekjuskattinn, þannig að ekki þurfi að borga neinn hluta af þessum gróða. Ég aftur á móti benti á, að það ætti að taka allan þennan gróða, ekki 90% af nokkrum hluta hans, þegar upphæðin er orðin svo og svo há, heldur 100%. Hv. þm. nefndi sem rökstuðning fyrir máli sínu m. a. það, að vegna skattanna væri vinnutími skipstjóra ekki eins langur og ella mundi vera. Þetta var eina röksemdin, sem hv. þm. gat fært fram fyrir þeirri fullyrðingu sinni, að menn létu hjá líða að auka tekjur sínar vegna skattanna. Ég held nú, að þetta dæmi hafi ekki verið vel valið, því að ég tel, að það væri engin bót í því, að skipstjórar legðu á sig meiri vinnu en þeir gera nú. Þá sagði hv. þm., að ég hefði haldið því fram, að hans skoðun væri sú, að það ætti að hækka skatta á lágtekjum, þegar skattalögunum yrði breytt, en lækka þær aftur á háum tekjum. Ég sagði þetta aldrei. Ég sagði aðeins, að samkvæmt hans röksemdafærslu og samkvæmt hans lýsingu á því, hver væri tilgangurinn með breytingu á skattal., þá lægi það í hlutarins eðli, að tilgangurinn væri fyrst og fremst sá að lækka skatta á hátekjum. Það leiddi af röksemdafærslu hv. þm., og einmitt út frá þeirri röksemdafærslu óskaði ég eftir því að fá á því staðfestingu hjá hæstv. ríkisstj., hvort það væri rétt skilið. - Ég get ekki sagt, að ég sé samþykkur þeirri rökst. dagskrá, sem hér er borin fram af hv. n. En hitt sagði ég, að eftir atvíkum gæti ég sætt mig við hana, og mér þykir miklu betri þessi afgreiðsla en hitt, að málið hefði enga afgreiðslu fengið, því að í þessari afgreiðslu felst, að það er til þess ætlazt, að þessar till. verði teknar til rækilegrar athugunar, þegar heildarendurskoðun l. fer fram á næsta ári. Þetta get ég sætt mig við eftir atvikum, því að satt að segja var mér ósköp vel kunnugt um samsetningu þessarar hv. d. og þessarar hv. n., áður en nál. kom fram.