Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta, sem hér liggur fyrir, um afnot íbúðarhúsa í kaupstöðum, á þskj. 2, liggur hér fyrir til umr. ásamt nál., sem útbýtt hefur verið í dag. N. hefur rætt þetta frv. allýtarlega á nokkrum fundum fram og til baka og ekki orðið að öllu leyti sammála um frv. Það er rétt að geta þess, að þetta frumvarp er staðfesting á brbl., sem útgefin voru 21. ágúst 1956 af hæstv. félmrh. Fjórir af nm. hafa skrifað undir með fyrirvara, eins og nál. ber með sér. Tveir af þeim, hv. þm. Ísaf. og hv. 8. þm. Reykv., munu gera a.m.k. grein fyrir sinni afstöðu, og ég held, að það sé þegar komin fram brtt. frá þeim við frv. Ég var að koma núna, svo að mér hefur ekki gefizt tími til að athuga það, hvort hún er komin fram. Brtt. þessi er við 3. gr. Hinir tveir nm., þ.e. hv. 1. þm. Skagf. og hv. 5. landsk., hafa enn fremur skrifað undir með fyrirvara, sem mér er ekkí að fullu leyti kunnugt um, í hverju er fólginn. Það hefur reyndar komið fram á nefndarfundum, að þar sem væri von á lögum um húsnæði, þá teldu þeir, að það væri ekki mikil þörf á að staðfesta bráðabirgðalögin. Ég er aðeins einn, sem hef skrifað undir frv. án nokkurs fyrirvara, og legg til, að frv. verði samþ. óbreytt. Það má vel vera, að til séu fordæmi fyrir því, að lögð hafi verið fram frv. um staðfestingu á brbl., án þess að þau væru staðfest af þinginu. En ég tel það í alla staði óeðlilegt, og það heggur mjög nálægt því, svo að maður ekki segi meira, að það sé óvirðing við þann ráðherra, sem flytur frv. Af þeim ástæðum kom mér það mjög á óvart, þegar þessir tveir hv. alþm., sem ég hef hér talað um, skrifuðu undir frv. með fyrirvara, þ.e.a.s. ef fyrirvarinn er byggður á þessu. En ég veit ekki til þess, að hann geti verið byggður á öðru en þessu, sem ég hef þegar lýst. Um sjálft frv. get ég orðið mjög stuttorður. Hæstv, félmrh. fylgdi því úr hlaði með ýtarlegri ræðu, þegar málið var flutt i þessari hv. d., við 1. umr., og menn hafa sjálfsagt kynnt sér það mjög rækilega, efni þess og anda. Ég mun ekki að svo stöddu, þ.e.a.s. nema alveg sérstakar ástæður gefist þar til, fjölyrða meira um málið. Ég vil svo að lokinni þessari umr. leyfa mér að leggja til við hæstv. forseta, að málinu verði vísað til 3. umr.



Herra forseti. Hv. frsm. talaði svo lágt, þegar hann var að mæla fyrir frv., að ég heyrði ekki nema nokkuð af því, sem hann sagði. Ég skil vel, að hann hafi verið mjög feiminn að mæla með frv. af hendi nefndarinnar, enda er þetta nál. eitthvert það merkilegasta plagg, sem lengi hefur verið lagt fyrir Alþ. frá þingnefnd, þar sem allir nm. nema einn skrifa undir álitið með fyrirvara. Það er sýnilegt, að hv. þm., sem fyrir frv. mælti og er að líkindum formaður nefndarinnar, hefur verið sá eini, sem vildi leggja því lið. En ég skil vel, á hverju fyrirvari hinna nefndarmannanna byggist, þó að skýringin hafi ekki komið fram enn þá. Hann byggist auðvitað á því, hvað frv. er stórgallað, svo að jafnvel þeir menn, sem telja sig fylgja hæstv. félmrh. að málum, hafa ekki treyst sér til að standa með honum í þessu máli. Ég get vel skilið það. Og ég vil eindregið beina því til hv. deildarmanna, að frv. verði fellt við þessa umr., því að frv. á sýnilega engu fylgi að fagna með nefndinni.



Herra forseti. Það er að vonum, að þingmönnum þyki nál. þetta vera merkilegt, og sannleikurinn er sá, að fyrir stjórnvizku 1. þm. Skagf. tókst að fá alla nefndina á eitt álit, enda þótt hún væri í raun og veru aðeins sammála um að vera ósammála. Hins vegar er sundurlyndi þriggja nm. ekki eins alvarlegt og hv. 2. þm. Reykv. virðist hafa gert sér vonir um. Ég skrifa undir þetta nái. með fyrirvara einungis til þess að geta lýst því yfir, að ég mun fylgja frv. óbreyttu í trausti þess, að fram komi á þessu þingi heildarfrumvarp um ný lög um húsnæðismál. Hef ég orð hæstv. ráðh. fyrir því, að sterkar vonir séu um, að svo muni verða. Þetta er allt og sumt, sem í mínum fyrirvara felst. Ég vil aðeins láta það koma fram, að ég fagna því, að von er á slíku heildarfrumvarpi, þar sem hægt verður að taka þessi mál til ýtarlegri endurskoðunar en gert hefur verið að svo komnu máli. Ég get ekki talað fyrir 1. þm. Skagf., en hygg þó, eftir því sem fram kom í n., að hans afstaða sé ákaflega lík minni.



Herra forseti. Það hafa nú orðið nokkrar umr. hér um þann ágreining, sem uppi hafi verið í n., og menn hafa talið, að hann hafi verið mikill. Það var þó í rauninni ekki. Í rauninni virtust nm. allir, og þar ekki undanskilinn hv. frsm. n., sammála um það, að æskilegt væri að gera nokkrar breytingar á frv. í líka átt og brtt. mín og hv. 8. þm. Reykv. fer. Og það, að ekki varð samkomulag um þá brtt. meðal n. allrar, hygg ég að hafi verið eingöngu af tillitssemi við hæstv. ráðherra. Það kom í ljós, og hv. frsm. lýsti því meira að segja yfir, að 2. gr., eins fortakslaus og hún er hér, væri illframkvæmanleg. Og ég get vel skilið þennan fyrirvara hv. 5. landsk. og 1. þm. Skagf., þar sem þeir tjá sig fylgjandi þessu frv. eingöngu með loforð frá hæstv. ráðh. upp á vasann um, að fram komi nýtt frv., þar sem betur verði frá þessum málum gengið en hér er. Ég man eftir, að það barst í tal í n., að þessi ákvæði 2. gr. væru svo einstrengingsleg og fortakslaus, að þó að læknir flytjist búferlum í einhvern þeirra kaupstaða, sem lögin ná til, og taki á leigu íbúðarhúsnæði, og eins og venja er í kaupstöðum úti á landi, ætli að hafa lækningastofu sína í hluta af húsnæðinu, þá væri ekki einu sinni heimilt fyrir ráðherra að veita undanþágu i þessu efni. Hv. frsm. n. taldi, að slíkt næði náttúrlega engri átt, að ekki væri bægt að veita slíka heimild. En ég spurði hæstv. ráðh. að því í gær, og hann sagði, að það væri alveg fortakslaust, hann gæti ekki einu sinni, þó að hann vildi, veitt slíka heimild, svo að það yrði að hafa það, þó að nauðsyn bæjarbúa krefðist þess í rauninni, að undanþága væri veitt, þá væri það ekki hægt. Það varð til þess, að þrátt fyrir orðróm um það, að fram kæmi nýtt frv. á þessu þingi, sem yrði betur úr garði gert en þetta, lagði ég og hv. 8. þm. Reykv. fram brtt., sem hér liggur fyrir á þskj. 136. Þó að því hafi nú verið lofað, að fram komi á þessu þingi nýtt frv. um betri skipan þessara mála, þá vil ég mælast til þess við hv. d., að hún samþ. þessa brtt. Jafnvel þó að frumvarpið komi fram, eigum við ekki víst, að það verði samþ., og ekki, hvenær það verður samþ., og er því tryggara að koma þessari brtt. strax inn í þessi lög.



Herra forseti. Samkv. því, sem nú er komið, virðist það ljóst, að frsm. hafi einnig meint stuðning sínu með frv. með fyrirvara, þannig að þá áritun vanti einungis á þskj., en hún liggi fyrir að efni til. Mér virðist það ljóst, að þetta mál sé ekki tímabært til afgreiðslu úr deildinni, enda er það kunnugt, að þingnefnd ætlaði sér ekki að afgreiða málið að svo stöddu, heldur var það einungis fyrir þrákelknislegar hótanir hæstv. forseta d., sem hún loksins nú hefur látið þetta mjög svo einkennilega nál. frá sér fara. Mér virðist því augljóst, að málinu beri að vísa aftur til hv. nefndar og hún fái tíma til þess að athuga málið gaumgæfilega og skila frá sér efnislegu nál. Eins væri það mjög óviðeigandi að afgreiða málið nú, þegar hæstv. fyrrverandi félmrh., 1. þm. Skagf., er fjarstaddur, og gefa honum ekki færi á því að gera deildinni grein fyrir efni síns fyrirvara. Frá sjónarmiði hæstv. ríkisstj. getur ekki heldur verið neitt því til fyrirstöðu, að málið verði látið vera til áframhaldandi meðferðar í þingnefndinni, því að brbl. halda gildi sínu, meðan Alþ. stendur, ef frv. er ekki fellt. Þess vegna er eina rökrétta afleiðingin af því, sem hv. 5 landsk. þm. sagði, að geyma þetta frv., þangað til sýnt er, hvort aðalfrumvarpið er þess efnis, að hann eða aðrir geti fellt sig við frambúðarskipan málsins. Nú er það ekki mitt áð leiðbeina honum eða öðrum hér um atkvgr., en þetta er sú afleiðing, sem opið liggur fyrir að draga af hans ummælum. Málið er jafntryggt í gildi, ef þessi aðferð er höfð, eins og þótt frv. sé nú með öllum þeim fyrirvörum, sem gerðir hafa verið, afgreitt áfram til 3. umr. og síðan út úr deildinni. En d. hefur í hendi sér að láta ekki mjög gallað frv. fara héðan, fyrr en hún sér, hvað efnislega á að koma í staðinn. Þess vegna leyfi ég mér að leggja til, að þessu máli sé aftur vísað til nefndarinnar.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Reykv. skoraði hér beinlínis á menn að fella frv. Ég veit, að það er vissum mönnum hér í bænum og vissum félögum illa við þetta frv., m.a. vegna þess, að þessi hópur manna, sem ég skal ekkert tilnefna hér frekar, hefur byggt hús og þau kannske ekki svo fá, þannig, að þeir hafa fengið leyfi fyrir byggingunni sem íbúðarhúsi að nokkrum hluta, en þessir sömu aðilar hafa svo alls ekki notað þetta húsnæði til þeirra hluta, sem þeir voru búnir að tilkynna um í upphafi, heldur notað það allt til annarra þarfa, t.d. skrifstofuhúsnæðis. Mér kemur það því ekkert á óvart, þó að hv. 2. þm. Reykv. vilji beita sér á móti þessu frv. Ég vissi það fyrir fram. En það breytir sjálfsagt engu um það, að frv. fer í gegn þrátt fyrir þessa frómu ósk hv. 2. þm. Reykv. og flokksmanna hans. - Ég geri ráð fyrir, að þeir muni greiða þessu frv. mótatkvæði. Hv. 1. þm. Reykv. tók undir þessi orð hv. 2. þm. Reykv. Hann talar um, að þetta væri knúið í gegn í nefndinni. Ja, af hverjum? Það er alveg rétt, að hæstv. forseti setti það hér einu sinni á dagskrá, án þess að við værum búnir endanlega að ganga frá okkar áliti. Nefndin er búin að ræða þetta á mörgum fundum, og mér var ekki kunnugt um neinn efnislegan ágreining á milli þriggja manna í nefndinni. Annar þeirra, sem hefur skrifað undir nál. frv. með fyrirvara, 5. landsk., hefur gert skýrt og skilmerkilega grein fyrir, af hverju hann skrifaði undir með fyrirvara. Og ég sé ekki, að það ætti að verða til þess að torvelda það, að frv. af þeim ástæðum nái fram að ganga. Mér er kunnugt um það, að hv. Í. þm. Skagf. hefur líka skoðun á þessum málum og fram kom hjá hv. 5. landsk., þó að hann sé ekki mættur hér. Ég held það hafi verið afgreidd æði mörg mál hér í d., án þess að allir hafi verið mættir, og það jafnvel þó að þeir hafi verið undir nál., svo að það væri dálítið skrýtið, ef það út af fyrir sig væri einhver móðgun við viðkomandi mann, sem hefur skrifað undir eitt nál., jafnvel þó að viðkomandi hafi skrifað undir það með fyrirvara, að fresta málinu þess vegna, þar sem ekki liggur fyrir ósk frá hv. þm., sem sé 1. þm. Skagf., um það, að hann hafi óskað eftir því, að málinu væri frestað. Ef beiðni hans lægi fyrir, mundi ég vera því meðmæltur, að málinu væri frestað, að öðrum kosti ekki. Ég skal ekki frekar ræða frv. sjálft. Eins og ég tók fram áðan, hefur málið verið rætt áður. Ég heyri það líka af þeim mönnum, sem hér hafa talað, að þeir hafa kynnt sér frv., þó að þær ályktanir, sem þeir hafa af því dregið, séu alrangar. Ég vil leyfa mér að fullyrða, að ályktun hv. 1. þm. Reykv., að frv. sé svo gallað, að það sé ekki hægt að samþykkja það, sé alröng ályktun, sem hann hefur dregið, eða réttara sagt myndað sér við að lesa frv. Ég tel frv. yfirleitt hafa verið sjálfsagt, eins og málum er komið hér í Reykjavík. Það þarf að setja miklu strangari löggjöf en þá, sem þessi lög mæla á um, og viðkomandi húsnæði, og hv. þm. mega alveg vera vissir um, að slík löggjöf verður sett. Menn geta því beðið rólegir, þangað til slíkt frv. kemur fram, og tekið þá þessi mál til frekari umræðna og endurskoðunar.



Herra forseti. Þó að ýmsar skoðanir hafi að vísu komið fram hér í hv. þingdeild við meðferð þessa máls, þá býst ég við, að um það sé ekki ágreiningur, vegna þess, hvað húsnæðisvandamálið er alvarlegt í mörgum kaupstöðum og kauptúnum landsins, að vinna beri að því eftir föngum, að notkun húsnæðis til íbúðar sé látin sitja fyrir öðrum afnotum húsnæðisins. Hins vegar er það annað mál, hvort hægt er að vænta mikils árangurs af þessu frv. í því efni, og mér virðist satt að segja, að margt sé vanhugsað í sambandi við þessi brbl., þannig að ég hygg, að engu væri spillt með því, þó að till., sem komið hefði hér fram frá hv. 1. þm. Reykv. um, að málið fengi nánari athugun, áður en það verður endanlega afgreitt frá d., verði samþykkt. En það er eitt atriði, sem ég vildi benda á i þessu sambandi, af því að það hefur ekki komið áður fram í umræðum um þetta mál. Hér er um það að ræða, að gífurlegar sektir eru lagðar við því, að húsnæði, sem notað hefur verið til íbúðar eða teiknað sem íbúðarhúsnæði, verði tekið til annarra nota. Þar sem um svo ströng viðurlög er að ræða, lít ég svo á, að þá kröfu beri að gera, að einhver möguleiki sé á því að hafa eftirlit með framkvæmd þessara laga, þannig að hún verði ekki algert handahóf. En ég fæ ekki betur séð en að slíkt eftirlit hljóti að ýmsu leyti að verða mjög erfitt í framkvæmd. Nú hefur það ævinlega verið þannig um allmörg undanfarin ár, að leitazt hefur verið við að greiða eftir föngum fyrir byggingu íbúðarhúsnæðis, og hvað leyfaveitingar og aðrar fyrirgreiðslur af hálfu stjórnarvaldanna snertir, hefur íbúðarhúsnæði verið látið sitja þar fyrir. Afleiðing af þessu hefur óneitanlega verið sú, að tilraunir hafa verið gerðar til þess að fara í kringum þetta með ýmsu móti. Þar sem auðvelt var um langt skeið, einkum meðan fjárhagsráð starfaði, að fá leyfi til íbúðarhúsabygginga, en torveldara að fá slík leyfi, ef nota átti húsnæðið til atvinnurekstrar, verzlunar eða annars slíks, var það gjarnan látið líta þannig út, að um íbúðarhúsnæði væri að ræða, þó að ætlunin væri að nota viðkomandi húsnæði fyrir skrifstofur eða atvinnurekstur. En þá er spurningin þessi: Hvernig á að skera úr um það, hvort ákveðið húsnæði sé notað fyrir atvinnurekstur eða íbúð, þar sem húsnæði er kannske notað fyrir hvort tveggja? Ja, hugsum okkur t.d., að iðnrekandi, handverksmaður eða kaupmaður telji sig þurfa á húsnæði að halda fyrir sinn atvinnurekstur. Hann lætur teikna þetta og byggja þetta sem íbúð. En til þess að hægt sé að segja, að þetta sé notað sem íbúðarhúsnæði, þá kannske sefur hann sjálfur þarna á nóttunni eða lætur einhvern fjölskyldumeðlim sinn sofa þarna. Þá er spurningin sú: Hvað langan tíma af árinu þarf viðkomandi að hafa sofið í þessu húsnæði eða hvað margir fjölskyldumenn þurfa að hafa sofið þar, til þess að þannig beri að líta á, að þarna sé um íbúðarhúsnæði að ræða? Þetta er atriði, sem ég tel að sú hv. n., sem málið hefur til meðferðar, þurfi að gera sér nokkra grein fyrir, áður en samþykkja á slíkt frv., hvaða möguleikar séu á því að hafa eftirlit með framkvæmd þess. Ef þeir möguleikar eru ekki fyrir hendi, þannig að eftirlitið hljóti að verða að hreinu handahófi, þá þarf að búa betur um hnútana en gert er í þessu frv., til þess að hv. þingdeild geti verið þekkt fyrir að samþykkja það.



Herra forseti. Þetta frv. er eingöngu um það, að íbúðarhúsnæði, þ.e.a.s. húsnæði, sem var notað til íbúðar, þegar lögin voru sett, og annað húsnæði, sem ætlað er til íbúðar samkv. teikningu hlutaðeigandi húss, staðfestri af byggingaryfirvöldum, skuli nota til íbúðar. Þétta er efni frv. Ég hafði sannast að segja ekki látið mér detta í hug, að nokkur maður léti þá skoðun í ljós, að hann væri á móti því um það húsnæði, sem notað hefur verið til íbúðar og teiknað er og fengnar heimildir til að byggja eingöngu til íbúðarafnota, að bannað væri að nota það til annars. Ég tel svo sjálfsagt að binda þetta með lögum, þegar maður hefur horft upp á það í þessum bæ húsnæðisleysisins, að húsnæði, sem teiknað hefur verið til íbúðar, hefur í stórum stíl verið tekið til annarra nota frá húsnæðisleysingjunum, að það bæri að stöðva. Og það er einmitt það, að þetta frv. hefur stöðvað, að tekið væri af íbúðarhúsnæðinu í bænum handa verzlunarrekstri og skrifstofurekstri, sem gerir það að verkum, að ýmsir menn rísa hér nú upp og lýsa því yfir, að þeir séu andvígir frv. Þeir vilja fá að halda áfram að taka af íbúðarhúsnæðinu í bænum handa verzlunarrekstri og skrifstofurekstri, eins og þeir hafa gert á undanförnum árum. En það þýðir lítið að byggja íbúðarhúsnæði og teikna eldhúsinnréttingar í húsnæði til þess að koma sér hjá að þurfa að fá fjárfestingarleyfi, ef svo á að vera hægt að taka það og gera það að verzlunar- og skrifstofuhúsnæði, áður en húsin eru fullgerð, og það er þessi leikur, sem hefur verið stöðvaður með þessum lögum. Og það er þessi málstaður, - ég hélt nú, að hv. 1. þm. Reykv. (BBen) væri í stólnum sínum enn þá, en stóllinn er nú orðinn auður, hann varð ekki staðfastari við málstaðinn en svo, að hann er hlaupinn á burt úr deildinni, - en prófessorinn, sem hér er fyrir framan mig, gerði sig að talsmanni fyrir því, að löggjöfin, sem hér er um að ræða, fengi ekki framgang nema með breytingum, sem gera það mögulegt, að þessari iðju yrði hægt að halda áfram. Till., sem hér liggur fyrir, uppáskrifuð af hv. þm. Ísaf. og hv. 8. þm. Reykv., er um það, að það sé hægt að fá viðtækari undanþáguheimildir í þetta lagafrv., til þess að hægt sé að taka af íbúðarhúsnæði til annarra nota. Það er alveg ágætt, að það skuli vera komið í ljós hér í þinginu, að þessi sjónarmið eiga sér talsmenn í Sjálfstfl. En ég vona, að það komi í ljós líka, að þessi sjónarmið eigi sér hvergi annars staðar talsmenn en í Sjálfstfl. Það er hér í brtt. farið fram á það, að félmrh. sé heimilt að veita undanþágu frá lögum þessum um húsnæði, sem hagkvæmara þyki að nota sem atvinnuhúsnæði en til íbúðar, ef fyrir liggi umsókn eigenda og meðmæli hlutaðeigandi bæjarstjórnar. Halda menn, að það mundi standa mikið á bæjarstjórn Rvíkur að veita eigendum vissra stórhýsa hér í bænum meðmæli, húsa, sem sluppu fram hjá öllum fjárfestingarleyfum, af því að það voru teiknaðar eldhúsinnréttingar í hverja hæðina á fætur annarri í þessum húsum, til þess að hægt væri, eins og þá stóðu sakir, að taka þær á eftir til verzlunar- og skrifstofurekstrar, - haldið þið, að það mundi standa á samþykki bæjarstjórnar Rvíkur fyrir þessu þrátt fyrir allt húsnæðisleysið í bænum? Ég hugsa ekki, að meiri hlutinn léti sér brenna það fyrir brjósti. Ég er líka viss um það, að eigendurnir, sem létu teikna eldhúsinnréttingarnar í sviksamlegum tilgangi til þess að komast fram hjá lögum um, að það þyrfti fjárfestingarleyfi, létu sér ekki heldur brenna það fyrir brjósti að sækja um að mega nú breyta því á eftir í verzlunarhúsnæði. Þetta hvort tveggja mundi því verða til þess, að þeir, sem voru að byggja húsnæði í þeim tilgangi að nota það til verzlunar- og skrifstofurekstrar, en þóttust, meðan þeir voru að fá teikningarnar samþykktar, ætla að byggja þarna íbúðarhúsnæði, mundu vera búnir að fá þær smugur í löggjöfina, sem þeir þurfa til þess að geta haldið sinni fyrri iðju áfram, ef þessi brtt. yrði samþykkt. Og þeir, sem væru að samþ. slíka brtt., væru að viðurkenna það, að íbúðarhúsnæði mætti nokkurn veginn eftir vild manna nota til annars en íbúðar þrátt fyrir allan íbúðarhúsnæðisskort í þessari borg. Mig minnir, að það væri hv. þm. Ísaf., sem segði, að hann teldi, að þessi löggjöf væri illframkvæmanleg. Hún hefur einmitt reynzt prýðilega framkvæmanleg. Það hefur ekkert undanþágufargan verið í gangi, síðan lögin voru sett, og það hefur ekki heldur verið breytt neinu húsnæði, sem var íbúðarhúsnæði eða teiknað sem íbúðarhúsnæði, í verzlunar- eða skrifstofurekstur síðan. En þangað til var þessi þróun í fullum gangi. Framkvæmd laganna hefur verið undir eftirliti húsnæðismálastjórnar, og hver sá, sem hefði orðið brotlegur við lögin, hefði orðið að greiða í hið almenna veðlánakerfi frá 100 þús. kr. að einni milljón. Og þá kom að því, að einn af talsmönnum Sjálfstfl. hér áðan kveinkaði sér undan því, hversu gífurlegar sektir lægju við að brjóta þessi lög. Það var alveg nauðsynlegt að hafa sektirnar háar, til þess að það væri ekki auðveit fyrir þá, sem höfðu innréttað margar hæðir í stórhýsum til þess að breyta í verzlunarhúsnæði, þegar húsið væri tilbúið, að gera það upp á að borga einhverja smásekt. Það dugði ekkert minna en milljónin til þess að aftra þeim frá því, en það hefur líka dugað til þessa. Sektirnar urðu að vera gífurlegar, af því að brotamennskan í þessu efni var svo stórkostleg. Það var verið að gera tilraunir, jafnvel af einum aðila, að stela tugum íbúða undan notkun íbúðarhúsnæðis, en var stöðvaður mitt í verkinu með þessari löggjöf. Þá sagði hv. 9. landsk. þm. áðan, að hann héldi, að það hlyti að vera mjög erfitt að hafa eftirlit með framkvæmd þessara laga. Nei, það er einmitt ekki erfitt, meðan löggjöfin er undanþágulaus. Það er ákaflega auðvelt, af því að það er hægt að ganga hér að einum manni í Rvík og í hverjum kaupstað, athuga, hvaða húsnæði hefur verið leyft á árinu, hvaða menn hafa heimildir með fjárfestingarleyfum. Og teikning liggur fyrir að hverju smáhýsi, sem byggt er, hjá byggingarnefnd og byggingarfulltrúa, og þar með, til hvaða nota húsið er ætlað. Öll leyfi viðkomandi slíku húsi eru bundin við teikninguna. Það er þetta, sem húsnæðismálastjórnin var látin gera, að athuga teikningar þessara húsa, fylgjast með því, hvort notkun húsanna yrði svo í samræmi við teikninguna, og þetta hefur verið afar auðvelt í framkvæmd og er það, og þeir, sem brytu, yrðu svo sektaðir samkv. þessum sektarákvæðum, sem í lögunum eru, sem urðu að vera svona há, til þess að þeir, sem væru með það i verki að ná kannske tugum íbúða til annarra nota, léku sér ekki að því. Ég hef nú heyrt, að a.m.k. sumir þeirra, sem höfðu skrifað undir þetta nál. með fyrirvara, hafi ekki gert það af því, að þeir hefðu neitt efnislega við frv. að athuga, og gera það með tilliti til þess, að þeim er kunnugt um, að það verður sett löggjöf, væntanlega á þessu þingi, um íbúðarhúsnæði og notkun þess og öll viðskipti húseigenda og leigjenda. Inn í þá löggjöf koma að sjálfsögðu ákvæði um notkun íbúðarhúsnæðis, og það verður sú yfirgripsmikla löggjöf, sem nær yfir mýmörg önnur atriði en þetta að tryggja, að íbúðarhúsnæði sé eingöngu notað sem íbúðarhúsnæði. En það er svo sjálfsagt atriði, að auðvitað verður það líka í frambúðarlöggjöfinni og reynt að búa vel um það atriði, að ekki verði fram hjá því komizt. Það virðist vera alveg sjálfsagður hlutur um það húsnæði, sem er teiknað sem íbúðarhúsnæði og öll leyfi fengin til sem íbúðarhúsnæðis, að það eigi að vera tryggt, að það sé áfram notað til íbúðar og ekki annars. Ég vil segja, að fyrir þá, sem vilja hafa þessa löggjöf með alls konar undanþágum, er ekki nema sjálfsagt, að þeir beri sínar till. fram um það. Slík till. liggur fyrir, og þeir, sem vilja gera löggjöfina að engu með alls konar undanþáguheimildum, standa náttúrlega að slíkum till. og greiða þeim atkvæði. Þeir menn, sem telja sektarákvæðin allt of há í þessum lögum, ættu að koma með brtt. um að lækka sektirnar. Þá væri maður ekkert í vafa um, hvað fyrir þeim vekti, að einstakir aðilar gætu haft hag af því að kaupa sig frá þeirri skyldu að nota íbúðarhúsnæði til íbúðar. Á þeirri skoðun örlaði einmitt bjá hv. 9. landsk. þm. Því þá ekki koma með brtt. um að lækka sektarákvæðin? Það mundi sýna bara hug hans sem umboðsmanns fyrir þá menn, sem hafa þörf fyrir að kaupa sig frá þeirri skyldu, sem þeir hafa lagt sjálfum sér á herðar með teikningu eldhúsinnréttinganna í viss stórhýsi hér í bænum.  Ég sem sé bíð nú eftir því, að hv. andmælendur frv. komi t.d. með brtt. um það, að þeir vilji lækka sektarákvæðin, komi með brtt. um fleiri atriði, sem þeir kunna að vera ósamþykkir í þessu frv., eins og hv. 1. þm. Reykv. hefur látið í ljós. En þeim hefur sannarlega gefizt nægur tími til þess, því að þetta frv. er eitt af fyrstu málum þingsins. Það er eitt af allra fyrstu málum þingsins, og þeir, sem hafa verið áhugamenn í þessu, hafa haft þannig nægan tíma fyrir sér. Till. frá hv. 1. þm. Reykv. um að fresta afgreiðslu þessa máls og vísa málinu nú aftur til n. hygg ég að sé þess vegna alveg óþörf, því að bæði hefur hv. nefnd og allir hv. þm. haft ærinn tíma fyrir sér til þess að hugleiða þetta mál og undirbúa sínar till., og þeim er því engin vorkunn með að hafa þær til nú. Og um afstöðuna er ég alveg viss um, að menn eru löngu búnir að gera það upp við sig, hvort þeir vilja, að íbúðarhúsnæði í Reykjavíkurbæ og annars staðar, þar sem húsnæðisleysi ríkir, skuli notað eingöngu til íbúðar eða hvort það skuli vera heimilt með einhverjum ódýrum hætti, eins og t.d. með því að láta teikna eldhúsinnréttingar í verzlunarhúsnæði, að taka það til annarra nota en íbúðar. Ég veit það, að menn eru búnir að gera þetta alveg upp við sig. Þetta frv. er eingöngu um það, að það skuli vera lagt bann við því, að íbúðarhúsnæði sé tekið til annarra nota. Þeir, sem vilja það ekki, greiða auðvitað atkvæði á móti þessu frv., og ég vil fá að sjá það í dag. Ég skírskota til hæstv. forseta um það, að ég vil fá að sjá það í dag, hverjir rétta upp höndina á móti því, að íbúðarhúsnæði í Rvík skuli hafa til íbúðarafnota.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. skaut því að mér, um leið og ég gekk fram hjá honum, að ég væri „ófeimnastur“. - Ég veit ekki, hvað hann átti við með því, eða hvort það átti að vera mér til háðungar eða lofs. Hæstv. ráðh. sagði, að „leikur hefði verið stöðvaður“ með þessu frv. Hann var ekkert myrkur í máli, hvað það var, sem hann átti við. Það leikur nú ekki lengur á tveim tungum, sem hefur verið haldið fram opinberlega, að þetta frv. er sett fram gegn einu fyrirtæki hér í bænum, Morgunblaðshúsinu. Það var Morgunblaðshúsið, sem hæstv. ráðh. vildi ná til með því að setja fram þessi lög. En ég vil nú spyrja: Er ekki hús eitt í Tjarnargötunni, sem upphaflega var byggt sem íbúðarhús og hefur til skamms tíma verið íbúðarhús, en er það nú ekki lengur? Mér er nær að halda, að þessi lög verði framkvæmd eftir því, hver í hlut á. Ég á enn eftir að sjá, að þeir, sem hafa nú aðsetur í þessu húsi í Tjarnargötu, verði reknir út úr því í krafti þessara laga. Ef til vill er ástæða til fyrir hæstv. ráðh., áður en hann gerist mjög kokhraustur í þessu máli, að athuga afstöðu sína með húsið í Tjarnargötunni. Hv. 6. landsk., frsm. málsins, sagðist vel skilja, hvers vegna ég vildi láta fella frv., það væri ekki nema af einni ástæðu. Til væru menn, sem hefðu byggt hér hús í stórum stíl undir því yfirskini, að þau ættu að vera íbúðarhús, en svo ætti að breyta þeim síðar í skrifstofur. Mér skilst, að ég ætti fjölda af þessum húsum, sem hv. frsm. hafði augastað á. Ég verð því miður að hryggja hann með því, að ég á ekki eitt einasta hús í smiðum og hef ekki átt og hef ekki reynt þess vegna að fara á bak við lög í þessu efni. Hans skeyti í þessu máli geta því ekki beinzt að mér. Það er öllum mönnum ljóst, að þetta frv. er stórgallað. Menn furðar þó varla á slíku, þegar það kemur frá hendi hæstv. félmrh. En hvers vegna skrifa fjórir af fimm nefndarmönnum með fyrirvara undir nál.? Vegna þess að þeir álíta það stórgallað. Og einn af þessum nm. hefur staðið hér upp og lýst yfir því, að hann muni því aðeins greiða atkv. með frv., að hann fengi loforð hjá hæstv. ráðh. um, að nýtt frv. um þessi mál sé lagt fyrir þingið og samþykkt, áður en þingi verður slitið. Bendir þetta til, að menn séu ánægðir með frv.? Bendir það til, að þeir líti á frv., sem algerlega ógallað, þegar þeir selja það skilyrði fyrir atkv. sínu, að nýtt frv., betra en þetta, verði lagt fyrir þingið, áður en því lýkur? Mér sýnist nú ekki, að ástæða sé fyrir hæstv. ráðh. til að vera mjög stoltur af fylginu, sem hann hefur með þessu frv., jafnvel í sínum eigin stuðningsflokkum. Þess vegna er það eðlileg krafa, sem hv. 1. þm. Reykv. bar fram, að frv. væri látið bíða, þangað til betra frv. væri lagt fyrir þingið. Hvað er unnið við að samþ. þetta, ef - eins og hæstv. ráðh. lýsti yfir í lok ræðu sinnar - lagt yrði fram annað betra frv. á þessu þingi? Hvers vegna eigum við þá að vera að samþ. þetta? Frv. þetta heldur sínu gildi þangað til. Hann getur byrjað að sekta menn, jafnvel um 1 millj. kr., ef bann langar til, þá, sem hafa brotið af sér. Ég vil að auki mjög eindregið taka undir það, sem hv. 1. þm. Reykv. gat um í sinni ræðu, að alls ekki sé rétt, að hv. 1. þm. Skagf. fái ekki að láta álit sitt í ljós um þetta mál, sem hann skrifar undir með fyrirvara. Hann er þó fyrrv. félmrh. og sá maður í sínum flokki, sem mest hefur um þessi mál fjallað á undanförnum árum. Og úr því að hann skrifar undir nál. með fyrirvara, þá finnst mér mjög eðlileg krafa, að hann fái að skýra afstöðu sína, áður en frv. er afgr. út úr deildinni. Ef á að afgr. heildarlöggjöf um þessi mál á þessu þingi, eins og hæstv. ráðh. sagði í ræðu sinni, þá er hvorki ástæða til að flýta þessu máli né samþykkja það.



Herra forseti. Hæstv. félmrh. var með hnýfilyrði til mín um, að ég væri flúinn af fundi og þyrði ekki að taka þátt í þessum umr. Ég held, að efni til þeirra orða hafi verið það, að ég þurfti að skreppa hér fram á ganginn og biðja þingsvein um að skreppa með símskeyti fyrir mig. Að öðru leyti hef ég verið við þessar umr. og tel, að hæstv. félmrh. farist sízt að ásaka mig um það að hafa ekki sótt hér þingfundi. Ég hygg, að ég hafi verið hér á fundum í Nd. sennilega lengur einn en öll ríkisstj. í heild samanlagt, það sem af er þessu þingi, svo lítið sem við höfum fengið af henni að sjá og allra minnst, þegar hin merkustu mál hafa verið til umræðu. Annars vil ég þakka hæstv. félmrh. fyrir það, að hann skyldi þó mæta á þessum fundi og taka þátt í umr., vegna þess að það er okkur stjórnarandstæðingum sérstakt gagn og mikil nytsemi, þegar þessi hæstv. ráðh. talar. Hann talar svo skelegglega á móti þeim málstað, sem hann ætlar að halda fram, að það jafnast á við margar ræður okkar andstæðinga hans. Ástæðan til þess, að ég stend hér upp nú, er eingöngu sú, að ég vonast til þess, að mín ræða gefi honum tilefni til nokkurra ræðna í viðbót, og þá verður víst ekki mikið eftir af hans málstað. Hæstv. ráðh. hélt því fram, að ég hefði gerzt talsmaður þess að verja ólöglega notkun húsnæðis eða taka íbúðarhúsnæði og breyta í verzlunar- og viðskiptahúsnæði. Ég ræddi alls ekki um þá efnishlið málsins. Ég ræddi eingöngu um nál. og þær ályktanir, sem yrði að draga af röksemdum og fyrirvörum einstakra nm., og sýndi fram á, að eina afleiðingin, sem hægt væri að taka af þeim rökstuðningi, væri sú að vísa málinu aftur til n. Ég takmarkaði minn málflutning eingöngu við þetta og benti á, að hæstv. félmrh. gæti mjög vel við unað þá afgreiðslu, vegna þess að brbl. héldu gildi sínu, meðan Alþingi stæði og frv. er ekki fellt. Þess vegna, ef hann hefur í undirbúningi annað viðtækara frv. um þetta efni, þá er málið fyllilega tryggt frá hans sjónarmiði, þangað til Alþingi fær að kveða á um þetta nýja frv. Svona liggur efni málsins fyrir, og ég sagði þetta gersamlega áreitnislaust í garð ráðh., og það var ástæðulaust fyrir hann að umvendast eða taka sínar venjulegu kollhúfur, sem hann gerir hér, af tilefni þeirrar meinlausu till. minnar. En ég verð að segja, að það er því frekar óviðeigandi að afgr. þetta mál nú, meðan hv. 1. þm. Skagf., hæstv. fyrrv. félmrh., Steingrímur Steinþórsson, er fjarverandi, þar sem hann hefur gert fyrirvara í málinu, og það verður að segjast eins og er, að með þessu frv. er ekki verið að gera neitt ólöglegt, að því er mér hefur skilizt, annað en það, sem ólöglegt var áður, - eða það er meginefni frv., - og það er þá eingöngu verið að herða á framkvæmd, vegna þess að fyrrv. hæstv. ríkisstj. hafi verið of lin í því að fylgja eftir gildandi lagaboðum. Um það skal ég ekki ræða. Það má vel vera, að þar hafi eitthvað á skort, og ekki skal ég af minni hálfu skorast þar undan ábyrgð, ef málið er skoðað og það kemur í ljós. En vitanlega var það fyrst og fremst hæstv. þáv. félmrh., 1. þm. Skagf., sem átti að annast um það, að ekki væri ólöglega skert húsnæði, þannig að íbúðarlausu fólki yrði til tjóns. Þess vegna tel ég það vera beina lítilsvirðingu og móðgun við hæstv. fyrrv. félmrh., núv. stjórnarstuðningsmann, Steingrím Steinþórsson, ef málið er afgreitt að honum fjarstöddum, eftir að hann hefur gert fyrirvara í þessu máli. Mér stendur á sama, hvort hæstv. félmrh. trúir því eða ekki, - ég legg yfirleitt ákaflega lítið upp úr hans skoðunum, svo að ég segi eins og er, - en það er engu að síður svo, að ég hef verið því mjög mótsnúinn og lét það uppi í fyrrv. ríkisstj. og annars staðar, þar sem ég hef átt um það að fjalla, að þolað yrði, að farið yrði í kringum fjárfestingarleyfin á þann veg, sem gert hefur verið af sumum aðilum. Það er ekkert launungarmál, að ég tei, að það hafi verið mjög miður farið og sú misnotkun, sem í þessu hefur átt sér stað af hálfu einstakra aðila, sé ekki afsakanleg, og eðlilegt, að gegn því sé staðið, og stjórnarvöldin hefðu átt að gera þar rösklegri ráðstafanir en gerðar hafa verið og gerðar eru jafnvel eftir þessu frv., þar sem hæstv. félmrh. kemur og segir: Ja, menn geta keypt sig undan þessu. Bara ef menn hafa nógu mikla peninga, þá geta þeir keypt sig undan því. - Þetta þurftu menn að hlusta á. Svona er réttlætistilfinning mannsins, að ef menn hafa nógu mikla peninga til þess að losa sig undan lagaskyldunni og græða nógu mikið til þess, að þeir vilji fórna þessum miklu fjárhæðum, þá sá hæstv. félmrh. ekkert ráð til að koma í veg fyrir þetta, fyrr en hv. þm. Siglf. og ég skutum því fram, að það væri nú e.t.v. möguleiki að ráða við þetta með öðrum hætti. Og ég segi eins og er, að ég tel , að sá möguleiki hafi verið fyrir hendi og það megi ásaka þá stjórn, sem ég sat í, og hæstv. núverandi stjórn fyrir að hafa ekki fylgt um þetta gildandi ákvæðum, en sá bægslagangur, sem er með þessu frv., og látalæti sé miklu frekar gerður í auglýsingaskyni heldur en af málefnalegri þörf. En ég segi hins vegar: Ég er fyllilega fús til að athuga og vera því meðmæltur, ef ég sannfærist um, að nauðsyn sé á herðingu lagaboða frá því, sem verið hefur. Einmitt þess vegna lagði ég til, að frv. fengi efnislega meðferð hjá n. En vitanlega sjá allir, að það er ekki efnisleg meðferð, heldur ósæmileg og nánast lítilsvirðing við þingdeild, þegar lagt er til, að frv. verði afgreitt með þeim hætti, sem hér er fram borið, að fjórir nm. af fimm skrifa undir nál. með fyrirvara. Hvenær muna menn eftir því í þingsögunni áður, að þannig hafi verið farið með mál, og hvenær hefur nokkur ráðh. sætt sig við, að mál yrði afgreitt af hans eigin stuðningsmönnum með slíkri fyrirvaragerð og með loforðum um það: Bara gerið nú fyrir mig, samþykkið þetta frv., ég skal bæta úr þessu öllu með nýju frv. síðar á þinginu? Langt getur metnaður ráðh. gengið um það að fá frv. sín samþykkt að nafninu til. En meira er þó um það vert, að málin séu efnislega athuguð og skynsamlega frá þeim gengið. Og segja verður alveg eins og er, og ég segi það sem eindregna skoðun mína, að það er ekki hægt að þola það, ef menn fá byggingarleyfi til þess að byggja íbúðarhús, að þá sé því tafarlaust breytt í skrifstofu- eða verzlunarhúsnæði. Ég tel, að það sé ekki hægt að þola það og horfa á það aðgerðalaust af hálfu stjórnarvaldanna. Aftur á móti verður að játa hitt, að það er auðvitað alveg óframbærilegt og óframkvæmanlegt, að ekki megi undir neinum kringumstæðum breyta gömlu íbúðarhúsnæði í skrifstofu- eða verzlunar- eða athafnahúsnæði. Það er lífsins ómögulegt að framkvæma það. Það er hægt að setja eins mörg lagaboð um það og menn vilja. Fram hjá slíku lagaboði verður alltaf farið. Og því miður er það svo, að þannig var haldið á fjárfestingarleyfunum hér í Reykjavík undanfarið. Það er ein af afsökunum fyrir því, að ýmsir leiddust út á þá krókaleið, sem hér er verið að tala um, að það var allt of lítið leyft af byggingu atvinnuhúsnæðis, bæði skrifstofuhúsnæði, verzlunarhúsnæði, en ekki sízt vinnu og iðnaðarhúsnæði. Þetta er staðreynd, sem er óhagganleg, að miðað við fólksfjölgun í bænum og miðað við rétt hlutfall á milli íbúðarhúsnæðis og athafnahúsnæðis var þarna rangt að farið. Og þetta brýzt svo fram í því, að atvinnurekendur verða að útvega sér pláss með einhverju móti, og þá er ekki annað að gera en að taka það húsnæði, sem hægt er að fá á helztu athafnaslóðunum hér í miðbænum og annars staðar í ýmsum hverfum, sem af öðrum ástæðum þykja ekki heppileg til íbúðarhúsnæðis. Þetta er lífsins gangur, og fram hjá þessu verður því miður ekki komizt. Ráðið til þess að bæta hér úr sem annars staðar er ekki lagaþvinganir. Kúgunarráðstafanir, sem að engu gagni koma, geta orðið nytsamlegar í pólitísku ofsóknarskyni, í þeim tilgangi að gera einstaka menn tortryggilega og annað slíkt, en leysa ekki úr þörfinni. Það, sem hér þarf, er, að þess verði gætt betur en áður hefur verið, að hæfilegt hlutfall verði í stækkun bæjarins í því, sem leyft er af íbúðarhúsnæði og svo aftur til atvinnuhúsnæðis. Ég játa, að hér er ég í raun og veru að skamma sjálfan mig, og ég skammast mín ekkert fyrir það að sjá, í hverju okkur yfirsést. Um sumt segi ég, að í þessu yfirsást mér ekki, vegna þess að ég hvað eftir annað benti á og krafðist þess, að úr þessu yrði bætt, þó að mínar skoðanir um það næðu ekki fram að ganga. En aðalatriðið er, að þannig má ekki áfram til ganga. Löggjöf hjálpar hér ekki. Það eru aðeins framkvæmdir, sem hér verða að gagni, og það, að fólkið, sem kemur til bæjarins, fái einhverja staði til þess að vinna í að þeim störfum, sem það á að lifa við. Það er sannast sagt ekki síður nauðsynlegt en að það fái íbúðarhúsnæðið, þó að ég sízt af öllu geri lítið úr því. Hitt að vera að tala um, eins og hæstv. félmrh. lét sér sæma, að við værum hér að verja sérstaka hagsmuni Sjálfstfl., þá er sannast bezt að segja, að hér eiga allir pólitískir flokkar hlut að, þannig að ég held, að það taki því ekki fyrir okkur að vera að brigzla hver öðrum um annarra syndir. Það er rétt, að fyrirtæki það, sem ég starfa nú við, Morgunblaðið, á hús, sem mjög hefur verið um rætt í þessu sambandi. Ég er ekki að hafa neina sök af Morgunblaðinu í þessu sambandi. En það einkennilega er, að þessi löggjöf bitnar alls ekki á Morgunblaðinu sjálfu, heldur öðrum eigendum þessa húss. Ef ætlunin hefur verið sú að gera Morgunblaðinu bölvun, þá fyrirhittir það aðra. Það er jafngott, að menn viti það. Með því er ég sem sagt ekki að hafa neina sök af Morgunblaðinu, hafi það af sér brotið. Hitt vitum við, að sá flokkur, sem hæstv. félmrh. þessa dagana enn telst til, hefur ekki síður en aðrir gerzt sekur í þessum efnum. Það má minna á Skólavörðustíg 19 á sínum tíma, sem Alþfl. a.m.k. hélt fram og Alþýðublaðið um margra ára bil hélt fram að hefði verið breytt með ólöglegu móti og tekinn undir starfsemi Sósfl. og Þjóðviljans með mjög hæpnu eða algerlega ólöglegu móti. Það má minna á Tjarnargötu-breytinguna hér nú fyrir skemmstu. Það má minna á gamla Geirs Thorsteinssonar-húsið efst á Skólavörðustíg, sem annaðhvort beint eða óbeint er komið undir starfsemi, sem er mjög nátengd kommúnistaflokknum, bæði hér innanlands og utan. Það má minna á húsnæði, sem hæstv. ríkisstj. hefur nú í haust átt mjög ríkan þátt í að breytt væri úr íbúðarhúsnæði í annaðhvort skrifstofur eða starfshýsi fyrir einhverja þjónustu ríkisins. Og við bætum málið ekkert með því að vera að reyna að kenna hver öðrum um sakir, sem að svo miklu leyti sem um sakir er að ræða lenda á öllum, vegna þess að löggjöfin, eins og hún hefur verið, hefur verið of þröng. Það er alger misskilningur hjá hæstv. félmrh., að það sé framkvæmanlegt að ætla að standa á því, að ekki undir neinum kringumstæðum megi breyta íbúðarhúsnæði í starfshúsnæði. Það er ekki mögulegt, og ef slíkt á að gera með löggjöf, þá er verið að gera leik að því, að löggjöfin verði brotin og virðingin fyrir ríkisvaldinn og þess heiðarleika verði niður brotin, og trúi ég raunar hæstv. félmrh. mjög vel til þess að vinna að því, ekki af illvilja, heldur af skammsýni.



Herra forseti. Út af seinustu orðum hv. 1. þm. Reykv. vil ég segja það, að ég gæti hins vegar trúað honum til þess að snúast á móti góðum málum af illvilja fremur en af skammsýni. Hv. 2. þm. Reykv. reið hér á vaðið áðan með aðra ræðu til þess að lýsa andstöðu sinni við þetta frv., og þá var honum það helzt í hug að skýra þingheimi frá því, að þessi löggjöf væri til þess sett að koma höggi á Morgunblaðshúsið. Það er upplýsing út af fyrir sig hjá hv. þm. En ég get fullyrt það, að ef þessi löggjöf hefur að einhverju leyti komið við Morgunblaðshúsið, þá er það vist, að henni var ætlað að hitta hvern þann aðila, sem gerðist sekur um að breyta íbúðarhúsnæði, sem hefði verið teiknað sem íbúðarhúsnæði, í verzlunarhús eða skrifstofuhús eða til annarra nota. Og það er alveg áreiðanlegt, að þessi löggjöf hefur verið látin koma fram alveg án nokkurra undantekninga gagnvart öllum aðilum, sem á þessari braut voru, hvort sem þeir voru Morgunblaðsmenn eða ekki. Það hefur engin undanþága verið frá þeim veitt. Og hitt skal ég upplýsa, þó að það sé nú játað, að Morgunblaðshúsið hafi orðið fyrir barðinu á þessum lögum, að þá eru það margir fleiri aðilar, sem hafa orðið fyrir barðinu á þeim, sem voru einmitt á þessari braut. Og það sannar, að það var full þörf á að setja þessa löggjöf. Það var mjög mannmargt í félmrn. dagana eftir að þessi lög voru sett, - menn, sem voru að kveina og kvarta undan því, að nú kæmi þessi löggjöf illa við sig, þeir væru með þetta og þetta hús í breytingu eða byggingu og það kæmi mjög við hagsmuni þeirra, ef þeir fengju ekki að halda áfram með það, það hefur engin undanþága verið veitt, hvorki einum né neinum. Auk þessarar uppljóstrunar um Morgunblaðshúsið gat hv. 2. þm. Reykv. þess, að hann væri á móti þessu frv. af því, að það væri gallað, stórgallað, en þó hefur hann enga brtt. flutt við það. Sjálfur kvaðst hann ekki hafa brotið þessi lög, bara af því að hann hefði ekki breytt neinu slíku húsi, hann hefði ekki átt neitt slíkt hús til að breyta. Eftir þessu virðist ekki hafa staðið á viljanum, og a.m.k. var það, að hann vildi gera málstað þeirra manna, sem þessi löggjöf kemur illa við, að sínum málstað. Ég skil ekki, hver er tilgangurinn með því hjá hv. 1. þm. Reykv. og öðrum samherjum hans i þessu máli að álasa mér fyrir það, að ég hafi ekki komið í veg fyrir, að húsum væri breytt hér áður fyrr í stjórnartíð hv. 1. þm. Reykv., eins og Tjarnargötu 20 og Skólavörðustíg 19 o.s.frv. Það var í hans stjórnartíð. Ég þarf ekkert annað en að ganga meðfram Laugaveginum. Ég hef séð hús breytast úr íbúðarhúsnæði í verzlunarhúsnæði frá ári til árs. Hv. 1. þm. Reykv. hefur horft upp á þetta og hans stjórn. Og honum duga ekki fingurnir á báðum höndum til þess að telja upp þá brotlegu eða þá, sem hafa framkvæmt þetta og voru að því á s.l. sumri. Þeir skipta mörgum tugum. Hér er um að ræða sennilega hundruð íbúða, mörg hundruð íbúða. Og það að koma í veg fyrir, að þeim sé breytt á þennan hátt, jafngildir því, að það séu byggð jafnmörg hundruð íbúða. Það fór líka svo, að hv. 1. þm. Reykv. fann það, þegar hann hafði talað hér um stund. Þá varð hann að játa, að hann væri í raun og veru mest að skamma sjálfan sig. Og það er ákaflega nýstárleg iðja hjá þingmönnum að fara hér upp í ræðustólinn til að skamma sjálfa sig. Venjulega skammast menn hér við aðra. Nei, hann varð núna að skamma sjálfan sig og játaði, að hann væri að gera það. Og svo sagði hann viðvíkjandi þessu frv., sem hefur eitt megininntak, sem er það að leggja bann við, að íbúðarhúsnæði, sem ætlað er til íbúðar samkv. teikningu hlutaðeigandi húss, sé tekið til annarra nota: Þetta er þess eðlis, að upp á þetta geta stjórnarvöldin ekki horft án aðgerða, að íbúðarhúsnæði sé tekið til annarra nota. - Það var einmitt þetta, sem ég gerði. Ég gat ekki upp á þetta horft í þessum bæ húsnæðisleysisins og setti lög, sem bönnuðu það. Allt og sumt. Þetta er nákvæmlega það, sem hv. 1. þm. Reykv. segir að stjórnarvöld geti ekki upp á horft. Hann horfði upp á það aðgerðalaus. Ég gerði það ekki. En svo ætlar hann að snúast á móti þeirri löggjöf, sem er einmitt túlkun þess, að nú vilja stjórnarvöldin ekki lengur upp á þetta horfa. Þar hljóta einhver annarleg sjónarmið að vera að verki, það verð ég að segja. Hv. 1. þm. Reykv. sagðist ekki hafa rætt um efnishlið málsins, hann hefði bara rætt um meðferð n. á málinu. Það má furðulegt vera, ef þessi andstaða, sem hér hefur komið fram við frv., er ekki efnisleg. Mér virðist hún fyllilega vera það, þó að hún stangist hins vegar alveg við þessar yfirlýsingar hv. 1. þm. Reykv. í öðru orðinu um, að það sé ekki hægt að horfa upp á þessa þróun, sem hér hefur átt sér stað. Eftir að hv. 1. þm. Reykv. hefur lýst viðhorfi sínu til efnis frv. á þennan hátt, sem hann hefur gert, að aðgerðaleysi undanfarinna ára sé skammir um hann og hann hafi sjálfur tekið þátt í að skamma sig hér, af því að þetta var látið viðgangast, og svo liggur fyrir frv., sem á að banna það, að íbúðarhúsnæði sé tekið til annarra nota, og þá segir hann, að það sé einmitt það, sem stjórnarvöldin hafi ekki getað horft upp á og megi ekki horfa upp á, að sé ekki bannað, en samt snýst hann á móti málinu. Ég finn enga heila brú í þessu. Og ég hygg, að þannig sé um fleiri. Ég býst við, að hv. þm. efist ekki um, að hann hafi hér meiri hluta í d. til þess að fella þetta mál, þegar hann hefur notið mín við hér tvisvar til þess að mæla með frv., því að það segir hann að verki bezt til þess að snúa mönnum á móti máli. Ég er alveg viss um það, að hafi hann rétt fyrir sér um það, þá bregzt mér ekki fylgisauki hins vegar við málið, vegna þess að þegar hv. 1. þm. Reykv. fer að bolast hér á móti máli, þá snýr það mönnum auðvitað unnvörpum til fylgis við málið. Síðan hann kom í stjórnarandstöðu, hefur hann bolazt svo myndarlega á móti flestum góðum málum, að það hefur auðvitað þjappað fólki saman um hin góðu málin og mun gera það alltaf. Ég get því verið honum ákaflega þakklátur fyrir það, að hann skyldi einmitt gerast „general“ fyrir því liði, sem bolast á móti þessu máli.



Herra forseti. Hæstv. félmrh. talaði um það áðan í sinni ræðu, að ég hefði verið að kvarta undan hinum háu sektum, sem frv. þetta ákvæði. Hér er um að ræða algeran misskilning á því, sem ég sagði, eða útúrsnúning, ég veit ekki hvort heldur og skiptir e.t.v. ekki máli. En það, sem ég sagði, var þetta, að ef leggja ætti svo háar sektir við því framferði, sem hér er um að ræða, þá þyrfti að gera sér einhverja grein fyrir því, hvaða eftirlit væri hægt að hafa með því, að slíkum lögum væri framfylgt. En einmitt hvað þetta atriði snertir álít ég, að grg. hæstv. félmrh. hafi verið algerlega ófullnægjandi og bezta sönnun þess, að þær athugasemdir, sem ég hreyfði í minni fyrri ræðu, hafi verið réttmætar, því að hann talaði um það, að framkvæmd þessa máls væri í höndum húsnæðismálastjórnar, og hún hefði, að mér skildist, sent mann um bæinn, sem hefði gert samanburð á teikningum fyrir húsnæði og hvernig það væri notað. Það, sem er aðalatriði í þessu sambandi, er það, að nú er það þannig með margt húsnæði, að það er notað bæði til íbúðar og einnig til annars, og má einmitt gera ráð fyrir því, að þessi löggjöf og önnur, sem í gildi hefur verið undanfarið og bannað hefur breytingu íbúðarhúsnæðis í atvinnuhúsnæði, ýti undir það, að farið verði í kringum löggjöfina með því að nota húsnæðið bæði til íbúða og einnig til skrifstofu eða atvinnuhúsnæðis eða á annan hátt. Það er í þessu, sem vandinn liggur við það að hafa fullnægjandi eftirlit með framkvæmd þessara laga, og get ég þá einmitt vikið að sams konar dæmi og ég tók áðan, að kaupmaður eða iðnrekandi eða handiðnarmaður, er vantar húsnæði fyrir sína atvinnustarfsemi, lætur teikna húsnæði, sem hann ætlar að byggja sem íbúðarhúsnæði, og kemur því upp, en til þess að það sé að einhverju leyti notað sem íbúðarhúsnæði, þá annaðhvort sefur hann þarna sjálfur eða lætur einhvern starfsmann sinn, sem er í húsnæðisvandræðum, sofa þarna eða einhver fjölskyldumeðlim sinn. Það er með þessu móti, sem hægt er að fara í kringum ákvæðin, og þá kemur spurningin um þetta: Hvað lengi og hvað mikið á húsnæðið að hafa verið notað á þennan hátt, til þess að hægt sé að tala um það að fara í kringum lögin? Það er einmitt þetta atriði, hvort lögin séu framkvæmanleg, sem ég álít að hefði í fyrsta lagi þurft að athuga nánar af félmrn. á sínum tíma, þegar brbl. voru sett, og þurfi nánari athugun af þeirri hv. þingnefnd, sem með málið fer, áður en það verður afgr. héðan úr deildinni.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af næstseinustu ræðu hæstv. félmrh. Af henni kom fram, að efni þeirrar brtt., sem við fulltrúar Sjálfstfl. í heilbr.- og félmn. höfum lagt hér fram, væri honum ekki fyllilega ljóst, en þessi brtt. felur í sér rýmkun á undanþáguheimild frv. 3. gr. þess óbreytt virðist veita undanþáguheimild til heilla kaupstaða í eitt skipti fyrir öll, þ.e.a.s. kaupstaða, þar sem frv. samkv. eðli sinu getur ekki átt við. 3. gr. veitir undanþáguheimild aðeins kaupstöðum, þar sem ekki er um íbúðarhúsnæðisskort að ræða. Lögin munu vera sett til að reyna að ráða bót á íbúðarhúsnæðisskorti og ættu því ekki að koma til álita, hvort eð er, þar sem hann er ekki fyrir hendi. Brbl., eins og þau eru nú, leggja í rauninni bann við því, að fólk stundi atvinnu sína í sinni eigin íbúð. T.d. mætti skósmiður ekki setja upp verkstæði í einu herbergi af þremur í íbúð sinni. En við verðum að játa, að í einhverju þarf fólk í þéttbýlum bæjum að mega vinna, og þess vegna flytjum við þessa brtt. Í brtt. er talað um atvinnuhúsnæði, en hæstv. félmrh. virtist telja, að hér væri aðeins átt við verzlunarhúsnæði eða skrifstofuhúsnæði. Við erum hins vegar þeirrar skoðunar, að fleiri atvinnugreinar þurfi húsaskjól en þessar. Hæstv. ráðh. lét í ljós, að gildi þessa frv. yrði að engu, ef undanþáguheimild yrði í því. Ekki kvað hann mundi á meðmælum bæjarstjórnar Reykjavíkur standa, en ég leyfi mér að leggja áherzlu á það, að samkv. brtt. okkar hefði hæstv. félmrh. sjálfur lokaorð um undanþágurnar. Annars fylgjum við að sjálfsögðu efni frv., að því leyti sem það kann að koma í veg fyrir íbúðarhúsnæðisskort. En ég þykist þess fullviss, að heilbr.- og félmn. hafi í rauninni öll verið sammála um réttmæti þessarar sanngjörnu brtt., og vænti þess, að ef frv. verður afgreitt núna, verði það með þessari breytingu.



Herra forseti. Hæstv. félmrh. sagði, að það, sem einu sinni er ákveðið að byggja sem íbúð, ætti að vera íbúð áfram um aldur og ævi. Þetta er vitanlega fásinna, sem er í ætt við það, að af því að einu sinni voru fiskreitir við miðbæinn, þá mætti aldrei framar taka lóðirnar til neins annars, hvernig sem aðstæður breytast. Hæstv. ráðh. þótti orðalag brtt. okkar of rúmt orðað. Við því vil ég segja það, að við gáfum meðnm. okkar kost á því að athuga hana og koma með till. um orðalag, er tryggði, eins og auðið væri, gegn misnotkun. Hæstv. ráðh. sagði, að engar undanþágur hefðu verið veittar. Hv. 6. landsk. þm. sagði okkur þó í n., að Siglufjarðarkaupstaður mundi sækja um að vera algerlega undanþeginn lögunum. Ég veit þó ekki, hvort það er ástæðan fyrir því, að hann einn af nm. leggur til, að lögin séu samþ. óbreytt. Dæmið, sem ég tók í fyrri ræðu minni um lækninn, sem tæki á leigu íbúð í kaupstað úti á landi, því að frv. gildir ekki bara í Rvík, a.m.k. ekki enn þá, og í því tilfelli, sem ég talaði um, minnkar oft ekki íbúðarhúsnæði, því að oft er því þannig varið, að sá læknir, er áður var í kaupstaðnum og notaði hluta af sinni íbúð til lækningastarfsemi sinnar, hefur annaðhvort selt eða leigt öðrum húsnæðið, þegar hann fluttist í burtu, sem þá tekur aftur þann hluta húsnæðisins, sem notað var til atvinnu, til íbúðar. Það er því aðeins eðlileg og sjálfsögð tilfærsla, sem ég vildi gera mögulega. Viðvíkjandi till. hv. 1. þm. Reykv. get ég upplýst það, að hv. 1. þm. Skagf. lét þau orð falla i n., þegar við afgr. þetta mál á þennan sögulega hátt, að sennilega yrði þessu máli, brbl. og brtt. okkar hv. 8. þm. Reykv., vísað aftur til n., ekki sízt ef fram kæmi yfirlýsing hæstv. félmrh. um það, að von væri á því, að nýtt frv. um þetta mál yrði lagt fyrir þingið. Það er því enn ein ástæða til þess að verða við till. hv. 1. þm. Reykv. um að vísa þessu máli aftur til n., af því að svo stendur á, að hv. 1. þm. Skagf. er fjarstaddur þennan fund.

Félmrh. (Hannibal Valdimarsson) Hv. 9. landsk. sagði núna í seinustu ræðu sinni, að hann héldi, að það væri afar erfitt að framfylgja þessum lögum, bar aðallega kvíðboga fyrir því, - því að þetta blandaðist nú saman, - að menn mættu ekki hafa atvinnurekstur í íbúðarhúsnæði sínu. Ég held, að þetta fari nú afar sjaldan saman. Það er venjulega þannig, að annaðhvort heil hús eða hluti af húsi er tekinn úr íbúðarnotkun og til verzlunarrekstrar eða skrifstofuhalds eða einhverrar iðngreinar, og venjulega fer þetta illa saman í einu og sama húsi, en slík breyting væri óheimil. Að það sé vafi á því, hvort það sé notað til atvinnurekstrar eða íbúðar, það held ég að komi afar sjaldan fyrir. Þá kom 8. þm. Reykv. inn á þetta sama og nefndi það sem dæmi til skýringar máli sínu, að skósmiður hefði t.d. ekki heimild til þess að hafa skósmíðaverkstæði sitt í íbúð sinni. Ég held nú, að í fyrsta lagi skósmíðavinnustofa og íbúð fari illa saman. En það væri ekki heimilt að taka íbúð til iðnrekstrar samkv. þessu. Það er alveg greinilegt. En hvernig á þá að bæta úr því? Ég gat þess einmitt, þegar ég lagði þetta frv. hér fyrir í byrjun þings, að ég teldi það hafa verið ranga stefnu að neita undir öllum kringumstæðum um fjárfestingarleyfi til verzlunarhúsnæðis og skrifstofuhúsnæðis og til atvinnurekstrar. Þegar þetta bann væri komið á, þýddi það, að taka yrði upp breytta stefnu í þeim efnum, það yrði að veita fjárfestingarleyfi til atvinnuhúsnæðis, þegar fjárfestingaryfirvöldunum sýndist, að nauðsyn krefði, algert bann á því sviði eða mjög mikil tregða á að afgr. slík fjárfestingarleyfi hefði einmitt leitt til þess, að íbúðarhúsnæði hefði umvörpum verið tekið til þessara nota. En þegar löggjöfin var sett, var ástandið þannig, að það var vitað um, að það voru ekki aðeins teknar einstakar íbúðir og húshæðir, heldur voru byggð stórhýsi, ekki eitt, heldur mörg í bænum með það beint fyrir augum að taka hverja hæðina á fætur annarri til annarra nota en íbúðarhúsnæðis. Þetta var ekki hægt að láta ganga. Það var á miðju sumri, sem ég sá þetta, og þá var ekki hægt að gera þetta öðruvísi en með brbl., og þessi brbl. hafa mér vitanlega ekki orðið fyrir árásum úr neinni átt. En það er mín afstaða, að slíku banni fylgi það, að fjárfestingaryfirvöldin verði að veita fjárfestingarleyfi til atvinnuhúsnæðis, þegar þau meta það, að nauðsyn beri til, að slíks húsnæðis sé aflað. Þeir, sem ætla sér að byggja húsnæði til atvinnurekstrar, fara þá ekkert í kringum það, af því að þeir búist við neitun, heldur sækja um slík leyfi, fá sér fullar heimildir til þess að byggja atvinnuhúsnæði og þurfa þannig ekki að taka ófrjálsri hendi af íbúðarhúsnæði bæjarbúa. Þetta er auðvitað - það verða allir að viðurkenna - til bóta og í raun og veru alveg sjálfsagður hlutur. En ef við förum inn á undanþágurnar, sem hér hefur verið líka minnzt á, þá er þetta komið úr böndunum. Um það skal ég segja þetta, að það er í frv. heimild fyrir bæjarfélög, þar sem ekki ríkir íbúðarhúsnæðisskortur, að sækja um það að vera undanþegin þessum lögum. En ekki eitt einasta bæjarfélag hefur enn þá sótt um það. Og undanþágubeiðnunum, sem dundu á mér, fyrst eftir að lögin voru sett, frá þeim mörgu aðilum, sem voru annaðhvort byrjaðir eða langt komnir með að breyta íbúðarhúsnæði í húsnæði til annarra nota, var neitað strax, og síðan hefur ekki örlað á neinum slíkum undanþágum. Ef nú yrði samþ. till. um að leyfa undanþágur, þá veit ég, að það yrði regn af slíkum undanþágubeiðnum og það yrði stormað á félmrn. til þess að fá að breyta hverri húshæðinni og hverju stórhýsinu á fætur öðru úr því að vera íbúðarhúsnæði og til þess að vera tekið til atvinnurekstrar í einhverri mynd, verzlunar eða annarra hluta. Það væri ekki hægt að leyfa sér slíkt núna, þegar slíkt ástand er í húsnæðismálum Reykvíkinga eins og er nú. Heimildirnar yrðu því að engu, það yrði að neita þeim öllum. Ef einhver væri veitt, þá væri skriðan komin af stað, og þess vegna er alveg tilgangslaust að bera slíkar undanþágubeiðnir fram, og það þjónar illum málstað frá mínu sjónarmiði séð að gera tilraun til þess að fá slíkar undanþáguheimildir samþykktar inn í lögin.

Forseti (EOl): Út af þeim ummælum, sem fram hafa komið viðvíkjandi forseta í þessum umr., vil ég taka það fram, að ég skoða það verkefni forseta að sjá um, að hv. d. fái tækifæri til þess að afgreiða mál. Það er auðvitað hv. deildar að ákveða, á hvern hátt hún afgreiðir þau mál. Þetta mál, sem hér um ræðir, var sent til hv. heilbr.- og félmn. 23. okt. og er 2. mál þingsins. Ég ætla, að það sé nokkur tími. Út af þeirri umhyggju, sem fram kom frá hv. formanni stjórnarandstöðunnar, að eigi sé beitt þrákelkni af hálfu forseta við að fá mál úr nefndum, þá mun þeirrar umhyggju minnzt. Út af því, sem hér hefur komið fram, að hv. 1. þm. Skagf. væri næstum meinað að taka hér til máls, skal þess getið, að hann hefur hvorki tilkynnt veikindaforföll né hefur fjarvistarleyfi. Umr. um málið er lokið. Hv. 1. þm. Reykv. gerir stutta athugasemd.



Herra forseti. Ég minnist ekki slíks skörungsskapar í forsetastól og umhyggju um afgreiðslu þingmála hjá neinum forseta nema mínum ágæta flokksbróður, Gísla Jónssyni. Ég get helzt líkt þessum forseta varðandi umhyggju og skörungsskap við þann ágæta mann, og segi ég það honum til verðugs lofs. Ég vil sem sagt, vegna þess að hæstv. forseti var að svara ádeilu frá mér, ef svo mætti segja. a.m.k. orðum, hvort sem þau voru ádeila eða ekki, þá vil ég segja, að út af fyrir sig hef ég ekkert við það að athuga, ef hér er um almenna reglu að ræða, sem forseti ætlar sér að fylgja, þannig að hann fylgist þá með því, hversu lengi mál hafa verið í nefndum, og láti eitt yfir alla ganga. En hinu verður mjög að finna að, ef hann ætlar að taka þau mál sérstaklega, sem honum er umhugað, og knýja þau á dagskrá, en láta formönnum nefnda líðast hitt, sem of mjög hefur borið á á þessu þingi, að þeir legðust á þau mál, sem þeim er lítið um gefið, í stað þess, og það er rétt, sem hæstv. forseti sagði, - að Alþingi á auðvitað rétt á að skera úr um málin, en nefndir ekki að svæfa þau. En ég vil treysta hæstv. forseta til þess, að hann láti eitt yfir alla ganga um þá reglu, sem hann nú hefur tekið upp, og ef hann gerir það, þá skal ég ekki vita hann fyrir það, en að öðru. leyti áskil ég mér rétt til allrar gagnrýni.

Forseti (EOl): Út af ummælum hv. 1. þm. Reykv. vil ég aðeins, af því að hann hefur ekki áður átt sæti í þessari deild, segja honum frá því, að sá síðasti forseti, sem við höfðum í þessari hv. deild, tók meira að segja mál frá nefnd, sem hún hafði ekki afgreitt, mál, sem flutt var af stjórnarandstöðunni, og lét afgreiða það við 2. umr. Þetta er 2. mál þingsins, sem hér er, og vona ég, að mér verði fyrirgefið, ef ég reyni að ganga eitthvað á röðina og taki samt tillit til allrar þeirrar umhyggju, sem hér hefur fram komið, um það, að ekki verði of mikilli þrákelkni beitt.

Till. til þál. um aðstoð til bænda vegna fjárskipta í Dala- og Strandasýslum [33. mál] (Á. 33).



Herra forseti. Eins og í grg. þessa frv. segir, var fyrir nokkrum árum stofnað Geðverndarfélag Íslands í þeim megintilgangi að auka skilning almennings og stjórnarvalda á þýðingu geðheilsu og andlegrar heilsuverndar eða geðverndar fyrir einstaklinga og þjóðfélagið. Þótt félagið sé opið öllum, er aðeins í því fátt fólk, áhugafólk, og meginverkefni þess hefur hingað til verið að veita félagsmönnum fræðslu um þá hluti, er geðheilsu varða. Á næstsíðasta aðalfundi þess var ákveðið að víkka nokkuð verksvið félagsins og þá með þeim hætti að vinna að því að koma upp eins konar Reykjalundi fyrir geð- og taugasjúklinga eða fyrrverandi sjúklinga. Þá var kosin fimm manna nefnd til þess að undirbúa framkvæmd þessa máls og gera till. um fyrirkomulag. Í n. áttu sæti Jóna Kristófersdóttir sjúkrakennari, Þórir Halldórsson, Helgi Tómasson læknir, Kristinn Björnsson sálfræðingur og dr. Eiríkur Albertsson. Niðurstöður n. birtust í bréfi, sem hún sendi til félmrh. í fyrra, þar sem farið var fram á fjárhagslega aðstoð úr erfðafjársjóði. Málið hlaut góðar undirtektir, en af fjárhagsástæðum mun saga þess ekki hafa orðið lengri þá. Málinu til frekari skýringar vil ég leyfa mér að tilfæra nokkra kafla úr þessu bréfi. Í bréfinu segir: Það er hversdagsleg reynsla, að mörgum sjúklingum með geð- og taugakvilla veitist oft erfitt að koma undir sig fótum, þegar þeir eru búnir að ná þeirri heilsu, að þeir vilja og ættu að geta hafizt handa upp á eigin spýtur í lífinu. Sumir hafa verið svo lengi veikir, að nánustu aðstandendur þeirra eru horfnir eða látnir, vinnuskilyrði hafa stórbreytzt eða afkomumöguleikar yfirleitt. Margir eru þannig settir, að heppilegra er fyrir þá að þurfa ekki að búa áfram í sama umhverfi og áður, því umhverfi, sem máske hefur að einhverju leyti valdið því, að þeir urðu veikir. Enn aðrir eru þannig settir, að æskilegast er fyrir þá að geta lifað þannig, að þeir eigi einhvern bakhjarl, helzt ópersónulegan, sem þeir geta hallað sér að. Margir fá ekki svo góða heilsu, að þeir geti keppt á frjálsum markaði, ef svo mætti segja. Þeir verða að geta komizt að störfum, sem t.d. er hægt að vinna að hluta úr degi eða eftir hentisemi. Því er svipað farið með berklasjúklinga og marga þessara sjúklinga, sem hér um ræðir. Berklasjúklingar mynduðu með sér félagsskap, S.Í.B.S„ sem hefur m.a. komið upp Reykjalundi, sjálfseignarstofnun, þar sem fyrrverandi berklasjúklingar eða þeir, sem aðeins hafa takmarkaða starfsgetu, geta dvalizt og unnið. Að Reykjalundi á fólkið heima. Stofnunin fær örorkustyrk sjúklingsins og tveggja til þriggja klukkutíma vinnu daglega við arðbær störf, en það, sem fólk vinnur umfram þann tíma rennur til þess sjálfs. Sem stendur eru t.d. um 20 manns á Kleppi, sem æskilegt mundi vera að átt gætu heimili á stað svipuðum Reykjalundi, og þeir eru með vissu miklu fleiri í landinu öllu, sjúklingar með tauga- eða geðkvilla, sem bezt mundu komnir á slíkum stað eða stöðum. Hugmyndin hafði verið sú, að Geðverndarfélagið gæti verið félag í fyrsta lagi fyrrverandi sjúklinga með þessa kvilla og þeirra, sem ekki væru alheilir, en gætu veríð úti í lífinu undir vissum kringumstæðum, í öðru lagi aðstandenda þessara manna og í þriðja lagi allra þeirra annarra, sem hafa skilning á því, hvaða þýðingu geðheilsa hefur fyrir einstaklinga og þjóðarheild. Þessir sjúklingar geta af skiljanlegum ástæðum ekki vel myndað samband sín á milli eingöngu. Þess vegna var það talið heppilegt, að Geðverndarfélagið hefði forgöngu um málið. Eins og gefur að skilja, þá mundum við vilja forðast að vera á nokkurn hátt fyrir starfsemi S.Í.B.S. Við verðum því t.d. að forðast að reka fjársöfnun á svipaðan hátt. Af þessum ástæðum taldi félagið heppilegt að finna þegar í stað annað heiti á þessu væntanlega heimili. Reykjalundur heitir t.d. vinnuheimili, en félagið valdi nafnið iðnheimili fyrir þetta væntanlega heimili öryrkja vegna geð- og taugasjúkdóma. Vinnulækningar eru upphaflega til komnar á geðspítölum og hafa lengi þar og annars staðar verið reknar með sérstöku sniði, - verkstæðissniðinu, þar sem nokkrir saman vinna að sama verkefni. En á seinni árum er að verða breyting á þessu, og er talið æskilegast, að hver einstaklingur sinni sem mest sérstöku verkefni, sem er helzt sérkennilegt fyrir hann sem slíkan, svo að persónuleiki mannsins fái sem mest að koma fram í verki hans. Þótt ýmsir annmarkar séu á að koma þessu sjónarmiði fram allt í einu, þá er það sú meginstefna, sem hafa ber með vinnu þessa fólks, sem hér um ræðir. Þetta fólk er ekki eins hóphuga og margt annað. Það verður því að vera meira út af fyrir sig eða geta valið sér sambýlis- eða jafnvel samstarfsfólk. Þess vegna verða á þessu iðnheimili eða heimilum að vera smáíbúðir eða einbýlisherbergi og hvert heimili ekki stærra en svo, að um fjölskyldu á einu heimili væri að ræða. 6–8 manna heimili virðist mundu vera einna heppilegust stærð. Kostnaður við að koma upp svona heimilum yrði því allmikill, svo að ekki væri við að búast, að þau risu upp mörg á fyrsta ári, en byrja mætti með 1–2, og fengist þá jafnframt nokkur reynsla fljótlega á það, að hvaða gagni þau mættu verða. Fjár var aflað til stofnkostnaðar Reykjalundar með gjöfum, happdrætti, blaðaútgáfu, merkjasölu og fleiri leiðum. Og til þess að ganga ekki á fjáröflunarleiðir S.Í.B.S. svo og með því að eðli þessa máls er þannig, að ekki er æskilegur mikill hávaði í kringum það, þá þótti heppilegast, að hið opinbera veitti beinan stuðning. Síðan er í bréfinu rakin kostnaðarhlið þess að hafa þessa einstaklinga, sem koma mundu til með að vera á slíkum öryrkjaheimilum, á sjúkrahúsinu. Það er fyrir hvern mann rúmar 20 þús. kr. á ári, og ríkisframfærsla sjúkra manna og örkumla greiðir 4/5 af því, en aðilar sjúklings, oftast sveitarsjóðir, greiða 1/5. Sjálfsagt er talið, að iðnheimili verði sjálfseignar- og sjálfstjórnarstofnanir, er frá líður. Þess vegna er farið fram á, að framlagið verði óafturkræfur styrkur til stofnunarinnar, er hún hefur sýnt sig að geta starfað með árangri í 10 ár, en þann tíma hefði hið opinbera húseignir þær, sem stofnunin mundi kaupa til starfrækslu sinnar, að veði fyrir framlaginu. Nefndin hafði, er bréfið var skrifað, augastað á hentugu húsnæði fyrir 5–8 sjúklinga, þar sem starfræksla gat byrjað þá þegar, en það er nú ekki lengur fyrir hendi. Eins og áður er getíð, þá eru nú a.m.k. 20 sjúklingar á Kleppi einum, sem þannig heimili mundi henta fyrir, en nefndin taldi réttast að fara ekki af stað með meira en 6-8 manna heimili, og fljótlega yrði hægt að færa út kvíarnar, ef að líkum léti. Vegna þessa fólks, sem um ræðir, var talið rétt, að ekki ætti að reisa neitt meiri háttar hæli, heldur fleiri smáheimili, sem svo hefðu samband sín á milli, þar sem heimilisfólkið lifði á heimilisiðnaði eða utan heimilisins á iðnstörfum. Ef um mörg heimili yrði að ræða, gætu þau vel verið hér og þar um bæinn eða jafnvel úti um land. Meginreynsluna um margt, sem til greina kæmi, væri að sækja í Reykjalund, og yfirlæknirinn þar, Oddur Ólafsson, hefur góðfúslega lofað Geðverndarfélaginu að styðja það með ráðum og dáð, ef til kemur. Líklegt er, að með þessu móti mundi smám saman rýmkast um pláss á geðveikraspítalanum og jafnvel sumum öðrum sjúkrahúsum, því að vitað er, að allmargir sjúklingar, sem til greina kæmu að dveldust á iðnheimilum sem þessu, íþyngja almennum sjúkrahúsum og stofnunum. Einhver kynni að ætla, að 6–8 manna heimili yrði ekki stórt spor í þá átt að auka sjúkrahúsrými fyrir geð- og taugaveiklað fólk. Þess vegna er bent á, að meðaldvalartími sjúklinga sé aðeins þrír mánuðir, þannig að jafnvel gætu 24 komið í þessi rúm á fyrsta ári, og þess vegna væri þetta raunhæft spor í þá átt að auka sjúkrarými fyrir þetta fólk. Auk þessa, sem í bréfinu segir, er rétt að taka fram, að nú þegar vinna nokkrir einstaklingar, sem dveljast mundu á svona heimili, að arðbærum iðnaði á Kleppi og leggja fyrir eins til tveggja tíma vinnu á dag með sér í sjóð væntanlegs heimilis, þannig að þeir geta af þeim sökum fremur litið á heimilið sem sitt eigið, er til kemur, en ella. Og þeim hætti er einnig hugsað að haldið verði, svo að fjölga mætti slíkum heimilum í framtíðinni, eftir því sem fé kann að verða fyrir hendi. Ég vil svo leggja til, að málinu verði að lokinni umr. vísað til heilbr.- og félmn.