Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Atvmrh. (Vilhjálmur Þór) Öllum er kunnugt og allir eru sammála um það, að flugið mun skipta miklu máli fyrir okkur í þessu landi, ekki síður en annars staðar í veröldinni, enda hefur það sýnt sig nú á yfirstandandi tímum, að mikill áhugi er fyrir flugi hér. Fyrir skömmu var lagt fram af ríkisstj. frv. um flugvallabyggingu og um framkvæmdir til undirbúnings því, að flug geti orðið almenn samgöngubót í landinu. Ég tel engan vafa á, eftir þeim undirtektum, sem það mál hefur fengið á Alþingi bæði fyrr og nú fyrir nokkrum dögum, að það Alþ., sem nú situr, muni afgreiða þetta mál í einhverju formi frá sér. Það er einnig tímabært að taka til yfirvegunar og ákvörðunar, á hvern hátt bezt megi koma fyrir flugsamgöngum í landinu. Það háttar nú svo til, að hér eru tvö íslenzk flugfélög starfandi, annað Flugfélag Íslands, sem er nokkuð gamalt, og annað ungt félag, sem er nýlega byrjað. Það er varla mikill ágreiningur um, að það sé óheppilegt, að kraftar okkar í þessu sameiginlega þarfamáli séu tvískiptir eða kannske margklofnir, og er það með þann sannleika fyrir augum, að ríkisstj. ber fram þetta frv. hér, sem felur í sér till. um það, að gerð sé svipuð skipun um flug hér á landi eins og reynzt hefur bezt a. m. k. á öllum Norðurlöndum og víðar í Evrópu. En þar var sá háttur á fyrir stríð, að einu félagi var veittur einkaréttur til flugferða í landinu. Það getur að vísu verið gott á mörgum sviðum að hafa samkeppni, en hefur reynzt svo á þessu sviði, a. m. k. á Norðurlöndum og víðar, að það hefur þótt æskilegt og nauðsynlegt að útiloka að kljúfa kraftana og með opinberum aðgerðum stuðlað að því að sameina kraftana til að hafa fullt gagn af þeim. Þetta frv., sem hér er lagt fram, felur í sér að gera till. um, að ríkissjóði sé heimilt að gerast hluthafi í Flugfélagi Íslands með helming af hlutafjárhæð félagsins og ríkissjóði sé heimilt, ef þörf gerist, að taka fé að láni til þessa. Og enn fremur, eins og ég sagði áðan, að þegar Flugfélag Íslands hefur breytt samþykkt sinni á þennan hátt og ríkissjóður lagt fram fé og orðið eigandi félagsins að hálfu leyti, þá sé atvmrh. heimilt að gefa félaginu einkarétt til flugferða hér á landi og til útlanda með farþega, póst og farangur. Við álítum sjálfsagt að gefa þessu íslenzka félagi einkarétt á ferðum frá Íslandi, og loks er gert ráð fyrir, þegar búið er að ganga frá þessu, eins og hér er lýst, að þá sé þessu félagi veitt algert skattfrelsi á svipaðan hátt og Eimskipafélag Íslands nýtur nú. Það hefur reynzt svo með flugfélög í nágrannalöndunum, að það hefur þótt nauðsynlegt að hlúa að þeim og styrkja með beinum styrkjum, og sennilega verður ekki komizt hjá því á einn eða annan hátt að gera svipað hér, og þótti því sjálfsagt að taka það fram með l., að félagið yrði skattfrjálst með öllu. Ég vil geta þess, að það hefur verið rætt um þetta við menn úr stjórn Flugfélags Íslands, og að vísu er það svo, að þetta frv. er ekki gert í samráði við þá, eða þó að a. m. k. meiri hluti stj. muni vera hlynntur því, að frv. svipað þessu sé gert að l., þá kann að vera einhver ágreiningur um, hvort hlutaféð eigi að vera 50 prósent eða eitthvað svolítið minna. Slíkt má að sjálfsögðu meta, en ráðuneytið taldi eðlilegt að leggja frv. fram á þann hátt, sem hér er gert. Með þessum orðum vil ég mæla með frv. við hv.þd. og leggja til, að að lokinni 1. umræðu verði málinu vísað til hv. samgmn.

Flm. (Jón Pálmason) Herra forseti. - Þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 335, er samhljóða frv., sem ég og hv.þm. Snæf. fluttum á síðasta þingi og náði þá ekki afgreiðslu. Ég get verið fáorður um tilgang þessa frv., vegna þess að hann er tekinn fram í grg. þess og málið var hér nokkuð rætt á síðasta þingi. Það fór þá til hv. landbn., en frestað var að taka ákvörðun um það þar, í von um, að það væri ákveðið áður en næsta þing kæmi saman, hvaða breyt. sú n. gerði tillögur um, sem ákveðin var til að gera till. um breyt. á mjólkurlögunum. Nú er það svo, að mjög mikill áhugi er í þeim héruðum, sem hlut eiga að máli í þessu efni, sem eru Snæfellsnes- og Hnappadalssýsla, Dalasýsla og Húnavatnssýslur, um að fá úr því skorið, hvort von er til þess, að þær geti komizt inn á verðjöfnunarsvæði Reykjavíkur og Hafnarfjarðar og fengið þau réttindi, sem framleiðendur mjólkur á því svæði njóta, því að það er undirstaða þess, að þessi héruð fái þau réttindi, að unnið verði að því, að breytt verði um búskaparháttu þar frá því, sem nú er. Það verður ekki gert í einni svipan, heldur þarf nokkurn undirbúning til þess að koma breyt. á. En á þessum svæðum er nauðsynlegt að gera þá breyt. á búnaðarháttum, eins og sakir standa nú, að framleiðendur þar geti notið þeirra hlunninda, sem aðstaða til mjólkursölu til Reykjavíkur og Hafnarfjarðar skapar, vegna þess að framleiðslan á þessum svæðum er svo einhæf og lítil vegna fjárpestar, sem þar hefur geisað, meira en víða annars staðar á landinu. Mál þetta er einfalt, og ég geri ráð fyrir, að hv.þm. hafi kynnt sér grg. frv., og málið var hér í þinginu í fyrra. Vænti ég þess, að menn sýni nú þá víðsýni að samþ. þetta frv. eða a. m. k. að gera þá aðrar þær ráðstafanir, sem tryggja, að hægt sé að byrja á þeim undirbúningi, sem nauðsynlegur er á þessu svæði til þess að mjólkurframleiðslan geti aukizt. Vænti ég, að frv. verði, að lokinni þessari umr., vísað til hv. landbn.

Sveinbjörn Högnason Herra forseti. - Það er hér upp risin afturganga, sem ég, eftir þeim upplýsingum, sem fyrir lágu, þegar þetta frv. lá fyrir síðasta þingi, hafði búizt við, að ekki mundi koma fram aftur. A. m. k. hafði ég ekki búizt við, að þetta frv. kæmi aftur fram, jafnvanhugsað og mér virðist það vera. Hér er gert ráð fyrir, að í staðinn fyrir að eftir l. um meðferð og sölu mjólkur og rjóma o. fl. hefur mjólkursölunefnd, sem sett er til þess að hafa á hendi skipulagningu á mjólkursölunní, ákveðið verðjöfnunarsvæðið í hvert sinn, þá skuli með l. ákveða, að nokkur hluti af landinu verði í vissu verðjöfnunarsvæði. Og, eftir því, sem hv. 1. flm. þessa frv. upplýsir, á þetta að vera gert til þess að hægt sé að tryggja það fyrir fram, að fyrir framleiðendur á þessum svæðum, sem eftir frv. á að bæta inn á verðlagssvæðið hér syðra, fáist full verðjöfnun á við þá, sem nú eru á verðjöfnunarsvæðinu, og þar af leiðandi sé hægt að undirbúa framkvæmdir á meiri mjólkurframleiðslu í þessum héruðum, sem lagt er til með frv., að bætt verði inn á verðjöfnunarsvæðið. Ég verð að segja það, að ef það er sérstaklega tilgangurinn með þessu frv. að tryggja það, að framleiðendur mjólkur, hvar sem þeir eru á landinu og hvernig sem aðstaða þeirra er, skuli fyrir fram fá tryggt verð fyrir vöru sína, þá sé ég ekki, hvernig löggjafinn getur fallizt á það, að hér sé aðeins að ræða um Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu, Dalasýslu, Húnavatnssýslur, Bæjarhrepp í Strandasýslu og Skaftafellssýslu vestan Mýrdalssands, sem eigi að bæta inn á verðlagssvæði Reykjavíkur og Hafnarfjarðar, og að verðjöfnunarsvæði Akureyrar skuli vera eins og í frv. greinir. Hvers vegna er hér sleppt Austfjörðum og Vestfjörðum og Skaftafellssýslu að nokkru leyti og tekin aðeins að hálfu leyti Vestur-Skaftafellssýsla? Ef það eru einhver réttindi, sem með l. á að tryggja vissum mönnum í þessu efni, hvernig sem afstaða þeirra er, með greiðslum úr ríkissjóði, þannig að menn fái sama verð fyrir framleiðslu sína þar eins og þeir, sem nú eru á verðjöfnunarsvæðinu, þá er óhugsandi annað en að slík löggjöf nái til allra mjólkurframleiðenda á landinu. Ef á að fara út af þeirri braut að fara í þessu efni eftir aðstöðu manna eins og mjólkurl. gera ráð fyrir, þá liggur í hlutarins eðli, að allir aðrir mjólkurframleiðendur en þeir, sem nefndir eru í frv., fái sömu réttindi og hinir, sem frv. tekur til. Þess vegna er hér um ekkert annað að ræða en það, hvort á að gera allt landið að einu verðjöfnunarsvæði viðkomandi sölu mjólkur og mjólkurafurða eða hins vegar að fara að eins og mjólkurl. gera ráð fyrir, - og þótti þó langt gengið með þeim l., þegar þau voru sett, - að fela framkvæmdastjórn þessara mála að ákveða á hverjum tíma viss verðjöfnunarsvæði. Mjólkursölunefnd hefur tvisvar breytt nokkuð verðjöfnunarsvæði Reykjavíkur og Hafnarfjarðar til þess að menn hafi aðstöðu af stærra svæði til þess að selja mjólk til þessara bæja. Fyrst var tekinn einn hreppur í Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu og tveir hreppar í Skaftafellssýslu inn á verðjöfnunarsvæðið og nú nýlega Miklaholtshreppur. Hins vegar á að bæta hér inn á verðjöfnunarsvæðið 4½ sýslu eftir þessu frv. og veita framleiðendum þar réttindi til sölu mjólkur til Reykjavíkur og Hafnarfjarðar, framleiðendum á þeim stöðum, sem ekki hafa hin minnstu skilyrði til þess að uppfylla það, sem er undirstaða laganna, að þeir, sem framleiða mjólk á verðjöfnunarsvæðinu, hafi aðgang að mjólkurbúi til þess að hreinsa mjólkina og vinna úr henni. Það er ekki vitað, að þeir framleiðendur, sem hér er um að ræða, hafi gert nokkurn undirbúning til þess að koma sér upp mjólkurbúum og skapa sér þannig aðstöðu til þess að geta gert mjólk sína að seljanlegri vöru. Nú er hins vegar vitað, að mjólkurbú, sem eru á verðjöfnunarsvæði Reykjavíkur og Hafnarfjarðar, eru orðin of lítil. Og ég hygg, að þau öll, nema kannske Hafnarfjarðarbúið, séu í undirbúningi með að stækka stórlega stöðvarnar hjá sér til þess að geta tekið á móti meiri mjólk á sínum eigin svæðum. Það er einnig vitað, að mjólkurbú er til á Norðurlandi rétt þar við, er hv.flm. þessa frv. vilja setja takmörk verðjöfnunarsvæðis Reykjavíkur og Hafnarfjarðar, sem sé á Sauðárkróki, sem er nokkrum km. fyrir austan þau takmörk og nokkrum km. lengra frá Reykjavík en Húnavatnssýsla. Og ef tilgangur hv.flm. er sá að koma á sama verði á mjólk á öllu landinu, þá dettur náttúrlega engum manni í hug að flytja mjólk til vinnslu yfir 300 km. veg, þegar bú er tiltölulega stutt frá, sem gæti unnið úr mjólkinni, ef sama verð fengist fyrir mjólkina hvort heldur sem farin væri þarna lengri eða skemmri leiðin til mjólkurbús. En það skilst mér vera tilgangurinn með flutningi þessa frv., að verðið yrði það sama í báðum tilfellum. - Vitanlega eiga ekki allir mjólkurframleiðendur landsins eftir texta þessa frv. að hafa sama rétt til verðjöfnunar mjólkur. En ef nokkur heil hugsun liggur til grundvallar þessu frv., þá yrði að vera eitt verðjöfnunarsvæði yfir allt landið í þessu efni. En þá hlyti það óhjákvæmilega að hafa það í för með sér, að mjólkin yrði dýrari til neytendanna, ef framleiðslukostnaðurinn bærist uppi af verði mjólkurinnar, sem mér skilst, að hv. 1. flm. frv. vilji vera láta, - ef mjög mikil vinnslumjólk kæmi í viðbót. Því að vinnsluvörur úr mjólk seljast aldrei við því verði, að með því að vinna úr mjólkinni fáist eins mikið fyrir hvern lítra eins og fyrir neyzlumjólk, ef ekki kemur verðjöfnun til greina. Menn verða því að hafa það hugfast, að með aukinni mjólkurvinnslu fylgja aukin útgjöld fyrir bændur á þessu fyrirhugaða verðjöfnunarsvæði eftir frv., þar sem verðjafna þyrfti þá mjólkina til uppbótar á enn meiri vinnslumjólk en verið hefur, ef verðlagssvæðið yrði stækkað stórkostlega. Og ef Alþ. ætlar að ákveða verðjöfnun á mjólk, en þó ekki eftir aðstöðu til sölu og vinnslu á mjólk, þá verður þingið að stíga skrefið fullt og gera allt landið að einu verðjöfnunarsvæði, það liggur í augum uppi. En því mundi auðvitað óhjákvæmilega fylgja mikill aukinn kostnaður, bæði fyrir neytendur mjólkurinnar og bændur.

Flm. (Jón Pálmason) Herra forseti. - Mér er náttúrlega ljóst, að þetta mál, eins og margt annað í okkar framleiðsluháttum, er mikið vandamál og erfitt að skera úr, hvar á að setja mörk. Það er því ekki undarlegt, þó að ágreiningur sé milli manna um, hvernig eigi að leysa það vandamál, sem hér er um að ræða. Hv. þm. V.-Sk. leggur áherzlu á það, sem ég lái honum ekkert, að mjólkursölunefnd fái að ákveða verðjöfnunarsvæðin, en það sé ekki ákveðið af Alþingi. En ég er honum þar ósammála. Ég álít, að það eigi að lögbjóða verðjöfnunarsvæðin með samþykkt á Alþ., en ekki fela það einum manni til þess að skapa mönnum einkaréttaraðstöðu. Því að það er einkaréttaraðstaða að fá tækifæri til þess að fá að njóta verðjöfnunar þeirrar, sem þau svæði njóta, sem eru á verðjöfnunarsvæði Reykjavíkur og Hafnarfjarðar. Hv. þm. V.-Sk. segir, að þrisvar sé búið að breyta verðjöfnunarsvæði Reykjavíkur og Hafnarfjarðar síðan mjólkursölul. voru sett, með því að bæta inn á svæðið nokkrum hluta Vestur-Skaftafellssýslu og tveimur hreppum í Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu. Eftir því sem fleiri stöðum er bætt inn á verðjöfnunarsvæðið fer að verða minni munurinn á þeim svæðum annars vegar, sem bætt er inn á verðjöfnunarsvæðið, og hinum svæðunum, sem við með þessu frv. leggjum til, að komi inn á verðjöfnunarsvæði Reykjavíkur og Hafnarfjarðar, og sá munur er sannarlega ekki mikill. Varðandi það atriði, sem var aðalatriðið í máli hv.þm. V.-Sk., að ef ætti að fara inn á þá leið, sem lagt er til í þessu frv., mætti eins taka allt landið í eitt verðjöfnunarsvæði, er það að segja, að þetta tvennt er ekkert sambærilegt. Kemur það til af því, að mörg svæði, svo sem Austfirðir og Vestfirðir, sem lítil skilyrði hafa til mjólkurframleiðslu, hafa engin skilyrði til þess að flytja mjólkina til þeirra kaupstaða, sem aðallega kaupa mjólk úr sveitunum. Á þessum stöðum er líka betri aðstaða til sauðfjárræktar en á þessu svæði, sem við förum fram á, að tekið verði inn á verðjöfnunarsvæðið. - Hitt er náttúrlega rétt hjá hv.þm. V.-Sk., að það þarf meiri undirbúning til þess að þetta svæði, sem hér er um deilt, geti orðið aðnjótandi þessara réttinda, þann undirbúning, að hægt verði að reka mjólkurvinnslu á þessum svæðum fyrir norðan Holtavörðuheiði. Það er þó ekki útilokað, að mikinn hluta af árinu megi frá þessum héruðum flytja mjólk til Borgarnesbúsins, þegar það getur við henni tekið. En þegar svo stendur á, að mikill skortur er á smjöri, eins og hefur verið undanfarið, þá er hart, að það skuli vera látið ganga svo, að einstökum svæðum á landinu sé öðrum fremur veitt aðstaða til þess að nota markaðinn, eins og gert hefur verið að undanförnu með framkvæmd mjólkurl. Hitt er náttúrlega atriði, sem er athugandi, hve langt á að færa út verðjöfnunarsvæðið, og vel getur komið til, að ef sauðfjárrækt rýrnar eins og hún hefur gert undanfarið, þá geti orðið nauðsyn á því á Austfjörðum og Vestfjörðum að auka mjólkurframleiðsluna frá því, sem nú er. Og þá getur komið til mála að fara út á þá braut að hafa allt landið eitt verðjöfnunarsvæði. En eins og stendur er aðstaða ákaflega ólík til mjólkurframleiðslu og flutninga á Austfjörðum og Vestfjörðum annars vegar og hins vegar á þeim svæðum, sem við leggjum til í þessu frv., að bætt verði inn á verðjöfnunarsvæðið. Annars sé ég ekki ástæðu til að fara mjög mörgum orðum um þetta mál nú við 1. umr. Frv. verður að sjálfsögðu tekið til athugunar af hv. landbn. og þá einnig, hvort nauðsynlegt er að gera á þessu frv. einhverjar þær breyt., sem þeim mönnum þætti aðgengilegri, sem nú njóta þeirrar einkaréttaraðstöðu, sem þeir hafa, sem á mjólkurverðlagssvæðinu eru.

Sveinbjörn Högnason Herra forseti. - Hv. 1. flm. þessa frv. segir, að ekki sé ástæða til að ræða þetta mál mikið nú við l.umr., áður en það fer til n. Ég held, þvert á móti, að það sé nauðsynlegt fyrir þá n., sem fær það til meðferðar, að fram komi nú þau sjónarmið, sem í þessu máli eru, til þess að n. geti áttað sig á því, hvaða mál er hér á ferðinni. Enda mun líka til þess ætlazt samkvæmt þingsköpum, að áður en mál fari í n. séu þau rædd nokkuð almennt, til þess að n. geti áttað sig nokkuð á aðalsjónarmiðum þingmanna í sambandi við þau. Ég get þess vegna ekki komizt hjá því að svara hv. 1. flm. nokkrum orðum, þar sem hann fer með allmiklar rangfærslur í þessu efni. Hann segir, að ég leggi mjög mikla áherzlu á, að mjólkursölunefnd fái að halda áfram að hafa það vald, sem hún hefur í þessu efni. Ég spyr: Hvenær sagði ég það? Ég sagði það ekki, heldur hitt, að meðan l. eru eins og nú og tilgangur þeirra er sá sami sem í upphafi, að tryggja, að þeir, sem geta flutt óskemmda mjólk hér á markaðinn, geri það, þá vil ég fara eftir þeim l., en að Alþ. ákveði ekki sjálft, hve stór verðjöfnunarsvæði mjólkur skuli vera. En hvort það er mjólkursölunefnd eða annar aðili, sem það gerir, skiptir mig engu máli. Þ. e. a. s., það er mjög óheppilegt að skipa því með beinni lagasetningu, hvernig verðjöfnunarsvæðin eru ákveðin, heldur á að taka tillit til þess, sem farið var eftir við fyrstu lagasetningu um þessi mál. Þá var í þessu efni farið eftir aðstöðu manna um flutninga á þessari vöru til sölustaða og því, hver þörf var fyrir hana þar, sem hún var seld. - Þetta var það, sem ég sagði í minni ræðu, en ég lagði ekki áherzlu á, að það væri í höndum neinnar vissrar nefndar að ákveða verðjöfnunarsvæðin. Þá sagði hv. 1. flm. einnig, að það væri langt frá því, að það væri sambærilegt við að gera allt landið að einu verðjöfnunarsvæði, þótt þessum 4½ sýslufélögum væri bætt inn á verðjöfnunarsvæði Reykjavíkur og Hafnarfjarðar. En á þessu er bara enginn eðlismunur, því að eins og sakir standa er þessum héruðum, sem um er að ræða í frv. að taka inn á verðjöfnunarsvæðið, alveg jafnómögulegt, vegna ónógs undirbúnings, að stunda mjólkursölu eins og Austfjörðum og Vestfjörðum. En ef t. d. Austur-Húnvetningar og Strandamenn geta komið sér upp mjólkurbúum, þá hygg ég, að engu verri skilyrði séu til þess að koma upp mjólkurbúi t. d. á Héraði. En nú er ekkert mjólkurbú, sem getur tekið við mjólkinni á þessum svæðum, sem í frv. er lagt til, að tekin verði inn á verðjöfnunarsvæðið, þannig að íbúum þeirra héraða kæmu þessi l., þó að frv. væri samþ., að engu gagni. - Þessi svæði koma því ekki til greina til að koma inn á verðjöfnunarsvæði Reykjavíkur og Hafnarfjarðar fyrr en þau hafa mjólkurbú. En þegar þar eru komin upp mjólkurbú, og ef maður lítur þá svo á, að þessi svæði, sem í frv. er lagt til, að komi inn á verðjöfnunarsvæði Reykjavíkur og Hafnarfjarðar, verði tekin inn á það verðjöfnunarsvæði, - hvað væri það þá, sem gerði það að verkum, að mjólkurbúið á Sauðárkróki ætti ekki að vera þar líka? Ég sé engan eðlismun þar á. Hv. 1. flm. segir, að betri flutningaskilyrði séu frá þessum stöðum til Reykjavíkur og Hafnarfjarðar en annars staðar af landinu. Ég vil benda á, að í Vestur-Skaftafellssýslu austan Mýrdalssands eru engu verri skilyrði til flutninga á mjólk til Reykjavíkur en t. d. úr Langadal í Austur-Húnavatnssýslu. Vitanlega er undirstaðan undir því, að hægt sé að hafa sölu á mjólk og mjólkurvörum, sú, að komið sé upp mjólkurbúum, og á því byggist öll löggjöfin um mjólkursöluna. Og þegar mjólkurbú eru komin upp, þá er kominn tími til að athuga, hvernig skuli haga verðjöfnun, og það er í raun og veru ekki kominn tími til að athuga það fyrr. Hv. 1. flm. sagði, að ömurlegt væri til þess að vita, að þar sem skortur væri á smjöri, þá væri jafnframt einstökum mönnum veittur einkaréttur til að selja það. Hvaðan hefur þessi hv.þm. þetta? Mér er ókunnugt um, að nokkur hópur manna hér á landi hafi nokkurn einkarétt til smjörsölu. Ég veit ekki annað en að það sé með lögum tryggt, að bændur fái nákvæmlega sama verð fyrir smjör, hvaðan sem er af landinu, og þó er skortur á því. Mér kemur það undarlega fyrir sjónir, ef hv.þm. A-Húnv. hefur hugsað svo lítið um þetta, að hans umbjóðendur þurfi þess vegna að verða út undan í þessu efni. Ef svo er, er það líklega af því, að hann er ekki nógu árvakur fyrir sína umbjóðendur. - Mönnum er tryggt sama verð fyrir smjörið, hvaðan sem það er, enda hafa menn komið sér upp smjörsamlögum til þess að geta selt smjör. Annars hélt ég, að hv.flm. þessa frv., og hv.þm. Snæf. er annar þeirra, væri nokkuð kunnugt um það, - og þeir hafa látið orð um það falla, - að því hefur verið haldið fram, að það væri ekki næg vöruvöndun í sambandi við mjólkursöluna, sem stafaði af því, hve mjólk væri flutt langt að til Reykjavíkur og Hafnarfjarðar. Og frá því sjónarmiði sé ég ekki, að það ætti að vera forsvaranlegt, eins og flutningum er háttað um landið, að stækka verðjöfnunarsvæðið eins og hér er farið fram á, ef ætti að vera um að ræða að flytja neyzlumjólk frá þessum stöðum, sem hv.flm. vilja bæta inn á verðjöfnunarsvæði Reykjavíkur og Hafnarfjarðar. Ef frv. þetta ætti fram að ganga, mundi hver einasti þm. úr sveitakjördæmi koma með brtt. við það um að sitt umdæmi yrði sett inn á verðjöfnunarsvæði. Og þá væri skynsamlegra að kveða svo á í frv. strax í fyrstu: Allt landið skal vera eitt verðjöfnunarsvæði.

Gunnar Thoroddsen Herra forseti. - Samkvæmt l. um meðferð og sölu mjólkur og rjóma o. fl. er landinu skipt í verðjöfnunarsvæði, og öllum utan þeirra svæða er óheimilt að selja mjólk og rjóma á þeim svæðum. Nú er það í höndum mjólkursölun. að sjá um framkvæmd á þessu. Við flm. þessa frv. álítum rétt að stækka með l. þessi verðjöfnunarsvæði, en láta ekki eina sérstaka n. hafa alræðisvald í þessu efni. - Hv. þm. V-Sk. sagði, að einum hreppi, Eyjahreppi í Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu og tveimur hreppum í Skaftafellssýslu hefði verið bætt inn á verðjöfnunarsvæði Reykjavíkur og Hafnarfjarðar og nú síðast einnig Miklaholtshreppi. Við flm. álítum fulla ástæðu til að halda áfram á þessari braut. En hins vegar er full ástæða til að halda fram, að stækkun á verðlagssvæðinu hafi ekki alltaf byggzt á réttu mati og málefnaafstöðu einni saman. Í Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu hafa nokkrir hreppar leitað eftir að komast inn á verðjöfnunarsvæði Reykjavíkur og Hafnarfjarðar, en ekki fengið því framgengt. En vorið 1942 brá svo við, að tveim hreppum í Vestur-Skaftafellssýslu var bætt inn á verðjöfnunarsvæðið, e. t. v. vegna þess, að hv.þm. V-Sk. var að bjóða sig fram þar til þingmennsku - hann getur sjálfur upplýst það. En við flm. frv. viljum ekki, að stækkun á þessu svæði sé af handahófi gerð eða láta geðþótta eins manns ráða því, hvaða bændur eiga að vera á verðjöfnunarsvæðinu hér, heldur láta það mótast af því, hvort þeir hafa aðstöðu til þess að koma mjólk sinni á markaðsstað vegna samgangna. Þess vegna er það vitleysa, sem hv.þm. V-Sk. heldur fram, að ef farið væri eftir till. okkar flm. í frv., þá yrði afleiðingin sú, að allt landið skyldi gert að einu verðjöfnunarsvæði, því að þá mundu allir hv.þm. úr sveitakjördæmum koma með brtt. við frv. um að taka sín umdæmi inn á verðjöfnunarsvæði. Hv. þm. V-Sk. segir: Hvers vegna eiga Austfirðingar og Vestfirðingar þá ekki að koma líka inn á verðjöfnunarsvæði, ef samþ. á þetta frv.? Vitanlega er það af því, að þó að Borgfirðingar, Mýramenn, Snæfellingar, Dalamenn, Húnvetningar og bændur austanfjalls hafi aðstöðu til að flytja mjólk hér á markaðinn í Reykjavík og Hafnarfirði, þá eru samgöngur milli Austfjarða og Vestfjarða annars vegar og Reykjavíkur og Hafnarfjarðar hins vegar svo ákaflega miklum erfiðleikum háðar, að ekkert líkt hagar til um Austfirði og Vestfirði annars vegar í þessu efni og þau svæði hins vegar, sem við leggjum til í frv., að tekin verði inn á verðjöfnunarsvæðið. Það, sem við flm. því miðum við, er, hvaða sveitir hafa aðstöðu til að koma mjólk og mjólkurvörum hingað til Reykjavíkur og Hafnarfjarðar. Hv. þm. V-Sk. taldi undarlegt, að við, sem teldum ekki nóga vöruvöndun á mjólk og mjólkurvörum, sem seldar eru hér í Reykjavík og Hafnarfirði, vildum samt stækka verðjöfnunarsvæðið. Ég hef aldrei haldið því fram, að þeir ágallar, sem hafa verið á vöruvöndun mjólkur, stöfuðu fremur af því, að mjólk væri flutt nokkrum km. lengra heldur en af öðrum ástæðum. Og ég hef fyrir satt, að það skipti tiltölulega litlu, hvort mjólkin er flutt 10, 20 eða jafnvel 30 km. lengra að eða ekki, og hef þar fyrir mér umsögn kunnugra manna. En í sambandi við það, að mjólkurskortur hefur stundum verið í Reykjavík og Hafnarfirði, þá er ekkert ósamræmi í því, þó að við hinir sömu menn, sem kvartað höfum um hann, leggjum til, að stækkað verði verðjöfnunarsvæði Reykjavíkur og Hafnarf jarðar. Loks er eitt, sem ég vil minnast hér á. Það er sú staðhæfing hv.þm. V-Sk., að tilgangslaust sé að færa út verðjöfnunarsvæðið, vegna þess að mjólkurbú séu ekki fyrir hendi á þeim svæðum, sem við leggjum til að tekin verði inn á verðjöfnunarsvæðið, og mjólkurbú, sem á verðjöfnunarsvæðinu eru, séu yfirfull og geti ekki tekið á móti meiri mjólk. Ég hef aflað mér upplýsinga um mjólkurbúið í Borgarnesi, sem Snæfellsnes- og Hnappadalssýsla mundi leita til fyrst. Og það eru staðlausir stafir, að það sé yfirfullt. Og ekki er það heldur langt frá Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu til þessa bús, það er ekki nema tiltölulega örstutt bílferð. Þess vegna er ræða hv.þm. V-Sk., að því er snertir þetta svæði, alveg út í loftið. En ég er minna kunnugur öðrum stöðum í þessu efni, sem frv. tekur til.

Sveinbjörn Högnason Vegna þess að hv.þm. Snæf. virtist þurfa að grípa til einhverra dylgna í minn garð til þess að reyna að rétta hlut sinn gagnvart þessu frv., get ég ekki komizt hjá því að svara honum nokkrum orðum. - Hann spyr mig, hvernig standi á því, að tveir hreppar í Vestur-Skaftafellssýslu hafi verið teknir inn á verðjöfnunarsvæðið fyrir ekki löngu, og virðist álíta, að það hafi verið gert af einhverjum sérstökum ástæðum öðrum en því, hvernig þetta svæði lægi við samgöngum eða hvort mjólkurbú væri þar fyrir hendi. Það er upplýst, að frá því fyrst er bændur í Mýrdal fóru að reyna að koma mjólk til sölu í mjólkurbú Flóamanna, reyndi ég að stuðla að því, að þeir gætu fengið það. En mjólkurbú Ölfusinga gat ekki tekið á móti meiri mjólk. Það stóð aldrei á mjólkurbúi Flóamanna um að taka á móti mjólk úr Mýrdalnum, þegar búið væri að stækka mjólkurbúið. Og það stóð ekki heldur á mjólkursölunefnd að taka Mýrdalinn inn á verðjöfnunarsvæðið, þegar þeir gætu haft aðgang að mjólkurbúi. Þetta hygg ég, að sé bókað, bæði í gerðabók mjólkursölunefndar og hjá mjólkurbúi Flóamanna. Og þegar þeir í Mýrdalnum höfðu aðgang að mjólkurbúi, þá voru þessir hreppar teknir inn á verðjöfnunarsvæðið og líka hreppur í Hnappadalssýslu. - Þetta sýnir vel, að það er ekki til neins að taka önnur svæði inn á verðjöfnunarsvæðið en þau, sem hafa skilyrði til þess að flytja mjólkina í mjólkurbú, sem eru löggilt af ríkisvaldinu, sem geti unnið úr mjólkinni. Og hvorki hv.þm. A-Húnv. né hv.þm. Snæf. ganga að því gruflandi, og þó að þetta frv. yrði að l. í dag, kæmi það samt ekki að hinu minnsta gagni fyrr en menn á viðkomandi stöðum eru búnir að koma upp mjólkurbúum. Og þó að hv.þm. Snæf. segi, að mjólkurbúið í Borgarnesi sé ekki yfirfullt, - og það getur verið að það sé rétt að því er snertir nokkurn tíma úr árinu og það geti þá tekið á móti meiri mjólk, - þá verður að miða við það, hvað mjólkurbúin geta tekið á móti, þegar mest er mjólkursalan. Og mjólkurbúið í Borgarnesi vill stækka stöð sína, en hvers vegna vill það það, ef stöð þess er meira en nógu stór? Mjólkurbúin hafa verið í hröðum vexti og þó afkasta þau þrefalt til fjórfalt meira en fyrst, og vegna þess, hve mjólkurframleiðslan á verðlagssvæði Reykjavíkur og Hafnarfjarðar vex ört, eiga mjólkurbúin þar erfitt með að taka á móti allri framleiðslunni. Hv. þm. Snæf. sagði, að verðjöfnunarsvæðið eigi að mótast eftir því, hvernig aðstaða manna er til þess að koma mjólkinni á sölustað, þ. e. a. s. af samgöngunum, - og þá líklega einum, - og að þessi svæði, sem um er að ræða í frv., hafi beztu flutningamöguleika. En það er ekki rétt. Mörg héruð hafa eins góða flutningamöguleika og þessi. Ég sé ekki neinn mun á því að fara úr þessum svæðum og hinu, að fara með mjólk úr Skagafirði, Strandasýslu og Skaftafellssýslu, þar sem verðjöfnunarsvæðið nær ekki yfir. Það er vitanlegt, að í þessu efni eru samgöngurnar ekki það atriðið lengur, sem allt veltur á. Hinu veltur meira á, að mjólkurbú séu fyrir hendi, sem geti tekið á móti mjólkinni, svo að hægt sé fyrst og fremst að draga nóga neyzlumjólk á markaðinn og síðan til þess að vinna úr afganginum. Og allt landið hefur jöfn skilyrði til þess að flytja unna mjólk á markaðinn. Og ef bú yrðu sett upp á þessum stöðum, sem í frv. er lagt til, að bætt verði inn á verðjöfnunarsvæði Reykjavíkur og Hafnarfjarðar, yrðu það vinnslubú, en sennilega að litlu leyti mjólkurbú.

Jóhann Jósefsson Herra forseti. - Mér heyrðist einhver tala hér áðan um smjör. Og satt að segja varð mér það fyrir að líta við frá því, sem ég var að gera, þegar hv.þm. V-Sk. fór að tala um smjör. Ég er satt að segja alveg orðinn gáttaður með að skilja, hvernig því er varið, að í þessu landbúnaðarlandi, þar sem jafnmikið er gert til þess að styðja landbúnaðinn, þá skuli það vera staðreynd, að tæplega hefur sézt íslenzkt smjör á markaðinum hér í sumar. Það virðist svo sem þessi vara sé alls ekki til á markaðinum um hásumartímann, heldur verða neytendur að sætta sig við að kaupa erlenda vöru, sem er miklu lakari að gæðum en hin íslenzka, en þeir verða að greiða fyrir hana sama ofurháa verðið, sem þeir greiða fyrir íslenzka smjörið. Þetta ástand er óhætt að segja, að sé afleitt. Það kann að vera, að það sé of mikið að segja, að það sé óþolandi, en í mörgum tilfellum má segja, að það sé illþolandi, að íslenzkum neytendum sé boðið upp á þessi skipti. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að biðja um skýringu á þessu, því að ég verð að játa, að mér eru ástæðurnar fyrir þessu ekki vel kunnar. Sumir segja, að íslenzka smjörið sé lagt í forðabúr og að það eigi að geyma það þar til þess að þrýsta upp smjörverðinu. Ég vil þó taka það fram, að þetta eru ekki mín orð, heldur hef ég aðeins heyrt þetta sagt. Sumir segja líka, að íslenzka smjörið sé selt til setuliðsins og að við Íslendingar séum látnir fá þetta krama, súra og næstum óæta ameríska smjör í staðinn. Úr því að svo vel vill til, að hæstv.atvmrh. er hér viðstaddur, þá vil ég nú nota tækifærið og spyrja hann, hvaða skýringu hann geti gefið á þessum smjörskorti. Við, sem erum uppaldir í kaupstað og höfum litla nasasjón af búskap, látum okkur skiljast, að það geti verið lítið um smjör á veturna, en það er mér óskiljanlegt, að um hásumarið skuli ekki fást smjör, því að ég held, að það sé óhætt að segja, að íslenzkt smjör hafi verið lítt fáanlegt hér í Reykjavík í sumar. Það er afleitt að verða að fara á mis við þessa ágætu vöru, en vera í þess stað neyddur til þess að kaupa rándýra og lítt nothæfa vöru, sem er flutt frá útlöndum. Það má því segja, að neytendur séu heldur ömurlega leiknir, einkum og sér í lagi þar sem mestur hluti þess smjörs, sem þeir fá, er fluttur inn frá útlöndum.

Atvmrh. (Vilhjálmur Þór) Herra forseti. - Ég verð að kveðja mér hér hljóðs vegna þeirrar fyrirspurnar, sem hv.þm. Vestm. beindi til mín um það, hvernig á því stæði, að ekki væri til nægilegt íslenzkt smjör á markaðinum. Ég ætla, að hér um ráði það eitt, að eftirspurn og framboð standist ekki á, þannig að framboðið fullnægi ekki eftirspurninni. Ég ætla, að ég geti fullyrt það, að það, að mjólkurbúin sitji með miklar smjörbirgðir eða að smjörið sé selt til setuliðsins sé algerlega tilhæfulaust. Það virðist eingöngu ástæðan fyrir því, að ekki er framleitt eins mikið smjör og neytendur vilja kaupa, að framleiðendur telja sér hagkvæmara að vinna að öðru en smjörframleiðslu, og það er af því, að það er ekki búið þannig að íslenzkum framleiðendum, að þeir telji það svara kostnaði að framleiða smjör.

Flm. (Jón Pálmason) Herra forseti. - Í annarri ræðu sinni sagði hv.þm. V-Sk., að ég hefði farið rangt með sumt það, sem hann hefði sagt í sinni fyrstu ræðu. Í fyrsta lagi sagði hann, að ég hefði ranghermt það, að hann legði kapp á það, að mjólkurverðlagsnefnd ein ákvæði verðjöfnunarsvæðin. Ég verð að segja það, að hér í d. hefur ekki verið hægt að verða annars var en að þessi hv.þm. hafi lagt allt kapp á það, að mjólkurverðlagsn. hefði einkarétt til slíkrar ákvörðunar. Það væri gott, ef hann væri nú búinn að breyta um skoðun í því efni, en hann sagði síðar í ræðu sinni, að ákvörðun verðjöfnunarsvæðanna ætti að vera framkvæmdaratriði. En það er einmitt það, sem við flm. álítum, að hún eigi ekki að vera, hún á að vera lagaatriði. Þá talaði hv.þm. um, að ég hefði talað um einkasölu á smjöri innan verðjöfnunarsvæðanna. Þetta er rangfært hjá honum. Ég talaði ekki um það, að einkasöluaðstaða sú, sem ríkir á verðjöfnunarsvæðunum, næði til smjörs, því að sala á því er frjáls, heldur talaði ég um það, að landsmönnum utan verðjöfnunarsvæðisins væri ekki heimilt að selja mjólk inn á það, og það er orsökin til þess mjólkurskorts, sem ríkir hér í Reykjavík og Hafnarfirði. Ef Húnavatnssýslur, Dalasýsla og Snæfellsnessýsla væru ekki útilokaðar frá því að selja mjólk hingað, þá mundu þessi héruð hafa aukið mjólkurframleiðslu sína, en vegna þess að þau hafa ekki fengið tækifæri til þess að koma mjólk sinni á markað, þá hafa þau ekki aukið framleiðslu sína. Þá hélt þessi hv.þm. því fram, að samgöngurnar væru ekkert atriði lengur. Þarna kemur hann einmitt að helzta ágreiningsefninu, því að við flm. lítum svo á, að þeir, sem hafa tækifæri til þess að selja mjólk sína hingað, þeir eigi að fá það. Það er hart, að þegar skortur er á mjólk og smjöri hér í Reykjavík og Hafnarfirði, þá skuli sum þau héruð, sem geta flutt hingað mjólk, ekki fá að gera það, og í því liggur einmitt líka ástæðan til þess, sem hv.þm. Vestm. drap á hérna áðan um smjörskortinn. Þegar svo er komið sem nú er, að við verðum að flytja út ákveðið magn af kjöti fyrir lítið verð og borga úr ríkissjóði háar upphæðir til að fá þann framleiðslukostnað, sem bændur þurfa að fá, þá er það hart fyrir þá, sem geta stundað þá framleiðslu landbúnaðarins, sem nú er hér arðvænlegust, en það er mjólkurframleiðslan, að þeir skuli þá vera útilokaðir frá markaðinum vegna lagafyrirmæla. Þetta er meginástæðan til þess, að við flm. þessa frv. leggjum kapp á það að fá þessu breytt þegar í stað. Þegar hv.þm. V-Sk. var að tala um, að þetta væri gagnslaust, vegna þess að ekkert mjólkurbú gæti tekið á móti þessari viðbót, þá var það þegar hrakið af hv.þm. Snæf., sem upplýsti, að mjólkurbúið í Borgarnesi gæti tekið á móti miklu meiri mjólk en það gerði nú. Það er því nauðsynlegt að gera þeim landshlutum, sem hafa aðstöðu til þess að koma mjólk sinni á markað, fært að gera það vegna lagafyrirmæla og afnema þannig þá einkasöluaðstöðu, sem Suðurland hefur til mjólkursölu hér í Reykjavík og Hafnarfirði.

Jóhann Jósefsson Herra forseti. - Ég þakka hæstv.atvmrh. þá tilraun til skýringar, sem hann gerði hér áðan, en ég verð að segja, að svar hans var lítið skeleggt. Hann hafði engar tölur fram að bera, sem sýndu smjörframleiðsluna frá ári til árs, og gat því ekki sýnt fram á, að hún hefði ekki minnkað. Hann leit svo á, að bændur teldu sér aðra framleiðslu hagkvæmari nú en smjörframleiðslu. Í þessu sambandi væri æskilegt, að hæstv. ráðh. vildi upplýsa, hvernig á því stendur, að innflutta smjörið er selt hér með svo geipiháu verði, að Viðskiptaráð mundi vafalaust taka alvarlega í taumana, ef eitthvert einstaklings verzlunarfyrirtæki leyfði sér slíka álagningu á vörur sínar. En það er ekkert leyndarmál, að ameríska smjörið er selt svo dýrt, að álagningin fer langt fram úr því, sem þekkist hér á öðrum nauðsynjavörum. Hverju sætir þetta? Er þetta gert til þess að verðbæta það smjör, sem bændur sjá sér hag í að framleiða ekki? Þetta er einkennilegt ástand. Íslenzka smjörið hverfur af markaðinum og hæstv. ráðh. segir, að það sé vegna þess, að það borgi sig ekki að framleiða það, en svo er flutt inn í landið mikið af smjöri, sem er margsinnis lakari vara, og gætu menn búizt við því að geta greitt hana lægra verði, en ríkisstjórnin ekur því þannig til, að almenningur verður að kaupa hana jafndýra og íslenzka smjörið til þess að verðbæta það, að sagt er, þótt það komi nær alls ekki á markaðinn.

Atvmrh. (Vilhjálmur Þór) Herra forseti. - Ég verð að segja það, að mig undrar það, að þessi hv.þm. skuli vera að gera athugasemd við þær skýringar, sem ég gaf, og telja þær vafasamar. Hann gerir hér fyrirspurn til mín alveg fyrirvaralaust, og svo þykist hann vera undrandi yfir því, að ég skuli ekki koma með tölur, en ég hef engar tölur um smjörframleiðsluna liggjandi hér á borðinu hjá mér. Hann var að tala um, að ég hefði gefið lítið skeleggt svar, en svo kemur hann nú með nýja fyrirspurn, einnig alveg fyrirvaralaust, og óskar svars við henni. Það verður að hafa það, þótt hv.þm. hafi fundizt svar mitt loðið, en ég vona, að flestum hv.þm. hafi fundizt það nægilega skýrt og eðlilegt. - Viðvíkjandi fyrirspurn þessa hv.þm. um það, hvers vegna erlenda smjörið væri selt sama verði og það innlenda og umtal hans um það, að ríkisstjórnin aki því þannig til, þá vil ég segja það, að samkvæmt l., sem Alþ. hefur sett, þá má ekki flytja neinar mjólkurafurðir inn í landið nema með leyfi mjólkurverðlagsn. og ekki selja þær hér nema með þeim skilyrðum, sem sú stofnun setur. Ég er sjálfur ekkert hissa á því, þó að mjólkurverðlagsn. vilji ekki fallast á það, að þegar ekki er hægt að framleiða hér smjör fyrir það verð, sem sett er á það, þá megi flytja hingað inn erlent smjör og selja það lægra verði til þess að eyðileggja alveg framleiðslumöguleika fyrir íslenzka smjörið. Ástæðan fyrir þessu verði á ameríska smjörinu er því sú, að það má ekki flytja inn, nema með leyfi mjólkurverðlagsn., og hún leyfir það því aðeins, að það verði ekki til skemmda fyrir framleiðsluna innanlands.

Jörundur Brynjólfsson Herra forseti. - Af því að hv.þm. V-Sk. hefur nú einn haldið uppi svörum út af þessu máli, þá vil ég nú bæta við það nokkrum orðum. Ég vil þó engan veginn deila við hv.flm., en þetta frv. gefur tilefni til þess að minnast ýtarlega á málefnið. Hv. þm. Vestm. lét í ljós undrun sína yfir því, hve lítið íslenzkt smjör væri til á markaðinum og hve mjög skorti á, að landsmenn fengju eins mikið af þeirri vöru eins og þeir vildu kaupa og þyrftu með. Það er rétt hjá honum, að mikið skortir á það, að landsmenn hafi nægilega mikið af þessari vöru, en orsakir eru til alls. Það er engin hending, að framleiðsla þessarar vöru hrekkur ekki fyrir þörfum landsmanna, og það er mesti misskilningur hjá hv.þm. A-Húnv., að það stafi af því, að ekki sé stækkað framleiðslusvæði neyzlumjólkurinnar. Það er annað og meira, sem þarf að athuga. Hv. þm. Vestm. furðaði sig á því, að þar sem þessi vara væri svo dýr, þá skyldi þó ekki vera nóg til af henni. En ef menn kynna sér betur, hvernig ástatt er um málið, þá hætta þeir að furða sig á þessu. Undanfarin ár hefur verið svo mikil eftirspurn eftir vinnuafli, að allir þeir, sem eitthvað hafa getað unnið og nennt að vinna, hafa haft yfirfljótanlega nóg að gera. Afleiðingin af því er sú, að menn hafa næstum því getað fært sig til eftir því, sem þeir hafa óskað, og komizt að þeim starfa, sem þeir hafa helzt kosið. Ef litið er svo á tekjur þær, sem menn hafa haft fyrir sín störf, þá eru þær miklar við allt annað en landbúnað. Þeir, sem við hann hafa unnið, hafa ekki borið eins mikið úr býtum og aðrir. Frá því eru aðeins örfáar undantekningar og það eru þeir búendur, sem hafa setið næst markaðinum, en allur fjöldinn hefur borið miklu minna úr býtum en þeir. Ég skal nú undireins færa sönnur á, hvernig þessum málum er háttað. Gamla venjan, sem gilti nokkurn veginn fram á milli áranna 1920–1930, var sú, að þeir kaupamenn, sem tóku kaup sitt í smjöri, en það var talinn einn sá bezti gjaldmiðill, sem völ var á, þeir fengu tvo fjórðunga smjörs í kaup og það var það hæsta, sem um var talað. Ef þessu væri nú svo háttað, þá væru þeir, sem tækju kaup sitt í smjöri, ekki nema hálfdrættingar á við þá, sem taka peninga fyrir sína vinnu. Af þessu geta menn séð, hvort það sé sambærilegt að framleiða smjör nú miðað við það, sem áður var. Ég drep á þetta rétt til þess að sýna, hvernig þessum málum er háttað, en ef menn vilja ekki leggja upp úr þessari fornu reglu, þá skal ég taka annað dæmi, og það er búfjáreign þeirra, sem vinna við landbúnaðinn. Eftir að eftirspurn og kaupgjald hafði hækkað svo mjög, var það víða um landið, að þessar gripaeignir lögðust niður eða minnkuðu mjög mikið, og var það af eðlilegum ástæðum. Þeir, sem höfðu stundað þetta meira og minna í hjáverkum sínum, sáu, að með því að hætta algerlega þessum störfum og gefa sig að þeirri vinnu, sem borguð var í peningum, höfðu þeir miklu meira í aðra hönd. Gripu því margir tækifærið, hættu þessum störfum og gerðust daglaunamenn. Þetta veit ég, að hefur víða átt sér stað, og eins og hv.þm. Vestm. er vel kunnugt, hafa búseignir manna í Vestmannaeyjum gengið mjög saman þessi ár.

En þess ber að gæta, að það stafaði af sjúkleika

. Hefði það eingöngu stafað af sjúkleika, mundu menn hafa aflað sér gripa að nýju og haldið áfram með sinn búskap, hefði ekki annað verið með í spilinu, sem var arðvænlegra og þeim hefur þótt betra. Það hafa margir þá sögu að segja, fyrst og fremst í sauðfjárræktinni og einnig í nautgriparæktinni, að þeir hafa orðið fyrir einhverjum óhöppum og átt við erfiðleika að stríða og hafa þó ekki orðið fyrir þeim skakkaföllum, að það hafi riðið þeim að fullu eða þeir hafi lagt árar í bát. Höfuðorsök þess, hvað gripahald hefur minnkað hjá þessum mönnum, er sú, að það borgar sig betur að vinna annars staðar, og það er ekki hægt að lá mönnum þetta. Það mun vera talinn sá algildi mælikvarði, að menn sitji við þann eldinn, sem bezt brennur, þessir menn eins og aðrir. En þá er líka fengin skýring á því, hvers vegna framleiðslan hjá öðrum framleiðendum hefur staðið í stað, því að þessir menn, sem þannig hafa breytt um atvinnu, hætta ekki að drekka mjólkina eða borða smjörið og skyrið og aðrar mjólkurvörur, og þá er það auðvitað hinna, sem halda starfinu áfram, að fullnægja þeim eins og öðrum. Ég hélt, að hv.þm. væri kunnugt, að mönnum þarf ekki að koma það undarlega fyrir sjónir, þó að framleiðslan dragist saman hjá þeim framleiðendum, sem hafa þetta algerlega sem sinn atvinnuveg sér til bjargræðis, og nú í 2–3 sumur hefur alls ekki verið hægt að fá fólk til að afla fóðurs handa búpeningnum. Hann hefur því gengið saman e. t. v. nokkru minna en ástæða var til, en eigi að síður mjög mikið. Mjög margir bændur hafa verið bornir þeim brigzlum, að þeir séu svo værukærir eða dragi sig í hlé við störf sín. Ef fara ætti út í þá sálma, held ég, að þörf væri á að hafa það eins við fleiri stéttir en bændastéttina. Það eru vitaskuld mikil takmörk fyrir því, hvað hægt er að framfleyta af búpeningi án mannafla, þótt vélar séu notaðar til þess að létta undir, og það þarf fólk til þess að stjórna þeim og vinna með þeim, og allir vita, að núna undanfarin 2–3 sumur hefur ekki verið nema nokkurt brot af fólki við þetta verk, miðað við það, sem áður var. En með því verki er algerlega lagður grundvöllur undir búpeningshald landsmanna, sem þá atvinnu stunda. Á því hvílir hún. Hjá okkur hefur skort mjög í þessum efnum, og þar með hefur gengið saman búpeningur landsmanna, einkum þær gripategundir, sem þurfa mikið fóður, þ. e. nautgripir og sauðfé víðast um land. - Þarna hygg ég nú, að sé fundin fullkomin skýring á hinum mikla smjörskorti í landinu. Ég heyri, að við höfum sama smekk á útlenda smjörinu hv.þm. Vestm. og ég, og þótti mér vænt um að heyra, að hann leggur það ekki til jafns við það smjör, sem nú er til hjá okkur. Það skortir líka mikið á gæði, ekki eingöngu hvað snertir smekk, heldur líka vörugæði að öllu leyti, og að því leyti má segja, að neytendur kaupi þá vöru nokkuð dýru verði, en þar liggur annað til grundvallar, sem ég ætla mér ekki að fjölyrða um. Þó er skýring fengin á því, hvers vegna hægt er að fá þessa vöru ódýrara en íslenzka smjörið, og því minni ástæða til að kvarta, þó að miklu betri vara sé seld nokkuð hærra verði en hægt er fá þessa gölluðu vöru. Og ég verð að segja, að það viðbit, sem selt er hér annað, smjörlíkið, er svo lélegt til manneldis, að vandræði mega teljast, að nokkur maður skuli þurfa að leggja sér það til munns. Ég er sannfærður um, að ekkert kysi bændastéttin fremur en að geta fullnægt eftirspurn neytenda og framleitt eins mikið af þessari vöru og landsins börn þurfa með, og ég vil vona, að eftir þeim kunnugleika, sem ég veit, að þingmenn yfirleitt hafa, taki þeir ekki undir þær Gróusögur, sem alltaf annað veifið skjóta upp kollinum um það, að til muni vera birgðir af þessari vöru í landinu, sem menn ætli sér að geyma til seinni tíma. Hvað sem líður hugarfari manna í þessum efnum, veit ég sannast að segja ekki, til hvers það ætti að vera. Ég held, að bændastétt landsins sé ekki svo hrifin af þeirri spennu, sem nú á sér stað, að hún telji æskilegt að geyma þá vöru. Það er aðeins til ein skýring, og hún er sú, að ekki er meira til af þessari vöru. Samhliða þessu má benda á það, að nú hefur bætzt svo mikið við neytendahópinn frá því sem áður var. Það er ekki langt síðan Reykjavík var fullnægt með fyrir innan 20 þús. lítrum á dag, ef miðað er við eðlilega mjólkurneyzlu. Ef ætti að fullnægja mjólkurneyzlu bæjarins nú eftir íbúatölu, ætti að þurfa að selja hér daglega um 30 þús. lítra, sem erlendis er talið, að sé æskileg mjólkurneyzla til þess að lifa heilbrigðu lífi. Nú mun mjólkurneyzlan ekki vera svo mikil hér, og mun láta nærri, að hún hafi oft verið 25–26 þús. lítrar á dag, en mætti ekki vera minni en 30 þús. lítrar, ef menn neyta eins mikillar mjólkur og þeim er nú talið hollast. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að því, sem fram hefur komið viðvíkjandi því frv., sem fyrir liggur. Hv. þm. A-Húnv. er þeirrar skoðunar, að það ætti að vera löggjafans að ákveða verðjöfnunarsvæðið. Ég er þar algerlega á öndverðum meiði við hv.þm., nema því aðeins, að það ætti að verðjafna þessa sömu vöru um landið allt, og stafar það af því, að ef þingið ætti að ákveða þetta fyrir fram, gæti það ekki verið nema að miklu leyti handahóf. Það er ekki hægt að rökstyðja þetta frv. með því, að mjólkurverðjöfnunarsvæðið þurfi að vera svo stórt. Á s. l. hausti, þegar mjólkurskorturinn var mestur, munu það hafa verið um 1700 lítrar, sem á skorti, þegar eftirspurnin var mest, og var talið af kunnugum mönnum, að þessa mjólkurskorts hefði gætt meira fyrir það, að menn voru hræddir um, að mjólkin væri of lítil, og keyptu meiri mjólk en þeir voru vanir til þess að tryggja það, að þeir hefðu nóg. Afleiðingin af þessu varð sú, að einstaka heimili urðu hart úti og fengu máske ekki nema lítinn hluta af því, sem þau hefðu komizt af með minnst. Aftur önnur heimili höfðu miklu meira en þau þurftu með og voru vön að kaupa. Þetta er vitanlega sú venjulega regla, sem ætíð segir til sín, þegar of lítið er af einhverri vöru á markaðinum og menn hafa möguleika til að kaupa meira en þeir þurfa að jafnaði. Það er ekki sérstakt fyrir þessa vöru, en í því liggur orsökin, og ég vænti þess, að þeir þingmenn séu ekki margir, sem finnst þörf á að bæta mörgum sinnum við verðjöfnunarsvæðið til þess að fullnægja þessu, enda nær það engri átt, og allra sízt er það á viti byggt að gera það með þessu móti, að ætla sér að flytja óunna mjólk langar leiðir, þótt það væri gerlegt, til mjólkurbúa til þess að vinna hana þar. Það eru áreiðanlega ekki mikil búhyggindi í slíku ráðslagi. Það gæti aldrei orðið til annars en að stórskaða framleiðsluna sjálfa að koma slíku til leiðar. Þá væri betra að fjölga vinnslubúunum og flytja vinnslumjólk sem stytzta leið þær vegalengdir, sem haganlegastar væru taldar milli þeirra. Ég vona því, að hv.flm. þessa frv. sjái, að því fer mjög fjarri, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, eigi rétt á sér. Væri miklu betra, eins og hv.þm. V-Sk. vék að, að verðjafnað væri allt landið, þar sem mjólkurframleiðsla er einhver umfram það, sem látið er til neytenda á hinum einstöku stöðum. Ég skil ekki, hvernig hv.þm. kemst að svona niðurstöðu frá þeim röksemdum, sem enn hafa komið fram fyrir þessu máli, því að þótt það vantaði nokkur hundruð lítra á s. l. hausti og geti vantað enn nú í haust og e. t. v. eitthvað áfram, getur það með engu móti réttlætt það, að farið verði að breyta verðjöfnunarsvæðinu til þess að fullnægja þessari þörf. Ég ætla svo ekki að orðlengja þetta frekar. Ég vildi gjarnan skýra þetta mál frá mínu sjónarmiði og að það kæmi fram frá fleirum en hv.þm. V-Sk., hve margs þarf að gæta við slíkar ákvarðanir sem þessar.

Sveinbjörn Högnason Herra forseti. - Hv. þm. Vestm. sagði, að það væri óþolandi ástand, að ekki fengist smjör hér í landinu um langan tíma, og má segja það um fleiri framleiðsluvörur, sem ekki fást, að það þurfi úr því að bæta. En ég verð að segja, að mér finnst það nokkuð einkennilegt, þegar menn tala þannig, að þeir kvarta í öðru orðinu yfir því, að varan fáist ekki og í hinu orðinu, að varan sé óhæfilega dýr, og það menn, sem fylgja þeirri skoðun í framleiðslumálum, að verðlag og eftirspurn eigi að fylgjast að, því að ef það lögmál fær að ráða, skyldi maður ekki ætla, að það þyrfti að vanta smjör í landinu, ef það væri borgað nógu hátt samanborið við aðrar framleiðsluvörur. Ég get fullvissað hann um, að mér er ókunnugt um, að til séu nokkur forðabúr, þar sem smjör er geymt, og hefur aldrei verið. Ég veit ekki betur en að það hafi verið selt jafnóðum, sem selt hefur verið, nema fyrir tveimur árum. Þá var fyrirsjáanlegur smjörskortur, og var þá nokkuð lagt fyrir af smjöri og geymt handa sjúkrahúsum þann tíma, sem skorturinn var mestur. Síðan farið var að flytja inn útlent smjör, hefur mjólkursamsalan ekki talið sér bera skyldu til þess öðrum fremur að sjá þessum stofnunum fyrir smjöri, þó að vitanlega hafi þær þess mesta þörf. Hv. þm. A-Húnv. talaði mjög mikið um það, að mjólkursamsalan megi ekki hafa einkarétt til að ákveða þetta og þetta. Það má vitanlega gefa því þetta nafn. Ég gæti á sama hátt sagt, að ég væri á móti því, að nýbýlastjórn, sem hv.þm. á sæti í, hefði einkarétt til að ákveða, hvaða bændur eigi að fá byggingarstyrk. Ég gæti því alveg trúað því, að hann kæmi með till. um, að það skuli vera löggjafarvaldið, sem ákveði, að allir bændur, sem sæki um styrk, fái hann, ef hann telur það nauðsynlegt að afnema einkaréttinn að fullu. Ég hef litið svo á, að þegar Alþ. hefur falið framkvæmdanefnd að gera eitthvað fyrir sig, sé það ekki gert til að veita henni einkarétt, heldur sé það gert af því að Alþ. treysti sér ekki til þess og beri þá miklu fremur að líta á þá, sem verkið framkvæma, sem þjóna, og þótt hv.þm. A-Húnv. hafi tillögurétt um það, hvaða bændur fái byggingarstyrk, neita ég því eindregið, að hann hafi nokkurn einkarétt til að ákveða, hvaða bændur það eiga að vera, heldur eigi hann að vera sem þjónn löggjafarvaldsins, en ekki sem herra með einkarétt í höndum. Vænti ég, að hann skilji ekki aðstöðu sína á þann veg. Ég veit ekki til, að til séu lagafyrirmæli, sem banna mönnum að selja mjólk. Hitt er annað mál, hvernig á að koma mjólkursölunni fyrir. Það er skipulagsatriði. Ég vil benda hv.þm. A-Húnv. og hv.þm. Snæf. á, að flutningamöguleikar frá þeim héruðum, sem þeir tala um, eru ekki betri en svo, að mjólkurbúið, sem þeir hafa augastað á, en ég veit, að er of lítið, getur rétt með naumindum fullnægt skilyrðum mjólkurl. vegna flutningsörðugleika frá Borgarnesi. Þetta er vitanlegt. Hvað mundi þá fyrir framleiðendur í 200 km. fjarlægð yfir snjóþungar heiðar? Það eru því hvorki flutningsskilyrði né mjólkurbú fyrir hendi, og ef á að veita einum framleiðanda rétt á að vera á einu verðlagssvæðinu, mætti líka vera eitt svæði fyrir allt landið. Ég skal ekki draga úr því, ef þeir, sem vit hafa á, telja, að það sé framkvæmanlegt, en ég er á móti misrétti í þessu efni.

Jóhann Jósefsson Herra forseti. - Hv. þm. V.-Sk. sagði ekki nema hálfa söguna, þegar hann vitnaði í það, sem ég sagði um hið óþolandi ástand í smjörmálinu. Það er ekki einasta, að ekki sé til nóg smjör í landinu, heldur er flutt inn lakara smjör en okkar og þó selt jafnháu verði. Hæstv. ráðh. furðaði sig á því, að ég skyldi ekki hafa komið auga á, hvað ylli því, að smjörið væri selt svo dýrt, og vitnaði í vald mjólkursölunefndar til að banna innflutning á smjöri. Hæstv. ráðh. lýsti yfir því, að orsök smjörskortsins væri sú, að hagkvæmara væri að framleiða annað en smjör. Aðrir, t. d. hv. 1. þm. Árn., hafa talið orsökina þá, að gripum hafi fækkað. M. ö. o. halda þeir því fram, að skorturinn á smjöri sé eðlilegur. En þegar spurt er, af hverju aðflutt smjör sé selt svo dýrt, þá vitnar ráðh. til mjólkursölun. og vill gefa henni sökina. Hér er eitthvað, sem kemur í bága við rökrétta hugsun. Það er eðlilegt, að ríkisstj. beiti hömlum á móti innflutningi samkeppnishæfrar vöru frá útlöndum, ef l. eru sett til verndar okkar vöru og nóg er til af henni, en þegar viðurkennt er, að skortur sé á smjöri, hvernig á þá að réttlæta það, að lagt sé jafnmikið á útlenda smjörið og nú er gert? Það er selt á kr. 21.50. Það er spursmál, hvort þetta er 10 kr. of mikið eða 15 kr. Nema það sé talin réttlæting, að þessi gífurlega álagning sé notuð til að bæta bændum upp það smjör, sem þeir sjá sér ekki hag í að framleiða. Hv. 1. þm. Árn. var að verja bændur. Það er gamla sagan, ef eitthvað er fundið að skipulagsatriðum í landbúnaðarmálum, að verið sé að ráðast á bændur. Það er óþarfi að bera mér slíkt á brýn. Ég var aðeins að benda á gallana á framkvæmd skipulagsins.

Emil Jónsson Það er eitt atriði, sem mig langar til að fá upplýst. Ég er að öllu leyti sammála hv.þm. Vestm. um, að fyrirkomulagið á smjörsölunni sé óviðunandi, bæði af því að verðið er svo hátt, að fólk getur ekki keypt smjör, og hins vegar af því, að smjörlíkið á markaðinum er svo lélegt, að sjálfsagt er að ýta undir smjörneyzlu. En hæstv. ráðh. sagði réttilega, að mjólkursölun. væri l. samkvæmt heimilt að sjá um innflutninginn. Ég hef hins vegar óljósan grun um, að þessi n. hafi ekki starfað mikið upp á síðkastið. Hefur n. yfirleitt verið starfandi og hvenær kom hún saman síðast til fundar um þetta mál? Einn nefndarmanna hefur sagt mér, að hún hafi ekki komið saman í heilt ár.

Sigurður Guðnason Herra forseti. - Þar sem fram hafa komið ummæli bæði frá hæstv. ráðh. og hv.þm. Hafnf. um afskipti mjólkursölun. á innflutningi amerísks smjörs, vil ég segja nokkur orð. Ég varð fyrir því að vera kosinn í nefndina í maí 1943, og var skipaður í ágúst frá ráðuneytinu. Í sept. var haldinn einn fundur, með það fyrir augum, að starf mjólkursölun. væri takmarkað, af því að samsölustjórnin hefði tekið allt í sínar hendur, og síðan hefur enginn fundur verið haldinn, og Alþýðusambandið mun ekki tilnefna mann fyrir þetta ár, en samt er auglýst, að fyrir aðgerðir mjólkursölun. sé verðið eins og það er.

Atvmrh. (Vilhjálmur Þór) Herra forseti. - Hv. þm. Hafnf. spurðist fyrir um það, hvenær n. hefði síðast komið saman á fund. Það mun vera á að gizka hálfur mánuður síðan. Út af hinu atriðinu, hvenær n. hafi tekið ákvörðun um innflutning á smjöri, get ég lýst yfir því, að þegar byrjað var á innflutningi smjörs í ársbyrjun 1943, þá var leitað til n. og þau skilyrði þá sett, sem ég hef lýst. Þá vil ég koma að því, sem hv.þm. Vestm. hefur rætt um, og í því sambandi segja þetta: Er það ekki venjulegt og alls staðar gildandi regla, að menn leggi það frekast fyrir sig, sem þeir hafa bezt upp úr? Og úr því að ekki er framleitt eins mikið og fólk vill nota, þá telur fólk í landinu sér hagkvæmara að framleiða annað en smjör. Það ætti að vera öllum ljóst, að þetta er ástæðan fyrir því, að framleiðslan er ekki nógu mikil til að fullnægja þörf landsmanna.

Flm. (Jón Pálmason) Herra forseti. - Ég geri ráð fyrir því, að það hafi ekki mikla þýðingu, að ég haldi áfram að þræta við hv.þm. V.-Sk., enda er hann farinn af fundi. Hann vildi jafna saman einkarétti, sem mjólkursölun. hefur á ákveðnu svæði og við í nýbýlastjórn höfum til að úthluta styrkjum til nýbýla. En þetta tvennt er ósambærilegt, enda hafa engar aths. komið til okkar og við alltaf verið sammála. Að ekki sé hægt að flytja mjólk frá Húnavatnssýslu er fjarstæða, því að það er fjögurra tíma ferð frá Blönduósi til Borgarness. Hv. 1. þm. Árn. (JörB) flutti langa ræðu, sem ég var hissa á. Þessi þm., sem við vitum, að er gáfaður og rökviss, fór í kringum sjálfan sig. Í fyrri hluta ræðu sinnar sýndi hann fram á, að eðlilegur væri skortur á mjólk og smjöri, og stafaði hann af því, hvernig kaupgjaldi væri háttað o. s. frv. Hæstv. ráðh. tók undir þetta, og það er allt rétt. En öll þessi rök beinast að því að vera meðmæli með frv., því að af hverju er ekki fleiri mönnum gefinn kostur á að selja, ef skortur er? Í þessum langa kafla ræðu hv. 1. þm. Árn. var ég honum sammála, en í seinni hluta ræðu sinnar snýr hann við blaðinu og vildi láta eins og skortur á mjólk væri lítill og stafaði af því, að menn væru hræddir um að fá ekki nóg og birgðu sig því upp. Hvernig geta menn birgt sig upp af mjólk? En ef menn eru hræddir um að fá ekki mjólk, er ofur eðlilegt, að kapp sé lagt á að fá hana. Hin mikla notkun smjörlíkis og innflutningnr amerísks smjörs sýnir, að eitthvað er bogið við þessi mál hjá okkur og að það verður að gefa fleiri mönnum tækifæri til framleiðslu og sölu. Það er undarleg aðferð að flytja inn amerískt smjör, sem framleitt er við aðstæður, sem hv. sessunautur minn mundi kalla þrælahald. Það skapar óánægju hjá neytendum að þurfa að kaupa það sama verði og okkar ágæta smjör, sem framleitt er með háu kaupgjaldi. Smjörlíki ætti helzt að útrýma. Þess vegna verður líka að vinna að því, að fleiri héruð fái tækifæri til að komast inn á verðjöfnunarsvæðið.

Emil Jónsson Herra forseti. - Þegar l. um sölu mjólkur voru í upphafi sett, var ætlazt til þess, að verðlagssvæðið væri ákveðið af samsölustjórninni, en síðar, að það væri mjólkursölun., sem ákvæði þetta. Þegar samningar tókust í fyrra var mér sagt, að fundur hafi verið haldinn í mjólkursölun. og henni hefði verið tilkynnt, að hennar hlutverk væri úr sögunni. Þetta er ekki það, sem l. hafa ætlazt til um mjólkursölun. Nú er hér upplýst af einum nm., að enginn fundur hafi verið haldinn frá í fyrra um þetta leyti og þar til fyrir hálfum mánuði, að hæstv. ráðh. upplýsir, að fundur hafi verið haldinn. Það má segja, að l. um sölu mjólkur og rjóma mæli svo fyrir, að ekki megi flytja inn mjólkurafurðir nema með leyfi mjólkursölunefndar og undir eftirliti hennar. Hún hafi eftirlit með, hve mikið er flutt inn af mjólk, hvernig henni er dreift og um allt skipulag á sölunni. Mér finnst eins og hér vanti eitthvað, sem ég fékk ekki vel samhengi í, en ég er þó ánægður, að ég fékk það upplýst, sem ég hef haft hugboð um fyrir fram, að mjólkursölunefnd hafi ekki starfað allt árið. Mér finnst enn meiri ástæða til nú en áður, að þessi n. starfi, því að hún á samkv. 9. gr.l. frá 1931 að sjá um og hafa eftirlit með, að gætt sé fyllstu hagsýni og sparnaðar í rekstri mjólkurbúanna og að reksturskostnaðurinn fari ekki úr hófi fram. Þegar eins og nú bændum er tryggt vist verð fyrir mjólkina, hver sem kostnaðurinn kann að verða, þá finnst mér sannarlega ekki minni þörf en áður á, að þessi n. sé starfandi og vel vakandi. Mér skilst á öllu, að mjólkursamsalan, sem starfar fyrir þetta verðjöfnunarsvæði, hafi að meira eða minna leyti tekið í sínar hendur framkvæmd þessara mála og að mjólkursölunefnd, sem á að kontrólera fyrirkomulag á allri samsölustjórn í landinu, hafi verið sett út úr spilinu á einhvern hátt og mjólkursamsölustjórnin geti farið sínu fram, eftir því sem henni sýnist. Ég vil aðeins láta þetta koma fram, því að það er ekki alveg þýðingarlaust í sambandi við það frv., sem hér liggur fyrir.

Fyrirspyrjandi (Jónas Jónsson) Þessi fyrirspurn er orðin dálítið gömul vegna annríkis d., en efni hennar er svo mikill undirstöðumatur, að ekki mun saka. Einn hv.þm. og flokksformaður hefur í útvarpsræðu frá þinginu, birtri í Þjóðviljanum 13. sept., talað um 500 eða 580 millj. kr., sem ríkisstj. eða Alþ. ætti yfir að ráða og nota mætti til svo margra hluta, að ég fer ekki að telja það allt, t. a. m. til að byggja hafnir, verksmiðjur, skip, brýr og umbylta jörðinni á mjög stórkostlegan hátt. Ég hef alllanga hríð átt sæti í fjvn., og mér finnst það vanræksla hjá hæstv. fjmrh., ef honum hefur láðst að skýra n. frá því, að ríkið eigi þessa fjárhæð til ráðstöfunar, ef hann skyldi hafa leynt þessu, hulið það, dregið það undan án þess að láta þessa vesalings n. neitt af þessu vita, en sífellt er gengið í skrokk á henni, og hún hefur ekki úr miklu að moða. En ef hitt yrði reyndin, að þessi hv. flokksformaður hefði farið með staðleysur einar um þetta fé, finnst mér það svo ósæmilegt, að ekki megi kyrrt liggja. Úr því að þessum hundruðum milljóna átti að mega ráðstafa á pólitískan hátt, hljóta þær að vera taldar eignir landsins, ellegar þetta eru aðeins skýjaborgir. Ég hygg, að fyrir honum hafi vakað, að Alþ. hefði vald yfir öllu þessu fé, ekki að láni, því að ekkert samþykki er fengið fyrir því, heldur rétt til að taka það og ráðstafa eftir vild. En hefði þetta nú verið misgáningur hjá hv.þm. þessum, er heppilegt, að það komi fram frá fjmrh., hvernig málinu er varið. Það er ákaflega vel fallið til að glöggva menn á eðli þess og sýna þeim fram á, hvort vera kunni, að þessi ríkiseign sé hvergi til. Ég vænti þess að heyra frá ríkisstj., hvort hún er svo mikill búmaður, að hún eigi þessar 580 millj. í laumi á kistubotninum.

Fjmrh. (Björn Ólafsson) Herra forseti. - Fyrirspurn sú, sem hv.þm. S-Þ. hefur sett hér fram: „Hvenær og með hverjum hætti hafa ríkissjóði áskotnazt 580 millj. kr., ... án þess að þessarar fjárhæðar sé getið í skjölum Alþingis,“ - virtist mér í fyrstu nokkur gáta. Það hvarflaði að mér, hvort ég hefði framið stórkostleg embættisafglöp að leyna eða tapa þessari upphæð í völundarhúsi ríkissjóðsins. En þó að þar sé leitað eftir henni með logandi ljósi, er hún ekki til staðar. Þess vegna er ekki um það að ræða, að þessu fé verði ráðstafað á þann hátt, sem spurt er eftir í síðari hluta fyrirspurnarinnar. En samkv. tilvitnun hv.þm. til útvarpsræðu fulltrúa Sósfl. svipar upphæðinni mjög til þess fjármagns, sem ríkið eða landsmenn eiga í erlendum innstæðum. Það fé er þó nokkuð ólíks eðlis. Það er ekki eign bankanna né ríkisins, heldur eign sjómanna, verkamanna, útgerðarmanna, bænda og fjölmargra fleiri landsmanna, og þessum eignum verður ekki ráðstafað án samþykkis eigenda, nema ríkisvaldið ætli að taka þær traustataki til að ráðstafa þeim á líkan hátt og gert virðist ráð fyrir í fyrirspurninni.

Fyrirspyrjandi (Jónas Jónsson) Það fer líkt fyrir mér og fyrir Alþ. fyrrum, þegar hundrað þúsundirnar útreiknuðu fundust hvergi, eins og getið er um í grg. Mér eru það vonbrigði, en gat þó við þessu búizt, að allt væri staðleysa, sem umræddur þm. hélt fram um þessa glæsilegu fjárhæð ríkisins. Það á ekki einn eyri af henni. Það kemur fram, að ríkið og Reykjavíkurbær eru hér um bil þau einu í landinu, sem hafa ekki getað borgað niður skuldir sínar undanfarin ár. En þá get ég ekki komizt hjá að lýsa yfir hryggð minni út af því, að ríkið skuli ekki hafa þessa peninga handbæra. Sérstaklega er það, þegar ég hugsa til hv.þm. Barð. (GJ), hve nauðsynlegt hefði verið að geta lagt ríkisfé í fyrirtæki eins og bryggjuna í Flatey, sem þm. ætlaði að byggja fyrir síðustu kosningar, en ekkert hefur orðið úr síðan, eins og raunar fleiri hlutum, sem menn hafa hætt við. Ég efast ekki um, að hann byrji á henni aftur fyrir næstu kosningar, en mér hefði þótt vænt um, ef hægt hefði verið að leggja fram eitthvað af þessari upphæð til þess, að verkið þyrfti ekki að stanza milli kosninga. Ég vonast til, að hann taki þetta ekki illa upp, þegar hann sér, að það kemur af góðum vilja. Hæstv. fjmrh. veik að því, að sparifjárinnstæður landsmanna erlendis mundu vera eign h. u. b. 100 þús. manna og ríkið fengi þær ekki til ráðstöfunar nema með eignarnámi. En sumir menn hafa fengið um þetta allt aðrar hugmyndir. Á s. l. vetri mun sjálfvalin margmenn n. hafa rætt málið. Undir vetrarlokin sýndi maður mér blöð með ráðagerðum n., þar sem ráðgert var að fella krónuna um 25% og láta ríkisvaldið taka 25% erlendra innstæðna, - það mundi þá hafa gert um 100 millj. kr. - Féð skyldi nota á líkan hátt og útvarpsræðumaðurinn ráðgerði. Ég tel, að Alþ. ætti ekki að láta óátalinn slíkan kjafthátt í útvarpsumr. Til þess að þessir peningar, sem eðlilega hafa safnazt fyrir, meðan ekki var hægt að framkvæma neitt verulegt fyrir þá, komi þjóðarbúinu að notum, þarf traustið á gengi krónunnar að haldast og sá blær að vera á aðgerðum þings og ríkisstj., að menn óttist ekki rýrnun og glötun þessara söfnuðu verðmæta, hvað sem á dynur. Þá notar þjóðin þessar innstæður til að byggja upp landið á þann hátt, sem henni þykir bezt við horfa. En ef ófriður og ránskapur er rekinn, verður reynt að flytja peningana úr landi, því að það er alltaf hægt, þótt stj. reyni að sporna við því, eða menn eyða þessum peningum í ekkert, þegar þeir eru farnir að hugsa sem svo: Mér auðnast aldrei að rækta fyrir þetta fé, aldrei að byggja fyrir þessar þúsundir, og þá læt ég þær fjúka. Hræðslan við, að féð verði að engu, eyðileggur allt. Mér þykir illt, að svo sé, að við skulum ekki hafa þetta fé til að byggja landið.

Gísli Jónsson Herra forseti. - Skeytið, sem hv.þm. S-Þ. beindi til mín, stafar af því, að ég leyfði mér þá dul að greiða atkv. móti því, að þessi marklausa fyrirspurn yrði leyfð. Hann var að tala um kjafthátt, sem Alþ. mætti ekki láta óátalinn. Ég tel Alþ. sitja hér til alls annars en þvæla um annan eins kjafthátt og fyrirspurn þessa hv.þm. er. Hann talar um misnotkun útvarps og hefur þó sjálfur einn allra þm. gengið á það lagið að misnota útvarp þannig að semja langar grg. og nál. til lestrar í útvarpi og einskis annars, einkum eftir að ekki þótti lengur fært, að hann setti slíkt og þvílíkt efni í flokksblað sitt. Til dæmis má benda á þskj. 700 á Alþ. 1943, þar sem hann skrifar nál., sem fyllir þéttletraðar 17 síður í þingtíðindum og er að miklu leyti skammir, rangfærslur og rógur um einstaka menn, án þess að neitt af því snerti frv., sem um var rætt, og þm. gleymir alveg af einskærum áhuga á þessari iðju að taka fram í nál., hvort hann leggi til, að frv. verði samþ. eða fellt. Þess er skemmst að minnast, að hann óð með dæmalausum hroka upp á sér yngri þm. til að kenna honum, hvaða skoðun hann mætti halda fram hér á Alþ. Þannig mætti áfram telja, og ég álít, að Alþ. sæmi ekki fleipur eins og fyrirspurn þessi er. Ummæli hv.þm. og flokksblaðsins Tímans um framkvæmdir í Barðastrandarsýslu eru með þökkum þegin, ef þau skyldu vera stórmerkilegur áttaviti eða veðurviti nálægra kosninga. Og gott er til þess að hyggja, þegar ég kann að leita til fjvn. um fé til hafnargerðar, að þá verði þar ekki andúð að mæta. En við afgreiðslu á fjárl. þessa þings vildi ég minna á, að það er annar réttur, sem Barðstrendingar eiga fyrst og fremst til fjvn. að sækja, það eru framlög til vega í sýslunni, því að satt að segja er ástand þeirra til lítils sóma þeim, sem þar réðu fyrr á árum, og allra minnst fyrrv.þm. sýslunnar.