Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef gert tilraun við afgreiðslu þessa frv. til að benda á það álag, sem Reykjavíkurborg er gert að skyldu með lögum að taka á sínar herðar, og lagt þá aðallega áherslu á að hlutur Reykjavíkurborgar í óákveðnum útgjöldum við Sinfóníuhljómsveitina er 18% af heildarkostnaði. En því til viðbótar vil ég benda á að hlutur Reykvíkinga í skattframlögum til ríkissjóðs er um 40% þannig að það má reikna með 40% af hlut ríkisins til viðbótar við þessi 18%– eða 50–60% samtals - sem kostnað á herðar Reykvíkinga. Sú tillaga, sem hér um ræðir, gengur í þá átt að létta byrði á borgarsjóði með því að auka hlut hljómsveitarinnar með eigin framlagi, og því segi ég já.



Herra forseti. Hér er um stjfrv. að tefla. Það vekur athygli mína að þeir fjórir ráðherrar, sem þegar hafa greitt atkv., hæstv. ráðherrar Ragnar Arnalds, Steingrímur Hermannsson, Svavar Gestsson og Friðjón Þórðarson, hafa nú greitt atkv. gegn ákvæði eins og það er í stjfrv. Við fjórmenningarnir lögðum til að yrði fylgt frv.- gerð hæstv. menntmrh. og ríkisstj. og munum við auðvitað standa við það, og ég segi já.



Herra forseti. Það er hverju orði sannara, að ég var flm. að því að þetta ákvæði um 12% skyldi vera í frv. eins og það var lagt fram í Ed. En ég geri þá kröfu bæði til mín og annarra að ganga ekki með steinbarn í maganum eilíflega og að menn geti tekið rökum. Ég hef sannfærst um að það sé ekki ýkjamikið hald í þessari ákveðnu tölu, 12%. Ég er alveg sammála því, sem hér hefur komið fram í umr. og nú siðast þegar menn hafa verið að gera grein fyrir atkv. sínu, að það er auðvitað alveg nauðsynlegt að kappkostað sé að Sinfóníuhljómsveitin afli sér sem mestra sjálfstæðra tekna af tónleikahaldi. Sinfóníuhljómsveitin eða stjórn hennar leitast mjög við að gera þetta. Mig langar til að upplýsa það af þessu tilefni, að s.l. ár samkv. reikningum eru eigin tekjur 16.2%. Þannig er afskaplega lítið hald í svona tölum. Þetta er búið að ganga í gegnum margar umr. í Ed. og Nd. og tvær þingnefndir, menntamálanefndir beggja deilda, hafa talið eðlilegra að hafa ekki neina ákveðna prósentutölu, heldur aðeins það almenna orðalag að kappkosta að gera sem best í þessum efnum. Ég held að það sé, þegar upp er staðið, skynsamlega að staðið, og ég tek þeim rökum sem menntamálanefndir hafa sannfært mig um að séu rétt. Ég segi því nei við þessari till.



Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti menntmn. um frv. til l. um kirkjuþing og kirkjuráð íslensku þjóðkirkjunnar. Nál. er á þskj. 695 og þar kemur fram að nefndin mælir með því að frv. verði samþykkt óbreytt. Að sönnu er þetta frv. seint fram komið, en engu að síður vona ég að það fáist afgreitt á þessu þingi. Helstu atriði frv. eða þær breytingar sem gert er ráð fyrir að gerðar verði frá gildandi lögum eru að kirkjuþingsmönnum er fjölgað um fimm. Fjölgað verði um tvo í Reykjavíkurprófastsdæmi og myndað verði nýtt kjördæmi, Kjalarnesprófastsdæmi, en áður voru saman Kjalarnesprófastsdæmi og það sem nú verður Borgarfjarðar-, Snæfellsnes- og Dalaprófastsdæmi. Auk þess kjósi prestar í föstum störfum, en án prestakalls, einn kirkjuþingsmann. Þá er kjörtímabilið stytt úr fimm árum í fjögur. Gert er ráð fyrir að kirkjuþing komi saman árlega, en nú kemur það saman annað hvert ár. Að lokum er sú breyting gerð, að vígslubiskupar eigi rétt á fundarsetu. Eins og ég sagði áðan er þetta frv. seint fram komið og e.t.v. til nokkuð mikils mælst að það fáist afgreitt á þessum síðustu dögum þingsins, en ég vona þó að svo verði. Þetta frv. er vel undirbúið. Það á sér nokkuð langan aðdraganda. Ákvæði þess hafa verið samþykkt á mörgum undangengnum kirkjuþingum, eða allt frá 1976, og þetta hefur einnig hlotið samþykki í þeim héruðum sem þetta varðar mest, þar sem hið nýja kjördæmi er myndað eða kjördæminu er skipt, þ.e. Kjalarnesprófastsdæmi, og Borgarfjarðar-, Snæfellsnes- og Dalaprófastsdæmi. Frv. er sem sagt svo einfalt í sniðum að það ætti ekki þess vegna að þurfa að taka langan tíma hjá hv. Alþingi að fjalla um það. Nefndin mælir eindregið með að það verði samþykkt, og ég vona að það geti fengið afgreiðslu á þessu þingi.



Herra forseti. Svo ágætur sem ritari hv. deildar er á nær öllum sviðum bregður svo við við atkvgr., þar sem hann á að fylgjast betur með en allir aðrir og meira að segja að telja atkv. með sem nákvæmastri og öruggastri aðferð, að hann lyftir ekki höfði þegar leitað er mótatkvæða. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að gera aths. við þessa hegðun ritarans.



Ég bið hv. skrifara að lyfta sem oftast höfði þegar þess er þörf.



Herra forseti. Menntmn. Nd. hefur farið yfir frv. um Blindrabókasafn Íslands og mælir með því, eins og fram kemur á þskj. 696 í nál., að frv. verði samþykkt óbreytt. Undir þetta rita allir nm. í menntmn., en Guðrún Helgadóttir var fjarverandi afgreiðslu málsins. Þá var um það rætt í nefndinni í fyrsta lagi, að vitaskuld væri það skoðun nm. að hér væri um feikilega mikilvægt hagsmunamál þessa fólks að ræða, en í annan stað væri þetta frv. eins konar stjórnarskrá fyrir þetta blindrabókasafn. Það mun hins vegar ráðast af fjárveitingum á næstu árum hvernig það verður í stakk búið. Þetta kemur raunar fram í nál. sem gefið var út í menntmn. Ed., en nefndin þar taldi nauðsynlegt að athugað yrði síðar á þessu ári eða næsta ári hvort fjármögnun þessarar þjónustu við sjónskert aldrað fólk og blinda gæti að hluta tengst ákveðnum sjóðum eða með öðrum hætti verið tryggðar reglubundnar tekjur til þessarar starfsemi. Það var rætt í menntmn. Nd. að taka mjög undir þessi sjónarmið sem fram komu í menntmn. Ed. Þá má geta þess, að menntmn. hafa borist skeyti víða að, þar sem beint er áskorun til alþm. um að samþykkja þetta frv., m.a. frá Héraðsbókasafni Borgarfjarðar undirritað af Bjarna Bachmann. Slíkt skeyti hefur og komið frá Héraðsbókasafni Kjósarsýslu undirritað af Jóni Sævari Baldvinssyni. Slíkt skeyti hefur komið frá Bæjar- og héraðsbókasafni á Akranesi og bókasafni sjúkrahússins þar undirritað af Halldóru Jónsdóttur og Sigríði Árnadóttur. Slíkt skeyti hefur einnig komið frá Ísafirði, þar sem eindregið er skorað á alþm. að styðja framgang frv. um Blindrabókasafn Íslands á þessu þingi og tryggja þar með eflingu þessarar starfsemi, og er það undirritað af Jóhanni Hinrikssyni forstöðumanni bókasafnsins á Ísafirði. Að lokum, herra forseti, menntmn. Nd. leggur öll til að þetta frv. um Blindrabókasafn Íslands verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Um nokkurt skeið hafa verið í gildi lög um öryggisráðstafanir gegn jónandi geislum. Sú löggjöf var sett fyrst árið 1962 og er því senn tvítug orðin. Síðan þau lög voru sett hefur það gerst, að í auknum mæli hafa verið teknir í notkun lampar og tæki sem senda frá sér geisla sem ekki eru jónandi. Þessi tæki hafa m.a. stundum verið notuð með þeim hætti að haft hefur í för með sér heilsutjón á viðkomandi einstaklingum, jafnvel mjög alvarleg slys. Hér er um að ræða lampa sem kallaðir eru ýmist gigtarlampar, sólarlampar, sem senda frá sér útfjólubláa geisla, eða hér er um að ræða örbylgjur frá örbylgjuofnum. Því er nauðsynlegt að setja um það lög, að Geislavörnum ríkisins sé heimilt að hafa eftirlit með geislatækjum þó að þau sendi frá sér geisla sem ekki eru jónandi. Því er þetta frv. flutt, herra forseti, og ég legg til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Hér er um að ræða frv. sem hefur í för með sér, ef samþykkt verður, allmiklar breytingar á lögum um Viðlagatryggingu Íslands. Frv. gerir ráð fyrir að unnt verði að tryggja mannvirki vegna afleiðinga meiri háttar náttúruhamfara. Á árinu 1980 skipaði heilbr.- og trmrh. nefnd til að kanna möguleika á að tryggja þjóðina fyrir áföllum af meiri háttar náttúruhamförum. Verkefni nefndarinnar var jafnframt endurskoðun á lögum nr. 52/1975, um Viðlagatryggingu Íslands. Frv. það, sem hér er flutt, er nákvæmlega eins og nefndin lagði til að lögunum um Viðlagatryggingu Íslands yrði breytt. Í umr. um málið í hv. Ed. gerði ég rækilega grein fyrir efni máls þessa, og í grg. með frv. er farið rækilega yfir helstu atriði þess. Meginatriði frv. eru þau, að gert er ráð fyrir verulegri útfærslu á tryggingasviði Viðlagatryggingar Íslands. Þau mannvirki, sem gert er ráð fyrir að tryggingaskylda nái til, umfram það sem verið hefur, eru hitaveitur, vatnsveitur, skolpveitur, hafnarmannvirki, brýr, raforkuvirki, þar með talin dreifikerfi, stíflur og veitumannvirki, sími og önnur fjarskiptakerfi, þar með talin dreifikerfi sjónvarps, hljóðvarps og flugþjónustu, og loks ræktað land og lóðir. Í greinargerðinni kemur fram hvaða verðmæti hér er um að ræða í fjármunum, en það tók langan tíma fyrir nefndina, sem undirbjó frv., að fá upplýsingar um áætlað verðmæti þeirra eigna sem hér er um að ræða. Nefndin lét gera kort af þeim svæðum sem helst kynnu að vera í hættu í þessum efnum, og eru þau kort birt í grg. frv. þar sem kemur fram hvaða svæði það eru sem helst er ástæða til að hafa í huga í þessu sambandi. Því miður eru kortin í svarthvítu og gera þar af leiðandi ekki sama gagn og ella væri, en ég hygg þó að þau sýni nokkuð hvaða svæði hér er helst um að ræða. Í 3. gr. frv. er fjallað um sjálfsábyrgð af hverju einstöku tjóni, lágmarksupphæðir, og í 4. gr. er fjallað um árlegt iðgjald, sem sé 0.25 0/00 eða 0.20 0/00. Í 8. gr. frv. er um að ræða breytingu sem er af nokkuð öðrum toga en almennt í frv., en þar er lagt til að stjórn stofnunarinnar, þ.e. Viðlagatryggingar Íslands, verði heimilt að verja nokkru fé til rannsókna á eðli náttúruhamfara með það í huga að unnt verði að koma við fyrirbyggjandi aðgerðum, enn fremur að stjórn Viðlagatryggingar Íslands sé heimilt að veita styrki til björgunarsveita vegna starfsemi sem Almannavarnir ríkisins viðurkenni. Þessi brtt. er fram komin eftir ábendingu sem kom til mín og rn. frá hv. fjvn. Ég vil geta þess, herra forseti, í tengslum við þetta frv., að ríkisstj. hefur nýlega skipað nefnd til að endurskoða lög um Bjargráðasjóð Íslands. Er nauðsynlegt við meðferð þessa máls hér á hv. Alþingi að taka tillit til þeirrar endurskoðunar sem farið hefur verið fram á lögum um Bjargráðasjóð Íslands, vegna þess að þar er um að ræða viðamikla endurskoðun á þeim lögum sem gæti snert verkefni viðlagatryggingarinnar. Fari svo að þetta frv. verði afgreitt á því þingi sem nú situr, verður hugsanlega að breyta lögum um viðlagatryggingu enn þegar lögin um Bjargráðasjóð kæmu hér til meðferðar, vonandi á næsta hausti. Ég er þeirrar skoðunar, að Bjargráðasjóður eins og hann er núna sé ákaflega veikburða. Í rauninni er það ekki vansalaust fyrir ríkisstj. og félmrn., hver svo sem þar er í ráðherrasæti á hverjum tíma, að bera ábyrgð á Bjargráðasjóði eins og hann er nú, jafnaumur og raun ber vitni um og menn þekkja. Þetta nefni ég, herra forseti, vegna þess að það er nauðsynlegt að taka mið af málefnum Bjargráðasjóðs um leið og hv. Alþingi fjallar um Viðlagatryggingu Íslands. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Ég mun ekki hér ræða frv. efnislega, hef tækifæri til þess í hv. heilbr.og trn. þessarar deildar. Ég vil þó ekki láta hjá líða að lýsa yfir eindregnum stuðningi mínum við meginefni frv.



Herra forseti. Ég get vel lýst stuðningi við þetta frv., en mér finnst ekki hægt að láta hjá líða að benda á að skoðun mín er sú, að það hefði verið eðlilegt í sambandi við frv. til l. um breyt. á lögum um viðlagatryggingu að taka inn í þessa tryggingu tjón af völdum ofviðra. Það hefði átt að taka inn í 4. gr. frv. Eins og hv. þm. geta séð í grg. með frv. var mjög leitað á þá sem sömdu frv. um að svo yrði gert. Ég segi það hér í ljósi þeirra staðreynda, að orðið hafa mjög mikil tjón af fárviðri eða ofviðri hér á landi sem hafa valdið miklu tjóni og erfiðleikum í sambaandi við uppgjör. Yfirleitt hafa Íslendingar t.d. húseigendur og margir aðrir aðilar, svo sem gróðurhúsaeigendur og fleiri, orðið fyrir gífurlegu tjóni af þessu. Hafa verið miklir erfiðleikar á að bæta þessi tjón. Hefði því verið eðlilegt að mínu mati að taka þetta inn í lög um viðlagatryggingu. Hins vegar vil ég ekki fara að gera neinar brtt. nú því að þetta mál þarf að fara í gegn. Ég vil benda á og taka undir það sem hæstv. ráðh. kom inn á áðan í sambandi við Bjargráðasjóð, að þar stendur upp á Alþingi að taka til meðferðar stórt mál. Ég hefði talið að það hefði átt að vera komin fram miklu fyrr lagabreyting að því er varðar Bjargráðasjóð því að það er til vansa að tilgangur þess sjóðs skuli ekki hafa verið útfærður nánar en nú er. Bjargráðasjóður er nauðsynlegur. Ég vænti þess, að þegar gerð verður gangskör að því að endurskoða lögin um Bjargráðasjóð komi þessi atriði öll til athugunar nánar því að á því er full þörf. Að öðru leyti mun ég ljá þessu frv. atkv. mitt.