Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um brunavarnir og brunamál, nr. 41/1992, með síðari breytingum. Frv. þetta er lagt fram þar sem ákveðið var að leggja ekki fram sérstakt frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, svo kallaðan bandorm, samhliða framlagningu frv. til fjárlaga en sl. ár hafa tekjur til Brunamálastofnunar af brunavarnagjaldi verið skertar með ákvæði í bandormi. Frv. þetta er í samræmi við áform í frv. til fjárlaga fyrir árið 2000 um að tekjur af brunavarnagjaldi umfram 87 millj. kr. renni í ríkissjóð. Samkvæmt lögum nr. 41/1992, um brunavarnir og brunamál, má brunavarnagjald nema allt að 0,045 prómillum af vátryggingarfjárhæð brunatrygginga, fasteigna og lausafjár. Ekki er þó innheimt brunavarnagjald af viðlagatryggingu og brunatryggingu skipa og flugvéla. Brunavarnagjald nemur í dag 0,045 prómillum af vátryggingarfjárhæð brunatrygginga. Samkvæmt frv. þessu er lagt til að tekjur, sem eru innheimtar að fjárhæð 87 millj. kr., renni til Brunamálastofnunar ríkisins en þær tekjur sem eru umfram þá upphæð renni til ríkissjóðs og er áætlað að sú upphæð nemi 13 millj. kr. fyrir árið 2000. Hæstv. forseti. Ég hef farið yfir þá breytingu sem frv. þetta mælir fyrir um og ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og til umfjöllunar í hv. umhvn.

Herra forseti. Hér er á ferðinni nokkuð árviss kunningi sem kemur yfirleitt í tengslum við fjárlagafrv. þar sem verið er að skerða tekjur af brunavarnagjaldi. Í þetta sinn er verið að skerða tekjurnar sem eiga að vera, ef brunavarnagjaldið skilar sér, um 100 millj. kr. en samkvæmt frv. er lagt til að það verði einungis 87 millj. sem renni til Brunamálastofnunar af þessu brunavarnagjaldi. Lítið hefur farið fyrir umræðu um þetta mál þegar það hefur komið fyrir þingið en ég velti fyrir mér hvort ekki sé ástæða til að staldra örlítið við varðandi þessa skerðingu vegna þess að fram hafa komið og komu fram fyrir nokkrum vikum, mig minnir að það hafi verið síðla sumars, ýmsar aðvaranir frá Brunamálastofnun um stöðuna að því er varðar brunavarnir. Ég held að þetta sé ekki svo mikill sparnaður fyrir ríkissjóð þegar við erum að tala um 13 millj. en gæti haft verulega að segja til að styrkja brunavarnir í landinu ef gjaldið fengi að skila sér að öllu leyti til brunavarna. Ég minni á í þessu sambandi að í sumar kom fram það mat Brunamálastofnunar að brunavörnun í skólum hér á landi væri verulega áfátt og í skýrslu sem stofnunin lét vinna um brunavarnir í grunnskólum á landsbyggðinni kom fram að ástandið væri aðeins gott í 7--8% skólanna, sæmilegt í 41% og slæmt í 49% og óviðunandi í 2% tilvika. Brunamálastofnun hefur því sett út á eldvarnir í skólum og Brunamálastofnun gaf út skýrslu um brunavarnir þar sem hefur komið fram að tveir af hverjum þremur skólum hefðu ófullnægjandi brunavarnir. Einnig kom fram að Eldvarnaeftirlitið segir ekki gerlegt að framfylgja athugasemdum stofnunarinnar þar sem ekki sé tekið tillit til bygginga sem reistar eru fyrir tíma brunareglugerða, eins og þar stendur. Mér finnst ástæða til að spyrja hæstv. umhvrh. við þessa umræðu hvort hún hafi eitthvað kynnt sér skýrslu Brunamálastofnunar og hvert sé þá álit hennar á því sem þar kemur fram og hvort hæstv. ráðherra hyggist bregðast við því sem kemur fram hjá brunamálastjóra um að brunavörnum sé verulega áfátt. Síðan mætti spyrja ef hæstv. ráðherra hefur kynnt sér málið eða ráðuneyti hennar hvort eitthvað liggi fyrir um kostnaðinn við að koma brunavörnum í skólum í viðeigandi horf samkvæmt lögum og reglugerðum þar að lútandi. Eins vildi ég gjarnan spyrja hæstv. ráðherra hvort það liggi þá fyrir að gerð hafi verið úttekt á brunavörnum í leikskólum og ef svo er, hverjar þær niðurstöður eru. Mér fannst ástæða til að fá fram afstöðu hæstv. ráðherra við umræðuna þegar við erum að ræða frv. þar sem er verið að skerða, ekki mikið að vísu, tekjur til brunavarna og sem ég ítreka, herra forseti, að mundi muna verulega um til að styrkja brunavarnir í landinu en álit Brunamálastofnunar, eftirlitsaðilans, liggur fyrir um að brunavörnum sé verulega áfátt í skólum landsins.

Herra forseti. Það er mjög óvanalegt þegar þingmenn standa upp og beina ákveðnum spurningum til hæstv. ráðherra um mikilvæg mál sem þeir telja nauðsynlegt að fá svar við, að ráðherra svari ekki. Við erum að fjalla um mjög alvarlegt mál sem er um að brunavörnum í skólum sé áfátt. Það gengur auðvitað ekki að yfirmaður brunamála í landinu sitji bara kyrr í sínum ráðherrastól og telji enga ástæðu til að svara því eða hafa skoðun á málinu. Ég mundi vissulega skilja það mætavel ef hæstv. ráðherra kæmi í þennan ræðustól og segðist ekki hafa kynnt sér umrædda skýrslu en hyggist gera það og gefa Alþingi þá svör síðar. En það er lágmark, herra forseti, að hæstv. ráðherra sýni þinginu þá virðingu að svara þeim spurningum sem til hennar er beint. Mér þykir verra að hafa eytt seinni ræðutíma mínum í það að draga hæstv. ráðherra hingað upp í ræðustól, ef ýmislegt kæmi nú markvert fram í máli hæstv. ráðherra því að ég sé að hún hefur beðið um orðið.

Virðulegi forseti. Hér er um einhvern misskilning að ræða, tel ég, þar sem ég hafði ætlað mér að svara þessum spurningum í ræðu þar sem ég tel þær það umfangsmiklar að mér takist það ekki í stuttu andsvari og ég hafði mig alla við við að skrifa niður spurningarnar. Það var því alls ekki meiningin að reyna að koma mér hjá þessum umræðum. Ég taldi hins vegar að fleiri mundu taka til máls. Ég hafði fengið upplýsingar um það og bjóst við að einhver mundi gefa það til kynna, en það var alls ekki meiningin að koma sér hjá því að svara þessum spurningum. Varðandi þá skýrslu sem hér var spurt um, þá hef ég reynt á síðustu dögum að kynna mér hana. Það er rétt að gerð var skýrsla á vegum Brunamálastofnunar ríkisins 1998 og hún fjallar um könnun á ástandi brunavarna í grunnskólum í Reykjavík, í nágrenni og á Akureyri. Framkvæmdin var með því sniði að gerðar voru úttektir í góðri samvinnu við slökkviliðin á hverjum stað. Skoðaðir voru 63 skólar og það er rétt sem kom fram í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að úttektin sýndi að talsverð brotalöm var á brunavörnum víða í skólum. Þar er helst til að telja að fimm skólar töldust vera með óviðunandi brunavarnir. Þar af voru tveir skólar í Hafnarfirði, tveir á Akureyri og einn á Seltjarnarnesi. Brunamálastofnun gerir úttektir af þessu tagi en Brunamálastofnun fer hins vegar ekki í að framkvæma úrbæturnar. Það eru sveitarfélögin á hverjum stað sem sjá um það. Það er því ekki hægt að segja þó að við séum að taka 13 millj. kr. inn í ríkissjóð í tengslum við fjárlagavinnuna, að það sé eitthvað sem verið er að taka af úrbótum í talsverð brotalöm var á brunavörnum víða í skólum. Þar er helst til að telja að fimm skólar töldust vera með óviðunandi brunavarnir. Þar af voru tveir skólar í Hafnarfirði, tveir á Akureyri og einn á Seltjarnarnesi. Brunamálastofnun gerir úttektir af þessu tagi en Brunamálastofnun fer hins vegar ekki í að framkvæma úrbæturnar. Það eru sveitarfélögin á hverjum stað sem sjá um það. Það er því ekki hægt að segja þó að við séum að taka 13 millj. kr. inn í ríkissjóð í tengslum við fjárlagavinnuna, að það sé eitthvað sem verið er að taka af úrbótum í brunavörnum heldur ber sveitarfélögunum skylda til að bæta úr því. Við könnuðum það sérstaklega í gær hjá þeim sveitarfélögum sem hér um ræðir og fengu verstu einkunnina, ef svo má segja, í þessari úttekt, að ljóst er að viðbrögð þeirra allra eru jákvæð við þessari skýrslu. Á Seltjarnarnesi er búið að koma upp viðvörunarkerfi í báðum skólunum þar. Það er alveg nýtt. Verið er að vinna við að setja upp brunahólf í skólunum og þeir eru með áætlun um hvernig þeir ætla að ná því að hafa þau mál í góðu lagi sem slökkviliðsstjóri krafðist, að mér skilst. Í Hafnarfirði eru þeir einnig að bæta úr sínum málum. Þeir eru ekki búnir. Þeir eru ekki komnir á lokapunkt í þeirri vinnu en þar hefur sveitarfélagið brugðist vel við. Á Akureyri er einnig verið að vinna við talsverðar úrbætur. Þessi skýrsla ýtti því við sveitarfélögum þannig að þau eru að bæta ástand brunavarna á hverjum stað eins og þau eiga að gera. Þeirri spurningu var einnig beint til mín hvort verið væri að gera eitthvað sambærilegt á leikskólunum. Samkvæmt upplýsingum mínum er Brunamálastofnun að gera úttekt á leikskólum. Hún er tiltölulega nýfarin af stað þannig að væntanlega mun Brunamálastofnun taka niðurstöðurnar af þeirri vinnu í skýrsluform og þá getum við í framhaldinu kynnt okkur þá niðurstöðu Brunamálastofnunar um leikskólana. Ég vil ítreka, virðulegur forseti, að það fjármagn sem hér á að renna inn í ríkissjóð umfram 87 millj. kr. af brunavarnagjaldinu er ekkert nýmæli. Þetta var gert og hefur verið gert. Reyndar var þessi upphæð 11 millj. á yfirstandandi ári en verður 13 millj. á næsta ári og tengist ekki með neinum hætti því að verið sé að klípa af sveitarfélögum. Þau eiga að sjá um brunavarnir á hverjum stað.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. umhvrh. fyrir svörin. Það sem er veigamest í því sem fram kemur í svörum hæstv. ráðherra er að verið er að vinna í samræmi við þá úttekt sem gerð var á skólum og verið er að fara eftir þeim ábendingum sem Brunamálastofnun hefur sett fram. Það sem skiptir máli er þegar svona úttektir liggja fyrir, svona alvarlegar úttektir, að þær séu ekki bara settar ofan í skúffu og ekkert með þær gert heldur séu viðkomandi aðilar sem bera þarna ábyrgð, eins og sveitarfélögin í þessu tilviki, að vinna að úrbótum í þessu efni. Það hefur komið skýrt fram hjá ráðherranum og ég fagna því og ég vona að hæstv. ráðherra fylgi því máli eftir. Ég fagna því einnig að í gangi er úttekt á leikskólum. Vænti ég þess að hæstv. ráðherra muni þá fylgja því fast eftir ef fram kemur einhver brotalöm og þar vanti að ganga til verks að bæta úr, að ráðherrann fylgi því eftir að það verði gert hjá sveitarfélögunum. Ég vil líka benda á að þetta var á fleiri stöðum og sá ég það í dag að kvartað hefur verið yfir brunavörnum sjúkrahúsa á Akranesi og þar virðist vera krafist að brunavarnir sjúkrahúsa verði teknar til alvarlegrar skoðunar og framkvæmdir hefjist eins fljótt og auðið er. Það virðist því víða vera brotalöm í þessu efni og alveg ljóst að mjög mikilvægt er að ráðherrann sé þarna á verði og fylgist með því að réttir aðilar sem þarna eiga að bera ábyrgð sinni því verkefni sínu að bæta þar úr.

Virðulegi forseti. Brunamálastofnun gerir úttektir af þessu tagi og síðan bera slökkviliðsstjórar á hverjum stað boðin áfram og fylgast með því að farið sé í úrbætur. Ef það er ekki gert hefur Brunamálastofnun ákveðin úrræði samkvæmt lögum til að grípa inn í og ýta á eftir aðgerðum þannig að það kemur ekki til kasta umhvrh. nema mál fari verulega úrskeiðis. Samkvæmt lögum fer ákveðið ferli í gang. Ef menn standa sig ekki gagnvart úrbótum þá eru það slökkviliðsstjórarnir á hverjum stað, í næstversta falli Brunamálastofnun og í versta falli þá ráðuneytið, sem þarf að taka á málunum. Eins og ég sagði í ræðu minni áðan var skýrsla Brunamálastofnunar ekki mjög upplífgandi. En unnið er að verulegum úrbótum í þeim sveitarfélögum sem við náðum að kynna okkur ástandið hjá núna í gær.

Herra forseti. Ég þakka upplýsingarnar sem fram komu hjá hæstv. umhvrh. sem mér fannst í fyrstu ætla að skjóta sér hjá því að taka þátt í umræðunni. Kvaðst hæstv. ráðherra hafa búist við því að fleiri þingmenn mundu kveðja sér hljóðs um þetta efni. Ég er þeirrar skoðunar að við 1. umr. þingmála sé það hlutverk þeirra sem leggja frumvörpin fram að gera ítarlega grein fyrir máli sínu og þeim rökum sem liggja að baki frumvörpum eða þáltill. sem fram eru settar. Þetta frv. fjallar um að skerða tekjur Brunamálastofnunar ríkisins. Peningar umfram 87 millj. skulu renna í ríkissjóð samkvæmt þessu frv. Eins og fram kom í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur veitir ekki af fjármagni til brunavarna í landinu og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir vitnaði í skýrslu sem Brunamálastofnun sendi frá sér um eldvarnir í grunnskólum á höfuðborgarsvæðinu þar sem kom fram að tveir af hverjum þremur skólum hefðu ófullnægjandi brunavarnir og að Eldvarnaeftirlitið segði að ekki væri gerlegt að framfylgja athugasemdum stofnunarinnar þar sem ekki sé tekið tillit til bygginga sem reistar eru fyrir tíma brunareglugerðar. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir vitnaði einnig í kvartanir yfir brunavörnum sjúkrahússins á Akranesi. Ég ætla að leyfa mér að bæta örlitlu í þennan pott vegna þess að á undanförnum mánuðum hafa komið fram mjög alvarlegar athugasemdir og alvarleg gagnrýni á brunavarnir í landinu almennt. Formaður Bændasamtaka Íslands lýsti því yfir ekki alls fyrir löngu að hann hefði af því þungar áhyggjur hvernig komið væri í sveitum landsins, á bændabýlum. Rafverktakar víða um land hafa einnig lýst áhyggjum vegna þessara mála og tengja það þeim skipulagsbreytingum sem ríkisstjórnin gekkst fyrir um Rafmagnseftirlit ríkisins. Eins og menn rekur eflaust minni til gekkst ríkisstjórnin fyrir róttækum breytingum á því sviði. Áður hafði sá háttur verið hafður á að starfsmenn rafveitna önnuðust eftirlit með rafmagnslögnum og var gerð úttekt á hverri einustu íbúð í landinu, hverjum einasta vinnustað, hverjum einasta sumarbústað, hverju einasta bændabýli, hvað þetta snertir. Ríkisstjórnin gekkst fyrir lagabreytingu á þessu sviði og hugmyndafræðin var sú að hér eftir skyldi einvörðungu vera um úrtaksskoðun að ræða. Hugsunin var þessi: Reynum að búa svo um hnútana að þeir sem vinna verkin, rafverktakarnir, ræki skyldur sínar mjög vel og þeir eiga að vinna eftir ákveðnum stöðlum sem Löggildingarstofan setur. Til þess að tryggja að þeir geri það í raun skyldi framkvæmd úrtaksskoðun og þessi úrtaksskoðun nemur 10--20%, tíunda til tuttugasta hver íbúð er athuguð að þessu leyti. En að sjálfsögðu er þetta háð því að inn komi tilkynningar um nýjar veitur sem svo eru nefndar og er þá skírskotað til bæði íbúða og vinnustaða. En það eru mjög mikil brögð að því að þetta sé ekki gert. Þess vegna komu fram yfirlýsingar af hálfu aðila á borð við Bændasamtök Íslands sem hafa lýst áhyggjum yfir þessu. Í mín eyru hafa margir rafverktakar, ekki síst á landsbyggðinni, haft af þessu áhyggjur. Það má skjóta því inn í þessa röksemdafærslu að þær breytingar sem ríkisstjórnin gekkst fyrir hafi orðið til að veikja og grafa undan byggðastefnu. Þeir sem sinntu eftirlitinu áður bjuggu víðs vegar um landið, voru starfsmenn rafveitnanna. Skoðunarstofurnar sem fengu nú þetta hlutverk eru hins vegar allar í Reykjavík. Þær eru ekkert mjög margar. Ætli þær sé ekki tvær, þrjár talsins. Ég veit ekki hversu margar þær eru núna. Þær senda síðan liðsmenn sína út á landsbyggðina til þess að framkvæma þetta eftirlit, að sjálfsögðu fyrir ærinn pening. Greint var frá því í austfirsku dagblaði fyrir nokkrum mánuðum að ein slík för Reykvíkinga austur á land til að taka út nokkrar veitur, nokkrar íbúðir, hefði kostað um 1 millj. kr. Eftir mikla gagnrýni, m.a. frá mér, um þetta mál var ráðist í skýrslugerð og athugun á því í sumar. Fenginn var prófessor við Háskóla Íslands til að veita nefnd sem fjallaði um þetta forustu og síðan tóku þátt í þessu starfi tveir aðilar til viðbótar. Þessi nefnd skilaði frá sér áliti sem var ófullnægjandi að mínum dómi. Nefndin klofnaði. Í minnihlutaáliti kom fram gagnýni á þetta nýja fyrirkomulag. Meiri hlutinn taldi ekki ástæðu til að óttast þessar breytingar og taldi að þegar fram liðu stundir, mundi þetta færast í viðunandi horf. Ég er hins vegar ekki sannfærður um það. Hæstv. forseti. Ég vildi vekja athygli á málinu vegna þess að þetta tengist brunavörnum í landinu. Full ástæða er til að taka undir varnaðarorð hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur í þessu efni og full ástæða er til að staldra við þegar ríkisstjórnin kemur nú með frv. þar sem gert er ráð fyrir því að skerða framlag til brunavarnamála í landinu, full ástæða til að staldra við og íhuga hvað sé eiginlega á seyði. Á þessu vildi ég vekja athygli, hæstv. forseti. Ég kann að óska eftir orðinu að nýju, en mun meta það í ljósi þeirrar umræðu sem nú fer í hönd um þetta efni.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. á þskj. 268. Það lýtur að breytingu á gildandi lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna, nr. 94/1986. Lagt er til í frv. að við lögin bætist í 4. gr. svohljóðandi málsgrein, með leyfi forseta: ,,Það telst til verkfalla í skilningi laga þessara þegar starfsmenn leggja niður venjuleg störf sín að einhverju eða öllu leyti í því skyni að ná tilteknu sameiginlegu markmiði. Sama gildir um aðrar sambærilegar aðgerðir af hálfu starfsmanna sem jafna má til verkfalla.`` Herra forseti. Hér er sem sagt lagt til að bætt verði við lögin þessum tveimur setningum og fyrir því eru ýmsar ástæður sem ég hygg að þingmenn og aðrir þekki mætavel. Það hefur iðulega reynt á það á undanförnum árum og frá því að þessi lög tóku gildi að gripið hefur verið til aðgerða sem að margra dómi hefur mátt jafna til verkfalla án þess þó að með þær hafi verið farið sem slíkar. Þannig hefur friðarskylda verið rofin og menn knúð fram markmið sín með aðgerðum sem verður að telja óeðlilegar í samskiptum aðila á vinnumarkaði. Hér er sem sagt lagt til að slíkum aðgerðum verði jafnað til verkfalla og er þá kannski sérstaklega verið að hafa í huga svokallaðar fjöldauppsagnir sem eru þekkt fyrirbæri, ekki síst á undanförnum missirum. Í nýlegu máli af því tagi reyndi á gildandi lagaákvæði fyrir Félagsdómi. Félagsdómur féllst ekki á það að gildandi lagaákvæði væru fullnægjandi til þess að flokka fjöldauppsagnir með þeim hætti sem deilt var um og eins og haldið var fram af sveitarfélaginu Árborg í því máli. Félagsdómur taldi ekki unnt án skýrra lagaákvæða, eins og dómurinn orðaði það, að taka af skarið með þeim hætti sem krafist var í því máli. Það sem hér er verið að leggja til, virðulegi forseti, er að sett verði skýr lagaákvæði um þetta atriði. Það hygg ég að sé nauðsynlegt og það hygg ég að sé öllum aðilum sem að þessum málum koma fyrir bestu vegna þess að mjög nauðsynlegt er að um málefni á vinnumarkaði gildi alveg skýrar leikreglur og það hefur ekki verið að þessu leyti til. Í undirbúningi þessa frv. var höfð hliðsjón af því lagaákvæði sem gildir um sambærilega hluti á hinum almenna vinnumarkaði og farið í smiðju í lögin um stéttarfélög og vinnudeilur eins og þau gilda núna og ákvæðið tekið þaðan óbreytt, þó með þeirri breytingu sem leiðir af því að opinberir vinnuveitendur hafi ekki verkfallsbannsrétt eins og gildir á hinum almenna vinnumarkaði. Það leiðir hugann að því hvort vera megi að önnur ákvæði í lögum um stéttarfélög og vinnudeilur gætu átt við hinn opinbera vinnumarkað í ríkari mæli en er að finna í lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Vel má vera að svo sé. Ég tel þó augljóst að ekki er hægt að taka þau lög óbreytt upp sem fyrirmynd í kjarasamningamálum opinberra starfsmanna enda um eðlisólíka starfsemi að ræða og oft á tíðum mjög viðkvæma þjónustu sem hið opinbera veitir t.d. á sjúkrastofnunum. Hins vegar kann að vera að í einhverjum mæli sé skynsamlegt og rétt að breyta gildindi lögum um kjarasamninga opinberra strfsmanna með tilliti til almennra kjarasamningalaga. Ábendingar þar að lútandi hafa vissulega borist frá hagsmunasamtökum opinberra starfsmanna, frá stéttarfélögum þeirra. Ég vil þó taka fram að sú breyting sem hér er lögð til er ekki afrakstur af samkomulagi eða viðræðum við þau samtök. Þeim hefur að vísu verið kynnt þessi fyrirhugaða lagabreyting en það var ekki farið fram á að þau skrifuðu upp á hana eða bæru ábyrgð á þessu frv. að öðru leyti. Ég tel reyndar að ekki sé hægt að ætlast til þess að stéttarfélög opinberra starfsmanna skrifi upp á frv. af þessu tagi. Eigi að síður er þessi breyting að mínum dómi nauðsynleg. Ég held reyndar að hún styrki stéttarfélögin í starfsemi þeirra og forustumenn þeirra sem semja við ríkisvaldið. Aðgerðir eins og þær sem vikið er að í þessu frv. eru til þess fallnar að grafa undan forustumönnum stéttarfélaganna, samningum þeirra og forustuhlutverki á þessu sviði. Ég vil að það komi skýrt fram að enda þótt ég hafi kynnt málið fyrir forustumönnum BSRB, BHM og Kennarasambandsins þá var þetta mál ekki liður í neinu samkomulagi við þau samtök. Ég geri ráð fyrir því að þau séu málinu andvíg. Hins vegar hef ég áréttað við forustumenn þeirra samtaka og það hefur reyndar komið fram hjá þeim sjálfum við önnur tækifæri, að e.t.v. væri skynsamlegt að huga að heildarendurskoðun laga nr. 94 frá 1986, um kjarasamninga opinberra starfsmanna, og reyna e.t.v. að finna því máli farveg svipað og gert var 1986. Frv. sem þá varð að lögum var unnið í samstarfi viðkomandi aðila og lagt fram að loknu því sem kalla mætti samningaviðræður milli ríkisins og þessara samtaka. Það var síðan lögfest óbreytt að þeirri niðurstöðu fenginni. Ég hef sagt forustumönnum opinberra starfsmanna að ég sé tilbúinn að beita mér fyrir þessu í góðu samstarfi við þá. Þó getur ekki verið um það að ræða að löggjafinn afsali sér löggjafarvaldinu beint eða óbeint til hagsmunasamtaka eins og hér um ræðir. Auðvitað getur ekki verið um það að ræða. Slík samtök geta ekki haft neitunarvald, t.d. um hvort frv. eins og þetta er flutt. Alþingi verður sjálft að ákveða hvort það vilji setja ákvæði sem þetta í lög. Ég tel hins vegar að sjálfsagt sé að hafa samráð og helst gott samstarf við samtök opinberra starfsmanna. Ég tel það farsælast og líklegast til þess að leiða til góðrar niðurstöðu að gera út um málin í góðu samstarfi þessara aðila. Að mínum dómi er þá líklegra að Alþingi fallist á niðurstöðuna. Ég hyggst ekki fara fleiri orðum um þetta frv., virðulegi forseti. Ég leyfi mér að leggja til að því verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn. að lokinni þessari umræðu.

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. sagði réttilega að stéttarfélögin, samtök launafólks, ættu ekki að hafa neitunarvald gagnvart Alþingi þegar lagasmíð væri annars vegar. Það er alveg rétt. Hér er löggjafinn. Staðreyndin er hins vegar sú að þegar fjallað var um kjaramál eða málefni sem snerta launafólk sérstaklega þá hefur skapast sú hefð að leita sátta um niðurstöðuna. Alltaf þegar þetta hefur verið reynt, þegar sú leið hefur verið farin þá hefur árangurinn orðið eftir því. Þegar við náðum sátt á síðasta kjörtímabili um niðurstöðu í lífeyrismálum var árangurinn slíkur. En sérstaklega á þetta við þegar fjallað er um samskiptareglur þessara aðila. Á þessum lögum og samskiptareglum er verið að gera breytingar. Þessar samskiptareglur voru festar í lög árið 1986. Þær urðu til eftir mikla samninga á milli ríkisvaldsins og heildarsamtaka opinberra starfsmanna. Um þessar reglur ríkti sæmileg sátt, ekki endilega vegna þess að menn væru sammála öllu því sem í lögunum stendur heldur vegna hins, að menn höfðu komið að þessum lögum í samkomulagi. Þeir töldu sig skuldbundna til að fylgja þeim og ef menn vildu fá á þeim breytingar þá yrði leitað eftir samkomulagi um þær. Nú vísar hæstv. ráðherra til þess að dómur hafi fallið atvinnurekandanum í óhag, að því er skilja má á máli hans, og þess vegna þurfi nú að breyta lögunum. Hann bætir því við að lagabreyting sú er hér um ræðir gagnist einnig stéttarfélögunum vegna þess að hópuppsagnir, sem nú á að kveða niður, grafi undan þeim. Ég er alveg sammála því. Ég hef margoft gagnrýnt hópuppsagnir sem tæki í kjarabaráttu. Talsmenn heildarsamtaka opinberra starfsmanna hafa gert hið sama þótt menn hafi reynt að forðast alhæfingar og sleggjudóma og setja allar slíkar aðgerðir undir einn hatt því að það er rangt. Menn verða að spyrja hvers vegna slíkar aðgerðir eru til komnar. Ástæðurnar geta verið af ýmsum toga. Nú féll dómur atvinnurekandanum í óhag og þá á að breyta lögunum. Það sem meira er er að í grg. með frv. er vísað til umrædds dóms, með leyfi forseta: ,,Niðurstaða dómsins kallar á að ákvæðum laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna verði breytt að þessu leyti til samræmis við ákvæði laga um stéttarfélög og vinnudeilur, enda standa engin rök til þess að aðrar reglur gildi um friðarskyldu opinberra starfsmanna.`` Engin rök standa til þess að mismunandi reglur gildi um opinbera starfsmenn og annað launafólk á vinnumarkaði hvað friðarskylduna snertir. En í þessari umræðu hefur ítrekað verið hamrað á nauðsyn þess að samræma lögin. Um það hafa heyrst raddir og kröfur frá aðilum á vinnumarkaði. En í hverju liggur meginmunurinn á lögum um opinbera starfsmenn annars vegar og vinnumarkaðinn að öðru leyti? Í fyrsta lagi eru stórir hópar opinberra starfsmanna án verkfallsréttar. Það á t.d. við um lögreglumenn og um tollverði. Í öðru lagi býr verulegur hluti opinberra starfsmanna við takmarkaðan verkfallsrétt, t.d. starfsfólk heilbrigðisstofnana, þar sem skylt er að tryggja nauðsynlega þjónustu komi til verkfalls. Í þriðja lagi er stjórnvöldum óskylt að verða við lausnarbeiðni ríkisstarfsmanns eða að samþykkja uppsögn hans ef svo margir leita lausnar samtímis að til auðnar horfi um starfsrækslu viðkomandi stofnunar. Með öðrum orðum er hægt að framlengja ráðningu starfsmannsins ef til auðnar horfir í starfsstéttinni. Engar sambærilegar reglur takmarka rétt starfsmanna á almennum vinnumarkaði til að segja upp störfum sínum eða boða til verkfalla. Því er furðulegt að menn skuli tala um þessi atriði á þann hátt sem gert hefur verið. Við þurfum að samræma þessar reglur en taka síðan á mjög afmörkuðum hluta þeirra. Út á það hefur gagnrýni samtaka opinberra starfsmanna gengið. Þeir vísa í fleiri atriði, ólík því sem eru á almennum vinnumarkaði. Það er t.d. mun torveldara fyrir opinbera starfsmenn að efna til verkfalls þar sem yfir 50% hlutaðeigandi þurfa að samþykkja slíkt á móti 20% á almennum vinnumarkaði. Ég er ekki að mæla gegn því að yfir helmingur félagsmanna greiði atkvæði með verkfalli. Mér fyndist fráleitt að ráðast í svo alvarlega aðgerð án þess að yfirgnæfandi meiri hluti væri þar að baki. En ég nefni þetta sem dæmi um hve mismunandi reglur eru hér við lýði og hve rangt og ósanngjarnt er að tala um Jón og séra Jón eins og stundum hefur verið gert og líkja stöðu opinberra starfsmanna við stöðu forréttindahópa. Það er rangt. Þegar ljós varð sá ásetningur ríkisstjórnarinnar og hæstv. fjmrh. að fara fram með þessa lagabreytingu leituðu fulltrúar samtaka opinberra starfsmanna eftir því við ríkisstjórnina og hæstv. fjmrh. um að ná samkomulagi um frekari breytingar á þessari reglugerðarsmíð í samræmingarátt, að gengið yrði inn á þá braut sem lagt er til í grg. með þessu frv. þar sem segir að engin rök séu til þess að aðrar reglur gildi um friðarskyldu opinberra starfsmanna. Hér er væntanlega verið að tala um þær reglur sem gilda um stríð og frið, hvaða reglur skuli gilda um átök um kaup og kjör á vinnumarkaði. Hugmyndir um hvernig væri hægt að ná samkomulagi voru settar fram en því var öllu hafnað. Því var hafnað vegna þess að ríkisstjórninni lá á að keyra þessa afmörkuðu breytingu í gegn. Hvað sem mönnum finnst um þessi lög eða þessa lagasmíð þá held ég að allir sanngjarnir menn hljóti að vera sammála um að hér sé ekki eðlilega að verki staðið. Þegar samtök launafólks óska eftir samstarfi um endurskoðun á þessum lögum, fallast jafnvel á að þessi breyting verði gerð núna en í samhengi við aðrar breytingar, þá er öllu vísað á bug. Þetta eru vinnubrögð, herra forseti, sem ekki ganga og eru mjög ámælisverð. Ég hef trú á því að ýmsir eigi eftir að tjá sig um þessa lagasmíð bæði á Alþingi og annars staðar, enda ber að skoða hana í því ljósi. Ég held að það sé ekki leiðin til að tryggja samskipti á vinnumarkaði að ætla lögunum og reglugerðunum og lögregluvaldinu framkvæmdina og mótun farvegsins. Ég held að til þess að reglur af þessu tagi gangi upp, þá verði þær að byggjast á samkomulagi og að mönnum finnist farið fram af sanngirni þannig að menn vilji láta reglugerðarsmíðina og lögin ganga upp. Og það er mjög mikilvægt að þannig sé staðið að málum þegar smíðuð eru lög um verkföll og vinnudeilur. Ég mun koma aftur að þessu máli í síðari ræðu minni, en læt máli mínu lokið að sinni.

Virðulegi forseti. Það má segja að innihald frv. sem hér er verið að ræða og lagt var fram fyrir nokkru síðan komi í sjálfu sér ekki á óvart einfaldlega vegna þess að á undanförnum vikum og mánuðum, reyndar allt undanfarið ár hefur átt sér stað mjög mikil umræða um svokallaða friðarskyldu sem ríkir á almenna vinnumarkaðnum, ákvæði sem ekki er í lögum sem varða opinbera starfsmenn. Það hefur gerst þó nokkrum sinnum að fjöldi starfsmanna hefur sagt upp störfum og notað það til þess m.a. að knýja fram úrbætur á kjarasamningum eða betri laun en samið hafði verið um. Það að fara í hópuppsagnir til að knýja fram betri laun en stéttarfélag hefur samið um og félagsmenn hafa samþykkt, ef samningarnir hafa á annað borð tekið gildi, er ekki góður samskiptamáti milli launafólks og atvinnurekenda. En það er heldur ekki góður samskiptamálti að banna fólki að segja upp vegna óánægju með laun sín, hvort sem um er að ræða einstaklinga eða hópa. Það er mikil nauðsyn að um þetta ríki mjög góð samstaða og að samræmdar reglur gildi á öllum vinnumarkaðnum sem lúta að þessu svokallaða friðarskylduákvæði og það sé þá auðvitað virt á báða bóga. Þetta hefur líka með það að gera að opinberir starfsmenn hafa í raun ekki sömu möguleika heldur til þess að beita verkfallsvopninu, þ.e. það sem vantar á ákvæði í lög. Það er mjög misjafnt hve mikill þungi er í uppsögnum fólks. Annars vegar er um að ræða sérmenntað fólk sem hefur á undanförnum mánuðum beitt svokölluðum hópuppsögnum án þess þó að það sé viðurkennt til þess að knýja fram betri samninga, þó að flestir hafi gengið til vinnu sinnar aftur eftir að hafa náð fram kjarasamningum og þá við sveitarfélögin í þó nokkuð mörgum tilvikum eða aðra vinnuveitendur. En ófaglært starfsfólk BSRB hefur ekki getað beitt þessu vopni líkt og hinar sérmenntuðu stéttir hafa gert. Það hefur sætt verulegri gagnrýni að ekki gildi sömu reglur varðandi friðarskyldu um opinbera starfsmenn og á almennum vinnumarkaði. Ég tek undir þá gagnrýni að þarna eigi í raun að gilda sambærileg lög um allt launafólk í landinu, hvaða stéttarfélagi sem það tilheyrir. Mér finnst virðingarvert að BSRB, BHM og Kennarasambandið hafa sýnt ákveðið frumkvæði með því að ganga á fund fjmrh. og bjóða það fram að hefja vinnu við að samræma lög og reglur sem gilda um launafólk. Hins vegar finnst mér það sýna að viljinn sé kannski ekki til staðar því að ekkert samráð var t.d. við ASÍ áður en þessar viðræður voru boðnar. Mér er kunnugt um að ekkert var leitað eftir samstarfi við ASÍ um að ganga á fund ríkisvaldsins eða hæstv. fjmrh. til þess að leita eftir þessari samræmingu. Það er grundvallaratriði gagnvart launafólki, hvort sem það starfar á almenna vinnumarkaðnum eða hjá hinu opinbera, að eins mikil sátt og mögulegt er ríki um þau lög er þessar starfsstéttir varða. Þess vegna er mjög erfitt að horfa upp á það að hér er komið fram enn eitt frv. í tíð þessarar og síðustu ríkisstjórnar er varðar kjör og réttindi launafólks þar sem ekki hefur verið reynt til hlítar að ná fram samningum á milli ríkisvalds annars vegar og launafólks hins vegar. Skemmst að minnast þeirra frv. og laga sem voru samþykkt á síðasta kjörtímabili. Það vekur eðlilega upp reiði þeirra stéttarfélaga og samtaka launafólks sem hafa boðið fram sáttarhönd. Það kemur m.a. fram í frétt í Degi, miðvikudaginn 1. desember, að skýrt er frá því að BSRB, BHM og kennarafélögin hafi gengið á fund hæstv. fjmrh. til þess að bjóða fram vinnukrafta sína við að samræma lög um opinbera starfsmenn og lög um stéttarfélög og vinnudeilur á almenna vinnumarkaðnum en því var ekki svarað. Þetta kemur fram í fréttinni og er haft eftir hv. þm. Ögmundi Jónassyni, formanni BSRB. En það er mikil nauðsyn á því að þessi samræmingarvinna eigi sér stað og að þar komi allir hópar að. Frumvarpið sjálft er aðeins ein grein fyrir utan gildistökuákvæðið og hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Það telst til verkfalla í skilningi laga þessara þegar starfsmenn leggja niður venjuleg störf sín að einhverju eða öllu leyti í því skyni að ná tilteknu sameiginlegu markmiði. Sama gildir um aðrar sambærilegar aðgerðir ...`` Ég býst við að þessar aðrar sambærilegar aðgerðir séu þar sem um hópuppsagnir er að ræða en vil þó fá skýringar frá hæstv. fjmrh. hvort þessi orð, þ.e. ,,sambærilegar aðgerðir af hálfu starfsmanna``, sé nokkuð hægt að teygja umfram það að þarna sé eingöngu um hópuppsagnir að ræða. Ríkisstjórnin brást fljótt við þegar sveitarfélögin kölluðu eftir því að þarna yrði tekið sérstaklega á þar sem heildarkjarasamningar sem gerðir höfðu verið giltu, að mati sveitarstjórnarmanna og fulltrúa í launanefnd sveitarfélaga, ekki lengur þar sem einstakar stéttir sem áður höfðu samþykkt heildarkjarasamning drógu sig út með þeim hætti að segja upp störfum sínum til þess að knýja fram betri launakjör. Það hafði gerst í mörgum tilvikum áður þegar síðan var gripið til þess ráðs að fara með málið fyrir í Félagsdóm. Félagsdómur úrskurðaði á grundvelli gildandi laga að ekki væri hægt að meðhöndla málið á sama hátt og ef um væri að ræða að það ákvæði, sem hér er lagt til að fari inn í lögin, hefði verið til staðar. Eftir það býst ég við að viðræður hafi hafist af hálfu sveitarfélaga og ríkisvalds um að þarna þyrfti að eiga sér stað ákveðin samræming. Óskir hafa einnig komið fram af hálfu ASÍ og núna frá BSRB, BHM og Kennarasambandinu um heildarsamræmingu þeirra laga sem í gildi eru. Það er nauðsynlegt að verða við þeirri ósk og ég tel mjög mikilvægt að sú vinna hefjist sem allra fyrst. En það er ekki brugðist eins við ef við snúum ferlinu við, þ.e. þegar atvinnurekendur grípa til hópuppsagna án þess að fara að gildandi lögum og reglum. Í skýrslu forseta ASÍ fyrir árið 1999 er m.a. fjallað um framkvæmd laga um hópuppsagnir. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Fyrri hluta ársins 1999 átti sér stað hrina uppsagna á Suðurlandi, Norðurlandi og á Vestfjörðum. Í framhaldinu hrinti Alþýðusamband Íslands af stað könnun meðal verkalýðsfélaga og trúnaðarmanna á þeim stöðum þar sem hópuppsagnir höfðu átt sér stað og beindist hún að samráðsferli við trúnaðarmenn áður en til uppsagna kom, samráðsferli við stéttarfélag áður en til uppsagna kom, ef ekki hafði verið haft samráð við trúnaðarmenn og atburðum eftir að uppsagnir komu fram. Á tímabilinu 10. júní til 17. ágúst 1999 var tíu verkalýðsfélögum sendur spurningalisti. Svör bárust frá átta þeirra. Samkvæmt þeim var alls 408 starfsmönnum sagt upp með hópuppsögnum á framangreindu tímabili, þar af voru 271 kona og 137 karlar. Í einu tilviki hafði verið haft samráð við trúnaðarmenn áður en til uppsagna kom. Það samráð fór fram að því er virðist til málamynda eða sama dag eða dagana áður en uppsögnum var hrint í framkvæmd. Jafnframt var ekki leitað samráðs um allt það sem leita átti samráðs um eða veittar þær upplýsingar sem veita átti en um hvort tveggja eru ítarleg ákvæði í lögum. Í einu tilviki var haft samráð við viðkomandi stéttarfélag með aðkomu trúnaðarmanna áður en til uppsagna kom og var það með líku sniði og greinir hér að framan. Í einu tilviki var haft samráð við stéttarfélag án aðkomu trúnaðarmanna en það verklag samrýmist ekki lögum. Í þremur tilvikum er vitað fyrir víst að tilkynning um hópuppsögn hafi verið send vinnumiðlun á svæðinu. Afrit tveggja bárust trúnaðarmönnum og afrit þriggja bárust viðkomandi stéttarfélögum. Í öllum þremur tilvikum voru ekki veittar réttar eða fullnægjandi upplýsingar um þau atriði sem lög kveða á um. Af framangreindri könnum var dregin sú ályktun að þær hópuppsagnir sem skoðaðar voru og sem beindust að 408 félagsmönnum ASÍ hafi verið framkvæmdar með ólögmætum hætti og um hafi verið að ræða gróf brot á gildandi reglum. Þessar niðurstöður voru kynntar Vinnumálastofnun og óskað ítarlegra upplýsinga frá stofnuninni um framkvæmd þeirra hópuppsagna sem skoðaðar voru. Afrit var sent félagsmálaráðuneytinu ásamt tilmælum um viðræður um breytingar á lögunum um hópuppsagnir. Þegar skýrsla þessi er skrifuð hafa svör ekki borist frá ráðuneytinu en á vinnuréttarsviði ASÍ eru í smíðum tillögur sem sendar verða ráðuneytinu samhliða kröfu um breytingar á gildandi lögum hópuppsagnir.`` Við erum svo heppin hér að hafa í salnum hæstv. félmrh. sem gæti kannski svarað því hvers vegna stjórnvöld hafa ekki brugðist við þegar atvinnurekendur í svo mörgum tilvikum beita verkafólk órétti samkvæmt þeim niðurstöðum sem sendar hafa verið Vinnumálastofnun. Ekkert bólar á neinum breytingum eða tillögum frá hæstv. félmrh. í því efni til þess að styrkja rétt launafólksins. En í þeim tilvikum sem um hópuppsagnir af hálfu launafólks er að ræða, sem vissulega eru umdeilanlegar, þá höfum við fengið viðbrögð strax þar sem er auðvitað gengið á rétt mjög stórs hóps launafólks. Eins og ég hef sagt hér þá er ég hlynnt því að sömu reglur gildi á vinnumarkaðnum hvort sem um er að ræða opinbera starfsmenn eða fólk á almenna vinnumarkaðnum. Það eiga að sjálfsögðu að gilda sömu reglur. En áður þurfa að eiga sér stað viðræður milli stéttarfélaga við ríkisvald og einnig atvinnurekendur svo að þessi samræming geti átt sér stað. Og það þarf að gerast á fleiri sviðum. Vissulega er verkfallsréttur á almenna vinnumarkaðnum rýmri og meðfærilegri á margan hátt og margir opinberir starfsmenn búa við mjög skerta möguleika til þess að beita honum sem vopni í kjarabaráttu. En það er líka mjög margt í lögum opinberra starfsmanna sem gefur þeim rétt umfram það sem gerist á almenna vinnumarkaðnum. Það vitum við öll og nægir að nefna t.d. fæðingarorlof og lífeyrisréttindi og marga aðra þætti sem eru í samningum opinberra starfsmanna. En fyrst og síðast þá hlýtur þetta alltaf að vera samningsatriði og við vildum gjarnan sjá fólk á vinnumarkaði standa saman sem einn hóp þannig að sömu reglur gildi um alla. Virðulegi forseti. Forseti ASÍ fjallaði í skýrslu sinni um hópuppsagnir af hálfu launafólks. Og þar segir, með leyfi forseta: ,,Vegna fjöldauppsagna opinberra starfsmanna urðu mikil blaðaskrif. Starfsmenn ASÍ tóku nokkurn þátt í þeim. Þar var því meðal annars haldið fram fjöldauppsagnir ýmissa hópa á opinberum vinnumarkaði til þess að þvinga fram breytingar á kjarasamningum undir friðarskyldu, ógni réttindum alls launafólks og samskiptareglum á vinnumarkaði sem þó væru nógu slæmar fyrir. Öllum bæri ótvíræð skylda til að virða lög og reglur um samskipti á vinnumarkaði. Ef launafólk sjálft virti ekki þær skyldur sem á það væru lagðar gæti verkalýðshreyfingin ekki krafist þess að atvinnurekendur virtu sínar, m.a. annars þær skyldur sem þeir hafa við framkvæmd hópuppsagna. Því var haldið fram að í lögunum um framkvæmd hópuppsagna fælust grundvallarréttindi sem tilheyrðu bæði ráðningarréttindum hvers og eins og ekki síður almennum félagslegum réttindum launafólks, en að þessi réttindi hefðu atvinnurekendur ítrekað brotið. Svo virtist einnig að stjórnvöld litu á þessi lögbrot sem óviðráðanlegar markaðshamfarir sem þau réðu ekkert við. Síðan væri það allrar athygli vert að ráðherrum, sveitarstjórnarforkólfum og atvinnurekendum væri hvorki afskipta eða orða vant þegar launafólk undir friðarskyldu leggi hópum saman inn uppsagnir til að þvinga fram launahækkanir með ólögmætum hætti. Þá væri hótað lagabreytingum, lögsókn og refsiaðgerðum og ekki látið sitja við orðin tóm.`` Virðulegi forseti. Þarna er forseti ASÍ að draga fram mismuninn á því hver viðbrögð stjórnvalda eru þegar að launafólk beitir hópuppsögnum annars vegar og hins vegar þegar atvinnurekandinn beitir hópuppsögnum og fer ekki að lögum, en þá eru viðbrögðin ekki hin sömu. Virðulegi forseti. Það er alltaf ámælisvert þegar fram koma frv. þar verið er að fjalla um kjarasamninga eða rétt launafólks þegar að ekki hefur farið fram eðlilegt samráð við þær stéttir sem hlut eiga að máli. Ég tek undir efni frv. vegna þess að það er í samræmingarátt fyrir allt launafólk. En við hljótum jafnframt að fara fram á það við hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórn að eðlilegt samráð sé haft við launafólk á vinnumarkaði og að ekki sé verið að leggja fram lagabreytingar þar sem eingöngu er verið að ganga á réttindi en um leið sé ekki tekið á ýmsum þáttum þessara laga sem og annarra sem bæta réttindi launafólks. Það hefur verið mjög erfitt að fylgjast með þeirri þróun sem hefur átt sér stað varðandi samninga á opinbera vinnumarkaðnum, hjá opinberum starfsmönnum, og líka þeirri mismunun sem er milli einstakra stétta innan opinbera geirans, ef svo má orða það, til þess að knýja fram launabreytingar eða leiðréttingar á sínum kjörum. Það er ekki hægt að jafna saman réttindum ófaglærða verkafólksins sem vinnur hjá hinu opinbera og því faglærða. Það er ekki hægt að líkja því saman. Og kjarasamningar sem gengið hafa til atkvæða í stéttarfélögum og stéttarfélög hafa samþykkt eiga auðvitað og eðli máls samkvæmt að gilda út samningstímabil. Annað veikir þessar stéttir þegar til lengri tíma er litið. En ég vil eindregið hvetja hæstv. ráðherra til þess, og þannig mun nefndin örugglega vinna að þessu máli, að sjónarmið þeirra sem þarna eiga hlut að máli, hvort sem um er að ræða opinbera starfsmenn eða á almenna vinnumarkaðnum, fái að koma fram. Örugglega verða lagðar fram margar brtt. í átt til samræmingar, ekki bara til að skerða réttinn heldur einnig til að auka þau réttindi sem fyrir eru.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breytingu á lögum nr. 94/1986, um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Þar er fjallað um sambærilegar aðgerðir af hálfu starfsmanna sem jafna má til verkfalla. Þarna getur ekki verið um annað að ræða en hópuppsagnir. BSRB og önnur stór stéttarfélög hafa óskað eftir og mælst til þess að samræmdar verði reglur og réttindi allra á vinnumarkaðnum um verkfallsrétt og önnur réttindi. BSRB hefur m.a. alltaf talað gegn hópuppsögnum. Það er ekki rétt leið í kjarabaráttu. En jafnframt því hefur BSRB hvatt til þess að gerðar verði breytingar á lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna sem rýmka réttindi þeirra þannig að þeir búi eigi við lakara réttindakerfi en gerist á almennum vinnumarkaði því mikill munur er á réttindum og skyldum opinberra starfsmanna og þeirra sem eru á almenna vinnumarkaðnum. Það þarf að samræma reglur. Hvenær eru uppsagnir manna hópuppsagnir? Það þarf að skilgreina. Ég tek sem dæmi heilbrigðisstofnanir þar sem starfsmenn hafa mjög takmarkaðan verkfallsrétt þegar hugsanlega er búið að semja um aðalkjarasamning eða grunn og komið er að aðlögunarsamningum. Þegar ekki nást samningar --- þetta eru kannski vinnustaðir með 5--15 manna hjúkrunarliði, ef sú stétt er tekin sem dæmi --- og starfsmenn gefast upp á að reyna að ná samningum og hætta án þess að það séu samræmdar aðgerðir, hvað þarf þá marga til þess að það sé túlkað sem hópuppsagnir? Það þarf ekki stóran vinnustað. Að vísu geta þessar heilbrigðisstofnanir af öryggisástæðum komið í veg fyrir að fólk fái að segja upp. Ég vil draga það inn í þessa umræðu að það þarf að fá skilgreiningu á því hvað hópuppsagnir eru. Hver eru mörkin? Það er ekki sama hvort um er að ræða 100 eða 200 manna vinnustað. Ef t.d. 50--70 manns segja þar upp þá er hægt að kalla það hópuppsagnir. Annað á við á litlum vinnustöðum sem eru út um allt land og sinna miklu öryggishlutverki. Það þarf að fara mjög vandlega yfir þetta mál. Það má ekki taka réttindi af fólki án þess að horfa á heildarpakkann og leita eftir samræmingu við félög á hinum almenna vinnumarkaði, þ.e. að það komi þá annað á móti. Það hefur enginn mælt með hópuppsögnum. Því miður hefur það þó kannski verið síðasta hálmstráið sem menn hafa gripið til. En stéttarfélög eða verkalýðsfélög hafa aldrei mælt með þessari aðgerð. Ég vildi draga sérstaklega inn í umræðuna að þetta er mál sem má ekki flýta sér með. Það verður að ná sáttum um þessa lagagerð og bæta þá réttarstöðu opinberra starfsmanna á öðrum sviðum til þess að ná þarna einhverju jafnræði.

Virðulegi forseti. Hér er til umfjöllunar frv. til laga um breytingu á lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna þar sem lagt er til að ný málsgrein sem fjallar um skilgreiningu á verkföllum bætist við 14. gr. laganna. Jafnframt er lagt til að sambærilegar aðgerðir sem jafna má til verkfalls falli undir skilgreiningu verkfalla. Ætlunin með þessari lagabreytingu er að samræma ákvæði laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna, nr. 94/1986, og lög um stéttarfélög og vinnudeilur, nr. 80/1938, þar sem kveðið er á um verkföll og skilgreining á verkföllum útvíkkuð í þeim lögum sem frv. tekur til. Tilefni þessa frv. er sem kunnugt er og fram hefur komið, nýlegur félagsdómur í máli leikskólakennara hjá sveitarfélaginu Árborg þar sem deilt var um hvort uppsagnir tiltekins hóps opinberra starfsmanna á sama tíma fæli í sér brot á friðarskyldu á gildistíma kjarasamnings. Niðurstaða dómsins var að svo væri ekki enda tækju lög um kjarasamninga opinberra starfsmanna ekki á sama máta á þessum aðstæðum og lög um stéttarfélög og vinnudeilur. Ég vil hér fyrst fjalla í nokkrum orðum um ástæður þess að einstaklingar taka ákvörðun um að segja upp störfum sínum vegna óánægju með launakjör og má taka framangreint mál sem dæmi. Uppsagnir hafa verið örþrifaráð einstaklinga sem hafa gert sér grein fyrir með samræðum sín á milli og samanburði á launakjörum sínum við einstaklinga annarra stétta með sambærilega menntun, ábyrgð og reynslu að þeir hafi borið skarðan hlut frá borði sem oft munar tugum prósenta í launum. Í flestum tilvikum hefur verið um að ræða einstaklinga sem tilheyra svokölluðum kvennastéttum sem hafa langa sérmenntun að baki. Uppsagnirnar hafa knúið fram umræðu um stöðu launamála og vakið athygli á því óréttlæti sem viðkomandi hópur telur sig vera beittan. Jafnframt hefur óánægja með það mat á störfum sem birtist í launaumslaginu verið leidd í ljós og áhrif þess á sjálfsvirðingu og sjálfsmat viðkomandi einstaklinga og stéttar. Það er athyglisvert að þær stéttir sem hafa gripið til þessara örþrifaráða hafa í flestum tilvikum verið hefðbundnar kvennastéttir. Í launamálum stétta þar sem mikill meiri hluti er konur birtist launamunur kynjanna í sínu hráasta formi. Þar birtist almennt vanmat á framlagi hefðbundinna kvennastarfa til þjóðfélagsins þrátt fyrir þá staðreynd að mikil menntun liggi að baki faginu, í mörgum tilvikum margra ára háskólamenntun og í engu lakari að magni eða gæðum en menntun hefðbundinna karlastétta. Nefni ég hér annars vegar hjúkrunarfræðinga og verkfræðinga með fjögurra ára grunnnám í háskóla að baki og hins vegar ljósmóður og lækna með sex ára grunnnám í háskóla að baki. Því hefur verið haldið fram að kynbundinn launamunur hér á landi sé á bilinu 11--15%. Ég vil þó benda á að athuganir sem liggja þar að baki skoða í flestum tilvikum kynbundinn launamun kvenna og karla í sömu störfum eða innan sömu stéttar, en í undantekningartilvikum hefur verið skoðuð og borin saman launamyndun og launamunur hefðbundinna karlastétta annars vegar og hefðbundinna kvennastétta hins vegar. Ég tel að slíkar rannsóknir muni leiða í ljós meiri launamun kynjanna en hingað til hefur verið talið. Launamisréttið sem að framan er lýst hefur vegið verulega að sjálfsvirðingu einstaklinga og hópsins innan viðkomandi stéttar og í mörgum tilvikum verið hvatinn að því að einstaklingarnir hafa tekið ákvörðun um að segja upp störfum sínum. Stéttarfélögum hefur yfirleitt verið fullkomlega ljóst að þau geta á engan hátt tengst uppsögnum eða öðrum aðgerðum félagsmanna sinna sem leiða til vinnustöðvunar á gildistíma kjarasamnings viðkomandi stéttarfélags enda væri slíkt ólöglegt og félögin skaðabótaskyld ef á þau sannast slík aðild. Það er skoðun mín að stéttarfélög þeirra einstaklinga sem sagt hafa upp störfum sínum með hópuppsögnum vegna óánægju með launakjör sín hafi verið mjög meðvituð um þetta atriði og hafi velflest lagt sig í líma við að gera félagsmönnum sínum grein fyrir hvað felst í ákvörðun margra einstaklinga sömu starfsstéttar að segja upp störfum sínum á sama tíma og gert þeim grein fyrir að stéttarfélagið geti ekki stutt þá, hvorki félagslega né fjárhagslega. Í mörgum tilvikum hefur þessi staða og afstaða stéttarfélagsins leitt til erfiðs ágreinings milli stéttarfélags og félagsmanna sem oft og tíðum hefur verið erfitt að leysa úr. Virðulegi forseti. Það er von mín að viðhorf gagnvart jafnréttismálum í þjóðfélaginu séu að taka þeim breytingum að í framtíðinni þurfi kvennastéttir, sem telja sig órétti beittar eða konur yfirleitt, ekki að grípa til örþrifaráða til að vekja athygli á málum sínum. Virðulegi forseti. Hér liggur fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna þar sem tekið er á einum þætti og hann samræmdur við vinnulöggjöf sem gildir á almenna markaðnum. Ég hefði kosið að í stað þess að taka eitt atriði út hefði verið ráðist í heildarendurskoðun á lögunum. Það er löngu tímabært og nauðsynlegt að samræma vinnulöggjöf opinberra starfsmanna og þeirra sem starfa á svokölluðum almennum markaði. Máli mínu til stuðnings vil ég nefna nokkur atriði. Í fyrsta lagi er verkfallsréttur margra hópa opinberra starfsmanna afar takmarkaður. Vil ég í því sambandi sérstaklega benda á takmarkaðan verkfallsrétt þeirra sem falla undir þá skilgreiningu að starfa við nauðsynlegustu öryggis- og heilbrigðisþjónustu, en í ýmsum starfshópum er jafnvel miklum meiri hluta starfsmanna einnar stéttar gert skylt að gegna störfum í verkfalli að ónefndum þeim sem eru yfirleitt ekki með verkfallsrétt. Í öðru lagi gangast þeir sem yfirleitt hafa verkfallsrétt undir regluna allt eða ekkert. Þá á ég við, svo ég taki dæmi af heilbrigðisstéttum, að ein stétt opinberra starfsmanna sem sér enga aðra leið til að knýja fram samning við fjmrh. en með verkfalli, þarf samkvæmt núgildandi lögum að boða verkfall sem nær til allra heilbrigðisstofnana landsins sem reknar eru af ríkinu, sem eru svo til öll sjúkrahús og heilsugæslustöðvar í landinu. Slíkt verkfall yrði afar yfirgripsmikið og erfitt viðureignar fyrir alla aðila. Í þessu sambandi vil ég benda á að í síðasta stóra verkfalli heilbrigðisstétta voru stóru sjúkrahúsin í Reykjavík rekin af tveimur aðilum, annars vegar ríki og hins vegar Reykjavíkurborg. Það voru því tveir samningsaðilar, en í dag eru sjúkrahúsin rekin af ríkinu eingöngu. Hægt var að boða verkfall gagnvart öðrum aðilanum en ekki hinum, en sá möguleiki er ekki fyrir hendi í dag. Væri verkfallsréttur opinberra starfsmanna í líkingu við verkfallsrétt á almenna markaðnum og í líkingu við verkfallsrétt opinberra starfsmanna á öðrum Norðurlöndum gæti stéttarfélag boðað verkfall sem beindist gegn tilteknum stofnunum eða jafnvel tilteknum einingum innan stofnana. Í þriðja lagi hafa mörkin milli þeirra sem starfa hjá hinu opinbera og þeirra sem starfa á almennum markaði á síðustu árum orðið óskýrari, ekki síst við flutning verkefna frá ríki, m.a. með sölu ríkisfyrirtækja og hugsanlega í framtíðinni með einkaframkvæmd og þjónustusamningum. Í fjórða lagi hefur á undanförnum árum verið markvisst unnið að því að samræma starfsumhverfi opinberra starfsmanna og þeirra sem starfa á almenna markaðnum og bendi ég þar á lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og lög um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, en jafnframt einnig nýtt launakerfi ríkisins. Í fimmta lagi leiða breytingar á launakerfi stórra hópa opinberra starfsmanna sem gerðar voru á árinu 1997 þar sem hluti samningsgerðarinnar er fluttur til einstakra stofnana, til þess að huga þarf að breytingum á samnings- og verkfallsrétti opinberra starfsmanna. Það er íhugunarefni að verkfallsréttur er svo þröngur og miðstýrður sem raun ber vitni á sama tíma og kjör eru í meira mæli ákvörðuð í dreifistýrðum samningum inni á einstökum stofnunum. Virðulegi forseti. Það hefur komið fram að samtök opinberra starfsmanna eru afar ósátt við að breyting verði gerð á lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna án þess að litið sé á lagasetninguna í heild og að slík heildarendurskoðun fari fram í nánu samstarfi við þá. Í því sambandi vil ég benda á að þegar núgildandi lög um kjarasamninga opinberra starfsmanna voru samþykkt á Alþingi á árinu 1986 voru þau niðurstaða af löngu undirbúningsstarfi milli aðila og var samkomulag milli fjmrn. og BHM, BSRB og kennarafélaganna um þá breytingu. En þrátt fyrir að samtökin hafi lýst andstöðu við aðferðafræðina í þessu máli þá hafa þau lýst því yfir að þau geri ekki efnislegar athugasemdir við þá breytingu sem hér er verið að leggja til á lögunum. Í lögum um stéttarfélög og vinnudeilur sem notuð eru sem fyrirmynd að þeirri breytingu sem lögð er til í því frv. sem hér er til umfjöllunar, er í 70. gr. tekið fram að ábyrgð einstaklinga vegna aðildar að aðgerðum sem jafna má til vinnustöðvunar, með vísan í 2. mgr. 8. gr. laganna, varði ekki sektum. Sambærilegt ákvæði er ekki til staðar í því frv. sem hér er til umfjöllunar. Ég vil því beina því til efh.- og viðskn. að skoða þetta atriði. Að öðrum kosti er ekki bara verkfallsréttur opinberra starfsmanna takmarkaðri en á almenna markaðnum heldur einnig tekið harðar á brotum. Virðulegi forseti. Að lokum vil ég leggja ríka áherslu á að hið fyrsta verði skipuð nefnd fulltrúa fjmrh. og samtaka opinberra starfsmanna til að vinna að endurskoðun á lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna með það að markmiði að samræma vinnulöggjöf í landinu. Þar liggja sameiginlegir hagsmunir stéttarfélaganna. Því fagna ég sérstaklega yfirlýsingu fjmrh. í framsöguræðu hans þar sem hann tilkynnti að endurskoðun fari fram innan tíðar í náinni samvinnu við þau samtök sem ég hef nefnt.

Herra forseti. Kjarasamningur er gagnkvæmissamningur tveggja aðila, annars vegar stéttarfélags eða samtaka stéttarfélaga og hins vegar fyrirtækis eða samtaka fyrirtækja. Þarna mætast tveir aðilar og friðarskyldan sem um er rætt felst einfaldlega í því að menn lofa að standa við undirskrift sína á samningstímanum. Það er nú ekki flóknara en það. Menn lofa sem sagt að standa við undirskriftina. Það er eitthvað að marka undirskriftina undir samningnum. Dómur Félagsdóms frá því nýlega ógilti undirskrift fulltrúa opinberra starfsmanna. Dómurinn sagði einfaldlega: ,,Þessi undirskrift er einskis virði. Hana er ekkert að marka. Það er ekki friðarskylda. Samningurinn sem þið skrifuðuð undir gildir bara ekki út samningstímann.`` Í ljósi þess átti ég von á því að samtök opinberra starfsmanna rykju upp til handa og fóta og krefðust þess eins og skot að ríkisvaldið bætti úr þessu með nýrri lagasetningu, þeim lögum sem hér liggja fyrir, þannig að eitthvað yrði að marka undirskrift þeirra. En það gerðist ekki. Þeir segja að þetta sé reyndar slæmt o.s.frv. en huga þurfi að heildarendurskoðun og allt svoleiðis. Það á því að tefja þetta. Áfram á sem sagt ekkert að marka það sem þeir skrifa undir. Það er gert lítið úr þeim. Ég geri mikinn mun á hópuppsögnum og uppsögnum þar sem menn segja upp til þess að ráða sig annars staðar vegna þess að þar eru í boði hærri laun. Ég geri líka mikinn mun á hópuppsögnum og uppsögnum fyrirtækja þar sem ekki stendur til að ráða fólkið aftur með lægri laun heldur vegna þess að fyrirtækið þarf af einhverjum ástæðum að minnka við sig og segja upp. Það ræður ekki lengur við þann rekstur sem það er með af því að launin eru orðin of há eða verð á framleiðslunni hefur lækkað eða eitthvað slíkt. En þegar menn segja upp til þess að fá aftur vinnu hjá sama vinnuveitanda með hærri laun eða ef fyrirtæki segir upp starfsmönnum til þess að ráða þá aftur með lægri laun, þá er það brot á friðarskyldunni og um það vorum við einmitt að ræða. Menn tala um vinnumarkað. En þeir átta sig ekkert á því að í orðinu felst ,,markaður`` sem þýðir framboð og eftirspurn, þ.e. framboð á vinnuafli og eftirspurn eftir vinnuafli. Þetta framboð og eftirspurn endurspeglast í verðinu sem eru launin. Við erum alltaf að tala um markaðslaun. Þegar atvinnuleysið var sem mest hallaði verulega á launþegana. Menn vita hvernig það var þegar það var 6% atvinnuleysi og sumir atvinnurekendur urðu mjög leiðinlegir og beittu allt að því kúgunum. Þetta er þekkt um alla Evrópu þar sem er 10% atvinnuleysi, þar sem atvinnurekendur kúga launþegana til þess að sætta sig við lægri laun, lengri vinnutíma o.s.frv. Það öfuga gerist þegar atvinnuleysið minnkar. Þá gerist þetta nefnilega öfugt. Þá fara einstakir launþegar að beita kúgun og það er ósköp eðlilegt. Hvort tveggja er ósköp eðlilegt. Nú erum við í þeirri stöðu að alls staðar vantar fólk og þá fara launþegarnir að beita kúgunum. Ef friðarskyldan á ekki að gilda þá getur þetta haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir launþega ef atvinnuleysi skyldi aukast aftur, sem guð gefi að gerist ekki því ég tel að það sé mjög mikilvægt að atvinnuleysi sé lítið. Kannski er það mesta kjarabót fyrir láglaunafólk í þessu landi að atvinnuleysið er nánast horfið. Ef ekki eiga að gilda þær reglur sem hér er verið að leggja til að settar verði í lög, ef ekki eiga að gilda reglur um það, þá getur nefnilega nákvæmlega það sama gerst í atvinnuleysi þegar hvergi er hægt að fá vinnu. Þá getur það gerst að atvinnurekendur, opinberir atvinnurekendur, spítalar og aðrir, segi upp öllum starfsmönnum sínum til þess að knýja þá til lægri launa. Það gerist alveg nákvæmlega eins ef friðarskyldan á ekki að gilda. Menn þurfa að átta sig á þessu. Ég held því að sú breyting sem hér er verið að gera sé mjög mikilvæg. Hún gildir til hagsbóta fyrir bæði launþega og fyrirtæki og hún segir eiginlega ekkert annað en að undirskrift aðila á kjarasamningum eigi að gilda.

Herra forseti. Ég er alveg sammála hv. þm. Pétri H. Blöndal um að undirskriftir eigi að vera marktækar. En gerir hv. þm. sér grein fyrir því að í mörgum tilvikum eru hópuppsagnir til komnar vegna þess að starfsfólkið telur að ekki hafi verið staðið við kjarasamninga, að kjarasamningar hafa ekki verið fullnustaðir? Það eru þessar alhæfingar sem ég ætla að leyfa mér að vara við, þ.e. að menn setji allar aðgerðir af þessu tagi undir einn hatt. En hinu er ég alveg sammála hv. þm., að menn eiga að taka undirskriftir alvarlega og menn eiga líka að taka heiðursmannasamkomulag alvarlega. Þegar samtök launafólks gera samkomulag við ríkisvaldið, eins og gert var árið 1986 um þau lög sem einhliða er ráðist í að breyta hér með valdi og offorsi, á að þvinga hér í gegnum þingið, þá er verið að brjóta samninga eða samning. Eða eigum við að kalla það samkomulag? Þótt það sé alveg rétt sem hér hefur komið fram að afmarkað skoðað séu menn reiðubúnir að ræða þessa lagaklásúlu þá er þetta hið efnislega samhengi hlutanna. Þess vegna mótmælum við því eindregið að þessi lög verði keyrð í gegnum þingið.

Herra forseti. Ef annar aðili að kjarasamningi kemst upp með að standa ekki við undirskrift sína og standa ekki við kjarasamninginn þá er það vegna þess að kjarasamningurinn er illa gerður af hinum aðilanum. Hann hefur þá ekki sett ákvæði í kjarasamninginn sem hélt absalútt. Það eiga menn að taka upp í viðræðum og það er til ákvæði um það. Ef samningar eru brotnir þá geta menn að sjálfsögðu kært það o.s.frv. En það er ekki rétt að hópuppsagnir séu vegna þess að ekki er staðið við kjarasamninga. Hópuppsagnir eru aðallega vegna þess að opinberir starfsmenn eru að bera sig saman við fólk á almennum vinnumarkaði. Þeir bera sig saman við laun annars staðar í þjóðfélaginu sem hafa hækkað umtalsvert vegna aukinnar eftirspurnar og gleyma þá gjarnan lífeyrisréttindum og öðrum réttindum sem opinberir starfsmenn hafa og ég hugsa að megi meta til svona 8--15% af launum. Varðandi það að þetta frv. sé ekki þáttur í heiðursmannasamkomulagi þá vissi ég ekki til þess að hv. Alþingi sem löggjafarsamkunda stæði í kjarasamningum.

Herra forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefði betur hlustað á hæstv. fjmrh. sem lýsti sjálfur í framsögu sinni tilurð þessara laga og vitnaði þar í samkomulag sem gert var á sínum tíma af hálfu fjmrn. við samtök opinberra starfsmanna. Ég vil ítreka það að ég tel mikilvægt að menn virði samninga og um það fjallar þessi umræða hér.  Það á að vera siðaðra manna háttur að komast að samkomulagi um þær leikreglur sem eiga að gilda. Fram á þetta er farið hér, einvörðungu og ekkert annað. Þess vegna vil ég hvetja til þess að frv. verði sett til hliðar og í staðinn verði þess freistað að ná heildarsamkomulagi um breytingar á þessum lögum sem löngu er tímabært að gera og allir eru sammála um að þurfi að gera. Ég vara því við alhæfingum að því tagi sem við heyrðum áðan frá hv. þm. Pétri H. Blöndal.

Herra forseti. Ég þekki af eigin raun vandamálið við hópuppsagnir. Ég skil vel að finna þurfi lausn á því vandamáli. En hópuppsagnir í sjálfu sér eru einkenni á vanda. Til þeirra er gripið í neyð af einhverri ástæðu. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt að gera sér grein fyrir því. Frv. sem við erum að fjalla um stefnir að því að skilgreina hópuppsagnirnar sem ólöglegt verkfall. Spurningin er hvort að það sé lausn. Ef við göngum út frá því að það sé rétt skilið hjá mér að þetta sé einkenni á vanda, þá er spurning sú hvort lausnin felist í því að fara gegn einkennunum. Þegar ég lít til baka þá man ég vel eftir því hvernig óánægjan safnaðist upp ár frá ári í þeim geira sem ég þekki til, í heilbrigðisþjónustunni, óánægja með starfskjör og óánægja vegna manneklu á sjúkrastofnunum sem einnig stafaði af lélegum kjörum. Þetta leiddi af sér lokanir deilda og smátt og smátt skapaðist slíkt ástand, eftir áralangar tilraunir til að ná samkomulagi við samninganefnd ríkisins um lagfæringu á starfskjörum, að menn fóru að hugsa til neyðarúrræða. Ég veit ekki hversu margir af hv. þm. hafa tekið þátt í þeim ósköpum að segja upp starfi sínu til að reyna að lagfæra starfskjör. Hér hefur komið fram hjá hv. þm. Pétri Blöndal að standa skuli við samninga. Það held ég að allir séu sammála um. En ég veit ekki hversu oft hv. þm. Pétur Blöndal hefur í samningaviðræðum þurft að benda mótaðilunum á það ár eftir ár að ekki hafi verið staðið við bókanir og stefnu samnings. Þetta er ekki það einfalt. Þegar veik samningsstaða veldur því að menn verða að taka við því sem þeim er rétt, ár eftir ár, þá skapast sú neyðarstaða að menn fara að hugsa aðrar leiðir. Og hópuppsagnir er ekkert sem fólk grípur til vegna þess að því finnist það vera skynsamleg og þægileg leið. Ekki nóg með það heldur leiða hópuppsagnir af sér alls konar vandamál. Hópuppsagnir hafa leitt til þess að fólk hefur hætt störfum endanlega. Það telur að því hafi verið misboðið með því að neyðast til að grípa til slíkra úrræða. Það kemur ekki aftur til starfa. Þeir sem hefja störf að nýju aftur hafa sumir hverjir borið gremju í brjósti vegna þess arna. Þetta skemmir út frá sér. Hópuppsagnir eru í sjálfu sér eitthvað sem ég mundi aldrei geta mælt með. Hópuppsagnir eru neyðarúrræði sem ég mundi vilja sjá hverfa algjörlega úr samskiptum launþega og viðsemjenda. En reynsla heilsugæslulækna af þessum vanda sem komið hefur upp aftur og aftur leiddi til þess að þeir völdu að koma sér úr þeirri neyð að þurfa með vissu millibili að standa í þeirri veiku stöðu að neyðast til að fara í uppsagnir. Þeir völdu því þann kostinn og það er líka neyðarúrræði að koma sér undan samningum, komast undir kjaranefnd. Það er kannski fyrst og fremst til að neyðast ekki til að fara í uppsagnir. Ég get hins vegar fyrir mitt leyti alveg fallist á frv. sem þetta ef því fylgir sú trygging að sú neyð sem leiðir til uppsagna komi ekki upp aftur.

Herra forseti. Ég innti hæstv. forseta þingsins eftir því áðan hvenær gert yrði matarhlé á fundi til þess að menn gætu nærst. Hér hefur staðið þingfundur í allan dag. Í morgun voru nefndafundir og ekki gert neitt matarhlé á fundum. Ég leyfi mér að óska eftir því að svo verði gert núna. Þegar ég innti forseta þingsins eftir því hvenær gert yrði hlé, fyrir tæpum hálftíma síðan, þá var mér sagt að gert yrði hlé á fundinum eftir u.þ.b. hálfa klukkustund. Ég tók það gilt, annars hefði ég gert við þetta athugasemd á þeirri stundu. Ég óska eftir svörum um hvenær gert verði hlé á fundinum. Búið er að boða til funda í nefndum þingsins klukkan hálf níu og sýnt að þá verður ekki fram haldið þingfundi hér. Ég óska eftir því að gert verði hlé á fundinum núna fyrir matarhlé.

Með tilliti til þess að nefndafundir hefjast eftir tæplega tuttugu mínútur verður forseti við þessari ósk. Verður umræðu um þetta mál frestað.