Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hafði aðallega ætlað mér að beina máli mínu að hæstv. forsrh., vegna þess að hann lét allmörg orð falla í minn garð, þegar þetta mál var hér seinast til umr., en meðan það dregst, að menn komi í salinn, get ég snúið máli mínu að hæstv. iðnmrh., sem einnig lét nokkur orð falla um þetta mál, þegar það var síðast rætt hér. Hæstv. iðnmrh. reyndi einkum að færa það þessu máli til foráttu, að það væri erfitt í framkvæmd, og auglýsti eftir því, hvernig flm. þessa máls hefðu hugsað sér, að framkvæmdum væri háttað í þessum efnum. Ég held, að það sé einna fljótlegast að svara þessu með því að vísa til þeirrar grg., sem fylgdi þessari till., þegar hún var upphaflega lögð fyrir Alþ. af Sveini Guðmundssyni, hv. núv. 10. þm. Reykv. Í grg. fyrir till. segir á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: Í l6. gr. l. nr. 63 frá 1957 segir svo: „Stjórn Seðlabankans ákveður að höfðu samráði við ríkisstj., eftir hvaða reglum Seðlabankinn kaupir afurðavíxla af viðskiptabönkum sínum.“ Í reglugerð Seðlabankans er þetta frekar skýrt, sbr. 30. gr. reglugerðarinnar. Það er gild regla Seðlabankans að endurkaupa afurðavíxla sjávarútvegs og landbúnaðar að 2/3 áætlaðs söluverðs til a.m.k. 6 mánaða. Slík regla mun einnig hafa verið tekin upp við framleiðslu áburðarverksmiðjunnar. Nauðsyn ber til, að aðrar framleiðslugreinar njóti sama réttar, m.a. sementsverksmiðjan, þegar hún tekur til starfa, svo og iðnaðurinn almennt.“ Ég held, að ég þurfi ekki að lesa meira en þetta úr grg. til að skýra það fyrir hæstv. iðnmrh., hvernig flm. þessa máls hafa hugsað sér, að þetta yrði framkvæmt, eða með þeim hætti, að það væri áætlað söluverð þeirrar framleiðslu, sem iðnaðurinn framleiðir, og lánað sé út á hana sem nemur 2/3 áætlaðs söluverðs til a.m.k. 6 mánaða. Þetta virðist vera sú aðalregla, sem flm. þessa máls hafa ætlað sér. Hitt er rétt, að í vissum tilfellum kann að þurfa að víkja eitthvað frá þessu, en þó þannig að svipuðum tilgangi verði náð. Ég held, að með þessari tilvitnun í grg. hins upphaflega flm. sé því fullsvarað, hvernig menn hugsi sér þetta í framkvæmd, og það sé meira en framkvæmanlegt, ef vilji er fyrir hendi. Ég vík þá að öðru atriði, sem kom fram hjá hæstv. iðnmrh. Hann var að fullyrða það, að hér væri um sýndartill. að ræða, það væri hrein sýndarmennska að vera að flytja þetta mál. Ég held, að ég geti bezt svarað þessu með því að vitna til þeirrar framsöguræðu, sem Sveinn Guðmundsson, hv. núv. 10. þm. Reykv., flutti, þegar hann mælti fyrir þessari till, hér á Alþ. upphaflega, en það vita allir, að þann hv. þm. brestur ekki kunnugleika á iðnaðarmálum og ætti því að geta gerst sagt um það, hvaða þýðingu þessi till. mundi hafa. En honum farast svo orð, með leyfi hæstv. forseta: „Það er fróðlegt að gera sér grein fyrir, á hvern hátt framborin þáltill. mundi verka í framkvæmd. Með framkvæmd till. mundi skapast hér myndarleg fjöldaframleiðsla á mörgum hlutum.“ - Ég vil aðeins skjóta inn, að það er fjöldaframleiðsla, sem hæstv. forsrh. virðist sérstaklega bera fyrir brjósti. Svo heldur áfram: „Framleiðendur mundu selja viðskiptabönkum sínum efnis- og framleiðsluvíxla, en viðskiptabankinn endurselja þá eftir þeim reglum, sem Seðlabankinn mundi setja í samráði við hæstv. ríkisstj. Hvað mundi svo þetta leiða af sér? Framleiðandinn hefði bolmagn til hagkvæmari innkaupa á efnivöru. Í stað þess að framleiða vöru á dýran hátt í smáum stíl mundi hann að sjálfsögðu framleiða slíka vöru í fjöldaframleiðslu, og útkoman verður ódýrari vara, meiri framleiðsla, betri afkoma almennings. Sama má segja um verksmiðjuiðnaðinn almennt. Hann mundi fá möguleika til hagkvæmari rekstrar, fjölbreyttari framleiðslu, betri skipulagningar og jafnframt ódýrari framleiðsflu. Sem sagt, stefnt í rétta átt til hasældar fyrir alla. Þannig er hægt að taka dæmin víðs vegar úr íslenzkum iðnaði. Í dag takmarkast tæknin vegna fjárskorts.“ Ég sé ekki ástæðu til að lesa þetta lengra, en ég held, að þessi ummæli hv. 10. þm. Reykv., sem er manna fróðastur um iðnaðarmál, sýni það, að hér sé ekki neitt sýndarmál á ferðinni, og til enn frekari áréttingar því, að svo sé ekki, vil ég leyfa mér að lesa hér upp úr forustugrein, sem birtist í blaðinu Íslenzkur iðnaður, sem gefið er út af Félagi ísl. iðnrekenda, í októberhefti blaðsins þetta ár, en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Á árinu 1958 samþykkti Alþ. till. til þál. um endurkaup Seðlabankans á framleiðslu og hráefnavíxlum iðnaðarins. Það er hins vegar ekki fyrr en á yfirstandandi ári, sem byrjað er á því að framkvæma þá viljayfirlýsingu, en þó í afar litlum mæli. Varðandi endurkaup afurðavíxla almennt er í þessu sambandi rétt að minna á, að ein meginforsenda innlánabindingar Seðlabankans er sögð vera, að með henni eigi að vega upp á móti endurkaupum Seðlabankans á afurðavíxlum. Innlánabindingin hefur hins vegar skert útlánagetu þess banka, sem einkum hefur að markmiði fjárhagslega fyrirgreiðslu við iðnaðinn, en fram til þessa hafa verið bundnar um 85 millj. kr. af fé Iðnaðarbankans í Seðlabankanum. Það skal viðurkennt, að innlánsbinding af hálfu Seðlabankans er eitt nauðsynlegra tækja hans til þess að draga úr eftirspurn og þenslu, en iðnaðurinn getur hins vegar ekki sætt sig við, að henni sé beitt til þess að draga frá honum eðlilega fjármagnsmyndun til þess að beina henni til annarra atvinnuvega Því er ekki að leyna, að endurkaup hráefna- og framleiðsluvíxla iðnaðarins hafa strandað á mikilli tregðu Seðlabankans og því borið við, að framkvæmd þeirra væri afar erfið og flókin. Iðnaðurinn getur þó engan veginn sætt sig við, að úrlausn vandamála hans verði látin standa á því. Sé það þannig, að framkvæmd endurkaupa hráefna- og framleiðsluvíxla sé svo flókin, er það krafa iðnaðarins, að leiðir verði fundnar, er jafngildi þeirri fyrirgreiðslu, sem endurkaup framleiðslu- og hráefnavíxla væru, næðu þau fram að ganga“ Ég held, að þessi ummæli, sem tekin eru nú alveg nýlega úr aðalmálgagni íslenzkra iðnrekenda, sýni það, að hér sé ekki um neitt smámál að ræða. Og það er eðlileg krafa þeirra, að ef ríkisstj. af einhverjum ástæðum eða umráðamenn Seðlabankans vilja ekki framkvæma þá leið, sem þessi till. fjallar um, verði a.m.k. í staðinn fundin önnur leið, sem tryggi iðnaðinum hliðstæðan ávinning. En á því hefur ekkert bólað af hálfu hæstv. ríkisstj. Hún hefur aðeins klifað á því, sem ekki er rétt, að þessi leið sé óframkvæmanleg, en ekki bent á neitt annað til þess að koma þar í staðinn, eða m.ö.o., hún vill viðhalda þeim lánsfjárskorti, sem iðnaðurinn hefur búið við hvað rekstrarlánin snertir. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að ræða meira við hæstv. iðnmrh., en ég get ekki látið hjá líða vegna ýmissa ummæla, sem hæstv. forsrh. lét hér falla, þegar þetta mál var hér til umr. í hv. þingi fyrir hálfum mánuði, að snúa mér að nokkrum þeirra. Ég held, að ég víki fyrst að því, sem ráðh. sagði um verðbólguna. Hann talaði mjög mannalega um verðbólguna og kvaðst vera reiðubúinn til þess að ræða það mál við hvern sem væri og sem oftast. Og það er ekki nema gott um það að segja, því að það er þó „alltaf búningsbót að bera sig karlmannlega,“ en ég er ekki viss um það, að í raun og veru sé hæstv. ráðh. eins fús til að ræða um þessi mál og hann vildi vera láta. En það var tvennt, sem ráðh. lagði einkum áherzlu á í sambandi við það, sem hann sagði um verðbólgumálin. Í fyrsta lagi var það, að núv. ríkisstj. hefði eiginlega gert allt, sem hægt væri að gera, til þess að sporna gegn verðbólgu, og í öðru lagi, að stjórnarandstæðingar og þá ekki sízt ég sem ritstjóri við eitt stjórnarandstöðublaðið hefðum gert allt til þess að reyna að spenna verðbólguna sem mest upp, og nefndi hann nokkur dæmi þess, sem ég skal koma að síðar. Ég vil nú fyrst víkja að því, hvort hæstv. ríkisstj. hefur gert allt það, sem talið væri eðlilegt og nauðsynlegt og sjálfsagt til þess að vinna gegn verðbólgunni. Ég veit, að hæstv. ráðh. tekur það ekki gilt, þó að ég haldi því fram, að svo sé ekki. En mér finnst ekki úr vegi í þessu sambandi að vitna til manns, sem ég veit að hæstv. ráðh. tekur áreiðanlega alvarlega, því að það er einmitt sá maður, sem er hans leiðarljós í efnahagsmálum og hann trúir, að því er virðist, alveg blint á. Þessi maður er Jóhannes Nordal bankastjóri Seðlabankans. Um sama leyti og hæstv. forsrh. var að fullyrða hér í d., að ríkisstj. hefði gert allt, sem eðlilegt og skynsamlegt væri að gera til þess að halda niðri verðbólgunni, var þessi maður, sem er hans lærimeistari og átrúnaðargoð í efnahagsmálum, að halda ræðu á fundi iðnrekenda hér í bænum. Og Morgunblaðið birti þessa ræðu bankastjórans undir fyrirsögninni: „Nauðsyn miklu öflugri hagstjórnartækja“, eða m.ö.o.: það var niðurstaða þessa manns, að það hefði hvergi nærri verið beitt nógu öflugum hagstjórnartækjum á undanförnum árum, þvert ofan í það, sem hæstv. ráðh. var að halda hér fram. Hagstjórnartaekin, sem ríkisstj. hefði beitt, hefðu verið gengisfellingar, hækkandi skattar, einkum söluskattur, lánsfjárhöft og vaxtahækkanir. En Jóhannes Nordal telur í sinni ræðu auðsjáanlegt, að þetta sé hvergi nærri fullnægjandi, heldur telur þörf enn þá miklu viðtækari hagstjórnartækja, eins og hann orðar það, og nefnir sérstaklega í því sambandi, að það sé eðlilegt að hækka skattana, að það eigi að takmarka stórlega framkvæmdir sveitarfélaga frá því, sem nú er, og það eigi að frysta sparifé fyrirtækja með því að leggja fé þeirra í sérstakan sjóð, sem þau eiga ekki að hafa sjálf umráðarétt yfir, heldur eigi það, eftir því sem manni skilst, að fara eftir vilja Seðlabankans hverju sinni, hvort fyrirtækin nota þetta sparifé sitt eða ekki. Sem sagt, þarna á að setja miklu strangari höft á einkarekstur í landinu en áður hefur þekkzt, nema kannske í stjórnartíð þeirra Emils Jónssonar og Bjarna Benediktssonar á árunum 1947-1949, þegar skömmtunarfarganið og annað slíkt var í fullum gangi. Maður veit þá hverju maður á von á eftir 1. ágúst n.k., þegar stöðvunin á að koma í gildi, sem hæstv. ráðh. stefnir að núna, þegar sá maður, sem hann trúir á í efnahagsmálum, boðar aðgerðir eins og þær, sem ég hef nú minnzt á. En þetta sýnir hins vegar alveg ljóslega, að þótt hæstv. ráðh. sé a$ halda því fram hér, að beitt hafi verið af hálfu ríkisstj. öllum skynsamlegum ráðum til þess að halda verðbólgunni niðri, þá er það síður en svo, að aðalsérfræðingur ríkisstj. og Sjálfstfl. líti svo á, að svo sé, heldur boða þeir, að það þurfi að grípa til miklu öflugri hagstjórnartækja en þeirra, sem nú er beitt. Ég vil þá koma að því atriði, sem hæstv. ráðh. beindi sérstaklega að mér. Hann sagði, að ég hefði ásamt ýmsum stjórnarandstæðingum átt þátt í því að reyna að spenna verðbólguna upp og ætti því vafalaust minn þátt í því, ásamt þessum mönnum, hvernig komið væri. Og hvað var það, sem hæstv. ráðh. nefndi sérstaklega til sönnunar um þetta? Það er mjög fróðlegt að athuga það og rifja það upp, því að það sýnir, hvað það er, sem hæstv. ráðh. telur vera meginorsakir verðbólgunnar í landinu. Jú, hæstv. forsrh. sagði, að ég hefði verið að ýta undir kaupkröfur og ýta undir það, að bændur krefðust hærri launa. Þá veit maður það, hvað er að dómi hæstv. ráðh. aðalorsök verðbólgunnar í landinu. Það er kaup verkamannanna, og það eru laun bændanna. En hvað segja nú staðreyndirnar um þetta efni? Hvernig er háttað launakjörum verkamanna í dag samkvæmt þeim kauptöxtum, sem eru í gildi? Þeim er háttað á þann veg, að Dagsbrúnarverkamaður, sem er á mánaðartaxta, en það þykir yfirleitt eftirsóknarvert að vera á þeim taxta, miklu eftirsóknarverðara en að vera daglaunamaður, - Dagsbrúnarmaður, sem er á hinum venjulega mánaðarkaupstaxta, hefur í dag árslaun upp á 113 þús. kr. En hvað segir svo vísitöluútreikningur hagstofunnar um framfærslukostnaðinn í landinu. Þessir útreikningar sýna það, að 4 manna fjölskylda þarf að hafa til umráða 117 þús. kr. til þess að mæta þeim kostnaði, sem leiðir af því að kaupa sér mat og klæðnað til að greiða skatta, þrátt fyrir það að þá sé búið að draga frá fjölskyldubæturnar. M.ö.o.: þessi árslaun Dagsbrúnarverkamanns hrökkva fyrir fæði og fatnaði og skattgreiðslum, vantar 4 þús. kr. á, og þá er alveg eftir það, sem hann þarf að borga vegna húsnæðis þess, sem hann býr í, hvort heldur það er leiguhúsnæði eða eigin húsnæði. En það vita allir, sem nokkuð fylgjast með málum, að þessi kostnaður er nú, ef menn eru í þótt ekki sé nema heldur lítilli leiguíbúð, þá fer hann alltaf upp í 60-70 þús. kr. á ári og raunar miklu meira, ef menn eru að basla við það af litlum efnum að eignast eigin íbúð. Ef Dagsbrúnarmaðurinn á í dag að geta verið í sæmilegu húsnæði, þarf hann að vinna fyrir því að öllu leyti í eftirvinnu eða aukavinnu, og ef hún fæst ekki, verður hann að þrengja kjörin með einhverjum hætti til þess að geta dregið fram lífið. Ég held, að það sé ómögulega hægt að halda því fram, að þeir menn, eins og ég og fleiri, sem hafa talið eðlilegt, að laun þessara manna væru eitthvað hækkuð, við séum aðalverðbólguvaldarnir í landinu. Ég held, að það sé ekki með neinu móti hægt að halda því fram, að þeir menn, sem búa við þessa kauptaxta og þessi kjör, það séu þeir, sem eigi meginþáttinn í því, hvernig nú er komið efnahagsmálum þjóðarinnar. Ég vísa því algerlega á bug, að þetta sé rétt fullyrðing hjá hæstv. forsrh. Hvernig er það með bændurna? Er það kannske rétt hjá honum, að það sé bændastéttin, sem eigi þátt í því, hvernig komið er í þessum efnum? Hvað sýna hagskýrslur um kjör bændastéttarinnar. Hagskýrslur sýna það, að bændastéttin er sú stétt í landinu, sem býr við langsamlega lægstar tekjur í dag, minni árstekjur en nokkur önnur stétt í landinu. Halda menn virkilega, að þessi verðbólga, sem þjóðin hefur við að glíma, stafi af því, að þessar tvær stéttir, verkamenn og bændur, búi við of góð kjör? Nei, það er alveg víst, að þó að hæstv. forsrh. haldi því fram, eru það allt aðrar ástæður, sem valda því, hvernig nú er komið í okkar efnahagsmálum. Það stafar ekki af því, að verkamenn hafi knúið fram of háa kauptaxta eða bændur hafi krafizt of hárra launa. Orsakirnar eru allt aðrar. Orsakirnar eru þær, að ríkisstj. hefur látið braskið og spákaupmennskuna hafa alveg lausan tauminn í landinu á undanförnum árum. Það hafa verið hagsmunir þessara aðila, sem öllu hafa fengið að ráða, og þess vegna er komið í dag eins og komið er. Ég vísa því algerlega á bug, að það sé vegna heimtufrekju verkamanna og bænda, hvernig nú er komið í efnahagsmálum þjóðarinnar. Og ég fullyrði alveg hiklaust, að það stafar af algeru þekkingarleysi forsrh. á þessum málum, þegar hann er að halda því fram, að það sé kaup verkamannanna og bændanna, sem valdi því, hvernig nú er komið í efnahagsmálum þjóðarinnar. Orsakirnar eru þær, að braskið og spákaupmennskan hefur fengið að leika lausum hala og stjórnin hefur hvergi reynt til að hafa tök á þessum málum, þar sem fyrst og fremst hefur þurft að hafa tök á þeim. Ástandið hér í þessum efnum hefur verið algerlega stjórnlaust. Stjórnin hefur alveg látið það afskiptalaust, hvernig braskið og spákaupmennskan hefur þróazt í landinu, heldur miklu fremur ýtt undir það, og það er meginástæðan til þess, að svo er komið sem komið er í efnahagsmálum þjóðarinnar nú eftir 5 ára samfellt góðæri, að þá eru flestir atvinnuvegir landsins reknir með stórfelldum halla. En ég vil vænta þess, að þessar umræður geti orðið til þess, að hæstv. forsrh. fari að íhuga þessi mál betur og hann geri sig ekki aftur beran að því þekkingarleysi að kenna verkamönnum og bændum um það, hvernig komið er í efnahagsmálum þjóðarinnar, og um þá stórfelldu verðbólgu, sem hér hefur verið að skapazt á undanförnum árum, því að þar er við allt aðra að sakast. Og ég skal alveg fullkomlega viðurkenna það, að ég hef verið því meðmæltur, að kjör þessara stétta væru bætt, og er það enn, og ég tel það fullkomlega hægt, án þess að það þurfi nokkuð að verða til þess, ef rétt er haldið á þessum málum, að auka dýrtíð og verðbólgu í landinu. Ég skal svo láta útrætt um þennan þátt í því, sem hæstv. ráðh. hafði að segja um verðbólgumálin. En hann minntist hér nokkuð á sparifjárbindinguna og lánsfjárhöftin og varpaði fram þeirri spurningu, hvort ég þekkti eiginlega nokkurt land, þar sem ekki hefði verið gripið til hliðstæðra ráðstafana Ég skal játa það, að ég þekki til ýmissa landa, þar sem hefur verið gripið til nokkurrar bindingar á útiánum undir vissum kringumstæðum. En það er yfirleitt í löndum, þar sem ástandið er á allt annan veg en hér á Íslandi. Hæstv. ráðh. verður að gera sér grein fyrir því, að t.d. flest þau lönd, sem eru næst okkur, eru gömul og gróin iðnaðarlönd, lönd, sem standa á gömlum merg, og sparifjársöfnun er þar þess vegna svo mikil, að þessar þjóðir eru miklu frekar veitandi en þurfandi í þessum efnum, þ.e.a.s., að þær hafa meira sparifé en þær sjálfar þurfa að nota og veita þess vegna öðrum þjóðum oft og tíðum lán til þess að koma sínum framkvæmdum áleiðis. Hjá okkur Íslendingum er þessu allt öðruvísi varið. Við erum miklu skemmra komnir á þróunarbrautinni en þessar þjóðir, sem þýðir það, að við þurfum á miklu meiri fjárfestingu að halda til þess að byggja upp okkar atvinnulíf. Þess vegna er eðlilegt, að sparifjársöfnun verði minni hjá okkur en þeim og meira að segja það lítil, að við þurfum á erlendu fjármagni að halda að meira eða minna leyti til að byggja okkar atvinnuvegi upp, og þar af leiðandi er ástandið í þessum málum allt annað hjá okkur en hjá þessum gömlu og grónu iðnaðarþjóðum í Vestur-Evrópu eða í Bandaríkjum Ameríku. En þrátt fyrir það, þó að hér sé um svo ólíkar aðstæður að ræða hjá okkur og þessum þjóðum, sem hæstv. ráðh. var að vitna í, verð ég að játa þá fáfræði mína, að ég þekki ekkert það land, þar sem seðlabankinn eða þjóðbankinn tekur 20% af því sparifé, sem viðskiptabankarnir hafa til umráða, og dregur það alveg út úr atvinnurekstrinum í landinu. Og ég hefði gaman af því og væri mjög þakklátur fyrir það, ef hæstv. ráðh. gæti upplýst mig um það, hvaða land annað en Ísland það væri, sem gengi jafnlangt í þessum efnum með frystingu sparifjár. Ég hef verið að reyna að afla mér upplýsings um þetta, en ég hef enn ekki getað rekizt á neitt land, sem gengur jafnlangt í þessum efnum. Ég held, að það sé grundvallarregla hjá öllum þeim þjóðum, sem grípa til vissrar bindingar á sparifé eða setja vissa bindingu á útlán viðskiptabankanna, að þá sé það grundvallarregla, að þessi höft gangi ekki svo langt, að þau verði til þess að draga úr eðlilegum rekstri og aukinni framleiðni atvinnuveganna, eins og ákveðið er hér í Seðlabankalögunum. Ég held, að þessar frystingarráðstafanir í öðrum löndum séu yfirleitt við það miðaðar, að yfir þetta mark sé ekki farið. Hér hefur óumdeilanlega verið farið yfir þetta mark og miklu lengra gengið í þessu efni en annars staðar hefur heyrzt. Þess vegna er ekki hægt að neita því, hvað sem hæstv. ráðh. hafa um þetta að segja, að það er þessi stórfellda sparifjárbinding og lánsfjárhöftin, sem af henni hefur leitt, sem valda miklu um þá erfiðleika, sem atvinnuvegirnir hafa við að glíma í dag. En ég sem sagt endurtek þessa spurningu mína til hæstv. forsrh., hvort hann geti bent mér á nokkurt land, þar sem seðlabankinn eða þjóðbankinn hefur gripið til þess að festa um eða yfir 20% af því sparifé, sem kemur inn til viðskiptabankanna, og dregið fé úr atvinnurekstrinum sem þeirri upphæð svarar. Það væri fróðlegt að fá það upplýst. Þá ætla ég að víkja að þeim þætti hjá hæstv. ráðh., sem fjallaði um samkeppnishæfni íslenzka iðnaðarins. Ráðh. var dálítið að reyna að klóra þar í bakkann. Þó komst hann ekki hjá því að lesa upp þau ummæli sín, sem ég var reyndar búinn að lesa upp áður, þar sem það var fullkomlega staðfest, að hann telur, að íslenzkur iðnaður geti ekki keppt við fjöldaframleiðslu, eins og hann orðar það, í hinum stóru löndum, og byggir þetta á því, að hér sé ekki um stóran markað að ræða Það virðist sem sagt vera grundvallarskoðun hæstv. ráðh., að stór markaður sé frumskilyrði þess, að hægt sé að reka samkeppnisfæra atvinnuvegi. Ég skal játa það með ráðh., að það hefur að sjálfsögðu sitt að segja að hafa aðgang að stórum markaði. En það er margt fleira, sem kemur til greina í þessu sambandi og er miklu þýðingarmeira en stórir markaðir. Það, sem er þýðingarmeira í þessum efnum, er að sjálfsögðu það, hvaða tækni eða verkkunnáttu menn hafa tileinkað sér og hvaða fjármagn menn hafa til þess að stunda viðkomandi atvinnurekstur. Og ég er alveg sannfærður um það, að ef þeim skilyrðum er sæmilega fullnægt, enda eru fjöldamörg dæmi fyrir hendi, sem staðfesta það, þá getur íslenzkur iðnaður verið vel samkeppnisfær við þá framleiðslu, sem á sér stað úti í hinum stóra heimi. Og ég álit, að það sé hreinn sleggjudómur hjá hæstv. forsrh. að halda því fram, að með því að starfrækja iðnað í landinu, sem hann segist þó telja sjálfsagt, þá séum við dæmdir til þess að búa við hærra verðlag en ella. Um þetta mætti nefna fjöldamörg dæmi, og ég veit t.d., að ef hv. 10. þm. Reykv. kærði sig um, gæti hann nefnt fjöldamörg dæmi, sem afsönnuðu þessa fullyrðingu forsrh. Það, sem mestu máli skiptir í þessum efnum, er að hagnýta sér sem bezt tækni og verkkunnáttu og tryggja þessum atvinnurekstri hæfileg fjárráð, til þess að hann geti starfað með eðlilegum hætti. En það er ekki aðeins í sambandi við iðnaðinn, heldur yfirleitt allar atvinnugreinar, sem starfræktar eru í landinu, sem þetta trúleysi hæstv. ráðh. kemur fram. Í þeirri frægu ræðu, sem hann hélt á flokksráðsfundi Sjálfstfl., tekur hann hvern atvinnuveginn fyrir af öðrum og kemst að þeirri niðurstöðu, að þetta séu allt saman hálfgerðir vandræðaatvinnuvegir og ekki samkeppnisfærir og að það sé fyrst og fremst þeim að kenna, en ekki ríkisstj., hvernig komið sé í efnahagsmálum þjóðarinnar í dag, það sé vegna þess, hvað þessir atvinnuvegir séu lélegir og ósamkeppnisfærir. Ég ætla ekki að þessu sinni, því að það gefst vafalaust tækifæri til þess síðar, að ræða nánar um þetta mál við hæstv. forsrh., læt aðeins nægja að mótmæla þessari skoðun hans nú. En ég hef gaman af, í þessu tilefni, að rifja upp ummæli, sem einn af fyrrv. formönnum Sjálfstfl. hafði um þá menn, sem virðast hugsa svipað og hæstv. forsrh. um þessi mál. Það var á þeim tíma, þegar Jón Þorláksson sem ungur verkfræðingur, framgjarn og framsýnn, kom hingað til landsins, sem hann skrifaði í Lögréttu þá langbeztu grein, sem hefur verið skrifuð um íhaldsstefnuna hér á landi og ég er búinn að lesa mér mörgum sinnum til mikillar ánægju og finnst þó alltaf vera jafngóð. Ég held, að af þeim tveimur blaðagreinum, sem ég hef lesið, telji ég hana aðra þá beztu 



Herra forseti. Við, sem þekkjum hv. þm., sem nú var að ljúka máli sínu, af samstarfi hér á Alþingi, vitum, að hann er greindur maður, og þegar maður talar við hann, verður maður þess oft var, að hann er víðsýnn og vel lesinn, eins og hann staðfesti nú einnig sinn lestur og söguþekkingu í síðustu orðum sinnar ræðu. En þau kynni, sem menn þannig fá af hv. þm., verða manni sannast sagt þeim mun ánægjulegri sem þau eru ólíkari því, sem oft má ætla um hans eðli af hans ræðumennsku og skrifum. Ræðumennskan og skrifin auðkennast allt of mikið af þýðingarlausu pexi; af því að hann ímyndar sér, að hann hafi rétt fyrir sér eða sanni sitt mál með því að taka upp hálfar setningar af því, sem andstæðingarnir hafa sagt, fella hitt niður, túlka það svo sem þeirra skoðun og slá sig síðan til riddara á því að afsanna þá vitleysu, sem þannig hafi verið haldið fram. Þetta gæti verið skemmtileg iðja út af fyrir sig fyrir þann, sem hefur smekk fyrir það, en þetta er ósköp leiðigjarn málflutningur til lengdar og sannast sagt hv. Alþingi algerlega ósamboðinn og raunar hinum góðu hæfileikum þm. gersamlega ósamboðinn líka, vegna þess að hann getur gert miklu betur, eins og við vitum, ef hann vill leggja sína góðu greind fram. En þetta er ávani, sem færi miklu betur að hann vendi sig af, ekki einungis vegna þingsins, vegna þess, að menn eru orðnir leiðir á að hlusta á þetta hans stagl og lesa hans endurteknu blekkingar í blöðum, heldur vegna þess, að hann hefur hæfileika til þess að leggja miklu betur til mála en ætla mætti af þessum hans ummælum og verða að miklu meira gagni bæði fyrir alþjóð og raunar sinn málstað, sem vafalaust má færa ýmis rök fyrir, og ég trúi ekki öðru, - betri rök en hv. þm. gerir í þessum sínum pex og staglræðum og ritum. Hv. þm. var t.d. í orðaskiptum við hæstv. iðnmrh. að segja, að það væri nú síður en svo, að sín till. væri nokkur sýndartill., og vitnaði um það í 9 ára gömul ummæli hv. 10. þm. Reykv. Það er auðvitað töluvert annað, hvort till, var sýndartill., þegar hún var fyrst borin fram fyrir 9 árum og þá samþ. Síðan hefur hún fengið lögmæta meðferð hjá Seðlabankanum, og það hefur komið á daginn, að hún verður ekki, - við skulum segja því miður, - að því gagni, sem upphaflega var að stefnt. En þá segir hv. þm.: Við skulum líta á það, sem málgagn iðnrekenda segir um þetta nú. Nú vitum við, að það á jafnt við um málgagn iðnrekenda eins og annarra, að slík einhliða málflutningsgögn eru nú ekki ætluð til þess að segja endanlega, hvað rétt er í öllum málum, heldur skýra þau frá hálfu málflytjandans. Það er eðli málsins, þó að þau að sjálfsögðu vilji hafa það eitt, sem er satt og rétt. En þá kom það einnig fram hjá hv. þm., að í þessu málgagni iðnrekenda eru a.m.k. einungis lin mótmæli gegn því, að till. sé ekki að öllu leyti framkvæmanleg á þann veg, sem til hafði verið ætlazt. Og þeir segja: Ef það er svo, eins og haldið er fram, ekki sízt af Seðlabankanum, á að leita annarra úrræða. Og það er elnmitt það, sem gera þarf Það þarf að leita annarra úrræða, og það er merkilegt, að hv. þm. skuli ekki viðurkenna, að það er verið að reyna að leita annarra úrræða. Ég hygg, að einmitt í þerri ræðu, sem hv, þm. vitnaði í, og sýndi þess vegna, að hann hafði lesið, eftir seðlabankastjórann Jóhannes Nordal, lýsir hann því berum orðum yfir, að nú sé verið að reyna að leita annarra úrræða, sem komi iðnaðinum að raunhæfara og almennara gagni en framkvæmd þeirrar till., sem var borin fram í góðum tilgangi og reynslan sýndi að leysti ekki allt þetta vandamál. Það má svo alltaf segja, að lausn málsins hafi tekið langan tíma, en að því hefur verið unnið og að því er unnið, og hv. þm. veit og felldi það undan, að það er verið að leita að raunhæfari lausn þessa máls en hér liggur fyrir í þeirri till., sem hann er nú að flytja. Hann sjálfur og við allir vitum, að endurtekinn flutningur hans á þessari till. er ekkert annað en sýndarmennska og leikur. Ég veit ekki, á hvern hann ætlar að leika með þessu, því að niðurstaðan verður sú, að hann leikur einungis á sjálfan sig. Þetta á hann að skilja. Varðandi það, sem hv. þm. sagði, að það væri ekki rétt, sem ég hefði haldið fram, að ríkisstj. hefði beitt öllum skynsamlegum úrræðum í baráttunni við verðbólguna, sagði hann: Þetta er bara ekki rétt. Enn fremur segir hann: Ég skal ekki ætlast til þess, að ráðh. taki 5. þm. Reykv. gildan, en hann hlýtur þó að taka Jóhannes Nordal gildan. Nú er það að vísu alveg nýtt fyrir mig, að mér beri skylda til að trúa öllu því, sem Jóhannes Nordal gerir, eða ég hafi hann fyrir minn páfa eða guð. Ég hef aldrei vanizt þeim hugsunarhætti og frábið mér hann. Ég hlusta á það, sem Jóhannes Nordal segir, og les það, sem hann leggur til mála. Ef mér þykir það skynsamlegt, tek ég það til greina, og ég verð að játa, að hann segir óteljandi margt miklu skynsamlegra en hv. 5. þm. Reykv. Þar er mikill munur á. Þar með er ekki sagt, að ég taki allt gilt, sem Jóhannes Nordal segir. En um sumt getur líka verið fróðlegt að heyra, hvað hv. 5. þm. Reykv. segir og álítur. Og ég spyr nú: Álítur hv. 5. þm. Reykv., að þessi hagstjórnarráð, t.d. stórlega aukin frysting sparifjár, sem Jóhannes Nordal nú gerir að till. sinni og ég hef ekki heyrt hann í sama mæli gera að till. sinni áður, - hann hefur hreyft nokkuð svipuðu í minna mæli, en ég hef ekki heyrt hann í svo stórum mæli gera þetta að sinni till., það er sjálfsagt að athuga það betur, - en ég spyr: álítur hv. 5. þm. Reykv., að þessi till. og annað, sem Jóhannes Nordal telur vera ábótavant, sem sagt ekki nógu háa skatta og eitthvað það þriðja, - álítur hv. 5. þm. Reykv. þetta vera skynsamlegt? Já eða nei?

Á ég að svara strax?

Já, já eða nei?

Það er hiklaust nei.

Já, alveg hiklaust nei. En er það þá ekki rétt, sem ég hafði sagt, að við hefðum beitt öllum skynsamlegum ráðum? Það var einmitt það, sem ég sagði. Ég sagði, að við hefðum beitt öllum skynsamlegum hagstjórnarráðum, en ég hef ekki sagt, að við höfum beitt öllum hagstjórnarráðum, líka þeim óskynsamlegu. Ég læt hv. 5. þm. Reykv. eftir að beita þeim óskynsamlegu. Svona lenda menn strax í rökþrotum og andstöðu við sjálfa sig, þegar þeir eru að leika sér að blekkingum, eins og hv. 5. þm. Reykv. er að gera. Hann hefði ekki þurft að lenda í því að svara þessu svona og hrekja þar með sjálfur allt það, sem hann hafði verið að segja, ef hann hefði ekki ætlað að leika hér á þm., en eins og ég sagði áðan, hann bara endar með því að leika á sjálfan sig. Þetta er enginn málflutningur. Þetta er ekki hv. þm. samboðið. Hann á að skilja það, að hann skaðar sjálfan sig, hann skaðar sinn eigin málstað með því að standa stöðugt hér upp í Alþ. og vera með þennan leikaraskap. Ég spyr enn og aftur: Hver eru þau skynsamlegu hagstjórnarráð, sem ríkisstj. hefur ekki beitt? Hv. þm. þarf ekki að svara því í dag, enda er hans ræðutími nú búinn, við höfum nógan tíma til að ræða þessi mál síðar í vetur. Ég óska einmitt eftir því, að hann athugi þetta og kynni sér málið. Það kom fram, að hann hafði verið að lesa um þessi mál og vill kynna sér þau. Ef hann lætur okkur fá óbjagað það, sem hann les og kynnir sér, er fróðleikur í því. Nú spyr ég hann: Hvað af skynsamlegum hagstjórnarráðum hefur ríkisstj. látið ónotuð til þess að berjast á móti verðbólgunni? Hvað af skynsamlegum hagstjórnarráðum? Um að gera fyrir hv. þm. að ætla sér nægan tíma til þess að lesa, og þá skulum við athuga það og íhuga, hvort þarna má betur gera. Ég er mjög fús til þess að gera það, ef á það er bent. En hv. þm. segir, að ég bindi mig við það, að öll verðbólgan sé að kenna kaupgjaldshækkun og hækkun á landbúnaðarafurðum. Nú hef ég í sjálfu sér ekki færi á því eða næga starfsorku til þess að kanna þetta til hlítar. En ég eins og fleiri hv. þm. hef lesið skýrslu Efnahagsstofnunarinnar til Hagráðs, og ég hef ekki séð því mótmælt með rökum, sem þar er sagt. Og þar er rækilega borið saman eða skýrt frá niðurstöðu á samanburði á vísitöluhækkunum eftir því, hvort fylgt væri núgildandi reglu eða hinni nýju vísitölu, sem till. komu fram um, og þar borin saman áhrif hækkana hvorrar um sig frá því í maí, hygg ég, 1964 til jafnlengdar 1966. Niðurstaðan af þessari rækilegu grg., sem samin hefur verið, er sú, að það sé hækkun á landbúnaðarvörum og ýmiss konar þjónustu, en þar í leynist fyrst og fremst kaupgjald, sem er orsök þeirrar hækkunar, sem á vísitölunni hefur orðið þetta tímabil. Ef þetta er rangt, er sjálfsagt að sýna fram á það, og þá verður að sýna fram á það. En meðan ekki er sýnt fram á, að þetta sé rangt, verðum við að hafa þetta fyrir satt. Það kemur ekkert við málinu, hvort við teljum landbúnað vera góðan eða ekki góðan, viljum standa með verkamönnum eða ekki standa með verkamönnum. Tölurnar, rökin, sem fyrir okkur eru lögð og ekki hefur verið hnekkt af neinum, segja, að þetta séu orsakirnar fyrir hækkuninni þetta tímabil. Það er annars vegar hækkunin á landbúnaðarvörum og hins vegar hækkanir á þjónustu, þar sem meginuppistaðan er kaupgjald. Gegn þessu þýðir ekkert að vera að halda fram, að spákaupmennsku hafi verið sleppt lausri og ríkisstj. hafi ekki barizt nóg gegn henni. Hvernig kemst vanræksla ríkisstj. í þeirri baráttu inn í þetta reikningsyfirlit, sem þarna liggur fyrir og allir þm. geta kynnt sér? Ef þeir telja þetta ótrúlegt, ber þeim skylda til þess með sérfræðingum að sýna fram á, í hverju það er rangt. En þeir verða þá að sýna, í hverju það er rangt, hvað það er, sem þarna ber á milli. Í upphafi þings spurði ég þá hv. þm., 3. þm. Reykv. og 1. þm. Austf, að því, vegna þess að þeir vildu halda því fram, að það væri verzlunargróði, sem aðallega væri orsök verðbólgunnar, og einkanlega er það hv. 3. þm. Reykv., sem stöðugt heldur því fram, ég spurði: Sýnir útkoma KRON það, að verzlunargróðinn sé svo mikill hér hjá smákaupmönnum, að hann verki á þetta dæmi? Ég spurði hv. 1. þm. Austf. varaformann SÍS: Hefur stærsti innflytjandi landsins, SÍS, haft svo mikinn gróða s.l. ár, að það sé líklegt eða rök fyrir því, að gróðinn hjá heildsölum hafi orðið til þess að sprengja upp verðlagið? Hv. 3. þm. Reykv. leitaðist þó við að svara þessu, skýra málið frá sínu sjónarmiði, á þann veg nánast, að KRON væri rekið sem góðgerðarfyrirtæki, en ekki sem verzlun, og væri þess vegna ekki von, að það hefði grætt. En ég spyr þá: Selur KRON ódýrara en aðrir smákaupmenn hér í Reykjavík?  Hv. 1. þm. Austf. leitaðist ekki við að svara minni spurningu. Hann sagði, að ég hefði engan rétt til þess að krefja sig sagna um þessi efni, það var efni þess, sem hann sagði. En hv. 5. þm. Reykv. sagði skömmu síðar, ég held hér í þinginu frekar en í blaði sínu, og gaf með því vissar upplýsingar, að ég hefði verið að gotta mér yfir því, að SÍS væri illa statt og gengi illa, og verið með augljósan ánægjusvip af því tilefni. Hann er þá meiri sálnanna lesari en ég hefði ætlað, ef hann hefur séð ánægjusvip minn af þessu. Ég sagði ekkert um, að SÍS væri illa statt. Ég spurði bara: Er hagur þess þannig, að hann sýni, að það sé mikill gróði hjá stærsta heildsalanum og innflytjandanum í landinu? En hv. 5. þm. Reykv. svarar: Andstæðingur SÍS er að gotta sér yfir því, að það sé illa statt - Er það þá ekki þannig, að SÍS sé illa statt, af því að það hefur ekki haft þann gróða af verzluninni, sem látið er? En hvernig stendur á því, ef bæði stærsti smásalinn í Reykjavík er illa staddur og stærsti heildsalinn er illa staddur, að allir hinir stórgræði og hleypi hér upp verðbólgunni? Þessir hv. þm. eiga eftir að standa reikningsskil á þessu, þeir eiga eftir að koma saman sínum rökstuðningi, þannig að þetta liggi ekki allt saman eins og hráviði, þegar þeir eru búnir að reyna að byggja upp það, sem þeir ætla fólkinu að trúa. En ég segi: Ef það væri verzlunargróðinn, - sem hv. þm. hafa ekki sýnt minnstu viðleitni með öðru en innantómum fullyrðingum að halda fram, - sem hefði sprengt upp verðlagið, af hverju kemur það þá ekki fram í þessum reikningi Efnahagsstofnunarinnar? Af hverju fá ekki þessir hv. þm. sína sérfræðinga til þess að leiðrétta reikninga stofnunarinnar og sýna, að þarna vanti inn í verzlunargróðann, það sé hann, sem hafi hækkað verðlagið, en ekki kaupgjaldið og landbúnaðarvörurnar, um 40-50%? Það er mjög ánægjulegt, að hv. 3. þm. Reykv. er hér viðstaddur og hlustar á mál mitt. Vonandi gerir hann betur grein fyrir þessu á eftir. Við sjáum, að hann metur Alþ. þó meira en stofnfund Alþb., þar sem hann hafði ekki tíma til þess að vera viðstaddur. Svo segir hv. 5. þm. Reykv., að það sé algerlega rangt, sem honum sé borið á brýn af mér, að hann hafi sjálfur verið að ýta undir verðbólguvöxtinn. Hitt sé rétt, að hann hafi talið, að bæði verkamenn og bændur fengju of lítið í sinn hlut. Nú segi ég: Hann verður þá fyrst að sanna, að þessar skýrslur, bæði Efnahagsstofnunarinnar og allar aðrar skýrslur um áhrif kaupgjalds og landbúnaðarvöru, séu rangar, úr því að hann viðurkennir, að hann sjálfur hafi ýtt undir frekari kröfugerð, bæði af hálfu bænda og verkalýðs. Meðan þessi gögn eru óhögguð, sem ég hef vitnað til, er þar með sannað það, sem ég sagði. Hv. þm. verður að koma með gagnrök, en ekki innantómar fullyrðingar. En er það þá rétt, sem hv. þm. segir, að hann hafi í raun og veru einungis verið hér óeigingjarn málsvari verkalýðs og bænda og viljað láta þá fá meiri hlut úr þjóðartekjum en við hinir? Hv. þm. vitnar í ýmsar tölur máli sínu til stuðnings. Nú veit hann að vísu ósköp vel, að þessar tölur um lífskostnað eða uppihaldskostnað fjögurra manna fjölskyldu eru viðmiðunartölur, en ekki raunverulegar tölur. Þetta veit hann eins vel og ég, því að hann er áreiðanlega ekki, ef hann vili það viðhafa, minni hagfræðingur en ég, enda fór hann mörgum orðum um mína fákænsku. Jafnvel ég veit þetta, og hann hlýtur þá að vita það þeim mun betur. Látum það eiga sig. Auðvitað er það margt fleira, sem verkar á raunverulega afkomu almennings í landinu heldur en tímakaupið eitt. Og alveg óyggjandi gögn eru til fyrir því, að á tímabilinu frá 1958 og hvaða tíma sem tekinn er til síðar, - en við skulum taka tímabilið frá 1960 -1965, - að á því tímabili eykst hlutur hinna svokölluðu verkalýðsstétta og þar með bænda í þjóðartekjunum frá því, sem áður hafði verið. Á þessu tímabili er talið, að þjóðartekjur á mann hafi vaxið um kringum eða allt að því 33%, einn þriðja. En þessar stéttir hafa bætt sinn hag á mann sem nemur 33-44%. Jafnvel þótt gert sé ráð fyrir einhverri afdrift í því, er það engu að síður öruggt, enda óhagganlegt, að þessar stéttir hafa raunveruleg nú meira í sinn hlut af þjóðartekjunum en áður var. Auðvitað verður þá að taka tillit til alls. Það verður að taka tillit til skatta, það verður að taka tillit til fjölskyldubóta, það verður að taka tillit til almannatrygginga og alls annars, sem inn í dæmið fellur. Gegn þessu stoðar ekki að vitna eingöngu í það, að kaupmáttur tímakaups sé eitthvað minni, a.m.k. á vissum tímabilum, heldur en áður var, og menn geti ekki lifað á dagvinnutímanum einum. Hv. 5. þm. Reykv. þarf ekki annað en hvísla að sessunaut sínum, mínum góða vini, 3. þm. Vestf., og spyrja hann að því, hvaða álit hann hafi haft á því á sínum tíma hér á þinginu 1960, ef verkalýðurinn missti eftirvinnu. Þá taldi hv. 3. þm. Vestf. það eitt höfuðtilræði við verkalýðinn, sem ríkisstj. væri að gera, að við ætluðum að fara að hafa eftirvinnuna af verkalýðnum. Það yrði nú fyrst til þess að drepa hann alveg. Þá var eftir stjórnartíma vinstri herranna viðurkennt af okkar hreinskilna vini og mikla reiknimeistara, hv. 3. þm. Vestf., að það væri ómögulegt fyrir verkalýðinn að lifa án eftirvinnu, svo að það er ekkert nýtt. En síðan hefur stórbatnað hagur verkalýðsins eins og alls almennings í þessu landi. Það er með öllu óhnekkjanlegt, um það þarf ekki að deila. Eins og ég segi, það liggur nærri, að það sé 40% að meðaltali, sem hagur þessara stétta á mann hefur batnað á þessum fáu árum. Hv. 3. þm. Reykv. hefur hvað eftir annað sagt í sínu blaði og hv. 5. þm. Reykv. hefur hvað eftir annað sagt í sínu blaði og raunar einnig hér á Alþ., að verkalýðurinn hafi fært einhverja mikla fórn 1964, fórn, sem hafi orðið til einskis og farið út um þúfur vegna svika ríkisstj. um það að halda niðri verðlagi. Í fyrsta lagi vil ég taka fram, - og þar um skiptir engu máli, þótt einstakir stjórnarstuðningsmenn hafi skammað ríkisstj. fyrir það að halda ekki niðri verðlaginu, þeir geta haft rangt fyrir sér í því eins og aðrir, ég vil taka fram, að ríkisstj. hefur aldrei lofað að halda niðri verðlagi eða halda verðlagi föstu. Í samningunum 1964 var ekkert slíkt loforð gefið, og einmitt vegna þess, að ríkisstj. treysti sér ekki til þess að halda föstu verðlagi, var fallizt á að taka upp verðlagsvísitölu að nýju. Ef verkalýðurinn hefði þá samið um, að verðlagi skyldi haldið föstu, var alveg út í bláinn að heimta verðlagsvísitöluna. Það var vegna þess, að menn sáu fyrir, að vissar verðlagshækkanir voru óhjákvæmilegar, sem verðlagsvísitalan var tekin upp aftur. Það er og síður en svo, að verkalýðurinn hafi fært nokkra fórn 1964. Það er öruggt og um það eru, alveg óhrekjanlegar skýrslur og gögn fyrir hendi, að verkalýðurinn hefur aldrei gert sér hagkvæmari samninga en júní-samkomulagið 1964, - aldrei. Og þeir voru svo hagkvæmir sem raun bar vitni vegna þess, að þeir voru raunsærri en aðrir samningar, sem gerðir höfðu verið. Þeir miðuðu frekar en aðrir samningar við það, hvað væri framkvæmanlegt, undir hverju efnahagskerfið í landinu raunverulega gæti staðið. Þess vegna hafa þessir samningar orðið verkalýðnum heillaríkari, hagsmunaávimningsmeiri en nokkrir aðrir samningar, sem gerðir hafa verið. Þegar hv. þm. er að tala um minnkun á kaupmætti tímakaups og hefur borið hér fram aðra þáltill. um rannsókn þess máls, er mjög fróðlegt fyrir hv. þm. að athuga það, að á tímabilinu frá 1964 þangað til í vor hefur kaupmáttur tímakaups hjá lægri flokkum Dagsbrúnar hækkað um 15, 17, 20 og yfir 20% á þessu stutta tímabili. Segja má, að það verði í raun og veru alger þáttaskil í þessum efnum 1964, vegna þess að þá er litið á þessi mál með meiri raunsýni en áður. En það voru vissir aðilar, sem voru algerlega andstæðir þessari samningsgerð, reyndu þá þegar og hafa reynt ætíð síðan að gera hana og aðra slíka samningsgerð sem allra tortryggilegasta. Þeir sitja þarna með einn ekki ræningja á milli sín og ekki heldur heilagan mann, en með hv. 3. þm. Vestf. sín á milli, þeir 3. og 5. þm. Reykv. Það eru þessir menn og þeirra fylgisveinar, sem hafa á allan veg reynt að gera samningsgerðina frá 1964 tortryggilega, telja verkalýðnum trú um, að þá hafi verið allt of linlega á málum haldið. Strax haustið 1964 byrjaði hv. 5. þm. Reykv. að ögra hv. 5, þm. Vestf hér á þingi með því, að hann hefði samið af sér í júnísamkomulaginu. Hann hefur haldið þessu fram ætíð síðan. Eins og ég segi, hann hefur nú undanfarna mánuði hvað eftir annað látið segja og sagt í sínu blaði, að verkalýðurinn hafi þá fært einhverja fórn. Hv. 3. þm. Reykv. stóð að því, að það var gerð bein árás á þessa samningsgerð í Þjóðviljanum, með mildari orðum á árinu 1964, en enn hvatvíslegri á árinu 1965, þegar leitað var eftir að gera slíkan samning að nýju. Það eru þessir þm., sem hafa þarna beinlínis verið að berjast á móti hagsmunum verkalýðsins, sem vilja nota verkalýðsfélögin til einhliða pólitískrar baráttu gegn stjórnmálaflokkunum án tillits til hagsmuna verkalýðsins. Hv. 5. þm. Reykv. viðurkennir þetta í raun og veru í sínu blaði. Ég hygg, að það sé í grein, sem þar stóð 25. ágúst s.l., sem hann segir: Það er ekki þess að vænta, að verkalýðsfélögin, stéttarfélögin, sætti sig við að semja um lausn sinna mála við núv. ríkisstj., af því að þessir aðilar eru á móti stjórnarstefnunni. Það er ekki fyrr en stjórnarstefnunni verður breytt, sem hægt er að ætlast til þess, að þessi stóru stéttarfélög semji skynsamlega við ríkisstj. - Með þessu er efnislega sagt - og það er efnið, sem ég hér rek, ég hef ekki tilvitnunina fyrir augunum, en efnislega er það rétt, sem ég segi, - með þessu er efnislega sagt, að það séu stéttarfélögin, sem eigi að ráða hinni pólitísku og efnahagslegu stefnu landsins án tillits til þess, hvað kjósendur ákveða í landinu. Ríkisstj. er ekki að gera annað en framkvæma það, sem kjósendur að meiri hl. hafa lagt fyrir hans að gera. Við lögðum okkar stefnu fyrir kjósendur 1959, hlutum þá góðan meiri hl. Við lögðum hana aftur fyrir kjósendur 1963. Þá var reynsla komin á okkar gerðir. Við hlutum enn ríflegri meiri hl. þá. Sveitarstjórnarkosningarnar í vor sýndu það, eftir því sem hægt er að komast næst, að eins og þá stóð, höfðu stjórnarflokkarnir enn milli 53 og 54% af kjósendum landsins á bak við sig. Við vitum ekki, hvernig fer í vor. En þegar sagt er og því beinlínis haldið fram, að það sé óeðlilegt, að stéttarfélögin semji við slíka stjórn sem nú er, er þar með sagt, að einstakir hópar í landinu eigi að taka völdin af meiri hl. Kjósenda. Hv. þm. skal ekki ætla, að hann sleppi frá þessum málflutningi. Kjósendum verður gerð grein fyrir honum. Hann sleppur ekki heldur frá því með innantómu hjali um þjóðstjórn nú, þar sem hann er að biðla til samstarfs við þann flokk, sem þeir herrar fyrir nokkrum árum sögðu að æðsta gæfa þjóðarinnar væri undir því komin, að við værum settir til hliðar og gerðir áhrifalausir. Nú geta þeir ekki hugsað sér og dettur ekki einu sinni í hug að halda því fram, að vinstri stjórn geti leyst vandann. Nei, nú á þjóðstjórn ein að geta komið til og leyst þennan vanda. Auðvitað getur vel staðið þannig á í íslenzku þjóðfélagi, að það sé nauðsynlegt að hafa þjóðstjórn. Allra sízt dettur mér í hug að bera á móti því. Það hefur raunar enn aldrei tekizt að skapa möguleika til þess, og þegar mest hefur á riðið og það var næst komið, að slíkt tækist, stóð á Framsfl., að úr þeim möguleika yrði í framkvæmd. En ég hef bent á, að þótt þjóðstjórn geti vel komið til greina í einstökum tilfellum til þess að leysa bráðan vanda, er vandi íslenzks efnahagslífs allt annars eðlis en svo, að það verði ráðið fram úr honum með þjóðstjórn, sem sitji skamma hríð. Þá yrðu menn að sætta sig við og stefna að því, að allra flokka stjórn yrði hér um áratugi, vegna þess, eins og ég sýndi glögglega fram á í þeirri ræðu, sem hv. 5. þm. Reykv. hefur hér hvað eftir annað gert að umræðuefni, - eins og ég sýndi þar glögglega fram á, eru þau vandamál, sem við er að glíma og ýmsir reyna að fela á bak við slagorðið um verðbólgu og skýra allan vandann með því, svo margþætt og langæ, að það tekur áratugi að leysa þau til hlítar. Þar verður engri skyndilækningu komið við. Enda mundi reynslan verða sú, að þeir, sem hefðu þvingað sig inn í ríkisstj. með því, að þeir hefðu gert svo mikið illt fyrir utan ríkisstj., eins og pólitík hv. 5. þm. Reykv. nú stefnir að, mundu auðvitað hafa öxina yfir meiri hl. og segja: Ef þú lætur mig út úr stjórninni, hegða ég mér eins og óþokki aftur, svo að það er betra að hafa mig í ráðherrastólnum. - Ég veit ekki, hvað þjóðin verður hrifin af slíkum tilboðum frá þessum herrum. Við eigum eftir að sjá það. Hv. þm. sagði, að það væri rétt, að frysting sparifjár væri viða notuð til þess að berjast á móti verðbólgu. Á móti því gat hann ekki borið, en sagði hins vegar, að í þeim löndum stæði allt öðruvísi á en hér, vegna þess að þar væri yfir miklu meira fé að ráða en hér. Nú er út af fyrir sig ekki um það efni að ræða hér, heldur hitt, - og ég játa, að það stendur yfirleitt allt öðruvísi á í þessum löndum en hér, - en munurinn er sá, að frysting sparifjár er fyrst og fremst notuð til þess að standa á móti ofþenslu, til þess að koma í veg fyrir of miklar framkvæmdir, sem keppi um vinnuafl og þar með auki kostnað. Þetta er notað jafnvel í þeim löndum, þar sem er um mikið atvinnuleysi að ræða. Og sannleikurinn er sá, að í þeim nágrannalöndum, þar sem hv. 5. þm. Reykv. hefur nú kynnt sér, að þessu hagstjórnarráði er beitt, þar er um verulegt atvinnuleysi að ræða. Við skulum líta til beggja handa, annars vegar til Englands og hins vegar til Bandaríkjanna. Í Bandaríkjunum er ástandið þannig, að þar eru milli 3 og 4% landsfólksins atvinnulaus. Atvinnuleysið hefur eitthvað minnkað. Sumir hagfræðingar halda því meira að segja fram þar, jafnvel þeir, sem eru í opinberri þjónustu, að það sé ómögulegt að forðast verðbólgu nema 3-4% atvinnuleysi sé fyrir hendi. Það mundi svara til þess, að við hefðum milli 6 og 7 þús. manns atvinnulausa. Í Bretlandi hefur verið atvinnuleysi undanfarið, vegna þess að brezk framleiðsluvara er orðin svo dýr, að þeir telja sig ekki geta keppt. Og af því að þeir hafa misst inneignir erlendis og eru í gjaldeyrisvandræðum, telja þeir sig verða að fá verðlag niður, og til þess að fá verðlagið niður, er markvisst með frystingarráðstöfunum og öðru slíku stefnt að því að auka atvinnuleysi, bæta við í atvinnuleysingjahópinn, að því er ég hygg, sem mundi á Íslandi svara til, að við stefndum að því að skapa 1400-2500 manns atvinnuleysi. Ég segi það alveg hiklaust, að svo mikils sem ég met fast gildi peninganna og baráttu á móti verðbólgu, met ég meira lífshamingju fólksins, sem býr í landinu. Ég met meira, að almenningur eigi þess kost að vinna fyrir sér og vera ekki háður styrkjum og bónbjörgum, jafnvel þó að atvinnuleysisstyrkir séu kallaðir. Ég met það meira að halda við fullri atvinnu í landinu, þó að einhver hætta sé á verðbólgu, heldur en beita því hagstjórnarráði að skapa vísvitandi atvinnuleysi. En það er einmitt það, sem sósíalistíska stjórnin í Bretlandi gerir. Hún beitir m.a. lánsfjárhömlum og ýmsum öðrum harðræðum til þess að skapa atvinnuleysi, til þess þar með að hafa hemil á kaupgjaldinu, af því að hún veit um áhrif kaupgjaldsins á verðbólgu, eins og auðvitað hv. 8. þm. Reykv. ósköp vel veit, þó að hann láti öðruvísi. Hér á landi höfum við, sem betur fer, allt aðrar aðstæður, vegna þess að hér er skortur á vinnuafli. Hérna þurfum við þess vegna ekki í náinni framtíð að óttast almennt atvinnuleysi, þó að einhver samdráttur verði, og það er ómögulegt að hafa hemil á verðbólgunni eða koma í veg fyrir, að hún geri stórkostlegan skaða, nema því aðeins að hemill sé á henni hafður m.a. með þessum úrræðum. Auknar lánveitingar mundu óhjákvæmilega og geta ekki verið til annars ætlaðar en að auka á framkvæmdir í landinu, og ég spyr: Hvar á að taka vinnuaflið til þess að standa í þeim framkvæmdum? Hvar á að taka vinnuaflið til þess? Mundi það ekki óhjákvæmilega leiða til uppboðs á vinnuafli, til aukinnar þenslu, til aukinnar verðbólgu? Ef hv. þm. skýrðu samhengi hlutanna fyrir kjósendum og segðu: Þetta er það, sem við erum að berjast fyrir, það er aukin verðbólga, væru þeir virðingarverðir. En þegar þeir þykjast vera að berjast á móti verðbólgunni, en heimta úrræði, sem hljóta að leiða til aukinnar verðbólgu, eru þeir ekki virðingarverðir, þó að við verðum að kalla þá hv. alþm. Og hv. alþm. spurði og sagði: Getur hæstv. forsrh. bent á nokkurt land, þar sem dregið hefur verið jafnmikið fé út úr atvinnurekstri með frystingu sparifjár og hér hefur verið gert? Spurningunni verður auðsvarað, vegna þess að hún byggist á fölskum forsendum. Það er ekki verið að draga út úr atvinnulífinu á Íslandi féð, sem Seðlabankinn tekur til sín. Með þessu fé er verið, - og hv. þm. játaði það í sinni ræðu, - er verið að gera mögulegt að kaupa framleiðsluvíxlana. Hann sagði og vitnaði einmitt í það sem eitt af því, sem iðnrekendur segja: Það má ekki draga féð frá okkur til þess að lána öðrum. Þar með viðurkennir hann, að það er ekki verið að draga féð út úr atvinnurekstrinum. Það er verið að tryggja það, að útflutningsatvinnuvegirnir og landbúnaðurinn geti staðizt, og til viðbótar þessu er verið að tryggja það, að við getum haft svipaða gjaldeyrissjóði og við höfum nú safnað og fyrir liggja. Er nokkur maður, sem í raun og veru leggur það til, að dregið sé úr framleiðsluvíxlunum? Er nokkur maður, sem í raun og veru vill, að við köstum frá okkur þeirri miklu tryggingu, sem felst í vænum gjaldeyrissjóðum? En þeir menn, sem vilja taka af Seðlabankanum möguleikana til þess að standa undir þessu, stefna að þessu. Ég segi enn: Það væri virðingarvert, ef þeir segðu þetta berum orðum. En þeir láta, eins og það sé hægt að gera allt fyrirhafnarlaust, að það sé hægt að standa undir öllu, án þess að það komi nokkurs staðar við nokkurn mann. En lífið er nú ekki einu sinni þannig. Menn þurfa ætíð að gjalda eitthvað, ef þeir vilja ná einhverju. Það væri hægt að taka mörg fleiri dæmi úr baráttusögu Framsóknar, sem sýna fram á þennan skollaleik, þar sem verið er að telja fólki trú um, að það geti fyrirhafnarlaust fengið einhver gæði, sem vitanlega fást ekki fyrirhafnarlaust, heldur verða menn að l eggja eitthvað í sölurnar til þess að ná þeim. Til þess eru stjórnendur að meta, hvað mest er um vert, og ég játa það hreinlega, að ég tel svo mikils um vert að reyna að hafa hemil á verðbólgunni, að geta tryggt, að framleiðslan gangi, með framleiðsluvíxlum, að hafa gjaldeyrisvarasjóð, að þó að það kosti einhverja frystingu á sparifé, svipað og aðrar þjóðir verða að gera í mismunandi ríkum mæli, sé sjálfsagt að gera það, á meðan þetta leiðir ekki til atvinnuleysis. Þá er meira unnið en þau óþægindi, sem lögð eru á menn við að geta ekki framkvæmt meira en nú er framkvæmt, á meðan allir viðurkenna í hinu orðinu, að of mikið sé af framkvæmdum í landinu, of mikil eftirspurn eftir vinnuafli, og er þá skemmst að minnast umræðna frá s.l. vori um Búrfellsvirkjun og álbræðsluna í Straumsvík. Ég hygg, að ég hafi þá svarað að efni til þeim efnisathugasemdum, sem hv. 5. þm. Reykv. gerði við mína ræðu. Aftur á móti má segja, að það sé naumast svara vert, þegar hv. þm. er að halda því fram, að ég sé sérstakur boðberi vantrúar á landið og íslenzka atvinnuvegi. Sannleikurinn er sá, að ég hef reynt að gera mér grein fyrir, í hverju vandi íslenzkra atvinnuvega og íslenzks þjóðlífs væri fólginn með samanburði á íslenzkum atvinnuvegum og íslenzku þjóðlífi við það, sem með öðrum þjóðum gerist. Það er og engin nýjung, sem ég segi. Það gilda að sumu leyti aðrar reglur á Íslandi en í öðrum löndum, eins og jafnvel framsóknarmenn hafa oft viðurkennt og sagt: Vegna þess að það eru aðrar reglur, þýðir ekki að taka hér upp sömu hagfræðikenningar og gilda í stórum iðnaðarlöndum og ætla að beita þeim á Íslandi. Jafnvel í þessum þeirra málflutningi kemur fram játning þeirra á þeim séraðstæðum, sem á Íslandi eru og allir þekkja, sem hafa kynnt sér annars vegar Ísland og hins vegar önnur lönd. Þetta er sem sagt engin nýjung. Það er til vísupartur jafnvel frá því seint á 18. öld, eftir séra Gunnar Pálsson, þar sem hann ber saman annars vegar Ísland og hins vegar Holland og hversu auðveldara væri að lifa, ef Ísland hefði náttúrugæði Hollands, heldur en þau náttúrugæði, sem það hefur. Þetta er engin vantrúaryfirlýsing á Ísland. Þetta er raunsæi. Þetta er skilyrði þess, að við skiljum þau viðfangsefni, sem við erum að fást við. Því fer svo fjarri, að ég geri lítið úr arðbæri íslenzkra atvinnuvega, að ég segi þvert á móti: Það er eitt af undrum veraldar, og Íslendingar nútímans skilja ekki, hvað hefur verið gert á þessu landi, ef þeir vita það ekki og átta sig á því, - það er eitt af undrum veraldar, sem hér hefur gerzt á þessari öld, að þessi fátæka þjóð, í þessu allsrúna landi, eins og landið var, þegar Íslendingar fengu sjálfsforrærði, - að þessi fámenna, fátæka, allslausa þjóð skuli hafa byggt allt upp, sem gert hefur verið á þessu landi. Mér kemur ekki til hugar að þakka það einum flokki frekar en öðrum, þegar litið er yfir þetta í heild, - a.m.k. hafa allir reynt að leggja sitt bezta fram, mér kemur ekki annað til hugar. En þetta er eitt af undrum veraldar. Þetta er eitt af því, sem aðrir menn skilja ekki að hafi verið mögulegt að gera á þessu landi, án þess að við fengjum til þess stórkostlega styrki eða hjálp annars staðar að. Við vitum, að það er ekki það, sem hefur ráðið úrslitum eða haft yfirleitt nokkra þýðingu að marki. Það eru náttúrugæðin, það er dugnaður fólksins, það er skilningur þess á viðfangsefnunum, þó að margt hafi farið aflaga, sem hefur gert þetta, ég vil segja: fullkomna kraftaverk. Og aldrei hefur þó munað hraðar áfram en einmitt á allra síðustu árum. Það má skamma okkur fyrir margt, okkur hefur margt mistekizt, en það verður aldrei af ykkur skafið, að þetta er örasti vaxtartími íslenzkrar velmegunar í allri sögu þjóðarinnar, tímabilið frá árslokum 1858. Eðlilegt er, að á slíkum tíma fari ýmislegt öðruvísi en skyldi. Þá er að átta sig á því, hverjar eru orsakir þess. Þær eru m.a. óvissa íslenzkra atvinnuvega. Það er gamall íslenzkur málsháttur, sem segir: „Svipull er sjávarafli.“ Heldur hv. 6. þm. Reykv., að ég, alinn hér upp í Reykjavík, nákunnugur sjómönnum, þekkjandi þá frá blautu barnsbeini, kominn af sjómönnum langt fram í ættir, heldur hann, að ég vanmeti þýðingu sjávarafla fyrir Reykjavík, fyrir Ísland? Nei, vissulega ekki. Ég veit, að án sjávaraflans, án framlags sjómannanna, án framlags útgerðarmannanna, væri Reykjavík ekki til, þá væri íslenzkt sjálfstæði ekki til. En þetta merkir ekki það, að við þurfum ekki að fá aðrar og öruggari og fleiri stoðir undir okkar sjálfstæði eða að það sé nokkurt vit, eins og hv. framsóknarmenn vilja, að láta auðsuppsprettur eins og stórfljót landsins renna óbeizluð til sjávar enn um áratugi. Slíkt væri fullkomið glapræði. Auðlegð landsins er svo mikil, að þess vegna, hefur verið hægt að gera hér stórvirki. Eitt af því, sem skapar þessa óvissu og þessar sveiflur, er, að þegar síldin gengur vel, - og við vitum, að hún hefur bæði gengið vel og illa, - þegar síldin gengur vel, er þar meiri auðsuppspretta en nokkurs staðar annars staðar er hægt að fá í þessu landi og jafnvel stórfljótin nokkurn tíma geta malað. En þau eru öruggari, þau endast lengur. Og jafnvel nú, þegar síldveiðin er meiri en áður, svo ævintýralega mikil, að við hefðum ekki trúað því fyrir fáum árum, að slíkt gæti skeð, þá eru vegna þess, hvar síldin veiðist, sumar síldarverksmiðjur að verða gjaldþrota eða í stórkostlegum vandræðum. Fram hjá þessum vanda komumst við ekki. Það er ekki verðbólgan, sem skapar þann vanda, það er eðli atvinnuveganna, og allt tal um lausn á verðbólgunni er ómögulegt, nema menn skilji eðli íslenzkra atvinnuvega, þá stórkostlegu möguleika, sem eru í þeim fólgnir og hafa gefið okkur möguleika til að byggja upp þetta land, en líka skapað erfiðleikana, sem við erum að glíma við, sem ég efast ekki um að hv. 5. þm. Reykv. vill leysa eins og við, og hann getur hjálpað til að leysa, ef hann vili leggja síg fram, ef hann hættir að snúa út úr, ef hann hættir að halda, að það sé gaman eða einhver upphefð í því að vera að pexa, rífast, að reyna að ná höggi á andstæðingi, af því að hann hafi talað af sér. Ef hann vili leggja sig fram um heilbrigðan málflutning, nota sína góðu greind til heilla þjóðarinnar, mundi hann verða tekinn í ríkisstj., ekki vegna þess, að hann væri svo mikill óþokki, að hann gæti gert meiri skaða utan hennar, heldur af því, að menn mundu segja: „Batnandi manni er bezt að lifa“



Herra forseti. Það er búið að tala töluvert um þessa till. Hún hefur verið hér á dagskrá áður, og síðast var það fyrir hálfum mánuði, 2. nóv. Þá flutti hæstv. forsrh. einnig alllanga ræðu eins og nú. Þá las hann m.a. upp kafla úr ræðu, er hann hafði flutt á fundi flokksráðs Sjálfstfl. 14. okt. í haust. Það er sagt frá þessari ræðu í blaðinu Vísi, og eftir því sem þar segir, hafði hann sagt á þeim fundi um iðnaðinn m.a. þetta, með leyfi hæstv. forseta: „En ef við viljum, eins og gert hefur verið, veita innlendum iðnaði vernd, kostar sú vernd það, að við verðum að borga meira verð heldur en ella fyrir vöruna.“ Og nokkru síðar í sömu ræðu sagði hæstv. ráðh.: „Við sjáum það einnig af tilteknum dæmum, að ef íslenzkur iðnaður fellur í rústir, hækka erlendir framleiðendur sína vöru, þannig að við verðum að borga meira en ella“ Þarna koma fram þær kenningar hjá hæstv. ráðh., að ef við viljum veita innlenda iðnaðinum vernd, þurfum við að borga meira en ella fyrir vöruna, og ef iðnaðurinn fallt í rúst, þurfum við líka að borga meira en ella. Það er dálítið erfitt að botna í þessu. En helzt skilst manni það vera skoðun ráðherrans, að alls ekki verði undan því komizt að borga meira verð fyrir iðnvarninginn, hvort sem hann er framleiddur hér heima eða erlendis. Ja, nú er það svart maður, má um þetta segja. Hæstv. ráðh. sagðist telja íslenzkan iðnað nauðsynlegan. Ég er honum sammála um það. En þá þarf iðnaðurinn að hafa lífsskilyrði í þjóðfélaginu. M.a. þarf að búa sæmilega að honum með lánsfé, eins og um er rætt í till., sem hér liggur fyrir. Og að sjálfsögðu kemur fleira til álita. Í flokksráðsfundarræðunni, sem hér er vitnað til, sagði hæstv. forsrh., að það muni lengi þykja í frásögur færandi, að nokkrir menn skyldu snúast á móti virkjun Þjórsár og byggingu álbræðslu. Þarna fór illa fyrir hæstv. forsrh. Það er nefnilega rangt hjá honum, að nokkrir menn hafi snúizt á móti virkjun Þjórsár. Merkilegt, að hann skyldi leyfa sér að segja ósatt um þetta. Hitt er aftur rétt hjá honum, að menn voru á móti álbræðslunni, en það er allt annað en virkjun Þjórsár. Um álbræðsluna sagði hæstv. ráðh. m.a., að með henni væri ruddur vegurinn. Svo er nú það. Væntanlega ætlast ráðherrann ekki til þess, að sá ruddi vegur sé eingöngu fyrir útlendinga. Íslenzkir iðnrekendur hljóta að hafa leyfi til þess að fara þann rudda veg. Hagur íslenzkra iðnfyrirtækja mun vafalaust vænkast að mun, ef þau fá að njóta sömu kjara og álbræðslan, að því er varðar undanþágur frá sköttum. Þeir eru ákaflega margir skattarnir, sem álbræðslan sleppur við að greiða. Forsrh. ætti að láta athuga það, hvernig innlendu fyrirtækin yrðu á vegi stödd, ef eins vel væri búið að þeim í skattamálum og álbræðslunni. Eða hví skyldu Íslendingar búa við lakari kjör í sínu eigin landi en útlendingar, sem þar setjast að með sinn atvinnurekstur? Ég vil ógjarnan trúa því, að hæstv. forsrh. ætli þeim það. Í ræðu sinni um þessa till. 2. nóv. talaði hæstv. ráðh. einnig um verðbólguna. Hann minnkist á sparifjárfrystingu og vaxtahækkun, sem stjórnin hefði notað í því skyni að vinna gegn verðbólgu og séu viðurkennd ráð til þess. Og hæstv. ráðh. spurði, hvort hægt væri að nefna sér eitt einasta land, þar sem barizt hafi verið á móti verðbólgu og öðru hvoru þessara ráða eða báðum hafi ekki verið beitt. Á flokksráðsfundinum 14. okt. ræddi hæstv. ráðh. líka um verðbólguvandann. Hann sagði, að stjórnin hefði reynt flest þau úrræði, „sem hvarvetna annars staðar eru talin frumskilyrði fyrir því, að við verðbólgu verði ráðið“, „og það er víst, að án þeirra verður ekki við hana ráðið“, bætti hann við. Og hann sagði, að barizt hefði verið á móti verðbólgu með beinum stjórnaraðgerðum. „Við höfum átt þátt í vaxtahækkun, við höfum átt þátt í bindingu sparifjár“, sagði hæstv. ráðh., o.s.frv. Í sömu ræðunni sagði hann enn fremur, eftir því sem Morgunblaðið hermir, með leyfi hæstv. forseta: „Vandinn verður heldur ekki leystur með einum fjármálaráðstöfunum, sem hagfræðingarnir sí og æ tala um.“ Ég endurtek þetta: „Vandinn verður heldur ekki leystur með einum fjármálaráðstöfunum, sem hagfræðingarnir sí og æ tala um.“ En síðan bætir hann við: „Þær eru alveg óhjákvæmilegar og eru forsenda þess, að vandinn verði leystur.“ En nokkru síðar í flokksráðsfundarræðunni kemur þó setning hjá hæstv. ráðh., sem bendir til þess, að loks sé að læðast að honum grunur um, að ekki sé öruggt, að ríkisstj. hafi verið hér á réttri leið. Hann sagði: „Spyrja mætti, hvort það sé rétt, sem andstæðingar okkar hafa stundum sagt, að efnahagslögmál þróaðra iðnaðarríkja eigi ekki við hjá okkur. Það getur verið nokkuð til í þessu.“ Það getur verið nokkuð til í þessu, sagði hæstv. ráðh. Það er einmitt það, það er áreiðanlega mikið til í þessu. Ýmsar fjármálaaðgerðir, sem þykja nothæfar í stóru löndunum, eiga ekki við hjá okkur. Þetta hefði hæstv. forsrh. átt að hugleiða miklu fyrr. Við skulum athuga t.d. vaxtahækkunina, sem ríkisstj. beitti sér fyrir í upphafi og hefur haldið dauðahaldi í fram að þessu samkv. kenningum hagfræðinganna. Vaxtahækkunin átti að þeirra sögn að verða til þess að draga úr eftirspurn eftir lánsfé. Þeir segja, að sú aðferð sé nú víða notuð í öðrum löndum með þeim árangri, og líklega er það rétt. En þó að þetta geti átt við hjá fjölmennum og fjármagnsríkum þjóðum, gildir allt annað hjá okkur. Það mátti stjórnin og hennar hagfróðu ráðunautar vita, enda hefur reynslan sannað þetta áþreifanlega. Eftirspurnin eftir lánsfé hefur ekkert minnkað hér á landi undanfarið, þrátt fyrir vaxtahækkunina. Biðraðir þeirra manna, sem sækja um lán hjá bankastjórunum, eru jafnvel stærri en nokkru sinni áður. Og þetta er vel skiljanlegt. Hin stórkostlega dýrtíðaraukning, sem háu vextirnir hafa m.a. átt sinn þátt í að skapa, hefur valdið því, að atvinnuvegirnir þurfa miklu meira af lánsfé nú í seinni tíð en áður. Og þegar lánsfjárskorturinn sverfur svo mjög að þeim sem hann gerir nú, er ekki spurt um vextina. Iðnaðarmaðurinn, sem er t.d. í vanda staddur með sitt fyrirtæki, vegna þess að hann vantar fé til þess að halda rekstri þess áfram, spyr ekki um það, hvort vextirnir séu tveimur eða þremur hundraðshlutum hærri eða lægri. Hann reynir að ná í lánsféð, sé þess nokkur kostur. Og þetta er vel skiljanlegt, því að hann er að tefla um lífíð og dauðann fyrir sitt fyrirtæki. Og sama gildir um fleiri atvinnurekendur, svo sem útgerðarmenn og forstöðumenn viðskiptafyrirtækja. Sparifjárfrystingin, sem hæstv. ríkisstj. kom einnig á eftir hagfræðinga ráði, hefur líka gert það að verkum, að bankar og sparisjóðir geta langtum síður fullnægt þörfum manna fyrir lánsfé en vera mundi án frystingarinnar. Og vitanlega eru það fleiri en iðnaðarmenn, útvegsmenn, bændur og kaupsýslumenn, sem ekki spyrja um vaxtaprósentuna, þegar þeir leita eftir lánum. Menn hafa séð sér hag í því að taka lán, væri þess nokkur kostur, og leggja féð í húsbyggingar eða kaup á fasteignum, þrátt fyrir háu vextina, því að þeir hafa getað hagnazt á því. Því veldur verðbólgan, sem alltaf hefur verið í fylgd með núv. hæstv. ríkisstj. og vel má nefnast systir hennar. Það liggur þannig ljóst fyrir, að háu vextirnir hafa alls ekki orðið til þess að draga úr eftirspurninni eftir lánsfé, eins og þeim var ætlað. En hafa þeir þá ekki haft áhrif í þá átt að auka spariféð? Ég hygg, að lítið sé gerandi úr því, og það er vegna þess, að verðbólgan hefur étið af sparifénu meira en sem vöxtunum hefur numið. Þeir, sem hafa átt sparifé í bönkum og sjóðum, hafa tapað, ekki aðeins öllum vöxtunum, heldur einnig ríflegum hluta af höfuðstólnum í verðbólguhítina. Þannig hefur verið að þeim búið. Stórum betra hefði verið fyrir þá að fá lægri vexti, ef verðbólgueldurinn hefði ekki eytt innstæðum þeirra. Hæstv. forsrh. talar um, að menn verði að gera sér grein fyrir vandamálunum. Þetta er mikið rétt. Sú yfirlýsing, sem hæstv. ráðh. gaf í byrjun þessa þings um, að haldið yrði sömu stjórnarstefnu og áður, bar þó ekki vott um, að hann hefði gert sér vandann nógu ljósan, því miður. En örskömmu eftir að hann lýsti þessu yfir á Alþingi, hélt hann ræðu á fundi flokksmanna sinna í Reykjavík. Tveimur dögum fyrir fundinn var hann auglýstur í Morgunblaðinu, og þar var sagt, að ræðutexti ráðherrans mundi verða: „Á vegamótum velgengni og vandræða“. Á vegamótum velgengni og vandræða. Þetta bendir til þess, að hæstv. forsrh. væri ljóst orðið, að hann og hans stjórn væru þó a.m.k. mjög nærri vandræðaveginum, enda er það mála sannast, að stjórnin hefur verið á þeim vegi. Ýmsar efnahagsráðstafanir hennar, svo sem vaxtahækkunin og sparifjárbindingin, hafa orðið til þess að gera atvinnuvegunum mjög erfitt fyrir. Reynslan hefur sannað, að slíkt á ekki við hjá okkur, þótt það geti þótt hentugt hjá fjölmennari og ríkari þjóðum. Þessar og fleiri stjórnarráðstafanir ásamt verðbólgunni, sem hefur fylgt hæstv. ríkisstj. eins og skugginn, hafa valdið því, að aðalatvinnuvegirnir eru nú í þrengingum þrátt fyrir góðæri frá náttúrunnar hendi. Þeir eru á vandræðavegi, og stjórnin hefur átt mikinn þátt í að leiða þá þangað. Ræðufyrirsögn eins og ég gat um og auglýst var í Morgunblaðinu 15. okt. gæti bent til þess, að sú hugsun hefði þá verið farin að læðast að hæstv. forsrh., að stjórnin væri ekki með málefni þjóðarinnar á þeirri braut, sem leiðir til velgengni. Og orðin, sem féllu hjá hæstv. ráðh. á flokksráðafundi sjálfstæðismanna 14. okt., þau sem ég vitnaði í áðan, að það gæti verið nokkuð til í því, að efnahagslögmál þróaðra iðnaðarríkja eigi ekki við hjá okkur, benda til þess sama, að sá grunur sé farinn að sækja að honum, að hann og hans ríkisstj. séu ekki á heppilegri leið. Þess væri óskandi, að sá grunur yrði sem fyrst að vissu hjá honum, þegar hann sjálfur fer að gera sér betri grein fyrir vandanum, eins og hann segir réttilega að menn þurfi að gera. Ef svo fer, ætti hann að manna sig upp og breyta um stefnu, hverfa frá ýmsum stjórnarráðstöfunum, sem hafa gefizt illa, en taka upp ný vinnubrögð, sem yrðu hollari fyrir atvinnuvegina. Eitt meðal annars, sem hann ætti að gera þeim til hagsbóta, væri að veita þeim ekki lakari kjör í skattamálum en útlendingunum í Straumsvík er ætlað að búa við. Það er margt, sem hægt er að gera til eflingar atvinnulífinu hjá okkur án þess að fá útlendinga til atvinnurekstrar hér, ef nægur skilningur, áræði og dugnaður er til staðar hjá valdhöfunum. En ef til vill er hæstv. forsrh. orðinn of þreyttur til þess að geta hafið sig þannig upp. Mér virðist, að komið hafi fram þreytumerki í málflutningi hans í seinni tíð. Hann talar um smæð þjóðfélagsins og hvað það sé dýrt og erfitt að halda hér við sjálfstæðu ríki, hver Íslendingur þurfi að leggja meira til opinberra þarfa en einstaklingar hjá fjölmennum ríkjum. Hins er þó ekki getið, að við borgum þó ekki stórfé til vígbúnaðar eins og margir aðrir. Hæstv. ráðh. talar um, að atvinnuvegir okkar séu fáir og einhæfir og háðir stórkostlegum sveiflum. Og í ræðunni, sem hann var að ljúka við rétt áðan, talaði hann um það allsrúna land, sem okkar land hefði verið, þegar Íslendingar fengu sjálfsforræði. Það „allsrúna land“, Ísland með öllum gögnum og gæðum, það var að hans dómi allsrúið land fyrir nokkrum árum. Og hann er farinn að taka sér í munn fræg ummæli starfsbróður sína í stjórnarráðinu, hæstv. menntmrh., um litlu kænuna á heimsins ólgusjó. Eitt af mörgu, sem hann sagði, þegar hann var að tala við hv. 5. þm. Reykv. áðan, var það, að hann segist ekki hafa færi á því eða starfsorku til að kanna til hlítar eitthvert atriði, sem hann var þá að tala um. Ég held, að þetta sé mála sannast, að hann vanti færi og starfsorku og hans stjórn yfirleitt til að kanna vandamálin til hlítar og taka skynsamlega á þeim. Ég held, að það væri hyggilegast fyrir þjóðina að afskrá þessa menn og fela öðrum að stýra skipinu.



Herra forseti. Ég flyt á þskj. 29 ásamt tveim öðrum hv. þm. till. til þál. um, að Alþ. feli ríkisstj. að skipa 5 manna mþn. til þess að gera till. um stofnun sumarheimila í sveitum fyrir börn úr kaupstöðum og kauptúnum. Sams konar till. fluttum við í fyrra, en hún var þá ekki útrædd. Okkur flm. finnst þó, að hér sé hreyft málefni, sem þannig er vaxið, að rétt sé að ganga úr skugga um það, hver sé vilji hv. alþm. í því efni, sem till. fjallar um. Þess vegna höfum við flutt till. á ný og vonumst til þess, að hún fái eðlilega afgreiðslu. Ég mun ekki hafa hér langa framsögu um þetta mál. Ég get að mestu látið nægja að vísa til þeirra orða, sem ég sagði í fyrra um sama málefni, en vil þó leyfa mér að rifja aðeins upp aðalefnið í örfáum orðum. Tilefni þessa tillöguflutnings eru þær breytingar, sem orðið hafa á íslensku þjóðlífi á síðustu áratugum. Hér áður, þegar ég og mínir jafnaldrar vorum að alast upp, var það og löngum áður háttur kaupstaðabúa að koma börnum sínum í sumardvöl á sveitaheimilum. Slíkar sumardvalir voru mjög eftirsóttar og þóttu hollar og þroskavænlegar fyrir börnin. Á þennan hátt komust þau í tengsl við náttúru landsins og 1ærðu að umgangast dýrin og kynnast framleiðslustörfunum í sveitunum sjálfum sér til gagns og þroska og fólkinu þar yfirleitt til ánægju. Tengsl fólksins héldust og styrktust, þess, sem bjó í sveitunum og hins, sem heima átti við sjávarsíðuna, og tilfinningin jókst fyrir því, að allir værum við Íslendingar með sameiginleg hagsmunamál. Á þeim tíma, sem mér er minnisstæðastur í þessu sambandi, voru ástæður þannig, að sæmilegir möguleikar voru til þess í sveitunum að veita þessum sumardvalargestum viðtöku. Hlutföllin milli búsetu í sveitum voru allt önnur þá en þau eru nú. Núna er þetta allt gerbreytt, eins og við allir vitum. Möguleikar sveitaheimilanna til slíkrar starfsemi er alveg hverfandi hjá því, sem áður var. Sveitaheimilum hefur farið fækkandi undanfarin ár, en auk þess hefur fólki á þeim heimilum, sem enn eru fyrir hendi, fækkað mjög, m.a. vegna aukinnar vélvæðingar í landbúnaði. Það er því ekki lengur fyrir hendi sá vinnukraftur, sem nauðsynlegur er til þess að sinna þörfum aðkomubarna. Afleiðing þessa verður sú, að þeim börnum, sem eiga kost á sumardvöl í sveit, fer sífellt fækkandi. En þörf kaupstaðabarna er þó alls ekki minni en áður var. Þvert á móti vex hún hröðum skrefum með auknum fólksflutningum til þéttbýlissvæðanna. Í Reykjavík einni eru nú búsett um 80 þús. manns, og á Faxaflóasvæðinu búa yfir 100 þús. manns, og víðar er þéttbýli en hér. Sveitabýli eru hins vegar um 5600-5700 á öllu landinu. Þessar tölur sýna, hve langur vegur er frá því, að sveitaheimilin geti leyst allan þann vanda, sem hér er gerður að umtalsefni. Hér þurfa nýjar aðgerðir til að koma, ef kaupstaðabörn eiga að fá að halda áfram að njóta sveitadvalar að sumrinu. Ýmis félagasamtök í landinu hafa á virðingarverðan hátt leitazt við að bæta. nokkuð úr þörfinni og orðið talsvert ágengt í því efni. Skylt er að viðurkenna það. Í þessu sambandi má t.d. nefna Kristilegt félag ungra manna og kvenna hér í Reykjavík. Þessi samtök hafa haldið uppi sumardvalanstarfsemi í Vatnaskógi og Vindáshlíð, og mörg börn héðan hafa notið dvalar á þessum stöðum. Þarna er þó aðeins um stuttan tíma að ræða fyrir hvert barn, eina og í hæsta lagi tvær vikur. Þá má nefna Rauðakrossinn og heimili hans að Laugarási, Silungapolli og reyndar víðar. Þjóðkirkjan hefur á síðari árum haldið uppi slíkri starfsemi og fleiri samtök, sem hér yrði of langt upp að telja og óþarft. Alls eru þeir aðilar, sem Reykjavíkurborg t.d. hefur styrkt í þessu skyni, 9 talsins. Þessir 9 aðilar geta tekið á móti 980 börnum með 30 þús. dvalardaga, en aðrir aðilar, svo sem KFUM og þjóðkirkjan, sem ekki eru styrktir sérstaklega af Reykjavíkurborg, geta látið í té um 50 þús. dvalardaga. Sameiginlegt öllum þessum heimilum er, að þar er enginn búskapur rekinn, en það tel ég og við aðrir flm. þessarar till. mikinn galla. Það er skoðun okkar, eins og fram kemur í till., að stefnt skuli að því, að á slíkum sumarheimilum hafi börnin viðfangsefni, er geti orðið þeim að sem mestum andlegum og líkamlegum þroska, þ. á m. ræktunarstörf, gæzla húsdýra og umgengni við þau, svo að eitthvað sé nefnt. Á þann hátt teljum við, að þessar sumardvalir verði líkari því, sem þær áður voru og við teljum að reynzt hafi vel og hafi meira uppeldisgildi. Þá er kannske rétt að geta þess, að í Reykjavík hefur verið starfræktur undanfarin sumur vinnuskóli fyrir unglinga, 12-15 ára, sem á s.l. ári tók á móti 542 unglingum til vinnu um takmarkaðan tíma. En í hverjum af þessum árgöngum, sem vinnuskólinn nær yfir, þ.e. 12–15 ára, munu nú vera um 1800 unglingar hér í bænum. Hvort tveggja þetta, sem ég hef nú nefnt, Vinnuskóli Reykjavíkurborgar og sumardvalarstaðir annarra aðila, er að sjálfsögðu góðra gjalda vert, en það leysir ekki nema að mjög takmörkuðu leyti það viðfangsefni, sem hér er við að fást. Um ráðstafanir annarra sveitarfélaga en Reykjavíkur er mér minna kunnugt. Þess vegna hef ég aðallega beint máli mínu að því, sem hér er gert. En ég veit þó, eða þykist vita, að einnig þar séu víðast hvar ófullnægjandi ráðstafanir gerðar í þessu máli. Af þessu leiðir auðvitað, að foreldrar í kaupstöðum og öðru þéttbýli hafa neyðzt til að koma börnum sínum til starfa á hinum almenna vinnumarkaði þann tíma, sem þau eru ekki í skóla, eða láta þau ganga iðjulaus og í hálfgerðum vandræðum með sig, en slíkt iðjuleysi er ungmennum áreiðanlega ekki hollt og getur hæglega leitt til óæskilegra hluta. Að vísu er ég þeirrar skoðunar, að hæfileg vinna sé hverju ungmenni holl og margfalt betri en iðjuleysi. En því er þó ekki að neita, að barnavinna getur boðið margvíslegum hættum heim, og þess eru dæmi, að börn hafa verið sett til þeirra starfa, sem verða ekki talin þeim hættulaus, hvorki andlega né líkamlega. Að áliti okkar flm. er því hér um tvöfalda hættu að ræða: Annars vegar þá að kaupstaðabörn missa af þeim skóla, sem sveitin og sveitalífið hefur verið íslenzkum börnum allt fram undir þetta. Hins vegar, að þau ráðast til þeirra starfa við sjávarsíðuna, sem jafnvel geta orðið þeim viðsjárverð, eða þá að þau hafa engin sérstök viðfangsefni við að fást, sem e.t.v. er þó allra verst. Hér sýnist því vera verkefni, sem þarfnast úrlausnar. Ég tel eðlilegt, að sú n., sem skipuð verður, ef þessi till. verður samþ., hafi samráð við þá aðila, sem mest hafa að málum þessum unnið, og þess vegna eru í till, okkar nefndir þessir aðilar borgarstjórn Reykjavíkur, bæjarstjórnir annarra kaupstaða landsins, sveitarstjórnir kauptúna, hreppa og barnaverndarráð. Það má vel vera, að þessi upptalning sé ekki tæmandi, og kæmi þá til athugunar í n. að bæta því við, sem teldist á skorta. Það er að sjálfsögðu mikið verkefni að koma upp nægilega mörgum dvalarheimilum í sveitum fyrir kaupstaðabörn, þannig að viðhlítandi verði fyrir þessum málum séð, og lausn þess verður eflaust talsvert kostnaðarsöm. En hér er líka mikið í húfi. Við segjum oft, að æska landsins sé dýrmætasti þjóðarauðurinn, og ekkert verkefni er þá verðugra en það, sem stuðlar að auknum þroska æskunnar. Því verður að ætla, að skilningur allra, sem hér eiga hlut að máli, Alþingis, bæjar- og sveitarstjórna og foreldra, á þessari þörf reynist svo mikill, að ekki verði í það horft, þótt framkvæmdirnar kosti nokkurt fé, og þess vegna verði fljótlega hafizt handa í þessum efnum. En okkur flm. er ljóst, að málið þarf athugunar við og mikið veltur á því, að skipulega sé að því unnið. Þess vegna höfum við nú gert ráð fyrir því, að skipuð verði n. til þess að athuga málið, áður en til frekari framkvæmda kemur. Okkur flm. er kunnugt um það, að þeir eru ýmsir, sem telja opinber afskipti af þessum málum óþörf, utan hvað styrkir kunni að vera góðra gjalda verðir, en meginstefnan eigi að vera sú, að einstökum stofnunum verði falin forsjá þessara mála, muni á þann hátt nýtast sá mikli sjálfboðaliðskraftur, sem þessar stofnanir og félög hafa yfir að ráða. M.a. hefur biskup landsins sent mér bréf, þar sem hann lýsir sig andvígan þeirri till., sem ég er hér að mæla fyrir, og telur, að farsælla muni verða að hafa sama hátt á þessum málum og verið hefur. Það er vissulega skylt að viðurkenna hið mikla og góða starf, sem margir einstaklingar hafa unnið á þessum vettvangi. Það er síður en svo ætlun okkar flm. að gera á nokkurn hátt lítið úr því, enda hef ég bæði nú og við sams konar tilefni í fyrra lagt ríka áherzlu á þetta atriði. En okkur flm. þessarar till. finnst, að þessar ráðstafanir séu ekki nægar, það sé tilviljanakennt, hvaða börn eiga kost á sumardvöl í sveit og hver ekki, og þess vegna sé það rétt, að rækileg athugun fari fram á þessu máli, bæði til að kanna þörfina og til þess að gera till. um ráðstafanir, er til úrbóta mættu verða. Þar með er á engan hátt sagt, að það sé meining okkar, að öllum afskiptum félaga og áhugamanna skuli tafarlaust hætt. Þvert á móti hefur jafnan af okkar hendi verið lögð áherzla á mikilvægi þessarar sjálfboðaliðavinnu. En við teljum, að vandamálið sé of stórt til þess, að hægt sé að ætlast til, að það sé leyst með áhugastarfi einu saman. Ég skal vekja athygli á því, að hér er ekki lengur aðeins um að ræða ungbörn eða smábörn, heldur jafnframt og ekki síður stálpaða unglinga, og það er nauðsynlegt að hugsa fyrir verkefni fyrir þessa unglinga þá daga, sem þeir dvelja í sveitinni, en ekki láta þá vera í algeru iðjuleysi, og mér finnst, að það sé tæplega hægt að ætlast til þess, að áhugafélög geti risið undir þeim kostnaði, sem óhjákvæmilega hlýtur að leiða af slíku. Ég skal, herra forseti, ekki lengja þessar umr. að svo stöddu, aðeins leggja til, að till. verði að lokinni umr. vísað til hv. allshn. og síðari umr.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt 5 öðrum hv. þm. af Vestfjörðum, Norðurlandi og Austfjörðum að flytja þáltill. um þyrlur til strandgæzlu, björgunar- og heilbrigðisþjónustu. Efni þessarar till. er, að Alþ. skorar á ríkisstj. að beita sér fyrir því, að landhelgisgæzlan fái hið fyrsta tvær nýjar þyrlur og verði önnur þeirra notuð í þágu strandgæzlu, björgunar- og heilbrigðisþjónustu við Breiðafjörð, á Vestfjörðum og í Húnaflóa, en hin á Norðausturlandi og Austfjörðum. Skal stefnt að því, að þessi tæki verði að jafnaði staðsett í þeim landshlutum, sem þau eiga að þjóna. Íslenzka landhelgisgæzlan á nú eina litla þyrlu, sem talin er hafa reynzt mjög vel. Þessi þyrla landhelgisgæzlunnar hefur verið staðsett í Reykjavík, en hún getur lent á þilfari tveggja varðskipanna. Enn fremur mun gert ráð fyrir því, að hið nýja varðskip, sem hafizt verður handa um að byggja í byrjun næsta árs, verði einnig þannig útbúið, að þyrla geti lent á þilfari þess. Það er alkunna, að flugtækni fleygir nú á öllum sviðum mjög fram og þá ekki hvað sízt að því er varðar smíði þyrla eða helikoptera. Þessar flugvélar verða stærri, langfleygari og öruggari og í fjölmörgum löndum meðal margra þjóða fer notkun þeirra mjög í vöxt í margvíslegu skyni. Það er skoðun Péturs Sigurðssonar forstjóra landhelgisgæzlunnar, að þyrlur muni í framtíðinni gegna mjög þýðingarmiklu hlutverki við strandgæzlu og björgunarstörf hér á landi. Enn fremur er auðsætt, að slík tæki geta bætt verulega úr þeim vanda og þeim erfiðleikum, sem læknaskorturinn hefur haft í för með sér víðs vegar hér á landi og þó sérstaklega í strjálbýlustu héruðunum. Gefur auga leið, að það væri ómetanlegt hagræði að þyrlum til sjúkra- og læknaflutninga, ekki sízt eftir að fyrirhugaðar læknamiðstöðvar hafa verið settar á stofn í hinum ýmsu landshlutum, eins og gert er ráð fyrir í nýsettri löggjöf um læknaskipunarmál. Það er alkunna, að öryggisleysi fólksins í strjálbýlinu, sem býr við læknaskortinn, er hið hörmulegasta, og einskis má láta ófreistað til þess að bæta úr þeim vandkvæðum, sem að almenningi steðja af þessum sökum. Þyrlur er einnig hægt að nota til ýmislegra annarra flutninga. Þær hafa þegar komið að verulegum notum hér á landi, t.d. þegar snjóþyngsli hafa lokað samgönguleiðum. Átti þetta sér t.d. stað á Austfjörðum á s.l. ári, þar sem þyrla var notuð til flutninga á milli fjarða og Héraðs, er snjóalög tepptu samgöngur milli þessara byggðarlaga. Það er því skoðun okkar flm. þessarar till., að brýna nauðsyn beri til þess að afla slikra tækja og hafa þau að jafnaði staðsett í þeim landshlutum, sem þau eiga að þjóna. Hugsanlegt væri að hætta rekstri minnstu varðbátanna, sem eru mjög dýrir í rekstri, en ná þó ekki tilgangi sínum, hvorki sem varðskip né björgunarskip. Það er ekki víst, að rekstur og kaup þessara nýju tækja þyrftu að hafa í för með sér tilfinnanlegan aukakostnað fyrir landhelgisgæzluna og ríkissjóð. Á það má minna í þessu sambandi, að landhelgisgæzlan hefur fyrir alllöngu tekið flugið í þjónustu sína. Fyrst var keyptur Katalínubátur, sem notaður var við gæzlu- og björgunarstörf, og síðan Skymasterflugvél, sem mikil og góð not hafa af orðið, sérstaklega við landhelgisgæzluna, en einnig við ýmiss konar þjónustu í þágu landsmanna. Ég tel þess ekki þörf, herra forseti, að hafa fleiri orð til rökstuðnings þessari þátill. Ég hygg, að hér sé um merka nýjung hað ræða, sem óhjákvæmilegt sé að taka í vaxandi .mæli í senn í þjónustu landhelgis- og björgunarstarfa og til almennrar heilbrigðisþjónustu í landinu. Ég tel, að reynsla annarra þjóða hafi sannað það, að af þessum tækjum megi hafa slík not, og það er því von okkar flm. till., að henni verði vel tekið, og ég heyrði það raunar á ræðu hæstv. dómsmrh., sem mælti hér nýlega fyrir frv. til l. um Landhelgisgæzlu Íslands, heildarlöggjöf um það efni, að hann hafði mikinn áhuga á einmitt þessum nýju tækjum, og það hefur verið í undirbúningi af hálfu landhelgisgæzlunnar að hefjast handa um frekari aðgerðir á þessu sviði, en eins og kunnugt er og ég sagði áðan, hefur landhelgisgæzlan þegar eignazt eina litla þyrlu, sem reynzt hefur mjög vel og bent fram í tímann um það, sem koma skal. Ég leyfi mér, herra forseti, að óska þess, að þessari einu umr. um till. verði frestað og henni síðan vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég tel næsta eðlilegt, að fram komi hugmyndir þm. eins og þær, sem felast í þessari þátill. um þyrlur til strandgæzlu, björgunar og heilbrigðisþjónustu. Það eru aðeins örfá orð, sem ég vildi segja í sambandi við þessa umr. málsins. Í frv. til laga um Landhelgisgæzlu Íslands, sem komið er til n. í Nd., er m.a. mótað nokkru nánar en áður hafði verið verkefni landhelgisgæzlunnar og þá sérstaklega í 1. gr. g-lið. Þar stendur m.a., með leyfi hæstv.forseta: „að aðstoða við framkvæmd almannavarna, almennrar löggæzlu, lækna-, toll- og vitaþjónustu, eftir því sem aðstæður leyfa eða ákveðið kann að verða sérstaklega.“ Nú má segja, að það sé ekki mikið nýtt í þessu, því að landhelgisgæzlan hafði raunverulega verið rekin út fyrir hið þrengsta svið strandgæzlu eða landhelgisgæzlu. En hér er þó vikið sérstaklega að aðstoð við lækna-, toll- og vitaþjónustu, og á síðari árum er það nú svo, að það hefur slitnað nokkuð sambandið, finnst mér, á milli vitaþjónustunnar og landhelgisgæzlunnar, sem ég hygg að ætti að athuga betur að taka aftur upp eitthvað svipað og áður var eða þannig, að vita- og strandgæzluskipin hafi meiri styrk hvert af öðru en þau hafa haft allra síðustu árin. Það kom einnig fram í fyrra hér í þinginu, þó að það næði ekki afgreiðslu, till. um, að Alþ skoraði á ríkisstj. að láta endurskoða almannavarnir í því skyni að fella inn í þá löggjöf fyllri ákvæði að því er varðar hættur af völdum náttúruhamfara, svo sem jarðskjálfta, eldgosa og hafíss, sem kynni að loka siglíngaleiðum umhverfis land eða einstökum höfnum eða svæðum. Og í framhaldi af þessu hefur verið flutt í Ed. af hálfu ríkisstj. frv. til l. um breyt. á l. um almannavarnir, eins og hv. þm. er kunnugt um. Ég vil einnig geta þess, að af hálfu heilbrigðisstjórnarinnar hafa verið í athugun að undanförnu möguleikarnir á því að hagnýta meir til heilbrigðisþjónustunnar flugtæknina heldur en verið hefur. Þessar hugmyndir komu fram í till. þeirra manna, sem undirbjuggu frv. til nýrra læknaskipunarlaga, sem fyrir tveimur árum voru afgr. hér á Alþ., og landlæknir hefur haft forgöngu um viðræður bæði við landhelgisgæzluna, við Björn Pálsson og aðra aðila, sem hvað mesta reynslu hafa hér á landi í sambandi við sjúkraflug. Þess vegna er mjög eðlilegt, að fram komi sú hugmynd hjá þm. að reyna að tengja í ríkari mæli allt þetta saman, sjálfa landhelgisgæzluna eða strandgæzluna og svo ýmis önnur þjónustustörf, aðstoð við almenning, sjúkraflug og annað slíkt, sem hér er fjallað um. Það er til athugunar að breyta nokkuð skipulagi landhelgisgæzlunnar frá því, sem nú er, eins og kom fram í ræðu hv. 2. þm. Vestf., e.t.v. leggja niður rekstur minni skipanna, sem er mjög dýr og réttilega er bent á að kannske nær ekki þeim tilgangi, sem ætlazt er til, og hefur nokkuð breytt um svip á síðari árum, einnig vegna hins nýrri og stærri skipaflota okkar sjálfra, sem m.a. leiðir af því, að þau geta meira hjálpað hvert öðru en áður, fiskiskipin, og einnig hafa tryggingafélögin tekið nokkuð í sínar hendur að gera út skip til aðstoðar fiskiflotanum. Forstjóri landhelgisgæzlunnar, Pétur Sigurðsson, er einmitt nú um þessar mundir í Skandinavíu til þess að kanna þá reynslu, sem bæði Norðmenn og Danir ekki sízt hafa fengið af nokkuð stórum þyrlum við sína strandgæzlu. Og spurningin verður þá að lokinni þeirri könnun, hvað ætla mætti, að slík þyrla mundi kosta, hvað mikla getu slík stærri þyrla mundi hafa og hvað væri hægt annað að spara í rekstri landhelgisgæzlunnar eða bera saman rekstur á slíkri þyrlu og þann rekstrarsparnað, sem yrði af að hætta rekstri ýmissa minni báta og tækja, sem við höfum núna. Þetta ætti að geta legið nokkuð fljótt fyrir og a.m.k. það fljótt, að það geti komið til athugunar hjá þeim n., sem hafa þessa þátill. og önnur lagafrv. hér að lútandi til meðferðar á þinginu núna. Stærri þyrla, sem ég vék að áðan, er töluvert mikið tæki, annars eðlis en sú litla þyrla, sem landhelgisgæzlan á núna, kynni kannske að kosta eitthvað um það bil 40 millj. kr., ég veit það ekki nákvæmlega á þessu stigi málsins. Þessi litla þyrla kostaði eitthvað um 3 1/2 millj., en hún getur engu að síður komið í góðar þarfir og hefur komið í góðar þarfir. Og það er auðvitað eitt veigamikið atriði í sambandi við rekstur á þyrlunum, ef þær eiga að gera víðtækara gagn en við strandgæzluna bara og landhelgisgæzluna, að þær séu ekki staðsettar á einum stað, staðsettar í Reykjavík, eins og litla þyrlan er núna, heldur hafi aðstöðu til þess að vera staðsettar víðar, helzt í öllum landsfjórðungum eftir atvikum. Það mundi að vísu kosta flugskýli og einhverja aðstöðu meiri en við höfum enn. Ég sé ekki ástæðu til á þessu stigi málsins að hafa um þetta fleiri orð, en vildi láta þessar aths. koma fram og tel, að það sé mjög eðlilegt, að þessi þáltill. fái mjög gaumgæfilega athugun, og það ætti einnig að vera hægt að fá fyllri upplýsingar en nú liggja, fyrir frá landhelgisgæzlunni, áður en meðferð slíks máls lyki í þinginu.