Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. til l. um rétt verkafólks til uppsagnarfrests frá störfum og um rétt þess og fastra starfsmanna til launa vegna sjúkdóms- og slysaforfalla var lagt fram í Ed. og er flutt af hæstv. félmrh. Heilbr.- og félmn, Ed. leitaði álits nokkurra aðila um frv., og eru svör þeirra birt í áliti n. á þskj. 246. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara frekar inn á álit þessara aðila, nema sérstakt tilefni gefist þar til. Heilbr.- og félmn. Nd. tók frv. til umr. og afgreiðslu 25. marz s.l. N. leggur til, að frv. verði samþykkt. Einn nm., Ragnhildur Helgadóttir, var fjarverandi vegna veikinda, sbr. nál. á þskj. 345. Þegar málið var til umr. í Ed., voru gerðar á því nokkrar breytingar. Það er fyrst, að 1. málsgr. 1. gr. orðist svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú hefur verkamaður, iðnlærður eða óiðnlærður, sem fær laun sín greidd í tíma- eða vikukaupi, unnið hjá sama atvinnurekanda í eitt ár eða lengur, og ber honum þá eins mánaðar uppsagnarfrestur frá störfum.“ Þessi breyting er aðallega fólgin í því, að hér er því slegið föstu, að lögin nái jafnt til iðnlærðra sem óiðnlærðra verkamanna. Eins og þetta var upphaflega orðað í frv., þegar það var lagt fram, gat orkað tvímælis, hvort þetta ákvæði næði til iðnlærðra verkamanna. Þá var bætt inn í frv. nýrri grein, sem nú er 2. gr. frv., eins og Ed. gekk frá því. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú fer verkamaður fyrir tilmæli atvinnurekanda, sem hann vinnur hjá, til starfs um tíma hjá öðrum atvinnurekanda, og skal þá sá tími talinn unnar vinnustundir hjá hinum fyrrtalda atvinnurekanda, að því er réttindi þau snertir, sem um getur í 1. gr.“ Þessi viðbót virðist í alla staði eðlileg og eykur rétt verkamanna frá því, sem áður hefur verið. Frv. fylgir allýtarleg grg., þar sem efni frv. og sérstakar greinar eru skýrðar. Í athugasemdum er á það bent m.a., að það hafi verið um langt skeið áhugamál verkalýðsfélaganna að fá viðurkenndan nokkurn uppsagnarfrest handa þeim launþegum, sem unnið hafa um lengri tíma hjá sama atvinnurekanda, en fengið laun sín greidd í venjulegu tíma- eða vikukaupi. Þá er bent á þá staðreynd, að fastir starfsmenn, sem fá laun sín greidd mánaðarlega, hafi slíkan uppsagnarfrest samkvæmt sérstökum samningi eða samkvæmt almennri viðskiptavenju. Uppsagnarfrestur fastra starfsmanna er frá einum og upp í þrjá mánuði. Það ætti ekki að skipta neinu máli, hvort launþegar fá laun sín greidd mánaðarlega eða hvort laun eru greidd vikulega, eins og tíðkast um laun tíma- og vikukaupsmanna. Það, sem mestu máli skiptir, er samband atvinnurekenda og launþega. Þegar samband þeirra er varanlegt árið út eða lengur, er eðlilegt og ég vil segja sjálfsagt, að launþeginn eigi rétt á nokkrum fyrirvara, ef viðkomandi atvinnurekandi vill segja honum upp starfi. Sama máli gegnir um atvinnurekandann. Það er eðlilegt, að hann fái vitneskju um það með einhverjum fyrirvara, ef launþegi, sem hjá honum vinnur, óskar eftir því að láta af starfi. Þegar slíkt samband hefur skapazt milli atvinnurekanda og launþega, er líklegt, að það muni vara áfram, nema sérstakar ástæður komi til. Báðir aðilar eru illa undir það búnir, að samband þeirra rofni fyrirvaralaust. Það er því ekki óeðlilegt að lögfesta gagnkvæman uppsagnarfrest í þeim tilfellum, er launþegi hefur unnið hjá sama atvinnurekanda í samfleytt eitt ár eða lengur. Í 1. gr. frv., 2. málsgr., er ákvæði, sem kveður svo á um, að tíma- eða vikukaupsmaður teljist hafa unnið hjá sama atvinnurekanda í eitt ár, ef hann hefur unnið hjá honum samfleytt a.m.k. 1.800 klst. á síðustu tólf mánuðum, þar af a.m.k. 150 klukkustundir síðasta mánuðinn fyrir uppsögnina. Þetta svarar til 3/4 hluta af fullri dagvinnu. Hér á landi er t.d. útivinna oft mjög háð veðurfari og árstíðum, svo að telja má, að 2.800 vinnustundir á ári geti víðast talizt full vinna. Um 2. gr. frv., sem bætt var inn í það í Ed., hef ég áður að nokkru rætt. Í 3. gr. eru ákvæði, sem eiga að koma í veg fyrir ástæðulausar uppsagnir af hálfu atvinnurekenda, þar sem svo er fyrir mælt, að atvinnurekanda beri ekki að greiða launþega laun, þó að hann missi fyrirvaralaust vinnu hjá honum, þegar svo er ástatt, að vinna fellur niður af eðlilegum ástæðum. Í gr. er ákvæði um, að launþegi missi heldur ekki uppsagnarrétt sinn, meðan slíkt ástand varir. Bent er á nokkur dæmi þess, hvað átt sé við með orðunum „að vinna falli niður af eðlilegum ástæðum“, svo sem skortur á hráefni til fiskvinnslustöðva, út- og uppskipunarvinna er ekki fyrir hendi, fyrirtæki verður fyrir ófyrirsjáanlegu áfalli vegna bruna eða skipstapa. Í skýringum er bent á enn fremur um þessa gr., að þau dæmi, sem bent sé á, séu ekki tæmandi, margt fleira geti komið til greina, svo sem ef vinna fellur niður vegna verkfalla eða verkbanna. Síðari málsgr. 3. gr. er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Nú hefur verkamaður misst atvinnu sína af ofangreindum ástæðum og honum býðst annað starf, sem hann óskar að taka, og er hann þá ekki bundinn af ákvæðum 3. málsgr. 1. gr. um uppsagnarfrest, enda tilkynni hann strax atvinnurekandanum, ef hann ræður sig hjá öðrum.“ Þessari málsgr. var bætt inn í frv. í Ed. og er í alla staði eðlileg og sjálfsögð. Laun almennra verkamanna eru ekki það há, að menn þoli langvarandi atvinnuleysi, og sé um langvarandi vinnustöðvun að ræða af einhverjum óviðráðanlegum ástæðum, nær það vitanlega engri átt, að menn séu bundnir við fyrirtæki, sem enga atvinnu getur látið af hendi, enda munu fæstir atvinnurekendur ætlast til slíks af verkamönnum, sem hjá þeim hafa unnið. 4. gr. ákveður um, að fastir starfsmenn, tíma- og vikukaupsmenn, sem rétt eiga á uppsagnarfresti skv. 1. gr. laga þessara, skuli eigi missa neins af launum sínum fyrstu 14 dagana, ef þeir forfallast frá vinnu sökum sjúkdóms eða slysa. Efni þessarar greinar er í aðalatriðum það sama og efni 86. gr. almannatryggingalaganna. Þessi gr. er þó víðtækari. Ákvæði almannatryggingalaganna um þetta nær aðeins til fastra starfsmanna. Hér er lagt til, að ákvæðið gildi einnig um þá tíma- og vikukaupsmenn, sem rétt eiga til uppsagnar skv. 1. gr. frv. Hér er um allmikla réttarbót að ræða frá því, sem áður hefur gilt, fyrir almenna verkamenn. 5. gr. er um það, að atvinnurekandi geti krafið launþega um læknisvottorð, ef um slys eða veikindi er að ræða, eða hann sanni á annan hátt, að hann hafi verið óvinnufær. Þetta ákvæði er í flestum kaupgjaldssamningum milli atvinnurekenda og verkalýðsfélaga og er því að mestu aðeins staðfesting á því, sem áður hefur verið gert. 6. gr. kveður á um ákvæði laga þessara, haggist til samningur milli atvinnurekenda og launþega um greiðslur á sjúkrapeningum til starfsmanna sinna, hvort sem þeir séu greiddir til styrktarsjóða, stéttarfélaga eða beint til þeirra sjálfra. Í grg. er bent á, að launþegi hafi yfirleitt vanizt því að skoða slíkar sjúkragreiðslur sem hluta af launagreiðslum sínum, svo að afnám sjúkrapeningagreiðslunnar mundi hafa sömu áhrif fyrir þá og bein launalækkun. Í 6. gr. eru venjuleg ákvæði varðandi viðskipti launþega og atvinnurekenda, t.d. að ákvæði, sem eru í samningum milli þessara aðila og veita launþega minni rétt, en lög þessi gera ráð fyrir, skuli ógild vera. Séu aftur á móti í samningum ákvæði, sem eru hagstæðari launþegum, skulu þau halda gildi sínu. Ég hef nú í stuttu máli skýrt frv. að nokkru og rætt um öll helztu atriði, sem það hefur inni að halda. Ég tel frv. í heild hið merkasta og að í því felist miklar réttarbætur frá því, sem nú er. Aðalatriði þess hafa verið mörg undanfarin ár baráttumál verkalýðssamtakanna við svo að segja allar samningsumleitanir, sem fram hafa farið á milli atvinnurekenda og verkalýðsfélaganna. Sum af fagfélögunum hafa fengið inn í sina samninga sumt af þeim ákvæðum, sem eru í þessu frv., en hin almennu verkalýðsfélög hafa ekki með samningum náð þeim ákvæðum. Hinn almenni verkamaður hefur ekki haft neinn uppsagnarfrest, atvinnurekandinn gat, hvenær sem honum sýndist, sagt honum upp án nokkurs fyrirvara, jafnvel þó að viðkomandi verkamaður væri búinn að vinna árum saman hjá sama atvinnurekanda. Flestir munu sammála um, að slíkt öryggisleysi sé lítt viðunandi og að full þörf hafi verið á því að fá setta löggjöf, sem tryggi frekar, en orðið var verkafólk fyrir óþarfa uppsögnum af hendi atvinnurekandans. Ég vil þó taka það fram til að fyrirbyggja allan misskilning, að margir atvinnurekendur hafa komið fram við verkafólk sitt með ágætum og ekki sýnt sig í að vera með óþarfa uppsagnir, og hafi til uppsagnar komið á fólki, sem búið hefur verið að vinna hjá þeim lengi á sama stað, hefur því í nokkrum tilfellum verið sagt upp með töluverðum fyrirvara. En þrátt fyrir einstakar undantekningar er það sameiginlegt álit verkalýðshreyfingarinnar, að hin mesta þörf sé fyrir löggjöf, sem dragi úr hinu tilfinnanlega öryggisleysi, sem verkafólkið nú býr við á þessu sviði. Hví skyldi embættismaður eða skrifstofumaður hafa slík forréttindi fram yfir hinar almennu vinnustéttir? Er vinna skrifstofumannsins eða embættismannsins það þýðingarmeiri, en verkamannsins, sem vinnur á eyrinni, byggir húsin, leggur götur og vegi, vinnur í hraðfrystihúsi, eða sjómannsins, sem sækir fiskinn á haf út og leggur oft og tíðum líf sitt í hættu við slík störf? Um þetta má að sjálfsögðu deila. En eitt er þó staðreynd: Við getum því aðeins lifað í landi voru, að við framleiðum nægilega mikið af góðri og vandaðri framleiðsluvöru til útflutnings. Ef útflutningur okkar dregst saman, hljóta lífskjör okkar að rýrna og jafnvel hrun getur verið á næstu grösum. Svo þýðingarmikil eru störf þessa fólks, sem vinnur að framleiðslustörfunum. Þess vegna ber þjóðfélaginu að gera allt, sem hægt er, til að örva fólk til slíkra starfa og um leið tryggja það fyrir óþarfa áföllum og skapa því sem bezta og öruggasta afkomu. Þetta frv. er ein af mörgum leiðum, sem þarf að fara til að ná því marki, sem verkalýðshreyfingin hefur sett sér sem ófrávíkjanlegt mark að keppa að, en það er fullkomið atvinnuöryggi til handa öllum, sem vilja og geta unnið við hagnýt framleiðslustörf. Ég vil svo að lokinni þessari umr. leggja til, að frv. verði vísað til 3. umr.



Herra forseti. Ég vil aðeins leyfa mér að koma hér inn í umr. um þetta mál, áður en þeim lýkur, nokkru fyllri upplýsingum, sem ég hef nú með höndum, um það, sem deilt var um hér við 2. umr., þ.e.a.s., hversu miklar lánveitingar hefðu verið á undanförnum árum til íbúðabygginga. Það er að vísu svo, að menn töluðu um nokkuð sitthvað í þessu sambandi, í fyrsta lagi, hversu lánveitingarnar eða löng lán til íbúðabygginga almennt hefðu verið mikil á undanförnum árum, og svo annars vegar, hversu miklar lánveitingar hefðu verið eingöngu gegnum hið almenna veðlánakerfi eða frá byggingarsjóði ríkisins. Og sérstaklega var það hæstv. félmrh., er lagði áherzlu á það, að þær skýrslur, sem fyrir lægju frá Landsbankanum um löng lán til íbúðabygginga almennt í landinu, væru að nokkru leyti áætlunarupphæðir, því að það væri naumast hægt að gera sér alveg glögga grein fyrir því út í æsar, hversu miklar þessar lánveitingar væru. Við skulum segja það, að þær upplýsingar, sem Landsbankinn hefur gefið um þetta efni, séu að einhverju leyti áætlunarupphæðir. En það skiptir ekki öllu máli í þessu sambandi, og má láta það liggja á milli hluta. Um hitt á ekki að þurfa að deila, hve mikið lánsfé hefur farið um hendur hins almenna veðlánakerfis eða hve miklar lánveitingar hafa átt sér stað úr byggingarsjóði ríkisins eða hinu almenna veðlánakerfi, sem er nú eitt og hið sama, en heitir annað nú, en áður hét, eins og hv. þm. er kunnugt um. Og þar sem því hefur einmitt verið haldið hér mjög á lofti, að sjálfstæðismenn, þegar þeir stóðu að ríkisstj., hafi mjög brugðizt fyrirheitum sínum um að afla fjár til hins almenna veðlánakerfis og snögg umskipti hafi orðið, þegar núverandi hæstv. ríkisstj, tók við, þá er rétt að leggja nú áherzlu á og taka eingöngu til samanburðar þær lánveitingar, sem fram hafa farið um þetta almenna veðlánakerfi eða frá byggingarsjóði ríkisins og við getum kallað A- og B-lán, og bera það saman, eins og það var áður og eins og það er nú. Ég hef hér fyrir framan mig upplýsingar um það, hvað veðdeild Landsbankans, sem annast afgreiðslu þessara mála, hefur afgreitt mikið af slíkum lánum, A- og Blánum, frá því að hún var stofnuð. Nú vil ég vekja athygli á því, að það er dálítið annað, þegar menn stundum tala um, að húsnæðismálastjórn hafi veitt svo og svo mikil lán, A-lán og B-lán, eða afgreiðslu lánanna, því að stundum liggur eitthvað á milli mála í veðdeildinni, - það er kannske búið að veita lánin frá húsnæðismálastjórn, og einhvern tiltekinn tíma getur þetta skipt einni eða tveimur millj. kr. eða því um líku, áður en búið er að afgreiða lánin. Þessu vek ég athygli á, svo að menn blandi ekki þessu saman, að þær tölur, sem ég fer núna með, eru yfir afgreidd A- og B-lán, frá því að húsnæðismálalöggjöfin var stofnsett 1955. Eins og kunnugt er, var gengið frá löggjöfinni í maímánuði það ár, en starfsemi veðlánakerfisins eða afgreiðsla lána hófst í nóvembermánuði árið 1955. Ég vil þá gefa upplýsingar um það, að árið 1955, frá 2/11, þ.e.a.s. síðustu tvo mánuði ársins, voru afgreidd A- og B-lán frá veðdeildinni sem hér segir: A-lán 20 millj. 220 þús. kr., B-lán 7 millj. 214 þús. kr., eða þessa tvo mánuði 27 millj. 434 þús. kr. Síðan er árið 1956, og vil ég skipta því í tvennt, annars vegar til miðs árs, þegar kosningar fara fram og ný stjórn tekur við í júlímánuði, og hins vegar síðari hluta ársins. Fyrri hluta ársins 1956 eða til 30/6 eru afgreidd A-lán 29 millj. 545 þús. kr. og B-lán 12 millj. 520 þús. kr., eða á þessum sex fyrstu mánuðum ársins 1956, meðan fyrrverandi ríkisstj. sat enn að völdum, 42 millj. og 65 þús. kr. Síðari hluta ársins, eftir að núverandi hæstv. ríkisstj. tók við völdum, eru hins vegar afgreidd A-lán 14 millj. 485 þús., B-lán 7 millj. 105 þús., eða samtals 21 millj. 590 þús. kr. En samtals verður þetta á árinu 1956 um 63.6 millj. kr., sem afgreidd eru af þessum lánum. Þá er árið 1957, og það er árið allt í heild. Á því ári eru afgr. A-lán 26 millj. 647 þús. kr. og B-lán 19 millj. 23 þús. kr., eða samtals 45 millj. 670 þús. kr. Frá því að veðlánakerfið tók þess vegna til starfa eða byrjaði að afgreiða A- og B-lán þess í nóvembermánuði 1955 og til ársloka 1957 hafa samtals verið afgr. lán að upphæð 136 millj. 759 þús. kr. Þegar á þessar tölur er litið, þá sést, að því fer svo fjarri, að nokkur aukning hafi orðið í lánveitingunum af A- og B-lánunum, eftir að hæstv. núv. ríkisstj. tók við, að þau eru miklu og verulega miklu minni, og legg ég áherzlu á þetta, vegna þess að þeir, sem nú hafa forustu þessara mála, voru ósparir á að gagnrýna fyrrv. ríkisstj. fyrir það, hversu skammt hún gengi í þeim málum að útvega lánsfé til íbúðabygginga. En niðurstöðurnar af þessum tölum sýna, að síðustu, átta mánuðina, sem fyrrv. ríkisstj. sat að völdum, þ.e.a.s. þá mánuði, sem afgreiðsla lána átti sér stað, frá því í byrjun nóvember 1955 og fram á mitt ár 1956, þá eru afgreidd lán úr veðlánakerfinu, A- og B-lán, á átta mánuðum að upphæð 69 millj. 499 þús. kr., en það samsvarar á hvern mánuð að meðaltali 8.7 millj. kr. Ef hins vegar er tekinn seinni hluti ársins 1956 og allt árið 1957, sem er það tímabil, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur setið að völdum, hún tók að vísu við völdum í lok júlímánaðar 1956, - eða þetta 18 mánaða tímabil, þá hafa á þeim átján mánuðum alls verið afgr. A- og B-lán að upphæð 67 millj. 260 þús. kr., eða að meðaltali á mánuð 3.7 millj. kr., - 3.7 millj. kr. að meðaltali á mánuði þetta síðara tímabil á móti 8.7 millj. kr. að meðaltali á mánuði hið fyrra tímabil. Í þessu sambandi er auðvitað eins að gæta líka, að núv. hæstv. ríkisstj. byggir á því kerfi, sem búið var að koma á fót, og stendur því að langmestu leyti á þeim grundvelli, sem búið var að koma upp í þessum málum, áður en hún tók við. Mönnum var ljóst, þegar húsnæðismálalöggjöfin gekk í gildi 1955, að það þurfti auðvitað að halda áfram að vinna að endurbótum á henni, og fyrrv. hæstv. ríkisstj. sýndi það líka í verki með auknum framlögum til þessara mála, eins og ég hef áður gert grein fyrir hér, þegar ákveðið var að verja tilteknum upphæðum, eða 13 millj. kr. af tekjuafgangi eða greiðsluafgangi ríkissjóðs, fyrsta ár þessarar löggjafar einmitt til íbúðalána. Það hvíldi þess vegna mjög þung skylda á herðum þeirra, sem við tóku, að halda áfram að bæta við húsnæðismálalöggjöfina og einkum og sér í lagi að vinna að því að útvega nægjanlega mikið lánsfé til þess að ljúka þeim byggingum, sem í smíðum voru, og ekki sízt hvíldi sú skylda á herðum þeirra manna, sem mest höfðu fjargviðrazt yfir því, hversu slælega fyrrv. hæstv. ríkisstj. hefði gengið fram í þessu máli. En þær tölur, sem ég nú hef sýnt, sanna, að það hefur dregið úr þessum lánveitingum og það stórlega í tíð núverandi hæstv. ríkisstj. Til viðbótar við það, sem ég nú hef sagt, vil ég svo gefa þær upplýsingar, að frá áramótum nú, 1957 og 1958, hafa verið afgr. A-lán að upphæð 15 millj. 404 þús. kr. og B-lán 18 millj. 665 þús. kr., eða um 34 millj. kr. á þessum þremur mánuðum þessa árs, og mun það vera ein mesta afgreiðsla lána, sem átt hefur sér stað á jafnskömmu tímabili. En það staðfestir það, sem ég sagði hér í upphafi og var að inna eftir: Hvað var úthlutað miklu einmitt í kosningamánuðinum fyrir bæjar- og sveitarstjórnarkosningarnar og afgr. af þessum lánum? Þá var uppi fótur og fit, og þá voru veðsettar væntanlegar tekjur byggingarsjóðs ríkisins, sem inn áttu að koma smám saman á árinu, bæði frá skyldusparnaði og af innheimtum stóreignaskatti, - þá voru veðsettar þessar tekjur til þess að geta úthlutað þessu í sambandi við kosningarnar. En þó að það sé búið að úthluta 34 millj. kr. fyrstu 3 mánuði þessa árs, þá er alveg óséð, hvað úthlutunin verður mikil, það sem eftir er af árinu, og það einkum og sér í lagi vegna þess, að það eru hvorki meira né minna en 25 millj. kr., sem veðsettar voru af væntanlegum tekjum byggingarsjóðs ríkisins. Mér þótti rétt, áður en umr. lyki um þetta mál, að þessar upplýsingar kæmu fram, og auðvitað á ekki að þurfa að deila um hluti eins og þessa, því að um þá liggja á hverjum tíma fyrir nákvæmar skýrslur. Aðalatriðið er, að menn beri saman það, sem sambærilegt er, og hafi óyggjandi skýrslur um það frá þeim aðilum, sem fjalla um þessi mál, og fyrir því hef ég nú gert grein varðandi afgreiðslu A- og B-lána, frá því að húsnæðismálalöggjöfin var sett 1955.



Herra forseti. Mér þykir hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) vera iðinn og þolinmóður við að lemja hausnum við steininn og alveg mesta furða, að það skuli ekki vera farið að sjá neitt á honum, því að hann er alltaf sífellt að reyna að telja sjálfum sér og öðrum trú um það, að meira fjármagn hafi farið til húsnæðismála fyrir opinbera tilstuðlan á þeim tíma, sem fyrrv. ríkisstj. fór með þessi mál, heldur en á þeim tíma, sem liðinn er, síðan núverandi ríkisstj. tók við yfirstjórn þessara mála. En þetta er þó alveg vonlaust verk, hvort sem maður lítur á heildarfjárveitingar til þessara mála eða það fjármagn, sem farið hefur í gegnum hið almenna veðlánakerfi í tíð fyrrv. stjórnar og svo aftur í gegnum húsnæðismálastofnun ríkisins, síðan núverandi stjórn tók við. Ég vil enn einu sinni rifja upp, að til húsnæðismálanna hefur sú breyting orðið á um fjárveitingar, að fjárveitingar til verkamannabústaða hafa verið tvöfaldaðar, nákvæmlega tvöfaldaðar, breytt lögum á þann hátt, að framlög sveitarfélaganna hækkuðu um 100% og mótframlög ríkissjóðs þannig einnig á fjárlögum hækkuð um 100%, - að fjárframlög til útrýmingar heilsuspillandi húnæðis hafa á fjárl. verið hækkuð úr 3 millj. í tíð fyrrv. stjórnar og í 4 millj. nú. Um þetta er ekki heldur hægt að deila. Þar er aukning fjármagns um 25%. Og á síðasta þingi var gerð stórfelld breyting á lögunum um hið almenna veðlánakerfi og öllum tekjustofnum þeirrar löggjafar haldið, en nýir tekjustofnar, sem voru lögfestir, voru m.a. tekjur af skyldusparnaði ungmenna, væntanlegar tekjur af frjálsum sparnaði, 1% af tolltekjum ríkissjóðs og og af þá álögðum stóreignaskatti, sem nú hefur komið í ljós að er um 135 millj., og sá tekjustofn einn á því að nema á 10 ára tímabili um 90 millj. kr. Þetta allt mundi sýna það nokkuð ljóslega, að það fær ekki staðizt og er ekki sannleikanum samkvæmt, þegar verið er að halda því fram, að eins mikið eða meira fjármagn hafi verið ætlað til þessara mála í tíð fyrrv. stjórnar og þeirrar núverandi. Það er, eins og ég áðan sagði, að lemja hausnum við steininn og ekkert annað að ætla að halda því fram og snúa þannig við staðreyndum, að hvítt verði svart og svart verði hvítt. Ég tók eftir því á ræðu hv. 5. þm. Reykv. áðan, að hann ætlaði að sanna sitt mál með skýrslu frá veðdeild Landsbankans um það, hvað væri búið að afgr. af lánum út úr veðdeildinni, og tók þá fram, að það væri vitanlega ekki það sama og þegar upplýst væri, hvað væri búið að afgr. af lánum frá húsnæðismálastjórn. En það, sem gildi hefur og segir allan sannleikann í þessu máli, er auðvitað það, hvaða einstaklingum er búið að úthluta lánum og hvað miklar upphæðir samtals, því að það, sem ekki er búið að afgreiða frá veðdeildinni af þeim lánsloforðum, er í afgreiðslu og er verið að afgreiða þá af því fé, sem búið var að útvega til þessara mála. Það, sem segir brot af sannleikanum, er aftur það, þegar vitnað er í skýrslu í dag frá veðdeildinni, sem kann að vera þannig á vegi stödd, að hún sé ekki búin að afgreiða frá sér allar lánveitingarnar, og þeir menn, sem beita slíkum rökum til þess að blekkja, eru ekki vel á vegi staddir á grundvelli staðreyndanna. Það getur enginn maður dregið í efa, að undireins og veðdeildin getur afkastað því sinnar aðstöðu vegna, þá verða afgreidd þau lán öll saman, nákvæmlega eins og húsnæðismálastjórn hefur afgreitt þau, og þegar afgreiðslu er lokið á þeim lánum, sem veitt hafa verið, þá kemur út sama upphæð hjá veðdeildinni og hjá húsnæðismálastjórn ríkisins. Húsnæðismálastofnunin hefur látið mér í té skýrslu yfir veitt A- og B-lán, frá því að sú starfsemi hófst samkvæmt hinu almenna veðlánakerfi á árinu 1955 og þangað til síðustu úthlutun þess fjár, sem síðast hafði verið útvegað, var lokið núna í marzmánuði, fyrr í þessum mánuði. Og ég hlýt að sýna það þolgæði Íslendingsins, eins og hv. 5. þm. Reykv., að margendurtaka þær tölur hér, til þess að það sé ekki farið hér með blekkingar sem síðasta orð í þessu máli. Samkvæmt skýrslu húsnæðismálastjórnarinnar eru lánveitingarnar á árinu 1955 alls 34 millj. 559 þús. kr., þar af til Reykjavíkur 18 millj. 151 þús. Á árinu 1956 samtals 40 millj. 789 þús. kr., þar af í Reykjavík 20 millj. 419 þús. kr. Og svo á árinu 1957 samtals, að meðtalinni þeirri úthlutun í heild, sem hófst í síðari hluta nóvembermánaðar og endaði núna í byrjun þessa mánaðar, í marz, alls frá ársbyrjun 1957 og að ósundurgreindri þessari úthlutun, - ég tek skýrt fram, að það er að ósundurgreindri þeirri úthlutun, - 65 millj. 436 þús. kr. Þetta er sannleikurinn, hversu beiskur sem hann er hv. þm., en það er engin sundurgreining á þessu enn þá um áramót, því að úthlutunin var samfelld yfir þetta tímabil og það fé var allt saman útvegað á árinu 1957. Ég get ekkert við því gert, að kosningar fóru fram á þessu tímabili, og það gat hv. þm. heldur ekki gert, það var bara samkvæmt lögum, og það var engin ástæða til þess að stöðva þessa starfsemi, þó að kosningar ættu að fara fram, enda var henni haldið áfram látlaust, eins og efni stóðu til, og úthlutunin ekkert rofin við þetta, heldur haldið áfram yfir þetta tímabil, þangað til peningarnir voru búnir, eins og alltaf endranær. Þessar tölur sýna mér, og ég hygg, að þær sýni öllum hv. þm. það, að árið 1955 hefur til þessara mála að leggja samtals 341/2 millj., 1956 hefur alls til þessara mála að leggja 40.7 millj. og á árinu 1957 og fyrstu tveimur mánuðum þessa árs, janúar og febrúar, er það 65 millj. 436 þús. kr. Þetta er sannleikur þessa máls, og þegar við tökum saman alla þættina, verkamannabústaðina, útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis og lánveitingar frá húsnæðismálastofnun ríkisins, þá eru hækkandi upphæðir á öllum þremur þáttum þessarar starfsemi og þar af leiðandi í heildinni meira fjármagn veitt til þessara mála, en nokkru sinni fyrr. Nú þykir mér leitt, að ég skuli ekki hafa hérna við höndina skýrslu nýkomna frá Framkvæmdabankanum, en hv. 5. þm. Reykv. hefur að henni aðgang eins og ég, en hún sýnir ótvírætt, að það hefur stórkostlega aukizt fjárfesting til íbúðarhúsa í Reykjavík á árinu 1957. Ég man ekki betur en það sé svo að nemi 30 millj. kr. frá árinu 1956.



Herra forseti. Ég get hughreyst hæstv. félmrh. með því, að ég er ekkert farinn að lýjast enn þá á viðræðunum við hann um þessi mál, og ástæðurnar fyrir því eru þær, að ég þarf ekki annað að gera, en fara með sannleikann í málinu. En hitt skil ég, að honum sé farið að þykja þessar umr. vera nokkuð langar, því að þeim, sem eru sí og æ að bregða fyrir sig blekkingunum, verður nefnilega stundum á að nota ekki sömu blekkingarnar í eitt skiptið eins og annað, og þannig kemst upp um strákinn Tuma. En verra er þó hitt, þegar hæstv. félmrh. stendur nú hér í ræðustólnum á Alþingi og les upp úr skýrslu frá húsnæðismálastjórn um það, hversu miklar lánveitingar hafi farið fram á hverju ári, síðan þessar lánveitingar hófust, og þegar hann kemur að árinu 1957, þá stendur í honum, og þegar hann er inntur eftir því: Er ekki sundurliðun til fyrir árið 1957, - nei, hún er engin til enn þá, sundurliðun fyrir 1957, heldur bara 1957 og svo áfram, þar sem byrjað var á í nóvembermánuði og fram til dagsins í dag, og það eru 65 millj. kr. En í þessari skýrslu, sem hæstv. ráðh. hafði sjálfur og ég hef hér afrit af, stendur árið 1957 alveg sundurliðað með 43 millj. 174 þús. kr. Síðan stendur 1958, frá áramótum og til 14/3, í þessari sömu skýrslu, það eru 22 millj. 262 þús. Af hverju þurfti hæstv. félmrh. að leggja þetta saman? Hann ber saman fyrri ár og nú. Hann getur þess aldrei, að þegar hann er að gera samanburð árið 1955, þá eru það lánveitingar, sem fram fóru á tveimur mánuðum þess árs, frá 2. nóv. og til áramóta, það voru 34 millj. 384 þús. kr., og það er reyndar rétt, að ég leiðrétti það, sem ég sagði áðan, að það mundu ekki í annan tíma hafa farið fram á skemmri tíma meiri lánveitingar en nú, vegna þess að ég sé það, að á árinu 1955 hefur á tveimur mánuðum verið úthlutað 34 millj. 384 þús., en ég gat þess áðan, að á 21/2 mánuði þessa árs hefði verið úthlutað 34 millj. kr. Þetta er rétt að ég leiðrétti. En þessa skýrslu hefur hæstv. félmrh. á milli handanna og hér í ræðustólnum og les upp sundurliðun 1955, sundurliðun 1956, kemur að 1957 og stendur í honum, og hann segir: Sundurliðunin liggur ekki fyrir. En hún er í skýrslunni, og það eru 43 millj. 174 þús. kr., sem er úthlutað á þessu ári, 1957. Svo kemur árið 1958 með úthlutun til 14/3, 22 millj. 262 þús., en þá er líka, eins og ég sagði áðan, verið að úthluta því fé, sem í raun og veru fellur til á öllu árinu 1958. Það er orðið handbært fyrr núna, vegna þess að það er búið að veðsetja hinar væntanlegu tekjur með bráðabirgðaláni hjá Seðlabankanum. Þegar málstaðurinn er ekki of góður, þá verður kannske freistingin of mikil. En það er hörmulegt, að hæstv. félmrh. skyldi þurfa að falla fyrir þeirri miklu freistingu að hafa sjálfur á milli handanna sundurliðaða skýrslu frá ári til árs, en skrökva því svo að þingmönnum, að sundurliðun liggi ekki fyrir um áramótin 1957 og 1958 og þess vegna verði bara að taka það, sem gert hefur verið 1958, með líka. En lítum svo betur á þessar tölur, sem hæstv. ráðh. hefur verið að fara með, og það má bera saman lánveitingar frá húsnæðismálastjórn annars vegar og svo afgreidd lán úr veðdeildinni. Ég sagði: Það er oftast nær mjög lítill munur á þessu, getur verið ein eða tvær millj. kr. Það er úthlutað 1955 úr húsnæðismálastjórn 34 millj. 384 þús. kr. Ég sagði áðan, að það ár eða tvo mánuði þess árs hefðu verið afgreiddar 27.4 millj. M.ö.o.: þarna eru 5–6 millj. kr., sem veðdeildin er ekki búin að afgreiða á þessu ári og flytjast þess vegna yfir á árið 1956. Svo kemur hins vegar árið 1956. Þá gefur ráðh. upp eftir skýrslu húsnæðismálastjórnar, að úthlutað hafi verið 40 millj. 789 þús. Eftir því sem veðdeildin gefur upp, hefur hún afgreitt lán þetta ár fyrir 63.5 millj. kr., en ráðh. segir, að það hafi bara verið úthlutað 40 millj. 789 þús. Þetta stafar af því, að hæstv. félmrh. gerir sér ekki grein fyrir því, að húsnæðismálastjórnin telur ekki í sinni lánveitingu þær 12 millj. kr., sem fara til byggingarsjóðs sveitanna, og þess vegna má bæta við þessar 40 millj. 24 millj. kr., sem hækka þetta upp í 64 millj. kr. eða næstum því nákvæmlega sömu upphæð og afgreidd lán eru þetta ár samkvæmt upplýsingum veðdeildarinnar, eða 63.5 millj. kr. Árið 1956 gefur húsnæðismálastjórn upp 40 millj., en það atvikaðist þannig, að 12 millj. frá árinu 1955 voru afgreiddar á fyrri hluta ársins 1956 og svo 12 millj. til byggingarsjóðsins fyrir árið 1956 síðari hluta þess árs. Þess vegna er afgreiðsla lána þarna 63.5 millj. kr., þegar húsnæðismálastjórn eftir upplýsingum ráðh. úthlutar aðeins 40 millj. kr., af því að í þessari tölu eru ekki þessar 12 millj. kr., sem árlega - á þessu ári tvisvar sinnum 12 millj. kr. hafa farið til byggingarsjóðsins. Svo kem ég að árinu 1957. Þar segir húsnæðismálastjórn, að hún hafi úthlutað 43.1 millj. kr. En ég gerði grein fyrir því, að afgreidd hefðu verið lán að upphæð 45.6 millj. kr. eða nær 45.7. Þarna er afgreiðsla lána heldur meiri, en úthlutunin á árinu, og það er af því, að þarna er afgreitt á árinu það, sem úthlutað hefur verið á árinu áður, m.ö.o. það, sem ég sagði í upphafi, að það skiptir ákaflega litlu máli, hvort annars vegar er talað um úthlutun húsnæðismálastjórnar eða afgreiðslu lánanna, aðalatriðið, að maður bara haldi sig við annað hvort. Mér er alveg sama, við hvorar tölurnar við höldum okkur. Ég get haldið mig við, ef ráðh. vill heldur, lánveitingarnar, með þeim leiðréttingum, sem ég hef gert á þessari skýrslu og gerði grein fyrir áðan, eða hreint og beint skýrslu veðdeildarinnar um afgreiðslu lánanna, því að það er ekkert það, sem skiptir neinu höfuðmáli, En aðalatriðið er, að af A- og B-lánum hefur verið veitt minna lánsfé í tíð núv, hæstv. ríkisstj. en í tíð fyrrv. ríkisstj. og svo miklu minna, að ef þessu er deilt til jafnaðar niður á mánuði, þá verður úthlutunin í tíð fyrrv. stjórnar til íbúðalána í gegnum veðlánakerfið eða Á- og B-lána 8.7 millj. kr. á mánuði, en 3.7 millj. kr. í tíð núv. hæstv. ríkisstj. til s.l. áramóta. Hæstv. félmrh. var svo að tala um, að það hefðu verið aukin framlög til verkamannabústaða. Um það vorum við ekkert að deila. Við vorum ekkert að deila um það, hvort aukin hefðu verið framlög til verkamannabústaða. En hann leiddi sjálfur umr, við 2. umr. þessa máls inn á það, að rétt væri að halda sér hreinlega við úthlutunina á A- og B-lánunum, en ekki á lánunum almennt. Mér þykir líka mjög líklegt, að almennt hafi fjárfestingin aukizt, eins og hann sagði að skýrslur Framkvæmdabankans bæru með sér, á árinu 1957, frá 1956, og það er eðlilegt. Þegar búið er að stofna til svo mikilla bygginga, þá heldur þetta áfram og verður ekki stöðvað. Byggingarnar ganga að vísu hæga,r en margur mundi óska, en samt sem áður, þegar svo miklar framkvæmdir eru komnar í gang, þá hljóta þær að halda áfram og auka á sig, meðan jafnmiklu er ólokið og raun ber vitni um enn, eða fjárfestingin hlýtur þá að auka á sig. Hæstv. ráðh, sagði: Það var líka meiru varið til heilsuspillandi húsnæðis í tíð núv. hæstv. ríkisstj. heldur en í tíð fyrrv. stjórnar. Hún ákvað 3 millj. kr. til þessa, núv. ríkisstj. 4 millj. - Ég er búinn að vekja athygli hæstv. ráðh. á því áður, þótt hann berji höfðinu við steininn, að í húsnæðismálalöggjöfinni frá 1955 voru framlög ríkissjóðs til heilsuspillandi húsnæðis 3 millj. kr., en þó með þeirri grundvallarreglu, sem þar var fram sett, að það skyldi vera jafnt framlag ríkis og bæjarfélaga, en þá var ekki í upphafi sýnt, hversu mikið átak bæjarfélaganna skyldi vera í þessu. Það kom strax í ljós, að alveg sér í lagi Reykjavík var með svo mikið átak í þessu máli, að það varð að stórauka þetta til þess að geta uppfyllt meginregluna, að ríkissjóðsframlagið væri til jafns við framlag bæjar- og sveitarfélaganna, og strax og þetta lá fyrir, jók hæstv. fyrrv. ríkisstj. framlögin til heilsuspillandi húsnæðis af tekjuafgangi ársins 1955, fyrsta ársins, sem húsnæðismálalöggjöfin var í framkvæmd. Það er þess vegna ekki rétt, að fyrrv. hæstv. ríkisstj. hafi aðeins staðið að 3 millj. kr., heldur strax á árinu 1956 veitti hún 13 millj. kr. af tekjuafganginum 1955 til íbúðalána, annars vegar A- og B-lána og hins vegar til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis, eftir samkomulagi, sem ákveðið mun hafa verið milli ríkisstj. og þáverandi húsnæðismálastjórnar. Það fær þess vegna ekki staðizt, að hér hafi eitthvað hækkað um 20% frá aðgerðum síðustu ríkisstj. og þar til þessi núv. hæstv. ríkisstj. tók við. Svo segir hæstv. ráðh., að öllum tekjustofnum hafi verið haldið í húsnæðismálalöggjöfinni nú frá því, sem síðast var, og nokkru bætt við. Rétt er það. En tekjustofnarnir, sem mestu máli skipta, voru aldrei í húsnæðismálalöggjöfinni og eru ekki enn í henni. Það voru engin ákvæði í löggjöfinni um það, hvað bankarnir eða sparisjóðirnir mundu leggja til húsnæðismálalöggjafarinnar í A- og B-lánum. Það grundvallaðist á samkomulagi, sem fyrrv. hæstv. ríkisstj. gerði við þessa aðila, og hefur aftur grundvallazt á samkomulagi, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur gert við þessa aðila, en þetta var ekki í löggjöfinni. En auðvitað er á það að líta, að þessir tekjustofnar reyndust ekki eins miklir á s.l. ári og áður var, því að það mun ekki hafa tekizt að útvega frá bönkum og sparisjóðum á s.l. ári nema hluta af því, sem upphaflega var til stofnað, eða af þeim 44 millj. kr., sem ráðgerðar voru, því að í júnímánuði fór seðlabankinn fram á það, að bankarnir og sparisjóðirnir legðu fram 22 millj. kr. Ég hef gert grein fyrir því áður, að sá banki, sem ég er í, féllst strax á þetta og lofaði sínu framlagi þá. En mér er kunnugt um, að seðlabankinn átti í nokkru stríði með að fá framlög frá öðrum bönkum og sparisjóðum og fékk alls ekki frá sumum til uppfyllingar á þessum 22 millj. kr. Hitt er svo annað mál, að síðan var ekkert gert í þessu, að biðja um 22 millj. til viðbótar til þess að uppfylla loforðið 44 millj., fyrr en undir áramót. Það var ekki talað við bankana fyrr en í desember, og áreiðanlega hefur enginn tími unnizt til þess að tala þá við sparisjóðina, og það var ekki fyrr en á gamlársdag, sem þrír bankarnir hér, Landsbankinn, Útvegsbankinn og Búnaðarbankinn, gáfu seðlabankanum fyrirheit um það, að þeir vildu fyrir sitt leyti standa við að leggja fram hluta af þessum 22 millj. kr., hluta af þeim, ekki nema brot af þeim þá þegar og í heild ekki meira en 60%, svo að þessi mikilvægi tekjustofn hefur þess vegna í reyndinni orðið minni 1957 en áður var og flyzt fram á árið 1958, að svo miklu leyti sem loforð liggja fyrir um þetta. Og það er m.a. skýring á því, að lánveitingarnar eru minni á árinu 1957, en ella hefði verið, og það er mjög áberandi, að það eru afgreidd lán og einnig lofuð lán eða veitt lán frá húsnæðismálastjórn á árinu 1956, afgreidd lán 63.5 millj. kr. og lofuð lán um 64 millj. kr., það er sama, hvort heldur maður tekur, en á árinu 1957 afgr. veðdeildin ekki nema 45.6 millj. eða 45.7 millj. kr. af A- og B-lánum. Það þýðir þess vegna í fyrsta lagi lítið að vera að tala um, að eitt eða annað hafi verið gert. Það, sem auðvitað sker úr, er það, hve mikið er afgreitt af lánum, hvað fær fólkið mikið lánsfé. Ef maður er að bera eitthvað saman algerlega í upphafi, þá getur maður tekið þær tölur, hvað veitt er af lánum, og það tekur kannske nokkrar vikur að afgreiða lánin. En þegar til lengdar lætur, þá verður auðvitað heilladrýgst og sanni næst að taka bara það, hve mikið er afgr. af íbúðalánum af þessu tagi, sem verið er að tala um. Annars, eins og ég hef bent á, þá skiptir það ekki í þessu sambandi miklu máli. En hæstv. félmrh. er bæði nú og við 2. umr. margsinnis búinn að stagast á því og reyna að gefa í skyn, að það hafi á árinu 1957 verið úthlutað 65 millj. kr. til íbúðalána, A- og B-lána, og þar af leiðandi miklu meira, en nokkru sinni áður, en hefur svo í höndunum, er staðinn að því að hafa í höndunum skýrslu, sem segir, að úthlutað var þetta ár 43 millj. kr. og úthlutað hefur verið á árinu 1958 22 millj. kr., ári veðsetninganna á tekjum byggingarsjóðsins. En freistingin var svo mikil, að hann stóðst hana ekki og lagði þetta saman, bæði við 2. umr. og nú hér við 3. umr., og sagði, þegar ég kallaði fram í fyrir honum, að sundurgreining á þessu lægi ekki enn þá fyrir.



Herra forseti. Það má nú segja, að leikurinn berist víða um völlinn, þegar hv. 5. þm. Reykv. fyrr í þessum umr. fór að reyna að áætla, hvaða heildarfjármagn mundi hafa farið til húsnæðismála í öllu landinu að öllum leiðum, en nú vill hann endilega halda sér eingöngu við það, sem hefur farið í gegnum húsnæðismálastofnun ríkisins. Þegar hann vildi halda umr, á hinum fyrri grundvellinum, þá var honum bent á, að Landsbankinn gæti meira að segja ekki gert neina nákvæma áætlun um það, hvað hefði farið til húsnæðismálanna í heild, því að þar yrði hann að reikna með áætlunartölu um alla lánastarfsemi sparisjóðanna, sparisjóðalánin til íbúðamála væru víðast hvar í víxilformi og það væri mjög óhægt um vik að aðgreina þau lán í sundur, hvað af þeim hefði farið til húsnæðismála og hvað til annarrar lánastarfsemi í víxilformi. Nú fellst hann á, að það sé kannske ekki neinn aðili í landinu, sem geti gefið alveg nákvæma tölu um þetta, og þá skulum við hafa það loksins fyrir satt, því að það hefur það verið frá öndverðu. Hitt vill hann ekki heldur vefengja, að það sé búið að auka fjárframlög af hendi ríkisins, bæði til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis og til verkamannabústaða, enda er það engum manni fært. Í þriðja lagi getur hann ekki heldur vefengt það, að ýmiss konar fjáröflun var höfð í frammi og lögfest með húsnæðismálalöggjöfinni á síðasta þingi og þar jafnvel hinir stærstu tekjustofnar lögfestir og þó haldið öllum sömu leiðum opnum um fjáröflun til þessara mála og áður hafði verið gert, þ. á m. að leita til banka og sparisjóða og tryggingastofnana eins og áður, enda er það margskjalfest, að hinar sömu kröfur hafa verið gerðar allt fram til þessa til seðlabankans um útvegun fjár frá bönkum og sparisjóðum og opinberum tryggingastofnunum og tryggingafélögum. Öll járn eru því höfð í eldinum í þessum málum, sem áður voru höfð, og þó nokkuð mörg önnur. Ég tel ástæðulaust að endurnýja enn þá upprifjun á þeim skýrslum, sem ég vitnaði í áðan. En þegar hv. 6. þm. Reykv. hefur það við orð, að ég skrökvi og fari ekki rétt með þær tölur, sem liggja fyrir framan mig, þá vil ég til frekari áréttingar mínu máli segja honum það, að hann fer með hæpnar tölur og hann stingur undir stól vitneskju, sem gefin er í þeirri skýrslu, sem hann hefur fyrir framan sig, þegar hann vill aðgreina nákvæmlega í sundur árið 1957 og 1958 núna s.l. áramót, því að í þeim blöðum, sem ég hygg að hann hafi haft fyrir framan sig, stendur þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Þess skal getið, að skilin á milli áranna 1957 og 1958 eru ekki glögg, því að segja má, að sama úthlutun hafi staðið yfir frá því í nóvember og þangað til í marz.“ Las hann þetta upp, hv. þm.? Nei. Þar segir einmitt frá því, að það sé ekki til nákvæmur talnagrundvöllur um skil milli áranna 1957 og 1958 og það hafi verið samfelld úthlutun frá því í nóvembermánuði og þangað til í byrjun marz, nákvæmlega eins og ég var búinn að segja. Einasta talan, sem við höfum því í heild nákvæmlega til að halda okkur við, er það, að frá 1. jan. 1957 og fram til þessa tíma, sem við erum nú að ræðast við um, hafi verið veittar í lánum rúmar 65 millj. kr. Það hefur enginn misskilningur eða ruglingur átt sér stað í sambandi við það, hvort 12 millj. til Búnaðarbanka Íslands væru taldar með eða ekki. Ég hef margsinnis í þessum umr. skýrt frá því, að þær tölur, sem ég hef nefnt, eru að frádregnum þeim 12 millj., sem áttu að fara á hverju ári og hafa farið á hverju ári til Búnaðarbankans. Þær bætast því við allar mínar tölur, og hækkar þannig talan alveg eins fyrir árið 1957 og hin árin um 12 millj. kr. að því er það snertir, það gerir engan mismun. En hitt er rétt að taka svo enn fram og bæta enn við, að það vantar í viðbót við þær tölur, sem ég gaf upp núna fyrir árið 1957 og fram til þessa dags, að geta þess, að auk þess er gert ráð fyrir, að tryggingafélög úthluti 4 millj. kr. og Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis 2.5 millj. kr. í samræmi við reglur húsnæðismálastjórnar og með hennar staðfestingu. Þær tölur, sem ég hef nefnt fram að þessu, eru því of lágar a.m.k. sem nemur 6.5 millj. kr.



Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi gera athugasemd við það, að hæstv. ráðh. telur, að ég hafi stungið einhverjum upplýsingum undir stól, vegna þess að það standi í þessari skýrslu frá húsnæðismálastjórn, eins og hann las: „Þess skal getið, að skilin milli áranna 1957 og 1958 eru ekki glögg, því að segja má, að sama úthlutunin hafi staðið yfir frá því í nóvember og þangað til í marz.“ Segjum, að það séu ekki glögg skilin 1957 og 1958, af því að úthlutun hafi staðið yfir. En getur ekki staðið svona yfir við önnur áramót, að úthlutun hafi farið fram um áramót og eftir áramót? Það, sem sker úr í þessu sambandi, er það, að hér liggur fyrir sundurliðun fyrir árið 1957, alveg glögg sundurliðun, sem hæstv. ráðh. hafði fyrir framan sig. Samkvæmt sundurliðun húsnæðismálastjórnar þá er úthlutunin fyrir 1957 23 millj. 140 þús., og samkvæmt skýrslunni er svo úthlutunin frá áramótum til 14/3 22 millj. 262 þús. Það liggur alveg skýrt fyrir frá húsnæðismálastjórninni sjálfri sundurliðun fyrir árin 1957 og 1958, og skiptir í þessu sambandi engu það, sem sagt er síðar um þessar tölur, að skilin séu óglögg á milli 1957 og 1958, vegna þess að mennirnir hafi setið að við úthlutunina fyrir áramót og eftir áramót. Til þess að bíta höfuðið af skömminni kemur ráðh. og segir: Og það eru meira að segja enn of lágar tölurnar hjá mér fyrir árið 1957, vegna þess að það stendur líka í þessari skýrslu, að það er gert ráð fyrir því, að tryggingafélögin muni lána einhverja upphæð og Sparisjóður Reykjavíkur muni lána einhverja upphæð. - Kemur það þá á skýrslugerð 1957, sem nú er gert ráð fyrir að þessir aðilar kunni að veita af lánum? Auðvitað kemur það í lánsúthlutuninni og lánveitingunum og afgreiðslu lánanna 1958. Það þýðir ekki að halda áfram að berja svona stöðugt höfðinu við steininn. Hæstv. ráðh. er staðinn að því að hafa sagt hér í ræðustólnum, að hann hefði ekki grg, um árið 1957, þegar hann hefur sundurliðaða mjög nákvæma grg. fyrir árið 1957, svo nákvæma, að ný lán árið 1957 eru talin 777, A-lán 17 millj. 505 þús., B-lán 10 millj. 651 þús., eða alls 28 millj. 156 þús. Viðbótarlán eru talin 479, í A-lánum 4 millj. 967 þús., í B-lánum 7 millj. 473 þús., eða 12 millj. 440 þús., og önnur lán 1957 1 millj. 535 þús. í A-lánum og í B-lánum 1 millj. og 43 þús., eða samtals 2 millj. 578 þús. Samtals er þetta í A-lánum 24 millj. og 7 þús., B-lánum 19 millj. 167 þús. - og samtals 43 millj. 174 þús. Svo er meira að segja viðbótarsundurliðun á þessu, og það er, hvað hafi farið mikið af þessum lánum til Reykjavikur, ný lán og viðbótarlán og önnur lán, mjög greinargóð sundurliðun, ekkert öðruvísi fyrir árið 1957, en fyrir árið 1956 og fyrir árið 1955.



Herra forseti. Það var vegna þess, að hæstv. félmrh. minntist hér á, að ekki væri talið með í úthlutunum lána 1957 það, sem Sparisjóður Reykjavíkur hefði fallizt á að lána af A- og B-lánum. Þar sem ég er í stjórn þessa sparisjóðs, vil ég staðfesta það, sem kom raunar fram hjá samþingismanni mínum, hv. 5. þm. Reykv., að þetta fé verður tekið af því fé, sem til ráðstöfunar er 1958. Sparisjóðurinn hafði ekki, eftir að til hans var leitað og saman gekk, fé til þess að lána í þessu skyni á árinu 1957 eða af því fé, sem þá var til ráðstöfunar. Sjóðurinn hefur meira að segja ekki enn safnað sér svo miklu fé, að hann treysti sér til að láta þetta fé af höndum, eins og hingað til hefur staðið. Við skulum vona, að það verði, og ekki mun standa á stjórn hans að framkvæma það samkomulag, sem raunar hefur þó ekki formlega eða til fulls náðst enn þá, en sparisjóðurinn hefur vilja til að gera af sinni hálfu, ef fallizt verður á þau skilyrði, sem hann hefur sett. Og ég vil leggja áherzlu á það, að af hálfu seðlabankans liggur ekki enn þá fyrir samþykki á þeim skilyrðum, sem sparisjóðurinn hafði ráðgert. En hvað sem því líður, ef úr þessu verður, og ég vona, að úr því geti orðið, þá hlýtur alveg að sama skapi að draga úr öðrum lánveitingum sjóðsins. Hann hefur þá þeim mun minna fé til að lána í húsbyggingar hér í bænum á árinu 1958. Það er þess vegna gersamlega út í bláinn að telja þær lánveitingar með fyrir árið 1957. En vegna þess að það samkomulag, sem um hefur verið talað, er alveg innan þess ramma, sem sparisjóðurinn hefur sett sér fyrir sínum lánveitingum, þá vonumst við til, að úr samkomulaginu geti orðið. En það eykur ekki um einn eyri það fé, sem raunverulega verður lánað til húsbygginga, allra sízt að það auki héðan af við það, sem lánað verður 1957. Slíkt er of fjarstætt til þess, að eyða þurfi orðum að því. Hæstv. félmrh. ruglaði því að öðru leyti saman, að það væri sama úthlutunarhrota, sem hjá húsnæðismálastjórn hefði staðið frá því í nóvember og þangað til í marz, og því væri erfitt eða ómögulegt að greina þarna á milli. Það væri skiljanlegt, að hæstv. félmrh. vildi telja þessi lán, sem veitt hafa verið eftir áramótin, til 1957, ef þau væru veitt af fé, sem aflað var á árinu 1957. En það er einmitt það, sem ekki var gert. Það má vera, að hæstv. félmrh. hafi samið við bankana um þetta fé á árinu 1957. En þegar hann samdi um þá fjáröflun, þá varð að veðsetja tekjur húsnæðismálastjórnar á árinu 1958. Það eru því raunverulegar tekjur á árinu 1958, sem er verið að úthluta á árinu 1958, og þess vegna gersamlega út í bláinn og fullkominn misskilningur af hæstv. ráðh., ef hann leyfir sér að telja það til ársins 1957. Þetta er auðsætt, og ég skil ekki, að hæstv. félmrh. skuli ekki sjá þetta sjálfur. En hans málstaður er með þeim hætti, að hann vill loka augunum fyrir því, sem raunverulega hefur gerzt. Má segja, að ekki taki því að vera að ítreka það frekar, svo glögglega sem hv. 5. þm. Reykv. hefur sýnt fram á það, en ég varð þó að þessu að víkja, úr því að hæstv. félmrh. fór hér að blanda inn í úthlutanir 1957 lánum frá Sparisjóði Reykjavíkur af hans fé 1958. Eins er það alveg út í bláinn, þegar hæstv. félmrh. segir, að vegna þess að það hefur verið aflað nýrra tekjustofna með þeirri húsnæðismálalöggjöf, sem hann beitti sér fyrir, þá hljóti nú að vera meira fé fyrir hendi, en var eftir gömlu húsnæðismálalöggjöfinni. Hér hefur reynslan skorið úr og sýnt, að því miður er það ekki, því fer svo fjarri, að það sé meira fé fyrir hendi, að það er minna fé fyrir hendi. Og skýringin er einfaldlega sú, að sparifjársöfnunin í landinu hefur minnkað. Sú frjálsa lánaútvegun, sem átti að fara fram í gegnum húsnæðismálastjórnina eða þá stofnun, hefur þess vegna dregizt saman meira, en sem nemur þeim föstu tekjustofnum, sem hæstv. félmrh, er að hæla sér af. Og hann var meira að segja í fyrra svo hræddur við samdrátt sparifjársöfnunarinnar, að hann til þess að vega þar upp á móti fékk lögfesta skyldufjársöfnunina. Það getur vel verið, að þetta og annað, þegar tímar líði, vegi upp á móti þeim ófagnaði, sem hæstv. félmrh. og hans félagar hafa gert í fjármálum landsins, en enn er reynslan sú og hennar ótvíræði úrskurður, að fjármagnið hefur dregizt saman, af því að fólkið er ekki jafnfúst að leggja fé til hliðar, síðan núv. hæstv. ríkisstj. kom til valda, eins og var á árunum 1954, 1955 og fram á mitt ár 1956. Þar af kemur, að þó að reynt hafi verið að vega upp á móti þessu með ýmiss konar þvingunarráðstöfunum, þá hefur hér sannazt sem oft ella, að frelsið er þvinguninni miklu sterkara, að það var miklu eðlilegra og heillaríkara að láta fólkið hafa traust á fjármálakerfinu, heldur en ætla að reyna að fara að pína það til þess að leggja fram fé til þeirra manna, sem það treystir ekki og hefur fullkomlega réttmæta ástæðu að hafa vantrú til. Þetta er skýringin, þetta er erfiðleikinn, sem hæstv. félmrh. hefur við að etja. Svo get ég víst ekki gert annað, en benda á það neyðarkall hæstv. félmrh., þegar hann sagði hér: Ekki gat ég gert að því, að það áttu að fara fram bæjarstjórnarkosningar í jan. s.l. Það er auðheyrt, að hann hefur fengið að heyra ásakanir út af því, hvernig þær fóru, en hefur það eitt sér til afsökunar, að þær hafi verið lögbundnar, svo að hann hafi ekki getað undan þeim skotið sér.



Herra forseti. Það bregzt aldrei, að þegar einhver af flokksmönnum hv. 1. þm. Reykv. verður sér til minnkunar í þingsölunum, þá finnur þessi góði forustumaður þingflokks sjálfstæðismanna hvöt hjá sér til þess að koma honum til hjálpar. Þetta er sjálfsagt hans skylda, enda lét hann nú ekki á sér standa að koma hv. 5. þm. Reykv. til hjálpar, enda var þess engin vanþörf, og það fann hann, og ég er honum alveg sammála um það. Meðverkandi ástæður til þess, að hann kom nú í ræðustólinn, voru þær, að það var minnzt á lánastofnun hér í bæ, Sparisjóð Reykjavikur og nágrennis, sem gerir hvort tveggja að kaupa húseignir af mönnum hér í bænum og að lána út á húseignir í bænum. Það er bezt að víkja þá nokkrum orðum að þessari lánastofnun. Seðlabankinn hafði tekið það að sér að leitast eftir því við banka og sparisjóði og tryggingafélög að leggja ákveðinn hundraðshluta af aukningu sparifjár í hverri stofnun til lánastarfsemi í húsnæðismálum, og vitanlega leitaði seðlabankinn, þegar samningar voru hafnir við hann eins og undanfarin ár um þessa fjárútvegun, einnig til Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis. Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis mun hafa gert grein fyrir því, að hann hafi frá fyrstu byrjun starfað mjög að því að veita lán til húsnæðismála og teldi það hafa truflandi áhrif á sína starfsemi, ef hann yrði að láta þennan ákveðna hundraðshluta, sem seðlabankinn fór fram á, af hendi við húsnæðismálastofnunina til lánveitinga á hennar vegum. Um þetta ræddi seðlabankastjórinn við mig, oftar en einu sinni og fór fram á, að þessi sparisjóður og Sparisjóður Keflavíkur fengju að vera utan við húsnæðismálalánakerfið gegn því, að þeir veittu húsnæðismálalán með þeim hætti, sem þeir hefðu áður gert, þó þannig, að lánin féllu undir reglur húsnæðismálastjórnar að öllu leyti og gætu fengið staðfestingu af húsnæðismálastjórn. Því var þá trúað af mér, að Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis mundi haga lánveitingum á árinu 1957 eftir þessum reglum og að lánin yrðu, jafnóðum og þau yrðu afgreidd til lánveitenda, send til húsnæðismálastjórnar til staðfestingar, svo að hún gæti gengið úr skugga um, hvort þau væru veitt í samræmi við reglur hennar og gætu hlotið staðfestingu hennar. Nú upplýsir hv. 1. þm. Reykv., að engin lán til húsnæðismála hafi farið fram á vegum Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis á árinu 1957, maður vonist til þess, að það geti eitthvað orðið á árinu 1958. Mér finnst ástæða til þess að grennslast nánar eftir því hjá seðlabankastjóranum, hvort þetta sé svona, og mín undanþága til handa Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis var ekki veitt upp á það, að engin lánastarfsemi færi þar fram og að þeir yrðu samt leystir undan því að láta sömu prósentutölu af aukningu sparifjárins hjá þessari stofnun eins og aðrar stofnanir áttu að beygja sig undir, en þessi lánastofnun gat veitt til sama manns nokkra tugi lána á árinu á undan og gaf skýrslu um það eftir dúk og disk. Svo segir þessi hv. þm., 1. þm. Reykv., að ég hafi staðið að því, að lögfest yrði fjáröflun gegnum skyldusparnað ungmenna, af því að ég hafi verið hræddur um samdrátt á sparifjáraukningunni. Þetta er alger heilaspuni hjá þessum skjaldsveini hv. 5. þm. Reykv. Skýrslur sýna, að sparifjáraukningin er meiri á árinu 1957, en á árinu á undan, og það var alls ekki gert út frá því, heldur út frá hinu, að það var viðurkennd þörf á auknu fjármagni til þess að leysa þann húsnæðisvanda, sem hafði skapazt í tíð fyrrv. ríkisstj. Þess vegna var einmitt lögfestur skyldusparnaðurinn. Þess vegna voru lögfest ákvæði um frjálsan sparnað. Þess vegna var lögfest að afla fjár til húsnæðismála með 1% aukaálagi á tolltekjur ríkisins. Og þess vegna var ákveðið að leggja á stóreignaskatt, sem að 2/3 hlutum skyldi fara til húsnæðismála, sem og eðlilegt var, að hluti af þeim gróða, sem hafði myndazt hér í fasteignum í Rvík, skyldi fara frá þeim einstaklingum, sem höfðu safnað honum, og til þeirra, sem stóðu í húsnæðisnauðum. Þetta er það, sem hv. sjálfstæðismenn telja ákaflega rangláta tilfærslu á fjármagni og standast ekki reiðari út af neinu öðru en því, að þetta skyldi vera gert. En þetta álit ég að sé réttmæt ráðstöfun og hafi varla verið hægt að hugsa sér eðlilegra hlutverk fyrir þennan samansafnaða gróða fasteignaeigenda í Reykjavík, þeirra sem höfðu eignazt meira en 1 millj. kr. skuldlausa eign, að sá gróði væri tekinn og honum varið til styrktar húsnæðisleysingjunum í Rvík. Ég tel svo ekki ástæðu til að fjölyrða miklu meira um þetta. Ég get vel unað því, þó að upp spretti annar skjaldsveinn til styrktar hv. 5. þm. Reykv. og þó að fleiri yrðu. Það sýnir eingöngu það, að þeim finnst full ástæða til að reka styrktarstoðir undir og kannske báðum megin við hv. þm.



Herra forseti. Það er þó gott að sjá, að það er einn maður enn í landinu, sem er ánægður með hæstv. félmrh., og það er hann sjálfur, en ég hygg, að það finnist ekki margir fleiri. Hæstv. félmrh. talar af furðulegri vanþekkingu um þetta mál. Hann segir, að Sparisjóður Reykjavíkur hafi ekkert lán veitt til húsnæðismála á árinu 1957. Ég hygg, að meginþorri, svo að ekki sé sagt hvert og eitt einasta, en yfirgnæfandi meiri hluti lána, sem Sparisjóður Reykjavíkur veitti á árinu 1957, hafi verið til húsbygginga hér í Reykjavík. Þetta liggur ljóst fyrir, og hæstv. félmrh, ætti að vera manna auðveldast að fá það staðfest, þar sem annar endurskoðandi þessarar stofnunar er annar hinna kunnu höfunda gulu bókarinnar, form. húsnæðismálastofnunarinnar, sérstakur trúnaðarmaður hæstv. félmrh„ og endurskoðun reikninga er nú nýlokið. Ég veit, að hæstv. félmrh. getur hjá þessum sínum sérstaka trúnaðarmanni fengið upplýsingar um það, til hverra lán þessarar stofnunar hafa gengið. Hitt er annað mál, að Sparisjóður Reykjavíkur er ekki með þeim ósköpum fæddur, ef svo má segja, eins og hæstv. félmrh. að veita tvisvar sinnum sama hlutinn. Hæstv. félmrh. upplýsti það hér í umr. á dögunum, að hann hefði unnið það sér til frægðar á síðasta ári að lofa tvisvar sinnum sömu fjárhæðinni til húsnæðisframkvæmda og telja sér loforðin í bæði skiptin jafnmikið til ágætis. Hann hefur sem sagt þá aðferð að lofa fyrst, svíkja síðan og telja sig svo mikinn mann af því að lofa aftur því, sem hann var búinn að svíkja. Sparisjóður Reykjavíkur hefur ekki þetta sama eðli. Þegar hann er búinn að veita lán, þá verður hann að standa við það, og seðlabankinn féllst ekki á það meginskilyrði, sem Sparisjóður Reykjavikur setti fyrir því að taka þátt í þeim lánum, sem seðlabankinn var að safna fé til, fyrr en svo seint á árinu, að nær allri lánaúthlutun sparisjóðsins var þá lokið. Og ég vil ítreka það, að enn í dag er samkomulagið ekki komið á, vegna þess að seðlabankinn hefur ekki fallizt á öll þau skilyrði, sem sparisjóðurinn taldi sér skylt að setja, sumpart vegna beinna lagaákvæða, sumpart vegna skynsamlegrar ráðstöfunar á því fé, sem sparisjóðnum hefur verið trúað fyrir. Við höfum ekki getað beðið eftir ákvörðun seðlabankans um þessi atriði, heldur urðum við að lána það fé, sem við höfum til ráðstöfunar á árinu 1957, eftir því sem samvizka okkar sagði til, að því bæri að ráðstafa, og að langsamlega mestu leyti fór það til lána til nýbygginga hér í bænum. Á okkur stendur hins vegar ekki. Jafnskjótt og við höfum fé til á árinu 1958 og seðlabankinn er búinn að fallast á þau skilyrði, sem við höfum sett og öll eru skynsamleg og raunar óhjákvæmileg, þá mun ekki standa á okkur að veita þessa umtöluðu fjárhæð til þessara lána. En þau verða, eins og ég tók fram áðan, óhjákvæmilega af því fé, sem sjóðurinn hefur yfir að ráða á árinu 1958 og annars hefði farið til annarra húsalána hér í bænum. Ég hygg, að þetta komi í raun og veru í einn stað niður að langsamlega mestu leyti fyrir sjóðinn og hans skjólstæðinga. Það eina, sem gerist, er það, að næst þegar skýrsla verður gefin, ef hæstv. félmrh. verður þá enn þá í sinni stöðu, þá getur hann haft þá fjöður í sínum hatti, að á vegum þessarar húsnæðismálastofnunar hafi þessu fé verið úthlutað, og hann hefur ekki af svo miklu sér að hæla, sá hæstv. ráðh., að ég sjái ofsjónum yfir því, þó að hann geti puntað sig með þeirri skrautfjöður. Aðalatriðið er að verða málefninu að því gagni, sem hægt er, og styðja að því, að byggingarmálin og lánin til þeirra komist í sæmilegt horf, og það hefur sparisjóðurinn reynt að gera. Svo fór hæstv. félmrh. að segja, að sparifjársöfnunin hefði 1957 orðið meiri en 1956. Við vitum hér á Alþingi, hvernig hæstv. stjórnarliðar finna út sparifjársöfnun. Þeir leggja þar við hlaupareikninga, sem eru gersamlega annars eðlis og miklu ótryggara fé en það, sem lagt er á sparisjóð. Með því móti reyndu þeir í umræðum á s.l. ári nokkuð að rétta við sinn hlut. Sennilega eru reikningar hæstv. félmrh. nú enn byggðir á sömu forsendum. Ég skal þó sleppa því að sinni, en vitna til þess, að nú talar hann um, að sparifjársöfnunin 1957 hafi orðið meiri, en á árinu 1956. En hún varð svo lítil á árinu 1956 sem skýrslur herma vegna þess mikla samdráttar, sem varð, eftir að hæstv. félmrh, og félagar hans tóku við völdum. Þá gerbreyttist sú þróun, sem verið hafði undanfarin ár. Það skal svo játað, að á þessu hefur orðið nokkur breyting á árinu 1957. T.d. hef ég þá sögu að segja varðandi Sparisjóð Reykjavíkur, að hvort sem það er þrátt fyrir eða vegna sérstakra rógmæla, sem hæstv. félmrh. lét sér hér sæma að víkja að sjóðnum í ræðu sinni áðan, þá hefur sparifjáraukning Sparisjóðs Reykjavíkur aldrei orðið meiri, en á árinu 1957. En það er vegna þess, að menn hafa frekar kosið að láta féð liggja hjá þeirri stofnun, sem sætti andúð og rógi frá félögum þessa hæstv. ráðh., heldur en hjá þeim stofnunum, sem hæstv. ráðh. hafði verið að setja sína trúnaðarmenn inn í. Eins er það, að það hefur aukizt sparifé hjá einstökum stofnunum, og það er mjög ánægjulegt. En því miður er engan veginn komið það jafnvægi og sá eðlilegi vöxtur í sparifjáraukninguna, sem allir hljóta að óska eftir, sem í raun og veru vilja, að hér þróist heilbrigt þjóðfélag. Við skulum vona, að það verði sem fyrst. En hæstv. félmrh. hefur hvorki nú né fyrr stuðlað að því með sínum aðgerðum. Annars er þess að minnast, að honum hefur þó um sumt farið fram. Nú talar hann hér af mikilli ánægju og fullvissu um samband möguleika fjárútvegunar til húsbygginga og aukningar sparifjár í landinu. En ég minnist þess, að þegar hann fyrst fór að tala um þetta, nýorðinn ráðh., á þinginu 1956 og 1957, þá spurði hann alveg með sama sjálfsþótta og hann talar nú: Hvað kemur sparifjáraukningin í landinu við möguleikanum til þess að afla fjár til húsbygginga? - Þá hafði hann ekki einu sinni þekkingu á þessu frumatriði þess viðfangsefnis, sem hann hafði tekið að sér að leysa.



Herra forseti. Ekki veit ég nú, hversu mikill styrkur hv. 5. þm. Reykv. hefur orðið að þessari komu skjaldsveins síns í ræðustólinn, en svo mikið er víst, að lítið kom hann til þess að styrkja aðstöðu hans að því er snertir umr. um húsnæðismálin. Annars er það leiðinlegt með þennan hv. þingflokksforingja, að ég held, að það sé enginn hv. þm., sem leyfir sér í rökræðum eins og hann að búa til ummæli eftir andstæðinga, slá því svo föstu, að það sé forsendan, og draga ályktun af því. Ég er alveg sannfærður um það, að hann getur hvergi fundið því stað, að ég fyrir skömmu, eftir að ég varð ráðherra, hafi sagt, að sparifjáraukningin í landinu kæmi ekkert við þeim möguleikum, sem væru til þess að veita lánsfé til húsnæðismála og annarra mála. Þetta er hans hreini tilbúningur, og þetta er ein af þeim pólitísku hundakúnstum, sem hann iðkar. En hún sæmir honum ekki. Svo talar hann um hér, að ég hafi sýnt sérstaka andúð og róg, farið með róg gagnvart Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis. Hvar skyldi hann geta fundið því stað? Ég skipti sjálfur, það lítið ég hef að skipta við banka, við þennan sparisjóð, og ég á að vera rógberi þessa sparisjóðs. Nei, þetta fer illa, að fara með svona álygar á samþingsmenn sína, og sæmir ekki þingflokksforingja í sölum Alþingis. Ég hef engan róg farið með gagnvart Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis, ég mótmæli því sem staðlausum stöfum. Þá er gaman að því, að því var haldið fram af þessum hv. þm. og samflokksmönnum hans, að á árinu 1956, upp úr miðju ári, mætti sjá, að aukning sparifjár í landinu færi dvínandi. Af hverju? Jú, það gat ekki verið nema ein ástæða til þess, að fólkið í landinu hefði minni tiltrú, bæri minna traust til þeirrar nýju ríkisstj. en þeirrar fráfarandi ríkisstj. Ólafs Thors. Það mátti alveg lesa þetta eins og af mæli. Þegar spariféð þá hafði á miðju ári eitthvað farið heldur dvínandi, þá var það af því, að hina nýju ríkisstj. skorti traust. Ef það hefði farið vaxandi upp úr því, þá hefði það verið mælirinn til þess að sýna vaxandi traust ríkisstj. Nú fór það svo á seinni mánuðum ársins 1956 eins og raunar oftast á síðari hluta árs, að aukning sparifjárins fór vaxandi. Þá bara stóð í hv. þm., sem höfðu verið með fyrri röksemdirnar, að koma hér og lýsa því yfir: Nú sjáum við, að ríkisstj. er að vaxa traust. - Það hefðu þeir átt að gera, ef þeir hefðu viljað vera sjálfum sér samkvæmir, en það eru þeir sjaldnast. Og núna kemur þessi hv. þm., 1. þm. Reykv., í beinu framhaldi af því, að hann hafði verið að tala um rýrnun sparifjár áður og lítið traust ríkisstj., og segir: Það hefur aldrei verið þvílíkur vöxtur á sparifé hjá Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis sem nú, aldrei í sögunni. - Þetta virðist mér vera hrein játning frá hv. þm. um það, að engin ríkisstj. hafi notið annars eins trausts í fjármálum einmitt eins og núverandi ríkisstj. Þetta er út frá þeim forsendum, sem voru gefnar fyrir um ári af hv. sjálfstæðismönnum. Vaxandi sparifé í bönkum og sparisjóðum á kannske núna að sýna dvínandi traust á ríkisstj. Ég gæti bezt trúað því, að það yrði röksemdin hér á eftir. Ekki gæti það verið af því, að þessi ofvöxtur nálega hafi hlaupið í tiltrú á Sparisjóð Reykjavíkur og nágrennis eingöngu af því, að það hafi komið menn, sem fólk ber meira traust til, það eru víst þeir sömu sem stjórna þarna. Nei, sannleikurinn er sá, að þeim hefur ekki orðið að þeirri spá sinni, að fólk hyrfi á burt úr bönkunum með sparifé sitt, af því að núverandi ríkisstj. fer með völd í landinu. Þvert á móti verða þeir að horfast í augu við þá staðreynd, að sparifjáraukningin hefur sjaldan eða aldrei verið meiri. Hv. þm. vék að því, að við hefðum gripið til þess ráðs í fyrra að telja saman spariinnlög og hlaupareikninga. Þetta var gert nákvæmlega eftir opinberum skýrslum frá ári til árs á sama hátt í báðum tilfellunum, og aukningin var lesin af þessum opinberu skýrslum frá ári til árs, og auðvitað hljótum við að gera það á sama hátt. Aukning sparifjárins er talin sparifjárinnlög og innstæður á hlaupareikningi, og það er heildarniðurstaðan, sem gefin er upp um aukningu sparifjár í opinberum skýrslum, m.a. hjá Landsbankanum. En svo að vikið sé aftur að Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis, þá held ég, að það hljóti að vera rétt, að á árinu 1956, þegar Landsbankinn tók að sér að ná samningum við banka og sparisjóði og tryggingafélög og tryggingastofnanir um, að þessar stofnanir legðu ákveðinn hundraðshluta af aukningu sparifjár hjá sér til húsnæðismála, þá hafi slíkt samkomulag verið gert við Sparisjóð Reykjavíkur og nágrennis. Ég hygg, að það hljóti að vera. Á sama hátt var eðlilegt, að seðlabankinn, þegar hann nú að sams konar tilmælum ríkisstj. útvegaði fé á sama hátt hjá bönkum og sparisjóðum, færi einnig til Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis til þess að fara fram á það við hann, að hann legði sama hundraðshluta og aðrar lánastofnanir í þessu skyni af aukningu sparifjár hjá sér. Þetta hefur seðlabankastjórinn auðvitað gert. Og það verður að teljast eðlilegt, að þessi sparisjóður leggi sama hundraðshluta og aðrar lánastofnanir sambærilegar til þessara nauðsynjamála. Þegar svo hefur verið fallizt á það við hann, að hann þurfi ekki endilega að afhenda þetta fé annarri stofnun, heldur nægi, að lán, samsvarandi að upphæð þeim hundraðshluta, sem öðrum bönkum og sparisjóðum verður gert að láta til húsnæðismálanna, verði veitt í samræmi við reglur húsnæðismálastjórnar, en stofnunin eigi að gera það sjálf, þá er búið að koma eins langt til móts við þessa stofnun og nokkur sanngirni mælir með og eins og hægt er. Og það var gert. En svo skýrir hv. 1. þm. Reykv. frá því, að enn þá sé ekki gengið saman með þessari stofnun og seðlabankastjóranum. Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis hafi sett ýmiss konar skilyrði, sem ekki sé búið að fullnægja, og þannig standi þetta allt saman fast enn þá og á árinu 1957 komi ekkert til lána með þessum hætti. Ég verð að segja það, að mér virðist þarna hafa verið af meiri stirfni mætt þessum málaleitunum nú, en á árinu 1956, því að þá mun þetta hafa gengið í gegn hjá öllum bönkum og sparisjóðum og sennilega engin undanþága verið veitt með Sparisjóð Reykjavíkur og nágrennis. Ég vil samt vona, að Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis vilji beygja sig undir svo sanngjörn tilmæli sem það að haga lánveitingum í samræmi við reglur húsnæðismálastjórnar, þ.e.a.s. lánin séu veitt til fólks, sem sé í mestum húsnæðisnauðum og með stórar fjölskyldur, og fólks, sem að öðru leyti býr við mjög mikla erfiðleika í húsnæðismálum, að það sé látið sitja fyrir um lán, a.m.k. að þeirri upphæð, sem nemur þeim hundraðshluta, sem aðrir bankar og sparisjóðir leggja til húsnæðismálanna, en lánin fari fram á vegum þessarar stofnunar. Þetta finnst mér ekki vera til of mikils mælzt, og ég harma það, að slíkt þóf skuli hafa orðið um þessi mál, sem nú er upplýst að hafi orðið, og get ekki fallizt á, að þarna hafi verið farið fram á neitt ósanngjarnt við Sparisjóð Reykjavíkur og nágrennis, heldur hreint og beint teygt sig eins langt til samkomulags við þessa stofnun og gerð undantekning með hana ásamt einum sparisjóði öðrum, sem upplýst var að, að miklu leyti hefði byggt um langan tíma starfsemi sína á föstum lánveitingum til húsnæðismála. En þetta sýnir, að það er að öllu leyti réttlætanlegt og réttmætt að reikna með frá Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis þeirri upphæð, sem átti að koma í hans hlut, ef hann hefði orðið við tilmælum seðlabankans á sama hátt og aðrar lánastofnanir, og þá átti að koma í hans hlut 21/2 millj. kr., að mig minnir, ef hann hefði tekið á sig sams konar byrðar og aðrir, og þó þannig, að það var búið að heimila, að þessar lánveitingar mættu fara fram á vegum þessarar stofnunar, aðeins að húsnæðismálastjórn gæfist kostur á að ganga úr skugga um, að lán, sem næmu þessari upphæð, þessum hundraðshluta af aukningu sparifjárins hjá Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis, væru veitt í samræmi við reglur húsnæðismálastjórnar.



Herra forseti. Það er ástæðulaust að vera að karpa við hæstv. félmrh. Hann fór hér með rangt mál í sinni skýrslu, og ég taldi mér skylt að leiðrétta það. Hann hefur orðið að játa, að hann sagði meira, en hann vissi, þegar hann taldi þessi lán frá Sparisjóði Reykjavíkur með í þeim lánum, sem veitt hefðu verið og ætti að telja til 1957.

Ég sagði það ekki.

Já, að bæta þeim við. Við höfum heyrt, hvað hæstv. ráðh. hefur sagt, og þarf ekki að deila frekar um það. Hitt er svo allt annað mál, hverjum það sé að kenna, að þessi lán hafi ekki verið veitt. Ég tel, að Sparisjóður Reykjavíkur hafi gert það eitt, sem honum bar skylda til að gera, og að allar hans gerðir hafi verið sjálfsagðar og óhjákvæmilegar. Það er rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að Sparisjóður Reykjavíkur hefur algera sérstöðu gagnvart öðrum lánastofnunum hér í bænum, ég skal ekki tala um aðrar, vegna þess að hann er sú eina þeirra, sem að staðaldri allt frá upphafi hefur varið meginhluta fjár síns í fasteignaveðslán og það að langsamlega mestu leyti til nýbygginga. Þess vegna er það að mestu leyti fyrirkomulagsatriði, eins og ég hef tekið áður fram, hvort einhver hundraðshluti þess á að lánast í einhverju sérstöku veðlánakerfi eða ekki. Meginatriðið, sem Sparisjóður Reykjavikur gat ekki gengið að, var að láta þetta fé í hendurnar á öðrum, en sparisjóðsstjórninni sjálfri. Menn velja sér þennan viðskiptasjóð vegna þess, að þeir treysta honum betur en öðrum, og þess vegna hefði verið mjög illa með viðskiptamenn hans farið, ef það hefði þegjandi og hljóðalaust átt að fá lánin í hendurnar á mönnum slíkum sem þeim, er hæstv. félmrh. hefur sett til þess að ráðstafa þeim efnum. Ég gleðst yfir því, að hann viðurkennir sjálfur, að það sé sanngjarnt að láta Sparisjóð Reykjavíkur njóta þarna sérstöðu, og ég vonast sem sagt til þess, að þetta samkomulag komist á, og það er komið á, ef segja má, í meginatriðum, en þó ekki til hlítar enn þá. Það verður að segja hverja sögu eins og hún gengur. Um það, að ég búi til ummæli minna andstæðinga, þá skal ég ekki fullyrða mikið um það, það mun sjást við athugun, ef það hefur þá ekki verið strikað út, að það, sem ég sagði um ummæli hæstv. félmrh., var rétt. En það er annað, sem hæstv. félmrh. ærið oft gerir sig sekan um: Það er ljóst, að hann veit ekki sjálfur, hvað hann hefur verið að segja, rétt þegar hann er búinn að sleppa orðinu. Hann vildi sem sagt alls ekki viðurkenna, að hann hefði hér farið með rógmæli á hendur Sparisjóði Reykjavikur. Þingheimur heyrði, hvað hæstv. ráðh. sagði, og menn skildu ósköp vel, hvert hann var að fara. Hitt kann ég honum svo þakkir fyrir og met, að hann segist sjálfur sýna sparisjóðnum þann mesta trúnað, sem hann getur, með því að fela honum sína eigin fjármuni til varðveizlu, og það er staðfesting á því, að hæstv. félmrh. vill sjálfur búa við tryggari kjör, en hann ætlar öðrum.



Herra forseti. Ég get verið mjög stuttorður, en það er eitt atriði, sem mér fannst ástæða til að gera athugasemd við, og það eru ummæli hæstv. félmrh. um sparnaðinn í landinu. Ég hef áður gert það og vil enn endurtaka það, að ég aðvara alvarlega hæstv. félmrh, og samstarfsmenn hans í hæstv. ríkisstj. að lifa í þeirri sjálfsblekkingu að telja sparifjármyndunina í landinu saman standa annars vegar af spariinnlögunum og hins vegar af veltiinnlánunum. Það kann ekki góðri lukku að stýra að hugsa sér að byggja möguleikana til langra lána, eins og hér er um að ræða, 25 ára íbúðalána, á þeim innlögum, sem eru aðeins hlaupareiknings eða veltiinnlán. Og ég vil alveg sérstaklega taka það fram, hversu augljóslega þetta getur villt menn, að í bönkum landsins hafa veltiinnlánin t.d. aukizt stundum um milljónir kr., milljónatugi kr. rétt fyrir áramótin, og ætti það þá að teljast til sparifjármyndunar, vegna þess að t.d. í Búnaðarbankanum hefur verið lagt inn til bráðabirgða á hlaupareikning kannske milli 20 og 30 millj. kr., sem síðar á að veita sem lán til Ræktunarsjóðs af erlendum lántökum, og á sama hátt hefur verið lagt inn til bráðabirgða á hlaupareikning í Útvegsbankanum 10 eða 12 millj. kr. á hlaupareikning Fiskveiðasjóðs, sem síðar á svo að veita Fiskveiðasjóði sem lán af erlendri lántöku. Hljóta þó allir að sjá, að ekki geta lánveitingar til íbúðarhúsa í landinu grundvallazt á slíkri sparifjármyndun. Þetta er engin sparifjármyndun, þetta eru innlög á hlaupareikning, á veltiinnlán og allt annars eðlis, en sparifjármyndunin. Fjölmargt annað kemur til greina í þessu sambandi, sem ég skal ekki eyða tímanum í að ræða nú. En ég vil aðeins vekja athygli á því, að hæstv. félmrh. hefur hvað eftir annað talað um, að bönkum og sparisjóðum hafi verið gert það af seðlabankanum að leggja tiltekinn hluta af sparifjáraukningunni í landinu í íbúðalán. Við hvað hefur þá verið miðað? Hefur þá nokkurn tíma verið miðað við veltiinnlánin? Nei, auðvitað ekki, auðvitað aldrei við veltiinnlánin. Mönnum er það ljóst, bankamönnum og sparisjóðsmönnum, að það er ekki hægt að byggja lánveitingar til langs tíma til íbúðalána eða annars á veltiinnlánum, heldur að einhverju leyti, miklu eða litlu, á spariinnlánunum sjálfum, og það hefur ævinlega verið miðað við tiltekinn hluta af þeim og reiknað með þeim, burt séð frá veltiinnlánunum, þegar reiknað hefur verið út hlutfallið á milli lánastofnananna, banka og sparisjóða annars vegar, um það, hve mikið þeir skyldu leggja til íbúðalána.



Herra forseti. Hæstv. félmrh. hefur hér enn komið með þá furðulegu kenningu, að þegar gera eigi sér grein fyrir sparifjáraukningunni í landinu, þá beri að leggja saman svokölluð veltiinnlán í bönkum og sparisjóðum og spariinnlán. Ég tel í sjálfu sér ekki ástæðu til þess að elta ólar við þá firru, sem hér er um að ræða, enda hefur hv. 5. þm. Reykv. þegar gert því máli nokkur skil. Það er auðvitað hægt að leggja saman alls kostar óskyldar tölur, eins og spariinnlán og veltiinnlán, kalla það sparifé og fá út úr því, að um raunverulega aukningu hafi verið að ræða á einhverju tilteknu tímabili. Það var annað, sem ég taldi ástæðu til að hrekja hér, nefnilega þegar hæstv. félmrh. bar það fyrir sig, að þessari reglu væri fylgt í opinberum skýrslum, eins og hann orðaði það, þannig að þær stofnanir, sem gefa skýrslur um sparifjármyndun í landinu, geri ekki greinarmun á spariinnlánum og veltiinnlánum. Ég veit ekki, hvers konar heimild það er, sem hæstv. félmrh. byggir hér á. En það vill svo til, að ég hef hér í höndunum Fjármálatíðindi Landsbankans, júlí-septemberhefti 1957, þar sem birtar eru skýrslur um sparifjáraukningu og aðrar þýðingarmestu tölur í reikningum bankanna. Í Fjármálatíðindum hafa að vísu verið birtar tölur um heildarinnlán bankanna, þar sem lögð eru saman veltiinnlán og spariinnlán. En með þessu er engan veginn sagt, að innlán séu sama og sparifjármyndun. Hið gagnstæða er skýrt tekið fram í athugasemdum bankans, og vil ég - með leyfi hæstv. forseta - leyfa mér að lesa hér upp eina eða tvær setningar, sem úr þessu ættu að skera. Í aths. bankans um þróun peningamarkaðarins árið 1956 segir þannig orðrétt: „lnnlánaaukningin hefur einnig orðið mun meiri, en á síðasta ári. Liggur það eingöngu í því, að veltiinnlán hafa nú aukizt um 14 millj. kr. frá áramótum, en á sama tímabili í fyrra lækkuðu þau um 26 millj. kr. Spariinnlán hafa hins vegar aukizt um minna, eða um 72 millj. kr. á móti 97 millj. kr.“ Hér kemur það ótvírætt fram hjá bankanum, að sparifjármyndun á þessu ári, 1956, hefur orðið minni sem þeim tölum nemur, sem hér hafa verið nefndar. Það er líka augljóst mál, að aukning veltiinnlánanna stafar af allt öðrum ástæðum, en þeim, að um aukinn sparnað sé að ræða. Það er alveg rétt, að síðustu tvö árin hefur þessi aukning orðið óvenjumikil. En ætli meginástæðan til þess sé ekki sú, að gengið hefur á vörubirgðir í landinu, þannig að fyrirtæki, sem losað hafa þessar vörubirgðir, hafa lagt þetta fé inn í bankana til bráðabirgða til þess að hafa féð handbært, ef úr rættist með veitingu leyfa og annað slíkt? Veltiinnlánin eru í rauninni aðeins handbært fé, þannig að ef telja ætti þau til sparifjár, þá mætti alveg eins segja, að aukning seðlaveltunnar þýddi það, að meira sparifé hefði myndazt. Í beinu sambandi við þetta vildi ég aðeins árétta annað, sem fram kom hjá hæstv. félmrh. Ef ég tók rétt eftir, þá hélt hann því fram, að á seinni hluta ársins 1956 hefði verið um aukningu spariinnlána að ræða, sem ætti að sýna aukið traust manna á núv. hæstv. ríkisstj. Það vill svo til, að ég hef í höndunum skýrslu hagstofunnar um þróun spariinnlánanna á árinu 1956. Í henni stendur, að í júlílok 1956, - hér eru að vísu aðeins teknir með bankarnir, ekki sparisjóðirnir, - þá námu spariinnlánin 1 milljarð og 6 millj. kr. Í desemberlok þetta sama ár námu innlánin 982 millj. kr., þannig að seinni hluta ársins 1956 er þarna um að ræða beina lækkun, sem nemur 24 millj. kr. Nú er það að vísu rétt, að reynslan hefur venjulega sýnt, að spariinnlög hafa verið minni síðari part árs, heldur en fyrri part árs. Sú regla hefur lengst af verið í gildi undanfarin ár. En þó er það með öllu óeðlilegt og mun varla hafa komið fyrir í önnur skipti, að um beina minnkun hafi verið að ræða, og má þar taka til samanburðar árið 1955. Þá námu spariinnlögin í júlílok 902 millj. kr., en í desemberlok 908 millj. kr., þannig að seinni part þess árs varð þó aukning um 6 millj. kr., og var verðlagsþróunin seinni part ársins 1955 sparifjármynduninni, eins og kunnugt er, óhagstæð, því að þá komu fram hinar miklu verðhækkanir, sem leiddi af verkfallinu mikla það vor. Seinni part ársins 1956 var vísitalan hins vegar óbreytt, eins og kunnugt er, svo að þá liggur nærri að skýra þennan óeðlilega samdrátt í sparifjármynduninni á þann hátt, að almenningur hafi borið takmarkað traust til núverandi hæstv. ríkisstj., og er það ekki að ófyrirsynju.



Herra forseti. Nú standa málin þá þannig, að hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) hefur talað sig dauðan - og gekk þó aftur svolítið rétt áðan - og skáskífum er búið að skjóta undir hann við báðar hliðar, skorða hann eins og bát í naust. En af því að hér er ekki um bát að ræða, þá er hægt með vissri hugvitssemi að skjóta skáskífum að honum að framan og aftan líka. Ég held, að það væri nú ráðlegt, svo að hann haggist ekki. En þá er einnig komið svo, að nú er hætt að ræða um húsnæðismálin, og seinni skjaldsveinninn kom hér með heilmikið af skýrslum og var þar að sanna, að það væri ekki nákvæmlega það sama sparifjárinnlög og hlaupareikningsinnstæður, varð þó að viðurkenna að, að vísu er þetta lagt saman í Fjármálatíðindum Landsbankans. Getur nú verið, að Landsbankinn sé svo ónákvæmur í opinberum skýrslum, að hann Leggi alls óskylda hluti saman? Þá eru þær skýrslur meira til þess að rugla, en skýra mál áreiðanlega. Og svo kom í ljós við þennan skýrslulestur, að hlaupareikningsinnstæðurnar hafa alveg stórkostlega aukizt og samtalan af þessu tvennu er miklu hærri, en árið 1956. Það væri nú kannske hægt að gefa mönnum svolitla hugmynd um, hversu skyldar eða óskyldar þessar tölur eru, við það að skýra frá því, að það er vitað mál, að eftir að gerð var krafa um það, að aukning sparifjárinnlaga í lánastofnunum ætti að vera undirstaðan undir því, hve mikið viðkomandi lánastofnun léti af mörkum til húsnæðismála, þá fór að bera mjög mikið á því í sumum slíkum stofnunum, að það voru teknar út innstæður af sparifjárinnlögunum, úr sparisjóðsbókunum, færðar yfir á hlaupareikningsinnstæður. Þetta gefur dálitla hugmynd um, hvort þetta er mjög fjarskylt. Svona var hægt að „varlera“ þessu til, og þetta kom mjög skýrt í ljós í einstökum tilfellum. Það eru til vissir menn líka til frásagnar um það, að þeir voru, eftir að þetta hafði verið gert, beðnir um að taka út fé úr sparisjóðsbókum og leggja það heldur inn á hlaupareikning. Ég held, að það veiti ekkert af, að það komi skáskífa að framan og skáskífa að aftan líka.



Herra forseti. Þetta mál er komið frá Ed., var samþ. þar samhljóða því, sem það er nú. Það var, meðan það var þar, sent til umsagnar húsaleigunefndar í Reykjavík, og komu meðmæli n. með því, að það væri samþ. Enn fremur var það sent hæstv. heilbr.- og félmrh. til umsagnar, og tjáði hann sig líka samþykkan, að frv. næði fram að ganga. N. hefur rætt þetta frv., og var samþ. samhljóða að mæla með því. Einn nefndarmanna, Ragnhildur Helgadóttir, var fjarstaddur afgreiðslu frv. vegna veikinda.



Herra forseti. Allshn. hefur komið saman til fundar, eftir að 2. umr. var lokið, og hefur tekið nokkur atriði til endurskoðunar og athugunar. Nefndin hefur borið fram brtt. á þskj. 339, sem eru í fyrsta lagi viðvíkjandi 40. gr. frv., 1. málsgr., um það, að ökumenn skuli aka til hliðar eða nema staðar, ef lögreglubifreið, sjúkrabifreið eða slökkvibifreiðar gefa hljóð- eða ljósmerki, en fellt er aftan af þessari málsgr.: „ef ástæða er til“. Henni er breytt þannig, að stjórnendum annarra ökutækja er skylt að aka til hliðar eða nema staðar, en fellt aftan af: ef ástæða er til. Vitaskuld er alltaf ástæða til að aka til hliðar eða nema staðar, ef svona stendur á. Önnur brtt. á þessu þskj. er einungis um gildistöku laganna, að lögin taki gildi 1. júlí, nema 1. og 2. málsgr. 70. gr., sem komi til framkvæmda 1. maí 1958, en það er varðandi tryggingarfélögin, þar sem þeirra tryggingarár byrjar þá. Á þskj. 349 hefur n. leyft sér að flytja tillögu, þar sem breytt er orðinu glampagler, sem allvíða kemur fyrir, í „glitauga“. Málsnjall maður hefur bent okkur á, að glampagler sé ekki reglulega skemmtilegt orð, og við höfum fallizt á það og teljum, að orðið glitauga fari miklu betur í þessu sambandi. Þá er lítil brtt. við 82. gr., sem hefur ekki komið fram, en n. leggur fram hér skriflega. Það er varðandi það nýja atriði, sem kom inn við 2. umr. síðast í 1. málsgr., þar sem talað er um: „er skýri helztu umferðarreglur ásamt myndum af vegamerkjum og handarmerkjum bílstjóra“. Það er um það, að orðið „bílstjóra“ falli niður, en í staðinn komi: ökumanns. Þetta er samkvæmt ábendingum frá lögreglustjóra, sem bendir á, að vitaskuld eiga einnig aðrir ökumenn, en bifreiðastjórar, að gefa þau handarmerki, sem hér er gert ráð fyrir, Þá höfum við lagt fram brtt. á þskj. 341, fjórir af þeim þm., sem eiga sæti í allshn., en við tökum þá till. aftur og leggjum fram skriflega till., sem er um það sama efni. Okkar hugsun í sambandi við þetta var vegna þess ákvæðis, sem hafði komið inn í 73. gr. við 2. umr. og er viðvíkjandi skyldu tryggingarfélaganna til þess að endurkrefja þann, sem hefur valdið tjóni, um tiltekna upphæð. Okkar brtt. verður þannig, að í staðinn fyrir orðið „skylt“ í 1. mgr. 73. gr. kemur orðið „heimilt“. Til fundar við n. komu fulltrúar frá bifreiðastjórafélögunum og frá tryggingafélögunum. Fulltrúar bifreiðastjórafélaganna mæltu eindregið gegn því, að þetta ákvæði væri sett inn, svo sem gert er í greininni. Fulltrúar eða samtök bifreiðaeigenda og bifreiðastjórafélaganna hafa sent n. bréf, sem ég vil leyfa mér að lesa, með leyfi hæstv. forseta: „Við 2. umr. frv. til umferðarlaga í Nd. Alþingis var samþykkt brtt. frá Skúla Guðmundssyni, svo hljóðandi: (Ég hirði ekki um að lesa till.) „Með ákvæði þessu, ef að lögum yrði, væri allverulega búið að skerða rétt tryggingarkaupanda frá því, sem upphaflega er til ætlazt með lögboðinni tryggingu, og lítum við svo á, að í framkvæmd mundu nefnd ákvæði jafngilda gífurlegri iðgjaldahækkun frá tryggingarkaupanda og þannig verulega gengið til móts við viðkomandi tryggingarfélög með því að draga úr greiðslum þeirra vegna tjóna, sem tryggingin byggist fyrst og fremst á og kemur þeim einum til hagnaðar, þar sem vitað er, að verulegur hluti tjónagreiðslna byggist á þeirri upphæð, sem gert er ráð fyrir að tryggingarkaupandi greiði án tillits til afsláttar í iðgjaldagreiðslu. Við undirritaðir leyfum okkur því að mótmæla harðlega áðurgreindri breytingu og óskum eftir, að hún verði felld úr frv. við 3. umr., þar sem við teljum, að vátryggingarfélögin hafi fullkominn möguleika án þessa ákvæðis til endurkröfu á hendur tryggingarkaupenda samkv. 73. gr. frv., eins og hún er þar fram sett. Með tilvísun til framanritaðs, þá leyfum við okkur að mega vænta fullkomins skilnings n. og hv. Alþingis á þessari ósk bifreiðatryggjenda og það sjái sér fært að endurskoða samþykkt þessa og fella hana úr frv.“ Undir þetta skrifa fulltrúar fyrir bifreiðastjórafélagið Hreyfil, Landssamband vörubifreiðastjóra, Strætisvagna Reykjavíkur, bifreiðastjórafélagið Neista, bifreiðastjórafélagið Fylki, Félag íslenzkra bifreiðaeigenda, Vörubílstjórafélagið Þrótt og Félag sérleyfishafa, Fulltrúar frá tryggingarfélögunum komu nokkuð inn á þetta mál líka. En það, sem þeir raunar lögðu mesta og aðaláherzlu á við n., fannst mér, var það að hraða afgreiðslu þessa máls, með því að það veldur tryggingarfélögunum miklum erfiðleikum við undirbúning skírteina fyrir næsta tryggingartímabil, ef þau geta ekki innan skamms fengið vissu sína um það, hvort þetta frv, verður að lögum eða ekki. En fulltrúar þeirra komu einnig inn á þetta atriði sérstaklega, og þeir voru ekki tilbúnir til þess að gefa neinar ákveðnar upplýsingar um það, hvað þetta hefði mikil áhrif á lækkun iðgjalda, ef til kæmi, en mér fannst á þeim, að þeir teldu mjög mikla annmarka á því að ýmsu leyti að framkvæma þessa skyldu til endurkröfu og teldu, að lækkun iðgjalda yrði ekki verulega mikil. Við höfum því lagt til, að í staðinn fyrir að skylda tryggingarfélögin til þessarar innheimtu komi heimild fyrir þau til þess að hafa þennan hátt á, enda er sú heimild, eins og ég hef áður getið um hér í umræðum, bundin í þessari lagagrein. Að gefnu tilefni vill n. aðeins taka fram í sambandi við 28. gr. frv., sem er varðandi það mál, sem áður hefur verið rætt hér, um aldur til aksturs dráttarvéla, að það er skilningur okkar, að dómsmrh., eins og stendur í lagagr., setji skilyrði og reglugerð fyrir því hæfnisskírteini, sem gert er ráð fyrir að sé krafizt til heimildar til að aka dráttarvélum, að dómsmrh. gefi einnig reglugerð út um þetta atriði, en sumir hafa bent á, að það væri kannske ekki alveg tvímælalaust, eins og það stendur í gr. En við nánari athugun hefur okkur þó fundizt það vera alveg tvímælalaust.



Herra forseti. Allshn. hefur orðið sammála um að flytja þetta frv., vegna þess að um réttarstöðu óskilgetinna barna gildir önnur meginregla, en yfirleitt í íslenzkum lögum, þegar kveða skal á um, hvorum réttarreglum eigi að beita: heimalandsins, þar sem móðir barnsins á heima, eða hvort miða á við ríkisfang hennar. Í núgildandi lögum er miðað við ríkisfang móðurinnar, en í öllum öðrum sambærilegum tilfellum í íslenzkum lögum er miðað við heimilisfangið. Það er upplýst, að þetta er að nokkru leyti af misskilningi komið inn í íslenzka löggjöf, þó að það sé búið að vera þar lengi og sé algert undantekningaákvæði. Við urðum að vel athuguðu máli sammála um, að það væri ástæðulaust og verra, en það að halda því í gildi, og flytjum því þetta litla frv., sem, ég vonast til þess að geti fengið greiðan framgang. Það er búið að vera til athugunar í n. og þarf þar ekki frekari athugun, svo að ég vonast til þess, að það geti náð ágreiningslaust fram að ganga.