Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er rétt, sem fram kemur í máli hv. fyrirspyrjanda, að miklu skiptir að fjármálaþjónusta, þjónusta peningastofnana, sé sem aðgengilegust fyrir landsmenn alla og þróist með svipuðum hætti hvar sem er á landinu. Í fsp. er vikið að ákvæðum í sáttmála núv. ríkisstjórnar. Það var tekin um það ákvörðun að ráðuneytin hvert fyrir sig mundu vinna að framgangi þessarar stefnuyfirlýsingar hvert á sínu sviði. Auk fjárfestingarlánasjóða atvinnuveganna eru það einkum Húsnæðisstofnun ríkisins, Byggðastofnun og Lánasjóður ísl. námsmanna sem koma til skoðunar í þessu falli. Samkvæmt upplýsingum frá félmrn. var skipaður vinnuhópur á vegum félmrn. til að gera tillögur um þá kosti sem fyrir hendi eru um framtíðarskipan almenna húsnæðislánakerfisins. Hlutverk vinnuhópsins er að leggja mat á stöðu hins almenna húsnæðiskerfis og valkostum í endurskipulagningu þess, m.a. með því að flytja hluta af verkefnum Húsnæðisstofnunar ríkisins til bankakerfisins. Ráð var fyrir því gert að tillögur þessa hóps lægju fyrir í þessum mánuði. Núverandi tilhögun er sú að veðdeild Landsbanka Íslands sér um afgreiðslu lána og innheimtu þeirra, en greiðslurnar má inna af hendi í öllum bönkum og sparisjóðum. Að því er varðar Byggðastofnun hefur orðið veruleg breyting á samskiptum Byggðastofnunar við lánastofnanir á síðasta ári. Þegar stofnunin hóf útgáfu verðtryggðra skuldabréfa, sem lífeyrissjóðir; aðallega lífeyrissjóðir á landsbyggðinni, hafa keypt, var farið að nota þessar stofnanir til að geyma reiðufé Byggðastofnunar og Byggðastofnun hefur þannig haft mjög gott samstarf við viðskiptabanka og sparisjóði á landsbyggðinni. Það er á hinn bóginn mat Byggðastofnunar að það sé verulegum erfiðleikum háð að fela bankastofnunum alla þjónustu stofnunarinnar, einkum að því er lýtur að útgáfu skuldabréfa, þar sem veðsetningar geta verið flóknar og vandasamar. Þannig hefur Byggðastofnun litið á þetta mál, en að verulegu leyti reynt að færa aukið fjármagn út í lánastofnanir landsbyggðarinnar. Samkvæmt upplýsingum frá menntmrn. eru hugmyndir um að flytja afgreiðslu og innheimtu námslána að einhverju eða öllu leyti til banka og annarra lánastofnana. Þessar hugmyndir hafa komið upp í viðræðum menntmrh. og formanns stjórnar Lánasjóðs ísl. námsmanna um breytingar á þjónustu sjóðsins. Menntmrh. hefur lýst yfir áhuga sínum á málinu og óskað eftir því að það verði kannað frekar. Formaður stjórnar lánasjóðsins hefur unnið að athugunum á málinu og hyggst leita eftir umboði stjórnar til að hefja viðræður við banka og aðrar lánastofnanir um möguleika á slíkum tilflutningi verkefna frá lánasjóðnum. Fyrrv. menntmrh. Sverrir Hermannsson fól tveimur mönnum að gera athugun á því með hvaða hætti bankastofnanir gætu tekið aukinn þátt í afgreiðslu námslána. Helstu niðurstöður þeirra voru að að uppfylltum ákveðnum skilyrðum gætu bankastofnanir komið í verulega auknum mæli að þessum verkefnum. Þessar athuganir verða lagðar til grundvallar því verki sem nú er að hefjast og miðar að því að færa þessa þjónustu í auknum mæli út til banka. Á þann veg er þessum málum nú komið að því er varðar þessar þrjár stofnanir.



Virðulegi forseti. Ég flyt hæstv. forsrh. þakkir fyrir þær upplýsingar sem hann hefur gefið og svör hans. Ég tel afar mikilvægt að að þessu verði unnið áfram á þeim grundvelli sem hann hefur hér lýst og tel að það megi vænta þess að eitthvað af þessu a.m.k. komist til framkvæmda þegar um næstu áramót. Ég ítreka þakkir mínar til hæstv. forsrh.



Herra forseti. Ég hef lagt fram fsp. til hæstv. menntmrh. sem svo er orðuð: "1. Hvað líður undirbúningi þess að skipulagt verði nám sem fólk geti stundað heima og í hjáverkum með aðstoð sjónvarps og myndbanda, síma- og tölvutækni? 2. Mun ráðherra gera tillögu um fjárveitingar í þessu skyni við undirbúning næstu fjárlaga?" Eins og margir hv. þm. hafa tekið eftir hefur verið gerð grein fyrir því í fjölmiðlum að ætlunin sé að koma hér upp fræðsluútvarpi. Ég álít að þar sé um stórmerkilega starfsemi að ræða og með ólíkindum hve lengi hefur dregist að starfsemi af því tagi væri skipulögð hjá Ríkisútvarpinu. En það er löng saga þar að baki eins og margir þekkja. Spurning mín lýtur eiginlega frekar að framhaldinu. Spurningin lýtur að því hvort ekki verði um samstarf við Háskóla Íslands að ræða í tengslum við þessa starfsemi, hver verði hlutdeild Háskólans, hvort ekki verði um að ræða kerfisbundið nám og þá um leið námsframboð sem geti nýtt sér myndbandatækni. Ég álít að það sem þegar hefur gerst í þessum málum sé ekki óeðlileg byrjun, en ég legg á það þunga áherslu að við ætlumst til þess með breyttri tækni að á þessu sviði gerist eitthvað annað og stærra en að sett verði upp fræðsluútvarp í nýjum búningi. Ég minni á þáltill. sem ég hef tvívegis flutt á Alþingi um fjarkennslu á vegum Háskóla Íslands. Því miður var sú till. mín ekki samþykkt hér í þinginu. Hins vegar skipaði þáv. hæstv. ráðherra nefnd til að gera tillögur um þessi mál og skipulagningu þeirra á komandi árum. Ég tel brýnt að nefndin og ráðherrann geri grein fyrir hvað áformað er á þessu sviði. Fsp. mín er í raun réttri eins konar ósk um að okkur berist fyrstu fréttir af framhaldsáformum þessarar nefndar og menntmrn. sem yfirstjórnanda hennar.



Herra forseti. Spurt er: "Hvað líður undirbúningi þess að skipulagt verði nám sem fólk geti stundað heima og í hjáverkum með aðstoð sjónvarps og myndbanda, síma- og tölvutækni?" Svar: Í kaflanum um menningar- og menntamál í starfsáætlun ríkisstjórnarinnar er vikið að þessu efni með eftirfarandi orðum: "Aukin áhersla verði lögð á fullorðinsfræðslu, símenntun og endurmenntun. Í því skyni verði ný tækni hagnýtt í samræmdu átaki skólayfirvalda, Ríkisútvarps, Námsgagnastofnunar og samtaka vinnumarkaðarins. Dreifikerfi Ríkisútvarpsins verði nýtt til fjarkennslu." Fyrrv. menntmrh. Sverrir Hermannsson skipaði 20. febr. 1986 nefnd til að kanna hvort hagkvæmt væri að hefja fjarkennslu hér á landi og ef svo væri með hvaða hætti. Nefndin skilaði áliti sínu í febrúar 1987 og var því dreift á Alþingi. Hún lagði m.a. til að skipuð yrði framkvæmdanefnd til að koma á skipulegri fjarkennslu hér á landi. Framkvæmdanefnd um fjarkennslu var síðan skipuð 19. júní 1987 og er formaður hennar Jón Torfi Jónasson dósent. Verkefni nefndarinnar eru samkvæmt erindisbréfi: Að efna til fjarkennslu í samráði við ráðuneyti, skóla og aðrar fræðslustofnanir eftir því sem fjárráð leyfa, að veita þeim aðilum, sem áhuga hafa á fjarkennslu, ráðgjöf þar að lútandi og stuðla að framgangi málsins, að tryggja sem besta nýtingu tæknibúnaðar og sérfræði sem þegar er til í landinu og vinna að öflun nýrrar aðstöðu, að hafa forgöngu um samstarf milli þeirra stofnana sem vilja nýta fjarkennslu eftir því sem ástæða þykir til, að stuðla að námskeiðahaldi um tæknileg atriði varðandi fjarkennslu, að gera árlegar tillögur um fjárframlög til starfsnefndarinnar. Í samræmi við erindisbréfið markaði framkvæmdanefndin sér í upphafi þá stefnu að standa ekki sjálf fyrir kennslu heldur fela öðrum framkvæmd þeirrar fjarkennslu sem ráðist yrði í fyrir hennar tilstuðlan sem og að skapa þeim aðilum sem stunda vilja fjarkennslu aðgang að fjölmiðla- og dreifitækni til fjarkennslunnar. Þann 1. febr. sl. réði nefndin dr. Sigrúnu Stefánsdóttur fjölmiðlafræðing sem framkvæmdastjóra. Er hún að hluta starfsmaður nefndarinnar og að hluta starfsmaður Ríkisútvarpsins vegna þess samstarfs sem tekist hefur milli þessara aðila um fjarkennslu í Ríkisútvarpinu, hljóðvarpi og sjónvarpi. Laugardaginn 19. mars nk. verður kynningardagskrá um fjarkennslu í Ríkisútvarpinu/sjónvarpi og hefjast þá jafnframt fyrstu kennsluútsendingarnar og er áætlað að þær standi út maímánuð. Unnið er að undirbúningi útsendinga í Ríkisútvarpinu, hljóðvarpi. Ég hef jafnframt beint þeim tilmælum til nefndarinnar að kannaðir verði möguleikar á samstarfi um fjarkennslu við aðrar hljóðvarps- og sjónvarpsstöðvar. Rétt er að það komi skýrt fram að sú fjarkennsla í sjónvarpi sem hefst í þessum mánuði er tilraunastarfsemi þar sem reynt verður að hafa sem mesta breidd í efnisvali, en vonir standa til að hægt verði að koma ákveðnum þáttum fjarkennslunnar í fast form með haustinu. Hafin er undirbúningsvinna fyrir skipulega kennslu í íslensku, stærðfræði og fleiri greinum fyrir fjarkennslu næsta vetur. En einn þáttur í þeirri fjarkennslu sem reynd verður nú í upphafi er kynningarefni fyrir nemendur og foreldra vegna undirbúnings grunnskólaprófa í vor. Að auki hefur framkvæmdanefnd um fjarkennslu til athugunar fjölda tillagna um stutt námskeið og raðir kennsluþátta á ýmsum sviðum. Að sjálfsögðu á að nota nýjustu tækni til fjarkennslu mismunandi, en gróflega má flokka fyrirhugaða fræðslu á eftirfarandi hátt: 1. Kennsla í tilteknum námsþáttum á ýmsum stigum skólakerfisins til áfanga- eða lokaprófa eftir atvikum. 2. Almennir kynningarþættir, en einnig mjög sérhæft efni, einkum tengt atvinnulífinu. 3. Almennir fræðsluþættir án skilgreindra markhópa. Kostnaður, undirbúningsvinna og notkun tæknibúnaðar verður mjög mismunandi eftir markmiði kennslunnar í hverju tilviki. Þau atriði sem fyrirspyrjandi nefnir, svo sem sjónvarp, myndbönd, síma- og tölvutækni, eru öll mjög mikilvæg og verða að nýtast sem best, en þau eru þó aðeins ein hlið málsins. Reynsla annarra þjóða hefur sýnt að bækur og annað prentað efni sem og mannleg samskipti í formi funda eða námskeiða geta ráðið úrslitum um hvernig til tekst með skipulega fjarkennslu. Skipulag og framkvæmd fjarkennslu krefst vandaðs undirbúnings og þungarniðja starfsins mun ekki sjást í fjölmiðlum. Kennsla tiltekinna námsþátta innan skólakerfisins mun væntanlega vega þungt þegar fram í sækir og skipta miklu fyrir þá hópa sem ekki hafa aðgang að hefðbundinni kennslu. Fjarkennsla fyrir fólk í hjáverkum og heimahúsum mun krefjast mikillar vinnu og aga eins og allt annað alvörunám. Spurt er í öðru lagi: "Mun ráðherra gera tillögu um fjárveitingar í þessu skyni við undirbúning næstu fjárlaga?" Svar: Já, það hef ég í hyggju en ákvörðun hefur ekki verið tekin um ákveðnar upphæðir í því sambandi. Í erindisbréfi framkvæmdanefndar um fjarkennslu segir m.a., eins og ég nefndi áðan, að það skuli gera árlega tillögur um fjárframlög til starfa nefndarinnar. á fjárlögum þessa árs eru 6 millj. 335 þús. kr. í þessu skyni og er það á sérstökum fjárlagalið Háskóla Íslands. Gerð mun tillaga um fjárveitingu fyrir árið 1989 í samræmi við væntanlegar tillögur framkvæmdanefndarinnar. Framkvæmdanefndin reynir nú að leggja af mörkum tæknilega aðstoð við gerð myndefnis og standa straum af framleiðsluhliðinni á meðan viðkomandi stofnun kostar gerð handrita að kennsluefni og greiðir laun þeirra er fram koma í þáttunum. Nefndin mun greiða um 40 þús. kr. fyrir hverja útsenda klukkustund í Ríkisútvarpi, sjónvarpi en ekkert til útsendinga í hljóðvarpi, en þar þarf að greiða alla undirbúningstæknivinnu. Þar sem hefðir í sambandi við fjárveitingar hafa enn ekki skapast er vert að hugleiða vandlega hvernig haga skuli þessum málum í framtíðinni. Ég tel ekki vænlegt að framkvæmdanefnd um fjarkennslu sjái um greiðslur til Ríkisútvarpsins og þeirra aðila sem koma vilja efni á framfæri. Eðlilegast virðist að nefndin hafi fjármagn til samhæfingar og aðstoðar við að koma nýjungum af stað en að Ríkisútvarpið fjármagni sjálft sína hlið málsins og að þær stofnanir eða samtök sem vilja koma efni á framfæri kosti vinnu við það sjálf og fái til þess fjárveitingar eftir atvikum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svör hans. Ég ítreka það sem ég sagði hér áðan að ég tel að fræðsluútvarpið sem nú er í undirbúningi sé prýðileg byrjun og ekkert nema gott um það að segja sem þar er verið að skipuleggja og undirbúa. En ég vek á því athygli enn frekar að það að nota fyrst og fremst sjónvarp í þessu skyni það er kannski ekki alveg í takt við tímann. Það er vissulega verulega miklu þunglamalegra en t.d. að nota myndbandatækni og tölvutækni, fyrst og fremst vegna þess að með tilkomu myndbandatækninnar er hægt að sveigja tímann til, þá eru menn ekki bundnir við útsendingartíma sjónvarps, og eins hitt að óskir manna eru svo mismunandi og þarfir, en sjónvarpið sendir einungis út eina kennsludagskrá hverju sinni. Það sem menn hafa auðvitað verið með í huga er að nýta sér nýjustu tækni með allt, allt öðrum og fjölbreyttari hætti en hægt er að gera með einföldum sjónvarpsútsendingum. Ég þarf ekki að segja hæstv. menntmrh. það sem hann vafalaust veit að í Háskóla Íslands er mikill áhugi á þessu máli og ég tel að brýna nauðsyn beri til að sá áhugi sé virkjaður og að reynt sé að skipuleggja nám af þessu tagi á kerfisbundinn hátt, þannig líka að hlutdeild Háskólans njóti sín til fulls. Sem sagt ósköp einfaldlega er þörf á því að taka þetta mál fastari tökum.



Herra forseti. Norræni fjárfestingarbankinn hefur reynst farsæl stofnun og mikilvægur árangur norrænnar samvinnu. Hagur bankans hefur eflst með árunum og Norðurlandaþjóðir sem aðrar þjóðir notið góðs af því. Það kom því mjög á óvart þegar ljóst varð að bankinn hafði orðið að afskrifa 6 millj. þýskra marka, eða öllu heldur svokallaðs SDR gjaldmiðils, vegna gjaldþrots Kongsbergs Våpenfabrikk í Noregi á síðasta ári, en verksmiðjan hafði tekið umrætt lán vegna framleiðslu á hlutum í bifreiðir fyrir Volvo. Er þetta fyrsta tap í sögu bankans. Verksmiðjan er hlutafélag þar sem norska ríkið er eigandi meiri hluta hlutabréfa. Norska þingið kaus að gera hlutafélagið gjaldþrota en stofnaði samstundis nýtt með framlagi að upphæð 900 millj. norskra kr. Í stofnskrá bankans frá 1976 eru ströng ákvæði um að ekki megi veita lán án þess að krafist sé ríkistrygginga eða annarra tilsvarandi trygginga. Í þessu tilviki virðist það ekki hafa verið gert og þess vegna hef ég leyft mér, herra forseti, að bera fram fsp. til ráðherra norrænna samstarfsmála annars vegar og hæstv. viðskrh. hins vegar, um tjón Norræna fjárfestingarbankans af gjaldþroti Kongsbergs Våpenfabrikk í Noregi. Þær hljóða svo, með leyfi forseta: "1. Samþykktu fulltrúar Íslands í stjórn Norræna fjárfestingarbankans að ekki skyldi krefjast ríkisábyrgðar á láni til Kongsbergs Våpenfabrikk í Noregi sem nú er gjaldþrota? 2. Hve mörg lán hafa verið afgreidd í stjórn bankans án ríkisábyrgðar eða hliðstæðra trygginga og í hvaða tilvikum? 3. Hvers vegna hafa ráðherrarnir ekki séð ástæðu til að skýra Alþingi frá því tjóni sem bankinn hefur nú orðið fyrir við þetta gjaldþrot?"



Herra forseti. Fsp. þessari er beint til tveggja ráðherra, ráðherra norrænna samstarfsmála og viðskrh., en þannig háttar til að hæstv. núv. viðskrh. hefur verið annar tveggja stjórnarmanna Íslands í stjórn bankans frá því að hann var stofnaður 1976, þar til hann tók sæti í ríkisstjórn Íslands á miðju þessu ári, og hyggst hann svara fsp. spyrjanda. Ég leyfi mér því að vísa jafnframt til þess er fram kemur í hans svari. Bankaráð Norræna fjárfestingarbankans, þar með taldir fulltrúar Íslands í stjórn bankans, hafa samþykkt tvö lán til Kongsbergs Våpenfabrikk A/S, hið fyrra á árinu 1977 og hið síðara á árinu 1984. Lánin gengu til þeirra greina fyrirtækisins sem framleiðir bifreiðavarahluti, einkum fyrir sænskar bifreiðaverksmiðjur. Rétt er að taka það skýrt fram, þar sem fyrirspyrjandi spyrst fyrir um ríkisábyrgð, að í samþykktum bankans er ekki kveðið sérstaklega á um ríkisábyrgðir en lán skulu veitt gegn fullnægjandi tryggingum og metur bankaráð bankans hverju sinni hvað teljast vera fullnægjandi tryggingar. Þannig hagar málum að fyrirtækið er hlutafélag sem er að öllu leyti í eigu norska ríkisins. Með hliðsjón af stöðu fyrirtækisins, niðurstöðum ársreikninga þess og eigenda var ekki talið skorta á að fullnægjandi tryggingar væru fyrir láninu. Mál þetta var rætt á Norðurlandaráðsþingi í Osló í sl. viku þar sem fjmrh. Noregs kvað ekki venjulegt að veita ríkisábyrgð fyrir þeim lánum sem fyrirtæki í ríkiseign öfluðu sér. Því er hins vegar ekki að leyna að sú afstaða norska ríkisins að það telji sig ekki ábyrgt fyrir endurgreiðslu þessara lána hefur komið mönnum á óvart og þótt mjög gagnrýnisvert. Í ársskýrslu bankans fyrir árið 1987 kemur fram að bankaráð Norræna fjárfestingarbankans hefur ákveðið að afskrifa upphæð sem nemur 6 millj. sérstakra yfirdráttarréttinda (SDR), eins og fram kom hjá fyrirspyrjanda, á reikningi þessa árs vegna áætlaðs taps af lánveitingu þessari sem hér er um rætt. Þrátt fyrir þetta tjón er hagnaður af rekstri bankans fyrir árið 1987 um 34 millj. sérstök yfirdráttarréttindi (SDR), og þá ber að undirstrika að hér er um að ræða fyrsta tap bankans frá stofnun hans 1976. Um 2. lið fsp. vísa ég alfarið til svars hæstv. viðskrh. Varðandi 3. lið fsp. er rétt að taka fram að ársskýrsla bankans 1987 var lögð fyrir 36. þing Norðurlandaráðs í sl. viku eins og venjan hefur verið, að leggja skýrslu bankans fyrir Norðurlandaþing, og urðu þar nokkrar umræður um viðskipti bankans við Kongsbergs Våpenfabrikk. En Norðurlandaráð er vettvangur málefna bankans. Ég vil geta þess hér og það kom fram þegar skýrsla hæstv. utanrrh. var hér til umræðu að gert er ráð fyrir að fram verði lögð skýrsla af hálfu samstarfsráðherra og þingmannanefndar í Norðurlandaráði, þannig að málefni Norðurlandaráðs verða þá til umræðu. Þá má og geta pess að það eru auk stjórnenda bankans af hálfu Íslands tilnefndir tveir endurskoðendur við bankann, annar tilnefndur af hálfu ríkisstjórnar Íslands, hinn tilnefndur af hálfu þeirra þm. sem kjörnir hafa verið af Alþingi til setu í Norðurlandaráði.



Hæstv. forseti. Ég ætla að fara nokkrum orðum um spurningarnar þrjár sem hv. fyrirspyrjandi hefur beint til okkar sameiginlega, mín og ráðherra norræns samstarfs hér á landi, Matthíasar Á. Mathiesens. Í samþykktum Norræna fjárfestingarbankans er ákveðið að lánin skuli veita gegn fullnægjandi tryggingum. Það er hvergi minnst sérstaklega á ríkisábyrgðir í þessum samþykktum. Bankaráð Norræna fjárfestingarbankans metur hverju sinni hvað teljist vera fullnægjandi trygging fyrir láni. Íslensku fulltrúarnir í stjórn bankans og aðrir bankaráðsmenn samþykktu tvö lán til Kongsbergs Våpenfabrikk, annað árið 1977 og hitt árið 1984. Þessi lán runnu til þess að fjármagna þá deild fyrirtækisins sem framleiðir hluta í bíla, einkum fyrir sænska bílaframleiðendur. Sú starfsemi er sjálfstæð innan fyrirtækisins. Með hliðsjón af stöðu fyrirtækisins, eins og kom fram hjá hæstv. samgrh., og með tilliti til þess að ríkið norska á öll hlutabréfin í félaginu þá taldi bankaráðið að fullnægjandi tryggingar væru fyrir lánum þótt þær hefðu ekki sérstakt form. Á þessum árum tók þetta fyrirtæki lán á alþjóðlegum fjármagnsmörkuðum án formlegra ríkisábyrgða. Sú afstaða norska ríkisins að telja sig ekki bera ábyrgð á greiðsluskuldbindingum félagsins gagnvart erlendum lánardrottnum hefur komið nokkuð á óvart, eins og kom fram í máli hæstv. samgrh., og hefur reyndar sætt gagnrýni á hinum alþjóðlega fjármagnsmarkaði. Ég vil taka það fram að fyrirtækið hefur enn ekki verið tekið til gjaldþrotaskipta og nú er unnið að því að ná samkomulagi við lánardrottnana um endurgreiðslu á hluta af útistandandi láni. Skilanefnd sérstök sem með þetta mál fer hefur boðið bankanum að endurgreiða 35% af kröfunni, en bankinn hefur þegar í sínum ársreikningi fyrir árið 1987 afskrifað 70% af henni. Þannig verður tapið í mesta lagi nokkru minna en þegar hefur verið ætlað fyrir. Til þess að svara spurningunni um það hversu mörg lán hafi verið afgreidd í stjórn bankans án ríkisábyrgðar eða hliðstæðrar tryggingar þá tel ég heppilegast að svara þeirri spurningu með því að greina frá því hvernig útistandandi lánsfé bankans skiptist. En það skiptist þannig að 26% eru með ríkisábyrgð, 20% eru með tryggingum frá ríkisstofnunum eða sveitarfélögum, 20% með tryggingum frá hlutafélögum sem eru að meira en 50% í eigu ríkis eða sveitarfélaga, 3% með bankatryggingum og 31% eru lán til stórfyrirtækja ýmist með fasteignaveði eða án sérstakra trygginga, en þó oft, eins og reyndar í dæminu Kongsbergs Våpenfabrikk, með svokölluðu neikvæðu veðsetningarákvæði, þ.e. fyrirtækið lofar að veita engum betri tryggingar en bankanum. Þetta er algeng tryggingaraðferð þegar stór fyrirtæki eiga í hlut. Varðandi það hvers vegna ekki hefur verið skýrt hér á Alþingi frá því tjóni sem bankinn kynni að verða fyrir vegna þessa gjaldþrots eða greiðsluerfiðleika sem Kongsbergs Våpenfabrikk hefur lent í, þá hefur þegar komið fram frá fyrri svaranda að það liggur ekki nákvæmlega fyrir hvert tjón bankans verður, hins vegar er ljóst að það hafa verið afskrifaðar 6 millj. sérstakra dráttarréttinda (SDR). Ég vil minna á að þrátt fyrir þessa afskrift er hagnaður af rekstri bankans árið 1987 34 millj. sérstakra dráttarréttinda (SDR). Þetta er fyrsta tap á útláni sem bankinn verður fyrir frá árinu 1976. Ég bendi líka á að banki af þessu tagi gæti ekki sinnt sínu hlutverki sem fjárfestingarbanki fyrir norrænan iðnað ef hann krefðist ríkisábyrgðar á sérhverju láni, enda er hluti af hagnaði bankans árlega lagður til hliðar til að mæta hugsanlegum töpum. Ég minni líka á það að ársskýrsla bankans var lögð fyrir þing Norðurlandaráðs í Osló í síðustu viku og þar fóru fram skoðanaskipti um lánveitingar hans, m.a. milli hv. fyrirspyrjanda og mín. Hvorki eftirlitsnefnd bankans né Norðurlandaráð hefur gagnrýnt þessi lán, hvorki nú né þegar þau voru veitt. Það getur ekki talist ástæða til þess að gefa hér á þingi sérstaka skýrslu um hverja skuld sem tapast kynni en að sjálfsögðu er greint frá slíkum málum í ársskýrslu bankans sem er öllum aðgengileg.



Herra forseti. Ég vil að sjálfsögðu þakka svör hæstv. ráðherra. Það er alveg rétt að það er hvergi í samningum um bankann tekið fram að ríkisábyrgða skuli vera krafist. Það er þó jafnan gert þegar um er að ræða lán til Færeyinga, Grænlendinga, Íslendinga og annarra þeirra sem lán fá hjá bankanum. Tap bankans kom ekki til vegna taps á þeim bifreiðahlutum sem um var að ræða, heldur vegna taps á eldflaugum sem ekki komust á markað. Sannleikurinn er sá að þetta lán hefði aldrei verið veitt nema nýtt hlutafélag hefði verið stofnað þar sem enn er nú ekki talið að vopnaverksmiðjur séu sameiginlegir hagsmunir Norðurlandaþjóða. En til þess að verkefni geti talist norrænt verkefni verða a.m.k. tvö norræn ríki að hafa þar hagsmuna að gæta. Vopnaframleiðsla og vopnasala Norðmanna og Svía er blettur á samstarfi Norðurlandaþjóða sem hvað eftir annað hefur sett þá norrænu hugmyndafræði sem Norðurlandaráð byggir tilveru sína á í tortryggilega stöðu þegar upp hefur komist um sölu vopna til þjóða sem í ófriði áttu eða í átökum eiga. Ef við ætlum að vinna af heilum hug í samstarfi við norrænar þjóðir, og þá beini ég sérstaklega máli mínu til hæstv. samstarfsráðherra, þá eigum við að gera það með reisn og halda til haga okkar eigin hugmyndum um mannsæmandi þjóðfélög. Ég get fallist á svör hæstv. dómsmrh. Auðvitað hafa Norðmenn ekki reynst í þessu leiða máli eins og norrænni þjóð sæmir og stjórn bankans e.t.v. ekki láandi þó að það kæmi á óvart. Hér er um enga fjárhagslega hagsmuni okkar Íslendinga að ræða. Og það er hárrétt að bankinn á ekki í neinum sérstökum erfiðleikum þó að hér sé um verulegt tap að ræða. Ég vil því í lok þessarar umræðu biðja báða hæstv. ráðherra að láta sér þessar ófarir að kenningu verða, hvor á sínum vettvangi, og upplýsingar um stöðu norrænna stofnana þurfa einnig að berast til hins háa Alþingis. Í norrænni samvinnu eiga engin leyndarmál heima. Þar eigum við að vinna heilt og heiðarlega og ég hef þegar lýst þessum sjónarmiðum mínum á þingi Norðurlandaráðs. Eftir situr að Norðmenn hafa brugðist hér illilega og norska Stórþingið. Það mega þeir gjarnan heyra og vita að við vitum það, en ég taldi nauðsynlegt að gera þetta mál að umræðuefni hér vegna þess að norræn samvinna og stofnanir Norðurlandaþjóða eru ekki einkamál okkar sem í Norðurlandaráði sitjum. Svo þakka ég hæstv. ráðherrum svörin.



Herra forseti. Það er þrennt sem ég vil nefna vegna síðari ræðu hv. fyrirspyrjanda. Í fyrsta lagi hefur alls ekki verið krafist ríkisábyrgða af öllum þeim mörgu lánum sem Norræni fjárfestingarbankinn hefur veitt til íslenskra aðila í samstarfi við norræn fyrirtæki. Það er einfaldlega ekki rétt. Í öðru lagi hefur Norræni fjárfestingarbankinn ekki veitt nein lán til vopnaframleiðslu, enda, eins og kom fram í máli hv. 13. þm. Reykv., eru engir norrænir hagsmunir í slíkri framleiðslu. Þetta er eindregin afstaða í stjórn bankans. Sumir hafa reyndar bent á að það væri álíka náið samband á milli þessarar framleiðslu, sem fjármögnuð var með láni frá Norræna fjárfestingarbankanum og er aðallega að búa til stuðara á Volvobíla, eins og á milli friðarverðlauna Nóbels og sprengiefnanna sem fyrirtæki með því nafni framleiðir. Þannig er nú það. Það er ákaflega erfitt að gera tengingar af því tagi sem hv. 13. þm. Reykv. gerði með rökum þegar um fjölþætta starfsemi er að ræða. Ég tek hins vegar undir það með henni að það eiga engin leyndarmál að vera í norrænni samvinnu og það á að gera skýrt og skilmerkilega grein fyrir öllum þeim málum. Það er líka gert.



Hæstv. forseti. Ég vil leyfa mér að lýsa furðu minni á málflutningi hæstv. ráðherra viðskiptamála. Hér er tvímælalaust um fyrirtæki að ræða sem framleiðir vopn í Noregi sem hefur fengið lán án ríkisábyrgða bara út á það að það er ríkisfyrirtæki og síðar kemur í ljós að ríkið telur sig ekki vera ábyrgt fyrir láninu, svo það er algert skeytingarleysi af hálfu bankaráðsins úr því að það er bankaráðið sem veitir lánið, en ráðherra kemur svo hingað upp og ætlar að bera það á borð fyrir Alþingi Íslendinga að lán til vopnaframleiðslu séu notuð í þessu tilfelli til þess að framleiða stuðara á Volvobíla. Þetta er fráleit og lágkúruleg skýring. Það er langtum betra að segja bara: Okkur urðu á mistök og það er tilfellið og við sem Íslendingar höfum ekki nokkur efni á því að taka þátt í slíkum banka sem Norræni fjárfestingarbankinn er ef um verulegan taprekstur verður að ræða. Í þessu tilfelli er tap á einu láni, en væri tap á bankanum í heild höfum við engin efni á því að taka þátt í þeirri starfsemi svo að ég býð, eins og hv. 13. þm. Reykv., okkar fulltrúum að fara varlega þarna á þessum alþjóðamarkaði í peningamálum.



Herra forseti. Ég er hér með útskrift úr því nál. sem sú nefnd skilaði sem fór ofan í reikninga og stöðu verksmiðjunnar, og hafi það verið vafamál áður hvort hér væri um lán til vopnaverksmiðju að ræða eða ekki ríkir um það enginn efi í framtíðinni því að hér segir í útskrift frá nefnd norska Stórþingsins - nú ætla ég ekki að leggja það á hv. þingheim að lesa hana á norsku, en þar stendur í lauslegri þýðingu, og ég er fús til að gefa nál. í ljósriti, að nefndin sé sammála um að það rétta fyrir Kongsbergs Våpenfabrikk í dag sé að einbeita sér að þeirri starfsemi sem heyrir til framleiðslu og sölu á vörum fyrir "forsvarsmarketet", þ.e. á vörum sem notaðar séu til varnar- og öryggismála, bæði í Noregi og á alþjóðlegum vettvangi. Ég held því að það fari ekki á milli mála að hér er um vopnaverksmiðju að ræða. Svo hefur auðvitað alltaf verið og þess vegna var þetta hlutafélag búið til varðandi bílavarahlutina. Lán hefði auðvitað aldrei fengist ef verksmiðjan hefði ekki reynt að kasta yfir sig þeim huliðshjúp sem hún reyndi að gera. Ég vil þá mælast til þess að hún fái ekki frekari lán hjá Norræna fjárfestingarbankanum.



Herra forseti. Að undanförnu hafa okkur borist fréttir af framferði Ísraelsmanna í Palestínu og á herteknu svæðunum, hrikalegar fréttir, um mannréttindabrot, um ofbeldi gagnvart einstaklingum, morð á gömlu fólki og jafnvel börnum. Þessar fregnir hljóta að hafa ýtt við okkur eins og reyndar öllum öðrum á Vesturlöndum sem hafa fjallað um þessi mál núna að undanförnu, þar sem gerðar hafa verið samþykktir í hverju þjóðþinginu á fætur öðru þar sem framferði Ísraelsmanna er gagnrýnt mjög harðlega. Ég tel að óhjákvæmilegt sé af þessu tilefni að þessi mál komi til meðferðar á Alþingi Íslendinga og það gerist hér eins og á mörgum öðrum þingum að það birtist skýlaus afstaða stjórnvalda. Það er mín skoðun að hún ætti að birtast í þrennu. Í fyrsta lagi hlýtur hvaða ríkisstjórn sem er sem er aðili að Sameinuðu þjóðunum og tekur eitthvert mark á stofnsamþykktum þeirra að fordæma hernám Ísraelsmanna og mannréttindabrotin og ofbeldið að undanförnu. Í öðru lagi er óhjákvæmilegt við þessar aðstæður að krefjast alþjóðlegrar ráðstefnu um málin undir forustu Sameinuðu þjóðanna og með aðild PLO. Í þriðja lagi er eðlilegt og sjálfsagt að gera þá kröfu við þessar aðstæður að Ísraelsmenn verði brott af hernumdu svæðunum hið allra fyrsta. Í tilefni af þessu hef ég leyft mér að spyrja hæstv. utanrrh. þessara spurninga: "1. Hver er afstaða ríkisstjórnarinnar til framferðis Ísraelsstjórnar á herteknu svæðunum? 2. Hefur ríkisstjórnin mótmælt eða lýst áhyggjum sínum af síðustu atburðum í Palestínu?" Á undanförnum þingum Sameinuðu þjóðanna hefur aftur og aftur verið fjallað um þessi mál og m.a. hafa verið lagðar þar fram tillögur sem hafa fordæmt framferði Ísraelsmanna og hernám þeirra á þessum svæðum. Þar hafa verið gerðar kröfur um sjálfsögð almenn mannréttindi fyrir Palestínumenn sem þeir eiga auðvitað að hafa og eiga rétt á eins og aðrir. Við meðferð þessara mála og afgreiðslu á þingi Sameinuðu þjóðanna hefur íslenska ríkisstjórnin eins og reyndar flestar ríkisstjórnir Norðurlandanna setið hjá. Ég tel að Ísraelsmenn hafi þarna notið víðtækrar samúðar í heiminum öllum á grundvelli þeirra atburða sem áttu sér stað í síðustu heimsstyrjöldinni og aðdraganda hennar. Í skjóli þessarar samúðar hafa þeir í seinni tíð gengið fram með offorsi sem er óverjandi með öllu. Norðurlöndin þurfa nú að móta sér eindregna stefnu í þessu efni og það er ástæða til þess að fagna því hér að formaður danska jafnaðarmannaflokksins gaf um það hvassar yfirlýsingar á síðasta þingi Norðurlandaráðs að á þessum málum yrði að taka. Ég vænti þess að hæstv. utanrrh. sjái sér fært að svara þessari fsp. þannig að afstaða íslensku ríkisstjórnarinnar liggi fyrir og verði algerlega afdráttarlaus í þessum efnum.



Herra forseti. Ríkisstjórnin hefur fjallað um mannréttindabrot Ísraelsmanna á herteknu svæðunum og þá atburði sem þar hafa gerst upp á síðkastið og er sammála þeirri yfirlýsingu sem ég gaf í umræðu um skýrslu mína hér á Alþingi 25. febr. sl. þar sem ég fordæmdi þessi verk og raunar hef ég varla nógu hörð orð til að lýsa andúð minni og ríkisstjórnarinnar á því sem þarna fer fram. Ég tel því að afstaða okkar Íslendinga hafi komið fram, en ég tek undir það með hv. fyrirspyrjanda að vissulega þarf að undirstrika hana sem best. Ég hef því jafnframt óskað eftir því formlega, og gerði það skömmu eftir umræðuna sem hér var á Alþingi, að málið yrði tekið fyrir á fundi utanríkisráðherra Norðurlanda sem haldin verður í Tromsö í næstu viku og ég hef fengið staðfest að svo mun verða gert. Ég tel ákaflega mikilvægt að Norðurlöndin móti sína afstöðu sameiginlega og ég tel mikinn styrk í því að við getum sameinast um harðorða yfirlýsingu í þessu sambandi og að því stefni ég. Ég tek undir það með hv. þm. að stefna beri að því að ráðstefna um vandamálin á þessu svæði verði haldin hið fyrsta og PLO á að sjálfsögðu að eiga aðild að þeirri ráðstefnu. Hún er raunar til lítils ef svo yrði ekki. Sömuleiðis tel ég sjálfsagt að PLO fái sjálfstæði á herteknu svæðunum. Það kann að þurfa að gerast í einhverjum áföngum, en það á tvímælalaust að vera markmiðið. Ég ætla ekki að fjalla um fyrri afstöðu til þessara mála. Hún hefur komið fram á þingi Sameinuðu þjóðanna með stuðningi okkar Íslendinga við tilverurétt Ísraels. Ég tel að við höfum gengið dyggilega fram í því og það eru að sjálfsögðu þjóðum sem stutt hafa Ísrael sem sjálfstætt ríki á þessu svæði mjög mikil vonbrigði hvernig ástandið er þar nú. Herra forseti. Um þetta mætti að sjálfsögðu hafa mörg fleiri orð, en ég vona að afstaða ríkisstjórnarinnar komi glöggt fram í því sem ég hef sagt og ég vona að frá fundi utanríkisráðherra Norðurlanda komi sameiginleg hörð afstaða í þessum málum.



Herra forseti. Lítil aukaspurning til hæstv. utanrrh. og helst hefði ég kosið að hæstv. samstarfsráðherra, samgrh., hefði verið viðstaddur líka: Getum við þingfulltrúar í Norðurlandaráði verið örugg um að í þeim átökum sem nú eiga sér stað á vesturbakkanum séu ekki notuð vopn sem framleidd eru á Norðurlöndum fyrir lán frá Norræna fjárfestingarbankanum?



Herra forseti. Það fer ekki á milli mála að sé sögulega horft á viðurkenningu Ísraelsríkis meðal þjóða heimsins hefur Ísland átt stóran þátt í því að þetta ríki fékk almenna viðurkenningu. Þess vegna er það harmsefni að sitja nú í dag frammi fyrir þeirri staðreynd að verstu níðingsverk okkar tíma eru unnin á þessum stað, níðingsverk sem minna helst á það að þeir sem að þeim standi hefðu hlotið sérstaka þjálfun hjá nasistum við að skipuleggja hvernig ætti að fara að hlutunum. Ég undirstrika það að ég tel að Ísland verði að hafa forustu um það að mótmæla þessum atburðum sem þar eiga sér stað.



Herra forseti. Því miður treysti ég mér ekki til að svara spurningu hv. 13. þm. Reykv. svo að afgerandi sé, en mér virðist vopnin finna sér leið þangað sem átökin eru svo að þetta má vel vera rétt sem fólst í orðum eða spurningu hv. þm. Ég get tekið undir það með hv. fyrirspyrjanda að það er vissulega ástæða til þess að við Íslendingar látum okkar afstöðu koma mjög, skýrt í ljós og höfum forustu eins og við getum. Ég sagði áðan að ég óskaði eftir því fyrir einum tveimur vikum að þetta mál yrði tekið upp á fundi utanrrh. Þá var það a.m.k. ekki komið á dagskrá og ég held að ég geti sagt að við höfum haft þar vissa forustu um að málið verði þar tekið upp. Ég hef einnig ástæðu til að ætla að sú umræða sem varð um þetta hér á Alþingi 25. febr. hafi komist til skila. Hún kom fram í fjölmiðlum og ég hef heyrt það að eftir því hafi eitthvað verið tekið. En ég tek ábendingu hv. þm. vissulega alvarlega og við skulum athuga á hvern máta við getum fylgt þessu máli eftir.



Herra forseti. Á þskj. 615 hefur Ragnar Óskarsson, varaþm. Alþb. á Suðurlandi, lagt fram fsp. til hæstv. menntmrh. um það hvort hann hafi í hyggju að setja á stofn sjávarútvegsskóla í Vestmannaeyjum. Fyrir nokkrum mánuðum lauk vinnu starfshóps sem skipaður var af hæstv. menntmrh. og sjútvrh. til þess að gera tillögur um stofnun sjávarútvegsskóla sem starfaði á framhaldsskólastigi. Í ályktun starfshópsins kemur m.a. fram að æskilegt sé að sameina að einhverju leyti þá þrjá skóla sem nú eru starfandi á þessu sviði, þ.e. Vélskóla Íslands, Stýrimannaskólann og Fiskvinnsluskólann. Taldi starfshópurinn að sameining þessara skóla þýddi sterkari stofnun sem betur gæti tekið á þeim verkefnum sem þessir skólar hafa í dag. Ef af stofnun sjávarútvegsskóla yrði, skóla sem sæi um þá kennslu sem nú fer fram í þeim skólum sem ég nefndi áðan, væri vart hægt að hugsa sér betri staðsetningu fyrir slíkan skóla en Vestmannaeyjar þar sem nemendur skólans ættu greiðan aðgang að öllum greinum sjávarútvegsins, en í Vestmannaeyjum er langstærsta verstöð landsins. Í dag er starfandi þar stýrimannaskóli og braut fyrir vélskólanám við framhaldsskólann. Formlegur fiskvinnsluskóli er þar ekki en áreiðanlega eru fáir Eyjamenn sem ekki hafa starfað við fiskvinnslu. Það er því ekki nema von að Ragnari Óskarssyni hafi verið þetta mál ofarlega í huga þegar hann tók sæti mitt hér á Alþingi fyrir stuttu, en Ragnar er jafnframt forseti bæjarstjórnar í Vestmannaeyjum. Bæjarstjórnin hefur átt viðtöl við hæstv. menntmrh. um stofnun sjávarútvegsskóla í Vestmannaeyjum og sent ráðuneytinu ályktanir bæjarstjórnar þar um. Í haust var svo flutt hér á hv. Alþingi þáltill. um sama mál, en hún er enn óafgreidd og bæjarstjórnin hefur engin viðbrögð fengið við sinni málaleitan. Því er þessari spurningu komið hér á framfæri: "Hefur menntmrh. í hyggju að setja á stofn sjávarútvegsskóla í Vestmannaeyjum?"



Herra forseti. Það er spurt um hvort menntmrh. hafi í hyggju að setja á stofn sjávarútvegsskóla í Vestmannaeyjum. Svar: Menntmrh. hefur ekki tekið ákvörðun um stofnun sjávarútvegsskóla í Vestmannaeyjum. Í stefnuyfirlýsingu og starfsáætlun ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar er kveðið á um að stofnaður verði sjávarútvegsskóli þar sem sameinuð verði kennsla í sjávarútvegsfræðum. Þar er vitnað til þess starfs sem unnið hefur verið á vegum menntmrn. og sjútvrn. um athugun á stofnun sjávarútvegsskóla þar sem sameinuð verði starfssvið Vélskólans í Reykjavík, Stýrimannaskólans í Reykjavík og Fiskvinnsluskólans í Hafnarfirði. Það mál er nú í athugun á vegum ráðuneytanna beggja. Um nám í sjávarútvegsfræðum að öðru leyti hafa skoðanir manna nokkuð verið að breytast á undanförnum missirum. Í stað þess að setja á fót sjávarútvegsskóla svokallaða víðs vegar um landið hefur hugsun manna frekar beinst að því að koma á fót brautum í greinum sem tengjast sjávarútvegi við ýmsa skóla sem fyrir eru víða um landið. Eitt af því sem sérstaklega kemur til greina í þeim efnum er að koma upp fiskvinnslubraut í Vestmannaeyjum við skóla sem þar eru fyrir hendi, t.d. við Stýrimannaskólann í Vestmannaeyjum eða framhaldsskólann. Það mál er nú til athugunar í menntmrn. og ég vonast til þess að niðurstöður þeirrar athugunar liggi fyrir um mitt þetta ár, svo að ekki sé nú lofað meiru en unnt er að standa við.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. svör hans. Það að menntunarmál innan sjávarútvegsins séu í sem bestu lagi er þjóðinni allri mikilvægt og það er þess vegna ánægjulegt að þau mál skuli nú vera í skoðun, en það þyrfti að flýta ákvarðanatöku þar um. Staðsetning sjávarútvegsskóla í Vestmannaeyjum er ekki eingöngu mikið hagsmunamál fyrir Vestmanneyinga sjálfa, heldur mikilvægur þáttur í byggðastefnu.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til menntmrh. um hreindýr. Fsp. er svohljóðandi: "1. Hve mörg hreindýr er talið að hafi fallið úr hor það sem af er vetri? 2. Hvaða ráðstafanir hefur ráðherra gert til að útvega fóður svo að ekki falli fleiri dýr? 3. Hefur ráðherra markað sér stefnu í þessu máli er tryggi að atburðir sem þessir eigi sér ekki stað í framtíðinni?" Með tilvísun til laga nr. 21 frá 1957, um dýravernd, er þetta flutt og einnig með tilvísun til laga nr. 28 frá 1940, um friðun hreindýra og eftirlit með þeim. Ég vil, með leyfi forseta, lesa þær greinar sem skipta máli í þessu sambandi. Í lögum um dýravernd frá 1957 stendur svo í 1. gr.: "Skylt er að fara vel með dýr, svo að þau þjáist ekki að nauðsynjalausu." Og í 6. gr.: "Nú sýkist dýr eða lemstrast, og er þá eiganda (umráðamanni) skylt að sjá dýrinu fyrir hæfilegri umönnun, en deyða það, ef dýr eru helsjúk eða lemstur banvæn." Í lögunum frá 1940, í 2. gr., segir svo: "Ráðherra er heimilt að skipa sérstakan mann eða menn til aðstoðar yfirvöldum landsins við eftirlit með að lögum þessum sé hlýtt og til þess að hafa að öðru leyti eftirlit með hreindýrum. Kostnaður, sem af þessu kann að leiða, greiðist úr ríkissjóði." Og svo segir hér í 3. gr.: "Brot gegn lögum þessum og reglum settum samkvæmt þeim varðar sektum eða varðhaldi. Mál út af brotum á lögum þessum sæta meðferð opinberra mála." Það fer ekki á milli mála að menntmrn. ber alla ábyrgð á hjarðbúskap þeim sem stundaður er austur á fjörðum. Ég er ekki stuðningsmaður þess að dýrin verði felld. En mér er óskiljanlegt hvers vegna ekki er hægt að standa að þessum búskap með eðlilegum hætti. Það hlýtur m.a. að vera eðlilegt að fella gömul dýr að haustlagi en láta þau ekki falla úr hor og jafnframt að tryggja það að dýrin falli ekki úr hor þegar áferði kemur í veg fyrir að þau nái í fóður sér til matar.



Herra forseti. Það hefur verið upplýst að fallið hafi milli 30 og 40 dýr sem vitað er um. Ég undirstrika það að hér er ekki um villt dýr að ræða. Ef þetta eru villt dýr eru alveg eins lömb, sem fæðast undan kindum sem gengið hafa úti, villt dýr eða afkomendur slíkra kinda. Þessi dýr voru flutt inn til landsins af tömdum stofni og seinast þegar menn voru fengnir til að fylgjast með þeirra hátterni var það niðurstaða lappanna að þau hegðuðu sér í öllu eins og tamin dýr fremur en villt. Þess vegna þýðir ekki að skorast undan þeirri ábyrgð að hér er um hjarðbúskap að ræða, rekinn með dálítið sérstæðum hætti. Það er sagt að hvergi hafi verið jarðbönn nema í Borgarfirði eystra. Blaðafréttir að austan bera það þó á annan veg. T.d. var tekinn kálfur í Eiðaskógi, svo að dæmi sé nefnt úr blöðum, sem var að falla úr hor og það var engum vandkvæðum bundið að fóðra hann þannig að hann þrifist eðlilega. Það þarf ekkert sérstakt fóður. Það er hægt að gefa þessum dýrum hey. Það vita það allir og það er það sem hefur gerst þegar þau hafa leitað heim á bæi. En að reka búskapinn með þeim hætti sem verið hefur er náttúrlega ráðuneytinu til skammar og beinlínis hlægilegt þegar á sama tíma er verið að fara út í eyjar eins og á Breiðafirði og drepa þar fé og finna það helst út að ærnar séu í þremur reifum. Það er mikill tvískinnungsháttur í þessum vopnaburði og ég sé ekki að menntmrn. geti með nokkru móti varið það ef það tekur ekki á þessu máli. Ég er hræddur um að það mundi heyrast hljóð úr horni ef Skagfirðingar væru að horfella stóð með þessum hætti sem hér er og ég man ekki betur en að það yrði allt hálfvitlaust af því að hjá Eggert bónda Haukdal lá dautt hross dálítinn tíma ofan jarðar. Svo virðist hins vegar sem hæstv. menntmrh. telji það sanngjarnt að dreifa hræjunum um Austfirði og hirða lítt um hvort þau eru grafin eða ekki.



Herra forseti. Þessi fsp. sem hér er til umræðu ber vott um ótrúlega fáfræði á þeim dýrastofni sem hér er um að ræða, hreindýrunum,  Menntmrn. hefur ekki sinnt þessu sérstaka verkefni af neinni prýði á undanförnum árum, það verður ekki sagt, og auðvitað er það furðuleg tímaskekkja eins og með margt annað sem snertir stjórnun umhverfismála í landinu að hreindýr skuli heyra undir menntmrn. Ég vil aðeins segja um efni þessa máls að það er auðvitað ofur eðlilegt að það falli úr hreindýrastofninum á ári hverju tugir og hundruð dýra og er það aðeins liður í eðlilegri aðlögun náttúrunnar varðandi þennan villta dýrastofn sem hér er um að ræða. Ég spyr hæstv. ráðherra: Ætlar hann sér ekki að flytja hér frv. til laga varðandi hreindýramálefni sem er búið að liggja í skúffum menntmrn. um skeið? Og ætlar hann ekki að beita sér fyrir því að ráðinn verði sérfróður aðili til að fylgjast með hreindýrastofninum að vetrarlagi og stunda rannsóknir á honum á þeim árstíma, en þar skortir okkur vitneskju? Það hefur mikið verið rannsakað varðandi sumarhaga og sumarbeit hreindýra.



Herra forseti. Ræða hv. 2. þm. Austurl. gæfi tilefni til að flytja hér langt mál. Ef hann telur að vegalengdir á milli Vestfjarða og Austfjarða séu svo miklar að af þeirri ástæðu sé ekki hægt að tala af þekkingu um þessi mál vænti ég þess að hann hætti að ræða utanríkismál hér á þinginu. Ég vil undirstrika að sú kenning er gömul að það þyki gott að menn og skepnur falli úr hor. En miðað við venjuleg dýraverndarsjónarmið sem almennt hafa verið virt og Þorsteinn Erlingsson hóf að boða öðrum mönnum fremur í þessu landi finnst mér það skoplegt þegar menn halda því fram að það sé sjálfsagður hlutur að ekki eigi að fella gömul dýr, það eigi bara að leyfa þeim að veslast upp og drepast og dreifa hræjunum um Austfirði.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í þessar stórfróðlegu umræður  Ég fékk í hendur frumvarpsdrög á sínum tíma og rækilegt álit, held ég, á árinu 1986, velti þessu máli fyrir mér, en fékk ekki fangs á því. Ég vil aðeins benda félaga mínum af Austurlandi, hv. 2. þm. Austurl., á að þessi grein hefur verið, eins og margar aðrar, svelt mjög af fjárveitingavaldinu. Hér um bil ekkert hefur verið til ráðstöfunar til þess að stunda þær nauðsynlegu rannsóknir sem þarf að framkvæma á dýrastofninum. Það er ekki kæruleysi sem veldur að menn hafa ekki hugað betur að þessum málum. En auðvitað, svona að lokum, er ekkert vit í því sem fram hefur komið hjá hv. 2. þm. Vestf.



Hæstv. forseti. Ég leyfi mér að bera fram fsp. til hæstv. sjútvrh. á þskj. 646, um grásleppuveiðar. Grásleppuveiðar hafa verið drjúgur þáttur í atvinnulífi víðs vegar um land og þess vegna leyfi ég mér að bera fram eftirfarandi fsp. í tveimur liðum: "1. Hvernig verður grásleppuveiðum hagað vorið 1988? 2. Hvert er útlit með sölu grásleppuhrogna á þessu ári?"



Hæstv. forseti. Að því er varðar fyrri liðinn vil ég taka fram eftirfarandi: Grásleppuveiðum verður hagað með svipuðum hætti og undanfarin ár Ráðuneytið hefur gert lítils háttar breytingar á reglugerð um veiðarnar og má segja að þær séu með þessum breytingum færðar í sama horf og fyrir árið 1986. Breytingarnar felast einkum í þessum þáttum: 1. Veiðarnar eru nú aftur leyfisbundnar. Er leyfisbindingin einkum ákveðin til þess að fá nákvæmari skýrslu um veiðarnar og til að tryggja greiðslur í greiðslumiðlunarkerfið. 2. Veiðitímabilin eru ákveðin að mestu eins og fyrir 1986 og er veiðitíminn því í raun þrengdur frá síðustu tveimur árum. 3. Ákveðinn er hámarksnetafjöldi á bát og felast einnig í því takmarkanir á veiðunum. Í þessu sambandi má geta þess að Landssamband smábátaeigenda hefur í fréttabréfi sínu beint þeim tilmælum til grásleppuveiðimanna að þeir hefji ekki veiðar á komandi vertíð fyrr en þeir hafa tryggt sér sölu á þeim hrognum sem þeir koma til með að afla. Varðandi annan liðinn vil ég taka þetta fram: Þegar grásleppuvertíð á sl. ári hófst voru birgðir grásleppuhrogna í heiminum nær engar. Þetta hafði þau áhrif að mikil eftirspurn varð eftir grásleppuhrognum og fór verð á þeim allt upp í 1400 þýsk mörk fyrir hverja tunnu, en lágmarksviðmiðunarverð var 1200 þýsk mörk. Árið 1987 markaði nokkur tímamót því þá opnaðist aukinn markaður fyrir grásleppuhrogn hér innan lands, en áður hefur meiri hluti hrognanna verið fluttur beint út. Það ár keyptu verksmiðjurnar á milli 15 og 16 000 tunnur, en 1986 4–5000 tunnur. Í dag er birgðastaða innan lands um 9000 tunnur þannig að ekki er ástæða að ætla að verksmiðjurnar kaupi mikið af hrognum á komandi vertíð. Um áramótin hafði Sölustofnun lagmetis tekist að selja 2500 tunnur af niðurlögðum hrognum og er það 10% aukning milli ára. Fyrir örfáum árum voru Íslendingar með meiri hluta markaðarins eða allt að 80%, en undanfarin tvö ár hefur hlutdeild okkar minnkað og er komin niður í 40%. Heildarveiði 1987 var um 56 500 tunnur eða rúmum 23 000 tunnum meiri en 1986. Hún skiptist þannig: Ísland 23 000 tunnur en 9100 tunnur 1986, Kanada 26 000 en 17 000 tunnur 1986, Noregur 4500 tunnur, svipað og 1986, Grænland, Danmörk og Færeyjar u.þ.b. 3000 tunnur en 3500 tunnur 1986. Árleg heimsmarkaðsþörf á grásleppuhrognum er um 40 000 tunnur. Hér má bæta við að Kanadamenn hafa aukið veiðar sínar jafnt og þétt sl. þrjú ár eða úr tæpum 9000 tunnum 1984 í 26 000 á sl. ári. Bendir ekkert til að veiðar þeirra fari minnkandi í ár. Birgðastaðan í landinu við upphaf þessarar vertíðar mun vera 9–10 000 tunnur og eru þær hjá niðurlagningarverksmiðjunum víða um land. Á fundi fulltrúa grásleppuveiðimanna og kaupenda 9. febr. sl. var lágmarksviðmiðunarverð ákveðið 1100 þýsk mörk á tunnu. Kaupendur og umboðsmenn telja raunhæft að hægt verði að tryggja sölu á u.þ.b. 12 000 tunna veiði á næstu vertíð miðað við ofangreint verð, en verði veiðin meiri mun það óhjákvæmilega hafa áhrif á markaðinn.



Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin þó þau væru ekki sérstaklega ánægjuleg, en ég veit að það er ekki honum að kenna. En það sem ég var fyrst og fremst að leita eftir með þessari fsp. var ekki endilega hvernig grásleppan yrði veidd eins og kom fram innskot um frá einum hv. þm. heldur hverjar markaðshorfur væru. Samkvæmt svörum hæstv. ráðherra eru þær ekki allt of bjartar þar sem innanlandsmarkaðurinn virðist ekki munu taka við miklu á þessu ári miðað við birgðastöðu og útlit á erlendum mörkuðum er á þann veg að það er ekkert sem bendir til þess að Kanadamenn muni draga saman veiðar og offramleiðsla er á heimsmarkaði. En ég tel mig hafa fengið svör frá hæstv. ráðherra sem eru fullnægjandi.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til hæstv, sjútvrh. um stofngerðarannsóknir á íslenska þorskstofninum. Fyrirspurnin hljóðar svo: "Eru í gangi eða áformaðar stofngerðarannsóknir á íslenska þorskstofninum er gætu gefið til kynna hvort um einhverja staðbundna stofna sé að ræða hér við land?" Hér er um það að ræða hvort hugsanlegt sé að við landið séu staðbundnir þorskstofnar sem hafi önnur erfðafræðileg og útlitsatriði en heildarstofninn. Dæmi um slíkt finnast m.a. í Kanada og Noregi. Fyrir norðan land gengur fiskur árvisst á sömu staðina til að hrygna. Almennt hafa fiskifræðingar talið að klak þetta takist misjafnlega og hafi lítið gildi fyrir heildarstofninn. Hins vegar heyrist meðal fiskifræðinga og frá sjómönnum, er lengi hafa veitt á þessum svæðum, að hér sé um að ræða staðbundna fiskistofna sem hafi aðlagað sig náttúrlegum aðstæðum og þá beri að nýta sem slíka eigi að fá af þeim hámarksafrakstur ef jafnframt eigi að tryggja viðgang þeirra byggða sem á þessum stofnum byggja.



Hæstv. forseti. Á undanförnum árum hafa víða verið stundaðar rannsóknir sem beinast að því að kanna hvort fiskstofnar kunna að deilast í meira eða minna staðbundnar einingar, þ.e. hrygningarstofna. Við þessar rannsóknir hefur bæði verið beitt aðferðum sem byggjast á útlitseinkennum svo og erfðafræðilegum aðferðum. Þessar rannsóknir þóttu lofa góðu á sínum tíma, sérstaklega þær sem byggðu á innri erfðaeinkennum. Fyrir alllöngu er ljóst orðið að þær aðferðir sem hingað til hafa verið reyndar skiluðu ekki þeim árangri sem vænst hafði verið og er þeim ekki beitt lengur. Á Líffræðistofnun Háskóla Íslands er nú verið að kanna nýjar erfðafræðilegar aðferðir sem þykja lofa góðu og hefur Hafrannsóknastofnunin haft milligöngu um öflun þorsksýna frá ýmsum stöðum við landið í þessu skyni. Þessar rannsóknir eru á tilraunastigi og lítið um þær að segja enn sem komið er. Það er alkunna að þorskur hrygnir víðar við Ísland en á aðalhrygningarsvæðunum við suður- og vesturströndina. Þá hafa merkingar sýnt að eftir hrygninguna heldur þorskurinn í ætisleit út á landgrunnið norðvestan-, norðan- og austanlands hvar sem hann annars hefur hrygnt. Þau almennu sannindi eru vitanlega í góðu gildi að afla eigi sem mestrar og bestrar vitneskju um lífríki íslenskra fiskimiða. Svokallaðar stofngerðarannsóknir á þorski eru þar engin undantekning. Þær gætu, svo dæmi sé tekið, hugsanlega stuðlað að því að upplýsa betur hvernig háttað er þorskgöngum milli Íslands og Grænlands annars vegar og Íslands og Færeyja hins vegar ef þær á annað borð eiga sér stað í seinna tilviki. Á hinn bóginn verður ekki séð hvernig stjórna mætti veiðum staðbundið hér við landið þó í ljós kæmi að þorskstofninn skiptist í margar einingar sem ættu hver sitt heimkynni sem þær leituðu til til að hrygna. Eina leiðin væri væntanlega sú að takmarka veiðar yfir hrygningartímann sjálfan. Á öðrum árstímum er stofninn meira eða minna blandaður annars staðar á landgrunninu eins og áður segir eða í útköntum þess og eðli málsins samkvæmt veiddur þar upp til hópa án tillits til uppruna síns. Í ljósi þess sem að ofan greinir mun Hafrannsóknastofnunin halda áfram samvinnu við Líffræðistofnun Háskólans sem kannar nú nýjar erfðafræðilegar aðferðir eins og áður er sagt. Niðurstöður úr þeirri könnun þurfa að liggja fyrir áður en unnt er að ákveða hvort ástæða sé til að Hafrannsóknastofnunin hefji víðtækari stofngerðarannsóknir á þorski eða öðrum fisktegundum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir það svar sem hann hefur gefið og vil jafnframt hvetja ráðherrann til að láta nú þegar fara fram rannsóknir sem gætu innan ákveðins tíma gefið okkur ákveðnar vísbendingar um hvað hér er á ferðinni vegna þess að þeir staðir úti um land sem byggja á sjávarútvegi eiga margt undir því komið. Ef það kæmi í ljós að þeir byggðu afkomu sína í dag á staðbundnum fiskistofnum eiga þeir margt undir því komið að þeir verði rétt nýttir. Það er ekki sama hvaða veiðarfæri verður notað til að grisja stofninn rétt ef þetta kæmi í ljós. Ég ítreka aftur að ég hvet ráðherra til að hraða mjög þessari skoðun og fela Hafrannsóknastofnuninni nú þegar að gera það sem hægt er til að flýta því.



Herra forseti. Ég leyfi mér að bera fram fsp. á þskj. 661 til hæstv. samgrh. um Kolbeinsey, en fsp. er í þremur liðum: "1. Hverjar voru helstu niðurstöður úr rannsóknarferð sem farin var til Kolbeinseyjar í ágústmánuði 1985 skv. þál. frá Alþingi 20. apríl 1982? 2. Eru á döfinni einhverjar framkvæmdir á Kolbeinsey m.a. til að auka öryggi sjófarenda, svo sem með uppsetningu siglingamerkja og búnaðar til veðurathugana? 3. Hverjar voru helstu niðurstöður úr rannsóknarferð til Kolbeinseyjar sl. sumar undir stjórn Hafrannsóknastofnunar, BBC-útvarpsstöðvarinnar og hafrannsóknastofnunar í Bandaríkjunum þar sem hitasvæði í næsta nágrenni eyjarinnar voru rannsökuð?" Árið 1982 samþykkti Alþingi eins og fyrr segir þáltill. sem ég flutti þá og var þannig, með leyfi hæstv. forseta: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að sjá svo um að sjómerki verði sett upp sem allra fyrst á Kolbeinsey. Athuganir fari einnig fram á því hvort og á hvern hátt megi sem best tryggja að eyjan standist heljaröfl stórviðra og ísa." Árið 1985 bar ég fram fsp. um hvað liði framkvæmd samþykktarinnar frá árinu 1982 og nú er ég kominn hér enn og aftur og nú spyr ég hæstv. ráðherra og ég kalla hér eftir svari og ég kalla kannski enn frekar eftir framkvæmdum. Það er nokkuð um liðið síðan þessi tillaga var á dagskrá og þess vegna langar mig í örfáum atriðum að stikla á því stærsta sem sagði í grg. En megintilgangur þessarar þáltill. var að auka öryggi sjófarenda jafnframt því sem verið var að athuga hvort koma megi í veg fyrir að eyjan hverfi í sæ. Á Kolbeinsey sannast að dropinn holar steininn. Heljaröfl hafs og hafíss hafa í áranna rás haft betur í fangbrögðum sínum við þennan útvörð í norðrinu. Ef svo heldur fram sem horfir hverfur þessi klettaeyja og skerið eitt verður eftir ef ekki verður brugðið við og reynt að koma í veg fyrir óbætanlegt tjón. Elstu mælingar frá Kolbeinsey sem ég hef undir höndum eru frá árinu 1580 og sýna okkur að eyjan mun þá hafa verið 753 metrar frá norðri til suðurs, 113 metrar frá austri til vesturs og um 113 metrar á hæð. Nýjustu mælingar frá 1986 sýna okkur hins vegar að eyjan frá norðri til suðurs er um 39–40 metrar og svipað frá austri til vesturs og um 5 metrar á hæð. 



Herra forseti. Eins og vikið er að í fsp. var samþykkt á Alþingi hinn 20. apríl 1982 ályktun þar sem ríkisstjórninni var falið að sjá svo um að sjómerki yrðu sett á Kolbeinsey og athuganir færu fram á því hvort og hvernig tryggja mætti að "eyjan standist heljaröfl stórviðra og ísa", eins og þar segir. Vegna þessa gerði Vitamálastofnun Íslands út leiðangur til Kolbeinseyjar í ágúst 1985. Gerðar voru jarðfræðilegar athuganir og mælingar, bergsýni voru tekin og eyjan ljósmynduð. Teiknuð voru kort af eyjunni á grundvelli þessara mælinga og loftmyndum frá Landmælingum Íslands teknum árið 1958 og 1985. Næstu mánuði var unnið að heimildakönnun og gerð jarðfræðilýsingar. Áfangaskýrsla er hafði að geyma upplýsingar um leiðangurinn og mat á öllum tiltækum heimildum um Kolbeinsey var síðan gefin út af Vitamálastofnuninni í september 1986. Helstu niðurstöður eru þær að um fjöru mældist eyjan 40 metrar frá vestnorðvestri til austsuðausturs og 40 metrar frá norðnorðaustri til suðsuðvesturs og mesta hæð um 5 metrar. Til samanburðar má geta þess að út frá mælingum sem gerðar voru árið 1933 má lesa að eyjan hafi verið um 48 metrar frá vestsuðvestri til austnorðausturs og 71 metri frá norðnorðvestri til suðsuðausturs og um 8 metrar á hæð. Út frá þessum mælingum og öðrum tiltækum hefur verið reiknað út að eyjan verði að mestu horfin um miðja næstu öld. Í áðurnefndri skýrslu eru leidd rök að því að líklega séu lárétt skil á fárra metra dýpi undir eyjunni og þessi skil séu veikleiki sem valdi því að smám saman grafist undan eyjunni, blokkir losni og hverfi í sjóinn. Sé þessi tilgáta rétt er ekki nægjanlegt til að hefta niðurbrot eyjunnar að styrkja yfirborð hennar með steinsteypu. Varnirnar yrðu að ná niður í gegnum veika lagið. Dýptarmælingar og borun mundu leiða í ljós hvort þessi ályktun er rétt. Vitamálastofnun hefur lagt til að sem fyrst verði komið upp sjómerki í Kolbeinsey, steinsteyptum píramída með innfelldum radarspeglum. Slík sjómerki hafa verið sett upp á skerjum fyrir Suðausturlandi. Stofnunin telur einnig að rannsóknir varðandi heftingu niðurbrots verði að halda áfram því ekki sé unnt að gera raunhæfar tillögur um úrbætur á grundvelli fyrirliggjandi gagna. Leggur hún til að næsta skrefið sé dýptarmæling umhverfis eyjuna og að samhliða uppsetningu sjómerkis verði borað svo að kanna megi jarðlögin undir eyjunni. Varðandi lið 2 er það að segja að ekki eru áform um að koma fyrir búnaði til veðurathugana í Kolbeinsey, enda yrði að líkindum erfitt að þjónusta slíka stöð því oft þarf að bíða langtímum saman eftir lagi til landtöku í eyjunni. Kostnaður við þær rannsóknir sem nú þegar hafa verið framkvæmdar hefur verið greiddur af rekstrarfé Vitastofnunar Íslands. Áætlað hefur verið að til að koma upp sjómerki, ljúka dýptarmælingum og borun þurfi um 3 millj. kr. Óskir um fjárveitingu í þessu skyni voru í fjárlagatillögum Vitastofnunar fyrir árið 1988, en þær náðu ekki fram að ganga. Þær verða að sjálfsögðu endurteknar við fjárlög næsta árs og málið þá betur undirbúið til þess að fáist það fjármagn sem talið er að þurfi til að sinna þessu verkefni. Sem svar við lið nr. 3: Í júní 1983 var í samvinnu Hafrannsóknastofnunar við BBC Natural History Unit og Woodshole Oceanographic Institution farið í leiðangur á Bjarna Sæmundssyni á stað sem er um 3 sjómílur suðsuðvestur af Kolbeinsey. Leiðangurinn var farinn til að rannsaka jarðhitasvæði á hafsbotni með í fyrsta lagi ljósmyndun, í öðru lagi sjónvarpsmyndun og í þriðja lagi öflun sýna af botni og í jarðsjó. Í öllum þessum atriðum tókst að ná markmiðum leiðangursins. Unnið er að úrvinnslu þessa efniviðar og mun henni ljúka síðar á þessu ári. Verður þá lýst jarðfræðilegum einkennum svæðisins, stærð þess og efnafræði jarðsjávarins. Ljóst er nú þegar að jarðhitasvæði er efst á um 100 metra hárri hæð sem mynduð er við eldsumbrot og enn fremur að jarðhitinn er virkastur í eða við gíga og kemur þar upp gas og sjóðandi jarðsjór. Þess er að vænta að niðurstöður rannsókna varpi ljósi á eðli jarðhita á Kolbeinseyjarhrygg og verði jafnframt innlegg í þá umræðu sem nú fer fram um hafsbotninn, fræðilega þýðingu hans og hagnýt jarðefni tengd honum. Eftir því sem efni mun gefast til mun ég beita mér fyrir því að haldið verði áfram þeim rannsóknum sem hér hefur verið vikið að og vænti þess að við fjárlagagerð fyrir næsta ár komi fram hugmyndir um fjárframlög til þeirra verkefna sem þá verða talin brýnust í þessu máli.



Herra forseti. Það fer mjög vel á því að það komi í hlut hv. þm. Framsfl. að hafa áhyggjur af þessum kletti úr hafinu sem rís þarna norðan við landið og er tekið að molna allverulega úr. Kunna það að vera viss hugrenningatengsl sem valda því að þetta mál er hv. þm. jafnkært og raun ber vitni. Ég lýsi þeirri skoðun minni að það sé mjög brýnt að grípa til aðgerða á Kolbeinsey og vil út af fyrir sig þakka hv. fyrirspyrjanda að taka það mál upp endurtekið á Alþingi. Ég held hins vegar að menn séu á talsverðum villigötum þegar menn láta sér detta það í hug að steypa einhverja kápu utan um eyjuna. Það eina sem mér kemur til hugar að gæti staðist tímans tönn er að reisa þyrlupall eða öflugan steinsteyptan pall á sterkum súlum sem gengju nægilega langt ofan í trausta undirstöðu eyjarinnar til þess að fá staðist þó að molni úr yfirborði hennar og hún jafnvel sem slík hverfi undir sjávarborð. Slíkur öflugur pallur gæti síðan hýst vita- og radarsvara og væri þá sá útvörður í norðri sem við þurfum vissulega að eiga á þessum stað, m.a. til að tryggja okkar landhelgishagsmuni á þessum slóðum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir upplýsingar sem hann gaf hér. Mér er ljóst og hefur alla tíð verið að það getur verið álitamál og trúlega kannski erfitt að bjarga þessari klettaey. Mér er það ljóst og ég hef aldrei farið fram á að eyjan yrði steypt upp, en það sem ég hef farið fram á er að athugun verði gerð á slíku og það held ég að okkur beri skylda til að láta gera. Svo verða hinir hæfustu vísindamenn hins vegar að kveða upp úr með hvort það er hægt eða ekki. Þess vegna fer ég ekki að svara á annars stuttum tíma skætingi hv. þm. úr nágrannabyggð minni austan Tröllaskaga og formanns þingflokks Alþb. Það ætla ég þó að segja að undirstöður Kolbeinseyjar eru traustari en undirstöður hans flokks. Það er óhætt að fullyrða. En fyrir mér vakir fyrst og fremst að við aukum og treystum rétt okkar á hafinu. Þessi eyja gefur okkur mikinn rétt á hafinu og ef við getum ekki bjargað eyjunni sjálfri eigum við strax að koma þar upp mannvirkjum til þess að við getum sýnt þeim þjóðum, sem ekki hafa viljað viðurkenna Kolbeinsey sem grunnlínupunkt, að við séum þar með mannvirki sem við önnumst og lítum eftir. Þess vegna fagna ég því að menn skuli ætla sér að setja þar upp sjómerki, en hins vegar kemur mér mjög á óvart ef menn halda að það sé eitthvað úti í fjarskanum að setja upp veðurathugunarstöð í Kolbeinsey og þangað þurfi menn að fara nokkurn veginn daglega eða kannski oft á dag til að lesa af mælum. Slíkt er ekkert inni í myndinni og það er enginn að tala um slíkt. Við erum komin með búnað í dag sem t.d. Landsvirkjun notar uppi á öræfum. Við erum að tala um tækni sem sendir merkjasendingar til höfuðstöðvanna í landi og menn síðan lesa úr og gefa miklar upplýsingar. Þetta styrkir okkur enn í stöðunni til að bjarga þessari eyju. En það er áhugi víðar en á Alþingi fyrir þessu. Svíar komu hér á sínum tíma. Fréttamenn frá Dagens nyheter flugu út í Kolbeinsey og heiðruðu okkur með því að láta okkur hafa forsíðu þess blaðs og eina opnu þegar þeir voru að fjalla um Kolbeinsey og hvað við værum að gera til að reyna að bjarga þessum grunnlínupunkti. Það voru hér eins og ég sagði áðan vísindamenn frá Bandaríkjunum og einnig frá bresku útvarpsstöðinni BBC. Næsta sumar eru Þjóðverjar að senda eitt af sínum stóru rannsóknarskipum til Íslands til frekari rannsóknar í Kolbeinsey. Ég hvet hæstv. ráðherra til að sjá til þess að íslenskir vísindamenn fái það fjármagn sem þeir þurfa til að geta verið virkir þátttakendur í þeirri rannsóknarferð.



Herra forseti. Víða út um land er akstur barna til og frá skóla yfirleitt í höndum íbúa sveitanna. Er það mjög af hinu góða svo framarlega sem lágmarkskröfum varðandi aðbúnað og öryggi er fullnægt. Bifreiðaskoðun fer víða fram seinni hluta vetrar þannig að ýmislegt getur verið úr lagi gengið að hausti þegar skólaakstur hefst, t.d. varðandi hjólbarða og annan öryggisbúnað. Þó svo að þau atriði er varða öryggi farþeganna séu í lagi getur ýmsu verið ábótavant varðandi aðbúnað, t.d, miðstöð léleg og sæti óþægileg. Einnig eru þrengsli oft mikil ef ekki er ætlað sérstakt pláss fyrir farangur. M.a. af þessum ástæðum leyfi ég mér að spyrja hæstv. dómsmrh. hvaða reglur gildi um eftirlit með þeim bifreiðum sem notaðar eru til skólaaksturs. Á ég þá að sjálfsögðu einnig við bifreiðar frá sérleyfishöfum og öðrum þeim sem ekki teljast til íbúa sveitanna.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjendur spyrja hvaða reglur gildi um eftirlit með þeim bifreiðum sem notaðar eru til skólaaksturs. Því er til að svara að þessar bifreiðir sæta venjulegum eftirlitsreglum. Það er ekki sérstakt eftirlit með þeim og ekki með þeim bílum sem flytja skólabörn. Þessir bílar eru ekki skráðir sérstaklega og það hafa ekki verið uppi um það tillögur að skoða þá bíla á annan hátt en almennt er gert. Í reglugerð um búnað og gerð ökutækja eru ákvæði um fólksflutningabíla sem ætlaðir eru til að flytja fleiri en 16 farþega. Þetta eru hinar almennu reglur sem gilt hafa um skólabíla. En í einstökum tilfellum hefur Bifreiðaeftirlitið veitt undanþágu frá þessum reglum til þess að mæta aðstæðum í strjálbýli og hefur þá verið miðað við sérstakar verklagsreglur um leyfilegan fjölda barna í hverjum bíl og er þá miðað við sætapláss, gerð sætanna, bil milli sæta, upphitun í farþegarými og fleiri atriði sem auðvelt er að afla upplýsinga um hjá Bifreiðaeftirliti ríkisins. Að þessum skilyrðum uppfylltum, sem m.a. kveða á um hversu mörg börn megi vera í hverjum bekk, af ákveðinni lengd og breidd, hefur verið heimilað' að flytja fleiri börn í bílunum en ef þeir flyttu fullorðið fólk. Þau skilyrði eru þá sett að komið sé með slíka bíla í sérstaka skoðun og undanþágan hefur verið skrifleg og tímabundin. Eftirliti með þessum reglum er síðan haldið uppi af almennu vegaeftirliti sem einkum er í höndum löggæslumanna. En ég fullvissa fyrirspyrjendur um að ég mun huga að því hvernig þessu eftirliti er háttað og hvort ástæða er til að breyta þessum reglum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir hans svar. Það fór eins og mig varði að það væru ekki neinar sérstakar reglugerðir um þetta þó að svo séu einhverjar undantekningar í sambandi við það. Ég eiginlega undrast að það skuli ekki vera sérstakar altækar reglugerðir varðandi búnað ökutækja sem eru notuð til skólaaksturs þar sem segja má að þau séu með sérstaklega dýrmætan farm. En aðstæður bjóða oft upp á að notaðar séu frekar bifreiðar af lakara taginu en til annars konar fólksflutnings og það eru dæmi um slíkt. Ég vonast til þess að hæstv. dómsmrh. beiti sér fyrir því að settar séu sérstakar reglur varðandi skólabifreiðar sem verði framfylgt af bifreiðaeftirlitsmönnum, a.m.k. á hverju hausti.



Herra forseti. Sem sérstakur stuðningsmaður og aðdáandi ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar hef ég kynnt mér stefnuyfirlýsingu og starfsáætlun hennar gaumgæfilega, enda er það hlutverk Alþingis og alþm. að veita ríkisstjórninni hæfilegt aðhald. Í þessari starfsáætlun stendur m.a., með leyfi forseta: "Fjárhagslegt sjálfstæði skóla verður aukið. Undirbúin verður ný löggjöf um skólastigin þrjú, grunnskóla, framhaldsskóla og háskóla, og þar á meðal um háskóla á Akureyri." Nú er það svo að starfsmenn Háskóla Íslands hafa mér vitanlega ekki séð neina sérstaka þörf á breytingum á lögum um Háskóla Íslands. Það er ekki alllangt síðan viðamikil endurskoðun fór fram á lögum um Háskóla Íslands og ég tel að það starf hafi tekist vel. Þó eru ýmsar breytingar sem menn hafa í huga að hrinda í framkvæmd, svo sem að stefna að því að kenna til MS-gráðu í raungreinum. Nám í sjávarútvegsfræðum hefur einnig komið mjög til umræðu í tengslum við Háskólann og hafa tillögu á hinu háa Alþingi verið fluttar þar um og efling rannsókna hefur verið sérstakt áhugamál Háskóla Íslands og starfsmanna hans. Og það ber að viðurkenna að á síðustu fjárlögum var Rannsóknasjóður Háskóla Íslands efldur verulega og er það til bóta. Það er einnig talað um fjarkennslu og eins og réttilega var nefnt hér áðan er mikill áhugi á fjarkennslu í Háskóla Íslands og með þeim hætti að þjóna allri landsbyggðinni. Þess vegna leyfi ég mér að beina þeirri spurningu til hæstv. menntmrh.: "Hver er tilgangurinn með endurskoðun laga um háskóla, sem boðuð er í starfsáætlun ríkisstjórnarinnar, og hvernig miðar því verki?"



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir skýr svör hans um löggjöf um kennslu á háskólastigi, en ég vil leyfa mér að benda á og vara þingið við að ganga of hratt um í þessu máli. Hér er stórmál á ferðinni. Það er tvennt ólíkt, nám á háskólastigi og kennsla á háskólastigi, eða háskóli og kennsla í háskóla, og menn verða að gera sér grein fyrir því hvað hér er á ferðinni. Ef menn hafa hugsað sér að setja upp eitthvert gagnfræðanám á Akureyri í einstökum greinum er það hið besta mál. Og menn tala um margs konar skóla út um allar jarðir og eru e.t.v. að byrja að reka einhvers konar refabúastefnu í háskólamálum. Ég vil leyfa mér að vara því því að svo verði gert. Í Morgunblaðinu í morgun er stórfyrirsögn um rannsóknastofnun í sjávarútvegsfræðum. Þar stendur eftirfarandi um háskóla á Akureyri, haft eftir hæstv. menntmrh. "að hann teldi að skólinn ætti eftir að þróast í rannsóknastofnun í nokkrum greinum sem ekki væru rannsakaðar annars staðar í landinu, svo sem sjávarútvegsfræðum". Það vill svo til að ég var á fundi í morgun með forstjórum rannsóknastofnana atvinnuveganna og þá rak í rogastans við að heyra þetta. Það hefur ekki verið rætt um að Háskóli á Akureyri ætti að þróast í slíka rannsóknastofnun og það er greinilegt að miklu meiri umræða á eftir að fara fram áður en þetta mál verður til lykta leitt. Þetta er stórmál og við skulum vara okkur í afgreiðslu þess.



Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að bera fram þessa fsp. því að ég tel löngu tímabært að opna og efla umræðuna um nám á því skólastigi sem við tekur að framhaldsskólastiginu loknu. En í umræðunni sem fram hefur farið að undanförnu og þá sérstaklega í hv. menntmn. Ed. hefur þráfaldlega komið fram nauðsyn þess að nám á svokölluðum æðri skólastigum verði skilgreint og skipulagt og komið verði á sérstökum námsbrautum fyrir þá nemendur sem ekki hafa hug á háskólanámi í hefðbundnum skilningi þess orðs. Ég ætla að skora á hæstv. menntmrh., eins og ég reyndar gerði í gær, að taka á málefnum háskólastigsins eða þessa æðra skólastigs, eins og hann hefur reyndar getið um að í bígerð sé, þannig að Alþingi þurfi ekki að vera að afgreiða lög um stofnanir sem fyrir löngu hafa verið settar á stofn.



Herra forseti. Það var greinilegt að hv. fyrirspyrjanda var mikið niðri fyrir og er raunar næsta furðulegt að maður sem talar í þessum anda um það merka starf sem nú er verið að vinna við Háskólann á Akureyri skuli vera kennari við Háskóla Íslands. Það eykur sannarlega ekki hróður þeirrar stofnunar, sem hann vinnur við, og ef þessi maður vill kenna sig við það að vera akademískur í hugsunarhætti og þykist hafa allar þær dyggðir sem slíka menn mega prýða yrði hann maður að meiri ef hann kæmi aftur upp í stólinn og bæðist afsökunar á þeim ummælum sínum að líkja háskólastarfinu á Akureyri við refabú og annað álíka smekklegt. Má raunar segja þegar maður horfir á hv. þm. að hann minni kannski fremur á mink en ref, en a.m.k. er ég þess fullviss að loðdýrakyns er hann þegar hann mælir þau orð sem hann sagði í stólnum áðan.



Herra forseti. Ég harma að sá sem mælti áðan, hv. 2. þm. Norðurl. e., skuli taka svona í málið þegar ég vara við að rasa þannig um ráð fram að keyra í gegn stofnun á háskóla, Háskólinn á Akureyri heitir hann, án þess að þingið viti hvað er að gerast. Þetta minnir á það offors þegar Krafla var sett á laggirnar, að sérstakir áhugamenn um slíka hluti keyrðu málin í gegn áður en fullkannað var hver þörfin væri fyrir slíka stofnun. Ég ber fulla virðingu fyrir því fólki sem starfar við Háskólann á Akureyri núna, ef ég mætti nefna stofnunina því nafni, og ég veit að því fólki gengur gott eitt til. Þess vegna vona ég að því gangi vel í þess starfi. En við skulum ekki rugla saman háskóla og öðrum fræðslustofnunum.



Herra forseti. Auglýst er eftir vísindastefnu. Mér vitanlega hefur þessi ríkisstjórn ekki markað heildstæða vísindastefnu né nokkur fyrri ríkisstjórn Íslands. Að vísu eru til núna lög um Vísindaráð og Vísindasjóð. Það eru einnig til lög um Rannsóknaráð og Rannsóknasjóð. Stofnun Rannsóknasjóðs fyrir fjórum árum var merkilegur áfangi í vísindastarfsemi á Íslandi og ber vissulega að fagna. Sjóðurinn hafði þá 50 millj. kr. til úthlutunar, en nú hefur hann 70 millj. og hefur því rýrnað nokkuð að raungildi, því miður. Þessi lög um Vísindaráð og Rannsóknaráð mynda þann ramma sem vísindastarfsemin í landinu á að vinna innan. Hins vegar skortir töluvert á það eldsneyti sem starfsemin á að ganga fyrir. Það vantar þá liti sem við viljum mála með það málverk sem í þessum ramma á að vera. Þess vegna leyfi ég mér að spyrja hæstv. menntmrh.: "Hver er vísindastefna ríkisstjórnarinnar og hvenær ætlar hún að ná svipuðum markmiðum og nágrannalöndin um framlög til rannsókna sem hlutfall af þjóðartekjum?"



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir hans góðu svör við þessari spurningu og þann mikla áhuga sem hann, ráðuneyti hans og ríkisstjórn sýna á rannsóknarmálum. Ég vil líka fagna því að hann skuli vilja beita sér fyrir frekari athugun á markmiðum þeim sem felast í spurningunni: hvenær við megum vænta þess að ná svipuðu hlutfalli í framlögum til rannsókna og þróunar sem hlutfall af þjóðartekjum og í nágrannalöndunum. Margt hefur gerst sem til bóta er á undanförnum árum og í tíð núverandi ríkisstjórnar og menntmrh., einkum í sambandi við framlög til Rannsóknasjóðs Háskólans, sem hann hér nefndi, og ber að fagna því og ég veit að Háskóli Íslands fagnar því mjög. Hins vegar stefnum við ekki nógu markvisst að því að ná þessum ofangreindu markmiðum. Ég hef sett fram þá skoðun að við ættum að setja okkur eitthvert markmið eins og 11/2% af þjóðartekjum á einhverju árabili, til t.d. 1995. Hér er ég með tiltölulega nýlega töflu, línurit sem sýnir framlög okkar og nálægra þjóða til rannsóknarmála, og línan neðst lýsir Íslandi. Í morgun dró framkvæmdastjóri Rannsóknaráðs ríkisins þessa línu áfram og hún beygir því miður niður á við. Þetta þurfum við að athuga gaumgæfilega. En ég fagna áformum menntmrh.



Herra forseti. Sem svar við fsp. sérstaks áhugamanns um velferð hæstv. ríkisstjórnar vil ég fyrst nefna framlag ríkisins til Rannsóknasjóðs sem settur var á laggirnar árið 1985. Framlag ríkissjóðs í hann er 70 millj. kr. í ár eins og fram hefur komið í umræðum fyrr í dag. Rannsóknasjóður hefur sett upp forgangs- og matsreglur sem hafðar eru til hliðsjónar við úthlutun. Sérstök áhersla er nú lögð á verkefni á sviðum efnistækni, fiskeldis, upplýsinga- og tölvutækni, líf- og lífefnatækni, nýtingar orku til nýrrar eða bættrar framleiðslu, matvælatækni, framleiðni- og gæðaaukandi tækni. Mat á verkefnum, sem sótt er um styrk til, er byggt á í fyrsta lagi líklegri gagnsemi verkefnis, í öðru lagi gildi fyrir eflingu tækniþekkingar eða þróunar atvinnugreina, í þriðja lagi möguleikum á hagnýtingu á niðurstöðum hér á landi, í fjórða lagi hæfni rannsóknarmanna sem eru umsækjendur og í fimmta lagi líkindum á árangri. Árið 1987 voru einstaklingar og fyrirtæki styrkþegar eða þátttakendur með öðrum í 30 styrkjum af 42 með 57% fjármagnsins, en hrein stofnunarverkefni eru 12 með 43% fjármagnsins. Af heildarkostnaði þessara verkefna leggur Rannsóknasjóður fram 53% fjárins, en mótframlag annarra er 47%. Þetta þýðir að 127 millj. hafa gengið til þessara verkefna á árinu 1987. Rannsóknasjóður hefur þannig verulega komið til móts við þörf fyrir fé til rannsóknar- og þróunarverkefna í nýjum tæknigreinum og leitt til nánari samvinnu stofnana og einkaaðila um þróunarverkefni á nýjum tæknisviðum. Með þessum hætti hefur rannsóknasjóðurinn ýtt undir stofnun smáfyrirtækja í þessum greinum. Vöruþróunar- og markaðsdeild Iðnlánasjóðs hefur lánað til þróunarverkefna. Eitt af þeim verkefnum sem sjóðurinn hefur styrkt er vöruþróunarátak Iðntæknistofnunar. Ríkið hefur lagt fram fé til þessa verkefnis og vöruþróunar- og markaðsdeild Iðnlánasjóðs hefur lagt fram nokkurt fé á móti. Hjá Iðntæknistofnun hefur verið unnið mikið rannsóknar- og þróunarstarf. Eins og hv. fyrirspyrjanda er kunnugt hefur Iðntæknistofnun undanfarin þrjú ár verið þátttakandi í umfangsmiklu líftækniverkefni ásamt þremur öðrum stofnunum. Ákveðið hefur verið að stofna hlutafélag á grundvelli niðurstaðna þessa verkefnis og hefur verið leitað til atvinnulífsins um þátttöku í hlutafélaginu. Þróunarverkefnið er nú komið á það stig að unnt er að setja af stað rekstur byggðan á þeim hugmyndum og verkefnum sem þar hefur verið unnið að á sl. þremur árum. Skv. lögum stofnunarinnar er henni heimilt að gerast hluthafi í rannsóknar- og þróunarfyrirtækjum að fengnu samþykki stjórnar og iðnrh. Ég hef fyrir mitt leyti samþykkt að Iðntæknistofnun Íslands kaupi hlutafé fyrir allt að 800 þús. kr. í þessu fyrirtæki. Enda þótt mikilvægt sé að ný fyrirtæki verði til, m.a. í þeim greinum sem fyrirspyrjandi nefnir og nefnd eru í starfsáætlun ríkisstjórnarinnar, er margt sem bendir til þess að þar sé ekki síður vænlegt til árangurs að örva nýsköpun í starfandi fyrirtækjum. Í því sambandi vil ég nefna hugsanlega þátttöku íslenskra fyrirtækja við endurnýjun ratsjárkerfis Atlantshafsbandalagsins hér á landi. Verkið er boðið út í öllum aðildarlöndum Atlantshafsbandalagsins og í byrjun ársins 1989 er áætlað að búið verði að semja við eitthvert erlent stórfyrirtæki um að vera aðalverktaki. Íslenskir aðilar eiga því að þessu leyti sömu möguleika á að vinna að verkinu eins og aðrir, en vegna þess hve verkið er stórt og sérhæft er ekki um það að ræða að íslensk fyrirtæki komi til greina sem aðalverktakar. Hins vegar eru margir verktakar þess eðlis að þeir henta vel íslenskum fyrirtækjum í rafeindaiðnaði. Þátttaka íslenskra fyrirtækja verður því án efa til þess að stórefla færni og þekkingu á rafeinda- og tölvusviði og getur þannig orðið mikil lyftistöng fyrir slíka starfsemi í landinu. Þróunarfélagið hf. hefur með starfi sínu liðkað til við stofnun og starfsemi fyrirtækja m.a. í hátæknigreinum. Nefna má að eftir fjárhagslega endurskipulagningu Marels hf. keypti Þróunarfélagið 40% af hlutafé, en það voru 20 millj. kr. Enn fremur hefur félagið lánað einum aðila vegna útflutnings á hugviti 2 millj. kr. Til líftækniiðnaðar hefur Þróunarfélagið lánað 23 millj. kr. og nú er félagið með í athugun þátttöku í tveimur verkefnum í þessum greinum. Með breyttum lögum um Iðnþróunarsjóð frá árinu 1986 hafa opnast möguleikar til að útvíkka verksvið sjóðsins. Fyrirtæki í þessum greinum, sem um ræðir í fsp., eiga að uppfylltum ákveðnum skilyrðum aðgang að lánsfé frá sjóðnum. Ný tækni í iðnaði er heiti á samstarfsverkefni Iðnþróunarsjóðs og Iðntæknistofnunar Íslands. Markmið þessa verkefnis er að stuðla að aukinni framleiðni í hefðbundnum iðnaði með notkun nýrrar tækni og að aðstoða fyrirtæki við að auka sjálfvirkni í íslensku atvinnulífi sem á að leiða til aukinnar framleiðni. Hagsmunaaðilar verkefnisins eru rafeindaiðnaðarfyrirtæki og fyrirtæki í framleiðsluiðnaði. Iðnþróunarsjóður hefur ákveðið að verja 10 millj. kr. á næstu tveimur árum til áframhaldandi aðgerða á þessu sviði. Mun sjóðurinn veita fyrirtækjum styrk er nemur 50% af áætluðum kostnaði við kerfisgreiningu, kerfislýsingar og gerð útboðsgagna, samanburð og mat tilboða, verkeftirlit með uppsetningu, innkeyrslu og þjálfun. Auk þessa má nefna lánastarfsemi Byggðastofnunar og Framkvæmdasjóðs. Ætla má, herra forseti, að aðgerðir ríkisins og framlög, sem hér hefur verið greint frá, stuðli ásamt öðru að stofnun og starfsemi smáfyrirtækja á sviði fjarskipta- og upplýsingatækni sem byggist á hugviti og markaðsþekkingu fyrirtækja á sviði nýrrar tækni, t.d. líf- og rafeindatækni, og hagnýtingar slíkrar tækni í hefðbundnum atvinnugreinum svo sem boðað er í starfsáætlun ríkisstjórnarinnar.



Herra forseti. Ég óttast að ég sé orðinn hálfgerð þingplága. Þegar ég bar fram þessar fsp. gerði ég mér ekki grein fyrir því að þær kæmu fimm saman allar á sama degi og vissulega afsaka ég þessi smávægilegu mistök. Ég þakka hæstv. iðnrh. hans skýru svör um þetta mál og fagna því sem gert hefur verið í þessum efnum. Nú er það svo að fyrir tilstilli öflugs stuðnings og aukins við rannsóknastarfsemi í landinu á undanförnum missirum, einkum verkefnabundinnar rannsóknarstarfsemi, sem er afar mikilvæg og ber að leggja áherslu á, hafa framfarir á þessu sviði og vonir manna aukist mikið. Nú stöndum við frammi fyrir því að nokkur fjöldi fyrirtækja á þessum nýtæknisviðum verða stofnuð og standa vonir til þess að ríkið komi til móts við þá viðleitni með ýmsum hætti. Ég fagna því að ráðherra hefur þetta mál svo mjög til athugunar og hefur mikinn áhuga á því. Það er hins vegar sorgleg staðreynd í þessu að framlag til Rannsóknasjóðs hefur heldur minnkað, eins og ég benti á áðan, og þyrftum við að gera betur í því sérstaka efni. Einnig þurfum við að setja okkur þau markmið sem ég talaði um áðan. Þá hefur verið bent á að framlög til þeirrar stofnunar, sem hvað mest stundar þá starfsemi að efla rekstur smáfyrirtækja og aðstoða við stofnun þeirra, Iðntæknistofnunar, hafa heldur rýrnað milli ára, þ.e. um 20%. Þetta er minnkun í hlutfalli heildarfjármagns til rannsóknar- og þróunarstarfsemi úr 9,2% á árinu 1985 í 7% á árinu 1988. Vissulega getur það verið í lagi að hlutfallið minnki eitthvað ef heildarmagnið eykst verulega, en nú er því ekki fyrir að fara. Ég vil benda á þessi atriði og vonast til þess að þau verði tekin til meðferðar.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda hans ræðu. Hér áttu sér stað mistök en skipta ekki máli því ég held að við séum sammála, ég og hv. fyrirspyrjandi, um þessi mál. Ég vil beina því til hans sem sérstaks áhugamanns um velferð þessarar ríkisstjórnar hvort hann vilji ekki vera svo góður að flytja þetta mál við hæstv. fjmrh., það mun ekki standa á mér að styðja aukna fjármuni til Rannsóknasjóðsins og ég veit að hv. þm. ber hag þess sjóðs fyrir brjósti. Í öðru lagi vil ég þakka hv. þm. það að minnast á Iðntæknistofnun Íslands. Í því sambandi vil ég geta þess að ég hef skipað nefnd þriggja þm. þeirra Ólafs G. Einarssonar, Páls Péturssonar og Sighvats Björgvinssonar, og beðið þá um að fara ofan í saumana á fjárhagsstöðu Iðntæknistofnunar og gera tillögur um það hvernig því verði best komið til leiðar að gera þá stofnun sjálfstæða. Ég vil enn fremur minna á að núv. hæstv. ríkisstjórn hefur ýmislegt gert til þess að létta undir með fyrirtækjum t.d. með tollalögum, með því að stefna að því að virðisaukaskattur verði tekinn upp og með því að jafna aðstöðu á milli einstakra atvinnugreina. Allt þetta ætti að liðka til fyrir stofnun smáfyrirtækja. Þá er mikilvægt að auka eigið fé í fyrirtækjum og auðvelda fólki að leggja sparifé sitt í atvinnurekstur, en leið til þess er að koma á hlutabréfamarkaði en jafnframt verður að samræma skattlagningu sparifjár og hætta að gera greinarmun á því hvort sparnaður er í formi hlutafjár eða sem inneign í banka eða spariskírteini. Eitt mesta hagsmunamál alls atvinnurekstrar, hvort sem um er að ræða ný eða gömul fyrirtæki og hvort sem þau starfa að líftækni eða trésmíði, er stöðugt verðlag. Það hefur verið helsta verkefni margra ríkisstjórna að ná tökum á verðbólgunni. Enda þótt þar hafi náðst mikill árangur er verðbólga enn mun meiri hér á landi en í nágrannalöndum okkar og ég hygg að það sé eitt mesta kappsmál allra þeirra sem vilja liðka til fyrir stofnun nýrra fyrirtækja, smárra sem stórra, að koma í veg fyrir það að verðbólgudraugurinn fái að valsa um hér á landi óhindraður. Þá vil ég að lokum, herra forseti, geta þess að það virðist vanta í kerfið hjá okkur það sem kalla mætti fjármuni til þess að brúa það bil sem verður á milli annars vegar vísinda- og rannsóknarstarfsins og hins vegar að koma hugmyndum og verkefnum á markað. Þar vantar greinilega sjóð eða opinberan stuðning. Vil ég nefna þetta sérstaklega hér sem verkefni sem takast þarf á við á næstunni því til eru dæmi þess að mál hafi verið skoðuð og þau þróuð en síðan þegar kemur að því að setja framleiðsluna á markað þá skortir fjármuni til að hægt sé að standa straum af kostnaði við það. Allt þetta þarf auðvitað að skoðast og ég veit að hæstv. ríkisstjórn og allir aðrir þeir sem hafa áhuga á þessum málum hljóta að taka höndum saman um það að hrinda þessu verkefni sem og öðrum, sem hér hafa verið nefnd, í framkvæmd.



Herra forseti. Ég vil í máli mínu núna beina sjónum Alþingis að Fulbright-stofnuninni, Menntastofnun Íslands og Bandaríkjanna sem starfað hefur hér á Íslandi í u.þ.b. þrjátíu ár að ég hygg. Þessi stofnun hefur stuðlað að skiptum vísindamanna og stuðlað að því að styrkja nemendur til framhaldsnáms í bandarískum háskólum. Á næsta skólaári hygg ég að stofnunin ætli að styrkja níu eða tíu nemendur frá Íslandi til háskólanáms í Bandaríkjunum með, ef ég man rétt, um 100 þús. kr. framlagi til hvers nemanda, en þetta framlag er tvöfaldað til þrefaldað að verðmæti í Bandaríkjunum vegna þess að þar koma framlög þeirra skóla sem nemendurnir stunda nám við. Nú er svo komið fyrir þessari stofnun að starfsemi hennar er í hættu vegna þess að framlag okkar er fremur lítið, þó að það hafi að vísu hækkað, ég hygg að það sé á f árlögum fyrir þetta fjárlagaár um 200 þús. ísl. kr. Ég held að ég fari rétt með að þetta sé 5% eða þar um bil á móti framlagi Bandaríkjamanna. Margar svipaðar stofnanir starfa í nágrannalöndunum í Vestur-Evrópu og þar hygg ég að framlag þeirra ríkja á móti framlagi Bandaríkjanna til þessarar starfsemi sé miklu meira, í sumum tilfellum helmingur eða jafnvel meira. Ég óttast það að þessi starfsemi sé í hættu, það eru ýmsar vísbendingar um það, og þess vegna ber ég fram þessa spurningu til hæstv. menntmrh.: Hver eru hlutfallsleg framlög Íslendinga og Bandaríkjamanna til Menntastofnunar Íslands og Bandaríkjanna, Fulbright-stofnunarinnar, og hvernig er hlutfallslegt framlag Íslendinga borið saman við framlög annarra landa til sams konar samstarfs, þ.e. Fulbright-stofnana þeirra landa?



Herra forseti. Ég vil þakka ráðherra mjög greinargóð svör við þessari spurningu. Það er sem ég óttaðist að framlag okkar er mjög lágt og það hefur líka gerst á þessu síðasta ári að í viðleitni sinni til að rétta fjárlagahallann hefur Bandaríkjastjórn að ég hygg minnkað sitt framlag, þannig að starfsemi stofnunarinnar er í hættu. Þetta veit ég. Hættan er sú að þessi stofnun verði lögð niður og þessir peningar færðir á einhvern annan vettvang þar sem stúdentar munu ekki njóta góðs af og stóraukið álag mun færast á Lánasjóð ísl. námsmanna. Ég vil því hvetja ríkisstjórnina til að gefa þessu litla máli örlítinn gaum og auka okkar framlag sem er ekki hátt í krónutölu. Það tekur ekki mikið að þrefalda, fjórfalda þetta framlag, þannig að við séum þó sambærilegir við nágranna okkar hér aðeins austan við álana.



Herra forseti. Ég sagði það fyrr í dag að ég væri einlægur fylgjandi ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar og sannur aðdáandi forsrh., Þorsteins Pálssonar sjálfs, og hefði unnið með honum. Þess vegna leyfi ég mér að bera fram þessa fsp. En áður en ég geri það langar mig til að vitna í þá ræðu sem ég flutti hér fyrir nokkrum dögum um stjórnarskrána, en þar sagði ég eftirfarandi: "Herra forseti. Af þessum ástæðum og öðrum virðist auðsýnt að grundvallarbreytinga er þörf á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Skilgreina þarf frá grunni umfang og aðgreiningu valdþáttanna þriggja, löggjafarvalds, framkvæmdarvalds og dómsvalds, þar sem skýrt er kveðið á um það gagnkvæma eftirlit og aðhald sem þeir eiga að hafa hver með öðrum. Í þessu fælist væntanlega einnig endurskoðun á hlutverki forseta lýðveldisins. Ýmsa aðra þætti stjórnskipunar og afstöðu þegnanna til samfélags og ríkis er brýnt að fjalla um á þjóðfundi og kveða á um í nýrri stjórnarskrá. Læt ég hér nægja að nefna nokkra brýnustu og augljósustu þættina, svo sem starfshætti Alþingis og deildaskiptingu þess, jafnræði þegnanna og almenn mannréttindi, hagsmunaárekstra, þjóðaratkvæðagreiðslur og síðast en ekki síst breytingar eða viðbætur við stjórnarskrána sjálfa og frumkvæði þar um." Ég nefni þetta vegna þess að í þessum orðum felast grundvallarþættir lýðræðisins, þ.e. jafnræði þegnanna sem kemur m.a. fram í jöfnu vægi þeirra í atkvæðagreiðslum til löggjafarvaldsins. Af þeim ástæðum spyr ég því að um það er fjallað í stefnuskrá og starfslýsingu ríkisstjórnarinnar: "Að hvaða markmiðum stefnir ríkisstjórnin með endurskoðun kosningalaga sem boðuð er í stefnuyfirlýsingu og starfsáætlun hennar og hvernig miðar því starfi?"



Herra forseti. Eins og fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda er ákvæði um það í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að kosningalög skuli endurskoða. Það er ekki tekið fram í yfirlýsingunni með hvaða hætti það skuli gert. Sú venja hefur skapast að á Alþingi hefur verið leitast við að ná sem víðtækustu samkomulagi um endurskoðun á stjórnarskrá og kosningalögum þegar þau mál hafa verið til meðferðar þó að fullt samkomulag hafi ekki í öllum tilvikum tekist. Þó var það svo að þau kosningalög sem nú gilda voru samþykkt með samkomulagi þeirra flokka sem þá sátu á Alþingi. Mín skoðun er sú að þessi kosningalög séu um margt gölluð. Álitaefni er við þessar aðstæður hvort breyta eigi kosningalögum eða leggja mikla vinnu í að breyta kosningalögunum miðað við núgildandi stjórnarskrárákvæði. Einkanlega er þetta álitaefni í ljósi þess að stjórnarskrárnefnd hefur setið að störfum og fjallar m.a. um breytingar á kjördæmaskipan. Það þótti því rétt að óska eftir því við stjórnarskrárnefnd að hún hraðaði sérstaklega tillögugerð sinni að því er varðar þau ákvæði stjórnarskrárinnar er lúta að kjördæmaskipan og fyrirkomulagi kosninga til Alþingis. Á þeim grundvelli yrði síðan hægt að hefja vinnu að nýjum kosningalögum. Ég tel að þessi málsmeðferð sé sú skynsamlegasta í þeirri stöðu sem við nú erum í. Og fyrir því skrifaði ég 4. sept. 1987 stjórnarskrárnefnd svohljóðandi bréf, með leyfi forseta: "Í stefnuyfirlýsingu og starfsáætlun ríkisstjórnarinnar segir að kosningalög verði endurskoðuð. Nauðsynlegt er að tengja tillögugerð um þau stjórnarskrárákvæði er lúta að kjördæmaskipan og kosningafyrirkomulagi saman við væntanlega endurskoðun á kosningalögum. Með hliðsjón af framangreindu er þess hér með óskað að stjórnarskrárnefnd taki þessi stjórnarskráratriði til sérstakrar meðferðar. Mikilvægt er að verkinu verði hraðað svo sem kostur er, þannig að í framhaldi af því yrði unnt að hefja endurskoðun kosningalaga." Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef frá formanni stjórnarskrárnefndar hefur nefndin tekið þetta bréf og stefnir að því að afgreiða málið í samræmi við þessa ósk. Ég get svo tekið undir það með hv. fyrirspyrjanda að það á að vera grundvallaratriði varðandi stjórnarskrárákvæði um kjördæmaskipan og fyrirkomulag kosninga og kosningalög að staða kjósenda sé sem jöfnust og þeir hafi sem jafnasta aðstöðu til þess að hafa áhrif á löggjafarmálefni.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir hans góðu og greiðu svör við þessari spurningu. Ég vil minna á það líka að frá lýðveldisstofnun hafa stjórnarskrárbreytingar nær eingöngu fjallað um breytingar á kjördæmaskipan og ég tel að þessi reynsla okkar hafi kennt okkur að atriði eins og kosningafyrirkomulag og kjördæmaskipan séu betur komin í almennum lögum en stjórnarskránni nema aðeins í aðalatriðum, m.a. þá þessum jafnræðisatriðum sem ég nefndi, svo við neyðumst ekki til þess á tiltölulega fárra ára fresti að endurskoða og breyta stjórnarskránni.



Herra forseti. Lög um skipan prestakalla og prófastsdæma eru síðan 1970. Ég hygg að þá þegar hafi verið í þeim ýmis ákvæði sem orkuðu tvímælis með hliðsjón af þeim öru breytingum sem þá voru að gerast í byggðamálum hér á landi, en eins og við vitum hafa síðustu 16 ár verið með mjög öðrum hætti en menn þóttust sjá fyrir á þeim tíma og nú er svo komið, ef maður lítur á einstök prestaköll, að í hinu minnsta þeirra, sem ég hygg að sé norður á Ströndum, Árnesprestakall, eru rúmlega 150 eða 160 manns, en í stærsta prestakallinu eru nær 10 þús. manns hér uppi í Árbæjarhverfi. Það er að vísu svo í þessum lögum að gert er ráð fyrir að sem næst 5 þús. manns séu í prestakalli þannig að fyrir dyrum liggur að skipta því prestakalli, en eigi að síður er ljóst, ef maður lítur yfir þessi lög og virðir fyrir sér hvernig skipan prestakalla og prófastsdæma er nú, að ástæða er til að leggja aðrar áherslur á kristnistarfið og prestsstarfið, sérstaklega með hliðsjón af því að hægt sé að efla æskulýðsstarf, starf fyrir aldraða og á sjúkrahúsum á þeim stöðum sem fjölmennastir eru. Ég þarf ekki að fjölyrða um hvaða þýðingu kristin kirkja hefur fyrir okkar þjóðfélag, menningu okkar og siðferði og veit að hv. þingdeildarmenn eru mér sammála um að kirkjuskipanin verður á hverjum tíma að vera í samræmi við þarfir þjóðfélagsins og sniðin eftir byggðinni eins og hún er á hverjum tíma. Af þessum sökum legg ég fram þá fsp. hvað líði endurskoðun laga um prestaköll og prófastsdæmi.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Norðurl. e. spyr hvað líði endurskoðun laga um skipan prestakalla og prófastsdæma í landinu. Því er til að svara að með bréfi 1. okt. 1985 skipaði þáv. kirkjumálaráðherra, Jón Helgason, sex manna nefnd til þess að endurskoða skipan prestakalla og prófastsdæma. Þessi nefnd hefur starfað síðan og haldið allmarga fundi, auk þess sem hún hefur ferðast um prófastsdæmin, átt fundi með prestum og fulltrúum safnaða og safnað ýmsum gögnum. Starfi þessarar nefndar er ekki lokið, en að því mun stefnt að ljúka því nú fyrir vorið. Það er augljóst, og ég tek undir það með hv. fyrirspyrjanda, að skipan prestakalla þarf að fylgja þróun byggðarinnar í landinu. Prestaköllin eiga að miðast við fólk fremur en landsvæði þótt auðvitað þurfi að taka tillit til samgangna, hefða og fleiri atriða sem þarna skipta máli. Hv. fyrirspyrjandi minntist á bæði fámennasta og fjölmennasta prestakallið. Í því sambandi get ég bætt við upplýsingum um að í fimm prestaköllum er íbúafjöldinn núna innan við 200 manns, í 24 prestaköllum er hann innan við 500 íbúa. Aftur á móti eru fleiri en 4000 íbúar í 27 prestaköllum. Íbúafjöldi að baki hvers sóknarprests í Reykjavíkurprófastsdæmi er nú að meðaltali um 5100, en um 1400 utan Reykjavíkurprófastsdæmis. Í fimm prestaköllum eru núna tvær prestsstöður, en það þykir ekki hafa gefið góða raun og kirkjuþing vill breyta þeirri skipan þannig að einungis verði um einmenningsprestaköll að ræða, ef það orð mætti nota. Það er hlutverk nefndarinnar sem fyrrv. kirkjumálaráðherra skipaði að koma með tillögur sem lagi prestakallaskipunina að breytingum í byggð landsins og jafni eftir því sem unnt er vinnuálag prestanna. En nefndin þarf líka að taka til athugunar og ég hef beðið hana að koma með tillögur varðandi svonefnda sérþjónustu presta, sem hv. fyrirspyrjandi reyndar nefndi einnig, þ.e. presta sem þjóna sérstökum hópum manna óbundið kirkjusóknarskipan. Hvað varðar prófastsdæmin er það sama að segja. Þeim var fækkað árið 1970 úr 21 í 15. Ég á ekki von á því að grundvallarbreyting verði gerð á prófastsdæmunum að sinni.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra hans svar. Það er ljóst að þetta mál er í góðum gangi og þess að vænta að frv. verði lagt fyrir næsta þing sem er hið 111. í röðinni.



Herra forseti. Hér hef ég flutt fsp. til hæstv. dómsmrh. varðandi frv. til l. um starfsmenn Þjóðkirkju Íslands. Þetta frv. var lagt fyrir Alþingi fyrir tveim árum, um miðjan aprílmánuð, og var ekki vísað til nefndar fyrr en í sömu vikunni og þing var rofið og þess vegna kom ekki til þess að málið fengi neina athugun í nefndinni og ég hygg að ég fari rétt með það að það hafi heldur ekki verið sent til umsagnar neinum aðilum, að engar upplýsingar liggja fyrir um það hér í þinginu hvaða undirtektir það frv. fékk. Eins og hv. þingdeildarmönnum er kunnugt var þar gert ráð fyrir mjög veigamiklum breytingum í sumum atriðum og voru skoðanir manna skiptar um réttmæti allra þeirra, en á hinn bóginn hygg ég að nauðsynlegt sé að skýr löggjöf sé sett um starfsmenn Þjóðkirkjunnar og jafnframt að hreinsað sé til í Lagasafninu þannig að úr gildi falli ýmis úrelt og skrýtileg ákvæði sem heyra forneskjunni til. Ég sé, herra forseti, ekki ástæðu til þess nú að ræða einstök atriði þess frv., svo stuttur tími sem mér er ætlaður í þessum stól, en vil sem sagt beina aðra ætlan í þeim efnum.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Norðurl. e. spyr hvort ég hafi í hyggju að endurflytja frv. til l. um starfsmenn Þjóðkirkjunnar eða hvað dvelji framlagningu þessa frv. Því er til að svara að fyrst vil ég skilgreina störfin áður en farið er að fjalla um starfsmennina eða m.ö.o.: ég vil fyrst fá í hendur tillögur þeirrar nefndar sem fjallar um prestakallaskipanina áður en farið verður að fjalla um starfsmannafrv. Þetta tel ég að þarfnist ekki mikillar frekari útskýringar. Ég leyfi mér að minna á að frv. sem lagt var fram á Alþingi vorið 1986 var sérstakt að því leyti að í grg. frv. var sérstaklega tekið fram að ríkisstjórnin gæti ekki fallist á það óbreytt, en það væri lagt fram til kynningar á Alþingi vegna tilmæla kirkjuráðs. Mér virðast ýmis álitamál vera í frv. og vil taka góðan tíma til að kanna það rækilega áður en ég tek ákvörðun um hvort það verður lagt fyrir Alþingi að nýju og þá í hvaða mynd. Ég tek undir það með fyrirspyrjanda að það er fullkomin ástæða til þess að huga að því að fella úr gildi ýmis úrelt ákvæði á sviði kirkjuréttarins og ég hef beðið kirkjulaganefnd að huga að því sem hv. fyrirspyrjandi kallaði hreingerningu í kirkjulögum.



Herra forseti. Ég er fullkomlega sammála hæstv. kirkjumálaráðherra um það að þessi tvö mál eigi að fylgjast að um prestaköll og prófastsdæmi og um starfsmenn Þjóðkirkju Íslands, enda eru fsp. fluttar samtímis til að upplýsa málið í heild. Ég er þess vegna sammála þeirri málsmeðferð sem hæstv. ráðherra hyggst hafa á þessu máli og vænti þess að niðurstöður liggi einnig fyrir um þennan þátt málsins á næsta Alþingi, hvort sem það verður til afgreiðslu þá eða til kynningar í þjóðfélaginu, þannig að menn geti gefið sér tíma til þess að gera sér grein fyrir hvernig skipan kirkjumálanna verði best fyrir komið.

Fyrirspyrjandi (Ólafur Gränz): Herra forseti. Ég legg fram á þskj. 689 fsp. til hæstv. landbrh. um innflutning á gleráli. "Eru í undirbúningi hugsanlegar breytingar á lögum um lax- og silungsveiði er heimila landbrh. að leyfa innflutning á lifandi gleráli til eldis hér á landi?" Mér er kunnugt um að þeir aðilar sem hyggja á ræktun gleráls hafa lagt í mikinn og fjárfrekan undirbúning. Þær niðurstöður sem þeir hafa undir höndum úr könnunum sem hafa verið gerðar benda ekki til þess að um neina sérstaka smithættu sé að ræða og annað er að heimsmarkaðsverð á gleráli er mjög hagstætt og gott í dag. Ég vild: biðja hæstv. landbrh. að svara þessu.



Herra forseti. Það hafa nokkrir aðilar sýnt áhuga á að fá að flytja inn glerál sem er undirstaða þess að hægt sé að ala hér ál þar sem erfitt er að veiða glerálinn hérlendis í því magni sem nauðsynlegt er til slíkrar starfsemi. Fyrir tveimur árum var undirbúið frv. sem gerði kleift að veita slík leyfi eftir að fisksjúkdómanefnd hefði fjallað um það og lagðist ekki gegn því ef ákveðnum skilyrðum yrði fullnægt. Þá fékkst ekki stuðningur beggja þáverandi stjórnarflokka til að flytja slíkt frv. og því frestaðist það. Ég hef aftur á þessum vetri lagt slíkt frv. fyrir stjórnarflokkana og það virðist enn ekki munu verða stuðningur til þess að leggja frv. fram sem stjfrv., en ég hef leitað til landbn. Ed. um að hún flytti málið til þess að það kæmist til meðferðar í Alþingi og vonast ég til þess að sá háttur verði á hafður fljótlega. Það er samt sem áður rétt að undirstrika að í sambandi við fisksjúkdóma er mjög mikilvægt að hafa fullan vara á þar sem sjúkdómar eru mesti vágesturinn í fiskeldi þar sem það hefur verið reynt og kostar mikla fjármuni og fyrirhöfn að berjast við þá. Því verður að sjálfsögðu að gæta þarna fullrar varúðar. Það er hins vegar áhugi fyrir því að gera svona tilraun í Vestmannaeyjum. Sá staður hentaði mjög vel til þeirra hluta þar sem þá yrði verið í svo mikilli fjarlægð frá öllum veiðiám að ekki ætti af þeim sökum að stafa hætta af sýkingu. E.t.v. gæti það í framtíðinni orðið áfangastaður fyrir innflutning til annarra meðan gengið væri úr skugga um að ekki fylgdi slíkum innflutningi sýkingarhætta ef niðurstaðan yrði svo jákvæð að fleiri vildu leggja út á þá braut, sem vissulega er mikilvægt, að reyna að auka sem mest fjölbreytni í þessari atvinnugrein eins og öðru atvinnulífi landsmanna.

Fyrirspyrjandi (Ólafur Gränz): Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. fyrir góð og skýr svör og ég tek undir með honum að auðvitað er aldrei of varlega farið gagnvart smithættu og það er mesti vágesturinn í öllu fiskeldi hvaða nafni sem það nefnist. Eins er mér fullkunnugt um að aðstæður í Vestmannaeyjum eru sérlega góðar fyrir fiskeldi. Það hefur sýnt sig að laxinn hefur vaxið þar u.þ.b. helmingi hraðar en víðast annars staðar. Ég vona að þetta mál verði áfram á döfinni og fái farsælan endi því hér er um mikilvægt mál að ræða.