Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meirihl. (Jón Baldvinsson) Þessu máli var vísað til allshn., og hefir hún athugað það. Eins og nál. á þskj. 61 ber með sjer, hefir nefndin, að undanteknum einum manni, fallist á frv., og leggur því meirihl. til, að það verði samþ. óbreytt. Minnihl. flytur brtt. á sama þskj., og mun hann gera grein fyrir sjerstöðu sinni. Í sveitarstjórnarlaga-breytingunum frá 1914 er ákveðið, að leggja megi útsvar á menn, ef þeir hafa fast aðsetur í hreppi þriggja mánaða tíma eða lengur, en áður hafði það verið miðað við 4 mánuði, og þótti of langt. En þetta 4 mánaða ákvæði var sett í kaupstaðarlög Hafnarfjarðar frá 22. nóv. 1907. Aftur á móti hafði Reykjavík ekki jafnvíðtækan rjett til þess að leggja á útsvör, eftir tilskipun frá 1872. Á síðustu árum hafa ýmsar breytingar orðið á 36. og 37. gr. sveitarstjórnarlaganna. Því var það, að þegar bæjarlög Reykjavíkur voru tekin til endurskoðunar á síðasta þingi, að þá var inn í þau tekið alt, sem komið var inn í ýms önnur lög þessum málum viðvíkjandi. Og þá var þetta nýmæli upp tekið, að heimila bænum að leggja útsvar á þá menn, sem lögskráðir eru á skip þaðan 3 mánuði eða lengur. Þetta ákvæði var samsvarandi því, sem sveitirnar hafa og flestir kaupstaðir notfært sjer. Það er illmögulegt að hafa hemil á öðrum en þeim, sem lögskráðir eru á skip hjeðan. Fjölmennið er orðið svo mikið í bænum, að óhugsandi er að vita, hverjir aðkomumanna stundi hjer atvinnu í 3 mánuði, enda er reynslan sú, að allir landvinnumenn sleppa við að greiða útsvör hjer, þó að þeir stundi hjer atvinnu lengur en 3 mánaða tíma. Um sveitirnar er alt öðru máli að gegna; þar veit hreppsnefndin um alla, sem atvinnu stunda í sveitinni, og lætur því engan sleppa, er þar dvelur þennan ákveðna tíma. þegar þetta ákvæði var komið inn í bæjarlög Reykjavíkur, hafa ýmsir aðrir kaupstaðir hugsað sjer til hreyfings, og er þetta frv. fram komið af þeim ástæðum, eins og segir í greinargerðinni. Hjer er alveg um samhljóða ákvæði að ræða og í bæjarlögum Reykjavíkur, og lítur meirihl. nefndarinnar svo á, að það sje ekki nema sanngirniskrafa, að Hafnarfjörður njóti í þessu efni sömu hlunnindanna. Hafnarfjörður er líka orðinn það fjölmennur kaupstaður, að erfitt er að greina, þó að utanbæjarmenn stundi þar atvinnu í 4 mánuði, enda reynslan orðið sú, að flestir aðkomumenn hafa sloppið við að greiða útsvar þar. Þó er í þessu frv. eitt nýmæli, sem aðeins nær til Hafnarfjarðar. Svo er nefnilega mál með vexti, að frá Hafnarfirði ganga 6 togarar erlendir, sem ekki eru skrásettir þar, heldur erlendis, þar sem þeir eiga heimilisfang. Ákvæði Reykjavíkurlaganna kæmi því Hafnarfirði að engu haldi, þar sem það miðast við þau skip, sem skrásett eru á staðnum. Nú er það einmitt meining bæjarstjórnar Hafnarfjarðar, að ákvæði þetta nái til þeirra manna, sem skráðir eru á þessi skip, og þessvegna er bætt inn í frv. öðru ákvæði, og miðað við þau skip, sem ganga til fiskiveiða þaðan eigi skemur en 3 mánuði gjaldársins. Þetta atriði er nokkuð sjerstakt fyrir Hafnarfjörð, og því sanngjarnt, að ákvæðið sje víðtækara en annarsstaðar tíðkast. Nefndin hefir einmitt rætt um þetta allítarlega og fallist á, að rjettmætt væri að gera þeim mönnum skylt að greiða útsvar, sem lögskráðir eru á þessi erlendu skip, enda ekki nema í samræmi við það, að láta hina borga, sem atvinnu hafa samtímis á skipum, sem skráð eru í Hafnarfirði. Og það er með þessum skilningi á lögunum, að ákvæðinu verði aðeins beitt við þessi erlendu skip, að meirihl. nefndarinnar leggur til, að frv. nái fram að ganga óbreytt. Hv. flm., 1. þm. G.-K. (ÁF), hefir og tekið þetta fram, að ákvæðið miðist við þessa erlendu togara, og nái ekki til innlendra skipa fram yfir það, sem landslög að öðru leyti standa til. Og sje þetta rjett, þá er ekki nema sjálfsagt að samþykkja frv. með þessum skýringum. Þær geta þá orðið til leiðbeiningar síðar, ef ágreiningur kæmi upp um það, við hvað væri átt með þessu ákvæði í lögunum. Hinsvegar vil jeg benda á það í þessu sambandi, vegna hinna ýmsu breytinga, sem þm. nú vilja gera á sveitarstjórnar- og kaupstaðalögum, að þá væri rjett að athuga, hvað langt má fara í þessu efni. Nú hafa þinginu borist mótmæli frá flestum nágrannahreppum Hafnarfjarðarkaupstaðar í Gullbringu- og Kjósarsýslu. Skjalið liggur hjer fyrir framan mig, og skal jeg lesa hreppana upp, með leyfi hæstv. forseta. Það eru hreppsnefndir Kjalarness-, Mosfellssveitar-, Seltjarnarness-, Bessastaða-, Garða-, Vatnsleysustrandar- og Gerðahrepps sem mótmælin senda, og öll beinast mótmælin gegn þessu ákvæði, er sett var inn í bæjarlög Reykjavíkur í fyrra, um útsvarsskyldu þeirra manna, er lögskráðir eru á skip frá Reykjavík í 3 mánuði. Hrepparnir mótmæla því, að ákvæðinu sje beitt við menn úr þessum sveitum, og heimta, að ákvæðið sje úr lögum numið. Þetta er langt mál og ítarlegt, og aðallega stílað móti Reykjavík, en hlýtur einnig að ná til Hafnarfjarðar. Aðalkjarninn í þessum andmælum er sá, að binda útsvarið við fast aðsetur gjaldandans, leggja ekki á menn annarsstaðar en þar, sem þeir eiga lögheimili. Þetta er vitanlega mikil breyting frá því, sem nú er, því að jeg held, að lögum samkvæmt sje lagt á alla til sveita, sem dvelja í sama hreppi 3 mánaða tíma. Þessvegna væri rjett að athuga, hvort ekki sje of langt gengið í útsvarsálagningu yfirleitt. Jeg hefi ekkert umboð frá nefndinni að fara frekar út í þetta mál. En hvað sjálfan mig snertir, þá hefi jeg oft lýst því yfir, bæði í umræðum um þessi mál í bæjarstjórn Reykjavíkur og eins hjer á Alþingi, að jeg er mótfallinn því, að elta veika menn eða sjómenn með útsvarsálagningu, þó að þeir stundi þessa hlaupaatvinnu þennan ákveðna tíma. Hinsvegar verð jeg að líta svo á, að úr því að sveitirnar notfæra sjer þetta, þá er ekki nema sanngjarnt, þó að kaupstaðirnir komi á eftir. Jeg gæti þessvegna því aðeins felt mig við að fella ákvæði um þetta úr lögunum, að um leið væri gerð breyting, ekki einungis á kaupstaðalöggjöfinni, heldur einnig á sveitarstjórnarlögunum. En á meðan þetta er ekki gert, er það aðeins sanngirniskrafa, að frv. þetta verði að lögum, og í samræmi við það, sem þingið gerði í fyrra.

Frsm. minnihl. (Magnús Torfason) Þegar betur er athugað, þá er nú ekki mikill munur á afstöðu meiri- og minnihl. í þessu máli. Meirihl. nefndarinnar hefir lýst því yfir, bæði í nál. og ekki síður fyrir munn aðalframsögumanns í ræðu hans áðan, að með frv. sje meiningin að ná skatti af mönnum, sem atvinnu stunda á erlendum togurum, er ganga nú frá Hafnarfirði, og nefndin, eða meirihl., vill koma þessu fyrir á þann hátt, sem skýrt er frá í nál., að viðbættum þeim skýringum, er felast í ræðu aðalfrsm. Jeg er nú svo gerður, að jeg vil, að það sje tekið glögglega fram í lögunum, sem í þeim á að liggja, svo að síðar, þegar fara á að dæma eftir þeim, þurfi ekki að leita eftir einhverjum gögnum eða skýringum, sem þá eru ekki fyrir hendi. Og þó að það sje upplýst, bæði af flm. og frsm. meirihl., að bæjarstjórnin ætlist til, að þetta frv. nái aðeins til þessara manna, er atvinnu stunda á þessum erlendu togurum, og ákvæði þessu verði ekki beitt við aðra menn, þá er alls ekki þar með sagt, að bæjarstjórnin í Hafnarfirði sje bundin við þessa yfirlýsingu til eilífðar. Jeg er ekki þar með að segja, að sú bæjarstjórn, er þessa yfirlýsingu gefur nú, ætli að misbeita ákvæðinu. En það geta komið nýir menn inn í hana, sem annan skilning leggja í lögin. Bæjarstjórnir eru nú einu sinni breytilegar, og ómögulegt að segja fyrirfram, hverjir ráði í Hafnarfirði eftir nokkur ár, eða hvernig þeir túlki þetta lagaákvæði. Það, sem gerir þessa skýringu nefndarinnar hæpna, er, að orðalagið er víðtækara en ætlast er til með frv. Þar er tekið fram, að ákvæðið nái til manna, sem „ekki eru búsettir í Hafnarfirði“. Með þessu er skilyrði álagningarinnar „negativt“, en í sveitastjórnarlögum, allar götur frá lögum 9. ág. 1889, um breytingar á tilskipun um sveitarstjórn á Íslandi, eru sett „positiv“ skilyrði fyrir því, á hverja megi leggja. Og þetta skilyrði fyrir persónulega útsvari er, að þeir hafi haft fast aðsetur í hreppnum. Bæjarstjórnarlög Hafnarfjarðar, frá 1922, byrja þannig: „Niðurjöfnun eftir efnum og ástæðum nær til allra, sem hafa fast aðsetur í kaupstaðnum, eigi skemur en 3 mánuði.“ Þarna er einmitt tekið fram þetta gamla og góða ákvæði, að það nái ekki nema til þeirra manna, er hafa fasta atvinnu í kaupstaðnum. En þetta nýmæli, sem hjer er tekið upp, komst fyrst inn í bæjargjaldalög Reykjavíkur í fyrra, og er það þveröfugt við stefnu löggjafans, alt til þess, sem lætur ákvæðin aðeins ná til „landshornafólks“ og lausagopa. Eftir orðum frv. eiga Hafnfirðingar nú líka að geta lagt útsvar á skip eða útveg, sem rekinn er frá Hafnarfirði, þó að skipin sjeu ekki skrásett þar. Nær þetta vitanlega fyrst og fremst til skipa, sem heima eiga annarsstaðar en hjer við Faxaflóa. Undan þessu ákvæði þýðir ekkert að kvarta. Þetta eru allmenn landslög. En frv. þetta gengur í þá átt, að bænum sje ennfremur leyft að leggja útsvar á atvinnu þeirra manna, sem skrásettir eru á þessi skip, hvar sem þeir annars eiga heimili. Þetta getur m. ö. o. orðið tvöfaldur skattur. Þessvegna er það, að jeg hefi borið fram brtt. þess efnis, að ekki sje heimilt að leggja útsvar á þessa menn, ef þeir eiga lögheimili annarsstaðar á landinu, og er það í samræmi við lög þau, sem gilda hjer á landi, annarsstaðar en í Reykjavík. Þessi regla er að mínu áliti holl og góð, að útsvars- og framfærsluskylda fylgist að. Útsvarsskyldan hefir altaf verið miðuð við fast aðsetur í hreppnum, og þrátt fyrir marga tugi breytinga, sem orðið hafa á sveitarstjórnarlöggjöfinni, alt frá því að tilskipun 1872 var gefin út, til vorra daga, þá hefir þetta þó verið rauði þráðurinn, sem aldrei hefir verið haggað við, þangað til í fyrra. Vitaskuld hefir þessu ákvæði ef til vill verið dálítið misjafnlega fylgt í einstaka sýslum, en yfirleitt hafa dómarar lagt þann skilning í þetta ákvæði, sem jeg hefi haldið hjer fram. Áður en lögin 1889 voru gefin út, voru um þau talsverðar umræður hjer á Alþingi, sjerstaklega um það, hvaða skilning ætti að leggja í orðin „fast aðsetur“. Vil jeg, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp nokkur orð úr grein um þetta mál eftir Jón Magnússon, sem þá var landshöfðingjaritari, en nú er forsætisráðherra. Tekur hann þar upp úr þingtíðindunum þessi ummæli þáverandi landshöfðingja: „Jeg verð að skilja gildandi lög svo, að menn eigi aðeins að borga sveitarútsvar þar, sem þeir eiga fast heimili, og yrði jeg að álíta það óheppilegt, ef nú ætti að gera á því þá breytingu, að draga ætti af útsvari sveitabónda til þess hrepps, þar sem hann á heimili og, ef til vill, konu og börn, og leggja nokkum hluta þess til þess hrepps, þar sem hann kann að dvelja um stundarsakir til að stunda sjó. Eins væri um þá, sem eiga heima í sjóarplássunum, en fara á sumrum í kaupavinnu, eftir skilningi h. 5. kgk. þm. (síra Arnljóts Ólafss.).“ Og ennfremur segir svo í þessum ummælum landshöfðingja: „Jeg held, að misskilningur h. 5. kgk. þm. (A. Ó.) sje í því fólginn, að hann leggi annað í „fast aðsetur“ en alment er gert. Mjer fyrir mitt leyti dettur ekki í hug að segja um sveitamann, sem fer til sjávar að róa, að hann hafi fast aðsetur þar, sem hann hefir skiprúm, heldur hefir hann fast aðsetur þar, sem hann á heimili, eða þar, sem hann á bú eða konu. Eins er um sjóarmann, sem á heimili í sjóarplássi, en fer frá heimilinu í kaupavinnu lengri eða skemri tíma; hann hefir fast aðsetur þar, sem heimilið er, en ekki þar, sem hann hefir bráðabirgðavinnuna.“ Í sömu umr. tók landshöfðingi það skýrt fram, að „fast aðsetur“ væri þar, sem maður ætti lögheimili. Þessi ritgerð Jóns Magnússonar er og aðallega til þess gerð, að slá þessum skilningi föstum, enda hefir það síðan verið gert í hverjum landsyfirrjettardóminum á fætur öðrum. Verð jeg því að telja mjög varhugavert að hvika frá þessum lagastaf, frekar en orðið er, og sjerstaklega þegar farið er fram á enn nýjar breytingar, víðtækari en gerðar voru í fyrra í Reykjavíkurlögunum. Í þeim lögum var útsvarsskyldan aðeins látin ná til manna, sem lögskráðir eru á skip, skrásett í Reykjavík, en í þessu frv. er ekkert tillit tekið til skrásetningarstaðar skipsins, ef það er aðeins gert út frá Hafnarfirði. Lögin fyrir Reykjavík hafa ekki staðið lengi ennþá, en þó hafa þau vakið talsverða öldu á móti sjer. Og það er ekki nema eðlilegt, þegar þess er gætt, að Reykjavík hefir einmitt tekið bjargræði nærsveitanna frá þeim, svo að íbúar þeirra mega til að leita sjer atvinnu í Reykjavík. En þá kemur bæjarfjelagið og skattleggur þessa menn, sem það áður hefir svift öllum bjargráðum heima fyrir. Nei, það er síst ástæða til að gefa Reykjavíkurbæ heimild til að klípa af útsvari, sem nærsveitunum ber með rjettu, enda mega þær enganvegin við því. Efnahagur þeirra er ekki svo glæsilegur. Samkvæmt gögnum, er legið hafa fyrir allshn., er fátækraframfæri í Bessastaðahreppi 70–80 kr. á nef, og eru ómagar einnig taldir með. Útsvörin eru 170–180 kr. á hvert einasta nef; ómagar reiknaðir með. Í Gerðahreppi, sem var hjálparþurfi ekki alls fyrir löngu, er fátækraframfæri 70–90 kr. og útsvör 110–130 kr. á hvert nef, að meðtöldum ómögum hreppsins. 1 Garðahreppi voru útsvörin 1400 kr. árið 1912, en s.l. ár voru þau 19 þús. kr. Hafa þau því 13–14-faldast á þessum 12 árum. Svona má halda áfram, og benda tölur þessar ekki til þess, að rjett sje eða heillavænlegt, að Reykjavík fái að taka skatt af mönnum úr hjeruðum þessum, þó að þeir sæki atvinnu sína til Reykjavíkur einhvern tíma ársins. Það er líka annað, sem gerir það að verkum, að minni ástæða er nú að leggja útsvör á menn í atvinnuhreppnum en var, þegar sá síður var upp tekinn í fyrstu. Fyrstu tildrögin til þess, að útvegur var skattlagður þar, sem hann var rekinn, þó að hann ætti annarsstaðar heima, voru þau, að Innnesjamenn fóru árlega suður í Leiru og Garð og urguðu þar upp miðin og sviftu með því innansveitannenn björg sinni að meira eða minna leyti. Var því eðlilegt, að þeir vildu fá eitthvað í staðinn, vildu fá að leggja útsvör á þennan útveg utansveitarmanna. Nú víkur málinu alt öðruvísi við. Þeir, sem koma hingað til bæjarins á vertíðinni og stunda hjer atvinnu, taka ekki með því nein gæði frá bæjarmönnum. Þvert á móti. Þeir hjálpa til við atvinnurekstur bæjarins, enda ekki hægt án slíkra manna að vera, a. m. k. ekki þann tíma ársins, sem togararnir stunda saltfiskiveiðar. Það er því síður en svo ástæða til að refsa þeim fyrir þessa atvinnuleit. Þá er það og mikilsvert atriði, að togararnir sækja ekki afla sinn í landhelgi Reykjavíkur eða Hafnarfjarðar, ef svo mætti að orði komast. Þurfa þessir bæir því þessvegna engrar sjerstakrar lagaverndar. Miklu fremur má segja, að togarar frá Reykjavík og Hafnarfirði taki björgina frá ýmsum öðrum sjávarsveitum, bæði innan Flóans og þó einkum fyrir Söndum, t. d. á Stokkseyri og Eyrarbakka, þegar þeir toga þar austur með. Væri því fremur ástæða til, að þeir bættu hjeruðum þessum skakkaföllin, sem þau verða fyrir af þessum sökum, ekki síst þar sem vitanlegt er, að þeir toga oft í landhelgi. Mjer var skapi næst að leggjast algerlega á móti frv. þessu. En þar sem jeg viðurkenni rjett Hafnfirðinga til að leggja útsvör á erlenda menn, sem stunda atvinnu á erlendum togurum, sem ganga frá Hafnarfirði, þá hefi jeg flutt brtt., til að fullnægja þessari sanngirniskröfu. En lengra vil jeg ekki ganga, því að jeg álít, að löggjöfin sje hjer á skakkri braut. Enda er ekki hægt að neita því, að alt þetta togstrit um að víkka heimildina til útsvarsálagningar er meira og minna hrein hreppapólitík, sein reyndar hefir stundum við dálítil rök að styðjast, en þó oftast mjög veigalítil. Að því er snertir þau forrjettindi, sem Reykjavík hefir þegar fengið í þessum efnum, skal jeg geta þess, að jeg hefi altaf verið þeim andvígur og vona, að bráðlega verði snúið við á þeirri braut, enda hafa hin smærri sveitarfjelög sjeð, að hún er ekki heppileg. Það hefir verið rætt, bæði innan allshn. og utan, að tími væri til kominn að skipa milliþinganefnd til að íhuga sveitarstjórnarmálefni landsins í heild. Jeg er einnig á þessari skoðun. Sjerstaklega er athugavert, hversu lög kaupstaðanna fjarlægjast óðum hin alm. sveitarstjórnarlög, sem gilda enn í sveitum landsins að mestu leyti. Í því efni er að verða fullkominn glundroði, vegna þess, að ekki hefir verið athugað, eins og til var ætlast árin 1872 og 1889, að allsherjarfyrirmæli um útsvarsskyldu eiga að gilda um land alt. Þetta atriði, og eins fyrirmælin um kosningarrjett í sveitarmálefnum, mætti taka út úr sveitarstjórnarlögunum og setja um það sjerstök lög, er giltu fyrir alt landið. Það er ofureinfalt mál, að í þessum efnum verða að gilda sömu lög um land alt, og er því fyllilega tímabært, að leiðrjetta allan þann glundroða, sem orðinn er. Væri því ekki úr vegi að setja milliþinganefnd, sem skyldi fyrst og fremst semja frv. um þau atriði, er jeg áður nefndi, útsvarsskylduna og kosningarrjettinn, en síðan taka sveitarstjórnarmálefni yfirleitt til athugunar, ef mönnum sýndist svo. Það er ekki hægt að neita því, að þessar sífeldu breytingar á lögum kosta ærna peninga, svo að það er líka sparnaður í því fólginn, að skipa lögum þessum í fast og viðunandi horf. Jeg vil biðja hv. deild afsökunar á því, hversu langorður jeg hefi verið um ekki stærra frv., en það er vegna þess, að í því felst stefnuatriði, sem þarf alvarlega að athuga.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg skal strax taka það fram, að jeg er í mörgum atriðum sammála hv. 1. þm. Árn. (MT). Jeg álít þessi útsvarsálagningamál komin á villigötur með því að bæjarstjórnum hefir verið veitt of viðtæk heimild til að leggja útsvör á menn. Sjerstaklega má í þessu sambandi nefna lögin, sem samþykt voru hjer í fyrra fyrir Reykjavíkurkaupstað. En þó að mjer meira en dytti það í hug, þá sá jeg ekki fært að bera fram nýtt frv. um þessi efni nú á þessu þingi. Enda taldi jeg ekki líklegt, að sama þingið, sem markaði stefnu í þessum málum s. l. ár, með því að samþykkja áðurnefnd lög, fengist til að ganga inn á mótsetta stefnu í ár, þó að frv. í þá átt kæmi fram. En jeg hefi lagt annað frv. fyrir þetta þing, frv., sem hv.Ed. hefir enn til meðferðar. Er þar gert ráð fyrir, að skifta útsvari milli heimilis- og atvinnusveitar manna, eftir ákveðnum reglum, og verð jeg að segja, að með því væri ráðin töluverð bót á því misrjetti, sem nú ríkir. Annars fæ jeg ekki sjeð nein vandkvæði á því, að taka ákvæðin um útsvarsskyldu manna út úr sveitarstjórnarlögum landsins og setja ný lög um það efni, þar sem sveitir og kaupstaðir lytu sömu ákvæðum. Og ef jeg sje, að meirihl. hv. deildar vildi sinna þessu máli, þá hefi jeg ekkert á móti því, að undirbúa slíka lagasetningu. Þó hefi jeg ekki tíma til þess nú í þingönnunum, og verður það því að bíða næsta þings. En að því er þetta frv. snertir, þá verð jeg að viðurkenna það með hv. meirihl. allshn., að það er erfitt að neita Hafnarfirði um hið sama og Reykjavík hefir þegar fengið. Sýndist mjer því sanngjörn lausn á máli þessu nú, að frv. verði samþykt, en jafnframt gengið út frá því, að þegar á næsta þingi verði málum þessum skipað í fast og viðunandi form, þar sem ekki gilti sín reglan á hverjum stað. Viðvíkjandi ummælum hv. 1. þm. Árn. (MT) um það, hverja merkingu orðin „fast aðsetur“ hafi, skal jeg geta þess, að jeg býst við, að ákvæðin um útsvarsálögurjett Reykjavíkur á sjómenn, sem lögskráðir eru á skip, sem hjer eru skrásett, hafi komist inn undir því yfirskini, að maður, sem er lögskráður á skip, verði talinn hafa fast aðsetur þar, sem skipið er skrásett. Skipið er þar heimilisfast, en maðurinn hefir fast aðsetur á skipinu. Þetta skilst mjer vera grundvöllurinn undir ákvæðum frv. um útsvarsskyldu sjómanna, sem ekki eru búsettir innanhjeraðs, en njóta atvinnu á skipum, sem ganga þaðan. Ef til vill mætti skifta útsvarinu milli heimilis- og atvinnusveitar eftir öðrum hlutföllum en jeg hefi stungið upp á í frv., sem jeg nefndi áðan, t. d. láta atvinnusveitina fá hlutfallslega minna en þar er gert ráð fyrir. Því er ekki hægt að neita, að þess minna sem kemur í hlut atvinnusveitarinnar, þess meira er dregið úr ranglæti því, sem heimilissveitir þeirra manna, sem greiða annarsstaðar útsvar, verða nú fyrir. Jón Auðunn Jónsson: Jeg er að miklu leyti samþykkur hv. 1. þm. Árn. (MT). Hann er orðinn allsendis óhæfur, þessi útsvarseltingaleikur á eftir útgerðarmönnum og sjómönnum, svo að segja um alt land. Það er engu líkara en verið sje að hegna útgerðarmönnum fyrir það eitt, að þeim hefir tekist að afla betri skipastóls, sem gerir þeim kleift að stunda atvinnurekstur sinn annarsstaðar frá en að heiman. Og það er eins og hegna beri sjómönnum fyrir dugnað sinn, að geta stjórnað stærri og betri skipum en áður og aflað meira. Menn sjá best, hversu ósanngjarnt þetta er, með því að taka til dæmis útsvör báta, sem ganga hjer sunnanlands á vetrarvertíðinni, en fyrir norðan á sumrum og eiga svo heimili á þriðja staðnum, t. d. Vestfjörðum. Það nær ekki nokkurri átt, að lögð sjeu á útsvör á öllum þessum stöðum, bæði á báta og menn. Staðirnir, sem bátar þessir veiða frá, njóta vissulega góðs af veru þeirra þar. Fyrst og fremst skapar hún aukna atvinnu á staðnum, og auk þess hafa slíkir bátar altaf talsverð verslunarviðskifti við land. Þessa getur heimilssveit skips og manna ekki notið, meðan þeir eru í öðrum landsfjórðungum. Auk þess fara þessir bátar einmitt oft burtu heiman að, sökum aflaleysis heima fyrir. Sjá nú allir, hversu ósanngjarnt það er, að þegar heimilissveitin hefir mist atvinnu alla, sem útgerðin veitir vinnandi fólki í landi, alla verslun við útgerðina og viðskifti, að þá skuli hún þar á ofan vera svift svo og svo miklu af tekjum þeirra innansveitarmanna, sem hafa leitað sjer atvinnu út fyrir hjeraðið. Með þessu móti geta menn svo orðið útsvarsskyldir á 3–4 stöðum, og er þá venjulega ekki dregið úr álagningunni. Að vísu gæti það bætt mikið úr skák, ef útsvarinu væri skift eftir ákveðnum reglum milli heimilis-og atvinnusveitar. En jeg lít þó svo á, að menn eigi einungis að greiða útsvar þar, sem þeir eiga lögheimili, jafnvel þó að þeir, vegna nauðsynja útgerðarinnar, leiti sjer atvinnu á öðrum stöðum. Jeg vona því, að hæstv. atvrh. (MG) leggi fyrir næsta þing frv. í þessa sanngjörnu átt. En hvað sem þessu líður, þá er ekki nema eðlilegt, að Hafnarfjörður vilji fá þann rjett, sem frv. fer fram á. Þegar eitt bæjarfjelag fær svo að segja ótakmarkað að skara eld að sinni köku, er ofureðlilegt, að hin komi á eftir og heimti sama rjett. Er ómögulegt að segja, hver græðir að lokum á þessari látlausu togstreitu, en hitt er víst, að óbeinlínis tapa öll hjeruðin við þetta.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg skal leyfa mjer að lýsa yfir því, að jeg er hvenær sem er albúinn þess að svara fyrirspurn þessari. Getur því hæstv. forseti tekið hana á dagskrá, þegar honum sýnist.

Forseti (BSv): Jeg skal minnast þessara orða hæstv. atvrh. (MG), jafnframt því sem jeg þakka honum fyrir, að mál þetta getur fengið greiða afgreiðslu. Á 27. fundi í Nd., föstudaginn 6. mars, var fyrirspurnin tekin til umr.