Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Félmn. Nd. hefur haft til meðferðar frv. til l. um breyt. á lögum nr. 8 22. mars 1972, um tekjustofna sveitarfélaga, með síðari breytingum, á þskj. 47, 45. mál Nd. Fyrrv. félmrh., Magnús H. Magnússon, talaði fyrir frv. á fundi í Nd. 20. des. s.l. og var því þá vísað til n. Málið var tengt afgreiðslu frv. til l. um breyt. á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, nr. 40/1978, sem Alþ. afgreiddi sem lög 20. febr. s.l. Áformað var að afgreiða þetta frv. fyrir þinghlé, en það tókst ekki af ýmsum ástæðum. Haldnir voru sameiginlegir fundir félmn. beggja þd. um þetta mál í upphafi og á þeim fundum mætti ríkisskattstjóri og starfsmenn hans, sem aðstoðuðu n. við samningu á brtt. þeim sem liggja fyrir á þskj. 190. Enn fremur mætti Magnús E. Guðjónsson framkvæmdastjóri Sambands ísl. sveitarfélaga, sem skýrði sjónarmið sveitarfélaga, og á síðara stigi málsins komu á fund félmn. Nd., auk ríkisskattstjóra og hans manna, Árni Kolbeinsson deildarstjóri í fjmrn. og Ólafur Nílsson löggiltur endurskoðandi. Það er því ljóst að n. hefur fengið til ráðuneytis hæfustu sérfræðinga í skattamálum til að fjalla um þær breytingar sem nauðsyn ber til að gera á frv. til samræmingar við skattalög. Þrátt fyrir það tel ég ástæðu til að taka sérstaklega fram, sem raunar hefur komið fram í umr. í n., að gera má ráð fyrir að taka þurfi margar þessar breytingar á lögunum til endurskoðunar á næsta löggjafarþingi, þegar ljóst verður eftir álagningu á þessu ári hvernig ákvæði lagabreytinganna verka í raun, og er það í samræmi við þær yfirlýsingar sem gefnar hafa verið á Alþ. af hæstv. fjmrh. í sambandi við síðustu breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. M.a. tel ég ástæðu til að teknar verði til skoðunar breytingar á álagningarprósentum aðstöðugjalds, sbr. 38. gr. laga um tekjustofna sveitarfélaga, en það er umdeilt og vandasamt mál sem þarf meiri tíma en gefst við afgreiðslu þessa máls. Ég vil þá snúa mér að nál. á þskj. 189, en þar segir svo: „ N. hefur fjallað um frv., en fyrst of fremst er um að ræða breytingar á lögum nr. 8/1972, um tekjustofna sveitarfélaga, til samræmingar við lög nr. 40/1978, um tekjuskatt og eignarskatt. N. er sammála um að frv. verði samþ. óbreytt með þeim breytingum sem greinir á þskj. 190. Þær breytingar, sem þar er lagt til að gerðar verði á frv., eru aðallega til samræmingar við þær breytingar sem gerðar hafa verið á lögum nr. 40/1978 og samþykktar voru á Alþingi 20. febr. s.l. Einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt.“ Þetta var undirritað á Alþ. 21. febr. 1980 af öllum nm. í félmn. Nd., en einn nm., Jóhanna Sigurðardóttir, skrifaði undir með fyrirvara. Eftir að nál. var lagt fram flutti n. sameiginlega á þskj. 200 brtt. við 5. brtt. á þskj. 190, við 14. gr. Breytingin, eins og þar stendur, felur í sér nokkru skýrari ábendingar um 14. gr. en kom fram í brtt. á þskj. 190, og kem ég að því nánar síðar. Eins og fram kemur er þarna fyrst og fremst um breytingar að ræða á frv. til samræmis við þær breytingar sem gerðar voru í meðförum Alþ. á lögunum um tekju- og eignarskatt. Tel ég ekki ástæðu til að fara mjög ítarlega út í þær. Málið er öllum þdm. kunnugt og hefur legið á borðum nokkuð lengi. Hér er fyrst brtt. við 3. gr. Þar er fyrst og fremst um það að ræða að frá tekjum þessum skuli draga frádrátt samkv. A-lið, 1. tölul. B-liðar, 3. tölul. C-liðar 1. mgr. og 3. mgr. 30. gr. laga nr. 40/1978 með síðari breytingum. Þarna er aðeins um að ræða hagræðingaratriði. Þá er einnig lagt til að 3. mgr. falli út, en 3. mgr. hljóðar þannig í frv.: „Hafi maður tekjur af útleigu eigna, sbr. 1. og 2. tölul. C-liðar 7. gr. laga nr. 40/1978, skal draga frá þeim tekjum við ákvörðun útsvars útgjöld samkv. 1. –4. tölul. 1. mgr. 31. gr. laga nr. 40/1978 vegna öflunar þeirra tekna, þó ekki vaxtagjöld.“ Þetta er orðið óþarft atriði eftir samþykkt á skattalagafrv. 2. brtt. er við tilvísun í 4. gr. í ákveðna kafla laganna. Þar er aðeins breytt um tölur miðað við þær breytingar sem þegar hafa verið gerðar, að í staðinn fyrir „VIII. –XIII. kafla“ laga nr. 40/1978 kemur: VIII. – XIV. kafla. 3. brtt. er við 6. gr. Í stað orðanna „sbr. 116. gr. laga nr. 40“ í 8. mgr. komi: sbr. 121 gr. laga nr. 40/1978 með síðari breytingum. Það er einnig eingöngu samræmingaratriði. 4. brtt. er við 9. gr. að því er varðar innheimtu útsvara. Settar eru inn í greinina þrjár nýjar mgr., sem eru eingöngu í fullu samræmi við þær breytingar sem gerðar voru á innheimtu tekjuskatts. Í fyrsta lagi er 6. mgr.: „Vangreiðsla að hluta veldur því að útsvar gjaldandans fellur í gjalddaga 15 dögum eftir gjalddagann, þó ekki fyrr en 15. næsta mánaðar eftir að álagningu er lokið.“ 7. mgr.: „Séu skattar gjaldanda hækkaðir eftir álagningu fellur viðbótarfjárhæðin í gjalddaga 10 dögum eftir að gjaldanda var tilkynnt um hækkunina.“ 8. mgr.: „Þeim erlendu ríkisborgurum eða ríkisfangslausu mönnum, er fengið hafa dvalar- eða landvistarleyfi hér á landi um tiltekinn tíma, er skylt að gera full skil á útsvari sínu fyrir brottför af landinu.“ Þá er 5. brtt. á þskj. 190, sem breytist eftir meðferð n. Hefur verið gerð breyting á brtt. um 2. málsl. Í staðinn fyrir að, eins og hér stendur, „1. mgr. greinarinnar falli niður“ komi: 2. málsl. 1. mgr. orðist svo: Til rekstrarkostnaðar í þessu sambandi telst gjaldfærsla samkv. 53. gr. laga nr. 40/1978, en frá honum dregst tekjufærsla samkv. sömu grein. Og 2. mgr. orðist svo: Undanþeginn aðstöðugjaldi er rekstrarkostnaður samkv. 2. mgr. 1. tölul. 31. gr. laga nr. 40/1978, enn fremur sá hluti rekstrarkostnaðar, sem umfram er heildartekjur, og telst tekjufærsla samkv. 53. gr. laga nr. 40/1978 þá ekki til heildartekna. Með þessari breytingu er það skoðun n. að 14. gr. sé orðuð á skýrari og ótvíræðari hátt um hver stofninn til aðstöðugjalds skuli vera. Aðstöðugjaldsstofn skal vera rekstrarkostnaður sá sem um ræðir í 1. tölul. 1. mgr. 31. gr. laga nr. 40/1978. Í framhaldi af till. um breytingu á 3. gr. frv. er lagt til að 2. málsl. 1. mgr. 14. gr. falli niður og aðstöðugjald sé ekki lagt á útleigu eigna nema útleigan falli undir atvinnurekstur og tekjur af útleigunni teljist til tekna, sbr. B-lið 7. gr. skattalaganna. Enda þótt menn leigi út einstakar íbúðir hefur það ekki talist til atvinnurekstrar. Frv. gerir ráð fyrir að gjaldfærsla vegna verðbreytinga samkv. 53. gr tekjuskatts- og eignarskattslaga myndi aðstöðugjaldsstofn, en lítið er á tekjufærslu samkv. sömu grein sem lækkun á gjöldum og dregst hún frá öðrum rekstrarkostnaði. Hér er fyrst og fremst um að ræða leiðréttingu á gjaldfærðum fjármagnskostnaði, svo sem vöxtum, verðbótum og gengistapi. Þá er í 2. lið brtt. við 14. gr. ákvæði um að tiltekinn hluti rekstrarkostnaðar verði undanþeginn aðstöðugjaldi. Er það í samræmi við framkvæmd fyrri ára í því efni. Einnig eru tekin af öll tvímæli um að brúttótekjur, sem eru viðmiðun við ákvörðun á aðstöðugjaldsstofni þegar gjöld fara fram úr heildartekjum, eru ákveðnar með sama hætti og áður, þ.e. án verðbreytingafærslu samkv. 53. gr. 6. brtt. er við 15. gr. 3. mgr. falli niður. Þar er um að ræða, að í frv. er gert ráð fyrir að fella skuli niður aðstöðugjald sem nemur 20 þús. eða lægri upphæð. N. varð sammála um að fella út þetta ákvæði, þar sem gert er ráð fyrir að aðstöðugjald skuli lagt á í heilum þúsundum kr. þannig að lægri fjárhæð en 1000 kr. skal sleppt. 7. brtt., við 16. gr., er um að breytt verði a-lið greinarinnar: „hann rekur þar fiskkaup, fiskverkun, verktakastarfsemi eða hefur þar heimilisfasta atvinnustofnun“, eins og segir í frv. N. leggur til að orðið „verktakastarfsemi“ verði fellt út, en í staðinn komi: hefur þar með höndum húsbyggingar eða aðra mannvirkjagerð. - Í skilgreiningu á undanförnum árum hefur þetta atriði oft valdið miklum deilum og er í núgildandi tekjustofnalögum óljóst í orðalagi þannig að það þurfti að skýra þetta. Hér er fyrst og fremst átt við nýbyggingar og mannvirkjagerð, en ekki viðhald eigna, sem hafa verið oft og tíðum deilur um. En ákvæði í brtt. á að gera það atriði ljósara og auðvelda skattayfirvöldum að skera úr um ákvæði þessarar greinar. 8. brtt. er við 19. gr. Þar stendur: „Séu gjöld samkv. lögum þessum eigi greidd innan mánaðar frá gjalddaga skal greiða sveitarfélagi dráttarvexti af því sem ógreitt er, talið frá og með gjalddaga.“ Það var gerð sú breyting á lögunum um tekjuskatt og eignarskatt, að í staðinn fyrir þetta orðalag var sett inn í greinina: „af því sem ógreitt er“. Það er eðlilegt að það sé samræmi í þessu í tekjustofnalögum sveitarfélaga, og þess vegna gerir n. till. um að þessu sé breytt í 19. gr. frv. 9. brtt. er eingöngu ákvæði til bráðabirgða og komi í staðinn fyrir ákvæðið í frv. sem er á þessa leið: „Komi í ljós á skattframtali fyrir tekjuárið 1979 að skattaðili hafi ekki talið fram til skatts á liðnum árum eignir, sem um ræðir í 78. gr. laga nr. 40/1978, eða tekjur af þeim, sem skattfrjálsar hafa verið við viss skilyrði, skal eigi lagt útsvar vegna fyrri ára á hinar óframtöldu tekjur af eignum þessum, enda hafi þær myndast fyrir ársbyrjun 1978.“ Þessi grein fellur út að tillögu n. og í staðinn korni ákvæði til bráðabirgða í nokkrum liðum, eins og kemur fram á brtt. á þskj. 190. Það eru: Ákvæði til bráðabirgða I. Við ákvörðun stofna til útsvars og aðstöðugjalds skulu ákvæði til bráðabirgða í lögum nr. 40/1978 með síðari breytingum gilda eftir því sem við á. Ákvæði til bráðabirgða II. Við álagningu útsvars á árinu 1980 vegna tekna á árinu 1979 skal við ákvörðun gjaldstofns til útsvars draga frádrátt samkv. 2. og 4. tölulið. B-liðar 1. mgr. 30. gr. laga nr. 40/1978. Enn fremur skulu vaxtatekjur og verðbætur manna á árinu 1979 af verðtryggðum spariskírteinum ríkissjóðs vera frááráttarbærar að fullu frá tekjum við álagningu útsvars á árinu 1980. Við lögin bætist nýtt ákvæði, er verði ákvæði til bráðabirgða III og orðist svo: Þrátt fyrir ákvæði laga þessara skulu lög nr. 1/1980 gilda eftir því sem við á um greiðslu útsvara á fyrri hluta ársins 1980 - þ.e. lögin sem samþ. voru í vetur um fyrirframgreiðslu gjalda. Ákvæði til bráðabirgða IV. Hvarvetna þar sem í lögum þessum ei vísað til laga nr. 40/1978, um tekjuskatt og eignarskatt, er vísað til þeirra laga með síðari breytingum eftir því sem við getur átt. Verði síðari breytingar, sem gerðar hafa verið á lögum nr. 40/1978, felldar inn í meginmál þeirra og útgefin ný lög, skal við framkvæmd á 2. mgr. 21. gr. laga þessara breyta vísunum til laga nr. 40/1978 til samræmis við það. Hér er fyrst og fremst um að ræða að taka af öll tvímæli um ýmsar tilvitnanir til laga um tekjuskatt og eignarskatt, sem nauðsynlegt er því að þar er gert ráð fyrir að ýmis ákvæði til bráðabirgða gildi eitt ár. Ég held að ég hafi ekki fleiri orð um brtt. n. Eins og ég sagði áðan eru þær fyrst og fremst samræmingaratriði vegna breytinga sem gerðar hafa verið á lögum um tekjuskatt og eignarskatt og eru nauðsynlegar til að hægt sé að framkvæma lögin í réttu samræmi við þá lagagerð. Ég vil þá leyfa mér, herra forseti, að tala fyrir brtt. á þskj. 191, sem ég hef lagt fram ásamt hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni, hv. þm. Jóhanni Einvarðssyni og hv. þm. Eggert Haukdal: „Við 5. gr. bætist ný mgr., er verði 4. mgr. og orðist svo: Nú hrökkva útsvör samkv. 1. mgr. ekki fyrir áætluðum útgjöldum og er þá sveitastjórn heimilt að hækka þau um 10% að fengnu samþykki ráðh.“ Um er að ræða að taka upp í frv. til l. um breyt. á lögum um tekjustofna sveitarfélaga ákvæði sem er í núgildandi lögum, í 25. gr. þeirra, þetta er tekið óbreytt upp. Það þarf raunar ekki að hafa langt mál um þetta atriði frá sjónarmiði sveitarstjórnarmanna. Á undanförnum árum hafa sveitarstjórnarmenn, og ekki síst Samband ísl. sveitarfélaga, lagt á það mikla áherslu að reyna að halda uppi raungildi tekjustofna sveitarfélaga. Því miður hefur það ekki tekist. Er hægt að vitna í margar samþykktir, sem um þetta hafa verið gerðar, og færa fyrir þeim mörg og óyggjandi rök. Ég vil geta þess, að það hafa sífellt fleiri og fleiri verkefni verið færð yfir á hendur sveitarfélaga af löggjafanum, í mörgum tilfellum án þess að nokkur tekjustofn hafi komið þar á móti. En eins og öllum hv. þdm. er kunnugt eru tekjustofnar sveitarfélaga ekki verðtryggðir nema að því er varðar þann hluta sem kemur úr jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Á síðasta landsþingi Sambands ísl. sveitarfélaga, 1978, voru gerðar um þetta ákveðnar tillögur, m.a. samþ. landsþingið að vekja athygli stjórnvalda á þeirri lækkun rauntekna sveitarfélaga af útsvörum og aðstöðugjaldi sem orðið hefur undanfarin ár þar eð álagningarprósenta þessara gjalda hefur ekki hækkað þótt aukin verðbólga milli ára gefi tilefni til. Skoraði landsþingið á Alþ. að gera þær breytingar á lögunum um tekjustofna sveitarfélaga að sveitarfélögin nái þeim rauntekjum af þessum tekjustofnum sem þeim voru ætlaðar við setningu laganna 1972. Það væri hægt að færa í löngu máli frekari rök fyrir þessu. Sveitarfélögin, eins og allir vita, lúta fjárhagslegri forsjá ríkisvaldsins á margan hátt í verulegum mæli, og skattar verði ekki á lagðir nema með lögum. Gjaldskráin nái margra sveitafyrirtækja eru komin í óefni og hafa verið það lengi. Þarf ekki að lýsa því, að það hefur ávallt verið fyrirstaða hjá ríkisvaldinu, sumpart af eðlilegum ástæðum, að samþykkja nauðsynlegar gjaldskrárhækkanir í sambandi við ýmsa nauðsynlega rekstrarþætti sveitarfélaga. Þannig má segja að sjálfstjórn sveitarfélaga í fjármálum hafi oft reynst innantóm orð hvað þetta snertir. Ég hef hér í höndum úttekt á þessum mál um frá hendi opinberra aðila, eins og Þjóðhagsstofnunar o.fl. Þar kemur greinilega fram, að miðað við þau lög, sem í gildi eru, þ.e. 10% álagningu útsvara með heimildarákvæði um hækkun í 11% sem í gildi hafa verið, að næstum því öll sveitarfélög í landinu hafa sótt um og notað sér þessa heimild á undanförnum árum. Þrátt fyrir það hefur útsvarið ekki gefið nema um 7.3% í reynd. Miðað við 50% verðbólgu, eins og við höfum búið við og búum við, mundi tólfta prósentan ekki hækka þessa tölu nema í rúmlega 8%. Málið er því mjög alvarlegs eðlis fyrir sveitarfélögin og ætti það að vera öllum ljóst. Á fundi í stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga, sem haldinn var í gær, var gerð samþykkt um þetta mál sérstaklega, og sá fulltrúaráðsfundur, sem nú stendur yfir, hófst í morgun, fjallar ítarlega um þetta mál. Koma sjálfsagt ályktanir frá þeim fulltrúaráðsfundi áður en honum lýkur á morgun. Ég tel ástæðu til þess-með leyfi hæstv. forseta - að lesa hér samþykkt stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga í gær, sem samþykkt var einróma: „Við meðferð frv. til l. um breyt. á lógum um tekjustofna sveitarfélaga hefur á Alþ. komið fram till. um lögfestingu á heimild fyrir sveitarstjórnir til að hækka hámarksútsvar 11% um 10% að fengnu samþykki ráðh. Í samræmi við samþykktir síðasta landsþings og fulltrúaráðsfundar um að tryggja þurfi raungildi tekjustofna sveitarfélaga og fyrri samþykktir um rýmkaða tekjustofna mælir stjórn sambandsins með samþykkt þessarar heimildarreglu. Í þessu sambandi bendir stjórnin á, að æ fleiri verkefni hafa bæst á sveitarfélögin, sérstaklega á sviði skólamála, heilbrigðismála og félagsmála, án þess að auknar tekjur kæmu á móti. Tekjustofnar sveitarfélaga eru ekki verðtryggðir nema að óverulegu leyti og því er ólikt farið með tekjustofna ríkissjóðs. Af þessum sökum og af völdum verðbólgunnar er fjárhagur flestra sveitarfélaga mjög erfiður og tekjuöflun þeirra þröngur stakkur sniðinn. Þá bendir stjórnin á, að vegna hærra verðbólgustigs hefur skattbyrði gjaldenda af útsvörum á tíðnum árum verið minni en hún var við setningu tekjustofnalaganna 1972.“ Ég tel ástæðu til að vekja athygli hv. þd. á þessari samþykkt stjórnar sambandsins, um leið og ég læt í ljós þá skoðun, að ég tel að það sé óhætt fyrir löggjafann að rýmka nokkuð heimildir sveitarfélaga til sjálfstæðrar álagningar, því að þeim ætti að vera best til þess treystandi. Þar er vettvangur framkvæmda og aðgerða í öllum málum. Sveitarstjórnir í landinu ættu best að vita hvar þarf að beita þeim aðgerðum sem þeim er falið að öðru leyti samkv. lögum og reglum. Ég vænti þess, að brtt. okkar verði samþ. um leið og gengið verður frá þessu máli.



Herra forseti. Varðandi þá brtt., sem um getur á þskj. 191, er hér um grundvallarbreytingu að ræða. Brtt. á þskj. 191, ef hún nær fram að ganga, um heimild til sveitarstjórna til að hækka útsvar um 10% til viðbótar þeim 11% sem nú á að lögfesta, mun stórauka skattbyrðina í landinu. Þó hér sé um sambærilegt heimildarákvæði að ræða og er í núgildandi lögum um tekjustofna sveitarfélaga er samkv. frv. því, sem hér liggur fyrir, ráð fyrir gert að útsvar verði 11% af tekjum, auk þess sem með brtt., sem nú liggur fyrir, er gefin heimild til 10% hækkunar þannig að þau geta farið í 12.1%. Reynslan hefur sýnt að flest sveitarfélög hafa nýtt sér fyrri heimild, og efalítið munu þau gera það áfram. Nái heimildin á þskj. 191 fram að ganga nú og sveitarfélögin fullnýti sér hana mun hún leggja 5.1 milljarðs aukna skattbyrði á landsmenn. Í þessu sambandi tel ég fróðlegt fyrir stjórnarsinna að rifja upp eitt atriðið í stjórnarsáttmála þeirra, um kjaramál, sem virðist hafa gleymst í skattagleði þeirra við að leggja aukna skattbyrði á landsmenn. Í kaflanum um kjaramál stendur, að athuguð verði lækkun útsvars á lægstu tekjum. Væri nú ekki ráð fyrir stjórnarsinna að staldra ögn við í ákafanum að leggja á aukna skatta og athuga hverjar verða tekjur ríkissjóðs og skattbyrði landsmanna í ár, sjá hver reynslan af nýju skattlögunum verður, áður en hlaupið er til með nýjar skattaálögur á landsmenn? Þeir, sem flytja brtt. á þskj. 191, ættu að íhuga vel hvort orð hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar gætu e.t.v. haft við rök að styðjast, að með þessu frv. væri verið að taka heljarstökk út í náttmyrkrið án þess að nokkur þekkti afleiðingarnar. En hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson virðist varla svo mjög kvíða afleiðingunum af stökkinu fyrir skattborgara þessa lands, því hann vílar ekki fyrir sér að gerast meðflm. að umræddri brtt. án þess að hafa hugmund um hvar stökkið endar. Nei, væri nú ekki ráð að doka aðeins við og sjá hvar okkur ber niður úr stökkinu, enda hafa flestir viðurkennt að með nýju skattalögunum er rennt blint í sjóinn og hefur hæstv. fjmrh. reyndar látið þau orð falla að e.t.v. yrði óhjákvæmilegt síðar á árinu að leggja á aukna skatta eða þá lækka þá þegar séð veður fyrir hver útkoman verður? Væri það nokkur goðgá að bíða eftir útkomunni áður en hlaupið er til með heimildir til aukinnar skattbyrði á landsmenn upp á 5.1 milljarð kr., sem reynslan hefur sýnt að oftast er nær fullnýtt? Ég tel að allur almenningur beri mikinn kvíðboga fyrir e.t.v. mjög aukinni skattbyrði þó þm. séu ekki hér í einhverju snarhasti að gefa heimild til útsvarshækkunar sem efalitið verður nýtt og mun þyngja skattbyrði fólksins í landinu verulega. Ég tel hins vegar að finna verði leið til þess að koma til móts við fjárhagsvanda sveitarfélaga. En þegar óvissan er svo mikil um skattbyrðina, samfara stórfelldum breytingum á skattalögunum, verðum við að leysa það mál á annan hátt en með nýjum óvæntum skattaálögum á landsmenn. Sú brtt., sem ég flyt á þskj. 199, miðar einmitt að því að leysa tímabundinn fjárhagsvanda sveitarfélaga á annan hátt en með aukinni skattbyrði á landsmenn. Brtt. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Við a-lið 9. gr. laganna bætist: Aukaframlag úr ríkissjóði sem nemur 4% af söluskatti þeim sem innheimtur er í ríkissjóð á árinu 1980 samkv. lögum nr. 10/1960, um söluskatt, með síðari breytingum, sem renni til að greiða úr sérstökum fjárhagserfiðleikum sveitarfélaga, sbr. b-lið 8. gr.“ Eins og fram kemur í brtt. verður fjárhagsvandi sveitarfélaga leystur á yfirstandandi ári með aukaframlagi úr ríkissjóði sem nemi 4% af söluskatti þeim sem innheimtur er í ríkissjóð á árinu samkv. lögum um söluskatt. Þetta aukaframlag mun gefa 4 milljarða 470 millj. til viðbótar þeim 8.9 milljörðum sem renna nú af söluskattstekjum í jöfnunarsjóð sveitarfélaganna. Hér er því ekki langt frá því að vera um sömu upphæð að ræða og heimildin á þskj. 191 mundi gefa sveitarfélögunum. Það er auðvitað ljóst, að hér er um tilfærslu á fjármagni að ræða frá ríkissjóði til sveitarfélaganna, og tekjur ríkissjóðs munu því skerðast að sama skapi, ef þessi brtt. nær fram að ganga, ef það verður þá ekki halað inn aftur á skattstiganum þegar hann sér dagsins ljós. En meginmálið er samt það, og það er tilgangurinn með flutningi brtt., að fjárhagsvandi sveitarfélaganna verði ekki leystur á kostnað skattborgaranna, heldur verði útgjöld ríkissjóðs skert að sama skapi. Meginmálið er að samstaðá geti skapast um tilfærslu á fjármagn til sveitarfélaganna sem væri tímabundin og miðuð við þetta ár. Svo má endurskoða málið í lok ársins, þegar séð verður hvert nýju skattalögin leiða okkur. Það mun ekki standa á okkur Alþfl.-mönnum að leggja fram sparnaðartillögur í ríkisbúskapnum, enda má minna á að fjárlagfrv. núv. ríkisstj. er 5.2% hærra en fjárlagafrv. minnihlutastjórnar Alþfl. Ekki er síður ástæða til að minna á að í fjárlagafrv. ríkisstj. nú er gert ráð fyrir 26.4% hækkun á tekjusköttum einstaklinga eða um 8 milljarða kr. hækkun frá fjárlagafrv. fyrrv. fjmrh. Sighvats Björgvinssonar. Stjórnarsinnar geta því óhræddir stutt brtt. á þskj. 199, og verði hún samþ. mun ekki, eins og ég sagði, standa á okkur Alþfl.-mönnum að leggja fram sparnaðartillögur á móti við afgreiðslu fjárlaga. Það er ekki endalaust hægt að seilast í vasa skattborgaranna þegar útgjöld ríkis og sveitarfélaga keyra úr hófi fram. Það verður að leita annarra leiða. Og það væri með ólíkindum ef þm. Sjálfstfl. gætu ekki greitt götu þessarar brtt., þegar minnst er 35 milljarða niðurskurðar þeirra á ríkisútgjöldum frá síðustu kosningum og stöðugra yfirlýsinga um lækkun á sköttum. Ég trúi því ekki heldur að óreyndu, að þeir hv. þm., sem standa að heimildarhækkun á útsvari um 5.1 milljarð kr., séu ekki tilbúnir að draga till. sínar til baka þegar komin er fram brtt. sem leysir fjárhagsvanda sveitarfélaganna án þess að leggja aukna skattbyrði á landsmenn. Herra forseti. Það skulu því verða lokaorð mín nú, að ég er andvíg brtt. á þskj. 191 og mun greiða atkv. gegn henni. Ég skora á hv. þm., sem standa að brtt. á þskj. 191, að draga hana til baka og greiða atkv. brtt. á þskj. 199, sem nær því markmiði, sem að er stefnt með till. á þskj. 191, án þess að þyngja skattbyrðina frekar. Það er hægt, ef vilji er fyrir hendi að íþyngja ekki skattborgurunum, en á sama hátt að leysa vanda sveitarfélaga. Og ég geri ráð fyrir því, að þeir kjósendur, sem veittu brautargengi í kosningum hv þm. sem standa að brtt. á þskj. 191, hafi ekki síður veitt þeim brautargengi til þess að gæta hagsmuna sinna, skattborgaranna, en sveitarfélaganna.



Herra forseti. Í hv. félmn. Nd. voru menn almennt sammála um að afgreiða skyldi fyrirliggjandi frv. með þeim hætti að taka tillit til allra þeirra skattalagabreytinga sem þingið hafði þegar samþykkt. Ég get þess vegna tekið undir öll þau orð sem frsm. n. hafði um málið að segja áðan, að undanteknum þeim kafla þar sem hann talaði sérstaklega um þá brtt. sem hann flytur ásamt nokkrum öðrum hv. þm. þessarar d., sem reyndar eiga jafnframt sæti í hv. félmn. Sú brtt., sem við stóðum að í þessari n., eftir að hafa lagt fram brtt. á þskj. 190, var brtt. á þskj. 200, sem nauðsynlegt var að láta koma fram að frekar athuguðu máli. Í þeirri brtt. má segja að gætt sé þess, að aðstöðugjaldsstofninn verði ekki hærri í lögunum eftir breytinguna en hann er nú, þannig að fyrirtæki ættu ekki að fara verr út úr álagningu aðstöðugjalds en þau hafa farið hingað til. Auk þess má segja að brtt. á þskj. 200 feli í sér þau sjónarmið sem komu fram í brtt. sem við hv. þm. Steinþór Gestsson fluttum á þskj. 194, þannig að ég vil nú lýsa því yfir, að við flm. munum draga þá brtt. til baka. Sem sagt, brtt. á þskj. 194 er komin inn í brtt. á þskj. 200, en sú brtt. er aftur til breytingar á 5. tölul. brtt. á þskj. 190. En varðandi það mál sem hv. þm. Alexander Stefánsson fjallaði um, þ.e. málið á þskj. 191, þar sem gert er ráð fyrir að enn sé gerð ný breyting, vil ég segja þetta: Þessi brtt. var rædd í n. og það var ákveðið í henni að standa ekki að þessari brtt., þar sem hún var efnisleg og þess vegna frábrugðin þeim till. sem aðeins þóttu nauðsynlegar til leiðréttingar á sjálfu frv. vegna skattalagabreytinganna, eins og ég gat um áðan. Þessi brtt. er þess vegna flutt af nokkrum nm., en ekki sem minni hl. eða meiri hl.n. Hún gerir ráð fyrir því, að ráðherra geti heimilað sveitarfélögum að leggja 10% ofan á þau 11% sem gert er ráð fyrir að útsvör verði af tekjum manna samkv. till. n. Þetta þýðir það í raun, að sveitarfélögin geta með hægu móti fengið heimild til að leggja á útsvarsgreiðendur 12.1%, þ.e. fengið 12.1% af tekjum þeirra inn sem útsvar. Til að gefa einhverja hugmynd um hvað miklir fjármunir eru þarna í húfi má gera ráð fyrir að þetta séu milli 4 og 5 milljarðar kr., ef öll sveitarfélögin nota þessa heimild. Þetta þýðir að heildarskattheimtan hér á landi er að aukast um u. þ. b. 4.5 milljarða. Heildarskattheimtan samkv. þessari brtt. mun aukast um 4.5 milljarða u.þ.b., ef miðað er við gjaldárið eða árið 1980. Það, sem er einkar athyglisvert við þetta, er að hvergi er í till. aðstandenda þessarar brtt. gert ráð fyrir að niðurskurður komi á móti. Og samt virðist manni að í röksemdafærslu fyrir þessari till. sé þess gætt að koma því að, að heimta þurfi inn þessa auknu fjármuni vegna þess að ríkið hafi ýtt nokkru af sínum verkefnum yfir til sveitarfélaganna. Það hefur stundum verið rætt um það, og um það var reyndar rætt enn fremur í félmn., að eðlilegast væri að sveitarfélögin sjálf gætu ákveðið, hvernig þau höguðu skattheimtunni, og fengið þess vegna frjálsa álagningu á útsvör, enda eru þau um margt ólík og má vera að innan vissra sveitarfélaga ríki miklu meiri framkvæmdahugur en í öðrum sveitarfélögum, allt eftir því hvernig á stendur hverju sinni. Ég get út af fyrir sig tekið undir þessi sjónarmið. En því miður er ekki hægt að gera það að svo stöddu. Fyrr verður að koma til gjörbreyting á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Sem betur fer má búast við lausn á þeim málum innan tíðar, enda skilst mér að nú sé unnið kappsamlega að því að koma fram með nothæfan verkaskiptingargrundvöll. Og ég vil í þessu sambandi rifja það upp, að núv. hæstv. forsrh., sem nú gengur í salinn, er mikill áhugamaður um þetta mál og setti á sínum tíma á stofn nefnd sem starfaði og skilaði einhverri niðurstöðu, þannig að eflaust verður um talsverðan hraða á þessu máli að ræða á næstunni. Ég minntist áðan á það, að þessi brtt. þýddi aukna heildarskattheimtu á milli 4 og 5 milljarða kr. Ég kemst ekki hjá því, þegar rætt er um skattheimtuna, að minna enn fremur á það, að í fjárlagafrv., sem var lagt fram á mánudag er gert ráð fyrir að olíustyrkurinn, sem nam 2.3 milljörðum kr., sé tekinn út úr frv. Síðan er það sagt, og það hefur reyndar komið fram í Sþ. af hálfu hæstv. iðnrh., að að því sé unnið í iðnrn. að úfbúa nýtt skattafrv., um orkuskatt eða eitthvað í þá veru, sem mun væntanlega gefa aðra 5 milljarða í nýjum sköttum. Og þá spyr ég: Hvað varð um þessa 2.3 milljarða sem voru í frv? Nú skyldi maður ætla að þeir ættu að notast fyrir það fólk sem hefur orðið fyrir búsifjum vegna þess að olía hefur hækkað á heimsmarkaði. En það er nú öðru nær. Þeir peningar, sem áttu að notast til þeirra hluta hafa nú verið settir í allt önnur verkefni. Eins og hv. d. er kunnugt voru skattalagabreytingarnar afgreiddar frá Alþ. fyrir skömmu, án þess að því fylgdu lagagreinar sem varða skattstigann. Það er sjónarmið okkar sjálfstæðismanna, að það beri að bíða með afgreiðslu þeirrar brtt., sem hér liggur fyrir, þar til skattstigadæmið verður gert upp hér á hv. Alþ. Þessi mál eru öll í samhengi. Þau horfa ekki aðeins að ríkissjóði, ekki heldur aðeins að sveitarfélögunum eða að ríkissjóði og sveitarfélögum. Þau snerta að sjálfsögðu alla skattgreiðendur í þessu þjóðfélagi. Og við verðum að sjálfsögðu að hugsa um hag þeirra fyrst og fremst. Ef litið er á stjórnarsáttmála ríkisstj. Gunnars Thoroddsens og spurst fyrir um það, hvað þar megi lesa um útsvör, kemur í ljós að í kaflanum um kjaramál er aðeins rætt um útsvör. Og þar segir í 2. tölul., með leyfi forseta: „Til þess að draga úr almennum peningalaunahækkunum er ríkisstj. reiðubúin til þess að beita sér fyrir eftirtöldum ráðstöfunum í tengslum við kjarasamninga.“ Síðan kemur a-liður, sem ég ætla ekki að lesa, en þó væri vissulega full ástæða til þess, því að þar verður greinilega um vanefndir að ræða ef trúa má fjárlagafrv. En ég kem að b-lið og þar stendur orðrétt, með leyfi forseta: „Athuguð verði í þessu sambandi lækkun útsvars af lægstu tekjum, án þess að hlutur sveitarfélaga skerðist.“ Nú langar mig til þess að spyrja hæstv. félmrh.: Hvað er að hans mati það sem kalla má lægstu tekjur? Um þetta hafa menn að vísu rætt og sett fram sjónarmið, en það er full ástæða til þess, þegar rætt er um útsvörin, að fá um það svör hér á hv. Alþ., hvað séu lægstu tekjur samkv. orðum stjórnarsáttmálans. Og í öðru lagi: hve mikilli upphæð má gera ráð fyrir að verði varið í þennan lið? Mig langar til þess að spyrja hæstv. ráðh. jafnframt þeirrar spurningar, hvort þarna sé ákveðin upphæð höfð í huga. Það er gert ráð fyrir því, að launafúlgan á þessu ári verði um 600 milljarðar kr. lauslega áætlað. Miðað við þær hugmyndir, sem menn hafa gert sér um lægstu tekjur af ræðum manna og ritum, getur maður ímyndað sér að þessi upphæð í 2. tölul. b í kjaramálakafla stjórnarsáttmálans liggi á milli 1 og 2 milljarða kr. Sé þetta rangt, þá bið ég hæstv. félmrh. að leiðrétta það, ef hann hefur sjálfur einhverja hugmynd um hvað felst í þessum orðum stjórnarsáttmálans, sem ég hygg þó að séu komin úr herbúðum hans eigin flokks. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir lýsti hér áðan í ræðu brtt. sem hún flytur á þskj. 199. Í þeirri brtt. er gert ráð fyrir að framlag úr ríkissjóði, sem nemur 4% af söluskatti þeim sem innheimtur er í ríkissjóð á þessu ári, verði tekið og látið renna eftir sérstökum leiðum til sveitarfélagann. Ef reynt er að meta þessa upphæð, þá er hún líklega um 4.5 milljarðar eða svipuð upphæð og gert var ráð fyrir að 12.1% eða 10% ofan á 11% mundu ná. Ég get vel ímyndað mér að þessi leið sé fær, en þó er um hana að segja að æskilegra hefði verið að skattheimtan hefði verið minnkuð beint af ríkisins hálfu, t.d. um eitt söluskattsstig. Þannig hefði skattheimta til ríkisins lækkað, en aftur hefðu sveitarfélögin fengið að hækka sína prósentu á móti. Sú leið er auðvitað beinni. Þarna er um að ræða kannske óþarflega krókótta leið. En allt um það, sú till., sem kemur frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, er þess virði að hún sé skoðuð rækilega. Því miður var hún ekkert rædd í félmn., enda þótt hv. þm. eigi sæti í þeirri nefnd, og mun það vera tilkomið vegna þess, að þessi hugmynd skaut ekki upp kollinum fyrr en nefndarstörfum hafði verið lokið um þessi atriði. Það er þess vegna ósk mín, að meðan þetta mál er hér til 2. umr. gefist hv. félmn. tækifæri til þess að athuga það ítarlega, kalla til sín sérfræðinga. - Það ætti ekki að taka langan tíma, - þannig að við fengjum upplýsingar um hvort þessi leið sé fær. Hún kostar að sjálfsögðu það, að þingið þarf að gera till. um talsverðan niðurskurð, en annað sýnist ekki vera eðlilegt þegar þess er gætt, að skattaukinn, sem rennur til sveitarfélaganna er kominn, til m.a. vegna aukinna verkefna sem hafa horfið frá ríki til sveitarfélaga. Í ræðu sinni hér áðan vék hv. þm. Alexander Stefánsson að sjónarmiðum sveitarfélaganna og stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga í þessu máli. Annars vegar var minnst á þá röksemd, að ríkið hefði ýtt verkefnum á sveitarfélögin, en hins vegar á hina, að í raun væri það verðbólgan sem hefði rýrt tekjustofna sveitarfélaganna. Hann nefndi í því sambandi að Þjóðhagsstofnun reiknaðist svo til, að í raun hefðu þessi 11% aðeins orðið að 7. 5%, þegar tekið væri tillit til verðbólgunnar. Þetta held ég að hljóti að standast. Þetta er í takt við þá miklu verðbólgu sem hér hefur geisað. En í þessu sambandi vil ég vekja vonir hjá hv. þm. Þannig stendur á, að hann styður þá stjórn sem tekið hefur við völdum hér á landi. Og í margnefndum stjórnarsáttmála þeirra stjórnar er minnst á það markmið, að hér muni verðbólga fara ofan í sama stig og er í nágrannalöndunum árið 1982, eða eftir tvö ár. Þetta þýðir u.þ.b. 10 – 12% samkv. upplýsingum sem ég sá í riti frá Efnahags- og framfarastofnun Evrópu sem liggur nú á borðum sumra þm. Ég nefni þetta hér, því að ef hv. þm. Alexander Stefánsson trúir þeim orðum sem standa í þessum stjórnarsáttmála, þá mun hann með sínum gjörðum hér á þingi, sínu aðhaldi að hæstv. ríkisstj. geta gert íslenskum sveitarfélögum langmestan greiða með aðhaldsstefnu sem mundi þýða lækkandi verðbólgu, þannig að þetta markmið næðist, að sveitarfélögin fengju í raun miklu meiri tekjur til sín en þau hafa í dag. En ekki virðist hv. þm. treysta á þau orð sem eru í þessum stjórnarsáttmála, ef marka má ræðu hans áðan. Þá kom hv. þm. á framfæri skilaboðum frá stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga. Í þeirri yfirlýsingu er ályktað á þann veg, að þingið er hvatt til að greiða atkv. með till. hans og annarra hv. þm. um 10% hækkunina. Þetta er gert í samræmi við samþykktir síðasta landsþings. Svo segir orðrétt í þessari yfirlýsingu, með leyfi forseta: „Í þessu sambandi bendir stjórnin á að æ fleiri verkefni hafa bæst á sveitarfélögin, sérstaklega á sviði skólamála, heilbrigðismála og félagsmála, án þess að auknar tekjur kæmu á móti.“ Þetta undirstrikar þau rök sem hér hafa verið flutt, bæði af mér og hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, að ríkið ætti að geta sparað eitthvað á móti. Loks segir í þessari yfirlýsingu stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga: „Þá bendir stjórnin á að vegna hærra verðbólgustigs hefur skattbyrði gjaldenda af útsvörum á liðnum árum verið minni en hún var við setningu tekjustofnalaganna 1972.“ Þetta styður það, að með minnkandi verðbólgu-sem hæstv. ríkisstj. hefur gefið okkur miklar vonir um að verði hér á næstu árum - muni þetta atriði lagast. En í lokin segir svo í þessari yfirlýsingu, með leyfi forseta: „Í skattheimtu ríkissjóðs verður að taka mið af því, að gjaldþoli manna verði ekki misboðið.“ Og nú spyr ég hann sem einn af þeim mönnum sem standa fremstir í stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga: Hvað þýðir þetta? Hvenær er gjaldþoli manna misboðið? Við hvaða mörk telur hann að gjaldþoli íslenskra skattgreiðenda sé misboðið? Ég vil gefa þá yfirlýsingu hér og nú, að ef svo heldur fram sem horfir hjá þessari hæstv. ríkisstj. og stuðningsmönnum hennar hér á þingi, þá koma þau mörk fyrr en síðar, að íslenskir skattgreiðendur, hvort sem þeir eru að greiða útsvör eða skatta til ríkisins, munu rísa upp og segja: Ekki meir.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessar umr. Ég vil aðeins í örfáum orðum koma inn á það, sem hér hefur komið fram, og þá fyrst og fremst víkja að máli hv. 10. landsk. þm., sem hún flutti í sambandi við þá brtt. sem hún flytur á þskj. 199. Ég verð því miður að segja það hér, að mér finnst þessi brtt. vera mjög í takt við það sem hefur verið kallað leiksýningar á hv. Alþingi. Þessi hv. þm. hefur verið á öllum fundum í félmn., bæði sameiginlegum fundum beggja þd. og eins á fundum félmn. Nd., og það allt fram á síðari hluta næstsíðasta dags, og það hefur aldrei komið eitt orð frá þessum hv. þm. um málefni sveitarfélaga í þeim dúr, sem hún talaði um nú í þessu sambandi. Og ég vil bæta því við, að það er svo mikið mál að gera veigamikla breytingu og hv. þm. leggur hér til, að það þyrfti að hafa æðilangan tíma til þess að fjalla um það, því að það yrði að fara í gegnum allt stjórnkerfið og raunar í sambandi við fjárlagafrv., sem hér hefur verið lagt fram. Það mundi raska þeim málum öllum að verulegu leyti. En það, sem mér finnst furðulegt, er að þessi hv. þm. hefur verið stuðningsmaður ríkisstj. frá því að hún tók sæti á hv. Alþ., þar sem félmrh. hefur verið úr hennar flokki, félmrh. sem hefur verið beðinn af stjórnendum sveitarfélaga á Ístandi æ ofan á æ að reyna að koma fram umbótamálum fyrir sveitarfélögin, leiðrétta þetta óréttlæti sem ég lýsti í framsögu minni áðan í sambandi við tekjustofna sveitarfélaga. Þetta hefur ekki verið hægt. Og nú skil ég af hverju það var ekki hægt. Það er ekki nema um eitt að ræða, að hans flokkur, þingflokkur hv. 10. landsk. þm., hafi staðið gegn því, að slíkar breytingar yrðu gerðar, því að engar slíkar tillögur hafa komið fram. Ég þarf ekki að lýsa því, hæstv. fyrrv. félmrh. er hér staddur í salnum, að hann hefur oftar en einu sinni tekið jákvætt undir þær óskir sveitarstjórnarmanna að fá hækkun á útsvarsprósentunni. Hann hefur meira að segja haft tilburði til þess að koma því í lög. Hann hefur einnig gert tilraun til þess að útbúa lagafrv. þar sem raungildi tekjustofna sveitarfélaga yrði leiðrétt. En það hefur ekki komist fram. Það, sem vekur furðu mína, er að nú eftir að hv. 10. landsk. þm. er búinn að ræða með okkur öllum hinum hið alvarlega fjárhagsástand sveitarfélaga í landinu, á öllum fundum félmn., og það hefur ekki komið eitt orð um það, að hún hefði nokkurn áhuga á að þetta væri leiðrétt á einn eða annan hátt, fyrr en nefndirnar hafa lokið störfum og birt sameiginlegt nál., þá kemur hér fram till. í þessa veru á þskj. 199. Og ég vil spyrja hv. þm.: Hvernig er hægt að auka útgjöld ríkissjóðs eða réttara sagt taka af tekjum ríkissjóðs 4 – 5 milljarða og afhenda sveitarfélögum til að lagfæra fjárhagsstöðu þeirra án þess að ríkissjóður þurfi að leggja á skatta fyrir sömu upphæð í staðinn? Það hefur aldrei komið fram hér áður rökstuðningur fyrir því að slíkt væri hægt. Ég verð því miður að segja það, að mér finnst þetta vera furðuleg afstaða og ekki hvað síst þegar tekið er tillit til þess, að fyrrv. hæstv. félmrh. hefur, að því er ég trúi, haft einlægan vilja til þess að leiðrétta stöðu sveitarfélaga. En hvers vegna fékk hann þá ekki stuðning hv. 10. landsk.? Í sambandi við þetta mál vil ég aðeins segja það til viðbótar, að eins og ég tók fram áðan liggur það skjallega fyrir eftir margra ára umr., að sveitarfélögin hafa ekki haft þá tekjustofna sem þau hafa þurft, og vegna rýrnunar á því heimildarákvæði sem þau höfðu í þeim lögum, sem í gildi eru í dag, hefur það ekki nægt og allflest sveitarfélög hafa þurft að nota sér þetta 10% ákvæði á síðari árum. Hins vegar mundu þau hafa í sambandi við þessa brtt. heimild til þess að notfæra sér þetta á mismunandi hátt. Ég bendi á að eitt sveitarfélag hér í nágrenni höfuðborgarinnar, Seltjarnarnes, hefur notað sér þessa heimild aðeins að hluta og fengið heimild til álagningar um 5%. Ég bendi einnig á það, ef menn halda að það sé svo voðalegt mál að veita sveitarfélögunum þessa heimild, að þessi heimild er skilyrt frá hendi rn. Sveitarfélögin verða að rökstyðja það, að þau hafi ekki tekjur á venjulegan hátt til þess að annast þá nauðsynlegu þjónustu og framkvæmdir sem þau eru skyldug að inna af hendi samkv. sveitarstjórnarlögum fyrir sína umbjóðendur. Þannig er ekki hægt að nota þetta heimildarákvæði eftir því sem einhverjum og einhverjum dettur í hug, heldur verður að rökstyðja það með þörf. Og ég þekki ekki þá sveitarstjórnarmenn, sem vilja íþyngja íbúum síns sveitarfélags með álagningu gjalda sem eru ekki þannig rökstudd, að íbúarnir ekki aðeins krefjist þess heldur verði að fá þá þjónustu sem að er stefnt með slíkum gjöldum. Ég hef ekki nokkra trú á því, að nokkur sveitarstjórnarmaður mundi fara út í neinn leikaraskap í sambandi við þessa álagningu eða þessa heimild. Ég fer ekki ofan af því, að ég tel að sveitarstjórnum sé treystandi til þess að fara með þá tekjustofna sem þeim eru ætlaðir í lögum. Þeim er best treystandi til þess að fara með þá viðbót sem löggjafinn vill heimila þeim að nota sér, ef þau hafa til þess brýna þörf. Ég ætla að leiða hjá mér að eiga orðaskipti nú við hv. þm. Friðrik Sophusson, 10. þm. Reykv. Ég geri ráð fyrir því, að tækifæri gefist til þess þegar við förum að ræða fjárlagafrv. á lokastigi. Ég geri ekki ráð fyrir að hann sé frekar fær um það en ég að segja til um það hér á hv. Alþ., hvað gjaldþol gjaldenda í þessu landi er mikið. En hitt get ég sagt honum, að ég er alveg viss um það, að sveitarfélögin eða sveitarstjórnir í landinu eru ekki að bruðla með fjármuni á einn eða neinn hátt. Þær ganga eins skilmerkilega frá sínum framkvæmdum og sínum möguleikum til að veita fólki þjónustu og hægt er innan þess ramma sem lög og reglur setja þeim. Og ég er alveg viss um það, að þeirri aðhaldsstefnu, sem núv. ríkisstj. hefur ákveðið að hafa að leiðarljósi, munu sveitarfélögin eða sveitarstjórnir einnig almennt fylgja.



Herra forseti. Ég held nú að borgarar í þessu landi verði að fara að biðja fyrir sér, ef það er rétt, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að sveitarstjórnirnar ættu að sýna sömu aðhaldssemina í sínum rekstri og ríkisstj. hefur sýnt að hún muni gera. Ég er hræddur um að þá þrengist um hjá mörgum og verði lítið eftir í ráðstöfunartekjur fyrir einstaklinginn, ef þar verður ekki betur haldið á en hjá ríkisvaldinu. Annars stóð ég nú upp aðallega til þess að láta í ljós undrun mína yfir því, að hæstv. félmrh. skuli ekki grípa tækifærið, þegar hann fær það tilefni frá hv. 10. þm. Reykv., til að gera þingheimi grein fyrir því, hvað við sé átt í málefnasamningnum með þessum orðum, með leyfi hæstv. forseta: „Athuguð verði í þessu sambandi lækkun útsvars af lægstu tekjum, án þess að hlutur sveitarfélaga skerðist.“ Ég held að það sé kominn tími til þess, að helstuforustumenn og talsmenn Alþb., sem hefur haft það að kosningamáli alla sína tíð, fari nú að kveða upp úr um það, hvernig þeir ætli í þessari ríkisstj., sem nýsest er að völdum, að halda vörð um lægst launaða fólkið. Ég sé t.d. að hér á móti mér er einn þm. Alþb., hv. 8. landsk. þm., Guðrún Helgadóttir, og ég geri ráð fyrir að það komi henni jafnmikið á óvart og mér, að ríkisstj. skuli senda frá sér plagg um það, að hún hyggist ekki semja við opinbera starfsmenn fyrr en samningar hafi gengið á hinum frjálsa vinnumarkaði. Hefði maður þó getað vænst þess, þegar Alþb.-maður er sestur í stóli fjmrh., að hann mundi grípa tækifærið, ganga á undan og sýna í verki þá vináttu sem þeir Alþb.-menn hafa á umliðnum áratugum þóst bera í brjósti til verkalýðsins í landinu, launþeganna, ekki síst þeirra sem lægst eru launaðir. En það er nú síður en svo, að þannig blási á þeim bæ. Svar ríkisstj. til opinberra starfsmanna er komið,,þess efnis, að um engar grunnkaupshækkanir verði að ræða á þessu ári. Þeir geta að vísu búist við því að fá einhver réttindi, einhver samningsréttindi sér til handa, en allt skuli það vera á kostnað þess, að kjarabætur verði af þeim teknar. Það á sem sagt að versla við opinbera starfsmenn. Þeir eiga að láta af hendi hluta af launum sínum, hluta af sínum umsömdu kaupkröfum, en fá í staðinn óljós loforð erum eitt og annað í framtíðinni, sem ekki verður betur staðið við - má búast við - heldur en t.d. þann hluta sem sjómenn áttu að bera úr býtum úr félagsmálapakkanum, þar sem við ekkert hefur verið staðið. Ég held að hæstv. félmrh. eigi nú að sýna það lítillæti að útskýra fyrir þingheimi við hvað hann eigi, þegar hann féllst á það, að í stjórnarsáttmálanum stæði: „Athuguð verði í þessu sambandi lækkun útsvars af lægstu tekjum, án þess að hlutur sveitarfélaganna skerðist,“ - því að hann ber ábyrgð á því sem slíkur gagnvart sveitarfélögunum og gagnvart hinu lægst launaða fólki, að við þetta verði staðið. Það getur út af fyrir sig verið gott að fá orðakonfekt af og til, en til langframa eru það helst til litlar trakteringar og ekki eitthvað sem menn þakka fyrir eftir á. Þessi þögn hæstv. félmrh. gefur tilefni til þess, að kjaramálin séu tekin hér almennt til umræðu, og það er vissulega bagalegt að hæstv. fjmrh. skuli ekki vera viðstaddur. Maður gæti þá jafnframt spurt hann um það, hvernig staðan væri í samningsréttarmálunum, hvað það væri sem hann hygðist nú láta opinberum starfsmönnum í té í staðinn fyrir grunnkaupshækkanirnar. Og ég verð að segja í þessu sambandi, að það væri ekki ófróðlegt að heyra eitthvað frá þeim þingmönnum Alþb. tveim, stjórnarmanni BSRB og formanni Verkamannasambandsins, hvað þeim finnst um þá kjararýrnun sem boðuð hefur verið af ríkisstj. með fjárlagafrv., þessum tveim hv. þm. sem á sínum tíma töluðu mest um það á árinu 1978, fyrir tveim árum, að samningunum yrði komið í gildi. Og annar þeirra var svo skáldlegur í því sambandi, að hann talaði um að hann ætlaði ekki að róa með kóngsins mann yfir Skerjafjörð kjaraskerðingarinnar. Síðan hefur hann verið kófsveittur að róa með þá hæstv. fjmrh. Ragnar Arnalds, hæstv, iðnrh. Hjörleif Guttormsson og hæstv. félmrh. Svavar Gestsson. Það mætti segja mér að þeir hafi heitið sjálfum sér því, að þeir skuli hvorki láta skerða hár sitt né skegg fyrr en þeir séu búnir að koma kaupmættinum svo langt niður að við ekkert verði jafnað í sögu lýðveldisins. En þetta held ég að verði sem sagt að liggja ljóst fyrir. Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt. Hér segir enn fremur í stjórnarsáttmálanum, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. mun leita eftir samkomulagi við aðila vinnumarkaðarins um niðurstöður í kjarasamningum sem geta samrýmst baráttunni gegn verðbólgu og þeirri stefnu stjórnarinnar að jafna lífskjör og bæta kjör hinna lakast settu í þjóðfélaginu.“ Gagnvart opinberum starfsmönnum birtist þetta í því, að kjör þeirra á ekki að bæta að einu eða neinu leyti. Það á engin grunnkaupshækkun að koma til handa þeim sem verst eru settist hjá opinberum starfsmönnum, ef ríkisstj. nær vilja sínum fram. Vitum við þó að ýmsir þar eru ekki allt of sælir og vel haldnir af sínum launum. Og þvílíkur er aumingjadómurinn hjá hæstv. ráðherrum, að það fæst ekki upp úr þeim eitt einasta orð um það, hvernig eigi að rétta hlut þessa fólks gagnvart tekjuútsvarinu, þótt eftir því sé leitað, - ekki eitt einasta orð. Þó man ég ekki betur en það hafi verið á sínum tíma, fyrir síðustu kosningar, höfuðkosningamál Alþb. að ekki skyldi gleymast að rétta hag þessa fólks. Það getur verið ágætt að láta fara vel um sig í ráðherrastólum, en ég er hræddur um að það verði létt í vasa hjá þeim sem verst eru settir í þjóðfélaginu. Og við sjáum það, ef við hugsum t.d. stöðu atvinnuveganna, að það er ekki allt of mikið hugsað um ýmsa þætti þeirra mála. Hvernig er t.d. komið fyrir ullariðnaðinum? Og hvað ætlar ríkisstj. að gera í því? En svo er bara á hverjum einasta degi komið hingað inn á hið háa Alþingi og kastað inn frv. á frv. ofan um það, að í dag eigi að hækka álögurnar svona mikið og á morgun enn þá meira. Svo er boðað að nýir skattar eigi að koma sem séu utan við fjárlög. Og áfram á að þyngja skattbyrðina í landinu. Þjóðartekjurnar fara minnkandi og við verðum í heild að láta okkur nægja minna. Allir nema hver? Allir nema ríkið - ríkishítin. Hún tekur meira og meira til sín, vegna þess að þeir menn, sem nú fara með landsstjórnina, kunna ekki með hana að fara og hafa ekki metnað til þess að gæta þess hófs í útgjöldum, sem þjóðin öll verður að gæta ef hún á að komast af, og þeir, sem stjórna atvinnuvegunum, verða að gæta. Við höfum líka séð það á undanförnum dögum, að sumir hæstv. ráðherrar eru býsna kröfuharðir um það, að nauðsynlegt sé að opinberar stofnanir fái svo og svo miklar hækkanir til þess að þær geti borið sig. En um leið og þetta er gefið eftir, þá er boðað að það eigi að setjast á atvinnureksturinn í landinu og gera honum enn örðugra en ella að komast úr þeirri sjálfheldu sem síðasta ár hefur komið honum í. Í þessu sambandi er kannske athyglisvert að lesa það eftir hæstv. iðnrh., að hann er að býsnast yfir því, að á öllu síðasta ári skyldi Hitaveita Reykjavíkur hafa setið eftir með sínar hækkanir, vegna þess að sú gjaldskrá væri í vísitölunni, þess vegna hefði ekki mátt hækka hitaveituna í Reykjavik. í barnaskap mínum skildi ég þetta þannig, að hæstv. ráðh. ætlaði kannske að beita sér fyrir því, að launþegar fengju þann hluta tekna sinna bættan sem þannig hefur ranglega verið frá þeim tekinn, því að þetta þýðir að sjálfsögðu mikla kjaraskerðingu fyrir allt fólk í landinu, einkum og sér í lagi í hans kjördæmi, þar sem svo hefur verið látið líta út sem húshitunarkostnaðurinn hafi verið hér um bil óhreyfður á sama tíma og hann hefur margfaldast, ekki síst á olíusvæðunum. Nema það sé kannske meiningin, að nú eigi að leiðrétta þetta með hitaveituna, og þar sem talað er um að endurskoða eigi vísitölugrundvöllinn, þá sé átt við það, að koma eigi hitaveitunni hér í Reykjavík upp án þess að launþegar fái eina einustu krónu í vasann, þannig eigi í þetta skipti að fara aftan að launþegum í landinu. Maður er orðinn ýmsu vanur. Maður hélt kannske í fyrra, þegar þeir lækkuðu almenn laun í landinu um 2% frá árinu 1979, en hækkuðu um leið skattana þó þeir hefðu lofað að lækka þá, að þeir mundu kannske reyna að standa við það á þessu ári, vegna þess að þessir tveir verkalýðsleiðtogar eru nú komnir í hópinn, 7. þm. Reykv. og hv. 8. landsk. þm., - að þá mundu þeir kannske sjá um að við fyrirheitið um lækkaða skatta yrði staðið núna, þó seint sé, án þess að launþegar þyrftu að færa til þess nýjar fórnir, og fara að standa við þetta lítilræði frá því í fyrra, að lækka beinu skattana. Það er líka í samræmi við stefnu Alþýðusambands Íslands. Svo finnst mér líka að ríkisstj. vinnandi stétta sé ekkert of góð til þess að sýna vináttu sína í verki einstaka sinnum. En það er náttúrlega ekki við því að búast, að við nokkuð af þessu tagi verði staðið. Ég vil ítreka þetta með útsvarið, þá fsp. til hæstv. félmrh., sem um þetta leyti fyrir einu ári stóð hér í þessum stól - ég man nú ekki hvort það var nákvæmlega 14. mars - og hrósaði sér af því að hafa komið verðbólgunni niður í 20% á síðustu þrem mánuðum. Nú er búið að reikna hana út yfir árið í heild, hún fór yfir 60%. Það hefur verið rösklega haldið á síðustu mánuðina. Það má nú segja. Hann þóttist þá hafa fundið upp „patentið.“ Ég er hræddastur við það, að hann muni lýsa því yfir núna að hann sé búinn að koma henni niður í 10%, því þá veit ég að hún fer upp í 120%, því það er nú þannig, að þegar hann talar um peningamál, fyrrv. viðskrh., þá fer nú fyrst allt úr böndunum. Sem sagt, ég ítreka þessa fsp., hvernig hann ætli að haga sér í sambandi við lækkun útsvars af lægstu tekjum, án þess að hlutur sveitarfélaganna skerðist.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Vesturl. talaði um stöðu sveitarfélaganna, og ég er sammála honum í því, að það þarf að bæta hana. Það hefði þurft að gera fyrir alllögnu. Hann talar um aukin verkefni sveitarfélaganna. Það er vissulega rétt, en þó er það ekki nema sáralítið brot, sem þau kosta sveitarfélögin, miðað við það sem verðbólgan kostar þau. Það var komið nokkuð til móts við sveitarfélögin með því að þau fengu 8% hlutdeild í þeim 2 prósentustigum í aukasöluskatti sem lagður var á s.l. sumar. Það ætlaði ekki að ganga vel, en það fékkst þó í gegn á endanum. Þau fá 8% af aukasöluskattinum, og þar með má segja að það hafi verið bætt úr því, sem þáv. ríkisstj. var búin að leggja aukalega á sveitarfélögin. Hv. 1. þm. Vesturl. segir að ég hafi sem félmrh. fengið mörg tilmæli frá Sambandi ísl. sveitarfélaga um að bæta stöðu sveitarfélaganna. Það er alveg laukrétt, ég fékk það. Hann segir líka, að það hafi verið Alþfl. að kenna að það náðist ekki í gegn. Þetta er algjörlega rangt. Ég lagði það iðulega til í fyrrv. ríkisstj., í ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar, að þau fengju heimild til tólfta prósentsins. Það var ekki Alþfl. sem stöðvaði það. Það reyndi aldrei á það hér á Alþ., vegna þess að það var Framsfl. í ríkisstj. sem stöðvaði málið, einkum þó fjmrh., því allt í einu, þegar var farið að tala um sveitarfélögin, mátti ekki undir neinum kringumstæðum hækka skatta. Þá var komið nóg. Það var því fjmrh. og flokkur hans í þeirri ríkisstj. sem stöðvaði allar umbætur í þessa átt. Það reyndi aldrei á það, hvort Alþfl. mundi styðja það eða ekki. Það reyndi aldrei á fylgi hans við þessi mál hér á Alþingi. Sami hv. þm. segir að þessi heimildarhækkun sé skilyrt. Hún er ekki meira skilyrt en svo, að það er verið að tala um áætluð útgjöld, þ.e. það sem menn setja í fjárhagsáætlun. Það getur hver sem er sett hvaða tölu sem er inn í fjárhagsáætlun. Aftur á móti voru skilyrði í mínum hugmyndum um það, að það væru nauðsynleg útgjöld og ráðherra yrði þá að meta í hvert skipti hvort þau væru raunverulega nauðsynleg. Hv. 1. þm. Vesturl. sagði að þetta væri veigamikið mál, till. hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Það má vel vera að svo sé. En honum finnst það ekki veigamikið mál þó að lagðir séu 5 milljarðar aukalega á landsmenn án þess að nokkuð komi þar á móti. Það hefur verið minnst á stjórnarsáttmálann og hvað hann segir um lægri laun. Þetta á að standa við með því, ef þessi brtt. verður samþykkt, að hjón með 900 þús. kr. tekjur fá 60% hækkun á útsvari, hjón með 1 milljón 42% hækkun, hjón með 2 milljónir 16.2% hækkun. Svona er staðið við það að lækka útsvar af lægstu tekjum. Svo lækkar þetta ofan í 10.8% við 10 milljón kr. tekjur. Svipað er að segja um einstaklinga. Þetta er nú allt sem gert er til þess að efna þetta loforð. Þá er spurningin, úr því að ég var tilbúinn að samþykkja 12% álagningu fyrir ári, hvers vegna það getur ekki gengið núna eða hvers vegna það kannske liggur ekki alveg beint við að gera það núna. Það er vegna þess, að ríkissjóður hefur tekið til sín miklu meiri hlut en hann gerði þá. Okkur er sagt núna að skattar eigi ekki að hækka, tekjuskattar eigi ekki að hækka á einstaklinga, það eigi að vera sama hlutfall og áður var. Ég skil ekki hvernig það má verða, þegar tekjur á árinu 1979 hækkuðu um 45% eða liðlega það frá árinu 1978, en tekjuskattur á einstaklinga á að hækka um 65.1%. Ég veit ekki hvernig það má verða án þess að heildarhækkun verði á skattlagningu. Ég er sammála því sem fram hefur komið og kom m.a. fram hjá 1. þm. Vesturl., að það er auðvitað nauðsynlegt að bæta stöðu sveitarfélaganna. Það er líka rétt hjá honum, að það eru ekki nema 7.5, og reyndar tæplega 7.5% sem nýtast af þessum 11% fyrir sveitarfélögin miðað við 50% verðbólgu. Það er reyndar nær 7.2%, þannig að þar þarf fyrst og fremst að leita úrlausnar. Ef þessi till. verður samþykkt, þá þyrfti hún ekki að vera í gildi nema í eitt ár, bara þetta eina ár, þ.e. árið 1980, vegna þess að verðbólgan á að fara ört lækkandi, og auk þess væri upplagt og sjálfsagt, ef tekin yrði um það ákvörðun núna strax eða fljótlega, að breyta útsvarsinnheimtunni yfir í staðgreiðslu um næstu áramót. Það er vel hægt, ef tekin er um það ákvörðun strax, því hún er afskaplega auðveld, útsvarið er mjög auðvelt að innheimta með staðgreiðslu. Með þessari till. hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur er gerð tilraun til þess að færa á milli ríkis og sveitarfélaga. Það er alltaf verið að tala um að sveitarfélögin hafi tekið á sig álögur og ríkissjóður sloppið. Þarna er verið að gera tilraun til þess að færa þar nokkuð á móti. Ef sú till. verður felld, þá mun ég við 3. umr. um þetta mál bera fram till. sem hlífir þeim sem lægstar hafa tekjurnar, að þeir fái ekki þessa hækkun, heldur nokkra lækkun, reyna að ganga þar svolítið í átt til þess sem lofað er í stjórnarsáttmálanum, en stjórnarflokkarnir eru staðráðnir í að svíkja, að því er virðist. Ég mun þá bera fram till. sem gengur í þá átt að draga úr hækkunum hjá þeim lægra launuðu og koma í veg fyrir þær hjá þeim lægst launuðu, án þess að ávinningur sveitarfélaganna af þessu tólfta prósenti, ef það verður samþykkt, breytist - eða án þess að þau tapi verlega við þá breytingu sem ég ætla að leggja til.



Herra forseti. Hv. þm. Magnús H. Magnússon hefur nú tekið af mér verulegt ómak við að svara nokkrum rangfærslum í málflutningi hv. þm. Alexanders Stefánssonar, sem fullyrti að þingflokkur Alþfl. hefði orðið til þess að stöðva hækkun á útsvari á sínum tíma. Það er allt í lagi að endurtaka það sem hv. þm. Magnús H. Magnússon sagði hér, að það var fjmrh. Framsfl. sem það gerði í ríkisstj. Ég held að menn verði að gera sér nokkra grein fyrir því, hver mismunurinn á þeim tveimur till. sem hér eru til umr., annars vegar brtt. á þskj. 191 og hins vegar brtt. á þskj. 199. Brtt. þeirra fjórmenninganna, Alexanders Stefánssonar, Guðmundar J. Guðmundssonar, Jóhanns Einvarðssonar og Eggerts Haukdals, er að vísu heimildarákvæði. En þurfa menn að láta segja sér það tvisvar, að þessi heimildarákvæði verði ekki notuð til fulls? Þarna eru heimildarákvæði upp á 4.5 milljarða kr. sem koma beint ofan í mjög verulegar tekjuskattshækkanir sem fyrirsjáanlegar eru. Ég hafði litið svo á í sakleysi mínu, að það hefði verið eðlilegra að þessari brtt. hefðu þá fylgt einhver heimildarákvæði til þess að auka persónuafslátt eða lækka tekjuskatta á láglaunafólki hér á landi, en það er ekki svo gott. Ég vil benda á það, að í till. hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur er gert ráð fyrir að þessara fjármuna verði aflað á annan hátt en með beinni álagningu skatta eða útsvara. Hv. þm. Alexander Stefánsson spurði að því áðan, hvar ætti að spara og hvernig ætti að spara þessa 4.5 milljarða sem gert er ráð fyrir í till. hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að verði færðir á milli ríkis og sveitarfélaga. Ég hafði af því spurnir í dag, að í kjördæmi hv. þm. Alexanders Stefánssonar væru hugmyndir uppi um að halda áfram smíði Borgarfjarðarbrúar, en til þess verks skyldi nú tekið lán utan fjárlaga eða aflað fjár utan fjárlaga upp á hálfan annan milljarð kr. Það væri kannske spurning, hvort ekki mætti geyma þennan hálfan annan milljarð eða útvega hann til þess að hjálpa sveitarfélögunum eilítið í þeirra vandræðum, sem enginn dregur í efa að eru mjög veruleg. Það mætti kannske spara, ef vilji væri fyrir hendi, eitthvað á útflutningsuppbótum landbúnaðarvara - eða væri það ekki hugmynd? Það er hægt að spara á mjög mörgum sviðum, er vilji er fyrir hendi. Og ég er alveg sannfærður um að sú till. hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, sem hér liggur fyrir, er margfalt betri en till. fjórmenninganna. Ég vil minna á ummæli hv. þm. Friðriks Sophussonar, sem hann viðhafði hér og ég tel afskaplega eðlilegt að verði orðið við, að þessi till hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur verði könnuð í n. áður en 2. umr. lýkur. Og ég tek ekki undir þau orð hv. þm. Alexanders Stefánssonar, að það þurfi að vera mikil vinna sem felist í því að kanna þá till. og það jákvæða sem í henni felst umfram till. á þskj. 191.



Herra forseti. Í umræðunum fyrr í dag kom fram að samstaða er um það í meginatriðum hér í hv. þd. að aðlaga tekjustofnalögin hinum nýju lögum um tekjuskatt og eignarskatt, sem hafa verið til afgreiðslu á hv. Alþ. á undanförnum vikum og mánuðum. Ágreiningur er um það, hversu langt á að ganga til móts við sveitarfélögin varðandi ítrekaðar kröfur þeirra og óskir á undanförnum árum um að tekjustofnar þeirra verði verðtryggðir. Í ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar, sem kölluð var vinstri stjórn, var uppi tillöguflutningur í þá átt að verðtryggja í rauninni útsvarið alveg, þannig að ef verðbólga næstliðna tólf mánuði hefði verið 20%, ef ég man rétt, þá skyldi heimilt að bæta einu prósenti við útsvarið, ef verðbólga næstliðna tólf mánuði hefði verið 40%, þá skyldi heimilt að bæta enn við einu prósenti eða tveimur prósentum þá alls. Um þessi mál var talsvert rætt í tíð þeirrar ríkisstj., en ekkert var aðhafst. Nú gerist það hér á hv. Alþ., að meiri hluti félmn. flytur till. um að heimilt verði fyrir sveitarstjórnirnar að óska eftir hækkun á útsvari um 10% ef ákveðnum skilyrðum er fullnægt. Með þessum hætti er komið nokkuð til móts við óskir sveitarfélaganna, en hvergi nærri orðið að fullu við óskum þeirra um verðtryggingu á þeirra tekjustofnum. Á undanförnum árum hefur það verið að gerast, að sveitarfélögin hafa í vaxandi mæli verið að taka hærri útsvarsprósentu. Er nú svo komið, að nær öll sveitarfélög í landinu og allir kaupstaðir nema einn nota ellefu prósentin að fullu. Og það er verulega erfitt fyrir sveitarfélögin að komast af með þessi 11% í þeirri miklu verðbólgu sem hér hefur verið. Þetta viðurkenna allir sanngjarnir menn, í hvaða stjórnmálaflokki sem þeir eru, og af þeim ástæðum er sú till. flutt sem hér veldur einna mestum deilum. Í málefnasamningi núv. ríkisstj. er ákvæði um málefni sveitarfélaganna. Þar segir svo: „ Ríkisstj. telur nauðsynlegt að styrkja fjárhag sveitarfélaga til að gera þeim kleift að ráða við þau mörgu verkefni sem þeim ber að sinna. Haldið verði áfram endurskoðun verkaskiptingar ríkis og sveitarfélaga.“ Ég tel að þessi. tillöguflutningur af hálfu meiri hl. félmn. sé í ákaflega góðu samræmi við fyrri hlutann í þessari mgr. í stjórnarsáttmálanum sem fjallar um fjárhagsmál sveitarfélaganna. Varðandi síðari hluta þessa ákvæðis stjórnarsáttmálans vil ég geta þess, að tekin hefur verið ákvörðun um það, að sú nefnd, sem starfar að endurskoðun á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, ljúki störfum fyrir næstu áramót. Hún hefur nú skilað tveimur hlutum álits síns, annars vegar grundvallarsjónarmiðum um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, sem skilað var í apríl 1978, og hins vegar tillögum sínum um stjórnsýslukerfið, sem skilað var í jan. 1980. Ég verð var við það, að meðal sveitarstjórnarmanna er mikill áhugi á þessu verki, og í samræmi við það hefur sú ákvörðun verið tekin, að nefndin hraði sínum störfum og skili áliti fyrir næstu áramót. Í þessum umræðum hefur nokkuð verið vikið að stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. og þá einkum tölul. 2 b á bls. 4 í því kveri, sem gefið hefur verið út með sáttmála þessum, en þar stendur orðrétt eftirfarandi: „Athuguð verði í þessu sambandi lækkun útsvars af lægstu tekjum, án þess að hlutur sveitarfélaga skerðist.“ Til þessa hefur nokkuð verið vitnað og sumir hv. þm. hafa verið með ákaflega málefnalegar athugasemdir um þetta mál, eins og þeir eru vanir, og ætla ég ekki að fara að skattyrðast við þá hér, vegna þess að einhverjir þeirra eru nú líka fjarverandi. En meginatriðið í þessum efnum er það, að þau ákvæði, sem hér eru í tölul. 2 í málefnasamningi núv. ríkisstj., eru yfirlýsingar sem ríkisstj. gefur til þess að draga úr almennum peningalaunahækkunum í tengslum við gerð kjarasamninga. Það er ekki ætlun ríkisstj. að útfæra þessi atriði, þessar yfirlýsingar, í einstökum atriðum nema í tengslum við gerð hugsanlegra kjarasamninga, nema þau atriði sem eru undir tölul. e að því er varðar löggjöf um starfsumhverfi og aðbúnað á vinnustöðum, en fyrir hv. Alþ. hefur legið um hríð frv. til l. um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, og hefur núv. ríkisstj. og aðildarflokkar hennar tekið ákvörðun um að því máli verði flýtt á yfirstandandi Alþingi. Mér finnst að í þessum umræðum hafi menn gleymt því hins vegar varðandi útsvarið, að meginatriðið í sambandi við útsvar á lægstu tekjur kemur fram í 68. gr. laga um tekju- og eignarskatt, þ.e. hve stór hluti af persónuafslætti er notaður til þess að greiða upp í útsvar. Þannig hefur þetta ævinlega verið, að sú hliðin, sem að gjaldendunum snýr, hefur frá því að núverandi tekjustofnakerfi var tekið upp verið leyst í gegnum tekjuskattslögin sjálf og persónuafsláttinn. 68. gr. hinna nýju laga um tekjuskatt og eignarskatt hljóðar svo mönnum til glöggvunar: „Nemi persónuafsláttur samkv. 1. mgr. hærri fjárhæð en reiknaður skattur af tekjuskattsstofni samkv. 1. málslið 1. mgr. 67. gr., skal ríkissjóður leggja fram fé sem nemur allt að þeim mun og skal því ráðstafað fyrir hvern mann til að greiða útsvar hans, kirkjugarðsgjald og sóknargjald á skattárinu. Sá persónuafsláttur, sem enn er óráðstafað, fellur niður, nema um sé að ræða óráðstafaðan persónuaflátt annars hjóna, sem skattlagt er samkv. 63. gr., og skal þá þessi óráðstafaði hluti persónuafsláttar makans dragast frá reiknuðum skatti hins makans. Nemi þannig ákvarðaður persónuafsláttur síðarnefnda makans í heild hærri fjárhæð en reiknaður skattur af tekjuskattsstofni hans samkv. 1. málslið 1. mgr. 67. gr., skal ríkissjóður leggja fram fé sem nemur allt að þeim mun til að greiða útsvar hans, kirkjugarðsgjald og sóknargjald á árinu.“ Hér er auðvitað um að ræða meginatriði, þegar verið er að athuga að hve miklu leyti útsvör komi við gjaldendur, hvernig persónuafslátturinn kemur út. Það er meginatriði og þess vegna verða menn að skoða tekjustofnalögin og tekjuskattslögin í samhengi. Það er ekki hægt, eins og hv. 5. þm. Suðurl. gerði áðan, að taka tekjustofnalögin ein alveg út úr. Það verður að skoða persónuafsláttarhliðina á málinu líka. Hvernig lítur hún þá út samkv. hinu nýja skattakerfi sem nú er verið að taka upp? Hvað er það mikið sem greitt er upp í útsvar af ónýttum persónuafslætti samkv. þeim áætlunum sem fyrir liggja? Ef við lítum aðeins til baka til ársins 1978, þá kemur fram að ónýttur persónuafsláttur upp í útsvar nam einum milljarði kr., nákvæmlega 1031 millj. kr. Þá nam álagt útsvar um 20.7 milljörðum kr. Það var sem sagt rétt um 1/20 sem kom þarna til baka í gegnum persónuafsláttinn. Á árinu 1979, á því ári þegar við, ég og hv. 5. þm. Suðurl., sátum saman í ríkisstj., leit þetta þannig út, að heildarútsvarsálagningin á árinu 1979 nemur 33.5 milljörðum kr. samkv. nýlegri skýrslu sem lögð hefur verið fram í félmrn., en ónýttur persónuafsláttur upp í þetta útsvar, þar sem ríkið í raun og veru kemur á móti, nam 1.6 milljörðum kr. Það er 1.6 milljarðar á móti 33.5 milljörðum kr. Hvað er að gerast hins vegar nú? Samkv. þeim skattalögum, sem Alþ. hefur nýlega samþ., eru hjón sérsköttuð. Og þar sem um er að ræða hjón kemur í þeirra hlut tvöfaldur persónuafsláttur nú í stað 150% í raun áður. Hvernig lítur þá þetta út nú árið 1980 - samkv. áætlunum, skal tekið fram, og auðvitað geta þær aldrei verið 100% nákvæmar? Samkv. áætlunum er talið að sú hækkun, sem hér er verið að tala um á útsvarinu, nemi um 4.5 milljörðum kr. yfir landið, ef hún er nýtt að fullu, að mig minnir.  Þessi meginatriði bið ég menn að hafa í huga, og þess vegna finnst mér nauðsynlegt að menn skoði þessi mál málefnalega og í heild. Það er ekki hægt að taka tekjustofnahliðina út úr þessu án þess að virða um leið fyrir sér persónuafslátt inn í tekjuskattslögunum. 

Ekkert samtal.

Þess vegna vil ég leggja á það áherslu, að menn hér meti þessa hluti af málefnalegri sanngirni, líkt og gert hefur verið hér í umr. í dag að heita má af öllum ræðumönnum og þó kannske alveg sérstaklega af hv. 7. landsk. þm., þar sem málefnaleg afstaða og heildarsýn til málanna kom betur fram en í nokkurri annarri ræðu jafnvel hér í dag og er þá langt til jafnað. En 7. landsk. - til glöggvunar - er hv. þm. Halldór Blöndal. Ég tel nauðsynlegt fyrir hv. Alþ. að hafa þetta í huga. Ég ætlaði ekki að koma hingað upp til að skattyrðast við menn. Ég ætlaði að koma hingað upp fyrst og fremst til þess að reyna að glöggva þessa mynd sem við verðum að hafa fyrir framan okkur. Varðandi sveitarfélögin vil ég segja það, að sveitarstjórnirnar eru lýðræðislega kjörnir stjórnendur umræddra stjórnsýslueininga og það á að vera hægt að treysta þessum aðilum til ákvarðana í umboði sinna kjósenda. Ég tel rangt að reyra sveitarfélögin í spennitreyju valdboða og ákvarðana að því tagi sem þrengir mjög verulega þeirra starfssvið. Þess vegna get ég fyrir mitt leyti fallist á að auka möguleika sveitarfélaganna til ákvarðana, eins og gert er með þessu frv. Og ég er þeirrar skoðunar, að aukið svigrúm sveitarfélaganna sé í rauninni mikilvægt skref til þess að treysta lýðræðislega ákvarðanatöku í landinu. Með þetta allt í huga vænti ég þess, að hv. Nd. Alþingis afgreiði þegar á þessum sólarhring það frv. sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Ég vil strax taka það fram, að ég er samþykkur þeim breytingum, sem fram koma hjá hv. félmn., á því frv. sem hér liggur fyrir um breytingu á tekjustofnalögunum. Ég kveð mér hér hljóðs fyrst og fremst út af því ágreiningsefni sem rætt hefur verið um hér í dag, þ.e. þeirri brtt. sem meiri hl. hv. félmn. þessarar d. flytur eða fjórir þm. úr þeirri n., þess efnis, að sveitarstjórn sé heimilt að hækka 11% útsvarsstigann um 10% að fengnu samþykki ráðh., þannig að útsvarsálagningin verði þá 12.1%. Þessi brtt. er hér flutt í nafni sjálfstæðis sveitarfélaga, það sé nauðsynlegt að treysta sveitarfélögin, efla sjálfstæði þeirra og gefa þeim færi á að sinna þeim verkefnum sem þau hafa með höndum. Ég vil minna á í þessu sambandi, að sjálfstæði sveitarfélaga er að sjálfsögðu tvíþætt. Það er annars vegar hvaða verkefni sveitarfélögin hafa með höndum, hvað það er sem þeim er falið að gera af hálfu ríkisins og hvað þau reyna að taka upp hjá sjálfum sér innan þeirra ramma, sem þeim eru settir, hins vegar hvaða möguleika sveitarfélögin hafa til tekjuöflunar. Þessir tveir þættir hafa verið til endurskoðunar lengi. En ég er þeirrar skoðunar, að á þessa tvo þætti verði að líta í samhengi. Það er ekki hægt að mínu mati að skilja þarna á milli og krukka nú í þetta mál með því að taka út einn hluta af tekjum sveitarfélaga, hækka hann eins og hér er gerð tillaga um. Þetta verður að fylgjast að. Ég fagnaði því mjög, þegar fram kom hjá hæstv. félmrh. yfirlýsing um það, að því starfi, sem tekið hefur langan tíma, að endurskoða verkefnaskiptingu og tekjuöflunarskiptingu ríkis og sveitarfélaga muni ljúka á þessu ári. Og það styður að mínu mati mjög að því, að það, sem gert er til þess að koma til móts við sveitarfélögin núna, verði bráðabirgðaaðgerð, verði aðgerð sem eingöngu eigi að gilda á þessu ári, en ekki að festa til langframa hækkaðan útsvarsstiga. Það segi ég að sjálfsögðu líka í trausti þess að hæstv. ríkisstj. takist að koma niður verðbólgunni, eins og hún hefur lýst yfir, því ein meginrök þeirra, sem vilja hækka útsvarstigann nú, eru einmitt þau, að verðbólgan hafi leikið sveitarfélögin grátt. Mikið er um það talað, að halda verði uppi raungildi tekna sveitarfélaga. Það er líka um það talað, að halda verði uppi raungildi tekna ríkisins. Ríkið seilist því æ lengra ofan í vasa skattborgaranna með auknum sköttum í margvíslegu formi og þar er sýnt hið mesta hugvit í slíkum tillögum. En hvað með raungildi tekna almennings? Sannleikurinn er sá, að maður verður allt of sjaldan var við það hér á hv. Alþ., að nokkrum manni detti í hug að tala hér um raungildi tekna almennings. Það liggur ljóst fyrir og um það eru skriflegar yfirlýsingar í sambandi við fjárlagafrv. sem hér liggur fyrir, að kaupmáttur tekna fjölskyldna í landinu hafi rýrnað. Ég vil leyfa mér að vitna í skjal sem Þjóðhagsstofnun hefur látið frá sér fara og fjvn. fékk við samningu fjárlaga til að styðjast við sem eina af þeim forsendum sem þetta fjárlagafrv. er byggt á. Þar segir, með leyfi forseta: „Versnandi viðskiptakjör hafa m.a. leitt til þess, að kaupmáttur kauptaxta er á fyrsta fjórðungi 1980 3 – 4% minni en ársmeðaltalið 1979. Forsendur tekjuáætlunar um kauplag og verðlag, sem reistar eru á áætlunum um hækkun verðlags og launa á fyrri hluta ársins, fela í sér að kaupmáttur kauptaxta verði 3 – 4% minni í ár en að meðaltali 1979. Sé gert ráð fyrir að bætur lífeyristrygginga hækki nokkru meira en kauptaxtar og beinir skattar verði svipaðir sem hlutfall af tekjum á árinu 1979, eins og meðfylgjandi áætlun um beina skatta einstaklinga felur í sér, yrði kaupmáttur ráðstöfunartekna í ár nokkru minni en 1979 og mætti því búast við að heldur dragi úr einkaneyslu.“ Þetta kemur og óbeint fram í fjárlagafrv. sjálfu eða í þeim prentuðu aths. sem því fylgja, en þar segir um eina meginforsendu frv., að laun muni hækka að meðaltali um 42% og innlent verðlag að meðaltali um 46.5% milli áranna 1979 og 1980. Það er því alveg ljóst, að hér erum við að tala um minnkandi rauntekjur almennings í landinu, að tekjur þess fólks t.d., sem Guðmundur J. Guðmundsson, hv. 7. þm. Reykv., berst fyrir, a.m.k. utan þingsala, að kaupmáttur tekna þess fólks er að rýrna. En nú kemur hann hins vegar á hv. Alþ. með tillögu á þeirri forsendu að kaupmáttur eða rauntekjur sveitarfélaganna séu að rýrna og þess vegna sé nauðsynlegt að hækka skatta á þessum sama almenningi, sem býr nú við rýrnandi kaupmátt, til þess að sveitarfélögin geti haldið sínu. Sannleikurinn er sá, að það er ekki endalaust hægt að vega í þennan knérunn, að hækka stöðugt skatta á almenningi eftir þörfum þeirra stjórnmálamanna sem ýmist stjórna hér á hv. Alþ. eða í sveitarstjórnum. Ég tel mig þekkja sveitarstjórnarmál allmikið, hef setið í sveitarstjórn síðan 1962, og ég vil leyfa mér að fullyrða að það er vel hægt að stjórna sveitarfélagi svo að vel fari, halda uppi eðlilegri þjónustu og eðlilegum framkvæmdum án þess að fara í það að hækka útsvar umfram það sem núgildandi lög leyfa. Og jafnframt því sem við erum að tala hér um hækkun á tekjum sveitarfélaga, auknar skattálögur á íbúa sveitarfélaganna til þess að koma til móts við þau, þá er í því fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir boðuð stórkostleg hækkun á öðrum sköttum sem ríkið innheimtir. Ég tel að það sé útilokað að skilja þetta mál frá því dæmi, sem við hér á hv. Alþ. hljótum að fá til okkar innan skamms, þ.e. hver verður heildarskattlagning á allan almenning í landinu, bæði í beinum og óbeinum sköttum. Skattstigar eru ósamþykktir og ræða hæstv. félmrh. hér áðan sannfærði mig meira en nokkuð annað um það, að útilokað er og í rauninni lítilsvirðing við hv. Alþ. að ætlast til þess, að þetta frv. verði nú keyrt í gegn án þess að við fáum heildarmynd af skattlagningu í landinu. Hæstv. félmrh. var hér með dæmi um, hvernig álagning tekjuskatts mundi verða, og það án þess að við hér á hv. Alþ. höfum fengið nokkuð í hendurnar varðandi skattstiga, hver verði persónufrádráttur og þar fram eftir götunum. Ræða hans er því meiri sönnun, meiri vísbending en nokkuð annað um það, að það er ófært og það er ekki verjandi að keyra þetta frv. í gegnum Alþ. án þess að heildarmynd skattlagningar í landinu liggi fyrir. Og ég fer eindregið fram á það, að því máli verði stýrt hér á þann veg á hv. Alþ. að þm. geti fengið fyrir framan sig heildarmynd af því, hvernig landsmenn verði skattlagðir, því það skiptir ekki máli, þegar menn fara hér niður í Gjaldheimtu og greiða gjaldheimtuseðilinn sinn, hvernig ríki og sveitarfélög skipta þessu svo milli sín eftir á. Það sem máli skiptir, er hvernig almenningur í landinu er í stakk búinn til þess að greiða þá skatta sem á hann eru lagðir, og ég held - miðað við þær forsendur sem ég gat um áðan og koma fram í fjárlagafrv. - að fólkið í landinu sé ekki nógu vel í stakk búið til þess að taka á sig stórkostlegar skattahækkanir. Hv. 10. landsk. þm., Jóhanna Sigurðardóttir, hefur flutt till. þess efnis, að tekjur Jöfnunarsjóðs verði hækkaðar með því að auka hlut þess sjóðs í söluskattsinnheimtu og því fjármagni verði á þessu ári dreift til þeirra sveitarfélaga sem sannanlega eru í fjárhagsvandræðum og þurfa á auknum tekjum að halda. Ég veit ekki hvaða sveitarfélög það eru, en vafalaust eru það einhver, þó að ég haldi reyndar að það séu ekki þau sveitarfélög sem nú virðast ætla að gerast hvað frekust til fjárins. En mér finnst þessi till. mjög athyglisverð og með því ætti að vera tryggt að þau sveitarfélög, sem raunverulega þurfa þess með, fengju aðstoð að þessu leyti. Þess vegna tel ég nauðsynlegt að þessi till. fái ítarlega meðferð. Og ég styð þá hugmynd og tilmæli sem fram komu hjá hv. 10. þm. Reykv., Friðrik Sophussyni, hér áðan þess efnis, að þessari umr. verði frestað, en félmn. þessarar hv. d. fái færi á að skoða þessa till., átta sig á hvað hún raunverulega felur í sér, áður en endanleg afstaða verði tekin til hennar og áður en þessari umr. lýkur um þetta mál. Sannleikurinn er sá, að þegar talað er um fjárþörf sveitarfélaganna, þá er reynslan oft sú að mikið vill meira. Ég óttast að þau sveitarfélög, sem að mínu mati hafa þegar gengið of langt í skattheimtu á sína íbúa, muni strax notfæra sér heimildina til að hækka útsvar úr 11% í 12.1%. Ég á hér t.d. við borgarstjórn Reykjavíkur. Það hefur verið mikill pólitískur ágreiningur innan borgarstjórnar Reykjavíkur um þá skattheimtu sem þegar hefur þar átt sér stað. Það gerðist þar árið 1979, að álagningarreglur voru allar hækkaðar frá því sem gilt hafði um árabil, bæði fasteignagjöld og aðstöðugjöld, en það eru þeir tekjustofnar sem hvað drýgst gefa fyrir utan útsvörin, og í ár nemur þessi hækkun, þessi mismunur, 2.6 milljörðum kr., sem Reykvíkingar greiða umfram það sem þeir hefðu þurft ef eldri álagningarreglur hefðu verið í gildi. Um þetta var pólitískur ágreiningur og er. Sú till., sem hér liggur fyrir, mundi hafa í för með sér 2 milljarða auknar skattálögur á Reykvíkinga ef borgarstjórn Reykjavíkur mundi, vilja notfæra sér þetta, og ég er alveg viss um og sannfærður um það, að sá meiri hluti, sem nú ræður ríkjum, mun notfæra sér þetta. Hann hefur reyndar þegar lagt á þunga pressu að þetta verði sett í lög, þannig að hægt sé tafarlaust að hækka útsvörin og hrifsa til sín eins mikið og lög frekast leyfa af skattpeningum borgarbúa. Málið er nefnilega ekki eins einfalt og það er sett fram hér, að annars vegar standi illa haldnar sveitarstjórnir með mikla fjárþörf í hendi sameinaðar og hins vegar við hér á hv. Alþ. sem eigum að samþykkja þá till. sem hér liggur fyrir. Fjárþörf sveitarfélaganna er mjög misjöfn og því miður er reynslan sú, að þau, sem frekust hafa verið til fjárins hingað til, eru líklegust til þess að íþyngja sínum skattborgurum með þessari skattheimtu ef hún yrði að lögum. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, að mér finnst ekki ná nokkurri átt að ætla sér að að afgreiða þetta frv. án þess að heildarskattbyrði landsmanna liggi fyrir og lög um skattstiga og annað sem því fylgi verð lagt hér fram á hv. Alþ., þannig að menn geti skoðað það betur. Og mér finnst till. hv. 10. landsk. þm., Jóhönnu Sigurðardóttur, svo athyglisverð að það sé nauðsynlegt er að hún fái góða meðferð og skoðun í þessari hv. deild.



Herra forseti. Ég tel ástæðu til þess að svara hér nokkru af því sem fram kom fyrr í dag í máli hv. þm. Alexanders Stefánssonar. Var ekki annað að heyra af máli hans en að till. mín um að koma í veg fyrir aukna skattbyrði landsmanna hefði komið honum verulega úr jafnvægi. Hv. þm. Alexander Stefánsson talaði um, að þessi till. á þskj. 199 hafi verið órædd í félmn., og talaði með miklum gífuryrðum um leiksýningu af minni hendi fyrir að vilja ekki auka skattbyrðina í landinu. Því er til að svara, að í nál. á þskj. 189 kemur fram að einstakir nm. áskilja sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt. Það hefur hv. þm. Alexander Stefánsson gert og hefur hann varla neinn einkarétt á því. Það að þessi till. sé órædd í n. á sér ofureinfalda skýringu. Þessi hugmynd mín, sem fram kemur í brtt. á þskj. 199, varð ekki til fyrr en málið hafði verið afgreitt úr n. og ljóst varð nú í vikunni, þegar brtt. á þskj. 191 var lögð fram, að einstakir nm. ætluðu að gera alvöru úr því með þessu heimildarákvæði að leggja auknar byrðar á skattgreiðendur. Ef þessir sömu nm. hafa áhuga á að koma til móts við þessa brtt. og athuga hana í n. og greiða þar með götu þess, að ekki komi til aukin skattbyrði, þá er hægur vandi að fresta þessari umr. og athuga brtt. Og það virðist kannske ekki veita af að athuga hana í n. ef marka má ummæli hv. þm. Alexanders Stefánssonar, sem telur hana flókna, verið sé að gera gerbyltingu á skattakerfinu og þar fram eftir götunum. Ég skal upplýsa hv. þm. um það, að þeir sveitarstjórnarmenn og skattasérfræðingar, sem ég hef talað við, telja till. vel framkvæmanlega, að ég ekki tali um auðskilda, þó að hún virðist eitthvað tormelt fyrir hv. þm., auk þess sem hún muni koma til móts við þarfir sveitarfélaganna. Spurningin, sem hv. alþm. standa frammi fyrir nú, er einungis: Gerum við þetta með tekjutilfærslu milli ríkissjóðs og sveitarfélaganna eða á enn einu sinni að seilast í vasa skattgreiðenda? Annars hefur þessi brtt. legið fyrir á borðum þm. á annan sólarhring, og hafi verið áhugi hjá formanni n., hv. þm. Alexander Stefánssyni, að athuga hana í n., þá voru hæg hjá honum heimatökin að kalla n. saman í morgun og kalla til sveitarstjórnarmenn og fá álit þeirra á málinu. En skýringin er eflaust sú, að hv. þm. hefur lítinn áhuga á að brtt. á þskj. 199 nái fram að ganga. Honum er meira í mun að brtt. á þskj.191 verði samþ., sem leggur íþyngjandi byrðar á skattgreiðendur, þó svo hann viti fullvel að till. mín gerir sama gagn fyrir sveitarfélögin. Ég skal láta hv. þm. vita um það, að ég er ekki eini nm. sem leggur fram brtt. við þetta frv. án þess að fá leyfi Hv. þm. Alexanders Stefánssonar, formanns n. Ég minni á till. þm. Sjálfstfl. í n. Þeir lögðu fram brtt. sem órædd var einnig í n. þegar hún var lögð fram. Hv. þm. Alexander Stefánsson lagði þá spurningu fyrir mig, hvernig hægt sé að taka þessar tekjur af ríkissjóði og flytja yfir til sveitarfélaganna, það hafi hingað til ekki verið hægt nema með aukinni skattlagningu. Ég skal segja hv. þm. það, að til er önnur leið en sú, sem hann vill fara, í vasa skattborgaranna. Það er nefnilega, hv. þm. Alexander Stefánsson, hægt að skera niður útgjöld ríkissjóðs á móti. Ég sagði í minni fyrri ræðu - en hv. þm. virðist ekki hafa tekið eftir því - að við Alþfl.-menn værum tilbúnir að leggja fram sparnaðartillögur á móti ef þessi brtt. næði fram að ganga. Það er hægt með tekjutilfærslu frá ríkissjóði til sveitarfélaganna. Það er nefnilega til leið, hv. þm. Alexander Stefánsson, að leysa vanda sveitarfélaganna án þess að það sé á kostnað skattborgaranna. Og ég er reyndar viss um að þótt hv. þm. Alexander Stefánsson kalli þessa till. mína leiksýningu, þá muni skattborgarar ekki kalla þessa brtt. leiksýningu, ef þessi leiksýning verður til þess að skattbyrði þeirra þyngist ekki um 5 milljarða kr. Og ég fullyrði að það hafa verið haldnar leiksýningar um ómerkara mál en þetta á hv. Alþingi. Að lokum eitt atriði til umhugsunar fyrir hv. þm. Alexander Stefánsson. Það er ekki síður ástæða til þess að hafa áhyggjur af fjárhagserfiðleikum heimilanna en sveitarfélaganna, það skyldi hv. þm. muna í skattagleði sinni og þeirrar ríkisstj. sem hann styður. Ég sé að lokum fulla ástæðu til þess að þakka undirtektir hv. þm. Sjálfstfl., sem hafa talað við þessa umr., undir þá brtt. sem ég flyt á þskj. 199.



Herra forseti. Ég ætla að gera hér nokkrar aths. við það sem kom fram í máli hv. þm. Alexanders Stefánssonar fyrr í dag. Þessi hv. þm. fullyrti hér í ræðu - eða taldi sig, sagði hann, skilja hver hefði komið í veg fyrir að orðið hefði verið við óskum sveitarfélaganna um hækkun á útsvarsálagningu, og þar stimplaði hann Alþfl. hv. þm. Magnús H. Magnússon gerði grein fyrir því hér í dag, hver sökudólgurinn var og er í þessum efnum. Það var Framsfl., flokkur þessa hv. þm. Það var hann sem kom í veg fyrir það í fyrra ríkisstjórnarsamstarfi að gengið yrði til móts við sveitarfélögin vegna þess vanda sem þau eru vissulega í - það skal viðurkennt, þau eru í vanda - þannig að hið fornkveðna á við þennan hv. þm., að hann hefur tungur tvær og talar sitt með hvorri. Það virðist henta honum vel, vonandi ekki fleiri framsóknarmönnum, en það á kannske eftir að koma í ljós í þessu máli, hvort þeir eru fleiri. Þessi hv. þm. veittist að hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrir það, að hún skyldi ekki ganga í sveit þeirra skattpíningarmanna Alexanders Stefánssonar & Co. sem hér ganga fram. Um hvað er þessi till. hv. þm. Alexanders Stefánssonar? Hún er um það að bæta á launafólk m.a. á þessu ári á sjötta milljarð kr. í auknum álögum í útsvari, verði þessi heimild nýtt alls staðar að undanteknu einu gervisveitarfélagi, segja menn, eins og sú heimild, sem er í gildandi lögum og er nákvæmlega eins, hefur verið nýtt. Þetta þýðir sem sagt á sjötta milljarð kr. í álögum á launafólk umfram það sem nú er plús þær skattahækkanir sem nýframlagt fjárlagafrv. boðar. Ég er ekkert hissa á því, þó að þeim fulltrúum hér á Alþ., sem eru í einhverjum tengslum við samtök launafólks í þessu landi, ég tala nú ekki um samtök þess launafólks sem verst er sett og lakast hefur kjörin, fari að ofbjóða ef svo heldur fram sem horfir að því er varðar skattaáþján, ef hér verður gengið götuna áfram eins og nú virðist ætla að verða. Hafa menn gert sér grein fyrir því, hvað þessi till. hv. þm. Alexanders Stefánssonar hefur í för með sér? Það er ekki bara það, að hún hækki þarna álögur á sjötta milljarð kr. í gegnum útsvarið. Hún kemur til með að hækka hvað mest álögur á þeim sem hafa minnst fyrir, þ.e. ellilífeyrisþegum og lágtekjufólki. Till. þeirra Alexanders Stefánssonar o.fl. er um að auka skattlagningu í útsvari á þeim sem minnst bera úr býtum eins og sakir standa í dag. Og það vekur furðu mína, að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson skuli hafa látið sitt nafn á þessa till., eins og hún er úr garði gerð. Þetta fer ekki alveg saman við það sem segir í stjórnarsáttmála núv. hæstv. ríkisstj. um þessi efni. Lofar hún því að hækka útsvarsálögur á t.d. ellilífeyrisþegum eða lágtekjufólki? Nei, hæstv. félmrh. las hér upp einmitt það ákvæði stjórnarsáttmálans sem fjallar um að það eigi að lækka útsvar á þessum tilteknu einstaklingum, en ekki hækka eins og till. þeirra gerir ráð fyrir, án þess að til komi tekjumissir hjá viðkomandi sveitarfélögum. Bæði hv. þm. Alexander Stefánsson og hæstv. félmrh. viku hér að því, að í tíð fyrrv. ríkisstj. þ.e. ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar, hafi verið uppi till. af hálfu þáv. hæstv. félmrh. um að leyfa þetta tólfta prósent, og það er rétt. Hv. þm. Magnús H. Magnússon, sem gegndi ráðherraembætti félmrh. á þessum tíma, sagði það hér í dag. En hvaða viðhorf voru þá hjá honum og Alþfl. til þess? Þá var ekki gert ráð fyrir að krumla ríkisvaldsins mundi seilast jafnlangt í vasa skattborgara og nú virðist eiga að gera af hálfu hæstv. núv. ríkisstj., og þar er allur munurinn á. Þessir hv. þm. virðast ekki vilja skoða málið í ljósi þess, að hér er um að ræða sameiginlegt gjald á skattborgarana, sem þeir verða að inna af höndum hvort sem þeim líkar betur eða verr. Og skattbyrðin er aukin gífurlega, bæði að því er varðar tekjuskattinn, miðað við þá stefnu sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir, og síðan í ofanálag með því að að bæta við á sjötta milljarð í hækkun í útsvörum á gjaldþegna. Það er auðvitað fráleitt af Alþ. að ætla sér að afgreiða þessi mál sitt í hvoru lagi, án þess að hafa hugmynd um hver endanleg niðurstaða skattálagningarinnar í heild verður. Það er nánast sagt óforsvaranlegt af Alþ. að standa þannig að málum. Hv. þm. Alexander Stefánsson réðist hér líka fyrr í dag í ræðu sinni að hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrir það, að hún vildi ekki rétta hlut sveitarfélaganna vegna þeirrar slæmu aðstöðu sem þau eru í. Þetta er ein af hans fullyrðingum, hv. þm. En hver er sannleikurinn í þessu máli? Um hvað er till. hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur? Hún er um það að verða við tilmælum sveitarstjórna þeirra sveitarfélaga sem eiga í greiðsluerfiðleikum vegna þess ástands sem ríkt hefur í efnahagsmálum þjóðarinnar á undanförnum árum. Hún er um það, eins og hún er fram sett, að hún mundi skila 4.5 milljörðum kr. til þess að létta greiðslubyrði þeirra sveitarsjóða sem höllum fæti standa, eins og málum er háttað í dag. Munurinn er einvörðungu sá, og hann er ekki lítill í mínum augum, á till. hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og till. hv. þm. Alexanders Stefánssonar o.fl., að till. Jóhönnu gerir ráð fyrir að ríkið skili hluta af fyrirhugaðri aukinni skattbyrði frá því sem verið hefur en till. hv. þm. Alexanders Stefánssonar er um að leggja þetta á til viðbótar því sem á að taka í gegnum tekjuskattinn af fólki. Ég vænti þess, að þm. hafi gert sér grein fyrir því. Og á þessu er æðimikill munur. Ég fellst á þá skoðun hv. þm. Alexanders Stefánssonar og fleiri sem hér hafa talað í dag, að vissulega er þörf á að rétta hlut ýmissa sveitarfélaga. En það er ekki hægt að gera það með endalausum álögum á launafólk í landinu. Það er ekki síður - og það hefur komið fram hér áður - ástæða til að huga að því, hvernig staða skattborgarans er orðin vegna þess hvað ríki fyrst og fremst og í kjölfar þess sveitarfélög ganga langt í skattheimtu. Hv. þm. Alexander Stefánsson var undrandi á því, að þm. skyldu leyfa sér að bera fram till. um að ríkið drægi saman seglin, að gert væri ráð fyrir að ríkið skilaði einhverju til baka af þeirri skattlagningu sem fyrirhuguð er með þessum hætti. Það er ekki nema von að illa fari, ef áfram verður haldið um stjórnvölinn af skoðanabræðrum hv. þm. Alexanders Stefánssonar í sambandi við skattamál. Ég held að það sé tími til þess kominn, - og ég vil taka undir það með hv. þm. Birgi Ísl. Gunnarssyni - það er tími til þess kominn, að menn fari að skoða skattlagninguna í heild og taka mið af því. Það hefur ítrekað verið spurt um það hér úr ræðustól í dag, hverjar verði till. hæstv. ríkisstj. í sambandi við það ákvæði stjórnarsáttmálans sem hér hefur verið vitnað til. Um það hafa engin svör fengist. Og ekkert er um það vitað, a.m.k. ekki það ég best veit, hverjir skattstigarnir í sambandi við tekjuskattinn kunna að verða. En það er augljóst mál, ef farið verður eftir þeirri stefnu sem fjárlagafrv. boðar, að þá er a.m.k. verið að auka álögur á almenning, ef þessar till. hér varðandi útsvar eru teknar inn í, um a.m.k. 12 – 15 milljarða kr. Mönnum þykir það kannske allt í lagi eftir nýjustu yfirlýsingu hæstv. ríkisstj. um það, að grunnkaup skuli ekkert hækka í landinu á þessu ári, ekki einu sinni til þeirra sem verst eru settir. Látum vera með hina, en ekki einu sinni hjá þeim, sem verst eru settir, ætlar ríkisstj. samkv. yfirlýsingu hæstv. fjmrh. að láta hækka grunnkaupið. Í fjárlagafrv. er boðuð 4.5% bein kjaraskerðing, eins og það er fram lagt. Eftir sem áður þykir hæstv. ríkisstj. fara vel á í ástandi sem þessu að bæta a.m.k. 12–15 milljörðum kr. í auknum álögum á almenning í landinu. Og engu skal hlíft þar, ekki einu sinni þeim sem verst eru settir og lægst launin hafa. Það er kannske það alvarlegasta í þessu máli öllu. Þar virðist ekki fara mikið fyrir þeim fögru orðum sumra hverra hv. alþm. í röðum t.d. Alþb., sem telja sig berjast fyrst og fremst fyrir þeim sem verst eru settir og lægst launin hafa. En allt á þetta eftir að koma betur í ljós. Ég vænti þess þó að innan stjórnarliðsins finnist einstaklingar sem vilja taka höndum saman við þá sem vilja rétta hlut þess fólks í þjóðfélaginu, sem verst er sett, sem hefur lægst launin og býr við hvað verstar aðstæður í svo til öllum skilningi sagt. Ég held að þeir hv. stjórnarliðar, sem nú ganga hvað harðast fram í að knýja þessa auknu útsvarsálagningu í gegn hér í þinginu, ættu að skoða betur hvort ekki er raunhæft, miðað við ástandið eins og það er í dag, að gera ráð fyrir að ríkissjóður láti svo sem 4 milljarða kr. af þeim auknu tekjum, sem hann ætlar sér að ná í gegnum aukna tekjuskattsálagningu á árinu í ár, láti það renna til þess að létta byrði sveitarfélaganna, en seilist ekki umfram í vasa skattborgarans. Það vakti athygli mína eða a.m.k. varð ég þess ekki var, að í ræðu hæstv, félmrh. viki hann einu orði að þeirri till. sem hér hefur m.a. verið hvað mest rætt um í dag, þ.e. till. hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, - ekki orði. Það er athyglisvert. En það sýnir kannske hvað best hver vill ganga harðast fram í skattpíningu. Það eru fulltrúar, sumir hverjir, ég segi ekki allir, sumir hverjir fulltrúar þess flokks sem telur sig vera sverð og skjöld öreiganna í landinu. Sumir hverjir fulltrúar þess flokks ganga bersýnilega hvað harðast fram í skattpíningunni og þar á engu að eira. Ég vænti þess, að þeir verði nógu margir, þeir hv. stjórnarliðar hér á Alþ. sem ganga í lið með okkur stjórnarandstæðingum í því að virða það ákvæði stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. að hækka ekki álögur í útsvari á ellilífeyrisþega eða lágtekjufólk, eins og hv. þm. Alexander Stefánsson o.fl. beita sér nú fyrir hér á Alþ. Ég vænti þess, að við finnum innan stjórnaráðsins nógu marga til þess að bjarga því sem bjargað verður og virða þetta ákvæði stjórnarsáttmálans, að leggja ekki auknar álögur á þetta fólk. En það kemur auðvitað úr hörðustu átt, ef við stjórnarandstæðingar þurfum að berjast fyrir því að ná fram þáttum þess stjórnarsáttmála sem hæstv. ríkisstj. er nýbúin að samþykkja. En svo öfugsnúin geta málin orðið. Og það er eitt af því sem hér er að gerast, sem er svo öfugsnúið, að við stjórnarandstæðingar verðum - og ég segi fyrir mig fúslega sem sanngjarn maður og góður - að taka þátt í því að bjarga heiðri hæstv. ríkisstj. að þessu leyti og koma í veg fyrir að stjórnarliðar traðki á þessu ákvæði stjórnarsáttmálans.



Herra forseti. Ég mun ekki taka þátt í því með hv. síðasta ræðumanni að verja stjórnarsáttmálann eða gerðir hæstv. núv. ríkisstj. og enn síður að reyna að koma þeim upp af þeim fleti, sem hv. þm. taldi hann vera á, fleti hinnar bersyndugu og föllnu konu. Það verða þeir sjálfir að gera og verður erfitt fyrir a.m.k. mig að hjálpa til við það. Ég hafði ekki ætlað mér að tala langt mál um frv. og þær till. sem hér liggja fyrir, vegna þess að það hefur komið fram, að við sjálfstæðismenn erum samþykkir þeim breytingum á frv. sem félmn. stendur að. Hins vegar hafa þær umr., sem orðið hafa í dag um brtt. tvær, sem hér liggja fyrir, og málið í heild, valdið því, að ég tel ástæðu til þess að segja nokkur orð um leið og ég ætla að kynna munnlega brtt. við brtt. hv. 10. landsk. þm. Ræða hæstv. félmrh. gaf ástæðu til þess að ræða nokkru frekar í framhaldi af því máli, sem hv. 7. landsk. þm. hóf hér að ræðum fyrr í dag, það samband sem er á milli þeirrar skattlagningar, sem við erum nú að ræða um og höfum verið að samþykkja á Alþ. síðustu daga og fram undan er að ræða, og hinna almennu kjaramála þjóðarinnar og yfirlýsinga ríkisstj. og afstöðu hennar til kaupgjaldsmála, ekki síst ef haft er í huga það sem hér hefur verið bent á í umr. í dag, að það hefur sáralítið breyst í okkar þjóðfélagi frá þeim tíma þegar bæði hæstv. félmrh., flokkur hans Alþb., og aðrir forustumenn, þ. á m. forustumenn launþegasamtaka, sem sitja hér á þingi núna, og reyndar forustumenn allra þeirra flokka, sem stóðu að síðustu vinstri stjórn, nema hluti Framsfl., voru sammála um að þjóðfélagið þyldi að samningarnir frá 1977 tækju óbreyttir gildi. Og ekki nóg með það, því að sömu röksemdum og málflutningi Alþb.-manna fylgdi að hægt væri að stórhækka öll laun. Til viðbótar kom svo sú fullyrðing þeirra, sem væri ástæða til þess að ræða frekar í sambandi við þetta mál, að laun hefðu í raun ekkert að segja gagnvart verðlagi eða verðbólgu í þessu landi, þetta væri einhver afstæður hlutur sem ekkert kæmi verðbólguvandamálinu eða efnahagsvanda þjóðarinnar í heild við. Ég mun samt sem áður ekki fara út í umr. um þetta því að eins og hér kom fram hjá frsm. félmn. í dag, hv. þm. Alexander Stefánssyni, þá mun sjálfsagt gefast tækifæri til að ræða þessi mál frekar í sambandi við afgreiðslu fjárlaga. En sá nauðsynlegi efnisþráður, sem hæstv. félmrh. hafði hér fitjað upp á í sínu máli, en lét samt ógert að fylgja til enda, eru heildaráhrifin af þeirri skattlagningu sem við erum nú að ræða um og höfum þegar rætt um að hluta og afgreitt hér á hv. Alþ., þ.e. lög um tekjuskatt og eignarskatt. Þessi lög hafa vissulega gífurlega mikil áhrif á afkomu allrar þjóðarinnar, allra einstaklinga, launþeganna, gamla fólksins, öryrkjanna, allra þeirra sem þurfa að standa frammi fyrir því, að endar nái ekki saman hjá þeim í þeirri óðaverðbólgu sem ríkir og hefur ríkt um allt of langt skeið. En hæstv. ráðh. lauk ekki þessu máli. Hins vegar gerði hv. 6. þm. Reykv., Birgir Ísl. Gunnarsson, það. Hann benti á að okkur er auðvitað nauðsynlegt að geta haft fyrir framan okkur hvert verður raungildi tekna almennings þegar upp er staðið frá allri skattlagningu sem við vitum um og fram undan er. Og það hefur komið fram hér í dag, bæði hjá hæstv. ráðh., en fyrst og fremst hjá frsm. n., að það vantar að vita hver heildarskattheimta ríkisins verður á þessu ári. Inn í það dæmi, sem hæstv. félmr. var að gefa okkur áðan, og hann skýrði einkar ljóslega það sem komið er, vantar til viðbótar ekki aðeins skattstigana, heldur vantar okkur einnig eða vita um aðra skattheimtu, sem fyrirhuguð er, og hvernig hún muni koma niður á t.d. launþegum þessa lands, hvar sem þeir búa, og svo jafnframt niður á launþegum eftir því hvar á landinu þeir búa. Við vitum - og það kemur að sjálfsögðu í framhaldi af þeim umr. sem hér urðu - um vandamál þeirra sem búa við olíukyndingu í sínum húsum. Við vitum að þeir, sem búa við lægri hitunarkostnað, þurfa að taka þátt í hinum gífurlega umframkostnaði þess fólks sem býr við þetta sérstaka vandamál. En við stöndum líka frammi fyrir því hér í Reykjavík, að við þurfum að fá hækkun á hitaveitutöxtum okkar til þess að geta látið það fyrirtæki standa sig og ná eðlilegum vexti og viðhaldi í nánustu framtíð, svo að við horfum fram á gífurlega nýja skattheimtu á þessu svæði suðvestanlands, sem ég a.m.k. persónulega vil fá að sjá og vita hver verði áður en ég fer að rétta upp höndina með nýrri viðbót, stórhækkun á útsvarsgreiðslum okkar. Þar fyrir utan er eitt, sem ekki hefur verið komið hér inn á svo ég viti, ég minnist þess ekki í umr. í dag a.m.k. Það er sá mikli áhugi og atfylgi sem á er lagt af sveitarstjórnarmönnum að ná þessari hækkun fram. Nú skal ég viðurkenna að ég hef alltaf talið að í sambandi við ýmis staðlæg verkefni væru engir betri til þess að framfylgja þeim og sjá um en sveitarstjórnarmenn. Ég hef verið einn þeirra sem hafa verið fylgjandi þeirri skoðun, að við ættum að flytja bæði verkefni og fjármuni frá miðstýrðu framkvæmdavaldi Alþingis og ríkisstj. og út til sveitarfélaganna og út til borgaranna, til þess að láta þá sjálfa um hin einstöku verkefni á mörgum sviðum, sem bæði sveitarfélög og ríki annast í dag. Ég hef hins vegar aldrei verið þeirrar skoðunar, að þessi valdatilflutningur ætti alfarið að stöðvast hjá sveitarfélögunum eingöngu. Ég hef aldrei verið þeirrar skoðunar, að það vald, sem þeir fengju með tilflutningnum frá Alþ., ætti að stöðvast hjá þeim, þannig að við værum að búa til nýtt valdabákn í þjóðfélaginu þar sem væru sveitarstjórnir þessa lands. g hef nefnilega talið eðlilegt að haldið væri áfram og valdið væri flutt til borgaranna sjálfra. Ég hef verið fylgjandi því, að við flyttum sem mest til borgaranna sjálfra ráðstöfunarrétt yfir þeim fjármunum sem þeir afla, að þeir hefðu sem mest vald til þess að ráðstafa þeim sjálfir á þann veg sem þeir helst kjósa. Og það fyrst og fremst vegna þessara skoðana minna sem ég mun greiða atkv. gegn till. fjórmenninganna, þm. fjögurra, á þskj. 191, einnig vegna þess að ég tel að við þurfum að fá að sjá heildarskattupphæðina, heildarskattheimtu ríkisins, áður en við getum samþykkt slíka tillögu. Ég hefði gjarnan viljað að við næstu umr. lægju fyrir betri skýringar á því, sem kom hér fram áðan í máli hæstv. félmrh. í sambandi við áhrif persónuafsláttar samkv. 68. gr. laganna, sem við höfum samþykkt nú nýlega um tekjuskatt og eignarskatt - hvað þessi áhrif þýði fyrir skattgreiðendur í landinu. Ég hlustaði að vísu á þetta hjá ráðh. áðan, en ég held að það væri full ástæða til þess arna. Ég er ekki að tala um þetta á gagnrýnishátt, heldur að það sé athygli vert, að það sé full ástæða til þess að vekja meiri og betri athygli á þýðingu þessa atriðis fyrir skattborgarana, ríkissjóð og sveitarfélögin. Réttilega hefur verið á það bent, að áður en gripið er til þess að efna til nýrrar skattheimtu þurfi að hafa það í huga, að fram undan er ýmis skattheimta, sem órædd og ósamþykkt er enn hér á þingi og við vitum að á að knýja fram og jafnvel þarf að knýja fram, ég skal viðurkenna það. En þá verðum við um leið að hafa í huga fjárhagserfiðleika þeirra, sem búa við versta aðstöðu í þessu þjóðfélagi, með hliðsjón af boðskap ríkisstj. sjálfrar um það, hvernig hún ætlar að beita valdi sínu í launamálum á næstunni. Ég geri mér fulla grein fyrir því, og það þýðir auðvitað ekki að gagnrýna þessa hæstv. ríkisstj. fyrir að hafa á því ákveðnar skoðanir, en það er ekki heldur sama hvernig á er haldið í þessu vandamáli sem við búum við. Það má ekki, um leið og við komum þannig fram við þá sem standa nú frammi fyrir því að sækja um bætur á sínum launatöxtum, vera að nudda þeim upp úr því að Álþingi sé að leggja á nýja skatta og kannske óþarfa skatta. Um leið og menn koma hér með háværar kröfur og telja sér nauðsynlegt að halda uppi vörn og baráttu fyrir hagsmunum sveitarfélaganna, þá vil ég að þess sé jafnframt og ekki síður gætt að halda uppi vörn fyrir hagsmuni skattgreiðendanna í þessu landi. Á þskj. 199 flytur hv. 10. landsk. þm. brtt. sem ég vil taka undir og mun efnislega styðja, því að þessi till. felur það í sér, að hluti af söluskatti, sem innheimtist á árinu 1980, renni til þess að greiða úr sérstökum fjárhagsörðugleikum sveitarfélaganna. Ég fæ ekki annað séð en samþykkt þessarar till. efnislega, og kem ég nánar að því hér á eftir, ráði bót á þeim vanda sem sveitarstjórnarmenn telja að sé við að etja hjá sveitarfélögunum, vegna þess að búið er að lofa, - og við skulum ekki væna hæstv. ríkisstj. um að hún ætli sér að svíkja það loforð eða muni gera það, - það er búið að lofá því, að fyrir næsta haust verði búið að endurskoða tekjuskiptinguna á milli ríkis og sveitarfélaga. Mín skoðun hefur að sjálfsögðu, eins og ég veit allflestra, alltaf verið sú, að þegar við værum að auka tekjur sveitarfélaganna, þá værum við ekki að auka þær á kostnað skattgreiðendanna, heldur með því að flytja ekki aðeins verkefni frá ríkisvaldinu, frá ríkissjóði yfir til sveitarfélaganna, heldur og fjármuni um leið. Og það er þess vegna sem ég tek undir þessa till. hv. 10. landsk. þm., eins og aðrir sjálfstæðismenn sem hér hafa talað í dag, að við teljum að samþykkt hennar efnislega muni hjálpa sveitarfélögunum nægilega þar til endurskoðun þessarar tekjuskiptingar er lokið, sem hefur verið lofað enn einu sinni að verði lokið á þessu ári. Ég veit hins vegar að það getur orðið erfitt fyrir stuðningsmenn ríkisstj. að samþykkja alla þessa upphæð sem fram kemur í till. hv. 10. landsk. þm., og þess vegna leyfi ég mér, herra forseti, að flytja hér skriflega brtt. við brtt. hv. 10. landsk. þm., sem er varatillaga, að í stað 4% komi 2%. Sýnist mér, með hliðsjón af því sem kom fram í máli hæstv. félmrh. áðan, að það muni brúa það bil sem á vanti. Ég hygg að það muni nema um það bil 2.5 milljörðum kr. fyrir sveitarfélögin ef þessi varatillaga yrði samþykkt. Ég skal svo ekki tefja tímann tengur og læt máli mínu lokið. En ég óska eftir því, herra forseti, að leitað verði afbrigða fyrir því, að þessi till. megi koma til umr.



Herra forseti. Það er eins og einhverju sinni var sagt, að mikið líti heimurinn öðruvísi út frá tröppum Landsbankans heldur en tröppum Alþingishússins. Í stjórnarmyndunarviðræðum í des. minnist ég þess, að Alþfl. lagði á það ríka áherslu að sveitarfélögin sjálf hefðu óskerta heimild, þannig að hámarksákvæði um útsvör væru afnumin og þetta væri algerlega á hendi sveitarfélaganna sjálfra. Eitthvað hefur þessi skoðun tapast á leiðinni. Í Sambandi ísl. sveitarfélaga býst ég við og þykist vita að séu menn úr öllum flokkum. Þeir leggja á það ríka áherslu, að þessi till. verði samþykkt, og benda á það með rökum, að verkefni hafi bæst á sveitarfélögin án þess að tekjur kæmu á móti. Það, sem mann undrar og hefur undrað um árabil, er að um a.m.k. 20 ára skeið hefur því verið lofað og sett nefnd í málið, að nú skuli koma á staðgreiðslukerfi skatta. Opinberir starfsmenn í toppi skattkerfisins hafa tekið sér frí frá störfum til að vinna að frv. þessa efnis. Sendinefndir hafa verið sendar vítt og breitt um heiminn til þess að kynna sér þessi mál. En aldrei bólar á einu eða neinu. Þó eru það ein helstu rök sveitarfélaga, að raunverulegar tekjur eða raunveruleg prósenta af álögðum útsvörum sé vegna verðbólgu ekki nema í kringum 7–8%, og er það sjálfsagt rétt. En hvernig í ósköpunum stendur nú á því, að í iðnvæddum þjóðfélögum, þar sem tekjusveiflur á milli ára eru 1 og 2% og þykir vera stórtíðindi ef tekjur hafa aukist um eins og 2%? Sennilega eru hvergi, burt séð frá allri verðbólgu, jafn sveiflukenndar tekjur eins og hér á Íslandi. Þetta byggist á okkar atvinnulífi, það byggist á veðurfari, aflabrögðum o.s.frv., að tekjur geta hlaupið til um 10, 20, 30%. Engu að síður baslast allt opinbera „apparatið“ í 20 ár, endasendist fram og aftur um veröldina á fullu kaupi við að kynna sér þessi mál. Aldrei kemur nokkur till., nema þá þess efnis, að þetta skuli ganga í gildi 1976, því sé frestað síðan til 1977, til 1980, 1980 er því frestað til 1982. Hvert skyldi eiga að fara næst í heiminn til þess að kynna sér þessi einföldu mál? Ég þekki það af eigin raun í starfi mínu, hvernig það er fyrir verkafólk, sem býr við sveiflukenndar tekjur, að fá á sig seinni hluta ársins skatta sem teknir eru af því mánaðarlega og nema kannske rauntekjum þess fyrir hvern mánuð, sept., okt., nóv. og des. Og ætli hv. þm. Pétur Sigurðsson, sem var að ljúka máli sínu áðan, kannist ekki býsna vel við þessi dæmi einmitt af sjómönnum, þegar er uppgripaloðnuvertíð, uppgripasíldarvertíð, góður afli - síðan dettur allt niður næsta ár - hvað þetta kostar, þjáningar, erfiðleika, vonbrigði og algert tekju- og úrræðaleysi? Engu að síður virðist engin ríkisstj. ráða við þetta. Embættismannakerfið endasendist fram og aftur um heiminn, endurskoðar þessi lög og fær engu áorkað. Hvernig í ósköpunum er nú hægt að þola slíkt í 20 ár? Ég hef ekki verið í 20 ár hér á Alþ. En þeir, sem hafa verið það, ættu nú að vera farnir að sjá við þessum vinnubrögðum. Það er einmitt tvennt, sem allar ríkisstj. byrja á að lofa í upphafi ferils síns. Þær byrja alltaf örugglega á því að lofa að nú skuli stöðvað Parkinsonslögmálið í útþenslu ríkisbáknsins, og síðan koma ráðstafanir gegn skattsvikum. Ekki ein einasta ríkisstj. hefur nokkru sinni getað gengið í þessi mál af neinni festu, ekki af neinu öryggi. Þetta virðist leika meira og minna allt saman laust án þess að viðkomandi ríkisstjórnir fái þar við nokkuð ráðið. Þetta er sennilega kerfið sem hv. þm. Vilmundur Gylfason talar sem mest um. Ég held að yfirleitt sé raunin sú, að sveitarfélög haldi betur á sínum fjármálum en ríkið. Það þarf ekki að gilda um allar ríkisstofnanir, en ákaflega mikið vantar nú á að einhvern tíma væri tekið á ríkiskerfinu sjálfu og reynt að skera þar eitthvað niður öðruvísi en með ræðuhöldum og yfirlýsingum. Ég skal ekki - þar sem er svo áliðið fundar - vera að egna menn hér upp í ræðustól með einhverjum eggsvörum. Það er að vísu svona, ef ég missi það út úr mér innan gæsalappa, það er dálítið spaugilegt að heyra hv. þm. Friðrik Sophusson og Halldór Blöndal býsnast þessi lifandis ósköp, innblásna heilagri þrenningu, yfir því að nú skuli ekki eiga að leyfa grunnkaupshækkanir hjá opinberum starfsmönnum. Þetta eru leiftursóknarmenn. Það eru fulltrúar flokka sem kröfðust vísitölubreytinga, kröfðust að vísitala væri afnumin á láglaunafólki. Hv. 5. þm. Suðurl. sagði í ræðu sinni að útsvar á þeim tekjuminnstu hækkaði mest í prósentum og hann boðaði brtt. við 3. umr. Að vísu kom nú hæstv. félmrh. með ýmsar skýringar á þessu, en ef svo er, að þetta frv. er þannig vaxið að það auki mest skatta á þeim sem lægstar hafa tekjur, þá er ég fullkomlega til viðræðu um það, eftir að ég er búinn að athuga málið, - og ef hv. 5. þm. Suðurl. hefur rétt fyrir sér, sem ég skal ekkert um segja á þessu stigi málsins, - að vera meðflm. með honum að brtt. þess eðlis, ef sú er raunin að skattar hækki mest eða útsvör hækki mest á þeim sem eru lægst launaðir.



Herra forseti. Ég verð að segja það, að ég átti ekki von á að umr. tækju þá stefnu, sem hér hefur orðið í dag. Ég ætla ekki að fara að eyða tíma í mikil svör í sambandi við þær umr. Ég verð að segja það, að ég held að alveg ljóst sé að við hv. alþm. almennt gerum okkur grein fyrir því, að það er nú algerlega óljóst hvernig hin nýju lög um tekjuskatt og eignarskatt koma út eftir álagningu og þar með talið tekjustofnar sveitarfélaga. Ég vil benda á að skattalögin, sem samþ. voru 1978, voru miðuð við allt annað kerfi en við erum að færa þau í í dag. Skattalögin voru byggða upp á staðgreiðslukerfi skatta, og því miður hefur sá tími, sem liðinn er frá því að þau skattalög voru samþykkt, ekki verið nýttur til þess að undirbúa þann megintilgang skattalaganna, eins og þau voru samþ. 1978. Það var lagt fram frv. um staðgreiðslukerfi skatta sem aldrei varð útrætt og hefur ekki verið rætt út enn í dag. Í sambandi við þessi lög hafa umr. frá því fyrir jól miðast við að reyna að samræma skattalögin frá 1978 öðrum aðstæðum en gert var ráð fyrir við setningu þeirra laga og þar með tekjuskattalögin. Því hefur verið lýst yfir af hæstv. fjmrh. við afgreiðslu breytinga á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, að nauðsynlegt væri að taka lögin til endurskoðunar strax á næsta Alþ., miðað við þá reynslu sem fæst við fyrstu álagningu eftir lögunum. Ég taldi ástæðu til þess í dag, þegar ég flutti framsögu fyrir áliti félmn. Nd. um frv. um tekjustofna sveitarfélaga, að þannig yrði að sjálfsögðu einnig að farið í sambandi við þau mál. Þetta vil ég endurtaka hér, vegna þess að ég held að allir þm. séu sammála um að hér sé um svo stórt og mikilvægt mál að ræða að það verði að gera ráð fyrir því að taka það til gaumgæfilegrar athugunar miðað við þá reynslu sem fæst. Mér virðist sumir hv. alþm. misskilja tilgang brtt. á þskj. 191. Hér er um það að ræða að halda enn í tekjuskattslögum heimildarákvæði fyrir sveitarfélögin í landinu. Það hefur verið í tekjuskattslögum alla tíð og hefur í aukinni verðbólgu á síðustu árum bjargað því sem bjarga hefur verið hægt fyrir sveitarfélögin í landinu, sem flestöll hafa orðið að nýta sér þessa heimild. Hér er aðeins verið að fá heimild til að sækja um leyfi til hækkunar álagningar ef fjárhagserfiðleikar vegna rekstrar og ákveðinna verkefna knýja á um slíkar aðgerðir þar sem aðrir tekjustofnar duga ekki til. Halda menn virkilega að sveitarstjórnarmenn almennt fari út í það að biðja um slíka heimild til aukaálagningar nema af brýnni nauðsyn? Halda menn að þeir hinir sömu stjórnendur sveitarfélaga muni eiga traust kjósenda áfram ef þeir fara ógætilega með álögur án röksemda um brýna nauðsyn? Ég held ekki. Heldur hv. alþm. Birgir Ísl. Gunnarsson, fyrrv. borgarstjóri í Reykjavík, að meiri hlutinn í Reykjavík muni ná endurkjöri ef hann sýnir jafnmikið ábyrgðarleysi og græðgi í álögum á borgarana og hv. þm. vildi halda fram áðan? Halda menn virkilega að þeir, sem taka á sig þá ábyrgð að stjórna sveitarfélagi, séu að gera slíkt sem þetta að gamni sínu? Samkv. sveitarstjórnarlögum, ef menn hafa kynnt sér þau, taka þeir á sig ákveðna ábyrgð sem þeir verða að standa við til þess að æta hagsmuna íbúa á hverju svæði fyrir sig. Ég hjó eftir því, að hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson fullyrti hér, orðrétt, að vel væri hægt að stjórna sveitarfélagi með óbreyttum tekjustofnalögum. Veit hv, þm. um stöðu sveitarfélaga víðs vegar um landið? Veit hann um mismunandi þörf þeirra til tekna miðað við verkefni í hafnamálum, í skólamálum, í heilbrigðismálum, gatnagerð og mörgu fleira? Ég held að hann hafi ekki hugmynd um þetta. Ég sagði í dag, að stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga hefði á undanförnum árum og misserum barist fyrir því og reynt að sjá til þess að sveitarfélögin í landinu gætu haldið velli, gætu sinnt þeirri þjónustu, sem þau eru skyldug til að inna af hendi við íbúana, með því að fara fram á ýmsar leiðréttingar í sambandi við tekjustofna sveitarfélaga og margs konar önnur mál sem heyra undir ríkisvaldið.

Mætti ég spyrja hv. þm. hvort hann eigi mikið eftir af ræðu sinni?

Örstutt, herra forseti. Ég ætla svo að lokum að segja nokkur orð við hv. 10. landsk. þm. Hún vildi halda því fram í ræðu sinni áðan, að till. á þskj. 191 hefði ekki verið lögð fram á nefndarfundum. Ég ætla að láta hv. þm. vita að hún var í upphaflegri till. sem n. fékk fyrst til umfjöllunar, ekki aðeins félmn. Nd., heldur einnig félmn. Ed., þar sem gert var ráð fyrir að ákvæðin í gildandi lögum yrðu tekin upp. Á þeim fyrsta fundi lýstum við yfir að við mundum þá flytja sértill., og það kom til umr. á öllum næstu fundum á eftir. Einnig ætla ég að láta hv. þm. vita það, sem ég var svolítið undrandi yfir, vegna fullyrðinga hv. þm., að till. hv. þm. Sjálfstfl., þeirra Steinþórs Gestssonar og Friðriks Sophussonar, kom til umr. á tveimur fundum n. í fyrradag og var rædd þar ítarlega. Niðurstaðan af því varð sú, að það varð samkomulag um að hafa þetta eina till. frá nefndinni. Ég ætla ekki að eyða tíma í að svara hv. 6. landsk. þm. Ég ætla að leiða það hjá mér. Ég ætla aðeins að benda honum á að ég hef verið sveitarstjórnarmaður í 26 ár og ég hef reynt ýmislegt í sambandi við þau störf sem hefur verið mjög lærdómsríkt. Ég vil benda honum á í sambandi við það sem hann er að reyna að drótta að mér, að ég og aðrir ætluðum að fara að hækka álögur á ellilífeyri, örorkubætur og annað slíkt, að þessar bætur verða áfram undanþegnar útsvarsálagningu í landinu sem betur fer, og ég mun heils hugar taka undir allar þær aðgerðir sem tryggja að ekki sé farið illa með það fólk sem verst er sett í þ jóðfélaginu. Ég þori að fullyrða það við hann, að ekki stendur á mér að leggja mitt lið til þess að svo geti orðið. 5. þm. Suðurl. taldi að fjárhagsstaða sveitarfélaga hefði að nokkru verið leiðrétt með hlutdeild í tveimur söluskattsstigum. Ég vil minna hann á að þátttaka sveitarfélaga í útgjöldum vegna laga um eftirlaun aldraðra er stærra framlag en sú leiðrétting sem þarna kom fram, að viðbættu fyrra misræmi. Staðgreiðslukerfi útsvara þarf ekki að ræða miklu meira. Það var farið fram á það frá hendi stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga við fyrrv. félmrh. að fá í lög staðgreiðslu útsvara, þar sem sýnt var að heildarstaðgreiðslukerfið yrði þyngra í vöfum. Því miður varð ekki af þessu. En ég vonast til þess, að þau áform núv. ríkisstj. að koma á staðgreiðslukerfi skatta innan tveggja ára verði að veruleika. Ég hef verið um nokkurt skeið í nefnd um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Í jan. s.l. var skilað þriðju áfangaskýrslunni um stjórnsýslukerfið, og þegar er hafin vinna við skiptingu tekjustofna milli ríkis og sveitarfélaga. Þetta er gífurlega stórt mál, og ég vænti þess, að hv. alþm. átti sig á því, að það er mjög brýnt að það verði farið í alvöru að sinna þessum málum, því að um mikilvægi sveitarfélaganna í landinu verður ekki deilt. Ég tel að best sé fyrir alla aðila að þessum málum verði komið sem allra fyrst í það horf, að viðunandi sé, og sveitarfélögin geti verið sjálfstæðar einingar fyrir fólkið í landinu í samskiptum við ríkisvaldið. - Fjárhagslegt sjálfstæði sveitarfélaga er forsenda framfara í landinu.



Herra forseti. Það væri vissulega ástæða til að eyða nokkrum tíma í viðræður við hv. þm. Alexander Stefánsson, og það er auðvitað ástæðulaust fyrir okkur stjórnarandstæðinga að skorast undan því að halda uppi umr. um þetta mál ef það er meining stjórnarsinna sjálfra og vilji að það sé gert, sem mér sýnist vera. En ég skal verða við tilmælum hæstv. forseta um að gera örstutta aths. Af hverju er hv. þm. Alexander Stefánsson, formaður félmn. að skrökva til um þetta mál, - beinlínis skrökva? Hann sagði áðan að það væri misskilningur hjá okkur til hvers 10% álagið væri ætlað, það sé ætlað til hækkunar vegna tiltekinna verkefna. Hvar stendur þetta? Það væri gott ef hv. þm. vildi lesa örlitið betur bæði frv. og brtt. hv. þm. sjálfs. Í frv., sem brtt. hv. þm. er við, segir svo í 3. málsl. 5. gr.: „Við samningu fjárhagsáætlunar fyrir næsta almanaksár ákveður sveitarstjórn hver hundraðshluti verði lagður á tekjur manna á því ári.“ Brtt. er viðbót við þetta, eins og hún er stíluð, og þar segir: „Við 5. gr. Við greinina bætist ný mgr., er verði 4. mgr. og orðist svo“ - og nú ætti hv. þm. Alexander Stefánsson að taka eftir: „Nú hrökkva útsvör samkv. 1. mgr. ekki fyrir áætluðum útgjöldum,“ taki menn eftir „áætluðum útgjöldum,“ ekki neinum tilteknum verkefnum, sérstaklega brýnum, „áætluðum útgjöldum og er þá sveitarstjórn heimilt að hækka þau um 10% að fengnu samþykki ráðh.“ Það er áætlun viðkomandi sveitarstjórnar sem hér er lögð til grundvallar, engin tiltekin brýn verkefni. Það er því rangt hjá Hv. þm., formanni félmn., að bera slíkt á borð fyrir hv. alþm., og það er ósæmandi mönnum og blygðunarlaust að fara svo frjálslega með staðreyndir sem þessi hv. þm. virðist gera. Það er lágmark a.m.k. að menn í ábyrgðarstöðum innan þingsins hagi sér ekki með þeim hætti í málflutningi. 

Ég vil biðja hv. dm. að ræða ekki mikið saman og síst svona hátt. Með því móti gæti umr. dregist óþægilega á langinn.

Ég vil taka fram vegna orða hæstv. forseta, að það er síður en svo að ég sé að mælast til þess að menn grípi fram í. En hæstv. ráðh. kvartaði undan því áðan að skrifari þingsins gripi fram í. Hæstv. ráðh. hefur sjálfur fallið í þá gryfju núna. En hann má það eigi að síður mín vegna. Ég vil sem sagt ítreka það, að ég hefði ekki tekið hér til máls nema vegna þess að hv. þm. Alexander Stefánsson hegðaði sér með þeim hætti sem hér hefur gerst. Það er ástæðulaust að mönnum líðist að fara svo frjálslega með staðreyndir sem hv. þm. hefur gert núna og raunar gerði í fleiri tilvikum í síðustu ræðu sinni, t.d. þegar hann var að vitna til ummæla sem hv. 10. landsk. þm., Jóhanna Sigurðardóttir, hafði alls ekki í dag. Hv. þm. Alexander Stefánsson var að leggja henni orð í munn. Það kæmi mér ekki á óvart þó að samstarf við formanninn í hv. félmn. gengi erfiðlega ef svo heldur fram sem horfir og með þeim hætti sem hann hefur látið í skína í dag.



herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka þátt í umr. frekar, en orð hv. 1. þm. Vesturl., Alexanders Stefánssonar, gáfu mér nokkurt tilefni til þess. Hann vitnaði til ræðu minnar áðan, þar sem ég sagði að ég teldi hægt að stjórna málefnum sveitarfélaga án þess að hækka þá tekjustofna sem þau hafa nú samkv. lögum. Hann sagði að ég hefði ekki hugmynd um þetta vegna þess að ég þekkti ekki til hjá öllum sveitarfélögum landsins. Auðvitað sagði ég þessi orð í ljósi þess sem ég þekki best, þ.e. hér í Reykjavík. Mér er fullkunnugt um það og ég stend við það, að málefnum Reykjavíkur er hægt að stjórna án þess að fá 112.1% útsvar. Hitt veit ég, og það skal ég segja Hv. þm. vegna þess að ég veit að honum er einnig kunnugt um það, ég veit hvaða sveitarfélög það eru sem hafa lagt þyngstu pressuna á bæði stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga og þm. til að fá hækkað útsvar. Það eru þrjú sveitarfélög sem þar hafa gengið í fararbroddi. Það er Reykjavík, það er Kópavogur og það er Neskaupstaður. Það er engin tilviljun að það er í þessum þremur sveitarfélögum sem Alþb. hefur úrslitavald. Það er nefnilega þannig, að í þeim sveitarfélögum, sem Alþb. ræður, og þegar Alþb. ræður ríkismálum einnig, er skattpíningin mest, þá er skattþunginn mestur á landsmenn. Það er þeirra erinda sem hv. þm. gengur á Alþingi í dag.



herra forseti. Hér hefur farið fram ákaflega skemmtileg skrautsýning í dag og kvöld. Höfuðpaurinn situr aðgerðalítill, en sendir lið sitt fram til orrustu til að halda uppi furðulegu málþófi um hluti sem formanni þingflokksins voru þó fullljósir þegar mál þetta kom fyrst á dagskrá, þ.e. að ekki er til umræðu að hækka útsvar á Íslandi. Það er samkv. íslenskum lögum 10%. Væri staðgreiðslukerfið komið á væri það mun þyngra en það er, það blasir við. Í reynd er það vegna verðbólgunnar 7.5%. Spurningin er aðeins sú, hvort sveitarfélögin eigi að fá þá leiðréttingu að útsvarið fari úr 7.5% í 8.1%. Þetta er kjarni málsins. Þetta er það sem er til umræðu. Hvers vegna gerist það þá, að fyrst er alger þögn um hvort menn vilji styðja þau 10%, sem verið er að tala um að leggja ofan á, eða ekki? Það er engin samstaða fyrrv. ráðh. Alþfl. um að gefa eftir af tekjum ríkisins til sveitarfélaganna í gegnum söluskattinn. Þess vegna var ekki hreyft við þessu máli meðan sú stjórn sat. Þá bar hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, 10. landsk. þm., ekki fram neina till. um að færa til frá söluskattinum til sveitarfélaganna. En svo kemur í ljós að Alþfl.-menn eru í ábyrgð, þó þeir séu það ekki hér í þinginu í bili að því er virðist, - þeir eru í ábyrgð vítt og breitt um land í sveitarstjórnum. Og þessar sveitarstjórnir þurfa að vera ábyrgar áfram. Ef sú leið er farin, að hækkun sé heimil, er ábyrgðin færð til sveitarfélaganna. Þá geta t.d. Alþfl. og Sjálfstfl. stöðvað það í Reykjavík að hækkun verði og á mörgum stöðum öðrum víðs vegar um landið. Ég tel ekki að hv. þm., Karvel Pálmason, 6. landsk. þurfi að hafa neinar áhyggjur af Bolungarvík. Ef sú till. verður aftur á móti samþ., að það verði tekið af söluskattinum og fært til sveitarfélaganna er búið að taka ákvörðun um skattlagningu, e.t.v. aukna skattlagningu, einfaldlega vegna þess að skattstiginn er ekki kominn fram og ekki til umr. Þegar hann kemur fram er fyrst verið að ræða um hver verður raunveruleg skattálagning hjá þjóðinni, heildarskattálagningin. Fyrr er málið ekki á dagskrá. Þetta blasir við. Þetta viðurkenndi m.a. Karvel Pálmason í ræðu sinni. Ekkert er vitað hver skattstiginn verður. Það er nefnilega fróðlegt að sjá í reynd hvernig gengur hjá Alþfl.-mönnum og fleiri aðilum, sem eru í ábyrgðarstöðum í sveitarfélögunum, að vera samstíga þeim aðilum sem nú virðast hafa lagt höfuðkapp á að draga úr tekjum sveitarfélaganna, - draga úr þeim því að ekki er um aukningu að ræða, það blasir við í þeirri verðbólgu sem er í landinu, hvernig svo sem ástandið verður. Það er allt annað mál og hlýtur að verða tekið til umr. þegar þar að kemur.