Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Út af því, sem hv.þm. Vestm. sagði seinast, vil ég aðeins segja það, að að sjálfsögðu athugar fjhn. þetta mál gaumgæfilega, eins og önnur mál, sem til n. er vísað, og þótt meiri hl. n. tæki að sér flutning málsins eftir beiðni hæstv.forsrh., hafa nm. engu að síður óbundnar hendur um einstök atriði málsins. Hinsvegar mundi þó meiri hl. n. auðvitað ekki hafa tekið að sér að flytja þetta frv., ef hann hefði ekki talið það í alla staði forsvaranlegt, eftir atvikum, að samþ. frv. Ég mun ekki fara mikið inn á að svara þeim aths., sem fram hafa komið á fundinum gegn málinu. Bæði er það, að hæstv.forsrh. svaraði rækilega þeim aths., sem fram höfðu komið, þegar hann talaði, enda býst ég við, að hæstv. ráðh. tali aftur og svari þá þeim aths., sem síðan hafa komið fram. Þó mun ég víkja að nokkrum atriðum, sem fram hafa komið í ræðum manna, og vík þá fyrst að hv.þm. Seyðf., sem hafði sitthvað að athuga við flutning þessa máls. Þó gat hann þess, að þetta væri eina frv., sem frá stj. hefði komið vegna kreppumálanna, sem hann gæti stutt, enda þótt frv. gengi skemmra en hann óskaði eftir. Má vera, að hv.þm. Seyðf. þyki frv. ganga skemmra en ætti að vera, en ég er þó ekki viss um, hve mikill hugur fylgir þar máli hjá hv.þm., en ef svo er, er hægurinn fyrir hv.þm. að bera fram brtt. við frv. í þessa átt. Þá þótti hv.þm. það og galli á frv., að ekki væri ákveðið í því, hvernig tekjunum, sem það hefði í för með sér, skyldi verja, og skildist mér á hv.þm., að hann teldi sjálfsagt, að tekjunum yrði varið til atvinnubóta. Þegar þessi hv.þm. talar um atvinnubætur, á hann sjálfsagt eingöngu við atvinnubætur til handa verkamönnum í bæjum, en ég hafði hugsað mér, að það væru atvinnubætur líka, ef hægt væri að gera atvinnurekstur bændanna arðvænlegri en hann er nú, og verði frv. samþ., verður tekjuaukanum, sem af því leiðir, varið til þess að mæta útgjöldunum af þeim ráðstöfunum sem nauðsynlegt er að gera vegna hins erfiða ástands í þjóðfélaginu, og þó einkum vegna erfiðleika þeirra manna, sem verst eru settir. Liggja að vísu ekki fyrir beinar skýrslur um það, hver stétt þjóðfélagsins á erfiðasta aðstöðu, en ég hygg þó, að færa megi að því glögg rök, að meginhluti bændastéttarinnar er sá hluti þjóðarinnar, sem lægstar tekjur hefir allra manna í landinu. Hv. þm. sagði, að þessi viðbótarskattur mundi aðallega koma niður á mönnum í kaupstöðum, og þess vegna fannst honum sjálfsagt að verja fénu til atvinnubóta þar. En þessa kenningu álít ég töluvert hæpna. Fyrst og fremst er þjóðfélagið ein heild, og það kemur niður á því öllu, ef fjöldi bænda flosnaði upp af jörðum sínum. Og í öðru lagi er það þjóðarheildin (sveitirnar líka), sem hefir veitt fjölda manna í kaupstöðum þá góðu aðstöðu, að skatturinn kemur meira niður á þeim; svo er t. d. um allan þann fjölda embættismanna, sem ríkið borgar laun, o. s. frv. En í þessu frv. er gert ráð fyrir þeirri sjálfsögðu tilhögun, að tekjurnar af því renni í ríkissjóð, en að úr ríkissjóði verði greitt það, sem brýnust nauðsyn er á, til þess að létta undir með þeim, sem standa höllum fæti með afkomu sína. Hv. þm.N.-Ísf. vék að því, að frv. tæki tekjustofnana frá sveitar- og bæjarfélögum, en ég held, að hv.þm. hafi gert of mikið úr þessu, því að eftir gildandi 1. um tekju- og eignarskatt á aukaútsvar til bæjar- og sveitarfélaga að dragast frá tekjunum, áður en tekjuskatturinn er lagður á. Ég sé því ekki betur en að sveitar- og bæjarfélög hafi forgangsréttinn að gjaldþoli landsmanna, en ríkissjóður kemur næst á eftir. - Þá vék hv.þm.N.-Ísf. að því, að svo gæti farið, að peningarnir væru ekki til í skattgreiðslurnar, þótt skattskýrslurnar sýndu háar tekjur, vegna afborgana atvinnurekenda á skuldum sínum. Skal ég viðurkenna, að nokkuð getur verið til í þessu, og býst ég við því, að ef slík l. ættu að gilda um lengri tíma, væri nauðsynlegt að setja ákvæði um það, að taka skyldi meðaltal af tekjum fleiri ára við ákvörðun skattsins. Hinsvegar er vitanlegt, að margir menn í landinu hafa tekjur sínar í beinum launum, og þar verða peningarnir þó alltaf til, enda vita menn, að hverju þeir hafa að ganga í þessum efnum. Þá talaði hv.þm.N.-Ísf. um það, að hér á þessu þingi væri ráðgert að verja 12 millj. kr. til annars aðalatvinnuvegar landsmanna, og spurði hv.þm. í því sambandi, hvort eigi væri meiningin, að sjávarútvegurinn borgaði þessa upphæð. Skal ég ekki fara mikið inn á þetta, en vil þó benda á, að gert er ráð fyrir, að sá atvinnuvegur, sem ráðgert er að styðja, endurgreiði að miklu leyti sjálfur þá bráðabirgðahjálp, sem honum yrði veitt, en sumpart greiðist hún úr sameiginlegum sjóði allra landsmanna, ríkissjóði, sem allir landsmenn leggja sinn skerf í, bændur eins og aðrir. Hér er því alls ekki um neitt slíkt að ræða, að einn atvinnuvegurinn borgi algerlega fyrir annan, og skal ég svo ekki fara frekar út í það. Þá talaði hv.þm.N.-Ísf. um það, að slík l. mundu draga úr hvöt manna til að afla sér meiri tekna. Má auðvitað segja þetta um öll skattalög jafnt, en ég get ekki annað séð, jafnvel þótt frv. verði samþ. óbreytt, en að álitleg upphæð verði eftir handa þeim, sem mest koma til með að borga, svo að það mundi borga sig fyrir menn að hafa sömu viðleitni sem hingað til til þess að afla sér tekna. - Í sama streng tók hv. 3. þm. Reykv., sem taldi frv. öfgakennt. Ummæli hans hnigu í sömu átt og ummæli hv.þm.N.-Ísf. Og við þessu er ekki annað að segja en ég þegar hefi sagt, að ekki verður annað séð en að hægt sé að ná fullum árangri af því að afla sér hárra tekna eftir sem áður. Hv. 3. þm. Reykv. talaði einnig um það, að með frv. væri tekinn gjaldstofninn frá sveitar- og bæjarfélögum, og sagði hv.þm. í því sambandi, að ekki væri hægt að bera niður á óheppilegri stað til að afla tekna. Hefi ég áður svarað þessu og bent á það, að ríkissjóður kemur fyrst í annari röð, en að sveitar- og bæjarsjóðir hafa forgangsréttinn að skattleggja með beinum sköttum. Það er og víst, að mikill meiri hl. af þjóðfélagsborgurum þessa lands hefir miklu minni tekjur en svo, að þeir komi til greina við ákvörðun þessa skattauka, og þegar mikill meiri hl. þjóðarinnar verður að komast af með minni tekjur en þessi l. tækju til, ætti að vera forsvaranlegt að fara fram á skerf frá hinum, sem hærri tekjur hafa. Hv. 3. þm. Reykv. talaði um það, að ef frv. væri samþ. óbreytt, gæti svo farið, að maður, sem hefði 100 þús. kr. tekjur, yrði að greiða 102 þús. kr. í útsvar og tekju- og eignarskatt samanlagt. Get ég ekki skilið, að þetta geti átt sér stað, nema ef niðurjöfnunarn. leggur hærra aukaútsvar á manninn en tekjum hans nemur, og ef svo færi, mundi ríkissjóður reyndar ekkert fá, því að aukaútsvarið er dregið frá tekjunum áður en tekjuskatturinn, er reiknaður út, eins og ég hefi tekið fram áður. Þetta dæmi er því hrein fjarstæða, nema með því eina móti, að eignirnar væru margar milljónir og þetta yrði mest eignarskattur, en þó mundi maðurinn samt vel þola þetta eitt ár. Þá vék hv. 3. þm. Reykv. að því sama og komið hefir fram hjá fleirum, sem talað hafa á móti þessu frv., að draga mundi úr hvöt manna til að afla sér tekna, ef frv. væri samþ. eða aðrar ráðstafanir gerðar, sem miða í svipaða átt. Skil ég ekki vel í þessu. Eftir frv. hvílir hæsta viðbót á 14000 kr. skattskyldum tekjum og þar yfir, svo að maður, sem hefir 14000 kr. skattskyldar tekjur, á að greiða í skatt 1844 kr., og hefir þannig 12156 kr. í afgang, og afgangurinn verður þannig því meiri, sem tekjurnar eru hærri. Og þótt menn eigi að láta þennan hluta af tekjum sínum af höndum við ríkissjóð, skil ég ekki, að menn hafi ekki eftir sem áður sömu hvötina til að afla sér mikilla tekna. Ég segi fyrir mig, að ég vil heldur hafa 40 þús. kr. tekjur, enda þótt ég þurfi að greiða 20 þús. af þeim í opinber gjöld, heldur en 20 þús. tekjur, þótt ég þyrfti ekki að greiða nema 5 þús. af þeim og hafi ekki eftir nema 15 þús. kr. Ætla ég og, að flestir líti eins á þetta og ég. Eins og ég áður sagði, hefir og fjöldinn allur af landsmönnum miklu minni tekjur en svo, að þeir komi til greina við þennan viðbótarskatt. Er ég reiðubúinn til þess hvenær sem er að færa fram óyggjandi sannanir fyrir því, að meiri hl. bænda, sem þó leggja meira að sér en nokkur önnur stétt þjóðfélagsins, hefir minni tekjur en lágmarksákvæði frv. ná til. Hv. þm. vék að því, að það væri ekki þakklátt verk fyrir stj. að finna leiðir til fjáröflunar í ríkissjóð. Þetta er alveg satt; það er aldrei þakklátt verk. Ef stungið er upp á að hækka eitthvað tolla á neyzluvörum, þörfum eða óþörfum, þá er talað um það, að verið sé að minnzt er á að leggja tekju- og eignarskattpína áður skattpíndan almenning. Ef skatt á hærri tekjur og eignir, þá er aftur á móti viðkvæðið, að með þessu verði dregið úr hvöt manna til að sjá sér farborða og afla tekna og eigna. Það er sem sé algerlega ómögulegt að benda á þá leið til fjáröflunar fyrir ríkissjóð, sem mæti ekki hinni mestu mótspyrnu frá einhverri stétt þjóðfélagsins. Einhverjum finnst alltof nærri sér höggið. Ég hygg nú, að sanngjarnasta leiðin sé sú, að sem flestum finnist nokkuð nærri sér höggið, en engum sé þó íþyngt svo, að hann geti ekki undir risið. Hv. þm. Vestm. talaði um það, að þó að svo væri ákveðið í þessu frv., að það skyldi aðeins gilda til bráðabirgða, eitt ár, þá þýddi það ekki neitt, af því að frv. myndi ganga aftur, eins og hefði sýnt sig um ýms tekjufrv., sem áður hefðu legið fyrir þinginu. Náttúrlega færði hann ekkert þessu til sönnunar. Ég skal játa, að reynslan ein verður úr því að skera, hvort á næsta þingi verður farið fram á samskonar viðauka við tekju- og eignarskatt. Og þó að ég að vísu geti ekki heldur fært fram neinar sannanir fyrir því gagnstæða, þá er ég fyrir mitt leyti fullviss um það, að þetta tímaákvæði í frv. er meint í fullri alvöru, - enda hygg ég að flestir hv.þm. geri sér það ljóst, - og að frv. í þessari mynd verði ekki borið fram á næsta þingi, nema alveg óvenjulegir og ófyrirséðir atburðir komi fyrir. Að lokum skal ég geta þess, eins og ég hefi tekið fram áður, að þótt meiri hl. fjhn. hafi borið þetta frv. fram f. h. hæstv.forsrh., þá er það alveg sjálfsagt mál, að n. mun nú eftir þessa umr. taka frv. til athugunar. Og það getur náttúrlega vel komið fyrir, að n. annaðhvort öll eða a. m. k. sá meiri hl. hennar, sem frv. ber fram, komi með ýmsar brtt. við það. Ég er þess vegna ekkert við þessa umr. að halda því fram, að þetta frv. skuli endilega samþ. og afgr. sem l. óbreytt. Hinsvegar til ég meginstefnu frv. réttmæta.

Magnús Jónsson Ég skal ekki að svo komnu fara mörgum orðum um þetta frv., sem mér finnst í alla staði fjarstæða ein og öfgar. En ég get þó ekki stillt mig um að láta í ljós undrun mína á framkomu þeirra hæstv.forsrh. og hv.þm. Seyðf. Þeir hafa stundum á undanförnum þingum rætt þetta mál. Og þá hefir hæstv.forsrh. staðið sem klettur á móti því og fært skýr rök fyrir því, hvers vegna ekki er hægt að hækka tekju- og eignarskattinn eins og hv.þm. Seyðf. vildi. Það eru skrítin umskipti, sem nú hafa orðið á þessu. Nú gefur á að líta, frv. kemur fram frá hæstv. ráðh., en hv.þm. Seyðf. sér sér ekki fært að fylgja þessu óskabarni sínu. - Af skýrslum hæstv. ráðh. er ljóst, að brýn nauðsyn ber til þess, að ríkissjóði sé aflað fjár. Tekjuhallinn er 21/2 millj. króna. Auðsætt er og, að nú þarf að gera ráðstafanir gegn kreppunni og afleiðingum hennar. Það mun kosta of fjár, og tilgangurinn með þessum umr. er einmitt að finna leið til þess að afla ríkissjóði fjár, hvar þær byrðar baki minnst tjón, og gæta þess, að þær verði ekki einungis á pappírnum, heldur að það verði ríkissjóði raunverulegar tekjur. Ég held, að ekki sé neitt óheppilegra til en að láta þetta lenda á tekju- og eignarskatti. Kreppan er í algleymingi og bæjarfélögin eru féþurfar. Þeim er vísað á eina leið: Tekju- og eignarskatt. Hæstv. ráðh. sagði, að ríkið gæti ekki látið bæjarfélögunum eftir þessa tekjulind. En ég held einmitt, að ríkissjóður geti vel staðið sig við það, að láta bæjarfél. hafa þetta sitt eina lamb í friði, því að ríkissjóði eru allir aðrir vegir færir, en fyrir bæjarfélögin er þetta eina úrræðið. Hækkanir á gjöldum eru auðvitað alltaf frekar óvinsælar, en þessi mun þó óvinsælust og jafnframt fjarstæðust, sérstaklega þegar svo langt er gengið sem hér. Ég vil náttúrlega ekki segja, að það sé fallegur lestur, en máski dregur svolítið úr sviðanum við að lesa upp skýrslur, eins og hæstv. ráðh. gerði hér. En þess er að gæta, að þetta eru einungis lægstu tölurnar, skattstofninn. Svo taka við viðbætur og aðrir hliðstæðir skattar, þar til upphæðin er orðin þreföld ef ekki fjórföld á við hann. Ég veit ekki, hvort rétt er hermt, að fram kæmi sú reginfjarstæða, ef maður hefði 100 þús. kr. tekjur (sem reyndar er tæpast til hér á slíkum tíma), að þá þurfi hann að greiða í tekju- og eignarskatt, viðbót við hann, útsvör og aukaútsvör 102 þús. krónur, eða 2000 kr. meira en hann fær í tekjur. Ekki gengur víst vel að lifa á 2000 krónum minna en ekki neitt. Ég hefi heyrt, að nú séu menn að jafna niður á Reykjavík 21/2 millj. kr., tvöfaldri eða þrefaldri upphæð á við óbreyttan tekju- og eignarskatt. Þau verða mörg árangurslausu lögtökin, áður en allir þessir skattar koma til skila. Eitt atriði vil ég benda á: það eru viss takmörk fyrir því, hvað hátt skattar mega fara, áður en tekjurnar fara að hverfa. Ég á þar ekki aðeins við það, sem hæstv. ráðh. kvað markleysu eina, að menn misstu áhugann fyrir að afla sér þeirra. Nei, það eru tekjurnar, sem ríkissjóður væntir sér góðs af, sem hverfa. Menn reyna að finna fleiri og fleiri ráð til þess að deila og skipta tekjunum niður, til þess að sleppa við að greiða af þeim skatta. Þetta fer að verða vorkunn, er ríkið gengur svo fast á, að þetta er eina leiðin til þess að forðast að verða vanskilamaður í framtíðinni. Til þessa liggja margar leiðir, og það er hróplega rangt af löggjafarvaldinu að hvetja menn til þess óbeinlínis eins og með þessu frv. Hæstv. ráðh. sagði, að frv., þó að það yrði að lögum, gæti ekki dregið úr framtaki manna. Hann viðurkenndi þessa mótbáru, en hélt því fram, að hún gilti ekki í þessu tilfelli, af því að skatturinn væri miðaður við næsta ár á undan. Þetta er alveg rétt, ef ekki hefði æfagömul reynslan sýnt, að verkanir af þessu má fastlega búast við að haldi áfram. Hæstv. ráðh. minntist einmitt um leið á aukna erfiðleika og útgjöld, sem ráðstafanir gegn kreppunni hefðu í för með sér, svo að búast má við, að þessi skattalöggjöf haldi áfram að verka; og ekki er gott að senda út skipun eða tilkynningu um, að þessu sé ekki ætlað lengra líf. Hæstv. ráðh. talaði um, að þarna væri hann á hnotskóg eftir tekjum, sem ósnortnar væru af greipum kreppunnar. Það getur svo sem verið, að þær séu einhversstaðar til, en ekki er gróðavegur fyrir ríkissjóð að láta við það sitja. Margir hafa orðið að sætta sig við lægri laun vegna kreppunnar og margir hafa misst atvinnu sína. Það væri þá helzt um starfsmenn ríkisins að ræða. En þeir eru svo lágt launaðir, að ekki fengjust miklir skattar af þeirra fé, þótt samanlagt væri. Kreppan hefir reyndar gert vart við sig þar. Hún kemur fram glöggt í lækkun dýrtíðaruppbótar. En það mál er nú þar að auki alveg stoppað í Ed., og veit enginn, hvernig því muni reiða af. Þá get ég nefnt menn, sem eru á föstum launum. En þeirra laun eru það, sem skýrast koma fram við framtal, og þykir sá skattstofn líka einna þægilegastur, en þeir hafa þegar greitt fullt svo mikið sem hinir, með áætluðu launin. Ég endurtek enn, að þetta sé óheppilegasta leiðin, sem hægt er að velja ríkissjóði til tekjuauka. Ég er frekar fylgjandi hækkun á hverjum skattstofn sem er, öðrum en þessum. Það er mín fasta skoðun, að þegar safna þarf fé í ríkissjóð á erfiðum tímum sem þessum, þá beri að dreifa sem frekast er hægt þunganum af þessum auknu byrðum, svo að hver og einn beri sem jafnast. Nú eru ekki til stórupphæðir hér á landi, engar stórtekjur einstaklinga. Ef hinsvegar væri lagður á sérstakur kreppuviðauki, þá þyrfti ekki nema 5-10% til þess að þessar ákveðnu tekjur væru tryggðar. Og ég er alveg sannfærður um, að þetta mundi gera miklu minni skaða en hækka og þar með spilla þeim skattstofni, sem er eina bjargráð bæjarfélaganna. Dreifing sú, sem er fólgin í skattakerfinu eins og það er nú, er talin heppilegasta fyrirkomulag í þeim efnum, og er ég því fast fylgjandi, að ekki verði hróflað svona stórkostlega við henni.

Jón Þorláksson Hæstv. atvmrh. gaf þá upplýsingu, að fyrir sér vekti, a. m. k. að einhverju leyti, að koma á framfæri fóðurblöndu úr síldarmjöli.

Ég gat þess í minni fyrri ræðu

. Og hann sagði, að hún hefði reynzt eins vel og útlent fóður, og nefndi þar til olíukökur. Það er ekkert við það að athuga, þó að stj. vilji fá heimild til að koma slíkri blöndu sérstaklega á framfæri, en ég verð að vera fastur á því, að það má ekki hindra þá, sem geta ekki fengið slíka blöndu, frá því að fá aðrar fóðurtegundir, því að það getur staðið misjafnlega á fyrir mönnum, hvers þeir þurfa til að bæta upp það fóður, sem þeir hafa fyrir. Ég hefi mikla trú á allri upplýsingastarfsemi frá forstöðumönnum landbúnaðarins, en megna ótrú á því, að stj. taki fram fyrir hendurnar á mönnum um að banna innflutning til landsins á því, sem menn telja sér hentugast að fá. Hæstv. ráðh. sagði, að skaðlaust væri að ýta undir menn með að auka heyfeng sinn. Þetta er rétt, en einmitt þeim, sem eru að auka heyfeng sinn, er einna mest þörf á að fá að vera frjálsir í vali á kjarnfóðri. Þar á ég við þá menn, sem eru að auka sitt ræktaða land. Þeir eru oft af ýmsum ástæðum knúðir til að hafa stærra bú en land þeirra ber á meðan það er að komast í ræktun. Kjarnfóðurskaupin eru þannig hjá fjölda manna ekki eingöngu til þess að framleiða þá innlendu vöru, mjólkina, heldur eru þau líka eitt skilyrðið til, að þeir geti fullræktað land sitt. Þeir þurfa að hafa það stórt bú, að þeir geti framfleytt öllu, meðan jarðræktunin er að komast í kring, fyrir utan það áburðarhagræði, sem af því stafar. Það má því ekki líta svo á, að hér sé eingöngu að ræða um samkeppni milli heyfóðurs og erlends kjarnfóðurs, heldur er kjarnfóðrið nauðsynleg hjálp til þess að heyaflinn komist á hærra stig. Ég geri ekki mikið úr þessu atriði sem gjaldeyrisráðstöfun, því að ef framleiðendurnir hafa hag af því að kaupa það erlenda kjarnfóður, þá kemur þar fram meira verðmæti en sem kjarnfóðurskaupunum nemur. Það er ekki rétt hugsað, að við getum ekki að einhverju leyti farið hér að dæmi langfremstu landbúnaðarþjóðarinnar í heiminum, sem hefir drifið búnað sinn upp á mjög hátt stig með því að stækka búin og auka framleiðsluna með kaupum á aðfluttu fóðri. Ég á hér við Dani, sem eru nú komnir lengst allra þjóða í landbúnaði. Þeirra landbúnaður er í raun og veru orðinn iðnaður, sem byggist á aðfluttum erlendum hráefnum. Þeir hafa kunnað að fá velsæmi í búnaði lands síns á þennan hátt. Ég játa, að við stöndum á öðru stigi, þar sem við eigum nú mikið ónotað ræktanlegt land, en þar kemur þetta, sem ég áður minntist á, að fyrir þá einstaklinga, sem eru að rækta land sitt, eru einmitt kjarnfóðurskaupin nauðsynlegust, meðan þeir eru að koma ræktun sinni á. Þá vill hæstv. ráðh. mótmæla því, að þessi ákvæði séu öfug hallærisráðstöfun, af því að undanþágur verði veittar, ef harðæri vofi yfir. En hvenær yrði það gert nógu snemma? Það er ekki auglýst í útvarpinu mánuði fyrirfram, hvenær harðæri skelli á. Ég hefi alltaf verið ákaflega andvígur öllum ráðstöfunum, sem brjóta upp á að hindra aðflutning á kjarnfóðri eða annari fóðurvöru til þessa lands. Mér er í of fersku minni, þó að það sé aðeins bernskuminning, þegar sá landshluti, sem ég ólst upp í, leið skort ár eftir ár vegna þess, að þessar útlendu vörur voru ekki fáanlegar á landinu, þegar vetur varaði lengur en almennt gerðist og menn höfðu búizt við. Þá sagði hæstv. ráðh., að reynslan frá 1920 hvetti menn ekki til þess að halda lífinu í búfé sínu á fóðurbætiskaupum. En hér skjátlast hæstv. ráðh. alveg. Reynslan frá 1920 sannar ekkert um þetta. Hún sýnir aðeins, hvernig fer, þegar svo stendur á um peningamál og vöruverð og þá var. Þá stóð nefnilega svo á, að vöruverð hafði farið hækkandi, fyrst í 4 stríðsár, sem menn höfðu búizt við, og svo í 2 friðarár, sem kom mönnum á óvart og gerði menn bjartsýna á, að þetta háa verð héldi áfram. Því var það, að haustið 1919, þegar verðið var mjög hátt, þá lóguðu menn almennt miklu minna en þeir hefðu átt að gera. Svo kom veturinn, sem varð svo harður, að menn urðu að kaupa mikið af fóðurbæti til að framfleyta búfé sínu, og þá voru útlendar vörur í því hæsta verði, sem þær hafa nokkurn tíma komizt í. Sú verðhækkun hélt áfram þar til í byrjun sumarsins 1920. Þá kom það mesta verðhrun, sem nokkurntíma hefir komið, ennþá stórkostlegra en það verðhrun, sem núv. kreppa er samfara. Haustið 1920 voru því innlendar afurðir komnar niður í skítinn - ef svo mætti segja -, samanborið við það, sem var vorið 1920. Svo þegar haustið 1920 fékkst ekki nema svo afarlítið fyrir afurðirnar, þá kom það fram, að kjarnfóðurskaupin frá síðasta vetri höfðu ekki borgað sig. Hitt væri skakkt, ef af þessu ætti að draga þá almennu ályktun, að það borgi sig alls ekki fyrir bændur að kaupa kjarnfóður í harðæri. Ég hygg, að þessi kaup hefðu borgað sig undir stöðugu verðlagi, og stöðugt verðlag er það, sem menn gera venjulega ráð fyrir. Menn búast a. m. k. ekki við eins óskaplegu verðfalli og því, sem varð árið 1920, og þetta veit ég, að hæstv. ráðh. sannfærir sig um við nánari athugun þessara mála.

Jón Þorláksson Það er aðeins stutt aths. til að svara því, sem hæstv. ráðh. endurtók, en ég hafði ekki svarað í minni fyrri ræðu. Hann sagði, að ekki væri rétt að ýta undir bændur að setja á útlent fóður í von um að fá það, þegar á þyrfti að halda. Þetta er satt, en mér er kunnugt um, að löggjöfin hefir nú að nokkru leyti komið í veg fyrir þetta með l. um eftirlit með heybirgðum og fóðrun manna. Það er því ekki nauðsynlegt að setja innflutningshöft á kjarnfóður til þess að knýja bændur til að setja skynsamlega á.

Atvmrh. (Þorsteinn Briem) Ég skal ekki koma neitt inn á þau atriði, sem hv. 1. landsk. (JónÞ) gat um í sambandi við millilandaverzlun heimsins, og þá bjartsýni, sem hann hafði í því efni, að allir væru farnir að sjá, í hvert óefni haftastefnurnar stefndu. Það má náttúrlega vera almenn ósk, að svo væri í raun og veru, því þá yrði okkur margt auðveldara. Og þó verð ég að ætla, að enn sé ekki komið að því, að þessi fróma ósk rætist. En viðvíkjandi því, sem hann sagði um þetta frv. sérstaklega, þá vildi ég gera nokkrar aths. Hann lagði mjög áherzlu á það, að þetta frv., ef að l. yrði, myndi hefta mjólkurframleiðsluna í landinu. Það var að skilja svo sem hann teldi, að útilokað væri, að hægt væri að auka mjólkurmagn kúnna á annan hátt en að nota til þess útlent kjarnfóður. Ég gat um það áðan, að það mundi vanta eitt efni í það innlenda kjarnfóður, til þess að hægt væri að notast við það eingöngu. En hinsvegar er allalmenn reynsla fyrir því, að kýr mjólka betur með því að nota að mestu leyti innlent kjarnfóður og blandað að nokkru leyti útlendu kjarnfóðri, heldur en að nota útlent kjarnfóður eingöngu. Þar sem hv.þm. talar um það, að bændur og mjólkurframleiðendur noti ekki útlent kjarnfóður að óþörfu eða sér til skemmtunar, þá get ég sagt honum það, að bændur hafa víða, vegna þeirra prédikana, sem uppi hafa verið um að auka mjólkurframleiðsluna með útlendu kjarnfóðri, blindandi keypt allt of mikið af þessari vöru og meira en mjólkurmarkaðurinn hefir þolað. Ég veit þess dæmi í einni sveit, sem flytur mjólk hingað til bæjarins, að fyrsta árið, sem sá mjólkurflutningur hófst, keyptu bændurnir svo mikið af útlendu kjarnfóðri, að mestallt verð mjólkurinnar fór til greiðslu á kjarnfóðrinu. Það munu margir bændur, sem hafa góða aðstöðu til að fóðra kýr sínar á heyi, hafa takmarkað kaup sín á útlendu kjarnfóðri síðastl. ár.

Og þurfti ekki l. til

. Nei, vitanlega ekki, en reynslan hefir kennt þeim það. En þetta frv. miðar að því, eins og ég gat um áðan, að enn meir verði takmarkaður innflutningur á útlendu kjarnfóðri, sem selt yrði óblandað hér innanlands, heldur notað í hæfilegum mæli til þess að blanda með því hið innlenda kjarnfóður, sem fyrir er. Ég býst við, að margir bændur hafi þá reynslu, að síldarmjöl og beinamjöl blandað nokkru af maís sé eins gott til mjólkur eins og olíukökur og annað útlent fóður, sem keypt er til landsins fyrir ærið fé. Ég býst ekki við, að það þurfi að draga úr mjólkurframleiðslu bænda, þó að þeir noti meira hey til fóðurs og bæti það upp með innlendu kjarnfóðri í stað þeirra erlendu fóðurtegunda, sem nú eru mest notaðar. Þegar þarf að hafa allar gætur á þeim gjaldeyri, sem varið er til kaupa á nauðsynjavörum, þá er ekki ófyrirsynju, að einnig sé litið á þetta. Hvað það snertir, að í harðæri sé það varnarráðstöfunin, að grípa til erlends kjarnfóðurs til að halda lífinu í fénaði, skal ég taka það fram, að þetta frv. kemur því máli ekki við, því að ef harðæri vofir yfir, mundu að sjálfsögðu verða veittar undanþágur frá ákvæðum þess. Þá er og á það að líta, að bændur hafa oft sett of ógætilega á, vegna þess að þeir treystu á kjarnfóðurskaupin, ef harðæri kæmi. Þeir hafa ekki sett á heyhlöðurnar, heldur á búðirnar. Reynslan frá 1920 bendir á, að slík kaup hafi ekki alltaf verið hagfelld, þar sem t. d. bændur í einu héraði keyptu erlendan fóðurbæti fyrir svo mikið verð, að stappaði nærri, að þeir þyrftu að selja mestallt kvikfé sitt til að borga kjarnfóðursskuldirnar. A. m. k. er það svo um hrossarækt og sauðfjárrækt, að hún getur ekki borið sig, nema þá á einstöku stað, með því að byggja verulega á erlendu kjarnfóðri. Ég hygg því, að í frv. felist rétt hugsun og að sjálfsagt sé, að d. taki það til athugunar, og að n. gerði þá á frv. þær breyt., sem henni þættu nauðsynlegar. Um einstök atriði frv. vil ég ekki ræða á þessu stigi málsins. Ég vænti þess, að n. athugi frv. nánar. Annars er frv. þetta flutt óbreytt eins og bændan. bjó það út, og aths. við það sömuleiðis.

Frsm. (Jón Jónsson) Þetta frv. er flutt, eins og segir í grg., eftir ósk atvmrh., en er samið af hinni svokölluðu bændanefnd. Aðaltilgangur frv. er að stuðla að því að draga úr innflutningi á þeim vörum, sem hægt er að fá hér innanlands, m. ö. o. að bæta þjóðarbúskapinn sem þessu nemur. Hér er ekki um svo litla upphæð að ræða, eftir því sem skýrslur frá 1929-1931 sýna, því þá hefir meðalinnflutningur á útlendu kornfóðri numið ½ millj. kr. á ári, og er þó ekki talið með rúgmjöl, sem allt er notað með í þessu skyni. Nú hefir á þessum árum aukizt mjög ræktun á landinu, svo að til er meira en nóg hey til þess að koma þarna í staðinn. Það virðist því vera vel til fallið, a. m. k. meðan kreppan stendur yfir, að draga úr þessum innflutningi, sem hægt virðist að komast hjá og skapa þannig markað fyrir innlendar vörur, sem við svo sárþörfnumst fyrir. Í annan stað er svo mælt fyrir í 2. gr. frv., að fram skuli látin fara rannsókn á notagildi innlends kjarnfóðurs og áburðargildi síldarmjöls og beinamjöls. Þetta hvortveggja er mjög nauðsynlegt. Ýmsir halda því fram, að síldarmjöl sé allt að því eins vel fallið til ábúðar og bezta erlenda áburðartegundin, sem við fáum, „nitrophoska“. Og ef það kæmi í ljós við þessa tilraun, þá er mikið unnið. Þá er skapaður markaður fyrir þessa innlendu vöru og um leið fengju þeir ódýrari áburð, sem hann þyrftu að kaupa. Að þessu athuguðu hefir n. ekki hikað við að flytja þetta frv. og væntir þess, að d. lofi því að ganga áfram.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Fyrir hönd n. hefi ég fátt að segja um þetta frv. Það er komið frá Nd. og er flutt af hv.þm. S.-Þ. Frv. er, eins og titillinn bendir til, um hafnargerð á Húsavík og er samið að heita má orði til orðs eftir öðrum frv. um hafnargerðir, sem gengið hafa gegnum þingið á undanförnum árum, að undanteknum orðabreytingum, sem hljóta að koma fyrir vegna staðhátta. Í grg. frv. er það tekið fram, hver er ástæðan fyrir því, að frv. er fram komið. Það er sem sé í ráði að hefja að einhverju leyti undirbúning að bryggjugerð á þessum stað, en bryggja sú verður nokkur hluti hafnargerðarinnar. Þess vegna er það, að viðkomendur óska eftir að fá 1. um hafnargerð í heild, þó ekki sé að svo stöddu gert ráð fyrir, að í hafnargerðina verði ráðizt nema að því leyti, sem bryggjuna snertir. Ég ætla, að ekki sé að neinu leyti áhætta fyrir þingið að samþ. þessi l., þar sem ákvæði 1. gr. mæla svo fyrir, að frá ríkisins hálfu verði ekki lagt í þetta mannvirki nema eftir því sem fé er veitt til þess í fjárl. Ég vil svo fyrir hönd n. mæla með því, að frv. gangi fram eins og það liggur fyrir. Ég býst alls ekki við, að það sé nein þörf á breytingum á því, því n. hefir athugað frv. og borið það saman við önnur hliðstæð frv.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Fyrir hönd n. tek ég vinsamlega öllum bendingum um það, hvað e. t. v. mætti betur fara í frv. Hvað snertir ábendingu hv. 2. landsk. um 1. gr. frv., þá virðist mér, að ekki verði hjá því komizt að henda á, hvað meint er með orðinu „lýsismatsmaður“  Í 5. gr. frv. er gert ráð fyrir, að ráðuneytið leyti tillagna um útnefningu yfirlýsismatsmanns og um reglur fyrir starfi hans. Ég kannast fyllilega við, að æskilegt væri, að þar gætu fleiri lýsissamlög komið til greina. En eins og sakir standa, þá er þetta eini félagsskapurinn hér í þessari framleiðslugrein, sem bundinn er dálítið traustum böndum. Að fara að láta þetta heyra undir lýsisframleiðendur úti um land, getur vitanlega ekki komið til greina. Uppástunga hv. 2. landsk. um það, að láta forseta Fiskifélags Íslands gera till. um skipun og starfsemi yfirlýsismatsmanns, skal ég ekki hafa mikið á móti að svo stöddu, annað en það, að engin trygging er fyrir því, að sá maður, sem er forseti Fiskifél. á hverjum tíma, hafi neina sérþekkingu á þessari framleiðslugrein. Fljótt á litið finnst mér eðlilegast, að stærsti félagsskapurinn innan þessarar framleiðslugreinar og sá, sem er sterkustum félagshöndum bundinn, sé til að byrja með látinn gera till. um þetta efni. Hinsvegar er ég fús á, að n. taki aths. hv.þm. til athugunar. Ég vildi aðeins láta í ljós strax, hvernig ég lít á þetta mál, og ég hygg, að n. í heild hafi litið svipað á, þegar hún hafði málið til meðferðar.

Jóhann Jósefsson Ég þykist vita, að það sé engan veginn sársaukalaust fyrir hæstv. fjmrh. að bera fram frv. eins og þetta, sem kemur svo mjög í bága við yfirlýstar skoðanir hans sjálfs fyrr á tímum. En hinsvegar kannast allir við og viðurkenna, að gera þarf ráðstafanir, sem hafa í för með sér mikil fjárútlát, landbúnaðinum til hjálpar. Einhversstaðar að þarf að taka þetta fé. Þetta mál hefði þurft að koma fyrr fram á þinginu, svo að tími hefði gefizt til rólegrar yfirvegunar og samvinnu milli flokkanna, til þess að viturleg lausn hefði fengizt á þessu merkilega vandamáli. Koma svo tímanlega fram, að ekki yrði hrapað að neinu, sem vandræðum gæti valdið. En sú raunin mun verða á, ef það verður samþ. eins og það nú liggur fyrir. Hæstv. ráðh. sagði, að þetta væri nú ekki hár skattur, og enginn á lægstu tekjunum. En hann veit það eins vel og við hinir, að það er ekki eingöngu þessi skattur, sem um er að ræða. Hann veit, að alstaðar á landinu eru menn, sem gjalda nú hærri beina skatta en hingað til. Til þessa þarf að taka tillit, þegar menn virða fyrir sér, hvað viðbótarskattur megi fara hátt. Það fer einkarvel á því að tala um, að þetta sé allt saman bráðabirgðahækkun og bráðabirgðafyrirkomulag. En við þekkjum vel af reynslunni, hvað það þýðir, þegar talað er um bráðabirgðahækkun. Ég býst við, að við hæstv. ráðh. séum sammála um, að ekki er útlit fyrir annað en að þessi tillaga eða frv. þurfi að ganga aftur á næsta þingi og næsta þingi eftir það. Þetta stendur í beinu sambandi við það, sem sagt hefir verið um fjárútlát vegna kreppuráðstafana. Mér finnst meiri ástæða til að óttast, að svona síhækkandi skattar dragi úr einstaklingsframtakinu, heldur en hæstv. ráðh. vill kannast við. Framtakssamir menn draga sig í hlé, þegar þeir eiga ávallt hið opinbera yfir höfði sér með nýjar og nýjar álögur. Það er ekki nema eðlilegt, að þeir láti bugast, þegar sífellt er hert á skattaskrúfunni, sífellt er vegið í sama knérunn. Ég hefi bent á það áður, fyrir nokkrum árum, að þessi skattapólitík mundi verka þannig á unga menn, að þeir legðu kapp á að komast á ríkisjötuna heldur en að hætta fé sínu í atvinnurekstur. En það, sem heldur uppi gjaldþoli þjóðarinnar, er sá hópur manna, sem leggur fé sitt og krafta í arðberandi og atvinnuskapandi fyrirtæki. Nú þarf meira þrek og þor til þess að breyta svona en á venjulegum tímum. Ég segi þetta til hæstv. ráðh., sem talaði um, að nú væru „ónormalir“ tímar. Löggjafarvaldið á öllu fremur að sneiða hjá því að ganga í lið með kreppunni og hinum lamandi áhrifum hennar. En það gerir það með því að haga þannig skattalöggjöfinni, að þeir menn, sem afla sér og öðrum fjár, séu verst leiknir, fældir og hræddir frá að taka á sig áhættuna, svo hraktir, að þeir neyðizt til þess að nota alla króka, öll brögð til þess að koma fé sínu undan skattaokri ríkisins, eins og hv. 3. þm. Reykv. tók fram áður. Hæstv. ráðh. talaði meira um tekjur en eignir. En margar eignir eru til, sem engan arð færa eigendum, og fer þá svo, að menn eru látnir borga skatta af óarðberandi eignum sínum. Þetta er ekki vel fallið til að hvetja menn til að eiga fasteignir. Ég veit vel, að það er ekki þakklátt verk fyrir stj. að finna leiðir til fjáröflunar, og drap ég á það í gær við umr. um bráðabirgðaverðtollinn, að mér fyndist stj. ekki hafa látið hendur standa fram úr ermum með að færa niður útgjöldin á þeim sviðum, sem ríkissjóður þyldi það vel. Svaraði hæstv.dómsmrh. mér svo um þetta, að ég væri meir en lítið vanþakklátur, því að stj. hefði sparað á landhelgisgæzlunni o. fl. Ég get þó ekki tekið mikið aftur af því, sem ég sagði. Eða hvað hugsar stj. sér t. d. með því að halda við stofnunum eins og skipaútgerð ríkisins? Hvað gefur sú stofnun af sér? Væri ekki réttara að færa þetta aftur undir Eimskipafélagið, þar sem það áður var? Og það má benda á fleiri stofnanir, sem ýmist má leggja alveg niður eða a. m. k. færa kostnaðinn við þær stórkostlega niður. Slíkar tekjuöflunarleiðir eru skiljanlega miklu geðþekkari landsmönnum en að alltaf sé verið að hækka skattana. Og hvað kostar stjórn peningamálanna hér í okkar peningalausa landi? Nei, það er áreiðanlega ofætlun að stefna áfram svo sem hér er stefnt. Ég þykist að vísu vita, að hæstv.forsrh. gangi út frá því, að hann verði að gefa mikinn afslátt á þessu frv. og að hann stýri skattaskútu stj. yfir flauminn þann veg, að hann komi stafni ofar við bakkann hinumegin en hann ætlar sér landtöku, því straumþunginn er svo mikill, að hæstv. ráðh. mun vart gera sér í hugarlund, að hann lendi bátnum þar, sem hann stefnir honum með þessu frv., og fer hæstv. ráðh. í þessu að hætti góðra skipstjórnarmanna, sem beita bát sínum meira ástreymis, ef við mikinn straum er að stríða. Það er satt, að ástandið er slæmt, en engu að síður er þó ástandið að mörgu leyti eðlilegt, og við megum ekki lengja tímabil þessa slæma ástands með óviturlegum ráðstöfunum eins og þeim, sem hér liggja fyrir. Hv. 3. þm. Reykv. drap hér á till., sem annar vitur maður hefir sett fram í opinberu blaði. Hann kannaðist við það, að nauðsynlegt væri að afla ríkissjóði meira fjár, en benti jafnframt á það, að heppilegasta fjáröflunin væru skattarnir, ef þeir væru á sem flestum liðum, en sem minnst á hverjum um sig. Finnst mér slík till. aðgengilegri en þær róttæku till., sem hér liggja fyrir á einu sviði. Ég vona, að hæstv. ráðh. og hv.fjhn. taki það til athugunar, sem ég hefi bent á, þótt nú sé að vísu langt liðið á þingtímann og betra væri, að umr. og deilur um slíkt mál eins og þetta hefðu meiri tíma fyrir sér en ætla má, að eftir sé af þinginu. Verður að athuga, hvort ekki má með svipuðum árangri til hagsbóta fyrir ríkissjóð jafna skattahækkuninni niður á fleiri svið en hér er gert. Og í því trausti, að þetta verði vandlega íhugað, mun ég greiða málinu atkv. til 2. umr. Ég ber það traust til fjhn., sem tók að sér flutning frv., að n. líti með skynsemi og velvild á þær till. til umbóta, sem fram hafa komið frá okkur, sem bent höfum á galla frv.

Atvmrh. (Þorsteinn Briem) Hv. 1. landsk. hefir enn haldið langa ræðu, sem er að nokkru leyti almennar hugleiðingar. Ég vil þá stuttlega víkja að þessum almennu hugleiðingum hans um árið 1920. Ég nefndi þetta ár aðeins sem dæmi, af því að ég hygg, að það sé flestum minnisstætt. Hinsvegar var öllum mönnum kunnugt, áður en hv.þm. tók hér til máls, um þær miklu verðbreytingar, sem urðu á þeim missirum, en það raskar í engu þeirri niðurstöðu minni, að það borgi sig yfirleitt ekki fyrir bændur að setja á búðirnar. Þeim er hollara að setja á sínar eigin heybirgðir en að ætla sér, þegar í harðbakka er komið, að fara í kaupstaðinn og sækja það, sem á vantar. Slík hallærisráðstöfun hefir oft orðið bændum dýrkeypt. Ég hygg, að hvað sem verðlagi líður, þá muni hrossarækt og sauðfjárrækt yfirleitt ekki borga sig á þennan hátt, nema þá á einstöku beitarjörðum, sem eru þá algerð undantekning. Hv. 1. landsk. benti réttilega á, að það gæti staðið svo á, að menn, sem væru að byrja ræktun sína, freistuðust til að setja upp stærri bústofn en landið bæri og yrðu því að kaupa kjarnfóður, en ég hygg, að þetta frv., þó að lögum yrði, þurfi ekki að koma þar til baga, með því að kostur mundi á innlendu kjarnfóðri, sem væri þá aðeins að nokkrum hluta blandað erlendum efnum. Hitt tel ég misráðið, að stækka mjög bústofn sinn með það sérstaklega fyrir augum, að gripirnir séu nokkurskonar áburðarverksmiðjur. Það mun borga sig betur að haga fjölda gripa eftir því, sem sala afurða bendir til í hvert skipti. Hv. þm. benti á það, að bezta landbúnaðarþjóð heimsins, Danir, væri nú búin að breyta landbúnaði sínum í iðnað, sem byggðist að miklu leyti á aðkeyptu kjarnfóðri. Ég hygg, að sú þjóð hafi nú fengið mörg mál til íhugunar í sambandi við það búskaparlag. Danir munu hafa fundið til þess á stríðsárunum, að erfitt getur verið að byggja þennan landbúnaðariðnað á vörum, sem fluttar eru frá öðrum löndum, og það mun síður en svo, að þeir standi vel að vígi með þennan iðnað sinn nú.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er borið fram af meiri hl. fjhn. samkv. tilmælum frá hæstv.forsrh. Eins og sjá má á frv., fer það fram á allmikla hækkun til bráðabirgða á tekju- og eignarskatti, eða nánar til tekið á tekjuskatti frá 40 til 100%, en á eignarskatti nemur hækkunin 150%. Ég býst við, að ekki fari hjá því, að ýmsum finnist nærri sér höggið með þessu frv. Það er náttúrlega hægt að skilja þær tilfinningar, sem þar koma til greina, en á það er að líta í þessu sambandi, að þessi hækkun, sem frv. gerir ráð fyrir, kemur ekki niður á brýnustu þurftartekjum. Ef miðað er við heimilisfóður fimm manna fjölskyldu, en við það er nú vant að miða í þessu efni, þá kemur þessi bráðabirgðaskattur fyrst til greina af tekjum, sem nema 4500 kr., og á þeim tekjum verður þessi viðbótarskattur mjög lítilfjörlegur. Ef maður heldur sér við þetta lágmark í frv., þá verður tekjuskatturinn á slíkum manni ekki nema tæpar 9 kr. Þessi skattauki munar fyrst nokkru verulegu, þegar er að ræða um hærri tekjur eða miklar eignir; hann leggst því fyrst og fremst á þá, sem eru eða ættu að vera aflögufærir. Það kom greinilega fram í gær, þegar rætt var um frv. um kreppulánasjóð, að allir eru sammála um það, að á þessu þingi verði að gera róttækar ráðstafanir til þess að rétta þeim hluta þjóðarinnar hjálparhönd, sem lakast er settur. En það ættu menn að skilja, að slíkar ráðstafanir verða ekki gerðar án þess að það kosti mikið fé, og það fé verður að fá einhversstaðar að. Það getur auðvitað alltaf verið álitamál, hvernig eigi að afla þeirra tekna, sem þarf til þess að standa straum af venjulegum útgjöldum ríkissjóðs, hvað þá heldur nú, þegar þarf að ná inn stórfé til þess að mæta útgjöldum vegna kreppuráðstafana. En hvernig sem á það er litið, er þó ekki hægt að deila um það, að féð verður að taka þar, sem það er til. Ég mun svo ekki fjölyrða um þetta mál frekar. Eins og ég sagði strax, er það borið fram af n.hluta hér í d. að tilhlutun hæstv.forsrh. Ég geri ráð fyrir því, að hann gefi þær skýringar á frv., er hann telur með þurfa. En sá hluti fjhn., sem flytur frv., áskilur sér rétt til þess að bera fram brtt. við síðari umr., og mun þá nánar gerð grein fyrir afstöðu n.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Þetta frv. er komið frá hv.Nd. og var flutt þar að tilhlutun fiskalýsissamlagsins hér í Rvík. Eins og hv. dm. mun vera kunnugt, fjallar það um mat á meðalalýsi og verkun þess. Það eru til 1. um mat á lýsi frá 1917, en eftir því sem lýst er í grg. frv., hafa þau mjög lítið eða jafnvel ekki komið til framkvæmda. Nú er það svo, að meðalalýsi er svo dýr vara, að miklu arðvænlegra er að framleiða það heldur en að framleiða úr lifrinni aðrar tegundir lýsis, til iðnaðar eða þess háttar. Það er því ekki lítils virði fyrir lýsisframleiðsluna og þjóðina í heild, að gert sé það, sem gera má, til þess að þessi vara geti orðið sem vönduðust og verðmætust. Þess vegna er þetta frv. fram komið, sem ekki einungis inniheldur ákvæði um mat á meðalalýsi heldur einnig ákvæði um, að engar bræðslustöðvar geti starfað að framleiðslu þessarar vöru nema undir eftirliti og með leyfi ríkisstj. Sjútvn. hefir athugað frv. Telur hún fulla nauðsyn á að setja lagaákvæði um þetta efni. En eins og nál. ber með sér, lítur n. svo á, að fullrar varúðar verði að gæta að því er snertir kröfur um útbúnað lýsisbræðslustöðva í smærri verstöðvum. Þessi vinnsla er ekki á svo háu stigi né svo arðvænleg, að of háar kröfur megi gera til hennar. En af því að n. játar, að þörf sé á einhverju eftirliti með bræðslustöðvunum, vill hún mæla með því, að frv. gangi fram. Hún treystir því, að a. m. k. fyrst í stað verði ekki gerðar of harðar kröfur til hinna minni lýsisbræðslustöðva. Hinsvegar játar n., að á því veltur mikið, að bræðsla meðalalýsisins fari vel úr hendi, að við hana sé gætt fyllsta þrifnaðar og allrar varúðar gætt um meðferð lifrarinnar áður en hún er brædd; ella er enginn kostur að fá úr henni góða vöru. Að öðru leyti hefir n. það að athuga við frv., að hún telur litlar líkur til þess, að hægt verði að fá hæfan yfirlýsismatsmann fyrir þau laun, sem frv. gerir ráð fyrir, sem eru aðeins 1500 kr. Ef þetta starf á að koma að dálitlum notum, hlýtur að fylgja því töluvert erfiði, a. m. k. fyrst í stað. Ef kippa á í lag því ólagi og bæta úr þeim ófullkomleika, sem vera kann nú á lýsisbræðslustöðvum úti um land, þá hlýtur yfirmatsmaðurinn að verða að hafa allmikil ferðalög meðan á því stendur. Í grg. þeirri, sem upphaflega fylgdi þessu frv., kemur fram, að þeir, sem að frv. stóðu, hafa litið svo á, að til mála gæti komið, að forstöðumaður rannsóknarstofunnar hér í Rvík gæti einnig verið yfirlýsismatsmaður. Ég hefi borið þetta bæði undir hæstv.atvmrh. og viðkomandi mann, og töldu báðir, að ekki mundi vera hægt að sameina þessi tvö störf, a. m. k. alls ekki nema bæta um leið við manni. Virðist ekkert eftirsóknarvert að taka þá stefnu í málinu, að gera forstöðumann rannsóknarstofunnar að yfirlýsismatsmanni, ef bæta þarf við starfsmanni hvort sem er. Því auðvitað mundi forstöðumaður rannsóknarstofunnar láta yfirlýsismatsmanninum í té allar þær rannsóknir, sem hann kynni að þurfa að láta framkvæma. Er raunar engum efa bundið, að til þess að fá ríkismatið á meðalalýsi í virkilega gott horf, þarf aðstoð rannsóknarstofunnar, því það er afarþýðingarmikið, að lýsið sé efnisgreint og vottorð geti fylgt því þess efnis. Að þessu öllu athuguðu leggur n. til, að launaákvæði frv. verði þannig, að laun yfirlýsismatsmanns verði 2400 kr., í stað 1500 kr. Telur n. ekki hægt að vænta þess, að hæfur maður fáist til þess starfa fyrir minni laun. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara mikið fleiri orðum um þetta frv. Aðeins skal ég benda á það, ef einhverjum hv.þdm. kynni að þykja óvarlega farið í till.n. um að hækka laun yfirlýsismatsmannsins, að ríkissjóður hefir sjálfur nokkurra hagsmuna að gæta á þessu sviði. Af lýsinu er greiddur verðtollur í ríkissjóð, og aukast því tekjur hans við hverjar þús. kr., sem hægt er að hækka lýsisframleiðsluna í verði. Líti maður til annarar matsstarfsemi í landinu, er heldur ekki hægt að segja, að þessi laun séu mjög há, þar sem þetta er eini maðurinn, sem launaður á að vera af ríkisins hálfu til að líta eftir framleiðslu þessarar vörutegundar. Vænti ég, að hv. d. líti fremur á það, að hvaða gagni þessi starfsemi má koma, heldur en hitt, að spara þessa litlu upphæð, þó mikil þörf sé á sparnaði á þessum tíma, því það er spá mín, að sá sparnaður mundi hefna sín.

Jón Þorláksson Ég get ekki neitað því, að mér kemur þetta frv. ákaflega undarlega fyrir sjónir. Það má í fyrsta lagi vera vitað, að enginn maður fer að kaupa útlent kjarnfóður að óþörfu eða sér til skemmtunar. Útlent kjarnfóður er vitanlega ekki annað en efnivara til innlendrar iðnaðarframleiðslu. Það er réttilega gerð grein fyrir því í grg. frv., að útlent kjarnfóður, sem nú er keypt, fer að mestu leyti til mjólkurframleiðslu. Og þegar farið er fram á að banna eða takmarka innflutning á þessum vörum, þá get ég ekki skilið það öðruvísi en tilraun til þess að takmarka eða a. an. k. hefta aukningu á þeirri mjólkurframleiðslu, sem nú er og byggist á því að geta fengið þessa efnivöru. Nú gæti náttúrlega staðið svo á í landinu, að það væri sérstök ástæða til þess að beina landbúnaðinum inn á einhverja aðra braut, og gæti t. d. verið ástæða til þess, að löggjafarvaldið grípi þannig inn í að hindra aukna mjólkurframleiðslu, af því að hentara þætti að beina landbúnaðinum inn á aðra braut. Nú er vitanlega ekki nema um það eitt að ræða að auka kjötframleiðsluna. En finnst hv.þm. ástæða vera til, að löggjöfin leggi hindranir í veginn fyrir mjólkurframleiðsluna í því skyni að auka kindakjötsframleiðslu í landinu? Ég held, að umr. hér á þingi nú um önnur þingmál vísi fremur í öfuga átt. Mér finnst þetta frv. því undarlegra sem það kemur greinilega fram bæði í grg. frv. og ummælum hæstv.atvmrh., að stj. hefir ekki hugmynd um, hvað hún ætlar að gera í þessu máli. Hæstv. ráðh. segir, að það eigi að rannsaka innlent kjarnfóður, og ef það kæmi í ljós, að hægt sé að nota það, t. d. til blöndunar, þá ætlar stj. að bregða á loft þeirri kylfu, sem frv. leggur henni í hendur. En gæti ekki verið skynsamlegra að bíða með slíkar hindranir, þangað til stj. er búin að gera þær rannsóknir, sem færðu henni einhverja skoðun um það, hvað hún vildi gera? Mér finnst óþarfi að biðja löggjafarvaldið um þessa hindrun meðan ekki er vitað, hvort nokkurt vit verði í að nota hana. Það má líka minna á það, að innflutningur á útlendu kjarnfóðri er sú varúðarráðstöfun, sem við í þessu landi höfum helzt haft til að grípa til þess að verjast stórkostlegum áföllum frá náttúrunnar hendi í vorharðindum. Og gæti það ekki orðið varhugavert, ef einhver stj. af misskilinni umhyggju fyrir einhverju öðru, t. d. síldarútgerðarmönnum, sem þurfa að selja síldarmjöl, hefði takmarkað eða bannað innflutning á kjarnfóðri, svo að alvarlegur fóðurskortur yrði í landinu í vorharðindum? Ég vil ennfremur minna á það, að þó sú stefna hafi verið mjög í uppsiglingu undanfarin ár, að leggja hindranir á viðskipti milli landa, þá er alveg greinilegt, að það er kominn afturkippur á þessu sviði, af því að stjórnmálamenn heimsins eru búnir að átta sig á því, að þessi stefna er vissasti vegurinn til eyðileggingar á allri efnalegri velgengni hjá þjóðunum. Millilandaverzlunin hefir færzt svo saman á undanförnum árum út af þessari hafta- og hindranastefnu, að allir sjá, að þetta horfir til viðvarandi vandræða í heiminum, ef ekki verður snúið við. Þess vegna er þegar hafizt handa um að nema slíkar hindranir í burt með milliþjóðasamningum og jafnvel alþjóðasamtökum. Þessa dagana hefir verið fullráðið að halda alþjóðasamkomu, sem einmitt fyrst og fremst á að reyna að koma fram ákvörðun í þessa átt. Við hér í okkar utanríkismálanefnd höfum orðið varir við, að það verði settar hömlur við því, hvað langt við höldum áfram á þeirri braut að banna innflutning á vörum frá þjóðum, sem við viljum hafa vinsamleg viðskipti við. Þetta hefir þegar komið fram, og það mun koma meira fram. Ég tel þetta ekki sem stendur höfuðatriðið í sambandi við þetta frv. Höfuðatriðið er, að það beinist á móti aukinni innlendri framleiðslu með því að leggja á vald stj. að hefta innfl. á nauðsynlegum hráefnum til framleiðslunnar. Ég ætla ekki að hafa á móti því, að frv. fari til 2. umr. og nánari athugunar, en ég vil mjög alvarlega vara við því að fara inn á þá braut að hindra bændur eða mjólkurframleiðendur í því að kaupa þá efnivöru, það fóður, sem þeir telja, að borgi sig bezt vegna mjólkurframleiðslunnar. Ég hygg, að þegar til lengdar lætur, þá verði reynsla þeirra gleggri dómari um það, hvað hentast sé í þessu efni, en álit nokkurs eins ráðh., jafnvel þó hann styðjist við till. einhverra manna utan síns ráðuneytis. Ég þarf ekki að halda neinn fyrirlestur um það, að a. m. k. þeim, sem búa í þessum landshluta, veitist ákaflega erfitt að fá kýr til þess að gera svo gott gagn, sem þarf til þess að það borgi sig að halda þær, með því að gefa þeim eingöngu heyfóður. Ég held þess vegna, að það sé ákaflega vafasamt, sem stendur í aths. þessa frv., að það væri af því auðsær vinningur, að það af heyfeng af ræktuðu landi, sem nú er gefið sauðfé, og af áveitulandi, sem þannig er notað eða deyr út, væri notað til mjólkurframleiðslu og kæmi þar að miklu leyti í stað hins aðkeypta kjarnfóðurs. Ég hygg, að sannleikurinn sé sá, að á stórum svæðum á landinu sé nauðsynlegt að geta átt kost á kjarnfóðri, til þess að gera þennan innlenda heyfeng arðberandi vegna mjólkurframleiðslunnar. Það er vonlaus búskapur orðinn, a. m. k. þar, sem ég er kunnugastur á landinu, og það er hér í nágrenninu, að ætla sér að halda margar kýr á heyfóðri og hafa um 2000 til 2400 l. mjólkur á ári. Hitt getur borgað sig, að hafa þær færri og gefa þeim betur. Með útlendu kjarnfóðri er hægt að drífa mjólkurmagnið upp í 3600 l. En það er alkunnugt, að með heyfóðri einu saman verður kýrnytin ekki nema 2000-2400 l., og sá búskapur borgar sig ekki. Ég vona, að landbn. taki til alvarlegrar athugunar, hvort ástæða er til að leggja hindranir í veginn fyrir þessa atvinnugrein á þeim svæðum landsins, þar sem hún nú hentar betur en aukin sauðfjárrækt.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Hv. þm. Vestm. taldi, að mér hefði ekki verið sársaukalaust að láta slíkt frv. sem þetta koma fram á Alþingi. Og hv. 3. þm. Reykv. undraðist yfir viðureign minni og hv.þm. Seyðf., sem áður hefðum jafnan deilt um þessi efni. Nú skal ég sannarlega játa, að ég hefði óskað, að ástandið væri ekki svo, að það hefði þurft að koma fram með frv. í þessari mynd, þótt ég hinsvegar gjarnan á hverjum tíma hefði viljað bera fram till. um ýmsar breyt. á tekju- og eignarskattinum, sem bæði jafni hann og geri réttlátari fyrir þá, sem eiga að greiða, en hækki hann þó yfirleitt. Þetta sagði ég í minni fyrri ræðu. Og það er víst, áð það má koma þessu svo fyrir, að það verði á allan hátt heppilegra fyrir atvinnuvegina heldur en það réttleysi, sem nú gildir. Ég her engan kinnroða fyrir það, þó að ég hafi á síðasta þingi ekki viljað fara hærra en í 25% hækkun á þágildandi tekju- og eignarskatti. Þá var stefnt í áttina til þess, sem hér er farið. Og tekjuaukningin af þessu frv. mun ekki vera öllu meiri en tvöfalt meiri en í því frv. fólst og afgr. var af framsóknarmönnum með hjálp sjálfstæðismanna á síðasta þingi. Flokksbræður þeirra manna, sem hér hafa talað móti þessu frv. af mikilli alvörn, hafa þess vegna nýlega tekið þátt í áþekkum ráðstöfunum með okkur framsóknarmönnum. Hér er aðeins um stigmun að ræða, en engan eðlismun. Á síðasta þingi lagði ég höfuðáherzluna á það, að komið væri á bifreiðaskatti, vegna þess að þar var ónotaður tekjustofn, sem sjálfsagt var að nota í sambandi við mjög aukna vegagerð í landinu. Ég lagði líka áherzlu á þessa 25% hækkun, og ætlaði, að vegna rekstrar ríkisbúsins væri varla vert að fara fram á meira í það sinn. Ég lagði líka áherzlu á að framkvæma ýmiskonar frestun á útgjöldum ríkisins, sem nam allt að 600 þúsund kr., auk um 1 millj. króna niðurskurðar á fjárlögum. Lengra þótti mér ekki rétt að ganga í það skipti. En þegar svo heldur áfram óáran og kemur upp hin brýnasta nauðsyn til að gera mjög kostnaðarsamar ráðstafanir, þá er vitanlegt, að það verður að gripa til tekjustofna í ríkari mæli en áður, og til þeirra, sem maður gjarnan vildi láta ónotaða. Það er vitanlegt, að breyttir tímar hljóta að leiða af sér breyttar till. um þessi efni, og er ekkert að undrast í því. Ég tel þvert á móti gott, að til séu tekjustofnar geymdir, sem þá fyrst er gripið til, þegar versnar verulega í ári. Og hérna höfum við möguleika, sem við höfum ekki notað til fulls áður. Hv. þm., sem talað hafa á móti frv., hafa ekki mótmælt skýrslu minni um það, hvað skattálagið verði mikið af tilteknum brúttótekjum, og fannst, að því er mér skildist, ekki mikið til um það, þó að maður, sem hefir 10 þús. kr. brúttótekjur og 5 manna fjölskyldu, borgaði 127 kr. í viðbót við það, sem ákveðið var fyrir 12 árum, þegar tekjuskattur var fyrst lagður á. Ég býst við, að þeim hafi ekki þótt neitt ákaflega undarlegt, þótt vandræði yfirstandandi tíma valdi því, að maður, sem hefir 15 þús. kr. brúttótekjur, þurfi að borga til viðbótar 450 kr. í skatt. Þegar tekið er á þessum tölum, verður minna úr andstöðunni gegn þessu frv. heldur en þegar reynt er að tala með almennum, viðkvæmum orðum. Í umr. hefir aðeins verið nefnd ein tala um það, hvernig tekjuskatturinn verkar. Hv. 3. þm. Reykv. sagði nefnilega, að út hefði verið reiknað, að maður, sem hefði 100 þús. kr. í tekjur, mundi fá í útsvar, tekjuskatt og viðbótartekjuskatt 102 þús. kr. Þetta er orðið hörmulegt ástand, þegar svo dýrt er að vera ríkur, að það borgar sig ekki lengur. En ég vil hugga þennan hv.þm. með því, að svona ógæfumaður er enginn til frá síðasta ári. Ég hygg, að hæstu tekjur síðasta árs á einn mann muni vera 67 þús. kr., eða þar um bil. Hv. þm. má það vera meiri huggun, að þótt frv. yrði samþ., myndi maður með 100 þús. kr. brúttótekjur, ef fyrir fyndist, og sömu tekjur árið áður, fá útsvar um 20 þús. kr., venjulegan tekjuskatt 11 þús. kr., og tekjuskattsálag 11 þús. kr., - eða 42 þús. kr. í beina skatta. Eftir hefir hann þá 58 þús. króna. Og ég hygg, að það séu ýmsir menn í landinu, sem frekar væri ástæða til að úthella tárum sínum yfir en þessi vesalingur. Í þessu sambandi við ég benda hv.þm. á, að geypiháar tekjur eru alls ekki skapaðar af einum manni eingöngu. Hæfileikar eins manns hafa vitanlega getað átt mestan þátt i, að tekjur þessar mynduðust, en þeir hæfileikar mundu ekki skapa tekjur, nema maðurinn starfaði í þjóðfélagi og með hjálp margra annara. Og það er einmitt þetta, sem réttlætir tekju- og eignarskatt og útsvar, til að ná hinum „sociala“ hluta tekna einstaklingsins. Um það er náttúrlega alltaf deilt, hvað þjóðfélagið og bæjarfélög hafi rétt til mikils hluta, og hafa t. d. framsóknarmenn lagt meiri áherzlu á þennan hluta, sem þjóðfélagið í heild sinni á þátt í að skapa, heldur en þm. Sjálfstæðisfl. sumir hverjir hafa gert. Nú þegar þetta er eina dæmið, sem nefnt hefir verið til að sýna fram á, hversu frv. er ótækt, þá sé ég ekki a. m. k. á þessu stigi málsins, ástæðu til að fara að slaka neitt til frá þeim till., sem fram eru fluttar. Hitt er annað mál, að þeir, sem að frv. standa, eru reiðubúnir til alls samtals. Eins og hv.frsm. tók fram, er þeim einmitt áhugamál, að það sé engum gert óbærilegt með sköttum, en að þeir komi hlutfallslega sem jafnast niður, eftir því sem við verður komið. Ef bent verður á eitthvert stórkostlegt ranglæti í sambandi við eitthvað af þessum leiðum, þá munum við taka þau tillit, sem kleift er. Hv. 3. þm. Reykv. notaði einmitt þetta orð, að þeim tekjuauka, sem nú er nauðsyn að koma á, eigi að dreifa sem jafnast, svo að sem flestir standi undir byrðinni. En hvað er jafnt? Ég var einu sinni í prestaskóla, og mig minnir, að eyrir ekkjunnar væri talinn miklu meira tillag en miklu meiri fjármunir frá þeim, sem meira áttu. Og þetta vii ég einmitt brýna fyrir hv.þm., að jafnt er eingöngu það, sem er hlutfallslega jafnt, en ekki það, sem er jafnt í sjálfu sér. Þessi saga um eyri ekkjunnar er einn hinn ágætasti grundvöllur skattamála. Þessi saga segir, að það eigi að taka hlutfallslega af mönnum eftir getu þeirra, en alls ekki hitt, sem hv. 3. þm. Reykv. hélt fram, að skattar eigi að koma sem jafnast niður á alla, án alls tillits til, hvaða krafta menn hafa til að bera byrðarnar. Hv. 3. þm. Reykv. hélt því fram, og ég man, að hann orðaði það svo, að það ætti að koma hundraðsálag á alla gildandi tekjustofna og skattstofna ríkisins, - og þá náttúrlega þar með núv. tekju- og eignarskatt. Hann sagði, að núv. skattakerfi hafi verið talið heppilegast, og sé því réttlátast og bezt á því að byggja. Hvað myndi hv. 3. þm. Reykv. segja, ef ég kæmi nú og svaraði öllum hans röksemdum í kjördæmamálinu á þessa leið: Ja, þetta fyrirkomulag, sem hingað til hefir gilt, það hefir verið talið heppilegt, og þarf ekki frá því að breyta. Hvað myndi hann segja þá? Nei, ætli það sé ekki svo, að rétt eins og það er komið á allmikið misrétti um kosningarétt í landinu, þá sé líka komið í ýmsum greinum misrétti í skattamáium. Og ætli maður að heimta réttinn í einu, þá verður maður að veita hann í öðru. Þetta segi ég ekki eingöngu til hv. 3. þm. Reykv., heldur til allra þeirra, sem atkvæðisrétt hafa á þingi. Ég tel einmitt, að þegar þarf að gera svona sérstakar ráðstafanir eins og nú á erfiðum tímum, þá eigi að hyllast til að leggja á háar tekjur, eyðslu og óþarfa, - það skapi mest réttlæti. - Hv. þm. Vestm. lagði mikla áherzlu á það, að slíkt skattálag sem þetta myndi draga úr framtakssemi manna, og að það væri hert stórum á skattaskrúfunni o. s. frv. Finnst honum ekki líka, að ef hækkaður væri allur tollur á nauðsynjavörum og það gert að höfuðatriði þeirrar tekjuöflunar, sem allir viðurkenna, að nú er nauðsyn á -, finnst honum ekki, að þá kynnu að vera einhverjir, sem þætti hert á skattaskrúfunni og vera íþyngt fullmikið ofan á önnur vandræði? Ýmsir menn hafa nú varla ofan í sig vegna lítillar atvinnu eða engrar atvinnu. Bændur hafa með núv. verðlagi enga möguleika til að komast af. Ætli við þurfum ekki að líta á, að þessum mönnum sé ekki ofþyngt. Mér finnst vorkunnsemin eiga sinn sterka rétt í þessu máli; en ef hún á að koma rétt niður, þá hygg ég, að einhverjum þurfi meir að vorkenna en þeim, sem eru svo ógæfusamir að fá allt að 100 þús. kr. árstekjur. Eins og ég sagði áður, þá eru margar af þeim röksemdum, sem færðar eru á móti frv. eins og þessu, röksemdir á móti tekju- og eignarskatti, hver sem hann er. En þessar röksemdir flestar hverjar falla úr gildi, þegar um er að ræða, að frv. gildi í eitt skipti og um tekjur síðasta árs, sem þegar er kunnugt, hvernig er háttað. Ég endurtek það, sem ég áður sagði, að ég mun ásamt mörgum öðrum fús til að athuga ýtarlega, hvernig hækkun tekju- og eignarskattsins eigi að vera til frambúðar, og hvaða ný tillit þurfi að taka til þess að hindra það, að stórfellt ranglæti skapist. Og ég tek enn undir það, sem hv.frsm. sagði, að okkur er áhugamál, að það verði enginn fyrir hraklegri rangsleitni. Að vísu er það rétt, að það sýna margir áræði nú í vondu árferði, en ég kalla það enga ofsókn eða að sá maður sé hundeltur, sem hefir einmitt í þessu vonda árferði aflað 30 þús. kr. yfir árið, þó að hann fái 2 þús. kr. álag til ríkisins. Hv. þm. Vestm. nefndi það nú eins og í gær, að ríkisstj. hefði ekki fært niður útgjöldin svo sem vænta mátti, og skal ég ekki bera þá sök að öllu leyti af stj. En ég vil benda á, að á síðasta ári tókst stj. að færa útgjöldin niður frá því árið áður um 2 millj. 160 þús. kr. Þetta er þó eitthvað, þótt stj. kunni kannske að vera sek um að hafa sleppt einhverjum sparnaði, sem kleifur var; en flest mun það vera í smærri atriðum. Bjargráð það hið oftnefnda, að leggja niður vissar ríkisstofnanir, er ekkert bjargráð. Hvað gefur skipaútgerð ríkisins af sér, þó að Eimskipafélagið færi með þau sömu mál fyrir ríkið? Ríkið yrði að leggja stórfé með þessari útgerð eins og áður. Það dugir ekki alltaf að slá tveimur stofnunum í eina stofnun, gjöldin geta vaxið nokkurn veginn jafnt með stofnuninni sjálfri. En fjarstæðust af öllum sparnaðarráðstöfunum, sem ég hefi heyrt nefndar, er sú, að leggja niður tóbakseinkasöluna. Sú sparnaðarráðstöfun mundi sennilega gefa í ár 450 þús. kr. tekjurýrnun, m. ö. o., ríkið yrði svipt 450 þús. kr. tekjum. Nei, margt þetta tal um ríkisstofnanir er ekki á rökum byggt. Þær hafa sínu starfi að sinna og gefa sínar tekjur, sem myndu hverfa með stofnununum. Hv. þm. Vestm. spyr m. a. um eyðslu og ósparnað. Hvað kostar yfirstjórn peningamála þessa peningalausa lands? Ekki lasta ég hann fyrir að spyrja, - en hvaða ráð eru til að draga úr þessum launum? Till. hafa ekki komið fram um það, nema þetta frv., sem einmitt fer fram á að lækka nokkuð laun þeirra, sem hæst launin hafa. Svo að hv.þm., sem kvartar um það, að kostnaður við peningastofnanir í launum sé allt of mikill, hann ætti að geta fylgt þeirri almennu launatilfærslu, sem felst í aukningu tekju- og eignarskattsins. Ég fyrir mitt leyti hefi verið því fylgjandi, og mun verða fylgjandi því á þessu þingi, að það sé ekki verið að klípa verulega af einhverjum einstökum flokki manna og skilja alla hina eftir. Sumir vilja taka af starfsmönnum í þjónustu ríkisins, en skilja eftir þá, sem eru í þjónustu einstaklinga. Mér þykir miklu réttara að fara þessa leið, sem frv. gerir ráð fyrir, að lækka laun sem flestra um tiltölulega jafnan hundraðshluta, og um vaxandi hundraðshluta eftir því sem þau eru hærri. Og þessi aðferð um þá almennu launalækkun, sem hv.þm. virðist nú lýsa eftir, er því forsvaranlegri, þar sem tekjurnar, sem við þetta aflast, eiga að ganga til að lyfta einum höfuðatvinnuvegi þjóðarinnar, svo að hann verði betri skattstofn og öruggari í hvívetna en verið getur með áframhaldandi ófarnaði þeim, sem nú hefir yfir gengið. Hv. þm. Vestm. kvaðst vænta þess, að þeir, sem að þessu frv. standa, muni taka með velvild öllum umr. og aths. Ég tek það fram, að þetta viljum við gjarnan gera. Ég stend ekki hér til þess að segja, að svona skuli það vera og á engan annan hátt. Röksemdir koma úr ýmsum áttum, og okkur er skylt að taka tillit til þeirra eins og þær eiga skilið. Ef okkur verður sýnt fram á, að þessi aðferð muni íþyngja vissum hluta manna meira en nokkur önnur til að ná sama tilgangi, þá munum við vitanlega taka tillit til þess, en í umr. eins og þær hafa verið í dag hefir ekki neitt það komið fram, sem fælir mig frá að fara þessa leið og telja hana réttlátasta af þeim leiðum, sem nefndar hafa verið. Annars finnst mér það eftirtektarvert, hvernig þessum till. hefir verið tekið með tilliti til þess, hvernig tillögunum um jafnan kosningarrétt landsmanna hefir verið tekið undanfarin ár. Í báðum tilfellunum er um hagsmunastreitu að ræða og jafnframt réttlætismál, hagsmunastreitu, sem æskilegast væri, að leyst yrði á þann hátt, að sem mest réttlæti fengist fyrir alla. Ég fyrir mitt leyti mun fylgja því, að það réttlæti fáist, sem hagkvæmast má verða bæði í skattamálum og þjóðskipulagsmálum, eftir því sem mín geta leyfir.

Jón Baldvinsson Það er eflaust mikil þörf á að hafa eftirlit með framleiðslu og útflutningi þeirrar vöru, sem hér er um að ræða, eins og annara vörutegunda, og sjá um, að hún sé fyllilega markaðshæf. Það er vitanlega Íslendingum mjög gagnlegt, að vörur þeirra séu vel vandaðar; hækka þær við það í verði. En ég vildi beina því til hv.n., að mér finnst dálítið klúðurslegt orðalagið í 1. gr. frv., þar sem talað er um merkingu orða í frv. Í síðustu málsgr. stendur „Lýsismatsmaður hvern þann undirlýsismatsmann, sem lýtur yfirlýsismatsmanni“. Mér finnst þetta hálfgert klúður og vil biðja hv.n. að athuga, hvort ekki má orða þetta á skemmtilegri hátt. Ef til vill er orðalag frv. víðar dálítið óviðfelldið, og mætti breyta því þannig, að betur færi í munni. Þá er efnishlið frv. Í 5. gr. er gert ráð fyrir, að yfirlýsismatsmaðurinn sé skipaður samkv. till. lýsissamlags íslenzkra botnvörpunga. Það má vera, að það sé stærsta lýsissamlagið hér. En það eru einnig lýsissamlög úti um allt land, og í stórum verstöðvum eru þau allumfangsmikil. Það má því segja, að það sé að taka eitt samlag út úr að láta lýsissamlag ísl. botnvörpunga hafa rétt til að benda á mann til að gegna yfirlýsismatsstarfinu. Á hinn bóginn virðist dálítið óviðkunnanlegt, þar sem lýsissamlögin hljóta að eiga talsvert saman við yfirlýsismatsmanninn að sælda, að þau geti ráðið, hvaða maður er skipaður í þá stöðu. Það er eins og hann gæti orðið þeim að einhverju leyti háður, þó auðvitað þurfi það alls ekki að verða svo. Ég bendi aðeins á þessi atriði til athugunar. Mér dettur í hug, hvort ekki mætti breyta 5. gr. þannig, að í stað „Lýsissamlags íslenzkra botnvörpunga“ kæmi t. d.: stjórn Fiskifélags Íslands. - Vænti ég, að hv.n. athugi þessa hluti.

Atvmrh. (Þorsteinn Briem) Ég vildi aðeins gera þá aths. út af því, sem hv.frsm. sagði um rannsókn á notagildi síldarmjöls til áburðar, að það hafa þegar verið gerðar tilraunir í því efni, en því miður hafa þær ekki enn sem komið er gefið eins glæsilega útkomu eins og ýmsir höfðu vænzt. En þeim tilraunum verður haldið áfram og verður þá framleiðendum til athugunar, ef útkoman verður svo sem æskilegt væri. Jafnframt vil ég benda á það, að ákvæði frv. eru ekki fyrst og fremst miðuð við innflutningsbann, heldur innflutningstakmörkun á þessum vörum. Ég geri ráð fyrir, að þegar nægileg rannsókn hefir farið fram, þá geti niðurstaðan orðið sú, að ekki þyki ráðlegt að banna algerlega, heldur takmarka innflutning á þessum vörum. Ég geri ráð fyrir, að rannsóknin leiði það í ljós, að innlent kjarnfóður vanti kolvetni, og mun því verða að leyfa takmarkaðan innflutning á því kjarnfóðri, sem inniheldur þau efni sérstaklega; eins og t. d. maís, sem er nauðsynlegur til svínaeldis. En þá mun stj. líta svo á, að hún hafi heimild til þess að fyrirskipa það, að slíkt kolvetniskjarnfóður sé ekki selt nema blandað íslenzku síldarmjöli eða öðrum íslenzkum kjarnfóðurefnum, að líkum hætti eins og Norðmenn hafa farið að með erlent rúgmjöl til manneldis í landinu, þar sem ekki er leyft að selja útlent rúgmjöl, nema blandað innlendum korntegundum. Að svo mæltu vil ég leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. og fái góðar viðtökur í hv. d.

Pétur Halldórsson [óyfirl.]: Mér þótti vænt um að heyra það frá hæstv. fjmrh., að ekki gæti komið til mála að leggja þetta breytta form á löggjöfinni um tekju- og eignarskatt til grundvallar fyrir þessum málum í framtíðinni. Það er því óþarfi fyrir hv.þm. að standa hér upp til þess að tala um frv. þetta sem grundvallarstefnu í þessum málum. En hæstv. ráðh. taldi þörfina svo brýna nú um auknar tekjur fyrir ríkissjóðinn, að taka yrði þennan skattstiga upp um eitt ár eða svo. Aftur hélt hv.frsm. meiri hl. fjhn. því fram, og það réttilega, að hér væri um þá þörf að ræða, sem ekki yrði bætt úr á einu ári; myndi því verða þörf fyrir þennan tekjuauka á næstu árum, a. m. k. árin 1935, 1936 og 1937. Í grg. frv. segir hæstv. ráðh., að meginástæðan fyrir því, að hann treystist að flytja þetta frv. í þinginu nú, væri sú, að lítil hætta væri á, að verulegur skattauki lenti á atvinnuvegunum eins og nú stæðu sakir, a. m. k. ekki neitt það, sem staðið gæti þeim fyrir þrifum. Ég skal játa, að þetta er aðalatriðið fyrir mér. Gæti ég því í raun og veru látið mér lynda að vera með skattauka þessum til eins árs, en mér finnst, að með honum sé komið allmjög aftan að skattborgurunum. Þeir eru búnir að telja fram tekjur sínar til skattálagningar 1933. Ég fyrir mitt leyti er svo lítið tortrygginn, að ég geri ekki ráð fyrir, að Alþingi muni samþ. slíka skatthækkun næsta ár, en ég er ekki viss um, að allir aðrir skattþegnar landsins séu svo ótortryggnir eins og ég. Nú stendur svo á í þetta sinn, að ekki er mikil hætta á, að mikill þungi lendi á atvinnuvegum landsmanna af skatthækkun þessari, þar sem þeir hafa verið reknir með tapi síðastliðið ár, en það er ekki víst, að svo verði framvegis. Ég vildi því spyrjast fyrir um það hjá hæstv. fjmrh. og meiri hl. fjhn., hvort ekki myndi hægt að gera skattauka þennan þannig úr garði nú, að hann gæti orðið til frambúðar, a. m. k. þann tíma, þau 2-3 ár, sem gert er ráð fyrir, að halda þurfi á þessum tekjuauka. Ég held, að það væri betra bæði fyrir skattþegnana og ríkissjóð. Ég trúi ekki, að það væri svo vandasamt mál, að ekki mætti komast þar á fastan grundvöll áður en þingi lýkur. Það myndi óneitanlega verða hagkvæmast að koma þessum skattauka nú þegar þar fyrir, sem hann á að hvíla næstu árin. Hvað fjmrh. snertir, þá væri það miklu öruggara fyrir hann. Honum ber nauðsyn til að fá vissu fyrir því, að þessi tekjuauki dugi til þeirra hluta, sem hann er ætlaður. Það er stórt atriði í málinu. Ég vil því beina þeirri fyrirspurn til hv.fjhn. sérstaklega, hvort hún telji ekki fært að hverfa að þessu ráði nú, því að frv. það, er hér liggur fyrir, á aðeins að gilda um eitt ár, og verður því þegar á næsta þingi að breyta þessum lögum, en það er miklu óheppilegra heldur en koma málinu nú þegar í það horf, sem það á að vera í næstu árin.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Ég skal játa það, að hér er gengið lengra en áður hefir verið lagt til um beina skatta til ríkissjóðs. Ástæðan til þess er sú, hvað erfiða tíma við eigum nú að stríða við. Það sérstaka ástand, sem nú er yfir öllu framkvæmdalífi þjóðarinnar. krefst alveg sérstakra ráðstafana af hendi ríkisvaldsins. Það er einstakt ástand, sem veldur því, að slíkt frv. sem þetta verði að koma fram. En eins og nú er komið, verður að horfast í augu við veruleikann og taka peninga til kreppuráðstafana þar, sem þeir eru til. Ég tel víst, að þær kreppuráðstafanir, sem þetta þing kemur til með að gera, muni svara svo sem 1 millj. kr. kostnaði á ári næstu árin. - Hv. þm. Seyðf. kvartaði undan því, að engin tekjuáætlun fylgdi þessu frv. Það er sökum þess, að slík áætlun, ef nákvæm væri, kostaði gífurlega mikið starf. Hefði tekjuskatturinn allur verið hækkaður um sömu hundraðstölu, hefði verið hægurinn hjá að láta áætlun fylgja. En rétt þótti að láta skattaukninguna fara stighækkandi, og þá er miklu örðugra að gera fastar áætlanir. En varlegt mun að telja, að þessi skattauki muni nema frá 500-600 þús. kr. á ári. - Hv. þm. Seyðf. kvartaði ennfremur undan því, að í frv. væru engin ákvæði um það, hvernig fé þessu skyldi varið. Sú aðferð hefir verið höfð um þau kreppuráðstafanafrv., sem lögð hafa verið fram af öðrum en þm. jafnaðarmanna, að leggja þann kostnað, er af þeim leiðir, á ríkissjóð. Og þá verða auðvitað þeir tekjuaukar, sem ætlazt er til, að mæti þessum útgjöldum, að renna beint í ríkissjóð. Hina aðferðina má auðvitað hafa líka, að taka fram í tekjuöflunarfrv., að fé það, er með þeim næst, skuli renna til ákveðinna framkvæmda. En þá þyrfti að breyta bæði tekjuöflunarfrv. og líka kreppuráðstafanafrv. En falli útgjaldaaukningin beint á ríkissjóð, verður tekjuaukinn auðvitað að renna þangað líka skilyrðislaust. En ég held, að það sé ekki holl regla að láta mikið fara framhjá ríkissjóði. Hv. þm. taldi, að þetta fé yrði óþarflega laust í höndum stj., og óttaðist, að hún mundi verja því mestmegnis í herskap! En verði lagðar á ríkissjóðinn Í millj. kr. útgjöld vegna kreppuráðstafana, þá er engin hætta á því, að ríkisstj. hafi svo sérstaklega frjálsar hendur til að ráðstafa því fé, sem hún kann að hafa undir höndum. En hvað ríkislögreglunni viðvíkur, þá vona ég, að á þessu þingi verði sett föst ákvæði um hana, sem segi m. a. fyrir um fjárveitingar til hennar. En annars er algerlega ástæðulaust að tala um ríkislögreglu í sambandi við þetta frv. Hv. þm.N.-Ísf. lét í ljós ótta sinn við það, að frv. þetta mundi draga úr hvöt manna til þess að afla sér verulegra tekna, ef það yrði að 1. Sú röksemd er almenn í þessu sambandi, en ég held, að hún sé ekki sterk, ef ekki er farið freklegar í álögur en hér er gert. Ég þekki engan mann, sem vildi heldur hafa 6000 kr. í skattskyldar tekjur á ári, og þurfa ekki að borga nema 97 kr. í skattauka, en að hafa 14000 kr. í tekjur, þó að hann þyrfti þá að greiða 922 kr. í skattauka. - Ýmsar af þeim mótbátum, sem fram hafa komið gegn frv. þessu, eru þannig lagaðar, að þær eiga alls ekki við, nema þessar ráðstafanir væru ætlaðar til frambúðar. - Það er rétt hjá hv.þm.N.-Ísf., að bankarnir geta ekki sætt sig við það, að í góðærum sé tekið meginið af tekjum manna í tekju- og eignarskatt, en bankarnir látnir bera hallann í vondu árunum. En þetta kemur ekki til greina sem röksemd gegn þessu frv., af því að það á ekki að gilda til langframa, heldur aðeins til eins árs. Á síðastl. ári munu engar verulegar tekjur hafa orðið af atvinnurekstri til lands og sjávar. Skattaukinn kemur því ekki til að snerta útgerð eða landbúnað að nokkru ráði. Þessi skattauki mundi því fyrst og fremst lenda á þeim, sem öruggastar hafa tekjurnar og eru ósnortnastir af kreppunni. Það er þetta, sem gefur mér ástæðu til þess að biðja fjhn. að leggja slíkt frv. fyrir. En mér er það ljóst hvað snertir framhald skattauka í þessu skyni, að taka verður tillit til tapsára og góðæris. Yfirleitt er það svo, að viðvíkjandi tekju- og eignarskatti, sem gilda á til lengri tíma, verður að taka tillit til tapsins á vondu árunum og gróðans í góðu árferði. En slíkt verður ekki framkvæmt nema í sambandi við gagngerða breyt. á tekju- og eignarskattsl. Ég er því fylgjandi, að sú breyt. komist á á næstu þingum, en um leið og með þessu yrði tryggt, að skatturinn kæmi sem réttlátast niður, yrði að hækka hann að mun frá því, sem nú er. - Ýmsum hefir blöskrað þær till., sem bornar eru fram með þessu frv., þar sem farið er fram á 40-100% hækkun á tekjuskatti og 15% hækkun á eignarskatti. Ég held, að mönnum mundi ekki vaxa þessi álagning eins í augum, ef athugað er, hverju viðbótin nemur á tilteknar tekjur. Hv. frsm.n. minntist á þetta, og skal ég koma nokkru nánar inn á það. Skattaukinn yrði sem hér segir: Af 2000 kr. skattskyldum tekjum 8 kr. - 4000 - - - 35 - - 6000 - - - 97 - - 8000 - - - 204 - - 10000 - - - 370 - - 14000 - - - 922 - Dæmið verður enn skýrara, ef það er sett svo upp, að lögð séu til grundvallar raunveruleg laun. Þá eru taldir með skattar allir og útsvar, heimiliskostnaður og annað slíkt, sem annars kemur til frádráttar. Reiknað er með 5 manna fjölskyldu, sem mun vera meðaltal. Sé miðað við útsvar, tekjuskatt og annan frádrátt, sem gilt hefir í Reykjavík síðustu 3 árin, þá verður skattaukinn: á 15000 kr. laun 450 kr. - 12000 - - 232 - - 10000 - - 127 - - 8000 - - 58 - - 5000 - - 12 - - 3000 - - enginn. Ég trúi ekki öðru en að margir láti huggast, er þeir heyra þessa skýrslu. Þetta er ekki svo óbærileg álagning, og þó segja megi, að þarna éti bæjarsjóðir og ríkissjóður úr sömu jötunni, er áreiðanlegt, að ríkissjóður getur ekki látið bæjar- eða sveitarfélögunum hana eina eftir.

Magnús Torfason Ég ætla ekki að blanda mér í þau orðaskipti, sem orðið hafa um þetta mál á milli hæstv.atvmrh. og hv. 1. landsk. Hinsvegar kann ég ekki við, að ekki komi annað hljóð frá d. heldur en hnífilyrði í garð frv. Ég verð að telja, að þetta frv. geti orðið að gagni, og það af því, að ég legg sérstaka áherzlu á 2. gr. frv. og þær rannsóknir, sem stj. á samkv. þeirri gr. að láta fara fram. Ég get hinsvegar ekki hugsað mér, að stj., hver sem hún er, detti í hug að beita því valdi, sem hér á að veita henni, til þess að banna innflutning á kjarnfóðri, fyrr en þessar rannsóknir hafa verið gerðar. Ég get ekki heldur hugsað mér, að stj. fari að takmarka innflutninginn svo, að hætta yrði á fóðurskorti í landinu. Ég hefi yfirleitt það traust til hverrar stj., að hún hagi sér eins og sæmilega skynsamur maður. Við vitum, að kjarnfóðurkaup hafa oft verið gerð af litlu viti, ekki aðeins hvað það snertir, hvort þessi fóðurbætiskaup borguðu sig, heldur hafa menn oft keypt kjarnfóður án þess að vita, hvort það hafði þau efni inni að halda, sem helzt þurfti til að bæta upp það fóður, sent menn höfðu fyrir. Þess vegna er afarmikilsvert, að þetta sé rannsakað sem ýtarlegast, svo að unnt sé að leiðbeina þeim mönnum, sem fóðurbæti þurfa að kaupa. Þetta álít ég, að hljóti að vera aðalefni þessa frv. Það stendur líka í 4. gr., að 1. og 3. gr. gildi aðeins til 1. júlí 1935. M. ö. o. eiga þessi haftaákvæði aðeins að vera um stundarsakir til reynslu, ef á þarf að halda, en 2. gr. á að gilda ótakmarkaðan tíma. Ég vil einnig geta þess, að það hafa komið fram raddir um að fara varlega í þessu efni. Það er ekki nema gott, að stj. viti það, að það tjáir ekki að fara hörðum höndum um þessi efni. Það verður ætið að hafa allan varann og láta reynsluna skera úr og fara eftir því, sem þeir álíta, sem þessum málum eru kunnugastir. Þá er áreiðanlegt, að þessi ákvæði verði að gagni, en engum til tjóns.

Jón Auðunn Jónsson Ég býst við, að mál þetta verði athugað í n. þeirri, sem ég á sæti í, og get ég því verið stuttorður að þessu sinni. En út af ummælum hæstv.forsrh. um það, hversu þungt skattur þessi komi niður á mönnum, þá vil ég geta þess, að útreikningur hans mun hafa verið byggður á álagningar„skala“ hér í Reykjavík, en það er annar mælikvarði en lagður er til grundvallar við niðurjöfnun útsvara úti á landi. Annars mun það vera óvanalegt, að ekki komi nema 3500 kr. til skatts af 8 þús. kr. brúttótekjum, eins og hæstv. ráðh. gat sem dæmis. Það er vitanlegt, að útsvörin eru yfirleitt hærri t. d. á Ísafirði en hér í Rvík, en þar myndu gjöldin með skattaukanum verða nokkuð hærri en hér. Samkv. frv. þessu myndi skatturinn nema af : 4000 kr. skattsk. tekjum 50 kr. 6000 - - „ - 72 - 8000 - - „ - 245 - 10000 - - „ - 408 - 12000 - - „ - 550 - 14000 - - „ - 922 - 15000 - - „ - 960 - 30000 - - „ - 2560 - Það væri nú í sjálfu sér ekkert um það að sakast, þó að skattaukning þessi væri sett á undir þeim kringumstæðum, sem nú eru, ef ekki væru fyrir jafngífurlegir skattar og nú þegar eru, skattar, sem með öllu ætla að sliga skattþegnana. Ég veit t. d. dæmi þess, að maður á Ísafirði, sem hafði 10 þús. kr. árstekjur, varð að greiða 2000-3000 kr. útsvar, og aðrir gjaldþegnar álíka. Auk þess er bæði þar og annarsstaðar lagt svo skiptir tugum þús. í fyrirtæki, sem nær árlega eru rekin með tapi. Á þetta ber að sjálfsögðu að líta, þegar talað er um álagningu hinna beinu skatta. Það verður að hafa hugfast það ástand, sem ríkir á hverjum tíma; annars geta skattarnir orðið óþolandi. Ég er t. d. hræddur um, að hækkun sú á tekjuskattinum, sem hér er farið fram á að lögleiða, sérstaklega á hærri skattstiganum, dragi úr framtaki manna, því að til þess að ná t. d. 10 þús. kr. hreinum tekjum, ef skattaukinn verður samþ., verða menn að hætta miklu hærri upphæð en áður til þess að afla teknanna. Það gladdi mig, að hæstv.forsrh. og hv.frsm. staðfestu það, sem ég hélt fram um meðaltalsregluna 1926, því að það er sýnilegt, að verði hún ekki upp tekin, getur farið svo, að sum hin stærri atvinnufyrirtæki stöðvist hreint og beint vegna skattálagningar. Ég er alls ekki sammála hæstv.forsrh. um það, að ekki megi færa saman ríkisreksturinn meira en gert hefir verið, og um leið gjöldin til ríkisrekstrarins. Það er vitanlega þakkarvert, að stj. tókst að færa gjöldin niður um 2 millj. kr. árið sem leið. En betur má ef duga skal. Við súpum enn seiðið af sukkinu, sem var í tíð fyrrv. stj. Ennþá eru starfandi ýmsar ríkisstofnanir, sem öllum að skaðlausu mega missa sig, stofnanir með hálaunaða starfsmenn og fjölda hálfóþarfra starfsmanna, sem engan eða lítinn undirbúning hafa fengið til þess að gegna opinberum stöðum, en hafa þó 2-3 falt hærri laun en embættismenn í ábyrgðarmiklum embættum. Eins og nú standa sakir mun ég ekki fara að ræða þetta frekar að þessu sinni, en vænti þess, að hv.fjhn. taki þessa hluti til alvarlegrar athugunar og komi fram með till. til sparnaðar á þessum sviðum. Hæstv. ráðh. sagði, að bændastéttin ætti allra stétta örðugast um afkomu í þessu landi, eins og nú stæðu sakir. Það má vei vera, að svo hafi verið síðastl. ár. En það er víst, að árið 1931 átti sjávarútvegurinn sízt hægara um vik en landbúnaðurinn nú, og þó að smábátaútgerðin hafi getað staðið undir greiðslum sínum 1932, þá er þó víst, að stórútgerðin hefir tapað jafnvel svo millj. króna skiptir. Hvar taka eigi tekjurnar til þarfa ríkisins, er auðleyst gáta; þær verður vitanlega að taka af framleiðslu landsmanna bæði til lands og sjávar, og fari svo, að framleiðsla annars aðalatvinnuvegarins breytist, þá verður hinn að hlaupa undir bagga, a. m. k. meðan mögulegt er. Ég ætla ekki að fara að ræða það nú, sem öllum hugsandi mönnum er þegar orðið ljóst, að landbúnaðurinn verður að breyta um framleiðsluhætti. Það var t. d. stórútgerðinni ekki til svo lítilla hagsmuna, að síðastl. ár var tekið. það ráð að stöðva togarana í 1-2 mán. af saltfiskiveiðitímanum. Hefði sá kostur ekki verið upp tekinn og togararnir gerðir út á saltfiskveiðar í 4-5 mán., eins og venja hafði verið, myndum við hafa fengið 10-15 kr. lækkun á hvert skpd. fiskjar. Það verður alltaf þrautaráðið til þess að halda verðlaginu sæmilega uppi, að takmarka framleiðsluna.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Í tilefni af ræðu hv. 4. þm. Reykv. vil ég taka það fram, að ummæli mín og hv.frsm.fjhn. um þetta mál má ekki skilja svo, að við myndum ekki fylgja hækkun á tekju- og eignarskatti, þegar um það væri að ræða að byggja þá upp til langframa. Ástæðan fyrir því, að við viljum binda þessa hækkun við eitt ár, er sú, að grundvöllur sá, sem skatturinn er byggður á, er ekki með öllu gallalaus. Þegar jafnmikill munur er á afkomu atvinnuveganna frá ári til árs eins og hér hjá okkur, þá verður til langframa að leggja til grundvallar fyrir skattinum meira en afkomu eins árs. Á slíkum grundvelli verður engin skattalöggjöf byggð, sem standa á til langframa. Væru atvinnuvegir okkar öruggir og afkoma þeirra nokkurnveginn viss, væri öðru máli að gegna. Þessi aðferð, að byggja nauðsynlegan skattauka á þeim grundvelli, sem áður hefir verið lagður, hefir allmjög verið notuð í nágrannalöndunum nú á síðustu tímum. Þannig hefir t. d. í Danmörku verið bætt 50% á allan tekju- og eignarskatt. Ennfremur mætti nefna fleiri þjóðir, þar sem þessi aðferð hefir verið notuð til bráðabirgða. Það væri að sjálfsögðu æskilegast, ef hægt væri að tryggja ríkinu fasta tekjustofna, sem lítið breyttust frá ári til árs, en slíkt er ekki unnt að gera, a. m. k. ekki á þessu þingi. Hér eru árlega framlengdir stórir tekjustofnar, eins og t. d. gert er í Noregi með allmarga tekjustofna ríkisins. Með því fyrirkomulagi er leiðin til þess að breyta þeim alltaf opin, og er það út af fyrir sig kostur.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Ég vil aðeins skýra það, að brtt. á þskj. 468 er borin fram í samráði við mig. Ég held því, að ekkert geri til, þó að hvorugur flm.brtt. sé nú viðstaddur hér í hv. deild.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Af þeim tekjuaukafrv., sem hæstv. stj. hefir lagt fyrir þetta þing, er hér að ræða um það eina, sem ég get litið með velvilja. En þó þykir mér mikið á vanta til að þetta frv. sé vel úr garði gert. Ég vil minna á það, að við Alþflþm. höfum flutt hér frv., sem fer fram á það, að tekjuskattur skuli innheimtur með 100% viðauka, þegar komið er yfir visst lágmark skattskyldra tekna, og auk þess um það bil þrefalda eignarskattinn. Í þessu frv. er gengið skemmra. Engin áætlun er látin fylgja því um, hvað miklar tekjur muni fást af þessu. En sé miðað við tekjuskattinn síðan árið 1928, yrði tekjuaukinn sennilega um 600 þús. kr. En eftir frv. okkar Alþflm. var tekjuaukinn áætlaður 1 millj. kr. Og eins og árar nú, tel ég enga vanþörf á því að ná inn þeirri upphæð til kreppuráðstafana. En aðalgalli þessa frv. er í mínum augum sá, að þessi tekjuauki er látinn renna beint í ríkissjóð og engin skilyrði sett um það, hvernig honum skuli varið. Ég tel víst, að þessi skattauki muni aðallega koma niður á mönnum í kaupstöðum og kauptúnum, og því álít ég, að sjálfsagt sé að verja fénu fyrst og fremst til atvinnubóta í kaupstöðum og kauptúnum. Ég geri ráð fyrir, að við Alþflm. berum fram brtt. við frv. þetta, þess efnis, að fénu verði varið á þessa leið. Annars vil ég lýsa yfir ánægju minni yfir því, að hæstv. stj. skuli nú hafa séð þessa leið til tekjuauka, og vona ég, að það sé fyrirboði þess, að hún sé að komast inn á heilbrigðari veg í tekjuöflunum en áður. En ég vii aðeins skýra nokkru nánar afstöðu mína til þess, hvernig fénu skuli varið. Ég geri ekki ráð fyrir því, að upp í fjárlfrv. verði tekinn sem áætlunarliður auknar tekjur af þessum sköttum. Þetta fé yrði þá alveg óbundið fyrir stj., og ekkert því til fyrirstöðu, að hún gæti notað það t. d. til ríkislögreglu. Og með slíkum forsendum gæti ég auðvitað ekki verið með frv.

Jón Auðunn Jónsson Ég hefi ekki getað verið með í flutningi þessa frv. í fjhn., af því að ég tel, að með því sé of langt farið. Það er síður en svo, að þessir skattar, sem hér um ræðir, séu þeir einu skattar, sem teknir eru með beinum persónuútgjöldum. Það er nefnilega líka tekin ekki smáræðis upphæð af landsmönnum til bæjar- og sveitarsjóða. Og ég er hræddur um það, að fari ríkissjóður að ganga svona nærri mönnum, verði lítið eftir handa bæjar- og sveitarsjóðum. Hv. frsm. sagði, að féð yrði að taka þar, sem það væri til. En mér er kunnugt um það, að í mörgum tilfellum er fé alls ekki til, þó að tekjur hafi orðið svo háar, að gjaldandi þurfi að borga tekju- og eignarskatt. Gjaldþegn getur verið svo skuldugur, t. d. geta bankar ekki látið sér nægja í góðu árunum, að ekki séu greiddir nema vextir af lánum. En fari allt aflafé góðáranna í gjöld til ríkissjóðs og bæjarsjóðs, verður ekkert eftir til afborgunar af bankalánum. Og ég get ekki láð bönkunum það, þótt þeir sjái sér ekki fært að lána fé í vondu árunum, ef ekkert er greitt af því þegar betri tímar koma. Með þessháttar skipulagi væri stefnt inn á hættulega braut. Nú er ætlazt til, að öðrum aðalatvinnuvegi landsins verði veittar allt að 12 millj. króna til viðreisnar, og að því er mér hefir skilizt, er meiningin sú, að hinn aðalatvinnuvegurinn borgi brúsann. Ég veit, að hvað síðasta ár snertir, kemur þessi viðbótartekjuskattur ekkert við hina stærri útgerð, af þeirri einföldu ástæðu, að á henni varð enginn gróði. En ég held, að það mundi draga talsvert úr hvöt manna til þess að afla sér tekna, ef tekjuskatturinn yrði færður svo upp sem hér er farið fram á. Sú hefir raunin orðið annarsstaðar, og ég er sannfærður um, að svo yrði það líka hér. Ég mun greiða frv. atkvæði til 2. umr. í þeirri von, að samkomulag muni nást um annan skattstiga en hér er gert ráð fyrir. En náist það ekki, get ég ekki fylgt þessu frv. framar.