Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég tek eftir því að breyting hefur orðið á dagskrá þingsins í dag. Út af dagskrá hefur verið tekið mál sem var merkt nr. 13 á fyrri dagskrá, þ.e. skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins. Það mál hefur verið til umfjöllunar í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd um nokkurra mánaða skeið. Nefndin hefur afgreitt málið og lagt fram rökstuddar breytingartillögur um það sem voru til umræðu á þinginu í morgun. Það kemur mér því verulega á óvart að búið sé að taka málið af dagskrá. Það er ekki ósk nefndarinnar, það er ekki ósk okkar sem fjölluðum um málið og lögðu málið inn í þingið aftur. Ég óska eftir að fá skýringar á því hvers vegna þetta mál er tekið út og hver óskaði eftir því að svo yrði gert.

Frú forseti. Ég verð fyrir miklum vonbrigðum þegar ég lít á þessa dagskrá nýs fundar. Ég sé að hæstv. forseti hefur ekki orðið við tilmælum mínum frá því í morgun og reyndar líka tilmælum frá hv. þm. Birgittu Jónsdóttur um að taka á dagskrá fundar í dag 711. mál, ökutækjatryggingar. Ég hlýt að álykta sem svo og mótmæla því að einn stjórnmálaflokkur á Alþingi, Framsóknarflokkurinn, skuli geta beitt neitunarvaldi með þessum hætti og komið þannig í veg fyrir að Alþingi fái að ræða brýn mál sem varða öryggi þúsunda vegfarenda í landinu. Frú forseti. Ég er undrandi á þessu. Hv. viðskiptanefnd hefur lagt mikla vinnu í þetta mál og ég kalla eftir viðbrögðum forseta við því hvernig farið er með vinnu þingmanna á þessum vinnustað.

Forseti vill endurtaka orð sín frá fyrra fundi um að dagskráin er ákveðin með forseta og þingflokksformönnum og það varð niðurstaða 

Virðulegi forseti. Ég geri alvarlegar athugasemdir við stjórn forseta á störfum þingsins og tek undir með hv. þm. Birni Val Gíslasyni og geri alvarlegar athugasemdir við það að mál nr. 13 á dagskránni í morgun er tekið af dagskrá fundarins núna. 3. umr. um málið var lokið í morgun.  Ég fór sérstaklega til þingvarðar og spurði hvers vegna umræðunni væri frestað. Umræðunni var frestað vegna tæknilegra atriða, vegna þess að búið var að boða breytingartillögu af hálfu hv. þm. Atla Gíslasonar og þess vegna var umræðunni frestað, en umræðunni sjálfri var lokið. Ég geri alvarlegar athugasemdir við þetta, virðulegi forseti, og óska eftir svari við því hvers vegna svona vinnubrögð eru liðin þegar einhverjir einstakir hæstv. ráðherrar, hugsanlega hv. þingmenn, eru hræddir við niðurstöðu Alþingis og að mál séu tekin af dagskrá þó svo að 3. umr. sé lokið. Ég mótmæli þessum vinnubrögðum harðlega.

Forseti. Nú hafa fengist skýringar á því hvers vegna málið um umhverfisábyrgð var tekið út, hvers vegna það er ekki á dagskrá. Það er vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn lagðist gegn því. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hefur getið sér þess til, og því hefur ekki verið mótmælt, að Framsóknarflokkurinn hafi lagst gegn því máli sem hún ræddi hér, mál nr. 13 á síðustu dagskrá, þ.e. skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins, sem var í fullri umræðu sem í raun var lokið, þó að það hafi ekki verið að formi til í morgun eða gærkvöldi, eða hvernig það nú var. Það mál er dottið út af dagskránni án skýringa á því hver hafi krafist þess eða hvaða ástæður liggi þar að baki. Er það einhver stjórnmálaflokkanna á þingi sem hefur komið því máli út af dagskránni? Hvaða þingflokksformaður krafðist þess að málið færi út af dagskránni og hvers vegna var honum hlýtt? Málið er, sýnist mér, fullbúið til umræðu og engin ástæða til að fresta því sem komið hefur fram og ég krefst þess að sú afstaða komi fram frá forseta eða einhverjum þeim sem ábyrgur er fyrir málinu.

Frú forseti. Ég vil líka gjarnan fá að vita hvað varð um mál nr. 13 á dagskránni - það er kannski óhappatalan 13 - í morgun, skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins. Mér sýnist að það sé almenn sátt 

Virðulegi forseti. Ég er hingað komin til að lýsa yfir ánægju minni með fundarstjórn forseta og þá dagskrá sem liggur fyrir á fundinum. Ég tel að það sé orðið mjög brýnt að við ljúkum störfum og förum í gegnum þá dagskrá sem liggur fyrir. Hvað varðar málið um ökutækjatryggingar, sem formaður viðskiptanefndar virðist vera mjög ósátt við að sé ekki til afgreiðslu, þá liggur frammi ítarlegt nefndarálit frá þeirri sem hér stendur þar sem farið er í gegnum ástæðuna fyrir því af hverju ég tel ekki rétt að afgreiða það mál á þessu þingi.

Frú forseti. Ég vil mælast til þess að forseti eigi fund með formönnum þingflokka. Mér sýnist að fundurinn sé að leysast upp í einhvers konar brigsl á einstaka flokka fyrir að bera ábyrgð á því að þetta eða hitt málið sé ekki á dagskránni. Það gengur auðvitað ekki, þetta er ekki vettvangurinn til að útkljá dagskrá þingsins, en ég finn það í þingsal að ágreiningur er um hvernig dagskráin eigi að líta út og það virðist vera einhver óeining um hana. Ef þingstörfin eiga að ganga eðlilega fram í dag tel ég nauðsynlegt að forseti setjist niður með formönnum þingflokka.

Forseti vill geta þess að nýlokið er fundi með þingflokksformönnum og forseta.

Frú forseti. Ég verð að taka undir þær athugasemdir sem hér hafa verið gerðar um að mál nr. 13, skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins, skuli vera fallið út af dagskrá sérstaklega í ljósi þess að enn þá eru á dagskránni mál sem eru í raun og veru ekki tæk miðað við það hvað þau eru í mikilli óeiningu og ósætti, eins og málið um staðgöngumæðrun. Málið um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins var afgreitt mótatkvæðalaust úr 2. umr. í gær. 3. umr. lauk í morgun, málinu er lokið. Nefndin hefur ekki óskað eftir því að málið yrði tekið út af dagskrá, málið er fullbúið til atkvæðagreiðslu. Ég tek því undir það að gott væri að fá rökstuddar skýringar frá hæstv. forseta um það hvers vegna málið er fallið út af dagskrá.

Frú forseti. Ég tek undir tilmæli hv. þm. Bjarna Benediktssonar um að fundi verði frestað og fundur verði haldinn með þingflokksformönnum. Það er alsiða, frú forseti, að einstaka nefndarmenn skili sérálitum og leggist gegn afgreiðslu mála og jafnvel því að mál séu tekin úr nefnd. Það er hins vegar meiri hluti nefndarinnar sem hér leggur inn mál, brýnt mál, annars vegar innleiðingu á tilskipun sem átti að vera búið að innleiða í íslenskan rétt fyrir aprílmánuð sl., en auk þess mikið öryggismál sem varðar stórkostlegar hættur í umferðinni. Hv. viðskiptanefnd afgreiddi málið frá sér eftir vandlega yfirvegun og mikla vinnu sem ekki aðeins hv. nefndarmenn lögðu fram heldur einnig nefndarritari og fjölmargir umsagnaraðilar og gestir sem komu á fund nefndarinnar. Ég styð það, frú forseti, að dagskrá þessa fundar verði endurskoðuð.

Forseti. Ég verð aldrei þessu vant að taka undir með hv. þm. Bjarna Benediktssyni. Þessi fundur er greinilega ekki nógu vel undirbúinn. Við erum á síðasta þingdegi og nú er klukkan að nálgast fjögur. Ég bið í fullri kurteisi um skýringar á því hvers vegna málið sem var nr. 13 á dagskrá síðasta fundar, skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins, hefur verið tekið út af dagskrá. Ég hef fengið ýmsar skýringar á því, að það séu stjórnmálaflokkar á þinginu sem eru á móti hinum og þessum málum, og þó að það sé ekki skemmtilegt þá er kannski ekki hægt að kvarta yfir því á síðasta degi að flokkarnir noti áhrif sín til að koma málum út af dagskrá en enginn stjórnmálaflokkur hefur gefið sig fram sem var á móti máli nr. 13. Ég veit ekki af hverju það er ekki á dagskrá. Ég skil ekkert í því. Er það Sjálfstæðisflokkurinn, er það Samfylkingin kannski, sem ég er í, sem tók það mál út? Af hverju er málið ekki á dagskrá? Af hverju getur forseti ekki svarað því eða þeir þingflokksformenn sem voru á fundi með honum áðan?

Hæstv. forseti. Ég tel að miðað við þá umræðu sem fram fer um fundarstjórn forseta fari betur á því að gert sé fimm mínútna hlé á fundinum og farið verði yfir þau atriði sem hér hafa verið tekin fram og óskað eftir skýringu á. Ég tel að við fáum lítil svör við þessar aðstæður.

Forseti hefur þegar tilkynnt að dagskráin er ákveðin á fundi þingflokksformanna og forseta. Forseti hugðist taka fyrir þingfrestun og gefa hæstv. forsætisráðherra orðið en enn eru menn að biðja um að fá að taka til máls um fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Þó svo að hið svokallaða mál nr. 13 hafi ekki verið beinlínis tekið fyrir á fundum þingflokksformanna er alveg ljóst að um dagskrá þingsins er samið á síðustu þingdögum. Það er varla nýlunda fyrir þingmenn að samið sé um þinglok. Við munum vonandi á eftir kynna niðurstöðu sem náðist um miklu alvarlegra mál en mál nr. 13, mál sem snertir líf fólks, þ.e. staðgöngumæðrun. Sátt náðist um hvernig ætti að afgreiða það. Og þó að einstakir þingmenn séu sárir og móðgaðir yfir því að ná ekki sínu fram, hvort sem það eru ökutækjatryggingar eða eitthvað annað, þá er samið um þinglok og samið um það hvernig málum er lokið á Alþingi. Það var einfaldlega hluti af þeim samningum að þetta mál muni bíða. Það er hægt að afgreiða þessar ökutækjatryggingar á nýju þingi, sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir er að nefna við okkur framsóknarmenn sérstaklega einhverra hluta vegna, en þá er það með þeim hætti að samið er um þinglok. Ég held, frú forseti, að það fari vel á því að halda dagskrá þessa fundar áfram.

Frú forseti. Ég vil lýsa yfir mikilli undrun á því hvernig þessi fundur hefur verið að þróast. Ég stóð í þeirri trú þegar ég gekk inn í þingsal að samkomulag væri á milli þingflokksformanna allra stjórnmálaflokka á Alþingi um að dagskráin yrði með þeim hætti sem hér er lagt til. Þá bregður svo við að hv. stjórnarliðar koma upp í unnvörpum og mótmæla því hvernig staðið er að lokum þingfundar. Í því hlýtur að felast ákveðið vantraust gagnvart þingflokksformönnum stjórnarflokkanna sem hafa samið um það hvernig ljúka eigi þessu þingi. Svo get ég einfaldlega ekki setið undir þeim brigslyrðum hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur þar sem hún ræðst að þingflokki framsóknarmanna. Það eru margir tugir mála sem standa út af við lok þessa þings og ef hv. þingmenn ætla að koma hingað og telja öll þau mál upp og bera einhverjar sakir upp á ákveðna þingmenn eða þingflokka þá gengur það einfaldlega ekki upp.

Virðulegi forseti. Ég ber mikla virðingu fyrir fundarstjórn forseta og ég held að það sé best að halda áfram með dagskrána eins og hún liggur fyrir. Ég veit ekki hverjum datt í hug að setja upp störf þingsins þannig að einhver bunki af málum yrði afgreiddur á þessum septemberstubbi. Ég vona að við gerum þetta aldrei aftur vegna þess að þessir dagar hafa fullkomlega farið í súginn að mestu leyti. En ef það eru mál sem eru svo brýn að ráða þurfi lyktum þeirra nú á þessum dögum þá er fyrir mitt leyti ekkert því til fyrirstöðu að við komum saman á mánudaginn og höldum þeirri vinnu áfram. Það er ekkert að gerast hjá mér sem kemur í veg fyrir það að ég geti fundað á mánudag, þriðjudag, miðvikudag eða fimmtudag. Af hverju í ósköpunum er þessi tímapressa? Hvað liggur fólki á? Höldum bara fund á mánudag og þriðjudag og klárum þau mál sem þarf að klára. Búið er að vinna þau og ekkert sem liggur á að við förum að slíta þingi á laugardegi, að vera að vinna hérna mál í belg og biðu í tímaþröng. Það er fullkominn óþarfi og bara heimatilbúin krísa sem er orðin til af ástæðu sem við vitum vel af hverju er.

Virðulegi forseti. Ég get glatt hv. þm. Róbert Marshall með því að þetta mun ekki endurtaka sig á septemberstubbi. Þetta er vonandi í síðasta sinn sem við höfum hann vegna þess að við vorum að breyta þingsköpunum. En mig langaði til að það kæmi fram að á fundi þingflokksformanna var ekki rætt um hið umdeilda mál nr. 13, hvort það ætti að fara af dagskrá eða vera þannig að ég lýsi mig algerlega saklausa af því að hafa tekið nokkrar ákvarðanir um afdrif þess máls.

Virðulegi forseti. Eftir síðustu orðaskipti sem hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir benti á um að mál nr. 13 hefði ekki komið til umtals á þingflokksformannafundum þar sem var verið að ræða dagskrána þá held ég að menn hljóti að líta þannig á að það hafi verið ákveðin mistök af hæstv. forseta að taka málið af dagskrá þar sem einungis tekur um eina mínútu að afgreiða málið. Því hvet ég hæstv. forseta að setja málið á dagskrá ellegar að upplýsa hvers vegna málið var tekið af dagskrá þegar það er ekki einu sinni rætt á fundi með þingflokksformönnum af hverju það er tekið af dagskrá. Eru það hugsanlega einhverjir einstaka hæstv. ráðherrar sem taka svona mál af dagskrá? Ekki veit ég það. Ég bið hæstv. forseta annaðhvort að setja málið á dagskrá eða upplýsa þingmenn um af hverju málið er ekki á dagskrá.

Frú forseti. Hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir upplýsti að þetta hefði ekkert verið rætt á fundum þingflokksformanna með forseta. Ég dreg því þá ályktun að þetta séu hreinlega einhver tæknileg mistök. Ég legg til að forseti muni fresta fundi í fimm mínútur og láta prenta dagskrána upp á nýtt.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um samþykki til frestunar á fundum Alþingis samkvæmt 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan er svohljóðandi: Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 16. september 2011 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til 1. október 2011. Tillagan skýrir sig sjálf.

Hæstv. forseti. Það er kannski eins og maður hafi lært eitthvað undanfarna daga í umræðunni um fundarstjórn forseta, það skyldi þó ekki vera. Því var haldið fram, frú forseti, að ég væri sár yfir því að ná ekki fram mínum málum, eins og hv. þingmaður orðaði það, einhverra hluta vegna. Vegna þessara orða tel ég brýnt að fram komi að ég hef hér verið að ræða stjórnarfrumvarp sem lagt var fram af hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra en ekki sjálfri mér og að málinu var vísað til hv. viðskiptanefndar úr þessum sal án mótatkvæða. Hv. viðskiptanefnd vann eins og henni ber að málinu og lagði það síðan til þingsins, fullbúið til afgreiðslu, að mati meiri hlutans, en það hentaði ekki hv. þingmönnum Framsóknarflokksins, því miður.

Virðulegi forseti. Mér þykir leitt að þurfa að koma undir þessum lið eftir hvern lið sem er á dagskránni, en ósk mín er einfaldlega sú hvort hæstv. forseti geti upplýst mig um hvers vegna það mál, sem ég hef verið að kalla eftir ásamt mörgum öðrum hv. þingmönnum, var ekki tekið á dagskrá, þ.e. mál nr. 13 á dagskrá fyrri fundar. Búið er að upplýsa að þetta mál var ekki tekið fyrir á fundi með formönnum þingflokka þar sem dagskrá þingsins var rædd þannig að þessi ákvörðun hefur verið tekin einhvers staðar annars staðar ellegar að mistök hafa orðið við að prenta upp dagskrána. Mér finnst það alveg með ólíkindum, virðulegi forseti, að maður þurfi að koma hingað trekk í trekk til að vita hvers vegna mál sem eru fullrædd og tekur einungis örfáar mínútur að afgreiða, eru tekin af dagskrá þingsins. Getur verið, virðulegi forseti að framkvæmdarvaldið sé að grípa inn í? Ég bara spyr. Mér þætti vænt um ef virðulegi forseti mundi svara þessu svo ég þurfi ekki að koma aftur upp undir þessum lið 

Forseti vill geta þess að 3. umr. um viðkomandi mál sem menn ræða hér var ekki lokið á síðasta fundi.

Frú forseti. Ég taldi að umræðu um mál nr. 13 væri lokið, menn biðu vegna þess að það átti eftir að fá leyfi fyrir breytingartillögu frá tveimur hv. þingmönnum. Það er í lófa lagið að taka málið upp núna og klára umræðuna sem var búin og leggja málið til atkvæðagreiðslu. Það er sátt um frumvarpið þannig að þetta er mjög undarlegt. Það er annað sem ég sakna. Til þess eru umræður á Alþingi að menn fái svör. Hæstv. forseti er reyndar búinn að svara núna en það þurfti að bíða mjög lengi eftir svari. Ég vildi leggja til að þeir sem ættu að taka þátt í umræðunni, flutningsmenn, forseti og aðrir, svari dálítið fyrr þannig að menn þurfi ekki að spyrja aftur og aftur og eyða miklum tíma í það áður en svör fást.

Virðulegi forseti. Eins og hæstv. forseti veit er ég mjög seinþreyttur upp undir þessum lið. Ég ber fram einfaldar spurningar um það hvers vegna mál var tekið af dagskrá. Fyrir mér lítur málið svona út. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra flytur mál inn í þingið. Það er tekið til meðferðar í hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Burt séð frá því hvað mönnum finnst um niðurstöðu nefndarinnar, og ég er ekki sáttur við allt í þeirri niðurstöðu, skilar hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd málinu til þingsins en þegar málið er ekki í þökk við hæstv. ráðherra tekur hæstv. forseti þessa ákvörðun, væntanlega í samráði við hæstv. ráðherra þó ég fullyrði ekki að svo sé. Þingið hafi skapað hæstv. ráðherra einhver leiðindi þannig að það verður bara að taka málið af dagskrá þingsins. Ég vil líka að það komi fram að þegar 3. umr. lauk í morgun spurði ég sérstaklega eftir því af hverju umræðunni hefði verið frestað, hvort hún hefði ekki örugglega klárast. Jú, umræðan kláraðist, mælendaskráin tæmdist en umræðunni var frestað vegna tæknilegra atriða, vegna þess að það átti eftir að dreifa breytingartillögu. Þetta finnst mér vera alger móðgun við Alþingi 

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti um frumvarp til laga um Stjórnarráð Íslands. Nefndin hefur fjallað um málin að nýju eftir 2. umr. og fengið á sinn fund Ágúst Geir Ágústsson frá forsætisráðuneyti. Umfjöllun nefndarinnar varðaði fjölmörg efnisleg atriði, m.a. um ákvörðunarvald um fjölda ráðuneyta og heiti þeirra, skiptingu stjórnarmálefna milli ráðuneyta, stjórnunar- og eftirlitsheimildir ráðherra og hljóðritanir ríkisstjórnarfunda. Meginefni þeirra breytinga sem hér eru lagðar til er að nú kveða lögin á um að þingsályktun skuli leggja fram um breytingu á ríkisstjórn, og að gæta beri þess að eðlislík stjórnarmálefni heyri undir sama ráðuneyti. Við leggjum til frestun á gildistöku þess ákvæðis að fleiri en einn ráðherra geti starfað innan sama ráðuneytis, og leggjum fram, eins og óskað var eftir við umræður í gær, dæmi í nefndaráliti um svokölluð óbindandi álit. Má þar t.d. nefna leiðbeiningar sem gefnar voru út af fjármálaráðuneytinu árið 2004 um árangursstjórnun í ríkisrekstri sem ætla má að séu á náttborðum hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins. Jafnframt telur meiri hlutinn nauðsynlegt að taka fram að í nefndaráliti meiri hlutans um málið, þskj. 1857, í umfjöllun um kjör aðstoðarmanna, leggi meiri hlutinn til að aðstoðarmenn verði felldir undir kjararáð og lögð til breyting á þeim lögum. Meiri hlutinn tekur fram að breytingartillagan fól í sér að tekið væri fram í lögum um Stjórnarráð Íslands að um launakjörin færi samkvæmt ákvörðun kjararáðs um skrifstofustjóra. Undir þetta framhaldsnefndarálit rita, auk undirritaðs, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, Þráinn Bertelsson, Mörður Árnason og Þór Saari og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir með fyrirvara. Nefndin leggur til að málið verði samþykkt.

Hæstv. forseti. Við 2. umr. málsins urðu mjög ítarlegar umræður um flest þau efnisatriði sem hér er getið um. Það hefur líka komið fram opinberlega að viðræður fóru fram milli stjórnmálaflokkanna um að ákveðnar breytingar þyrftu að eiga sér stað á þessu frumvarpi til að greiða fyrir þinglegri meðferð þess og liggur niðurstaða þeirra viðræðna nú fyrir í þessum breytingartillögum og nefndaráliti frá meiri hluta allsherjarnefndar. Eins og fram hefur komið felst stærsta breytingin í breytingartillögum meiri hlutans. Sú breyting var lögð til varðandi 2. gr. þar sem undirstrikað er að ráðuneyti verði ekki stofnuð, lögð af eða annað eða heitum þeirra breytt nema að undan fari málsmeðferð á Alþingi, málsmeðferð sem mælt er fyrir í sambandi við þingsályktunartillögur. Það liggur fyrir að þarna er komið til móts við sjónarmið margra okkar í stjórnarandstöðunni sem töldum að ekki væri heppilegt og ekki gott eins og frumvarpið gerði ráð fyrir að færa valdið í þessum efnum frá þingi til forsætisráðherra eða ríkisstjórnar, fyrst og fremst þá auðvitað forsætisráðherra. Þarna hefur orðið á veruleg breyting á grundvallaratriðum þannig að þó að vissulega verði málsmeðferðin á þingi öðruvísi en nú er þá verður engu að síður um að ræða málsmeðferð á þingi. Það er forsenda þess að svona breytingar geti átt sér stað að mál hafi fengið þinglega meðferð og samþykki meiri hluta. Það er mikill áfangi og málið batnar verulega við þetta, það vil ég taka fram. Að sama skapi er það til bóta sem er í breytingartillögum talið upp í 2. tölulið, að við skiptingu stjórnarmálefna á milli ráðuneyta samkvæmt fyrstu málsgrein, eins og þar segir, skuli þess jafnframt gætt að við skiptingu Stjórnarráðsins í ráðuneyti og skiptingu stjórnarmálefna að slík stjórnarmálefni heyri að eðli undir sama ráðuneyti. Þetta er ákvæði sem er í núgildandi lögum en hafði fallið út við frumvarpsgerðina en er nú tekið inn aftur. Það held ég að skipti miklu máli vegna þess að í allri þessari umræðu hafa komið fram ákveðnar áhyggjur af tilflutningi málaflokka milli ráðuneyta en þarna er undirstrikað að allar slíkar breytingar takmarkist af því að slík stjórnarmálefni að eðli heyri undir sama ráðuneyti. Aðrar breytingar sem hérna eru tilteknar eru veigaminni og krefjast ekki sérstakrar umræðu að mínu mati. Fyrst og fremst er um að ræða orðalagsbreytingar til skýringar og áréttingar einhverra þátta. Þær breytingar eru til bóta en eru ekki veigamiklar. Ég vildi þó geta þess varðandi gildistökuákvæðið í 8. gr., sem felur í sér ákveðnar breytingar, að þar er áréttaður sá skilningur bæði meiri hlutans eins og hann leggur hér fram og okkar í minni hlutanum að það sé eðlilegt að við gildistöku þessara laga breytist ekkert í ráðuneytunum. Til að koma á einhverjum breytingum varðandi ráðuneyti þarf sú málsmeðferð sem mælt er fyrir í 2. gr. að fara fram og felur í sér málsmeðferð þingsályktunartillögu á Alþingi o.s.frv. Ég held að það sé gott og jákvætt að þetta sé skýrt skrifað hérna þannig að ekki þurfi að leika vafi á um það hvernig gildistakan á sér stað og hvaða afleiðingar hún hefur. Ég ætla ekki að fjalla um önnur efnisatriði í þessu sambandi. Ég vildi bara geta þess að þær breytingartillögur sem meiri hluti allsherjarnefndar leggur fram eru í anda þess samkomulags sem náðist milli forustumanna stjórnmálaflokkanna. Að mínu mati og minna flokksmanna a.m.k. felur þetta í sér að málið batnar til mikilla muna. Við teljum að svo sé. Ég vil hins vegar undirstrika, hæstv. forseti, að frumvarpið í heild með þeim breytingum sem þegar eru á því orðnar, m.a. í atkvæðagreiðslum eftir 2. umr. í gær, er stórgallað. Þrátt fyrir að ákveðin atriði hafi verið lagfærð eða lagt til að þau verði lagfærð þá erum við enn þá með frumvarp sem að mörgu leyti er mjög gallað og þar af leiðandi munum við ekki geta stutt það. Við hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins munum greiða atkvæði gegn því. Við munum standa gegn þessu máli eftir sem áður þó að við álítum til bóta að þær breytingar nái fram að ganga sem er að finna í þingskjali 1974. Málið er enn þá gallað, málið er enn þá slæmt að mörgu leyti og enn er það skoðun okkar þannig að ég haldi því til haga að heppilegra hefði verið að geyma þetta mál fram yfir 1. október, leggja fram nýtt frumvarp og gefa góðan tíma til að vinna málið í samstarfi og samráði allra stjórnmálaflokka. Það hefði að einhverju leyti mátt byggja á þeim grunni sem þegar hefur verið lagður með undirbúningi þessa frumvarps og því nefndarstarfi sem átt hefur sér stað o.s.frv. Við teljum að það hefði verið betra að byggja á þeim grunni. Við fögnum því að þessar breytingartillögur eru komnar fram og reyndar bara til að geta þess þá held ég að margt í nefndaráliti meiri hlutans sé ágætt og feli í sér ágætar skýringar á þáttum sem hafa verið ræddir og vísa ég í það. Þó að ég eigi ekki aðild að þessu nefndaráliti þá finnst mér það ágætt. Við sem sagt fögnum breytingartillögunum en við ætlum okkur ekki að styðja þetta mál. Við ætlum okkur ekki að taka ábyrgð á þessu máli þannig að ég á von á því að við þingmenn Sjálfstæðisflokksins munum að meginstefnu til sitja hjá þegar breytingartillögurnar verða afgreiddar en greiða atkvæði gegn frumvarpinu í heild.

Forseti vill geta þess vegna umræðu áðan um 13. málið á fyrri fundi að það var mál sem ekki var kláruð 3. umr. um. Forseta bárust margar ábendingar um að málið þyrfti ítarlega og langa umræðu í sal. Forseti hefur ekki tekið mál á dagskrá sem þarfnast ítarlegra og mikilla umræðna eins og fleiri mál sem hafa verið á dagskrá og varð það því niðurstaða forseta að taka ekki slík mál á dagskrá þar sem þyrfti mikla og langa umræðu. Það var niðurstaða forseta og það er ástæðan fyrir því að 13. málið er ekki á dagskrá síðasta fundar þessa þings.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingar á Stjórnarráði Íslands. Ég vil byrja á því að taka undir það með hv. þm. Birgi Ármannssyni að málið hefur skánað mjög mikið í meðförum hv. allsherjarnefndar milli 2. og 3. umr. Ég sakna þess hins vegar að sjá ekki hvað þetta muni þýða kostnaðarlega séð. Ég hafði gert mér miklar vonir um að það kæmi einmitt fram í nefndaráliti meiri hlutans hvað þetta mundi nákvæmlega kosta fyrir ríkissjóð. Ég velti því líka fyrir mér eftir alla þá umræðu sem við höfum átt og hefur staðið yfir í nokkra tugi klukkutíma að aðaldeilurnar snerust um 2. gr. frumvarpsins. Ég þarf svo sem ekki að rifja upp hina svokölluðu forsætisráðherravæðingu á löggjafanum og foringjaræðinu sem átti að birtast í frumvarpinu. Síðan hafa verið fluttar breytingartillögur um að úr því yrði dregið og breytingar á Stjórnarráðinu koma þá aftur núna til þingsins í formi þingsályktunartillögu sem ég tel vera mjög til bóta. 
             Ég tek líka undir með hv. þm. Birgi Ármannssyni hvað snýr að því að ég er ekki sáttur við allt í þessu máli án þess að ég ætli að fara efnislega yfir hverja grein. Ég held að það sé mjög mikilvægt að rifja upp þá umræðu sem fór hér fram … Virðulegi forseti, hvað eru margir fundir í þingsal? 
            

Forseti biður um hljóð í þingsal. Gefið þeim ræðumanni hljóð sem flytur mál sitt.

Ég held að það sé ágætt fyrir okkur að rifja aðeins upp alla þá gagnrýni sem kom og við ræddum um hver staða löggjafans gagnvart framkvæmdarvaldinu væri í raun og veru. Við eða a.m.k. ég stóð í þeirri trú að löggjafinn og það vald sem löggjafinn hefur væri virt. Hins vegar hef ég orðið vitni að því í dag að svo er ekki. Hefði ég áttað mig á þeirri stöðu sem ég upplifi núna hefði ég kannski flutt margar öðruvísi ræður en ég flutti um málið. Það er mjög bagalegt að það skuli gerast hér og að við skulum verða vitni að því að einn hæstv. ráðherra komi með mál til þingsins, það fari í eðlilega meðferð í þinginu, fari til þingnefnda og sé afgreitt úr nefnd en þegar hæstv. ráðherra sér að málið er ekki eins og hann vildi hafa það þá virðist vera gert samkomulag við hæstv. forseta, eða ég veit ekki við hvern, um að taka málið af dagskrá því að eins og hv. þingmenn vita þá er forseti þingsins sá sem ákveður dagskrá þingsins. Ég mótmæli því sem hæstv. forseti sagði áðan að málið hefði ekki verið útrætt og hótað hefði verið löngum umræðum um málið. Það er ekki rétt. Ég spurði þingvörð að því … 
            

Forseti hefur lýst því yfir að hann tók þá ákvörðun eftir að boðaðar voru langar umræður um þetta ákveðna mál að hann setti það ekki á dagskrá. Það er ákvörðun forseta. Það er enginn sem segir forseta fyrir verkum. Hann tekur ákvarðanir sínar sjálfur og hefur gert það.

Virðulegi forseti. Ég geri ekki athugasemdir við það sem hæstv. forseti segir, en ég vildi hins vegar koma því skýrt á framfæri að þegar umræðu um málið var frestað í morgun þá gerði ég mér sérstaka ferð af því að ég var að fylgjast með þessari umræðu og ræddi við þingvörðinn sem sat hér og spurði: Hvers vegna var málinu frestað? Var það vegna þess að það voru margir eftir á mælendaskrá? Nei, það var ekki vegna þess að það voru margir á mælendaskrá. Mælendaskráin var tæmd. Málinu var frestað eins og það var orðað vegna tæknilegra atriða, þ.e. einn hv. þingmaður hafði boðað breytingartillögu við málið og til að hún mætti ná fram að ganga varð að klára að vinna þá tillögu og þess vegna var málinu frestað. Mælendaskrá um þetta mál var tæmd. Það er þess vegna sem ég geri athugasemdir við þetta. Ég tel núna, virðulegi forseti, að ég sé búinn að koma sjónarmiðum mínum sterklega á framfæri. Ég ætla að vona innilega að þetta sé í fyrsta og síðasta sinn sem ég verð vitni að því að svona vinnubrögð séu viðhöfð á Alþingi. Það hefur engan tilgang fyrir okkur að standa hér og ræða hvert raunverulegt vald löggjafans er gagnvart framkvæmdarvaldinu og hvert eftirlitshlutverkið á að vera þegar hlutirnir eru með þessum hætti.

Frú forseti. Ég vil enn ræða þetta 13. mál. Þetta gengur einhvern veginn ekki saman í mínu höfði. Ef það hefur verið mælendaskrá liggur hún eflaust fyrir. Hverjir voru á mælendaskrá? Hverjir vildu ræða málið ítarlegar? Það hlýtur að liggja fyrir. Ef það er einhver ágreiningur um málið hljóta þeir hv. þingmenn, því að það eru ekki aðrir en þingmenn sem ræða hér, að hafa verið á mælendaskrá og ætlað að ræða ítarlegar um málið. Ég óska bara eftir að fá að sjá þessa mælendaskrá sem liggur hérna fyrir vegna þess að mér finnst eins og að einhver dulin öfl séu einhvers staðar að virka á bak við mig.

Frú forseti. Ég verð að taka undir ósk og sjónarmið félaga míns, hv. þm. Péturs H. Blöndals. Mér finnst fundarstjórn forseta, dagskrárvald hans og þær útskýringar sem hafa komið fram á þessari nýju dagskrá ekki boðlegt. Mér finnst útskýringarnar ekki útskýra hvernig málum er háttað og það er alveg ljóst að það er verið að breyta dagskrá þingsins að ósk og frumkvæði framkvæmdarvaldsins, ekki löggjafarvaldsins. Nefndirnar voru búnar að afgreiða þetta fyrir sinn hatt. Ég mótmæli þessum framgangi forseta og hefði óskað þess innilega að hæstv. forseti hefði hlustað á hv. þm. Bjarna Benediktsson þegar hann hvatti forseta til að funda með þingflokksformönnum. Það hefur komið í ljós að það voru ekki þingflokksformenn, a.m.k. ekki þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins, sem kröfðust þess að þetta mál yrði tekið af dagskrá. Ég segi að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hafi einfaldlega ekki hugnast þær breytingar sem nefndir 

Virðulegur forseti. Ég vil geta þess um þá grein sem nú liggur fyrir og þá mynd af 2. gr. að þetta er niðurstaða málamiðlunar sem náðist eftir langa umræðu í þinginu sem var kannski lengri en við hefðum velflest viljað. Grunnur þeirrar sáttar sem náðist í þessu máli kom nokkuð snemma fram, undir síðustu helgi, og hefði verið betra að við hefðum getað sameinast um hana þá strax. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur sérstaklega fyrir hennar aðkomu á þeim tímapunkti í þessu máli vegna þess að tillaga hennar var lausnamiðuð. Við hefðum vel getað fellt okkur við hana og lýstum því reyndar yfir. Ég kann vel að meta jafnmálefnaleg vinnubrögð og hún sýndi í þessu máli og vil geta þess sérstaklega og þakka kærlega fyrir það.

Frú forseti. Ég fagna þeim breytingum sem hafa orðið á þessu frumvarpi, sérstaklega breytingunni á 2. gr. þar sem valdið er aftur fært til Alþingis um ákvörðun á skipan ráðuneyta og Stjórnarráðsins. Flokkist það undir afdalamennsku að vilja standa á bak við lýðræðið, þingræðið og rétt þingsins er ég bara stoltur af því. Frumvarpið í heild sinni er hins vegar með þeim hætti að ég get ekki stutt það en mun sitja hjá. Ég fagna þó þeim góðu breytingum sem hafa margar orðið á því.

Frú forseti. Ég fagna sérstaklega þeirri miklu samstöðu sem hefur orðið um að gera nauðsynlegar breytingar á lögum um Stjórnarráð Íslands, þótt ég hefði í mörgum atriðum viljað ganga nokkuð lengra. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir að hafa frumkvæði að því að færa þetta mál inn í þingið og ég hlýt við þessa afgreiðslu að segja að andstaðan við þetta frumvarp var stórlega ofmetin því að mest hafa þær greinar sem um hefur verið fjallað fengið hér 16 mótatkvæði og mér sýnist frumvarpið í heild munu verða samþykkt með miklum meiri hluta. Flest atkvæði hlaut greinin um málstefnuna, 34, en fæst atkvæði greinin um hljóðritanir á fundum, 29, en 31–32 atkvæði allar aðrar greinar í frumvarpinu. Það er mjög ánægjulegt.

Hæstv. forseti. Ég styð ekki þetta mál og greiði atkvæði gegn því og vek enn og aftur athygli á því vegna þess framhaldsnefndarálits sem kom frá meiri hluta allsherjarnefndar, að hér er ekki gerð nein tilraun til að koma til móts við þá gagnrýni sem sett hefur verið fram á kaflann sem varðar stjórnunar- og eftirlitsheimildir ráðherra sem eru þau atriði sem voru gagnrýnd hvað mest í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og síðan í skýrslu þingmannanefndarinnar. Það er því ekki hægt að segja að hér sé verið að bregðast við þeim athugasemdum sem þar koma fram. Það er ekki gerð tilraun til þess, heldur er einfaldlega um einhvers konar sýndarmennsku að ræða.

Hæstv. forseti. Kannski fer ekki stór kafli í stjórnmálasögunni í að rekja sögu þessa máls en hún gæti orðið áhugaverð neðanmálsgrein. Ég held að þetta mál sýni mikilvægi þess að þingið standi fast á sínu gagnvart framkvæmdarvaldinu þegar framkvæmdarvaldið, hver svo sem situr í ríkisstjórn, reynir að seilast inn á svið þingsins og taka til sín verkefni sem eiga heima í þinginu. Í þessu máli hefur sem betur fer náðst sú niðurstaða að skipan ráðuneyta í landinu verður áfram hjá þinginu. Málið er engu að síður gallað að mörgu leyti og greiði ég því atkvæði gegn því.

Virðulegi forseti. Mikilsverðar breytingar á lögum um Stjórnarráð Íslands ná nú fram að ganga. Djúpstæður ágreiningur var í þinginu, sérstaklega um 2. gr. frumvarpsins. Málamiðlun náðist í því ágreiningsefni og ég fagna því. Hins vegar hlýt ég að segja þá skoðun mína að það kunni ekki góðri lukku að stýra að skipta okkur í þinginu í lið sigurvegara og tapara þegar málamiðlun næst í ágreiningsmálum. Ég furða mig á þeirri áherslu sem þeir sem flytja fréttir héðan úr þinginu leggja á þetta atriði. 
             Ég var með fyrirvara í nefndaráliti vegna þess að ég er ekki hlynnt því að ríkisstjórnarfundir verði hljóðritaðir og það hefur ekkert breyst í þeim efnum þó að þessar upptökur hefjist ekki fyrr en 1. janúar 2012.

Frú forseti. Það frumvarp sem við erum að afgreiða sem lög er forsætisráðherravæðing Stjórnarráðsins og ekkert annað. Það er einn maður eða ein kona sem á að ráða öllu í Stjórnarráðinu, setja reglur, úrskurða o.s.frv.  Ég er mjög hræddur við þetta frumvarp, ég vona að það rætist ekki sem ég er hræddur við, en við skulum ímynda okkur  
            

Frú forseti. Það mál sem við greiðum nú atkvæði um er dæmi um mál sem sýnir ranga forgangsröðun hjá ríkisstjórninni. Þetta er mál sem enginn er að kalla eftir. Þegar aðalmálin í dag snúa að vanda heimilanna og fyrirtækjanna eða að efnahagsmálum berst ríkisstjórnin fyrir því að færa völd frá þinginu til forsætisráðherra. Það stefndi í það á tímabili að forsætisráðherrann fengi að ráða fjölda ráðuneyta, gæti ráðið jafnframt fjölda ráðherranna, jafnvel sett fleiri en einn í hvert ráðuneyti - það er reyndar búið að fresta gildistöku þess ákvæðis - og forsætisráðherrann gat gert hvort tveggja án þess að eiga nokkurt einasta samráð við þingið. Þetta er dæmigert mál um ranga forgangsröðun ríkisstjórnarinnar en sem betur fer hefur veigamesta atriðinu í þessu frumvarpi verið breytt á þann veg að þingið heldur áfram þeim völdum sem það hefur haft. Það er gríðarlega mikilvæg niðurstaða. Eftir stendur gallað mál sem ég get ekki stutt.

Frú forseti. Þetta frumvarp og undanfarar þess hafa átt langan og furðulegan feril í þinginu. Málinu hefur hins vegar verið þokað áfram, m.a. með alls konar hrossakaupum sem birtust í furðulegri atkvæðagreiðslu að lokinni 2. umr. þar sem ráðherrar ríkisstjórnarinnar lögðust gegn því að sérstaklega væri bókuð afstaða þeirra í öllum málum með þeim rökum að ríkisstjórnin væri ekki fjölskipað stjórnvald. Þetta voru gild rök. Ég var sammála því mati. Sama fólk greiddi hins vegar stuttu síðar atkvæði með því að allt sem sagt væri á fundunum yrði hljóðritað, það mátti ekki skrifa niður afstöðu allra ráðherra en það mátti hljóðrita allt heila klabbið. Þetta er afleiðing af því hvernig þetta mál hefur verið unnið eins og svo margt annað undarlegt í framgangi þessa frumvarps. Tilrauninni til að taka vald af þinginu og færa til framkvæmdarvaldsins var hrundið svo í eðli sínu er málið orðið allt öðruvísi en lagt var upp með. Í þessu frumvarpi 

Frú forseti. Ég kem hingað fyrst og fremst til að fagna því að þeir sem hafa undanfarna daga lagst í fremur ómálefnalegan leiðangur í þeim eina tilgangi að drepa þetta mál, koma í veg fyrir að það fengi lýðræðislega afgreiðslu hér hafa ekki haft erindi sem erfiði.  
             Ég óska hæstv. forsætisráðherra sérstaklega til hamingju. Hún hefur sýnt mikla staðfestu í  
            

Forseti biður um þögn í sal.

Hæstv. forseti. Hér er verið að lögfesta umfangsmestu úrbætur í Stjórnarráðinu sem gerðar hafa verið frá 1969 sem ástæða er til að fagna sérstaklega. Þær gera okkur kleift að taka enn betur til eftir hrunið í samræmi við skýrslu rannsóknarnefndar en þegar hefur verið gert og þær auðvelda okkur allar breytingar á ráðuneytum eða flutningi verkefna á milli ráðuneyta sem við teljum til bóta og hagræðingar með almannahagsmuni að leiðarljósi. Ég þakka, virðulegi forseti, öllum sem lagt hafa sitt af mörkum til að ná þessu mikilvæga máli í höfn.

Virðulegi forseti. Ég fagna því loforði hæstv. innanríkisráðherra sem fram kom við atkvæðagreiðslu fyrr í dag um að þetta frumvarp verði til þess að skipaður verði starfshópur sem kanni reynslu annarra þjóða af sambærilegum fjármálareglum. 
             Frú forseti. Ég er að tala í röngu máli.

Virðulegi forseti. Ég flyt framhaldsnefndarálit samgöngunefndar vegna frumvarps til nýrra sveitarstjórnarlaga. Nefndin fundaði í morgun um málið ásamt fulltrúum Sambands íslenskra sveitarfélaga og innanríkisráðuneytisins um ýmis álitamál sem komið höfðu upp í 2. umr. Í fyrsta lagi var fjallað um 2. gr. frumvarpsins sem lýtur að hlutverki ráðherra gagnvart sveitarfélögum og komið til móts við þær athugasemdir sem hafa borist þar um eins og sjá má af sérstöku skjali með breytingartillögum sem fylgir nefndarálitinu. Í umfjöllun nefndarinnar fyrir 2. umr. ræddi nefndin tímabil stöðugleika íbúafjölda samkvæmt 2. mgr. 11. gr. frumvarpsins sem var rætt um í morgun. Þrátt fyrir að nefndin teldi þá ekki nauðsynlegt að gera breytingar á frumvarpinu hvað þetta varðar var málefnið rætt að nýju eftir 2. umr. Þar kom það sjónarmið skýrt fram að tímabil stöðugleika íbúafjölda sveitarfélaga vegna skyldu til fækkunar eða fjölgunar sveitarstjórnarmanna væri of langt samkvæmt frumvarpsgreininni. Nefndin féllst því á framangreind rök og gerði þá tillögu til breytingar að tímabil stöðugleika væri fjögur ár í stað átta. Af því tilefni benti nefndin á að slík breyting muni ekki hafa í för með sér að skylda samkvæmt 2. mgr. verði virk gagnvart sveitarfélögum fyrr en árið 2018. Í erindi sínu til nefndarinnar setti Samband íslenskra sveitarfélaga fram þá hugmynd að nefndin legði til breytingu á 58. gr. frumvarpsins. Nefndin féllst á athugasemdir Sambands íslenskra sveitarfélaga og leggur fram þær breytingar sem sjá má á breytingartillöguskjali. Í erindi Sambands íslenskra sveitarfélaga komu fram nokkrar athugasemdir við 108. gr. frumvarpsins. Þannig kom fram sú skoðun þess að frumvarpsgreinin innihéldi mjög litlar takmarkanir á því um hvaða mál íbúar gætu krafist atkvæðagreiðslu. Ekki væri nægilega skýrt hvort takmarkanir hennar þýddu t.d. að sveitarstjórn gæti hafnað því að halda atkvæðagreiðslu um skatta- eða gjaldskrárákvarðanir, með vísan til skyldu sveitarfélaga til að halda sig innan fjárhagsviðmiða. Var það mat sambandsins að greinin þyrfti að vera fortakslaus um að ekki væri hægt að krefjast atkvæðagreiðslu um ákvörðun lögbundinna tekjustofna sveitarfélaga. Þá taldi sambandið að heppilegast væri ef sveitarfélögum yrði heimilað að setja sér nánari reglur um það hve hátt hlutfall íbúa þyrfti til að krefjast borgarafunda og almennra atkvæðagreiðslna. Að lokum hvatti sambandið nefndina til að skoða hvort ekki væri rétt að hækka hlutfallstölur í 1. mgr. 108. gr. og veita sveitarstjórnum svigrúm til að setja nánari reglur um fjölda íbúa sem þarf til þess að krefjast borgarafunda og atkvæðagreiðslna um einstök málefni. Nefndin leggur til breytingar á 108. gr. frumvarpsins þannig að skýrar verði greint á milli borgarafunda og íbúakosninga og um hvaða málefni er ekki heimilt að krefjast kosningar. Byggist tillaga nefndarinnar á þeirri hugsun að ósamræmi sé á milli þess að krefjast aukinna raunverulegra fjárhagslegra fyrirsjáanlegra útgjalda af hálfu sveitarstjórna og að gera þeim á sama tíma mögulega erfiðara um vik standi vilji borgaranna gegn slíkri ráðdeild. Nefndin telur sérstakt tilefni til að benda á að þrátt fyrir að ákvæði frumvarpsgreinarinnar kveði á um skyldu sveitarstjórna til viðbragða að því tilskildu að ákveðinn hluti íbúa sveitarfélags krefjist slíks er ekki hægt að gagnálykta frá frumvarpsgreininni á þann hátt að slíkt sé sveitarstjórnum ekki að öðru leyti heimilt. Þannig kemur ekkert í veg fyrir að sveitarstjórn bregðist við óskum fárra íbúa krefjist þeir borgarafundar eða atkvæðagreiðslu um einstök mál. Þá kemur ekkert í veg fyrir að sveitarstjórn haldi íbúafund eða atkvæðagreiðslu meðal íbúa um einstök mál að eigin frumkvæði. Á fundi nefndarinnar fór Samband íslenskra sveitarfélaga þess á leit við nefndina að hún tæki afstöðu til ábendinga í umsögn Reykjavíkurborgar um bagalegt misræmi milli almennra athugasemda við XI. kafla frumvarpsins og skýringa við 109. gr. frumvarpsins og varð nefndin við þeim ábendingum. Á fundi nefndarinnar kom fram sú athugasemd við 115. gr. frumvarpsins, með áorðnum breytingum, að ekki væri nægilega tryggt að minni háttar annmarkar á samningum eða málsmeðferð sveitarstjórnar við samþykkt þeirra leiði ekki til ógildingar. Var bent á að orðalag frumvarpsgreinarinnar skapaði hættu á að traust í garð sveitarfélaga sem samningsaðila mundi rýrna. Nefndin fellst á framangreindar röksemdir og leggur til þá breytingu á 2. mgr. 115. gr. frumvarpsins eins og fram kemur í skjali meðfylgjandi nefndarálitinu. Eins og fram kemur í áliti nefndarinnar fyrir 2. umr. lagði nefndin fram tillögu til breytingar á 129. gr. frumvarpsins. Við nánari skoðun kom í ljós að nauðsynlegt væri að gera breytingar á frumvarpsgreininni í nafni skýrleika. Af þeim sökum kallaði nefndin framangreinda breytingartillögu aftur en flytur hana nú á ný með breyttu orðalagi. Nefndin fjallaði um ýmsar aðrar smávægilegri ábendingar sem henni bárust á milli umræðna og á meðan umræðum stóð í gær og fram í nóttina og tók afstöðu til þeirra eins og fram kemur í breytingartillöguskjali sem fylgir nefndarálitinu. Flestar þeirra eru með smærra móti en stærstu breytingarnar eru við 108. gr. eins og kom fram áðan. Í erindi Sambands íslenskra sveitarfélaga á fundi nefndarinnar í morgun og ábendingu sem nefndinni hafði borist áður frá sambandinu kom fram gagnrýni á ákvæði til bráðabirgða samkvæmt b-lið 39. töluliðar breytingartillögu á þskj. 1875. Þannig kom fram það álit sambandsins að algerlega væri óraunhæft að veita sveitarstjórnum aðeins þriggja mánaða frest til að ljúka áætlanagerð samkvæmt ákvæðinu. Eðlilegra verklag væri að tengja hana við gerð fjárhagsáætlunar 2012 og miða við að áætlunin liggi fyrir 15. desember 2012. Ljóst mætti vera að sveitarstjórnir sem uppfylla ekki viðmið samkvæmt 64. gr. muni meðal annars þurfa að fara vandlega yfir þær kröfur sem settar verða í reglugerð samkvæmt lokamálsgrein 64. gr. frumvarpsins og eftir atvikum hafa samráð við eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga um raunhæf markmið. Nefndin fellst á framangreind rök sambandsins. Af þeim sökum kallaði nefndin aftur b-lið 39. töluliðar breytingartillögunnar og leggur tillöguna nú fram að nýju breytta þannig að komið sé til móts við framangreind sjónarmið í öllum atriðum. Sú ábending barst einnig til nefndarinnar að rétt væri að nefndin tæki til skoðunar að útvíkka undanþágu ákvæðis til bráðabirgða samkvæmt c-lið 39. töluliðar breytingartillögu á þskj. 1875. Þannig væri ekki rétt að einskorða hana við orkufyrirtæki, m.a. í ljósi krafna um aðgreiningu raforkuframleiðslu frá almennri veitustarfsemi orkufyrirtækja. Nefndin fellst á framangreind rök. Af þeim sökum kallaði nefndin aftur c-lið 39. töluliðar breytingartillögu framangreinds þingskjals og leggur fram tillöguna að nýju breytta þannig að komið sé til móts við framangreind sjónarmið. Nefndinni barst sömuleiðis sú ábending að ýmis ákvæði frumvarpsins kölluðu á breytingar á samþykktum sveitarfélaga. Að mati nefndarinnar er eðlilegt að gefa sveitarstjórnum hæfilegt svigrúm til að vinna að endurskoðun samþykkta um stjórn og fundarsköp. Leggur nefndin því til að bætt verði við nýju ákvæði til bráðabirgða sem veitir frest til 1. janúar 2013 til að ljúka því verkefni. Þá munu gildandi samþykktir, að því leyti sem þær eru í ósamræmi við sveitarstjórnarlög, víkja fyrir ákvæðum þeirra, t.d. varðandi reglur um nefndakjör. Nefndin leggur að lokum til að frumvarpið verði samþykkt með breytingu sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Árni Johnsen og Guðmundur Steingrímsson voru fjarverandi við afgreiðslu þessa máls en undir nefndarálitið rita eftirtaldir hv. þingmenn: Björn Valur Gíslason, Lúðvík Geirsson, Ólína Þorvarðardóttir, Árni Þór Sigurðsson, Ásbjörn Óttarsson, Róbert Marshall og Mörður Árnason. Eins og fram kemur í þessari upptalningu er nefndin samstiga og sammála um allar þær breytingartillögur sem lagðar eru til varðandi málið. Það lýsir þeirri góðu vinnu sem farið hefur fram í nefndinni alla tíð frá því að nefndin tók þetta mál til umræðu fyrst á síðasta vetri og skilar því nú í því formi sem það er í dag.

Frú forseti. Ég vil fyrst segja að það er dálítið sérstakt hvað stórar, miklar og margar breytingartillögur koma fram á síðasta degi við 3. umr. um þetta frumvarp. En þannig er það og ég vona að það sé vegna þess að almenn samstaða er um það meðal allra flokka að þetta séu þá góðar tillögur. Ég vil hins vegar nota tækifærið og spyrja hv. formann samgöngunefndar í fyrra andsvari mínu hvers vegna talan sé hækkuð. Í frumvarpinu er talað um að minnst 20% af þeim sem eiga kosningarrétt í sveitarfélagi geti óskað eftir almennri atkvæðagreiðslu en hér er talað um allt að þriðjung, þ.e. að sveitarfélag geti valið að fara upp í 33%. Hvers vegna 33% en ekki 40% eða 50%? 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina varðandi 108. gr. Ég tek það fram að þó að þessi tillaga komi inn núna við 3. umr. hefur hún átt sér allnokkurn aðdraganda í umræðu, bæði í nefndinni og meðal nefndarmanna á milli umræðna. Eins og fram kemur í 108. gr. segir þar um íbúakosningar, með leyfi forseta: „Hið sama á við ef minnst 20% af þeim sem kosningarrétt eiga í sveitarfélagi óska almennrar atkvæðagreiðslu …“ Það er ekki lágmark, 20%, þ.e. minnst 20%, og ekkert hámark í því. Eins og ég nefndi áðan þegar ég fór yfir álit nefndarinnar höfðu komið fram gagnrýnisraddir á það sem hv. þm. Kristján L. Möller benti á að þetta þætti lág tala í fámennum sveitarfélögum. Okkur er oft tamt að hugsa um minni sveitarfélög í tillögum okkar. 20% í stórum sveitarfélögum líkt og Reykjavík og á suðvesturhorninu er ekki sérstaklega erfitt að ímynda sér að valdi miklum erfiðleikum. En hvers vegna 33% en ekki 20% eða 5%, eins og einn hv. þingmaður nefndi, eða 50%? Þetta er einfaldlega niðurstaða eftir viðræður nefndarinnar við ráðuneytið, Samband íslenskra sveitarfélaga og umsagnaraðila sem fjölluðu um málið með okkur. Það komu vissulega til önnur hlutföll en þetta er niðurstaðan af þeim viðræðum sem nefndin átti við ráðuneytið, Samband íslenskra sveitarfélaga og fulltrúa hagsmunaaðila sem til okkar komu. Þetta hefði sennilega getað orðið 34%, eða 32% sömuleiðis, en niðurstaðan varð sú að hafa það þriðjung íbúa að hámarki, hærra mætti þakið ekki vera af hálfu sveitarfélaganna.

Virðulegi forseti. Þá vil ég leyfa mér að spyrja formann samgöngunefndar hvort umræða hafi farið fram í nefndinni um undirskriftir. Í umræddri grein stendur að innanríkisráðherra skuli setja reglugerð um það hvernig eigi að standa að söfnun undirskrifta. Að gefnu tilefni, virðulegi forseti, er mjög mikilvægt að spyrja um það hvort umræða hafi farið fram í nefndinni og hvort nefndin hafi ef til vill séð drög að reglugerð um hvernig eigi að standa að þessu. Ég get tekið dæmi. Ástæðan fyrir því að ég spyr er sú að hér hefur farið fram undirskriftasöfnun um ákveðið verkefni sem innanríkisráðherra tók svo bókstaflega að hann sló öll þau verk af sem mótmælt var. Ég á auðvitað við stórframkvæmdir í samgöngumálum á höfuðborgarsvæðinu. Þar var staðið að því með ákveðnum hætti. Þess vegna spyr ég: Ef íþróttafélag vill fá fram íbúakosningu um hvort leggja eigi grasvöll þá sé nóg að það sett sé upp á heimasíðu knattspyrnufélagsins og þar sé gefinn kostur á að skrá sig inn? Og ef í 500 manna sveitarfélagi næst þannig í 165 manns, eða kannski bara 100, þá sé skylt að fram fari íbúakosning eftir svona undirskriftasöfnun? Eða á að nota einhverja aðra aðferð? Það er verst að innanríkisráðherra er farinn úr salnum, hann heyrir ekki þessa spurningu, en ég mun þá nota tækifærið í ræðu á eftir og spyrja ef hv. þm. Björn Valur Gíslason, formaður samgöngunefndar, getur ekki svarað því að nefndin hafi haft forskrift að reglugerð hvað þetta varðar. Vegna þess að að mínu mati er mjög mikilvægt er að vita hvaða aðferð verður sett og hún á þá að vera eins í öllum sveitarfélögum um hvernig hægt er að safna þessum íbúafjölda, þessari skráningu, til að fara fram á íbúakosningu.

Virðulegi forseti. Þetta kom til umræðu í nefndinni og í nefndaráliti er örlítið fjallað um hug nefndarinnar hvað þetta varðar. Það er vissulega rétt að setja þarf um þetta mjög skýrar reglur. Það þarf að liggja ljóst fyrir hverjar reglurnar eru og þá ekki bara þegar tekin er ákvörðun um eitthvert tiltekið mál hverju sinni. Það þurfa að vera skýrt mótaðar reglur bæði í samþykktum sveitarfélagsins og í samskiptum milli sveitarfélaga og ráðuneytis. Sá hugur var ekki meðal nefndarmanna að nóg væri að setja upp vefsíðu eða hægt væri að safna undirskriftum á tilteknum vefsíðum, með tölvupóstum eða einhverju slíku, nema það væri vel skipulagt og samkvæmt tilteknum reglum þar um. Það skiptir auðvitað engu máli hvort tiltekin íþróttafélög eða önnur félagasamtök gætu staðið að slíku, að safna undirskriftum. Ég reikna ekki með að það verði kannað hvaðan þeir einstaklingar koma sem krefjast kosninga eða hvetja sveitarfélög til að fara í kosningar um tiltekið mál, en þetta var rætt í nefndinni. Hv. þm. Kristján L. Möller bryddaði upp á afar mikilvægu máli og við hefðum auðvitað átt á landsvísu að vera búin að setja okkur skarpari, skýrari og betri reglur um undirskriftasafnanir en nú tíðkast. Sveitarfélög hafa mismikla reynslu hvað þetta varðar en þau sveitarfélög eru til sem hafa farið í íbúakosningu um veigamikil mál og hafa þá rekist á að ýmsir ágallar eru í þeirra eigin regluverki hvað þetta varðar. Ég geri ekki ráð fyrir öðru en slíkar leikreglur varðandi undirskriftasafnanir og framkvæmd kosninga að öðru leyti verði unnar í góðu samstarfi milli innanríkisráðuneytisins og Sambands íslenskra sveitarfélaga, eins og frumvarpið kveður reyndar á um að verði gert.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs um frumvarp til sveitarstjórnarlaga. Ástæðan fyrir því að ég geri það á þessum degi og við 3. umr. er sú að við 2. umr. var skipulagningu þingstarfa þannig háttað að fólki með börn var ókleift að koma að þessu máli. Ég þurfti að fara heim til mín í gærkvöldi og sinna fjölskyldu minni og mér þykir miður að þingstörf skulu skipulögð með þeim hætti að barnafólk geti ekki tekið þátt í þeim. Ég mun leitast við að stytta mál mitt eins og ég mögulega get því að ég er óþreyjufullur eins og margir aðrir þingmenn að ljúka þessu þingi en engu að síður þarf að ræða nokkur þessara mála. Ég mun fyrst ræða 11. gr. frumvarpsins, síðan 64. gr. og síðan 107. og 108. gr. frumvarpsins. Í 11. gr. frumvarpsins er verið að fjalla um fjölda sveitarstjórnarfulltrúa í sveitarstjórnum. Ég hef litið yfir frumvarpið og þær tölur sem koma fram í 11. gr. þess eru ekki rökstuddar neitt. Það er dapurlegt vegna þess að á síðasta þingi lagði Hreyfingin fram frumvarp til laga um breytingu á sveitarstjórnarlögum sem gerði ráð fyrir fjölgun sveitarstjórnarmanna með allt öðrum hætti og miklu meiri fjölgun en gert er í þessu frumvarpi. Í greinargerð með því frumvarpi segir: Markmið frumvarpsins er að viðmið um fjölda sveitarstjórnarfulltrúa á Íslandi verði færð til samræmis við það sem þekkist í nágrannalöndunum. Ákvæði 11. gr. sveitarstjórnarlaga í þessu frumvarpi um hámarksfjölda kjörinna fulltrúa í sveitarstjórnum eiga sér hvergi hliðstæðu í Evrópu að því er best er vitað. Til að mynda má benda á ákvæði í sænskum sveitarstjórnarlögum þar sem kveðið er á um lágmarksfjölda kjörinna fulltrúa í bæjar- og borgarstjórnum. Ákvæði um lágmarksfjölda eru eins eða svipuð og annars staðar á Norðurlöndum og í Evrópu eins og sjá má á vef Evrópuráðsins. Í janúar 1908 var bæjarfulltrúum í Reykjavík fjölgað í 15. 102 árum síðar eru kjörnir fulltrúar í borgarstjórn Reykjavíkur enn 15 að tölu þótt fjöldi íbúa hafi fimmtánfaldast á heilli öld. Frá 1908 hefur landsframleiðsla á hvern íbúa einnig fimmtánfaldast og því má fullyrða að efnahagsleg umsvif í Reykjavík hafi a.m.k. 225-faldast á einni öld. Frambjóðandi til borgarstjórnar í Reykjavík nú til dags þarf að fá um 8% atkvæða til að ná kjöri og eru engin fordæmi um jafnfáa kjörna fulltrúa og jafnháan lýðræðisþröskuld í ámóta fjölmennu sveitarfélagi í nágrannalöndum okkar. Samkvæmt lögum annars staðar á Norðurlöndum, í Evrópu og víðar ættu borgarfulltrúar í Reykjavík að vera hið minnsta 43–61. Hér er um að ræða lýðræðisskerðingu sem stríðir gegn anda Evrópusáttmálans, mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna sem og Ríó-sáttmálanum um Staðardagskrá 21 sem er heildaráætlun ríkja Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun samfélaga fram á 21. öldina í samráði við íbúa á hverjum stað. Hún er andstæð viðhorfum og venjum annars staðar á Norðurlöndum, í Evrópu og víðar þar sem lýðræði er í hávegum haft þar sem meginmarkmið er ekki að torvelda heldur að auðvelda þátttöku borgaranna í ákvarðanatöku um eigin mál og mótun samfélags til framtíðar. 
             Frú forseti. Gæti ég fengið hljóð í salinn? 
             Nær útilokað er fyrir einstaklinga og samtök utan hefðbundinna stjórnmálasamtaka að komast til áhrifa í sveitarstjórnum og ríkir því fákeppni í sveitarstjórnarmálum og fáveldi í stjórnarháttum sveitarstjórna (oligarkí, einhvers staðar á milli einræðis og lýðræðis). Í borgarstjórn Reykjavíkur og öðrum fámennum íslenskum sveitarfélögum er fáveldið auk þess undirstrikað enn frekar með ranghugmyndinni um þörf á starfhæfum meiri hluta sem veldur því að átta til níu borgarfulltrúar hlaða á sig völdum og vegtyllum á meðan minni hlutinn situr hjá verklítill. Greinilegt er að miðað við nágrannalöndin er mikill lýðræðishalli hér á landi, eins og kemur fram í því frumvarpi sem við lögðum fram á síðasta þingi, hvað varðar þátttöku almennings og möguleika til áhrifa í sveitarstjórnum og slíkar fámennisstjórnir sem hér hafa tíðkast eru einsdæmi. Vissulega má gefa sér að þetta fyrirkomulag sé einfaldlega barn síns tíma en með gjörbreyttu og stórauknu hlutverki sveitarstjórna sem stjórnsýslustigs verður að gera þá kröfu að almenningur og smærri samtök fái að hafa meiri áhrif á framgang mála. Með fjölgun sveitarstjórnarmanna má einnig gera ráð fyrir að nefndir og ráð sveitarstjórna yrðu skipuð kjörnum fulltrúum en ekki varamönnum eða öðrum liðsmönnum þeirra flokka sem sæti eiga í sveitarstjórninni. Slíkt mundi gera allt ferli við ákvarðanatöku markvissara og ábyrgð kjörinna fulltrúa yrði einnig skýrari. Eins má gera ráð fyrir að krafa um stærri og öflugri sveitarstjórnir mundi enn frekar ýta undir sjálfviljuga sameiningu sveitarfélaga sem nú eru 77 talsins þrátt fyrir umtalsverða fækkun á liðnum árum. Frú forseti. Með þessu frumvarpi er farið forgörðum gullið tækifæri til mjög brýnna breytinga þó að vissulega séu í frumvarpinu margar ágætisbreytingar. En hvað varðar lýðræðisvæðingu á sveitarstjórnarstigi þá hefur því ekki verið sinnt nægilega vel. Við höfum legíó af dæmum um fámennis- og klíkustjórnmál í sveitarfélögum og það hefur greinilega komið í ljós undanfarin tvö ár að slík fámennis- og klíkustjórnun hefur sett fjölmörg sveitarfélög á Íslandi á hausinn. Aukið aðhald frá fleiri fulltrúum mundi að sjálfsögðu aldrei koma algerlega í veg fyrir misstjórnun í sveitarfélögum en fjölmennið veitir aðhald. Við munum aldrei gleyma því þegar fyrrverandi borgarstjóri í Reykjavík sat heima hjá sér að kvöldi til með örfáum borgarfulltrúum og var að véla um það að selja Orkuveitu Reykjavíkur. Þetta er hægt í höfuðborginni Reykjavík þar sem átta borgarfulltrúar hafa öll völd í 120 þús. manna sveitarfélagi. Þetta er ekki lýðræðislegt, frú forseti, og það er slæmt að fulltrúum í sveitarstjórnum skuli ekki vera fjölgað meira en þetta. Ég sé fyrir mér þann draum að í borgarstjórn Reykjavíkur eigi t.d. sæti á bilinu 43–61 fulltrúi. Getið þið ímyndað ykkur, hv. þingmenn, hvað yrði gaman að vera Reykvíkingur þegar Árbæingar ættu sína fulltrúa og Vesturbæingar ættu sína fulltrúa og Íbúasamtök Grafarvogs ættu sína fulltrúa og KR-ingar ættu sína fulltrúa og öll þau félagasamtök sem hafa áhuga á því að taka þátt í stefnumótun Reykjavíkurborgar 

Forseti hvetur hv. þingmann að beina máli sínu til forseta úr ræðustóli Alþingis.

Já, afsakið. Gæti forseti séð fyrir sér slíka borgarstjórn í Reykjavík þar sem lýðræðið yrði svo dínamískt að allir væru þátttakendur? Það er glæsileg lýðræðissýn. Það sem við höfum upplifað á undanförnum áratugum í Reykjavík er ekki glæsileg lýðræðissýn þar sem borgarskipulagið sjálft er þanið út eins og amerísk stórborg vegna þess að borgarstjóri Reykjavíkur til margra ára var bílasali. Vonandi þurfum við ekki að fara aftur í gegnum það tímabil.

Vonandi ekki.

Hv. þm. Birkir Jón Jónsson er sammála mér í þessu máli en hins vegar er hann ekki sammála mér um fjölgun sveitarstjórnarmanna og því væri ágætt að fá hann upp á eftir til að lýsa því hvernig hann ætlar þá að koma að þessu. Frú forseti. 11. gr. þessa frumvarps gengur alls ekki nógu langt og með það í huga mun ég ekki geta stutt þetta mál.

Það er eins gott.

Svo ég snúi mér nú að 64. gr. þá er þar um að ræða skuldaþak á skuldir sveitarfélaga. Það skuldaþak er hættulega lágt og það er athyglisvert að núna, um það bil mánuði eftir að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er farinn frá Íslandi, skuli Alþingi Íslendinga vera að setja skuldaþak sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn krafðist að yrði sett á fyrir tveimur árum. Þetta skuldaþak á skuldir sveitarfélaganna er í eðli sínu þannig að það mun krefjast eignasölu hjá sveitarfélögunum þó að það séu mörg ár þangað til þurfi að ná því. Það mun krefjast þess að almenningsþjónusta verði einkavædd og seld til að sveitarfélög geti greitt niður skuldir sínar. Er það þetta sem þingmenn Vinstri grænna og þingmenn Samfylkingarinnar vilja? Ég held ekki, en engu að síður styðja þeir þessa reglu. Það má vissulega ímynda sér að hægt sé að veita sveitarfélögum meira aðhald í fjármálum með einhverjum hætti en þetta er ekki rétta leiðin til þess. Rétta leiðin til þess gæti t.d. verið, frú forseti, með aðhaldi íbúa í íbúakosningu. Ég leyfi mér einfaldlega að halda því blákalt fram að ef íbúar á Álftanesi hefðu getað krafist íbúakosningar um nýja miðbæinn, sem svo gerræðislega átti að fara að byggja og setti sveitarfélagið á hausinn, hefðu þeir einfaldlega stöðvað þá framkvæmd. Þannig hefðu hlutirnir virkað en ekki eins og fyrir liggur að nú muni þurfa að leita að kaupanda fyrir fínu sundlaugina okkar á Álftanesi. Frú forseti. 64. gr. er ávísun á stórfellda eignasölu og einkavæðingu á almannaþjónustu. Þetta er vond grein en því miður verður ekki vikið frá henni héðan í frá. Í 107. og 108. gr. um íbúakosningar er skrefið og hugmyndin vissulega virðingarverð en útfærslan ónýt. Útfærslan er ónýt vegna þess að það er sveitarstjórnin sem ákveður kosninguna í 107. gr. Sveitarstjórnin ákveður hvort kosningin sé ráðgefandi eða bindandi og sveitarstjórnin ákveður ýmislegt í þessu eins og segir í 108. gr. t.d., með leyfi forseta: „Sveitarstjórnin á þó ákvörðunarvald um framkvæmd viðkomandi viðburðar og þá spurningu sem borin verður upp sé um að ræða almenna atkvæðagreiðslu meðal íbúa sveitarfélagsins.“ Það er slæm tilfinning ef þingmenn halda að aðkoma íbúa að stjórnum sveitarfélaga skipti ekki máli og sé óþörf. Mér finnst það afleitt og ég leyfi mér að benda á að fyrir tveimur dögum var í Ráðhúsinu ráðstefna um nútímalegt og beint lýðræði í Sviss og á Íslandi og verður þessum bæklingi sem ég hef fyrir framan mig dreift til allra þingmanna. Þar segir á bls. 22 í kaflanum „Beint lýðræði – Efnahagslegt vandamál?“, með leyfi forseta: „Hagfræðingarnir Gebhard Kirchgässner og Lars Feld frá St. Gallen birtu rannsókn árið 1999 þar sem þeir greindu efnahagsleg áhrif mismunandi löggjafar um beint lýðræði í svissneskum kantónum. Það sem þeir komust að var að í kantónum þar sem réttur til beins lýðræðis var meiri var efnahagsleg frammistaða betri, skattsvik minni, skuldir kantóna og sveitarfélaga lægri, opinber útgjöld lægri og almenningsþjónusta ódýrari. Á sama hátt komust rannsakendurnir Bloomberg o.fl. (2004) að þeirri niðurstöðu að um það bil 20% meira af opinberum útgjöldum fóru til spillis í ríkjum Bandaríkjanna þar sem borgarar áttu engan kost á því að kalla eftir almennum atkvæðagreiðslum í samanburði við ríki þar sem slíkt fyrirkomulag var við lýði.“ Svo tala menn um kostnaðinn af beinu lýðræði. Það er stórfelldur sparnaður af beinu lýðræði í sveitarstjórnum. Þetta frumvarp er unnið með hraði og það sem fjallað er um í 107. og 108. gr. er illa rökstutt og nýframkomnar breytingartillögur frá samgöngunefnd um að þrengja þessi ákvæði enn frekar eru bara til þess fallnar að gera málið enn verra. Að vísu er jákvæð breyting þar sem farið er úr átta árum niður í fjögur ár með fjölgun sveitarstjórnarmanna en hún er allt of veigalítil. Frú forseti. Þegar þingmenn kjósa að hlusta á rök sveitarstjórnarmanna fyrir fjölda í sveitarstjórnum þá er það algerlega marklaust. Að sjálfsögðu munu sveitarstjórnarmenn ekki óska sjálfir eftir valddreifingu. Það er með sveitarstjórnir eins og aðra stjórnendur, þær vilja ekki láta frá sér valdið. Valdið er aldrei gefið, valdið er bara tekið. Þess vegna þurfti Alþingi m.a. að útvista drögum að nýrri stjórnarskrá sem nú er nýlokið við að gera. Frú forseti. Að lokum vil ég tæpa á því sem hv. þm. Kristján L. Möller kom inn á áðan um vandkvæði við undirskriftasafnanir og hverjir ættu að geta krafist atkvæðagreiðslna. Þar vil ég leyfa mér að benda á að strax sumarið 2009 lagði Hreyfingin fram frumvarp um almennar kosningar, um þjóðaratkvæðagreiðslur og ýmislegt fleira og þar er m.a. kafli um það sem við köllum lýðræðisstofu sem yrði einfaldlega batterí í skrifstofustíl sem sæi um framkvæmd á slíkum kosningum. Við höfum fengið alls konar umræðu um það að hinar og þessar undirskriftasafnanir séu lélegar, ekki góðar og ómarktækar og að fara af stað með 107. og 108. gr. inn í þannig umhverfi þar sem er ekki frá gengið með hvaða hætti slíkar undirskriftasafnanir eiga að fara fram er einfaldlega óráð. 108. gr. sem og 107. gr. eru því illa rökstuddar og munu verða til vansa, auk þess sem íbúar upplifa að sú kosning sem þeir taka þátt í er ekki marktæk vegna þess að hún er ekki bindandi en það grefur undan hugmyndinni um íbúalýðræði. Það er eitt af því sem var talað um á ráðstefnunni í Tjarnarsal Ráðhússins fyrir tveimur dögum. Það var líka eftirtektarvert að þrátt fyrir að allir þingmenn hefðu fengið boð á þá ráðstefnu mættu eingöngu þingmenn Hreyfingarinnar þangað sem og Róbert Marshall, formaður allsherjarnefndar. Lýðræðisvitund alþingismanna er ekki nægilega sterk og virk og ég hvet einfaldlega alla þingmenn til að taka höndum saman um að þetta frumvarp og að þessar þrjár greinar þess verði endurskoðaðar strax í 

Virðulegi forseti. Mér dettur í hug ágætur skipstjóri sem ég var lengi með á sjó. Hann var ekkert sérstaklega bjartsýnn og gekk alltaf út frá því að allt mundi fara á verri veg þegar lagt var úr höfn. Hann tók stundum svo til orða að það væru aðeins tvær leiðir út úr vandanum: Önnur væri að hengja sig og hin að skjóta sig. Þeirri hugsun laust eiginlega niður hjá mér eftir að hafa hlýtt á hv. þingmann flytja þessa messu um hið ágæta frumvarp því að þar var hvergi nokkurs staðar ljósan punkt að finna, sem mér þykir dapurt því að hv. þingmaður og hans þingflokkur hefur margt gott fram að færa í sveitarstjórnarmálum og hefur haft áhuga á þeim. Hv. þingmaður hefur átt rétt sem áheyrnarfulltrúi í samgöngunefnd. Það getur vel verið að hv. þingmaður hafi setið einhverja fundi á síðasta vetri um þetta mál en hann sat engan fund í það minnsta í ágúst eða lagði neitt af mörkum í vinnslu þessa máls, sem ég sakna. Ég hefði viljað fá margt af því hingað inn. Hv. þingmaður er bæði rökfastur og fylginn sér á slíkum vettvangi og hefði án efa haft mikið fram að færa til að geta gert þetta frumvarp betur úr garði en það er. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Er enginn ljós punktur að hans mati í þessu frumvarpi sem telur vel á annað hundrað lagagreinar? Er hvergi nokkurs staðar hægt að setja fingur á að verið sé að auka íbúalýðræði, ramma niður skýrari reglur um fjármál sveitarfélaga o.s.frv.? Um þetta eru allir sammála aðrir en hv. þingmaður og þingflokkur Hreyfingarinnar, hlýtur að vera, ég ætla þó ekki að gera þeim það upp en í það minnsta hv. þingmaður. Það eru allir sammála um að það séu einhverjar góðar tillögur þarna innan um og að við séum að þokast í rétta átt þó að margt megi betur gera. Er ekkert í frumvarpinu sem hv. þingmaður getur tekið undir eða telur 

Frú forseti. Ég gerði bara að umtalsefni þær greinar sem ég hef mestar athugasemdir við og lýsti því yfir strax í upphafi að það væri margt mjög gott í þessu frumvarpi og brýnt að breyta sveitarstjórnarlögum í þá veru sem verið er að gera í heildina í frumvarpinu. Varðandi þessar greinar og sérstaklega báðar lýðræðisgreinarnar, þ.e. fjölgun sveitarstjórnarmanna og rétt íbúa til íbúakosninga, þá fór frumvarp okkar Hreyfingarinnar til samgöngunefndar á þinginu í fyrra og fékk ágætisumræðu í nefnd þar sem nefndarmenn voru mjög áhugasamir um framgang þess og var það sent til ríkisstjórnarinnar til meðferðar með jákvæðri umsögn. En það varð ekkert úr þeim upplýsingum sem koma fram í því frumvarpi og ég lýsi bara eftir því hvernig stendur á því að niðurstaðan er sú að Íslendingar munu áfram búa við viðlíka lýðræðishalla og kemur fram í 11. gr. sem er algerlega á skjön við það sem gerist í öllum öðrum Evrópuríkjum. Það er bara ekki ásættanleg niðurstaða í nútímalýðræðisríki svo að ég tali ekki um að samgöngunefnd og innanríkisráðuneytið höfði þær upplýsingar í höndunum sem Hreyfingin aflaði sér þegar hún var að setja frumvarp sitt á dagskrá á síðasta þingi. Hvað varðar aðkomu íbúa að stjórn sveitarfélagsins, eins og kemur fram í 107. og 108. gr., þá er útfærslan á þeirri aðkomu slík að einfaldlega er um einhvers konar gluggaskreytingu að ræða og mætti jafnvel að mínu viti bara tala um það sem spaug ef ég héldi ekki að þingmönnum væri full alvara með þetta mál. Þetta eru því miður nánast ónýt ákvæði þó að þau líti út fyrir að vera skref í rétta átt. Þau brjóta að vísu upp á þeirri nýju hugsun sem kemur þarna fram og hefur ekki verið í lögum áður og vonandi tekst að vinna áfram með en eins og þau líta út í dag er ekkert varið í þau.

Forseti. Ég vil segja nokkur orð í þessari umræðu um sameiginlega tillögu okkar hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar, hann er 1. flutningsmaður en er fjarri nú af ástæðum sem allir hljóta að virða. Ég held að hann sé að halda upp á brúðkaupsafmæli sitt á Suðurlandi og það eiga menn svo sannarlega að gera. Tillaga okkar er kunn í þinginu. Hún hljómar þannig að við viljum að sú tala sem nú stendur í sveitarstjórnarlögum, um lágmarksfjölda íbúa í sveitarfélagi, hækki úr 50 í 1.500 en samkvæmt frumvarpi hæstv. ráðherra á að fella þessa tölu út og ekki er gert ráð fyrir lágmarksfjölda íbúa í sveitarfélagi þannig að þeir geta væntanlega farið niður í einn ef frumvarpið er túlkað út í æsar. Það er um þessa tillögu að segja að við veljum töluna vegna þess að það er í raun og veru ekki sæmandi að mikið færri séu í sveitarfélagi. Fjöldi sveitarfélaga er 76. Yfir 1.500 íbúum eru 28 sveitarfélög, undir 1.500 íbúum eru 48 sveitarfélög. Auðvitað er ekki hægt að reikna þróunina út en búast má við að ef þetta yrði samþykkt, og tæki auðvitað nokkur ár að komast í gagnið, yrðu sveitarfélögin um það bil 40–50. Við höfum náð miklum árangri í þau 20 ár sem sameining sveitarfélaga hefur staðið yfir frá því að það var gert að samkomulagsmáli í stjórnmálum á þessum tveimur stjórnsýslustigum en því miður hefur ekki nógu margt gerst. Við vitum auðvitað helstu rök í þessu. Við erum að tala um vernd fyrir íbúa gegn óstjórn, við viljum tryggja grundvallarþjónustu, skóla, leikskóla, þjónustu við fatlaða og aldraða. Við viljum hreinsa út smákónga sem eru óþarfir og til óþurftar í ýmsum sveitarfélögum þó að það eigi að sjálfsögðu ekki við um öll sveitarfélög, og stærri sveitarfélög eru forsenda frekari eflingar sveitarstjórnarstigsins eins og menn vita. Menn hafa það á móti þessari tillögu nú að þetta sé að gerast af sjálfu sér og hefur sem sé verið allan þennan tíma. Í staðinn eiga að koma byggðasamlög og ýmiss konar samstarf sveitarfélaganna og það er auðvitað mjög gott og vænt að það gerist og það getur verið prýðilegur undanfari sameiningar. Þetta hljómar vel en í raun er engin áætlun í gangi um þetta og enginn sérstakur stuðningur til þeirra sveitarfélaga sem vilja fara þessa leið. Ég held því, og við hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson teljum svo, að það sé óráð að sleppa tölunni úr lögunum og leggjum til að þetta verði gert. Ef ekki er hætt við að óstjórn haldist áfram í sveitarfélögum landsins, komi í veg fyrir að önnur sveitarfélög þroskist, nái blóma og geti tekið að sér aukin verkefni í samræmi við þarfir íbúanna. Ég vonast til að þessi tillaga fái fylgi. Mér sýndist reyndar áðan, þegar menn héldu að hún kæmi til atkvæða, að ég kynni að verða fyrir vonbrigðum með fylgi þessarar tillögu á þinginu. Við tökum því auðvitað en ég hygg að þetta verði að veruleika fyrr eða síðar, að sett verði inn tala í stað tölunnar 50 í núverandi lögum, og vonast til að það verði sem allra fyrst.

Frú forseti. Það er að mörgu leyti ágætt að fá þessa breytingartillögu fram. Ég er einn af þeim sem styðja sameiningu sveitarfélaga. Ég hefði hins vegar, eftir það hrun sem sveitarfélag hafa lent í á undanförnum árum, viljað sjá frumvarp frá hæstv. innanríkisráðherra sérstaklega um sameiningu sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu. Það er brýnt mál að frekar sé sameinað þar. Ég geri tvær athugasemdir við þessa breytingartillögu, annars vegar þá að íbúar í sveitarfélagi eigi að vera að lágmarki 1.500. Sagan sýnir okkur að stærri sveitarfélög eru ekkert betur rekin en þau smærri. Ef eitthvað er höfum við söguna úr Reykjavík sem er stærsta sveitarfélag landsins, það eru ekki endilega rök fyrir því að stækka sveitarfélög. Annað sem ég vildi gera athugasemdir við er að þó að það komi fram að hægt sé að gera undantekningar við sameiningar sveitarfélaga þá eru landfræðilega aðstæður mjög víða um land einfaldlega með þeim hætti að sveitarfélög verða aldrei annað en einhverjar sundurslitnar einingar ef þeim er slegið saman. Það þriðja sem ég geri athugasemd við er að mér finnst ekki hægt að neyða fólk til samvistar með lagasetningu. Ég mundi hins vegar styðja slíkar sameiningar ef tryggt væri að fjöldi sveitarstjórnarfulltrúa væri nægur í sameinuðu sveitarfélagi og ef tryggt væri að íbúar. t.d. á Álftanesi hefðu eitthvað um það að segja hvernig Garðabæ væri stjórnað eftir sameiningu. Þá erum við að tala um góða hluti, þá erum við að tala um lýðræði. En það þarf að hugsa þessa hluti heildstætt en það er ekki verið að gera, hvorki í þessu frumvarpi né með þessari breytingartillögu en vonandi verður þetta hænuskref í rétta átt. Að óbreyttu tel ég mig ekki geta stutt þessa breytingartillögu hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar og Marðar Árnasonar þó að í eðli sínu sé hún hreint ekki galin.

Forseti. Já, það kemur mér eiginlega ekkert á óvart að hv. þm. Þór Saari skuli ekki geta stutt þessa tillögu þrátt fyrir langar ræður hans um lýðræðishalla og skort þingmanna á skynjun fyrir lýðræði og vanvirðu þeirra fyrir öllu því góða í tilverunni. Með einhverjum hætti virðist hv. þm. Þór Saari gera sér far um að vera á móti öllum hlutum sem ekki eru beinlínis upprunnir í hans eigin heilabúi. Það er leitt og ég vona að það fari af honum því þingmaðurinn er á ýmsan annan hátt prýðilega fær og hefur komið með ágætar tillögur inn í þingið þó að ég sé ekki mjög hrifinn af tillögum hans um fleiri fulltrúa í sveitarfélögum. Mig minnir að það hafi verið 61 í Reykjavík, það er sem sagt tveimur mönnum færra en sitja á Alþingi og ef það fer saman að hafa mjög marga fulltrúa í sveitarstjórn og hafa sveitarfélögin mjög lítil þá er kannski komið að einhverri nýrri aðferð við að hafa lýðræði í sveitarfélaginu þannig að fulltrúarnir séu svona nokkurn veginn jafnmargir og íbúarnir í sveitarfélaginu. Það má eiginlega kalla það beint fulltrúalýðræði. Af því að þingmaðurinn minntist á að aðstæður gætu komið í veg fyrir að lítil sveitarfélög sameinuðust stærri sveitarfélögum, vil ég taka fram að gert er ráð fyrir því í þessari tillögu og er ekki frumlegt. Ég held að það ákvæði sé tekið beint upp úr núverandi lögum og það er svona, með leyfi forseta: „Undantekningu frá þessu ákvæði skal gera ef sérstakar aðstæður hindra það að mati ráðuneytisins að íbúar hins fámenna sveitarfélags geti myndað félagslega heild með íbúum nágrannasveitarfélags.“

Frú forseti. Ég leyfi mér að mótmæla því að ég sé á móti öllu í þinginu. Ég hef verið að greiða atkvæði undanfarna tvo daga. Ætli ég sé ekki búinn að greiða hátt í 100 sinnum atkvæði og ef ég man rétt hef ég í fjögur eða fimm skipti verið á rauða takkanum, í fjögur eða fimm skipti á hvíta takkanum en í öll hin á græna takkanum þannig að þetta er einfaldlega rangt hjá hv. þingmanni. Gallinn við þessa breytingartillögu er sá, frú forseti, að ekki er gert ráð fyrir neinni lýðræðisvæðingu þrátt fyrir að sveitarfélög séu sameinuð. Til dæmis er ekki gert ráð fyrir því að íbúar fjarlægra hluta í sveitarfélagi hafi eitthvað um það að segja með hvaða hætti sveitarfélagið er rekið. Svo að ég taki dæmi um væntanlega sameiningu á Álftanesi við Garðabæ þar sem ég bý á Álftanesinu þá stendur til að sameina þau tvö sveitarfélög en hvergi í þeirri sameiningu er gert ráð fyrir einu eða neinu sem varðar sjálfsákvörðunarrétt Álftnesinga í neinum málum. Og við vitum að það fyrsta sem mun gerast, og er bara tímaspursmál, er að skólinn á Álftanesi verður lagður niður og börnin verða keyrð inn í Garðabæ. Þetta er það sem hefur gerst út um allt land og þetta er ekki góð lenska, þetta er ekki gott fyrir samfélagið og þetta er ólýðræðislegt. Það er þess vegna sem ég geld varhuga við ýmsu í frumvarpinu sem og í breytingartillögunni, menn eru þarna að stíga ákveðin skref í rétta átt en betur þarf að huga að heildarmyndinni áður en við förum að stíga þessi litlu skref því annars endum við ef til vill á röngum stað.

Virðulegi forseti. Ég kem upp fyrst og fremst til að þakka þá samvinnu sem náðist í hv. samgöngunefnd við vinnslu þessa frumvarps. Ég vil líka nota tækifærið til að þakka öllum sem lögðu hönd á plóginn til að gera það að veruleika, bæði starfsmönnum ráðuneytisins, nefndarriturum okkar, starfsmönnum Sambands íslenskra sveitarfélaga, sveitarstjórnarmönnum víða af landinu og eins endurskoðendum og lögfræðingum sem komu á fund nefndarinnar. Meðferð þessa máls var til fyrirmyndar fyrir hv. samgöngunefnd og hv. þm. Björn Valur Gíslason stýrði því starfi af mikilli lipurð og festu um leið. Ég tel að ef ekki hefði verið unnið svona að málinu værum við ekki að samþykkja þessi lög sem nú stendur til að klára í dag. En í ljósi þess að ég hef mikinn áhuga á að þessi lög verði staðfest og vegna atburða sem áttu sér stað hér fyrr í dag tek ég ekki séns á að ræða þetta mál frekar við 3. umr.

Hæstv. forseti. Mér þykir leitt að þurfa að spyrja spurninga í 3. umr. þegar langt er liðið á daginn og lok þingsins eru fram undan en ég tel hins vegar nauðsynlegt að gera það til að fá svör við ákveðnum atriðum. Fyrir það fyrsta vil ég taka undir að mér sýnist og ekki bara sýnist, ég sé að að þetta starf hefur verið unnið ákaflega vel í samgöngunefnd og það er gott. Þeirri vinnu var startað fljótlega árið 2010 með því að skipa þverpólitíska nefnd sem endurskoðaði sveitarstjórnarlögin eins og getið er um í athugasemdum við frumvarpið og það hvernig það var kynnt og unnið var til fyrirmyndar. Síðan kom þetta mál hingað og við klárum þetta í dag. Þess vegna er mér frekar á móti skapi að vera að tefja þetta núna. Ég tel engu að síður nauðsynlegt að fá svör við ákveðnum spurningum hjá hæstv. ráðherra vegna þess að núna við 3. umr. komu inn atriði sem Samband íslenskra sveitarfélaga gerði athugasemdir við, þ.e. þá lágmaksprósentu sem gæti krafist íbúakosningar, en eins og kom fram í stuttu andsvari áðan hefur það verið hækkað upp í 33% og er sveitarfélögum í sjálfsvald sett að ákveða hvað þar er gert, og jafnframt að ekki sé hægt að hafa íbúakosningu um fjárhagsáætlun, nema um einstök verkefni er það auðvitað hægt, eins og ég tók dæmi um áðan, þó svo að það varði fjárhagsáætlun. Ég get alveg tekið undir það með hv. þm. Þór Saari að betra hefði verið að íbúar á Álftanesi hefðu getað krafist íbúakosningar um t.d. samninginn við Fasteign hf. út af byggingu sundlaugarinnar eða miðbæjarins sem má segja, og ég tek undir með hv. þingmanni, setti sveitarfélagið á hausinn, ógætilegar fjárfestingar sem það sveitarfélag sér ekki fyrir endann á lengur. Virðulegi forseti. Ég ætla stytta mál mitt hér en ég vildi koma upp í ræðu til að spyrja hæstv. ráðherra. Hér er gert ráð fyrir að ráðherra setji reglur um hvernig safna skuli undirskriftum og mér þykir ákaflega mikilvægt að heyra frá hæstv. ráðherra hverjar hugmyndir hans eru varðandi reglur um þetta. Ég tek sem dæmi: Yrði leyfilegt að knattspyrnufélag setti á heimasíðu sína undirskriftalista eða opnaði heimasíðu þar sem menn gætu skrifað sig á lista til að krefjast íbúakosningar um t.d. að byggja nýjan grasvöll eða að byggja nýja sundlaug? Hvernig yrði þetta gert? Í framhaldsnefndarálitinu er talað um Sviss og Þýskaland og spurningin er hvort þetta ætti að vera í lögum eða reglum. Ég tel að við eigum að setja lög um þetta þannig að allir verði skyldugir til að fara eftir þessu og að við ræðum það á Alþingi að þetta sé ekki reglugerðarákvæði. Ég spyr auðvitað út af því að við höfum líka dæmi þar sem mig og hæstv. innanríkisráðherra greinir mjög á, ég skal bara nefna það dæmi og ég ætla að gera það í þessari umferð til að auðvelda ráðherranum að svara og það styttir umræðu okkar um leið: Yrði t.d. gefinn kostur á því að hafa sama form og Félag íslenskra bifreiðaeigenda hafði til að mótmæla stórframkvæmdum í samgöngumálum á suðvesturhorninu þar sem sett var fram mjög leiðandi og jafnframt villandi fullyrðing og svo var opnað fyrir það að hver sem var gat komið þar inn og skrifað sig á listann? Þannig söfnuðust og skráðu sig á örskömmum tíma 45 þúsund manns og hæstv. ráðherra tók það gott og gilt og sló þessar samgönguframkvæmdir af í framhaldi af því vegna þess að það var metið svo að íbúar væru að mótmæla þessu, kjósendur. Ég vil jafnframt spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki rétt að útbúa hreinlega frumvarp og leggja fram á næsta þingi um það hvernig skuli standa að þessu þannig að allir hafi þetta eins. Virðulegi forseti. Þetta er gert á hálfgerðu hundavaði en það er vegna þess að við erum á lokamínútu þingsins og má segja að ég sjái það á svip manna að ekki sé vel séð að við séum að lengja þessa umræðu mjög mikið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir að hraða sér svona með ræðu sína, enda íþróttakennari þannig að hann á kannski auðvelt með að gera það. En ég vil fyrst og fremst koma því á framfæri að Framsóknarflokkurinn leggur að sjálfsögðu mikið upp úr öflugu sveitarstjórnarstigi. Við þessa umræðu hefur fulltrúi Framsóknarflokksins ekki enn haldið ræðu og á því er ákveðin skýring, sá er sat í nefndinni fyrir Framsóknarflokkinn ákvað að segja sig úr flokknum og fara í aðra vegferð. Ég hef hins vegar setið tvo eða þrjá fundi samgöngunefndar sem áheyrnarfulltrúi og ég þakka fyrir að hafa fengið að gera það. Ég tel að nefndin hafi reynt hvað hún gat til að mæta þeim sjónarmiðum sem hafa komið fram. Ég held að málið sé býsna þroskað og gott en auðvitað er það svo að við teljum að eitthvað megi vera öðruvísi. Ég vil sérstaklega fagna hugmyndinni um að lengja aðlögunartíma varðandi fjármálareglurnar. Ég hef efasemdir um það, svo ég tali fyrir mig persónulega, að fikta eigi í tölum um lágmarksíbúafjölda. Sameining mun eiga sér stað þegar fólkið er tilbúið til þess, þannig ganga hlutirnir fyrir sig að mínu viti. Hins vegar er alveg sjálfsagt að horfa á alla hluti og skoða þá. Ég held t.d. að það sem kemur fram í frumvarpinu sem snýr að borgarfulltrúum og sveitarstjórnarfulltrúum sé skynsamlegt. Ég er hlynntur því. Í heildina vil ég þakka nefndinni fyrir þessa vinnu. Ég ítreka að Framsóknarflokkurinn lítur á sveitarstjórnarstigið sem annað meginstjórnsýslustigið í landinu og ég legg mikla áherslu á að það stjórnsýslustig geti vaxið og dafnað til að það geti sinnt þeim verkefnum sem því ber skylda til. Ég held að við ættum líka að horfa til þess að gera sveitarstjórnarmálum betur skil jafnvel þegar við erum að nefna eins og hefur verið gert ráðuneyti upp á nýtt. Við erum með innanríkisráðuneyti í dag sem fer með sveitarstjórnarmálin. Ég hefði haldið að til að leggja áherslu á mikilvægi þess stjórnsýslustigs ætti ráðuneytið að heita innanríkis- og sveitarstjórnarráðuneyti svo dæmi sé tekið eða eitthvað slíkt. Það skiptir miklu máli að við förum ekki þá vegferð að ríkið sé tilskipunaraðili gagnvart sveitarfélögunum. Það má ekki vera þannig. Frú forseti. Ég læt þetta duga. Þetta er fyrst og fremst yfirlýsing um hvaða hug Framsóknarflokkurinn ber til þess stjórnsýslustigs sem sveitarstjórnarstigið er.

Hæstv. forseti. Til að stytta þessa umræðu vísa ég í rökstuðning minn í umræðunni í gær gegn breytingum á 108. gr. Sú afstaða mín stendur. Hv. þm. Kristján Möller vék að 108. gr. einnig og framkvæmd hugsanlegra kosninga og hvort það væri æskilegt að setja reglur í lög. Mér finnst það vel koma til álita að hafa samræmdan lagaramma fyrir það. Ég vek athygli á því að samkvæmt frumvarpinu hefur sveitarstjórnin úrslitavald að því leyti að hún ákveður framkvæmd kosninganna og þá spurningu sem borin verður upp, hún er á hennar valdi. Þetta er reyndar eitt af því sem hefur verið gagnrýnt af hálfu þeirra sem telja kosninguna og fyrirkomulagið ekki nægilega lýðræðislegt. Ég fyrir mitt leyti sé ekki ástæðu til að vefengja undirskriftasöfnun Félags íslenskra bifreiðaeigenda, sérstaklega þegar höfð er hliðsjón af því að það var í samræmi við álit sveitarstjórnarmanna á Suðurlandi og Reykjanesi að ef það væri þannig að þeir ættu alfarið að greiða fyrir viðkomandi vega- og samgöngubætur væru þeir því andvígir. Einhvers konar blanda, aðrar leiðir, þótti þeim koma til greina. Ég ítreka að það er að mínu mati mikilvægt að hafa skýrar reglur um þetta, mér finnst alveg koma til álita að setja það í lög. Við munum að sjálfsögðu kalla til sérfróða menn til að hjálpa okkur að smíða regluverkið og síðan í framhaldinu er rétt að íhuga hvort eigi að setja þessar reglur í lög, því að ég er alveg sammála hv. þingmanni að um þetta þurfa að gilda mjög skýrar reglur.

Frú forseti. Ég er komin hingað aftur upp í ræðustól til að fagna loforði hæstv. innanríkisráðherra sem fram kom við fyrri atkvæðagreiðslu um þetta frumvarp, en loforðið gengur út á það að skipaður verði starfshópur sem kanni reynslu annarra þjóða af sambærilegum fjármálareglum. Frú forseti. Það er mikilvægt að tryggja að lögleiðing fjármálareglna þrýsti ekki á einkavæðingu og því ítreka ég nauðsyn þess að skoðað verði hvað innleiðing þessara fjármálareglna muni þýða varðandi eignarhald sveitarfélaga á Íslandi á orkufyrirtækjum.

Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið við umræðuna er ég mjög andvígur þessari breytingartillögu. Sveitarstjórnarlög eru sett sem lagarammi fyrir sveitarstjórnarstigið. Þar á af sanngirni að gæta hagsmuna þeirra sem fara með stjórnina í sveitarfélögum og hinna sem lúta stjórn. Einn mikilvægasti þáttur þessa frumvarps er lýðræðisþátturinn. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að fimmtungur kjósenda í sveitarfélagi geti krafist almennrar atkvæðagreiðslu um það sem hugur þeirra stendur til. Núna ætla þeir sem eru stjórnunarmegin í tilverunni að þrengja lýðræðisþáttinn, hækka þröskuldinn til að krefjast atkvæðagreiðslu og þrengja málefnasviðið. Þetta er gert þrátt fyrir það að niðurstaða í atkvæðagreiðslu er ekki bindandi, nokkuð sem hefur verið gagnrýnt hér mjög mikið. Þetta er atkvæðagreiðsla um lýðræði annars vegar og fulltrúavald hins vegar. Ég segi nei og hvet alla til að segja nei og styrkja lýðræðisþróun í landinu.

Frú forseti. Ég er sammála hæstv. innanríkisráðherra um þetta mál. Þar sem réttur til beins lýðræðis er meiri er efnahagsleg frammistaða betri, skattsvik minni, skuldir kantóna og sveitarfélaga lægri, opinber útgjöld lægri og almenningsþjónusta ódýrari. Meira af opinberum útgjöldum fer til spillis í ríkjum Bandaríkjanna þar sem borgarar eiga engan kost á því að kalla eftir almennum atkvæðagreiðslum. Í þessari breytingartillögu er verið að undanskilja fjárhagsmálefni sveitarfélaga. Hér eru Íslendingar að fara kolranga leið vegna þess að þeir líta ekki til þess sem verið er að gera í nágrannalöndunum og þeir líta ekki til þeirra sem hafa reynslu í þessum málum. Þessum bæklingi verður dreift til allra þingmanna á næstunni og ég skora á þingmenn að lesa bæklinginn vandlega. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Ég vil fagna sérstaklega samþykkt þessa mikla lagabálks, nýjum sveitarstjórnarlögum. Það hefur átt sér langan aðdraganda og margir hafa komið að þeirri vinnu. Þetta er vitnisburður um gott samstarf á milli sveitarfélaganna í landinu og Alþingis. Ég tel að hér sé verið að stíga stór framfaraskref enda þótt þar séu þættir sem deildar meiningar eru um. Við vitum öll að ekki er bannað með lögum að breyta lögum og ýmsu verður án efa breytt á komandi missirum og árum.

Í samræmi við niðurstöðu á fundi forseta með formönnum þingflokka nú síðdegis hefur orðið að samkomulagi að formenn þingflokka gæfu yfirlýsingar um málsmeðferð 6. dagskrármálsins. Munu þingflokksformenn nú taka til máls.

Hæstv. forseti. Eins og forseti lýsti hefur orðið samkomulag með þingflokksformönnum um afgreiðslu þessa máls, um heimild til staðgöngumæðrunar. Afstaða fólks til staðgöngumæðrunar er mjög misjöfn og gengur þvert á flokka, allt frá því að banna staðgöngumæðrun eins og lögbundið er í dag og til þess að hún sé heimiluð án mikilla takmarkana. Staðgöngumæðrun snertir flesta strengi tilfinninga. Hún snertir siðfræði, trúmál, viðhorf til tæknifrjóvgunar, mannréttindi o.fl. sem of langt mál er upp að telja. Fjölda grundvallarspurninga er enn ósvarað svo afstaða fólks geti byggst á upplýstri umræðu. Málið þarfnast yfirvegaðrar umræðu og ræðutíma í þingsal. Þingflokksformenn eru sammála um að í dag sé hvorki tími né aðstæður til þeirrar umræðu sem málið á skilið. Lagðar hafa verið fram breytingartillögur við þingsályktunartillöguna og reynt hefur verið að ná málamiðlun til að koma til móts við hin ólíku sjónarmið. Því miður hefur það ekki gengið. Því hefur orðið að samkomulagi að málið verði lagt fram að nýju í upphafi nýs þings og sett sem fyrst á dagskrá, að málið fái þann tíma í umræðu sem það þarf og verði afgreitt í góðu tómi á haustþingi, hvorki við lokaafgreiðslu mála fyrir jólahlé né á öðrum álagstímum.

Virðulegi forseti. Ég er mjög óþreyjufull að sjá hvernig Alþingi Íslendinga tæki á því álitamáli og svaraði þeirri spurningu hvort heimila ætti staðgöngumæðrun af velgjörð á Íslandi. Ég er þeirrar skoðunar að það sé kominn tími til að taka ákvörðun um það mál og er mjög óþreyjufull að gefa Alþingi tækifæri til að taka afstöðu til þess. Þess vegna er ég, og get viðurkennt það, hundfúl yfir því að þetta mál komi ekki til lokaafgreiðslu í dag eins og ég hafði væntingar um. Í trausti þess og með hagsmuni þessa máls að leiðarljósi fellst ég á og er aðili að því samkomulagi sem við þingflokksformenn náðum á fundi okkar fyrr í dag. Í trausti þess að það verði einmitt eins og hv. þm. Þuríður Backman rakti, og ég skal sjá til þess að málið verði lagt fram í upphafi þings, að málið fái næga umræðu við fyrri umr., fari til nefndar sem ég vona að afgreiði málið og sinni því jafn vel og var gert í núverandi heilbrigðisnefnd og að málið komi svo til síðari umr. og verði gefinn sá tími sem þarf til að ólík sjónarmið og skoðanir fái að koma í ljós fellst ég á samkomulagið. Það sem er mikilvægast í því er að málið gangi til atkvæða. Það er það sem við þingflokksformenn komum okkur saman um í dag á okkar fundi, þ.e. að málinu verði lokið með atkvæðagreiðslu á haustþingi og, eins og hv. þm. Þuríður Backman sagði, að við lendum ekki aftur í þeirri stöðu að þurfa að taka málið út af dagskrá vegna tímaskorts í lok þings.

Virðulegi forseti. Hér hefur verið tekið út af dagskrá mál 310, staðgöngumæðrun. Á fundi þingflokksformanna fyrr í dag náðist um það samkomulag að málið yrði tekið af dagskrá á þessu þingi en tekið til umræðu og þinglegrar meðferðar sem allra fyrst á haustþingi. Þess má geta að hv. þm. Birgitta Jónsdóttir var með okkur á þeim fundi og er aðili að þessu samkomulagi þó að hún hafi þurft að víkja af fundi nú fyrir nokkru. Hér erum við að tala um afar umdeilt og viðkvæmt mál sem snertir grunngildi lífsins og afar sterkar tilfinningar margra. Þess vegna þurfum við að ræða málið málefnalega og af sérstaklega milli vandvirkni. Til þess gefst ekki tími á þessu þingi svo gefa þarf því þann tíma sem þarf strax á nýju þingi. Ég held að fjölbreytilegar umræður á þingi geti verið mikilvægt innlegg í þá grundvallarumræðu sem fer fram í samfélaginu um staðgöngumæðrun. Tökum þá umræðu á haustþinginu svo greina megi málið í framhaldinu á vegum ákveðinna aðila, Stjórnarráðsins, fræðasamfélagsins og víðar. Umræðan verður að mótast af virðingu fyrir mismunandi skoðunum. Ég þakka öllum þeim sem hafa lagt sitt til í þessu máli, bæði þeim sem eru algjörlega á móti því að heimila staðgöngumæðrun og þeim sem vilja heimila hana. Ekki síður þakka ég þeim sem unnu að því mjög einlæglega að ná sátt í þessu máli á síðustu dögum. Tökum umræðuna í haust með jákvæðum huga, iðkum þar rökræður af bestu gerð um grunngildi lífsins, mannréttindi, kvenfrelsi og lífsgæði.

Virðulegi forseti. Ég undirstrika það sem þingflokksformenn sem hér hafa talað hafa sagt, náðst hefur samkomulag um hvernig eigi að ljúka þessu máli og gefnar leiðbeiningar um hvernig fara skuli með það á nýju þingi. Það er mikilvægt að við höfum það í huga um það mál sem var á dagskrá að ætlunin var ekki að setja lög um staðgöngumæðrun heldur hefja mikilvæga og þarfa vinnu við að undirbúa og kanna hvernig sú löggjöf ætti að líta út ef Alþingi og framkvæmdarvaldið kysu að setja lög um málið. Eins og komið hefur fram í umræðum er þetta ekki stórt mál í augum sumra en gríðarlega mikilvægt, persónulegt og alvarlegt fyrir kannski frekar fáa einstaklinga. Þess vegna þurfum við að sjálfsögðu að vanda þá umræðu sem verður um málið. Það er hins vegar alveg ljóst að við munum taka málið upp á nýju þingi. Við munum greiða atkvæði um það á haustþingi og við munum vanda okkur við þá umræðu sem fer fram. Við þurfum líka að passa það sem er hluti af þeirri sátt sem við gerðum að þetta merka mál, hvernig sem það mun líta út í haust, lendi ekki aftur í þeirri súpu sem vill gjarnan verða við lok þings. Ég held, frú forseti, að þetta sé prýðislausn og ég þakka þeim sem lögðu það á sig að ná þessari niðurstöðu, bæði þeim sem gengu mjög hart í að þetta mál næði fram að ganga og líka þeim sem gerðu hvað þeir gátu til að mæta þeim sjónarmiðum.

Forseti. Ég þakka þingflokksformönnum fyrir að hafa gert samkomulag um að taka málið út af dagskrá og virði fullkomlega yfirlýsingar þeirra. Það er hins vegar svo að þegar um er að ræða mál sem ganga þvert á flokka hafa yfirlýsingar þingflokksformannanna fyrst og fremst gildi fyrir þá sjálfa sem persónur og alþingismenn. Það hefur auðvitað mikil áhrif vegna þess að þeir skipta máli en yfirlýsingar þeirra binda ekki fyrir fram einstaka þingmenn eins og ég tjáði þingflokksformanni mínum í þessu efni. Ég vonast hins vegar til að við getum átt góða umræðu um þetta samfara víðtækri umræðu í samfélaginu eins og hv. þingflokksformaður Jónína Rós Guðmundsdóttir tók fram í sínu máli því að ég tel að það sé brýnna en að útkljá þetta á þingi meðal þeirra 63 sem hér eiga sæti.

Háttvirtir alþingismenn. Þá er komið að lokum þessara septemberfunda Alþingis, og fleiri þingfundir verða ekki haldnir á 139. löggjafarþingi. Septemberfundirnir hafa verið annasamari og átakameiri en flestir áttu von á. Ég treysti því þó að alþingismenn gangi úr húsi í góðri sátt. Samkvæmt nýjum þingsköpum mun nýtt þing frá og með næsta ári verða sett fyrri hluta septembermánaðar, annan þriðjudag í september. Þessir septemberfundir verða því þeir síðustu með þessu sniði. Stutt er til nýs þings, 140. löggjafarþings, sem mun marka skil í starfsháttum Alþingis. Undirbúningur að framkvæmd hinna nýju þingskapa stendur nú yfir og heiti ég á þingmenn að sameinast um að tryggja árangursríka framkvæmd þeirra, ekki síst hvað varðar þá mikilvægu nýbreytni sem verður í nefndastarfi þingsins. Ég hvet þingmenn og þingflokka að leggja sig alla fram til að ná góðu samkomulagi um hvernig við skipum með okkur verkum á Alþingi framvegis Ég vona að þingmönnum nýtist vel næstu tvær vikur til undirbúnings fyrir komandi þing.

„Forseti Íslands gjörir kunnugt: Að ég, að tilskildu samþykki Alþingis, veiti forsætisráðherra umboð til að fresta fundum Alþingis, 139. löggjafarþings, frá 16. september 2011 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til 1. október 2011. Gjört í Reykjavík, 16. september 2011. Ólafur Ragnar Grímsson. Jóhanna Sigurðardóttir. Forsetabréf um frestun á fundum Alþingis.“ Samkvæmt þessu umboði og með vísan til samþykkis Alþingis lýsi ég hér með yfir því að fundum 139. löggjafarþings er frestað. Ég óska hv. alþingismönnum, starfsmönnum þingsins, svo og landsmönnum öllum allra heilla.