Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Jeg vona, að háttv.þdm. hafi kynt sjer nál., og mun jeg því ekki endurtaka það, sem þar stendur, og yfirleitt ekki halda neina ræðu. Nefndin hefir aðeins gert eina efnisbreytingu á frv., en margar orðabreytingar, sem nefndin að sjálfsögðu telur til bóta, en gerir þó ekki að miklu kappsmáli. Jeg vil leyfa mjer að vekja athygli á því, að ein brtt. hefir fallið úr á þskj. 438. Hún átti að vera við 11. gr., til samræmis við þær breytingar, sem nefndin leggur til að gerðar verði á 10. gr.Brtt. er sú, að fyrir „börnin“ í 1. málsgr. 11. gr. komi „þau“. Vona jeg, að hæstv. forseti sjái sjer fært að leiðrjetta þetta í atkvgr. Fleira hygg jeg, að jeg þurfi ekki að taka fram.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg verð að játa, að jeg hefi ekki athugað orðabreytingarnar nægilega. Vona þó, að þær breyti hvergi efni að neinum mun. Orðalag nefndarinnar er víst að mörgu leyti viðkunnanlegra, en þó er jeg ekki alveg viss um að svo sje alstaðar. Jeg rek mig hjer t. d. á eitt orð í 11. gr„ það er orðið „innræta“. Það er nú ef til vill gott og gamalt orð, en jeg kann þó ekki við það, og finst orðið „temja“ gott. Þessi eina efnisbreyting, sem nefndin hefir gert, er ofursakleysisleg, en gæti þó verið dálítið athugaverð. Ef það hjóna, er annað yfirgefur, er ekki því betur efnum búið, þá getur verið erfitt fyrir það að greiða meðlag fyrirfram fyrir þá ár.  (Jóh. Jóh.: Það er eins og um börnin)  . Nei, það er alt annað. Barnsmeðlög eru varla mjög há, en meðlag til konu t. d., og það mundi venjulega vera maðurinn, er greiða á, getur orðið talsvert hátt, svo að maður getur þurft að leggja út svo þúsundum skiftir í einu, en ef mánaðargreiðsla væri, mundi maðurinn geta greitt það af starfsemi sinni eða launum. Jeg má segja, að maður hefir orðið að greiða 5–6 þús. kr. með konu sinni á ári, og er þá nokkur munur, hvort greiddar eru 3000 kr. í einu eða 500 kr. á mánuði. Hið síðara getur verið manninum kleift, þótt hið fyrra sje það varla.

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Jeg skal geta þess, að það hjóna, sem yfirgefur hitt, hefir valdið hjúskaparslitum á ólöglegan hátt, og er því hjer ekki um saklausan að ræða. Greiðslan, sem hjer er rætt um, er bæði til barna og hins hjóna, og getur það líka verið há upphæð, sem með börnunum fer, ef þau eru mörg. Nú á samkv. frv. meðlag með börnum að vera greitt fyrirfram fyrir hálft ár í senn, og er þá eðlilegast, að báðar greiðslurnar geti orðið samferða, enda er erfitt að þurfa að ganga eftir meðlagi mánaðarlega. Og því vafningaminni verður innheimtan sem færri eru gjalddagarnir. Enn fremur er á það að líta, að ekki er nærri altaf hinu brotthlaupna gert að skyldu að greiða meðlag með hinu. Og meðlagshæðina á að miða við hag beggja hjóna, og getur hún breyst, ef ástæður þeirra breytast. Ef efnin eru nú svo mikil, að hægt sje að gera hátt meðlag, þá sje jeg ekki, að það sje ósanngjarnt, þótt það eigi að greiða fyrir hálft ár í einu.

Forsætisráðherra (J. M.) Fyrst og fremst er það nú alls ekki víst, að það hjóna, sem yfirgefur hitt, fari brott, heldur getur það eins vel orðið það, sem yfirgefið er. Hitt eru bara lagaorð. Jeg tek það ekki aftur, að það geta verið töluverðir erfiðleikar á því að greiða fyrir hálft ár í einu. Einkum á þetta þó við um þá menn, sem taka laun sín mánaðarlega. Þeim gæti verið hægt að greiða mánaðarlega, en illmögulegt tvisvar á ári. Meðlag með börnum er varla svo hátt, að ekki sje hægt að komast einhvernveginn yfir það. En meðlag t. d. með konu getur orðið hátt, og þá erfitt að greiða út háar upphæðir, ef maðurinn situr með miklar eignir, þótt erfitt sje að koma þeim í verð.

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Alveg sama gildir um meðlag með börnum, og væri eftir því rjettast að breyta því í sama horf.

Jóhannes Jóhannesson Jeg stend upp aðeins til þess að slá því föstu, að nú þegar mál þetta er fyrst tekið á dagskrá í þessari háttv. deild, og það með afbrigðum frá þingsköpum, eru liðnar fullar 11 vikur frá þingsetningu. Háttv. Nd. hefir því gefið sjálfri sjer góðan tíma til meðferðar fjárlagafrv., en tími sá, sem hún skamtar Ed., er sannarlega naumur, svo framarlega sem þinglausnir eiga ekki að dragast fram úr öllu bófi, og er rjett, að það komi berlega fyrir sjónir almennings, hvor deildin er völd að því, hve lengi þingið á setu.

Fjármálaráðherra (M. G.) Þegar jeg lagði þetta frv. fyrir háttv.Nd., þá sýndi jeg fram á það, að ef tekjufrv. stjórnarinnar yrðu samþ. óbreytt og þetta frv. sömuleiðis, mundi verða um 100 þúsund kr. tekjuafgangur, eftir því, sem næst yrði komist. Nú hefir farið þannig með þetta frv. í háttv.Nd., að gjöldin hafa hækkað þar um hjer um bil hálfa miljón kr., svo að nú er tekjuhallinn um 400 þús. kr., ef gengið er út frá tekjufrv. stjórnarinnar samþ. óbreyttum. En nú er það vitanlegt, að þessi frv. verða ekki samþ. óbreytt, og áætla jeg mjög lauslega, að úr þeim verði dregið þannig, að þau gefi um 700 þús. kr. minni tekjur en áætlað er. En aftur er komið fram nýtt frv., er ætla má að gefi 300 þúsund kr. á ári. Eins og útlitið er nú, virðist því svo sem tekjuhallinn muni verða um 1/2 milj. kr., svo framarlega sem fjárlagafrv. tekur ekki breytingum í þessari hv. deild. Jeg hefi viljað skýra frá þessu, til þess að sýna háttv. deild, að brýn nauðsyn er á að spara og draga úr gjöldunum eins og verða má, en það vil jeg taka skýrt fram, að þetta er aðeins áætlun, sem jeg set hjer fram, eins og ráða má af líkum, þar sem enn er óvíst um ýms af stjórnarfrv., sem tekjuauki er að. Að öðru leyti vísa jeg til þess, er jeg sagði um fjárhag vorn við 1. umr. þessa máls í háttv.Nd. Að lokinni þessari umræðu óska jeg, að frv. þessu verði vísað til háttv. fjárveitinganefndar.

Sigurður Eggerz Eins og hæstv. fjrh. (M. G.) tók fram, þá er ómögulegt að segja um það, hvernig fer um tekjufrv. hæstv. stjórnar á þessu stigi, og því ómögulegt fyrir fjárhagsnefnd enn að gera sjer grein fyrir tekjuhliðinni, en hún mun leitast við við 2. umræðu að koma með álit sitt um tekjuhliðina.

Frsm. (Halldór Steinsson) Nefndin hefir gert tvær brtt. við frv. á þskj. 441. Fyrri brtt. er við 2. gr. og fer í þá átt, að tveir síðustu málsliðir falli burtu. Í þessari grein er ákveðið, að áfengi megi láta af hendi til lækna, dýralækna og lyfsala, og annara þeirra, er bannlög heimila, og ætlast til, að settar verði reglur um úthlutunina í samráði við landlækni Nú er svo háttað um dýralæknana, að þeir eru á engan hátt háðir landlækni, og því ekki rjett, að landlæknir kveði á um, hve mikið skuli látið úti til þeirra. Þess vegna telur nefndin betra að breyta þessu þannig, að ríkisstjórn geti einnig haft íhlutun um úthlutun áfengisins. Þar sem álitið er nauðsynlegt, að stjórnin leiti álits landlæknis, þegar um úthlutun til lækna er að ræða, þá telur nefndin, að stjórnin eigi ekki að gera það þegar um dýralæknana er að ræða, heldur beri henni að snúa sjer til dýralæknisins í Reykjavík. Þá er brtt. við 4. gr., að auk þess sem læknar geti pantað lyf frá lyfsölustjóra, þá sje honum skylt að panta einnig lyf fyrir ríkisstjórnina, eftir beiðni hennar, Þetta getur sjerstaklega komið sjer vel, þegar um sóttvarnameðul er að ræða. Þau eru nú orðin stór útgjaldaliður, og það getur munað mörg þúsund krónum, hvar og hvernig lyf eru keypt inn. Þess vegna er sjálfsagt, að ríkisstjórnin geti pantað slík lyf gegnum lyfsölustjórann. Þá er það bóluefni, sem líka gæti komið til mála, að pantað yrði á þennan hátt. Það lyf er og mjög mikið notað, og ef farið verður að nota bóluefni við taugaveiki, eins og farið er að ræða um á síðustu tímum, þá er nauðsynlegt, að stjórnin geti pantað bóluefnið á sama hátt og t. d. sóttvarnameðulin. Brtt. á þskj. 373 eru frá háttv. 2. þm. S.-M. (S. H. K.) og frá háttv. 2. þm. G.-K. (B. K.). Brtt. við 2. gr., a-liður, fer fram á, að síðasta málsgreinin falli niður. Er hún í samræmi við till. nefndarinnar, og hefir hún því að sjálfsögðu ekkert við hana að athuga. Síðari liðurinn er um, að suðuvökvi og iðnaðaráfengi skuli einnig sett undir yfirumsjón áfengisstjórans. Hin brtt. er við 7. gr. og fer í þá átt að heimila að leggja á áfengi til lyfja 30%. Nefndin getur eigi fallist á þessa breytingu, og leggur til, að greinin verði samþ. eins og í frv. stendur, af þeirri ástæðu, að við teljum eigi rjett að skattleggja það áfengi, sem ætlað er til lyfja, fremur en önnur meðul eða lyfjaefni. Fleira hefi jeg svo ekki að segja um þetta mál.

Sigurður Hjörleifsson Kvaran Jeg þarf ekki að flytja hjer langt erindi. Hv. nefnd hefir tekið vel í brtt. okkar háttv. 2. þm. G.-K. (B. K.) við 2. gr. Um fyrri liðinn vil jeg segja það eitt, að jeg leyfi mjer að taka hann aftur, því nefndin ber fram samskonar breytingu, aðeins víðtækari. Það er ekki nema beint framhald af öðrum ákvæðum laga þessara, að sala suðuvökva og áfengis til iðnaðar fari einnig í gegnum hendur þessa áfengisstjóra. Og sömuleiðis, að ákveðið sje í reglugerð, hve mikið dýralæknar og lyfsalar skuli fá, og eftirlit um framkvæmd þeirrar reglugerðar sje einnig í höndum forstöðumanns áfengiskaupanna. Það sýnist ekkert eðlilegra en að þessi maður hafi á hendi sölu og eftirlit með öllum áfengisvökvum, sem til landsins flytjast. Nefndin er mótfallin aðalbrtt. okkar háttv.þm. (B K.) á sama þskj. Það er ekki mikið, sem á milli ber, og ekki vert að gera það að kappsmáli. Nefndin vill algerlega undanskilja lyfin álagningu, en jeg álít, að úr því lyfjaeftirlit er sett á stofn, þá eigi lyfin að bera ofurlitla álagningu, eitthvað upp í kostnaðinn við þetta eftirlit. Við gerðum og ráð fyrir í okkar till., að á lyfjaáfengi skyldi lagt 30%, án tolls, en nefndin vill undanskilja þetta áfengi álagningu. En úr þessu hvorutveggja skera atkvæði manna hjer í deildinni, hvernig þeir vilja, að með þetta sje farið, og mun jeg eigi orðlengja um það frekar.

Sigurður Eggerz Jeg mintist á þetta frv. þegar það var til 1. unir. hjer, og jeg vil ekki láta það fara svo út úr deildinni, að jeg kveðji það eigi með nokkrum orðum, jafnvel þótt jeg viti, að forlög þess sjeu þegar ákveðin. Jeg býst við að taka upp sumt af því, sem jeg sagði þá, og það því fremur, sem hæstv. stjórn er nú viðstödd. Jeg hefi heyrt þrjár ástæður færðar fyrir frv. þessu. Fyrsta ástæðan er, að það sje bót fyrir bannlögin. Önnur ástæðan er, að nauðsynlegt sje að hafa eftirlit með lyfjasölunni. Þriðja ástæðan er fjárhagsástæða. Jeg mintist á það við 1. umr., að í frv. þessu væri um enga vernd að ræða fyrir bannlögin. Eins og nú er má ekki flytja áfengi til landsins, nema gegnum umsjónarmann áfengiskaupa, eða með öðrum orðum. undir umsjón ríkisvaldsins. Sama er eftir þessu frv., að öðru leyti en því, að landið sjálft leggur út fje fyrir áfengið og kaupir það, og mun jeg síðar koma að því atriði. Að því er þá hlið snertir, sem að bannlögunum veit, þá hefir þó hinn nýi embættismaður í engu meira vald en umsjónarmaður áfengiskaupa nú. Eins og það er nú stjórnarráðið og landlæknir og þau stjórnarvöld, sem hafa áfengiseftirlitið, sem ákveða hve mikið áfengi umsjónarmaður áfengiskaupa skuli lát? af hendi, eins verður það, eftir að þetta nýja embætti er stofnað. Umsjónarmanni áfengis má líkja við krana, sem hið lögheimilaða áfengi rennur í gegn um; hinn nýi embættismaður verður heldur ekki annað en krani í þessu efni, en vitanlega miklu gyltari og fínni en sá gamli. Nú kveður það við, að ef þetta frv. verði samþykt, þá megi styrkja bannið með hinum og þessum reglugerðum, en alveg eins má gera það undir núgildandi lögum. Annars, að því er bannlögin snertir, þá er það ekki aðalatriðið að stofna margbrotna og mikla bannlöggjöf. Aðalatriðið er að skapa örugt almenningsálit í kringum bannlögin, en það hafa bannmennirnir ekki ennþá haft kjark í sjer til að gera. Þar hafa bannfjendurnir verið harðari í að skapa almenningi álit gegn lögunum. Þá skal jeg minnast á næstu ástæðu, eftirlitið með lyfjabúðunum. Jeg er sannfærður um, að þetta eftirlit á að vera áfram undir þeim, sem hefir landlæknisembætti á hendi. Sá maður, sem er vaxinn þessari stöðu, er áreiðanlega einnig vaxinn því að hafa þetta eftirlit með höndum. Vjer höfum ekki ráð á því að skifta landlæknisembættinu nú, og síst þegar þessi nýi embættismaður á að vera, eftir því, sem sagt er, langtum hálaunaðri en landlæknirinn. Mjer er sem jeg sjái framan í háttv. sparnaðarmenn hjer á þingi, er þeir sjá landlæknirinn þeysa yfir landið með fjölda hesta til reiðar, þegar hann er að líta eftir læknunum. Og svo kemur þessi nýi angi af landlæknisembættinu á eftir með ennþá fleiri hesta, auðvitað alt upp á landssjóðs kostnað. Nei, það verða að vera ríkar ástæður á þessum tímum til þess að stofna embætti, sem er langtum hálaunaðra en nokkurt annað embætti á landinu. Það þarf meira en þetta skálkaskjól: lyfjaeftirlitið. Og hjer í háttv. deild álítur jafnvel einn af læknunum, að þetta lyfjaeftirlit sje alveg ónauðsynlegt á annan hátt en verið hefir, sbr. ummæli háttv. 2. þm. S.-M. (S. H. K.). Þá kem jeg að þriðju ástæðunni, tekjuaukanum. Það er nú í fyrsta lagi, ef nauðsyn bæri til þess að afla tekna af þessum stofni, meiri en nú á sjer stað, þá mætti gera það með auknum tollum. Auðsýnilega væri það óbrotnari leið heldur en að setja upp stórt skrifstofubákn og hafa söluna á hendi, enda sýnilegt, að af því bákni verður enginn tekjuauki. Og það er ekki meiningin, að hinn nýi brennivínskaupmaður eigi að reyna að auka vínsöluna, þvert á móti er nú öflug hreyfing í þá átt að draga úr vínsölunni, sem er landinu til stórminkunar. Ef nú þessi alda magnast, ef áfengisinnflutningurinn verður aðeins bundinn við nauðsynleg lyf og iðnað, þá verður hann mjög lítill, því iðnaðurinn þarf mjög lítið að halda á áfengi; en jafnframt verða þá mjög litlar tekjur af honum. En skrifstofubáknið dagar þá uppi í vínþurru landinu, sem minnismerki yfir hagsýni þeirra manna, sem eru að ýta þessu skrifstofubákni á stað. Jeg býst við, að jeg tali fyrir daufum eyrum hjer,. því að frv. mun vera trygður útgangur úr deildinni, en þjóðin má gjarnan fylgjast með því, hvað hjer á að gera í dag, og ef til vill mættu þessi fáu orð verða til þess að vekja einhvern í hv.Nd. af dvalanum.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg heyrði á ræðu háttv. 2. landsk.þm. (S. E.) um þetta mál við fyrri hluta umr. Jeg er á gagnstæðri skoðun við háttv.þm. (S. E.) um þá hlið þessa máls, er sjerstaklega snýr að bannlögunum og eftirliti með þeim. Jeg hygg, að það verði hægara miklu, ef þetta frv. verður að lögum. Mun reynslan best skera úr því. Hvað kostnaðarhliðina snertir, þá legg jeg ekki áherslu á það, að verslunin með áfengi verði ríkissjóði hagur, þvert á móti. Það var ekki haft fyrir augum, er jeg bar fram lyfjafrv. En jeg tel sjálfsagt, að verslunin beri kostnaðinn við hana sjálfa og forstöðu hennar alla. En jeg legg ekki aðaláhersluna á, hvort er þessara umtöluðu atriða, heldur eftirlitið með lyfjabúðunum. Því að þegar þeim er stöðugt að fjölga, liggur það í hlutarins eðli, að það þarf betra eftirlit með þeim en meðan þær voru eigi nema örfáar. Þá var fremur ástæða til að treysta því, að einungis góðir menn veldust að lyfjabúðunum. En eins og gengur, þegar mennirnir verða fleiri, sem reka sömu atvinnugrein, verða þeir um leið misjafnari, og þurfa því frekar eftirlits með. Jeg er á þeirri skoðun og jeg hygg, að flestir læknar sjeu á því, að engum landlækni sje fyllilega fært að hafa eftirlitið, nema því aðeins, að hann hafi lyfjapróf, eða fengið sjerstakan undirbúning í lyfjafræði, t. d. verið í lyfjasölubúð um langan tíma, eða því um líkt, því að það er ekki alveg sama, hvort menn hafa sjerstakan undirbúning sem sjerfræðingar í störfum sínum eða ekki. Þetta er því aðalatriðið, sem fyrir mjer vakir, að haft sje svo gott eftirlit með lyfjabúðum, að þar sje alt eins og það á að vera.

Sigurður Eggerz Jeg er þakklátur hæstv.forsrh. (J. M.) fyrir það, að hann játaði hreinskilnislega, að þetta frv. væri lítil bót fyrir bannlögin, og vitanlega þýddi það í hans munni, að það væri engin bót fyrir þau. Það er satt, eins og jeg hefi margtekið fram, þá er þetta engin vernd fyrir bannlögin, af þeirri ástæðu, að maður sá, er fyrir þessa áfengisverslun verður settur, hefir ekkert vald til þess að styrkja bannlögin, því að hann er skyldugur að afgreiða vínpantanir, hvort heldur honum þykir þær rjettar eða rangar. Þá sagði hæstv.forsrh. (J. M.), að bannmenn myndu verða glaðir, ef minna yrði flutt inn af áfengi en nú. Já, vitanlega, en jeg tók það skýrt fram, að innflutningurinn minkaði ekki vegna þessa frv., heldur ef heilbrigt almenningsálit í þessu máli sigraði hjá þjóðinni.. Þá kem jeg að þriðja atriðinu, sem er eftirlitið með lyfjabúðunum. Jeg skal aðeins um það atriði segja, að jeg hefi ekki heyrt neina frambærilega ástæðu fyrir því, að sá maður, sem fær væri um að gegna landlæknisembætti, gæti ekki einnig haft þetta eftirlit. Landlæknir hefir auðvitað rannsóknarstofuna hjer í Reykjavík sjer við hlið, og getur því látið rannsaka lyfin, ef á þarf að halda, og hið sama yrði hinn nýi lyfjaeftirlitsherra að gera. Svo er eitt atriði enn í þessu máli, og það er það, að ef þessi maður á stöðugt að vera á ferðalögum, til að líta eftir lyfjabúðum, þá getur hann alls ekki hugsað um sitt brennivínsburgeisstarf, og verður þá að hafa annan mann í sinn stað. Þá getur og það komið til greina, að þó þessi maður sje sjerlega góður sjerfræðingur í lyfjafræði, og því tilvalinn til að líta eftir lyfjabúðunum, þá sje hann samt enginn „business“-maður, og því ómögulegur til þess að gera góð innkaup. Það er því enginn efi á því, að það rekur að skiftingu þessa embættis aftur, og get jeg því alveg eins búist við, að farið verði fram á það á næsta þingi, og þá sagt, að það þurfi að hafa „fagmann“ við eftirlit lyfjabúðanna, en aftur þurfi að fá reglulega vanan brennivínsburgeis til þess að standa fyrir vínkaupunum. Ef til vill vill hv. deild, sem orðin er dáleidd af þessu frumvarpi, koma því strax í þetta nýja horf, til þess að gleðja þjóðina enn meira, og mætti þá taka það þegar út af dagskrá og breyta því. Því jeg býst eigi við, að hún gangi inn á það, sem rjettast er, og það er það, að láta þetta mál deyja drotni sínum.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg þarf ekki miklu að svara háttv. 2. landsk.þm. (S. E.). En þar sem hann sagði, að jeg hefði ekkert gert úr þeirri hlið málsins, sem að banninu sneri, þá er það alls ekki rjett, því að jeg sagði einmitt, að jeg teldi það mikilsvert atriði, þótt jeg teldi það eigi aðalatriðið. Þá talaði háttv.þm. (S. E.) um það, að það mundi þykja alleinkennilegt ferðalag, þegar landlæknir þeysti um landið, til þess að líta eftir hjá læknum, með fjölda hesta, og lyfjabúðaeftirlitsmaðurinn þar á eftir með ennþá fleiri. Þessu atriði er tæplega svarandi, því að það veit háttv.þm. (S. E.), að lyfjabúðirnar eru í kaupstöðum og kauptúnum, og því er hægt fyrir eftirlitsmanninn að komast til þeirra á skipum, og ætti það ekki að verða mjög dýrt eða taka mjög mikinn tíma frá aðalstarfinu. Jeg verð að telja það lítilfjörlega ástæðu hjá hv.þm. (S. E), sem hann bar fram fyrir því, að skifta þyrfti þessu starfi, því að jeg veit ekki betur en flestir lyfsalar sjeu kaupmenn líka.  (S. E.: Ekki brennivínskaupmenn)  . Ó-jú, þeir eru flestir vínkaupmenn líka. Og ef nú sú skyldi verða raunin á, að sá maður, sem skipaður yrði til þess að hafa eftirlitið með lyfjabúðunum, væri eigi fær um að hafa víninnkaupin á hendi, þá væri eigi annað en sameina víneinkasöluna aftur tóbakseinkasölunni, sem nú er orðin að lögum. Jeg get verið sammála háttv.þm. (S. E.) um það, að það nægi að vekja almenningsálitið á bannmálinu. Jeg held nú, að það sje nokkurn veginn vakandi í þessu máli, en get því miður eigi búist við, að það verði nokkurntíma einhlítt, því að það er eins og sumum þyki altaf „sport“ í því að brjóta bannlögin. Eina ráðið, sem auðvitað dugir til að vernda lögin, er kröftug framkvæmdarstjórn. En kröftug framkvæmdarstjórn hefir aldrei verið hjer, síðan þetta land bygðist. Þar hefir jafnan á brostið hjá oss. Það verður að viðurkennast. Tryggileg gæsla á bannlögunum kostar mikið. En vjer getum eigi með öllu látið skeika að sköpuðu í þessu máli, og verður því að gera eitthvað til þess að bæta úr því.

Sigurður Hjörleifsson Kvaran Háttv. 2. landsk.þm. (S. E.) hjelt því fram, að þessi ráðstöfun hefði enga þýðingu fyrir bannlögum, og yrði þeim því aldrei að liði. Hann líkti umsjónarmanni áfengiskaupanna við krana, sem vínið rynni í gegnum inn í landið. Samlíkingin er ekkert óheppileg, og get jeg vel fallist á hana. En nú er spurningin um það, hvernig þessi krani eigi að vera eftirleiðis, og hve mikið megi um hann renna. Nú eru engin ákvæði til um það, hve mikið vín megi fara til lyfjabúða, lækna eða dýralækna, eða til iðnaðar og suðu. Þetta áfengi rennur því hindrunarlaust í gegnum þennan krana, og þá vantar auðsjáanlega eitthvað í hann, svo að hægt sje að snúa fyrir hann. Hjer er því um það að ræða að setja tappa í krana þennan, svo eigi renni um hann nema eftir vissum reglum, og ætti það að verða að nokkru liði. Þessi tillaga miðar því að því að draga úr áfengisinnflutningi til landsins, því að samkvæmt lögum þessum á nú að takmarka áfengi til lyfsala, lækna og dýralækna, því að hingað til hafa þeir allir fengið það eftir því, sem þeir hafa óskað, nema ef til vill síðastliðið sumar; þá var eitthvað verið að takmarka það. En sú takmörkun var þó eigi meiri en það, að áfengi var sent út um alt land, undir fölsku nafni, svo sem þessir frægu vanilledropar o. fl. Það er því áreiðanlegt, að ef þessar brtt. mínar verða samþyktar, þá er það vanrækslu umsjónarmannsins að kenna, ef áfengið flóir eins út yfir landið eftir sem áður. Því að hann á að snúa fyrir kranann eftir þessum settu reglum, einungis eftir því, sem þörfin krefur. Jeg get því eigi skilið, hvernig háttv. 2. land.sk. þm. (S. E.) getur haldið því fram, að þetta sje ekki til neinnar verndar fyrir bannlögin. Það er öllum kunnugt, að iðnaðaráfengi, sem hefir verið selt í gegnum lyfjabúðirnar, undir eftirliti lögreglustjóra, hefir verið mjög misbrúkað. Og það er eigi hægt að ætlast til, að landlæknir hafi getað litið eftir því, enda ekki í hans verkahring. Hjer er því verið að setja sjerstakan mann til þess að hafa eftirlit með þessu, og ennfremur með suðuspritti, sem áður hefir verið eftirlitslaust. Hjer er því gert alt til þess að vernda landið fyrir þeirri óhæfu, sem altof mikið hefir borið á nú að undanförnu. Jeg skal og geta þess, að jeg legg ekki svo mikið upp úr þeirri ástæðu, að það sje mjög nauðsynlegt að skipa sjerstakan lyfjafræðing, til þess að hafa eftirlit með lyfjabúðunum, því að lyfin eru keypt hjá mjög vel þektum og viðurkendum verslunarhúsum, og fyrir því er ekki beinlínis þörf á að hafa eftirlitið svona alhliða. En hins vegar neita jeg því ekki, að eftir því sem lyfjabúðunum fjölgar, þá verður meiri þörf fyrir það að hafa eftirlitsmann með þeim. Og hefir allmikil breyting orðið á þeim síðan núverandi landlæknir tók við embætti, því að þá voru þær aðeins fjórar, en nú eru þær orðnar 9, og hin tíunda er í aðsigi. Þá vil jeg og benda á það, að t. d. sótthreinsunarmeðul, sem landið þarf að útvega, hljóta að verða ódýrari með því að fá þau í gegnum forstöðumann þessarar áfengisverslunar heldur en á annan hátt. Það er því ýmislegt, sem mælir með þessu frv. frá mínu sjónarmiði. En eins og jeg hefi áður tekið fram, þá legg jeg mestu áhersluna á það, að það verði aðeins einu maður í þessu landi, sem ber ábyrgð á áfengisversluninni. Og að honum er því að ganga, ef eitthvað fer í ólagi.

Frsm. (Halldór Steinsson) Það eru aðeins örfá orð, út af ræðu háttv. 2. þm. S.-M. (S. H. K.). Hann sagði, að engin takmörk væru til fyrir því, hve mikið áfengi mætti fara til lyfjabúða og lækna, eða til iðnaðar. Jeg mótmæli þessu algerlega. Því að jeg veit ekki betur en til sjeu reglugerðir um þetta alt. En hitt er annað mál, og í því er jeg honum samdóma, að ef frv. þetta nær fram að ganga, þá geti eftirlit með framkvæmdum bannlaganna orðið tryggara en nú. Hvað eftirlitið með lyfjabúðum snertir, þá get jeg tekið það fram, að jeg tel það aðalatriðið við frv. þetta, því jeg hefi litið svo á, að landlækni hafi verið það ofvaxið frá byrjun, hvað þá heldur nú, er lyfjabúðunum fjölgar svo mjög. Háttv. 2. landsk.þm. (S. E.) þarf jeg ekki að svara, því að ræða hans var öll endurtekning á ræðu, sem hann hjelt hjer við 2. umr. þessa máls, og svaraði jeg henni þá, og get því eigi verið að leggja mig í það að reyna að sannfæra hann frekar.

Frsm. (Sigurjón Friðjónsson) Jeg tók ekki eftir því, að þetta frv. var á dagskrá, og hefi því ekki búið mig undir neina framsögu, enda býst jeg ekki við, að þurfi langa ræðu. Eins og háttv.þdm. er kunnugt, þá er nú svo háttað tekjum sýslusjóða, að þær eru að mestu leyti greiddar úr sveitarsjóðum og jafnað niður á þá að 1/3 eftir tölu verkfærra karlmanna, en að 2/3 eftir samanlagðri tölu lausafjár og ábúðarhundraða. Nú er litið svo á, að frv. það um fasteignaskatt, sem nú liggur hjer fyrir háttv. deild, kippi, ef samþykt verður, grundvellinum undan þessari niðurjöfnun. Því er hjer tekin upp önnur regla, sú, að jafna gjaldinu niður að 1/3 eftir tölu verkfærra karlmanna, eins og áður, að 1/3 eftir skattamati fasteigna og að 1/3 eftir samanlagðri fjárhæð skuldlausrar eignar og tekna af eign og atvinnu í hverjum hreppi fyrir sig. Þetta frv. stendur þannig í sambandi við frv. um eignar- og tekjuskatt, og væri því viðkunnanlegra, að það kæmi ekki til 3. umræðu fyr en betur sjest, hvað um það verður.

Sigurður Jónsson Jeg var í nokkrum vafa um, við hvað ætti að miða 3. atriðið, um skuldlausa eign og tekjur. Eftir hvaða skýrslum á að fara? Líklega eftir þeim skýrslum, sem fram koma í sambandi við eignar- og tekjuskattinn. En jeg vildi benda háttv. nefnd á, hvort ekki væri rjett að koma með brtt. til skýringar einmitt þessu atriði.

Frsm. (Sigurjón Friðjónsson) Að sjálfsögðu verður þetta miðað við skýrslur skattanefnda samkvæmt tekjuskattslögunum, þegar þau eru komin í gegn. Og einmitt þess vegna benti jeg á, að rjett væri að draga 3. umr. Hún ætti, hvort sem er, ekki að taka langan tíma.