Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Á síðasta fundi, þegar þetta mál var til umr., þá kom fram sú skoðun hjá hv. 2. þm. S.-M., að ríkissjóður ætti ekki að hafa nein afskipti af þessu máli. Og hann rökstuddi þetta álit sitt með því að segja, að ef ríkið gengi hér til samninga við einhverja aðila í Reykjavík til þess að hrinda málinu fram, þá ættu aðrir bæir úti um landið hliðstæðan rétt og hlytu að gera sömu kröfur til ríkisins og gerðar væru í Reykjavík í þessu efni. Ég vil leyfa mér að halda því fram og hef gert það áður, að aðstaðan í þessu efni hér í Reykjavík annars vegar og úti um landið hins vegar er gerólík. Og hótel það, sem talað er hér í þessu frv. um að byggja í Reykjavík, er með allt öðru sniði en hótel úti um landið mundu verða. Það yrði stærra og fullkomnara til þess að geta tekið á móti erlendum gestum, nánast hversu miklar kröfur sem þeir gera. Slíkar kröfur er ekki um að ræða úti um landið. Þá minntist hv. 2. þm. S.-M. á það, að möguleikar til þess að byggja þetta hótel hér í Reykjavík væru aðrir og meiri en annars staðar, án íhlutunar ríkisins. Þetta getur verið rétt. En það réttlætir ekki, að ríkið dragi sig út úr málinu vegna þess aðalsjónarmiðs, að það er ekki trygging fyrir því, að þetta hótel verði byggt og rekið eins og ríkinu sæmir, nema ríkið sé þar aðili og leggi fram nokkurt fé og hafi áhrif á fyrirkomulag þess og rekstur. Hv. 2. þm. S.-M. sagði, að ríkisstj. hefði verið of fljót á sér til þess að lofa framlagi til þessarar byggingar. Ríkisstj. hefur ekki lofað slíku framlagi, heldur er að leita heimildar til þess að láta þetta framlag í té. Ríkisstj. hefur lofað því aðeins að leggja málið fyrir Alþ. og leita heimildar þess til að framkvæma þetta verk. - Hv. 2. þm. S.-M. sagði, að í öllum löndum, þar sem hann vissi, væru þessar stofnanir ekki styrkþurfar. Það kann vel að vera. En hér hagar að mörgu leyti öðruvísi til en annars staðar, og eftir fenginni reynslu eru ekki líkur til, að þetta sé svo arðvænlegt fyrirtæki, að einstaklingar færu út í það, eins og til er ætlazt hér í þessu frv., að gert verði. Og að lokum hafði þessi sami hv. þm. þá röksemd fram að færa í málinu, að nú væru svo margar framkvæmdir fyrirhugaðar, að það yrði að velja og hafna um það, hvað framkvæma skyldi af því, sem fyrirhugað væri að gera, en það gæti ekki allt orðið framkvæmt á næstunni eins og til væri ætlazt. Og mér skildist hann líta svo á, að þessi framkvæmd kæmi ekki í fyrstu röð, og þess vegna bæri að snúa sér að öðrum verkefnum, sem hann tilgreindi nánar. Ég skal nú ekki mikið deila við þennan hv. þm. um þetta. En ég vil aðeins benda á, að frumskilyrði fyrir því, að hægt sé að sinna hér móttöku ferðamanna í landinu, er að gott hótel verði reist. Þannig að um leið og við gæfum upp þessa hugmynd um hótelbyggingu á næstunni, þá værum við búnir að gefa upp um leið að mjög verulegu leyti þá von okkar, að við getum haft - a. m. k. í nánustu framtíð - nokkra atvinnu, sem heitið geti, af fyrirgreiðslu erlendra ferðamanna. Þetta tvennt er svo nátengt, að það verður ekki sundur slitið. Ég hefði haldið, að það væri bráðnauðsynlegt, að út í þetta verk væri farið, og það sem allra fyrst, bæði af þessum ástæðum og öðrum. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að svara öðru í ræðu þessa hv. þm. Þetta voru aðalatriðin. Og ég tel þau ekki svo þung á metunum, að þau eigi að ráða úrslitum í málinu. Þá langar mig til enn á ný að minnast á brtt. hv. allshn. á þskj. 500, sem er um það, að 5. gr. frv., um eignarnámsheimildina, falli niður. Ég hafði búizt við því, að hv. frsm. n. gæfi mér þá skýringu, sem ég bað hann um, á því, hvernig útlitið væri með framgang málsins, ef brtt. væri samþ. Því að eins og ég lýsti yfir síðast, hef ég ekkert á móti því, að brtt. verði samþ., ef það hindrar ekki framkvæmd málsins. En samþykkt þessarar brtt. getur orðið til þess, að framkvæmd málsins tefjist um ófyrirsjáanlegan tíma. Einn af þeim stöðum, sem koma til greina fyrir þetta gistihús, er þannig í sveit settur, að það verður ekki hjá því komizt að taka eignarnámi nokkrar lóðir og húseignir, ef hann væri notaður fyrir þetta gistihús. Svo að ef húsið ætti að reisa, en eignarnámsheimildin væri ekki fyrir hendi og samningar tækjust ekki við eigendur hentugra lóða og mannvirkja á þeim, þá yrði ekki hægt að hafast neitt að í málinu um ófyrirsjáanlegan tíma, eða þangað til heimild væri fyrir hendi til þess að ganga til eignarnáms á lóðunum. Nú segi ég ekkert um, hvort þessi staður yrði valinn eða einhver annar til gistihúsbyggingarinnar, um það liggur ekkert fyrir. En ef hann verður valinn, liggur þetta mál fyrir eins og ég hef lýst. Og það tel ég mikinn skaða fyrir málið, ef það þarf að tefjast af þeim sökum, sem ég hef drepið á, ef brtt. væri samþ. Ef n. sér hins vegar einhver önnur úrræði til þess að afgreiða málið, þannig að framgangur þess væri tryggður án eignarnámsheimildar, væri mér kært að vita, hvaða leið það væri. Því að eignarnám í þessu efni út af fyrir sig er mér ekkert keppikefli, heldur hitt, að skortur heimildar til eignarnáms verði ekki til þess að tefja málið.



Herra forseti. Ég hafði tekið fram þau atriði, sem mestu máli skipta, og mun ekki endurtaka það. Það var aðeins út af því, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði, að ég kvaddi mér hljóðs, og til þess að segja örfá orð út af því, sem hæstv. samgmrh. tók fram. Hv. 3. þm. Reykv. segist í raun og veru vera sammála þeim sjónarmiðum, að það væri æskilegt, að einstaklingar og félög, m. ö. o. aðrir aðilar en ríkið, settu á fót gistihús. En hann færði fram nokkrar ástæður fyrir því, að hann teldi þetta ekki fært, eins og allt er nú í pottinn búið. Þessar ástæður, sem hv. 3. þm. Reykv. taldi fram, voru allt annars eðlis en þær, sem hæstv. samgmrh. hefur minnzt á, og var auðheyrt, að hv. 3. þm. Reykv. talaði frá öðru sjónarmiði, sem sé, að þeir aðilar, sem hann taldi eðlilegt að reistu gistihús og gjarnan mundu vilja leggja fram fé í gistihúsbyggingu og rekstur þess, treystu sér ekki til þess, nema ríkið væri með í verki, vegna þess að hætt væri við því, að rekstri hótelsins mundi verða íþyngt á allan hátt, ef ríkið væri ekki með í verki sem þátttakandi. Og hann minntist í þessu sambandi á verðlagseftirlitið, sem væri oft og tíðum strangt, og sagði sá hv. þm., að hann gerði ráð fyrir, að meiri linkind mundi verða sýnd gagnvart verðlagi, ef ríkissjóður ætti þar hagsmuna að gæta. Enn fremur minntist hann í því sambandi á áfengissölu, og mér skildist, að hann teldi, að litlar vonir væru til þess, að slíkt hótel fengi að selja áfengi, nema ríkissjóður ætti þar hagsmuna að gæta. Þetta er að vissu leyti nýstárlegt sjónarmið, þannig að ef þessi hugmynd ætti að vera ráðandi, þá mundu tímar þess, að hægt væri að reka nokkur meiri háttar fyrirtæki án þess að ríkið væri með í rekstrinum, vera úr sögunni. Ég held, að þessu sé ekki þannig farið, að þannig sé komið málum, og að það sé a. m. k. mjög varhugavert fyrir talsmenn einkarekstrarins og félagsrekstrarins að leggja upp laupana svo gersamlega, eins og málin nú standa, að þeir færi fram slíkar ástæður fyrir þátttöku ríkisins í þessu efni. Mér finnst slíkt of mikil svartsýni og ekki nægileg ástæða fyrir því, að ríkið leggi fram fé í þetta. Ef þessi starfsemi verður álitin heppileg, get ég ekki ímyndað mér, að það yrði þá farið að íþyngja henni svo með verðlagseftirliti, að ekki væri við unandi. Það væri a. m. k. fávísleg pólitík, ef fyrirtækið á annað borð væri talið nauðsynlegt. Enn fremur dettur mér tæpast í hug, að það geti haldið áfram til lengdar, að mikil greiðasala fái ekki að veita áfengi, ef áfengi má veita á annað borð í landinu. Það er frá mínu sjónarmiði hneykslanlegt að hafa ótakmarkaðar vínveitingar á einum einasta stað í borg eins og Reykjavík, þannig að þeir, sem vilja neyta áfengis, verði að safnast saman á einn lítinn blett á hverju kvöldi til þess að koma sínum vilja fram í því efni. Annaðhvort finnst mér, að það eigi að hafa þröng takmörk fyrir því eða jafnvel hætta því, að menn geti fengið keypt vín í gistihúsum, eða hins vegar að hafa frjálsari reglur um það, að menn geti fengið víðar en á einum stað í Reykjavík á veitingahúsi þennan drykk. Mér dettur alls ekki í hug, ef Eimskipafélag Íslands vildi t. d. koma upp gistihúsi, að það væri stætt á því að neita slíku gistihúsi um að hafa vínveitingaleyfi, ef vín á annað borð væri veitt í landinu. Ef sú stefna væri ráðandi, þá þýddi það nokkurn veginn það sama sem bann við því, að slíkt nýtízkuhótel kæmist á fót, sem hér er talað um. Því að það mundi vera ómögulegt fyrir slíkt hótel að laða að sér erlenda gesti og veita þeim þjónustu í landi, þar sem áfengissala væri á annað borð leyfð, ef því væri ekki leyft að hafa vínveitingar. Ég geri þess vegna miklu minna úr þessu atriði en hv. 3. þm. Reykv. Og í mínum augum er það, sem hann sagði, alls ekki nógu sterk rök fyrir því, að ríkið eigi að leggja svo mikla fjármuni fram til gistihúsbyggingar sem hér í frv. þessu er gert ráð fyrir. Ef menn meina nokkuð með þessu tali um það, að nauðsynlegt sé að fá hér upp gott hótel, þá á auðvitað að skapa þannig skilyrði, að það sé ekki að því þrengt, svo að menn treysti sér til að leggja fram fjármuni sína í það. Og það er sú leið, sem á að fara, frá sjónarmiði þeirra, sem vilja ekki, að ríkið annist reksturinn, að yfirleitt ætti að reyna að tryggja hótelrekstrinum sæmileg skilyrði, fremur en að kasta sér út í það að óska eftir, að ríkið leggi fram mikið fé í þessu skyni. Þegar hæstv. samgmrh. svaraði þeirri röksemd minni, að ég sæi ekki, að gott hótel ætti að þurfa styrks við, og vísaði þar til þess, að mér skildist, sem annars staðar ætti sér stað, að hótelrekstur væri sæmilega arðvænlegur rekstur, þá sagði hann, að hér gæti verið ástæða til þess að tryggja slíka starfsemi með öflugu framlagi frá ríkinu, þótt ekki væri ástæða til þess annars staðar í löndum. En mér hefur skilizt, að hér séu góð skilyrði til þess, að heppilega byggt gistihús gæti borið sig, og er þá þess að gæta, að hér er stórkostleg vöntun á slíkri þjónustu. Það er stórkostleg vöntun á gistihúsi í Reykjavík og ættu að vera góðir möguleikar á að reka hér fleiri gistihús þegar, í sambandi við erlenda ferðamenn. Og þess ber einnig að gæta gagnvart straumi erlendra ferðamanna til landsins, að það er áreiðanlega hægt að hafa mjög hagkvæm viðskipti við þá. Ég get ekki betur séð en að óvíða mundi vera álitlegra en hér í Reykjavík, eins og nú standa sakir, að byggja hagkvæmt gistihús. Mér sýnist því ekki vera þörf fyrir þessi háu fjárframlög frá ríkissjóði, sem ráð er fyrir gert í frv. Mér virðist, að hæstv. ríkisstj. muni hafa nóg með fjármagn ríkissjóðs að gera, þó að horfið væri frá þessu ráði. Ég hef því ákveðið að bera fram svo hljóðandi rökst. dagskrá : „Í fullu trausti þess, að í Reykjavík og víðar verði byggð fullkomin gistihús, án þess að ríkissjóður leggi fram fé til þeirra, ályktar deildin að vísa þessu frv. frá og taka fyrir næsta mál á dagskrá.“ Vil ég svo afhenda hæstv. forseta þessa dagskrártill.



Herra forseti. Hæstv. samgmrh. hafði gert hér nokkrar fyrirspurnir til allshn., eða meiri hl. n., út af því, að meiri hl. n. hefur lagt fram brtt. um það, að 5. gr. þessa frv. verði felld burt úr frv., sem sé um eignarnámsheimildina. En hv. frsm. n., þm. Snæf., er ekki viðstaddur hér í dag og getur þess vegna ekki orðið fyrir svörum. Ég skal þess vegna með nokkrum orðum leyfa mér að svara því, sem ég tel mestu máli skipta í sambandi við það, sem hæstv. samgmrh. beindi til n. Eins og hv. alþm. er að sjálfsögðu kunnugt, eru í stjórnarskránni sett ákvæði um það, að ekki skuli vera heimilt að taka eignarnámi eignir manna, nema almenningsþörf krefjist. En það er hins vegar á valdi Alþ. hverju sinni að meta það, hvort fyrir liggi þær aðstæður, að segja megi, að þar sé um almenningsþörf að ræða. Ég fyrir mitt leyti vil í fyrsta lagi draga það í efa, að almennt sé hægt að skoða það svo, að fullnægt sé þessum skilningi stjskr. að því er snertir þetta mál, að svo víðtæk eignarnámsheimild geti verið réttlætt með því, að almenningsþörf krefjist þess, að hún sé veitt nú þegar við samþykkt þessa frv. En hitt legg ég svo sérstaka áherzlu á, að mér hefur virzt hæstv. Alþ. hafa haft þá almennu reglu á undanförnum árum að gefa ekki almennar eignarnámsheimildir og ekki án þess að fyrirfram sé vitað, hvað eigi að taka eignarnámi, og í öðru lagi það, að það sé fullreynt, þegar eignarnámsheimildin er veitt, að ekki sé hægt að ná samningum á milli þess aðila, sem fer fram á að fá eignarnámsheimildina, og hins, sem á að þola eignarnámið. Ég gæti nefnt allmörg dæmi þess, að þetta hefur verið afstaða hæstv. Alþ. Og a. m. k. er mér óhætt að segja, að það hefur verið afstaða meiri hl. allshn. hverju sinni, að það skuli vera þrautreynt, að ekki sé hægt að ná samkomulagi, áður en heimild um eignarnám sé samþ. á Alþ. Ég man t. d. eftir því, að fyrir tveimur árum var farið fram á eignarnámsheimild í sambandi við eignir á Norðfirði, og fleiri mál slík hafa komið fyrir Alþ., þar sem heimild til eignarnáms hefur ekki verið gefin af Alþ., vegna þess að ekki lágu fyrir full skilríki fyrir því, að ekki væri hægt að fá eignirnar keyptar af eigendum með frjálsum samningum. Samkv. 5. gr. frv. liggur málið svo fyrir hér, að ríkisstj. er heimilt að taka eignarnámi lóðir, hús og mannvirki eftir því sem ríkisstj. telur þurfa undir gistihúsið og því til afnota. Og ég geri ráð fyrir, að þetta gistihús verði reist í Reykjavík, og þá væri með þessari gr. gefin ótakmörkuð heimild til þess að taka innan lögsagnarumdæmis Reykjavíkur hvert hús, lóð og mannvirki sem vera skal og greiða það eftir mati, til þess að fá stað undir gistihús þetta. Og slíka víðtæka eignarnámsheimild vil ég ekki fallast á, og meiri hl. allshn. er á sömu skoðun. Hæstv. samgmrh. spurði, hvort ríkisstj. hafi í hendi sér einhver önnur ráð, eftir sérstökum l. eða á annan veg, til þess að taka lóðir eða hús eignarnámi í þessu skyni, ef þessi heimild er tekin burt úr frv. með niðurfellingu 5. gr. Ég verð að svara því, að það er að sjálfsögðu engin slík eignarnámsheimild til. En hins vegar er ekki þar með sagt, að ríkisstj. geti ekki náð sama markmiði án slíkrar heimildar. Og ég á ákaflega erfitt með að trúa því, að í framkvæmdinni gæti það orðið þannig, ef ríkisstj, segir við ákveðinn eða ákveðna aðila, að á þessum stað eigi að reisa gistihús og þessar lóðir þurfi að kaupa til þess og þessi hús til niðurrifs, að eigendur slíkra eigna mundu ekki fyrir sitt leyti samþykkja frekar að selja þessar eignir í frjálsri sölu viðkomandi aðilum, sem yrðu ríkið, bærinn og Eimskipafélag Íslands, sem hér er gert ráð fyrir sem slíkum aðilum - eða hlutaðeigandi aðilum yfirleitt - heldur en að þola það að láta meta þær og taka eignarnámi. Því að það er víst, að þessir eigendur mundu alveg eins geta fengið kaupverðið ákveðið með mati, ef viðkomandi aðilar ekki gætu komið sér saman um kaupverðið með frjálsum samningum á annan hátt, þótt ekki kæmi til eignarnáms. Nú hefur hæstv. samgmrh. sagt, að sá staður, sem nú sem stendur sé álitinn álitlegastur undir þetta nýja gistihús, sé þannig í sveit settur, að þar verði að taka nokkrar lóðir og hús eignarnámi. Því er til að svara, að hæstv. Alþ. hefur alls ekki fengið að vita, hvaða eignir og lóðir þetta eru. Og ég skýt því til hvers einasta manns, sem á lóð eða hús, sem hér gæti komið til greina, hvort hann mundi fyrirfram vilja gefa eignarnámsheimild svo almenna sem þá, sem hér er farið fram á í 5. gr. frv. Ég held, að enginn mundi vilja samþ. það. Og það minnsta, sem krafizt verður, að gert sé um leið og farið er fram á eignarnámsheimildina, er, að ríkisstj. komi til Alþ. og segi: Ég vil fá eignarnámsheimild fyrir þessari eða hinni eign eða þessum lóðum og þessum húsum. Og þegar svo væri flutt málið, væri það Alþingis að svara um þessi tilteknu tilfelli, sem þá lægju fyrir, hvort það vildi veita um þær eignir eignarnámsheimild. Og samkv. þeirri reglu, sem meiri hl. allshn. og hæstv. Alþ. á undanförnum árum hefur fylgt, þá mundi einnig verða krafizt þess, að skilríki lægju fyrir um það, að ekki væri hægt að ná þessu sama takmarki, að kaupa þessar eignir, með frjálsum samningum. Það eru að sjálfsögðu ákvæði í l., sem heimila almennt eignarnám, eins og t. d. í sambandi við hafnarlöggjöf og vegalöggjöf eða slíkt. En það er allt annað atriði. En þó er það í sambandi við hafnargerðir takmarkað við þær lóðir, sem eru umhverfis höfnina, og þau mannvirki, sem kringum höfnina eru. Og hæstv. ráðh. veit þetta mjög vel. Og ef það verður nú alveg á næstunni, að ákveðinn staður verði valinn handa þessu gistihúsi, og ef ekki nást samningar um þann stað, þá mundi Alþ. væntanlega, ef það telur, að þessi niðurstaða sé rétt og nauðsyn fyrir að fá þetta mannvirki reist, veita eignarnámsheimild þá, sem nauðsynleg væri talin, til þess að gistihúsið yrði reist, þótt hins vegar eflaust megi deila um það, hvort slík eignarnámsheimila sé fyllilega í anda stjskr., sem sé, að þar sé um almenningsheill að ræða. Því að það má deila um það, hvort hótelið standi þá ekki á næstbezta eða kannske þriðja bezta stað í bænum. Ríkisstj. getur kannske ákveðið t. d., að gistihúsið skuli standa þar, sem nú er talað um stað fyrir ráðhús. Það getur orðið talinn bezti staðurinn fyrir gistihús þetta. En er það þá til almenningsheilla, að lóðir þar verði teknar eignarnámi vegna gistihúsbyggingar? Er ekki almenningsheill jafnvel borgið, þó að gistihúsið stæði suður á Melunum? Það mundi enginn geta sagt, að það sé vegna almenningsheilla, að þjóðleikhúsinu var holað þar, sem það stendur, og segi ég það í því sambandi, ef t. d. hefði átt að taka lóðir eignarnámi til þess að byggja það hús þar. Almenningsheill gæti eins vel verið borið við í sambandi við byggingu slíks húss, þó að það stæði uppi á Skólavörðuhæð. Hæstv. samgmrh. hefur mælzt til þess við mig að taka þessa brtt. aftur til 3. umr. Ég hef ekki borið mig saman við meðnm. mína um þetta, en hef ekkert á móti því, ef því verður ekki mótmælt af þeim, að taka brtt. þannig aftur, ef það gæti eitthvað liðkað til í málinu.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég þakka hv. 2. þm. Eyf. fyrir það, að hann hefur fyrir sitt leyti orðið við þeim tilmælum mínum að taka brtt. hv. meiri hl. allshn. aftur til 3. umr., svo að hægt verði að reyna til þrautar, hvort ekki næst skynsamlegt samkomulag um þetta mál á milli umr. - Annars skal ég ekki fara langt út í að deila við hann um skilning á ákvæðum stjskr. um eignarnámsheimildir, því að meira og minna heimspekilegar bollaleggingar um þá hluti færa okkur sjálfsagt tæplega nær hvor öðrum í þessu máli. Þó get ég ekki stillt mig um að minnast á það, að sá hv. þm. sagði, að hann vissi ekki til þess, að hér á Alþ. hefði verið samþ. heimild til eignarnáms, nema fyrirfram væri vitað, hvaða hluti ætti að taka eignarnámi, og helzt ekki áður en reynd hefði verið til þrautar samningaleiðin.

Almennt

. Svo bætti hann síðar við, að hér væru til vegalög og hafnarlög, þar sem eignarnámsheimildir væru veittar, án þess til væri tekið, hvaða eignir taka ætti eða þyrfti eignarnámi. Og hann hefði getað bætt við l. um skipulag bæja og fleiri l., þar sem heimilað er eignarnám á ótilteknum eignum, þ. e. ótilgreindum í l., og án þess að þeir, sem samþ. l., vissu fyrirfram, hvaða eignir mundu koma til með að verða teknar eignarnámi eftir þeim ákvæðum, og því síður, að samkomulagsumleitanir hafi farið fram um eignirnar. - Þetta er sem sagt ákvæði, sem oft hefur verið samþ. hér á hæstv. Alþ., svo að ég býst við, að hv. 2. þm. Eyf. kannist við það, sérstaklega sem lögfræðingur, að það eru mörg lagaákvæði til um heimildir til eignarnáms, án þess að til séu teknar í l. vissar eignir. Ég held þess vegna, að þetta ákvæði 5. gr., frv. um eignarnámsheimildina sé alveg hliðstætt því, sem er í öðrum l., bæði vegal., hafnarl., skipulagsl. og öðrum l., þar sem eignarnám er heimilað, ef þörf krefur. En vitaskuld eru ekki slíkar heimildir notaðar, ef frjálst samkomulag næst um kaup á eignunum. - Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þetta atriði málsins mikið, úr því að samkomulag hefur orðið um það að fresta atkvgr. um brtt. hv. meiri hl. allshn. til 3. umr. Og ég vil vænta þess, að eitthvert samkomulag náist við hv. meiri hl. allshn. um þetta atriði, svo að málinu verði ekki stefnt í neina tvísýnu út af þessu atriði. Því að mér skilst, að hv. allshn. sé það áhugamál, ekki síður en ríkisstj., að þetta hótel verði byggt, en ekki verði settur neinn Þrándur í Götu um þetta byggingarmál með því að útiloka fyrirfram möguleika, sem gæti kannske orðið til þess að tefja málið. Þess vegna vonast ég til þess, að samkomulag geti orðið við hv. allshn. um þetta.



Ræða mín um þetta mál hefur líklega orðið nokkru torskildari en ég vænti. Það lítur út fyrir, að hv. 3. þm. Reykv. hafi misskilið orð mín viðkomandi helgi eignarréttarins. Þykir mér það leitt. Ég vil ekki, að sá prýðilegi maður hafi rangt álit á skoðunum mínum í þessu máli. Ég er honum sammála um, að eignarrétturinn sé lífakkeri þjóðarinnar, eins og hann benti á. En það eru viss svið, þar sem eignarrétturinn getur ekki verið óskoraður, nema til skaða fyrir almenning. Til skýringar langar mig til að spyrja: Væru t. d. öll fiskimið Íslands í einkaeign og þau síðan leigð út af þessum eiganda með okurverði, ætli hv. 3. þm. Reykv. mundi ekki eins og mér falla það mjög illa? Jú, við mundum verða sammála um að hnekkja þessu. Og ef einhver maður t. d. ætti land í nágrenni Reykjavíkur og léti þrífast þar illgresi og aðrir fengju ekki að njóta landsins, þá yrðum við hv. 3. þm. Reykv. að breyta þessu. Það kann e. t. v. einhver að segja, að enginn maður hafi kostað til miðanna, þar hafi ekki verið byggt og ræktað. En ég vil þá segja: Þeir, sem byggja og rækta, eiga að hafa heimild til lands að réttu lagi, en hinir, sem hvorki rækta né byggja á landinu, ættu ekki að hafa heimild til landsins. Það þætti líka einkennilegt, ef það ætti að fara að selja manni andrúmsloftið. - Það er svo, að það óréttlæti, sem maður elst upp við, er manni furðu bærilegt. En ef á að leggja á mann nýja hlekki, þá er stungið við fótum. Ég hef talað um það, hve menn eru ákaflega viðkvæmir fyrir eignarréttinum, jafnvel þar sem hann á ekki rétt á sér. Ég gæti hins vegar nefnt dæmi, þar sem eignarrétturinn er ekki tryggður sem skyldi, en ætla ekki að fara út í það hér. - Svo minntist þessi hv. þm. á öfund. Ég tek það ekki til mín. Ég held, að ég viti ekki, hvað sú kennd er. Og það, sem vakir fyrir mér, er það, að allir þjóðfélagsþegnar eigi jafngóðu lífi að fagna eins og þeir, sem bezt hafa lífskjörin nú í þessu þjóðfélagi. Og ég tel, að það sé hægt að koma því í framkvæmd. Og að það sé hægt, hefur sannazt á stríðsárunum, með þeim gífurlegu fjárveitingum, sem stríðsþjóðirnar hafa lagt fram. h:g vil, að eignarrétturinn sé varðveittur, Það er hægt að treysta því. Hv. 2. þm. S.–M. vék fáeinum orðum að mér í sinni ræðu. Honum hefur víst þótt ræða mín óskipuleg, og lái ég honum það ekki. Ég er nýliði hér á þingi, og virðuleiki stofnunarinnar hefur truflandi áhrif á flesta í fyrstu. Hann titlaði mig hv. landskjörinn. E. t. v. hefur þetta stafað af minnisleysi, e. t. v. af ókurteisi. Mér þykir hvort tveggja slæmt. Ókurteisi er löstur, og stafar alla jafna af minnimáttarkennd og erfiðum skapsmunum, og kenni ég í brjósti um þá menn, sem þannig er ástatt fyrir. - Mér hefur fundizt hv. 2. þm. S.-M. einkennilega svartsýnn, og ég hef haft orð á þessu. Honum hefur fallið það illa. Ég hefði kannske heldur átt að segja, að hann væri úrtölusamur. Hann hefur verið það, og jafnvel farið með hrakspár. Við það að lesa sögu, þótt ekki sé nema saga Íslendinga, kemst það inn hjá manni, að maður vill ógjarnan fá það orð á sig að vera talinn úrtölusamur, hví að það er dauft ljós yfir minningu þeirra manna í þjóðfélaginu, sem ég gjarnan vil kalla úrtölumenn og „við-getum-ekki-menn“. Svartsýni er engum til góðs, en alltaf til ills. Úrtölumenn eru líka alltaf til ills. Það væri gott, ef slíkt væri lagt á hilluna yfirleitt. En svo prýddi hv. 2. þm. S.-M. mál sitt með því að kalla mig „framfaramanninn úr Eyjum“. Ég var ákaflega glaður yfir þessum orðum, vegna þess að þetta er heiðurstitill. Og vegna þess, að mér er hlýtt til allra manna, vil ég biðja þess, að hv. 2. þm. S.-M. verði kallaður framfaramaðurinn að austan. Ég vildi óska þess, að hans þingsaga yrði þannig hér eftir. En svo maður víki að hótelbyggingunni, þá er það rétt hjá hv. 2. þm. S.-M., að það er einkennilegt, hversu virðist vera lélegur árangur af starfrækslu gistihúsa hér á landi, eins og verðið á greiðanum er þó geysihátt. Mér finnst það tortryggilegt. Ég skil ekki, hver kynstur óhappa eða óhagsýni þar koma fyrir. Á hótelunum er flestallt selt með okurverði. Það eru náttúrlega til margir menn, sem iðka barlóm og eru „alltaf að tapa“. Mér finnst, að þessir menn, sem „alltaf eru að tapa“, - ég meina það til hótelstjóranna - ættu að gefa út kennslubækur um það, hvernig ætti að hagnast á „tapi“. En það er annað mál. Fyrirgreiðsla á hótelum, við því verði, sem hún hér á landi er seld, á að skila góðum árangri, í því er ég sammála hv. 2. þm. S.-M. En hins vegar finnst mér ekki, að bíða eigi eftir því með þessa gistihúsbyggingu, að einkaframtakið fái að njóta sín þar. Ég hygg, að hótelrekstur eins og hér er gert ráð fyrir í þessu frv. geti orðið einhver gróðaatvinnuvegur, og einmitt þess vegna get ég unnt þessum aðilum að njóta þar hagnaðar. Stað fyrir þetta hótel þarf að velja út frá fagurfræðilegum og hagrænum sjónarmiðum. Þar má ekkert vera til fyrirstöðu. Ég er því á móti því, að 5. gr. frv. verði felld burt úr frv. Það gæti orðið til þess að torvelda þeim, sem um þetta mál fjalla, að þetta mál komist í framkvæmd. En þess er brýn þörf að koma upp þessu hóteli. Því að við getum ekki tekið á móti erlendum ferðamönnum án þess, en viðskipti við þá gætu orðið mjög mikil, ef hægt væri að veita þeim fyrirgreiðslu á fullkomnu hóteli. Við höfum ekki ráð á því að fá það orð á okkur, að við getum ekki hýst útlenda gesti. Ég vil þess vegna láta 5. gr. frv. haldast, því að hún gæti orðið til þess, að hótelið yrði reist á þeim stað, þar sem það mundi prýða þennan ófríða bæ, sem er þó svo heppinn að vera í fögru umhverfi. Og það er svo sem engin hætta á ofbeldisverkum af hálfu hæstv. ríkisstj. í þessu efni, heldur er þetta ákvæði haft til þess að greiða fyrir málinu. Við það að lesa 1. gr. frv. getur manni dottið í hug, hvort ekki væri rétt að fara að athuga það, hvort ríkið ætti ekki að gerast aðili að hótelbyggingum á fleiri stöðum á landinu, t. d. á Þingvöllum og við Geysi. Þegar maður lítur á reynslu Sviss, þá freistast maður til að halda, að það mundi vera rétt af því opinbera að stuðla að svona framkvæmdum t. d. á slíkum stöðum, sem sagt víðar en í Reykjavík. Aðalatvinnuvegur Svisslendinga er að taka á móti og annast um skemmtiferðamenn. Það er ekki fráleitt, að við Íslendingar gætum keppt við Sviss í þessu efni. Við höfum margt að auglýsa. Þingvellir eru talinn frægur og fagur staður og Geysir alveg dæmalaust náttúruundur. Og svo getum við líka boðið upp á eitt, sem við getum auglýst, beljandi slagviðri og stórhríðar. Það er fjöldi ungra manna, sem mundi geðjast jafnvel bezt að þessu. Og mér hefur dottið í hug, að á milli umr. um þetta mál mætti athuga nánar, hvað mætti leggja til málanna um gistihúsbyggingar við einkennilega og fagra staði hér á landi. Og ferðamannastraumurinn hingað til lands takmarkast ekki af öðru en húsnæði, sem fyrir hendi er til þess að hýsa ferðamennina: Og ég sé ekkert á móti því, að ríkisstj. hafi forustu um þessi mál, og ég hygg, að það væri ekki nema rétt til hagað að skipa sérstaka stjórn yfir þessi væntanlegu fyrirtæki. En það ætla ég ekki að ræða nú.



Herra forseti. Ég vil nú ekki tefja þetta mál frá þeim eðlilega gangi, sem það ætti að fara að geta tekið, og vil ég lýsa yfir því, að ég tel það betur farið, að háttv. allshn. hafi tekið upp þann þráð, sem ég gerði að nokkru umtalsefni við 1. umr. þessa máls. Hv. form. og frsm. allshn. hafa gert grein fyrir því, hvers vegna n. leggur nú til, að 5. gr. frv. verði nú niður felld, og er það í samræmi við þá skýringu og raunar þau andmæli, sem ég flutti hér við téða umr., sem sé, að það væri bæði óeðlilegt og hættulegt að fara þannig með það ákvæði stjórnarl., sem fjallar um eignarrétt og eignarnám, eins og í frv. væri gert ráð fyrir. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að eignarnám er leyft samkv. sjálfri stjskr., en aðeins undir sérstökum kringumstæðum, en almennt eignarnám er ekki til í l., slíkt sem frv. fer fram á. Hæstv. ráðh. vitnaði til þess, að vegal. og almenn skipulagsl. hefðu að innihalda nokkuð slíkt, en þar gegnir allt öðru máli. Þess eru engin dæmi, að einstakar stofnanir, hverjir sem að þeim standa, hafi fengið að skipa sér innan þeirrar varnargirðingar eða hafi verið settar á fót af löggjöf landsins með þeim hætti, að þeim hafi verið leyfð ótakmörkuð eignartaka. Ég ímynda mér því, að þessi gr. frv., sem hér um ræðir, hafi verið sett inn af misskilningi, af því að ekki hafi verið nægilega athugað að fara samkv. stjskr. Hér kemur að sjálfsögðu einnig til greina nokkur álitsmunur um það, í hverju tilfelli megi leyfa eignarnám og hvenær almenningsheill krefji eða geri slíkt kleift, og skal ég ekki fara frekar út í það. Fyrir mitt leyti tel ég ekki rétt að leyfa eignarnámsheimild fyrir einstakar stofnanir, eins og hér ætti sér stað, þar eð ekki er auðvelt að sanna, að almenningsheill krefjist þess. Auk þeirra almennu athugasemda, sem koma heim við það, sem hv. n. hefur nú fallizt á, vildi ég - af því að svo virðist sem n. ætli að taka málið til meðferðar, þar sem frestað hefur verið atkvgr. um einstök atriði - beina, þeirri spurningu til n., hvort hún hafi ekki athugað það út af fyrir sig, því að það atriði áhrærir raunar merg málsins, hvort ríkið ætti að taka upp þann hátt, sem nú hefur verið rætt hér um, að ráðast í að byggja fyrir einstakan atvinnurekstur, eins og maður verður að kalla hótelrekstur, þar sem eðlilegra er, að hann sé á einstakra færi og rekinn á þann veg, að ekki þurfi að vera nein gustukaverk þar í kring. Þá vil ég spyrja hv. allshn., hvort hún hafi athugað það, hvort hér sé ekki í bænum verið að undirbúa mikla gistihúsbyggingu. Hefur það einnig verið athugað, hvort þessi stóru fyrirtæki, Reykjavíkurbær, Eimskipafélag Íslands h. f. og ýmis önnur voldug fyrirtæki, sem hér eru, megni ekki að ráðast í þessar framkvæmdir sjálf? Hvers vegna leita þau til ríkisins um styrk? Það er svo, að Eimskipafélag Íslands hefur fengið heimild til þess að reisa gistihús, og var þar ekkert nefnt um það að fara fram á styrk ríkisins í því sambandi, og öllum er kunnugt um, að fjárhagur þess félags er þannig, að það á milljónir í sjóði. Reykjavíkurbær hefur og öll tök á því að sjá farborða í sínum sökum og hefur fengið slíkt álöguvald yfir almenningi í þessum bæ, sem mönnum er nógsamlega kunnugt um og þegar er algjörlega jafnoki álöguvalds hins opinbera. En hvers vegna er sú árátta orðin svo rík hjá Reykjavíkurbæ að fara ætíð til ríkisins og reyna að klúðra því inn í allt, sem hér á að framkvæma, sem hann treystir sér kannske ekki til í svip, en verður að sætta sig við, að er hans mál? Á þá ríkið alltaf að standa upp á gátt fyrir öllu slíku? Slík fordæmi eru mjög hættuleg. Nú er mér kunnugt um, að hafinn er undirbúningur að byggingu stærðar gistihúss hér í bæ, og er ráðgert, að sú bygging taki yfir lóðirnar við Aðalstræti, allt frá Uppsölum og að Aðalstræti 8 (öðru nafni „Fjalakötturinn“). Allt þetta svæði er á hendi einstaklings aðila og hefur verið gerður uppdráttur að þessari byggingu, þar sem gert er ráð fyrir hinum glæsilegustu verzlunum á neðstu hæðinni og 150 herbergjum á hinum hæðum byggingararinnar fyrir þá, sem að koma og ráð hafa á að borga. - Vill nú hv. allshn. ekki athuga þessi atriði hvor tveggja, hvort stórfyrirtæki eins og Reykjavíkurbær og Eimskipafélagið, sem hafa fengið leyfi út af fyrir sig til þess að fara út í þessar framkvæmdir, gætu ekki fengið önnur stórgróðafyrirtæki í lið með sér heldur en að leita til ríkisins um styrk í þessu skyni, svo og að athuga sérstaklega, hvað líður þessu stóra gistihúsi við Aðalstræti, sem þegar hefur verið gerð teikning af ? Að öðru leyti get ég endurtekið það, sem ég sagði hér við 1. umr. þessa máls, að það er gott, að slíkt mál sem þetta komi fram, til þess að menn geti litið á það frá öllum hliðum, þar með er ekki sagt, að fara ætti út í þessa framkvæmd strax, sem hér er lagt til, en hins vegar er þetta verulegt atriði, sem í okkar þjóðfélagi kemur til mála. Að lokum vil ég minnast örfáum orðum á, hvaða réttindi slíkt gistihús, sem hér um ræðir, ætti að hafa, hvort sem það yrði rekið af einstaklingum eða hinu opinbera. Í fyrsta lagi er það, að ef þessi aðili ætti að fá eignarnámsheimild, þá ættu sömuleiðis aðrir að fá hana, sem reistu slík þjóðþrifafyrirtæki. Þá kemur og það atriði til athugunar, að eins og nú standa sakir, er aðeins einu gistihúsi hér í bæ veitt almennt vínveitingaleyfi, en meðan áfengi er selt í landinu, er sjálfsagt að veita öllum gistihúsum vínveitingaleyfi. Mundi slíkt og forða því, að menn hefðu þar vín um hönd í óleyfi og öfluðu þess með kjörum, sem ekki eru æskileg, því að áfengi er nógu dýrt, þótt ekki sé á það bætt. Allt þetta kemur til greina fyrir þá aðila, sem með þetta mál eiga að fjalla, hvort heldur það verða einstaklingar eða stofnanir. Hins vegar hefur engin skýring fengizt á því, hvort tilgangurinn með þessu frv. sé aðeins að reisa þessa byggingu eða hvort ríkið eigi einnig að ábyrgjast reksturinn. Allt þetta kemur til athugunar hv. allshn., sem fjallar um málið, en skylt er henni að kynna sér allar hliðar þess.



Herra forseti. Mig langar til að fá upplýsingar um nokkur atriði, sem snerta þetta mál og eru þess eðlis, að þau gera mér a. m. k. óhægt um að greiða atkv. um þetta mál, fyrr en ég hef fengið þessar upplýsingar bæði frá hæstv. ríkisstj. og hv. allshn., sem vafalaust hafa athugað þessar hliðar málsins. Í fyrsta lagi langar mig til að vita, hvað nýbyggingarráð og viðskiptaráð ætlazt til, að mikið verði flutt til landsins af byggingarefni á þessu ári. Við erum nýbúnir að samþykkja l., þar sem þessi tvö ráð í samráði við hæstv. ríkisstj. eiga að áætla innflutningsþörfina fyrir þessa vörutegund og veita leyfi samkv. því. Þá hefur hæstv. viðskmrh. f. h. ríkisstj. lagt fram frv. um byggingar húsa og til þess að bæta úr húsnæðisleysi í kaupstöðum. Ég álít, að hann hafi gert sér ljóst, hvað það byggingarefni, sem viðskiptaráð úthlutar leyfum fyrir, hrekkur til þeirra framkvæmda til þess að bæta úr húsnæðisleysi í landinu og að efni til þessara framkvæmda hafi verið lagt til hliðar eða hann hafi gert ráðstafanir til þess að tryggja sér það, þegar þessi nýju hús verða byggð eftir hans frv. Þá langar mig til að fá upplýsingar um það hjá hæstv. samgmrh., sem stendur að því frv., sem hér liggur fyrir, hve mörg almennings íbúðarhús væri hægt að byggja fyrir það byggingarefni, sem þarf í þessa hótelbyggingu, og hvað mikið sé afgangs af byggingarefni, sem nýbyggingarráð og viðskiptaráð ætlast til, að verði flutt inn í landið á þessu ári, þegar búið er að taka af því efni til allra þeirra bygginga, sem ríkið hefur veitt fé til og þörf er á. Ég geri ráð fyrir, að hæstv. ríkisstj. hafi athugað þetta allt svo og hv. allshn., áður en hún hefur mælt með frv. því, sem hér liggur fyrir. Að lokum vil ég svo beina því til hæstv. forsrh., að við umr. hér í vetur, er einn stuðningsmaður hans bar fram brtt. um að flytja inn í landið fleiri skip en hæstv. forsrh. vildi vera láta, þá upplýsti hann, að ef það yrði gert, fengjust engir verkamenn eða sjómenn til þess að starfrækja þau skip. Var hæstv. forsrh. búinn að hugsa það þá, að það þyrfti fjölda manna til þess að byggja þetta hótel? Ég þyrfti að fá upplýsingar um öll þessi atriði, áður en ég tek afstöðu til þess máls, sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Ég hefði ekki tekið hér aftur til máls nema sökum þess, að fram hafa komið fyrirspurnir bæði frá hv. 2. þm. N.-M. og hv. 10. landsk. Í sambandi við það, sem sá síðarnefndi sagði, þá er það sjálfsagt atriði, sem allshn. hefur ef til vill ástæðu til að rannsaka betur, um hitt getur verið skoðanamunur, hvort ríkið eða bærinn og Eimskipafélagið eigi í þessu tilfelli að hætta við slíka hótelbyggingu vegna þess, að aðrir hafi hugsað sér að setja á stofn annað fyrirtæki, sem gangi í sömu átt. Ég verð að segja það fyrir mitt leyti, að það samrýmist bezt mínum skoðunum, að ríkið fari ekki inn á atvinnurekstur, ef fyrir eru einstaklingar, sem vilja taka hann að sér í sömu eða svipaðri mynd. Ég get upplýst það, að enginn af þeim mönnum, sem að sögn ætla að ráðast í hótelbyggingu við Aðalstræti, hefur snúið sér til mín eða n. með slíkt, sem hér um ræðir, þannig að þeir hafa ekki gefið allshn. neitt tilefni til þess að setja rannsókn af stað í þessum efnum, sem ætti þó að liggja þeim nær, vegna þess að þeir hljóta að vita, að þetta mál er til meðferðar hjá allshn. Hins vegar get ég að sjálfsögðu rætt við meðnm. mína um, að n. taki þetta til athugunar, úr því að þetta er komið hér inn í umr. Að því er fyrirspurn hv. 2. þm. N.-M. snertir, hvort n. hafi athugað, hve mikið af byggingarefni eigi að flytja til landsins á þessu ári, og í öðru lagi, hvort n. hafi athugað, hversu mörg íbúðarhús væri hægt að byggja úr því efni, sem færi í þetta gistihús, þá get ég upplýst það, að þessi atriði hefur allshn. ekki athugað, og ég verð að telja, að slíkt sé algerlega utan við hlutverk hennar í þessu tilliti, því að hér er aðeins um að ræða heimild fyrir ríkisstj. fyrir byggingu gistihúss.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Hv. 2. þm. N.-M. beindi nokkrum spurningum til mín, en nefndi að vísu annan ráðh. í því sambandi. Hann var að spyrja að því, hvað mikið byggingarefni mundi flytjast til landsins á þessu ári og til hvers það byggingarefni ætti að notast, og hvort væntanleg bygging gistihúss mundi ekki fara í bága við þær ráðstafanir, sem ætlazt væri til, að gerðar yrðu með frv. því um opinbera aðstoð við íbúðarhúsabyggingar, sem liggur fyrir hv. Ed. Hér blandar hv. 2. þm. N.-M. saman tveim málum, því að þótt það frv., sem hér liggur fyrir, verði samþ., þá er ekkert í því, sem ákveður, hvenær hafizt skuli handa um byggingu þess gistihúss, sem þar ræðir um, þannig að ef það kemur í ljós, að skortur verður á byggingarefni og verkafólki til bygginga, þá er ekkert því til fyrirstöðu, að gistihúsbyggingunni verði frestað vegna annarra bygginga, sem eru enn þá meira aðkallandi. Ég hygg, að ekki liggi enn þá upplýsingar fyrir um, hve mikið byggingarefni verði hægt að fá til landsins á þessu ári, og það er nokkurn veginn víst, að eftirspurnin eftir byggingarefni hlýtur að vaxa allverulega, þegar samgöngur komast í eitthvað betra lag í álfunni, þannig að þeir, sem nú hírast í bústöðum, sem ekki eru neinir mannabústaðir, eða eiga ekki þak yfir höfuðið, fá möguleika á að flytja til sín byggingarefni til þess að byggja úr. Það er þess vegna nauðsynlegt, að ríkisstj. geri allt, sem í hennar valdi stendur, til þess að reyna að fá flutt til landsins svo mikið byggingarefni á þessu ári sem mögulegt er, en eins og ég sagði áðan, er þetta í rauninni óviðkomandi frv. því um gistihúsbyggingu, sem hér liggur fyrir. Það getur vel komið til mála og er gert ráð fyrir því í frv. því, sem hv. 2. þm. N.-M. minntist á, að teknar verði ákvarðanir um að fresta framkvæmd stórbygginga, sem ekki er algerlega óhjákvæmilegt að koma á fót, til þess að geta látið nauðsynlegar íbúðarhúsabyggingar ganga fyrir. Ég hygg, að um þetta geti ekki verið neinn ágreiningur, að til þessa geti komið, og vil ég þó ekki segja það með þessum orðum, að ég telji ekki nauðsynlegt að ráðast í þessa gistihúsbyggingu sem allra fyrst. Það stendur fyrir dyrum veruleg aukning á strandferðaskipum ríkisins, og búið er að panta mörg millilandaferðaskip. Það er og kunnugt, að ferðamannastraumur á eftir að aukast til bæjarins, bæði frá útlöndum og sömuleiðis frá ýmsum stöðum landsins. Það er því engan veginn vansalaust af því opinbera að láta það ástand haldast hér í höfuðstað landsins, að ekki sé hægt að hýsa þá gesti, sem til bæjarins koma. Ekki er ætlunin með þessu að gera hótelrekstur að ríkisrekstri, því að eðlilegra er, að einstaklingar hafi þennan rekstur með höndum, hins vegar er ekki óeðlilegt, að ríkið hafi afskipti af þessum málum einmitt í sambandi við aukinn ferðamannastraum, sem verið er að beina til landsins, m. a. fyrir opinberar aðgerðir. Mjög víða um heim, m. a. á Norðurlöndum, er það föst regla, að ríkið reki fyrirtæki eins og t. d. járnbrautir og eigi gistihús, sem eru rekin í sambandi við þær, og það þykir skylda, að hið opinbera, sem annast samgöngur og samgöngutækin, sjái um, að þeir, sem ferðast með þeim, geti fengið húsaskjól. Ríkið hefur nú rekizt í því, að hér verði reist gistihús, enda er það ekkert einsdæmi, að hið opinbera styrki hótel hér á landi. Hv. 10. landsk. hlýtur að vera kunnugt um þetta. Hér er því eigi farið inn á nýjar brautir, heldur tekin upp fyrirgreiðsla, er tíðkast annars staðar og þykir sjálfsögð. - Ég sé svo ekki ástæðu til þess að teygja frekar úr umr. Vildi ég aðeins svara fyrirspurninni.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir svarið. Það hélt ég, að hæstv. ráðh. mundi vel vita um þetta. Því spurði ég. Ég gerði ráð fyrir, að hann mundi athuga málið frá öllum hliðum. Hér situr nú formaður nýbyggingarráðs, sem ekki var við, þegar ég spurði. Það ætti að vera búið að gera þá áætlun, er ég spurði eftir um innflutning byggingarefnis, og vonandi svarar hann þá nú. En nú upplýsir hæstv. félmrh. annað : „Þetta er bara heimild,“ segir hann. Til þess að skyggja eigi á hæstv. forsrh. fór svo hæstv. ráðh. að gera ráð fyrir, að fólksekla kæmi til, svo að ekki yrði hægt vegna hennar að byggja hótelið. Þá væri ekki um annað að ræða en fresta öllu og gera þetta einhvern tíma seinna. Aftur segir hæstv. dómsmrh., að það hljóti að verða að byggja. Hæstv. fjmrh. hefur upplýst, að ekki fáist byggingarefni eða nóg fólk til þess að byggja fyrir það fé, er veitt hefur verið í fjárl. til hótelsins. Síðan segir hæstv. félmrh., að það verði bara að fresta málinu vegna þess, að efni vanti. Hæstv. forsrh. sagði, að ekki mundi fást fólk á einn togara í viðbót. Er því sýnt, að allt ber að sama brunni með þetta frv. Það er ekkert meint með því, enda ekkert nema látalæti, og mun ég því ekki styðja stj. í þessum skrípaleik.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Það er varla hægt að ætlast til þess, að svara eigi hv. 2. þm. N.-M. En af því, að hann er með rangar ályktanir, þá ítreka ég, að það er ákaflega fjarri lagi, að hægt sé að krefjast þess af nýbyggingarráði, sem hann talaði um. Vitanlega er hægt að semja áætlun um, hvað æskilegt sé, en ég held, að engum detti hitt í hug nema hv. 2. þm. N.-M. Þá sagði þessi hv. þm., að verið væri að flytja þetta frv. sem einhverja dulu til að flagga með, þannig að fresta yrði einhverjum opinberum byggingum, ef skortur yrði á byggingarefni og verkafólki. Hins vegar - auk þess að ekkert er líklegra en hið opinbera verði að fresta ýmsum byggingum, - er vitanlega um hreinar getsakir gersamlega að tilefnislausu að ræða hjá hv. 2. þm. N.-M., þar eð ekkert verður um þessi mál sagt þegar í stað. Bygging slíks hótels sem þess, er hér um ræðir, þarf langan undirbúning. Sennilega mundi taka tíma allt til áramóta að útvega uppdrætti og þess háttar. Eru því litlar líkur til, að hægt verði að byrja á verkinu fyrr en eftir áramót. Mér hefur verið tjáð af þeim manni, sem teiknað hefur flestar af opinberum stórbyggingum okkar, að ársverk væri það a. m. k. að undirbúa teikningar og uppdrætti að slíku húsi sem Akureyrarspítala, og þó verður þetta hótel líklega enn stærra. Mér þykir líklegt, að undirbúningnum verði eigi lokið fyrr en um áramót, jafnvel þótt málið fái stuðning ekki alllítinn.

Forseti (BG) : Hv. 2. þm. S.-M. gerir stutta aths.



Ég vildi bara koma því fram, að mér finnst hv. 2. landsk. vera særður yfir því, er ég sagði um daginn. Ég tek það fram, að þá þykir mér leiðinlegt, ef svo er. Ég mundi ekki í svipinn, hvar hv. þm. var í röðinni. Sízt af öllu er það ætlun mín að gera mönnum til óvirðingar að ósekju. Kemur aðeins fyrir, að ég man ekki, hvar þeir eru í röð.

Garðar Þorsteinsson Allshn. hefur síður en svo getað komið sér saman um afgreiðslu þessa máls. Hefur frv. verið rætt oftar en einu sinni. Félmn. hefur og haft málið til umr., og á fund n. komu oddvitar úr ýmsum hreppum. Þar mætti líka sýslumaðurinn í Árnessýslu, sem er oddviti sýslunefndar. Reynt var að þreifa fyrir sér um, hvort hægt væri að ná samkomulagi um þetta, nýja hreppsfélag. En það tókst síður en svo. Fyrirsvarsmaður hins nýja hrepps taldi upp þær jarðir, er leggjast ættu undir hreppinn að hans áliti. Oddvitar gripu þá til mótmæla, en oddviti Sandvíkurhrepps hafði þó sérstöðu í málinu. N. hefur ekki getað orðið sammála um frv. Hv. 2. þm. N.-M. hefur lagt fram brtt. á þskj. 458, og ganga þær að því leyti lengra, að í 1. brtt. er lagt til, að ákveðnar jarðir verði teknar af Sandvíkurhreppi og lagðar til Eyrarbakkahrepps. - Ég og hv. þm. Ak. erum sammála því, að jörðin Árbær sé ekki tekin með og lögð til hins nýja hrepps. Flytjum við brtt. þess efnis á þskj. 465. Ég og hv. þm. Ak. erum á móti þeirri till. á þskj. 455 að gefa eignarnámsheimild slíka í þessu efni nú þegar, sem er í raun og veru órökstudd, og stendur eins á með hana og aðrar eignarnámsheimildir, sem fram koma hér í hv. d., þar sem engar sérstakar eignir eru nefndar. - Að öðru leyti höfum við ekki orðið samferða í þessu máli, hv. þm. Ak. og ég. Ég hef borið fram á þskj. 524 brtt., sem m. a. breyta frv. á þá leið til bóta, ef samþ. verða, að fella burt það ákvæði, að leggja skuli undir þennan nýja hrepp hluta úr Hraungerðishreppi, þ. e. að hinn nýi hreppur verði aðeins myndaður þannig, að í honum verði þessar jarðir: Selfoss og Hagi ásamt Bjarkarspildu úr Sandvíkurhreppi og Hellir upp að þjóðveginum með Ingólfsfjalli ásamt Fossnesi. Hins vegar hafa hinir nefndarmennirnir, eða a. m. k. tveir þeirra, lagt til, eins og er í frv., að lagt verði land undir hinn nýja hrepp alla leið upp úr, upp í Ingólfsfjall. Og með því móti yrði Ölfushreppur klipptur í sundur. Ég fyrir mitt leyti finn ekki nein rök fyrir því, að hinn nýi hreppur geti ekki látið sér lynda að fá land þannig, að að nafninu til sé þó Ölfushreppur samfelldur, eftir að hin nýju hreppaskipti hafa farið fram. En þetta síðar talda verður sjálfsagt minna ágreiningsatriði en skiptingin úr Hraungerðishreppi. Þau rök, sem hv. meiri hl. n. færir fram fyrir því, að hluti úr Hraungerðishreppi sé lagður undir þennan nýja hrepp, er það, að Mjólkurbú Flóamanna er þar og nokkur byggð í kringum það, sem þeir hv. þm. vilja láta fylgja þessum nýja hreppi, en þessi byggð stendur á nokkrum hluta jarðarinnar Laugardæla. Þeir segja sem svo, að þarna sé orðin allfjölmenn byggð, sem tilheyri raunverulega Selfossþorpi, og þessi byggð þurfi að hafa sameiginlegan barnaskóla með aðal-Selfossbyggðinni, sameiginlegt rafmagn, vatnsleiðslu o. s. frv. Ég sé ekki, að af þessum sökum sé ástæða til að leggja þennan hluta Hraungerðishrepps undir hinn nýja Selfosshrepp, því að vitanlega ráða ekki hreppatakmörk um það, hvernig hagað verður rafleiðslum, vatnsleiðslu og skolpleiðslu í þessu hverfi. Því að ef það nær fram að ganga, sem fyrirhugað er, að raflýst verði sveitaþorp, þá ráða ekki um þær framkvæmdir hreppatakmörk út af fyrir sig. Það er hins vegar framkvæmdaratriði milli þessa nýja hrepps og Hraungerðishrepps, hvernig fjárgreiðslum eigi að vera varið í sambandi við slíkar framkvæmdir, ef þær eru sameiginlegar fyrir báða hreppana. - Og það, sem sérstaklega gerir það að verkum, að ég get ekki fellt mig við, að þessari landspildu sé skipt úr Hraungerðishreppi, er það m. a., að það er upplýst, að tekjur Hraungerðishrepps hafa numið undanfarið að jafnaði 51 þús. kr., en með þessari skiptingu úr Hraungerðishreppi, sem í frv. er gert ráð fyrir, mundu þessar útsvarsgreiðslur rýrna um 17 þús. kr., þannig að hreppurinn mundi þá með einni lítilli löggjöf vera sviptur 1/3 hluta af útsvarstekjum sínum. Og þó að segja megi, að hann eigi að fá þetta á einhvern hátt bætt og koma greiðslur á móti, þá er það víst, að það kemur allt öðruvísi við fyrir hreppinn að mega vaxa bæði að íbúatölu og fjárhagslegri aðstöðu svo sem eðlilegt er á þann veg, að byggðin færist austur á við og hreppurinn þess vegna geti hagað sínum fjárhagsáætlunum í samræmi við það. Þetta og hins vegar það, að hreppurinn er sviptur 1/3 hluta tekna sinna, gerir það að verkum, að mér finnst óeðlilegt, að þessi skipting úr Hraungerðishreppi eigi sér stað. Ég vil líka benda á það, að þetta mál er ákaflega illa undirbúið. Sýslunefndin hefur ekki haft þá forgöngu í þessu máli, sem henni ber að eðlilegum hætti. Nú er vitað, að samkv. sveitarstjórnarl. frá 1927 er gert ráð fyrir því, að stofnaðir séu sérstakir hreppar, ekki með löggjöf, heldur þannig, að „atvinnumálaráðherra hefur heimild til að skipta hreppi, sameina hreppa og breyta hreppamörkum. . .“ Þar er og gert ráð fyrir, að það sé sýslunefnd og sýslunefndaroddviti, sem fyrst og fremst hafi forgöngu slíkra mála, og hreppsnefndir og oddvitar hreppa komi sér saman um slíkar skiptingar. Þetta liggur alls ekki fyrir hér. Að vísu hefur þetta mál verið tekið fyrir í sýslunefnd, en hún vísaði því frá sér til viðkomandi hreppsnefnda og hreppa. Og það verður ekki séð af því, sem hér liggur fyrir í málinu, að sýslunefndin sem slík eða oddviti hennar hafi gert neinar tilraunir til þess að leysa þetta mál með samkomulagi. Hitt kann svo að vera, að hann telji fyrirfram útilokað, að hægt sé að ná þessu samkomulagi. Um það skal ég ekki segja. En ég hefði talið eðlilegt, að sýslunefnd sem slík hefði þá í annað sinn tekið málið fyrir og kallað til sín fyrirsvarsmenn hreppanna, til þess að vita, hvort ekki væri hægt að brúa þetta bil sem er á milli vilja hreppsbúa í viðkomandi hreppum nú um þetta mál. Ég tel, að ég með þessu hafi gert nokkra grein fyrir þeirri sérstöðu, sem ég hef í þessu máli. Ég tel ekki, sem sagt, að fyrir félmn. hafi í fyrsta lagi legið þau sjálfsögðu skilríki, sem eiga að liggja fyrir skv. sveitarstjórnarl. um það, að reynt hafi verið að ná samkomulagi innbyrðis af þeim aðilum, sem þarna eiga hlut að máli, og að í öðru lagi, þó það væri, og yrði þess vegna að leysa þetta með löggjöf, þá fæ ég ekki séð, hvers vegna löggjafarvaldið grípur inn í eðlilegan vöxt og þróun ákveðins hreppsfélags með því allt í einu að kippa frá því langverðmætasta hluta þess og ætla þannig að svipta það hreppsfélag með einu pennastriki einum þriðja hluta útsvarstekna þess og þar með um ófyrirsjáanlegan tíma hinum sýnilega möguleika á vexti. Því að eins og þeir vita, sem þarna hafa farið um, er þessi vöxtur þorpsins orðinn austur á við og kringum fyrirtæki, sem heitir Mjólkurbú Flóamanna og liggur innan Hraungerðishrepps. Og það er það, sem þessi nýi hreppur er að reyna að leggja undir sig, þetta fyrirtæki, sem að vissu leyti er lyftistöng Hraungerðishrepps. Það er þetta, sem mér finnst annar hreppur vera að reyna að draga ranglega til sín.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Herra forseti. Ég hygg, að hv. 2. þm. Eyf. sé eins kunnugt um það eins og öðrum hv. þm. hér og sérstaklega hv. félmn., hvers vegna þetta mál er komið hér inn á hæstv. Alþ. Selfossbyggð hefur vaxið upp í þremur hreppum, og sýslunefnd Árnessýslu hefur, eins og allir hv. þm. vita, gert ítrekaðar tilraunir til þess að reyna að koma á samkomulagi um þetta mál heima í héraði. Og ástæðan fyrir því, að þetta mál er flutt hér á Alþ., er sú, að það er sýnt og sannað, að heima í héraði fæst ekki samkomulag um þetta mál með neinum samningum. Til þess að kveða upp úrskurði um skiptingu hreppa eftir sveitarstjórnarl. þurfa að liggja fyrir till. um það frá viðkomandi hreppsnefndum og sýslunefnd, en ella er ekki hægt að kveða upp úrskurð um skiptinguna. Og þetta veit ég, að hv. 2. þm. Eyf. er alveg ljóst. Ekkert slíkt álit hefur getað fengizt frá viðkomandi hreppum, sem hefði náð samþ. sýslun: Og þess vegna er annaðhvort að gera fyrir Alþ. að láta þetta sveitarþorp vaxa upp þarna, án þess að það, hafi möguleika til þess að koma sér upp þeim þægindum, sem þorpum er nauðsynlegt, eða þá, að kveða upp lagaúrskurð í málinu. Úrskurður frá félmrh. um þetta getur ekki verið kveðinn upp, vegna þess að til þess mundi vanta forsendur, sem sé samkomulag eða tillögur frá viðkomandi hreppsnefndum og sýslunefnd: Nú hefur félmn. fengið dálítið sýnishorn af því, hversu létt er að komast að samkomulagi í, þessu máli. Og ég hygg, að hún hafi fengið sömu reynslu og sýslunefnd Árnessýslu, að það er ekki hægt að fá samkomulag um málið heima í héraði. Og þess vegna verður Alþ. að taka í taumana, ef það er ekki ætlunin að láta Selfossbyggðina halda áfram að vaxa upp í þremur hreppum. Og ég hygg, að það verði þeim mun erfiðara sem lengra líður að fá samkomulag um þetta heima í héraði. Vitanlega hefði það verið mjög æskilegt og það væri ákaflega gott, ef hv. þm. sýslunnar hefðu bent á einhverjar leiðir til þess að ná fullkomnu samkomulagi í þessu máli. Og ég treysti þeim til þess að þeir geri það, ef þeir hafa trú á að slíkar leiðir séu til. En ef ekki, þá virðist ekki vera annað fyrir hendi en að Alþ. setji löggjöf um.: Selfossbyggðina. Það er síður en svo æskilegt að þurfa að kveða á um þetta með l. En - hitt er vitanlega algerlega óviðunandi ástand, að þorpið vaxi þarna upp í þremur hreppum og geti ekki haft sína eigin stjórn á þeim málum, sem þorpinu eru sameiginleg. Af þeim till., sem fyrir liggja til breyt. á þessu frv. hefði ég þó talið, að til samkomulags væri hægt að samþ. brtt. frá hv. þm. Ak. og hv. 2. þm. Eyf. á þskj. 465, um að láta bæinn Árbæ falla undan ákvæðum frv. En að öðru leyti tel ég ekki rétt að gera á frv. verulegar breyt. Það hefur komið í ljós viðkomandi sjávarþorpum, sem annars er ekki ástæða til að ætla, að lifi neitt verulega á landbúnaði, að þau hafa komizt í vandræði. vegna þess, að þeim hefur verið skammtað of lítið land frá byrjun. Og þetta hefur komið í ljós við svo að segja hvert einasta kauptún á landinu. En hvað mundi þá verða., ef ætti að fara að ákveða sveitaþorpum, sem hljóta að einhverju leyti að byggjast á landbúnaði, ekkert land til afnota fyrir þá, sem það byggja, annað en það, sem húsin standa á í þorpinu? Það er að vísu ekki sennilegt, a. m. k. eins og sakir standa nú, að menn mundu almennt stunda landbúnað þarna í þessu þorpi sér til lífsatvinnuvegar. En allur fjöldi þeirra manna, sem þarna, eiga heima, er aðfluttur úr sveit, og slíkir menn kunna ekki við sig, margir hverjir, nema þeir geti haft a. m. k. einhverja örlitla aðstöðu til landbúnaðar. Enn fremur er vitað, að þeir mundu stunda þann litla landbúnað, sem þeir hefðu í hjáverkum, sér til búdrýginda öllu frekar en að þeir væru með því í nokkurri samkeppni við bændur umhverfis þorpið. Það hefur verið réttilega bent á það, að með því að samþ. frv. eins og það liggur fyrir, þá yrði Sandvíkurhreppur skilinn eftir, þannig að þar yrðu ekki eftir nema um 16 bæir. Og ég tel réttmæta þá athugasemd, sem fram hefur komið, að þetta sé í raun og veru of lítið hreppsfélag. Mér hefur dottið í hug í því sambandi og fært það í tal við sýslumann Árnessýslu, og hann hefur lofað að athuga það, hvort ekki væri rétt að sameina Hraungerðishrepp og Sandvíkurhrepp, ef frv. þetta næði fram að ganga. Og ég held, að það væri að öllu leyti hyggilegri úrlausn þessa máls að sameina þessa tvo sveitarhreppa en að fara þá leið, sem hv. 2. þm. Eyf. hefur stungið upp á, að láta part af Selfossbyggðinni halda áfram að vera í Hraungerðishreppi. Það eru uppi ákveðnar óskir þorpsbúa á Selfossi um það að fá þessa skiptingu gerða á landi úr Hraungerðishreppi og það sem allra fyrst. Það liggur fyrir að ráðast í ýmsar framkvæmdir í þorpinu. Og þeim framkvæmdum vilja sveitahrepparnir, sem Selfossbyggð er í, vitanlega hvorki taka ábyrgð á né þátt í kostnaði við þær. Þegar af þessum ástæðum er nauðsynlegt, að þessi skipting fari fram. Öll sveitarstjórn og allar framkvæmdir í Selfossbyggðinni verða örðugri, eins og þegar hefur verið bent á, ef Selfossbyggð er látin vaxa upp í þremur hreppsfélögum. Hv. 2. þm. Eyf. sagði, að hreppatakmörk mundu ekki verða látin ráða framkvæmdum á rafmagnsleiðslum, vatnsleiðslum og skolpleiðslum, og tók það fram sem sönnun þess, að ekki væri ástæða til að láta þann hluta Selfossbyggðarinnar, sem er í Hraungerðishreppi, fylgja Selfosskauptúni. Nú er það vitanlegt, að litlar líkur eru til, að þessi hluti af Selfossbyggðinni, ef eftir yrði skilinn, fengi þessi þægindi, þannig að ef á að líta svo á, að í þéttbýlinu sé meiri nauðsyn á ýmsum heilbrigðisráðstöfunum en í strjálbýlinu, svo sem bæði vatnsveitum og skolpleiðslum og öðru slíku, þá verður ekki hjá því komizt að láta þennan hluta af Selfossbyggðinni, sem er í Hraungerðishreppi, fylgja með í hinum nýja hreppi. Nú væri gott að heyra um þetta álit frá þeim hv. þm. kjördæmisins, sem á hér sæti í þessari hv. d., þar sem hann er þessum málum efalaust kunnugastur. En ég geri ráð fyrir því, að þær tilraunir, sem þegar hafa farið fram til þess að ná samkomulagi í þessu máli heima í héraði, sýni, að ekki verði unnt að ráða fram úr þessu máli öðruvísi en með afskiptum Alþ., þó vitanlega hefði verið æskilegast, að um þessi mál hefði getað verið samkomulag innan sveitanna.