Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Fjmrh. (Jakob Möller): Þetta frv. er ekkert annað en framlenging á gildandi l., sem ekki þykir fært að láta nú niður falla, frekar en áður, eins og horfurnar eru um fjárhagsafkomu ríkissjóðs, og ekki aðeins þetta frv., sem nú er til umr., heldur einnig það næsta á dagskránni, frv. til l. um bráðabirgðatekjuöflun ríkissjóðs og jöfnunarsjóð bæjar- og sveitarfélaga. Það er þannig ástatt um bæði þessi mál. Um síðara frv. er það að segja, að þó að ýmsir hv. þdm. kynnu að vísu að sjálfsögðu að bera þá von í brjósti, að hægt væri að gera á því þær breyt. að fella niður þá skatta, sem þar er um að ræða, og sérstaklega hátekjuskattinn, sem 2. gr. frv. fjallar um, er auk þarfa ríkissjóðs nú þess að gæta, að starfandi er milliþn. í skattamálum, sem gera má ráð fyrir, að á næsta ári ljúki við till. sínar um fyrirkomulag skattamála. Bæði af þessum og öðrum ástæðum varð samkomulag um það hjá ríkisstj. að bera frv. þetta nú fram í sama formi og verið hefir. vænti ég svo, að frv. gangi til 2. umr. og hv. fjhn. til athugunar.

*Einar Olgeirsson: Þetta frv. er nú gamall kunningi, sem er kominn einu sinni enn hér. Ég ætla aðeins almennt að lýsa andstöðu minni gegn því, að sífellt sé verið að skera niður framlög til þeirra sjóða, sem reynt hefir verið að safna í á undanförnum 10 árum til þess að nota féð siðan til að bæta að einhverju leyti úr þörfum almennings hér á landi, ekki sízt hvað byggingarsjóði snertir, bæði til sveita og í kaupstöðum. Það er nú farið fram á það, eins og á undanförnum árum, að allar tekjur af tóbakseinkasölu ríkisins renni til ríkissjóðs, en ekki til byggingarsjóða í kaupstöðum annarsvegar og í sveitum hinsvegar. Og svo er það látið standa, sem samþ. var á síðasta þingi, að framlög lækki til byggingar- og landnámssjóðs, til búfjárræktarinnar, til verkfærakaupasjóðs og fiskimálasjóðs. Og þegar á þetta bættist, að þau gjöld á þar á eftir að skera niður verulega, þá virðist lítið eftir af umbótastarfsemi síðustu 10 ára. Það virðist vera takmark þjóðstj. að ganga á einu ári á milli bols og höfuðs á því, sem byggt hefir verið upp í þessum efnum á 10 árum. Og svo er hæstv. atvmrh. að afsaka það, að ekki sé hægt að lækka hátekjuskattinn ! Við þm. sósíalista erum andvígir þeim till., sem hér í felast, og mun ég ræða það betur við komandi umr. þessa frv.

* Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) : Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þessa brtt., en landbn. leggur til, að gerð sé lítilsháttar breyt. á i. um erfðaábúð og óðalsrétt. Er það á 2. gr. þeirra og gert samkv. ósk þess fulltrúa í ráðuneytinu, sem hefir með framkvæmd þessara 1. að gera. Það er ekkert tekið fram um það í l., hver skuli greiða brunabótagjald af þeim húsum, sem eru á jörðum, sem leigðar eru til erfðafestu, en talið er eðlilegt, að ábúandi greiði brunabótagjaldið sjálfur, þar sem með tímanum er ætlazt til, að hann verði sjáifur eigandi húsanna á þeirri jörð, er hann situr, þótt það sé svo nú, að ríkið eigi hluta í eða öll hús á þessum jörðum. Því fer frv. fram á, að sett verði í l., að einstaklingarnir, sem á jörðunum búa, annist greiðslu á þessum gjöldum, og hefir landbn. fallizt á þessa skilgreiningu, að ábúandinn greiði brunabótagjaldið, en ríkið beri kostnaðinn af virðingu, sem fram verður al fara í þessu skyni. Sé ég svo ekki ástæðu til að segja meira.

* Frsm. (Bergur Jónsson): Það var tekið fram í grg. frv. og lýst yfir í framsögu við 1. umr., að allshn. mundi athuga frv., en ekki hefir orðið úr því, að nál. yrði skilað, þangað til nú, við 3. umr., að brtt. okkar liggja fyrir á þskj. 283. Þar eru sex brtt. 1. brtt. er umorðun á 2.–3. málsl. 1. málsgr. 1. gr., en efni greinarinnar er eiginlega óhaggað fyrir því. 2. og 3. málsl. eru á þá leið, að ríkisstj. megi heimila verðlagsnefnd að setja reglur um verðlag umfram það, sem segir í 1. málsl. gr., og taki heimild þessi einnig til taxta á viðgerðum, smíði, saumaskap o. s. frv., ef slíkir taxtar komi fram í sambandi við álagningu á efnivörur og vinnulaun. En réttara þótti að orða þetta svo, að ríkisstj. setti reglurnar, að fengnum till. verðlagsnefndar. Þá er lagt til að fella burt 8.–9. gr. og 2. málsgr. 11. gr. – 8. gr. er þýðing úr norsku lögunum um þetta efni, en virðist óþörf hér. 9. gr. þykir ekki heldur þörf á að láta standa, og 2. málsgr. 11. gr. virðist felast í 1. málsgr. hennar. Svo er breytt um dagatal, að í stað 8 daga, sem verðhækkun verði að bíða, frá því að verðlagsnefnd er tilkynnt um hana, komi 4 dagar, og loks aðeins sú leiðrétting í 15. gr., að fara skuli með brot þau eftir ákvæðum almennra hegningarlaga, ef rangar skýrslur eru gefnar.

*Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson): Eins og hv. frsm. tók fram. leggur n. til, að 9. gr. falli niður. Hinsvegar leggur hún til að heimila í 1. gr. ríkisstj. að setja almennar reglur um verðlag eða álagningu og gerir orðalagið þar nokkru ótvíræðara en var í frv. Get ég því fallizt á þá till., að 9. gr. falli niður.



Eins og hv. frsm. tók fram við 1. umr., að ég hygg, er mál þetta komið til allshn. frá hendi hæstv. viðskmrh. Hann lagði talsvert kapp á að fá n. til að flytja frv. fyrir hans hönd, enda þótt n., eða a. m. k. nokkrum hluta hennar, þætti það ekki nógu vel undirbúið og langt frá því, að t. d. orðalag væri viðunandi. Ég hefði talið eðlilegast, að hæstv. ráðh. hefði borið frv. undir ríkisstj. í heild, áður en hann lagði fyrir n. að flytja það, en hann mun ekki hafa gert það. Nokkur ákvæði frv. eru harkaleg og óþörf og sérstaklega til þess fallin að vekja tortryggni og andúð. Þetta hefði mátt laga, ef frv. hefði verið athugað af ríkisstj. í heild. Ákvæði þau, sem ná til taxta iðnaðarmanna, hafa þegar vakið skörp mótmæli. Þar með telja iðnaðarmenn, að Alþingi ætli nú að leyfa verðlagsnefnd að ákveða kaupgjald þeirra, en það hefir það ekki gert með gengisskráningarlögunum, og þykir iðnaðarmönnum sér sýndur með þessu hinn mesti ójöfnuður, samanborið við ýmsar aðrar stéttir. Um slíkt má vitanlega deila nokkuð, hver stéttin verði harðast úti. Hagnaður kaupsýslumanna er líka ákveðinn með lögunum um verðlag, er ákveða hámarksálagningu. Ég hygg því fjarri fara, að iðnaðarmannastéttin sé lögð í einelti, þótt þetta verði samþ. Og fyrir mitt leyti hefi ég getað fallizt á, að ríkisstj. sé heimilað að ákveða um taxta iðnaðarmanna í sambandi við álagningu á efnivörur og vinnulaun. Breytingar n. miðast annars við það að draga úr því, sem harkalegast er í frv. Við töldum 8. gr. óþarflega stranga og óþarfa og 9. gr. í enn ríkara mæli. Leggjum við því til, að þær falli burt. Við teljum, að ríkisstj. hafi eftir sem áður nægilega heimild til allra ráðstafana, sem þörf er á. Hæstv. viðskmrh. mætti á fundi n. og lýsti yfir því, að þegar verðlag verði sett, skuli einnig nokkurt tillit verða tekið til þess, ef umsetning einstakra vörutegunda rýrnar verulega vegna breytts verzlunarástands, og afkoma einstakra kaupsýslumanna á þann hátt ekki gerð mun örðugri en fyrr. Þetta mál er í eðli sínu aðeins einn þáttur verzlunarmálanna, sem talsverður ágreiningur hefir verið um. Ég teldi eðlilegt, að hv. Ed. tæki það til rækilegrar meðferðar, og þá sérstaklega afstöðu þess til annara mála, sem fyrir liggja á verzlunarsviðinu.

*Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson): Mér kemur það dálítið undarlega fyrir sjónir að vera sakaður um að hafa ekki farið með þetta mál eins og ástæða var til. Ég get upplýst, að þetta mál bar ég undir alla ríkisstj., og þar varð að samkomulagi, að ég bæri það til allshn. til flutnings á Alþingi. Svo mörg mál lágu þá fyrir ríkisstj., að ekki var tóm til að ræða frv. ýtarlega. En aðfinnslur hv. þm. um þetta eru óþarfar. Þá taldi hann sum ákvæði frv. sérstaklega til þess fallin að vekja tortryggni og andúð. Þetta held ég eigi við lítil rök að styðjast, enda hafa allir nm. í allshn. getað fallizt á ákvæði frv., með þeim breyt., sem lagt er til í nál. á þskj. 283. Þar haldast öll þau ákvæði, sem mestu máli skipta, m. a. þau, sem snerta iðnaðarmenn. Ákvæði 9. gr. voru svo vægilega sett, að þau gengu skemmra en í nálægum löndum, nema Danmörku, þar sem þau eru eins eða hliðstæð. Það má því segja, að 1. gr. veiti næga heimild í stað 9. gr., svo að hér sé ekki um mikla efnisbreyting að ræða hjá n. Og viðurkennt mun verða, að andúðin gegn frv., eins og n. gengur nú frá því, sé ekki rökstudd. Til viðbótar öðrum varnöglum frv. tók ég fram á fundi n., að tillit mundi verða tekið til þess við ákvæði um álagningu, ef umsetning vörutegunda minnkaði af óviðráðanlegum orsökum, og mun ríkisstj. sjá til þess, að svo verði gert. Það er ekki rétt, að frv. sé illa undirbúið. Bak við það liggur nokkurra mánaða starf verðlagsnefndar og rannsóknir, sem í sambandi við það hafa verið gerðar, og athuganir á slíku fyrirkomulagi í fjórum nágrannalöndum okkar. Hitt er annað mál, að orðalag gæti orðið betra. Ég vona, að hv. þdm. geti fallizt á að samþ. frv. með breyt., sem samkomulag er um milli mín og n.

Thor Thors Atvmrh. og fjmrh. hafa báðir tjáð mér, að þeir hafi verið ókunnugir þessu frv. unz það var lagt fyrir Alþingi. Hæstv. viðskmrh. getur haft sína skoðun á því máli, hvort ástæða sé til andúðar gegn frv. En sannleikurinn er sá, að komið hefir upp meir en lítil óánægja með það hjá flestum þeim, sem eiga atvinnu sína að einhverju leyti undir ákvæðum þess. Honum hlýtur að vera kunnugt álit það, sem bæði Verzlunarráð Íslands og Landssamband iðnaðarmanna hafa látið í ljós um það opinberlega. Við skulum vona, að andúðin hjaðni niður, þegar athugun og reynsla fæst um þessa löggjöf, í framkvæmd hæstv. ríkisstjórnar. Vona ég einnig, að brtt. n. miði að því, að svo geti orðið. Ég vil vona, að ef samvinna helzt í ríkisstj., nái hún einnig til þessara mála og hófs verði gætt í öllu.

*Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson): Í verðlagsnefnd eiga m. a. sæti fulltrúar verzlunarráðsins og landssambandsins og hafa tekið þátt í öllum undirbúningi þessa frv. Í þeim viðræðum hefir verið reynt að eyða allri tortryggni og fyrirbyggja, að hún skapist hjá þeim stéttum, sem þessir menn eru fulltrúar fyrir. Út af því, sem hv. þm. (TT) sagði um samvinnu í ríkisstj., vildi ég segja, að það er ekkert tilefni til þess að álíta, að hún geti ekki tekizt eins vel og verið hefir. Engar meiri háttar stjórnarákvarðanir hafa verið teknar án þess að ræða um þær sameiginlega, og alls engin ástæða er til slíkra ummæla í sambandi við verzlunarmálin sérstaklega. Ég kunni ekki við þann gamla tón, sem mér virtist hv. þm. vera að taka upp um þetta.

*Einar Olgeirsson: Herra forseti! Í þessu frv. er gert ráð fyrir, að laun iðnaðarmanna verði ákveðin af verðlagsnefnd, þegar þau koma fram sem álagning á seldar vörur. Þarna er að vísu ekki framið nýtt eða meira ranglæti en með gengisskráningarlögunum, en þegar litið er á þá hreyfingu, sem uppi er, fyrir afnámi þeirra eða taxtaákvæða þeirra, tel ég ekki rétt að samþ. þetta frv. í þeirri mynd, sem það er. Í sambandi við fyrirhugaða brottfelling 9. gr. er gott að minnast þess, að starf verðlagsnefndar hefir í seinni tíð gengið út á það að tryggja, að lagt sé nægilega mikið á nauðsynjar almennings, og útiloka þá samkeppni, sem annars er um það að fá vörur ódýrar í innkaupi. Þegar fyrir því er séð, að álagningin sé ákveðinn hundraðhluti af innkaupsverði, er það hverju kaupsýslufyrirtæki hagur, að vörurnar séu sem dýrastar í innkaupi, aðeins ef hægt er að hindra, að aðrir geti fengið þær ódýrari. Þegar innkaup eru gerð sameiginlega t. d. fyrir heilar iðngreinar, er auðvelt að ná þessum tilgangi með því að borga milliliðum og erlendum seljendum vörurnar eins dýrt og mögulegt er. Þarna sést, hvert stefnt er, meðan skorturinn kreppir að fjölda neytenda. Ákvæði 9. gr. um nettóágóða voru miðuð við það að koma í veg fyrir þetta fyrirbrigði, og einmitt þess vegna hafa mótmælin frá heildsölum beinzt gegn þeirri gr. Ég álít, að 9. gr. eigi að standa í frv., ef það verður samþ. Þó að viðskmrh. geti hlutazt til um, að efni hennar verði tekið upp í reglugerð, liggur ekkert fyrir um, að það verði gert. Afstaða ríkisstj. er í því efni harla tvíræð, ekki sízt eftir þau ummæli, sem einn af hv. fulltrúum Sjálfstfl., Thor Thors, hefir nú látið falla.



Ég vil taka það fram út af síðustu ræðu hæstv. viðskmrh., að ég viðhafði ekki neinn sérstakan tón í ræðu minni og tilætlun mín var ekki að bera fram ásakanir í hans garð viðvíkjandi samvinnu í ríkisstj. yfirleitt. Það gleður mig mjög, ef skilja má orð hans eins og ég skil þau, að í verzlunarmálum geti tekizt ákjósanleg samvinna og gætt verði í því og öðru hófsemi og sanngirni.



Ég á brtt. við þetta frv. á þskj. 206. Með breyt. á þessum l., sem gerðar voru á fyrri hluta þingsins 1939, var ákveðið, að heimilt skyldi að verja fé til að styðja bændur á mæðiveikisvæðinu til þess að koma upp bústofni aftur, eftir ákveðnum fyrirmælum, sem um það voru sett, þ. e. a. s. ef veikin hefði verið svo lengi í fé þeirra, að líkur þættu benda til, að hún væri í rénun. Framkvæmdan mæðiveikivarnanna veitti nokkurn styrk til lambauppeldis á síðasta hausti samkv. þessu lagaákvæði. En í l. vantar ákvæði um það, að heimilt sé að veita öðrum fjáreigendum en bændum slíkan styrk til þess að koma upp fjárstofni aftur. En ég álít réttmætt, að búlausir menn í sveitum og kauptúnum, sem hafa átt sauðfé og hafa orðið fyrir tjóni af völdum veikinnar, geti einnig orðið aðnjótandi þessara hlunninda. Það má benda á, að búlausir menn hafa ekki fengið neinn annan styrk eftir þessum l., hvorki til greiðslu á vöxtum af skuldum, vegafé né aukinn jarðræktarstyrk, sem bændum hefir verið veittur. Sýnist því öll sanngirni mæla með því, að þessir búlausu fjáreigendur njóti þessa uppeldisstyrks á sama hátt og bændur, og að þessu stefnir brtt. mín. Mér skilst á hv. landbn., að hún fallist á þetta með mér, því að hún hefir borið fram smábrtt. við mína brtt., á þskj. 288, sem er raunar aðeins leiðrétting. Tel ég það með því viðurkennt af þeirri hv. n., að þetta sé rétt stefna, sem kemur fram í minni brtt., og vænti ég þess því, að hún verði samþ.



Við ræddum nokkuð um þessa brtt. í landbn. Ég bjóst við brtt. frá n., en hún er ekki komin fram. Mælist ég því til þess við hæstv. forseta, að hann taki málið að þessu sinni af dagskrá, þar sem formaður n. er ekki heldur viðstaddur.



Eins og nál. á þskj. 273 ber með sér, hefir allshn. athugað frv. og mælir með því, að það verði samþ. með nokkrum breyt. N. sendi málið, þegar því var vísað til hennar, Læknafélaginu, Lyfjafræðingafélaginn og Lyfsalafélaginu til umsagnar, og þessar brtt., sérstaklega 1. brtt., eru samdar með það fyrir augum að ganga á móti óskum lyfsala og lyfjafræðinga, að þeir ættu hver sinn mann í skólan., en um leið er þess gætt, að fulltrúar hins opinbera hafi meirihlutaaðstöðu í n., ef ágreiningur verður. 2. brtt. fer í þá átt, að í staðinn fyrir orðin „í lyfjabúðum landsins“ komi: „í lyfjabúðum landsins, sem til þess teljast hæfar“, svo að í stað þess, að eftir frv. mætti skilja það svo, að öllum lyfjabúðum landsins væri ætlað að taka á móti lærlingum og að þær væru taldar til þess hæfar og gildar, er farið fram á, að við því sé sleginn nokkur varnagli. Að sjálfsögðu ber að krefjast þess, að þær lyfjabúðir, sem taka við nemendum, séu það stórar og hafi þeim starfskröftum á að skipa, að skilyrði fyrir náminu séu sæmilega tryggð. 3. brtt. fer í þá átt, að l. öðlist þegar gildi, eða nægilega snemma til þess, að hægt sé að hefja undirbúninginn, svo að skólinn geti tekið til starfa 1. okt. 1940. Annars er hér ekki farið fram á að gera annað eða meira en að lögfesta þá skipun á þessari fræðslu, sem verið hefir undanfarið, og gera það kleift að setja reglugerð um hana samkv. opinberum fyrirmælum, svo og að gefa hinu opinbera kost á að hafa nægilegt eftirlit með þessari fræðslu.

Frsm. (Vilmundur Jónsson) Hv. þm. A.-Húnv. (JPálm) bar upp fyrirspurn um það, hver kostnaður ríkissjóðs mundi verða af ákvæðum 8. gr. viðvíkjandi því að færa kostnað við berklaveiki af samlögunum yfir á ríkissjóð, eins og þar er ákveðið. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hefi aflað mér um þetta mál hjá tryggingarstofnun ríkisins, um árið 1938, en það er síðasta árið, sem fullkomnar skýrslur eru fengnar um, nam sá kostnaður, sem kæmi til endurgreiðslu úr ríkissjóði, 35500 kr. Um leið vil ég geta þess, að á sama tíma greiddu samlögin af frjálsum vilja til berklavarnarstarfsemi um 18 þús. kr. Samlögin leggja mikla áherzlu á það, að berklaveikiskostnaðinum verði af þeim létt, enda lá hann allur á ríkissjóði áður. Fái þau því ekki framgengt, má gera ráð fyrir, að þau neyðist til að kippa að sér hendinni um hin frjálsu framlög til berklavarnanna. Að réttu lagi geri ég því ráð fyrir, að kostnaðarauki ríkissjóðs af þessari breyt. nemi um 18 þús. kr. Að vísu getur orðið nokkur munur á þessu frá ári til árs. Eins og nú horfir með berklaveikina í landinu, tel ég ástæðu til að vona, að úr þessum kostnaði muni frekar draga heldur en að hann aukizt, að öðru leyti en því, sem kostnaður við sjúkrahúsvist kann nú að aukast um sinn vegna vaxandi dýrtíðar. Meira hefi ég ekki um þetta atriði að segja. Að öðru leyti vil ég geta þess, að hv. þm. Seyðf., sem er forstöðumaður trygginganna, hefir borið fram 2 brtt. á þskj. 281, sem nú var verið að leita afbrigða fyrir. Þessar brtt. varða aðeins framkvæmdaratriði, svo sem hann mun gera nánari grein fyrir. Hann hefir rætt þær við n., og ég mun mega segja, að n. hafi engar aths. við þær að gera, en mæli með því, að þær verði samþ. eins og hann fer fram á.

Eiríkur Einarsson Brtt. á þskj. 116, sem er borin fram af hv. þm. V.-Ísf. og mér, er af okkar hálfu tekin aftur til 3. umr., og geri ég því ekki frekar grein fyrir henni.

*Haraldur Guðmundsson: Ég vil þakka hv. frsm. n. fyrir það, sem hann sagði um brtt. þær, sem ég flyt á þskj. 281, sem, eins og hann sagði, ræða aðeins um framkvæmdaratriði. Þar er ákveðið tímatakmark, hvenær skýrslur og framtöl skuli vera komin til hreppstjóra eða lögreglustjóra vegna slysatryggingarinnar, en það ákvæði vantar í l. nú, og ennfremur er lögreglustjórum gefið hliðstætt vald við það, sem skattan. hafa nú, til þess að ákveða slysatryggingariðgjöld, ef ekki er talið fram, eftir sömu reglum og skattan. er heimilt að gera mönnum skatt, ef framtöl eru ekki send.

*Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson): Ég vildi aðeins af því, að ég hefi nokkuð staðið að flutningi þessa máls, þakka hv. n. fyrir þá afgreiðslu, sem hún hefir veitt málinu, og fyrir þær brtt., sem hún hefir lagt fram. Ég tel, að þær séu allar þess eðlis, að telja megi þær til bóta, enda fáar þeirra um efnisbreyt., heldur eru það lagfæringar, eins og hv. frsm. hefir tekið fram. Vildi ég mega vænta, að málið gangi áfram gegnum hv. d. samkv. till. allshn.



Ég vil aðeins segja örfá orð. Ég bar fram frv. á þinginu í fyrra, sem var að mestu leyti hið sama og nú liggur hér fyrir, en þó hefir verið gerð töluverð breyt. á einni gr. þess, 8. gr. Í frv. því, sem ég flutti í fyrra, var gert ráð fyrir því, að ríkisstj. bæri ein allan kostnað af kynsjúkdómum og berklaveiki, eins og henni ber nú samkv. gildandi l. Nú hefir frv. verið hreytt þannig, að gengið er nokkuð til móts við þetta, þannig að jafna sjúkrasamlögum upp hallann, sem þau hafa af þessum sjúkdómi, ef þau verða þar sérstaklega hart úti, en ég hygg, að það kunni í framtíðinni að standa fámennum sjúkrasamlögum fyrir þrifum og jafnvel hindra að þau verði stofnuð, ef þetta ákvæði verður samþ. Það þarf ekki nema einn eða tvo sjúklinga í fámennu sjúkrasamlagi, sem hafa berklaveiki, til þess að koma samlaginu í fjárþröng, jafnvel þótt ríkissjóður greiði það, sem fram yfir er meðaltal legudaga sjúklinga með aðra sjúkdóma, þar sem legudagafjöldi berklasjúklinga er sem svarar 29 dögum á hvern samlagsmeðlim. Fámenn sveitasamlög geta alls ekki staðizt það að greiða 29 legudaga fyrir hvern meðlim sinn, þótt þau fengju endurgreitt það, sem fram yfir er. Í 30. gr. l. er það líka skýrt tekið fram, að ríkissjóður skuli áframhaldandi greiða kostnað af berklasjúklingum og kynsjúkdómasjúklingum. Hvað snertir kynsjúkdómasjúklinga, þá er það stranglega bannað í l. að gefa upp nöfn þeirra, því það þykir heldur lítilsvirðandi að hafa fengið þá sjúkdóma, en ef ekki er hægt að halda nöfnunum leyndum, eins og erfitt yrði innan sjúkrasamlaganna, þá myndi það leiða til þess, að sjúklingarnir leituðu síður læknis, en það er mjög áríðandi. Það er líka þannig með berklasjúklinga og kynsjúkdómasjúklinga, að ríkið hefir greitt fyrir þá fyrst og fremst vegna þess, að þeir eru svo hættulegir öryggi almennings, og þess vegna er líka sanngjarnt, að það geri það áfram. Ég mun samt ekki koma fram með brtt. um þetta að svo stöddu, þar sem ég býst við, að hún myndi mæta andbyr hér í hv. d., þar sem ég tel þó skárra, að frv. nái fram að ganga í því formi, sem það nú er, heldur en að þessi kostnaður verði allur settur á samlögin.

* Frsm. (Steingrímur Steinþórsson): Þetta frv. hefir nú legið alllengi fyrir landbn. En n. hefir orðið ásátt um að leggja til, að frv. verði samþ. Hinsvegar eru dálítið skiptar skoðanir í n. um einstök atriði þess. En frv. þetta, sem hér liggur fyrir, er breyt. á l. um eignarnámsheimild á nokkrum löndum, bæði í Hafnarfirði, Garðahreppi og Krísuvík í Grindavíkurhreppi. Það er borið fram af hv. flm. vegna þess, að hann lítur þannig á, að það hafi ekki verið nógu skýrt ákveðið um það í l. frá 1936, á hvern hátt Hafnarfjarðarkaupstaður skyldi fá Krísuvík og Nýjabæ til umráða. Hæstv. landbrh. telur, að l. veiti ekki heimild til þess að afhenda eða selja Hafnarfjarðarbæ þessar eignir, heldur einungis til að leigja þær. En hv. flm. ber fram þetta frv. til þess að fá skýrt úr því skorið, að þessi lönd þarna með gögnum og gæðum, sem þeim fylgja, sem eru í fyrsta lagi mikill jarðhiti, skuli seld Hafnarfjarðarbæ samkv. mati, sem fram hefir farið. Ég hygg, að enginn ágreiningur sé um það í landbn., að Hafnarfjarðarkaupstaður eigi að fá það land, sem þarna er um að ræða. En hinsvegar líta sumir hv. nm. svo á, að það orki meira tvímælis, hvort rétt sé, að Hafnarfjarðarkaupstaður fái allan þann jarðhita, sem þarna kann að vera til staðar. Og þeir nm., sem svo líta á málið, álíta, að það sé nægilegt fyrir Hafnarfjörð að fá þann jarðhita, sem hann hefir þörf fyrir til sinnar starfrækslu, en að ríkið eigi að eiga þennan jarðhita að öðru leyti. Þó hefir ekki enn verið borin fram brtt. um þetta atriði, en það kann að verða gert við 3. umr. málsins. Hinsvegar leggur n. til, að við þessa umr. verði frv. samþ. óbreytt.



Ég hefi leyft mér að bera hér fram litla brtt. í sambandi við þetta frv. Henni var útbýtt í dag á þskj. 287. Þar fer ég fram á, að í 77. kafla verði verðtollinum breytt þannig á glerum, að fyrir „30“ í 1. tölul. 1. gr. l. komi: 10 - og fyrir „50“ í 5. tölul. komi: 20.

* Frsm. (Gísli Sveinsson): Herra forseti! Ég mun nú ekki sakast um þó að vanti ýmsa af þeim, sem kallaðir voru áðan „hlutaðeigendur málsins“. Hér eru nú til umr. breyt. þær á vegal. sem hv. þm. þessarar hv. d. og einnig hv. Ed. hafa talið sig mikla áhugamenn um og hafa komið fram með margar brtt. við l., sem liggja fyrir ásamt þeim frv., sem borin voru fram um málið í byrjun þings. Frv., sem komið hafa fram um breyt. á vegal. á þessu þingi, eru tvö, á þskj. nr. 16 og nr. 18. Þar af hefir samgmn. ekki talið skipta máli að taka til meðferðar sem frv. nema annað þessara frv., sem sé það á þskj. nr. 16, úr því að allar brtt., sem fram hafa komið síðan, hafa miðazt við það frv. Enda mun sönnu nær, að ef frv. á þskj. nr. l6 hefði verið komið fram og útbýtt á undan frv. á þskj. nr. 18, þá hefði frv. á þskj. nr. 18 ekki komið fram nema sem brtt. N. hefir því skoðað það frv. sem einskonar brtt., sem yrði að taka afstöðu til í n. og hv. d. Samgmn. hefir á þskj. 260 tekið nokkra rögg á sig og viljað gera eitthvað í þessu máli. En eins og allir vita, sem kynnt hafa sér þingmál fyrr og síðar, þá eru tvennskonar mál mest reipdráttarmál, það eru l. um vegi annarsvegar og síma hinsvegar. Ég vil geta þess nú til aðvörunar, að síðast þegar samgmn. leyfði sér að koma með nokkrar till. af þeim mörgu, sem fram hafa komið um síma og vegi hér í hv. d., og mæltist til þess, að hv. þdm. vildu fallast á það að láta hitt liggja, sem í brtt. fólst, en n. gat ekki aðhyllzt, þá fór allt út um þúfur, þannig að enginn sætti sig við það, sem n. kom fram með í málinu, og málið eyddist. Nú vildi ég gera það að till. minni, að þeir hv. þm., sem ekki hafa fundið náð fyrir augum n. að sinni, vildu taka till. sínar aftur og sætta sig við þær till., sem n. hefir gert að sínum, og veita þeim framgang sem l. frá þinginu. Það hefir ekki verið kleift að hraða afgreiðslu þessa máls meira í samgmn. heldur en gert hefir verið. Og vel má tími vinnast til þess að koma málinu fram á Alþ. nú, ef menn geta verið á það sáttir, svo að nú fengist nokkur bót ráðin á því, sem margir hv. þm. telja ekki í lagi vera eins og er, og að þeir vegir á almennum leiðum verði teknir upp í tölu þjóðvega, sem menn telja, að eigi það skilið. Ég hefi hér fyrir framan mig allar þær brtt., sem liggja fyrir í þessu máli, og má segja, að hver einasti alþm. hafi komið fram með einhverja till. Má heita, að hjá öllum hafi n. tekið eitthvað til greina. Gegnir furðu, ef hv. þm. fagna því ekki, að n. hefir séð sér þetta fært. Hinsvegar hefir n. tekið þá einu færu stefnu, að aðhyllast ekki aðrar brtt. en þær, sem hún var sannfærð um, að væru réttmætar og vegamálastjóri hefir gefið álit um og mælt með. Einnig hefir hann gefið álit um aðrar, sem hann telur ekki réttar, sumpart af því, að hann telur ekki koma til mála að taka þær upp, og sumpart vegna þess, að hann telur ekki hasta með þær. Ég tel góða reglu að taka fyrst nokkra vegi í tölu þjóðvega, en láta aðra bíða um stund, því að ástæður eru alls ekki svo fljótskoðaðar, að geti náð nokkurri átt að taka ýmsa vegi í þjóðvegatölu, þó að vitað sé, að almenningur á viðkomandi stöðum og fulltrúar þeirra vilji fylgja því fram. Það verður að velja úr. Sumpart er svo ástatt um þessa vegi, sem n. hefir tekið til greina, að hún telur fulla ástæðu til að taka þá í tölu þjóðvega, og í öðru lagi, eru nokkrir vegir, sem sumir hv. þm. hafa borið fram till. um, en ekki eru teknir upp eftir orðanna hljóðan. T. d. er vegur í Árnessýslu, sem brtt. hefir komið um. Það er Gnúpverjavegur. Hann er ekki með í till. n. Það er af því, að hann er í fyrsta lagi til í vegalögum, og einnig er hann kominn inn á þá braut, sem farið er fram á í till. hv. þm. Árn., svo að það er í rauninni orðið, sem þeir fara fram á, og tel ég, að það fullnægi þeirra till. Nú má vera, að ýmsir telji, að einhver vegur, sam þeir gera till. um, hefði frekar átt að koma en aðrir, sem n. hefir tekið upp. En því er til að svara, að það verður að hlíta dómi þeirra, sem með þessi mál hafa að gera, hverju liggur mest á, og ég tel, að hv. þm. séu góðu bættir, þar sem þeir fá þó uppfyllt eitthvað af óskum sínum og áhugamálum, þó að allt komist ekki fram. Annars virðist mér nú, að hv. þm. sé mörgum hverjum ekki sérstaklega mikið áhugamál að fylgjast vel með í þessu máli, þar sem flestir eru nú horfnir úr d. Ég tel því ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, en skil þetta svo, að hv. þm. séu mér sammála og taki aftur till. sínar, svo að til atkv. komi nú aðeins þær till.. sem n. hefir tekið upp.

*Þorsteinn Briem: Í nál. á þskj. 216 hefir samgmn. komizt svo að orði, að hvert hérað, sem till. hafa komið frá um að taka vegi í þjóðvegatölu, hafi fengið einhverja lausn í till. n. Ég hygg, að það sé aðeins fyrir vangá n., að brtt. mín á þskj. 27 hefir ekki komizt inn í þá breytingartillagnaskrá, sem fylgir nál. Af þeirri ástæðu skal mér vera því ljúfara að taka aftur þessa brtt. mína til 3. umr. Brtt. mín hljóðar um það að taka upp í vegalög Salthólmavíkurveg. Þessa brtt. tek ég aftur samkv. tilmælum hv. frsm., en aðeins í því trausti, að það hafi verið fyrir vangá n., að hún hefir ekki mælt með henni, en á hinn bóginn tekið upp vegi, þar sem líkt stendur á um. Þarna er ekki um stóran verzlunarstað að ræða, en þar er þó opin búð í hverri viku allt árið, og suma tíma ársins á hverjum degi. Umferð er þar allmikil, því að menn fara þangað oft á bílum og svo á ferju yfir Gilsfjörð til Króksfjarðarness. Vegurinn er því ekki eingöngu fyrir héraðsbúa, heldur einnig fyrir almenna ferðamenn, og á því vel við, að hann sé í þjóðvegatölu. Ég vænti því, að hv. n. taki þessa till. til velviljaðrar athugunar fyrir 3. umr.

* Frsm. (Gísli Sveinsson): Herra forseti! Það kom þarna þm., sem ég hélt, að væri genginn út, og fagna ég yfir því. Þetta er að nokkru leyti rétt, sem hann sagði, en þó ekki að öllu leyti. Nál. greinir, að hverjum stað, sem till. hafi komið fram um, hafi n. reynt að gera úrlausn. Tók ég sem dæmi um úrlausn n. 2 till., en þær eru ekki teknar upp sérstaklega í brtt. hennar. Það er brtt. á þskj. 52, frá hv. þm. Árn., þar sem svo er ástatt um, að búið er að vissu leyti að fullnægja þeim óskum. En um till. á þskj. 27, frá hv þm. Dal., er það að segja, að það er rétt, að vegamálastjóri hefir enga skrifl. umsögn gefið um hana. Býst ég við, að hann hefði gert það, ef honum hefði þótt sérstök ástæða til. Ég hefi í dag, í sambandi við það, að hv. flm. þessarar till. átti tal við mig um hana, rætt þetta við vegamálastjóra. Álit hans um þennan veg er í stuttu máli það, eins og um margar aðrar till., sem hér liggja fyrir, en n. hefir ekki tekið upp, að ekki sé að svo stöddu rík ástæða til að taka þennan veg í tölu þjóðvega. Þetta er innansveitarvegur, sem að vísu liggur til löggilts verzlunarstaðar, en þar er svo ástatt, eins og í svo mörgum öðrum stöðum á landinu, að skipað er upp vörum og afhent ull til töku þar. Telur vegamálastjóri, að þarna sé ekki verzlun árið um kring, heldur aðeins nokkrar vikur á ári hverju, og sé því ekki fært að skoða þetta sem kauptún. Vitanlega má um það deila í öllum héruðum frá sjónarmiði þeirra, sem þar eiga hlut að máli, hversu nauðsynlegt sé að fá þennan eða hinn veg, en ég held, að hv. þm. ætti að geta sætt sig við að bíða með þessa till., ekki aðeins til 3. umr., heldur eins og ég fer fram á, að hann og aðrir féllu frá þeim till., sem n. hefir ekki mælt með, og undir öllum kringumstæðum er það æskilegt, að ekki komi til atkv. við þessa umr. aðrar till. en þær, sem n. hefir tekið upp, því að hinar eru þannig vaxnar, að það þyrfti væntanlega að orða þær upp. Þess vegna vil ég vegna forseta ítreka það - þó að erfitt sé að tala við þá, sem eru ekki nærstaddir, um að taka till. sínar aftur - að nú verði gengið til atkv. um till. n., af formlegum ástæðum, en aðrar till. teknar aftur til 3. umr.

Forseti (JörB): Ég mun ásamt meðflm. mínum taka aftur til 3. umr. þær till., sem við flytjum. Ég tel, eins og hv. frsm., að það sé mjög æskilegt, ef menn vildu verða við þeim óskum.

*Þorsteinn Briem: Það er aðeins aths. Hv. frsm. hefir nú viðurkennt það, sem ég benti á í upphafi máls míns, að ekki sé alveg rétt frá skýrt í nál., og ætla ég, þrátt fyrir orð hv. frsm., að þessi ónákvæmni sé vegna þess, að brtt. mín hafi ekki komið til athugunar í n. Hv. frsm. ber vegamálastjóra fyrir því, að þetta sé innansveitarvegur. Ég vil enn benda á að svo er ekki að öllu leyti, með því að það er alltítt, að menn fari á bílum til Salthólmavíkur til þess að fá flutning á sjó yfir Gilsfjörð. Ennfremur vill hv. frsm. gera lítið úr því, að þarna sé verzlunarstaður, heldur sé aðeins tekið þarna á móti ull á vorin og búð opin stöku sinnum. En þarna er sláturhús og verzlun opin, ekki eingöngu um sumartímann, heldur einnig vikulega yfir veturinn, einu sinni a. m. k. og stundum tvisvar í viku. Þetta er að vísu ekki kauptún, heldur er þar annar háttur, sem er ekki lakari, en hann er sá, að jörðinni hefir verið skipt milli margra ábúenda, og þar er a. m. k. einn iðnaðarmaður. Held ég því, að þarna sé heppilegt fyrirkomulag, þar sem öllum er tryggður aðgangur að jarðnæði.



Ég ætla ekki að flytja hér langa ræðu, en ég vil þakka hv. samgmn. fyrir afgreiðslu þessa máls, þó að ég sé ekki allskostar ánægður með gerðir hennar í sambandi við þær till., sem við þm. Skagf. höfum borið fram, en hitt var vitanlegt, að ómögulegt var að taka til greina allar þær mörgu till., sem fram hafa verið bornar. Af því að ég stóð upp, vildi ég minnast á I. tölulið frv. okkar þm. Skagf. á þskj. 18 um veginn frá Varmahlíð að Goðdölum, sem n. hefir ekki tekið til greina. Ég álít þennan veg eiga fullan rétt á sér, og eins mikinn og marga aðra, sem teknir hafa verið upp í tölu þjóðvega í öðrum héruðum. En þrátt fyrir það hygg ég, að ef flm. annara till. tækju sínar till. aftur, mundum við einnig taka þessa till. aftur, til þess að fá það fram, sem tekið er til greina af okkar till. Mér er ljóst, að ef ekki næst samkomulag, þá muni þess engin von, að frv. komist í gegnum þingið. Ég er þess því mjög hvetjandi, þó að ég sé ekki allskostar ánægður með afgreiðslu n., að menn geti komið sér saman um þær till., sem n. hefir mælt með, því að þá fá menn þó nokkuð af þeim breyt., sem þeir hafa óskað eftir.



Ég get engan veginn tekið undir það með síðasta ræðumanni, að n. hafi hitt svo naglann á höfuðið, að ekki sé ástæða til að taka annað til greina en það, sem hún leggur til, en hitt vil ég taka undir með honum, að allt, sem n. leggur til, stefnir í rétta átt, þó að engan veginn sé svo tekið undir óskir manna sem ég hefði óskað og vonað. Ég vil svo víkja að þeirri till., sem ég bar upphaflega fram sem frv. N. hefir ekki tekið til greina nema eina af þeim þremur óskum, sem ég bar fram samkv. eindreginni áskorun þeirra manna, sem þar eiga hlut að máli, sem sé að taka Grímsárbraut upp í þjóðvegatölu, en alveg gengið framhjá hinum tveimur, sem sé Lundarreykjadalsvegi og svokölluðum Akranesvegi, sem tengir sveitirnar austan Akrafjalls við kauptúnið Akranes. Um þann fyrri er það að segja, Lundarreykjadalsveginn, að það er almennt litið svo á, þar á meðal af mönnum, sem utanhéraðs eru og láta sig miklu skipta samgöngur á þessari leið, að endurbætur á þessum vegi muni, eins og nú er komið, ekki vera ýkjakostnaðarsamar, en vegurinn hafa ákaflega mikla þýðingu, sér í lagi fyrir þá, sem koma að norðan eða vestan og vilja fara til Reykjavíkur landleiðina um Borgarfjörð, því að þá er langstytzt að fara Uxahryggjaveg og á Kaldadalsveginn. Þessi leið er miklu fyrr opin en sú raunverulega Kaldadalsleið, sem er farin upp úr Hálsasveit, upp hjá Húsafelli, sem liggur miklu hærra en þessi leið og er því miklu lengur undir snjó. Þessi leið er því mjög þýðingarmikil, einkum í sambandi við langferðir. Nú stendur svo á, að þessi vegur er nú þegar að nokkru leyti lagður, en að nokkru leyti ruddur fram eftir Lundarreykjadal, en eftir eru Uxahryggir og allra fremst í dalnum. En þegar eingöngu er miðað við sumar-. haust- og vorleið, þá hagar svo til, að ekki þarf annars við en að ryðja á þessari leið, svo að kostnaður af þessu er tiltölulega lítill, og þegar það fer saman, að þarna þarf ekki að offra miklu fé til þess að fá miklu styttri leið heldur en nú er nokkur kostur, þá finnst mér öll sanngirni mæla með að þessi mikilsverði vegur verði tekinn í þjóðvegatölu og gerðar á honum nauðsynlegar umbætur. Eins og sakir standa nú, er benzín, gúmmí og annað, sem þarf til rekstrar bíla, ákaflega dýrt, og má búast við, að svo verði nú fyrst um sinn, og verður að kaupa allt slíkt frá útlöndum, svo sem allir vita. Það er því mjög mikils virði, ef hægt er með tiltölulega lítilli fyrirhöfn að færa slíkan kostnað niður. Ég er því alveg sannfærður um, að þessi vegur er í fyrstu röð þeirra vega, sem taka á í tölu þjóðvega. Það má vel vera, að hv. samgmn. hafi ekki verið nægilega kunnug staðháttum, vegna vantandi upplýsinga, er hún tók ákvarðanir um brtt., en nú hefi ég bætt úr því, sem ég kann að hafa átt vangert áður með upplýsingarnar, og vænti fastlega, að háttv. nefnd láti þennan veg fylgja þeim öðrum vegum, er hún hefir mælt með að teknir yrðu í þjóðvegatölu. Hvað Akranesveginn snertir, þá má færa gildar ástæður fyrir því, að hann eigi að takast í tölu þjóðvega, eins og margir þeir vegir, sem hv. samgmn. hefir mælt með, enda þótt hann liggi ekki á aðalsamgönguleið á milli landsfjórðunga. Ég vil svo að síðustu taka það fram, að ég vænti þess fastlega, að ég hafi hér á Alþingi rutt þá braut, eða riðið á vaðið með breytingar á vegalögunum, sem virðist ætla að hafa það í för með sér, að nokkur bót fáist á þessum málum og óskir og kröfur ýmissa hv. þm. verði uppfylltar í þessu efni. Ég vil svo að lokum undirstrika nauðsyn þess, að Uxahryggjavegurinn komist í tölu þjóðvega.



Ég vil aðeins taka það fram, að þar sem ég hefi heyrt yfirlýsingu hv. samgmn. um brtt. mínar, mun ég taka þær aftur til 3. umr.



Ég tel sjálfsagt að ljúka þessari umr. nú og atkvgr. sömuleiðis, þar sem allar brtt. hafa verið teknar aftur til 3. umr. Gangi þær aftur þá, mun ég sem frsm. samgmn. gera þeim einhver skil. Hvað snertir ræðu hv. þm. Borgf., skal ég taka það fram, að við hana hefi ég margt að athuga. Hún var sannarlega meira flutt af kappi en forsjá. Hinn ruddi vegur, sem hann var að tala um, mun frekar geta kallazt óvegur en vegur. Annars vil ég segja hv. þm. það, að n. tók upp þann veginn, sem vegamálastjóri taldi hafa meiri þýðingu, en frestaði að taka hinn, sem hann taldi skaðlaust, að biði enn, án þess að vera tekinn í tölu þjóðvega. Að síðustu vil ég svo leggja áherzlu á það, að gengið verði til atkv. nú þegar um frv. og brtt. n.

Forseti (JörB): Ef allir þeir, sem brtt. hafa flutt við frv., hefðu lýst yfir því, að þeir tækju brtt. sínar aftur, þá hefði verið hægt að ganga til atkv., en nú er það alls ekki; það eru þvert á móti margar brtt., sem ekki hafa verið teknar aftur, en flm. þeirra fjarverandi. Verður því að fresta atkvgr.



Ég veit ekki betur en að öllum hv. þm. hafi verið það ljóst, að mál þetta var hér til umr. nú, og tel ég því ekki nema rétt, að þeir taki afleiðingunum af því að vera fjarstaddir, þegar málið kemur undir atkv.



Ég hefi ekki orðið var við, að útbýtt hafi verið frv. eins og gengið var frá því við 2. umr., en á því voru þá gerðar nokkrar breyt. Ég hefi veitt því athygli, að í 4. gr. frv. er talað um rafveitulánasjóð, en nú er gert ráð fyrir, að frv. heiti frv. til l. um raforkuveitusjóð. Ég vildi þess vegna bera fram skrifl. brtt. þess efnis, að frv. heiti frv. til l. um rafveitulánasjóð, eins og upphaflega var gert ráð fyrir.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv. þm. V.- Húnv. Till. er of seint fram komin, og þarf afbrigði til þess, að hún verði tekið til meðferðar.

* Frsm. (Jón Pálmason): Það mun vera rétt athugað hjá hv. þm. V.-Húnv., að það hefir slæðzt inn í 4. gr. rafveitulánasjóður í staðinn fyrir raforkuveitusjóður. Vildi ég fara fram á, að þetta yrði leiðrétt. Að fara að breyta nafni frv. vegna þessa nær engri átt. Þetta er leiðréttingaratriði. Ef forseti treystir sér hinsvegar ekki til að leiðrétta þetta án brtt., þá mun ég bera hana fram.

Forseti (JörB): Mér virðist þetta vera svo smávægilegt atriði, að það megi vel leiðrétta það við endurprentun frv., en ef hv. þm. V.-Húnv. heldur fast við till. sína, má náttúrlega bera hana undir atkv.



Ég mun gera brtt. mína nokkru fyllri og óska eftir, að forseti leyti afbrigða fyrir þeirri brtt.



Ég vil mælast til, að málinu verði vísað aftur til fjhn., til þess að n. í heild gefist kostur á að ganga frá málinu.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt önnur skrif leg brtt. frá hv. þm. V.-Húnv. Annars skal ég geta þess, að ég mun ekki afgr. málið nú samstundis.

Forseti (JörB): Ég vona, að fjhn. athugi brtt., sem fram hafa komið.



Ég vil bara benda á það, að mér finnst engin ástæða til að fresta meðferð málsins, þó þessi villa hafi slæðzt þarna inn. Ég vil þakka hæstv. forseta, ef hann telur sér fært að leiðrétta þetta í þskj. án þess að brtt. komi fram um það. En þá sé ég ekki heldur ástæðu til að fresta atkvgr. um málið. Villa hefir komizt inn í till., sem ekki hafði fylgi allra flm., en náði þó samþykki deildarinnar.

Forseti (JörB): Ég vil benda hv. þm. A.- Húnv. á það, að nú liggja fyrir brtt. um þetta atriði, og hefi ég þess vegna ekki lengur vald til að leiðrétta þessa villu. En það er rétt að veita nokkurn frest til að athuga þetta, og get ég gjarnan orðið við tilmælum um að taka málið út af dagskrá. Úr því að brtt. liggja fyrir, verður atkvgr. að skera úr, og atkvgr. verður að fresta.