Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það er ekki nóg með að hér sé með fádæmum illa og óstundvíslega mætt, heldur má maður vart heyra til sjálfs sín fyrir skrafi, ysi og þysi og rausi í þessari deild.

Það þýðir nú ekki að vera að skamma okkur fyrir það.

Skamma hv. þingdeild? Flestir og þar á meðal formaður þingflokks Sjálfstfl. komu langtum of seint til fundar.

Nokkuð fleira sem forsetinn vill segja?

Já, það mun verða gert í bréfi til þingflokksformanna, þannig að breytt verði út af þessum ósið sem hér viðgengst.



Herra forseti. Ég þakka forseta fyrir að hafa gefið leyfi til þess að ég tæki til máls hér utan dagskrár. Ástæðan fyrir þessari beiðni minni er sú, að eins og allir þingmenn vita og a.m.k. allir neytendur hafa orðið varir við, verður hér, eftir að vísitala var skert 1. des., hækkun á landbúnaðarafurðum frá 13 og upp í 21%. Að vísu er þessi prósentutala ekki raunveruleg hækkun til aðila, heldur kemur þarna til að niðurgreiðslur eru ekki auknar. Hins vegar verð ég að Lýsa því yfir, að þessar stórfelldu hækkanir vekja slíka ógn og skelfingu almenns launamanns að menn spyrja, og ekki að ósekju, hvað valdi. Að vísu skal það viðurkennt að það er sjálfvirki kerfi sem þarna er á ferðinni og fer eftir ákveðnum reglum sem Alþingi eða ríkisstj. kemur ekki nærri nema hvað snertir niðurgreiðslur. Ég held þó að ástæða sé til að staldra ofurlítið við eftir að þessar hækkanir hafa verið tilkynntar á landbúnaðarafurðum. Niðurgreiðslur eru ekki auknar og sjálfsagt er enginn leikur fyrir ríkissjóð að standa í því. Hins vegar hlýtur þessi hækkun, það hefur reynslan sannað, að verða til þess að neysla landbúnaðarafurða minnkar. Þá leitar á mann hvort það sé hyggilegur búskapur að grípa til ráðstafana sem leiða til minnkandi neyslu landbúnaðarafurða innanlands - og mundu þá þýða aukinn útflutning, en á þessu ári mun vera varið tæpum 200 millj. kr. í útflutningsbætur og í drögum að fjárlögum næsta árs er gert ráð fyrir 262.5 millj. kr. útflutningsuppbótum á landbúnaðarafurðir. Til viðbótar þessum rúml. 262 millj. koma síðan 55 millj. röskar upp í lántökur vegna niðurgreiðslna á árunum 1980 og 1981 og reyndar 1982 líka. Síðan mun vera eitthvað þarna úr Byggðasjóði o.fl. Þarna eru komnar útflutningsuppbætur sem nema á fjórða hundrað millj. Það hvarflar því að manni hvort þarna sé hyggilega að málum staðið og hvort enn eigi að auka þær uppbætur sem gert er ráð fyrir í fjárlögum, svo að menn geti, ef þeir eiga leið um Færeyjar, keypt þar íslenskar landbúnaðarafurðir fyrir hálfvirði þess sem þeir greiða fyrir þær hér. Ég ætlaði nú ekki að fjalla ítarlega um þessi mál, enda hef ég heimild utan dagskrár fyrir örstuttri athugasemd. Ég vil taka það fram í upphafi, til að menn fari ekki að núa mér því um nasir að ég sé að ofsækja bændur og lítilsvirða og reyna að reyta af þeim kaup og kjör, ég vonast til að svipaður málflutningur og var hér viðhafður í gær verði ekki notaður á mig, ég vil lýsa því yfir að smærri bændur eru ekki ofhaldnir. Það eru menn sem vinna hörðum höndum og út af fyrir sig þarf enginn að sjá ofsjónum yfir því sem þeir bera úr býtum. Á hinn bóginn held ég að allt verðmyndunarkerfið þurfi rækilegrar endurskoðunar við. Það er töluvert deilt um verðlagsgrundvöllinn í sambandi við Sexmannanefnd. Þar má deila um fjölmarga hluti. Það má deila um það hvort viðhald girðinga og vegabætur eigi að hækka um 12% í des.–mars, hvort heyhleðsluvagnar eða heyvinnsluvélar eigi að hækka á þessu tímabili í verði. Ég fer ekki út í það. Mér virðist að Sexmannanefnd sé nokkurs konar sjálfsafgreiðsluklúbbur, þar sem fulltrúar neytenda eru ekki með neina starfsmenn eða aðstöðu til þess að kanna þann grundvöll sem notaður er. Nú tek ég það fram að ég held að það hættulegasta sé ekki að kaup bóndans hækkar um 11%. Af kostnaðarhækkun rekstrarliða í verðlagsgrundveltinum, hvað snertir búið, eru 7.72 70 vísitöluhækkun, hitt er hækkun á ýmsum rekstrarvörum sem má deila talsvert um. En sleppum því. Ég held að á liðunum vinnslu og dreifingu sé allur tilkostnaður himingnæfandi og þar sé öllu frekar séð um hag viðkomandi stofnana en smábændanna sjálfra. Það vekur nokkra furðu og liggur reyndar fyrir í Árbók landbúnaðarins að sláturhúsakostnaður á Íslandi er þrisvar sinnum meiri en á Nýja-Sjálandi, og er þó kaup hærra á Nýja-Sjálandi heldur en á Íslandi. Þetta má lesa í Árbók landbúnaðarins frá 1980 í sambandi við kynningarferð sem til Nýja-Sjálands var farin. Ég held að neytendahópur eða fulltrúar í Sexmannanefnd þyrftu að hafa aðstöðu til að kynna sér það kerfi sem þarna er á ferðinni. Þarna koma sláturhús, mjólkurstöðvar og dreifingarkostnaður inn í. Það vekur t.d. nokkra furðu að álagning á kjöti í smásölu skuli hækkuð sérstaklega 1. des., á sama tíma og verið er að skerða vísitöluna. Ég verð nú að segja að ég skil hreinlega ekki þessa pólitík. Það vekur líka meira en litla furðu að þrátt fyrir þessar miklu hækkanir og þennan gífurlega sláturhúsakostnað, sem menn geta ekki skilgreint í samanburði við önnur lönd, er þó álitið að við stöndum þeim á flestum sviðum ekki tæknilega að baki, enda hafa einstakir bændafulltrúar, hv. þm., lýst undrun sinni á þessu. Þetta margflókna kerfi, sem ég fer ekki hér út í, felst í því svo eitt dæmi sé tekið, að lagt er á verðmiðlunargjald. Um það hefur Framleiðsluráð sjálfdæmi. Það er 18 aurar á hvern mjólkurlítra og er lagt á sérstaklega. Þar af fær mjólkurstöð á Akureyri 9 aura af hverjum mjólkurlítra, sem seldur er, vegna þess hvað hann er stór og dýr. Maður hlýtur að spyrja hvað valdi því að svona hlutir fái að dansa ár eftir ár í kerfinu. Og ég leyfi mér að fullyrða og gæti fært að því rök við betra tækifæri, að ýmis atriði önnur þyrftu ekki síður ítarlega athugun. Það væri full ástæða til að taka fjölmörg önnur dæmi inn í þetta. Ég hef t.d. nokkra vissu fyrir því að krafa frá fulltrúum bænda, sem fór ekki í gegn núna, um verulega hækkun á sláturhúsakostnaði komi inn í verðlag 1. mars. Ég lýsi vantrú minni á það verðmyndunarkerfi sem þarna á sér stað og held að það þurfi fullrar endurskoðunar við. Ég er ekki að ráðast á einstaka bændur eða telja þá of haldna. En ég verð þó að segja að ég tel það orka mjög tvímælis að takmarka niðurgreiðslur á landbúnaðarafurðir, sem kannske orsakar svo auknar útflutningsbætur. Ætli það sé ekki réttara að greiða frekar niður mat í landsmenn sjálfa en í útlendinga? Sexmannanefnd fær engu um það ráðið hvort framleiddir eru ostar eða einhverjar aðrar landbúnaðarafurðir sem seldar eru erlendis á verði sem ekki dugir fyrir vinnslu- og dreifingarkostnaði. Þetta er sjálfvirkt kerfi sem neytendur og ríkisvald hafa að mínum dómi allt of lítil afskipti af. Ég viðurkenni að landbúnaðarmál eru víðast hvar ákaflega mikið vandamál, offramleiðsla er mikill vandi. En ég verð að segja það að þessi hækkun hafði þau áhrif á mig að mér datt í hug gömul saga sem ég heyrði einu sinni. Hún var um hrossaprangara vestur á Snæfellsnesi. Hann þótti ansi snjall í sínu hestaprangi, hann kembdi sín hross vel og þau voru svo gljáandi að það stirndi á þau. Þó þau væru orðin þrettán vetra þá var hægt að segja þau kannske átta eða níu. Og það var kannske ekki frítt við það að sett væri pipar eða sinnep undir taglið, til þess að viðkomandi hross léti ófriðlega. Þessi ágæti hrossakaupmaður var einhvern tíma spurður hvernig hann kynni við þetta starf, þessa verslunarhætti. Hann sagði: Ég kann nú nokkuð vel við þetta. En það smáminnkar í manni þetta göfuga. Ég verð nú að segja að þegar maður á að fara að styðja svona hluti, þá smáminnkar í manni sjálfum þetta göfuga.



Herra forseti. Hv. 7. þm. Reykv. hefur gert hér að umtalsefni verðhækkun á búvöru nú 1. des. og það verðlagningarkerfi sem unnið er eftir við þessar verðákvarðanir. Svo sem kunnugt er þá er verð á landbúnaðarafurðum ákveðið samkvæmt framleiðsluráðslögum. Á grundvelli þeirra laga starfar svokölluð Sexmannanefnd, skipuð þremur fulltrúum framleiðenda og þremur fulltrúum neytenda. Sexmannanefnd tekur ákvörðun um hækkun verðlagsgrundvallar landbúnaðarins hverju sinni og reiknar síðan út samkvæmt því smásöluverð og útsöluverð á einstökum vörutegundum, en hefur þá einnig tekið ákvörðun um hækkun á smásölukostnaði og vinnslu og heildsölukostnaði búvara. Við þá verðákvörðun sem gerð var 1. des. hækkaði verðgrundvöllurinn um 10.96% og útsöluverð á einstökum vörutegundum hækkaði, eins og hv. fyrirspyrjandi vék að, um 12–21%. Það er ósköp eðlilegt að ýmsum hnykki nokkuð við við þessa miklu verðhækkun á búvörum. En skýringarnar eru nokkrar augljósar sem þarf að taka með í reikninginn. Fyrst er rétt að geta þess, sem raunar kom fram hjá hv. 7. þm. Reykv., að launaliður bóndans hækkar ekki meira en hjá almennum launþega, eða um 7.72%. Sömu sögu er að segja um laun í vinnslu- og dreifingarkostnaði búvara. Á hinn bóginn verkar það mjög á útsöluverðið að að þessu sinni eru niðurgreiðslur ekki auknar. Ef niðurgreiðslur hefðu verið auknar til þess að mæta hlutfallslega þeirri verðhækkun sem hér varð hefðu þær þurft að aukast sem svarar um 30% af grundvallarhækkuninni, eða sem svarar um 240 millj. kr. á ársgrundvelli. Það var ekki gert ráð fyrir þeirri hækkun niðurgreiðslna nú og ekki gert ráð fyrir þeirri hækkun í fjárlögum þessa árs. En við þetta skekkist útkoman þannig, að hlutfallshækkanir í útsölu verða til muna meiri en hækkun verðgrundvallarins, sem er hækkun án allra niðurgreiðslna. Ég veit að hv. fyrirspyrjandi er nákvæmlega inni í þessu og þarf ekki að fara um það mörgum orðum. En þetta er meginorsökin til þess að niðurgreidd vara, t.d. mjólk, sem fær á sig grundvallarhækkun um 10.96%, hækkar um 16.2% í útsölu vegna þess að heildarverðhækkunin kemur niður í útsölu á niðurgreitt verð, og niðurgreiðslur eru ekki auknar. Ég dreg ekkert úr því að þessar verðhækkanir valda áhyggjum. Þær eiga sinn þátt í því að auka þá erfiðleika sem við er að fást í þjóðfélaginu. En við höfum ekki fundið ráð til að koma í veg fyrir þessar verðhækkanir á búvörum ef við ættum að halda hlut bændanna nokkurn veginn til jafns við hlut annarra landsmanna í því verðbólguskriði sem yfir þjóðfélagið gengur. Ef við lítum aðeins á hvernig þessar verðhækkanir hafa komið út eftir einstökum vörutegundum þá sjáum við að ýmsar vörur hafa hækkað meira en matvörur. Ef við til að mynda lítum á þær tölur, sem lagðar eru til grundvallar í vísitölu framfærslukostnaðar, og sjáum hver hefur orðið breytingin frá því í febrúarbyrjun 1981 þangað til í nóv. 1982, en þær tölur eru lagðar til grundvallar þeirri verðhækkun á búvöru sem er ákveðin 1. des., þá sjáum við að matvörur í heild hafa hækkað um 105%.

Síðan hvenær?

Frá jan. 1981 til nóv. 1982. En landbúnaðarvörur hafa hækkað minna en matvörur í heild. Þannig hafa t.d. kjöt og kjötvörur hækkað um 98% á sama tímabili og mjólk og mjólkurvörur, feitmeti og egg um 95%. Á hinn bóginn hafa til að mynda ávextir hækkað um 165% og ýmsar aðrar vörur hafa hækkað til muna meira á þessu tímabili en matvörur. Þannig hafa til að mynda ýmsir þjónustuliðir, svo sem hiti og rafmagn, hækkað um 175%. Fargjöld og flutningsgjöld ýmiss konar hafa hækkað um 153%. Þannig hafa fjölmargir kostnaðarliðir við rekstur heimilis hækkað til muna meira á þessu tímabiti heldur en matvörur og verulega meira en búvörur. Sexmannanefnd, sem tekur ákvörðun um verðlagningu landbúnaðarvara, fær sínar upplýsingar frá Hagstofu Íslands. Að þessu sinni var farið nákvæmlega eftir þeim upplýsingum sem Hagstofa Íslands gaf. Mér hefur ekki boðið í grun að vefengd væru gögn frá Hagstofu Íslands og ég hygg að það sé heldur ekki í þessu tilviki. Þá hefur það einnig gerst við þessa verðákvörðun, sem raunar oft áður, að Sexmannanefnd hefur orðið sammála um niðurstöðu. Þar eru, eins og áður segir, fulltrúar bæði af hálfu neytenda og framleiðenda. Í þeim gögnum sem fyrir liggja og þeim ákvörðunum sem teknar eru af fulltrúum, sem gæta eiga hags bæði neytenda og framleiðenda, er ekki, a.m.k. að komið verður auga á í fljótu bragði, að finna neitt það er gefur tilefni til tortryggni þess efnis, að þarna sé farið umfram það sem rétt er og réttmætt. Í þessu sambandi er rétt að geta þess, að eftir að lög um verðlagsaðhald, sem sett voru í apríl 1981, féllu úr gildi um síðustu áramót hefur ekki verið talin nein nauðsyn að bera ákvarðanir Sexmannanefndar undir ríkisstj. til staðfestingar. Það var ekki gert að þessu sinni, en ég hafði samband við einstaka ráðh. um þá niðurstöðu sem hér var um að tefla, þar á meðal um það, hvort ástæða væri til að taka málið upp á þeim grundvelli að til greina kæmi að auka niðurgreiðslur að þessu sinni. Hv. 7. þm. Reykv. sagði að útflutningsuppbætur á þessu ári væru 200 millj. kr.  Á hinn bóginn er það rétt, að vegna mikilla vandkvæða á síðustu árum hafa verið tekin lán til þess að mæta því sem vantað hefur á útflutningsuppbætur og af þeim sökum leggjast baggar á ríkissjóð, sem hér var tekið fram af hv. málshefjanda í þessari umr. Þetta hafa menn vitaskuld gert með opin augun, en þessar fjárhæðir vaxa auðvitað í þeirri verðbólgu sem hjá okkur ríkir. Ég get ekki sagt um það á þessari stundu hver útflutningsbótaþörfin verður á næsta ári. Það liggur hins vegar fyrir að mjólkurframleiðslan er í svipuðu horfi og verið hefur í þrjú ár og það liggur fyrir að verulegur samdráttur hefur orðið í sauðfjárafurðaframleiðslu. Á s.l. hausti varð dilkakjötsframleiðslan um 11 500 tonn og kjöt af fullorðnu rúmlega 2 100 tonn, en þetta er um 700 tonnum minni framleiðsla heldur en var árið á undan. Það liggur jafnframt fyrir að í haust varð veruleg fækkun á sauðfjárstofninum, sem og varð á árinu á undan. Á þessu stigi er auðvitað ekkert hægt að segja til um það, hver þörf verður fyrir útflutningsbætur til að mæta framleiðslu þessa verðlagsárs til 31. ágúst n.k., en það er ljóst að framleiðslan hefur dregist saman. Það hefur verið að því stefnt m.a. til þess að draga úr hinni miklu útflutningsbótaþörf. Hér var rætt um sláturkostnað. Ég hef látið það í ljós fyrr að sláturkostnaður er hár hér á landi. Hann er til muna hærri en til að mynda eins og sagt var á Nýja-Sjálandi. Það er m.a. vegna þess að sláturtíð stendur skamman tíma hér á landi, eða venjulega 2–3 mánuði, og við höfum verið að byggja upp sláturhúsin með nýjum og fullkomnum mannvirkjum til þess að mæta kröfum markaðarins, bæði innanlands og utan, og höfum orðið að taka á okkur allstífar kvaðir til þess að geta staðist þær kröfur sem til okkar eru gerðar á erlendum markaði. Ég vil hins vegar minna á að á síðasta hausti hækkaði sláturkostnaður um 48.4% frá árinu á undan, sem er þó minna en til að mynda launahækkun varð á sama tímabili, en hækkun launaliðar í verðlagsgrundvelti var um 54.2% og verðlagsgrundvöllurinn hækkaði í heild í kringum 54% á milli ára. Þarna varð því um minni hækkun að ræða á sláturkostnaðinum s.l. haust heldur en á verðlagsgrundvellinum í heild. Ég gat þess í umr. hér fyrr á þessu þingi að ég teldi að það gæti verið full ástæða til þess að setja að nýju nefnd til að kanna sláturkostnaðinn. Það var gert fyrir verðlagninguna 1981 og ég get ítrekað það hér, að ég mun íhuga hvort ekki sé ástæða til að láta slíka athugun fara fram. Í athugun sem gerð var fyrir verðlagninguna 1981 kemur fram að þyngstu liðirnir í slátur- og heildsölukostnaði eru laun og launatengd gjöld, sem eru milli 20 og 30% af heildinni, og heildsölukostnaður, sem er innan við 20%. Það er til sundurliðuð athugun á sláturkostnaðinum, sem er rúmlega eins árs gömul, og það kann að vera ástæða til að gera slíka athugun að nýju og leita að leiðum til að spara í þessum milliliðakostnaði. Ég tek undir það með hv. 7. þm. Reykv. að ég undraðist kannske nokkuð við þessa verðlagningu að hækkun á smásöluálagningu á kjöti varð meiri en heildsöluverðshækkun og verðlagsgrundvallarhækkun. En það er ljóst að Sexmannanefnd hafði vald til þess að ákveða þetta og hún var sammála. Ég gerði að vissu leyti athugasemd við þennan lið. En á það hefur verið bent að smásöluaðilar, þ.e. kaupmenn, telja að þeir geti ekki lagt nægilega vinnu og aðstöðu í smásöluverslunina með kjöt og kjötvörur eins og þarf til að sinna þessari vöru. Þessi rök hafa að einhverju leyti verið tekin til greina. Ég vil ekki fara hér út í ítarlegar umr. um það kerfi sem starfað er eftir. Því kerfi er ætlað að tryggja bændum sambærilegar tekjur eins og verkamönnum og sjómönnum. Það hefur ekki nálægt því alltaf tekist og hefur stundum vantað mjög á að svo hafi verið. Í stefnuyfirlýsingum ríkisstj. hefur verið að því vikið að hafnar verði viðræður um athugun á þessu kerfi, en því hefur jafnframt verið lýst yfir í stefnuyfirlýsingum ríkisstj., og þá á ég við till. til þál. um stefnu í landbúnaði, að það verði byggt á framleiðsluráðslögum, það verði byggt á því að bændur hafi sambærilegar tekjur eins og þær stéttir, sem laun þeirra eða tekjur hafa verið miðaðar við, og það verði byggt á því að útflutningsbótarétturinn haldi sér. Þetta kemur fram í þeim stefnuyfirlýsingum, sem frá ríkisstj. hafa komið, og ég vænti þess að eftir því verði starfað. Á hinn bóginn er ljóst að kerfi af þessu tagi er þess efnis, að það þarf sífelldrar athugunar við. Það eru margir krókar í því og kimar, sem getur þurft að athuga, og að því er sjálfsagt að starfa.



Herra forseti. Bragð er að þá barnið finnur. Nú er loksins komið svo, að formaður Verkamannasambandsins getur ekki lengur orða bundist yfir þeirri dýrtíðarstefnu, sem ríkisstj. hefur haldið uppi í landinu og er í stórum dráttum rekin annars vegar á kostnað launþega og hins vegar á kostnað fyrirtækjanna, og svo er ávísað til framtíðarinnar með vaxandi skuldasöfnun erlendis. Það er öldungis rétt hjá hæstv. landbrh., að hækkunin á landbúnaðarvörunum varð svo mikil sem raun ber vitni 1. des. vegna þess að ríkissjóður treysti sér ekki til að halda uppi sömu niðurgreiðslum að verðmæti eins og áður. Þó felst í brbl. að skattheimta í landinu er verulega aukin. Í þessum sömu lögum og gerðu ráð fyrir skerðingunni á kaupgjaldinu. Við skulum aðeins rifja upp hver var skerðing kaupgjaldsins. Af hverjum 10 kr., sem vörur hækkuðu um frá 1. ágúst til 1. nóv., voru teknar af launþegum 5.60 kr. Þeir fengu að halda 4.40 kr. af hverjum 10. Þetta er allmikil fórn. Og í ljósi þess ástands, sem er í þjóðfélaginu, er kannske virðingarvert að Alþýðusamband Íslands skuli m.a. segja í ályktun sinni frá 29. nóv., með leyfi hæstv. forseta: „Sambandsstjórnarfundur ASÍ tekur undir samþykkt miðstjórnar frá 22. ágúst, sem fundurinn telur rétt viðbrögð við afskiptum stjórnvalda. Sambandsstjórn telur að við núverandi aðstæður sé ekki raunhæft að efna til andófs vegna brbl. en ítrekar þá afstöðu miðstjórnar, að verkalýðshreyfingin hlýtur að hafa fyllsta fyrirvara og áskilja sér allan rétt.“ Samtímis því sem þessi ályktun er gerð er lögð fram verðbólguspá Alþýðusambands Íslands, þar sem gengið er út frá 60% verðbólgu.  Hæstv. landbrh. talar í þeim tón, að það sé svo sem ekkert til að óskapast út af þótt kjöt hafi hækkað um 98% á þessu ári og mjólk um 95%. Og af hverju vex honum það ekki í augum? Vegna þess að aðrar matvörur hafa hækkað miklu meir, miklu meir. Hann nefnir dæmi um það að ávextir hafi hækkað um 165% og segir að ýmsar aðrar vörur, sem séu stór liður í neyslu heimilanna, hafi hækkað til muna meir. Hiti og rafmagn segir hann að hafi hækkað um 175% á árinu, ég er með tölur um það. Það má vera að hitinn sé eitthvað minni. Rafmagn hefur hækkað um 125% á þessu ári! Ég bið afsökunar, ég skildi þig svo að það væri á þessu ári. 

Frá 1. jan. 1981 til nóv. 1982

. Þá biðst ég afsökunar. Mér blöskruðu þessar tölur. En það hlaut raunar að vera að það væri lengra tímabil. En eigi að síður er þessi hækkun mjög veruleg. Það hefur komið fram að fasteignamat allra eigna mun hækka um 77% á þessu ári, sem mun þýða hlutfallslega jafnmikla hækkun fasteignágjalda, að ég ætla, á næsta ári miðað við að sveitarfélögin noti heimildir sínar með sama hætti. Þetta er nú enn athyglisverðara raunar en tölurnar bera með sér, þessi hækkun um 98%, 95% og 165%, fyrst miðað er við 1. jan. 1981, vegna þess að gífurlegar hækkanir á öllum hlutum áttu sér stað í desembermánuði 1980. Og það er raunar líka rétt, að engin verðkönnun fór fram fyrstu dagana í jan. á því ári, þannig að allar þær hækkanir sem samþykktar voru 31. des. 1981 voru reiknaðar til janúarverðs, það er staðreynd. Þessar hækkanir eru því raunverulega mun meiri en þetta. Ég var ekki viðbúinn þessum umr., mér þykir slæmt að ég skuli ekki geta gert samsvarandi spá um matvörur á þessu ári. Ég tók vitlaust eftir, en rafmagn hefur sem sagt hækkað um 125% í Reykjavík og hitaveitan um 97,8% á þessu ári og það er ekki litið. Það vekur líka athygli að 56% af bensínhækkuninni á dögunum renna beint í ríkissjóð. Þetta ber því allt að sama brunni. Meginþunginn af þessum ráðstöfunum er lagður á herðar launþeganna og það er kannske eðlilegt þegar svo er komið, að atvinnuvegirnir eru ekki aflögufærir og þau miklu fyrirheit sem m.a. hæstv. sjútvrh. gaf útgerðarmönnum, þegar þeir lögðu skipum sínum í byrjun sept., hafa reynst blekking tóm og yfirklór. Enn liggur ekki fyrir með hvaða hætti skuldbreytingin verður. Svo er að sjá sem til stöðvunar flotans kunni að koma jafnvel nú í jólamánuði, í síðasta lagi eftir áramótin. Samkvæmt nýjustu spám Þjóðhagsstofnunar verður hækkun verðbólgunnar 62% frá 1. febr. 1981 til 1. febr. 1982, 64% frá 1. maí 1981 til 1. maí 1982, 63% frá 1. ágúst 1981 til 1. ágúst 1982. Meðalhækkun frá fyrra ári er 60–63% og frá upphafi til loka árs er hér gert ráð fyrir 53–56% hækkun. En miðað við fyrri spár Þjóðhagsstofnunar verður að ætla að hækkunin verði raunverulega meiri, þar sem Þjóðhagsstofnun hefur jafnan verið varkár í sínum verðbólguspám. Það er því algerlega augljóst að kaupskerðingin núna gefur ekki fyrirheit um að ávinningur náist í efnahagsmálunum. Og það er út af fyrir sig alvarlegur hlutur þegar slík fórn er færð til einskis. Ef við berum þá gífurlegu kaupskerðingu sem nú er orðin saman við febrúarlögin 1978, sem hæstv. félmrh. skrifaði sig hásan út af - 

Skrifað sig hásan?

Ég sagði það. Félmrh. hefur lag á því. Það eru nú ekki allir sem geta skrifað sig hása.  Það hefur löngum verið vísað til þess, að Íslendingar hafi átt erfitt með að stjórna málum sínum í góðæri, og hefur áþreifanlega sannast á síðustu árum í stjórnartíð þessarar hæstv. ríkisstj. Fram undan er erfitt tímabil og krafan um að til stjórnarskipta komi verður æ háværari og bergmálar af flokksþingum bæði Framsfl. og Alþb. Það er kannske ekki nema von. Ef við athugum kaupmátt kauptaxta kemur í ljós að hann skerðist um 4.9% 1980, um 1% 1981, stóð í stað á mesta góðæri sem yfir okkur hefur gengið og á næsta ári er spáð að kaupmáttur kauptaxta muni enn rýrna um 7%. Það er miðað við framfærsluvísitölu. Hið sama er að segja um ráðstöfunartekjur. Þær dragast saman. Það þarf ekki að segja mönnum hvernig efnahag heimila hefur hrakað á þessu ári og enn er því spáð að ráðstöfunartekjurnar dragist saman um 6% á næsta ári. Inni í þessum tölum er ekki sá þungi baggi af vaxtahækkunum og verðtryggingum lána, sem þau heimili verða að bera sem skulda verulega. Sú byrði er ekki að fullu inni í þessu dæmi og því er dæmið í rauninni enn svartara en hér er tíundað. Ég tek undir með landbrh. í því efni, að bændur, sérstaklega sauðfjárbændur, eru ekkert sérstaklega öfundsverðir um þessar mundir. Það hafa orðið hjá þeim eins og öðrum gífurlegar kostnaðarhækkanir í rekstrinum, enda þurfa menn ekki lengi að fara um sveitir landsins til að heyra að það er uppgjafartónn í bændum. Búum fer fækkandi og ungir menn sjá ekki fram á, þeir sem forsjálir eru, hvernig þeim eigi að takast að hefja búrekstur með sæmilegu móti. Þetta sanna tölur. Greiðslustaða bænda í kaupfélögunum er víða mjög bágborin, svo að þess eru dæmi, að kaupfélagsstjórar hafi sent þeim nótu um að þeir geti ekki vænst þess að fá reiðufé í hendur fyrir afurðir sínar, heldur verði að taka alla sína úttekt út í verslunum kaupfélagsins. Hagur dreifbýlisverslunarinnar endurspeglar líka afkomu bænda. Það er oft rætt um það að þessi eða hinn landbúnaðarstefnan sé rétt eða röng. Ég skal ekki fara á breiðum grundvelli að ræða landbúnaðarmál. En hitt sjáum við allir, að svo er komið fyrir þessum grundvallaratvinnuvegi okkar, að eina ráðið virðist vera það að fækka sauðkindinni verulega. Það eru uppi áætlanir um það, bæði hjá Stéttarsambandi bænda og hjá landbrn. Vera má að það dragist enn um hríð að sveitir fari í eyði. En hitt er ljóst, að mönnum er enginn greiði gerður með því að gefa þeim tækifæri til að hokra áfram. Sveitir landsins geta ekki staðið nema efnahagur bænda, sem þar eru, sé góður og sambærilegur við það sem hann hefur verið og sambærilegur við hag annarra þegna þjóðfélagsins. Það hefur að vísu nokkru fé verið varið til þess að auðvelda mönnum nýjan búrekstur. Þar hefur þó ekki við það að borga sömu verðmæti í niðurgreiðslu á þessi nýi búrekstur við erfiðar aðstæður að etja, þar sem leiðréttinga er þörf en í sumum greinum hefur það verið leiðrétt nú nýverið. Herra forseti. Ég vil ítreka þakkir mínar til hv. 7. þm. Reykv. fyrir að vekja athygli á landbúnaðarvöruhækkununum. Þær sýna að ríkisstj. ætlast til þess að allir leggi í sölurnar nema hún sjálf. Launþegar eiga að láta sér nægja minna, það hefur verið hert að fyrirtækjunum, en ríkissjóður ætlar að taka allt sitt á þurru. Hann stendur ekki við það að borga sömu verðmæti í niðurgreiðslu landbúnaðarvara og áður, sem veldur þeirri miklu hækkun sem raun ber vitni, og ýmsar þjónustustofnanir ríkisins hafa gengið á undan með góðu eftirdæmi í sambandi við hækkanir, bæði nú og oft áður, þegar farið hefur verið í vasa fólksins í landinu.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Reykv., fyrrum flokksbróðir minn, hefur vakið á því athygli nokkrum sinnum hvílíks tvískinnungsháttar gætir oft í afstöðu sjálfstæðismanna til ýmissa mála. Nú liggur það fyrir, a.m.k. virðist sú vera stefna Sjálfstfl., að það eigi að hverfa frá hinum miklu niðurgreiðslum á landbúnaðarafurðir innanlands, sem m.a. hafa verið ær og kýr núv. ríkisstj. Hins vegar var ekki að skilja annað á máli síðasta hv. ræðumanns en hann væri að krefjast þess, að þessar niðurgreiðslur yrðu auknar í krónutölu. Þarna rekur sig eitt á annars horn eins og oft gætir hjá þeim ágæta flokki. Látið er í veðri vaka að það sé stefna flokksins að þessar niðurgreiðslur séu stórvarasamar og frá þeim beri að hverfa, en sá þm. flokksins, sem talaði hér síðastur, gerir kröfu um þveröfuga framkvæmd. Hann kvartar undan því að niðurgreiðslufjárhæðirnar úr ríkissjóði séu ekki hækkaðar að sama skapi og verðhækkanirnar hafa verið á landbúnaðarafurðum. Þetta er þessi tvískinnungur í afstöðu sem hv. 4. þm. Reykv. hefur oft nefnt. Örfá orð um það sem fram kom hjá hæstv. landbrh. hér áðan. Hann sagði að framleiðendur landbúnaðarafurða ættu rétt á útflutningsbótum sem næmu 10% af samanlögðu heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar hverju sinni. Þetta er ekki rétt. Í lögum er hvergi sagt að framleiðendur landbúnaðarafurða eigi þennan rétt. Þvert á móti er sagt að ríkisvaldinu sé heimilt að greiða þessar fjárhæðir. M.o.ö. er ekki heimilt að greiða meira. Þetta ætti hæstv. landbrh. að sjálfsögðu að vita, enda veit ég að hann veit það. En þessi lagafyrirmæli hafa oft verið túlkuð þannig, að hér væri um kröfurétt framleiðenda að ræða, þegar um það er að ræða að verið er að setja þak á heimild ríkisins til að greiða fé skattborgara í þessu skyni. Ég veit ekki hvort menn gera sér alveg fyllilega ljóst um hvað er hér að tefla. Það er um það að ræða að heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar á hverju ári er metið í íslenskum krónum, ekki aðeins verðmæti hefðbundinnar landbúnaðarframleiðslu eins og sauðfjárafurða og mjólkurafurða, heldur er einnig inn í þetta dæmi tekið áætlað verðmæti ýmissa hlunninda, svo sem lax- og silungsveiði, hrognkelsaveiði, rekatöku, dúntekju, selveiði og annað eftir því. Þetta allt saman er síðan lagt við verðmæti hefðbundinnar landbúnaðarframleiðslu og 10% af þessu samanlagða verðmæti er það sem ríkissjóði er heimilt að greiða í uppbætur með útfluttum landbúnaðarafurðum. M.o.ö., ef veiðist vel í laxi og silungi eitt árið, þá ber ríkissjóði samkv. þessum skilgreiningum að hækka fjárhæðir sinar í niðurgreiðslur á kjöt og smjör til erlendra neytenda. Ef það er gott dúntekjuár, þá á ríkissjóður að greiða meira í niðurgreiðslur með landbúnaðarafurðum til útlanda o.s.frv. Þannig er þetta framkvæmt. Ef aukin fiskirækt skyldi bera einhvern árangur, sem vonandi gerist, og tekjur aukast af lax- og silungsveiði, sem m.a. er horft mjög á sem aukabúgrein sem gæti skilað miklum arði, þá yrði ríkissjóður dæmdur samkv. kerfinu til þess að greiða stöðugt hærri og hærri fjárhæðir í útflutningsbótum með afurðum hefðbundinnar landbúnaðarframleiðslu, sem nú eru komnar langt fram úr því marki sem Íslendingar sjálfir þurfa á að halda. Vonir manna um umbætur í landbúnaðarmálunum þegar dæmið er gert upp, ef þær vonir rætast, munu koma fram með þeim hætti að íslenskir skattborgarar þurfi í síauknum mæli að verja peningum úr sameiginlegum sjóðum sínum í útflutningsbætur með landbúnaðarafurðum. Í öðru lagi er auðvitað algerlega fráleitt, eins og hæstv. landbrh. gerði hér áðan, að bera saman verð á innlendri framleiðslu, sem fyrst og fremst tekur verðákvarðanir sínar með hliðsjón af innlendum kostnaðarþáttum, bera saman verðþróun á slíkum afurðum annars vegar og hins vegar innfluttri framleiðslu þar sem verðlag ræðst m.a. af stefnu stjórnvalda hverju sinni í gengismálum. Auðvitað er hægt að velja alls konar samanburð í þessu sambandi. T.d. hefði slíkur samanburður verið mun óhagstæðari fyrir hæstv. landbrh. ef valið hefði verið árið sem fylgt var svokallaðri stöðugri gengisstefnu á Ístandi. Samanburður milli tveggja neysluþátta eins og hér um ræðir, þar sem annar byggist á innflutningi og þeirri gengisstefnu sem fylgt er hverju sinni og hinn ræðst af innlendum kostnaðartilefnum, er að sjálfsögðu algerlega út í hött. Herra forseti. Ég vil mjög taka undir það sem kom fram hjá hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni í fsp. hans. Ég hef, eins og hann og allir hv. þm., orðið var við mjög mikla ólgu meðal almennings út af þessari síðustu verðhækkunarskriðu á mikilvægustu neysluvörum heimilanna. Það er auðvitað mjög skiljanlegt að almenningur skuli bregðast þannig við, því að um svipað leyti og laun almenns launafólks í landinu eru skert um helming þeirrar hækkunar, sem á þessi laun á að koma í jólamánuði, hækka mikilvægustu neysluvörur alþýðuheimila á bilinu 16–25 %. Það er von að fólki blöskri þetta. Og menn skyldu hyggja að því að launafólkið, sem á fyrir höndum að lifa slíkan jólamánuð, fær þessar hækkanir ekki bættar fyrr en eftir þrjá mánuði, ef þær fást bættar þá, sem ekki virðist vera samkv. þeirri túlkun sem sumir hafa gefið á 1. gr. brbl. hæstv. ríkisstj. Menn skyldu gera sér grein fyrir einu meginatriði í þessu máli. Það er að verðmyndunarkerfið á landbúnaðarafurðum er ekki orðið til og hefur aldrei verið sniðið fyrir bændur. Það hefur aldrei starfað í þágu bænda, í þágu þeirra sem framleiða viðkomandi afurð, heldur hefur allt kerfið ávallt verið sniðið og uppbyggt með þarfir þeirra fyrir augum, sem eru milliliðir á leiðinni frá bóndanum til neytandans. Það sést gleggst á því sem hæstv. landbrh. sagði með réttu, að þetta verðmyndunarkerfi hefur aldrei getað tryggt framleiðendunum, bændunum sjálfum, þau laun sem þeir eiga að bera úr býtum lögum samkv. og viðmiðunarkerfið átti að miðast við. Af hverju? Vegna þess að þetta verðmyndunarkerfi er þannig, að framleiðendurnir, bændurnir sjálfir, hafa ávallt verið látnir mæta afgangi. Í þeirra hlut hefur aldrei komið annað en þeir molar sem eftir hafa verið á borðunum, þegar allir hinir hafa verið búnir að fá sitt. Verðmyndunarkerfið í landbúnaði er fyrst og fremst skapað og starfrækt til þess að tryggja hagsmuni þeirra sem vinna úr framleiðsluvörum bændanna. Menn vita mætavel að ýmis framleiðslu- og þjónustufyrirtæki hér á Íslandi, bæði í opinberri eigu og einkaeigu, hafa á undanförnum árum orðið að una því hvað eftir annað, að verðlagsyfirvöld hafa skammtað þeim aðeins brot af þeirri hækkun sem þessi fyrirtæki hafa farið fram á, og sem þau telja sig geta sannað að þau þurfi, vegna innlendra kostnaðartilefna. Þau einu fyrirtæki sem ekki hafa þurft að sæta þessari meðferð eru framleiðslufyrirtæki og úrvinnslufyrirtæki landbúnaðarins. Vegna hvers ekki? Vegna þess að þeirra hagsmunir eru fast niðurnjörvaðir í verðmyndunarkerfi landbúnaðarafurða. Verðmyndunarkerfið er þannig uppbyggt, að það er ógerningur að láta þessi fyrirtæki sæta sömu meðferð og önnur sambærileg fyrirtæki í hliðstæðri framleiðslu hafa orðið að sæta af hálfu verðlagsyfirvalda. Framleiðsluaðilar landbúnaðarvara eru nefnilega búnir að festa síg þannig í kerfinu að það er gersamlega útilokað annað en þeir fái ávallt fulla þá hækkun sem þeir telja sig eiga kröfu á og telja sig geta sannað fyrir þeirri nefnd sem úrskurðar verð landbúnaðarafurða. Það er fyrir þessa aðila en ekki bændurna sem verðmyndunarkerfið er búið til. Ég átti hlut að því í minnihlutastjórn Alþfl. 1979–1980 að gera tilraun til þess, sem þá var gerð í fyrsta skipti, að vinnslustöðvar landbúnaðar fengju einhverja sambærilega meðhöndlun í sambandi við verðákvarðanir eins og önnur framleiðslufyrirtæki á öðrum sviðum í landinu þyrftu að sæta. Minnihlutastjórn Alþfl. neitaði að fallast á þá niðurstöðu verðlagsnefndarinnar, að þessi fyrirtæki fengju þær hækkanir á vinnslukostnaði sínum sem þau töldu sig hafa getað sannað fyrir verðlagsráðinu að þau ættu kröfu til. Það ætlaði allt vitlaust að verða. Þetta var í fyrsta skipti sem gerð var tilraun til þess að halda eitthvað aftur af þeim hækkunarkröfum, sem vinnslustöðvar landbúnaðarins voru búnar að geirnegla til sín innan verðmyndunarkerfis landbúnaðarafurða. Þetta, herra forseti, er skýringin á því, að þrátt fyrir þær hörmungar sem sagt er að landbúnaðurinn eigi við að stríða skuli vera unnt að byggja stórhýsi, stærsta mjólkurvinnslufyrirtæki á öllum Norðurlöndum, sem nú stendur til að reist verði á vegum mjólkursölu- og dreifingaraðila hér í Reykjavík. Þar er enga kreppu að sjá, vegna þess að þetta eru einu framleiðsluaðilarnir innanlands sem eru búnir að sníða sér slíkt kerfi, að til þeirra krafna verður ávallt tekið fyllsta tillit við verðákvarðanir á landbúnaðarafurðum, en bændurnir eru látnir mæta afgangi. Það er þetta sem menn gera sér ekki fyllilega grein fyrir. Verðmyndunarkerfið hefur aldrei verið starfrækt í þágu bænda. Það var smíðað fyrir milliliðina og það er starfrækt í þeirra þágu. Bændunum er hins vegar ætlað að hirða þá mola sem eftir eru á borðunum, þegar allir milliliðirnir eru búnir að fá sitt. Það er enginn vandi, herra forseti, að tryggja bændum ákveðnar lágmarkstekjur miðað við lágmarkstekjur annarra stétta með því að afnema þetta verðmyndunarkerfi. Við skulum átta okkur á því, að niðurgreiðslufjárhæðin, sem greidd er á næsta ári skv. fjárlfrv. hæstv. ríkisstj., nemur 240 þús. kr. á hvern einasta framleiðanda landbúnaðarafurða í landinu. 240 þús. kr. renna inn í þetta millifærslukerfi. Halda menn að ekki væri hægt að nota þá fjármuni til þess að tryggja bændum mannsæmandi lífskjör ef þeir þyrftu ekki að draga á eftir sér allt þetta milliliðakerfi sem þrífst á þessum fjárgreiðslum ríkisins? Útflutningsbæturnar einar nema 64 þús. kr. á hvern einasta framleiðanda landbúnaðarvöru í landinu. En það eru ekki þeir sem fá þetta. Þeir njóta ekki nema mjög takmarkaðs góðs af þessu fé. Þetta fé rennur til þeirra aðila sem taka við framleiðslu íslenska bóndans og skila henni á markað til neytandans. Þetta er sannleikurinn um landbúnaðarkerfið. Gleggsta dæmið um þetta kerfi allt saman held ég að komi þó í ljós ef menn skoða hvernig haldið er á greiðslu útflutningsbóta vegna landbúnaðarafurða og hvernig ferill slíkra greiðslna er. Nú er það vitað, og engin nýlunda fyrir neinn Íslending, að útflutningur landbúnaðarafurða, t.d. dilkakjöts, á sér gjarnan stað mörgum mánuðum eftir að slátrað er. Nú skulum við rekja sögu einnar slíkrar sendingar til þess að við áttum okkur á fyrir hvern þetta er upp byggt. Þegar slík sending hefur farið úr landi til erlends kaupanda, þá greiðir hann fyrir hvert kíló af dilkakjöti, sem hann kaupir, verð sem ekki einu sinni nemur sláturkostnaðinum á hvert kíló, ef marka má upplýsingar dagblaðsins Tímans. Í Tímanum kom það fram - og ekki er hann málgagn sem ætti að vera fjandsamlegt bændastéttinni - nú á síðustu dögum að andvirðið, sem fæst á erlendum markaði fyrir íslenskt dilkakjöt, dugi ekki einu sinni til að greiða sláturkostnaðinn á hverju kílói. Með þessum prís er varan seld úr landi. Þegar liggja fyrir í bönkum skil hins erlenda kaupanda, sem greiðir kannske innan við þriðjunginn af því verði sem þarf að fást fyrir þessar afurðir, og síðan greiðir ríkissjóður afganginn af verðinu, eftir því sem útflutningsbætur hrökkva til, þá tvo þriðju sem upp á vantar. Hvað er gert við þetta fé ríkissjóðs? Hafa menn áttað sig á því? Það skal ég segja ykkur. Það er byrjað á að greiða útflytjandanum sölulaun. Hvað eru sölulaunin há? Þau nema tveimur prósentum, ekki af því verði sem fæst fyrir dilkakjötið erlendis, heldur af verðinu á innanlandsmarkaði. Það skiptir því útflytjandann ekki neinu máli á hvaða verði honum tekst að selja afurðirnar erlendis, hann hefur alltaf sitt á hreinu, hann fær 2% í söluþóknun af innanlandsverðinu. Hann mundi fá söluþóknunina óbreytta þó hann stæði fyrir því að gefa kjötið. Hvaða áhuga haldið þið nú að slíkur útflytjandi hafi á að ná góðum viðskiptasamböndum erlendis, þegar það hefur engin áhrif á þóknunina til hans hvaða verð hann fær fyrir vöruna úti? Og hvaða aðili skyldi það nú vera sem fær þessa söluþóknun? Ætli hæstv. landbrh. hafi fengið einhvern stuðning þaðan í prófkjörinu sínu? Það skyldi þó ekki hafa verið. Það skyldi þó ekki vera er að einhver hafi lánað honum eitthvað úr þeim herbúðum. Hann borgar það sjálfsagt aftur með rentum. Nú hlýtur einhver að hafa varðveitt þær kjötbirgðir sem út voru fluttar frá því að slátrun átti sér stað, t.d. í septembermánuði, þangað til að útflutningi kom. Einhver frystihús hljóta að hafa varðveitt þessar birgðir. Hver skyldi eiga það frystihús? Spyr sá sem ekki veit. En sú regla hefur verið í gildi um nokkurra ára skeið, að heimilt sé að greiða vaxta- og geymslukostnað af útflutningsbótafénu úr ríkissjóði áður en aðrir reikningar eru greiddir. Með öðrum orðum, útflytjandinn, sá sem annast söluna á afurðunum til útlanda, hann hefur allt sitt á hreinu. Sá aðilinn sem hefur geymt vöruna í frystihúsum sínum, hann hefur ríkisstjórnarsamþykkt fyrir því að hann fái sitt strax greitt. Sá aðili sem hefur séð um ávöxtunina á þessu öllu saman og orðið fyrir vaxtakostnaði, hann fær það greitt úr ríkissjóði. Sá fjórði í röðinni. það er þá væntanlega sláturleyfishafinn eða vinnslustöðin sem þessar afurðir hefur unnið, hann fær sinn reikning greiddan. Undir hvaða hatt skyldi sá aðili vera seldur? Spyr sá sem ekki veit, en hefur grunsemdir um ýmislegt. Þegar allir þessir aðilar eru búnir að fá sitt á hreinu, mörgum mánuðum eftir að slátrun hefur átt sér stað, mörgum mánuðum eftir að útflutningurinn hefur átt sér stað, þá er loksins komið að síðasta hlekknum í keðjunni, bóndanum sjálfum. Og þá fær hann molana sem eftir kunna að vera á borðinu þegar hinir aðilarnir allir eru búnir með kökuna. Að ráðast á þetta kerfi er ekki að ráðast á íslenska bændastétt, vegna þess að þetta kerfi hefur aldrei verið byggt með þarfir hennar fyrir augum. Það eru aðrir í samfélaginu sem hafa byggt upp þetta kerfi, það eru aðrir aðilar sem njóta góðs af því, og það eru aðrir aðilar en íslenskir bændur sjálfir sem rísa upp til varnar ef á að breyta þessu kerfi. Um niðurgreiðslurnar sérstaklega. Auðvitað hljóta menn að sjá það, að þegar niðurgreiðslur á eina afurð geta numið allt að helmingi, jafnvel rúmum helmingi af verðinu, þá hlýtur það að hafa áhrif á neysluvenjur alls almennings. Ég spyr: Lætur nokkur sér detta það í hug, að neysla landbúnaðarafurða í landinu héldist óbreytt ef þær væru seldar yfir búðarborðið á raunverulegu söluverði, ef niðurgreiðslurnar yrðu felldar niður og fólkið í landinu þyrfti að greiða raunverulegan kostnað, sem það greiðir að hluta til í sköttum, fyrir þær afurðir sem framleiddar eru á vegum þessara atvinnugreina? Auðvitað ekki. En þessi staðreynd, að niðurgreiðslunum skuli vera beitt af svo miklu afli sem ríkisstj. gerir, hefur þær afleiðingar, að gersamlega er komið í veg fyrir það að nokkur eðlileg verðlagsþróun geti átt sér stað á þessu sviði, því að auðvitað lætur enginn sér til hugar koma að það mundi geta gerst hér á Íslandi, ef niðurgreiðslum yrði aflétt, að verðlag á landbúnaðarafurðum yrði látið hækka sem því næmi, því að þá yrðu þessar afurðir ekki keyptar nema í mjög litlum mæli. Fólk mundi snúa sér að öðrum neysluvörum, m.a. vörum sem aðrir þættir landbúnaðarins framleiða, öðrum neysluvörum en hinum hefðbundnu neysluvörum í körfu vísitölufjölskyldunnar. Og ef menn stæðu frammi fyrir því hef ég þá trú, að verðmyndun öll mundi verða tekin til endurskoðunar og verðþróunin á landbúnaðarframleiðslunni yrði öll önnur en átt hefur sér stað á undanförnum árum. Auðvitað er okkur öllum ljóst sem hér erum inni, í hvaða flokki svo sem við erum, að það er ekki unnt að aflétta þessum miklu niðurgreiðslum í einu vetfangi. Það yrði slíkt áfall fyrir íslenska bændastétt. Og það yrði hún sem yrði fyrir áfallinu, en ekki vinnslustöðvarnar, sem menn hafa verið að byggja upp með peningum íslenskra skattborgara á undanförnum árum. Mér er það alveg jafn ljóst og öðrum, að ef ætti að afnema þessar miklu niðurgreiðslur í einni svipan, þá yrði það til mikils áfalls fyrir íslenska bændastétt. Ég hef ekki nokkurn áhuga á að stuðla að slíku. Það sem ég vil stuðla að er að menn geti fetað sig út úr þessu kerfi í áföngum, án þess að verða landbúnaðinum að tjóni. Það sem ég vil stuðla að er að menn tryggi íslenskum bændum mannsæmandi lífskjör og afkomu, svo að þeir geti stundað sinn búskap með eðlilegum hætti, í samræmi við eigin óskir og þarfir þjóðarinnar. Ég er andvígur því að íslenskir skattborgarar og bændur sjálfir séu að draga á eftir sér allt þetta dýra vinnslu- og sölukerfi, sem verðmyndunarkerfi landbúnaðarins og útflutningsbótakerfið eins og við þekkjum það er fyrst og fremst orðið, til þess að láta íslenska skattborgara greiða kostnaðinn af því. Það eru ekki bændurnir sem eru byrði á íslenskum skattborgurum. Það er þetta kerfi. Og það vita varðhundar þessa kerfis öllum öðrum mönnum betur. Þess vegna skjóta þeir alltaf bændum fyrir sig ef á að ræða þessi mál við þá. Þess vegna segja þeir alltaf: Gagnrýni á kerfið er árás á íslenska bændastétt. Þetta segja þeir vegna þess að þeir hvorki geta né þora að segja annað.



Herra forseti. Ég get lofað því að verða stuttorðari en síðustu ræðumenn og ég ætla ekki í þetta skipti að fara að munnhöggvast við landbúnaðarkassettuna í hv. þm. Sighvati Björgvinssyni. Það verður bara til þess að hann endurtekur aftur ræðu sína. Hitt vil ég láta í ljós, að mér finnst það leiðinlegur atburður þegar hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, samstarfsmaður minn í stjórnarliðinu, stendur hér upp utan dagskrár og fer að telja eftir þá hækkun sem varð á landbúnaðarvörum um daginn. Vissulega er þetta mikil hækkun fyrir neytendur og kemur vafalaust illa við pyngju þeirra, ég er ekki að gera lítið úr því, en af því að hv. þm. Guðmundur J. hefur alla tíð verið mikill talsmaður þeirra sem minna mega sín í landinu urðu það mér mikil vonbrigði að hann skyldi taka þetta ráð því að sannarlega eru bændur ekki ofhaldnir, jafnvel þó þeir fái sinn hlut af þessari hækkun. Hlutur bænda er nefnilega ekkert sérstaklega góður í dag, a.m.k. ekki sauðfjárbænda. Hann er þvert á móti ákaflega slæmur. Hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson taldi ekki eftir sér eða sínum flokki 1978 að taka undir kröfur bændastéttarinnar um bætt lífskjör, en ég vil segja það sem mína skoðun að það hefur mikið dregið sundur með íslenskum bændum, þ.e. þeim hluta sem er lakar settur, og hinum almenna launþega síðan 1978. Sauðfjárbændur, sérstaklega þeir, sem ekki eiga það fjármagn sem þeir þurfa að velta, eiga margir mjög erfitt um þessi áramót. Kostnaðarhækkanir hafa dunið yfir og ekki síður á bændum en öðrum. Núverandi vaxtakjör eru náttúrlega algjörlega óbærileg, ekki síst í atvinnuvegi eins og landbúnaði, þar sem peningarnir velta hægt. Ég held að það sé óhjákvæmilegt, ef ekki á að fara mjög illa fyrir alltof stórum hópi bænda, að grípa til skuldbreytinga eða einhverra þvílíkra ráða til þess að létta undir með þeim sem hafa lakastan fjárhaginn. Ég tek undir það, að það er afar mikilvægt að halda niðri tilkostnaði sem allra mest. Að því hefur verið unnið og að því þarf að vinna í framtíðinni, einbeita sér að því að halda honum niðri, en það er ekki gott viðgerðar. Sumt af neysluvörum búanna, sem ómögulegt er að komast af án, eins og t.d. áburður, hækkar ekki í takt við verðbólguna, heldur miklu hraðar en verðbólgan, m.a. vegna dýrra lána og fjármagnskostnaðar í áburðarframleiðslunni. Ég vil taka undir að það er mjög mikilvægt að halda niðri svo sem frekast er unnt sláturkostnaði, en verulegir hlutar í sláturkostnaðinum eru t.d. laun og launatengd gjöld og fæðiskostnaður verkafólks. Það vóg í sláturkostnaðinum 1981- ég er með tölur fyrir það ár - 29%. Þetta er m.a. vegna þess að verkalýðsforingjar okkar hafa verið duglegir að gæta réttar verkafólks við slátrun. Ég vil vekja athygli á því, að inni í sláturkostnaðinum er líka heildsölukostnaður, sem vegur þungt. Það eru frysting, byggingar, skrifstofukostnaður annar en laun og laun á skrifstofu reyndar líka. Sá baggi er líka 29%. Þannig eru komin 58% af kostnaðinum í þessa tvo pósta. Þá er eftir rafmagn, olía, umbúðir, afskriftir, viðhald, viðgerðir o.s.frv., húsnæðiskostnaður, vextir og bankakostnaður. Ég held að við þurfum að leita allra leiða til að halda þessum kostnaði niðri. Það er ekki aðferðin að setja þessi fyrirtæki á höfuðið því það á eftir að hefna sín. Við verðum náttúrlega að geta rekið þau með sæmilegum myndarbrag. Við þurfum að framleiða mátulega mikið af landbúnaðarvörum við þrifalegar aðstæður, framleiða góða vöru og meðhöndla hana með sem bestum hætti. Við þurfum að framleiða mátulega mikið. Hér var mikil umr. í gær um að bændur hefðu ekki vikist nógu vel undir að fækka fé sínu, semja við ríkið um að fækka ánum í haust. Mér kom ekki á óvart þó að bændur væru ekki ginkeyptir fyrir þeim kjörum sem þeim voru boðin. Ég held að það hafi ekki verið haldið reglulega vel á því máli og ef menn á annað borð ætluðu að ná einhverjum árangri með þessu ættu þeir að vinna öðruvísi að en þarna var gert. T.d. þurfti að fara af stað með málið miklu fyrr á árinu. Það þurfti að gera það strax í vor. Okkur var að vísu ljóst í mínum þingflokki að það þurfti að gera og héldum að það væri í burðarliðnum. Auðvitað þurftu menn að vita þegar þeir báru á í vor hve mikið þeir ætluðu að setja á af bústofni í haust. Bæturnar, sem þarna voru boðnar, urðu svo náttúrlega að engu því að bændunum var boðið upp á að fá borgað grunvallarverð á ærkjötið. Það var nú allt og sumt. Auðvitað hefði þurft að borga þeim einhverja tekjutryggingu fyrir að minnka búin, því á einhverju urðu mennirnir að lifa þau ár sem þeir voru búnir að afsala sér réttinum til framleiðslu. Raunverulega var keyptur þarna kvóti af þessum mönnum og þeir fá ekki að framleiða næstu ár það sem þeirra kvóti sagði til um. Ég ætla ekki að orðlengja þetta meira. Hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson ræddi um hrossakaupmenn í lok ræðu sinnar. Ég held að hann sjái hrossakaupmenn í eilítið rómantískara ljósi en ég geri. Ég þekki nokkra þeirra og ég vil taka það fram að yfirleitt eru þeir a.m.k. ekki lakari en aðrir. Hv. þm. hafði áhyggjur af því að það smáminnkaði í sér þetta göfuga, eins og hann sagði, en ég verð að hugga bæði hann og okkur með því að ég held að af nógu sé að taka.

Það líður nú mjög á fundartímann og ég má til að biðja hv. ræðumenn að stytta mál sitt, ef þess er kostur.



Herra forseti. Það fór reyndar eins og málshefjanda grunaði, að það hlaut að koma að því að einhver stæði hér upp og færi að búa til orð og leggja orð í munn þm., sem hér hafa talað um þau vandamál sem á hefur verið drepið, því að hv. síðasti ræðumaður, hv. þm. Páll Pétursson, kom auðvitað að því að hér væri verið, eins og áður hefur komið fram þegar talað er um landbúnaðarmál, að ráðast að bændum. Ég tók einmitt eftir því, að hjá málshefjanda var það skýrt undirstrikað, og reyndar hjá öllum þm. sem hér hafa talað, að ekki væri verið að ráðast að bændum eða bændastéttinni. Ég held að allir geti tekið undir það, að ýmsir og flestir smábændur búa við ekkert of góðan kost í þessu þjóðfélagi. Reyndar eru þeir ekki þeir einu. Það er hægt að segja að allur almenningur í þessu landi búi ekki við of góðan kost þessa dagana. Það er enginn vafi á því. Hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson á þakkir skilið fyrir að hafa vakið máls á þessu máli í dag, en ekki vandlætingu frá prófkjörspálum Framsfl., sem finna að því við stjórnarþm. ef þeir sjá eitthvað sem ekki á svo að vera í stjórnarstefnunni. Hann á þakkir skilið fyrir að standa nú upp og vekja athygli á þeim miklu verðhækkunum sem hafa orðið að undanförnu. Ég tel að þegar honum, sem fram til þessa í tíð núv. ríkisstj., sem hann styður, hefur setið undir 13 verðbótaskerðingum á laun, er farið að hitna svo í hamsi að hann þarf að standa upp til að finna að hvernig að verðlagsmálunum í heild er staðið, þá sé von að við hinir stöndum kannske á fætur einnig til að láta okkar skoðanir koma fram. Ég verð að segja að það sem hv. 7. þm. Reykv. drap á er allt hárrétt. Hann var ekki að ráðast að bændum, hann tók það fram. Hins vegar var hann, eins og aðrir ræðumenn sem hér hafa talað, að minnast á aðallega þrjú atriði sem hafa komið fram. Það er sá óhæfilegi milliliðakostnaður, sem virðist vera í sambandi við þennan atvinnuveg, og það er það kerfi, sem búið er við, og nauðsyn þess að gera á því nokkrar breytingar, og svo það, sem mér fannst auðvitað vera meginmál málshefjanda, hvort það væri ekki hægt að gera þá breytingu að borga frekar niður til neyslu fyrir Íslendinga en fyrir útlendinga. Þetta hljóta auðvitað allir að geta verið sammála um. En það er ekki þar með sagt að neinn sem talar á þennan veg beri þá ósk í brjósti að skerða laun eða kjör bænda í þessu landi. Það er fjarri því. Ég hef aldrei hugsað þannig og hugsa ekki þannig, en hins vegar tel ég að þetta sé það stórt mál fyrir íslensku þjóðina, fyrir fjárhag þjóðarinnar fyrir alla landsmenn, að það beri að leita allra ráða til að ná niður þeim mikla kostnaði sem er orðinn á þessum liðum. Það kom að vísu fram áðan í ræðu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar, 3. þm. Vestf., sem ég ætlaði vegna ræðu hæstv. landbrh. að spyrja um vegna þess að ég mun líklega vera sá eini eða kannske einn af fáum þm. sem sátu á þingi þegar þessi lög voru sett. Ég fæ ekki séð annað, þó að það horfi til leiðréttingar, en hv. þm. hafi farið með rangt mál þegar hann sagði í ræðu sinni að það væri aðeins heimild í lögum til að borga útflutningsbæturnar. Ég fletti upp í frv., sem hann vitnaði til og hann er sjálfur 1. flm. að. Það segir í grg. frv., með leyfi forseta, en það er verið að vitna í umrædd lög: „Tryggja skal greiðslu á þeim halla, sem bændur kunna að verða fyrir af útflutningi landbúnaðarvara, en þó skal greiðslan vegna þessarar tryggingar ekki vera hærri en svarar 10% af heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar viðkomandi verðlagsár, miðað við það verð, sem framleiðendur fá greitt fyrir afurðir sínar. Hagstofa Íslands reiknar fjárhæð þá, er ber að greiða framleiðendum vegna ákvæðis 2. mgr. þessarar greinar“. Ég sé ekki að þetta sé nein heimild. Ég sé ekki annað en beina fyrirskipun og lagaákvæði um að þetta eigi að gera. En það er annað sem ég ætlaði að spyrja hæstv. landbrh. um, sem kom reyndar að nokkru fram í ræðu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar. Það var: Hvað hefur aukist mikið umfang þessarar framleiðslu, sem við samþykktum lög um 1959 og reyndar voru gerðar breytingar á síðar - það var í tíð viðreisnarstjórnar - hvað hefur aukist umfang þess sem þá var reiknað með að yrði tekið inn í þessar útflutningsbætur? Ég man eftir því að okkur var sagt: Það þarf ekkert að óttast að þetta verði neitt á næstu árum. Enginn gerði sér þá grein fyrir þeirri stórkostlegu framleiðniþróun sem varð í landbúnaðarmálum á næstu árum, en eftir að hún var farin að segja til sín fann ríkissjóður fyrir þessu ákvæði í lögunum. Gott og vel, en það sem ég á við og reyndar kom fram í ræðu þm. líka er sú viðbót sem hefur hlaðist á það sem ákveðið var þá að félli undir útflutningsbæturnar. Það eru í raun allar afurðir sem teljast til landbúnaðarins í dag. Það er alveg sama hvort það er silungur eða lax, dúntekja, alifuglarækt, tómata- og gúrkuframleiðsla eða hvað það er, þetta hefur allt saman bæst við á þessum árum. Ég veit ekki hvort það eigi að skýra þessa lagagrein beint þannig, að öll þessi framleiðsla, öll nýframleiðsla, allar nýjar búvörugreinar, sem við erum öll sammála hér um á hv. Alþingi að við eigum að stuðla að að bændastéttin öðlist og fái notið, eigi að falla undir þetta ákvæði og hvort útflutningsbætur eiga að aukast að sama skapi og þær tekjur sem fást fyrir slíkar nýjar búgreinar. Ég efast um að það hafi verið skilningur löggjafans í þá daga og ég kannast ekki við það. Ég efast um að þetta fái staðist. Allavega hlýtur að koma að því að það verði að endurskoða þetta ákvæði. Auðvitað er leið til þess. Það kom fram hjá hæstv. landbrh. að Sexmannanefndin er eins og við vitum notuð sem blóraböggull við verðákvarðanir sem eru gerðar á skakkan hátt. Það eru nokkuð mörg ár síðan Alþýðusambandið dró sinn fulltrúa út úr Sexmannanefnd. Ég er í stéttarfélagi sem samkv. gamalli hefð og reyndar ákvæðum í lögunum skipar einn fulltrúa, svokallaðan neytendafulltrúa, í þessa nefnd. Það er komið nokkuð á annað ár ef ekki orðin tvö ár síðan aðalfundur þess félags samþykkti að ef ekki yrði gengið til þess að endurskoða þessi ákvæði og önnur í lögunum mundi það draga sinn fulltrúa út úr nefndinni. Ég sé ekki annað en það sé orðið mjög tímabært að svo verði gert til þess að endurskoðun fáist á þessum málum í heild og þó sérstaklega á ákvæðinu um Sexmannanefndina. Ég fæ ekki annað séð en þeir góðu menn, og ég undirstrika að það eru hinir ágætustu menn sem þar hafa starfað svo lengi sem ég man, allavega þeir sem ég þekki og eru fulltrúar neytenda þar, hafi unnið sín verk samviskusamlega og vel, en þeir hafa unnið samkv. gildandi lagaákvæðum og því er sú útkoma eins og hún er sem við sjáum m.a. þegar verðhækkanir verða. Ég viðurkenni auðvitað fúslega að laun bænda þurfa að hækka ekki síður en laun annarra. En ég fæ ekki séð hvaða hlutverki það gegnir hjá hæstv. ráðh. að vera að draga hér upp og skýra okkur frá stórkostlegum hækkunum einstakra afurða, einstakra liða úr munstri þess sem við notum daglega og heimilin nota daglega í landinu, og bera það saman við kannske heldur minni hækkanir landbúnaðarafurða. Mér finnst að þetta sé afstætt nema hæstv. ráðh. dragi þá fram um leið hver hefur verið hækkun launanna á þessu tímabili. Hafa þau staðið í stað? Hafa þau verið skert eða hafa þau stórhækkað? Þá getum við séð á einhvern hátt hvernig þessi þróun hefur verið fyrir neytendurna, fyrir heimilin í landinu. Mér fannst líka að hann væri að leita að ástæðum í sambandi við dreifingaraðilana ekki síður en þegar hann talaði um Sexmannanefndina, það væri verið að benda á að þeir hefðu gert kröfu til hækkana og það hefði komið honum sérstaklega á óvart og hann hefði skoðað það sérstaklega, en það hefði hins vegar verið talið rétt að Sexmannanefndin fengi að ráða. Vita ekki allir hér inni hvernig ástand smásöluverslunar er í þessu landi? Veit ekki hæstv. ráðh. um þær kvartanir og þær kröfur sem hafa komið frá kaupfélögunum úti um land? Veit hann ekki að smásöluverslunin er að gefast upp úti um land og hún er að gefast upp hér í Reykjavík? Það er alveg út í hött að ætla sér að fara að kenna kaupmönnum í Reykjavík um, hvort sem þeir eru einstakir eða það séu stærri verslanir um það, að landbúnaðarverðið hækkar á þennan máta. Þetta er einn angi óðaverðbólgunnar, sem ríkir í þessu landi og sem hefur ríkt alla stjórnartíð þessarar hæstv. ríkisstj. Því er það enn frekar út í hött þegar slegið er á strengi landbúnaðarkassettunnar hjá Alþfl. og formaður þingflokks Alþfl. fer að vitna í fyrsta sinn í þingsögunni í væntanlegan formann Bandalags jafnaðarmanna og telur að það sé tvískinnungur hjá okkur sjálfstæðismönnum þegar við tölum um það nú að niðurgreiðslur á landbúnaðarvörur 1. des. hefðu átt að vera jafngildar í krónum því sem áður var til þess að aukahækkanirnar kæmu ekki einmitt á sama tíma og hæstv. ríkisstj. telur nauðsynlegt að skerða verðbætur á laun. Það er enginn tvískinnungur í þessu vegna þess að niðurgreiðslur á landbúnaðarafurðum eru hluti af stjórnarstefnunni. Þessi ríkisstj. hefði aldrei getað haldið sér á floti í þessu þrjú ár nema vegna þess að niðurgreiðslurnar eru hluti af efnahagsstefnu ríkisstj., þ.e. að falsa verð og falsa laun með kerfinu sem ríkir. Þess vegna hefur ríkisstj. lifað jafnlengi og hún hefur. Ég tek undir það með hæstv. ráðh., sem hafði orð á því að það þyrfti að endurskoða ákvæði laga um útflutningsbótarétt. Það á auðvitað að gera, og það er ekki nokkur maður sem telur ekki rétt að innan framleiðsluráðslaganna séu ákvæði um þetta. Ég held að ekki verði neinn hér á hv. Alþingi til þess að hafa á móti því að áfram verði einhvers konar ákvæði um að tekjur bænda, sem hafa vissulega töluverða sérstöðu, séu sambærilegar og annarra atvinnustétta. Við verðum þó að hafa í huga þá ósk þeirra sjálfra í stórum mæli að þeir teljist atvinnurekendur, en ekki launþegar í þeirri merkingu. En það þarf auðvitað ekki að hafa nein áhrif á að þeim séu tryggð laun sem séu sambærileg við aðrar stéttir. Því tel ég það ekki óeðlilegt að ákvæði um sambærileg laun séu innan þessara laga, þannig að ekki á að þurfa að vera nein og þarf ekki að verða nein andstaða frá launþegum í þessu landi þótt lögin verði endurskoðuð með það í huga. Hins vegar hlýtur sú spurning að vakna, hvort það séu ekki einhverjar stéttir í þessu landi sem þurfi að fá slík ákvæði inn í íslensk lög eða inn í sina kjarasamninga líka. Bændur hafa þetta, opinberir starfsmenn hafa þetta í raun. Það er spurning hvort það eigi þá ekki að fara alla leiðina og tryggja öllum sambærileg laun með lögum, vera ekki að láta örfáa aðila standa í því að berjast notandi verkfallsvopnið til þess að rífa upp alla þjóðina í launatekjum. Það gæti kannske orðið ódýrara fyrir íslenska þjóð. Ég vildi aðeins, herra forseti, láta þetta koma fram. Ég skal ekki eyða tíma fundarins lengur. Ég þykist vita að hæstv. ráðh. þurfi að svara ýmsu því sem hér hefur komið fram í dag í þeim ræðum sem þm. hafa hér flutt. En ég vil taka undir þær þakkir sem hafa verið færðar hv. 7. þm. Reykv. fyrir að hefja máls á þessu þýðingarmikla máli og í raun hef ég fulla ástæðu til að þakka hæstv. landbrh. líka fyrir að hafa tekið á málinu þannig hér utan dagskrár að ræða það efnislega og ræða það'þannig að það má vel búast við því að aðilar sameinist um endurskoðun laganna. Ég veit að hv. 7. þm. Reykv., þó að hann hafi kannske orðið í morgun fyrir skömmum í miðstjórn Alþýðusambandsins eða stjórn Verkamannasambandsins eða í stjórn Dagsbrúnar, hefur líka í huga að gæta hagsmuna þess fólks sem hann er umbjóðandi fyrir, bæði hér og annars staðar, þannig að mér sýnist að það ætti að vera vel hægt fyrir þessa aðila að sameinast um endurskoðun á þessum lögum - endurskoðun sem gæti orðið ekki aðeins bændum til góða heldur líka neytendum. Eitt af því sem þar verður auðvitað að skoða og lagfæra er nýskipan verðmyndunarkerfisins. Alla vega tel ég að orðið sé tímabært að Sexmannanefndin, í þeirri mynd sem hún starfar í, kveðji.



Herra forseti. Vegna þess að það frv. sem hér um ræðir snertir álagningu fasteignagjalda í janúarmánuði er nauðsynlegt að Alþingi taki afstöðu til þess fyrir jól og þess vegna bað ég um að málið fengi að koma hér fyrir. Frv. gerir ráð fyrir að í 1. gr. verði heimilt að skipta greiðslum fasteignagjalda meira en verið hefur. Í 2. gr. er gert ráð fyrir að heimavistir, þar með taldir stúdentagarðar og hjónagarðar, falli undan álagningu fasteignagjalda. Og í 4. gr. er gert ráð fyrir að fasteignamat undir fasteignaskatta í Reykjavík, Kópavogi, Garðabæ, Hafnarfirði, Bessastaðahreppi, Seltjarnarnesi og Mosfellshreppi hækki ekki meira en annars staðar á landinu á þessu ári og jafnvel minna ef sveitarfélög nota þær lækkunarheimildir sem öll sveitarfélög hafa. Það er heimilt að lækka fasteignagjöld um 25% og nú fá þau að hækka þau líka um 25%. Hér er sem sagt um að ræða frv. sem gerir ráð fyrir að dregið verði úr þeirri mismunun eftir landshlutum sem íbúar þéttbýlisins verða stundum að sæta. Ég vil skýra frá því, herra forseti, að það er einnig von á frv. til l. um breyt. á lögum um eignarskatt, sem hefur í raun og veru sama efni að flytja, þ.e. að hið háa fasteignamat hér á þéttbýlissvæðinu verði ekki til að hækka eignarskatta á þessu svæði umfram það sem verður annars staðar. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. félmn. og fer þess á leit við hv. nefnd að hún ljúki málinu svo fljótt að afstaða þingsins liggi fyrir fyrir áramót þannig að frv. geti orðið að lögum og taka megi tillit til þess við álagningu fasteignagjalda í janúarmánuði.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál., sem liggur fyrir á þskj. 140, um frv. til l. um breyt. á lögum um almannatryggingar, sem er 21. mál þingsins. Nefndin hefur fjallað um frv. og orðið sammála um að mæla með samþykkt 1. gr. og 3. gr., en leggur til að 2.gr. falli niður. Ég tel rétt að gera örstutta grein fyrir efni frv., þó að það hafi verið gert við flutning þess.

Það verður að vera stutt.

Það skal verða stutt, herra forseti. Meginefni þess er að veita börnum þeirra öryrkja sem njóta lífeyris frá slysatryggingasjóði sama rétt til barnalífeyris og börnum þeirra öryrkja sem bóta njóta frá lífeyristryggingum. Sá mismunur sem nú viðgengst felst í því, að þeir öryrkjar sem taka bætur úr slysatryggingasjóði, sem eins og kunnugt er er fjármagnaður af atvinnurekendum, fá einungis greiddan barnalífeyri með þeim börnum sínum sem fædd voru þegar slysið varð, en ekki með þeim sem fæðast eftir það. Lífeyrisupphæðir eru hinar sömu í báðum tilvikum að þessu undanskildu. Þeir sem slysaörorku njóta eru öryrkjar vegna vinnuslysa, slysa við akstur og björgunarstörf og einnig þeir sem slasast hafa við íþróttir. Nefndin var einhuga um að þennan mismun bæri að lagfæra. Kristján Guðjónsson deildarstjóri Tryggingastofnunar ríkisins kom á fund nefndarinnar og taldi þessa leiðréttingu eðlilega. Rætt var hvort eðlilegra væri að lífeyristryggingar tækju við greiðslu þessara bóta, en talið var að framkvæmd yrði flóknari og eðlilegra að slysatryggingasjóður bæri allan kostnað af örorku hins tryggða. Tekið skal fram að hér er um upphæðir að ræða sem eru afar lítill þáttur í kostnaði sjóðsins og taldi deildarstjórinn þessa viðbót engu máli skipta, enda sjóðurinn vel stæður. Var því einhugur um þetta atriði. Allir nefndarmenn töldu nauðsynlegt að breyta 16 ára aldursmarkinu í 18 ár til samræmis við barnalögin frá 1981, enda framkvæmdir þegar raunveruleiki. Í 2. gr. frv. er þessi aldursmarkssamræming einnig lögð til af sömu ástæðu, en Kristján Guðjónsson taldi þessa brtt. í raun óþarfa, en hún er till. til breytingar á d-lið 35. gr. almannatryggingalaga. Ég skal taka fram að ég er rétt að ljúka máli mínu. Ég tel mig þó hafa nokkurn rétt til að tala svo sem eins og þrjár mínútur eftir nær tveggja tíma umr. utan dagskrár. En liðurinn hljóðar svo, með leyfi forseta, og fjallar um þá sem greiða skal dánarbætur: „Barn eldra en 16 ára, sem var á framfæri hins látna vegna örorku, þegar slysið bar að höndum, fær bætur, eigi minna en kr. 28 270.00 og allt að kr. 84 810.00, eftir því, að hve miklu leyti það naut stuðnings hins látna við fráfall hans. Þó greiðast ekki bætur, ef örorka er minni en 33%. Sama gildir um systkini hins látna, þegar eins stendur á.“ Sannleikurinn er sá, að á þessa greiðslu hefur aldrei reynt í neinu slysatryggingamáli hjá Tryggingastofnun ríkisins samkv. upplýsingum þaðan. Nefndin taldi því ástæðulaust að hækka aldurslágmark þetta og áleit það ekki endilega í rökrænu samhengi við 18 ára aldursmark barnalífeyris samkvæmt barnalögum. Allir nefndarmenn féllust því á að greiðsla þessi eins og hún er nú stæði áfram óbreytt. Ekki tæki því að skerða þennan rétt, ef um slíkt tilvik yrði að ræða. Eins og áður sagði hefur þessi greiðsla aldrei komið til og því er þetta ekkert atriði fyrir sjóðinn. Ég vil að lokum þakka nefndinni skjóta og góða afgreiðslu að vanda. Það skal tekið fram, að hæstv. landbrh. var fjarstaddur afgreiðslu málsins. Hef ég nú lokið máli mínu, herra forseti.



Herra forseti. Ég er ekki vanur að halda langar ræður í þessari deild. Ég hlustaði á umr. utan dagskrár í gær í Sþ. og ég skrifaði hjá mér þau orð sem virtust vera algengust í þeirri umr. þegar menn voru að tala um stjórnvöld þessa lands og hugarfar þeirra sem eru að fást við efnahagsstjórn í landinu. Það voru orð eins og blekkja, falsa, skerða, stela og svíkja. Það er allmikið harmsefni að þetta orðfæri hefur að nokkru leyti verið notað aftur við þessa umr., sérstaklega af þingflokksformanni Alþfl. hér áðan. Það má vel vera að komið sé svo í þessu landi og orðið álit margra í þinginu að svo sé hugsað í þessu landi. Ég er ekki þeirra skoðunar. En mér finnst mikið alvörumál þegar menn tala í þessum dúr hér á Alþingi. Það er þó ekki til umr. hér, heldur verðlagning landbúnaðarafurða. Það er öllum ljóst, sem hér hafa talað, að minnsta kosti hafa menn viðurkennt það í orði, að það eru miklir erfiðleikar í landbúnaði og forustumenn bændastéttarinnar hafa reynt að taka og tekið mjög föstum tökum á þessum vandamálum. Þeir hafa reynt að telja mönnum trú um að það þyrfti að draga saman og minnka framleiðslu. Það er ekki einfalt og auðvelt hlutskipti fyrir forustumenn í stéttum að gera slíkt. Þeir hafa samt gert þetta og fengið ámæli úr öllum áttum og öllum stjórnmálaflokkum. Og menn tala út og suður. Fyrir nokkrum dögum talaði forustumaður Sjálfstfl. í landbúnaðarmálum fyrir hönd Sjálfstfl. og hann skammaði ríkisstjórnina og landbrh. fyrir að hafa staðið að því að framleiðsla hafi minnkað. Nú standa aðrir sjálfstæðismenn upp og tala um hið gagnstæða. Á sama hátt hafa forustumenn í landbúnaðinum legið undir slíku ámæli. Það er alveg rétt að ólga er meðal almennings í þessu landi vegna erfiðleika og afkoma heimilanna er slæm. Það er líka ólga meðal bænda. Það er ekki skemmtilegt fyrir heila stétt manna eins og bændur að hlusta á það nánast á hverjum einasta degi að þeir séu of margir, þeir framleiði of mikið og þeir séu hálfgerður baggi á þjóðfélaginu. Það er ekkert skemmtilegt fyrir eina stétt að hlusta á slíkt tal í fjölmiðlum þessa lands dag eftir dag, mánuð eftir mánuð og jafnvel ár eftir ár. Við þetta búa þessir menn og er eiginlega mesta furða hvað þeir taka því vel, og hef ég fundið það í viðtölum við þá. Ég er þeirrar trúar, að bændur í landinu skilji þessi vandamál og þeir séu best til þess færir að taka á þeim sjálfir. Ég held að forustumenn annarra stétta ættu ekki að blanda sér þar mikið inn í. Hitt er svo annað mál og er mikið áhyggjuefni hvað orðin er mikil tortryggni á milli stétta í landinu og hvað lítið samstarf er á milli stétta. Það kom fram áðan að Alþýðusamband Íslands hefði dregið sinn fulltrúa út úr Sexmannanefnd. Áður fyrr mættu fulltrúar frá Alþýðusambandinu á fund Stéttarsambands bænda til að hlusta á þeirra málflutning og bændur mættu á Alþýðusambandsþing til að hlusta á málflutning þeirra sem þar eiga hagsmuna að gæta. Nú hafa menn lagt þennan sið af og eru hættir að sinna slíkum boðum. Sennilega eru menn hættir að senda slík boð. Væri betur ef menn væru tilbúnir til þess að hlusta meira á vandamálin hver hjá öðrum og býst ég við því að þá væri meiri skilningur á þeim en kom fram í hugsjónaræðu þingflokksformanns Alþfl. áðan. Þá loksins var hin eina og sanna hugsjón fundin, enda talaði hann af slíkum eldmóði hér að ég hef aldrei heyrt hann tala svo áður utan einu sinni, þegar hann ræddi einslega við Ólaf Jóhannesson að þjóðinni allri ásjáandi. Það er í eina skiptið sem ég hef áður - mér þykir slæmt að þingflokksformaðurinn skuli ekki vera hér - séð hann tala af slíkri hugsjón og slíkri hugsjónaauðgi. Herra forseti. Ég sé að fundartími er liðinn og ég hef ekki lokið máli mínu. Ég veit ekki hvort mér leyfist að halda áfram 

Já, það er ágætt. Ég skal fresta umr. Ráðh. fær að segja örfá orð, en ég fresta svo umr.

Nú já. Ég vildi kannske nota allan tímann, ef ég fæ lengri tíma. Ég skal þó taka tillit til óska forseta, en vænti þess, að það verði þá slíkt fordæmi að ýmsir málglaðir menn hér í deildinni geri slíkt hið sama.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umr. mikið frá því sem þegar er orðið. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson taldi mig fara með rangt mál um það sem ég kallaði útflutningsbótarétt, að bændastéttin ætti þar tiltekinn rétt í lögum. Hann taldi að þessi réttur væri ekki löghelgaður, heldur væri hér um heimild að ræða. Hann sagði: Að sjálfsögðu veit ráðh. hið sanna. - Ég get sagt hv. þm. Sighvati Björgvinssyni að ég veit hið sanna, en hann veit það ekki eða fer vísvitandi með rangt mál. Ég ætla þess vegna að lesa lagagreinina eins og hún liggur fyrir. Hún er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Tryggja skal greiðslu á þeim halla, sem bændur kunna að verða fyrir af útflutningi landbúnaðarvara, en þó skal greiðslan vegna þessarar tryggingar ekki vera hærri en svarar 10% af heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar viðkomandi verðlagsár, miðað við það verð, sem framleiðendur fá fyrir afurðir sínar. Hagstofa Íslands reiknar fjárupphæð þá, er ber að greiða framleiðendum vegna ákvæðis 2. mgr. þessarar greinar.“ Síðan segir í lögum þessum að ríkissjóður beri kostnað vegna þessara laga. Ég tel rétt að þetta komi hér fram svo skýrt að ekki orki tvímælis, enda þótt þessi hv. þm. sé ekki inni í þingsalnum. Hv. þm. taldi mjög athugavert og mjög stórt mál að þessi verðhækkun á búvöru kæmi fram á sama tíma og laun væru skert um helming til launþega. Hann gætti þess ekki að laun eru skert um helming til bænda einmitt á sama tíma og laun launþega. Til þess að tefja ekki tímann skal ég ekki fara út í fleiri atriði í ræðu þessa hv. þm., sem væri þó full ástæða til að svara og það í alllöngu máli. Ég vil aðeins geta ummæla í ræðu hv. þm. Páls Péturssonar, þar sem hann gat þess aðdregist hefði nokkuð á langinn framkvæmd varðandi svokallaða fækkun sauðfjár á s.l. hausti og í framhaldi af því að bætur hefðu orðið sama og engar. Um þetta vil ég láta þau orð falla, að bætur þær sem greiddar eru af ríkisvaldinu í þessu skyni eru í öllum greinum jafnmiklar og farið var fram á af hálfu Framleiðsluráðs landbúnaðarins og í sumum greinum verulega hærri. Þannig er ekki við ríkisstjórnina að sakast þótt hv. þm. Páll Pétursson telji að þessar bætur hafi verið minni en hann hefði sjálfur óskað. Varðandi fsp. hv. þm. Péturs Sigurðssonar um hvað umfang landbúnaðarframleiðslunnar hefði aukist frá 1959, þá er ég ekki með þær tölur við hendina. Framleiðslan hefur vissulega vaxið, en þeir liðir, sem hann tók sérstaklega, svo sem hlunnindaliðir, loðdýraframleiðsla, hafa verið framreiknaðir óbreyttir að magni til, en aðeins með verðlagsbreytingum ár frá ári nú um langa hríð, þannig að það skekkir ekki þennan grundvöll. Ég var ekki að kenna kaupmönnum í Reykjavík um landbúnaðarvöruverð. Hins vegar tók ég undir það með málshefjanda í þessari umr., að það hefði vakið athygli mína, og ég hef spurst sérstaklega fyrir um það og gert við það nokkra athugasemd, að smásöluverð hækkaði til að mynda á kjöti til muna meira að þessu sinni en heildsöluverðshækkuninni nam. Með þeim orðum var ég ekki beint að kenna kaupmönnum um það þó hækkun verði á þessari vöru, en staðreynd er að þeir fengu að þessu sinni meiri hækkun í sinn hlut en bændur.