Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh: og viðskn, hefur tekið frv. þetta til meðferðar. Meiri hl. n. leggur til, að það verði samþ. óbreytt, eins og það kom frá Nd., en minni hl., Ragnar Arnalds og Jón Árm. Héðinsson, skilar séráliti. Hæstv. samgrh. hefur gert grein fyrir frv. þessu og er því ekki ástæða til að bæta miklu við. En það er eins með þetta frv. og mörg önnur mál, sem hafa verið afgreidd á þessu þingi og er verið að afgreiða, að það kom fram svipað frv. á síðasta þingi, en dagaði þar uppi. Þetta frv. miðar að því að bæta hag Vegasjóðs, þannig að hann geti sinnt þeim framkvæmdum, sem áætlaðar eru. Sú regla hefur verið tekin upp að gera vegáætlanir fram í tímann. Slíkum áætlunum fylgja að sjálfsögðu miklir kostir, að áætla vegagerðir fram í tímann. Það hlýtur að vera betra að ná þeim markmiðum, sem reynt er að ná með vegagerð, m.a. stuðla að því, að landið sé allt byggt, og jafna búsetuna í landinu. En það má ekki gerast, að þetta plagg, vegáætlun, sé aðeins loforðalisti, sem ekki er efndur. Ef slík vinnubrögð eru höfð, vekur það falskar vonir meðal fólksins í landinu og hljóta að vera slæm vinnubrögð. Með þessu frv. er verið að stefna að því, að hægt verði að framfylgja vegáætlun, en það hefur því miður ekki tekist alltaf mjög vel. Við hljótum að stefna að því, að hægt sé að framfylgja þessari áætlun og efna þau loforð, sem þar eru gefin. Með þessu frv. eru lagðar nýjar álögur á bifreiðaeigendur. En þess ber að gæta, að þessar álögur renna beint til viðhalds og nýbygginga í vegakerfinu. Kostnaður hefur farið hækkandi við viðhald og endurbyggingu veganna, og ef ekki er aflað tekna, hlýtur slíkt að koma fram í verri vegum og verða bifreiðaeigendum dýrkeypt í viðhaldi hinna dýru tækja, sem nú eru notuð hér í landinu. Uppbygging vegakerfisins hefur gengið hægt og sígandi, og það hefur verið sagt, að Íslendingar hafi í raun og veru náð undraverðum árangri í uppbyggingu atvinnulífsins miðað við ófullnægjandi vegakerfi. En með vaxandi þjóðartekjum hljótum við að leggja enn meiri áherslu á uppbyggingu vegakerfisins. Slík uppbygging hefur áhrif á búsetuna í landinu, hún hefur áhríf á nýtingu náttúruauðæfa og lifnaðarhætti manna og lífsform. Þetta frv. á að tryggja það, að sóknin í uppbyggingu veganna stöðvist ekki og er því lífshagsmunamál. Það hefur verið horfið frá því að leggja niður ýmiss konar smágjöld á bifreiðar, þ. á m. þungaskatt af bensínbifreiðum, og í þess stað hefur fyrirhuguð bensínhækkun verið lækkuð um eina kr. Ég lít svo á, að með þessu sé málinu aðeins frestað, þ.e. að leggja niður þessa smáskatta, og verði tekið upp að nýju. Ég vænti þess, að svo verði gert, ekki aðeins á sviði tekna Vegasjóðs, heldur tekna ríkisins almennt, en við hljótum að stefna að því að einfalda tekjuöflunarkerfi ríkisins eins og hægt er. Að lokum vil ég segja það, að það hefur margt verið rætt og ritað um vegagerð á Íslandi, og ég get ekki stillt mig um að vitna hér, með leyfi hæstv. forseta í grein, sem var skrifuð í norskt tímarit, Samfærdsel og trafik, 1970, en þar segir: „Á Íslandi eru í raun og veru ekki vegir.“ Sem dæmi tekur greinarhöfundur Austurland, sem hefur löngum búið við versta vegakerfi í landinu og vakti því mesta athygli höfundar. Hann segir á þessa leið: „Milli sjávarþorpa á Austur–Íslandi verður t.d. oft að keyra út af veginum til að komast áfram. Oft er ekki hægt að sjá mun á veginum og landinu umhverfis hann. Þegar ekið er út frá sjávarþorpi, má oft sjá skilti, þar sem varað er við að leggja af stað á öðru en fjórhjóladrifnu farartæki.“ Sem betur fer hefur þetta nú batnað nokkuð, sérstaklega á síðustu árum eða frá því að þessi grein var skrifuð. En það fæst ekki viðunandi ástand í þessum málum og það verður ekki komið á viðunandi ástandi, nema Vegasjóði sé séð fyrir nægum tekjum.



Herra forseti. Á s.l. vori var allmikið rætt um fjármál Vegasjóðs hér í þinginu og þá flutt frv. af hálfu fyrrv. ríkisstj., sem fól það í sér, að bensínlítri væri hækkaður um 4 kr. því miður reyndist þáv. stjórnarandstaða svo ábyrgðarlaus í afstöðu sinni, að hún kom í veg fyrir, að þetta frv. næði fram að ganga. Er því ekki að neita, að síðan hefur fjárhagur Vegasjóðs versnað, og við Alþb.- menn viðurkennum það fúslega, að af þessum sökum dugir ekki, að gjaldið sé 4 kr., eins og þá var ætlað, heldur munu 5 kr. vera óhjákvæmilegar til þess. Þetta kom m.a. skýrt fram í þeim stjórnarmyndunarviðræðum, sem við áttum með Alþfl., SF og Framsfl., og þá samþykktum við Alþb.-menn till. um, að hugsanleg ríkisstj., sem upp úr þeim viðræðum yrði mynduð, hækkaði bensíngjaldið um 5 kr. En þegar hin nýja stjórn Framsfl. og Sjálfstfl. er mynduð, er borið fram frv. um hækkun bensíngjaldsins um 7 kr. Þetta höfum við ekki getað fallist á. Við teljum, að þarna sé gengið of langt í skattheimtu og lengra en þörf krefur. Nú hefur að vísu verið sú breyting gerð í Nd., að gjaldið hefur verið lækkað um eina kr., úr 7 kr. í 6 kr., og á móti kemur þá það, að ekki er ætlunin að fella niður margumrædd 38 gjöld, sem hvíla á umferðinni og fyrirhugað var, að sameinuð yrðu í einu gjaldi. Ég hef lýst skoðunum okkar Alþb.-manna í hv. fjh.- og viðskn. og þar borið fram till. um. að bensíngjaldið hækki ekki nema um 5 kr., en jafnframt, þar sem svo virðist vera, að sá þingmeirihl., sem nú hefur myndast, sé staðráðinn í því að hækka bensíngjaldið í 6 kr., þá hef ég lagt fram till. um það, að þó skuli varið fjárhæð, sem nemur einni kr. af hverjum lítra, til þess að leggja bundið slitlag á vegi í þéttbýli samkv. nánari ákvæðum þar um, sem sett skulu í reglugerð. Þessi brtt. er á þskj. 43 og þarfnast ekki skýringa. Eins og öllum hv. alþm. mun kunnugt, er það eitt stærsta og erfiðasta vandamálið varðandi vegagerð í dag, hversu stór munur er orðinn á ástandi vega annars vegar á höfuðborgarsvæðinu og hins vegar í þéttbýlisstöðum víðs vegar úti um landið. Kröfur um umbætur á þessu sviði eru orðnar býsna háværar og það að vonum, og þótt ekki dragi þessi einnar kr. skattlagning langt, mundi þar vera um nokkra úrbót að ræða. Sem sagt, eins og fram kemur í nál, mínu, er það till. mín, að frv. verði samþ. með þessari breytingu.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið í nál., varð ekki samkomulag í n. um afgreiðslu málsins. Þó að nm. væru að því leyti til sammála, að nauðsyn bæri til að taka þetta mál til heildaryfirlits og tekjuöflunar, greindi menn á um aðferðir við það. Mun ég nú gera grein fyrir afstöðu okkar Alþfl.-manna. Með samþykkt á þessu frv. mun almenningur enn verða að taka á sig auknar álögur, er munu nema milli 600 og 700 millj. kr. á næsta ári. Þessar álögur ásamt komandi hækkun á söluskatti nema því um 2500 millj. kr. auk hinna geigvænlegu hækkana, er gengisfellingin sjálf leggur á allan almenning. Með enn einu frv., sem væntanlegt er, ætlar hæstv. ríkisstj. að lögfesta í þremur frv. álögur, er nálgast munu 3 milljarða kr. á ársgrundvelli. Þetta eru svo miklar álögur í einu vetfangi, að ekki verður með nokkurri sanngirni sagt, að hér sé farið að með gát. Miklu fremur er hér ruðst áfram af handahófi og án skipulegrar stefnu um tekjuöflun fyrir ríkissjóð og viss ríkisfyrirtæki. Það er staðreynd, að gagnvart almenningi hefur gengissig og gengisbreyting nú á s.l. mánuðum hækkað öll erlend aðföng um 50% eða næstum því, og virtist manni sem slíkar álögur væru nógar á almenning, en svo er ekki að sjá, ef dæma má eftir atferli ríkisstj. Fyrir nær tveimur árum rökstuddi þáv. forsrh. gengisfellinguna í des. með þessum orðum, með leyfi forseta: „Ég álít, að með þessari aðferð sé rekstrargrundvöllur tryggður fyrir undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar, atvinnuöryggi tryggt og kaupmáttur launa tryggður.“ Þá gerði þm. Jóhann Hafstein aths. við gengisfellinguna 1972 með þessum orðum: „Ég fyrir mitt leyti gagnrýni fyrst og fremst þessa gengislækkun vegna þess, hvernig hana hefur borið að. Hana ber nú að í góðæri, meira góðæri en við höfum haft kannske um lengri tíma.“ Þessi orð eiga enn við í dag. Gengislækkunin frá 1972 skapaði óðaverðbólgu. Hefur nú enn verið gripið til gengisfellingar með sömu orðum um, að nauðsynlegt væri að tryggja rekstrargrundvöllinn hjá sjávarútveginum. En þessi frv. ásamt með gengisfellingunni eru að mati undirritaðs hvati að enn meiri verðbólgu og verðrýrnun á sparifé landsmanna. Þetta finnur almenningur, og hefur hann því ekki trú á þessum ráðstöfunum. Afleiðingarnar munu ekki láta á sér standa. Óðaverðbólga mun geisa hér áfram. Undirritaður viðurkennir mikla og aukna þörf hjá Vegasjóði á tryggum tekjum. Það hefur sjóðurinn, en verðbólgan rýrir svo ört það fjármagn, að framkvæmdamagnið verður hvergi nærri eins mikið og ætla mátti við samþykkt vegáætlunar fyrir yfirstandandi tímabil. og það er vandamálið. Það verður því ekki komist hjá því að vega og meta málið allt upp að nýju, og ill nauðsyn knýr Alþ. til þess að fresta ýmsum framkvæmdum í vegáætlun um óákveðinn tíma. Í þessu máli sem öðrum verða menn að sniða sér stakk eftir efnum. Það er almennt viðurkennt, að bíllinn er ómissandi tæki fyrir nær allar fjölskyldur landsmanna, og viðbótarálögur á rekstur bilsins, er nema mörgum tugum þúsunda, verður að skoða vel. Það eru að mati undirritaðs óverjandi vinnubrögð að hespa frv. í gegn með skyndiafgreiðslu á nefndarfundi, er stóð í um 15 mínútur og tiltölulega litlar upplýsingar voru veittar á. Engar skipulegar athuganir hafa enn farið fram vegna hinna breyttu viðhorfa frá gengisfellingunni, og eru þetta ekki sæmandi vinnubrögð á Alþ. í dag. Þessu mótmæli ég mjög ákveðið. Upphaflegt frv. um aukna tekjuöflun fyrir Vegasjóð gerði ráð fyrir, að margvísleg smágjöld féllu niður. En nú er horfið að mestu frá þessu, og er það ekki til bóta. Vegna þess, hvernig málið ber enn að nú á lokadegi þingsins og án heildaryfirsýnar um, hvað bifreiðakostur landsmanna greiðir þegar í raun til ríkissjóðs og hvað ætla má, að hann greiði á næsta ári, getur undirritaður ekki stutt þetta frv. um svo stórauknar álögur á rekstur bílanna, - álögur, sem snerta nær hverja fjölskyldu í landinu. Við þm. Alþfl. mótmælum kröftuglega þessari álagaherför ríkisstj. á lífskjör almennings og hinni geysilegu rýrnun sparifjárins hennar vegna. Við teljum hækkun á bensíni við ríkjandi aðstæður upp í nærri 50 kr. eða meira, - en svo mun verða, þegar allt kemur saman, - ekki réttlætanlega í dag. Undirritaður leggur því til, að frv. verði vísað til hæstv. ríkisstj. og málíð allt endurskoðað og þar eigi stjórnarandstaðan sína fulltrúa. Ég ætla ekki að lengja umr. um þessi mál, þó að ástæða væri til. Það virðist vera slíkur hraði á öllu, að ekki gefist einu sinni tóm í n. til að fá hinar lítilsverðustu upplýsingar, þó að um sé beðið. Þess vegna sé ég ekki ástæðu til þess að fjalla um málið hér, þó að nauðsyn sé.



Herra forseti. Í þeim skemmtilegu umr., sem fram hafa farið í kringum þær margbreytilegu björgunarráðstafanir, sem herjað hafa á okkur þm. að undanförnu og eiga svo sannarlega eftir að herja á fleiri og herða að þeim reyndar, hefur verið býsna skemmtilegt að bera saman röksemdir hjúanna á kærleiksheimili stjórnarinnar. Þær hafa, svo að ekki sé meira sagt, farið býsna mikið á misvíxl. Hv. sjálfstæðismenn, sem allir vita af reynslu síðustu ára, að eru ákaflega andvígir öllum álögum á almenning og bera einkum fyrir brjósti þá lægst launuðu, hafa réttlætt allskarpan snúning á skattlagningarhraðbrautinni með því, að samstarfsaðilinn hafi látið óráðsíuna eina ráða og ekki sé líf fyrir höndum í notalegri sambúð án þess að draga Framsfl. upp úr eigin feni. Framsóknarmenn segjast hins vegar vera nákvæmlega á sömu braut og áður með sömu frv., aðeins þurfi að bæta duggunarlitlu ofan á hér og þar, væntanlega vegna þess að þeir vita, að sjálfstæðismenn munu vilja fé sitt og engar refjar, enda óvanir að fara með af sparsemd og ráðdeild. Í miðjum klíðum gagnkvæmra kærleikshóta af þessu tagi hefur svo gjarnan verið snúið snarlega við aftur. á braut eindrægninnar og heimilisfriðarins og málið afgreitt á þann hógværa hátt, að allt þetta, sem nú er þó verið að basla við og túlkað er sitt á hvað, heyri fortíðinni til. Og þá veit maður það. Héðan í frá skulu ástir samlyndra hjóna vera það, sem gildir, og væri þá gaman að fá að sjá nokkur sýnishorn þar um í stað stöðugra flokksfunda um hvert málið á fætur öðru. En við bíðum og sjáum, hvað setur. Annars var ég dálítið veikur fyrir þessu frv. í heild, eftir að ég hafði heyrt hið ljóðræna niðurlag á ræðu hæstv. samgrh. hér í gær, þar sem, þótt undir rós væri talað, svo sem vera ber í þessum efnum, var fluttur sá rökstuðningur fyrir bensínhækkuninni, að um tilraun væri að ræða til að bjarga þjóðlegri ljóðlist ættjarðarástarinnar, enda svo sem von eftir hörmulega reynslu hátíðarársins okkar, þar sem eina sanna ættjarðarljóðið kom frá bónda úr Borgarfirði, sem nú hefur því miður kvatt ljóðagyðjuna og okkur öll um leið. En ekki er ég nú að vel athuguðu máli sannfærður um, að hækkun bensínverðsins verði til þess, að menn aki minna og setjist að yrkingum í þess stað. En af því að við hæstv. ráðh. erum báðir ljóðelskir, svo sem Íslendingar eru flestir, þá skulum við samt ekki gefa upp alla von. En að þessu slepptu aðeins örfá orð um Vegasjóð, fjáröflun til hans og skiptingu þess fjár, því að það heyrir þó varla fortíðinni til eins og allar heimiliserjur kærleiksheimilisins nýja. Vegi viljum við hafa sem besta. Síst vil ég mæla í mót framlögum í því skyni. En það er ósvinna að færa svo miklar tekjur til Vegasjóðs án þess að líta á þá vegi, sem við notum gjarnan mest og snerta okkur hvað mest og nánast, vegina í kauptúnum og kaupstöðum landsins, sem allt of víða eru enn í dag lítið betri en lökustu vegarspottar þjóðveganna okkar og sums staðar jafnvel lakari. Sveitarfélögin hafa nú á síðari árum tekið það upp sem eitt helsta verkefni að leggja bundið slitlag á götur í þéttbýli, og er það vonum seinna, svo mikilsvert og þýðingarmikið sem þetta framtak er fyrir allt umhverfi íbúanna. En framkvæmdirnar kosta mikið fé, og viða er allt ógert í þessum efnum og átakið því stórt, en mjög rekið á eftir af íbúunum, þegar hreyfing er á komin á á annað borð. Aðstoð hins opinbera liggur í tvennu: þéttbýlisvegafénu, sem úthlutað er eingöngu eftir hinni fáránlegu höfðatölureglu, og svo lánsfé úr Lánasjóði sveitarfélaga. Til þess að fá hér á breytingu til batnaðar fluttum við hv. þm. Jónas Árnason till. á síðasta þingi, allítarlega till., þar sem á ýmsar leiðir var bent, m.a. tvöföldun þess hluta bensínskatts, sem rennur í þéttbýlisvegina. Fleiri leiðir voru nefndar, en snerta ekki beint þetta tiltekna mál, og skal ekki frekar út í það farið. En hvort tveggja var, að undirtektir þm. úr tveim stærstu flokkunum, núv. hæstv. stjórnarflokkum, voru afbragðsgóðar og sveitarfélögin og samtök þeirra lögðu mjög mikla áherslu á fylgi sitt við till. Því hefði mátt vænta góðrar og skjótrar afgreiðslu, ekki hvað síst af þeirri ástæðu, að hér á þingi sitja margir sjálfsagðir og sjálfskipaðir talsmenn sveitarfélaganna, sem seint gátu áfellst fyrri stjórn nógu harðlega fyrir slæma meðferð á aumingja sveitarfélögunum. Allt átti að renna í ríkissjóð, sögðu þeir. Sveitarfélögin áttu að vera afskipt. Menn sáu það í Nd. í gær, að orðheldni manna er að vonum mikil og sterk. En till. okkar fékk þá meðferð í þinginu. að undir vor var skilað um hana nál., þar sem henni var vísað til ríkisstj. í trausti þess, að í hinni nýju vegáætlun og nýju fjáröflun til Vegasjóðs yrði tekið tillit til þeirra meginsjónarmiða, sem í till. fólust. Nú stöndum við sem sagt andspænis nýrri fjáröflun, og því er eðlilegt, að þess sé freistað að fá eitthvað í hlut sveitarfélaganna umfram venjulega prósentu, ekki síst þegar þau bera sig jafnilla með þetta verkefni og raun ber um vitni. Því er till. hv. 5. þm. Norðurl. v. í alla staði eðlileg og sjálfsögð. Hér má við bæta þætti byggðanefndar Alþingis, en formaður hennar, hv. 2. þm. Vestf., var og er vitanlega enn sérstakur áhugamaður um að fá hér á nokkrar leiðréttingar, og því hafði byggðanefnd ákveðnar till. í huga, en heið aðeins eftir nýrri vegáætlun, nýrri fjáröflun. Nú veit ég, að þessi hv. þm. grípur eins og ég þetta tækifæri fegins hendi til að rétta hlut sveitarfélaganna úr hinum dreifðu byggðum, þó að sumir félagar okkar í byggðanefndinni hafi gleymt því í Nd. í gær. Það getur engan veginn talist óeðlilegt eða ósanngjarnt, að innan við 20% af þessari stórfelldu hækkun bensínskattsins komi í hlut sveitarfélaganna, þegar þau eru í önnum við þetta mikilvæga verkefni sitt. Það er a.m.k. vonandi, að ef svo ólíklega vildi til, að þessi till. hv. 5. þm. Norðurl. v. yrði felld hér, þá sjái þessi mikla byggðastjórn, því að það er eina afmarkaða verkefnið, sem hægt er að festa hönd á í furðuplaggi því, sem ranglega hefur verið kölluð stefnuyfirlýsing, þá sjái hún til þess a.m.k., að einhver þeirra atriða, sem í till. okkar Jónasar Árnasonar fólust, verði að veruleika, þótt viðbrögðin í Nd. hafi ekki gefið tilefni til ýkjamikillar bjartsýni. Þar var á það bent af einum hv. þm. Framsfl., að alla nánari skilgreiningu vantaði á ráðstöfun þessa sérstaka gjalds, þ.e. einnar kr. af hækkun bensínskattsins. Ég treysti hæstv. ráðh. miklu betur en þessi hv. þm. vill gera. Eftir till. átti ráðh. að setja reglugerð hér um, og því ætti að mega treysta, að þá yrði sem sanngjarnast og best að málum staðið. Í trausti þess m.a. styð ég þessa till., þótt ekki sé nánar um fjallað, því að um ráðstöfun þessa fjár, ef af yrði, hlyti að fara um margt á annan veg en núgildandi skiptingu þéttbýlisvegafjárins, sem er með öllu óhæf, kemur þeim mest til góða, sem síst skyldi. Ekki verður því heldur trúað, að þessi eina kr. í öllu því flóði, sem nú gengur yfir, geti í nokkru spillt kærleikanum endurvakta á stjórnarheimilinu, og því engin hætta á ferðum fyrir umhyggjusama sveitarfélagaunnendur að styðja heils hugar að samþykkt till.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð og sérstaklega í sambandi við þá till., sem hér liggur fyrir á þskj. 43 frá hv. 5. þm. Norðurl. v. Hv. 5. þm. Norðurl. v., Ragnar Arnalds, talaði um nauðsyn þess að efla og auka gatnagerð í þéttbýli. Sama gerði og hv. síðasti ræðumaður, hv. 4. landsk. þm., Helgi Seljan. Undir þetta skal ég mjög eindregið taka og er mjög ánægður yfir því, að þeir Alþb.- menn skuli vera komnir á þessa skoðun, að það sé nauðsyn að efla stöðu sveitarfélaganna. Ég sem sveitarstjórnarmaður hef aðra reynslu af viðskiptum við þá ríkisstj., sem þeir voru ráðamiklir í, hv. Alþb.- menn. Á undangengnum árum var það ekki í fyrirrúmi að auka möguleika og framkvæmdir sveitarfélaganna. Ég minni á, að það er fyrst með vegal. 1963 í tíð viðreisnarstjórnarinnar, sem það ákvæði kemur inn, að hluti af tekjum Vegasjóðs skuli renna til gatnagerðar í þéttbýli. Ég viðurkenni fyllilega, að það væri nauðsyn á því, að þetta mætti vera hærra í dag. Ég tel þó, að vandi í vegamálum sé stærstur í dreifbýlinu og að okkur, sem í þéttbýli búum, beri að standa að því að bæta þar úr, eftir því sem hægt er. Og ég tek alls ekki undir það, sem hv. 5. þm. Norðurl. v. sagði, að það væri gengið of langt í skattheimtu umfram nauðsyn. Nauðsynin er miklu meiri. Þessi skattheimta takmarkast ekki af því, að nauðsynin sé ekki miklu, miklu meiri í sambandi við okkar vegakerfi heldur en þetta. Ég skal hvenær sem er styðja eðlilegar og sjálfsagðar brtt. um það, að þéttbýlissveitarfélögum verði gert betur kleift að leggja varanlegt slitlag á götur. En ég vil ekki gera það með því að klípa af því fjármagni, sem hér er verið að leggja til að verja fyrst og fremst til veganna í dreifbýlinu. En ég skal hvenær sem er ganga til samvinnu við þá Alþb.-menn um, að við tökum upp aðra stefnu eða aukum við þá, sem ákveðin var 1963, að hlutur þéttbýlisins verði meiri úr Vegasjóði, en það þýðir auðvitað hærri skattlagningu á umferðina. Ég get ekki látið hjá líða að minnast á það, að ég er ákaflega andsnúinn 12. gr. frv., þ.e.a.s. þeirri heimild, sem þar er um að leggja sérstakt veggjald á tiltekna vegi eða brýr o.s.frv. Þetta hefur verið reynt. Það var horfið frá því. Ég held, að reynslan hafi þegar sannað, að þetta hentar ekki við íslenskar aðstæður. Ég geri ekki till. um þetta nú, en ég vænti þess, að hv. þm. láti sér þá reynslu, sem af þessu er fengin, verða sér til kenningar um það síðar meir, að þetta er ástæðulaust ákvæði í okkar lögum. Ég er hins vegar sannfærður um, að núv. ráðh. beita því ekki, en ég tel, að þetta ætti að hverfa út. Þetta var, herra forseti, það, sem ég vildi fyrst og fremst vekja athygli á. Ég fagna því, ef þeir hv. Alþb.- menn eru raunverulega búnir að skipta um skoðun, að styðja þurfi betur við þéttbýlissveitarfélögin heldur en er. Það mun verða gerð veruleg tilraun til þess af hálfu núv. ríkisstj., og þá reynir á þeirra stuðning.



Herra forseti. Ég mun greiða atkv. með því frv., sem hér er til umr., en að vísu með hálfum huga. Ekki er það vegna þess, að ég óttast, að vilji landsmanna til að lýsa landinu í ljóðum dvíni við bættar samgöngur, eins og mér skildist á hæstv. samgrh. Ég held satt að segja, að vilji til slíks muni aukast með auknum kynnum af landi og þjóð og einnig viljinn til þess að kynnast landinu í ljóðum, landi, sem við þá sjáum betur og þekkjum betur. Ég fylgi því með hálfum hug vegna þess, að mér þykir æðioft og títt höggvið í sama knérunn, þegar afla þarf aukinna tekna í Vegasjóð. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því, að tekjur Vegasjóðs eru allt of litlar til þess að halda áfram þeim miklu framkvæmdum, sem síðasta ríkisstjórn lagði grundvöll að og ég er heils hugar fylgjandi, ekki síst samgöngubótum á landsbyggðinni, sem eru nánast sjálfsagt réttlætismál og sjálfsögð krafa þeirra, sem landið allt vilja byggja. Ég vara hins vegar við því, að þessi leið sé farin svo sleitulaust sem verið hefur. Mér skilst, að með þeirri hækkun, sem nú verður, og einnig með gengisfellingunni og fleiru verði bensínlítrinn kominn upp í um það bil eða yfir 50 kr. Mun það þykja æðidýrt bensín, a.m.k. í okkar vestræna heimi. Ég hefði gjarnan viljað fá ýmsar upplýsingar, t.d. samanburð á kostnaði á bensínlítra hér og í öðrum löndum. Ég geri mér ekki vonir um, að það liggi fyrir nú, en mér sýnist, að þetta mætti gjarnan skoða. Ég vil einnig vekja athygli á því, að drjúgur hluti af stofnkostnaði bifreiða rennur í ríkissjóð. Ég hygg, að það séu um 55%, og ég hef það fyrir satt frá þeim mönnum, sem fróðastir eru á þessu sviði, að það muni vera hærri hundraðshluti, langtum hærri, en tíðkast í okkar nágrannalöndum. Þó hygg ég, að það sé jafnframt óumdeilanlegt, að bifreiðin er meira þarfaþing og nauðsynjahlutur hérna en víðast annars staðar, þar sem samgöngur eru háðari henni en annars staðar er. Nú er það vitanlega rétt, að góðir vegir eru ein forsenda þess, að bifreiðar sé hægt að nota eins og vera ber. En það verður að vera þarna eitthvert skynsamlegt hlutfall á milli, annars vegar rekstrarkostnaður bifreiðarinnar og þess, sem til veganna er lagt. Menn verða a.m.k. að hafa efni á því að aka þessa vegi. Ég held því, að leggja beri fram upplýsingar um alla tekjuöflun ríkissjóðs og Vegasjóðs af bifreiðum, bæði af stofnkostnaði og af bensíni og öðrum gjöldum, og skoða þetta í heild sinni og athuga, hvort ekki er rétt að breyta þarna e.t.v. um. Ég geri mér grein fyrir því, að ríkissjóður hefur tekið á sínar herðar greiðslu af þeim lánum, sem til vega hafa verið tekin. En ég vorkenni ríkissjóði ekki að gera það með tilliti til þeirra gífurlegu tekna, sem ríkissjóður hefur af innflutningi bifreiða. Raunar sýnist mér það sjálfsagt og e.t.v. spurning, hvort ekki á að fara í vaxandi mæli einmitt þessa leið, að afla fjár til vegagerðar með lánum, sem ríkissjóður síðan greiði af þeim miklu tekjum, sem hann hefur af bifreiðainnflutningi. Þetta vildi ég láta koma hér fram. Ég hefði raunar gjarnan viljað, að tími hefði leyft að fá hér fram upplýsingar um rekstrarkostnað bifreiða, en til þess mun ekki vera tími. Ég mun því leggja fram fsp. um slíkt, þegar reglulegt þing kemur saman. Ég tel nauðsynlegt, að þetta sé skoðað. Þetta vil ég segja, um leið og ég lýsi yfir stuðningi mínum við þetta frv., fyrst og fremst vegna augljósrar þarfar Vegasjóðs fyrir auknar tekjur.



Herra forseti. Ég skal ekki hætta mér í að fara út í ljóðagerð eða þess háttar, enda eru hér færari menn til þeirra verka en ég. Það gleður mig stórum, að ég finn það, að ég á eftir síðar að hlusta á fagurt ljóð út af setningu minni í gær. Hefur hún þá náð þeim tilgangi, sem henni var ætlað. Hins vegar held ég, að það muni reynast landsmönnum hér eftir sem hingað til hin mesta nauðsyn að kynnast landi sínu og jafnvel betur en þeir hafa gert, og mun kannske koma til þess með bættri vegagerð og því stóra átaki, sem gert hefur verið í vegagerð á þessu ári, að fleiri landsmenn skoði sitt eigið land, áður en þeir skoða lönd annarra þjóða. Ég álít, að það sé heppileg stefna, og vil gjarnan veita þeirri stefnu lið. Ég get líka bætt því við, að ég hef, frá því að ég varð þm. fram til þessa og geri ráð fyrir því hér eftir, á meðan ég sit á þingi, fylgt þeirri stefnu að afla fé til vegagerðar alveg án tillits til þess, hverjir hafa verið í ríkisstj. Á öllum 12 viðreisnarstjórnarárunum stóð ég við hlið þáv. vegamálaráðh. um að afla fjár til vegagerðar vegna málsins sjálfs og af engum öðrum ástæðum. En það er líka auðheyrt á öllum hv. þm., og ég gleðst yfir því, að þeir meta fjárþörfina og ástæðuna fyrir því, að fjár sé aflað til þess að bæta úr vegagerð hér á landi, því að það er hin mesta þörf. Út af þeim þrem atriðum, sem hér hafa komið fram, vil ég segja þetta: Í fyrsta lagi í sambandi við vegina í kauptúnum og kaupstöðum, að ég er þeim hv. þm. þrem, sem að því hafa vikið, sammála um nauðsyn þess að koma þeim málum í betra horf en nú er. Það ber brýna nauðsyn til þess, að í hinum einstöku þorpum og kauptúnum þessa lands sé komið varanlegu slitlagi á vegi og götur. Hins vegar get ég ekki fylgt þeirri till., sem hér er fram komin, eins og ég gerði grein fyrir í hv. Nd. í gær, vegna fjárþarfar Vegasjóðs, en tel, að að þessu máli þurfi að vinna. Var á s.l. vetri lagt hér fram frv. um ný vegalög, þar sem þetta mál var tekið til nokkurrar meðferðar. Það mál mun verða til meðferðar á næsta þingi, og ég mun reyna að láta undirbúa það eins vel og hægt er og þá hafa þetta atriði í huga. Í öðru lagi vil ég segja um það, sem hv. 10. landsk. sagði um 12. gr., að ég held, að þar sé um að ræða aðeins það sama og er í núgildandi vegalögum og var ekki talin ástæða til þess að fjalla þar um, enda hefur ekkert verið við því máli hreyft nú og mun ekki verða gert að sinni. Út af tekjum ríkissjóðs af bifreiðum vil ég segja það, að það hefur verið sú stefna, sem ég hef talað fyrir, að Vegasjóður fengi sérskattana, sem lagðir væru á bifreiðarnar, þ.e. bensínskatt, þungaskatt og innflutningsgjald af bifreiðum. Á síðustu árum hefur verið sérstök fjárveiting á fjárlögum, sem var miðuð við það að vera álíka upphæð og leyfisgjaldið yrði, og enn fremur hefur ríkissjóður tekið að sér að greiða vexti og afborganir af lánum Vegasjóðs, því að að öðrum kosti hefðu vegaframkvæmdir ekki orðið hér neinar á þessu landi, svo að teljandi séu. Þeirri stefnu tel ég að verði að halda áfram og verði að nota lánsmöguleika til þess að byggja upp vegakerfið, því að við eigum svo mikið ógert í þeim efnum. Hins vegar tel ég, að það hljóti að verða hér eftir sem hingað til, að almennar tolltekjur verði að vera tekjur ríkissjóðs, af hvaða vörutegundum sem er, því að það sé svo erfitt að eiga að fara að sundurgreina það, og ef inn á þá braut ætti að fara, mundi það geta haft alvarlegar afleiðingar. Þetta vildi ég upplýsa í sambandi við þessar umr., en tek svo undir, að ég er hv. þm. þakklátur fyrir það, sem ég reyndar vissi; að almennum skilningi á vegagerð í landinu er að mæta hjá þm., hvar í flokki sem þeir eru.



Herra forseti. Ég skal ekki blanda mér inn í almennar umr. um þetta frv., enda hefur af hálfu okkar Alþfl.- manna þegar verið gerð grein fyrir afstöðu okkar í málínu. En það er ein fsp., sem mig langar til þess að bera fram við hæstv. samgrh., hvort hann geti upplýst þessa hv. þd. um það, hverjar eru tolltekjur ríkissjóðs af innflutningi bifreiða á þessu ári. 



Herra forseti. Út af fsp. hv. 4. landsk. þm. verð ég að játa, að ég get því miður ekki veitt honum þessar upplýsingar, því að þær liggja ekki fyrir og mundu ekki geta legið fyrir með skjótum hætti. Hins vegar get ég upplýst það, að tekjur af bifreiðum á þessu ári munu fara langt fram úr því, sem gert var ráð fyrir. Innflutningur hefur að allra dómi verið óeðlilega mikill, og ég býst við, að það sé ekki hægt að gera ráð fyrir því, að hann sé í nokkru samræmi við það, sem verður á næstu árum. Hann er ekki í neinu samræmi við það, sem verið hefur á undanförnum árum. A.m.k. þá mánuði, sem liðnir eru og ég veit um, 7 síðustu mánuði ársins, - um ágústmánuð veit ég ekki, því að hann er ekki uppgerður, - en tekjur af bifreiðum hafa verið geysilega miklar eins og af innflutningi almennt á þessu ári. En eins og kunnugt er, hefur þetta einnig valdið geysilega miklum umframgjöldum hjá ríkissjóði, og stenst á, hvað vinnst og hvað tapast. M.a. hefur hluta af þessum tekjum verið varið til þess að halda niðri vöruverði. Óhugsandi hefði verið að fara í þá hækkun á niðurgreiðslum, sem gert var í sumar, og var gengið mjög langt í, nema af því að þá var séð, að tekjur ríkissjóðs yrðu mun meiri en reiknað var með. Í þeim umr., sem hafa farið fram um fjármál ríkissjóðs, hefur verið upplýst, að gert er ráð fyrir, að auknar niðurgreiðslur fram til 1. sept. muni nokkurn veginn greiðast af umframtekjum, en aftur til þess, sem síðar komi, er verið að afla tekna í sambandi við þær umr.. sem fara fram í hv. Nd. Þetta vildi ég segja. Því miður get ég ekki gefið frekari upplýsingar um þetta, en ég skal hafa það í huga, þegar möguleikar eru til þess.



Herra forseti. Mér láðist áðan að gera grein fyrir afstöðu minni til brtt. á þskj. 43 og svara hv. þm. Helga F. Seljan, sem ávarpaði mig sérstaklega. Ég get ekki stutt þessa brtt. Til þess liggja eftirgreindar ástæður: Ég er því eindregið fylgjandi, að sá hlutur, sem úr Vegasjóði rennur til varanlegrar gatnagerðar í þéttbýli, verði aukinn. Ég er einnig því mjög ákveðið fylgjandi, að sú regla, sem um það gildir nú og greint er frá í vegal., verði önnur, henni verði breytt. Ég stóð að því á síðasta þingi ásamt hv. þm. Helga F. Seljan, sem situr einnig í byggðanefnd, að till. voru fluttar í n., þar sem fjallað var um frv. til l. um breyt. á vegal., sérstaklega um breyt. á þessu ákvæði. Var þar leitað eftir því að auka þann hlut, sem rennur til varanlegrar gatnagerðar í þéttbýli og ekki yrði háður höfðatölureglunni svonefndu. Raunar er sá hlutur að segja má enginn í dag, því að 90% af þeim 121/2% af tekjum Vegasjóðs, sem renna til varanlegrar gatnagerðar, er ráðstafað samkv. ákvörðun vegamálastjóra og samgrh. Hefur nánast því allt, að því að ég best veit, runnið til framkvæmda við gjána í Kópavogi, svo að það getur ekki talist hafa runnið til dreifbýlisins. Því er ég mjög fylgjandi, að þessu öllu sé breytt. Ég óttast hins vegar, ef við förum að samþykkja hér eitthvað eins og það, sem þessi till. gerir ráð fyrir, að klípa af þeirri aukningu, sem nú kemur í Vegasjóð, að þá verði þyngri róðurinn að fá fram nauðsynlega breytingu á þessari reglu í vegal. Ég vil því leita eftir stuðningi flm. þessarar till. og fylgismanna þessarar till. við átak á reglulegu þingi í haust til þess að fá fram verulegar breytingar á ákvæðum vegal. hvað þessu viðvíkur. Ég mun því ekki styðja þessa till. Ég óttast, að samþykkt hennar muni spilla fyrir því, að slíkt átak nái fram að ganga.



Herra forseti. Það gat ekki verið betur staðfest en kom fram í ræðu hæstv. samgrh. einmitt það, sem ég hélt fram, hvernig gengisbreytingin hefði neikvæð og öfug áhrif, og sá ótti landsmanna, að verðgildi peninganna sé ekki tryggt. Hann viðurkenndi, að innflutningur nú hefði verið langt frá því með eðlilegu móti. Menn segja: Ég gerði þetta fyrir gengisfellingu. Ég er að hengjast aftur, af því að ég lenti í súpunni eftir gengisfellingu. - Þjóðarbúið allt fer úr skorðum. Frjáls ákvörðunarréttur um sparnað og meðferð fjár fer ekki eftir eðlilegum leiðum. Fólk ruglast í ríminu. Það er þetta, sem við eigum að glíma við hér á Alþ., að tryggja jafnvægi í peningamálum landsmanna. Við gerum okkur vegáætlun, eins og frsm. meiri hl. benti á, og þær eiga að standast. En það stenst ekki neitt, þegar almenningur í landinn finnur, að það er tilgangslaust að hugsa með neinni rökhyggju. Það, sem skiptir máli, er að eyða, reyna að bjarga sér fyrir gengisfellingu, því að eftir gengisfellingu verður allt í volæði til að byrja með. Við fáum aldrei jafnvægi í okkar þjóðarbúskap, ef ekki er staðið betur að hlutunum en við höfum allir meira og minna tekið þátt í á undanförnum fjöldamörgum árum. Það er grundvallaratriðið að breyta þessari hugsun, fá fram eðlilega hugsun hjá almenningi bæði um kaup á bilum og öðrum varningi, sem er stór þáttur í ráðstöfun tekna hvers heimilis í dag. Það var aðeins þetta, sem ég vildi vekja athygli á, af því að það kom greinilega fram í orðum ráðh. og undirstrikaði þann ótta, sem ég hef út af gengisfellingunni og þeim ráðstöfunum, sem henni fylgja.