Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Jeg leyfi mjer að leggja það til, að málinu verði vísað til sjávarútvegsnefndar.



Jeg leyfi mjer að leggja það til, að þessu máli veiði vísað til sömu nefndar og málinu næst á undan.



Jeg hefi talið mjer skylt, að flytja þetta litla frumv. eftir ósk sýslunefndar í Snæfellsnessýslu. Á tveimur fundum hennar, bæði 1914 og 1915, hefir verið farið fram á að fá þá breytingu, sem hjer er um að ræða. Með þessu litla frumv. er ekki farið fram á mikið, einungis það, að vegurinn frá Borgarnesi að Stykkishólmi sæti sömu meðferð og allir aðrir þjóðvegir landsins. Hjer er því einungis farið fram á, að 1. málsgr. 18. gr. laga um vegi 22. nóv. 1907, sje feld burtu. Hún hljóðar svo: »Hlutaðeigandi sýslufjelög skulu kosta viðhald þjóðvegarins frá Borgarnesi til Stykkishólms, sem að undanförnu«. Nú er í frumv. farið fram á, að þessi málsgr. sje feld í burtu. Ekki neitt annað. En samkv. 16. gr. sömu laga verða þó sýslufjelögin að sjá um viðhald vegarins að miklu leyti eftir sem áður. En fáist breytingin, er því samt náð, að fullkomið samræmi kemst á milli þessa vegar og annarra þjóðvega. 9. sept. 1899 voru samþykt lög, þar sem ákveðið var, að leggja skyldi veg frá Borgarnesi til Stykkishólms á kostnað landssjóðs, samkvæmt reglum þeim, er gilda um þjóðvegi, og skyldi viðhald vegarins kostað af hlutaðeigandi sýslum, jafnóðum og vegurinn yrði lagður. En síðan var gjörð breyting á þessu með vegalögunum 22. nóv. 1907. Í 8. tölulið 3. gr. þeirra laga er vegurinn frá Borgarnesi til Stykkishólms tekinn upp í tölu annarra þjóðvega landsins En í 1. málsgr. 18. gr. sömu laga var þó þessu gamla ákvæði haldið, að hlutaðeigandi sýlufjelög kosti viðhald þjóðvegar þessa, sem að undanförnu. Nái frumv. fram að ganga, hlýtur þó viðhald þessa þjóðvegar að miklu leyti að hvíla á sýslufjelögunum, eins og viðhald annarra þjóðvega, því samkvæmt 14. gr. laganna 22. nóv. 1907 nyti hann þá sömu rjettinda og aðrir þjóðvegir, þar sem torfærur yrði þá bættar með vegaruðningi og brúargjörð á kostnað landssjóðs. Það er þá þetta eina, sem græðist við breytinguna. Allir sjá því; að; hjer er ekki mikið í húfi; en fyrst að vegurinn er þjóðvegur; þá er eðlilegt, að sama regla gildi um hann og aðra þjóðvegu landsins. Jeg ætla óþarft að lengja umræður um þetta mál frekar, enda get jeg vísað til hins ítarlega erindis sýslumannsins í Snæfellsnessýslu er legið hefir frammi í lestrarsalnum. Jeg sting upp á því, að málinu sje vísað til veganefndar.

Flutnm. (Sveinn Björnsson) : Eins og háttv. deild er kunnugt, þá var ætlast til þess, að kirkjugarðsnefndin íhugaði líkbrenslumálið. Að málinu athuguðu hefir hún ekki sjeð sjer fært að leggja það til, að komið yrði hjer á stofn líkbrenslu að svo stöddu. En hún er málinu hlynt og þykir æskilegt, að það mál kæmist í framkvæmd, er tök væru á því. En hjer vantar lög um þetta, sem ákvæðu, undir hvaða skilyrðum líkbrensla geti farið fram. Jeg hefi því leyft mjer að koma fram með þetta frumv. Það er ekki flókið eða margbrotið, og ef háttv. deild áliti málið þess virði, að það næði fram að ganga, þá sje jeg ekki sjerstaka ástæðu til þess, að nefnd fjalli um þetta mál.



Eins og háttv. deildarmenn, mun reka minni til, var samþykt hjer á síðasta þingi eignarnámaheimild fyrir hreppsnefnd Hvanneyrarhrepps á lóð og mannvirkjum undir hafnarbryggju á Siglufjarðareyri. Nú er þessu máli svo langt komin, að dýptarmæling hefir verið framkvæmd af Benedikt Jónassyni verkfræðingi og teikning og kostnaðaráætlun verið gjörð af landsverkfræðingi Krabbe. Þessi áætlun og teikning hefir legið hjer frammi, þingmönnum til athugunar, og hefi jeg leyft mjer að senda það hvorttveggja háttv. fjárlaganefnd. Siglfirðingum er það mikið áhugamál, að þetta fyrirtæki komist sem fyrst af stað. Eins og nú standa sakir, er öll strandlengja Siglufjarðareyrar fullskipuð húsum og bryggjum einstakramanna, svo að aðkomumenn verða aðeiga það algjörlega undir góðvild þeirra manna, hvort þeir geta afgreitt skip sín eða ekki. Þetta er því tilfinnanlegra, sem aðsókn aðkomandi sjómanna til Siglufjarðar eykst ár frá ári. Sjerstaklega eru það síldveiðamenn og vjelbátaútgjörðarmenn, sem sækja þangað á sumrum, bæði austan af Langanesi og alla leið vestan af Veatfjörðum. En þetta kemur af því, að Siglufjörður er betur settur, að því er veiðiskap snertir, en nokkur önnur höfn á Norðurlandi. Í þessari áætlun, sem Krabbe verkfræðingur hefir gjört, er búist við að bryggjan muni kosta alt að 147 þús. kr. Við þetta er miðuð upphæð sú, sem nefnd er í frumv., að þurfi til verksins, sem sje alt að 150 þús. kr. Siglfirðingar óska að landssjóður leggi til 1/4 af þessari upphæð, og að fyrir hinu verði veitt ábyrgð. Er þetta í samræmi við það, sem átti sjer stað um hafnargjörðina í Vestmannaeyjum. Til skýringar þessu máli höfum við flutningsmenn frumv. látið prenta brjef Siglfirðinga til okkar, sem fylgiskjal aftan við frumv. Af því er sjáanlegt, að þó að ekki sje gjört ráð fyrir nema hinu frekasta lágmarki, sem eiginlega er hægt að setja um tekjur hafnarinnar, þá nema þær eigi að síður 13636 kr., og hreinar tekjur landssjóðs að minsta kosti 12 þús. kr. Það er því ekkert undarlegt við það, þótt leitað sje til þingsins með þetta máli, þar sem bæði er fordæmið til frá. Vestmannaeyjum, og svo þegar litið er til þess á hina hliðina, hver geisihagur hlýtur að verða af bryggjunni, bæði fyrir hafnarsjóð Siglfirðinga og landssjóð. Jeg gat þess áðan, að strandlengjan á Siglufjarðareyri væri fullsett húsum og bryggjum einstakra manna, og því er tilætlunin, að þessi bryggja verði bygð ytst á Siglufjarðareyri, utar en allar aðrar bryggjur, og hlífi þannig ásamt með brimbrjótnum ekki einasta þeim bryggjum, sem nú eru þar, fyrir ísi og sjógangi, heldur verður brimbrjóturinn einnig vörður fyrir frekara landbroti, ásamt þeim varnargarði, sem nú verið að byggja. Jeg skal þá ekki hafa fleiri orð um málið, enda býst jeg við, að þingmenn hafi greinilega kynt sjer brjef hafnarnefndarinnar til okkar flutningamanna, sem gjörir málið svo ljóst, sem frekast má. Jeg vona, að háttv. deild taki því vel, og að það verði, að umræðunni lokinni, annað tveggja sett í sjerstaka nefnd, eða því vísað til sjávarútvegsnefndarinnar, sem jeg tel eðlilegast, og vil því gjöra það að tillögu minni.

Sveinn Björnsson : Jeg leyfi mjer að stinga upp á, að 7 manna nefnd sje kosin í málið.

Sigurður Sigurðsson : Jeg gjöri það að tillögu minni, að málinu sje vísað til þingskapanefndarinnar.

Flutnm. (Skúli Thoroddsen) Jeg hefi leyft mjer að bera fram. frv. það, er hjer um ræðir, eftir ósk nokkurra manna í kjördæmi mínu, og fer það í sömu átt, sem erindi, er legið hefir frammi á lestrarsal Alþingis, - fer fram á, að lögin um bann gegn hvalveiðum komi ekki til framkvæmdar í bráð, að því er kemur til hvalveiðastöðvarinnar á Hesteyri í Jökulfjörðum. En hvalveiðastöðin á Hesteyri í Jökulfjörðum er - þ. e. nú orðið - eina hvalveiðastöðin, sem notuð er hjer á landi, enda gjöra lögin frá 22. nóv. 1913 svo ráð fyrir, að hvalveiðar fari hjer ekki fram eftir 1. okt. þ. á. (þ. e. 1915). Nú er svo ástatt í Jökulfjörðum, þ. e. í Grunnavíkur- og Sljettuhreppum í Norður-Ísafjarðarsýslu, að menn eru þar fátækir, og fáir, er bjargálnamenn geta talist. - Fyrir utan lítilfjörlegan landbúnað, sem stundaður er í Jökulfjörðunum, lifa menn þar aðallega á sjávarútvegi, sem stundaður er þar æ að vorinu, og seinni hluta sumars, er heyönnum er lokið, og fram yfir veturnæturnar. En á seinni árum hefir afli mjög brugðist í Jökulfjörðum, og kenna menn það og eigi þá hvað síst vjelabátum úr vestanverðu Ísafjarðardjúpi, sem á sumrin flykkjast þar inn í firðina, meðan bændur geta ekki sint fiskveiðum, vegna heyskaparins, og öngla á skömmum tíma upp fiskinn, sem inn í Jökulfirðina er þá genginn. - Og þegar svo hjeraðsmenn geta farið að sinna fiskveiðum, þá er fiskurinn að mun horfinn. Svona er greint frá þessu í skjölunum, er legið hafa frammi á lestrarstofu Alþingis, og á þessa leið sagðist gagnkunnugum mönnum verstra frá, og mönnum þar úr bygðarlaginu, er jeg átti mjög nýlega tal við. En í þessum vandræðum hefir nú hvalveiðastöðin á Hesteyri (forstöðumaður hr. Vaagen) reynst mönnum æ sannur bjargvættur. Menn hafa fengið þar hvalkjöt ókeypis, er bæði hefir verið notað til manneldis, sem og til skepnufóðurs. Það væri mönnum þar vestra stór tjón, ef þessara hlunninda misti nú við, sjerstaklega þar sem nú er almenn dýrtíð, sem kunnugt er, og aflaleysið sama, sem fyrr, enn þar í fjörðunum. Í brjefinu, er liggur frammi á lestrarsal Alþ., þá er þess og getið, að menn óttist jafnvel hungur, og að eigi verði hjá því komist, að taka verði ella hallærislán, ef leyfi þetta fæst ekki. Um þetta segir meðal annars, í áskorunarskjalinu til Alþingis: »Sveitarþyngsli vaxa hjer nú eins og víðar, en efni og gjaldþol þverra, og eigi annað sjáanlegt en hallærislán verði að taka á næsta hausti, ef ekki aflast, til að forða fólkinu frá hungri.« Jeg vona því að þingið taki vel í þessa málaleitan, enda skiftir þetta landið í heild sinni og ekki miklu, þar sem hjer er að eins um eina hvalveiðastöð að ræða. Að öðru leyti hygg jeg, að málið sje svo ljóst og auðskilið, að óþarft sje, að það gangi í nefnd, enda ákjósanlegt, að afgreiðsla þess gæti og gengið sem greiðlegast.

Guðmundur Eggerz Jeg leyfi mjer að stinga upp á því, að málinu verði, að umræðunni lokinni, vísað til sjávarútvegsnefndar.

Flutningsm. (Benedikt Sveinsson) Jeg sje ekki ástæðu til að halda langa ræðu. Eins og menn sjá, er tilgangurinn með þessu frumv. sá, að eitthvað sje gjört til þess, að tryggja einhverjar hinar fátækustu stjettir landsins fyrir slysum, sem þeim er hættara við, vegna atvinnu sinnar, heldur en nokkrum öðrum stjettum í landinu. Hjer er enginn almennur sjóður til að hlaupa undir baggann. Þegar slys ber að höndum, er því ekki um annað að ræða fyrir þá, sem fyrir því verða, ef þeir eru ekki einfærir um að bjarga sjer sjálfir, en að leita til sveitarstjórnanna og tapa þannig rjetti sínum og komast á vonarvöl. Með samtökum má mikið girða fyrir verstu afleiðingar slysanna. Virðist mjer hjálparhönd til þess, að koma þessu í framkvæmd. Á því er enginn vafi, að í þessu máli vantar einungis forgönguna. Er ekki sjáanlegt, að neitt verði gjört í því, nema hið opinbera stuðli að því, að hrinda því af stað. Hygg jeg, að það verði best gjört með því móti, sem lagt er til í frv. Hjer í Reykjavík er raunar sjúkrasamlag, og er það vitanlega gott, það sem það nær. En bæði er það víðtækara en það fjelag, sem hjer er gjört ráð fyrir, og tryggir menn ekki eingöngu fyrir slysum, og einnig er svo dýrt að vera í því, að ekki er að búast við, að almenningur geti tekið þátt í því að svo stöddu, síst þeir, sem fátækastir eru. Sjúkrasamlagið útilokar því ekki nauðsynina á slíkum sjóði, sem hjer er verið að tala um. Þetta fje, sem farið er fram á að veita, 5000 kr. hvort ár fjárhagstímabilsins, til þess að koma sjóðnum á laggirnar, er ekki tilfinnanlegt fyrir landssjóð, þar sem hjer eiga í hlut einhverjar fjölmennustu stjettir landsins, sem bera svo mikið af byrðum landssjóðs, en hafa hins vegar ekki hlotið nema mjög lítið af opinberu fje. Að öðru leyti höfum við flutningsm. ekki samið neinar víðtækar reglur um sjóðinn, og þarf það nánar að athugast. Hygg jeg að það yrði best gjört í nefnd, og vildi jeg gjöra það að tillögu minni, að málinu væri vísað til sjávarútvegsnefndarinnar að umr. lokinni.

Matthías Ólafsson Það voru að eins tvær spurningar, sem jeg vildi koma fram með, en nú hefir háttv. flutningsm. (B. S.) svarað annari þeirra. Fyrri spurningin, sem þegar hefir verið svarað, var sú, hvort málið væri komið á nokkurn rekspöl, hvort sjóðstofnunin væri komin nokkuð á leið. Svo er ekki. Hefði jeg þó kunnað betur við, að sjóðurinn væri stofnaður, áður en farið væri að veita fje til hans. Raunar má segja, að hjer sje ekkert í hættu lagt, því að vitanlega verður fjeð ekki borgað út, nema sjóðurinn komist á fót. Þó er hægt að hugsa sjer, að hóa megi saman 500 mönnum til þess að taka á móti fjenu, og svo sje fjelagsskapurinn úti, Jeg segi ekki þetta fyrir það, að jeg telji mikla hættu á, að þannig fari; jeg tel að eins þessa aðferð, að veita fje til sjóðsins áður en hann er stofnaður, dálítið óviðkunnanlega. Annað, sem jeg vildi spyrja um, var það, hvort þetta ætti eingöngu að vera slysaábyrgðarsjóður, eða hvort hann ætti líka að tryggja menn fyrir dauða. Það er að vísu alment talið slys, ef maður deyr af slysförum, en þó hygg jeg, að þetta geti orkað tvímælis, og væri því vel, ef nánar væri kveðið á um þetta.

Flutningsm. (Benedikt Sveinsson) Háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) beindi tveimur spurningum til mín viðvíkjandi þessum sjóði. Viðvíkjandi fyrri spurningunni, á hvaða rekspöl málið væri komið, þá tók jeg það fram, að það væri alls ekki komið á neinn rekspöl, enda ber frumv. það með sjer, að svo er ekki. Hjer er að eins farið fram á, að landsstjórninni veitist heimild til að verja 10 þús. kr. til slysaábyrgðarsjóðs, ef hann yrði stofnaður. Eins og jeg tók fram, er þetta gjört til þess, að hrinda málinu af stað, með því að ekki er sýnilegt, að hafist verði handa í þessu efni, nema hið opinbera ýti undir það, með því að heita fjárframlagi til fyrirtækisins. Háttv. þingm. V.-Ísf. (M. Ó.) virtist hneykslast á því, að farið væri að veita fje til stofnunar, sem ekki væri til og engin beiðni væri komin fram um að stofna. En þetta er ekkert hneykslanlegt. Svona var um fjelag, sem háttv.þm. (M. Ó.) þekkir vel. Það var Fiskifjelag Íslands. Jeg var í nefnd hjer á þingi, sem lagði til, að fjelagið yrði stofnað. Það var þingið, sem skoraði á sjómenn, að stofna slíkt fjelag, og því var heitið styrk, ef það kæmist á laggirnar. Virðast menn hafa gott traust á því fjelagi, þó að það sje þannig til komið. Ekki get jeg skilið, að menn verði svo lítilsigldir, eins og hv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) ljet sjer koma til hugar, að þeir fari að hóa saman 500 mönnum, til þess að ná í einar 10 kr. í hlut, og stökkva síðan í sundur aftur. Það yrði lítil atvinna og skammvinn. Enda er styrkveitingin bundin því skilyrði, að stjórnarráðið hafi samþykt lög fjelagsins. Viðvíkjandi seinni spurningunni, hvort í frv. væri jafnframt átt við lífsábyrgð, þá skal jeg geta þess, að svo er ekki. Frumv. á að eins við slysfarir, sem ekki leiða til bana, svo sem meiðsli, limlesting og þess konar.