Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, fjallar um svokallað sjúkratryggingagjald. Frv. gerir ráð fyrir að það sjúkratryggingagjald, sem var 1.5%, verði fellt niður þannig að laun upp að 6 millj. 750 þús. gkr. á síðasta ári verði án sjúkratryggingagjalds, en 2% sjúkratryggingagjald verði á launum þar fyrir ofan. Hér er um að ræða mjög verulega lækkun á sjúkratryggingagjaldi frá því sem verið hefur. Frv. þetta - þó það sé breyting á lögum um almannatryggingar - fjallar í raun og veru um skattamál. Hér er um að ræða skattlagningu. Í meðferð málsins í hv. Nd. var ákveðið að vísa þessu frv. til fjh.- og viðskn. og ég geri það að tillögu minni, að hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar fái þetta mál til meðferðar og því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. Hér er um að ræða hluta af skattamálum og ekkert annað - hluta af þeim skattamálum sem rædd hafa verið að undanförnu - og ber að meðhöndla málið þannig að mínu mati. Mér skilst að fjh.- og viðskn. beggja deilda hafi starfað saman að þessum skattamálum. Ég legg sem sagt til, herra forseti, að þessu máli verði vísað til fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Hér er á ferðinni frv, sem flutt er í framhaldi af yfirlýsingu ríkisstj. 27. okt. s. l. við gerð kjarasamninga. Frv. hefur hefur í för með sér ýmsar veigamiklar breytingar á skipulagi Atvinnuleysistryggingasjóðs og starfsreglum hans. Í 16. gr. frv. er kveðið á um það, hún er um þá sem hafa öðlast rétt til atvinnuleysisbóta, að til þess að öðlast rétt til atvinnuleysisbóta skuli maður hafa unnið a. m. k. 425 dagvinnustundir í tryggingaskyldri vinnu á síðustu 12 mánuðum. Kemur þetta í stað ákvæða gildandi laga um 1032 dagvinnustundir í heilsdagsvinnu og 516 dagvinnutíma í hálfsdagsvinnu. Í öðru lagi er gert ráð fyrir því í frv. þessu, að sá, sem sækir námskeið eða gengur undir starfsþjálfun til þess að öðlast hæfni í starfi sínu eða til að stunda ný störf, njóti á meðan bóta í allt að sex vikur ef atvinnuleysi hefði skapað honum rétt til slíkra bóta þegar starfsþjálfunin eða dvölin á námskeiðinu hófst. Hér er um að ræða ákaflega þýðingarmikið ákvæði að mínu mati sem skapar möguleika á því að beita Atvinnuleysistryggingasjóði til að undirbúa fólk til endurmenntunar og endurþjálfunar þegar um er að ræða t. d. flóknar tæknibreytingar í störfum sem menn hafa stundað um árabil. Í þriðja lagi gerir 20. gr. frv. ráð fyrir því, að umsækjandi bóta skuli skrá sig vikulega hjá vinnumiðlun. Kemur þetta í stað ákvæða gildandi laga um daglega skráningu. Einnig er í greininni nýmæli þess efnis, að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs geti við tilteknar kringumstæður ákveðið að skráning fari fram oftar. Í 22. gr. er fjórða meginbreytingin. Þar er gert ráð fyrir því, að samfelldum bótadögum verði fjölgað úr 130 í 180 á 12 mánaða tímabili. Í 23. gr. er að finna ákvæði um ákvörðun dagpeninga. Þar er gert ráð fyrir að dagpeningar verði á bilinu fjórðungur til fullra launa samkv. efsta starfsaldursþrepi 8. flokks Verkamannasambands Íslands. Að auki eru barnadagpeningar 4% nefndra launa fyrir hvert barn. Loks er ákveðið að greiða skuli iðgjald til lífeyrissjóðs af bótunum. Greiðir bótaþegi 4% og Atvinnuleysistryggingasjóður 6%. Sjötta meginbrtt. er sú, að þar er um að ræða nýjar reglur að því er varðar ákvörðun bótaréttar hvers umsækjanda. Þar er miðað við dagvinnustundafjölda á síðustu 12 mánuðum, eins og ég sagði áðan. Hámarksbætur greiðast þegar dagvinnustundir eru 1700 eða fleiri, en lágmarksbætur þegar þær eru 425. Í sjöunda lagi er gert ráð fyrir því í frv. þessu, að ríkissjóður geti ábyrgst greiðslur úr sjóðnum ef hann þrýtur fé. Þá er vert að vekja sérstaka athygli á því, að felld er niður viðmiðun við tekjur maka eins og verið hefur í Atvinnuleysistryggingasjóði. Í breytingum, sem gerðar voru í hv. Nd., var tekið tillit til hugmynda sem fram höfðu komið, ég trúi í þessari deild, frá hv. þm. Lárusi Jónssyni og fleiri kannske, varðandi það, að heimilt sé að veita ákveðinn stuðning úr Atvinnuleysistryggingasjóði ef um er að ræða mikið og víðtækt atvinnuleysi af völdum náttúruhamfara, t. d. hafíss er lokar höfnum á stórum landsvæðum. Þessi breyting var gerð samhljóða í Nd., og á það í rauninni við um allar þær breytingar sem þar voru gerðar nema eina. Sú breyting snertir ákvörðun iðgjalds til Atvinnuleysistryggingasjóðs og þó öllu heldur iðgjaldsgrunninum. Í frv. ríkisstj. var gert ráð fyrir að atvinnurekandi greiddi iðgjald til Atvinnuleysistryggingasjóðs er væri 1% af útborguðu vikukaupi fyrir dagvinnu samkv. 8. launaflokki A. Verkamannasambands Íslands, efsta starfsaldursþrepi. Við meðferð málsins í hv. Nd. komu fram ábendingar um það frá Vinnuveitendasambandi Íslands og fleiri aðilum að ríkisstj. hefði heitið því að hækka ekki tilkostnað atvinnuveganna vegna framgangs þessa máls hér á Alþingi. Í þessum efnum vitnuðu atvinnurekendasamtökin til yfirlýsingar sem undirrituð hafði verið í umboði nokkurra ráðh. við frágang kjarasamninga. Í þeirri yfirlýsingu var í raun og veru ekki verið að tala um neitt annað en iðgjaldsprósentuna sjálfa. Það veit ég vegna þess að ég átti aðild að því að semja og setja saman og ganga frá þessari yfirlýsingu. Í umræðum um þetta mál var aldrei minnst á það, við hvaða taxta nákvæmlega ætti að miða. Það var mál sem við áttum í raun og veru eftir að gera upp. Þessar ábendingar hins vegar, sem komu fram í hv. Nd., höfðu í för með sér að menn töldu óhjákvæmilegt að taka nokkurt tillit til þeirra. Vinnuveitendasambandið gerði kröfu um að miðað væri við 6. taxta, en það er í raun og veru algjör lágmarkstaxti, nánast að segja unglingataxti. Það var tillaga Vinnuveitendasambandsins. Niðurstaðan í hv. heilbr.- og trn. Nd. var sú að hafna í rauninni þessari ósk. Í staðinn varð í n. samstaða um að leggja til að þarna væri miðað við 8. taxta neðsta starfsaldursþrep eða byrjunarlaun. Með þessum hætti var málið afgreitt úr hv. Nd. til þessarar deildar. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé í rauninni ákaflega mikilvægt atriði að tryggja betur en nú er gert fjárhag og stöðu Atvinnuleysistryggingasjóðs. Ég hef áhyggjur af henni eins og hún er. Ég held hins vegar að það sé í raun og veru ákaflega þýðingarmikið að við náum þessum miklu breytingum á skipan Atvinnuleysistryggingasjóðs fram nú hið fyrsta, jafnvel þó að tæpt sé með iðgjaldsprósentuna eins og er. En taka verður það mál upp í kjarasamningum síðar á þessu ári og öðrum viðræðum stjórnvalda og verkalýðshreyfingar, með hvaða hætti hugsanlegt sé að tryggja betur en nú er gert stöðu Atvinnuleysistryggingasjóðs. Enda þótt þessi sé mín skoðun og hafi verið, sem ég vildi láta koma hér fram úr ræðustól Alþingis, á þessu iðgjaldi Atvinnuleysistryggingasjóðs og ég hafi flutt frv. svona sem stjfrv. í öndverðu, taldi ég mér skylt og eðlilegt af mér sem ráðh. í þessum málaflokki að reyna að stuðla þarna að samkomulagi, og á því byggðist líka sú niðurstaða sem varð í hv. Nd. Ég vænti þess, herra forseti, að viðtökur þessa frv. verði ekki síður góðar í þessari deild en í Nd. Ég legg til að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til heilbr.- og trn. og 2. umr.



Herra forseti. Eins og flestum hv. alþm. er í fersku minni gekk óveður mikið yfir landið aðfaranótt 17. febr. s. l. og olli verulegum skaða á eignum manna. Yfirlit hefur verið gert um hversu mikið tjón var hér um að ræða og er almenn samstaða um að tjónþolar eigi kost á nokkurri fyrirgreiðslu af hálfu opinberra aðila vegna þessa tjóns, a. m. k. ef tjónið fer yfir ákveðið lágmark. Vegna þess hefur frv. þetta verið flutt og nú verið afgreitt frá hv. Nd. um ábyrgðarheimildir vegna lántöku Bjargráðasjóðs. Samkv. frv. er ríkisstj. heimilt að ábyrgjast með sjálfskuldarábyrgð lán sem Bjargráðasjóður tekur, allt að 15 millj. kr. Lánið má vera verðtryggt miðað við lánskjaravísitölu eða að jafngildi 15 millj. kr. í erlendri mynt. Ábyrgðin skal vera með þeim kjörum og skilmálum sem ráðh. ákveður og tekur hún jafnt til greiðslu afborgana, verðtryggingar, vaxta og annars kostnaðar. Í frvgr. er þess ekki getið, með hvaða kjörum lán þessi verða veitt, en rétt er að upplýsa að ríkisstj. hefur gefið yfirlýsingu um það, eins og fram kom í Nd., að lánin verði veitt með þeim kjörum sem almennt eru á lánum frá Byggðasjóði. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál, en legg til að málinu verði vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Þetta mál á sér nokkra sögu sem ég ætla ekki að fara að rekja hér ítarlega. Hæstv, fjmrh. minntist á óveðrið sem var í febrúar s. l. Tveim dögum eftir það óveður var rætt hér í hv. Ed. um aðgerðir til þess að hægt væri að mæta því tjóni sem fjöldi manns hafði orðið fyrir í óveðri þessu. Þá lýsti ég till., sem við sjálfstæðismenn í þessari hv. deild lögðum fram, um að efla Bjargráðasjóð til að gegna þessu hlutverki með því að honum yrði útvegað fjármagn að upphæð allt að 30 millj. kr., eins og það var orðað þar. Virtust allir vera sammála um að það væri nauðsynlegt að gera ráðstafanir til þess að hægt væri að aðstoða þá sem hefðu orðið fyrir þessum skaða. Menn voru að vísu sem bollaleggingar um að það ætti að gera með því að heimila Viðlagatryggingu Íslands að sinna þessu hlutverki. En við sjálfstæðismenn lögðum áherslu á, að það væri einfaldast að efla Bjargráðasjóð, og bárum þess vegna fram brtt. við frv. um lánsfjárlög á þá lund. Ríkisstjórnarliðið vann það afrek, eftir allt sem á undan var gengið í umræðum um þetta mál, að fella þessa brtt. En það hefur greinilega séð sig um hönd og er nú með þessari till., sem hér er lögð fram, að efla Bjargráðasjóð til hins sama og við sjálfstæðismenn lögðum til í febrúar s. l. Ég stend þó ekki hér til að fara að rekja þessa sögu sérstaklega því það væri hægt að rekja hana miklu ítarlegar. En það, sem gaf mér tilefni til að standa hér upp, voru þau orð hæstv. fjmrh., að gert væri ráð fyrir að það yrðu vextir á lánum til þeirra sem Bjargráðasjóður veitti af þessu fé. Ég vil vekja athygli á því, að aðstoð Bjargráðasjóðs hefur verið með tvennum hætti: annars vegar með lánum og hins vegar með óafturkræfu framlagi. Spurning mín til hæstv. fjmrh. á þessu stigi er sú, hvort ekki megi vænta þess, að það sama gildi um ráðstöfun þess fjár, sem gert er ráð fyrir að útvega samkv. þessu lagafrv., og hefur gilt um ráðstöfun fjár Bjargráðasjóðs, þ. e. að því geti verið ráðstafað bæði til útlána og til óafturkræfs framlags til þeirra sem fyrir tjóni hafa orðið.



Herra forseti. Hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson hefur spurst fyrir um það, hvort fyrirhugað sé að veita þessar 1500 millj. kr. sem óafturkræf framlög jafnhliða því sem lán yrðu veitt þannig að fyrirgreiðslan gæti verið með mismunandi hætti eftir því sem á stæði. Ég vil upplýsa það hér, að fyrirhugað er að veita lán í þessu sambandi með þeim kjörum sem eru á lánum frá Byggðasjóði, og því er ekki gert ráð fyrir að um verði að ræða óafturkræf framlög. Hins vegar er rétt að benda á það, að Byggðasjóðslán eru með svo góðum kjörum að í raun má segja að um helmingur lánsins sé óafturkræft framlag ef lítið er á hinn helming lánsins sem verðtryggt lán. Það eru ekki nema hálfir vextir á lánum frá Byggðasjóði. Því er um að ræða mjög mikla fyrirgreiðslu sem þeir njóta sem fá þessi lán, og verður það að duga.



Herra forseti. Ég var að kíkja á leiðara í dagblaðinu Vísi, sem heitir „Ósigur fjármálaráðherra“, og kannske ráðh. sé líka búinn að lesa hann. Ég ætla ekki að fara að tíunda það sem þar stendur, en ég leyfi mér nú, þrátt fyrir orð hæstv. ráðh. í svari við spurningu minni áðan, að vænta þess, að hæstv. ráðh. bíði ekki ósigur í þessum aðgerðum sínum til að koma til hjálpar þeim bágstöddu sem urðu fyrir tjóni í ofviðrinu í febrúar s. l. Ég mun að sjálfsögðu taka til athugunar að bera fram brtt. við frv. til að freista þess að tryggja að aðstoðin geti komið þeim að notum, sem eru hjálpar þurfi, með sama hætti og verið hefur. Ég vil minna á það, að þegar við ræddum þessi mál tveim dögum eftir óveðrið í febrúar s. l. lagði ég einmitt sérstaka áherslu á þetta atriði.



Herra forseti. Það væri að sjálfsögðu algerlega óeðlilegt að fara að flytja brtt. við þetta frv. um útlánakjör Bjargráðasjóðs. Hér er ekki á ferðinni frv. til l. um Bjargráðasjóð, heldur frv. um heimild til lánsfjáröflunar fyrir Bjargráðasjóð. Þess vegna er þetta frv. hér flutt af fjmrh., en ekki félmrh., sem annars fer með málefni Bjargráðasjóðs. Kjörin á lánum Bjargráðasjóðs á s. l. ári vegna þess áfalls, sem varð 1979, voru þau sömu og verið er að tala um hér. Svokölluð „hafíslán“ voru með Byggðasjóðsvöxtum til fimm ára. Ef miðað er við 40% verðbólgu í fimm ár á greiðslutíma slíkra lána og 22% vexti eða þá vexti, sem hafa verið í Byggðasjóði, yrði endurgreiddar aftur fyrir þessi lán 4500 millj. kr. - þar af greiðir ríkissjóður helminginn. Að því leytinu til er vitaskuld um óafturkræft framlag að ræða. Bjargráðasjóður hefur aldrei úthlutað því fé, sem hann hefur tekið að láni, þannig að um væri að ræða óafturkræf framlög, á annan hátt en þennan. Það fé, sem Bjargráðasjóður fær sem framlög úr ríkissjóði og framlög frá bændasamtökunum, hefur verið látið af hendi rakna án vaxta og iðulega jafnvel sem bein framlög. Ég vil því biðja menn um að vera ekki að tefja framgang þessa frv. með því að vera að flytja brtt. við lög sem ekki eru í rauninni hér á dagskrá. Hér er einungis verið að tala um lánsfjárheimildaröflun og ekkert annað.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. gaf hér upplýsingar um að þetta frv. varðaði ekki breyt. á lögum um Bjargráðasjóð. Ég verð að segja að mér finnst óþarfi að gefa slíkar upplýsingar ef hæstv. ráðh. gengur út frá því að við getum lesið það sem fyrir okkur er lagt. Ég geti mér fullkomlega grein fyrir því, hvað eru lög um Bjargráðasjóð. En einmitt vegna þess að hér er ekki um að ræða frv. til l. um breyt. á lögum um Bjargráðasjóð, heldur frv. um sérstaka lánsútvegun, þykir mér liggja beinast við að bera fram brtt. við þetta frv. til að tryggja að þessu sérstaka fjármagni verði varið á þann veg sem ég nefndi áðan, þ. e. að um það fari eftir almennum reglum um ráðstöfun fjár Bjargráðasjóðs, að það geti verið hvort tveggja eða annað hvort: lán eða óafturkræf framlög. Það hindrar ekkert í þessu efni þó að hér sé um að ræða lánsfé til Bjargráðasjóðs. Ef því er ráðstafað að einhverju leyti sem óafturkræfum framlögum eru ýmis ráð til þess að bæta Bjargráðasjóði upp vaxtatapið. Aðalatriðið er að sú ráðstöfun, sem nú er verið að gera, komi að raunverulegum notum og svari þeim þörfum sem eru fyrir hendi vegna óveðursins í febrúar s. l. Hæstv. félmrh. fór að tala um að það væri óþarfi að tefja þetta mál með því að bera fram brtt. Ég vísa algerlega á bug ráðleggingum til þessarar hv. deildar um hvort hér eru bornar fram brtt. við lagafrv., hvort heldur það eru stjfrv. eða önnur frv. Auðvitað þarf þetta ekki að tefja málið á þann veg að það nái ekki fram að ganga. Ég mundi ætla að mál, sem er ekki veigameira en þetta mál og er í síðari deild, hafi alla möguleika til að ná fram á þessu þingi, þó að brtt. væri samþykkt, þegar það er haft í huga að stærstu mál ríkisstj., sem ætlunin er að ljúka á þinginu, eru enn þá við 1. eða 2. umr. í fyrri deild. Ég sagði ekki í ræðu minni áðan að ég ætlaði að bera fram brtt. við þetta frv. Allt og sumt sem ég sagði og gaf hæstv. félmrh. tilefni til hans ræðu var það, að ég ætlaði að athuga það.