Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 14, febr. 1978. Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sótt þingfundi á næstunni, leyfi ég mér, með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis, að óska þess, að 1. varamaður Sjálfstfl. í Vestfjarðakjördæmi, Jóhannes Árnason sýslumaður, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Matthías Bjarnason, 1. þm. Vestf.“ Ég býð Jóhannes Árnason velkominn til starfa í deildinni.



Virðulegi forseti. Allshn. Nd. hefur haft þetta mál til meðferðar og n. hefur komið sér saman um að mæla með samþykkt þessa frv. eins og Ed. gekk frá því. N. kvaddi á fund sinn rannsóknarlögreglustjóra, Hallvarð Einvarðsson, og fulltrúa hans Þórir Oddsson og Erlu Jónsdóttur. Enn fremur mættu fulltrúar frá hagsýslustofnun og dómsmrn. Undir þetta mál höfum við skrifað: Ingvar Gíslason, Páll Pétursson, Ingólfur Jónsson, Sighvatur Björgvinsson og Svava Jakobsdóttir, og með fyrirvara Ellert B. Schram og Friðjón Þórðarson.



Virðulegi forseti. Ég hef undritritað þetta nál. með fyrirvara og mun ég skýra hann í fáum orðum. Lög um rannsóknarlögreglu ríkisins voru samþ. á Alþ. 16. des. 1976. í 1. gr. þeirra laga segir, að rannsóknarlögregla ríkisins hafi aðsetur í Reykjavík og lúti yfirstjórn dómsmrh. Nú hefur verið flutt frv. til l. um breyt. á þessum nýju lögum. Segir í aths, við það frv., að vegna þeirrar reynslu, sem fengist hafi af starfsemi rannsóknarlögreglu ríkisins þann tíma er hún hefur starfað, þyki nauðsynlegt að gera nokkrar breytingar á lögum nr. 108 frá 1976. Breytingarnar eru að sönnu ekki veigamiklar, enda reynslan stutt af þessum lögum. Nú á að ákveða, að rannsóknarlögregla ríkisins hafi aðalstarfsstöð í Reykjavík eða nágrenni og að skipaður skuli vararannsóknarlögreglustjóri. Fyrri breytingin mun stafa af því, að búið er að kaupa húsnæði fyrir rannsóknarlögregluna við Auðbrekku í Kópavogi. Talið er að ekki hafi fundist hentugt húsnæði til nota í því skyni innan lögsagnarumdæmis Reykjavíkur. Það ættu þeir að sjálfsögðu að vita gerst sem leitað hafa, en ekki fundið. En tilætlun löggjafans virðist þó hafa verið, að þetta aðsetur yrði fundið á Reykjavíkursvæðinu. Það má benda á í þessu sambandi, að á árunum 1963–1973 var byggð vegleg lögreglustöð við Hverfisgötu 113–115 í Reykjavík. Hugmyndin var að sú bygging gæti hýst alla starfsemi lögreglunnar á þessu svæði, bæði hinnar almennu lögreglu og rannsóknarlögreglu. Meira að segja var ætlunin að landhelgisgæslan gæti einnig haft þar aðsetur og athvarf. Af því varð þó ekki, þar sem efsta hæðin var tekin til afnota fyrir utanrrn., sem þar er nú til húsa svo sem kunnugt er. Í lögreglustöðvarbyggingunni eru nú enn fremur Umferðarráð og rannsóknarlögregludeild undir stjórn lögreglustjórans í Reykjavík og þar eru að sjálfsögðu aðalstöðvar hinnar almennu lögreglu. Þó er það svo, að þetta rúmgóða og vistlega húsnæði er nú fyrst að fullu nýtt, að ég ætla. Ég sagði, að það mundi hafa verið ákveðið að kaupa húsnæði í Kópavogi. Um það eru þó mjög skiptar skoðanir. Það húsnæði þykir óhentugt og að dómi þeirra, sem ættu helst að hafa eitthvað um það mál að segja, þ. e. a. s. rannsóknarlögreglumannanna sjálfra, er mikið neyðarúrræði að vista rannsóknarlögregluna á þeim stað. Þeir benda á í grg., sem ég hef séð frá þeim, að auk þess sem ákveðið hafi verið í lögum frá í fyrra eða hittiðfyrra að rannsóknarlögreglan hefði aðsetur í Reykjavík, þá benda þeir á, að mjög miklar og dýrar breytingar þurfi að gera á húsnæðinu til þess að það geti talist nothæft fyrir starfsemi rannsóknarlögreglunnar. Allt umhverfi hússins sé bæði þröngt og að öllu leyti óæskilegt og vandséð hvernig úr því sé hægt a ð bæta og auk þess sé staðsetningin ekki góð. NÚ verð ég að segja fyrir mig, að mér finnst dálitíð ótrúlegt, að ekki skuli hafa fengist eða fundist hentugt húsnæði í þessu skyni á Reykjavíkursvæðinu. Ég minntist fyrst í því sambandi á nýju lögreglustöðina. Þó að vera megi að það hús sé nú að fullu nýtt, þá fyndist mér að jafnvel hefði komið til mála að hyggja hreinlega nýja álmu þar við. Þar er nóg lóðarrými og meira að segja mun vera gert ráð fyrir viðbyggingu á þeim stað, þ. e. a. s. nýrri álmu. Þá hefði rannsóknarlögreglan verið mjög vel staðsett undir sama þaki og almenna lögreglan, í höfuðbækistöðvum hennar, en þessar tvær megingreinar lögreglunnar þurfa jafnan að vinna mjög náið saman. Þá hefði verið stutt í sakadóm, þar sem hann er nú til húsa, og það hefði verið þægilegt fyrir allan almenning, sem mest samband og mest skipti þarf að hafa við rannsóknarlögreglu ríkisins. Um það atriði, að þörf hafi verið að skipa sérstakan vararannsóknarlögreglustjóra, get ég verið fáorður. Ég tel, að ekki hafi verið meiri þörf að skipa þar sérstakan varamann en gerist og gengur með fjöldamörg embætti, þar sem fulltrúar gegna störfum aðalmanns þegar hann þarf að víkja sér frá. Þetta eru þær aths., sem ég vildi láta koma fram hér til að skýra fyrirvara minn, þó að það verði vísast ekki til neins, þar sem búið mun vera að ráða þessum málum til lykta.



Virðulegi forseti. Ég hef ekki blandað mér í þær umr. sem fram hafa farið um þetta mál. Það gæti kannske einhver ætlað, að ég hygðist fara að gera grein fyrir því, af hverju ég hafi ekki skrifað undir með fyrirvara eins og tveir hv. flokksbræður mínir. Ég kvaddi mér hljóðs fyrir jólin þegar frv. var til umr., en þá var samkomulag um að slíta umr., svo að málið gengi áfram. Ástæðan til þess, að ég tek til máls, eru aðallega þessar umr, sem fóru fram fyrir jók Það van tónninn í þeim í garð formanns hv. allshn. sem mér líkaði ekki. Gefið var í skyn að hann hefði frá upphafi haft lítinn áhuga á þessu máli og jafnvel tafið það. Þessu er ég ekki sammála. Ég tel að formaður n. hafi unnið vel og eðlilega að þessu máli, það hafi alls ekki verið hans meining eða okkar annarra í n. að tefja málið. Við gerðum okkur grein fyrir því, strax þegar málið var flutt, að það var viðamikið og gat verið mikils virði. En það er skylda þm. að kynna sér slík stórmál og flana ekki að neinu. Það skiptir ekki höfuðmáli hvort slíkt mál er gert að lögum hálfu árinu fyrr eða seinna, heldur skiptir það aðalmáli, að vel sé til löggjafarinnar vandað. Nú var það svo, að frv. var talsvert breytt. Hæstv. ráðh. breytti því að vísu ekki mikið, en þó svolítið, þegar hann flutti það í annað sinn, og allshn. flutti nokkrar brtt. við málið, allveigamiklar, sem voru samþykktar. Hv. formaður allshn. og n. öll vann talsvert í þessu máli, kallaði fyrir sig marga embættismenn, sem gáfu skýrslu og greinargóð svör við spurningum, og n. fór á vettvang til þess að kynna sér þessi mál. Ég tel að vinnubrögðin hafi verið alveg eðlileg og þetta mál afgreitt með eðlilegum hraða. Fyrir jólin kepptust menn við það að lýsa því yfir, að .þeir vildu afgreiða frv. strax fyrir jól. Það hafði þá verið í hv. Ed. í nokkrar vikur til meðferðar, en hér vildu ýmsir afgreiða málið strax. Að vísu var þetta frv., sem hér er um að ræða, ekki veigamikið. Aðeins er um tvö atriði að ræða. Ég tel eðlilegt að skipaður sé vararannsóknarlögreglustjóri og eins og nú er komið með húsnæðismálin, þá er hitt atriðið einnig nauðsynlegt og sjálfsagt. Þess vegna er verið að deila um keisarans skegg þegar er verið að deila um þetta viðbótarfrv. Menn geta hins vegar deilt um hvort það hafi verið rétt að kaupa þetta húsnæði. Ég ætla engan dóm á það að leggja, en Alþ. gaf heimild til þess við afgreiðslu fjárl. fyrir jól og það verður ekki aftur tekið. Hvort þetta húsnæði er gott og eðlilegt, kaupin hafi verið góð, ætla ég ekki að dæma um. Embættismenn hafa upplýst að leitað hafi verið að húsnæði hér í Reykjavík, og þeir staðnæmdust við þetta hús og telja það eftir atvikum góð kaup. Hitt hefði vitanlega verið æskilegt, ef rými hefði verið í nýju lögreglustöðinni fyrir rannsóknarlögregluna. Ef farið hefði verið að byggja, þá hefði e. t. v. dregist of lengi að koma starfseminni fyrir. En þetta er nú allt saman búið og gert. Starfssvæðið var samkv. lögum víkkað út frá því sem upphaflega var gert ráð fyrir með fyrsta frv. ríkisstj. í þessu máli, og hafi verið gerð góð kaup í þessu húsi og staðurinn ekki óþægilegur, þá má vel vera að rannsóknarlögreglan geti athafnað sig með eins góðum árangri í Kópavogi og verið hefði í Reykjavík. Látum það allt saman vera. En aðalatriðið er nú, að Alþ. hefur fallist á að lögfesta þetta mál, og ég geri ráð fyrir að allir þm. hafi jafnmikinn áhuga á því að koma dómsmálunum og rannsóknarlögreglumálunum í eins gott horf og mögulegt er. Ég held að það sé alger fjarstæða, ef einhver einn stjórnmálaflokkur ætlar að fara að taka sig út úr og láta í það skina, að hann standi öðrum framar og hafi meiri áhuga á þessum réttlætismálum en annar. Ég segi: ef það væri reynt, þá held ég að að því yrði bara hlegið. Ég er alveg sannfærður um að hv. alþm, hafa allir áhuga á því, að þessi mál verði í sem bestu lagi. En það er svo raunalegt til þess að vita, að fjöldi manna skuli alltaf vera í gæsluvarðhaldi, að afbrotum og glæpum virðist fara mjög fjölgandi og í þessu litla þjóðfélagi skuli vera tugir og jafnvel hundruð manna alltaf uppteknir við sakamál, rannsóknir og dóma. Þegar menn gera sér grein fyrir þessu, hlýtur sú spurning að vakna, hvort ekki sé mögulegt að gera eitthvað fyrirbyggjandi í þessum efnum að draga úr glæpum og afbrotum sem tröllríða okkar þjóðfélagi. En svör við því er áreiðanlega erfitt að gefa, hvernig að því skuli fara. Þetta hlýtur að vera öllum áhyggjuefni. Það er vonandi, að þessi nýja löggjöf komi að gagni og störf rannsóknarlögreglu ríkisins, þegar hún fær góð vinnuskilyrði og starfar af fullum krafti með því skipulagi, sem ætlað er, geti orðið árangursrík og til bóta í þjóðfélaginu. Ég ætla ekki að hafa þessi orð miklu fleiri, en vil enn mótmæla því, að hv. formaður allshn. hafi ekki haft áhuga á þessu máli, hefði haft tilhneigingu til þess að tefja það. Ég vil að það sé staðfest í þingtíðindunum, að það hefur ekki við nein rök að styðjast.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls gerði ég nokkrar aths. við þetta frv. og taldi rétt að n. fengi tíma til þess að athuga það í a. m. k. nokkra daga. Eftir að n. gerði athugun sína á málinu tel ég að þessar aths. mínar haf'i átt fullan rétt á sér og ýmislegt komið í ljós sem ástæða var til að skoða og varpa ljósi á. Ég geri mér grein fyrir því, að það er í sjálfu sér þýðingarlítið að vera að deila um þetta mál úr því sem komið er. Alþ. hefur nú þegar samþykkt með afgreiðslu á fjárl. að heimila stjórnvöldum að festa kaup á húsnæði fyrir þessa stofnun í Kópavogi þrátt fyrir að í lögum rannsóknarlögreglu ríkisins standi, a. m. k. enn sem komið er, að aðsetur rannsóknarlögreglunnar skuli vera í Reykjavík. Ég mun því ekki vera langorður við þessa umr., en vildi aðeins skýra örlítið nánar, í hverju fyrirvari minn er fólginn, og frá þeim niðurstöðum, sem n. komst að, og þeim upplýsingum sem henni bárust varðandi þetta mál. Annað atriðið er varðandi húsnæðið sem hér er rætt um, í Auðbrekku í Kópavogi. Ég lagði það á mig í jólahléinu að ganga á vettvang og skoða þetta húsnæði. Það er að mörgu leyti hentugt út af fyrir sig, en í ljós kemur, að það verður strax á fyrstu dögum, þegar flutt er inn í það, fullnýtt og kemur í veg fyrir að eðlileg fjölgun eigi sér stað hjá þessu embætti eins og allt útlit virðist benda til að nauðsynlegt sé á allra næstu tímum. Þar fékkst líka staðfesting á því, að eins og nú er háttað eru bílastæði takmörkuð og verður að leggja í gífurlegan kostnað til þess að bæta þar úr, en vonandi verður það gert áður en langt um líður. Við þessa athugun n. á húsnæðinu og aðdraganda að kaupunum á því fékkst staðfest að starfsmenn rannsóknarlögreglustjóra, þ, e. a. s. rannsóknarlögreglumennirnir sjálfir að meðtöldum nokkrum löglærðum fulltrúum hjá þessu embætti, sendu dómsmrn. bréf, dags. 23. mars 1977, og þar er skýrt frá því, að starfsmennirnir hafi haldið fund út af þessu máli og komist að eftirfarandi niðurstöðu, sem ég ætla að leyfa mér að vitna hér til, með leyfi hæstv. forseta. Svo segir í þessu bréfi: „Niðurstaðan af umræðunum“ - þ. e. a. s. á þessum fundi - „varð sú, að ályktað var samhljóða að mikið neyðarúrræði væri að vista rannsóknarlögregluna á þessum stað og nauðsynlegt væri, áður en það væri gert, að kanna til hlítar, hvort ekki væru einhverjir aðrir möguleikar fyrir hendi með húsnæði, m. a. með því að auglýsa eftir því.“ Það fékkst upplýst í allshn., að ekki hafði verið auglýst eftir húsnæði, þegar leitað var eftir því í Reykjavík á þeim tíma sem hér um ræðir. Ég verð að átelja þau vinnubrögð, því að ég vil trúa því, að slíkt húsnæði hefði verið hægt að finna hér í Reykjavík og þannig hefði rn. gert sitt besta til þess að fullnægja 1. gr. laganna um það, að aðsetur embættisins skyldi vera hér í þessu lögsagnarumdæmi. Það kom líka fram í ummælum rannsóknarlögreglustjóra, þegar hann mætti á fundi allshn., að honum hafa orðið það mikil vonbrigði, að starfsemi rannsóknarlögreglunnar skyldi ekki vera haslaður völlur í Reykjavík, og sá marga annmarka á því að setja sig niður utan Reykjavíkur. Þ. á m. hafði hann áhyggjur af samskiptum við saksóknara, við ríkisfangelsin, boðun þeirra sem lögreglan þurfti til sín að kalla, og ýmislegt fleira, sem upp var talið í því sambandi. Þess er þó skylt að geta, að eftir að ljóst varð að að því var stefnt að kaupa þetta húsnæði, þá hefur hann sætt sig við þá niðurstöðu og þetta frv. hefur verið lagt fram með fullu samþykki hans. Ég taldi rétt að þessar upplýsingar kæmu hér fram nú, þegar n. skilar áliti sínu. Hitt atriðið, varðandi ráðningu eða skipun vararannsóknarlögreglustjóra, er í sjálfu sér ekkert um að segja nema gott eitt. Telja má að eðlilegt sé að vararannsóknarlögreglustjóri sé skipaður, en þessi breyting nær skammt og atburðir síðustu vikna benda til þess, að hér þurfi að gera enn betur og af hálfu Alþ. og rn. þurfi að athuga vel, hvernig hægt sé að bæta kjör og starfsstöðu eða starfsheiti þeirra löglærðu fulltrúa sem við embættið vinna. Nú fyrir skömmu var upplýst, að einn af reyndustu mönnum embættisins hefði sagt upp störfum, og eru líkur til þess, að hann hafi gert það vegna óánægju með starfskjörin. Ég held að það sé mál allra, að nauðsynlegt sé að við þetta þýðingarmikla embætti starfi hæfir og gegnir embættismenn og til starfa fáist fólk sem hefur góða menntun og hæfileika til að takast á við þessi verkefni. Ef kjör hinna löglærðu fulltrúa við rannsóknarlögregluna eru ekki sambærileg við kjör í öðrum hliðstæðum störfum hjá öðrum embættum, þá er ljóst að besta fólkið sækist ekki eftir þessu starfi. Því vildi ég, um leið og ég geri ekki frekari aths. um þetta frv. úr því sem komið er beina þeim eindregnu tilmælum til hæstv. ráðh., að þetta mál verði kannað, svo að ekki komi til þess, að rannsóknarlögregla ríkisins verði án þeirra starfskrafta, sem hún hlýtur að sækjast eftir, og að kjör þessara aðila verði a. m. k. ekki lakari en annarra sem hliðstæð störf vinna.

Frsm. (Páll Pétursson) : Herra forseti. Það er svo einkennilegt með þetta mál, að það má ekki koma hér á dagskrá, þá spinnast um það heillangar umr. í hvert skipti og býsna margir fundartímar eru farnir í það að fjalla um þetta mál, síðan það bar hér fyrst á góma. Það er mikill dugnaður í okkur að tala um þetta mál. Mér er ánægja að votta það með hv. 1. þm. Suðurl., að formaður n. hefur tekið þetta mál fyrir á mörgum fundum og mikill tími hefur farið í að skoða það frá upphafi. Ég hefði getað hugsað mér, að þetta mál tæki skemmri tíma, því að það liggur margt annað fyrir sem ástæða væri til að gefa sér tíma til að athuga, en hitt er rétt, alveg laukrétt hjá hv. m., að meginatriðið er að löggjöf sé vönduð þegar gengið er frá henni. Það er spurt um hvað lög séu góð, en ekki hvað gerð þeirra hafi tekið langan tíma. Þess vegna held ég, að nauðsynlegt sé að gera þessa breytingu, sem hér er lögð til á þessum lögum, vegna þess að þrátt fyrir að við eyddum í þetta löngum tíma í fyrra, þá sást okkur yfir atriði eða létum kyrrt liggja atriði sem var leifar frá gömlum tíma. Eins og fram hefur komið í máli manna breyttist frv. frá því að það var lagt fram 976 og þangað til það var afgreitt sem lög frá Alþ. í veigamiklum atriðum. Í hinu upphaflega frv. hljóðaði 3. gr. svona, með leyfi hæstv. forseta: „Rannsóknarlögregla ríkisins hefur með höndum lögreglurannsóknir brotamála í Reykjavík, að því leyti sem þær eru ekki í höndum lögreglustjóra þar samkv. ákvæðum þessara laga eða annarra réttarreglna.“ En n. færði út þetta starfssvið, og það var að mínum dómi veigamesta breytingin sem gerð var á þessu frv. Eins og við gengum frá þessu hljóðaði 3. gr. svona: „Rannsóknarlögregla ríkisins hefur með höndum lögreglurannsóknir brotamála í Reykjavík, Kópavogi, Seltjarnarneskaupstað, Garðakaupstað, Hafnarfirði og Kjósarsýslu, að því leyti sem þær eru ekki í höndum lögreglustjóra þar samkv. ákvæðum þessara laga eða annarra rétta reglna. Með sama hætti skal rannsóknarlögregla ríkisins hafa með höndum rannsóknir brotamála Keflavík, Grindavík, Njarðvíkum, Gullbringusýslu og á Keflavíkurflugvelli, þegar dómsmrh. ákveður.“ Starfssvið rannsóknarlögreglunnar er sem sagt fært út frá því að takmarkast við Reykjavík að þessu leytinu, hvað varðar lögreglurannsóknir brotamála, og fært út þannig að það nær um nágrannabyggðir, og síðan er heimilað að það nái um öll Suðurnes. Þetta er veigamikið atriði í þróun málsins. Hins vegar létum við vera - og það hefur verið ágalli og frá mínum bæjardyrum séð kannske trassaskapur af okkur nm. - að breyta þeirri gr. líka til samræmis, þ. e. a. s. 1. gr., þar sem segir: „Rannsóknarlögregla ríkisins hefur aðsetur í Reykjavík og lýtur yfirstjórn dómsmrh.“ Hér er sem sagt lögð til sú breyting, sem nauðsynleg reyndist þegar átti að fara að framkvæma þessi lög, að taka ekki svo skýrt til orða að segja að þetta skyldi vera í Reykjavík, heldur í Reykjavík eða nágrenni. Atriði eins og þetta væri kallað hreppapólitík í sveitinni. Mér er sagt af innfæddum Reykvíkingum, að það sé alls ekki sama, hvort menn hafi verið fæddir og aldir upp fyrir vestan læk eða ekki fyrir vestan læk. Þetta verkar svipað á mig að því leyti til. Ég geri ekki mikinn mun á Reykjavík eða Kópavogi í fljótu bragði, hvort staðsetning er betri þar en hér. Ég vil taka fram, og það hefur líka komið fram áður í þessum umr., að einmitt þetta svæði þarna á Kópavogshálsinum er nákvæmlega miðpunktur höfuðborgarsvæðisins. Það er svipuð vegalengd þaðan upp í Mosfellssveit, út á Seltjarnarnes og inn að Straumi. Að því leyti til er það síður en svo röksemd að mínum dómi, að rannsóknarlögreglan sé illa sett þarna. Hitt er annað mál og réttmæt ábending hjá hv. þm. Friðjóni Þórðarsyni, að að ýmsu leyti hefði verið eðlilegast að koma þessu fyrir undir einu þaki með lögreglunni í Reykjavík og í því húsnæði sem þar er fyrir hendi. En þetta húsnæði hefur verið notað nú um sinn til annarra hluta. Eins og menn vita er utanrrn. þar til húsa, og ef átti að rýma til, svo að rannsóknarlögreglan kæmist fyrir í þessu húsi við Hverfisgötu, þá varð utanrrn. að fara úr húsinu, því að það er upplýst af rannsóknarlögreglustjóra og starfsmönnum hans, að þeir hefðu þurft þetta húsnæði út af fyrir sig. Ekki væri hægt að vera þar í tvíbýll við utanrrn. Hæstv. menntmrh. hefur staðið í því nú um sinn að fá samastað fyrir sitt rn., og hefur það verið nokkrum örðugleikum bundið eins og menn vita. Það væri ekki fýsilegt fyrir utanrrh. að þurfa að fara að standa í svipuðum útréttingum. Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að stjórn Félags rannsóknarlögreglumanna hefur sett á blað nokkur atriði, sem hún taldi að gerði óheppilegt að rannsóknarlögreglan yrði þarna staðsett. Ég hef gert að umtalsefni fyrsta atriðið í þessu bréfi þeirra, það að lögin hafi mætt svo fyrir að rannsóknarlögreglan skyldi hafa aðsetur í Reykjavík, og skýrt hvernig það er til komið. Þá benda þeir á, að gera þurfi miklar og dýrar breytingar á húsnæðinu, svo að það verði nothæft fyrir starfsemi rannsóknarlögreglunnar. Mér skildist á þessum mönnum, sem mættu á fundinn., að þeir þyrftu allmikið skrifstofurými. Ég er að vísu kannske ekki sérfræðingur í skrifstofurými, en ég hygg að starfsfólk Alþ. komi ekki til með að geta látið sig dreyma um rými á skrifstofunni svipað því sem rannsóknarlögreglumennirnir telja nauðsynlegt. Þá taka þeir fram, að umhverfi hússins sé bæði þröngt og að öllu leyti ókræsilegt. Ég vil mótmæla þessu. Ég finn ekki, að þetta sé ókræsilegt umhverfi, og treysti þeim í Kópavogi prýðilega til að bæta úr þessu atriði, þó að þarna sé e. t. v. nokkur frumbýlingsbragur á eins og stendur. Þeir vitna til bílastæða. Fyrir liggur, að til stendur að bæta úr því. Þá taka þeir fram, að margt fólk eigi erindi við rannsóknarlögregluna og virðist augljóst, að það sé meira umhendis að mæta þarna en á flestum stöðum í Reykjavík, þegar fjarlægustu úthverfi eru frátalin. Þetta vil ég ekki fallast á, því að eins og ég sagði áðan liggja þarna umferðaæðar að og ágætar samgöngur eru við þetta svæði. Hitt er svo annað mál og kannske freistandi að velta því fyrir sér, hvort þeir, sem rannsóknarlögreglan á erindi við og rannsóknarlögreglan þarf að ná tali af, eru fremur Reykvíkingar en menn hér úr nágrannabyggðum. Hvað varðar kaup á þessu húsnæði, þá held ég að ég megi til, úr því sem komið er, að fá að lesa - með leyfi forseta - minnisatriði frá fjárlaga- og hagsýslustofnun, sem við höfum í höndum. Þessi minnisatriði eru um kaup á húsnæði fyrir rannsóknarlögreglu ríkisins. Menn hafa nefnilega látið liggja að því hér, að slælega hafi verið unnið að því að reyna að útvega rannsóknarlögreglunni húsnæði hér í Reykjavík. Það kemur fram í þessu bréfi, að svo er alls ekki, en það hljóðar svo, með leyfi forseta: „Þegar eflir að rannsóknarlögreglustjóri ríkisins hafði verið skipaður í starf var hafist handa um leit að húsnæði, sem hentað gæti rannsóknarlögreglu ríkisins, og var þegar í upphafi lögð á það áhersla, að málinu yrði hraðað svo sem kostur væri. Í byrjun beindist, samkv. eindreginni ósk rannsóknarlögreglustjóra og dómsmrn., athyglin einkum að einu húsi, nýbyggingu Tryggingar hf. við Skaftahlíð, enda var það hús talið henta mjög vel fyrir starfsemi rannsóknarlögreglunnar og gæti auk þess hýst sakadóm og fleiri stofnanir. Framkvæmdadeild Innkaupastofnunar ríkisins var falið að meta kostnað við innréttingu húsnæðis, jafnframt því sem hafnar vorn viðræður við fulltrúa Tryggingar hf. um hugsanlega leigu. Þær viðræður leiddu fljótt í ljós, að verulegur ágreiningur var um upphæð leigu og leiguskilmála að öðru leyti. En þar sem lögð var þung áhersla á leigutöku þessa húsnæðis var viðræðum haldið áfram allan marsmánuð. Í lok mars var úrslitakostum Tryggingar hf. hafnað sem óaðgengilegum skilmálum, enda setti fyrirtækið það skilyrði fyrir leigusölunni, að grunnleigan, kr. 425 á fermetra, yrði leiðrétt hverju sinni sem breytingar yrðu á vísitölu húsnæðiskostnaðar, þrátt fyrir lagaákvæði um verðstöðvun, að öðrum kosti kæmi útleiga húsnæðisins ekki til greina. Til samanburðar má geta þess, að um þetta leyti greiddu ríkisstofnanir almennt um 400 kr. á fermetra í leigu á mánuði fyrir fullbúið húsnæði. Aftur á móti var í húsnæði Tryggingar hf. gert ráð fyrir, að leigutaki legði í innréttingarkostnað frá 92.5 millj. kr, til 115 millj, kr., eftir því hvort leigutíminn yrði 6 eða 10 ár. Þegar endanlega var séð að samningar mundu ekki takast um leigu á húsnæði Tryggingar hf. við Skaftahlíð, var allt kapp lagt á að finna annað húsnæði til leigu eða kaups sem fullnægði þeim skilyrðum sem rannsóknarlögregla og dómsmrn. setti. Að því máli unnu, auk starfsmanna þessara stofnana, starfsmenn fjárlaga- og hagsýslustofnunar. Húsnæðismál rannsóknarlögreglunnar og samningaumleitanir við Tryggingu hf, voru mikið til umr. í dagblöðum á þessum tíma og höfðu fjöldamargir aðilar, sem áhuga höfðu á útleigu eða sölu slíks húsnæðis, samband við ofangreinda aðila. Allt það húsnæði, sem þannig fékkst vitneskja um, var skoðað. Um þessar mundir stóð einnig yfir leit að húsnæði fyrir bæjarfógetaembættið í Kópavogi, menntmrn. og Ríkisútgáfu námsbóka, þannig að full vitneskja var um framboð á húsnæði í Reykjavík og nágrenni, og af þeim sökum var ekki talið nauðsynlegt að auglýsa sérstaklega eftir húsnæði fyrir rannsóknarlögreglu ríkisins. Af öllum þeim fjölda húsa, sem skoðuð voru, var það ótvíræð niðurstaða að húsið nr. 61 við Auðbrekku í Kópavogi fullnægði best þeim skilyrðum sem rannsóknarlögreglan og dómsmrn. settu hvað varðaði stærð, innréttingarmöguleika og staðsetningu með tilliti til umferðar. Enn fremur var kaupverð og kaupskilmálar innan þeirra marka sem fjmrn. gat fallist á. Þegar samningur var gerður, 30. mars 1977, um kaup á þessu húsi var gengið út frá eftirfarandi kostnaðarforsendum: 1. Grunnflatarmál hússins er 470 fermetrar eða samanlagður gólfflötur 1470 fermetrar. 2. Kaupverð hússins er 115 millj. kr., 78 204 á rúmmetra, þar af útborgun, sem dreifist á eitt ár, 70 millj. 3. Lauslega áætlaður kostnaður við gerð innréttinga var 60 millj. 4. Miðað við gefnar forsendur um annars vegar 50 ára afskriftatíma húseignarinnar og 20 ára afskriftatíma innréttinga, 5% dagvöxtunarkröfu, og hins vegar forsendur um þróun leigukostnaðar og breytilegs rekstrarkostnaðar var reiknað með að jöfnuður fengist milli reiknaðrar eigin leigu og hugsaðrar leigu í leiguhúsnæði á 9–10 árum.“ Þannig hljóðuðu þessi minnisatriði sem okkur voru fengin. Því er við að bæta, að rannsóknarlögreglustjóri lýsti því yfir við n., að hann væri tiltölulega ánægður með þetta húsnæði og óskaði eftir því eindregið að frv. þetta næði fram að ganga. Hvað varðar vararannsóknarlögreglustjóra, þá er það nú minna mál og þó. Mönnum hefur ekki orðið eins tíðrætt um það og staðsetninguna. En þetta er atriði sem kannske væri þó frá mínum bæjardyrum séð frekar ástæða til þess að velta fyrir sér en hinu. Þarna er náttúrlega um að ræða forfrömun í embætti. Það er alveg rétt hjá hv. formanni n., 11. þm. Reykv., að nauðsynlegt er fyrir þessa stofnun að hafa góðum starfskröftum á að skipa og þar af leiðandi kannske ekki ástæða til þess að færa fætur við þessu. Hins vegar er eðlilegt, að starfsmenn stofnunar eins og þessarar gefi ítarlega gaum að embættisframa sínum og afkomuhorfum. Þetta verður allt saman til þess að stofnanir eins og þessi tútna út, því að samkv. lögmáli Parkinsons fylgir það vissum reglum, hvernig undirmönnum fjölgar og starfsfólki, og ég sé ekki betur en þetta lögmál hafi sannast í mörgum ríkisstofnunum á Íslandi.



Herra forseti. Ég tel ákaflega ánægjulegt ef allir þm. eru af vilja gerðir til þess að málið fái mjög vandaða afgreiðslu, og ég tel að þetta mál hafi fengið óvenjuvandaða afgreiðslu. Mér er kunnugt um að formaður allshn. hefur sérstaklega lagt sig eftir því að kynna sér þessi mál og m. a. skoðað mjög vendilega lóð hins nýja húss í Kópavogi og athugað mjög vel, hvernig hún væri fallin til að setja upp bílastæði og annað slíkt, skoðað þar jarðfasta steina og stór björg. Ég tel að málið hafi fengið svo vandaða athugun, að jafnvel dómskerfið sjálft mundi ekki hafa gert öllu betur, og athugunin hefur tekið fullt eins langan tíma eins og hún hefði verið framkvæmd þar. Hins vegar hefur engin ný vitneskja komið fram í málinu frá því að það var lagt hér fram fyrir jól, - engin ný vitneskja hvað mig varðar, - en mér var kunnugt þá þegar hvernig þetta mál var vaxið, taldi það mjög einfalt og liggja ljóst fyrir og það tel ég enn. Ég er heldur ekkert að efa það, að þeir þm. segi satt sem hér hafa talað og lýst miklum áhuga sínum á því að málið fái afgreiðslu eftir þessa vönduðu athugun. En hængurinn er bara sá, að meðan menn eyða miklum tíma hér í ræðustól til þess að lýsa því með mörgum og fögrum orðum, hversu áfram þeir séu um að afgreiða málið, þá gerist ekki neitt. Hafi menn áhuga á framgangi málsins eftir þá vönduðu athugun sem það hefur hlotið, þá ættu menn að tala minna en afgreiða meira. Ég hef áhuga á því, að þetta mál fái framgang. Þess vegna mun ég ekki standa í vegi fyrir frekari afgreiðslu með málalengingum og læt ræðu minni 1okið. Ég vil skora á áhugamenn í stjórnarliðinu, sem hér hafa talað, að hætta frekara fjasi, svo að við hinir getum greitt málinu atkv.



Herra forseti. Ég skal ekki hafa mörg orð um þetta mál. Þetta frv. var upphaflega undirbúið af hinum færustu mönnum, eins og kunnugt er, og ekki skal ég lasta það, að frv, fái eðlilega meðferð og afgreiðslu hér á Alþ. Ég er mikill áhugamaður um framgang þessa máls og raunar einnig um hinar miklu umbætur sem hæstv. dómsmrh. hefur beitt sér fyrir á sviði dóms- og sakamála. Þess vegna vil ég hraða þessu máli, en þó ekki það mikið, að það fái ekki eðlilega afgreiðslu og meðferð hér á Alþingi. Það, sem helst er nú rætt um, eru húsnæðismálin. Það er kannske áhugavert út af fyrir sig, að húsnæðismál ríkisstofnana komi öðru hvoru til umr. á Alþ. Því er haldið fram af mörgum, e. t, v. með réttu, að vegna kjósendahræðslu alþm. þori þeir ekki að byggja sómasamlega starfsaðstöðu yfir starfsemi ríkisins og ríkisstofnana. Ég skal ekki dæma um þetta, en þetta heyrir maður oft sagt. Ég vil aðeins ítreka það, sem ég hef raunar áður látið í ljós, að ég er eindregið fylgjandi þeirri stefnu, að ríkið eigi húsnæði í fyrir starfsemi ríkisins í sem allra víðtækustum mæli og einnig ríkisstofnanir, Þess vegna er það í rétta stefnu að kaupa húsnæði fyrir þessa starfsemi. Sjálfsagt má deila um staðsetninguna. Það má áreiðanlega deila um hana. Það er auðvitað ekki nóg að svona starfsemi sé staðsett í Reykjavík. Hún þarf að vera staðsett á góðum stað í Reykjavík, Ég er búinn að eiga heimili í Kópavogi í yfir 20 ár og heimili mitt liggur þannig við t. d. miðbæjarsvæðinu og því svæði, sem mjög margir Reykvíkingar starfa á, að ég er miklu fljótari til starfa og á mína starfsstaði, niður í Alþ. og niður á Hlemmtorg, en margir Reykvíkingar annars staðar frá. Það eru svo greiðar samgönguleiðir úr Kópavogi til Reykjavíkur, að áreiðanlega má um það deila, hvort staðsetningin sé betri þarna eða í Reykjavík, vegna þess að það er ekki sama hvar í Reykjavík hún er. Ég held að þessi staðsetning sé miðsvæðis. Ég get vel skilið það út af fyrir sig, að ýmsir starfsmenn, sem hafa unnið að þessum störfum í Reykjavík, vildu af ýmsum ástæðum hafa starfsaðstöðuna áfram í Reykjavík, Það get ég vel skilið. Og ég get einnig tekið undir það sjónarmið, sem kom fram hjá hv. þm. Friðjóni Þórðarsyni, að e, t. v. væri æskilegt að þessi starfssemi yrði til húsa í lögreglustöðinni í Reykjavík. En þannig háttar til, að þar er ekki laust húsnæði eins og sakir standa, en það kæmi fyllilega til greina síðar, ef byggt yrði yfir stjórnarráðið og utanrrn. fengi starfsaðstöðu í nýju stjórnarráðshúsi, að flytja þetta embætti í lögreglustöðina í Reykjavík. En þannig er ekki ástatt nú, að það sé mögulegt, og því mjög þýðingarmikið að þetta embætti geti tekið eðlilega til starfa sem allra fyrst, og þarf ekki að hafa um það mörg orð. Allir alþm. eru sammála um, að þetta embætti þarf að geta tekið sem fyrst og greiðlegast til starfa. Það eru ýmis sjónarmið í þessu máli, sem þarf að taka tillit til þegar ákvörðun er tekin nú. Þess vegna er ég fyrir mitt leyti fylgjandi því og hvet til þess, að málið verði nú afgreitt sem fyrst eftir mjög vandlega athugun af hálfu hv. nefndar.



Herra forseti, Það eru aðeins örfá orð. - Hv. 8. landsk. þm. skoraði á menn að hætta að tala, tefja ekki málið og greiða atkv, Ég er alveg sammála því, að tími er til kominn að hætta að tala um þetta mál, vegna þess að það er orðið útrætt, vel undirbúið og vel upplýst. En ég held að gott sé að gera sér grein fyrir því, að það er alveg rétt, sem hæstv. dómsmrh, sagði fyrir jólin, að það skipti engu máli hvort frv, yrði afgreitt fyrir jól eða núna í vetur, vegna þess að húsnæðið er ekki tilbúið. Heimildin til kaupanna og fjárveiting var veitt við afgreiðslu fjárl. og unnið verður að undirbúningi þessa máls, unnið að því að fullgera húsnæðið, alveg jafnt hvort sem þetta verður að lögum í dag eða t. d. eftir viku. En ég mæli alls ekki með því að draga afgreiðslu málsins í viku. Ég mæli með því, að það verði afgreitt nú þegar, af því að undirbúningi er lokið og segja má einnig að umr. geti verið lokið. En ég held að hv. 8, landsk, þm, hafi ekki gert sér grein fyrir því fyrir jól, þegar hann lagði mesta áherslu á að afgreiða málið, að það hafði enga þýðingu fyrir málið út af fyrir sig, hvort lögin voru sett fyrir áramót eða t d. í febrúar á þessu ári. Það er aðeins þetta, sem ég sé ástæðu til að upplýsa, ef einhver annar hefur hugsað eins og hv. 8, landsk. þm. virðist hafa gert.



Herra forseti. Það var ekki ætlun mín með þeim fáu orðum, sem ég mælti hér áðan, að hefja langar umr. um þetta mál, aðeins skýra fyrirvara þann, sem fylgdi nafni mínu undir nál., eins og skylt er, Enda leggur nú hv. 8. landsk. þm. til, að þm. hætti frekara fjasi, svo að hægt sé að greiða atkv., og sýnir það náttúrlega alþekktan áhuga hans á þessum málum, Nú verða aðeins örfá orð af minni hendi. Menn hafa talað, bæði hann og fleiri, þótt eins og rannsóknarlögregla ríkisins sé ekki byrjuð að starfa. Þetta er mesti misskilningur. Hún hefur þegar hafið störf og rannsóknarlögreglustjóri er nú til húsa í lögreglustöðinni á Hverfisgötu 115. Það má náttúrlega segja, að þröngt sé um hana núna, en hún getur starfað, og að vísu skiptir húsnæði miklu máli, en ekki öllu. Ég hef oft hugsað um húsnæðismál háskólans, þegar hann var hér til húsa í alþingishúsinu. Þá var svo þröngt í lagadeildinni, að stúdentar urðu að sitja í gluggakistunum þegar flestir sóttu tíma. Það urðu því mikil viðbrigði að flytja í hina glæstu sali í hinni nýju háskólabyggingu. En ég efast um, þegar á allt er lítið, að komið hafi betri lögfræðingar úr hinni glæsilegu háskólabyggingu en þeir sem sátu hér í gluggakistunum í alþingishúsinu áður fyrr. Það má því deila um þetta atriði endalaust. Það er auðvitað alltaf vafamál, hvað á að eyða miklum tíma í að rifja upp liðna tíð, og því sem liðið er, verður ekki breytt, það er hverju orði sannara. Hitt er annað mál, að það hlýtur að fara dálítið í skapið á alþm, þegar nýsett lög eru brotin, Og við töldum það, ég og fleiri, vera brot á 1. gr. laga frá 18. des. 1976 þegar húsnæði var valið utan Reykjavíkursvæðisins, Þó tel ég þetta orðalag, sem nú er ákveðið í frv., allt eins gott, að aðalbækistöðvar rannsóknarlögreglunnar séu í Reykjavík eða nágrenni, En þetta að ganga gegn nýsettum lögum ætti auðvitað ekki að henda okkur alþm. Það minnir stundum á það, eins og fyrir kemur þegar menn kaupa nýja báta, að þeir láta saga sundur nýja bátinn, eins og mörg dæmi eru um, til þess að gera hann örlitið lengri en hann var og væntanlega hentugri. Af minni hálfu verður þetta mál ekki tafið frekar. Ég læt þetta verða mín síðustu orð. Það virðast allir hér hafa mikinn áhuga á þessum málum og er það vel. Þess vegna verðum við öll að vona að vel takist til um framkvæmdina.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af því sem hv. þm, Friðjón Þórðarson gat um seinast. Ég er alveg sammála honum í því efni, að það situr allra síst á þm. að brjóta nýsett lög og er ástæða til þess að undirstrika það. En það er eigi að síður til í löggjöf flestra lýðræðisríkja a. m. k. neyðarréttarákvæði sem fjalla um það, að menn verða stundum neyddir til þess að nota þá aðferð að fórna minni hagsmunum fyrir meiri þegar sérstaklega stendur á. Málshátturinn „nauðsyn brýtur lög“ getur átt rétt á sér í vissum tilfellum, þó að ég sé ekki á neinn hátt að mæla fyrir því að menn eigi að brjóta lög. Hér hefur komið í ljós að þessi stofnun, sem allir voru sammála um að þyrfti að greiða fyrir á þann veg að hún gæti sem allra fyrst tekið til starfa á sem heppilegastan hátt og hefði starfsaðstöðu til þess að rækja verkefni sín sem best, - þá hefur, eins og hér hefur verið rakið, komið í ljós, að erfiðleikum var bundið að fá hentugt húsnæði fyrir þessa stofnun í Reykjavík. Þess vegna var auðvitað leitast við að leysa úr þessari - ég vil segja: nauðsynlegu húsnæðisþörf þessarar stofnunar með þeim hætti að fá húsnæði á e. t. v. mjög heppilegum stað í Kópavogi, þó að megi um það deila. Þannig liggja auðvitað ákveðnar ástæður til þess, að þetta var gert. Ég geri ráð fyrir að það hefði komið hik á menn, þegar málið kom fyrir aftur og málin voru skýrð, þinginu gefin skýrsla um hvað hefði gerst í þessum málum, Reykjavík verið kembd og ekki möguleikar á að finna hentugt húsnæði fyrir stofnunina þegar á því þurfti að halda. - Ég býst við að það hefði komið hik á menn ef Alþ. hefði þrátt fyrir þetta neitað breytingu á lögunum. Ég geri ráð fyrir því. Hér er verið að leggja málið fyrir Alþ. til skýringar og gefnar eru skýrslur um hvernig á þessu stendur. Þess vegna er okkar alþm. að leggja dóm á það, hvort við teljum réttmæta ástæðu til þess að breyta lögunum að þessu leyti eins og nú er lagt til.