Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég varð nokkuð hissa, þegar ég heyrði aðalleiðtoga kommúnistastefnunnar hér á landi taka svo kuldalega í þetta frv. að því er sveitirnar snertir. Flokkur þeirra hefur þótzt bera hag sveitanna mjög fyrir brjósti og er t.d. farinn að gefa út nýtt blað til að sannfæra fólk um, að svo sé.

Hefur hv. þm. trúað því, að þar væri einhver alvara á bak við?

. Það er annað mál, hvort ég hef tekið mark á því. Á þingmálafundi í Suður-Þingeyjarsýslu í sumar lét fulltrúi þessa flokks sem hann ætti heimtingu á fylgi samvinnubænda. Nú hefði verið tækifæri fyrir flokkinn að sýna, að hann vildi ekki halla á bændur, en það var öðru nær en það væri notað, því að hv. þm. gaf í skyn, að hann mundi sitja hjá við atkvgr. um málið. Ég tel, að þetta sýni, að biðilsferðir þessara manna í sumar og haust til Framsfl. hafi ekki verið af heilindum gerðar, og má búast við, að svörin verði eftir því. En ég hef líka orðið hissa á framkomu nokkurra annarra hv. þm., sem talað hafa á móti till. hv. þm. Str. Það mál, sem hér liggur fyrir, er um það að veita verulegum hluta þess fólks, sem við sjóinn býr, kost á sumarleyfi, og skal kostnaður að nokkru leyti greiddur úr ríkissjóði, þó að maðurinn sé ekki fastur starfsmaður hjá ríkinu. Hér er um tvenns konar hlunnindi að ræða: annars vegar raunverulega kauphækkun, sem er alls ekki óveruleg, og hins vegar skilyrði til hvíldar og tilbreytni fyrir þennan hluta þjóðarinnar. En hvernig dettur sumum hv. þm. í hug að vilja gera þann mun að meina sveitafólki sams konar réttindi? Einyrki í bæ eða kaupstað á að fá sumarleyfi með kaupi, en einyrki í sveit á að fara á mis við þetta. Till. hv. þm. Str. er ætlað að bæta úr þessu. Um till. hv. 2. þm. Árn. er það að segja, að hann hefur að nokkru leyti látið bugast af þeim falsrökum, að öðru máli gegni um sveitafólk. Þó mun ég greiða atkv. með till. hans, því að hún fer í aðalatriði fram á hið sama og till. hv. þm. Str., en hefur hins vegar að líkindum meiri skilyrði til að ná samþykki hér. Annars álít ég óhyggilegt af þm., sem búsettir eru í þéttbýli, að ætla að gera þennan mun, því að þetta verður aldrei aðskilið, og sveitamenn munu aldrei sætta sig við annað en það, að þeim verði veittur sami réttur og öðrum.



Ég vil leyfa mér að spyrja hv. þm. S.-Þ., hvort sá framsóknarmaður, sem átti sæti í n., hafi ekki framið móðgun við sveitirnar, þó að hann hafi ekki beinlínis verið skipaður í n. af flokknum. Þetta var raunar góður flokksmaður og gamall frambjóðandi flokksins. En getur flokkurinn framar tekið slíkan fjandmanna sveitanna í trúnaðarstöður?

Jónas Jónsson Hv. síðasti ræðumaður skilur ekki, að hann hefur með sinni framkomu reynt að sýna málinu óvirðingu og kulda. Hér er ekki fyrst og fremst um ákveðna peningaupphæð að ræða, heldur hitt, að fólk í sveitum hafi jafnan rétt til sumarleyfis og bæjarbúar. Hv. þm. er því beinlínis að halla á sveitirnar með framkomu sinni, og er þetta því verra sem hv. þm. og hans félagar hafa höggvið í þann knérunn nú nýlega að óvirða sveitirnar með skrifum í blöðum þeirra, þar sem farið hefur verið slíkum óvirðingarorðum um aðalframleiðslustarf sveitabænda, að furðu gegnir. Virðist svo sem þeir séu búnir að kasta grímunni og séu ekki lengur aðeins dulbúnir óvinir sveitanna.



Ég er ekki nógu vel að mér um forsögu þessa máls, og því langar mig til að spyrja hv. formann Framsfl., hvort það sé ekki rétt, að sá flokkur hafi átt fulltrúa í n. þeirri, sem undirbjó þetta frv. Ef frv. er móðgun við bændur, hefur þá fulltrúi Framsfl. einnig tekið þátt í þeirri móðgun, eða gerði hann þann fyrirvara, að frv. yrði ekki einungis látið ná til kaupstaðanna? Þá vil ég spyrja, hvort þetta sé ekki þriðja þingið að minnsta kosti, sem hefur frv. til meðferðar, og hvort það sé ekki rétt, að því hafi jafnan verið tekið vinsamlega af Framsfl. Og sé svo, hvernig getur það þá verið móðgun við sveitirnar nú?



Ég ætla fyrst að fara fram á það við hæstv. forseta, að hann fresti atkvgr. um málið, vegna þess að hv. 1. þm. Eyf. er ekki viðstaddur fyrir lasleika sakir, en hann hefur látið þetta mál mjög til sin taka. Út af spurningu hv. 6. þm. Reykv. um það, hvort ekki hafi verið einn framsóknarmaður í þeirri þriggja manna n., sem hafði þetta mál til undirbúnings áður fyrr, get ég skýrt frá því, að sá maður var ekki skipaður af Framsfl. og starfaði á engan hátt í samráði við flokkinn. Starf hans í. n. var hans einkamál. En þegar þetta mál kemur hér fram og Framsfl. hefur aðstöðu til að hlutast til um það, þá ákveður hann að samþ. þessa till. hv. þm. Str. En að því er hv. 6. þm. Reykv. snertir, vil ég vona, að hann láti sér viti kommúnista að varnaði verða og bjargi sér af þeirri hálku, sem hann er kominn út á ásamt þeim.



Ég vil leyfa mér að spyrja hv. þm. S.-Þ., hvort sá framsóknarmaður, sem átti sæti í n., hafi ekki framið móðgun við sveitirnar, þó að hann hafi ekki beinlínis verið skipaður í n. af flokknum. Þetta var raunar góður flokksmaður og gamall frambjóðandi flokksins. En getur flokkurinn framar tekið slíkan fjandmanna sveitanna í trúnaðarstöður?



Í sambandi við þau orð hv. 6. þm. Reykv., að framsóknarmaður hefði verið í n. þeirri, sem undirbjó frv., detta mér í hug fyrri hugleiðingar minar, er ég sá þetta frv., þar sem um er að ræða orlof til handa því fólki, sem vinnur hjá öðrum. Kostnaðarhlið málsins hefur auðsjáanlega ekki verið þeim, sem undirbjuggu það, neitt vandamál, því að þar er vísað á aðra til að bera kostnaðinn, sem sé vinnuveitendur. Þar með var aðalvandinn leystur. Nú datt mér það í hug, að fólk í sveitum hefði sízt við betri vinnukjör að búa en menn, sem í kaupstöðum búa, en að því er sveitirnar snertir, var ekki eins auðvelt að benda á þann, sem kostnaðinn skyldi bera. Þó hefur nú það undarlega gerzt, að menn hafa komið auga á þann, sem hægt væri að koma kostnaðinum á, sem sé ríkissjóð. En þegar búið er að finna þennan aðilann, sem örðugast var að finna, þá gerist það, að ekki finnst það form, er menn geta klætt málið í til þess að gera það að l. Einhver hv. þm. sagði í gær, að það væru undarleg vinnubrögð að geta ekki fylgt þessu frv. fram án þess að þurfa að tengja við það annað mál, orlof sveitafólks. Það má vera. En hitt eru ekki síður undarleg vinnubrögð, ef hv. þm. geta ekki komið sér saman um form, er þeir eru á annað borð orðnir sammála um sjálfan kjarna málsins. Ég trúi því ekki, fyrr en ég tek á, að hv. þingd. viðurkenni öll, að málið eigi rétt á sér, en láti það falla á því, að þeim reynist um megn að finna hið rétta form. Því fer fjarri, að ég vilji amast við því, að fólk í kaupstöðum fái orlof. Ég vil sérstaklega minna á, að fólkið í kaupstöðunum verður fyrir rás viðburðanna fremur aðnjótandi þeirra hlunninda, réttinda og þæginda, sem þjóðfélagið getur veitt, en sveitafólkið. Eins er það, að aðstaða fólks í sveitum til að hafa gagn af ýmsum menningarstofnunum, svo sem skólum, sjúkrahúsum, rafmagni og menningarlegum ráðstöfunum til hreinlætis, heilsubótar o.fl., er takmarkaðri en aðstaða þeirra, sem dvelja í kaupstöðunum. En þessa er engu síður þörf í strjálbýlinu, þó að ekki sé hægt að veita því þangað. Það má því varast að bæta við þann mismun, sem er á kjörum vinnandi fólks í sveitum og í kaupstöðum, með því að veita kaupstaðafólkinu enn meiri hlunnindi, en láta þau ekki ná til vinnandi fólks í sveitunum. Þó að nú á síðastliðnum tveimur árum hafi verið meiri eftirspurn eftir vinnufólki en vinnu, bæði í sveitum og kaupstöðum, þá verðum við að muna, að þetta ástand er nýtt, og það mun breytast aftur. Verkafólk úti á landi hefur ekki átt við betri vinnukjör að búa en verkafólk í kaupstöðum, og það má varast að bæta á þann mismun. Áður en langt líður, getur viðhorfið verið orðið það breytt, að vinna verði af skornum skammti í kaupstöðum og borgum landsins. En þá þyrfti að vera búið að búa þannig um hnútana, að fólkið fengist til að fara í sveitirnar, af því að vinnukjörin væru þar ekki þeim mun lakari en í bæjunum. Og ég trúi því ekki fyrr en ég tek á, að hv. d. komi ekki í almennilegt lagaform þeirri hugsjón, að sveitafólk eigi orlof sem annað fólk, fyrst hún viðurkennir, að sem mest jafnrétti eigi að vera um kjör verkafólks til sjávar og sveita.