Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þáltill. á þskj. 72 hefur hlotið meðmæli allshn. Hér er um að ræða athugun á flugskilyrðum fyrir Vestfirði, en sá landshluti hefur átt við einna erfiðastar og einhæfastar samgöngur að búa. Tækni nútímans á öllum sviðum hefur á nokkrum árum breytt öllum kröfum þjóðarinnar, hvar sem er á landinu, til meiri og betri fyrirgreiðslu, til aukinna þæginda og til þess að geta notað tímann meira, en áður fyrir sig. Flugsamgöngur eru einn merkasti þáttur í hraðatækni fyrir ferðalög um heim allan. Þær hafa gert veröldina litla. Nú keppir flugvélin við hraða hljóðsins, og hugur einstaklingsins hrekkur varla til að fylgja þeim líkama, sem berst á vængjum hinnar hraðfleygu flugvélar. Flugsamgöngur eru nú orðnar svo vinsæll og sjálfsagður snar þáttur í lífi íslenzku þjóðarinnar, að enginn getur án þeirra verið. Það er því nauðsyn, sem knýr á dyr, að sinna þeim landshlutum, gera þá betur úr garði, en nú er, sem ekki eru búnir að fá nauðsynlega aðstöðu til að geta tekið á móti flugvélum eins og þeim, sem í náinni framtið koma til með að annast flug til afskekktra byggða landsins. Allar stærri byggðir hafa nú fengið sæmilega flugvelli, svo að landflugvélar halda uppi samgöngum þangað. Á vestanverðum Vestfjörðum er enginn flugvöllur stærri en svo, að sjúkraflugvél Björns Pálssonar geti lent þar. Það er því áhyggjuefni Vestfirðinga, að flugvellir leggist niður, jafnskjótt og sjóflugvélar þær, sem nú eru að enda sitt skeið hér á landi, hætti að fljúga. Eins og alþjóð veit, er Reykjavík miðstöð menningar, verzlunarsamgangna, athafna og fjármála. Allir vegir liggja því um þessa Rómaborg íslenzka lýðveldisins. Fyrir því hlýtur krafa þjóðarinnar, hvar sem er á landinu, að verða sú að hafa greiðar samgöngur við þessa miðstöð menningar og tækni, sem þjóðin hefur orðið einhuga um að byggja upp sem sína höfuðborg. Tækni nútímans líkist á margan hátt hugmyndum þjóðsagnahöfunda fyrri tíma, stærstu möguleikum í hugmyndaheimi þeirra. Nú munu margir geta tekið undir með töframanninum, sem sagði: Fljúgðu, klæði, þegar fljótt þarf að skipta um verustað og klífa verður loftið til þess að ná settu takmarki í tíma, en ekki ótíma. Það er vissulega trú allra Vestfirðinga, að hv, Alþingi veiti þeim lið, bæði í orði og verki, í þessu nauðsynjamáli, svo að þeir megi verða í nauðsynlegu sambandi við höfuðborg sína, jafnt í samgöngum sem öðru. Afskekktum byggðum Íslands verður að sýna fulla vinsemd, þegar um lífæð þeirra er að ræða, Svo verður sóma lands og þjóðar bezt borgið. Ég þakka að síðustu öllum nefndarmönnum í allshn. fyrir vinsemd við afgreiðslu málsins, um leið og ég leyfi mér að vænta þess af hinu háa Alþingi, að það afgreiði till. eins og hún liggur hér fyrir.



Herra forseti. Það mun öllum hv. þm. vera kunnugt, að ein mestu vandamál, sem við er að stríða víðs vegar um landið, eru hafnargerðirnar. Allir þeir þingmenn, sem eru úr kjördæmum, þar sem við slík mál er að glíma, og það munu raunar langflestir þingmenn vera, munu af eigin reynd þekkja þetta mál vel og vita, hversu mikla erfiðleika er hér við að etja og hversu erfiðlega gengur að fá endanlega lausn á þessu mikla vandamáli. Það gefur auga leið, að það er mikið vandamál fyrir litla þjóð eins og okkur Íslendinga að þurfa að koma upp höfnum á fjölmörgum stöðum á landinu, svo sem raun ber vitni um, og ekki að undra, þó að það átak verði ekki gert á skömmum tíma til neinnar hlítar, auk þess sem sannleikur málsins er sá, að það er mjög erfitt að leysa þetta mál endanlega, vegna þess að það skapast alltaf ný viðfangsefni og auknar þarfir með stærri skipum, svo að það er í rauninni erfitt að leysa þetta mál á nokkrum stað, þannig að til frambúðar geti orðið. Hins vegar er þó hægt að koma málinu víðast hvar það langt áleiðis, ef fé væri fyrir hendi, að hægt væri að skapa viðunandi skilyrði fyrir útgerð frá hinum ýmsu sjávarplássum, en það er auðvitað höfuðatriði málsins. Árlega erum við hér að fást við að reyna að skipta mjög takmarkaðri fjárveitingu milli fjölda staða, þar sem unnið er að hafnargerð, en allt er þetta af stórlega skornum skammti og svo mjög, að varðandi þær hafnir, þar sem mest átök hafa verið gerð á undanförnum árum, skuldar ríkissjóður stórar fjárhæðir, sem ekki er sjáanlegt að hægt verði að greiða á næstunni nema með alveg sérstökum ráðstöfunum. Það hefur verið svo með hafnirnar, eins og raunar vegi og aðrar framkvæmdir í okkar landi, að það hefur verið reynt að dreifa fjárveitingunum til sem allra flestra staða. Það er skiljanlegt, þar sem þarfirnar eru svo margar og svo víða. En þetta hefur aftur leitt það af sér, að mjög erfitt hefur verið um vik, að vinna að nægilega stórum áföngum á hverjum stað, og í sannleika sagt kemur þetta óvíða eða hvergi eins illa við og með hafnargerðir, að það skuli ekki vera hægt að taka nokkuð stóra áfanga. Þó að það sé illt í vegagerð að vinna ekki nema smáspotta í vegi, þá liggur vegur þó ekki fyrir þá sök undir skemmdum, en þannig er ástatt með hafnargerð, ef ekki er hægt að taka þar nokkuð stóra áfanga, að þá er hætt við, að verkið geti stórskemmzt, enda eru þess mörg dæmi, að stórfellt tjón hefur orðið af því, að ekki hefur verið hægt að ljúka ákveðnum áföngum við ýmsar hafnir. Það sýnist því vera hin mesta nauðsyn á því að reyna að mynda sér heildarskoðun um það, hvað gera þurfi í hafnargerðum nú á næstu árum, og þá jafnframt, hvar þörf sé mestra átaka í því efni. Af þeim sökum höfum við flm. þessarar till. lagt til, að ríkisstj, verði falið í samráði við vitamálastjóra, sem að sjálfsögðu hefur á þessu mesta þekkingu, að gera áætlun um nauðsynlegar hafnargerðir í landinu næstu árin. Það er ekki miðað við ákveðið tímabil, en maður getur látið sér detta í hug 5–10 ár eftir atvikum, eftir því, hvernig sú áætlun kæmi út. Að tilhlutun fjvn. var í hittiðfyrra gerð svipuð áætlun varðandi flugvallargerð, þar sem var að finna margvíslegan fróðleik um þau mál. Því miður hefur ekki verið hægt að verja jafnmiklu fé til þeirra mála og þörf var talin samkvæmt þeirri áætlun, en engu að síður er þar þó að finna mjög mikinn fróðleik, sem hægt er að styðjast við og mynda sér skoðanir um, hverra átaka sé þörf í þessu sambandi. Um hafnargerðirnar ætti að vera sama máli að gegna. Að vísu munu vera til áætlanir um ýmsar framkvæmdir, einstakar framkvæmdir, en ástæða væri til þess að reyna að mynda sér heildaryfirsýn yfir þessi mál og gera sér grein fyrir, hvernig þau standa og hvaða framkvæmdir eru brýnar í þessu efni. Við þekkjum það öll, að víða getur þannig hagað til, að það blátt áfram sé lífsnauðsyn að vinna að ákveðnum framkvæmdum í hafnarmálum, ef ekki á að verða algert öngþveiti í viðkomandi byggðarlagi varðandi útgerð, og víðast er það auðvitað þannig um sjávarplássin, að örugg höfn er frumskilyrði þess, að þar geti þróazt útvegur og þar með lífvænleg byggð á þessum stöðum, þannig að hér er um að ræða hið mikilvægasta mál í sambandi við það að viðhalda sem víðast byggð í landinu og reyna að koma í veg fyrir, að hún þurfi að dragast saman af þeim sökum, að ekki sé um viðunandi hafnarskilyrði að ræða. Jafnframt því, að þessi athugun verði gerð, þarf að sjálfsögðu að gera sér grein fyrir því, hvaða möguleikar eru fyrir hendi til fjáröflunar. Einstakar hafnir, þar sem hefur verið um stórframkvæmdir að ræða, hafa getað leyst sinn vanda með því að taka erlend lán, svo sem t.d. Akranes og Vestmannaeyjar. Að vísu er þetta ekki frambúðarlausn á málinu, en með þessu móti hefur þó tekizt að vinna að stórum áföngum, sem nauðsynlegir hafa verið. Það er augljóst mál, að hér getur ekki orðið um að ræða þessa lausn nema fyrir tiltölulega fáa staði, vegna þess að hún kemur ekki til greina, nema þar sem unnið er að mjög miklum og dýrum framkvæmdum. Auk þess er vitanlega nokkurt vafamál, hvort heppilegt er að fara þá leið að leysa þetta mál þannig fyrir einstaka staði, án þess að einhver kerfisbundin lausn sé á þessu fundin og unnið að þessu á skipulagðan hátt, þá með heildarlánsútvegun, sem síðar yrði varið til þessara framkvæmda. En varðandi alla hina minni staði á landinu, sem ekki geta leyst mál sín með því að taka sjálfir erlend lán, verður að sjálfsögðu að finna aðra lausn á málinu. Áætlun um nauðsynlegar framkvæmdir hlýtur að verða að sjálfsögðu að haldast í hendur við áætlun um það, hvernig á að afla fjár til framkvæmdanna, ella verður að sjálfsögðu áætlunin sjálf, ekki annað en að vísu fróðlegt heimildarplagg, en getur ekki lagt grundvöll að raunhæfum framkvæmdum. Það hafa komið fram hér á Alþingi ýmsar hugmyndir um fjáröflun til hafnargerða. Hér fyrr á þinginu var rædd till. um að endurskoða lög um hafnarbótasjóð með það í huga að fá aukið fé til hafnargerða. Það er að sjálfsögðu mjög skynsamlegur þáttur í þessu máli, en ekki nema ein hlið vandans. Þá hefur enn fremur verið um það rætt að taka lán til hafnargerða og það mál verið nokkuð rætt hér á Alþingi og yfirlýsingar um það gefnar af ríkisstj., að, að því muni verða unnið, þegar auðið verður vegna annarra lána, sem talin eru þurfa að ganga þar fyrir. En allar þessar hugleiðingar sýna þó glöggt, að það eru opin augu manna fyrir því, að hér er um mikið vandamál að ræða, sem þarf að gera einhver meiri háttar átök til að leysa. Það virðist því vera skynsamlegt að tengja þetta saman, að endurskoða gildandi lagaákvæði um fjáröflun, bæði hafnarbótasjóð, ákvæði hafnarlaga um skiptingu kostnaðar í sambandi við byggingu hafna, og jafnframt athugaðar aðrar leiðir til fjáröflunar, lántökur eða annað, sem þar kynni að koma til greina. Kem ég þá að enn einum þætti málsins, en það er skipting kostnaðar við hafnargerðir milli ríkis og sveitarfélaga. Eins og núgildandi lög mæla fyrir um, eru til tvenns konar reglur um þetta, eða raunar þó þrenns konar, því að um landshafnir gilda sérákvæði. En varðandi aðrar hafnir gildir það, að annaðhvort greiðir ríkissjóður helming kostnaðar, ef um minni háttar hafnargerðir er að ræða, eða þá 2/5 kostnaðar. Þennan ríkissjóðshluta hefur þó ekki verið hægt að greiða að öllu leyti, þannig að í árslok 1957 mun samkvæmt áætlun vitamálaskrifstofunnar hafa verið vangoldinn ríkissjóðshluti um 13.5 millj. kr., og á árinu 1958 eru uppi áætlanir um yfir 50 millj. kr. framkvæmdir í hafnargerðum, og mundi ríkissjóðshluti þeirra framkvæmda vera rúm 21 millj. kr. Fjárveiting er 10.7 millj., auk 2 millj. kr. til hafnarbótasjóðs, sem að vísu mun vera, að ég hygg, öllu eytt fyrir fram, þannig að sjáanlegt er, að enn mun halla á ríkissjóð á þessu ári, ef framkvæmdir verða jafnmiklar og sveitarfélögin gera ráð fyrir. Nú þekkja það allir, sem við lánamál hafa þurft að fást, bæði í sambandi við hafnir og aðrar framkvæmdir sveitarfélaganna, að eins og nú standa sakir, er svo að segja ógerlegt að fá nein slík lán, og það hefur því verið mjög miklum erfiðleikum bundið fyrir sveitarfélögin að fá lán til þess að greiða sinn hluta af hafnargerðarkostnaði, hvað þá þegar þau auk þess hafa orðið að eiga inni hjá ríkissjóði allmiklar upphæðir og sum sveitarfélögin mjög verulegar upphæðir. Það liggur því í augum uppi, að ef ekki lagast um lánsfjáröflun, hljóta þessar framkvæmdir að verulegu leyti að stöðvast nú á næstunni, nema sérstakar ráðstafanir verði gerðar til fjáröflunar. En það er ekki aðeins þetta atriði, hvort sveitarfélögin geta aflað lána til þess að standa straum af sínum hluta kostnaðar og ríkið lagt fram sinn hluta nokkurn veginn jöfnum höndum, heldur er annað vandamál við að glíma, og það er skipting kostnaðarins milli sveitarfélaga og ríkissjóðs, því að það hefur komið í ljós, að með hverju ári sem líður verður þess meira vart, að sveitarfélögin geti ekki greitt afborganir og vexti af lánum, sem tekin eru vegna hafnargerðar, hafnarsjóðirnir á viðkomandi stöðum hafa mjög litlar tekjur víða og eru þess alls ófærir að standa undir stofnkostnaði hafnargerðanna, og niðurstaðan hefur því orðið sú, að á ríkissjóð hafa fallið ábyrgðarlánin vegna hafnanna. Það er að sjálfsögðu mjög óheilbrigð þróun, þó að þetta muni í flestum tilfellum hafa verið óhjákvæmilegt vegna bágborins efnahags viðkomandi sveitarfélaga, að ríkið greiddi þessi ábyrgðarlán. En þá hygg ég, að við hljótum öll að vera sammála um, að það er mjög slæmt, þegar svo þarf að fara, og hætt við því, að allt aðhald minnki og þau sveitarfélög, sem enn standa í skilum, muni þá slaka á klónni og ekki hirða svo mjög um það að greiða sín ábyrgðarlán, þegar það er í stórum stíl farið að tíðkast, að aðrir greiði þau ekki. Af þessum sökum hygg ég, að það sé óumflýjanlegt að taka til athugunar með hliðsjón af kostnaðaráætlun fyrir viðkomandi hafnargerðir, hvaða möguleikar eru fyrir hendi til þess, að viðkomandi sveitarfélög geti staðið straum af stofnkostnaði við hafnargerðirnar, þ.e.a.s. lántökum til þeirra, afborgunum og vöxtum af þeim, því að ef það liggur í augum uppi, að þess er enginn kostur, að viðkomandi sveitarfélög geti staðið undir þeim hafnarmannvirkjum, sem óumflýjanleg eru talin á þeim stað, þá er auðvitað ekki annað fyrir hendi, en að hafa skiptingu kostnaðarins á annan veg, þannig að einhver von sé til þess, að sveitarfélögin fái undir þeim kostnaði staðið. Mér sýnist, að það sé miklum mun heilbrigðara, að ríkið leggi þegar fram stærri hluta af kostnaðinum, heldur en að hafa þá aðferð að láta ábyrgðarlánin síðar falla á ríkissjóðinn, þannig að niðurstaðan verði hin sama. Þetta atriði tel ég einnig að sé brýn nauðsyn til að athuga og endurskoða, þegar fyrir liggur áætlun um það, hvað hafnarframkvæmdir á hverjum stað muni kosta og hvaða horfur eru á tekjum slíkra hafnargerða. Í landinu eru nú til tvær svokallaðar landshafnir, þ.e.a.s. á Rifi og í Keflavík og Njarðvíkum, og þær landshafnir eru algerlega kostaðar af ríkinu, og það er að sjálfsögðu ekkert nema gott um þessar hafnargerðir að segja, þær eru báðar mjög nauðsynlegar. En hins vegar hygg ég þó, að það hljóti að vera mjög mikið álitamál, hvort þessi landshafnarákvæði eigi að gilda eingöngu um þessar tvær hafnir eða hvort þau eiga að útfærast meira, þannig að t.d. ein slík höfn verði í hverjum landsfjórðungi, því að mér sýnist, að þessi ákvæði, eins og þau eru, séu nokkuð af handahófi, og það er ekki að undra, þó að ýmsum stöðum þyki sem svo, að það sé nokkuð gert hátt undir höfði þeim aðilum, sem eiga að fá allan kostnað greiddan við hafnargerðir, en öðrum stöðum er ætlað að standa undir allverulegum hluta af hafnargerðarkostnaði hjá sér. Enginn má skilja orð mín svo, að ég sé með þessu að hafa á móti því, að þessar tvær hafnir njóti þessara hlunninda. Þetta eru mjög efnilegir útgerðarstaðir og full ástæða til að hlynna að þeim. En við þekkjum öll, að samanburður er alltaf dálítið hættulegur, þegar um viss fríðindi sem þessi er að ræða, og ég hygg, að væri a.m.k. full ástæða til að taka þessi mál til athugunar og hvort komið gæti til greina að haga þessu á einhvern annan hátt. Ég held, að ég hafi drepið á helztu atriðin, sem ég tel máli skipta og að skoðun okkar flm. þurfti að taka til athugunar í sambandi við hafnargerðir í landinu. Það er álit okkar, að hafnarmálin séu svo mikil hagsmunamál þjóðarinnar, enda eðlilegt, þar sem þjóðin að verulegu leyti á afkomu sína undir útvegi, að það sé lífsnauðsyn að reyna að koma þeim málum á næstu árum í það horf, að hvarvetna þar, sem efnilegt er um útgerð, verði slík hafnarskilyrði, að hægt sé á viðunandi hátt að stunda útgerð frá þessum stöðum. Ég hygg, að allir hv. þm. séu okkur sama sinnis um þetta efni, og ég vildi því mega vænta þess, að þessi till. hlyti góðar undirtektir, því þó að ekki sé með henni lagður grundvöllur að neinni nýrri fjárútvegun á þessu stigi málsins, ætti hún þó að geta stuðlað að því, að þessi mál væru tekin til athugunar á breiðum grundvelli og reynt að finna leiðir, sem orðið gætu til þess að hrinda málum það áleiðis, að við væri hægt að una. Ég vil svo leyfa mér að óska eftir því, að að lokinni þessari umr. verði till. vísað til hv. fjárveitinganefndar.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. þingmönnum Þing. og hv, 2. þm. Rang, að flytja till. til þál. um að fela ríkisstj. að láta gera kostnaðaráætlun um brúargerð á Tungnaá hjá Búðarhálsi. Einnig verði gerð áætlun um kostnað við að gera bílfæra yfir sumarmánuðina leiðina frá Galtalæk í Landsveit um Holtamannaafrétt og Sprengisand að Mýri í Bárðardal. Fyrir nokkrum árum flutti ég ásamt þáv. hv. þm. S-Þ., Jónasi Jónssyni, till. um, að rannsókn yrði gerð á því, hvort mögulegt væri að gera þessa leið færa yfir sumarmánuðina. Þessari till. var vel tekið, og þótt ekki hafi farið fram formleg rannsókn á þessu, hafa ýmsir kunnugir menn eigi að síður rannsakað þetta, og hefur komið í ljós, að þetta er vel tiltækilegt, og þeir, sem kunnugastir eru, telja, að langir kaflar á leiðinni séu þannig, að það þurfi ekkert fyrir þá að gera, til þess að þeir verði bílfærir. Þetta er og öllum ljóst, sem farið hafa þessa leið. Það eru víða stór flæmi, þar sem eru harðir og sléttir sandar og sjálfgerðir vegir. Það er þess vegna enginn vafi á því, að það er mögulegt að gera þetta. En vegna hins mikla áhuga, sem ríkir í þessum málum, bæði sunnanlands og norðan, þótti okkur flm. sjálfsagt að stíga nú fyrsta sporið í áttina til þess, að hafizt verði handa í þessu máli, þ.e. að láta gera kostnaðaráætlun um það, hvað mikinn kostnað það hefði í för með sér að láta þennan draum rætast, að fara á bifreiðum á milli landsfjórðunga þessa stuttu, en skemmtilegu leið. Við teljum, að með því að kostnaðaráætlun liggi fyrir, verði naumast langt að bíða, þangað til í það verði ráðizt að lagfæra leiðina. Það er að vísu einn farartálmi á þessari leið, sem verður dálítið kostnaðarsamt að yfirstíga, en það er Tungnaá. Hana verður að brúa hjá Búðarhálsi. Eftir að till. okkar Jónasar Jónssonar var flutt hér í hv. Alþingi, var þetta brúarstæði mælt, og það kom í ljós, að það þurfti nákvæmlega jafnlanga brú þar eins og gömlu Þjórsárbrúna. Kom því ýmsum til hugar, að það mætti flytja gömlu Þjórsárbrúna og nota hana á þessum stað, þar sem ekki þyrfti að búast við, að þungavöruflutningar færu um brúna á Tungnaá. Hefur það mál verið athugað rækilega, og verkfræðingar vegagerðar ríkisins hafa sagt sitt álit um þetta. Þeir telja, að það muni alls ekki svara kostnaði að rífa gömlu Þjórsárbrúna í því skyni að flytja hana á Tungnaá, til þess sé þessi brú of gömul og allt efni í henni svo slitið, að það geti á engan hátt svarað kostnaði. Meira að segja er talið vafamál, að það svari yfirleitt kostnaði að rífa brúna, enda er það ógert enn. Sýnist þó vera, að það sé talsverður efniviður af járni og stáli, sem mætti nota til þess að smíða úr ýmsa gagnlega hluti, en það er nú annað mál. Það er öruggt, að gamla Þjórsárbrúin dugir ekki, og það borgar sig ekki að nota hana. Það verður þess vegna að byggja nýja brú, og það verður aðalkostnaðarliðurinn. Það þarf að vísu brú á Fjórðungakvísl, en hún er ekki mikið vatnsfall, og brúargerð þar mun ekki kosta mikla fjárhæð. Eins og ég gat um áðan, er allmikill áhugi bæði sunnanlands og norðan um það að gera þessa leið færa bifreiðum yfir sumarið. Sýslunefndir Rangárvallasýslu og Suður-Þingeyjarsýslu hafa samþykkt áskorun til Alþingis um að hefjast handa í þessu máli, og það er enginn vafi á því, að ef þetta verður framkvæmt, þá verður það til þess að gera miklu styttri leiðina milli landsfjórðunga. Þetta verður ákaflega skemmtileg ferðamannaleið og verður að því leyti til ánægju og menningarauka, auk þess sem það færir landsfjórðungana saman. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta mál. Ég vil leggja til, að umr, verði frestað og till. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Eins og kunnugt er, þá er tilgangurinn með því að reikna út verðlagsvísitölu sá að fá með því mælikvarða á almennar verðlagsbreytingar frá einum tíma til annars. Hér á landi er vísitala framfærslukostnaðar eina almenna verðlagsvísitalan, sem út er reiknuð, og er henni ætlað að vera mælikvarði á þær breytingar, sem verða á framfærslukostnaði. Til þess að vísitalan gefi sem réttasta mynd af þeim breytingum, sem verða á verðlaginu, þarf að gefa hinum einstöku vörutegundum gildi í grundvelli þeim, sem vísitöluútreikningurinn byggist á, í samræmi við mikilvægi hverrar vörutegundar í neyzlunni. Sá grundvöllur, sem núv. vísitöluútreikningur byggist á í meginatriðum, var lagður með söfnun búreikninga frá 40–50 fjölskyldum, aðallega verkamannafjölskyldum, en þeir búreikningar voru haldnir seinni part ársins 1939 og fyrri part ársins 1940. Það er nú vitað mál, að miklar breytingar hafa orðið á neyzluvenjum fólks á þessum tíma. Því til sönnunar má benda á það, að meðalútgjöld fimm manna fjölskyldu samkvæmt vísitölugrundvellinum eru tæplega 34 þús. kr., og mun það varla öllu meira en helmingur raunverulegra útgjalda fjölskyldna af þeirri stærð, þó að aðeins sé miðað við fjölskyldur verkamanna og iðnaðarmanna. Vísitalan gæti þó gefið nokkurn veginn rétta mynd af þróun verðlagsins, enda þótt aðeins hluti af útgjöldum heimilanna sé tekinn í vísitölugrundvöllinn, ef ástæða er til að ætla, að verðlag á þeim vörum, sem ekki eru í grundvellinum, breytist í sömu hlutföllum og vísitöluvörurnar. Þannig ætti það að vera á frjálsum markaði, þar sem það opinbera hlutaðist ekki til um verðlagsmál. En allir vita, að því fer mjög fjarri, að því skilyrði sé fullnægt nú. Vegna þess að kaupgjald hefur um langt skeið verið tengt vísitölu framfærslukostnaðar, hafa stjórnarvöldin leitazt við að halda vísitöluhækkun í skefjum með niðurgreiðslum á verði þeirra vörutegunda, er mikið gildi höfðu í vísitölunni, og hlífa þeim við tollaálögum. En þótt pottur hafi þannig lengi verið nokkuð brotinn í því efni, að vísitalan hefur ekki verið réttur mælikvarði á þróun verðlagsins, hefur þó alveg keyrt um þvert bak í þeim efnum á valdatímum hæstv. núv. ríkisstjórnar. Jafnframt því að niðurgreiðslur hafa verið stórauknar, en fjár til þeirra er auðvitað ekki aflað öðruvísi en með því að leggja tolla og skatta á almenning, voru ráðstafanir þær í efnahagsmálum, er gerðar voru um næstsíðastliðin áramót, fyrst og fremst fólgnar í stórauknum álögum á allar vörutegundir aðrar en þær, sem gildi höfðu í vísitölugrundvellinum. Vísitalan er því bersýnilega orðin öldungis ónothæfur mælikvarði á verðlagsbreytingar, en af því leiðir aftur, að almenningur fær með öllu óraunhæfa og falska mynd af þróun verðlagsins í landinu. Þegar hæstv. núv. ríkisstj. tók við völdum, lýsti hún því sem einu meginviðfangsefni sínu að ráða niðurlögum verðbólgunnar. Ég tel það nú út af fyrir sig ekki mestu ávirðingu hæstv. ríkisstj., þótt árangur sá, er hún hefur náð í því efni, sé ekki meiri en raun er á, því að verðbólguvandamálin hafa fleirum reynzt erfið úrlausnar. Hitt er meira ámælisvert, að flokkar þeir, sem að hæstv. ríkisstj. standa, gáfu loforð um það fyrir og eftir valdatöku sína, að dýrtíðarvandamálin skyldu leyst með úrræðum, sem ekki þyrftu að skerða, svo að neinu næmi, kjör annarra en nokkurra braskara, eins og það var gjarnan orðað í þeirra áróðri. Með því var skrifað upp á víxla, sem hæstv. ríkisstj. hefur ekki enn tekizt að innleysa og mun ekki takast. En það versta er, þegar gripið er til þess, svo að einhver sýndarárangur sjáist, að falsa svo þann eina mælikvarða, sem til er á verðlagið, að almenningur fær algerlega villandi mynd af þeirri þróun, sem er að ske. Ég skal þessu næst víkja dálítið að þeirri hlið þessa máls, sem snýr að launþegunum, því að eðlilega eiga þeir mikilla hagsmuna að gæta í sambandi við vísitölumálin, vegna þess, hvernig kaupgjaldið er nú tengt vísitölunni. Áður en núv. hæstv. ríkisstj. tók við völdum, var því mjög haldið fram í áróðri kommúnista, að efnahagsvandamálin væru ekki raunveruleg, það væri aðeins vegna þess, að með völdin færi ríkisstj., sem væri fjandsamleg launþegunum, sem gera þyrfti ráðstafanir til hjálpar útflutningsframleiðslunni, sem hefðu kjaraskerðingu í för með sér fyrir launamenn. Kommúnistar sögðu sem svo, að þessi mál væri hægt að leysa með ráðstöfunum, sem enga slíka kjaraskerðingu hefðu í för með sér, það væri hægt að afla nýrra markaða o.s.frv. Þegar verkfallið mikla var háð vorið 1955, sögðu kommúnistar, að það væri fjarstæða, að það þyrfti að nokkru leyti að bæta framleiðslunni upp þær auknu byrðar, sem á hana voru lagðar með kauphækkunum. Þeir sögðu sem svo, að það væri aðeins vegna þess, að braskararnir í landinu færu með völdin, að til verðhækkana hefði komið, vegna þess að kaupgjaldið hafði verið hækkað um 15–20%. Við sjálfstæðismenn héldum því hins vegar fram á þessum tíma, að boginn hefði verið of hátt spenntur að þessu sinni, framleiðslan gæti ekki staðið undir þeim kauphækkunum, sem orðið hefðu, og það yrði óhjákvæmilegt, ef hún ætti ekki að stöðvast, að skila henni aftur að meira eða minna leyti þeim auknu byrðum eða þeim aukna kostnaði, sem á hana var lagður með þessum kauphækkunum. Það hefur nú komið í ljós, sem við sögðum, að fullyrðingar kommúnista um það, að framleiðslan gæti borið þessar kauphækkanir, hafa ekki staðizt, enda voru kommúnistar ekki fyrr setztir í valdastólana en þeir settu brbl. um vísitölubindinguna, þar sem árangur sá, sem náðst hafði með kauphækkununum, var að verulegu leyti tekinn aftur. Sem ábyrgur stjórnmálaflokkur studdi Sjálfstfl. þessa lagasetningu, þó að varla sé hægt að lá okkur það, að um leið leyfðum við okkur að benda á öll óheilindi og brigðmæli kommúnista í sambandi við launamálin. En sú kjaraskerðing, sem framkvæmd var með vísitölubindingunni, var þó ekki nóg. Um næstsíðastliðin áramót voru sett lög um útflutningssjóð, þar sem stórhækkaðar voru álögur á almenning, þó að þess væri að vísu gætt, að þessar auknu álögur hefðu aðeins áhrif á verð þeirra vara, sem ekki hafa þýðingu í vísitölunni. Það er enn fremur vitað, að nú standa fyrir dyrum ráðstafanir, sem enn frekari kjaraskerðingu munu hafa í för með sér. Ég skal ekkert fullyrða um það, hvort möguleiki hefði verið á því að halda óbreyttum þeim kaupmætti launanna, sem á pappírnum hafði náðst með kauphækkununum vorið 1955. Ég tel mestar líkur á því, að svo sé ekki, Það var nauðsynlegt að skila framleiðslunni á einhvern hátt aftur því, sem of mikið hafði verið tekið af henni þá. Hitt var í rauninni meira aukaatriði, í hvaða formi þetta var gert, hvort það væri gert með sköttum, gengisbreytingu, niðurfærslu eða á annan hátt. Án þess að sagt sé, að það komi í sama stað niður, hver þessara leiða sé farin, kemur það nokkurn veginn út á eitt hvað snertir pyngju launafólks. Þess vegna er það ekki það, sem kommúnistar í sjálfu sér eru ámælisverðir fyrir, þó að kjör launþeganna hafi þannig að einhverju leyti þurft að skerða, heldur fyrir hinn ábyrgðarlausa áróður sinn fyrir verkfallið 1955, sem fleiri og fleiri sjá nú að ekki hafði við rök að styðjast, þannig að æ fleiri snúa nú baki við þeim, eins og bezt hefur komið í ljós með úrslitum bæjarstjórnarkosninga þeirra, sem nú eru nýafstaðnar. En hvað sem þessu atriði líður, skal það fyllilega viðurkennt, að þær aðstæður geta verið fyrir hendi í efnahagsmálunum, að ekki sé unnt að halda óbreyttum kaupmætti launa. Hinu eiga launþegarnir hins vegar undir öllum kringumstæðum siðferðilega kröfu á, að þeir fái að sjá, hvað af þeim hefur verið tekið. Með fölsun vísitölunnar er kjaraskerðingin dulbúin. Því er haldið fram, að kaupmáttur launanna hafi haldizt nokkurn veginn óbreyttur, þrátt fyrir ráðstafanir í efnahagsmálum um næstsíðastliðin áramót. En það kemur fram á þann hátt, að það er aðeins sá hluti útgjalda heimilanna, sem þýðingu hefur í vísitölunni, sem helzt óbreyttur, en þetta er einmitt á kostnað þess, að aðrar vörur, sem minna gildi hafa í vísitölunni, eru hækkaðar þeim mun meira. Það sanna í þessum efnum þarf að koma í ljós, og það er m.a. með tilliti til þess, sem þessi till. er flutt. En jafnhliða því að nauðsynlegt er þannig að mínu áliti að leiðrétta vísitöluna, þannig að sannleikurinn komi í ljós varðandi þróun verðlagsmálanna, er eðlilegt, að tekið verði til athugunar núv. vísitölufyrirkomulag í launagreiðslum. Tilgangur þess er sá að tryggja óbreyttan kaupmátt launanna, þó að verðlag hækki. Ég hef að vísu aldrei verið þeirrar skoðunar, að vísitöluuppbætur væru nokkur einhlít ráðstöfun því til tryggingar, að kjör launafólks skerðist ekki, þó að verðlag hækki. En hvað sem því líður, ætti ekki að vera neinn ágreiningur um það, að eftir að vísitalan er orðin fölsuð í þeim mæli, sem nú er, getur vísitölufyrirkomulagið ekki náð þessum tilgangi. En þar sem vísitölu- fyrirkomulagið hefur hins vegar að margra áliti óheppileg áhrif á fjárhagskerfið í heild, virðist mjög tímabært, að tekið sé til athugunar í nefnd, sem skipuð er á þann hátt, er hér er lagt til, m.a. fulltrúum atvinnurekenda og Alþýðusambandsins, hverjar leiðir komi til greina til þess að tryggja kaupmátt launanna, svo sem föng eru á, aðrar en vísitölufyrirkomulagið í sinni núv. mynd. Þegar hæstv. núv. ríkisstj. tók við völdum, lofaði hún því, að fram skyldi fara allsherjar úttekt á þjóðarbúinu, eins og flestum mun í fersku minni. Þetta átti að ske fyrir opnum tjöldum, til þess að almenningur í landinu gæti gert sér sem bezta hugmynd um það, hvernig ástandið í efnahagsmálum raunverulega væri. Það er að vissu leyti kaldhæðni örlaganna, að sú ríkisstj., sem lofað hefur öllum öðrum ríkisstj. meira í því efni, að þessi mál skuli upplýst frá sem flestum hliðum, skuli í ríkara mæli, en nokkur önnur ríkisstj. hafa haldið leynd yfir öllum þeim upplýsingum, sem hún hefur haft yfir að ráða um efnahagsmálin. Það hefur að vísu verið komið á fót viðamiklum nefndum til þess að gera allsherjar athugun á efnahagsmálunum og ástandi þeirra, og fjölmargir, bæði erlendir og innlendir sérfræðingar, hafa um það fjallað. En öllum þessum nál. hefur verið stungið undir stól og þau engum sýnd nema nánustu trúnaðarmönnum hæstv. ríkisstj., eins og kunnugt er. Sá eini þáttur úttektarinnar, sem komið hefur fyrir almenningssjónir, er, eins og kunnugt er, till. sérfræðinga og trúnaðarmanna hæstv. ríkisstj. í húsnæðismálunum, en eins og allir vita líka, var það ekki fyrir tilverknað hæstv. ríkisstj., að þessi þáttur úttektarinnar fékk þó að sjá dagsins ljós. En jafnframt því að haldið er þannig leynd yfir öllum þeim upplýsingum, sem mestu máli skipta í sambandi við þróun efnahagsmálanna, hefur hæstv. ríkisstj. við mörg tækifæri lýst eftir því, hvaða úrræði stjórnarandstaðan hefði á takteinum varðandi þessi mál. Það virðist nú mótsagnakennt að krefjast annars vegar till. um lausn efnahagsmálanna, jafnframt því sem haldið er leyndum öllum þeim upplýsingum, sem slíkar till. yrðu að byggjast á. Það getur þó verið, að hæstv. ríkisstj. breyti afstöðu sinni í þessum efnum, og með því að bera fram þá till., sem hér liggur fyrir, er henni gefið til þess nokkurt tækifæri, þó að í litlu sé. Því er hér hreyft að Alþingi hafi forustuna um það, að brugðið sé ljósi yfir mjög mikilvægan þátt verðlagsog efnahagsmálanna í heild. Það er vitanlega á valdi hv. stjórnarflokka, hvað við þessa till. verður gert, og vissulega væri það í fullu samræmi við framferði hæstv. ríkisstj. í þessum málum hingað til, að þessari till. yrði ekki sinnt. En þá leyfi ég mér aftur að minna á það, að þeim mun meiri leynd sem hæstv. ríkisstj. óskar eftir að þessi mál séu hulin, þeim mun minni kröfur getur hún gert til þeirra, sem ekki hafa aðgang að nauðsynlegum upplýsingum, um, að þeir leggi fram sín úrræði og lausn þessara mála. Ég vil svo leyfa mér að lokinni þessari umr, að leggja til, að þessari till. verði vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Umræður um fyrirkomulag á sölu olíu og benzíns hafa þráfaldlega farið fram á Alþingi. Árið 1952 flutti Steingrímur Aðalsteinsson frv. til laga um innflutning og sölu ríkisins á olíu og benzíni. Benti hann á, að olían væri orðinn einn allra stærsti liðurinn í innflutningsverzluninni og því varðaði landsmenn það miklu, að sú grein verzlunarinnar væri örugglega rekin neytendum í hag. Í því frv. var gert ráð fyrir, að ríkið annaðist innflutning olíunnar og seldi hana hér innanlands í heildsölu, en hefði ekki dreifingu hennar í smásölu með höndum. Á þinginu 1953 fluttu þeir Hannibal Valdimarsson, Gylfi Þ. Gíslason, Emil Jónsson og Eggert Þorsteinsson frv. til laga um olíueinkasölu, og samhljóða frv. lögðu þeir aftur fram 1954 og 1955. Á síðastnefndu þingi birtist einnig annað frv. til laga um olíuverzlun ríkisins, frá þeim Bergi Sigurbjörnssyni og Gils Guðmundssyni. Öll gerðu þessi frv. ráð fyrir algerri einkasölu ríkisins á olíum og benzíni, bæði heildsölu og smásölu. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að um langt skeið hefur olíuverzlun verið einn allra ábatasamasti atvinnuvegur, sem um getur. Einstaklingar og félög, sem hana reka, græða of fjár, enda eru olíuhringarnir alkunnu einhver auðugustu og voldugustu fyrirtæki veraldar. Þessi öruggi og mikli gróði olíusalanna á sér þá skýringu, að notendur olíunnar eru látnir greiða fyrir hana langtum hærra verð, en vera þyrfti. Seljandinn græðir að sama skapi sem kaupandinn tapar. Sala áfengis og tóbaks er ríkisrekin og arðinum varið til þarfa alþjóðar. Sama ætti að gilda um sölu olíunnar, og hníga mörg rök að því. Síðan 1953 hefur ríkisstj. gert innkaup á meginmagni þeirrar olíu og benzíns, sem landsmenn nota. Samninga sína um þessi kaup framselur hún til olíufélaganna, sem síðan hirða gróðann. Stundum getur ríkið átt kost á hagkvæmari innkaupum, en aðrir. Þannig var það á árunum 1943 og 1944. Þá átti ríkisstj. þátt í að útvega lægra verð á olíur, en verið hefði, ef olíufélögin ein hefðu ráðið. Þessum afskiptum ríkisstj. lauk í árslok 1944 með þeim afleiðingum, að olíuverðið stórhækkaði. Olíuinnflutningurinn vex með ótrúlegum hraða. Árið 1945 var hann rétt 40 þús. tonn, en 1956 nam hann samtals 293.620 tonnum, og var verðmæti hans þá rúmlega 185 millj. kr. Þessi ört vaxandi notkun ómissandi vörutegundar og þær miklu fjárhæðir, sem fyrir hana eru greiddar, ættu að vera stjórnarvöldum hvatning til að hafa fulla aðgæzlu og stjórn á sölu olíunnar, en láta ekki óvalin einkafyrirtæki hafa þar svo að segja öll ráð. Þótt olíuverzlunin hafi skilað miklum hagnaði á umliðnum árum, hefur það ekki verið fyrir neina hagsýni í rekstri. Hin einstöku olíufélög hafa borizt mikið á og ekkert til sparað í innbyrðis kapphlaupi um hylli viðskiptamanna. Nokkuð dró að vísu úr þessu nú, eftir að verðlagseftirliti var komið á. Þá var eitthvað farið að huga að rekstrarkostnaði, en enn þá stendur hið sígilda þrefalda dreifingarkerfi olíufélaganna sem órækur vottur þarflausrar sóunar verðmæta. Ekki eru mörg ár síðan upp komust fjársvik olíufélaga í sambandi við farmgjöld. Þau mál skulu þó ekki rifjuð upp hér, en vel mættu þau hvetja til nánari afskipta ríkisins af innflutningi og sölu olíunnar. Atvinnuvegi þjóðarinnar skiptir það miklu máli, að olíuverði sé að staðaldri haldið eins lágu og mögulegt er. Þetta á ekki hvað sízt við nú, þegar sjávarútvegurinn berst í bökkum þrátt fyrir háar uppbætur. Er honum ekki hvað sízt bráð nauðsyn á að fá olíuvörur sínar á sannvirði, og fyrir þeirri nauðsyn eiga óþarfir milliliðir að víkja. Það verður einnig að tryggja hagkvæmari flutning olíunnar til landsins, en verið hefur og einfaldara dreifingarkerfi innanlands. Fyrir þessu öllu yrði bezt séð með olíuverzlun ríkisins. Á þskj. 85 leggjum við hv. 8. landsk. þm. til, að ríkisstj. verði falinn undirbúningur löggjafar um olíueinkasölu ríkisins. Við tökum ekki á þessu stigi afstöðu til, hvort hafa beri þennan ríkisrekstur algeran frá byrjun eða ekki. Ef hagkvæmara þykir eða líklegra til samkomulags, er vel viðunandi til að byrja með, að ríkið hafi aðeins innflutning olíunnar og heildsölu með höndum og taki þá ekki alla verzlunina að sér fyrr en síðar. Hitt drögum við flm, ekki dul á, að við teljum algera olíueinkasölu eiga að vera takmarkið. Í till. er gert ráð fyrir, að ríkisstj. hraði svo undirbúningi málsins, að unnt verði að leggja fram frv. til laga um einkasölu og fá því af- greiðslu þegar á þessu þingi. Herra forseti. Ég Legg svo til, að umr. verði frestað og till. vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Það er ekkert undarlegt, þótt hv. 1. Landsk. þm. flytji till. eins og þessa hér í hv. Alþingi. Hann hefur eins og ýmsir fleiri af stuðningsmönnum núv. hæstv. ríkisstj. orðið fyrir vonbrigðum, því að hann minnist þess eins og fleiri, að núv. ráðherrar Alþýðubandalagsins höfðu stór orð um það, að þeir mundu, ef þeir kæmust til áhrifa, lagfæra ýmislegt í olíuverzluninni, eins og svo mörgu öðru, og þeir mundu fyrirbyggja allt olíuokur og brask. Þá mundi olíuverðið lækka, og þá mundu komast á heilbrigðir viðskiptahættir í olíuverzluninni eins og í annarri verzlun. Sanngjarn maður eins og hv. 1. landsk. hefur vitanlega orðið fyrir vonbrigðum, og hann á erfitt með að skilja, hvernig á því stendur, að hæstv. ráðh. Alþýðubandalagsins, sem hafa ráðin í sinni hendi, skuli ekki hafa gert tilraun til þess að koma í veg fyrir þetta svokallaða olíuokur, að þeir skuli ekki hafa gert allt, sem þeir gátu, til þess að tryggja landsmönnum olíuna með hagstæðu verði, því að það er sannleikur, sem hv. þm. sagði hér áðan, að það er þýðingarmikill þáttur nú í öllu þjóðlífinu, olíunotkunin, og það hefur ákaflega mikið að segja fyrir lífsafkomu alls almennings, hvort verðlagið á olíunni er lágt eða hátt. Hv. 1. Landsk. þm. fékk engar þakkir fyrir það, þegar hann flutti till. í bæjarstjórn Reykjavíkur í fyrra út af olíuokrinu. Hann fékk engar þakkir fyrir það frá ýmsum sínum flokksmönnum, að hann skyldi vera svo sanngjarn að viðurkenna, að þessir forustumenn flokksins hefðu algerlega brugðizt, hefðu algerlega gleymt því, sem þeir höfðu lofað fyrir kosningarnar, að þeir hefðu lofað því að koma olíuverzluninni í gott horf, fyrirbyggja allt okur o.s.frv. En það er leiðinlegt, að hv. þm. skuli láta það koma fram í grg. þessarar till. þrátt fyrir þessar staðreyndir, láta að því liggja, að verðlagseftirlitið hafi verið aukið í sambandi við olíuverzlunina og olíuverzlunin sé nú í eitthvað betri farvegi, eftir að núv. hæstv. ríkisstj. var mynduð, heldur en áður, - ef hv. 1. flm. till. hefur skrifað þetta, sem hér stendur, með leyfi hæstv. forseta, eins og þessa setningu hér: „Nú um skeið hefur að vísu allríkt eftirlit verið með verðlagi olíunnar og borið verulegan árangur til bóta, en þó eru enn um það mjög skiptar skoðanir, hvort hagsmunir þeirra, sem olíuna nota, en það eru fyrst og fremst höfuðatvinnuvegirnir, verði að fullu tryggðir með verðlagseftirliti einu saman.“ Það er víst ætlazt til, að menn skilji þetta þannig, að það sé bót á ráðin, eftir að núv. hæstv. ríkisstj. hefur verið mynduð. En ég segi: Ef hv. 1. flm. hefur skrifað þetta, þá ætla ég, að það hafi gerzt í ógáti eða vanhugsað, því að hann hefur svo eftirminnilega áður viðurkennt, að hæstv. ríkisstj. hafi að öllu verið mislagðar hendur um þetta. Hvenær hefur olíufélögunum liðizt að okra eins og nú, eftir að hæstv. ríkisstj. var mynduð? Og það hefur þessi hv. þm. sjálfur staðfest. Og ég vil til leiðbeiningar fyrir þennan hv. þingmann, ef það skyldi svo vera, að hann þrátt fyrir þetta vildi trúa því, að það hefði eitthvað verið lagfært af núv. hæstv. ríkisstj. í olíumálunum, - þá vil ég honum til leiðbeiningar minna á, hvernig sá grundvöllur var fundinn, sem gildir í sambandi við verðlagningu á olíu og benzíni. Sá grundvöllur var byggður fyrst 1938 af gömlu verðlagsnefndinni, sem var undir eftirliti hins opinbera, og síðan, 1941, var settur gerðardómur í verðlagsmálum. Þar á eftir kom viðskiptamálanefndin, sem var skipuð fimm mönnum, en þegar um verðlagsmál var að ræða, viku tveir nefndarmenn sæti og aðrir komu inn, og annar þeirra var núv. hæstv. menntmrh., sem lagði grundvöllinn að því, sem gildir enn í dag í sambandi við verðlagningu á olíu og benzíni. Til þess að tryggja, að þessi grundvöllur væri eðlilegur og réttmætur, var til áréttingar skipaður endurskoðandi, Ragnar Ólafsson, til þess að setja stimpil á grundvöllinn, stimpil, sem átti að nægja til þess að tryggja neytendur fyrir því, að það væri ekki á þeim okrað. Vera má, að hv. flm. þessarar till. viti ekki þessa sögu, og þá er honum vorkunn, þótt hann tali hér öðruvísi, en eðlilegt er og öðruvísi en innræti hans er. Fjárhagsráð byggði stöðugt á þessum grundvelli, hann var ekki hreyfður, og löggiltur endurskoðandi var fenginn árlega til þess að endurnýja stimpilinn, og hæstv. menntmrh. átti öðru hvoru erindi á skrifstofu verðlagsnefndar til þess að sjá svo um, að það væri sami stimpillinn, sem væri notaður ár frá ári. Fyrrverandi hæstv. ríkisstj. leyfði aldrei hækkanir á olíu og benzíni, nema sem stöfuðu af hækkun á frögtum. Grundvellinum var ekki raskað í tíð hennar. Olíufélögin kvörtuðu, og þau fengu ekki viðurkennda alla hækkunina á frögtunum. Þannig var það allt árið 1955, að olíufélögin fengu enga leiðréttingu á verðIaginu, enda þótt fragtirnar hefðu hækkað, og þannig var það fram yfir stjórnarskiptin árið 1956, að olíufélögin fengu enga leiðréttingu þrátt fyrir hækkaðar fragtir. En olíufélögin báru sig illa á þessum tímum. Þau kvörtuðu við stjórnarvöldin, en ríkisstj. vildi gera það, sem í hennar valdi stæði, til þess að neytendur í landinu fengju olíuna með sannvirði, vegna þess að þeirri ríkisstj. var ljóst, að olían var mikill þáttur, mikill útgjaldaliður hjá hverju heimili. Þetta breyttist eftir stjórnarskiptin, en alveg öfugt við það, sem kemur fram í grg. fyrir till. Þá fyrst fengu olíufélögin leiðréttingu sinna mála, - og hver heyrir nú olíufélögin kvarta um slæma meðferð á sér? Hver heyrir olíufélögin nú stynja undan vondri meðferð stjórnarvaldanna? Nei, það er allt önnur og betri meðferð á olíufélögunum nú, en var áður, og skal ég færa rök að því, áður en ég lýk máli mínu. Ég skal sleppa 15 milljónunum, sem einu olíufélaganna var gefið að ástæðulausu og hv. 1. landsk. vítti á bæjarstjórnarfundi og öll bæjarstjórnin vítti að einum fulltrúa undanteknum. Ég hygg, að það sé ekki þörf á því að ræða öllu meira um þessar 15 millj., en gert hefur verið. Það er öllum ljóst, hvernig var í pottinn búið, þótt fleirum en hv. 1. landsk. hafi veitzt erfitt að skilja ástæðuna fyrir því, hvers vegna þeir menn, sem áður töluðu um olíuokur, létu til leiðast að gefa þessar 15 milljónir króna og taka þær af fátækum almenningi, fátækum fjölskyldum, sem urðu að kaupa olíuna til þess að elda við matinn og til þess að hita upp íbúðirnar. Ég hef aldrei getað skilið þetta, af því að ég hef viljað halda, að þessir menn væru ekki vísivitandi illgjarnir og þeir væru í meðallagi gefnir. Og ég hygg, að hv. 1. landsk. þm. hafi alls ekki, þrátt fyrir ítrekaða leit, komizt til botns í því, hvernig á því stendur, að hans flokksbræður höguðu sér á þennan hátt. Það var þannig, áður en núv. ríkisstj. kom til valda, að olíufélögin voru látin bera þungan bagga, sem þau stundu undir, en það var dreifingin á olíunni og benzíninu út um land. Þeim þótti, að það væri illa borgað fyrir þann kostnað, og það var, og oft var leitað eftir lagfæringu á þessu, en olíufélögin fengu þau svör, að álagningin væri það rífleg, að þau gætu borið þennan bagga og þau yrðu að taka þennan kostnað af álagningunni. Þannig var greitt fyrir dreifinguna á olíu og benzíni, að fyrir hverja 15 km var greiddur einn eyrir fyrir hvern lítra, þannig að ef ekið var 90 km leið, voru borgaðir 6 aurar í flutningsgjald. Það segir sig sjálft, að það var ómögulegt að reka bíl fyrir það, það kostaði miklu meira, enda stóð ekki á núv. ríkisstj. að taka þennan kross af olíufélögunum, og nú er borgað fyrir olíuflutninginn, ekki einn eyrir fyrir hverja 15 km. heldur 3. Nú eru ekki borgaðir 6 aurar í flutningsgjald fyrir hverja 90 km, heldur 18 fyrir olíuna, en ef um benzín er að ræða, þá eru ekki borgaðir 6 aurar fyrir hverja 90 km, heldur 41/2 sinnum meira eða 27 aurar. Ég er ekkert að segja, að þetta sé of mikið til þess að borga útgerðarkostnað á bíl, en ég er sannfærður um, að þetta borgar útgerðarkostnaðinn á bílunum, og það var vel gert við olíufélögin að taka þennan bagga af þeim, sem þau þó svo lengi höfðu reynt að losna við. Ég veit ekki með vissu, hversu margir olíubílarnir eru í landinu, sem olíufélögin munu eiga yfirleitt og gera út, en það liggur í augum uppi, að það skiptir jafnvel hundruðum þúsunda á hvern bíl, sem út er gerður, þessi uppbót, sem ríkisstj. réttir olíufélögunum í hækkuðum flutningsgjöldum á olíum og benzíni. Við skulum gera ráð fyrir, að stór olíubíll geti flutt 1 millj. til 11/2 millj. lítra yfir árið. Sé um eina millj. að ræða, þá eru það 120 þús. kr. á bíl, - sé um 11/2 millj. að ræða, sem ég hygg að sé nær, þá eru það 180 þús. á bíl, uppbótin, sem ríkisstj. réttir olíufélögunum fyrir að dreifa olíu til neytenda. En sé um benzín að ræða, er það miklu meira. Þá eru það ekki 120 þús. kr. fyrir milljón lítra, heldur 180 þús. kr., og ef það eru 11/2 millj. lítrar, eru það vitanlega 270 þús. kr. á hvern bíl. Mér þykir ekkert óeðlilegt, þó að olíufélögin hvert fyrir sig eigi og reki 30 bíla a.m.k., kannske 40, og þá geta menn séð, að hér er um allstórar upphæðir að ræða, og það má þess vegna segja, að olíufélögunum hafi tekizt vel í samningum við hæstv. ríkisstj. Vera má, að hæstv. ríkisstj. hafi fengið samvizkubit af því, að hún gerði svo illa upp á milli olíufélaganna áður, þegar hún rétti aðeins einu félagi 15 millj. kr., en hin fengu ekkert, og hafi þess vegna orðið samkomulag um, að næst skyldi nú skipt að nokkru að jöfnu á milli þeirra allra. Ég veit ekki um það. En það er ljóst, að enda þótt nú sé ef til vill aðeins greiddur flutningskostnaðurinn á olíunni, enda þótt nú sé ef til vill ekki beinn gróði af því að dreifa olíunni, þá fullyrði ég, að það er ekki lengur tap. Það tap, sem olíufélögin höfðu af því áður að dreifa olíunni, hafa þau nú losnað við og hagur þeirra bættur, og ef olíufélögin hefðu verið látin bera þetta tap áfram, hefði vitanlega olían til neytendanna getað verið þeim mun lægri. Ég gæti bezt trúað því, að hv. 1. landsk. þm. viti ekki um þetta. Ég trúi því, að hann sé svo sanngjarn, að ef hann hefði vitað um þetta, þá hefði hann ekki látið að því liggja, að fyrirkomulag olíuverzlunar og olíudreifingar hefði batnað, síðan núv. hæstv. ríkisstj. tók við. Og það virðist svo sem hæstv. ríkisstj. haldi áfram að gefa, og þeir hafa bara deilt um það, hversu gjafirnar hafa verið stórar. Í fyrsta lagi voru gefnar 15 millj. kr. einu olíufélaganna. Í öðru lagi, líklega í aprílmánuði s.l., var bagganum, sem á dreifingunni hafði verið áður, létt af olíufélögunum, og ef hvert olíufélag ætti um 30–40 bíla, mætti áætla, að sá baggi næmi 5–6 millj. kr. á hvert félag eða samtals 15–18 millj. kr. En svo gerðist nokkuð 30. júní s.l. til viðbótar þessu, og það er það, sem Þjóðviljinn segir frá 1. ágúst. Þjóðviljinn segir 1. Ágúst: „Olíufélögunum voru gefnar 13 millj. kr. með verðlagsákvæðunum, sem samþykkt voru 30. júní.“ Það getur verið, að hv. 1. flm. þessarar till. hafi ekki verið á landinu, þegar þetta var, og hann viti ekki um þetta og það sé skýringin á því, að hann flytur till. eins og þessa með grg., sem hljóðar svo, eins og hv. þm. hafa lesið. En hafi hann verið á landinu og lesið Þjóðviljann 1. ágúst, ætti honum a.m.k. að vera ljóst, að hæstv. ríkisstj. hefur í þriðja sinn gefið olíufélögunum gjafir, að því er Þjóðviljinn segir 13 millj. kr., en Tíminn 2. ágúst lætur að því liggja, að það hafi ekki verið 13 millj. kr., heldur aðeins 10 millj. kr. En það vitanlega geta þeir nú bitizt um, Þjóðviljinn og Tíminn, hvort um 10 millj. kr. hafi verið að ræða eða 13. En það er alveg víst, að almenningur í landinu, sem kaupir olíuna og vantar peninga fyrir þörfum heimilanna, verður jafnóánægður, hvort sem hér er um að ræða 10 millj. eða 13 millj. kr. Um það, hvort koma skuli á olíueinkasölu eða ekki, skal ég ekki fjölyrða að þessu sinni, en ég hygg, að það sé vafasamt, hvort það tryggi hagsmuni neytendanna eitt út af fyrir sig að koma á olíueinkasölu ríkisins. Ég hygg, að það megi tryggja hagsmuni neytendanna með því að hafa olíuverzlunina í höndum einkafélaga, ef ríkisstj. hefur skynsamlega hönd í bagga með því, eins og hefur verið gert, allt þangað til núv. ríkisstj. fór að skipta sér af þessum málum.