Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Sigurður Kristjánsson): Herra forseti! Fjhn. hefir orðið sammála um að mæla með því, að frv. verði samþ., en hefir gert við það tvær lítilsháttar brtt. Þær eru báðar við 2. gr. Önnur brtt. er eins og menn sjá á þskj. 448, um það að lækka framleiðslutoll á maltöli um 5 aura á lítrann. Hin brtt. er um að lækka framleiðslutoll á öðru öll um 10 aura á lítrann, eða m. ö. o. að í 4. kafla, þar sem stendur maltöl, komi fyrir „15“ 10, og við 4. kafla 3 komi 20 fyrir 30. N. hefir farið þarna eftir till. mþn. í skatta- og tollamálum, en hún hefir komizt að þeirri niðurstöðu, sem fjhn. sýndist rétt vera, að þessi framleiðslutollur myndi vera of hár og þess vegna réttlátt að lækka hann. Framleiðendur ölfanganna hafa sent kvartanir um, að ýmislegt til þeirrar iðngreinar væri óhæfilega hátt tollað. En af því að frv. mun ná inn í tollskrána, og auk þess er nú ekki nægur tími til þess að endurskoða það mál, sem kannske væri þörf á, þá sýndist mþn. að heppilegt myndi vera að breyta þessum tolli eins og segir á þskj. 448. Ég vil svo fyrir hönd n. mælast til þess, að þessar brtt. verði samþ.

Forseti (JörB) : Mér hefir borizt frá flm. frv. þessa skrifleg brtt., svo hljóðandi (sjá þskj. 484). Brtt. er of seint fram komin og skrifl., og verður því að veita afbrigði til þess að hana megi taka til meðferðar á fundinum.

*Sigurður Kristjánsson: Ég vil aðeins skýra frá því, að okkur flutningsmönnum hefir sézt yfir, að það hefir verið veittur veiðiréttur í eynni af ríkisvaldinu. Viljum við biðja velvirðingar á því, að hafa ekki tekið þetta fram í grg. Við komumst að því síðar, að það væri nauðsynlegt að bera fram þessa brtt., um að bæta leyfishafa þessa réttar það, sem af honum er tekið. Ég hefi persónulega talað við þann mann, sem hefir þennan veiðirétt, og tók hann vel í þetta mál og sagði, að sér kæmi ekki í hug að hagnýta sér þennan veiðirétt, ef þörf væri á friðun; hann myndi verða ákaflega vægur í kröfum sínum um bætur fyrir þetta. Hann greiddi 3 þús. kr. fyrir réttinn og lagði í kostnað við að setja upp keðjustiga í eynni. En ég held, að ég megi fullyrða að þessi maður verði málinu samþykkur. Mér virðist hann sjálfur hafa áhuga fyrir því að vernda þessi náttúrugæði, og mundi ekki vilja verða til að spilla neinu í þeim sökum.

* Frsm. (Steingrímur Steinþórsson): Landbn. mælir með því, að þetta frv. verði samþ. óbreytt. N. lítur svo á, að þær breyt., sem hér er farið fram á, að gerðar verði á l. um friðun hreindýra, séu til bóta, enda er þetta frv. og till. þess byggðar á þeirri rannsókn, sem gerð var síðastl. sumar á þeim hreindýrahóp, sem til er hér á landi, og teljum við rétt að reyna þessa leið og sjá, hvernig hún kann að gefast. Það virðist, samkv. þeirri rannsókn, sem gerð var í sumar, að hreindýrahópurinn sé svo lítill í landinu, að full ástæða sé til að reyna að vernda hann eftir því, sem unnt er.

Frsm. (Pálmi Hannesson) : Herra forseti! Eftir bendingu frá skrifstofustjóra Alþingis ber ég hér fram brtt., sem er aðeins örlítil orðabreyt„ á þskj. 473, en er tvímælalaust skýrari og fer betur í máli heldur en orðalag frvgr. Vildi ég þess vegna vænta þess, að hv. deild samþ. þessa brtt.

*Einar Olgeirsson: Ég hafði búizt við því, að hæstv. dómsmrh. myndi hafa hér framsögu þegar frv. þetta væri flutt í Nd., en þar sem sýnt er, að það muni ekki verða, hygg ég, að þm. verði sjálfir að rekja málið. Fyrir þá hv. þm., sem vilja um þetta mál hugsa, þarf ekki að leiða að því mörg rök, hvert stefnir með því. Með frv. er stefnt að því, að gefa dómsmrh. meira vald yfir mönnum og fé en nokkur einstakur maður hefir haft hér á landi. Samkv. því hefir dómsmrh. rétt til þess að fjölga lögreglumönnum - þótt í frv. sé það nefnt varalögregla - eins og honum þóknast; hann getur útnefnt lögreglumenn þar, sem þeir hafa ekki verið áður, hann má flytja lögregluliðið til á landinu eftir vild sinni, hann ákveður útbúnað þessarar lögreglu, og í síðasta lagi má hann verja til þessa fé úr ríkissjóði svo að segja ótakmarkað. Að vísu hefir sú breyt. verið gerð á frv. í Ed., að kostnaður megi ekki vera hærri en sem nemur 1/3 af kostnaði við hina reglulegu lögreglu, en hinsvegar hefir hæstv. dómsmrh. lýst yfir því, að hann muni ekki að neinu leyti taka tillit til þessa ákvæðis, en verja til þessa fé ríkissjóðs eins og honum þóknist. Hann hefir ennfremur lýst yfir því í Ed., að hann muni ekki taka tillit til þeirra breytinga, er gerðar kunni að verða á l., heldur muni hann útbúa lögregluna eins og honum þóknist, hvað sem Alþ. kynni að samþ. í því efni. Er því auðséð, á hvern hátt ráðh. býst til að nota þetta vald, sem honum er fengið í hendur með frv. Með frv. virðist að því stefnt að gera einn mann hér að nokkurskonar einræðisherra, sem hefir vald til þess að auka lögregluna að eigin geðþótta, vald til þess að útbúa hana hverjum þeim tækjum, er honum þóknast, - og er þá ekki einnig hætta á, að þetta vald kunni að verða misnotað? Með því að ég sé, að deildin er svo velskipuð, að hægt er að ræða við menn af skynsemi um þetta mál, þar sem flest það lið, er ekki tekur á móti rökum, er farið út, vil ég rekja málið ýtarlega og deilur þær, er orðið hafa í sambandi við það áður. - Það er þó ekki sérstök þörf að fara inn á umr. um varalögreglu á Alþ. 1925, þar sem hv. 1. landsk. (BrB) hefir gert það mjög ýtarlega í Ed., er frv. var þar til umr. En í því sambandi kom greinilega í ljós afstaða Framsfl. og Alþfl., sem frá upphafi voru mótfallnir slíkri varalögreglu. En eftir að þessi tilraun mistókst 1925, að efla vald burgeisastéttarinnar með varalögreglu, er beita mætti gegn verkalýðnum í vinnudeilum, tókst sameinaðri ríkisstjórn framsóknar og íhalds árið 1932, þegar kreppan var hvað tilfinnanlegust, að koma á varalögreglu, og þessi varalögregla kostaði, svo sem menn muna, á einu ári um 400 þús. kr. Þetta þótti þá af hinum. svokölluðu vinstri flokkum í landinu ósvífni í garð Alþingis, og hæstv. núv. dómsmrh. (HermJ) afhjúpaði við síðustu kosningar gerræði, er þáv. dómsmrh. (ÓTh) ætlaði að hafa í frammi, sem sé fyrirhugaða fangelsun helztu forvígismanna verkamanna í Reykjavík. Fyrir kosningarnar 1934 var það eitt aðaláhugamál vinstri flokkanna, sérstaklega Alþfl., að fá varalögregluna afnumda, og í 4 ára áætluninni, sem gefin var út af Alþfl. og leggja átti til grundvallar, ef sá flokkur hefði aðstöðu til þess að hafa áhrif á ríkisstjórn, var eitt af atriðunum að fá varalögregluna afnumda. Vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa 36. gr. áætlunarinnar, og er hún svo hljóðandi: „Að afnema ríkislögregluna í vísu trausti þess, að unnt sé að stjórna þessari friðsömu þjóð með þeirri mannúð og því réttlæti, að úr engum deilum þurfi að skera með hernaði og ofbeldi.“ Þetta voru þá rök Alþfl. fyrir því, að afnema bæri varalögregluna; þau rök voru mjög rétt og standast enn í dag. Ég geng út frá því, að með flutningi þessa frv. á Alþingi hafi þeir, sem að því standa, og þá fyrst og fremst hæstv. dómsmrh., viðurkennt, að nú sé ekki lengur meiningin að stjórna þessari friðsömu þjóð með mannúð og réttlæti, og því þurfi nú að stofna ríkislögreglu. Enda er það auðséð á þeim lögum, sem samþ. hafa verið á síðustu þingum, og frumvörpum þeim, sem fyrir þessu þingi liggja, að meiningin er að þurrka út það, sem á undanförnum áratugum hefir komizt inn í íslenzku löggjöfina af mannúð og réttlæti. Þetta hafa valdhafarnir gert sér ljóst, og fyrir því þurfa þeir á ríkislögreglu að halda. Ég ætla ekki að rekja í löngu máli það, sem gert hefir verið í þessu efni undanfarið; ég vil aðeins minna á, að búið er að svipta verkalýðinn á Íslandi rétti til þess að ráða kaupgjaldinu sjálfur, að búið er að draga stórkostlega úr því öryggi, sem sjómenn, er atvinnu hafa við siglingar, áttu að hafa, og að ráðgert er með nýju frv. að draga enn meira úr þessu öryggi. Á sama tíma hafa togaraeigendur, þessir voldugustu menn í landinu, verið gerðir skattfrjálsir eins og aðallinn í Frakklandi í gamla daga. Með lögum er nú stefnt að því, að innleiða sveitarflutninga á ný, en samtímis gera valdhafarnir ráðstafanir til þess að hindra alþýðu manna í því að skapa sér atvinnu, svo sem í bæjarfélagi, þar sem alþýðuflokksmenn eru í meiri hluta, þar sem bannað hefir verið að reisa verksmiðju til aukningar atvinnunni. Þannig er lögum ríkisins beitt til þess að hindra alþýðuna í því að bjarga sér, svipta hana mannréttindum, og kúga hana svo, þegar búið er að svipta hana öllum bjargráðum, til þess að þola það, að menn séu fluttir eins og gripir hvert á land sem þriggja manna nefnd þóknast að vera láta, vinna hverja þá vinnu, er hún velur þeim, og fyrir hvaða kaupgjald, sem henni þóknast. Það er því ekki nema eðlilegt, þegar svona frv. eins og „höggormurinn“, framfærslulögin og gengislögin eru fram komin, að ríkislögreglan komi á eftir. Ég geri ekki ráð fyrir, að núv. þm. Alþfl. hafi rænu á því að taka til máls, og vil ég því minna á ummæli Haralds Guðmundssonar, er hann viðhafði, þegar flokkur hans dró ráðh. úr ríkisstj., - að ef svona ætti að halda áfram, yrðu valdhafarnir að koma upp ríkislögreglu. Nú hefir verið haldið áfram á þeirri sömu braut, sem gengið var inn á 20. mars 1938, þegar gerðardómur í sjómannadeilum var barinn í gegn, og rökrétt afleiðing af því er framkoma þessa frv. Það er fram komið vegna þess, að valdaklíkan óttast um álit sitt hjá þjóðinni, vegna þess að hún hefir svikið allt, er hún lofaði henni við síðustu kosningar, og þorir ekki að leggja málin undir dóm þjóðarinnar. Þessi valdaklíka, sem veit á sig sökina, gripur nú til ofbeldis til þess að halda völdum. Enda er þetta auðséð, þar sem dómsmrh. gengur út frá að misnota það vald, sem honum væri fengið, ef frv. yrði að lögum, þar sem hann hefir lýst yfir því, að hann myndi beita ákvæðum þess eins og honum þóknast. Það eru líka hæg heimatökin fyrir hann að fara að dæmi annars ráðh., er með honum situr í stj., að gefa út bráðabirgðalög til þess að geta beitt ofbeldi. Það er ekki nóg, að mannúð og réttlæti eigi að víkja úr íslenzkri löggjöf, að svo miklu leyti sem það hefir verið þar til. Í 4 ára áætlun Alþfl. er tekið fram, að það ætti að vera hægt að stjórna þessari friðsömu þjóð. Á þeim tímum bar á nokkrum óróa, og skarst þá í odda milli hinni kúguðu stétta þjóðfél. og valdhafanna. Nú hefir hinsvegar að undanförnu verið alveg sérstaklega rólegt og ekki komið til neinna átaka, sem jafnast á við þá baráttu, sem var 1932, 1933 og 1934. Þess vegna er engin átylla til fyrir þá menn, sem flytja þetta frv., lík þeirri, sem burgeisastéttin kom með 1933. Nú geta þeir menn, sem með þessu frv. standa, ekki fært neitt annað fram en það, að þeir ætli sér að fremja ódæðisverk gagnvart íslenzkri alþýðu - sem sagt, það á að byrgja brunninn áður en barnið er dottið niður í hann. Um leið og samúðin er þurrkuð burtu á að stofna til ódæðisverka og tryggja ríkisstj., að hún geti undirbúið sig þannig, að henni sé fært að brjóta á bak aftur, með hvaða tækjum, sem þykir við þurfa, þó það séu byssur eða eiturgas eða annað slíkt, hvaða mótspyrnu, sem kynni að koma frá íslenzkri alþýðu. Það er þess vegna vitanlegt, að með þessu frv. er beinlínis stefnt að því, að koma á hér á landi meira einræðisvaldi heldur en hér hefir þekkzt frá því Danakonungar fóru hér með völd. Það hafa verið flutt hér á Alþingi frv. um að bæta kjör alþýðunnar, en þau hafa venjulega verið svæfð í n. strax og þau komu þangað, og ef þau hafa komizt lengra, þá hafa þau mætt þeirri mótbáru, að engir peningar væru til til þess að gera svona lagað fyrir fólkið, eins og farið er fram á í slíkum frv. Þegar hinsvegar þetta frv. um aukningu lögreglunnar er flutt, er ekki einn einasti þm., að undanteknum sósíalistum, sem malda í móinn um það, að hér sé verið að ausa fé ríkissjóðs takmarkalaust. Enginn talar á móti slíku, - ekki einu sinni þeir, sem vilja spara, hreyfa legg eða lið, hvað þá opna munninn, þegar farið er fram á það, að dómsmrh. fari með fé ríkisins eins og honum þóknast, til þess að undirbúa lögregluna eins og hann vill og fjölga henni eins og honum þóknast. Svo bundnir eru flestir þm. orðnir á klafa þeirrar ríkisstj., sem nú situr við völd, að þeir þora ekki á móti að mæla, af ótta við það, að dómsmrh. fari sínu fram, hvað sem þingið samþ., og þessir menn, sem svona standa í stöðu sinni, þykjast vera að halda uppi lýðræðinu í landinu. Það er þess vegna auðséð, að með þessu frv. er stefnt að því, að gera ofbeldistækin nægilega sterk til þess, að hægt sé að meðhöndla alþýðuna eins og þá langar til. Í þessu frv. kemur fram hin slæma samvizka þjóðstj., þeirrar stj. sem veit, að hún hefir svikizt að þjóðinni og notað það vald, sem henni er gefið, til þess að rýja þau réttindi af þjóðinni, sem hún hefir haft. Þjóðstj. er nú að vakna til meðvitundar um rað, að það er svo mikið manntak í íslenzku þjóðinni, að hún ætlar ekki að þola slíkt óréttlæti. Þess vegna á nú að útbúa ríkislögreglu, og hún er sprottin af hinni slæmu samvizku þeirra manna, sem beita sér móti vilja þjóðarinnar og ætla að kúga hana með ofbeldi.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) : Ég mun ekki gera frekari grein fyrir brtt. n. heldur en þá, sem gerð er í nál. Sú grg. er stutt, og munu þm. kynna sér hana. N. leggur til, að frv. verði samþ. vegna þeirra höfuðkosta, sem því fylgja. Hér eru öll tollalög sett saman í einn bálk, bæði gömlu tollalögin og önnur viðskiptalög, sem nú gilda. Þetta veldur miklum þægindum fyrir þá, sem hafa framkvæmd tollalöggjafarinnar á hendi, og er líka þægilegra fyrir þá, sem hafa innflutning með höndum. Þá má segja, að það valdi ekki síður þægindum fyrir löggjafann að laga síðar það, sem miður kann að fara í tollalöggjöfinni. Það liggur í augum uppi, að um svona lagabálka geta aldrei allir orðið sammála. Það má líka búast við, að þó að frv. sé rækilega undirbúið, kunni að felast í því gallar, sem ekki verða leiðréttir fyrr en þeir, sem framkvæmdina hafa með höndum, hafa sannfærzt um, að annað mætti betur fara. N. hafa borizt margar aths. frá ýmsum iðnfyrirtækjum, og hefir hún leitazt við að afgr. þessi erindi með einni till. Efni þessarar till. er það, að áður en næsta reglulegu Alþingi er lokið, megi endurgreiða tolla, ef það sannast, að hrávörur fyrir innlendan iðnað sæti lakari kjörum en fullunnin samskonar vara af erlendum uppruna. Ég held þessi breyt. n. megi sætta flesta þá, sem stunda íslenzkan iðnað, við afgreiðslu frv. eins og nú er. Í frv. er aðallega gengið út frá vörumagnstolli og verðtolli. Þessir tollar hafa hvor sinn kost og standa vel hvor með öðrum. Það er ekki nema sanngjarnt, að verðtollur breytist við það, að innkaupsverð - og þá einnig fragt - eykst, því að ríkissjóður stendur sannarlega ekki fyrir utan allt, sem skeður í þjóðfélaginu. Þvert á móti vex útgjaldaþörf ríkisins við það, að allt verð hækkar. Þar má m. a. nefna skyldur ríkisins til þess að hækka laun starfsmanna sinna, þegar það verðlag, sem þeir hafa átt við að búa, hækkar. Ég treysti því, að ríkið verði sæmilega við slíku ákvæði. Það er ekki nema sjálfsagt, að reynt sé að sjá svo um, að ríkistekjurnar séu sem eðlilegastar og að þær fari hækkandi miðað við dýrtíðina. Ég skal nú ekki fara neitt sérstaklega út í hvern einstakan lið þessa frv. eða þær brtt., sem fram eru komnar. Það liggur í augum uppi, að það má lengi deila um einstaka liði, og að miklu leyti er svona lagabálkur eins og þessi ekki aðallega viðfangsefni þingn., heldur fyrst og fremst milliþn. Þegar um það er rætt, hvort ríkið eigi að fá meiri eða minni tekjur af slíkum breyt., má halda mörgu fram. Ég býst við, að flestir muni telja, að eftir þessu frv. verði tekjurnar snöggt um meiri en verið hefir eftir eldri tollalögum. Það er mjög erfitt að áætla um slíkt; það getur skakkað hundruðum þús. Út í þá hluti skal ég ekki fara nánar hér, en það eitt er víst, að eftir öllu því ástandi, sem nú ríkir í heiminum, og að nokkru leyti á okkar landi, mun ríkið þurfa meiri tekjur á næsta ári en verið hefir hingað til. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta frv. Þótt ýmislegt megi að því finna, hefir það slíka kosti í allri framkvæmd, bæði fyrir þá, sem innheimta tollana, og eins fyrir hina, sem eiga að greiða þá, að n. hefir orðið sammála um, að það beri að afgr. það á þessu þingi.

*Ísleifur Högnason: Síðan tollskráin var lögð fyrir þingið, hafa orðið allmiklar breyt. á öllu verðlagi. Þess má geta til dæmis, að verð á kornvörutegundum hefir tvöfaldazt, og má búast við, að næsta sending verði allt að því þrefalt dýrari en áður en stríðið brauzt út. Þessi verðhækkun stafar m. a. af því, að flutningsgjaldið hefir margfaldazt á þessum tíma. Ef frv. hefði verið samþ. eins og það lá fyrst fyrir, hefði hækkunin numið um 700 þús. kr. Með því að verðtollurinn er miðaður við verð vörunnar kominnar hingað til landsins, hlýtur þessi breyt. ein að leiða af sér hækkun á tollvöru, sem nemur þúsundum ef ekki milljónum króna. Þinginu barst frá ölgerðinni Agli Skallagrímssyni sú niðurstaða af rannsóknum hennar, eð efnivörur myndu hækka mikið, og kemst þetta fyrirtæki að þeirri niðurstöðu, að hækkunin mundi nema um 73%. Það kann að vera, að þarna sé um meiri hækkun að ræða en meðallag af allri tollskránni, en samt sem áður sér hver maður, að breyt., sem orðið hefir á flutningsgjaldi, hlýtur að raska öllum útreikningum, sem gerðir voru þegar tollskráin var samin. Við höfum leyft okkur að bera fram brtt. á þskj. 309, sem er shlj. þeirri brtt., sem hv. 1. landsk. bar fram við tollskrána í Ed. Eins og ég tók fram í upphafi máls míns, hefir verð á kornvöru hækkað geysilega. Það er líka vitað, að laun verkamanna, þeirra, sem lægstar tekjur hafa, hafa ekki hækkað. Það er því alveg sýnilegt, að með þessari verðbreyt. getur þetta fólk ekki einn sinni keypt nægilega mikið af kornvörutegundum, og eins og nú standa sakir, er skortur tilfinnanlegur meðal fátæka fólksins. Það er ekki útlit fyrir atvinnuaukningu á næstunni, meira að segja við afgreiðslu fjárl. er búizt við því, að vinna við ýmsar verklegar framkvæmdir verði minni en árið, sem leið. Það hníga því öll rök að því, að þingið verði að gera það, sem hægt er til þess að minnka dýrtíðina, en ekki að auka hana, eins og farið er fram á með tollskránni. Aftur á móti er hér á Alþingi komið fram frv. um að auka lögregluna, sem mun ef til vill kosta stórfé, kannske milljónir króna. Nú veit maður ekki, hvað til stendur, en það má gera ráð fyrir, að varalög- reglan muni verða notuð út í yztu æsar. Aðrar breyt., sem mestu skipta í brtt. okkar, eru þær, að verðtollur á ýmiskonar fatnaði, sokkum, vettlingum, innri og ytri fatnaði, verði lækkaður frá því, sem tollskráin gerir ráð fyrir, eða úr 50% í 20%. Hækkunin, sem tollskráin ákveður, kemur mjög tilfinnanlega niður á vinnandi fólki í landinu, og álítum við þess vegna nauðsynlegt að breyta þessu atriði. Ef ekki verður samþ. veruleg lækkun við þessa umr. samkv. okkar till., þá munum við þegar til 3. umr. kemur, flytja dagskrártill. um að fresta afgreiðslu málsins til næsta þings, en þangað til sé málið rannsakað að nýju af milliþn., með tilliti til þeirra breyt., sem orðið hafa á verðlagi síðan tollskráin var samin.



Ég álít, að því beri að fagna, að fyrir þinginn liggur nú frv. til nýrrar tollskrár, fyrst og fremst vegna þess, að á síðustu árum hefir verið bætt tollum á tolla ofan, og fer naumast hjá því, að tollinnheimtan víða um land hafi verið í miklu ósamræmi, vegna þess ruglings, sem hinir margskonar tollar sköpuðu. - Þetta er, eins og öllum er ljóst, stórt og merkilegt mál og mjög þýðingarmikið, hvernig því reiðir af á þessu þingi. Hinsvegar er tími orðinn naumur til afgreiðslu þess. Þetta mál er jafnvel meira stórmál en sjálf fjárlögin, vegna þess að það grípur inn í allan innflutning til landsins. Þess er varla að dyljast, að frv. hefir í för með sér miklar tollahækkanir, enda hefir millþn. sjálf, sem undirbjó frv., gert ráð fyrir því, jafnvel þótt miðað væri við verðiag fyrir stríð, hvað þá nú, með því verðlagi, sem orðið er, og þar sem sú regla hefir verið upp tekin að leggja cif-verð vöru til grundvallar tollútreikningi, í stað fob-verðs áður. Hér er því um hið mesta vandamál að ræða, sem menn þó ekki geta skotið sér undan. Ég ætla ekki að ræða hér, hvernig vörum er skipt í tollflokka, en mér finnst það þó hart, ef nauðsynlegt er að hafa byggingarvörur hátt tollaðar. Við vitum, að okkar land er snautt af þessum efnum, og verðum við því að flytja byggingarefni til landsins frá öðrum löndum. Það er því harðleikið að þurfa að tolla sement og algengt timbur mjög hátt. Eins og tollskráin nú liggur fyrir, er ætlazt til, að vörumagnstollur af sementi nemi af 100 kg. 55 aurum og 8% verðtollur. Á timbri á að verða 10 aura vörumagnstollur á teningsfet og 8% verðtollur. Tollur á einni tunnu af sementi myndi með þessu móti verða allhár, eða 90 aur. til 1 kr. vörumagnstollur. Hitt er ekki gott að áætla, en gera má ráð fyrir, að tollurinn alls verði allt að 3 kr. á tunnu. Þetta þykir mér býsna há fjárhæð, þegar litið er á það, að timbrið er líka hátollað. Það má svara því, að núverandi tollur sé hár, en hingað til hefir tollurinn verið miðaður við fobverð, en ekki cif-verð. Nú þegar við tvöfalt verð vegna stríðsins bætist flutningskostnaður, sem taka á tillit til þegar tollur er reiknaður, þá er hér um mikla tollhækkun að ræða. -Um þetta atriði mun ég ekki hafa fleiri orð, en önnur atriði frv. vil ég minnast lítilsháttar á. Það er þá fyrst í sambandi við cif-verðið. Þegar vörur eru fluttar inn í stórum , margar teg. undir í einu, þá er ekki fragtin sundurliðuð fyrir hverja vörutegund, heldur einn reikningur gerður fyrir öllu saman. En til þess að fá út hinn rétta grundvöll fyrir tollálagningu eftir þessu frv., þarf að ákveða flutningsgjald hverrar vörutegundar fyrir sig. Þetta verður að minni hyggju mjög mikið verk, og er það afleiðing þess, að cif- en ekki fob-verð er lagt til grundvallar. Annað er það, að ekki er ætlazt til, að raunveruleg flutningsgjöld, sem greidd eru á hverjum tíma, séu lögð til grundvallar við tollálagningu, heldur það flutningsgjald, sem almennt er talið gildandi. Ef eitthvert fyrirtæki kemst að sérstaklega hagkvæmum samningum um flutningsgjöld, þá fær það ekki að njóta þeirra við tollútreikninginn, heldur verður þá farið eftir almennum flutningsgjöldum. Þetta virðist mér vera galli á löggjöfinni, sem þurfi að taka til athugunar áður en málið fær fullnaðarafgreiðslu á þinginu. Það er algengt, að menn fá stundum mikinn afslátt af vörum, sem keyptar eru frá útlöndum. Getur þessi afsláttur numið jafnvel 50% af verði því, sem reikningar hljóða um eða meira jafnvel. Samkvæmt tollskránni á ekki að taka tillit til þessa afsláttar, heldur miða við brúttóverð á innkaupsreikningi. Með þessu er ekki miðað við hið raunverulega verð, þar sem ekki er leyft að taka tillit til afsláttarins. Þetta getur munað allmiklu þegar um verðháar vörur er að ræða. - Þá þykja mér það ennfremur gallar á þessari löggjöf, að innflytjendur skuli þurfa að afhenda tollyfirvöldum afrit eða samrit af innkaupsreikningum, - ekki aðeins meðan á tollútreikningi stendur, heldur alveg til eignar og umráða, ef svo mætti kalla, svo eiga tollyfirvöld að hafa aðgang að verzlunarbókum manna og bréfaviðskiftum milli seljanda og kaupanda vöru eftir geðþótta tollmanna. Ég get búizt við, að ýmsum verzlunum þyki bæði þessi atriði óaðgengileg, og mér finnst þau þannig vaxin, að full ástæða væri til þess, að n. athugaði þau nánar, enda eru um þau skiptar skoðanir. Enn er það í sambandi við flutningsgjöld varanna, að sumstaðar hagar svo til, að kaupa þarf dýran flutning á þeim milli hafna innanlands. Ég hefi ekki getað gert mér alveg ljóst, hvort tollskráin ætlast til, að þetta flutningsgjald verði einnig lagt til grundvallar þegar verðtollur er reiknaður, en þó skilst mér, að svo muni vera. Ef svo er, þá er þetta ákvæði afar óaðgengilegt. Fyrst þurfa þær hafnir, sem verr liggja við skipaleiðum, að greiða hærra flutningsgjald, og ekki nóg með það, heldur verður þetta aukaflutningsgjald til þess, að hærri verðtollur kemur á vöruna líka. Í 10. gr. stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Ef vara er send lengra en til fyrstu tollhafnar, er hægt hefði verið að afferma hana, má draga frá flutningsgjaldsauka þann og sendingarkostnað, sem sá framhaldsflutningur hefir valdið, ef gerð er fullnægjandi grein fyrir þeim kostnaðarauka.“ Eftir þessu er heimilt að taka tillit til aukafarmgjaldsins, en eigi skylt. Nú teldi ég æskilegra, að n. tæki þetta atriði til athugunar fyrir 3. umr., því að svo ósanngjarnt sem það kann að virðast að leggja cif-verð til grundvallar verðtollsálagningu, þá er þetta þó svo ósanngjarnt, að það má með engu móti standa í frv. eins og það verður endanlega afgr. frá Alþingi. Vil ég þá ekki að þessu sinni þreyta d. á lengri umr.

* Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) : Út af ræðu hv. þm. A.-Sk. vil ég lýsa yfir því fyrir hönd n., að hún mun á milli 2. og 3. umr. taka nokkur atriði þessa máls til athugunar, og þá m. a. það, sem hv. þm. drap á. En ég hygg, að erfitt muni vera að fara eftir hans óskum að öllu leyti, eins og t. d. því, að láta menn við tollgreiðslu njóta þess, ef þeir hafa náð sérstaklega hagkvæmum samningum um flutningsgjöld. Ákvæðið er svona orðað í frv. til þess, að undir öllum kringumstæðum sé hægt fyrir lögreglustjóra eða tollstjóra að hindra tollsvik. Tollgæzlumönnum er vel kunnugt um það, hver eru algeng flutningsgjöld, bæði með skipum, sem sigla reglubundið, og hinum, sem leigð eru sérstaklega til flutninga. Það er engin ástæða til að ætla annað en að menn njóti allra eðlilegra kjara, sem þeir hafa aflað sér um flutningsgjöld. - Um afsláttinn er það að segja, að menn eru og verða látnir greiða verðtoll af réttu verði varanna, þótt þeir kunni að fá frá því einhvern afslátt. Er þetta gert til þess að koma í veg fyrir, að menn fái uppgefinn allskonar afslátt, sem raunverulega væri svo ekki til annars en að villa tollgæzlumönnum sýn. - Hvað snertir heimild til að skoða verzlunarbækur og bréfaviðskipti kaupenda og seljenda vöru, þá er það ákvæði hliðstætt t. d. heimild skattyfirvalda í sambandi við eftirlit um, að tekjuskattslögin sé fylgt. Það er nauðsynlegt að hafa um svona hluti mjög almenn og víðtæk ákvæði til þess að öruggt sé, að komast megi fyrir lagabrot, ef grunur leikur á um slíkt. Í framkvæmdinni er þetta hinsvegar allt mildara en sjálfur lagabókstafurinn gefur beint tilefni til að halda. - Um aukaflutningsgjaldið milli fyrstu tollhafnar og endanlegs ákvörðunarstaðar er gert ráð fyrir, að verðtollur verði aldrei reiknaður af því. En orðalagið á 10. gr. frv. um tollskrá er svona vegna þess, að það þarf að leggja sönnunarskyldu á vörueigandann um það, hve aukaflutningsgjaldið sé mikið. En þó er þetta til athugunar, hvort ekki megi í meðferð málsins breyta orðinu „má“ í „skal“. Þó tel ég réttara að setja um þetta reglugerðarákvæði en breyta lögunum.



Ég vil beina því til hv. frsm. n., hvort hann vilji ekki athuga til 3. umr. tvö atriði varðandi síldarútveginn sérstaklega. Ég hygg, að á bls. 5 í tollskránni, ef ég man rétt, sé talið upp allskonar krydd og hversu það skuli tollast. Í frv. er hinsvegar gert ráð fyrir því, að toll af kryddi, sem fer til síldarverkunar, megi endurgreiða. Nú er það orðin venja, að síldarkryddið er flutt inn blandað í stað þess að blanda það hér, og tel ég, að komast mætti hjá vafningum og fyrirhöfn bæði fyrir fjármálaráðuneytið og aðra hlutaðeigendur, ef ákveðið væri í tollskránni, að blandað síldarkrydd skyldi vera tollfrjálst. Í tollskrárfrv. er gert ráð fyrir 15% verðtolli af herpinótabátum. Nú er reynslan sú, að ekki hefir tekizt að smíða þessa báta innanlands svo að þeir jafnist á við hina erlendu. Ég hefi látið gera tvær tilraunir í þessu efni, og alls ekki getað fengið báta, sem jafngilda erlendum að efni og smíði. Ég vil því beina því til hv. frsm., hvort ekki væri rétt að hafa á bátum þessum sama toll og á skipum, þ. e. 2% í stað 15%. Viðvíkjandi því, sem hv. þm. A.-Sk. sagði um flutningsgjaldið, þá tek ég undir það, að allhættulegt geti verið að reikna með almennri „fragt“ við verðtollsútreikning. Ef t. d. ætti að leggja til grundvallar fyrir alm. flutningsgjaldi gjaldskrá Eimskipafélagsins, þá yrðu þeir hart úti, sem flytja inn vörur í heilum skipsförmum. Mikið af þeim vörum, sem fluttar eru til landsins, er flutt fyrir gjald, sem er miklu lægra en Eimskipafélag Íslands tekur. Ég vil beina því til frsm., að athuga í n., hvort ekki sé hægt að ákveða, að leggja skuli samninga um flutningsgjald til grundvallar við tollálagningu, því að vitanlegt er, að í hvert skipti, sem skip er leigt til flutninga, er gerður um það sérstakur samningur, sem ekki eru nokkrar líkur til, að sé falsaður. En ef slíkir samningar eru lagðir fyrir tollyfirvöld og skyldu reynast nokkru lægri en hið almennt gildandi farmgjald, þá er harðleikið, að ekki skuli mega taka tillit til þess við tollákvörðun. Ég vil eindregið skora á hv. frsm. að athuga þetta fyrir 3. umr. Mætti þá skjóta ákvæði inn í frv. á viðeigandi stað um það, að farmgjaldssamningar skyldu lagðir til grundvallar við tollútreikning, þegar þeir væru fyrir hendi, þar eð þessir samningar eru þess eðlis, að engar líkur eru til þess, að ekki sé í þeim tiltekið hið rétta farmgjald.



Ég get að mestu fallið frá því, sem ég ætlaði að segja, því að hv. þm. Ísaf. hefir tekið af mér ómakið. Það virðist sjálfsagt að taka hið raunverulega flutningsgjald til greina þegar tollur er lagður á. - Ég þakka frsm. undirtektir hans undir þau atriði, sem ég beindi til hans, og vona, að n. geri nokkrar breyt. á þessu fyrir 3. umr. En hvað því viðvikur, að setja um það reglugerðarákvæði, að taka skuli aukaflutningsgjaldið hafna á milli til greina, verð ég að telja mjög vafasamt, að unnt sér að setja slíkt ákvæði afdráttarlaust í reglugerð, þar sem lögin orða þetta aðeins sem heimild. Teldi ég réttara að eiga ekkert á hættu með þetta, en taka skýrt fram í lögunum sjálfum, að þetta flutningsgjald skyldi draga frá áður en til tollálagningar kemur.

*Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson): Í frv. er, eins og bent hefir verið á, ekki gengið út frá því sem ófrávíkjanlegri reglu, að tollur sé greiddur af því flutningsgjaldi, sem út hefir verið lagt. Hafa tveir þm. bent á tvö atriði, sem að þeirra dómi mæla gegn þessu. Er þá fyrst og fremst það, að komið geti fyrir, að menn fái hagkvæmari flutningsgjöld en venja er til að greiða, og sé því ekki nema sanngjarnt, að menn fái að njóta þess, og svo hitt, að ef ætti að miða t. d. við farmgjöld Eimskipafélags Íslands, þá gæti það orðið ósanngjarnt. Nú kemur það sjálfsagt ekki til greina að miða einungis við farmgjöld Eimskipafélagsins, nema þá við tollun þeirra vara, sem að öllum jafnaði koma með skipum þess félags. En þar fyrir utan eru margar aðrar vörur, eins og kol, olía, salt og byggingarefni, sem oftast kemur með skipum, sem sérstaklega eru leigð í því augnamiði, og myndi í framkvæmdinni verða gerður greinarmunur á þessu. En það, sem ég vildi taka fram, er það, að þótt eitthvað kunni að mæla á móti því að hafa þessa reglu í frv., þá vil ég biðja n. að athuga það til 3. umr., að eitt atriði a. m. k. mælir með því, að þessari reglu sé fylgt. Eins og við vitum eru flutningsgjöld nokkuð misjöfn til ýmissa staða á landinu. Sumar hafnir eru álitnar svo hættulegar, að skipaeigendur vilja fá hærri gjöld fyrir vörur þangað en til annara staða, og þannig mun það vera um allmargar smáhafnir. Þess vegna verður það svo, að í mörgum tilfellum verða menn að leigja skip til þessara hafna og fá fluttar þangað vörur með lakari kjörum en t. d. til Reykjavíkur. Í þessum tilfellum finnst mér sanngjarnt að reikna ekki með raunverulega flutningsgjaldinu til þessara hafna, heldur almenna gjaldinu. Það er ósanngjarnt, að ofan á hærra flutningsgjald bætist einnig það, að þurfa að greiða hærri verðtoll.

Það er einmitt þetta, sem við óttumst.

*Einar Olgeirsson: Herra forseti! Ég vil benda á það í sambandi við tollskrárfrv., að það hljóta að stafa mikil vandræði af því að miða við cifverð í tollútreikningi. Viðvíkjandi því, sem sagt hefir verið um flutningsgjaldið og kvartað undan því, að menn fengju ekki að njóta hagkvæmra „fragt“ samninga þegar tollur væri reiknaður, þá finnst mér ósanngjarnt, að stórverzlanir, sem leigja sjálfar skip mjög ódýrt, skuli þess vegna einnig eiga að greiða lægri toll. Í samkeppninni myndi þetta verða þannig, að aðstaða hinna smærri atvinnurekenda yrði ennþá erfiðari en áður. Auðvitað má segja, að þetta flýtti fyrir þeirri þróun, sem er í þjóðfélaginu, en engu að síður kemur það óréttlátt niður. Það hefir verið minnzt á farmgjald Eimskipafélagsins. Það farmgjald er ekki hægt að leggja til grundvallar, því að þeir, sem mest flytja með skipum félagsins, fá geysimikinn afslátt. Það verður alltaf óréttlátt að miða við cif-verð, hvort sem órétturinn kemur niður á stórum eða smáum. Það er því sjálfsagt að reikna með fobverðinu, eins og lagt hefir verið til af þm. Sósíalistafl. Þá myndu menn einnig sleppa við þá gífurlegu verðhækkun, sem leiðir af því að reikna með cif-verði.



Ég vil gera lítilsháttar aths. út af ræðu hæstv. viðskmrh. Hann virtist skilja 10. gr. frv. þannig; að hægt væri að beita henni á þá leið, að reikna toll af lægra flutningsgjaldi en raunverulega hefði verið greitt. Ég tel, að alveg vanti ákvæði um þetta í 10. gr. Með leyfi hæstv. forseta segir svo í 10. gr.: „Þó að greitt sé flutningsgjald, sem er undir almennu flutningsgjaldi, eða þó að greiddur sé annar sendingarkostnaður, sem er undir almennum sendingarkostnaði, skal allt að einu hið almenna flutningsgjald eða annar almennur sendingarkostnaður talinn í því tollverði, sem greiða skal af.“ Hér er alstaðar talað um hækkun flutningskostnaðar, en ekki lækkun. Ef það er ætlun hæstv. viðskmrh., að hægt sé að láta greiða toll af lægri flutningskostnaði en raunverulega þarf að greiða til sumra staða, þá þarf að bæta í frv. ákvæði á þá leið, að ef greitt hafi verið hærra en almennt flutningsgjald, þá skuli tollgreiðsla samt sem áður miðast við almenna flutningskostnaðinn.

Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson) : Ég gekk út frá því, að heimilt væri samkv. frv., að reikna eftir alm. flutningsgjaldi, hvort sem það væri hærra eða lægra en það, sem greitt hefði verið. En nú sé ég af því, sem hv. þm. Ísaf. segir, að ekki er öruggt, að ákvæði frv. verði skilin á þann veg, og vildi ég því alveg sérstaklega benda n. á að athuga málið með þetta í huga, og hvort ekki væri rétt að slá því föstu, að fjmrh. gæti ákveðið, að reikna skuli með almennu flutningsgjaldi, hvort sem hið raunverulega greidda gjald er lítilsháttar fyrir ofan eða neðan í einstökum tilfellum. Ég held, að þetta verði eina sanngjarna lausnin. Menn finna að því hér, að sú regla var upp tekin að miða við cif-verð í stað fob-verðs. Ég á minn þátt í þessu, því að frv. þetta var undirbúið meðan ég var fjmrh. Þetta atriði var rætt mjög ýtarlega í n., og að vel athuguðu máli voru allir á einu máli um það, að þrátt fyrir það ranglæti, sem það hefir að sumu leyti í för með sér að reikna með cif-verði, þá sé það þó betra heldur en miða við fob-verð. Þegar miðað er við fob-verð, fer verðtollurinn raunverulega eftir því, hvar í heiminum varan er keypt, og hve mikill hluti verðs hennar er flutningskostnaður þegar hingað kemur, - hvort hún er keypt í upprunalandinu eða í landi, sem keypt hefir hráefnin og síðan unnið vöruna. Ég sé ekki ástæðu til að lengja umr. Mín skoðun er sú, að komast megi hjá ósanngirni einmitt með því að miða við almenna farmgjaldið á hverjum tíma, þrátt fyrir alla farmgjaldssamninga.

*Fram. (Sigurður Kristjánsson): Herra forseti! Ég hefi skýrt tilgang þessa frv. í grg. þess, og skal ekki endurtaka það, sem þar er sagt. N. sú, sem fjallaði um málið, sjútvn., hefir, eins og sjá má á þskj. 399, komizt að þeirri niðurstöðu, að málið væri svo mikilsvert, að rétt væri fyrir þingið að afgreiða það sem lög. En þar sem þetta er nýtt mál, og eins og fram er tekið í grg., liggur engin reynsla á bak við það, sem geti skorið úr um það, hvaða form myndi vera heppilegast til þess að koma þessum tryggingum á, þá hefir orðið nokkur skoðanamunur á þessu atriði. Þó hefir n. sýnzt að standa að brtt. á þskj. 446, sem að sönnu er ekki stórvægileg, en aðalbreyt. er sú, að tryggingarsjóði hvers sveitarfélags skuli haldið sérstökum í aðalsjóðnum. Við brtt. n. hafa svo 2 nm. gert brtt. á þskj. 447, og ég skal ekkert rekja það í smáatriðum, en aðeins taka það fram, að kjarni þessara brtt. er sá, að þessar tryggingar skuli vera frjálsar, en ekki skyldutryggingar. Við 3 af nm. höfum ekki talið, að þetta myndi vera heppilegt fyrirkomulag, og við höfum byggt okkar skoðun á því hvað það snertir að hafa þetta frjálsar tryggingar, að við höfum ekki trú á því, að aðrir myndu sæta þessu en þeir, sem þegar hafa komizt í þann vanda að verða að tryggja aflahluti. Það er afarhætt við því, að þeir, sem ekki hafa verið brenndir á þessu soði. myndu hliðra sér hjá þessu í lengstu lög og hugsa sem svo, að þetta væru útgjöld, sem bezt væri að koma sér hjá á meðan unnt væri. Við þekkjum það, að það er dálítið erfitt að fá menn til þess að tryggja sig fyrir hverskonar óhöppum, nema þeir séu til þess hvattir af öðrum eða atvikin neyði menn til þess. En þegar tryggingin er komin á, þá undrast menn, að þetta skuli ekki hafa orðið fyrir löngu síðan. Um nauðsyn þessa máls er enginn ágreiningur. Allir vita, að misæri er svo mikið við sjávarsíðuna, að stundum er þar ausið upp miklum auði, svo að þeir, sem þar að vinna, fá svo að segja fullar hendur fjár. En á öðrum tímum er það svo, að menn ekki aðeins berjast í bökkum, heldur tapa á fáum árum öllu, sem áður hefir aflazt, og það sem verst er, menn tapa oft miklu meira og verða öreigar. Þeir, sem atvinnuna eiga að hafa, komast í hin mestu vandræði. Það er því hvergi meiri nauðsyn að koma á tryggingum en í þessum atvinnuvegi. Um hitt atriðið, sem nokkur skoðanamunur hefir orðið um, hvort þessar tryggingar eigi að vera allar undir einni stjórn, eða sjóðirnir eigi að vera heimasjóðir, þarf ekki að fjölyrða, því um þetta er ekki mikill ágreiningur. Því var hreyft af nokkrum nm., að eðlilegt væri, að sveitirnar sæju sjálfar um sjóðina. Ég hefi fyrir mitt leyti lagt áherzlu á, að sjóðirnir væru í öruggri geymslu, geymdir í banka og væru alltaf tiltækilegir, þegar úr þeim þyrfti að greiða. Ég er hræddur um, að það gæti komið fyrir, ef sjóðirnir væru í vörzlum heimamanna, að þá kynnu augnabliks þarfir að verða þess valdandi, að til þeirra væri gripið til annars en ætlazt er til með 1. Ég tel þess vegna langöruggast, að sjóðirnir séu allir undir einni stjórn, sem þingið kýs. Ég býst við, að 2 nm. úr sjútvn. muni gera grein fyrir brtt. sínum við brtt. n., og skal því ekki fara út í þær meir. Ég vænti þess, að málið fái greiða afgreiðslu, svo það geti orðið að l. á þessu þingi. Það er mikilsvert fyrir þetta mál, að það geti orðið að l. í árferði, þegar líklegt er, að aflahlutir manna geti orðið háir, svo útgerðarmenn og sjómenn séu færir um að greiða í sjóðina. En það væri allt að því rothögg, ef fyrsta árið, sem l. væru í gildi, væri aflaleysisár, sem krefði styrkja úr sjóðnum, en gerði mönnum erfitt að klípa af hlutum sínum til þess að leggja í sjóðina. Ég vil þess vegna leggja áherzlu á, að hv. d. flýti fyrir málinu. svo það geti orðið að l. á þessu þingi.



Eins og hv. frsm. sjútvn., hv. 6. þm. Reykv., tók fram, og eins og fram er tekið í nál. á þskj. 399, þá var enginn ágreiningur í sjútvn. um það, að æskilegt væri, að komið væri á slíkum tryggingum, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., á einhvern hátt. Hinsvegar var nokkur skoðanamunur hjá nm. um það, hvernig réttast væri að hafa fyrirkomulag þessara hlutatrygginga. N. hefir nú borið fram nokkrar brtt. á þskj. 146, en auk þess höfum við hv. þm. Barð. borið fram till. til breyt. á þeim brtt. á þskj. 447. Það komu þó fram fleiri sjónarmið í þessu máli í n. heldur en komið hafa fram í brtt. Ég lét í ljós þá skoðun við meðferð málsins í n., að ég teldi réttara, að bæjar- og sveitarfélög legðu fram hluta af þessu tryggingarfé á móti ríkinu, þannig að greiðslan frá ríkinu yrði lægri heldur en gert er ráð fyrir í frv. Hinsvegar vildi meiri hl. n. ekki á það fallast að taka þetta ákvæði upp í brtt., og ég hefi ekki að svo stöddu gert ágreining um þetta á þann hátt að bera fram sérstaka brtt. um þetta atriði. Í frv. er gert ráð fyrir, að framlag ríkisins til þessara sjóða verði til að byrja með jafnt framlagi útgerðarinnar, 1% af verðmæti aflans. Ég hefi viljað hafa þetta ákvæði þannig, að ríkissjóður leggi fram ½%, en bæjar- og sveitarsjóðir á viðkomandi stöðum ½% á móti. Á móti þessu hefir verið haft af meiri hl. n. og færðar fram þær ástæður, að hagur bæjar- og sveitarfélaga sé yfirleitt það erfiður, að þeim muni vera um megn að leggja fram í þessa tryggingarsjóði. Ég vil hinsvegar benda á, að slík framlög af hálfu bæjar- og sveitarfélaga til þess að efla og auka útgerðarstartsemina myndu í mörgum tilfellum verða til þess að draga úr framlagi þeirra til atvinnubóta, fátækraframfæris og annara slíkra hluta. Ég álít það í alla staði heppilegra, að bæjar- og sveitarsjóðir leggi fram fé til að auka framleiðslustarfsemina hver á sínum stað heldur en að þurfa að leggja jafnmiklar og oft stærri fjárhæðir til óarðbærra hluta, aðeins til þess að halda lífinu í fólkinu. Ég hefi ekki á þessu stigi málsins gert brtt. um þetta atriði, og sé því ekki ástæðu til að fara um það fleiri orðum. Ég vil aðeins benda á, að þó það sé rétt, að hagur margra bæjar- og sveitarfélaga sé erfiður, þá eru líka takmörk fyrir því, hvað ríkissjóður getur lagt mikið fé fram til nýmæla eins og nú standa sakir. Við vorum að reyna að gera okkur grein fyrir, hvað þetta frv., ef samþ. verður, hefir í för með sér mikil útgjöld fyrir ríkissjóð. Við getum nú ekki sagt um það með neinni vissu, en n. áætlaði, að það gæti orðið á næsta ári um 100 þús. kr., og það er mikið fé. Ef bæjar- og sveitarfélög legðu aftur á móti fram helming, þá lækkaði framlag ríkissjóðs sem því svarar. Brtt., sem ég flyt á þskj. 447 ásamt hv. þm. Barð., gera ráð fyrir allveigamiklum breyt., sem gætu orðið til þess að lækka allmikið framlög ríkisins frá því, sem er í frv. Við viljum koma þessu á þann grundvöll, að þetta séu frjálsar tryggingar. að það sé ekki fyrirskipað öllum, sem gera út skip með hlutaráðningu, að greiða í jöfnunarsjóði, heldur fari það eftir vilja útgerðarmanna og sjómanna á hverjum útgerðarstað, hvort þeir leggi fram þetta fé. við sjáum ekki ástæðu til, ef útgerðarmenn og sjómenn í einhverri verstöð kæra sig ekki um slíkar tryggingar, að skylda þá til að koma þeim á. Við álítum eðlilegra, að þetta sé frjálst. Um hitt er enginn ágreiningur í n., að það sé réttast, að haldið sé sérstökum sjóði hvers bæjar- eða sveitarfélags. Upphaflega var gert ráð fyrir í frv., að það væri einn sjóður fyrir allt landið. Það er enginn ágreiningur um vörzlu þessara sjóða og stjórn þeirra, og höfum við því ekki borið fram brtt. um það atriði frv. Það er gert ráð fyrir. að stjórn, kosin af þinginu, fari með stjórn þessara sjóða. Hún hefir þá vitanlega undir höndum alla þá jöfnunarsjóði, sem stofnaðir kynnu að verða, og er ætlunin, að þeim sé haldið aðgreindum hverjum fyrir sig. Um þetta er enginn ágreiningur. Ég vil að síðustu vekja athygli á því, sem tekið er fram í nál., að fylgi einstakra nm. við frv. fer eftir því, hverja afgreiðslu brtt. fá, og þá sérstaklega eftir því, hvort samkomulag verður um það á þingi að taka í þau fjárl. sem nú á að afgr., þá fjárhæð, sem þetta myndi hafa í för með sér, ef að l. verður. Við lítum svo á, að það komi ekki til mála að fara að gera þetta frv. að l., nema jafnframt sé gert ráð fyrir þeirri upphæð, sem það hefir í för með sér, við afgreiðslu fjárl. Ég vil því um leið og ég óska, að brtt. okkar hv. þm. Barð., sem ganga út á það, að þarna verði um frjálsar tryggingar að ræða í hverri verstöð, og aðeins ef meiri hluti sjómanna og útgerðarmanna óskar eftir þeim, verði samþ., mæla með því að frv. verði þannig breyttu vísað til 3. umr., en ég mun ekki greiða atkv. með málinu út úr d. fyrr en séð er, hvort fjvn. og þingið í heild getur á það fallizt, að taka þá upphæð á fjárl., sem samþykkt frv. myndi hafa í för með sér.

* Frsm. (Bjarni Ásgeirsson): Herra forseti! Að vísu er tekið fram í grg. frv. um þær breyt., sem frv. felur í sér, en ég mun þó fara um það nokkrum orðum. Breyt. sú á l. um varnir gegn mæðiveikinni, sem 1. gr. frv. felur í sér, er smávægileg. Hér er aðeins um fyrirkomulagsbreyt. að ræða, þ. e. hver fyrirskipi breyting á fjallgöngum, smölun heimalanda og rétta, ef nauðsynlegt telst til heftingar útbreiðslu veikinnar. Samkv. núgildandi lögum getur hreppsnefnd ákveðið þessar breytingar með samþykki mæðiveikinefndar, og hefir þetta stundum valdið árekstri milli nærliggjandi sveitarfélaga. Samkv. frv. er það framkvæmdanefnd, sem kveður á um þessar breytingar samkv. óskum sveitarstjórnar, en þó skal hún hafa leitað álits nærliggjandi sveitarfélaga, áður en breytingarnar koma til framkvæmda. 2. gr. frv. gerir ráð fyrir, að heimilt sé að undanþiggja 10 aura gjaldinu þá, sem hafa orðið fyrir tjóni af garnaveikinni, eða svonefndri Johnesveiki. Það er aðallega á Austurlandi og Norðurlandi, sem þessarar veiki hefir orðið vart. Virðist sanngjarnt að verða við þessum kröfum viðkomandi sveitarfélaga. 3. gr. frv. gerir ráð fyrir að breyta ákvæði því í lögunum, sem þar er tiltekið, sem sé að í 1. tölul. 19. gr. komi í stað orðanna „árslok 1937“: í ársbyrjun árið áður en styrkurinn er veittur. - Skv. lögunum er það skilyrði fyrir því, að bændur geti fengið vaxtatillag, að þeir hafi sannað skuldir sínar fyrir skattanefnd í árslok 1937. En af því að veikin hefir alltaf verið að breiðazt út, hafa bætzt við nýir menn, sem orðið hafa fyrir tjóni af völdum hennar, og útilokar þá ákvæði núgildandi laga þá frá réttmætum stuðningi. Þá er b-liður 3. gr. Þar er lagt til, að ákvæðinu um, að vegafé því, sem veitt er samkv. lögunum til sýslu- og hreppavega, verði breytt þannig, að einnig sé heimilt að verja því til þjóðvega, ef það þykir betur henta. c-liður 3. gr. felur í sér aðalbreytinguna og fer fram á það, að styrk þeim, sem veittur er samkv. 3. og 4. lið 19. gr. laganna og ákveðinn er þar til vegabóta, megi breyta í uppeldisstyrk á sauðfé í þeim héruðum, þar sem veikin er um garð gengin og hentugt telst að ala upp nýjan fjárstofn. Það er ljóst, að til þess að komast megi fram úr þeim erfiðleikum, sem mæðiveikin hefir skapað, verður að ala upp nýjan fjárstofn jafnskjótt og þess er kostur, og því er lagt til, að styrknum verði breytt í uppeldsstyrk. Framkvæmdanefnd mun með leyfi ráðherra hafa byrjað lítilsháttar á starfi þessu, og hefir því verið vel tekið, en þar sem telja má hæpið, að til þess sé heimild eins og lögin nú eru, telur landbn. sjálfsagt að veita hana og hefir því borið fram þessa breytingu. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um frv. Það er flutt af landbn., og er því ekki ástæða til að vísa því til nefndar.



Ég er að mestu leyti samþykkur þeim brtt., sem landbn. ber hér fram á l. um varnir gegn mæðiveikinni, en vil þó mælast til þess, að landbn. taki frv. til frekari athugunar fyrir 2. umr., einkum að því er snertir c-lið 3. gr., sem gerir ráð fyrir viðbót við 19. gr. laganna. Hygg ég, að sú viðbót sé að mestu leyti endurtekning á 2. málsgr. 22. gr. l., sem nú gilda, því að þar er ákvæði um uppeldisstyrk. Fer illa á, að sú grein standi óbreytt, ef 3. gr. hins nýja frv. verður samþ. Auk þess hefði ég viljað fá tækifæri til þess að koma á framfæri hjá hv. landbn. brtt. við l. til viðbótar.



Landbn. hefir auðvitað ekkert á móti því að athuga frv. til 2. umr. og ræða við hv. þm. V.-Húnv. og aðra þá, er kynnu að vilja koma með brtt. við l.