Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 817, hefur iðnn. fjallað um frv. þetta og orðið sammála um að mæla með samþykkt þess óbreytts. Ég ætla ekki að hafa þetta langa framsögu. Hæstv. iðnrh. gerði það við 1. umr. Auk þess hafa hv. þm. fengið ítarlega skýrslu frá n., sem starfar að undirbúningi þessa máls. Þar er greint vandlega frá því, sem hér er um að ræða. Rétt er, að það komi fram, að þótt fallist sé á að stofna þetta undirbúningsfélag, er framhald þessa máls ekki ljóst. Framleiðsla kassa eins og hér um ræðir er töluvert margslungið verkefni, stofnkostnaður er mikill. Þarf framleiðslan að vera mikil, til þess að arðvænleg geti talist. Undirbúningsnefndin, sem samdi fyrrnefnda skýrslu, telur þó, að líkur séu til þess, að svo megi verða, og er talið rétt, að þetta undirbúningsfélag verði sett á stofn til að ganga endanlega úr skugga um það. Ég vil einnig geta þess, að til er kjarni að slíkri framleiðslu hér á landi, á Akureyri og er gert ráð fyrir því, að þessi framleiðsla, ef af henni verður, verði í tengslum við þá framleiðslu, sem þar er. Eins og ég sagði í upphafi, mælir iðnn. með samþykkt frv.



Herra forseti. í lok febrúarmánaðar á þessu ári voru samþ. lög um sérstakt gjald, sem leggja skyldi á söluskattsstofn í því skyni að afla fjár til þess að draga úr áhrifum olíuverðhækkana. Síðan þessi lög voru sett og reyndar nokkru lengur, hefur verið fjallað um það hér á Alþ. og í samstarfsnefnd þingflokka, með hvaða hætti eðlilegast væri að koma þessu fjármagni, sem innheimt verður samkv. þessum gjaldstofni, til þeirra aðila, sem harðast verða úti í sambandi við upphitun íbúðarhúsa vegna olíuverðhækkana. Það frv., sem hér liggur fyrir og hefur þegar hlotið afgreiðslu í hv. Nd., gerir sem sagt ráð fyrir því, að þessum fjármunum skuli varið á sérstakan hátt. Till. eru gerðar um það, að gjaldinu verði skipt eftir meðlimafjölda í hverri fjölskyldu og að gjaldið renni eingöngu til þeirra, sem verða að nota olíu til upphitunar á íbúðarhúsnæði sínu. Það er að sjálfsögðu ljóst, að í slíku tilfelli sem þessu gat verið um að ræða nokkrar mismunandi leiðir til þess að ná því marki, sem að var stefnt með fyrri lagasetningunni. Í fyrsta lagi gat verið um það að ræða að nota þá fjármuni, sem innheimtir eru með fyrrnefndu gjaldi, til þess að greiða niður verð á olíu, að lækka olíuna beinlínis í útsöluverði og ná markinu með þeirri leið. En í ljós hefur komið, að á því eru miklir annmarkar, vegna þess að það er mjög erfitt að greina á milli olíu, sem notuð er til upphitunar íbúðarhúsnæðis, og olíu, sem afgreidd er svo að segja samhliða til annarrar húsahitunar, eins og til upphitunar verslunarhúsnæðis, skrifstofuhúsnæðis, verkstæða eða vinnustofa og ýmissa annarra aðila. En sams konar olía er notuð í báðum tilfellum og yfirleitt afgreidd mjög með sama hætti. Þá kom að sjálfsögðu upp sú hugmynd, hvort ekki væri hægt að nota þetta fjármagn til þess að greiða niður kyndingarkostnað allra þessara aðila, þ.e.a.s. bæði í sambandi við upphitun íbúðarhúsnæðis og einmitt til annarrar upphitunar eða til annars þess, sem sams konar olía er notuð til. En þá kom í ljós, að það fjármagn, sem um er að ræða, er svo knappt, að það mundi skerða mjög aðstoðina við þá, sem þurfa að hita upp íbúðarhúsnæði sitt með olíu, og þeir yrðu að búa við allmiklu hærra verð, ef fjármagninu yrði varið á þennan hátt. Það er hins vegar ljóst, að þó að allt þetta fjármagn renni til þeirra einna, sem hita upp íbúðarhúsnæði sitt með olíu, verður ekki hægt að ná því marki að lækka olíuverðið þannig, að fullur jöfnuður náist á milli þeirra, sem verða að búa við þessa aðstöðu, og hinna, sem búa við þann möguleika að hita upp húsnæði sitt með jarðvarma eða rafmagni. Það er gert ráð fyrir því, að heildartekjur samkv. gjaldstofninum, sem ákveðinn var með l. frá því í febrúar, muni nema um 800 millj. kr. á ári. Það er hins vegar talið, að þeir aðilar í landinu, sem þurfa að hita upp íbúðarhúsnæði sitt með olíu, séu rúmlega 100 þús. talsins. Sé þessari fjárhæð skipt eftir höfðatölunni, gæti komið hér styrktargreiðsla, sem næmi í kringum 8 þús. kr. miðað við einstakling. Fyrir 6 manna fjölskyldu mundi þetta þá nema kringum 40 þús. kr. á ári og að sjálfsögðu tilsvarandi lægra eða hærra eftir fjölda þeirra einstaklinga, sem teljast til hverrar fjölskyldu eða hverrar íbúðar í þessu tilfelli. Það kom auðvitað einnig til athugunar, hvort hægt væri að miða þessar styrktargreiðslur við stærð þess húsnæðis, sem hitað er upp með olíu. Við þá athugun kom í ljós, að það mundi vera mjög erfitt að fá nákvæmar upplýsingar um stærð slíks húsnæðis í hverju einstöku tilviki. Fáar skýrslur eru fyrirliggjandi um það og fremur óábyggilegar. Og þá kom það einnig í ljós, að alloft væri það þannig, að í tiltölulega stóru húsnæði væru þeir búandi, sem betur mættu sín, og nytu þeir þá tiltölulega meiri niðurgreiðslu en ef miðað væri við fjölda einstaklinganna. Það hefur einnig verið bent á, að það er galli við beina niðurborgun á olíuverðinu, að á þann hátt verður minni tilhneiging til þess hjá þeim, sem hlut eiga að máli, að gera sér raunverulega grein fyrir kostnaði þeirrar vöru, sem hér er um að ræða, og minni áhugi að leita eftir öðrum leiðum til upphitunar á húsnæði sínu. En að sjálfsögðu eru í mörgum tilfellum einhverjir möguleikar til þess að skipta frá olíukyndingu til hitaveitu eða jarðvarma og einnig til rafhitunar eitthvað umfram það, sem nú er. Það þykir því ógott að nota beina niðurborgun, og því hefur þessi leið verið valin: Að miða þessa niðurgreiðslu við fjölda þeirra einstaklinga, sem hlut eiga að máli í hverju tilviki. Í hv. Nd. tók frv. þeim breyt., að gert var ráð fyrir því, að þeir lífeyrisþegar, sem búa við þær tekjur einar, sem þeir hafa frá almannatryggingunum samkv. þeim lágmarkstekjureglum, sem gilda og einnig þeir aðrir lífeyrisþegar, sem búa við svipaðar eða hliðstæðar heildartekjur, án þess að þeir fái greiðslu frá almannatryggingunum, skyldu fá nokkru hærri styrk en meðalstyrk, og kemur það fram í 2. gr. frv., eins og hún er nú. Er gert ráð fyrir því, að sá háttur verði hafður á, að viðskrn., sem hefur með framkvæmd þessara mála að gera, leiti til bæjar- og sveitarstjórna í landinu eftir upplýsingum um, hverjir það eru og hversu margir á hverjum stað, sem á umliðnum mánuðum hafa þurft að hita upp híbýli sín með olíu, og síðan yrði greiðslan innt af hendi með milligöngu bæjar- og sveitarstjórnanna. Því er auðvitað ekki að neita, að hér er verið að fara fram á minni háttar þjónustu af hálfu bæjar- og sveitarfélaganna, en ég er sannfærður um það, eftir að hafa athugað það mál nokkuð, að þær munu reynast fáar sveitarstjórnirnar í landinu, sem kvarta undan því að taka við fé í þessu skyni og koma því til réttra aðila og taka þannig þátt í því að leiðrétta hlut þeirra, sem hafa orðið hart úti vegna gífurlegrar hækkunar á kyndingarkostnaði. Ég held því, að það sé ekki nein ástæða til þess að mikla það fyrir sér, að þessi leið sé farin. Þetta mál hefur, eins og ég sagði, verið hér fyrir þingflokkunum á Alþingi í langan tíma og verið lengi til athugunar. Ég sé því ekki ástæðu til að fjölyrða um málíð frekar við þessa umr. Ég veit, að allir hv. þm. þekkja orðið vel til málsins, og ég legg áherslu á það, að sú n., sem nú fær málið í þessari hv. d. til athugunar, afgreiði það fljótlega, eins fljótt og tök eru á, því að komið er að síðustu dögum þingsins og búið er að draga afgreiðslu þessa máls úr hófi fram að mínu mati. Þó að það kunni að vera nokkuð skiptar skoðanir um, hvaða leið sé heppilegust til þess að koma þessum fjármunum til þeirra aðila, sem flestir eru sammála um, að eigi að fá þessa fjárhæð, ætti ekki að þurfa að draga afgreiðslu málsins lengi, úr því sem komið er. Að sjálfsögðu vænti ég þess, að þessi hv. d. geti fallist á afgreiðslu frv. óbreytts frá því, sem það kemur frá Nd., svo að hægt sé að hefjast handa um að greiða þessar bætur þeim aðilum, sem á þeim þurfa að halda. Herra forseti. Ég vil svo leggja til, að þegar þessari umr. er lokið, verði frv. vísað til hv. fjh: og viðskn. til fyrirgreiðslu.



Herra forseti. Menntmn. hefur haft til athugunar frv. til l. um viðskiptamenntun á framhaldsskólastigi. Efni þessa frv. er að kveða á um viðskiptamenntun að loknu 8 ára skyldunámi og einu skólaári til viðbótar eða hliðstæðri menntun samkvæmt hugsanlegu grunnskólafrv. Frv. fjallar í fyrsta lagi um viðskiptamenntun á framhaldsskólastigi í skólum, sem reknir eru og settir á stofn á vegum ríkisins, þ. á m., eins og segir í 7. gr., skóla þessarar tegundar á vegum ríkisins, sem fyrirhugað er að stofna á Akureyri. Í öðru lagi fjallar frv. um Samvinnuskólann og Verslunarskólann, sem báðir hafa veitt menntun af þessu tagi fram að þessu og munu vafalitið gera það áfram enn um sinn. N. ræddi við form. n. þeirrar, sem undirbjó frv., Birgi Thorlacius ráðuneytisstjóra, og fjallaði um það á nokkrum fundum sínum. N. var sammála um að mæla með samþykkt frv., en einstakir nm. áskilja sér rétt til að fylgja eða flytja brtt., og eins og fram kemur í nál. er að till. nm. Ásgeirs Bjarnasonar, Jóns Árm. Héðinssonar, Páls Þorsteinssonar, Ragnars Arnalds og Steingríms Hermannssonar, að frv. verði samþ. með tilteknum breytingum, sem þeir gera till. um á sérstöku þskj. Þar sem n. að öðru leyti mælir með samþykkt frv. og ber ekki fram sérstakar brtt., sé ég ekki ástæðu til þess að hafa framsöguorð fyrir n. um þetta mál fleiri, en vil að lokum víkja í fáum orðum að brtt. þeim, sem 6 nm. flytja á þskj. 790. Brtt. þessar snerta tvær gr. frv.: í fyrsta lagi 9. gr. og í öðru lagi 10. gr. 9. gr. frv. fjallar um Samvinnuskólann og Verslunarskólann, og þar segir í 1. málsgr., að þessir skólar hafi „rétt til að halda áfram að rækja það fræðslustarf, sem þeir hingað til hafa annað, og til að auka það og sérhæfa, eftir því sem aðstæður leyfa og þörf krefur á hverjum tíma.“ Í till. okkar er þessi setning tekin upp svo til óbreytt og algerlega óbreytt að efni til. Í frv. er síðan vikið að því, hvern styrk úr ríkissjóði fyrrnefndir skólar eigi að hljóta, og segir í frv., að rekstrarkostnaður skólanna skuli greiddur að fullu, annar en rekstrarkostnaður heimavistar, en til hennar skuli veittur styrkur, er nemur 80% kostnaðar. Framlag ríkissjóðs skuli að hámarki miða við kostnað í ríkisskólum á sama fræðslustigi. Í öðru lagi segir, að stofnkostnaður þess kennsluhúsnæðis, sem byggt verður eftir gildistöku laga þessara, skuli greiddur úr ríkissjóði að 80%, og skal sama gilda um heimavist, þar sem hennar er talin þörf. Skilyrði nefndra styrkveitinga er, að menntmrn. hafi samþ. árlega áætlun rekstrarkostnaðar skólanna og fé sé veitt í fjárlögum fyrir stofnkostnaði, enda liggi áður fyrir samþykki stjórnvalda fyrir nýjum byggingarframkvæmdum. Við þessar málsgr. hafa fyrrnefndir nm. gert nokkrar brtt., sem miðast við það, að hér er um að ræða skóla, sem ekki eru í eigu ríkisins, heldur í eigu annarra aðila, og þess vegna var talið óhjákvæmilegt, að orðalag gr. væri með skýrari hætti en í frv. er. Í fyrsta lagi er í brtt. ekki rætt um, að hér sé um að ræða styrk úr ríkissjóði, heldur er talað um fjárveitingar, en á þessu tvennu er að sjálfsögðu nokkur munur. Gildir þetta fyrst og fremst um stofnkostnaðinn. Þeir hundraðshlutar, sem nefndir eru í frv., hafa ekki tekið breytingum í tillögugerð fyrrnefndra nm., en orðalaginu er breytt, þannig að þar sem rætt er um styrkveitingar, er í till. okkar rætt um fjárveitingar, og síðan er bætt við setningu, sem ekki var í frv.: „Framlag ríkissjóðs til stofnkostnaðar kennslu- og heimavistarhúsnæðis telst áfram eign ríkisins, og getur rn. tekið sinn hluta húsnæðisins til annarra nota, ef það er ekki ha nýtt í þágu viðkomandi skólastofnana.“ Ég býst við, að flestir geti verið sammála um, að þetta sé eðlilegt. Það er ekki um það að ræða og var, að ég held, ekki ætlunin, að svo yrði litið á, að framlög ríkissjóðs yrðu eign þeirra aðila, sem við þeim tækju, heldur er gert ráð fyrir því, að um svipað skipulag yrði að ræða og þegar ríkið tekur þátt í skólabyggingum ásamt einhverjum öðrum aðilum, t.d. sveitarfélögum. Þá heldur framlag ríkissjóðs áfram að vera eign ríkisins. Til þess að taka af allan vafa um þetta atriði eru bornar fram brtt. varðandi þessi ákvæði. Að öðru leyti tel ég ekki ástæðu til að skýra nánar þessa brtt. Hún skýrir sig sjálf. Hér er fyrst og fremst um orðalagsbreytingar að ræða til þess að gera það alveg ljóst, að fjárveitingar ríkisins halda áfram að vera eign ríkisins. Varðandi 10. gr. hafa verið gerðar nokkrar brtt., því að í frv. er ekki um að ræða neitt ákvæði um skólanefndir við þessa tvo skóla. Þetta var talið óeðlilegt, vegna þess að þegar ríkisvaldið tekur að sér að kosta rekstur og stofnun þessara skóla að verulegu leyti, er að sjálfsögðu óhjákvæmilegt, að hið opinbera, og þá fyrst og fremst menntmrn., hafi einnig einhverja aðstöðu til þess að fylgjast með því, hvernig því fé er varið. Og það verður að sjálfsögðu ekki gert öðruvísi en þannig, að rn. eigi fulltrúa í skólanefnd. Þess vegna höfum við borið fram till., svo hljóðandi: „Ráðherra skipar skólanefndir við Samvinnuskólann og Verslunarskólann. Einn fulltrúa frá menntmrn. skipar ráðh. án tilnefningar, en aðra samkv. tilnefningu eignaraðila. N. kýs sér form. og varaform. Skólanefnd ræður skólastjóra og kennara í samráði við hann og fer með fjárreiður skólans.“ Eins og sjá má af þessari tillögugerð, er öllum möguleikum haldið opnum um það, hversu margir skipi viðkomandi skólanefnd og hvaða aðilar hafi rétt til að tilnefna í þessar n., því gert er ráð fyrir, að um slíkt náist samkomulag milli viðkomandi skóla og menntmrn., en því einu slegið föstu, að í skólanefnd sé a.m.k. einn fulltrúi frá menntmrn. Önnur mgr. í till. okkar er lítillega breytt í samræmi við það, sem áður er komið, en þar segir: „Um embættisgengi, starfsréttindi, ráðningu, störf, orlof og tölu fastra starfsmanna skóla, er veita menntun samkv. l. þessum, fer að öðru leyti eftir ákvæðum l. og reglugerða, er um slíkt gilda á hverjum tíma fyrir framhaldsskólastigið.“ Eins og frvgr. var áður, var ekki ljóst, hvort 10. gr. ætti við skólastarf Samvinnuskólans og Verslunarskólans, og sá skilningur kom fram hjá form. n., sem undirbjó frv., Birgi Thorlacius, að ekki væri gert ráð fyrir því. En það var talið eðlilegt, að þegar búið væri að ákveða, að skólastjóri og kennarar væru ráðnir af skólanefnd og hún færi með fjárreiður skólans, þá giltu að öðru leyti almennar reglur um ráðningu fastra starfsmanna hans. Að lokum vil ég benda á, að í 2. mgr. brtt. okkar nm. við 10. gr. frv. höfum við gert lítils háttar breyt., sem er fólgin í setningunni: „Skólastjóri og skólaráð stjórna daglegu starfi sérskóla samkv. 7. og 9. gr.“ En í frv. sagði: „Skólastjóri og skólaráð stjórna starfi sérskóla samkv. 7. gr.“ Það var sem sagt gert ráð fyrir því, að þetta ákvæði ætti ekki við Samvinnuskólann og Verslunarskólann. Mér er sagt af kunnugum, að ekkert sé því til fyrirstöðu, að þetta geti jafnt átt við Samvinnuskólann og Verslunarskólann, því að gert er ráð fyrir því, að skólaráð verði starfandi við þessa skóla, og því þykir okkur flm. þessarar till. óeðlilegt að frvgr. nái ekki einnig til þessara skóla. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja um brtt. okkar fimmmenninga í menntmn., sem flytjum brtt. á þskj. 790, en minni aðeins á að lokum, að við erum meðmæltir því, að frv. verði samþ., en flytjum þessar brtt. við ákvæðin um Samvinnuskólann og Verslunarskólann.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 789, höfum við hv. 5. þm. Vestf., Þorv. Garðar Kristjánsson, lagt til, að frv. verði samþ. óbreytt, en aðrir nm. hafa áskilið sér rétt til að flytja brtt. við frv. og fylgja brtt., sem fram kynnu að koma. Í menntmn, lagði form. fram brtt. við frv., og nú hafa verið fluttar við það brtt. á þskj. 790 af 5 nm. varðandi ákvæðin um einkaskólana, þ.e.a.s. Verslunarskólann og Samvinnuskólann. Ég skal síðar víkja að þeim brtt., en vil taka það fram, að við 5. þm. Vestfj. eru þeim brtt. algjörlega andvíg, enda lítum við svo á, að þeir aðilar, sem stóðu að samningu þessa frv. af hálfu þeirra, sem einkaskólana reka, hafi treyst á það, að þau ákvæði frv., sem tryggja áframhaldandi sjálfstæði þessara skóla, héldust óbreytt, þótt þeim vitaskuld eins og öðrum væri ljóst, að enginn segir Alþ. fyrir verkum. Hæstv. menntmrh. hefur lagt fram frv. óbreytt í þeirri mynd, sem n., sem undirbjó það, gekk frá því, að því einu undanskildu, að það hefur verið breytt einu orði. Þar sem í frv., sem n. skilaði, var talað um verslunarstúdentspróf, er í frv. nú aðeins talað um stúdentspróf. Enn er þess að geta, að þeir aðilar, sem sömdu frv., voru allir sammála um öll ákvæði þess, og eins og fram kemur í grg. með frv., sátu í n. fulltrúar frá menntmrn. auk fulltrúa frá skólunum tveim, sem ég leyfi mér að nefna einkaskóla, Samvinnuskólanum og Verslunarskólanum. Þessir tveir einkaskólar hafa einir annast verslunarmenntun í landinu um langt skeið, þegar frá eru skildar verslunardeildir eða einhverjir þættir verslunarnáms, sem einstaka gagnfræðaskólar hafa tekið upp á síðari árum. Þessir skólar hafa sparað ríkinu stórfé með því að veita menntun, sem ríkið hefði ella þurft að annast. Þetta á þó enn frekar við Verslunarskólann, sem er mörgum sinnum fjölmennari en Samvinnuskólinn og veitir nú menntun allt að stúdentsprófi. Sá skóli hefur starfað síðan árið 1905. Það er óhætt að fullyrða, að fært til núgildandi verðlags hafi hann sparað ríkinu hundruð, og þó öllu frekar þúsundir milljóna í stofnkostnaði og rekstrarkostnaði. Með þeim styrk, sem einkaskólarnir tveir hafa haft á fjárlögum undanfarin ár, má í rauninni líta svo á, að ríkið hafi verið að kaupa þjónustu af þessum menntastofnunum langt undir kostnaðarverði. En til þess að standa að einhverju leyti straum af rekstrarkostnaði hafa þessir skólar orðið að láta nemendur greiða skólagjöld. Mér er þó kunnugt um, að Verslunarskólinn a.m.k. hefur í mörg ár ekki talið unnt að hækka skólagjöld sín sem eru 10500 kr., þrátt fyrir stórhækkaðan rekstrarkostnað. Með þessu frv. er ætlunin að bæta fjárhagsaðstöðu skólanna, að skólagjöldin falli niður. Það er rétt að geta þess, sem reyndar kemur einnig fram í grg. með frv., að Verslunarskólinn hefur auk þess um langt skeið notið styrks frá Reykjavíkurborg. Verslunarskólinn hefur í rekstri sínum lagt megináherslu á að efla sem mest tengsl skólans við viðskipta- og athafnalífið í landinu og samræma þá menntun, sem hann veitir, þörfum þess. En til þess hafa vitaskuld þeir aðilar, sem að skólanum standa, Verslunarráðið og SÍS, aðstöðu langt umfram það, sem ríkisskóli getur haft. Og til þess að gegna því hlutverki veit ég, að a.m.k. aðstandendur Verslunarskólans hafa lagt megináherslu á sjálfstæði skólans, og ég veit, að sama máli mun gegna um Samvinnuskólann. Þegar aðilar frá þessum skólum féllust á að starfa í n. til að undirbúa frv. um viðskiptamenntun á framhaldsskólastigi, gerðu þeir það í trausti þess, að samkomulag yrði um að varðveita sjálfstæði skólanna. Nú eru fram komnar brtt. við ákvæðin um einkaskólana, Verslunarskólann og Samvinnuskólann, og ég skal nú víkja að þessum brtt. Þær eru á þskj. 790 og fluttar af 5 nm. í menntmn. Ég skal fyrst ræða efni fyrri till., sem er varðandi 9. gr. frv., þar sem er að finna aðalákvæðin varðandi þessa tvo einkaskóla. Í frv. er lagt til, að styrkur úr ríkissjóði til nefndra skóla skuli hlíta þeim ákvæðum, sem síðar segir, annars vegar um rekstrarkostnað og hins vegar um stofnkostnað. Það er skilyrði þessara styrkveitinga, eins og í frv. stendur, að menntmrn. hafi samþ. árlega áætlun rekstrarkostnaðar skólanna og að fé sé veitt í fjárl. fyrir stofnkostnaði, enda liggi áður fyrir samþykkt stjórnvalda fyrir nýjum byggingarframkvæmdum. Í þessari brtt. frá þeim fimmmenningunum í menntmn. er lagt til, að þarna verði ekki um styrk að ræða, heldur framlög. Segja má, að þetta skipti aðallega máli í sambandi við stofnkostnaðinn, en þar stendur í brtt. í næstsíðustu mgr., að framlag ríkissjóðs til stofnkostnaðar kennslu- og heimavistarhúsnæðis teljist áfram eign ríkisins og ráðuneytið geti tekið sinn hluta húsnæðisins til annarra nota, þegar það er ekki hagnýtt í þágu viðkomandi skólastofnana. Þetta kann í fljótu bragði að virðast ekki óeðlilegt. En ef nánar er að gáð, má ætla, að samþykkt þessarar brtt. gæti haft áhrif á sjálfstæði skólanna. Eins og nú er, starfar Samvinnuskólinn í húsnæði, sem ekki er eign skólans sem slíks, en Verslunarskólinn í eigin húsnæði og á geysiverðmætar eignir hér í miðborginni. En þar er þegar orðíð allt of þröngt um skólann og það meira að segja svo, að hann varð að taka húsnæði á leigu til að halda uppi vissum þætti kennslu í verslunarfræðum. Honum var svo sagt upp þessu húsnæði, og í haust varð að fækka nemendum við skólann af þessum orsökum, en í honum voru nú í vetur um 630 nemendur. Það er því eðlilegt, að Verslunarskólinn, sem stöðugt er ákaflega mikil aðsókn að, hyggi á nýbyggingar. Þá leggst væntanlega niður notkun þess húsnæðis, sem skólinn er nú í hér í miðbænum. En þegar ráðist verður í byggingar á nýjum stað, gæti Verslunarskólinn með sölu þessara verðmætu eigna auðvitað lagt mikið fé í þær. Ef nú 80% eignaraðild ríkisins í nýbyggingu væri fyrir hendi eða það yrði samþ., að svo yrði, þá er hætt við, að sjálfstæði skólans fari að verða lítið úr því. Þetta er atriði, sem ég veit að er mikill þyrnir í augum þeirra, sem að Verslunarskólanum standa. Það mætti kannske segja, ef skólinn yrði hreinlega lagður niður, en ekki yrði byggt neitt upp á nýjum stað, að ríkið ætti kröfu á endurgreiðslu á styrknum. En miðað við það, að byggt verði á nýjum stað, verður útkoman töluvert önnur, og eins og ég sagði áðan, þá mundi það þýða, að á nýjum stað yrðu skólahúsin að langmestum hluta í eigu ríkisins. Eins og ég áðan sagði, gefur auga leið, hvaða áhrif það hefði á sjálfstæði skólans, sem aðstandendur Verslunarskólans leggja megináherslu á Ég skal þá víkja að annarri brtt., sem er um það, að ráðh. skipi skólanefndir við þessa skóla og ráðh. skipi einn fulltrúa frá menntmrn. án tilnefningar, aðra eftir tilnefningu eignaraðila. Það er að vísu býsna mikil framför í þessum brtt. frá því, sem fyrst var lagt til í nefndinni, þar sem stungið var upp á þriggja manna skólanefndum og ráðh. skipaði formanninn, en eignaraðilar tilnefndu tvo. Ég lýsti því þá, að mér þætti það alveg furðulegt, að hv. nefndarform. vissi ekki einu sinni, hvernig skólanefnd Verslunarskólans er skipuð, þessarar gömlu menntastofnunar, sem er búin að starfa í nær 70 ár og hefur menntað þúsundir Íslendinga til starfa í viðskipta- og athafnalífinu. Skólanefnd Verslunarskólans, eins og hún er skipuð, gefur nefnilega til kynna, hvert er markmið og stefna þeirra, sem að skólanum standa. Skólanefndin er 5 manna nefnd, og af þessum 5 er einn nm. tír hópi Nemendasambands Verslunarskólans og annar úr hópi félaga úr Verslunarmannafélagi Reykjavíkur, en í því félagi mun allur fjöldi meðlima vera fólk, sem hefur hlotið menntun í Verslunarskóla Íslands. Um Nemendasambandið vil ég bæta því við, að það hefur á margvíslegan hátt sýnt mikla umhyggju fyrir skólanum og verið skólanum mikil stoð - og fólk í Verslunarmannafélagi Reykjavíkur einnig. Þarna er fólk, sem er í öllum greinum viðskipta- og athafnalífs, bæði starfsmenn og stjórnendur og framámenn á ýmsum sviðum viðskipta og annarra greina. Nú er verið að bæta í þessa skólanefnd fulltrúa frá kennurum og fulltrúa frá nemendum, sem er í samræmi við þá stefnu, sem nú er almennt viðurkennd: að gefa þessum aðilum aðild að stjórnun þeirra stofnana eða skólanefndum þeirra stofnana, sem þeir kenna eða nema við. Ég hlýt að segja það, að ég er algjörlega mótfallin þessari brtt. og ekki síður því, að nú eigi ráðh. að fara að skipa skólanefndirnar, þótt það sé eftir tilnefningu frá eignaraðilum. Það á ekki að haldast, sem verið hefur, að eignaraðilarnir skipi skólanefndirnar. Og varðandi fulltrúa frá menntmrn. í skólanefndirnar, þá sé ég ekki, að það sé nokkur nauðsyn á því. Þessir skólar starfa eftir reglugerð og undir yfirumsjón menntmrn., sem hefur alla möguleika til þess að fylgjast með rekstri þeirra, gefa þeim fyrirskipanir, sem það telur að gera þurfi, og yfirleitt að fylgjast með öllum málefnum skólans, fjárreiðum sem öðrum, enda vil ég minna á það, sem segir um skilyrði fyrir styrkveitinum í frv. Ég vil taka það fram varðandi skólaráð, sem er í brtt., að það breytir engu fyrir Verslunarskólann, því að slíkt skólaráð hefur starfað þar um langt skeið og hefur gefið, að mér er sagt, ágæta raun. Þegar verið var að ræða frv. í n. kom það fram, að auk okkar hv. 5. þm. Vestf. voru tveir fulltrúar stjórnarfl. í n., sem lýstu því yfir, að þeir hefðu helst kosið, að frv. færi í gegn óbreytt. Þeir skýrðu frá því, að þeir hefðu haft samband við forráðamenn og aðstandendur Samvinnuskólans og að þeir hefðu einnig óskað eftir eða talið æskilegt, að frv. færi í gegn óbreytt. En hvað kemur til? Ég held, að það sé enginn vafi á því, að ef þessir hv. menntmn.-menn ásamt okkur tveimur hefðu viljað stuðla að því, þá væri ekkert hægara en að fá þetta frv. óbreytt í gegnum þessa hv. þd. En þarna liggur eitthvað annað að baki. Ég skal ekki segja, hvort það eru eingöngu skoðanir hv. nefndarform., sem þessir ágætu nm. töldu sig knúða til þess að beygja sig undir, eða hvað annað þar ræður. Ég sé ekki ástæðu til á þessu stigi að hafa fleiri orð um málið, en vil endurtaka það, sem ég reyndar er áður búin að segja, að við hv. 5. þm. Vestf. erum algjörlega andvíg brtt. og leggjum áherslu á, að frv. fari í gegn óbreytt varðandi einkaskólana, þar sem við teljum, að þegar fulltrúar frá eignaraðilum féllust á að starfa í n. til þess að semja frv. um þessa skóla, hafi þeir gert það í trausti þess, að sjálfstæði þeirra yrði varðveitt og menn mundu virða það, þegar málið kæmi til umr. í þinginu.



Herra forseti. Í tilefni af orðum hv. 6. þm. Reykv., Auðar Auðuns, sé ég mig neyddan til að minna á, að með samþykkt þessa frv. er um að ræða algjöra eðlishreytingu á starfsemi þessara skóla frá því, sem áður var. Fram að þessu hafa þessir skólar að vísu fengið nokkurn stuðning við rekstur sinn frá ríkisvaldinu, en sá stuðningur hefur verið ólögbundinn og aðeins hluti af þeim kostnaði, sem við þessa skóla hefur verið. En hér er um að ræða, að við erum að ákveða lögbundna skyldu ríkisvaldsins til að greiða allan rekstrarkostnað þessara skóla, hvorki meira né minna, og 80% af rekstrarkostnaði heimavistanna. Hér er því um að ræða algjöra eðlisbreytingu á rekstri þessara skóla. Varðandi stofakostnað þeirra hefur ekkert framlag komið frá ríkinu til byggingar þessara skóla, en nú á ríkið að taka að sér að greiða 80% af stofnkostnaði. Er því ljóst, að einnig á þessu sviði er um algjöra eðlisbreytingu að ræða. Dettur mönnum þá í hug, að eðlisbreyting af þessu tagi hljóti ekki að hafa einhverjar aðrar afleiðingar, að starf þessara skóla verði nákvæmlega hið sama eftir sem áður og afskipti ríkisvaldsins öll með sama frumstæða hættinum og þau áður voru? Segir það sig ekki sjálft, að þegar slík eðlisbreyting verður á rekstri þessara skóla, þá verður líka að gera breytingu á skipan skólanefnda? Það er út af fyrir sig alveg rétt hjá hv. þm., að ég vissi ekki nákvæmlega, hverjir eiga sæti í skólan. viðkomandi skóla, þó að ég hefði að sjálfsögðu nokkra hugmynd um það, að við þessa skóla væru starfandi skólanefndir. En ég taldi, að það væri atriði, sem í raun og veru skipti ekki neinu máli, við yrðum að taka þessa hlið málsins til algjörrar endurskoðunar og meta, hvað væri óhjákvæmilegt, miðað við þessar breyttu aðstæður. Það er að minni hyggju tómt mál að tala um, að það hafi verið samkomulag í n., sem undirhjó frv., um þetta eða hitt. Þingið verður að meta og vega málið alveg sjálfstætt, átta sig á því, hvort fullnægt er eðlilegum skilyrðum, sem verður að setja. Við getum ekki bara strikað yfir rétt þingsins með því einfaldlega að vísa í, að það hafi verið samkomulag með einhverjum ákveðnum mönnum, sem áttu sæti í ákveð inni n., sem undirbjó frv. Ég fer ekki leynt með það, að ég hefði talið það stórfelld mistök, ef frv. væri samþ. óbreytt. Ég leyni því ekki, að ég hefði talið það nálgast að vera mjög alvarleg mistök. Ég tel óhjákvæmilegt að breyta frv. og leiðrétta þessi mistök, þannig að frv. sé sæmilega úr garði gert. Ég vil að lokum spyrja hv. þm., hvort það sé skoðun þm., að brtt. okkar við 9. gr. frv. sé óeðlilegar. Er það raunveruleg skoðun þm., að hér eigi að vera um styrkveitingar að ræða upp á kannske tugi millj. á hverju ári, sem verði eign viðkomandi aðila? Þá á ég auðvitað sérstaklega við, að ef þessir skólar færu út í að byggja nýjar skólabyggingar, þá ætti ríkið að afsala sér eignarrétti á því fjármagni, sem það léti af hendi. Hvaða fordæmi væri fyrir því í okkar skólalöggjöf eða yfirleitt í okkar fjármálakerfi? Það væri algjörlega án fordæmis og að sjálfsögðu algjörlega óverjandi. Ég hélt satt að segja, að þær brtt., sem við höfum lagt fram og snerta 9. gr., væru þess eðlis, að allir gætu verið sammála um, að þær væru óhjákvæmilegar og væru fyrst og fremst komnar fram til að afstýra misskilningi. Ég ætlaði því varla að trúa mínum eigin eyrum, þegar ég heyrði, að þm. var að gera því skóna, að það væri eðlilegt að hafa þetta óbreytt og hér yrði um styrkveitingar að ræða af hálfu ríkisins til skóla, sem reknir væru af einkaaðilum. Ég vil þá spyrja, hvort það sé skoðun hv. þm., að hvaða aðili sem er geti ákveðið að koma upp skóla og gert kröfu um það til ríkisins að fá 80% af kostnaðinum greiddan úr ríkissjóði. Ég er hræddur um, að það kæmi svipur á menn, ef aðrir aðilar, - því að það eru margir fleiri ágætir aðilar í þjóðfélaginu en Verslunarráð eða samvinnuhreyfingin, sem er auðvitað alveg sérstaklega alls góðs makleg, - það eru margir fleiri aðilar í þjóðfélaginu, sem gætu látið sér til hugar koma að koma upp sérskólum upp á þessi býti. Dettur mönnum þá í hug að skapa hér það fordæmi, að menn ættu kröfu til að fá 80% af byggingarkostnaði þeirra skóla afhentan úr ríkissjóði? Ég vil að lokum undirstrika það, að þær brtt., sem við höfum lagt hér fram, eru algjörlega óhjákvæmilegar út frá heilbrigðri skynsemi, vegna þess að hér er um eðlisbreytingu á skólunum að ræða. Ég vil mótmæla því, að með þessum brtt. sé verið að skerða sjálfstæði skólanna alvarlega. Hér er ekki um það að ræða. Samkv. frv. er sjálfstæði þessara skóla varðveitt, að svo miklu leyti sem hægt er að tala um, að skólar af þessu tagi geti verið algjörlega sjálfstæðir í þjóðfélaginu. Það geta þeir að sjálfsögðu aldrei verið. Þeir verða að taka tillit til margra laga og margra reglna, sem settar eru til samræmingar, og þeir verða að sjálfsögðu að beygja sig fyrir því, að ef þeir hljóta að miklum meiri hluta styrk úr ríkissjóði til rekstrar og til stofnkostnaðar, þá hafi ríkisvaldið einhverja lágmarksmöguleika til þess að fylgjast með því, hvernig því fé er varið. En að það sé verið að skerða sjálfstæði þessara skóla með því, að menntmrn. megi skipa einn fulltrúa af kannske fimm fulltrúum í skólanefnd, er að sjálfsögðu algjörlega fráleitt.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Reykv. sagði, að 2 af stjórnarsinnum í n. hefðu lýst þeim vilja sínum, að því er mér skildist, að frv. færi í gegn óbreytt. N.í tilgreindi hv. þm. að vísu ekki, hverjir þetta væru, en ég kann því illa, ef þetta á við mig a.m.k., og raunar kannast ég ekki við þetta. Ég held, að ég verði að nota það fordæmi, sem þeir sýndu okkur í Sþ. í fyrradag, að vísa í gerðabók n. Þar hygg ég, að þetta sé varla svo skráð þar. Staðreyndin er sú, að ég fyrir mitt leyti hef aldrei orðað nokkurn ágreining við hugmyndir um breyt. á 9. gr., og ég kannast ekki við, að neinn stjórnarsinni í n. hafi gert það. Ég hygg að við höfum allir verið sammála um, að frekari skilyrði væru sjálfsögð, ef þetta mikla framlag ríkisins ætti til að koma. Ég get getið þess, að ég hef rætt við bæði fulltrúa samvinnumanna og sömuleiðis hringdi til mín einn af mönnum Verslunarráðs, - ég held hann sé í skólanefnd Verslunarskólans, - og ég gat ekki skilið annað en að það væri talið eðlilegt, að bætt væri inn ákvæði um eignaraðild ríkisvaldsins að því, sem fyrir fjármagn þess er byggt. Um brtt við 10. gr. er það að segja, að við gerðum strax í upphafi þá aths. við þær breyt., sem form. n. setti á blað, að eðlilegra væri að eignaraðilar þarna, sem sagt Verslunarskólinn eða þeir aðilar, sem þar eru eigendur að, og samvinnuhreyfingin, skipuðu form. n. Var strax fallist á að breyta þessu. Á þessu urðu síðar frekari breyt., og ég hygg, að ég hafi átt þar nokkurn hlut að, m.a. eftir fyrrnefnt viðtal mitt við einn af forsvarsmönnum Verslunarskólans, sem sérstaklega lagði áherslu á, að ekki mætti binda með lögum, hvernig skólanefnd þess skóla yrði skipuð, og benti mér á það, sem ég þekkti ekki í smáatriðum, hvernig n. er skipuð. Þar eiga sæti fulltrúar aðila, sem utan við skólann að öðru leyti standa, en hafa þar stórra hagsmuna að gæta. Um þetta ræddum við flm. þessarar brtt., og við urðum á einu máli um, að sjálfsagt væri að ganga til móts við óskir þessara aðila. Er því 10. gr. orðin svo sem hún er nú á þskj. 790 eftir viðræður okkar við þessa aðila og þann ásetning okkar að gera hana þannig úr garði, að allir gætu vel víð unað. Ég verð því satt að segja að lýsa undrun minni á því, að hv. þm. skuli ekki geta unað við 10. gr., eins og hún er nú orðin. Þar segir að vísu, að ráðh. skipi skólanefnd, en þar er ekkert ákvæði um, hvað hún skuli vera fjölmenn, og þar er eingöngu sú heimild til ráðh., að hann skipi einn mann í skólanefnd án tilnefningar. Það er því ljóst, að þarna hafa eignaraðilar öll önnur ráð í sinni hendi. Þeir tilnefna alla aðra menn og ráða, að sjálfsögðu í samráði við ráðh., hve fjölmenn n. skuli vera. Hygg ég, að þar verði ekki nein andstaða. Ég vildi biðja hv. þm. að skoða þetta betur. Mér fannst hv. þm. í ræðu sinni vísa fyrst og fremst til þessara brtt., eins og þær voru á umræðugrundvelli í n., en ég vil leggja áherslu á það, að þær hafa breyst þarna verulega, fyrst og fremst vegna þeirrar viðleitni okkar að ganga eins langt til móts við eignaraðila þessa skóla og unnt er. En ég vil aftur endurtaka það og leiðrétta það, að ég hef fyrir mitt leyti ávallt verið sammála nauðsynlegri breyt. á 9. gr. og talið eðlilegt að endurskoða 10. gr., og ég minnist þess ekki, að ég hafi sagt, að ég kysi helst, að frv. færi í gegn óbreytt.



Herra forseti. Ég skal fyrst víkja að ræðu hv. síðasta ræðumanns og vil lýsa furðu minni á því, ef hv. þm. minnist þess ekki að hafa sagt í n., að hann hefði reyndar frekast kosið, að frv. yrði samþ. óhreytt. Hann man þá kannske ekki heldur eftir því, að ég, eftir að ég hafði heyrt raddir tveggja nm. auk Þorvalds Garðars Kristjánssonar í þessa átt, spurði hvort ekki væri best að ganga til atkv. í n. um það, hverjir vildu samþykkja frv. óbreytt. Það voru fleiri mættir á nefndarfundinum, sem geta borið því vitni, ef á að fara að segja mig fara með ósannindi um þetta. Það er þá í sambandi við ræðu hv. 4. þm. Norðurl. v., form. menntmn. Hann var að tala um, að það yrði alger eðlisbreyting á þessum einkaskólum tveim með því að lögbinda stuðning ríkisins við þá. Sá stuðningur er fjárhagslegs eðlis, og það er kannske rétt að rifja það upp. Eins og nú er fær Verslunarskólinn fjárveitingu á fjárlögum, hann fær styrk frá Reykjavíkurborg og hann fær skólagjöld frá nemendum. Breytingin, sem þarna verður á, er sú, að það framlag, sem Reykjavíkurborg hefur lagt skólanum, og skólagjöld sem eru innheimt af nemendunum sjálfum, falla yfir á ríkið. Ég verð að benda á, þegar hann talar um, að það sjái allir, hvað þetta sé fráleitt, að aðilar frá menntmrn. sjálfu voru algjörlega sammála um þessi ákvæði frv. Það er þá furðulegt, að hæstv. menntmrh. skuli leggja það fram í þessari mynd. Hv. þm. var að tala um, að það væri verið að ráðgera að strika yfir rétt þingsins. Það dettur engum í hug. Eins og ég sagði áðan, er bæði þeim, sem frv. sömdu, og öðrum ljóst, að það segir enginn þinginu fyrir verkum. Þá var það varðandi stofnkostnaðinn, - ég skal ekki hafa fleiri orð um skólanefndirnar. Tel ég, að ég hafi í minni fyrri ræðu gert þeirri brtt. full skil og í ræðu hv. formanns hafi ekkert komið fram, sem ég þurfi þar að svara, nema kannske væri það, að hann taldi, að tilnefning eins skólanefndarmanns frá rn. væri nauðsynleg til þess að fylgjast með málefnum skólans. Rn. hefur öll tök á að fylgjast með málefnum skólans og fjárreiðum hans sem öðru og hefur auðvitað hönd í bagga og getur beinlínís mælt fyrir um málefni, þannig að það út af fyrir sig gerir ekki nauðsynlegt, að rn. eigi fulltrúa í skólanefndinni. En þá var það varðandi byggingarframlögin, sem í frv. er ráðgert að skuli vera styrkir. Ég vék að því í minni fyrri ræðu, að ef slíkur skóli yrði alveg lagður niður, hætt að starfrækja hann, þá væri ekki óeðlilegt, að ríkið vildi fá til baka byggingarstyrk sinn. En ef um það er að ræða, eins og ég minntist líka á í minni fyrri ræðu, að skólinn verði fluttur til og á nýjan stað, þá getur allt annað komið út úr þessu. Þingið hefur svo sannarlega veitt byggingarstyrk mörgum þörfum stofnunum í þjóðfélaginu án þess að binda neinum skilyrðum eignaraðild ríkisins síðar meir, þannig að það út af fyrir sig væri ekkert einsdæmi. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri. Mér fannst ég verða að svara nokkru ræðu hv. nefndarformanns og þó fyrst og fremst því í ræðu hv. 1. þm. Vestf., þar sem hann lét að því liggja, að ég hefði farið með ósannindi.



Herra forseti. Ég vil ógjarnan, að við hv. 6. þm. Reykv. séum skráðir hér sem ósannindamanneskjur, og mér dettur í hug, að ef til vill sé skýring á þessu. Ég vil endurtaka það, að ég hef alltaf, frá því að farið var að tala um breytingar á þessu frv., talið breytingu, sem fram kemur við 9. gr., sjálfsagða, og ég minnist þess ekki, að ég hafi nokkurn tíma lýst annarri skoðun um það. Hins vegar má vera, að hv. þm. sé að vísa til þess, að ég hef látið þau orð falla um 10. gr. og reyndar hygg ég oftar en einu sinni, að ég gæti fallist á óbreytta skipan skólanefndarinnar, ef um það yrði samkomulag. Ég álit breytinguna við 10. gr. ekki nálægt því eins mikilvæga og við 3. gr.

Var ekki um það samkomulag?

Nei, það varð ekki um það samkomulag, en sem sagt, ég hygg, að hv. þm. muni vera að vísa til þess, sem ég hef sagt um 10. gr. Það getur vel staðist, og reyndar var fyrst og fremst um þá gr. rætt, því að hv. þm. var ákaflega mótfallinn þeirri brtt., sem upphaflega kom fram hjá formanni. Eins og ég sagði áðan, gerðum við einnig aths. við einn lið í þeirri brtt. Hins vegar vil ég endurtaka það, að ég tel að brtt. við 10. gr. sé nú orðin á þann veg, að mér þykir undarlegt, að allir aðilar skuli ekki geta sætt sig við hana. - Ég vona, að þetta skýri málið.



Herra forseti. Ég vil í upphafi lýsa yfir ánægju yfir því, að í þessu frv. er gert ráð fyrir, að loksins skuli að því komið, að ríkisvaldið sýni einhvern lit á því að veita fólkinu í strjálbýlinu aðstöðu til þess að öðlast viðskiptamenntun. Hér er gert ráð fyrir því í 7. gr., að fyrsti skóli af þessu tagi skuli koma á Akureyri, og er það vissulega góðra gjalda vert, þó að það verði að segjast eins og er, að það er búið að kosta langa baráttu að fá þessu framgengt, og hefði verið skemmtilegra að fá að vita eitthvað nánar um þá uppbyggingu, sem þarna á að fara fram. Um þær umr., sem hér hafa farið fram, þá get ég ekki séð annað en hér snúist deilan um það, hvort rétt sé, að ríkisvaldið setji puttann í rekstur Verslunarskólans og Samvinnuskólans. Það hefur ekki komið fram, hvorki í ræðu hv. 4. þm. Norðurl. v. né heldur í ræðu hv. 1, þm. Vestf., að þeim aðilum, sem hafa farið með stjórn þessara skóla, sé ekki fullkomlega treystandi til að rækja það áfram. Það er ekki dregið í efa, að þessir skólar hafi verið vel reknir, og það er ekki sýnt fram á, að það sé nein brýn þörf á því að breyta þarna um. Það er ekki það, sem veldur sinnaskiptum þessara tveggja hv. alþm., og ég vísa því algjörlega á bug, að það sé eitthvað óeðlilegt við að samþykkja það frv., sem hér liggur fyrir, óbreytt, eins og frá því er gengið. Ég bendi á í því sambandi, að einn af þeim mönnum, sem sömdu þetta frv., er fyrrv. form. Framsfl., hv. 1. þm. Austf., en það er skýrt tekið fram í aths. við lagafrv., að n. hafi orðið sammála um öll atriði þess. - Ég bið ykkur afsökunar, ég hef mismælt mig. Það, sem ég átti við, er það, að það kemur mér ekki á óvart, þótt það komi úr þessari átt till. um að auka ríkisáhrifin og ríkisvaldið hvar sem er. Það er stefna hv. þm. og þess flokks, sem hann fylgir, að stjórna öllu ofan frá. Ríkið á að hafa puttann alls staðar, og það á helst enginn að fá að gera neitt í þessu þjóðfélagi, án þess að það leggi sinn stimpil á. Nú er ég þeirrar skoðunar, og það hefur oft komið fram, þegar ég hef rætt hér um fræðslu- og skólamál almennt, að ég tel ákaflega gott og hollt fyrir þjóðfélagið, að skólarnir fái að þróast nokkuð með mismunandi hætti. Ég er t.d. algjörlega andvígur þeim hugmyndum, sem nú eru uppi um að setja alla menntaskólana, steypa þá alla í sama formið og með þeim hætti að reyna að koma í veg fyrir, að þessir skólar þróist nokkuð með mismunandi hætti á hinum ýmsu stöðum á landinu. En eins og við vitum, hefur verið pressað á það frá ríkisvaldinu að reyna að steypa þá alla í sama mótið. Það, sem verið er að gera hér með breyt. á 10. gr., er, að það er verið að lauma þarna inn einum fulltrúa frá menntmrn. og með því að gera það er í raun og veru verið annars vegar að lýsa vissri vantrú á, að þessir aðilar geti stjórnað þessum skólum áfram, eins og þeir hafa gert hingað til, og hins vegar er þarna náttúrlega verið að gefa ríkisvaldinu aðgang að skólunum til þess með þeim hætti að hafa áhrif á rekstur þeirra í sambandi við þá menntun og þá fræðslu, sem þar á að fara fram. Eins og frv. liggur fyrir, er gert ráð fyrir, að rekstur skólanna sé undir eftirliti menntmrn. Það er þess vegna ekki um það að ræða að fylgjast með því, hvernig þessu fjármagni er ráðstafað. Það er ekki það, sem þarna er að baki. Þetta eru þær ástæður, sem valda því, að ég get ekki fallist á þá brtt., sem þarna er gert ráð fyrir við 10. gr. Ég geri mér reyndar vonir um, að hv. 1. þm. Vestf. fari eftir samvisku sinni í því efni og láti ekki hræra í sér. En ég skildi orð hans svo hér áðan, að hann langaði til þess að samþykkja frv. óbreytt að þessu leyti, ef allir aðrir mundu gera það líka. En það er hægt að greiða atkv. á móti þessari brtt. og fella hana eftir samvisku sinni. Ég vil benda á til rökstuðnings þessu, að ég sé ekki, að ríkisvaldið sé í raun og veru að gefa Verslunarskólanum eða Samvinnuskólanum ákaflega mikið. Það er beinlínis viðurkennt í grg. með þessu frv., að ríkissjóður hafi raunverulega sparað sér stórfé á undanförnum árum með því að veita Verslunarskólanum styrk í fjárlögum í stað þess að taka verslunarmenntunina í sama mæli á sina arma og aðra sérmenntun í landinu. Verslunarskólarnir hafa algjörlega séð um þessa menntun. Þeim hefur farið hún vel úr hendi. Ég álít, að miðað við þá reynslu, sem við höfum af þessum skólum, og miðað við það, að ekkert liggur fyrir um það, að neinar raunverulegar ástæður liggi að baki þeim brtt., sem hér eru lagðar til víð 10. gr., þá sé fullkomin ástæða til þess að hafa þetta óbreytt áfram. Ég get ekki séð, að nein heilbrigð skynsemi mæli með breytingu á ríkjandi ástandi, sem hefur reynst vel nema því fylgi einhver rökstuðningur. Það er líka algjör misskilningur hjá hv. 4. þm. Norðurl. v., að hér sé um að ræða einhverja algjöra eðlisbreytingu. Hér er ekki um að ræða neina algjöra eðlisbreytingu. Hér er einungis um það að ræða að létta skólagjöldum af þeim nemendum, sem hafa menntað sig í þessum skólum. Og ég tek undir það með hv. 6. þm. Reykv., að eins og skólanefnd Verslunarskólans hefur verið valin, þá hafa þeir menn staðið þar að, sem best og gerst eiga að þekkja til þarfarinnar í þessum efnum í þjóðfélaginu. Skólanefndin er í tengslum við atvinnulífið og hefur eins góða möguleika til þess að fylgjast með breyttum þörfum og nokkur kostur er. Það hefur einmitt lengi verið sérstakt áhugamál mitt og ýmissa annarra manna, sem hafa fengist við skólamál, að stuðla að auknum tengslum skólanna við atvinnulífið og þannig gera þá menntun, sem þar fer fram, lífrænni og meira í samræmi við nauðsynlegar þarfir en raunin hefur orðið á í ríkisskólunum. Það er líka ástæðan fyrir því, að þessir skólar hafa dafnað eins og raun ber vitni. Þeir hafa verið jafneftirsóttir og raun ber vitni vegna þess, að þannig hefur verið haldið á málum. Ég hef ekki þá trú á ríkisvaldinu í þessu efni, að ég sjái neina ástæðu til þess að það eigi þarna fulltrúa. Ríkisvaldið hefur með frammistöðu sinni í skólamálum síður en svo skapað sér einhvern rétt eða einhvern sérstakan trúnað, svo að rétt sé að auka áhrif þess á þá fáu skóla, sem enn eru ómengaðir af áhrifum, sem þar hafa komið víða fram.



Herra forseti. Þeir, sem hér hafa talað um þetta frv., hafa gert svo skýra grein fyrir efnisatriðum málsins, að ég hef þar engu við að bæta og ætla mér ekki að lengja umr. með því að endurtaka neitt af því, sem aðrir hafa sagt. En það hefur komið fram í þessum umr., að þeim, sem talað hafa, ber ekki alveg saman um, hvað fram hafi komið í menntmn. Það er óviðkunnanlegt að nm. greini mjög á um þetta, og út af því vil ég segja það, að það er nokkuð langt síðan þessi brtt., sem nú verður væntanlega gengið til atkv. um, voru sýndar og teknar til umr. í menntmn., og þær hafa verið ræddar á allmörgum fundum í n. A.m.k. á einum nefndarfundi sagði ég, að ég hefði getað fallist á að mæla með frv. óbreyttu. Ég er ekki viss um, hvort 1. þm. Vestf. var á þeim fundi, en þetta mun vera ástæðan til þess, að hv. 6. þm. Reykv. hefur haft orð á því, að þetta hafi komið fram í n. Þetta vil ég því staðfesta hér í d. Hins vegar var ég ekki upphaflega flm. að brtt., en þær lágu fyrir og voru fluttar inn í n. af öðrum, og við skýrðum frá því, bæði ég og hv. 1. þm. Vestf., að við hefðum tekið þær til athugunar og haft samráð við þá, sem að Samvinnuskólanum standa, um málið, og að því athuguðu lýstum við því yfir, að við gætum fallist á brtt. í því formi, sem þær eru nú orðnar. Ég veit, að allir, sem starfa í hv. menntmn.. vilja í raun og sannleika hafa það sem sannast reynist, og þess vegna þykir mér rétt að taka þetta fram, til þess að það liggi ljóst fyrir, hvernig ég hef staðið að þessu í nefndinni.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. 3. þm. Austf. fyrir, að hann hefur staðfest, að það var rétt, sem ég sagði. Það, sem hann mundi ekki, en ég man glöggt, var, að hann og hv. 1. þm. Vestf. voru báðir saman á þessum fundi. Ég skal svo ekki karpa meira um það. Ég held, að það liggi nokkuð ljóst fyrir, hvað rétt sé í því máli. Ég vil aðeins, áður en umr. lýkur, segja það, að verði þessar brtt. samþykktar, mun ég taka til athugunar að flytja brtt. við frv. við 3. umr., og enn fremur vildi ég þá gjarnan koma á framfæri nokkrum spurningum til hæstv. menntmrh., sem ég vona, að verði þá viðstaddur umr.