Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Gert er ráð fyrir því að kosning umboðsmanns Alþingis og atkvæðagreiðsla um fjárlög fyrir árið 2004 verði tekin fyrir að loknu matarhléi kl. hálftvö. Þá vil ég geta þess að hádegishlé verður í lengra lagi, frá hálfeitt til hálftvö, til þess að þingflokkar geti haldið fundi. Áður en gengið er til dagskrár fer fram umræða utan dagskrár um veggjald í Hvalfjarðargöngum. Málshefjandi er hv. þm. Jóhann Ársælsson en hæstv. samgrh. Sturla Böðvarsson verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Hæstv. forseti. Hvalfjarðargöngin urðu til fyrir baráttu framsýnna manna og ötullar framgöngu sveitarfélaga og fyrirtækja norðan Hvalfjarðar. Segja má að ríkisvaldið hafi leyft þessu að gerast en gekk eins stutt og mögulegt var í stuðningi sínum við málið. Meðal annars þess vegna varð framkvæmdin dýrari en hún hefði þurft að vera og þess vegna er líka gjaldið hærra í göngin en það hefði getað orðið. Þetta er liðin tíð og öll hefur þessi framkvæmd sannað sig á þeim tíma sem liðinn er. Oft hafa verið umræður uppi um veggjaldið í göngin. Mörgum þykir það hátt og það gerir ýmsum ókleift að stunda atvinnu handan fjarðarins. Sá sem vinnur handan fjarðarins fimm daga í viku greiðir fyrir það 180 þús. kr. á ári með fyllsta afslætti. Fólk munar um minna og um þessi mál varð veruleg umræða í fyrravetur, fyrir kosningarnar. Samgrh. sem hafði á undanförnum árum ekki ljáð máls á því að gera neitt í þessu máli ókyrrðist að lokum og ákvað að setja nefnd í málið í seinni hluta febrúar. Mér finnst skýrslan sem starfshópurinn skilaði af sér að mörgu leyti góð og gagnlegt plagg. Þar kemur fram að stjórnendur Spalar telja að þeir geti ekki lækkað gjaldið í göngin að óbreyttum aðstæðum. Um það segir starfshópurinn að allar áætlanir Spalar séu varfærnar, hægt sé að rökstyðja miðað við aðrar áætlanir Vegagerðarinnar um umferð á höfuðborgarsvæðinu, að aukning umferðar í gegnum göngin gæti verið 3,5% í stað 1,5% sem Spölur miðar við. Ef við notum þessa einu breytu og lækkum meðalgjald í göngin úr 675 kr. í 600 verður samt sem áður búið að greiða allar skuldir Spalar árið 2019 eða ári síðar en áætlað hefur verið. Bara þessi leið gæfi rúmlega 11% lækkun í göngin. En fleira væri hægt að skoða. Þá koma menn auðvitað fyrst að skattheimtu ríkisins. Þarna í göngunum er ríkið nefnilega að hala hinn 110--120 millj. á ári og ég spyr: Er það eðlilegt þegar fyrir liggur að vegfarendur greiða þessi mannvirki að fullu á 20 árum að ríkið sé líka að skattleggja umferðina þarna í gegn, leggja skatt á mannvirki sem ríkið mun eignast að 20 árum liðnum frá upphafi þess að göngin voru tekin í notkun? Ég óska rökstuðnings hæstv. ráðherra alveg sérstaklega á þessu atriði. Þessa skattheimtu á auðvitað að fella niður. Kostnaður við hryðjuverka- og hamfaratryggingu hefur hækkað gífurlega eftir árásina 11. september. Ríkið gæti tekið á sig þessa áhættu og sparað Speli þar með 65 millj. kr. Það er ekki nein sjáanleg áhætta fólgin í þessu og ríkið tekur hvort eð er á sig alla áhættu af öðrum vegamannvirkjum í landinu. Ég spyr hæstv. ráðherra: Ætlar hann að beita sér fyrir því að þetta verði gert? Ég vil að lokum vitna í lokaorð skýrslunnar sem starfshópurinn gerði en þar segir: ,,Að lokum er rétt að geta þess að fulltrúar samgönguráðherra fundu nokkuð fyrir því í vinnu sinni að heildstæða stefnu vantar af hálfu hins opinbera í málefnum einkaframkvæmdar, einkarekstrar og gjaldtöku af samgöngumannvirkjum. Til dæmis liggur ekki fyrir stefna um hvort og hversu lengi á að halda uppi gjaldtöku á mannvirkjum sem þessum eftir að mannvirkið er yfirfært til ríkisins. Skýrt kemur fram í markmiðum fjögurra ára samgönguáætlunar 2003--2006 að unnið skuli að stefnumótun af þessu tagi á tímabilinu. Upplýst hefur verið að samgönguráðuneytið hefur þegar hafið þessa vinnu. Fulltrúar samgönguráðherra fagnar þessu og telja vinnuna mjög svo tímabæra.`` Þetta er nefnilega algerlega óljóst, þ.e. hvort fella eigi niður gjald í göngin eða ekki þegar ríkið hefur eignast þau að fullu. Afstaðan til þess hlýtur að mótast af því hvort þessi kostur, þ.e. veggjald, verði nýttur í framtíðinni eða ekki. Verði hann hluti af fjáröflun til samgöngubóta verður slíkt gjald að vera innan hóflegra marka og má ekki verða til þess að mismuna landsmönnum eftir því hvort þannig vill til að þeir búi nærri slíkum mannvirkjum eða ekki. Nú líður að því að innan eins og hálfs árs eða svo komi ný göng til nota á Austurlandi. Löngu fyrir þann tíma þarf að liggja fyrir stefnumörkun hvað þessi mál varðar. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvaða leiðarstjörnur hefur hann gefið eða ætlar að gefa þeim starfshópi sem fyrir liggur að hann hefur sett í að skoða framtíðarstefnuna og hvaða gjaldtöku af samgöngumannvirkjum er hann með í huga?

Herra forseti. Hvalfjarðargöngin eru einstök framkvæmd sem hefur sannað gildi sitt. Með sérstökum samningi milli stjórnar Spalar og ríkisins var hlutafélaginu veitt heimild til þess að grafa göng og innheimta veggjald til þess að endurgreiða fjárfestinguna. Samgrn. hefur fylgst með málefnum Hvalfjarðarganga frá því þau voru tekin í notkun 11. júlí 1998, enda átt fulltrúa í samstarfsnefnd sem hefur það hlutverk að fylgjast með og ráðgast um framkvæmd verksins. Virðisaukaskattur af framkvæmdinni var endurgreiddur samkvæmt samningi gegn því að virðisaukaskattur legðist síðan á gjaldið við innheimtu. Að mati ráðuneytisins verður ekki annað sagt en þróunin síðan hafi í flesta staði verið jákvæð. Má þar nefna að umferð um göngin er mun meiri en talið var, gengisþróun hefur raunar verið sveiflukennd en þó hagstæð og Speli hefur tekist að lækka raunverð veggjaldsins. Í byrjun þessa árs var farið yfir það í samgrn. hvort mikill vöxtur umferðar gæfi tilefni til þess að skoða afkastagetu ganganna. Um leið yrði skoðað hvort aukning afkastagetu og áframhaldandi vöxtur umferðar leyfði að Spölur lækkaði veggjaldið enn frekar en þegar hefur verið gert. Með hliðsjón af framangreindu óskaði ég eftir viðræðum við stjórn Spalar. Stjórnin tók óskum mínum vel og þann 28. febrúar skipaði ég sérstakan viðræðuhóp til þess að ræða við Spöl hf. um lækkun gjalda og mögulega aukningu afkastagetu Hvalfjarðarganga. Viðbrögð stjórnarinnar voru jákvæð og gáfu mér tilefni til þess að ætla að stjórnin sæi möguleika á því að lækka gjaldið. Þann 17. október skilaði viðræðunefnd ráðuneytisins greinargerð sem ég hef kynnt og þingmenn geta séð á heimasíðu ráðuneytisins. Helsta og meginniðurstaða nefndarinnar var að einkahlutafélagið Spölur taldi ekki næg skilyrði til þess að lækka veggjöld í Hvalfjarðargöngum og hafnaði þeirri málaleitan. Lækkun gjalda leiðir til lengri samningstíma við Spöl og hækkun gjalda stytti samningstímann. Varfærnissjónarmið Spalar geta því leitt til styttri uppgreiðslutíma lána og styttri starfstíma fyrirtækisins. Í könnun sem gerð var nýlega kom fram að rúm 40% þeirra sem nota Hvalfjarðargöngin eru frá höfuðborgarsvæðinu og rúm 40% notenda Hvalfjarðarganga eru af Vesturlandi. Þar af koma um 18% frá Akranessvæðinu. Í þessari sömu könnun kom skýrt fram að þeir sem spurðir voru telja samfélagsleg áhrif ganganna almennt góð og skilyrði til búsetu á Vesturlandi betri eftir að göngin komu en áður. Stofnun Spalar og gerð Hvalfjarðarganganna markaði tímamót þar sem um var að ræða fyrstu einkaframkvæmd þar sem gjaldtaka var heimiluð í vegagerð. Þeir sem lögðu fjármuni í Hvalfjarðargöngin litu á það sem langtímafjárfestingu. Það er mikilvægt í þessari umræðu að menn geri sér grein fyrir hver áhrif þess eru á trúverðugleika hjá ríkinu ef það gripi inn í samning sem þennan og breytti honum. Slíkt yrði mjög slæmt fyrir hugsanlegt samstarf við fjármagnseigendur um að flýta verkefnum eða bæta við nýjum verkefnum í samgönguáætlun báðum aðilum til hagsbóta. Þrengjast þá möguleikar á að afla fjármagns með einkaframkvæmdarleiðinni eins og gert var í Hvalfirði til þess að flýta sérstökum mannvirkjum. Sé litið til Evrópu þá hefur ESB lagt mikla vinnu og fjármuni undanfarið í undirbúning endurskoðunar samgönguáætlunar sinnar. Í þeirri áætlun gera þeir ráð fyrir að 21% fjármögnunar komi með notendagjöldum á árabilinu 2003--2006 og hækki í 24% fram til 2014. Sé litið sérstaklega á brýr er þetta hlutfall 74% og ef litið er á göng þá er sama hlutfall allt að 48% sem er fjármagnað með sérstakri gjaldtöku. Sýna þessar tölur að einkafjármögnun er stór hluti og umferðin endurgreiðir þessi mannvirki þannig. Upp úr áramótum er að vænta tillagna frá starfshópi sem ég skipaði sem mun vinna að framtíðarstefnu í gjaldtöku vegna fjármögnunar samgöngumannvirkja. Ef við ætlum að halda áfram uppbyggingu samgöngukerfisins á landi með sama hraða og hingað til á næstu árum verðum við að halda opnum möguleikum á sérstakri fjármögnun verkefna sem rúmast ekki í samgönguáætlun. Sundabraut og áformuð brúarmannvirki og jarðgöng væru dæmi um stór verkefni sem rúmast ekki með viðunandi hætti innan núverandi tekjumöguleika samgönguáætlunar og þess vegna er slík vinna í gangi. Því erum við að móta stefnu um gjaldtöku sem við munum kynna síðar á Alþingi.

Herra forseti. Það var mikil samgöngubót að fá göngin undir Hvalfjörð. Gjaldtakan var réttlætt með því annars vegar að það væri annar gjaldfrír valkostur fyrir hendi á sömu leið, þ.e. að fara fyrir Hvalfjörð. Hin réttlætingin var sú að þetta væri framkvæmd sem ákveðnu hlutafélagi hefði verið falið að annast, það hefði tekið til þess fjármagn og fengi heimild til þess að innheimta gjald uns göngin hefðu verið greidd upp og þá rynnu þau til ríkisins endurgjaldslaust. Í sjálfu sér má velta fyrir sér í tengslum við framkvæmdir við vegagerð hvort almennt eigi að fara þessa leið eða ekki. Ég er þeirrar skoðunar að það sé alveg hugsanlegt og megi alveg skoða það að taka gjald fyrir einstakar afmarkaðar vegaframkvæmdir ef, eins og ég segi, um annan nærtækan valkost er að ræða og að hann sé raunverulegur valkostur. En þá er kannski alveg eins rétt að ríkið sjálft geri það. Ríkið sjálft hefur aðgang að ódýrara fjármagni og ber ábyrgð á heila dæminu og getur hvenær sem er breytt forsendum ef það vill. Mikilvægt er að þjóðvegirnir séu hluti af almannaþjónustukerfinu. Á Vesturlandi eru samgöngurnar til Reykjavíkur einmitt mikilvægar. Hér er stjórnsýslan. Hér eru menntastofnanirnar. Hér eru hátæknisjúkrahúsin, innflutningshafnirnar og atvinnusvæðið. Þess vegna tel ég mikilvægt að það eigi að kanna leið til þess að lækka gjaldið í gegnum Hvalfjarðargöngin. Fyrir mann sem fer t.d. núna 40 ferðir á mánuði kostar það 23.100 kr. að kaupa 40 ferða miða.

Herra forseti. Hvalfjarðargöngin voru mikil samgöngubót og eins og flestar samgöngubætur mjög arðsöm framkvæmd. Hvalfjarðargöngin hafa ekki einungis stytt vegalengdir og tengt atvinnusvæði heldur bætt umferðaröryggi, fækkað alvarlegum slysum, forðað mannlegum harmleik sem ella hefði orðið og einnig sparað þjóðfélaginu gríðarháar upphæðir því slys kosta mikla fjármuni. Ég tel að við verðum að svara þeirri spurningu með málefnalegum rökum hvenær leggja á sérstakan skatt á vegfarendur. Ég sé ekki rök fyrir því að rukka vegfarendur á leið vestur um land um sérstakt gjald fremur en vegfarendur á leið austur á land. Hvers vegna á íbúi á Akranesi sem sækir vinnu til Reykjavíkur að greiða sérstakt gjald umfram þann sem býr á Selfossi? Í greinargerð viðræðuhóps hæstv. samgrh. um lækkun veggjalds og aukningu afkastagetu Hvalfjarðarganganna eru reifaðar ýmsar leiðir til að lækka megi veggjaldið. Niðurstaða skýrslunnar ber með sér að ef lækka eigi veggjaldið þá verði ríkið að grípa til sérstakra aðgerða, svo sem að yfirtaka tryggingar, lækka eða afnema virðisaukaskatt af gjaldinu eða þá að yfirtaka Spöl hf. Við í þingflokki Frjálsl. erum tilbúin að setjast yfir það með öðrum stjórnmálaflokkum hvernig ríkið geti yfirtekið göngin sem allra fyrst og hætt gjaldtökunni. Það yrði gífurleg lyftistöng fyrir ferðaþjónustu og annað atvinnulíf á Vesturlandi. Við teljum að gjaldtakan eigi ekki að vara svo áratugum skiptir. Ef ekki næst í gegn að afnema þessi veggjöld teljum við að ríkið eigi nú þegar að koma til móts við íbúa á Vesturlandi og aðra þá sem eiga leið um göngin og afnema virðisaukaskatt á veggjaldinu.

Virðulegi forseti. Þegar tekin hefur verið ákvörðun meðal ríkja Evrópusambandsins um að byggja upp tiltekið svæði er byrjað á að byggja þar upp samgöngur. En til þess að samgöngubætur nýtist framþróun til fulls þarf fólk að hafa efni á að nýta sér þær. Þeir sem sækja þurfa nám á háskólastigi til Reykjavíkur standa frammi fyrir erfiðri fjárhagslegri hindrun, þ.e. uppihalds- og húsnæðiskostnaði í Reykjavík. Göngin gera það að verkum að fræðilega er einfalt mál að sækja skóla í Reykjavík, t.d. frá Akranesi og nágrenni þar sem húsnæðiskostnaður er mun lægri á sama hátt og fremur algengt er að nemendur frá Selfossi og nágrenni sæki skóla í Reykjavík. Munurinn er hins vegar sá að nemendur á Vesturlandi þurfa að reiða fram gangagjald fyrir hverja ferð auk annars ferðakostnaðar. Lágt gangagjald fyrir þennan hóp er dæmi um þjóðhagslega hagkvæmni. Því meira sem þessi kostur er nýttur því minna álag er á húsnæðismarkaði á Reykjavíkursvæðinu. Ljóst er af skýrslu nefndar samgrh., um lækkun veggjalds og aukna afkastagetu Hvalfjarðarganga, að helsta raunhæfa leiðin til að lækka verð hins almenna notanda er að ríkið nýti sér þá möguleika sem það hefur til áhrifa. Þeir felast í lækkun eða afnámi á virðisaukaskatti eða að ríkið taki á sig áhættu við göngin þannig að tryggingagjald falli niður. Um er að ræða umtalsverðar upphæðir sem geta skipt verulegu máli í gjaldi fastra áskrifenda, þ.e. þeirra sem fyrst og fremst nota göngin. Auk þess má minna á að ríkið rukkar ekki landsmenn sérstaklega fyrir framlag sitt til samgöngubóta á landinu í öðrum tilfellum. Það er því sanngirnismál, herra forseti, einkum gagnvart þeim sem nýta göngin mest, að ríkið geri það sem í þess valdi er til að lækka kostnað fastra áskrifenda.

Herra forseti. Ég tel að allir séu sammála um þjóðhagslega arðsemi Hvalfjarðarganganna sem hefur stytt leiðir, til Akraness um 60 km og Borgarness um 42 km og einnig til annarra landshluta. Miðað við gjaldskrá ríkisins fyrir ekna 60 km er gjaldskrá Spalar, þ.e. 1.000 kr. í gjald, 35% þeirrar upphæðar. Afsláttarverðið, 440 kr. gjaldið, er 15% þeirrar upphæðar sem ríkið borgar í kílómetrum talið. Frá 1. júlí 1998 hefur gjaldskráin ekki breyst enda hefur raungildi gjaldsins lækkað um 18--40%. Með því að ráðast í einkaframkvæmd var verkinu flýtt um a.m.k. einn eða tvo áratugi vegna forsendna gjaldtökunnar. Með afnámi veggjalds yrði veruleg lækkun fjármagns til annarra vegaframkvæmda þar sem þörfin er mjög brýn fyrir. Þá eru menn að tala um 700--800 millj. kr. á ári. Öllum er ljóst að innan fárra ára þarf að bæta við nýrri akrein í suðurmunna Hvalfjarðarganga vegna aukinnar umferðar. Hvalfjarðargöngin eru prófsteinn á einkaframkvæmdir í samgöngumálum hér á landi sem nauðsynlegt er að láta reyna á og að samningar standi við fjárfesta. Verum minnug þess að allt bendir til að skuldbindingar Spalar verði greiddar upp eftir 12--13 ár og Hvalfjarðargöngin verði þá eign ríkisins. Menn hafa velt vöngum yfir því hvort gjaldið verði þá afnumið en þá þarf að velta fyrir sér spurningunni: Hvað verður um þá 13 Skagamenn sem hafa atvinnu af þessari starfsemi?

Virðulegi forseti. Göngin undir Hvalfjörð eru að sögn Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands ein hagkvæmasta stórframkvæmd í samgöngumálum á Íslandi. Hagkvæmnin felst m.a. í minna eignatjóni, líkamstjóni og mengun svo ekki sé talað um tímasparnaðinn. Ríkið tekur 14% virðisaukaskatt af veggjöldum í göngunum og hefur þar af leiðandi af því nokkrar tekjur. Ég spyr, herra forseti: Er eðlilegt, út frá jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar, að veggjald sé tekið af Hvalfjarðargöngunum á meðan önnur eru án gjalds og greidd úr sameiginlegum sjóðum þjóðarinnar? Málshefjandi, hv. þm. Jóhann Ársælsson, hefur reifað málið og bent á leiðir til að lækka veggjaldið eða hreinlega að fella það niður. Uppistaða notenda eru landsbyggðarfólk og fyrirtæki á landsbyggðinni og því má líta svo á að um sé að ræða aukaálögur á landsbyggðarfólk. Hæstv. forseti. Hér er um hápólitískt mál að ræða. Göngin áttu upphaflega ekki að vera fastur tekjuliður hjá samgrn. Er ekki rétt að ríkisvaldið athugi möguleikann á að taka rekstur Hvalfjarðarganganna yfir og lækka eða fella veggjaldið alveg niður? Hæstv. ráðherra segir að stefnumótun um veggjöld sé í bígerð. Ég spyr: Er í bígerð að leggja veggjöld á fleiri samgöngumannvirki í framtíðinni, t.d. Héðinsfjarðargöng eða jafnvel á sjálfa Sundabrautina?

Herra forseti. Það er alltaf ánægjulegt að ræða Hvalfjarðargöngin. Það voru ýmsar efasemdir uppi á Alþingi á sínum tíma þegar við unnum að því að ráðast í þau, um hvort þau væru skynsamleg framkvæmd. Ýmsir töldu að þau mundu leka af því að þau færu undir sjóinn og töldu að slík áhætta fylgdi göngum af því tagi að bankar fengjust ekki til að lána fé til framkvæmdanna. Ég man að á þeim tíma impraði ég einu sinni á því hvort ekki væri rétt að fara frekar innan við Hvalfjörðinn og brúa Hvalfjörðinn þar. Mig minnir að þingmenn Vesturlands, eins og við þingmenn Norðurlands, höfum á þeim tíma verið sammála um að rétt væri að fara fremur í einkaframkvæmd og hafa veggjald, gangagjald. Um það voru allir sammála, sérstaklega þingmenn Akraness. Það er á hinn bóginn alltaf billegt að koma eftir á og segja: Við skulum létta af þessum og þessum göngunum. Við stöndum frammi fyrir því, dreifbýlismenn, að við viljum ráðast í ýmsar framkvæmdir og greiða fyrir þeim með því að hafa veggjöld. Ég get nefnt sem dæmi jarðgöng undir Vaðlaheiði. Ég get nefnt sem dæmi veg um Stórasand. Ég get nefnt sem dæmi þá möguleika sem eru tengdir því að fara í Sundabraut. Þar hafa líka ýmsir talað um veggjald sem aftur mundi hafa áhrif á samninga við Spöl vegna ákvæða í þeim samningi. Ég vil minna á að ég sagði, þegar Hvalfjarðargöng voru vígð á sínum tíma, að minn spádómur væri að samningurinn við Spöl yrði endurnýjaður af því að nauðsynlegt yrði eftir 14 ár að fara í önnur göng við hliðina á þessum vegna hinnar miklu umferðar sem er á milli Vesturlands og Reykjavíkur. Ég hygg að ég virðist spámannlega vaxinn í þessu þó að ég sé það yfirleitt ekki. Ég vil þakka hæstv. samgrh. fyrir að hafa haldið vel á þessum málum og ber fyllsta traust til þess að hann muni gera það áfram.

Herra forseti. Ég held að við séum öll sammála um að Hvalfjarðargöngin séu mikil samgöngubót og hafi verið rétt ákvörðun á sínum tíma. Ég styð að áfram verði tekið veggjald á framkvæmdum sem eru mjög dýrar ef um er að ræða styttingu á vegalengd og við notum sömu forsendur og áður, að það sé valkostur við aðra leið eins og hugsanleg Vaðlaheiðargöng. Ég styð þann kost ef hægt er að velja aðra leið og eins ef mannvirkið verður að ríkiseign að samningstíma loknum. En ég tel að ríkið, Vegagerð ríkisins, geti alveg eins valið þessa leið og farið í sams konar fjáröflun og framkvæmdin verði, þegar upp er staðið, ódýrari þar sem lántökur ríkisins eru hagstæðari. Vegtollur eða veggjald eins og nú er tekið væri hluti af því að flýta framkvæmdum en slíkt veggjald yrði lagt af þegar framkvæmdin hefur verið greidd upp. Það er ljóst að í dag er veggjaldið á Hvalfjarðargöng orðinn skattur á þá sem þurfa að nota göngin til þess að sækja vinnu. Því er mikilvægt að skoða í fyrsta lagi hvort ekki sé hægt að lækka gjaldið og fara þá þá leið að samningurinn taki lengri tíma. Leiðin er ekki lengur valkostur. Það fara allir Hvalfjarðargöngin.

Virðulegi forseti. Hvalfjarðargöng eru ein mesta samgöngubót sem við Íslendingar höfum fengið. Það er óhætt að segja að menn hafi nýtt þá fjárfestingu. Um 1.700--2.000 bílar óku daglega um Hvalfjörð fyrir Hvalfjarðargöng. Meðalumferð um göngin er rúmlega 50% meiri eða 3.000 bílar á dag samkvæmt upplýsingum Vegagerðarinnar. Áhrifin á slysatíðni eru líka jákvæð. Í raun þýða færri slys þjóðhagslegan sparnað sem nauðsynlegt er að tekið sé tillit til þegar þessi mál eru rædd. Baráttan fyrir Hvalfjarðargöngunum var gríðarlega hörð eins og hér hefur komið fram. Hefðu menn ekki brugðið á það ráð að leita nýrra leiða til að fjármagna göngin má hreinlega efast um að við byggjum í dag við þá samgönguæð sem Hvalfjarðargöngin eru. Ég tel sjálfsagt að menn leiti leiða til að beita notendagjöldum með svipuðum hætti víðar til að flýta framkvæmdum þar sem því verður komið við. Segja má að það sé réttindamál gagnvart því fólki sem greiðir veggjöldin í dag að svo sé gert. Ein forsendan fyrir því að ráðist var í þessa framkvæmd var sú að ríkisstjórnin samþykkti að beita sér fyrir því á Alþingi að veita fyrirgreiðslu í formi ríkisábyrgðar fyrir örlitlum hluta framkvæmdarupphæðarinnar og það aðeins til skamms tíma, auk þess sem af vegafé var eðlilega veitt fjármagn til uppbyggingar vegtenginga. Samt var það svo að þegar þessar tillögur voru lagðar fyrir Alþingi um þetta leyti á árinu 1995 risu fjölmargir þingmenn upp á afturlappirnar og mótmæltu harðlega. Hverju voru þeir að mótmæla? Jú, þeir vildu ekki að ríkið greiddi fyrir þessu máli. Hverjir stóðu helst fyrir þeim mótmælum? Því er auðvelt að svara. Það voru forustumenn þeirra stjórnmálaflokka sem nú standa að Samfylkingunni. Gjaldtakan eins og hún er nú er auðvitað íþyngjandi. En eins og hæstv. samgrh. vakti athygli á í ræðu sinni áðan mun gefast tilefni til lækkunar á veggjöldum í framtíðinni. Það er líka eðlilegt að fyrirtækið Spölur kanni sérstaklega möguleika á að gefa fleiri möguleika til gjaldtöku, sérstaklega ívilnandi fyrir þá sem þurfa að aka fram og til baka á sama degi. Ef slíkt væri tekið upp væri sérstaklega komið til móts við þá sem fara oft um göngin, einnig þá á höfuðborgarsvæðinu sem vilja nýta sér þjónustu á Akranesi, í Borgarfirði og öðrum byggðum norðan Hvalfjarðar.

Hæstv. forseti. Það sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson sagði áðan um forustumenn Samf. kannast ég illa við. Ég veit ekki betur en forverar þess flokks hafi staðið að ríkisstjórn sem undirbjó þetta mál. Hv. þm. Halldór Blöndal taldi að margir hefðu verið á móti þessu máli í upphafi. En það voru líka margir sem börðust fyrir því fyrir norðan Hvalfjörð. Ég er sannarlega ekki að halda því fram að það hefði ekki átt að innheimta veggjald vegna þess að ég studdi málið. En það þýðir ekki að ég styðji að ríkið haldi áfram að innheimta virðisaukaskatt ofan á þetta veggjald og láti þá kynslóð eina sem núna er á dögum borga upp göngin á 20 árum og bæti þessu ofan á. Ríkið mun eiga þessi göng skuldlaus eftir 20 ára rekstur þeirra. Samt er ríkið að innheimta virðisaukaskattinn ofan á gjaldið. Hæstv. ráðherra svaraði engum þeirra spurninga sem ég lagði fram. Ég spurði hvort hann ætlaði að beita sér fyrir því að þessi virðisaukaskattur yrði lagður af. Ég spurði hæstv. ráðherra hvort hann ætlaði að beita sér fyrir því að hamfaratrygging sem er á göngunum yrði færð yfir á ríkið. Það mundi ekki kosta ríkið neitt. Að vísu felst í því áhætta en sú áhætta er á öllum mannvirkjum. Ég spurði einnig hæstv. ráðherra að því hvaða leiðarstjörnur hann hefði gefið starfshópnum sem skoðar þetta mál til þess að skipuleggja framtíðarpólitíkina í þessu öllu saman. Hana þurfum við að ræða. Ég er ekki á móti því að nota gjaldtöku með þessum hætti en hún verður að vera hófleg og ríkið á ekki að nota hana sem tekjustofn í ríkissjóð ofan á það sem menn greiða fyrir mannvirkið.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Hún er mjög gagnleg og mikilvægur undanfari þess að við þurfum að ræða í þinginu almennt um gjaldtöku vegna fjárfestinga í umferðarmannvirkjum. Menn tala eins og það sé sjálfsagt mál að ganga á fund forustumanna fyrirtækis og bjóða þeim styrki. Hvernig gerum við það? Jú, við gerum það með því að taka fé úr ríkissjóði. Ef við ætlum að greiða upp lán fyrir fyrirtækið Spöl sem hefur fjárfest í þessu ágæta verkefni, ef við ætlum að lækka virðisaukaskatt eða greiða niður lánin fyrir fyrirtækið þá verðum við að taka það úr ríkissjóði. Hvaðan? Úr Vegasjóði. Eru menn tilbúnir að velja þau verkefni sem við þurfum að skera niður í vegagerð til að lækka þetta gjald? Ég legg mikla áherslu á viðræður við Spöl áfram. Viðræður um hvað? Viðræður um að fyrirtækið leggi sig fram við að lækka gjaldið. Ég er að sjálfsögðu reiðubúinn til að ganga í þær viðræður, m.a. með því að skoða hvort hægt sé með einhverjum leiðum að lækka tryggingarkostnaðinn. Ég tel að það sé eitt af þessum verkefnum. Lækkun virðisaukaskattsins er fram undan á kjörtímabilinu á næstunni. Stjórnarflokkarnir hafa gert ráð fyrir að lækka virðisaukaskattinn, m.a. af gjaldinu í Hvalfjarðargöngunum. Í dag er 14% virðisaukaskattur af gjaldinu og ég tel að við eigum að lækka það og að því er stefnt. Ég tel að ríkið eigi ekki að yfirtaka Hvalfjarðargöngin eins og fulltrúar Frjálslynda flokksins nefndu og raunar fleiri sem ýjuðu að því. Ég tel miklu fremur að við eigum að ganga til samninga við þetta ágæta fyrirtæki, m.a. um þann hugsanlega kost að það haldi áfram ámóta starfsemi og taki að sér önnur verkefni sem hér blasa við og nefnd hafa verið, t.d. Sundabraut. Ég tel að við eigum að eiga gott samstarf við fyrirtækið, leita allra leiða, eins og ég hef verið að gera, til þess að lækka gjaldið, horfa til framtíðar og nýta þennan kost, þ.e. áframhaldandi uppbyggingu í samgöngukerfinu með gjaldtöku.

Herra forseti. Hér er tekið til 3. umr. frv. til laga um breyting á lögum um tryggingagjald sem töluvert hefur verið fjallað um í þingsölum og við rætt í efh.- og viðskn. sem fékk málið til umsagnar. Frv. felur í sér að heimild launagreiðanda til lækkunar á tryggingagjaldi, sem nýta á á móti iðgjaldi launamanns í tilviki séreignasparnaðar, falli brott. Ljóst er að í þeim umsögnum sem fram hafa komið um málið er í flestum og nær öllum tilvikum dregin upp sú mynd að þetta sé óskynsamleg aðgerð sem draga muni úr hvata til sparnaðar. Markmiðið með þessari heimild var að efla lífeyrissparnað landsmanna og einnig þjóðhagslegan sparnað. Bæði þessi markmið eru enn í fullu gildi og því ekki tilefni til að afnema þær heimildir sem stutt hafa við séreignarsparnað, með þeim hætti sem hér er verið að gera. Fyrir þá sem vinna á almennum vinnumarkaði og opinbera starfsmenn, aðra en starfsmenn sveitarfélaga, hafa þessir hvatar verið þríþættir: Í fyrsta lagi hefur sparandinn fengið skattfrestun á viðbótariðgjaldi. Í öðru lagi var samið í kjarasamningum 1998 um sérstakt 2% framlag launagreiðanda á móti greiddu iðgjaldi launamanns. Í þriðja lagi var lögum um tryggingagjald tvíbreytt þannig að launagreiðendur fengu afslátt af tryggingagjaldi sem nam 0,1% fyrir hvert prósent sem starfsmenn greiddu í viðbótarlífeyrissparnað, upp að 4% sparnaði. Afslátturinn lagðist við viðbótarlífeyrissparnað launamannsins. Lækkun tryggingagjaldsins sem rann til viðbótarlífeyris sparenda mátti þó aldrei vera meiri en 10% af iðgjaldahluta hans. Það er alveg ljóst, herra forseti, að þessir þrír hvatar hafa leitt til þess að smám saman hefur þátttaka í viðbótarlífeyrissparnaðinum orðið mjög góð. Í þeim gögnum sem við höfum fengið frá fjmrn. um málið sést hvaða áhrif þessi viðbótarlífeyrissparnaður hefur haft. Á árinu 2000 var fjöldi framteljenda sem greiddu til lífeyrissjóða um 150 þúsund en var á árinu 2003 tæplega 163 þúsund. Þessi viðbót sem hér er um að ræða, þessir hvatar til aukins lífeyrissparnaðar, birtast í því að á árinu 2000 greiddu um 30 manns þessa viðbót. Á árinu 2003 eru greiðendur 70.566. Það sýnir hve miklum árangri þetta hefur skilað í sparnaði landsmanna. Með þessari breytingu er a.m.k. dregið úr einum þessara hvata sem er ástæða til að mótmæla harðlega. Í umsögnum þeirra sem sendu umsögn um málið kemur sama skoðun fram. Í umsögn ASÍ segir, með leyfi forseta: ,,Það er að auki beinlínis óráðlegt að fella brott hvata til þjóðhagslegs sparnaðar þegar allar spár benda til þess að búast megi við verulegri þenslu í hagkerfinu. Einnig má benda á að verði umrætt frumvarp að lögum er verið að rýra kjör launafólks um 500-600 milljónir á ári. Slík kjaraskerðing mun ekki auðvelda komandi kjarasamningsgerð.`` Það er ástæða til að staldra ögn við þetta, herra forseti. Það var ítrekað af fulltrúum ASÍ sem komu á fund nefndarinnar að þetta mundi hafa mjög neikvæð áhrif á komandi kjarasamningagerð. Þeir nefndu einnig neikvæð skilaboð sem fólgin væru í þessari breytingu, að draga úr hvata til sparnaðar. Herra forseti. ASÍ bendir á að það sé verið að rýra kjör launafólks um 500--600 millj. kr. Eins og við höfum farið í gegnum er það einungis hluti af þeim pakka sem nú er sendur inn á heimilin til launafólks rétt fyrir jólin þar sem kjör heimila og einstaklinga eru rýrð með margvíslegum hætti. ASÍ telur að sá pakki sé upp á 3,7 milljarða kr. Í því sambandi má nefna vaxtabæturnar sem við ræddum í gær. Þær eru lækkaðar um 600 millj. kr. Þeir nefna almennan tekjuskatt sem er hækkaður um 600 millj. með afnámi frádráttar vegna séreignasparnaðar sem við ræðum hér. Atvinnuleysisbætur eru lækkaðar um 170 millj. Þeir tala einnig um að sjúkratryggingar séu lækkaðar um 740 millj. Þar erum við að tala um lækkun á lyfjakostnaði upp á 450 millj. kr. Henni á að ná með því að hækka greiðslur almennings fyrir lyf og reyna að ná niður kostnaði með því að ávísa á ódýrari lyf. Hluti af þessum 740 millj. kr. eru niðurgreiðslur hjálpartækja. Þær lækka um 150 millj. kr. og er m.a. horft til þess að endurskoða reglur um greiðsluþátttöku í öndunargrímum, jafnframt því að lengja þann tíma sem líður milli þess að fatlaðir geti fengið bifreiðastyrk. Í dag er sá tími fjögur ár. Spara á 50 millj. í kostnaði við sjúkraþjálfun og hækka komugjöld til sérfræðinga. Þessi aukning á álögur heimilanna felst í lækkun sjúkratrygginga upp á 740 millj. kr. Þessu til viðbótar eru vaxtabæturnar sem hér hefur verið rætt um. Það virðist jafnframt sérlegur áhugi hjá ríkisstjórninni að ráðast á kjör atvinnulausra. Bætur til þeirra eiga að lækka, m.a. með því að greiða ekki fyrstu þrjá dagana í atvinnuleysi. Það er kannski mesta skömm ríkisstjórnarinnar við fjárlagagerðina, að senda fátæku fólki sem á varla fyrir jólamatnum slíka kveðju fyrir jólin. Til viðbótar þessu, herra forseti, bætist hækkun á bensínskatti og þungaskatti. Það eru 1.200 millj. kr. með virðisaukaskatti þannig að bensínlítrinn sem bíleigendur borga hækkar, frá því að það frv. varð að lögum, um tæpar 4 kr. Hlutirnir hafa heldur betur snúist upp í andhverfu sína frá kosningunum, þegar stóð upp úr öllum frambjóðendum stjórnarflokkanna að lækka ætti skattana og bæta kjör heimilanna. Við erum hér á síðasta sprettinum fyrir jólin að ræða hvert frv. á fætur öðru sem felur í sér ýmsar álögur á heimilin í landinu með margvíslegum hætti. Fyrir þeim álögum verða sjúklingarnir og atvinnulausir, ekki sleppa þeir frekar en fyrri daginn hjá núv. ríkisstjórn. Það er árlegur viðburður frá því að ríkisstjórnin tók við árið 1995, að skerða kjör þessara hópa. Það hefur verið gert jafnt og þétt. Bíleigendur verða iðulega fyrir barðinu á ríkisstjórninni. Hér er bensínlítrinn og álögur á bifreiðaeigendur með því hæsta sem þekkist. Ríkisstjórnin gengur meira að segja svo langt, þegar við erum að sigla inn í þenslutímabil, að draga úr hvatanum til sparnaðar með því frv. sem hér er á dagskrá, herra forseti. Út af fyrir sig er óþarfi að fara ítarlega yfir þessar umsagnir. Það var gert við 2. umr. málsins. Í örfáum orðum er þó hægt að segja, herra forseti, að Landssamtök lífeyrissjóða leggjast gegn samþykkt þessarar breytingar á lögum um tryggingagjald. BSRB leggst gegn samþykkt frv., segir að það rýri kjör launafólks og dragi jafnframt úr hvata til lífeyrissparnaðar. Orðrétt segir BSRB, með leyfi forseta: ,,Auk þess orkar tímasetning tvímælis í ljósi þeirrar þenslu sem ætla má að verði í efnahagslífinu á komandi missirum. Við slíkar aðstæður hefur verið talið heppilegra að örva sparnað.`` Hagfræðistofnun Háskóla Íslands gerir mjög alvarlegar athugasemdir við frv., lýsir sig ósammála því og segir, með leyfi forseta: ,,Enn er mikil þörf til að auka þjóðhagslegan einkasparnað, sérstaklega vegna mikilla umsvifa í íslensku efnahagslífi á næstu árum. Í stað þess að um 500 milljónir króna endi á lífeyrisreikningum launþega og tilsvarandi þjóðhagslegur einkasparnaður myndist, aukast tekjur ríkissjóðs um sömu upphæð. Þessum auknu tekjum ríkissjóðs er þá hægt að ráðstafa til verkefna á vegum hins opinbera með tilsvarandi innspýtingu í efnahagslífið eða í að greiða niður skuldir með tilsvarandi þjóðhagslegum sparnaði. Af þessum þremur kostum er aukning þjóðhagslegs einkasparnaðar æskilegastur.`` Það er akkúrat það sem ríkisstjórnin er að draga úr með þessari breytingu sem við ræðum hér. Í öðru lagi segir Hagfræðistofnunin, með leyfi forseta: ,,Ráðstöfunin mun draga úr vilja þess helmings íslenskra launþega sem ekki tekur þátt í viðbótarlífeyrissparnaði nú til að hefja þátttöku.`` Mér láðist að geta um það áðan að í umsögn ASÍ eru einmitt hafðar áhyggjur af þessu, þ.e. að stórir hópar launafólks hafi ekki nýtt sér viðbótarlífeyrissparnaðinn nema að takmörkuðu leyti og þetta eigi sérstaklega við um þá tekjulægri. Undir þetta tekur Hagfræðistofnun, að ráðstöfunin muni draga úr vilja þess helmings íslenskra launþega sem ekki tekur þátt í viðbótarlífeyrissparnaði nú til þess að hefja þátttökuna, þ.e. þegar verið er að draga úr en ekki að auka hvatann. Hagfræðistofnun segir í þriðja lagi, með leyfi forseta: ,,Á hverju ári bætast 2--3 þúsund nýir starfsmenn við á íslenskan vinnumarkað og mun ráðstöfunin draga úr hvatanum fyrir þessa starfsmenn til að taka þátt í viðbótarlífeyrissparnaði.`` Í umsögn Hagfræðistofnunar segir einnig, með leyfi forseta: ,,Almannatryggingakerfið og almenna lífeyriskerfið munu í framtíðinni gefa eftirlaunaþegum færi á að njóta um 65--75% meðaltekna sinna eftir að sest er í helgan stein, ef fullum réttindum er náð. Viðbótarlífeyrir bætir um 10 prósentustigum við þá tölu, miðað við að greitt sé alla starfsævi í viðbótarlífeyrissjóð og að ávöxtun sé þokkaleg. Jafnframt er ljóst að því hærri sem lífeyrir er úr almennum sjóðum og viðbótarlífeyrissjóðum, því minni verður þunginn á almannatryggingar í framtíðinni vegna tekjutenginga.`` Það eru viðbótarrök fyrir þessu eins og Hagfræðistofnun bendir á, þ.e. að því hærri sem lífeyrir er úr almennum sjóðum, m.a. vegna séreignasparnaðar sem verið er að draga úr, og viðbótarlífeyrissjóðum, því minni verður þunginn á almannatryggingar í framtíðinni vegna tekjutenginga. Ekki er víst að mikill sparnaður sé í þessu þegar öllu er á botninn hvolft og allar hliðar á málinu hafa verið dregnar fram. En svo virðist oft vera að þegar ríkisstjórnin ræðst í sparnað þá er hann oft óhugsaður, það vantar að fara yfir málið í heild sinni, hvort þetta sé í raun og veru sparnaður, hvort þessi útgjöld sem verið er að spara komi fram einhvers staðar annars staðar eða ef verið er að spara í heilbriðigskerfinu, hvort það komi þá fram í félagslega kerfinu o.s.frv. Það er oft sem við brennum okkur á því, herra forseti, að hlutirnir virðast ekki gaumgæfðir sem skyldi hjá hæstv. ríkisstjórn. Landsbanki Íslands er á móti þessu og tína má til fleiri aðila. Herra forseti. Frv. sem við ræðum fyllir flokk þeirra mörgu mála í þinginu þar sem ríkisstjórnin er að fara óskynsamlegar leiðir, þar sem hún er að þrengja kjör fólksins með óskynsamlegum hætti. Við í þingflokki Samfylkingarinnar höfum lýst okkur alfarið á móti þeirri leið sem hér er farin og munum að sjálfsögðu greiða atkvæði gegn frv. þegar það kemur til atkvæðagreiðslu hér síðar.

Hæstv. forseti. Við erum komin í 3. umr. um þetta lagafrv. og menn hafa gert grein fyrir afstöðu sinni til frv. á fyrri stigum málsins. Verið er að fella brott málsgrein úr 2. gr. laganna og í athugasemdum með frv. er gerð grein fyrir því hvernig þær eru upphaflega til komnar í áföngum árið 1998 og síðan aftur 2000. Í greinargerðinni segir m.a., með leyfi forseta: ,,Með lögum nr. 148/1998, um breyting á lögum um tryggingagjald, var fjórum nýjum málsgreinum bætt við 2. gr. laganna þar sem kveðið var á um lækkun tryggingagjalds launagreiðanda um allt að 0,2%, en þó ekki meira en sem næmi 10% af iðgjaldshluta launamanns samkvæmt lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Þessa lækkun skyldi nýta sem iðgjald launagreiðanda á móti iðgjaldi launamanns til viðbótarlíf eyrissparnaðar.`` Síðar segir, með leyfi forseta: ,,Með breytingum á lögum um tekjuskatt og eignarskatt vorið 2000 var þessi heimild hækkuð úr 2% í 4% auk þess sem heimild til lækkunar á tryggingagjaldi hækkaði úr 0,2% í 0,4%.`` Áfram segir, með leyfi forseta. ,,Við gerð kjarasamninga í kjölfar lagabreytinganna frá 1998 var síðan samið um sérstakt framlag frá launagreiðanda á móti greiddu framlagi launþegans í viðbótarlífeyrissparnað.`` Það sem ég er að leggja áherslu á er samhengi þessara lagabreytinga og kjarasamninga. Það skal tekið fram að hér er ekki um kjarasamningsbundin ákvæði að ræða. Ég er ekki að halda því fram. En ég er að leggja áherslu á þetta stóra samhengi. Um markmið þessara laga segir, með leyfi forseta. Áfram vitna ég í athugasemdir við lagafrumvarpið: ,,Meginmarkmiðið með þessum breytingum var tvíþætt, annars vegar að skapa skilyrði fyrir aukinn þjóðhagslegan sparnað og hins vegar að efla lífeyrissparnað landsmanna jafnframt því að auka vitund og sjálfsákvörðunarrétt þeirra yfir þessu sparnaðarformi. Framangreindar breytingar hafa svo sannarlega náð markmiðum sínum með vaxandi þátttöku launþega ár frá ári í þessari sparnaðarleið. Samningar um mótframlag atvinnurekenda hafa án efa stuðlað að því hversu vel hefur tekist til.`` Ég vil taka undir þessi sjónarmið og þessa framsetningu á tilurð laganna og rökstuðningi fyrir þeim á sínum tíma. Að mínu mati halda þessi rök enn þá. Ég hef lagt áherslu á og ítreka það sjónarmið enn að þetta er kjararýrandi fyrir launafólk. Þetta rýrir lífeyrisréttindi launafólks og þetta er auk þess rangur tími. Ef menn á annað borð ætla að nema þessi ákvæði á brott úr lögum þá er rangt að gera það núna. Það er fyrirsjáanleg hætta á þenslu í efnahagslífinu og þá er ástæða til þess að hafa til staðar sem mesta hvata til sparnaðar og eins og hérna er reyndar vikið að og vitnað hefur verið til í greinargerðinni var þetta að hluta til hugsað sem slíkur hvati. Hér hefur verið vitnað í fjölmargar álitsgerðir frá verkalýðshreyfingunni, frá Alþýðusambandi Íslands, frá BSRB, frá ýmsum fjármálasérfræðingum og Háskóla Íslands. Ég tek undir þau varnaðarorð sem þar koma fram en ætla ekki að fara nánar í það hér í ræðustól. Það hefur þegar rækilega verið gert.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breyting á lögum um Happdrætti Háskóla Íslands, sem þegar hefur fengið allmikla umræðu í þinginu. Það sem helst hefur verið rætt er sú dagsetning sem kveðið er á um í 1. gr. laganna og felur það í sér að einkaleyfi til að reka happdrætti Háskólans megi veita til 1. janúar 2019. Ég ætla í sjálfu sér ekki að taka afstöðu til þess hvort þetta er rétt. Ég hef kynnt mér rök sem fram hafa komið í því máli. Almennt vil ég segja að ég er hlynntur Happdrætti Háskóla Íslands sem hefur staðið fyrir uppbyggingu innan veggja Háskólans og reyndar veggjanna sjálfra, því þetta happdrætti eða aflafé úr happdrættinu hefur verið notað til þeirra hluta. Hins vegar vil ég í tengslum við þetta víkja að happdrættinu í víðari skilningi og þá að spilakössunum eða spilavítisvélunum sem Háskóli Íslands og Háskólahappdrættið reka og eru reyndar ekki ein um það vegna þess að þar er á ferðinni líka nokkuð sem heitir Íslandsspil --- Íslenskir söfnunarkassar mun það einhvern tímann hafa verið --- og skilar dágóðum tekjum. Undanfarin ár höfum við hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir skipst á að afla upplýsinga um aflaféð úr þessum sjóðum. Í svari sem henni var veitt um aflafé úr spilavítisvélunum fyrir árið 2002 kemur fram að Íslandsspil sem áður hét Íslenskir söfnunarkassar og er rekið af SÁÁ, Rauða krossinum og Slysavarnafélaginu Landsbjörg --- þetta eru þeir aðilar sem eiga aðild að þessu kassasamlagi --- fékk á árinu 2002 1 milljarð 360 millj. 528 þús. 631 kr., með öðrum orðum rúmlega 1,3 milljarða kr. Háskólahappdrættið fékk úr spilavítisvélunum 1 milljarð 236 þús. 604 kr. Þetta eru upphæðirnar sem við erum að tala um. Þær eru teknar úr vösum fólks sem margt hvert er ekki sjálfrátt gerða sinna. Menn hafa deilt um hve margir eru haldnir spilafíkn. Þó deilir enginn um það, það véfengir enginn að það sé 0,5--0,6% hverrar þjóðar. Jafnvel aðstandendur spilavítanna hafa viðurkennt þessa tölu. Ef það er rétt að 0,6% Íslendinga séu haldnir spilafíkn þá þýðir það að 1.700 einstaklingar eru haldnir þeirri fíkn. Þá er Háskóli Íslands, Rauði krossinn, SÁÁ og Slysavarnafélagið Landsbjörg að nýta sér veikindi þessa fólks til að hafa af því fé, til að fjármagna starfsemi sína. Ég sakna þess að hér skuli ekki vera til staðar hæstv. dómsmrh. sem er ábyrgur fyrir því siðleysi að nýta sér veikleika sjúks fólks til að hafa af því peninga til að fjármagna starfsemi sína. Hvað ætlar hann eiginlega að gera? Ég er búinn að beina þessum fyrirspurnum til hans og forvera hans árum saman. Svörin eru engin. Menn hafa haft uppi góð orð um það öðru hverju að setja eigi niður nefndir til að kanna málin o.s.frv. En síðan er ekkert gert. Þjóðfélagið horfir aðgerðalaust á að þessar virðulegu stofnanir nýta sér sjúkleika fólks á þennan hátt. Það má í rauninni segja að það séu tveir aðilar sem hafi ánetjast spilakössum. Annars vegar þeir sem eru háðir þeim og spila í spilavítunum og síðan hinir sem hafa tekjurnar af þeim. Þeir eru einnig háðir þessum spilakössum. Ég hef verið með hugmyndir um það að háskólinn merki spilavítin einstökum deildum háskólans. Þannig fái t.d. Siðfræðistofnun Hlemm, hún gæti fengið Hlemm og fjármagnað sig með Hlemmi, guðfræðideildin gæti fengið Skólavörðustíginn, þannig að þeir sem skipta við kassana viti hverja þeir eru að styrkja, að þeir eru að styrkja guðfræðideildina eða Siðfræðistofnun. Hvers á þá lögfræðideildin að gjalda? kynni einhver að spyrja. Jú, hún gæti fengið einhverja gullnámuna. Gullnámuna, kalla þeir þetta. Náman eru vasarnir á sjúku fólki sem haldið er spilafíkn. Og mér finnst, herra forseti, ekki hægt að afgreiða þessi mál án þess að taka þá hlið, þennan þátt einnig til umræðu og skoðunar. Það hafa endrum og eins verið skrifaðar ágætar greinar um þetta mál, og ég leyfi mér að vitna m.a. í grein sem Sigtryggur Jónsson sálfræðingur birti í Morgunblaðinu 19. maí árið 2001, en þar segist hann sakna af hálfu aðstandenda spilakassanna, og nú vitna ég beint til ummæla hans, með leyfi forseta: ,,umræðunnar um það hvers konar lífi sá lifir, sem haldinn er spilaáráttu, hvernig löngun hans til að spila getur orðið óviðráðanleg, hve skömmin, lygin og sviksemin við nánustu vini og ættingja er stöðugur fylgifiskur, hve afneitunin á eigin vanda er alger, hve trúin á það að geta bætt fjárhagsstöðuna er staðföst. Eða hve angistin, depurðin, kvíðinn og sjálfsvígshugmyndin er daglegur förunautur þeirra, sem lengst og dýpst eru sokknir og hve mörg sjálfsvíg má beinlínis rekja til spilaskulda, sem skipta tugum milljóna króna hjá einum og sama spilaranum``. Hvorki ég né Sigtryggur Jónsson erum einir um að spyrja um ábyrgð aðstandenda spilakassanna því í leiðara Morgunblaðsins, 3. apríl árið 2001, var til að mynda spurt, og hér vitna ég orðrétt, með leyfi forseta, ,,hvort þau samtök, sem um ræðir, telji sér sæmandi að afla fjár með rekstri fjárhættuspila``. Þótt háskólinn ætti ekki hlut að máli á sínum tíma --- það voru söfnunarkassarnir, Íslandsspil, heita þeir það ekki núna? --- þá gerðist það fyrir nokkrum árum að þeir buðu sérfræðingi, svokölluðum, í spilafíkn til landsins. Þetta var prófessor frá spilavítum í Las Vegas og Reno í Arizona í Bandaríkjunum. Þessi maður heitir Stowe Shoemaker og hann var kynntur sem háskólakennari í þessum fræðum, og hann réttlætti spilavíti yfir súpuverði á Grand Hótel, þar sem ég hlýddi meðal annarra á ræðu hans, og hlaut að launum dynjandi lófatak frá hagsmunaaðilum sem voru mættir til staðar. Það hefur aðeins þokast í áttina. Komið hefur verið upp hjálparlínu t.d. á vegum þessara kassa og það er til komið vegna þrýstings frá fólki sem er að berjast gegn þessum ófögnuði. En ég vil minna á það að iðulega fyrir jólin hafa komið fram mótmæli, varnaðarorð og mótmæli frá aðstandendum spilafíkla um að slíkir staðir verði lokaðir í desembermánuði. Á það hefur aldrei verið hlustað. En ég vil vekja athygli á annarri ályktun sem kom. Það var upphafi þessa árs. Þá ályktuðu áhugamenn gegn spilafíkn og beindu þeirri áskorun til aðstandenda spilakassa að stigið yrði það skref, og nú vitna ég orðrétt í ályktun áhugamanna gegn spilafíkn, með leyfi forseta, ,,að banna spilavélar í sjoppum, veitingastöðum og annars staðar þar sem ætla má að unglingar hafi aðgengi að vélunum``. Á þeim tíma, þetta mun hafa verið í febrúar fyrr á þessu ári, var spurt hvort aðstandendur spilakassanna væru tilbúnir að verða við slíkum kröfum áhugamanna gegn spilafíkn, að takmarka aðgengi unglinga að þessum kössum og að þeir yrðu fjarlægðar úr sjoppum og matsölustöðum og annars staðar þar sem ætla mætti að unglingar hefðu aðgengi að vélunum. Engin svör, engin viðbrögð. Fullkomið ábyrgðarleysi. Herra forseti. Þetta eru spurningar sem vakna í mínum huga þegar óskað er eftir því að Háskóli Íslands fái leyfi til áframhaldandi einkaleyfis á happdrætti. Ég fyrir mitt leyti geri mikinn greinarmun á Happdrætti Háskóla Íslands annars vegar og hins vegar spilavítisvélum, ég tala nú ekki um Gullnámuna sem er sérstaklega hönnuð til að æsa upp fíknina með fólki. Ég geri mikinn greinarmun á þessu tvennu, Happdrætti Háskóla Íslands sem ég styð og er fylgjandi því að veita háskólanum áframhaldandi einkaleyfi. Ég er enn að hugleiða tímasetningarnar, hve lengi eigi að gera það fram í tímann með hliðsjón af því að hugmyndin er sú að setja niður nefnd sem skoði þau mál til framtíðar, en þessu er ég almennt velviljaður. Fólk hefur almennt tekið þátt í happdrætti Háskóla Íslands til að styðja við bakið á háskólanum og uppbyggingu þar. Ég er svo sannarlega í þeim hópi. Ég er einnig á því að styðja við bakið á þjóðþrifastofnunum eins og Slysavarnafélaginu Landsbjörg, sem á allan minn stuðning, SÁÁ, sem vinna mjög gott starf, Rauða krossinum, sem vinnur prýðilegt starf líka. Þessar stofnanir eiga minn stuðning, að þessu undanskildu. Ég og hópur fólks innan þings sem utan, þetta er þverpólitískt mál, þetta hefur ekkert með flokkapólitík að gera, við styðjum þessar stofnanir og viljum leita leiða til að tryggja þeim aðra tekjustofna en höfnum því algerlega að gera sér að féþúfu veikt fólk. Það er fullkomlega siðlaust. Og ég sakna þess að heyra engin viðbrögð, hvorki frá aðstandendum spilavítanna né stjórnvöldum, en ég kalla eftir viðbrögðum frá báðum þessum aðilum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. allshn. um frv. til laga um breytingar á lögum um sölu ríkissjóðs á hlutafé í Landssíma Íslands hf., nr. 75/2001. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ólaf Davíðsson frá forsætisráðuneyti. Umsagnir bárust frá Og Vodafone, Landssíma Íslands hf., Snerpu, Byggðastofnun, Sambandi sveitarfélaga á Suðurnesjum, Viðskiptaháskólanum á Bifröst, Grímsnes- og Grafningshreppi, Fræðslumiðstöð Vestfjarða, Akraneskaupstað, Háskólanum á Akureyri og Djúpavogshreppi. Í frumvarpinu er lagt til að fjármálaráðherra fari með hlutabréf ríkissjóðs í Landssíma Íslands hf. í stað samgönguráðherra. Nefndin telur heppilegt að flytja handhöfn hlutafjár ríkisins á hlutabréfum í Landssímanum frá þeim ráðherra sem fer með fjarskiptamál og til fjármálaráðherra í samræmi við þá meginreglu, sem kemur fram í reglugerð um Stjórnarráð Íslands, að fjármálaráðuneytið fari með mál er varða eignir ríkisins, þar á meðal verðbréf og hlutabréf, og fyrirsvar þeirra vegna. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Bjarni Benediktsson og Ágúst Ólafur Ágústsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Kolbrún Halldórsdóttir, hv. 8. þm. Reykv. n., sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi. Hún stendur ekki að álitinu en boðaði að hún mundi gera grein fyrir afstöðu sinni við 2. umr. málsins.

Herra forseti. Eins og kom fram í máli hv. flm. nál., Birgis Ármannssonar, stend ég ekki að þessu áliti en afstaða mín í þeim efnum helgast af því að hér séu kannski ekki þau tilefni til staðar sem látið hefur verið liggja að með þessari aðgerð, að færa forsjá hlutabréfs ríkisins í Landssíma Íslands úr höndum fagráðherrans, samgrh., og í hendur hæstv. fjmrh. Ég hef sem sagt efasemdir um það að hér liggi þau faglegu rök að baki sem talað hefur verið um. Mér finnst ekki endilega sjálfgefið að eignir og verðmæti ríkisins séu alfarið í umsýslu hæstv. fjmrh., enda er það ekki svo að öllu leyti. Það eru ýmsir fagráðherrar sem hafa vörslu eigna ríkisins með höndum og ég held að það þurfi ekki að vera slæmt að fagráðherra, í þessu tilfelli samgrh. sem þekkir og gerir sér grein fyrir þörfum þjóðarinnar varðandi fjarskipti í landinu, hafi með umsýslu þessara hluta að gera. En hvað liggur hér að baki? Það hefur verið látið í veðri vaka að aðeins sé um einhverja einfalda tæknilega afgreiðslu að ræða og þingmenn stjórnarmeirihlutans hafa í raun og veru gert sáralítið úr þessu máli eins og umræðan og þetta nál. gefur til kynna. En í mínum augum er hér verið að undirbúa sölu Landssíma Íslands hf., sölu sem einu sinni var haldið fram úr þessum stóli að stæði ekki til að færi fram. En nú veit alþjóð að þær yfirlýsingar voru innihaldslausar því þegar hafa verið gerðar afskaplega klaufalegar og raunar misheppnaðar tilraunir til þess að selja Landssímann en ríkisstjórninni tókst ekki það ætlunarverk sitt á sínum tíma, en nú verða gerðar tilraunir að öllum líkindum til þess að reyna á nýjan leik. Menn segja að nú sé markaðsumhverfi hagstæðara, og við vitum öll hvað stendur í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, þar er það alveg ljóst að ríkisstjórnin stefnir að því að selja hlut íslenska ríkisins, þjóðarinnar, í þessu þjóðarfyrirtæki. En er það vilji Alþingis, virðulegi forseti, að sala þessi sé undirbúin svo hægt og hljótt sem hér er gert? Ég tel rétt að reyna í öllu falli að vekja athygli þjóðarinnar á því sem hér er í undirbúningi vegna þess að ég tel að þjóðin eigi að taka ákvarðanir af þessu tagi. Við getum núna, við afgreiðslu þessa máls, skoðað grundvallaratriði málsins en það er ekki víst að okkur gefist annað tækifæri til þess. Heimild ríkisstjórnarinnar er eins og allir vita þegar til staðar. Hún er fengin í þeim lögum sem hér er verið að breyta, lögum um sölu ríkissjóðs á hlutafé Landssíma Íslands hf. Hvenær ætla svo ráðamenn þjóðarinnar að bregðast við þeim athugasemdum sem hafa verið gerðar varðandi þessi mál um hina náttúrlegu einokun á sviði fjarskipta í landinu og svara þeim áleitnu spurningum sem lúta að framtíðarfjarskiptaumhverfi á Íslandi? Hvenær ætlum við að ræða jöfnun á möguleikum fólks á að njóta góðra og öflugra fjarskipta? Það sjá allir í hendi sér að slíkt yrði ekki til staðar eftir einkavæðingu þessa fyrirtækis. Við vitum líka að undir fjarskipti heyra gervihnattasamskiptin okkar. Er verið að tala um að einkavæða þau? Hvað er fólgið í grunnneti Landssímans sem Samf. hefur látið í veðri vaka að hún sé ekki sátt við að verði selt? Af hverju erum við ekki að ræða þessi grundvallaratriði málsins? Af hverju látum við bjóða okkur að hér sé talað um að einungis sé um tæknilega tilfærslu að ræða á eignum ríkisins, þ.e. flutningi hlutabréfsins úr skrifstofu hæstv. samgrh. yfir á skrifstofu hæstv. fjmrh.? Þetta eru meginástæðurnar fyrir því að ég hefði viljað fara ofan í grundvallaratriði málsins við þessa umræðu og tel fulla ástæðu til. Ég tel ekki rétt að undirbúa söluna á þessu þjóðarfyrirtæki, Landssíma Íslands, með þeim hætti sem hér er gert.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum um Lífeyrissjóð hjúkrunarfræðinga. Með frv. þessu eru lagðar til tvær breytingar á lögunum. Annars vegar er lagt til að fellt verði niður ákvæði um að tryggingayfirlæknir Tryggingastofnunar ríkisins skuli meta orkutap sjóðfélaga Lífeyrissjóðs hjúkrunarfræðinga og er það sambærileg breyting og lögð hefur verið til í frv. um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins og ég mælti hér fyrir í gær. Hins vegar er lagt til að ákvæðum um skilyrði til aðildar að sjóðnum verði breytt. Vegna breyttra aðstæðna hjá Tryggingastofnun ríkisins hefur stofnunin óskað eftir því að fellt verði niður ákvæði í lögunum um að tryggingayfirlæknir stofnunarinnar meti orkutap sjóðfélaga sjóðsins. Með frumvarpinu er lagt til að í stað tryggingayfirlæknis Tryggingastofnunar ríkisins muni trúnaðarlæknir sjóðsins annast matið. Er það í samræmi við þá framkvæmd er tíðkast meðal annarra lífeyrissjóða. Þá er í frumvarpinu lagt til að ákvæðum laganna um aðildarskilyrði að sjóðnum verði breytt. Samkvæmt gildandi lögum skulu allir hjúkrunarfræðingar, sem áttu aðild að sjóðnum við árslok 1996 og vinna hjúkrunarstörf í þjónustu ríkis, bæjar- og sveitarfélaga eða annarra opinberra stofnana eða við heilbrigðisstofnanir sem eru viðurkenndar af heilbrigðisstjórninni, eiga rétt til aðildar að sjóðnum. Ákvæði um aðild að Lífeyrissjóði hjúkrunarfræðinga hafa ekki þótt nægilega skýr. Þannig hefur komið upp ágreiningur um hvort aðrir en þeir sem starfa á vegum ríkis eða sveitarfélaga eigi rétt á aðild að sjóðnum. Það hefur einkum verið litið til ákvæða um bakábyrgð ríkisins á ábyrgðarskuldbindingum launagreiðenda í þessu sambandi. Til að taka af öll tvímæli um skilyrði til aðildar að sjóðnum er með frumvarpi þessu lögð til breyting á 17. gr. laganna. Samkvæmt frumvarpinu skulu hjúkrunarfræðingar, sem starfa við hjúkrun og áttu aðild að sjóðnum við árslok 1996, eiga rétt til aðildar að Lífeyrissjóði hjúkrunarfræðinga á meðan þeir gegna störfum hjá ríki eða sveitarfélögum, eða stofnun sem alfarið er í þeirra eigu. Þá er lagt til að launagreiðendur, sem fengið höfðu heimild fyrir árslok 2003 til að greiða iðgjald til sjóðsins fyrir starfsmenn sína, hafi áfram sömu heimild til að greiða iðgjald fyrir þá starfsmenn sína og aðra sjóðfélaga sem uppfylla skilyrði um aðild. Framangreind tillaga er í samræmi við þá breytingu sem gerð var á Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins og sjóðfélaga í B-deild sjóðsins sem tók gildi 1. maí 1997. Þannig var B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins alfarið lokað fyrir öðrum launagreiðendum en þeim sem höfðu fengið heimild sjóðsins fyrir árslok 1996. Ekkert sambærilegt ákvæði var hins vegar sett í lögin um Lífeyrissjóð hjúkrunafræðinga og eftir á að hyggja reyndist það hafa verið misráðið. Samkvæmt 18. gr. laganna um Lífeyrissjóð hjúkrunarfræðinga ábyrgjast ríkissjóður og aðrir aðilar, sem tryggja hjúkrunarfræðinga í sjóðnum, hver fyrir sinn hóp, greiðslur úr sjóðnum. Samkvæmt sömu grein er ríkissjóður hins vegar bakábyrgur reynist sá aðili sem tryggt hefur hjúkrunarfræðinga í sjóðnum ekki fær um að standa við ábyrgðarskuldbindingu sína. Samkvæmt 1. mgr. 20. gr. laganna skal ríkissjóður og aðrir launagreiðendur, sem tryggja starfsmenn sína í sjóðnum, endurgreiða sjóðnum hækkun á lífeyrisgreiðslum vegna almennra launahækkana. Með vísan til framangreinds er með frumvarpi þessu lagt til að eftirleiðis verði sjóðurinn aðeins opinn fyrir hjúkrunarfræðingum sem starfa á vegum opinberra stofnana, þ.e. hjá stofnunum sem eru alfarið í eigu ríkis eða sveitarfélaga. Áfram gilda þau skilyrði að viðkomandi sjóðfélagi starfi við hjúkrun, hafi greitt iðgjald til sjóðsins við árslok 1996 og sé ráðinn með föst mánaðarlaun. Ég legg til, herra forseti, að máli þessu verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari og til hv. efh.- og viðskn. þingsins.

Virðulegi forseti. Hér eru til umræðu breytingar á lögum um Lífeyrissjóð hjúkrunarfræðinga. Mér er málið skylt þar sem ég er fulltrúi stéttar minnar, hjúkrunarfræðinga, í stjórn sjóðsins og hef verið þar um nokkurt skeið. Í frv. eru lagðar til tvær breytingar, annars vegar um að fella niður ákvæðið um að tryggingayfirlæknir TR meti orkutap sjóðfélaga LH. Það er ekkert við það að athuga. Ég bendi á að mælt var fyrir frv. sama efnis varðandi Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins fyrr í þessari viku. Hin breytingin snýr að aðildarskilyrðum að Lífeyrissjóði hjúkrunarfræðinga. Samkvæmt núgildandi lögum eiga allir hjúkrunarfræðingar sem áttu aðild að sjóðnum við árslok 1996 og vinna hjúkrunarstörf í þjónustu ríkis, bæjar- og sveitarfélaga, eða heilbrigðisstofnana sem eru viðurkenndar af heilbrigðisstjórninni, rétt til aðildar að sjóðnum. Breytingin sem er lögð til er að eingöngu hjúkrunarfræðingar sem starfa við hjúkrun og áttu aðild að sjóðnum í árslok 1996 skuli eiga rétt til aðildar að LH á meðan þeir gegna störfum hjá ríki eða sveitarfélögum eða stofnun sem er alfarið í þeirra eigu. Aðrir launagreiðendur sem hafa fengið aðild að sjóðnum fyrir árslok 2003 til að greiða iðgjöld fyrir hjúkrunarfræðinga sína hafa áfram sömu heimild. Með frv. er tekið af skarið með að nýjar sjálfseignarstofnanir og einkaaðilar sem hafa hjúkrunarfræðinga í þjónustu sinni fái ekki aðild að sjóðnum fyrir hjúkrunarfræðinga sína eftir áramótin 2003. Hjúkrunarfræðingur sem hefur átt aðild að sjóðnum hjá fyrri vinnuveitanda verður að færa sig í annan lífeyrissjóð vilji hann ráða sig til starfa hjá nýjum aðila sé sú starfsemi rekin á grunni sjálfseignarstofnunar eða einkareksturs þótt ríkið sé greiðandi þjónustunnar. Þess ber að geta að stjórn sjóðsins hefur ekki samþykkt að taka við iðgjöldum vegna hjúkrunarfræðinga sem starfa hjá einkaaðilum á síðustu 12--15 árum. Hér á ég t.d. við læknastofur sem sótt hafa um aðild að sjóðnum vegna hjúkrunarfræðinga sem ráða sig til starfa hjá þeim. Hins vegar hafa sjálfseignarstofnanir, svo sem öldrunarstofnanir, fengið aðild að sjóðnum fyrir hönd hjúkrunarfræðinga sinna, enda hefur rekstur þeirra að öllu leyti verið greiddur úr ríkissjóði. Stjórn Lífeyrissjóðs hjúkrunarfræðinga var hins vegar vandi á höndum þegar öldrunarstofnanir eins og Sóltún sem er í eigu einkaaðila sótti um aðild að sjóðnum fyrir hönd hjúkrunarfræðinga sem réðu sig til starfa hjá stofnuninni. Reyndar töldu hjúkrunarfræðingar sig hafa rétt til aðildar að sjóðnum sem síðan var hafnað. Í sjálfu sér má spyrja hver sé munur á sjálfseignarstofnun annars vegar og einkaaðila hins vegar sem er ekki í eigu ríkisins en reksturinn að fullu greiddur af ríkinu. Frammi fyrir þessum vanda hefur stjórn sjóðsins staðið á síðustu missirum og hefur átt í málaferlum vegna þess. Mjög stór hluti hjúkrunarfræðinga kaus að flytja sig úr Lífeyrissjóði hjúkrunarfræðinga yfir í A-deild LSR þegar þeim gafst kostur á því um áramótin 1996--1997. Það átti sérstaklega við um hjúkrunarfræðinga sem þá voru 45 ára og yngri og sem núna eru þá rúmlega fimmtugir og yngri. Virkir sjóðsfélagar í LH eru því flestir yfir fimmtugt, vel yfir fimmtugt og eldri, en eins og ég sagði kusu flestir yngri hjúkrunarfræðingar að færa sig frá LH til LSR af ýmsum ástæðum. Sú breyting sem hér er lögð til á lögum um LH mun því ekki varða marga hjúkrunarfræðinga í framtíðinni. Hins vegar mun hún í einhverjum tilvikum valda því að hjúkrunarfræðingar sem greiða nú í sjóðinn og hafa hugsað sér að halda því áfram og ljúka störfum sínum innan Lífeyrissjóðs hjúkrunarfræðinga þar til þeir fara á lífeyri munu ekki ráða sig til starfa hjá nýjum aðilum, s.s. sjálfseignarstofnun, sem munu reka heilbrigðisstarfsemi sambærilega við þá sem ríki og sveitarfélög standa fyrir og sem að öllu eða mestu leyti er rekin fyrir opinbert fé. Þannig mun samkeppnisstaða nýrra heilbrigðisfyrirtækja gagnvart heilbrigðisstofnunum á vegum ríkis og sveitarfélaga verða skekkt. Þannig getur ný sjálfseignarstofnun sem tekur að sér að reka t.d. öldrunarstofnun ekki geta tryggt hjúkrunarfræðingi sem á aðild að sjóðnum vegna fyrri starfa áframhaldandi aðild. Í ljósi þess að eldri hluti hjúkrunarfræðinga, þ.e. þeir hjúkrunarfræðingar sem eru eldri, ræður sig yfirleitt til starfa á öldrunarstofnunum er ljóst að nýr aðili hefur ekki sömu möguleika á að ráða til sín hjúkrunarfræðinga og þeir sem þegar hafa aðild að sjóðnum. Það er jafnframt alveg ljóst að verði þessi breyting á lögunum er ekki vafi á að einkaaðilar eins og Sóltún og Heilsugæslustöðin í Salahverfinu, sem tekur til starfa núna um áramótin, munu ekki fá aðild að sjóðnum fyrir hönd hjúkrunarfræðinga sinna. Þeir munu hins vegar eftir sem áður geta fengið aðild að A-deild LSR. Ég tel mikilvægt að hv. þingnefnd sem fær málið til skoðunar fái umsögn frá Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga um málið því þetta varðar eingöngu félagsmenn þess félags. Jafnframt beini ég því til hv. efh.- og viðskn. sem fær málið til umsagnar eða til athugunar að skoða möguleika á því að í þeim tilvikum sem hjúkrunarfræðingur hefur átt aðild að LH alla sína starfsævi og á ekki nema tiltekinn fjölda starfsára eftir þar til hann fer á lífeyri geti LH, í slíkum undantekningartilvikum, leyft einstaklingsaðild að sjóðnum, enda muni hinn nýi launagreiðandi, þótt hann sé sjálfseignarstofnun eða einkafyrirtæki, skuldbinda sig til að greiða samtímaiðgjald að fullu þannig að lífeyrisskuldbinding falli ekki á ríkissjóð. Það er hins vegar ljóst að slíkt iðgjald yrði mun hærra en það sem ríkið greiðir í dag fyrir starfsmann sinn, þ.e. mun hærra en þau 11,5% af launum starfsmanns sem ríkið leggur til. Það er mín skoðun að sú breyting sem lögð er til í frv. sé óhjákvæmileg í ljósi þess að LH hefur bakábyrgð ríkissjóðs og ekki sé hægt að ríkið taki á sig skuldbindingar sem einkaaðilar og sjálfseignarstofnanir hafa stofnað til. Einnig er ljóst að þessa breytingu verður að gera í samræmi við sams konar ákvæði í LSR sem kom inn í lög 1996 en kom af einhverjum ástæðum ekki í lögin um LH. Ég var reyndar þátttakandi í þeim breytingum sem gerðar voru á sjóðnum, var í þeirri nefnd sem vann breytingarnar, og ég man ekki af hverju við gerðum ekki þessar breytingar á LH á sínum tíma en í samræðum okkar við framkvæmdastjóra sjóðsins rekur okkur minni til þess að við töldum að ekki væri ástæða til þess að gera þetta, það mundi ekki steyta á þessu, m.a. vegna þeirrar reglu sem stjórn sjóðsins hafði þá sett sér um að taka ekki fleiri einkaaðila inn í sjóðinn. Ég legg þá áherslu á að hv. þingnefnd sem fær málið til skoðunar leiti umsagnar og taki tillit til skoðunar Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga í þeim efnum. Vil ég þá sérstaklega halda fram þeirri tillögu sem ég var að mæla fyrir hér áðan um einstaklingsaðild við ákveðin tilvik enda er Lífeyrissjóður hjúkrunarfræðinga mjög mikilvægur fyrir sérstaklega þá hjúkrunarfræðinga sem eiga stutt eftir til að komast á lífeyri. Jafnframt bendi ég á að einmitt sá hópur er sá hópur sem ræður sig til starfa til öldrunarstofnana og sjálfseignarstofnana sem eru þá nýjar. Þegar við erum einmitt að hugsa til þess að í framtíðinni munum við sennilega í auknum mæli færa rekstur heilbrigðisstofnana til einkaaðila eða sjálfseignastofnana mun þetta skipta máli fyrir þessar stofnanir til að geta ráðið hjúkrunarfræðinga til starfa. Það er ótækt að hafa hóp hjúkrunarfræðinga fyrir framan sig og þurfa að segja við þá: Nei, því miður, við getum ekki tryggt ykkur aðild að lífeyrissjóðnum og þar af leiðandi er grundvöllur fyrir ráðningu brostinn. Ef einkafyrirtæki eða sjálfseignarstofnun er tilbúin að taka á sig að greiða skuldbindingar að fullu um leið og þær myndast ætti ríkið að standa í rauninni slétt eftir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 21/1992, um Lánasjóð íslenskra námsmanna, með síðari breytingum. Þann 26. júní 2001 hóf Eftirlitsstofnun EFTA skoðun á ákvæðum laga um Lánasjóðs íslenskra námsmanna, nr. 21/1992. Tilefnið var álit umboðsmanns Alþingis í málinu nr. 3042/2000 er varðaði rétt námsmanns frá Finnlandi til láns úr LÍN. Eftir bréfaskipti við menntamálaráðuneytið komst ESA að þeirri niðurstöðu að ákveðnir þættir íslenskra laga um rétt til námslána brytu gegn skuldbindingum Íslands samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Nánar tiltekið var um að ræða 3. og 4. mgr. 13. gr. laga nr. 21/1992, um Lánasjóð íslenskra námsmanna. Í ljósi afstöðu ESA hefur menntamálaráðuneytið um nokkurt skeið unnið að gerð tillögu að frv. um breytingu á umræddum ákvæðum sem kæmi til móts við þær athugasemdir sem eftirlitsstofnunin hefur gert við áðurnefnda 13. gr. Ráðuneytið telur að breytingin sem hér er lögð til uppfylli að öllu leyti kröfur EES-samningsins. Reglugerð ráðsins nr. 1612/68 um frelsi launþega til flutninga innan Evrópska efnahagssvæðisins var lögfest hérlendis með lögum nr. 47/1993, um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins. Telst reglugerðin í heild sinni, með þeim breytingum sem lögin tilgreina, hluti af íslenskum landsrétti. Réttur ríkisborgara EES-ríkja til námslána byggist einkum á ákvæðum 7. og 12. gr. reglugerðarinnar, sbr. 10. gr. Verður því að telja að viðeigandi réttarheimildir er lúta að námslánarétti ríkisborgara ríkja á Evrópska efnahagssvæðinu séu þegar fyrir hendi í íslenskum rétti. Ágalli núgildandi 3. og 4. málsgreinar 13. gr. laga nr. 21/1992 felst í því að hún þrengir í sérlögum réttindi sem byggjast á almennum lögum með hætti sem ekki samræmist skuldbindingum Íslands samkvæmt EES-samningnum. Þær breytingar sem lagðar eru til á 13. gr. laga nr. 21/1992 eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi. Texti 3. mgr. greinarinnar verði felldur brott en hann inniheldur eftirfarandi skilyrði fyrir námslánarétti sem ekki verða talin samræmast skuldbindingum Íslands samkvæmt EES-samningnum: 1. ríkisborgari EES-ríkis skuli hafa starfað í fimm ár á Evrópska efnahagssvæðinu; 2. slíkur ríkisborgari EES-ríkis skuli vera launamaður, þ.e. ekki sjálfstætt starfandi; 3. slíkur ríkisborgari EES-ríkis skuli fortakslaust stunda starfstengt nám; 4. maki slíks ríkisborgara EES-ríkis skuli stunda starfstengt nám; 5. börn slíks ríkisborgara EES-ríkis skuli fortakslaust vera yngri en 21 árs; 6. börn slíks ríkisborgara EES-ríkis skuli stunda starfstengt nám. Í stað hins brottfellda texta er lagt til að komi ein ný málsgrein með tilvísun í aðrar réttarheimildir er gera tæmandi grein fyrir réttarstöðu ríkisborgara EES-ríkja er starfa hérlendis hvað varðar námslánarétt. Í öðru lagi er breyting gerð á ákvæði 4. mgr. þannig að áskilnaður um eins árs lögheimili áður en nám hefst verði breytt í áskilnað um tveggja ára samfellda fasta búsetu hér á landi eða fasta búsetu í þrjú ár af síðustu tíu árum. Með fastri búsetu er átt við búsetu eins og hún er skilgreind í 1. gr. laga um lögheimili, nr. 21/1990. Ákvæði um að íslenskir ríkisborgarar haldi að jafnaði námslánarétti sínum í tvö ár eftir að þeir flytja lögheimili sitt til annars lands er fellt brott, enda er það óþarft í ljósi breytingarinnar á 4. mgr. Aukinheldur verður ekki talið að slík mismunun á stöðu Íslendinga og ríkisborgara annarra ríkja á Evrópska efnahagssvæðinu, sem er í núgildandi 4. mgr. 13. gr., samræmist ákvæðum EES-samningsins. Virðulegi forseti. Ég hef rakið efni þessa frumvarps í meginatriðum. Ég bendi á að í greinargerð frumvarpsins er að finna allítarlegt yfirlit yfir námslánarétt ríkisborgara EES-ríkja á Íslandi. Ég ætla mér ekki að fara yfir þann texta í ræðu minni heldur vísa ég til greinargerðarinnar. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. menntmn. og 2. umr.

Virðulegi forseti. Í sjálfu sér er ekki tilefni til að orðlengja mjög um það frv. sem hér liggur fyrir annað en að gera tilurð þess að umtalsefni. Eins og fram kom í máli hæstv. menntmrh. var tilefnið það að umboðsmaður Alþingis skrifaði álit er varðaði rétt námsmanns frá Finnlandi til lántöku úr Lánasjóði íslenskra námsmanna en viðkomandi námsmaður frá Finnlandi þurfti að leita sérstaklega réttar síns sem íbúa á EES-svæðinu til að taka námslán á Íslandi í starfstengdu námi. Eftir umrædd bréfaskipti við ráðuneytið og eftir að ESA hafði skilað inn afstöðu sinni var ljóst að íslensk stjórnvöld voru að brjóta á rétti námsmanna af EES-svæðinu með því að veita þeim ekki námslán. Það er í sjálfu sér dapurlegt að til þurfi að koma tilskipanir frá Evrópudómstólnum til að við færum lög okkar og reglur til jafnsjálfsagðra hluta og þessara, enda er ekki um að ræða mikinn kostnað eins og fram kemur í umsögn frá fjárlagaskrifstofu fjmrn. Meðallánin eru um 0,8 milljónir á ári og þrjú ár er algengur námstími. Stærðargráðan er því ákaflega lítil. Það er verið að tala um að kostnaður ríkisins sé á bilinu 3--5 millj. kr. til að við uppfyllum þessar skuldbindingar okkar í gegnum EES-samninginn. Enda felur frv. í sér samræmingu á rétti íslenskra ríkisborgara og annarra íbúa á Evrópska efnahagssvæðinu. Samkvæmt núgildandi lögum þurfa hinir síðarnefndu að hafa átt lögheimili hér á landi í eitt ár áður en námið hefst. Eins og fram kemur í þessu mati er kostnaðurinn óverulegur. Rétt er að taka fram að það er ágætt að þetta skuli hafa komið fram að lokum í ljósi afstöðu ESA. Þetta varðar mikilvæg réttindi í samstarfslöndum okkar á Evrópska efnahagssvæðinu til að stunda starfstengt nám, enda skilyrt við búsetu til tveggja ára samfleytt, eða þriggja ára af tíu. Ég ætla hins vegar ekki að hafa fleiri orð um þetta mál að sinni, herra forseti.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um aðild starfsmanna að Evrópufélögum. Lagafrv. þetta sem samið er í félmrn. tengist frv. um Evrópufélög sem viðskrh. hefur mælt fyrir á Alþingi. Hinn 8. október 2001 samþykkti Evrópusambandið reglugerð ráðsins nr. 2157/2001, um samþykktir fyrir Evrópufélög. Jafnhliða var samþykkt tilskipun nr. 2001/86/EB um viðbætur við samþykktir fyrir Evrópufélög að því er varðar aðild starfsmanna. Evrópufélög eru nýtt félagsform og kallar innleiðing tilskipunarinnar á lagabreytingar hér á landi. Um atriði í tilskipuninni sem laga þurfti í frv. að íslenskum aðstæðum var haft náið samráð við aðila vinnumarkaðarins og hefur náðst full sátt við þá um efni frumvarpsins. Eins og fram kemur í 1. gr. frv. er markmið þess að vernda rétt starfsmanna Evrópufélaga til aðildar að málum og ákvörðunum sem varða starfsemi Evrópufélagsins sem þeir vinna hjá og að tryggja að gildandi reglur um aðild starfsmanna hvorki hverfi né minnki að vægi við stofnun Evrópufélagsins. Frumvarpið, verði það að lögum, mun því tryggja áunninn rétt starfsmanna til að taka þátt í ákvörðunum í Evrópufélaginu og önnur þau réttindi sem kalla má atvinnulýðræði. Réttindi starfsmanna sem eru í gildi áður en Evrópufélag er stofnað skulu vera grundvöllur að rétti starfsmanna til að eiga aðild að Evrópufélaginu. Sú regla gildir ekki aðeins um stofnun Evrópufélags heldur einnig um skipulagsbreytingar í starfandi Evrópufélagi og félögum sem verða fyrir áhrifum af slíkum skipulagsbreytingum. Erfitt er að segja fyrir um þýðingu þessa nýja félagsforms fyrir íslensk fyrirtæki eða vinnumarkaðinn hérlendis. Þótt fyrir fram megi ætla að það verði einkum stórfyrirtæki sem hugsanlega nýti sér þennan möguleika er rétt að hafa í huga að ekki er gert að skilyrði að þátttökufélög hafi tiltekinn fjölda starfsmanna eða ákveðna veltu til að geta stofnað Evrópufélag. Í reglugerðinni er þó gert að skilyrði fyrir stofnun Evrópufélags að hlutafé verði að lágmarki 120 þús. evrur. Í frumvarpinu er kveðið á um að þegar ákveðið hefur verið að stofna Evrópufélag skuli framkvæmdastjórnir eða stjórnir þeirra félaga sem þátt taka í stofnun þess gera nauðsynlegar ráðstafanir til að hefja samningaviðræður við fulltrúa starfsmanna félaganna um tilhögun á aðild starfsmanna í Evrópufélaginu. Sérstök samninganefnd er í forsvari fyrir starfsmenn þátttökufélaga við þær viðræður. Eins og fram kemur í 6. gr. frv. er gert ráð fyrir því að fulltrúar sem kjörnir eru á Íslandi til setu í sérstöku samninganefndinni skuli kosnir af trúnaðarmönnum innan fyrirtækisins en starfsmenn sem ekki eigi trúnaðarmann skuli velja sér sameiginlegan fulltrúa sem tekur þátt í kjöri fulltrúa í samninganefndina. Séu ekki trúnaðarmenn innan fyrirtækis eiga allir starfsmenn fyrirtækis eða starfsstöðvar þess rétt á að taka þátt í kjörinu. Herra forseti. Frumvarpið hefur að geyma ákvæði sem ætlað er að tryggja rétt fulltrúa starfsmanna í samninganefndinni til að fá upplýsingar um þau fyrirtæki sem standa að stofnun Evrópufélags og áform þeirra er varða starfsemi félagsins. Einnig er kveðið á um rétt sérstöku samninganefndarinnar til að kalla eftir sérfræðiaðstoð og bera þau félög sem taka þátt í stofnun Evrópufélags allan kostnað af starfi nefndarinnar. Ég tel rétt að taka fram, herra forseti, að ákvæði frumvarpsins gilda eingöngu um Evrópufélög og hefur það engin áhrif á rétt starfsmanna annarra fyrirtækja til upplýsinga og samráðs. Tilskipun nr. 2001/86/EB er þannig eingöngu ætlað að vernda rétt starfsmanna til aðildar að málum og ákvörðunum sem snerta starfsemi Evrópufélagsins sem þeir vinna hjá. Herra forseti. Að lokinni umræðu legg ég til að frv. verði vísað til hv. félmn. og 2. umr.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um tímabundna ráðningu starfsmanna. Frumvarp þetta er lagt fram til innleiðingar á tilskipun 1999/70/EB, um rammasamninginn um tímabundna ráðningu sem Evrópusamband verkalýðsfélaga, Samtök evrópskra iðn- og atvinnurekenda og Evrópusamtök fyrirtækja með opinberri eignaraðild hafa gert. Sameiginlega EES-nefndin samþykkti að fella tilskipun þessa undir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið 19. maí 2000, samanber ákvörðun nefndarinnar nr. 43/2000. Áhersla var lögð á að samtök aðila vinnumarkaðarins kæmust að samkomulagi um efni rammasamningsins í kjarasamningum. Þegar útséð var um að samningar tækjust milli þeirra óskuðu þau eftir því við félmrh. að hann legði fram frv. um efnið. Dregist hefur því að innleiða umrædda tilskipun og hefur félmrn. borist rökstutt álit frá Eftirlitsstofnun EFTA vegna málsins. Er því mikilvægt að frv. þetta verði afgreitt á yfirstandandi þingi. Herra forseti. Á íslenskum vinnumarkaði er meginreglan sú að starfsmenn eru ráðnir ótímabundið. Frumvarpi þessu er ekki ætlað að breyta þeirri óskráðu reglu og er því gert ráð fyrir að ótímabundnir ráðningarsamningar verði áfram ríkjandi ráðningarform hér á landi. Engu að síður má gera ráð fyrir því að tímabundnir ráðningarsamningar geti á tilteknum sviðum og í tilteknum starfsgreinum hentað bæði vinnuveitendum og launamönnum. Rammasamningur sá er hér um ræðir kveður á um þær lágmarksreglur sem skuli gilda um starfsmenn sem ráðnir eru tímabundið. Lagt er til að samningar um grunnstarfsnám og aðrir námssamningar verði undanskildir gildissviði frumvarpsins, sem og störf sem eru liðir í þjálfunar-, aðlögunar- eða endurmenntunaráætlunum er njóta stuðnings opinberra aðila. Er þetta gert í samræmi við heimild í 2. gr. rammasamningsins. Þá er gert ráð fyrir að frv. gildi ekki um starfsmenn tímabundinnar ráðningarþjónustu þegar þeir eru framleigðir til notendafyrirtækis, samanber inngangsorð samningsins. Markmið frv. er í samræmi við tilgang rammasamningsins, þ.e. að bæta gæði tímabundinna ráðninga með því að tryggja beitingu meginreglunnar um bann við mismunun. Einnig er markmiðið að setja rammaákvæði í því skyni að koma megi í veg fyrir misnotkun sem byggist á því að hver tímabundinn ráðningarsamningur taki við af öðrum. Sömu sögu er að segja um skilgreiningar frv., annars vegar á starfsmanni með tímabundna ráðningu og sambærilegum starfsmanni með ótímabundna ráðningu. Gert er ráð fyrir að starfsmaður með tímabundna ráðningu sé borinn saman við sambærilegan starfsmann sem ráðinn er ótímabundið. Sá starfsmaður skal starfa í sama fyrirtæki og er gert ráð fyrir að sá sem miðað er við sé ráðinn til óákveðins tíma í sama eða sambærilegt starf og það sem starfsmaðurinn með tímabundna ráðningu sinnir. Er kveðið skýrt á um að starfsmaður með tímabundna ráðningu skuli hvorki njóta hlutfallslega lakari starfskjara né sæta lakari meðferð en sambærilegur starfsmaður með ótímabundna ráðningu, af þeirri ástæðu einni að hann er ráðinn tímabundið. Það er þó talið heimilt í þeim tilvikum er það telst réttlætanlegt á grundvelli hlutlægra ástæðna.

Komið hefur fram ósk um að fundi verði frestað til klukkan hálftvö. Ég verð því að biðja hæstv. félmrh. að gera hlé á máli sínu.

Ég verð við því.

Fundi er frestað til klukkan hálftvö.

Virðulegur forseti. Ég vil gera örstutta grein út á hvað tillagan gengur. Hún gengur út á það að stytta þann tíma sem einkaleyfi er veitt og er jafnvel í samræmi við greinargerð frá ráðuneytinu sjálfu, en þar segir: ,,Jafnframt er rétt að benda á að hugsanlega getur þurft að stytta leyfisveitinguna ef breyta þarf skipan happdrættismála hér á landi.`` Þetta er í rauninni í anda þeirra hugmynda og þeirra umræðna sem hafa verið um þetta mál og ég tel það vera skynsemi að greiða atkvæði með þessu.

Þá fer fram kosning umboðsmanns Alþingis, samkvæmt 1. gr. laga nr. 85 1997, um umboðsmann Alþingis, til fjögurra ára, frá 1. janúar 2004 til 31. des. 2007.

Herra forseti. Þá er komið að lokaatkvæðagreiðslu um fjárlög fyrir árið 2004, fjárlög sem væntanlega verða í framtíðinni kölluð fjárlög svikanna því þetta eru fyrstu fjárlög ríkisstjórnar eftir kosningar þegar lofað var að standa við samning við Öryrkjabandalag Íslands, þegar lofað var að lækka skatta, þegar lofað var að hækka húsnæðislán. Efndirnar eru allar aðrar. Það á að svíkja samninginn við Öryrkjabandalagið. Það á að hækka skatta í stað þess að lækka þá og það á að lækka vaxtabætur í stað þess að hækka húsnæðislán. Herra forseti. Enn á ný fer fjöldi stofnana í óvissu inn í næsta ár. Nýjustu fréttir í hádeginu í dag um Landspítala -- háskólasjúkrahús segja það sem segja þarf um hvernig búið er að ýmsum stofnunum í samfélaginu. Enn á ný verða fjárlög væntanlega afgreidd eins og við höfum séð mörg undanfarin ár þannig að með vissu má segja að í fjáraukalögum næsta árs verði tekið á þeim vanda sem við blasir. Það er ekki aðeins í heilbrigðiskerfinu. Það er einnig í menntakerfinu. Þannig er staðan gagnvart Háskóla Íslands að ef ekki verður neitt gert fyrr en næsta haust í málefnum skólans þá verður skólinn að vísa frá 900 nýnemum. Það er ég viss um að er ekki vilji þingheims. Þess vegna mun væntanlega verða tekið á því máli í fjáraukalögum næsta árs. Þetta eru slæm skilaboð, herra forseti. Það á að taka mark á fjárlögum. Það á ekki að hafa platfjárlög eins og núverandi ríkisstjórn hefur vanið sig á.

Hæstv. forseti. Stjórnarandstaðan hefur orðið sér til skammar upp á hvern dag í fjárlagaumræðunni í haust. Samfylkingin hefur klæðst nýjum flokksbúningi saumuðum af Gróu á Leiti, gert málflutning Gróu á Leiti að sínum. Allt eru svik og heiðarlegir menn eru bornir þungum sökum. Þjóðin veit að Jón Kristjánsson segir satt. Hann er maður orðsins.  
            

Herra forseti. Fjárlög fyrir árið 2004 koma hér til lokaafgreiðslu. Þau bera fyrst og fremst vitni svikinna kosningaloforða. Aðhaldsaðgerðir bitna fyrst og fremst á þeim sem síst skyldi, á barnafólki, sjúklingum, öryrkjum, atvinnulausum og öðrum sem hafa lægsta tekjur. Eina skattbreytingin sem gerð er er lækkun hátekjuskattsins. Hlutfallsleg skattbyrði þeirra sem lægstar hafa tekjurnar eykst. Þetta er andstætt stefnu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð vill að skattheimtunni sé hagað þannig að aflað sé nægilegra tekna til að standa undir öflugu velferðarkerfi, en það sé tekið með sanngjörnum hætti og þeir borgi mest sem hafa breiðust bökin til að greiða. Ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. sem nú situr, situr í skjóli svikinna kosningaloforða. Lofað var tuga milljarða skattalækkunum, 90% húsnæðislánum, línuívilnun til bátaflotans og jarðgöngum svo nokkuð sé nefnt. Skerðing á réttindum atvinnulausra, hækkun á komugjöldum og hlut sjúklinga í lyfjakostnaði voru ekki meðal kosningaloforða Framsfl. En þau eru nú að verða staðreynd. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð skorar á stjórnarflokkana að standa a.m.k. við eitt kosningaloforð en það er að efna að fullu samkomulagið sem gert var við Öryrkjabandalagið. Frv. kemur nú til lokaafgreiðslu. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum lagt fram nokkrar tillögur við 3. umr. til þess að rétta stærstu ágalla frv. Ég skora á hv. þingmenn að greiða þeim tillögum atkvæði. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs munum greiða þeim tillögum sem hér eru á dagskrá atkvæði ef þær eru til bóta og bæta niðurstöður fjárlagafrv. Við munum leggjast gegn tillögum sem ganga móti stefnu okkar. Við lokaafgreiðslu fjárlagafrv. munum við sitja hjá og vísa allri ábyrgð á frv. á ríkisstjórnina og meiri hlutann á Alþingi.

Virðulegi forseti. Með fjárlögum 2004 er mótuð sú stefna ríkisstjórnarflokkanna að færa þjóðinni sérstakan skattajólapakka sem inniheldur nýjar álögur á fólkið í landinu en ekki skattalækkanir eins og ríkisstjórnarflokkarnir boðuðu þjóðinni þegar kosið var til þings í vor. Ríkisstjórnin telur sig hafa fundið breiðu bökin og verkin sýna raunstefnuna í skattamálum. Loforðin eru gleymd. Fjárlögin verða alfarið á ábyrgð ríkisstjórnarinnar.

Virðulegur forseti. Hér gat að líta áhrif af tillögum Samfylkingarinnar um hert skatteftirlit og um lækkun á virðisaukaskatti á matvöru en sömuleiðis auknar tekjur vegna bifreiðainnflutnings því að Samfylkingin leggst gegn því að bifreiðastyrkir til öryrkja verði skornir niður um 150 millj. á næsta ári. Hér er ríkisstjórn Íslands að leggja til að öryrkjar fái ekki að endurnýja bíla sína á fjögurra ára fresti heldur á sex ára fresti. En á sama tíma er hæstv. ríkisstjórn að koma hér inn og sækja aukafjárveitingu því hún hefur sjálf farið fram úr hinum heilögu fjárheimildum og ákveðið að endurnýja bifreiðakost sinn, ráðherrabílana, hraðar en áður var ætlað. Hið smáa, virðulegur forseti, segir oft meira um mennina.

Virðulegi forseti. Hér er lagt til að 21 millj. kr. verði veittar til að mæta áður samþykktri fjölgun nemenda við hinn unga og glæsilega tækniháskóla. Vegna mikillar aðsóknar að náminu fyrir haustönnina 2003 samþykkti menntmrn. fjölgun upp á 50 nemendur og var innritað í samræmi við það í haust. Endurspeglar þessi aðsókn eftirspurn atvinnulífsins eftir tæknimenntuðu fólki. Þessari heimild fyrir fjölgun hefur ekki verið fylgt eftir með fjárveitingu. Er það ábyrgðarhluti af hálfu hæstv. menntmrh. að samþykkja fjölgun nemenda án fjármagns. Það er ekki góð byrjun fyrir ungan háskóla. Við þingmenn Samfylkingarinnar segjum því já.

Herra forseti. Það er sanngjörn krafa að framhaldsskólum á Íslandi sé gert kleift að taka við þeim nemendum sem sækja um skólavist. Slíkt verður ekki hægt á næsta ári nema til komi fjárveiting til viðbótar við þá sem lögð hefur verið til nú þegar. Ef við ætlum ekki að loka dyrum framhaldsskólanna í andlitið á ungu fólki sem langar að afla sér þar menntunar þá greiðum við þessari tillögu okkar atkvæði. Ég segi já.

Herra forseti. Tækifæri til menntunar eru stór áhrifavaldur í búsetumálum og skipta miklu máli um þróun byggðar. Skólaganga íbúa landsbyggðarinnar er í flestum tilfellum styttri en íbúa Stór-Reykjavíkursvæðisins. Því er afar brýnt að þeir fái tækifæri til endurmenntunar. Sveitarfélög, framhaldsskólar, háskólar og símenntunarmiðstöðvar hafa beitt sér af krafti við fjarmenntun, jafnvel meira af vilja en mætti. Því er afar brýnt að þessar tillögur Samfylkingarinnar um stuðning vegna uppbyggingar fjarkennslunets fái tilstyrk þingheims til að ekki komi bakslag í uppbyggingu menntunartækifæra fullorðinna á landsbyggðinni á komandi árum.

Forseti. Ég tel að þingið þurfi að marka skýrari stefnu en nú er um forsendur þessara heiðurslauna. Ráðrúm hefur ekki gefist til slíkrar stefnumörkunar að þessu sinni. Þó hefur tekist að fjölga um þrjá í þessum flokki. Fyrirheit hafa verið gefin um betra ráðrúm á næsta ári og þá vonandi skýrari forsendur. Ég er einn af flutningsmönnum þeirrar tillögu sem hér er um að ræða og segi já.

Virðulegi forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um það að standa að stofnun og eflingu veiðarfærarannsókna á Ísafirði. Tillagan er flutt í samræmi við m.a. tillögur Vestfirðinga um sérstakar aðgerðir í byggðamálum. Ég legg eindregið til að menn ljái þessu atkvæði sitt.

Virðulegi forseti. Hér er verið að leggja til að auka fjármagn til Landhelgisgæslu Íslands, Landhelgisgæslunnar okkar sem talað er um á tyllidögum sem hina merkustu stofnun sem hafi mikið öryggishlutverk. Ríkisendurskoðun tók saman skýrslu um starfsemi Landhelgisgæslunnar árið 2001. Þar kom fram fjárvöntun og beinlínis var lagt til að fjármagn til Landhelgisgæslunnar yrði aukið um 50 millj. á ári. Við teljum að ekki sé seinna vænna en að fara af stað og leiðrétta stöðu Landhelgisgæslunnar og leggjum því til að hér komi 50 millj. sem fyrsta framlag til þess að laga stöðu Gæslunnar.

Virðulegur forseti. Í löngu máli við umræður við bæði 2. og 3. umr. fjárlaganna fór ég yfir þann misskilning sem hefur orðið varðandi afgreiðslu á erindi Byrgisins til fjárln. Hér er lögð til viðbótarfjárveiting upp á 15 millj. til þess að taka á fortíðarvanda Byrgisins. Ég held að það hafi verið mjög vel upplýst í umræðunum í gær hvaða misskilningur hefur komið upp í því máli. Þar lýsti hv. varaformaður fjárln. því yfir að eðlilegt væri að taka málið til skoðunar upp á nýtt. Ég vil auðvitað að þessi tillaga verði samþykkt og vandinn leystur. En segjum að hún verði hins vegar felld, þá vonast ég vissulega til þess að staðið verði við þær yfirlýsingar sem hér voru gefnar í gær.

Herra forseti. Hér eru greidd atkvæði um að samkomulag ríkisstjórnarinnar og öryrkja komi að fullu til framkvæmda. Samkomulagið er í mínum huga ígildi kjarasamnings. Orð skulu standa. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Hér gefst stjórnarliðum og þá alveg sérstaklega framsóknarmönnum einstakt tækifæri til að greiða eina af mörgum kosningaskuldum sínum, þ.e. við öryrkja. Tímasetning undirritunar á nefndu samkomulagi var þrauthugsuð kosningabrella sem hæstv. heilbr.- og trmrh. gerði með bros á vör. Þetta var undanfari brosstefnu framsóknarmanna sem skilaði tilsettum árangri þar sem stjórnarflokkunum tókst að kaupa sér atkvæði og þar á meðal atkvæði til valdasetu áfram. Herra forseti. Framsóknarmenn hafa orðið sér til stórskammar í þessu máli og ekki bætti úr skák eftir ræðu hæstv. landbrh., varaformanns Framsfl., hér áðan. Hér gefst framsóknarmönnum einstakt tækifæri til að greiða eina af mörgum kosningaskuldum sínum eins og áður sagði, þ.e. við öryrkja. Herra forseti. Ég segi já við þeirri tillögu sem fulltrúar Samfylkingarinnar í fjárln. og tveir fulltrúar Frjálslynda flokksins bera hér fram.

Virðulegi forseti. Þetta er afar sérstætt mál. Svo virðist vera sem gert hafi verið samkomulag 26. mars og menn segja það í dag að þeir viti ekki hvað samkomulagið þýddi eða hvað það kostaði og hafi ekki haft um það upplýsingar fyrir kosningar. Ég ætla að vona að þeir sem hegða sér með þessum hætti láti af frekari samkomulagsgerð. Enn fremur er spurning hvort hér sé verið að gefa það fordæmi að menn þurfi ekki að standa við orð sín, þurfi ekki að standa við samninga sína heldur geti tekið um það ákvörðun að greiða kannski tvo þriðju af skuldum sínum og hvort almenningur geti fylgt fordæmi þessara aðgerða. aðgerðum. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, eftir að hafa hlýtt á þá umræðu sem fram hefur farið um þetta að undanförnu að ég skil ósköp vel að Framsfl. hafi fengið verðlaun fyrir kosningabaráttu sína. Virðuleg forseti. Ég styð þetta mál og hvet framsóknarmenn til þess að gera það einnig. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Þar sem þetta mál er býsna veigamikið og þarft vil ég hvetja þingheim til að greiða þessu atkvæði. Ég segi já.

Herra forseti. Það eru mörg göt í kerfinu sem snúa að öryrkjum, t.d. fá 45% öryrkjar ekki neitt og það er mjög alvarlegt gat á kerfinu. Svo eru það öryrkjar sem ekki ná framreikning í lífeyrissjóði vegna þess að þeir hafa verið öryrkjar alla tíð, fóru aldrei á vinnumarkað eða eru í námi. Vandi þeirra var löngu þekktur og það er hann sem menn ætla að leysa. Þeir leystu hann reyndar á mjög slæman hátt og með lausn sem lýsir vanþekkingu beggja aðila á vandanum og öllu kerfinu. Ríkisstjórnin setti 1 milljarð í þetta dæmi. Það þýðir 100 þús. kr. á hvern einasta öryrkja í landinu eða 8 þús. kr. til hvers einasta öryrkja í hverjum einasta mánuði ef dreift er jafnt. Þetta kostar skattgreiðendur 4 þús. kr. á mann, hvern einasta Íslending, eða 16 þús. kr. á fjögurra manna fjölskyldu því að það er ekki ríkisstjórnin sem greiðir þetta. Almenningur greiðir þetta. Sú afstaða Öryrkjabandalagsins að fara í hanaslag og veitast að þeim mönnum 

Herra forseti. Ég er ekki búinn að sitja marga daga á þessu þingi. Ég kom inn sem varamaður á þriðjudaginn. Eitt veit ég þó, að maður skiptir ekki um skoðun þegar komið er á þing, maður kýs eftir sannfæringu sinni og stendur við orð sín. Orð skulu standa. Ég segi já.

Herra forseti. Verið er að greiða atkvæði um hækkun grunnlífeyris öryrkja, það samkomulag sem náðist í vor á milli Öryrkjabandalagsins og hæstv. heilbrrh. Gengið var út frá einni útfærslu og einni greiðslu, þ.e. að öll upphæðin kæmi til greiðslu á sama tíma, sem væri þá 1. janúar 2004 og kostar sú útfærsla 1,5 milljarða. Samningurinn er ígildi kjarasamnings fyrir öryrkja og hann ber að halda. Orð skulu standa. Ég segi já.

Herra forseti. Í vor var gerður samningur við Öryrkjabandalag Íslands. Nú er komið á daginn að það á að svíkja þennan samning. Brot ríkisstjórnarinnar gegn öryrkjum er margfalt. Alltaf og undir öllum kringumstæðum er rangt að svíkja gerðan kjarasamning. Í ofanálag er þess að minnast að samningurinn var gerður rétt fyrir alþingiskosningarnar sl. vor í og með til þess að vekja væntingar hjá kjósendum sérstaklega úr röðum öryrkja. Gagnvart því fólki sem þá lét glepjast af fagurgala Framsfl. er þetta siðferðisbrot margfalt. Samningsrofið mun kosta íslenska öryrkja yfir 500 millj. kr. og það er um þessar 500 millj. kr. sem á að svíkja af öryrkjum sem við erum að greiða atkvæði nú. Framsfl. fékk verðlaun fyrir auglýsingabrellur. Þegar fram líða stundir 

Herra forseti. Sú tillaga sem hér eru greidd atkvæði um ber þá tölu í sér sem Tryggingastofnun ríkisins reiknaði út fyrir heilbr.- og trmrn. um mánuði fyrir kosningar. Þessi tala lá fyrir þegar frambjóðendur fyrir alþingiskosningar lofuðu því að við þennan samning yrði staðið. Herra forseti. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um tillögu upp á 528,8 millj. auknar fjárveitingar svo hægt verði að standa við samkomulag við öryrkja. Sá sem hér stendur hefur lært það í 25 ár við gerð kjarasamninga að menn standa við orð sín eða leita þá samkomulags til breytinga ef út af þarf að bregða. Sú aðferð sem hér er notuð, að gera einhliða breytingu af hálfu ríkisvaldsins, er fordæmalaus að mínu mati. Virðulegi forseti. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Það hefur verið ömurlegt að fylgjast með þessu máli öllu og framkomu ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans í þessum sal gagnvart okkar minnstu bræðrum og systrum, öryrkjum. Lýst hefur verið yfir áframhaldandi stríði gagnvart því fólki. Þessir menn, herra forseti, kunna ekki einu sinni að skammast sín, varaformaður Framsfl. Ég segi já.

Virðulegur forseti. Hæstv. ríkisstjórn var sýnt mikið traust þegar handsalað var samkomulag drengskapar við heilbrrh. þegar ríkisstjórnin reri lífróður rétt fyrir kosningar. Það samkomulag var aðeins eitt og var það þegar reiknað út af Tryggingastofnun ríkisins og kostar 528,8 millj. meira en er hér í frv. Við þennan samning á að standa eins og samninga um kjör fólks yfirleitt og kannski sérstaklega þennan því að það háttar svo til um öryrkja sem ekki eru vinnufærir að þetta eru ævikjör þeirra sem um teflir. Það eru ævikjör þeirra sem hér eru undir og þess vegna segi ég já, virðulegur forseti, um leið og ég bið hæstv. ríkisstjórn um að gera það nú á aðventunni guði til dýrðar að vitna ekki til varnar sér í heilaga ritningu.

Herra forseti. Það er hálfdapurlegt að hlýða á hvern stjórnarandstæðinginn á fætur öðrum koma upp í ræðustól og sakfella hæstv. heilbrrh. um ómerkilegheit, brigsl, lygar og svik. Þeir sem hafa kynnst stjórnmálamanninum Jóni Kristjánssyni og manneskjunni Jóni Kristjánssyni vita að þeir sem svo tala dæma sig sjálfir. Þess vegna segi ég nei.

Hæstv. forseti. Það hefur verið afar dapurlegt að fylgjast með þessari atkvæðagreiðslu. Í lokin kemur hv. þm. Hjálmar Árnason hér upp og talar um það að menn hafi verið að brigsla mönnum um óheilindi. Hér hefur það verið leitt fram með alveg nákvæmum sönnunum hvernig málið gekk fyrir sig. Gert var samkomulag og niðurstaðan af því samkomulagi er sú að menn standa ekki við það. Þó að hæstv. heilbrrh. sé hin besta manneskja þá ætti það nú ekki að hafa orðið til þess að menn í meiri hlutanum á hv. Alþingi ætli að níðast á honum með þeim hætti sem hér er gert. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Þjóðin gladdist í vor eða á útmánuðum, í mars, þegar tilkynnt var samkomulagið sem gert hafði verið á milli ríkisstjórnarinnar og Öryrkjabandalags Íslands um að sérstaklega skyldi bæta og rétta kjör öryrkja og sérstaklega þeirra yngri í þeim hópi, en það skyldi síðan fylgja upp til 67 ára aldurs. Samkomulagið var kynnt með stolti og var ekki kynnt sem það væri liður í kosningabaráttu Framsfl. Nú við 3. umr. fjárlaga á að svíkja öryrkja um 500 millj. kr. Menn eiga að standa við orð sín. Menn eiga að standa við gerða samninga. Orð skulu standa. Ég segi já.

Herra forseti. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir 1 milljarði kr. til þess að aldurstengja örorkubætur í samræmi við það samkomulag sem var gert við öryrkja í mars. Réttindabarátta öryrkja mun halda áfram. Ákvæði eru um það í greinargerð þess frv. sem lagt hefur verið fram að þetta mál verði yfirfarið á miðju næsta ári. Ég segi því nei.

Virðulegi forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um sama mál en örlítið lægri upphæð, 500 millj. kr. Þetta var tillaga sem ég lagði fram við 2. umr. fjárlaga þegar ljóst var að þá skorti á 500 millj. eða liðlega 500 millj. til þess að fullnusta það samkomulag sem gert var við öryrkja. Til þess að gefa ríkisstjórninni og meiri hlutanum á Alþingi kost á að bæta hér úr var tillagan dregin til baka við 2. umr. og því endurflutt. Virðulegi forseti. Ég skora á meiri hluta Alþingis að gera nú lokahnykk og standa við gefin fyrirheit, gefin loforð. Orð skulu standa í þessum efnum. Því segi ég já við þessari tillögu.

Herra forseti. Við ræðum nú enn eina tillöguna, sem ég vil flokka undir allt að því lýðskrum, þar sem menn ætla að útvíkka það samkomulag sem ríkisstjórnin gerði og fjallaði um að til þessa málaflokks skyldi verja 1.000 millj. kr. Eins og ég gat um áðan þá eru það 8.000 kr. á hvern einasta öryrkja í hverjum einasta mánuði ef dreift yrði jafnt á alla. Þetta er gífurleg hækkun, herra forseti,  
            

Hvað fer mikið af þessu í skatta?

og ég segi nei við þessari tillögu. 
            

Herra forseti. Ég styð þessa tillögu. Viðbrögð stjórnarliða við tillögum þar sem gert er ráð fyrir að standa skuli við samninga eru afar sérkennileg. Í fyrsta lagi er látið í veðri vaka að hér sé um persónulegar árásir að ræða á hendur hæstv. heilbrrh. Það er fjarri lagi. Við vitum það öll hér inni og þjóðin öll að um er að ræða sameiginlegt skipbrot ríkisstjórnarflokkanna, Sjálfstfl. og Framsfl. Hæstv. heilbrrh. hefur verið barinn til hlýðni og verið barinn niður í þá veruna að geta ekki staðið við samkomulagið frá því í mars. Svo er lokapunkturinn í þessu leikriti öllu framlag hv. þm. Pétur Blöndals. Þetta er of mikið. Þetta er ömurlegt, herra forseti.

Virðulegi forseti. Hér er aftur verið að greiða atkvæði efnislega um sama mál en örlítið lægri upphæð til þess að standa við þann samning og samkomulag sem gert var við öryrkja á liðnu vori, hið fræga broskosningamál Framsfl. Það hlýtur að verða sérstök upplifun hjá Framsfl. að ganga til næstu alþingiskosninga þegar þeir þurfa að taka brosið upp á nýjan leik og tjalda því í því falska umhverfi sem þetta mál hefur fært þeim. 

Virðulegi forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um fjárveitingu til bygginga SÍBS á Reykjalundi. Þetta erindi hefur þrisvar verið borið fyrir fjárln. og því hefur þrisvar verið hafnað, ef því verður hafnað nú sem allt bendir til miðað við töfluna. Ég tel að lítil virðing sé borin fyrir því ágæta starfi sem þau samtök hafa staðið fyrir með þessari afgreiðslu í hv. Alþingi.

Virðulegi forseti. Hér hafa þingmenn Frjálslynda flokksins lagt til að samtökunum Bláa hernum sem stendur fyrir hreinsun á hafsvæði og við strendur verði veittar 5 millj. kr. framlag til þess að efla starfsemi sína. Við teljum að hér sé verið að vinna að mjög þörfu verkefni og að til lítils sé fyrir Alþingi að tala um frv. um verndun hafs og stranda ef menn meina ekkert með þeim orðum sínum.

Forseti. Hér er gerð tillaga um að ríkisstjórninni sé heimilt að kaupa eða leigja húsnæði fyrir heilsugæslustöð í Hafnarfirði. Nú er í gildandi fjárlagafrv. heimild til kaupa eða leigu á húsnæði fyrir heilsugæsluna á höfuðborgarsvæðinu. Hér er eingöngu verið að undirstrika mikilvægi þess að staðið verði við gefin fyrirheit í Hafnarfirði um þessi efni. Því er afskaplega sérkennilegt að horfa hér upp á vegginn og sjá stjórnarliðana greiða atkvæði gegn þessari heimild, ekki síst í ljósi þess að hæstv. heilbrrh. hefur ítrekað í umræðu um þessi mál staðfest það að til standi að kaupa eða leigja húsnæði fyrir heilsugæsluna í Hafnarfirði og hefja þar rekstur á næsta ári. Ég stend hér á gati, herra forseti, yfir þessu athæfi. 

Herra forseti. Í fjárlagafrv. er heimildargrein sem gerir ráð fyrir að heimilt sé að kaupa eða leigja húsnæði fyrir heilsugæslustöðvar á höfuðborgarsvæðinu. Það er sama heimildargrein og var í þeim fjárlögum sem við samþykktum í fyrra og þessi heimildargrein er alveg nægjanleg til þess að fara í aðgerðir í Hafnarfirði. 

Virðulegi forseti. Hitaveita Suðurnesja er stórt og öflugt hlutafélag þar sem ríkissjóður á 15,5% hlut. Nafnvirði þessa hlutar er nú 1.133 millj. kr. Söluverð ætti að vera talsvert hærra en ríkissjóður hefur ekki lagt fyrirtækinu til háar upphæðir í stofnfé og eigið fé fyrirtækisins hefur byggst upp í viðskiptum þess við íbúa og fyrirtæki á Suðurnesjum. Nú eru blikur á lofti í atvinnumálum svæðisins og alveg ljóst að grípa þarf til mótvægisaðgerða. Því er lagt til að ríkið fái þessa heimild til að selja hlut sinn í fyrirtækinu og andvirðinu verði varið til atvinnuuppbyggingar á Suðurnesjum. Fordæmi eru fyrir slíkri ráðstöfun hjá núverandi ríkisstjórn og vandséð er hvers vegna stjórnarliðar greiða atkvæði gegn tillögunni. Kannski er það vegna þess að tillagan er komin frá stjórnarandstöðu. Ég skora hins vegar á þá sem eiga eftir að greiða atkvæði að styðja þetta mál og segi já.

Þú hefur stolið málinu og eyðilagt það.

Virðulegi forseti. Flestir þekkja að á Suðurnesjum hefur atvinnuuppbygging verið með öðrum hætti en víðast hvar annars staðar vegna þess að herinn hefur verið þar með mikla starfsemi. Nú er herinn að draga saman seglin og miklar uppsagnir hafa verið í gangi undanfarið. Því væri mikilvægt og skynsamlegt ef ríkisstjórnin mundi nú reyna að marka sér einhverja atvinnustefnu á því svæði og til uppbyggingar. Við leggjum því til að seld verði hlutabréf í fyrirtæki sem hefur vaxið á svæðinu og haft mikil viðskipti við herinn, til þess að byggja upp atvinnu þar. Það þarf kannski ekki að koma á óvart, virðulegi forseti, eftir það sem á undan er gengið að hæstv. iðn.- og viðskrh. upplýsti í gær að Framsfl. í Suðurk. hefði lýst yfir stuðningi við þetta mál og samþykkt ályktun þar að lútandi. Því er eftirtektarvert að fylgjast með hvernig framsóknarmenn úr kjördæminu greiða atkvæði í þessu máli. Ég segi að sjálfsögðu já, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Stjórnvöld telja ekki ástæðu til að endurskoða byggðaáætlun á Suðurnesjum.

Hver segir það?

Það er í svarbréfi, landbrh., sem við fengum frá Byggðastofnun og byggðamálaráðherra. Ekki er talin ástæða til sérstaks átaks í atvinnuuppbyggingu á Suðurnesjum þrátt fyrir að þar séu 340 manns á atvinnuleysiskrá, 150 búnir að fá uppsagnarbréf og verða atvinnulausir eftir þrjá mánuði, fjölbrautaskólinn þurfi að vísa frá 150--200 nemendum og þótt fleiri og fleiri séu að bætast inn á atvinnuleysisskrá. Það er algert aðgerðarleysi af hálfu stjórnvalda. Þess vegna segi ég já. Við verðum að selja hlutinn í hitaveitunni til þess að reyna að byggja upp nýtt og betra atvinnulíf á Suðurnesjum.

Herra forseti. Ég man eftir tveim dæmum sem eru svipuð. Það var þegar kísilgúrverksmiðjan á Mývatni var seld og eins þegar steinullarverksmiðjan á Sauðárkróki var seld. Þá var andvirðið notað til framkvæmda í héraði, þar sem viðkomandi fyrirtæki voru staðsett. Það ætti að gleðja mig sem þingmann Reykjavíkur að hugsa til þess að bankarnir voru seldir hérna. Það væri kannski eðlilegt að svo sem eins og 30 milljarðar af því færu til framkvæmda í Reykjavík.  
             Ég greiddi atkvæði gegn báðum þessum fyrri tillögum og ég mun greiða atkvæði gegn þessari líka. Ég segi nei. 
            

Virðulegi forseti. Það eru vissulega blikur í lofti í atvinnumálum á Suðurnesjunum. Verulegur samdráttur í rekstri varnarliðsins hefur haft í för með sér að fjöldi manns hefur misst vinnuna og við blasir að hundruð gætu misst atvinnu sína til viðbótar. Sértækra aðgerða er þörf á Suðurnesjum til að stemma stigu við þessari þróun og tryggja ölfuga atvinnuuppbyggingu í staðinn. Sala á hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja gefur einstakt tækifæri til slíkra aðgerða ef andvirðinu yrði varið til atvinnuuppbyggingar á Suðurnesjunum. Um gæti verið að ræða á þriðja milljarð kr. og eru áhrif slíkra fjármuna fyrir atvinnulíf svæðisins augljós. Ég segi því já.

Herra forseti. Við þessa lokaatkvæðagreiðslu um fjárlagafrv. ársins 2004 vil ég leggja sérstaka áherslu á að afgangurinn á fjárlagafrv. hefur aukist í meðförum þingsins um 300--400 millj. kr. frá því að það var lagt fram í upphafi þings og er nú ríflega 6,7 milljarðar kr. Þessi niðurstaða staðfestir að þau efnahagslegu markmið sem að var stefnt með frv. hafa náðst og þessi niðurstaða er gríðarlega mikilvæg með tilliti til þeirra risaverkefna sem fram undan eru í hagstjórninni. Ríkisstjórnin og þingmeirihlutinn eru staðráðin í því að sýna fyllstu ábyrgð við það mikla verkefni. Ég þakka öllum sem hafa átt hlut að máli, bæði efnislega við afgreiðslu málsins og sömuleiðis við það að koma málinu svona greiðlega og á mettíma í gegnum þingið.

Herra forseti. Ríkisstjórnarmeirihlutinn ber að sjálfsögðu ábyrgð á því fjárlagafrv. sem nú er að fá lokaafgreiðslu, þessu fjárlagafrv. sem kennt verður við svik eins og ég sagði fyrr í dag, þessu fjárlagafrv. sem ekki er í tengslum við raunveruleikann, þessu fjárlagafrv. sem minnir meira á sýndarveruleik en raunveruleikann sjálfan. Hæstv. fjmrh. talaði um að mikill afgangur væri á fjárlögunum. Því miður, hæstv. fjmrh., er hætt við því að þegar fjáraukalög fyrir árið 2004 verða afgreidd næsta haust verði afgangur lítill. Þess vegna er alvarlegt fyrir atvinnulífið og fyrir þjóðarbúið að þau skilaboð skulu vera send út til samfélagsins að fjárlög séu ekki marktækt plagg. Það er nú sem aldrei fyrr þegar við erum að fara inn í þensluskeið að mikilvægt er að vel sé haldið utan um ríkisfjármálin. Því miður, herra forseti, er ekki svo nú. Þingflokkur Samfylkingarinnar mun sitja hjá við þessa afgreiðslu. Ábyrgðin er hjá ríkisstjórnarflokkunum.

Herra forseti. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs getur ekki stutt þetta fjárlagafrv. þegar það kemur nú til lokaafgreiðslu í heild sinni. Að sjálfsögðu er að finna sitthvað í frv. sem horfir til framfara, mál sem við höfum stutt. En það verður ekki sagt um frv. í heild sinni. Stefna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs er að stórefla menningar- og velferðarstofnanir landsins og stuðla að auknum jöfnuði í landinu. Samkvæmt þessu fjárlagafrv. er tilfærsla til heimilanna lækkuð um rúma 2 milljarða. Þar af eru vaxtabætur lækkaðar um 600 millj. Lífeyriskjör eru rýrð um mörg hundruð millj. kr. Atvinnuleysisbætur eru lækkaðar um 170 millj. Sjúkratryggingar eru lækkaðar um 740 millj. með auknum álögum á sjúklinga og síðast en ekki síst eru hafðar rúmar 500 millj. af öryrkjum vegna samningsrofa. Herra forseti. Fjárlagafrv. skilur margar mikilvægar stofnanir í samfélaginu í lausu lofti, sumar með langan skuldahala, aðrar í 

Virðulegi forseti. Við lokaafgreiðslu fjárlaganna gafst ríkisstjórnarflokkunum tækifæri til þess að laga einhvern hluta af því sem upp á vantar í fjárlagafrv. Það liggur algjörlega fyrir, virðulegi forseti, við lokaafgreiðslu þessara fjárlaga að á næsta ári mun ríkisstjórnarmeirihlutinn þurfa að koma hér inn með fjáraukalög til þess að stoppa í þau göt sem þeir höfnuðu núna að lagfæra. Fjárlagaafgreiðslan og lokaniðurstaða hennar er algjörlega á ábyrgð ríkisstjórnarinnar. Vissulega eru ákveðar tillögur til bóta en lokaniðurstaðan er verk ríkisstjórnarmeirihlutans. Við sitjum hjá.

Herra forseti. Það er mjög gleðilegt hversu snemma við afgreiðum þetta frv. og það er mjög gleðilegt að það skuli vera með þessum afgangi og það er mjög gleðilegt að hv. fjárln. skuli hafa staðið vörð um afganginn og vil ég þakka henni þau störf alveg sérstaklega. Í frv. eru lagðar til ýmsar aukningar, t.d. á útgjöldum til heilbrigðismála og það er mjög ánægjulegt að sjá að 1.000 millj. fara nýjar til öryrkja. Það er alveg nýtt og það er mjög gleðilegt. Þetta frv. mun stuðla að jafnvægi og hagsæld fyrir land og þjóð og er gott innlegg inn í væntanlega kjarasamninga. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Ég tek upp þráðinn þar sem frá var horfið í morgun í umfjöllun um frv. til laga um tímabundnar ráðningar starfsmanna. Í því skyni að koma í veg fyrir að tímabundnar ráðningar verði misnotaðar þannig að hver tímabundinn ráðningarsamningur taki við af öðrum er mælt fyrir um þrenns konar leiðir sem stjórnvöld geta valið um í samráði við aðila vinnumarkaðarins. Samtök aðila vinnumarkaðarins gátu ekki komið sér saman um útfærslu á þessu ákvæði og er því lagt til að tekin verði upp regla gildandi starfsmannalaga um takmarkanir á tímabundnum ráðningarsamningum. Er því gert ráð fyrir að tímabundinn ráðningarsamningur vari ekki samfellt lengur en tvö ár að því undanskildu að annað sé tekið fram í lögum. Til viðbótar er þó lagt til að heimilt verði að endurnýja tímabundna ráðningarsamninga embættismanna og stjórnenda sem gerðir eru til fjögurra ára eða lengri tíma í þeim tilvikum þegar þeir eru endurnýjaðir til jafnlangs tíma. Þar er sérstaklega vísað til starfsmannalaga, en þar er kveðið á um tímabundnar ráðningar embættismanna til fimm ára í senn. Eins og vel er þekkt þá er algengt að slíkir ráðningarsamningar séu endurnýjaðir til jafnlangs tíma. Sama fyrirkomulag viðgengst enn fremur hjá einstökum sveitarfélögum að því er varðar stjórnendur þeirra. Lögð er rík áhersla á að samtök aðila vinnumarkaðarins hafi heimild til að semja um aðra skipan en þá sem mælt er fyrir um í frv. þessu. Ákvæði slíkra kjarasamninga verða þó að rúmast innan rammasamnings þess sem hér um ræðir. Virðulegi forseti. Rammasamningurinn leggur þær skyldur á vinnuveitendur að upplýsa þá starfsmenn sína sem ráðnir eru tímabundið um lausar stöður innan fyrirtækisins. Erfitt er að meta áhrif frumvarps þessa á íslenskan vinnumarkað. Það liggur fyrir að fáar reglur hafa gilt um tímabundna ráðningarsamninga hér á landi og þá aðallega á hinum opinbera vinnumarkaði. Þá virðist sem ágreiningur um ætlaða misnotkun á tímabundnum ráðningarsamningum hafi ekki oft komið til kasta íslenskra dómstóla. Að teknu tilliti til þess og þess að fyrir liggur að samtökum aðila vinnumarkaðarins tókst ekki að semja um útfærslu á efni rammasamningsins þótti rétt að fara varlega í að kveða á um frekari takmarkanir á tímabundnar ráðningar en þær sem gilt hafa á hinum opinbera vinnumarkaði. Þar takast m.a. á sjónarmið um verndun þess sveigjanleika sem talinn er einkenna íslenskan vinnumarkað og sjónarmið um aukna vernd launafólks. Þá koma einnig til skjalanna vangaveltur um hversu stórt svigrúm aðilar vinnumarkaðarins skulu hafa til að semja um réttindi og skyldur á vinnumarkaði við gerð kjarasamninga, með öðrum orðum, hvar eigi að draga mörkin milli þess sem ákveða skuli með lögum og þess sem ákveða skuli með kjarasamningum á innlendum vinnumarkaði. Þykir eðlilegra að kannað verði í samráði við samtök aðila vinnumarkaðarins hvernig tímabundnum ráðningarsamningum er raunverulega háttað á íslenskum vinnumarkaði áður en frekari reglur eru settar. Virðulegi forseti. Ég mun beita mér fyrir skipun samstarfshóps þar sem farið verður yfir málin á næstu þremur árum í samvinnu við Vinnumálastofnun. Gert er ráð fyrir að sá samstarfshópur leggi fram skýrslu þar sem afstaða verði tekin til hvort nauðsyn þyki að hafa strangari takmarkanir í lögum en þær sem hér eru lagðar til. Hæstv. forseti. Að lokinni 1. umr. legg ég til að frv. verði vísað til hv. félmn. og 2. umr.

Hæstv. forseti. Þetta frv. er um sumt byggt á málamiðlunum. Fram hafa farið viðræður á milli ráðuneytisins og samtaka launafólks sem frv. tekur til. Það má gjarnan koma fram að ráðuneytið hefur verið reiðubúið að taka tillit til ýmissa sjónarmiða sem fram hafa komið af hálfu launafólks og er það þakkarvert. Það er í sjálfu sér ekkert annað en eðlilegur hlutur, en ekki er alltaf hægt að ganga að slíku sem vísu. Nú verður málinu vísað til nefndar og fær þá væntanlega ítarlega yfirferð. Ég ítreka að um sumt byggir málið á málamiðlun. Ég tel að það hafi tekið miklum breytingum til góðs frá því það fæddist og ástæða er til að það komi fram nú við 1. umr.

Virðulegi forseti. Ég tel að frv. sem við erum að ræða um tímabundna ráðningu starfsmanna sé til bóta, skýri rétt þeirra starfsmanna sem eru ráðnir tímabundið og tryggi vonandi í framtíðinni að þeim sé eigi mismunað miðað við þá sem fastráðnir eru ótímabundið. Ég tel að hér sé um gott mál að ræða. Það þarf auðvitað nánari skoðun í nefnd og þörf er á frekara samráði við aðila vinnumarkaðarins, launþegasamtök og atvinnurekendur. Af eðli uppbyggingar málsins sýnist mér að það sé til bóta. Ég vona svo sannarlega að það fái hér afgreiðslu eftir góða og vandaða yfirferð í nefnd.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um starfsmenn í hlutastörfum. Frv. er flutt til að leiða í íslensk lög efni tilskipunar Evrópusambandsins 97/81/EB, frá 15. desember 1997, um rammasamninginn um hlutastörf sem Evrópusamband verkalýðsfélaga, samtök evrópskra iðn- og atvinnurekenda og Evrópusamtök fyrirtækja með opinberri eignaraðild hafa gert. Með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 104/1998 var samþykkt að fella tilskipun þessa undir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Í inngangsorðum rammasamnings Evrópusamtaka aðila vinnumarkaðarins kemur fram að hann sé framlag til skipulags vinnumarkaðsmála í Evrópu. Í honum eru settar fram almennar meginreglur og lágmarkskröfur er varða réttindi starfsmanna sem gegna hlutastörfum. Í samningnum kemur fram vilji aðila vinnumarkaðarins til að setja almennan ramma í því skyni að uppræta mismunun gagnvart þessum launamönnum og til að auka möguleika á hlutastörfum á forsendum sem eru viðunandi bæði fyrir vinnuveitendur og launafólk. Með samningnum sé einnig viðurkennt að aðstæður í aðildarríkjunum séu misjafnar. Tilgangur rammasamningsins er einnig að stuðla að sveigjanlegri skipulagningu vinnutíma. Meginsjónarmiðið er að hlutavinnufólk sæti ekki lakari meðhöndlun en þeir sem eru í fullu starfi nema mismunun verði réttlætt á grundvelli hlutlægra ástæðna. Aðildarríkjunum er heimilt skv. 2. gr. tilskipunarinnar að fela samtökum aðila vinnumarkaðarins að semja um efni rammasamningsins í stað þess að kveða á um efni hans með lögum eða stjórnsýslufyrirmælum. Félagsmálaráðuneytið fór þess á leit við samtök vinnumarkaðarins með bréfi, dags. 19. mars 2000, að þau tækju samninga sína til endurskoðunar með tilliti til efnis rammasamningsins um hlutastörf. Lögð var áhersla á að kannað væri hvort gildandi samningar geymdu ákvæði sem mismunuðu þeim sem stunda hlutastörf. Markmiðið væri að afnema slík ákvæði í samræmi við tilskipun 97/81/EB. Alþýðusamband Íslands og Samtök atvinnulífsins hófu viðræður sín á milli um það að hrinda í framkvæmd efni tilskipunarinnar um hlutastörf. Samningaviðræðunum lauk með undirritun kjarasamnings 13. nóvember 2002. Virðulegur forseti. Með bréfi félagsmálaráðuneytisins, dags. 21. nóvember 2002, vakti ráðuneytið athygli á því að til þess að tilskipunin um hlutastörf teldist innleidd á fullnægjandi hátt hér á landi þyrftu einnig að koma til samningar um efni hennar sem tækju til starfsmanna ríkis og sveitarfélaga. Félagsmálaráðherra barst greinargerð frá fjármálaráðuneytinu, dags. 5. júní 2003. Í henni er gerð grein fyrir viðræðum fulltrúa fjármálaráðherra, Reykjavíkurborgar og launanefndar sveitarfélaga við fulltrúa Bandalags háskólamanna, Kennarasambands Íslands, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og ASÍ um innleiðingu á efni tilskipunar með kjarasamningum. Í greinargerðinni kemur meðal annars fram að á fundi 9. desember 2002 hafi verið til umfjöllunar drög að heildarsamningi á milli ASÍ, BSRB og KÍ annars vegar og fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs, Reykjavíkurborgar og launanefndar sveitarfélaga hins vegar. Byggðust þau á áðurnefndum samningi ASÍ og SA. Ekki tókst samkomulag milli aðila um þessi drög. Samningaviðræður milli þeirra hafa ekki leitt til niðurstöðu. Þegar fullreynt þótti að samtökum opinberra starfsmanna og við semjendum þeirra mundi ekki takast að ná samkomulagi um innleiðingu tilskipunarinnar féll það í hlut félmrn. að freista þess að leita lausnar á þeim ágreiningi sem var á milli aðila. Ráðuneytið boðaði í nóvember til fimm óformlegra funda með hlutaðeigandi aðilum. Frv. það sem hér er lagt fyrir Alþingi er árangur af þessu óformlega samráði. Það er rétt og skylt að taka fram að samtök þau sem frv. snertir hafa ekki lýst yfir stuðningi við það enda hefur ekki verið leitað eftir slíkri stuðningsyfirlýsingu. Hins vegar er þess vænst að aðilar geti búið við þá leið sem lögð er til í 2. gr. frv. Virðulegi forseti. Mér finnst ástæða til að geta þess að íslenskum stjórnvöldum hefur borist rökstutt álit Eftirlitsstofnunar EFTA, dags. 7. febrúar 2003, vegna innleiðingar á tilskipun 97/81/EB um hlutastörf. Í áliti Eftirlitsstofnunarinnar er vakin á því athygli að Íslandi hafi borið að hrinda efni tilskipunarinnar í framkvæmd í síðasta lagi 20. janúar 2000. Í álitinu er vísað til bréfs félagsmálaráðuneytisins, 27. mars 2000, þar sem fram kemur að ákveðið hafi verið í samráði við aðila vinnumarkaðarins að innleiða efni tilskipunarinnar með kjarasamningum og því sé nauðsynlegt að nýta heimild um lengri frest til að hrinda efni hennar í framkvæmd. Lokafrestur til innleiðingar hafi því verið 20. janúar 2001. Á fundum samráðsnefndar félagsmálaráðuneytisins og helstu samtaka á vinnumarkaði um reglur á sviði félagsmála á EES-svæðinu hefur verið reglulega fjallað um framvindu þessa máls. Lengi vel horfði vænlega um að samningar tækjust á milli aðila um að láta efni tilskipunarinnar ná til starfsmanna hins opinbera. Eftirlitsstofnun EFTA hefur verið haldið upplýstri um gang mála og kann það að einhverju leyti að skýra þá þolinmæði sem hún hefur sýnt íslenskum stjórnvöldum í þessu máli. Það er hins vegar ljóst að verði efni tilskipunarinnar ekki innleitt án frekari tafa mun Eftirlitsstofnunin stefna stjórnvöldum fyrir EFTA-dómstólinn fyrir brot á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Frú forseti. Ég hef við annað tækifæri gert að umtalsefni framkvæmd þessarar tilskipunar um starfsmenn í hlutastörfum og raunar framkvæmd annarra tilskipana ESB sem hafa orðið til með hliðstæðum hætti, þ.e. í samningaviðræðum aðila vinnumarkaðarins á Evrópuvettvangi. Erfiðleikar við að hrinda í framkvæmd þessum tilskipunum koma á óvart, einkum þegar litið er til þess að fulltrúar íslenskra heildarsamtaka á vinnumarkaði hafa tekið þátt í kjarasamningum Evrópusamtaka aðila vinnumarkaðarins, sem eru efni þessa tilteknu tilskipana. Fulltrúum íslenskra heildarsamtaka virðist ganga illa að koma sér saman um hvað þeir sömdu um í Brussel. Þetta er sérstaklega áberandi, virðulegi forseti, varðandi tilskipunina um tímabundnu ráðningarsamningana þar sem hvorki tókst að semja um framkvæmd þeirrar tilskipunar í samningaviðræðum samtaka á almennum vinnumarkaði né á milli samtaka opinberra starfsmanna og viðsemjenda þeirra. Niðurstaðan er því sú að það kemur í hlut félmrn. að stofna til samráðs og samningafunda til að freista þess að finna út hvað var samið um og hvernig því verði til skila haldið í innlendri löggjöf. Ágreiningur aðila er á stundum svo djúpstæður að ráðuneytið hefur neyðst til þess að höggva á hnútinn og leggja til lausnir sem hvorugur aðili hefur verið fyllilega sáttur við en getur vonandi búið við. Þetta er auðvitað ekki verklag sem er til eftirbreytni og þarf að færa til betri vegar. Hæstv. forseti. Að lokinni umræðunni legg ég til að frv. verði vísað til hv. félmn. og 2. umr.

Hæstv. forseti. Hér er fjallað um frv. til laga um starfsmenn í hlutastörfum. Eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra gildir ekki sama sátt um þetta frv. og fyrra frumvarpið sem hér var rætt, um tímabundnar ráðningar. Ráðuneytið hefur leitað eftir sjónarmiðum samtaka launafólks og því miður hefur ekki tekist að tryggja slíka sátt. Ég vil vekja athygli á því að BSRB hefur innan sinna vébanda stærstan hóp ríkisstarfsmanna og það er ekki búið að ná samkomulagi við bandalagið um þetta frv. Í stuttu máli snýst ágreiningurinn um það að lögin taka ekki til starfsmanna ríkis og sveitarfélaga sem á grundvelli hlutlægra ástæðna, eins og það er orðað í frumvarpinu, fá greitt tímavinnukaup, tekur sem sagt ekki til tímavinnukaups hjá starfsmönnum ríkis og sveitarfélaga. BSRB hefur verið ósammála því að tímakaupsstarfsmenn sem koma inn á stofnanir til að vinna í tímavinnu, fá ekki að njóta sama starfsumhverfis og aðrir starfsmenn. Í viðræðum sem fram fóru í sumar um þessi efni var lagt til af hálfu samtakanna að inn í 2. gr. frv. sem skilgreinir gildissviðið yrði sett takmarkandi ákvæði svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Lögin taka ekki til tímavinnufólks sem hefur annað aðalstarf, eða hefur aðalframfærslu sína af lífeyrisgreiðslum.`` Með öðrum orðum, að fallist yrði á með þessu að tímavinnufólk hjá hinu opinbera yrði undanskilið lögunum, aðrir en sá hópur sem hefur þetta að aðalstarfi. Þessa setningu leggjum við samtök launafólks, og ég leyfi mér að tala í nafni þeirra nú, áherslu á að verði sett inn í lögin. Þetta frv. á væntanlega eftir að fá rækilega umfjöllun og skoðun í félmn. þingsins og ég vænti þess að þar verði farið vel yfir þau sjónarmið sem ég er að vekja máls á. Það kunna að vera aðrir agnúar á þessu eða atriði sem ekki ríkir fullt samkomulag um, en ég vona að okkur takist að færa þetta inn í svipaðan farveg samstarfs og hefur tekist í ýmsum öðrum málum sem fram hafa komið frá félmrn. í seinni tíð.

Virðulegi forseti. Hér höfum við frv. til laga um starfsmenn í hlutastörfum. Sem stjórnarmaður í Starfsmannafélagi ríkisstofnana ætlaði ég að gera svipaða athugasemd og hv. þm. Ögmundur Jónasson kom inn á. Það þarf að sjálfsögðu að fara vandlega yfir þetta mál eins og öll þau sem snerta kjarasamninga, en það vantar, eins og hv. þm. kom inn á, ákvæði um starfsfólk sem er í tímavinnu sem aukastarfi, þ.e. það þarf að tryggja það í þessu frv. að hagur þeirra sem stunda tímavinnu samhliða aðalstarfi sé líka tryggður.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 33 16. apríl 2002, um eldi nytjastofna sjávar, með síðari breytingum. Með frumvarpi þessu er lagt til að lögum um eldi nytjastofna sjávar verði breytt þannig að hægt verði að grípa til ráðstafana til að verja stofna íslenskra sjávardýra gegn óæskilegum áhrifum erfðablöndunar við aðra stofna sömu tegundar eða innfluttra tegunda eða stofna sem ekki finnast við Íslandsstrendur. Nauðsynlegt er að slík heimild sé í íslenskum lögum í ljósi aukins eldis sjávardýra jafnt erlendis sem hér á landi. Samfara þeirri þróun má vænta aukinna viðskipta með ýmsar tegundir eldisdýra og kynbætta stofna. Þess vegna er nauðsynlegt að í lögum sé heimild til þess að takmarka eða banna, ef ástæða þykir til, til þess að verja þá stofna sem hér eru við landið og hafa verið undirstaða lífsafkomu þjóðarinnar frá upphafi byggðar landsins. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni 1. umr. verði málinu vísað til hv. sjútvn.

Hæstv. forseti. Það vekur athygli að í 1. gr. þessa frv. er verið að veita hæstv. ráðherra möguleika á því að banna eldi á lifandi sjávardýrum. Annað frv. og lagasetning sem fór hér fram fyrir ekki löngu síðan og var á forræði landbúnaðarráðherra var með öðrum hætti og ýmsir vildu sjá sambærilegt ákvæði til handa hæstv. landbrh. til að verjast erfðamengun. 

Hæstv. forseti. Það er auðvitað örlítill munur á löggjöfinni um lax- og silungsveiðar eða kafla sem fjallar um eldi vatnafiska og á lögunum um eldi nytjastofna sjávar, þó er ekki grundvallarmunur. Það má kannski segja að munurinn á nálguninni felist helst í því hver þróunin hefur verið í annars vegar eldi á vatnafiskum og hins vegar eldi á nytjastofnum sjávar. Nú þegar hefur verið leyft eldi á innfluttum laxi, norskum laxi, í sjó og þar af leiðandi er erfitt að grípa inn í og takmarka á þennan hátt þegar eldið er þegar hafið m.a. út frá jafnræðisreglu og stjórnsýslulögunum. Frá mínu sjónarmiði lítur það út á þennan hátt. Einnig má kannski segja að helsta vörnin í lax- og silungsveiðilögunum hafi verið í gegnum sjúkdómaþáttinn, við höfum kannski treyst um of á þá vörn í gegnum tíðina. Þegar þau mál voru hér til umræðu villti það mönnum aðeins sýn, menn leituðu ekki leiða í þessa veru vegna erfðabreytileikans og þeirra breytinga sem gætu orðið á genamenginu. Þó eru núna mjög svipuð ákvæði í lax- og silungsveiðilögunum sem komu fram við brtt. nefndarinnar, svipuð ákvæði og um er að ræða í þessu tilfelli þó að ég vilji ekki fullyrða að þau séu nákvæmlega eins. En vonandi verður samþykkt þessa frv. til þess að við lendum ekki í neinum ógöngum með stofna okkar.

Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svörin. Ég verð að segja eins og er að mér finnst ýmislegt benda til þess að menn hafi ekki skoðað fyrra málið með nægilega mikilli gaumgæfni. Ég hef a.m.k. þann grun og vonandi reynist hann rangur, að hæstv. landbrh. sé í erfiðari aðstöðu til þess að taka á erfðablöndun í framtíðinni en hæstv. sjútvrh., ef frv. verður samþykkt. Ég verð að segja það að ég trúi því eiginlega ekki almennilega að það hafi ekki verið hægt að setja sambærileg ákvæði í frv. landbrh. þó svo að leyft hafi verið eldi á einni tegund af laxi við landið, það er jú staðreynd sem liggur fyrir. En ég held að framtíðin sé mikilvægari í þessu efni en fortíðin og menn þurfi fyrst og fremst að hugsa til framtíðarinnar í þessum málefnum. Mér finnst að það sé gert með þessu frv. en hef meiri áhyggjur af hinu fyrra.

Frú forseti. Nú er um umhverfismál að ræða og þess vegna fer vel á því að vísa þessu máli einnig til umfjöllunar í umhvn. þingsins. Mér þætti líka fróðlegt að heyra hvernig hæstv. ráðherra sér komu hæstv. umhvrh. að þessu máli og stofnana sem fjalla um umhverfismál, svo sem Umhverfisstofnun og þeirra sem eiga að fjalla um málaflokkinn út frá þeim sjónarhóli, en ekki að atvinnuvegaráðuneyti fari endilega með þetta mál sem er í raun ekkert annað en umhverfismál.

Herra forseti. Í þeim lagabálkum sem heyra undir sjútvrn., er gert ráð fyrir að Hafrannsóknastofnun sé ráðuneytinu til ráðuneytis hvað öll mál sem þessi varðar. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða það, með allri virðingu fyrir stofnunum umhvrn., að það er engin stofnun á Íslandi sem kemst með tærnar þar sem Hafrannsóknastofnun hefur hælana varðandi sjávardýr almennt og umhverfi þeirra. Ég held því að Hafrannsóknastofnun sé fullfær um að veita ráðgjöf um þetta efni. Hins vegar er ekkert því til fyrirstöðu að mínu mati að sjútvn. leiti umsagnar umhvn. um málið, en að eldi sjávardýra og það umhverfi sem nytjastofnarnir hrærast í heyri undir sjútvrn. Það er yfirleitt mjög erfitt í stjórnsýslunni að blanda ábyrgð tveggja ráðuneyta saman þegar að slíkum málum kemur, hvað þá ef þau eru orðin þrjú eins og raunverulega væri um að ræða þegar hér væri komið sögu.

Frú forseti. Sér þá hæstv. sjútvrh. ekki að hæstv. umhvrh. eigi að koma að þessu máli? Hér er óumdeilt um umhverfismál að ræða. Við erum hér að gera hlut Hafrannsóknastofnunar lítinn þó að við teljum að þetta mál eigi að heyra alfarið undir hæstv. umhvrh. Það gefur augaleið að hér er um umhverfismál að ræða og það á ekki að blanda því inn í atvinnumálaráðuneyti. Ég vil ítreka þetta: Sér hæstv. sjútvrh. ekki að hæstv. umhvrh. eigi að koma hér að málum?

Frú forseti. Ég get svarað hv. þingmanni þannig að ég sé ekki að umhvrh. eigi að koma að málum á þann hátt sem hv. þm. ýjar greinilega að, þ.e. að taka ákvarðanir um þá hluti sem þessi lög fjalla um, þó að nánast megi skilgreina alla hluti sem umhverfismál, að þeir snerti umhverfi okkar á einhvern hátt. Þessi hluti umhverfisins er einfaldlega á valdsviði sjútvrn. og ég held að það fari vel á því að svo sé og væri mjög misráðið ef við gerðum einhverjar breytingar á því. Ég á eiginlega ekki von á því að hv. þm. sé að meina það að við mundum færa eldi sjávardýra úr sjútvrn. til umhvrn.

Frú forseti. Við fyrstu sýn virðist þetta frv. sem hér er flutt af hæstv. sjútvrh. vera afar skynsamlegt. Eftir því sem ég les þetta stutta frv. er hér um verndarfrumvarp að ræða, þ.e. frv. sem á rætur sínar að rekja til þeirrar staðreyndar að framandi lífverur í okkar villtu náttúru geta valdið óbætanlegu tjóni. Ég sé ekki annað en að hér sé hugmyndafræðin skýr og hún byggi á hlutum eins og m.a. samningi um líffræðilegan fjölbreytileika og mér þætti vænt um að fá staðfestingu hjá hæstv. sjútvrh. á því að svo sé. Ég verð að segja að þegar litið er yfir þetta frv. rifjast upp fyrir manni það frv. sem hv. þm. Jóhann Ársælsson gat um hér áðan og við fjölluðum um fyrir skemmstu, frv. til laga um breytingar á lögum um lax- og silungsveiði og innflutning dýra. Byggði það frv. á þeim bráðabirgðalögum sem ríkisstjórnin setti í sumar sem gerðu í raun og veru hið þveröfuga miðað við þetta frv. Þar var um að ræða ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að opna fyrir innflutning á eldisdýrum. Reyndar var þar um að ræða eldi ferskvatnsfiska, laxa, en í því frv. og í þeim lögum sem leiddu af því var opnað fyrir miklu meira en innflutning á laxi til eldis. Ég tel að þessi tvö frv., það sem landbrh. flutti hér fyrir nokkrum vikum og síðan þetta sem hæstv. sjútvrh. talar nú fyrir, stangist hraustlega á. Ég verð að segja að frv. hæstv. sjútvrh. er mér mun meira að skapi en það frv. sem hæstv. landbrh. talaði fyrir. Ég held að það sé alveg tilefni til þess hér við 1. umr. að hæstv. sjútvrh. segi okkur örlítið meira um þau grundvallarsjónarmið sem hér liggja að baki. Mér finnst ekki eðlilegt að ríkisstjórnin leiði í lög varúðarreglur sem gildi um ákveðna þætti eldismála en ekki aðra. Ég vil að hæstv. ráðherra segi okkur hér í hverju munurinn á þessu tvennu er fólginn. Hvers vegna getur það gerst í sömu ríkisstjórninni að sjútvrh. fær að flytja mál sem reisir veggi gegn mögulegri erfðablöndun á meðan annar rífur sömu veggi niður? Ég sé ekki annað en að hér rekist hvað á annars horn og við þurfum að fá frekari skýringar frá hæstv. sjútvrh. um þessi mál. Sömuleiðis væri alveg eðlilegt að hann segði okkur hvað honum þætti um þau ákvæði sem leidd voru í lög hér fyrir skemmstu með frv. hæstv. landbrh. þar sem opnað er fyrir möguleika á því að hér séu notuð flutningatæki sem mögulega geta borið með sér lífverur, lindýr eða krabbadýr eða smáverur, sem geta engu síður en stærri lífverur valdið gífurlegum usla í lífkerfi okkar. Ég sé ekki betur en að hér þurfi að taka heildstætt á málum. Ég fagna því frv. sem hér er flutt því að mér virðist það vera einlægt verndarfrumvarp en ég vil að hæstv. sjútvrh. segi okkur hvers vegna tveir ráðherrar í sömu ríkisstjórninni geta látið málin stangast svona hraustlega á.

Hæstv. forseti. Ég held ekki að ég og hæstv. landbrh. séum að fara eins mikið hvor í sína áttina eins og hv. þm. vill vera láta. Ég held að hæstv. landbrh. hafi verið að reyna að ná sömu markmiðum og ég en hann hafði bara annan upphafspunkt þegar hann hóf sína ferð. Það er hins vegar rétt að það er gengið út frá verndunarsjónarmiðum í þessu frv. til þess að koma í veg fyrir slys varðandi erfðablöndun á nytjastofnum okkar, sérstaklega ef tilfellið væri að það væru mismunandi stofnar á mismunandi svæðum í kringum landið og að þeir hefðu þá mismunandi eiginleika sem skiptu okkur máli. Í tveimur samliggjandi fjörðum gætu mismunandi stofnar gengið út, annar út og í norður í fæðuleit og í hinum firðinum hinn út og í suður í fæðuleit og ef það væri komið með þriðja og þá jafnvel fjórða stofninn til eldis í þessum firði gæti það haft áhrif á þessa stofna, erfðamengi þeirra breyst og þar með ýmsir eiginleikar þeirra sem nytjastofna sem gætu haft skaðleg áhrif fyrir fiskveiðarnar og fyrir hagkerfið. Ég verð að viðurkenna að ég var ekki með samninginn um líffræðilegan fjölbreytileika við hliðina á mér þegar ég samdi frv. þannig að ég get kannski ekki alveg státað af því að ég hafi byggt á honum sérstaklega en ég ímynda mér að sama sjónarmið komi þar fram og það sem ég hef í huga við framlagningu þessa frv. Ég þakka fyrir góðar undirtektir og vona að málið fá skjóta afgreiðslu.

Virðulegur forseti. Ég fæ ekki betur séð en að hæstv. sjútvrh. sé hér að staðfesta þá tilfinningu sem ég hef fyrir þessu frv., að hér sé um verndarfrumvarp að ræða og einlægan vilja hæstv. ráðherra til þess að standa vörð um þá stofna sem nýttir eru í eldi hér við land. Ég tel engu að síður að full þörf sé á því að hlutirnir séu skoðaðir heildstætt og þetta frv. verði mælt við sömu mælistiku og það frv. sem hæstv. landbrh. flutti hér fyrir skemmstu og olli sannarlega miklum deilum. Ég held reyndar að við séum ekki búin að bíta úr nálinni með afleiðingar þess frv. þannig að ég held að það sé fullljóst að ríkisstjórnin eigi eftir að þurfa að taka þessi mál til heildstæðrar umfjöllunar. Ég vona þá að þau sjónarmið sem mér heyrist hæstv. sjútvrh. tala hér fyrir verði ofan á.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingar á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum. Flutningsmenn eru Drífa Hjartardóttir, Magnús Stefánsson, Einar Oddur Kristjánsson, Jón Bjarnason, Guðmundur Hallvarðsson og Dagný Jónsdóttir. Skv. 1. gr. bætist ný málsgrein við 39. gr. laganna sem verður 4. mgr., svohljóðandi: Landbúnaðarráðherra er heimilt að gera samninga við sauðfjárbændur, sem hafa náð eða ná 64 ára aldri á tímabilinu 2004--2007, um að eiga hvorki né halda sauðfé til og með 31. desember 2007 en halda óskertum beingreiðslum á sama tíma á meðan greiðslumark sauðfjár er í eigu hlutaðeigandi bænda og áfram skráð á lögbýli. Þeim er þó heimilt að halda eftir allt að tíu vetrarfóðruðum kindum, enda séu afurðir þeirra til eigin nota. Ráðherra er jafnframt heimilt að kveða svo á um í samningunum að þeir bændur sem hyggjast hefja sauðfjárrækt að nýju megi koma sér upp bústofni frá 1. september 2007. Samningunum skal þinglýst sem kvöðum á viðkomandi lögbýli sem gilda til 31. desember 2007. Verði eigendaskipti að greiðslumarki eða lögbýli fellur samningurinn niður og hin þinglýsta kvöð. Skv. 2. gr. öðlast lög þessi gildi 1. janúar 2004. Hæstv. forseti. Hinn 3. september 2003 skipaði landbúnaðarráðherra nefnd sem falið var það verkefni að fjalla um og meta vandann sem steðjar að sauðfjárbændum vegna verulegs tekjusamdráttar. Jafnframt var nefndinni falið að gera tillögur til stjórnvalda um hvernig bregðast skuli við þeim vanda. Í tillögum og niðurstöðum nefndarinnar til landbúnaðarráðherra frá 5. nóvember 2003 er að finna umfjöllun um ástæður fyrir tekjusamdrætti sem orðið hefur hjá sauðfjárbændum, m.a. vegna lækkunar á verði innan lands, breytinga á útflutningshlutfalli og ójafnvægis í birgðastöðu, en einnig eru þar tillögur um ýmsar úrbætur. Meðal annars lagði nefndin til að þeir sauðfjárbændur sem náð hafa 63 ára aldri geti haldið óskertum beingreiðslum til loka núgildandi samnings um framleiðslu sauðfjárafurða, þ.e. til ársloka 2007, án skyldu um sauðfjáreign samkvæmt sérstöku samkomulagi þar um, enda eiga þeir þá rétt til ellilífeyrisgreiðslna samkvæmt lögum um almannatryggingar. Markmiðið er að hvetja þessa bændur til að fækka fé og minnka framleiðsluna en með því er talið að unnt verði að koma betra jafnvægi á kindakjötsmarkaðinn og hækka verð á kindakjöti til annarra bænda. Samkvæmt lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum, er hins vegar kveðið á um hvaða skilyrði sauðfjárbændur þurfa að uppfylla til að hljóta óskertar beingreiðslur. Meginreglan er skv. 39. gr. laganna að sauðfjárbændur þurfi að eiga 0,6 vetrarfóðraðar kindur á hvert ærgildi greiðslumarks til að hljóta fullar beingreiðslur árið 2001 en eftir það ákveði landbúnaðarráðherra ásetningshlutfall á hverju ári að fengnum tillögum framkvæmdanefndar búvörusamnings. Ráðherra er heimilt að víkja frá meginreglunni og ákveða lægra ásetningshlutfall að fenginni umsögn Landgræðslu ríkisins og/eða Skógræktar ríkisins ef búfjárbeit kemur í veg fyrir eðlilega framkvæmd uppgræðslu eða veldur of miklu álagi á beitiland. Einnig má víkja frá ásetningshlutfallinu hjá framleiðendum sem hafa skorið niður fé til útrýmingar sjúkdómum. Framangreind ákvæði laganna eru í samræmi við ákvæði samnings um framleiðslu sauðfjárafurða, dags. 11. mars 2000. Þar sem heimildir landbúnaðarráðherra til að veita undanþágur frá ásetningshlutfalli því sem áskilið er í 39. gr. eru þar tæmandi taldar er nauðsynlegt að breyta ákvæðinu til að hrinda í framkvæmd framangreindri tillögu um vanda sauðfjárbænda. Hér er því lögð til sú breyting á 39. gr. laganna að landbúnaðarráðherra verði heimilt að gera samninga við bændur sem náð hafa eða ná 64 ára aldri á tímabilinu 2004--2007 eða eru fæddir á árinu 1940 um að eiga hvorki né halda sauðfé til ársloka 2007 gegn því að þeir haldi beingreiðslum á sama tíma. Í ákvæðinu felst að þeim er ekki heldur heimilt að halda og/eða fóðra sauðfé fyrir aðra á lögbýlum sínum. Þeim er þó heimilt að halda eftir allt að tíu vetrarfóðruðum kindum enda séu afurðir þeirra aðeins til eigin nota. Til að gæta jafnræðis þykir rétt að miða við aldursmarkið 64 ára eða eldri á tímabilinu þó að innan þess hóps muni ekki allir ná lífeyrisaldri samkvæmt lögum um almannatryggingar í lok tímabilsins frekar en að draga mörkin við þá sem ná 67 ára aldri árið 2004. Ákvæði þetta og þau skilyrði sem það hefur að öðru leyti að geyma eru sambærileg við skilyrði um fjárleysi sem sett hafa verið í samninga ríkissjóðs um kaup á greiðslumarki sauðfjár, sbr. 4. mgr. 38. gr. laga nr. 99/1993 og reglugerð nr. 399/2000, um kaup ríkissjóðs á greiðslumarki sauðfjár. Þá þykir rétt að kveða á um að landbúnaðarráðherra sé heimilt að kveða á um að þeim sauðfjárbændum sem ætla að hefja sauðfjárrækt að nýju sé heimilt að koma sér upp bústofni frá 1. september 2007 ef þeir hyggjast hefja framleiðslu að nýju á árinu 2008. Hæstv. forseti. Greiðslumark sauðfjár er samkvæmt lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum bundið við lögbýli og er þess vegna nauðsynlegt að þinglýsa samningnum sem kvöð á viðkomandi lögbýli sem gilda skal til 31. desember 2007. Rétt þykir að miða við að selji þeir bændur sem gert hafa samninga samkvæmt þessu ákvæði greiðslumark sauðfjár af lögbýli falli niður réttur þeirra til beingreiðslna eftir það ásamt hinni þinglýstu kvöð enda þótt beingreiðslur sem greiddar eru á grundvelli greiðslumarks sauðfjár séu ekki framleiðslutengdar. Sama gildir ef þeir selja jarðirnar ásamt greiðslumarkinu. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu óska ég eftir því að málinu verði vísað til hv. landbn.

Hæstv. forseti. Eins og hv. framsögumaður gerði grein fyrir er þetta frv. flutt í framhaldi af tillögum sem samþykktar voru í ríkisstjórninni til að koma til móts við sauðfjárbændur. Ég hef leyft mér að halda því fram að lítið væri horft til framtíðar í þeim samningi. Þetta mál er að vísu að ýmsu leyti jákvæðara en þeir hlutir almennt sem voru í honum, að mér finnst. En á þessari aðferð er að mér finnst verulega mikill galli. Ég hef haldið því fram að hið opinbera ætti að gefa bændum í sveitum landsins kost á að fá stuðning áfram og nota þann stuðning til atvinnurekstrar í greinum sem gæfu þeim betra framfæri en verið hefur af sauðfjárræktinni. Það mætti gera með svipuðum hætti og hér er sett fram, að menn þurfi ekki að framleiða til að fá þennan stuðning um tiltekinn tíma. En hér er í raun ekki gert annað en að bjóða þeim sem vilja fara á eftirlaun og hætta búskap að flýta því með þessum hætti. Jafnframt er sagt að hefji þeir búskap aftur eftir þetta tímabil þá hafi í raun ekkert breyst í aðstæðum þeirra og högum gagnvart ríkinu. Af því að þetta er öðrum þræði eftirlaunasamningur eða starfslokasamningur við bændur, sem er þó þessu marki brenndur, þá datt mér nú í hug að gaman væri að rifja upp vísu sem Þórður á Dagverðará, sem allir landsmenn þekkja, fór oft með þegar hann var spurður að því af hverju hann héldi sér svona vel. Vísan er svona, með leyfi hæstv. forseta: Fátt er ungum manni um megn, magnaður lífsins galdur. Ellina klár ég komst í gegn og kominn á besta aldur. Þannig virðist mér að menn líti á, að eftir þetta tímabil í lífi sínu geti bændur hafið búskap aftur af fullum krafti og allt í lagi með það. En þetta var meira til gamans. Mér er hins vegar ekkert gaman í hug þegar ég held því hiklaust fram að stefna stjórnvalda sé í raun og veru fólgin í því að segja við bændur landsins, hvort sem þeir framleiða mjólk eða kindakjöt, að þeir skuli sko framleiða mjólk eða kindakjöt ætli þeir að vænta stuðnings frá ríkinu, annars fái þeir engan. Þessi stefna er ófæra. Hún hefur komið illa niður á sauðfjárbændum, sérstaklega síðustu árin. Þessari stefnu verða menn að hverfa frá. Í þessu frv. er ekki verið að leita nýrra leiða hvað það varðar. Ef þetta hefði hins vegar gengið út á að segja við alla bændur: Þið getið fengið þennan stuðning áfram það tímabil sem hér um ræðir. Á því tímabili yrði farið yfir með hvaða hætti koma megi til móts við bændur vegna annars atvinnurekstrar í dreifbýlinu þannig að þeir gætu átt stuðning vísan til annars í framtíðinni. Þá væru menn að byggja upp eitthvað jákvætt. En þarna er um heldur slaklegan starfslokasamning, á alla mælikvarða, að ræða og ekki nein framtíðarlausn fólgin í því sem hér er á ferðinni. Þetta vildi ég að kæmi fram við þessa umræðu, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Það var ekki við því að búast að hv. þm. Jóhann Ársælsson væri ánægður með þetta enda hef ég ekki heyrt hann tala jákvætt til landbúnaðarins yfirleitt. Hann sagði að hér væri lítið horft til framtíðar, að nefndin sem hefði um þetta mál fjallað hefði lítið horft til framtíðar. Ætlunin var að taka á bráðavanda sem er hjá sauðfjárbændum um þessar mundir. Það sem ég tel afar mikilvægt var samþykkt einnar af tillögum nefndarinnar, að opna fyrir samninginn sem nú er í gildi, gera annaðhvort alfarið nýjan samning eða að hluta til. Þar tel ég mikil sóknarfæri með því að fara þá leið sem hv. þm. talaði um, að gera þá samninga við fleiri bændur. Það er ekki að ástæðulausu að miðað er við þennan aldur. Eins og fram kom í máli mínu áðan eru menn, eftir þessi fjögur ár, komnir á lífeyrisgreiðslur. Þetta er líka gert til að bændur hafi þann möguleika að hætta án þess að selja frá sér réttinn og rýra þar með verðgildi jarðanna. En það er enginn skuldbundinn til að ganga að þessum samningi, hann er algjörlega frjáls. Mönnum er frjálst að gera hann ef þeir vilja. Hv. þm. talaði um að lítið væri gert til þess að hjálpa bændum að koma sér upp öðrum störfum. Ég vil benda á að Framleiðnisjóður hefur stutt margs konar nýja atvinnustarfsemi dyggilega, til að mynda ferðaþjónustuna. Mjög margir bændur hafa hætt hefðbundnum búskap og farið í ferðaþjónustu.

Hæstv. forseti. Hv. þm. taldi ekki við því að búast að ég mundi tala jákvætt um þetta mál. Nei, það er ekki við því að búast að ég tali jákvætt um þá stefnu sem tekin hefur verið. Ég er hins vegar fullkomlega tilbúinn að styðja það að atvinnulíf í sveitum landsins sé styrkt. Ég hef aldrei talað fyrir því að draga úr stuðningi við atvinnulíf í sveitum og dreifbýli. Ég hef hins vegar margoft haldið því fram að ekki væri rétt að þeim málum staðið. Þar er ekki jafnræðis gætt. Þar fá hvorki þeir sem vilja hefja búskap né fólk sem vill stunda í sveitum annan atvinnurekstur en þessar tvær búgreinar að njóta jafnræðis við þá sem fyrir eru í gömlu búgreinunum. Þessu hef ég haldið fram. Ef mönnum finnst að ég sé þar með að tala neikvætt um atvinnulíf í sveitum þá verða menn auðvitað að fá að hafa þá skoðun. Ég ætla ekki að gera neitt lítið úr því sem Framleiðnisjóður hefur getað gert fyrir þá sem hafa sótt þar um lánafyrirgreiðslu fyrir ferðaþjónustu eða annað slíkt. En ég held því fram að sá stuðningur sem hefur verið frá ríkinu við gömlu búgreinarnar tvær gæti að hluta verið miklu betur kominn sem stuðningur við aðra framleiðslu. Það er ekki við það búandi að endalaust sé verið að stilla mönnum upp að vegg í landbúnaði eins og gert er, að ríkið segi með sínum reglum: Þið skuluð halda áfram að framleiða kindakjöt ef þið ætlið að fá stuðning frá ríkinu.

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þm. Jóhann Ársælsson hafi hreinlega misskilið allt málið. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því að bændur geti haldið beingreiðslunum án þess að framleiða. Þar liggur hundurinn grafinn. Hv. þm. talaði einnig um að Framleiðnisjóður væri með lán en Framleiðnisjóður er einnig með styrki. Sjóðurinn veitir bændum eða því fólki sem býr á lögbýlum styrki til að koma sér upp annarri starfsemi. Ég vil líka benda á annað og nefna Byggðastofnun sem hefur stutt mjög dyggilega við ferðaþjónustuna og ýmsa aðra starfsemi tengda ferðaþjónustunni. Svo mætti lengi telja. Vegna þess að ég talaði um að hv. þm. væri neikvæður þá man ég ekki betur en að í utandagskrárumræðu hafi hann haft stór orð um hversu slæmt það væri að setja 140 millj. kr. til sauðfjárbænda í einni greiðslu fyrir áramótin. Ég tel, þótt það séu ekki háar upphæðir, að þá muni um það sem ekki hafa of háar tekjur.

Hæstv. forseti. Það var ekki þannig sem ég lagði málið upp heldur gagnrýndi ég að ekki væri gætt jafnræðis í umfjöllun um landbúnaðarmál. Menn horfa bara á tvær greinar í landbúnaði eins og gert hefur verið í gegnum tíðina og hefur engin breyting orðið á hvað það varðar. Hv. þm. sagði að ég hefði líklega misskilið allt málið. Nei, ég hef ekkert misskilið þetta mál. Ég skil vel hvað er á ferðinni. Menn eru ekki að krefjast framleiðslu af þeim bændum sem hér um ræðir. Ég held því hins vegar fram að ef menn vildu í raun breyta stefnunni þá ætti að gefa öllum bændum kost á þessum möguleikum. Þannig væri hægt að draga úr framleiðslunni. Úr því að menn ætla að bjóða þessum sömu bændum upp á að koma aftur inn í kerfið að þessu tímabili loknu þá held ég að kannski væri betra að það væru bændur sem hefðu til þess þrek og aldur að hefja búskap að nýju, ef það er hugsunin í því sem fram kemur í textanum. Í þetta vantar hins vegar framtíðarhugsunina. Eins og ég hef verið að lýsa virðist hæstv. ríkisstjórn eins og ríkisstjórnir undangenginna ára halda sig við einhliða stuðning eins og hann hefur verið, aðallega við tvær búgreinar með þeim árangri sem allir sem hafa fjallað um þessi mál þekkja. Það er verið að segja við bændur: Þið skuluð framleiða mjólk og þið skuluð framleiða sauðakjöt. Annars fáið þið ekki stuðning frá hinu opinbera.

Virðulegi forseti. Það er mikill vandi í landbúnaðinum, sérstaklega að því er varðar sauðfjárframleiðsluna, sem keppir við hið svokallaða hvíta kjöt sem hefur stundum upp á síðkastið verið kallað bankakjötið. Það er alveg ljóst, virðulegi forseti, að það þarf að skoða upp á nýtt fyrirkomulag sauðfjárframleiðslunnar og styrki sem við notum til að greiða með þeirri framleiðslu. Við greiðum jú einnig með mjólkurframleiðslunni og við verðum að fara yfir þessi mál og skoða þau. Sú tillaga sem við ræðum hér, um að bændur á ákveðnum aldri á þessu tímabili, 2004--2007, þurfi eigi að halda sauðfé til þess að geta haldið óskertum beingreiðslum á sama tíma, er auðvitað bráðabirgðaaðgerð. Ég tel samt sem áður, virðulegi forseti, að þessi tillaga sé til bóta miðað við stöðuna í dag. Ég tel einboðið að við munum styðja hana. Hún getur orðið til þess að draga úr framleiðslunni en jafnframt til að tryggja að eldri bændur hafi eðlilegt lífsviðurværi þó að þeir leggi framleiðsluna af á þessu tímabili. Mína niðurstöðu fæ ég með því að skoða þessa tillögu út frá málinu eins og það liggur fyrir í heild sinni. Hér er um bráðabirgðaaðgerð að ræða en ég tel að hún sé til bóta og muni frekar létta á málinu en hitt. Það er því alveg ljóst, virðulegi forseti, að gangi þetta mál eftir munu bændur yfir ákveðnum aldri ekki þurfa að halda fé til að geta haldið beingreiðslunum fram til loka búvörusamnings 2007. Ég tel að hér sé verið að opna möguleika sem getur í núverandi ástandi aðeins gert gagn, hann mun tryggja mönnum afkomu sem hafa starfað í þessari grein og bæta þá stöðu sem uppi er í sauðfjárræktinni. Það breytir hins vegar ekki því, virðulegi forseti, að landbúnaðurinn þarf, eins og ég sagði í upphafi máls míns, endurskoðunar við. Menn þurfa auðvitað að fara að fara í gegnum það í tíma og með góðum fyrirvara hvernig við ætlum að haga þessum málum eftir árið 2007. Ekki er ráð nema í tíma sé tekið í þessum málum. Þetta er ekki einfalt mál að leysa og ekki einfalt mál að koma þannig fyrir að vel fari. Við í Frjálsl. höfum lagt til að menn breyti því sem ég kalla beingreiðslur og færi það yfir í búseturstyrki og styrki til landnýtingar. Við horfum til þess að það megi nota jarðir og lönd bænda til annars en sauðfjárframleiðslu eða mjólkurframleiðslu ef því er að skipta. Gera verður mönnum kleift að breyta búskaparháttum eða stunda aðra atvinnu á býlum sínum en jafnframt að geta búið á sveitabýlunum. Tillaga okkar í Frjálsl. um að tekið verði tillit til þess þegar menn eiga um langan veg að fara til að sækja atvinnu og afla tekna, að það verði frádráttarbært ef menn þurfa að ferðast um langan veg til að stunda atvinnu og megi draga kostnað umfram 120 þús. kr. á ári frá tekjum áður en skattlagt er, er ein af þeim hugmyndum sem við höfum um hvernig skuli draga m.a. úr þessu vandamáli. Sú tillaga er þó alls ekki miðuð við bændur eina og sér heldur almennt fyrir fólk í landinu sem þarf að leggja í mikinn ferðakostnað við að stunda atvinnu sína. Slík heimild mundi vissulega hjálpa til, vel útfærð og sett upp í skattalögin, þegar að því mikla vandamáli kemur að taka á því hvernig við ætlum að haga styrkjum og fyrirkomulagi í landbúnaði til framtíðar. Ég vildi vekja athygli á tillögu okkar í þessu sambandi vegna þess að ég held að slík tillaga, ef samþykkt yrði, mundi minnka vanda bænda sem sækja atvinnu um langan veg. Slíkt fyrirkomulag er þekkt í nágrannalöndunum, m.a. í Noregi. Við getum því sótt þekkingu þangað að því leyti. Ég vil að lokum, virðulegi forseti, lýsa yfir stuðningi við þessa tillögu. Ég tel að hún sé til bóta miðað við ástandið. Ég tel einboðið að við leggjum þessu máli lið, að tryggja að eldri bændur geti lagt af búskap, sé samt heimilt að framleiða til eigin nota en haldi beingreiðslunum á þessu tímabili. Þetta mál getur ekki orðið til annars en að liðka fyrir málinu í heild eins og það er vaxið.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni fyrir góðar undirtektir við þetta frv. og tek undir með honum að vandinn er mikill í sauðfjárræktinni og þetta eru aðeins bráðaaðgerðir sem verið er að gera hér núna. Eins og ég sagði áðan í andsvari mínu við hv. þm. Jóhann Ársælsson þá tel ég það mjög mikilvægt að sauðfjárbændur vinni að því að gera nýjan samning við ríkið. Það var ekki hægt í þessari nefnd að gera heildaruppstokkun á þessu. Ég vil aðeins minnast á það að hv. þm. nefnir orðið styrkur. Mitt álit er það að beingreiðslur til bænda séu ekki síður stuðningur við neytendur en bændur. Við vitum að landbúnaðarframleiðsla nánast alls staðar í heiminum er studd til þess að halda niðri matarverði og það höfum við einnig gert hér á landi. En ég tel það vera mjög mikilvægt að bændur noti þetta tækifæri þar sem ríkisstjórnin opnar á það að gera við þá annaðhvort nýjan samning í sauðfjárræktinni eða að hluta til. En aðeins vegna beingreiðslanna þá tel ég að þær hafi verið mjög mikilvægt skref því að beingreiðslurnar komu beint til bænda en fóru ekki í gegnum milliliðina og með beingreiðslunum geta bændur miklu frekar séð hag sínum borgið með því að hagræða sjálfir á búum sínum.

Virðulegi forseti. Þó að ég notaði orðið styrkur var ég ekki að tala um það í neinni niðrandi merkingu. Ég tel að það sé styrkur fyrir íslenska þjóð að halda landinu í byggð og hef margsagt það í þessum ræðustól, og að það sé meira en peninganna virði að sjá til þess að byggðir landsins haldi velli og ekki síst að sveitabyggðin grisjist ekki meira en orðið er. Við höfum lýst því yfir í Frjálsl. að þó svo að við vildum taka upp breytt fyrirkomulag þá værum við ekkert endilega þar með að leggja til að þeir fjármunir sem farið hafa í það á undanförnum árum að greiða styrki til landbúnaðarins, eins og ég kalla þá eða stuðning, verði lækkaðir frá því sem nú er. Það kann hins vegar að vera að það sé til önnur útfærsla sem henti betur betur til þess að opna fyrir það að bændur geti starfað við fleira en bara sauðfjárræktina og mjólkurframleiðsluna en njóti samt framlaga að því marki að þeir geti setið á búum sínum og jörðum og nýtt þær. Ég held að það verði okkur til mikils framdráttar í framtíðinni að halda landinu í byggð og það verði okkur mjög verðmætt að eiga Ísland í byggð, ekki síst eins og stefnir nú í að hér fjölgi ferðamönnum ár eftir ár. Það er vissulega svo að í sveitum landsins hefur verið gert mikið átak í því að taka á móti ferðamönnum og verður örugglega meira hlutskipti í framtíðinni. Ég tel að það sé ekki síst verðmæti í því að þeir sem sitja landið, kunna sögu þess og kunna að nýta það og umgangast það, sitji þar áfram og geti miðlað þeirri þekkingu m.a. til ferðamanna. Ég er því eindregið þeirrar skoðunar að við eigum að leggja dálítið til til að halda landinu í byggð og það muni skila okkur margfalt í framtíðinni.

Hæstv. forseti. Ég vil bara þakka hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni aftur fyrir hans jákvæðu orð hér. Ég tek undir með honum að það er styrkur fyrir íslenska þjóð að halda landinu í byggð, það eru mikil verðmæti fólgin í því, og sauðfjárbændur eru sannarlega hinn sterki hlekkur í hinum dreifðu byggðum landsins.

Frú forseti. Ég er meðflm. á þessu frv. til laga, sem hv. þm. Drífa Hjartardóttir hefur mælt fyrir, um breytingar á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Þessi breyting sem hv. þm. hefur lýst í framsögu sinni lýtur að því að bændur sem komnir eru yfir ákveðið aldursmark geti hætt sauðfjárframleiðslu sem atvinnugrein en haldið beingreiðslunum áfram og búið á jörðum sínum og greiðslumarkið verði áfram bundið jörðunum og hægt að gera það virkt aftur á ákveðnum árafjölda eða ef breyting verður á búsetu jarðarinnar. Ég tel að þau ákvæði sem þarna er verið að setja inn séu réttmæt. Þau gefa aukið svigrúm til að búa á jörðum og hafa þar góða afkomu, gefa möguleika á að nýta svigrúm til þess jafnvel að byggja upp annað atvinnulíf, önnur viðfangsefni, og séu í heild sinni til styrktar búsetunni, styðji að möguleikum á fjölbreyttari atvinnutækifærum og búsetu. Það má velta því fyrir sér hvar aldursmarkið er sett, hvort setja megi það neðar og veita fleiri bændum þessa möguleika, að halda beingreiðslunum en láta af framleiðslu og láta réttinn hvíla, bíða á jörðunum. En sem afmarkaður gjörningur tel ég þetta vera ágætismál. Þar með er ekki sagt að ég sé hér að lýsa yfir stuðningi við sauðfjársamninginn eða umgjörðina í heild. Fjarri því. Ég tel að á honum séu margir vankantar sem hafi einmitt komið berlega í ljós á síðustu mánuðum og missirum og ég fagna því að ákveðið skuli vera að taka hann til endurskoðunar því að við þurfum á öflugum sauðfjárbúskap að halda í landinu. Þetta er búgrein sem er nátengd byggð og búsetu í landinu og menningu okkar, matarmenningu, og á svo margan hátt menningarstarfi í landinu og gegnir því fjölþættu hlutverki. Jafnframt þurfum við líka að huga að því hvernig megi styrkja og efla fjölbreytt atvinnulíf og byggð. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs höfum einmitt flutt till. til þál. á þessu þingi, þskj. 168, og þar leggjum við til að Alþingi kjósi nefnd sem verði skipuð fulltrúum allra þingflokka til að vera stjórnvöldum og Bændasamtökunum til samstarfs og ráðuneytis um mótun nýs grundvallar fyrir búvöruframleiðsluna og henni verði falið að gera tillögur um ráðstafanir til að treysta byggð í sveitum. Og eins og segir í tillögunni, með leyfi forseta: ,,Sérstaklega verði hugað að því hvernig útfæra megi búsetutengdan grunnstuðning sem hluta af stuðningi við landbúnað og búsetu í sveitum. Markmiðið væri að finna leiðir til fjölbreyttari nýsköpunar og þróunar í atvinnulífi strjálbýlisins, skapa meira jafnræði milli greina, undirbúa nauðsynlegar breytingar vegna nýrra alþjóðasamninga á sviði landbúnaðarmála og taka á vandamálum núverandi landbúnaðarkerfis.`` Ég teldi því rétt, virðulegi forseti, einmitt í framhaldi af því frv. sem er hér til umræðu, að Alþingi samþykkti tillögu okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um það að kjósa nefnd skipaða fulltrúum allra þingflokka til þess að kanna hvernig mætti með sem öflugustum hætti styrkja og efla atvinnulíf til sveita og þar með líka sauðfjárræktina. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég stend að þessu frv. og tel að sem afmarkaður þáttur í þessari heildarmynd sé það alveg réttmætt og megi hugsanlega útfæra það enn þá frekar þannig að það verði til styrktar búsetu og atvinnulífi til sveita.