Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fyrirspyrjandi (Guðrún J. Halldórsdóttir) : Virðulegi forseti. Á þessari öld hefur skólaskylda sífellt verið að lengjast hvað varðar árafjölda sem hverju ungmenni er skylt að sækja skóla. Eins hefur fjöldi skólagöngumánaða ár hvert aukist og einnig hefur kennslustundum á viku fjölgað. Það er því ljóst að skólanum hefur verið ætlað sífellt stærra hlutverk í uppeldi, þroska og almennri menntun æskulýðs. Að sama skapi hefur ábyrgð skóla og skólayfirvalda vaxið. Þegar skólakerfinu tekst ekki að valda hlutverki sínu gagnvart nemanda sem hverfur úr skóla án þess að hafa lokið skólaskyldu er sýnu stærra skarð fyrir skildi í dag heldur en áður þegar uppeldi og fræðsla var meira í höndum annarra aðila í samfélaginu. Á undanförnum árum sýna skýrslur Hagstofunnar að 150 -- 235 nemendur á skólaskyldualdri hafa horfið úr skýrslunum án þess að vitað sé hvert þeir fóru. Flest þessi tilvik munu vera með eðlilegum skýringum en langt er frá að svo sé um öll. Skólafólk og aðrir sem veita eiga ungmennum leiðsögn og fræðslu hafa áhyggjur af þeim stóra og sívaxandi hópi sem verður vímuefnum að bráð. Og það að til skuli vera nemendur sem hefja áfengisneyslu 10 ára er alvörumál og áhyggjuefni fyrir alla þjóðina. Það hefur komið fram áður í þessum þingsal í haust að hópur þeirra sem leiðast út í slíka neyslu fer sífellt vaxandi og endar með vergangi og afbrotum þá oft um leið þegar verst lætur. Því er spurt um það hér hvaða úrræða hæstv. menntmrh. og ráðuneyti hans hafi leitað í þessum efnum og til hvaða úrræða annarra verði gripið á næstunni. Málið er brýnt og sífellt meira knýjandi.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) : Virðulegi forseti. Um leið og ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir það að vekja athygli á þessu máli hér í fyrirspurnatíma vil ég leyfa mér að þakka fyrir þær umræður sem fram hafa farið hér á hinu virðulega Alþingi um málefni barna að undanförnu, bæði varðandi barnaumboðsmann og fleiri þætti sem lúta að kjörum barna. Það er mikilvægt að Alþingi ræði þessi mál og enn þá mikilvægara væri nú ef menn kæmust síðan að niðurstöðu og tækju ákvarðanir sem gætu haft veruleg áhrif á kjör barna. Til þess gefst enn frekara tækifæri núna næstu daga í hv. Nd. þegar frv. til grunnskólalaga kemur til umræðu. Varðandi það mál sem hér er spurt um er fyrirspurnin tvíþætt: ,,1. Hvaða ráðstafanir hafa yfirvöld menntamála gert til að aðstoða þá nemendur á skólaskyldualdri sem flosnað hafa upp úr skólakerfinu? 2. Eru uppi áætlanir um frekari ráðstafanir? Ef svo er, þá hverjar?`` Það er auðvitað ljóst að margvíslegar ráðstafanir hafa verið gerðar fyrir þá nemendur sem flosna upp úr skólakerfinu. Það á við um þá starfsemi sem þegar er rekin á vegum Unglingaheimilis ríkisins af ýmsu tagi þar sem er meðferðarheimili, skóli og fleiri þættir sem eru á vegum Unglingaheimilisins. Í öðru lagi er það ljóst að ráðgjafar - og sálfræðiþjónusta grunnskólans á að sinna þessum verkefnum. Fræðsluskrifstofurnar eiga að sinna þessum verkefnum. Skólastjórum er skylt að hafa eftirlit með því að þau börn sem skólana eiga að sækja skili sér þangað. Ef þau gera það ekki, þá leiti skólastjórarnir upplýsinga um af hverju það stafar. Fyrir utan þessar ráðstafanir sem gerðar hafa verið eru ýmsar fleiri á döfinni og hafa verið á döfinni um langt skeið. Það sem ég ætla að nefna í þessum stutta fyrirspurnatíma, virðulegi forseti, er eftirfarandi: Í fyrsta lagi liggur það fyrir að hér á landi eru mörg börn, sennilega a.m.k. tíu talsins að jafnaði, sem eru vegalaus, börn sem enginn getur haft eða enginn vill hafa. Það hefur verið fjallað um það á vettvangi ríkisstjórnarinnar núna um nokkurt skeið að komið verði upp sérstöku heimili fyrir vegalaus börn. Kostnaður við stofnun þess yrði 20 -- 30 millj. kr. og áætlaður rekstrarkostnaður um 15 millj. kr. samkvæmt þeim áætlunum sem unnar hafa verið á vegum menntmrn., félmrn. og fleiri aðila. Þetta mál er, eins og verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga er háttað núna, í raun og veru sveitarfélagamál og hefur þess vegna átt að vera og verið á forsjá félmrh. en málið hefur verið unnið að talsvert miklu leyti í menntmrn. Í öðru lagi höfum við tekið sérstaklega á vanda þeirra barna sem hér um ræðir á þéttbýlissvæðinu og myndað framkvæmdahóp um málefni barna og unglinga. Fulltrúar í þeim hópi koma frá dómsmrn., félmrn., heilbrrn., menntmrn., félagsmálayfirvöldum og æskulýðsyfirvöldum sveitarfélaga. Markmið þessa hóps er að hafa yfirsýn yfir ástandið í málaflokknum, safna upplýsingum, miðla þeim og styðja rannsóknaverkefni, að stuðla að samræmdri stefnumörkun í málefnum barna og unglinga, benda á og vinna að mótun nýrra úrræða og fylgjast með þróun þessara mála í grannlöndum okkar. Ástæða þess að hópurinn hefur orðið til er auðvitað sú að vandamál barna spyrja ekki um ráðuneyti, þau hólfast ekki niður eftir stjórnkerfi. Þau eru víðar. Þau ganga þvert á ráðuneyti. Þess vegna töldum við í menntmrn. mikilvægt að svona hópur yrði til. Hann er farinn af stað og ég tel mikilvægt að hann starfi áfram með þeim hætti sem ákveðinn hefur verið. Í þriðja lagi hef ég núna nýlega --- og reyndar hefur það gerst oftar en einu sinni í minni tíð í menntmrn. að ég hef sagt við fræðslustjórana: Þið eigið að fylgjast með þessu. Þið eigið að hafa samband við skólana og skólastjórana og skólastjórarnir eiga að passa upp á þessa hluti. Ég tel að það hafi ekki verið nægilega vel gert. Þess vegna höfum við ákveðið fyrir nokkru að reynt verði að koma upp skilvirkara skráningarkerfi þeirra sem eru í skóla, þeirra sem fara úr skóla á hverjum stað og síðan verði í raun leitað skýringa á því af hverju þetta og þetta barnið skilar sér ekki inn í grunnskólann. Það er auðvitað hneyksli, að ekki sé fastar að orði kveðið, að það skuli geta gerst í þessu litla þjóðfélagi, tiltölulega opna og lýðræðislega þjóðfélagi, að fólk týnist. Það er fyrir neðan allar hellur að það skuli gerast í landi sem státar af tiltölulega góðu velferðarkerfi, og hefur í raun og veru að mörgu leyti gott velferðarkerfi og gott menntakerfi, að í þessu landi skuli það vera þannig að börn týnist út úr skóla þar sem þau eiga að vera samkvæmt lögum. Þess vegna tel ég að það sé mjög mikilvægt að þessu skilvirkara skráningarkerfi verði komið upp. Loks er svo að nefna nýju lögin um framhaldsskóla sem auðvelda að halda utan um þessi mál. Veruleg breyting er fyrirhuguð á innra starfi framhaldsskólans frá því sem verið hefur. Loks er svo auðvitað grunnskólinn og skólastefna til nokkurra ára sem við munum ræða hér eftir nokkra daga. Eins og hv. fyrirspyrjandi gat um eru þær tölur sem fram hafa komið í þessum efnum ekki mjög nákvæmar. Í raun og veru er það þannig að um er að ræða mismun á tveimur stórum tölum, annars vegar fjölda í árgangi samkvæmt þjóðskrá og hins vegar fjölda þeirra sem skráðir eru í lokaárgangi hvers grunnskóla. Hér er um að ræða mjög óskilgreindar tölur sem þarna ber á milli. Þeir sem þarna er um að ræða eru nemendur hæfingar - og þjálfunarskóla sem eru ekki skráðir í nemendaskrá eins og hún hefur verið. Þarna er um að ræða þó nokkra nemendur sem af einhverjum ástæðum hefur seinkað um bekk. Þarna er um að ræða nemendur sem hafa flutt úr landi. Þarna er um að ræða nemendur sem hafa fengið frest til að ljúka skólaskyldu, skv. 8. gr. grunnskólalaga og þarna er um að ræða margs konar mistök í skráningu og vinnslu gagna. Engu að síður er það ljóst að þarna er um að ræða nokkra einstaklinga. Það er ekki ljóst hversu margir fá ekki þá þjónustu sem þeir eiga að fá samkvæmt lögum, eiga rétt á og sem skólum og líka foreldrum og aðstandendum er í raun og veru skylt að tryggja þessu fólki. Ég vænti þess, virðulegi forseti, að ég hafi svarað þessari fsp. hv. þm. Guðrúnar Halldórsdóttur.

Fyrirspyrjandi (Guðrún J. Halldórsdóttir) : Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. greinargóð svör hans. Það er augljóst að hann skilur vel vanda þessara ungmenna og ég átti nú raunar von á því. Þó það væru ekki nema tíu vegalaus börn á skólaskyldualdri, en ég hef grun um að þau séu kannski fleiri, er það hræðilegt í þessu litla landi okkar. Ég fagna því að sá framkvæmdahópur sem hann nefndi er kominn á laggirnar. Það er stutt síðan ég lagði fram þáltill. ásamt nokkuð mörgum öðrum hv. þm., þingmönnum úr öllum flokkum raunar, um álíka hóp, en hugmyndin er sem sagt sú sama og hans. Ég vissi ekki að hann væri með þetta í undirbúningi þegar við lögðum þáltill. fram. En ég geri ráð fyrir að það sé mjög líkt sem þessi framkvæmdahópur hefur á sinni könnu og það sem við höfðum hugsað okkur að sá samstarfshópur sem við vorum að stinga upp á hefði að hluta til. Það er mjög gott að koma upp skilvirkara skráningarkerfi og er í rauninni nauðsynlegt. En ég veit að það er ekki nóg að hafa gott skráningarkerfi. Það sem skiptir öllu máli er að hafa góð viðbrögð við því sem skráningarkerfið sýnir okkur. Framhaldsskóli fyrir alla er kjörorð sem við heyrum núna oft. Það er líka markmið sem bæði ég og sjálfsagt allir hér inni vilja stefna að. Við í menntamálanefndum þingsins heyrðum frá því sagt í Menntaskólanum við Sund í gær að inn í þann skóla kæmu 300 nemendur ár hvert og 100 þeirra hefðu ekki erindi sem erfiði, þeir hyrfu frá skólanum strax á fyrsta ári. Síðan hyrfu nú ekki margir á næstu árum þar á eftir. En það að einn þriðji hluti nemenda komi inn í menntaskóla án þess að eiga þangað erindi segir okkur að ráðgjöf og leiðbeining á grunnskólastigi er ekki eins og vera skyldi. Því þarf að efla þá ráðgjöf þannig að nemendur gangi ekki út úr skólakerfinu á fyrsta ári eftir grunnskóla með brotið sverð og rofinn skjöld, eins og hann sagði, sá ágæti kennari sem sagði okkur frá þessu inni í Menntaskólanum við Sund. Það þarf augljóslega líka að auka leiðbeiningar og leiðsögn inni í grunnskólakerfinu til mikilla muna. Það er augljóst að ábyrgð menntmrh. og skólafólks er stór. Þessir aðilar verða að leggja sig alla fram í átökunum um sálarheill og fararheill ungmenna í lífinu. En þess ber líka að minnast rækilega, eins og raunar hæstv. menntmrh. benti á, að samfélagið í heild ber stóra ábyrgð á því hvernig komið er, brotin heimili, óhóflega langur vinnudagur foreldra og ungmennanna sem í skólunum eru. Áhyggjur og öryggisleysi ungra sem eldri eiga stóran hlut að þessu. Því þarf ekki bara nýja skólastefnu, sem er allra góðra gjalda verð, heldur nýja þjóðfélagslega stefnu sem setur hin mikilvægu, mannlegu gildi í öndvegi.

Fyrirspyrjandi (Anna Ólafsdóttir Björnsson) : Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að leggja hér fram fsp. til hæstv. mennntmrh. um fræðslu í efsta bekk grunnskóla og fyrstu bekkjum framhaldsskóla um réttindi og skyldur á vinnumarkaði. Fsp. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,1. Er fyrirhugað að taka upp fræðslu um réttindi og skyldur á vinnumarkaði í efsta bekk grunnskóla og framhaldsskólum? 2. Hefur nefnd sú, er mótar stefnu í námsráðgjöf og starfsfræðslu á vegum menntmrn., komið með tillögur um slíka fræðslu, sbr. rökstuðning í nál. á þskj. 1160 á síðasta þingi er þáltill. um réttindi og skyldur á vinnumarkaði var vísað til ríkisstjórnarinnar? 3. Er fyrirhugað að leita samstarfs við Félagsmálaskóla alþýðu og MFA um fræðslu í skólum um réttindi og skyldur á vinnumarkaði?`` Svo sem sjá má af texta fsp. er ég fyrst og fremst að leita eftir upplýsingum um hvort verið sé að vinna að því að koma þessari fræðslu inn í skólakerfið. Og ef svo er, með hvaða hætti fyrirhugað er að staðið verði að slíkri fræðslu. Þáltill. okkar kvennalistakvenna um að gera átak til kynningar á réttindum og skyldum á vinnumarkaði var í fyrra vísað til ríkisstjórnarinnar með afskaplega jákvæðri umsögn um málið og fyrirheitum um að ýmsar aðgerðir væru fyrirhugaðar sem tryggðu að efni tillögunnar kæmist í framkvæmd. M.a. voru gefin ákveðin fyrirheit um að skipulögð yrði fræðsla um þessi mál innan skólakerfisins, annaðhvort í samvinnu við Félagsmálaskóla alþýðu eða á annan hátt. Því beini ég nú fsp. minni til hæstv. menntmrh. Sífellt er verið að vísa fleiri mikilvægum verkefnum til skólanna. Alltaf er álitamál hve lengi er hægt að ætlast til þess að nýjum hlutverkum sé bætt á starfsfólk skóla að óbreyttu. Því er mikilvægt að gera sér grein fyrir því hvort ætlast er til að kennarar bæti við sig kennsluefni um réttindi og skyldur á vinnumarkaði á þéttsetna verkefnaskrá eða hvort leita verður annarra leiða í slíkri fræðslu. Þekking á vinnumarkaðinum í öllum sínum margbreytileik hlýtur að vera nauðsynlegt veganesti út úr efsta bekk grunnskóla og nauðsynlegt námsefni innan framhaldsskólanna. Það er því ekki verjandi að hika við að skipuleggja einhverja fræðslu um vinnumarkaðsmál innan skólakerfisins og því vonast ég til að svör hæstv. menntmrh. leiði í ljós hvort eitthvað hefur verið aðhafst innan menntmrn. í þessum málum síðan í vor. Það mál þolir ekki bið.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) : Virðulegi forseti. Sú fyrirspurn sem hér er lögð fram er í þremur þáttum. ,,1. Er fyrirhugað að taka upp fræðslu um réttindi og skyldur á vinnumarkaði í efsta bekk grunnskóla og framhaldsskólum?`` Svarið er já. Það er ætlunin að gera það og það hefur reyndar verið í undirbúningi lengi því að það er um það bil eitt og hálft ár síðan ég skipaði nefnd sem á að móta stefnu í námsráðgjöf og starfsfræðslu. Nefndin er að vinna að skýrslu með stefnumörkun í þessum málum og sú skýrsla verður tilbúin í vor. Auk þess höfum við bætt inn á grunnskólann og framhaldsskólann dálitlum upphæðum til þess að efla námsráðgjöf og starfsfræðslu sem er að nokkru leyti kannski líka svar við þeim ábendingum sem fram komu hér undir síðasta dagskrárlið hjá hv. 18. þm. Reykv. Í öðru lagi er spurt: ,,Hefur nefnd sú, er mótar stefnu í námsráðgjöf og starfsfræðslu á vegum menntmrn., komið með tillögur um slíka fræðslu, sbr. rökstuðning í nál. á þskj. 1160 á síðasta þingi er þáltill. um réttindi og skyldur á vinnumarkaði var vísað til ríkisstjórnarinnar?`` Eins og ég sagði áðan þá hefur þessi nefnd verið að störfum og hún mun skila áliti. Auk þess höfum við þegar aukið við verulega námsráðgjöf og starfsfræðslu í öllum framhaldsskólum með því að tvöfalda kvótann til námsráðgjafar í framhaldsskólunum. Það gerðum við frá og með haustinu 1989. Í haust er um það að ræða að í fjárlagafrv. fyrir árið 1991 er gert ráð fyrir námsráðgjöf í grunnskólum sem ekki hefur áður verið og tilgangurinn er auðvitað sá að opna, í tengslum við grunnskólana, aukinn skilning á tengslum þeirra við atvinnulífið í landinu. Í þriðja lagi er spurt: ,,Er fyrirhugað að leita samstarfs við Félagsmálaskóla alþýðu og MFA um fræðslu í skólum um réttindi og skyldur á vinnumarkaði?`` Því er til að svara að það er raunar þegar hafið samstarf við MFA um þessi mál í starfskynningarnámskeiðum sem tveir kennarar í Æfingadeild Kennaraháskóla Íslands, Hannes Sveinbjörnsson og Páll Ólafsson, hafa staðið fyrir. Þessi námskeið eru kostuð af menntmrn. og nokkrum fyrirtækjum og stofnunum. Þar hefur MFA m.a. staðið fyrir námskeiði um réttindi og skyldur launamanna, unnið námsefni í samvinnu við stjórnendur og séð um kennslu þess fyrir bekki í síðasta árgangi grunnskóla. Það námsefni mun geta nýst sem stofn í námsefni fyrir skólana almennt. Loks er þess að geta að ég hef beitt mér fyrir sérstökum fundum með sjútvrn. um sjávarútvegsfræðslu, bæði í grunnskóla og framhaldsskóla og skólastigunum yfirleitt. Það má því segja að þau mál, sem hér er spurt um, eru öll á nokkurri hreyfingu. Spurningin er hins vegar auðvitað fyrst og fremst um það hversu miklir fjármunir eru til á hverjum tíma til þess að vinna þessi verkefni, en þar held ég að hafi verið aukið talsvert við frá því sem áður var. Að lokum vil ég segja það, virðulegi forseti, að eitt af brýnustu verkefnum menntamálayfirvalda í landinu er að efla og auka skilning milli atvinnulífs og skóla. Ég hef orðið var við það, bæði af hálfu atvinnurekenda og verkalýðssamtaka, að á því er skilningur af þeirra hálfu líka og vaxandi í seinni tíð. Ég tel að það sé nauðsynlegt að treysta þann skilning enn frekar til þess að rjúfa einangrun skólanna frá atvinnulífinu eða atvinnulífsins frá skólunum, hvernig sem menn vilja orða það. Þess vegna hef ég sett fram hugmynd um það við aðila vinnumarkaðarins og sérstaklega fulltrúa Alþýðusambands Íslands að það verði til fastanefnd menntmrn. og aðila vinnumarkaðarins til þess að fara yfir þau mál sem upp kunna að koma á hverjum tíma í samskiptum því að það getur oft orðið til misskilningur og vandamál, auk þess sem svona fastanefnd gæti orðið farvegur fyrir nýjungar og nýjar áherslur í skólum og atvinnulífi, báðum aðilum til góða.

Karl Steinar Guðnason : Frú forseti. Mér þykir málið mér skylt þar sem ég er formaður stjórnar Félagsmálaskóla alþýðu og líka formaður stjórnar MFA og hrærist því mjög í þessum málum. Ég tel að aukin fræðsla um réttindi og skyldur á vinnumarkaði sé mjög mikil nauðsyn og bendi á að þegar er þessu nokkuð sinnt og það fer mjög eftir skólum hvernig því er sinnt, skólastjórnendum, vegna þess að áhuginn er mjög misjafn. Menningar - og fræðslusambandið hefur alltaf verið reiðubúið til samstarfs um þessi mál og ég er mjög skotinn í þeirri hugmynd, sem hér er sett fram af menntmrh., að setja á stofn fastanefnd um það hvernig er staðið að þessari fræðslu. Ég tel að það gæti margt gott komið frá slíkri nefnd. Þetta þarf að gerast í samstarfi því að sjónarmið þarf að samræma um það hvernig að þessu skuli staðið. Það er átakanlegt oft og tíðum hversu nemendur eru illa að sér um vinnumarkaðinn, um veruleikann úti í lífinu, og þótt verkalýðshreyfingin hafi lagt sig alla fram um það að sinna þessum málum þá er ekki nóg að gert. Sú fræðsla kemur einkum til þeirra sem í félögunum eru. Það er fyrirhugað að gera mikið átak í þeim efnum og ég vænti þess að það átak muni láta gott af sér leiða. Ég fagna því hugarfari sem kemur fram hjá menntmrh. í þeirri hugmynd að setja á stofn fastanefnd. Þessi fræðsla þarf að vera markviss. Þessi fræðsla þarf að vera á þann veg að hún kveiki áhuga nemenda fyrir því hvernig veruleikinn er fyrir utan veggi skólanna.

Fyrirspyrjandi (Anna Ólafsdóttir Björnsson) : Virðulegi forseti. Ég þakka svör hæstv. menntmrh. Þau svara hluta af því sem fyrirspurnin fjallaði um en því miður er ekki alveg ljóst, eins og raunar kom fram í máli hv. 4. þm. Reykn., hvernig hluta þessa máls reiðir af innan skólakerfisins. Á ég þá sérstaklega við þann hlut er varðar fræðslu um réttindi og skyldur á vinnumarkaði en ekki bara tengsl við atvinnulífið, starfsval og námsráðgjöf sem er mjög mikilvægur þáttur en ekki nákvæmlega sá sami og ég var hér að spyrja um. Öll slík fræðsla hlýtur að sjálfsögðu að vera af hinu góða. En tilefni þáltill. kvennalistakvenna í fyrra og þessarar fyrirspurnar er fyrst og fremst þessi spurning: Finnst okkur forsvaranlegt að senda unglinga, eða jafnvel fullorðið fólk, út á vinnumarkaðinn án þess að það geri sér grein fyrir hvaða réttindi t.d. greiðslur í lífeyrissjóði og uppsöfnun orlofs færir þeim og hvaða áhætta er tekin ef þessar greiðslur eru ekki inntar af hendi? Því miður fjölgar þeim sífellt sem eru úti á vinnumarkaðinum upp á einhver óljós býti, ekki síst ungu fólki. Það er ráðið í vinnu á veitingastöðum eða í sérhæfðustu verkefni, svo sem námsefnisgerð, án þess að njóta réttinda almennra launþega eða fá þau bætt með nógu háum greiðslum til þess að mæta þeim umframkostnaði sem hlýst af sjálfstæðri verktakastarfsemi. Vinnumarkaðurinn verður sífellt margslungnari og við því verður að bregðast, m.a. í skólakerfinu, og því beini ég þessum ábendingum sérstaklega vegna þeirrar fastanefndar sem hæstv. menntmrh. nefndi og vonast til þess að tekið verði af miklum myndarskap, og í góðri samvinnu við þá aðila sem eru þessum málum kunnugastir, á þessu alvarlega máli.

Fyrirspyrjandi (Ingi Björn Albertsson) : Hæstv. forseti. Á 111. löggjafarþinginu lögðum við þrír þm. Vesturl. fram þáltill. um að stofnsetja búminjasafn á Hvanneyri. Þingmennirnir sem fluttu málið með mér voru þau Skúli Alexandersson og Danfríður Skarphéðinsdóttir. Hugmyndin að baki þeirri tillögu var að í tilefni af 100 ára afmæli Bændaskólans á Hvanneyri, sem var 1989, yrði gefið loforð um að setja upp búminjasafn á Hvanneyri. Það var klofningur í þingmannahópi Vesturlands um þetta. Tveir af þingmönnum kjördæmisins gátu ekki sætt sig við þessa aðferð og lögðu fram frv. um sama mál og má segja að með þeirri framlagningu hafi þeir eyðilagt málið fyrir þessum þrem þingmönnum sem lögðu fram þáltill. Um það stendur reyndar enn þá deila hvort til þess þurfi að koma að setja sérstaka löggjöf um slíkt safn. Við höfum talið að það þyrfti ekki og þetta félli undir þjóðminjalögin nýju. Reyndar kom það fram í máli hv. 1. þm. Vesturl. um daginn að með því að þessari þáltill., sem við fluttum hér fyrir tveim árum, var vísað til ríkisstjórnarinnar væri þar með verið að svæfa málið. Það var hans skilningur á því hvað yrði um mál sem væri vísað til ríkisstjórnarinnar. Það kemur væntanlega í ljós hér í svari hæstv. ráðherra á eftir. Fyrirspurnin er svohljóðandi: ,,Hvað líður athugun stjórnvalda og þjóðminjaráðs skv. samþykkt Alþingis frá 5. maí 1989 á stofnun búminjasafns á Hvanneyri?``

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) : Virðulegi forseti. Auðvitað er það þannig að hægt er að stofna búminjasafn á Hvanneyri á grundvelli gildandi laga, þ.e. laganna um þjóðminjavernd, þjóðminjasafnslaganna. Og því miður er það ekki þannig að það sé trygging fyrir framkvæmd hlutanna að þeir séu í lögum. Það sjáum við kannski best af hinum nýju lögum um Þjóðminjasafn, sem mættu vera alþm. nokkurt umhugsunarefni. Það voru alþingismenn sem beittu sér fyrir því að sett voru ný lög um Þjóðminjasafn Íslands og þjóðminjavernd en framkvæmd þeirra mála hefur hins vegar til þessa, og bersýnilega enn um nokkurt skeið, strandað á fyrst og fremst skorti á fjármunum. Með öðrum orðum framkvæmd þessa málaflokks strandar ekki á skorti á lagaákvæðum heldur á skorti á fjármunum. Það hygg ég að sé nú reyndar tilfellið með mörg önnur mál sem koma hér til umræðu á hv. Alþingi. Þessi mál, sem varða búminjasafn á Hvanneyri, eru til meðferðar í menntmrn. og ákvarðanir um skipan þeirra mála verða teknar m.a. með hliðsjón af öðrum ákvörðunum, þ.e. í fyrsta lagi um skipulag og framtíðarstöðu sjóminjasafns, sem hafa verið til meðferðar í ráðuneytinu. Við höfum fyrir nokkrum mánuðum óskað eftir því við stjórn Sjóminjasafnsins að fá tillögur um skipan þeirra mála sem varðar vernd sjóminja. Þær tillögur eru enn ekki komnar í ráðuneytið en þeirra mun skammt að bíða. Í öðru lagi hefur svo ráðuneytið verið með til meðferðar núna um nokkurt skeið drög að reglum um byggðasöfn. Undirbúningur að setningu þeirra reglna er fyrir nokkru hafin og drög að þessum reglum hafa verið send byggðasöfnunum og nokkrum öðrum söfnum til umsagnar. Það er miðað við að þessar reglur verði settar fyrir árslok. Þegar allt þetta er komið í hús, þ.e. tillögur um sjóminjasafnið og framtíðarskipan þess, tillögur um byggðasöfn og framtíðarskipan þeirra, þá er auðvitað ekkert að vanbúnaði af okkar hálfu að taka ákvörðun um stjórnskipulega stöðu hugsanlegs búminjasafns á Hvanneyri. Hins vegar er rétt að nefna að þjóðminjavörður hefur í sínum umsögnum um þetta mál lagt á það áherslu að það safn sem rætt hefur verið um á Hvanneyri sé í raun og veru frekar landbúnaðartækjasafn en búminjasafn. Ég geri ráð fyrir að hv. fyrirspyrjandi þekki vel viðhorf þjóðminjavarðar en þjóðminjavörður skrifaði félmn. Sþ. 26. jan. 1989 í tilefni af þeirri þáltill. sem aftur er tilefni þeirrar fyrirspurnar sem hér er til umræðu. Ég tel þess vegna í sjálfu sér ekki ástæðu til þess að fara ítarlega yfir nýja greinargerð þjóðminjavarðar um þetta efni en vil bara segja að lokum, virðulegi forseti: 1. Það er verið að vinna að þessum málum og koma þeim í eðlilegan stjórnskipulegan farveg. 2. Það að stofna búminjasafn, eða landbúnaðartækjasafn á Hvanneyri hvort heldur sem menn vilja kalla það, mun auðvitað kosta fjármuni og samkvæmt úttekt, sem ég hef látið Þjóðminjasafnið gera, þá kostar það 3 -- 4 starfsmenn í vinnu á ári að því er mér er tjáð auk rekstrarfjár. Það er talið að kostnaður við rekstur búminjasafns eða landbúnaðartækjasafns á Hvanneyri yrði á bilinu 20 -- 30 millj. kr. Þetta er sem sagt svarið um það hvernig að málinu hefur verið unnið í menntmrn. Ég vænti þess að það gefi að svo miklu leyti sem unnt er upplýsingar í samræmi við þá fyrirspurn sem hv. þm. Ingi Björn Albertsson hefur hér borið fram.

Fyrirspyrjandi (Ingi Björn Albertsson) : Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svör hans sem voru sjálfsagt eins greinargóð og þau geta verið í þessari stöðu eins og málin eru í dag. Ég tel að ég hafi fengið það upplýst, sem var kannski meginpunkturinn í þessari fyrirspurn, að fá það fram hvort til þyrfti að koma löggjöf eða ekki. Það kemur fram í máli ráðherra að það þarf ekki. Þess vegna tel ég alveg einsýnt, sérstaklega þegar þessi mál og þetta búminjasafn er nú ekki á leiðinni upp eftir svari ráðherra að dæma, að nú geti þingmenn í friði sameinast um þáltill. um stofnun búminjasafns á Hvanneyri og því ber að fagna sérstaklega. Ég ætla hins vegar ekki að fara að ræða þjóðminjalögin eða framkvæmd þeirra sérstaklega við ráðherrann og heldur ekki það sem allir gerðu sér grein fyrir, að hlutirnir kosta peninga. Hjá því verður ekki komist. En hér er náttúrlega um slíkt stórmál að ræða í raun og veru, þ.e. verndun búminja og sögu byggðarinnar í landinu, að menn ættu nú ekki að horfa of mikið í þá aura miðað við þær upphæðir sem sóað er í alls konar vitleysu og óhóf í þjóðfélaginu í dag.

Fyrirspyrjandi (Ólafur Þ. Þórðarson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fyrirspurn til hæstv. landbrh. um landgræðslu á Vestfjörðum. Fyrirspurnin er svo hljóðandi: ,,1. Hvernig ástand er á girðingum Landgræðslunnar á Vestfjörðum? 2. Hvað miðar uppgræðslu í þeim? 3. Hvenær er talið að uppgræðslu verði lokið samkvæmt áætlun þar um? 4. Hvenær má í síðasta lagi gera ráð fyrir að landi innan girðinganna verði skilað til eigenda?`` Ástæða þess að þessi fyrirspurn er borin fram er að á einum bæ í Rauðasandshreppi hefur Landgræðslan haft land í 40 -- 50 ár. Þegar það land var afhent Landgræðslunni á sínum tíma voru skýlaus ákvæði í lögum um að skila bæri landinu aftur þegar það væri uppgrætt. Jafnframt voru skýlaus ákvæði um það að það bæri að gera áætlun um uppgræðsluna. Ef ekki er staðið við slíka hluti er um hreinan þjófnað af hálfu ríkisins á landi að ræða. Og í þessu tilfelli er málið það alvarlegt að vegna þess að undirlendi er mjög takmarkað á viðkomandi jörð blasir það við að fáist þessi mál ekki á hreint, hvort landinu verður skilað eða ekki, mun það fyrirbyggja að aðrir aðilar taki við jörðinni. Ég verð að segja eins og er að mér finnst það dálítið skrýtið ef ríkið getur ekki afhent slíkt land þar sem jafnframt liggur fyrir að jarðareigandi hefur í gegnum tíðina kostað allan þann áburð sem notaður hefur verið til uppgræðslu innan þessar girðingar. Nú er mínum tíma lokið og ég ætla ekki að ganga á rétt forseta en ég vona að hæstv. landbrh. geri sér grein fyrir því hvaða alvara fylgir þessu máli.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) : Hæstv. forseti. Ég hef undirbúið svar við þessari fsp. í beinu samræmi við þær spurningar sem fram voru lagðar en ekki þá ræðu sem hv. fyrirspyrjandi flutti hér núna vegna þess að ég hafði ekki annað til að styðjast við þegar undirbúið var svar við fsp. en spurningarnar eins og þær hljóða. Þær eru svohljóðandi: ,,1. Hvernig er ástand á girðingum Landgræðslunnar á Vestfjörðum? 2. Hvað miðar uppgræðslu í þeim? 3. Hvenær er talið að uppgræðslu verði lokið samkvæmt áætlun þar um? 4. Hvenær má í síðasta lagi gera ráð fyrir að landi innan girðinganna verði skilað til eigenda?`` Þessum spurningum ætla ég að svara en ráðlegg fyrirspyrjanda ef hann vill spyrja um tiltekið efni, eins og t.d. eina ákveðna landgræðslugirðingu, að gera það þá í hinni skriflegu fsp., en ætlast ekki til svara um sértæka hluti án undirbúnings af hálfu þess sem svörin veitir. Svörin eru þessi: Samkvæmt upplýsingum sem ég hef aflað frá Landgræðslu ríkisins er staðan í landgræðslugirðingum á Vestfjörðum sem spurt var um svohljóðandi: Á vegum Landgræðslu ríkisins, og áður Sandgræðslu Íslands, hafa eftirtaldar girðingar verið gerðar á Vestfjörðum frá upphafi og til og með nú: Í Bolungarvík árið 1914, girðingar að lengd 6,9 km, stærð 145 ha. Skráningarnúmer þeirrar girðingar var 5. Í Sauðlauksdal var girt 1929 og aftur stækkað 1972. Lengd girðingar er alls 14 km, stærð 500 ha og skráningarnúmer 19. Í Holti í Önundarfirði var girt 1946. Lengdin er 6 km og stærð 130 ha. Númer þeirrar girðingar er 102. Í Breiðavík 1953. Lengd 12 km, stærð 850 ha, skráningarnúmer 41. Í Kollsvík 1953. Lengd 6,2 km, stærð 700 ha, skráningarnúmer 42. Girðingin í Bolungarvík er ekki lengur í umsjá Landgræðslunnar enda að hluta til komin undir byggð. Girðingunum í Breiðavík og Kollsvík hefur ekki verið haldið við af Landgræðslunni og er þætti Landgræðslunnar í uppgræðslu á þessum stöðum lokið. Girðingarnar í Sauðlauksdal og Holti eru báðar í umsjá Landgræðslunnar og er ástand þeirra, þ.e. girðinganna, nokkuð gott og fá þær eðlilegt viðhald og eftirlit árlega. Unnið hefur verið að sáningu og áburðardreifingu í þessum girðingum en á báðum þessum svæðum er því miður það mikið sandfok úr fjöru að vart er hægt að vænta þess að uppgræðslu ljúki í eitt skipti fyrir öll. Flugvellir eru innan beggja þessara girðinga og saman fara því landgræðslustörf Landgræðslunnar og starfsemi Flugmálastjórnar og nauðsyn þess að tryggja friðun á landi umhverfis flugvellina. Þess vegna er þess tæplega að vænta að friðun ljúki á þessum svæðum nema á einhverjum takmörkuðum hlutum þeirra á næstu árum. Landgræðslan hefur safnað miklu melfræi í Sauðlauksdalsgirðingunni á undanförnum árum. Þessi girðing hefur verið ein af þeim bestu sem Landgræðslan hefur yfir að ráða til söfnunar melfræs. Það er rétt að taka það fram, og það kom reyndar fram í máli fyrirspyrjanda hér áðan, að hluti af landi í girðingunni í Sauðlauksdal er úr landi jarðarinnar Hvalskers og hefur reyndar eigandi þeirrar jarðar nýtt, eftir því sem hann hefur óskað, hluta síns lands til slægna. Að því er varðar svar við fjórðu spurningunni vísast til 12. gr. laga um landgræðslu nr. 17/1965, en þar segir: ,,Þegar land, sem Landgræðsla ríkisins hefur tekið til græðslu með samkomulagi, sbr. 7. gr., er svo vel gróið að dómi landgræðslustjóra að eigi er nauðsyn frekari aðgerða frá hendi Landgræðslunnar, skal afhenda það aftur eigendum. Landgræðslustjóri setur reglur um meðferð landsins.`` Á grundvelli þessa lagaákvæðis og með vísan til þess sem ég áðan sagði um ástandið bæði í Sauðlauksdalsgirðingunni og girðingunni að Holti er, vegna ástands lands í þessum girðingum a.m.k. að verulegum hluta þess, þess tæplega að vænta því miður að unnt verði að skila landinu aftur eða taka það úr friðun. Það er reyndar svo að sandfok veldur vandræðum við rekstur þessara flugvalla beggja. Ef eitthvað er er þörf á auknu átaki til uppgræðslu í þessum girðingum, bæði til þess að varna landfoki og sandfoki og tryggja betur rekstur flugvallanna sem innan girðingarsvæðisins eru.

Fyrirspyrjandi (Ólafur Þ. Þórðarson) : Herra forseti. Sú fsp. sem ég bar hér fram innihélt allt sem ég þurfti að fá upplýsingar um þannig að ræða mín var öll innan þess ramma. Hitt er athyglisvert að þegar lesið var upp hvaða sandgræðslugirðingar eru á Vestfjörðum þá var jörðin sem ég beindi sérstaklega augum að ekki talin með. Það var talið að hún væri innan landgræðslugirðingarinnar í Sauðlauksdal. En það kom aftur á móti fram að þetta væru einhverjar bestu girðingarnar til meltekju og það sagði það sem segja þurfti. Ríkisvaldið virðist líta svo á að það beri að stela þessu landi, það beri að stela því vegna þess að þarna er hægt að taka mel. Ég hef séð bréfaskriftir þar að lútandi. Mér er líka ljóst að sú aðferð sem ábúandinn hefur haft við að græða upp sitt land er betri en Sandgræðslunnar því sá er og munurinn að það land er slétt en hitt er allt í hólum. Að halda því fram að það séu hagsmunir flugvallarins að þetta land tilheyri ekki jörðinni er náttúrlega haugalygi og það er alveg makalaust að ráðherra skuli leyfa sér úr þessum stól að halda slíkum hlutum fram. Ég skora á hæstv. ráðherra æru sjálfs sín vegna að endurskoða þetta mál og meta það hvort hann ætlar að virða stjórnarskrána eða vera ber að því að brjóta lögin og virða ekki stjórnarskrá Íslands um eignarrétt í þessum efnum.

Fyrirspyrjandi (Jóhann Einvarðsson) : Hæstv. forseti. Ég hef leyft mér að bera svohljóðandi fsp. fram til hæstv. umhvrh.: ,,Hefur Sorpeyðingarfélagi höfuðborgarsvæðisins verið veitt starfsleyfi til fyrirhugaðrar starfsemi í Álfsnesi?`` Það er öllum ljóst sem fylgst hafa nokkuð vel með hér á landi að sorpeyðingarmál hafa verið í ólestri hjá okkur Íslendingum í langan tíma. Það er því verulega jákvætt þegar átta sveitarfélög ná samkomulagi um að gera þar bragarbót á. En það þarf hins vegar að vera ljóst líka að nauðsynleg starfsleyfi séu fyrir hendi. Þess vegna er fsp. lögð fram. Mér er kunnugt um það að bæjarstjórn Mosfellsbæjar hefur beint áskorun til félagsins að leita að öðrum urðunarstað þar sem íbúar í Mosfellsbæ hafa áhyggjur af því að það geti verið bæði sjónmengun og lyktarmengun og önnur óþægindi af þessari starfsemi þarna. Ekki skal ég leggja dóm á hvort það er tilfellið en samkvæmt lögum skal liggja fyrir starfsleyfi frá réttum yfirvöldum áður en starfsemin hefst. Framkvæmdir eru vel á veg komnar, bæði með pökkunarstöðina og þegar hafnar við urðunarstaðinn. Í ljósi þess er fsp. lögð fram.

Umhverfisráðherra (Júlíus Sólnes) : Virðulegi forseti. Það var nú í sumar, nánar tiltekið 31. júlí sl., að Hollustuvernd ríkisins barst umsókn um starfsleyfi annars vegar fyrir móttöku og flokkunarstað svo og fyrir urðunarstað fyrir sorp og hins vegar fyrir móttökustöð fyrir umhverfismengandi úrgang. Samkvæmt mengunarvarnareglugerð nr. 389/1990 veitir umhvrh. starfsleyfi fyrir starfsemi sem getur haft í för með sér mengun. Þess vegna er þessi starfsleyfisumsókn til komin. Eins og kom fram í máli fyrirspyrjanda er gert ráð fyrir því að sjálf flokkunar- og móttökustöðin verði í Gufunesi en urðun hefur verið valinn staður í Álfsnesi. Á sínum tíma var á vegum byggðasamlagsins Sorpeyðing höfuðborgarsvæðisins settur á laggirnar starfshópur sem samanstóð af fulltrúum frá Hollustuvernd ríkisins, Náttúruverndarráði, Náttúrufræðistofnun, borgarverkfræðingi Reykjavíkur og bæjarverkfræðingi Hafnarfjarðar svo og Skipulagi ríkisins sem vann að greinargerð og kortlagningu við val á urðunarstað. Þar var unnið fræðilegt umhverfismat á þeim stöðum sem helst þóttu koma til greina fyrir slíka starfsemi, þ.e. urðun á bögguðu sorpi, á svæðinu frá Hvalfirði og suður á Reykjanes. Þeir þættir sem voru taldir takmarkandi fyrir val slíks urðunarstaðar og tekið var tillit til voru eftirfarandi: umhverfissjónarmið, náttúruvernd, menningarminjar, gerð jarðvegs og berggrunns, grunnvatnsstreymi og nálægð við vatnsból, nálægð við byggð og þau svæði sem fyrirhugað er að byggja á meðan urðunarstaður er í notkun og nálægð við matvælaframleiðslu. Við val á urðunarstað fyrir væntanlega sorphauga Sorpeyðingar höfuðborgarsvæðisins var þar með í fyrsta skipti hérlendis gerð sérstök skipulagsáætlun um undirbúning, framkvæmd og landnotkun fyrir urðunarstað úrgangs þar sem tillit var tekið til umhverfis- og mengunarvarnaþátta. Starfshópurinn komst síðan að þeirri niðurstöðu að Álfsnesið væri heppilegasti staðurinn fyrir slíka urðun af þeim stöðum sem voru rannsakaðir. Ég er hins vegar ekkert sérlega hrifinn af þeim stað sem var valinn, m.a. vegna þess að þegar ég var formaður stjórnar Samtaka sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu var á vegum samtakanna unnið að gerð svæðisskipulags fyrir allt höfuðborgarsvæðið. Svæðisskipulag höfuðborgarsvæðisins var síðan gefið út og kynnt á árunum 1985 og 1986. Þar kom m.a. fram að Álfsnesið er talið einhver heppilegasti valkostur fyrir aukna byggð á höfuðborgarsvæðinu á næstu áratugum. Þannig að út frá því sjónarmiði get ég ekki fallist á að þessi staður sé sérlega heppilega valinn. Hins vegar hlýt ég að beygja mig fyrir þeim rökum sem starfshópurinn tók saman þegar hann komst að þessari niðurstöðu. Út frá þeim sjónarmiðum sem ég greindi frá áðan er staðarvalið sennilega það heppilegasta sem um var að ræða. Varðandi meðhöndlun starfsleyfisins, þ.e. undirbúning að útgáfu starfsleyfis og meðhöndlun umsóknarinnar, þótti umhvrn. skynsamlegt og ráðlegt, með hliðsjón af því hvað hér er um viðkvæmt mál að ræða og hversu miklar deilur hafa verið uppi bæði um staðarval og sjálfa aðferðina við sorpeyðinguna að leita hlutlausrar ráðgjafar. Í samvinnu umhvrn. og mengunarvarnasviðs Hollustuverndar svo og aðilanna sjálfra var því ákveðið að fá ráðgjafa frá Þýskalandi til þess að fara mjög ítarlega yfir allan ferilinn, þ.e. flokkunar- og móttökustöðina og urðunina í Álfsnesi. Leitað var til þýsku verkfræðistofunnar Geoplan og þýsks ráðgjafarfyrirtækis prófessors Dr. Ing. Jessbergers í Þýskalandi til þess að skila umhvrn. og Hollustunefnd slíkri faglegri umsögn. Í október sl. var staddur hérlendis fulltrúi frá þýska ráðgjafarfyrirtækinu. Átti hann fund með öllum þeim aðilum sem hafa komið nálægt hönnun fyrirhugaðra hauga í Álfsnesi og sorpböggunarstöðvarinnar. Jafnframt fékk hann afhent öll gögn sem varða tæknilegar hönnunarforsendur. Geoplan og firma prófessors Dr. Ing. Jessbergers mun síðan yfirfara og meta hönnunina og prófa mismunandi þætti hennar með starfsleyfishæfni í huga. Þar munu þeir einnig taka mið af þeim stöðlum og kröfum sem eru í dag notaðir í Evrópu og þá sérstaklega í Þýskalandi. Umsögnin sem við eigum von á núna innan tíðar mun taka til eftirfarandi þátta: sorpmagns, samsetningar sorps o.fl., meðferðar sorpsins áður en það kemur á urðunarstað, grunnþéttingar, framræsingar, syturlagna og jarðvatnslagna, meðferðar yfirborðsvatns, þ.e. sigvatns, uppbyggingar hauganna og losunartækni, tækjabúnaðar og reksturs, innri uppbyggingar hauganna, aðstæðna á staðnum og yfirborðsþéttingar. Verið er síðan að vinna að starfsleyfistillögum fyrir urðunarstaðinn í Álfsnesi hjá Hollustuvernd og umhvrn. Búist er við að tillögunum verði lokið um næstu áramót. Starfsleyfið ætti því að geta farið í auglýsingu seinni hluta janúar 1991.

Anna Ólafsdóttir Björnsson : Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð vegna orða hæstv. ráðherra. Mér þótti ekki koma alveg skýrt fram hversu mikið og hvernig tekið væri á því tilliti sem taka verður til annarrar byggðar í grenndinni. Að vísu kom fram í upptalningu hæstv. ráðherra að tekið væri mið af nálægð við byggð og hugsanlegum byggingarsvæðum en mig langar til þess að biðja um ögn gleggri upplýsingar þar sem þetta mál er sérstaklega til komið vegna sérstakra athugasemda frá nágrannabyggðinni, Mosfellsbæ, og fá að vita hvernig vænta má að tekið verði á samstarfi við nágrannabyggðirnar og þeirri sjálfsögðu vinnureglu að fara eftir ábendingum þeirra sem málið snertir mest.

Umhverfisráðherra (Júlíus Sólnes) : Virðulegi forseti. Það sem gerir þetta mál e.t.v. dálítið snúið er að varðandi þau atriði sem hv. 10. þm. Reykn. tók til þá heyra þau undir félmrh. og eru raunar hluti af skipulagsmálum þessa svæðis. Eins og ég gat um í mínum upphafsorðum þá var gert á miðjum síðasta áratug sérstakt svæðisskipulag fyrir höfuðborgarsvæðið sem ég tel að rekist nokkuð á þessi áform. Hins vegar var það svæðisskipulag aldrei staðfest og sveitarfélögin hafa í sjálfu sér ekki náð neinu samkomulagi um að fylgja því eftir. Hvað varðar umkvörtun íbúa Mosfellsbæjar þá er þeim beint til félmrh. sem fer með þennan málaflokk fram til 1. jan. nk. Að sjálfsögðu hefði verið þægilegra og auðveldara fyrir þann sem veitir starfsleyfið að huga að þeim málum samhliða en það getum við því miður ekki gert fyrr en eftir næstu áramót.

Fyrirspyrjandi (Jóhann Einvarðsson) : Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherranum fyrir greinargóð svör við fsp. minni. Ég ítreka að ég tel að að ýmsu leyti hafi verið staðið vel að þessu hjá sveitarfélögunum átta að reyna að ná samstöðu og reyna að koma sorpeyðingarmálum í betra horf en þau hafa verið á þessu svæði sem víðar á landinu í langan tíma. En ég legg áherslu á að það er út af fyrir sig óheppilegt að framkvæmdir skuli vera vel á veg komnar áður en starfsleyfið er gefið út. Ef ég skildi ráðherrann rétt þá verður starfsleyfið ekki gefið út fyrr en í byrjun næsta árs og þá verður búið að framkvæma stóran hluta af því verki sem þarna stendur til að framkvæma. Í öðru lagi tek ég undir með hv. 10. þm. Reykn. að það er náttúrlega nauðsynlegt að gæta grenndarsjónarmiða í þessu og að bæjarstjórn Mosfellsbæjar fái öll gögn um þetta mál, t.d. um þá rannsókn sem núna fer fram á vegum umhvrh. og fái að tjá sig um niðurstöður hennar áður en endanlegt starfsleyfi verði gefið út. Það tel ég brýnt að gera á þessu stigi þó ég að öðru leyti taki undir og fallist á rök starfshópsins sem ráðherrann minntist á í staðarvalinu. En áður en framkvæmdir hefjast þarf starfsleyfið að sjálfsögðu að liggja fyrir og það er náttúrlega útilokað, alveg gjörsamlega útilokað af ástæðum sem eru vegna lagabreytinga, að þetta heyri undir tvo ráðherra. En það breytist um næstu áramót. Það verður þá að óska eftir því að hæstv. umhvrh. hafi náið samráð við félmrh. áður en gengið verður endanlega frá þessu starfsleyfi.

Fyrirspyrjandi (Anna Ólafsdóttir Björnsson) : Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. umhvrh. um viðbrögð við olíuleka á sjó og landi. Tilefni þessarar fsp. ætti að vera öllum ljóst. Mikill olíuleki var við Laugarnes í september í haust. Eftirlit virðist allsendis ófullnægjandi. Jafnvel nýjar olíuleiðslur, aðeins tveggja ára gamlar, virðast geta farið að leka án þess að nokkur hafi andvara á sér og viðbrögð eru að því er virðist ekki markviss, ekki samkvæmt fyrirframgerðri áætlun. Ég vil leyfa mér að vitna til orða Eyjólfs Magnússonar, fulltrúa í mengunardeild Siglingamálastofnunar, í Þjóðviljanum 28. sept. sl., en þar segir hann orðrétt ,,að mikið vanti upp á að á Íslandi sé búnaður til þess að bregðast við olíuslysum af stærri gerðinni``: ,,Til þess vantar fjárveitingar fyrir tækjakaupum upp á tugi ef ekki hundruð milljóna króna. Fyrir því hefur ekki verið vilji hingað til, enda þótt líta megi á nauðsyn þessa búnaðar svipuðum augum og nauðsyn þess að hafa slökkvilið ávallt í viðbragðsstöðu. Fáar þjóðir eru eins viðkvæmar og Íslendingar fyrir mengunarslysum á hafinu.`` Enn fremur er í sama blaði haft eftir Hannesi Valdimarssyni, hafnarmálastjóra í Reykjavík: ,,Verði alvarlegt slys við strendur landsins er engin von til þess að yfirvöld geti brugðist rétt við, hvorki til þess að hindra útbreiðslu olíunnar né til þess að ná henni upp. Einhver tími mun ávallt líða þar til aðstoð berst frá öðrum löndum, en fyrstu viðbrögðin eru mikilvægust og þau eru á ábyrgð Íslendinga sjálfra.`` Afleiðingar alvarlegrar olíumengunar á sjó eða landi eru öllum ljósar. Það kom fram í umræðunni nú í haust að þegar alvarlegri slys en þessi hafa orðið hafa tugþúsundir fugla orðið fórnarlömb þeirra. Er þar skemmst að minnast þess að mikill fugladauði varð er breskur togari strandaði við Mánáreyjar árið 1968. Þá sem nú höfðu yfirvöld ekki til neinnar áætlunar að grípa. Fugladauði er alvarlegur í sjálfu sér. Auk þess er þarna er um að ræða rof í lífkeðju og mikla ábyrgð gagnvart lífi fugla og ímynd landsins. Og ég vil bara minna á það að við eigum ekki síður alvarleg tilvik í sambandi við olíumengun á landi og vísa þá til nýjustu dæmanna um olíuleka við Gunnólfsvíkurfjall, Bolafjall og hve mikil hætta er á mengun í sambandi við vatnsból Suðurnesja.

Umhverfisráðherra (Júlíus Sólnes) : Virðulegi forseti. Siglingamálastofnun ríkisins hefur um árabil stuðlað að uppbyggingu olímengunarvarnabúnaðar í höfnum landsins. Fyrstu áætlun um uppbyggingu slíks búnaðar samdi Siglingamálastofnun og lagði fram árið 1979 á ársfundi Hafnasambands sveitarfélaga. Vegna fjárskorts gekk hins vegar erfiðlega að koma þeirri áætlun í framkvæmd. Í samvinnu við Hafnasamband sveitarfélaga og Hafnamálastofnun hefur verið leitað hagkvæmari lausna. Nú er unnið eftir áætlun sem var samin af starfshópi sem skilaði tillögu um það efni í apríl í vor sem leið. Í megindráttum ráðgerir þessi nýja endurskoðaða áætlun um olíumengunarvarnir í höfnum landsins að lágmarks olíumengunarvarnabúnaður sé í hverri höfn, nægjanlegur til að fást við minni háttar olíumengun í sjó og geti stöðvað útbreiðslu olíu í sjó verði meiri háttar olíumengun. Auk þess hefur verið samin svonefnd köllunarskrá yfir alla þá aðila sem þarf að hafa samband við í skyndi verði olíumengunaróhapp í höfn. Fjórar meginbirgðastöðvar eru áætlaðar í landinu, ein í hverjum landsfjórðungi, þaðan sem fluttur verður í skyndi aukinn búnaður til þeirra hafna þar sem olíumengun sjávar hefur orðið og viðkomandi höfn ræður ekki við. Hin fyrsta af þessum birgðastöðvum sem komin er upp er birgðastöð Siglingamálastofnunar og Reykjavíkurhafnar við Reykjavíkurhöfn. Siglingamálastofnun hefur aukið við mengunarvarnabúnaðinn í birgðastöðinni árlega eins og fjárveitingar í fjárlögum hafa leyft. Birgðastöðin við Reykjavíkurhöfn er eina birgðastöðin fyrir olíumengunarvarnabúnað á landinu öllu, að undanskildum búnaði varnarliðsins í Helguvík og Hvalfirði og er oftsinnis á ári gripið til þessa búnaðar og hann jafnvel fluttur landshornanna á milli þar sem veruleg olíumengun hefur orðið í sjó. Við endurskoðun hafnalaga frá árinu 1984 var, til að auðvelda höfnum að eignast olíumengunarvarnabúnað, tekið inn ákvæði um að ríkissjóður greiði allt að 75% af stofnkostnaði við mengunarvarnir hafna. Þrátt fyrir þetta ákvæði hafnalaga um að ríkisframlagið nemi allt að 75% hefur gengið mjög hægt að fá hafnir landsins til að afla þessa búnaðar. Einkum er borið við að búnaðurinn sé dýr og fjárskortur hrjái hafnirnar. Segja má að utan Reykjavíkur og olíuhafnanna í Helguvík og Hvalfirði sé mjög takmarkaður búnaður til að fást við olíumengun í sjó. Auk ofannefnds búnaðar hafa verið gerðar áðurnefndar köllunarskrár fyrir hverja höfn, þ.e. skrá er yfir alla þá aðila sem þarf að hafa samband við í skyndi verði olíumengunaróhapp inni í höfn, svo sem hafnaryfirvöld, lögreglu, slökkvilið, björgunarsveit, Siglingamálastofnun og aðra sem málið varðar. Slík skrá skal liggja frammi sem víðast við viðkomandi höfn og hjá öllum aðilum sem eru á skránni. Flestar hafnir á landinu hafa þegar samið viðeigandi köllunarskrár og tilkynnt Siglingamálastofnun það. Þar fyrir utan er formlegt samstarf milli Norðurlandanna um gagnkvæma aðstoð verði veruleg olíumengun í sjó hjá einhverju aðildarlandanna. Þetta samkomulag er nefnt Kaupmannahafnarsamkomulagið. Ísland er ekki beinn aðili að þessu samkomulagi en hefur átt þar áheyrnarfulltrúa síðan 1977, en ráðgert er nú að þetta samkomulag verði endurskoðað og muni þá Íslendingar gerast fullgildir aðilar að því á næsta ári. Þá er unnið að því hjá Alþjóðasiglingamálastofnuninni, IMO, í London að semja alheimssamþykkt um alþjóðlega samvinnu og viðbúnað vegna olíumengunar í sjó. Síðan langar mig til að geta um eftirfarandi ályktun sem var samþykkt á 21. ársfundi Hafnasambands sveitarfélaga 19. okt. sl.: ,,Leitað verði eftir samstarfi við Siglingamálastofnun og olíufélögin um útboð og kaup á mengunarvarnabúnaði við hafnirnar í samræmi við tillögur starfshóps frá 9. apríl 1990. Siglingamálastofnun beiti sér fyrir því að ríkissjóður veiti fjármagn til kaupa á mengunarvarnabúnaði í hafnir óháð öðrum fjárveitingum til hafnagerða.`` Þetta síðasta atriði tel ég að sé mjög mikilvægt, þ.e. að í fjárlögum verði hverju sinni sérstakur fjárlagaliður sem verði til innkaupa á mengunarvarnabúnaði. Að lokum vil ég aðeins geta þess að eftir olíumengunarslysið sem varð hér í haust út af Laugarnestanga hefur ráðuneytið óskað eftir því við Náttúrufræðistofnun Íslands að stofnunin taki saman greinargerð og semji tillögu um sérstakar aðgerðir sem hægt sé að grípa til verði olíumengunarslys þannig að hægt verði að bregðast við fljótt og vel til að bjarga fuglum sem lenda í hættu þegar olíumengunarslys verða í sjó.

Fyrirspyrjandi (Anna Ólafsdóttir Björnsson) : Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. umhvrh. fyrir hans svör. Því miður gefa þau ekki tilefni til mikillar bjartsýni þar sem hann vísaði einkum til þess sem þegar er fyrir hendi. Þó tek ég undir það, og vona að af verði, að mengunarvarnir eru ekki sérmál hafna heldur verður að vera staðið að því á landsvísu, því þetta er okkar sameiginlega ábyrgð. Það kemur fram í þeirri grein sem ég vitnaði hér upphaflega til að um 25 skip koma með olíu til Reykjavíkur árlega. Farmur þessara skipa getur verið allt að 35 þús. tonn af olíu. Eyjólfur Magnússon, fulltrúi í mengunardeild Siglingamálastofnunar, segir að búnaðurinn í Reykjavík nú sé aðeins hæfur til að bregðast við minni háttar óhöppum á hafnarsvæðinu og annars staðar á landinu sé ástandið jafnvel verra og þar sé afskaplega lítið gagn að hafa. Hér er því í rauninni lágmarksbúnaður sem dugar engan veginn og fyrstu aðgerðir varða mestu. Auk þess hefur í þessu svari ekkert verið fjallað um forvarnir sem hljóta óhjákvæmilega að vera mikilvægur hluti af áætlun um mengunarvarnir og ekki um hvað beri að gera á landi. Þar geri ég mér grein fyrir að er um mjög flókið mál að ræða en engu að síður vil ég gera athugasemdir við þetta. Ég vil að lokum, vegna þess að við höfum einkum fjallað hér um sjóinn og það er í rauninni kveikjan og vakinn að þessari fyrirspurn, benda á að við verðum að læra af reynslu sögunnar og við þolum ekki að vera ekki viðbúin við alvarlegu mengunarslysi því að sé um mjög alvarlega mengun að ræða og aðgerðir vegna hennar eru ekki fullnægjandi getum við jafnvel verið að stefna öllu lífríki sjávarins í hættu. Við stóðum frammi fyrir því undir lok seinustu aldar að þá varð mikið slys af öðrum toga í Faxaflóa og víða við strendur landsins þegar fiskimiðin voru nánast hreinsuð upp við landsteinana og togarar gereyddu öllu lífi. Við höfum það í okkar valdi að láta ekki alvarlegt slys henda aftur við strendur landsins og við verðum að taka af mikilli ábyrgð á þeim hættum sem við þekkjum og eru fyrirsjáanlegar.

Umhverfisráðherra (Júlíus Sólnes) : Virðulegi forseti. Ég vildi geta þess til viðbótar því sem ég sagði áðan að nefnd er starfandi sem fjallar um aukið eftirlit með olíubirgðastöðvum og olíulögnum og hvernig megi setja strangari reglur um frágang og búnað í slíkri starfsemi, þ.e. í olíubirgðastöðvum. Ég hef óskað eftir að þessi nefnd geri tillögur um það með hvaða hætti megi auka eftirlit með þessari starfsemi. Gert er ráð fyrir að skylt verði að rannsaka allar olíulagnir sem eru neðan sjávar einu sinni á hverju ári a.m.k. til að ganga úr skugga um að það sé enginn veikleiki kominn í lögnina en hingað til hefur slíkt eftirlit ekki átt sér stað nema með margra ára millibili. Eins og kom fram í sambandi við olíumengunarslysið sem átti sér stað út af Laugarnestanga var þar um nýja lögn að ræða sem var aðeins fjögurra ára gömul en þó hafði orðið alvarleg tæring á samskeytum og það olli slysinu. Þess vegna er mjög brýnt að viðhaft sé strangt eftirlit sem við teljum að verði að eiga sér stað a.m.k. árlega og í undirbúningi er reglugerð þar að lútandi. Hins vegar vil ég nota þetta tækifæri og taka undir hugmyndir sem nýlega var hreyft, líklega í sjónvarpinu, af núv. bæjarstjóra í Keflavík. Spurningin er: Er ekki orðið tímabært að koma upp einni olíuhöfn þar sem öll uppskipun olíu ætti sér stað með því að skip gætu lagst að viðlegukanti og dælt olíunni beint á tanka án þess að hún þyrfti að fara í gegnum leiðslur í sjó?

Fyrirspyrjandi (Málmfríður Sigurðardóttir) : Virðulegi forseti. Fyrir nokkru var vakin athygli mín á þeim mun á greiðslu fyrir sérfræðiþjónustu fyrir fatlað fólk sem er nú. Fötluð börn innan við 16 ára aldur greiða 900 kr. fyrir hvert viðtal við sérfræðing. En þegar komið er yfir 16 ára þrepið greiða þessir fötluðu einstaklingar mun lægra gjald, 600 kr., sem sumum þykir þó ærin upphæð ef oft þarf að leita læknis. Fötlun barna er af ýmsum toga. Hún kann að vera afleiðing slysa, afleiðing veikinda eða þá meðfædd. En á aldrinum til 16 ára fer greining slíkrar fötlunar fyrst og fremst fram og þá eru heimsóknir til sérfræðinga tíðar og kostnaðarsamar. Því hef ég leyft mér á þskj. 155 að leggja fram spurningar til hæstv. heilbr.- og trmrh. á þennan veg: ,,1. Hver er ástæða þess að fötluðu fólki innan 16 ára aldurs er gert að greiða hærri fjárhæð fyrir viðtal við sérfræðing en fatlað fólk 16 ára og eldra? 2. Hver er ástæða þess að sjúkraþjálfun fatlaðra barna er ekki metin sem sérfræðiþjónusta?`` Fötluð börn þurfa mjög oft á sjúkraþjálfun að halda. Úti á landi er sums staðar langt á milli staða sem veita slíka þjónustu. Fæstar heilsugæslustöðvar geta boðið upp á hana og alls ekki öll sjúkrahús. Þó eru nokkrir sjúkraþjálfarar sem starfa sjálfstætt en þeir eru fáir. Þeir foreldrar sem þurfa að aka börnum sínum langa leið til sjúkraþjálfunar fá enga greiðslu fyrir aksturinn en aftur á móti er akstur greiddur fyrir ferðir til sérfræðinga. Mér er kunnugt um að fyrir 1986 voru tilvik þar sem akstur til sjúkraþjálfara var greiddur. En árið 1986 var tekið fyrir það og var ástæða þess sú að talið var að lagaheimild skorti til slíkrar greiðslu. Þó er þetta í mörgum tilvikum umtalsverður kostnaður fyrir foreldra, bæði í beinum útlátum og vinnutapi ofan á þá ómældu erfiðleika og sálarstríð sem þeir eiga við að búa sem eru að reyna að gera börn sín, meira og minna fötluð, að hlutgengum þegnum í samfélaginu. Nú er það álitamál að margra dómi hvort ekki beri að flokka sjúkraþjálfun fatlaðra barna undir sérfræðiþjónustu. Þetta er þjónusta sem ekki geta aðrir leyst af hendi en sérmenntað og sérhæft fólk, ekki almennir læknar né hjúkrunarfólk, en kann að vera ómissandi þáttur í að efla getu einstaklingsins til að takast á við líf í hörðum heimi seinna meir.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason) : Virðulegi forseti. Hv. 7. þm. Norðurl. e. hefur beint til mín fsp. á þskj. 155 sem hv. þm. hefur nú gert grein fyrir. Fsp. er í tveimur liðum og er fyrri liðurinn svohljóðandi: ,,Hver er ástæða þess að fötluðu fólki innan 16 ára aldurs er gert að greiða hærri fjárhæð fyrir viðtal við sérfræðing heldur en fatlað fólk 16 ára og eldra?`` Samkvæmt reglugerð nr. 62/1990, sbr. breytingu nr. 187/1990, um greiðsluþátttöku sjúkratryggðra í læknishjálp o.fl., samkvæmt ákvæðum almannatryggingalaga, skulu sjúkratryggðir, aðrir en elli- og örorkulífeyrisþegar, greiða fullt gjald fyrir sérfræðiþjónustu. Þetta gjald er nú 900 kr. eins og hv. þm. greindi frá. Reglugerðin undanskilur hins vegar, eins og fram kom, ellilífeyrisþega, þ.e. þá sem eru 67 ára eða eldri, og örorkulífeyrisþega, þ.e. þá sem eru á aldrinum 16 -- 67 ára og metnir hafa verið til 75% örorku eða meira, og skulu þeir greiða lægra gjald, 300 kr. Sömuleiðis skulu þessir aðilar aldrei greiða meira en 3.000 kr. samtals á hverju almanaksári vegna heimsókna til sérfræðinga, rannsókna og röntgengreininga. Það er sem sagt sett þak á greiðslu þessara einstaklinga. Með reglugerð nr. 187/1990 var sett þak á þann kostnað sem sjúkratryggðir, aðrir en elli- og örorkulífeyrisþegarnir, skulu á ári hverju greiða vegna sérfræðilæknishjálpar, rannsókna og röntgengreininga. Samkvæmt reglugerðinni skal kostnaður vegna þessa aldrei verða meiri en 12.000 kr. á ári. Það er sem sagt mismunurinn á þaki þeirra sem greiða lægra gjaldið, 300 kr. Þeir greiða mest 3.000 kr. innan almanaksársins og þeir sem greiða 900 kr., fullt gjald, greiða þó aldrei meira en 12.000 kr. Þar er einnig hámarksupphæð. Einstaklinga undir 16 ára aldri er ekki unnt að meta til fullrar örorku en heimilt er að greiða örorkustyrk vegna bæklunar eða vanþroska barns innan 16 ára aldurs og er það skýringin á því að þessir einstaklingar, 16 ára og yngri, greiða hærra gjaldið en ekki hið lægra, af því að þeir hafa ekki verið metnir 75% öryrkjar. Einstaklinga yfir 16 ára aldri er hins vegar unnt að meta til örorku og er þar að finna skýringuna. Fatlaður einstaklingur, eldri en 16 ára, sem borgar lægra gjald hefur verið metinn 75% öryrki en sá sem yngri er en 16 ára fær aðeins örorkustyrkinn. Auðvitað má spyrja hvort hér sé ekki misrétti eða ósamræmi á ferðinni, en þegar þessi reglugerð var samin var talið að þeir sem eru orðnir 16 ára og bera þá meiri ábyrgð en hinir yngri þeir ættu að njóta þessa lægra gjalds en börnin eru væntanlega á framfæri foreldra eða aðstandenda sem vonandi eru fullfrískir og fullfærir um að taka þátt í þessum kostnaði en þó með þessu þaki sem ég hef nú greint frá. Seinni liður fyrirspurnarinnar var: ,,Hver er ástæða þess að sjúkraþjálfun fatlaðra barna er ekki metin sem sérfræðiþjónusta?`` Hér mun vera átt við það af hverju sjúkraþjálfun fatlaðra barna sé ekki metin sem sérfræðiþjónusta vegna reglna um endurgreiðslu ferðakostnaðar. Í 1. gr. reglna um ferðakostnað sjúklinga innan lands, reglugerð nr. 70/1982, segir að taka skuli þátt í ferðakostnaði þurfi sjúklingur ítrekað að takast ferð á hendur til þess að njóta óhjákvæmilegrar sérfræðilegrar meðferðar eða eftirlits hjá lækni eða í sjúkrahúsi. Í 2. gr. reglnanna eru talin upp nokkur dæmi um meðferð og eftirlit sem endurgreiðslan nái til. Það kemur skýrt fram í 2. gr. að upptalningin sem þar er er ekki tæmandi því heimilað er að endurgreiða vegna annarra sambærilegra tilfella. Ráðuneytið lítur svo á að sjúkraþjálfun falli undir orðalag reglnanna um ,,óhjákvæmilega sérfræðilega meðferð`` sem greint er frá eftir upptalningu í þessari tilvitnuðu grein og sé sambærileg við þau dæmi sem þar eru talin upp. Ráðuneytið telur því að ferðakostnað vegna óhjákvæmilegrar sjúkraþjálfunar beri að greiða eftir reglum um ferðakostnað sjúklinga innan lands. Nú eru til umfjöllunar í ráðuneytinu nýjar tillögur tryggingaráðs um greiðslu ferðakostnaðar sjúklinga innan lands. Er þess að vænta að þessar nýju og skýrari reglur liggi fyrir eigi síðar en í byrjun næsta árs. Ég mun einnig gera tryggingaráði grein fyrir afstöðu ráðuneytisins varðandi hina gildandi reglugerð en vonandi lítur ný reglugerð, og þá nýjar reglur, um meðferð þessa ferðakostnaðar ljós hið fyrsta.

Fyrirspyrjandi (Málmfríður Sigurðardóttir) : Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra svör hans. Varðandi fyrri lið spurningar minnar og það svar sem hann gaf þar má náttúrlega um það deila hversu réttlátt mat þetta er á skiptingu á greiðslunni, hverjir greiða hærra og hverjir greiða lægra. Margt og mikið er gert fyrir fötluð börn og foreldra þeirra en það fólk sem ég hef verið að tala um, foreldrar fatlaðra barna, sem þarf ef til vill að aka börnum sínum langar leiðir til þjálfunar, býr við mismunun t.d. gagnvart fólki á þéttbýlissvæðum. En nú hefur ráðherra upplýst það mér til mikillar gleði að þetta muni falla undir skilgreininguna á því að þetta sé greiðsluskylt en þannig hefur það ekki verið túlkað þar sem ég þekki til, fólki til undrunar og angurs, því eitt sinn var þetta greitt. En úr því að þetta svar liggur nú fyrir þá verð ég að fagna því að foreldrar megi nú vænta þess að eiga kost á því að fá þessar endurgreiðslur og ítreka þakkir mínar til ráðherra fyrir svörin.

Fyrirspyrjandi (Karl Steinar Guðnason) : Frú forseti. Ég hef á þskj. 148 borið fram fyrirspurn svohljóðandi: ,,Hvenær hyggst ráðherra láta bjóða út innréttingar í nýju lögreglustöðina í Grindavík og hvenær er fyrirhugað að ljúka framkvæmdum?`` Ástæða þessarar fyrirspurnar er sú að í tvö ár hefur húsnæði sem dómsmrn. keypti fyrir nýja lögreglustöð staðið ónotað en kostnaður við húsnæðið hlaðist upp vegna hita- og rafmagnskostnaðar o.fl. Ástandið í þeirri lögreglustöð sem enn er notuð í dag er slíkt að það er ekki mönnum bjóðandi. Fangagæslum lögreglunnar í Grindavík var lokað að kröfu heilbrigðiseftirlitsins þann 8. nóv. 1989 þar sem ekki þótti við hæfi að vista fanga þar sökum ástands hússins. Lögreglumenn í Grindavík fullyrða að fangageymslurnar líti samt betur út en það húsnæði sem lögreglumennirnir sjálfir starfa í. Nú þurfa lögreglumenn að flytja alla fanga til Keflavíkur, 25 km leið. Oftast er lögreglan í Keflavík fengin til að koma á móti lögreglunni í Grindavík og þurfa lögreglumenn að flytja fangann eða fangana milli lögreglubíla. Þetta er gert til að hafa lögreglumenn frá Grindavík sem stystan tíma í burtu því Grindavík er löggæslulaus á meðan á þessum fangaflutningum stendur. Lögreglumenn og fangar eru oft í mikilli hættu þegar flytja þarf fanga milli bíla þar sem fangar eru oftast í misjöfnu ástandi þegar færa á þá í fangageymslur og hrein tilviljun að ekki hefur hlotist slys af. Vinnueftirlit ríkisins hefur gert mjög alvarlegar athugasemdir við vinnuaðstöðu og aðbúnað á gömlu lögreglustöðinni. Þær athugasemdir eru í tólf liðum. Þessi úttekt var gerð árið 1988 og þess krafist að lagðar verði fram tímasettar áætlanir um fullnægjandi úrbætur á árinu 1989. Þessu hefur ekki verið sinnt þrátt fyrir ótvíræða lagaskyldu. Viðhald á núverandi lögreglustöð hefur ekkert verið í tvö ár. Hún hefur drabbast niður og eins og ég sagði áðan er aðstaðan ekki mönnum bjóðandi. Heilbrigðiseftirlit hefur einnig krafist úrbóta. Því hefur heldur ekki verið sinnt þrátt fyrir ótvíræða lagaskyldu. Það má geta þess sem eins af atriðunum að það er sprunga í gólfi stöðvarinnar. Þaðan leggur þvílíkan óþef að með ólíkindum er. Slíkur þefur er vafalaust alltaf af upphituðu skolpi. Að slíkt skuli viðgangast í opinberri stofnun er með ólíkindum, bæði hvað varðar starfsmenn og þá sem þjónustu þurfa að sækja hjá lögreglunni. Ég ásaka ekki dómsmrh. því ég veit að hann hefur barist fyrir fjárveitingum í umrætt verkefni, en ég játa að mér hefur þótt seint ganga. Það er með ólíkindum að þegar um er að ræða neyðartilfelli, eins og hér er um rætt, skuli ekki mögulegt að sinna málum fyrr og bregðast skjótar við. Ég veit að fjárveitingar hafa verið tryggðar og þess vegna ber ég fram fyrrgreinda fyrirspurn.

Dómsmálaráðherra (Óli Þ. Guðbjartsson) : Hæstv. forseti. Hv. 4. þm. Reykn. beinir til mín fsp. á þskj. 148 svohljóðandi: ,,Hvenær hyggst ráðherra láta bjóða út innréttingar í nýju lögreglustöðina í Grindavík og hvenær er fyrirhugað að ljúka framkvæmdum?`` Eins og fyrirspyrjanda er vel kunnugt og raunar kom fram í máli hans, þá er það svo að fjárveitingar til þessa verks hafa ekki verið nægar enn þá. Hins vegar hillir undir það í fjárlagafrv. því sem nú er til umfjöllunar hér á Alþingi að það verði tryggt með samþykkt næstu fjárlaga. Miðað við það hefur verið unnið að þessu máli á þann hátt að leitað hefur verið til samstarfsnefndar um opinberar framkvæmdar um leyfi til þess að hefja þetta verk og nú hefur sú heimild fengist. Í framhaldi af því hefur ráðuneytið óskað eftir því við framkvæmdadeild Innkaupastofnunar ríkisins að innrétting í aðalhæð í húsi því er keypt var í Grindavík til nota sem lögreglustöð, og fram kom í máli fyrirspyrjanda, verði boðin út núna strax. Stefnt er að því að verkinu ljúki fyrri hluta árs 1991.

Fyrirspyrjandi (Karl Steinar Guðnason) : Frú forseti. Ég þakka dómsmrh. svörin. Reyndar hef ég áður heyrt að þetta væri alveg að koma. Ég vænti þess að það sé staðreyndin núna. Ég legg áherslu á að það er mjög mikil nauðsyn að strax verði hafist handa og þessu lokið sem allra fyrst. Grindavík er ein stærsta verstöð landsins og eru verkefni lögreglunnar mikil. Ég vil geta þess að á síðasta ári voru útköll 1181 og lögregluskýrslur samtals 520 og þar voru í fyrra 12 verbúðir yfir vetur og aðkomumenn 706. Ég gæti haldið lengi áfram en stilli mig um það vegna tímaskorts. En ég vænti þess að nú verði hafist handa og hvergi tafir á málum.

Fyrirspyrjandi (Rannveig Guðmundsdóttir) : Virðulegi forseti. Á ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um fíkniefni og skynvilluefni sem haldin var í Vínarborg 25. nóv. 1988 var gerður samningur milli aðildarríkjanna um aðgerðir gegn ólöglegri verslun með fíkniefni og skynvilluefni. Má segja að þarna hafi fulltrúar þjóða heims saman leitað leiða til að afstýra því að fíkniefni komist á markað, afstýra því að vágesturinn komist á götuna. Tilgangur samningsins er að stuðla að samvinnu aðilanna svo þeir fái beitt sér með áhrifaríkari hætti að hinum ýmsu þáttum er varða ólöglega verslun með þessi efni. Framkvæmd skuldbindinga samkvæmt samningnum felur m.a. í sér ráðstafanir á sviði löggjafar og stjórnsýslu. Samningurinn er ítarlegur, fjallar m.a. um afbrot og viðurlög, refsivald, upptöku, framsal, gagnkvæma dómsmálaaðstoð, samvinnu og þjálfun. 5. gr. samningsins fjallar um upptöku og m.a. heimild til að gera upptækan ávinning, sem leiddur er af refsiverðum brotum, eða eign, sem að verðmæti svarar til slíks ávinnings. Hér á landi er t.d. ekki til löggjöf um þetta efni en sérstök löggjöf hefur verið sett víða um lönd. Bretar gerðu svo mikið fjármagn upptækt á fyrstu árum sinnar löggjafar að það fjármagnaði að stórum hluta vinnuna við fíkniefnamálin hjá þeim. Í grein eftir Arnar Jensson lögreglufulltrúa hefur komið fram að talið er að markaður fíkniefna á Íslandi velti ekki minni upphæð en 350 millj. árlega. Að fíkniefnaviðskipti hafi orðið skipulagðari síðustu ár hér á landi og því erfiðari viðfangs. Á sama tíma hefur þrengt að löggæslu. Í skýrslunni ,,Ungir fíkniefnaneytendur, hvaðan koma þeir og hvert fara þeir?`` sem unnin var að frumkvæði landlæknis kemur fram að allt að 500 unglingar 13 -- 19 ára séu djúpt sokknir í fíkniefnaneyslu og að ástandið hafi versnað mjög hin síðustu ár. Virðulegi forseti. Fjölmargir aðilar eru að leggja sitt af mörkum til forvarnarstarfa en skýr löggjöf og aukið fjármagn þarf að koma til. Með aðild að samningi Sameinuðu þjóðanna felst skuldbinding um lagasetningu og aðrar framkvæmdir. Því er spurt hvort það sé ætlun íslenskra stjórnvalda að staðfesta samning Sameinuðu þjóðanna og þá hvenær megi vænta þess að tillögur þar um verði lagðar fyrir Alþingi.

Dómsmálaráðherra (Óli Þ. Guðbjartsson) : Hæstv. forseti. Hv. 9. þm. Reykn. beinir til mín fyrirspurn svohljóðandi: ,,Er það ætlun íslenskra stjórnvalda að staðfesta samning Sameinuðu þjóðanna gegn ólöglegri verslun með fíkniefni og skynvilluefni sem gerður var í Vínarborg 1988? Ef svo er, hvenær má vænta þess að tillögur þar um verði lagðar fyrir Alþingi?`` Það er staðföst ætlun íslenskra stjórnvalda að fullgilda ofangreindan samning. Samningurinn sem slíkur öðlaðist gildi 11. nóv. 1990 og eru 26 ríki aðilar að honum. Fjögur vestræn ríki hafa gerst aðilar en þau eru: Bandaríkin, Kanada, Kýpur og Spánn. Hin ríkin sem eru aðilar að samningnum eru þessi: Bahamaeyjar, Bahrein, Bangladesh, Bútan, Bólivía, Chile, Ecuador, Ghana, Hvíta-Rússland, Indland, Jórdan, Kína, Mexíkó, Katar, Nígería, Nicaragua, Paraguay, Sameinuðu arabísku furstadæmin, Senegal, Togo, Túnis og Úganda. Stjórnvöld hafa á þessu ári unnið að undirbúningi fullgildingar samningsins af Íslands hálfu en það starf er tvíþætt. Annars vegar þarf að undirbúa málið fyrir Alþingi á þann hátt að leitað verði heimildar til þess að mega staðfesta samninginn. Hefur samningurinn verið þýddur á íslensku og mun hann fylgja væntanlegri till. til þál. Hins vegar er ljóst að breyta þarf ákvæðum ýmissa laga til þess að unnt verði að fullgilda samninginn. Er það mjög flókið lagatæknilegt úrlausnarefni hvaða lögum þarf að breyta og á hvern hátt. M.a. þarf að huga mjög vel að lögsöguákvæðum og tilteknum nýmælum í samningnum. Frá árinu 1988 hafa starfsmenn dómsmálaráðuneyta á Norðurlöndum haft náið samstarf um þær lagabreytingar sem talin er þörf á vegna fullgildingar samningsins. Fyrsta þjóðþingið á Norðurlöndum sem nú hefur fengið þessi mál til umfjöllunar, sænska þingið, er að byrja það verk í sínu þingi. Undirbúningur og athuganir á væntanlegum lagabreytingum er flókið og umfangsmikið starf og mikil nákvæmnisvinna og þess er ekki að vænta að því verði lokið hér á landi fyrr en eftir nokkra mánuði.

Árni Gunnarsson : Virðulegi forseti. Vegna þeirrar fyrirspurnar sem hér er til umræðu tel ég ástæðu til að fram komi upplýsingar sem mér hafa borist frá meðferðarstöðinni á Vogi og varða þetta mál mjög. Þar kemur m.a. fram að á fjórum árum, 1984 -- 1987, komu 1155 einstaklingar á Vog sem misnotað höfðu kannabisefni og 689 sem höfðu misnotað amfetamín. En neysla þessara tveggja efna fer oft saman. Um stöðu þessara mála segir Þórarinn Tyrfingsson læknir m.a., með leyfi forseta, og mun ég verða stuttorður: ,,Mikil stökkbreyting varð á því hversu miklu fleiri leituðu sér meðferðar í fyrsta sinn vegna áfengissýki eða annarrar vímuefnamisnotkunar á Íslandi með tilkomu sjúkrastöðvar SÁÁ 1978. Þá hljóp tala þeirra skyndilega upp fyrir 600 á ári. Í fyrstu var ekki óeðlilegt að álykta sem svo að við aukna möguleika á að komast í meðferð væri þetta tímabundin sveifla sem mundi draga úr. En það hefur farið á annan veg því nú 13 árum seinna er talan 650 og hefur verið það öll þessi ár. Tölur um nýgengi hafa þannig verið stöðugar og þær tölur sem nú fást verða að teljast nokkuð ábyggilegar. Á þessu tímabili, 1978 -- 1990, er hægt að áætla að um 8000 manns hafi leitað sér meðferðar í fyrsta sinn. Það sem hefur gert það að verkum að talan helst stöðug er einkum tvennt: Í fyrsta lagi aukinn fjöldi kvenna sem leita sér meðferðar. Í öðru lagi að vímuefnaneysla önnur en áfengisneysla hrekur nú mun fleiri til meðferðar á ungum aldri. Meðalaldur hefur því lækkað um tvö ár hjá körlum eða úr 37 árum í 35. Konum hefur fjölgað í hópi nýliða og eru nú 27% en voru 22% árið 1978.`` Virðulegi forseti. Ég taldi ástæðu til að þessar upplýsingar kæmu fram.

Karl Steinar Guðnason : Frú forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á þessu máli, innrás vímuefnavandans, innrás sem leggur heimilið í rúst, innrás sem brýtur niður einstaklinga, sérstaklega ungt fólk. Það kom fram fyrir nokkru að um 500 unglingar eiga nú við bráðan vímuefnavanda að stríða. Unglingar falla æ meira úr skóla, afbrot unglinga aukast og þeir verða æ yngri að síbrotamönnum. Unglingar flosna upp af heimilum og lenda á götunni. Bak við vímuefnavandann leynast ófyrirleitnir viðskiptamenn, fíkniefnasalar, allt frá stóru eiturlyfjabarónunum sem framleiða og flytja út varninginn og niður gegnum ótal milliliði af misfínni gerð. Eiturlyfjasala og neysla er stærra vandamál en menn grunar, fórnardýrunum fjölgar sífellt, vandamál þeirra og aðstandenda eru hrikaleg. Þar liggur dauðinn við dyrnar. En í þessum efnum finnst fjárveitingavaldinu of dýrt að bjarga mannslífum. Það er hægt að efla forvarnarstarf gríðarlega mikið. Það kostar nokkra fjármuni sem eru hreinir smámunir miðað við það sem þjóðfélagið þarf að eyða vegna þeirra sem komnir eru í tölu fórnardýranna. Eitt lítið dæmi að lokum um andvaraleysið og skilningsleysið. Keflavíkurflugvöllur er eini alþjóðaflugvöllur okkar. Áreiðanlegt er að þar er fíkniefnum smyglað í verulegum mæli til landsins. Yfirvöld tollgæslu þar hafa margóskað eftir því að fá sérþjálfaðan leitarhund til aðstoðar. Nei og aftur nei er svarið í þeim efnum. Í fyrra var eini sérþjálfaði leitarhundur landsins, sem er í Reykjavík, fenginn með eftirgangsmunum í tólf skipti til Keflavíkurflugvallar. Tilefnið var ekkert sérstakt. Það var tilviljum hvernig hundurinn kom. En viti menn. Hundurinn fann fíkniefni í fjögur skipti af þessum tólf. Það er þjóðfélaginu dýrt að spara í forvarnarstarfi. Það er dýrt að horfa á smáupphæðir þegar velferð unglinga og heill heimila er í veði.

Fyrirspyrjandi (Rannveig Guðmundsdóttir) : Virðulegi forseti. Ég þakka undirtektir þeirra sem hér hafa komið með athugasemdir og ég þakka dómsmrh. jákvæð svör hans. Ég fagna því að það er staðföst ákvörðun ríkisstjórnarinnar að staðfesta samninginn og er sannfærð um að Alþingi mun samþykkja að staðfesta hann þegar eftir því verður leitað hér. Ég skil það að það muni verða tímafrekt að fullgilda samninginn en ég bind líka miklar vonir við nýmælin í honum. Ég vona að okkur hér á hv. Alþingi takist líka að stuðla að því að efla þá starfsemi í landinu sem spornar gegn því að þessi ólánsefni komi inn í landið. Mín skoðun og margra annarra er að starfsemi fíkniefnalögreglunnar þurfi að fá svipaðan sess og tollgæslan hefur. Þó ég hafi hér fyrst og fremst hreyft við því sem fylgir aðild að samningi og að afstýra að efnið komist á göturnar er það hins vegar svo að fræðsla og forvarnarstarf er það sem skilar mestum árangri í þessari baráttu.

Halldór Blöndal : Hæstv. forseti. Á síðasta þingi hafði Sverrir Sveinsson, varaþm. Framsfl., forgöngu um það að flutt yrði till. til þál. um könnun á gerð jarðganga og vegarlagningu milli Ólafsfjarðar og Siglufjarðar í framhaldi af opnun jarðganga um Ólafsfjarðarmúla. Við urðum flm. með honum að þessari tillögu Jón Sæmundur Sigurjónsson, Jóhannes Geir Sigurgeirsson, Ragnar Arnalds, Árni Gunnarsson og Pálmi Jónsson og höfum nú endurflutt tillöguna. Ég hygg að ég fari rétt með að þessir þingmenn hafi einnig verið á tillögunni á sl. þingi. Ástæðan fyrir því að þessi tillaga er flutt er sú að það hefur smátt og smátt verið að koma í ljós með aukinni tækni hver hagkvæmni er að jarðgangagerð þar sem hún á við. Það er skoðun okkar flm. að Siglufjörður sé mjög einangrað byggðarlag miðað við nútímakröfur og við teljum brýnt að þetta bæjarfélag komist í náið samband við aðrar byggðir við Eyjafjörð. Ég vil minna á það að ekki eru nema 20 km frá Siglufirði til Ólafsfjarðar ef jarðgöng verða sprengd upp Árdal í Ólafsfirði, inn af Kleifum, yfir í Héðinsfjörð í svokallaðan Víkurdal. Slík jarðgöng yrðu 1,6 km á lengd. Hins vegar yrði vegur lagður niður Víkurdal og inn með Héðinsfjarðarvatni að vestan og þá kæmu göngu til Skútudals, um 2,6 km að lengd. Fyrri göngin yrðu í um 280 metra hæð yfir sjó en hin síðari kæmust upp í tæplega 200 metra hæð yfir sjó eins og hugmyndir liggja nú fyrir, en lausleg áætlun var gerð um slík jarðgöng af Hauki Tómassyni, forstjóra vatnsorkudeildar Orkustofnunar, og Birgi Jónssyni, formanni Jarðgangafélags Íslands, í október sl. Tillagan var send til allshn. á síðasta þingi sem sendi hana til umsagnar. Fékk hún jákvæðar undirtektir, bæði frá bæjarráði Siglufjarðar, sem mælir eindregið með samþykkt tillögunnar, og bæjarstjórn Ólafsfjarðar, sem fagnar öllum áföngum í samgöngumálum sem kæmu bæjarfélaginu í betra samband við næstu nágranna. Leggja þeir í bæjarstjórn Ólafsfjarðar áherslu á brýna nauðsyn bættra samgangna milli Ólafsfjarðar og Siglufjarðar. Sömuleiðis hefur Fjórðungssamband Norðlendinga tekið undir að þessi athugun verði gerð sem hér er gerð tillaga um. Það er auðvitað erfitt að gera sér grein fyrir hversu kostnaðarsöm slík vegtenging yrði milli Ólafsfjarðar og Siglufjarðar. Í lauslegri áætlun sem gerð hefur verið í Vegagerðinni er gert ráð fyrir því að jarðgöng yrðu um 4 km og gæti kostnaður numið um 1,2 milljörðum kr. Forskálar mundu kosta 300 millj., vegir, 12 km, um 180 millj. og annað, hönnun o.fl., um 320 millj. Samkvæmt þessari lauslegu áætlun er því gert ráð fyrir 2 milljarða kr. kostnaði. Ég vil minna á að í Siglufirði búa 1800 -- 1900 manns. Ef þetta svæði tengdist Eyjafjarðarbyggðum væri svo komið að á þessu svæði, frá Akureyri til Siglufjarðar, byggju nærfellt 10% þjóðarinnar. Það mætti koma við sameiginlegum vinnumarkaði á þessu svæði. Á fiskmarkaði, sem mundi eflast við slíka tengingu, yrði auðvelt að koma við margvíslegri verkaskiptingu í sambandi við nýtingu sjávarafla sem mundi treysta innlendan fiskiðnað í þeirri hörðu samkeppni sem hann á í við lönd Evrópubandalagsins, en ferskfiskútflutningur þangað fer mjög vaxandi, og þannig mætti lengi telja. Einmitt um þessar mundir er í athugun gerð langtímaáætlunar í vegamálum. Það er eðlilegt að samhliða því fari fram athugun á hversu slíkum jarðgöngum yrði best komið fyrir og sá kostur borinn saman við aðra, bæði með hliðsjón af stofnkostnaði, notagildi, viðhaldskostnaði, byggðarþróun, félagslegum sjónarmiðum, samtengingu þéttbýlisstaða og styttingu vega, eins og segir í þáltill. Ég þarf ekki að hafa um þetta, hæstv. forseti, fleiri orð. Ef hugmyndin er sú og vilji þingsins stendur til þess að reyna að efla Siglufjörð, byggðina þar, sem óneitanlega hefur staðið höllum fæti, er nauðsynlegt að treysta samgöngur á landi. Siglufirði verður ekki betur komið í samband við aðra þéttbýlisstaði og þá þjónustu sem þar er að fá en með því að tengja Siglufjörð byggðum Eyjafjarðar með jarðgöngum um Héðinsfjörð. Það mundi, eins og ég segi, valda því að þar gæti orðið sameiginlegur vinnumarkaður, sameiginleg hagnýting sjávarafla og þjónusta yrði sótt gagnkvæmt milli þeirra þéttbýlisstaða sem við fjörðinn standa. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri en legg til að tillögunni verði vísað til síðari umr. og allshn.

Flm. (Skúli Alexandersson) : Virðulegur forseti. Á þskj. 83 höfum við þingmenn Vesturl. flutt till. til þál. um aukna þjónustu Ríkisútvarpsins á Vesturlandi. Till. er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að hún hlutist til um að Ríkisútvarpið ráði til starfa fréttamann til öflunar frétta fyrir fréttastofu Ríkisútvarpsins og úrvinnslu á fréttatengdu efni frá Vesturlandi fyrir báðar rásir hljóðvarps. Fréttamaðurinn starfi með fréttariturum útvarps og sjónvarps á Vesturlandi þegar því verður við komið. Kannað verði hvort koma megi á fót hljóðstofum á Akranesi eða í Borgarnesi og á Snæfellsnesi og taka húsnæði á leigu eða kaupa til starfseminnar og þá í því augnamiði að síðar verði starfrækt reglulegt svæðisútvarp á Vesturlandi á vegum Ríkisútvarpsins.`` Erfitt er að meta mikilvægi fréttaþjónustu til góðs eða ills eftir atvikum. Umsögn í fréttum um menn eða málefni hefur afgerandi áhrif. Áhrifin eru meiri eftir því hve öflugur fréttamiðillinn er. Ríkisútvarpið hefur í 60 ár flutt fréttir um menn og málefni líðandi stundar, jafnt innlendar sem erlendar. Á þessu tímabili hefur Ríkisútvarpið eða fréttastofa þess verið öflugasti fréttamiðill okkar Íslendinga. Fréttastofum útvarpsins hefur tekist vel í þessu mikilvæga starfi, kvartanir eða gagnrýni á starfsemi þeirra hefur verið mjög lítil. Allt fram á síðustu ár var meginhluta fréttanna safnað saman og þær unnar innan veggja fréttastofunnar. Með aukinni tækni og tilkomu sjónvarpsins varð á þessu mikil breyting. Í sumum tilfellum var frétt ekki boðleg í gegnum einhvern millilið sem sagði fréttamanni frá atburðum. Sá sem flutti fréttina í útvarpið þurfti sjálfur að hafa aflað fréttarinnar, helst verið eins nærstaddur atburði og mögulegt var. Þessi þróun hefur kallað á breytingar í starfsemi fréttastofu útvarps. Sú krafa hefur frá upphafi verið gerð til Ríkisútvarpsins að það væri útvarp allra landsmanna. Sú krafa er ekkert ný og ekki tilkomin eftir að fleiri útvarpsstöðvar hófu starfsemi. Ríkisútvarpið brást við nýjum kröfum í innlendri fréttaöflun með því að koma á fót útvarpsstöðvum á fleiri stöðum en í höfuðborginni, Reykjavík. Svæðisútvarp á vegum Ríkisútvarpsins er nú starfrækt á Vestfjörðum, Austfjörðum og á Akureyri. Útvarp frá þessum stöðum fyllir út í aðaldagskrá Ríkisútvarpsins, bæði með almennu útvarpsefni og fréttum eða fréttatengdum þáttum. Á því er enginn vafi að efnið frá svæðisútvarpsstöðvunum bætir mjög dagskrá útvarpsins jafnframt því sem efni dagskrárinnar höfðar betur til fleiri hlustenda vítt um allt land með landshlutatengdu efni frá fréttariturum frá svæðisstöðvunum. Ég sagði í upphafi að erfitt væri að meta mikilvægi fréttaþjónustu til góðs eða ills eftir atvikum. Nokkuð er undan því kvartað að fréttamat fréttamanna sé neikvætt, gert sé mikið úr neikvæðum fréttum en jákvæðum fréttum sé ekki haldið til haga. Ég held að því miður sé nokkuð til í þessu. Oft er hamrað á neikvæðum fréttum en sem betur fer verður slíkt oft broslegt og hefur ekki gildi sem frétt. Þannig er t.d. með Suðureyrarfréttirnar. Ef lagðar væru saman tölur um fjölda brottfluttra íbúa á Suðureyri við Súgandafjörð samkvæmt fréttum væri íbúatala þessarar byggðar komin þó nokkuð mikið í mínus. Samt er þar enn svipaður íbúafjöldi og verið hefur undanfarin ár. Broslegar voru líka síendurteknar fréttir af snjóþyngslum og kaffenni á Flateyri sl. vetur. Þannig mætti sjálfsagt nefna ýmislegt fleira. Öfgafréttir geta haft áhrif bæði á heimafólk og utanaðkomandi til vandræða fyrir viðkomandi byggð. Á sama hátt geta fréttir sem greina vel frá uppbyggingu, menningarviðburðum, atvinnulífi, hinu venjulega brauðstriti hvar sem er á landinu, haft mjög jákvæð áhrif. Sagan af áhrifum fréttaþjónustu fréttaritaranna frá tveimur byggðum á Austfjörðum sannar það. Fréttaritari í Austfjarðabyggð hafði í áraraðir sent Ríkisútvarpinu fréttapistla um það merkasta sem var að gerast í byggðinni, hafnargerð, vegabætur, skólabyggingar, heimsókn góðra gesta, skólasetningu og skólaslit og góðan námsárangur o.fl., o.fl. Í þeirri byggð hélt fólki áfram að fjölga ár frá ári og uppbygging var þar mikil. Í nágrannabyggðunum, þaðan sem útvarpið flutti engar fréttir, stóð mannfjöldinn nánast í stað og fólki jafnvel fækkaði. Þá tók sig til áhugamaður í einni byggðinni og fór að senda fréttir í svipuðum tón og sá fyrrnefndi. Það var ekki lengi að segja til sín. Strax á fyrsta ári varð veruleg fólksfjölgun og uppbygging á staðnum. Sú þróun stendur yfir enn. En sagan er ekki öll sögð. Fyrstnefndi fréttaritarinn flutti af staðnum, ungur maður nýfluttur í byggðina tók að sér fréttaþjónustuna. Nú komu fréttir um að sokkið hefði trilla í höfninni, vegur hefði farið í sundur í vatnavöxtum, fokið þak af prestshúsinu og jafnvel fóru snjóþyngsli að gerast mjög fréttnæm. Ósköpin dundu yfir, fólkinu í byggðinni tók að fækka. Svo gerist breyting á högum þessa nýja fréttamanns. Hann settist í sveitarstjórnina og um leið breyttist tónn fréttanna. Nú komu fréttir af skógrækt, gatnagerð, íþróttastarfsemi o.s.frv. Fólki tók aftur að fjölga í þeirri byggð og fjölgar enn. Ég nefni þessi dæmi til að undirstrika mikilvægi fréttaþjónustunnar. Ríkisútvarpinu hefur ekki enn tekist að halda uppi fréttaöflun af öllu landinu. Á þeim stöðum eða landshlutum þar sem svæðisútvörp eru verður varla krafist aukinnar uppbyggingar en vera má að breyta megi og bæta rekstur þeirra stöðva t.d. með því að skipuleggja samstarf starfsfólks svæðisútvarpanna við fréttaritara í viðkomandi landshluta betur en nú er gert. En það eru heilir landshlutar sem njóta ekki þjónustu svæðisútvarps og stundum fylgir það með að Ríkisútvarpið hefur ekki sinnt því að afla sér fréttaritara í þeim landshlutum þar sem svæðisútvarp er ekki starfrækt og fréttastofurnar hér í Reykjavík gleyma því að þeim ber að þjóna þessum landshlutum og fólkinu sem þar býr. Það fer ekki hjá því að viðskiptavinum Ríkisútvarpsins, hv. hlustendum í þeim landshlutum sem ekki hafa fengið svæðisútvarp, finnist þeir nokkuð afskiptir. Á þessu þyrfti að verða breyting. Ekki er þar með sagt að sú breyting þyrfti að vera í því fólgin að koma upp fleiri svæðisútvarpsstöðvum. Svo stóran áfanga þyrfti ekki að taka í fyrstu. Fyrir Vesturland, sem hefur verið afskipt á þessu sviði, væri það nokkur áfangi ef Ríkisútvarpið réði til starfa fréttamann með búsetu og starfsaðsetur í landshlutanum sem annaðist öflun frétta og úrvinnslu á fréttatengdu efni frá Vesturlandi fyrir báðar rásir hljóðvarps. Á Vesturlandi eru fréttaritarar útvarps og sjónvarps nokkuð víða. Þeir eru eins og annað fólk mismunandi áhugasamir í breytilegri stöðu til að fylgjast með fréttum og afla þeirra. Meira að segja er einn skráður fréttaritari sjónvarps nú orðinn bankastjóri í virðulegu bankaútibúi í Garðabæ. Fréttamaður útvarpsins á svæðinu gæti aðstoðað fréttaritara bæði útvarps og sjónvarps og því ekki aðeins bætt tengsl útvarpsins við Vesturland með beinni fréttamennsku heldur einnig styrkt þá starfsemi útvarpsins sem þegar er fyrir hendi. Í tillgr. er lagt er til, auk þess að fréttamaður verði fastráðinn í starf á Vesturlandi, að kannað verði hvort koma megi á fót hljóðstofum á tveimur stöðum á svæðinu. Þessi ábending er lögð til til að vekja athygli á því að koma þarf í veg fyrir að þessi starfsemi festist eða lokist af á takmörkuðu svæði í landshlutunum. Íbúar á Vesturlandi telja sig eiga rétt á að fá svipaða þjónustu frá hendi Ríkisútvarpsins og íbúar annarra landshluta. Nokkuð skortir á að dagskrá útvarpsins geti kallast dagskrá eða útvarp allra landsmanna meðan svipuð þjónusta í vinnslu frétta og dagskrárefnis sem víðast á landinu er ekki til staðar. Nú sem stundum fyrr er fjallað um það að jafna þurfi aðstöðu til búsetu. Till. er flutt fyrst og fremst í þeim tilgangi. Í 60 ár hefur Ríkisútvarpið átt stóran þátt í að tryggja að byggð haldist út um okkar dreifðu byggðir. Á fyrstu árum og áratugum starfseminnar var ekki erfitt að halda þannig á málum að ekki hallaðist á í þjónustu Ríkisútvarpsins milli landshluta. Með breyttri tækni og auknum kröfum er erfiðara að leysa þessi mál en varla er það svo kostnaðarsamt eða svo stórt í sniðum að hér þurfi mikið meira en viljann til að gera það sem lagt er til í þessari till. að gert verði. Vonandi er gagnkvæmur áhugi á þessu málefni. Dagskrár útvarpsins hafa á undanförnum árum, með auknu efni og aukinni þjónustu við landsbyggðina, styrkt þá von og jafnvel trú að Ríkisútvarpið sé og verði útvarp allra landsmanna. Fréttamenn í fullu starfi eins og hér er lagt til á fleiri stöðum á landinu en nú er mundu enn bæta þá ímynd og tiltrú. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að till. verði vísað til síðari umr. og félmn.

Ingi Björn Albertsson : Hæstv. forseti. Sem meðflutningsmaður að þessari till. þykir mér rétt að taka undir þann málflutning sem hv. 1. flm. viðhafði hér um leið og ég þakka honum fyrir að taka þetta mál upp á þingi enda um þarft mál að ræða. Í sjálfu sér hef ég litlu við hans orð að bæta. En það má kannski aðeins hnykkja betur á þessu. Við þingmenn Vesturl. vorum til að mynda á fundi með bæjarstjórn Akraness fyrir nokkrum dögum. Þar kom fram mikill stuðningur við þessa till. og þingmenn kjördæmisins voru mjög hvattir til þess að beita sér fyrir framgangi hennar og fá hana samþykkta. Ég tel að þessi mikli stuðningur við till. sé víðar í kjördæminu enda mikið réttlætismál að Vesturland sitji við sama borð og ýmsir aðrir landshlutar sem hafa þessa þjónustu í dag. Ég tel það reyndar alveg skilyrðislaust að rödd þessa landshluta eigi að heyrast eins og annarra. Því er ekki að neita að fréttir af Vesturlandi hafa verið með ákveðið neikvæðan stimpil yfir sér að undanförnu, sérstaklega frá svæðum eins og Akranesi. Menn hafa ekki alveg nógu vel getað borið hönd fyrir höfuð sér. Með tilkomu og samþykkt slíkrar till. mundi þetta lagast mikið og menn gætu tekið hin ýmsu málefni er varða kjördæmið og landshlutann og gert því betur skil og komið því betur út til þjóðarinnar hvað er í rauninni á döfinni. En ég ætla ekki að fara að gagnrýna Ríkisútvarpið. Ég tel að það hafi í sjálfu sér staðið sig ágætlega en betur má ef duga skal. Og m.a. þess vegna er þessi till. fram komin. Ég kom hér fyrst og fremst upp til að ítreka það að að sjálfsögðu styð ég þetta mál, enda meðflutningsmaður að því, og vona að þingheimur sýni því meiri áhuga en fram kemur í mætingu hér í þingsal, þar sem aðeins sitja tveir þingmenn aðrir en sá sem hér talar og eru báðir þingmenn Vesturlands.

Eiður Guðnason : Virðulegi forseti. Ég er sannfærður um að þótt hér sé fátt í þingsalnum, auk forseta er hér aðeins helmingur flm. þessarar ágætu till., þá endurspegli það ekki sérstaklega áhugaleysi þingheims á því máli sem hér er um að ræða. Sem einn af flm. málsins þakka ég hv. 1. flm. fyrir að taka þetta mál upp með þessum hætti og vona svo sannarlega að það fái greiðan gang í gegnum þingið. Það sem hér um ræðir er fyrst og fremst að fá staðfestan vilja þingsins og viljayfirlýsingu um að lýsa því yfir að auka beri þjónustu Ríkisútvarpsins á Vesturlandi. En það er svo að sjálfsögðu ákvörðun réttra yfirvalda í Ríkisútvarpinu, útvarpsstjóra og útvarpsráðs geri ég ráð fyrir, að hrinda þessu í framkvæmd. Ríkisútvarpið hefur mjög aukið þjónustu við landsbyggðina á undanförnum árum þannig að eftir hefur verið tekið og til mikilla bóta hefur verið. Þar sem starfsemi svæðisútvarps hefur hafist hygg ég að það hafi notið ómældra vinsælda hjá heimamönnum enda er það bæði þörf og nauðsynleg þjónusta. En ekki sitja allir landshlutar við sama borð í þessum efnum eins og fram hefur komið í ræðum þeirra tveggja hv. þingmanna sem hér hafa þegar talað og hlutur Vesturlands hefur þar nokkuð orðið eftir. Þess vegna er brýnt að breyta þessu og auka jafnræði landshlutanna með því að koma á fót svæðisútvarpi fyrir Vesturland og ráða fréttamann sem starfaði sérstaklega á því svæði með fréttariturum útvarps og sjónvarps, eins og raunar segir í sjálfri tillgr. Ég kynntist því allvel þau 11 ár sem ég starfaði við fréttamennsku á vegum Ríkisútvarpsins hve miklu það skiptir að hafa fréttaritara sem geta sinnt því starfi og eru vakandi, hafa opin augu og eyru fyrir því sem er fréttnæmt. Þetta var auðvitað eins misjafnt og menn voru margir. Áreiðanlega tóku hlustendur og áhorfendur sjónvarps vel eftir því að sumir staðir voru mun oftar í fréttum en aðrir. Það var eingöngu vegna þess að þar voru duglegir og vakandi menn sem höfðu auga með því sem var fréttnæmt, höfðu það sem einu sinni var kallað fréttanef, og komu því á framfæri. Ég held að þetta hafi haft mikil og jákvæð áhrif fyrir þá staði sem voru svo heppnir að slíkir menn bjuggu þar. Hitt er svo rétt, sem fram kom í ræðu 1. flm., að þróunin hefur breyst og fréttamatið hefur breyst. Ég hygg að ef skoðaðar væru landsbyggðarfréttir á árunum 1966 og nokkuð langt fram eftir kæmi í ljós að þorri þeirra frétta var það sem ég mundi kalla jákvæðar fréttir. Nú skal því alls ekki haldið fram að þegja beri yfir hinu neikvæða, alls ekki. Það er auðvitað frásagnarvert líka, en það má ekki verða þannig að menn leggi svo mikla áherslu á það sem neikvætt er að allt hið jákvæða gleymist. Stundum hefur mér fundist að sú væri raunin. Það er frétt þegar framkvæmdum lýkur eða verið er að vinna við framkvæmdir til hagsbóta fyrir íbúana á staðnum eða svæðinu. Og satt besta að segja, ef menn eru vakandi og hafa opin augun, þá eru fréttir býsna víða. Kannski ekki í hinum neikvæða skilningi heldur jákvæðar fréttir. Það hættulega er að menn hugsi um of sem svo: ja, þetta er engin frétt. Hvaða frétt er það þó verið sé að taka í notkun þetta eða hitt? Það er engin frétt, það er búið að segja frá þessu áður. En það er frétt og getur verið góð frétt. Og það er miður að þessi þróun skuli hafa átt sér stað, þessi breyting, leyfi ég mér að segja, á fréttamati. En því breytum við ekki með þáltill. þó hún geti auðvitað verið spor í þá átt. Það er fyrst og fremst hugsunarháttur þeirra sem stýra fréttastreyminu, sem velja og hafna fréttum. Það er hluti af starfi fréttamanns og það er fyrst og fremst hugsunarháttur hjá þeim sem ég held að þurfi að breytast. Það á líka að leggja áherslu á hið jákvæða. Ég held að Ríkisútvarpið hafi staðið sig allvel á þessu sviði. En hér á það við að betur má ef duga skal og sú aukna þjónusta Ríkisútvarpsins á Vesturlandi sem þessi till. gerir ráð fyrir og stefnir að er ekki bara hagsmunamál Vestlendinga einna. Hún á að vera metnaðarmál fyrir Ríkisútvarpið, útvarp allra landsmanna, sem umfram aðra ljósvakamiðla gerir sér réttilega far um að þjóna öllu landinu og sinna öllu landsins fólki. Það er meginatriði og ég vona og trúi því að þessi till. verði ekki bara samþykkt hér á hinu háa Alþingi heldur muni hún mæta velvild og skilningi hjá yfirmönnum Ríkisútvarpsins og þessari breytingu verði hrint í framkvæmd og það fyrr en síðar.

Flm. (Jón Sæmundur Sigurjónsson) : Virðulegi forseti. Ég flyt hér till. til þál. um skráningarkerfi bifreiða sem hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að sjá um að þjónusta við skráningu bifreiða verði aukin þannig að hinir gömlu einkennisbókstafir skráningarsvæða verði innleiddir að nýju án þess að afnema kosti hins nýja fastnúmerakerfis.`` Þetta er ekki fyrsta till. þessa eðlis á Alþingi Íslendinga. Tvær aðrar till. svipaðs eðlis hafa verið fluttar, annars vegar af þáverandi hv. 1. þm. Suðurl. Árna Johnsen og hins vegar af hv. 1. þm. Norðurl. v. Páli Péturssyni. Þær voru báðar fluttar á síðasta þingi. Víða um land má heyra raddir fólks sem saknar gömlu staðarmerkinganna í skráningarkerfi bifreiða. Menn vilja gjarnan bera þau kennsl á vegfarandann að vita hvaðan hann kemur. Það má vera að hér sé fyrst og fremst um tilfinningalegar ástæður að ræða, en hiklaust má finna margar þarfar ástæður fyrir því að bifreiðar verði aftur skráðar eftir svæðum. Nú eru vissulega margir góðir kostir því samfara að hafa föst skráningarnúmer bifreiða og er óþarfi að telja þá upp. Það er heldur ekki lagt til að það kerfi verði lagt niður, þvert á móti. Í fyrrgreindum till. sem fluttar hafa verið hefur það hins vegar verið lagt til. Í grg. með till. hv. 1. þm. Suðurl. Árna Johnsens segir að hið gamla skráningarkerfi bifreiða, sem var lagt af með núgildandi kerfi, hafi verið fyrirkomulag sem hafi áunnið sér sess í íslensku þjóðlífi á persónulegum grunni. Bæði miðaði gamla kerfið við staðarmerkingu að ákveðnu marki og bíleigendur áttu sitt númer svo lengi sem þeir vildu. Þetta fyrirkomulag gerði bílaflota landsmanna persónulegri því menn sáu á bílnúmerum líkur fyrir því hver væri á ferð. Þetta eru mjög svipaðar röksemdir og ég hef fært fyrir þeirri þáltill. sem ég flyt hér. Þá segir enn fremur í grg. hv. 1. þm. Suðurl. að tillagan um einkarétt og íslenskt sérkenni á skráningarkerfi bifreiða miði að því að þó að bókhaldsleg skráning núverandi kerfis verði áfram við lýði geti bíleigendur, ef þeir vilja greiða fyrir þá þjónustu, keypt sér fast númer með staðarmerkingu og númeri í stíl við gamla kerfið, t.d. við nafnskráningu. Sagt er að gamla númerakerfið sé persónulegt og auka þurfi þjónustu til þess að hjálpa mönnum að halda slíku við. Í Bandaríkjunum og í Svíþjóð geti menn notið slíkrar þjónustu ef þeir vilja kaupa hana. Flm. sagði líka að hlaupið hefði verið allharkalega í breytingar til núverandi kerfis og full ástæða sé til þess að bjóða upp á meiri möguleika í stíl við hefðir íslensks samfélags. Í minni þáltill. hef ég ekki lagt til að þessir möguleikar verði í boði en ég vil mjög eindregið beina því til viðkomandi nefndar, væntanlega allshn., að þeir kostir séu athugaðir að menn eigi kost á því að kaupa sér það númer sem þeir kæra sig um, kannski gegn hærra gjaldi, líkt og Árni Johnsen sagði í grg. með sinni tillögu. Ég er eindregið fylgjandi því fyrirkomulagi að slíkir möguleikar séu í boði. Svipuð rök notar hv. 1. þm. Norðurl. v. í sinni grg. með þeirri tillögu sem hann lagði fram. Þar segir að mörgum bifreiðaeigendum sé eftirsjá að gamla númerakerfinu enda sé það gleggra og þjóðlegra en hin erlenda eftiröpun. Ég get ekki tekið undir það að það sé endilega þjóðlegra því ég þekki mörg skráningarkerfi í öðrum löndum sem eru mjög svipuð því gamla númerakerfi sem við Íslendingar höfðum. Séu þau þjóðleg, og okkar þá líka þjóðlegt, má segja að þau séu öll alþjóðleg, því a.m.k. eru þau mjög svipuð og er þá spurning hvaða númerakerfi sé þjóðlegra en annað. Ég held að það sem flm. hafi átt við sé að við erum orðin vön okkar gamla kerfi og þess vegna hafi honum fundist það þjóðlegt. Báðar þessar tillögur sem ég minntist á frá hv. þm. Árna Johnsen og Páli Péturssyni miða að því að taka aftur upp gamla kerfið. Ég sagði áðan að sú tillaga sem ég flyt miði ekki að því heldur þvert á móti. Ég benti á að á hinum nýju fastnúmerum bifreiða er fyrsta sætið autt. Það er ætlað fyrir skjaldarmerki eða sýslumerki. Þá koma tveir bókstafir og síðan þrír tölustafir, t.d. BC-123. Tilfellið er að þetta auða fyrsta sæti er langsjaldnast notað af nokkrum bifreiðareiganda þannig að flestir vegfarendur sjá aðeins eyðuna. Á örfáum bifreiðum sést eitthvað lítið merki sem varla má greina hvað er. Þar er þá að ræða um viðkomandi skjaldarmerki sem enginn, eins og ég sagði, getur greint hvað er eða hvaðan það kemur. Samkvæmt þeirri hugmynd sem ég hef hér lagt til væri auða sætið notað fyrir einkennisbókstaf svæðis sem við þekkjum frá gömlu skráningarnúmerunum, t.d. fyrir bifreiðar frá Akureyri með númeri sem ég minntist á hér áðan, BC-123, væri fyrsta sætið notað fyrir einkennisstafinn A sem væri fyrir Akureyrarsvæðið og Eyjafjörð, númerið yrði þá ABC-123, þ.e. þrír bókstafir og þrír tölustafir þar sem fyrsti bókstafurinn sýndi ávallt af hvaða svæði bifreiðin kæmi. Einkennisbókstafinn mætti líma á númersplötuna líkt og gert er með skoðunarmerkið í dag. Ef bifreið er seld milli skráningarsvæða heldur hún fasta númerinu en límmerkið gamla er rifið af og annað sett í staðinn með hinum nýja einkennisbókstaf. Ef bifreiðin frá Akureyri, ABC-123, er t.d. seld til Reykjavíkur yrði hið nýja númer RBC-123. Þetta fyrirkomulag er til þess fallið að mínu áliti að sameina kosti hins gamla og nýja skráningarkerfis bifreiða og miðar því ekki að því, eins og tillögur þær sem ég minntist á áðan frá hv. þm. Árna Johnsen annars vegar og Páli Péturssyni hins vegar, að leggja niður hið nýja kerfi og taka aftur upp hið gamla, heldur að sameina kosti beggja kerfanna. Þó er margt athyglisvert í tillögum þeirra félaga, eins og ég sagði áðan, t.d. að menn hafi möguleika gegn eitthvað hærra gjaldi að kaupa sér það númer sem þeir helst vildu hafa á sinni bifreið ef tölvan hjá Bifreiðaeftirliti Íslands leyfir slíkt. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til síðari umr. og allshn.

Skúli Alexandersson : Virðulegi forseti. Ég þakka flm. þessarar tillögu fyrir málflutning hans og það að hafa flutt þessa till. á hv. Alþingi. Ég tek undir efni hennar að meginhluta til og tel að hér sé verið að laga mikið til og bæta þá ákvörðun sem þingið tók þegar skráningarkerfi bifreiða var breytt. Ég tók þátt í umræðu í nefnd um það mál og líka í umræðu í hv. Ed. og lagðist þar gegn þeirri breytingu sem þar var lögð til og síðan var samþykkt. Ég taldi að þeir kostir sem upp voru taldir í sambandi við nýja skráningarkerfið mundu ekki vega upp á móti mörgum góðum kostum sem fylgdu gamla kerfinu og við gætum haft skráningarkerfi líkt og það sem við búum við núna sem opinbert kerfi á bifreiðum, haft það svona sem leyndarkerfi, bak við gamla kerfið eins og reyndar var búið að gera í mörg ár. En þó að við værum nokkrir hér hv. þm. sem andæfðum gegn þessari breytingu þá varð það úr að þingið samþykkti breytinguna og við erum að sjá fleiri og fleiri bíla með hinni nýju merkingu. Mér finnst að í æ ríkara mæli finnist fyrir göllunum, sérstaklega þegar maður kemur út á landsbyggðarvegina og hefur áhuga fyrir því að vita hver er að nálgast og mæta manni, en þá er þetta bara eitt ruglingslegt númer sem gefur engar upplýsingar um hver er á ferðinni. Sú till. sem hér er lögð fram held ég að mundi laga þennan galla æði mikið. Ég tel þó að það væri ekki rétt að hafa það í því formi sem hv. þm. leggur til, að bifreið sem væri merkt á Akureyri væri merkt ABC-123. Ég tel að héraðsnúmerið þyrfti að vera betur aðgreint, fyrsti stafurinn væri stakur og síðan gæti upplýsing um skoðunartíma eða þess háttar verið þar á milli þannig að það væri í þó nokkuð góðri fjarlægð hægt að greina héraðsnúmerið án þess að það rynni saman við þá bókstafi sem væru aðalnúmer bifreiðarinnar. En þetta er aukaatriði, tillagan er að mínu mati góð og þörf. En fyrst ég er farinn að ræða um þessa breytingu og þá breytingu sem gerð var á bifreiðaskoðunarlögunum vil ég aðeins nefna það að þegar verið var að færa rök fyrir því að breyta þessu kerfi þá var það ekki aðallega númerabreytingin sem lá á bak við, heldur það að kostnaður við skoðunina mundi minnka, það yrði mjög ódýrt fyrir bifreiðareigandann að fá skoðað og því yrði hætt að ríkið notaði þetta sem skattaleið. Eftir því sem ég kemst næst og eftir þeim umræðum sem hafa átt sér stað í þjóðfélaginu um kostnað hefur þarna farið á nokkuð annað veg. Er það miður vegna þess að þetta var aðalatriðið í sambandi við þá breytingu sem gerð var. Númerabreytingin var aukaatriði. Fyrst og fremst var verið að stefna að því að minnka kostnaðinn við skráningu og skoðun bifreiða og gera hana einfaldari. Jafnframt var þá rætt um það að aðstaða til bifreiðaskoðunar sem við bjuggum við þá væri ekki boðleg og þar þyrftu að verða breytingar á. Ekki get ég borið á móti því að ég gerði mér ekki alveg grein fyrir því hvað var verið að tala um í sambandi við hinar nýju skoðunarstöðvar sem áttu að byggjast upp, fyrst hér í Reykjavík og síðan ein í hverju kjördæmi. En nú þarf maður ekki lengur að efast um það hvað um var verið að tala og upp á hvað var verið að bjóða, það er hin glæsilega og vel búna skoðunarstöð sem hér er uppi við Hestháls. Ég tel að hver sá sem þangað hefur komið og notið þjónustu skoðunarmanna þar hafi varla getað verið annað en mjög ánægður með þá þjónustu sem þar er boðin fram og þá tækni sem notast er við við skoðunina. Ég tel að þar hafi verið farið inn á góðan vettvang og sá þáttur þessa máls, gagnvart Reykvíkingum og þeim sem á auðveldan máta geta notað skoðunina hér, þar hafi verið staðið vel við þau fyrirheit sem gefin voru. Hinn þátturinn, kostnaðurinn, virðist því miður hafa farið á þann veg að kostnaður bifreiðaeigenda er ekki minni en áður var, jafnvel heldur meiri. Þessi tillaga fjallar fyrst og fremst um númerin og skráningarkerfið. Ég ítreka stuðning minn við þessa tillögu og vil auk þess benda á að sú tilraun til merkingar á heimabyggð viðkomandi bíleiganda sem bifreiðaskoðunin býður upp á, þ.e. að merkja með skjaldarmerki eða sýslumerki viðkomandi byggða, finnst mér vera allt að því mistök vegna þess að enginn greinir það í umferð úti á vegum hvort þarna er merki frá Siglufirði, Akureyri eða Snæfellsnesi. Menn verða helst að vera í kyrrstöðu og geta horft á þá merkingu til þess að gera sér grein fyrir því hver hún er. Og ekki aðeins það, heldur er gamla kerfinu, þ.e. sýslukerfinu, líka breytt. Þannig er það t.d. hjá okkur á Snæfellsnesi að okkur er boðið upp á Snæfellsmerki, sem mun vera Þórshamarinn, svo er félögum mínum fyrir innan Ólafsvíkurenni boðið upp á merki Ólafsvíkurbæjar, Stykkishólmi er boðið upp á merki Stykkishólmsbæjar, þannig að úr þessu verður dálítið mikill héraðaruglingur og að mínu mati kemur þessi merking að mjög litlu gagni. Sú tillaga sem hér liggur fyrir mundi greinilega merkja bifreiðarnar út frá afmörkuðum svæðum, þ.e. gömlu umdæmunum, og ég held að það sé einmitt það sem flestir sem vilja þarna á breytingu séu fyrst og fremst að leita eftir, ekki að það eigi að skipta landinu niður í enn þá fleiri svæði en áður var. Ég endurtek þakklæti mitt fyrir forgöngu flm. fyrir þessu máli og vænti þess að þetta mál verði afgreitt hér á þinginu og á þann veg að við fáum jafnvel á næsta ári gömlu merkinguna aftur að hluta.

Eiður Guðnason : Virðulegi forseti. Hér er hreyft máli sem er allrar athygli vert og hefur mikið verið til umræðu hér á hinu háa Alþingi enda þótt svo kunni nú að vera að ekki þyki öllum málið mjög stórvægilegt. Engu að síður hefur þetta verið hitamál og svolítið tilfinningamál. Það voru margir hér á Alþingi sem andmæltu þegar samþykkt voru lög um að breyta númerakerfinu og ég hygg að það hafi verið mjög ákveðin fylgni milli þeirrar andstöðu og þeirra sem þá höfðu lág númer eða með einhverjum hætti sérkennileg númer á sínum bílum. Ég hygg að sú fylgni hafi verið afar augljós og nægi í þeim efnum að skoða mælendaskrá þegar málið var hér til umræðu og hvernig skoðanir skiptust. Það fer ekki á milli mála. Gamla kerfið var óþjált og önugt að mörgu leyti. Það kostaði umstang og vesen vildu menn halda sínu númeri, sem mjög margir vildu sem áttu númer sem þeir höfðu tekið tryggð við af einhverjum ástæðum, t.d. ef númer voru eins, tveggja eða þriggja stafa þar sem bílar voru margir og númer kannski fjögurra og fimm tölustafa. Engu að síður hygg ég að hagræðið sem varð af þessari breytingu sé óumdeilt. En mér sýnist að samkvæmt þessari tillögu, verði hún samþykkt, megi að skaðlausu fara þarna bil beggja þannig að menn hafi umdæmisstafinn sinn fremstan, bókstafirnir verði þrír, og síðan við sölu eða flutning milli umdæma líma menn einfaldlega nýjan staf yfir þann gamla. Bókstafirnir verða þrír en það eru þeir tveir síðari sem gilda að því er varðar lögskráningu ökutækisins. Mér sýnist þetta vera nokkuð snjöll hugmynd og geta komið til móts við þá sem vilja hafa héraðsmerkið. Hv. þm. Skúli Alexandersson vék að því hér áðan að honum þætti miður að sjá ekki hverjum hann er að mæta á þjóðvegunum í Vesturlandskjördæmi. Það er út af fyrir sig skiljanlegt sjónarmið en hitt má benda á að þegar menn mæta bíl á þjóðvegum landsins, þá er skynsamlegra að hafa augun annars staðar en á númeraplötu bílsins sem kemur manni í mót. Það er betra á vegunum eins og þeir eru víðast hvar að hafa hugann við mætinguna og hugsa um kantinn og eðlilegt bil á milli bílanna frekar en vera að horfa á númerið, þó að það geti auðvitað verið fróðlegt og skemmtilegt, kannski einkum þegar alþingismenn eiga í hlut sem gjarnan vilja heilsa sínum kjósendum þegar þeir mæta þeim á förnum vegi. Ég hygg að kostir nýja kerfisins séu óumdeildir. Mér finnst, og hef nefnt það hér áður í ræðustól á Alþingi, að það hefði átt að gefa mönnum kost á gegn ákveðnu gjaldi að kaupa númer og velja sér númer eftir því sem hægt er, velja t.d. upphafsstafi sína eða eitthvað sem þeir kysu. Ég held að í framkvæmd væri slíkt ákaflega auðvelt með tölvutækni þeirri sem notuð er við þessa skráningu. Ég held að það séu engin vandkvæði á því. En einhverra hluta vegna hafa menn ekki treyst sér til þess að gera þetta. Hins vegar hefur komið í ljós, og er óyggjandi að ég held og munu því máli raunar hafa verið gerð einhver skil í fjölmiðlum þó að það hafi að vísu farið fram hjá mér, að svo virðist sem ákveðnir menn geti fengið að velja sér númer í þessu nýja kerfi. Slíkt er auðvitað gersamlega ótækt. Í þessu efni eiga allir að sitja við sama borð. Það hafa verið nefnd um það dæmi og við þurfum kannski ekki, hv. þm., mjög langt að leita, bara hér út á bílastæði Alþingis til þess að sjá slík dæmi. Slíkt er auðvitað óþolandi. Annaðhvort eiga allir að eiga þess kost að velja sér númer gegn ákveðnu gjaldi eða enginn. Þetta kerfi á ekki að snúast um Jón og séra Jón eins og mér sýnist svolítið vera farið að gera og ég endurtek: Það er óþolandi. Sú var ekki ætlunin þegar þessi breyting var samþykkt. Það eru sem sagt einhverjar gloppur í kerfinu sem gera það að verkum að því er virðist að sumir geta valið sér númer og aðrir ekki. Hér eiga allir að sitja við sama borð. Þessu þarf að breyta. Hv. þm. Skúli Alexandersson vék að Bifreiðaskoðun Íslands og þeirri breytingu sem þar varð. Rétt er að komið hefur fram margvísleg gagnrýni á þessa stofnun, einkum varðandi þann kostnað sem er skoðuninni samfara, svo og þjónustunni við landsbyggðina. Þessi gagnrýni er að sumu leyti réttmæt en að öðru leyti er hún óréttmæt. Stofnun eins og Bifreiðaskoðun Íslands sem er í eðli sínu einokunarstofnun þarf auðvitað að vera háð ströngu eftirliti um kostnað. Svo vill til að ég hef tvisvar sinnum notfært mér þjónustu þessarar stofnunar. Í annað skiptið var það í hinni nýju og fullkomnu skoðunarstöð hér í höfuðborginni. Þar var þjónustan óaðfinnanleg og skoðunin ítarleg og góð. Og ég segi það hispurslaust, mér finnst það ekki mjög mikið að borga 2700 kr. fyrir að fá fullvissu um það að ekki stafi mengun frá bílnum, að hemlabúnaður og stýrisbúnaður sé í góðu lagi. Þetta var betri skoðun en nokkurn tíma fór fram hér áður við þær aðstæður sem voru hjá Bifreiðaeftirliti ríkisins. Þar voru ekki aðstæður til slíkrar skoðunar. Mér finnst nokkuð fyrir það gefandi. Ég hef líka notfært mér skoðun úti á landi í hinni færanlegu skoðunarstöð. Ég hef heldur ekki undan neinu að kvarta varðandi þá þjónustu. Skoðunin var af eðlilegum ástæðum kannski ekki jafnítarleg og hún er í skoðunarstöðinni en hún var gaumgæfileg og vel framkvæmd og ekkert undan því að kvarta. Þar sem um dísilbíl var að ræða, þar sem ekki var hægt að mæla mengunina, kostaði þetta 2400 kr. ef ég man rétt. Það má auðvitað deila um það hvort það er mikið eða lítið en mér finnst það ekki ósanngjarnt. Miklar hækkanir urðu á verði á skoðun á vörubílum og stórum fólksflutningabílum og sérbúnum bílum. Það er ekkert óeðlilegt. Það er miklu meiri vinna að skoða þessa bíla, þá þarf að skoða betur og satt best að segja voru þau mál algerlega í lamasessi þangað til þessi skoðunarstöð kom og engar aðstæður til að skoða slíka bíla. Ég er ekki að sakast við þá starfsmenn sem þessi verk áttu að vinna. Aðstæðurnar voru bara ekki fyrir hendi, það var ekki hægt að skoða þá. Við minnumst þess úr fréttum fyrir einu og hálfu ári eða svo að slys voru býsna tíð þar sem stórir fólksflutningabílar komu við sögu, hemlabúnaði var ábótavant og ýmislegt fleira var að. Hræddur er ég um og hætt er við að það hafi verið vegna þess að það var ekki aðstaða til slíkrar skoðunar. Ef menn hafa breytt bílum sínum frá því sem þeir voru framleiddir, þeir eru komnir í einhverja allt aðra mynd með öflugri vél, stærri hjólbarða, hærri, þá er eðlilegt að slíkir bílar þurfi ítarlegri skoðun og fyrir það borgi menn nokkru meira. Þjónustan við landsbyggðina er ekki nægilega góð af hálfu þessarar stofnunar eins og nú er. Ég hef kosið að líta á það sem vaxtarverki og byrjunarörðugleika og að þetta eigi eftir að batna. Og ég segi ekki bara það, heldur segi ég: Þetta verður að batna frá því sem nú er. Þessi stofnun þarf auðvitað að vera háð ströngu eftirliti varðandi verðhækkanir þar sem hún er ein á markaðnum og menn eiga ekki í annað hús að venda varðandi þessa þjónustu. En ég tek undir og ítreka það sem hv. þm. Skúli Alexandersson sagði um þá þjónustu sem veitt er hér í skoðunarstöðinni í höfuðborginni, að hún er góð. Sömuleiðis finnst mér það gjald sem þar er tekið í rauninni ekki vera ósanngjarnt. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að hafa fleiri orð um þessa tillögu. Ég held að hún sé allrar athugunar verð og komi til móts við sjónarmið sem haldið hefur verið fram tilfinningalegs eðlis og mæti nokkru af þeim rökum sem fram hafa komið gegn hinu nýja kerfi. En ég endurtek það að ég held að kostir nýja kerfisins séu ótvíræðir umfram hið gamla.

Flm. (Jón Sæmundur Sigurjónsson) : Virðulegi forseti. Ég heyri að þingmenn eru enn að biðja um orðið. Ég hélt að fleiri mundu ekki taka þátt í þessari umræðu en engu að síður vil ég nota tækifærið núna að þakka þær undirtektir sem fram hafa komið við mál mitt. Það kom fram hjá hv. þm. Eiði Guðnasyni að honum þætti málið ekki stórvægilegt. Ég tek undir það. Þetta er auðvitað ekki stórvægilegt mál. Eins og hv. þm. sagði hefur þessi breyting á númerakerfinu valdið talsverðu róti, sértaklega úti á landsbyggðinni. Það var einmitt það sem ég tók fram í byrjun minnar greinargerðar með þessu máli að þetta væri e.t.v. fyrst og fremst tilfinningamál, þó svo það mætti sjá á því ýmsar þarfar hliðar. Það kom fram sú hugmynd hjá hv. þm. Skúla Alexanderssyni að réttara væri e.t.v. að aðgreina svæðisnúmerið frá hinu lögbundna skráningarnúmeri eins og við höfum það í dag þannig að það sé greinilega fjarlægt frá hinum bókstöfunum og kannski þankastrik í milli líkt og gerist með þýsku bifreiðanúmerin. En þá væri íslenska númerið orðið nærri nákvæmlega eins og það þýska. Ég veit ekki hvort það er endilega mjög gott. Það hjálpaði e.t.v. þingmanninum úti á vegunum að sjá hvaðan bifreiðin kemur. Auðvitað er rétt athugasemdin hjá hv. þm. Eiði Guðnasyni að það á að hafa augun við veginn en engu að síður er oftast hægt að greina vel hvaðan bifreiðar þær koma sem eru að mæta manni úti á vegum ef númerið er auðkennilegt. Og auðvitað er það sá kostur fyrst og fremst sem við viljum hafa á númerunum að við sjáum hverjir eru á ferð einmitt úti á vegunum. Nokkuð var vikið að öðru máli sem er að vísu skylt en ekki beinlínis innifalið í þessari þáltill., þ.e. hugleiðingar varðandi skoðunarkerfið. Ég get tekið algerlega undir það sem hv. samþingsmenn mínir hér á undan sögðu um það kerfi. Það er til mikilla bóta. Það fer ekki hjá því að þegar komið er upp fullkominni skoðunaraðstöðu eins og gerist sérstaklega hér í höfuðborginni að kostnaður verði meiri. Allur sá stofnkostnaður sem þurfti að leggja í hefur auðvitað þurft að finna sér stað einhvers staðar og hann skilar sér ekki nema með gjöldum þeirra sem nota þá þjónustu. Það er einnig rétt eins og kom fram hjá báðum hv. þm. að þó svo að þessi þjónusta hafi batnað til muna úti á landsbyggðinni einnig þarf mikið að gera til þess að hún sé jafngóð og sú sem fer fram hér í höfuðborginni. Ég geri ekki ráð fyrir því að komið verði upp jafnfullkomnum stöðvum úti um héruð landsins en ég held að það megi gera mikið, mjög mikið til að bæta þá þjónustu sem höfð er uppi í dag á þeim vettvangi. Mig langar til víkja aðeins að þeirri hugmynd sem hv. þm. Skúli Alexandersson kom inn á varðandi skjaldarmerkið og sýslumerkið. Ég sé ekki eftir þeim í því sæti sem þau eru núna, enda geri ég tillögu um að annað fyrirkomulag komi þar til. Hins vegar, úr því að Skúli minntist aðeins á kerfi sem er mjög svipað þýska kerfinu, þ.e. að aðgreina staðarnúmerið, þá hafa Þjóðverjar skjaldarmerkið á sínum bílnúmerum áfram en það er á milli bókstafanna og tölustafanna. Þar er núna skoðunarmerkinu komið fyrir hjá okkur. Ég sé enga ástæðu til þess að flytja skoðunarmerkið úr glugganum eins og það hefur verið um áraraðir. Ef við viljum endilega halda í þessi skjaldar- eða sýslumerki okkar mætti svo sem finna þeim stað milli bókstafa og tölustafa. En þetta er nú kannski mál fyrir nefndina til að athuga þegar þar að kemur. Ég vil eindregið taka undir hugmyndir beggja hv. þm. um, eins og ég sagði líka í minni greinargerð, að það væri gott að allir hefðu þann kost gegn eitthvað hærra gjaldi að geta valið sér sitt eigið númer ef tölvan hjá Bifreiðaskoðun leyfir það en auðvitað er það algerlega ófært ástand, ef rétt er, að sumir fái að velja sér númer en aðrir ekki. Sérstaklega ef þar er um að ræða einhverja fáa útvalda sem fá slíka kosti meðan fjöldinn er útilokaður, þá nær það auðvitað ekki nokkurri átt. En það væri skemmtileg tilbreyting, ef hægt væri að koma því á, að menn ættu þess kost að velja sitt eigið númer ef tölvan leyfir það.

Þórhildur Þorleifsdóttir : Virðulegur forseti. Ég vil koma hér til að lýsa yfir stuðningi við þessa tillögu. Það er ljóst að margir sakna þess að geta ekki séð hvaðan vegfarendur koma, hvort þeir eru eigin landsmenn og úr hvaða sýslu eða héraði þeir koma. Sérstaklega saknar maður þess við akstur úti á landi. Mér sýnist að þarna sé komin ágætis tillaga sem getur sameinað bæði kosti gamla kerfisins og nýja kerfisins. Ég vil líka taka undir það að einhver leið verði fundin til þess að aðgreina þennan bókstaf frá sjálfu númeri bílsins. Ég er ekki svo kunnug þessum nýju bílnúmerum að ég geti sagt hvar er autt pláss eða hvar ætti að setja slíka merkingu. Ég treysti fróðari mönnum en mér til þess að finna út úr því. Kannski verður nefndarfundur haldinn úti á plani til þess að athuga hvernig þessu skyldi best háttað. En hér segir hv. flm. að fyrir óskum um að breyta númerakerfinu aftur liggi fyrst og fremst tilfinningaleg rök. Síðan virðist hann örlítið feiminn við það að viðurkenna það sem gild rök og segir: ,,... hiklaust má finna margar þarfar ástæður fyrir því að bifreiðar verði aftur skráðar eftir svæðum.`` Mér finnst engin skömm að því að nota í þessu tilviki tilfinningaleg rök og ég held að þau ein gildi hér að flestir Íslendingar bara sakni gamla kerfisins og við skulum alveg vera óhrædd við að viðurkenna það. En það geta verið fleiri hliðar á þessu. Mínar tilfinningar eru t.d. blendnar vegna þess að ég saknaði gamla kerfisins en um leið losaði nýja kerfið mig undan áráttu sem ég hef barist við árangurslaust frá því að ég var barn sem lýsti sér þannig, og var mér alltaf sjálfri óskiljanleg, að ég þurfti að lesa hvert einasta bílnúmer sem fram hjá mér fór, helst að ná að leggja það saman, finna þversummuna eða eitthvert kerfi í hverju einasta númeri. Mér var þetta algerlega óskiljanlegt þar sem ég hef engan áhuga á bílum umfram notagildi þeirra, að komast frá einum stað til annars. Nú er ég algerlega laus við þessa áráttu því nýju bílnúmerin vekja hana ekki hjá mér. Ég er sem frelsuð manneskja þegar ég keyri núna um vegi landsins og hlýt að vera miklu betri bílstjóri þar sem athygli mín er ekki sífellt bundin við bílnúmer. Þess vegna vildi ég eindregið vara hv. þm. Skúla Alexandersson við því að vera að óska aftur eftir kerfi þar sem hann og ég, af mismunandi ástæðum kannski, mænum sífellt á bílnúmer. Honum ætti t.d. að nægja að vita hverjir eru á ferð úr hans kjördæmi en ekki endilega hver það er og hvort það er atkvæði eða ekki atkvæði. Ég vil sem sagt þakka fyrir það að nýtt kerfi hefur losað mig undan þessum veikleika og ónáttúru sem ég hef aldrei skilið, en jafnframt þakka ég fyrir þessa tillögu sem getur sameinað bæði kosti og galla.

Skúli Alexandersson : Virðulegi forseti. Þetta er að verða þó nokkur umræða um þetta mál sem við erum sammála um að sé nú ekki mjög stórt mál, en þó að mati þeirra sem hér hafa tekið þátt í umræðunni mjög þarft. En umræðan hefur snúist svolítið á þann veg, og ég leiddi hana kannski þangað, að ræða um meðferð málsins hér á hv. Alþingi þegar nýju bifreiðaskráningarlögin voru samþykkt. M.a. er uppi fullyrðing frá hv. 3. þm. Vesturl. um að þeir sem töldu þessa breytingu ekki af hinu góða hafi verið þeir bíleigendur sem voru með lág númer. Einn stendur hér núna í ræðustól með lágt númer og andæfði gegn þessari breytingu. En ég marglýsti því yfir og ég tel að það hafi verið skoðun flestra þingmanna að númerstalan skipti engu máli í sambandi við þá umræðu og andstöðu okkar. Ég geri það enn, jafnvel þó að hv. þm. Eiður Guðnason brosi út af þessari fullyrðingu. Mér væri alveg sama hvort fyrir framan töluna 43, sem er á mínum bíl, bættust 2 -- 3 tölur ef ég aðeins fengi að halda P - merkinu mínu. Og um það er verið að fjalla hér. Það er verið að fara fram á það að við fáum að merkja bílana okkar út frá heimasvæði og ég heyri ekki betur en hv. þm. sem hafa tekið þátt í þessari umræðu taki mjög undir þetta. Ég hef ekki verið haldinn neinum vandræðum með það að leggja saman tölur á bílnúmerum eða leita að þversummu eða slíku. Ég hef fyrst og fremst litið á bókstafinn og merkið, sýslumerki bifreiðanna þegar ég hef verið að huga að því hvaðan bílar koma. Sá þáttur umræðunnar hér að við sem værum andstæð þessum málum værum að berjast fyrir lágu númerunum okkar færði þessa umræðu niður í svolitla lágkúru. Menn voru ekki að ræða um þessa hluti, menn voru að ræða um merkingu bílanna út frá byggðum og svæðum. Í sambandi við skjaldarmerkið tel ég að hv. flm. hafi aðeins misskilið það sem ég sagði. Ég tel að skjaldarmerkin séu algerlega óþörf og eigi að falla niður. Það þarf mikið á sig að leggja eins og ég sagði. Við mundum bara alveg hætta að horfa á veginn, sem hv. þm. Eiður Guðnason benti á að við ættum fyrst og fremst að horfa á en ekki númerin, ef þessi skjaldarmerki eiga að fá að vera á bílnúmerunum og menn séu að leita eftir því hver þau eru. Ég er alveg viss um að það er þó nokkur slysahætta í því að hafa þessi skjaldarmerki og það mundi minnka þá hættu að hverfa frá þeim og koma með fulla stærð bókstafs í staðinn. Það má náttúrlega halda þessari umræðu heilmikið áfram, ég veit ekki hvað ég á að nefna fleira. Ég tek undir það sem nefnt var hér af flm. og hv. 3. þm. Vesturl. að það er náttúrlega alveg fráleitt ef einhverjir einstakir menn, kannski þar í hópi þingmenn, hafa möguleika til þess að velja sér sérstök númer úr þessu tölvuvædda skráningarkerfi sem við búum við núna. Og mér finnst það líka alveg fráleit hugmynd að einhverjir sem hafa nóga peninga geti keypt sér sérnúmer. Mér finnst það jafnfráleitt. Þetta á að vera jafnt fyrir alla og menn eiga að ganga inn í þetta kerfi sem jafningjar, hvort sem þeir eru ríkir eða fátækir. Um kostnaðinn má vitaskuld lengi deila. Ég er á þeirri skoðun að það hafi ekki verið staðið við þær yfirlýsingar sem gefnar voru í sambandi við þessa breytingu þegar talað var um að kostnaður mundi minnka. Í mínum huga eru nú hlutirnir á þann veg að þegar tæknin eykst og fullkomnari tæki koma til hverrar vinnu sem er þá megi búast við því að kostnaðurinn minnki en aukist ekki. Það getur tekið ákveðinn tíma að borga niður ný tæki, en það á að gera sér grein fyrir því að tæknin hlýtur alltaf að vera á þann veg að hægt sé að gera hlutina á ódýrari máta en gert var áður þegar ekki var hægt að beita tækninni. Hver skoðun tekur mikið styttri tíma við þær aðstæður sem núna er boðið upp á. Það liggja miklu minni vinnulaun á bak við hverja skoðun en áður var vegna tækninnar og það ætti að koma út á þann máta að kostnaðurinn yrði minni. Það er hægt að deila um það hvort þessi þjónusta er þess virði sem hún er verðlögð á. Ef hún hefur verið dýr þegar gamla aðstaðan var notuð þá held ég að hún sé dýr enn þá. Fyrst hæstv. dómsmrh. er mættur og undir hann heyrir þetta málefni sem við erum að fjalla um hér, þá væri ekki úr vegi að spyrja hæstv. dómsmrh. hvaða áætlanir séu uppi um það að byggja fleiri skoðunarstöðvar eins og um var rætt þegar þessi lög voru samþykkt hér á hv. Alþingi. Megum við vænta þess að skoðunarstöðvar í líkingu við þá sem hér er risin í Reykjavík, og við höfum verið að hæla hver sem betur getur hér hv. þm., rísi innan tíðar í öðrum kjördæmum?

Eiður Guðnason : Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð. Það er auðvitað fráleitt hjá hv. 4. þm. Vesturl. að gera því skóna að þó svo að mönnum gæfist kostur á að kaupa sér eða velja sér ákveðið númer gegn einhverju gjaldi, þá sé verið að koma á einhverri stórfelldri mismunun. Það er grundvallarmisskilningur. Það er verið að gefa mönnum kost á að þjóna sínum duttlungum með því að greiða svolítið viðbótargjald. Ég held að það væri mjög skynsamlegt að gera þetta og nota þær tekjur sem þessi tekjustofn gæfi til þess að bæta þjónustu Bifreiðaskoðunar Íslands við bifreiðaeigendur á landsbyggðinni.

Dómsmálaráðherra (Óli Þ. Guðbjartsson) : Hæstv. forseti. Fyrst örfá orð um þá tillögu sem hér er til umfjöllunar. Ég held að hún sé allra góðra gjalda verð og vil fyrir minn hlut taka undir hana. Ég held að það væri til bóta ef menn fengju þá breytingu sem hún gerir ráð fyrir þrátt fyrir hugsanlega tilfinningasemi sem að baki býr. En ég kveð mér aðallega hljóðs til þess að svara fyrirspurn sem hér kom fram hjá hv. 4. þm. Vesturl. um það hvaða áætlanir væru uppi um hinar nýju skoðunarstöðvar. Það er rétt sem hér hefur komið fram að skoðunarstöðin hér í Reykjavík er mikil og góð nýjung og ég held að það fari ekkert á milli mála að í starfsemi hennar þann stutta tíma sem hún hefur starfað er um að ræða markverðar nýjungar til bóta. Næst er áformað að slík stöð rísi á Akureyri og þegar er búið að fá lóð undir slíka stöð fyrir austan fjall, á Selfossi. Ég held að eins og málin horfa núna séu þetta þær ákvarðanir sem þegar er búið að taka á þessum vettvangi.

Friðjón Þórðarson : Virðulegi forseti. Mér er ljóst að hér er ekki tími til langrar umræðu um þetta efni þó að vert væri. Ég gat því miður ekki verið viðstaddur umræðuna sökum anna í fjvn. en ég vil ekki láta hjá líða að lýsa eindregnum stuðningi mínum við þessa tillögu, a.m.k. að þessi mál verði athuguð rækilega. Það má vel vera að skoðunin sjálf sé í allgóðu lagi víða hvar við þær reglur sem nú ríkja ef reglur skyldi kalla. Þessi mál eru öll í meira og minna ólestri og eru dæmi um aðgerðir af hálfu Alþingis þar sem eru gerðar breytingar breytinganna vegna. Ég álít að svo hafi verið þegar sú samþykkt var gerð að leggja niður Bifreiðaeftirlitið í þeirri mynd sem það var og setja þær reglur sem nú gilda um einkennisbókstafi skráningarsvæða. Það hefur verið hrapað mjög að málunum, enda var ég ekki á landinu þegar þetta var gert. En ég vil ekki taka tímann frá Alþingi til þess að ræða þetta í einstökum atriðum. Ég endurtek það að ég lýsi eindregnum stuðningi mínum við þessa tillögu. Hér er þörf á úrbótum til að ráða fram úr því ófremdarástandi sem ríkir í þessum málum.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) : Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um ferðamálastefnu á þskj. 177, 164. mál. Tillaga þessi var lögð fram á 112. löggjafarþingi hér á sl. vori til kynningar og er hér endurflutt með smávægilegum breytingum. Hv. atvmn. Alþingis fékk tillöguna til meðferðar sl. vor og sendi hana út til umsagnar fjölmargra aðila. Með umfjöllun Alþingis og samþykkt á ferðamálastefnu er að því stefnt að skýra viðhorf þingsins til ferðaþjónustu sem atvinnugreinar. Í tillögunni eru sett fram nokkur samfélagsleg markmið er varða atvinnugreinina og bent á margar leiðir sem fara þarf til að ná þessum markmiðum. Í grg. og fylgiskjölum eru síðan settar fram nánari skýringar á einstökum liðum tillögunnar og upplýsingar um stöðu og þróun ferðaþjónustu hér á landi og þróunarhorfur. Stefnumótun í ferðamálum á bæði að vera opinberum aðilum og þeim sem starfa við ferðaþjónustu að gagni. Stefnuna þarf svo að endurskoða með reglubundnum hætti í ljósi fenginnar reynslu. Þáltill. um ferðamálastefnu sem hér er flutt er samin af nefnd sem samgrh. skipaði þann 1. júní 1989 og voru verkefni nefndarinnar tilgreind þannig í skipunarbréfi: Að fjalla um ferðamál á breiðum grundvelli og stefnumörkun í þeim. Felur nefndarstarfið m.a. í sér eftirfarandi þætti: 1. Könnun á samkeppnisstöðu og rekstrarskilyrðum ferðaþjónustu hér á landi í samanburði við nágrannalöndin. 2. Endurskoðun á opinberri stefnu í ferðamálum og tillögur um æskilega þróun þeirra mála. 3. Endurskoðun laga um ferðamál. Í ferðamálanefndina voru skipuð: Hjörleifur Guttormsson alþingismaður, formaður, Árni Þór Sigurðsson, deildarstjóri í samgrn., Áslaug Alfreðsdóttir, hótelstjóri á Ísafirði, Birgir Þorgilsson ferðamálastjóri, Bjarni Sigtryggsson ferðamálafræðingur, Friðjón Þórðarson alþingismaður, Kristín Einarsdóttir alþingismaður, Reynir Adolfsson framkvæmdastjóri, Akureyri, og Unnur Stefánsdóttir verkefnisstjóri. Nefndinni var ekki afmarkaður starfstími en hún ákvað í samráði við ráðuneytið að skipta verkefni sínu í áfanga og ljúka störfum haustið 1990. Nefndin hefur enn fremur samið frv. til laga um ferðaþjónustu sem ég bind vonir við að lagt verði fyrir hið háa Alþingi á þessu haustþingi, en það frv. er nú til skoðunar hjá þingflokkum ríkisstjórnarinnar. Ég leyfi mér þá að fara nokkrum orðum um helstu markmið ferðamálastefnunnar. Skilningi stjórnvalda og annarra á þjóðhagslegu gildi ferðaþjónustu og þeim vaxtarmöguleikum sem hún býr yfir, ef rétt er á málum haldið, hefur í mörgu verið ábótavant. Málefni ferðaþjónustu verðskulda ekki síður athygli en hefðbundnar greinar eins og sjávarútvegur og landbúnaður. Sérstaklega þarf að taka tillit til þess við stjórnvaldsaðgerðir að hér er um útflutningsatvinnugrein að ræða sem ekki má mismuna með tilliti til samkeppnisstöðu og líta ber á í sambandi við meðferð efnahagsmála, þar með talið varðandi gengisákvarðanir. Ferðaþjónusta sem atvinnugrein á fyrst og fremst að standa á eigin fótum án opinberrar íhlutunar um málefni einstakra fyrirtækja. Tímabundinn stuðningur af hálfu ríkis eða sveitarfélaga getur þó verið nauðsynlegur og jákvæður, m.a. vegna aðstæðna í dreifbýli og við að koma fyrirtækjum á legg. Þá er óhjákvæmilegt að Ferðamálaráð leggi í samvinnu við sveitarfélög og aðra aðila fram fjármagn til að koma upp aðstöðu á ýmsum ferðamannastöðum utan þéttbýlis. Fjárhagslegur stuðningur af hálfu ríkisins þyrfti þó fyrst og fremst að beinast að sameiginlegri yfirstjórn, skipulagi, menntun og rannsókna- og þróunarstarfi í ferðamálum. Þennan fjárstuðning þarf að auka til muna frá því sem nú er, a.m.k. á meðan verið er að koma ferðaþjónustu á viðunandi grundvöll og bæta úr margháttaðri vanrækslu. Brýnt er að Ferðamálaráð og starfsemi sem því tengist fái á næstu árum óskertan þann markaða tekjustofn sem lög um skipulag ferðamála nú kveða á um eða hliðstætt framlag. Einnig þarf að fá fjármagn til uppbyggingar á öðrum sviðum sem tengjast ferðamálum, m.a. til fræðslumála. Ferðamennska hefur vaxið gífurlega síðustu áratugi og er að verða snar þáttur í lífi flestra. Aðstaða til ferðalaga og tilkostnaður við þau eru því hluti af lífskjörum almennings. Fyrir eyþjóð eins og Íslendinga skipta samgöngur til og frá landinu afar miklu máli. Á því sviði eiga sér stað umtalsverðar breytingar sem skipta ferðaþjónustuna verulegu máli. Flugsamgöngur eru þar efstar á blaði. Framboð á ferðum innan lands hefur ekki síður gildi, jafnt fyrir landsmenn sjálfa og útlendinga. Gott skipulag á samgöngum og samgöngubætur eru allra hagur og forsenda þess að sem flest byggðarlög geti átt hlut að ferðaþjónustu. Stefnt er að því að ferðaþjónustan hafi í heild jákvæð áhrif á viðskiptajöfnuð landsmanna. Uppbygging ferðaþjónustu innan lands getur á tvennan hátt haft bætandi áhrif á viðskiptajöfnuð Íslendinga við útlönd. Ferðir um eigið land draga úr gjaldeyrisnotkun og beina neyslunni þess í stað inn í innlent hagkerfi og útlendingar sem hingað koma færa þjóðinni gjaldeyristekjur. Svo framarlega sem ferðaþjónustan innan lands ofbýður hvorki náttúru né umhverfi og leiðir ekki til óarðbærra fjárfestinga er hún þarft verkefni til að stuðla að jöfnuði í viðskiptum okkar við önnur lönd. Ferðaþjónusta þarf að búa við hliðstæð kjör og aðrar samkeppnisgreinar, m.a. um skattlagningu. Lækkun kostnaðarliða í ferðaþjónustu bætir samkeppnisstöðuna og er líkleg til að hafa hagstæð áhrif á viðskiptajöfnuð landsmanna. Matvælaverð er enn tilfinnanlega hátt hérlendis og fyrir ferðaþjónustuna skiptir miklu máli að það lækki. Framboð í ferðaþjónustu þarf að miða við að laða hingað viðskipti. Það verður best gert með því að auka fjölbreytni í afurðum og afþreyingu er höfði til erlendra ferðamanna. Náttúra landsins er sú auðlind sem laðar útlendinga til Íslandsferða öðru fremur og sama gildir um skemmtiferðir Íslendinga innan lands. Verndun umhverfis er því undirstöðuatriði að því er varðar framtíð ferðaþjónustu á Íslandi. Mikilvægt er að við skipulag ferðamála og rekstur ferðaþjónustu sé verndun náttúru og umhverfis höfð að leiðarljósi. Hingað til hefur allt of mikið verið horft fram hjá þessum grundvallarþætti. Þetta varðar alla þætti umhverfis, loft, vatn og land. Allt er þetta í nokkurri hættu að spillast og við því þarf að bregðast með viðhlítandi aðgerðum. Sem dæmi má nefna að fjöldi ferðamannastaða er í niðurníðslu og umgengni er víða mjög ábótavant. Ferðamennskan á hér hlut að máli, en önnur umsvif og almennt ástand umhverfismála skiptir vitaskuld miklu í þessum efnum einnig. Ferðaþjónusta er margþætt atvinnugrein og tengist ýmissi annarri starfsemi. Hún er því vel fallin til að auka fjölbreytni í störfum og atvinnuframboði en á því er veruleg þörf, m.a. vegna samdráttar á öðrum sviðum atvinnulífs. Undanfarin ár hefur verið mikill vöxtur í ferðaþjónustu og ástæða er til að ætla að svo geti orðið áfram ef rétt er að málum staðið. Mikið vantar hins vegar á kjölfestu í greininni, m.a. að því er varðar menntun og þjálfun starfsfólks og námsframboð innan lands, svo og rannsókna - og þróunarstarf. Enn fremur ber að hafa hugfast að mikil árstíðabundin sveifla er í ferðaþjónustu hérlendis og endurspeglast hún í breytilegri eftirspurn eftir vinnuafli í greininni þar sem mikið er um hlutastörf og árstíðabundin verkefni. Þetta þarf hins vegar ekki endilega að falla illa að íslenskum vinnumarkaði. Ferðaþjónusta getur fallið vel að því yfirlýsta markmiði stjórnvalda í byggðamálum að viðhalda byggð sem víðast á landinu. Innlendir sem erlendir ferðamenn vilja öðru fremur kynnast náttúru landsins og lífsháttum fólks í byggðarlögunum. Því á að vera unnt að tryggja dreifingu ferðamanna á álagstímum og gera sem flestar byggðir með einhverjum hætti þátttakendur í ferðaþjónustu. Ferðaþjónustan á að geta styrkt nauðsynlega þjónustu við heimafólk í byggðum en til þess þurfa heimamenn að eiga hlut að henni og grunnþjónusta að njóta hagnaðar af árstíðabundnum tekjum af viðskiptum við ferðafólk. Auknar ráðstöfunartekjur heimilanna og samningsbundið orlof hafa gert almenningi kleift að njóta útivistar, ferðalaga og orlofsdvalar. Mikilvægt er að tryggja öllum hópum þjóðfélagsins aðgang að slíkri aðstöðu, einnig þeim sem vegna fötlunar sinnar eða sjúkdóma, bágs fjárhags, félagslegrar einangrunar eða skorts á þeim réttindum sem samtök launafólks veita geta ekki notið orlofs síns með sama hætti og aðrir. Sérstaklega þarf að huga að málefnum hreyfihamlaðra og fatlaðra í þessu sambandi, bæði varðandi byggingar, farartæki, útivistarsvæði, vegi og brautir. Sjá verður fyrir þörfum þessara hópa þegar settar eru reglugerðir, við skipulag og ekki síst byggingu mannvirkja og útbúnað tækja. Svipuðu máli gegnir um aldraða, að taka þarf sérstakt tillit til þeirra við uppbyggingu ferðaþjónustu. Öldruðu fólki fer fjölgandi meðal ferðamanna og líkur eru á að sú þróun haldi áfram. Hér er því um umtalsverðan hluta af markaði ferðaþjónustunnar að ræða sem á eðlilega kröfu á þjónustu miðað við sínar aðstæður. Miklar breytingar eiga sér nú stað í Evrópu og geta þær haft margvísleg áhrif hér á landi, m.a. á ferðaþjónustu. Þar er einkum um að ræða tilkomu sameiginlegs innri markaðar í Evrópubandalaginu og þær miklu breytingar sem ganga yfir í Austur - Evrópu. Sameiginlegur markaður Evrópubandalagsins felur m.a. í sér að afnumin verða landamæri og hindranir fyrir vörur, fjármagn, þjónustu, einstaklinga og fyrirtæki milli þeirra 12 ríkja sem mynda Evrópubandalagið. Samkeppni mun fara harðnandi innan bandalagsins með tilkomu innri markaðar, svo og við önnur lönd og svæði. Hæstv. forseti. Möguleikar Íslands sem ferðamannalands eru margvíslegir. Ferðamennska í heiminum hefur breyst allnokkuð á síðustu árum. Ósnortin víðerni, saga og menning, heilbrigði og manngildi eru þættir sem eru orðnir eftirsóknarverðir og er ljóst að Ísland á ekki síður möguleika í þessu efni en önnur lönd. Fundir og ráðstefnur og verðlaunaferðir fara einnig í vöxt og er þá gjarnan verið að leita að einhverju framandi og ævintýralegu. Einnig á þessu sviði hefur Ísland aðdráttarafl. Þróun ferðaþjónustu er hins vegar þolinmæðisverk og til að nýta vaxtarmöguleika hennar þarf skilning af hálfu stjórnvalda og góð starfsskilyrði. Ferðaþjónustan er atvinnugrein í örum vexti. Gjaldeyristekjur af erlendum ferðamönnum nema nú um 10% af útfluttri vöru og þjónustu og verða þannig ríflega 10 milljarðar íslenskra króna á þessu ári. Störfum í ferðaþjónustu fer enn fremur jafnt og þétt fjölgandi en erfitt er að gera sér nákvæma grein fyrir fjölda starfsmanna í ferðaþjónustu þar sem mörg störf eru aðeins að hluta tengd ferðaþjónustunni í gegnum aðrar atvinnugreinar. Þó er varla ofáætlað að um 5% af mannafla sinni ferðaþjónustu og fer þetta hlutfall hækkandi. Það er því ekki seinna vænna að mótuð sé opinber stefna í ferðamálum, atvinnugreinin skilgreind sem og verkaskipting ríkis og einkaaðila. Þáltill. sem hér liggur fyrir er einmitt ætlað að bæta úr í þessu efni. Ég hef nú, virðulegi forseti, í stuttu máli gert grein fyrir helstu markmiðum með mótun opinberrar stefnu í ferðamálum. Um einstakar leiðir til að ná þessum markmiðum vísa ég til tillögunnar og ítarlegrar grg. með henni. Ég vil að lokum færa nefndinni, sem að þessu starfi hefur verið undanfarna mánuði og missiri, þakkir mínar fyrir vel unnin og mikil störf. Ég vænti þess að hv. alþm., sem og öðrum þeim sem áhuga hafa á málefnum ferðaþjónustunnar, þyki nokkur fengur í því starfi sem þar hefur verið unnið, þyki gagnlegar þær upplýsingar sem dregnar hafa verið saman og birtar eru m.a. hér í ítarlegri grg. og í fskj. með tillögunni. Þá munu enn fremur ýmsar upplýsingar og gögn sem þessu máli tengjast væntanlega fylgja frv. til laga um skipan ferðamála sem nú er til skoðunar hjá þingflokkum eins og áður sagði. Ég bind miklar vonir við það að þetta starf, bæði heilstæð stefnumörkun á sviði ferðaþjónustu með samþykkt Alþingis, ef svo vill verða, um ferðamálastefnu sem og heildarendurskoðun löggjafar á þessu sviði verði ferðaþjónustu í landinu til framdráttar sem vaxandi atvinnugreinar og megi vonandi skapa henni þann sess meðal annarra atvinnugreina þjóðarinnar sem hún verðskuldar og á skilið. Það væri að mínu mati mikil skammsýni íslenskra stjórnvalda um þessar mundir þegar þannig háttar til að víða eru erfiðleikar og jafnvel samdráttur í okkar stærstu og hefðbundnu greinum atvinnulífs að horfa ekki á og nýta þá miklu möguleika sem ferðaþjónustan sannanlega og óumdeilanlega býr yfir. Það að þessi grein skuli ár frá ári hafa vaxið og fært aukin verðmæti inn í okkar þjóðarbú þrátt fyrir það sem ég held að verði ekki hægt að kalla annað en takmarkaðan skilning ráðamanna á högum greinarinnar sýnir okkur betur en flest annað hvaða möguleikar þarna liggja. Árið sem nú er að líða verður og er reyndar nú þegar orðið metár í komu erlendra ferðamanna hingað til landsins. Það verður væntanlega sömuleiðis metár hvað snertir tekjur íslenska þjóðarbúsins af ferðaþjónustu og allt ætti þetta að verða okkur hvatning til þess að taka á málefnum þessarar greinar með myndugum hætti. Ég vænti þess að hv. Alþingi taki þess vegna vel þessari tillögu og þessari stefnumörkun. Ég leyfi mér, virðulegi forseti, að lokinni þessari umræðu að leggja til að tillögunni verði vísað til síðari umr. og hv. atvmn.

Ólafur Þ. Þórðarson : Herra forseti. Ég vil færa hæstv. ráðherra þakkir fyrir að leggja þetta mál fram og jafnframt þeirri nefnd sem að þessu máli hefur unnið. Ég tel að hér liggi til grundvallar mikil vinna og það verður að segjast eins og er að hverjum sem hugleiðir þessi mál má ljóst vera að hér er stórmál á ferðinni. Samkvæmt skoðunum sérfræðinga Sameinuðu þjóðanna má gera ráð fyrir því að það muni ekki fjölga meira í nokkurri atvinnugrein til næstu aldamóta en þeirri sem hér er til umfjöllunar. Þetta leiðir hugann að því að sú mikla sókn sem hefur verið í aðsókn að landinu ef svo mætti komast að orði, þ.e. hin mikla fjölgun ferðamanna erlendra til Íslands er ekki séríslenskt fyrirbrigði í þeirri merkingu. Þróunin er sú að menn ferðast miklu meira í þessum heimi og þetta er þess vegna að hluta til spurningin um það hvort við getum haldið hlut okkar í þessari þróun og ef til vill bætt. Ég held aftur á móti að við stöndum frammi fyrir því að ekki verður undan því komist að leggja í verulegar fjárfestingar, bæði til að ofbjóða ekki landinu og eins til þess að við getum tekið sómasamlega á móti þeim sem hingað koma. Ég var á ráðstefnu uppi í Borgarnesi þar sem fjallað var um byggðamál. Þar talaði meðal annarra forstöðumaður Ferðaþjónustu bænda. Og ein setning í hans máli vakti verulega undrun mína en hann fullyrti að tveir af hverjum þremur sem væru að spyrja um ferðir til Íslands sem tengdust Ferðaþjónustu bænda hættu við þegar þeir fengju að vita um verð á bílaleigubílum á Íslandi. Þetta vakti undrun mína og ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt að hæstv. samgrh. láti fara ofan í saumana á því hvort erlendir aðilar sem reka bílaleigur í sínu landi hafi einhverja aðstöðu fram yfir þá sem hér reka bílaleigubíla sem gerir þennan gífurlega mismun. En auðvitað er hin hliðin á þessu máli til staðar og þarf ekki rannsóknar við, hún blasir við hverjum manni, að okkar vegakerfi er því miður ekki í nægilega góðu standi. Ég vil taka sérstaklega undir það í máli hæstv. ráðherra að sé hugað að stöðu dreifbýlisins á Íslandi þá er það svo að sum þau svæði sem eiga við hvað mestan vanda að stríða vegna samgönguleysis og strjálbýlis eru einmitt ákjósanlegustu svæðin til þess að taka á móti auknum ferðamannastraumi. Þau hafa yfir náttúrufegurð að ráða. Ég get nefnt eitt dæmi um slíkt svæði sem ég er sannfærður um að óhemjufjöldi ferðamanna, bæði innlendra og erlendra, mundi heimsækja ef aðstæður væru betri. Það er Árneshreppur á Ströndum. Það blasir við að vegakerfið þangað norður eftir er í slíku ástandi að venjulegir fólksbílar komast ekki þá leið nema eiga á hættu stórskemmdir. Ég ætla líka að vekja athygli á því að það er mikil spurning hvort íslenskt atvinnulíf þarf ekki almennt að búa sig undir það að erlendir ferðamenn eigi einhverja möguleika á að kynnast því. Ég minnist þess að þegar hvalveiðar voru stundaðar við Ísland var eitt af því sem útlendingum var gjarnan sýnt starfsemin hjá þessari hvalveiðistöð. Ég hygg að áhugi erlendra ferðamanna á því t.d. að fá að skoða fiskverkun Íslendinga sé til staðar og veit reyndar að leitað hefur verið eftir því hvort menn eigi tök á að fá að skoða slíka starfsemi. Það er svo margt í þessum efnum sem þarf að taka til athugunar og endurskipulagningar. Ég ætla einnig að víkja talinu aftur að hálendinu á Íslandi. Ég held að við séum komnir á viss tímamót varðandi ferðalög um hálendið. Ég held að það sem verið hefur við lýði, að menn hafa lygilega frjálst fengið að ferðast um hálendi Íslands, gangi hreinlega ekki upp nema með stórauknu eftirliti. Og ég er sannfærður um að ef við þrjóskumst við að fylgja þessu eftir með eftirlitið mun skaðinn verða mikill á næstu árum. Einn er sá staður á Vestfjörðum sem að mínu viti hefur e.t.v. eitthvert mesta aðdráttarafl fyrir erlenda ferðamenn af öllum stöðum í þessu landi og það er Látrabjarg. Það er eitt af þeim svæðum þar sem Náttúruverndarráð, Ferðamálaráð, heimamenn og önnur opinber stjórnvöld þurfa sérstaklega að gaumgæfa hvernig á að standa að málum í framtíðinni. Þar sem erlendir ferðamenn hafa verið látnir svara því hvar þeim hafi fundist athyglisverðast að koma hefur það komið í ljós að hafi Látrabjarg verið á þeim spurningalista, þ.e. að þeir hafi komið þangað, hafa mjög margir merkt við þann stað. Ég veit að það er ekki staður né stund til þess að fara hér í mikla upptalningu og það var ekki ætlun mín með því að koma hér í ræðustól heldur fyrst og fremst að færa þakkir fyrir framlagningu þessarar þáltill. sem ég vona að muni marka tímamót í ferðamálum á Íslandi þegar hún hefur verið samþykkt.

Anna Ólafsdóttir Björnsson : Virðulegi forseti. Ég er ekki í nokkrum vafa um að mörkun ferðamálastefnu er bæði tímabær og nauðsynleg í landi sem a.m.k. í öðru orðinu er rómað sem ferðamannaland framtíðarinnar. En það eru nokkur atriði varðandi ferðamál sem mér finnst nauðsynlegt að komi fram við þessa umræðu. Auk þess vænti ég þess að fá tækifæri til að fylgjast með málinu í hv. atvmn. þar sem ég er áheyrnarfulltrúi. Fyrst vil ég þó lýsa þeirri skoðun minni að ferðaþjónusta sé sú atvinnugrein og sú gjaldeyrisöflun sem ástæða er til að binda hvað mestar vonir við í framtíðinni verði rétt að málum staðið. Á ferðamálaráðstefnu á Egilsstöðum í febrúar sl. kom fram að gjaldeyristekjur okkar af ferðaþjónustu hafi verið 9 -- 10 milljarðar á sl. ári. Ársverkum í ferðaþjónustu fjölgar sífellt. Til þess að ferðaþjónusta verði atvinnugrein framtíðarinnar í reynd þarf að gæta vel að ýmsum atriðum. Umhverfismálin koma þar fyrst upp í hugann. Ég vil sérstaklega vísa til þeirra upplýsinga sem fram komu sl. vor er hv. 6. þm. Vesturl. Danfríður Skarphéðinsdóttir bar fram fsp. um skipulegar hópferðir erlendra aðila um hálendi Íslands. Þar kom fram hve alvarlegt ástand er víða á hálendi Íslands, einkum á fjölsóttum og viðkvæmum stöðum. Þessu máli skyldur er sá mikli innflutningur matvæla sem verið hefur með erlendum ferðamönnum sem fara á sínum vel búnu bílum yfir viðkvæmar slóðir og skilja ekki einu sinni eftir gjaldeyristekjur í landinu. Þetta mál hefur raunar hlotið nokkuð mikla umfjöllun nú á haustþingi og vissulega er það fagnaðarefni að til stendur að minnka þann matarskammt sem erlendum ferðamönnum er heimilt að taka með inn í landið. Ég held að ég muni það rétt að það sé úr 10 kg í 3 kg, en eftir stendur það að það er fyrst og fremst hátt verðlag á matvöru sem veldur þessum gífurlega innflutningi á matvörum og ekkert eftirlit, og því er raunar víða ábótavant, kemur í stað þeirrar aðgerðar að lækka verð á matvöru með niðurfellingu matarskatts. Ég fagna því að heyra hæstv. samgrh. taka undir það sjónarmið. En orð ein duga skammt. Lækkun matarverðs er öllum til hagsbóta og ekki síst bráðnauðsynleg aðgerð í vaxandi ferðamennsku. Fram kom í störfum nefndarinnar og ræðu hæstv. samgrh. að menntun starfsfólks í ferðaþjónustu er eitt brýnasta verkefni sem blasir við nú. Ég fagna þeim tillögum sem fram koma í þáltill. um ferðamannastefnu en sakna þess að sjá ekki fastmótaðri hugmyndir um framhaldsnám í ferðaþjónustu. Mér er m.a. kunnugt um að við Háskólann á Akureyri er áhugi á að koma á laggirnar ferðamálanámi. Mig langar því að vekja athygli á því hér í þessari umræðu. Einnig finnst mér brýnt að tekið verði sérstaklega tillit til hinna sérstöku aðstæðna á Íslandi, tiltölulega ósnortinnar náttúru, í ferðamálanámi á Íslandi. Við stöndum frammi fyrir því nú að margir sækja framhaldsnám í ferðamálum til annarra landa þar sem e.t.v. eru að einhverju leyti aðrar aðstæður en á Íslandi þótt margt megum við vissulega læra af því sem gert er þar og þar vil ég m.a. nefna Bandaríkin eins og fram kemur í fylgiskjölum með þáltill. Skortur á vel menntuðu fólki í ferðaþjónustu getur orðið okkur dýrt spaug þegar fram í sækir. Á hverju ári stendur fjvn. frammi fyrir því að þurfa að taka afstöðu til fjárveitingabeiðna frá heilsárshótelum víða úti um landið sem eiga í miklum rekstrarvanda vegna erfiðra aðstæðna og rekstrarskilyrða og oft þarf að bregðast við og veita þeim neyðarhjálp. Því fé sem varið er í björgunaraðgerðir væri án efa betur varið í aðstoð við markaðsöflun, sölu og til aðstoðar við rekstur og skipulagningu rekstrar og sú aðstoð mundi áreiðanlega nýtast fleirum en þeim sem nú hafa leitað hjálpar. Mig langar til að gera eitt enn að umtalsefni. Það er sá þáttur ferðaþjónustu sem ég held að væri mjög æskilegt að Íslendingar huguðu sérstaklega að en það er uppbygging heilsuræktar - og heilsuverndarhótela. Hér er um að ræða mjög sérhæfða ferðaþjónustu sem hentar mjög vel á Íslandi. Íslenski jarðhitinn er vel nýtanlegur í þessu skyni og nægir að nefna Bláa lónið í því sambandi. Þrátt fyrir að margt hafi verið gert þar nú þegar hefur verið þar erfiður rekstur og það gefur auga leið að þörf er á átaki í markaðssetningu, góðri menntun og skipulagðri uppbyggingu ef við eigum að geta nýtt okkur þennan mjög svo ákjósanlega kost í ferðamálum. Að lokum vil ég nefna þau lög um ferðamál eða þá löggjöf sem nú mun vera til skoðunar hjá þingflokkum. Ég vænti þess að þar sé um að ræða þingflokka stjórnar en ekki stjórnarandstöðu. Oft hefur borið á því að stjórnarandstöðuþingmenn frétti fyrst af slíkri umfjöllun í fjölmiðlum. Það er þó alla vega nær lagi að slíkt skuli þó koma til tals á Alþingi, en ákjósanlegast væri auðvitað að stjórnarandstaðan gæti einnig fengið tækifæri til að fjalla um og skoða og móta sér skoðun á því sem hugsanlega verður lagt fram í formi lagafrv. síðar. Ég vek athygli á þessu sérstaklega vegna þess að þetta kom hér fram í umræðu áðan, en þetta er svo sannarlega ekki eina tilfellið sem þarna er á ferðinni og kannski ekki einu sinni það versta því að oft er það þannig að stjórnarandstöðuþingmenn hafa orðið að fara ýmsar krókaleiðir til að afla sér þeirra gagna sem fjölmiðlamenn virðast hafa í höndunum svo og ýmsir aðilar úti í þjóðfélaginu. Ég vil bara koma þessari ábendingu hér á framfæri að gefnu tilefni.

Friðjón Þórðarson : Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra hefur fylgt úr hlaði till. til þál. um ferðamálastefnu. Að þessari tillögu hefur unnið ferðamálanefnd samgrn. sem svo er kölluð. Þetta er geysimikið og fjölþætt mál og mætti ræða það á löngum tíma í einstökum efnum, en þó mun ég aðeins hafa um það nokkur orð að sinni. Ég hef átt sæti í þessari nefnd af hálfu Sjálfstfl. Hún hefur unnið mikið starf að mínum dómi. Ég er ekki alveg ókunnugur þessum málum því að ég var formaður þeirrar nefndar sem endurskoðaði núgildandi löggjöf sem ég að sjálfsögðu viðurkenni að er áfátt í ýmsum efnum en þó barn síns tíma. Þessi mál hafa verið í örri þróun og mótun að undanförnu og ekki óeðlilegt að löggjöf um þau efni taki ýmsum breytingum. Ég heyrði utan að mér þegar ég kom hér í þingsalinn að einn ágætur flokksbróðir minn var með þetta skjal í höndum og hafði orð á því að þetta væri nú ljóti sósíalisminn eða eitthvað í þá veru. Ég held að þetta sé reginmisskilningur. Ég minnist þess ekki að á allri þessari löngu leið í starfi nefndarinnar hafi nokkru sinni verið minnst á pólitík, hvað þá heldur að í þessum málum hafi komið upp stjórnmálalegur ágreiningur. Nei, það sem að sjálfsögðu vakti fyrir okkur var að fylgja skipunarbréfi nefndarinnar og reyna að móta ferðamálastefnu, skapa almenn skilyrði til þess að einstaklingar og samtök þeirra geti notið sín í þessari atvinnugrein, eða eins og segir hér í greinargerðinni neðst á bls. 8, með leyfi forseta: ,,Ferðaþjónusta sem atvinnugrein á fyrst og fremst að standa á eigin fótum án opinberrar íhlutunar um málefni einstakra fyrirtækja. Tímabundinn stuðningur af hálfu ríkis eða sveitarfélaga getur þó verið nauðsynlegur og jákvæður, m.a. vegna aðstæðna í dreifbýli og við að koma fyrirtækjum á legg. Einnig er eðlilegt að opinberir aðilar eins og Skógrækt ríkisins og Náttúruverndarráð sjái um rekstur og eftirlit á völdum svæðum, svo sem í þjóðgörðum og í ríkisskógum. Þá er óhjákvæmilegt að Ferðamálaráð leggi í samvinnu við sveitarfélög og aðra aðila fram fjármagn til að koma upp aðstöðu á ýmsum ferðamannastöðum utan þéttbýlis.`` Hlutverk nefndarinnar var að móta slíka almenna ferðamálastefnu og reyna að skapa henni skilyrði og farveg til að þróast á eðlilegan máta. Um þetta má að sjálfsögðu hafa mörg fleiri orð. Það verða allir að viðurkenna að þetta er vaxandi atvinnugrein, atvinnugrein sem við getum ekki horft fram hjá, atvinnugrein sem við verðum að styðja af öllum mætti ef vel á að fara. Það er ýmislegt sem má benda á sem er þessari atvinnugrein óhagstætt, t.d., eins og hér hefur verið nefnt í þessum umræðum, að matarverð sé of hátt, einnig að erlendum ferðamönnum sé leyft að taka með sér inn í landið of stóran matarskammt. En þetta vona ég að standi til bóta. Þetta er gjaldeyrisskapandi grein og við verðum að líta á málið frá því sjónarmiði. Ég sagði stundum í þessari vinnu okkar að núgildandi ferðamálalöggjöf væri hreint ekki svo slæm og ég stend að sjálfsögðu við það. Hitt er annað mál að sá tekjustofn sem hún byggði á brást. Því miður fundum við í þessari nefnd samt ekki annan betri tekjustofn á að byggja og höfum því lagt þetta svolítið í vald nútíðar og framtíðar, hvernig að þessum málum verður staðið. Það er vikið að því hér í greinargerðinni að fjárhagslegur stuðningur af hálfu ríkisvaldsins eigi fyrst og fremst að beinast að sameiginlegri yfirstjórn, skipulagi, menntun, rannsóknar - og þróunarstarfi í ferðamálum. Vissulega er þetta rétt. Þennan fjárstuðning þarf hins vegar að auka til muna frá því sem nú er á meðan verið er að koma þessari ungu atvinnugrein á traustan grundvöll og bæta úr vanrækslu okkar frá liðnum árum. Það er lágmark að Ferðamálaráð og starfsemi sem því tengist fái á næstu árum óskertan þann markaða tekjustofn sem núgildandi lög um skipulag ferðamála kveða á um eða annað hliðstætt framlag. Einnig þarf að sjálfsögðu fjármagn til uppbyggingar á öðrum sviðum sem tengjast ferðamálunum, m.a. fræðslumála. Þetta er að vísu meginatriði sem við verðum að horfast í augu við. Hins vegar má segja að þetta gildi að nokkru leyti um flest frumvörp sem við fjöllum um hér á hv. Alþingi. Ég tel að þessi nefnd sem hér hefur verið að verki hafi unnið mikið starf. Það má sjálfsagt gagnrýna það á ýmsan veg. Nefndin hefur rætt við fjölmarga aðila eins og hér sést á bls. 91: Viðmælendur ferðamálanefndar samgrn. Það þarf ekki annað en að renna augum yfir nöfnin til að sjá að hér hefur þurft langan tíma til að ræða við alla þessa aðila. Ég vona að þessari till. til þál. verði vel fagnað og hún fái ítarlega meðferð hjá atvmn., en eins og ég sagði í upphafi eru fjölmörg efni sem þarf að skoða og hér er um fjallað í þessari tillögu, t.d. það sem kom fram hjá síðustu ræðumönnum sem fjölluðu um umhverfisvernd og hálendið og löggæslu á hálendinu. Allt eru þetta aðeins nokkrir angar af þessu stóra og mikla máli. Það er ekki nóg með það að hér sé á ferðinni óvenjulega ítarleg till. til þál. um ferðamálastefnu, heldur er einnig af hálfu nefndarinnar svo til fullgert frv. að nýrri löggjöf um ferðamál sem ég vona að verði sem fyrst sýnt hér á hv. Alþingi og hljóti þá meðferð sem þessu mikla máli þarf að sýna og því hæfir.

Skúli Alexandersson : Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það sem hér hefur verið sagt í sambandi við þakkir til hæstv. samgrh. , ferðamálaráðherra, og þeirrar nefndar sem hefur undirbúið og unnið þessa þáltill. fyrir það mikla verk sem greinilega liggur á bak við till. Ef aðeins er litið á fyrstu síðuna og aðra opnuna þar sem taldar eru upp leiðir sem till. gerir ráð fyrir til að ná þeim markmiðum sem þar hafa verið nefnd, þá er það um þróun og fjármögnun ferðaþjónustu, rannsóknir og markaðsstörf, umhverfisvernd, viðskiptajöfnuð, byggðaþróun og ferðaþjónustu, jafnrétti og neytendavernd, fræðslu og menntun. Hér er um svo yfirgripsmikið mál að ræða og lagt í svo mikið að það er erfitt að finna nafn á þessa till. sem maður getur fellt sig við. Mér finnst hálfleiðinlegt að kalla slíka stefnu opinbera stefnu, einhverja ríkisstefnu eða þess háttar, heldur er þetta ein allsherjarstefna þeirra sem hafa áhuga á ferðamálum og vilja stuðla að uppbyggingu þeirrar atvinnugreinar. Vitaskuld þarf hún að koma þessa leið hér inn í gegnum hv. Alþingi og vera unnin á þann veg sem mér virðist þessi till. hafa verið unnin á. Ég vil sem sagt endurtaka þakklæti fyrir það að þetta mikla plagg er komið hér enn á ný til umræðu. Það sem kom mér til þess að biðja um orðið við upphaf umræðna um þetta mál var umfjöllunin um byggðaþróun og ferðaþjónustu. Ég tel að ferðaþjónustan sé mjög mikilsvert mál í sambandi við byggðaþróun og í sambandi við viðhald byggðar á landinu. En eins og stendur í dag er alls ekki bjart þar yfir, það er langt í frá. Fjöldi ferðamanna kemur tiltölulega lítið út um hinar dreifðu byggðir landsins. Honum er fyrst og fremst þjónað hér á Stór-Reykjavíkursvæðinu og Akureyrar- og Mývatnssvæðinu. Aðalferðarúntur ferðaskrifstofanna með ferðamenn er Reykjavík-Gullfoss-Geysir, stundum Þingvellir með, og Reykjavíkurferðaþjónustan sinnir þessu fyrst og fremst á þennan máta. Það eru kannski ákveðin rök fyrir því að þannig er staðið að. Það er erfitt að fara út frá þessu svæði með ferðamenn sem eru vanir því að ferðast á malbikuðum vegum, vegum með bundnu slitlagi. Og það er eðlilegt að ferðaþjónustumenn óttist það að fara t.d. með ferðalanginn sinn eða ferðahópinn norður á það svæði sem hv. 2. þm. Vestf. nefndi hér áðan, t.d. norður í Árneshrepp, og taka það trúanlegt að inn í þá sveit og inn í þá byggð sé vegur í einhverri líkingu við það sem ferðakortin benda á. Þar sé sæmilega akfær vegur fyrir hvaða farartæki sem er. Eða þá fara vestur á Snæfellsnes, vestur fyrir jökul, um það dýrðarsvæði og hossast á þeim vegum sem þar eru. Einmitt í sambandi við umræðu og skoðun þessarar till. þá er sjálfsagt gott og blessað að hugsa til framtíðar eins og meginhluti till. hér gerir. En við verðum líka að líta á nútíðina og eftir því sem við vinnum í nútíðinni þá getum við haldið á málum með einhverri vissu til framtíðar. Ef við ætlum að fjölga mjög mikið ferðamönnum hér á Íslandi á næstu árum og standa að uppbyggingu samgöngukerfisins á þann máta sem nú blasir við þá líst mér ekki á framhaldið. Ef við eigum að halda áfram að fara með ferðalangana sem koma til Íslands fyrst og fremst leiðina Gullfoss-Geysir-Þingvellir og ekki treysta okkur til þess að fara með þá mikið út á þau svæði sem ég var að nefna hér eða önnur lík, þá held ég að við ættum að draga úr því að fleiri komi til Íslands. Þetta tengist því að það þýðir lítið að vera að tala hér um uppbyggingu aukinnar ferðaþjónustu ef við tökum ekki um leið á samgöngunum í landinu. Núna er skv. fjárlagafrv. skerðing á framlögum til vegagerðar um hátt í milljarð miðað við það sem langtímaáætlun gerir ráð fyrir, a.m.k. rúman hálfan milljarð. Ef þannig á að halda á málum, bæði gagnvart almennri atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni og gagnvart þessum eina og sérstaka þætti, þá tel ég að þau markmið sem eru sett hér fram í þessu ágæta plaggi þjóni tiltölulega litlum tilgangi. Það eru ýmsir aðrir þættir sem vitaskuld þarf að hugsa um í sambandi við byggðaþróunina og ferðaþjónustuna. En ég tel að þetta sé grundvallarþáttur. Ég gæti haft nokkuð fleiri orð um það en ég heyri að minn ræðutími er svo gott sem búinn. Þess vegna vil ég aðeins undirstrika það, sem hv. 2. þm. Vestf. nefndi hér áðan, hvað bílaleigubílar væru dýrir á Íslandi. Það gæti nú verið ef bílaleigubílar væru með skikkanlegri verðlagningu að einn og einn ferðamaður mundi trúa því að það væri sæmilegur vegur í kringum Snæfellsnes og norður í Árneshrepp eða út á Langanes og ef þessi farartæki væru verðlögð á svipaðan máta og þessi þjónusta fæst fyrir í nágrannalöndunum þá gæti verið að hægt væri að vega pínulítið upp á móti því sem er að gerast í uppbyggingu vegakerfisins. En því miður hefur þetta ekki verið þannig á undanförnum árum. Eftir því sem ferðaþjónustumenn úti á landsbyggðinni segja mér þá kemur einmitt það hvað bílaleigubílar eru dýrir hér, eins og hv. 2. þm. Vestf. sagði, iðulega í veg fyrir að ferðamaður komi til Íslands. Ég vil svo endurtaka það að ég þakka fyrir þessa till. og vænti þess að hún fái góða umfjöllun bæði hér í hv. Sþ. og svo í þeirri nefnd sem henni verður vísað til.

Jón Kristjánsson : Virðulegi forseti. Ég vil taka undir efni þessarar þáltill., tel hana hreyfa mjög merku máli. Ég veit að að baki hennar liggur mikil vinna þeirrar nefndar sem undirbjó hana og þau markmið sem fram eru sett eru mjög ítarleg. Ég átti þess kost að sitja ferðamálaráðstefnu í fyrravetur þar sem drög að þessari till. voru til umræðu og menn luku þar einum munni upp um þetta. Hér er fjallað um atvinnugrein sem er í vexti og mér er fullkunnugt um það að ef þessi atvinnugrein væri ekki fyrir hendi væri mjög mikið þrengra um á vinnumarkaðnum, t.d. yfir sumarmánuðina. Það er reynslan úr mínum landshluta þar sem ferðaþjónustan er farin að skipta verulegu máli í atvinnulífinu. Það er þróun sem hefur skeð á síðasta áratug. Áður var ferðaþjónustan minni háttar en hún hefur vaxið og er farin að skipta verulegu máli. En sú auðlind sem ferðaþjónustan byggist á er auðvitað landið okkar og það er náttúrlega fyrsta boðorðið að varðveita það sem best þannig að það sé aðlaðandi fyrir ferðamenn. Eigi að síður var það erindi mitt í þessa umræðu að benda á að við þurfum að tengja ferðaþjónustuna betur en gert hefur verið atvinnulífinu í landinu. Hv. 2. þm. Vestf. tók að nokkru leyti af mér ómakið og minntist á þetta. Mér er kunnugt um að víða erlendis eru atvinnufyrirtæki og sérstæð atvinnustarfsemi aðdráttarafl fyrir ferðamenn. En við höfum lítið farið inn á þessa braut enn þá. Við höfum afar sérstætt atvinnulíf hér miðað við iðnaðarþjóðir Evrópu. Við höfum atvinnulíf sem er í nánum tengslum við náttúru landsins og náttúrufar. Ég vil t.d. benda sérstaklega á sjávarútveginn í þessu efni, hvort það sé mögulegt að tengja sjávarútveginn betur ferðamennskunni. Ég er viss um að ferðamenn hafa áhuga fyrir að kynnast þessum undirstöðuatvinnuvegi okkar. Ég vildi undirstrika þetta alveg sérstaklega og reyndar hefur verið komið inn á þetta í umræðunni. Það hefur verið bent á það einnig hér í þessari umræðu að ferðamennskan, hv. 4. þm. Vesturl. benti á það, væri bundin mjög mikið við suðvesturhornið. Ég hygg að þetta sé nú allmikið að breytast og það sé a.m.k. um háannatímann veruleg umferð víðar. En eigi að síður koma flestir ferðamenn sem koma hingað með flugi til Keflavíkur og gera út héðan. Það er náttúrlega alveg grundvallaratriði í þessu sambandi að fjölga flugvöllum úti á landi sem geta tekið á móti beinu leiguflugi, eins og var byrjað á á Akureyrarflugvelli sl. sumar. Ég held að fyrir erlenda ferðamenn sem koma hingað í heimsókn sé það ekkert sáluhjálparatriði að koma inn í landið hér á suðvesturhorninu, nema síður sé. Þeir vilja alveg eins gera út einhvers staðar annars staðar frá. Sú uppbygging sem verið hefur í flugvallamálum styður þetta. Og það er grundvallaratriði að henni verði haldið til streitu. Það mál er í réttum farvegi og ég vil undirstrika það í þessari umræðu í sambandi við ferðamál að eftir því sem ferðamenn koma víðar inn í landið þá jafnast álagið. Álagið af ferðamönnum jafnast einnig við það að beina ferðamönnunum að fleiri stöðum og beina þeim að atvinnulífi landsmanna. Það er óneitanlega svo að auglýsingastarfsemi um Ísland hefur mikið beinst að hálendi landsins og ferðamenn sækja mikið inn til miðhálendisins á álagsstaði sem kannski þola ekki nema takmarkaðan hóp ferðamanna. Það mætti auðvitað tala langt mál um ferðamálin í landinu. Þar er af nógu að taka. En ég ætla ekki að lengja mál mitt. Það hefur verið rætt hér að verðlagið í landinu sé hemill á aðdráttarafl landsins fyrir ferðamenn. Auðvitað er það mest áríðandi að halda okkar efnahagslífi í jafnvægi, bæði matarverði og öðru verðlagi, þannig að menn muni það ekki helst frá heimsóknum sínum hingað að hér er hátt verðlag og breytilegt verð. Jafnvægi í efnahagsmálum er náttúrlega lífsnauðsyn fyrir ferðaþjónustuna. Ferðaþjónustan er mjög viðkvæm, t.d. fyrir breytilegu gengi og sveiflum í verðlagi. Framtíð ferðaþjónustunnar tengist þess vegna mjög almennum málum hér heima, bæði uppbyggingu vegakerfis, flugmála og annarra slíkra þátta og efnahagslífinu almennt. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu öllu frekar. Ég tek undir efni till. og tel hana byggða á mjög vandaðri og góðri vinnu. Hún setur reyndar mjög almenn en þó ákveðin markmið í ferðaþjónustunni. Og ég vil hvetja til þess að hún fái hér vandaða meðferð og allra síst að hún komi í pólitíska umræðu í einhverjum hálfkæringi. Hér er mál á ferðinni sem er auðvelt fyrir alla að sameinast um hvar í flokki sem menn standa. Þetta er framtíðarmál og þetta er atvinnugrein sem á áreiðanlega framtíð fyrir sér hér á landi. Hún er þó viðkvæm og það verður að halda rétt á henni ef vel á að fara.

Hreggviður Jónsson : Hæstv. forseti. Hér liggur mikil till. frammi um ferðamálastefnu. Það er að vísu svo að það er þykkur pappír sem liggur hér fyrir, fróðlegar upplýsingar, töflur og mörg orð sem standa í þessu og allt er það ágætt út af fyrir sig. En þetta er í rauninni alveg gagnslaust plagg nema fjármagn sé fyrir hendi. Og fjármagnið kemur ekki úr opinberum sjóðum því hæstv. samgrh. hefur sannað það að hann vill draga úr vegamálum, og dregið markvisst úr þeim í tíð þessarar ríkisstjórnar, með minni fjárveitingum til vegamála, eins og réttilega kom fram í máli hv. 4. þm. Vesturl. sem gagnrýndi harðlega stefnu núv. ríkisstjórnar í vegamálum og það er að sönnu rétt. Þessi till. hefur þó þann kost að það er settur á blað óskalisti sem þarf að sönnu að setja fram út af fyrir sig en hefur ekki neitt gildi að öðru leyti. Það sem hefur gildi er það að hér verði stofnuð fyrirtæki með fjármagni og samvinnu við erlenda aðila um að setja á laggirnar öfluga ferðamannaþjónustu í landinu. Ég minni á það að hér er alveg óplægður akur t.d. í skíðamálum. Ég minni á sumarskíðamennsku sem fjöldi manns fer til á hverju ári, t.d. til Ástralíu, Nýja - Sjálands og Argentínu og borgar stórfé fyrir. Ef slík aðstaða væri til hér á landi, sem kostar töluvert fjármagn að byggja, þá mundu þeir gjarnan vilja koma hingað. Ég hef sjálfur átt hlut að því að koma með töluvert marga útlendinga til að skoða hér aðstæður og þeir hafa verið mjög ánægðir með þann þáttinn er lýtur að snjónum sem er talinn mjög góður hér á sumrin, en í þetta vantar auðvitað fjármagn. Það verður ekkert úr slíku nema fjármagn sé fyrir hendi. Það er alveg ljóst að ferðamálastefna er ágæt í svona pappírsplaggi en gagnslaus ef ekki fylgja peningar með og hæstv. samgrh. hefur nú markvisst unnið að því að draga fjármagnið frá ferðamálunum, úr samgöngumálunum og þannig vegið að rótum ferðamálastefnunnar. Þess vegna er nú hálfankannalegt að hann skuli birta hér ferðamálastefnu í þáltill., sennilega bara til að geta hampað því í kosningunum á vori komanda að það hafi verið lögð fram vönduð og mikil ferðamálastefna. Það hefur komið hér fram í ræðum nokkurra þingmanna að þeir eru voðalega óhressir með þessa ferðamenn sem koma hér og kaupa lítinn mat. Má það nú vera að mönnum þyki matur góður, en ef menn vilja fá hina auðugu ferðamenn hingað til landsins, þá kostar það töluvert fjármagn að byggja upp slíka ferðaaðstöðu. Það kostar ekki 100 millj. eða 200 millj., það kostar kannski milljarða að byggja upp slíka aðstöðu og séu menn tilbúnir með það fjármagn þá auðvitað fáum við þá ferðamenn sem vilja borga fyrir slíkt, en meðan við erum með lítið fjármagn og fátæklega aðstöðu fyrir ferðamenn þá fáum við minna af þeim ferðamönnum sem hafa peninga, svo einfalt er það. Hitt er annað mál að slík skýrsla sem þessi er þörf. Menn hafa á einum stað tölulegar upplýsingar um ýmislegt og ýmsar þingsályktanir og margt sem er gaman að hafa svona í riti, en að öðru leyti er þetta vita gagnslaust nema það komi peningar til. Það er náttúrlega ósköp gaman að fletta þessari skýrslu og sjá allar þessar töflur með súluritum o.s.frv. og sitja svo uppi með samgönguráðherra sem hefur markvisst unnið að því að reyna að draga úr ferðamennsku með því að minnka fjármagn til samgöngumála en gott vegakerfi sem er auðvitað grundvöllur fyrir því að menn geti ferðast um landið. Og svo er það líka einn aðalgrundvöllurinn að verðlag sé nokkuð skaplegt til þess að ferðamenn fáist til að koma til landsins. Og núv. ríkisstjórn hefur nú verið allskörp í því að hækka verðlag t.d. á matvælum með matarskattinum fræga sem hæstv. samgrh. barðist með oddi og egg gegn á sinni tíð en samþykkti þegar hann komst í ríkisstjórn. Á því sést að þetta plagg er raunverulega bara markleysa. Það er verið að leggja hérna fram eitthver falleg súlurit, línurit, tölur og hugsanir sem eru frómar út af fyrir sig. En það er alveg gagnslaust ef ekki fylgir fjármagn á eftir. Þess vegna segi ég að það má alveg samþykkja þetta plagg eins og það liggur fyrir vegna þess að það er alveg gagnslaust nema veittir verði miklir fjármunir og tryggt að það komi fjármagn í ferðamál hér á Íslandi. Og þeir hafa yfirleitt komið í gegnum erlenda aðila. Tökum t.d. Flugleiðir. Þeir hafa fengið lán í sínar flugvélar frá erlendum aðilum. Það hefur verið byggt upp á erlendu fjármagni. Ég fagna því auðvitað að samgrh. skuli sjá það að við þurfum meira fjármagn til þessara hluta. Hann vill náttúrlega erlent fjármagn hér inn í landið, þykist ég vita, því að öðruvísi verður ekki byggð upp ferðamálastefna. Svo einfalt er það.

Hjörleifur Guttormsson : Virðulegur forseti. Þetta er í annað sinn sem þetta mál kemur hér fyrir þingið, till. til þál. um ferðamálastefnu, og nú í svolítið breyttu formi, þ.e. nokkrum atriðum hefur verið aukið við tillögukaflann eins og fram kom hjá hæstv. ráðherra sem mælti hér fyrir till. Og í grg. með till. er bætt við nokkrum atriðum og nýjum köflum jafnvel frá því sem var þegar till. var flutt síðla á síðasta þingi. Þessi endurskoðun er afrakstur af umsögnum og frekari umræðu um efni þessarar till. þar sem mjög margir hafa komið að máli. Ég ætla ekki að rekja þetta í einstökum atriðum en ég vil nota tækifærið til þess að þakka þann ágæta og jákvæða anda sem hefur komið fram í meðferð þessa máls við fjölmarga hagsmunaaðila og eins hér á hv. Alþingi. Þegar till. var rædd í fyrra, þá sveif sá andi yfir vötnum að menn teldu að það væri nokkuð á sig leggjandi til þess að ná saman um svona ferðamálastefnu sem megingrundvöll fyrir þróun ferðamála í landinu sem löggjöf yrði síðan byggð á og einstakar aðgerðir og það var auðvitað ásetningur okkar sem að þessu störfuðu í nefnd að reyna að verða við þessum óskum með okkar vinnu. Það hefur verið mjög ánægjulegt að vinna að þessu verki í nefndinni sem starfaði á vegum samgrn. því að þar hefur tekist full samstaða um markmið og leiðir í þessum efnum. Nefndin er langt komin í sínu starfi, hefur skilað til hæstv. ráðherra, og til ríkisstjórnar eru komnar tillögur að nýrri löggjöf um ferðaþjónustu sem væntanlega sjá dagsins ljós hér á hv. Alþingi innan skamms. Vegna þess sem fram kom hjá hv. 11. þm. Reykn. sem talaði hér næst á undan mér, þá finnst mér að hann hafi kannski sett sig svolítið í varnarstellingar gagnvart þessu þingskjali. Þó las ég út úr orðum hans efnislegt samþykki við þessa stefnumörkun sem hér liggur fyrir, en hann hnykkti á um það að hún væri til lítils nema fjármunir fylgdu. Undir þetta er vissulega hægt að taka. En ég held að það sé jafnnauðsynlegt að hafa markaðar leiðir, hafa ákveðin markmið og skilgreindar leiðir hvernig hið opinbera á að koma að þessari atvinnugrein og leitast við að styðja hana með almennum aðgerðum, til þess að það fjármagn sem til greinarinnar er lagt hverju sinni nýtist sem best og falli inn í einhverja hugsaða heild út frá mótuðum þjóðhagslegum sjónarmiðum og þeirri nauðsyn sem er á að vernda þá auðlind sem ferðamennskan byggir á hjá okkur, þ.e. náttúru landsins. Þannig vil ég taka öllu sem hefur komið fram í rauninni sem jákvæðu framlagi inn í þessa umræðu þrátt fyrir nokkrar ábendingar og viðleitni til gagnrýni af hálfu síðasta ræðumanns hér, hv. 11. þm. Reykn. Það hafa komið fram hér í umræðunni fáein atriði sem ég nefni. Hæstv. ráðherra mun vafalaust víkja hér almennt að málinu á eftir, en það eru örfá atriði sem ég sé ástæðu til að koma hér að og það er kannski fyrst af öllu gagnrýni hv. 10. þm. Reykn. sem kvartaði undan því að stjórnarandstaðan hefði ekki komist að málinu og ekki fengið upplýsingar sem skyldi um málið, sérstaklega um frv. sem væri komið til stjórnarflokka. Ég mundi skilja þá gagnrýni ef þingflokkur Kvennalistans hefði ekki átt fulltrúa í nefndinni sem samdi þær tillögur. Sú stefna sem hér liggur fyrir er flutt óbreytt frá því sem samstaða var um í þessari undirbúningsnefnd og sama gildir að ég best veit um þær tillögur sem nefndin skilaði í síðustu viku í formi frv. til laga um ferðaþjónustu. Og ég veit ekki til þess að fulltrúar flokka í nefndinni eða þeir sem tengjast þingflokkunum hafi verið undir neinum þagnareiði í sambandi við undirbúning eða efni. Við höfum þvert á móti reynt að vinna þetta mál mjög opið gagnvart öllum aðilum og það gagnvart hagsmunaaðilum eins og listinn langi yfir viðmælendur nefndarinnar ber vott um. Þetta vildi ég nú bara nefna hér til upplýsingar um þetta en ég met þau ágætu orð sem komu fram hjá hv. 10. þm. Reykn. almennt varðandi málið og þar kom fram fullur stuðningur eins og hjá öðrum hv. ræðumönnum. Það var eitt atriði í hennar máli sem ég vildi þó bæta aðeins við. Það er varðandi fræðslumálin og fræðsluþáttinn. Það var vikið að því að það væru ekki nógu skilmerkilegar tillögur varðandi þróun fræðslu og menntunar í ferðaþjónustu. Það kann að vera að þar þyrfti fastar að að kveða í tillögu sem þessari. En þó vil ég vekja athygli á því að það er sérstakur kafli í leiðum sem varðar fræðslu og menntun og auk þess er ítarleg frásögn í grg. á bls. 13 í þskj. og sérstakt fskj. nr. IV sem fjallar um fræðslumálin. Ein af leiðunum sem bent er á í tillögutextanum varðandi fræðslu og menntun er sú að sett verði á fót fræðsluráð ferðaþjónustu á framhaldsskólastigi skv. lögum um framhaldsskóla og samin námsskrá vegna fræðslu í ferðaþjónustu. Við ræddum ítrekað við fulltrúa menntmrn. um þennan þátt málsins og af hálfu þeirra kom fram að þeir teldu ekki skynsamlegt að auka við sérstökum tillögum í lögum, og vissulega hefði það komið til álita, né ganga lengra en gert er hér í tillögunni varðandi þennan þátt sérstaklega. Það eru almennar heimildir í lögum um framhaldsskólastig að setja á fót fræðsluráð vegna atvinnugreina og fullur stuðningur af hálfu menntmrn. að svo verði gert vegna ferðaþjónustunnar. Það er gert um sjávarútveginn og slíkt fræðsluráð er starfandi varðandi málefni sjávarútvegs en heimild til að bæta slíku við og væntanlega verður það einn ávöxturinn af þessari tillögu að svo verði gert varðandi þennan fjölskrúðuga akur ferðaþjónustunnar sem auðvitað þarf að sinna í fræðslukerfi landsins. Þá var það einn þáttur sem vikið var að af tveimur hv. ræðumönnum að ég hygg sem töluðu um þýðingu þess að tengja ferðaþjónustuna við atvinnulíf landsmanna, að nýta þá möguleika sem í því felast að kynna ferðamönnum atvinnustarfsemi í landinu vegna þess að hún er forvitnileg fyrir ferðafólk og oft ekki aðgengileg sem skyldi þannig að það þarf að taka tillit til þess og greiða fyrir því að svo geti orðið. Að þessu efni er sérstaklega vikið í tillögutextanum sjálfum á bls. 3 í kafla sem ber yfirskriftina ,,Byggðaþróun og ferðaþjónusta``. Þar er ein aðgerðin sem vísað er til að ,,varðveita sögulegar minjar í landinu og gera ferðafólki kleift að kynnast menningu og atvinnuháttum að fornu og nýju``. Um þetta efni er síðan rætt nánar á bls. 12 í tillögutextanum með svofelldum orðum: ,,Atvinnulíf til lands og sjávar hefur aðdráttarafl fyrir ferðamenn og með samvinnu við það má skapa framboð á viðfangsefnum fyrir ferðafólk. Dæmi um það er þátttaka ferðamanna í dagróðrum eða lengri veiðiferðum eða ígrip í landbúnaðarstörf. Sveitarstjórnir og ferðamálanefndir á þeirra vegum geta haft milligöngu um slíkt framboð og félög áhugamanna á ýmsum sviðum geta lagt sitt af mörkum.`` Þetta nefni ég til að vísa til þess að einnig er á þessu máli tekið í tillögugreininni sjálfri og í grg. Það eru ágæt dæmi sem eru vegvísandi í þessum efnum. Það er fyrirtæki í fiskvinnslu á Ísafirði, Íshúsfélag Ísfirðinga. Það fyrirtæki hefur einmitt greitt götu ferðamanna og unnið með ferðamálaaðilum á Ísafirði með því að skapa skilyrði fyrir ferðafólk að heimsækja fyrirtækið án þess að valda þar röskun á starfseminni með átroðslu og slíku. Og það eru einmitt svona dæmi sem geta hjálpað okkur á leið í sambandi við að tengja saman ferðaþjónustuna og atvinnulífið, raunar báðum aðilum til hagsbóta því að auðvitað skiptir það máli að þeir sem okkur sækja heim fái vissu um það að við stöndum vel að okkar útflutningsiðnaði t.d. og frystiiðnaðurinn er þar dæmi þannig að þetta tengist um leið markaðsöflun fyrir okkar útflutningsafurðir og við skulum vona að vel sé að staðið og til fyrirmyndar þannig að það verði til framdráttar. Í þessari till. er víða vikið að umhverfisverndinni og enn frekar mun það koma fram í væntanlegu frv. þar sem tekið er sérstaklega á þeim málum að styrkja þann þátt í tengslum við ferðaþjónustuna og þar þarf að leggja nokkuð af mörkum af opinberri hálfu. En vegna þess sem hér hefur komið fram um nauðsynina á fjármögnun, þá er það eins og hv. 2. þm. Vesturl. vék að í skilmerkilegu máli hér áðan, að það er ekki verið að gera ráð fyrir ríkisforsjá í þessari atvinnugrein eða að farið verði að verja stórum upphæðum til fyrirtækja í greininni. Þvert á móti er það meginhugsun þessara tillagna að ferðaþjónustan megi ná þannig stöðu að hún verði arðgæf á heildina litið og það verði einstaklingar og félög einstaklinga, það verði fyrirtæki í landinu sem byggi upp ferðaþjónustuna, en jafnnauðsynlegt er það að af opinberri hálfu verði henni sköpuð starfsskilyrði eins og öðru því atvinnulífi sem byggt hefur verið upp og við þurfum á að halda. Ég ætla, virðulegur forseti, ekki að lengja mál mitt. Ég talaði við umræðu í fyrravetur þegar málið var lagt fram hið fyrra sinn og get vísað til þess. Ég ítreka þakkir til þeirra sem tekið hafa jákvætt undir það mál sem hér liggur fyrir og til samgrn. sem leitaðist við að búa okkur sem að þessu unnum sæmilegar aðstæður til að vinna að þessu verki. Alveg sérstaklega var ánægjulegt hve góð samstaða tókst um þetta á milli þeirra fulltrúa sem sumpart voru tengdir stjórnmálaflokkunum að koma þessu verki áfram og leggja það fyrir þingið í þeim búningi sem ráðherra hefur valið, að taka tillögur nefndarinnar eins og hún skilaði þeim af sér. Ég held að þetta sé rétt röð á málum að almenn stefna sé mótuð eins og hér liggur fyrir og síðan fjalli þingið um löggjöfina, lagabætur í sambandi við ferðaþjónustu, eins og væntanlega verður hér á vettvangi þingdeilda innan skamms.

Anna Ólafsdóttir Björnsson : Virðulegi forseti. Ég mun ekki lengja þessa umræðu neitt. Hins vegar langar mig til að þakka fyrir upplýsingar sem ég fékk nú í sambandi við þá löggjöf sem ég kvartaði undan að ekki kæmi fyrir okkar sjónir. Nú mun verða undantekning á því þar sem við kvennalistakonur eigum fulltrúa í þeirri nefnd. Ég hafði ekki skilið ráðherra svo að það væri sama nefndin sem mótaði þetta og biðst velvirðingar ef þetta er einhver misskilningur hjá mér. En eftir stendur að það er ekki að ástæðulausu að stjórnarandstöðuþingmenn eru oft mjög tortryggnir vegna fregna um ýmis lagafrv. vegna þess að svo iðulega hefur það gerst að fyrstu fregnir um ákveðin, mikilvæg lagafrv. fær maður úr fjölmiðlum og það hefur verið vandkvæðum bundið oft og tíðum að afla sér upplýsinga. Þetta á ekki við í þessu tilviki og ég er að sjálfsögðu mjög ánægð með að heyra það. Í öðru lagi er það varðandi námið. Ég átti raunar ekki við nám í framhaldsskólum heldur framhaldsnám, sem væntanlega mun þá vera á háskólastigi. Ég las mjög vel það sem stóð í þáltill. um mótun ferðamálastefnu um framhaldsnám og þykir að mörgu leyti mjög gott það sem þar er getið. Það er hins vegar fyrsta nám í ferðamálum sem á sér stað í framhaldsskólum. Framhaldsnám hlýtur að vera á öðru stigi og ég var einungis að vekja sérstaka athygli á að þar þyrfti að gæta þeirrar sérstöðu sem Íslendingar hafa og að byggja þetta upp á einhverjum ákveðnum stað á landinu. Þar af leiðandi fannst mér sérstök ástæða til að geta þess. Að öðru leyti vil ég þakka þá umræðu sem hefur orðið hér í dag. Ég tel að hún hafi að mörgu leyti verið upplýsandi og muni koma að gagni í störfum þeirrar nefndar sem um hana fjallar.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) : Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem orðið hefur um þessa till. og þær undirtektir sem hún hefur fengið í máli velflestra ef ekki allra ræðumanna. Ég hef í sjálfu sér ekki miklu við að bæta þá framsöguræðu sem ég flutti hér fyrir till. áðan en vil drepa á fáein atriði sem hv. ræðumenn nefndu og e.t.v. væri unnt að skýra örlítið. Hv. 2. þm. Vestf. vék m.a. í máli sínu að því að verðlag á bílaleigubifreiðum væri hér mjög hátt og það kynni að fæla frá jafnvel í verulegum mæli væntanlega eða mögulega ferðamenn sem spyrðust fyrir um ferðamöguleika til Íslands en hrykkju frá þegar þeir fréttu um verðlag á bílaleigubílum. Ég held að ekki sé annað að gera en viðurkenna að nokkuð er til í þessu. Vel að merkja ferðast ekki nema hluti ferðamanna sem hingað koma með bílaleigubílum, mikill meiri hluti nýtir sér væntanlega aðra ferðamöguleika, fer með flugvélum, áætlunarbifreiðum o.s.frv. En það hentar ýmsum að nýta sér þann möguleika að leigja bíl og sjá sjálfur um akstur á sér og sínum um landið. Og ekki síst gæti það átt við einmitt um þann hóp sem hv. þm. vitnaði til að gæti hugsað sér að eiga viðskipti við aðila eins og Ferðaþjónustu bænda. Ég held að það sé tvennt sem rétt sé að athuga þegar verðlag á bílaleigubílum er til umræðu. Það er auðvitað annars vegar sú almenna staðreynd, sem við verðum að læra að venja okkur við og ekki verða alltaf jafnhissa á og er ósköp einföld staðreynd sem er gegnumgangandi í okkar þjóðlífi og efnahagslífi, að Ísland er dýrt land. Hér er almennt frekar hátt verðlag á hlutum hvort sem eru vörur eða þjónusta. Við erum í hópi dýrari landa hvað þetta snertir og það er í raun sama hvar borið er niður. Þess misskilnings gætir allt of oft að það séu bara matvæli eða bara leigubílar eða bílaleigubílar eða aðrir hlutir sem séu hér dýrir. Sönnu nær er að viðurkenna að við erum almennt með hátt verðlag á vörum og þjónustu. Og undantekningarnar eru miklu færri hygg ég á þessari reglu frekar en hitt að hið háa verðlag sé undantekning. Hitt er svo örugglega rétt, að í ýmsum öðrum löndum eru miklu meiri ívilnanir á ferðinni gagnvart rekstri bílaleiga. Þar er sums staðar um að ræða jafnvel algera niðurfellingu á öllum aðflutningsgjöldum og tollum þannig að bílaleigur eiga kost á að kaupa nýja bíla til sinnar starfsemi nánast á verksmiðjuverði, án nokkurra opinberra gjalda. Þetta hygg ég t.d. að skýri það óvenjulága verð sem er á þjónustu bílaleigufyrirtækja í smáríkinu Lúxemborg, sem við höfum talsverð samskipti við á þessu sviði. Síðan er þetta misjafnt og sjálfsagt er það rétt að hér á Íslandi séu minni ívilnanir frá hinum almennu skattareglum hvað snertir rekstur bílaleigufyrirtækja en víða annars staðar. Hv. 2. þm. Vestf. nefndi einnig stöðu mála á hálendinu og inn á það komu fleiri og nauðsyn þess e.t.v. að setja þar einhverjar takmarkandi reglur. Það hef ég áður rætt og það hefur verið til skoðunar á vegum ferðamálaaðila með aðild ráðuneytisins. Það kann vel að fara svo að sérstaklega stærri ferðaskipuleggjendum, þeim sem hafa á sínum snærum hópferðir, fjölmenna hópa, verði að setja einhver takmörk um atriði eins og t.d. náttun á hálendinu og beina stærri hópum frekar í gistingu í byggð eða a.m.k. frá hinum viðkvæmustu stöðum á hálendinu. Með slíkum aðgerðum má hafa áhrif á umferðina án þess beinlínis að takmarka aðgang manna. Svo er það líka í þessu sambandi, sem kemur inn á það sem hv. 4. þm. Vesturl. o.fl. ræddu um tengsl ferðaþjónustu og byggðamála, mikilvægt af þessum sökum einnig að dreifa álagi ferðaþjónustunnar um landið. Þegar hafa nú í raun komið fram svör við því hvers eðlis sú vinna hefur verið sem hér er til umræðu. Það er annars vegar þáltill. og hins vegar endurskoðun laga og frv. sem fram er komið og er til skoðunar hjá þingflokkum stjórnarliðsins. Ég hygg að með einum eða öðrum hætti megi tengja alla stjórnmálaflokka eða flokka sem fulltrúa eiga á Alþingi við það starf sem þarna hefur verið unnið. Þess vegna sé ekki mikil ástæða til að kvarta yfir því að að þessu starfi hafi verið þannig staðið að menn hafi ekki haft sæmilega möguleika til að fylgjast með því og hafa áhrif á það. En ástæðan fyrir því að þetta var sent stjórnarflokkunum er að sjálfsögðu sú að ætlunin er að leggja þetta frv. fram sem stjfrv. samkvæmt venju þegar um vinnu á vegum ráðuneytis er að ræða. Þá er málsmeðferðin að sjálfsögðu sú að senda það fyrst þingflokkum stjórnarliðsins til umfjöllunar. Hér var líka margt réttilega sagt af hv. 4. þm. Vesturl., 1. þm. Vesturl. o.fl., um tengsl samgöngumála, byggðamála og ferðaþjónustu. Ég vísa í það sem ég áður sagði, ég tel að í ferðaþjónustunni felist kannski einhverjir vænlegustu möguleikar atvinnulífsins á næstu árum, ekki síst úti um landsbyggðina. Og staðreynd er, sem ástæða er til að vekja athygli hv. þm. á, að ferðaþjónustan er ein fárra atvinnugreina sem á undanförnum árum og yfirstandandi ári hefur verið í vexti og hverrar vöxtur hefur hlutfallslega farið fram ekki síður og reyndar í meira mæli á landsbyggðinni. Ég held að það sé nokkuð borðleggjandi ef tölur eru skoðaðar um það að hlutfallslega hefur vöxtur ferðaþjónustunnar á hinum síðari árum verið meiri á landsbyggðinni en hér á höfuðborgarsvæðinu. Ástæðan væntanlega fyrst og fremst sú að hér varð uppbyggingin fyrr á ferðinni að ýmsu leyti og hefur farið hægar hin síðari ár en mjög hröð uppbygging átt sér stað víða úti um landið á undanförnum árum, til að mynda í Austfirðingafjórðungi eins og hv. 3. þm. Austurl. nefndi. Hv. 11. þm. Reykn. fór hér í smáæfingar í sambandi við fjárveitingar til samgöngumála og ferðamála. Ég ætla ekki að taka tíma undir lok þessarar umræðu til að rökræða framlög til vegamála við hv. 11. þm. Reykn. Ég get tekið undir með honum og öðrum sem það rökstyðja að þessi framlög séu ekki nóg, þau þyrfti enn að auka. Það er auðvitað alveg augljóst mál. Og það sem hv. 4. þm. Vesturl. vék að er rétt, að það vantar enn nokkuð upp á að framlög séu í samræmi við upphafleg markmið langtímaáætlunar um vegagerð. Þau hafa hins vegar heldur aukist nú tvö sl. ár frá því sem var árin þar næst á undan og eru nokkuð meiri að raungildi en þau voru t.d. góðærisárið mikla 1987, en þá hafa framlög til vegamála á hinum síðari árum orðið lægst að raungildi í landinu. Ef skoðuð eru framlög til ferðamála sést að þau hafa aukist milli ára. Ef skoðað er yfirstandandi ár borið saman við árin 1988 og 1989 mun láta nærri að skil af mörkuðum tekjum til Ferðamálaráðs, sem vera skulu samkvæmt lögum 10% af vörusölu í Fríhöfninni, hafi farið niður í 2 -- 3% í stað þessara 10% sem þarna á að skila. En árið 1990 lætur nærri að þetta hlutfall sé u.þ.b. 3,5% og miðað við þá tölu sem nú er í fjárlagafrv., sem til umfjöllunar er í fjvn., yrði framlagið á næsta ári samkvæmt áætlun nálægt 5%. Þar er þó verið að þoka málinu í rétta átt þó sannarlega þurfi að gera betur og ná alla leið í mark á sem allra stystum tíma. Hv. 11. þm. Reykn. hafði ekki mikla trú á því að hér yrðu framfarir í ferðaþjónustu nema til kæmi erlent fjármagn. Ég skildi hann svo að það yrði þá í raun og veru í formi fjármögnunar, ekki bara lántöku, heldur eignaraðildar útlendinga í þessari atvinnugrein. Ég er ekki sammála honum um það. Ég bendi á að ferðaþjónustan hefur verið í örum vexti undanfarin ár án þess að erlend eignaraðild kæmi til sögunnar, án þess. Það merkilega er að íslensk ferðaþjónusta er sennilega ein þeirra greina þar sem hvað minnst fer fyrir erlendu fjármagni í formi eignaraðildar á síðustu árum og hefur þó þessi grein byggst ört upp og vaxið og skilar hér árlega auknum tekjum inn í þjóðarbúið. Það er því greinilega ekki lögmál, þvert á móti því sem skilja mátti af máli hv. 11. þm. Reykn., að ekkert geti gerst í þessum efnum nema til komi erlent fjármagn. Ég er ekki að tala um þetta út frá því að það sé bannorð í mínum huga en ég tel þó að breyttu breytanda að fullt forræði Íslendinga í þessum málum gegnum eignaraðild þeirra sjálfra að atvinnuuppbyggingunni á þessu sviði hafi verið farsælt og ætti að geta reynst okkur farsælt í framtíðinni. Það sýnir sig að vel rekin fyrirtæki á þessu sviði í landinu hafa greiðan aðgang að erlendu lánsfjármagni ef þau þurfa á því að halda til sinna fjárfestinga, svo sem gríðarlegar fjárfestingar Flugleiða á síðustu árum hafa sýnt. Ég held að þegar þannig er ástatt sé ekki ástæða til þess að sækja eftir, umfram það sem hagstætt er talið hverju sinni, aukinni eignaraðild útlendinga að þessari grein. Hér er að mörgu leyti á ferðinni viðkvæm þjónusta sem tengist mjög umhverfismálum og ásýnd landsins og ég held að þar sé farsælast að við Íslendingar sjálfir reynum að hafa sem mest forræði á hlutunum. Að lokum þakka ég á ný, hæstv. forseti, umræður sem hér hafa orðið og góðar undirtektir við þessa þáltill. og það starf sem unnið hefur verið að ferðamálum á vegum sérstakrar nefndar undir samgrn. Ég færi þeirri nefnd aftur þakkir mínar svo og öllum þeim sem þar hafa lagt hönd á plóginn og vona að það verði þeirri atvinnugrein sem hér um ræðir til nokkurs gagns á komandi árum.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) : Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um staðfestingu samnings um Alþjóðastofnun um notkun gervitungla í siglingum sem er á þskj. 173. Alþjóðastofnun um notkun gervitungla í siglingum, International Maritime Satellite Organization, venjulega skammstafað INMARSAT, er alþjóðasamtök sem stofnuð voru til að annast rekstur gervitungla til þess að bæta fjarskipti við skip og að því leyti sem hagkvæmt kann að reynast einnig fjarskipti við flugvélar. Markmið samtakanna er að þjóna öllum þeim svæðum á jarðarkringlunni sem hafa þörf fyrir fjarskipti við skip eða flugvélar. Samningurinn um stofnunina var undirritaður í London 3. sept. 1976 en tók gildi 16. júlí 1979. INMARSAT veitir talsíma-, telex-, telefax- og gagnasendingarþjónustu um gervitungl, þar með taldar neyðar- og öryggissendingar. Þjónustan er fyrst og fremst ætluð skipum og mannvirkjum meðfram ströndum. Fyrir þessa starfsemi hefur INMARSAT leigt tvö gervitungl en mun í framtíðinni nota sín eigin gervitungl. Það er frá því að segja að nokkur íslensk kaupskip hafa þegar búnað til þess að eiga fjarskipti um gervitungl. Slíkur búnaður er hluti af framtíðarkerfi neyðarfjarskipta fyrir skip sem Alþjóðasiglingamálastofnunin hefur samþykkt. INMARSAT hefur líka komið á þjónustu við loftför en með gervitunglanotkun er unnt að bæta núverandi sambönd og m.a. gefa flugfarþegum kost á símaþjónustu. Hagur Íslands af aðild að stofnuninni er ótvíræður. Með slíkri aðild verður auðveldara að fylgjast með á þessu sviði og tryggja að íslenskir notendur eigi kost á nýjustu og bestu möguleikum til fjarskipta. Ekki síst skiptir það máli að Íslendingar eigi aðild að framtíðarkerfi fjarskipta fyrir siglingar í neyðartilfellum. Aðild Íslands er fjárhagslega viðráðanleg og að mínu áliti áhættulítil eða áhættulaus. Íslandi verður gert að eignast lágmarkshlut í samtökunum sem er 0,05%. Þessi upphæð nam um síðustu áramót nálægt 8,5 millj. ísl. kr. Á næstu árum mun INMARSAT fjárfesta í gervitunglum og til þess mun þurfa að auka hlutaféð nokkuð. Reiknað er með að framlag Íslands nái hámarki á árinu 1993 og verði þá samtals um 18,3 millj. kr. Eftir það mun arður og endurgreiðsla á fyrri framlögum nema hærri fjárhæð en ný framlög. Á árinu 1997 mun greiðslustraumurinn snúast Íslandi í hag. Það mun vera stefna INMARSAT-samtakanna að greiða 14% arð af því fé sem liggur bundið hverju sinni. Með hliðsjón af þessu fer ríkisstjórnin þess á leit að Alþingi heimili staðfestingu samningsins fyrir hönd Íslands. Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að leggja til að till. þessari verði að lokinni umræðunni vísað til síðari umræðu og hv. utanrmn.

Flm. (Rannveig Guðmundsdóttir) : Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um fræðslu í fjármálaumsýslu í skólum. Tillagan er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela menntmrh. að láta semja námsgögn um almenna fjármálaumsýslu fyrir 10. bekk grunnskólans og framhaldsskólann og gera fræðslu um hana að skyldunámsgrein í efsta bekk grunnskólans og kjarnagrein í framhaldsskólanum. Markmið fjármálafræðslunnar verði: a. að taka til meðferðar sem flest er viðkemur almennri fjármálaumsýslu, þar með talið gerð greiðslu - og kostnaðaráætlana, og setja efnið þannig fram að það verði öllum aðgengilegt og skýrt, b. að gera ungt fólk betur meðvitað um fjármál og um leið fjárskuldbindingar, með því m.a.: 1. að kynna nemendum meðferð greiðslukorta og notkun tékkhefta, 2. að kynna nemendum almennar reglur um lántökur, svo sem víxla- og skuldabréfaviðskipti, vaxtamál og hvaða ábyrgð felst í því að gerast ábyrgðarmaður á skuldaviðurkenningum, 3. að tengja þessi námsgögn réttindum og skyldum manna er þeir verða fjárráða.`` Hæstv. forseti. Eins og fram kemur í grg. með till. er tilgangur hennar að stuðla að því að ungt fólk verði betur undir það búið að verða fjárráða og þá fjármálalegu umsýslu sem fylgir fullorðinsárunum. Þegar við lítum til baka hefur feikileg breyting á íslensku þjóðlífi átt sér stað. Þá breytingu má m.a. merkja í gjörbreyttri fjármálaumsýslu heimilanna í landinu. Það eru ekki margir áratugir síðan rekstur heimilisins var eins konar staðgreiðslurekstur. Það þekktist naumast að fólk tæki fé að láni, síst til neyslu, nema þá á þá lund að vera í föstum matarreikningi. Þetta átti eftir að gerbreytast í darraðardansi óðaverðbólgunnar á þeim tímum þegar sparnaður brann á verðbólgubáli en skuldir eyddust svo til af sjálfu sér að sama skapi. Á þeim árum var auðvelt að auka útgjöld sín og skuldir í trausti þess að þetta blessaðist einhvern veginn. Og í flestum tilfellum blessaðist það. Fólk sem nú er á miðjum aldri man tímana tvenna í þessu efni og þekkir vel það ábyrgðarleysi eða kæruleysi í fjármálum sem fylgdi verðbólguárunum, þ.e. þeim árum þegar inn - og útlán voru óverðtryggð. Með fullri verðtryggingu runnu þeir dagar upp að fólk þurfti að greiða sínar skuldbindingar að fullu. Svo er helst að sjá að kynslóð verðbólguáranna hafi gengið illa að semja sig að breyttum háttum. Við getum spurt okkur hvort á hafi skort að hún hafi skilað til næstu kynslóðar þeim viðhorfum um ábyrgð í fjármálum sem nauðsynleg eru. Án þess að alhæfa um þessi mál er það alla vega alvarlegt umhugsunarefni hve mikið er um að fólk stofni til skulda umfram greiðslugetu. Hér á hv. Alþingi hefur mikið verið fjallað um fjárhagsvanda og greiðsluerfiðleika fólks og vænlegar aðgerðir til úrbóta, eins hvernig aðstoða megi gjaldþrota fólk og eignalaust. Umfjöllun um greiðsluerfiðleika hefur oft tengst húsnæðismálum og sérstakir lánaflokkar hafi orðið til vegna þessa, svo sem greiðsluerfiðleikalán Byggingarsjóðs ríkisins. Það hefur komið fram í skýrslum að vandi þeirra sem leitað hafa til Húsnæðisstofnunar vegna greiðsluerfiðleika er af ýmsum toga. Þannig hefur vandinn verið flokkaður í vandi ófyrirséður, vandi fyrirséður og annað. Ef við skoðum það sem kallast vandi fyrirséður er t.d. um að ræða skilgreiningu um offjárfestingu, óreiðu, óskipuleg íbúðarkaup eða húsbyggingarframkvæmdir, bifreiðarkaup eða óskiljanlegt og jafnvel nám. Annað getur verið vandi vegna atvinnurekstrar eða að umsækjandi er í vanda vegna skulda annars aðila, þ.e. hefur gengist í ábyrgð að láni eða lánum. Þegar um offjárfestingu er að ræða má oft rekja hana til vanþekkingar eða kæruleysis í meðferð fjármála. Kostnaðar - og greiðsluáætlanir hafa ekki verið gerðar eða ekki eftir þeim farið. Það taldist til undantekninga hér fyrr á árum að fólk væri lýst gjaldþrota nema þegar um fyrirtækjarekstur var að ræða, en stöðugt fleiri einstaklingar hafa orðið gjaldþrota upp á síðkastið vegna húsnæðisöflunar eða jafnvel vegna neysluskulda. Því miður hefur það einnig aukist mjög að einstaklingar sem gerst hafa ábyrgðarmenn á skuldum vina eða ættmenna sinna hafa lent í erfiðleikum eða jafnvel misst eigur sínar vegna þess að lántakandinn stóð ekki við skuldbindingar sínar eða reyndist ekki borgunarmaður að þeim. Margir segja að rót þess vanda sem ég er að lýsa hér sé hve bankar séu fúsir til að lána, að bankar geri kröfu til að eignamenn séu ábyrgðaraðilar lána, en umfram það sé lítið gert til að henda reiður á hvort lántakandinn sé borgunarmaður, hvort greiðslugeta viðkomandi leyfi lántökuna. E.t.v. skortir líka á að bankar hafi fulla yfirsýn yfir fjárhagsstöðu viðskiptavinar þar sem algengt hefur verið hjá okkur að einstaklingar séu með mörg lán í mörgum bönkum. Hér á landi fara ungmenni fyrr út á vinnumarkaðinn en þekkist víða annars staðar. Vísa ég þá í hið sérstaka og þarfa fyrirkomulag sem vinnuskólar eða svokölluð unglingavinna sveitarfélaga er auk hefðbundinnar sumarvinnu ungmenna almennt. Við höfum hreykt okkur af því að okkar skólafólk hafi meiri þekkingu á atvinnulífinu, vegna eigin þátttöku, en jafnaldrar þeirra erlendis. Það er óhugsandi að nokkur fari í gegnum langskólanám hjá okkur öðruvísi en að samhliða því hafi hann kynnst vinnumarkaðnum af eigin raun meðan það er algengt víða um lönd að ungt fólk fer þá fyrst út á vinnumarkað þegar námi er lokið. Þegar litið er til þessara staðreynda verður það enn óskiljanlegra að svo víða sé pottur brotinn í fjármálaumsýslu. Ég nefndi áður lánveitingar banka en hef ekki nefnt tilboðin um afborgunarkjör sem mörgum hafa reynst erfið freisting. En verstu dæmin hafa e.t.v. verið sjálftökulánin og á ég þá m.a. við greiðslukortaeyðslu. Við erum með met í svo mörgu og eitt af því skilst mér að sé fjöldi gjaldþrota hérlendis miðað við nágrannalönd. Í frv. til laga um gjaldþrotaskipti sem liggur nú fyrir Alþingi kemur m.a. fram að í 85 -- 90% tilvika komi engar eignir fram við gjaldþrotaskipti þannig að skiptum er lokið án þess að lánardrottnar fái greiðslur upp í kröfur sínar. Það sem er einna alvarlegast varðandi gjaldþrot er hve ungum þrotamönnum fjölgar ört. Hjá embætti borgarfógeta í Reykjavík voru tekin til gjaldþrotaskipta 588 bú á tímabilinu 1. jan. til 31. ágúst á þessu ári. Þar af voru bú félaga 175 en bú einstaklinga 443. Samkvæmt upplýsingum embættisins var aldursskipting þannig að 17 voru fæddir 1969 eða síðar, 46 voru fæddir 1966 -- 1968, 76 voru fæddir 1961 -- 1965, 139 voru fæddir 1951 -- 1960 og 165 voru fæddir 1950 eða fyrr. Því miður hef ég ekki upplýsingar um fjölda gjaldþrota hjá öðrum embættum. En það hlýtur að vera okkur öllum mikið umhugsunarefni að á ekki lengri tíma en átta mánuðum skuli 139 einstaklingar undir þrítugu vera lýstir gjaldþrota hjá þessu eina embætti og þar af skuli 63 vera yngri en 24 ára. Mér er kunnugt um að við eitt af fógetaembættum landsins tók einn starfsmaður skiptaréttar upp ný vinnubrögð þegar gjaldþrotum ungs fólks fjölgaði. Þar er alltaf tekin skýrsla og síðan er gefinn frestur til að reyna að leysa málin. Hefur mér verið sagt að gjaldþrotum þessa hóps hafi þá fækkað verulega. Fæst okkar gera sér grein fyrir því að ungt fólk hefur meira að segja ekki alltaf vitað að búið var að gera það gjaldþrota. Það má því e.t.v. segja að nauðsyn beri til að kenna grundvallaratriði laga og réttar, kenna að fylgjast með útgáfu laga sem snúa að almenningi svo fólk kunni einfaldlega að fylgjast með þessum málum. Um það er þó ekki gerð tillaga hér. Virðulegi forseti. Mér hefur borist í hendur haustdagskrá starfskynningarnámskeiða sem haldin eru í Gerðubergi tvisvar í viku. Námskeiðin eru tilraunaverkefni með stuðningi menntmrn. í samstarfi við fyrirtæki og stofnanir í atvinnulífinu. Fyrirtækin leggja til öll námsgögn og kennara. Reykjavíkurborg leggur til húsnæði í Gerðubergi og tveir kennarar annast kennslufræðilega ráðgjöf og hafa umsjón með námskeiðunum á vegum ráðuneytisins. Á þessu hausti eru sjö námskeið í boði og er eitt þeirra um starfsemi banka og sparisjóða. Á því námskeiði er m.a. sparnaðar- og útlánaþjónusta bankanna kynnt, ræddir ýmsir sparnaðarmöguleikar, reiknaðar út mismunandi ávöxtunarleiðir og hvað kostar að fá peninga að láni. Þarna er líka komið inn á tékkareikninga, vanskil og farið yfir greiðslubyrði skuldabréfs við ákveðin kaup og sparnað til sömu kaupa. Þetta starfskynningarnámskeið, sem kostað er af einum bankanna, er spor í átt að þeim markmiðum sem sett eru fram í þeirri till. til þál. sem hér er til umræðu. Virðulegi forseti. Þó ég hafi dregið hér upp fremur dökka mynd varðandi almenna fjármálaumsýslu fólks legg ég áherslu á að varast ber að alhæfa og á engan hátt er vegið að öllum þeim sem standa við sitt. En bara þær tölur sem ég hef kynnt frá embætti borgarfógeta segja okkur að mikil þörf er á að auka fræðslu um almenna fjármálaumsýslu. Það er skoðun mín að sú fræðsla eigi að hefjast í efsta bekk grunnskóla og síðan eigi að fylgja henni eftir í framhaldsskóla. Virðulegi forseti. Að lokinni umræðu óska ég eftir að till. verði vísað til hv. félmn.

Guðrún Helgadóttir : Hæstv. forseti. Ég vil lýsa yfir eindregnum stuðningi við þessa till. til þál. Ég held að hún sé mjög svo tímabær og harma nú reyndar að hæstv. viðskrh. skuli ekki vera viðstaddur þessa umræðu þó hér sé um að ræða kennslu í skólum. Ég held að þetta sé svo nátengt öllu efnahagsástandi þjóðarinnar að það hefði verið ástæða til þess að eiga við hann orðastað um ástandið í þeim málum. Þegar hv. alþm. taka ákvarðanir um ýmis mál í þjóðfélaginu hefur það óneitanlega oft áhrif á afkomu fjölskyldnanna í landinu. Í umræðu í gær um embætti umboðsmanns barna vitnaði ég í sálfræðing hér í bæ sem lýsti því yfir að hún hefði séð merkjanlega breytingu á ástandi barna og unglinga í bænum eftir að launavísitalan var tekin úr sambandi. Og hún heldur því fram að þau börn sem þá urðu fyrir þeirri upplausn sem því fylgdi séu nú vandamálaunglingar hér í landinu. Ég var tiltölulega nýr þingmaður þegar greiðslukort hófu starfsemi sína hér á landi. Ég stóð hér í þessum stól og varaði við því að þessu yrði hleypt af stað án þess að það hefði stoð í lögum. Enn eru ekki til lög um notkun greiðslukorta. Hér liggur að vísu nú frammi frv. til laga um greiðslukortastarfsemi, en vegna þess að engin lög hafa verið í gildi hefur þessi notkun auðvitað farið úr öllum böndum og trúa útlendingar satt að segja ekki þeim lýsingum sem maður neyðist til að gefa á notkun slíkra korta hér. Það t.d. telst til undantekninga að hægt sé að kaupa matvöru með greiðslukortum erlendis og því síður er hægt að biðja kaupmenn að geyma greiðslukortanótur. Menn eru farnir að taka lán --- yfirleitt að lifa á lánum í fyrsta lagi, og jafnvel að draga greiðsluna enn lengur en ætlast er til þegar þessi kort eru annars vegar. Það er alveg laukrétt hjá hv. flm. þessarar tillögu að ungt fólk í þessu landi veit ekkert um peningamál almennt og yfirleitt. Mér hefur skilist að sá unglingur finnist ekki yfir 17 -- 18 árum sem ekki er með greiðslukort upp á vasann og notar það á börum bæjarins og hvar sem er. Það getur auðvitað hver heilvita manneskja séð að þetta nær ekki nokkurri átt. Vissulega væri full ástæða til þess að setja einhverja lágmarksupphæð sem leyfilegt sé að greiða með greiðslukortum. Unglingar nota þetta, skrifa út 250 -- 300 kr. hvar og hvenær sem er og það segir sig auðvitað sjálft að þessir unglingar hafa ekkert yfirlit yfir það hverju þeir eyða. Því held ég að svo sannarlega sé ástæða til þess að hefja reglulega kennslu í meðferð peninga hér á landi. Varðandi það sem sagt er um gjaldþrot í greinargerð vil ég aðeins segja það að ég skil í raun og veru ekki lengur hvað þarf til að verða gjaldþrota. Ég tek undir það með hv. flm. að þegar við vorum að alast upp heyrði það til undantekninga að einhver yrði gjaldþrota, og þá var það einhver sem hafði haft einhvern rekstur með höndum. Á það var litið mjög alvarlegum augum. Ég minnist í mínum fæðingarbæ að það hvíldi skuggi yfir nokkrum einstaklingum þar, og þeim örfáum raunar, sem höfðu orðið fyrir þeim ósköpum að verða gjaldþrota. Þessir menn voru allt lífið að reyna að vinna fyrir þeim skuldum sem þeir urðu að skilja eftir við gjaldþrotið. Nú sýnist mér að ungt fjölskyldufólk geti lýst sig gjaldþrota ef það er í greiðsluerfiðleikum vegna húsnæðismála og oft og ekki síst vegna einkaneyslu. Það er allt gert til þess að fá fólk til þess að eyða peningum umfram það sem það ræður við. Menn geta farið til útlanda í sumarleyfisferðir út á krít til allt að því eins árs, skilst mér. Menn geta bókstaflega keypt hvað sem er ef þeir hafa þetta litla kort í veskinu sínu. En það segir sig sjálft að það hugsar enginn til enda hvernig fólk eigi að standa straum af þessu. Það er því svo sannarlega góðra gjalda vert að reyna að fara að koma einhverju viti í þessa hluti. En það dugir auðvitað skammt ef þetta verður látið ganga eins og verið hefur, að menn geti fengið lán svo langt umfram það sem þeir hugsanlega geta greitt miðað við tekjur sínar, þá er auðvitað til lítils að ætla að fara að kenna unga fólkinu meðferð fjár ef það sér svo allt í kringum sig að foreldrarnir og aðrir ættingjar eyða langt umfram það sem þeir hafa möguleika á að greiða nokkru sinni. En þessi till. til þál. er svo sannarlega þakkarverð og eins og ég segi, ég harma að hæstv. viðskrh. skuli ekki vera hér vegna þess að ég hefði gjarnan viljað eiga við hann orðastað um hvort ekki sé ráð að lagfæra þá hluti enn. --- Og nú kemur hæstv. ráðherra í salinn sem ég saknaði svo mjög. En til þess að endurtaka ekki það sem ég hef áður sagt, þá fagna ég þessari tillögu hv. 9. þm. Reykn. en ég óttast að í þeirri fjármálaóreiðu sem er í þessu þjóðfélagi kynni að vera dálítið erfitt að ætla að fara að kenna unga fólkinu að eyða ekki meiru en það hefur hugsanlega möguleika á að greiða. Og ég rakti aðeins margítrekaðar kröfur mínar um löggjöf um greiðslukortanotkun, og er nú með í höndunum hér frv. til laga um þá notkun, loksins. Ég spáði því hér fyrir mörgum árum, og þótti ekki með reyndari þingmönnum þá, að þessi hömlulausa notkun greiðslukorta mundi stórhækka vöruverð og leggja fjárhag fjölskyldna landsins í rúst og það hefur komið á daginn. Þessi gjaldþrot, sem nú virðast vera næstum því einn sjálfsagður kostur fjölskyldu sem er í greiðsluerfiðleikum, eru að verulegu leyti ofneysla og of miklar lántökur sem eru úr öllu samhengi við mögulega fjárhagsgetu fjölskyldnanna. Það hlýtur auðvitað að vera verkefni hæstv. viðskrh. að koma einhverju viti hér í. Menn kaupa hér allt á kortum, taka lán eftir lán, kaupmenn leika sér með greiðsludaga kortanna. Þetta veður áfram hömlulaust og auðvitað getur þetta ekki endað í neinu nema einu allsherjar gjaldþroti. Fyrst væri nú kannski þörf að koma einhverju viti í þessi mál en það er jafnnauðsynlegt að gera tilraun til að kenna unga fólkinu að svona getur þetta ekki gengið. Og ég vil þess vegna þakka hv. 9. þm. Reykn. fyrir að hafa borið fram þessa tillögu.

Þorsteinn Pálsson : Frú forseti. Ég hygg að hér sé á ferðinni mjög þörf till. til þál. og flm. hafi hreyft mjög markverðu máli sem full ástæða er til að Alþingi taki til meðferðar. Ég fyrir mitt leyti hvet til þess að málið fái hér ítarlega skoðun og verði sem fyrst afgreitt frá þinginu svo að undirbúningur geti hafist að þeirri fræðslustarfsemi sem hér er lagt til að tekin verði upp í skólum landsins. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um þau neikvæðu viðhorf sem hv. 13. þm. Reykv. hafði hér í frammi. Ég skildi ræðu hans helst á þá leið að helsta ráðið til þess að koma á góðri skipan í þjóðfélaginu væri að koma á sem mestum boðum og bönnum og sem mestri forsjá í málefnum einstaklinga af opinberri hálfu. Ég held að það sé ekki leiðin og þau viðhorf leiði ekki til farsællar skipunar, hvorki í heimilishaldi né þjóðarbúskap. Það er að sönnu rétt að hver einasta fjölskylda í landinu þarf að sýsla um fjármuni í stórum og smáum stíl, ekki síst varðandi húsakaup, varðandi kaup á bílum og heimilistækjum af ýmsu tagi. Og það er í fyllsta máta eðlilegt að skólakerfið veiti fólki fræðslu um þessi efni og má furðu gegna að það skuli ekki hafa verið gert fyrr, svo ríkur þáttur sem fjármálaumsýsla er í daglegu lífi hverrar einustu fjölskyldu í landinu. En ég er þeirrar skoðunar að fræðslustarfsemi af þessu tagi þurfi að vera víðtækari og vildi beina því til hv. flm. og þeirrar hv. nefndar sem fær málið til meðferðar að taka það til athugunar að færa tillögu þessa nokkuð út og gera þá fræðslustarfsemi víðtækari sem hér er verið að tala um. Ég er þeirrar skoðunar að auk almennrar grundvallarþekkingar um fjármálaumsýslu eins og hér er verið að leggja til þurfi skólakerfið að veita almenna fræðslu um undirstöðuatriði í almennri þjóðhagfræði. Mjög verulegur hluti af allri þjóðmálaumræðu snýst um efnahagsmál, úrræði í efnahagsmálum og mismunandi leiðir í þeim efnum. Þegar kjósendur taka ákvarðanir í kosningum er það að verulegu leyti með tilliti til þess sem stjórnmálaflokkar og stjórnmálamenn hafa fram að færa um úrræði í efnahagsmálum og úrræði í þeim efnum eru jafnan undirstaða þess að menn geti tekið á á ýmsum öðrum sviðum í þjóðfélaginu, félags - og menningarlegum efnum. En um þessi efni er afar lítil fræðsla í skólakerfinu. Það eru tiltölulega mjög fáir nemendur sem ljúka skólanámi og hafa fengið fræðslu um undirstöðuatriði í almennri þjóðhagfræði. Ég tel að á þessu þurfi að gera bragarbót. Fyrir allmörgum árum var hvatt til þessa í forustugreinum tveggja dagblaða, Morgunblaðsins og Vísis, án þess að það megnaði nokkru að lyfta hjá yfirvöldum menntamála en því fremur er ástæða til þess að fagna að nú skuli hafa verið flutt um þetta efni þáltill. hér á hinu háa Alþingi. Ég vil hvetja flm. og nefnd til þess að fjalla með jákvæðum hætti um efni tillögunnar og færa hana út þannig að sú ályktun sem Alþingi kemur til með að gera í þessu efni taki einnig til fræðslu um undirstöðuatriði í almennri þjóðhagfræði. Ég hygg að það skipti mjög miklu máli fyrir þjóðfélagsumræðu og lýðræðisþróun í landinu að fólkið í landinu taki ákvarðanir á grundvelli þekkingar og skólakerfið er réttur vettvangur til að veita þá þekkingu. Sjónvarpið gerði fyrir þó nokkuð mörgum árum tilraun til alþýðufræðslu á þessu sviði sem þeir önnuðust, Ásmundur Stefánsson og dr. Þráinn Eggertsson prófessor. Það var jákvæð viðleitni en úr því varð ekki annað en nokkurra þátta röð í sjónvarpi. Niðurstaða mín er sem sagt þessi að hér sé hreyft mjög merku máli og ég vil hvetja til þess að um það skapist samstaða á Alþingi, það verði afgreitt sem fyrst, þannig að raunverulegur undirbúningur að því fræðslustarfi sem hér er verið að tala um geti hafist.

Hreggviður Jónsson : Hæstv. forseti. Sú þáltill. sem hér liggur frammi um fræðslu í fjármálaumsýslu í skólum frá hv. 10. þm. Reykn. Rannveigu Guðmundsdóttur er mjög merk tillaga og þörf. Ég er algerlega sammála því að það þurfi að fara fram mjög víðtæk fræðsla í skólum um fjármálaumsýslu. Ég þarf ekki að rekja það hér að það er því miður allt of lítið um að fólk geri sér grein fyrir því hvað debet og kredit er. Þess vegna væri nauðsynlegt að hver einasti maður lærði undirstöðu í bókhaldi ásamt fleiru, því að það er eitt af grundvallaratriðum í nútímaþjóðfélagi. Ég vil einnig taka undir það sem hv. 1. þm. Suðurl. sagði hér um almenna þjóðhagfræði. Ég man eftir því að þegar ég átti þess kost í fyrsta skipti að læra almenna þjóðhagfræði og lesa hina kjarngóðu bók Ólafs Björnssonar, fyrrv. þm. Sjálfstfl. og prófessors, um almenna þjóðhagfræði, þá opinberuðust manni nýir heimar. Þessi bók er einhver snilldarlegasta bók á sínu sviði, stutt, auðskilin og öllum auðveld aflestrar. Ég held að það þurfi að taka upp kennslu í almennri þjóðhagfræði því að það muni víkka sjóndeildarhring þeirra sem eru í skólum og gera þeim grein fyrir því að það er nauðsyn að vita svolítið meira en fólk hefur hingað til verið frætt um. En ég tel að það hefði líka verið full ástæða til þess að taka bæði þingmenn og ráðherra alveg sérstaklega í kennslustund í þessum málum og kenna þeim grundvallaratriði í þessum fræðum og þá alveg sérstaklega í almennri þjóðhagfræði sem ég held og sýnist að hefði ekki verið vanþörf á hér eins og stjórn landsins er komið í dag. Það hefði kannski verið betri skikkur á fjármálum þjóðarinnar ef svo hefði verið. Þeir hefðu allir gott af því að lesa hina ágætu bók Ólafs Björnssonar um almenna þjóðhagfræði. Það mundi kenna þeim smávegis hvernig á að fara með fjármuni. Í gærkvöldi var í sjónvarpinu mjög merk mynd um fjármál. Ég veit ekki hvort hv. þm. hafa horft á þá mynd. En þar kom fram fyrrv. ríkisstjóri, Connally, og var einmitt að ræða um þessi mál, maður sem féll af tindi háum og niður á botninn, varð gjaldþrota. Það var athyglisvert hvað hann sagði og margir viðmælendur í þessari kvikmynd. Og þær tölur sem voru birtar í þessum þætti ríma nokkurn veginn við þessar tölur sem hér eru um gjaldþrotamenn. Þannig að hlutfallið á milli Bandaríkjanna og Íslands virðist vera mjög líkt að þessu leyti og það var einmitt fróðlegt að sjá viðtal við það fólk sem hafði látið greiðslukortin stjórna sínu lífi of mikið, hvernig tekið var á því vandamáli og fólk varð að gera sér grein fyrir því að það varð að lifa af þeim tekjum sem það hafði á milli handanna. Ég tel að slíkt námskeið þyrfti einnig að ná til þeirra sem stjórna ríkisfyrirtækjum. Miðað við þá stjórn sem hefur verið á mörgum þeirra á gengnum árum er ég hræddur um að margir af þeim viti bara ekkert um fjármálaumsýslu eða undirstöðuatriði í almennri þjóðhagfærði. Það þyrfti að skikka alla slíka menn til að fara á námskeið í þessum atriðum og læra eitthvað um fjármál. Ég hef oft velt þeirri spurningu fyrir mér af hverju verið er að lögvernda starfsheiti --- hjúkrunarfræðingur er lögverndaður, læknir er lögverndaður o.s.frv. --- en þegar kemur að því að fara með fjármál og fjármálaumsýslu þá er engin lögverndun. Þá getur bara hvaða maður sem er gengið inn af götunni og sýslað með fjármál, t.d. í ríkisfyrirtækjum. Þar eru menn sem hafa ekkert lært um fjármál og í gegnum þeirra hendur fara jafnvel hundruð milljóna. Ég held að það sé athyglisvert fyrir þingheim að velta fyrir sér hvað sé á ferðinni. Er ekki gerð nein krafa til slíkra manna? Og ekki er síður athyglisvert að sjá hvað gerist þegar menn hafa stjórnað fyrirtækjum illa og þau orðið gjaldþrota því að venjulega er þessum sömu mönnum lyft hærra og þeir fá meiri umsvif og mannaforráð en nokkru sinni áður. Ég tel ástæðu til að þessir hlutir verði skoðaðir. Sérstaklega ættu ráðherrarnir að íhuga þetta. Ég vil að lokum segja það að þessi þáltill. er þörf og ég vona að hún fái hraða afgreiðslu í gegnum þingið með þeirri viðbót að menn verði látnir læra almenna þjóðhagfræði og bókfærslu sem er eitt það nauðsynlegasta sem menn læra í dag því að án þessara þátta eru menn ekki starfhæfir í nútímaþjóðfélagi. Þetta er grundvöllur þess að menn geri sér grein fyrir því að debet og kredit verða að standast á.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) : Virðulegur forseti. Ég vil í upphafi lýsa fyllsta stuðningi við þessa góðu þáltill. sem hv. 9. þm. Reykn. flytur hér. Hún er sannarlega tímabær. En það er rétt sem kom fram hjá hv. 13. þm. Reykv. að hér hefur ríkt á undanförnum árum og kannski áratugum nokkur ruglandi og óreiða í fjármálum. Af hverju skyldi það vera? Það er af því að í tjái og tundri verðbólgunnar er erfitt að henda reiður á fjármálum jafnt heimila sem hins opinbera. En 1. nóv. s.l. ætti í raun og veru að vera prentaður með rauðu í almanaki íslenskra efnahagsmála því þann dag var í fyrsta sinn frá árinu 1972 tólf mánaða breyting vísitölu framfærslukostnaðar undir 10%. Þetta er vitnisburður um að það hafi náðst hér verulegur árangur í efnahagsmálum gagnstætt því sem maður skyldi ætla af því sem hv. 11. þm. Reykn. sagði hér áðan. En ég verð að segja það eins og er að sumt af því sem kom fram í máli hv. 13. þm. Reykv. um forsjá his opinbera á fjármálum fjölskyldna held ég að sé ekki rétta leiðin. Það er hins vegar tímabært að það frv. um greiðslukortastarfsemi sem liggur fyrir hv. Ed. verði að lögum. Það var lagt hér fyrir þingið í fyrra, fékk þá ítarlega meðferð en náði ekki fram að ganga. Með þeim tillögum eru settar skipulegar leikreglur fyrir þennan mikilvæga þríhyrning í greiðsluviðskiptum heimilanna, milli korthafans, kortafyrirtækisins og þess sem selur vöru eða þjónustu. Það er rétt sem fram kom hjá hv. 13. þm. Reykv. að ábyrgð korthafa og kortaútgáfufyrirtækja á viðskiptunum hefur ekki verið nægilega skýr. Það hefur allt of mikið tíðkast að út hafi verið gefnir opnir tryggingarvíxlar af þriðja aðila. Það er ekki skynsamleg leið. Það er nauðsynlegt að kortin séu útgefin á gjaldtraust, á greiðslutraust þeirra sem kortin nota og að ábyrgð beri þeir einir á þeim. Þetta er kannski mikilvægasta breytingin. En það er líka í þessu frv. tillaga um að jafna sanngjarnlega niður kostnaðinum af þessari greiðslumiðlun þannig að hann lendi á þeim sem kortin nota en ekki hinum sem greiða út í hönd. En mikilvægast af öllu er þó að um þennan mikilvæga greiðslufarveg í landslagi viðskiptanna, þar sem kannski 70% af daglegum greiðslum fjölskyldna fara um þessa leið, er nauðsynlegt að setja reglur, ekki til þess að bjóða eða banna heldur til þess að mönnum sé ljóst að hverju þeir ganga. Ég á von á því að það ásamt fræðslu um fjármálaumsýslu, eins og tillagan gengur út á, muni geta bætt bæði hag heimilanna og þjóðarinnar. Það er alveg rétt sem fram hefur komið hér í máli fyrri ræðumanna, einkum hv. 1. þm. Suðurl., að það að auka kennslu í hagfræðigreinum í framhaldsskólum landsins held ég að væri mjög þarft. En ég held að sú ábending sem þáltill. felur í sér, að beina athyglinni ekki síst að hagfræði heimilanna, muni verða árangursríkast. Og þess vegna er þetta mjög tímabært. Þetta er framfaramál á grundvelli þess efnahagslega stöðugleika em við höfum náð. Þess vegna er tillagan tímabær, þess vegna er hún þörf, þess vegna á hún að fá skjóta og góða meðferð.

Þórhildur Þorleifsdóttir : Virðulegi forseti. Ég vil, eins og fleiri sem hér hafa stigið í pontu, þakka fyrir þessa þáltill. og lýsa því yfir að hún er bæði tímabær og þörf. Ég vil nú samt, eins og fleiri hafa gert hér, gera það aðeins að umræðuefni hvort þessi tillaga er nógu víðtæk en ég er hrædd um að það sem ég hef um það að segja sé ekki alveg í takt við það sem ýmsir hafa sagt hér á undan, þ.e. um nauðsyn þess að taka upp kennslu í þjóðhagfræði í öllum skólum. Ekki mundi ég svo sem beita mér gegn því þó að slík tillaga kæmi fram. En það er ýmislegt annað sem mér finnst tengjast þessum málum sem ætti að koma fyrst. Aftur á móti hefur nú hver af öðrum lýst yfir að nauðsyn sé á því að sem flestir nemi þjóðhagfræði. Ég hélt að síst væri skortur á slíku fólki hér inni á Alþingi og þess vegna ætti einmitt þeirrar menntunar að gæta mjög mikið hér. Ég er ekki viss um að það sé rétt að beina athyglinni svona mikið að þessari hlið stjórnmála. Það verður að vísu að segjast eins og er að þetta er sú hlið sem þingmenn ganga mjög hart fram í að beina athyglinni að. Efnahagsmoldviðrinu er þyrlað upp alveg stanslaust og kannski dimmir þá svo fyrir augum að það vefst fyrir mörgum að skilja að pólitík snýst um margt annað en efnahagsmál. Þau eru auðvitað nauðsynlegur grunnur sem annað byggist á, en m.a. má merkja það hér í þingsölum að fjölmargir alþingismenn virðast álíta að stjórnmál snúist ekki um neitt nema efnahagsmál. Væri betur ef sumir þeirra færu á námskeið í ýmsu öðru sem tengdist meira mannlegu lífi og aðstæðum fólks. Það kann vel að vera að visst samhengi sé milli þessarar áherslu á efnahagsmál og sífells tals um peninga og aftur peninga, að það sé viss tenging milli þess og einmitt þess að fólk eyðir um efni fram. Það má með nokkrum rétti segja að trúarbrögð nútímans séu hlutir og peningar, þ.e. efnaleg verðmæti. Og undir þá skoðun ýtir stjórnmálaumræðan svo sannarlega. Það er von að fólk haldi að það sé mælikvarði, bæði á hvernig því vegnar í lífinu og hvernig því líður, hvað það hleður í kringum sig af munum. Það er því ekki víst að gjaldþrot og ýmis önnur óhamingja sem af fjárskorti eða umframeyðslu leiðir sé endilega vegna kunnáttuleysis heldur er þetta kannski fyrst og fremst gildismat. Neyslusamfélagið byggir á því að ýta undir sem allra mesta neyslu sem allra flestra. Hvernig á þá fólk, t.d. ungt fólk sem hefur alist upp við þetta sjónarmið, mjög breytt verðmætamat, allt í einu að spyrna við fótum og staldra við og hugsa: Nú, er bara allt sem mér hefur verið sagt, allt sem mér hefur verið kennt, er það bara vitleysa? Á ég ekki að eyða svona miklu? Er ekki hamingjan fólgin í því að kaupa mér allt? T.d. þessi stefna sem rekin hefur verið hér í húsnæðismálum að það sé blátt áfram nauðsyn hverjum og einum að eiga sitt húsnæði. Manni skilst að það sé bara lykillinn að lífshamingjunni og rekur fólk kannski ótímabært út í að afla sér húsnæðis, enda má líka segja að það sé ekki mikið úrval á leigumarkaði. En það er örugglega orsakasamhengi á milli þeirrar hugmyndafræði sem haldið er að ungu fólki og t.d. þessara gjaldþrota. Þetta er ekkert út í bláinn, það er ekki tilviljun að gjaldþrotum fjölgar svona mikið og að ungt fólk er svona fjölmennt í hópi þeirra sem verða gjaldþrota. Og það virðist ekki vera vegna þess að það sé verið að stofnsetja fyrirtæki eða annað slíkt heldur einfaldlega vegna annaðhvort húsnæðiskaupa eða neyslu. Það eru nefnilega skuggahliðar á neysluþjóðfélaginu. Það er ekki bara neyslugleðin ein, það hefur svo sannarlega ýmsar afleiðingar, ekki bara efnalegar heldur andlegar líka sem miklu minna er hirt um. Hæstv. viðskrh. sagði að nú hefðu náðst tök á verðbólgunni og það væri til marks um hvað fjármálastjórn væri góð. Hann er nú menntaður maður í þessum fræðum og ætti að hafa vit einmitt á þeirri hlið mála og efa ég ekki vit hans þar, en það er athyglisvert að þessum árangri er alltaf lýst einungis sem björtum, þ.e. honum er lýst fyrst og fremst út frá, mér liggur við að segja sjónarhóli verðbólgunnar, verðbólguhólnum. Minna er hirt um það hvernig almennt launafólk og ég tala nú ekki um þá sem skipa lægstu flokka hafa farið út úr þessari svokölluðu þjóðarsátt og á hvers kostnað hún er gerð. Þannig að það er nú ekki bara birtan ein sem ríkir í þeim málum. Það getur vel verið að margir hefðu gott af því að fara á þjóðhagfræðinámskeið en ýmsir, bæði stjórnmálamenn og aðrir, hefðu líka gott af að fara á annars konar námskeið. T.d. dettur manni í hug að námskeið í siðfræði gæti verið hollt námsefni fyrir ýmsa bæði innan þessara veggja og utan því þar virðist oft vera mikill skortur á, einmitt þegar kemur að ákvörðunum og ýmissi hegðun t.d. stjórnmálamanna. En svo við snúum okkur aftur að þessari till., sem í sjálfu sér er mjög góð og ég vil strax lýsa stuðningi við, þá langar mig samt að ræða ýmislegt annað í þessum efnum sem hugsanlega mætti taka til greina og það er almenn fræðsla fyrir ungt fólk um margt fleira sem lýtur að heimilishaldi heldur en fjárreiður. Það er nú einu sinni svo að fyrir flestum á að liggja með einum eða öðrum hætti að stofna til fjölskyldu og það er náttúrlega ekki vansalaust að við skulum ekki uppfræða ungt fólk örlítið um hvernig að barnauppeldi skuli staðið, í næringarfræði og ýmsu öðru sem lýtur að heimilishaldi. Auk þess eru líka hlutir sem ég vil nefna hér, eins og upplýsingar um fasteignir, skráningu fasteigna. Það er t.d. athyglisvert að ákaflega fáar konur virðast vita það að þær eiga ekki fasteignir sem menn þeirra eru skráðir fyrir, að þær eiga þær ekki í raun, fyrr en kemur til skilnaðar. Mörg konan hefur farið illa út úr því að vita ekki sinn rétt í þeim málum. Þess vegna væri það eitt af því sem þyrfti að brýna fyrir ungu fólki, að huga að því t.d. að báðir aðilar séu skráðir fyrir fasteignum sem báðir sannanlega leggja fé af mörkum til að afla. 
             Já, tími minn er útrunninn en ég hefði aðeins viljað minnast hér á þá sem skrifa upp á annarra manna skuldir og hvernig stendur á því að bankinn skuli ekki vera ábyrgur í því heldur alltaf einstaklingar. Það má þá spyrja hvort bankar landsins beri ekki ábyrgð í sínum viðskiptum, hvort þeir séu að varpa þeirri ábyrgð yfir á einstaklinga. En ekki ætla ég nú að reyna meira á þolinmæði forseta og læt þessu lokið.

Hreggviður Jónsson : Hæstv. forseti. Aðeins örstutt vegna ummæla hæstv. viðskrh. hér áðan. Að vísu hljóp hann út úr salnum eftir að hann hafði haft þau í frammi. En það var athyglisvert að maður sem er lærður í hagfræði skuli halda því fram sem hann hélt hér fram, og skuli leyfa sér það á Alþingi Íslendinga að hæla sér af því að ná verðbólgunni niður með þeim hætti sem hann gerði. Það vita allir sem hafa lært almenna þjóðhagfræði að eitt af þeim atriðum sem er talið að sé hægt að ná verðbólgu niður með er að lækka laun fólks og hækka skatta. Þetta hefur hæstv. ríkisstjórn gert með miklum glæsibrag og náð verðbólgunni niður. Svo einfalt er það. Ummæli hæstv. ráðherra hér áðan eru því í rauninni manni sem á að teljast nokkuð lærður á þessu sviði til vansa. Og hann verður náttúrlega að gefa skýringu á því af hverju hann heldur slíku fram því þetta er grundvallaratriði og undirstöðuatriði í kennslu í almennri þjóðhagfræði. Ef hann skyldi ekki vita það þá verður hann bara að læra sitt fag upp á nýtt. Maður getur spurt sig: Er þessi maður hæfur til þess að stjórna landinu? Hann hefði bara gott af því að nema upp á nýtt og lesa almenna þjóðhagfræði eftir Ólaf Björnsson, sem hann gæti þá lært svolítið af. Þetta er alveg grundvallarhugtak í almennri þjóðhagfræði. Og ef hæstv. ráðherra veit ekki betur þá verður hann bara að fara að lesa sitt fag upp á nýtt. Svo einfalt er það. Ég verð að lýsa algerri undrun á slíkum málflutningi hjá menntuðum manni sem gefur sig út fyrir það að vera sérfræðingur á þessu sviði og hefur staðið í forsvari við virðulegustu stofnun landsins, Þjóðhagsstofnun, um árabil. Undrar mann nú e.t.v. ekki af hverju hæstv. ráðherra hefur ekki náð árangri á meðan hann var þar. Og hælir sér af því að með sameiginlegu átaki verkalýðshreyfingarinnar og atvinnurekenda hafi verið ákveðið að ná verðbólgunni niður á kostnað launþega, með dyggri hjálp núv. ríkisstjórnar sem hefur lagt á hærri skatta en hafa verið lagðir á í 20 -- 30 ár. Þetta eru staðreyndir málsins. Og þess vegna er verðbólgan lág. Menn verða að gera sér grein fyrir því að þetta grundvallaratriði í almennri hagfræði geta menn lesið í hvaða kennslubók sem er. Ég ætla ekki að öðru leyti að hafa nein frekari orð um þetta en vil ítreka það fyrst ég er kominn hér í ræðustól á annað borð að ég tel að þessi till. sé þörf og enn þá þarfara væri að kenna ráðamönnum þjóðarinnar eitthvað í almennri hagfræði og bókfærslu og fjármálastjórn eftir það sem ég hef heyrt hæstv. ráðherra segja hér.

Flm. (Rannveig Guðmundsdóttir ) Virðulegi forseti. Ég þakka þeim sem tekið hafa til máls um þessa þáltill. og fyrir þau innlegg sem komið hafa í máli þeirra inn í þetta mál. Hv. 13. þm. Reykv. spurði einfaldrar spurningar: Hvernig verður fólk gjaldþrota án reksturs? Það er kannski líka það inntak sem var í minni ræðu. Og af því tilefni langar mig að nefna það að sá starfsmaður skiptaréttar sem ég nefndi í framsöguræðu minni sagði mér að honum hefði fundist það einna erfiðast þegar ungt fólk kom inn að borðinu og spurði: Hvernig fer ég að því að láta gera mig gjaldþrota? Einnig kom það fram hjá hv. 12. þm. Reykv. að það þyrfti kannski að koma með fleira, meiri almenna fræðslu um það sem lýtur að heimilishaldi utan fjárreiðunnar. Ég get tekið undir það að það sem vantar e.t.v. í okkar kennslufræði í dag er almenn raunveruleg fræðsla um að verða fullorðinn og standa á eigin fótum, hvað bíður og hvers er ætlast til af manni. Ég treysti mér ekki til þegar ég var að fjalla um þessa till. eða valdi að hafa hana afmarkaða, en ég mun koma á framfæri í nefndinni þeim sjónarmiðum sem hér hafa komið fram í umræðum, bæði hvað varðar undirstöðuatriði í þjóðhagfræði og eins því sem lýtur að eignamálum og almennri fræðslu í heimilishaldi eða því að standa á eigin fótum. Mig langar til þess að undirstrika það, af því að talið barst hér að verðbólgu eða ekki verðbólgu, að auðvitað er það að sumu leyti undirrótin að þessum vanda hjá okkur, vanda gagnvart okkar börnum eða okkar unga fólki, að þau eiga ár að baki þar sem aldrei var kennt að spara fyrir því sem draumurinn stóð til. Ef barn átti að fá reiðhjól þá vissi foreldri að það borgaði sig að kaupa reiðhjól strax og borga það seinna. Og það er sá andi sem þessi börn hafa alist upp við sem hv. 13. þm. Reykv. hefur komið inn á í þessari umræðu og reyndar annarri, nokkurs konar skemmdarsjónarmið sem heil kynslóð hefur e.t.v. alist upp við. Mig langar að ljúka máli mínu, virðulegi forseti, með því að vitna hér örfáum orðum í grein sem birtist í Morgunblaðinu í gær. Ung kona sem titlar sig nema og rithöfund nefnir einmitt það sjónarmið bankanna að veita sömu einstaklingunum lán á lán ofan þegar sýnt er að viðkomandi hafi enga möguleika á að greiða þau, aðeins ef sá hinn sami getur fengið einhvern ættingja eða vin til að ábyrgjast viðkomandi, oft og tíðum án þess að vita um ástæður skuldarans. Á öðrum stað í greininni segir greinarhöfundur: ,,Til þess að lifa í okkar þjóðfélagi í dag þurfa menn helst að vera fjármálasnillingar``. Og enn á öðrum stað: ,,Það er til fullt af fólki, ekki síst ungu fólki, sem aldrei hefur safnað peningum fyrir hlut heldur alltaf keypt fyrir tekjurnar sem afla á á morgun.`` Þetta er merkilegt, þetta er merkilegt fyrir þær sakir að í raun fjallar greinin um allt annað en það sem er til umræðu hér hjá okkur í dag, en þessir litlu partar úr henni er einmitt það sem málið snýst um í framsögu minni í till. minni.