Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir að þessi umræða komst á dagskrá á þinginu með tiltölulega skömmum fyrirvara en það er ekki að ástæðulausu sem hér er óskað eftir umræðum um stuðning Íslands við aðgerðir NATO í Líbíu. Þannig er mál með vexti að þann 27. mars sl. yfirtók Atlantshafsbandalagið stjórn hernaðaraðgerða í Líbíu á grundvelli ákvörðunar öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna nr. 1973. Þessi ákvörðun hafði tímabundið gildi en þann 1. júní sl. var að nýju tekin ákvörðun um að halda aðgerðunum áfram næstu þrjá mánuðina. Aðgerðirnar miða allar að því að vernda líf óbreyttra borgara, að verja þá gegn árásum frá stjórnvöldum í landinu og gera fólki þess lands kleift að koma á nýju borgaralegu skipulagi, kjósa sér sína framtíðarleiðtoga. Ljóst var að einræðisherrann Gaddafí og herir hans höfðu þá þegar beitt nær takmarkalausu ofbeldi til að brjóta á bak aftur hvers kyns andspyrnu og mótmæli við ástandinu í landinu. Hermt er að mótmælin hafi verið orðin mjög fjölmenn upp úr miðjum febrúar sl. Fyrir lok þess mánaðar var áætlað að um 1 þús. manns hið minnsta hefðu látið lífið. Aðkoma Íslands að þeirri ákvörðun að NATO yfirtaki stjórn aðgerða í Líbíu er í fastanefnd Atlantshafsbandalagsins. Þar eru ákvarðanir teknar með samstöðuákvörðun, á enskunni kallað „consensus“, og full samstaða næst ekki geri eitthvert eitt ríki athugasemdir. Það gerðum við ekki í lok mars og heldur ekki núna 1. júní sl. Samkvæmt því stöndum við Íslendingar sem aðildarþjóð að Atlantshafsbandalaginu með öðrum NATO-ríkjum að þessum aðgerðum. Ég tek fram að ég tel að það hafi verið skynsamleg niðurstaða af hálfu íslenskra stjórnvalda. Þegar málið var fyrst rætt í þinginu í lok mars upplýstist að það hafði ekki verið rætt í ríkisstjórn. Leiðtogi annars stjórnarflokksins, hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon, sagði í þingsal að honum hefði ekki verið kunnugt um hvernig Ísland færi með atkvæði sitt í ráðinu. Hann sagði einnig að málið hefði ekki verið rætt í ríkisstjórn. Augljóst var að þessar yfirlýsingar voru kattarþvottur, látið sem Vinstri grænir hefðu ekki vitað af málinu en ef þeir hefðu vitað af því hefðu þeir að sjálfsögðu beitt sér gegn því, enda væru þeir á móti hvers kyns hernaðarbrölti eins og það er gjarnan orðað á þeim bænum. Eins og áður segir hefur það nú gerst í annað sinn að Ísland á aðild að ákvörðun um aðgerðir NATO í Líbíu og nú er eðlilegt að spurt sé: Gleymdist aftur að tala við Vinstri græna? Gleymdist aftur að taka málið upp í ríkisstjórn eða láta þeir sér, þrátt fyrir að eiga aðild að ríkisstjórninni, það í léttu rúmi liggja að þeir skuli eiga aðild að ríkisstjórn sem framfylgir stefnu sem gengur þvert gegn áherslum þeirra í utanríkismálum? Er ekki rétt að segja hlutina bara beint út, að Samfylkingin hafi sína hentisemi í utanríkismálum, bæði um aðildarumsókn að Evrópusambandinu og stuðning við aðgerðir NATO, og hvaðeina annað sem skiptir þá máli á þeim vettvangi? Ég lít ekki á það sem mitt hlutverk að verja trúverðugleika Vinstri grænna sem augljóslega er enginn í utanríkisstefnu þeirra. Mér er þó annt um að ákvarðanir um mál á borð við þetta séu teknar með réttum hætti og að stefna íslenskra stjórnvalda sé skýr, að menn leiki ekki tveimur skjöldum, segist hafa eina stefnu í orði en hafi aðra á borði. Þannig vill til að þeir sem vilja ekki kannast við að eiga aðild að þessu máli eru einmitt þeir sömu og hafa á fyrri tímum haft uppi hvað mestar athugasemdir þegar ákvarðanir eru teknar af íslenskum stjórnvöldum eða Alþingi um stuðning við einstakar aðgerðir. Má ég nefna Íraksmálið í því samhengi? Hér eru á ferðinni sömu menn sem þykjast ekki geta haft nein áhrif, telja að sín stefna hafi engin áhrif og segjast geta staðið til hliðar, sömu menn og stóðu í þessum ræðustól með háværar athugasemdir við þann stuðning sem íslensk stjórnvöld veittu innrásinni í Írak á sínum tíma. Þó var þar um að ræða aðgerð sem íslensk stjórnvöld áttu enga beina aðild að, en hér erum við sem aðildarríki Atlantshafsbandalagsins beinir þátttakendur í þeim aðgerðum sem um er að ræða. Kröfur þessara manna um rannsókn á aðdraganda þess að Ísland lýsti yfir stuðningi við 

Frú forseti. Hv. þingmaður hefur greinilega hæfileika til þess að geta hugsanlega gegnt stöðu utanríkisráðherra í framtíðinni. Ég er algjörlega sammála greiningu hv. þingmanns á því hver aðdragandinn var að því að Íslendingar fóru með þessum hætti til fundarins í Brussel í fastanefndinni og tóku þessa ákvörðun, og sömuleiðis hvað lá til grundvallar því að Atlantshafsbandalagið tók að sér samræmingarhlutverk í Líbíu. Markmiðið er alveg skýrt. Við viljum aðstoða það fólk sem þar er kúgað til að geta komið fram vilja sínum í frjálsum kosningum. En ég spyr hv. þingmann: Hvað á hann við þegar hann segir að hann vilji að ákvörðunin sé tekin með réttum hætti, ákvörðun af hálfu íslenskra stjórnvalda? Er hann að segja það við utanríkisráðherra að ég hafi tekið ákvörðun utan míns umboðs og þar með í heimildarleysi? Ég sem utanríkisráðherra fer með framkvæmdarvald sem er ekki partur af fjölskipuðu stjórnvaldi og meðan ég verð ekki viðskila við þingið og held trúnaði þess get ég tekið ákvarðanir sem þessar. Staðan var einfaldlega þannig að ég hafði leitað samráðs við þingið. Á fyrri hluta þessa máls höfðu verið tvær utandagskrárumræður um það. Sömuleiðis hafði verið leitað samráðs við utanríkismálanefnd og það kom ekkert fram sem benti til þess að þá væri andstaða við þetta mál í þinginu, þvert á móti. Hver einasti maður sem talaði í þinginu var sammála því sem ég sagði þá. Sumir vildu ganga lengra en ég. Það er rétt hjá hv. þingmanni, eins og hefur þegar komið fram hér, að sú ákvörðun var ekki rædd í ríkisstjórn. Það breytir engu um það að umboðið hafði ég. Ef hv. þingmaður heldur því fram að ég hafi farið út fyrir heimildir mínar er hann líka að segja að ef ég hefði verið sammála afstöðu hans um að ég hefði ekki haft heimildina er það ósköp einfalt að núna væri Atlantshafsbandalagið ekki að samræma þessar aðgerðir í Líbíu. Það hefði ekki breytt nokkru um það að aðgerðirnar héldu áfram, sennilega hóflausari, vanstilltari og stjórnlausari, alveg eins og birtist á fyrstu dögunum. Þá er líka hv. þingmaður kominn á nákvæmlega sömu þúfu og hann sakar VG um að vera statt á vegna þess að ef ég hefði farið að því sem hv. þingmaður tæpir á hefði það ekki bara verið fallið til að veikja Atlantshafsbandalagið heldur til að veikja stöðu Íslands innan Atlantshafsbandalagsins. Það verður hv. þingmaður að skilja. Ef hann er að segja að ég hafi verið umboðslaus verður hann að skýra það miklu betur. Frú forseti. Til að svara svo þeirri einu spurningu sem kom fram hjá hv. þingmanni: Var þetta mál rætt í ríkisstjórn áður en ég veitti fastafulltrúa okkar heimild til að taka þá ákvörðun sem hann lýsti fyrir okkar hönd í fastaráðinu? Já, það var rætt í ríkisstjórn. Þá, alveg eins og í umræðunum hér, kom fram gagnrýni hjá ráðherrum Vinstri grænna. Það breytir engu um það að áður en ég tók mína endanlegu ákvörðun hafði ég í samræmi við lög farið í utanríkismálanefnd þar sem formaður Sjálfstæðisflokksins var staddur og hann veit það jafn vel og ég að þegar þeim fundi lauk hafði ég enga ástæðu til að ætla að ég væri ekki fyllilega samstiga meiri hluta Alþingis. Þá miða ég við þá afstöðu sem kom fram hjá fulltrúum allra stjórnmálaflokka. Þar voru auðvitað fulltrúar VG og lýstu afstöðu sinni þannig að það er algerlega ljóst að í þessu tilviki gætti ég þess að uppfylla lög. Ég ræddi þetta í ríkisstjórn, ég var búinn að ræða þetta í þinginu og það hafði ekkert komið fram sem benti til þess að ég hefði með einhverjum hætti orðið viðskila við Alþingi. Meðan sú staða er uppi er algerlega ljóst að ég hef fullt umboð til að taka þessa ákvörðun. Ég er svo algjörlega sammála hv. þingmanni um að siðferðilega og pólitískt var þessi ákvörðun rétt. Ég vil hins vegar líka segja að ég er þeirrar skoðunar að það að NATO tók að sér þetta samræmingarhlutverk hefur dregið úr mannfalli. Það er alveg ljóst að mannfall almennra saklausra borgara hefur orðið miklu minna en nokkur gerði ráð fyrir. Ég bendi á að Gaddafí sjálfur sagði að tugþúsundir manna væru að falla.  Í seinni ræðu minni ætla ég síðan að taka þá fráleitu röksemd frá hv. þingmanni um að bera saman Líbíu og Írak. Það var lögleysa vegna þess að bak við það var engin  
            

Virðulegur forseti. Fulltrúar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, þar með talinn formaður hreyfingarinnar, hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon, hafa haldið því fram að ákvörðunin um að styðja við aðgerðir NATO í Líbíu hafi aldrei verið rædd í ríkisstjórn. Nú upplýsir hæstv. utanríkisráðherra að þetta mál hafi verið rætt í ríkisstjórn svo stöðugt vindur þetta mál upp á sig, enda hefur umræðan verið dálítið undarleg frá upphafi. Hæstv. fjármálaráðherra lýsti því yfir á sínum tíma að hann hefði ekki haft neina vitneskju um þessa ákvörðun vegna þess að hann hefði verið staddur í Færeyjum. Í framhaldinu lýstu nokkrir fulltrúar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs því yfir að þeir fordæmdu ákvörðunina og hvernig að ákvörðunartökunni hefði verið staðið. Svo gafst tækifæri til þess að hafa áhrif á þessa ákvörðunartöku þegar kom að því að framlengja umboð NATO til aðgerða. En Vinstri hreyfingin – grænt framboð nýtti ekki þau tækifæri. Þetta hlýtur út af fyrir sig að vera áhyggjuefni þegar við erum með ríkisstjórn þar sem menn vita aldrei á hverju er von, hvorki utan stjórnarinnar né innan.  Hæstv. utanríkisráðherra leggur reyndar áherslu á að hann hafi einn og sér haft umboð til að taka þessar ákvarðanir vegna þess að ríkisstjórnin sé ekki fjölskipað stjórnvald og vísar í það að hann hafi tekið nokkurs konar stikkprufu í þinginu og ekki heyrt mikil andmæli við þá umræðu sem var búin að eiga sér stað hjá Sameinuðu þjóðunum. Sams konar umræða hafði að sjálfsögðu átt sér stað á Alþingi í aðdraganda ákvörðunarinnar um að veita einhvers konar stuðning við aðgerðir í Írak. Það hafði til að mynda verið rætt í utanríkismálanefnd. 

Forseti. Hvarvetna þar sem stríð geisa er sannleikurinn fyrsta fórnarlambið. Frásagnir og fréttir af því sem raunverulega gerist eru litaðar því að sínum augum lítur hver silfrið. Hitt er staðreynd að stríð eru alltaf og undantekningarlaust ógnvænleg og kosta fjölda mannslífa, limlestingar og margs konar áverka, líkamlega og andlega. Þar bera allir gerendur ábyrgð. Fyrir okkur sem stöndum fjarri vettvangi er líklegast útilokað að setja okkur í spor þeirra sem búa við ógnarstjórn og einræði, daglega kúgun og ofbeldi, skort á lýðræði og sjálfsögðum mannréttindum. Fyrir skemmstu áttu fulltrúar í utanríkismálanefnd kost á að hitta að máli fulltrúa uppreisnarmanna í Líbíu. Þar gerði hann grein fyrir stöðu mála, bakgrunni uppreisnarinnar og hver líkleg þróun yrði á næstunni út frá sínu sjónarmiði. Þar fengum við sem fundinn sátum innsýn í þá mynd sem blasir við þeirri hlið, en eins og jafnan er það ekki eina hlið teningsins. Þróun mála í ýmsum arabalöndum við Miðjarðarhaf og í Norður-Afríku veldur okkur öllum að sjálfsögðu miklum áhyggjum. Það er mikilvægt að alþjóðasamfélagið beini sjónum sínum að og styðji við mannréttinda- og lýðræðisbaráttu hvarvetna sem hún fer fram. Ríki heims mega ekki meðhöndla almenning sem berst fyrir grundvallarmannréttindum með mismunandi hætti eftir því hvaða hagsmunir annarra ríkja eru í húfi sem því miður er allt of oft tilfellið. Með samþykkt sinni nr. 1973 setti öryggisráð Sameinuðu þjóðanna skýran ramma um aðgerðir á vegum alþjóðasamfélagsins í Líbíu til að vernda líf almennra borgara og koma á flugbanni yfir landinu. Samþykktin var þó alls ekki óumdeild og margir telja að NATO sé nú komið út fyrir það umboð. Að mínum dómi væri beiting árásarþyrlna og hugmyndir um landhernað ótvírætt á skjön við samþykkt Sameinuðu þjóðanna. Afstaða Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hefur verið öllum ljós allan tímann í þessum málum. Við styðjum ekki hernaðarbandalag. Það er trúverðug afstaða sem byggir á okkar friðarstefnu.

Forseti. Mér finnst þetta svolítið skringilegar umræður. Kannski finnur maður ekki mjög mikið fyrir samúð gagnvart því fólki sem á um sárt að binda í Líbíu. Mér sýnist þetta vera umræða til að reyna að koma höggi á Vinstri græna og utanríkisráðherra. Mig langaði að spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvort hann sé tilbúinn til að taka upp ástandið í Sýrlandi á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og NATO og kalla eftir einhverjum sambærilegum aðgerðum til varnar almenningi sem þar er felldur, settur í fangelsi og beittur pyndingum. Þá langaði mig jafnframt að beina augum hæstv. utanríkisráðherra að ástandinu í Jemen sem er mjög alvarlegt og að spyrja hvort ekki sé jafnframt tilefni til að beina sjónum að þátttöku Sádi-Araba gagnvart Barein. Ég er enn og aftur mjög hugsi. Ég get ekki tekið afgerandi afstöðu til þess hvað er rétt og rangt í stríðinu gagnvart Líbíu. Ég heyrði í þessum ágæta manni í utanríkismálanefnd, fulltrúa uppreisnarmanna og þessarar „transnational government“, og fékk hans hlið en á sama tíma fannst mér óþægilegt að heyra hann gera lítið úr árásum á heimili fólks, þar á meðal heimili sonar og barnabarna Gaddafís. Ég held að aldrei nokkurn tímann séu skýrar línur í stríði en ég get hvorki sýnt þessum ákvörðunum utanríkisráðherra fullan stuðning né fullan mótþróa.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þm. Bjarna Benediktssyni og því sem fram kom í máli hans og ætla ekki að endurtaka það. Niðurlæging Vinstri grænna í þessu máli er algjör. Fyrst voru þau ekki spurð, en engu að síður gerð ábyrg. Svo voru þau spurð og þau sögðu: Við erum á móti. En samstarfsflokknum var bara óvart alveg sama og þau voru gerð enn þá ábyrgari. Hæstv. innanríkisráðherra er spurður og hann segir: Við erum á móti en við bara ráðum engu af því að við erum í minni hluta. Alþingi ræður þessu. Ég vil benda hæstv. innanríkisráðherra á að fastafulltrúi Íslands talaði ekki fyrir hönd Alþingis, hann talaði fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands, allrar, ekki hálfrar. En það skiptir sem sagt engu máli fyrir kjósendur Vinstri grænna hvort þau eru í ríkisstjórn eða ekki. Stefna þeirra í utanríkismálum er marklaus. Af hverju? Af því að þau eru í minni hluta á Alþingi. Eða hvað? Voru það ekki Vinstri grænir sem tryggðu aðildarumsóknina að ESB? Greiddu þau ekki atkvæði með umsóknarferlinu? Var það ekki VG sem breytti valdahlutföllunum í því máli frá því að það væri minnihlutastuðningur við aðildarumsóknina yfir í að það væri meirihlutastuðningur við umsóknina? Ég held það, mig minnir það. Niðurstaðan er þess vegna sú að stefna Vinstri grænna skiptir yfir höfuð engu máli. Samfylkingin fær allt fram í þessu stjórnarsamstarfi. VG fórnar allri stefnu fyrir stólana, og kjósendur Vinstri grænna geta fagnað því að það voru Vinstri grænir sem tryggðu ESB-ferlið, tryggðu yfirtöku NATO á aðgerðum í Líbíu og Vinstri grænir sæta væntanlega ákæru dóttur Gaddafís einræðisherra fyrir stríðsglæpi vegna ábyrgðar sem aðili að þeim aðgerðum. Til hamingju, VG, vel gert.

Virðulegi forseti. Illt skal með illu út reka. Það á sannarlega við þegar fjallað er um aðgerðir í kjölfar samþykktar öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna nr. 1973 um loftferðabann yfir Líbíu frá 17. mars sl. Öryggisráðið samþykkti ekki aðeins loftferðabannið heldur leyfði einnig að beitt yrði öllum tiltækum ráðum til að koma til liðs við og vernda óbreytta borgara í Líbíu. Dóninn Gaddafí sem haldið hefur þjóð sinni í heljargreipum frá því að hann rændi völdum árið 1969 og misboðið henni og umheiminum í meira en 40 ár gekk loks svo langt á fyrstu mánuðum ársins að alþjóðasamfélagið brást við. Virðulegi forseti. Ég veit ekki mikið um hernað og vona reyndar að ég þurfi aldrei að vita mikið um slíkar aðgerðir. Til að framfylgja flugbanninu yfir Líbíu mun hins vegar nauðsynlegt að beita hervaldi. Þegar margir koma að verkefni er nauðsynlegt að einhver samhæfi aðgerðir og ég trúi að það eigi ekki síst við um hættulegar aðstæður eins og þær sem nú ríkja í Líbíu. Sum NATO-ríkin höfðu þegar hafið þar aðgerðir þegar Norður-Atlantshafsráðið ákvað að herstjórn bandalagsins skyldi samhæfa þær. Þær aðgerðir eru allar innan þeirra marka sem sett voru með samþykkt öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. Við erum aðilar að NATO og höfum stutt þessar aðgerðir. Áður en ákvörðun var tekin í Norður-Atlantshafsráðinu nú síðast um að halda aðgerðunum áfram bar utanríkisráðherra málið undir utanríkismálanefnd og sá ekki annað en að hann hefði stuðning þingsins til þess. Hér hefur því verið staðið rétt að málum. Virðulegi forseti. Það er forsenda fyrir stuðningi Íslands við aðgerðir Atlantshafsbandalagsins að þær rúmist innan umboðs öryggisráðsins og miði að því að vernda líf óbreyttra borgara. Ég tel það hina réttu stefnu við þær hroðalegu og sorglegu aðstæður sem eru í Líbíu.

Virðulegi forseti. Illt skal með illu út reka, sagði hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir. Þýðir það að ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingar ætli að fylkja sér á bak við hernaðaraðgerðir gegn Sádi-Arabíu, Sýrlandi, Barein, Íran og fleiri löndum þar sem verið er að myrða og limlesta saklaust fólk, jafnvel í skjóli stjórnmálaskoðana og þess háttar? Er það stefna Vinstri grænna og Samfylkingar að fara þá leið? Er það stefna hæstv. utanríkisráðherra að styðja eða leggja fram tillögur um að beitt verði sömu meðulum gegn þessum löndum og beitt er í Líbíu? Við hljótum að spyrja okkur að því. Stefna Vinstri grænna og staða þeirra í þessu máli er vitanlega hlægileg. Vinstri græn eru gjörsamlega ótrúverðug þegar kemur að því að fjalla um utanríkismálastefnu Íslands á alþjóðavettvangi. Hér er búið að rifja upp hvernig menn snerust í Evrópusambandinu og nú er verið að varpa sprengjum í Líbíu í boði þessarar ríkisstjórnar, í boði Vinstri grænna og Samfylkingarinnar.

… eini flokkurinn sem …

Það er nú þannig - og hæstv. innanríkisráðherra sem þenur sig gjarnan hér sem boðberi friðar ætti að hugsa til þess að í ríkisstjórn 

Ósann…

Hann stóð ekki við stóru orðin, 

Ómerkilegt rugl.

Sömuleiðis.

Ég bið um ró í þingsalnum og hvet menn til að gefa þeim ræðumanni sem er í ræðustól hverju sinni tíma til að flytja mál sitt.

Virðulegi forseti. Daglega heyrum við nú fréttir af lífláti mótmælenda, nú síðast í Jemen og Sýrlandi. Málstað þessa fólks eigum við að gera að okkar, en spurningin er hvernig við gerum það. Hér er allt of stuttur tími til að ræða þetta mál af nokkru viti en ég vil nefna nokkra punkta. Vesturveldin hafa í gegnum tíðina stutt við bakið á harðsvíruðustu einræðisherrum um víða veröld þegar þeim hentar og gera enn. Bandamenn verða á einni nóttu fjandmenn þegar þeir hætta að þóknast stórveldunum. Frönsku vopnin sem Sarkozy seldi Gaddafí fyrir stuttu fyrir billjónir tala sínu máli. Og á meðan Berlusconi hefur ekki undan að snúa þurfandi flóttamönnum í burtu frá landamærum Evrópu, væntanlega af mannúðarástæðum, er verðugt að rifja upp blóðuga sögu Ítala á líbískri grund. Það er olía sem smyr þessa stríðsvél eins og ýmsar aðrar.  Íslendingar eru herlaus þjóð og eiga fyrir vikið ekki heima í hernaðarbandalagi. Að forminu til geta aðildarríki NATO haft neitunarvald. Fyrir Ísland jafngilti það að segja sig úr lögum við hernaðarbandalagið.  Að lokum þetta vegna umræðunnar sem hér hefur skapast, það hefði verið vel, það hefði verið fagnaðarefni  
            

Ég ítreka beiðni um ró í þingsalnum og að ræðumönnum sé gefinn tími til að flytja mál sitt. Jafnframt eiga ræðumenn að virða tímamörk.

Herra forseti. Það er hiti í umræðunum hér sem gerist gjarnan þegar allir eru á einhvern hátt sekir og enginn vill játa upp á sig skömmina. Líbíuloftferðabannið er í samræmi við ályktun Sameinuðu þjóðanna. Þar er þáttur NATO umdeildur og ákvarðanataka ríkisstjórnar Íslands í málinu er að mínu viti ekki til fyrirmyndar. Mér finnst vera furðulegur leikaraskapur Vinstri grænna í kringum þetta mál. Ákvarðanatakan var mjög hröð og það er mjög óskýrt hvernig hún átti sér stað. Ísland hefði getað beitt neitunarvaldi á vettvangi NATO ef það hefði viljað. Hér er samt ekki við utanríkisráðherrann að sakast, hann hefur sýnt í svörum sínum á Alþingi að hann hefur eindregið stutt allar tilraunir til lýðræðisumbóta í öllum þeim löndum arabaheimsins sem verið hafa í sviðsljósinu undanfarna mánuði. Ég fagna því að hafa utanríkisráðherra sem hefur kjark til að taka þessa afstöðu til umbótatilrauna í lýðræðisátt og fagna þeim kjarki sem hann hefur sýnt, m.a. í málefnum Palestínu. Ég leyfi mér stórlega að efast um að utanríkisráðherra Sjálfstæðisflokksins hefði tekið sömu afstöðu í sömu málum. Það að líkja Líbíumálinu við Íraksstríðið er svo aftur formanni Sjálfstæðisflokksins og flokknum öllum til háborinnar skammar. Það stríð var ámátleg tilraun Davíðs Oddssonar og Halldórs Ásgrímssonar, og Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins, til að kaupa sér áfram veru Bandaríkjahers á Íslandi. Það stríð var ekki samþykkt af öryggisráði Sameinuðu þjóðanna og það er Íslandi til ævarandi skammar hvernig Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn beittu sér í því stríði, og að líkja þessu saman þýðir einfaldlega að menn eru að slá hér pólitískar keilur og hafna því að taka þátt í 

Frú forseti. Það hefði verið mjög hollt fyrir marga þingmenn sem ekki sátu fund utanríkismálanefndar með talsmanni uppreisnarmanna í Líbíu að hlýða á hans mál. Hv. formaður utanríkismálanefndar vék að því sem þar kom fram og það var afar lærdómsríkt að fá það sjónarhorn sem þar birtist. Til dæmis þann augljósa sannleik, sem skein úr hverju orði þessa manns og úr augum hans, að það er ekki um neitt að semja við menn eins og Gaddafí. Stefna Vinstri grænna, um að leita friðsamlegrar lausnar við mann sem hefur afnumið stjórnarskrá í landinu, tekið úr sambandi öll lög og allan rétt, dómstólana, skipað leynisveitir, afnumið ritfrelsi og ræðst á eigin borgara; við slíkan mann er ekki hægt að setjast niður og semja í friðsamlegum viðræðum. Það er ekki þannig. Það hefði líka verið fróðlegt fyrir viðkomandi þingmenn að hlýða á það þegar gesturinn lýsti því þegar skriðdrekalest Gaddafís var á leið inn í borgina og herir NATO komu og stöðvuðu þá og björguðu þannig þúsundum mannslífa, þegar stjórnvöld í Líbíu ætluðu að fara að murka lífið úr eigin borgurum með því að láta rigna yfir þá kúlum og sprengibrotum. Þetta er það sem var að gerast á vettvangi NATO, að stöðva slíka innrás og árás stjórnarherranna í Líbíu gegn eigin borgurum. Samt koma Vinstri grænir vitandi allt þetta inn í þess umræðu og segja: Við erum á móti þessu öllu saman. Við erum á móti. Samanburðurinn við Írak er sjálfsagður og augljós; í Íraksmálinu var haft samráð. Þá kom hv. núverandi utanríkisráðherra og hvatti þáverandi utanríkisráðherra til að aflétta öllum upplýsingum um samráð við utanríkismálanefnd. Ég ætla að skora á hv. utanríkisráðherra að aflétta öllum trúnaði af samráði við utanríkismálanefnd í þessu máli, vegna þess að því hefur verið haldið fram að samráðið hafi ekki verið haft við 

Frú forseti. Ég ætla að verða við þessari áskorun hv. þingmanns. Af minni hálfu er ekkert því til fyrirstöðu að trúnaði sé aflétt af öllum þeim gögnum sem hugsanlega hafa komið frá utanríkisráðuneytinu til utanríkismálanefndar í gegnum samráð sem tengist Líbíu. Ég hef ekkert að fela í þeim efnum og það veit hv. þingmaður. Það sem komið hefur fram í þessari umræðu er fyrst og fremst mjög einbeitt viðleitni ýmissa flokka til að koma höggi á VG og saka þá um ósamkvæmni. Ég verð nú að segja það, herra forseti, að ef það er einhver flokkur sem hefur verið samkvæmur sjálfum sér þá er það VG, en ég efast um suma aðra flokka.  Eftir umræðuna liggur þetta: Það er alveg skýrt af hálfu allra þeirra sem hér hafa talað að það er bullandi meiri hluti í þessu þingi fyrir því að sú ákvörðun sem tekin var sé rétt. Það er enginn sem hefur mælt því á móti nema einn flokkur, bara svo að það liggi alveg ljóst fyrir. 
             Í öðru lagi lýsti ég því nákvæmlega á hvaða grundvelli ég tók þessa ákvörðun, með tilliti til stjórnskipunarinnar, og enginn hefur hafnað þeirri túlkun. Það er líka ákaflega mikilvægt. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson misskilur hlutina ef hann heldur að í þessum efnum dugi það að hæstv. innanríkisráðherra beiti einhverju sem hann kallar neitunarvaldi. Þetta er ekki öryggisráðið. Til að taka af öll tvímæli kom afstaða hæstv. innanríkisráðherra mjög skýrt fram gagnvart utanríkisráðherranum þegar hann flutti þetta mál á ríkisstjórnarfundi. 
            

Virðulegi forseti. Í morgun kaus meiri hluti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar að rífa frumvarp til laga um stjórn fiskveiða, sem þar var til meðhöndlunar, úr höndum nefndarinnar umræðulaust. Þegar við komum til fundarins í morgun kl. 8 beið okkar þykkt skjal, nefndarálit með breytingartillögum, sem kynnt var að væri sett fram í nafni meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar. Það var augljóst að þetta mál hafði verið undirbúið að minnsta kosti síðasta sólarhringinn. Á sama tíma var verið að ræða um það að kannski væri hægt að ná einhverri niðurstöðu í þessum efnum. Það er greinilegt á vinnubrögðum meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar að engin heilindi voru þar á bak við. Málið var rifið úr höndum nefndarinnar þrátt fyrir að engin efnisleg umræða hefði farið fram um það á vettvangi sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar. Við höfðum fengið fjölda gesta. Allir voru sammála um að frumvarpið væri ekki hægt að samþykkja, að minnsta kosti ekki óbreytt. Alþýðusamband Íslands lagði til að það yrði lagt til hliðar 

Virðulegi forseti. Í ljósi þess sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson var að lýsa hér áðan - hvernig þetta mál var afgreitt úr sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd í morgun, mál sem í gær virtist einhver vilji til að ná samkomulagi um, sem hefði þá jafnframt orðið hluti af samkomulagi um að ljúka dagskrá fyrir þingfrestun, fyrir sumarfrí - vil ég beina því til herra forseta að athuga hvernig þingfrestun verður háttað, hvernig á að afgreiða þetta mikilvæga mál sem varðar mikilvægustu atvinnugrein okkar Íslendinga. Svo þarf, herra forseti, að fara yfir vinnubrögð og vinnulag í þessum málum. Það er, eins og ég sagði í gær, ólíðandi að slík vinnubrögð séu viðhöfð eins og verið hefur í þessu máli og reyndar mörgum öðrum. Það verður að fara að endurskoða þetta með tilliti til þess 

Virðulegi forseti. Vinnubrögðin í því máli sem við ræðum hér eru ekki boðleg af hálfu Alþingis. Þau eru ekki boðleg af hálfu framkvæmdarvaldsins og ríkisstjórnarinnar gagnvart minni hlutanum hér á þingi, ekki boðleg gagnvart þeim fjölmörgu umsagnaraðilum sem þurfa að tjá sig um málið og ekki boðleg gagnvart þeirri málefnalegu umræðu sem þarf að fara fram um lítil og stór mál. Ég efast um að það eigi sér mörg fordæmi ef nokkur hvernig hér er haldið á málum. Það kvað við sáttatón í gær. Eftir nokkra langa fundi með umsagnaraðilum voru margir þingmenn ríkisstjórnarflokkanna farnir að gera sér grein fyrir því að það þyrfti að ná sáttatón í þessi mál áður en lagt yrði inn í sumarið og það kvað við sáttatón. En það birtist hér friðarspillir þegar líða fór að lokum þingfunda í gærkvöldi. Það birtist friðarspillir, virðulegi forseti, þegar forsætisráðherra fór að sjást hér í þingsölum. Það leið ekki á löngu þar til ljóst varð 

Virðulegi forseti. Við höfum undanfarna daga þegar kemur að þingstörfunum orðið vitni að vinnubrögðum sem eru til skammar. Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að menn lögðu mikið á sig og reyndu að ná sáttum um frumvarp um sjávarútvegsmál sem var afgreitt frá nefndinni í miklum ágreiningi í morgun. Þar höfðu bæði stjórn og stjórnarandstaða teygt sig gríðarlega langt til að ná samkomulagi. Því er það mjög sorglegt að forsætisráðherra skuli hafa lagt stein í götu þess samkomulags, því að það er engin önnur skýring á því miðað við það hve langt var komið hér í gær, nema þá að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hafi líka guggnað, eins og sagt er, í þessu máli. Herra forseti. Það er mjög mikilvægt að þingið og forseti beiti sér fyrir því að farið verði yfir hvernig þetta mál var allt unnið og hvernig það hefur þróast. Það er algjörlega ótækt að mál sé afgreitt 

Hæstv. forseti. Þau tíðindi sem hv. fulltrúar í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd hafa greint frá við þessa umræðu eru grafalvarleg. Það er greinilegt að um hefur verið að ræða fullkomna valdbeitingu af hálfu meiri hlutans í nefndinni og alveg ljóst að þeir sem að þeim meiri hluta standa, sumir reyndar með fyrirvara eftir því sem mér skilst, gera það ekki öðruvísi en í samráði við forustu ríkisstjórnarinnar. Það þarf hins vegar ekki að koma á óvart að forusta ríkisstjórnarinnar velji þá leið sem helst má til ófriðar horfa. Það hefur verið einkenni á þessari ríkisstjórn og hinni svokölluðu verkstjórn sem verið hefur uppi síðustu tvö árin að alltaf þegar ófriður er í boði er honum tekið. Þó að möguleiki sé á að leiða mál í jörð 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað og lýst alvarleika þessa máls sem við ræðum. Þetta er mikil hneisa fyrir þingið. Hér kemur framkvæmdarvaldið tveimur mánuðum eftir lokaframlagningarfrest með tvö mál sem vitað er að mikið ósætti er um. Það er vitað að þau mál þurfa mikla umræðu og að þau eru gríðarlega mikilvæg og menn ætlast til að þau séu afgreidd fyrir þinglok. Hvað gerist svo þegar stefnir í að það verði ekki hægt? Í andstöðu við alla umsagnaraðila, ekki bara í andstöðu við stjórnarandstöðuna á þingi, eru málin afgreidd úr nefnd. Það eru mér sérstök vonbrigði að horfa á hv. þm. Róbert Marshall. Við þingmenn Suðurkjördæmis sátum nefnilega á fundi í gær með fulltrúum úr sjávarútvegi í Vestmannaeyjum. Þar talaði Róbert Marshall 

Ég vil minna þingmenn á að huga að réttum ávörpum í ræðustól Alþingis.

Herra forseti. Mig langar að vitna í ávarp forseta þingsins við þingsetningu 1. október, nokkrar tilvitnanir, með leyfi forseta: „Höfum í huga samhljóða samþykkt allra 63 þingmanna um bætt vinnubrögð á Alþingi.“ Áfram segir: „Ég tel hins vegar mikilvægt að við tökum höndum saman um að gera starfsáætlun að nýju að marktækri vinnuáætlun þingsins.“ Og aftur: „Ráðherrar verða að huga tímanlega að þeim þingmálum sem þeir hyggjast leggja fyrir Alþingi.“ Síðan heitir forseti á þingmenn að reyna að vinna að umbótatillögum sem snerta þingið. Í gær komu stjórnarþingmenn og stjórnarandstöðuþingmenn hingað upp til að gagnrýna vinnubrögð á þingi. Ég hélt að við værum nokkuð sammála um að reyna að ljúka þinginu sómasamlega samkvæmt starfsáætlun, en það er rétt sem kom fram hér hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni að kergjan í forsætisráðherra og stoltið hjá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er að sprengja allt vinnulag 

Herra forseti. Ég verð nú að segja að allir geta verið sammála um að margt þarf að bæta í vinnubrögðum á Alþingi. Þar bera auðvitað allir ábyrgð. Ég verð einfaldlega að segja að ég tel að undanfarna daga hafi stjórnarandstaðan ekki sýnt mikla ábyrgð í því að stefna að því að ljúka þingstörfum á þeim tilsetta tíma sem starfsáætlun gerir ráð fyrir. Þá er ég að vísa til þess að menn hafa farið í mjög langar umræður  Hitt er svo annað mál að mat meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar var að málið væri fullrætt í nefndinni. Gerðar hafa verið margvíslegar breytingartillögur sem koma til móts við hin ólíkustu sjónarmið, m.a. stjórnarandstöðunnar, 

Virðulegi forseti. Núna hefur verið staðfest að ríkisstjórnin telur sig hafa pólitíska hagsmuni af því að ala á sem mestri ósátt um sjávarútveginn. Það er rétt sem hv. þm. Birgir Ármannsson sagði áðan, þegar friðurinn er í boði velur þetta fólk ófriðinn  Staðreyndin er sú að enginn styður þetta mál, enginn. 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér afgreiðslu meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar á hinu svokallaða litla frumvarpi í morgun. Málið hefur verið til 1. umr. í þinginu í nokkra daga og reifað fram og til baka. Búið er að fá umsagnir víða að, eins og komið hefur fram, hlustað hefur verið á þær og farið yfir þær. Mér finnst mikilvægt að eftir þá vinnu sem hefur farið fram, bæði í nefndinni, í þingsal, hér á göngum, að öllum sé ljóst að komið var að afgreiðslu málsins og það var í morgun. Við tölum um bætt vinnubrögð og já, svo sannarlega eigum við að bæta vinnubrögð á Alþingi. Það á við okkur öll og ég segi öll. Hér hefur farið mjög löng umræða í 

Herra forseti. Það er greinilega hiti í mönnum þegar varfærinn og orðvar maður eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson kemur hér og þeytir skít eins og hann sé sokkinn í miðjan fjóshaug þar sem hann á auðvitað ekki heima. Mér finnst löðurmannlegt af hv. þingmanni stjórnarandstöðunnar að ráðast að hæstv. forsætisráðherra fjarstöddum með þeim hætti sem þeir gera. 

Virðulegur forseti. Hv. þingmenn í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd bera ábyrgð á þessari afgreiðslu, segir hæstv. utanríkisráðherra. Það er svo sannarlega rétt. Ég vil fá að grípa niður í viðtal við hv. þm. Björn Val Gíslason á mbl.is, með leyfi forseta. Hann fær spurninguna: „Ertu sammála þeirri gagnrýni að ekki hafi farið fram nægilega efnisleg umræða um málið í nefndinni?“ „Já, ég er sammála því. Við funduðum ekkert um málið nema með gestum.“ Síðar í viðtalinu: „Ertu ósáttur við það?“ „Já, ég hefði gjarnan viljað skiptast á skoðunum án þess að vera með gesti inni á gafli. Það er það sem ég er að meina. Það var engin umræða í nefndinni sjálfri nema bara skoðanaskipti við gesti.“ Reynum svo, hv. þm. Þuríður Backman, að kenna stjórnarandstöðunni um þetta. Eigum við ekki að taka málið upp úr skotgröfunum eins og alltaf er verið að tala um og líta í eigin barm? Þetta mál er dautt, þetta er rugl, þetta er drasl sem ber að henda og allir eru sammála um það. Mér heyrist hv. þm. Björn Valur Gíslason meira að segja vera að ýja að því 

Forseti vill minna á að ræðumenn eiga að beina máli sínu til forseta en ekki einstakra þingmanna.

Herra forseti. Hæstv. sjávarútvegsráðherra óskaði eftir að fá málið í nefnd til að fá umræðu um það, til að reyna að ná sátt um það. Hefur þessi mikla umræða orðið í nefndinni? Nei. Meira að segja stjórnarþingmenn staðfesta það. Er sátt um málið eins og það er núna? Nei, nei, engin sátt. Hefur verið reynt að ná einhverri sátt? Nei, síður en svo. Mælir einhver með því af öllum þeim umsagnaraðilum sem hafa sent nefndinni umsagnir sínar? Nei, ekki einn einasti. Hefur verið orðið við ósk okkar í stjórnarandstöðunni í umræðunni um þetta mál og einnig hitt sem kallað er stóra málið að fá að ræða við forsætisráðherra sem sést hér á vappi í þinghúsinu en sýnir sig ekki í umræðu um þessi mál í þingsal, eða hæstv. fjármálaráðherra? Nei. 
             Menn vita að það er ekki hægt að ræða þessi mál af því að þau eru handónýt og þó að hæstv. utanríkisráðherra 

Herra forseti. Við ræðum um stöðuna í þinginu og væntanleg þinglok. Ég vil leyfa mér að benda á að mörgum tugum fyrirspurna þingmanna til ráðherra er enn ósvarað. Margar fyrirspurnirnar eru orðnar nokkurra mánaða gamlar þrátt fyrir að þingsköp kveði á um að ráðherra hafi tíu daga frest til að svara. Ég vil líka vekja athygli á því, af því að í umræðunni hefur verið nefnt að stjórnarandstaðan hafi verið í einhvers konar málþófi, að þingsköpum var breytt fyrir nokkrum árum síðan og 1. umr. er orðin mjög takmörkuð. Þingmenn hafa einungis 15 mínútur hver í fyrri ræðu og 5 mínútur í seinni ræðu. Þessi gagnrýni berst úr röðum núverandi stjórnarflokksþingmanna sem á sínum tíma höfðu ótakmarkaðan ræðutíma. Meira að segja í fjölmiðlamálinu tókst þinginu að ljúka  
            

Virðulegi forseti. Það er mjög ómaklegt af stjórnarflokkunum og þingmönnum þeirra að koma hér upp og ásaka okkur um málþóf í þessu máli og öðrum. Það er mjög ómaklegt þegar hæstv. utanríkisráðherra talar um að við séum að taka til máls um forsætisráðherra að henni fjarstaddri. Forsætisráðherra hefur ekki sýnt sig í umræðu um sjávarútvegsmálin þrátt fyrir að ítrekað væri eftir því kallað og óskað eftir því að hún sýndi sig á staðnum og tjáði hug sinn. Það er ekki hægt orðið að ávarpa forsætisráðherra í þingsal nema að henni fjarstaddri af því að hún sést ekki hér nema eins og vofa á göngum. Það getur vel verið að ríkisstjórnarflokkarnir geti vaðið yfir almenning í landinu á skítugum skónum. Þeir geta leyft sér það af því að almenningur hefur ekki vopn til að bera fyrir sig og þar vitna ég til allra þeirra hagsmunasamtaka sem hafa skilað áliti á málinu sem við ræðum hér um og er algjörlega hunsað. En stjórnarandstaðan hefur eitt vopn á þingi, virðulegi forseti, eitt vopn til að koma ríkisstjórninni, þessari aumu ríkisstjórn og flokkum hennar að samningaborðinu 

Forseti vill árétta að þingmenn hafa einungis 1 mínútu til að ræða um fundarstjórn forseta og vill biðja menn um að virða þau tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég vil frábiðja mér þær athugasemdir sem komu fram hjá hv. þm. Þuríði Backman. Það er algjörlega óþolandi að þingmaðurinn skuli taka sér þau orð í munn að við þingmenn séum að reyna að tefja mál þegar við ræðum einhver mestu hagsmunamál þjóðarinnar. Það er ekki nóg með að við höfum tekið hér góðar ræður, við ræddum og reifuðum málið mjög vandlega. En ég saknaði þess mjög að heyra ekki stjórnarliða tala meira í 1. umr. um sjávarútvegsmál. Síðan fer málið til nefndar. Þar koma 16 eða 17 umsagnir, þær eru allar neikvæðar. Allir gestir sem koma til fundar eru neikvæðir út í frumvarpið. Engin efnisleg umræða er í nefndinni og það hefur verið staðfest núna af liðsmanni stjórnarliðsins. Samt er málið tekið út. Af hverju er það tekið út? 

Virðulegur forseti. Undir þessum lið er rætt um málsmeðferðina á hinu svokallaða litla kvótafrumvarpi. Staðið hafa yfir viðræður um það mál í sjávarútvegsnefnd í heila viku og frá því á miðvikudaginn hafa legið á borðinu ákveðnar tillögur um breytingar á frumvarpinu. Nú er búið að fá á fund nefndarinnar fjöldann allan af umsagnaraðilum, setið á gríðarlega löngum fundum fram eftir nóttu og síðan hefur verið brugðist við þeim umsögnum með því að gera umtalsverðar breytingar á frumvarpinu. Það er ekki eins og verið sé að fara með það í gegn í óbreyttri mynd, langt í frá, svo því sé vel til haga haldið. Ég held að farsælast væri fyrir okkur að taka málið til umræðu í þinginu og heyra hugmyndir stjórnarandstöðunnar um hvernig hægt er að bæta málið enn frekar. Ég er tilbúinn til að hlusta á það.

Herra forseti. Mig langaði að koma upp aftur til að upplýsa forseta um aðkomu þessa máls og vinnulag í þinginu frá upphafi. Ég sagði þegar það kom hér inn að ófært væri að afgreiða það á sjö þingdögum. Hvað hefur komið á daginn? Það er ekki hægt. Þingmenn töluðu um að málið ætti að fá eðlilega þinglega meðferð. Er þetta eðlileg þingleg meðferð? Við höfum setið sólarhringum saman og tekið á móti gestum og umsögnum, fólki sem fékk einn sólarhring til að svara umsögnum um eins alvarlegt og mikilvægt mál og þetta. Er þetta samráð og samvinna? Nei, það er það ekki. Er líklegt að þetta leiði til sáttar? Nei, það er það ekki. Margt bendir til þess að sú hótanapólitík sem hefur oft einkennt þessa ríkisstjórn hafi tekið völdin í gærkvöldi. Komið var langleiðina að því að ná samkomulagi milli þingmanna í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og annarra þingmanna 

Virðulegi forseti. Engar deilur eru um það, held ég, ef menn skoða málið af raunsæi að meðferð þessa máls er algjörlega fyrir neðan allar hellur og ekki til eftirbreytni í öðrum málum. Umsagnaraðilar þurfa að skila inn umsögnum með eins til tveggja daga fyrirvara og allar umsagnir eru neikvæðar en samt á að keyra málið í gegn á þinginu. Ég vil beina því til hæstv. forseta að taka það sérstaklega upp í forsætisnefnd hvernig hv. þingmenn mæta á þingfundi og nefndarfundi sem að mínu mati er algjörlega til skammar. Hér sjást sumir ekki dögum og vikum saman. Það er til skammar. Í gærmorgun var fundur í fjárlaganefnd. Þar mættu fulltrúar Seðlabankans, fulltrúar fjármálaráðuneytisins, fulltrúar efnahags- og viðskiptaráðuneytisins til að ræða erlenda skuldastöðu þjóðarbúsins. Þegar mætt var á fundinn vissu þeir fulltrúar ekki um hvað ætti að ræða á fundinum. Þetta eru vinnubrögð sem eru til háborinnar skammar. Ég hvet hæstv. forseta til að taka þetta upp 

Hæstv. forseti. Ég vil beina því til forseta að taka sem allra fyrst það frumvarp inn á dagskrá þingsins sem rætt hefur verið um. Ef menn skoða þær breytingartillögur sem meiri hluti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar hefur lagt fram og það nefndarálit sem meiri hluti nefndarinnar hefur verið skilað, þá hefur verið hlustað, hlustað hefur verið á þær ræður sem hér voru fluttar, tekið hefur verið tillit til sjónarmiða hjá stjórnarandstöðunni og breytingartillögurnar bera þess vitni. Þess vegna finnst mér mjög mikilvægt að málið komi á dagskrá, það rætt og farið sé yfir það og hvort sátt verði þá ekki í málinu.

Forseti vill svara hv. þingmanni strax. Dagskrá þessa fundar liggur fyrir og henni verður ekki breytt að óbreyttu.

Hæstv. forseti. Eins og þessi umræða ber með sér hefur ríkisstjórnarmeirihlutanum gersamlega mistekist í sambandi við meðferð þessa máls að uppfylla háleitar yfirlýsingar og háleit markmið um vönduð og góð vinnubrögð. Það er í takt við aðdraganda málsins því að þegar þessi frumvörp voru lögð fram á þingi fyrir fáeinum dögum var ljóst að við undirbúning málsins á vettvangi framkvæmdarvaldsins hafði framkvæmdarvaldið ekki náð að uppfylla öll þau háleitu markmið og háleitu kröfur sem mjög er í tísku að hafa uppi hér í þinginu og annars staðar um að menn vandi undirbúning, vinni faglega að málum, virði reglur, tímafresti og annað þess háttar. Nei, nei - ríkisstjórnin féll á prófinu þegar hún lagði málin fram fyrir þingið 

Virðulegur forseti. Ég vil hvetja hæstv. forseta til að beita sér fyrir því að eitthvert skikk komist á þingstörfin því að hver dagur er í fullkominni óvissu. Við vitum í rauninni ekkert hvers er að vænta hér. Það birtist nú heldur betur í morgun þegar fiskveiðistjórnarfrumvarpið, hið minna, var skyndilega rifið út úr sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd þrátt fyrir að allir sem tjáð sig hafa um málið væru því mótfallnir og gerðu við það alvarlegar athugasemdir. Skyldi þetta tengjast því eitthvað, virðulegi forseti, að allt í einu birtist stjórnarráðsfrumvarpið í allsherjarnefnd í morgun? Getur verið að hæstv. forsætisráðherra hafi sett það mál í umræðu til að þvinga hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra til að beita sér fyrir því að hið stórgallaða fiskveiðistjórnarfrumvarp hans yrði tekið úr nefndinni? Vegna þess að ég held að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra 

Virðulegi forseti. Það hefur verið mjög aumkunarvert að hlusta á þingmenn Vinstri grænna bera í bætifláka fyrir þau makalausu vinnubrögð sem voru viðhöfð af hálfu meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar í morgun, og það eftir margar innblásnar ræður um að nú þurfi allir þingmenn að taka sig taki og reyni að bæta vinnubrögðin. Svo sjáum við vinnubrögðin í morgun. Lagt er á borð hjá okkur þingmönnum í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd sex eða átta blaðsíðna nefndarálit sem greinilega var búið að kokka dögum saman og síðan er því skellt fram til okkar og sagt: Heyrðu, þetta er niðurstaðan og þið þurfið bara vessgú að kyngja því. Það eru auðvitað engin vinnubrögð. Þetta er þó ekki sérstaklega alvarlegt gagnvart okkur í stjórnarandstöðunni. Það sem er alvarlegast í þessu er auðvitað það sem verið er að bjóða íslenskum sjávarútvegi upp á og það er hlutur sem ég hlakka svo sannarlega til að ræða þegar það mál kemur hingað til umræðu. Nú er sagt að verið sé að teygja sig til samkomulags með alls konar tilboðum í þessum breytingum. Ég vek athygli á því að ein þeirra breytinga sem verið er að leggja til 

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að virða þau tímamörk sem sett eru.

Virðulegur forseti. Við ættum að geta verið sammála um tvennt í tengslum við þau fiskveiðistjórnarmál sem við ræðum. Annars vegar að frumvarp hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er skelfilegt að efni til. Í öðru lagi að vinnubrögð hv. nefndar eru eins ófagleg og ólýðræðisleg og hugsast getur. Menn hafa varla séð annað eins hér á síðustu árum í þinginu. Það er fullkomlega eðlilegt að stjórnarandstaðan óski eftir því að hæstv. forsætisráðherra taki þátt í umræðunni og svari þeim spurningum sem að henni er beint. Það hefur hún ekki gert. Það er fullkomlega eðlilegt að hæstv. fjármálaráðherra geri grein fyrir sínum sjónarmiðum því að hann hefur haft frammi sjónarmið um að þetta frumvarp brjóti gegn stjórnarskrá. Ég frábið mér að stjórnarandstaðan eigi einhvern þátt í slæmum vinnubrögðum í tengslum við þessi mál á Alþingi. Nú liggur fyrir yfirlýsing frá stjórnarliðum 

Forseti beinir enn og aftur tilmælum til hv. þingmanna um að virða ræðutímann, hann er ein mínúta.

Virðulegi forseti. Hér hefur verið til umræðu hvernig mál í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd var tekið út í morgun. Það hefur legið fyrir frá því að málið kom hingað inn að til stæði að afgreiða það á þessu vorþingi. Þannig hefur verið unnið áfram með það. Komið hefur verið til móts við stjórnarandstöðuna með því að taka út úr frumvarpinu ýmis álitamál og vísa því til vinnu í stóra frumvarpinu. Við höfum mætt stjórnarandstöðunni. Fram hafa farið  Við ætlum að klára þetta frumvarp til að skapa vinnu á þessu sumri, ekki veitir nú af. Þær tillögur sem liggja fyrir koma til móts við stjórnarandstöðuna. Mér finnst rétt að málið komi inn í þingið og þá geri stjórnarandstaðan grein fyrir 

Forseti beinir enn og aftur tilmælum til hv. þingmanna um að virða ræðutímann.

Virðulegur forseti. Ég vil bara segja að það eru auðvitað fráleitar samsæriskenningar sem formaður Framsóknarflokksins, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, kom fram með í ræðu sinni, þ.e. löngu boðaðar umræður um lög um Stjórnarráðið sem var verið að fjalla um og kynna breytingartillögur sem við ætlum síðan að fjalla um frekar í september. Ég vil líka segja, vegna þess að við erum alltaf að fara aftur á byrjunarreit í þessari umræðu, að það er ekki til umræðu í sjávarútvegs- eða landbúnaðarnefnd eða hér í þinginu hvort kvótakerfinu verður breytt heldur hvernig. Hvort því yrði breytt var svarað í síðustu kosningum. Sjálfstæðisflokkurinn verður að átta sig á því. Auðvitað getum við horft fram hjá því þegar fólk missir stjórn á skapi sínu, eins og hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir gerði í ræðu sinni áðan í ósigri um málið í einhverjum fúkyrðaflaumi, að þetta væri drasl, ónýtt og rusl. Við leiðum slíkt tal hjá okkur og biðjum hv. þingmann um að telja upp að tíu áður en hún kemur í ræðustólinn og komi með efnislegar tillögur í málinu.

Frú forseti. Ég geri svo sem ekki athugasemdir við fundarstjórn forseta sem mér finnst alla jafna góð. En ég vil af því tilefni að verið er að ræða hana koma þeirri beiðni fram við forseta og hæstv. forsætisnefnd að við þingmenn og fulltrúar þingflokka reynum að jafna ágreining um þingstörfin á fundum okkar en ekki í ræðustól Alþingis. Ég held að það sé hvorki þeim málum sem hér er verið að ræða til framdráttar né Alþingi Íslendinga, eða okkur sjálfum ef út í það er farið. Ég held að við ættum að fara að dæmi þjóðþinga í öðrum löndum og jafna slíkan ágreining annar staðar en í þingsal.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur sem leggur nú yfirleitt alltaf gott til málanna þegar svona staða kemur upp í þingsal. En hvað sem því líður er það staðreynd að hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir kom og lýsti því hvernig til stæði að afgreiða þetta mál og það lægi ljóst fyrir. Hv. þingmaður sat í þingmannanefndinni sem var samþykkt með þingsályktunartillögu um að breyta vinnubrögðum Alþingis. Hver er síðan staðan? Málið kemur eftir að hafa verið átta mánuði í einhverjum þröngum hópi stjórnarliða, kemur vanbúið inn í þingið, því er hent þannig fram. Allar umsagnir, ég ítreka það, að allir þeir sem veittu umsagnir fengu beiðnir, sumir hverjir á föstudagskvöldi, t.d. Sjómannasamtökin, um að skila umsögn og mæta til fundar á mánudagsmorgni, og sjómannadagshelgin var fram undan. Þess vegna segi ég enn og aftur, virðulegi forseti, ég óska eftir því að það verði rætt í forsætisnefnd, þ.e. þá vanvirðingu sem sumum gestum fastanefnda þingsins er sýnd með því hvernig hv. þingmenn mæta á nefndarfundi. 

Áður en fram verður haldið um fundarstjórn forseta vill forseti láta þess getið að forseti Alþingis, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, hefur boðað formenn stjórnmálaflokkanna á þingi á sinn fund og mun í framhaldi af þeim fundi boða þingflokksformenn á sinn fund. Er það ósk sitjandi forseta að hv. þingmenn virði þessa framkomnu ósk forseta þingsins og við getum gengið til dagskrár.

Virðulegur forseti. Ég vil minna hæstv. forseta á að til stóð að ljúka nefndastörfum með nefndavikunni sem var einhvern tíma á vormánuðum. Nú halda menn áfram, til að mynda í allsherjarnefnd, með alls konar mál og taka allt í einu inn málið um að leggja niður hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í miðri umræðu um sjávarútvegsmálin. En hvað um það. Hv. formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar hélt því fram að komið hefði verið til móts við stjórnarandstöðuna í þessu máli. Málið hefur bara ekkert verið rætt í nefndinni. Það var allt í einu rifið út. Hæstv. utanríkisráðherra talaði um það áðan að hann hefði haft bullandi meiri hluta fyrir ákvörðun sinni varðandi Líbíu. Það er alla vega ljóst að það hefur verið bullandi meiri hluti sem reif málið úr sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd í morgun vegna þess að ekki hafði átt sér stað nein alvöruumræða um það. Búið var jú að fá mjög marga gesti en þeir höfðu allir, allir sem einn, varað mjög við málinu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Þuríður Backman kom í ræðustól áðan og talaði um að stjórnarandstaðan talaði í málum sem væru samkomulagsmál. Ég hélt að tilgangurinn með því að hafa þingfundi á Alþingi væri að þingmenn töluðu í málum. Ég er ný, ég viðurkenni það, virðulegi forseti, en ég skildi ekki þessi ummæli. Svo er annað sem mig langar að koma aðeins inn á. Þetta er allt á sömu bókina lært. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir talar enn um að það frumvarp sem hér var rifið út í morgun með látum skapi atvinnu. Ég skil ekki þá umræðu. Það skapar ekki atvinnu  Hæstv. utanríkisráðherra, ekki heldur þar.

Virðulegi forseti. Ég held að ekki sé hægt að hafa vinnubrögðin óvandaðri. Ég vek athygli á því að einn sá sem sýnir mestu hollustu við slæman málstað, einn af hv. þingmönnum stjórnarliðsins  
             En hv. þingmaður stjórnarliðsins hefur lýst því yfir að ekki hafi verið farið efnislega yfir málið, ekki efnislega. Ég er ekki að vitna í stjórnarandstöðuna, ég er að vitna í sjálfan hv. þm. Björn Val Gíslason sem hefur nær aldrei brugðist röngum málstað stjórnarinnar. Og hann kemur hér 

Hæstv. forseti. Árið 1999 voru samþykkt lög á Alþingi um opinberar eftirlitsreglur. Lögin ná til reglna um sérstakt eftirlit á vegum hins opinbera með starfsemi einstaklinga og fyrirtækja og var gildissviðið víðtækt. Þó voru undanskilin ýmis svið svo sem almennt stjórnsýslueftirlit, innra eftirlit hins opinbera, löggæsla, tollamál, skattamál og fleira, t.d. atriði er varðar sifjarétt og barnarétt. Markmið laganna var í sem skemmstu máli að stuðla að því að opinbert eftirlit næði tilgangi sínum án þess að það leiddi til mismununar eða takmarkana á athafnafrelsi nema almannahagsmunir krefðu. Ég ætla ekki að fjalla um lögin að öðru leyti en vil þó geta þess að þau eru að mínu mati enn í fullu gildi. Þau eiga fyrst og fremst að stuðla að vönduðum vinnubrögðum við setningu laga og reglugerða um margháttaða eftirlitsstarfsemi sem Alþingi og stjórnvöld telja nauðsynlega, en fela í sér mikilvægan áskilnað um meðalhóf í þeim efnum og að upplýsingar um kostnað og áhrif eftirlitsreglna liggi fyrir áður en þær eru samþykktar. Að mínu mati eru lögin því mikilvægt aðhald og um leið liður í því löggjafarstarfi sem fram fór einkum á 10. áratug síðustu aldar sem fól í sér breytingar til að stuðla að betri, formfastari og vandaðri stjórnsýslu. Forsætisráðherra er falið veigamikið hlutverk í sambandi við framkvæmd reglnanna sem getið er um í lögunum. Þess má geta að meðal þeirra atriða sem kveðið er á um samkvæmt 8. gr. laganna er að forsætisráðherra skuli að jafnaði flytja þinginu skýrslu á þriggja ára fresti um framkvæmd laganna. Það var gert á þingi 2002–2003 og 2005–2006 en síðan ekki söguna meir. Raunar er það svo að um alllangt skeið hefur lítið sem ekkert frést af því hvernig forsætisráðherra hefur fylgt eftir hlutverki sínu samkvæmt lögunum. Því tel ég, hæstv. forseti, ástæðu til að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvernig þessum málum hafi verið háttað undir verkstjórn hennar undanfarna um 30 mánuði og að hvaða leyti forsætisráðherra hafi beitt sér fyrir því að ákvæðum laganna frá 1999 sé fylgt í framkvæmd.

Virðulegi forseti. Lög um opinberar eftirlitsreglur eru einn þáttur af mörgum sem stuðla eiga að góðum undirbúningi lagasetningar en lögin gera ráð fyrir að þegar settar eru reglur á tilteknu sviði, þ.e. opinberar eftirlitsreglur, eigi að meta þörf fyrir eftirlitið, gildi þess og kostnað þjóðfélagsins af því. Þá skal forsætisráðuneytið hafa yfirsýn yfir slíkar reglur og leitast við að tryggja nauðsynlega samhæfingu og hagkvæmni í eftirliti á vegum hins opinbera. Samkvæmt lögunum skal starfrækja ráðgefandi nefnd um eftirlit á vegum hins opinbera og er hún skipuð til þriggja ára í senn. Í lok september 2010 samþykkti ríkisstjórnin endurskoðaðar reglur um undirbúning og meðferð stjórnarfrumvarpa og var þá jafnframt gefinn út nýr gátlisti sem ráðuneytið þarf að fylla út þegar stjórnarfrumvarp er lagt fram í ríkisstjórn. Nýstofnuð skrifstofa löggjafarmála í forsætisráðuneytinu fer yfir öll stjórnarfrumvörp áður en þau eru lögð fram í ríkisstjórn og gefur umsögn um hvernig gæðakröfur hafa verið uppfylltar. Þar á meðal fer skrifstofan yfir það hvort frumvarp feli í sér nýjar eftirlitsreglur og vekur athygli á því ef ekki hefur farið fram mat samkvæmt 3. gr. laga um opinberar eftirlitsreglur. Ný ráðgjafanefnd var skipuð 1. júní 2010 en skipunartími eldri nefndar rann út nokkru áður. Nokkurn tíma tók að afla nýrra tilnefninga og formaður nefndarinnar er skrifstofustjóri löggjafarmála í forsætisráðuneytinu. Þar eiga einnig sæti fulltrúar ASÍ, SA, Sambands íslenskra sveitarfélaga og háskólasamfélagsins og hefur nefndin fengið nokkur mál til meðferðar. Í vetur hefur hún fjallað um frumvarp til laga um skeldýrarækt, frumvarp til fjölmiðlalaga, drög að reglugerðum um hámarksmagn transfitusýra í matvælum og merkingar og rekjanleika erfðabreyttra matvæla og erfðabreytts fóðurs. Eins og fram kemur í þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar er nú verið að endurskoða þau lög sem fyrirspurnin lýtur að og lögin spruttu tvímælalaust á sínum tíma úr jarðvegi þar sem tortryggni ríkti í garð opinbers eftirlits með starfi fyrirtækja. Bankahrunið hefur auðvitað leitt í ljós að sú hugmyndafræði var á villigötum. Það þýðir ekki að lögin sem slík séu skaðleg enda geyma þau mjög matskenndar reglur og minna fyrst og fremst á að rökstyðja þurfi íþyngjandi reglur fyrir atvinnulífið. Endurskoðun laganna er vel á veg komin í ráðuneytinu og á vettvangi ráðgjafanefndarinnar. Tvær leiðir hafa þar einkum komið til skoðunar, annars vegar að fella lögin úr gildi og fella gæðastarfið inn í almennt ólögfest gæðastarf á vegum ráðuneytanna undir forustu forsætisráðuneytisins, og hins vegar að skerpa á markmiðum laganna þannig að þau beinist ekki að opinberum eftirlitsreglum sem slíkum, heldur miði að því að hverju sinni sé dreginn fram sá kostnaður og ávinningur fyrir samfélagið sem felst í nýjum reglum er snerta atvinnulífið og jafnvel borgaranna. Eftir sem áður yrði það svo pólitískt mat hvort þau markmið sem að var stefnt með löggjöf réttlæti þann kostnað. Í tilefni af fyrirspurn hv. þingmanns vil ég einnig bæta því við að forsætisráðuneytið mun á næstu vikum fara gaumgæfilega yfir það með öllum ráðuneytunum hvort það gæðastarf sem unnið hefur verið undir forustu skrifstofu löggjafarmála hafi skilað sér og hvernig gera megi enn betur til að tryggja vandaðan undirbúning lagasetningar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svarið. Ég tel í sjálfu sér gott að sú ágæta skrifstofa löggjafarmála í forsætisráðuneytinu sem sett var á fót á síðasta ári hafi það hlutverk að fylgjast með því að ákvæðum laga um opinberar eftirlitsreglur sé fylgt eftir. Ég vildi hins vegar geta þess, af því hæstv. forsætisráðherra nefndi þá skrifstofu, að ég tel að enn birtist því miður ekki árangur af starfi þeirrar skrifstofu með nægilegum hætti í þeim lagafrumvörpum sem lögð eru fyrir Alþingi. Ég velti t.d. fyrir mér, af því hæstv. sjávarútvegsráðherra er kominn í salinn, hvort skrifstofa löggjafarmála í forsætisráðuneytinu hafi gefið frumvörpum hans um sjávarútvegsmál heilbrigðisvottorð  Þá verð ég að segja að eitthvað þarf hæstv. forsætisráðherra að herða á og láta þessa skrifstofu vinna betur því að það er mat flestra ef ekki allra sem um frumvörp hæstv. sjávarútvegsráðherra hafa fjallað að þau standist engar kröfur sem gera á til lagafrumvarpa, hvorki hvað varðar undirbúning né framsetningu. Það ætti að vera hlutverk löggjafarskrifstofunnar að koma í veg fyrir eða leiðbeina mönnum um að leggja ekki fram frumvörp sem eru svo vanbúin. Vissulega spruttu lögin á sínum tíma úr jarðvegi ákveðinnar hugmyndafræði. Ég held að sú hugmyndafræði sé í fullu gildi eins og hún birtist í lögunum þar sem jafnvægi er milli þess að hægt er að setja 

Virðulegi forseti. Ég held að það sem ég nefndi í máli mínu áðan, að við erum að endurskoða lögin, gefi tilefni og færi á því að taka upp ýmisleg álitaefni sem fram hafa komið í umræðunni og lítum til þess hvernig þessi lög eru í nágrannalöndum okkar. Ég held að sé vel tilefni til þess. Ég held að það sé alveg ljóst ef við skoðum hugmyndafræðina í núgildandi lögum að það er eins og allt opinbert eftirlit sé af hinu illa og að þar sé frekar neikvæð nálgun varðandi eftirlitsreglurnar, eins og þær séu bara íþyngjandi, en það er líka ávinningur í eftirlitsreglunum. Nægir þar að nefna Vinnueftirlitið og Vinnuvernd o.s.frv. Þó að það sé kostnaður við það er það til hagsbóta fyrir borgarana. Það má líka skoða þetta með alþjóðlegum samanburði. Á Norðurlöndunum, Þýskalandi og Bretlandi er mældur kostnaður af eftirlitinu fyrir atvinnulífið. Ég held að það sé ástæða til þess að skoða það hér líka. Bretar hafa að vísu gengið mjög langt í þessu og þar kveða lög á um að ekki megi leggja nýjar íþyngjandi reglur á fyrir atvinnulífið nema fella aðrar úr gildi á móti sem eru íþyngjandi. Ég held að mönnum þyki það ganga of langt, en meðalhóf í þessu efni er það sem á að gilda. Ég vona að við höfum öll tækifæri til að skoða það á næsta þingi þegar endurskoðað frumvarp um opinberar eftirlitsreglur kemur fram.

Hæstv. forseti. Á árinu 2009 hófst á vegum ríkisstjórnarinnar vinna við sóknaráætlun fyrir Ísland 20/20 sem vísar til ársins 2020. Þá voru skipaðar ýmsar nefndir og starfshópar og ráðgjafar fengnir til að aðstoða við verkefnið. Yfirlýst markmið var háleitt, að efla atvinnulíf og samfélag um allt land, hvorki meira né minna. Forsætisráðherra lagði fram á Alþingi þann 21. desember 2009 tillögu til þingsályktunar um þessa Sóknaráætlun 20/20. Hún var tekin til fyrri umr. í þinginu þann 18. febrúar 2010 og að því loknu vísað til allsherjarnefndar. Nefndin hóf umfjöllun um tillöguna, fékk til sín nokkra gesti, en það er sannast frá því að segja að áhugi innan nefndarinnar á framgangi málsins reyndist ekki mjög mikill og hún lauk aldrei umfjöllun sinni. Önnur mál voru einfaldlega tekin fram fyrir og sett í forgang þannig að þingmálinu lauk aldrei á því löggjafarþingi sem hér um ræðir. Vinnan á vegum ríkisstjórnarinnar hélt hins vegar áfram eins og ekkert hefði í skorist. Við upphaf haustþings haustið 2010 boðaði forsætisráðherra í þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar að tillagan yrði flutt að nýju. Nú er þessu þingi væntanlega að ljúka, en hæstv. forsætisráðherra hefur ekki lagt fram neitt þingmál í þessa veru. Þess ber hins vegar að geta að samkvæmt fréttum var rétt fyrir jólin samþykkt í ríkisstjórn plagg eða stefnumörkun undir sama eða svipuðu heiti og eftir því sem best er vitað hefur síðan verið unnið áfram að málinu af hálfu ríkisstjórnarinnar, a.m.k. með einhvers konar funda- og ráðstefnuhaldi. Eins og þetta blasir við mér, hæstv. forseti, var í upphafi ætlun ríkisstjórnarinnar og hæstv. forsætisráðherra að hafa Alþingi með í ráðum við mótun þessarar stefnu, a.m.k. taldi ráðherra nauðsynlegt að leita til þingsins haustið 2009 og fá atbeina þess að verkinu. Hið sama virðist hafa verið upp á teningnum í þingbyrjun í fyrra. Einhvers staðar á leiðinni virðist hæstv. ráðherra hins vegar hafa skipt um skoðun og komist að þeirri niðurstöðu að aðkoma þingsins væri óþörf, ríkisstjórnin sjálf væri einfær um að hrinda málinu í framkvæmd, þ.e. víðtækri stefnumótun fyrir atvinnulíf og mannlíf á Íslandi allt til ársins 2020, nokkur kjörtímabil fram í tímann. Svona lítur þetta út. Ég vil því nota tækifærið og spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hún og ríkisstjórnin hafi alfarið fallið frá þeirri hugmynd að leggja fram á þingi þingmál til þess að fá atbeina þingsins að þessari stefnumörkun og veita henni styrkari stoð. Ef svo er væri rétt að hæstv. forsætisráðherra greindi þinginu frá ástæðum þeirrar stefnubreytingar ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Eins og þingheimi er kunnugt og fram kom raunar í máli hv. fyrirspyrjanda dagaði sóknaráætlun til eflingar atvinnulífs og samfélags um land allt uppi á Alþingi á 138. löggjafarþingi. Afar brýnt var talið að þráðurinn í þessu viðamikla verkefni slitnaði ekki við það, enda hafði mikill fjöldi manna um land allt tekið þátt í undirbúningsvinnu við gerð sóknaráætlunar fyrir alla landshluta. Í ljósi þess var ákveðið að nýta þá miklu vinnu sem þegar hafði verið innt af hendi með þátttöku almennings og hagsmunaaðila um land allt og málið því sett í vinnufarveg innan Stjórnarráðsins sem ég mun nú gera grein fyrir. Árið 2009 réðust stjórnvöld í greiningar- og stefnumótunarferli undir merkjum sóknaráætlunar þar sem unnið var úr niðurstöðum átta þjóðfunda þar sem leitað hafði verið eftir sérstöðu landshluta og sóknarfærum þeirra. Við sóknaráætlunarvinnuna var haft samráð við á annað þúsund einstaklinga sem margir voru fulltrúar stofnana, stjórnmálaflokka, sveitarstjórna, félagasamtaka, fyrirtækja og hagsmunaaðila. Úr þessari vinnu varð síðan stefnumarkandi skjalið Ísland 20/20. Á níunda áratugnum var svipuð stefnumörkun sett fram undir heitinu „Nýskipan í ríkisrekstri“ sem beindist einkum að umbótum í ríkisrekstri. Ísland 20/20-stefnan verður líkt og stefnumörkun um nýskipan í ríkisrekstri á sínum tíma ekki lögð fram sem sérstakt þingmál. Öðru máli mun hins vegar gegna um þær aðgerðir sem þegar hafa verið skilgreindar á grundvelli stefnunnar og aðrar aðgerðir sem ráðist verður í á næstu árum til þess að nálgast markmiðin. Stefnumörkun Ísland 20/20 byggist á 20 mælanlegum markmiðum sem verða leiðarljós í vinnu ráðuneytanna á næstu árum. Hugmyndin er sú að allar stefnur og aðgerðir ríkisins eigi í grunninn að taka mið af Ísland 20/20. Það vinnulag að kalla eftir aukinni þátttöku almennings að stefnumörkun líkt og sóknaráætlunarferlið um land allt gerði og endurspeglast nú í Ísland 20/20 er framtíðarfyrirkomulag, en því þarf að fylgja eftir með aukinni þátttöku almennings í verkefnum sem tengjast munu Ísland 20/20. Það er því verkefni stjórnvalda við vinnu við þær 30 aðgerðir sem þegar hafa verið skilgreindar og aðrar aðgerðar á grunni Ísland 20/20 að virkja almenning í gegnum til dæmis sveitarstjórnir og frjáls félagasamtök til að vinna að þeim í sameiningu. Það er mikilvægt að undirstrika afrakstur þeirrar vinnu sem ég hef hér greint frá og mun meðal annars fela í sér fjölda lagafrumvarpa og þingsályktunartillagna á komandi mánuðum og árum þar sem stigin verða markviss skref í átt að aukinni velferð, sjálfbærni og þekkingu í íslensku samfélagi líkt og lagt var upp með í stefnunni. Aðkoma Alþingis verður því afar mikilvæg á næstu missirum og árum enda þótt farvegurinn hafi breyst. Dæmi um slík þingmál sem tengjast munu áformum um endurskoðun á þeim stefnum og áætlunum sem ríkið vinnur að í dag er lögfesting alþjóðlegra mannréttindasáttmála sem ekki hafa enn verið fullgiltir, fjárfestingaráætlun og margt fleira. Líkt og ég nefndi áður eru þessi verkefni á herðum mismunandi ráðuneyta og það er á ábyrgð einstakra ráðherra að undirbúa þessi mál. Forsætisráðuneytið fylgist með framvindu stefnunnar og ber ábyrgð á innleiðingu hennar, en áformað er að á hverju ári verði gefin út stöðuskýrsla um það hvernig okkur miði á þeirri vegferð að ná þeim markmiðum og áformum sem boðuð eru í stefnuskjali Ísland 20/20, auk þess sem hægt verður að fylgjast með stöðu einstakra markmiða á heimasíðu forsætisráðuneytisins. Ég mun síðan kynna Alþingi stöðuskýrslur þegar þær hafa verið settar fram og vonast til að geta átt um þær málefnalegar umræður um framtíð íslensks samfélags. Það er því von mín og trú að framgangur stefnunnar komi reglulega til umfjöllunar á vettvangi þingsins, bæði í heild sinni og í tengslum við afmörkuð mál. Í stuttu máli má því segja að fyrirkomulagið sé með þeim hætti að umtalsverð undirbúningsvinna er nú innt af hendi með mjög skipulegum hætti en síðan verða þingmál lögð fyrir Alþingi stig af stigi, ýmist lagafrumvörp eða þingsályktunartillögur, eftir því sem málinu vindur fram.

Hæstv. forseti. Hæstv. forsætisráðherra svaraði ágætlega ýmsum atriðum sem varða Sóknaráætlun 20/20, þ.e. stefnumörkunina Ísland 20/20, en mér fannst hins vegar hæstv. forsætisráðherra ekki svara aðalspurningu minni sem var: Hvers vegna hætti ríkisstjórnin við að leita til Alþingis og fá atbeina þess að mótun þessarar stefnu? Það var greinilega ætlunin í upphafi að fá þingið með í lið til að vinna að þessu máli. Til þess var flutt hér þingsályktunartillaga og átti að gera aftur í fyrrahaust. Það var hins vegar hætt við það og mér fannst hæstv. forsætisráðherra ekki skýra hvers vegna. Hún gat réttilega um það að málið dagaði uppi á fyrra löggjafarþingi, en er það svo að ríkisstjórnin hafi einfaldlega ekki treyst sér til að koma með málið aftur inn í þingið? Var hún hrædd um að Alþingi færi jafnvel að hafa einhverjar skoðanir á þeirri stefnumörkun sem hæstv. ríkisstjórn hafði uppi í þessum efnum? Ég hlýt þá að endurtaka þessa spurningu. Ég vildi líka spyrja hæstv. forsætisráðherra í tilefni af orðum hennar hvort ekki sé eðlilegt þegar um er að ræða stefnumörkun til langs tíma, 10 ár fram í tímann, að fá atbeina Alþingis að stefnumörkuninni í stað þess að málið sé unnið innan húss á vegum ríkisstjórnarinnar sem eðli málsins samkvæmt hefur skamman setutíma? Hefði það ekki veitt stefnumörkun til langs tíma meira vægi að leita til þingsins? Að lokum spyr ég hæstv. forsætisráðherra um tengslin við 20/20-áætlun Evrópusambandsins. Það er reyndar athyglisvert að í upplýsingum frá meðal annars hv. efnahags- og viðskiptaráðuneyti, skýrslu sem send hefur verið sem efnahagsprógramm 

Virðulegi forseti. Ég gat þess af hverju þetta þingmál hefði ekki verið lagt aftur fram. Miðað við þá gríðarlega miklu undirbúningsvinnu sem fram hafði farið og margir tekið þátt í, sveitarstjórnarmenn, þingmenn og fjöldi manna um allt land, þótti okkur mikilvægt að þráðurinn slitnaði ekki. Því væri rétt að halda áfram þessari vinnu. Ég gat þess líka í svari mínu að það er auðvitað ætlanin að á næstu missirum og árum muni koma inn í þingið fjöldi mála sem tengist þessari áætlun. Nú er það ekkert einsdæmi að allur gangur sé á því hvort áætlanir sem unnar eru séu lagðar fyrir þing eða ekki. Ég nefndi hér „Nýskipan í ríkisrekstri“. Ég nefni „Árangursstjórnun í ríkisrekstri“ og „Netríkið Ísland“. Mansalsáætlun sem var unnin í tíð fyrri ríkisstjórnar var ekki lögð fyrir þingið, ekki frekar en heilsustefna heilbrigðsiráðuneytisins, löggæslustefna dómsmálaráðuneytisins, framtíðarstefnumörkun um sjálfbæra þróun o.s.frv., þannig að það er auðvitað allur gangur á því hvort þessar áætlanir eru lagðar fram eða ekki. Þegar búið er að vinna málin í form þingsályktunartillagna og frumvarpa finnst mér mikilvægast að þau komi í þeim búningi inn í þingið og í formi skýrslugerðar eins og ég nefndi þannig að þingið fylgist eðlilega með málunum. Ég held að fáir hafi komið eins mikið að öðrum málum en þessu tiltekna máli eins og undirbúningnum var háttað. Það var haldinn nokkurs konar þjóðfundur og vinna um allt land í sveitarstjórnum þannig að mjög margir hafa komið að málinu. Tilraun var gerð til að setja það fyrir þingið en um það náðist ekki samstaða og ég hef skýrt af hverju. Varðandi 20/20-áætlun Evrópusambandsins er hún til. Það eru til 20/20-áætlanir víðar, eins og á Írlandi. Stundum 

Frú forseti. Það liggur fyrir að bæði Liechtenstein og ekki síður Norðmenn hafa farið í mjög umfangsmikla úttekt á EES-samningnum, ekki síst eftir að hafa hlustað á mál Jonasar Gahr Støre, utanríkisráðherra Noregs, um að samningurinn sé mjög mikilvægur fyrir Norðmenn í margþættu tilliti. Þess vegna vilji þeir kortleggja um leið hvernig hægt er að nýta það sem kemur fram í samningnum enn betur og hvernig Norðmenn geti þá hugsanlega líka hagað vinnulagi sínu til að gera samninginn sem skilvirkastan. Ég held að við Íslendingar getum í sjálfu sér tekið undir margar hugsanir og pælingar sem Norðmenn hafa sett fram vegna EES-samningsins. Hann hefur ótvírætt skilað íslensku samfélagi mikilli hagsæld að mínu mati og var mikið framfaraskref þegar hann var samþykktur á sínum tíma. Þó verður að undirstrika að Evrópusambandið hefur líka breyst gríðarlega og kannski helsta apparatið sem var þá hvað valdamest innan Evrópusambandsins, þ.e. framkvæmdastjórnin. Hún hefur í rauninni minnkað vægi sitt. Aðrir þættir innan Evrópusambandsins eins og ráðherraráðið og ekki síst Evrópuþingið hefur fengið aukið vægi. Ekki er tekið tillit til þessa í samningnum sem slíkum. Ég held engu að síður að þrátt fyrir Evrópusambandsumsóknina sem er í gangi - ég vona að hún verði áfram í fullum gangi þó ég verði að lýsa yfir ákveðnum áhyggjum mínum yfir því að hæstv. ráðherra hafi ekki nægilega mikinn stuðning innan ríkisstjórnarinnar. Þó að hann sé ötull maður og kraftmikill þá held ég að öllum mönnum sé ljóst að hann hefur ekki eins mikinn stuðning innan ríkisstjórnarinnar og maður hefði óskað til þess að fara af stað í þessa vegferð sem er jafnmikilvæg og að fara í umsóknarferlið gagnvart Evrópusambandinu. Gott og vel. Það er önnur umræða. Engu að síður verðum við Íslendingar ávallt hverju sinni þrátt fyrir umsóknaraðildarferlið að gæta að hagsmunum okkar. Hagsmunir okkar tengjast ótvírætt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Þess vegna verðum við að fylgja eftir þeirri umræðu sem hefur verið mjög hér í þingsal, m.a. um það hvernig þingið, hvernig stofnanir í samfélaginu geti reynt að virkja þennan samning enn betur. Hæstv. utanríkisráðherra hefur fram til þessa verið mjög ötull talsmaður þess að það verði gert. Ég vil því spyrja í tengslum við þetta allt saman hvernig við getum gætt hagsmuna okkar og jafnvel sótt fram enn frekar, hvernig hæstv. utanríkisráðherra líti á EES-samninginn, og ekki síður hvort hann hafi hugsað sér að fara í svipaða úttekt og Norðmenn. Eða ætlar hann sér að bíða eftir því hvað kemur út úr skýrslunni frá Norðmönnum? Það er í sjálfu sér kannski ekki óeðlilegt að það verði gert. En er hæstv. ráðherra reiðubúinn að fara í jafnviðamikla úttekt og Norðmenn hafa gert á EES-samningnum?

Frú forseti. Stutta svarið við spurningu hv. þingmanns er nei. Ég er ekki reiðubúinn til þess að fara í slíka úttekt á þessum tíma. Fyrir því eru ýmsar ástæður, kannski þær helstar tvær að við Íslendingar höfum ákveðið að freista þess að sníða af eða sneiða hjá ágöllum EES-samningsins með öðrum hætti. Hv. þingmaður reifaði það rækilega áðan. Þetta þing hefur tekið ákvörðun um að sækja um aðild að Evrópusambandinu og leggja samninginn í dóm þjóðarinnar. Þó að ég sé þakklátur fyrir umhyggju hv. þingmanns get ég fullvissað hann um að umsóknarferlið er allt á tímaáætlun. Það er ekkert sem hefur komið upp í samskiptum okkar við Evrópusambandið sem bendir til annars en að bjartsýni okkar í upphafi hafi verið á rökum byggð. Í öðru lagi er ekki langt síðan nefnd undir forustu þáverandi dómsmálaráðherra skilaði skýrslu, ég átti sæti í nefndinni, um Evrópu og nánari tengsl Íslands við Evrópu og stöðu Íslands. Þar var t.d. farið mjög rækilega yfir þá ágalla sem vissulega er líka að finna á EES-samningnum. Þeir eru enn í fullu gildi. Tíminn hefur ekkert gert annað en að auka þá.  Hv. þingmaður spurði mig síðan um afstöðu mína til EES-samningsins. Ég hef alltaf verið ákaflega hlynntur honum. Ég studdi hann á sínum tíma andstætt flokki hv. þingmanns en nú vilja allir Lilju kveðið hafa. Það er hárrétt sem hv. þingmaður segir að hann hefur orðið okkur mjög til farsældar. Það var nú samt sem áður þannig að áður en sú ríkisstjórn sem að lokum hratt honum til framkvæmda tók við völdum var Sjálfstæðisflokkurinn á móti EES-samningnum. Í upphafi bentu menn strax á að hann væri á ákveðnu gráu svæði gagnvart stjórnarskrá. Við höfðum ekki beina aðkomu að ákvörðunum. Við höfðum á þeim tíma mótandi áhrif mjög framarlega í ferli ákvarðana nálægt framkvæmdastjórninni. Þetta var strax að mati sérfræðinga talið vera á gráu svæði. Síðan hefur það gerst að mjög hefur aukist á lýðræðishallann gagnvart Íslandi og EFTA-ríkjunum. Það stafar af því, þó að fjarstæðukennt megi virðast, að innan Evrópusambandsins kom fram hörð gagnrýni á það að Evrópuþingið, sem var kosið af íbúum Evrópusambandslandanna, hefði mjög lítið vægi. Það var einungis ráðgefandi á þeim tíma. Menn hafa brugðist við því á þann hátt að segja má að Evrópuþingið sé núna orðið ný eða ein af þungamiðjunum í ákvörðunum innan Evrópusambandsins. Það gerist æ oftar að mál sem fara í ferli hjá Evrópusambandinu enda hjá þinginu og er stundum gjörbreytt þar án þess að ríki eins og við sem erum í EES og eigum aðkomu í gegnum það höfum nokkra möguleika á því að hafa nokkur áhrif á það. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að okkur beri skylda til þrátt fyrir umsókn okkar um aðild að Evrópusambandinu að gera allt sem við getum til þess að styrkja EES-samninginn og hafa af honum það gagn sem hægt er. Þess vegna hef ég átt orðastað við hv. þingmann um það hvernig þingið og þingflokkarnir gætu haft ákveðna aðkomu að Evrópuþinginu, svipað og Norðmenn, með því að hafa þar skrifstofu, Norðmenn hafa þar tugi manna í dag en við höfum engan. Ég hef líka verið því fylgjandi að þingflokkarnir þiggi boð flokkahópanna á Evrópuþinginu um seturétt í flokkahópum sínum. Ég tel að ef eitthvert mál kæmi til kasta þingsins sem væri andstætt hagsmunum Íslands mundu allir íslensku þingflokkarnir hafa sameiginlega afstöðu í því máli og geta unnið það með þeim hætti. Ég tel hins vegar að það sé miklu betra að við göngum í Evrópusambandið. Ég er líka þeirrar skoðunar að í vaxandi mæli séum við að tapa valdi og framselja vald með þeim hætti sem ekki er heimilt. Ég vek eftirtekt á því að ég beindi sjónum þingsins sérstaklega að máli sem ég flutti í krafti EES-samningsins í vetur þar sem ég taldi að það væri algjörlega á mörkunum. Stefán Már Stefánsson prófessor sem veitti umsögn um það taldi að svo væri ekki af því þetta væri á svo þröngu svæði. En í sömu álitsgerð kom það fram, sem ég lét þingið fá, að hann teldi að samningurinn og framsalið væri farið að vera svo víðtækt og með þeim hætti sem hann taldi að væri ekki ásættanlegur lengur. Þetta vildi ég segja við hv. þingmann.

Virðulegi forseti. Í samningaviðræðunum um EES náðu Íslendingar nær öllum kröfum sínum fram. Það sama var upp á teningnum við gerð fríverslunarsamnings við Evrópusambandið árið 1972 og við aðildina að Schengen. Ríkisstjórn Íslands náði einnig fram samningsmarkmiðum sínum þegar við gengum í EFTA á sínum tíma árið 1970. Það var og er í rauninni stórmerkilegt hvað vel til tókst í öllum þessum tilfellum. Það sýnir okkur hversu við erum megnug, hversu lítil þjóð er megnug ef hún hefur skýr samningsmarkmið og heldur fast á sínu. Í dag er mikilvægast af öllu að stjórnmálamenn, hagsmunasamtök og félagasamtök sem láta sig Evrópumál varða standi í megindráttum saman um að tryggja góðan aðildarsamning við Evrópusambandið. Í því eru hagsmunir þjóðarinnar fólgnir. Hinn ólýðræðislegi EES-samningur tilheyrir fortíðinni. Kostir hans og gallar liggja þegar fyrir. Hann er táknmynd gamla tímans. Samvinna á jafnræðisgrundvelli við aðrar þjóðir 

Frú forseti. Mig langar aðeins í byrjun til að ítreka það að ég held að þessi órói og í rauninni litli stuðningur sem hæstv. utanríkisráðherra hefur gagnvart umsóknarferlinu að Evrópusambandinu sé ekki til þess að styðja það ferli allt. En gott og vel. Hæstv. utanríkisráðherra heldur svo sem ágætlega um málið og hefur til þess ágætan stuðning vonandi víða að úr samfélaginu að klára það ferli allt. Varðandi það sem hæstv. ráðherra kom inn á og reyndi að segja að Sjálfstæðisflokkurinn hafi alltaf verið á móti EES en síðan hefði hann komið og samþykkt hann, þá skulum við bara hafa eitt á hreinu. Ég hef sagt það mjög ítrekað, bæði innan flokks míns og annars staðar, að allar stærstu utanríkispólitísku ákvarðanirnar í sögu þjóðarinnar, sem að mínu mati hafa einmitt verið mjög farsælar eins og fram hefur komið, er aðildin að NATO, er samþykktin að ganga í EFTA og síðan að tryggja EES-samninginn. Ekkert af þessu hefði orðið að veruleika nema Sjálfstæðisflokkurinn hefði komið að málum. Það er einfaldlega þannig. Það er sama hvað menn hafa verið að segja um fortíðina, þá er þetta nákvæmlega það sem skiptir máli. Ég hefði kosið, og ítreka það sem ég sagði í ræðustól í gær, að þrátt fyrir ólík sjónarmið innan margra flokka gætu menn þó sameinast um það að ná sem hagfelldustum samningi fyrir þjóðina. Hvað varðar fyrirspurn mína skil ég hæstv. ráðherrann þegar hann segir nei, ég ætla ekki að fara í svipaða úttekt. Mér finnst það heiðarlegt og gott svar. Við erum sammála um það og ég fagna því sérstaklega að þrátt fyrir að vera ekki reiðubúinn í þessa úttekt eigum við engu að síður að vera í startholunum með að rýna skýrslu Norðmanna mjög ítarlega. Ég mæli með því að t.d. utanríkismálanefnd þingsins fari ítarlega yfir þá skýrslu. Ég fagna því líka sérstaklega sem ráðherra sagði að við eigum að nýta kosti EES-samningsins og nýta það sem hann hefur upp á að bjóða meðan við búum við hann. Það eigum við að gera. Þess vegna verður eftirtektarvert að fylgjast m.a. með því hvað hæstv. forsætisnefnd kemur til með að gera í tillögum sínum 

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að virða ræðutíma.

Frú forseti. Ég dreg ekkert af því að Sjálfstæðisflokkurinn hefur átt aðild að öllum meiri háttar utanríkispólitískum ákvörðunum sem varða lýðveldið Ísland og á hrós skilið fyrir framgöngu sína í því. Þess vegna er það undrunarefni að Sjálfstæðisflokkurinn skilji núna ekki sinn vitjunartíma þó að stöku menn hafi að vísu á veikum augnablikum horfst í augu við ljós skilnings að þessu. Ég ætla ekki að nefna nein sérstök nöfn en mér kemur auðvitað til hugar þær sex klukkustundir sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson gegndi embætti forsætisráðherra, kom þá í Kastljós og sýndist mér þar vera allt annar maður á ferð en stundum talar hér. Ég er alfarið sammála hv. þingmanni og það hefur margoft komið fram að ég tel að þingið standi sig ekki nógu vel við að gæta hagsmuna Íslands gagnvart Evrópuþinginu. Þar ekki spurt um atbeina framkvæmdarvaldsins, það verður Alþingi sjálft að taka til sín. Þetta var ein af þeim tillögum sem komu fram í þeirri skýrslu sem ég vísaði til áðan. Ég mun alveg örugglega í ráðuneyti mínu fylgjast mjög grannt með niðurstöðum norsku nefndarinnar. Það er mjög athyglisverð vinna sem þar fer fram. Ég er viss um að hæstv. innanríkisráðherra mun ekki síður gera það. Það hefur komið fram í máli hans oftar en einu sinni að þó að hann sé á móti bæði ESB og EES þá telur hann þó ESB illskárri kostinn. En þeir ágallar sem hugsanlega munu koma fram í þeirri skýrslu eru nákvæmlega hinir sömu og við eigum við að kljást. Svo rifja ég það upp, af því ég verð auðvitað var við sterkan vilja hjá Norðmönnum út af pólitísku stöðunni sem þar er til að ná fram breytingum á EES-samningnum til að gera hann skilvirkari og auðveldara um vik fyrir EFTA-ríkin að taka þátt í nýjungum innan ESB, að þetta hefur verið reynt. Forveri minn einn, Halldór Ásgrímsson, reyndi af miklu afli árið 2002 að ná fram breytingum á EES-samningnum en ekki nokkur vilji var fyrir því. Þannig 

Virðulegi forseti. Við þekkjum öll að fram hefur farið mikil umræða á öllum tímum um ráðgjöf fiskifræðinga um heildaraflamark. Þær umræður eru því ekki nýjar af nálinni og þær eiga örugglega eftir að standa líka í framtíðinni. Fyrir allmörgum árum var sett niður svokölluð aflaregla sem gildir um veiðar úr þorskstofninum. Hugsunin var sú að reikna út stærð viðmiðunarstofns sem Hafrannsóknastofnun gerir á hverjum tíma og taka síðan ákvörðun um hversu mikinn hluta viðmiðunarstofnsins, sem er þorskur fjögurra ára og eldri, skuli veiða. Niðurstaðan var sú að veiða tiltekið hlutfall úr þessum stofni. Síðan hefur aflareglan tekið nokkrum breytingum. Í dag er hún þannig að reiknað er út hlutfall af viðmiðunarstofninum, fjögurra ára fiski og eldri, og sú tala er síðan lögð saman við afla á yfirstandandi ári, deilt í með tveimur og niðurstaðan er sá afli sem lagður er til grundvallar þegar útgefinn er kvóti. Árið 2007 við mjög erfiðar aðstæður, þegar fyrir lá að þorskstofninn var minnkandi og fyrir lá líka að fram undan gætu verið mögur ár, var tekin sú erfiða ákvörðun - ég tók hana sjálfur - að lækka veiðihlutfallið niður í 20%. Þetta hafði í för með sér 63 þús. tonna lækkun á þorskkvótanum. Nú sjáum við að þetta er að bera þann árangur að þorskstofninn er í mjög miklum vexti og er núna kominn upp úr því að vera rúm 500 þús. tonn í nærri því milljón tonn. Þetta er sannarlega árangur. Við sjáum að þorskstofninn er að braggast. Mikil deila hefur staðið um það hvernig þessi aflaregla eigi að vera útfærð í framtíðinni. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra kynnti á aðalfundi Landssambands smábátaeigenda 14. október sl., fyrir átta mánuðum, að hann væri að skipa starfshóp til að fara yfir þetta og sá starfshópur eða samráðsvettvangur ætti að ræða þetta mat á grundvelli núgildandi reglu og móta síðan nýjar tillögur ef þörf krefði. Þetta er út af fyrir sig fínt og hæstv. ráðherra skipaði í þessa nefnd prýðilegt fólk sem ég er viss um að hefur unnið vel og vandlega að þessu verkefni. Nú ber hins vegar vel í veiði í orðsins fyllstu merkingu. Við erum að ræða þetta mál einmitt þann dag sem Hafrannsóknastofnun er að kynna tillögu sína um 177 þús. tonna aflaaukningu, sem að vísu fer því miður meira og minna fram hjá aflamarksskipunum vegna afskipta hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Það er önnur saga. Ég leita þess vegna svara hjá hæstv. ráðherra um hvað störfum þessarar nefndar líði og hverjar séu tillögurnar sem nefndin hafi kynnt fyrir hæstv. ráðherra.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Það er alveg hárrétt að haustið 2010 setti ráðherra á fót samráðsvettvang sérfræðinga og fulltrúa hagsmunaaðila í sjávarútvegi um nýtingu helstu nytjafiska. Verkefni hópsins var að meta núverandi nýtingarstefnu og aflareglu fyrir þorsk og kanna hvort rétt væri að leggja til breytingar þar á eða hvort bæta þyrfti enn frekar fræðilegan grunn þeirra. Þessi nefnd hefur verið að störfum síðan. Ég vil ekki eyða tímanum hér í að rekja hverjir eru í henni en hún er undir forustu Skúla Skúlasonar, rektors Háskólans á Hólum. Þessi samráðsvettvangur skilaði áliti fyrir örfáum dögum og er álitið núna í skoðun og yfirferð í ráðuneytinu. Stefnt er að því að hópurinn kynni það sérstaklega og í framhaldi af því verði farið í víðtæka umræðu um ýmsa þætti sem samráðsvettvangurinn leggur til. Ég vil nefna hér sérstaklega og vitna í skýrsluna en þar segir orðrétt: „Strax í upphafi vinnuvettvangsins var ljóst að aflareglan og forsendur hennar njóta takmarkaðs skilnings meðal hagsmunaaðila og almennings og oft heyrast gagnrýnisraddir í hennar garð. Sú gagnrýni stafar ekki síst af takmörkuðu samráði við mótun hennar og skorti á kynningu á henni. Mikilvægt er að bæta úr þessu. Lagt er til að breytt verði fyrirkomulagi við mótun og endurskoðun nýtingarstefnu og aflareglna í framtíðinni með mun nánari samvinnu hagsmunaaðila, sérfræðinga og stjórnvalda. Slíkt er í raun forsenda þess að hægt sé að móta trúverðuga nýtingarstefnu sem sátt er um. Náið samráð styrkir á margvíslegan hátt gildi þeirra ákvarðana sem teknar eru, þar með talið að tryggt sé að byggt sé á víðtækum þekkingar- og reynslugrunni þeirra sem að málinu koma. Í skýrslunni eru einnig settar fram tillögur um skipulag vinnuferlis samráðsstjórnarinnar.“ Þetta eru tillögur hópsins. Hins vegar er það líka mat hópsins á kostum aflareglunnar að í fyrsta lagi endurspegli hún vilja til að tryggja að langtímasjónarmið séu höfð að leiðarljósi við ákvörðun aflamarks í stað skammtímahagsmuna eingöngu. Í öðru lagi sé hún einföld og gagnsæ. Í þriðja lagi virðist hún samkvæmt niðurstöðum stofnmats bera árangur hvað snertir uppbyggingu þorskstofnsins. Og í fjórða lagi styður hún við markaðsstarf fiskútflytjenda á erlendri grundu þar sem æ meiri áhersla er lögð á að hægt sé að sýna fram á að um fullkomlega sjálfbæra nýtingu auðlindarinnar sé að ræða. Ég vil þó leggja áherslu á að ákvörðun um að taka upp nýtingarstefnu til langs tíma ásamt aflareglu fyrir einstaka stofna er að mínu viti stór ákvörðun og það er ákvörðun sem krefst mikillar umræðu og samráðs við aðila bæði innan og utan sjávarútvegsins. Þetta er líka ákvörðun sem krefst mikillar umræðu á vettvangi stjórnmálanna. Mín skoðun er sú að ef við ákveðum að feta okkur áfram þennan veg, sem ég tel reyndar rétt og nauðsynlegt, sé jafnframt unninn við það víðtækur stuðningur og skilningur í þjóðfélaginu. Til þess þarf, eins og ég sagði áður, að fara fram víðtæk kynning á málefninu og að því mun ég standa. Einn þáttur þess var einmitt að stofna til þessa samráðsvettvangs. Varðandi svo að öðru leyti mat á á aflareglunni í þorski er það álit starfshópsins að það sé byggt á bestu vísindalegu þekkingu og grunni sem við höfum til að taka slíka ákvörðun en lögð er áhersla á að við kynningu og endanlega ákvörðun á aflamarki sé haft víðtækara samráð. Sérstaklega verði lögð áhersla á kynningarferlið og ekki hvað síst á hinum pólitíska vettvangi sem verður jú að axla ábyrgð á þessari ákvörðun sem er gríðarlega mikilvæg og vandasöm.

Virðulegi forseti. Ég tel ákaflega mikilvægt að við setjum okkur langtímanýtingarstefnu og aflareglur um sem flestar tegundir og tek þar af leiðandi undir með hæstv. ráðherra. Það er líka mikilvægt, eins og kom fram hjá ráðherra, að um það sé samráð við sem flesta og kannski í anda þess sem maður gæti kallað fagráð um einstakar greinar þar sem kæmu saman hagsmunaaðilar, pólitíkusar og vísindamenn. Það er þó eitt sem mér hefur fundist vanta í þessari umræðu - þegar ráðherra tók ákvörðun upphaflega um 20% aflareglu í þorski fór ekki fram mikil umræða í þinginu, þetta var ákvörðun hæstv. ráðherra eins og ríkisstjórnarinnar en þingið kom þar hvergi að og engin umræða var í samfélaginu - og mér finnst enn skorta á það. Gæti til að mynda verið um einhverja sveigjanleika að ræða í aflareglunni, gæti hún t.d. kannski verið 20–22%? Í þessum sveigjanleika gæti hæstv. ráðherra við útgáfu hennar 

Frú forseti. Eftir að hafa hlustað á svar hæstv. ráðherra vantaði bara að hann tæki upp sömu siði og eru hér hinum megin við götuna í Ráðhúsi Reykjavíkur hjá ákveðnum borgarfulltrúum og segði bara: Djók! Hér er verið að tala um samráð. Er þetta svipað samráð og var haft í sáttanefndinni sem var hraunað yfir, valtað yfir þá niðurstöðu? Er þetta svipað samráð og var haft í sjávarútvegsnefnd í gærkvöldi þar sem frumvarpið var tekið út með töngum? Meira að segja stjórnarþingmenn sögðu að umræðan hefði ekki verið mikil. Nei, þrátt fyrir eflaust góðan vilja hjá hæstv. ráðherra er þetta bara húmbúkk. Þetta er bara yfirklór, þetta eru bara orð á blaði. Þegar kemur að því hjá hæstv. ríkisstjórn að gera eitthvað í sátt, reyna að vera í samráði við hagsmunaaðila, er ekkert um það að ræða. Það er ekki einu sinni í boði. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. ráðherra að tala um samráð þegar hann býður ekki einu sinni upp á það. Það hefur alltaf verið samráð hjá hæstv. ráðherrum í fyrrverandi ríkisstjórnum við aðila í sjávarútvegi. Það má eiginlega segja að verið sé að brjóta í blað hvað það varðar núna að það er ekkert 

Virðulegi forseti. Ég staldraði líka við, eins og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir gerði, þetta samráð sem hæstv. sjávarútvegsráðherra talaði hér um. Hann talar um samráð um framtíðarnýtingarstefnu, um framtíð aflareglunnar og hvort taka eigi hana upp í fleiri tegundum eða hvernig þetta eigi að vera. Samráð við hagsmunaaðila. Það eru sem sagt sömu hagsmunaaðilar og fengu sólarhring til að gera athugasemdir við frumvarp um stjórn fiskveiða sem er til umræðu hér eða er í vinnslu eða var í vinnslu hjá sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Ég er ekki viss um að þessir aðilar séu kátir og glaðir með orð hæstv. sjávarútvegsráðherra af því að samráð í hans huga er algjörlega nýr skilningur á því orði. Samráð við hagsmunaaðila er sem sagt að leyfa þeim að tala, fá sólarhring, 

Virðulegi forseti. Hér er rætt um aflaregluna. Það verður að segjast eins og er að það hefur verið sérkennilegt að fylgjast með því hvernig ríkisstjórnin og sjávarútvegsráðherra og ráðuneytið hafa túlkað eða leikið sér með þessa aflareglu í raun. Í því frumvarpi sem nefnt var áðan var allt þar til í gær ákveðið eða sú túlkun var í frumvarpinu að það ætti að fara út fyrir aflaregluna. Það kom hins vegar ný túlkun í gær hjá nefndinni og það sést á umsögnum þeirra fjölmörgu sem sendu inn umsagnir að þeir túlkuðu þetta með sama hætti og ráðuneytið gerði þangað til í gær. Ég vil þó segja, frú forseti, að það er mikilvægt að aflaregla sé til staðar en það þarf að vera sveigjanleiki í henni. Það þarf að vera sveigjanleiki til að geta brugðist við efnahagsástæðum en það hefur núverandi ríkisstjórn algerlega mistekist eins og við vitum. Að endingu vil ég segja, frú forseti, að þegar hæstv. ráðherra kallar hér fram í að ákvörðun um aflareglu hafi verið tekin af ráðherra og ríkisstjórn hlýtur hið sama gilda um aðrar ákvarðanir ríkisstjórnarinnar líkt og árásina á Líbíu.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og svör hæstv. ráðherra svo langt sem þau ná en ég verð að játa það að ég varð fyrir miklum vonbrigðum. Hæstv. ráðherra segir okkur að nú liggi fyrir skýrsla frá þessum samráðsvettvangi um aflaregluna. Þá hefði verið eðlilegt að hæstv. ráðherra hefði greint okkur frá hverjar séu hinar beinhörðu tillögur samráðsvettvangsins ef þær eru til staðar varðandi aflaregluna. Vill samráðsvettvangurinn hverfa frá aflareglunni? Það heyrðist mér ekki. Vill samráðsvettvangurinn gera breytingar á þessari aflareglu? Það kom ekki fram. Vill samráðsvettvangurinn t.d. við þær aðstæður sem eru núna auka veiðihlutfallið úr viðmiðunarstofninum? Það kom ekki fram hjá hæstv. ráðherra. Ég verð að fara fram á það í mestu vinsemd við hæstv. ráðherra að hann greini okkur frá því, greini þinginu og þjóðinni frá því hvort í þessum tillögum samráðsvettvangsins sé að finna einhverjar tillögur í þá áttina að það eigi að gera beinar breytingar á sjálfri reglunni. Það eru engin ný tíðindi fyrir mig sem gamlan ráðherra og fyrrverandi formann sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar að haft sé samráð þegar verið er að taka ákvarðanir um heildaraflamark. Sem ráðherra kallaði ég t.d. alltaf fyrir mig fulltrúa allra hagsmunasamtaka, átti mjög langar viðræður við þá og bað um tillögur og hugmyndir þeirra um hvernig standa ætti að málum. Aflareglan er eins og við þekkjum og ég rakti áðan. Ég vil vita hvort stendur til að gera einhverjar breytingar þar. Ég vil sömuleiðis inna hæstv. ráðherra eftir hugmyndum um að taka upp aflareglu í fleiri tegundum. Það er einfaldlega þannig, virðulegi forseti, að svör hæstv. ráðherra lutu ekki að því að upplýsa okkur um hverjar væru raunverulegar tillögur þessa vettvangs, þessarar nefndar, um það hvernig aflaregla í þorski í þessu tilviki ætti að líta út í framtíðinni. Ég verð að biðja hæstv. ráðherra allra náðarsamlegast um að greina þinginu frá því hvað þarna er að finna. Ég óska síðan eftir því formlega að á mitt borð verði á eftir lögð þessi skýrsla. Ég á rétt á því sem þingmaður og upplýsingalög sem við höfum sett á Alþingi 

Frú forseti. Það gætti ákveðins misskilnings hjá sumum hv. þingmönnum, ekki hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni, um ákvörðun á heildaraflamarki sem ráðherra tekur sem er annars vegar á grundvelli ráðgjafar Hafrannsóknastofnunar og hins vegar að fengnu áliti hinna ýmsu aðila og viðræðum við þá sem tengjast greininni beint. Sú ákvörðun er tekin að fengnum þeim viðræðum. Hitt er að aflaregla gildir fyrir þorsk. Hún var, eins og hv. þingmaður og fyrrverandi sjávarútvegsráðherra gat réttilega um, lengi í mótun og lengi í vinnslu og hefur verið stuðst við hana undanfarin ár þó að hún hafi svo formlega verið samþykkt í ríkisstjórn líklega 2008 og að henni yrði fylgt til fimm ára.  Varðandi aflareglu í öðrum fisktegundum er Hafrannsóknastofnun að vinna að nauðsynlegri gagnaöflun og mati á því hvernig það mætti gerast og er í sjálfu sér tilbúin í þá umræðu. Ég tel að áður en það skref verður stigið þurfi að fara í nánari umræðu um það og upplýsingagjöf um það og taka pólitíska umræðu um málið áður en sú ákvörðun er tekin. Ég tel brýnt að hún fari fram sem allra fyrst og vil gjarnan hafa samráð við hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd í þeim efnum því að þetta er gríðarlega mikið atriði. Varðandi einstök atriði í skýrslunni þá hef ég ekki tíma til að koma inn á það, þar er málið fyrst og fremst reifað á vísindalegum grunni og forsendum og þar er einmitt minnst á þetta sem hér var komið inn á að  Varðandi fyrirspurn hv. þingmanns um skýrsluna skal tekið fram að það stendur til að hún verði sett á netið alveg á næstunni og hún komi þar. Það er ekkert að fela í þessari skýrslu og hún er mjög góð. 
            

Frú forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um rekstrarstöðu sauðfjárræktenda og mjólkurframleiðenda. Fyrirspurnin hljóðar þannig: Hyggst ráðherra bregðast við erfiðri rekstrarstöðu íslenskra sauðfjárræktenda og mjólkurframleiðenda? Ástæða þessarar fyrirspurnar er sú að í gildi eru samningar við þessa atvinnugrein frá árinu 2009 þar sem meðal annars kemur fram að stjórnvöld ætluðu, í kjölfar efnahagshrunsins, að beita sér fyrir því að kanna skuldastöðu atvinnugreinarinnar og ráðast í aðgerðir til að leiðrétta þær skuldir og þann vanda sem þar væri fyrir. Nú segja mér heimildir að engin vinna hafi farið fram af hálfu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins í að kanna skuldastöðuna og í úrvinnslu á erfiðri skuldastöðu greinarinnar. Samkomulagið var gert árið 2009, eða var ákvæði í sauðfjársamningum árið 2009, og nú er árið 2011. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað hefur ráðuneytið verið að gera í úrvinnslu skuldamála sauðfjárræktenda og mjólkurframleiðenda? Hyggst hæstv. ráðherra koma fram með aukin úrræði til þess að leiðrétta stöðu greinarinnar? Ég vil líka benda á að þriðja árið í röð hafa sauðfjár- og mjólkursamningar ekki hækkað samkvæmt verðlagi. Við vitum að verðbólga hefur verið mikil á undangengnum árum. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann ætli að beita sér fyrir því að búvörusamningarnir hækki samkvæmt verðlagsþróun sem ekki hefur gerst á undangengnum árum. Samhliða því hafa kjör bænda skerst að verulegu leyti vegna þess að tengingin við þróun verðlags hefur verið afnumin í þessum samningum. Ég þarf ekki að minna á að á tímabilinu hefur áburðarverð hækkað þrefalt, olíuverð hefur hækkað tvöfalt og bændur hafa að langmestu leyti tekið þessar kostnaðarverðshækkanir á sig og skerðingar gagnvart búvörusamningum líka vegna þess að innlend matvælaframleiðsla hefur ekki hækkað mjög mikið á undangengnum árum. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann ætli sér að vinna að því að bæta kjör einnar mikilvægustu atvinnustéttar landsins með því að setja ákvæði inn í samningana þar sem tekið er mið af hækkun á verðlagi. Ég spyr hann líka hvað hann hyggist gera til að aðstoða atvinnugreinina í erfiðum skuldamálum en mér er sagt að lítið sem ekkert hafi verið gert á undangengnum árum.

Frú forseti. Hv. fyrirspyrjandi gefur sér þá forsendu að rekstrarstaða íslenskra sauðfjárræktenda og mjólkurframleiðenda sé erfið. Vissulega er hún erfið hjá mörgum og einkum hjá þeim sem eru mikið skuldsettir. Margir þeirra hafa átt í viðræðum við banka og lánastofnanir um leiðréttingu lána eins og mönnum er kunnugt um. Þetta á líka við um heimilin í landinu þannig að samhliða aðgerðir hvað varðar heimili og fyrirtæki, til að koma til móts við og bæta skuldastöðuna, hafa einmitt nýst þessum aðilum. Ráðherra og ráðuneytisstarfsmenn hafa hins vegar fylgst mjög náið með framgöngu fjármálastofnana við að leysa úr skuldamálum bænda. Í því skyni hafa verið haldnir margir fundir og reglulega hefur verið kallað til fundar með fulltrúum bankanna og Bændasamtökunum þar sem farið hefur verið yfir stöðuna og metið hvaða aðgerðum er verið að vinna að og hvaða möguleikar eru til enn frekari aðgerða. Þessir fundir hafa verið haldnir reglulega og það er vitað hvernig skuldastaða bænda greinist, hún er mjög misjöfn eins og ég sagði áðan. Varðandi það sem hv. þingmaður velti fyrir sér með búvörusamningana vil ég geta þess að það var eitt fyrsta verkefni ríkisstjórnarinnar að leiðrétta þau brot sem framin höfðu verið á þessum búvörusamningum við fjárlagagerðina 2008 og 2009. Síðan var hluti af þeirri skerðingu sem þar hafði verið boðuð áður dreginn til baka og hluti af þeim verðlagsbótum sem þar hafa verið inni. Um þetta var síðan greitt atkvæði af hálfu bænda og búvörusamningurinn var framlengdur til 2014. Ég geri ekkert lítið úr því að bændur tóku á sig, fyrstir aðila í eftirleik hrunsins, umtalsverða kjaraskerðingu sem hafði verið umsamin og sýndu þar með gott fordæmi í þeim efnum. Við fjárlög þessa árs var búvörusamningurinn hins vegar varinn, þessi sem atkvæði höfðu verið greidd um. Það tel ég hafa verið mjög mikilvægt og ég beitti mér fyrir því að það væri gert. Hitt vil ég nefna að sala á landbúnaðarafurðum gengur í sjálfu sér mjög vel. Verðið hefur að vísu verið mjög stöðugt hér innan lands og hefur ekki hækkað í takt við hækkun á aðföngum, sem sýnir annars vegar styrk landbúnaðarins, en hins vegar kemur þetta náttúrlega hart niður á launalið bænda. Þetta sýnir samt hversu mikilvægur landbúnaðurinn er í neyslu matvæla hér á landi. Útflutningur á lambakjöti hefur til dæmis gengið vel. Á síðastliðnu ári var heildarútflutningur á kindakjöti um 3.400 tonn og fengust fyrir hann liðlega 2 milljarðar kr. Meðalverð var um 616 kr. á kílóið. Þannig að þetta eru mjög góðar fréttir, hvað varðar möguleika á útflutningi á lambakjöti. Hvað mjólkurframleiðsluna varðar vil ég nefna það hér að sala mjólkurvara gengur líka mjög vel og verður heildargreiðslumark þessa árs 116 milljónir lítra. Þann 1. febrúar síðastliðinn ákvað verðlagsnefnd búvara hækkun á afurðastöðvaverði til bænda um 3,25 kr. á lítra mjólkur, þ.e. úr 71,13 í 74,38, eða um 4,56%. Mjólkurframleiðendur hefðu eflaust kosið að fá meiri hækkun. Ég skil alveg þeirra sjónarmið, en þessi hækkun var engu að síður sameiginleg ákvörðun verðlagsnefndar en í henni eiga sæti fulltrúar atvinnugreinarinnar og líka stéttarfélaga og neytenda í landinu. Hún var afgreidd samhljóða. Ég vil árétta að ég tek undir áhyggjur hv. þingmanns um hækkun á aðföngum til landbúnaðarins 

Búvörusamningurinn haustið 2008, með fjárlagafrumvarpinu þá, var ekki verðbættur að fullu. Það neyddumst við til að gera eftir efnahagshrunið sem varð um haustið 2008. Hins vegar var það gert þannig að búvörusamningarnir voru verðbættir með sama hætti og til dæmis almannatryggingarnar í landinu. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, þá þingmaður, gagnrýndi þetta mjög harkalega. Síðan komst VG í ríkisstjórn, þá varð niðurstaðan sú að hverfa ekki frá þessari skerðingu heldur staðfesta hana, síðan framlengja hana um eitt ár og það er sannleikur málsins. Til viðbótar þessu var tekin sú ákvörðun við fjárlagagerð þessa árs og í fyrra að skerða framlög inn í Lífeyrissjóðs bænda um 300–400 millj. kr. á ársgrundvelli sem þýðir að bændur eru að borga meira, sem því nemur, í Lífeyrissjóð bænda. Það hefur í för með sér að afkoma og lífskjör bænda skerðast sem því nemur. Ég vil segja við hæstv. ráðherra: Það er ekki stórmannlegt að reyna að skýla sér á bak við annað í þessu máli. Hæstv. ráðherra á einfaldlega að viðurkenna að hann ákvað að staðfesta þá skerðingu sem ákveðin var við fjárlagagerðina haustið 2008.

Virðulegi forseti. Í svörum hæstv. ráðherra kom fram að ráðherra sjávarútvegs- og landbúnaðarmála og fjármálaráðherra skrifuðu undir yfirlýsingu í sambandi við framlengingu búvörusamninganna, en bændur komu fyrstir allra og voru tilbúnir að taka á sig ákveðna skerðingu gegn því að fá framlengingu, um að farið yrði í að skoða og bregðast við erfiðri skuldastöðu og rekstrarstöðu sauðfjárbænda og kúabænda. Ég tel það mjög ámælisvert að ekkert hafi verið unnið í þessu síðan. Það hefur ítrekað komið fram í störfum ríkisstjórnarinnar, eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson kom inn á varðandi lífeyrissjóðinn, að sí og æ er höggvið í sama knérunn. Það er verið að lækka þær greiðslur sem ríkið hefur staðið fyrir til Bændasamtakanna og ýmissa þátta í félagskerfi bænda og ekkert hefur komið í staðinn. Ríkisstjórnin hefur ekki einu sinni staðið við það sem hún hefur skrifað undir. Það gengur ekki, frú forseti.

Frú forseti. Ég hafði gert mér ákveðnar vonir og væntingar um að svör hæstv. ráðherra yrðu á annan veg en hér um ræðir en ég spurði hæstv. ráðherra þeirrar spurningar hvort hann hygðist beita sér fyrir því að búvörusamningarnir mundu taka breytingum samkvæmt verðlagsuppfærslu, þ.e. að tillit yrði tekið til hækkunar aðfanga þegar kemur að rekstri sauðfjár- og mjólkurbúa í landinu. Hæstv. ráðherra sagði réttilega að þessi atvinnugrein hefði fyrst tekið á sig skerðingar í kjölfar efnahagshrunsins. Nú liggur það fyrir að þriðja árið í röð eru búvörusamningar ekki uppfærðir samkvæmt þróun verðlags. Það er því eðlilegt að við spyrjum hæstv. landbúnaðarráðherra, sem á að vera talsmaður atvinnugreinarinnar, hvort hann hyggist beita sér fyrir því að farið verði í samningana með þeim hætti að þeir taki mið af þróun verðlags í landinu. Þessi mikilvæga atvinnustétt, sem sér landsmönnum fyrir heilnæmri matvöru, verður að búa við öruggan rekstrargrundvöll, en það hefur hún ekki gert á undangengnum árum. Ríkisstjórnin verður að beina kröftum sínum líka gagnvart þeirri undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar sem landbúnaðurinn er. Ég veiti hæstv. ráðherra tækifæri til að koma hér upp í annað sinn og segja að hann muni af öllu sínu afli berjast fyrir því að bæta þá búvörusamninga sem fyrir eru, bæta kjör bænda. Verð á aðföngum vegna reksturs á sauðfjár- og mjólkurbúum hefur margfaldast á undangengnum árum. Það er tímabært að stjórnvöld geri sér grein fyrir því og komi með raunveruleg úrræði og hugi að skuldastöðu greinarinnar 

Frú forseti. Ég vil ítreka það sem ég sagði að þessi ríkisstjórn gerði á ný samninga við bændur, sem fóru í atkvæðagreiðslu, um það hvernig þeir tækju að hluta á sig afleiðingar hruns ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks  Ég er hins vegar sammála hv. þingmanni um að það þarf að standa enn betur vörð um kjör bænda og félagsskap þeirra. Ég mun beita mér fyrir því eins og ég hef gert og tek alveg við brýningum í þeim efnum. Stundum heyrast þær raddir frá ýmsum aðilum að landbúnaðurinn hafi ekki þurft að taka á sig eins miklar fórnir og aðrir vegna hrunsins. Það er bara þveröfugt. Bændur voru þeir fyrstu sem tóku á sig skerðingar vegna hrunsins á grundvelli mikillar samfélagslegrar ábyrgðar. Ég tek undir orð hv. þingmanns í þeim efnum. Ég get líka fullvissað hv. þingmann um að við viljum ekki fórna stöðu landbúnaðarins í þeim aðildarviðræðum sem nú standa yfir við Evrópusambandið. Þær snerta ekki hvað síst matvæla- og fæðuöryggi þjóðarinnar, þ.e. að við séum með sterkan og öflugan landbúnað sem framleiðir hollan og góðan mat. Öflug matvælaframleiðsla mun skipta okkur máli, bæði til skemmri tíma og lengri tíma litið. Ég mun því standa vaktina í þessum efnum gagnvart öllum áformum eða hugmyndum um að skerða stöðu 

Virðulegur forseti. Ef ég man rétt eru á þriðja þúsund íslenskra bújarða í eyði. Víða standa eftir eyðibýli, mannvirki sem bera vott um þetta. Á undanförnum árum og áratugum hafa þau hins vegar verið að týna tölunni, mörg verið brennd eða þeim rutt niður með stórvirkum vinnuvélum, en þó að þessar byggingar séu auðar og yfirgefnar í mörgum tilvikum hafa þær þó fjölþætt gildi. Í fyrsta lagi eru þær áminning um stöðu landbúnaðarins. Þær eru áminning um að hlutirnir séu ekki alveg eins og við vildum helst hafa þá og hvatning um að við eflum og byggjum upp landbúnað í landinu. Þær eru líka sögulegar minjar, bera vott um langa og merkilega sögu og gefa umhverfinu aukið gildi. Ég var í Manitoba í Kanada á slóðum Vestur-Íslendinga fyrir ekki svo löngu. Þar hefur gömlum býlum, eyðibýlum Íslendinganna, verið leyft að standa áfram. Mörg þeirra eru reyndar að hruni komin og sum algjörlega hrunin. Auðvitað þarf að huga að öryggissjónarmiðum, að fólki stafi ekki hætta af býlunum, en það er vel hægt að gera það. Menn leyfa hins vegar þessum mannvirkjum eða mannvistarleifum að standa áfram sem minnismerki um horfna tíð. Það gefur svæðinu aukið gildi að sjá húsin sem Íslendingarnir reistu sér þegar þeir komu til nýja heimsins. Það sama á við á Íslandi. Þetta gefur landslaginu aukið gildi og vekur athygli bæði innlendra og erlendra ferðamanna. Það er mjög algengt að ferðamenn taki myndir af þessum yfirgefnu húsum og til að mynda í ljósmyndabókum þar sem náttúra landsins er sýnd eru iðulega teknar myndir af þessum mannvistarleifum vegna þess að þessi minnismerki um veru mannsins í náttúrunni og þá sögu sem þar varð til gefa náttúrunni aukið gildi. Fallegt landslag fær aukið gildi með þessari sögulegu tengingu því að þó að víða í heiminum sé að finna mjög fallegt landslag hefur náttúra Íslands aukið gildi vegna þeirrar sögu sem þar hefur orðið. Því spyr ég hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra: Hversu mörg eyðibýli hafa verið rifin, brennd eða fjarlægð með öðrum hætti frá byrjun árs 1990 til dagsins í dag? Á hvaða jörðum og hvenær voru hús fjarlægð á umræddu árabili?

Frú forseti. Ég hef mikla samúð með þeim sjónarmiðum hv. þingmanns sem hann reifar hér um eyðibýli og umgengni á þeim. Hins vegar hafa hvorki sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið né undirstofnanir ráðuneytisins þær upplýsingar sem spurt er hér um. Helst er þær að finna hjá byggingarfulltrúum sveitarfélaga, en telja verður að sú nálgun falli fremur undir byggingar- og skipulagsmál en landbúnaðarmál. Eins og hv. þingmaður vék hins vegar að getur það samt í vissum tilvikum verið hluti landbúnaðarmála. Ég get upplýst að í árslok 2009 skráði Hagþjónusta landbúnaðarins í lögbýlaskrá alls 386 lögbýli í eigu ríkisins, þ.e. í eigu ráðuneyta og stofnana þeirra, og af þeim voru 163 lögbýli skráð í eyði. Tekið skal fram að margar af svokölluðum eyðijörðum ríkisins eru í landbúnaðarnotum. Eðli málsins samkvæmt eru þær lendur sem Landgræðsla ríkisins og Skógrækt ríkisins hafa í sinni umsjá ekki nærri alltaf skilgreindar sem lögbýli. Frá og með þessu ári verður skráning jarða, þar með talið lögbýla, hjá Þjóðskrá Íslands. Hjá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu hefur verið farið mjög varlega í að láta fjarlægja gamlar minjar á eyðijörðum í eigu ríkisins. Í sumum tilvikum hefur verið hreinsað járn og timburrusl úr tóftum án þess að raska bæjarstæðum. Stundum hefur verið reynt að stuðla að enduruppbyggingu gamalla húsa eins og í Selárdal í Vesturbyggð. Einnig geta komið upp tilvik þar sem rétt þykir að leyfa rústum gamalla húsa að standa sem áhugaverðum minjum um liðna tíð. Það er helst í þeim tilvikum þegar um er að ræða ónýtar seinni tíma byggingar sem þær eru fjarlægðar að höfðu samráði við skipulagsyfirvöld. Ég get þess til viðbótar að ef við lítum tölulega á hlutina eru á landinu alls skráð 6.562 býli, þar af eru 2.272 skráð sem eyðibýli, en á 4.290 jörðum er búið. Ef litið er á hverjir eiga þessar jarðir eru í eigu ábúenda 2.326, í eigu ábúenda og fleiri 897, í eigu annarra aðila en í ábúð 714 og í eigu ríkisins 239 eins og ég sagði áðan og 114 í eigu sveitarfélaga. Ef hins vegar er litið á hverjir fara með eignarhald á eyðijörðum eru 2.112 þeirra í eigu annarra aðila þó að þær séu ekki setnar. Stundum eru þær að vísu nýttar af nágrannajörðum, en í eigu ríkisins eru eins og ég sagði 161 eyðibýli. Þeim hefur fjölgað á síðustu árum. Hitt er alveg hárrétt, eins og hv. þingmaður vék að, að það er mjög mikilvægt að umgengni og frágangur á býlum sem eru komin í eyði sé viðunandi og menningarverðmæti varðveitt. Eins og hv. þingmaður vék réttilega að þekkjum við það að það að land hafi sögu eykur gildi þess er við förum um það og þegar við förum um eyðibýli og eftir standa tóftir er einmitt mjög nærri okkur að rifja upp þá sögu sem stendur að baki. Hún getur verið jafnlifandi fyrir okkur í nútímanum. Vilji ráðherrans hefur staðið til þess að kannaðar verði allar leiðir til þess að koma eyðibýlum í ábúð og landbúnað. Ég er að láta vinna frumvarpsdrög þar sem ábúðarskylda verður endurskilgreind og hvatt til þess að jarðir sem eru tvímælalaust góðar til landbúnaðarframleiðslu verði nýttar og setnar sem slíkar. Gildir það að sjálfsögðu jafnt um jarðir í opinberri eigu og í einkaeigu. Uppsöfnun á jörðum til að kaupa þær meira eða minna út úr landbúnaði eins og hefur verið á undanförnum árum er bæði hættuleg íslenskum landbúnaði og fæðuöryggi, og líka menningarslys að mínu mati. Það má líta á þessi mál frá ýmsum hliðum en þetta eru þær tölulegu upplýsingar sem liggja þarna að baki.

Virðulegur forseti. Mér finnst töluvert áhyggjuefni að ekki skuli vera haldið utan um þessar upplýsingar og að hæstv. ráðherra geti ekki svarað þessari fyrirspurn. Það er reyndar því miður í samræmi við margt í sögu minjaverndar á Íslandi um áratugaskeið að það er ekki hugað nógu vel að þessum hlutum þó að gildi þeirra sé tvímælalaust mikið, m.a. af ástæðum sem ég rakti áðan um þessi gömlu býli, að þau tengja landslagið við söguna og gefa því aukið gildi. Þau eru nokkurs konar vörður á leiðinni því að oft eru heilu dalirnir komnir í eyði en á meðan minjar standa uppi um þá byggð sem þar var gefur það aukið vægi og varðar leiðina. Ég lýsi yfir áhyggjum af því að ekki sé haldið utan um þessa hluti. Hins vegar er ég ánægður að heyra að hæstv. ráðherra virðist vera sammála mér um gildi þessarar minjaverndar. Hæstv. ráðherra nefndi að það væru tilvik þar sem rétt þætti að leyfa húsum að standa sem minjum um gamla tíð. Er ekki hæstv. ráðherra sammála mér um að það ættu að vera meira en tilvik, það ætti í raun frekar að vera reglan? Er hæstv. ráðherra reiðubúinn að beita sér fyrir því að menn haldi betur utan um þessi mál og verndi þessar minjar um sögu landbúnaðar og í raun sögu samfélagsins alls? Það er ekki bara spurning um að vernda söguna, heldur líka efnahagslegt spursmál. Eins og ég nefndi áðan tengist þetta ferðaþjónustunni, gerir það áhugaverðara en ella að ferðast um landið. Við verðum til dæmis vör við mikinn áhuga erlendra ferðamanna á þessu og ekki síður þeirra íslensku. Þetta er liður í að vernda söguna og hefur líka efnahagslegt gildi.

Frú forseti. Ég tek mjög afdráttarlaust undir sjónarmið hv. þingmanns um menningarleg verðmæti og gildi mannvistar og húsa á jörðum vítt og breitt um landið. Einn öflugasti þátturinn í uppbyggingu á menningartengdri ferðaþjónustu hefur einmitt verið að endurvekja og endurgera hús, hvort sem er í þéttbýli, sjávarplássum eða til sveita, og laða fram og kynna söguna að baki. Þetta hefur verið einn mesti aflvakinn fyrir þá atvinnugrein sem hefur kannski vaxið hraðast upp á síðkastið, þessi menningartengda ferðaþjónusta. Það þarf svo sem að ráða við verkefnin varðandi kostnað og annað. Ég minnist þess eftir setu mína í fjárlaganefnd að þá var einmitt lögð áhersla á að standa við bakið á heimamönnum á svæðunum sem vildu halda til haga, endurgera eða búa út til sýningar slík menningarverðmæti.

Undir forustu Framsóknarflokksins.

Ég legg áherslu á að þessu verði haldið áfram. Aflið í heimafólki hvað þetta varðar er mikið, en það þarf bæði fjárstuðning og skilning af hálfu hins opinbera. Ég lagði mitt af mörkum þar og tek þess vegna afdráttarlaust undir sjónarmið hv. þingmanns um að það á að vera á ábyrgð okkar allra að sem best verði staðið að þessum málum.

Frú forseti. Við höfum heyrt af því á undanförnum árum hversu gríðarlega miklir möguleikar liggja í djúpborunarverkefnum. Skemmst er þess að minnast að árið 2007 var sett á fót formlegt samstarf á milli orkufyrirtækja, Orkustofnunar, Alcoa og jafnvel fleiri aðila í framhaldi af því, um rannsóknir á djúpborunarverkefni á Kröflusvæðinu sem er á norðausturhorni landsins. Nú er árið 2011 og það væri áhugavert að heyra frá hæstv. iðnaðarráðherra, sem er mjög áhugasöm um orkuuppbyggingu í Þingeyjarsýslum, hvernig þetta verkefni gangi. Nú hefur verið sagt að gangi þetta eftir geti verið um að ræða fimm- eða jafnvel tíföldun á því orkumagni sem verið er að vinna nú, þ.e. ef menn fara dýpra ofan í jörðina. Ef þetta verkefni gengur eftir gæti það í raun og veru margfaldað þær orkuauðlindir sem eru fyrir hendi í Þingeyjarsýslum og eru þær nú miklar fyrir. Þetta er því spennandi. Í þeirri umræðu sem við reynum að halda uppi, m.a. við framsóknarmenn, hér á Alþingi um atvinnuuppbyggingu í Þingeyjarsýslum væri mjög áhugavert að heyra frá hæstv. ráðherra hvernig það gengur. Það má svo velta fyrir sér framhaldinu ef þetta gengur vel hvort önnur landsvæði kæmu þá á eftir því að óhjákvæmilega yrðu til þúsundir nýrra starfa í íslensku samfélagi. Það veitir svo sannarlega ekki af því. Ég beini þessum fyrirspurnum til hæstv. ráðherra: Hvar á vegi eru þessi mál stödd í dag? Hvenær megum við búast við því að við förum að sjá árangur af þessu verkefni og jafnvel af orkuframleiðslu úr djúpum holum á Kröflusvæðinu? Ég tel að með þessu séum við að margfalda afkastagetu svæðisins orkulega séð, ef þetta gengur upp, með tilheyrandi jákvæðum fréttum fyrir atvinnulífið í Þingeyjarsýslum og vonandi vítt og breitt um landið, þar með fyrir íslenskt þjóðarbú og íslenskan almenning. Þannig minnkum við atvinnuleysið. Það væri virkilega ánægjulegt að fá jákvæðar fréttir frá hæstv. ráðherra af þessu máli því að það koma dimmir dagar hér í þinginu í umræðum um atvinnu- og efnahagsmál. Það verður því áhugavert að heyra svör hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að bera þessa fyrirspurn upp vegna þess að ég það er orðið töluvert síðan menn ræddu þessi mál í þinginu. Það er svo sannarlega orðið tímabært. Við höfum fréttir að færa. Það er kannski rétt að ég fari stutt yfir forsöguna vegna þess að menn þurfa að rifja þetta mál aðeins upp. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að það var í júlí 2007 sem fulltrúar Landsvirkjunar, Orkuveitu Reykjavíkur, Hitaveitu Suðurnesja, Alcoa og Orkustofnunar undirrituðu samstarfssamning um djúpborunarverkefni á háhitasvæðum. Það var ætlunin að ráðast í þrjú verkefni. Árið 2008 bættist Statoil í hópinn sem mikill fengur var í. Verkefnið á sér þó mun lengri forsögu, eða aftur til ársins 2000 þegar fyrst var farið að huga að því að bora allt að 4.000–5.000 metra djúpar borholur með það að markmiði að ná 400–600° hita og yfirmarksástandi í þrýstingi. Við slíkar aðstæður standa vonir til að ná megi mun meiri orku úr hverri borholu. Eins og hv. þingmaður kom inn á er þetta því afar vænlegt verkefni og getur orðið vænlegt fyrir okkur Íslendinga um allt land. Staðan er sú að byrjað var að bora fyrstu djúpborunarholuna af þremur sem kveðið er á um í samningnum um verkefnið á Kröflusvæðinu í október árið 2008. Í mars árið 2009 kom í ljós að borað hafði verið niður á hraunkviku á um 2.100 metra dýpi. Þar með var ljóst að markmið verkefnisins næðist ekki við borun þeirrar holu þar sem hún mundi ekki ná fyrirhugaðri dýpt sem var áætluð um 3.500–4.500 metrar. Þar af leiðandi næðist ekki yfirmarksástand jarðhitavökva sem næst við 270°. Holan í Kröflu hefur þrátt fyrir þetta gefið mikilvægar upplýsingar um nýtingu jarðhitans. Frekari rannsóknir verða unnar við holuna nú í sumar. Vegna þeirra jákvæðu teikna og mikilvægu upplýsinga sem þarna hafa fengist ákváðu aðstandendur verkefnisins að halda áfram rannsóknum á holunni eins og upphaflega hafði verið áformað. Í fyrrasumar fóru fram svokallaðar tilraunablástursprófanir til að kanna eiginleika vökvans og holan reyndist heitasta vinnsluhola í heimi. Hún blæs líka þurrgufu sem dygði fyrir framleiðslu 20–25 MW af raforku. Efnainnihald gufunnar olli þó tæringu á yfirborðslögnum og var holunni því lokað á meðan unnið er að endurbótum og nýjum tæringarþolnari blástursbúnaði. Blástursprófanir hófust síðan aftur núna í maí og eru í gangi og munu standa fram eftir þessu ári. Við munum án efa fá frekari upplýsingar um þessa holu í lok árs. Vinnsluaðferðir verða reyndar mismunandi, svo sem blauthreinsun og þurrhreinsun gufu og varmaskiptabúnaður. Stjórn verkefnisins vonast til að vel takist til með tilraunina í ár því að holan er mjög afkastamikil og gætu niðurstöðurnar leitt til þess að tekin yrði upp ný vinnsluaðferð til gufuöflunar við síðari áfanga Kröfluvirkjunar. Það eru góðar fréttir. Varðandi framhald verkefnisins er unnið að undirbúningi þess að bora djúpborunarholu nr. 2, en ekki hefur enn verið tekin ákvörðun um hvort sú hola verði boruð á Reykjanesi eða á Hellisheiði. Borun djúpborunarholu 2 gæti hafist á næsta ári eða á árinu 2013, en ákvarðanir um framkvæmdir munu liggja fyrir í haust. Undirbúningurinn felst í því að endurbæta hönnun djúpborunarholunnar í ljósi reynslunnar af boruninni í Kröflu. Virðulegi forseti. Jarðvarminn getur verið ansi dyntóttur og menn þurfa að aðlagast og breyta vinnsluaðferðum eftir því sem reynslan og rannsóknirnar verða meiri. Við hljótum að vera bjartsýn á þetta verkefni vegna þess að ýmis jákvæð teikn eru á lofti og verkefnið heldur áfram á fullum skriði. Eins og hv. þingmaður heyrir gefast menn ekki upp þótt á móti blási eða niður í kviku kemur, eins og í þessu tilfelli, heldur breyta einfaldlega um vinnsluaðferðir og þróa nýjar aðferðir og ný tæki til að ná upp og nýta jarðvarmann sem þarna er að finna. Ég held að við getum verið nokkuð brött hvað varðar góðar fréttir þegar þessari lotu rannsókna lýkur síðar á árinu.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra upplýsingarnar. Það verður spennandi að sjá hvað sumarið ber í skauti sér hvað varðar tilraunaborholuna á Kröflusvæðinu. Ég bið hæstv. ráðherra að afsaka því að þetta er aðeins á skjön við fyrri spurningu mína, en vegna áhuga Þingeyinga og í raun allra á norðausturhorni landsins á atvinnuuppbyggingu á svæðinu þá hefur komið fram í umræðunni að Landsvirkjun slái slöku við þegar kemur að rannsóknum í sumar á Þeistareykjasvæðinu og á jarðhitasvæðunum í Þingeyjarsýslum. Mér finnst mjög mikilvægt að hæstv. ráðherra flytji þau skilaboð héðan að fullur gangur verði í því verkefni og rannsóknum á orkuauðlindunum á svæðinu þannig að við getum virkjað þá orku sem þar er fyrir til atvinnusköpunar. Það er mikilvægt vegna þess að ég hef það á tilfinningunni að á næstu árum verði markvisst hægt að fara í nokkuð umfangsmikla orkuöflun á þessu svæði með tilheyrandi atvinnusköpun. Í framhaldinu mun sú orka sem þaðan kemur nýtast til atvinnuuppbyggingar þar. Við hæstv. ráðherra þekkjum það mætavel að það hefur blásið á móti í byggðaþróun á svæðinu. Þessi atvinnusköpun gæti breytt því í grundvallaratriðum. Það er mikilvægt að við höfum augun opin hvað þessi mál varðar. Ég fagna því að menn ætli að vinna áfram að djúpborunarverkefnunum. Það er spurning hvort hægt sé að setja meiri kraft í þau, ég skal ekki um það segja, en mikilvægt er að þessi mál séu á rekspöl. Vonandi mun þessi vinna og þessar rannsóknir leiða til þess að við fáum mun meiri orku af þessum svæðum sem verður til þess að við getum stuðlað að öflugra atvinnulífi og aukinni hagsæld í íslensku samfélagi.

Virðulegi forseti. Hvort hægt sé að setja meiri kraft í þessar rannsóknir skal ég ekki segja en eins og ég skil málið vilja menn bíða með að fara í rannsóknarboranir eða djúpborunarholu 2 og læra fyrst af reynslunni sem verður í þeim rannsóknum sem gerðar verða á Kröfluholunni í sumar. Það skiptir máli að menn hafi allar upplýsingar sem þarf áður en ráðist er í næstu holu. Ég held að við getum sagt að menn séu að keyra verkefnið áfram á þeim hraða sem gerlegur er í ljósi þess að þeir lentu í ákveðinni fyrirstöðu með því að fara niður í kviku á 2.100 metra dýpi. Virðulegi forseti. Ég vil líka nefna annað, af því hv. þingmaður fór aðeins frá djúpborunarverkefninu í önnur jarðhitaverkefni á Norðausturlandi, þá er ekki langt síðan ég greindi frá því hér í þingsölum að eftir tveggja ára hlé í rannsóknum yrði aldeilis blásið til sóknar í sumar. Það verður farið í töluverðar rannsóknir á svæðinu aftur af hálfu Landsvirkjunar. Þær góðu fréttir hafa líka borist að þeir ætli sér að gefa enn frekar í, þ.e. þeir lýstu því yfir í desember að mig minnir fyrst að það yrði haldið áfram með rannsóknir í sumar og núna nýverið var tekin ákvörðun um það í stjórn að leggja meira að segja í frekari rannsóknir en áætlaðar höfðu verið. Við hv. þingmaður getum deilt þeirri ánægju að Landsvirkjun ætli að halda áfram með rannsóknir þarna. Ráðuneytið og sveitarfélögin þarna í kring eru búin að ljúka gerð nýrrar viljayfirlýsingar þar sem verið er að vinna að því að greina innviði samfélagsins svo að hægt sé að tryggja að opinber þjónusta og annað sem er að finna á svæðinu 

Virðulegi forseti. Ég er hér að spyrjast fyrir um endurútreikning lána. Það er þannig með stöðuna á þingstörfunum að það er mjög langt síðan fyrirspurnin kom fram. Í millitíðinni hef ég beðið um utandagskrárumræðu um sama efni en enn hefur ekki orðið af henni. Vonast ég til þess að við getum farið í hana áður en hlé verður gert á þingstörfum. Ég held að það væri afskaplega æskilegt vegna þess að hér er um mjög stórt mál að ræða, endurútreikning gengistryggðra lána. Frá því að ég lagði fram þessa fyrirspurn fyrst hefur ýmislegt komið fram í tengslum við málið. Svörin við þeim eru þá bara staðfesting á því sem ráðherra hefur sagt nú þegar. Fyrsta spurningin er svona: Er ráðherra sáttur við framkvæmd fjármálafyrirtækja á endurútreikningi gengistryggðra lána? Það hefur verið mjög hörð gagnrýni á hann og það er augljóst að framkvæmdin á þeim endurútreikningi er með þeim hætti að ekki er tekið tillit til höfuðstólsgreiðslna inn á lánin. Við endurútreikninginn láta menn eins og hér hafi bara ekkert gerst, réttara sagt að menn bara byrji einhvern veginn á núlli og reikni þetta upp eins og menn hafi bara tekið annars konar lán, þ.e. lán með óverðtryggðum vöxtum Seðlabankans. Hvort sem okkur líkar betur eða verr er fólk með kvittanir í höndunum um að það hafi greitt niður höfuðstól. Ef tekið er tillit til þess verður slíkur útreikningur mun hagstæðari fyrir fólk en sá hefðbundni útreikningur sem hefur verið í gangi. Ég sýni ágætlega fram á þetta með reiknivél á heimasíðu minni gudlaugurthor.is. Önnur spurning er: Af hverju hefur ekki verið kveðið nánar á um framsetningu útreiknings á uppgjöri vegna ólögmætra vaxta og/eða verðtryggingar í reglugerð eins og heimilt er samkvæmt lögum nr. 151/2010? Þar hafði hæstv. ráðherra heimild til þess að koma með nánari útfærslu en kaus að gera það ekki. Þriðja spurningin varðar framkvæmdir ráðherrans og er kannski mikilvægust vegna þess að hún snýr að hagsmunum fjölda einstaklinga. Ég verð að viðurkenna að í þessum skuldaúrlausnarmálum - hæstv. ríkisstjórn hefur gengið mjög illa að vinna úr þeim eins og margoft hefur komið fram - leit ég svo á að þetta væri fullkomin himnasending, það væri að minnsta kosti hægt að ganga þarna frá ákveðnum hlutum sem mundu gera það að verkum að það væri hægt að einbeita sér að öðrum. Þetta yrði til þess að leysa vanda margra, en því miður hefur sú ekki orðið raunin vegna framkvæmdarinnar. Þó að ýmsir hafi fengið leiðréttingu er það ekki í neinu samræmi við það sem efni máls stóðu til 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Í máli hv. þingmanns kom fram sú afstaða hans að í afborgunum sem greiddar hafa verið af lánum í fyrri tíð fælist fullnaðarkvittun af viðkomandi afborgunum. Sú afstaða á sér auðvitað rök en við þann endurútreikning sem hér er spurt um erum við bundin af lögum 151/2010 og túlkun þeirra laga í dómum Hæstaréttar frá 16. júní og 16. september 2010 þar sem notuð er önnur aðferð. Hæstiréttur notar aðra aðferð en hv. þingmaður telur rétt að gera. Ég hef samúð með þeim sjónarmiðum sem hv. þingmaður setur fram en það tjóar ekki að deila við dómstóla. Í lögum 151/2010 er að finna reiknireglu um hvað skuli gera til að færa öllum lántökum gengistryggðra lána ávinning til samræmis við niðurstöðu Hæstaréttar í þessum tilteknu málum. Með löggjöfinni lækkaði skuldastaða heimilanna um 50 milljarða kr. og hefur leitt til þess að það hefur þurft að endurútreikna um 80 þús. lánasamninga. Með lögunum var umboðsmanni skuldara falið eftirlit með framkvæmd endurútreikninga. Umboðsmaður skuldara hefur meðal annars fengið Raunvísindastofnun Háskóla Íslands til að fara yfir útreikninginn. Í athugun umboðsmanns skuldara hefur komið í ljós að ekkert misræmi er í útreikningi á íbúðalánum hjá fjármálafyrirtækjum miðað við það sem mælt er fyrir um í lögunum, en hvað bílalán varðar sé munur á útreikningi sem liggi í því að flest fjármálafyrirtæki leggi ógreidda vexti við höfuðstól skuldarinnar með árs millibili og reikni síðan vexti af nýjum höfuðstól þannig reiknuðum, en þrjú fyrirtækjanna leggi vexti við höfuðstól bílalána við hvern áfallinn gjalddaga og því reikni þau nokkurs konar mánaðarlega vaxtavexti. Áfallnir vextir geta verið hærri með síðarnefndu aðferðinni. Ekki skeikar miklu í þorra uppgjöra, en umboðsmaður skuldara metur það svo að munurinn geti verið um 3–5% af upphaflegum höfuðstól. Ekki verður betur séð en að hvor aðferðafræðin um sig geti rúmast innan ákvæða laga nr. 151/2010, enda fólu þau ekki í sér að felld væru úr gildi önnur samningsákvæði en þau sem tengjast gengistryggingu með beinum hætti, þ.e. önnur ákvæði samninga milli aðila halda gildi sínu, svo sem um það hvernig reikna skuli vaxtavexti. Samningsákvæðin að öðru leyti leyfa það og er það ekki skilningur okkar að lögin nr. 151/2010 breyti slíkum samningsákvæðum. Það eru því samningsákvæði í hverju tilviki sem ráða því hvort leggja megi vaxtavexti við hvern áfallinn gjalddaga. Það er ljóst að fyrirtækjum er heimilt að endurreikna lánin á þann veg að komi skuldurum betur og ég hef ítrekað hvatt til þess að það sé gert. Það er sérstakt ánægjuefni að ekki virðast dæmi um að endurreiknað hafi verið í ósamræmi við ákvæði laganna. Það er mikilvægt að það liggi fyrir og því ljóst að sá orðasveimur sem gekk hér lengi um mikið misræmi á milli útreikninganna og laganna virðist ekki eiga við rök að styðjast. 
             Hv. þingmaður spyr hvers vegna ekki hafi verið kveðið nánar á um framsetningu útreiknings á uppgjöri vegna ólögmætra vaxta og/eða verðtryggingar í reglugerð eins og heimilað hafi verið í lögum 151/2010. Reglugerð var sett á grundvelli laganna sem fól umboðsmanni skuldara eftirlit með útreikningunum, en ekki var talin þörf á að kveða nánar á um framsetningu útreiknings í reglugerð. Eins og fram hefur komið hefur þessi útreikningur gengið almennt býsna vel og skuldarar fengið lán sín endurútreiknuð í samræmi við lögin. Ég er ekki enn farinn að sjá einhver vandamál í þessu efni sem hefði verið hægt að leysa með forskrift af hálfu ráðuneytisins í reglugerð. Miðað við niðurstöður rannsóknar umboðsmanns skuldara verður að telja að ekki sé þörf á frekari aðkomu stjórnvalda að endurútreikningi lána að svo stöddu. Það er ekkert sem bendir til að frekari atbeina hins opinbera þurfi til. Í lokin er þó vert að þakka starfsfólki fjármálafyrirtækja fyrir vel unnin störf að þessu leyti. Mikið hefur mætt á fjármálafyrirtækjunum við að endurreikna mikinn fjölda lána á stuttum tíma og jafnframt embætti umboðsmanns skuldara sem er búið að fara mjög vandlega yfir þetta með aðstoð Raunvísindastofnunar Háskóla Íslands.

Virðulegi forseti. Ansi voru þetta rýr svör hjá ráðherranum, sérstaklega í ljósi þess að nú eru lög 151/2010 til rannsóknar hjá ESA. Flokkur manna fór út til þess að kvarta meðal annars yfir ákvæðunum sem er að finna í þeim lögum. Það var ágætt að hæstv. ráðherra minntist hér á umboðsmann skuldara. Það bárust fréttir af því í vikunni að einungis 22 mál hafi hlotið þar lokaafgreiðslu. Það er ekki hægt að tala um að þetta sé hraðvirk stofnun. Margar fjölskyldur eru í uppnámi vegna þess hversu mjög málin eru dregin á langinn. Hefur ráðherrann ekki áhyggjur af þeirri gagnrýni sem hefur komið fram á þessi lög? Hann talaði hér um að ekki hefði þurft að setja nein reglugerðarákvæði við framkvæmd laganna. Er ráðherrann aldrei í vafa um að þessi lög standist almennar reglur og stjórnarskrá? Hann var 

Virðulegi forseti. Fyrir þó nokkru lagði ég skriflega fyrirspurn fyrir hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um endurútreikning gengistryggðra lána og ég er enn að bíða eftir svörum. Ég hefði mikinn áhuga á að heyra frá ráðherranum hvenær hann hefur í hyggju að skila mér þessum svörum. Fyrirspurnin er í sex liðum og þar er meðal annars beðið um dæmi. Það kemur fram í fréttatilkynningunni í framhaldi af niðurstöðu Raunvísindastofnunar og umboðsmanns skuldara að það sé ánægjulegt að þessar mismunandi reikningsaðferðir rúmist innan laganna. Þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hafði ráðherra í hyggju að setja lögin þannig að þessar mismunandi reikningsaðferðir pössuðu inn í? Hvernig var því komið á framfæri við þingið? Hver er ástæðan fyrir því að það er ekki tilvísun til 12. gr. laga um vexti og verðtryggingu? Var hugsunin með þessu að annaðhvort gætu samningsskilmálarnir staðið eða þá 12. gr., ólíkt því hvað varðar aðrar greinar? 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að hrósa hæstv. ráðherra fyrir skýr svör, ég held að svarið hafi verið alveg skýrt við fyrstu spurningunni, hvort hann væri sáttur við framkvæmd fjármálafyrirtækja. Hann er sáttur við hana, svarið er já. Og af hverju hefur ekki verið kveðið nánar á um framsetningu útreikninga í uppgjöri vegna þess endurútreiknings? Það er vegna þess að hann telur lögin svo skýr og að menn hafi farið eftir þeim. Í þriðja lagi spurði ég hvort ráðherra mundi aðhafast eitthvað frekar í þessum málum. Svarið var skýrt, nei. Virðulegi forseti. Mér finnst alveg skýrt, ef það var það ekki áður, að þessi lagasetning er fullkomið klúður fyrir lántakendur og ábyrgðin er á höndum hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórnar. Eins og kom fram í máli ráðherra voru þessi lög túlkun á dómi Hæstaréttar og hæstv. ráðherra getur ekki beint sjónum sínum að Hæstarétti. Hér er um að ræða lagasetningu af hálfu hæstv. ráðherra og ríkisstjórnar og hver sem vill getur skoðað lánareiknivélina á heimasíðu minni og séð hversu illa fólk fer út úr þessu vegna þess að ekki er tekið tillit til greiðslna inn á höfuðstól. Nú er bara spurningin: Hvað getum við gert í þessu? Ég er með frumvarp í þinginu um breytingu á þessum lögum. Það er augljóst að þessi reikniregla sem er svo skýrt tekin fram í lögunum að það þarf ekkert að kveða nánar á um hana í reglugerð kemur illa út fyrir lántakendur. Um það er ekki deilt og það er á ábyrgð hæstv. ráðherra og ríkisstjórnar. Ég hvet hæstv. ráðherra til að reyna að bæta fyrir klúðrið 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður sem talaði hér síðast, Guðlaugur Þór Þórðarson, ruglar sífellt saman tveimur hlutum, annars vegar er misræmið í endurútreikningunum upp á 3–5% vegna þess hvort menn leggja vaxtavexti við mánaðarlega eða árlega og hins vegar vill hann hafa að innborganir feli í sér fullnaðarkvittun fyrir viðkomandi gjalddögum. Um það atriði er hann annarrar skoðunar en Hæstiréttur, og lög 151/2010 eru akkúrat tilraun til að veita öllum skuldurum þann rétt sem Hæstiréttur kvað á um, hvorki meiri né minni. Ef lengra verður gengið af hálfu Alþingis bakar það ríkinu útgjöld því að í því felst þá upptaka á eignum viðkomandi fjármálastofnana og þá er rétt að menn segi fullum fetum að þeir vilji ganga á eignarrétt fjármálastofnana með þeim hætti að gera þeim að afskrifa skuldir sem Hæstiréttur hefur ekki talið þeim skylt að afskrifa. Það hefur aldrei staðið annað til af hálfu þessarar ríkisstjórnar en að tryggja öllum heimilum sama ávinning og kveðið var á um í dómi Hæstaréttar. Það hefur verið gert. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir spurði hvort ég hefði ekki áhyggjur af því hvort lögin stæðust almennar reglur og stjórnarskrá. Ég hef ekki áhyggjur af því. Ég tel þau standast. Varðandi svör til hv. þm. Eyglóar Harðardóttur er mér bara ekki kunnugt um hvar þau standa. Ég hef ekki fengið þau inn á borð til mín en skal ganga eftir því að þau komi sem fyrst. Því var komið mjög skýrt á framfæri við þingið að einungis stæði til að færa til fólks það sem Hæstiréttur hafði kveðið á um í sínum dómi. Það var ítrekað sagt í ræðustól Alþingis og mjög skýrt tekið fram að við ætluðum aldrei að gera meira en það, við værum ekki að baka ríkissjóði ábyrgð með þessari lagasetningu. Því var afskaplega skýrt sagt komið á framfæri við þingið að það ætti bara að breyta þeim ákvæðum  Að síðustu, hver er þýðing þess að fullnaðarkvittun gildir ekki? Um það verða menn að eiga við Hæstarétt. Hæstiréttur 

Virðulegi forseti. Það kom fram í svari hæstv. ráðherra að hann hefði ekki fengið upplýsingar um fyrirspurn sem ég lagði fram 31. mars. Það er talað um það að ráðherrar hafi tíu þingdaga til að svara fyrirspurnum. Undirstofnun hjá ráðherranum hefur verið að fara yfir þessi mál, stofnun sem var falið þetta verkefni í tengslum við þessi lög. Það er háalvarlegt ef þessari fyrirspurn hefur ekki verið komið á framfæri við ráðherrann og hún orðin þetta gömul. Því fer ég fram á það við hæstv. forseta að hún beiti sér fyrir því að gera ráðherranum grein fyrir því að hann á að skila svörum samkvæmt stjórnarskránni. Þegar forseti hefur undirritað fyrirspurn frá þingmanni og ekki gert athugasemd við efnisatriði hennar er fráleitt að það skuli koma fram í svörum ráðherra að hann viti ekki einu sinni af henni. Mér finnst þetta ótrúlegur málflutningur.

Virðulegi forseti. Ég vil bara leiðrétta misskilning hv. þm. Eyglóar Harðardóttur. Ég var ekki að segja að mér væri ekki kunnugt um fyrirspurnina, ég var einfaldlega að segja að mér væri ekki kunnugt um hvar svarið við henni stæði. Það er í vinnslu í ráðuneytinu. Mér er ekki kunnugt um hvort það er tilbúið en ég lofaði að gera að því gangskör að tryggja að það kæmi fram sem allra fyrst.

Virðulegi forseti. Ég skil vel að hv. þm. Eygló Harðardóttir hafi komið hér upp því að ef það er rétt sem fram kom í fyrri ræðu hæstv. ráðherra er um mjög alvarlega handvömm að ræða hjá þinginu, þ.e. ef hæstv. ráðherra er ekki gerð grein fyrir fyrirspurn 

Óþarfi að gera …

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort nú er farið að ritskoða sérstaklega ræður hv. stjórnarandstöðuþingmanna en ef svo er, er ekki góður bragur á því. Talandi um fundarstjórn forseta í þessu samhengi lítur út fyrir að það stóralvarlega mál sem við ætlum m.a. að ræða í utandagskrárumræðu og búið er að bíða með að ræða í margar vikur, og eins svör frá hv. þm. Eygló Harðardóttur, muni ekki verða rætt áður en 

Virðulegi forseti. Ég óska eftir því að fá svör frá sitjandi forseta um hvað hún hyggst gera til þess að tryggja það að ég fái svörin áður en þingið fer í sumarfrí. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að við fáum þessi svör. Ég spyr t.d. um afstöðu ráðuneytisins til þess að lög nr. 151/2010 stangast á við XII. 

Ég bið hv. þingmann um að fara ekki í efnislegar umræður um málið. Forseti hefur hlustað á athugasemdir og áminningar hv. þingmanna og mun koma þeim á framfæri. Athugasemdin á að vera um störf þingsins. Spurningu um afgreiðslu ráðherra er komin á framfæri.

Virðulegi forseti. Mætti ég halda áfram með fundarstjórn forseta?

Um fundarstjórn forseta.

Þetta er eitthvað sem komið hefur margítrekað fyrir að ráðherrar hafi valið að hunsa óþægilegar fyrirspurnir. Þess vegna mundi ég gjarnan koma á framfæri ósk minni 

Virðulegur forseti. Við höfum mikið rætt um skuldir heimilanna í þinginu undanfarin ár og er óþarfi að rekja alla þá sögu hér. Skemmst frá því að segja að niðurstaðan varð sú að þær aðgerðir sem áttu að marka lokaáfangann í því að slá skjaldborg um heimilin, eins og það var kallað, gengu skemmra en bankarnir sjálfir voru tilbúnir til og höfðu gert ráð fyrir. Eitt af því sem stjórnvöld hafa bent á sem mikilvægan áfanga í að slá skjaldborg um heimilin er 110%-leiðin svokallaða. Reyndar voru bankarnir þegar byrjaðir að notast við þá leið og rökin voru ekki hvað síst þau - þau rök hafa komið fram oft áður víða annars staðar þar sem menn hafa staðið frammi fyrir sambærilegum aðstæðum - að það væri ekki hagkvæmt að halda til streitu innheimtu á skuldum sem væru komnar langt umfram veðið sem stæði að baki þeim, getuna til að standa undir afborgunum. Hins vegar hefur raunin orðið sú að vikið er frá þeirri leið í mjög mörgum tilvikum. Þar kemur til sögunnar smáa letrið, alls konar hliðarskilyrði sem ekki var mikið fjallað um þegar þetta var kynnt sem mikil umbótaleið. Þrátt fyrir að rökin séu þau sem ég nefndi áðan, að það sé í raun ekki hagkvæmt að reyna að innheimta miklu meira en veðið sem að baki liggur, hafa menn t.d., svo ég nefni nú eitt af hliðarskilyrðunum eða smáa letrið, ekki verið reiðubúnir til að ráðast í leiðréttingu eða lækkun skulda hjá fólki sem hefur ábyrgðarmenn á hluta lána sinna. Hvar standa þá þeir sem keyptu sér húsnæði áður en 90–100% lán bankanna komu til sögunnar, þeir sem fóru varlega, keyptu sér húsnæði áður en þessi háu lán komu til sögunnar, en fengu eðli málsins samkvæmt ábyrgðarmenn? Tökum sem dæmi 125% skuldsetningu þar sem 109% eru á eigin eign og 16% þá hjá foreldrum til að mynda, hafi foreldrar skrifað upp á sem ábyrgðarmenn. Á ekkert að gera fyrir þetta fólk? Hvaða sanngirni er í því? Ef sú er raunin, sýnir það þá ekki hversu lítið var að marka alla umræðuna um sanngirni í tengslum við þessi mál hafi menn ætlað að ráðast í eitthvað sem kalla mætti leiðréttingu, að það hafi með öðrum orðum bara snúist um að reyna að kreista sem mest út úr skuldurum eða ábyrgðarmönnum í slíkum tilvikum en hafi ekkert haft með sanngirni eða jafnræði að gera?

Virðulegi forseti. Með lögum sem Alþingi setti í októbermánuði 2009 um aðgerðir vegna banka- og gjaldeyrishrunsins var sett almenn lagaregla um lög um skuldastöðu einstaklinga og fyrirtækja að greiðslugetu og veðrými eigna um að lækka bæri kröfur að greiðslugetu og veðrými eigna, með öðrum orðum að virði krafna yrði núvirt eða fært niður að því sem greiðslugeta og veðrými stæði undir. Í 110%-leiðinni er horft til veðrýmisins jafnvel þótt greiðslugeta kunni að vera fyrir hendi, sem hún er í mörgum tilvikum. Þó er litið til þess að eðlilegt sé engu að síður að fjármálastofnanir beri kostnaðinn af því að færa veðbyrðina í námunda við verðmat eigna og það sé efnahagslega mikilvægt til þess að greiða fyrir markaðsviðskiptum með eignir, til þess að fá fram raunvirði og koma á samhengi milli raunvirðis krafna og eigna. Afmörkunin er alltaf við veðrýmið. Í þeim tilvikum sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni er veðrými fyrir hendi í öðrum eignum. Bankarnir beita í grófum dráttum áþekkum aðferðum við niðurfærslu skulda í þeim tilvikum þar sem veðrýmið er annars staðar en taka þá lánsveðið undir í heildarmatið. Sama gera lífeyrissjóðir sem eru mjög fyrirferðarmiklir í veitingum lána á grundvelli lánsveða. Ég er þeirrar skoðunar að þetta fyrirkomulag, lánveitingar með veði í íbúðarhúsnæði annarra, sé mikið ófremdarfyrirkomulag og tel mjög mikilvægt að binda enda á það. Með ábyrgðarmannalögunum sem við settum í mars 2009 eru settar miklar hömlur við því. Ábyrgðarmenn sem skrifa upp á nýjar ábyrgðarskuldbindingar eru nú varðir fyrir því að unnt sé að bera þá út úr íbúðarhúsum sínum og þarf að gera þeim grein fyrir skuldbindingunni í heild. Kröfuhafi verður að sæta því að ábyrgðin lækki til samræmis við kröfu á hendur aðalskuldara ef aðalskuldari fer í greiðsluaðlögun. Með því má í raun segja að miklar skorður hafi verið settar við veitingu nýrra sjálfskuldarábyrgða og ábyrgða á grundvelli lánsveða. Á hinn bóginn stendur eftir sú staða að stjórnarskrárvarinn eignarréttur kröfuhafa kemur í veg fyrir að hægt sé að gera þeim að lækka kröfur á hendur skuldara sem tryggðar eru með veði í tryggum eignum. Lífeyrissjóðirnir hafa þá gjarnan talað um þau tilvik þar sem allt leikur í lyndi. Þeir nefna dæmi um vel stæða foreldra með réttindi í lífeyrissjóði sem veitt hafa veð í eigninni og aðalskuldari er kannski einkaerfingi þeirra. Þeir spyrja hver sé skynsemin í því að lífeyrissjóðirnir afskrifi þá kröfur á hendur ábyrgðarmanni við slíkar aðstæður. Ég hef viljað nefna önnur tilvik, dæmi um aldraða frænku sem skrifar upp á fyrir skyldmenni og hefur engar tekjur til að standa undir því að borga skuldina og þarf að selja ofan af sér húsnæðið ef ábyrgðin fellur á viðkomandi. Í öllum tilvikum er þarna um að ræða stjórnarskrárvarinn eignarrétt sem Hæstiréttur hefur undirstrikað í Vestmannaeyjadómnum alræmda. Hann er stjórnarskrárvarinn og helgur. 

Virðulegi forseti. Þetta var merkileg ræða hjá ráðherranum, sér í lagi þegar litið er til þess að þarna talaði einn helsti ráðgjafi Íbúðalánasjóðs um nokkurra ára skeið. Mig langar til að spyrja ráðherrann vegna þess að hann talar um eignarréttinn sem er varinn samkvæmt stjórnarskrá: Finnst honum eðlilegt að í rannsóknarskýrslu Alþingis þar sem 90%-leiðin er gagnrýnd mjög - ég ætla ekki að fara að rífast um rannsóknarskýrsluna - og gefið í skyn að hún hafi jafnvel komið hruninu af stað, en þá var ráðherrann jafnframt ráðgjafi hjá Íbúðalánasjóði, að farið sé fram með það núna að fólk skuldi 110% í íbúðarhúsnæði sínu? Hvernig er hægt að finna það út með prósentureikningi að maður skuldi 110% en ekki 100%? Er hann ekki hræddur um það að sú leið leiði til enn hærra falls en 90%-leiðin gerði?

Virðulegur forseti. Hæstv. ráðherra nefndi að kröfuhöfum hefði verið gert að lækka kröfu að greiðslugetu og veðrými eigna og síðan hefði með tilkomu 110%-leiðarinnar verið litið eingöngu til veðrýmisins jafnvel þótt greiðslugeta kynni að vera til staðar. Svo gerði hann mikið úr stjórnarskrárvörðum eignarrétti þegar kom að öðrum veðum. Hvers vegna á hið sama ekki við um 110% regluna, þ.e. þegar bönkum, fjármálafyrirtækjum var gert að fara niður að veðrými eigna viðkomandi? Var þá ekki að mati hæstv. ráðherra á sama hátt verið að ganga á þennan stjórnarskrárvarða eignarrétt, sem hann kallar svo? Er þetta ekki umfram allt spurning um sanngirni? Þó að hæstv. ráðherra telji ábyrgðarmannafyrirkomulagið mjög óheppilegt og margir hafi farið illa út úr því, var önnur leið ekki til staðar á sínum tíma. Menn áttu ekki nema lítinn hlut af verðmæti eigna til að leggja fram sem eigið fé og þurftu þá í flestum tilvikum að leita aðstoðar ábyrgðarmanna. Er ekki eðlilegt að komið sé til móts við það fólk á sama hátt og reynt er að koma til móts við þá sem tóku lán fyrir öllu saman? Væri ekki verið að senda út röng skilaboð ef eingöngu væri komið til móts við þá sem tóku lán fyrir öllu saman en ekki hina? Nú hefur hæstv. ráðherra farið yfir það að breytingar hafi verið gerðar á ábyrgðarmannafyrirkomulaginu til að upplýsa þá betur og verja betur rétt þeirra. Er ekki í því fólgin viðurkenning á því að þetta hafi ekki verið í lagi og réttlæting fyrir því að samhliða þessum aðgerðum í tengslum við 110%-leiðina verði leitast við að rétta 

Virðulegi forseti. Varðandi athugasemd hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur átta ég mig ekki alveg á tengslunum við Íbúðalánasjóð eða 90% lán á sínum tíma. 110%-leiðin er tilraun til að lækka skuldastöðu sem er ósjálfbær og er umfram greiðslugetu og veðrými eigna. Hún takmarkast auðvitað við það að við ætlum lánastofnunum - og þá kemur aftur að svari við fyrirspurn hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar - að endurreikna kröfur sínar til sannvirðis. Við viljum að sannvirði krafna sé forsenda innheimtu. Við viljum ekki búa til sósíalisma andskotans, eins og ég hef lýst því, eins og tíðkast í Bandaríkjunum þar sem ríkið eyðir miklum peningum í að gera fólki kleift að borga af lánum sem eru kannski umfram 120 eða 130% af veðrými eigna. Það er fjármálakerfi sem leiðir til mikils ófarnaðar. Fjármálakerfið verður að horfast í augu við að eignavirði hefur rýrnað og þar með talið að virði krafna þeirra á hendur einstaklingum hefur rýrnað. 110%-leiðin er leið sem er mögulegt að fara fyrst og fremst vegna þess að það voru ákveðnir bankar sem voru búnir að telja þá leið skynsamlega umreikningsleið. Ákveðnir bankar hafa riðið á vaðið á viðskiptalegum forsendum og beitt þeirri leið. Hún stenst öll bankaleg viðmið en við höfum vissulega við það að glíma að sannfæra bæði Fjármálaeftirlitið og aðra eftirlitsaðila um að hún feli ekki í sér eftirgjöf innheimtanlegra krafna. Það byggjum við á því að umreikningurinn og núvirðingin séu óumflýjanleg vegna þess að það væri óeðlilegt og óraunhæft að ætla fólki að borga umfram 110%. Við erum auðvitað á gráu svæði að því leyti að einstakar fjármálastofnanir 

Forseti vill en og aftur minna hv. þingmenn á að virða ræðutíma.

Frú forseti. Það hlýtur að vera markmið hvers fjármálaráðherra og þeirra sem bera helst ábyrgð á fjárreiðum ríkisins að stefna að auknum sveigjanleika í rekstrarumhverfi stofnana á vegum ríkisins að ríkið hafi ávallt á að skipa hæfustu starfsmönnum sem kostur er hverju sinni og ekki síst að fjármunir ríkisins séu nýttir á sem árangursríkastan og bestan hátt í þágu skattborgaranna og samfélagsins. Frumvarp þessa efnis var lagt fram á sínum tíma af þáverandi hæstv. fjármálaráðherra, Geir Hilmar Haarde. Það náði ekki fram m.a. vegna mikillar andstöðu af hálfu þáverandi stjórnarandstöðu. Það vill svo til að þeir sem voru hvað harðastir í andstöðu sinni við frumvarp sem tekur m.a. á áminningarskyldu og fleiru af ríkisins hálfu voru einmitt þeir sem sitja í ríkisstjórn, m.a. hæstv. fjármálaráðherra, hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. innanríkisráðherra, og síðast en ekki síst hæstv. forsætisráðherra. Þetta var fólkið sem stoppaði það frumvarp. Vel kann að vera að það sé ýmislegt í því frumvarpi sem má endurskoða og endurbæta. Engu að síður held ég að þetta séu hlutir sem við verðum að fara mjög gaumgæfilega yfir og fá afstöðu hæstv. fjármálaráðherra við því að lagt verði fram frumvarp sem tekur nákvæmlega á þeim atriðum sem ég gat um áðan. Nú liggur fyrir skýrsla Ríkisendurskoðunar, ekki frá stjórnarandstöðunni, um mannauðsstjórnun frá janúar 2011 en í henni segir - áður hafði Ríkisendurskoðun m.a. sagt nákvæmlega það sama um þessi atriði, að endurskoða þyrfti áminningarákvæði laganna, þau væru úrelt og barn síns tíma. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar koma fram ýmsar ábendingar um það sem betur má fara, m.a. í lögunum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvenær og hvernig hyggst ráðherra fara eftir ábendingum Ríkisendurskoðunar í skýrslu um mannauðsstjórnun frá janúar 2011 um að: a. breyta þurfi lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og einfalda reglur þeirra um starfslok ríkisstarfsmanna, þar með talið skyldu til áminningar, b. veita ætti forstöðumönnum stofnana lagaheimild til starfslokasamninga við starfsmenn, c. kanna þurfi hvort rétt sé að færa ákvæði starfsmannalaga í kjarasamninga, d. auka þurfi aðstoð við forstöðumenn í starfsmannamálum? Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann ætli að fara eftir þessum tillögum og ábendingum Ríkisendurskoðunar í skýrslu um mannauðsstjórnun, ekki síst með tilliti til þess að það er mikil og hávær krafa um aukið aðhald hjá stofnunum. Með þessu er ég ekki að fella neinn áfellisdóm yfir forstöðumönnum og starfsmönnum stofnana, en engu að síður þarf að vera virkt aðhaldstæki, ekki aðhaldstæki sem á sér uppruna frá 

Frú forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurnina. Því er til að svara varðandi staflið a, b og c að svör og afstaða ráðuneytisins er í raun sú sem fram kom í bréfi ráðuneytisins til Ríkisendurskoðunar þegar skýrsla Ríkisendurskoðunar um mannauðsstjórnun var í vinnslu og ráðuneytið hafði aðstöðu til að koma sjónarmiðum sínum þar á framfæri. Þá var í svarinu fyrst og fremst vísað til þess að nú væri í undirbúningi að hefja heildarendurskoðun á lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og eðlilegt væri að ábendingar Ríkisendurskoðunar yrðu teknar inn í þá vinnu. Ljóst er að slík vinna þarf að fara fram í nánu samráði við heildarsamtök stéttarfélaga, enda er um það áskilnaður í lögum að um breytingar á slíkum hlutum ber að hafa samráð og í raun lögbundið samráð. Hvað varðar lið d, hvort auka þurfi aðstoð við forstöðumenn í starfsmannamálum vil ég ítreka mikilvægi þess að starfsumhverfi ríkisstarfsmanna sé þannig að stjórnsýslan geti laðað til sín hæft fólk og sinnt hlutverki sínu á skilvirkan og árangursríkan hátt. Það er þörf á að hyggja sérstaklega að þeim hlutum um þessar mundir. Ég lagði minnisblað fyrir ríkisstjórn 12. nóvember um áherslur ríkisins í starfsmanna- og mannauðsmálum. Þar kemur m.a. fram, í því minnisblaði, ég held ég hafi vitnað til þess áður í fyrirspurnum á Alþingi, að við munum auka sérstaklega aðstoð við forustumenn og forstöðumenn í starfsmannamálum. Það hefur þegar verið ákveðið og vilyrði eða sammæli um slíkt er líka að finna í bókunum sem tengjast yfirstandandi kjarasamningum. Þetta verður gert m.a. með markvissri innleiðingu á aðferðum mannauðsstjórnunar hjá ríkisstofnunum með auknum stuðningi við framkvæmd starfsmannamála hjá stofnunum, t.d. með því að styðja við markmið hverrar stofnunar fyrir sig og með því að framkvæma reglubundið eftirlit í launa- og starfsmannamálum þannig að árlega sé metið hvort stofnanir uppfylli kröfur um heildstæða stefnu og nái þeim árangri í þeim efnum sem að er stefnt. Það er því verið að reyna að efla þessa þætti og rétt og skylt að gera það. Við munum verja auknum fjármunum og mannafla eftir því sem mögulegt er til þess að aðstoða forstöðumenn, stofnanir og önnur ráðuneyti í þessum efnum. Fjármálaráðuneytið hefur eðli málsins samkvæmt forgöngu um þá vinnu. Ég ætla ekki að fara efnislega inn í einstaka þætti sem lúta að breytingum á lögum um réttindi og skyldur. Það er t.d. ljóst að ýmislegt sem lýtur að starfslokum og því hvernig að þeim hlutum er staðið þarf að samræma. Alþingi og ráðuneyti sem hafa verið að leggja fram frumvörp, t.d. í tengslum við sameiningu stofnana eða breytingar af því tagi, hafa í mörgum tilvikum farið mismunandi leiðir. Það hefur ekki verið fullt samræmi í því, svo það sé nú bara sagt, hvernig menn hafa búið um það hver réttindi manna við yfirfærslu eða niðurlagningu stofnana eru, hvort menn eigi rétt á sama starfi eða forgangi til starfa og annað í þeim dúr. Frágangur á þessu hefur verið mismunandi og ekki síst hefur Félag forstöðumanna vakið athygli fjármálaráðuneytisins á því að á samræmi skorti í þessum efnum. Ég hygg að það sé rétt. Það kemur í ljós að innan Stjórnarráðsins hafa verið ólíkar hefðir í gangi. Það er því svolítið mismunandi eftir því hvaðan frumvörp hafa verið ættuð sem tengjast þeim málum hvernig um svona hluti hefur verið búið. Það er að sjálfsögðu ekki eins og það ætti að vera. Það ætti að vera ein samræmd stefna sem gilti við sambærilegar aðstæður. Ég tel að full þörf sé á því að fara vel yfir þessi mál og að sjálfsögðu að taka til greina ábendingar Ríkisendurskoðunar sem eru gagnlegar. En fyrst og síðast er mikilvægt að ná um þetta góðu samstarfi við samtök starfsmanna og forstöðumenn þannig að breytingar í þessum efnum séu unnar í eins mikilli sátt og kostur er.

Frú forseti. Þetta er mjög þörf umræða um áminningarskyldu opinberra starfsmanna og sérstaklega starfslok þeirra. Ég held og hef heyrt það reyndar hjá mörgum forstöðumönnum að áminningarskyldan geri þeim mjög erfitt um vik að stjórna stofnunum sínum þannig að eitthvert vit sé í vegna þess að það sé svo þunglamalegt og erfitt með öllum andmælarétti og öðru slíku. Það er alltaf spurning um að aðlaga þetta þeim hefðum sem eru í gangi á almennum markaði. Svo með starfslokasamningana. Ég hef nú aldrei skilið það að borga fólki fyrir að hætta. Hins vegar geta menn átt ákveðinn rétt samkvæmt kjarasamningi en þá vil ég ekki kalla það starfslokasamning heldur uppgjör. Það er bara ósköp venjulegt uppgjör sem á sér stað ef menn hætta og eiga einhver réttindi, t.d. til sumarleyfa, uppsagnarfrests eða einhvers slíks, þá er það bara uppgjör en ekki starfslokasamningur.

Forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir góð og heiðarleg svör. Ég fagna því sérstaklega að menn ætla að skoða ábendingar Ríkisendurskoðunar varðandi þetta efni og um leið fagna ég innleggi hv. þm. Péturs Blöndals um þetta mikilvæga málefni er tengist starfslokum, uppgjöri getum við kallað það, en ekki síður áminningarskyldu forstöðumanna og ráðherra. Sem betur fer hefur það farið minnkandi að stofnanir fari fram úr en það hefur gerst og gerist enn að stofnanir eru lendi í framúrkeyrslu. Það eru nefnilega ekki hæg heimatökin fyrir ráðherra að beita í rauninni því eina vopni sem hann hefur, sem er áminningarferlið, því að það er þunglamalegt og erfitt. Eftirlitsskylda og aðhaldið af hálfu ráðherra og ráðuneytis er því ekki jafnsterkt og það þyrfti að vera eins og raun ber vitni þegar kemur að framúrkeyrslu hjá stofnunum. Fyrir vikið erum við ekki með þetta sterka aðhald sem þarf að vera þegar kemur að útdeilingu fjármuna, skattpeninga almennings. Ég hvet því ráðherra til þess að skoða þetta sérstaklega þó að ég, ekki í neinu bjartsýniskasti, viti að það frumvarp sem lagt hefur verið fram af minni hálfu og annarra sjálfstæðismanna um einmitt breytingar á lögunum um réttindi og skyldur þingmanna, nær svo sem ekki fram að ganga á þessu þingi,  Um leið vil ég ítreka það við ráðherra og undirstrika að mikilvægt er að þessi mál komi fram fyrr en síðar. Það þarf að endurskoða þetta. Þau lög og sú löggjöf sem er í gildi núna er barn síns tíma. Hún er í engu samræmi við þá kröfu sem við gerum núna um mjög sterka aðhaldskröfu um það hvernig við beitum fjármagni og í hvaða farveg við beinum fjármunum 

Frú forseti. Ég hef svo sem ekki miklu við fyrri svör mín að bæta um aðhald hvað varðar meðferð fjármuna. Það að stofnanir haldi sig innan ramma fjárlaga getur vissulega verið einn af þeim þáttum sem hér heyra undir þegar spurningin er um stöðu manna gagnvart lögum um réttindi og skyldur, þar með talið auðvitað mögulegar áminningar ef tilefni er til slíks. Ég hygg þó að það séu ekkert síður önnur mál, mál af öðrum toga sem oft og tíðum verða erfiðari úrlausnar og hafi oftar gefið tilefni til þess að áminningar hafi komið til skoðunar heldur en endilega fjárhagsleg mál. Á seinni árum hefur með ágætum árangri í mörgum tilvikum verið meira beitt þeirri reglu að setja tilsjónarmenn með rekstri þar sem þörf hefur verið fyrir slíkt. Segja má að í því sé fólgin viss tegund aðvörunar til viðkomandi stofnunar að er ekki settur inn tilsjónarmaður sem tekur yfir tiltekna rekstrarlega ábyrgð nema ástæða sé til, en það má kannski kalla mildari aðferð. En aðalatriðið er þó að það hefur skilað ágætisárangri í mörgum tilvikum sem ég þekki til og hef fylgst með. Sem betur fer hefur þeim liðum fækkað mjög umtalsvert þar sem um framúrkeyrslu umfram viðmiðunarmörk er að ræða. Fækkað hefur árlega núna tvö ár í röð á listum yfir stofnanir sem eru á svokölluðum athugunarlista eða eftirlitslista fjármálaráðuneytisins og um leið og hefur fækkað á listanum sem slíkum hafa fleiri stofnanir á listanum náð að halda sig innan ramma fjárlaga. Þróunin hefur því verið tvímælalaust í rétta átt. Má segja að það sé mjög lofsvert og sýnir mikinn samstarfsvilja og mikla ábyrgð forstöðumanna sem tekist hafa á við þetta erfiða rekstrarumhverfi og niðurskurð en engu að síður náð í ríkari mæli en áður að halda rekstri innan ramma fjárlaga. Varðandi lögin um réttindi og skyldur er hafinn undirbúningur að endurskoðun. Nú eru ágætar aðstæður til þess, skulum við vona, ef þriggja ára kjarasamningar eru meira og minna að nást 

Herra forseti. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar frá því í september árið 2010 kemur skýrt fram að unnt sé að nýta mannaflann sem starfar við innheimtu opinberra gjalda betur en nú er gert. Ríkisendurskoðun leggur til að landið verði gert að einu innheimtuumdæmi undir stjórn tollstjóra. Í skýrslunni kemur m.a. fram að innheimta skatta og annarra opinberra gjalda hér á landi heyrir undir fjármálaráðuneytið, eins og við þekkjum, en framkvæmdin er á hendi tollstjóra og 23 sýslumanna víðs vegar um landið. Í skýrslunni kemur fram að útistandandi kröfur ríkissjóðs 2010 voru um 222 milljarðar, þar af sjá tollstjórinn og sýslumennirnir í Kópavogi og í Hafnarfirði um 82% af innheimtunni. Þessi embætti hafa yfir að ráða eingöngu 40% af mannaflanum eða stöðugildunum. Þannig að 60% af stöðugildunum sem sjá um innheimtu opinberra gjalda sjá um að innheimta það sem er umfram 82%, þ.e. 18% af heildarfjárhæð útistandandi krafna. Þess vegna mælir Ríkisendurskoðun eindregið með því, eðlilega og skiljanlega, að þetta verði skoðað og segir að unnt sé að auka skilvirkni innheimtunnar með því að nýta mannaflann betur og stofna eitt innheimtuumdæmi í stað 24 í dag, þ.e. tollstjóra auk 23 sýslumanna. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi hug á því að beita sér fyrir þessari hagræðingu í ríkisrekstri og betri nýtingu opinbers fjár og fara í það að sameina innheimtustofnanir landsins, þ.e. að tollstjóri fari með yfirstjórn og umsýslu á innheimtu á útistandandi kröfum. Ég veit að þessi gamalkunnuga umræða kemur örugglega upp: Erum við að fara að fækka stöðum m.a. úti á landi eða ekki? Við sjáum af ágætri sameiningu annars staðar að hægt er að nýta mannaflann víðar og það er hægt að dreifa þessu. En það liggur alveg ljóst fyrir þegar maður les skýrslu Ríkisendurskoðunar að hægt er að auka skilvirkni og nýta fjármuni betur en gert er í núverandi innheimtukerfi. Þess vegna vil ég gjarnan fá að heyra álit hæstv. fjármálaráðherra og spyrja hvort hann muni beita sér fyrir því landið verði eitt innheimtuumdæmi á forsjá og ábyrgð tollstjóra í Reykjavík.

Frú forseti. Ég get í rauninni svarað með svipuðum hætti því afstaða ráðuneytisins kemur fram í viðbrögðum þess við ábendingum Ríkisendurskoðunar sem ráðuneytið fékk til umsagnar þegar skýrslan var í drögum. Í því svari fjármálaráðuneytisins segir m.a., með leyfi forseta: „Fjármálaráðuneytið fagnar úttekt Ríkisendurskoðunar á innheimtu opinberra gjalda enda um að ræða veigamikinn þátt í tekjuöflun ríkissjóðs. Það er almennt mat ráðuneytisins að margar athyglisverðar ábendingar sé að finna í skýrsludrögunum. Mun ráðuneytið taka þær til umræðu og nákvæmrar skoðunar þegar endanleg skýrsla liggur fyrir hjá stofnuninni, jafnframt því að leita leiða til að koma til móts við þær svo fljótt sem kostur er. Ljóst er að það verkefni kallar á viðræður við innanríkisráðuneytið um verkefni sýslumanna sem í dag eru jafnframt innheimtumenn.“ Skýrsla Ríkisendurskoðunar var held ég óbreytt frá þeim drögum sem við gáfum umsögn um þannig að þetta er afstaða okkar. Tillögur skýrslunnar, þar á meðal að gera landið að einu innheimtuumdæmi, eru mjög áhugaverðar og við ætlum að skoða þetta vandlega og ræða að sjálfsögðu við þá aðila sem það varðar mest, fyrir utan fjármálaráðuneytið og stofnanir sem á ábyrgð þess, þ.e. innanríkisráðuneytið og sýslumannsembættin. Ég mundi hiklaust segja að almennt sé reynsla fjármálaráðuneytisins góð af því að sameina og gera landið að einu umdæmi. Það var gert varðandi tollinn fyrir alllöngu síðan, síðan er skatturinn eitt umdæmi frá áramótum 2010. Ég held að reynslan sé tvímælalaust góð í báðum tilvikum, t.d. hefur það sýnt sig í tilviki skattsins að þetta þarf síður en svo að vera á kostnað starfseminnar sem er dreifð út um landið. Í mörgum tilvikum hefur frekar verið hægt að efla hana en hitt á grundvelli verkaskiptingar sem auðveldara er að koma við þegar um eitt umdæmi er að ræða. Ég vil ganga svo langt að segja að ég tel fyllilega koma til greina að skoða málefni Innheimtustofnunar sveitarfélaga í leiðinni. Ég held við eigum einmitt að reyna að hagræða í þessum efnum eins og kostur er, nýta okkur nýjustu og bestu tækni og gera hlutina með eins skilvirkum hætti og mögulegt er. Ég vil þó segja því fyrirkomulagi til varnar sem enn er við lýði eða hefur verið lengi að þar hefur líka orðið heilmikil þróun. Þó það sé rétt í sjálfu sér að við séum með tollinn og meira en 20 sýslumannsembætti er það auðvitað alls ekki þannig að hvert og eitt sýslumannsembætti annist innheimtu á öllum sköpuðum hlutum. Í auknum mæli hefur þar orðið verkaskipting þannig að tiltekin sýslumannsembætti í landinu hafa tekið að sér innheimtu ákveðinna þátta fyrir allt landið. Þar er því í gangi þróun og talsverð verkaskipting sem tvímælalaust hefur leitt til hagræðingar í innheimtunni sem slíkri og um leið gert litlum embættum kleift að fullnýta mannafla sinn og aðstöðu. Umtalsverður hluti starfsemi allmargra sýslumannsembætta tengist núna sérhæfðum verkefnum sem þau hafa tekið að sér. Ég er engu að síður þeirrar skoðunar að rétt og skylt sé að skoða þetta rækilega. Við höfum fullan hug á að gera það og ræða við viðkomandi aðila og jafnvel innanríkisráðuneytið fyrir hönd sýslumannsembættanna og einnig sveitarfélögin vegna Innheimtustofnunar sveitarfélaga.

Herra forseti. Hér er varpað fram mjög mikilvægri spurningu og ég held að ef vilji er fyrir hendi hjá hæstv. ríkisstjórn og stjórnvöldum sé alveg hægt að flytja starfsemi út á land þó um sameiningu sé að ræða. Ég ætla að ræða um annað sem er mismunandi meðhöndlun hjá sýslumönnum. Það hefur jafnvel leitt til þess að menn hafa flutt vörurnar á aðra höfn en eðlilegt væri til að fá þægilegri afgreiðslu. Þegar innheimta á svona gjöld þarf að skoða vörurnar mismunandi mikið og menn taka stikkprufur og það er spurning hvað menn taka stikkprufurnar títt og hvað þeir eru nákvæmir í allri skoðun. Mér hefur verið sagt að þetta sé dálítið mismunandi eftir embættum og að innflytjendur láti jafnvel vörurnar fara til þeirra sýslumanna sem eru þægilegri í þessari vinnslu en aðrir og það finnst mér ekki gott.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og góðan vilja en verð þó að segja að þessi skýrsla lá fyrir í september og þá höfðu menn í ráðuneytinu vitað lengi vel að hennar væri að vænta. Þess vegna spyr ég, um leið að ég þakka ráðherra svörin: Hvað er búið að gera í ráðuneytinu síðan skýrslan kom út? Hafa menn unnið eftir þessum góða vilja? Hafa menn rætt við innanríkisráðherra? Hvað hafa menn gert til að stíga þessi skref? September fram til dagsins í dag en skýrslan er frá því í september 2010 - þetta er um það bil meðgöngutíminn sem það hefur tekið ríkisstjórnina að koma fram með tvö mjög vond frumvörp, umfangsmikil frumvörp í sjávarútvegsmálum. Ég hefði haldið að hægt væri að gera eitthvað í þessum málum sem leiðir þó ekki til jafn vondrar niðurstöðu og við erum að ræða í sjávarútvegsmálunum. Ég held hins vegar að við verðum líka að reyna að sýna fram á að við á þinginu erum í rauninni sammála í miklu, miklu fleiri atriðum en sést út í samfélagið. Við erum ósammála um stór og mikil atriði eins og sjávarútvegsmálin en við getum sammælst um að reyna að vinna svona mál. Eins og hæstv. fjármálaráðherra benti réttilega á held ég að það hafi verið rétt og farsælt skref þegar hann sameinaði landið í eitt skattumdæmi og það var farsælt skref á sínum tíma að fara markvisst í að nýta sýslumannsembættin betur til að sinna ólíkri þjónustu ríkisins. Þar beitti þáverandi ráðherra Björn Bjarnason sér mjög og fleiri sem komu að því máli. Það er að myndast ákveðin sérhæfing í sýslumannsembættum úti á landi sem við eigum að geta nýtt með því að sameina innheimtuumdæmin og gera slíka sameiningu skilvirka og þá um leið hagfellda fyrir rekstrarniðurstöðu ríkissjóðs.

Frú forseti. Það er nú einhver ruglingur hér á ferð. Miðað við þær dagsetningar sem ég hafði og í mínum drögum að svari í ráðuneytinu stendur að athugasemdir okkar hafi komið 28. febrúar og skýrslan komið út í mars. Það er því ekki eins langur tími liðinn síðan þetta var eins og hv. fyrirspyrjandi taldi áðan. Nema eitthvað annað nýtt komi í ljós þá held ég mig við að þetta sé hið rétta í málinu. Skiptir nú ekki öllu máli. Skýrslan er sem sagt komin fram fyrir nokkru síðan og ekkert að vanbúnaði að skoða tillögurnar sem þar eru reifaðar. Ég ætla kannski ekki að svara miklu um það sem hv. þm. Pétur Blöndal kom inn á um að meðferð þessara mála væri mjög mismunandi eftir sýslumannsembættum. Ég veit ekki hvort það var í þeim skilningi að menn væru misliprir við innheimtuna. Ég held að allir hljóti að standa með sambærilegum hætti að innheimtunni sem slíkri, þ.e. sömu gjöld eru lögð á án tillits til þess hver innheimtuaðilinn er. Það eru þá einhverjir aðrir þættir sem eru ólíkir í framkvæmdinni. Enn síður ætla ég að blanda sjávarútvegsmálunum inn í þetta, þau varða ekki mikið innheimtu nema á auðlindagjaldinu. Að lokum vil ég segja að einn þátt þarf alltaf að hafa í huga í þessum efnum sem er mjög tengdur því hversu mikilli hagræðingu og verkaskiptingu er hægt að ná fram, það er að rafvæða svona þjónustu almennt. Það er alveg ljóst að þeim mun meir sem þessir hlutir komast á rafrænt form, þeim mun auðveldara er að verkaskipta og fjarvinna hlutina. Það sýnir reynslan sig t.d. í skattinum sem er mjög vel búinn í þeim efnum og framtöl að yfirgnæfandi uppistöðu til eru orðin rafræn. Það skiptir þar af leiðandi ekki máli hvar þau eru send inn á vefinn og hvar úr þeim er unnið. Fjármálaráðuneytið 

Herra forseti. Við höfum tekið til máls undir þessum lið undir ýmsum formerkjum. Ég vil sérstaklega koma hingað upp, í ljósi þess dagskrárliðar sem var á undan fyrirspurn minni, og staðfesta það sem ráðherra sagði, ég fór línuvillt í þeim punktum sem ég var með. Það er alveg hárrétt hjá ráðherra, skýrslan kom út í mars á þessu ári, en athugasemdirnar hafa í raun legið fyrir mun lengur. Um leið og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að hafa svarað skilmerkilega þessum dagskrárlið áðan og liðkað fyrir dagskrá þingsins vil ég hvetja hann til dáða, að hann haldi áfram að skoða þessi mál. Ég vildi leiðrétta það sem kom fram hér áðan.

Virðulegur forseti. Á undanförnum tveimur árum, eða rúmlega það, hafa skattar verið hækkaðir aftur og aftur á Íslandi og menn hafa sýnt alveg ótrúlega hugkvæmni í því að finna upp nýja skatta. Þetta er óheppilegt af ýmsum ástæðum. Í fyrsta lagi er staða efnahagsmála þannig að skattheimta kemur mjög illa við bæði heimili og fyrirtæki, enda hafa skattahækkanirnar ekki skilað þeim auknu tekjum til ríkisins sem menn hafa væntanlega gert ráð fyrir þegar ákveðið var að ráðast í þær. Svigrúmið hjá heimilum og fyrirtækjum er enda svo lítið að þegar skattar eru hækkaðir ofan á allt annað er það til þess fallið að auka enn á samdráttinn og halda niðri nauðsynlegri fjárfestingu og viðskiptum sem við þurfum á að halda til að byggja upp atvinnu og efla skattstofna ríkisins. Það eru ekki bara hækkanirnar sem slíkar sem eru óheppilegar heldur líka það hvernig ríkisstjórnin hefur nálgast þetta mál með því að viðhalda varanlegri óvissu um skattstefnuna, hækka skatta aftur og aftur. Ég hef ekki lengur tölu á því hversu oft er búið að leggja sérstaka skatta á eldsneyti af ýmsum ástæðum. Þessari óvissu er stöðugt viðhaldið og hún leiðir til þess að menn þora ekki að ráðast í neinar fjárfestingar. Erlendir aðilar sem hafa sýnt því áhuga að fjárfesta á Íslandi setja helst fyrir sig óvissuna með orkuöflun, en einnig óvissuna um hvernig skattkerfið komi til með að þróast. Hafandi séð hugmyndaflug ríkisstjórnarinnar í þeim efnum eiga menn von á nánast hverju sem er. Við þær aðstæður þora menn ekki að setja mikið fjármagn í fjárfestingu og atvinnusköpun. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra: Hversu oft hefur þessi ríkisstjórn hækkað skatta og önnur gjöld hins opinbera og í hverju er þær hækkanir fólgnar?

Frú forseti. Mér er ljúft að svara þeirri spurningu hversu oft skattar og önnur gjöld hins opinbera hafa verið hækkuð frá því í byrjun apríl 2009 og í hverju hækkanirnar fólust. Það vill nefnilega svo vel til að þetta liggur alveg nákvæmlega fyrir í þingskjali hér á Alþingi. Í þessu hefti sem er minna heftið sem fylgir fjárlagafrumvarpinu, sem nú eru lög fyrir árið 2011, er farið alveg rækilega yfir þetta, í kaflanum 3.3.2, byrjar á bls. 32 í heftinu, þar sem tekjuöflunaraðgerðir á aðlögunartímabili efnahagsáætlunar, þ.e. fyrir árin 2009 til og með 2011, miðað við forsendur fjárlagafrumvarpsins, eru ítarlega raktar. Hér eru töflur yfir hækkanir á árunum 2009, 2010 og 2011, sem hv. þingmaður getur kynnt sér. Þar er farið yfir þetta lið fyrir lið, hækkun tekjuskatta, hækkun tryggingagjalds, krónutölugjöld og gjaldskrárhækkanir, hækkun neðra þreps virðisaukaskatts, upptaka auðlegðarskatts og hækkun erfðafjárskatts, upptaka nýrra umhverfis- og auðlindaskatta og annað; og svo tekjur sem útgreiðslur séreignasparnaðar hafa haft í för með sér. Síðan er rækilega farið yfir hvern þátt fyrir sig í texta á bls. 35–39. Þannig að svörin við fyrirspurninni liggja algerlega fyrir í fylgihefti með fjárlagafrumvarpinu. Að öðru leyti vil ég segja að þær tekjuöflunaraðgerðir sem hafa verið liður í aðhalds- og efnahagsaðgerðum, eða ríkisfjármálaaðgerðum, ríkisstjórnarinnar hafa verið hluti af stóru heildarsamhengi þar sem menn hafa tekist á við hallarekstur ríkissjóðs, annars vegar með tiltekinni tekjuöflun og hins vegar með umtalsverðum sparnaðaraðgerðum sem vega þyngra í heildina tekið en tekjuöflunaraðgerðirnar. Ætli láti ekki nærri að hlutföllin séu um 55% á útgjaldahlið og 45% á tekjuhlið. Þessar aðgerðir voru algerlega óumflýjanlegar til þess að ná tökum á hallarekstri ríkissjóðs. Þær hafa í öllum aðalatriðum gengið eftir. Þær gerðu það á árinu 2009 og áttu sinn þátt í því að hallinn varð ekki um 170 milljarðar heldur nær 140 milljarðar á því ári. Þær gerðu það fyllilega á árinu 2010 og reyndar aðeins rúmlega það. Enn sem komið er, samanber það sem gefið hefur verið út um fyrstu fjóra mánuði þessa árs og reyndar fyrstu fimm, sem ég hef aðeins séð glitta í tölur um, erum við algerlega á áætlun hvað þetta snertir, bæði hvað varðar tekjuöflunina og útgjöldin nokkru undir heimildum. Allt tal um að þessar fjáröflunaraðgerðir, tekjuöflunaraðgerðir, hafi ekki skilað sér er einfaldlega ekki á rökum reist. Það sýnir útkoma fjárlaga 2009, aftur 2010 og það sýnir sú staðreynd að við erum algjörlega á áætlun hvað varðar ríkisfjármálin enn sem komið er á árinu 2011. Ef tekjuöflunaraðgerðirnar, sem menn hafa mikið talað hér um, eru skoðaðar í hlutfalli af hagstærðum þjóðarbúsins, til dæmis sem hlutfall af vergri landsframleiðslu, hafa þær fyrst og fremst þjónað þeim tilgangi hvað tekjuöflunarstigið snertir að halda sjó. Við erum í grófum dráttum á svipuðum slóðum varðandi hlutfall af skattlagningu, sem sagt tekjuöflun af vergri landsframleiðslu, og við vorum. Hefði ekki verið gripið til þessara ráðstafana hefði þetta hlutfall farið enn lækkandi. Það er alveg ljóst. Þannig að einhverjar aðgerðir af þessum toga voru nauðsynlegar ef ekki átti að fara enn verr í ríkisfjármálum. Séu þessir hlutir settir í slíkt samhengi verður hið óskaplega tal um hina ægilegu skattaáþján innstæðulítið. Hitt er alveg rétt að við höfum fært skattbyrðina til. Við höfum fært hana yfir á þá sem hærri hafa tekjur, meiri hafa eignir, og fjármagnseignir, og við höfum umbreytt íslenska skattkerfinu umtalsvert hvað varðar umhverfismál. Við höfum gert það mun grænna með því að gera til dæmis losun koltvísýrings andlag vörugjalda á bifreiðar, með því að innleiða kolefnisgjöld og fleira í þeim dúr. Í því höfðu Íslendingar dregist stórkostlega aftur úr öðrum þjóðum sem almennt hafa verið að þróa skattkerfi sín á undanförnu árabili í átt til þess að hlúa að umhverfisvænni, vistvænni þróun í samgöngum o.s.frv. Sem sagt - ítarleg, sundurliðuð svör við fyrirspurninni er að finna á bls. 33–39 í litla heftinu sem fylgir fjárlagafrumvarpinu í vetur þannig að ástæðulaust er að telja það upp aftur.

Herra forseti. Hæstv. fjármálaráðherra er snillingur. Ég beið spenntur eftir því hvernig hann gæti á fimm mínútum talið upp allar skattahækkanir hæstv. ríkisstjórnar. Þetta er langur listi. Og svarið fólst í því að vísa einmitt í listann, prentaðan einhvers staðar. Enda held ég að sé tæknilega ómögulegt að lesa allar þessar breytingar á fimm mínútum. Þannig að spenna mín hefur gefið eftir. Fjárlögin löguðust vegna einhvers gjaldeyrisbrasks úti í heimi í skjóli gjaldeyrishafta sem ríkisstjórnin stóð að og heitir Avens, held ég. Ég vil taka undir það að allar þessar skattahækkanir og allt þetta rugl, sjúkratryggingar, skattaðar eða ekki skattaðar o.s.frv., vekja upp mjög mikið óöryggi hjá skattgreiðendum. Fjármagnstekjuskattur er allt í einu skattaður 15 ár aftur í tímann vegna hækkunar skatta í 15 daga o.s.frv., allt vekur þetta óöryggi. En ef skortur er á hugmyndum 

Virðulegi forseti. Það er orðið þjóðþekkt að hv. þm. Pétur H. Blöndal er í mjög góðu skapi þessa dagana og tekur þessari ósvífni því létt. Ég geri það ekki. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson spyr hæstv. ráðherra og hæstv. ráðherra segir að þetta sé bara alveg frábært, þetta sé í þessari bók hérna, og svo veifar hann henni. Svo fer hann bara að hjala um hugmyndir sínar um skattkerfið og réttlátt þjóðfélag. Það er nú ræða sem maður vill helst sleppa við að hlusta á. En aðalatriðið er þetta: Hingað kemur hv. þingmaður og spyr hæstv. ráðherra og það hvarflar ekki að hæstv. ráðherra að svara. Ekki eina stutta stund. Af hverju svara hæstv. ráðherra öllum spurningum ekki bara á þann veg að þetta sé allt á alnetinu, þetta sé bara á internetinu og hv. þingmenn geti bara farið þangað? Hann getur alveg eins gert það eins og haldið þessa ótrúlegu ræð hér. Ég spyr virðulegan forseta hvort þetta sé eitthvað sem menn muni komast upp með, hæstv. ráðherrar, að koma hingað upp 

Virðulegur forseti. Já, ég hefði helst viljað að hæstv. fjármálaráðherra svaraði fyrirspurninni og rekti það fyrir okkur hvaða skattar hafa verið hækkaðir, hversu mikið og hvenær. Hluti af þessu er að fá yfirlit yfir það hvernig þessar hækkanir áttu sér stað. Mér nægja ekki heildartölurnar, það nægir ekki að vísa í heildarhækkanir sem hafa orðið á tímabilinu, því að hluti af vandanum er þessi viðvarandi óvissa. Menn mega alltaf búast við því að ríkisstjórnin fái nýja hugdettu í skatta- eða gjaldahækkunum. Ég velti því einnig fyrir mér hvort engar gjaldskrárhækkanir hafi orðið frá því þetta litla hefti, sem hæstv. fjármálaráðherra veifaði, kom út í fyrra. Varla birtast þar upplýsingar um hækkanir sem urðu á árinu 2011. Hæstv. fjármálaráðherra getur lesið upp úr heftinu svo langt sem það nær en ég mundi gjarnan vilja að hann útlistaði það fyrir okkur hvaða skattar hafa hækkað, hversu mikið og hvenær.

Herra forseti. Ég var á ákaflega kurteislegan hátt að vekja athygli á því að nákvæmt og sundurliðað svar við þessari fyrirspurn - algerlega eins og hún er borin fram - hversu oft hafa skattar og önnur gjöld hins opinbera verið hækkuð frá því í byrjun apríl 2009 og í hverju fólust hækkanirnar - liggur fyrir í þingskjali á yfirstandandi þingi. Ég tel að það sé kurteislegt að vísa þá í það. Ég var ekkert að segja að hv. þingmaður væri að spyrja um hluti sem hann hefði átt að geta verið búinn að kynna sér af því þeir lægju fyrir í prentuðu þingskjali og hefðu gert það mánuðum saman. En út af fyrir sig er það það sem þetta þýðir. Þarna er talið nákvæmlega upp hvaða hækkanir urðu á árinu 2009 á grundvelli ákvarðana fyrri ríkisstjórnar sem hækkaði ýmis gjöld um áramótin 2008/2009, á grundvelli þess sem ný ríkisstjórn  Svarið er hér, herra forseti. Það liggur fyrir skriflega nú þegar í þingskjali á yfirstandandi þingi.

Virðulegur forseti. Við ræddum um skattamál og ýmsar afleiðingar skattstefnu ríkisstjórnarinnar. Eitt af því sem ég rakti áðan var hvernig stöðugar hækkanir og viðvarandi óvissa um hvert stefnir með skattkerfið fælir fjárfesta hugsanlega burtu. En það gerir meira en það. Það beinlínis hrekur fyrirtæki úr landi og jafnvel fólk í sumum tilvikum, það eru mörg dæmi um það. Nokkrir endurskoðendur hafa bent á að þau fyrirtæki sem hafa aðstöðu til séu mikið að velta fyrir sér og sum búin að láta verða af því að flytja starfsemi sína úr landi. Það á einnig við um hina ýmsu einstaklinga sem forða sér úr landi undan skattstefnu ríkisstjórnarinnar á sama hátt og Íslendingar forðuðu sér frá Noregi á sínum tíma og byggðu Ísland. Nú hefur þessi þróun snúist við. Einn ágætur norskur þingmaður benti mér á á ráðstefnu í Noregi að það væri til umræðu í þinginu þar að loksins væri straumurinn búinn að snúast og Íslendingar flyttust nú aftur til Noregs vegna þess að skattar væru orðnir óhagstæðari hér en þar. Fyrst við erum komin í umræðu um Norðurlöndin, en ríkisstjórninni eru Norðurlöndin hugleikin og kallar sig stundum norrænu velferðarstjórnina, held ég að ríkisstjórnin mætti taka sér Svíþjóð til fyrirmyndar. Þar hafa menn snúið af þeirri braut skattahækkana sem var viðvarandi í landinu um tveggja eða þriggja áratuga skeið og minnast nú 8. áratugarins og þess 9. með hryllingi, enda hafa þeir séð að skynsamlegri og ábyrgari skattstefna hefur skilað sér í bættum lífsgæðum allra. Hér á landi er þróunin hins vegar öfug. Það hefur leitt til þess að fyrirtæki hafa flutt skattskylda starfsemi sína úr landi. Reyndar var umhverfið það stöðugt og hagstætt hér að erlend fyrirtæki sáu ástæðu til að skrá starfsemi sína hér sérstaklega til þess að borga skatta á Íslandi. Þessi fyrirtæki eru núna farin og með þeim milljarðar króna af skatttekjum ríkissjóðs. Því spyr ég hæstv. fjármálaráðherra: Hversu mörg fyrirtæki hafa flutt skattskylda starfsemi sína úr landi að öllu leyti eða að hluta frá árinu 2007? Hversu háar voru skattgreiðslur fyrirtækja sem nú hafa flutt skattskylda starfsemi úr landi árið 2007?

Herra forseti. Ég mun örugglega gleðja hv. þingmenn enn meir með svari mínu við þessari spurningu því að vandinn er sá að upplýsingar um það sem hv. þingmaður biður um liggja ekki fyrir hjá embætti ríkisskattstjóra. Ástæðan er sú að félögum sem í hlut eiga er slitið og ástæða slitanna ekki skráð sérstaklega heldur er bara um að ræða slit á félagi sem hverfur þar með af skrá. Eins getur verið að félög sem eru áfram starfandi hér á landi stofni dótturfélög eða útibú erlendis og þá gildir það sama, hvorki er um skráningu á ástæðum slitanna að ræða né þess sérstaklega getið af hvaða ástæðum íslensk félög eða fyrirtæki kjósa að stofna dótturfélög eða útibú erlendis. Það eru ekki til sundurgreinanleg gögn sem svara þessari spurningu sem slíkri, þó að viðfangsefnið sé vissulega áhugavert. Almennt gildir um stöðu mála á þessu herrans ári að skattumhverfi fyrirtækja hér á landi er með því hagstæðasta sem þekkist innan OECD. Það eru einfaldlega staðreyndir sem nægar vísbendingar og rök og talnagögn sýna, samanber skýrslur OECD þegar samanburðarhæf gögn eru notuð. Fyrir utan Írland, sem er með nokkra sérstöðu í þessum efnum, sérstaklega hvað varðar lágt skattþrep á tekjuskatt lögaðila, að vísu segjast þeir á móti ekki hafa neinar frádráttarheimildir, þá er það í einhverjum mæli Lúxemborg og kannski Sviss sem eru í vissum tilvikum með lægri skatta en Ísland innan OECD-fjölskyldunnar. Hvað sem hver segir er veruleiki dagsins sá að skattumhverfi fyrirtækja er hér enn með því hagstæðasta sem finnst innan OECD. Mér heyrist reyndar hv. þingmaður vera orðinn býsna mikill frjálshyggjumaður í skattamálum þegar hann talar á þessum nótum og mærir sérstaklega hægri stjórnina í Svíþjóð - gott og vel - en Svíar eiga langt í land með að ná niður í íslensk hlutföll í þessum efnum eins og kunnugt er. Það er alveg ljóst að Ísland þarf að vera vel samkeppnisfært í þessum efnum. Við þurfum jafnvel að reikna með því að bjóða ívið hagstæðara umhverfi að þessu leyti vegna þess að ýmislegt annað vinnur heldur á móti okkur í samkeppninni eða samanburðinum. Það er heldur ekki á dagskrá að endurvekja gamla drauma um Ísland sem eitthvert skattaskjól, einhverja skattasmugu. Það verður a.m.k. ekki meðan sá sem hér talar hefur eitthvað um þessi mál að segja. Sem betur fer hafa orðið mikil veðrabrigði í alþjóðasamfélaginu hvað varðar að vinna gegn skaðlegri skattasamkeppni og loka skattaskjólum. Nú er verið að gera mikið af samningum, upplýsingaskiptasamningum og samstarfssamningum til að ná utan um þau mál. Meira að segja Bandaríkin, sem ekki voru á þeim buxunum lengi vel, eru nú í fararbroddi þess að taka á skaðlegri skattasamkeppni eins og það er kallað, eða á skandinavísku „skadelig skattekonkurrence“ sem mikið var á dagskrá Norðurlandaráðs hér á árum áður. Það er virkilega ánægjulegt að menn sjái nú að það er engum til framdráttar að menn undirbjóði hverjir aðra því að þegar það er komið út í ógöngur hefur það mjög skaðleg áhrif, samanber þann feluleik sem þá fer í gang um að flytja hagnað milli skattasvæða og koma honum fyrir og undan skatti á aflandssvæðum. Það er þróun sem þarf að sporna gegn því að það grefur undan heilbrigðri tekjuöflun og réttlæti. Það er engin sanngirni af neinum toga í því að sum fyrirtæki og sumir einstaklingar standi skil á öllum gjöldum sínum, en séu svo í samkeppni við aðra sem gera það ekki. Hv. þingmenn verða líka að hafa í huga að það eru sanngirnisþættir í þessum efnum í allar áttir. Það versta við óheilbrigða samkeppni á því sviði sem grefur undan eðlilegum skattskilum er ósanngirnin sem í henni er fólgin gagnvart þeim sem standa skil á öllu sínu. Miðað við núverandi stefnu tekur Ísland fullan þátt í viðleitni alþjóðasamfélagsins til að loka skattaskjólum og sækja upplýsingar milli landa þegar slíkt er á döfinni.

Virðulegi forseti. Mér finnst vera stór munur á því þegar hæstv. ráðherra hefur ekki upplýsingarnar og því þegar hann nennir ekki eða telur það pólitískt klókt að svara þeim ekki. Það er nákvæmlega það sem gerðist í fyrra svarinu. Það er mjög gott að pólitísk samstaða skuli vera komin um að við séum í samkeppni um fólk og fyrirtæki og þurfum þess vegna að vera með hagstætt skattumhverfi. Ég kannast ekki við að menn hafi haft mikinn áhuga á að hafa hér skattaskjól eða skattasmugu. Við unnum hins vegar mikið að því að einfalda skattkerfið og lækka skatta til að halda í okkar fólk því að eins og hv. fyrirspyrjandi fór yfir er mikið um að fólk flytji eða fari með fyrirtæki til annarra landa. Við ættum að ræða hvort við ættum ekki að kanna það sérstaklega þannig að við hefðum haldbærar upplýsingar um ástæðu 

Virðulegur forseti. Já, ég held að það væri mjög æskilegt að fjármálaráðuneytið kannaði þetta og aflaði upplýsinga um flótta fólks og fyrirtækja frá landinu undan skattstefnu stjórnvalda. Endurskoðunarfyrirtæki hafa ágætisyfirsýn yfir þetta. Ég er alveg viss um að þau gætu aðstoðað fjármálaráðuneytið við að gera athugun á þessu og áhrifum þess. En af því hæstv. fjármálaráðherra gaf í skyn að skattar væru enn þá miklu hærri í Svíþjóð en á Íslandi, vekur það athygli að mörg þessara fyrirtækja flytja einmitt til Svíþjóðar, fara þangað með starfsemi sína að hluta eða í heild. Þá hlýtur maður að spyrja: Hvað er það sem hrekur þau í burtu héðan? Er það stefna ríkisstjórnarinnar að einhverju öðru leyti? Mér skilst að yfirleitt gefi menn helst upp ástæðuna um hækkandi skatta en ekki síður óvissuna um skattstefnuna. Það var rétt sem hæstv. fjármálaráðherra sagði um mikilvægi þess að við séum samkeppnishæf, en nýtt mat á samkeppnishæfni Íslands sýnir að við færumst áfram niður listann og erum komin niður í 31. sæti í samkeppnishæfni þjóða af 59 löndum, að mig minnir, eftir að hafa verið í 4. sæti. Sérstaklega erum við lágt skráð hvað varðar liði er snúa að efnahagsstefnu stjórnvalda. Þar erum við í sumum tilvikum í eða við botnsætið. Ef hæstv. fjármálaráðherra er alvara með það að við þurfum að huga að því að landið sé samkeppnishæft á sviði efnahagsmála og hafi möguleika á því að laða til sín eða halda fyrirtækjum og fólki þá virðist þurfa að gera töluverðar úrbætur á.

Herra forseti. Ég hef ekki neinar tölur um það að héðan hafi orðið mikill brottflutningur fyrirtækja og allra síst af skattalegum ástæðum. Mörg fyrirtæki hafa lent í erfiðleikum og mörg hætt starfsemi og enn önnur eru í fjárhagslegri endurskipulagningu eins og gengur. Hér skráðu félög sig sérstaklega meðan við lýði var tilraun til að heimila aflandsfélögum að skrá hér starfsemi nánast skattfrjálst en þeirri tilraun lauk heldur snautlega með því m.a. að það fyrirkomulag var allt saman dæmt ólöglegt af ESA. Sem betur fer hefur dregið verulega úr brottflutningi einstaklinga. Við erum mun nær því að ná jöfnuði nú milli mánaða þegar það er skoðað en var á hinu óhagstæða ári 2009. Það er alveg rétt að þróunin í þeim efnum var nokkuð alvarleg á árinu 2009, en sem betur fer dró verulegar úr því í fyrra og er mun minni ójöfnuður í fólksflutningum til og frá landinu núna. Það er alveg rétt að í þessum mælingum á samkeppnishæfni skorum við ekki hátt á sviði efnahagsstjórnar. Nema hvað - skyldi geta verið að það sé vegna þess að hér varð eitt stykki allsherjarhrun? Auðvitað lækkar trúverðugleikinn við það og þeirra stjórnvalda sem stýra í landi þar sem slíkt gerðist. Að sjálfsögðu er það fyrst og fremst hrunið sem hér varð sem hefur sett okkur langt niður á þann lista. Verkefni okkar núna er að vinna okkur upp hann og við erum lögð af stað þá leið. Trúverðugleiki landsins á sviði efnahagsmála er að aukast eins og ég veit að hv. þingmaður hlýtur að gleðjast mjög yfir. Við fáum núna mun jákvæðari umsagnir, t.d. í starfsmannaskýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem kom út í gær og ég hvet hv. þingmann til að lesa, í þeirri skýrslu sem mun koma frá OECD og verður gerð opinber eftir eina til tvær vikur, það vill svo til að fjármálaráðuneytið fær að sjá hana í drögum, og víðar að berst rökstuðningur og vísbendingar um að trúverðugleiki okkar sé á uppleið, sem betur fer, enda mátti hann við því eins og hann var leikinn haustið 2008. Á Íslandi er áhættuálagið t.d. komið niður fyrir það sem það var nokkurn tímann á árinu 2008. Það er komið niður á slóðir þar sem það var í lok árs 2007, eða í um 200 punkta, án þess að það sé heilagur mælikvarði en það segir væntanlega einhverja sögu. Það er greinilegt að tiltrú manna á því að við séum að ná hér tökum á efnahagsmálunum er að aukast og ytra umhverfið er að átta sig á því að mikill árangur hefur náðst í þeim efnum. Það veit ég að gleður hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson mjög.

Virðulegi forseti. Ég ræði hér um mestu sorgarsögu í uppbyggingu vegamála á Íslandi á undanförnum árum. Hér vísa ég til uppbyggingar, eða skorts á uppbyggingu öllu heldur, í vegagerð á svokölluðum Vestfjarðavegi 60 sem er sorgarsaga sem ég hef stundum farið yfir úr þessum ræðustóli á Alþingi. Nú ætla ég eingöngu að ræða um vegagerðina frá Þorskafirði að Skálanesi og staðan er nákvæmlega sú að þar er allt í hífandi óvissu. Enginn veit hvert framhaldið verður. Hæstaréttardómur sem féll 2009 setti það mál allt saman í algjöra upplausn og óvissu og nú er mjög brýnt að höggva á hnútinn. Ég hafði forgöngu um það að flytja hér lagafrumvarp sem kvað á um að vegur á þessum slóðum yrði lagður til samræmis við úrskurð þáverandi hæstv. umhverfisráðherra, Jónínu Bjartmarz, sem var kveðinn upp í ársbyrjun 2007 sem Hæstiréttur dæmdi síðan ógildan án tillits til efnisatriða úrskurðarins. Hann dæmdi eingöngu á tæknilegum atriðum. Það hafa verið gerðar breytingar á lögum um umhverfismat og því hefur verið haldið fram að reynandi væri að fara af stað með nýtt umhverfismatsferli sem gæfi þá möguleika á því að leggja veginn á þessum slóðum, láglendisveg, út Þorskafjörðinn með þverun Djúpafjarðar og Gufufjarðar með landtöku skammt innan við Skálanes. Nú skal ég ekki fullyrða um það hver niðurstaðan verður á þessu máli, það er væntanlega líka í óvissu. Ég hafði skilið það svo að þegar dómurinn féll og menn höfðu farið yfir málið hefði verið talið skynsamlegt að hefja undirbúning að nýju umhverfismati, a.m.k. í öryggisskyni meðan verið væri að kanna aðrar leiðir og freista þess að leiða fram niðurstöðu í nýju umhverfismati sem fæli þá væntanlega í sér einhverjar breytingar á vegstæðinu, en fyrst og fremst með skírskotun til nýs lagaumhverfis sem gæfi færi á slíku. Þess vegna ákvað ég að spyrja hæstv. innanríkisráðherra hvort haldið hafi verið áfram undirbúningi að nýju umhverfismati vegna vegagerðarinnar á leiðinni Þorskafjörður/Skálanes á Vestfjarðavegi 60. Þetta er hluti af því að eyða óvissu. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt í umræðum um þetta mál, nú verður lögð fram ný samgönguáætlun í haust. Ég tel að annað sé algjörlega óviðunandi en að í þeirri samgönguáætlun komi fram skýr stefnumótun af hálfu hæstv. ríkisstjórnar um það hvernig háttað verði vegamálum á þessu svæði. Hér er gríðarlega mikið í húfi, hvorki meira né minna en framtíð byggðanna á sunnanverðum Vestfjörðum. Þess vegna er brýnt 

Hæstv. forseti. Eftir að Hæstiréttur felldi úr gildi úrskurð umhverfisráðherra sem heimilaði lagningu Vestfjarðavegar um Teigsskóg hefur ekki verið unnið að nýju umhverfismati fyrir þá sömu leið. Það er rétt sem fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda, um hluta Vestfjarðavegar ríkir óvissa vegna þess að um hann hafa staðið nokkrar deilur. Þar eru sjónarmið af ýmsum toga sem snúa að hagkvæmni, fjárhag og umhverfismálum. Ég tel mjög mikilvægt að reyna að ná sátt um þessar deilur. Við skýrðum frá því, ráðherrar í ríkisstjórn, þegar við sátum fund á Ísafirði fyrir fáeinum vikum að við hygðumst setja þetta mál í sáttaferli þar sem allir valkostir yrðu skoðaðir og leitað lausna um legu vegarins í samráði við heimamenn þar og tekið tillit til þeirra sjónarmiða sem ég vísaði til áðan. Ég sagði jafnframt á opnum fundi á Ísafirði við þetta tækifæri að það væri mikilvægt að við værum reiðubúin að hugsa alla hluti upp á nýtt, staðreyndin væri sú að við hefðum úr miklu minna fjármagni að spila en við gerðum fyrir fáeinum árum. Fyrir fáeinum árum vörðum við til samgöngumála yfir 30 milljörðum kr. á ári. Í ár eru það rúmlega 15 milljarðar, þar af 6 milljarðar til nýframkvæmda, þannig að ekki er þar saman að jafna. Sá kostur sem heimamenn vilja helst er dýrari en aðrir kostir sem hægt er að velja um. Síðan eru ýmis önnur sjónarmið en ég hef verið í samráði við Fjórðungssamband Vestfjarða um þetta efni, um það ferli sem við setjum þetta mál í. Ég hef í hyggju að halda vestur þegar þingi lýkur og vinna að því að koma þessu máli á réttan rekspöl. Ég veit að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson er einlægur áhugamaður um vegaumbætur á Vestfjörðum og hefur margoft barist fyrir samgöngubótum þar. Ég er honum sammála um það. Ég hef margoft sagt að mér finnist að það eigi að forgangsraða Vestfjörðum þegar kemur að samgöngumálunum, en þarna er óneitanlega erfitt mál við að glíma sem ég vil leggja mig allan fram um að reyna að finna lausn á.

Hæstv. forseti. Athugasemd mín snýr að því sem hæstv. innanríkisráðherra sagði áðan, að ekki væri unnið að nýju umhverfismati vegna framkvæmda á svæðinu Þorskafjörður/Skálanes eins og við erum hér að ræða. Það er nýtt fyrir mér vegna þess að á nokkrum fundum með sveitarstjórnarmönnum af sunnanverðum Vestfjörðum og Fjórðungssambandinu, plús þingmönnum Norðvesturkjördæmis, kom til mín skýlaus beiðni frá þeim um að nýtt umhverfismat yrði sett í gang, m.a. vegna nýrra laga um umhverfismat, eins og kom hér fram. Sem fyrrverandi samgönguráðherra man ég ekki betur en að ég hafi skrifað Vegagerðinni bréf þar sem ég fól henni að hefja þá vinnu á ný. Síðan getur vel verið að í því ferli leiði það til einhverrar annarrar niðurstöðu en þarna er talað um, en þetta er nýtt fyrir mér, virðulegi forseti. Ég spyr hæstv. innanríkisráðherra: Af hverju var þetta ferli stöðvað?

Frú forseti. Mér finnst svar hæstv. innanríkisráðherra Ögmundar Jónassonar hljóma holt vegna þess að hann stóð að því, og hans flokkur, að við sóttum um aðild að Evrópusambandinu og settum inn í það milljarða. Hann greiddi atkvæði með því. Til að fara í Evrópusambandið eru til nægir peningar. Mér finnst þetta ekki rétt forgangsröðun hjá hæstv. ríkisstjórn í þessu máli frekar en öðrum því að á sama tíma og við erum að sækja um aðild að Evrópusambandinu með miklum mannafla og miklum tilkostnaði sem hefur nánast stöðvað alla vinnslu í stjórnsýslunni hafa menn ekki efni á því að reka sjúkrahús o.s.frv.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og þeim sem tóku þátt í umræðunni sömuleiðis. Ástæðan fyrir því að ég lagði fram þessa fyrirspurn var sú að ég hafði, eins og hv. þm. Kristján L. Möller, staðið í þeirri trú að verið væri að vinna að nýju umhverfismati, einmitt vegna þess að komin voru ný lög um umhverfismat sem gáfu okkur mögulegar vonir um að hægt væri að komast að annarri niðurstöðu en hefur fengist eftir meðal annars þessa dómsúrskurði um vegagerð frá Þorskafirði í Skálanes. Þess vegna verð ég að játa að það kemur mér óþægilega á óvart og veldur miklum vonbrigðum að mér heyrist á þessu að nákvæmlega ekkert sé að gerast í sambandi við vegagerð á þessu svæði. Það er gott og blessað að reyna að setja þessa deilu sem sannarlega er til staðar í sáttaferli. En í hverju felst þá sáttaferli? Hvað er verið að gera í þeim efnum? Átti að setja niður nefnd? Ef svo er, þá hefur hún ekki verið skipuð tveimur mánuðum eftir að greint var frá því að þetta mál yrði sett í sáttaferli. Sáttaferlið getur líka falist í því að hæstv. ráðherra reyni að beita sér fyrir því sem ráðherra þessa málaflokks að finna einhverja lausn í þessum efnum, en þá verður sú lausn að fara að birtast mjög fljótlega. Það er rétt sem hæstv. ráðherra segir, auðvitað höfum við minni fjármuni núna illu heilli til vegagerðar en við höfðum áður, en fyrsta skrefið er að taka ákvörðun um það hvaða vegagerð menn ætla að ráðast í á þessu svæði eða hvort menn ætla að ráðast í einhverja vegagerð. Það liggur fyrir að heimamenn hafna leiðunum yfir Hjallháls og Ódrjúgsháls. Þá vitum við það. Það verður aldrei sátt um það. Þá er hinn kosturinn að reyna að finna aðrar leiðir um láglendið á þessu svæði. Þessi dómur liggur fyrir. Þá þurfa menn að taka af skarið. Viljum við segja einfaldlega með lögum frá Alþingi að vegurinn skuli liggja á tilteknum stað eða viljum við freista þess að finna eitthvert annað vegstæði? Það liggur einfaldlega fyrir að landeigendur á þessu svæði eru mótfallnir því að setja niður veg 

Hæstv. forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni, það er mjög mikilvægt að fá botn í þetta eins fljótt og hægt er en við verðum jafnframt að vanda til verka og reyna eftir því sem kostur er að ná sátt um þetta mál. Þá nálgast maður ekki viðræður með sama hætti og hv. þingmaður gerði hér. Heimamenn hafa hafnað tilteknum kostum, þar með er það út af borðinu. Það er ekkert út af borðinu. Við ætlum bara að ræða þessi mál algerlega fordómalaust og skoða í ljósi nýrrar fjárhagsstöðu og nýrra sjónarmiða sem kunna að vera uppi um hvað vænlegast sé að gera í málinu. Við skulum gæta okkar líka á því að mála þessa mynd ekki mjög dökkum litum. Það er verið að vinna að ýmsum samgöngubótum á Vestfjörðum, sem betur fer. Við erum hins vegar að vísa til tiltekins kafla á þessum vegi, Vestfjarðavegi, sem deilur hafa staðið um og við ætlum að reyna að leysa málið. Ætlum við að gera það með lagaboði eða samkomulagi? Við ætlum að freista þess að gera það með samkomulagi. Þarna eru miklar tilfinningar og miklar skoðanir. Ég hvet til þess að við reynum að nálgast þessi mál fordómalaust og án þess að gefa okkur nokkuð fyrir fram. Ég vil að minnsta kosti reyna það. Varðandi fyrirspurn forvera míns í embætti, hv. þm. Kristjáns Möllers, um hvort umhverfismat væri í gangi eða ekki, kannaði ég það mál í tilefni af þessari fyrirspurn. Svo er ekki. 

Virðulegur forseti. Á undanförnum árum hefur við því miður orðið vart við að skipulögð erlend glæpasamtök hafi náð fótfestu á Íslandi. Í því sambandi hafa menn orðið fyrir talsverðum vonbrigðum með Schengen-samstarfið, enda opnast með því greiðari leið á milli landa en áður var fyrir eftirlýsta menn. Danir hafa nú ákveðið að ganga í raun mjög langt í átt að því að efla landamæraeftirlit vegna þess að þeir hafa áhyggjur af slíkri þróun í heimalandi sínu og um það ríkir góð samstaða milli flokka í danska þinginu. Hins vegar hafa Danir fyrir vikið lent upp á kant við félaga sína í Evrópusambandinu sem telja þá í raun brjóta gegn ákvæðum Schengen-samningsins. Það deilumál er óleyst, en Danir leggja mikið upp úr því að þeir hafi rétt á því að verja landamæri sín gegn skipulagðri glæpastarfsemi. Nú eru flest eða öll fangelsi landsins full. Eitt af því sem var rætt varðandi þetta Schengen-samstarf var að þegar erlendir afbrotamenn væru handteknir í tilteknu landi yrðu þeir í flestum tilvikum sendir til heimalanda sinna til afplánunar. Ég velti fyrir mér hversu vel það hafi gengið eftir. Nú virðist hlutfall erlendra fanga í íslenskum fangelsum vera mun hærra en það var áður en Schengen-samningurinn tók gildi og jafnframt er í sumum tilvikum um að ræða menn sem tilheyra þessum skipulögðu glæpasamtökum og eru meðal annars að mati fangavarða mun hættulegri en þeir afbrotamenn sem þeir hafa fengist við lengst af. Því spyr ég hæstv. innanríkisráðherra: Hversu margir erlendir ríkisborgarar eru vistaðir í íslenskum fangelsum nú? Hvernig hefur það hlutfall breyst frá árinu 2001, þ.e. frá því áður en Íslendingar urðu aðilar að Schengen-samkomulaginu? Ég held að gagnlegt sé að fá þessar upplýsingar af þeim ástæðum sem ég rakti. Við þurfum að velta fyrir okkur hvort Schengen-samstarfið eins og það er núna veitir okkur þá vernd sem við ættum að geta haft eða hvort við þurfum að velta fyrir okkur sams konar aðgerðum og Danir eru núna að fást við. Eins þurfum við að velta fyrir okkur þessu með framsalið, hvort það hafi gengið eftir eins og ráð var fyrir gert.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir sitthvað sem fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar hvað varðar Schengen og erfiðleika sem Schengen-aðildin skapar Íslendingum, t.d. hvað varðar einstaklinga sem hefur verið vísað úr landi. Eftir að þeir gerast brotlegir við íslensk lög er erfitt að koma í veg fyrir að þeir komi aftur til landsins einmitt vegna Schengen-aðildarinnar. Hann spyr hversu margir erlendir fangar hafi verið vistaðir í íslenskum fangelsum í byrjun maí 2011. Þann 1. maí 2011 voru 30 erlendir fangar í íslenskum fangelsum, þar af 11 sem ekki voru búsettir á Íslandi. Þann 13. maí 2011 voru erlendu fangarnir hins vegar 35 talsins, þar af 15 fangar sem ekki eru búsettir á Íslandi. Eins og sést á þessum tölum er fjöldi erlendra fanga mjög mismunandi eftir dögum og getur fjöldinn breyst á stuttum tíma. Rétt er að geta þess að erlendum ríkisborgurum sem dæmdir eru í óskilorðsbundið fangelsi tók að fjölga árið 2001 og fjölgaði jafnt og þétt til ársins 2008, en fjöldinn hefur verið nokkuð stöðugur frá árinu 2008. Hann spyr einnig hversu hátt hlutfall fanga í íslenskum fangelsum hafi verið erlent í byrjun maí 2011 annars vegar og hins vegar í byrjun maí 2001. Þann 1. maí 2011 var hlutfall erlendra fanga 19% og þann 1. maí 2001 var hlutfall erlendra fanga 8%. Sé hins vegar miðað við 13. maí 2011 er hlutfall erlendra fanga 22% og 13. maí 2001 er hlutfall erlendra fanga 10%. Með öðrum orðum hefur hlutfallið aukist verulega, en eins og ég gat um í svari við fyrri spurningunni getur skipt máli hvaða dagsetningar eru hafðar til viðmiðunar því að fjöldinn er nokkuð breytilegur.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargott svar, þá sérstaklega fyrir að svara í raun meiru en var spurt beint um. Ráðherrar mættu taka sér þetta til fyrirmyndar því að eins og hæstv. ráðherra benti sjálfur á hefur það ákveðið skýringargildi að bera saman ólíkar dagsetningar með aðeins tveggja vikna millibili og sýnir að fjöldinn er talsverðum sveiflum háður. Engu að síður er gagnlegt að fá þessar upplýsingar og meðal annars þær upplýsingar sem hæstv. ráðherra vísaði til um að erlendum föngum hefði farið fjölgandi frá árinu 2001, árinu sem Íslendingar urðu aðilar að Schengen, og fram til ársins 2008. Þetta er innlegg í þá umræðu sem við þurfum að fara í um Schengen-samstarfið, hvort hægt sé að bæta það með einhverjum hætti eða hvort það hafi ekki staðið undir væntingum. Íslendingar voru ef ég man rétt eina eyþjóðin í Evrópu sem varð aðili að Schengen-samstarfinu á sínum tíma og Evrópusambandslönd eins og Bretland, Írland og Kýpur ákváðu að standa utan Schengen vegna þess að aðstæður þessara ríkja til að verja landamæri sín voru allt aðrar og betri en landa á meginlandinu. Auðvitað viljum við nýta okkur til hins ýtrasta þá möguleika sem við höfum á því að verja landið gegn skipulagðri erlendri glæpastarfsemi, ekki síst fíkniefnasölu. Einnig er mikilvægt að verja þá erlendu innflytjendur sem hingað hafa komið á undanförnum árum fyrir ágangi afbrotamanna úr heimalöndum þeirra. Því miður hefur það tíðkast, og meðal annars gerst á Íslandi, að afbrotamenn 

Hæstv. forseti. Ég tek undir þessar áherslur í málflutningi hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Það er mjög mikilvægt að við vöndum okkur í þessari umræðu því að eins og hann bendir réttilega á verður friðsamt fólk af erlendu bergi brotið sem hér er búsett iðulega fyrir áreiti þessara aðila. Nú kynni einhver að spyrja: Er glæpahneigð ríkari í röðum þessa fólks, erlends fólks, sem hingað kemur en íslensks fólks sem hér hefur verið? Svo er ekki, alls ekki. Málið snýst ekkert um það. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður bendir á, við erum að tala um erlend glæpagengi sem ryðjast til Íslands og inn í okkar samfélag. Þar kemur til kasta Schengen og möguleika okkar til að fylgjast með þeim sem hingað koma. Við erum að tala um ágang af erlendum skipulögðum glæpahópum sem hingað sækja og eiga ekkert skylt við þá friðsömu, heiðvirðu borgara frá þessum löndum sem hér starfa og eru velkomnir hér.

Virðulegi forseti. Ég vil spyrja hæstv. innanríkisráðherra um fangelsi á Hólmsheiði. Eins og við vitum þurfum við því miður á nýju fangelsi að halda og það hefur verið í undirbúningi og umræðu ansi lengi. Í Fréttablaðinu 20. desember á síðasta ári lýsti hæstv. innanríkisráðherra, þáverandi dómsmálaráðherra, því yfir að framkvæmdin gæti hafist á fyrri hluta næsta árs, þ.e. þessa árs. Ég vil þess vegna spyrja hver staða málsins sé því eins og við vitum er ástandið mjög slæmt. Ég hef sjálfur heimsótt Hegningarhúsið á Skólavörðustíg og þegar maður heimsækir húsið skilur maður af hverju mannréttindasamtök hafa gert athugasemdir við það. Þetta fornfræga hús má muna fífil sinn fegurri varðandi það hlutverk sem það gegnir núna. Það væri að vísu sérstakt fagnaðarefni ef þetta sögufræga og um margt reisulega hús væri nýtt sem annað en hegningarhús. Það sem ég vildi spyrja, virðulegi forseti, er þetta: Í fyrsta lagi, hver útbjó útboðsgögn fyrir byggingu fangelsis á Hólmsheiði? Í öðru lagi, hvað er hlutur íslenskra arkitekta stór í þeirri vinnu sem er lokið? Í þriðja lagi, hver er staða málsins og hvenær er gert ráð fyrir að fangelsið verði tekið í notkun? Ástæðan fyrir því að ég spyr sérstaklega um arkitekta er einfaldlega sú að við þurfum að hugsa fyrir því að arkitektar eins og aðrir hafi verkefni hér á landi. Það er ekkert sjálfgefið. Ég minnist þess t.d. að Inga Jóna Þórðardóttir sem stýrði byggingarnefnd Landspítalans og heilbrigðisstofnana bjó þannig um hnútana að meiri líkur væru á því, þrátt fyrir að það stóra verkefni væri boðið út, að það mundi falla íslenskum arkitektum í skaut þar sem íslenska var tungumálið í útboðinu. Það var án nokkurs vafa mikið heillaspor. Nú er lítið um verkefni hjá íslenskum arkitektum og þess vegna þurfum við að horfa 

Hæstv. forseti. Varðandi spurninguna um hver hafi útbúið útboðsgögn fyrir byggingu fangelsis á Hólmsheiði er því til að svara að vinnuhópur dómsmála- og mannréttindaráðuneytisins, nú innanríkisráðuneytis, hefur undanfarið látið útbúa útboðsgögn í samvinnu við Ríkiskaup. Ríkiskaup hefur notið aðstoðar Framkvæmdasýslu ríkisins. Frumáætlun sem og kröfu- og þarfalýsing vegna fangelsisins var unnin af íslensku ráðgjafarfyrirtæki. Frumuppdrættir sem eru hluti af útboðsgögnum voru hins vegar gerðir af danskri arkitektastofu. Þá er spurt um hve stór hlutur íslenskra arkitekta sé í þeirri vinnu sem er lokið. Fram til þessa hefur lítið reynt á vinnu arkitekta enda hefur útboð ekki farið fram. Eingöngu liggja fyrir frumuppdrættir sem dönsku arkitektarnir gerðu og er gert ráð fyrir aðkomu arkitekta, vonandi íslenskra, á síðari stigum verkefnisins. Í þriðja lagi er spurt um stöðu málsins og hvenær ráð sé fyrir gert að fangelsið verði tekið í notkun. Því er til að svara að nú er undirbúningi því sem næst lokið. Útboðsgögn liggja fyrir og samkomulag hefur náðst við Reykjavíkurborg um að bjóða fram lóð á Hólmsheiði þar sem gert er ráð fyrir byggingu fangelsis samkvæmt deiliskipulagi. Ekki er lokið afgreiðslu á fjármögnun fangelsisins en þegar ákvarðanir um það liggja fyrir mun ráðuneytið óska eftir því að Ríkiskaup auglýsi útboð á fangelsi. Ég vona að þess verði skammt að bíða.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ágætlega skýr svör. Það er auðvitað vonbrigði að íslenskir arkitektar hafa ekki komið að þessari vinnu. Það væri kannski fróðlegt að vita hvaða kostnaður hefur hlotist út af dönsku arkitektastofunni ef hæstv. ráðherra getur svarað því en það kemur ekki fram í spurningunni þannig að ég hef skilning á því ef hann getur ekki svarað því hér og nú. Ég mundi þá leitast við að fá þær upplýsingar í kjölfarið. Ég þarf ekki að endurtaka það sem ég fór yfir áðan um verkefnaskort arkitekta en arkitektar eru stétt manna sem getur svo sem flust á milli landa, sem er að vísu gott fyrir hana en við viljum síður að ungt fólk flytjist héðan. Við þurfum að huga að því að skapa því gott umhverfi. Það er því mikil vonbrigði að íslenskir arkitektar hafi ekki komið að verkefninu fram til þessa. En hæstv. ráðherra segir að vonandi verði bragarbót þar á. Sömuleiðis er slæmt að ekki sé ljóst hvenær gert er ráð fyrir að fangelsið verði tekið í notkun. Ef ég skil hæstv. ráðherra rétt eigum við eftir að ganga frá fjármögnun fangelsisins. Þannig er staðan. Þangað til því verkefni er lokið vitum við ekki hvenær framkvæmdir hefjast eða fangelsið verður tekið í notkun. Það er auðvitað miður. Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið en ef hann hefði upplýsingar um tölur varðandi kostnað við dönsku arkitektana væri vel þegið að fá þær upplýsingar.

Hæstv. forseti. Ég spurðist fyrir um hve hár kostnaðurinn væri vegna dönsku arkitektanna. Mér er tjáð að hann sé tæpar 5 milljónir. Þetta er eiginlega frumhugsunin í verkinu sem þarna er sett fram af hálfu arkitektastofu sem hefur sérhæft sig nokkuð á þessu sviði, að því er mér er sagt, en hún er þar með útilokuð frá aðkomu að útboðinu vegna þess að hún stæði öðrum framar. Ég hef spurt sérstaklega eftir því hvort megi ekki ætla að íslenskir arkitektar hafi greiðari aðkomu að þessu verkefni en erlendir því ég tek heils hugar undir með hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að mjög mikilvægt er að þau verkefni sem unnin eru á vegum opinberra aðila hafni hjá íslenskum arkitektum sem búa við mikinn verkefnaskort. Ég hef sem sagt gengið eftir þessu og legg áherslu á að þannig verði búið um hnútana. Ég held að betra sé líka fyrir verkið að byggingin sé teiknuð af mönnum sem séu öllum málum hér kunnugir. En kostnaðurinn er tæpar 5 milljónir. Hvað varðar byggingartíma er mér sagt að ætla megi að hann sé tvö ár eða þar um bil þar til hægt verði að taka bygginguna í notkun. Ég vona að útboðið geti farið fram hið bráðasta en við eigum eftir að ganga frá því hvernig það verður gert nákvæmlega.