Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason) Hæstv. forseti. Eins og fram kemur í aths. með þessu lagafrv. hefur verið starfandi nefnd á vegum heilbr.- og trmrn. að endurskoðun lyfjamálefna um 5 ára skeið. Niðurstaðan hefur orðið sú, að eðlilegt þótti að skipta gildandi lyfsölulögum í þrjá lagabálka. Hér liggur fyrir frv. til lyfjalaga og enn fremur hefur verið afgreitt frá Alþ. annað frv., um lyfjafræðinga, en í þriðja frv., sem ekki er samið og verður ekki lagt fram á Alþ. fyrr en í fyrsta lagi að hausti eða næsta vetur, verður fjallað um dreifingu lyfja almennt og þar með rekstur lyfjaheildverslana og lyfjabúða. Þessi nefnd gerði drög að frv., sem hér liggur fyrir, og skilaði þeim í árslok 1977. Rn. sendi að því loknu drögin til umsagnar Apótekarafélagi Íslands, Lyfjafræðingafélagi Íslands, Læknafélagi Íslands og lyfjavöruhópi Félags ísl. stórkaupmanna. Að fengnum aths. þessara aðila hefur rn. gert ýmsar breytingar frá hinum fyrri drögum nefndarinnar. Er þá fyrst og fremst að telja kafla, sem nefndin hafði í sínum drögum og fjallaði um sölu og dreifingu lyfja. Rn. telur að þessi kafli eigi betur heima í væntanlegu frv. um dreifingu lyfja og geti þannig beðið að ósekju, enda voru í þeim kafla veigamikil nýmæli, svo sem um stofnun sérstakra lyfjabúða á vegum Háskóla Íslands og sérstakra sjúkrahúslyfjabúða, sem rétt er að fjallað verði um við lagasetningu um heildarskipulag lyfjadreifingarmála hér á landi. Þá hafa verið gerðar verulegar breytingar á skipan lyfjaverðlagsnefndar og lyfjanefndar og stjórn lyfsölusjóðs frá því er greindi í upphaflegum drögum nefndarinnar. Eru breytingarnar helst þær, að fækkað er nefndar- og stjórnarmönnum frá því sem var í drögum nefndarinnar, og er það einnig í samræmi við skoðanir áðurgreindra umsagnaraðila. Það blandast engum hugur um að lyf eru mjög viðkvæmur varningur og er sífellt meiri ástæða til að gæta fyllstu varúðar í allri meðferð á þeim. Annar þáttur, sem yfirvöld þurfa að gæta, er að verð á lyfjum sé hóflegt svo sem kostur er, enda eru útgjöld vegna lyfja verulegur kostnaðarhluti í greiðslum almannatrygginga vegna sjúkrakostnaðar. Einnig er nauðsynlegt að heilbrigðisyfirvöld hlutist til um að allt dreifingarkerfi lyfja og framleiðsla þeirra innanlands fari fram með sem öruggustum hætti. Segja má að þessum nefndu þáttum séu gerð skil í þessu frv., en að undanskildum dreifingarþættinum sem tekinn var út og ég gat um hér áðan. Veigamesta nýmælið er án efa stofnun lyfsölusjóðs. Helsta röksemdin fyrir stofnun slíks sjóðs er að mjög ör eigendaskipti eru á lyfjabúðum, að meðaltali um það bil á 15 ára fresti, og þar af leiðandi er lyfjaverðinu ætlað að taka þátt í að greiða mjög ört niður stofnkostnað af lyfjabúðum. Annað mál er svo að sá, sem byrjar lyfjabúðarekstur, þarf á tiltölulega stuttum tíma að festa mikið fé í húsnæði, tækjum og birgðum og verður því að stofna til skulda sem einatt verða honum þungur baggi framan af. Afleiðingar þessa hafa verið að sumir menn hafa ekki getað notfært sér lyfsöluleyfi, og ætla má einnig að hæfir menn veigri sér við að sækja um leyfi til lyfsölu. Tilgangur lyfsölusjóðs er því að stuðla með nokkrum hætti að lausn þessa vanda og þá einkum að auðvelda eigendaskipti að lyfjabúðum. Þá er honum einnig ætlað að jafna aðstöðu þeirra, sem fá lyfsöluleyfi. Annað veigamikið nýmæli í þessu frv. er að áætlað er að lyfjabúðir hafi ekki, eins og tíðkast hefur frá upphafi og fram til þessa tíma, sjálfkrafa rétt til framleiðslu lyfja, heldur lúti þær sömu kröfum og um lyfjagerðir eftir árið 1985. Er þetta liður í þeirri þróun sem hefur orðið sífellt örari síðustu árin í framleiðslu lyfja. Öll tækni og rannsóknakröfur hafa aukist svo að smáir framleiðendur eiga örðugt um vik og í rauninni er óhagkvæmt að margir aðilar hér á landi fáist við sömu framleiðslu. Eftir sem áður má ætla að stærri lyfjabúðir haldi áfram framleiðslu eftir árið 1985, að fengnu starfsleyfi. En annars verða það fyrst og fremst stærri aðilar í lyfjaframleiðslu í dag sem hafa á hendi lyfjaframleiðslu eftir þann tíma. Er þar fyrst og fremst um þrjú fyrirtæki að ræða, eitt ríkisfyrirtæki og tvö fyrirtæki einkaaðila. Í Ed. voru gerðar allmargar breytingar á frv. Flestar voru þær fremur litlar og aðallega þá til þess að gera hin ýmsu ákvæði skýrari en áður var. Auk þess voru nokkrar smávægilegar efnisbreytingar gerðar á frv. Um það var full samstaða bæði í þeirri n., sem hafði með frv. að gera þar, og í d. í heild. Mér þykir ekki rétt að orðlengja um fleiri atriði þessa frv, á þessu stigi, en vitna til ítarlegra aths. með frv. og legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.

Flm. (Lúðvík Jósepsson) Hæstv. forseti. Á þskj. 467 flyt ég till. til þál. um skipulagningu á fisklöndun til fiskvinnslustöðva. Í upptalningu, sem fram kemur í till. sjálfri, kemur fram lýsing á því meginverkefni sem lagt er til með þessari till. að unnið verði að. En till. er á þessa leið, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela sjútvrn, að undirbúa löggjöf um skipulag á fisklöndun til fiskvinnslustöðva með það að markmiði, að fiskiskipafloti landsmanna nýtist sem best til þess að tryggja fiskvinnslustöðvum sem jafnast og best hráefni til samfelldrar vinnslu.“ Og síðan segir í till.: „Áhersla skal lögð á eftirfarandi meginatriði í hinu nýja skipulagi: 1. Landinu sé skipt í löndunarsvæði í samræmi við samgönguaðstæður og hagkvæm samskipti á milli fiskvinnslustöðva. Endanlegt ákvörðunarvald um svæðaskiptingu hafi hagsmunaaðilar á svæðunum. 2. Yfirstjórn á hverju löndunarsvæði sé í höndum heimaaðila á svæðinu þ. e. a. s. í höndum fulltrúa fiskvinnslustöðva, útgerðaraðila og sjómanna og fiskvinnslufólks. 3. Stefnt sé að því að miðla hráefni á sem hagkvæmastan hátt á milli fiskvinnslustöðva þannig að vinna geti verið samfelld og hagkvæm í öllum vinnslustöðvum svæðisins. 4. Fiskafli sé fluttur í kældum og lokuðum flutningatækjum á milli vinnslustöðva eftir því sem þörf er á. 5. Að því sé stefnt, að fiskiveiðiflotinn, sem veiðir fyrir svæðið, sé í góðu samræmi við afkastagetu vinnslustöðvanna. 6. Tryggt sé í væntanlegri löggjöf, að ríkissjóður l.eggi fram nokkurt fé til að koma skipulagningunni á og til þess að standa undir hluta af rekstri nauðsynlegra flutningatækja. Heimilt verði að taka nokkurt gjald af öllum lönduðum fiski á svæðinu til þess að standa undir sameiginlegum kostnaði.“ Mér er ljóst að starfstími þingsins er orðinn skammur og það eru því ekki tök á því að ræða þessa till. í löngu máli. Till. fylgir allítarleg grg. og þar kemur fram hvað fyrir mér vakir með flutningi þessarar tillögu. En til viðbótar við það, sem þar kemur fram, vil ég segja það, að ég er ekki í neinum vafa um að hér er um að ræða eitt af allra þýðingarmestu málum sem við stöndum nú frammi fyrir varðandi skipulagningu á atvinnumálum okkar. Auðvitað eru fiskveiðar okkar og fiskvinnsla stærsti þáttur atvinnulífs okkar og sá þátturinn sem margir aðrir þættir ráðast af. Að sjálfsögðu er ekki dregið á neinn hátt úr gildi hins almenna iðnaðar, landbúnaðar eða annarra atvinnugreina, þó að á það sé bent, að eins og til háttar í atvinnumálum okkar er það sjávarútvegurinn, fiskveiðarnar og fiskvinnslan, sem stendur undir meginparti gjaldeyrisöflunarinnar, en það er sú gjaldeyrisöflun sem síðan ræður því, hvað er hægt að gera á öðrum sviðum í hinum ýmsu greinum atvinnulífsins. Nú hefur nokkuð verið rætt um það í seinni tíð, að e. t. v. væri íslenski fiskiskipaflotinn orðinn of stór, og miklar fullyrðingar hafa komið fram um þau efni, einkum þó og sérstaklega frá þeim sem minnst þekkja til að mínum dómi. Þá er gjarnan í það vitnað, að fiskiskipaflotinn hafi stækkað að rúmlestatölu svo og svo mikið frá fyrri lárum, en hins vegar hafi heildaraflamagnið ekki breyst í réttum hlutföllum við stækkun flotans. Samanburður á þennan hátt er að mínum dómi algerlega út í hött. Í fyrsta lagi er það svo, að verulegur hluti af stækkun fiskveiðiflota okkar að rúmlestatölu - mjög verulegur hluti - hefur hreinlega farið í það að bæta aðbúnað og aðstöðu þeirra sem á sjónum eru og vinna við veiðarnar. Þar hefur sem sagt átt sér stað svipað og gerst hefur í landi, að kröfur eru orðnar allt aðrar um vistarverur og vinnusvæði en áður þekktust. Áður var það t. d. mjög algengt að á aðalfiskibátum okkar sem stunduðu þorskveiðar og þar sem skipshöfnin var 10 eða 12 menn, væru skipshöfninni boðin slík kjör, að allir urðu að búa þar í einni káetu eða einum lúkar á þessum gömlum bátum, og þá þótti það sjálfsagt sem allsherjarskipulag að alltaf væri hvert rúm, svefnrúm fyrir menn, ætlað tveimur mönnum minnst. Nú er þetta auðvitað liðin tíð í flestum tilvikum og sérstaklega varðandi nýju skipin, þar sem algengast er að hver skipverji ráði jafnvel yfir eigin herbergi. Og það er ekki aðeins á þessu sviði að óhjákvæmilegt hefur verið að fiskiskipin hafi stækkað að rúmlestatölu, þótt að sjálfsögðu breyttist ekki veiðihæfnin að sama skapi, eins og sumir virðast álíta að hefði átt að vera. Það er rétt, að nú um skeið hefur verið óhjákvæmilegt að grípa til ýmiss konar ráðstafana sem dregið hafa nokkuð úr afkastagetu flotans. Ekki hefur þótt mögulegt að láta flotann vinna allt árið, og hefur verið gripið til stöðvana vegna ástands fiskistofna. En þar er að sjálfsögðu um tímabundið vandamál að ræða og væri algert óvit að ætla að miða fiskiskipaflotann við slíkt. Ef það yrði gert stæðum við frammi fyrir því að hafa allt of lítinn fiskiskipaflota þegar aðstæður væru orðnar aðrar á fiskimiðunum. Það er líka skoðun mín, að raunverulega sé það svo, að það aflamagn, sem fiskiskipafloti okkar dregur að landi, sé það mikið þegar á heildina er litið, að við finnum ekki dæmi um annað eins hjá neinni fiskveiðiþjóð og það sé afar hæpið að reikna með því, að fiskiskipin komi með að landi miklu meira magn en þau gera nú, svo framarlega sem vel er staðið að því að fara með aflann og búa um hann til vinnslu. En að sjálfsögðu nálgumst við það meir og meir, að við þurfum að hyggja vandlega að því, hve stór fiskiskipaflotinn á að vera þannig að hann sé í sem bestu samræmi við nýtingu fiskimiðanna og auðvitað einnig í samræmi við þá vinnslumöguleika sem eru fyrir í landi til þess að vinna aflann. Að mínum dómi verður mjög erfitt að taka á þessu verkefni, þ. e. a. s. að samræma þarna veiðigetu og stöðu fiskstofna heildarskipulagi á þessi mál yfir allt landið. Og þá komum við auðvitað að því, að nokkuð þarf að breyta frá því sem verið hefur því grundvallarskipulagi sem veiðarnar hafa verið byggðar upp á og eins vinnslan í landi. En við vitum að meginkerfið hefur verið það, að hver einstakur útgerðarstaður hefur reynt að tryggja sér ákveðinn fiskiskipafjölda og sá útgerðarstaður hefur einnig komið upp hjá sér ákveðnum fjölda af fiskvinnslustöðvum. Er ég er á þeirri skoðun, og það kemur fram í þessari till., að það sé þegar komið að því, að við eigum að líta á þessi skipulagsmál á víðara sviði. Við eigum ekki að miða þetta eingöngu við hvern einstakan stað, heldur við stærri veiðisvæði, jafnvel heila landshluta. Því er það, að ég held að kominn sé tími til þess að við setjum löggjöf sem miði að því að koma skipulagi á þessi mál í þá átt sem gerir ráð fyrir. Í grg. með till. er nokkuð vitnað til þess, að á árinu 1973 hófum við skipulagningu í sambandi við loðnuveiðar og loðnulöndun og vinnsluna á loðnu í landi. Ég hygg að allir séu á einu máli um að það skipulag hafi reynst rétt og gagnlegt fyrir alla aðila. Við vitum líka að það fyrirbæri er algengt enn í dag hjá okkur, að það berist að einni verstöð meiri fiskafli á vissum tíma en verstöðin ræður við með eðlilegum hætti, þó að nálæg verstöð kunni að vera þannig sett að hún hafi ekki nægilegt hráefni til þess að vinna úr. Nokkuð hefur verið farið inn á þá braut að flytja fiskafla á milli stöðva, taka upp samvinnu á milli verkunarstöðva, og það hefur sýnt sig í reyndinni að hafa komið að miklu gagni. Það er mín skoðun, að við eigum að taka upp skipulag, en e. t. v. tekur það okkur nokkurn tíma. Sé t. d. miðað við svæði eins og Reykjanessvæðið, þá eigi að taka upp skipulag sem gengur út frá því, að Reykjanessvæðið allt sé í rauninni eitt löndunarsvæði og eitt fiskvinnslusvæði. Skipti ekki höfuðmáli, hverjir væru eigendur að veiðiflotanum fyrir svæðið eða hvar skipin landa, því að tiltölulega auðvelt væri að dreifa fiskaflanum á milli vinnslustöðvanna í gegnum eina sameiginlega miðstöð. Væri svona skipulagi komið á væri miklu auðveldara að samræma veiðiafköstin og vinnsluafköstin á svæðinu, og þar sem stendur þannig á, eins og t. d. á Reykjanesinu, að þar þarf í rauninni að byggja upp fiskvinnsluna að nýju að mjög verulegu leyti, væri þýðingarmikið að gera það út frá slíku grundvallarsjónarmiði, að þetta svæði væri eitt og sameiginlegt, sem gæti þá að sjálfsögðu tryggt miklu öruggari atvinnu í fiskvinnslunni og væntanlega betri rekstur og betri nýtingu en gerist þegar svæðinu er margskipt í mörg smærri umdæmi með litlu sambandi á milli útgerðarstaða. En þetta fyrirkomulag gildir ekki að mínum dómi aðeins um Reykjanessvæðið. Alveg sams konar skipulag er hægt að taka upp annars staðar á landinu. Það er tiltölulega auðvelt að skipta landinu þannig í veiði- og vinnslusvæði, skipuleggja þau sem slík og lyfta þannig fiskvinnslu okkar, sem er langsamlega stærsta atvinnugrein í landinu og þýðingarmesta, upp á miklu hærra stig en hún er á nú. Samvinna af þessu tagi hefur tekist á milli einstakra staða og gefist ágætlega, en það er að mínum dómi þýðingarmikið að farið verði að vinna að þessu á skipulegan hátt. Till. mín er sú, að þetta verkefni verði falið sjútvrn., það taki að sér undirbúning þessa máls og vinni áfram að því í samráði við þá sem hér eiga hlut að máli, þ. e. a. s. bæði útvegsmenn og sjómenn og fiskverkendur í landinu og fiskvinnslufólk, því að þessir aðilar eiga þarna mestra hagsmuna að gæta. Mér dettur ekki í hug að það verði hafður sá háttur á í sambandi við þetta mál, að komið verði með löggjöf og hún drifin í gegnum Alþ. og síðan verði allir skyldaðir til þess að fara eftir þessari löggjöf strax, menn verði þvingaðir til þess að fara þarna eftir mjög föstum reglum. Ég held að þetta verði að vinna upp á nokkrum tíma og í samvinnu við þá sem eiga hlut að máli. Eins og ég sagði í upphafi máls míns er mér ljóst að ekki er tími til þess að þessu sinni á Alþ. að ræða þetta mál ítarlega, en ég vísa til grg. með till. Ég vænti þess, að hv. Alþ. geri sér grein fyrir því, að hér er um að ræða eitt af þýðingarmestu málum í skipulagningu á atvinnulífi okkar. Að mínum dómi er ekki of mikið sagt, þó að það væri metið svo, að hægt væri með góðri skipulagningu að auka vinnsluverðmæti fiskvinnslunnar í landinu um 10–20% frá því sem nú er á stuttum tíma með svona skipulagningu. Þarna væri hægt að komast af með tiltölulega minni fjárfestingu en ella og miklu betri nýtingu á öllum tækjum umfram það sem nú er. Og hið sama mundi einnig koma í ljós að mínum dómi í sambandi við veiðiflotann. Hann mundi nýtast betur og á eðlilegri hátt, ef að þessu væri unnið. En aðaltilgangur minn með flutningi þessarar till. að þessu sinni er að vekja athygli á þessu stóra máli, kynna það á Alþ. og ýta á að sjútvrn. fari að undirbúa þetta mál. Ég vona að flutningur þessarar till. hafi nokkuð að segja í þessa átt. Að lokinni umr. um till. legg ég til, hæstv. forseti, að henni verði vísað til sjútvn. d. til frekari athugunar og fyrirgreiðslu.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Mér er ljóst að ekki er hægt að ræða þessa till. eða þetta mál efnislega í heild, en ég vil aðeins minna á að á nokkrum stöðum á landinu hefur verið tekin upp nokkuð góð samvinna á þessu sviði, að fiski sé miðlað á milli fiskvinnslustöðva þar sem samgönguaðstæður eru með þeim hætti, og samstarf hefur verið vaxandi á undanförnum árum. Þó er það rétt, að á öðrum stöðum er varla hægt að segja að slíkt samstarf sé til og oft og tíðum er ráðandi skefjalaust kapphlaup um það hráefni sem á land berst. Ég tel að eðlilegt sé og sjálfsagt að skipuleggja þessi mál betur og í fullri samvinnu við sjómenn, útgerðarmenn og fiskvinnslustöðvar, en hugsa ekki um að gera heildarskipulag fyrir allt landið í einu, enda bendir flm. þessarar till. á, að landinu sé skipt í löndunarsvæði í samræmi við samgönguaðstæður og hagkvæm samskipti á milli fiskvinnslustöðva. Þetta er auðvitað alveg rétt og eðlileg ábending. Ég fyrir mitt leyti tel mikils virði að hreyfa þessu máli og er því í öllum grundvallaratriðum sammála og finnst það eðlilegt. Þar sem óvíst er að þessi þáltill. nái fram að ganga vegna þess að þinghaldi er nú að ljúka, þá hef ég fullan hug á því að leita samstarfs við aðila, ekki eingöngu heildarsamtök, sem staðsett eru í Reykjavík, heldur ekki síður og jafnvel enn frekar samtök í sjálfum byggðarlögunum, þar sem þarf fyrst og fremst að koma slíku samstarfi á. Ég tel að með þessari till. sé minnt á mál, sem að vísu oft áður hefur verið hreyft af ýmsum aðilum. Og ég tel fyrir mitt leyti, eins og háttað er með fiskveiðar og fiskgengd á hinum ýmsu svæðum, að rétt sé að fara í verulegum atriðum inn á sömu braut og hér er lagt til.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur athugað þetta frv. og mælir einróma með samþykkt þess. Tölur í frv. hafa verið bornar saman við ríkisreikninginn og reynst réttar.

Frsm. (Gunnlaugur Finnsson) Hæstv. forseti. Þetta frv. liggur nú fyrir Alþ. í þriðja sinn. Í fyrra var frv. afgreitt frá þessari deild, en náði ekki fram að ganga í Ed., enda þá orðið mjög liðið á þingtímann. Í meðförum Nd. í fyrra höfðu verið gerðar allmiklar breytingar á frv. frá því að það var lagt fram í upphafi, og í meðförum Ed. nú voru enn gerðar á því nokkrar breytingar. Það kom fram þegar frv. var lagt fram í Ed., að það væri þá lagt fram eins og það var afgreitt úr Nd. í fyrra, en einhverra hluta vegna er þar um misskilning að ræða vegna þess að í V. kafla frv., 16. gr., höfðu komið inn viðbótarákvæði að því er byggingarstjóra varðaði. Ég tel rétt að nefna aðeins til skýringar þær efnisbreytingar fyrst og fremst sem gerðar voru í Ed. Þar voru gerðar þær breytingar á 6. gr. frv., þ. e. varðandi byggingarnefndir, að tekin var út úr frv. hugmyndin um að það skyldi að lögum kjósa svæðisbyggingarnefndir, þannig að landið allt yrði skylt til þess að lúta ákveðnu kerfi, ákveðinni samvinnu á milli sveitahreppanna, hinna fámennari hreppa, en hins vegar óbreytt ástand í þeim hreppum, þar sem íbúar eru 300 og fleiri. Í þeirri mynd, sem frv. er í nú og kom í frá Ed., er eingöngu gert ráð fyrir skyldu til að kjósa byggingarnefndir í öllum sveitarfélögum, en gert að heimild að skipa eða kjósa svokallaðar svæðisbyggingarnefndir. Þetta er meginbreytingin, sem kemur fram í 6. gr. varðandi byggingarnefndirnar. Félmn. Nd. hefur fyrir sitt leyti fallist á að þessar breytingar standi í frv. áfram. Í öðru lagi er varðandi efnisatriði gert ráð fyrir nokkurri breytingu í 12. gr., þar sem rætt er um hverjir hafi heimild til þess að gera aðaluppdrætti og séruppdrætti af húsum og öðrum mannvirkjum. Í meðförum Ed. var nokkuð rýmkað um ákvæði, þar sem gert er ráð fyrir, að nánast allir, sem til þess eru hæfir og teknir gildir af byggingarnefndum, geti gert aðaluppdrætti og séruppdrætti. Er þá gert ráð fyrir því, að það séu frekar svæðisbundin leyfi, sem þar eru veitt, en það sé háð allsherjarlöggildingu. Á þessa efnisbreytingu hefur félmn. Nd. einnig fallist. Þriðja breytingin, sem gerð var, varðar byggingarstjórana. Eins og frv. fór frá Nd. í fyrra var gert ráð fyrir að byggingarstjórar skyldu skipaðir við gerð hvers mannvirkis og vera ábyrgir aðilar fyrir því. Í Ed. var þessi skylda tekin út og ákvæðinu breytt þannig að þetta var gert að heimildarákvæði. En jafnframt var skotið inn í þennan kafla, sem ekki hafði þá lengur yfirskriftina „Byggingarstjórar“, heldur „Umsjón með byggingarframkvæmdum“, fjórum nýjum greinum, sem voru teknar beint upp úr byggingarsamþykkt Reykjavíkurborgar og jafnframt eru greinar sem eru í fyrirmynd að byggingarsamþykktum fyrir þéttbýlisstaði og óhætt er að segja að velflest þéttbýlli sveitarfélög í landinu hafi farið eftir og fengið staðfestingu fyrir. Það er óhætt að segja að nokkur misskilningur hafi komið upp á milli félagsmálanefndanna og raunar þá deildanna um það, hvað felst í hugtakinu byggingarstjóri. Eins og við gengum frá frv. í fyrra og fram kemur í því nál., sem hér er lagt fram, þá var það okkar skoðun, að byggingarstjóraembættið væri ekki faglegt embætti, þ. e. a. s. að viðurkenning á byggingarstjóra væri ekki viðurkenning á réttindastöðu í byggingarmálefnum, heldur væri þetta embætti fyrst og fremst framkvæmdastjóraembætti, þar sem viðkomandi hefði það hlutverk annars vegar að vera ábyrgur gagnvart bygginganefndum, en hann á líka að sjá um að tengja saman störf hinna ýmsu iðnmeistara sem við viðkomandi mannvirkjagerð starfa. Þannig var það aðalatriði og er í okkar huga, að byggingarstjóri, sem fær viðurkenningu, fær viðurkenningu aðeins fyrir þeirri framkvæmd sem viðurkenningin hljóðar upp á, en ekki almennt fyrir öðrum framkvæmdum. Eftir sameiginlegan fund beggja félmn. hefur það þess vegna orðið endanleg niðurstaða okkar í félmn. Nd. að leggja til, að aftur verði þessum kafla breytt, þ. e. a. s. að 16., 17., 18 og 19. gr. í frv., eins og það er samþykkt frá Ed., falli niður og auk þess falli niður 2. mgr. 20. gr., sem var og verður nú 16. gr. Með þessu móti teljum við að við náum þeim markmiðum sem sett voru og hugsuð varðandi byggingarstjórana sem slíka. Þess vegna eru fluttar brtt. á þskj. 799, fyrst og fremst að því er þetta atriði varðar. Aðrar brtt., sem eru á þessu þskj., eru fyrst og fremst tilfærslur eða leiðréttingaratriði með tilliti til þess að greinaröðin breytist við það að þessar fjórar greinar eru aftur felldar niður. Ég held að ekki sé ástæða til þess að rekja þetta efnislega frekar. Ég vil minnast aftur á, eins og ég sagði áðan, að það er orðin knýjandi þörf að byggingarlög verði sett. Þetta er þriðja þingið sem fjallar um byggingarlögin. Það hefur átt sér stað mikil undirbúningsvinna. Það var stór nefnd, nefnd 13 manna, sem vann að gerð frv. í upphafi og náði um það samstöðu. Það var sent út mjög víða og bárust 29 umsagnir um frv. sem unnið var úr. Það hefur fengið enn fremur ítarlega athugun í Ed. Ég hygg að við séum nú komnir að því að geta afgreitt þetta frv. sem lög, og ég vænti þess, miðað við þá þörf sem er á að fá fyrstu samræmdu byggingarlögin fyrir landið, að það verði hægt að ljúka því nú á þessu þingi.

Frsm. (Ellert B. Schram) Hæstv. forseti. Hv. menntmn. hefur tekið þetta mál til meðferðar á fundum sínum og hefur orðið sammála um að mæla með samþykkt frv. eins og það liggur fyrir eftir afgreiðslu í Ed., en þó með þeirri breytingu að 2. mgr. 12. gr. hljóði svo: „Þjóðleikhúsinu er heimilt, eftir því sem aðstæður leyfa, að ráða til starfa leikritahöfund eða aðra höfunda allt að einu ári.“ Breytingin er í því fólgin, að í staðinn fyrir að heimildin nái til þess að ráða leikritahöfund eða aðra höfunda til þriggja eða sex mánaða, þá er þessi tími rýmkaður í allt að eitt ár. N. varð sammála um að mæla með þessari breytingu. Ég tel, hæstv. forseti, að þm. sé þetta mál svo kunnugt, enda hefur þetta frv. legið fyrir hér á fleiri en einu þingi, að ástæðulaust sé að fara um það fleiri orðum og lýsa því efnislega, en endurtek að menntmn. mælir einróma með því, að frv. verði samþykkt með þessari breytingu.

Frsm. (Gunnlaugur Finnsson) Hæstv. forseti. Um þetta mál er mjög lítið að segja. Félmn. leggur til að það verði samþ. eins og það kom frá Ed. Þetta frv. er eins og það var afgreitt hér frá n. í fyrra með viðbótartill. sem kom frá félmn. Ed. og er á þskj. 371. Þar er tekið fram að kveða skuli á um að hið skipulagða svæði geri fötluðu og öldruðu fólki auðvelt að komast leiðar sinnar. Ég hef ekki um þetta fleiri orð. N. leggur til að frv. verði samþ. eins og það kom frá Ed.

Frsm. (Gunnlaugur Finnsson) Hæstv. forseti. Félmn. hefur fjallað um þetta frv., sem lagt var fram á öndverðu þinginu, og sendi það til umsagnar Húsnæðismálastofnunar ríkisins. N. lítur svo á, að hér sé mjög þýðingarmiklu og merku máli hreyft. Það hefur mjög komið fram í umr. manna á meðal, að marka þurfi aðra stefnu en þá sem nú er varðandi það atriði að tryggja sem best nýtingu eldra húsnæðis, viðhald og endurbyggingu, þannig að það fjármagn, sem fer til húsnæðismálanna, nýtist sem best, jafnhliða því að hamla gegn þeirri þróun, sem víða hefur átt sér stað, að ákveðnir borgarhlutar hafa nánast eyðst að byggð, þ. e. fólk hefur flutt í ný hverfi og sú staða komið upp, að mikið ónotað húsnæði eða illa nýtt húsnæði er fyrir hendi á vissum svæðum, vissum hlutum bæja, með þeim afleiðingum að bæði sveitarstjórnaryfirvöld sem og ríkisvaldið verða að leggja í margháttaðar dýrar framkvæmdir vegna þessarar tilfærslu innan þéttbýlissvæðanna eða bæjanna eða borgarinnar sjálfrar, svo sem dæmi eru um héðan úr Reykjavík. Hins vegar er þetta mál svo viðamikið, að það þarf að marka stefnu í því í samráði við þá ríkisstj. sem með völd fer hverju sinni, og þar sem vitað er að húsnæðismálalöggjöfin er nú í endurskoðun, þá varð það samdóma álit n. að taka undir þetta mál á jákvæðan hátt, en leggja til að því yrði vísað til ríkisstj. og þess vænst, að þeirra sjónarmiða, sem þar koma fram, verði gætt eða tillit verði til þeirra tekið við endurskoðun laganna um Húsnæðismálastofnun ríkisins.



Virðulegi forseti. Ég ætla að beina ákveðnum fsp. til hæstv. forsrh. Ég held að hann hafi lokið að svara fsp. utan dagskrár í Ed., ef hæstv. forseti vildi gera svo vel og athuga, hvort hann hefði aðstöðu til þess að ganga í þingsalinn  Virðulegi forseti. Þann 7. nóv. árið 1977 lögðu 10 þm. fram beiðni um skýrslu frá iðnrh. um virkjun Kröflu. Í þessari beiðni studdumst við við ákvæði 31. gr. þingskapa Alþingis, þar sem segir að fæst níu þm. geti óskað skýrslu ráðh. um opinbert málefni. Skuli beiðnin prentuð og útbýtt meðal þm. á fundi. Skýrslan skuli síðan prentuð og einnig útbýtt meðal þm. á fundi og ef óskað er skuli taka skýrsluna til umr. Við, þessir 10 þm., sem lögðum beiðni um skýrslu frá iðnrh. um virkjun Kröflu fram á Alþ. 7. nóv. árið 1977, óskuðum þess, að skýrslan yrði tekin til umr. á Alþ. áður en afgreiðsla fjárl. og lánsfjáráætlunar fyrir árið 1978 lyki, en það var, eins og þm. muna, skömmu fyrir jól. Mjög skömmu eftir að þessi beiðni var fram lögð var hafist handa um gerð skýrslunnar. Júlíusi Sólnes prófessor var falið verkið. Mér er kunnugt að hann lauk því að mestu í desembermánuði árið 1977. Mér var m. a. tjáð rétt áður en Alþ. fór í jólaleyfi fyrir jólin 1977, að líklegt væri, nær öruggt að ég fengi skýrsluna til aflestrar í jólafríi þm. Af því varð hins vegar ekki. Nokkuð var fjallað um skýrsluna í janúarmánuði og þá m. a. Leitað umsagnar hjá Orkustofnun. Ekki síðar en um mánaðamótin jan.-febr. var samningu skýrslunnar lokið. Hún var send til hæstv. iðnrh., sem síðan fjallaði um skýrsluna og sat á henni, eins og sagt er, vikum og mánuðum saman án þess að leggja hana fram hér á hinu háa Alþ. eins og honum ber þingleg skylda til. Það var fyrst mánudaginn 24. f. m. sem skrifstofu Alþingis voru send 70 eintök, klippt og skorin, af skýrslu iðnrh. um Kröflu, eitt eintak á hvern þm. og varaþm. og ekkert aukreitis, - ekkert eintak fyrir blöðin, ekkert fyrir útvarp eða sjónvarp, ekkert fyrir þær stofnanir og þá sérfræðinga, sem skýrslan fjallaði um. Mér var tjáð að síðan væri ætlað að taka skýrsluna til umr. daginn eftir, þriðjudaginn 25. f. m. Ég gerði þegar í stað aths. við forseta Sþ. um hvernig væri að málinu staðið. Í fyrsta lagi benti ég hæstv. forseta Sþ. á það, að skýrslu þessari hefði verið dreift á borð þm. eins og gagni sem sent væri frá óviðkomandi aðila, en skýrslunni hefði ekki verið dreift sem þskj. og henni ekki gefið þskj.-númer eins og tvímælalaust ætti að gera. Í annan stað beindi ég þeim tilmælum til hæstv. forseta Sþ., að skýrslunni yrði dreift formlega strax á næsta fundi, þ. e. a. s. þriðjudaginn 25. f.m. Í þriðja lagi vakti ég athygli hæstv. forseta á því, að það væri almenn regla, að þskj. væru ekki tekin til umr. samdægurs og þeim væri útbýtt nema með afbrigðum. Í fjórða lagi benti ég hæstv. forseta Sþ. á það, að þetta mál væri þannig vaxið, að það væri í hæsta máta óeðlilegt, að umr. um það yrðu hafnar með afbrigðum sama dag og skýrslunni var dreift, þannig að hvorki þm. né þeim, sem skýrslan fjallaði um, gæfist tími til þess að athuga hvað í henni stæði. Forseti Sþ. reyndist sama sinnis í þessu máli og ég. Hann útbýtti skýrslunni formlega úr forsetastól þriðjudaginn 25. f. m., gaf henni þá þskj.-númer. Þá óskaði hæstv. iðnrh. m. a. eftir því að fá að mæla fyrir skýrslunni með nokkrum orðum sama dag og henni var útbýtt, þar eð hann hyggðist halda til útlanda daginn eftir, miðvikudaginn 26. f. m., og umr. að lokinni framsöguræðu hans yrði síðan frestað þar til síðar. Forseta mun ekki hafa þótt þetta rétt málsmeðferð, enda varð ekki af. Nú í morgun hringdi ég vestan af Ísafirði til hæstv. forseta Sþ. til þess að spyrja hann, hvort líklegt væri að skýrslan um Kröfluvirkjun yrði tekin til umr. áfundi Alþ. í dag að viðstöddum iðnrh. Forseti Sþ. tjáði mér þá, að hann hefði orðið þess áskynja, að hæstv. iðnrh. hefði ekki í huga að koma heim frá útlöndum fyrr en að þinghaldi loknu. Forseti sagði mér einnig, að sér hefði ekki verið kunnugt um þessa fyrirætlun hæstv. iðnrh. fyrr, m. a. ekki þegar hæstv. iðnrh. óskaði eftir því við forseta Sþ. að fá að mæla fyrir skýrslunni þriðjudaginn í síðustu viku og umr. yrði síðan frestað. Af þessu virðist ljóst vera: Hæstv. iðnrh. hefur af ráðnum hug dregið vikum saman að afhenda Alþ. skýrslu, sem alþm. kröfðust að fá og samin hafði verið, þar til örfáir dagar lifðu eftir af starfstíma þings, að skýrslunni var dreift til þm. Í öðru lagi er einnig ljóst, að þegar skýrslan var afhent, var hún afhent í eins fáum eintökum og framast var kostur, þannig að t. d. blöðum, ríkisfjölmiðlum og þeim sérfræðingum og sérfræðistofnunum sem um var fjallað í skýrslunni, gafst ekki kostur þess að sjá hana eða fjalla um hana. Í þriðja lagi var tilraun gerð til þess að útbýta skýrslunni, ekki sem þskj. þannig að hún yrði opinbert plagg og prentuð í þingtíðindum, heldur var skýrslunni dreift meðal þm. í fyrstunni án þess að tilkynnt yrði um útbýtingu hennar úr forsetastól og henni fengið þskj.-númer. Í fjórða lagi: þegar bent var á þetta, að ekki væri hér í samræmi við þingvenjur að staðið, þá gerði hæstv. iðnrh. tilraun til þess, að hann fengi að mæla fyrir skýrslunni með afbrigðum, síðan yrði umr. frestað. En ráðh. hafði þá þegar afráðið að hverfa af landi brott daginn eftir og koma ekki til baka til landsins fyrr en þingi yrði lokið. Um þetta var hvorki kunnugt forseta Sþ., sem beiðnin var borin upp við, né mér né ég ætla nokkrum öðrum þm. Nú er hæstv. ráðh. farinn. Forseti Sþ. hefur tjáð mér að hann hafi orðið þess áskynja, að hæstv. iðnrh. hafi ekki í huga að koma aftur til þings, a. m. k. ekki fyrr en þá eftir næstu kosningar. Það er sem sé alger ógerningur, að hann geti flutt Alþ. skýrslu sína um Kröflumálið, eins og þingsköp þó mæla fyrir um að gert skuli. Ef skýrslan er tekin til umr. þrátt fyrir það, eins og unnt er, er sá, sem er ábyrgur fyrir henni gagnvart Alþ., fjarstaddur eins og landflóttamaður. Virðulegi forseti. Þetta er reginhneyksli. Hæstv. iðnrh. ber ábyrgð á umdeildustu framkvæmd Íslandssögunnar, einhverju mesta fjárhags- og stjórnunarhneyksli sem um getur. Og þegar alþm. beita stjórnarskrárbundnum réttindum sínum til þess að krefja ráðh. um skýrslu um gerðir sínar, eins og þingsköp heimila, þá dregur ráðh. eins lengi og hann framast getur að sinna þeirri beiðni og flýr svo land þegar hann á að standa fyrir máli sínu á Alþ. Við slíka framkvæmd verður ekki unað. Þm. er ætlað af hæstv. ríkisstj., þar með talið þm. stjórnarandstöðunnar, að sitja hér á næturfundum dag eftir dag til þess að afgreiða mál sem ríkisstj. þykir nauðsynlegt að koma fram síðustu þingdagana. En einn af þeim æðstu mönnum, sem eiga að stjórna þessu landi, gerir sér lítið fyrir og fer til útlanda, forðast að standa Alþ. skil á gerðum sínum og tekur ekki þátt í þingstörfum með öðrum þm., eins og t. d. okkur stjórnarandstæðingum er meira að segja ætlað að gera. Ég óska þess hér með, að hæstv. forsrh. geri þingheimi grein fyrir hverjar ástæður hæstv. iðnrh. hefur til að hverfa á braut nú og taka þá ákvörðun að snúa ekki aftur til þings fyrr en að þinghaldi loknu. Ég fer þess eindregið á leit við hæstv. forsrh., að hann beiti sér fyrir því sem yfirmaður hæstv. iðnrh. og annarra ráðh. ríkisstj., að hæstv. iðnrh. Gunnar Thoroddsen snúi tafarlaust aftur til að sinna þingskyldum sínum.



Virðulegi forseti. Ég er því miður ekki kunnugur forsögu þeirri er hv. síðasti ræðumaður rakti hér, hv. 8. landsk. þm., og skal því ekki fjalla um hana. Ég vil aðeins láta það koma fram, að hæstv. iðnrh. tjáði mér í síðustu viku að hann þyrfti að fara af landi brott til þess að sitja fund í Osló, aðalfund Íslenska járnblendifélagsins, og síðan að taka þátt í fundum í Kaupmannahöfn. Ég hef fengið þær fréttir nú í dag, að hann hygðist ekki koma heim fyrr en 9. maí, og veit ekki hvað hefur breytt ferðaáætlunum hans, en ég mun tjá hæstv. ráðh., að hans hafi verið saknað í þingsölum, og geta um ástæður fyrir því.



Virðulegi forseti. Til þess að firra öllum misskilningi þegar hæstv. forsrh. ræðir við hæstv. iðnrh. vil ég taka það fram, að hæstv. iðnrh. er ekki saknað, hans er vænst. Honum ber skylda til þess að standa hér og flytja Alþ. skýrslu sem 10 þm. hafa krafist að hann flytti Alþ. samkv. réttindum sem bundin eru í stjskr. og þingsköpum. Hæstv. iðnrh. hefur vísvitandi dregið það að leggja skýrsluna fram, vísvitandi forðað sér undan því að þurfa að standa frammi fyrir þm. og beitt til þess öllum ráðum, m.a. þeim að leyna þm. og forseta Sþ. upplýsingum um fyrirætlanir sínar. Ég sakna ekki hæstv. iðnrh. úr þessum sal. Ég vænti þess aðeins, að hann sýni þann manndóm a. m. k. að ætla sjálfum sér sem ráðh. í ríkisstj. Íslands að gegna sömu skyldum og krafist er af okkur stjórnarandstæðingum að við gegnum hér á Alþingi.