Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Guðmundur Ólafsson Jeg ætla að láta fáein orð fylgja þessu frv., þó að með því sje allítarleg greinargerð. Kjósendur okkar þingmanna Húnvetninga óskuðu, að við flyttum þetta frv. og sáum við ekki ástæðu til að vera á móti því. Vestursýslan vill þessa skiftingu og Austursýslan hefir ekkert á móti henni, og er þá óþarfi að amast við skiftingunni, þar sem hún er engum til baga. Austursýslan er að vísu talsvert fólksfleiri, en jeg lít svo á, og eins hygg jeg að fleiri geri að rjettara sje, að hver sýsla hafi sinn þm., heldur en að farið sje eingöngu eftir kjósendatölu. Þessu frv. fylgir enginn kostnaður og það hefir engri mótspyrnu mætt í háttv.Nd., og vænti jeg, að því verði eins vel tekið hjer. Jeg tel eðlilegast, að frv. fari til allsherjarnefndar, samskonar nefndar og hafði það til meðferðar í Nd.

Fjármálaráðherra (M. G.) Jeg hjelt, að einhver mundi taka hjer til máls, en úr því að útlit er fyrir, að svo verði ekki, ætla jeg að taka það fram, að breyting sú, sem gerð var á till. í hv.Nd., er meira en orðabreyting, en þó ekki eins mikil efnisbreyting og ef til vill lítur út fyrir. Það var tilætlun þess manns, sem flutti till. eins og hún nú er orðuð, að reynt væri að hafa 2 skip sem lengst á ári hverju, og ef það kostaði fjárframlög, þá yrði fjeð tekið af sektum. Þetta hygg jeg að sje tilætlun mikils meiri hluta hv.Nd., því að þessu var ekki andmælt. Þetta fje ber ekki að leggja fram nema nauðsyn beri til, en ef til þess kemur, verður það tekið úr landhelgissjóði, en ekki úr ríkissjóði, og til þess þarf þá vitanlega sjerstaka heimild þingsins.

Halldór Steinsson Jeg hefði helst kosið, að ekki hefði verið ástæða til að flytja þessa till., og sú ástæða hefði að líkindum ekki verið fyrir hendi, ef þetta mál hefði verið rætt með meiri stillingu og gætni en raun varð á á síðasta þingi. En eitthvað verður að gera í þessu máli, ef fiskiveiðar vorar eiga að haldast við og heil þorp eiga ekki að leggjast í eyði vegna þess, að botnvörpungar hafa þurausið fiskimiðin. Undanfarin ár, fram að árinu 1921, hafa strandvarnir verið í hinu mesta ólagi, og vil jeg ekki kenna það Dönum einum, heldur eiga íslensk stjórnarvöld hjer mikla sök á máli. Fram að 1921 hafa þau sýnt lítinn áhuga á því að halda fram kröfum og rjetti Íslendinga í þessu efni, og jeg geri ráð fyrir, að Dönum hefði engu að síður verið ljúft að bæta úr vörninni þá, sem nú, þetta síðasta ár, og við það hefði sparast mikið fje, sem hefir beinlínis verið rænt af fátækum íslenskum fiskimönnum, vegna yfirgangs erlendra og innlendra botnvörpunga. En það tjáir ekki að harma það liðna, enda hafa bæði Danir og stjórnin reynt að bæta af þessu með áhuga þeim, sem þau hafa sýnt á síðasta ári. Vörnin hefir verið margfalt betri en undanfarið, þó að hún sje enn langt frá því að vera fullkomin, enda er ekki hægt að búast við slíku af einu skipi. Við höfum verið svo hepnir að fá fyrir foringja á Islands Falk ágætan mann, sem kunnugur er högum Íslands og hefir sýnt staka árvekni í starfi sínu. Hann hefir altaf verið til taks þegar á hefir þurft að halda, eftir því sem unt var, en eitt skip getur ekki komist yfir að verja alla landhelgi Íslands. Það er tekið fram í 8. gr. sambandslaganna, að Danir skuli annast hjer strandvarir, en í athugasemdum við þá grein er það tekið fram, að þeir skuli haga þeim svo, sem verið hefir áður en sambandslögin gengu í gildi. Það getur því verið álitamál, hvort Danir telji sjer skylt að annast aukna gæslu, en ef það ætlar að verða málinu til falls, þá tel jeg illa farið, að seinni hluta till. var slept í hv.Nd. Við verðum að fá þessu kipt í lag, þó að það verði ekki með öllu kostnaðarlaust. Jeg veit, að allir þeir, sem sjeð hafa blómleg þorp og kauptún verða að eyðistöðum, með öreigalýð, vegna yfirgangs botnvörpunga, eru mjer sammála í þessu efni. Þeir hljóta að hugsa og tala eins og jeg. Jeg vil því skora á stjórnina, að hún beiti sjer fyrir því, að Danir auki strandgæsluna, og ef þeir verða ekki við þeim tilmælum vorum, vona jeg, að það svar komi nógu tímanlega til þess, að þetta þing geti tekið til sinna ráða. Það er sjerstaklega áríðandi, að lipur samvinna eigi sjer stað milli Dana og Íslendinga í þessu máli. Eins og það er sjálfsagt, að við höldum fast við þann rjett, sem við höfum samkvæmt sambandslögunum, eins er það fjarstæða, og aðeins til að spilla málstað okkar, að halda fram með uppblásnum þjóðernisrembingi ímynduðum kröfum, sem hvergi eiga heima nema í skýjunum. Jeg segi þetta af því, að því miður hefir áður hjer á þingi verið sagt ýmislegt í þessu máli, sem betur hefði verið ósagt.

Fjármálaráðherra (M. G.) Jeg vil taka það fram, að jeg tala hjer vegna þess, að hæstv. forsætisráðherra (J. M.) er veikur og getur því ekki sjálfur borið hönd fyrir höfuð sjer. Jeg hefi ekkert að athuga við ræðu hv.þm. Snæf. (H. St.), nema þar sem hann liggur stjórninni á hálsi fyrir framkvæmdir í þessu máli. Þar verð jeg að álíta, að hann fari með órjett mál. Jeg ætla mjer ekki að fara að verja gerðir fyrverandi stjórna, heldur þeirrar, sem nú situr að völdum. Árið 1920 varð landsstjórnin að fá kol hjá varðskipinu handa skipi, sem sent var til Norðurlandsins, til þess að flytja fóðurbirgðir til varnar skepnufelli vegna harðinda. Varðskipið hlaut því að takmarka ferðir sínar til fiskiveiðaeftirlits, og jeg skil ekki, að stjórninni verði legið á hálsi fyrir þetta. Og það er mjer óhætt að segja, að þeir, sem höfðu stjórn strandgæslunnar á hendi síðastliðið ár, hafa verið samtaka og látið sjer ant um, að alt gengi sem best. Og það hefir aldrei staðið á stjórninni að sýna lipurð í þessu máli, en í því efni er einmitt þinginu áfátt, og hefði það sýnt lipurð í málinu í fyrra, mundi hafa verið óþarft að taka málið til meðferðar nú.

Karl Einarsson Við nefndarmennirnir í sjávarútvegsnefnd höfum komið okkur saman um það að koma ekki með neitt nefndarálit, og við höfum allir óbundin atkvæði. Það, sem jeg segi, er því aðeins frá mínu eigin brjósti. Það fyrsta, sem jeg tók eftir í þessu máli, er það, að jeg sá, að till. er algerlega óþörf. Það eru til lög, sem heimila stjórninni að leigja eða kaupa skip til strandgæslu, og getur hún því samið við Dani eins og aðra. Því hefir verið haldið fram, að gæslan í fyrra hafi verið betri en áður, þar sem tvö skip hafi verið höfð við gæsluna. En þar eð aldrei var nema eitt skip í senn til eftirlitsins, þá var það auðvitað ekki betra en svo oft áður, er dugandi foringi hefir verið með skipið, sem jeg veit ekki annað en ætíð hafi verið. Þó að þessi till. næði fram að ganga, og Danir legðu til annað skip, þá tel jeg þær varnir engan veginn fullnægjandi nje viðunandi. Þær varnir, sem nú eru, eru ekki til að verja fiskimið skemdum, heldur aðeins til að ná í fje handa ríkissjóði. Með öðrum orðum: Strandvarnirnar eru kák og ekkert annað. Til þess að þær hafi þýðingu þarf skipið að vera á þeim svæðum, þar sem veiðar eru, og hefir þetta verið svo oft tekið fram, að það ætti öllum að vera ljóst. Jeg hygg það ekki frekar Dönum en stjórninni að kenna, hvernig varnirnar hafa verið frá því fyrsta. Skipin koma aðeins snöggvast og hitta stundum eitt, stundum tugi skipa við veiði, og taka þá auðvitað það, sem þau geta, en svo koma þau ekki aftur næsta hálfan mánuðinn eða lengur. Þetta vita sjómennirnir og haga sjer auðvitað eftir því. Þetta er margra ára óhrekjandi reynsla. Sje þessi till.samþ., þá er það aðeins áskorun til stjórnarinnar að hegða sjer eins og lög mæla fyrir, og því sama, hvort till. stendur eða fellur. En í því get jeg ekki verið sammála hæstv. fjármálaráðherra (M. G.), að nokkur heimild sje fyrir því að veita hjer fje úr ríkissjóði. Jeg verð að taka það fram, viðvíkjandi ræðu hv. frummælanda (H. St.), að jeg tel það órjett, sem hann ljet sjer um munn fara, að strandgæslan hefði verið betri í fyrra heldur en nokkurn tíma áður. Jeg verð að segja það, að hún er bæði nú og áður alveg eins góð. í fyrra vetur var engin strandgæsla fyrir sunnan land frá hálfu varðskipsins, og hefir það máske ekki þótt þörf vegna s. s. „Þór“. En þegar hann fór til Reykjavíkur til að fá sjer kol, þá fyltist alt af skipum. Þá kom beiðni um að fá varðskipið, sem þá var líka að taka kol og vatn. Er það kom, þá hafði það nóg að starfa, en misti auðvitað mörg skip, sem sek voru. Þetta sannar þá reglu, að skipið má ekki koma aðeins snöggvast til veiðisvæðanna og vera svo í burtu í tvær til þrjár vikur samfleytt. Það er engin gæsla. Þetta sannar, að gamla fyrirkomulagið er óhafandi, og gerir ekki annað en útvega nokkra peninga í landssjóð, og þetta er ekki síst stjórninni að kenna. Af öllu þessu verð jeg því að vera á móti þessari till. Hún er algerlega óþörf, þar sem stjórnin hefir næga heimild áður. Hvað viðvíkur strandvörnum nú, þá er ekkert hægt að miða við stríðsárin. Þá hættu Englendingar svo að segja alveg veiði hjer við land, Frakkar og Þjóðverjar sáust ekki, en þessar þrjár þjóðir stunduðu hjer allar veiðar áður og eru nú allar byrjaðar á ný. Jeg tel rjett að fella till., en ráða fram úr málinu á annan hátt, enda hafa aðrar till. komið fram til sjávarútvegsnefndar. Þessi till. mundi líka mjög sennilega verða misskilin af deildinni og þinginu, því þó að svo fari, að við fáum tvö skip, þá er það engan veginn fullnægjandi. Íslenska stjórnin þarf að ráða yfir mörgum skipum til varna landhelginnar, en það fæst ekki með þessari till. Ef stjórnin vill framkvæma lögin og semja um skip, þá þurfa þau ekki hvert að hafa marga tugi manna innanborðs, heldur aðeins fáa menn. Jeg er algerlega samþykkur hv.þm. Snæf. (H. St.), að það sje aldrei ofborgað, ef það tekst að útrýma ólöglegum veiðum úr landhelginni, en það þarf líka að hafa eftirlit með veiðinni utan landhelgi, hjer eins og annarsstaðar í heiminum.

Halldór Steinsson Jeg verð að segja það, að jeg get ekki fylgst með skoðunum hv.þm. Vestm. (K. E.), sem aðeins sjer eina hlið á málinu og virðist telja aðra strandvörn þýðingarlausa en þá, að mörg skip, rekin á landsins kostnað, sjeu látin annast gæsluna. Ef við athugum þetta dálítið nánar, þá sjáum við, hversu fráleitt þetta er. Minna en 7–8 skip kæmumst við ekki af með til að annast strandvarnir kringum alt landið á þennan hátt, og vil jeg því spyrja hv.þm. (K. E.), hvernig þjóðin fer að halda uppi slíkum vörnum eða eftirliti. Auðvitað játa jeg það, að með þessu fyrirkomulagi væri landhelgin best trygð, en allir sjá, að þetta er óframkvæmanlegt. Ríkið hefir aldrei bolmagn til þess. Jeg get ekki verið því fylgjandi, að ekkert gagn sje í 1 eða 2 skipum, veit vel, að sú vörn er ekki eins fullkomin og hún ætti að vera, en er þó svo góð, að vel má við una. Það kann vel að vera, að strandgæslan við Vestmannaeyjar hafi ekki verið góð nú upp á síðkastið, en það verð jeg að segja, að fyrir Vesturlandinu hefir hún verið svo góð, að telja má, að við höfum aldrei orðið hennar varir fyr en nú, eða 1921.

Karl Einarsson Hv. þm. Snæf. (H. St.) hefir algerlega misskilið mig, þar sem hann heldur því fram, að jeg álíti, að við þurfum að hafa 7–8 skip, eða þaðan af fleiri. Meira en 3 skip, 2 bundin við fast svæði, en 1 laust og liðugt, álít jeg alls ekki að þurfi fyrst um sinn. Hjer hagar svo til, að fiskveiðar eru mestar fyrir norðan og vestan land á sumrum, en sunnan og vestan á vetrum. Að okkur sje algerlega ókleift að vernda þessar veiðar get jeg ekki sjeð, og að senda varðskipið fram til miðanna álít jeg betra en að láta það liggja inni á höfn. Það er vitanlega rjett, að við þurfum 1 gott og vandað skip, en hin tvö þyrftu ekki að vera eins dýr eða hraðskreið. En jeg skal ekki fara nánar út í það að lýsa því, en sje ekki, að við hv.þm. Snæf. (H. St.) stöndum á svo öndverðum meið, sem hann lætur, og skil því alls ekki þennan skrípaleik hans. Jeg vil ekki fara að betla um það hjá Dönum, sem þeim ber engin skylda til að veita okkur. Jeg sagði aldrei, að strandgæslan hefði verið verst í fyrra, en það get jeg sagt, að hún hefir oft verið eins góð og betri. Jeg veit vel, að skipið leiddi oft hjá sjer strandvarnir vegna skipsins „Þórs“, og lýsti foringinn meira að segja yfir þakklæti sínu fyrir að vera laus við að fara til Vestmannaeyja eða suður fyrir. Sje mönnum það ekki ljóst áður, þá vil jeg geta þess, að Þór gerði ómetanlegt gagn með því að vera á sveimi utan við landhelgina og gefa botnvörpungunum bendingar hvar netin væru, sem þeir auðvitað vildu ekki skaða. Hefði hann ekki verið þar, hefðu botnvörpungarnir farið í netin og eyðilagt þau. Hjer er ekki beitt neinu valdi, heldur er illu afstýrt með hjálp og góðum bendingum. Auk þessa er álitið, að verið hafi ránsmenn hjer á ferðinni, en ekkert borið á þeim í fyrra eða upp á síðkastið.

Fjármálaráðherra (M. G.) Hv. þm. Vestm. (K. E.) talaði um það, að til væri víðtæk heimild fyrir stjórnina til að auka strandgæsluna, en þó að svo sje, þá er ekkert fje til að nota hana. Það þýðir ekkert að ræða um það að sinni að taka að sjer strandvarnirnar. En þar sem hv.þm. Vestm. (K. E.) fór að blanda Þór inn í, þá verð jeg að álíta, að það mundi aðeins verða lítið svæði, sem hann næði yfir, þar sem hann er ekki hraðskreiðari en hann er. Annars komst hv.þm. (K. E.) út fyrir efnið, þar sem hann fór að tala um gæslu veiðarfæra utan við landhelgi. Hann gerði dönsku varðskipunum rangt til, þar sem hann sagði, að þau kæmu aðeins endrum og sinnum til fiskistöðvanna, og botnvörpungar vissu jafnan, hvar það væri. Það er ekki nema örskammur tími síðan varðskipið sannaði hið gagnstæða á Vestfjörðum og tók 2 eða 3 togara.  (K. E.: Það var kallað)  . Það er ekki rjett. Eins og hv.þm. Snæf. (H. St.) tók fram, þá þarf að hraða afgreiðslu þessa máls sem allra mest, og vona jeg, að það verði nú samþykt hjer.

Halldór Steinsson Aðeins stutt athugasemd. Hv. þm. Vestm. (K. E.) komst svo langt nú í síðari ræðu sinni, að eigi myndi þurfa nema þrjú skip til nægilegrar landhelgisgæslu, og væru tvö þeirra „stationeruð“, en eitt laust. En þarna fer hv.þm. (K. E.) beinlínis með öfgar, því að vitanlegt er, að þegar t. d. vetrarvertíð er í Vestmannaeyjum, þá eru einnig ágætar vertíðir bæði á Vesturlandi og Norð-Austurlandi. Væri því alveg óumflýjanlegt, ef fullkomið gagn ætti að vera að landhelgisgæslunni, að hafa mörg skip til eftirlitsins, helst ekki færri en 6–8. En hvað sem þessu líður, þá tel jeg alveg sjálfsagt að samþykkja till. eins og hún liggur fyrir.

Karl Einarsson Aðeins stutt athugasemd. Jeg sagði ekki, að jeg teldi landhelgisgæslunni fullborgið með því að hafa þrjú skip. Það, sem jeg sagði, var, að jeg teldi henni sæmilega fyrir komið með því að hafa þrjú skip, tvö „stationeruð“ og eitt laust, sem kalla mætti hvert sem vera vildi. En þó að bátar væru hafðir til eftirlits inni á fjörðum, eins og t. d. Breiðafirði, þá ætti það ekki að vera svo tilfinnanlegur kostnaður, að það væri eigi vel kleift, og ef hv.þm. Snæf. (H. St.) reiknar, að það þurfi 6–7 skip með þeim, þá erum við á sama máli.  (H. St.: Nægði slíkt eftirlit fyrir Vestmannaeyjar?)  . Nei, en slíkt ætti að nægja úti á miðunum innfjarða, til leiðbeiningar. En jeg ætlast til, að lausa skipið gæti haft fullkomið eftirlit á Faxaflóa. Og eins og nú er háttað samgöngum hjá okkur, er jeg viss um, að þremur skipum ætti að vera hægt að annast landhelgisgæsluna, svo að hún væri í nokkru lagi. Jeg vil því halda því fast fram, að botnvörpuútgerð, sem rekin er með það fyrir augum að veiða í landhelgi, væri með öllu dauðadæmd, ef landhelgisgæslunni væri þannig fyrir komið.