Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Nú tekur maður óneitanlega eftir því í umræðum um þessi mál, bæði í ræðum hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar, hjá framsögumanni nefndarálits 2. minni hluta, fulltrúa Framsóknarflokksins í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd, hér fyrr á fundinum, og nú hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni, að þeir viðra sjónarmið byggðakvótans. Ég skil það þannig að þeir telji það ekki vera bestu leiðina til að styrkja frekar atvinnulíf í hinum dreifðu byggðum að senda þangað auknar veiðiheimildir, heldur sé þar nú krafa til fjölþættara atvinnulífs og fjölþættari uppbyggingar en þess eins að fá veiðiheimildir. Ef ég skil þingmennina rétt virðast þeir tala fyrir því að til greina gæti komið að breyta þessum veiðiheimildum, sem eru ætlaðar í byggðakvóta, í verðmæti, önnur verðmæti, og nýta þau verðmæti til fjárfestinga og uppbyggingar í byggðunum. Nú þekkja þessir þingmenn miklu betur til mála í hinum dreifðu byggðum og sjávarútvegsins og atvinnulífsins þar en ég geri. Ég vil inna hv. þingmann eftir því hvort ég hafi ekki skilið það rétt að það sé í raun ráðstöfunin í byggðakvóta sem sé eitt af því sem þingmaðurinn setur fyrir sig í þessu máli og þá með hvaða hætti öðrum hann sæi að nýta mætti þessi verðmæti til uppbyggingar út um landið frekar en að fara leið byggðakvótans sem ég er ekki svo dómbær á, eins og ég segi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Þannig að það fari ekkert á milli mála í þessu andsvari er ég þeirrar skoðunar að það sé vel réttlætanlegt að taka hóflegan hluta veiðiréttarins og deila honum út á byggðalegum forsendum. Það kann að vera nauðsynlegt fyrir okkur að hafa einmitt slík úrræði. En það er hins vegar mjög mikilvægt að gera sér grein fyrir því að sjávarútvegurinn er atvinnugrein landsbyggðarinnar, fer að langmestu leyti þar fram. Eftir því sem við seilumst lengra inn í aflamarkið sjálft eða aflahlutdeildirnar sjálfar til að deila þeim út þeim mun meira gerum við einfaldlega af því að færa þá aflaheimildir milli byggða. Þannig að við getum sagt að að lokum kunni niðurstaðan að verða núll fyrir landsbyggðina í heild. Það sem ég var að vísa til er það að sjávarútvegurinn hefur verið að hagræða mjög mikið. Því hefur hins vegar fylgt kostnaður fyrir tilteknar byggðir. Það er líka þannig að landsbyggðin hér á landi, eins og víða annars staðar, á í mörgum tilvikum undir högg að sækja. Sjávarútvegurinn er að skapa verðmæti fyrir þjóðarbúið í heild. Ég hygg að það sé óumdeilt. Þegar hann er síðan talinn í stakk búinn, að mati stjórnarmeirihlutans, til að greiða mun hærra veiðigjald en áður, kannski upp á 5 milljarða kr. miðað við rekstrarforsendur á síðasta ári, þá er að mínu mati orðið tækifæri til að nýta þá fjármuni - ekki að breyta byggðakvótanum beinlínis í peninga heldur að nýta þá fjármuni til að reyna að byggja undir nýtt atvinnulíf á landsbyggðinni og bæta innviði af mörgu tagi sem þarf að gera. Það er þessi hugsun sem ég held að sé svo mikilvægt að við reynum að velta fyrir okkur. Það vekur athygli mína, og vakti athygli mína í starfi sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, að Samtök atvinnulífsins, Landssamband íslenskra útvegsmanna og Alþýðusamband 

Virðulegur forseti. Skil ég þá hv. þingmann rétt í því að sá byggðakvóti sem þegar er þjóni ágætlega þeim markmiðum en rétt væri að horfa fremur til annarra leiða við að efla frekar byggðirnar en auka við þann kvóta sem nú er eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu? Í öðru lagi vildi ég spyrja hv. þingmann, vegna þess að hann bendir réttilega á að hér er verið að taka heimildir frá sumum og það er verið að hækka veiðigjald hjá öllum og hann telur að þessu ætti að fresta: Er ekki hv. þingmaður mér sammála um það að sjaldan á síðari tímum hafi verið betra tækifæri en einmitt núna til að taka slíkar íþyngjandi ákvarðanir? Sem betur er afkoma með eindæmum góð í greininni og sem betur fer eru heimildir, bæði í uppsjávarfiski og í bolfiski, að aukast á þessu ári. Það sem verið er að taka af kvótanum í þessu máli er verið að taka af aukningu. Við getum verið fullviss um að á næsta fiskveiðiári hafa aðilar meira til ráðstöfunar en þeir hafa á þessu ári í flestum tilfellum og ætti þess vegna ekki að þurfa að hafa svo miklar áhyggjur af neikvæðum áhrifum á reksturinn þegar breytingarnar eru gerðar við þessi hagfelldu ytri skilyrði.

Virðulegi forseti. Já, ég er þeirrar skoðunar að það magn byggðakvóta sem við höfðum deilt út áður en hæstv. núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra tók til við að auka þessa potta væri nokkurn veginn sú stærðargráða sem skynsamlegt væri að hafa. Það væri líka skynsamlegt fyrir okkur að skoða það með hvaða hætti nákvæmlega við vildum nýta þessar heimildir. Ég er ekki í nokkrum vafa um að skynsamlegast er að nota þessar heimildir, sem eru talsverðar, til þess að bregðast við í þeim einstöku byggðarlögum sem verða fyrir sérstakri vá. Við sjáum að oft á tíðum höfum við staðið nokkuð berskjölduð þegar slík vá brestur á, til dæmis þegar aflaveiðiréttur fer úr viðkomandi byggðarlagi. Og ég held að við þurfum að hugsa það hvort við getum ekki með einhverjum hætti frekar reynt að beina byggðakvótanum inn í þessa átt. Þess vegna tel ég að það hafi verið röng ákvörðun af hálfu hæstv. ráðherra á sínum tíma að auka byggðakvótann og sé enn þá verra núna þegar enn stendur til að auka hann. Veiðigjaldið er að mínu mati nokkuð skynsamlega uppbyggt. Það er reiknað sem hlutfall af framlegð, EBITDA. Menn hafa talað um að þetta sé málamyndagjald en það er ekki rétt. Núna er það hér um bil 10% af EBITDA, framleiðni. Það er nú bara allnokkuð, sérstaklega fyrir þá sem eru með skuldugustu fyrirtækin. Það kann að vera að við þessar aðstæður sé hægt að reikna það út að atvinnugreinin í heild þoli vel hærra veiðigjald, en ég vil hins vegar benda á að það er líka mjög mikilvægt fyrir okkur að gæta þess að það verði ekki svo íþyngjandi að við fækkum þeim sem starfa í útgerðinni allt of mikið. Og gleymum því ekki að gamla hugmyndafræðin á bak við veiðigjaldið fól það einmitt í sér að hækka það þannig að það yrði til þess að þeir sem sýndu verri afkomu hyrfu út úr greininni og skapaði þannig rými fyrir þá sem sýndu betri afkomu.

Frú forseti. Ég velti því fyrir mér þegar ég hlustaði á ræðu hv. þingmanns og einnig í andsvörunum að hv. þingmaður talaði um „vá“ þegar afli færi úr byggðarlagi, þá væri nauðsynlegt að hafa byggðakvóta til að bregðast við slíkri vá. Ég ólst upp við að þegar maður talar um vá séu það náttúruhamfarir eða eitthvað slíkt en ekki kerfislægar aðgerðir, atburðir eða gjörningar sem hafa áhrif á það að byggðalögin liggja flöt og vanmáttug frammi fyrir því sem gerist. Byggðirnar á Vestfjörðum hafa, eins og hv. þingmaður þekkir vel, ekki lent í náttúrulegri vá eða náttúruhamförum þegar þær hafa misst aflaheimildir úr byggðarlögum sínum heldur er það afleiðing af því kerfi sem mér fannst hv. þingmaður samt lofa og prísa. Ég spyr því hv. þingmann aftur: Er hann ekki sammála mér í því að það eigi að byggðatengja mun fastar ákveðinn grunn í veiðiréttindum og þá um leið herða 

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hæstv. forseti segir að einn erfiðasti hluti fiskveiðistjórnarkerfisins eru auðvitað þær aðstæður sem koma upp eins og hæstv. ráðherra lýsti. Ég held að við séum ekkert ósammála um það mat. Hins vegar verður hæstv. ráðherra að gera sér grein fyrir því að hann getur örugglega ekki tryggt, jafnvel ekki með lagasetningu, að allt verði ævinlega óbreytt, því að það þýðir bara stöðnun. Ég trúi því ekki að hæstv. ráðherra ímyndi sér að það sem hann setur í lög núna muni tryggja og gera það að verkum að veiðiréttinum verði nákvæmlega eins dreift um landið og hann er núna á árinu 2011, eða er það hugmyndin? Er það hugmyndin t.d. að skrúfa sig aftur til ársins 1990 með þeim fjölda skipa sem þá voru gerð út, með þeim fjölda frystihúsa sem þá voru til staðar, þrátt fyrir að afkastageta skipanna hafi margfaldast með breyttri tækni o.s.frv.? Það viljum við ekki. Sú breyting sem t.d. hefur orðið í smábátakerfinu, svo við tökum dæmi, sem var kerfi fyrir byggðirnar sérstaklega, er að orðið hafa til stærri bátar, öflugri bátar. Það eru bátar sem geta þjónustað fiskvinnslu allt árið um kring, það gátu minni bátarnir ekki áður. Það eru bátar sem eru öruggari fyrir sjómenn. Það eru bátar þar sem hægt er að fara betur með aflann. Því fylgir auðvitað að bátum hefur fækkað í þessu kerfi eins og annars staðar. Vill hæstv. ráðherra skrúfa það til baka? Ég trúi því nú ekki. Menn verða bara að horfast í augu við að þetta er svona. Ég sagði að ég vildi hafa tiltekin byggðaleg úrræði en að á þeim yrði að vera hóf því að ef menn vilja ganga götuna til enda og hafa fiskveiðistjórnarkerfið bara byggðalegt, bara félagslegt, lendum við í þeim vítahring sem ég var að lýsa: Greinin verður óhagkvæmari, fólk vill ekki starfa í henni og ef hún er á landsbyggðinni vill fólk ekki búa þar.

Frú forseti. Það er vandlifað í þessu eins og hv. þingmaður rekur. Ég held að öryggið sé lítið sem fólk á Vestfjörðum býr við, en þar rétt undan eru jú ein fengsælustu mið landsins, það getur lent í þeirri vá að missa frá sér aflaheimildirnar bara vegna ákvörðunar eins eða tveggja einstaklinga sem horfa eingöngu á málin út frá eigin hagnaðarvon án þess að hafa í rauninni nokkurn tímann átt rétt á því hvað samfélagið varðar að fara þannig með. En ég vil aðeins spyrja hv. þingmann út í veiðigjaldið. Ég hef lagt áherslu á að þegar kostnaður er lagður á atvinnugrein með veiðigjaldi, eins og sjávarútveginn sem er landsbyggðaratvinnugrein - ég er sammála hv. þingmanni um það, byggð og búseta víða um land byggir á þessari grein - renni hluti veiðigjalds til sjávarbyggða, til styrkingar og eflingar atvinnulífi í þeim sjávarbyggðum sem eiga allt sitt undir þessu. Staðreyndin er sú að fjármagn er flutt í stórum stíl frá þessum sjávarbyggðum og hingað til hins miðstýrða þjónustusvæðis. Þá er það mitt mat að löggjafinn eigi að grípa þarna inn í til að koma til 

Virðulegi forseti. Af því hæstv. ráðherra nefndi Vestfirði sem við þekkjum vel, hefur útgerð þar verið að eflast á ýmsum stöðum m.a. fyrir tilstuðlan fiskveiðistjórnarkerfis smábátanna sem sett var á laggirnar og var mjög umdeilanlegt á sínum tíma en fékk hins vegar í sinn hlut heilmikinn veiðirétt. Það hefur þróast með þeim hætti sem ég greindi frá áðan. Nú eru þarna öflugir smábátar, 15 tonna bátar, sem fiska kannski 1.500 tonn á ári. Það er svipaður afli og 10 litlir bátar fiskuðu á ári fyrir einhverjum árum. Spurningin er þessi: Er þetta góð eða vond þróun? Mér finnst hún góð, vegna þess að hún hefur leitt til þess sem ég var að segja. Það hefur auðvitað haft afleiðingar. Það var gert með miklu meiri tilkostnaði að 10 bátar fiskuðu 150 tonn hver og fiskuðu samtals 1.500 tonn og vegna þess að tilkostnaður var meiri urðu menn að sætta sig við að róa á minni bátum. Nú er kerfið með þessum hætti og hefur orðið kjölfestan í mörgum byggðum. Auðvitað hefur það líka afleiðingar í för með sér. Ég er einfaldlega að segja að það er alveg sama hversu vel við erum meinandi, ég og hæstv. ráðherra, getum við ekki endalaust byggt inn í kerfið byggðalega hvata sem lúta að því eingöngu. Þess vegna hef ég verið að hugsa þær hugsanir sem ég deili vonandi með hæstv. ráðherra, að við notum þá hagræðingu sem sjávarútvegurinn hefur búið til, það veiðigjald sem hann borgar núna vegna betri afkomu af ýmsum ástæðum, til að byggja upp nýja atvinnugreinar, styrkja innviði, takast á við vandamál eins og flutningskostnaður er fyrir iðnfyrirtækin á landsbyggðinni, þar er af mörgu að taka. Ég held að það ætti að vera stærsta verkefnið sem hæstv. ráðherra tekst á við í sumar og svo hann ætti að leggja stóra frumvarpið til hliðar. 
            

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til breytingu á lögum sem flutt er af hv. efnahags- og skattanefnd allri. Að frumvarpi þessu standa auk mín þau hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Magnús Orri Schram, Tryggvi Þór Herbertsson, Pétur H. Blöndal, Huld Aðalbjarnardóttir og Lilja Mósesdóttir. Frumvarpið þjónar því hlutverki að framlengja gildandi gjaldeyrishöft, sem renna að óbreyttu út í ágúst, til 30. september næstkomandi. Með því er þó ekki ætlunin að falla frá gjaldeyrishöftum þann dag heldur er hér aðeins verið að gefa svigrúm fyrir löggjafann til að ljúka umfjöllun um frumvarp hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um gjaldeyrishöft, en í því er gert ráð fyrir að höftin verði hér við lýði til 31. desember 2015. Það var niðurstaða úr samningum við þinglok að nauðsynlegt væri að nýta sumarið til að fara vel yfir þetta mál, kalla eftir óháðum lögfræði- og hagfræðiálitum, bæði um hvort frumvarpið eins og það er tryggi Seðlabanka Íslands nægilegt svigrúm til þess að setja fyrir leka á höftunum, þ.e. undanskot eða sniðgöngu við höftin, en Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur lagt mikla áherslu á að Seðlabankinn þurfi að hafa mikið og gott svigrúm í því efni og það hefur bankinn haft. Þingið hefur treyst bankanum vel fyrir framkvæmd fram að þessu. Um leið er mikilvægt að fara vel yfir þann trúverðugleika sem er um afnámið sjálft í þessari umgjörð og þau áhrif sem setning laganna mun hafa á væntingar á markaði og aðra slíka hluti. Til þess að tími vinnist til að sinna þessum verkum án þess að höftin falli úr gildi á meðan er nauðsynlegt að framlengja gildistöku þeirra til 30. september. Ég geri síðan ráð fyrir því að höftin verði framlengd varanlega með nýrri löggjöf í septembermánuði næstkomandi.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu og nefndaráliti sem ég boðaði við 2. umr. um þetta mál, ráðstafanir í ríkisfjármálum, oft nefnt bandormur, á þingfundi fyrr í dag. Breytingartillagan lýtur að 9. gr. sem var í hinu upphaflega frumvarpi en varðar nú 7. og 8. gr., sömuleiðis hina 14. hvað varðar gildistöku. Þar var gert ráð fyrir því að lífeyrissjóðirnir bæru fyrst 50% af 3,5 milljarða hlutdeild fjármálafyrirtækja og lífeyrissjóða í kostnaði við sérstaka vaxtaniðurgreiðslu í tengslum við aðgerðir í skuldavanda heimilanna og síðar að þeir bæru 40%, þ.e. 1,4 milljarða kr., af þessum 3,5 milljörðum kr., en hér er lagt til að þessi ákvæði verði felld brott. Eftir sem áður er gert ráð fyrir því að lífeyrissjóðirnir beri þann kostnað sem um var samið með því að fjármagna hluta aðgerðanna eins og samkomulagið greinir, en fram kom á fundi efnahags- og skattanefndar á uppstigningardag sl. hjá Arnari Sigmundssyni, formanni Landssambands lífeyrissjóða, að sjóðirnir hafi gert ráð fyrir því að fjármagna 1,5 milljarða kr. af þessum kostnaði. Ágreiningur hefur hins vegar verið verulegur um það með hvaða hætti að því skyldi staðið og rík andstaða var af hálfu sjóðanna um að þeim væru með lögum gerðir skattar af eignum sínum sem eru lífeyrisréttindi sjóðfélaganna. Um þá grundvallarbreytingu að skattleggja lífeyrissjóðina held ég að sé líka óhætt að segja að hafi verið efasemdir hjá ýmsum, bæði í stjórnarliðinu og stjórnarandstöðunni í þinginu. Þess er því freistað hér að gefa stjórnvöldum og lífeyrissjóðunum færi á því í sumar að ná samkomulagi um það með hvaða hætti sjóðirnir fjármagni sinn hlut í hinni sérstöku vaxtaniðurgreiðslu svo ekki þurfi að koma til einhliða aðgerða af hálfu löggjafans um skattlagningu. Takist ekki slíkt samkomulag verður auðvitað að taka málefnið aftur til umræðu í þinginu og hvernig best verður þá úr því leyst en ég bind vonir við að síðar í þessum mánuði, þegar farið verður yfir stöðuna á forsendum kjarasamninganna, nái aðilar saman um þetta atriði. Ég þakka hv. nefndarmönnum efnahags- og skattanefndar fyrir samstarfið um þessar breytingar og samstarfið sem tekist hefur í þinginu um þinglokin.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir framsöguna og ágætissamstarf í þessu máli. Eins og hv. þingmaður lýsti hafa verið mjög skiptar skoðanir um þetta ákvæði, bæði úti í þjóðfélaginu og í þinginu. Það gengur þvert á bæði stjórnarflokkana og stjórnarandstöðuna. Nú liggur fyrir að það þarf að fjármagna þær ótekjutengdu vaxtabætur sem hefur verið ákveðið að dreifa til skuldara þessa lands. Það virðist ekki vera vilji fyrir því að fara skattlagningarleið á lífeyrissjóðina sem ég er mjög ánægður með. Gæti hv. þingmaður lýst fyrir mér hvernig hann sæi að þetta mál yrði leyst: Er hann með einhverjar hugmyndir eða eigum við bara að henda þessu frá þinginu og láta framkvæmdarvaldið og hagsmunaaðilana finna þessar leiðir sjálfir? Býr þingmaðurinn yfir einhverjum hugmyndum?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni fyrir andsvarið. Hvað varðar þetta málefni er það eindregin afstaða mín að þegar litið er til þeirra gríðarlegu eignahagsmuna sem lífeyrissjóðirnir eiga hér í fjármálakerfinu og þar með þeirra hagsmuna sem þeir hafa af því að hér sé haldið uppi greiðsluvilja og lánasöfn fjármálastofnananna styrkt og bætt frá því sem nú er - þau eru því miður enn í óviðunandi ástandi eftir fjármálahrunið - þegar litið er til þeirra nærfellt 2 þús. milljarða hagsmuna sé þátttaka í kostnaði við jafnumfangsmiklar aðgerðir og aðgerðirnar í skuldamálum heimilanna, sem nema 1,5 milljörðum kr., sannanlega réttlætanleg út frá hagsmunum sjóðanna sjálfra einna og sér. Ávinningurinn fyrir fjármálakerfið allt og fyrir sjóðina sjálfa er ótvíræður. Sjóðirnir hafa sjálfir hreyft því að í þetta verkefni mætti nýta hagnað af uppboðum á gjaldeyri sem nú eru hafin hjá Seðlabanka Íslands. Ég tek ekki afstöðu til þess, en telji sjóðirnir að þeir geti í frjálsum samningum ákveðið að fjármagna þann kostnað sem þeir hafa viðurkennt að til þeirra friðar heyri, 1,5 milljarða kr., þannig að við getum komist hjá því að skattleggja þá er það ekki annað en 

Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir skýrt og greinargott svar. Það kom fram á fundum hjá efnahags- og skattanefnd þegar þetta mál var þar til umfjöllunar að lífeyrissjóðirnir hefðu boðið fram þær hugmyndir að fjárfesta í einhverjum eignum ríkisins sem þeir gætu hugsanlega fjárfest í varanlega eða í einhvern tiltekinn tíma og ríkið kaupi aftur af þeim eignirnar í framtíðinni. Þar kom meðal annars til greina að lífeyrissjóðirnir hefðu áhuga á að kaupa part í Landsvirkjun. Hvað finnst hv. þingmanni um þá hugmynd lífeyrissjóðanna? Fyndist honum koma til greina að skoða það og gæti þetta til dæmis verið fyrsta skrefið í að einkavæða Landsvirkjun?

Virðulegur forseti. Ég er almennt þeirrar skoðunar að það sé ekki hlutverk okkar stjórnmálamanna að hafa á því skoðanir í hverju lífeyrissjóðir fjárfesta. Ég held að það hafi verið farsælt að setja þeim mjög skýrt markmið um að hámarka arðsemi eigna sinna og að það muni fljótt leiða til ófarnaðar ef við í stjórnmálunum ætlum að senda mikil skilaboð til lífeyrissjóðanna um það í hvaða greinum þeir eigi að fjárfesta. Það hefur verið vinsælt að hvetja til þess að lífeyrissjóðirnir fjárfesti í íslenskum orkuiðnaði af því að það er líka vinsælt að tala um þann iðnað. Ég geld að vissu leyti varhuga við því, við verðum að gæta þess að menn meti einfaldlega fjárfestingarnar á grundvelli arðsemi þeirra en ekki ímyndar, pólitísks hjartalags okkar eða áhugamála um annað. Ef við förum að láta það hafa áhrif á fjárfestingarstefnu sjóðanna endum við fyrr en varir í loðdýraeldi eða fiskeldi með ævisparnað fólks og það kann ekki góðri lukku að stýra. Ég held hins vegar að þetta mál minni okkur á það mikla óréttlæti sem er í lífeyrisskipan landsmanna vegna þess að sú skattlagning sem hér var gert ráð fyrir og í raun greiðsluþátttaka lífeyrissjóðanna í aðgerðunum fyrir heimilin mun hafa áhrif á réttindi fólks sem er í almenna lífeyrissjóðakerfinu, þ.e. þess fólks sem ekki er svo heppið að vinna hjá hinu opinbera. Við sem erum svo heppin að vinna hjá hinu opinbera mundum ekki bera af þessu kostnað. Fyrir fólk á almennum vinnumarkaði er algerlega óþolandi að sú skipan sé að allar aðgerðir 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti um frumvarp til laga um breytingar á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, strandveiði, aflamark, samstarf, tekjur af veiðigjaldi og tímabundin ákvæði. Það er mál 826 á þskj. 1761. Nefndin hefur fjallað um málið á ný og fengið á sinn fund Jóhann Guðmundsson frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti, Stefán Friðriksson og Siggeir Stefánsson frá Ísfélagi Vestmannaeyja hf., Gunnþór Ingvason frá Síldarvinnslunni hf., Pétur H. Pálsson frá Vísi hf., Eirík Tómasson frá Þorbirni hf., Róbert Ragnarsson frá Grindavíkurbæ, Arthur Bogason og Örn Pálsson frá Landssambandi smábátaeigenda og Adolf Guðmundsson og Friðrik J. Arngrímsson frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna. Þá átti nefndin símafundi með Þórólfi Gíslasyni frá Fisk seafood hf. og Þorsteini Má Baldvinssyni frá Samherja hf. Í máli gesta á fundum nefndarinnar komu fram ýmis sjónarmið sem meiri hlutinn íhugaði og tók til sérstakrar skoðunar. Ákvað 1. minni hluti í framhaldinu að draga til baka þegar fram lagðar tillögur sínar til breytinga á frumvarpinu, leggja sumar þeirra fram á ný breyttar en aðrar óbreyttar. Þá bætir 1. minni hluti nýjum tillögum við. Gerir 1. minni hluti grein fyrir þeim sjónarmiðum sem til grundvallar lágu í áliti þessu. Minni fiskiskip. Sú gagnrýni kom fram á fundum nefndarinnar að hætta væri á að ákvæði a-liðar 1. gr. frumvarpsins kynnu að hvetja eigendur lítilla fiskiskipa til að sækja strandveiðar í auknum mæli. Bent var á að fjárveitingar til Landhelgisgæslu Íslands hafi verið skertar á fjárlögum undanfarin ár og ekki væri útlit fyrir að breytingar yrðu til batnaðar í bráð. Þá var bent á þá hættu sem kynni að skapast ef eigendur smærri fiskiskipa freistuðust til þess að setja aflmiklar vélar í skip sín í því skyni að auka veiðiafköst. Að lokum kom fram að verulega erfitt kynni að reynast að ganga almennilega frá afla í svo litlum skipum sem aftur kæmi niður á aflameðferð og aflaverðmæti. Í ljósi framangreinds leggur 1. minni hluti til að a-liður 1. gr. frumvarpsins verði felldur brott. Frístundaveiðar ferðaþjónustuaðila. Ákvæði til bráðabirgða V í lögum nr. 22/2010, um breytingu á gildandi fiskveiðistjórnarlögum, kveður á um að á tveimur fiskveiðiárum, 2009/2010 og 2010/2011, skuli með sérstakri úthlutun allt að 200 lestir af óslægðum botnfiski boðnar til leigu þeim sem hafa leyfi til frístundaveiða, samanber 2. tölulið 4. mgr. 6. gr. laganna. Á fundum nefndarinnar kom fram að stórir ferðaþjónustubátar sem bjóða farþegum að stunda sjóstangveiði með fjölda stanga hafa helst notið góðs af ákvæðinu. Miðað hefur verið við ákveðið meðalverð í viðskiptum með aflamark og hafa útgerðirnar þurft að greiða það verð fyrir aflann. Reynsla af ákvæðinu virðist hafa verið góð fram að þessu og virtust menn almennt sammála um gildi þess. Er það mat 1. minni hluta að þörf fyrir ákvæðið sé mikil enda skapar það ákveðið rekstraröryggi í útgerð ferðaþjónustubáta. Með hliðsjón af framangreindu leggur 1. minni hluti til að við frumvarpið verði bætt nýrri grein sama efnis og framangreint bráðabirgðaákvæði og efni þess þannig fest í sessi. Þá leggur 1. minni hluti til að heimilt ráðstöfunarmagn ráðherra verði aukið í 300 lestir af óslægðum botnfiski. Tilfærsla aflaheimilda. Í 2. gr. frumvarpsins er lögð til ákveðin aðferð til að jafna milli tegunda framlag útgerða í svokallaða samfélagspotta. Fram hefur komið gagnrýni á það fyrirkomulag sem þar er lagt til þar sem miðað er við að framlag útgerða geti eingöngu orðið í fjórum tilteknum tegundum, þ.e. þorski, ýsu, ufsa og steinbít, þar sem ljóst sé að það geti komið ójafnt niður á botnfiskveiðum útgerða þar sem botnfiskaflamark er tiltölulega lítill hluti af heildarheimildum viðkomandi útgerða. Í því skyni að koma til móts við framangreinda gagnrýni leggur 1. minni hluti til þá breytingu að allar útgerðir leggi fram að hámarki 5,3% af aflamagni í öllum tegundum fyrir úthlutun heildarafla að teknu tilliti til c-liðar 7. gr. frumvarpsins. Eftir að ráðstafað hefur verið í potta því sem kemur inn af þorski, ýsu, ufsa og steinbít verður aflamagni í öðrum tegundum skipt í þessar tegundir eins og mögulegt er. Það mun fara fram á sérstökum skiptimarkaði sem eftir atvikum verður settur á laggirnar af Fiskistofu og/eða af samtökum í útgerð. Á hverju ári er mögulegt að um of- eða vanáætlun kunni að vera að ræða í magni vegna þessa enda er mjög erfitt að áætla nákvæmlega hvað út úr skiptum komi. Hér er gert ráð fyrir að við því verði brugðist með geymslu milli ára eða aukningu á næsta ári komi til vöntunar. Þá kom það sjónarmið fram á fundi nefndarinnar að fyrirkomulag 2. gr. kynni að koma hart niður á þeim útgerðarfyrirtækjum sem hafa yfir að ráða miklum aflaheimildum í uppsjávartegundum og hafa sérhæft sig í veiðum og vinnslu slíks afla. Til að bregðast við þessum sjónarmiðum leggur 1. minni hluti til að bætt verði við frumvarpið ákvæði til bráðabirgða sem feli í sér að frádráttarhlutfall 2. gr. frumvarpsins verði virkt í áföngum. Þannig leggur 1. minni hluti til að það taki gildi að 1/3 hluta á næsta fiskveiðiári, 2/3 hlutum fiskveiðiárið 2012/2013 en að fullu næsta fiskveiðiár þar á eftir. Á sama tíma komi frádráttarliðir samkvæmt gildandi ákvæði 8. gr. laganna til frádráttar þar sem frádráttarhlutfalli 2. gr. sleppir. Byggðakvóti. 3. gr. frumvarpsins var gagnrýnd þar sem fyrirkomulag hennar kynni að þurfa meiri umræðu við. Þá var bent á að í álitum, bréfum og skýrslum umboðsmanns Alþingis hafi komið fram ábendingar þess efnis að í sumum tilvikum kunni sveitarstjórnum að reynast erfitt að fást við úthlutanir byggðakvóta, m.a. vegna fámennis og mikilla innbyrðis tengsla íbúa og sveitarstjórnarmanna. Á fundum nefndarinnar kom þó fram að greinin fæli í sér nýjung sem ætlað væri að einfalda framkvæmd byggðaívilnunar sem hefði lítið með úthlutun byggðakvóta á árunum 2004–2007 að gera. Álit 1. minni hluta er að fyrirkomulag greinarinnar þurfi nánari skoðunar við og leggur hann því til að ákvæðið falli brott. Tegundatilfærslur, lækkun viðmiða hámarksumframafla. Fyrsti minni hluti leggur til að viðmið um hámarksumframafla í hverri tegund samkvæmt 4. gr. frumvarpsins verði lækkað úr 2% af heildarverðmætum botnfiskaflans í 1,5%. Tilgangur breytingarinnar er að stemma stigu við ofnotkun á tegundatilfærslum með beinum veiðum enda hafa þær valdið töluverðri ofveiði umfram ákveðið heildaraflamark vissra tegunda í gegnum tíðina. Telur 1. minni hluti að með þessari takmörkun verði dregið úr almennri virkni tegundatilfærsla sem meðaflaaðgerðar. Hlutfallstala veiðigjalds. Í 5. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir því að hækka viðmið vegna útreiknings á veiðigjaldi úr 9,5% af EBITDA (afkomu áður en tekið er tillit til vaxtagreiðslna og vaxtatekna, skattgreiðslna og afskrifta) útgerðarfyrirtækja. Á fundum nefndarinnar voru þau rök færð fyrir hækkuninni að framlegð útgerðarfyrirtækja væri góð og þau ættu vel að ráða við hana og teldist hækkunin hófleg í því samhengi. Á móti var bent á að mörg íslensk útgerðarfyrirtæki eru nokkuð skuldsett og þau ráði því misvel við slíkar hækkanir. Af þeim sökum kynni hækkun að skerða samkeppnishæfni ákveðinna hópa fyrirtækja á meðan áhrif á slíka hæfni annarra yrðu hverfandi. Í ljósi framangreinds leggur 1. minni hluti til að viðmið til útreiknings veiðigjalds samkvæmt 5. gr. frumvarpsins lækki í 13,3%. Ráðstöfun veiðigjalds. Í 6. gr. frumvarpsins er kveðið á um ráðstöfun tekna af veiðigjaldi. Kveður greinin á um að slíkum tekjum skuli annars vegar ráðstafað í ríkissjóð en hins vegar skuli þær renna til tilgreindra landshluta eftir nánar tilgreindum aðferðum. Þeim hluta sem renna á til landshlutanna er skipt í tvennt og m.a. gert ráð fyrir mismunandi skiptingu eftir landshlutum. Í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins kom fram sú gagnrýni á fyrirkomulag frumvarpsgreinarinnar að hún kynni hvað fjárveitingavald Alþingis varðar að fela í sér mismunun við úthlutun fjárframlaga til einstakra hluta landsins. Taldi skrifstofan slíkt fyrirkomulag geta falið í sér hættu á að brotið yrði gegn 65. gr. stjórnarskrár þar sem íbúar einstakra landshluta kynnu að verða öðruvísi settir en aðrir þegar kæmi að úthlutun fjármuna. Fyrsti minni hluti telur að sá vafi sem skapaður hefur verið um fyrirkomulag 6. gr. frumvarpsins sé þess eðlis að ekki verði hjá því komist að taka greinina til endurskoðunar. Felur tillaga hans í sér að Alþingi gert skylt að ákveða ráðstöfun ákveðins hlutfalls tekna af veiðigjaldi til sjávarbyggða á grundvelli fjárstjórnarvalds við samþykkt fjárlaga 2012. Vekur 1. minni hluti sérstaka athygli á því að tillaga hans innifelur þá breytingu að ráðstöfun slíkra tekna verður til sjávarbyggða en ekki einstakra sveitarfélaga. Er það mat nefndarinnar að með því móti verði hamlað gegn því að ráðstöfun gjaldsins mismuni landsmönnum eftir búsetu. Meðafli við makrílveiðar. Í a-lið 7. gr. frumvarpsins er ráðgert að ráðherra fái til ráðstöfunar 2.000 lestir af sumargotssíld þar sem síld er óhjákvæmilegur meðafli við makrílveiðar. Á fundum nefndarinnar kom fram að þau fiskiskip sem haldið hafa til veiða á makríl án þess að hafa yfir aflaheimildum í síld að ráða hafi óhjákvæmilega orðið að greiða sérstakt gjald vegna ólögmæts sjávarafla. Athygli nefndarinnar var vakin á því að við slíkar aðstæður skapast verulegur hvati fyrir útgerðarmenn til þess að landa ekki síld sem meðafla heldur skila henni á ný í hafið. Fyrsti minni hluti telur verulega óheppilegt að stjórnkerfi fiskveiða innihaldi hvata til brottkasts sjávarafla. Því fellst hann á þá leið sem sett er fram í frumvarpinu og leggur 1. minni hluti til að ráðstöfunarmagn síldar verði aukið og sú aukning komi úr stofni norsk-íslenskrar síldar. Tilfærsla löngu og keilu. B-lið 7. gr. frumvarpsins er ætlað að mæta þörf fyrir aflamark í löngu og keilu sem veiðast sem meðafli við þorsk- og ýsuveiðar. Er markmið hans að draga úr hættu á brottkasti vegna skorts á aflamarki í framangreindum tegundum. Á fundum nefndarinnar kom fram að erfitt reynist að stunda veiðar á ýsu og þorski þannig að aðgreining sé gerð á milli þeirra annars vegar og keilu og löngu hins vegar og því væri nauðsynlegt að auka möguleika á að koma í veg fyrir brottkast. Á móti kom þó fram að sókn í keilu- og löngustofnana við strendur landsins sé ekki eins og best verður á kosið. Þá var bent á að b-liður 7. gr. frumvarpsins gerði ráð fyrir að tiltölulega hátt hlutfall heildarafla tegundanna væri heimilað sem meðafli utan aflamarks. Þá kom fram að bein sókn virðist vera í tegundirnar og ákvörðun um sókn í stofnana virðist hafa verið nokkuð umfram veiðiráðgjöf undanfarin ár. Að auki kom fram að samkvæmt fiskveiðisamningum við Norðmenn og Færeyinga væru Íslendingar skuldbundnir til að heimila nokkrar veiðar erlendra aðila úr stofnunum utan aflamarks. Í ljósi alls framangreinds telur 1. minni hluti að ákvæði b-liðar 7. gr. frumvarpsins kunni að hafa í för með sér hættu á aukinni sókn í stofnana. Af þeim sökum gerir 1. minni hluti þá tillögu að liðurinn verði felldur brott úr frumvarpsgreininni. Magn til strandveiða og byggðaaðgerða. 1. minni hluti ákvað að leggja til breytingu á magntölum c-liðar 7. gr. frumvarpsins. Þá leggur hann til að magntölur í ýsu verði felldar brott úr ákvæðinu. Gerir 1. minni hluti tillögur til breytingar því til samræmis. Breyting í átt til skýrleika. Þá leggur 1. minni hluti til að 3. mgr. c-liðar 7. gr. frumvarpsins verði breytt í því skyni að taka af allan vafa um að viðbót til strandveiða og byggðaaðgerða skal dragast frá aukningu aflamarks samkvæmt frumvarpinu og er orðalag hennar skýrt með hliðsjón af öðrum breytingum sem 1. minni hluti leggur til að gerðar verði á frumvarpinu. Virðist orðalag málsgreinarinnar hafa valdið nokkrum misskilningi meðal umsagnaraðila. Úttekt á áhrifum samfélagslegra potta. Á fundum nefndarinnar höfðu gestir ýmsar skoðanir á því hvaða áhrif sérstakar úthlutanir til eflingar samfélaga hefðu í raun og veru. Í því ljósi leggur 1. minni hluti sérstaka áherslu á að hann telur við hæfi að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hlutist til um gerð úttektar á raunverulegum áhrifum slíkra markmiða og þátta fiskveiðistjórnarlaga. Telur 1. minni hluti eðlilegt að ráðherra leggi fram tillögu um framtíðarfyrirkomulag samfélagspotta í framhaldi af niðurstöðum slíkrar úttektar. Væri æskilegt að slíkri vinnu væri lokið skömmu eftir upphaf 140. löggjafarþings. Auk þess sem að framan greinir gerir 1. minni hluti tillögu að smávægilegum málfars- og orðalagsbreytingum í nafni skýrleika og lagasamræmis. Fyrsti minni hluti bendir á að í nefndaráliti á þingskjali 1692 kom fram að meiri hlutinn teldi að umsagnir og ummæli umsagnaraðila um málið hafi almennt verið nokkuð neikvæðar og óvægnar.  Fyrsti minni hluti leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Atli Gíslason var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta nefndarálit rita Lilja Rafney Magnúsdóttir, formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, og hv. þingmenn Ólína Þorvarðardóttir, varaformaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, með fyrirvara. Helgi Hjörvar, með fyrirvara. Róbert Marshall, með fyrirvara. Í framhaldi af þessu tel ég rétt, og er samkomulag um það, að málið fari til nefndar milli 2. og 3. umr. Það er eðlilegt þar sem um er að ræða ráðstöfun til loka þessa fiskveiðiárs og þess næsta að setja ákvæði um að ráðstafanir samkvæmt 2. gr., sem varða fiskveiðiárin 2012/2013 og 2013/2014, sæti endurskoðun á næsta ári eða samhliða vinnslu við frumvarp um stjórn fiskveiða, mál 827.

Forseti. Fram kom í máli hv. þingmanns að breytingar hafi orðið tiltölulega ört á því frumvarpi sem hér liggur fyrir og skyldi engan undra miðað við þann ágreining sem uppi er innan allra þingflokka um það. Það eru hins vegar ýmis atriði í því sem vekja allnokkra athygli. Mig langar að leita eftir skýringum eða túlkun hv. formanns sjávarútvegsnefndar á ákvæði í þeirri tillögu sem liggur fyrir í 2. gr. frumvarpsins. Það er sú umdeilda grein, skiptihlutfall á milli flokka o.s.frv. þar sem kveðið er á um hverjir eigi að leggja í potta. Samkvæmt 4. gr. skal skipt í viðkomandi tegundir samkvæmt nánari ákvörðun ráðherra. Ráðherra er samkvæmt tillögunni heimilt að fela Fiskistofu og/eða samtökum í sjávarútvegi ákveðna framkvæmdaþætti til að tryggja að skipti þessi geti gengið eftir. Hvaða samtök í sjávarútvegi koma þar til greina? Er yfir höfuð búin að fara fram einhver athugun á því hvort ráðuneytinu sé heimilt 

Virðulegi forseti. Um þennan þátt málsins hefur verið mikill ágreiningur, ekki bara við vinnslu þessa frumvarps heldur til fjölda ára. Hann hefur verið á milli útgerðaraðila, innan Landssambands íslenskra útvegsmanna, hjá þeim sem stunda uppsjávarveiðar og þeim sem stunda bolfiskveiðar. Það hefur orðið niðurstaða innan Landssambands íslenskra útvegsmanna að jöfnun verði þarna á og var samþykkt á aðalfundi Landssambands íslenskra útvegsmanna að þeir sem eru í uppsjávargreinum greiði í samfélagslega potta til jafns við þá sem eru á bolfiskveiðum. LÍÚ hefur unnið að þessu máli og var gott samkomulag í sáttanefndinni svokölluðu um að fara yrði þessa leið. Vinnsla frumvarpsins var í samráði við þá hagsmunaaðila sem áður hafa komið að málinu.

Forseti. Ég hef heyrt af þessum ágreiningi innan LÍÚ. Ég gæti trúað því að hann væri meira að segja örlítið meiri en bítingurinn um málið á milli kjördæma á hinu háa Alþingi. En á ég að trúa því sem fram kom í máli hv. formanns sjávarútvegsnefndar, að stjórnarmeirihlutinn sé að veita ráðherra heimild úti í bæ til þess að gefa LÍÚ frelsi til að ráðstafa takmörkuðum gæðum? Ja, það er þá eitthvað nýtt 

Virðulegi forseti. Stundum hefur verið sagt í hálfkæringi að LÍÚ hafi ráðið för í lagasetningu hingað til svo þeir hafa nú verið nefndir í umræðu um fiskveiðistjórnarlöggjöfina sem verið hefur hér við lýði í fjölda ára.  Þarna er kveðin upp niðurstaða sem trúlega allir eru ósáttir við en hún er hugsuð til að jafna byggðalegar og félagslegar aðgerðir sem engir útgerðaraðilar geta skotist undan, sama hvort þeir eru á uppsjávarveiðum eða öðrum veiðum. Farin er mjög mild leið í þessu máli.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann í framhaldi af því sem hún ræddi hér í andsvari á undan um 2. gr. sem hún segir að hafi verið mjög umdeild. Nú virðist sem LÍÚ hafi verið fengið til að ganga frá útfærslunni á henni. En mig langar að spyrja að öðru sem mér finnst skipta meira máli þegar við erum að breyta lögum um stjórn fiskveiða. Það kemur fram í áliti sem ég held á hérna, sem er umsögn Helga Áss Grétarssonar um þetta frumvarp, að það sé mjög aðfinnsluvert, með leyfi forseta, „að ófullnægjandi greining á áhrifum umræddrar breytingartillögu er að finna í undirbúningsgögnum frumvarpsins“. Þessa tillögu er ekki að finna. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort þau hafi í ljósi þess hversu umdeilt þetta er, eins og hún sagði hér, lagt í að finna út einhvers konar greiningu áður en farið var af stað með ákvæðið.

Virðulegi forseti. Eins og þingheimur veit hefur farið fram mikil undirbúningsvinna í þessu máli. Það var vitað fyrir fram að menn yrðu ekki sáttir og það var vitað fyrir fram að í þessu er stefnumörkun og pólitík þeirra flokka sem eru hér við stjórnvölinn. Það var vitað fyrir fram. Þetta frumvarp hér ætti ekki að valda mönnum því hugarangri sem virðist vera. Menn ættu að spara það til haustsins því að þá verður grundvallarbreyting gerð á þeirri fiskveiðilöggjöf sem við búum við. Þetta frumvarp er fyrst og fremst að brjóta ísinn, að styrkja byggðir með því að leggja meira í byggðaaðgerðir og að bæta í strandveiðar og koma á jöfnun og réttlæti milli þeirra útgerðarflokka sem leggja í þann pott sem er til samfélagslegra aðgerða. Ég tel það vera gott mál.

Virðulegi forseti. Það breytir því ekki að þegar farið er í breytingar á fiskveiðistjórninni hljótum við að gera það af ábyrgð. Við hljótum að vilja hafa eitthvað í höndunum og það þýðir ekki að koma hér og tala alltaf eins og þetta sé bara pólitísk ákvörðun og ofboðslega gott. Þetta er undirstöðuatvinnugrein og það er verið að fara í breytingar. Hv. þingmaður vitnaði til þess að þetta hefði verið rætt og væri byggt á sáttanefndinni svokölluðu, það er talað um að þetta hafi ekki verið rætt í sáttanefndinni. Hefði ekki verið nær, og ég ætla að biðja hv. þingmann, virðulegi forseti, að svara því, að bíða með þetta og taka þetta í heildarpakkanum í staðinn fyrir að gera tilraunir sem enginn veit hvernig enda?

Virðulegi forseti. Ég er ekki sammála hv. þingmanni að verið sé að taka mikla áhættu með þessu frumvarpi, þessu svokallaða litla frumvarpi. 

Virðulegi forseti. Það þarf svo sem ekki að hafa mörg orð um að það frumvarp sem við ræðum hér er afleitt og líklega eitt það versta sem hefur ratað inn fyrir þröskulda þessarar stofnunar í langan tíma. Það segir auðvitað sína sögu að hv. formaður sjávarútvegsnefndar er sá eini sem treystir sér til að undirrita þetta nefndarálit. Aðrir úr ríkisstjórnarmeirihlutanum gera það með fyrirvara þannig að hv. þingmaður er eins og eyland í málinu. Hún stendur ein og stjórnarliðarnir  Það er rangt hjá hv. þingmanni að halda því fram að umsagnir Landssambands smábátaeigenda séu eitthvað jákvæðar. Lestu umsögnina, hv. þingmaður,  „Það er mitt mat að tiltekin atriði í 1., 2., 5. og 7. gr. frumvarpsins kunna ein og sér, eða metin í heild, að brjóta í bága við grundvallarreglur stjórnarskrárinnar um eignarrétt, atvinnufrelsi,  Hvað hefur hv. þingmaður gert í meðförum þessa máls til að girða fyrir hugsanleg stjórnarskrárbrot?

Virðulegi forseti. Eftir því sem stjórnarandstaðan verður æstari hérna, því öruggari er ég með það að við séum á réttri leið.  
            

Ja, það getur vel verið að hv. þingmaður sé bjartsýn á það að hafa þjóðina með sér í þessu máli en hún hefur ekki félaga sína í ríkisstjórnarmeirihlutanum í nefndinni með sér á nefndarálitinu. Þeir undirrita allir  
            

Forseti biður hæstv. ráðherra um að gefa 

Virðulegi forseti. Ég vil benda hv. þingmanni á það, ef hann hefur hlýtt á mál mitt áðan og það sem var nefnt um að vafi gæti leikið á að stæðist stjórnarskrá, að það er búið að taka það út úr frumvarpinu. 

Þetta er meira og minna …

Ég vil benda hv. þingmanni á að þótt lögfræðingar séu merkileg stétt eru þeir ekki í mínum huga guðir almáttugir. 

Erum við þá sammála …?

Við skulum bara taka þann slag við rétt tækifæri og ég mun standa þar keik eftir sem áður. 
            

Forseti ítrekar að bæði hæstv. ráðherrar og hv. þingmenn eiga að gefa ræðumönnum hljóð.

Er eitthvað nýtt?

Virðulegi forseti. Við munum standa þétt saman, 

Hún er hér, með mér.

Formaðurinn stendur ein á báti,  Ég vil spyrja formann nefndarinnar: Er það boðlegt að leggja hér fram svo stórt mál sem skiptir svo miklu máli og hafa ekki betri samstöðu en þetta, að þrír af fjórum fylgdarsveinum formannsins eru með fyrirvara? Ég þori að fullyrða að þetta er einsdæmi í þingsögu lýðveldisins Íslands.  
            

Forseti biður hv. þingmenn að hafa ró í salnum.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður talar um samstöðu og samstaðan  
            

Virðulegi forseti. Hv. formaður sjávarútvegsnefndar getur verið með hrat hér á menn persónulega, lögfræðimenntaða menn eða aðra menn eins og mig sem er úr sjávarplássi og er alinn upp til sjós og á sjó. Það þýðir ekkert að vera með svona bullumblambur eins og þeir nota á Vestfjörðum um slíkt orðfæri. 

Búið að laga það.


             Er nú þessi varaforseti farin að  Sáttaleiðin sem formaður sjávarútvegsnefndar vék að áðan, það er skömm að nefna sáttanefndina í sambandi við þetta frumvarp því að það er allt vanvirt sem að var stefnt í áliti sáttanefndarinnar sem um 20 aðilar undir stjórn hæstv. ráðherra sem hér veifar höndum, 

Ekki vera svona súr.


             Og glottið á hv. þm. Helga Hjörvar sýnir að það er eitthvað mikið að í þessu. 

Forseti biður hv. þingmann að virða ræðutímann.

Virðulegi forseti. Ég vil bara segja það við hv. þingmann að það geta fleiri hér talað sjómannamál og íslensku en hv. þingmaður.

Þú talar ekki sjómannamál.

Það hafa fleiri leyfi til þess, hv. þingmaður.

Þetta er landblaður.

Og við skulum bara halda okkur við það að fleiri hafa rétt til þess að kveða skýrt að orði í þessum ræðustól en hv. þm. Árni Johnsen. 

Það er glaðara.

Og ég 

Í stafni …

[Lófatak í þingsal.]  
            

Árabát sjávarútvegsráðherra sem …

Forseti biður hv. þingmenn og hæstv. ráðherra að hafa ró í þingsal. Það er ekki hægt að bjóða hv. þingmönnum upp á að flytja mál sitt hér nema þeir fái til þess hljóð.

Virðulegi forseti. Það er til marks um það hversu mikið klúður þetta mál er og hversu vanbúið, hversu mikill flumbrugangur að koma því til afgreiðslu, að þegar nefndarálitum var skilað í gær hét nefndarálit mitt, fulltrúa framsóknarmanna, nefndarálit 1. minni hluta. Þegar fundað var síðan í nefndinni í dag varð til annar 1. minni hluti þegar meiri hluti, þ.e. stjórnarþingmennirnir, kom sér ekki meira saman en svo að þeir eru aðeins fjórir á málinu, þar af þrír með fyrirvara. Sá fimmti sat hjá og við í stjórnarandstöðunni greiddum atkvæði gegn þessu frumvarpi eins og við gerðum þegar það var tekið út í hið fyrra sinn. Það skýrir af hverju þetta nefndarálit sem ég ætla að kynna heitir frá 1. minni hluta en er orðið sem sagt 2. minni hluti í dag. Í þessu frumvarpi eru lagðar til ýmsar breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða og má segja að það séu annars vegar breytingar sem varða tímabundin ákvæði á yfirstandandi ári og síðan bráðabirgðaákvæði um næsta ár en líka nokkrar almennar breytingar sem eru komnar til að vera. Eins og fram hefur komið í umræðum í þinginu síðustu vikuna voru athugasemdir umsagnaraðila um málið mjög neikvæðar í öllum tilvikum. Það voru ekki flestir, það voru allir. Ítrekað var bent á að samþykkt þessa frumvarps mundi veikja rekstrargrundvöll sjávarútvegsins, veikja gengi krónunnar, auka pólitískt vald ráðherra, ráðherraræði með óeðlilegu valdaframsali, og færa veiðiheimildir frá þeim sem hafa atvinnu af sjómennsku til aðila sem stunda hana í frítíma sínum. Sá sem hér stendur tekur undir athugasemdir umsagnaraðila og gagnrýnir jafnframt þann stutta tíma sem nefndin hefur haft við afgreiðslu málsins. Að sama skapi voru umsagnaraðilum eingöngu gefnir þrír dagar, þar af ein helgi, til að skila inn athugasemdum og telur 2. minni hluti það óeðlilega stuttan tíma í ljósi þess hversu miklir hagsmunir eru í húfi þótt segja megi að það sé almennt alltaf of stuttur tími, sérstaklega þó í svona alvarlegu máli. Í 1. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á 6. gr. laganna á þann hátt að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra geti ákveðið með reglugerð að aukning aflamagns í strandveiðum umfram 6 þús. lestir geti runnið til flokks minni skipa. Frá þessu hefur meiri hlutinn, sem er orðinn minni hluti, fallið og er það vel. Það er afar óskynsamlegt að leggja til slíkan sérsmábátastrandveiðiflota, m.a. af öryggisástæðum. Ljóst er hins vegar að mikil eftirspurn hefur verið eftir kerfi sem gefur nýliðum tækifæri til að stunda veiðar. Strandveiðikerfið hefur verið tilraun til að svara þessari eftirspurn. Kerfið hefur sætt alvarlegri gagnrýni nær allra samfélagshópa, þar með talið strandveiðiflotans sjálfs. Stjórn veiðanna stuðlar að mismunun eftir stærð báta og landshlutum, lágu fiskverði til þátttakenda, minni gæðum, óhagkvæmri sjósókn með hærri olíukostnaði og útilokun frá nýsköpun á bestu mánuðum ársins. Allir hópar samfélagsins, þar með talið ýmsir útgerðarmenn, eru tilbúnir að leggja til heimildir til nýliðunar. Hins vegar er ekki áhugi fyrir því að heimildir séu teknar af útgerðum landsins til að færa öðrum starfandi útgerðum eða fyrrverandi útgerðarmönnum fiskveiðiheimildir. Ekki er heldur áhugi fyrir því að aflaheimildir séu fluttar úr aflamarkskerfinu í einum landshluta til tímabundinna félagslegra veiða í öðrum landshluta. Veiðina þarf að opna og gera mögulegri í öllum landshlutum sem stuðning við nýliða, kvótalausar útgerðir og frumkvöðla. Framsóknarflokkurinn er tilbúinn til að taka þátt í mótun strandveiðikerfis sem byggist meðal annars á tillögu til þingsályktunar sem við höfum lagt fram á þskj. 1670, 881. máli, og er hér fylgiskjal með nefndarálitinu. Einnig er fylgiskjal sem merkt er II þar sem í grófum dráttum er farið yfir nýjar hugmyndir um útfærslu strandveiða sem nýliðunarveiða. Það yrði gert á grundvelli fiskveiðiársins, heils árs, en bátar mættu þó aldrei landa umfram 50% af heilsársstrandveiðiheimildum innan sama mánaðar. Leyfum yrði úthlutað til mislangs tíma, þriggja, fimm eða jafnvel sjö ára, og þeir sem færu með um 50 þorskígildistonn af nýtingarrétti eða meira gætu ekki sótt um strandveiðileyfi. Þeir sem hafa selt kvóta geta ekki heldur sótt um strandveiðileyfi fyrr en eftir að ákveðin ár eru liðin frá sölu heimildanna. Síðan yrði kostnaður við hvert strandveiðileyfi innheimtur við upphaf veiða og yrði hann allnokkur. Með þessum hætti væri hægt að búa til raunverulegt kerfi sem mundi byggja sig upp til að þar gætu komið inn nýir aðilar sem byggðu sig upp og hyrfu síðan, gætu keypt sér aflaheimildir smátt og smátt og færu síðan inn í stærra kerfið á grundvelli þess að skapa nýtt, veiða nýjar tegundir, vannýttar tegundir, og þannig stækka kökuna sem við sækjumst auðvitað eftir. Í 2. gr. er lögð fram tillaga að breytingum á því ákvæði laganna er fjallar um hvaða aflaheimildir skulu dregnar frá heildaraflamarki áður en kemur til almennrar úthlutunar til fiskiskipaflotans. Frumvarpstillagan sjálf eins og hún kom fyrst fram gengur allt of langt og getur ekki farið óbreytt í gegnum þingið. Meiri hlutinn hafði hins vegar lagt fram breytingartillögu sem felur í sér á einhvern hátt sanngjarnara fyrirkomulag sem þó er umdeilt og hefur ekki fengið nægilegan tíma til skoðunar til að athuga hvort sú útfærsla sé sú besta. Í prinsippinu eru nær allir aðilar, þótt ágreiningur sé eðlilega um þetta þar sem hagsmunir togast á, sammála um að það sé eðlilegt að allir leggi eitthvað til þessarar jöfnunar sem fer síðan til hins félagslega kerfis. Annar minni hluti telur að tillagan sé til bóta og gæti, ef vel heppnast og þá kem ég að því að það þurfi að útfæra hana betur, verið grundvöllur að réttlátari jöfnun milli aflahlutdeildarkerfisins og annarra úthlutunaraðferða. 2. minni hluti bendir hins vegar á hvort rétt væri að bíða með lögfestinguna, fresta málinu til að fjalla betur um það eða þá að lögfesta málið núna og bíða með gildistöku útfærslunnar til betri tíma. Þá yrði að skoða það í heild sinni og kem ég inn á það betur seinna í máli mínu. Einnig þarf að skoða prósentuhlutann og bendir 2. minni hluti á að það sé óskýrt af hverju talað var um að það væri komin á hærri prósentutala en í upphaflegum hugmyndum. Það var talað um 5,3% en áður um rúm 4%. Aðalástæðan fyrir þessum vandræðagangi er sú að ekki hefur gefist nægilegur tími til að gaumgæfa þau áhrif sem tillagan hefur og því væri hugsanlega skynsamlegast að lögfesta prinsippið en bíða með að láta ákvæðin koma til framkvæmda. Þá þýðir það líka að það þarf að fella út fleiri hluti í greininni, bíða til dæmis með afgreiðslu hennar til haustsins. Það er álit 2. minni hluta að rétt sé að fella 3. gr. frumvarpsins brott og láta núverandi byggðakvótaúthlutunarkerfi standa óbreytt. Á það hefur meiri hlutinn fallist í seinni lotunni. Það er hins vegar nauðsynlegt að leggjast yfir reglurnar um byggðakvótaúthlutunarkerfið og gera þær bæði einfaldari og skilvirkari. Í því sambandi bendir 2. minni hluti á hugmyndir okkar framsóknarmanna sem fram koma í áðurnefndri þingsályktunartillögu um framtíðarstefnu í sjávarútvegsmálum. Þar er lagt til að farin verði sú leið að úthluta ákveðnu magni aflaheimilda til fiskvinnslanna í landinu. Mundi slíkt fyrirkomulag tryggja með enn öruggari hætti vinnu í viðkomandi byggðarlagi. Nauðsynlegt væri að setja ákveðnar verklags- og viðmiðunarreglur og telur 2. minni hluti að eðlilegt væri að úthlutun mundi meðal annars miðast við vinnslu ársins á undan. Reglurnar yrðu einfaldari og málið skilvirkara. Í 5. gr. frumvarpsins er lagt til að viðmið vegna útreiknings á veiðigjaldi verði hækkað um liðlega 70%. Meiri hlutinn hefur nú með breytingartillögu fallist á að það verði um 40%. 2. minni hluti telur eðlilegt að leggja á veiðigjald en bendir hins vegar á að það verði að vera hóflegt og tengt afkomu greinarinnar. 2. minni hluti gagnrýnir jafnframt harðlega að ekki liggi fyrir efnahagsleg greining á áhrifum þess að hækka veiðigjaldið jafnmikið og lagt er til og telur 2. minni hlutinn nauðsynlegt að slík greining liggi fyrir áður en málið verður afgreitt í þinginu. Það sama má segja um hverja einustu grein, hér hefur ekki verið gerð hagfræðileg og efnisleg greining, ekki á einstökum greinum og hvað þá á samlegðaráhrifum þess ef við tökum allar greinarnar saman. Annar minni hluti bendir á að veiðigjaldið er skattur í lagalegum skilningi og innheimta gjaldsins þarf því að byggjast á skýrri heimild í lögum. Það er sérstaklega vafasamt að í frumvarpinu sé sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra falið skattlagningarvaldið án þess að kveðið sé á um efnisleg viðmið um það hvernig þessu valdi skuli beitt. Að mati 2. minni hluta fullnægir það ekki skilyrðum 40. gr. og 1. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar að vísa í ákvæðinu í rekstraryfirlit fiskveiða sem Hagstofa Íslands reiknar og birtir yfir mismunandi útgerðarflokka. Við töldum að þessi b-liður 5. gr. mundi falla brott og á það hefur meiri hlutinn reyndar fallist í síðustu breytingartillögu. Núgildandi fyrirkomulag um ráðstöfun veiðigjaldsins gerir ráð fyrir að allar tekjur af veiðigjaldinu renni óskiptar til ríkissjóðs. Í 6. gr. frumvarpsins er lögð til breyting á því fyrirkomulagi þannig að 80% tekna renni í ríkissjóð en 20% yrði ráðstafað eftir tilteknu skiptihlutfalli til landshluta. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að vonast er til að með þessari nýju skiptingu muni meiri sátt ríkja um ráðstöfun veiðigjaldsins. Í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins kemur hins vegar fram mikil gagnrýni á ákvæðið. Til að mynda er bent á að hið nýja fyrirkomulag muni leiða til þess að mikill mismunur verði á framlagi til einstakra landshluta. 2. minni hluti telur mikilvægt að hluti auðlindarentunnar renni til greinarinnar sjálfrar til nýsköpunar, rannsókna og markaðsstarfa. Að sama skapi er nauðsynlegt að nýir aðilar geti sótt um styrk til nýsköpunar og rannsókna, eins og ég ræddi um áðan um nýliðunarveiðarnar, til að auðga þekkingu og nýtingu auðlindarinnar. Þá tekur 2. minni hluti undir þá hugmyndafræði meiri hlutans að hluti gjaldsins renni aftur til þess landsvæðis þar sem auðlindarentan verður til. Er það í samræmi við þær hugmyndir sem fram koma í þingsályktunartillögu Framsóknarflokksins um framtíðarstefnu í sjávarútvegsmálum. Þar kemur jafnframt fram að ef hluti gjaldsins rennur til þess landsvæðis þar sem auðlindarentan varð til væri í raun um að ræða mótvægi við þá viðbótarskattlagningu sem má halda fram að sé sérstaklega á landsbyggðinni. Þó að 2. minni hluti sé samþykkur hugmyndafræðinni að baki ákvæðinu gagnrýnir hann sérstaklega útfærsluna. Nú hefur meiri hlutinn breytt tillögu sinni og er það til bóta en 2. minni hluti telur að best væri að útfæra hugmynd sem miðaðist við að hluti auðlindarentunnar færi til atvinnusköpunar í viðkomandi byggðarlagi með því til dæmis að fjármunirnir rynnu til atvinnuþróunarfélaga og ef til vill eignarhaldsfélaga sem mundu tilheyra viðkomandi byggðarlagi. Meiri hluti gjaldsins rynni síðan eðlilega í ríkissjóð. Annar minni hluti bendir jafnframt á í þessu sambandi að grundvallaratriði er að skilgreina þjóðareign á auðlindum og hvaða auðlindir séu í þjóðareign. Í kjölfar þess er svo nauðsynlegt að tryggja jafnræði milli atvinnugreina um gjaldtöku. Í 7. gr. frumvarpsins er lagt til að þrjú ný ákvæði til bráðabirgða bætist við lögin. Í a-lið er lagt til að á núverandi fiskveiðiári, 2010/2011, og einnig á því næsta, 2011/2012, hafi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra 2 þús. lestir af síld til sérstakrar úthlutunar og að fiskveiðiárið 2011/2012 hafi hann einnig 1.200 lestir af skötusel til sérstakrar úthlutunar. 2. minni hluti er alfarið á móti a-lið 7. gr. og hefur jafnframt meiri hlutinn, þ.e. 1. minni hluti nú orðið, bætt við 2 þús. lestum af norsk-íslenskri síld inn í þetta, þar sem hér er verið að fara út úr aflamarkskerfinu og færa úthlutun frá einum aðila yfir til annars en ekki er verið að tala um aukningu, t.d. umfram 20 ára meðaltalsafla. Að mati 2. minni hluta er mikilvægt að við úthlutun sé ávallt gætt að varúðarreglu um heildarveiði og að varlega verði farið í breytingar á því kerfi. Í b-lið 7. gr. er kveðið á um að skipstjóra skips sé heimilt að ákveða að ákveðinn hluti keilu- og lönguafla reiknist ekki til aflamarks skipsins en nokkuð er um að langa og keila veiðist sem meðafli við þorsk- og ýsuveiðar. Er markmið ákvæðisins sagt vera að draga úr brottkasti vegna skorts á aflamarki. 2. minni hluti er sammála þeirri ákvörðun meiri hlutans að leggja til að ákvæðið verði fellt brott, eins og gerðist fljótlega í fyrstu lotu þegar 1. minni hluti lagði fram sínar breytingartillögur. Er það mat 2. minni hluta að ákvæðið gæti hugsanlega leitt til ofveiði í framangreindum tegundum. Það ber að forðast. Í c-lið 7. gr. er gert ráð fyrir að ákveðnu viðbótarmagni sé ráðstafað til strandveiða annars vegar og í byggðakvóta hins vegar. Þannig er gert ráð fyrir aukningu á þorsk- og ufsakvóta, upphaflega var það svo, til strandveiða á yfirstandandi og einnig á næsta fiskveiðiári og hins vegar er gert ráð fyrir aukningu á þorsk-, ýsu- og ufsakvóta á næsta fiskveiðiári til stuðnings byggðarlögum. 2. minni hluti getur tekið undir að til að stuðla að víðtækari sátt um fiskveiðistjórnarkerfið megi auka úthlutun til ýmissa þátta, samanber tillögur okkar framsóknarmanna í áðurnefndu þskj. 1670, um framtíðarstefnu í sjávarútvegsmálum, en telur að hér sé allt of bratt farið í þær stækkanir og að í ljósi reynslunnar sé það ekki skynsamlegt. Nú er þetta til að mynda þriðja sumarið sem strandveiðar standa yfir og að þeim loknum væri eðlilegt að menn litu til baka og mætu með hvaða hætti þær hefðu skilað árangri, bæði hagfræðilega, félagslega og þjóðhagslega, áður en þeir tækju síðan ákvörðun um að fara að auka enn frekar í þann pott. Annar minni hluti bendir einnig á að óskynsamlega sé farið í úthlutun til strandveiða þetta árið þar sem strandveiðitímabilið sé nú hálfnað þegar úthlutun verður. 2. minni hluti telur að til að byrja með hefði kannski verið skynsamlegt að úthluta til að mynda um 1 þús. tonnum af þorski og 250 tonnum af ufsa án þess að kæmi til skerðingar á aflaheimildum annarra þetta fiskveiðiárið og án þess að trufla aflareglu eða gæðavottun ábyrgra fiskveiða. Það er ákaflega mikilvægt að við stöndum þar fast í fætur. Hvað viðkemur úthlutun vegna næsta fiskveiðiárs telur 2. minni hluti að þar sé allt of langt gengið. Nauðsynlegt er að ákvörðun um stækkun potta sé tekin vegna raunverulegrar stofnstærðaraukningar en ekki til þess eins að færa úthlutun frá einum til annars. Það skapar ekki ný störf meðan úthlutun til aflamarkskerfisins er langt undir meðaltali aflaheimilda síðustu 20 ára. Betra væri að auka við pottana lítið í einu á löngum tíma, læra af og byggja á þeirri reynslu sem þar skapast. Ef hún er jákvæð er í lagi að halda áfram á þeirri braut en ef hún er neikvæð er þetta hreinlega afar vitlaust. Bendir 2. minni hluti á að við slíkar stækkanir á pottum er nauðsynlegt að skipaður verði samráðshópur til að sem víðtækust sátt náist um fiskveiðistjórnarkerfið. Er slíkan samráðshóp meðal annars að finna í áðurnefndri þingsályktunartillögu sem er fylgiskjal með þessu nefndaráliti. Í breytingartillögum er meðal annars að finna tillögu að nýju ákvæði til bráðabirgða. Er það lagt til sökum þess að ekki er að finna í frumvarpinu ákvæði sem framlengir ákvæði til bráðabirgða IX í lögum um stjórn fiskveiða. Ákvæðið nær einna helst til ferðaþjónustubáta þar sem farþegar stunda sjóstangveiði með fjölda stanga. Ákvæðið kveður á um að á tveimur fiskveiðiárum skuli allt að 200 lestir af óslægðum botnfiski boðnar til leigu þeim sem hafa leyfi til frístundaveiða. 2. minni hluti telur að í stað þess fyrirkomulags sem haft hefur verið um frístundaveiðarnar sé skynsamlegra og betra kerfi að finna í tillögum framsóknarmanna í framangreindri tillögu til þingsályktunar. Því er við þetta að bæta að nú er komin ný breytingartillaga frá 1. minni hluta sem hljóðar þannig að þetta verði ekki lengur bráðabirgðaákvæði heldur verði það sett inn í lögin, það verði ekki um 200 tonn heldur fari um 300 lestir af óslægðum botnfiski á hverju fiskveiðiári til þessa og að þar verði verðið á aflaheimildunum 80% af meðalverði í viðskiptum með aflamark sem birt er á vef Fiskistofu. Okkar tillögur eru þær að þessar svokölluðu frístundaveiðar verði kallaðar ferðaþjónustuveiðar. Hugmyndin er sú að útgáfa veiðileyfa byggist fyrst og fremst á því að eftir slíkar veiðar verði heimilt að landa aflanum inn á Hafró sem VS-afla. Með þeim hætti gæti atvinnugreinin dafnað á eigin forsendum ferðaþjónustu en sé ekki takmörkuð af því að eiga ekki aðgang að aflaheimildum. 2. minni hluti áréttar að setja þyrfti sérstakar reglur um þessa atvinnugrein og úthlutun veiðileyfanna til hennar, til að mynda setja eitthvert þak á hverju ári til að menn hafi stjórn á því með hvaða hætti hún vex. Þetta fyrirkomulag mundi hins vegar ýta undir nýsköpun og styrkingu ferðaþjónustunnar, sérstaklega í ljósi þess að ferðaþjónustuveiðar eru mikilvægur vaxtarbroddur í einstökum sjávarbyggðum og hafa mikla möguleika til að dafna og stækka. Þá má líka nefna að sjóstangveiðikeppnir sem eru víða haldnar draga til sín mikinn fjölda manna sem er þar um nokkuð langan tíma. Margföldunaráhrif af ferðaþjónustu sem nýtir hluta af annarri atvinnugrein eru margföld og þarna er verið að tryggja að það geti gerst á grundvelli ferðaþjónustunnar en ekki að menn þurfi að útvega sér aflaheimildir. Það getur meira að segja gengið þannig til að þeir sem eru í þessari starfsemi selji ferðir til lands með aðgangi að veiði en geti síðan ekki aflað sér aflaheimilda, verði þar af leiðandi að svíkja þann samning sem þeir hafa gert við viðkomandi ferðakaupendur og brjóti þar með alferðalög. Þetta er eitt af því sem þyrfti að skoða í ljósi þess að við erum að skapa nýsköpun og efla atvinnulífið sem víðast á landsbyggðinni sem byggist þá ekki eingöngu á fiskveiðum og vinnslu heldur á fleiri hlutum sem aðstæður, náttúra og fólk getur boðið upp á á hverjum stað. Að öllu framansögðu er ljóst að 2. minni hluti telur frumvarpið ákaflega vanbúið. Einstakar greinar má fella út og breyta öðrum. 2. minni hluti leggst gegn frumvarpinu eins og það liggur fyrir og leggur til að því verði vísað til ríkisstjórnarinnar til gagngerrar endurskoðunar þar sem samráð og samvinna verði höfð við alla hagsmunaaðila, samanber tillögur á áðurnefndu þskj. 1670. Undir þetta ritar Sigurður Ingi Jóhannsson, fulltrúi framsóknarmanna í hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Jafnframt fylgir álitinu, eins og ég nefndi í upphafi máls míns, fylgiskjal I sem er tillaga til þingsályktunar um framtíðarstefnu í sjávarútvegsmálum sem var dreift í þinginu nýlega. Allur þingflokkur framsóknarmanna stendur að þeirri tillögu og ég vísa þeim á að renna yfir hana sem áhuga hafa. Þar er grundvöllur þess að Alþingi álykti að fela sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að skipa samráðshóp til að leita leiða til að móta skýra stefnu til lengri tíma í sjávarútvegsmálum. Hópurinn verði skipaður fulltrúum allra þingflokka, fulltrúum atvinnulífs, launþega, sveitarfélaga, fyrirtækja í sjávarútvegi og annarra hagsmunasamtaka. Hópurinn leggi tillögur fyrir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra eigi síðar en 1. janúar 2012 og ráðherra leggi fram lagafrumvörp til innleiðingar þeirra í íslensk lög. Það sem þarf að leggja áherslu á er meðal annars að sjávarauðlindin verði tryggð sem sameign þjóðarinnar með ákvæði í stjórnarskrá, að stjórn fiskveiða verði sú blandaða leið sem menn hafa rætt um sem er annars vegar á grunni aflahlutdeildar á skip og hins vegar úthlutun veiðileyfa til að taka mið af sérstökum byggðaaðgerðum, hvatningu til nýsköpunar og nýliðun og fleiri þátta svo ég hlaupi hratt yfir sögu. Þar er jafnframt fjallað um veiðigjald og auðlindarentu eins og ég nefndi í nefndarálitinu og með hvaða hætti það rynni aftur til landsvæðanna að hluta til til atvinnusköpunar. Það er það sem við þurfum að gera, við þurfum að hætta að nota atvinnugreinarnar sjálfar til að byggja upp allar byggðir landsins. Það dugar ekki að henda nokkrum þorskum eða nokkrum kindum hingað og þangað vítt og breitt um landið, ýmist í fjörðum eða inn til fjalla, til að halda uppi atvinnu. Við verðum að átta okkur á því að til að skapa öflugt atvinnulíf verður ákveðin hagræðing að eiga sér stað, fyrirtækin að styrkjast og eflast sem vel ganga, en í staðinn þurfum við að byggja upp aðra atvinnu í öðrum starfsgreinum í þessum byggðum landsins. Til þess getum við notað þá fjármuni sem atvinnugreinin skapar. 
             Jafnframt tökum við sérstaklega til þess að hlúa þurfi að nýsköpun og enn frekari nýtingu þess hráefnis sem við drögum nú þegar úr sjó með einum eða öðrum hætti. Auðvitað þurfum við að tryggja að auðlindin verði nýtt á sem skynsamlegastan hátt og að nýtingin verði byggð á grunni vísindalegrar þekkingar og sjálfbærni lífríkisins. Svo er atriði sem hefur því miður oft og tíðum farið forgörðum í umræðu um sjávarútveg en það verður að leggja áherslu á að sjávarútvegur er ekki einungis fiskveiðar, heldur er íslenskur sjávarútvegur hátæknivæddur matvælaiðnaður sem byggir á því að hafa gríðarlega öflugt markaðsstarf á sínum snærum. Þannig gengur þetta fyrir sig í dag. Að lokum varðandi þessa þingsályktunartillögu verður að beina sjónum í vaxandi mæli að umhverfislegum þáttum og augljósu samspili nýtingar hinna ýmsu tegunda hafsins til að tryggja áframhaldandi forustu okkar Íslendinga á sviði sjálfbærrar nýtingar auðlinda hafsins. Til að gera langa sögu stutta legg ég til að þessu vanbúna frumvarpi sem kom hér inn með allt of skömmum fyrirvara og hefur fengið afar neikvæð viðbrögð frá umsagnaraðilum og þeim gestum sem við kölluðum til nefndarinnar, litla umræðu í nefndinni þangað til síðast í dag á tveimur fundum, verði vísað til föðurhúsanna, til ríkisstjórnarinnar, og komi til skoðunar aftur í haust þegar menn hafa lagst yfir þær greinar og þær breytingar sem menn áætluðu að gera á þessu kerfi.

Virðulegur forseti. Sem sá einlægi aðdáandi stjórnarandstöðunnar sem ég er, hef ég veitt sérstaka athygli ýmsu því sem fram hefur komið í málflutningi Framsóknarflokksins um sjávarútvegsmál á undanförnum mánuðum og ekki síst hv. þingmanni. Þar er margt athyglisvert sett fram og að sínu leyti koma þar fram ýmsar nýjar áherslur og hugsanir sem ég held að séu mikilvægt innlegg í umræðuna og ég þakka hv. þingmanni fyrir efnismikið innlegg við upphaf umræðunnar. Á þeim forsendum skil ég afstöðu þingmanns að leggjast gegn samþykkt frumvarpsins í heild sinni en mig fýsir að vita hvort hann og aðrir þingmenn Framsóknarflokksins muni taka afstöðu til einstakra efnisgreina með eða á móti og þá sérstaklega til 2. gr. sem hann gerði nokkuð að umtalsefni í ræðu sinni. Mér heyrðist afstaða hans vera nokkuð jákvæð til þess prinsipps sem þar er á ferð og að með breytingum meiri hluta nefndarinnar, nú 1. minni hluta, hafi það ákvæði verið mildað og mátti að ýmsu leyti skilja orð hv. þingmanns sem svo að sú útfærsla væri viðunandi. Ég vildi kanna hjá hv. þingmanni hvort hann og flokksmenn hans mundu styðja þá grein eða leggjast gegn henni eða ekki taka afstöðu til hennar þegar hún kemur til afgreiðslu á morgun.

Frú forseti. Varðandi 2. gr. og afstöðu okkar framsóknarmanna til hennar þá er það rétt hjá hv. þm. Helga Hjörvar að hugmyndafræðilega séð rímar sú útfærsla sem hún endaði í í dag, þ.e. að taka þetta í smáum skrefum, skipta jöfnuninni á næstu þrjú ár, betur við hugmyndir okkar sem við samþykktum á flokksþingi og birtast m.a. í greinargerð í þingsályktunartillögunni. Við töldum að sanngjarnt væri að allir legðu eitthvað til þessara potta en það yrði hins vegar að gera þannig að greinin sjálf gæti aðlagað sig að því á ákveðnu tímabili svo menn stigju ekki of stór skref í einu. Að því leyti geta menn betur hugsað sér að horfa til greinarinnar. Hvernig einstakir þingmenn Framsóknarflokksins munu greiða atkvæði á morgun mun væntanlega koma í ljós. Ég býst við að skoðanir séu samt nokkuð skiptar. Þær eru það auðvitað m.a. vegna þess, þó ég hafi vissulega talað jákvætt um hugmyndafræðilega grunn ákvæðisins, að tíminn og undirbúningurinn og þær reiknireglur sem menn hafa verið að skoða hefur verið þannig að enginn veit almennilega hvað þetta þýðir. Hv. þingmaður er meðlimur í hv. landbúnaðar- og sjávarútvegsnefnd. Við fengum gesti í dag sem voru vissulega sammála í prinsippinu um að þetta ætti að gerast með einum eða öðrum hætti en allir voru hræddir um hvernig þetta kæmi út vegna þess að við höfum ekki skoðað þetta nægilega vel. Þetta er vanbúið. Við hefðum þurft að fá þetta inn miklu fyrr, með miklu meiri reiknireglum, skoðunum og úttektum til að við vissum hvað við værum að fara að gera. Á grunni þess gæti ég trúað að margir væru nokkuð smeykir við að styðja þessa grein.

Virðulegi forseti. Ég vildi fá að inna hv. þingmann aðeins nánar eftir því hvernig beri að skilja að ákvæðið rími við nýlegar samþykktir flokksþings Framsóknarflokksins, kannski ekki síst vegna þess að hér er um að ræða aðalefnisumræðu málsins, 2. umr. Við hana er verkefni okkar að lýsa sjónarmiðum okkar og afstöðu með það að markmiði að geta hugsanlega komið til móts hvert við annað í salnum og þróað enn frekari breytingar á málum svo um þau megi takast sem mest sátt. Þess vegna velti ég því fyrir mér hvort þessi samsvörun við samþykktir Framsóknarflokksins muni að minnsta kosti ekki þýða að hv. þingmaður og að líkindum flokksmenn hans munu ekki leggjast gegn 2. gr. þegar afstaða er tekin til einstakra efnisgreina. Falli hún úr málinu og það verði samt að lögum þá hefðu þeir með því atkvæði í raun og veru lagst gegn því pinsippi að uppsjávarhafarnir taki þátt í þessum verkefnum.

Virðulegi forseti. Það er rétt, ef við fellum einungis út 2. gr. mun sá ójöfnuður sem verið hefur viðhaldast og jafnvel aukast í náinni framtíð. Hluti af tillögum okkar framsóknarmanna hefur m.a. verið sá að þeir sem hafa ekkert lagt til hingað til í pottana muni leggja til á bilinu 0–3% og síðan ef vel gengur 3–5%. Þetta rímar því við það. Ég held hins vegar að 5,3% í einu stökki hafi verið of bratt farið því menn höfðu ekki hugmynd um hvernig það mundi fúnkera. Jafnframt höfum við talið að menn ættu síðan að stefna að því að komast kannski í 10% á ákveðnu tímabili. Staðreyndin er sú að við erum komin þangað með þorskinn og miklu lengra. Ef við samþykkjum í 7. gr. að setja 4.500 tonn á næsta ári þá erum við komin langt þar fram yfir. Við erum komin með 23 þús. tonn af þorski af þessum 177, sem væntanlega verður úthlutun hæstv. sjávarútvegsráðherra til næsta árs. Þá erum við komin í ójöfnuð og þá er miklu flóknara og erfiðara að jafna kerfið þegar búið er að taka svona stóran hlut út úr því. Það verður að horfa á allar tillögurnar, bæði hugmyndafræði okkar og þær tillögur sem við leggjum fram, heildstætt. Þess vegna er eðlilegast að fella frumvarpið í heild sinni í burt vegna þess að þetta hangir vissulega saman. Ef við fellum út einstaka greinar en höldum áfram að taka út úr kerfinu búum við til vaxandi ójöfnuð og það getum við ekki heldur sætt okkur við.

Virðulegi forseti. Það segir kannski nokkra sögu um það hvernig þessi mál hafa verið að þróast að þegar ég gekk frá nefndaráliti þessu fyrr í þessari viku var letrað á þau blöð: Frá 2. minni hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar. En glöggir hlustendur hafa væntanlega tekið eftir því að virðulegur forseti kynnti mig til leiks með þeim orðum að ég væri að mæla fyrir 3. minnihlutaáliti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar einfaldlega vegna þess að fyrsta álitið sem lagt var fram var líklega meirihlutaálit hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, 1. minnihlutaálit var síðan álit það sem hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson var að mæla fyrir og síðan kom minnihlutaálit okkar hv. þm. Jóns Gunnarssonar. Þá gerðist það að enn þurfti að kalla saman hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd til að fara yfir málin og niðurstaðan varð sú, eins og hér hefur verið bent á, að meiri hlutinn náði ekki saman. Einungis fjórir af fimm fulltrúum meiri hlutans í nefndinni treystu sér til að skrifa upp á nefndarálitið og þrír af þessum fjórum gerðu það með fyrirvara. Einungis framsögumaður og formaður nefndarinnar treysti sér til að standa fyrirvaralaust að því nefndaráliti. Þetta segir heilmikla sögu um það hvernig þessi mál hafa öll verið að þróast og segir mikla sögu um það hvernig málin hafa verið undirbúin. Þetta er sérkennilegt í ljósi þess að við höfum heyrt það á undanförnum vikum og mánuðum að hafðar hafa verið uppi miklar heitstrengingar úr þessum ræðustól, ákall um breytt og bætt vinnubrögð og alveg sérstaklega varðandi undirbúning þingmála. Ég hefði haldið að við hefðum getað gengið út frá því sem vísu að ráðherrar, sem við skulum ekki gleyma að sækja umboð sitt til þingsins, mundu reyna að gegna því kalli. Framkvæmdarvaldið ber alveg sérstaka ábyrgð. Frá framkvæmdarvaldinu koma langflest þau þingmál sem fá brautargengi frá Alþingi. Við vitum líka hvernig svona mál eru meðhöndluð áður en þau koma til Alþingis. Þingmenn stjórnarflokkanna þurfa að fara yfir málin, taka afstöðu til þeirra og heita stuðningi við þau í meginatriðum áður en þau koma hingað inn. Þetta gera allar ríkisstjórnir til að tryggja að öruggur meiri hluti sé fyrir þeim málum sem hingað eru borin. Það þarf líka að liggja fyrir að þetta sé í samræmi við þá stjórnarstefnu sem viðkomandi ríkisstjórn reisir vald sitt á. Þess vegna er það vald sem stjórnarliðar hafa, almennir þingmenn í þingflokkunum, gríðarlega mikið og ábyrgð þeirra sömuleiðis. Auðvitað er það svo að menn greinir á um pólitíska stefnumótun í frumvörpum sem hingað koma en um eitt hljótum við þingmenn þó alla vega að vera sammála, það eru lágmarkskröfur að þingmál séu vandlega undirbúin, þau séu rökstudd og í samræmi við sjálfa stjórnarskrána. Og það eru þá ábyrgðarmenn þessa, sem eru þingmenn stjórnarliðsins hverju sinni, sem eru þeir einu úr hópi okkar sem sitjum á þingi sem hafa möguleika á því að sjá þingmálin áður en þau eru lögð fram í þinginu. Í sjálfu sér hefði ekki verið ástæða til að fara nokkrum orðum um þetta þegar við erum að ræða frumvarp til laga um stjórn fiskveiða með síðari breytingum en tilefnið er auðvitað svo alvarlegt og það er svo gróflega dapurlegt vegna þess að við erum að ræða svo mikilvæga löggjöf. Það hafa komið fram frá fleirum en einum ábendingar um að frumvarpið kunni að fara í bága við stjórnarskrána. Hér er ég ekki bara að ræða um Helga Áss Grétarsson, sem hefur stundum verið kallaður til vitnis í umræðunni, gleymum því ekki að sjálf fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins lét í ljósi miklar efasemdir einmitt um þetta atriði þegar málið var á sínum tíma borið inn í þingið. Þó að minni mitt sé brigðult hygg ég að það sé rétt hjá mér, að á mínum 20 ára ferli man ég ekki eftir að fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins hafi lagt svo sérstaka lykkju á leið sína, skrifað lærða stjórnsýsluritgerð um frumvarp til að reyna að benda á að það væri svo illa úr garði gert sem raun ber vitni. Ekki síst af þessum ástæðum gagnrýnum við í 2. minni hluta, sem nú er orðinn 3. minni hluti, harðlega að fyrirliggjandi frumvarp virðist eiga að fara hraðferð í gegnum þingið án þess að tóm gefist til raunverulega málefnalegrar umræðu og faglegrar vinnu í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Vissulega er það þannig að síðasta sólarhringinn höfum við setið slímusetur yfir þessu máli til að reyna að komast til botns í því. Við höfum átt góðan fund í dag með hagsmunaaðilum úr sjávarútvegi sem hafa sérstaklega verið að fara yfir 2. gr. frumvarpsins. Það hefur vissulega verið til bóta. En það er til marks um hvernig málið er þó úr garði gert af hálfu ríkisstjórnarinnar að eftir að það er komið inn í þingið til 2. umr. þarf að kalla það til baka af hálfu stjórnarmeirihlutans, nefndarálitið og breytingartillögurnar, og það er á þeim tímapunkti sem við höfum tækifæri til að ræða þessi mál við þá hagsmunaaðila sem láta sig þetta atriði svo mjög varða. Það er líka sérstaklega athyglisvert að þessi mál, undirbúningur þingmála, voru einn af hornsteinunum í því sem hin margumrædda rannsóknarnefnd Alþingis fjallaði um í skýrslu sinni. Alþingi ályktaði síðan alveg sérstaklega um vandaða meðferð þingmála þar sem meðal annars var vakin var athygli á því að upplýst málefnaleg umræða um þingmál væri grundvöllur vandaðrar og faglegrar lagasetningar en á þetta hefur mjög skort við undirbúning þessa máls. Það er þeim mun alvarlegra sem við erum að ræða hér um breytingar á lagaumhverfi sjálfrar undirstöðuatvinnugreinar okkar. Við sem erum eldri en tvævetur í umræðunni um fiskveiðipólitíkina þekkjum vel að minnsta breyting á löggjöfinni um fiskveiðistjórnarmálin getur haft ófyrirséðar afleiðingar sem við getum engan veginn séð fyrir. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt að þessi mál séu vel vönduð. Það frumvarp sem er hér til umfjöllunar á í sjálfu sér langan og mikinn aðdraganda. Þetta er fyrsta afurð ríkisstjórnarinnar eftir að fjölskipuð nefnd þingflokka og allra hagsmunaaðila skilaði ítarlegri skýrslu með afdráttarlausum tillögum á þessu mikilvæga málasviði í september síðastliðnum. Síðan liðu níu mánuðir þangað til þetta frumvarp kom loksins fram. Það ber með sér að eftirtekjan af því mikla strögli sem varð um þetta mál innan ríkisstjórnarflokkanna og milli þeirra er í besta falli skothelt klúður. Þetta er illa undirbúið mál að hér um bil öllu leyti. Það felur í sér sjö efnisgreinar og það eru ákvæði sem eru mjög stefnumótandi um þetta frumvarp í bráðabirgðaákvæðum í þremur liðum. Það er dæmalaust að ekki skuli hafa verið gerð hin minnsta tilraun til að undirbyggja málið efnislega. Rökstuðningurinn er ótrúlega rýr og það má hvorki finna pút né plagg um hverjar afleiðingar frumvarpsins verða. Síðan er mjög erfitt að átta sig á meginmarkmiðum þess eins og Alþýðusamband Íslands bendir á. Sá boðskapur sem fylgir er þannig að það er eins og aldrei hafi staðið til að menn kynntu sér afleiðingar fyrr en frumvarpið sjálft yrði að lögum. Skipaður var hópur hæfra hagfræðinga til að skoða afleiðingar frumvarpsins og leggja á það mat um svipað leyti og ríkisstjórnarflokkarnir heimiluðu framlagningu frumvarpsins. Það var einhvern tímann í maí. Okkur var sagt að það mundi liggja fyrir núna 9. júní. Það er ekki enn þá komið, væntanlega vegna þess að þetta hefur reynst meiri vinna en menn ætluðu í upphafi. Það er betra að málið komi frá þessum hagfræðingahópi vel undirbúið og vel ígrundað þó að það kosti einhverja daga í viðbót, ég er ekki að gagnrýna það, ég er einfaldlega að vekja athygli á því að það er verið að vinna þessa hluti með öfugum klónum. Þetta er auðvitað í algjörri andstöðu við það mikla ákall sem komið hefur úr ræðustóli Alþingis, meðal annars síðustu dagana þegar við höfum einmitt verið að ræða það mál sem ég hef gert að umtalsefni hér. Menn hafa síðan sagt sem svo, og það hefur meðal annars komið fram hjá ýmsum hv. stjórnarliðum, að það hafi staðið þessu máli fyrir þrifum að stjórnarandstaðan hafi kosið að ræða það í þrjá daga. Má ég í fyrsta lagi benda á að frumvarpið kom fram tveimur mánuðum eftir að lögbundnum fresti til að leggja fram þingmál hér á Alþingi lauk. Það þurfti sérstök afbrigði til að heimila að málið kæmist á dagskrá og við kusum síðan að ræða það í þrjá daga. Við söknuðum þess að vísu mjög að hv. stjórnarliðar, með fáeinum undantekningum, kusu að ræða þetta mál helst ekki við okkur efnislega. Þeir voru sumir hverjir dálítið ötulir við andsvör sem betur fer, en andsvörin voru í flestum tilvikum ein mínúta og gáfu því ekki tilefni til almennilegra skoðanaskipta. Vinnubrögðin í nefndinni sjálfri eru líka með miklum eindæmum. Það vantaði ekki að nefndin fundaði stíft í fáeina daga. Við kölluðum marga gesti fyrir nefndina og umsagna var leitað. Hvernig voru umsagnirnar undirbúnar? Umsagnaraðilar fengu einn sólarhring í ýmsum tilvikum til að undirbúa umsagnir sínar og það dæmalausa virðingarleysi var sýnt að umsagnarbeiðnir bárust þessum aðilum á föstudagskvöldi fyrir sjómannadagshelgina. Gleymum því ekki að umsagnaraðilarnir sem hér um ræðir eru allir tengdir sjávarútvegi og fiskveiðum. Jafnvel samtök sjómanna höfðu varla næði til að halda upp á sjómannadaginn vegna þess að þau voru að undirbúa umsögn sína. Þetta er ekki líðandi og er okkur öllum til skammar, jafnvel okkur hinum sem berum ekki ábyrgð á þessu vinnulagi. Það er blettur á starfi þingsins að þetta skuli hafa verið gert þannig. Síðan gerðist það eins og við vitum að málið var rifið fyrirvaralaust úr þingnefnd. Þar hafði þá engin efnisleg umræða farið fram og við fengum bara á okkar borð nefndarálit með breytingartillögum sem fyrir lá á þeirri stundu að yrði ekki breytt. Eins og ég nefndi áðan var málið síðan kallað aftur til þingnefndar. Nefndarálit var skrifað að nýju og breytingartillögur lagðar fram. Áður höfðu breytingartillögur á nefndaráliti hinu fyrra verið kallaðar aftur. Það er alveg ljóst af þeirri breytingartillögu sem við sjáum hér í þingskjölum frá 1. minni hluta að hann hefur neyðst til að bregðast við þeirri harkalegu gagnrýni sem sett hefur verið fram á frumvarpið. Það voru einir 15 aðilar sem höfðu sent inn umsagnir um málið. Síðan bættust við þessir nefndarfundir sem ég gerði grein fyrir áðan þar sem aðilar komu að máli við okkur og ræddu hlutina ítarlega. Það er athyglisvert að ekki einn einasti umsagnaraðili sem lagði fram umsögn um þetta mál mælti frumvarpinu bót. Hv. formaður nefndarinnar nefndi að vísu Landssamband smábátaeigenda, en ég vek athygli á því að ein þungamiðjan í frumvarpinu er einmitt byggðakvótarnir og Landssamband smábátaeigenda finnur mjög að þeirri útfærslu sem þar er, hvetur til þess að fallið verði frá byggðakvótunum í þeirri mynd sem þeir eru núna og vill að tekin verði upp einhvers konar byggðaívilnun sem er að minnsta kosti einnar messu virði að við ræðum. Það er ekki það sem er viðfangsefni þessa frumvarps - sú leið er farin að auka í pottana til að reyna að bregðast við í framhaldi af stefnumótun ríkisstjórnarflokkanna. Það er athyglisvert í þessu sambandi að öll samtök sjómanna, Samtök atvinnulífsins, útvegsmenn, Samtök fiskvinnslunnar og ASÍ gera einfaldlega þá kröfu að málið verði lagt til hliðar. Viðbrögð meiri hluta, sem nú er orðinn 1. minni hluti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, voru þau að fara að skattyrðast í nefndaráliti sínu við þessa umsagnaraðila. Það varð til þess að Landssamband smábátaeigenda eða fulltrúar þeirra, í nafni samtakanna, brugðust við á heimasíðu landssambandsins þar sem því var vísað á bug hvernig tekið var á þessum málum af hálfu meiri hluta núverandi minni hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar. Alþýðusamband Íslands dregur saman ákveðin áhersluatriði sem koma fram hjá mjög mörgum og mér finnst ástæða til að vitna í það, með leyfi virðulegs forseta, lokaorðin í nefndaráliti þeirra: „Almennt má segja að þrátt fyrir að frumvarpið geri ráð fyrir margháttuðum breytingum á stjórn fiskveiða er erfitt að átta sig á meginmarkmiðum frumvarpsins. Við skoðun á frumvarpinu kemur í ljós að það mun: Veikja rekstrargrundvöll sjávarútvegsins. Slíkt mun leiða til þess að gengi krónunnar verði veikara en ella og lífskjörin verða lakari. Veikja stöðu þeirra sem hafa aðalstarf sitt af fiskveiðum og fiskvinnslu. Ýta undir leigubrask og skammtímahugsun í stað þess að setja því skorður. Auka á pólitískar valdheimildir ráðherra án þess að færð séu rök fyrir því að það fyrirkomulag sé heppilegra en skýrar og gagnsæjar reglur. Leggja til fyrirkomulag á ráðstöfun veiðigjalds til sjávarbyggða sem orkar tvímælis og ýtir undir óréttlæti og mismunun. ASÍ telur mikilvægt að vandað sé til breytinga á fiskveiðistjórnarkerfinu. ASÍ getur ekki mælt með samþykkt frumvarpsins en leggur til þess í stað að sumarið verði nýtt til að vinna að nauðsynlegum breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu, víðtæku samráði þar sem fulltrúar launafólks eigi fulla aðild og áhersla verði lögð á að skapa sem besta og breiðasta sátt um niðurstöðuna.“ Ég vek athygli á efnisbreytingum sem gerðar hafa verið á frumvarpinu í meðförum nefndarinnar. Þar er svo sem af nógu að taka. Ég ætla að tæpa á einhverjum atriðum. Ég tek dæmi um efnisgrein í 1. gr. frumvarpsins sem lýtur að hugmyndum um að búa til sérstakan flokk báta, þrjú tonn og minni. Það verður að segjast eins og er að þetta ákvæði varð eiginlega aðhlátursefni umsagnaraðila sem komu á fund nefndarinnar og því ekki að undra að það mætti sínum skapadægrum í nefndinni. Þess utan var lagt til, í a-lið 1. gr. frumvarpsins, að ráðherra fái framselt löggjafarvald sem kann hugsanlega að stangast á við atvinnufrelsisákvæði stjórnarskrárinnar. Ráðherra eru þar ekki sett nein efnisleg viðmið og engar leiðbeiningar er að finna í athugasemd við greinina. Ég nefndi líka áðan athugasemdir fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins og þarf í sjálfu sér ekkert að orðlengja það. Ég er búinn að gera grein fyrir því út á hvað það gekk. Það blasti við að engin þingnefnd, skipuð þingmönnum sem höfðu á sínum fyrsta degi sem þingmenn undirritað stjórnarskrána og gefið fyrirheit um að virða hana í hvívetna, gat afgreitt frá sér frumvarpsgrein sem fullkominn vafi var á að væri í samræmi við stjórnarskrá íslenska lýðveldisins. Þetta á við um 3. gr. frumvarpsins þar sem lagt er til að sveitarstjórnir úthluti byggðakvóta. Sveitarstjórnirnar áttu reyndar að fá nokkur viðmið um þessa úthlutun, en þau voru mjög matskennd. Helgi Áss Grétarsson, sem stundum hefur verið nefndur til sögunnar, benti á að þetta fyrirkomulag kynni að vekja upp spurningar um vanhæfni sveitarstjórnarmanna og fleiri lagaleg álitaefni  En viðbrögð nefndarinnar, það má út af fyrir sig segja henni það til hróss, voru þau að hverfa frá þessu atriði og því má segja sem svo að tekin hafi verið um það pólitísk ákvörðun að hætta við að brjóta stjórnarskrána. Varðandi strandveiðarnar almennt sakna ég þess mjög að ekki er gerð tilraun til að takast á við þær miklu deilur sem hafa skapast um skiptingu veiðisvæða, úthlutun aflamarksins inn á þau. Í þeim efnum hefur hæstv. ráðherra altækt vald sem Alþingi lét af hendi með lagabreytingu fyrir skemmstu. Í stað þess að takast á við það bætir ríkisstjórnin gráu ofan á svart og meiri hluti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar gerir ekki athugasemdir við það og felur ráðherra óskilgreint vald, ekki bara til að skipta veiðisvæðunum niður með þeim hætti sem hann kýs heldur veiðinni á tímabil að eigin vild. Hægt var að lokka það upp úr hæstv. ráðherra að hugmynd hans væri að stytta veiðitímabilin, en það var ekkert um það í frumvarpinu þegar það var lagt fram. Ég tók eftir því við 1. umr. þessa máls, þegar við höfðum uppi gagnrýni um þetta, nokkur okkar, að þá sögðu þingmenn stjórnarliðsins að við þessu yrði brugðist og þetta yrði tekið til sérstakrar meðhöndlunar í nefndinni. Ég sakna þess hins vegar að það var ekki gert nægjanlega vel en þar sem ýmsar efnisgreinar frumvarpsins er ekki lengur að finna í breytingartillögum meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar hefur að einhverju leyti verið komið til móts við gagnrýnina, en það má segja að það hafi verið aukageta, vegna þess að það fylgdu með, í þeim efnisgreinum sem verið er að kasta út úr frumvarpinu, ýmis ákvæði sem lutu að þessu altæka valdi ráðherrans. Þá var í umræðunni sagt af hálfu stjórnarliða að ástæða væri til að skoða hverjir hafi nýtt sér heimildir útgerða til strandveiðibáta. Fram hafa komið ýmsar vísbendingar í þessa átt. Ég ætla svo sem ekkert að fullyrða í þeim efnum, en það er engin ástæða til annars en vekja athygli á því. Einn meginþáttur frumvarpsins lýtur að hækkun veiðigjaldsins um 70%. Forsenda þeirrar miklu hækkunar er að framleiðsla í sjávarútvegi sé með ágætum. Það er rétt og þar ræður ekki síst hagræðingin í sjávarútvegi sem hefur skilað sér með betri rekstrarárangri en áður. Það er því mun sérkennilegra að með frumvarpinu er dregið úr hagræðingu og skilvirkni, eins og Alþýðusamband Íslands bendir á, og þar með er grafið undan möguleikum sjávarútvegsins til að skila eiganda auðlindarinnar, ríkinu, þjóðinni, þeim arði sem ella væri hægt. Önnur ástæða góðrar rekstrarafkomu er lágt gengi íslensku krónunnar. Það blasir þess vegna við að höfundar frumvarpsins reiða sig á að gengi krónunnar verði lágt um lengri framtíð sem er mjög athyglisverð framtíðarsýn, en er svo sem í samræmi við spá flestra spáaðila sem hafa verið að reyna að leggja mat á þróun gengisins upp á síðkastið. Það er alveg ljóst, hvað sem menn segja svo sem um möguleika greinarinnar í heild til að takast á við hærra veiðigjald, að hækkun gjaldsins mun taka í reksturinn hjá skuldugustu útgerðunum, sem vel að merkja eru oftast þær nýrri í atvinnugreininni, hinir dæmigerðu nýliðar sem oft er talað um með mikilli velvild hér á Alþingi. Með sterkara gengi verður framleiðni minni og getan til að standa undir skuldum þeim mun verri. Þess vegna má ætla að þetta ákvæði muni leiða til samþjöppunar í sjávarútvegi, fækkun einyrkja og verri aðgangs nýliða í atvinnugreininni. Það er í hróplegu ósamræmi við yfirlýstan tilgang frumvarpsins. Í endurskoðunarnefndinni sem oft hefur verið kölluð til vitnis í þessari umræðu, og er kölluð sáttanefnd með réttu, sammæltust hér um bil allir um að fallast á að gert yrði ráð fyrir að afmarkaður hluti veiðiréttarins, kvótans, yrði tekinn úr hefðbundnu aflahlutdeildar- og aflamarkskerfi. Þeim hluta yrði síðan varið til byggðalegra, félagslegra og atvinnulegra úrræða. En það var öllum ljóst sem voru að fjalla um þetta í nefndinni að á þessu yrði að vera mikið hóf. Hugmynd okkar var sú að þetta yrði ákveðið hlutfall af aflakvótanum og mundi síðan hækka og lækka eftir því sem aflaheimildir breyttust á ári hverju. Þar með væri nokkuð ljóst að þær heimildir sem verið væri að veita mundu ekki ganga á veiðiréttinn þegar afli yrði til dæmis skorinn niður, heldur fylgja því þá eftir og þegar hann ykist yrði á samsvarandi hátt meira rými til svona byggðakvóta. Við skulum ekki gleyma einu. Fiskveiðiauðlindin er mjög takmörkuð og afkastageta fiskiskipastólsins og fiskvinnslunnar er jafnvel, þrátt fyrir þá hagræðingu sem orðið hefur, umfram áætlaða afrakstursgetu fiskstofna. Um það bil 90% kvótans, veiðiréttarins, eru í höndum útgerða sem starfa utan höfuðborgarsvæðisins. Þetta hefur komið fram í svari hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra við fyrirspurn minni þar að lútandi. Þess vegna er það þannig að tilfærslur af þessu tagi, hversu göfugan tilgang sem þær annars hafa, verða í meginatriðum á milli útgerðarstaða á landsbyggðinni. Þá koma einnig til skerðingar á aflamarki minni og stærri skipa sem oft og tíðum eru burðarásar í hráefnisöflun fyrir fiskvinnslu á landsbyggðinni. Hér er ekki bara um að ræða það sem menn hafa uppnefnt stórútgerðir, hér er bara um að ræða hinar venjulegu útgerðir, gjarnan fjölskylduútgerðir, einstaklingsútgerðir, sem eru starfandi um land allt. Þó að ég geti sagt að það megi réttlæta að taka hluta veiðiréttarins, takmarkaðan þó, til sértækra aðgerða í tilteknum byggðarlögum, þá mun umtalsverð aukning á þessu sviði koma illa við ýmsar útgerðir, ekki síst þær smærri og kvótaminni. Það mun sýna sig, í þeim aðgerðum sem gripið hefur verið til af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, og er verið að boða í frumvarpinu, að þau verða áhrifin. Að mínu mati er skynsamlegast að leita annarra leiða til að byggja upp nýtt atvinnulíf á landsbyggðinni. Ekki með því að seilast eftir stöðugt meiri aflaheimildum í byggðalegum tilgangi sem að lokum veikir sjávarútveginn og rýrir kjör starfsfólks hans í heild, heldur með því að nýta þann ávinning sem þjóðarbúið í heild hefur sannanlega haft af hagræðingunni í sjávarútveginum; og ríkissjóður hefur vitaskuld sérstaklega getað notað til að treysta innviði byggða og styðja fjölþætta atvinnuuppbyggingu um landið. Við skulum horfast í augu við staðreyndir, meðal annars þessar: Hagræðingunni, tækniframförunum, afköstunum og öllum þeim breytingum sem orðið hafa í sjávarútveginum hefur fylgt að sjávarútvegurinn hefur veikst í ýmsum byggðarlögum. Við þekkjum allt of mörg dæmi um það. Úr þessu verður hins vegar ekki endalaust bætt með því að veikja sjávarútveginn í heild nema við tökum um það ákvörðun að breyta aflakvótakerfinu í einn allsherjarbyggðakvóta sem hefur þær afleiðingar að lífskjör í sjávarútvegi verða lakari. Á meðan sjávarútvegurinn er starfandi á landsbyggðinni, eins og hann er að mestu leyti í dag, mun það hafa þau áhrif að lífskjör á landsbyggðinni verða ekki samkeppnisfær við það sem gerist í mörgum öðrum löndum. Mér er þetta mál mjög hugleikið. Ég er búinn að hugsa þessi mál mjög oft og ég hef séð það, til dæmis í löndunum í kringum okkur, að þar sem menn hafa verið að reyna að skipuleggja sjávarútveginn sem einhvers konar byggðalegt tæki, vegna þess að hann hefur byggðalega þýðingu, lenda menn í ógöngum. Menn lokast inni og afleiðingin verður sú að það verður ekki eftirsóknarvert að starfa í sjávarútvegi og þar með ekki eftirsóknarvert að búa á þeim stöðum þar sem sjávarútvegurinn er. Við vitum hvernig þetta er í dag. Sjávarútvegurinn hefur ekki nægjanlegt aðdráttarafl einn og sér sem atvinnugrein á landsbyggðinni og kallað er eftir aukinni fjölbreytni og nýjum atvinnugreinum. Við höfum oft og tíðum ekki verið samkeppnisfær á þessu sviði á landsbyggðinni og því hlýtur nú að gefast mikið tækifæri til að hugsa þessi mál upp á nýtt. Sjávarútvegurinn hefur í sjálfu sér verið að skapa aukin verðmæti fyrir þjóðarbúið, hefur verið að búa til auknar tekjur til ríkissjóðs. Afkoman er eins og hún hefur verið á undanförnum árum sem betur fer. Þarna eru því nýir möguleikar fyrir okkur til að hugsa þessi mál upp á nýtt. Fyrst og fremst verður tekist á um þessi mál með því að nýta þau færi sem aukinn heildarávinningur af skynsamlegri og hagkvæmri fiskveiðistjórn gefur til að bregðast við þeirri vá sem blasir við í byggðarlögum. Ég tek fram að ég er ekki að tala gegn því að þessi byggðarlegu úrræði séu til staðar innan fiskveiðistjórnarkerfisins. Það verður einfaldlega að vera á því hóf til að við eyðileggjum ekki sjávarútveginn og við verðum að hafa möguleika til að bregðast við þegar sérstakar aðstæður koma upp í einstaka byggðarlögum. En stóra málið er að reyna að hugsa þessi mál upp á nýtt og reyna að kasta inn í umræðuna einhverjum nýjum hugmyndum til að bregðast við. Það er mikill löstur á frumvarpinu að í því er hvergi að finna neina heildarsýn. Það einkennist þess í stað af skammtímahugsun og fullkomnu skilningsleysi á sjávarútveginum sem framsækinni hátækniatvinnugrein sem keppir á harðsóttum alþjóðlegum mörkuðum og hér innan lands við aðrar atvinnugreinar um gott starfsfólk og nauðsynlega fjárhagslega fyrirgreiðslu. Mér hefur einfaldlega fundist skorta, í þeim frumvörpum sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur lagt fram, bæði þessu frumvarpi og fyrri frumvörpum, þá grundvallarhugsun að sjávarútvegurinn sé atvinnugrein sem þurfi að lúta nokkurn veginn svipuðum lögmálum og aðrar atvinnugreinar. Það er allt í lagi að hafa rómantíska sýn á sjávarútveginn. Gamall góður vinur minn sagði hins vegar að vildu menn innleiða rómantíkina inn í sjávarútveginn væri miklu betra að gera það með því að fá sér rauðvín og drekka það við kertaljós, en ekki að breyta sjávarútvegskerfinu í þessum tilgangi algjörlega og hverfa frá því sem hlýtur að vera meginmarkmiðið með sjávarútveginum, að hafa í því innbyggðan hagrænan hvata til að gera sem best. Frumvarpið er að mínu mati til óþurftar fyrir íslenskan sjávarútveg. Það er sett fram í fullkomnu ósætti við alla þá sem við eiga að búa, jafnt launþega sem atvinnurekendur, sjómenn sem landverkafólk. Það er því hvorki líklegt til að stuðla að þeirri sátt í mikilvægu máli sem kallað hefur verið eftir né til þess að hagur greinarinnar batni eða að hún bæti lífskjör í landinu. Hvernig sem menn horfa á málið verður aldrei gerð sátt um sjávarútveginn sem byggist á því að gera hlutina í fullkomnu ósætti við sjávarútveginn í heild eins og þetta frumvarp er greinilega til marks um og ég tala nú ekki um það stærra frumvarp sem við ræddum hér fyrir fáeinum dögum. Annar minni hluti, sem nú er orðinn sá 3., áréttar að fyrirliggjandi frumvarp er óvandað. Tillögur þess eru ófullburða og kunna að brjóta gegn stjórnarskrá og athugasemdum og skýringum við það er mjög ábótavant og ákvæði þess ófullburða. Með vísan til alls þessa og framangreindra athugasemda leggur 3. minni hluti því til að málið nái ekki fram að ganga. Undir nefndarálitið, sem ég hef gert að umtalsefni, skrifa auk mín hv. þm. Jón Gunnarsson, fulltrúi Sjálfstæðisflokksins í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd Alþingis.