Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Klemens Jónsson) Mál þetta er borið fram af meiri hl. fjhn. Jeg skal þó geta þess, að það hefir ekki verið tími til að taka málið fyrir á reglulegum nefndarfundi, en frv. hefir verið látið ganga milli nefndarmanna og þeim þannig gefinn kostur á að láta í ljós samþykki eða neitun. Það stendur svo á þessu máli, að Íslandsbanki hefir með brjefi 28. f. m. til hæstv.forsrh. (JÞ) farið fram á, að hann hlutaðist til um, að í viðbót við þann frest á seðlainndrættinum, sem bankanum var veittur með lögum nr. 53, 15. júní 1926, 3. gr., þá verði 2. gr. laga nr. 6 31. maí 1921 breytt þannig að því er snertir inndrátt seðla Íslandsbanka, að á yfirstandandi ári skuli bankinn eigi skyldur að draga neina seðla úr umferð. Þessa málaleitun hefir hæstv.forsrh. sent fjhn. með tilmælum um, að hún bæri málið fram, og geri jeg það hjer með fyrir hennar hönd og leyfi mjer jafnframt að óska, að hv. deild leyfi því að ganga greiðlega fram. Jeg þarf ekki að hafa fyrir þessu lengri formála, því að málið er enginn nýr gestur á þingi, enda býst jeg við, að hæstv.forsrh., sem talað hefir við stjórn Íslandsbanka, skýri málið nánar. En öllum hlýtur að liggja í augum uppi, að ástæðan til þess að Íslandsbanki fer fram á þessa undanþágu er hin mikla peningakreppa, því að inndráttur seðlanna um heila miljón króna, eins og nú standa sakir, mundi valda mjög miklum erfiðleikum og truflan í viðskiftalífinu. Jeg hefi svo ekki um þetta fleiri orð, en óska, að frv. fái að ganga greiðlega gegnum deildina, með nauðsynlegum afbrigðum.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Í lok síðasta þings var samþykt samhljóða ályktun og hjer liggur fyrir viðvíkjandi inndrætti Íslandsbanka á seðlum sínum 1926. Jeg get alveg vísað til þeirra ástæðna, sem þá voru bornar fram, með þeirri viðbót, að ástandið hefir síst færst í það horf þetta ár, að minni þörf sje þessarar undanþágu en þá var. Jeg skal geta þess, að mjer er það kunnugt, að stjórn Landsbankans er því samdóma, að rjett sje og óhjákvæmilegt að veita þessa undanþágu fyrir yfirstandandi ár.

Halldór Stefánsson Eins og háttv. form. fjhn. (KIJ) gat um, hefir þetta frv. ekki verið tekið formlega fyrir á nefndarfundi, og eru mínir kunnleikar við það ekki eldri en frá deginum í gær. Það hefir lítið verið getið um ástæðurnar fyrir þessu frv. Frsm. gat þess að vísu með almennum orðum, að það væri borið fram vegna þeirrar kreppu, sem væri í landinu, en hæstv.forsrh. vísaði til ástæðna, sem fram hefðu verið færðar í fyrra. Þeir, sem minnugir eru, kannast kannske við þær ástæður, en jeg man þær ekki. Jeg get búist við, að ástæðurnar sjeu líkar nú og í fyrra, en eitt er þó breytt. Nú er búið að ráðstafa endanlega seðlaútgáfunni, en það mál var óafgreitt í fyrra. Jeg sje ekki, að kreppan þurfi að vera nokkur sjerstök ástæða nú. Íslandsbanki hlýtur að geta fengið frá seðladeildinni það fje, sem hann eftir atvikum á rjett á að fá. - Hæstv. forsrh. gat um, að samskonar undanþága hefði verið veitt í fyrra. Það, sem gerðist í fyrra í þessu máli, er þá að endurtaka sig nú, svo að manni gæti dottið í hug, að sama sagan hjeldi áfram að endurtaka sig eitthvað lengur. Mjer finst óviðkunnanlegt, úr því búið er að ráðstafa seðlaútgáfunni, að verið sje um óákveðinn tíma að halda við annari tegund seðla, fram yfir það, sem lög standa til. Jeg get því ekki verið með þessu frv.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Það er náttúrlega að formi til rjett hjá hv. 1. þm.N.-M. (HStef), að Íslandsbanki gæti fengið það fje uppbætt, sem samsvarar seðlainnlausninni, með því að selja Landsbankanum víxla, sem svara til inndráttarins. En ástandið er nú á þá leið, að stjórnir beggja bankanna eru sammála um, að ekki sje æskilegt, að slík endurkaup á víxlum þurfi að aukast á þessu ári um það, sem þessari fúlgu nemur. Jeg held, að rjett sje að taka tillit til þessa álits. En að því er framtíðina snertir, þá er nú búið að mynda bankaráð við Landsbankann, sem eftirleiðis getur ráðlagt þinginu, hvað gera skuli í sambandi við seðlainndráttinn. Þessara ráðlegginga er ekki kostur nú, og því sje jeg ekki annað ráð vænna en að fara í þetta sinn eftir samhuga áliti framkvæmdastjórna beggja bankanna.

Tryggvi Þórhallsson Jeg geri ráð fyrir, eins og þetta mál liggur fyrir og er flutt, að jeg greiði atkvæði með því, að frv. verði að lögum. En jeg vil láta þess getið, að jeg álít það ekki rjetta aðferð að bera þetta mál fram rjett undir þingslitin. Það kemur fyrst fram, þegar þingið er búið að sitja 98 daga, og það er ætlast til, að það sje afgreitt með afbrigðum á einum degi. Jeg held líka, að það hafi verið alger óþarfi að haga þessu þannig, því að bæði stjórn bankans og hæstv. ráðh. (JÞ) hefir verið ljóst miklu fyr, að leita þyrfti til Alþingis um þetta mál. Það er fjarri því að vera þinglegt að láta afgreiðslu málsins bera svona að. Jeg verð að segja sem einn af hinum yngri þingmönnum, að mjer þykir ekki svo fallegur svipur sem skyldi yfir þessari virðulegu samkomu, að við skulum þurfa að taka þátt í flaustursverkum við afgreiðslu þýðingarmikilla mála, og á jeg þar við Landsbankafrv. og þetta frv. Og þar við bætist, að nú er ætlast til, að þessi deild taki nær því umhugsunarlaust afstöðu til breytinga á stjórnarskipunarlögum landsins.

Halldór Stefánsson Það eru örfá orð. Hæstv. forsrh. sagði, að ástand viðskiftalífsins væri svo, að bönkunum kæmi saman um, að rjettara væri að fara þessa leið heldur en að láta Íslandsbanka fá að sæta endurkaupum á víxlum, sem samsvaraði seðlainndrættinum. Ástæður hans fyrir þessu voru nokkuð óljósar, og hann forðaðist vandlega að nefna hina virkilegu ástæðu. Jeg sje ekki, að annað geti legið bak við álit Landsbankans en að honum þyki ekki vert að endurkaupa meira af víxlum en hann hefir þegar gert, vilji firra sig ábyrgð og íhlutun um þetta efni með því að skjóta málinu til Alþingis. Þá sagði hæstv. ráðh., að rjett myndi að veita þessa undanþágu í þetta sinn. Mjer þótti gott, að hann skyldi orða það svo. En jeg vildi þá spyrja, hvort hann áliti ekki rjett að endurtaka þessa undanþágu á næsta þingi, ef beiðni Íslandsbanka um það lægi fyrir og báðir bankarnir væru sammála um að æskja þess „vegna örðugleika í viðskiftalífinu!“ Jeg tek undir það með hv.þm. Str., að mjer finst óviðkunnanlegt að bera þetta mál fram á síðustu stundu og varna þannig þinginu þess að kynna sjer ástæður málsins. Jeg hefi ekki orðið var við þær breytingar á viðskiftalífinu síðan þing kom saman, að ekki hafi verið sömu ástæður þá og nú, og síst minni, til þess að fara fram á þessa undanþágu. Jeg skil því ekki, að þetta hefði þurft að draga svo mjög á langinn.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg vil aðeins gera grein fyrir, hvers vegna þetta brjef frá Íslandsbanka kom svona seint frá mjer. Mjer barst það nokkru fyr, en fjhn. hafði þá Landsbankamálið til athugunar, og jeg vildi ekki afhenda henni brjefið fyr en hún hefði lokið nál. sínu í því máli. Hvað það snertir, að þetta sje flaustursverk, þá er þetta einfalt atriði og frv. komið fram fyrir nokkru síðan.

Mjer var sýnt það í gær

. Já, menn verða nú oft að taka ákvarðanir án þess að hafa margar nætur til umhugsunar. Og hvað sem segja má alment um afgreiðslu mála síðustu dagana, þá sje jeg ekki ástæðu til að vísa frv. frá þess vegna. Þá spurði hv.þm., hvort jeg mundi vilja fara eins með þetta mál á næsta þingi. Því hefi jeg þegar svarað á þá leið, að þá yrði bankaráðið við Landsbankann tekið til starfa, og það væri sjálfsagður milliliður til þess að íhuga þetta mál og gera um það uppástungur. En jeg lít svo á, að taka verði mikið tillit til þess, hvað það leggur þá til þessara mála.

Halldór Stefánsson Hæstv. forsrh. vjekst undan að svara fyrirspurn minni, en vísaði til þess, sem hann hefði sagt áður, að bankaráðið yrði komið á laggir á næsta þingi til að gera tillögur um þetta mál. En það breytir ekki mikið ástæðunum. Jeg veit ekki betur en Landsbankastjórnin sje fullskipuð eftir núgildandi bankalögum og sje einráð um að taka ákvarðanir um viðskiftamál bankans. Það hefir löngum verið vítt af hæstv. ráðh., að þingið hefði íhlutun um starfsemi bankans. En hjer er verið að biðja þingið um óþarfa íhlutun um mál, sem bankinn einn ætti að ráða.