Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ekki alls fyrir löngu barst ríkisstj. erindi frá þeim stjarnfræðingunum dr. Trausta Einarssyni, prófessor, og dr. Þorsteini Sæmundssyni, sem veita forstöðu útgáfu hins íslenzka almanaks, og í því gerðu þeir till. um nýja almenna skipun á tímareikningi á Íslandi. Eftir að ríkisstj. hafði kynnt sér till. þessara vísindamanna, þótti henni eðlilegt að leggja fram þetta frv. á Alþ., þetta frv. til l. um tímareikning á Íslandi, sem byggir á skoðunum þeirra. En við höfum tvenn lög um tímareikning eða ákvörðun tímans, eldri lög frá 1907 og svo lög frá 1917 um heimild handa ráðuneyti Íslands til ákvörðunar sérstaks tímareiknings, þ.e. að ráðuneytið mætti ákveða hann: Ráðuneyti Íslands heimilast að ákveða með reglugerð breytingu á tímareikningi á Íslandi. Og samkv. þessari heimild í lögum frá 1917 hefur á síðari árum verið hér svokallaður sumartími - eða klukkunni hefur verið flýtt meiri hluta ársins - en annar tími á vetrum. En samkv. þessu frv. er lagt til samkv. 1. gr., að hvarvetna á Íslandi skuli telja stundir árið um kring eftir miðtíma Greenwich, en það yrði þá íslenzkur staðaltími eða „standard time“ hér, en sá tími er um leið hinn svokallaði heimstími eða „ universal time“. Þetta mundi þýða í framkvæmd í einföldum orðum það, að sumartíminn, sem við höfum haft mundi gilda allt árið um kring, og miðað við aðrar þjóðir yrði niðurstaðan sú, að Bretar hafa nú ákveðið að taka upp hjá sér einnig breytingu á tímareikningi og samræma sinn tíma Mið-Evróputíma, en við mundum þá allt árið um kring vera einni klukkustund á eftir þessum tíma, en tímabilið alltaf það sama. Það er talið að ýmsu leyti mikið hagræði að þessu fyrir margra hluta sakir - vegna vísindalegra útreikninga, vegna veðurathugana og vegna samgangna, sérstaklega flugvéla í millilandaflugi og annars slíks. Auk þess er í grg. gerð grein fyrir því, hvaða áhrif þetta hefur á nýtingu birtutímans annars vegar á sumrin og einnig á vetrum, og skal ég ekki fara út í það. Það er, eins og þeir vísindamennirnir gera grein fyrir, ýmislegt, sem mælir með og annað á móti, en þeirra niðurstaða verður þó sú, að þegar á allt er litið, eru fleiri rök, sem hníga að því að taka upp það fyrirkomulag, sem þetta frv. ber með sér. Ég get getið þess, að af hálfu þessara tveggja manna var gerð eins konar skoðanakönnun í smáum stíl og viðhorf manna hjá ýmsum fyrirtækjum og stofnunum kannað, og án þess að ég vilji frekar gera grein fyrir því - því að til þess er ekki ætlazt af hálfu þessara manna - má segja, að í langflestum tilfellum hafi skoðanir manna hnigið að því, að það væri eðlilegra að taka upp þessa skipun heldur en þá, sem við höfum búið við. Hér er um að ræða atriði, sem áður hefur verið ákvarðað í löggjöf, og það er sem sé af hálfu ríkisstj. lagt fyrir þingið. Ef það kæmi í ljós hér, að meiri hl. þm. væri samþykkur þessu frv., sem hér liggur fyrir, væri æskilegt, að það fengi sæmilega hraða afgreiðslu í þinginu og yrði þá miðað við það, að sumartíminn, sem ákvarðaður yrði í vor venju samkv., yrði sá fasti staðaltími hér - eins og 1. gr. þessa frv., sem þá kynni að geta verið orðin að lögum, mælir fyrir um. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að þessu máli verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Hv. 8. landsk. þm. mælti fyrir nál. minni hl. allshn., eftir að ég hafði mælt fyrir nál. meiri hl. allshn. Hann talaði málefnalega fyrir sínu máli og skýrði sín sjónarmið og sinna skoðanabræðra í málinu. Að vísu var ég búinn að koma inn á þau atriði í minni framsöguræðu, svo að ég get sleppt því að svara því, sem hann kom með í sinni ræðu. Öðrum aðila, sem stendur að áliti minni hl. allshn., hefur virzt ekki vera nógu skýrt sjónarmið minni hl. allshn. og hélt langa ræðu í málinu, sem entist honum stóran hluta af tveimur þingfundum tvo daga í senn. Þetta var hv. 1. þm. Norðurl. e. Mikill tími af ræðu hans fór í að lesa upp ræður, sem fluttar voru í hv. d. undir umr. málsins hér á árinu 1966, og sérstaklega tók langan tíma upplestur á ræðu fyrrv. þm. Halldórs Ásgrímssonar og sömuleiðis töluverðan tíma upplestur á ræðu Óskars Levy. Allt var þetta gert, að mér skildist, af föðurlegri umhyggju fyrir þdm., að þetta muni e.t.v. hafa farið fram hjá þeim mörgum, og þó alveg sérstaklega þá beint til þeirra, sem eru nýkomnir síðan, og því var að dómi þessa hv. þm. nauðsynlegt, að ekkert af þessu færi fram hjá þdm., þó að það tæki nokkurn tíma. En ég verð nú að segja fyrir mitt leyti, og ég hygg, að óhætt sé að segja það fyrir alla þá, sem sátu á þingi, þegar mál þetta var til umr., þá voru ýtarlegar umr. um málið, og ég vil ætla, að þm. almennt fylgist það vel með umr., að það þurfi ekki að lesa upp ræður tveimur árum síðar til þess að áminna þm. og láta eiginlega að því liggja, að þeir hafi látið málið fara fram hjá sér án þess að hugsa nokkurn hlut um það. Hv. l. þm. Norðurl. e. dró í efa, að það væru nokkrir sérfræðingar til á Íslandi í umferðarmálum. Að vísu er það rétt, að enginn hefur þennan eina stimpil á sér, en hinu kom ég að í minni ræðu, þegar ég mælti fyrir áliti meiri hl. allshn., að það væru þó tveir embættismenn í landinu, sem hafa látið sig þessi mál mestu varða, og maður verður að ætla það, að tveir menntaðir embættismenn, sem eiga að sjá um jafnþýðingarmikla hluti og hafa yfirstjórn vega á hendi og lögreglumálin hér í Reykjavík og jafnframt vera formaður umferðarlaganefndar, hafi kynnt sér betur en flestir, ef ekki allir aðrir, þessi mál hjá öðrum þjóðum. Þess vegna verður auðvitað að verulegu leyti að byggja mikið á þeim upplýsingum, sem þessir menn gefa. Hitt er svo annað mál, að alþm. þurfa ekki endilega að fara eftir því, sem sérfræðingar leggja til. Þeir eiga fyrst og fremst að hlusta á rök þeirra, en mynda sér svo skoðanir um málin, sem ég mun koma síðar að í sambandi við svör við ræðu annars þm., sem talaði á eftir 1. þm. Norðurl. e. Hv. 1. þm. Norðurl e sagðist ætla að láta rök ráða í sínum málflutningi, og heldur var hann að snupra mig fyrir það, að ég í minni framsöguræðu hafi ekki verið rökfastur En sem dæmi upp á rökfestu hv. þm. kom hann með þá athyglisverðu staðreynd, sem sjálfsagt hann hefur haldið, að enginn þm. vissi, að það hefðu engir árekstrar orðið á milli flugvéla og bíla og engir árekstrar á milli bíla og skipa eða flugvéla og bíla. Ég læt hann um að dæma, hvað rökfesta er mikil í slíkum málflutningi sem þessum. En ég hygg, að það sé enginn þm. svo illa að sér, að hann viti það ekki, að bílar hafa götur og vegi til að aka eftir, en skipin sigla á sjónum og flugvélarnar fljúga í loftinu, en þær koma líka til jarðar, en þá er yfirleitt bönnuð bílaumferð, þar sem flugvélar setjast, svo að þetta dæmir nokkuð röksemdafærslu þessa greinda og ágæta þm., þegar hann heldur uppi slíkum málflutningi. Þá sagði sami hv. þm., að frv. um hægri handar akstur hafi verið hespað af í skyndi. Ég veit ekki, hvaða hraða á að hafa á setningu löggjafar á Alþingi Íslendinga, ef það er talið, að þessu frv. hafi verið hespað af í skyndi. Það er lagt fyrir Alþingi í nóv. 1965, og það er afgreitt frá Ed. Alþingis 3. maí 1986. Þetta mál var ekki nýtt mál. Það hafði verið rætt á tveimur þingum á undan, 1962–63, 1963–64, þá allýtarlega, og svo má einnig minna hv. þm. á það, að með setningu umferðarlaganna 1940 var ákveðið að taka upp hægri handar akstur í þessu landi, svo að það má segja, að þetta mál hafi verið búið að vera meira eða minna til umr. og meðferðar í Alþ. í 26 ár. Og ég hélt, að það þyrfti nú sízt af öllu að kvarta undan of miklum hraða í gangi þingmála. Kannske telur þessi hv. þm., að það eigi að vera normalt við setningu laga hér frá Alþingi Íslendinga að hafa lengri tíma, og sennilega er hann á því að hafa það kannske hálfa öld. En hann um það. Þá hafði hv. þm. mjög miklar áhyggjur af því að fá ekki nákvæma skýrslu um, hvaða þjóðir hefðu vinstri handar umferð og hvaða þjóðir hefðu hægri handar umferð. Það liggja hins vegar fyrir skýrslur um umferð í öllum Evrópulöndum og í öllum löndum Norður-Ameríku, og þetta eru einmitt þær þjóðir, sem við höfum öll okkar samskipti við, en hins vegar er það rétt, að skýrslur lágu ekki fyrir um umferð í fjölmörgum löndum í öðrum heimsálfum. Þó liggja fyrir upplýsingar um það, að Kína, eitt fjölmennasta ríki veraldar, hefur tekið upp hægri umferð, og er þó talið, að ráðamenn þar í landi séu litlir hægri menn í þess orðs merkingu, sem við höfum aðallega yfir það. Þá þykir mér rétt að geta þess, að ríki eins og Eþíópía og Kamerún hafa tekið upp hægri umferð, ef það skyldi verða eitthvað til þess að gera hv. þm. mildari eða hans hugarfar í sambandi við breytinguna úr vinstri til hægri umferðar. Þá hafði hv. þm. enn fremur allþungar áhyggjur af því, að hægri handar frv. hefði verið samþ. shlj. á Alþingi og taldi það eiginlega ekki hafa komið nægilega skýrt fram. Auðvitað hafa atkvgr. komið fram í öllum blöðum. Þessar atkvgr. koma fram í nál. bæði meiri og minni hl. allshn., og ég hygg, að þjóðin hafi ýmsar aðrar hugmyndir um Alþingi en þær, að þar gerist allt hljóðalaust og allir séu sammála, svo að ég hygg, að þessar áhyggjur hv. þm. hafi ekki mjög mikið við rök að styðjast. Þegar hv. 1. þm. Norðurl. e. hafði lokið máli sínu, kom hér í ræðustólinn hv. 4. þm. Reykv. og hann talaði hér langt mál. Ég hef tekið eftir því, að þessi hv. þm. er alltaf mjög ræðuglaður, ef áheyrendur á þingpöllum eru 5 eða fleiri. Og í þetta skipti vildi svo heppilega til, að áheyrendur voru mun fleiri, og það gerði það auðvitað að verkum, að hv. þm. þurfti að eyða enn lengri tíma til að ræða þetta mál. Hann hóf mál sitt á því að afsaka sig með því að hafa ekkert látið frá sér heyra við umr. hér í þd. á þinginu 1965–1966, og hann lýsti því hreinlega yfir, að hann hefði verið skoðanalaus í þessu máli, en tók þó þann kostinn við afgreiðslu málsins auðvitað að greiða atkv. á móti því, þó að hann hefði enga skoðun á því haft. En hvað var það svo, sem breytti afstöðu þessa hv. þm? Jú, það kom líka fram í ræðu hans. Það var ekki strax eftir að búið var að samþykkja frv. og það orðið að lögum. Hann var ekki farinn að hugsa neitt alvarlega um það. Og þegar hann svaraði ásökun minni, hvers vegna hann hefði ekki flutt þetta frv., sem nú liggur hér fyrir, áður en hafði verið komið jafnlangt út í undirbúning að hægri handar umferð, reyndi hann að skjóta sér á bak við formann flokksins og sagði, að formaður flokksins hefði ekki talið hyggilegt að flytja slíka till. hér á Alþingi, því að þá hefði þjóðaratkvgr. verið látin fara fram, um leið og alþingiskosningar hefðu verið látnar fara fram, og þess vegna hefði hann ekki flutt málið fyrr: Mér finnst, að þetta sé ákaflega lítilmannlegt, að láta slíkt sem þetta frá sér fara, en bíða eftir því, að millj. kr. sé sóað, eins og hann komst að orði, í allan undirbúninginn, og kasta þá ásamt félögum sínum þessu frv. inn 1–2 dögum áður en Alþ. fer í jólaleyfi. En það, sem skeði hjá hv. þm., var, að hann sá það, að nokkrir menn í landinu, sem hafa verið andstæðingar hægri umferðar, hafa stofnað samtök og þeir hafa haft uppi allmikinn áróður fyrir því að vinna sinni skoðun brautargengi hjá mörgum, og þá taldi þessi hv. þm. það vera sjálfsagt, fyrst það væri komin mikil óánægja hjá allmörgum mönnum, að nú væri rétt að flytja málið, því að það væru svo margir óánægðir. En hann var bara ekki sá fyrsti að sjá og vita, að menn væru óánægðir. Það var á s.l. ári stofnaður heill stjórnmálaflokkur, sem hafði eitt af sínum aðalstefnuskrármálum að berjast gegn hægri umferð. Þar voru menn á undan hv. 4. þm. Reykv. En hver var árangurinn af þeirra erfiði öllu? Þeir buðu fram í tveimur kjördæmum. Þar voru greidd gild atkv. 55740, en þeir fengu aðeins 1043 atkv., þessi sérstaki stjórnmálaflokkur, sem barðist gegn hægri handar umferð. Ég held, að hv. þm. flaski mikið, þegar hann heldur, að stjórnmálaskoðanir manna fari eftir viðhorfum ákveðinna manna í ákveðnum flokkum til einhverra ákveðinna tímabundinna mála. Þar er auðvitað svo margt fleira, en grípur inn í, og ég tel það ekki vera neina lítilsvirðingu gagnvart neinum, þó að menn innan sama flokks séu ekki sammála í öllum atriðum í málum eins og þessum. Ég er sannfærður um, að það er til góðs að breyta umferðinni frá vinstri til hægri, og það hefur því engin áhrif á mig, þó að nánir samstarfsmenn mínir og flokksbræður séu á móti í þessum efnum. Við eigum saman skoðanir í fjölmörgum öðrum málum, sem munu endast lengur en þetta mál. Við vitum, að það er alltaf hægt að skapa andróður og mótblástur gegn málum, og fæst eru þau lagafrv., sem eru afgreidd hér frá Alþingi, sem einhverjir menn í þjóðfélaginu eru ekki eitthvað á móti. En sumir menn eru með þeirri áráttu að þurfa yfirleitt alltaf að nota sér að vera á móti málum, ef það skyldi verða til þess að auka á óánægjuna. Ég efast ekki um, hvar þessi hv. þm. hefði verið í símamálinu, ef hann hefði verið uppi á Alþ. í þá daga. En hver berst núna á móti símanum? Ég hef hitt menn, sem eru með vinstri handar umferð og vilja ekki breyta yfir til hægri. Þeir hafa sagt við mig fleiri en einn og fleiri en tveir: Ja, hvers vegna var ekki breytingin gerð, eftir að Bretar fóru héðan? Það var eðlilegt, að henni var frestað 1940, þegar amerískur her kemur inn í landið og þar er hægri handar umferð, - hvers vegna var þetta ekki gert þá? Þá var meiri skynsemi að gera þetta. - Þetta er alveg rétt hjá þessum mönnum. En hvað verður sagt eftir 20 ár, ef við samþykkjum frv. 4. þm. Reykv. o. fl. og hverfum frá því, eftir að við erum búnir að eyða jafnmiklu í þessa breytingu og raun ber vitni? Þá verður sagt: Hvers vegna fóru menn virkilega að hætta við þessa breytingu, þegar hún var komin svo langt? Þróunin í heiminum er sú, að það er verið að gera samræmingu í umferð á sjó, landi og í lofti. Hv. 4. þm. Reykv. segir í sinni ræðu, að hann hafi ekki heyrt eða séð neinar áskoranir frá íslenzkum námsmönnum, sem komi hingað og aki hér á íslenzkum vegum, námsmönnum, sem eru við nám í löndum, sem hafa hægri handar umferð, hann hafi ekki heyrt neina sjómenn nefna þetta eða aðra slíka. Ég verð nú að segja það, að ég held, að hv. þm. tali þá yfirleitt lítið við sjómenn, því að ég er búinn að heyra marga tugi sjómanna tala um það og þó alveg sérstaklega skipstjóra og stýrimenn, að þegar þeir eru búnir að vera lengi úti á sjó, eins og t.d. á síldveiðum mánuðum saman, segjast þeir sannarlega mega passa sig, þegar þeir eru komnir hér í umferðina, að þeir eru svo rígbundnir þá við hægri umferðina, og það er margur skipstjóri, sem hefur fengið allt upp í 3–4 áminningar á dag hjá lögreglunni, - fyrst eftir að hann hefur komið í land. Þetta veit ég með vissu af samtölum við sjómenn. En hins vegar hafa þessir menn sem stéttir ekki lagt fram neinar áskoranir í þessum efnum. Hv. þm. taldi eðlilegt, að Svíar breyttu um í umferðinni. Sú var nú tíðin, að það var ekki talið eðlilegt, og eins og ég kom inn á í minni ræðu, þá fór fram þjóðaratkvgr. í Svíþjóð 1955 og þjóðin felldi þessa breytingu þá. En Svíar voru knúðir til þess að taka hana upp núna, og varð margfalt meiri kostnaður fyrir bragðið. Þannig er það yfirleitt með allar slíkar atkvgr., sem eru lagðar fyrir þjóðir, þegar það kostar skatta, að það eru ekki allir, sem kynna sér málið til hlítar, en líta fyrst og fremst á skattana í því sambandi, og það er ósköp mannlegt og eðlilegt hjá hverjum og einum að vilja greiða sem minnst. Þá talaði hv. þm. um, að þetta væri allt annað í eyríkjunum, og spurði: Hvers vegna hafa Bretar ekki skipt um? Ég auðvitað get ekki svarað fyrir Breta. En hins vegar dettur mér í hug: Hafa ekki Bretar verið yfirleitt seinir til allra breytinga? Og ég segi: Hvers vegna eru þá Bretar núna, þó að þeir séu eyríki, að fara að breyta um mynt, mál og vog? Það hefur verið óþægilegt fyrir viðskiptaþjóðir Breta, þetta fyrirkomulag. Þær hafa margar viljað, að Bretar tækju þetta upp. Bretar hafa verið seinir til, en nú ætla þeir að fara að breyta. Samt eru þeir í eyríki. Það eru samskipti á milli þjóða, eyríkja og meginlands, á fleiri sviðum en viðskiptasviðinu, á peningasviðinu. Það eru alltaf síaukin samskipti við eyríkin. Hins vegar hlýtur það að verða ólíkt erfiðara fyrir land eins og Bretland að fara út í tvær jafnróttækar breytingar og þessar á nokkurn veginn sama tíma. Þá kom hv. þm. inn á eitt atriði, sem ég er afskaplega fáfróður um og verð nú að biðja hann afsökunar á, því að ég er nú eiginlega varla fær um að svara því atriði, af því að ég þekki ekkert inn á þetta. Hann talaði um, að ég hefði verið heilaþveginn. Ég veit eiginlega ekki, hvað þetta er. En hann talaði um heilaþvott hjá fleirum en mér, hjá Bandaríkjamanni einum, og talaði um þetta mál af miklum kunnugleika, svo að mér datt í hug undir þessum orðum hans: Ætli þessi hv. þm. hafi unnið í langan tíma á slíkri heilaþvottastöð, svo að hann hefur getað mælt þarna af mikilli þekkingu En ég er engan veginn fær um að svara með heilaþvottinn. Ég kannast ekkert við hann, og það hefur aldrei verið gerð nein tilraun til þess að heilaþvo mig, og ég hef aldrei gert tilraun til þess að heilaþvo aðra og kann ekkert í þessari aðferð. Læt ég svo staðar numið í þeim efnum. Þá vildi hv. þm. fá mig til þess að fara hér út í umr. um sjávarútvegsmál og umr. í sambandi við afgreiðslu fjárl. fyrir jólin. Ég ætla að segja hv. þm. það, að ég álít, að það sé hér til umr. frv. um breyt. á l. um hægri handar akstur, en ekki sjávarútvegsmál. En ég vona, að guð gefi okkur báðum líf og heilsu til þess að mega ræða síðar um sjávarútvegsmál, og þó að ég sé ekki mikill fyrir mér, held ég, að ég leggi í umr. við hv. þm. síðar um þau efni. Hv. 2. þm. Sunnl. lagði mikið upp úr þeim mótmælum, sem komið hafa fram, og las upp mótmæli hreppsnefnda og félaga og bifreiðarstjóra og ýmissa annarra. Alltaf er létt verk að fá menn til að mótmæla. En áhuginn gegn hægri handar umferðinni væri ekki svona mikill, ef það væru ekki menn, sem ynnu að því að fá þessi mótmæli framkölluð. Hins vegar kom ég hér fram á lestrarsalinn eftir umr. um daginn og fór að blaða í mótmælunum, og ég verð nú að segja eins og er, að ég varð fyrir miklum vonbrigðum, þegar ég leit yfir þessa lista. Ég var ekki búinn að líta nema yfir nokkur blöð, þá tek ég eftir sama nafni á tveimur listum og meira að segja bílnúmerið aftan við nafnið. Og ég fletti enn, og aftur sé ég annað nafn, og þá hugsa ég: Þetta nafn sá ég áður og þetta númer, svo að ég fletti aftur. Jú, það passaði. Þar sá ég tvo menn, sem höfðu skrifað á tvo lista og meira að segja bílnúmerið við. Annaðhvort hafa menn þessir gleymt, að þeir höfðu skrifað á listann, eða þá hitt, að þeir hafa verið að framkvæma og framkalla fleiri mótmæli með því að skrifa nógu oft á. Þetta er auðvitað engu máli til framdráttar, heldur öfugt. Hins vegar má segja það, að þeir menn, sem styðja breytinguna til hægri handar, hafi ekki farið í neinar undirskriftasafnanir og þeir hafi talið, að eftir að Alþ. gekk frá og samþykkti frv. um hægri handar akstur sem lög, þyrfti ekki á neinu slíku að halda. Það er t.d. mikið lagt upp úr því, að allmargir leigubílstjórar séu andvígir breytingunni. Víst er það rétt. Maður hefur orðið var við það, og það er þeirra skoðun. En við skulum hafa það með í huga, að atvinnubílstjórar eru aðeins lítill hluti allra þeirra, sem aka bifreiðum hér á landi, og umferðarbreytingin snertir ekki einungis bifreiðarstjóra, ekki atvinnubifreiðarstjóra eða einkabifreiðarstjóra, heldur snertir hún alla vegfarendur, akandi sem gangandi, og þar með landsmenn alla. Það er vel kunnugt, að ýmsir menn voru mótfallnir og eru enn þá mótfallnir breytingunni úr vinstri í hægri akstur. En það er eins og ég sagði áðan, það er sama sem gildir og um fjölmörg önnur lög, sem við setjum. Hv. 2. þm. Sunnl. talaði mikið um þá miklu auknu slysahættu, sem breytingin hefði í för með sér, og það er mjög eftirtektarvert, að slys á fólki í Svíþjóð mánuðina september-desember 1966, tilkynnt slys, eru 5623, en sömu mánuði árið 1967 eftir umferðarbreytinguna þar fækkar þessum slysum niður í 5265. Dauðaslysin í Svíþjóð mánuðina september-desember 1966 voru 393, en þeim fækkar sömu mánuði 1967 niður í 280, eða það er um 113 dauðaslysum færra þessa 4 mánuði ársins 1967 í Svíþjóð eftir umferðarbreytinguna. Góður kunningi minn sendi mér bréf rétt áðan, sem Georg Edelgard svæðisstjóri hjá Motormandens Riskforbund í Gautaborg skrifaði honum nú 28. jan. Og hann segir þetta í bréfinu: „Umferðin hefur eftir breytinguna gengið furðanlega vel, vissulega betur en margir höfðu gert sér vonir um. Banaslysum hefur vissulega fækkað, þó að það hafi vissulega hent, að sumir vegfarendur hafi gleymt sér og vikið til vinstri. Eftir þessari reynslu, sem ég hef skýrt ykkur frá, held ég, að þið þurfið ekki að óttast 26. maí. Vandamálin eru ekki alvarleg, ef menn fara rólega. Við höfum enn þá hraðatakmarkanir, 40 km í þéttbýli og 80 km á vegum úti. Hámarkshraðinn verður aukinn þann 1. marz í 50 km í þéttbýli, en verður óbreyttur 80 km á vegum úti.“ Það er rétt í þessu sambandi, því að hraðinn hefur verið gerður nokkuð að umræðuefni, að minna á það, að almennar reglur um hámarkshraða hjá okkur í dag eru þær, að í þéttbýli er hann 45 km á klst., en með lögreglusamþykktum er hámarkshraði þó víða ákveðinn lægri og yfirleitt 35 km. Í Rvík er hraðinn almennt 35 km, en á helztu umferðarleiðum 45 km. Á Miklubraut er á kafla leyfður 60 km hraði, á svæði, sem er nánast utan þéttbýlis. Utan þéttbýlis er hámarkshraðinn 70 km á klst., en undanteknir eru þó almenningsvagnar fyrir 10 farþega o. fl. og vörubifreiðar 3.5 smálestir eða meira að heildarþyngd, þær mega ekki aka hraðar en 60 km á klst., og bifreiðar með tengi- eða festivagna, sem mega ekki aka hraðar en 45 km á klst. Sérregla gildir þó á Reykjanesbraut að sumri til, að þar er leyfður 80 km hámarkshraði á klst., en bifreiðar með tengi- og festivagna mega aka þar með 60 km hraða. Reglur þær, sem eiga að taka gildi við breytingu í hægri umferð, eru þær, að í þéttbýli fara þær niður í 35 km á klst., en utan þéttbýlis 50 km á klst. í 8 daga, en síðan 60 km á klst., og er þá hraði almenningsbifreiða og vörubifreiða óbreyttur frá því, sem nú gildir. Á vegum, sem nú hafa 60 km hámarkshraða á klst., verður þó hraðinn áfram 50 km, og á Reykjanesbraut verður hann leyfður 60 km. Við sjáum á þessari tilvitnun í bréf frá sænska svæðisstjóranum í Gautaborg, að Svíar eru aftur farnir að auka hraðann, og þeir telja, að af þeirri reynslu, sem þeir hafa fengið, sé það óhætt, og þegar við lítum yfir farinn veg þessara mánaða, þá verður að segja eins og er, að umferðarbreytingin þar í landi hefur tekizt eftir atvikum mjög vel. Ég tel, að það skipti höfuðmáli, eins og ég endaði ræðu mína á hér á dögunum, þegar ég mælti fyrir nál., að það væri Alþingi, sem hefði úrslitavaldið í þessu máli. Alþingi hefur sett lög, Alþingi og ríkisstjórn hafa framfylgt þeim lögum með skipun umferðarnefndarinnar, og þessum undirbúningi er langt á veg komið. Við getum haft fleiri en eina skoðun á því, hvort hefði átt að setja þessi lög eða ekki. Við verðum auðvitað að virða skoðanir hver annars í þeim efnum. En þetta er búið, þetta er orðinn hlutur. Lokastigið er að nálgast, og ég tel fráleitt að hverfa frá því, þegar jafnlangt er á veg komið, þar sem bæði við höfum tekið þessa ákvörðun og sömuleiðis hitt, sem skiptir líka miklu máli, að það er búið að fórna miklu fé í þetta og þó enn meira af skuldbindingum, sem eftir er að greiða, svo að það er engan veginn tæmandi tala, sem ég nefndi hér í síðustu ræðu, eða um 32 millj. Ef horfið verður frá því, kemur þjóðfélagið til með að verða fyrir skaðabótakröfum víða að, sérstaklega frá Strætisvögnum Reykjavíkur og langferðabifreiðum hér í þéttbýlinu, sem mundu nema mörgum millj. kr. Ég tel fráleitt að vinna þetta fyrir gýg, því að sú verður þróunin í heiminum, að það verði samræmi í umferð víðast hvar, enda hefur reynsla síðustu áratuga sýnt okkur það, og þess vegna er ódýrara fyrir okkur að láta slíkt ekki bíða lengur en við höfum gert, og því eigum við að halda áfram, þar sem Alþingi markaði sína stefnu með samþykkt l. um hægri handar umferð, og fella þetta frv. og taka höndum saman um að láta umferðarbreytinguna fara sem bezt úr garði þann 26. maí.



Herra forseti. Ég vil byrja á að skýra frá því, að mér var að berast bréf frá formanni bifreiðastjórafélagsins í S-Þingeyjarsýslu, ég ætla að leyfa mér - með leyfi forseta - að lesa upp, hvað stendur á þessum haus hér. „Vér undirritaðir viljum hér með mótmæla fram kominni lagasetningu um hægri akstur, sem ráðgert er að taki gildi á árinu 1968. Mótmæli vor byggjum vér á þarfleysu þessarar lagasetningar vegna staðsetningar landsins sem eylands, hinum mikla kostnaði, sem breytingin hefur í för með sér, og þeim augljósu hættum, sem breytingin skapar. Vér getum ekki fallizt á, að þau rök, sem fram eru borin fyrir hægri akstri, gefi þörfinni gildi. Óskum vér eindregið eftir þjóðaratkvæði um þessi lög.“ Matthías Bjarnason, hv. 4. þm. Vestf. er víst ekki hér, en ég ætlaði að biðja hann að taka við listunum og yfirfara þá, vegna þess að hann taldi, að það mundi vera eitthvað „brogað“ við suma þessa lista, og þá kæmi það fram vonandi við þá endurskoðun, hvernig þessir listar eru frágengnir. En þessir listar eru undirskrifaðir af 142 nöfnum. Ég ætla nú ekki að fara mikið út í ræðu hv. 4. þm. Vestf., það verða sjálfsagt ýmsir aðrir, sem munu gera það, en mér fannst það dálítið einkennandi við hans ræðuflutning, að hann ræddi ákaflega lítið um það, hvaða rök lægju á bak við þessa breytingu og hvernig við værum á vegi staddir með að undirbúa breytinguna, þannig að hún gæti farið fram eða það væri líklegt, að hún tækist á sæmilegan hátt. Hins vegar las hann upp úr grein, eða upp úr bréfi, sem hafði borizt frá Svíþjóð, og hann ræddi líka um, hvað vísindamenn okkar segðu um þessi mál. Að því gefna tilefni vil ég leyfa mér að lesa hér upp úr sjálfu Morgunblaðinu um þessi mál. Þetta er grein, sem séra Árelíus Níelsson hefur þýtt og skrifað í Morgunblaðið 1. okt., og með leyfi forseta ætla ég að leyfa mér að lesa þessa grein. Þar kemur í ljós, hvað vísindamenn annars staðar segja um þessar umferðarreglur og að hverju þeir hafa komizt: „Þeir fáu, sem fylgja lögunum um hægri handar umferð á Íslandi, hampa mjög, að vísindamenn og sérfræðingar í umferðarmálum eigi einir að ráða því, sem þar er tekið fyrir. Við hin, sem um vegu förum, eigum svo að þegja og hlýða úrskurðarvaldi „hinna vitru“. Það væri því ekki úr vegi að benda á, hvað „hinir vitru“ segja, og þá jafnframt það, að ekki eru þeir allir á sama máli um það, sem er hér til umhugsunar og framkvæmda. Í blaði, sem bílstjórasamtök Noregs gefa út og nefnist „Motor“ og er í samstarfi við norsk bifreiðatryggingafélög, birtist grein í febrúarhefti þessa árs, 1967. Þar er ýmislegt, sem vert er að athuga, en það skal einnig tekið fram strax, að í Noregi er hægri handar umferð. Þar segir m.a. á þessa leið: Í Sviss eru starfandi samtök, sem rannsaka vísindalega allt, sem snertir umferð á vegum yfirleitt. Niðurstaða þeirra rannsókna er sú, að þau vinna ákaft að því, að stýri bílsins sé hægra megin í bifreiðinni, þ. e. nær vegarbrúninni (í hægri handar umferð). Rök fyrir þessu eru þau, að þá fær bifreiðarstjórinn miklu betri aðstöðu gagnvart vegjaðri. Enn fremur segir þessi rannsóknarnefnd: Sé bílstjórinn nær vegmiðju í bifreið sinni, eins og nú tíðkast í hægri handar umferð, heldur hann sig ósjálfrátt of nærri vegmiðjunni til að forðast útafakstur, eða honum hættir til að ofmeta fjarlægð milli ytri hjóla og vegjaðars og ekur þá út af. Sama nefnd vitnar í ummæli írsks kappakstursmanns, sem hefur að sjálfsögðu mikla þjálfun og reynslu í akstri. Hann segir: Ef við færum stýri bifreiðar til hægri, þ. e. nær vegjaðri, á öllum bílum í umferðinni, þá gildir það sama og vegurinn sé breikkaður um heilan metra, öllum að kostnaðarlausu, hálfan metra til hægri, hálfan til vinstri. Breytingin hér á Íslandi til hægri handar umferðar gildir þá skv. sama lögmáli reynslu og vísindalegra athugana sama og það, að allir okkar vegir séu mjókkaðir um heilan metra. Flestir ættu að sjá, hvað viturlegt það er, og þó halda sumir, að þar með sé verið að varna slysum, jafnvel alveg að girða fyrir, að þau geti gerzt. En athugum nánar ummæli hins norska bílatryggingablaðs. Þeir segja: Framúrakstur á hinum breiðu brautum nútímans er ekki lengur mikið vandamál. Hins vegar er mótakstur orðinn langtum meira vandamál nú, því að bifreiðum fjölgar stöðugt. Blindun af ljósum þess, sem á móti kemur, er því stöðugt að aukast. Því er hættan miklu meiri á blindun, ef bílstjórinn situr nær vegmiðju, ef hann mætir sterkum ljósum. Einnig þess vegna er betra að færa stýri bílsins nær vegjaðri. Sé þetta það sem koma skal skv. vísindalegum athugunum og ályktunum hinna vísu manna í umferð, hvernig lesa þá okkar „vitru menn“ sínar fullyrðingar um alla heimskuna í okkur vinstri handar umferðar fylgjendum eftir nokkur ár, jafnvel þótt hin æskilega og slysalitla hægri umferð kæmist á samkv. lögum hinna vísu landsfeðra á Alþingi Íslendinga 1966. Og enn segir svissneska nefndin: Skv. vísindalegum athugunum vorum þorum við að fullyrða, að með almennri breytingu á bílstýri nær vegjaðri mundi bílslysum fækka allt að helmingi. Hvað segja okkar umferðarvísindamenn við þessu? Annars hafa víst ekki margir heyrt talað um neina sérfræðinga eða neina sérfræðimenntun í umferð hér á Íslandi enn þá. Mig minnir, að ég hafi heyrt talað um lækna, lögfræðinga, gagnfræðinga, kennara í hópi þeirra, sem fremst standa í hægri handar umferðar baksinu hér á landi. Ekki þannig, að þeir geti svo sem ekki sagt og gert eitthvað viturlegt í málinu. En ég leyfi mér að efast um sérfræðiþekkingu þeirra á þessu sviði. Í sama blaði, „Motor“ norsku bílstjórasamtakanna, segir enn fremur. Svissneska n. lýsir því enn fremur yfir skv. niðurstöðum rannsókna sinna, að Svíþjóð, sem er þó bílflesta ríki álfunnar, en hefur enn þá vinstri handar umferð (þ.e.a.s. þegar þessi grein er skrifuð), hefur að tiltölu á bifreið aðeins þriðja hluta látinna og slasaðra í umferðarslysum á við meðaltal slysa í öðrum löndum Evrópu.“ Ég les svo ekki meira úr þessari grein séra Árelíusar, en þar sem hv. 4. þm. Vestf., vildi fá einhverjar vísindalegar umsagnir hér á hv. þingi, fannst mér rétt að minna á þessa grein hér. Það var náttúrlega margt broslegt, sem kom fram í ræðu þessa hv. þm. hér áðan. Hann gat um, að það hefði ekki verið breytt 1940, eins og þá stóð til, af þeim ástæðum, að amerískur her hefði komið hér til landsins. Þetta er nú sennilega mismæli hjá þm., því að ég man ekki betur en það væri brezki herinn, sem hingað kom þá, þegar þetta stóð til. En ef þetta hefðu átt að vera rök og það hefði verið ameríski herinn, er hægri handar akstur þar og hefði gert málið ekki vandameira, heldur auðveldara í framkvæmd. Það voru ein af hans rökum fyrir því enn fremur, að brezka þjóðin gerði þetta ekki, að hann taldi hana íhaldssama og sagði, að nú væru þeir að breyta loks máli og vog, og sagði, að það væri erfitt fyrir þá að standa í annars konar breytingum á sama tíma. Ég veit nú ekki, hvort hægt er að kalla þetta rök fyrir máli sínu. Það var ákaflega fróðlegt um daginn og skemmtilegt að heyra það, þegar hæstv. dómsmrh. lagði þetta mál hér fyrir d., þá sagði hann, að hann teldi, að hvorug reglan í raun og veru hefði neitt fram yfir hina. Og það er líka gott að athuga það, að það er í raun og veru alveg sama niðurstaðan, sem umferðarlaganefndin komst að á sínum tíma, þegar hún samdi frv. að l. um hægri handar akstur, að hvorug reglan í raun og veru hefði neitt fram yfir hina. En til hvers er þá verið að gera þetta? Er verið að gera það til þess að eyða í raun og veru fjármunum þjóðarinnar? Það er verið að tala um það, að okkar vegakerfi sé alveg sambærilegt við vegakerfi í öðrum löndum, og það er verið að bera það saman. Það er verið að minna á það, að í Svíþjóð hafi tekizt svo og svo vel o.s.frv. En hvernig var undirbúningnum undir þetta mál háttað í Svíþjóð? Er eitthvað hægt að líkja því við það, sem hér er? Það er eitt af þeim mörgu dæmum, sem hægt væri að koma með, hvernig í raun og veru er að þessum málum staðið. Ríkisútgáfa námsbóka auglýsir það í haust, að hún hafi bók um umferðarkennslu til sölu, og hvetur til þess að kaupa þessa bók. Mér er kunnugt um það, að skólar pöntuðu þessa bók, eina fyrir hvern einasta nemanda í sínum skóla, því að þeir töldu, að þessi bók væri náttúrlega miðuð við það, sem koma skyldi, því að þá var ekki búizt við öðru en að hægri handar umferðin mundi komast á, eins og lögin sögðu fyrir um. En þegar bókin kom núna í haust í skólann, var hún miðuð við vinstri handar umferð, en ekki hægri. Hvers konar framkvæmd er þetta? Og svo koma þessir menn og halda því fram, að undirbúningurinn undir þetta mál sé bara að verða búinn. En svona er uppfræðslan og svona er staðið að þessum málum. Það væri hægt að koma með fleiri lík dæmi, ef maður vildi, til að sýna, hvernig að þessum málum er staðið. En svo leyfa þessir menn sér að koma ekki með nein frambærileg rök í raun og veru fyrir sínu máli, annað en það, að það sé búið að leggja svo og svo mikið í kostnað í málinu, og þess vegna þurfi að halda áfram. Ég varð ekki var við það í nál., að það væru nein rök fyrir því að halda þessu áfram nema þessi. En er hægt að kalla slíkt rök, að það eigi að margfalda kostnaðinn, það eigi að leggja í margfalda upphæð, vegna þess að það sé byrjað á að leggja fjárhæðir í þessa framkvæmd? Ef maður færi að ræða um þann kostnað, sem umferðarlaganefndin og þessi áætlun er byggð á, vil ég bara benda á, að það er aðeins hluti af kostnaðinum, sem þarna kemur fram. Það eru ýmsir aðilar, sem eiga í raun og veru að bera þennan kostnað, og hann kemur einhvern veginn á þjóðina. Þessi kostnaður, sem er kominn upp í 65–70 millj. miðað við þessar áætlanir, er aðeins lítill hluti af þeim raunverulega kostnaði. Það kemur á alla, sem eiga bíla, og það kemur á bæjar- og sveitarfélög o.s.frv. ýmis kostnaður. Og svo vonast ég til þess, að þeir, sem fóru til Bessastaða um daginn og voru með bílunum þar, trúi því alls ekki lengur, að þessir bílar verði notaðir, án þess að breyta um í hægri handar umferð, þeir bílar, sem hafa verið notaðir og eru ætlaðir til vinstri handar umferðar. Það er talað um, að það sé verið að byggja bíla núna og láta útbúa fyrir hægri handar umferð, og það á að leyfa slíkt, sem er nú alveg nýtt í sögunni, því að ef bílar hefðu komið fyrir 2–3 árum svona útbúnir, hefðu þeir ekki fengið skoðun. En ég er alveg sannfærður um það, að þetta verður ekki framkvæmanlegt, og þessir menn, sem eiga þessa bíla, hljóta að geta krafið ríkið um fjárhæð til að breyta sínum bílum, en ef þeir verða í því ásigkomulagi, að það er ekki talið, að það sé hægt að gera það kostnaðarins vegna, þá að borga þeim skaðabætur fyrir að þurfa að leggja þessum bílum. Ég held, að það sé ekki búið að athuga þetta mál til hlítar, eins og vert væri. Það kom fram í sjónvarpsþættinum, sem framkvæmdastjóri hægri umferðar átti við sjónvarpið, að það ætti ekki að breyta þessum bílum, en það kom líka fram hans skoðun í því máli, að ef yrði þjóðaratkvgr., mundi málið verða fellt. En hvað segir sænska nefndin um það atriði? Ég mun koma svolítið að því síðar í minni ræðu, hvað þeir segja um það atriði, hvernig hugarfarið þurfi að vera og hvernig þjóðin þurfi að líta á þetta mál, til þess að þetta sé í raun og veru framkvæmanlegt. Ég vil benda á það líka, að við þessa breytingu, eins og hún hefur verið hugsuð, eftir því sem hefur komið fram hér og annars staðar, er blátt áfram ákaflega lítið gert til þess að auka öryggi þeirra, sem fara út á veginn. Það á ekki að breikka ræsin. Það á ekki að setja tvöfaldar akreinar á blindbeygjur og hæðir. Mér barst fyrir nokkrum dögum bréf frá oddvita norður í Þingeyjarsýslu, og hann lét þar með ekki vægum orðum álit sitt í ljós á því, hvernig hann liti á þessi mál, ef ætti að framkvæma hægri breytinguna undir þessum skilyrðum. Og ég algerlega mótmæli því, að við, sem stöndum að þessu frv., höfum æst fólk upp á móti hægri umferð. Við gerum það vegna þess, að þunginn kemur frá þessu fólki úti á landsbyggðinni, þegar það sér, hvernig að þessum málum er staðið, þegar það sér, hvers konar framkvæmd þetta á að vera. Það er þess vegna, sem við gerum það, og við sjáum, að það verður ekki gert öðruvísi en að stórslys hljótist af, miðað við þann undirbúning, sem nú liggur fyrir. Ég ætla nú ekki að tala hér langt mál, það hefur ekki mikla þýðingu. Ég geri ekki ráð fyrir því, að þótt við eyðum hér nokkuð löngum tíma í umræður, skipti það neinu máli. En ég skora á þá þm., sem eru í vafa um, hvernig þeir eiga að greiða atkv., að athuga, hvernig undirbúningurinn er, því að það er aðalatriðið. Það má ekki ske, að undirbúningurinn sé ekki kominn á það stig, sem við verðum að telja alveg lágmarkskröfur að gera. En mér virðast öll rök liggja að því, að svo sé. Hv. frsm. meiri hl., hv. 4. þm. Vestf., talaði um óábyrga afstöðu okkar til þessa máls, sem hefðum komið fram með þetta frv. Dómur reynslunnar mun skera úr því, hverjir það hafa verið, sem óábyrga afstöðu hafa nú í þessu máli, og ég er alveg óhræddur um dóm reynslunnar. Ég vil skjóta því til hv. 4. þm. Vestf., hvort ekki sé rétt að geyma þá hlið á þessu máli fram að næstu alþingiskosningum, enda verða þessi mál þá væntanleg rædd og hvernig að þeim var staðið. En mig undrar það, að hægri menn skuli ekki fagna þessu frv. og fresta þessari breytingu a.m.k. um eitt ár, hvað skoðun sem menn hafa svo á þessu máli, þar sem eins og ég hef áður sagt, undirbúningur undir þetta mál er á frumstigi og sýnilegt, að hann verður ekki kominn á þann veg, sem við mundum telja forsvaranlegt. Svo læt ég þá hv. alþm. um það, sem vilja lýsa yfir andstöðu sinni við því, að þjóðin fái að láta í ljós álit sitt á þessu máli, með því að fella þetta frv. og taka um leið á sig þá ábyrgð, sem því fylgir að breyta í hægri umferð 26. maí n. k., þrátt fyrir að það liggur nú fyrir, hvað mikið vantar á, að undirbúningur sé kominn áleiðis til jafns við það, sem okkur hefur verið sagt. Ég vil vekja athygli á því, að hæstv. dómsmrh. lagði það til á fundi í Sþ. hér í gærdag, að það færi fram skoðanakönnun á því, hvaða afstöðu menn hefðu til dátasjónvarpsins, og um leið lá í orðum hæstv. ráðh., að það ætti svo að fara eftir þeirri könnun, hvort takmarka ætti sjónvarpið við Keflavíkurflugvöll einan eða ekki. Ég er mjög ánægður yfir þessari afstöðu hæstv. dómsmrh., og ég vonast fastlega eftir því, að nú verði hann sjálfum sér samkvæmur og leggi okkur flm. þessa frv. lið í því, að einnig í þessu máli verði farið eftir vilja þjóðarinnar. Til þess að hægt sé að gera það, þarf að kanna, hver hann er, gefa þjóðinni tækifæri til að láta vilja sinn í ljós í almennri atkvgr. Ég skyldi fyrir mitt leyti standa að því með hæstv. dómsmrh., að það yrði samtímis kannaður hugur þjóðarinnar í dátasjónvarpsmálinu. Dóm þjóðarinnar í því máli, eins og í hægri handar málinu, er ég alls ekki hræddur við, enda þótt hæstv. ráðh. sé heyranlega á annarri skoðun í því máli, enda lít ég svo á, að lúta beri vilja þjóðarinnar í því máli sem öðrum, hvernig sem hann á annað borð er. En sé það svo, að hæstv. dómsmrh. vilji ekki leggja mál undir dóm þjóðarinnar nema þau, sem hann sjálfur telur að meiri hl. sé fyrir, ber það lítinn vott um lýðræðislegan áhuga, svo að ekki sé meira sagt. En ekki meira um það að sinni. Þetta kemur allt í ljós í væntanlegri atkvgr., sem verður sennilega bráðlega um þetta frv. og þá sést það líka, hvort handjárnin halda í þessu máli. Að endingu vil ég segja þetta: Það liggur fyrir það álit sænsku nefndarinnar, sem hér var á dögunum, að skilyrði fyrir því, að breyting til hægri umferðar sé framkvæmanleg, sé í fyrsta lagi sú, að jákvæð afstaða þjóðarinnar sé til breytingarinnar, svo að menn séu opnir fyrir þeim leiðbeiningum, sem festa þarf í vitund þjóðarinnar fyrir H-dag, til þess að menn séu þess umkomnir að hafa rétt viðbrögð á þeim stóra degi, 26. maí, og þar á eftir. Er jákvæð afstaða þjóðarinnar gagnvart málinu? Ég gat um það áðan, hvaða álit framkvæmdarstjórinn, Valgarð Briem, hafði haft á því máli í sjónvarpinu um daginn, og ég er honum alveg sammála í því efni. En eftir þeirri könnun á náttúrlega svo að fara í þessu máli. Í öðru lagi töldu sænsku ráðunautarnir, að eitt skilyrði fyrir breytingunni væri, að upplýsingastarfsemin, fræðslan, yrði í fullkomnu lagi fyrir breytinguna. Ég vil spyrja. Bendir nokkuð í þá átt, að fræðslan sé eða verði nándar nærri komin í viðunandi horf fyrir 26. maí í vor? Það er fleira en kennslubókin um umferðarmál, er Ríkisútgáfa námsbóka sendi til skólanna í haust, sem var öll miðuð við vinstri umferð, sem bendir til þess, að öll fræðsla sé og verði mjög ófullkomin, þegar hinn fyrirhugaði H-dagur rennur upp. Í þriðja lagi töldu Svíarnir, að tilgangur breytingarinnar væri sá að tryggja sérhverjum vegfarendahópi a.m.k. jafnmikið umferðaröryggi eftir breytinguna og var fyrir hana. Og hvernig er þetta gert? Hvernig er með sérleyfisbifreiðarnar? Verður jafnmikið öryggi í sambandi við notkun þeirra eftir breytinguna og nú er? Ef menn vilja halda því fram, er það ný speki, áður alveg óþekkt. Það var a.m.k. skilyrði fyrir því, að slíkar bifreiðar fengju skoðun, að farþegarnir þyrftu ekki að fara umferðarmegin inn eða út um þessar bifreiðar, og þá má slá því alveg föstu, að þeim, sem aka með þessum bifreiðum, verður skapað langtum minna öryggi eftir breytinguna en nú, og reynslan mun sýna það, að það verður ekki hægt að láta þessar bifreiðar ganga úti á vegunum öðruvísi en breyta þeim. Og hvernig er svo með beygjurnar og blindhæðirnar? Halda menn, að fólkið, sem fer eftir þessum vegum úti í þéttbýlinu, hafi sama öryggi eftir breytinguna og það hefur nú? Það kom líka fram hjá Svíunum í þeirra áliti, að það þyrfti einnig að vera fyrir hendi, að fólkið hefði traust þeirra, sem ynnu við þessar framkvæmdir og þessa upplýsingastarfsemi. Ég vil enn fremur spyrja að því: Er það líklegt, að þjóðin hafi traust á þessari framkvæmd, eins og að henni allri er unnið? Það hefur komið fram í umr., og það hefur verið spurt eftir því, hvað Svíarnir hafi sagt um okkar vegi. Ég vil spyrja að því, hvort þeir hafi látið þau orð falla, eins og maður hefur heyrt, hvað Íslendingar hafi að gera við breytinguna, miðað við þá troðninga, sem hér séu. Er þetta rétt? Það er margt, sem væri hægt að ræða um í þessu sambandi, en ég sé ekki ástæðu til þess að vera hér að tala, eins og ég sagði, langt mál. Það kann að vera, að ég síðar, ef ástæða er, segi hér nokkur orð.



Herra forseti. Ég bjóst við því, þegar hv. frsm. meiri hl. kom hér upp í ræðustólinn, að maður fengi nú að heyra færð ýtarleg og glögg rök fyrir breytingunni í hægri handar umferð, þar sem hann hafði nú haft tvo daga til þess að undirbúa ræðu sína og margt var búið að færa fram hér á móti henni og hann hefði af þeim ástæðum mörgu að svara henni til málsbóta. En þrátt fyrir þennan undirbúningstíma hv. frsm. varð ég ekki var við það, að hann hefði ýkjamikið að segja þessari breytingu til málsbóta. Mér fannst, að hann héldi sig aðallega við þau atriði í ræðu okkar, sem hefðum talað á móti breytingunni, sem vora einna lítilvægust og voru meira sögð í léttum tón heldur en í alvöru, gins og t.d. það, sem hv. 1. þm. Norðurl. e. sagði um árekstra á milli bíla og flugvéla og bíla og skipa, og það, sem ég var að segja um heilaþvottinn og annað þess háttar. Þetta gerði hann að aðalatriðum í sinni ræðu, en vék sáralítið að hinu, sem fram hafði komið hjá okkur og við höfum fært fram til að sýna fram á, að þessi breyting væri óþörf og dýr og ætti þess vegna að hverfa frá henni. Þó var það eitt atriði hjá ræðumanni, sem virtist gefa til kynna, að hann áliti þessa breytingu ákaflega nauðsynlega og mikilvæga, því að hann var að bera hana saman við símann. Og manni skildist á því, sem hann sagði, að hann teldi, að hér væri um alveg jafnnauðsynlega nýjung og framkvæmd að ræða og síminn hefði verið á sínum tíma. Ég held nú satt að segja, að þegar menn kryfja þessa fullyrðingu mannsins til mergjar, verði þeir sárafáir, sem geta með góðu móti komizt að þeirri niðurstóðu, að hér sé um jafnmerka og mikilvæga nýjung að ræða og síminn var á sínum tíma. Og ég held, þó að síminn sé í dag ekki eins mikilvæg nýjung og hann var á sínum tíma, vegna þess að við höfum orðið fleiri fjölmiðlunartæki, að þeir verði nú sárafáir í landinu, sem mundu vilja skipta á símanum og hægri umferðinni. Ég held næstum því, að hv. frsm. sjálfur mundi ekki vilja gera það, ef hann ætti val í þessum efnum. Og ég held, ef hann bara ber þetta saman, sjái hann, hvílík fjarstæða þetta er, eins og yfirleitt er allur málflutningur þeirra manna, sem mæla með þessari breytingu. Hv. frsm. var að fetta fingur út í það, að ég hefði komizt að orði eitthvað á þá leið í ræðu minni á dögunum, að þegar frv. um hægri umferðina var til meðferðar hér á Alþ., hafi ég verið nánast sagt skoðanalítill eða skoðanalaus í málinu. Og ef ég hefði nú verið það, t.d. skoðanalaus í málinu, hvers vegna hefði ég þá ekki frekar átt að greiða atkv. á móti breytingunni heldur en hið gagnstæða. Ég skal skýra þetta nánar fyrir hv. ræðumanni. Ég mun síðar víkja að því, af hverju ég hafði ekki sterkar skoðanir á þessu máli, þegar málið var til meðferðar. Og ég ætla að gera það með því að vitna til þess leiðtoga Sjálfstfl., sem ég tel að hafi verið þeirra fyrr og síðar gáfaðastur og mikilhæfastur, og þar á ég að sjálfsögðu við Jón Þorláksson. Það hefur verið sagt um Jón Þorláksson, að hann hafi að mörgu leyti verið íhaldssamur maður, og það er rétt. En þrátt fyrir það er hann tvímælalaust mesti framfaramaðurinn, sem Sjálfstfl. hefur átt, eins og má sanna með því að benda á baráttu hans fyrir ýmsum framfaramálum, eins og járnbrautinni á sinni tíð, þjóðnýtingu fossaflsins, forustu hans sem borgarstjóra Reykjavíkur að því að koma fram í samvinnu við þáv. vinstri stjórn fyrstu Sogsvirkjuninni og með því að vera sá borgarstjóri Reykjavíkur, sem lagði grundvöllinn að hitaveitunni. Þetta sýnir það, að Jón Þorláksson var öðrum þræði mikill framfaramaður, þó að hann væri öðrum þræði íhaldssamur, og það, sem ég vil vitna til í sambandi við hann og snertir þetta deilumál okkar hv. frsm. sérstaklega, er í ritgerð, sem hann birti í Eimreiðinni 1926 og ég las þá sem unglingur, en man þó eftir nokkrum atriðum enn þá, þar sem hann var að gera grein fyrir þeirri stefnu, sem hann taldi flokk sinn fylgja, sem þá kannaðist við það að vera íhaldsflokkur og sín stefna væri íhaldsstefna. Og það, sem Jón Þorláksson segir m.a. í þessari merku grein að mörgu leyti, er það, að þó að flokkurinn sé íhaldssamur, eigi hann ekki að vera á móti nýjungum, en því aðeins eigi að breyta til, að menn séu búnir að kynna sér það vandlega áður, hvort skipt sé um til bóta, og það sé þá fyrst, þegar menn séu komnir að þeirri niðurstöðu, að nýjungin sé betri, sem þeir eigi að fallast á breytinguna. Og þó að ég hefði á þeim tíma, þegar þetta mál var hér til meðferðar, ekki neitt sérstaklega fastmótaðar skoðanir gegn breytingunni, var ég hins vegar ekki búinn að sannfærast um það, að hún væri neitt til bóta, og undir þeim kringumstæðum taldi ég mér því skylt að greiða atkv. gegn breytingunni. Því aðeins eiga menn að breyta til, að þeir séu sannfærðir um, að það sé breytt um til bóta. En ég skal svo koma að því, hver var meginástæðan til þess, að ég var dálítið á báðum áttum, - ég játa það alveg hreinlega, - þegar frv. um hægri umferðina var hér til meðferðar í þinginu. Það stafaði einfaldlega af því, að þm. höfðu þá fengið að mörgu leyti blekkjandi upplýsingar um þessi mál, og það er ég viss um, að hefur ráðið afstöðu margra þeirra, þannig að þeir voru með málinu. Og það er sérstaklega tvennt, sem ég vil nefna í því sambandi og ég tel, að hafi verið villandi og blekkjandi. Í fyrsta lagi virtist það liggja fyrir, að kostnaðurinn við breytinguna mundi ekki verða neitt verulegur, því að við þm. erum nú orðnir það vanir háum tölum, að við teljum það ekki neina stóra upphæð, þó að eitthvað sé áætlað að kosta 50–55 millj. En nú er það löngu upplýst, sem menn áttuðu sig ekki á þá, að þessar tölur voru villandi, vegna þess að inn í þessa kostnaðaráætlun voru ekki teknir nema tiltölulega fáir kostnaðarliðir. Það vantar inn í þessa kostnaðaráætlun mjög stóra og veigamikla kostnaðarliði. Það vantar t.d. alveg inn í þessa áætlun, hver kostnaðurinn við löggæzlu muni vera, en ég fullyrði það, að ef þessi löggæzla á að vera í sæmilegu lagi, hljóti hún að kosta milljónir og jafnvel tugi milljóna. Það vantaði t.d. líka alveg inn í þessa áætlun, hver kostnaður yrði við ljósabreytingar á bifreiðum. Það er fullyrt hér, og því hefur ekki verið á móti mælt, að þessi kostnaður gæti alltaf numið 20–30 millj. kr. samanlagt. Það vantaði líka alveg inn í þessa áætlun, að reynt væri að gera sér nokkra grein fyrir því, hvaða kostnaður hlytist af þeim töfum í umferðinni, sem hlýtur að leiða af breytingunni um lengri tíma og koma hart niður á mörgum atvinnufyrirtækjum og einstaklingum. Hvaða áhrif hafa t.d. þær tafir, sem verða á umferðinni í sambandi við breytinguna á mjólkurflutningum til bæjarins og um bæinn? Það er að vísu ákaflega erfitt að gera sér grein fyrir því, hve mikill sá kostnaður verður, en það er alveg víst, að hann verður verulegur, og það á eftir að heyrast eitthvað um það, hver eigi að borga þann kostnað, vegna þess að það er ekki eðlilegt, að bændurnir beri hann einir eða hann verði lagður sérstaklega á neytendurna. Sem sagt, sú kostnaðaráætlun, sem var lögð fyrir þingið, þegar málið lá hér fyrir, var villandi og blekkjandi. En annað atriði var þó enn þá meira villandi, og það hefur e.t.v. haft áhrif á afstöðu margra í þessu máli, en þar á ég við það, að það virtist liggja fyrir, þegar þetta mál var rætt hér í þinginu og afgreitt frá þinginu, að bílstjórastéttin stæði svo að segja einhuga á bak við þessa breytingu. Það lágu hér fyrir álit flestra stjórna í samtökum bílstjóra og bifreiðaeigenda um það, að þessir aðilar væru breytingunni meðmæltir. Hvað hefur svo komið á daginn? Að stjórnir þessara samtaka tóku upp á sitt eindæmi að skýra Alþ. frá því, að þessir aðilar væru fylgjandi breytingunni. Þegar hins vegar að því kom, að félagsmenn í þessum samtókum fóru að láta eitthvað til sín heyra og taka afstöðu til málsins, kom hið gagnstæða upp. Meginþorri þessara aðila er á móti breytingunni. Og það er þetta, sem hefur ráðið því, að þó að ég væri skoðanalítill í þessu máli áður, af því að ég tel mig engan sérfræðing í því, hef ég talið sjálfsagt að taka upp baráttu gegn breytingunni, sökum þess að í þessum málum eins og öðrum er það skoðun mín, að við eigum að taka mest tillit til þeirra manna, sem mesta hafa reynsluna. Og það er tvímælalaust, hvað sem líður þekkingu vegamálastjóra, hvað sem líður þekkingu lögreglustjóra, að þá eru þessir menn ekki dómbærir um íslenzka þjóðvegi á við atvinnubílstjórana, sem fara svo að segja daglega um þessa vegi, kynnast þeim í öllu ástandi, í vondum veðrum og góðum og í góðri færð og lélegri. Ég tek miklu meira mark á þessum mönnum heldur en bæði vegamálastjóranum og lögreglustjóranum og hvaða öðrum skrifstofumanni sem vera skal, vegna þess að þessir menn hafa þá reynslu, sem mestu skiptir í þessu sambandi. Og það, sem að sjálfsögðu skiptir mestu um það, hvort þessi breyting heppnast eða heppnast ekki eða fer sæmilega úr hendi, er það, hvernig vegakerfið er, og ég fullyrði, eftir það að hafa kynnt mér reynslu þessara manna, að íslenzka vegakerfið er í dag ekki þannig, að það þoli þessa breytingu, svo að með góðu móti sé. Ég held, að með því að nefna þessi tvö atriði, kostnaðaráætlunina og álit frá bílstjórafélögunum, sem fyrir lá, þegar þetta mál var til meðferðar á Alþ. á sínum tíma, nægi það alveg til að sýna, að það var farið eftir upplýsingum, sem voru villandi og hlekkjandi um þetta mál, og þess vegna var niðurstaðan á þinginu eins og raun bar vitni um. Ég er alveg sannfærður um það, að ef nú ætti að greiða atkv. um þetta mál á Alþingi eftir allar þær upplýsingar, sem fram eru komnar í málinu, mundi verða önnur niðurstaða en sú, sem varð fyrir tveimur árum. Þá er ég alveg sannfærður um, að það mundi verða þingmeirihl. fyrir því að halda áfram vinstri handar umferðinni. En sökum þess að menn eru búnir að binda sig í málinu, það er farið að byrja nokkurn undirbúning, þá telja menn, að það sé eiginlega metnaðar- og sæmdaratriði fyrir sig að hverfa ekki frá því, sem þeir hafa einu sinni verið búnir að ákveða. Því miður gerist það ákaflega oft, að menn taka ákvörðun vegna villandi upplýsinga eða vegna einhvers kapps, gera sér svo ekki grein fyrir því á eftir, að afstaðan er röng, og vilja því ekki sökum metnaðar eða einhverrar misskilinnar sæmdar hverfa frá því, sem þeir hafa áður átt þátt í að ákveða. Og það geta menn verið vissir um, að ef niðurstaðan verður sú hér á Alþ. að þessu sinni, að þetta frv. verður ekki samþ., verður það misskilinn metnaður þm., sem mikinn þátt á í því, að svo verði. Það er ekki vegna þess, að þeir séu lengur innilega sannfærðir um það, að það sé rétt, sem hér er verið að gera. Það er bara þessi tilfinning hjá mönnum að halda, að þeir verði einhvern veginn minni menn, ef þeir skipta um skoðun. En ég segi það enn og aftur og ég er alveg óhræddur við það, ef ég kemst að því eftir á, að ég telji, að eitthvað sé réttara en það, sem áður er gert, að sýna það í verki, því að ég tel þann málflutning Björnstjerne Björnsons alveg hárréttan, að þó að menn hverju sinni fylgi fast fram þeirri skoðun, sem þeir telja þá rétta, skulu þeir jafnan hafa þann fyrirvara, að ef í ljós kemur annað, sem er sannara og réttara, áskilji þeir sér rétt til þess að skipta um skoðun. Hv. frsm. var að vitna í það, að ég hefði sagt í fyrri ræðu minni við þessa umr., að ég hefði m.a. gert það vegna tilmæla Framsfl. að flytja ekki till. á seinasta þingi um þjóðaratkvgr. í málinu. Og af því virtist mega skilja, að ég hefði látið einhver flokksfyrirmæli ráða um þetta atriði. Þó að hv. frsm. orðaði þetta þannig, vissi hann vel, að þetta var rangt. Ég sagðist hafa gert það vegna þess, að ég hefði fallizt á þau sjónarmið, sem hefðu komið fram bæði hjá formanni flokksins og öðrum flokksbræðrum mínum, að það væri óheppilegt að láta fram fara þjóðaratkvgr. um þetta mál samfara alþingiskosningum, vegna þess að það gæti haft þær afleiðingar, að þetta mál blandaðist eitthvað inn í kosningabaráttuna og þeir, sem hefðu mjög ákveðna afstöðu með eða móti hægri handar umferðinni, kynnu að fara að velja sér þm. eftir því, hvort þeir væru með eða móti þessari breytingu. Ég játa það fullkomlega við nánari athugun, að ég tel þetta óheppilegt, vegna þess að þegar verið er að kjósa menn á Alþingi, eru það önnur mál, þjóðmálin sjálf eða afstaðan til þeirra, sem eiga að ráða því, hvernig menn velja sér umboðsmenn á Alþingi. En vegna þess að hv. frsm. var að tala um flokksvald og flokksræði í þessu máli eða gefa til kynna, að ég hefði eitthvað látið stjórnast af því, er það atriði hér upplýst. En hitt finnst mér rétt að láta koma í ljós í því sambandi, að það má mikið vera, ef nú í fyrsta sinn í þessu máli á Alþ. er ekki flokksræði og flokksvald að koma til sögunnar. Hingað til hefur það verið þannig eða var í þau tvö eða þrjú skipti, sem málið hefur áður verið til meðferðar á Alþ., að þm. fengu að vera nokkurn veginn frjálsir um það, hvort þeir tækju afstöðu með eða móti þessu máli, en það má mikið vera, ef nú er ekki í sumum flokkum búið að breyta þessari afstöðu og hvort það verður ekki flokksvaldið og flokksræðið, sem kemur endanlega til að ráða a.m.k. afstöðu manna í sumum flokkum við atkvgr. um þetta mál. Ég skal ekkert fullyrða um það á þessu stigi. Þetta kemur í ljós við atkvgr., og þarf þess vegna ekki að fara fleiri orðum um það nú. Hv. frsm. ræddi hér lengi eða nokkuð lengi um heilaþvottinn, sem ég hafði gert að nokkru umtalsefni í ræðu minni, og var auðsjáanlega feginn að fá tækifæri til að minnast á það mál og ræða um eitthvað annað en málið sjálft, og það get ég ákaflega vel skilið. En þó að hann teldi, að það, sem ég sagði, snerti þetta mál ekki sérstaklega, því að ég hafði m.a. nefnt dæmi í sambandi við sjávarútvegsmálin, finnst mér rétt að rifja það aðeins upp í stuttu máli, sem ég hafði um þetta atriði að segja, til þess að skýra þetta enn þá betur fyrir hv. ræðumanni. Það, sem ég sagði, var í stuttu máli, að það kæmi iðulega fyrir, að menn létu sérfræðinga villa sér sýn. Ég vil taka það skýrt fram, að ég tel sérfræðinga nauðsynlega og við eigum að leita til þeirra í sem allra flestum málum og fá álit þeirra. En ég tel það hins vegar jafnsjálfsagt, að við teljum okkur ekki skuldbundna til þess að fara eftir áliti þeirra. Við eigum að vega það og meta og fylgja aðeins því, sem við komumst við nána athugun að raun um, að sé rétt. Illu heilli hefur frsm. meiri hl. bersýnilega ekki gert það í þessu máli, því að það var alveg auðheyrt á honum, að hann lagði sitt traust í þessum efnum fyrst og fremst á vegamálastjórann og lögreglustjórann, og það var þeirra álit, sem hann taldi eiginlega meginatriðið í þessu máli. Hann lét sem sé sérfræðingana ráða fyrir sig og hirti ekki um það að gera sér sjálfur nægilega grein fyrir málinu. Þetta er nú það, sem á amerísku máli hefur verið nefndur heilaþvottur eða það, að menn láti blekkja sig, þó að þar sé ekki átt við þann heilaþvott, sem stundum er sagt að gerist í vissum fjarlægum löndum, hins vegar það, að ráðamenn leggi of mikið upp úr því áliti, sem sérfræðingarnir segja, og láti það stjórna gerðum sínum. Og þetta kom, eins og ég benti hv. frsm. á, alveg átakanlega í ljós rétt fyrir jólin í sambandi við afgreiðslu fjárl. Þá voru sérfræðingarnir búnir að reikna út gengislækkunina og komast að þeirri niðurstöðu, að hún nægði til þess, að sjávarútvegurinn þyrfti ekki á neinni aðstoð að halda. Og í framhaldi af því lagði þessi hv. þm. til sem einn fulltrúanna í meiri hl. fjvn., að það yrðu felldar úr fjárl. allar uppbætur til sjávarútvegsins, og hann lofaði jafnframt mikilli tollalækkun. Nú eftir jólin eða eftir að þingið kemur saman aftur verður hann að viðurkenna, að allt þetta sé tóm vitleysa, það verði aftur að taka upp uppbætur í stórum stíl, það sé ekki hægt að standa við fyrirheitið um tollalækkunina og það verði sennilega að leggja á nýja skatta. Þetta hlýzt af því, þegar menn trúa of blint á sérfræðingana, láta þá heilaþvo sig, eins og kallað er á ameríska vísu. Og það virðist ekki hafa aðeins hent hv. frsm. í sambandi við sjávarútvegsmálin og fjármálin, eins og ég var nú að vitna til, heldur hafi hann látið bæði vegamálastjórann og lögreglustjórann heilaþvo sig í sambandi við þetta mál, sem við erum nú að ræða um. Hv. frsm. meiri hl. var að vara mig við því, að ég skyldi ekki vera að reyna að nota mér óánægju manna í sambandi við þetta mál, því að þessi óánægja væri nú miklu minni en ég héldi. Og hann nefndi það því til sönnunar, að það hefði sérstakur flokkur tekið þátt í seinustu þingkosningum og haft það eitt af sínum aðalmálum að vera á móti hægri umferðinni, en útkoman hefði ekki orðið betri en það, að hann hefði engum manni komið að. Ég held, að það sé ákaflega rangt af hv. ræðumanni að vera að dæma afstöðu manna til þessa máls eftir því, hvaða atkvæðamagn flokkur Áka Jakobssonar fékk í síðustu kosningum, því að þær kosningar fóru fram með þeim hætti, að menn yfirleitt tóku ekki afstöðu með eða móti hægri umferð, og ég held, að ég þori að fullyrða það, þó að ég þekki það ekki, að það fólk, sem kaus flokk Áka Jakobssonar, hafi ekki kosið hann vegna afstöðu hans í þessu máli, heldur alls konar óánægju við þá flokka, sem fyrir voru. Sannleikurinn var sá, að í síðustu kosningum kusu menn ekkert um þetta mál, en kusu Sjálfstfl., Framsfl., Alþfl. og Alþb. alveg án tillits til þess, hvort viðkomandi þm. væru með eða móti hægri umferð eða hvaða skoðun viðkomandi kjósandi hefði á þessu máli. Þess vegna er það mjög rangt af hv. ræðumanni að vera að nefna þennan flokk eða útkomu hans sem einhverja sönnun um það, að það sé lítil andstaða á móti þessari breytingu. En hinu vil ég svo mótmæla, að ég sé nokkuð í sambandi við þetta mál pólitískt að ætla að reyna að nota mér þá aðstöðu, sem er gegn þessu máli, því að það er langt í næstu kosningar og það verða önnur mál, sem verður kosið um þá, heldur en þetta, og vonandi tekst framkvæmd þessa máls, hver sem niðurstaðan verður, þannig, að það verði þá ekki mál, sem verður kosið um. Ég berst eingöngu gegn þessari breytingu vegna þess, að eftir að ég tel mig hafa fengið þá þekkingu í þessu máli, sem byggð er á þeirri beztu reynslu, sem fáanleg er, sé rétt og sjálfsagt að verða á móti því. Hv. frsm. gerði ákaflega mikið úr því, að þetta væri áhugamál sjómanna, og sagðist hafa talað við fjölda sjómanna, sem óskuðu eftir breytingu í þessum efnum. Ég er nú ekki að halda því fram, að hv. þm. sé neitt ósannsögull eða hann fari með ýkjur. En ég er hálfhræddur um, að hann fari með ýkjur í sambandi við þetta atriði, því að eins og hann sjálfur viðurkenndi, hefur ekki komið fram ein einasta rödd opinberlega, svo að ég viti til, frá sjómönnum um þetta atriði. Sjómenn hafa mörg félög og halda oft fundi og bera fram alls konar kröfur, sem þeir telja að séu nauðsynlegar vegna þeirra starfa og þeirra hagsmuna. En ég held, að þó að það sé leitað með logandi ljósi í öllum þeim fundargerðum, komi það hvergi fram, að þeir hafi óskað eftir þessari breytingu. Og ég hef líka hvergi heyrt því haldið fram, hvorki munnlega né skriflega, að bílslys stafi af því, að það sé vikið til hægri handar á sjó, eða að sjómenn séu eitthvað meira valdir að umferðarslysum á landi heldur en aðrar stéttir. En það sýnir hins vegar, hvað takmörkuð eða lítil rök eru fyrir þessari breytingu, þegar menn eru að tína fram önnur eins atriði og þessi, að það sé verið að gera þetta vegna sjómanna. Hv. þm. var að vitna í það, og það er nú raunar búið að víkja að því, að það hefðu orðið tiltölulega færri umferðarslys í Svíþjóð síðustu mánuði fyrra árs heldur en sambærilega mánuði 1966, og vildi þakka það hægri umferðinni. Ég held, að sannleikurinn sé sá, eins og raunar er búið að benda á hérna, að þetta stafi af allt öðrum ástæðum. Þetta stafar af því, að allt lögreglueftirlit hefur verið miklu strangara í Svíþjóð undanfarna mánuði en það var á sama tíma á árinu 1966, og þetta stafar líka af því, að umferðarhraðinn er þar miklu minni en var á árinu á undan, og þetta tvennt hefur náttúrlega verulega að segja til þess að draga úr slysum, á meðan það er í gildi. Það kemur ekki full reynsla á breytinguna í Svíþjóð, fyrr en lögreglueftirlitíð er komið í sitt eðlilega horf og fyrr en aksturinn er kominn upp í þann hraða, sem áður var. Það er þá fyrst, sem hægt verður að dæma um það, hvort nokkur árangur hafi náðst af breytingunni. En við skulum vona það, að niðurstaðan verði sú, að umferðarslysum fari ekki fjölgandi aftur í Svíþjóð, enda væri það líka í samræmi við þá þróun, sem þar hefur verið á undanförnum árum, því að tölur frá Svíþjóð sýna, að umferðarslysum hefur alltaf farið þar tiltölulega fækkandi, vegna þess að umferðarmenning hefur farið þar vaxandi. Þess vegna, þó að umferðarslysum kynni að fækka í Svíþjóð í framtíðinni, er engan veginn rétt að halda því fram, að það stafi af breytingunni til hægri handar umferðar einni saman, heldur sé það aðeins áframhald þeirrar þróunar, sem í Svíþjóð hefur verið og er fólgin í því, að umferðarslysum hefur alltaf verið að fækka. Ég veit nú ekki, hvort það er ástæða til að vera að elta sérstaklega ólar við einstakar fullyrðingar hv. frsm. En sannleikurinn er sá, eins og ég hef áður vikið að, að í ræðu hans kom ekkert nýtt fram og hann gerði mjög litla tilraun til þess að svara þeim röksemdum, sem við stuðningsmenn þessa máls höfum haldið fram. En áður en ég lýk máli mínu, vil ég víkja nokkrum orðum að því, sem fram undan er. Þegar ég talaði við 1. umr. þessa máls, sagði ég, að tilgangurinn með flutningi þess væri tvíþættur. Í fyrsta lagi væri það tilgangur okkar flm. og það væri aðaltilgangurinn að fá þetta mál stöðvað og fram færi um það þjóðaratkvgr. og það yrði svo að fara eftir niðurstöðum hennar, hvort breytingin næði fram að ganga eða ekki. Þetta var okkar aðaltilgangur með frv., sem við vonum enn þá, að nái fram að ganga. Hinn tilgangur okkar var sá, að ef það þrátt fyrir allt fengist ekki fram, að málið væri stöðvað og þjóðaratkvgr. látin fara fram um það, yrði flutningur þessa máls og þær umr., sem um það yrðu, til þess að tryggja öruggari og betri framkvæmd breytingarinnar. Við vildum a.m.k. alltaf ná þeim ávinningi, að það yrði rætt og athugað betur, hvort undirbúningur breytingarinnar væri í því horfi, að hann væri viðunandi, og þess vegna væri óhætt að ráðast strax í þessa breytingu hinn 26. maí n. k. Og þess vegna vil ég biðja þm., þó að þeir séu mótfallnir þjóðaratkvgr. um þetta mál og þó að þeir vilji fá hægri handar breytinguna fram, að íhuga það alveg sérstaklega, hvort þeir telji undirbúning málsins í því horfi, að það sé rétt að ráðast í þessa breytingu innan þriggja mánaða. Ég leyfi mér að halda því fram, að í mörgum efnum, sem ég mun nánar víkja að, er undirbúningurinn enn á því stigi, að það er ekki forsvaranlegt að láta þessa breytingu fara strax fram 26. maí, nema það verði lagt stóraukið kapp á það að bæta undirbúninginn, og þó mundi ég ekki telja það nægjanlegt, heldur væri heppilegt að fresta breytingunni enn þá í nokkurn tíma. Ég vil nefna það nem dæmi í þessum efnum, að ég var að frétta það í dag, og ég hygg, að það sé rétt, - hæstv. ráðh., sem mun tala hér á eftir, getur upplýst það, ef svo er ekki, - en það var fullyrt við mig og sagt, að eftir breytinguna, eftir 26. maí, ætti áfram að vera vinstri handar umferð á aðalumferðargötunni í Reykjavík. Mér hefur verið sagt það, að eftir 26. maí eigi að vera áfram vinstri handar akstur á Laugaveginum, sem liggur í því, að mér skilst, að stöðumælarnir, sem eru margir við Laugaveginn, eru enn þá hægra megin við götuna, og það mun ekki vera talið, að það sé ráðrúm til þess að flytja þá, áður en breytingin verður gerð, enda mun fylgja því verulegur kostnaður, og þess vegna verði talið, að það sé óhætt að láta það slarka að hafa vinstri handar umferð áfram á Laugaveginum, vegna þess að þar sé einstefnuakstur, en svo strax þegar menn eru komnir út af honum, eiga þeir að breyta um og taka upp hægri handar umferðina. Mér finnst þetta ákaflega ótrúleg saga, en þó er mér sagt, að þetta hafi verið upplýst m.a. á fundi, sem var haldinn fyrir nokkrum kvöldum í Ökukennarafélaginu, og þar hafi komið fram till. um það, sem hafi verið samþ. shlj., að skora á umferðarnefnd Reykjavíkur að láta vera hægri handar umferð á Laugaveginum, ef í breytinguna almennt væri ráðizt. En ég held, að það væri ákaflega einkennilegt og það væri nú verið að stofna eins konar ríki í ríkinu, land í landinu, ef áfram ætti að vera vinstri handar umferð á Laugaveginum, en svo allt í kring hægri handar umferð. Ég held, að það verði þá að bæta einum kostnaðarliðnum við og færa stöðumælana, svo að það sé hægt að taka þar upp hægri handar umferð. Hæstv. ráðh. upplýsir, hvort þetta er rangt með farið hjá mér eða ekki, en þetta var mér sagt í dag, og ég hygg, að það séu fyrir því nokkuð góðar heimildir. Mér var einnig sagt, að það væri ráðgert á nokkrum fleiri stöðum en við Laugaveginn, á nokkrum fleiri einstefnugötum að hafa vinstri handar umferð vegna stöðumæla og ýmissar aðstöðu. En mér finnst þetta satt að segja ákaflega ótrúlegt og á erfitt með að trúa því, en ég hef samt þær heimildir fyrir þessu, að ég vil ekki vefengja þær, fyrr en annað kemur í ljós, og hæstv. ráðh. getur sjálfsagt upplýst á eftir, hvort þetta er rétt hjá mér eða ekki. Það held ég, að liggi í augum uppi líka, að ýmsar breytingar, sem átti að gera hér á götum í Reykjavík fyrir hægri handar umferðina, verði ekki komnar fram fyrir H-dag. Mér er sagt, að það sé t.d. alveg útilokað, að það verði búið fyrir þann tíma að færa í burtu húsin við Hverfisgötuna, sem skaga út í hana hægra megin og eru mjög til truflunar, sérstaklega eftir að hægri handar umferð hefur verið tekin upp. Hvort það verður búið að breyta Lækjargötunni og færa þá Kristján IX og Hannes Hafstein alveg upp að dyrum Stjórnarráðshússins fyrir þessa breytingu, skal ég ekki segja, en hún er talin nauðsynleg vegna hægri handar umferðarinnar, en ég hef heyrt það, að þessa dagana sé Hörður Bjarnason eða einhver góður maður að gera módel af því, hvernig þeir Kristján og Hannes muni taka sig út, þegar þeir eru komnir alveg upp að dyrum Stjórnarráðsins. Þetta er nú aðeins það, sem við kemur umferðinni hér í bænum. Það liggur alveg skýrt fyrir í bréfum frá vegamálastjóra og upplýsingum, sem hann hefur gefið, að það sé útilokað fyrir H-dag, að mögulegt sé að koma á akreinaskiptingu á blindbeygjum og blindhæðum, en sú breyting væri þó óhjákvæmileg að margra dómi, ef þessi umferðarbreyting ætti að heppnast. Mér finnst þetta svo stórt mál, að það sé ástæða til þess, að þingið ræði það alveg sérstaklega síðar eða áður en því lýkur, og þó einkum ef þetta frv. nær ekki fram að ganga, því að ég get ekki séð annað en það fólk, sem í dreifbýlinu býr, hljóti að leggja meginkapp á að fá það öryggi í sambandi við umferðina þar, sem felst í því, að tekin sé upp akreinaskipting og komið sé á akreinaskiptingu á blindhæðum og blindbeygjum, því að mér finnst, að allir séu sammála um það eða einróma um það, nema kannske helzt vegamálastjórinn, að þetta séu nauðsynlegar og aðkallandi breytingar, sem megi ekki dragast, og sama gildi um það, þar sem vegræsi séu of mjó eða þröng eða vegir yfir þau. Þá finnst mér, að það sé einnig óhjákvæmilegt, eins og hefur verið bent á hér, að áður en H-breytingin verður, verði búið að breyta almenningsvögnum og sérleyfisbílum í það horf, að farþegar þurfi ekki að fara út umferðarmegin. Ég er þeirrar skoðunar, að það eigi ekki að veita neinum bíl skoðunarleyfi, nema það sé búið að gera áður á honum þessa breytingu, jafnvel þó að hún hafi einhvern kostnað í för með sér. En það vil ég segja og láta koma alveg skýrt fram, að ef að þessari breytingu verður horfið, mun ég ekki telja eftir þann kostnað, sem af henni leiðir, ef hann gæti orðið til þess að skapa aukið öryggi, því að við eigum ekki að telja eftir þá peninga, sem til þess fara að skapa aukið öryggi. Ég verð jafnframt að segja það, að ég tel þá áætlun, sem lögreglustjórinn hefur gert um aukið lögreglulið í sambandi við breytinguna, algerlega ófullnægjandi og það sé skylda hans og skylda ríkisstj. að sjá um það, ef í breytinguna verður ráðizt, að þá verði hafður miklu meiri viðbúnaður í þessum efnum en nú er gert ráð fyrir. Ég vil svo segja það, að í sambandi við framkvæmd þessarar breytingar og raunar í sambandi við alla löggjöf hefur Alþingi að mínum dómi tvíþætt verkefni. Alþingi hefur það verkefni að setja lögin, og það hefur líka það verkefni að fylgjast með framkvæmd þeirra. Og ég held, að það sé alveg sérstakt verkefni Alþingis að fylgjast vel með framkvæmd laga eins og þessara. Því held ég, að það hafi verið fullkomlega tímabært og nauðsynlegt, að við fluttum þetta frv. hér á þinginu, jafnvel þó að okkur heppnist ekki sá aðaltilgangur þess að koma málinu fram. Ég vil svo alveg sérstaklega brýna það fyrir þeim þm., sem eru okkur ekki sammála um, að það eigi að stöðva málið og láta þjóðaratkvgr. fara fram, en ætla að láta breytinguna ná fram að ganga, þá hvílir á þeim sú ábyrgð að sjá um það, að ekkert verði látið ógert til þess að tryggja sem bezta og öruggasta framkvæmd þessa máls. Þeir þm., sem greiða atkv. gegn okkar frv. að þessu sinni, taka á sig ábyrgðina á því að sjá um, að framkvæmdin á breytingunni fari vel fram og sem mest öryggi verði tryggt í sambandi við hana. Það hefur verið talað um það alveg réttilega, að til þess að slík breyting eins og þessi fari vel fram, þurfi að skapa um hana sem mesta þjóðareiningu. Það höfum við nú einmitt viljað gera með þessu frv., því að það tel ég alveg víst, að ef þjóðaratkv. færi fram um málið og niðurstaðan yrði sú, að breytingin yrði samþ., mundi öll þjóðin einhuga fylgja því fram á eftir. En þrátt fyrir það, þó að því ofríki verði beitt í þessu máli, að neitað verði um þjóðaratkvgr., mun ekki standa á okkur, sem erum andvígir þessari H-breytingu, að vinna að sem beztri framkvæmd hennar. En við gerum þá jafnframt kröfu til þess, alveg ákveðna kröfu, að það sé tekið tillit til þeirra ábendinga, sem við færum fram, og þeirra skilyrða, sem við teljum að þurfi að fullnægja, til þess að breytingin geti farið sæmilega fram að okkar dómi. Þess vegna getur vel farið svo, ef ekkert tillit verður til okkar tekið í þessum efnum og þetta mál nær ekki fram að ganga, að það eigi eftir að koma fleiri mál á þessu þingi að þessu sinni til þess að halda málinu vakandi. Og það væri ekkert annað en í samræmi við þá skyldu þm., að þeir eiga ekki aðeins að setja lög, þeir eiga einnig að fylgjast með því, hvernig lög eru framkvæmd. Ég skal svo ekki hafa þessi orð mín öllu fleiri. Ég vil láta þá ósk í ljós að lokum, að þm. geri sér grein fyrir því, að það er rétt mál að fresta þessari breytingu og fá álit þjóðarinnar sjálfrar um það. En ef menn eru þessu andvígir, ef þeir fella þetta frv., taka þeir á sig ábyrgðina á því að sjá um það, að þessi breyting fari fram svo, að ekki hljótist af henni tjón.



Herra forseti. Allmiklar umr. hafa orðið hér á hv. Alþ. um frv. til l. um frestun hægri handar umferðar og þjóðaratkvgr. S.l. þriðjudag voru haldnar hér þrjár sérstaklega rökfastar ræður um málið, og allir þessir hv. þm. mæltu gegn hægri handar umferð. Því miður voru þá aðeins örfáir þm. staddir í þingsalnum, þegar þessar ræður voru fluttar, þannig að hin margvíslegu rök, sem komu fram í málinu, hafa ekki náð eyrum nema örfárra þm. Og ég segi því miður: það sama er núna. Og þegar hv. 4. þm. Vestf. var að býsnast yfir því, að ræður væru lesnar, gamlar ræður, vegna þess að alþm. mundu fylgjast vel með, þá er ég ekki viss um nema mikið af þessum rökum fari fyrir ofan garð og neðan. Mig langar til að minnast hér á nokkur atriði í nál. meiri hl. allshn. á þskj. 249 og ýmislegt í ræðum hv. frsm., 4. þm. Vestf. Í sjálfu nál. er hvergi að finna rök fyrir hægri handar umferð önnur en þau, að málið sé svo langt á veg komið, að ekki verði snúið við nema kasta fé á glæ. Þessi fullyrðing er auðvitað ekki rétt, því að hluti kostnaðar er vegna umferðarfræðslu, umferðarvita og vagngrinda, og þetta kæmi allt að einhverjum notum, þó að hætt yrði við umferðarbreytinguna. Þá stendur í nál., að rökin, sem við flm. höfum fram að færa, fái engan veginn staðizt, og átti hv. frsm. meiri hl. að gera nánari grein fyrir þessu í sinni framsöguræðu. Eftir að hafa hlustað á ræðu hans er skoðun mín sú, að engin haldgóð rök hafi komið þar fram, þannig að okkar rök standi enn þá óhögguð. Hv. frsm. meiri hl. rakti nokkuð sögu umferðarmálsins og vitnaði til þess, að ýmsir aðilar hefðu í upphafi mælt með umferðarbreytingunni. Hins vegar gat hann þess ekki, að slík meðmæli komu frá stjórnum félagssamtakanna, og virðist svo, að einstakar stjórnir hafi að lítt eða ekki athuguðu máli trúað á ágæti þessarar umferðarbreytingar, en láðst að kynna félagsmönnum sínum eðli málsins, rök og gagnrök. En síðan hefur komið í ljós, að aðeins fáir liðsmenn í viðkomandi samtökum hafa í raun verið þeim samþykkir, sem sannað er með einróma mótmælum fjölmargra félagsdeilda innan samtakanna. Þá minntist hv. ræðumaður á það atriði, að þjóðaratkvgr. kostaði líka peninga og hvort við hefðum gert okkur grein fyrir því. Vissulega. Almennt er talið að á næsta sumri verði forsetakosningar á Íslandi, og þess vegna er sjálfsagt að hafa samtímis þjóðaratkvgr. um þetta umdeilda mál, þannig að þjóðaratkvgr. þarf ekki að kosta þjóðina mikið. Hv. frsm. benti á, að ef hætt yrði við hægri handar umferð, yrði ríkissjóður skaðabótaskyldur. Þetta er rétt. En ríkissjóður er nú skaðabótaskyldur í dag. Í lögum um hægri handar umferð er ríkissjóður skaðabótaskyldur, því að það er tekið fram, að bæta skuli óhjákvæmilegan beinan kostnað vegna umferðarbreytingarinnar, sbr. það, að enn þá er í dómi mál varðandi sérleyfishafa. Og enn þá er ekki ljóst, hve margar skaðabótakröfur kunna að berast, áður en yfir lýkur. Þá taldi hv. frsm. þetta frv. koma of seint, því að búið væri að verja millj. kr. í hægri handar umferðina og við hefðum, eins og hann orðaði það, kastað þessu frv. í jólapottinn. Viðhorf til þessa máls, eins og annarra mála, hefur mikið breytzt á stuttum tíma. Það má með sama rétti segja, að þjóðin hafi fengið margt óvænt í sinn pott, því að gífurlegar breytingar hafa orðið í okkar efnahagsmálum á stuttum tíma. Í októbermánuði var rætt um nauðsynlegar efnahagsaðgerðir til að rétta við fjárhag ríkissjóðs. Síðan skall yfir okkur gengislækkun, síðar erfiðleikar hraðfrystihúsanna, og nú fyrir fáum dögum hefur hæstv. fjmrh. Í blaðaviðtali sagt, að skapazt hafi efnahagslegt neyðarástand og almenn kjaraskerðing, og nú síðast, að skera verði niður ríkisútgjöld um 100 millj. kr. Ég spyr: Hvern skyldi hafa órað fyrir öllu þessu, jafnvel um miðjan desembermánuð? Allt ber þetta að sama brunni. Við verðum í dag að horfast í augu við gjörbreytt viðhorf, og ekkert er eðlilegra en að hafa nú mikla hagræðingu á öllum sviðum. Hér er verið að ræða um umferðarbreytingu, sem kostar yfir 100 millj. kr. Kostnaðaráætlunin er nú talin 60–65 millj. Þá er eftir kostnaður vegna breytinga á ljósaútbúnaði bifreiða, sem verða milli 20 og 30 millj. kr., og enn þá er engin áætlun um löggæzlu vegna umferðarbreytingarinnar, en hún mun vissulega kosta tugi millj., ef umferðarbreytingin á að vera örugg. Við teljum, að áfallinn kostnaður sé aðeins lítill hluti miðað við þann ófyrirsjáanlega kostnað, sem umferðarbreytingin mun hafa í för með sér. Hv. frsm. meiri hl. ræddi um slysahættu vegna umferðarbreytingarinnar, eða eins og hann orðaði það, að við værum að slá á viðkvæma strengi. Við höfum ekki gert annað en að benda á augljósar staðreyndir í þessu máli. Við teljum, að okkar þjóðvegakerfi bjóði upp á margar hættur, svo sem hættuleg vegræsi, ómerktar blindhæðir og blindhorn, að umferðarfræðslu hafi verið ábótavant hér á landi, að erfiðleikar séu á því að framkvæma jafnveigamiklar umferðarbreytingar nema með löngum aðdraganda og með strangri og góðri löggæzlu, ekki í eina viku eftir umferðarbreytinguna, heldur mánuði á eftir, sbr. að hv. frsm. viðurkenndi í sinni ræðu, eins og hann orðaði það: Hins vegar virðast umferðarslysin færast í sama mark og áður, þegar lengra líður frá umferðarbreytingunni. Þá átti hann við Svíþjóð. Þá vitnaði hv. ræðumaður í svokallað samræmingarsjónarmið, að hafa sömu reglu í lofti, láði og legi, og undirstrikaði þetta með því að benda á, að okkar flugmenn væru í sífelldri hættu þess vegna. Við skulum ekki vanmeta þessa hættu. En hann hefði mátt hafa í huga, að stórþjóðir eins og Bretar og Japanar, þessar þjóðir eiga stóran flugflota og þúsundir flugmanna. Með sama rétti má segja, að flugmenn þeirra væru í sífelldri hættu. Þá vitnaði hv. ræðumaður í orð vegamálastjóra, að þetta frv. hefði haft neikvæð áhrif á fólk og torveldað störf H-nefndar. Þessu vil ég mótmæla. Þetta mál hefur frá upphafi verið umdeilt, og nægir í því sambandi að benda á þær þúsundir undirskrifta og þær mörgu fundarsamþykktir, sem borizt hafa Alþingi að undanförnu, þar sem framkomu þessa frv. til l. er fagnað, og telja þeir rétt, að þjóðin fái úrskurðarvald í þessu máli. Þær umr. og þau skrif, sem hafa farið fram um málið, eru til bóta, þjóðin þarf að vita það rétta í málinu, og með þessu lagafrv. er gerð síðasta tilraun til að stöðva málið og að þjóðin fái að ráða. Þeirri spurningu hefur verið varpað fram, hvað við mundum gera, ef þetta frv. um frestun hægri handar umferðar yrði fellt. Því er fljótsvarað. Auðvitað mundum við fara að lögum og gera allt, sem í okkar valdi stæði, til þess að umferðarbreytingin mætti vel takast og verða þjóðinni til heilla. Það hefur verið sagt, að atkvgr. hv. alþm. í sérhverju máli eigi á sinn hátt að sýna spegilmynd af þjóðarvilja. Nú er komið að slíkri atkvgr. Ég vil að lokum ítreka eftirfarandi atriði: 1. Að ekkert hefur komið fram, sem styður þá skoðun, að þessi umferðarbreyting sé aðkallandi eða knýjandi. 2. Að þjóðvegakerfi okkar er sérstaklega varhugavert fyrir hægri handar umferð. 3. Að umferðarbreytingin kostar ekki, eins og upphaflega var áætlað, 50 millj. kr., heldur mun hún kosta yfir 100 millj. kr. 4. Að á sama tíma og í landinu ríkir efnahagslegt neyðarástand skuli eiga að framkvæma jafnumdeilda umferðarbreytingu. 5. Að þúsundir kjósenda eru andvígir umferðarbreytingunni og sérstaklega þeir, sem hafa atvinnu af bifreiðaakstri. Að öllu þessu athuguðu leggjum við til, að þetta frv. verði samþ.



Herra forseti. Í fyrri ræðu minni í sambandi við þetta frv. gat ég þess, að ég mundi að mestu leyti leiða hjá mér deilurnar um það, hvort æskilegra væri að taka upp hægri umferð hér eða halda vinstri umferðinni. Það mál hefði verið til lykta leitt á sínum tíma, og spurningin væri um það nú, hvort ætti að fresta þessu máli. Ég var einn af þeim, sem greiddu atkv. með málinu á sinni tíð, og gerði hins vegar grein fyrir því í ræðu minni, að þannig væri háttað að mínum dómi undirbúningi málsins, að það væri mjög óráðlegt, úr því sem komið væri, að hefja hinar fyrri deilur, en um það sýndist hv. þm. sitt hvað, eins og fram hefur komið, þegar vitnað hefur verið til atkvgr. hér í þinginu, þó að ríflegur meiri hl. væri í báðum deildum fyrir þeirri löggjöf, sem þá var sett. Ég skal að mestu leyti einnig halda mig við það í þessari ræðu minni að leiða hjá mér þessar deilur, sem fram hafa komið í umr. manna nú og hafa verið með nokkuð sérstökum hætti, því að við höfum ekki einungis þurft að hlýða á óvanalega langar ræður í þessu máli, heldur hafa sömu ræðurnar verið fluttar fyrir okkur tvisvar og þar að auki lesnar ræður, sem fluttar hafa verið hér í þinginu fyrir mörgum árum. Þetta er ákaflega óvanalegt hér í þingsölum. Ég ætla nú alveg að leiða hjá mér þann kosningaham, sem sumir settu sig í hér og fóru að tala um, að menn skyldu fá að kenna á hlutunum við næstu kosningar, og þá vissu menn, hvað þjóðin vildi, o.s.frv. Ég held, að það sé miklu betra, að við reynum að stilla skap okkar, málið sé þannig vaxið, að það fari betur á því, að það verði afgreitt hér með öðrum hætti en þeim. Það er náttúrlega erfitt að eiga við hv. 4. þm. Reykv. í þessu máli, því að hann hefur valið sér tvær leiðarstjörnur og ekki af verri endanum, aðra Björnstjerne Björnson og hina Jón heitinn Þorláksson, og segist nú bara fara að þeirra ráðum í þessu máli. Ekki hefur nú þessi hv. þm. alltaf farið að ráðum Jóns heitins Þorlákssonar, hvað sem segja má um málafylgjuna við Björnstjerne Björnson. En það, sem gaf mér sérstakt tilefni til að standa upp, er m.a. það, að hv. 4. þm. Reykv. sagði á síðasta fundi, þegar þetta mál var rætt, og endurtók það nú, að farið hefði verið á bak við bifreiðastjórastéttina, og einkum, að lögin hefðu verið samþykkt hér á röngum forsendum í þinginu. Um þetta urðu nokkur blaðaskrif í sumar, að 1. hefðu verið samþ. á röngum forsendum og það hefðu legið villandi upplýsingar fyrir þinginu, þegar l. voru sett, og það var endurtekið af einhverjum öðrum, sem ég man nú ekki, hér í þessum umr., að einstakar stjórnir í félögum bifreiðaeigenda og bifreiðarstjóra hefðu tjáð sig um málið, en aldrei verið tekin afstaða til þeirra á félagsfundum eða af þeim aðilum, sem bæri um það að fjalla. Þetta var á s.l. vori, eins og ég sagði. Það mun hafa verið í marz–apríl 1967, sem um þetta urðu nokkur blaðaskrif og því var sérstaklega haldið fram, að það væru aðeins stjórnir félaganna, og nokkrir bílstjórar héldu því fram með mjög ógætilegum orðum, að það hefði verið farið með klár ósannindi í þskj., eins og það var orðað, eða eitthvað því um líkt. Já, það stóð þannig með undirskrift nokkurra bifreiðarstjóra, með leyfi hæstv. forseta, þar sem sagt var í grg., að vissir aðilar hefðu tjáð sig með þessu máli, eins og Landssamband vörubifreiðarstjóra og Félag ísl. bifreiðaeigenda. Hér getur að líta hrein og klár ósannindi hvað Landssamband vörubifreiðarstjóra og Félag ísl. bifreiðaeigenda snertir. Báðir þessir aðilar svöruðu fyrir sig þá, og ég bjóst þess vegna ekki við því, að þetta hefði farið fram hjá hv. þm. núna, og það kom alveg greinilega í ljós, að þetta var alveg hrakið. Það má svo vel vera, að einhverjum af þessum mönnum hafi snúizt hugur eins og hv. 4. þm. Reykv. Það er önnur saga, hvort svo er og hvort einhverjir af þeim, sem þá tjáðu sig um málið, voru ekki andvígir því, hafi síðan skrifað undir einhver mótmæli. En þingið afgreiddi ekki málið á röngum forsendum að þessu leyti. Um Landssamband vörubifreiðarstjóra liggur það fyrir, að það mun fyrst hafa verið 21. marz 1964, að stjórn þess þá svaraði fsp. frá Alþingi um afstöðu til þáltill., sem þá var hér uppi um að athuga undirbúning að hægri umferð, og tjáði sig meðmælta henni. En síðan upplýsir stjórnin, að á 6. þingi Landssambands vörubifreiðarstjóra, sem haldinn var í Reykjavík dagana 7.–8. nóv. 1964, var eins og ávallt á þingum sambandsins rætt um umferðarmál, og gerði þingið sérstaka samþykkt um málið, og síðan er öll samþykktin rakin. En það, sem hér skiptir máli í því sambandi, er þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Að lokum lýsir þingið yfir fullum stuðningi við álitsgerð stjórnar Landssambands vörubifreiðarstjóra, dags: 21. marz 1964, þar sem mælt er með því við Alþ. af hálfu samtakanna, að hér á landi verði tekinn upp hægri handar akstur, og telur, að slík samræming við þróun umferðarmála í öðrum löndum stuðli að auknu umferðaröryggi.“ Þessi samþykkt 6. þings Landssambands vörubifreiðarstjóra var á sínum tíma birt í blöðum og útvarpi, auk þess sem hún var birt í þingtíðindum sambandsins, en þau eru send öllum vörubifreiðarstjórafélögum innan sambandsins. Af framansögðu er ljóst, að þing sambandsins, sem er æðsta vald í málum þess, hefur tekið mál þetta fyrir og gert um það sérstaka samþykkt, sem staðfestir, að allar aðgerðir sambandsstjórnar voru í fullu samræmi við vilja þingsins. Þetta liggur sem sagt fyrir í nóvembermánuði 1964. Félag ísl. bifreiðaeigenda gerði einnig grein fyrir sínu máli, og þar var það rakið, að samkv. sögu þess frá upphafi höfðu fyrirsvarsmenn þess og stjórnendur ætíð álitið, að æskilegt væri að hafa hægri umferð hér á landi, og félagsstjórnin hafði margsinnis mælt með því, og segir í grg. frá félaginu á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta : „Um áramótin 1964–1965 var kunnugt, að ríkisstj. hafði í undirbúningi lagasetningu um breytingu í hægri handar umferð, og þótti stjórn FÍB því eðlilegt, að mál þetta yrði enn einu sinni borið fram til umr. og atkvgr. Á aðalfundi var lögð fram eftirfarandi tillaga: „Aðalfundur FÍB, haldinn 3. marz 1965, telur, að hraða beri ákvörðunum um breytingu í hægri handar akstur hér á landi, þar sem breytingin er framtíðarnauðsyn og kostnaður við hana fer hraðvaxandi með ári hverju, sérstaklega ef ekki verður hafizt handa um nauðsynlegan undirbúning strax.“ Ályktun þessi var samþ. með shlj. atkv. og enginn ágreiningur um þetta þá á aðalfundi, svo að aðalfundur hefur algerlega staðfest þessar fyrri yfirlýsingar stjórnarinnar í þessu sambandi, sem áður er búið að gera grein fyrir og ég þarf ekki að rekja. Og síðan er bent á, að í blaði félagsins hafi verið skýrt frá afskiptum stjórnarinnar af málinu árin 1963, 1964 og 1965. Samkv. þessu fæ ég ekki skilið, hvernig menn geta nú sagt, að það hafi verið á röngum forsendum og vegna villandi upplýsinga, eins og segir í grg. frv. um hægri handar umferð, að þm. þá hafi afgreitt málið. Þetta finnst mér nauðsynlegt að komi fram. Hv. 4. þm. Reykv. hefur gerzt mikill talsmaður þessa máls hér nú og telur tvær ástæður fyrir því, - ég veit ekki, hvort hann hefur breytt um skoðun eða tekið ákveðna skoðun. Það eru annars vegar villandi upplýsingar um kostnaðinn og svo afstaða bílstjóranna. Ég skal ekki frekar víkja að þeim nú. Það er kunnugt, að ýmis samtök bílstjóra og einstakra félaga og undirskriftir hafa verið á móti málinu, sem haggar ekki því, að það er rangt, sem haldið er fram, að Alþingi hafi á sínum tíma verið eitthvað hlunnfarið í þeim efnum. Um kostnaðinn má náttúrlega lengi deila. Það hafa verið birtar villandi tölur. Ég gaf við fyrri umr. skýrslu um, að það virðist nokkurn veginn, að sú áætlun, sem lá fyrir, mundi standast, en þó fer ýmislegt þar fram úr áætlun, eins og t.d. umferðarfræðslan, sem ekki hafði sérstaklega verið ætlað fyrir, og hefur framkvæmdanefnd hægri aksturs verið heimilað að verja til hennar allt að 8 millj. kr. Það má segja, að þetta verði umfram áætlaðan kostnað, eins og vikið hefur verið hér að. En auðvitað þarf að verja fé til umferðarfræðslu, hvort sem er hægri umferð eða vinstri umferð hér á landi, svo að það skiptir í sjálfu sér ekki mjög miklu máli í þessu sambandi. Hann talaði einnig um mjólkurflutningana, að þeir yrðu miklu kostnaðarsamari vegna hraðatakmörkunar. Þetta benti ég á í fyrri ræðu minni að væri á misskilningi byggt, því að hraðinn væri sá sami á mjólkurbílunum eftir sem áður. Leyfður hraði utan þéttbýlis er yfirleitt 70 km á klst., en undantekningar eru á almenningsvögnum fyrir 10 farþega o. fl. og vörubifreiðar 8,5 smál. eða meira að heildarþunga eða með hlassi, sem ekki mega aka hraðar en 60 km á klst. Þessir bílar eiga að aka aðeins 50 km í 3 daga, mega ekki aka nema 50 km á klst. í 3 daga, en síðan mega þeir halda sínum 60 km ökuhraða, svo að þetta snertir á engan hátt kostnað á flutningum á mjólkinni, þær takmarkanir, sem þarna eru ráðgerðar. Hv. 4. þm. Reykv. vék að löggæzlunni, og það hafa margir gert, og það er auðvitað augljóst mál, að vegna þessarar umferðarbreytingar verður að auka löggæzluna verulega, og það kann að hafa kostnað í för með sér. Hv. frsm. meiri hl. n. gerði grein fyrir viðhorfi 1ögreglustjóra til þess, og ég vil aðeins segja það, að sumum hefur fundizt, að það væri kannske ekki nógu skelegg afstaða lögreglustjóra til nauðsynjar á aukningu á löggæzlunni. Ég leyfi mér að svara þarna fyrir hönd lögreglustjóra, að hann hefur haft mikinn og vaxandi áhuga á þessum málum frá upphafi og alveg sérstaklega þeirri brýnu nauðsyn á aukinni löggæzlu og góðum undirbúningi, áður en að framkvæmdinni kæmi. Dómsmrn, mun fyrir sitt leyti og hefur þegar ákveðið að hafa samband við alla lögreglustjórana í landinu og samræma aðgerðir þeirra, og það er ástæðulaust að fara nokkuð út í það nánar. En það liggja fyrir ákveðnar ráðagerðir um það, sem allar miða við það að auka eftir fyllstu getu löggæzluna með einum eða öðrum hætti, bæði þetta almenna löggæzlulið og fá að einhverju leyti viðbót við það og að lokum með sjálfboðaliðum, meðan á sjálfri breytingunni stendur, eins og áður hefur verið gerð grein fyrir. Hvort það tekst að koma nógu góðri löggæzlu á, skal ég ekki fullyrða, en hins vegar mun verða lögð megináherzla á það, að þeirra hluta vegna verði hægt að komast sem mest hjá vandkvæðum við þessa erfiðu skiptingu, sem hér er um að ræða, frá vinstri umferð til hægri umferðar, því að það tekur náttúrlega til fleiri en þeirra, sem aka. Það tekur einnig til hinna gangandi. Ég vil aðeins lýsa nokkuð viðhorfum mínum til þess, sem kannske ræður hvað mestu í mínum huga um að það sé rétt að gera þessa breytingu núna. Ég tel, þó að ég hafi verið uggandi, að reynslan, sem af þessu fékkst hjá Svíum, staðfesti það, að við slíka breytingu sem þessa út af fyrir sig fáist tækifæri, sem ella bjóðist ekki, til þess að kenna allri þjóðinni umferðarreglur og umferðarmenningu, sem síðar er auðveldara að halda við, og þetta geti út af fyrir sig verið alveg ómetanlegt. Mér hefur svo oft orðið hugsað til þess, hversu betur við stæðum að vígi, hefðum við gert þessa breytingu 1940, og í almennum orðum hef ég vikið að því, hvað mikið hefur gerzt á þessum aldarfjórðungi til þess að torvelda framkvæmdina. En það vekur í mínum huga óttann við það, að ef við frestum þessari aðgerð nú, verði eftirkomendur okkar neyddir til þess, eins og Svíar, þrátt fyrir þjóðaratkvgr. á sínum tíma, að taka upp þessa breytingu, og það er ekki vegna þess, að ég álíti, að landamærin breytist eða við flytjumst upp að neinu landi, heldur það, að við lifum á þeim tímum, þar sem tæknibreytingarnar eru svo gífurlegar, að menn þurfa ekki að brosa að því, eins og gert var hér um daginn, þegar hv. 1. þm. Norðurl. e. hélt sína ágætu ræðu, sem var bæði hófleg og rökföst, eins og hans er vandi, en þegar hann sagðist ekki hafa heyrt um það, að skip rækjust á flugvélar eða bílar á skip o.s.frv. En það er ekkert víst, að menn brosi að þessu, áður en langt um líður, og finnist þetta eitthvað afkáralegt. Það hefur verið hér á götum borgarinnar bíll, sem fer bæði á láði og legi, og öllum þessum tækjum getur á sára skömmum tíma fjölgað svo gífurlega, að við gerum okkur ekki í dag neina minnstu grein fyrir því. Auk þess verður sjálfsagt í gífurlega auknum mæli loftumferð hér á landi í minni flugvélum, og okkar land virðist vera einmitt þannig gert, að eina og við höfum að vissu leyti á undursamlegan hátt í - ég vil segja: fátækt þjóðarinnar getað tileinkað okkur flugtæknina, geti menn í náinni framtíð horft fram á þá hluti sem engan hefur órað fyrir í dag um það, hvað umferðin kunni að aukast í lofti, og þá á ég ekki aðeins við í almennum fólksflutningum, heldur bara einkaflutningum manna í lofti, eins og einkaflutningar manna í bifreiðum hafa aukizt á síðasta aldarfjórðungi. Árið 1940, þegar það var samþ. hér að hverfa til hægri umferðar, en frestað svo, eins og margoft er tekið fram, voru skráðar hér á landi 2080 bifreiðar, og af þeim voru 900 venjulegar fólksbifreiðar, og íbúafjöldinn var þá 121 þús., og það svaraði til þess, að 74 fólksbifreiðar hafi verið á hverja 1000 íbúa, eða eins og menn oftar miða við, 13,4 íbúar á hverja fólksbifreið. En núna árið 1966, eða 26 árum síðar, eru bifreiðar yfir 37 þús., og þar af voru 30400 fólksbifreiðar á móti 900 fyrir 25 árum. Og íbúafjöldinn er þá um 195 þús., og svarar það til þess, að 156 fólksbifreiðar árið 1956 hafi verið á hvert þúsund íbúa eða 6,4 íbúar á hverja fólksbifreið, og það er tekið meðaltal íbúa á bifreið í ársbyrjun og árslok. Árið 1967 má ætla, að þetta hlutfall hafi breytzt aðeins, en samkv. spá Efnahagsstofnunarinnar, sem gerð var í febrúar 1967, var gert ráð fyrir því, að 169 fólksbifreiðar væru þá á hverja 1000 íbúa eða 5,9 íbúar á hverja fólksbifreið. Ef við horfum fram í tímann, er gert ráð fyrir því með svipaðri spá, sem menn verða að taka með fyrirvara, að á árinu 1981, eftir 14 ár, verði hér á landi 260 þús. íbúar og 98400 bifreiðar alls, en fólksbifreiðar 89 þús. eða tæpar 90 þús., og samkv. því verða þá 2,9 íbúar á hverja fólksbifreið, en fjöldinn er orðinn þetta mikill, 90 þús. Það hefur verið spáð, að fólksfjöldinn geti orðið hér á landi nálægt 400 þús. um aldamót. Að vísu hefur dregið úr hugboði manna um fjölgunina, segjum bara um 360 þús., og ég skal ekki leiða neinum getum að því, hvað bílafjöldinn verður orðinn mikill þá, og ég skal ekki heldur vera með neina spá, því að ég er enginn Jules Verne, um það, hvers konar farartæki verði þá hér á Íslandi. Og um miðja öldina næstu eða árið 2050 minnist ég þess að hafa séð á sínum tíma spá um það, að þá yrðu Íslendingar um 1 millj. manna. Þetta er nú ekki mjög langur tími, sem við erum að tala um, en 1 millj. Íslendinga og hlutfallslega jafnmörg farartæki og eru í dag, og svo skulum við taka hlutfallslega jafnmikil aukin samskipti við umheiminn eins og við höfum aukið okkar samskipti við umheiminn á liðnum 25 árum. Það er þetta, sem er mjög ofarlega í mínum huga, að segja mætti, að við gerðum bezt í því í dag að varpa af okkur áhyggjunum, vera ekki að taka þennan vanda á okkar herðar, hafa engan kostnað af því, enga örðugleika af að breyta umferðarreglunum. En enda þótt við gerðum það og það væri þægilegast fyrir okkur, mundum við vera að varpa margfalt meiri vanda yfir á herðar eftirkomendanna. Og það er athyglisvert atriði líka, að í sambandi við íbúafjöldann má benda á, að eldri aldursflokkunum í þjóðfélaginu, sem talið er; að einna erfiðast eigi með að laga sig að breyttum háttum, og það er alveg rétt, sérataklega í þessu sambandi, að þeim fer sífellt fækkandi. Í mínum huga hefur þess vegna allt hnigið að því nú sem fyrr, að við ættum að halda áfram að settu marki og hverfa ekki frá þessari aðgerð, enda þótt ég viðurkenni fyllilega, að það eru auðvitað mörg sjónarmið í þessu máli, og það hefur verið haft eftir mér, sem er rétt, að út af fyrir sig er ekki betri vinstri umferð heldur en hægri umferð. Það er aðeins, hvernig við metum þetta í sambandi við aðstæður okkar gagnvart öðrum þjóðum og gagnvart öðrum umferðarreglum í lofti og á sjó. Menn segja sem svo: Aldrei hefur það heyrzt, að sjómenn hafi neinn áhuga á þessu. Nú er það að vísu svo, að ég veit það af hreinni tilviljun, að einn af okkar mikilsvirtustu síldarsjómönnum sagði mér frá því fyrir nokkrum dögum, að þrisvar sinnum var hann tekinn, þegar hann kom af síldveiðunum, fyrir rangan akstur í umferðinni, af því að hann miðaði við hægri umferð. Ekki skeði neitt slys í þessu sambandi, en í öll skiptin fékk hann áminningu fyrir það, að hann færi rangt að í umferðinni. Það er ekki alveg lokandi augunum fyrir því, að þetta verði í vaxandi mæli. Það hefur oft verið talað um það, að það þýddi ekki að vitna til Svíþjóðar, af því að þeir hafi verið komnir svo langt í umferðarmenningu. Nú hefur ekkert verið sagt um þessa umferðarmenningu hér, heldur bara slegið föstu. Þegar ég var í haust sem leið í Svíþjóð, í Stokkhólmi, og við vorum þar að aka um borgina og maður var að láta í ljós, hvað umferðin fór vel fram, og það er rétt, að það var hægari umferð heldur en oft áður o.s.frv., þá sagði þar maður, Svíi, sem var í bílnum með mér, ók bílnum : „Já, en þú hefðir átt að sjá, hvernig þetta var áður, því að þetta var alveg hreinn „kaos“ hér í umferðinni í Stokkhólmsborg“ - Og það má merkilegt vera, ef það væri tilfellið, að þetta væri bara svona hjá Svíum núna, af því að þeir hefðu áður verið búnir að tileinka sér svo mikla umferðarmenningu. Ég þori ekkert um þetta að segja. En ég nefni þetta bara af því, að það hefur oft verið að þessu vikið. En hér kemur margt til athugunar og ákaflega erfitt að gera samanburð. En þetta er ekki heldur mjög mikilvægt atriði, sem ég skal ekki frekar fara út í. En ég vil að lokum víkja að einu atriði, sem fram hefur komið í ræðum hv. stuðningsmanna þessa frv. Þeir hafa sagt og vikið að því, að bæði ég og aðrir hefðum gert ráð fyrir því, ef svo færi, að frv. þetta yrði fellt, þá mundu án efa þeir, sem nú væru andvígir hægri umferð, leggja sig fram sem aðrir um það að stuðla að sem farsælastri framkvæmd, er að því kæmi að breyta frá vinstri til hægri í umferðinni. Ég beindi orðum mínum að þessu leyti alveg sérstaklega að Félagi ísl. vegfarenda, þar sem til þess er vitnað í grg. frv., sem hér er til umr., að tilgangur þessa félaga sé að vinna að bættri umferðarmenningu, og af því dró ég þá sjálfsögðu ályktun, að ef hægri umferð yrði án nokkurs efa tekin hér upp að vörmu spori og eftir að reynt hefði þó verið að hindra það eða tefja án árangurs, yrði það orðin stefna eða tilgangur þessa félags að vinna að sem beztri framkvæmd hins nýja umferðarkerfis, þ. á m. að vinna að því mikilvæga atriði, sem margir hv. þm. hafa bent á, að með þjóðinni skapist samstilltur vilji um framkvæmd umferðarbreytingarinnar, en þetta atriði hefur einmitt verið rómað mjög við framkvæmd hjá Svíum. Það gladdi mig, að það kom fram hjá hv. 1. flm. frv. í síðustu ræðu einmitt þetta sjónarmið, að ef svo færi, að þetta frv., yrði fellt, mundi hann auðvitað eins og aðrir leggja sitt lóð á vogarskálina, að svo miklu leyti sem hver einstakur getur gert það, til þess að stuðla að farsælli framkvæmd. En það hefur komið fram aðeins eitt sjónarmið, sem ég vildi svolítið vara við. Menn hafa sagt og ég hef heyrt því fleygt, það hefur aðeins örlað á því hér í ræðunum, lítillega þó: Auðvitað verðum við, sem nú erum á móti hægri umferð, með sem farsælastri framkvæmd, þegar þar að kemur, ef þetta frv. verður fellt. - En menn hafa svo bætt við: Við munum þá gera þá kröfu, að þetta og hitt verði gert, og verði það látið undir höfuð leggjast, erum það ekki við, sem berum ábyrgðina, ef illa fer. - Þetta finnst mér alvarlegt mál, því að undir slíku gæti búið, - en það ætla ég auðvitað engum af þeim hv. þm., sem mælt hafa með þessu frv., - að segja sem svo: Ef ekki verður varið hundruðum eða millj. kr. í þetta eða hitt, bætt vegakerfi eða aukna löggæzlu, þá erum við ekki með í spilinu lengur og þá bera aðrir ábyrgðina, á umferðarslysum e.t.v., sem hljótast og erfitt er að koma í veg fyrir, að mundi verða, þó að vinstri umferð héldi áfram, og öðrum vandkvæðum, sem upp kynnu að koma. Ég endurtek það, að mig grunar ekki, að neitt slíkt búi í huga neins þeirra hv. flm., sem að þessu frv. standa, og ekki heldur þeirra, sem hafa talað með því, engan veginn. Fyrir hönd ríkisstj. vil ég segja það, að hún mun auðvitað af sinni hálfu gera eða láta gera hvað eina, sem tök eru á, til þess að breytingin á umferðarreglunum verði sem bezt, að þær verði sem bezt undirbúnar og megi sem bezt fram fara. Ríkisstj. lét undirbúa frv. til l. um hægri umferð að fyrirlagi Alþingis, og eftir að Alþ. hafði samþ. lög um hægri umferð, hefur hún sem handhafi framkvæmdavaldsins unnið að framkvæmd l. og treystir einnig í þeim efnum á samhug allra, svo alvarlegt og viðurhlutamikið mál sem hér er um að ræða. Eðli málsins samkv. er framkvæmdin fyrst og fremst í höndum embættismanna og þeirra framkvæmdaaðila, sem lögin ákveða, framkvæmdanefndar hægri aksturs, matsnefndar og dómnefndar o.s.frv., eins og mönnum er kunnugt um, umferðarnefnda, lögreglustjóra og löggæzlunnar almennt. Ég vil svo segja, að hvernig sem fer um þetta frv., hvort sem það verður samþ. eða fellt, skulum við forðast það að stæra okkur af því, að einn hafi sigrað annan, hvernig sem fer. Þetta mál hefur aldrei verið pólitískt, og það hafa allir þm. vikið að því. Það er engum efa blandið, að það eru mörg matsatriði í máli eins og þessu. Því lýk ég orðum mínum nú með því, að enda þótt flutningur þessa máls hafi kannske verkað eitthvað truflandi á undirbúning málsins, held ég, að það sé smáræði og skaði ekki neitt málið, og ég er sammála flm. um það, að út af fyrir sig væri gott að rifja upp gang málsins og ræða málið hér á þingi og vekja athygli fólks á því. En mér finnst, að umr. séu nú þegar orðnar það langar, að menn gætu vel sætt sig við að fara að stytta þær úr þessu, því að það er æskilegra að mínum dómi, að það dragist ekki lengi úr þessu, að úr þessu fái skorizt, og þá, eins og ég segi, hver sem niðurstaðan verður, verðum við allir að sætta okkur við hana og munum að lokum standa eins sameinaðir í því að stuðla að sem beztri framkvæmd málsins, og ég vildi mega vona, að það líði ekki langt úr þessu, að umr. gæti lokið og síðan atkvgr. farið fram eina og lög standa til.



Herra forseti. Ég hef áður, eftir því sem mér er lagið og ég hef getað aflað mér gagna til, gert grein fyrir afstöðu minni til þessa máls og hvers vegna ég styð það frv., sem hér liggur fyrir, um, að frestað verði framkvæmd hægri umferðar hér á landi og leitað álits þjóðarinnar við atkvgr. um þetta mál. Ég hef í rauninni ekki miklu við það að bæta sem ég þá sagði. Mér þykir það leitt, að þeir, sem eru fylgjandi hægri umferð og telja hana til bóta, skuli ekki hafa stuðlað meira að því en þeir hafa gert í þessum umr., að málið yrði rætt með rökum, því að það er auðvitað það, sem máli skiptir í þetta sinn eins og endranær, að mál sé rætt með rökum og þegar rökin koma fram, er alltaf von til þess, að rétt niðurstaða fáist, en miklu síður, þegar menn halda sig frá umr., eins og nú hefur gerzt, því að þá er eins og menn einhvern veginn telji ekki ástæðu til þess að hlýða á rök eða láta rök koma fram. Hv. frsm. meiri hl. talaði í dag og vék nokkrum orðum að ræðu minni. En hann gerði það ekki á þann hátt, að ég telji ástæðu til neinna andsvara við því. Hann ræddi einkum atriði, sem litlu máli skipta, eitt og annað, sem komið hafði fyrir í umr. eða sagt hafði verið og fremur varðaði hin minni atriði málsins heldur en hin stærri atriði. Ég mun því ekki gera ræðu hans að neinu umræðuefni hér. Hæstv. dómsmrh. talaði hér áðan, og eins og áður, þegar hann hefur rætt þetta mál, kom hann að rökum þessa máls að vísu ekki mörgum, en sumum rökum þessa máls og endurtók sumt af því, sem hann hefur áður sagt í því efni. Það eru örfá atriði í ræðu hæstv. ráðh., sem ég vildi aðeins minnast á. Hann gerði það að umræðuefni, sem fram hefur komið og m.a. að einhverju leyti hjá mér, að umsögn stjórnar Félags ísl. bifreiðaeigenda og stjórnar Sambands vörubifreiðastjóra hafi að líkindum leitt til misskilnings á þessu máli í öndverðu. Ég ræddi ekkert um það í ræðu minni, að neinn hefði blekkt neinn í þessu máli, og geri ekki ráð fyrir, að neinn hafi gert það, a.m.k. ekki viljandi. En ég tel, að þetta sé það rétta orðalag, sem um þetta megi hafa, að þessar umsagnir hafi leitt af sér misskilning í þessu máli. Ég held sem sé, eins og ég sagði áður, að þm. hafi almennt skilið það svo og verið í góðri trú á það, að þegar stjórn Félags ísl. bifreiðaeigenda og stjórn Landssambands vörubifreiðastjóra sem slík gefur umsögn um mál, tali hún fyrir hönd félagsmanna sinna og að meiri hl. félagsmanna a.m.k. standi á bak við álit hennar. Eftir því sem ég man bezt, var þetta ekki sagt í umsögnum stjórnanna, heldur aðeins að þær væru málinu meðmæltar. En það var ekki óeðlilegt, að þm. skildu umsagnirnar á þann veg, að það væru félögin, sem stæðu að umsögninni, og þannig skildi ég það og hef raunar gögn fyrir því, að ég skildi það svo. Ég hugsa, að ég hafi ekki verið einn um það. En þannig er þetta í raun og veru, að það var upplýst af sjálfum formanni Félags ísl. bifreiðaeigenda á fundi allshn. í viðurvist sennilega 20 manna og endurtekið, þegar nánar var innt eftir því, að meiri hl. félagsmanna í Félagi ísl. bifreiðaeigenda væri án efa mótfallinn áliti félagsstjórnarinnar. Mér kom þetta dálítið kynlega fyrir, og ég innti eftir því, hvort þetta væri svo, hvort ég hefði heyrt rétt, og það var staðfest, að það væri svo. Þarna hefur sem sé átt sér stað misskilningur. Hins vegar er það rétt, og hæstv. ráðh. fór alveg rétt með það, sem vænta mátti, að á aðalfundi í þessu félagi hafi afstaða stjórnarinnar verið samþ. En á þessum aðalfundi Félags ísl. bifreiðaeigenda mætir ekki nema örlítið brot af þeim 13 þús. félagsmönnum, sem í þessum félagsskap eru. Það var mér kunnugt um, og það sagði ég líka í ræðu minni, þegar ég nefndi þetta áðan. Um umsögn stjórnar Landssambands vörubifreiðarstjóra er þetta að því leyti á annan veg, að þar hefur engin yfirlýsing komið um það frá formanni, að meiri hl. af vörubifreiðastjórum landsins sé á öðru máli en stjórnin. Þar hefur engin yfirlýsing komið um það eða játning, eins og frá hinum formanninum. En það virðist eftir öllum sólarmerkjum vera svo, því að á þeim undirskriftarskjölum, sem borizt hafa Alþingi, eru vörubifreiðastjórar ákaflega fjölmennir. Þetta er ekki neitt meginatriði varðandi efni málsins. En af því að hæstv. ráðh. bar þetta í tal, vil ég endurtaka það, sem ég í raun og veru sagði um þetta mál, þessi tvö atriði, og ég bar það í tal í öndverðu vegna þess, að það er skýring á því, hvernig málið hefur borið að hér á Alþingi. Það er a.m.k. nokkur skýring á því, hvernig málið hefur borið að og þróazt á undanförnum árum hér á Alþingi. Ég gat um það einnig, að hinn þriðji aðili, sem gefið hefði umsögn eða ráð um þetta mál, hefði komizt svo að orði, að yfirgnæfandi meiri hl., ég held flestallir þeir, sem með umferðarmál hefðu að gera, væru fylgjandi umferðarbreytingunni. Þetta hafði auðvitað sín áhrif á þróun þess máls. Ég er ekki að átelja þessa aðila fyrir að hafa ekki skýrt nógu rækilega umsagnir sínar, hvernig þær eru til komnar, þó að það hefði verið æskilegt, en aðeins að skýra þetta mál frá sjónarmiði alþm. Það kom glögglega fram hjá hæstv. ráðh, að ástæðan til þess, að hann ákvað á sínum tíma að fylgja þessu frv. og virðist einnig hafa ákveðið nú að vilja ekki ljá máls á frestun framkvæmdarinnar, að ástæðan til þess er fyrst og fremst ein. Ég vona, að ég greini þarna rétt frá miðað við ræðu hans áðan. Og ástæða ráðh. er sú, að að þessu muni koma fyrr eða síðar, jafnvel þótt við frestum málinu nú. Jafnvel þótt við ákveðum nú að hætta við að taka upp hægri handar umferð, muni að þessu koma fyrr eða síðar og þá muni það verða miklu fyrirhafnarmeira og dýrara. Ég er engan veginn viss um, að að þessu þurfi nokkurn tíma að koma, ef ekki kemur að því nú. Og ég styð það með því, að miklu fjölmennari þjóðir, mörgum sinnum fjölmennari þjóðir, sumar af allra fjölmennustu þjóðum heims hafa enn vinstri handar umferð. Hvað er það fyrir 800 þús. Íslendinga í framtíðinni, eins og hæstv. ráðh. nefndi, eða í millj. eða 2 millj. Íslendinga einhvern tíma á næstu öldum að breyta umferðinni, hjá því, sem það er nú þegar fyrir þjóðir eins og Japani, sem eru 100 millj., og þjóðir eins og íbúa Bretlandseyja, sem eru 60 millj.? Hvað er það hjá því? Og ég hef hugsað sem svo, að meðan þessar þjóðir telja ekki þann vanda á ferðum, að þær þurfi að breyta til, getum við beðið. Og þetta, að segja, að það verði alltaf dýrara fyrir okkur að breyta til, held ég, að sé vafasöm kenning. Það er að vísu miklu dýrara fyrir okkur Íslendinga í dag í krónum talið að breyta um umferð heldur en hefði verið 1940. En það er ekki rétt að miða við slíkt. Krónan okkar er nú því miður miklu minni en hún var þá. Um það leyti hafði verkamaður í kaup svona 2 krónur á klukkutímann eða innan við það í stríðsbyrjun. Við vitum, hvað hann hefur nú. Svona hefur krónan minnkað. Það má ekki bera saman upphæðir. En jafnvel þótt svo væri, og auðvitað er það svo, að verðmæti kostnaðarins verður í raun og veru meira, eftir því sem árin líða, er ekki þar með sagt, að það verði þungbærara, því að geta þjóðarinnar hefur aukizt, og við vonum, að geta þjóðarinnar haldi áfram að aukast á komandi tímum. Hvort eitthvað sé þungbært fyrir þjóð fjármálalega séð, á auðvitað ekki að miðast við það, hvað það kostar í peningum eða í verðmætum, heldur hvers þjóðin er umkomin. Þess vegna læt ég það alveg ósagt, að það yrði nokkuð dýrara fyrir þjóðina, við skulum segja eftir 20, 30, 50 ár, að breyta til í þessu efni heldur en það er nú. Ég læt það alveg ósagt, ég er ekki maður til þess að dæma um það. Mér sýnist þessi kenning mjög vafasöm. Og á sama hátt er það vafasamt, sem sagt er um tæknina í þessu sambandi. Það er gaman að tala um tæknina. Það er gaman að hugsa um tæknina, hvernig hún kunni að breytast. Maður getur hugsað sér, að það verði einhvern tíma í framtíðinni til farartæki, sem fara á sjó og á landi og í lofti, allt sama farartækið. Ég held nú satt að segja, að það verði nokkuð langt þangað til. Ég hef ekki meira ímyndunarafl en það. Ég held, að það verði nokkuð langt þangað til sömu farartæki fara um loftið, úthöfin og á landi, þótt nú séu gerðar tilraunir í þessa átt. En við getum þá kannske hugsað lengra. Við getum kannske hugsað okkur, að tæknin nái svo langt, að við hættum að nota vegi, að við þurfum ekki lengur neina vegi. Þá má okkur náttúrlega vera alveg sama, hvort það er hægri handar eða vinstri handar regla á vegum, sem eru ekki lengur til. Þess vegna er það, að þessar hugleiðingar okkar, spádómar um tæknina og áhrif hennar á komandi tímum, hafa ekki mjög mikið gildi í þessu efni. Við verðum að miða okkar ákvarðanir við það, sem nú er, og það, sem fyrirsjáanlegt er í næstu framtíð. Í þessu máli dregur nú til úrslita. Hér hefur nú í þessari hv. d. verið gerð úrslitatilraun til að fá frestað í þessu máli, áður en það er of seint, og fá hv. Alþ. til að leita álits þjóðarinnar um mikið vandamál, sem ágreiningur er um meðal þm., mál, sem á sínum tíma, eins og hér hefur komið fram, hlaut undirbúning, sem var að ýmsu leyti áfátt, svo að ekki sé sterkara að orði kveðið, að ýmsu leyti áfátt, og að því hefur verið vikið. Það var eindregin og ákveðin ósk mikils fjölda manna um land allt, að þessi úrslitatilraun yrði gerð. Vera má, en það er ekki útséð um það enn, eins og hæstv. ráðh. sagði, að hún beri ekki þann árangur, að breytingunni verði frestað og þjóðinni leyft að greiða atkv. Fari svo, taka aðrir en Alþingi við framkvæmd þessara mála, yfirvöld landsins og löggæzla og þó fyrst og fremst hinir mörgu stjórnendur ökutækja í þessu landi, sem mjög margir hafa látið í ljós, að þeir teldu breytinguna varhugaverða. Þess er vænzt og þess ber að óska, hvernig sem þetta mál fer hér, að allir leggist á eitt um að stuðla að öryggi manna og ökutækja á vegum landsins. Ég hef ekkert umboð til þess að lýsa neinu yfir um þetta fyrir einn eða neinn. En ég vona, að það verði svo. Og eitt hefur Alþingi enn á valdi sínu. Þó að það sleppi frá sér þessu máli, án þess að gera þar neitt að, þá hefur það samt enn eitt á valdi sínu, og það er að láta sér skiljast og sýna það í verki, að umferðarbreytingin, ef úr henni verður, stóreykur þá miklu nauðsyn, sem á því er að byggja þannig upp og ekki á allt of löngum tíma hið ófullkomna vegakerfi landsins, að það verði eitthvað í líkingu við vegi þeirra landa, sem nú er svo oft til vitnað í sambandi við þetta mál. Þetta vona ég, að allir þm. hafi í huga, ef eða þegar á reynir.



Herra forseti. Ég hef nú ekki tíma fyrir nema stutta aths. og mun þess vegna ekki fara út í það að þessu sinni að ræða einstök málsatriði, enda hef ég nokkuð gert það. En það voru aðeins tvö eða þrjú atriði hjá hæstv. ráðh., sem ég vildi minnast örlítið á. Hæstv. ráðh. mótmælti því, að málið hefði að ýmsu leyti legið villandi fyrir, þegar það var hér til meðferðar á Alþingi á sínum tíma. Vafalaust hefur hann beint þessum orðum að einhverju leyti til mín, því að ég mun hafa látið falla orð á þessa leið eða svipað því. En ég vil aðeins taka það fram, að ádeila mín í þeim efnum beindist ekki sérstaklega gegn ráðh., því að ég álít, að af hans hálfu hafi málið verið lagt fyrir Alþ. á þeim tíma með eðlilegum hætti og með öllum upplýsingum, sem þarf að búast við í sambandi við slík frv., svo að ég álasa þann undirbúning ekki. En hinu verður hins vegar ekki móti mælt, að sú kostnaðaráætlun, sem þar kemur fram, var að ýmsu leyti villandi, og á ég þar við álit umferðarnefndarinnar, því að það var hvergi nærri gerð nægileg grein fyrir öllum kostnaðarliðum, eins og hér hefur verið rakið. Og hitt tel ég, að hafi verið enn þá meira villandi, að af þeim umsögnum frá samtökum bifreiðastjóra, sem þar lágu fyrir, gat maður eiginlega ekki ályktað annað en það, að bílstjórastéttin stæði nokkurn veginn einhuga að þessu máli. En mér finnst alveg sjálfsagt að láta það koma fram, að ríkisstjórnina er ekki eina um að saka í þeim efnum, heldur forustumenn þeirra samtaka, sem hér réðu mestu. Og það er ég alveg viss um, að sá þáttur málsins hefur villt um fyrir hv. alþm., og ef á þeim tíma hefði komið fram jafn einbeitt afstaða mikils hluta bílstjóranna eða jafnvel meiri hluta, eins og nú á sér stað, þá er ég alveg sannfærður um, að málsúrslitin hefðu orðið önnur á sínum tíma á Alþingi en þau urðu. Annað atriði, sem kom fram hjá ráðherranum og ég vildi minnast á, var það atriði, sem hann taldi ráða mestu um það, að hann fylgdi fram þessari breytingu. Sú ástæða er í stuttu máli á þá leið, að við getum búizt við því, þó að við þurfum ekki endilega að breyta í dag, þá verðum við tilneyddir til þess af einhverjum tæknilegum ástæðum, sem við sjáum ef til vill ekki fyrir í dag, að koma þessari breytingu á. Það gildir náttúrlega jafnt um okkur alla í þessum efnum, að við sjáum það ekki fyrir, sem kann að gerast í framtíðinni, og ekki þetta heldur. Satt að segja á ég erfitt með að sjá það í dag, að við verðum af tæknilegum ástæðum tilneyddir að gera þessa breytingu. En maður neitar samt engu, því að svo margt hefur gerzt í þessum hlutum á undanförnum árum og á vafalaust eftir að gerast. En ég vil hins vegar halda því fram og er að því leyti ósammála ráðh., að ég álít, að við mundum að mörgu leyti vera betur undir það búnir eftir 20–30 ár t.d. að gera þessa breytingu heldur en nú. Það stafar af því, að ég tel, að fjöldi bílanna sé ekki neitt höfuðatriði í þessu máli, eins og komið hefur fram í Svíþjóð, þó að það sé að vísu stórt atriði. En það, sem ég tel skipta langsamlega mestu máli, til þess að slík breyting geti heppnazt vel, er tvennt. Í fyrsta lagi, að við höfum góða vegi, og í öðru lagi, að umferðarmenning sé í góðu lagi. Ég hef fullkomlega þá trú, að það eigi eftir að gerast hér á landi, eftir t.d. 20–30 ár, svo að maður nefni þann tíma, að þá verði vegirnir orðnir miklu betri en í dag. Ég vil hafa þá trú, að þá verði komnir steinsteyptir, tvíbreiðir vegir víðast um landið, okkur takist að ná því marki í þeim efnum. Og ég vil líka hafa þá trú, að þá verði umferðarmenning hjá okkur miklu betri en er í dag. Þá verður ástandið orðið miklu líkara því, sem nú er í Svíþjóð. Og undir þeim kringumstæðum álít ég, að það verði miklu auðveldara fyrir okkur að framkvæma þessa breytingu með farsælum hætti heldur en þurfa að gera það nú. Ég skal svo ekki ræða meira um þetta atriði. Ég vil svo að síðustu í tilefni af því, sem ráðh. sagði, endurtaka það, sem við höfum áður sagt, sem stöndum að þessu frv., að þó að við að sjálfsögðu leggjum fyrst og fremst megináherzlu á, að það nái fram að ganga, þá verðum við fyrst og fremst að sætta okkur við það, ef þingmeirihl. vill fara aðra leið, og það mun ekki á okkur eða þeim, sem eru andvígir þessari breytingu, það mun ekki standa á þessum aðilum að taka upp samvinnu um það, að framkvæmdin geti heppnazt sem bezt. En það gildir svo um alla samvinnu, það verður að taka tillit til allra aðila, sem eiga þátt í henni. Það er ekki hægt að ætlast til þess, að einn aðili geti ráðið öllu og geti sagt alveg fyrir verkum og hinn aðilinn geti ekki sagt annað en já og amen. Þess vegna legg ég áherzlu á það, að jafnhliða sem slíku samvinnutilboði verður tekið, ef málin snúast á þá leið, að þessi breyting nær fram að ganga, þá verða líka þeir, sem ráða, að taka skynsamlegt tillit til óska þeirra, sem æskja sem mests öryggis í sambandi við þessa breytingu, það sé ekki eingöngu um það að ræða fyrir þann aðilann, sem undir verður í málinu, að segja já og amen, heldur fái hann að hafa sín áhrif í málinu á það, hvernig framkvæmdin verður. Að sjálfsögðu ber hann ekki ábyrgð á öðru en því, sem hann stendur að. En við skulum vænta þess, hvernig svo sem þessi mál fara, hvort sem þetta frv. verður samþ. eða ekki, ef breytingin nær fram að ganga, að þá takist að halda giftusamlega á málinu.



Herra forseti. Ég skal ekki halda langa ræðu. Ég er mjög ánægður með þann málflutning, sem hæstv. dómsmrh. hafði hér áðan, miðað við það, sem hefur verið sagt áður um þetta mál af hægri mönnum. En í sambandi við það, sem hann sagði, að ríkisstj. mundi gera það, sem í hennar valdi stæði, ef af breytingunni yrði, til þess að skapa þjóðinni eins mikið öryggi og unnt er í sambandi við hana, þá vil ég minnast á það og enn þá einu sinni sérstaklega undirstrika það, að ég vænti þess, að stjórnin, ef af þessu verður, beiti sér fyrir því að laga a.m.k. þá staði, sem eru verstir úti á landi, fyrir þann dag, sé hægt að koma því við, og það verði tekið nú þegar mjög alvarlegum tökum, einmitt að athuga þessa staði og reyna að einbeita sér að því meira en verið hefur að undirbúa daginn. En í sambandi við, að það hefur verið rætt dálítið um þessa tækni, sem í vændum sé, og niðurstaðan í máli hæstv. dómsmrh. og hans afstöðu var sú, að breytingin mundi kosta miklu meira eftir einhvern tíma, þá hefur það nú verið rætt hér af tveimur ræðumönnum. En ég vil bara beina því til hæstv. dómsmrh.: Er það ekki alveg sama, hvað það er, sem við biðum með, virðist það ekki alltaf hafa kostað meira og meira? Og við lítum til baka og athugum tæknina. Ég var í vegavinnu fyrir rúmum 20 árum, þar sem var notaður gaffall og spaði. Ef við miðum svo við þá tæknibreytingu, sem hefur orðið á þessum árum, og ef breytingarnar mundu verða eins á næstu 20 árum, þá er ekki víst, að þetta verði svo mikið vandamál með ýmsar framkvæmdir, miðað við það, sem hefur verið, þróunin er svo ör. Og í þessu sambandi vil ég bara benda á það: Hvað vitum við um framtíðina, hvernig verður eftir 20 ár, í sambandi við umferðarmál og þau tæki, sem við ferðumst með um landið? Ég barðist fyrir því hér fyrir jólin að fá nokkra fjárhæð í sambandi við skóla úti á landi og færði að því rök, að þar væri ekki hægt að koma börnum í skóla. Það er líka dýrt spaug, og við erum ekki það fjáðir, að við getum gert allt, jafnvel ekki það, sem við teljum nauðsynlegt. Við teljum þetta ekki nauðsynlegt, sem stöndum að þessu, að vísu. En nú vil ég ekki fullyrða neitt um framtíðina, því að við vitum ekkert um hana. En ég segi: Í dag stendur málið þannig, að þetta er ekki tímabært, og ég vil benda á, að það er svo óteljandi margt, sem við þurfum að gera og verður að bíða. Það er bara um það að ræða, hvað á að bíða. Við teljum þetta vera eitt af því, sem er ekki nauðsyn á í dag. Við getum bent á margt annað með okkar erfiða fjárhag, sem þarf langtum frekar og er langtum nauðsynlegra fyrir þjóðina en þetta. Þess vegna finnst mér þetta vera í raun og veru mjög haldlítil rök hjá hæstv. ráðh. Að endingu ætla ég aðeins að segja þetta: Viðreisnar á vegi göngum, voðinn hvert sem litið er. Hægri stefnan hefur löngum háskann falinn inni í sér.