Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í lögum nr. 10 frá 22. marz 1960 er m.a. ákvæði um bráðabirgðainnflutningssöluskatt, 8 af hundraði. Um hann er svo ákveðið, að hann skuli innheimtur til ársloka 1960. Við undirbúning og meðferð fjárlaga fyrir árið 1961 er það ljóst, að til þess að afgreiða hallalaus fjárlög fyrir það ár er ekki unnt fyrir ríkissjóð að sleppa þessum 8% innflutningssöluskatti, og þar sem það hins vegar er stefna ríkisstj. annars vegar að afgreiða fjárlög hallalaus og hins vegar að leggja ekki á nýja skatta eða innflutningsgjöld, er flutt þetta frv. um að framlengja þennan söluskatt til ársloka 1961. Ég legg til, að frv. þessu sé vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Það eru ekki mörg orð höfð í framsögu fyrir þessu máli, enda má með vissum hætti segja, að þetta frv. sé óhreina barnið stjórnarflokkanna. Það verður að vísu ekki synjað fyrir faðernið, en glöggt má þó finna, að allir tiltækilegir tilburðir eru hafðir í frammi, til þess að komizt verði hjá því, að meira beri á því en ýtrasta nauðsyn krefur, svo tilgangslaust og raunar barnalegt sem slíkt þó er, þar sem eðli þessa afstyrmis er það að þrengja kosti almennings í landinu dag hvern árið um kring og minna menn þannig á tilvist sína, en þannig hefur þetta verið um þetta mál frá upphafi. Þegar hæstv. núverandi fjmrh. lagði fram fjárlagafrv. sitt fyrir yfirstandandi ár í febrúar s.l., gat hann þess sérstaklega í grg. þess frv., að lagður yrði á almennur söluskattur, en hins vegar yrði ekki hróflað á nokkurn hátt við söluskatti af innflutningi; hann skyldi verða óbreyttur frá því, sem hann hafði verið á undanförnum árum. Þegar svo komið var að fjárlagaafgreiðslu, varð þó reyndin sú, að þetta loforð stóðst með þeim hætti, að söluskattur í tolli var hækkaður um ein lítil 114%, þ.e.a.s. úr 7.7% í 16.5%, og var það gert á þann hátt að setja „til bráðabirgða“, eins og það var kallað, nýjan skatt á tollverð vöru, - skatt, sem nam 8.8%. Loforðið í fjárlagafrv. fyrir árið 1960, í grg. með því, var þannig orðrétt: „Ekki er áformað að breyta núgildandi söluskatti á innflutningi, en hann er áætlaður 154 millj. kr. með hliðsjón af reynslu s.l. árs og áhrifum væntanlegra efnahagsaðgerða.“ Ég held, að naumast sé hægt að gefa fyrirheit með öllu augljósari hætti. En þetta var sem sagt efnt með þeim hætti, að í stað hins áætlaða 154 millj. kr. innflutningssöluskatts var nú ákveðið, að hann yrði hækkaður í kringum 330 millj. kr., miðað við ársinnheimtu. En með miklum þunga var lögð áherzlu á, að þetta ætti aðeins að gilda til bráðabirgða, þ.e.a.s. til ársloka þessa árs, þá skyldi þetta óhreina barn stjórnarflokkanna borið út, enda var þetta svonefnda bráðabirgðaákvæði fyrst og fremst rökstutt með því, að öll hin nýja og stórfellda skattheimta til ríkissjóðs gilti aðeins í 9 mánuði á árinu 1960 og gæfi því ekki nægar tekjur það ár, en hins vegar yrði allt annað upp á teningnum árið 1961, þegar skattarnir yrðu innheimtir allt árið. Við stjórnarandstæðingar vorum að vísu svo óskammfeilnir, að halda því fram, að hæstv. ríkisstj. og fjmrh. hennar hefðu getað séð það fyrir, að till. um nýja skattheimtu, sem borin var fram í marzmánuði, mundi ekki geta gilt fyrir þrjá fyrstu mánuði ársins. En auðvitað var slíkri hótfyndni okkar ekki svarað. Hins vegar lásu menn stórar fyrirsagnir í Morgunblaðinu, eins og t.d. eftirfarandi þ. 15. marz s.l.: „Söluskatturinn rýrir ekki kjör almennings.“ Og þessa fjórum dögum áður: „Söluskatturinn er ekki nýjar álögur, heldur tilflutningur á gjaldheimtu.“ Þessar stóru fyrirsagnir voru enginn venjulegur Morgunblaðssannleikur. Þær voru orðréttar tilvitnanir úr ræðum hæstv. fjmrh. og hv. formanns fjhn. þessarar hv. d. Allar fullyrðingar þessara hv. þm. voru, eins og áður segir, byggðar á því, að vísu ranglega, að bráðabirgðasöluskattur yrði aðeins í gildi 3/4 hluta ársins, eins og ég áður sagði. En sannleiksgildi þessara fullyrðinga má nú m.a. marka af samanþurði á skattheimtu árið 1959, þ.e. síðasta fjárlagaár, áður en núverandi hæstv. ríkisstj. tók við völdum, og þeirri skattheimtu, sem fyrirhuguð er á árinu 1961, en þessi samanburður lítur þannig út, að árið 1959 var söluskattur til ríkissjóðs áætlaður 145 millj. og tekjuskattur 130 millj. eða samanlagður söluskattur og tekjuskattur 275 millj., en á árinu 1961 verður sambærileg skattheimta þessi. Söluskattur til ríkissjóðs 438,5 millj., og er sá hluti söluskattsins, sem rennur til bæjarfélaganna og kemur til með að vega á móti útsvarslækkunum, þá frá dreginn. En svo er tekjuskattur áætlaður 75 millj. Þetta verða samtals 513.5 millj. Mismunurinn, þ.e.a.s. viðreisnarhækkun. þessa hluta skattheimtunnar einnar, verður því 238 millj. eða að meðaltali nálægt 7 þús. kr. á hverja 5 manna fjölskyldu í landinu. Þannig hafa staðizt orð og gerðir þessara hv. þm. og stjórnarflokkanna. Við þessar tölur, sem ég nú nefndi, verður óhjákvæmilega að gera þá athugasemd, að þessi gífurlega aukna skattabyrði, að viðbættum öðrum ráðstöfunum stjórnarflokkanna í efnahagsmálum, þ. á m. gengisfellingunni, sem hækkaði verð allra neyzluvara almennings um nærri því 600 millj., er þegar farin, ef svo má segja, að éta sjálfa sig, og gefa þessar tölur því alls ekki rétta hugmynd um þær drápsbyrðar, sem raunverulega eru á landsmenn lagðar. Sem bein afleiðing efnahagsaðgerðanna og allrar hinnar nýju skattheimtu kemur sú staðreynd, sem ekki verður gengið fram hjá, að samdráttur er á öllum sviðum og m.a. í innflutningnum vegna hinnar skertu kaupgetu almennings og athafnagetu almennt í þjóðfélaginu, og hafa þá sjálfir skattstofnarnir rýrnað stórkostlega. Innflutningurinn hefur dregizt saman og mun gera það enn meira á næsta ári en nokkurn hefur órað fyrir, ef svo heldur fram sem horfir. Og sama er að segja um öll almenn viðskipti innanlands og einnig og ekki sízt atvinnuframkvæmdir. Nýju skattarnir og verðhækkanirnar leggjast því á minni upphæðir en áður og þar af leiðandi á minnkandi getu almennings til þess að bera þær uppi og herða þess vegna sárar en áður að öllu eðlilegu athafnalífi og afkomu almennings. Hinar hækkandi tölur skattheimtunnar segja því ekki nær því alla sögu um þær þrengingar, - að maður ekki segi hörmungar, sem af stjórnarstefnunni leiðir, því að með fullri atvinnu og öru viðskiptalífi er að sjálfsögðu unnt að þola byrðar, sem menn kikna undir í því ástandi, sem nú er að skapast fyrir tilverknað stjórnarflokkanna. Sú röksemdafærsla, sem nú gengur eins og rauður þráður í gegnum allar fjármálaræður hv. stjórnarsinna, er vissulega verð allrar athygli, og hygg ég, að sjaldan hafi heyrzt hér á hv. Alþ. öllu aumlegri málsvörn af hendi nokkurrar ríkisstj. né beinni viðurkenning á eigin afglöpum en. í henni felst. Röksemdafærslan er eitthvað á þessa leið, þegar umbúðunum er sleppt utan af henni. Með efnahagsaðgerðunum hafa ný viðhorf skapazt. Skert kaupgeta almennings dregur stórlega úr innflutningi og .öllum framkvæmdum í landinu. Af því leiðir, að tekjur ríkissjóðs minnka og þar með geta hans til þess að komast af án nýrra skatta. Það lætur nærri, að þetta sé tekið orðrétt upp úr nál. meiri hl. fjvn. um fjárlagafrv. núna, og ég hygg, að fram hafi komið í ýmsum ræðum stjórnarsinna um frv. mjög keimlík röksemdafærsla. Eða m.ö.o. , hér hefur verið búinn til vítahringur, sem hæstv. ríkisstj. hvorki getur né vill rjúfa, því að þá væri öll stjórnarstefnan í raun og veru rokin út í veður og vind, - vítahringur, sem lítur þannig út: Afleiðingar kjaraskerðingar og samdráttar verða óhjákvæmilega rýrnandi ríkistekjur, en rýrnandi ríkistekjur leiða aftur af sér nýjar álögur og þar af leiðandi enn meiri kjararýrnun og síðan koll af kolli áfram, meðan ekki er höggvið á hnútinn. Þannig er nú komið fyrir þeim mönnum, sem mest töluðu um sína glæsilegu leið til bættra lífskjara fyrir rúmu ári. Hún er nú varla nefnd án kinnroða. En hins vegar grípa stjórnarsinnar til þess örþrifaráðs að viðurkenna óbeint, að þeir hafi leitt efnahagslífið út í þá sjálfheldu, sem þeir séu ófærir um að losa það úr. Flutningur þessa frv. um nýja skattheimtu upp á 170 millj. kr. umfram það, sem lög nú heimila, er ein hinna greinilegu staðfestinga hv. stjórnarflokka á þessari sjálfheldu. Það mætti segja kannske, að það væri einn áfanginn í vítahringnum, en áreiðanlega ekki sá síðasti, ef þing og þjóð hindra það ekki, að áfram verði haldið á svipaðri braut. Það má að vísu segja, að flutningur þessa frv. komi hvorki mér né öðrum , stjórnarandstæðingum á óvart. Við 2. umr. um söluskattsfrv. hér í hv. d. í marz s.l. sagði ég það fyrir, að hér væri ekki um nein bráðabirgðaákvæði að ræða, þó að svo væri látið heita þá til þess að blekkja auðtrúa fylgismenn hæstv. ríkisstj. og lægja óánægjuöldur í þeirri sveit yfir svikum hennar á kosningaloforðunum frá 1959. Ég sagði þá frá því, að allir embættismenn hæstv. ríkisstj. hlægju að þeirri fjarstæðu, að þessi skattur mundi aðeins gilda árlangt, eins og lögfest var fyrir 9 mánuðum, og ég skoraði á hæstv. fjmrh. að gefa um það skýra yfirlýsingu, að skatturinn yrði afnuminn, eins og frv. þá gerði ráð fyrir, nú í árslokin. En hæstv. ráðh. varð ekki við þeirri áskorun, heldur tók þann kost að þegja þunnu hljóði. Hins vegar gerði hann allt annað en að svara hreinskilnislega til þess að láta menn bæði utan þings og innan halda, að hér væri aðeins um að ræða eina af þeim bráðabirgðaaðgerðum, sem innan tíðar mundu leiða þjóðina inn á hinn slétta veg bættrar afkomu, - byrði, sem menn yrðu aðeins að bera í bili. Kjaraskerðing í bili, það var kjörorðið, sem stjórnarflokkarnir notuðu, þegar þeir voru að leiða efnahagslífið og afkomu almennings út í þá ófæru, sem nú blasir hvarvetna við og nú er notuð sem skálkaskjól til þess að halda enn lengra áleiðis á sömu brautinni. Bæði af framangreindum ástæðum og einnig vegna þess, að aukning óbeinna skatta, sem leggjast með jöfnum þunga á lífsnauðsynjar almennings og á óþarfa eyðslu, en hlífa hinum tekjuhærri aðilum í þjóðfélaginu, - vegna þess að þetta er eitt helzta undirstöðuatriði núverandi stjórnarstefnu, er ful lvíst, að hæstv. ríkisstj. og hæstv. fjmrh. sérstaklega voru fyrir fram ákveðin í því að svíkja bæði bein og óbein fyrirheit um afnám þessa svokallaða bráðabirgðasöluskatts, sem hér er til umr. En enn skortir einurð eða kjark til þess að ganga hreint til verks og leggja til, að þetta skuli verða ein af þeim föstu skattabyrðum, sem þjóðin verður af þeirra völdum að þola. Enn á það aðeins að heita svo, að leggja eigi þessa byrði á bök almennings í bili, í eitt ár. Hver skyldi nú ástæðan vera fyrir þessu? Ég held, að hún sé einfaldlega sú, að hæstv. ríkisstj. og flokkar hennar eru hræddir, hræddir við dóm þess fólks, sem gaf þeim völdin í þeirri trú, að loforð þeirra um stöðvun verðbólgu, loforð þeirra um batnandi lífskjör og önnur falleg fyrirheit væru gefin af heiðarlegum ásetningi, en ekki kaldrifjaðri ákvörðun um að ráðast með öllum tiltækilegum aðgerðum að lífskjörum þess. Þessi ótti er höfuðorsök þess, að þetta frv. er nú fyrst borið fram, þegar aðeins örfáir dagar eru eftir af þinghaldi fyrir hátíðir, en fyrir jólaleyfi þm. verður hæstv. ríkisstj. að hafa þvingað það fram gegnum þingið, þ.e.a.s. ef ákvæði fjárlaga eiga að standast. Sá dráttur, sem orðið hefur á því, að frv. væri lagt fram, er þeim mun athyglisverðari sem kunnugt er, að hæstv. fjmrh. boðaði það strax á fyrsta degi yfirstandandi þings, þ.e.a.s. í grg. sinni með fjárlagafrv: fyrir árið 1961. Það er því engu líkara en a.m.k. einhverjir í liði hæstv. ríkisstj. hafi a.m.k. viljað fela óhreina barnið, sem bera átti út um áramótin, almenningssjónum svo lengi sem nokkur kostur var. Eða hefur það kannske verið svo, að jafnvel innan hæstv. ríkisstj. hafi sú almenna andúð, sem fyrir. hendi er á þessu afkvæmi stjórnarflokkanna, vakið verulegan beyg við þá ákvörðun hæstv. fjmrh. að magna þennan uppvakning enn á ný á hendur almenningi? Hafi svo verið, hefur það vissulega ekki verið að ófyrirsynju. Á. fundi í Alþýðuflokksfélagi Reykjavíkur, sem haldinn var fyrir ekki alllöngu, var samþykkt gerð á þá lund að fela þingmönnum og að sjálfsögðu þar með ráðherrum flokksins að beita sér fyrir því, að þessi svonefndi bráðabirgðasöluskattur yrði afnuminn nú um áramótin, eins og lög gerðu ráð fyrir. Það er nú orðið hljóðbært um þessa samþykkt, enda þótt málgagn Alþfl. hafi stungið henni í bréfakörfuna. Það má því segja, að fréttin um þessa ágætu samþykkt Alþýðuflokksfélags Reykjavíkur hafi ekki verið opinberlega staðfest. En sé hér eitthvað málum blandað, þá vænti ég leiðréttingar á því frá þeim hv. þm., sem gerst mega vita um samþykkt þessa, eins og t.d., hv. 10. þm. Reykv. En hvað sem þessu líður, er hitt staðreynd, að t.d. hv. 10 þm. Reykv. beitti sér fyrir því í stjórn Alþýðusambands Íslands nú fyrir skömmu, að Alþýðusambandið krefðist þess af hæstv. ríkisstj., að söluskattsviðaukinn yrði af tekinn, og enn fremur fyrir því; að viðræður yrðu teknar upp við, ríkisstj. um það mál. Öll stjórn Alþýðusambandsins, þ. á m. þrír af flokksbræðrum þessa hv. þm., var honum fyllilega sammála um afstöðu til þessa máls og samþ. að æskja viðræðna við ríkisstj. því til framgangs. Var þessi hv. þm. meðal þriggja fulltrúa Alþýðusambandsins kjörinn til þess að ræða um málið við ríkisstj. og mun einn slíkur viðræðufundur hafa verið haldinn fyrir meira en mánuði. En hæstv. ríkisstj. hefur síðan slitið þeim viðræðum án þess að skýra þau viðræðuslit á nokkurn hátt. Slíka virðingu sýnir hæstv. ríkisstj. heildarsamtökum íslenzkrar alþýðu og þá um leið þeim hv. stuðningsmanni sínum, sem falinn var sá sérstaki trúnaður af þeirra hálfu að bera fram m.a. kröfu þeirra og ósk um, að hún efndi gefin fyrirheit sín í því efni, sem hér ræðir um. Á þingi Alþýðusambands Íslands báru Alþýðuflokksmenn enn fremur fram till. um afnám söluskattsviðaukans og voru ekki skiptar skoðanir þar um nauðsyn þess. Þá bauð þingið það fram, að allar hugsanlegar aðgerðir í efnahagsmálum og þá að sjálfsögðu einnig afnám söluskattsviðaukans, sem kynnu að geta bætt kaupmátt launa, skyldu metnar til jafns við, beinar launahækkanir og kæmu því til frádráttar hinum beinu launakröfum samtakanna. En slíkt þykir ekki einu sinni svara vert af hálfu hæstv. ríkisstj. Hún er sennilega að sýna styrk sinn með slíku framferði, en Morgunblaðið hefur nýlega lýst því - hátíðlega, að núverandi ríkisstj. sé sterk stjórn, vegna þess að hún sé hafin yfir það að lítillækka sig með því að setjast að samningaborði með launþegasamtökunum. Ég hygg, að það muni nú brátt sýna sig, hvernig alþýðusamtökin taka slíkum ögrunum, þegar lífshagsmunir þeirra eru í veði, ofan á allt annað, sem á undan er gengið. Að sjálfsögðu kemur líka brátt á daginn, hvernig þeir hv. þingmenn, sem sérstaklega, hefur verið falið bæði af umbjóðendum sínum í alþýðusamtökunum og einnig af flokksmönnum sínum að vinna gegn þessu máli, þessu frv., sem nú er fram borið, bregðast við slíkum yfirþyrmandi hroka, sem kemur bæði fram gagnvart þeim sjálfum og öllum þeim, sem hafa trúað þeim fyrir málefnum sínum. Ég ætla engu að spá um það, hvort þeir hafa enn þá geð í sér til þess að krjúpa á kné eða hvort þeir muni standa uppréttir. En hitt segir mér svo hugur um, að alþýða manna muni svara fyrir sig. Hún mun að sjálfsögðu marka afstöðu sína og baráttu eftir yfirlætislegum stóryrðum Morgunblaðsins, en hún mun hins vegar gera sér fyllilega ljósa lífsnauðsyn þess að brjóta þann vítahring, sem nú er orðinn staðreynd í efnahagskerfinu, að hrakandi lífskjör kalla í sífellu á harkalegri skattpíningu - og öfugt. Þessi vítahringur verður með engu móti rofinn, nema með því að stórhækka raunveruleg laun og brjóta með því þá fjötra, sem nú hefta með hverjum degi sem líður æ meira alla eðlilega blóðrás athafnalífs og fjármála í landinu. Það má vel vera, að hæstv. ríkisstj. standi við stóryrði sín um að setjast aldrei að samningaborði við launþegasamtökin, en hún um það, vil ég segja. Hún skal þá líka vera viðbúin að taka afleiðingunum, og þær verða vissulega verstar fyrir hana sjálfa.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, fjallar um það að framlengja ákvæði um bráðabirgðasöluskattinn á þá lund, að þau ákvæði skuli gilda út árið 1961. En samkv. söluskattslögunum átti þessi skattur - bráðabirgðasöluskattur - að falla niður nú um áramótin. Þessi viðaukasöluskattur, 8.8% af innflutningsverðmæti, er nú áætlaður um 170 millj. kr. eða sem svarar því að vera 1000 kr. á hvert mannsbarn í landinu. Það munar vissulega um minna, og það hefði vissulega mátt draga allverulega úr þeirri kjaraskerðingu, sem efnahagsaðgerðir núv. hæstv. ríkisstj. hafa leitt yfir þessa þjóð, ef það hefði verið staðið við gefin heit um að fella niður þennan viðbótarsöluskatt um áramótin. Það þarf engan að undra, þó að við stjórnarandstæðingar látum ekki slíka álagningu sem hér er um að ræða fara í gegnum þessa hv. d. án þess að hafa þar um nokkur orð. Þetta mál verður að sjálfsögðu athugað í nefnd, og gefst tækifæri til þess á síðara stigi að ræða það rækilega, eftir að sú athugun hefur farið fram, en mér þykir samt sem áður rétt þegar á þessu frumstigi málsmeðferðarinnar hér í deildinni að benda á nokkur atriði í sambandi við þetta mál, sem ég tel bera sérstakt vitni um blekkingar og vanefndir hæstv. ríkisstj. Ég ætla að leyfa mér að fara nokkrum orðum um þennan söluskattsauka, sem hér er beðið um á árinu 1961. Jafnframt því sem rætt er um þennan söluskattsauka, verður tæplega hjá því komizt að víkja nokkuð að söluskattinum almennt og þeirri skattlagningaraðferð, sem þar er um að tefla. Vissulega er það svo, að þessi framlengingarbeiðni hæstv. ríkisstj. gefur ríkt tilefni til þess, að rætt sé nokkuð almennt um efnahagsmálastefnu ríkisstj. og það hrapallega skipbrot, sem hún nú þegar hefur beðið. Ég skal þó ekki fara langt út í þá sálma að þessu sinni. Það er svo með þetta mál, eins og hv. síðasti ræðumaður gerði grein fyrir og ég ætla ekki að endurtaka, að það virðist frekar haft hljótt um það, og því skýtur svona gjarnan upp nokkuð að óvörum. Þessi bráðabirgðasöluskattur kom yfir eins og reiðarslag á s.l. vetri. Það var svo, eins og þegar hefur verið tekið fram, að í þeirri bók, sem hæstv. ríkisstj. gaf út s.l. vetur og hún kallaði Viðreisn, var skýrt frá því, að til stæði að leggja á almennan söluskatt, og þar var nefnd sú upphæð, sem sá almenni söluskattur skyldi nema, en það var ekki vikið að því einu orði, að það væri ætlunin að hækka innflutningssöluskattinn, heldur var þvert á móti látið að því liggja, að hann ætti að vera óbreyttur. Þetta var þó miklu betur undirstrikað í greinargerð þeirri, sem fylgdi fjárlagafrv. því, sem hæstv. núv. fjmrh. lagði fram á Alþingi s.l. vetur. En þar sagði m.a. orðrétt svo - með leyfi hæstv. forseta: „Ekki er áformað að breyta núgildandi söluskatti á innflutningi, en hann er áætlaður 154 millj. kr. með hliðsjón af reynslu s.l. árs og áhrifum væntanlegra efnahagsaðgerða.“ Í athugasemdum með efnahagsmálafrv. ríkisstj. var talað um hinn nauðsynlega nýja söluskatt, og í umr. á Alþingi um það mál var einnig rætt um hinn nýja væntanlega söluskatt, en það var ætíð þá um hann talað á þá lund, að hann skyldi vera hundraðsgjald og það lágt hundraðsgjald af innanlandsviðskiptum og allri þjónustu, en aldrei ýjað í þá átt, að innflutningssöluskatturinn yrði hækkaður. En svo kom þetta stóra slys á daginn, sem síðasti ræðumaður vék nokkuð að og ég skal ekki orðlengja um, að það kom fram mjög mikil reikningsskekkja í sambandi við þetta mál allt, - það kom sem sé á daginn, að það vantaði nokkra milljónatugi til, til þess að áætlanir ríkisstj. stæðust, og þá var gripið til þess ráðs að hækka innflutningssöluskattinn, sem hafði verið 7 eða 7.7%, hækka hann um 8.8%, þannig að innflutningssöluskatturinn skyldi vera 16.5%. En jafnframt var það svo sett fram á þá lund, að þessi viðbótarsöluskattur var ekki settur í þann kafla söluskattslaganna, sem fjallar um innflutningssöluskattinn, heldur var honum skotið inn í ákvæði til bráðabirgða. Og það var látið óspart í ljós, að þessi viðbótarsöluskattur ætti aðeins að vera til bráðabirgða, hann ætti aðeins að innheimtast á árinu 1960, eða þann hluta ársins, sem þá var eftir að líða. Þetta var sett allgreinilega fram í grg. með frv. að söluskatti á síðasta Alþingi. Þar sagði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í frv. er lagt til, að lögleiddur verði 3% almennur söluskattur á vörusölu, vinnu og þjónustu á síðasta stigi viðskipta. M.a. af þeim sökum, að skattur þessi getur eigi komið til framkvæmda, fyrr en nokkuð er liðið af árinu, er fyrirsjáanlegt, að með honum einum saman fæst ekki sú fjárhæð, sem frv. til fjárl. gerir ráð fyrir. Hefur því verið horfið að því til bráðabirgða að afla þess, sem á vantar, með viðbótarsöluskatti á innfluttar vörur. Er áætlað, að til þess þurfi að hækka núgildandi innflutningssöluskatt um 8% eða úr 7% í 15%, og er lagt til, að sú hækkun gildi til ársloka 1960. Eins og áður getur, hefur skammur tími verið til athugunar og undirbúnings máls þessa, og því er sú leið, sem hér er farin, að nokkru leyti bráðabirgðaleið. Verður unnið áfram að málinu og væntanlega unnt að leggja fyrir næsta Alþingi tillögur um frambúðarlausn þess.“ Það er að vísu svo, að það má segja, að það sé ofur lítill fyrirvari í þessari grg., þar sem svo einkennilega er til orða tekið, að hér sé að nokkru leyti um bráðabirgðaleið að ræða. Og sannleikurinn er sá, að þessi framlengingarbeiðni, sem hér liggur fyrir, kemur framsóknarmönnum ekki í sjálfu sér á óvart, því að t.d. tók fulltrúi Framsfl., hv. 1. þm. Norðurl. e., fulltrúi Framsfl. í þeirri n., sem fjallaði um málið, fram í nál. sínu þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Þessi skatthækkun er að vísu talin eiga að vera til bráðabirgða fyrir líðandi ár. En hver býst við öðru en framlengingu slíkra ákvæða? Engar líkur eru til, að ríkisstj. um næstu áramót telji sig mega missa þær 180 millj. kr., sem áætlað er að þessi skattauki gefi á heilu ári.“ Það verður nú ekki annað sagt en við framsóknarmenn og stjórnarandstæðingar raunar allir höfum að þessu leyti til reynzt harla sannspáir. En þegar þessi spá var sett fram hér á s.l. Alþingi og aðrar þvílíkar, þó voru þær kallaðar hinar verstu hrakspár. Það er að vísu rétt, að hæstv. fjmrh., svo reyndur og greindur maður sem hann er, fór mjög í kringum það, hversu varanlegt gildi þessum söluskatti væri ætlað að hafa, en aðþrengdur varð hann þó að láta uppi um það nokkra skoðun. Hann sagði, ef ég man rétt, eitthvað á þessa lund: Það er ekki lagt til að þessu sinni, að 8% skatturinn standi nema þetta ár. - Og það má að vísu segja, að hann hafi með þessu orðalagi haft nokkurn fyrirvara. En ég staðhæfi það nú samt sem áður, að hann hafi í sínum ræðum um þetta mál lagt á það megináherzlu, þegar hann var að afsaka það, hvers vegna væri komið fram með þessa till. um viðaukasöluskattinn, að honum væri aðeins ætlað að standa til bráðabirgða. Hæstv. fjmrh. var þá í nokkrum vandræðum með það, hvernig hann ætti að verja þessa ráðstöfun, m.a. vegna þess, sem búið var að segja í grg. fjárlfrv., og líka þeirra yfirlýsinga, sem gefnar höfðu verið af hálfu hæstv. ríkisstj. í sambandi við þetta mál, og eins vegna þess, hvernig málgögn hæstv. ríkisstj, höfðu um þetta mál skrifað. En hæstv. ráðh. taldi, ef ég man rétt, einkanlega þrjár ástæður. Hann lét þess getið í fyrsta lagi, að þegar - og þá var hann að afsaka þessa reikningsskekkju, sem kom þarna fram - um söluskattinn almenna hefði upphaflega verið rætt, þá hefði ekki alveg verið gengið út frá því, hvort hann yrði heldur 3% eða 4%, og hefði jafnvel fremur verið ætlazt til þess, að hann yrði 4%. Hann lét þess enn fremur getið, að undanþágur í söluskattsfrv. hefðu orðið meiri en gert hefði verið ráð fyrir, þær hefðu orðið víðtækari en gert hefði verið ráð fyrir upphaflega. En í þriðja lagi, og á það var, ef ég man rétt, aðaláherzlan lögð, gæfi söluskatturinn, sá almenni, minna en ráð hafði verið fyrir gert, vegna þess að hann stæði aðeins þrjá ársfjórðunga. Þessi síðasta röksemd ráðh. gaf auðvitað óbeint til kynna, að það mundi ekki verða þörf fyrir þennan viðbótarsöluskatt á árinu 1961, þegar hægt væri að innheimta almenna söluskattinn fyrir heilt ár. Og það er alveg öruggt, að hvað sem ræðum hæstv. fjmrh. leið hér á Alþingi, þá undirstrikuðu málgögn stjórnarflokkanna það hvað eftir annað rækilega, að þessum bráðabirgðasöluskatti væri aðeins ætlað að standa til áramóta. Hann mundi ekki verða innheimtur lengur, hann mundi ekki verða framlengdur. Það mætti áreiðanlega sanna þetta með ótal tilvitnunum í Morgunblaðið. En þó að það megi segja samkvæmt því, sem ég hef þegar fram tekið, að þessi framlengingarbeiðni, sem hér liggur nú fyrir, komi stjórnarandstæðingum ekki á óvart, vegna þess. að hún er í samræmi við það, sem þeir sögðu fyrir, þá hlýtur hins vegar þessi framlengingarbeiðni að koma stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj. ákaflega á óvart, því að ef þeir hafa lagt trúnað á það, sem um þetta var sagt í málgögnum ríkisstj., þá máttu þeir vissulega ganga út frá því og treysta því, að þessi viðaukasöluskattur yrði ekki framlengdur. Og eins og áður hefur verið sagt, þá er hér sannarlega ekki um neitt lítilræði að tefla, þegar um er að ræða álögur, sem jafngilda þúsund króna álögum á hvert mannsbarn í landinu. Það skal að vísu viðurkennt, að þessi söluskattsauki er í sjálfu sér að skömminni til skárri en sá almenni söluskattur, því að hinn almenni söluskattur, sem nú er lagður á alla hluti hér í landi og hvers konar þjónustu, er í eðli sínu ákaflega ranglátur og óheppilegur á allan hátt. Hann er ranglátur af því, að hann leggst þyngst á þá, sem þyngstar byrðar bera í þjóðfélaginu, að öðru jöfnu, leggst þyngst á þá, sem stærsta fjölskyldu hafa og að öðru leyti eru sízt um það færir að bera skatta, og hann er óheppilegur vegna þess, að aðferðin við innheimtu hans er á þá lund, að það er mikil hætta á því, að hann komi ekki allur til skila, og það er mikil hætta á því, að hann freisti þeirra manna, sem eiga að sjá um innheimtu á honum, til óskilvísi og jafnvel óheiðarleika. Sú freisting, sem þeim er búin í sambandi við innheimtu þessa skatts, er svo mikil, að það er, held ég, ekki ofsagt, þó að það sé gert ráð fyrir því, að þeir standist hana ekki allir og að þessi skattur komi þess vegna aldrei til skila. Og það er alveg augljóst, að þessi almenni söluskattur hefur mjög verkað og hlýtur mjög að verka í þá átt að hækka almennt vöruverð í landinu og auka þannig stórkostlega dýrtíð. Það er vissulega svo, að það eru fleiri en stjórnarandstæðingar, sem eru þeirrar skoðunar eða hafa verið þeirrar skoðunar, að söluskattur væri óheppileg skattlagningaraðferð og að það væri varhugavert að leggja inn á þá braut að afla ríkissjóði tekna með söluskatti. Það var a.m.k. sú tíð, að annar af stuðningsflokkum hæstv. ríkisstj. leit svo á, að söluskattur væri ákaflega óheppileg og óhentug skattheimtuaðferð, ranglát og ósanngjörn. Og m.a. af því, að það var nú vitnað af hv. síðasta ræðumanni, 5. þm. Norðurl. e., nokkuð til nýlega gerðrar samþykktar Alþýðuflokksfélags um þessi mál, þá þykir mér ekki óviðeigandi að rifja líka upp eldri stefnuyfirlýsingar þessa flokks um þetta mál. Og ég vildi mega - með leyfi hæstv. forseta - lesa það upp, sem Haraldur Guðmundsson þáv. alþm. og þáv. formaður Alþfl. sagði um söluskattinn í þingræðu á Alþingi 1953, en þá talaði Haraldur Guðmundsson ekki aðeins í sjálfs sín nafni, heldur talaði hann þá í nafni Alþfl., því að hann sagði, með leyfi hæstv. forseta: „Ég álít - og Alþýðuflokkurinn er sömu skoðunar - að af - mér liggur við að segja - öllum þeim tollum, sem á eru lagðir hjá okkur, sé söluskatturinn ranglátastur og óskynsamlegastur. Hann er ranglátastur af því, að hann lendir langþyngst á þeim, sem minnsta getu hafa til að greiða til opinberra þarfa. Hann fellur langþyngst á barnmargar fjölskyldur og stór heimili. Og það þarf ekki orðum að því að eyða, hversu ranglátt slíkt fyrirkomulag er til innheimtu opinberra gjalda. Aðrir tollar ýmsir - ég vil nú ekki segja flestir - eru þó á lagðir með það sjónarmið fyrir augum, að þeir séu mismunandi þungir, eins og t.d. verðtollurinn, eftir því, hvaða vörur eiga í hlut, hvort hægt er að komast af án þeirra eða ekki. En til þessa sjónarmiðs er engan veginn tekið tillit við álagningu söluskattsins, heldur þvert á móti. Í öðru lagi liggur í augum uppi, að söluskatturinn hlýtur að hækka verðlag í landinu og þar með dýrtíðina a.m.k. sem skattinum nemur og þeirri álagningu, sem óhjákvæmilega hlýtur að koma á hann í öllum viðskiptum. Sú aukna dýrtíð, sem af þessu stafar, kemur svo. fram í hækkuðum framleiðslukostnaði. Af því leiðir aftur, að útflutningsvörur okkar, sem framleiddar eru með þessum háa framleiðslukostnaði, verða torseldari og standa þess vegna lakar að vígi í samkeppninni við hliðstæðar vörur á heimsmarkaðinum. Tollur þessi og skattur er því hvort tveggja í senn ranglátur gagnvart þeim, sem greiða hann, og mjög óskynsamlegur frá sjónarmiði þjóðfélagsheildarinnar. Við leggjum því til, Alþýðuflokksmenn, að þessi skattur verði felldur niður.“ Þessi orð Haralds Guðmundssonar standa í B-deild Alþingistíðinda 1953, bls. 109, og þetta er að mínu viti svo sönn og skynsamleg lýsing á söluskattinum, bæði söluskattinum almennt og þeim viðbótarsöluskatti, sem hér er um að ræða, að það er ekki á mínu færi að gefa þar á betri lýsingu. En þó er það oft svo, að einn kemur öðrum meiri. Og annar hv. Alþfl. þm. kvað einmitt á þessu sama þingi enn sterkar að orði en þáv. formaður Alþfl. Það var núv. hæstv. viðskmrh., Gylfi Þ. Gíslason. Hann sagði um söluskattinn: „Við þetta allt saman bætist svo, að söluskatturinn er í eðli sínu ranglátur. Það er einhver ranglátasti skattur, sem lagður hefur verið á af íslenzka löggjafanum. Og það er ekki nóg með það; að hann sé ranglátur í eðli sínu. Framkvæmdin á söluskattsinnheimtunni hefur og verið þannig, að á því er enginn vafi, að enginn skattur hefur verið svikinn jafnstórkostlega og söluskatturinn. Það er ekki aðeins ríkissjóður, sem tekur inn mikið fé í skjóli þessara lagaákvæða um söluskattinn, heldur taka ýmiss konar atvinnurekendur einnig inn stórfé í skjóli þessara ákvarða. Það er suðvelt að svíkja tekjuskatt fyrir þá, sem hafa stórfelldan atvinnurekstur með höndum. Það er, margfalt auðveldara að svíkja söluskatt. Það er jafnopinbert leyndarmál og skattsvikin í tekjuskattinum, að þau eru gífurleg í söluskattinum.“ Þessi orð hæstv. viðskmrh. má finna í Alþingistíðindunum frá 1953, B-deildinni, á bls. 81. En Alþfl. virðist hafa skipt um skoðun í þessu efni, a.m.k. var hann á annarri skoðun í fyrravetur, þegar gengið var frá þessu frv. hér á Alþingi. Nú er eftir að vita, hvort Alþfl. hefur aftur skipt um skoðun, en til þess gæti bent sú samþykkt, sem Alþýðuflokksfélag Reykjavíkur gerði. En Alþfl. og Alþýðublaðið virtust í fyrravetur um skeið vera.. mjög spennt af söluskattinum. Það setti upp í leiðara, sem frægt er, skóladæmi eða dæmi fyrir skólabörn, þar sem það komst að þeirri niðurstöðu, að það væri auðvelt reikningsdæmi fyrir hvert skólabarn í landinu, að söluskatturinn gerði hvorki til né frá, ríkissjóður hefði haft þetta miklar tekjur eftir öðrum leiðum, nú tæki hann þessa sömu upphæð bara eftir öðrum leiðum, útkoman væri núll. En í þessu sambandi láðist Alþbl. að gera grein fyrir því, .sem áður fyrr skipti nokkuð miklu máli í stefnu Alþfl., að það er ekki alveg sama, hvar skattarnir eru teknir. Og þó að jafnvel væri gengið út frá því, sem ekki var nú, að það væri rétt, að skattupphæðin, sem innheimt væri í ríkissjóð, hefði verið hin sama, þá var það vitaskuld svo, að þessi skattheimta, sem framkvæmd er með söluskattinum, kemur niður á allt öðrum aðilum en sú skattheimta, sem áður var og Alþbl. virtist vilja bera saman við þá. Þess vegna var það, svo, að Alþbl. mun hafa fundið það fljótlega á eftir, að almenningur sætti sig ekki við þetta og almenningi fannst það ekki vera alveg sama, þó að upphæðin væri jafnvel sú hin sama, ef þetta væri tekið allt annars staðar en áður var. Þess vegna reyndi Alþbl. að gera yfirbót, og 11. marz 1960 var þar skrifað á þessa lund, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar lífskjör alþýðunnar eru svo kröpp, að hún getur ekkert leyft sér nema nauðþurftir, er að sjálfsögðu mjög óréttlátt að leggja á þær vörur söluskatt. Við þær aðstæður kemur skatturinn þyngst niður á þeim, sem sízt skyldi. Hér þarf einfalt kerfi, sem er auðskilið og sem minnst af undanþágum. Hér þarf umfram allt nákvæmt eftirlit með innheimtu skattsins, svo að honum verði ekki hreinlega stolið á leið frá neytanda til ríkiskassans. Það mun fara verulega eftir þessu framkvæmdaratriði, hvort almenningur sættir sig við skattinn eða ekki. Þetta sagði Alþbl. 11. marz s.l. Alþfl. þm. samþykktu söluskattinn þrátt fyrir það, þó að Alþbl. segði, að það væri mjög óréttlátt að leggja söluskatt á þessar vörur, sem til nauðþurfta teljast. Einu sinni var sagt: Hið góða, sem ég vil, það geri ég ekki, en hið vonda, sem ég vil ekki, það geri ég. Það lítur út fyrir, að Alþfl: þingmönnum sé í þessu máli eitthvað svipað farið. En einmitt í sambandi við þetta og vegna þess, að í þessari Alþýðublaðsgrein, sem ég las upp, er á það minnzt, að allt velti á því, að „haft sé nákvæmt eftirlit með innheimtu skattsins, svo að honum verði ekki hreinlega stolið á leið frá neytanda til ríkiskassans“, eins og Alþbl. orðar það, þá vildi ég mega benda hv. Alþfl. þm. á það og minna þá á, að fyrir þessari hv. d. liggur frv. flutt af okkur hv. 1. þm. Norðurl. e., þar sem lagt er til, að lögfest verði skipan, sem gefur almenningi færi á að fylgjast með skilum á söluskatti, en það frv. felur það í stuttu máli fyrst og fremst í sér, að fjórum sinnum á ári skuli bæjarfógetar og sýslumenn leggja fram skýrslur um álagðan söluskatt, sem sýni heildarupphæð söluskattsins hjá hverjum skattgreiðanda fyrir sig og skilaðan skatt, og eiga skýrslur þessar að liggja frammi almenningi til sýnis. Ég fæ ekki betur séð en það væri alveg tilvalið tækifæri fyrir hv. Alþfl: þm. að standa nú að einhverju leyti við hin stóru orð Alþbl. og sinna ágætu foringja og tryggja með þessum hætti og ljá atbeina sinn til þess, að þetta frv. nái fram að ganga, og veita því þannig lið, að með þessum hætti verði það tryggt, að söluskattinum verði ekki hreinlega stolið á leiðinni frá neytanda til ríkiskassans, eins og Alþbl. orðaði það. Ég hef talað hér dálítið um Alþfl. Það er kannske ekki rétt að halda áfram að gera það. En samt sem áður finnst mér einmitt ástæða til þess í sambandi við þetta mál að benda á, hversu gersamlega Alþfl. hefur skipt um stefnu í þessu máli, og það er sannarlega ekki að undra, þegar það er haft í huga, þó að síðasta Alþfl.- þing eða Alþfl.- fundur gerði samþykkt um, að það þyrfti að endurskoða stefnu flokksins, því að vissulega er stefnan í þessu söluskattsmáli orðin algert brot og í algeru ósamræmi við stefnu Alþfl. fyrr á árum. En það gildir raunar ekki aðeins um þennan söluskatt, heldur má segja, að það sé eiginlega svo i flestum málum, sem þessi hæstv. núv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir, að þær leiðir, sem þar eru valdar, ganga alveg í berhögg við þá stefnu, sem Alþfl. áður fyrr fylgdi og hann taldi rétta. Fer ekki hjá því, að þeim, sem áður treystu Alþfl. og höfðu á honum mætur, renni þetta nokkuð til rifja. Það er eins og það hvarfli að manni úr þjóðsögunum sagan af umskiptingnum. Það kannast allir við þá sögu, þegar barn var á bæ, allra barna vænst og óx þar upp eins og laukur í túni, en svo var það eitt sinn, þegar húsfreyjan þurfti að víkja sér frá, að þá komust illar vættir að þessu barni, og þegar hún kom aftur, var komið í staðinn fyrir þetta væna og álitlega barn allt annað og óálitlegra, sem var á allt aðra lund en hið fagra og myndarlega barn, sem áður hafði verið. Það er eins og Alþfl. hafi orðið hér fyrir þessu sama, hann sé orðinn að eins konar umskiptingi í þeim fjötrum, sem hann er nú í hjá Sjálfstfl. Vel má svo fara, að hann leysist aldrei úr þeim fjötrum og endi sitt skeið sem umskiptingur. En þó er þjóðsagan ekki öll sögð með þessu, því að það kom fyrir, að þessir umskiptingar breyttust til hins betra, og óvætturin, sem hafði hrifið hið betra barn, skilaði því aftur, einkanlega ef þessum umskiptingi var veitt hæfileg ráðning, þá sagði það til sín. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þátt Alþfl. sérstaklega í þessu söluskattsfrv., sem hér liggur fyrir, og í söluskattinum almennt. En vissulega væri ástæða til þess, ef þm. hans vildu hér á eftir gera grein fyrir því, hvernig stendur á þeim skoðanaskiptum, sem hjá þeim hafa orðið í þessum efnum. Og náttúrlega væri fróðlegt að fá það upplýst, hvort það er ekki rétt, sem hv. síðasti ræðumaður sagði um samþykkt Alþýðuflokksfélags Reykjavíkur, og væri fróðlegt að vita, hvort þeir ætla að fylgja þeirri samþykkt eftir, og þá skilst mér, að þeir muni trauðla geta greitt atkv. með þessari framlengingu á þessum viðaukasöluskatti, sem hér er farið fram á. Ég skal svo ekki lengja mál mitt mikið úr þessu. En ég sagði það í upphafi máls míns, að það væri í sjálfu sér ástæða til þess í sambandi við þetta mál, sem hér er til umr., og þá kjaraskerðingu, sem þetta frv. felur í sér fyrir allan almenning í landinu, að ræða nokkuð þá almennu efnahagsmálastefnu, sem fylgt hefur verið í tíð núv. ríkisstj., en sú stefna hefur, eins og ég sagði, beðið algert skipbrot. En merki þeirrar stefnu var hafið undir ákaflega háfleygum einkunnarorðum. Það kannast allir við það, hver yfirskrift var yfir þeirri stefnu. Hún var: Leiðin til bættra lífskjara. - Þess vegna er einmitt í sambandi við kjaraskerðingu eins og þessa, sem hér liggur fyrir, ástæða til að minna á aðrar þær kjaraskerðingar, sem þessi hæstv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir og lagt á almenning í þessu landi, og bera saman við það, hvernig það verður samrýmt loforðinu um leiðina til bættra lífskjara. Þar má í stuttu máli segja það, að þessi ríkisstj. hefur með sínum aðgerðum beitt sér fyrir því eða valdið því réttara sagt, að vöruverð allt í þessu landi hefur stórkostlega hækkað og dýrtíðin stórkostlega magnazt vegna þeirrar ofboðslegu gengisfellingar, sem framkvæmd var, og að hinu sama hefur einmitt stuðlað söluskatturinn og vaxtaokrið, hækkað vöruverðið og magnað dýrtíðina. Og það er einmitt það, sem alveg sérstaklega skilur á milli þeirrar gengisfellingar, sem hæstv. núv. ríkisstj. beitti sér fyrir, og þeirra gengislækkana, sem áður hafa verið framkvæmdar hér á landi og Framsfl. hefur átt hlut að, að samfara þeim gengisbreytingum, sem hann hefur tekið þátt í, hefur hann jafnan lagt á það áherzlu, að það væru gerðar samtímis ráðstafanir, sem drægju nokkuð úr þeim byrðum, sem óhjákvæmilega hlutu að fylgja gengisfellingunni og hlutu óhjákvæmilega samfara henni að leggjast á allan almenning. En það var einmitt hin algerlega breytta stefna, sem tekin var upp og núv. hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir, að það væri ekki nægilegt að framkvæma þessa gífurlegu gengisfellingu, heldur yrði einnig jafnframt henni að gera aðrar aðgerðir, sem verkuðu í sömu átt og legðust á allan almenning og stuðluðu þannig að samdrætti. Og að hinu sama hefur auðvitað stuðlað vaxtaokur og takmarkaðir lánsfjármöguleikar, þannig að mjög fáir geta nú fengið lán og þá auðvitað sízt þeir, sem helzt þyrftu lánanna með. En jafnframt því sem þessar byrðar hafa verið lagðar á almenning og dýrtíðin hefur verið mögnuð svo stórkostlega sem raun ber vitni, hefur það verið ákveðið, að afurðaverð og kaupgjald skyldi standa í stað. Afleiðingarnar af þessari stjórnarstefnu blasa nú hvarvetna við, og sú mynd, sem við blasir, er óglæsileg. Hún er í stuttu máli á þessa lund, að hvarvetna hefur dregið stórkostlega úr framkvæmdum, t.d. byggingarframkvæmdum. Það hefur dregið úr útgerðinni þannig, að hinir stóru togarar eru nú til sölu, og það hefur dregið úr útgerðinni þannig, að útgerðarmenn telja sig ekki geta haldið áfram útgerðinni að óbreyttum aðstæðum og gera stórkostlegar kröfur, sem kunnugt er og ég skal ekki eyða tíma í að rekja hér. Og hvers konar aðrar framkvæmdir, bæði í sveit og við sjó, hafa dregizt saman. Það má þess vegna segja, að það hafi kannske náðst sá árangur, sem sagt var fyrir að mundi leiða af þessum aðgerðum öllum saman, sem söluskatturinn og þá einnig viðaukasöluskatturinn er einn þátturinn í og ég þess vegna nefni líka hér, að þessar aðgerðir allar saman hafi leitt til samdráttar. Og það er öllum hugsandi mönnum ljóst, að þessar aðgerðir allar eru að leiða til kreppu í þessu landi. Það er að byrja kreppa í þessu landi, og það verður ekki langt þangað til, ef núv. ríkisstj. sér ekki að sér, að það fer að bera á alvarlegu atvinnuleysi í þessu landi. Og ég verð að segja það, að mörgu stendur mér hér stuggur af, en ég verð að segja það, að af fáu stendur mér meiri stuggur en atvinnuleysi. Og ég hygg, að fátt sé það, sem veldur meira böli hér á landi en atvinnuleysið. Það er einmitt þetta, sem þessi núv. hæstv. ríkisstj, er að leiða yfir þetta land með sínum aðgerðum. Hún er enn fremur, auk atvinnuleysisins, að leiða yfir það, að fjöldi manna hlýtur að missa sínar eignir, ef haldið verður áfram á sömu braut. Það er alveg augljóst mál, að fjöldi manna missir sín hús, missir sínar íbúðir, missir sín skip o.s.frv. Hjá þessu verður ekki komizt, ef ekki verður skipt um stjórnarstefnu. Ég hef aldrei haldið því fram, að vandinn í efnahagsmálunum hafi verið lítill, þegar núv. hæstv. ríkisstj. tók við. Ég hef hins vegar sagt, að hann hafi verið mikill, og hann var að nokkru leyti eða meðfram mikill vegna ábyrgðarlausra aðgerða, sem Alþfl.- stjórnin stofnaði til á árinu 1959, en gerði vitaskuld í skjóli Sjálfstfl. og hann kemst þess vegna ekki hjá að bera ábyrgð á. Ég álít þessar aðgerðir, sem hæstv. núv. ríkisstj. stendur fyrir, vera háskalegar, og þó að vandinn hafi verið verulegur, þegar núv. hæstv. ríkisstj. tók við, þá fer það ekki á milli mála, að vandinn nú er orðinn miklu, miklu meiri og geigvænlegri en þegar hún tók við völdum, og ég spái því, að sá vandi verði ekki auðleystur. Og það er alveg víst, að með hverjum degi sem líður og þessi hæstv. ríkisstj. fer með völd, þá verður sá vandi meiri. Þess vegna er það öllum fyrir beztu, að þessi hæstv. ríkisstj. fari frá völdum sem fyrst, þannig að þjóðinni og stjórnmálaflokkunum. gefist kostur á því að athuga þessi mál frá grunni og taka til athugunar, með hverjum hætti er hægt að ná samstöðu um skynsamlega lausn þessara þýðingarmiklu mála og forða frá dyrum þeim voða, sem fram undan er, atvinnuleysi og eignamissi fjölda manna, ef ekki verður breytt um stjórnarstefnu. Það má segja, að ég hafi kannske farið nokkuð út fyrir þetta mál, sem hér er nánast til umr., en það hef ég einmitt gert vegna þess, að þessi söluskattsauki, sem hér er um að ræða, er einn liður í þessum kjaraskerðingarráðstöfunum hæstv. núv. ríkisstj.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér er til umr., er einfalt að formi og ekki langt að meginmáli. En hér er samt um að ræða stórt mál. Í þessu frv. felast ákvæði um háa skattheimtu, sem leggja á að nýju á herðar almennings í landinu, og löggjöfin um söluskattinn, sem þetta frv. er breyting á, er enn fremur einn liður í efnahagsmálakerfi núv. ríkisstj., sem hún sjálf og stjórnarflokkarnir hafa valið heitið viðreisn. Mér finnst því ástæða til að bæta nokkrum orðum við það, sem þegar er fram komið um þetta mál. Þegar Alþingi var sett haustið 1959, lagði fyrrv. fjmrh. fram frv. til fjárlaga. Á tekjubálki þess frv. er söluskattur áætlaður 148 millj. kr. Þetta frv. hlaut þá einstæðu meðferð hér á hv. Alþingi, að fjmrh. fékkst ekki til þess að mæla fyrir því einu orði, heldur var því kastað í ruslakörfuna. En eftir þinghléið leggur hæstv. fjmrh. fyrir nýtt fjárlagafrv., og þá kom í ljós, að áætlun um söluskatt frá því, sem hið fyrra frv. gerði ráð fyrir, var hækkuð svo að hundruðum milljóna króna nam. M.a. er þá færður inn í fjárlagafrv. liður, sem fá átti með sérstökum söluskatti af vörusölu og þjónustu innanlands og átti að nema í heild 280 millj. kr. Í grg. þess frv., fjárlagafrv. núv. hæstv. fjmrh., er það tekið fram, eins og bent hefur verið á af þeim ræðumanni, sem síðast talaði, að það sé ekki fyrirhugað að hækka söluskattinn í innflutningi. Þetta var sá boðskapur, sem alþm. var fluttur með fjárlagafrv. núv. hæstv. fjmrh. fyrir árið 1960. En skömmu síðar en það fjárlagafrv. hafði verið lagt fram flytur ríkisstj. frv. til laga um efnahagsmál, og í grg. þess frv. er vikið að þessum sérstaka þætti hins nýja kerfis, söluskattinum, og þar segir svo um söluskattinn, með leyfi hæstv. forseta: „Veruleg ný tekjuöflun verður einnig að koma til. Er það ætlun ríkisstj., að þeirra tekna verði aflað með nýjum söluskatti, og mun frv. um hann verða lagt fyrir Alþingi á næstunni. Er áætlað, að heildartekjur af þeim skatti verði 280 millj. kr. Af þeirri upphæð eiga 224 millj. kr. að ganga til ríkisins, en 56 millj. kr. til sveitarfélaga.“ Hér kemur það ekki fram, fremur en í grg. fjárlagafrv., að ætlun hæstv. ríkisstj. sé að hækka söluskatt í innflutningi. En það kemur fram í grg. með efnahagsmálafrv., að taka átti upp nýtt kerfi, eins og við höfum nú þegar fengið nokkra reynslu af, og loforðin í sambandi við það kerfi voru ekki skorin við nögl. Í grg. fyrir efnahagsmálafrv. segir m.a. orðrétt þannig: „Hér er ekki um að ræða ráðstafanir sama eðlis og þær efnahagsráðstafanir, sem tíðkazt hafa svo að segja árlega nú um skeið og snert hafa fyrst og fremst breytingar á bótakerfi útflutningsins og nauðsynlega fjáröflun í því sambandi, heldur algera kerfisbreytingu samhliða víðtækum ráðstöfunum í félagsmálum, skattamálum og viðskiptamálum.“ Og enn fremur segir orðrétt: „Af þessum sökum er það megintilgangur þeirrar stefnubreytingar, sem ríkisstj. leggur til, að framleiðslustörfum og viðskiptalífi landsmanna sé skapaður traustari, varanlegri og heilbrigðari grundvöllur en atvinnuvegirnir hafa átt við að búa undanfarin ár. Með því móti telur stjórnin, að atvinnuöryggi sé bezt tryggt til frambúðar og líklegust skilyrði sköpuð fyrir aukinni þjóðarframleiðslu og batnandi lífskjörum.“ Enn liðu tímar fram, og þá flytur hæstv. ríkisstj. frv. til laga um söluskatt. Þá kemur það fyrst í ljós, gagnstætt því, sem þm. hafði verið boðað í sambandi við fjárlagafrv. og efnahagsmálafrv., að ætlunin var að knýja það fram að stórhækka söluskatt í innflutningi, þannig að til viðbótar þeim 7% söluskatti, sem innheimtur hafði verið og átti að haldast, var lagt til með bráðabirgðaákvæði í frv. að hækka þann skatt um 8% og að sú skattheimta yrði gerð til ársloka 1960. En þetta samtals nemur raunverulega 16.5%, þegar það álag, sem á þetta fellur, er með talið. Það var nú að nokkru rakið af þeim, sem talaði hér á undan mér, hv. 3. þm. Norðurl. v., hvaða rök hæstv. fjmrh. færði fyrir því, að nauðsyn bæri til að flytja þetta bráðabirgðaákvæði og knýja það gegnum þingið. En ég vil endurtaka það og leggja á það áherzlu, að meginröksemd ráðh. var sú, að vegna þess að hinn almenni söluskattur ætti ekki að gilda allt árið, þá þyrfti að grípa til bráðabirgðaráðstafana til þess að vega upp þá skerðingu, sem af því leiddi, og þessi röksemd átti að fela það í sér, að réttmætt væri að flytja þetta bráðabirgðaákvæði við söluskattsfrv. Nú er augljóst, að löggjöfin um söluskatt á að vera í gildi árið 1961, svo að þessi meginröksemd um, að sú skattheimta gildi ekki 12 mánuði ársins, er ekki,lengur fyrir hendi. Þegar á þetta er litið, þessa meginröksemd, sem fram var flutt á síðasta þingi, er ekki í samræmi við hana það frv., sem nú er borið fram og er til umr. hér. Við framsóknarmenn - og raunar stjórnarandstæðingar - bentum á, að það væru ekki líkur til, að hæstv. ríkisstj. teldi sig mega missa þann tekjustofn á árinu 1961, sem henni var fenginn í hendur með samþykkt bráðabirgðaákvæðisins á síðasta þingi. En bæði þessari viðvörun okkar og viðvörunum okkar um aðra þætti efnahagsmálanna var þá í engu sinnt. Þvert á móti túlkaði hæstv. ríkisstj. stefnu sína með þeim einstæða hætti og sérstaka að gefa loforðin út í hvítri bók undir skjaldarmerki íslenzka lýðveldisins. Þessa sérstöku ráðstöfun átöldum við stjórnarandstæðingar, og ef þeir, sem að því stóðu, eru ekki þegar búnir að sjá, að það er ekki akkur að því fyrir þá að eiga þessi loforð geymd í hvítri bók undir skjaldarmerki Íslands, eins og reynslan er nú þegar orðin á framkvæmd þeirra og stefnan sýnist fram undan í því efni, þá hygg ég, að þeir eigi eftir að átta sig á því, að þessi ráðstöfun hafi ekki verið eðlileg. Og hvar sem á er litið, þá blasir það við, hvernig loforðið um hinn trausta grundvöll atvinnulífsins er nú þegar komið. Hvað segja sjávarútvegsmenn um þessar mundir um hinn trausta grundvöll sjávarútvegsins, - og raunar er svipaða sögu að segja af öðrum atvinnuvegum með þjóðinni? Eða hvernig skyldi reynslan vera orðin af loforðinu um hinn varanlega grundvöll atvinnulífsins? Ég hef það fyrir satt, að um þessar mundir séu til athugunar sérstakar ráðstafanir vegna atvinnuveganna, af því að grundvöllurinn, sem lofað er í hvítu bókinni að leggja, reynist ekki varanlegur, því miður, vil ég nú segja. Og hvað skyldi þá vera um hinn heilbrigða grundvöll atvinnulífsins, sem lofað var að leggja? Skyldi vaxtaokrið, sem er einn þáttur í efnahagsmálastefnu stjórnarinnar, vera þáttur í því að skapa heilbrigðan grundvöll fyrir atvinnulífið í landinu? Stéttir þjóðfélagsins hafa að undanförnu látið uppi álit sitt á þeirri ráðstöfun, - álit, sem er gagnstætt því; sem ríkisstj, hefur viljað halda fram í því efni. Í fjórða lagi var lofað atvinnuöryggi. Hvað er að segja um það? Er það ekki orðið svo eftir nokkurra mánaða viðreisnarstjórn núverandi ríkisstj., að það er að gera vart við sig atvinnuleysi, sem hefur ekki verið til staðar í þessu þjóðfélagi um alllangt skeið, sem betur fer. Ég hygg, að það sé svo víða nú, bæði meðal iðnaðarstéttanna og á fleiri sviðum, að menn beri ugg í brjósti um atvinnuöryggið í þessu landi. Þetta frv., sem hér liggur fyrir um framlengingu á bráðabirgðaákvæðum söluskattslaganna, staðfestir ásamt mörgu öðru, sem þegar er fram komið, að þær viðvaranir, sem við framsóknarmenn gáfum hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkum á síðasta þingi, voru ekki að ófyrirsynju gerðar. Eins og ég hef þegar tekið fram, er sú meginröksemd, sem færð var fram á síðasta þingi fyrir nauðsyn þessarar skattheimtu, sem hér er til umræðu, ekki fyrir hendi nú. Hinn almenni söluskattur verður innheimtur skv. gildandi lögum allt næsta ár. Orsakir þess, að þetta frv. er nú fram borið, eru því aðrar en þær, sem fram voru færðar í,fyrra. Orsakanna fyrir því er vitanlega að leita í þeirri reynslu, sem þegar er fram komin af stjórnarstefnunni, af viðreisnarstefnu stjórnarinnar, og hæstv. ríkisstj. er sjálf farin að átta sig á hver er. Þetta frv. er m.a. sönnun þess. Í þessu frv. felast ákvæði um skattheimtu, sem felur í sér mjög verulegar byrðar á almenning í landinu. Vegna þess er full ástæða til að minna á það, sem aðrir ræðumenn hafa þegar tekið fram, að sú skoðun hefur oft komið fram, sérstaklega af hálfu annars stjórnarflokksins, Alþfl., að söluskatturinn væri í eðli sínu ekki réttlátur tekjustofn. Hv. 3. þm. Norðurl. v. las hér orðrétt ummæli úr þingræðum forustumanna Alþfl., sem staðfesta þetta. Í þeim ummælum - og hinu sama hefur oft verið haldið fram í blöðum og ræðum manna um þessi mál hér á hv. Alþingi - kemur það glöggt fram, að sá er mismunur söluskatts og tolla, t.d. verðtolla, að þegar um tolla er að ræða, þá eru vörurnar flokkaðar eftir því, hve nauðsynlegar þær teljast, og hærri tollar lagðir á þær vörur, sem eru miður nauðsynlegar, og þeir, sem úr litlu hafa að spila, jafnvel aðeins naumlega til hnífs og skeiðar, hliðra sér hjá að kaupa hina tollahærri vöru. En söluskatturinn leggst hlutfallslega með jöfnum þunga á allan varning, sem inn er fluttur, þar sem hið sama prósentugjald er reiknað af verði vörunnar. Af því leiðir, eins og fyrrverandi formaður Alþfl., Haraldur Guðmundsson, benti á svo skýrt og svo rökrétt, eins og hans var venja, að söluskatturinn er í eðli sínu ranglátur og bitnar a.m.k. stundum harðast á hinum mannmörgu fjölskyldum og þeim, sem erfiðast eiga með að bera þungar fjárhagsbyrðar. Ef til vill verður á það bent í þessu sambandi, að það sé ekki nýtt fyrirbrigði í þjóðfélaginu að innheimta söluskatt til ríkisins. Það er að sönnu rétt. En upphaflega var gripið til þessa ráðs í sambandi við uppbótakerfið, þó að síðar færi svo, að söluskatturinn yrði tekjustofn ríkissjóðs. En ef við lítum á, hve háar fjárhæðir hafa að undanförnu verið innheimtar til ríkissjóðs með söluskatti, og berum saman við það, sem gert er á þessu ári og fyrirhugað að gera næsta árið að minnsta kosti, þá sjáum við, að hér er mjög ólíku saman að jafna. Árið 1956 er söluskattur samkv. fjárl. fyrir það ár 120 millj, kr. Árið 1957 er skv. fjárl. fyrir það ár söluskattur 110 millj. kr. Árið 1958 er söluskattur til ríkissjóðs 115 millj. kr. Árið 1959 er söluskatturinn til ríkissjóðs 151.4 millj. kr. En á árinu 1960 eru söluskattarnir; sem þá eru lagðir á til ríkissjóðs, skv. fjárl. 381 millj. kr., og við það bætast 56 millj., sem renna til sveitarfélaganna, eða samtals innheimtar með söluskatti fullar 437 millj. kr. Og samkvæmt því, sem fyrirhugað er að innheimta með söluskatti á árinu 1961, þá virðast mér þær tölur vera þannig: Söluskattar af innfluttum vörum, 7%, 156.5 millj. kr., eins og liðurinn er nú orðinn eftir atkvgr. við 2. umr. fjárlagafrv., þar við bætast 282 millj.; þetta er samtals 438.5 millj. til ríkissjóðs, og við það bætist 71 millj., sem á að renna til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, þannig að á árinu 1961 virðist mér að eigi að innheimta 509 millj. kr. af landsfólkinu með söluskatti. Nú kann einhver að benda á, að þær tölur, sem ég hef greint um söluskatt á árunum 1956–58 eða 1959, segi ekki allan sannleikann, vegna þess að á því tímabili rann hluti af söluskatti til útflutningssjóðs. Það er nú næsta erfitt að fá yfirlit yfir það, svo að öruggt sé, hve hár sá gjaldstofn var hvert ár um sig. En í skilríkjum, sem fylgdu efnahagsmálafrv. á síðasta þingi, er gert ráð fyrir, að ég ætla, að á árinu 1959 hafi sá skattur numið um 70 millj., og gefið í skyn, að hefði kerfið haldizt óbreytt og skattheimtan á árinu 1960, hefði hann ef til vill hækkað upp í 78 millj. kr. Ég ætla, að ég fari rétt með þessar tölur. En þess ber að gæta, þegar á þetta er litið, að með gengisbreytingunni tók fólkið í landinu á sig verðhækkanir, sem samsvöruðu því, sem áður hafði verið lagt á vöruverðið í söluskatti vegna sjávarútvegsins eða vegna atvinnuveganna. Það hefði því verið alls kostar eðlilegt, að um leið og gengisbreytingin var gerð, um leið og fólkið í landinu tók á sig þá verðhækkun, sem af henni leiddi, til þess að hið nýja gengi skilaði útflutningsatvinnuvegunum fleiri íslenzkum krónum en áður var, þá hefði verið alls kostar eðlilegt, að sá söluskattur, sem rann áður til útflutningssjóðs, félli algerlega niður, og er því í raun og veru hið eina rökrétta að strika hann algerlega út úr þessu dæmi. En við þær tölur, sem ég hef nefnt um árið 1961, vil ég þó bæta einni athugasemd. Við 2. umr. fjárl. er liðurinn „söluskattur af innfluttum vörum, 7%“ hækkaður úr 148 millj. í 156.5 millj. kr. Vitanlega er hér um áætlunarupphæð að ræða, sem hæstv. fjmrh. og hv. meiri hl. fjvn., sem að þessari brtt. stóð, mun þykja sennilegt að standist. En þar sem 8% söluskatturinn, sem fjallað er um í þessu frv., leggst á sama gjaldstofn og 7% söluskatturinn, þá skilst mér, að hann muni í reynd skila hærri fjárhæð en áætlað er í fjárlagafrv., ef sú áætlun um 7% söluskattinn reynist rétt, sem þegar er búið að samþykkja. Mér skilst, að hvort tveggja sé reiknað af sama gjaldstofni. Kynni þá að fara svo, að á árinu 1961 yrði innheimt alls af þjóðinni jafnvel nokkrum mun hærri fjárhæð með söluskatti en þær 509 millj., sem ég gat um áðan. Það er nú svo augljóst sem verið getur, það sem bent hefur verið á af mér og öðrum, sem talað hafa um þetta mál hér í dag, að sú meginröksemd, sem færð var fram fyrir nauðsyn þeirrar skattheimtu, sem hér er um að ræða, á því ári, sem nú er að líða, er ekki fyrir hendi á árinu 1961. Og þá er eðlilegt að spyrja: Hvers vegna er þá þetta frv. fram borið nú? Hver eru hin nýju viðhorf, sem hafa skapazt að þessu leyti, og hverjar eru orsakir þeirra? Ég ætla, að það liggi fyrir samkvæmt því, sem fram er komið í umr. hér á þingi og nái. fjvn., að tolltekjur ríkissjóðs muni ekki skila í ríkiskassann á þessu ári eins háum fjárhæðum og áætlað var og að ekki séu taldar líkur til, að á því verði breyting á næsta ári, og þess vegna reki nauður til að framlengja ákvæði um söluskattinn, sem átti að vera til bráðabirgða, til að vega upp á móti lækkun á tolltekjum ríkissjóðs. Það vekur einnig eftirtekt í sambandi við þetta mál, að í fjárlagafrv. fyrir yfirstandandi ár og í grg. með efnahagsmálafrv. og söluskattsfrv. í fyrra var áætlað, að hinn almenni söluskattur af vörusölu og þjónustu innanlands ætti að skila á heilu ári 280 millj. kr. Og til þess að staðfesta það enn að nýju, að sú skattheimta, sem fram fer á þessu ári samkvæmt bráðabirgðaákvæðum söluskattslaganna, væri gerð til þess að vega upp á móti því, að hinn almenni söluskattur er ekki innheimtur allt árið, þá var það staðfest með orðalagsbreytingu í fjárl. Í fjárlagafrv., eins og það var lagt fram á síðasta þingi af hæstv. fjmrh., er liðurinn orðaður þannig: „Af vörusölu og þjónustu innanlands 280 millj. kr.“ En sú eina breyting er gerð í þinginu, sem fram kemur í fjárl., eins og þau eru fyrir þetta ár, að liðurinn er orðaður svo: „Af vörusölu og þjónustu innanlands og bráðabirgðasöluskattur af innflutningi, 280 millj. kr.“ Fjárhæðin stendur heima, þessi bráðabirgðasöluskattur einungis lagður á og innheimtur samkvæmt fjárl. til þess að fylla upp í þá eyðu, sem skapaðist vegna þess, að hinn almenni söluskattur var ekki innheimtur allt þetta ár. Þetta er svo vel staðfest sem verið getur. En sú breyt., sem á er orðin frá því, sem áætlað var, sú bitra reynsla, sem þegar er fengin af viðreisnarstefnu þeirri, sem stjórnarflokkarnir nefna svo, kemur m.a. fram í þessu frv. Þetta frv. sýnir það, að samdráttarstefna sú, sem hæstv. ríkisstj, beitir sér fyrir og framkvæmir, hefur orðið áhrifaríkari og náð áhrifum fyrr á atvinnuvegi og viðskiptalíf þjóðarinnar heldur en jafnvel þeir gerðu ráð fyrir. Þetta sýnir enn fremur ásamt öðru, að þau rök, sem við framsóknarmenn fluttum fram á þingi í fyrra í sambandi við þetta efnahagsmálakerfi, voru og eru gild. Og enn til áréttingar þessu má benda á, að hæstv. fjmrh. gerir sjálfur, að því er virðist, ráð fyrir svo miklum samdrætti, að nú áætlar hann ekki hinn almenna söluskatt 280 millj. á heilu ári, heldur einungis, samkvæmt fjárlagafrv., sem fyrir liggur nú fyrir árið 1961, 185 millj. Þessi samdráttur á tekjustofninum sjálfum grundvallast vitanlega á hinum mikla samdrætti, sem á sér stað í þjóðfélaginu. En í beinu sambandi við þetta verður að benda á það, sem raunar aðrir ræðumenn hafa tekið fram, að hinn öri og mikli samdráttur, sem veldur þessari skerðingu á tekjustofninum sjálfum, bitnar vitanlega mjög hart á almenningi í þessu landi. Kjaraskerðing fólksins hefur þá að sjálfsögðu orðið enn þá meiri og örari en jafnvel búizt var við, þegar efnahagsmálalöggjöfin var knúin hér fram á síðasta þingi. Viðhorf stéttanna í þessu landi leynast heldur ekki. Stéttirnar hafa á undanförnum vikum og mánuðum, meðan þessi stjórnarstefna hefur verið framkvæmd, haldið sín þing, og þegar ályktanir, sem þar eru gerðar, eru lesnar niður í kjölinn, þá leynir það sér ekki, að það er samróma álit stéttanna, álit almennings í þessu landi, að kjaraskerðingin hafi orðið örari en jafnvel menn gátu búizt við í öndverðu og sé nú komin á það stig, að ekki verði til langframa við unað. Það verður að segja, það vil ég taka fram að lokum, að löggjöfin, sem enn er í gildi um söluskatt, gaf ástæðu til að ætla, að þær mörgu milljónir, sem nú eru innheimtar á þessu ári samkvæmt bráðabirgðaákvæði söluskattslaganna, yrðu ekki lagðar aftur á almenning í þessu landi á næsta ári, vegna þess að hér er um bráðabirgðaákvæði að ræða. Þó að við framsóknarmenn bentum á þegar á síðasta þingi, að það væru litlar líkur til þess, að þessi skattheimta yrði niður felld við næstu áramót, þá er þetta ákvæði þannig í löggjöfinni, að almenningur hafði nokkra ástæðu til að vonast eftir því, að skattheimtan yrði ekki framlengd. Þetta bráðabirgðaákvæði var því örlítið ljós, dauf týra í þeim myrkviði, sem efnahagsmálaráðstafanir núv. ríkisstj. hafa reynzt gagnvart almenningi. En þetta frv., sem hér er til umr., ætlar að færa okkur heim sanninn um það, að jafnvel þetta daufa ljós ætli að reynast ljósið, sem hvarf.



Herra forseti. Þetta frv. um framlengingu til eins árs á 8% innflutningssöluskatti hefur gefið hv. þingmönnum tilefni til þess að fara út í almennar umr. um efnahagsástandið og efnahagsaðgerðir ríkisstj. Ég ætla ekki að hefja slíkar almennar umr., heldur halda mér við það frv., sem hér liggur fyrir, og leiðrétta nokkuð af þeim misskilningi, sem hér hefur fram komið. Það er þá í fyrsta lagi, að menn skyldu ætla af ræðum þessara hv. þriggja þm., að með þessu frv. væri verið að leggja stórfelldan nýjan skatt á þjóðina. Þetta er gefið í skyn af hv. þm., sem stóðu fast að vinstri stjórninni á sínum tíma, sem á hverju ári sinnar tilveru lagði stórkostlegar nýjar álögur á þjóðina. En málið liggur alls ekki þannig fyrir. Hér er ekki verið að leggja neinn nýjan skatt eða nýjar álögur á þjóðina. Það er um það að ræða að framlengja fyrir árið 1961 tekjustofn, sem er í gildi á árinu 1960. Hann er ekki hækkaður, hann er óbreyttur. Þetta vil ég segja hér í upphafi míns máls vegna þess, hversu ræður hv. þm. hafa gefið villandi mynd af því. sem hér er um að ræða. Hér er ekki um að ræða nýjar álögur, eins og tíðkuðust á hverju þingi í tíð vinstri stjórnarinnar, heldur framlengingu á óbreyttum tekjustofni, sem er í gildi. Því hefur verið haldið fram í fyrsta lagi, að í fjárlagafrv. fyrir 1960, sem lagt var fram um mánaðamótin janúar og febrúar s.l., hafi því verið lofað, að söluskattur í innflutningi mundi ekki verða hækkaður. Það orðalag, sem vitnað er til í grg. frv. þá, er á þá leið, að þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Ekki er áformað að breyta núgildandi söluskatti af innflutningi.“ Nú er það rétt, að þegar frv. var samið um áramótin 1959 og 1960, var ekki áformað að breyta söluskatti af innflutningi, og þessi orð standa í sínu fulla gildi. Þá var áformað að ná þeim 280 millj. kr., sem þurfti til þess bæði að vega upp á móti þeim miklu lækkunum, sem gerðar voru á ýmsum álögum, og vega einnig á móti hinum auknu fjölskyldubótum og bótum almannatrygginga, - þá var áformað að ná þessum 280 millj. með smásöluskatti, þ.e.a.s. með söluskatti á síðasta stigi viðskipta. Þegar fjárlagafrv. var samið og prentað, sem sagt um áramótin 1959 og 1960, hafði ekki unnizt tími til þess að semja frv. að söluskatti né hafa lokið öllum þeim margvíslega undirbúningi, sem það mál krafðist. Þegar verið var að semja það frv. og kanna þessi mál nánar, kom það í ljós í fyrsta lagi, að ekki mundi unnt að ná þessum 280 millj., sem þurfti, með 3% almennum smásöluskatti, og lágu til þess ýmsar ástæður. Niðurstaðan varð sú, að það, sem á vantaði, að 3% söluskatturinn gæfi þessa upphæð, yrði tekið fyrst um sinn með 8% innflutningssöluskatti. Því er haldið fram hér og margendurtekið af hv. 5. þm. Norðurl. e. og af hv. 5. þm. Austf., að eina eða aðalástæðan, sem hafi verið færð fram fyrir þessu, væri sú, að 3% söluskatturinn gæti aðeins gilt í þrjá fjórðunga þessa árs. Þetta er rangt, og hv. 3. þm. Norðurl. v. viðurkenndi það hér og skýrði alveg réttilega frá því í sinni ræðu, að ég hefði talið upp í umr. um þetta mál þrjár meginástæður, - ekki þessa einu, - sem hv. þingmenn hafa viljað láta vera. Ástæðurnar til þess, að þessi 8% innflutningssöluskattur var lögleiddur, voru þessar: Ein ástæðan var sú, að þegar fjárlfrv. er samið, var gert ráð fyrir því, að hinn nýi smásöluskattur gæti gilt meginhluta ársins. Hins vegar tók undirbúningur málsins það langan tíma og meðferð þess í Alþingi, að hann gat ekki náð nema til þriggja ársfjórðunga. Þetta var ein af ástæðunum, en ekki sú eina. Í öðru lagi varð niðurstaðan sú við undirbúning málsins, að stórir liðir voru undanþegnir þessum 3% söluskatti, sem hafði ekki verið gert ráð fyrir í upphafi. Þannig var t.d. við undirbúning og endanlega afgreiðslu málsins ákveðið að undanþiggja hvers konar mannvirkjagerð þessum 3% söluskatti, en þetta er ákaflega stór liður, sem rýrði þennan skatt auðvitað verulega. Og í þriðja lagi hafði í öndverðu, þegar fjárlagafrv. var samið, engu verið slegið föstu um það, hvort söluskatturinn, hinn almenni, yrði 3% eða 4% eða 5%. Við athugun málsins þótti ekki rétt að fara með hann hærra en 3%. Allar þessar þrjár ástæður voru meginástæðurnar fyrir því, að til innflutningssöluskattsins þurfti að grípa. Ég varð þess ekki var á síðasta þingi, að hv. þm. stjórnarandstöðunnar hafi bent á aðra leið til þess að ná þessum nauðsynlegu tekjum ríkisins inn. Og að þetta hafi komið mönnum eitthvað sérstaklega á óvart, það er undarlegt að heyra það, vegna þess að öllum þm. var ljóst, strax frá því um mánaðamótin janúar og febrúar, þegar fjárlagafrv. var lagt fyrir, að þessum 280 millj. þyrfti að ná. Af orðum hv. 3. þm. Norðurl. v. mætti eiginlega ráða það, að hann hafi verið því fylgjandi eða a.m.k. talið það skárri leið, að við tókum ekki alla þessa upphæð með smásöluskatti á síðasta stigi, heldur skiptum þessum 280 millj. milli þeirrar leiðar og þessa innflutningssöluskatts, því að hann lét þau orð falla hér, að innflutningssöluskatturinn væri þó að skömminni til skárri en smásöluskatturinn. Ég skal ekki fara út í orðræður um það, hvað felist í þessu orðalagi, að ekki hafi verið áformað að breyta núgildandi söluskatti. Ég hef skýrt frá því, að þegar fjárlfrv. var samið, var það ekki áformað. Hvort orðalagið er talið fela í sér eitthvert bindandi loforð um framtíðina, það ætla ég að sé dálítið einkennilegur skilningur á þessum orðum. Ég veit t.d., að þegar vinstri stjórnin var mynduð í júlílok 1956, hafði hún ekki áformað að segja af sér 4. des. 1958. Hún hafði þvert á móti áformað og fór ekkert dult með það, að hún ætlaði að sitja út allt kjörtímabilið. Telja þessir hv. þm., að það hafi verið svik af henni að segja af sér í desember 1958? Ég held, að það hafi ekki verið nein svik að þessu leyti, þó að hún hafi áformað að sitja út kjörtímabilið, auk þess sem ég tel, að það hafi verið mjög blessunarríkt spor fyrir þjóðina. Í þessu sambandi er vitnað í það, að mér finnst heldur barnalega, að þegar sett eru bráðabirgðaskattalög, þá feli það orð í sér loforð um það, að þau verði ekki framlengd. Sannast sagna er það í rauninni furðulegt að þurfa að hlusta á þetta frá hv. þm. Framsfl., því að það er vitanlegt, að t.d. nú nokkuð á annan áratug hafa þeir staðið að því á hverju einasta þingi, nema kannske síðasta, að framlengja heila runu af bráðabirgðaskattalögum, sem hafa verið ákveðin frá ári til árs, þau skyldu aðeins gilda þetta ár, og svo í lok ársins hefur fjmrh. lagt fram frv. um að framlengja þau um eitt ár, og að þessu hafa þessir hv. þm. jafnan staðið. Nú koma þeir hér eins og álfar út úr hól og segja, að ef sett eru lög um, að vissar álögur skuli gilda fyrir þetta ár og það er kallað bráðabirgðaskattur, þá séu það hrein svik og óheyrt fyrirbrigði, að það sé framlengt um eitt ár. Hvar hafa þessir menn verið undanfarinn áratug? Nú skal ég taka það fram, að mér er meinilla við hvers konar bráðabirgðaskattalög, og ég mun fyrir mitt leyti ekki feta lengi í fótspor sumra fyrirrennara um að halda því áfram heilan áratug eða á annan áratug að framlengja á hverju ári margs konar skattalög. Það er þvert á móti unnið að því nú að endurskoða tollskrána og öll aðflutningsgjöld og öll þessi bráðabirgðaskattalög til þess að steypa því saman í eina löggjöf, þannig að Alþingi geti sett skattalöggjöf og tollalöggjöf, sem er til frambúðar, en ekki þarf að vera að hringla með eða framlengja frá ári til árs.. Hv. 5. þm. Norðurl. e. sagði hér margt skrýtilegt og skringilegt, m.a. það, að ég hefði verið að fela þetta mál. Hann talaði um margt í sambandi við það. En þegar maður athugar, að í fjárlagafrv. fyrir 1961, sem var útbýtt á fyrsta degi þingsins, er það skýrt tekið fram, að þennan 8% innflutningssöluskatt þurfi að framlengja, þá er það næsta furðulegt, að hv. þm. skuli koma nú og segja, að stjórnin hafi verið að reyna að fela þessar fyrirætlanir. Með leyfi hæstv. forseta, á bls. 82 í frv. til fjárl. fyrir árið 1961, sem útbýtt var á fyrsta degi þingsins, stendur: „Söluskattur af vörusölu og þjónustu innanlands og bráðabirgðasöluskattur af innflutningi (8%) er nú áætlaður 353 millj., en það er 73 millj. kr. hækkun frá fjárl. nú. Hækkunin stafar af því, að nú verður löggjöf um þetta efni væntanlega í gildi allt árið 1961.“ Ef hv. þm. hefur lesið grg. fjárlagafrv., hefur þetta verið honum ljóst strax frá fyrsta degi þingsins.  Í sambandi við þetta vil ég aðeins skjóta því hér inn í, að sami hv. þm. segir, að Alþýðusambandið hafi farið fram á viðræður við fulltrúa frá ríkisstj., hafi einn viðræðufundur átt sér stað, síðan hafi stjórnin slitið þeim viðræðum án þess að rökstyðja það, - og talaði um, að slíka virðingu beri ríkisstj. fyrir alþýðusamtökunum. Hver er nú sannleikurinn í þessu? Mér er það kunnugt, vegna þess að ég átti ásamt hæstv. viðskmrh. viðræður við fjóra fulltrúa frá Alþýðusambandinu fyrir rétt rúmum mánuði. Í lok þeirra viðræðna var ákveðið, að annar viðræðufundur skyldi haldinn síðar. Það var ekkert ákveðið um, hvenær hann færi fram, en annar viðræðufundur skyldi haldinn síðar. Hann hefur ekki verið haldinn enn þá. En það hefur ekki komið eitt einasta orð frá fulltrúum Alþýðusambandsins um, að þeir óskuðu eftir þessum fundi. Ef áhugi væri mikill hjá fulltrúum Alþýðusambandsins fyrir næsta viðræðufundi, því hafa þeir þá ekki í heilan mánuð látið frá sér heyra? Svo leyfir þessi hv. þm. sér að fullyrða hér á Alþingi, að stjórnin hafi slitið þessum viðræðum og sýnt Alþýðusambandinu með því óvirðingu. Ég hef lýst því yfir hér áður, m.a. fyrir tveim dögum í sambandi við umr. um fjárl. í Sþ., að því færi fjarri, að ég hefði gefið nokkuð í skyn um það, hvað þá gefið ádrátt um það eða loforð, að 8% innflutningssöluskatturinn yrði ekki framlengdur. Það er tilbúningur einn og staðlausir stafir, þegar hv. þm. eru að herma upp á ríkisstj., að hún eða ég hafi gefið einhver loforð um það, að þessi tekjustofn yrði ekki framlengdur. Þvert á móti, á síðasta þingi tók ég það margsinnis fram, bæði í þessari hv. d. og í Nd., að um það væri ekkert hægt að segja að svo stöddu, hvort þyrfti að framlengja þennan söluskatt að einhverju leyti eða öllu eða unnt væri að fella hann niður, það yrði að ákveðast og væri ekki hægt að ákveða það, fyrr en fjárl. fyrir 1961 yrðu tekin til meðferðar. Hv. 3. þm. Norðurl. v. vottaði þetta líka í sinni ræðu og var í því efni eins og fleirum miklu sanngjarnari og sannorðari en hinir tveir hv. þm., því að hann vitnaði þar m.a. í, að ég hefði ekki fullyrt neitt um það, hvort skatturinn yrði niður felldur um áramót. Hins vegar greip hann í það hálmstrá, að þótt ég hefði engu lofað um það, þá hefði Morgunblaðið lofað því. Með allri virðingu fyrir Morgunblaðinu, þá er ég ekki ritstjóri þess eða ábyrgðarmaður og get ekki ábyrgzt það, sem þar kann að standa. En ég held, að hv. þingmenn hljóti að viðurkenna, að af hálfu þess ráðh., sem lagði þetta frv. fram og fylgdi því í gegnum þingið í fyrravetur, hafi ekki orð fallið í þá átt, er gæfi í skyn nein loforð um það, að skatturinn yrði felldur niður á næsta ári, það yrði allt saman að athugast í sambandi við meðferð fjárlagafrv. fyrir 1961. Hv. 5. þm. Norðurl. e. ræddi hér um þá gífurlegu kjaraskerðingu, sem þessi skattur, innflutningssöluskattur, hefði í för með sér. Ég skal ekki fara að rekja þetta hér ýtarlega, en ég sýndi fram á það á síðasta þingi, og það stendur óhaggað, að þær breyt., sem gerðar voru á síðasta Alþingi á tekjustofnum, bæði á lögum um tekjuskatt, um útsvör, jöfnunarsjóð og söluskatt, höfðu það í för með sér, að fyrir meðalfjölskyldu þá, sem vísitalan er miðuð við, eru þessir nýju söluskattar léttbærari en þeir, sem af var létt. M.ö.o.: fyrir meðalfjölskyldu var lækkun tekjuskattsins og lækkunin í ár á útsvörunum og afnám 9% söluskattsins, þetta var til samans hærri upphæð en 3% söluskatturinn og 8% söluskatturinn á sömu fjölskyldu. Þetta liggur fyrir, og hv. þm. getur ósköp vel spurt hagstofuna, sem hefur reiknað þetta út, um það, hvort þetta er ekki rétt, þannig að þessar breytingar á skattalögunum urðu því fremur meðalfjölskyldu til hags en það gagnstæða. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, ætla, að það sé nægilega svarað því, sem fram hefur komið varðandi þetta sérstaka mál. En út í almennar umr. um efnahagsmál hafði ég ekki hugsað mér að fara í sambandi við þetta mál.