Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Sigurðsson) : Herra forseti. Landbn. hefur fengið þetta mál til athugunar. Og eftir að hafa athugað frv., leggur n. til, að samþ. verði að veita ríkisstj. heimild til að selja Grímsneshreppi þessa jörð. Það er í samræmi við það, sem tíðkazt hefur, bæði nú á þessu þingi og á undanförnum þingum, að hreppsfélögum hafi verið veitt heimild til þess að kaupa af ríkinu lönd og lóðir, sem hafa haft sérstaka þýðingu fyrir þá, eins og t. d. lóðir í kauptúnum. - Hér er um jörð að ræða, sem er miðdepill sveitarinnar. Þar er þinghús og má gera ráð fyrir, að þarna verði safnað saman fleiru, sem þessari sveit við kemur. Jörðin hefur ekki verið í ábúð, og hreppsfélaginu er hugleikið að fá umráð yfir jörðinni og gera henni eitthvað til góða. Landbn. hefur því ekki séð ástæðu til annars en að mæla með því, að frv. verði samþ. með þeirri viðbót, að Grímsneshreppi sé óheimilt að selja jörðina öðrum en ríkissjóði, og þá fyrir kostnaðarverð. Þetta er samhljóða þeim skilyrðum, sem sett hafa verið viðkomandi öðrum stöðum á landinu um slíka hluti, og var því sjálfsagt að láta þetta skilyrði fylgja. Og hv. flm. þessa frv. hefur tjáð mér, að hann hafi ekkert við þessa brtt. að athuga.



Herra forseti. Það eru mörg mál á hverju þingi hjá okkur um sölu á þjóð- og kirkjujörðum. Og ég verð að segja fyrir mitt leyti, að mér finnst það mjög varhugavert, hvað þetta gengur langt, þó að maður öðru hvoru neyðist til að standa með þessu og helzt með því móti, að sett séu mjög ákveðin skilyrði um, að ekki megi selja jörðina aftur, nema ríkinu, þegar verið er að selja hreppsfélögum. Gegnir um þessar sölur vitanlega nokkuð öðru máli, þegar verið er að sel ja hreppsfélögum eða bæjarfélögum jarðir og lendur, heldur en þegar þetta er selt einstaklingum. En það er samt nauðsyn á að koma á heildarlöggjöf um þessi mál. Þegar við ræddum í fjhn. fyrir nokkru síðan um sölu á landi - mig minnir, að það væri í sambandi við sölu á jörð hjá Sauðárkróki - þá var okkur tveimur nm. falið að athuga, hvort ekki væri heppilegt að setja löggjöf um það, hvernig fara beri með þessar jarðir eftir á, sem seldar eru úr eigu ríkisins, til þess að hindra það, að þær kæmust úr eigu hreppsfélaganna aftur og enn fremur viðkomandi leigu á þessum jörðum, sem kæmi til með að verða, t. d. þegar þær eru leigðar sem lóðir. Við göngum út frá því um öll þessi landssvæði, sem verið er að selja, að því fyrr og því betur sem þessi svæði byggjast, því meir hækkar rétturinn til þessara landa í verði. Og hækkun á jörðum og lóðum er, bæði fyrir bóndann, sem býr þar, og eins fyrir þá, sem í bæjum búa, viðkomandi lóðunum, orðin ein mesta byrði og er orðin ein af undirrótum dýrtíðarinnar, eins og hún hefur verið hér á landi. - Ég vildi þess vegna aðeins nota tækifærið nú, um leið og þetta mál kemur hér fyrir, til þess að ítreka það, þar sem hér er nú sá hv. þm. úr fjhn., sem með mér var falið að athuga um þetta, að setja þarf ákvæði um það í löggjöf, að í fyrsta lagi megi alls ekki selja lönd, sem ríkið selur, öðrum en ríkinu, ef þau eru seld aftur af þeim, sem kaupir af ríkinu, og eins ákvæði um það, með hvaða kjörum leigja megi þessi lönd, t. d. sem lóðir. Það hefur sýnt sig, að leiga á jörðum og löndum í kaupstöðum er oft, hreinlega alveg það sama og sala, þegar verið er t. d. að leigja til 99 ára, hvað verðið snertir. Þegar t. d. var verið að leigja á Skagaströnd lóðir, þar sem ríkið átti landið, þá sýndi það sig, þegar verið var að kaupa leiguréttinn á þessum eignarlóðum ríkisins, að leigurétturinn kostaði stundum 3/4 af því verði, sem eignarrétturinn á þessum löndum eða lóðum hafði verið seldur. Það er þannig alls ekki nóg, að hindruð sé sala á þessum jörðum, sem ríkið selur, til annarra en ríkisins aftur. Það þarf að hindra það, að leiga á þessu sé fyrir svo langan tíma, að það jafngildi sölu. Um þetta þyrfti að setja löggjöf, því að það er alltaf að bætast við jarðirnar, sem verið er að selja með þessu móti, sem í þessu frv. er farið fram á. Að því er snertir þessa jörð í Grímsnesinu, býst ég við, að þar sem Suðurlandsundirlendið er að verða með þéttbýlustu sveitum landsins, þá geti svo farið, ef ekki eru sett nein sérstök takmörk fyrir leigunni, að eftir eitt eða tvö ár vildi ríkið, að þessi jörð hefði ekki verið seld, heldur væri í sinni eign. Og ef ríkið þyrfti að kaupa jörðina aftur, gæti hún orðið á ekki hundruð þús. kr., heldur milljónir króna, eftir nokkur ár. Það er ákaflega skammsýn pólitík að mínu áliti, að ríkið selji svona jarðir. Svo þarf að athuga, hvernig hægt sé að tryggja bændunum sjálfum raunverulegt vald yfir jörðum sínum, sem þeir vinna á, þ. e. möguleika til þess, að þessar jarðir gangi í arf til afkomendanna og hindra, að afkomendurnir þurfi að kaupa þær kynslóð eftir kynslóð og skulda þá fyrir þær allan tímann, sem þeir eiga þær. Ég hefði verið fýsandi þess, að við hefðum beðið með þessar sölur á kirkjujörðum og þjóðjörðum, þangað til við gætum sett löggjöf um það, hvernig við viljum tryggja þennan rétt. Ef við hugsum okkur þetta land tíu sinnum þéttbýlla en það er nú, þá getum við gert okkur í hugarlund, hvað jarðarverðið gæti orðið með því að halda áfram á þeirri braut í þessum efnum eins og verið hefur. Hér í Rvík hefur lóðaverðið venjulega lafað í því að vera einn þriðji - stundum helmingur - á móts við verð húsanna, sem á þeim eru. - Og eigi eftir að koma þétt byggð á því landssvæði, sem verið er að ráðstafa hér með þessu frv., þá eru það ekki hundruð þús. eða milljónir, heldur mun það fara upp í tugi milljóna króna, sem það land kynni að kosta, þegar svo væri komið. - Ég segi ekki þetta í heild, sem ég hef tekið fram hér, út af sölu á Stóru-Borg í Grímsnesi út af fyrir sig, heldur almennt vegna þróunarinnar í þessum málum hjá okkur, sem ég held, að sé mjög óheillavænleg upp á framtíðina.

Frsm. (Jón Sigurðsson) : Herra forseti. Ræða hv. síðasta ræðumanns gaf ekki tilefni til andsvara í sambandi við þetta mál, sem fyrir liggur, því að hún var fremur almennar hugleiðingar. Þó get ég ekki látið hjá líða að minnast örlítið á þetta mál, sem hann veik að. Hann gat um - mér skildist í þessu sambandi -, að þessi jörð, Stóra-Borg, gæti orðið mikils virði síðar meir. Ég skal ekki um það dæma. Það má vel vera. En í því sambandi vil ég leyfa mér að benda á brtt. n., þar sem það er áskilið, að það er óheimilt að selja jörðina öðrum en ríkissjóði, og þá fyrir kostnaðarverð. Það þýðir, að það á þá, ef til þess kemur, að selja jörðina fyrir það verð, sem jörðin hefur verið keypt fyrir að við bættum þeim umbótum, sem gerðar hafa verið á jörðinni, eftir að hún er keypt af ríkinu. Og þó að þær umbætur yrðu talsverðar og til sölu kæmi á þessari jörð aftur til ríkisins, geri ég ekki ráð fyrir, að söluverðið yrði neitt nálægt þeim upphæðum, sem hv. 2. þm. Reykv. nefndi hér áðan. En að því er snertir jarðeignir yfirleitt, þá hygg ég, að þar sé ekki því til að dreifa, að þar vanti löggjöf, til þess að þær jarðir, sem ríkið selur einstaklingum, verði ekki seldar óhæfilega háu verði. Það er svo ákveðið í okkar löggjöf nú, að þeir, sem kaupa jarðir af ríkinu, eru skyldir til þess að gera þær að ættaróðulum. Og um þær jarðir, sem eru ættaróðul, hefur verið sett sérstök og talsvert ströng löggjöf, sem, ef henni er framfylgt, á algerlega að fyrirbyggja þá miklu verðhækkun á jörðum, sem hv. 2. þm. Reykv. einmitt var að tala um og sem ég er alveg sammála honum um og við bændur, að er hættuleg fyrir landbúnaðinn. Sú löggjöf var beinlínis sett til þess að koma í veg fyrir það ástand, að börn þyrftu að kaupa fyrir stórfé af foreldrum sínum ábýlisjarðir sínar með síhækkandi verði og binda í þessu fjármagn, sem betur væri komið til annarra hluta. Um þetta er ég, og ég býst við margir búandmenn aðrir, hv. 2. þm. Reykv. sammála. En það, sem ég hygg, að vanti, er ekki löggjöf um þetta efni, heldur að löggjöfinni sé stranglega framfylgt. Og það er svo um fleira og ekki aðeins þessa löggjöf, heldur fleiri, að það er ærið nóg af lagaákvæðum til, en það er því miður misbrestur á, að l. sé framfylgt, eins og löggjafinn ætlast til. En hvað snertir lönd og lóðir í kaupstöðum, þá játa ég, að ég er ekki þeim málum vel kunnugur. Má vel vera, að um þau mál sé úrbóta þörf.



Herra forseti. Það er rétt hjá hv. 2. þm. Skagf., sem hann sagði um jarðir einstaklinga. Hér er um að ræða að selja hreppsfélagi jörð. Og mig minnir, að á þessu þingi væri fyrir skömmu heimilað að selja Sauðárkróki jörð og að þar væri þetta sett inn í l., að ekki mætti selja jörðina aftur nema ríkinu og þá fyrir kostnaðarverð. Og við vorum að tala um, að setja þyrfti inn í frv. ákvæði um það, að ekki mætti leigja lóðir af þessu landi nema til ákveðins tíma í einu. - En sannleikurinn er sá, að þó að þetta sé alveg í rétta átt, að sett sé ákvæði í l. um, að ekki megi selja jörð, sem ríkið selur, öðrum en ríkinu og þá fyrir kostnaðarverð, þá getur í þessu tilfelli Grímsneshreppur gert annað í millibilinu, áður en til þess kæmi, að hann seldi ríkinu aftur þessa jörð. Hann gæti leigt lóðir - af þessari jörð undir hús, ef þarna kæmu upp hverfi eða sveitaþorp, og þá getur hreppurinn leigt lóðirnar út með erfðafesturétti til langs tíma. Og þar með hefðu menn, sem hefðu þessar lóðir á leigu, öðlazt ákveðin réttindi. Og þessi réttindi, ef þau eru til langs tíma gefin, eru þá orðin eins þýðingarmikil eins og eign, þannig að ef ríkið ætlaði að kaupa þetta land seinna meir, þá selur jú eigandinn jörðina með kostnaðarverði, en þá verður ríkið líka að kaupa lóðaréttindin af handhöfum réttindanna. Og þetta stendur í vegi fyrir eðlilegri byggð á ýmsum stöðum, eins og sjálfur eignarrétturinn oft á tíðum, þegar þéttbýli er að rísa upp á sveitajörðum. Þá stendur þessi leiguréttur á lóðunum alveg eins í vegi fyrir því, að menn geti byggt, eins og sjálfur eignarrétturinn á löndunum og lóðunum. Og kunnast er dæmi um þetta frá Siglufirði, þar sem ríkið á jörðina sjálft og verður svo að kaupa lóðaréttindi á sinni eignarjörð fyrir margfalt verð á við kaupverð landsins sjálfs. - Ég álít því þörf á heildarlöggjöf um þetta efni og vissulega þá, að hún verði framkvæmd líka.



Herra forseti. Með frv. þessu er farið fram á að breyta 3. mgr. 3. gr. l. um stofnlánadeild sjávarútvegsins við Landsbanka Íslands. Þegar þessi l. voru sett, þá þótti nokkuð orka tvímælis um, hvaða mannvirki skyldu falla undir fríðindi l., og þá einnig, hvaða tímatakmark skyldi sett um byggingu mannvirkjanna, sem hlunnindanna áttu að njóta. Ég var nokkuð við samninga riðinn um þetta mál og man þá einnig vel eftir því, að sérstaklega var rætt um, hvort ekki væri ástæða til að fella undir l. þau hraðfrystihús, sem reist höfðu verið, eftir að dýrtíðin var verulega tekin að hækka, en þó hafði verið lokið við fyrir 1. jan. 1944, en við þann dag er miðað í sjálfum l. Það varð ekki verulegur ágreiningur um þetta. Menn stóðu ekki fast á rétti þeirra húsa, sem höfðu verið reist fyrir þennan dag, en það var heldur ekki nein veruleg andstaða um það að gefa þeim þessi fríðindi, ef á því máli hefði verið nægilega fast haldið. Nú hefur það komið í ljós eftir að þessi l. voru sett, betur en a.m.k. mér þá var ljóst, að mikil og meiri sanngirni en ég hafði gert mér grein fyrir mælir með því að veita fríðindi l. einmitt þeim frystihúsum og beitugeymsluhúsum, sem byggð voru, eftir að dýrtíðin var verulega tekin að aukast, enda þótt ekki væri lokið við þau fyrir þann dag, sem l. annars miða við. Þessi frystihús voru reist af brautryðjendum á þessu sviði. Sumir þeirra voru það vel efnum búnir, að þeir hafa komizt fram úr þessu, en aðrir voru svo heppnir að vera búnir að ljúka við sitt frystihús, áður en dýrtíðin hækkaði verulega. En einstaka menn eru þarna á milli, og hygg ég, að þar sé ekki um mörg frystihús að ræða, heldur séu þau fá, en ég tel mikla sanngirni í því, að löggjafinn standi ekki í veginum fyrir því, að þessi frystihús fái notið fríðinda þessara l. Ég tel óþarft á þessu stigi málsins að færa fyrir þessu litla frv. fleiri rök en gert er í grg. að viðbættum þessum fáu orðum. Vil ég leyfa mér að mælast til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til fjhn.