Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það hafa ýmsir hjer í háttv. deild látið í ljós við mig, að æskilegt væri og rjett, að þetta mál yrði sett í nefnd. Jeg leyfi mjer því að stinga upp á, að 5 manna nefnd verði sett í málið.

Framsm. (Guðm. Hannesson) Jeg vonast eftir því, að háttv. flutningsmaður upprunalegu tillögunnar misvirði það ekki við landbúnaðarnefndina, þó hún hafi vikið tillögu hans dálítið við, því sama er meiningin hjá báðum, að gjöra þessum stjettum gagn. Hvað skýrslur um hag húsmanna erlendis snertir, þá ber þess að gæta, að húsmenn vorir eiga við alt önnur kjör að búa en þeir í útlöndum, því þar hagar víðast svo til, að þeir mega miklu fremur kallast bændur. Upprunalega var að vísu jarðrækt þeirra og búskapur aukaatvinna ein, en þetta hefir breytst, og lifa þeir nú eingöngu eða mestmegnis af búum sínum. Nefndinni fundust ekki sambærileg kjör húsmanna okkar og húsmanna annarra þjóða, en eigi að síður er ekkert á móti því, að þingmenn sæju skýrslur um aðalatriðin viðvíkjandi hag þeirra, einkum þar sem líkt hagaði til og hjer. Þó að nefndin hafi þannig ekki búist við miklum árangri af erlendu skýrslunum, þá taldi hún, að meira mundi vera að græða á innlendum skýrslum um allan hag húsmanna, hvernig þeir kæmust af og hvort þeir hefðu allir land það, er lög mæla fyrir. Nefndin taldi ekki ólíklegt, að ástæða væri til þess, að breyta löggjöfinni um húsmenn og þurrabúðarmenn, sjerstaklega hvað landsstærðina snertir, sem sýnist alveg úr lausu lofti gripin. Landið var upprunalega ákveðið 400 ? faðmar. Þetta var helsti stórt fyrir kálgarð og of lítið fyrir tún. Seinna var það ákveðið 900 ? faðmar, en einnig þetta er of lítið fyrir tún handa t. d. einni kú. Annað er ekki um þetta að segja frá nefndarinnar hálfu, en vilji einhver gjöra einhverjar fyrirspurnir, þá skal þeim fúslega svarað.

Guðmundur Eggerz Jeg get vel verið hlyntur þessari tillögu, en mig langaði að eins til þess að spyrja, hver greinarmunur væri gjörður á húsmönnum og þurrabúðarmönnum. Þessi nöfn koma fyrir í lögunum, en jeg efast um, að löggjöfin hafi vitað, hvað hún var að gjöra, og að hún kunni að gjöra greinarmun þar á, en slíkt er alveg nauðsynlegt að vita, hvað meint er með þessu. Enginn má skilja orð mín svo, að jeg sje á móti tillögunni, en jeg vil að eins ekki, að hún sje sett í milliþinganefnd. 

Framsm. (Guðm. Hannesson) Þess vegna er báðum þessum orðum haldið, að lögin tala um húsmenn og þurrabúðarmenn jöfnum höndum. En það er bersýnilegt, að óþarfi er að greina þetta í sundur, vegna þess, að munurinn er eiginlega enginn, Sjest það best á landhagsskýrslunum, því þar er tekið fram, að fjöldi þurrabúðarmanna hafi 1–2 kýr. 1906 voru t. d. 553 þurrabúðarmenn, sem töldu fram kú. En upprunalega meiningin hefir verið sú, að kalla þá húsmenn, er einhverja grasnyt höfðu, en hina þurrabúðarmenn, er enga höfðu. Jeg skal leyfa mjer að minnast á, að stjórninni var áður falið að semja skýrslu um smábændur og grasbýlismenn. Þetta er því beint áframhald þar af, þar sem munurinn á merkingu þessara orða er svo sáralítill, og fellur því algjörlega saman, að forvitnast um hag þessara manna, hvernig þeir komast af.

Skúli Thoroddsen Jeg get vel verið landbúnaðarnefndinni þakklátur, fyrir meðferð hennar á tillögu minni, þar sem hún hefir yfirleitt tekið henni vel í flestum greinum, og get jeg vel felt mig við breytingar hennar að sumu leyti, þótt eigi þyki mjer þær þó í öllu til bóta. Á næsta þingi mun verða nægur tími, til þess að athuga tillöguna betur, t. d. hvort setja þurfi milliþinganefnd, eða hvort stjórninni hefir þá tekist lagasmíðið svo vel, að ekki þurfi frekar að að gjöra. Jeg mæli þess vegna sem best með tillögu landbúnaðarnefndarinnar, og leggi það til, að hún verði samþykt.