Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæti hér fyrir nál. fjh.- og viðskn. á þskj. 818, en vil sérstaklega taka það fram, að aðrir munu mæla fyrir sérstökum framhaldsnál. sem varða þetta mál. Ég vil aðeins í upphafi rifja það upp, að með breytingum á skattalöggjöf fyrst 1978 og síðan 1980, sem voru mikilvægar breytingar, var tekið mjög stórt og mikilvægt skref í okkar baráttu gegn verðbólgu og okkar tilraunum í þessu þjóðfélagi til þess að berjast gegn meinsemdum verðbólgunnar. Menn hafa fært sér verðbólguna í nyt um langt skeið, aukið tekjur sínar með því að spila á það hjól. Menn hafa komist yfir eignir, ekki með því að vinna fyrir þeim með hörðum höndum, heldur með því að taka lán, skulda og láta verðbólguna sjá um það sem eftir er. Þetta hefur skapað gífurlegt óréttlæti í þjóðfélaginu og verðbólgan hefur að sjálfsögðu gert það á ýmsum öðrum sviðum. Ráðdeildarmönnunum var refsað, en hinum var verðlaunað ríkulega. Ég get e. t. v. spurt hverjir það séu sem vilji byggja upp og viðhalda slíkri þjóðfélagsþróun. Þeir eru í reynd margir sem hafa hagsmuna að gæta í þessu sambandi og vilja halda áfram að byggja fyrst og fremst á verðbólguspekúlasjón. Þeir eru margir sem eru svo fastir í formi vanans og hins gamla að ekkert má hreyfa. Þrátt fyrir þetta hefur verið gerð hér mikil umbylting, - umbylting sem er að sjálfsögðu ekki ágallalaus og mikil gagnrýni hefur komið fram varðandi hana. Sumt af gagnrýninni er byggt á rökum, en margt er byggt á misskilningi og vanþekkingu. Fjh.- og viðskn. hefur í störfum sínum leitast við að viðhalda því víðtæka samkomulagi sem hefur náðst um þessi mál hér á Alþingi. Allir nm. eru sammála um að það sé mjög mikilvægt og hafa allir lagt sig mjög fram til þess að svo megi verða. Nm. hafa að sjálfsögðu legið undir margvíslegum þrýstingi að hafa ýmislegt með öðrum hætti, en þeir hafa talið mikilvægara að reyna að halda því víðtæka samkomulagi og þeirri festu sem hefur skapast í kringum þessi mál. Frv. þetta hefur verið rætt á fjölmörgum fundum fjh.og viðskn. beggja deilda og hafa þeir fundir bæði verið langir og strangir. Vil ég færa nm. bestu þakkir fyrir mjög gott samstarf í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Með n. störfuðu Árni Kolbeinsson deildarstjóri í fjmrn., Ævar Ísberg settur ríkisskattstjóri og einnig kom á fund n. Ólafur Nílsson löggiltur endurskoðandi. Til fundar við n. komu fulltrúar frá Vinnuveitendasambandi Íslands og aðildarfélaga þess og með nál. er prentuð umsögn frá þeim aðilum, en þeir sendu n. einnig margar brtt. sem ekki fylgja hér með í nál. Þá komu aðilar frá Stéttarsambandi bænda, sem sendu einnig skriflegt álit og fylgir það hér með, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Alþýðusambandi Íslands, Bandalagi háskólamanna, en þessir aðilar sendu ekki skriflegt álit. Þá komu einnig til viðtals við n. fulltrúar frá Sambandi ísl. sveitarfélaga og sendu þeir skriflega ályktun sem fylgir nál. Stutt bréf kom frá Félagi ísl. stórkaupmanna, en það féll niður að birta það með nál. Nefndin flytur sameiginlega brtt. á þskj. 830 sem ég mun gera fyrst og fremst hér að umræðuefni. Um önnur atriði er ekki samkomulag en þessi atriði sem fram koma í þessum sameiginlegu brtt., og munu einstakir nm. gera grein fyrir sjónarmiðum sínum hér í umr. og í sérstökum nál. 1. brtt., sem við gerum á þskj. 830, er í sjálfu sér ekki umfangsmikil. Það eru í landinu tvær svokallaðar hálfopinberar stofnanir: Fiskifélag Íslands og Búnaðarfélag Íslands. Það hefur verið nokkur vafi um hvort þær teldust opinberar stofnanir í skilningi þessara laga. Ég tel í sjálfu sér að ekki hefði þurft þessa breytingu í því sambandi, en það er til þess að taka af tvímæli um að þessar stofnanir séu taldar með opinberum stofnunum varðandi skattskyldu. Þetta á að sjálfsögðu eingöngu við um þá starfsemi sem þessir aðilar reka nú, og ég vil taka það skýrt fram, að skattfrelsi opinberra stofnana getur ekki náð til þess að farið sé út í víðtækan atvinnurekstur. Í 2. brtt. er smávægileg orðalagsbreyting við 7. gr. laganna, en það er út af fyrir sig mjög mikilvæg grein sem n. leggur til að verði áfram í lögunum, en frv. hafði gert ráð fyrir að yrði felld út. Sú grein fjallar um það, að maður, sem vinnur við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi, skuli telja sér til tekna eigi lægra endurgjald fyrir starf sitt en hann hefði innt það af hendi fyrir óskyldan eða ótengdan aðila. N. gerir þá till. að orðalagi þessu verði breytt og í staðinn fyrir „eigi lægra endurgjald“ komi orðin: sambærilegt endurgjald. Það hafði alltaf verið ætlunin með þessu ákvæði að gera atvinnurekendum með sjálfstæða starfsemi svipuð skattaleg réttindi og launþegum og leggja á herðar þeim svipaðar skattalegar skyldur. Það mun hafa verið nokkuð um það, að menn hafi reiknað sér mjög hátt og óeðlilega hátt endurgjald til þess að geta dregið frá hinn svokallaða 10% frádrátt og þess vegna er nauðsynlegt að taka af tvímæli hér um. Í 3. brtt. er gerð um það tillaga, að námsmenn geti dregið frá námskostnað eftir ákveðnum reglum eða ígildi námskostnaðar eftir 20 ára aldur að námi loknu. Slíkt ákvæði var í fyrri lögum. Þá var gert ráð fyrir að námsmenn þyrftu að gera grein fyrir kostnaði sem þeir yrðu fyrir á námstímanum, og þeim var heimilt að draga þá upphæð frá á 5 ára tímabili. Í brtt. er hins vegar gert ráð fyrir að einfaldari háttur verði hafður á, þ. e. að námsmaður geti dregið frá tekjum þann námsfrádrátt, sem nýttist honum ekki til lækkunar á tekjuskatti eftir 20 ára aldur, í 5 ár eftir að námi er lokið og dreifa frádrættinum jafnt yfir tímabilið. Það er að sjálfsögðu nokkuð algengt að námsmenn geti ekki nýtt sér þennan frádrátt, kannske ekki síst vegna þess að þeir hafa ekki möguleika til að afla sér það mikilla tekna meðan á námi stendur, verða síðan að greiða þann kostnað, sem þessu hefur verið samfara, að námi loknu og því þykir eðlilegt að ekki aðeins þeir, sem hafa haft tækifæri til að vinna sér inn miklar tekjur á námstímanum, geti notið þessara réttinda, heldur sé einnig hægt að flytja þessi réttindi til í tíma og nýta frádráttinn að námi loknu. 4. brtt. er til komin vegna annarra breytinga og þarfnast því ekki skýringar. Um 5. brtt. vil ég segja það, að í 14. gr. frv. er lagt til að kveðið sé á um heimild til viðbótarfyrningar þegar sérstaklega stendur á eða þegar mikill munur er á verðbreytingafærslu til tekna og gjaldfærðum fjármagnskostnaði ársins. Sem dæmi má nefna aðila sem keypt hefur fyrnanlega eign að hluta eða öllu með skuldaviðurkenningu sem ber vexti sem eru langt undir verðbólguhlutfallinu. Ætla má að kaupverð hafi í slíku tilviki verið ákveðið hærra en ella vegna greiðsluskilmála. Því þótti eðlilegt að heimila hraðari fyrningu af þessum sökum. Ég vil í þessu sambandi segja það, að það hefur verið allalgengt í viðskiptum manna í milli hér á landi á undanförnum árum, bæði í atvinnurekstri og eins á fasteignamarkaði, að tiltölulega hátt verð væri ákveðið sem greiðsla fyrir viðkomandi eign, en hins vegar hafi lán henni tengd verið með mjög hagstæðum kjörum eftir því sem gengur og gerist í almennu fjármálalífi. Við þetta skapast misræmi sem erfitt er að taka til í þessum lögum, en með þessari breytingu eru menn að leitast við að finna reglu sem tekur tillit til þessa misræmis. Að mínum dómi hlýtur hún að verða tímabundin vegna þess að ég er ekki í nokkrum vafa um að þessir samningar munu breytast, m. a. vegna áhrifa frá skattalögum, því að meðferð vaxtatekna hefur verið gerbreytt í skattalegu tilliti. Hins vegar er þessi grein nauðsynleg eins og nú standa sakir. 6. brtt. er til komin vegna annarra breytinga og þarfnast því ekki skýringa. 7. brtt. er við 17. gr. frv., þess efnis, að greinin falli niður. Í þessari 17, gr. var lagt til að fyrningar væru skertar hjá þeim aðilum þar sem hreinar tekjur eru undir 5% af heildartekjum. Það komu fram andmæli frá nær öllum umsagnaraðilum varðandi þessa breytingu. N. telur að þessa grein beri að fella niður. Það er mjög erfitt að miða afskriftir með einhverjum hætti við heildartekjur fyrirtækis. Það er afskaplega mismunandi hversu stór þáttur afskriftirnar eru. Sérstaklega er það í allri tæknivæðingu, sem við stefnum að í þessu þjóðfélagi, að tæknin verður sífellt mikilvægari og stærri kostnaðarþáttur varðandi tekjuöflun fyrirtækja. Reglur, þar sem afskriftir miðast við heildartekjur, hljóta því að vera andstæðar þessum sjónarmiðum og verða þess valdandi að draga úr tæknivæðingu og fjárfestingu til framleiðslustarfsemi. Hitt er svo annað mál, að ef menn telja að þessi kostnaðarþáttur, þ. e. afskriftirnar, sé með einhverjum hætti oftalinn í íslenskum skattalögum, þá er miklu eðlilegra að lækka fyrningarhlutfallið. Ég vil þó í því sambandi geta þess, að þetta fyrningarhlutfall var lækkað mjög verulega við setningu skattalaganna á s. l. ári og lækkað þó nokkuð mikið frá því sem reiknað var með í lögunum frá 1978. Einnig er mjög varhugavert og erfitt í framkvæmd að ætla sér nú að fara að breyta afskriftarreglum fyrir árið 1980 með það í huga að mjög margir hafa þegar lokið við að ganga frá sínum uppgjörum. 8. brtt. er til komin vegna annarra breytinga og þarfnast ekki skýringa. 9. brtt. er við 20. gr. frv. Að því er einstaklinga varðar eru mjög mismunandi reglur viðhafðar um fjármagnskostnað og verðbreytingafærslu eftir því, hvort um er að ræða eignir og skuldir, sem tengjast atvinnurekstri, eða ekki. Af þessum sökum er nauðsynlegt að skilja í milli þess hluta eigna og skulda einstaklinga, sem tilheyra atvinnurekstrinum, og hins vegar þeirra eigna og skulda, sem ekki eru honum viðkomandi. Þetta er mjög miklum erfiðleikum háð og í þessari 19. gr. er kveðið skýrar á um þessi atriði. Hins vegar takmarkar 5. mgr. 53. gr. laganna svokallaða tekjufærslu hjá ógjaldfærum aðilum, t. d. gjaldþrota aðilum, og n. er því samþykk því meginsjónarmiði, að slík takmörkun eigi að líta til allra eigna og skulda viðkomandi skattaðila, en telur hins vegar eðlilegt við beitingu þessara reglna að undanskilin séu verðmæti einkaeigna til persónulegra nota og skulda tengdra þeim, allt að tiltekinni fjárhæð, eins og fram kemur í brtt., eða nánar tiltekið 50 millj. gkr., en öll framtöl á árinu 1980 eru í gömlum krónum. 10. brtt. er við 22. gr. frv. Gert var ráð fyrir því í frv. að svokölluð 59. gr. félli niður, en hún fjallar, eins og allir munu væntanlega vita, um ákvörðun launa við eigin atvinnurekstur og tengist 7. gr. laganna. Eftir ítarlegar athuganir og viðræður við ýmsa aðila hefur n. komist að þeirri niðurstöðu, að ekki sé rétt að gera þær breytingar á lögunum, að svokölluð 59. gr. falli niður í einu og öllu. Í því sambandi vill n. benda á eftirfarandi atriði: 1. Með slíkri ákvörðun mundu aðilar, sem reka eigin starfsemi, missa rétt til 10% frádráttar frá þeim þætti teknanna, sem rekja má til vinnuframlags þeirra, og yrðu að því leyti verr settir en launþegar sem vinna hjá ótengdum eða óskyldum aðilum. Þetta eru að sjálfsögðu mikilvæg réttindi sem n. þótti mikilvægt að viðhalda til þess að allir gætu verið jafnir að því leyti. Ekki er nokkur vafi á því, að ýmsir aðilar með smárekstur mundu hafa tilhneigingu til þess að stofna félög, sjálfstæðan aðila til að greiða skatta, til þess að teljast þá launþegar hjá því félagi til að viðhalda þeim réttindum. Ég held að allir geti verið sammála um að það sé mjög óæskilegt að skattalöggjöf knýi menn og hvetji til þess að stofna sérstök félög um alla starfsemi. Bæði er það, að félögin bera ekki sömu ábyrgð og einstaklingarnir, þ. e. eignir einstaklinganna eru ekki tengdar ábyrgðum hlutafélaga, og það er á allan hátt mjög óheppilegt að fara að fjölga félögum í landinu utan um slíkan smáatvinnurekstur. Það kostar mikla fjármuni að standa að stofnun slíkra félaga, og það kostar líka mikla fjármuni að viðhalda allri pappírsvinnu í kringum slíka félagsstarfsemi. Ég tel að með þessu sé komið í veg fyrir slíka óheillaþróun sem ég er ekki í nokkrum vafa um að mundi hafa hafist. 2. Lágtekjumenn, sem vinna við eigin atvinnurekstur, hefðu ekki getað nýtt sér þau réttindi sem felast í því að persónuafsláttur gengur til greiðslu útsvars. Þvert á móti gerði 25. gr. frv. ráð fyrir að svo skyldi alls ekki verða. Nefndin telur rétt að reynt sé að gæta þess, að sem mest samræmi sé í skattlagningu aðila hvort sem þeir vinna við eigin atvinnurekstur eða hjá öðrum ótengdum aðilum. Með því að afnema þessa grein með öllu er hætt við og reyndar ljóst að sá tilgangur laganna hefði raskast og lágtekjumenn með sjálfstæða starfsemi hefðu misst þessi mikilvægu réttindi, og það hefði hvatt þá og kannske knúið þá til þess að fara út í stofnun hlutafélaga eða sameignarfélaga um sína starfsemi. 3. Það hefur ekki farið fram hjá neinum, að mikil gagnrýni hefur komið fram varðandi þessa grein og framkvæmd hennar, m. a. hér á Alþingi. Nefndinni þótti nauðsynlegt, bæði með tilliti til þessa og þeirrar vinnu sem hún hefur í þetta lagt, að umsemja ákvæðin og gera þau skýrari og ótvíræðari þannig að betur megi koma fram við hvað er átt. Helstu nýmæli eru þau, að skattstjóri er nú berlega skyldaður til þess að skora skriflega á framteljanda að láta í té skriflegar skýringar á framtöldu endurgjaldi studdar nauðsynlegum gögnum. Berist ekki fullnægjandi skýringar eða gögn innan tilskilins tíma skal skattstjóri ákveða honum endurgjald fyrir starfið. Með þessu eru lagðar mun ótvíræðari skyldur en nú er á skattstjóra áður en hann breytir framtöldu endurgjaldi skattþegns samkv. 7. gr. Að vísu voru slíkar skyldur að mínu mati fyrir, en það mun hafa komið fyrir, að nokkur misbrestur væri hér á, og því þykir rétt að taka hér af öll tvímæli. Einnig eru sett nánari ákvæði um svokallaðar viðmiðunarreglur, en þar er gert ráð fyrir að þær miðist'við laun fyrir sambærileg störf í venjulegum vinnutíma, í því sambandi skuli höfð hliðsjón af gildandi kjarasamningum og raunverulegum tekjum í viðkomandi starfsgrein. Slík ákvæði voru ekki fyrir, en með þessu eru settar ákveðnari og skýrari reglur þannig að ríkisskattstjóri geti haft þær til eftirbreytni. Þá skal ríkisskattstjóri einnig setja almennar reglur um framkvæmd þessarar greinar til að tryggja samræmi í framkvæmd hennar um land allt, en það mun hafa verið eitthvað um það og við höfum sannanir fyrir því, að slíkt samræmi hafi ekki verið fyrir hendi. Það er e. t. v. óþarfi að taka það fram sérstaklega varðandi þessa grein þó að það sé hér gert því að að sjálfsögðu þarf að tryggja í einu og öllu samræmi í meðferð skattamála í landinu. Það er að sjálfsögðu algerlega óþolandi að slíkt samræmi sé ekki fyrir hendi. En hitt verður að viðurkenna, að framkvæmd skattamála er mjög erfið, sérstaklaga þegar svo stendur á að breytingar á lögum eru eins síðbúnar og nú er og einnig var á s. l. ári, og væri ástæða til að strengja þess heit að gera allt sem í okkar valdi stendur til þess að svo þurfi ekki að vera framvegis. Ég óttast að það muni taka skattkerfið nokkurn tíma að jafna sig eftir það mikla álag sem á það hefur komið bæði á s. l. ári og eins mun verða í ár. Varðandi bændur og viðmiðunarreglur, er þeim tengjast og mjög voru gagnrýndar á s. l. ári, ekki síst vegna þess að mjög erfitt árferði var í landbúnaði á s. l. ári, er tekin upp sú regla, að það skuli áfram miðað við vinnuþátt í verðlagsgrundvelli landbúnaðarafurða, en þó að frádregnum 1/3. Það er kunnara en frá þarf að segja, að þó að ákveðinn vinnuþáttur sé í verðlagsgrundvelli landbúnaðarafurða er það alls ekki trygging þess, að viðkomandi bóndi nái þeim tekjum, og miklu algengara að svo sé ekki. Þess vegna þótti n. nauðsynlegt að taka enn frekara tillit til þessara aðstæðna og draga þennan hluta vinnuþáttarins í verðlagsgrundvelli frá við ákvörðun viðmiðunartekna. Þá er einnig gert ráð fyrir því, að ekki skuli myndað tap á rekstri vegna útreiknings endurgjalds hjá elli- og örorkulífeyrisþegum. Það mun hafa komið fyrir að tekjutrygging þessara aðila hafi verið skert vegna ákvörðunar skattstjóra. Nefndin telur mjög óheppilegt, að slíkar reglur verði til þess, og vill taka af öll tvímæli um það. Einnig kemur fram í brtt. n. að við ákvörðun viðmiðunartekna skuli taka tillit til launatekna frá öðrum. Það er að sjálfsögðu algengt í öllum atvinnurekstri, að margir reyna, meðan þeir eru að koma sér fyrir, að fara í vinnu annars staðar og leggja mjög að sér til þess að byggja upp sitt lífsviðurværi. Er að sjálfsögðu nauðsynlegt að taka tillit til slíkra aðstæðna og launatekna frá öðrum aðilum og því vildi n. taka af tvímæli í lögunum um að svo verði gert. Að síðustu gerir n. ráð fyrir því varðandi 59. gr., að við ákvörðun skattstjóra samkv. þessari grein geti aldrei myndast tap nema sem nemur almennum fyrningum samkv. 38. gr. og gjaldfærslu samkv. 53. gr. Með þessu ákvæði er tryggt að ekki sé með reiknuðu endurgjaldi lagður skattur á peningalegar tekjur sem aldrei hafa komið í hendur gjaldanda. Þetta er það atriði sem mestri gagnrýni hefur valdið og ætti með þessu ákvæði þar með að vera komið til móts við þær raddir sem alls ekki hafa getað fallist á það sjónarmið, að mönnum væru reiknaðar tekjur sem aldrei hafa og e. t. v. aldrei munu koma í þeirra hendur. Þar af leiðandi er þetta mjög mikilvægt ákvæði. Þess má geta í sambandi við þessa grein, að flestir þeir, sem komið hafa til viðtals við n., voru andvígir því að leggja 59. gr. laganna niður í einu og öllu. Þetta kom bæði fram í viðtölum og skriflegum umsögnum, m. a. þeim skriflegu umsögnum sem fylgja nál. Hins vegar kom fram hjá öllum þessum aðilum að þeir teldu nauðsynlegt að lagfæra helstu annmarka þessarar greinar. Ég tel að með tillögugerðinni hafi n. komið til móts við þá gagnrýni sem fram hefur verið borin, en hins vegar gætt þess, að mikilvæg réttindi þeirra, er stunda sjálfstæða starfsemi, falli ekki niður. Ég vil einnig geta þess, að mjög ákveðin mótmæli komu frá sveitarfélögunum sem sáu fram á að tekjur þeirra mundu mjög lækka, sérstaklega í ýmsum fámennum sveitahreppum þar sem tekjur eru litlar. Hefði þetta getað orðið mjög afdrifaríkt fyrir hin ýmsu litlu sveitarfélög í landinu, ekki síst hinum svokölluðu sveitahreppum. 11. brtt. er komin til vegna annarra breytinga og þarfnast því ekki skýringa. 12. brtt. gerir ráð fyrir að breyta orðalagi í upphafi 66. gr. sem fjallar um heimild til lækkunar á tekjuskattsstofni, en þar stendur: „Heimilt er skattstjóra að taka til greina umsókn manns um lækkun tekjuskattsstofns þegar svo stendur á sem hér greinir.“ Í stað þess gerir n. till. um að orðalagið skuli vera: Skattstjóri skal - þ. e. skattstjóra sé gert skylt að taka til afgreiðslu umsókn manns um lækkun tekjuskattsstofns. Ég skal út af fyrir sig ekki um það fullyrða, hvort þessi orðalagsbreyting sem slík hefur mikil áhrif. Það má vel vera. En hitt er miklu mikilvægara, að fólk almennt í landinu fái vitneskju um þessar heimildir í lögum. Það þarf að senda slíka umsókn á sérstöku eyðublaði og ég hef oft rekið mig á að það eru mjög margir sem vita ekki um þennan rétt sinn. Það verður að ætlast til þess af hálfu yfirvalda, að þau geri meira í því að koma slíkum upplýsingum á framfæri. Þetta á við um ýmsar ástæður: 1. Ef ellihrörleiki, veikindi, slys eða mannslát hafa skert gjaldþol manns verulega. 2. Ef á framfæri manns er barn sem haldið er langvinnum sjúkdómi eða er fatlað eða vangefið og veldur framfæranda verulegum útgjöldum umfram venjulegan framfærslukostnað og mótteknar bætur. 3. Ef maður hefur foreldra eða aðra vandamenn sannanlega á framfæri sínu. 4. Ef maður hefur veruleg útgjöld vegna menntunar barna sinna 16 ára og eldri. 5. Ef maður hefur orðið fyrir verulegu eignatjóni sem hann hefur ekki fengið bætt úr hendi annars aðila. Eins og menn vita var það einmitt algengt nú fyrir nokkru að fólk hér í landinu varð fyrir mjög verulegu eignatjóni af völdum fárviðris sem það fékk ekki bætt með venjulegum tryggingabótum. Það er náttúrlega mjög mikilvægt, að þetta fólk viti af þessum heimildum í skattalögum, og fólkið fær ekki þennan frádrátt frá skatti nema það komi slíkum upplýsingum á framfæri við skattstjóra þannig að hann geti fjallað um það. 6. Ef gjaldþol manns hefur skerst verulega vegna taps á útistandandi kröfum, sem ekki stafa frá atvinnurekstri hans. 7. Ef maður lætur af störfum vegna aldurs og gjaldþol hans skerðist verulega af þeim sökum, en það kemur fyrir sérhvern mann sem kemst á eftirlaunaaldur og þarf að hætta störfum, að gjaldþol slíkra manna skerðist verulega þar sem ekki er um staðgreiðslukerfi að ræða hér í landinu. Slíkir aðilar eiga þennan rétt: að fara fram á lækkun á tekjuskattsstofni vegna slíkra atvika. Ég rifja þetta upp hér vegna þess að ég held að það sé nauðsynlegt að nota ýmis tækifæri til að koma þessum upplýsingum á framfæri, og væri æskilegt að t. d. fjölmiðlar kæmu stikum upplýsingum á framfæri þannig að hver maður í landinu mætti vera sér meðvitandi um þennan rétt sinn. Í 13. brtt. er gert ráð fyrir að 3. málsl. 25. gr. falli niður, en eins og ég hef áður getið um er óþarfi að hafa sérstakt ákvæði um beitingu reiknaðs endurgjalds að því er varðar ástæðuna að ónýttum persónuafslætti. Vísa ég til þess sem ég sagði varðandi 10. brtt. 14. brtt. þarfnast ekki mikilla skýringa, en þar er gert ráð fyrir að ná því fram, að ekki séu reiknaðir dráttarvextir af skattskuldum sem ekki eru gjaldfallnar. Var talið einfaldara að ná fram með breytingu á 112. gr. því marki sem stefnt var að í 31. gr. frv. Með 15. brtt. er gert ráð fyrir að heildarfrádráttur opinberra gjalda af launum, þar með talið útsvar, megi ekki án samþykkis gjaldanda nema meiru en 75% af heildarlaunagreiðslu hverju sinni í þeim tilvikum þegar gjaldandi hefur mestan hluta tekna sinna frá einum launagreiðanda. Það hefur verið mjög gagnrýnt að tekið væri allt að 100% af launum manna vegna innheimtuaðgerða og þess vegna væri nauðsynlegt að auka rétt manna að halda einhverju eftir. Hitt er svo annað mál, að að sjálfsögðu eru svona ákvæði mjög vandmeðfarin, því að tilvikin eru mjög misjöfn. Skattur er greiddur eftir á og sveiflur eru miklar í tekjum. Menn eru mismunandi passasamir að standa skil á sínum gjöldum og menn losna alls ekki við skatt með þessu, heldur safnast þá þeim mun meiri skuld upp þannig að það þarf alls ekki að vera hagstætt fyrir aðila að nýta sér þann rétt sem þeim er þó hér gefinn. 16. brtt. varðar gildistöku, en í 17. brtt. gerir n. till. um að þar komi sérstakt ákvæði til bráðabirgða um athugun ríkisskattstjóra á tilteknum atriðum skattalaganna. Það kemur skýrt fram í brtt. og nál. við hvað er átt og sé ég ekki ástæðu til að rekja það frekar. Ég vil aðeins að lokum geta þess, að við höfðum gert ráð fyrir því í fjh.- og viðskn. að athuguðu máli að flytja eina brtt. til viðbótar milli 2. og 3. umr., þess eðlis, að þegar þessi lög hafi hlotið staðfestingu skuli þau gefin út í heild sinni. Við teljum mjög mikilvægt að skattalögin fyrirfinnist í heild sinni. Það er mjög óheppilegt, að að þeim þurfi að leita á mörgum stöðum eins og stundum hefur verið, og þess vegna viljum við tryggja þetta með því að setja það sérstaklega í lög. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess í framsögu minni hér að gera frekari grein fyrir málinu. Ég vil aðeins ítreka það, að n. leggur til, að þessar brtt. verði samþykktar, en aðrir nm. munu sérstaklega gera grein fyrir sínum sjónarmiðum varðandi þessar brtt. og einnig varðandi aðrar brtt. og framhaldsnál. sem þeir hafa flutt.



Herra forseti. Formaður fjh: og viðskn. hefur nú gert grein fyrir nál. á þskj. 818 sem allir nm. fjh.- og viðskn. standa að. Hann hefur jafnframt gert grein fyrir þeim brtt. sem n. flytur á þskj. 830, þ. e. allir nm., þeim sjónarmiðum, sem liggja til grundvallar þeim, og hvaða atriðum hér er verið að ná fram leiðréttingu á. Ég vil leyfa mér í upphafi ræðu minnar að færa formanni fjh.- og viðskn., hv. 3. þm. Austurl., þakkir fyrir störf hans í fjh.- og viðskn. Og ég leyfi mér að fullyrða að allir nm. eru mér sammála þegar ég lýsi þeirri skoðun minni, að þá samstöðu sem fram kemur í því nál. sem hann hefur nú gert grein fyrir, og þá samstöðu, sem kemur fram í flutningi brtt. á þskj. 830, má kannske að miklu leyti rekja til þess, hversu vel hann hefur haldið þar á málum og hversu skynsamlegt hann hefur talið vera að viðhalda þeirri samstöðu varðandi breytingar á efnisatriðum þessarar löggjafar sem verið hefur allt til þessa. Löggjöfin, sem nú gildir um tekju- og eignarskatt, var samþykkt hér á Alþingi 1978 og gilti um skattlagningu á tekjur og eignir manna árið 1979. Ég held að það hafi verið nokkuð sérstakt að slík löggjöf skyldi sett með svo miklum fyrirvara sem þar var, en undirbúningurinn hafði tekið mjög langan tíma og ekki að ástæðulausu því að hér var um að ræða miklar skipulagsbreytingar á þessum málum. Það var sjónarmið mitt, en ég hafði þá sem fjmrh. forustu um samningu þessarar löggjafar, að ekki kæmi til greina, að um afturvirkni yrði að ræða, heldur skýrt tekið fram að slíkar breytingar sem breytingar á skattalögum ættu ekki að vera afturvirkar. Það stríddi gegn minni réttlætisvitund og var kannske ekki óvefengjanlegt hvað snertir stjórnarskrána, auk þess sem hér var um að ræða svo veigamiklar breytingar frá því, sem verið hafði, að það var að mínum dómi með öllu óeðlilegt að menn hefðu ekki slíka löggjöf fyrir sér um nokkurn tíma og gætu gert sér fyllilega grein fyrir því, með hvaða hætti ætlað væri að fjalla um fjármál einstaklinga og félaga. Sú breyting, sem kannske skipti mestu máli, var að lögin tóku mið af þeirri miklu verðbólgu sem við höfðum búið við um nokkurt skeið, og var reynt með þessari löggjöf að sjá svo um að eignir manna mundu ekki brenna á báli verðbólgunnar lengur. Það hlaut því að verða töluvert langur tími þangað til löggjöfin væri í raun og veru búin að fá sína eldskírn, og ég lýsti því einmitt þá, að ég gerði mér fullkomlega grein fyrir því, að breytingar yrði að gera að fenginni reynslu. Frá þeim tíma hafa verið gerðar á löggjöfinni breytingar eftir því sem reynslan hefur leitt í ljós að gera þyrfti. Um þær hefur tekist það samkomulag sem ég vék að áðan og ég gat um að formaður fjh.- og viðskn. hefur átt sinn þátt í. En ég held að það hafi sem betur fer verið sjónarmið allra nm., sem í fjh.- og viðskn. hafa setið á þeim tíma, að skynsamlegast væri að koma fram breytingum með þessum hætti og vega og meta þau sjónarmið, þá gagnrýni og þær brtt. sem fram hafa komið. Það hefur að vísu verið þannig að frumvörpin hafa fyrst og fremst varðað efnisatriði frv., einstaka þætti og uppbyggingu þess, en síðan verið flutt sérstaklega frumvörp um ákvörðun skattstiga og skattþrepa sem vissulega hefur ekki orðið samstaða um, enda ekki við því að búast að um samstöðu þar að lútandi væri að ræða. Ég varð þess vegna fyrir nokkrum vonbrigðum þegar ég sá þetta frv. og vissi af framlagningu þess, að hér skyldi í sama frv. verið með tillögur um breytingar á efnisatriðum og tillögur sem sneru að skattstigum, sneru að skattheimtu ríkisins sem fyrir fram var vitað að ekki yrði samstaða um. Ég hefði kosið að frv. um þessi mál hefðu verið tvö og að sjálfsögðu hefðu þau verið flutt hér á þingi miklu fyrr á þessu ári en raun ber vitni. Frv. er allt of seint fram komið og það er annað árið í röð sem slíkt gerist, og þar sem um er að ræða íþyngjandi ákvæði eru þau afturvirk þar sem verið er að ræða um skattlagningu hluta fjármálaskuldbindinga sem gerst hafa á s. l. ári. Þó eru vissar undantekningar í þessu frv., en þá er það yfirleitt, þegar um léttingu á sköttum er að ræða, að gildistaka þeirra er bundin fram í tímann þar sem framtalsfrestir eru löngu útrunnir hjá einstaklingum og því ekki hægt fyrir þá að koma fram þeim atriðum sem þar um ræðir. Af þessu frv., þ. e. þeim greinum þess sem fjalla um tekjuöflun ríkisins, er ljóst mál að núv. ríkisstj. hyggst halda áfram að auka skattaálögur. Með samþykkt fjárlaga var ljóst hvert stefnt væri, og þetta frv. er nánast flutt til staðfestingar á því sem þá var ákveðið. Tekjuskatturinn hækkar einfaldlega vegna þess að skattþrepum er breytt og skattvísitalan er önnur en hún raunverulega ætti að vera. Þegar tekjuauki er yfir 50% á milli ára er gengið út frá skattvísitölu 145 stig. Þá er í þessu frv. talað um loforð ríkisstj. um lækkun skatta til þess að auka kaupmáttinn, en lækkunin hefur týnst í kerfinu, eins og það hefur verið orðað, og forustumenn launþegasamtaka, sem komu á fund fjh.- og viðskn., lýstu því yfir, að þeir teldu ekki ómaksins vert að reikna út kaupmáttaraukninguna miðað við þetta frv., en þeir treystu sér hins vegar ekki til þess að láta n. í té skriflegar umsagnir um þessi atriði. Þetta sýnir að sjálfsögðu að forustumönnum þessara samtaka hefur orðið á mikil skyssa þegar félagsmálapakkinn var samþykktur um áramót. Þá var ekki gengið frá því, með hvaða hætti þessi skattalækkun ætti að verða til þess að tryggja framgang þessara mála. Þannig er þetta frv. til þess, eins og ég sagði áðan, að auka enn á skattbyrðina sem var þó nóg fyrir. Á áratugnum 1971–1980 höfðu skatttekjur ríkissjóðs aukist sem hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu miðað við áratuginn 1961–1970. Umskiptin urðu 1971 þegar fyrri vinstri stjórn Ólafs Jóhannessonar tók við völdum og skatttekjur ríkisins jukust sem hlutfall af þjóðarframleiðslu allt fram til ársins 1977, að þá tókst að lækka þetta hlutfall niður í 25%. En því var einnig þannig varið með skattbyrðina sem hlutfall af tekjum greiðsluárs. Hún hafði aukist verulega í upphafi áratugarins, en það hafði tekist að ná fram lækkun þannig að 1977 var skattbyrðin 10.6%. En hvort tveggja gerðist eftir stjórnarskiptin 1978, að hlutur ríkisins af þjóðarframleiðslunni jókst og skattbyrðin hjá einstaklingum jókst líka. Á s. l. ári,1980, sýnast bráðabirgðatölur fela í sér að enn verði aukning á hlut ríkissjóðs í þjóðarframleiðslunni og að skattbyrðin muni síst minnka. Ef vikið er að árinu 1978, þegar önnur vinstri stjórn Ólafs Jóhannessonar tók við völdum og setti ný skattalög, setti lög um afturvirka skatta, og til dagsins í dag er ljóst að skattheimtan hefur aukist verulega. Má meta dæmið svo að um sé að ræða 800 millj. kr., þ. e. 80 milljarða gkr., sem skattborgararnir í landinu greiði meira á árinu 1981 heldur en þeir hefðu gert ef skattalög þau, sem giltu 1978, hefðu fengið að vera óbreytt. Þetta þýðir 15 þús. kr. á hverja fjögurra manna fjölskyldu, þ. e. vísitölufjölskylduna, eða 1.5 millj. gkr. sem hver fjölskylda verður að greiða meira til ríkisins nú heldur en þá. Og það sýnist ekkert lát verða á þessu, áframhald á aukningu skatta, og það þýðir að sjálfsögðu minna ráðstöfunarfé hjá skattborgurunum. Og þeir, sem töluðu hæst 1978 um samningana í gildi og allt það og nú hafa tækifæri hér á Alþingi til þess að koma fram leiðréttingum, þeir standa að þessu, þeir rétta upp höndina mörgum sinnum á ári til þess að auka skattbyrðina hjá borgurunum á sama tíma og þeir standa að því að minnka kaupmátt tekna. Það er dálitið annar hugsunarháttur hjá þessum aðilum í dag heldur en var þá, og ég fæ ekki annað séð af því, sem hér gerist, en að viðkomendur séu þannig hugsandi að þeim sýnist þetta vera allt í besta lagi. Nú er það svo að það duga ekki einu sinni til þessar auknu skatttekjur, sem lagðar eru á borgarana, og að kaupmátturinn minnkar. Ríkið þarf meira til sín en þetta og það kemur fram í aukinni erlendri lántöku. Erlendar skuldir ríkisins á árinu 1981 verða hærra hlutfall af þjóðarframleiðslunni en nokkurn tíma áður. Jafnvel dugar ekki lengur að miða við árið 1975, sem var slæmt, til þess að finna eitthvert ár sem gæti verið verra. Jafnvel árið 1975, þegar þjóðarframleiðslan minnkaði verulega, það ár dugar ekki til þess að samanburðurinn við árið 1981 geti staðist. Hvað er hér verið að gera? Skyldu menn ekki þurfa að borga skuldirnar? Jú, hér er einfaldlega verið að leggja á skatta fram í tímann. Það er einfaldlega verið að þyngja skattbyrðina fram í tímann. Það er ekki aðeins skattbyrði dagsins í dag, þegar kaupmátturinn rýrnar, sem þessir ágætu menn eru hér að samþykkja, heldur eru þeir um leið að samþykkja aukna skattbyrði í nánustu framtíð. Þannig stendur málið einfaldlega með auknum erlendum lántökum meira en nokkru sinni fyrr, sem verður að sjálfsögðu að borga, hærra hlutfalli af þjóðarframleiðslu en jafnvel 1975, og þá er nú viðmiðunin orðin nokkur með tilliti til þess, að minnkun þjóðarframleiðslu varð á því ári eins og menn muna. Þetta er megininntakið í þessu frv. hvað snertir skattheimtuna, skatttekjurnar til ríkissjóðs, og eins og ég sagði áðan: þeir sem ræddu mjög um að kosningar væru kjarabætur, kosningabaráttan væri kjarabætur, samningana í gildi, þeir standa nú fyrir því hér á Alþingi að gera þetta svona.  Þetta frv., sem við fjöllum um, er tvíþætt og þeim hluta þess, sem fjallar um skatttekjur ríkissjóðs, hef ég gert nokkur skil, m. a. með tilliti til þeirrar þróunar sem átt hefur sér stað á undanförnum árum. Hins vegar er hér um að ræða enn eitt sjónarspil ríkisstj. því að með efnahagslöggjöfinni frá því um áramót var lýst yfir að skattar skyldu lækkaðir til þess að auka kaupmátt sem svaraði 1.5%. Það er vissulega til þess að taka eftir því þegar forustumenn launþegasamtakanna mæta á fundi í fjh.og viðskn, og vikið er að því, hvernig þetta standist, að þá svara þeir og segja að það sé ekki ómaksins vert að vera að reikna þetta frv. út með tilliti til þess.  Hinn þáttur þessa frv., þ. e. varðandi efnisatriðin, er að mínum dómi nokkuð sérstæður og í grg. frv. kemur fram sjónarmið sem ég hafði ekki átt von á að kæmi frá rn. þegar um væri að ræða eitthvað sem aflaga hefði farið í sambandi við framkvæmd löggjafar. Ásamt því að koma fram ýmsum lagfæringum og breytingum sem reynslan hefur leitt í ljós að þarf að gera á þessari löggjöf og þm. gerðu sér sumpart grein fyrir áður eru lagðar til í frv. veigamiklar breytingar, efnisbreytingar, sem eru fram komnar vegna þess að menn gefast upp við að framkvæma löggjöfina. Út frá því sjónarmiði, að fella skuli niður ákveðnar greinar, er farið að breyta öðrum, farið að gera breytingar á þýðingarmiklum greinum fyrir atvinnulífið aðeins til þess að þjóna því, hvernig ríkiskassinn komi til með að líta út. Í 17. gr. frv. er gert ráð fyrir að takmarka mjög fyrningar þær, sem lögin gera ráð fyrir, og áformað í þeirri grein að skerða fyrningar ef hreinar tekjur af rekstri viðkomandi fyrirtækis ná ekki 5% af heildartekjum. Þá er talin ástæða til þess að þrengja að atvinnurekstrinum sem vissulega á í vök að verjast. Þessar tillögur vinna að mínum dómi gegn endurnýjun framleiðslutækja og draga úr mögulegum afköstum. Þá er í frv. lagt til að felld verði út 59. gr. frv. þar sem gert var ráð fyrir að einstaklingum í atvinnurekstri væru reiknuð laun undir ákveðnum kringumstæðum. Ástæðan fyrir því, að lagt er til að fella 59. gr. út, er að yfirstjórn skattamála hefur gefist upp við að ná fram skynsamlegri og tilætlaðri framkvæmd á þessari grein. Ég hefði talið að af hálfu þeirra, sem með þessi mál fara, hefði átt að athuga þessa grein afar vel og áður en slík till. væri gerð hefði átt að athuga gaumgæfilega, í hverju mistökin væru fólgin, og miklu frekar semja að því máli athuguðu nýja grein og reyna að halda því fyrirkomulagi sem lögin gera ráð fyrir, eins og ætlað var að þau yrðu framkvæmd. Í nál. á þskj. 818 er gerð grein fyrir þeim breytingum sem n. flytur, og þær ganga einmitt þvert á frv. Lagt er til að fella niður 17. gr. þess og unnin hefur verið ný hugmynd að 59. gr. og lagt til að þannig verði hún í lögum. Ég verð að segja að það var mjög athyglisvert, þegar nm. unnu að þessu frv., hvernig menn voru reiðubúnir til þess að leggja sig fram um að ná samstöðu, einfaldlega vegna þess að það var ekki lítil gagnrýni sem hafði komið fram á framkvæmd þessarar greinar sér í lagi. Um leið og ég er að gagnrýna þessi atriði frv. vil ég segja, að það er góðs viti að slík samstaða hefur náðst og að fulltrúar allra flokka hafa getað tekið höndum saman um að koma fram leiðréttingu og að fjmrh. hæstv., sem flytur frv., lítur ekki svo á að þar megi ekki gera á breytingar ef menn telja það skynsamlegra og betra. Ég endurtek: ég tel að með slíkum vinnubrögðum getum við búið betur um þá löggjöf sem svo þýðingarmikil er sem löggjöfin um tekju- og eignarskatt. Á þskj. 840 höfum við fulltrúar Sjálfstfl. leyft okkur að flytja brtt. við frv. Sumar þeirra hafa áður sést á þskj. Um þær náðist ekki samkomulag að þessu sinni í fjh.- og viðskn. En ég vil alls ekki líta svo á að þótt ekki hafi náðst samkomulag geti ekki einhverjir þeirra, sem eru þar fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna, verið hugmyndunum samþykkir enda þótt þeir telji á þessu stigi ekki möguleika á að þær nái fram að ganga. Ég lít ekki heldur svo á að þó að flm. tillagnanna séu við sjálfstæðismenn í fjh.og viðskn., þá séu þessar till þess eðlis að t. d. fulltrúi Alþfl. í fjh.- og viðskn. geti ekki á þær fallist enda þótt hann sé ekki í þetta skiptið flm. að þeim, umfram það sem fram kemur á þskj. þar sem hann flytur sérstakar tillögur við frv. Það er ljóst mál og hefur lengi verið í stefnu sjálfstæðismanna, að sköttum verði að stilla þannig í hóf að það lami ekki athafnaþrá manna, og við höfum haft það sjónarmið, að heildarskattprósentan fari ekki upp fyrir 50%. Við höfum líka verið þeirrar skoðunar, að tekjuskatt bæri að afnema í áföngum á almennum launatekjum og á meðan því sé ekki lokið verði tekjuskattur lækkaður verulega á þeim lægst launuðu og aukið svigrúm til þess að nýta persónufrádrátt til greiðslu opinberra gjalda. Það er að vísu gert ráð fyrir því nú í frv., að ónýttan persónuafslátt sé hægt að nýta til greiðslu útvars. Hér er því gengið til móts við það sjónarmið, en alls ekki alfarið. Við erum enn fremur þeirrar skoðunar, að eignarskattar verði aldrei með þeim hætti að þeir hreki fólk úr eigin húsnæði, og svo að sjálfsögðu, að skattar á fyrirtækjum séu með þeim hætti að þeir hamli ekki gegn æskilegri uppbyggingu og framþróun atvinnulífsins. Í samræmi við þessi meginsjónarmið okkar sjálfstæðismanna eru brtt. á þskj. 840 fluttar, og skal ég gera stuttlega grein fyrir þeim. 1. brtt. gerir ráð fyrir að arður af hlutafé sé skattfrjáls eins og um sparifé væri að ræða, og auk þess er í till. gert ráð fyrir að hlutafé verði eignarskattsfrjálst líka. Hér er um að ræða að gera hlutafé jafnt sparifé. Ég vek athygli á því, að að undanförnu hefur sparifé í vaxandi mæli verið verðtryggt og það þýðir að sjálfsögðu að hlutafé á í erfiðri samkeppni við sparifé eða nánast það að hægt er að ávaxta sparifé með þeim hætti sem nú er. Þá er í 2. brtt. gert ráð fyrir að gjöld af skuldum við Lánasjóð ísl. námsmanna, þ. e. vextir og verðbætur, verði frádráttarbær eins og um væri að ræða lán sem hefur verið notað til öflunar íbúðarhúsnæðis eða til endurbóta á því. Við teljum að þegar námsmaður hefur lán frá Lánasjóði sé um að ræða nokkurs konar fjárfestingu og því eigi að fara með fjármagnsgreiðslur eða fjármagnskostnað af þeirri lántöku með svipuðum hætti. Í 3. brtt. er gert ráð fyrir að sú flýtifyrning, sem í lögum er og þar er áætluð 50%, verði það áfram í stað þess að frv. gerir ráð fyrir að þessu sé breytt í 40%. Að vísu er í frv. bætt við flýtifyrningu undir vissum kringumstæðum, og þar sem gert er ráð fyrir 4% möguleika í frv. er í brtt. n. lagt til að hækka þá prósentu í 6%. Ég met það svo að hér sé verið að aðstoða undir þeim kringumstæðum þar sem um mikla tekjufærslu sé að ræða á móti gjaldfærslu og því eðlilegt að koma þar til móts við þá aðila, því að vissulega er ekkert að gerast annað en að menn eru að fyrna fyrr en þeir gætu, sem þýðir að sjálfsögðu að það verður ekki aftur tekið. Í 4. brtt. er að finna þá skattstiga sem við leggjum til, og þeir byggjast á þeim skattalögum og þeim skattstigum og skattþrepum sem voru 1977 þegar ríkisstj. sat í þessu landi undir forustu Sjálfstfl. Við teljum að þar sé um að ræða þá skattlagningu sem við séum reiðubúnir að standa að. Í 5. brtt. er gert ráð fyrir að ónotaðan persónuafslátt sé ekki aðeins hægt að nota til greiðslu á útsvari, heldur líka á öðrum opinberum gjöldum sem viðkomanda er ætlað að greiða. Þá er 6. brtt. Þar er gert ráð fyrir að tekjuskattur lögaðila verði 53%. Það er sama skatthlutfall og var 1977. Í sömu brtt., þ. e. við 28. gr., er bætt við heimild til þess að draga hlutabréf frá eignum áður en eignarskattur er lagður á. Þá er 7. brtt. Þar er gert ráð fyrir að eignarskattur manna, sem skattskyldir eru samkv. 1. gr., svo og þeirra íslensku ríkisborgara, sem búsettir eru erlendis um stundarsakir og skattskyldir eru samkv. 3. gr., reiknist eins og þar segir. Í þessu er efnisbreyting sem gengur út á að íslenskur ríkisborgari, sem um stundarsakir dvelst erlendis enda þótt hann hafi flutt heimilisfang sitt, missi ekki af þeim skattfrelsismörkum, sem í þessum lögum eru, og verði því ekki skattskyldur með öðrum hætti en aðrir íslenskir ríkisborgarar. Og skattleysismörkin hér eru þau sem lögin frá 1978 gerðu ráð fyrir, en þau eru uppfærð miðað við fasteignamat, sem er hið eðlilega, og skattprósentan sú hin sama, 0.8%. Þá er gert ráð fyrir því í 8. brtt., að þessar fjárhæðir breytist ekki samkv. skattvísitölu, heldur samkv. verðbreytingarstuðli, sbr. 26. gr., einfaldlega vegna þess að samband á milli skattvísitölu og breytts fasteignamats er að sjálfsögðu ekkert. Þó að oft og tíðum sé hér um að ræða svipaðar breytingar sýnist eðlilegt að fasteignaskatturinn, þ. e. sú upphæð sem er skattfrjáls, sé byggð á verðbreytingarstuðlinum sem er annars vegar framfærsluvísitala og hins vegar byggingarvísitala. Þá er 9. brtt., þess efnis, að við útreikninga á verðbreytingarfærslu samkv. 53. gr. skal innborgun á hlutafé eða öðru eigin fé á tekjuárinu dregin frá heildarfjárhæð skulda í lok næstliðins árs. Hér er um að ræða ákvæði til bráðabirgða um innborgun eigin fjár á árunum 1980–1982. Hér er verið að gera fyrirtækjum kleift að taka við eigin fé og fara með skattgreiðslur af því með sérstökum hætti á þessum þremur árum til þess að hvetja þá, sem þurfa á auknu fjármagni að halda, að afla sér sem mest af eigin fé. Ég hef, herra forseti, gert grein fyrir þeim brtt. sem við fulltrúar Sjálfstfl. í fjh.- og viðskn. flytjum. Okkur er ljóst að þessar brtt. þýða tekjutap fyrir ríkissjóð. Við erum líka þeirrar skoðunar, að það sé ástæða til þess að draga úr ríkisútgjöldum og þannig eigi að ganga frá hnútunum að ríkissjóður verði ekki fyrir skaða. Við erum reiðubúnir til þess að taka þátt í þeirri athugun ef þær tillögur, sem hér hafa verið fluttar og ég hef mælt fyrir, yrðu samþykktar. Ég sé svo ekki ástæðu, herra forseti, til þess að fara fleiri orðum um sjónarmið sjálfstæðismanna í fjh.- og viðskn., vísa til framhaldsnál. á þskj. 832 og til þeirra skýringa sem ég hef hér gefið á brtt. sem fluttar eru á þskj. 840.



Herra forseti. Það er út af fyrir sig ekkert óeðlilegt þó að menn, þegar rætt er um skattamál, freistist til að fara nokkrum orðum um efnahagsmál almennt, svo mikilvæg eru skattamálin í lífi alls almennings á Íslandi og svo mikil áhrif hafa aðgerðir stjórnvalda í skattamálum á afkomu hvers einasta manns í þessu landi. Ég ætla þó, vegna þess hve langt er liðið á starfstíma Alþingis, ekki að fara mörgum orðum um efnahagsmálin almennt, annað en leyfa mér að benda á að sá flokkur, sem fer nú með skattamál og ríkisfjármál í þessari hæstv. ríkisstj., hefur valið sér það hlutverk í íslenskri pólitík að standa þversum fyrir öllum hugmyndum um að reyna eitthvað nýtt eða breyta til í því skyni að reyna að rífa efnahagslíf landsins upp úr þeim farvegi óðaverðbólgu sem það hefur fallið í á hinum svonefnda áratug Framsfl. Það má segja að það megi ekki orða neina nýja hugsun eða koma með till. um neina nýja framkvæmd í návist Alþb. Pólitískt hlutverk þessa flokks, sem einu sinni kallaði sig frumkvöðul byltingar á Íslandi, er nú að vera á móti öllum hugmyndum um allar nýjungar og allar tilraunir til þess að gera eitthvað nýtt. Þessi flokkur er á móti öllum hugmyndum sem fram hafa komið, og till. um að reyna nýjungar í skattamálum. Þessi flokkur setur sig á móti öllum tilraunum til þess að reyna að skjóta frekari stoðum undir íslenskt atvinnu- og efnahagslíf með því að nýta þá náttúruauðlind sem Íslendingar eru nú þjóða ríkastir af þar sem er okkar orka. Jafnvel þó að menn horfi upp á það að íslenskir launþegar hafi í lífsgæðakapphlaupinu verið að dragast aftur úr launþegum í nágrannalöndunum, þó að almenn lífsgæði séu hér mun lakari fyrir jafnlangan vinnudag en sambærilegir aðilar lifa við hér í nágrannalöndunum, þá stendur Alþb. þvert gegn því, að reynt sé að nota þau tækifæri sem Ísland á til þess að vinna launafólk út úr þessum vanda. Afstaða Alþb. í hæstv. ríkisstj. er sú að setja sig þvert gegn öllum skiln. um allar nýjungar, sama á hvaða sviðum það er. Alþb. er orðið afturhaldssamasti flokkur á Íslandi. Það má aldrei í návist Alþb. orða nokkra nýja hugsun. Þá er svarið ávallt: nei, nei, nei. Völd Alþb. í þessari ríkisstj. koma nú árum saman í veg fyrir að hægt sé að leita nokkurra nýrra leiða til þess að lyfta íslensku launafólki upp á þann stall sem íslenskt launafólk stóð þó á fyrir röskum áratug þegar Ísland var þriðja ríkið talið ofan frá í þjóðarframleiðslu á hvern íbúa og íslenskur almenningur, miðað við almenning í nágrannalöndunum, hélt sannarlega sínu í almennum lífsgæðum. Það er orðið nokkuð lærdómsríkt fyrir allan almenning að rifja upp þau ummæli sem ég á enn þá á segulbandi og mun geyma lengi, þegar fulltrúi Alþb., einn af mörgum í stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, sagði að það skipti ekki miklu máli, hvað fólkið í þeim samtökum og almenningur á Íslandi byggi við í launakjörum miðað við það mikla misrétti sem Frakkinn Patrick Gervasoni væri beittur af íslenskum stjórnvöldum. Þetta er eitt dæmi af mörgum um það, hvaða atriði eru nú farin að ráða mestu hjá þessum flokki sem einu sinni kenndi sig við þjóðfélagsbyltingu á Íslandi og kennir og enn þá við verkalýð og verkalýðshreyfingu.  Þannig er verið að reyna að leita að einhverjum samnefnara fyrir þennan flokk. Í dag er það þessi, á morgun er það hinn, eftir því hvernig allt velkist og veltist í evrópskri pólitík. Það er því ekki Alþfl. einn sem hefur áhuga á pólitískum samnefnara við aðra flokka. Við höfum haldið þeim samböndum við evrópska jafnaðarmenn sem við höfum haft frá stofnun Alþfl. Það mætti kannske segja svolítið annað um forráðamenn Alþb. sem skipst hafa á um að vera gistivinir Moskvu-valdsins í Rússlandi. Pekingsvaldsins í Kína, gist Kúbu og þykjast nú helst sjá sig í fylgd með hinum nýkjörna forseta Frakklands sem er aðili að Alþjóðasambandi jafnaðarmanna eins og við Alþfl.-menn, þangað sem Alþb.- mönnum hefur aldrei verið boðið inn fyrir dyr og mun aldrei verða. En þetta er nú útúrdúr. Ég vil aðeins taka það fram í þessu sambandi, að auðvitað er með þessi mál, skattamálin, eins og allt annað, að þar setur þessi flokkur sig upp á móti öllum hugmyndum um að reyna eitthvað nýtt til þess að koma til móts við launafólkið í þessu landi og lyfta lífskjörum þess eitthvað upp á við. Ég vil aðeins minna menn á það, að Alþb. er nú búið að sitja í ríkisstj. samfellt síðan eftir kosningarnar 1978, og ég leyfi mér að spyrja, herra forseti: Hvað hefur Alþb. gert í þessum ríkisstjórnum, sem það hefur átt sæti í, sem hægt er að segja að sé öðruvísi en gömlu íhaldsúrræðin? Hvar eru nú spor Alþb. í íslensku þjóðfélagi eftir bráðum þriggja ára valdasetu? Hvar eru nú nýju hugmyndirnar? Hvar eru hin stórkostlegu framfaraspor sem þessi byltingasinnaði, nýjungagjarni flokkur að eigin sögn hefur skilið eftir sig? Er að finna stað fyrir því t. d. í frv. hæstv. fjmrh. þar sem meginstefnumarkandi atriðið var að afnema gjöld af atvinnurekendum í eigin atvinnurekstri? Var það kannske hið stefnumarkandi framlag Alþb. til þessara mála? Hvar sér þess merki, herra forseti, að þessi flokkur verkalýðshreyfingar, þjóðfrelsis og ég veit ekki hvað og hvað hafi setið í ríkisstj. í þrjú ár? Hvergi. Hvergi nokkurs staðar nema í einu - og hvað er það? Jú, þessi flokkur hefur beitt áhrifum sínum í ríkisstj., neitunarvaldinu sem hv. formaður flokksins hefur, til þess að stöðva í ríkisstj. allar hugmyndir manna, sem þar eru frá öðrum flokkum, um einhverjar nýjungar, t. d. í íslensku atvinnulífi. Það eru einu sporin sem eftir þennan flokk standa. Hann hefur beitt áhrifum sínum í ríkisstj. til þess að koma í veg fyrir framgang hugmynda manna þar t. d. um nýtingu hinnar miklu íslensku orku til þess að undirbyggja okkar atvinnulíf með frekari atvinnustarfsemi. Þetta eru einu sporin sem þessi flokkur hefur skilið eftir sig á þessum tíma sem hann hefur setið í ríkisstj. Allt, sem flokkurinn hefur látið frá sé.r fara hefur verið það sem einu sinni var kallað „gömlu íhaldsúrræðin“: Vísitölufalsanir með þriggja til sex mánaða millibili, kauplækkun um 7%, skattahækkanir o. fl., o. fl., o. fl. Það mætti halda að ráðherrar Alþb. hefðu í skúffunum í rn. sínum fundið hernaðaráætlanir Geirs Hallgrímssonar sem skildar voru eftir þegar íslenskir kjósendur felldu ríkisstj. íhaldsins og Framsfl. vorið 1978, og hefði gert þessar hernaðaráætlanir að sínum, vegna þess að ég er sannfærður um að hver einasti alþýðumaður, sem kaus þennan flokk, sér engan mun í raun og veru, hvort sem hann vill viðurkenna það opinberlega eða ekki, á því, sem þessi ríkisstj. er að gera og hefur verið að gera, og ríkisstj. var að gera sem við Alþb.-menn og Alþfl.-menn felldum saman í kosningum vorið 1978. Og það virðist vera alveg sama hvað á gengur í þjóðfélaginu. Það virðist vera alveg sama hvaða aðgerðir eru orðaðar við Alþb., hvort það er kauplækkun með lögum eða annað, hvort það er brot á samningum, sem ráðherrar Alþb. skrifa sjálfir undir eigin hendi, með einhliða valdbeitingu nokkrum vikum eftir að undir þá samninga er ritað. Það er alveg sama hvað við þessa menn er orðað, ávallt skulu þeir meta meira áframhaldandi setu sína í stjórnarstólum heldur en hagsmuni þeirra sem þeir þóttust vera að vernda í síðustu kosningum. Herra forseti. Að lokum vil ég í þessu sambandi aðeins benda á eina mjög athyglisverða staðreynd: Alþb. hefur nú setið í nokkrum ríkisstj. á Íslandi. En það hefur aldrei í öll þau skipti komið fyrir, að Alþb.-menn hafi risið á fætur þegar átt hefur að láta þá samþykkja hluti, sem hafa gengið gegn hagsmunum umbjóðenda þeirra, og sagt: Nei, við metum trúnaðinn við kjósendur okkar meira en áframhaldandi valdasetu. - Það hefur aldrei gerst, að Alþb. hafi farið úr ríkisstj. á Íslandi vegna þess að það hafi ekki fengist til þess að samþykkja kjararán og aðrar aðgerðir sem gegn hagsmunum umbjóðenda þess hafi gengið. Og það sem meira er: Alþb. hefur aldrei haft við orð að ganga úr ríkisstj. af þeim sökum. Flokkurinn hefur ávallt metið meira áframhaldandi valdasetu sína heldur en að varðveita trúnað við kjósendur sína. Og svo langt er þetta gengið að formaður þingflokks Alþb. hefur það nú við orð við herstöðvarandstæðinga, sem eru meðal helstu fylgismanna hans í mörg ár, að það sem í gangi sé af hálfu hins vestræna kapítalisma í sambandi við hugsanlegar framkvæmdir á Keflavíkurflugvelli, sé samsæri gegn Alþb., það séu hugmyndir um framkvæmdir sem séu eingöngu til þess ætlaðar að hrekja Alþb. úr ríkisstj. á Íslandi og þessu eigi Alþb. auðvitað að bregðast við af hinni mestu hörku og láta ekki þetta samsæri hins vesturheimska kapítalisma ná fram að ganga. Hvernig á Alþb. að bregðast við? Jú, með því að samþykkja þetta allt saman og láta hinn vesturheimska kapítalisma ekki ná þeim árangri að hrekja Alþb. úr ríkisstj. vegna slíkra framkvæmda á flugvellinum. Svona afsakanir, sem engum manni gæti dottið í hug nema Alþb.-manni eru hafðar uppi gagnvart kjósendum og flokksfólki Alþb. þegar ráðherrar og þm. Alþb. eiga um það að velja annars vegar að varðveita trúnað við kjósendur sína, flokksstefnu og yfirlýsingar og hins vegar að varðveita trúnaðinn við eigin metnað. Og hvernig, herra forseti, halda menn að ýmsum ágætum óbreyttum þm. Alþb. sé farið að líða, mönnum sem eiga að sækja fylgi sitt t. d. á almenna vinnustaði hér í Reykjavík, hafa verið þar tíðir gestir og hafa í gegnum árin barist á þessum vinnustöðum fyrir því sem hefur verið sannfæring þeirra og þeir hafa haldið að væri stefna flokks þeirra? Hvernig halda menn að þessum mönnum sé farið að líða nú, mönnum eins og t. d. hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni? Halda menn að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson finni ekki fyrir því, hvers konar andi er orðinn á vinnustöðunum gegn hinum svokölluðu verkalýðsforingjum Alþb.? Haldið þið að hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni sé t. d. ekki kunnugt um skoðun hins gamla foringja Alþb., Lúðvíks Jósepssonar, á veru Alþb. í þessari ríkisstj. og framferði Alþb. þar? Ég ætla ekki, herra forseti, að leggja hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni nein orð í munn í þessu sambandi. En menn, sem eitthvað þekkja til hans, þurfa ekkert að velkjast í vafa um hans hugleiðingar í þessu sambandi. Og ætli það séu ekki fleiri menn sem hafa sömu áhyggjur og hv. þm., - menn sem sóttir hafa verið t. d. á haf út og sóttir sérstaklega í bátabylgjuna til þess að lesa yfir alls konar skammir, vammir og svívirðingar af þessum nýju forustumönnum Alþb. sem ráða nú öllum ríkjum af hálfu flokksins, m. a. hér í þinginu? Ætli niðurstaða þeirra innra með sér sé nú ekki ósköp svipuð og niðurstaða hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar þó að þeir hafi ekki enn þá haft orð um það. Þess vegna segi ég þetta, herra forseti, að mér er kunnugt um að ýmsir þm. Alþb. eru sömu skoðunar og við Alþfl.-menn, að í verðbólguástandi eins og verið hefur í okkar landi, þar sem er næsta algengt að verðhækkanir séu um 40–60% frá upphafi til loka árs, sé tómt mál að tala um að það sé hægt að varðveita peningalaunahækkanir, sem menn fá eftir erfiða samninga, lengur en e. t. v. í nokkrar vikur. Þetta vitum við allir, þ. á m. ýmsir þm. Alþb., hvort sem menn vilja viðurkenna það eða ekki. Þó svo menn fái 10, 15 eða 20% hækkun á peningalaunum sínum eftir erfiða samninga sem kannske standa mánuðum saman, þá ganga menn raunverulega út frá því sem gefnu, og það er blindur maður sem er ekki farinn að sjá það, að slíkar peningalaunahækkanir eru innihaldslausar, færa enga raunverulega kjarabót því að verðbólgan verður búin að taka þessar hækkanir aftur allar saman og jafnvel meira til á nokkrum vikum. Það er langt síðan Alþfl.-menn, bæði á Alþingi og í verkalýðshreyfingu gerðu sér þetta ljóst. T. d. um kjarasamninga, sem gerðir voru síðasta haust, höfðum við þá skoðun og þeirri skoðun var fylgt mjög eftir af forustumönnum Alþfl. í verkalýðshreyfingunni, að það væri miklu nær og miklu líklegra til árangurs varðandi kjarabætur fyrir allan almenning í landinu að fá fram verulegar umbætur á skattamálum og verulegar skattalækkanir fyrir almennt launafólk frekar en innihaldslitlar peningalaunahækkanir, sem ríkisvaldið tæki síðan aftur með einhliða aðgerðum nokkrum vikum síðar. Ýmsir af forustumönnum Alþb. í verkalýðshreyfingunni, þ. á m. hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, hafa lengi verið sammála þessu. En þeir eru í minni hl. í sínum flokki og meðal forustumanna verkalýðshreyfingarinnar þannig að peningalaunastefnan, hin innihaldslausa stefna peningalaunahækkana sem jafnóðum brenna upp á verðbólgubálinu, varð ofan á í þessari samningagerð. Og hver varð niðurstaðan? Niðurstaðan varð sú, að með brbl. sínum frá því á gamlársdag tók ríkisstj. allar þessar kjarabætur aftur, felldi nánast samningana úr gildi með einu pennastriki og þær peningalaunahækkanir, sem samið var um í kjarasamningum s. l. haust, eru nú að engu orðnar og öll sú barátta hefur verið unnin fyrir gýg. Skyldi nú ekki hafa verið betra að fallast á tillögur okkar Alþfl.-manna þá, að verkalýðshreyfingin í þessu sambandi legði meiri áherslu á raunhæfar kjarabætur, t. d. í formi stórlækkaðra skatta, heldur en innihaldslausar peningalaunahækkanir? Ætli reynslan sé ekki enn búin að sannfæra okkur um það? En það er í þessum málum eins og öðrum, þó svo menn reyni að leggja fram nýjar hugmyndir á þessu sviði, á skattamálasviðinu, þá er það enn og aftur Alþb. sem er dragbíturinn á slíkt. Það er flokkurinn sem stendur gegn öllum breytingum í þá átt, og skiptir þá engu máli þó að vel metnir verkalýðsleiðtogar þar í flokki, eins og hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson og fleiri, séu okkur Alþfl.-mönnum innilega sammála um að raunhæfustu aðferðirnar til þess að tryggja varanlegan kaupmátt launafólks séu á skattasviðinu. Afturhaldshyggjan er svo rík í Alþb. að jafnvel á þessa vel metnu flokksmenn þess flokks er ekki einu sinni hlustað. Herra forseti. Lögin nr. 40 frá 1978, sem hafa nú verið til framkvæmda við álagningu tekju- og eignarskatts í heilt ár, eru á margan hátt mjög merkileg lagasetning. Hér er um mörg nýmæli í lögum að ræða og tilraun sem ég veit ekki til að gerð hafi verið annars staðar, a. m. k. í nálægum löndum, til að samræma skattaálagningu tekjuskatts og eignarskatts þeirri óðaverðbólgu sem landlæg er á Íslandi þannig að menn geti ekki notað þessa óðaverðbólgu til þess að auka enn frekar mismun skattlagningar á milli einstaklinga heldur en þó skattalögin áður höfðu heimilað. Það er búið að gera margar tilraunir til þess að lappa upp á gildandi tekju- og eignarskattskerfi. Það er nokkuð síðan við Alþfl.-menn komumst að þeirri niðurstöðu, að þessar tilraunir til að lappa upp á þetta kerfi, sem er bæði dýrt og flókið, mundu aldrei svara kostnaði, þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir mundi aldrei takast að stoppa svo upp í götin á tekjuskattskerfinu að það byði ekki ávallt upp á bæði löglega og ólöglega mismunun í skattamálum sem gerði skattalegt misrétti milli þegna þjóðfélagsins sífellt meira. Niðurstaða okkar fyrir einum tólf árum, Alþfl., var sú, að þessar uppálappingar væru tilgangslausar og reynslan hefði sannað að tekjuskattskerfið væri ekki lengur það tæki til tekjujöfnunar, sem því var ætlað að vera, og skipti ríkissjóð tekjulega séð í raun og veru litlu máli svo það væri rétt að hverfa frá tilraunum til sífelldra uppálappinga upp á þetta gallaða kerfi, en taka heldur upp þá stefnu að fella niður tekjuskatt af almennum launatekjum, en leggja þeim mun meiri áherslu á skattlagningu eyðslunnar sem tekjuöflunartæki fyrir ríkissjóð. Ef svo ólíklega vill til, sem ekki eru nú mörg dæmi um, að menn, sem hafa verulegar tekjur, verji þeim ekki í eyðslu, þá er það vissulega dyggð sem þjóðfélaginu ber að verðlauna. En það er skoðun okkar Alþfl.-manna og sannfæring mín, að með því að leggja áherslu á eyðslu einstaklingsins sem skattstofn fremur en tekjur hans sé hægt að ná mun réttlátara skattálagningarkerfi heldur en með þeim aðferðum sem menn hafa reynt og reyna enn með skattlagningu á framtöldum tekjum manna, þar sem vitað er að menn hafa ýmis úrræði, bæði lögleg og ólögleg, til þess að komast hjá slíkri skattlagningu. Út af fyrir sig, herra forseti, eru þetta engin nýmæli okkar íslenskra Alþfl.-manna sem ég í þessu sambandi er að ræða um. Fyrir allmörgum árum kom þáv. formaður norska jafnaðarmannaflokksins, Trygve Bratteli, hingað til Íslands og flutti erindi um skattamál á vegum Alþýðuflokksfélags Reykjavíkur þar sem hann lýsti að norskir jafnaðarmenn hefðu komist að sömu niðurstöðu og íslenskir í þessum málum. Þrátt fyrir að það sé skoðun okkar, að reynslan muni leiða í ljós að ítrekaðar tilraunir Alþingis til þess að lappa upp á tekjuskattskerfið, m. a. til þess að reyna að draga úr hinu mikla misrétti sem þetta kerfi býður upp á, þrátt fyrir að það sé skoðun okkar, að þær tilraunir muni ekki takast og því sé réttara gagnvart öllum almenningi að ganga einfaldlega út frá því sem gefnu að almennar launatekjur séu ekki skattlagðar, en ríkið sæki tekjur sínar í skattlagningu á eyðslu, - þrátt fyrir það að þetta sé skoðun okkar og niðurstaða, þá teljum við engu að síður að tekjuskattslögin nr. 40 frá 1978 séu mjög merkileg tilraun til að reyna að aðhæfa skattlagningarreglur að mikilli óðaverðbólgu. Og það eru ýmis nýmæli í þessum skattalögum sem við teljum mjög til bóta og teljum forvitnilegt að sjá hvernig reynast muni í ljósi þeirrar álagningar sem fram hefur farið og fram mun fara. Þess vegna er út af fyrir sig ekki minna merkileg en samþykktin sjálf á lögunum, nr. 40 frá 1978, sú samstaða, sem tekist hefur hér í þinginu um afgreiðslu þeirrar merkilegu lagasetningar, og þær breytingar, sem síðan hafa verið á henni gerðar milli þingflokkanna, svo umdeild sem skattamálin eru. Og út af fyrir sig má næstum kalla það kraftaverk, að hér í þinginu skuli hafa verið hægt að ná sæmilegu samkomulagi milli allra flokka þingsins um afgreiðslu jafnmerkilegs skattamáls og lög nr. 40 frá 1978 eru og allar höfuðbreytingar sem á þeim hafa verið gerðar síðan. Ég vil taka undir orð hv. þm. Matthíasar Á. Mathiesen áðan þegar hann færði formanni fjh.- og viðskn. þessarar deildar, hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni, sérstakar þakkir fyrir þátt hans í því máli. Hv. þm. hefur ekki aðeins átt hvað drýgstan þátt í því, að þetta samkomulag gat orðið núna á þessu þingi, hann átti ekki síður mikinn þátt í slíkri samkomulagsgerð á s. l. vetri, bæði í tíð minnihlutastjórnar Alþfl. og þeirrar ríkisstj. sem nú situr. Þó svo að þessi hv. þm. tilheyri andstöðuflokki mínum, sem er í ríkisstj., á meðan minn flokkur er í stjórnarandstöðu, þá finnst mér rétt að skýra frá því áliti mínu, að ég tel að enginn þingmanna né ráðh. eigi jafnmikinn þátt í því og hann, hv. þm., að samkomulag og samstaða skuli hafa tekist milli flokka þingsins um þetta mikla mál, og vil ég færa honum sérstakar þakkir fyrir hans þátt í afgreiðslu þessara skattamála. Sama vil ég gjarnan mega segja um deildarstjóra í fjmrn., Árna Kolbeinsson, sem unnið hefur með nefndinni og lagt sig fram um að skila sínu mikla starfi þar með sem bestum hætti og ávallt verið okkur nm., jafnt stjórnarandstæðingum sem stjórnarsinnum, mjög nýtur og þarfur til allra ráðlegginga, hjálpar og aðstoðar sem við höfum þurft til hans að sækja. Þessum tveimur mönnum, formanni nefndarinnar og Árna Kolbeinssyni, færi ég sérstakar þakkir og ég veit að ég tala þar fyrir hönd nm. allra. Frv. það, sem lagt var fyrir Nd. Alþingis sem 290. mál þessa þings og við fjöllum nú um, skiptist í meginatriðum í fernt. Í fyrsta lagi var þar um að ræða almennar leiðréttingar og umorðanir vegna reynslu sem fengist hafði af framkvæmd hinna nýju skattalaga. Í öðru lagi voru þar ákvæði um talsverðar ívilnanir og leiðréttingar á skattlagningu, einkum og sér í lagi ákveðinna hópa. Sem dæmi um slíkar ívilnanir og leiðréttingar má nefna ákvæði 8. gr. frv. um niðurfellingu gildandi ákvæða um skattskyldan eignaauka af aukavinnu sem maður leggur fram utan venjulegs vinnutíma til að byggja eigið íbúðarhúsnæði, ákvæði 11. gr. um heimild til frádráttar á helmingi greiddrar húsaleigu vegna leigu á íbúðarhúsnæði til eigin nota, sem er nýmæli í lögum, og fleira af því tagi. Meginatriði frv. voru hins vegar tvö: Annars vegar till. ríkisstj. um skattstiga og persónuafslátt í 24. og 25. gr. frv. Það var annað aðalefni frv. Hitt aðalefni þess voru till. ríkisstj. um fráhvarf frá einu af merkustu meginatriðum gildandi skattalaga. Er þar átt við till. ríkisstj. um niðurfellingu reiknaðra launa þeirra sem við eigin atvinnurekstur starfa eða sjálfstæða starfsemi hafa með höndum. Eitt merkasta nýmæli laga nr. 40 frá 1978, um tekjuskatt og eignarskatt, var tilraun sem gerð var í þeim lögum til þess að láta atvinnurekendur og aðra þá, sem hafa tekjur af sjálfstæðri starfsemi, borga opinber gjöld til jafns við einstaklinga og aðila sem vinna í sambærilegum störfum sem launþegar hjá öðrum. Nú er það alveg ljóst, hvort sem menn geta lagt á borðið sannanir fyrir því eða ekki, að talsvert hefur verið um það, að menn, sem hafa tekjur af eigin atvinnurekstri, hafi sloppið miklu betur frá skattgreiðslum heldur en skattborgarar sem sinnt hafa sambærilegum störfum, en verið launþegar hjá öðrum. Með ákvæði 7. gr. og 59. gr. í hinum nýju skattalögum frá 1978 var gerð meðvituð tilraun til að lagfæra þetta þannig að skattstjórum var gert skylt að miða við sérstök reiknuð laun hjá þessum aðilum sem væru af svipaðri fjárhæð og ætla mætti að þeir hefðu fengið sem launþegar ef þeir hefðu stundað sambærilega vinnu hjá öðrum en sjálfum sér. Eina skattalega nýmælið í frv. fjmrh. Alþb., sem lagt var fram hér í vetur, var að þessi ákvæði um skattlagningu á atvinnurekendur skyldu felld niður og innleitt á ný það sem almenningur hefur kallað „vinnukonuútsvörin“ á þessa menn. Það var eina meiri háttar stefnumótandi till. sem frá fjmrh. Alþb. kom og brá nú mörgum í brún. Við þm. Alþfl. héldum með okkur fund, um leið og frv. þetta kom fram, og samþykktum þar allir sem einn alfarið andstöðu gegn þessum hugmyndum fjmrh. Við vorum eini flokkur þingsins sem það gerði, sem frá upphafi hefur verið og er enn andvígur því, að þessi ákvæði um skattlagningu á reiknuð laun til þeirra, sem stunda sjálfstæða atvinnustarfsemi og hafa tekjur af eigin atvinnurekstri, skyldu felld niður. Þessari afstöðu okkar lýsti ég við 1. umr. um þetta mál í þessari deild, og ég ítreka: Alþfl. var eini flokkur þingsins sem var andvígur þessu. Okkur var kunnugt um að í ýmsum öðrum þingflokkum voru menn sem töldu mjög varasamt að fella þessi ákvæði úr gildandi lögum, og í fjh.- og viðskn. beggja deilda höfum við fulltrúar Alþfl. lagt okkur fram um að reyna að ná samkomulagi við nm. um að þessi ákvæði gildandi skattalaga fengju að standa, en yrðu ekki felld niður eins og ríkisstj. og fjmrh. lögðu til. Og það tókst samstaða um þetta. Það tókst samstaða milli fjh.- og viðskn.-manna í Nd. Alþingis um að leggja til að till. ríkisstj. um afnám reiknuðu launanna í gildandi skattlagningarákvæðum yrðu felldar og efnisatriði þessarar greinar yrðu látin standa í skattalögum, með sjálfsögðum breytingum sem gera þurfti vegna ýmissa framkvæmdamisbresta sem fram höfðu komið og var það ekki á nokkurn hátt meginefni ákvæðanna. Við Alþfl.-menn, sem frá upphafi höfum haft ákveðna stefnu í þessum málum, erum að sjálfsögðu ánægðir með að samkomulag skuli hafa orðið um að þessi stefna, sem við lögðum áherslu á að varðveitt yrði, skyldi fá að standa að mestu óhögguð. Vil ég enn færa samnm. mínum þakkir fyrir það, að samkomulag skuli hafa tekist. Að sjálfsögðu erum við Alþfl.-menn ánægðir með það. Þær brtt., sem gerðar eru á ákvæðum þessara greina og samstaða er um í fjh.- og viðskn., breyta á engan hátt eðli þeirra og inntaki. Það er varðveitt þannig að tryggilega ætti nú að vera frá því gengið, að aðaltilgangur þessara greina verði varðveittur í íslenskri skattalöggjöf a. m. k. um nokkra hríð. Hins vegar vil ég að fram komi að að sjálfsögðu var rétt í ljósi ýmissa upplýsinga um misbresti, sem orðið höfðu við framkvæmd þessarar greinar, að gera nokkrar breytingar á orðalagi þeirra sem breyta samt sem áður ekki neinu um efnisinntakið. Svo maður noti orðalag almennings er séð fyrir því, að „vinnukonuútsvörin“ eru ekki innleidd aftur. Eins og fram kemur í sameiginlegu nál. fjh.- og viðskn. Nd. náðist ekki samkomulag í nefndinni um ýmis önnur atriði frv. Mikilvægust af þeim eru ákvæði 24. og 25. gr. um persónuafslátt og skattstiga. Ég flyt sérstakar till. um hvort tveggja þetta á sérstöku þskj. Eins og kunnugt er og ég rakti áðan hefur það verið nú um nokkuð langan aldur stefna Alþfl., að afnema beri tekjuskatt af almennum launatekjum. Rökstuðningur okkar fyrir þessari afstöðu er löngu kunnur og þarf ekki að endurtaka hann hér. En sífellt fleiri hafa komist á þá skoðun, að þessi niðurstaða okkar Alþfl.-manna sé rétt, ekki síst sökum þess, eins og ég sagði áðan, að flestallar tilraunir til að lappa upp á tekjuskattskerfið og eyða þeirri grófu mismunun og misrétti, sem þetta kerfi býður upp á, hafa ekki tekist sem skyldi og alkunna er að tekjuskatturinn er ekki lengur það tæki til tekjujöfnunar sem honum er ætlað að vera. Þm. Alþfl. hafa á undanförnum árum gert ítrekaðar till. um breytingu á tekjuöflunarkerfi hins opinbera og útgjöldum ríkissjóðs í því skyni að afnema tekjuskatt á almennum launum í áföngum, koma á staðgreiðslu opinberra gjalda, breyta söluskatti á síðasta stigi viðskipta yfir í virðisaukaskatt og einnig til þess að draga úr útgjöldum ríkissjóðs. Nú síðast lagði Alþfl. fram till. sínar um þessi efni fyrir Alþingi í tíð ríkisstj. Benedikts Gröndals, veturinn 1979 og 1980, og einnig nú í vetur við afgreiðslu brbl. ríkisstj. frá gamlársdegi 1980. Í skattstigafrv., sem ég lagði fram í nafni minnihlutastjórnar Alþfl. árið 1980, var ráð fyrir því gert, að tekjuskattur af almennum launatekjum yrði felldur niður í tveimur jöfnum áföngum á tveimur árum. Með hliðsjón af upplýsingum Þjóðhagsstofnunar, sem okkur voru þá gefnar um meðaltekjur heimila kvæntra verkamanna, iðnaðarmanna og sjómanna á árinu 1979, var áætlað að meðallaunþegafjölskylda hefði á því ári haft u. þ. b. 7 millj. kr. í tekjur, og gerð var áætlun um líklega tekjuskiptingu milli hjóna. Samkv. till. í skattstigafrv. minnihlutastjórnar Alþfl. var gert ráð fyrir að slík meðallaunafjölskylda með 7 millj. kr. í tekjur á árinu 1979 yrði tekjuskattslaus í tveimur jafnstórum áföngum á tveimur árum, álagningarárinu í fyrra og álagningarárinu í ár. Hvor skattalækkunaráfangi um sig hefði kostað ríkissjóð um 9 milljarða kr. á þáverandi verðlagi og var ráð fyrir því gert í minnihlutastjórn Alþfl., að sú tekjuskattslækkun kæmi þar að fullu fram. Frv. okkar um skattstiga var ekki samþykkt, heldur samþykkti Alþingi annað skattstigafrv. frá núv. ríkisstj. sem hafði í för með sér verulega hækkun skatta frá fyrra ári og mikla skattahækkun frá skattstigatillögum minnihlutastjórnar Alþfl. Er nú svo komið að skattbyrði beinna skatta, þ. e. álagðir skattar í hlutfalli af tekjum álagningarárs, varð meiri á s. l. ári en dæmi eru um frá fyrri árum og greiðslubyrði beinna skatta, þ. e. álagðir skattar í hlutfalli af tekjum greiðsluárs, hefur aðeins einu sinni á s. l. tveimur áratugum verið hærri en í fyrra. Í sambandi við aðgerðir ríkisstj. Gunnars Thoroddsens í efnahagsmálum, þ. e. lækkun launa um 7% 1. mars s. l., hét ríkisstj. því að gera ráðstafanir í skattamálum sem lækkuðu skattlagningu frá skattlagningu ársins 1980 um sem nemur 1.5% í kaupi. Til þess að svo gæti orðið þyrfti ríkisstj. að lækka tekjuskatt og aðra beina skatta um 24–25 milljarða gkr. frá áætlun fjárlaga. Ríkisstj. hefur hins vegar ekki staðið við þetta fyrirheit sitt, heldur lækkað skattana frá áætlun fjárlaga um aðeins tæpan helming þeirrar upphæðar eða um 11 milljarða gkr., en það nægir aðeins til þess að tryggja að byrði beinna skatta verði ekki meiri 1981 en hún var 1980, en dugar ekki til að lækka þá skattbyrði. Þetta kemur m. a. fram í nýlegri áætlun Þjóðhagsstofnunar um breytingar á skattbyrði beinna skatta sem nm. í fjh.- og viðskn. hefur borist. Miðað við verðlagsforsendur ríkisstj. er þannig ekki gert ráð fyrir að greiðslubyrði beinna skatta í ár lækki svo nokkru nemi frá árinu í fyrra og yfirlýsing ríkisstj. um skattalækkun sem nemi sem svari 1.5% í kaupi er því fölsun. Greiðslubyrði beinna skatta á yfirstandandi ári verður sú sama og hún var á s. l. ári, og á s. l. ári var greiðslubyrði beinna skatta sú hæsta sem hún hefur orðið s. l. 20 ár. Tillögurnar, sem ég hef gert til þess að reyna að mæta sjónarmiði Alþfl. og hugmyndum um breytingar á skattstigum og afnámi tekjuskatts af almennum launatekjum í áföngum, eru þær, að miðað við tekjur ársins 1980, þ. e. tekjur þær sem á verður lagt nú í vor, verði greiddar af skattskyldum tekjum í tekjuskatt sem hér segir: Af fyrstu 4 millj. 20%, af tekjum á bilinu 4–9 millj. 30%, tekjum 9–12 millj. 45% og tekjum yfir 12 millj. 50%. Persónuafsláttur verði 6600 nýkr. sem nýtist til greiðslu allra opinberra gjalda, og sá persónuafsláttur, sem þá kynni enn að vera ónýttur, greiðist út til gjaldanda, allt að 2200 kr. Tilgangurinn með þessum till. er tvíþættur: Í fyrsta lagi að ná því yfirlýsta markmiði Alþfl. að afnema tekjuskatt af almennum launatekjum í áföngum, og miðast till. mínar við að slíkt afnám tekjuskatts af almennum launatekjum verði í tveimur jöfnum áföngum á tveimur árum, í ár og á næsta ári, með sama hætti og til l. Alþfl. frá síðasta ári gerðu ráð fyrir. Í öðru lagi eru þessar till. miðaðar við að ónýttur persónuafsláttur skuli fyrst ganga upp í öll opinber gjöld skattþegns og maka hans nema fasteignagjöld, en ekki aðeins upp í hluta þeirra eins og till. ríkisstj. gerir ráð fyrir, og auk þess að ónýttur persónuafsláttur, sem þá kynni að verða eftir, verði greiddur út til fólks yfir 25 ára að aldri, allt upp í 2200 nýkr., en þó ekki til atvinnurekenda. Þessi till. um útborganlegan persónuafslátt er fyrst og fremst til hagsbóta fyrir lágtekjufólk, sjúklinga, námsmenn og aðra þá sem mjög litlar tekjur hafa og eiga í vök að verjast í hinu verðbólgusjúka þjóðfélagi okkar. Samkv. upplýsingum Reiknistofnunar Háskólans eru meðaltekjur hjóna ás. l. ári 105–115 þús. nýkr. og er þá átt við fjölskyldur af meðalstærð og meðalskiptingu á tekjuöfluninni milli manns og konu. Í till. okkar um tekjuskattstiga er gert ráð fyrir að meðalfjölskylda, sem hefur í tekjur það sem ætla má að séu almennar launatekjur, lækki í tekjuskatti um 1700–2400 nýkr. frá till. ríkisstj. vegna skattaálagningarinnar nú í vor og með samsvarandi ákvörðun skattstiga á næsta ári og till. er nú gerð um verði þessi meðalfjölskylda orðin tekjuskattslaus með þau laun sem hún hlýtur og teljast til meðalárslauna meðalfjölskyldna í ár samkv. upplýsingum Reiknistofu Háskólans. Með þessum hætti er þannig ráðrúm til að ná tilgangi Alþfl. um niðurfellingu tekjuskatts af almennum launatekjum í tveimur áföngum á tveimur árum án þess þó að kostnaðurinn sé ofviða ríkissjóði. Munurinn á þessum skattstigatillögum okkar annars vegar og skattstigatillögum ríkisstj. hins vegar er ekki nema u. þ. b. 15 milljarðar gkr., en ég vil taka það fram, að við Alþfl.-menn höfum nú í vetur, t. d. við afgreiðslu fjarlaga, flutt till. um sparnað, frestun framkvæmda og niðurskurð útgjalda hjá ríkissjóði sem gera miklu meira en nema þessari upphæð sem yrði tekjutap ríkissjóðs vegna afnáms tekjuskatts af almennum launatekjum í tveimur áföngum. Með þessu höfum við enn einu sinni sýnt fram á að mætavel er unnt að afnema hinn rangláta tekjuskatt af öllum almennum launatekjum í áföngum í ár og á næsta ári án þess að það verði ríkissjóði fjárhagslega ofviða. Auðvitað er, herra forseti, með ýmsum dæmum hægt að sýna fram á frekari mismun á skattstigatillögum okkar um afnám tekjuskatts af almennum launatekjum og tillögum ríkisstj. hins vegar, og er það gert í nál. mínu á þskj. 833. En ég vil ekki lengja þennan ræðutíma minn með því að nefna frekari dæmi þar um, annað en það eitt, að þetta þýðir það að skattsleysismörk venjulegrar launþegafjölskyldu með meðaltekjur hækka um u. þ. b. 1 millj. kr. Á þskj. 817 flytjum við fjórir nm. í fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar sérstakar brtt. við frv. ríkisstj. sem eru þess efnis, að eftir álagningu hverju sinni, eftir að hún hefur farið fram, skuli skattstjórar leggja fram skrá um álagningu allra opinberra gjalda í hverju sveitarfélagi og hafa þessar skattskrár liggjandi frammi hjá sér tilsettan tíma. Samkv. núgildandi lögum var þeirri reglu breytt, sem hefur verið lengi viðhöfð, að gefa út skattskrá strax að álagningu lokinni. Til þess var ætlast að skattskrá kæmi ekki út fyrr en ekki aðeins væri lokið við að leggja á, heldur einnig úrskurða um öll vafa- og kæruatriði. Skattskrá fyrir álagninguna, sem fram fór á s. l. vori, hefur enn ekki komið fram, og almenningur hefur þess vegna engar upplýsingar getað fengið, sem hann áður gat haft aðgang að, um hvernig sú álagning kom fram gagnvart viðkomandi og ýmsum öðrum aðilum. Við getum fallist á það, flm. þessarar till., að það sé rétt að gefa út skattskrá þá fyrst þegar lokið er allri meðferð skattyfirvalda á vafaatriðum og kæruúrskurðum, þá fyrst verði hin raunverulega skattskrá gefin út eins og niðurstaðan er orðin að lokinni álagningu og að lokinni meðferð allra kærumála. Hins vegar finnst okkur rétt og sjálfsagt og í þágu almennings, m. a. varðandi almenna upplýsingastarfsemi og upplýsingaöflun, m. a. um eigin skattamál, að að álagningu lokinni leggi skattstjórar fram t. d. á skrifstofum sínum álagningarskrá, skrá yfir öll álögð opinber gjöld í hverju sveitarfélagi og þar geti menn, sem áhuga hafa á, gengið að þessum upplýsingum sem er sjálfsagt og eðlilegt að fram séu lagðar, en hin endanlega skattskrá verði síðan gefin út þegar lokið sé meðferð allra kærumála eins og í lögunum stendur. Við flm. þessarar brtt. gerum okkur það ljóst, herra forseti, að vegna þess, hve seint skattamálin eru á ferðinni núna, það er verið að afgreiða skattstiga o. fl. nú í dag þegar kominn er 14. dagur maímánaðar og eðlilegur frestur löngu liðinn, þá gæti orðið erfitt að koma við framlagningu sérstakrar álagningarskrár við álagningu í vor vegna þess hve öll mál eru seint á ferðinni. Við gerum því till. um í 2. tölul. brtt. á þskj. 817 að þau ákvæði um framlagningu álagningarskrár, sem ég gerði að umtalsefni áðan, komi ekki til framkvæmda fyrr en við álagningu 1982 vegna tekna ársins 1981, gildistökuákvæðum verði frestað um eitt ár. Herra forseti. Ég hef nú lokið við að gera grein fyrir brtt., sem ég flyt á þskj. 831 um skattamálastefnu Alþfl., og í annan stað till., sem ég flyt á þskj. 817 ásamt hv. þm. Albert Guðmundssyni, Matthíasi Bjarnasyni og Guðmundi J. Guðmundssyni um framlagningu álagningarskrár.



Herra forseti. Ég mun ekki fara yfir jafnvítt svið almennrar þjóðmálaumræðu og hv. síðasti ræðumaður, heldur halda mér við það efni, sem hér er á dagskrá, og aðeins örfáa þætti þess. Hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar hefur skilað samhljóða nál. og samhljóða brtt. enda þótt 1. og 2. minni hl. nefndarinnar hafi skilað aukanefndarálitum og sérbrtt. á öðrum þskj. Hér hefur verið farið lofsyrðum um þá samstöðu sem náðst hafi á Alþingi um meðferð skattamála, bæði að þessu sinni og í annan tíma. Það er fjarri mér að kasta rýrð á þá samstöðu eða þátt einstakra manna í því, að slík samstaða hefur náðst. Ég vil hins vegar láta þess getið, að ég tel að sú samstaða hafi byggst á því, að í skattalög voru tekin þegar á árinu 1978 ákvæði, sem fela í sér mikið ranglæti, og þeim hefur verið beitt þannig að ranglæti hefur af hlotist. Ég fæ ekki betur séð en það samkomulag, sem tekist hefur í hv. fjh.- og viðskn., feli það enn í sér að lagt sé til að lögfesta ákvæði sem bjóða því heim að ranglæti sé viðhaft. Ég vil segja, að þær breytingar, sem hv. fjh.- og viðskn. leggur hér til, eru sumpart þess efnis að þær eru eðlilegar. Eins og frv. var lagt fram var áskilið að því fylgdu fyrirvarar um afstöðu til tiltekinna greina frv., einkanlega þeirra greina sem fjölluðu um breytingar á afskriftareglum. Það er því fjarri því, að það sé að nokkru leyti í misræmi eða fari á svig við þá fyrirvara, sem fyrir lágu þegar frv. var lagt fram, þótt breytingar séu gerðar á þessum greinum eða þær aflagðar. Hitt er annað mál, að sú breyting, sem hv. n. leggur til, að enn verði tekin upp í þessi lög þau ákvæði sem kveða á um reiknuð laun þeirra sem starfa við sjálfstæðan atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi, kemur í bága við það sem ég tel rétt. Ég tel að það bjóði því heim að enn verði unnt að beita þessum lögum þannig að ranglæti fylgi. Ég hef alla tíð verið á móti þeim ákvæðum sem kveða á um reiknuð laun. Ég er í raun og veru á móti þeirri hugsun sem að baki slíkum ákvæðum liggur. Það felst í þessari hugsun að atvinnurekandi, sem starfar við eigin rekstur eða sjálfstæða starfsemi, býr við þau skattalagaákvæði að skattstjórum ber að reikna honum laun án tillits til þess, hvort hann hefur haft tekjur af starfsemi sinni eða ekki. Þetta finnst mér vera óhæf ákvæði. Jafnvel þótt sá einstaklingur, sem í hlut á, geti sannað með fullgildu bókhaldi eða fullgildum gögnum öðrum að hann hafi ekki haft tekjur ber samt að reikna honum tekjur og hann að greiða opinber gjöld samkvæmt því. Ég get ekki fallist á slík ákvæði og ég er enn andvígur þeim. Þess vegna mun ég greiða atkvæði gegn þeim brtt. hv. n. sem að þessu lúta. Ég tel nauðsynlegt að þetta komi fram þegar við þessa umr. og ekki einungis í atkvgr. Ég skal láta þess getið, sem sjálfsagt er, að 59. gr, sem lagt er til að taka inn í lögin nú að nýju, breytist til batnaðar frá því sem er í gildandi lögum. Það er sjálfsagt að viðurkenna þetta og þær tilraunir sem hafa verið gerðar til þess að bæta úr þeim gífurlegu ágöllum sem á greininni voru. Hins vegar stendur það eftir, að skylt er að reikna atvinnurekanda, sem starfar við sjálfstæða starfsemi, laun eins og hann hefði unnið hjá öðrum óskyldum aðila, að vísu með vissum takmörkunum. Hv. frsm. fjh.- og viðskn., Halldór Ásgrímsson, sagði að með þeim ákvæðum, sem nú eru í 59. gr., væri tryggt að ekki væru lagðir skattar á peningalegar tekjur sem hlutaðeigandi hefði aldrei haft. Þetta er rétt að vissu marki og þessi ummæli hv. frsm. eru byggð á því, að í greininni segir að ákvörðun skattstjóra samkv. þessari grein um reiknuð laun megi aldrei mynda tap sem er meira en nemur samanlögðum almennum fyrningum samkv. 38. gr. og gjaldfærslu samkv. 53. gr. Þetta þýðir sem sagt að það má fella niður fyrningar þessara aðila og skattleggja samkvæmt því. Þegar um er að ræða atvinnurekendur af því tagi sem þessi grein hittir, sem eru þeir smæstu í atvinnurekendastétt, má fella niður fyrningar, jafnvel að fullu til þess að geta komið við reiknuðum launum og skattheimtu samkvæmt því, Ég tel þess vegna, að ekki séu fullnægjandi þær breytingar sem greinin vissulega felur í sér frá gildandi lögum, og er henni andvígur. Hún getur leitt af sér ranglæti, jafnvel þótt ekki sé um það að ræða að reiknuð laun verði svo há að þau verði stofn til tekjuskatts. Hitt er ljóst, að þau verða a. m. k. það há að geti leitt til útsvars af reiknuðum tekjum sem hlutaðeigandi hefur aldrei fengið, ef tekið er tillit til fyrninga. Ef fyrningar eru felldar niður getur þetta staðist hjá hv. frsm. - Þetta get ég ekki fallist á og skal ekki endurtaka það frekar. Ég vil aðeins segja það um þetta atriði frekar, að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson taldi þetta eitt hið merkasta nýmæli í löggjöf um skattamál hér á landi - nýmæli sem tekið var inn í lögin 1978 - og koma í veg fyrir að þeir, sem starfi að atvinnurekstri, geti sloppið frá skattgreiðslum, eins og hann orðaði það, og beri „vinnukonuútsvar“. Ég lít svo á að þessi grein og reiknuð laun yfirleitt séu ekki regla í skattalögum sem eigi neitt skylt við það að ná til þeirra sem væru meintir skattsvikarar. Að því lúta önnur ákvæði skattalaga, t. a. m. í 96. gr., enda er það sjálfgefið þegar búið er svo um hnúta að jafnvel þótt fullnægjandi gögn séu sýnd af hálfu skattþegns, sem sanna að hann hafi ekki haft tekjur, beri honum samt að greiða opinber gjöld af einhverjum „reiknuðum tekjum“. Ég tel að það sé mjög hæpið að það fái staðist sem hv. frsm. n. sagði hér, jafnágætur þm. og hann er og traustur í málflutningi, að með þessum ákvæðum sé verið að koma því til leiðar að atvinnurekendur fái svipuð skattaleg réttindi og skattalegar skyldur og aðrir skattþegnar. Til að gera þetta virkt í raun ætti einnig að reikna laun á launþega. Þá væri kannske rétt að koma skattalögum þannig fyrir að hver skattskyldur Íslendingar bæri einhver opinber tágmarksgjöld, a. m. k. til síns sveitarfélags, ef ekki til ríkis. Þar með væri búið að festa í lög reglu sem færði alla skattþegna á sama svið. Ég á ekki von á að nokkur láti sér til hugar koma að slík regla verði tekið upp. En ég tel að þau ákvæði, sem eru í gildandi skattalögum, og þau, sem enn standa eftir þótt 59. gr. verði breytt, feli í sér svipað ranglæti gagnvart nokkrum þeim sem stunda smáatvinnurekstur á Íslandi. Þetta kemur ekki nálægt þeim sem eru með stærri fyrirtæki. Það kemur ekki nálægt þeim. Ég skal ekki fjalla um þetta efni í lengra máli. Ég vil aðeins segja það, að það er auðvitað hárrétt, sem hv. þm. Halldór Ásgrímsson sagði, að þær miklu breytingar, sem gerðar voru á skattalögum 1978, áttu m. a. að hafa í för með sér að skattalögin gæfu ekki möguleika til þess sem hann kallaði „verðbólguspekúlasjón“ þ. e. með ákvæðum um verðbreytingafærslur. Ég tel samt að þetta geti verið hæpið. A. m. k. sýnist mér að fjársterkir aðilar geti notað þessar verðbreytingafærslur til skattalegra „spekúlasjóna“ þannig að koma sínum fjármunum þannig fyrir að þeir sleppi við skattgreiðslur ef þeir hafa fjárráð. A. m. k. er það svo, að þessi ákvæði skattalaganna, sem ég held að sé nauðsynlegt að taka til endurskoðunar, virðast hafa í för með sér að þeir, sem eru betur megandi í röðum atvinnurekstrar fari vel út úr skattalögunum. Jafnvel vel stæð fyrirtæki sleppa við skattgreiðslur á meðan þeir, sem höllum fæti standa, eru hundeltir. Mér er vel kunnugt um það t. a. m. í bændastétt, að betur megandi bændur, grónir bændur, sem hafa komið sér vel fyrir og hafa sæmilega góðar tekjur og góða afkomu, geta sloppið kannske að verulegu leyti við skattgreiðslu samkvæmt þessum skattalögum meðan frumbýlingar og aðrir þeir, sem í raun ekkert mega missa, eru skattlagðir meira en hóflegt er og það auðvitað hvort tveggja vegna ákvæða um reiknuð laun, tekjufærslu, og einnig um verðbreytingafærslu. Herra forseti. Ég skal ekki lengja þetta mál. Ég taldi rétt að láta afstöðu mína til brtt. n. koma fram. Mér þykir auðvitað stórum verra að svo skyldi til takast að hv. n. skyldi breyta þessum ákvæðum frv. frá því sem ríkisstj. ákvað að leggja það fram. En meiri hl. hlýtur vitaskuld að ráða. Ég mun samt greiða atkv. gegn þeim brtt. n. sem að þessu lúta.



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns vekja athygli á því, að fyrr á þessu þingi ræddi ég sérstaklega um það, að með reglugerð um sjómannafrádrátt 27. júní 1980 hefði verið skertur fiskimannafrádráttur eins og hann er ákveðinn í 30. gr. laga um tekju- og eignarskatt. Í 2. tölul. C-kafla 30. gr. segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Fiskimannafrádrátt, er nema skal 10% af beinum tekjum sjómanna af fiskveiðum á íslenskum fiskiskipum. Þessi ákvæði eiga einnig við um hlutaráðna landmenn.“ Vegna þeirrar framkvæmdar, sem verið hefur á þessum lögum, og vegna þeirrar reglugerðar, sem út var gefin, sé ég mér óhjákvæmilegt að flytja svohljóðandi brtt., þ. e. viðauka við 2. tölul.: „Óheimilt er að takmarka fiskimannafrádrátt samkv. þessari grein með reglugerð.“ Vil ég biðja hæstv. forseta um að leita afbrigða fyrir því að þessi till. megi koma til afgreiðslu. Ég þarf ekki að taka það fram, að sú venja hefur ekki tíðkast að framkvæmdavaldinu sé heimilt að ákveða fyrir löggjafann hvernig skattalögum sé háttað. Þó svo að við lifum nú á tímum afturvirkra skatta, lifum á þeim tímum sem endrum og sinnum er farið að leggja eignarskatt og tekjuskatt á svo sem tvisvar sinnum á ári og lifum á þeim tímum sem afturvirknin er alls ráðandi, menn eru jafnvel sviptir launum sínum mánuði aftur í tímann, eins og gerðist um mánaðamótin mars-apríl, þá ætla ég samt að gera tilraun til þess að leita eftir stuðningi hjá deildinni við þá skoðun mína, að hæstv. fjmrh. verði að una landslögum varðandi fiskimannafrádráttinn. Það hefur verið svo norður við Eyjafjörð svo lengi sem ég kann að rekja þá sögu, að menn hafa verið hlutaráðnir við netabátana, einn til tveir landmenn, og sá háttur verið á hafður, að ef skipverji forfallast hafa þessir menn hlaupið í skarðið um lengri eða skemmri tíma, stundum einn róður, stundum fleiri. Þetta hefur auðveldað mannaráðningar, þetta hefur auðveldað uppgjör eftir veiðitímabil, og reynslan hefur sýnt að þessi háttur hefur gefist afskaplega vel. Þessar byggðir eru kunnar að því, hversu mikil samdrægni ríkir á þessum stöðum. Útgerðin þar hefur blómgast og menn hafa lagt sig fram um að framleiðslan sé sem best, líka vegna þess að hver og einn ber úr býtum eftir því, hversu miklum verðmætum er skilað á land og hversu vel er unnið að aflanum. Nú hefur mér verið sagt að sá hængur sé hér á, að Sjómannafélag Akureyrar hafi ekki samið við útgerðirnar út með Eyjafirði nákvæmlega um það, hversu þessum hlutaskiptum skuli háttað. Á hinn bóginn er bent á það, að útgerðirnar hér fyrir sunnan hafi samið um það, að svo og svo margir menn skuli vera í landi við að beita línur og þeim hafi tekist í samningum að fá stjórnvöld til að fallast á að hlutaráðnir menn við línubeitingar skuli fá fiskimannaafslátt. En ef það heita hlutaráðnir menn fyrir norðan eiga þeir ekki að fá samsvarandi aflsátt. Nú er að sjálfsögðu afskaplega einfalt fyrir Sjómannafélag Akureyrar og útgerðarmenn út með ströndinni að semja um það, að þessir hlutir séu aflahlutur bátsins, og stækka hlut sjómanna sem því nemur, rétt eins og gert er í sambandi við línuútgerðina. Þá skilst mér að búið sé að ýta til hliðar þeim fyrirslætti, að ekki sé um umsaminn aflahlut að ræða. Það hefur verið svo hjá löggjafanum oft og tíðum, að sumar stéttir hafa setið við annað borð vegna þess að þeirra stéttarfélögum hefur tekist að semja um svo og svo mikil fríðindi sem skattayfirvöld hafa fallist á að ekki skuli falla undir tekjuskatt. Ég hef áður gagnrýnt það, að ég tel að það sé ekki verkefni vinnuveitandans og launþegans að semja um skattfríðindi einstökum stéttum til handa. Slík skattfríðindi eiga að ákveðast af Alþingi sjálfu án tillits til þess, hvernig kjarasamningar hafa orðið. Á hinn bóginn er það hreinn útúrsnúningur - og það sjá allir menn - að eitthvert réttlæti sé í því, að landmaður skuli fá fiskimannaafslátt ef veiðarfærið heitir lína, en hann skuli ekki fá fiskimannaafslátt ef veiðarfærið heitir net. Í framkvæmdinni virðist þetta ætla að verða svo fyrir norðan, að útgerðin eigi að halda um það nákvæma skrá ef þessir landmenn hafa þurft að hlaupa í skarðið í viku, einn túr eða hálfan mánuð. Og það er fullur skilningur milli skattyfirvalda og útgerðarmanna þar um að þvílíkar yfirlýsingar frá útgerðarmönnum yrðu teknar trúanlegar. Ég efast ekki um að við það verði staðið. En það, sem ég fer fram á hér, er að sá háttur, sem verið hefur um þennan veiðiskap, megi áfram verða og sjómenn við Eyjafjörð megi njóta áfram þess fiskimannaafsláttar, sem þeir hafa notið til þessa, og sitja þar við sama borð og hlutaráðnir línumenn á Suðurnesjum. Ég vænti þess, þó svo að menn á hinu háa Alþingi skiptist í stjórnmálaflokka, að þeir muni sameinast með mér um að fiskimannaafsláttur eigi ekki að fara eftir því, hvar menn búa á landinu. En það er um þetta eins og ýmislegt fleira, að ef menn eru ekki gagnkunnugir hlutunum hér frá nágrenni Reykjavíkur, þá virðist erfitt að koma þeim í gegn vegna þess að staðarþekkinguna skortir. Og nóg um það. Ég vil svo segja það varðandi ræðu hæstv. landbrh., að mér kom ekki á óvart það sem hann sagði. Ef frv. ríkisstj. hefði verið samþykkt óbreytt hefðu þeir menn, sem stunda einkarekstur, ekki fengið að njóta 10% frádráttarins og ekki heldur persónuafsláttar við útsvar. Eins og málin hafa þróast upp á síðkastið kemur það síður en svo á óvart þótt þeir ráðh., sem kosnir voru á þing í síðustu kosningum og eru þm. Sjálfstfl., snúist gegn hverri tilraun sem gerð er til þess að einkarekstraraðilar njóti samsvarandi réttar og aðrir menn í þjóðfélaginu, að ég tali nú ekki um kaupfélögin. Með hliðsjón af því ber að skilja hans ræðu. Ég ávarpaði formann Verkamannasambands Íslands sérstaklega við 1. umr. þessa máls og beindi því þá til hans, að hann gerði grein fyrir því, með hvaða hætti og eftir hvaða aðferðum hann hefði komist að þeirri niðurstöðu að það frv., sem hér liggur fyrir, jafngilti 1.5% kaupmáttaraukningu hjá launþegum. Í frammíkalli þá lofaði hv. þm. því, eða a. m. k. gaf það í skyn, að hann mundi reiðubúinn til þess að fjalla nánar um þessi mál síðar. Og ég minnist þess sérstaklega, að hann talaði þá um að sú staðhæfing mín væri röng að atvinnutekjur hefðu hækkað um 53% frá árinu 1979 til 1980. Nú skora ég á þennan hv. þm. að skýra frá því hér í ræðustól Nd., hversu hann metur hækkun atvinnutekna þeirra launþega, sem eru innan Verkamannasambandsins, frá árinu 1979 til 1980. Það er hans starf sem formanns Verkamannasambandsins að standa vörð um það fólk, og þegar hann í einkaviðræðum við ríkisstj. gaf yfirlýsingu um það, að í þessum skattalögum fælist 1.5% aukning kaupmáttar, hlýtur hann að hafa fullvissað sig um að framlögð gögn gæfu þetta í skyn. Nú óska ég eftir því, að hv. þm. sannfæri mig og aðra þdm. um að þessi niðurstaða sé rétt. Ég skal ekki óska þess af hv. 8. landsk. þm., sem sæti á í stjórn BSRB, að hún gefi sambærilegar yfirlýsingar, en hlýt að samhryggjast þessum þm. út af því, að þeir launþegar, sem notið hafa hennar forsjár á s. l. ári, hafa dregist aftur úr öðrum launþegum varðandi kaupmátt. Hæstv. fjmrh. sagði við 1. umr. málsins að hann mundi við 2. umr. gefa skýringu á því, hversu ríkisstj. hefði reiknað launahækkanir á þessu ári og hversu mikil verðbólgan yrði frá einum mánuði til annars. Að sjálfsögðu er óhjákvæmilegt að þær upplýsingar liggi fyrir til þess að kaupmátturinn verði mældur. Ég efast ekki um, að hæstv. fjmrh. muni standa við þetta, og skal ekki hafa mínar orðræður við hann lengri fyrr en í síðari ræðu minni eftir að hann hefur gefið skýringar á því, hvernig hann reiknar með að kauphækkanir verði út árið og hversu miklu hærri heildarlaunin verði á þessu ári borið saman við s. l. ár. Það er nauðsynlegt í sambandi við þetta frv. öðrum þræði að tala um lífskjörin í landinu vegna þess að kjaraskerðingin 1. mars var bundin fyrirheitinu um 1.5% kaupmáttaraukningu með lækkun skatta. Það var loforðið sem ríkisstj. gaf. Fyrri helmingur ársins er að líða. Launþegar hafa ekki fengið krónulækkun á fyrirframgreiðslunni þrátt fyrir þetta fyrirheit. Fyrirframgreiðslan hefur verið nákvæmlega jafnhá og hún hefði orðið þótt til engrar kjaraskerðingar hefði komið 1. mars. Þetta sýnir að ríkisstj. hefur svikið sitt fyrirheit varðandi fyrri hluta þessa árs að fullu. 7% kjaraskerðingin 1. mars var algjör vegna þess að ekki fylgdi með í kaupið, eins og ríkisstj. hafði lofað, lægri fyrirframgreiðsla opinberra gjalda. Og fróðlegt væri að fá reiknað af hagspekingum ríkisstj. hversu mikið launþegar eiga inni vegna þessara svika. Ég var svo óheppinn að hafa ekki aðstöðu til þess að hlusta á kvöldfréttir sjónvarpsins í gærkvöld, en mér hefur verið sagt að hæstv. forsrh. hafi þar lýst yfir að verðbólgan yrði 36% á þessu ári.  Lúðvík Jósepsson sagði 1978, þegar sú ríkisstj. sem sat um þetta leyti árs var að verja sig með því, að kaupmátturinn yrði svipaður og á s. l. ári, kaupmátturinn árið 1978 yrði svipaður og á s. l. ári, kaupmátturinn árið 1978 yrði svipaður og 1977, þá sagði Lúðvík: Þetta er ekki sanngjarnt af því að við sömdum um sólstöður 1977 og þá ætluðum við okkur að fá meiri kaupmátt á árinu 1978 en meðaltalið 1977. Þess vegna eigum við að reikna með hærri kaupmætti 1978 af því að samningarnir voru á miðju ári 1977. Hvað skyldi formaður Verkamannasambands Íslands segja um það núna? Skyldi hann taka undir með Lúðvík Jósepssyni um að samningar í árslok leggi þá byrðar á verkalýðshreyfinguna og á þá ríkisstj., sem verkalýðshreyfingin telur sína ríkisstj., að þessir aðilar í sameiningu reyni að finna einhverja leið til þess að kaupmátturinn í ár mætti verða að einhverju leyti meiri en á s. l. ári? Það tók þá allt árið að semja. Menn sátu þarna dag eftir dag fyrir ómældan risnukostnað hins opinbera sem allur var greiddur af skattborgurum, allur var greiddur af launþegunum. Það var farið ofan í launaumslögin í hvert einasta skipti og náð í 1% til að borga rekstrarkostnað verkalýðshreyfingarinnar. Dag eftir dag í heilt ár sátu þeir að störfum. Og þeir sömdu um svo og svo miklar grunnkaupshækkanir handa fólkinu í landinu. Menn gerðu sínar áætlanir í samræmi við það, að þegar verkalýðshreyfingin loksins fengi sína ríkisstj. í stólana, ríkisstj. sósíalisma og samvinnuhreyfingar, þá mundi ekki standa á því að umsamdar grunnkaupshækkanir fengju að standa, ekki síst þegar það var rifjað upp að þeir aðilar, sem höfðu forgöngu um þessa samninga, voru ekki atvinnurekendur og hinn frjálsi vinnumarkaður, heldur kom hæstv. fjmrh. með nýju samningana á silfurfati til opinberra starfsmanna. Maður skyldi halda að ríkisstj. mundi reyna að halda uppi þeim kaupmætti sem hún sjálf semdi við opinbera starfsmenn án nokkurs þrýstings, án þess að til vinnustöðvunar kæmi, án þess að í hótunum væri haft um vinnustöðvun. Í fullum friði var um þetta samið og tónninn gefinn. Og auðvitað, ef ábyrg ríkisstj. hefði verið í landinu, hefði hún a. m. k. reynt að standa við sinn hlut í eitt misseri um kauphækkanir sem hún sjálf átti frumkvæði að. En það var síður en svo. Sól var naumast farin að hækka á lofti þegar ríkisstj. var búin að koma sér saman um að svipta launþega ríflega því sem um var samið. Og uppi stöndum við núna með ríkisstj. sem laug því að fólkinu í landinu þegar hún tók við, að það væri svigrúm til kjarabóta, og hafði stór orð uppi um Sjálfstfl. af því að Sjálfstfl. hélt fram að það væri ekkert svigrúm til grunnkaupshækkana. En þeir menn, sem settust í ráðherrastólana í byrjun árs 1980, áttu ráðin og þeir vissu hvernig átti að stjórna landinu þannig, að það væri hægt að bæta kjörin verulega og það væri vissulega ástæða til að gera sér vonir um að há grunnkaupshækkun mundi gefa launþegunum eitthvað í aðra hönd þegar til lengdar léti. Þetta var það fyrirheit sem gefið var. Í samræmi við þetta samdi ríkisstj. við opinbera starfsmenn. Og það kom að sjálfsögðu á eftir að samið var á hinum frjálsa vinnumarkaði. En ef þessi saga er skoðuð sér maður að þessar grunnkaupshækkanir hefðu orðið miklu meiri ef ekki hefði verið sterk stjórn í Vinnuveitendasambandinu. Það, hversu staðið var í ístaðinu, er einvörðungu að kenna þeim gömlu íhaldskörlum og Geirsliði sem hefur hreiðrað um sig uppi í Garðastræti. Síðan kom það eftir að samið var á hinum almenna vinnumarkaði. Menn muna hvernig talað var 1. maí 1978. Það var nú meiri munurinn frá því sem er núna. Formaður Verkamannasambandsins bað ekki um það í ár að hann fengi að vera aðalræðumaðurinn. Hann vitnaði ekki í Jón Hreggviðsson núna og minntist ekki á Íslandsklukkuna og Íslandsmann. Og ég gat ekki séð að borgarfulltrúinn og alþm., hv. 8. landsk. þm., væri neins staðar á mælendaskrá heldur né ritstjórar Þjóðviljans. Og forseti Alþýðusambandsins laumaðist norður í land í von um að ekki yrði tekið eftir því hvað hann segði. Nei, það var ekki hávaði núna. Og hvernig skyldu kröfurnar vera núna? Núna er ríkisstj. samvinnumanna og sósíalista við völd. Það var alltaf talað um það, að viðreisnarstjórnin og gömlu ríkisstjórnirnar vildu arðræna. Hvað skyldu launakröfurnar vera miklar núna? Skyldu þær vera eitthvað í líkingu við það sem þær voru 1977? Skyldi vera talað um það núna í sjónvarpinu við formann iðnrekenda og hann spurður: Getur þú lifað á þessum kjörum? Nei, það er ekki spurt um það. Það er talað um að með skattalækkunum eigi að hjálpa fólkinu og þó eru fyrirframgreiðslurnar óbreyttar. Svo er pöntuð skoðanakönnun í Dagblaðinu öðru hverju. Það er allt og sumt. En launin fara minnkandi. Og svo er af forustumönnum alþýðusamtakanna dregið hér á hinu háa Alþingi að þeir treysta sér ekki einu sinni til að koma upp í ræðustólinn og gera grein fyrir því sem þeir þykjast hafa unnið á í sambandi við það skattalagafrv. sem hér liggur fyrir. Þeir treysta sér ekki til þess. Þeir eru orðnir hógværir upp á síðkastið, eins og höfðingjarnir þegar þeir riðu frá Mosfellsklerki forðum og heyrðu þegar sannleikurinn var talaður enda fer ekki hjá því að menn hafi tekið eftir því, að ASÍ er byrjað að klofna, og það dettur engum manni í hug að næstu heildarkjarasamningar verði þannig gerðir að Alþýðusambandinu verði gefin heildarforsjá þeirra mála. Og fróðlegt verður að sjá m. a. hvort Verkamannasamband Íslands treystir sér til þess að spenna bogann svo hátt að svo sem 2–3% grunnkaupshækkun væri möguleg og þá í áföngum. En að hugsa sér að Verkamannasambandið mundi nú nefna tveggja stafa tölu í sambandi við grunnkaupshækkanir, að hugsa sér að Verkamannasambandið mundi kannske treysta sér til þess að hækka grunnkaupið í næstu samningum jafnmikið og það var skert 1. mars s. l., það er fráleitt vegna þess að þeir menn, sem stjórna verkalýðshreyfingunni, eru ekki þangað komnir til þess að bæta kjör íslenskrar alþýðu, heldur vegna þess að þeir eru þar á pólitískri varðstöð og líta fyrst og fremst á sitt hlutverk sem pólitískra legáta þeirra manna sem hafa hreiðrað um sig á Grettisgötunni og hafa hvað best samböndin austur um, eins og m. a. blaðafulltrúi ASÍ er glöggt vitni um. Sumir þeirra eiga alltaf í skrifborðsskúffunni farmiða á Svartahafsstrendurnar þar sem þeir geta sólað sig á milli þess sem þeir gera spé að Eystrasaltsþjóðunum. Ég verð að játa að ég er að vona að þeir gleymi stundum að taka miðann með til baka og verði þar eftir. Þeirra yrði ekki sárt saknað hér á landi þótt svo yrði.  Það er nú leiðinlegt að hæstv. landbrh. skuli vera farinn út.

Hann er að jafna sig eftir eigin ræðu.

Hann var nú að vísu óvenjustuttorður hér áðan, en glöggur eins og vant var og vissi hvað hann vildi og sagðist ekki vilja reikna mönnum laun umfram það sem þeir sannanlega þénuðu. Samt sem áður saknar hann þess nú mjög ef 17. gr. félli niður: „Þrátt fyrir ákvæði 32.–49. gr. má heildarfjárhæð fyrninga aldrei vera hærri en svo að hreinar tekjur af rekstrinum nái ekki a. m. k. 5% af heildartekjum. Skerðing fyrninga samkv. þessari grein skal þó aldrei nema meiru en 10% af heildarfjárhæð gjaldfærðra fyrninga skv. 32.–49. gr. á rekstrarárinu. Skerðingin skal fyrst lækka gjaldfærðar fyrningar samkv. 44. gr. Eftirstöðvar skerðingarinnar skulu síðan lækka aðrar gjaldfærðar fyrningar á rekstrarárinu.“ Hugsunin á bak við þessa grein er sú, að það eigi að leggja hærri tekjuskatt á þau fyrirtæki, sem illa ganga, heldur en hin, sem betur ganga. Má segja að í þessu ákvæði lýsi sér í hnotskurn viðhorf hæstv. ríkisstj. til atvinnurekstrarins. Herra forseti. Ég skal svo ekki hafa þessi orð lengri, en vænti þess, að leitað verði afbrigða til þess að brtt. mín megi fram koma, í von um að menn megi sitja við sama borð varðandi fiskimannafrádrátt hvar sem þeir búa á landinu.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessa umr. mjög, en ég vildi þó ekki láta þessa umr. fram hjá fara án þess að gera örlítið að umtalsefni þá grein sem hvað mest hefur verið umdeild í þeim skattalögum sem nú er verið að breyta, þ. e. 59. gr. skattalaganna. Efni hennar er, eins og mönnum er kunnugt um, að skattstjórum var veitt allvíðtæk heimild til þess að ætla mönnum tekjur undir ákveðnum kringumstæðum. Þessi grein eins og frá henni var gengið, fól í sér verulegt traust til þeirra sem fara með framkvæmd skattamála. Hún fól í sér traust á skattstofum, skattstjórum og ekki síst æðsta yfirmanni skattamála, hæstv. fjmrh. En því miður verður að segja eins og er, að framkvæmd þessarar greinar hefur verið á þann veg að þessir aðilar brugðust gersamlega því trausti sem hið háa Alþingi sýndi þeim. Framkvæmd þessarar greinar hefur verið með þvílíkum endemum að ljóst er og orðin allvíðtæk samstaða um það hér á Alþingi að við það verður ekki unað. Skattstofurnar framkvæmdu þessa grein þannig, að það var gengið hart fram í því að leita uppi hvers konar smáatvinnurekendur: bændur, saumakonur, rakara, skósmiði, berjatínslufólk, leigubílstjóra og hvern hópinn á fætur öðrum sem hefur reynt að lifa af eigin rekstri og reynt að komast af án launatekna. Til þess að reyna að fá betur upplýst hvernig þessi grein hefði verið framkvæmd fór ég þess á leit við hæstv. fjmrh. snemma á þessu þingi að hann svaraði ákveðnum fsp. sem ég bar fram á þskj. 24, þar sem óskað var eftir ákveðnum upplýsingum um hvernig þessi grein hefði verið framkvæmd. Ég óskaði eftir því að svar yrði lagt fram skriflega, og það var gert. Hæstv. fjmrh. lagði fram ítarlegt svar við þessum spurningum sem ég skal ekki fara nákvæmlega út í hér, en það eru þó örfá atriði í þessum svörum sem ég vildi vekja athygli á hér á Alþingi þegar þessi mál eru hér til umr., vegna þess að þessi svör hafa lítið komið til umræðu. Í fyrsta lagi var spurt um það, hvaða viðmiðunarreglur hefðu verið settar, og gerði hæstv. fjmrh. ítarlega grein fyrir því og byggði þá á skýrslu frá ríkisskattstjóra sem hann fékk um það efni. Síðan var spurt um það, í hve mörgum tilvikum álagning hafi farið fram árið 1980 samkv. þessari grein laganna, og kemur í ljós að það er hvorki meira né minna en 19 300 skattgreiðendur í landinu sem hafa orðið fyrir því, að þessari grein er beitt á þá, hafa orðið fyrir því, að áætlað er á þá samkv. heimild í þessari grein. Það skiptist þannig á milli kjördæma, að í Reykjavík eru það 3604, í Vesturlandsumdæmi 1854, í Vestfjarðaumdæmi 1160, í Norðurlandsumdæmi vestra 2125, í Norðurlandsumdæmi eystra 2860, í Austurlandsumdæmi 2017, í Suðurlandsumdæmi 2663, í Vestmannaeyjum 222 og í Reykjanesumdæmi 2795, eða samtals 19 300. Þá var enn fremur spurt um það, hver væri heildarupphæð áætlaðra tekna og álagðra skatta sem þannig hefði verið fundin. Það kemur fram í svari hæstv. fjmrh., að áætlaðar tekjur, sem þannig voru fundnar, voru samtals 50 milljarðar 356 millj. 763 þús. 569 gkr., og það er líka gerð grein fyrir því í þessu svari, hvernig það skiptist eftir umdæmum, en út í það skal ég ekki fara nánar. Síðan segir að þeir skattar, sem þannig hafi verið fundnir, nemi um 31 milljarði kr., og þá er tekinn tekjuskattur, útsvar og sjúkratryggingagjald. Um þetta er allt miklu ítarlegar greint í þessu svari, ég hef aðeins tekið stærstu drættina í því, en þetta gefur þó nokkuð glögga mynd af því, hversu framkvæmd þessa ákvæðis í skattalögum hefur brugðist og hversu þeir aðilar, sem bera ábyrgð á þessu, hafa brugðist trausti hv. Alþingis. Þess vegna kemur að sjálfsögðu ekki annað til greina en að breyta þessari grein. Ég hefði út af fyrir sig ekkert harmað það, þó að hún hefði verið felld alveg niður eins og upphaflega var ráðgert í frv. hæstv. fjmrh., en tel þó að sú breyting, sem nú hefur verið á henni gerð, sé viðunandi og tryggi að skattyfirvöld gerist ekki offarar í þessum efnum. Það eru ýmsar fleiri breytingar, sem gerðar hafa verið á þessu frv. eins og það hefur komið frá hv. fjh.- og viðskn., og ég vil taka undir það sem hér hefur komið fram, að mér finnst að þessi nefnd hafi unnið frábært starf og það sé mun betra frv., sem frá henni hefur komið nú, heldur en það frv. sem lagt var fram af hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstj. Til dæmis er til mikilla bóta að taka upp aftur það ákvæði, að þeir, sem atvinnurekstur stunda, eigi val um það að draga frá tekjum 10% eða aðra frádrætti eins og aðrir skattgreiðendur. Enn fremur hefur verulega verið bætt úr varðandi fyrningarreglur eins og þær birtust í því frv. sem hæstv. fjmrh. lagði fram. Þess vegna á þessi nefnd þakkir skildar fyrir það, hvernig hún hefur unnið að þessum málum. Ég get ekki stillt mig um að benda á það hér, hversu harða útreið þetta frv. hæstv. fjmrh. hefur fengið hér á Alþingi og hjá þeirri nefnd sem um það fjallaði. Það má raunar segja að það standi ekki steinn yfir steini í því frv. sem hæstv. fjmrh. lagði fram fyrir nokkrum vikum og ætlaðist til að yrði hér samþykkt. Ég vek sérstaklega athygli á þessu vegna þess að hæstv. fjmrh. sá ástæðu til þess í vetur að snupra okkur tvo þm. hér í deildinni fyrir það, að við skyldum hafa borið fram litla brtt. við skattalög sem náði ekki fram að ganga. Hann sá ástæðu til þess að snupra okkur fyrir það, að við vissum greinilega ekki hvað við værum að gera, þegar um skattamál væri að ræða. En ég held að fátt sanni betur þau orð, sem ég viðhafði í þeim umr., að hæstv. fjmrh. með allan sinn sérfræðingaskara á eftir sér í skattamálum virðist vera sá maður hér í hv. Alþingi og hv. deild sem hvað síst veit hvað hann er að gera í skattamálum, ef taka má mið af því frv. sem hann lagði hér fram á sínum tíma. Hitt skal ég virða hæstv. ráðh. til betri vegar og tel hann vera meiri mann fyrir en ella, að hann skuli hafa látið segjast og að hann skuli hafa farið eftir leiðbeiningum, sem hv. n. hefur gefið honum, og að hann skuli hafa fallist á þær róttæku brtt. sem hér hafa nú verið lagðar fram við þetta skattalagafrv. En ég vil ráðleggja hæstv. fjmrh. að hugsa sig betur um næst, áður en hann vænir þm. hér um að þeir viti ekki hvað þeir gera þegar skattamál eru annars vegar.



Herra forseti. Ég vil taka undir það sem nm. hafa sagt, þakklæti til formanns fjh.- og viðskn., og sömuleiðis hefur Albert Guðmundsson, hv. 3. þm. Reykv., í leiðinni beðið mig að flytja jafnframt sitt þakklæti, og ég er viss um að nm. almennt eru ánægðir með það samstarf sem hefur verið í nefndinni við mjög erfiðar aðstæður. Það var lagt fram frv. frá ríkisstj. sem var meingallað og hefði kostað mikinn ófrið hér í þingi ef ekki hefði verið reynt að ná samkomulagi um tiltekin atriði, því að nógu mikið er samt eftir af þeirri hlið mála sem ekki næst samkomulag um og vitað var fyrir fram að samkomutag næðist ekki um. Ég leyfi mér ásamt þremur öðrum þm. að flytja hér skriflega brtt., þeir eru ásamt mér Matthías Á. Mathiesen, Albert Guðmundsson og Sighvatur Björgvinsson, þessa efnis: „1. Á eftir 13. gr. komi ný grein, svohljóðandi: a. Á eftir 12. tl. 1. mgr. 31. gr. laganna komi 13. tl., svohljóðandi: Tillög, sem skattskyldir aðilar samkv. 1. og 2. gr., sem eingöngu reka útgerð og fiskvinnslu, leggja í nýbyggingarsjóð. Hámark nýbyggingasjóðstillags þessara aðila skal vera 25% af þeirri fjárhæð sem eftir stendur þegar frá tekjum samkv. II. kafla hafa verið dregnar þær fjárhæðir sem um ræðir í 1.–11. tl. þessarar mgr. b. Í stað 2. mgr. sömu lagagreinar komi svohljóðandi mgr.: Hvorki er heimilt að mynda rekstrartap né fresta yfirfærslu rekstrartaps frá fyrri árum með frádrætti samkv. 9.–13. tölul. 1. mgr. 2. Við ákvæði til bráðabirgða bætist: Nú nýtur skattskyldur aðili samkv. 1. og 2. gr. og eingöngu rekur útgerð og fiskvinnslu frádráttar frá tekjum með framlagi í nýbyggingarsjóð, sbr. 1. mgr. 31. gr., 13. tölul., og skal sú upphæð, sem hann ráðstafar þannig, lögð inn á bundinn reikning í viðskiptabanka eða keypt fyrir það opinber verðbréf og þau falin banka til geymslu og skal það gert eigi síðar en 5 mánuðum eftir lok hvers reikningsárs. Skattaðili ráðstafar sjálfur því fé er hann hefur lagt í nýbyggingarsjóð, en því má eingöngu verja til aukningar og endurnýjunar á framleiðslutækjum á sviði útgerðar, annaðhvort með nýbyggingu eða kaupum á nýjum fiskiskipum. Þó er heimilt að verja fé nýbyggingarsjóðs til að greiða tap ef aðrar eignir hrökkva ekki til fyrir því. Sé fé nýbyggingarsjóðs ráðstafað á einhvern annan hátt en að framan greinir skal hið ráðstafaða fé hækkað upp um verðbreytingastuðul, sbr. 26. gr., og bætt við tekjur skattaðila ásamt 10% viðurlögum.“ Þessar till. eða tillögudrög voru send fjh.- og viðskn. með bréfi dags. í gær, en þá hafði n. lokið við afgreiðslu málsins fyrir 2. umr. og gengið frá sínum till. Ég hef sýnt flestum nm. eða ráðgast við þá um þetta erindi, en allir hafa þeir fengið það í sínar hendur. En formaður n. og fleiri nm. hafa ekki talið sér fært að gerast meðflm. að þessum till., hafa talið sig þurfa að kanna þær betur og hafa til þess góðan tíma. Um það er ekkert að segja. En við erum hér 4 nm. í fjh.- og viðskn. sem þrátt fyrir tímaskort höfum kynnt okkur efni þessara till. og erum reiðubúnir til að fylgja þessari breytingu á frv. Það er eðlilegt að slík till. eða ábending til Alþingis komi fram frá Landssambandi ísl. útvegsmanna því að við vitum að það eru gildandi verulegar veiðitakmarkanir á nær öllum fiskstofnum í þeim tilgangi að byggja upp fiskstofnana til þess að þeir geti skilað hámarksafrakstri. Við þessar aðstæður hefur fiskiskipaflotinn reynst of stór og endurnýjun verið takmörkuð. Nokkrar úrbætur hafa verið gerðar í þessum efnum, m. a. með því að stofna Aldurslagasjóð og Úreldingarsjóð til þess að hætta útgerð gamalla og úreltra skipa í því skyni að taka þau skip úr notkun, sem eru óhagstæð, og jafnframt til þess að minnka fiskiskipaflotann. Því er ekki að reyna, að sérstaklega nú eftir hagstæða vertíð víðast hvar á landinu og alveg sérstaklega hér sunnanlands hefur áhugi á endurnýjun aukist verulega með smíði skipa innanlands og jafnframt og ekkert síður með innflutningi notaðra erlendra fiskiskipa sem fást mjög víða á mjög hagstæðu verði. Ef við ætlum okkur að byggja fiskstofnana upp og minnka veiðitakmarkanir frá því sem verið hefur og nú er má ekki auka fiskiskipaflotann verulega. Við sáum það í síðasta mánuði, þegar mikill afli barst á land þrátt fyrir veiðibannið sem gilti 7 daga í mánuðinum, að ekki verður um það deilt með neinum rökum að flotinn sé nægilega stór til þess að tryggja að við náum hámarksafrakstri með fiskveiðiflotanum eins og hann er núna. Með þessu er ég þó ekki að segja að það eigi ekki að endurnýja á vissum stöðum vissar stærðir skipa, þar sem þau eru orðin gömul og úrelt, með því að taka eldri skip úr notkun, eins og tilgangurinn var og er með Aldurslagasjóði og Úreldingarsjóði. Með því að gera samþykkt líka þeirri, sem ég er hér að leggja til, er dregið úr þeim mikla fjárfestingaráhuga, sem nú er fyrir hendi, með því að heimila sjávarútveginum sjálfum eða hreinum fiskvinnslu- og útgerðarfyrirtækjum að leggja í nýbyggingarsjóð eins og gert er ráð fyrir með þessari till. Ég tel því að þessi till. sé skynsamleg, hún dragi úr þeim stundaráhuga sem er hjá þessum aðilum, þeir vilji hugsa sér frekar að geyma fjármagn til nokkurra ára og jafna þannig þann mikla áhuga sem nú er. Einhver kann að segja: Er ekki rétt að þetta nái til allra atvinnugreina? Vissulega má halda því fram. En hinu er aftur við að bæta, að sjávarútvegurinn hefur sérstöðu. Vitaskuld eru fiskiskipin ekki eins varanlega eign og fasteignir í landi. Á þeim mæðir meira og endingartími þeirra er miklu minni en flestra eigna í öðrum atvinnugreinum og þá auðvitað um leið í fiskvinnslunni út af fyrir sig. Ég tel, að þetta geti verið byrjun á öðru meira þegar fram í sækir, og tel, að með samþykkt tillögu sem þessarar mundi Alþingi stíga veigamikið skref til þess að draga úr þeirri miklu spennu sem er, létta stjórnvöldum töluvert ákvarðanatöku, enda er eðlilegt að gefa aðilum, fyrirtækjum og einstaklingum, möguleika til þess sjálfir að byggja upp með eigin fjármagni, en ekki hrópa alltaf á upp í 90% fjármagn frá hinu opinbera, eins og er í sumum tilfellum við smíði fiskiskipa þegar miðað er við innanlandssmíði. Eitt er það sem hefur ekki komið til umr. hér í dag eða í nefndinni og er fyrst og fremst ákvörðunarefni ríkisstj., en það er skýlaus samþykkt ríkisstj. um áform hennar í stjórnarsáttmálanum frá 8. febr. 1980, en þar segir í kaflanum um ríkisfjármál orðrétt: „Tekin verði upp staðgreiðsla skatta innan tveggja ára.“ Það er ekkert verið að klípa af því þarna í stjórnarsáttmálanum frá 8. febr. 1980, að það á að taka upp staðgreiðslu skatta innan tveggja ára. Nú er sem sagt árið 1980 liðið og á árinu 1981 erum við nú að ljúka þingi, og þá er sjáanlegt að í byrjun næsta árs ætlar ríkisstj. sér samkv. stjórnarsáttmála að taka upp staðgreiðslukerfi skatta. Nú liggur töluvert við að vita, - ef hæstv. ráðh. mega vera að því að sitja í stólunum sem vita um þetta, það er nú einn hérna og ekki sá minnsti, er sjálfur orkuráðh., - hvort hann geti gefið upplýsingar, fyrst fjmrh. er týndur í bili, um hvort þessi áform ríkisstj. standist ekki, að það eigi að taka upp staðgreiðslu skatta, en þá hlýtur það að taka gildi strax 1. febr. á næsta ári, fyrsti gjalddagi skatta vera þá, - eða hefur ríkisstj. lagt þetta áform sitt á hilluna? Hefur hún gengið frá stjórnarsáttmálanum hvað þetta snertir? Mér finnst að Alþingi megi nú ekki eingöngu óska eftir upplýsingum um þetta heldur eigi það skýlausa kröfu á að vita um það við afgreiðslu þessa máls, hvort við þetta á að standa eða ekki. Það er furðuhljótt yfir þessari ákvörðun, sem var tekin við myndun þessarar ríkisstj., í sambandi við þessar umr. Ég er ekki að álasa stuðningsmanni ríkisstj. sem mælti fyrir brtt. við þetta frv., þó að hann sé ekki að gefa einhverjar yfirlýsingar um þetta. Það er auðvitað ríkisstjórnarinnar sjálfrar, ráðh. hennar, að skýra frá því, hvort hér sé um einhverjar breytingar að ræða eða ekki. Umr. í dag hafa ekki komið mér neitt á óvart að undanskilinni einni ræðu, en það var ræða hæstv. landbrh. Hún kom mér gersamlega á óvart þar sem hann lýsti yfir að hann væri mjög mótfallinn því, að við í fjh.- og viðskn. tækjum hér upp á því að leggja til að 59. gr. svokölluð yrði áfram í gildi, að vísu með mjög mikilvægum breytingum. Hann lýsti því mjög fjálglega, að hann væri á móti því, að tekjur væru áætlaðar á menn, og hann teldi, að hér hafi verið stigið skref aftur á bak, og það var ekki annað að heyra á honum en hann á margan hátt harmaði það samstarf, sem orðið hefur innan nefndarinnar, og þætti það miður. Ég vil nú benda hæstv. landbrh. á það, að þó að 59. gr. væri lögð niður, sem ég og fleiri fluttum frv. um sem vísað var til ríkisstj. og er tekið upp í þessu frv., þá má benda á ýmislegt annað sem ekki er betra en 59. gr., eins og t. d. 3. málsl. 25. gr. þessa frv., sem hljóðar svo: „Hjá mönnum, er vinna við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi, skal, áður en ákvæðum 2. mgr. er beitt, hækka tekjuskattsstofn þeirra um þá fjárhæð sem tekjur af þessum störfum eru lægri en ætla má að endurgjald þessara manna miðað við vinnuframlag hefði orðið ef þeir hefðu innt starfið af hendi fyrir óskyldan eða ótengdan aðila.“ Ég held að framkvæmdavaldinu sé fengið þarna mikið vald í hendur. En það skiptir kannske hæstv. landbrh. höfuðmáli að ekki sé til neitt sem heiti 59. gr., en það megi læða því inn á ýmsum öðrum stöðum. Og það eru fleiri greinar sem hafa verið heldur betur lagfærðar í meðförum nefndarinnar, og ég tel að hafi verið hyggilegt af okkur að ganga til samstarfs í nefndinni um að lagfæra öll þessi tæknilegu atriði í meðferð skattamála. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé óhyggilegt fyrir ríkisstj. og stuðningsflokka ríkisstj. á hverjum tíma að ætla að marka heildarlöggjöf í skattamálum í fullu stríði við stjórnarandstöðu. Ég hygg að það kunni ekki góðri lukku að stýra ef slík vinnubrögð eru viðhöfð, hverjir sem eru í stjórn og hverjir sem eru í stjórnarandstöðu. Það eru hyggilegri vinnubrögð að reyna að ná fram samstöðu, sérstaklega um tæknileg atriði skattamála, eins og hefur verið gert í þessu tilfelli. Hitt er annað mál, að það eru fjölmörg önnur atriði skattamála sem okkur greinir verulega á um, ekki næst samkomulag um og þýddi ekki að eyða tíma í að tala um því að þar er geigvænlegt bil á milli. Hæstv. landbrh. lét að því liggja, að n. hefði orðið svo ásátt um þetta að eiginlega kæmist ekki hnífurinn á milli okkar, og hann vildi láta líta svo út að hann væri einn af þeim fáu, sem vildu fella niður 59. gr., og væri fyrst og fremst að hugsa um lágtekjufólkið, um smáatvinnurekendurna, sem má svo aftur bæta á í einhverri annarri grein og víðar. En samstaðan um þetta var ekki meiri en svo, að við hefðum getað verið sammála hæstv. ráðh. um að fella 59. gr., en þá hefðu ekki verið gerðar neinar aðrar breytingar. Þá hefðu þeir, sem atvinnurekstur stunda, ekki setið við sama borð og aðrir skattþegnar varðandi 10% frádráttinn. Það eru gerðar verulegar breytingar í 53. gr. til bóta fyrir atvinnurekendur í landinu. Við segjum einnig í okkar viðbótarnál., sjálfstæðismennirnir: „Framkvæmd þessarar greinar“ - þ. e. 59. gr. - „hefur með margvíslegum hætti verið í mótsögn við þau áform sem vöktu fyrir þeim er að lögfestingu hennar stóðu.“ Margir skattgreiðendur hafa ómaklega orðið fyrir barðinu í framkvæmd þessarar greinar, eins og hv. 6. þm. Reykv., Birgir Ísleifur, lýsti áðan og ég þarf ekki að endurtaka. Mér fellur að mörgu leyti illa þegar menn á þessum jafnréttistímum eru að tala um vinnukonuútsvör í einhverjum lítilsvirðingartón. Nú er þessi stétt eiginlega búin að vera og ekki lengur til, en talað er í einhverjum niðrunartón um vinnukonuútsvör eða vinnukonuskatta. Ég kann þessu illa og mér finnst ekki sæmandi, ekki þm. og því síður ráðh., að vera með þetta tal og tala jafnframt um að þeir, sem standa sig vel í atvinnurekstri, fari vel út úr núv. skattalögum, en þeir, sem eru verr settir eða mjög illa settir, séu hundeltir, eins og hæstv. ráðh. sagði. Nú vill svo vel til hans vegna, að hann situr í ríkisstj. við hliðina á æðsta manni skattamála, það gengur ekki hnífurinn á milli þeirra í öllu, og nú getur hann beitt áhrifum sínum við æðsta yfirmann skattamála, hæstv. fjmrh., að draga nú verulega úr og hætta að hundelta þessa láglaunahópa í þjóðfélaginu. Þar gæti hann náð töluverðum árangri því að það er mjög hlýtt og gott þarna á milli eins og allir vita. En hæstv. landbrh. getur gert meira, bæði fyrir smáatvinnureksturinn og ekkert síður fyrir allan almenning, hina almennu launþega í landinu. Hann getur lækkað þá ósanngjörnu skatta sem vinstri stjórnin lagði 1978 t. d. á alla þá sem eiga íbúðarhús. Þá var gripið til þess ráðs að hækka eignarskattana í einu vetfangi um hvorki meira né minna en 50%, úr 0.8 í 1.2%. Þá var núv. hæstv. landbrh. algjörlega á sama máli og allir sjálfstæðismenn eru, að það væri óhóf að haga sér þannig við eignarskattsálagningu að hækka hana í einu vetfangi um 50%. Því var aldrei hreyft í tíð ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar 1974–78 af Framsfl. að hækka eignarskattana um 50%, hvað þá meira. En hvað hefur gerst síðan, síðustu tvö árin. Því er haldið við, 1.2% eignarskatti. En það, sem gerist, er að eignarskattsstofninn hækkar ekki í hlutfalli við verðbólguna, við verðstuðulinn. Það, sem gerist, er að nú á hann að hækka um 45 skattvísitölustig á milli áranna 1980 og 1981. Síðustu tvö árin, 1979–81, hefur eignarskattsstofninn engan veginn hækkað í sama hlutfalli og fasteignaskattarnir og fasteignamatið. Má segja að í reynd hafi eignarskattar hækkað um ekki minna en 70% frá því að Sjálfstfl. fór úr stjórn, og það hefur farið versnandi eftir að hæstv. landbrh. kom í ríkisstj. Hann er búinn að bæta um vinstristjórnarmetið frá haustinu 1978. Nú gefst hæstv. ráðh. tækifæri til að leiðrétta þetta misræmi. Við fengum það ekki í gegn í nefndinni og sennilega hafa nm. orðið fyrir einhverjum þrýstingi frá stóru körlunum á bak við frv. En nú getum við Pálmi Jónsson náð saman, nú getum við gert þessa mikilvægu breytingu. Það stendur víst ekki á honum því hann er að hugsa um þá sem minnst mega sín. Það er fallegt af honum og þannig eiga menn að hugsa. Ég vil benda mönnum á það, að þrátt fyrir þetta takmarkaða samkomulag sem gerist innan nefndarinnar er eftir sem áður óbreytt stefna Sjálfstfl. sú í skattamálum, að heildarskattprósenta beinna skatta miðist ekki við hærri upphæð en 50%. Sú stefna er óbreytt að tekjuskattar verði afnumdir í áföngum á almennum launatekjum, að tekjuskattar verði lækkaðir verulega á láglaunafólki og svigrúm aukið til þess að nýta persónuafslátt til greiðslu opinberra gjalda eins og við flytjum brtt. um, að eignarskattar verði aldrei til þess að hrekja fólk úr eigin húsnæði þó það sé gamalt orðið eða tekjulágt, svolítið er komið til móts við eldra fólkið nú í þessu frv., - og að skattlagning fyrirtækja sé með þeim hætti að það hamli ekki gegn æskilegri uppbyggingu og framþróun atvinnulífsins. Í samræmi við þessi meginmarkmið í skattamálum flytjum við till., sem hv. 1. þm. Reykn. fylgdi úr hlaði í dag, um breytingu á skattþrepum og skattstigum bæði einstaklinga og fyrirtækja, breytingu á eignarskattstiga og skattfrelsismörkum, eins og ég sagði áðan, og breytingu á skattlagningu hlutafjár og arðs af hlutafé. Sú breyting er nauðsynleg. Það á að örva þátttöku almennings í því að leggja hlutafé fram, og það má gjarnan njóta arðs af því, ekkert síður en að örva fólk til þess að leggja sparifé í banka. Enn fremur er í okkar brtt. ákvæði um breytingu á skiptingu persónuafsláttar til greiðslu opinberra gjalda og breytingar á meðferð vaxta og verðtryggingar á námslánum. Ég legg á það áherslu, að það er skynsamlegi á hverjum tíma að reyna að ná eins og hægt er samstöðu um allt er lýtur að tæknilegri hlið skattamála og heildarstefnunni. Við deilum vafalaust alltaf um skattstigana, það er ekkert nýtt, og ýmislegt fleira sem hefur verið gert hér að umræðuefni. En af því að ég sé nú að hæstv. fjmrh. hefur staldrað við í þingsalnum um hríð, en orkurh., sem var einn þegar ég gerði hér fsp. áðan, er horfinn, þá vil ég endurtaka þá spurningu mína, hvort það sé ekki fastur ásetningur hæstv. ríkisstj. að halda fast við stjórnarsáttmálann frá 8. febr. 1980 um að tekin verði upp staðgreiðsla skatta innan tveggja ára og hvort þá sé ekki ákveðið frá hendi~fjmrh. að 1982, því þá eru þessi tvö ár liðin, verði tekið til að innheimta eftir staðgreiðslukerfi skatta sem búið er nú að hrekjast í stjórnkerfinu hátt í heilan mannsaldur.



Herra forseti. Ég vil ekki lengja þessar umr. og gera að umtalsefni ýmislegt sem hér hefur komið fram. Það hefur margt verið rætt hér um brtt. og ýmislegt fleira. Ég vil aðeins ítreka það, að ég mælti hér fyrir sameiginlegum brtt. fjh.- og viðskn., en get ekki stutt aðrar brtt. sem fram hafa komið. Ég vil aðeins minnast á það varðandi þá till. sem hv. þm. Matthías Bjarnason lagði hér fram varðandi fjárfestingarsjóð, að það hefur lengi verið á dagskrá og lengi verið m. a. mitt áhugamál að breyta svokölluðum varasjóð í fjárfestingarsjóð, þ. e. skattalegan, fjárfestingarsjóð. Ég tel að það eigi mikinn rétt á sér, sérstaklega í því verðbólguástandi sem við búum við, og geti verið mikilvægt tæki fyrir hagstjórn í þessu landi. Hins vegar tel ég að það þurfi að ganga nokkuð jafnt yfir allar atvinnugreinar. En ég vil aðeins minnast á það sem hæstv. landbrh. sagði hér, að enn fæli þetta í sér að verið væri að lögfesta það ranglæti, sem við hefur verið haft, og þetta geti leitt af sér ranglæti. Það er vissulega afstætt hvað er réttlæti og hvað er ranglæti. Fyrir nokkrum árum var í þjóðfélaginu talið mikið ranglæti þegar ýmsir menn úr atvinnurekendastétt í Bolungarvík, Borgarnesi, Hveragerði og um land allt voru skattlausir. Þá hrópaði þjóðin einum rómi um, að slíkt ranglæti mætti ekki viðgangast, og krafðist þess af stjórnmálamönnum, að þeir færu að gá að því hvað ætti að gera við hana. Þá voru að vísu ekki allt saman skemmtilegar umræður, en hitt er svo annað mál, að þá hét það ranglæti samkvæmt almannarómnum. Það var tekin upp sú regla að taka upp reiknuð laun og tókst ekki sérstaklega vel til í upphafi. Það er ekki þar með sagt að sú aðferð hafi mistekist. Ég tel að þessi regla, sem hér er komin, geti ekki leitt til þess sem ég kalla ranglæti, vegna þess að ég tel fyllilega verjanlegt að maður sé skattlagður af því fé sem hann fær og tekur til einkaneyslu úr sinum rekstri, alveg eins og launþeginn þarf að greiða skatta af sínu umráðafé. Með þessum reglum er tryggt að það er ekki hægt að skattleggja mann fyrir meira fé en sem nemur peningalegum tekjum. Ég get ekki séð, ef ég er aðili, sem rekur sjálfstæða starfsemi, og hef 10 milljónir til umráða til minnar einkaneyslu og fjárfestingar í mínu prívatlífi, að ég eigi að borga neitt minna í skatta heldur en launþeginn sem fær 10 milljónir til umráða. Það var hins vegar sá galli á þessari reglu eins og hún var, að hún gat leitt til þess, að menn greiddu skatta af tekjum eða peningum sem þeir höfðu aldrei fengið í hendur. Ég vil einnig taka það fram, að með þessum breytingum er á engan hátt verið að leggja til að fella niður fyrningar eða fella niður afskriftir í einu og öllu. Það myndast yfirfæranlegt tap sem hægt er að draga frá á næsta ári. Og það eru töluvert mikil réttindi að geta gert það jafnt í öllum atvinnurekstri. Það var niðurstaða mín og okkar allra í nefndinni, að við vildum ekki taka þau réttindi af þeim, sem stunda sjálfstæða starfsemi, að draga frá 10% af sínum tekjum. Við vildum ekki taka af þessum mönnum þau réttindi, að persónuafsláttur gengi upp í útsvör. Við vildum ekki taka af þeim þau réttindi að geta jafnað tapið á tekjum milli ára. Og við vildum ekki standa að því, að lítil sveitarfélög væru svipt verulegum tekjum. Þetta eru aðalástæðurnar fyrir því, að við gerum þessar breytingar. Og við teljum að greinin, eins og hún er, leiði ekki til ranglætis. Vissulega getur alltaf eitthvert ranglæti komið upp í þessu þjóðfélagi þrátt fyrir góð lög. Lög tryggja menn ekki alfarið gegn ranglæti. En eins og ég nefndi áðan var aðaluppistaðan í okkar rökstuðningi að við hefðum talið það mikið ranglæti hefðu þessir aðilar verið sviptir þessum réttindum.



Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka fjh.- og viðskn. hv. deildar fyrir vel unnin störf nú þegar frv. um tekju- og eignarskatt kemur til 2. umr. Þetta frv. var lagt fram í aprílbyrjun og þótti vissulega nokkuð síðbúið. Skýringin á því var, eins og margir munu minnast, að fram eftir öllum vetri var beðið eftir upplýsingum frá ríkisskattstjóraembættinu sem verið var að afla með aðstoð tölvu, - upplýsingum sem byggðust á álagningu s. l. árs og voru taldar óhjákvæmileg forsenda þess, að unnt væri að taka afstöðu til ýmissa atriða núverandi skattalaga, þ. á m. hinnar umdeildu 59. gr. laganna. Vissulega hefði verið æskilegt - og ég gerði mér raunar vonir um það um skeið, að unnt yrði að afgreiða skattafrv. fyrir páska. En það fór svo að miklu meiri tíma þurfti til að athuga þetta mál í nefnd en að hægt væri að afgreiða málið fyrir páska. Sannleikurinn er sá, að nefndin hefur lagt verulega vinnu í þetta frv. og haldið mjög marga fundi um það. Og ég vil sérstaklega nota þetta tækifæri til að þakka formanni hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni, fyrir það starf sem hann hefur lagt í þetta mál, enda er það áreiðanlega honum að þakka fremur en öðrum að veruleg samstaða skapaðist innan n. um meginefnið í till. n. og er það vissulega gott út af fyrir sig. Það þýðir hins vegar ekki að menn, sem að þessum breytingum standa, þurfi allir að vera á því að breytingarnar séu allra besti kostur sem völ er á. Ég er vissulega í hópi þeirra manna sem hefðu kosið að niðurstaðan hefði orðið önnur að nokkru leyti en hún varð. Ég tek ekki undir fullyrðingar hv. þm. Birgis Ísleifs Gunnarssonar áðan um að ég hljóti að hafa breytt um skoðun í þessu máli vegna þess að ég muni væntanlega greiða atkvæði með þessu frv. nokkuð breyttu frá því að ég flutti það. Ég hefði verið reiðubúinn til að samþykkja ákvæði frv. sem varða bæði 59. gr. og 17. gr., hvorar tveggja varða atvinnureksturinn, eins og þær voru lagðar fram. Það var ekki mín vegna sem breytingar voru gerðar á þessum greinum. Ég vil hins vegar vekja á því athygli, að þessar greinar geta auðvitað ekki talist meginefni þessa frv. Meginefni þessa frv. er að sjálfsögðu skattalækkunin sem frv. felur í sér ásamt því frv. sem er í Ed. og fjallar um sjúkratryggingagjald. Samkvæmt samkomulagi, sem gert var við fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar fyrr í vetur, er ráð fyrir því gert, að tekjuskattar til ríkisins verði lækkaðir um sem svarar 1.5% af brúttótekjum liðins árs hjá framteljendum með almennar launatekjur, þ. e. með tekjur allt að 10–11 millj. gkr. Þessi skattalækkun er framkvæmd með niðurfellingu 1.5% sjúkratryggingagjalds, eins og menn þekkja, ásamt nokkrum breytingum á skattalögunum. Nokkrir hv. stjórnarandstæðingar hafa verið að reyna að veifa þessari staðreynd burt úr veruleikanum með mjög almennum og einföldum staðhæfingum um að þessi skattalækkun sé bara á pappírnum án þess að rökstyðja það á nokkurn hátt eða hætta sér út í frekari umræður um það mál. Ég held að það sé alveg ástæðulaust að fara að rökræða hér frekar með hvaða hætti þessi skattalækkun á sér stað. Þar stendur greinilega staðhæfing gegn staðhæfingu. En ég minni á það sem áður hefur komið fram hér í þinginu að ekki ómerkari menn en fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar, Björn Þórhallsson, Jón Helgason, Ásmundur Stefánsson, sem tóku þátt í viðræðum við ríkisstj. um þetta mál, voru sammála okkur um að ótvírætt væri að sú breyting, sem hér var gerð á skattalögum, fæli í sér 1.5% skattalækkun miðað við brúttótekjur liðins árs hjá þeim framteljendum sem ég áðan nefndi. Hv. þm. Halldór Blöndal hefur gert ítrekaðar tilraunir til að gera þessa skattalækkun tortryggilega og spyr ótt og títt um hverjar séu áætlanir ríkisstj. um tekjur á þessu ári, heldur að með því að fá ákveðnar upplýsingar um þetta atriði geti hann sannað eða afsannað eitthvað í sambandi við þessa skattalækkun. Það hefur nú maður gengið undir manns hönd til þess að reyna að útskýra fyrir hv. þm. Halldóri Blöndal að skattalækkunin er alls ekki miðuð við tekjur á þessu ári. En það hefur ekki komið að neinu gagni og hann heldur áfram að spyrja spurninga sem varða tekjur og ráðstöfunartekjur á komandi mánuðum, en þær tekjur koma þessu máli alls ekkert við. Það er skemmst frá að segja að auðvitað veit ríkisstj. ekkert um hvað tekjur verða miklar hjá almennu launafólki á þessu ári. Auðvitað fer það eftir mörgum breytilegum staðreyndum sem eiga hugsanlega eftir að koma upp. Bæði fer það eftir aflabrögðum og atvinnuhorfum í landinu, atvinnuástandi í landinu á komandi sumri og síðan veltur þetta auðvitað allt á því, hvort menn eru að tala um taxtana á komandi mánuðum eða hvort menn eru að tala um ráðstöfunartekjur. Mér heyrist að þm. sé stöðugt að tala um taxtana, en við höfum að sjálfsögðu miðað þessa skattalækkun við ráðstöfunartekjurnar, og grunnurinn, sem miðað er við, eru tekjurnar á liðnu ári. Hv. þm. spurði mig að því, hvort rétt væri sú fullyrðing forsrh. að verðbólgan hefði verið á undanförnum mánuðum 33%, reiknað á ársgrundvelli eins og hagfræðingarnir kalla það. Ég get ekki annað en staðfest þessa fullyrðingu forsrh. sem hver og einn getur raunar reiknað út fyrir sig sjálfur. Það er ekkert annað en að reikna út hvað hækkunin í janúar upp á 1.6% í framfærsluvísitölu gerir að viðbættri hækkuninni í febrúar, mars og apríl upp á rétt liðlega 8%. Hvað gerir þetta ef það er reiknað á tólf mánaða grundvelli í staðinn fyrir fjóra mánuði? Þá fáum við út prósentutölu sem er af þessari stærð. Hins vegar bætti hann þeirri spurningu við, hvort ég ætti von á að verðbólgan yrði af þessari stærð á síðari hluta ársins. Ég svara því hiklaust neitandi. Mér dettur ekki í hug að verðbólgan verði af þessari stærð síðari hluta ársins, ég reikna með að hún verði heldur meiri. Margsinnis hefur komið fram í yfirlýsingum ríkisstj. og útreikningum sérfræðinga að það er reiknað með að verðbólgan verði ívið meiri á síðari hluta ársins en á fyrri hluta ársins.

Hvað þýðir ívið meiri?

Að því marki að meðaltalshækkunin frá upphafi árs til ársloka geti verið jafnvel um eða yfir 40%. Af því sést að hún hlýtur að vera dálitið meiri á síðari hlutanum ef hún á að vega upp 33% hækkun á fyrstu fjórum mánuðunum. - Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta, en vegna þess að um þetta var spurt vildi ég að þetta kæmi hér fram. Um fsp. hv. þingmanna þarf ég nú ekki að fara mörgum orðum, en vil þó sérstaklega nefna hér að hv. þm. Halldór Blöndal ræddi töluvert um hlutaráðna sjómenn í landi og hefur flutt brtt. um það mál. Ég fékk hingað niður í þinghús vegna athugasemda Halldórs Blöndals bæði deildarstjórann í tekjudeild fjmrn., Árna Kolbeinsson, og einnig fulltrúa frá embætti ríkisskattstjóra. Þeir segja að það sé óhjákvæmilega rétt túlkun á hugtakinu „hlutaráðnir landmenn“ að um sé að ræða menn sem stundi beitingu vegna línuveiða, þannig hafi þetta hugtak verið túlkað og skilið á undanförnum árum og því sé eðlilegt og nauðsynlegt að í reglugerð sé skýrt tekið fram að skattafslátturinn, sem fiskimannafrádrátturinn felur í sér, sé bundinn við þessa menn. Það er ekki hugsun löggjafans að útgerðarmenn geti farið að ráða ýmsa starfsmenn sína sem hlutaráðna landmenn, hvort sem það eru menn sem vinna í netavinnu eða skrifstofuvinnu eða hvað sem það gæti verið, kannske hlaupa í skarðið á sjó stöku sinnum. Það er ekki ætlunin að víkka út þessi fríðindi sem verið hafa um langt skeið og hafa verið algjörlega takmörkuð við hlutaráðna landmenn. Ég held að kjarni málsins sé einmitt sá sem hv. þm. Halldór Blöndal fæst ekki til að viðurkenna, að þessi skattfríðindi hafa um margra ára skeið aðeins náð til þeirra manna í landi sem hafa unnið við línubáta. Þar hefur markalinan verið dregin og þar verður hún áfram dregin. Þetta er lagatúlkunaratriði og hefur verið túlkað af embættismönnum á þennan veg í mörg ár. S. l. ár er engin undantekning í þeim efnum. Hv. þm. Matthías Bjarnason spurðist fyrir um það, hvort staðgreiðsla skatta væri fyrirhuguð á næsta ári, og mér skildist að hann ætti von á því, að eftir næstu áramót færu menn að borga af tekjum líðandi árs samkvæmt fyrirmælum fjmrh. Í því sambandi er honum títt að veifa stjórnarsáttamála sem er þó ekki hægt að túlka á þennan afgerandi hátt. Þar segir að vísu að stefnt skuli að því að tekið verði upp staðgreiðslukerfi skatta að tveimur árum liðnum, en ég held að öllum hljóti að vera ljóst að þar er átt við árið 1983 vegna þess að það hefur alltaf verið gert ráð fyrir að tvö ár þurfi að líða frá því að Alþingi tekur ákvörðun um staðgreiðslukerfi skatta og þangað til það kemur til framkvæmda. Ég skal nú ekki segja neitt um hvort hægt verður að standa við þetta áform vegna þess að staðreyndin er auðvitað sú, að enn hefur Alþingi ekki tekið ákvörðun um staðgreiðslu. Það er engin hætta á að fjmrh. muni taka það upp á sitt eindæmi að fyrirskipa staðgreiðslukerfi skatta á næsta ári, enda auðvitað ekki nein lagaheimild til þess. Hins vegar hef ég beðið ríkisskattstjóra nú í vetur að undirbúa frv. um þetta efni, og raunar fékk hann leyfi frá störfum þegar í nóv. s. l. til að vinna að þessu verki. Annríki hefur verið mikið hjá ríkisskattstjóraembættinu í vetur og hann hefur því miður ekki getað unnið að þessu allan tímann. Það hafa komið langar eyður í það starf. En nú liggur fyrir frv. um staðgreiðslu sem ég hef lagt fyrir ríkisstj. og mun leggja fyrir stjórnmálaflokkana. Hitt vita allir, að svo skammt lifir nú af þingstörfum að engin von er til þess að frv. verði afgreitt í vor og það verður því ekki lagt fram fyrr en næsta haust. Ég vænti þess, að Alþingi afgreiði frv. um staðgreiðslu á komandi hausti og að unnt verði þá að taka upp nýtt kerfi í þessum efnum á árinu 1984 - eigi síðar en á árinu 1984 er réttara að orða það, kannske á árinu 1983 ef nægur tími reynist til undirbúnings. Ég lét þess getið áðan, að í skattafrv., sem lagt var fram fyrir páska, væru mörg mikilvæg ákvæði, og hef þegar nefnt skattalækkunina. Ég minni líka á ákvæðin um einstæð foreldri. Ég minni á ákvæðin um eignarskatt lágtekjufólks, en hagur lágtekjufólks, sem býr í skuldlitlu eigin húsnæði, er verulega bættur með því að því er heimilað að nýta ónýttan persónuafslátt til greiðslu eignarskatts. Einnig eru mikilvæg þau ákvæði frv. að helmingur húsaleigu vegna íbúðar til eigin nota skuli frádráttarbær við álagningu tekjuskatts í fyrsta skipti á næsta ári. Eins er um ákvæði frv. um refsivexti, að vangreiðsla á hluta af sköttum valdi því ekki, að allur ógreiddur skattur falli þegar í gjalddaga. Í þessu frv. voru einnig tvö ákvæði sem vörðuðu atvinnureksturinn, og á ég þar við ákvæði 59. gr. tekjuskattslaga, sem voru felld niður í frv., og ákvæði sem gerir ráð fyrir að útgjöld vegna fyrningar í atvinnurekstri séu lækkuð um allt að 10% ef hreinar tekjur af rekstri eru undir 5% af brúttótekjum. Þessar tvær brtt. í frv. voru með vissum hætti nátengdar og eru náskyldar. Það er ljóst að með 59. gr. og framkvæmd hennar er verið að takmarka verulega fyrningarmöguleika atvinnurekenda í vissum tilvikum. Þegar 59. gr. var algjörlega felld út þótti eðlilegt að eitthvað annað kæmi þar í staðinn, og þess vegna var sett inn það ákvæði, sem gilti ekki bara um einyrkja í atvinnurekstri eða þá sem reka fyrirtæki í eigin nafni, heldur um öll atvinnufyrirtæki í landinu, að ef þessi fyrirtæki skiluðu ekki eðlilegum framlögum í sameiginlega sjóði landsmanna, hreinar tekjur þeirra í rekstrinum væru það lágar að skattar væru litlir sem engir, þá ætti að lækka afskriftirnar. Hugsunin er nákvæmlega sú sama og í 59. gr., en nær til miklu, miklu stærri hóps en 59. gr. Ég held að allir séu sammála um það, að 59. gr. hafi verið stórgölluð eins og hún var í fyrri lögum. Og ekki bætti úr skák að skattstjórar framkvæmdu þetta ákvæði með nokkuð mismunandi hætti víða um land. Ýmsir hafa verið að leiða að því getum, að það hafi bara vantað á að fjmrh. kippti í spottann hjá þessum skattstjórum og segði þeim hvernig þeir ættu að nota 59. gr., þegar þeir færu ekki að lögum gæti fjmrh. komið og sagt þeim að breyta þessari álagningu og hinni eftir því sem honum fyndist sanngjarnt og eðlilegt.  Ég féllst á það, að 59. gr. væri afnumin með öllu úr skattalögum, vegna þess að ég lít ekki svo á að sú regla varði mikið skattsvik í þjóðfélaginu. Til þess höfum við allt aðrar reglur í skattalögum, þ. á m. 95. gr. skattalaga sem heimilar álagningu ef grunur leikur á að tekjur séu vantaldar eða fyrirliggjandi gögn eru talin ófullnægjandi eða tortryggileg. Ég viðurkenni það, að við álagningu á s. l. ári hafði 59. gr. í för með sér ýmiss konar ranglæti. Og þeir, sem urðu fyrst og fremst fyrir barðinu á þessari reglu, voru einyrkjar hvers konar með lítinn rekstur sem var nálægt núllinu. Aftur á móti er ljóst að á s. l. ári, eins og oft áður, hafa mjög mörg stórfyrirtæki sloppið vel frá álagningu skatts. Ég vil upplýsa það hér, að aðstöðugjaldsskyld fyrirtæki, sem rekin eru sem lögaðilar eða í félagsformi, eru liðlega 5 þús., 5 165 talsins á s. l. ári, en þar af greiddi ekki tekjuskatt nema tæpur helmingur þessara fyrirtækja. Nú verður að taka það með í reikninginn, að mörg af þessum fyrirtækjum eru kannske mjög smá fyrirtæki sem eðlilegt er að greiði lítinn skatt. En ef við tökum fyrirtæki, sem báru aðstöðugjald yfir 55 þús. kr. á s. l. ári og höfðu því verulegan rekstur með höndum, þá virðist ljóst að um 1400 fyrirtæki af þessum fyrirtækjum fengu engan tekjuskatt. Ég taldi því ekki aðeins nauðsynlegt að lækka fyrningar í þeim tilvikum þegar lítill eða enginn tekjuskattur er greiddur, til samræmis við það að 59. gr. hyrfi úr lögunum, heldur einnig af þeirri einföldu ástæðu, að allt of mörg fyrirtæki í landinu sleppa við að greiða eðlilega hlutdeild í sameiginlegum þörfum landsmanna. Þess vegna er 17. gr. í frv. á þann veg sem hún er, að hún gerir ráð fyrir að bókfærður hagnaður sé tekinn til endurskoðunar og fyrningarútgjöld séu lækkuð ef hagnaður reynist undir ákveðnu lágmarki. Mér urðu það óneitanlega vonbrigði, það vil ég að komi hér alveg skýrt fram, - mér urðu það talsverð vonbrigði að fjh.- og viðskn. Nd. skuli hafa lagt til að fella niður þetta ákvæði frv. Hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson skrifaði undir nál. með fyrirvara um þessa grein og niðurfellingu hennar, og ég tek það fram hér, að ég mun ekki greiða því atkv., að þessi frvgr. verði felld niður, því að ég tel að það sé þörf á henni. Hins vegar stend ég að þessu frv. og þeim breytingum að öðru leyti, sem á því eru gerðar, og sé ekki ástæðu til þess að marka afstöðu mína að þessu leyti með öðrum hætti en að sitja hjá við þá atkvgr. þegar greidd verða atkv. um 17. gr. frv. Herra forseti. Ég hef hér fjallað um tvær greinar sem voru í frv., en hafa tekið breytingum í till. fjh.- og viðskn., önnur hreinlega verið felld niður, en hinni verulega breytt, þar sem eru 17. gr. í frv. og 59. gr. í lögunum. Báðar varða þær atvinnureksturinn í landinu, eins og ég hef þegar tekið fram, og báðar víkja þær að skyldum vandamálum. Munurinn er bara sá, eins og ég hef þegar tekið fram, að 59. gr. fjallar um smáatvinnurekendurna, hún fjallar fyrst og fremst um þá, sem reka fyrirtæki í eigin nafni, og gerir ráð fyrir að hægt sé að mynda tap í rekstri hjá fyrirtæki að því marki sem fyrningarheimildir og nýting þeirra leyfir ásamt tekjufærslu. Ég viðurkenni að greinin er miklu skárri en sú sem fyrir var, einnig vegna þess að viðmiðunin hvað varðar laun bænda er orðin önnur. Það var í raun og veru ekkert réttlæti í því, að í viðmiðunarreglum ríkisskattstjóra samkv. lögunum væri miðað við dagvinnutekjur og yfirvinnutekjur bænda, en ekki hjá öðrum stéttum. Þetta hlaut að verða að samræma og það hefur nefndin gert. Það tel ég til mikilla bóta. Hins vegar tel ég ekki til bóta að breyta fyrningarreglunum á þann hátt sem nefndin hefur gert till. um. En þó er það mikil bót í máli, að 14. gr. frv. er látin standa áfram þar sem gert er ráð fyrir að almenna fyrningarheimildin í 44. gr. laganna, sem er upp á 50%, sé lækkuð í 40%. Ég fagna því, að samstaða hefur tekist um það, og tel það verulega bót í máli hvað þessar fyrningarreglur snertir. Að öðru leyti vil ég taka það fram, að vafalaust er það síður en svo að við séum að leggja seinustu hönd á skattalög. Við eigum áreiðanlega eftir að breyta skattalögum á næsta vetri og verðum að vinna að því eftir að álagningin hefur farið fram í sumar að átta okkur á hvaða vankantar kunni að vera á þessari löggjöf þrátt fyrir þær breytingar sem hér liggja fyrir. Ég álít, að afskriftareglurnar þurfi alveg sérstaklega að endurskoða, og vænti þess, að svo verði gert áður en álagning fer fram í annað sinn héðan í frá.



Herra forseti. Ég get ekki alveg skilið röksemdaflutning hæstv. ráðh. varðandi fiskimannafrádráttinn. Þó hann kalli alla embættismenn ríkisins til hér í hliðarherbergi þingsalanna breytir það engu um það, að framkvæmdin, eftir að reglugerðin var gefin út, er önnur en hún hefur verið.

Ekki vilja menn kannast við það.

Þeir, sem borga skattinn, kannast við það, og þeir, sem fá bréfin frá skattstjórunum, kannast við það. Ég veit ekki hvort það kemur afrit af öllum sendibréfum skattstofanna upp í fjmrn. Ég þekki það ekki. En ef ég fer með rétt mál, má ég þá treysta því, að hæstv. fjmrh. muni hjálpa mér til þess að tryggja sömu framkvæmd laganna gagnvart mönnum og verið hefur? Auðvitað vill hann ekki gefa slíka yfirlýsingu af því hugmynd hans er að þrengja kost fiskimannanna. Framkvæmdin er önnur, það er kjarni málsins. Ég fer fram á að deildin fallist á litla viðbót þess efnis að ráðh. sé óheimilt að þrengja með reglugerð ákvæði laganna um fiskimannafrádráttinn. Ég geri ráð fyrir að bæði formaður Verkamannasambands Íslands, sem sæti á í þessari deild, þm. Norðurl. í heild, sjómenn eins og hv. 4. þm. Suðurl. og ýmsir aðrir muni greiða atkvæði með því að skattalögin haldi gildi sínu gagnvart sjómönnum og þeim sem að útgerð vinna. Ég vil ekki trúa öðru. Ef það, sem ég segi um þessi efni, er rangt, þá breytir þessi viðbót, sem ég legg til, engu. Ef það, sem ég segi, er rétt, þá fá þeir menn, sem ég ber fyrir brjósti, stuðning í þessu gagnvart því að reglugerðin standist ekki. Á þetta verður að reyna. Ég lýsi yfir vonbrigðum yfir því, að hæstv. fjmrh. skuli ekki gefa það yfirlit um launaþróun á þessu ári sem hann lofaðist til að gefa við 1. umr. málsins. Ég hlýt að harma það. Það var talað um það fyrr í vetur að við 2. umr. yrði nákvæmar farið út í á hvaða forsendum hæstv. ríkisstj. byggði þá fullyrðingu sína, að í þessum skattalögum fælist 1.5% kaupmáttaraukning. Það vita allir þm. að þegar rætt er um 1.5% kaupmáttaraukningu er vitaskuld miðað við launin á þeim tíma sem kaupmáttaraukningin er mæld. Það er alveg sama hvernig skattalögum er breytt á þessu ári, út úr því getur ekki komið kaupmáttaraukning á s. l. ári. Fyrirheitið um áramótin var um að skattbyrðin yrði lækkuð miðað við tekjur greiðsluárs svo mikið að næmi 1.5% í kaupmætti. Engin lækkun á skattgreiðslum hefur enn orðið, ekki ein einasta króna, og getur ekki orðið úr þessu fyrr en á síðari helmingi ársins þegar menn halda áfram að greiða sína skatta á ný. Og spurning mín er afskaplega einföld, var einföld og er einföld: Hvað reiknaði ríkisstj. með mikilli meðaltalshækkun milli ára frá 1980 til 1981 þegar hún ræddi við verkalýðshreyfinguna? Spurning mín til formanns Verkamannasambands Íslands er einföld: Hvað reiknaði hann og aðrir fulltrúar launþega með mikilli hækkun launatekna frá s. l. ári til þessa árs þegar þeir gáfu yfirlýsinguna um að það skattalagafrv., sem hér liggur fyrir, væri fullnægjandi fyrir launþega? Þetta eru einfaldar spurningar, og ekki aðeins alþm. eiga heimtingu á að fá svör við þessu, heldur þjóðin öll, allir launþegar í landinu.

Það er margbúið að svara þessu.

Þessu hefur ekki verið svarað. Hvað reiknar formaður Verkamannasambandsins með að meðaltalshækkun launa verði mikil frá árinu 1980 til 1981?  Hæstv. fjmrh. talaði um það hér áðan, að hækkun verðbólgunnar yrði 40% frá upphafi til loka árs. Hvað verður verðbólgan mikil milli ára? Hvað verður verðbólgan miklu meiri á þessu ári en á s. l. ári? Um það er spurt. Það er það sem skiptir máli. Það er auðvitað alltaf hægt að vera í einhverjum talnaleik. Ég man frá því í skóla að hæstv. fjmrh. var flinkur að fara með tölur og gat leikið sér að þeim betur en allir hans bekkjarbræður og getur enn. Hann kann vel að koma orðum að lágum tölum. En um það er ekki verið að spyrja, hversu menn kunni að reikna þær, heldur hitt, hvað hann reikni með að verðbólgan verði mikil á árinu miðað við s. l. ár, milli ára, og hvað hann reikni með að launatekjurnar hækki mikið milli þessara tveggja ára. Um það er spurt vegna þess að fyrirheit ríkisstj. var um það, og ég hélt satt að segja að þessi ríkisstj. sósíalisma og samvinnuhreyfingar mundi vera óðfús að láta í té svo sjálfsagðar upplýsingar sem ég fer nú fram á að fá. Ég held að það hafi ekki farið fram hjá neinum, sem hlýddi á ræðu fjmrh. áðan, að hann var svolítið sár yfir því, að enn skyldi þó rétt um helmingur fyrirtækja í landinu hafa þvílíka afkomu að þau geti greitt tekjuskatt. Honum þótti það eiginlega allvont og hugsar nú mjög um ráð til þess, að hann geti svo lokið sínum ferli í fjármálaráðherrasætinu, að næsta ár á eftir verði ekki eitt einasta fyrirtæki í landinu þess umkomið að greiða tekjuskatt nema þá selja allar eigur sínar, fyrningar verði afnumdar og öllu komið undir samvinnuhreyfinguna og ríkið, því að við vitum, þegar upp er talið hverjir greiða tekjuskattinn, að ekki eru hin sósíalísku félög eða samvinnufélögin þar áberandi skattgreiðendur. A. m. k. tekst þeim fyrir norðan að færa á milli deilda þannig að lítið kemur út sem nettóhagnaður í lok greiðsluárs þó svo að menn taki eftir því, að á hverju götuhorni rís svo sem tvílyft verslunarhöll, en náttúrlega ekki eyrir í tekjuskatt. Og maður hefur náttúrlega fylgst með því hjá KRON hér í Reykjavík. Þetta eru ekki áberandi tekjuskattsgreiðendur. Og hvernig hafa þessar eignir orðið til?

Nú viljum við líka fara að sjá skattskrána.

Það verður gaman að sjá skattskrána og sjá hvað samvinnuhreyfingin greiðir í tekjuskatt, því að eignaaukningin hefur orðið mikil, og eftir því sem einkareksturinn lætur undan út af verðlagshöftum og skattpíningu hirðir samvinnuhreyfingin eignirnar upp af götu sinni jafnharðan. Eða hvernig eiga fyrirtæki sem telja rétt fram, heiðarlegir einstaklingar, að eiga eitthvað aflögu í lokin þegar þeir mega ekki einu sinni hækka verð sem svarar auknum tilkostnaði? Mér hefur þó virst á hæstv. fjmrh. að hann vilji fá eitthvað í aðra hönd ef tilkostnaðurinn hækkar, og hann er furðulega viðkvæmur ef eitthvert lítilræði rennur fram hjá kassanum, eins og menn hafa heyrt hér fyrir skömmu, mig minnir að það hafi verið út af sjávarútveginum. Það átti að vera örlítil eftirgjöf handa sjávarútveginum. Ég held að það sé rétt með farið, að eitt fyrirtæki í kjördæmi fjmrh. muni borga rétt um 50 millj. kr. aukreitis ef frv. ríkisstj. nær fram að ganga, - sjávarútvegsfyrirtæki sem stendur í skipakaupum og við vitum að þarf á öllu sínu að halda til þess að geta endurnýjað sinn framleiðslukost. Samt sem áður dreymir þm. þessa kjördæmis, bæði hæstv. landbrh. og hæstv. fjmrh., um að koma aukasköttum á þetta fyrirtæki fram hjá fyrningunum, endurtaka ævintýrið frá 1978 í september, koma nýjum tekjuskattsviðauka á þessi fyrirtæki til þess að torvelda endurnýjun framleiðslutækjanna. Og einn af þeim mönnum, sem hvað dyggilegast styðja hæstv. fjmrh. í þessari viðleitni að koma í veg fyrir endurnýjun framleiðslutækjanna og um leið að hamla gegn aukinni framleiðni, er formaður Verkamannasambandsins sem ekki má til þess hugsa að aukinni hagræðingu verði komið fyrir í atvinnurekstrinum, að vélarnar verði látnar koma í staðinn fyrir mannshöndina og við reynum að létta eitthvað undir með erfiðisvinnumanninum þannig að hann geti borið meira úr býtum fyrir minni vinnu sem að sjálfsögðu er það sem við eigum að stefna að, en ekki þetta svartasta afturhald sem nú ræður ríkjum, sem dreymir um það helst að leggja þyngstu klyfjarnar á framleiðsluatvinnuvegina sem undir öllu hinu standa, á útgerðina og frystihúsin og þann iðnað sem illa gengur að koma fótunum undir. Ég vil svo að lokum skora á formann Verkamannasambandsins að gera nú nokkra grein fyrir því, hvernig hann reiknar það út úr þessu frv. að það svari til 1.5% kaupmáttaraukningar. Við munum eftir því, hvernig Sölvi Helgason reiknaði barnið í vinnukonuna, og ég er hræddur um að formanni Verkamannasambandsins svipi til hans að því leyti að honum hefur einhvern veginn tekist að reikna kaupmáttaraukningu inn í þetta frv. En ég held að hann þurfi ekki að reikna kaupmáttaraukninguna út úr því sjálfur, ég held að veruleikinn muni gera það á sínum tíma, skattseðlarnir þegar þeir berast launþegum. Þá mun koma í ljós að kaupmáttaraukningin er minni en engin og svikin munu halda áfram að brenna á fólkinu í landinu alveg með sama hætti og þessi ríkisstj. hefur heykst á því að koma á staðgreiðslukerfi skatta á næsta ári eins og skrifað stendur í hinni helgu bók, stefnuskrá þessarar ríkisstj.



Herra forseti. Bændasamtökin hafa farið þess á leit, að komið yrði í gegnum þingið frumvarpi tillaga um loðdýrarækt. Það er vegna þess að það er veruleg breyting frá því sem áður var, að menn vilja fara út í loðdýrarækt, en þau lög, sem gilda, hamla t. d. að fara í framkvæmdir eftir þeim lögum, sérstaklega í sambandi við fyrirhugaðar girðingar. Ég mun ekki mæla fyrir þessu frv. nema bara með þessum orðum núna. Hins vegar óska ég eftir að þetta frv. fari til nefndar, en mun gera grein fyrir breytingunum þegar verður rætt um það við 2. umr.  „Loðdýr nefnast í lögum þessum öll þau dýr, sem ræktuð eru eða alin vegna verðmætis skinnanna eingöngu eða aðallega. Landbrh. sker úr ágreiningi um, hvort dýrategund skuli teljast til loðdýra eða ekki.“ Þetta er óbreytt eins og er í gildandi lögum, hv. þm. Ég legg til að eftir þessa umr. verði frv. vísað til landbn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til l. um breyt. á lögum um almannatryggingar ásamt brtt. sem liggja hér fyrir á þskj. 811. Nefndin fjallaði um málið, en það hefur þegar hlotið afgreiðslu í Ed. þar sem mælt var með samþykkt þess óbreytts, en heilbr.- og trn. Nd. taldi nauðsynlegt að gera á því lítils háttar breytingar. Sú fyrri er við 1. gr. og er þar lagt til að nánari ákvæði um framkvæmd skuli sett með reglugerð. Nefndinni þótti ástæða til þess að ráðgast við Tryggingastofnun ríkisins um hvernig yrði í framkvæmd fyrir umsækjendur að sanna 25 ára veru á sjó þar sem skráning hefur verið með ýmsu móti, a. m. k. áður en Lífeyrissjóður sjómanna var stofnaður, og stofnunin óskaði eindregið eftir að það ákvæði yrði sett inn í þessa grein, að reglugerð yrði sett um framkvæmd. Síðari breytingin er við 2. gr., en þar þótti ekki ljóst að mati deildarstjóra lífeyrisdeildar Tryggingarstofnunar ríkisins hvort örorkustyrk, sem væri orðinn jafnhár örorkulífeyri, ættu að fylgja bætur tengdar örorkulífeyri. Við gerum því tillögu um að aftan við greinina bætist innan sviga til frekari skýringar: „(grunnlífeyris, án bóta tengdra honum).“ Einkum vakti það athygli, að í grg. er sagt, með leyfi forseta: „Til þess að búa betur að örorkustyrkþegum er lagt til að þeir séu eins settir við ofangreind aldursmörk eins og örorkulífeyrisþegar.“ Þetta er varla hægt að skilja öðruvísi en svo, að hugsanlegt væri að bæta tekjutryggingu, frekari uppbótum og jafnvel barnalífeyri við þennan nýja örorkustyrk. Þetta var ekki hugsunin, enda gert ráð fyrir að slíkir menn geti verið í fullri vinnu eða a. m. k. vinnu að verulegu leyti, þannig að okkur þótti rétt að taka þarna af allan vafa. Ég vænti þess, að þessar lítilfjörlegu breytingar, sem eru meira til auðveldunar á framkvæmd, tefji málið ekki til neinna muna, og skora á hv. deild að samþykkja frv. með þessum brtt.



Herra forseti. Ég mæli hérna fyrir nál, heilbr.- og trn. varðandi frv. til breyt. á lögum um heilbrigðisþjónustu, nr. 57 frá 1958. Er það í stuttu máli þannig, að n. er sammála um að mæla með samþykkt þess eins og það kom frá Ed. og voru allir nm. viðstaddir nema Pálmi Jónsson.