Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (JörB): Ég hefi verið beðinn að tilkynna, að það sé ósk Framsfl., að Jörundur Brynjólfsson taki sæti í fjhn. deildarinnar í stað Ásgeirs Ásgeirssonar, sem dvelur erlendis og kemur ekki til þings að þessu sinni. Skoða ég þau mannaskipti samþ. án atkvgr., ef enginn mælir því í gegn.

Flm. (Pétur Ottesen) [óyfirl.]: Það hefir smátt og smátt færzt í þá átt hjá okkur sjómönnum og útgerðarmönnum, að hagnýta meira og meira af þeim fiskafla, sem komið hefir um borð, þ. á. m. voru um skeið verkaðir hausar og hryggir, sem áður fóru forgörðum, einkum eftir að útgerðin stækkaði og niður lagðist að hagnýta hausana til manneldis. M. ö. o., hér var farið að hagnýta þann hluta aflans, sem um langt skeið hafði verið verðlaus, en nú er svo komið, að gefur töluvert verðmæti til útflutnings og miklar vonir um, að gefi allmiklar tekjur og gjaldeyri til landsmanna. Á Akranesi, þar sem ég er kunnugastur, eru hausar og hryggir töluvert mikill liður af aflanum. En þessari tilraun manna til þess að hagnýta þessi efni hefir verið svarað svo af Alþ., að leggja á vöruna hærri skatt en á aðrar sjávarafurðir. Í stað 11/2% útflutningsgjalds, sem er á sjávarafurðum yfirleitt, voru lögð 10% á þessa vöru. Síðan hækkar síðasta þing þetta úr 10 í 30%. Ástæðan fyrir því, að þetta varð ofan á, þó ýmsir mótmæltu, var sú, að í landinu er til vísir til iðnaðar, sem vinnur úr þessum efnum. En þó að það sé náttúrlega mikilsvert að fá slíkan iðnað rekinn í landinu vegna þeirrar vinnu, sem hann skapar, þurfa þær innlendu verksmiðjur að vera nokkurnveginn samkeppnisfærar við þá, sem kaupa vöruna óunna og flytja hana út. En nú hefir reynslan sýnt það, a. m. k. á þessu ári, að þrátt fyrir þessa tollhækkun hafa innlendu verksmiðjurnar ekki verið samkeppnisfærar við hina útlendu menn, sem hingað koma til að kaupa þessa vöru. Þrátt fyrir þennan 30 kr. verndartoll á smálest af þessari vöru, þá hafa ýmsir, sem seldu vöru þessa óunna til útlanda, borið úr býtum 10-20 kr. hærra verð fyrir smálest heldur en verksmiðjurnar hér við Faxaflóa treystu sér til að borga fyrir þessa vöru. Þar sem nú svo er komið, að hæstv.Alþ. hefir misst marks með þessari tilraun til að tryggja atvinnuveg í sambandi við þessar innlendu verksmiðjur, þá skilst mér, að sá grundvöllur sé gersamlega horfinn, sem þeir menn byggðu á, sem komu á þessum tolli sem verndartolli, þeir menn, sem vegna hagsmuna innlendu verksmiðjanna gerðust svo harðleiknir við útgerðina að leggja þessa háu tolla á þessar afurðir. Og þess vegna er það, að mínum dómi, blátt áfram ekki forsvaranlegt að leggja slíkar hömlur á menn og rýra á þennan hátt möguleika þeirra til að bera úr býtum sæmilegt verð fyrir sínar afurðir, eins og gert er með jafnháum tolli sem þessum. Útgerðarmenn verða að fórna miklu meira vegna þessara háu tolla heldur en nemur vöxtum af þeim höfuðstól, sem liggur í verksmiðjunum, og þeirri aukinni vinnu í landinu, sem skapast með því að unnið er úr beinunum hér. Af þessum ástæðum er það, að ég hefi hér í þessu frv., eftir mjög ákveðinni áskorun frá mönnum hér við Faxaflóa og víðar, borið fram till. um, að ekki sé gerður greinarmunur á tolli af þessari vörutegund og öðrum vörutegundum, sem sjávarútvegurinn framleiðir, þannig að sami tollur verði látinn ganga yfir þessa vöru og aðrar sjávarafurðir. Ég vil vænta þess, að hæstv.Alþ. sjái sanngirni í því að gera hér ekki upp á milli og leiðrétti því nú á þessu þingi það ósamræmi og óréttlæti, sem það hefir hér framið gagnvart sjávarútveginum, með hækkun tolls á þessari sérstöku vörutegund. Skal ég svo ekki fylgja þessu frv. úr hlaði með fleiri orðum, en vil aðeins óska, að því verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr. og sjútvn.

Jónas Guðmundsson Mér þykir furðu gegna, að slíkt frv. sem þetta skuli koma fram hér á Alþ. Á síðasta þingi var gott samkomulag um að setja þennan iðnað, sem er að rísa upp hér í landinu, fiskimjölsiðnaðinn, á bekk með öðrum iðngreinum, sem áskilin voru þau fríðindi að veita þeim nokkra vernd. Um þau rök, sem hv.þm. Borgf. færir fram í grg. frv., er það að segja, að þar er gengið algerlega framhjá því, sem er meginatriðið í þessu máli, nfl. hvernig stendur á því, að menn fá ekki hærra verð fyrir þau hráefni, sem hér koma til greina, en raun hefir á orðið, ekki eins hátt verð og t. d. í fyrra. Það er sem sé ekki minnzt með einu orði í grg. frv. á þá gífurlegu verðlækkun, sem orðin er á þessum vörum á heimsmarkaðinum. Það ætti hv.þm. Borgf. að eiga mjög hægt með að ganga úr skugga um, að einmitt þessi vara, fiskimjöl, hefir stórkostlega fallið í verði frá því í fyrra. Í þessu liggur það fyrst og fremst, að verksmiðjurnar hafa ekki getað gefið eins hátt verð fyrir þessar afurðir nú og í fyrra. Samt sem áður virðist hafa verið unnið 700 tonnum meira af þessu mjöli í landinu nú en búið var á sama tíma í fyrra, og það þrátt fyrir það, að vertíðin miklum hluta landsins hefir á þessu ári verið margfalt lélegri en í fyrra. Það vita sem sé allir, að útgerðin hefir brugðizt á Austfjörðum og Norðurlandi á þessu ári og því ekki getað framleitt hráefni á borð við það, sem hún gerði áður. Samt hefir verið unnið 700 tonnum meira af fiskimjöli í landinu heldur en búið var á sama tíma í fyrra. Ég vil ekki gerast meinsmaður þess, að frv. þetta komist til sjútvn. og verði athugað þar. Mér finnst rétt að sýna því þann sóma, fyrst það er komið inn á þing. En ég vil alvarlega undirstrika það, að það er mjög hættulegt, ef á næsta þingi eftir að þessum iðnaði hefir verið sýnd af Alþ. sú viðurkenning að reyna að halda honum innanlands, á svo að fara að rísa upp og breyta þessum ákvæðum, sem sett voru til verndar þessum iðnaði. Sérstaklega er það óviðkunnanlegt að hætta að reyna að vinna á móti því, að þessi hráefni fari óunnin út úr landinu, þegar það er vitað, að verðlækkun á þessum hráefnum stafar eingöngu af verðfalli á fiskimjöli á heimsmarkaðinum. Hinsvegar vitum við ekki um það, hvaða verð Norðmenn setja á þetta hráefni framvegis. Ég vil benda á það, að fyrir þetta hráefni, sem selt var út úr landinu og er rúml. 1000 tonn, hafa fengizt 120 þús. kr. Ef úr þessu hráefni hefði verið unnið mjöl í landinu, þá hefði fengizt fyrir það 230 þús. kr. sem mjöl. Svo að það, hvað þjóðin hefir skaðazt á að selja þetta hráefni út úr landinu óunnið, ætti út af fyrir sig að vera næg ástæða til þess að banna bókstaflega útflutning á þessu hráefni. Það er önnur leið til til þess að tryggja sannvirði fyrir hráefni þetta, og hún er að láta íslenzku verksmiðjurnar vinna úr því. Ríkisverksmiðjurnar hafa ekkert að gera mikinn hluta ársins. Þær hafa öll tæki til þess að vinna mjöl úr þessu hráefni. Hvers vegna á þá að láta þær standa tómar og fólkið vera atvinnulaust og láta þetta hráefni fara út úr landinu handa öðrum þjóðum til þess að skapa sér verðmæti úr því? Það er ekkert launungarmál, hvað fæst fyrir fiskimjöl á erlendum markaði. Og það má alveg eins fá sannvirði þessa hráefnis á erlendum markaði með því að vinna úr því mjöl eins og með því að selja það óunnið út úr landinu. Það væri að mínu áliti langtum nær að banna útflutning á því heldur en að afnema tollhækkunina, sem á því var gerð í fyrra.

Flm. (Pétur Ottesen) [óyfirl.]: Því hefir verið skolið að mér, að vegna sérstakra kringumstæðna væri æskilegt, að þessum þingfundi lyki fljótt. Skal ég verða við tilmælum um að lengja ekki til muna umr. um þetta mál. Það verður vitanlega tækifæri til að fara inn á að ræða þær hliðar málsins, sem hv. 6. landsk. gerði að umtalsefni, við síðari umr. málsins. En í sambandi við það, sem hv.þm. talaði um, að í grg. frv. hefði verið gengið framhjá því að geta um það verðfall á fiskimjöli, sem orðið er á heimsmarkaðinum, vil ég aðeins benda á, að sú verðlækkun hefir þá eins hitt þá Norðmenn, sem keypt hafa þetta hráefni, eins og okkur Íslendinga. En þrátt fyrir það treystu Norðmenn sér til að borga svo miklu hærra verð fyrir það en íslenzku verksmiðjurnar. Hér kemur fram svo óeðlilega mikill verðmunur í tilboðum þeirra útlendu kaupmanna, sem keypt hafa þetta hráefni hér, og tilboðum íslenzku verksmiðjanna, að við það er alls ekki hlítandi að vernda þessa atvinnu, íslenzku fiskimjölsvinnsluna, með svo geigvænlegum tolli, sem lagður var á þennan hráefnaútflutning á síðasta þingi.

Frsm. (Jónas Jónsson) [óyfir]: Fjvn. hefir komið sér saman um að óska ettir því, að till. á þskj. 415 verði samþ. af þinginn, en í þessari till. felst nú ekki annað en það, að ríkisstj. sé heimilað að leita kauptilboða erlendis í tvö af þremur varðskipum, sem ríkið á nú. Hæstv. forseti hefir ákveðið tvær umr. um þessa till., en þó þingið féllist á hana, vil ég taka fram, að þá er samt aðalályktunin eftir, sem komið getur til mála í þessu efni, en hún er um það, hvort selja eigi skipin eða ekki. En til þess að fjvn. og Alþingi geti tekið afstöðu til þessa, þarf fyrst að fást vitneskja um það, með hvaða kjörum hægt er að selja skipin, en sú vitneskja fæst ekki nema með því móti að Alþingi heimili ríkisstj. að bjóða skipin út til sölu. Á þessu stigi málsins er því ekki um annað að ræða en það, hvort þingið vill, að skipin verði boðin út. En fjvn. mælist til þess, ef að því verður horfið, að flýtt verði fyrir samþykkt þessarar till., svo hægt verði að bjóða skipin út þegar, því á árangri útboðanna byggist að miklu leyti till.n. um landhelgisgæzluna. Ég ætla ekki að fara ýtarlega út í það mál nú, því hér liggur aðeins fyrir sú hlið landhelgismálsins. hvort leita skuli sölutilboða í þessi tvö skip. Ég býst við, að aðalumr-. um málið færi fram, ef tilboð fengjust í skipin; þó vil ég með fáum orðum drepa á ástæður fyrir því, að fjvn. hefir óskað eftir samþ. þessarar till. Landhelgisgæzlunni hér við land má skipta í þrjú reynslustig. Fyrst önnuðust Danir hana alllengi og notuðu til gæzlunnar venjuleg herskip með töluverðum árangri fyrst í stað. En þegar frá leið kom í ljós, að skip þessi voru ekki hentug þau voru stór og ólík togurunum og þekktust langt til. Þess vegna varð það, hversu mikinn dugnað sem yfirmenn þessara skipa sýndu, þá varð árangurinn minni og minni, því bygging skipanna virtist vinna gagnstætt starfi þeirra. Þegar Íslendingar tóku gæzluna í sínar hendur með byggingu Óðins 1926, var að ýmsu leyti synt framhjá þessum skerjum hvað snerti byggingu skipsins. Það var haft líkt togara að stærð og útliti, en hraðskreiðara. Nú héldu Íslendingar, að þeir væru komnir á rétta leið í landhelgismálinu, og eftir sömu stefnu var varðskipið Ægir byggt. þannig gekk í nokkur ár, að ríkið hafði til gæzlunnar tvö til þrjú skip, Óðin, Ægi og Þór, en samt sem áður komu erfiðleikar í ljós við þetta fyrirkomulag, aðallega tvennskonar. Fyrst og fremst var þessi útgerð ríkinu mjög dýr; hún kostaði ríkissjóð árlega um 800 þús. kr. Á hinn bóginn kom í ljós, að í ýmsum landshlutum, t. d. á Vestfjörðum, reyndist gæzlan ekki nægileg. Niðurstaðan varð þá sú, að leigja sérstaka báta til gæzlu á þeim stöðum, þar sem mest þótti ábótavant. Í fyrstu voru notaðir óvopnaðir bátar, sem þó gerðu mikið gagn með því að hræða veiðiþjófa. En þetta fyrirkomulag er dýrt og þó ekki gott. Vaxandi reynsla kennir okkur þetta tvennt: Að fyrirkomulagið er of dýrt fyrir ríkissjóð, og líka hitt, að þó þessi stóru skip okkar séu betri en dönsku herskipin, þá eru þau líka að verða úrelt. Eftir því sem fleiri togarar fóru að nota talstöðvar, þá myndast milli þeirra félagsskapur um það, að segja hverjir öðrum frá því, hvar varðskipin eru á hverjum tíma. Þannig hafa þeir alltaf nægan tíma til þess að forða sér. Þannig eru okkar vönduðu varðskip orðin á eftir tímanum á líkan hátt og dönsku herskipin á sínum tíma. Reynslan sýnir nú, að smærri bátar eru hentugri. Út af þessum tveimur ástæðum aðallega er það nú orðin nokkuð almenn skoðun, að það eigi að breyta landhelgisgæzlunni, að við eigum að losa okkur við tvö af þremur varðskipunum, en halda einn eftir, sérstaklega vegna stærri björgunarmála og mannflutninga milli hafna, þegar mikið liggur við. En í stað þessara tveggja skipa eigi að byggja eða leigja fjóra vopnaða báta. Þetta mál var tekið til athugunar á Alþingi í vetur sem leið. Var skipuð nefnd sérfróðra manna til þess að athuga breytingar á landhelgisgæzlunni. Þessi nefnd hefir setið á rökstólum í sumar, og eftir ýtarlegar rannsóknir komizt að þeirri niðurstöðu, að gæzlunni sé bezt fyrir komið með því að hafa fjóra vopnaða báta, sem auk þess að verja landhelgina annist minni háttar björgunarstörf. Ég skal ekki fara langt út í að skýra till.n., en það er ætlazt til þess, að tveir þessara báta verði fyrir vestan land, annar í Faxaflóa, en hinn við Vestfirði, einn báturinn verði fyrir Norðurlandi og einn að sunnan og austan. Ég áleit rétt að drepa á þetta, þó það liggi ekki fyrir til umr. nú. Ég held, að hvernig sem farið er að, þá sé það bersýnilegt, og það skiptir mestu máli, að ríkissjóður er ekki fær um að gera út þessi þrjú stóru skip og verja til þess 800 þús. kr. á ári. Og þó Óðinn væri látinn liggja í höfn allt árið, þá kostaði það 60-70 þús. kr., og 60 þús. kr. kostaði að láta Þór liggja ónotaðan. Það er líka vafasöm ráðstöfun að halda þessum skipum við, láta þau vera byrði á ríkissjóði, en geta ekkert notað þau. Eftir þeirri athugun, sem fjvn. hefir gert á þessu, þá munar það þessu, að þó varðskipin séu tvö látin liggja í höfn meiri hluta ársins, þá kostar gæzlan eins og er 600 þús. kr.: en ef hægt væri að losna við þessi tvö skip, en við gæzluna yrðu hafðir fjórir bátar, auk Ægis, þá mundi það kosta 400-450 þús. kr. Auk þess yrði landhelgisgæzlan betri en áður. Um brtt. vil ég segja það, að ég álít ekki ástæðu til þess að samþ. hana. Það spillir ekkert að vita, hvaða boð kann að fást í Þór. Tveir hv.þm., sem bera fyrir brjósti hag Vestmannaeyja, standa að þessari brtt., en ég vil benda þeim á það, að svo erfiður getur fjárhagur ríkissjóðs orðið, að leggja verði upp bæði Þór og Óðni, og þá er ekki nema Ægi til að dreifa. En jafnvel þó svo fari, dettur engum í hug að láta Vestmannaeyjar vera eftirlitslausar. Ég skil ekki í því, að þeir geti ekki þess vegna fallizt á, að óhætt sé að láta tilboða einnig í Þór. Ég sé svo ekki ástæðu að fjölyrða um málið á þessu stigi og mun ekki fara út í almennar umr. um málið nú nema alveg sérstök tilefni gefist til.

Sigurður Einarsson Þó sú till. til þál., sem hér liggur fyrir, sé fram borin af fjvn. án fyrirvara frá einstökum nm., þá þykir mér rétt að skýra frá því, að þegar málið var rætt í n., þá létum við fulltrúar alþfl. í ljós þá skoðun og gerðum grein fyrir henni, að ekki væri tímabært að bjóða Þór. Aftur á móti viljum við láta leita tilboða í Óðin. En till. var upprunalega þannig rædd, að ekki var gert upp á milli Óðins og Þórs. Vegna þessarar afstöðu okkar til till. litum við svo á, að við höfum óbundin atkv.. ef brtt. kemur fram um það atriði sem við lýstum okkur ósamþykka. Þetta þykir mér rétt að taka fram. án þess það skipti miklu máli.

Jón Auðunn Jónsson [óyfirl.]: Ég býst varla við, þó till. þessi verði samþ., að hún nái þeim tilgangi, sem virtist vaka fyrir hv.frsm.fjvn., að vegna hennar verði hægt að ákveða breytingar á landhelgisgæzlunni næsta ár í sambandi við þau fjárl., sem fyrir liggja. - Þá hygg ég, að það sé óvarlegt að gera útboð á skipunum nema jafnframt sé ákveðið að selja þau. Það mun ekki vera algengt um einstaklinga, að þeir bjóði út slíka hluti án þess þeir ætli sér að selja, og ég hygg, að slíkt gæti þótt nokkuð mikið gabb af ríkisstjórn. Að öðru leyti væri hér um stóra afturför að ræða á landhelgisgæzlunni, nema jafnframt því, að skipin væru seld, yrði tekið upp það skipulag, sem fjvn. bendir á, að hafa fjóra vopnaða báta auk varðskipsins. Meðan það er ekki gert er landhelgin gersamlega óvarin, þótt við höfum eitt skip og einn eða tvo lélega báta. Ég veit, að allir eru sammála um, að okkur er það mikilsvert að verja landhelgina, en það er vitanlega ómögulegt með einu skipi, sem útlendu togararnir og kannske þeir íslenzku líka vita alltaf, hvar er. Það er ekki einasta, að togarar frá sömu útgerðarhöfn séu í félagi um að láta hverjir aðra vita um, ef hætta er á ferðum, heldur er þessi félagsskapur víðtækari, og þar við bætist svo, að þetta eina skip er auk gæzlunnar mikið notað í óþarfar snattferðir. Ef þessu heldur áfram, þá er ástandið orðið svo lélegt, að ekki verður við unað, og getur enginn gert sér í hugarlund, hvert fjártjón við biðum af slíku ástandi. Ég hygg, að þótt keyptir yrðu fjórir varðbátar, einn handa Vestfjörðum, annar í Faxaflóa og tveir fyrir norðan og austan, þá þurfi auk þess tvö varðskip, sem gangi allt árið, og þess vegna megum við ekki selja nema eitt skipið. En ég er ekki sammála flm.brtt. á þskj. 420, því ég álít, að það eigi að selja Þór, en ekki Óðin, því að Þór er að engu leyti fullkomið gæzluskip, en það er Óðinn aftur á móti. Og ef þingið fellst á að leita tilboða í annaðhvort skipið, þá tel ég sjálfsagt, að það sé Þór, en að Óðni sé haldið. Þess vegna vil ég leyfa mér að leggja fram skrifl. brtt. við brtt. á þskj. 420.

Forseti (JBald): Mér hefir borizt svo hljóðandi skrifl. brtt. frá hv.þm.N.-Ísf. við brtt. á þskj. 420: Í stað „stafl. b.“ kemur: stafl. a. Þessi brtt. þarf afbrigði til þess að mega komast að, bæði af því að hún er skrifleg og af því að hún hefir komið fram á fundinum.

Páll Þorbjörnsson Á undanförnum árum hefir verið horfið að því meir og meir að nota smærri vélskip, frá 30-50 smál., til landhelgisgæzlu, og reynslan hefir sýnt, að þau eru sízt lakari til þess, a. m. k. suma tíma árs, heldur en stærri skipin. Út frá þessu og með hliðsjón af hinu m háa rekstrarkostnaði varðskipanna mun vera komin sú till. fram, að rétt sé að reyna að endurskipuleggja landhelgisgæzluna, losna við dýrari skipin og fá minni og ódýrari skip í staðinn. Alþfl. hefir rætt þetta mál, og eins og hv. 9. landsk. gat hér um, þá gat hann fallizt á, að leitað væri tilboða í Varðskipið Óðin, en hv. 9. landsk. láðist að geta þess, að þegar þetta mál var rætt í Alþfl., kom fram sú skoðun, að setja bæri það skilyrði fyrir sölu Óðins, að í stað hans yrðu keyptir vandaðir vélbátar til landhelgisgæzlu. Hinsvegar gátum við Alþýðuflokksmenn ekki fallizt á það, að leyft yrði útboð á Þór. Og kemur það til af því, að það hefir verið hlutverk varðskipanna frá fyrstu tíð að hafa annað starf með höndum, sem sé björgunarstarf, og um fjöldamörg ár hefir alltaf verið staðbundið við Vestmannaeyjar eitt af varðskipunum, og Þór lengst af. En öllum, sem eitthvað þekkja til, er það ljóst, að þó þessir mótorbátar, sem hafa verið hér við gæzlu, hafi sýnt sig að vera nothæfir sem gæzluskip, þá er það útilokað, að þessir bátar geti komið að nokkru gagni, sem heitið geti, sem björgunarskip við Vestmannaeyjar á vertíðinni. Út frá þessu var það, að Alþfl. gat ekki fallizt á, að tímabært væri að bjóða varðskipið Þór út, a. m. k. ekki fyrr en reynsla væri fengin fyrir því, að hægt væri að fá ódýrara og hentugra skip í staðinn. En sökum þess, hvernig þáltill. var borin fram, sá ég ástæðu til þess að bera fram brtt. við hana, sem er í fullu samræmi við það, sem hefir komið fram innan okkar flokks. Viðvíkjandi brtt.hv.þm.N.-Ísf. vildi ég segja það, að öllum er kunnugt um, að varðskipið Óðinn er dýrasta og óhentugasta varðskipið nú orðið, og ef maður tekur viðhorfið til björgunarstarfsins í Vestmannaeyjum, þá vitum við þar, að Óðinn hefir ekki komið að neinu frekara gagni en hin varðskipin, nema síður sé. Því er ekki að neita, að það er að miklu leyti einmitt viðhorfið til Vestmannaeyja, sem fyrir mér vakir, og þess vegna vil ég ekki ganga inn á það, að farga megi varðskipinu Þór. Það er sorgleg reynsla fengin fyrir því í Vestmannaeyjum, að þar er ekki hægt að komast af með lakara björgunarskip heldur en einmitt Þór, og er þar skemmst að minnast þeirrar vertíðar milli þess að gamli Þór fórst og þangað til hinn nýi var keyptur. Ég hygg, að engum, sem íhugar þetta mál, blandist hugur um það, að ef á annað borð á að selja eitthvert af varðskipunum, þá beri að selja Óðin. Hann er mannfrekari heldur en hin skipin, eyðir meiru og er að mörgu leyti orðinn úreltur til landhelgisgæzlu. Ég vil því vænta þess, að sú brtt., sem ég hefi borið fram á þskj. 120, verði samþ., því ég teldi það ekki vansalaust fyrir Alþ., ef það yrði til þess að selja einmitt það varðskipið, sem hefir haft þýðingarmesta starfið með höndum á undanförnum árum.

Frsm. (Jónas Jónsson) [óyfirl.]: Ég vildi aðeins leiðrétta fáein atriði í ræðum tveggja hv.þm., sem hér hafa talað. Hv. þm.N.-Ísf. lítur þannig á, að það væri gabb, ef leitað væri upplýsinga um það, hvað boðið væri í skipin, en ekki yrði svo úr kaupunum. En það veit hv.þm., að slíkt viðgengst í allri verzlun. Það mundi skipta miklu máli, hvort hægt væri að fá 400 þús. kr. eða 100 þús. kr. í boð, og það er ómögulegt, hvorki fyrir þing né stj., að ákveða að selja svona dýr skip fyrr en vitað er um tilboðið. Eins og stendur býst ég við, að útboð á Óðni, ef til kæmi, yrði að vera til ríkisstjórna í næstu löndum, þeirra, sem ætla mætti; að þyrftu á gæzluskipi að halda. Óðinn er eðlilega byggður eftir sínum tilgangi, og þess vegna yrði fyrst og fremst að leita eftir því, hvort einhverjar af Norðurlandaþjóðunum þyrftu slíkt skip til gæzlu. Það er tæplega hugsandi, að eins og stendur fengist nokkurt tilboð frá atvinnurekendum í Óðin eða Ægi, því þeir eru báðir byggðir fyrir gæzlu, og ekki annað. En öðru máli gegnir um Þór; hann er tiltölulega auðseldur til atvinnurekstrar, þar sem hann er byggður sem togari. - Ég get ekki samþ. það, sem síðasti ræðumaður sagði, að Óðinn sé orðinn úreltur sem varðskip. Honum er vel við haldið, vélin er í mjög góðu standi, svo það er ekkert út á skipið að setja til þess brúks, sem það var byggt til. Að vísu er hann nokkuð kolafrekur, en það leiðir af þeim hraða, sem hann er byggður fyrir. Ef svo færi nú, að þingið hallaðist að því að selja Óðin, en ekki tækist að selja hann neinni ríkisstjórn til gæzlu, þá væri ekki um annað að gera en að breyta honum í togara. Það hefir verið athugað og virðist vera vel mögulegt. Út af aðstöðu Vestmannaeyja til þessara mála vil ég segja það, að fjvn. óskar eftir þessari heimild fyrir ríkisstj. af því að hún finnur, að það er hætt við því, að ef ekkert er gert í þessa átt, verði landhelgisgæzlan verri og verri, af því að með vaxandi erfiðleikum með fjárhag ríkissjóðs í sambandi við kreppuna má búast við því, að þessi 2 skip eða einhver 2 skip verði látin liggja allt árið, því það er vitað, að það kostar 200 þús. kr. á ári að halda Þór úti og 350 þús. kr. að halda Óðni úti. Hér er því ekki um smáræðis fjárhæð að ræða, ef ekkert gagn er að skipunum eftir þeirra upprunalega tilgangi. En þar sem hv.þm.N.-Ísf. óttaðist það, að gæzlunni mundi fara aftur, get ég fullyrt það, að fyrir fjvn. vakir það eitt, að gæzlan verði betri og að í gangi verði eitt íslenzkt skip, eitt danskt og 4 bátar, sem verði staðbundnir. Hv. þm. er vel kunnugt um það, að einmitt úr hans kjördæmi og nágrannakjördæmi hans koma stöðugar kröfur frá fiskimönnum um að hafa bát sem lengst, því þeir hafa fundið, að bátur, sem var staðbundinn fyrir Vestfjörðum, gat haldið togurum í burtu. - Ég get ennfremur upplýst eftir manni, sem hefir með gæzlumálin að gera nú, að eftir að bátarnir eru hættir og þó 2 skip séu í gangi, þá sé gæzlan miklu lakari, af því að ekki notast af skipunum að fullu af þeim ástæðum, sem ég hefi nefnt. Ég get þess vegna fullyrt, að fyrir þeim, sem beita sér fyrir þessari till., vakir það, að um leið og skipunum sé fækkað fjölgi bátunum, þannig að a. m. k. 4 séu í gangi samtímis þeim varðskipum, sem eftir eru. Út af því, sem hv. síðasti ræðumaður (PÞ) sagði, þegar hann mælti fyrir till. á þskj. 420, vil ég aðeins segja það, að forstöðumaður skipaútgerðarinnar hefir lagt til við fjvn., ef hallazt yrði að því ráði, sem um hefir verið rætt, þá verði Ægir hafður við suðurströndina, eða þá útlent skip í staðinn fyrir hann, ef hann þyrfti að víkja sér frá, eins og t. d. í sambandi við strönd eða meiri háttar sjóslys. Ég get þá ekki séð, að Vestmannaeyingar hafi nokkra ástæðu til að kvarta, því þá væru þeir látnir hafa það, sem þjóðin hefir fullkomnast til.

Jón Auðunn Jónsson [óyfirl.]: Út af því, sem hv. 3. landsk. sagði, þá held ég, að það sé hrein og bein fávizka að halda því fram, að Óðinn sé orðið úrelt skip til landhelgisgæzlu, og að Þór sé það skipið, sem sé þýðingarmest fyrir landhelgisgæzluna. Ég held, að varla sé hægt að snúa hlutunum rækilegar við heldur en svona, og náttúrlega er gagnslaust að koma með slík rök sem þessi, því mönnum er of kunnugt um starfsemi þessara skipa, hvernig þau eru útbúin og hverju þau geta annað, til þess að menn láti glepjast af slíkum rangfærslum. Annars er það ekki meiningin, eftir því sem frsm.fjvn. segir, að draga neitt úr björgunarstarfi og eftirliti við Vestmannaeyjar, sem ekki heldur má. Þvert á móti er gert ráð fyrir því, að það sé aukið með því að hafa þar betra skip. Og ég get ekki trúað því, að hv.þm. (PÞ) álíti, að Ægir sé lakara skip heldur en Þór og Óðinn. Hv. frsm. segir, að Þór muni tiltölulega auðseldur. Ég býst við, að svo sé, því það þarf ekki mikið að breyta honum til þess að hann geti verið togari. En hv.frsm. verður að gæta að því, að á seinni tímum hefir verið horfið að því að hafa togarana stærri, svo ég býst við, að fáir myndu telja Þór æskilegan sem botnvörpuskip. Hinsvegar gæti ég hugsað mér hann sem ágætt síldveiðiskip og einnig til þess að flytja ísaðan fisk til Englands. Kröfum Vestur-Ísfirðinga hefir aldrei verið fullnægt, aðeins hinni brýnustu þörf á vissum tímum árs. En nú í haust bregður svo við, að báturinn er tekinn frá gæzlunni, þegar mest á ríður, því öllum, sem nokkuð þekkja til togaraútgerðar, er vitanlegt, að ágangur togara í landhelgi er mestur fyrir Vesturlandi einmitt frá því í septembermánuði og fram í desembermánuð. vegna þess að þá er mikið af kola, sem gengur út af fjörðunum. Ég tel því algerlega ótímabært að selja skipin fyrr en búið er að koma sér fyrir með þá skipulagsbreyt., sem fyrirhuguð er. Að hafa aðeins eitt skip og notast við lélega báta til uppfyllingar tel ég alveg ófullnægjandi.

Páll Þorbjörnsson Hv. þm.N.-Ísf. býsnaðist mikið út af þeirri fávizku minni að telja Óðin úrelt skip. En ég vil ennþá halda því fram, að þegar litið er á alla aðstöðu, þá sé Óðinn í raun og veru úrelt skip. Það er vitanlegt, að með ferðum Óðins hafa landhelgisbrjótar átt auðveldast með að fylgjast, bæði vegna þess, hve hann er auðþekktur á sjónum, og af hinum mikla reyk, sem stafar af því að skipið hefir kolavél. Við þetta bætist svo það, að Óðinn er kolafrekur mjög, og er það ein af ástæðunum fyrir því, hversu dýr hann er í rekstri. Ég hefi ekki fyrir framan mig þær tölur, sem gefnar eru upp af skipaútgerð ríkisins um rekstrarkostnað þessara skipa, en ef ég man rétt, þá er rekstrarkostnaður Þórs um 200 þús. kr., en Óðins um 350 þús. kr. Og þar sem hér er verið að tala um sparnaðarleið í þessu máli, þá er óhætt að slá því föstu, að það skipið, sem er svona miklu dýrara í rekstri en skilar ekki betri árangri, sé orðið úrelt, hvað sem segja má um aldur þess og byggingu. Þá vildi ég snúa mér nokkuð að því, sem hv.frsm. sagði um till. formanns skipaútgerðarinnar um það að hafa Ægi við Vestmannaeyjar, og danskt eftirlitsskip, ef hann þyrfti að bregða sér frá. Við vitum nú það, að oft hefir komið fyrir, að Ægir hefir verið tepptur við björgunarstarfsemi hingað og þangað við strendur landsins svo vikum og jafnvel mánuðum skiptir. Og ef Ægir væri nú t. d. staddur í Vestmannaeyjum og skip væri í sjávarháska fyrir Norðurlandi, þá býst ég við, að enginn vildi standa á móti því, að Ægir væri sendur norður til hjálpar, en það gæti tekið nokkuð langan tíma. En ég er hræddur um, að það yrði ekki góð reynsla, sem Vestmannaeyingar hefðu af dönsku skipi til björgunarstarfs og gæzlu. Ég býst við, að hún yrði sízt betri heldur en sú reynsla, sem við höfum nú af þessu skipi við landhelgisgæzlu. Út frá þessu held ég, að það geti ekki komið til mála að ætla Ægi björgunarstarfið við Vestmannaeyjar og danska skipinu að vera til vara, ef hann þarf að hverfa burtu einhverra orsaka vegna.

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Í grg. fyrir þessari till. er þess getið, að fyrir þinginu liggi till. einnar n., sem á þessu sama þingi í vor var falið að gera till. um framtíðarskipulag landhelgisgæzlunnar með hliðsjón af því, að björgunarstarfið yrði að meira eða minna leyti sameinað landhelgisgæzlunni - Mér er ekki kunnugt um, að þessum till. hafi verið útbýtt hér á þingi. Hinsvegar hefir það nokkuð komið í ljós í ræðum manna hér, í hverja átt þessar till. stefna, sem sé í þá átt að fækka stóru skipunum, en fjölga bátunum. Ég skal að vísu viðurkenna það, að af smábátagæzlunni hefir verið allgóður árangur á undanförnum árum, en þó mun það hafa verið á mjög takmörkuðum svæðum, eins og t. d. í Garðsjónum og víðar þar, sem líka stendur á. En án þess að ég vilji nú fara að hefja neinar verulegar umr. um gagnsemi eða ógagnsemi þessarar stefnu, sem mér skilst, að upp sé tekin af þeirri n., sem ég hefi minnzt á, þá vil ég leyfa mér að benda á, að það kann að vera nokkuð öðru máli að gegna um landhelgisgæzlu í Garðsjónum og fyrir Vestfjörðum heldur en víðsvegar við strendur landsins í misjöfnum vetrarveðrum. Nú óskar fjvn. eftir að fá þessa heimild, sem hér er um að ræða, með hliðsjón af þessum till., sem ég hefi ekki átt kost á að kynna mér, sökum þess að þær hafa ekki verið lagðar fram fyrir þm. almennt. En ég vil helzt vera laus við að gefa stj. neitt umboð til þess að farga þeim varðskipum, sem við eigum nú, meðan maður veit ekki með vissu. í hverju þetta fyrirkomulag en fólgið, sem hv.frsm.fjvn. minntist á. Og ég hefði a. m. k. ekki talið óviðeigandi, að áður heldur en stigið væri spor í þá átt að farga meiri hluta varðskipanna, hefðu þessar till. legið fyrir sjútvn. til athugunar. Þótt vitaskuld séu það ágætir menn, sem um þessi mál fjalla í fjvn., þá er vel við eigandi, að það komi nokkuð undir álit sjútvn. þingsins áður en afgerandi hlutir eru gerðir um skipulag,breytingu landhelgismála. Þetta veldur því, að ég fyrir mitt leyti hefi ákveðið að greiða atkv. á móti þeirri till., sem hér liggur fyrir. En áður en ég lýk máli mínu vil ég minnast á það, að mér þykir gott að heyra fyrst og fremst yfirlýsingu hv. form. fjvn. hvað Vestmannaeyjar snertir, að engum detti í hug, að þær verði eftirlitsskipslausar, þó þessi skipulagsbreyt. komist á. Einnig þykir mér rænt um, að þær raddir koma úr hópi jafnaðarmanna, sem mótmæla því yfirleitt, að Þór sé seldur, þar sem hann var, eins og menn vita, sérstaklega til þess keyptur að vera varðskip við suðurströndina. vil ég í því sambandi taka undir það, sem hv. 3. landsk. sagði, að það er mjög lítið hald í því fyrir okkur í Vestmannaeyjum - og þegar talað er um Vestmannaeyinga í þessu sambandi, eiga þar hlut að máli sjómenn víðsvegar að af landinu, sem þaðan róa á vertíðinni -, þó við eigum von á dönsku varðskipi á sveimi einhverstaðar nálægt eyjunum til björgunarstarfsemi í fjarveru Ægis. Það er sýnilegt, að með fyrirhuguðu fyrirkomulagi á landhelgisgæzlunni yrði hann mjög stopull á þessu svæði, og þá skilst mér á orðum hv. form. fjvn., að danska skipinu sé ætlað að halda uppi björgunarstarfsemi við Eyjar. Með allri virðingu fyrir starfi Dana hér við land, þá veit ég, að flestir, sem til þekkja, treysta kunnugum Íslendingum betur til þess að rækja þessi störf heldur en ókunnugum útlendingum. Sérstaklega hefir komið í ljós, að staðarkunnugleiki yfirmanna varðskipanna hefir komið að mjög blessunarríkum notum við björgunarstarfsemina. Sem sagt, áður en fullkomin trygging liggur fyrir um það, að á þessu svæði, þar sem frá því í janúar og þangað til í maí fara á sjóinn 600-700 manns daglega í öllum verstu veðrum, verði framvegis rækt björgunarstarfsemi, sem á engan hátt er verr til stofnað heldur en verið hefir samkv. þeim skuldbindingum, sem Alþingi og ríkisstj. hafa gengizt undir gagnvart Vestmannaeyingum, sé ég mér ekki fært að stuðla að því á nokkurn hátt, að fargað sé þeim varðskipum, sem við eigum nú.

Pétur Ottesen Ég verð að segja það, að mér þykja að sumu leyti snúast einkennilega umr. um þessa till. eins og hún liggur fyrir, því eins og hv. form. fjvn. skýrði frá, þá felst ekkert annað í henni en það, að Alþingi er spurt, hvort það sé því samþykkt, að leitað sé tilboða í þessi skip, svo að það liggi fyrir, ef tilboð fást, þegar landhelgisgæzlumálin verða tekin til athugunar í heild síðar á þessu þingi, hvað væri hægt upp úr þeim að hafa, ef Alþingi þá vildi, að þau yrðu seld. Það er vegna ráðstafana, sem Alþingi sjálft hefir gert, að því ber skylda til að taka þetta mál til athugunar einmitt á þessu þingi. Það liggur í því, að þegar Alþingi var frestað síðast, var samþ.þáltill., þar sem skorað var á ríkisstj. að láta ákveðna menn framkvæma rannsókn á því og leggja fram till. um það, hvernig landhelgisgæzlunni mundi heppilegast verða fyrir komið í framtíðinni, með hliðsjón af því, að sameinuð yrði að einhverju leyti björgunarstarfsemi við strendur landsins og landhelgisgæzlan. Þetta tvennt var tengt þarna saman vegna þess, að í ýmsum verstöðvum er hafinn undirbúningur að því að koma upp björgunarskipum, til þess að hafa með höndum eftirlit með bátaflotanum og annast björgunarstarfsemi. Nú standa svo sakir, að Vestmannaeyjar eru eiginlega eina útgerðarsvæðið hér á landi, þar sem ríkið hefir lagt fram nokkurt fé til þess sérstaklega að halda uppi björgunarstarfsemi á þeim tíma, þegar útgerðin stendur þar hæst. Þetta er ekki vegna þess, að ekki sé þörf fyrir slíka starfsemi víðar, þar sem útgerð er rekin á sama tíma eins og í Vestmannaeyjum, um háveturinn. Frá verstöðvunum hér við Faxaflóa ganga t. d. á annað hundrað stærri vélbátar á veiðar, auk minni bátanna. Hér hefir því einnig verið myndaður félagsskapur fyrir nokkru til þess að safna fé í því augnamiði að koma upp björgunarskipi, og er þegar búið að safna það miklu fé, að líkindi eru til, að hægt verði að hrinda málinn í framkvæmd, ef ekki á næsta ári, þá í ársbyrjun 1937. Sama er að segja um Vestfirði; þar er farið að safna fé í þessu augnamiði. Einnig á Norðurlandi og á Austurlandi, og hefir þegar einnig á þessum stöðum safnazt nokkurt fé. Vestmannaeyingar höfðu forgöngu í því hér á landi að koma upp björgunarskipi, en niðurstaðan varð svo sú, að ríkið tók við skipinu, af því byrðarnar af því virtust vera að vaxa þeim yfir höfuð. Ég veit ekki, hvernig samningum um það hefir verið háttað; hv.þm. Vestm. var að tala um, hversu ríkið væri skuldbundið Vestmannaeyingum, hvort sem sú skuldbinding nær það langt, að þeir þurfi ekki frekari aðgerða við í þessu efni og séu þannig að þessu leyti fráskildir öðrum landsmönnum, sem eru að keppa að umbótum á þessu sviði. N., sem falið var að athuga þetta mál og tengja að einhverju leyti saman björgunar- og gæzlustarfið, var því vitanlegt, að þó sjómönnunum og öðrum, sem eru að brjótast í að leggja fram fé til þess að koma upp björgunarskútum, tækist af eigin rammleik að koma slíkum skipum upp, þá mundi verða erfitt fyrir þá að halda þeim úti. Og þar sem liggur í augum uppi, að þessi skip geta á takmörkuðum svæðum innt tvöfalt hlutverk að höndum, sinnt landhelgisgæzlu jafnframt björgunarstarfinu, þá virtist ekki nema sanngjarnt, þó sjómenn færu fram á, að ríkið tæki að sér útgerð þeirra. Nú hefir n., sem falið var að athuga þessi mál, lokið störfum. Till. hennar eru ekki að fullu athugaðar ennþá, en eru á leiðinni. Og þar sem þær till. ganga í þá átt, að breyta nokkuð til frá því, sem verið hefir, þannig að gera landhelgisgæzluna nokkuð staðbundnari og sameina hana á sumum svæðum björgunarstarfseminni, þá flytur fjvn. þá till., sem hér liggur fyrir, aðeins með það fyrir augum að vita, hvort Alþingi vill leyfa, að umrædd varðskip séu boðin til sölu, til þess að legið geti fyrir þegar málið verður endanlega afgr., hvort hægt er að fá viðunandi verð fyrir skipin, en á því veltur, hvort fært þykir að gera þá breyt. á tilhögun landhelgisgæzlunnar, sem till. þessarar milliþinganefndar ræðir um. Nú er í sambandi við þessa till. farið að ræða málið almennt á þeim grundvelli, hvort samþykkt hennar muni hafa í för með sér aukningu á landhelgisgæzlunni eða draga úr henni. Þessi till. felur enga slíka breyt. í sér, því hún er aðeins undirbúningur undir það, að alþingi taki síðar ákvörðun um þetta mál, hvort halda á landhelgisgæzlunni í sama horfi og verið hefir, eða breyta eitthvað til. Með samþykkt þessarar till. er engin ákvörðun tekin. Menn greiða aðeins atkv. um það, hvort menn vilja, að fyrir liggi þegar málið verður leyst tilboð í skipin, til leiðbeiningar um það, hvað upp úr þeim megi hafa og hvort fært þyki þess vegna að breyta til. Mér kom það á óvart, er hv. 9. landsk., sem er í fjvn., fór að lýsa sérstöðu sinni og annars nm. í þessu sambandi við þessa till. Ég man ekki betur en öll n. stæði saman um að leggja málið þannig fyrir, að það fengist yfirlýsing um, hvort þingið vildi leyfa, að leitað væri tilboða í skipin. þetta kann að vera af minnisleysi, en ég hefi þó mátt reiða mig nokkuð á mitt minni. En jafnframt var því lýst yfir, að nm. tækju enga afstöðu til þeirra till., sem fram kæmu síðar viðvíkjandi endanlegri skipun landhelgisgæzlumálanna. Í því efni bindur þessi till. á engan hátt hendur þeirra, er flytja hana, fremur en annara, sem kunna að greiða henni atkv. Þetta vildi ég láta koma hér fram til viðbótar því, sem hv.frsm. sagði, að vísu nógsamlega, eins og þetta kemur líka skýrt fram í þeirri grg., sem till. fylgir. Það er aðeins þetta, sem menn verða að gera upp við sjálfa sig, hvort þeir telja heppilegt, að fyrir liggi upplýsingar um það, þegar málið verður tekið fyrir í heild, hvað hægt væri að hafa upp úr skipunum, ef ofan á yrði að selja þau.

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Hv. þm. Borgf. lýsti því yfir, að hér við flóann, og enda viðar, hefðu menn hafizt handa um fjársöfnun í því skyni að koma upp bátum til björgunarstarfsemi, og það væru ekki nema sanngjarnar kröfur frá hendi þeirra manna, sem að því stæðu, að ríkið tæki að sér rekstur slíkra báta og notaði þá jafnframt til landhelgisgæzlu, það er ekki óeðlilegt, að menn tengi saman þessi tvö verkefni, enda er þetta ekki í fyrsta sinn, sem það er gert. Þeir, sem voru í fararbroddi í þessum málum upphaflega, töldu einmitt, að það væri rétt að tengja saman landhelgisgæzluna og björgunarstarfsemina. En alltaf álitu þeir menn, sem mesta reynslu höfðu í þessum efnum, að til þess slíkt væri unnt yrðu skipin, sem til þessara starfa væru ætluð, að hafa allverulega yfirburði fram yfir þá báta og þau skip, sem þeim væri ætlað að hjálpa. Annars fannst mér á hv.þm., að hann vera allgleyminn á forsögu þessa máls og landhelgisgæzlumálanna yfirleitt. Það má undarlegt heita með mann, sem jafnmikið hefir gefið sig að landhelgisgæzlumálum. Hann sagði, að Vestmannaeyingar hefðu ekki á döfinni að koma upp björgunarskútu á sama hátt og annarsstaðar væri hafin barátta fyrir. Þeir eru búnir að gera þetta fyrir 15 árum síðan. Það eru nú liðin tvisvar eða þrisvar sinnum 15 ár síðan farið var að tala um að koma upp björgunarskútu hér við Faxaflóa. Hún er ekki komin enn samt, en vonandi kemur hún bráðlega. Hinsvegar eru 15 ár síðan Vestmanneyingar hófu framkvæmdir á þessu sviði og lögðu fram upp undir 200 þús. kr., að meðtöldum styrk, er víðsýnir mannvinir hér í Reykjavík hjálpuðu um. Hv. þm. sagði, að ríkið hefði orðið að létta rekstri þessa skips af Vestmannaeyingum. Það er að vísu rétt, en ríkið sá sér líka hag í að láta það annast landhelgisgæzlu jafnhliða björgunarstarfseminni. Hv. þm. vita allir, að það voru fleiri hundruð þúsunda, sem runnu í landhelgissjóð fyrir atbeina þessa skips, sem Vestmannaeyingar höfðu á sínum tíma keypt. Hv. þm. Borgf. taldi óréttmæta andstöðuna gegn þessari till., því á þessu stigi málsins lægi ekki annað fyrir heldur en að vita, hvort stj. mætti leita tilboða í skipin. Mér finnst nú samt liggja annað og meira á bak við þessa till., eins og líka kom fram hjá hv.frsm.

Hver trúir honum?

. Og sú fullyrðing hefir komið fram hjá fleirum, að það eigi að koma í gegn gagngerðum skipulagsbreytingum á landhelgisgæzlunni, og dylst engum, að þessi till. er nokkurskonar fyrirrennari þeirra og samþykkt hennar fyrsta stigið í því, sem hér á að fara fram. Hv. þm. telur það ósanngjarnt af mér og öðrum að færast undan að samþ. þessa till., vegna þess, að það sé hægt að snúa við seinna. Það er að vísu rétt, að það er hægt að hverfa frá því aftur að selja skipin, en það er þó ekki hægt að komast hjá því að sjá, hvert stefnir með þessu. Ég hefi lýst því yfir, að ég væri á móti till. vegna þess, að ég hefi ekki séð þau rök fyrir þeirri skipulagsbreyt., sem boðuð er, að þau nægi til þess að ég vilji taka þátt í undirbúningi hennar að svo stöddu. Það getur vel verið, að þegar þau plögg koma fram, sem talað er um, að von sé á í þessu máli, gefi ég fallizt á þetta. En ég er ekki trúaður á, að það komi að eins miklum notum eða nægilegum notum að halda uppi landhelgisgæzlu með smábátum eins og sumir hv.þm. halda. Sú reynsla, sem fengin er í þessu efni, er ekki svo einhlít, að hún geti fengið mig til þess að skipta um skoðun. Sérstaklega verður að gæta þess, ef varðbátarnir eiga að annast björgunarstarfsemi, að hún mun koma að vafasömum notum nema því aðeins, að það sé um að ræða skip, sem hafa allmikla yfirburði yfir stóra mótorbáta, því vitanlega eru það oft stórir mótorbátar, sem komast í hafsnauð og þurfa hjálpar við. Það duga engir smábátar til þess að draga þá að landi í verstu vetrarveðrum. Það, sem skipaútgerð ríkisins segir eða lofar í þessu efni, tel ég ekki, að hægt sé að reiða sig á. Það var lofað gæzlubát frá skipaútgerð ríkisins til Vestmannaeyja í sumar, sem átti að hefja gæzlu I. ágúst, en ég hefi ekki komið auga á hann enn; er svo landhelgin skafin jafnvel um hábjartan dag. Það var farið fram á við ríkisstj., að úr þessu væri bætt, og til bráðabirgða var leigður lítill bátur úr Vestmannaeyjum, sem hafður var til að reka úr túninu, ef svo mætti að orði kveða, um þrjár vikur. Svo stóð til, að það kæmi einn af föstu varðbátum ríkisins, og því var lofað, en ég varð aldrei var við hann. Þetta er nóg til þess, að það þarf meira til þess að fá mig til að hverfa frá því fyrirkomulagi, sem verið hefir á landhelgisgæzlunni. heldur en að skipaútgerð ríkisins segi, að hún eigi að vera svona eða svona. Ég veit, að það kostar mikið fé að halda úti varðskipunum, en ég held, að það kosti líka mikið að halda úti mörgum smábátum. Þetta kemur nú allt til álita á sínum tíma. Verði þessi till.samþ., fær stj. að spreyta sig á að finna kaupanda að þessum skipum. Ég verð að álíta litlar líkur til þess, að hægt verði, a. m. k. fyrir lok þessa þings, að fá kaupanda að þeim fyrir nokkurt teljandi verð, svo hvað það snertir mun ekki skipta miklu, hvort till. verður samþ. eða ekki.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Það hefir verið tekið fram, að till. um framtíðarskipulag landhelgisgæzlunnar liggi fyrir fjvn. Það er mikill ókostur, að þessar till. skuli ekki vera orðnar hv.þm. kunnar. Hér skiptir náttúrlega aðallega máli, hvernig hægt er að koma landhelgisgæzlunni þannig fyrir, að hún verði sem ódýrust ríkinu, hvernig hægt er að koma henni þannig fyrir, að hún komi að sem flestum notum, og í þriðja lagi, hvernig hægt er að samræma og sameina landhelgisgæzluna slysavarnastarfseminni, þannig að hvorugt verkefnið biði tjón af. Ef þessar nýju till. um framtíðarskipulag landhelgisgæzlunnar sýndu, að hægt væri að fá góðan árangur í öllum þessum atriðum, þá sýnist mér ekki skipta afskaplega miklu máli, hvort hægt er að selja skipin fyrir 200-300 þús. kr. meira eða minna. Sparnaðurinn af hinu nýja fyrirkomulagi væri ekki mikill, ef hann samsvaraði ekki vöxtum og fyrningu af þeirri upphæð. Og hvað slysavörnunum liður, þá væri ekki mikið unnið á því sviði, ef ekki stærri upphæð ríði baggamuninn. Hér er því um blábert aukaatriði að ræða, hvað skipin mundu seljast fyrir. Hv. þm. Borgf. má því ekki bregða sér við það, þó menn ræði um aðra hluti í þessu sambandi, sem mestu máli skipta, og eingöngu skipta máli. Málið hefir nefnilega fæðzt á afturfótunum hjá hv.n.; hún hefir borið það fram fyrir þingið á öfugum grundvelli. N. átti fyrst að sýna það og sanna, hvaða hagsbætur mundi leiða af þeim breyt. á fyrirkomulagi landhelgisgæzlunnar, sem stungið er upp á. Ég skal játa, að mér finnst ekki skipta miklu máli, þó hæstv. stj. fengi leyfi til þess að dunda við að leita eftir tilboðum í skipin, ef hún hefir ekkert annað að gera. Ég sé ekki, að neinu sé stefnt í voða með því að fá henni það verkefni í hendur, því á sínum tíma hlýtur hitt að skera úr um, hvað gert verður, hvernig bezt verður fullnægt þeim þremur þáttum málsins, sem ég nefndi áðan. Það skiptir því litlu, hvað ofan á verður um þessa till.; hún er gagnslaus, en einnig meinlaus.

Sigurður Einarsson Hv. þm. Borgf. þurfti ekki að verða hissa á orðum mínum. Ég gerði ekki annað en endurtaka það, er við létum getið í n. báðir Alþfl.fulltrúarnir, er við höfðum kannað nánar hugi manna viðvíkjandi sölu á Þór. Hinsvegar sá hvorki ég né samflokksmaður minn í n. ástæðu til að amast við því, að málið væri lagt fyrir þingið í sama formi og áður var ákveðið. Það er ástæðulaust fyrir hv.þm. Borgf. að láta sér títt um, að till. er skipt í tvo liði; það er einungis gert til þess, að menn hafi óbundnar heldur gagnvart síðari liðnum, viðvíkjandi tilboði í varðskipið Þór. Hv. þm. Borgf. er drýldinn yfir hinu góða minni sínu. Ég vil heldur alls ekki draga það í efa, að hann hafi gott minni, og allra sízt rýra ánægju hans yfir þessu góða minni. En maður, sem þekkir hann betur en ég, hv.þm. Vestm., fann þó ástæðu til þess í ræðu sinni að tyfta hv.þm. Borgf. fyrir minnisbilun og varði miklu af sínum ræðutíma til að útskýra þetta efni. Ég get því látið við orð hv.þm. Vestm. sitja og þarf ekki fleira að segja.

Pétur Ottesen Ég skal taka það fram viðvíkjandi því, sem hv. 9. landsk. sagði, að ég man ekki eftir, að það kæmi fram í n., að hann ætti upptök að því, að till. var borin fram í tveim liðum. Ég var ekkert að hæla mér af minni minn, en þóttist hinsvegar mega treysta því það, að þessi þm. hefði engan ágreining gert í nefndinni. Og þó mitt minni sé gott, þá er það ekki svo gott, að það fylgist með öllum hringlandahætti þessa þm. Ég hefi svo ekki fleiru við þetta að bæta. Út af orðum hv.þm. Vestm. og hv.þm. V.-Húnv. vil ég gera nokkrar aths. Hv. þm. V.-Húnv. byggði ræðu sína á því, að það skipti engu máli, hvort meira eða minna fengist fyrir skipin. Í þeim standa þó fleiri hundr. þús. krónur. Þó nú sé orðinn siður að líta smáum augum á peninga, þá er hér um mikla upphæð að ræða. Og okkur í n. fannst það skipta máli, að hægt væri að gera sem mest úr þessum skipum; við töldum það ómaksins vert, þegar fyrir Alþ. lægi að athuga breytta tilhögun á landhelgisgæzlunni og taka afleiðingum af þessum samþykktum, sem gerðar voru á fyrri hluta þessa þings, þá lægi þar fyrir um leið, hvort meira eða minna gæti fengizt fyrir þessi skip. Þess vegna álít ég rétt, eins og fjvn. leggur til, að fá skýrar upplýsingar um þetta atriði, þegar endanleg ákvörðun verður tekin í málinn. Þegar veltur á svo miklum fjárupphæðum eins og fastar eru í þessum skipastól, þá er ómaksins vert að taka til athugunar, hvað hægt er að selja skipin; hitt væri afturfótahræring, að ganga framhjá slíku. Ég hefi ekkert að athuga við það, þó að umr. um þessa till. snerust á þá sveif, að menn væru á móti því, að skipin væru boðin út. Út frá því sjónarmiði, sem mér virtist koma fram hjá hv.þm. Vestm., þá hefi ég ekkert við það að athuga. Úr því hann er búinn að taka þá ákvörðun fyrirfram, að hann geti ekki fallizt á neinar breyt. á landhelgisgæzlunni og heimtar, að skip af þessari gerð séu höfð til landhelgisgæzlunnar, þá er náttúrlega óþarfi í hans augum að bera fram till. sem þessa. Þetta er hrein afstaða, því að það má draga út af þessari till., að hér sé verið að gera breyt. á landhelgisgæzlunni. En er það ekki annað, sem þessi till. felur í sér? þykir þinginu ekki ómaksins vert, áður en tekin er fullnaðarákvörðun um sölu, að fyrir liggi upplýsingar um, hvaða verð er hægt að fá fyrir skipin? Svo er náttúrlega ekki frá sjónarmiði þeirra manna, sem geta ekki hugsað sér, að neinar breyt. séu gerðar. Það er skiljanlegt, að þeim þyki till. óþörf. Ég ætla ekki að fara að ræða um það, sem hv.þm. sagði, að væri að gerast í björgunarmálum hér á landi. Björgunarstarfsemin er upphaflega byggð á því, að fiskimenn byggja skip að miklu leyti á sinn kostnað, en skipin eru síðan notuð sameiginlega fyrir landhelgisgæzlu og björgunarstarfsemi. Ég neita ekki, að það hafa verið lofsverðar framkvæmdir í þessum efnum í Vestmannaeyjum. Það er rétt, að þeir fóru að eins og sjómenn yfirleitt hér á landi gera nú. En þegar ríkið tók við Þór, tók það víst við nokkrum skuldbindingum; ég hygg það hafi fylgt skipinu nokkur baggi af stofnkostnaðinum. Hv. þm. Vestm. lítur ef til vill svo á, úr því samningarnir hafi verið þannig gerðir, þá beri ríkinu skylda til að halda skipinu úti og hafa þetta skip við gæzlu, en ekki önnur. Ég hefi ekkert um það að segja; hann má hafa sína skoðun. Það er ekki fleira, sem ég þarf að taka fram. En út frá því verður að taka ákvörðun um till., hvort þinginu þykir ómaks vert, að frekari upplýsingar liggi fyrir í málinu eða ekki.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Hv. þm. Borgf. lét þess getið, að fjvn., sem væri að lita eftir fjármálum landsins, væri sárt um hverja krónu, og hann gerði mikið úr því, hvort hægt væri að selja skipin einu eða tveim hundr. þús. meira eða minna. Hv. frsm. var búinn að taka það fram, að ekki væri hægt að gera skipin út með sama fyrirkomulagi og áður. Úr því svo er ekki, þá hljóta þeir í n. að hafa komizt að þeirri niðurstöðu, að með breyttu fyrirkomulagi verði útgerðin kostnaðarminni, og væri þar um talsverðan sparnað að ræða. Og ef hægt er að spara 50 þús. kr. - minna getur það naumast verið, ef önnur leiðin er fær en hin ófær, - þá sé ég ekki annað en svona mikil spörun á ári eigi að hafa afgerandi áhrif á það, hvort á að selja skipin eða ekki, en ekki hitt, hvort söluverð þeirra verður þetta meira eða minna. Það er rangt að selja ekki, úr því stofninn verður þetta hærri, í stað þess að hugsa eingöngu um söluverðið. Svo þröngt má ekki lita á krónur eða aura, heldur verður að taka tillit til, hvað þetta tilsvarar vöxtum og hæfilegri rýrnun á ákveðnum stofni. Hér er því verið að þreifa fyrir sér á vitlausum enda á málinu. Það, sem máli skiptir, er það, hvernig hægt er að halda uppi landhelgisgæzlunni, hvað kleift er fyrir ríkissjóð og hvað svarar bezt kostnaði, og í þriðja lagi, hvernig hægt er að samræma þetta björgunarstarfseminni, svo að hvorugt bíði tjón af. Þetta er þungamiðja málsins, og umræðurnar hafa alltaf snúizt um þennan aðalkjarna þess. Það er slæmt, að þm. skuli ekki hafa verið kynntar betur þessar till., sem hér liggja fyrir, því að þær gefa bendingu um það, hvort selja á skipin eða ekki. Hv. þm. Borgf. dettur auðvitað ekki í hug, að frekar eigi að láta skipin liggja ónotuð heldur en selja þau fyrir nokkur hundr. þús. kr. lægra verð en þau kostuðu upphaflega, því að það verður aldrei hægt að fá fyrir þau svipað kostnaðarverði.

Jóhann Jósefsson Ég vil leiðrétta það í ræðu hv.þm. Borgf., er hann sagði, að ég hefði fyrirfram tekið afstöðu í málinu, á móti því að till. næði fram að ganga, því að ég gæti ekki hugsað mér aðra landhelgisgæzlu en nú er, né framkvæmda á öðrum skipum en fyrir eru. Þetta er ekki rétt. En ég sagði, að ég vildi ekki greiða atkv. með því að heimila undirbúning á sölu á þessum skipum, fyrr en ég hefði átt kost á að kynna mér fyrirliggjandi till., sem hv.þm. Borgf. og þeir í fjvn. þekkja til hlítar, en aðrir ekki. Þetta var ástæðan til þess, að ég vil ekki greiða atkv. með till., en ekki það, sem hv.þm. sagði, að ég væri skilyrðislaust á móti breytingum á landhelgisgæzlunni.

Forseti (EÁrna): Ég skal samkv. tilmælum hv.frsm. sjá um að málið verði ekki tekið á dagskrá fyrr en eftir nokkra daga.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Allshn. hefir flutt þetta mál fyrir hönd hæstv.ríkisstj., og það er auðséð á því, hvernig það er útbúið, að meiningin hefir verið, að það yrði stjfrv. Frv. er talsvert umfangsmikið, en er lítið annað en reglur, sem fyrir löngu er búið að slá föstum með fjölda af dómum. Það hefir kallað nokkuð brátt að um það, að n. léti uppi álit um það, hvort hún vildi flytja frv., enda er það að mestu þýðing af löggjöf þeirri, sem sett hefir verið bæði í Danmörku, Noregi og Svíþjóð. Þó málið virðist umfangsmikið, þá eru þau atriði, sem þar eru tekin til meðferðar, einföld, a. m. k. fyrir lögfræðinga; en þó vil ég taka það fram, að n. áskilur sér rétt til að athuga frv. nánar og óskar þess helzt, að það komi ekki á dagskrá aftur fyrr en eftir helgi. Ég býst ekki við, að það komi til mála, að gerðar verði verulegar efnisbreyt., en hinsvegar gæti ég hugsað mér, að gerðar yrðu nokkrar orðabreyt., og skal ég nefna sem dæmi, að altíða í frv. stendur, að þetta og þetta mátti vera ljóst“. Það er efamál hvort rétt er að orða þetta þannig og hvort það getur ekki valdið misskilningi. Verður þetta athugað betur fyrir næstu umr. Annars vil ég taka það fram, að ég tel bót að því að fá lögfestar þessar gömlu lögvenjur og dómvenjur, sérstaklega fyrir þá, sem ekki þekkja slíkar venjur. Frv. virðist óaðgengilegt og þurrt, enda er hér dreginn saman fjöldi af reglum og útdráttur úr þúsundum dóma, sem dæmdir hafa verið um Norðurlönd á undanförnum árum. Ég mun svo ekki fara fleiri orðum um frv. að þessu sinni, en óska þess, að hæstv. forseti taki það ekki á dagskrá fyrr en eftir helgi.