Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseta hefur borist bréf frá mennta- og barnamálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 468, um aðkomu ungs fólks að ákvarðanatöku, frá Elvu Dögg Sigurðardóttur. Einnig hefur borist bréf frá dómsmálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 609, um skipta búsetu barna, frá Birgi Þórarinssyni.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um almennar íbúðir og lögum um húsnæðismál (almennar íbúðir vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ). Velferðarnefnd fjallaði um frumvarpið sem meiri hluti nefndarinnar lagði fram og fékk á sinn fund gesti frá almannavarnadeild ríkislögreglustjóra og Rauða krossinum á Íslandi. Þá hefur Samband íslenskra sveitarfélaga lýst því yfir að það styðji að frumvarpið nái fram að ganga. Markmið frumvarpsins er að mæta húsnæðisþörf Grindvíkinga sem rýma þurftu heimili sín vegna jarðhræringa í Grindavíkurbæ. Nefndin áréttar mikilvægi þess að frumvarpið nái fram að ganga til að tryggja Grindvíkingum húsnæði til leigu á meðan á almannavarnaástandi og rýmingu stendur og lengur ef þörf krefur. Nefndin leggur til að það verði samþykkt óbreytt. Undir það rita hv. þingmenn Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Líneik Anna Sævarsdóttir, Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttir, Ásmundur Friðriksson, Bryndís Haraldsdóttir, Guðmundur Ingi Kristinsson, Óli Björn Kárason, Jóhann Páll Jóhannsson og Gísli Rafn Ólafsson. Guðbrandur Einarsson, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykkur þessu áliti. Mig langar að byrja á því að þakka nefndinni fyrir af því að það er ekki sjálfsagt þegar slík beiðni kemur inn til nefndar að hún taki að sér mál og flytji það, ekki síst í svona miklum flýti eins og hér er um að ræða. En málefnið er brýnt. Við fengum um það fregnir að það er slæm staða hjá mörgu fólki sem býr ekki við góðan kost og ef við getum leyst úr því nú fyrir jól hjá mörgum þá ber okkur auðvitað skylda til þess að reyna að verða við því. Það er það sem kannski hér er undir fyrst og fremst. Lagabreytingin sem slík nær fyrst og fremst til þessa hóps og tiltekins fjölda íbúða, bæði í gegnum Bjarg eða aðra sem myndu vilja koma að þessu máli, en fyrst og fremst er verið að leggja út frá því að Bjarg fjárfesti í allt að 60 íbúðum. Þörfin er líklega talsvert meiri heldur en það og þrátt fyrir að Bríet komi líka með íbúðir inn á markaðinn er ljóst, miðað við þær upplýsingar sem við fengum síðast í gær, að það er þörf á fleiri íbúðum og í janúar þegar þarf kannski að losa sumarhús og annað slíkt gæti þörfin orðið enn þá meiri en hún er akkúrat í dag. Þetta snýst um að sveitarfélögin þurfi ekki að leggja fram í augnablikinu 12% í stofnframlög heldur fyrst og fremst ríkissjóður í gegnum félagið Bjarg, það er kannski stóri liðurinn í þessu. Ég held að eftir umræðuna sem hefur átt sér stað í nefndinni og að það sé hægt að gera þetta með svona skjótum hætti þá ýtir það við manni að þetta verði gert. Sveitarfélögin hafa þrjú ár til þess að koma inn í þetta verkefni, kjósi þau að vera með þann fjölda íbúða í sínu sveitarfélagi þar sem verður keypt, og ég trúi því nú að það verði viðhaft gott samtal við þau sveitarfélög. Ég held að við séum að gera hér afskaplega góða hluti og ekki síst, eins og ég segi, eftir að við áttum fund í gærkvöldi með fulltrúum almannavarnadeildar ríkislögreglustjóra og Rauða krossins, þá sannfærðist ég enn frekar um að þetta er mál sem við verðum að afgreiða hér fyrir jólin og færa a.m.k. fólki þau tíðindi að staðið verði áfram við bakið á þeim. Svo vil ég geta þess svona í framhjáhlaupi, af því að við erum auðvitað búin að vera að samþykkja hér ýmis úrræði á Alþingi og í gegnum velferðarnefnd, að við í nefndinni munum, eftir áramótin þegar þinghald hefst að nýju, kalla eftir því að fá upplýsingar um hvernig þessi úrræði sem við höfum sett hér á laggirnar hafa nýst en líka ætlum við að reyna horfa á það hvernig hægt er að fylgja eftir slíku áfalli sem fólk hefur orðið fyrir. Við vitum svo vel að það klárast auðvitað ekkert þótt fólk geti haldið vinnu eða fái húsnæði, það er svo margt annað sem þarf að huga að, bæði hjá börnum og fullorðnum í þessu sambandi. Við ætlum sem nefnd að fara aðeins ofan í það og fá til okkar fólk og reyna að horfa fram í tímann varðandi það hvernig við getum hjálpað til.

Virðulegi forseti. Það er mér sönn ánægja að vera með á þessu nefndaráliti en eins og kom fram í máli hv. framsögumanns er neyðin mikil. Samkvæmt þeim upplýsingum sem við fengum í nefndinni eru um 70 fjölskyldueiningar, eins og það er kallað, sem þurfa á húsnæði að halda fyrir jól og annað eins mun bætast við, a.m.k. í janúar, febrúar, þegar það frístundahúsnæði sem verkalýðsfélögin létu af hendi þarf aftur að fara í útleigu. Neyðin er því mikil og það má ekki gleyma því að það sem verið er að horfa á hér í þessu ákveðna frumvarpi er stuðningur við þær fjölskyldur sem eru hvað verst staddar tekjulega. Þannig að það er mjög mikilvægt að við klárum þetta mál hér í dag og þá getum við öll sagt við fólkið sem bíður í óvissunni að við höfum gert allt sem við gátum til að flýta þessu. Við þurfum að muna það að við erum bara enn þá í miðjum atburði. Við gætum þurft að auka fjöldann sem er undir í þessu frumvarpi og við gætum þurft að gera fleiri hluti og ég treysti því að ef eitthvað slíkt gerist á meðan þing er í jólafríi þá muni hæstv. forseti ekki hika við að kalla okkur inn.

Virðulegur forseti. Ég er áheyrnarfulltrúi í velferðarnefnd og get þar af leiðandi ekki skrifað upp á álit nefndar en ég lýsi fullum stuðningi við þetta álit sem kom einnig fram í ræðu hv. formanns nefndarinnar, Bjarkeyjar Olsen Gunnarsdóttur. Ég vil fá að þakka Alþingi fyrir skjót og fumlaus viðbrögð vegna stöðunnar í Grindavík. Hér erum við að koma til móts við þá Grindvíkinga sem hafa tekjur undir meðallagi. Bjarg íbúðafélag brást sem betur fer mjög vel við beiðni um að koma að þessu verkefni og hefur gert það af miklum myndarskap. Bjarg ráðgerir nú kaup á 60 íbúðum í sveitarfélögum í nágrenni Grindavíkur og getur þá þjónað Grindvíkingum sem uppfylla skilyrði Bjargs um úthlutun í íbúðakerfi félagsins. Það voru um tíu aðilar í íbúðum á vegum Bjargs í Grindavík og u.þ.b. 50 aðrir Grindvíkingar sem voru á biðlista eftir úthlutun og uppfylltu öll skilyrði. Því er ánægjulegt að sjá að Bjarg muni geta uppfyllt þarfir þessa hóps sem er svo mikilvægt við aðstæður sem þessar. Þrátt fyrir að ríkið muni á þessum tímapunkti greiða allt stofnframlagið, þ.e. 18% hlut ríkisins og 12% af framlagi sem við venjulegar aðstæður myndi falla í hlut sveitarfélags, mun það sveitarfélag sem íbúðirnar verða staðsettar í geta komið inn innan þriggja ára og þá tryggt að íbúðirnar verði til staðar um alla framtíð á þeim skilmálum sem gilda um úthlutun íbúða hjá Bjargi. Virðulegur forseti. Þessi aðgerð er, hvernig sem á hana er litið, mjög góð og mun gagnast þeim Grindvíkingum vel sem munu fá úthlutun, vonandi á næstu dögum. Þá er tilganginum náð.

Herra forseti. Við í Samfylkingunni styðjum þetta mál líkt og við styðjum þær aðgerðir sem hafa farið í gegnum Alþingi, síðast í gær í gegnum bandorminn sem fór í gegnum efnahags- og viðskiptanefnd sem ég sit í. En auðvitað er það þannig, forseti, að Grindvíkingar hafa búið við ástand sem er svo ótrúlegt í raun og veru og erfitt fyrir fólk að setja sig í spor þeirra þó að við getum öll rétt ímyndað okkur hvernig það er að þurfa að yfirgefa heimili sitt, allar sínar eigur, vegna þess hreinlega að jörðin er að opnast undir bænum. Við fórum þarna, nokkrir þingmenn, á dögunum og keyrðum með björgunarsveitarmönnum um bæinn og það er ólýsanlegt að sjá hvernig kraftar jarðar hafa farið með bæinn. Auðvitað eru þarna eigur, hús og innviðir sem eru óskemmd en það er mjög margt sem hefur þarna farið úr lagi og Grindvíkingar komast ekki heim fyrir jól. Við verðum að gera allt sem við getum hér, löggjafinn, til að sjá til þess að þetta ástand verði sem bærilegast fyrir Grindvíkinga og eitt skref í því er þetta frumvarp sem við erum að ræða hér. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu, forseti. Ég fagna því bara hversu einhuga þingheimur hefur verið um að gera allt sem hægt er í þessum aðstæðum.

Virðulegur forseti. Við í Flokki fólksins styðjum heils hugar þessa aðgerð. Það var eiginlega sláandi að heyra það á velferðarnefndarfundi hvernig ástandið er hjá sumum fjölskyldum. Sumar fjölskyldur þurfa húsnæði núna fyrir jólin og eru bara í algerri neyð og ég tala nú ekki um það sem er lagt á sumar fjölskyldur, bæði eftir hörmungarnar í Grindavík og líka það að fólk er í sumarbústöðum eða þarf að fara langar leiðir, fyrst með börnin í skóla, leikskóla og síðan í vinnu. Það eru auðvitað svakaleg ferðalög þar á bak við og ef það er hægt á einhvern hátt að minnka álagið og koma fólki í skjól þá eigum við að gera allt sem við getum. Ég er mjög feginn að við erum að gera þetta, Bjarg er að taka þetta að sér. Þeir eru búnir að sýna að þeir eru að berjast fyrir þá sem eru á lægstu laununum og eru að tryggja að fólk þurfi ekki að borga meira en 25% af tekjum sínum fyrir húsnæði, sem við ættum auðvitað að hafa. Við ættum að hugsa núna aðeins um það eftir áramótin hvort við þurfum ekki líka að hjálpa fleirum vegna þess að ég er að heyra að fólk búi í hjólhýsum. Það gengur ekki upp. Við erum með einstaklinga, ekki marga en einhverja, sem þurfa líka hjálp og sem betur fer verður tekið á þessum málum í velferðarnefnd eftir áramót. Ég held að við ættum þá líka að hugsa um hvernig við getum hjálpað öllum sem eru í svona neyð. Þetta er hugsað til Grindavíkur og bara frábært að þetta sé að komast í gegn og ég styð það heils hugar.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst og fremst koma hingað til að taka undir með félögum mínum úr velferðarnefnd um mikilvægi þessa máls sem stuðlar að því að hægt sé að tryggja ákveðna úrlausn fyrir íbúðarhúsnæði fyrir tekjulægri Grindvíkinga. Það kom berlega í ljós í umfjöllun nefndarinnar, eins og við vissum raunar þegar við lögðum málið fram, að staða margra er mjög erfið og erfiðari heldur en maður getur gert sér í hugarlund, fyrir utan auðvitað bara það að lenda í áfallinu sem slíku þegar má segja að jörðin hrynji undan fótum fólks í orðsins fyllstu merkingu. Hv. þm. Guðbrandur Einarsson fór vel yfir efni frumvarpsins til viðbótar við það sem kom fram í nefndaráliti og orðum framsögumanns en það er afskaplega mikilvægt að eiga orðið kerfi og framkvæmdaaðila eins og Bjarg íbúðafélag sem er tilbúið að stíga inn þegar svona aðstæður koma upp og ég vildi sérstaklega koma því á framfæri. Mér finnst svo mjög mikilvægt, eins og hv. formaður nefndarinnar, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, kom inn á, að velferðarnefnd haldi áfram að fylgjast með stöðunni, bæði varðandi húsnæðismálin en líka varðandi bara allt sem snýr að sálgæslu, áfallahjálp og utanumhaldi því við höfum séð það og upplifað að það sem verið er að vinna í þjónustumiðstöðinni og í tengslum við hana skiptir afskaplega miklu máli. Að lokum vil ég nefna að í þessu ástandi, þar sem þarf að útvega íbúðir hratt, við getum ekki beðið eftir að það verði nýjar íbúðir byggðar til að koma þessu úrræði í framkvæmd, þá er mikilvægt að huga að öðrum leiðum til að byggja upp viðbótarhúsnæði fyrir þá sem þurfa á húsnæði að halda núna og við verðum að finna leiðir til þess að það sé hægt að byggja hratt og vel, eins og hefur verið nefnt með einingahús eða einhverjar aðrar fljótvirkar leiðir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar fyrir nefndaráliti í 543. máli, viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir. Með frumvarpinu er lagt til að kaflar og ákvæði laga um loftslagsmál sem fjalla um viðskiptakerfi ESB um losunarheimildir, svokallaða ETS-kerfi, verði færð inn í ný heildarlög. Þá er lagt til að innleiddar verði þrjár EES-gerðir á sviði loftslagsmála, sem fela í sér breytingar á ETS kerfinu. Evrópusambandið kom árið 2005 á fót viðskiptakerfi með losunarheimildir vegna gróðurhúsalofttegunda. Eins og rakið er í greinargerð með frumvarpinu er grunnhugmynd kerfisins að losun gróðurhúsalofttegunda frá tiltekinni starfsemi á EES-svæðinu sé háð gjaldi sem skapi aukna hvata til samdráttar í losun, orkusparnaðar og orkuskipta. Hugsunin er sú að greiða þurfi fyrir losun gróðurhúsalofttegunda frá starfsemi í anda mengunarbótareglunnar. Við upptöku kerfisins fengu bæði stóriðja og flugrekendur úthlutað endurgjaldslaust ákveðnum fjölda losunarheimilda sem til stóð að fækka jafnt og þétt eftir því sem tímar liðu. Aðilar stæðu því frammi fyrir tveimur kostum, að draga úr losun eða kaupa losunarheimildir til að bæta upp fyrir losun sína. Kerfið myndi með því móti skapa hvata fyrir þá aðila sem féllu undir það til að leita leiða til að draga úr losun og komast þannig hjá því að þurfa að leggja út fjármuni til kaupa á losunarheimildum. Dregið hefur verið úr heildarfjölda losunarheimilda í ETS-kerfinu jafnt og þétt frá upphafi kerfisins. Breytingarnar nú fela í sé að dregið verður hraðar úr heildarfjölda losunarheimilda í ETS-kerfinu en áður var gert ráð fyrir til þess að tryggja samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda í samræmi við sett markmið. Meiri hlutinn telur að með setningu sérlaga um ETS-kerfið sé fyrst og fremst verið að gera löggjöfina aðgengilegri og auka skýrleika laga sem varða kerfið. Virðulegi forseti. Nefndin fjallaði um málið, fékk á sinn fund gesti og bárust umsagnir. Greint er frá því í nefndaráliti sem liggur frammi. Nefndin fjallaði almennt um tekjur af þátttöku í ETS-kerfinu en þær eru samkvæmt frumvarpinu ekki markaðar til tiltekinna verkefna, heldur renna þær í ríkissjóð líkt og á við um aðrar tekjur ríkisins. Ljóst er að fjárveitingar til loftslagsmála eru ákveðnar í fjárlögum hverju sinni, og leggur meiri hlutinn áherslu á að mikilvægt sé að fjárlög styðji við markmið Íslands í loftslagsmálum. Nefndin er upplýst um að vinna við uppfærslu aðgerðaáætlunar í loftslagsmálum er hafin, en í þeirri vinnu er lögð áhersla á gagnsæi í ráðstöfun fjármagns og að valdar séu aðgerðir í aðgerðaáætlun Íslands sem skila sem mestum ávinningi í átt að loftslagsmarkmiðum. Þá hyggst ráðherranefnd um loftslagsmál skoða hvernig tekjum af sölu uppboðsheimilda í ETS-kerfinu sem renna í ríkissjóð verði varið í þágu þess að hraða orkuskiptum í samstarfi við atvinnulífið. Meiri hlutinn áréttar mikilvægi þess að framangreint verði skoðað af ráðherranefnd um loftslagsmál. Virðulegi forseti. Líkt og fram hefur komið leiddu viðræður íslenskra stjórnvalda til samkomulags um aðlögun Íslands að ákvæðum tilskipana um flugsamgöngur. Hagsmunir Íslands í málinu sneru að því að jafna samkeppnisstöðu þeirra flugfélaga sem fljúga til og frá Íslandi og þeirra flugfélaga sem fljúga um aðra flugvelli innan Evrópska efnahagssvæðisins en flugleiðir til Íslands eru mun lengri en meðalflugvegalengd á milli annarra flugvalla innan Evrópu eins og við þekkjum. Í þeim umsögnum sem bárust frá flugrekstraraðilum er áréttað mikilvægi þess að frumvarpið verði að lögum fyrir áramót. Í tengslum við þá aðlögun sem ég lýsti hér að ofan, var í umsögn Landverndar tekið fram að samtökin styðji að þeir sem menga þurfi að greiða fyrir og eru þeirrar skoðunar að allar losunarheimildir skuli vera á ábyrgð þess sem losar og að Ísland eigi ekki að skorast undan ábyrgð með undanþágu um að halda áfram að veita endurgjaldslausar losunarheimildir til flugrekenda lengur en aðrar þjóðir í Evrópu. Í umsögninni segir enn fremur að með aðlögun Íslands til þess að veita endurgjaldslausar losunarheimildir til flugrekenda af þeim losunarheimildum sem ríkið fær til uppboðs árin 2025 og 2026 sé ríkið að niðurgreiða notkun jarðefnaeldsneytis og brjóti með því gegn eigin yfirlýstri stefnu um að beita sér fyrir því að niðurgreiðslum á notkun jarðefnaeldsneytis verði hætt. Meiri hlutinn telur rétt að taka fram að íslensk stjórnvöld sóttust eftir aðlögun fyrir Ísland vegna breytinga á tilskipuninni til að jafna ójafna samkeppnisstöðu íslenskra flugrekenda. Sú aðlögun sem samið var um tryggir samkeppnishæfni þeirra út árið 2026 og var talin nauðsynleg vegna landfræðilegrar legu Íslands og mikilvægi flugsamgangna fyrir þjóðarbúskapinn. Í minnisblaði umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytisins sem liggur fyrir nefndinni er einnig bent á að aðlögun fyrir Ísland um 100% endurgreiðslu vegna kaupa á sjálfbæru flugvélaeldsneyti á flugvöllum á Íslandi leiði til aukinnar eftirspurnar eftir slíku eldsneyti sem stuðlar að auknu framboði sem er tilgangur þessa ákvæðis í gerðinni. Meiri hlutinn áréttar að framangreind aðlögun var bæði nauðsynleg og gríðarlega mikilvæg fyrir íslenska hagsmuni. Með aðlöguninni sé Ísland síður en svo að skorast undan ábyrgð og bendir á að ETS-kerfið er lykilbreyta hvað varðar að ná samdrætti í losun, en undir það taka Náttúruverndarsamtök Íslands í umsögn sinni við frumvarpið. Þá bendir meiri hlutinn á að um 40% losunar gróðurhúsalofttegunda á Íslandi fellur undir ETS-kerfið, eins og rakið er í greinargerð með frumvarpinu. Þá fjallaði nefndin um svokölluð „ystu svæði“. Kom fram í umfjöllun málsins í nefndinni að íslensk útflutningsfyrirtæki, m.a. í stóriðju, séu háð því að flytja vörur sínar með flutningaskipum því aðrar leiðir standi ekki til boða. Það leiði til þess að samkeppnishæfni þeirra á alþjóðlegum mörkuðum minnki en töluverður kostnaður fylgi því að koma vörum á áfangastað erlendis, sem eingöngu sé hægt sjóleiðina. PCC Bakki lagði til í umsögn sinni að undanþáguheimild tilskipunar sem varðar sjóflutninga verði spegluð í frumvarpinu sem við ræðum hér, að teknu tilliti til landfræðilegra aðstæðna og takmarkaðra flutningsmöguleika. Ráðherra verði því heimilt að skilgreina ystu svæði hér á landi með reglugerð og þannig verði unnt að innleiða sambærilega undanþágu og gildir t.d. fyrir Kanaríeyjar sem nú þegar njóta undanþágu þar sem ekki þarf að standa skil á losunarheimildum til ársloka 2030 vegna skipaflutninga frá Kanaríeyjum til Valencia á Spáni. Í minnisblaði ráðuneytisins til nefndarinnar var á það bent að undaþáguheimild tilskipunarinnar er bundin við siglingar milli hafnar í ysta svæði aðildarríkis og til hafnar sem er staðsett í sama aðildarríki, sem og sjóferðir milli hafna innan ysta svæðis og sjóferðir milli hafna á ystu svæðum í sama aðildarríki. Auk þess kom fram að íslensk stjórnvöld sóttust eftir sérlausn í viðræðum um aðlögun fyrir Ísland vegna breytinga á reglum í flugi, á þeim grunni að Ísland ætti margt sameiginlegt með ystu svæðum. Evrópusambandið hafnaði þeim málatilbúnaði með þeim rökum að efnahagsleg staða Íslands og svæða sem teljast til ystu svæða væri ekki sambærileg. Siglingaleiðir í gámaflutningum og hrávöru væru auk þess almennt frekar langar og siglingaleiðir til Íslands væru ekki teljandi lengri í samanburði við margar siglingaleiðir gámaskipa innan Evrópu. Þar sem efnisleg rök skorti var talið því sem næst útilokað að ESB myndi veita Íslandi undanþágu á þessum grunni hvað varðaði sjóflutninga. Flutningskostnaður dreifðist auk þess á fleiri einingar og milliliði í sjóflutningum og hefði því ekki sömu eftirspurnaráhrif og vegna millilandaflugs þar sem flugmiðar væru seldir beint til neytenda. Enn fremur kemur fram í minnisblaði ráðuneytisins að viðræðum við Evrópusambandið um aðlaganir við upptöku tilskipunar ESB 2023/959 hafi lokið í lok september á þessu ári. Íslensk stjórnvöld sóttust ekki eftir aðlögun við upptöku ETS-kerfisins í sjóflutningum á grundvelli þeirra raka að ESB hefði hafnað því að Ísland gæti fallið undir sömu reglur og ystu svæði ESB í flugmálinu, þ.e. flughluta gerðanna. Meiri hlutinn telur ljóst að verði tekin ákvörðun um að innleiða sams konar reglu í íslensk lög og gildir fyrir ystu svæði samkvæmt 3-b mgr. 12. gr. án samþykkis ESB væri það brot á EES-samningnum. Virðulegi forseti. Nefndin fjallaði einnig um þvingunarúrræði og viðurlög en í umsögnum sem bárust nefndinni kom fram nokkur gagnrýni á ákvæði frumvarpsins sem fela í sér þvingunarúrræði og viðurlög. Meiri hlutinn bendir á að þau ákvæði eru tekin óbreytt upp úr gildandi lögum um loftslagsmál og hafa verið í gildi í um tíu ár. Einungis eru lagðar til breytingar á ákvæðum varðandi sjóflutninga. Telur meiri hlutinn ekki forsendur til þess að leggja til breytingar á framangreindum ákvæðum. Þar að auki fjallaði nefndin um nauðsyn þess að leiðbeiningar stjórnvalda til fyrirtækja séu skýrar sem og hlutverk Umhverfisstofnunar við meðferð málsins sem lögbærs stjórnvalds hvað varðar ETS-kerfið. Stofnuninni ber að tryggja að þeir aðilar sem falla undir kerfið framfylgi þeim kröfum sem gerðar eru til þeirra og geri upp losunarheimildir í þeim tilfellum sem það á við. Í því hlutverki Umhverfisstofnunar felst m.a. upplýsingaskylda við þá aðila sem falla undir kerfið, leyfisveitingar, yfirferð gagna, svo sem vöktunaráætlana, losunarskýrslna og annarra skýrslna er varða ETS-kerfið, samvinna við aðrar hlutaðeigandi stofnanir og umsjón með íslenska hluta skráningarkerfisins sem landsstjórnandi. Meiri hlutinn áréttar mikilvægi þess að öll upplýsingagjöf og leiðbeiningar stjórnvalda til fyrirtækja um ETS-kerfið séu skýrar og aðgengilegar. Virðulegi forseti. Meiri hlutinn leggur til breytingar á frumvarpinu sem hér verður stuttlega gerð grein fyrir. Til nánari skýringar vísast til ítarlegrar umfjöllunar í nefndaráliti sem liggur frammi. Í fyrsta lagi er lögð til breyting er varðar reglugerð um aðliggjandi gámaumfermingarhafnir. Í minnisblaði ráðuneytisins til nefndarinnar kemur fram að ráðuneytið telji rétt að gerð verði sú breyting á 4. gr. frumvarpsins að ráðherra verði gert skylt að setja reglugerð um aðliggjandi gámaumfermingarhafnir. Í minnisblaðinu kemur fram að auknum kostnaði við sjóflutninga, sem rýmkun ETS-tilskipunarinnar hefur í för með sér þannig að hún nái yfir sjóflutningastarfsemi, fylgir áhætta á sniðgöngu ef hnattræn markaðstengd ráðstöfun er ekki fyrir hendi. Í öðru lagi er lögð til breyting er varðar innleiðingu EES-gerða, en við þinglega meðferð málsins voru þær gerðir sem vísað er til í 12.-14. tölulið 33. gr. frumvarpsins teknar upp í EES-samninginn, sbr. ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar. Nefndin var upplýst um að meiri hluti utanríkismálanefndar samþykkti á fundi sínum 11. desember síðastliðinn að veita heimild til að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara af ákvörðunum sameiginlegu EES-nefndarinnar frá 8. desember síðastliðnum með lagafrumvarpi, í samræmi við reglur Alþingis um þinglega meðferð EES-mála. Vegna þessa telur meiri hlutinn rétt að leggja til breytingu og vísa til upptöku gerðanna í EES-samninginn. Í þriðja lagi er lögð til sú breyting að við ákvæði frumvarpsins bætist ákvæði til bráðabirgða. Í því felst að ráðherra verði skylt að gefa Alþingi skýrslu um efnahagsleg áhrif ETS-kerfisins á Ísland. Þar skulu koma fram upplýsingar um viðræður við Evrópusambandið vegna aðlögunar gagnvart öllum breytingum á regluverki ESB með losunarheimildir og með hvaða hætti best verður tekið tillit til sérstöðu Íslands, m.a. vegna landfræðilegrar legu auk annarra þátta sem kunna að varða hagsmuni Íslands þegar aðlögun í flugi samkvæmt ákvæðum laganna lýkur. Nánar er fjallað um efnislegar breytingartillögur meiri hlutans í nefndaráliti, en auk þeirra eru lagðar til tæknilegar breytingar sem þarfnast ekki skýringa. Virðulegi forseti. Að framansögðu virtu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð hefur verið grein fyrir og lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Undir álit meiri hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar rita auk þess sem hér stendur hv. þingmenn Bjarni Jónsson, Halla Signý Kristjánsdóttir, Ingibjörg Isaksen, Njáll Trausti Friðbertsson, Vilhjálmur Árnason, Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir og Þórunn Sveinbjarnardóttir með fyrirvara. Að lokum vil ég þakka hv. umhverfis- og samgöngunefnd fyrir vinnuna við þetta mikilvæga mál, þeim gestum sem komu fyrir nefndina, að ólöstuðum sérfræðingum ráðuneytanna sem gerðu allt til þess að upplýsa okkur hratt og vel.

Frú forseti. Það hvernig staðið hefur verið að vinnslu þessa máls hér á Alþingi er í sjálfu sér hneyksli og kom held ég megi segja öllum á óvart, sérstaklega í ljósi þess hversu stórt og vafasamt málið er. Ég segi vafasamt vegna þess að margir hæstv. ráðherrar höfðu varað við nokkrum þáttum þessa máls en þó sérstaklega því er varðar flug, en skyndilega birtist þetta hér í aðdraganda jóla og ákvörðun tekin um það af hálfu meiri hlutans, af hálfu ríkisstjórnarinnar, að það skyldi keyra þetta mál í gegn með hreint ótrúlegum hætti án eðlilegrar þinglegrar meðferðar. Ég leyfi mér að segja það, frú forseti, að ekkert í meðferð þessa máls var eðlilegt í ljósi þess hvernig við teljum að þurfi að nálgast meðferð mála á Alþingi. Þetta gekk bara út á það að klára málið sem hraðast og klára það hvers vegna? Jú, klára það fyrir Evrópusambandið. Þetta mál er enn eitt dæmið um undirgefni þessarar ríkisstjórnar gagnvart Evrópusambandinu en e.t.v. hið versta, a.m.k. eitt hið versta, enda höfðu, eins og ég sagði áðan, ráðherrar í ríkisstjórninni útskýrt fyrir okkur úr þessum ræðustóli að málið væri stórhættulegt. Hæstv. núverandi fjármálaráðherra, þá utanríkisráðherra, Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, hafði sagt að þetta væri erfiðasta málið sem Ísland hefði staðið frammi fyrir vegna þátttökunnar í EES-samningnum og það kæmi ekki til greina að samþykkja málið, a.m.k. ekki óbreytt. Þau orð vöktu athygli mína. Mér þótti ánægjulegt að heyra að það væru einhver merki um að þessi ríkisstjórn ætlaði loksins að standa í lappirnar gagnvart Evrópusambandinu en þessi viðbót, a.m.k. ekki óbreytt, olli mér áhyggjum eins og ég lýsti á sínum tíma ítrekað, því það sem ég óttaðist var að það væri ekki meiri alvara á bak við yfirlýsingar hæstv. ráðherra og annarra um að standa í lappirnar í þessu máli en svo að fundið yrði fyrsta tækifærið til að gera málamyndabreytingar og réttlæta þannig eftirgjöf í málinu, sem kom á daginn. Frú forseti. Þér munið eflaust eftir því þegar mikla Evrópuhátíðin var haldin hér í bæ og Ursula von der Leyen, fulltrúi Evrópusambandsins, mætti til leiks og hitti strax á leiðinni af Reykjavíkurflugvelli hæstv. forsætisráðherra á fundi í ráðherrabústaðnum. Þar var tilkynnt eftir stuttan fund, tilkynnt á blaðamannafundi, að komin væri niðurstaða í þetta mál sem þessi ríkisstjórn hafði talið hið erfiðasta sem á fjörur okkar hefði rekið vegna þátttökunnar í EES-samstarfinu. Og hver var niðurstaðan? Hún var sú að Ísland fengi frest í tvö, þrjú ár til að aðlagast - nei, ekki til að aðlagast heldur til að búa sig undir þær hörmungar allar sem hæstv. ráðherrar voru búnir að lýsa hér ítrekað í fjölmiðlum. Við fengjum tveggja, þriggja ára gálgafrest. Þetta var okkur kynnt sem einhvers konar sigur í málinu en þegar spurt var út í raunverulegar afleiðingar af þessu sögulega samkomulagi hæstv. forsætisráðherra og Ursulu, til að skemma ekki gleðina á Evrópumannahátíðinni í Reykjavík, þá var fátt um svör. Enn hafa ekki fengist svör um það nákvæmlega hvað gerist eftir þennan frest en þó vonast menn til að á einhvern hátt verði þetta í lagi, að tíminn nýtist til að Ísland vinni einhverja sigra í viðræðum við Evrópusambandið. Við sem þekkjum þessa ríkisstjórn og hvernig stjórnmálin hafa gengið fyrir sig hér á landi vitum auðvitað að þetta var bara brella, nákvæmlega eins og ég hafði óttast og haft orð á að yrði líklegasta niðurstaðan. Þetta var brella til að fresta vandanum fram yfir stjórnartíð þessarar ríkisstjórnar eins og á við í svo mörgum málum. Meginmarkmiðið hjá stjórninni er að ýta á undan sér vandanum, sama hversu stór hann er, ýta honum á undan sér þannig að einhverjir aðrir þurfi að fást við hann. Nú er hún aldeilis búin að búa til vandamál fyrir framtíðina sem forstjórar flugfélaganna hafa lýst sem miklum hörmungum þótt sumir forsvarsmenn flugfélaganna telji rétt að samþykkja málið, trúandi því sem ráðherrar í ríkisstjórninni hafa sagt þeim um að þetta verði leyst í millitíðinni. Við vitum öll að þetta verður ekki leyst í millitíðinni. Við vitum að þegar búið er að gefa eftir gagnvart Evrópusambandinu þá þýðir ekkert að koma eftir tvö til þrjú ár og segja: Heyrðu, þetta er farið að valda okkur áhyggjum, að fresturinn okkar sé að líða, og eruð þið ekki til í að laga þetta? Nei, ef menn hafa það ekki í sér að semja á meðan við höfum samningsstöðu eða höfum réttinn til að verja okkar hagsmuni þá er ekki við því að búast að Evrópusambandið muni gefa neitt eftir síðar. Það er fráleitt. Það er fráleitt yfir höfuð að ráðherrum þessarar ríkisstjórnar detti í hug að almenningur eða forstjórar fyrirtækja trúi því að málið verði leyst í millitíðinni og Evrópusambandið muni allt í einu finna í hjarta sínu ástæðu til að taka tillit til íslenskra aðstæðna. Og hverjar eru íslenskar aðstæður? Jú, eins og ráðherrarnir sjálfir útskýrðu þá erum við Íslendingar búsettir á eyju. Þetta kann að hafa komið einhverjum bírókrötum hjá Evrópusambandinu á óvart en þau skilaboð voru þó send út og útskýrt að þessi áform Evrópusambandsins um nýjar álögur, ný gjöld á flug, myndu hafa sérstaklega óheppileg áhrif fyrir Íslendinga. Það er kannski rétt að minna á það, frú forseti, fyrir þá sem koma nýir að málinu að þetta gengur út á, af hálfu Evrópusambandsins, að reyna að draga úr flugferðum, reyna að fá fólk til að fljúga minna og nýta þá frekar járnbrautarlestir eða einhverja aðra kosti í samgöngum, reiðhjól væntanlega, rafskútur og slíkt, alla vega að fólk hætti að fljúga eins mikið og raunin er. En þetta, fyrir vikið, kemur sérstaklega illa við okkur Íslendinga vegna þess að við förum ekki með járnbrautarlest til annarra landa. Við getum ekki ferðast til annarra landa nema með flugi - jú, eða kannski Norrænu eða öðrum skipum en almennt ferðast Íslendingar með flugi. Fyrir vikið bitnar þetta á öllum almenningi á Íslandi og möguleikum okkar til að viðhalda þeirri tiltölulega nánu tengingu sem við höfum haft við umheiminn í krafti þess að á Íslandi er tengimiðstöð flugs á Norður-Atlantshafi. Það var hitt atriðið sem olli stjórnvöldum og mér miklum áhyggjum, það voru áhrif þessa máls á stöðu okkar sem tengimiðstöðvar á Atlantshafinu í flugi því að þessi áform lögðust alveg sérstaklega þungt á Ísland. Gerður var samanburður, það voru raunar rannsóknir á því og ég mun fara yfir þær hérna í seinni ræðum, það voru gerðar rannsóknir á því hversu mikil áhrif þetta myndi hafa á stöðu okkar sem tengimiðstöðvar á Atlantshafinu. Þau áhrif voru metin gífurleg. Þetta viðurkenndu ráðherrarnir á sínum tíma. Afleiðingin yrði sú að flug til og frá landinu yrði miklu dýrara, og það var svo sem bara tilgangurinn að gera flug dýrara, en einnig þau að samkeppnisstaða þeirra flugfélaga sem fljúga til og frá landinu og nota þetta sem tengimiðstöð myndi skerðast verulega. Fyrir vikið myndi flugferðum til og frá landinu fækka umtalsvert og áfangastöðum fækka verulega einnig. Þetta hefði áhrif á allt í hagkerfi landsins og raunar á samfélagið allt, þegar möguleikar okkar á að ferðast til og frá löndum minnkuðu þá teldu fyrirtæki síður eftirsóknarvert að starfa hér á Íslandi eða fjárfesta og lífsgæði landsmanna myndu skerðast með færri, takmarkaðri og dýrari flugferðum. Nú segja þeir hæstv. ráðherrar og nefndarmenn sem fyrir þessu tala í umhverfis- og samgöngunefnd að þetta verði allt í lagi, vonandi, vegna þess að seinna, sem sagt eftir frestinn sem Ursula veitti Íslendingum í tvö, þrjú ár, verði hvort eð er farið að leggja hærri gjöld á aðra sem fljúga út fyrir loftrými EES-svæðisins eða Evrópusambandsins, að þetta verði allt í lagi af því að samkeppnisstaðan haldist nokkuð jöfn. Allir lendi í því að borga dýrari flugferðir. Eitt muni yfir alla ganga að því leyti að það verði dýrara að ferðast og færri muni þá treysta sér til þess eða hafa efni á því en það muni eiga við um hina líka, hvort sem þeir eru að fljúga frá Evrópu til Bandaríkjanna eða bara innan Evrópu. Við þetta er nú eitt og annað að athuga, frú forseti. Í fyrsta lagi er ekkert fast í hendi með þetta. Þetta er einhvers konar von, villuljós sem kveikt var til að reyna að fá menn til að afgreiða þetta mál og treysta á að ríkisstjórnin eða ráðherrar hennar yrðu komnir til annarra starfa þegar áhrifin kæmu fyllilega í ljós. En svo er hitt sem er það að burt séð frá þessu þá standa eftir algerlega óhögguð - frú forseti, ég þakka hv. þm. Ingu Sæland fyrir að veita mér hvatningu hér og vonandi gerir hv. þingmaður sér grein fyrir því hversu mikilvægt mál þetta er - þau rök að Ísland, ólíkt flestum öðrum Evrópulöndum, þarf að reiða sig á flugferðir og tiltölulega langar flugferðir oft á tíðum, oftast, til að landsmenn geti komist til annarra landa. Það breytist ekkert. Að því leyti skerðist réttur og staða landsmanna á Íslandi samanborið við aðra, samanborið við t.d. Þjóðverja sem geta hoppað upp í lest og farið til einhverra sjö annarra landa, held ég að sé, með því að fara yfir landamæri Þýskalands, og svo um alla Evrópu. Þetta geta Íslendingar ekki. Við búum á eyju. Eins og ég nefndi hérna áðan þá voru þær upplýsingar sendar til Evrópusambandsins og það bárust einhver svör um að menn gerðu sér grein fyrir því en svo auðvitað eins og svo oft þá komu engar lausnir í samræmi við það. Niðurstaðan er sú að hér erum við að fjalla um mál - og hér er ég bara, frú forseti, að tala um flugmálin. Ég á eftir í seinni ræðu að fjalla um siglinga- eða flutningamálið og ýmislegt fleira í þessum ótrúlega pakka 14 innleiðinga sem stendur til að troða í gegnum þingið með óforsvaranlegum hætti, en hvað flugmálið varðar þá stöndum við Íslendingar frammi fyrir því að það verður dýrara og miklu erfiðara fyrir landsmenn að ferðast til annarra landa, enda er leikurinn til þess gerður. Menn hafa stundum vikið sér undan því en ekki alltaf. Stundum hafa ráðherrar bara viðurkennt að þetta sé ætlað til þess að fólk sé ekki að þvælast svona mikið milli landa. Það er illa séð að almenningur sé að fara einhverjar óþarfaferðir til Kanaríeyja eða Kaupmannahafnar eða hvert sem er og þess vegna skal fólki refsað fyrir það, refsað fyrir að vera að þvælast eitthvað til annarra landa. Hver er afleiðingin? Hver verður afleiðingin? Hver er tilætluð afleiðing? Hún er sú að tekjulægra fólk mun ekki lengur hafa efni á því að ferðast of mikið með flugi. Evrópusambandið leggur nú alveg sérstakt hatur á þessi svokölluðu lággjaldaflugfélög og telur þau til þess fallin að auka ferðalög, auka ferðalög fólks sem hefur ekki mikil fjárráð, þannig að markmiðið sem ríkisstjórn Íslands tekur undir með Evrópusambandinu og ætlar að samþykkja er að tekjulægra fólk ferðist minna. Þetta tengist auðvitað áformunum um að það verði dýrara og erfiðara að eiga og reka fjölskyldubíl. Markmiðið er í raun að færa samfélagið, eins og svo margt sem tengist þessari loftslagsstefnu Evrópusambandsins, áratugi aftur í tímann til þess tíma þegar einungis hinir tekjuhærri gátu leyft sér að ferðast til útlanda, einungis þeir tekjuhærri áttu eigin bifreið. Markmiðið er að sópa öllum upp í borgarlínuna og fólk geti þá ferðast hvert sem borgarlínan gengur en helst ekki meira en það. Það sem er þó ekki síður áhyggjuefni við þetta mál er hversu ríkisstjórnin hefur sýnt af sér eindreginn vilja til að fórna hagsmunum landsins, til að lúffa, til að gefa eftir gagnvart Evrópusambandinu, því þetta var mál, frú forseti, þeirrar gerðar að ráðherrarnir meira að segja komu hér í ræðustól og sögðu: Þetta er erfiðasta mál sem við höfum staðið frammi fyrir og kemur ekki til greina að samþykkja þetta. Þetta nefndi ég hér í upphafi en ég nefndi líka að við höfðum þá þegar reynslu af eftirgefanleika þessarar ríkisstjórnar, undirgefni, leyfi ég mér að segja, gagnvart Evrópusambandinu. Fyrir vikið hefur ríkt ótti um að sú yrði raunin með þetta mál líka hvað sem leið digurbarkalegum yfirlýsingum hæstv. ráðherra, ekki hvað síst Sjálfstæðisflokksins. En enn og aftur komust þessir hæstv. ráðherrar að þeirri niðurstöðu á endanum að rétt væri að lúta í gras gagnvart ESB, fórna hagsmunum landsins, fórna hagsmunum alls almennings á Íslandi og fyrirtækja til ára og áratuga en samhliða því veita Evrópusambandinu aukið vald til að tukta íslenskan almenning til því að þetta opnar á þessi 14 mál sem á að troða hérna í gegn, þessar 14 gerðir, opnar á að Evrópusambandið geti í framhaldinu bara útfært þetta að vild, því eins hrikalegar og afleiðingarnar af þessum fyrstu skrefum verða þá er um leið verið að opna á áframhaldandi álögur, hækkanir, aukinn kostnað á íslenskan almenning og þá munu framtíðarríkisstjórnir eiga mun erfiðara með að koma vörnum við eftir að þessi ríkisstjórn er búin, einu sinni sem oftar, að gefast upp á að verja íslenska hagsmuni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans ræðu. Ég er með eina einfalda spurningu til hans sem mér þætti vænt um að fá svar við. Ber okkur sem á hlýðum að skilja það sem svo að hv. þingmaður vilji ekki að við tökum þátt í þessu viðskiptakerfi um losunarheimildir? Með öðrum orðum, ber þá að skilja það þannig að hv. þingmaður vilji ekki að við leggjum okkur fram um það að reyna að stemma stigu við loftslagsvánni með öllum tiltækum aðgerðum, þ.m.t. þátttöku í þessu ETS-kerfi?

Frú forseti. Þessu er tiltölulega auðsvarað: Ég vil alls ekki að Ísland dragist inn í þá svikamyllu sem Evrópusambandið hefur sett upp í tengslum við loftslagsmálin, svikamyllu sem er aldeilis ekki til þess fallin að leysa nokkurn loftslagsvanda. Hún er fyrst og fremst ætluð til þess að ná auknum tökum, auknum völdum yfir borgurunum og leggja á þá auknar álögur, færa okkur áratugi aftur í tímann, eins og ég nefndi áðan, og refsa sérstaklega hinum tekjulægri fyrir að vera til; fyrir að leyfa sér að fara í ferðalag til útlanda, fyrir að kaupa bíl og keyra um á eigin bíl o.s.frv. Það er algjörlega afleitt, og ég er margbúinn að segja þetta í þessum ræðustól og víðar, að íslenska ríkisstjórnin skuli hafa látið draga sig inn í þennan óheillavagn Evrópusambandsins í umhverfismálum eða loftslagsmálum í stað þess að líta til íslenskra aðstæðna, taka mið af þeim og gera þannig miklu meira gagn í umhverfismálum en að elta ESB þar sem aðstæður eru allt aðrar og ákvarðanir eru teknar á mjög undarlegan hátt og skila litlum árangri. Þá hefði Ísland átti að móta sína eigin stefnu og fylgja henni í samræmi við það sem við höfðum gert áratugum saman og náð meiri árangri en nokkurt annað land í umhverfismálum. Það voru mikil mistök af hálfu þessarar ríkisstjórnar að binda sig alveg við Evrópusambandslestina í umhverfismálum. Raunar er það kannski ekki einu sinni sanngjörn samlíking því að stjórnin virðist hafa stillt sér upp fyrir framan lestina og viljað vera í fremstu röð og láta Evrópulestina ýta sér áfram hvert sem sú lest kynni að fara.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég ætla að leyfa mér að segja að við erum greinilega alveg á öndverðum meiði hvað varðar uppleggið í þessu. Það kemur kannski ekki hv. þingmanni eða öðrum á óvart. En mig langar samt að spyrja hv. þingmann öðru sinni og þá kannski orða spurninguna öðruvísi: Er hv. þingmaður sammála mér og mörgum öðrum, eftir því sem ég kemst næst, um mikilvægi þess að við gerum allt sem við getum til að draga úr áhrifum mannsins á loftslagið, þ.e. draga úr loftslagsáhrifum hér á jörð? Með öðrum orðum, viðurkennir hv. þingmaður að þetta er einn stærsti vandi sem við glímum við í samtímanum, þ.e. loftslagsváin?

Frú forseti. Ég hef mjög miklar áhyggjur af þessum málum og hef lýst því margítrekað. Ég minni á að fyrsta ræða mín sem formanns Miðflokksins á fyrsta landsþingi flokksins fjallaði nánast eingöngu um loftslagsmál og umhverfismál, en það er vegna þess að ég taldi og tel enn að verið sé að nálgast þetta stóra viðfangsefni á rangan hátt á svo mörgum sviðum. Það er nú reyndar orðið einkenni stjórnmálanna nú til dags að því stærri sem vandamálin eru þeim mun vitlausari eru lausnirnar. En já, ég held að það sé full ástæða til að hafa áhyggjur af því að það séu loftslagsbreytingar í gangi. Við mannkynið erum í eðli okkar íhaldssöm og viljum hafa hlutina eins og þeir voru því að hitt kallar á aðlögun. En þó er óhjákvæmilegt að sinna aðlöguninni og bregðast við þeim breytingum sem verða á veðurfari. Við þekkjum þetta af reynslu okkar um aldir, Íslendingar, að við höfum þurft að aðlagast breyttu veðurfari, loftslagsbreytingum, til að mynda þegar fór að kólna hér á landi og til urðu nýir jöklar og fyrri jöklar stækkuðu og landið var ekki eins búsældarlegt og áður var. Þá þurftum við að aðlagast og það var örugglega erfitt. En nú þegar er svona heldur að hlýna og jöklar að skreppa saman aftur þá þurfum við líka að aðlagast þeim aðstæðum. Sem betur fer er mannkynið búið mikilli aðlögunarhæfni en það er, eins og ég nefndi áðan, líka einkenni okkar mannanna að vera tiltölulega íhaldssöm og halda hlutunum í sama horfi og við munum reyna hvað við getum til að koma í veg fyrir breytingar sem eru til óheilla fyrir okkur.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mér fannst svolítið frjálslega farið með tímalínu máls og hvað við erum að tala um hér. Ég tek undir það, og við áttum sameiginlega setu í hv. utanríkismálanefnd þegar við vorum að fást við þetta flugmál og loftslagskvóta og annað, að þetta eru gríðarlegir hagsmunir. Við erum sammála um það. En ég vil ekki gera lítið úr þeirri lausn sem við fengum til næstu ára. Það er rétt hjá hv. þingmanni að við bíðum í ákveðinni óvissu með framhaldið. Ég hefði gjarnan viljað sjá Alþjóðaflugmálastofnunina, með CORSIA-kerfið, að það hefði náðst á heimsvísu upp á samkeppnishæfni og annað vegna þess að hagsmunir okkar eru kannski mestir í fluginu, augljósir, og við ræddum heilmikið í gegnum árin þann hluta. Umsagnir Icelandair og Play í þessu máli eru mjög sannfærandi og augljóst hvað íslensku flugfélögin vilja gera. Þau leggja gríðarlega áherslu á að málið sé klárað fyrir áramót vegna þeirrar óvissu sem getur skapast varðandi þeirra málefni, málefni flugsins, sem gæti orðið þeim mjög dýr. Icelandair segir hér í síðustu málsgrein, með leyfi frú forseta: „Icelandair leggur jafnframt mikla áherslu á að frumvarpið verði að lögum fyrir áramót enda gæti það haft ófyrirsjáanlegar og neikvæðar afleiðingar fyrir samkeppnisstöðu íslenskra flugfélaga og íslensks efnahagslífs í heild sinni ef það mun dragast að innleiða reglurnar.“ Þetta verður ekki skýrara. Play er með svipaða umsögn í þessa veru. Flugfélögin líta á það sem grundvallarmál að þetta verði samþykkt. Svo þurfum við að vinna þetta áfram. Ég myndi aldrei gera lítið úr þeim samningi sem var gerður hérna um framhaldið út árið 2026 í þessu máli.

Frú forseti. Yfirlýsingar og mat fulltrúa flugfélaganna í umsögnum og fyrir nefndum hafa verið kúnstugar svo ekki sé fastar að orði kveðið vegna þess að þar var lýst gríðarlegum áhyggjum af því í hvað stefndi og því sem stæði til að gera, en að miðað við það sem þeim hefði verið sagt þá væri líklega best að samþykkja þetta í trausti þess að ríkisstjórnin myndi leysa málið í millitíðinni. Eins og ég nefndi í ræðu minni, frú forseti, þá held ég að almenningur geri sér nú grein fyrir því að þessi ríkisstjórn mun ekki leysa neitt í millitíðinni, hvorki á öðrum sviðum né þessu, kannski allra síst á þessu sviði í ljósi undirgefni þessarar ríkisstjórnar gagnvart Evrópusambandinu, sem er auðvitað margítrekuð. En hvað sem því líður þá er það auðvitað meginmarkmið flugfélaganna að viðhalda sinni samkeppnisstöðu og ef kostnaðaraukinn dreifist jafnt á alla, þ.e. önnur flugfélög í Evrópu og Ameríku líka, kostnaður farþega um allan heim, um alla Evrópu og öll bandaríki Norður-Ameríku, eykst jafn mikið, þá geta flugfélögin kannski sætt sig við það. En ég og við, tel ég, öll hér, erum fulltrúar almennings og við viljum ekki að allur almenningur sé á öllum sviðum látinn borga meira fyrir að fá að vera til þó að menn reyni að jafna einhverja samkeppnisstöðu milli fyrirtækjanna og öll fyrirtækin rukki fólk meira. 

Frú forseti. Jú, jú, gera lífið skemmtilegt og ódýrara að lifa. Það er bara frábært, enda hefur náðst mikill árangur í því. Það hefur líka náðst gríðarlegur árangur einmitt í loftslagsmálum í flugrekstri í heiminum. Þegar farið var úr DC-8 í 757 náðist að sparast 50% af útblæstrinum og þegar Max-vélarnar taka við af 757-vélunum þá sparast um 30, 35%, þannig að það er gríðarlegur árangur. En það þýðir ekki að tala um svona málefni í einhverjum frösum. Það er gríðarlega mikilvægt að það sé eitthvað á bak við. Og að vera með þessa gömlu frasa sem voru fyrir samninginn og rugla þessu öllu saman í einhverja furðulega tímalínu - það er svo mikilvægt þegar við erum að taka yfirvegaða umræðu um þessa hluti að það sé gert af þekkingu, rökum og farið í gegnum gögn. Ég myndi segja að þessi ár, síðustu ár þegar flugfélögin hafa komið fyrir nefndir þingsins - og það kemur meira að segja fram í umsögnunum, Play er raunverulega að segja hversu gott þetta samstarf hafi verið yfir þennan tíma. Icelandair er með mikið af flottu og flinku fólki í sínum rekstri í þessu stóra flugfélagi á íslenskan mælikvarða til að takast á við þetta. Þetta er mjög skýrt í umsögnum og í heimsóknum forsvarsmanna félagsins til hæstv. umhverfis- og samgöngunefndar og áður væntanlega utanríkismálanefndar. Þetta er bara mikið unnið í samstarfi við þau. Þau eru fyrst og fremst að hugsa um það að lifa þetta af. Ef við hefðum ekki náð þessu samkomulagi og það myndi skapast þessi óvissa núna um áramótin ef þetta samkomulag hefði ekki komið til, út árið 2026, þá væru þau í gríðarlega erfiðum málum. Flug á Íslandi og ferðaþjónusta er gríðarlega stór þáttur í okkar efnahagsumhverfi 

Frú forseti. Hvers vegna værum við í gríðarlegum vandræðum ef við gæfum ekki eftir núna? Það er vegna þess að þessi ríkisstjórn ákvað að hoppa út í kviksyndið sem er stefna Evrópusambandsins í loftslagsmálum og sökkva fyrir vikið neðar og neðar þannig að þegar hent er til stjórnarinnar smáspotta þá er hún til í að gefa hvað sem er eftir fyrir það. Eru bresku flugfélögin í sömu stöðu? Nei, þau eru ekki sömu stöðu og íslensku flugfélögin sem þessari ríkisstjórn hefur tekist að hræða að því marki að þau bara vonast til þess að þetta klárist og eitthvað gerist í millitíðinni áður en hörmungarnar allar verða, sem hæstv. fjármálaráðherra núverandi var búin að vara okkur við hér og fleiri ráðherrar þessarar ríkisstjórnar. Og af því að hv. þingmaður talar um mikilvægi þess að ræða innihaldið og ekki frasa þá er ég auðvitað algjörlega sammála því að það er mikilvægt í öllum málum að ræða innihaldið, en þessu máli einmitt hefur verið pakkað inn í grænar umbúðir og ég myndi segja, frú forseti, eins og ég mun fara yfir í seinni ræðum, hreinum blekkingum beitt. Hv. þingmaður talar um tímalínu, mikilvægi þess að fara yfir tímalínuna í réttri röð, og ég mun gera það líka, mjög ítarlega, í þessari umræðu. En megintímalínan er þessi, frú forseti: Jafnvel ráðherrar þessarar ríkisstjórnar og þingmenn meiri hlutans komu hér upp og sögðu að þetta væri erfiðasta mál sem við hefðum staðið frammi fyrir frá EES nokkru sinni. Þetta væri hræðilegt mál og mætti aldrei samþykkja það. Svo samþykktu þau það með tveggja, þriggja ára fresti af því að afleiðingarnar koma í ljós í tíð einhverrar annarrar ríkisstjórnar.

Frú forseti. Eins og fram kemur á þskj. 803, nefndaráliti frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar um frumvarp til laga um viðskiptakerfi ESB um losunarheimildir, þá undirrita ég það með fyrirvara sem ég tel rétt að gera örstutta grein fyrir hér. Áður en ég kem að honum er kannski ágætt að rifja upp af þessu tilefni að þegar sú pólitíska ákvörðun var tekin fyrir rúmum áratug að Ísland gerðist aðili að viðskiptakerfi Evrópusambandsins með losunarheimildir þá var alveg ljóst að stjórnvöld gerðu sér grein fyrir því hvaða hagsmunir væru undir fyrir Ísland í loftslagsmálum og einnig fyrir þær atvinnugreinar sem hér eru reknar. Vorum við þá reyndar allsendis ómeðvituð um þann mikla vöxt sem yrði í ferðaþjónustu og flugrekstri eins og raun ber vitni síðastliðinn áratug. Aðildin að ETS er Íslandi bæði hagfelld og skynsamleg og hefur reynst okkur vel. Eins og fram hefur komið þá falla 40% losunar gróðurhúsalofttegunda frá starfsemi hér á landi undir viðskiptakerfið og viðskiptakerfið er þannig samansett að það dreifir byrðunum, notar markaðsmekanismana til að dreifa byrðunum og setja gjald á losunarheimildir þannig að það þrýsti á nýsköpun, nýtingu grænnar orku og á endanum, að sjálfsögðu, á samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda. Það eru sem sagt loftslagsvænar aðgerðir að vera aðili að viðskiptakerfinu og er það í fullu samræmi við þau markmið Íslands sem flestir skrifa undir, að það þurfi að draga úr losun með stórfelldum hætti á næstu sex árum eða svo ef hér eigi að vera einhver von til þess að ná svokölluðu kolefnishlutleysi innan 14, 15 ára. Það er líka gaman að benda á það, frú forseti, að með þessu kerfi er farin sú ágæta leið, fyrningarleið, sem við jafnaðarfólk í Samfylkingunni þekkjum vel og höfum talað fyrir áratugum saman. Það er nefnilega þannig að fyrst er sett þak á eitthvað sem á að gera. Í þessu tilviki er það losun. Í öðrum tilvikum sem við þekkjum í fiskveiðistjórnarkerfinu er það t.d. þak á aflaheimildir, svokallaðan kvóta, og þannig verða til verðmæti eins og við þekkjum vel. Til að byrja með geta stjórnvöld afhent þessa kvóta, sem eru auðvitað mjög verðmætir eins og á við um losunarkvótana, gjaldfrjálst eins og hefur verið gert. En síðan hefst fyrningin, þ.e. að fyrirtæki og atvinnurekstur þurfa að greiða eðlilegt gjald fyrir heimildirnar, enda eru þær ígildi auðlinda. Við þekkjum því þessa leið ágætlega og að sjálfsögðu er þetta leið sem Evrópusambandið hefur valið, enda er hún bæði skynsamleg og góð og nær árangri eins og dæmin sýna. Hún byggist, eins og hér hefur margoft komið fram, á mengunarbótareglunni, einni af grundvallarreglum umhverfisréttarins og einni af grundvallarundirstöðum allra þeirra aðgerða sem ráðist er í til þess að eiga við loftslagsvandann og reyna með öllum aðferðum að koma í veg fyrir hamfarahlýnun. Að efni þessa frumvarps og þess sem hér stendur í nefndaráliti meiri hlutans sem ég undirrita með fyrirvara, eins og fram hefur komið, þá verður samt að koma fram við þessa umræðu að þetta mál staldraði ekki lengi við í hv. umhverfis- og samgöngunefnd. Meðvituð vorum við þingmennirnir í nefndinni um mikilvægi þess að afgreiða málið en hins vegar verður að segjast eins og er að þessi vinnubrögð eru ekki ákjósanleg. Þau auka hættuna á mistökum, eins og við þekkjum, og eru hreinlega ekki til fyrirmyndar af hálfu framkvæmdarvaldsins eða þess ráðuneytis sem hér á í hlut. Við hv. þingmenn lendum allt of oft í því að þurfa að afgreiða stórmál, mál er varða mikla hagsmuni, með þessari skyndimeðferð. Það eru ekki góð vinnubrögð og við verðum að reyna að skipuleggja þingstörfin með þeim hætti að ráðuneytin skili hér inn stórmálum sem þessum með hæfilegum fyrirvara en ekki þegar allt er komið í eindaga. En þegar það gerist er líka mikilvægt að bregðast rétt við þegar svona miklir hagsmunir eru undir. Ég held að allir geri sér grein fyrir því hversu miklir þeir eru, alveg burt séð frá því hvort okkur líkar vel við Evrópusambandið sem fyrirbæri eða teljum ETS- eða EES-samstarfið af hinu góða. Mér þætti ágætt að þeir þingmenn eins og sá er hér talaði á undan mér, sem mér heyrist bara vilja út úr þessu öllu saman, myndu kannski gera grein fyrir því hvaða áhrif það hefði á efnahagslíf á Íslandi og atvinnustarfsemi yfir höfuð, þ.m.t. flugrekstur. Eins og fram hefur komið þá hafa flugfélögin, þessi tvö stóru, lagst á sveif með yfirvöldum og eru jákvæð gagnvart því að afgreiða málið með þessum hætti. Það skiptir vissulega máli að við hlustum á hagsmunaaðila þó að þeir eigi auðvitað ekki að stýra för á löggjafarsamkomu Íslendinga. En við þurfum að sjálfsögðu að hlusta á þá og við vitum, það liggur auðvitað fyrir og þarf ekki að fara yfir það hér, hversu stóran þátt ferðaþjónustan og þ.m.t. flugreksturinn á í útflutningstekjum Íslands og þeim uppgangi sem betur fer hefur orðið hér á síðustu áratugum, þó að eitthvað hafi dregið úr honum og hafði heimsfaraldurinn að sjálfsögðu mikil áhrif þar á. Við stöndum frammi fyrir því að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Það er stóra verkefnið. Það er það verkefni sem öll ríki heims standa frammi fyrir og með því að gera það innan viðskiptakerfis, eins og hér er kveðið á um og við erum aðilar að, er verið að auðvelda verkefnið. Það er verið að dreifa byrðunum og auðvelda verkefnið og nýta til þess verkfæri markaðarins sem duga í þessum efnum. Við höfum reynslu af því og við getum nýtt þau. Það skiptir Ísland stórkostlegu máli að geta nýtt þau með þessum hætti. Ég þarf ekki að fara yfir niðurstöður aðildarríkjaþings loftslagssamningsins, COP28, sem er nýafstaðið en það ætti öllum að vera ljóst sem fylgst hafa með þeim málum hversu gríðarleg verkefni eru fram undan á Íslandi og um allan heim til þess að draga úr losuninni. Fram hefur komið, bæði í samtölum innan hv. þingnefndar og einnig í almennri umræðu um þetta mál, að mengunarbótareglan valdi því að þau sem nýti flugið og aðra þá samgöngukosti sem menga borgi fyrir. Það liggur auðvitað fyrir og þannig hefur það lengi verið. Við erum t.d. að breyta hér lögum varðandi samgöngur á landi, kílómetragjaldið, til að ná þeim markmiðum. Það er ástæða fyrir því að verkalýðshreyfingin, sem er almennt gert í umræðum um loftslagsmál, talar fyrir því sem kallað er réttlát umskipti. Réttlát umskipti snúast einfaldlega um það að hin tekjulægri í öllum samfélögum beri ekki þyngri byrðar af þeim breytingum sem við þurfum að fara í vegna loftslagsmálanna en aðrir. Og hvað þýðir það? Það þýðir að stjórnmálafólk þarf að beita sér fyrir sanngirni og réttlæti, bæði í gjaldtöku og í tilfærslukerfunum, í skattkerfunum og öðrum þeim kerfum sem við notum til að jafna byrðarnar. Það má alveg með góðum rökum halda því fram að þær aðferðir sem notaðar hafa verið hér á landi, t.d. að niðurgreiða eða falla frá gjöldum á rafmagnsbifreiðar, hafi kannski ekki endilega verið í samræmi við réttlát umskipti vegna þess að eins og fyrir liggur, og ég man ekki nákvæmlega tölurnar, hafa risaupphæðir runnið til þeirra sem hafa hæstar tekjur á Íslandi, hæstu tekjutíundanna. Það liggur fyrir og er enginn sem þrætir fyrir það. Og hvað gerum við þá til að tryggja hin réttlátu umskipti? Við ráðumst auðvitað í alvörualmenningssamgöngur og samgöngur sem henta öllum tekjuhópum, hvort sem það er hátekjufólk eða lágtekjufólk. Þetta er kannski aðeins út fyrir efnið af þessu tilefni en mér fannst samt rétt að það kæmi fram vegna þeirra sjónarmiða sem komið hafa fram í umræðunni hér fyrr í morgun. Að fyrirvara mínum. Eins og allir vita er tilgangur og markmið viðskiptakerfisins með losunarheimildir að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og nýta það með jákvæðum hætti eins og fyrir liggur. Við erum að tala um aðlögun og það er alveg rétt sem hér hefur fram komið að það er verið að laga að regluverki Evrópusambandsins og stjórnvöld hafa samið um aðlögun til 1. janúar 2027. Ég gæti alveg staðið hér og haldið því fram að það ætti ekki að vera nein aðlögun, að það ætti bara að fara beint í þetta, en ég tel það óskynsamlegt. Ég tel skynsamlegt að nýta þessa aðlögun og gera það með þessum hætti en þá er það minn skilningur að þeirri aðlögun ljúki 1. janúar 2027. Það er aðlögunin. Það er ekki loforð um framhald heldur lok aðlögunar. Og vegna þess sem hér hefur komið fram, og reyndar oft áður, um það að sæta niðurstöðum eða sæta einhverju sem kemur í gegnum EES-samninginn og frá Evrópusambandinu til okkar hér á Alþingi Íslendinga, þá vitum við öll að ef við hefðum pólitískan áhuga á því að hafa alvöruáhrif á það sem gerist innan Evrópusambandsins myndum við taka ákvörðun um það að eiga sæti við borðið. Þá værum við með í stefnumótuninni frá upphafi og tækjum þátt í því að koma hagsmunum Íslands rækilega á framfæri við borðið. En við erum innan EES og það þýðir að við komum seinna til skjalanna og stundum, eins og hér var gert fyrr á þessu ári, í rauninni bara á elleftu stundu með neyðarkall til formanns framkvæmdastjórnar ESB frá hæstv. forsætisráðherra um að það yrði að taka tillit til sérstöðu Íslands sem eyju í Norður-Atlantshafi þar sem flugrekstur skiptir mjög miklu máli. Það var gert. Það er kannski ekki nógu mikið rætt um það að það var gert. Sérstöðu Íslands var sýndur skilningur með þessari aðlögun. Mér finnst mikilvægt að þetta komi fram og ég ítreka það að ég styð málið og við þingmenn Samfylkingarinnar styðjum afgreiðslu þessa máls. Það hefði verið betra að hafa rýmri tíma og fara á dýptina í þessari umræðu. Hv. umhverfis- og samgöngunefnd tókst samt að vinna málið allsæmilega og hingað erum við komin. Hagsmunaaðilar eru að banka upp á með að þetta mál verði klárað og ég held að við gerum okkur öll grein fyrir því að ef við samþykkjum ekki þetta mál og þessa aðlögun þá erum við á verri stað 1. janúar 2024 en við verðum 31. desember 2023.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur fyrir sína ræðu. Fyrirvarinn í meirihlutaáliti nefndarinnar snýr að því að áhersla er lögð á að vilji löggjafans sé að aðlögun flugrekstrar að viðskiptakerfinu ljúki 1. janúar 2027. Þegar við vorum með málið til umfjöllunar fengum við góða umsögn Icelandair um aðgengi að sjálfbæru flugvélaeldsneyti. Það eru ekki nema þrjár, fjórar vikur síðan vél Virgin Atlantic flaug frá London til Bandaríkjanna á sjálfbæru eldsneyti í fyrsta skipti yfir Atlantshafið. Reyndar voru bara flugmenn um borð, kostnaðar var svo sem ekki getið en maður fékk svona upplýsingar um að hann væri kannski áttfaldur á við verðið í dag. En með aðgengið að þessu þá komu fram áhyggjur hjá Icelandair um þennan tímapunkt. Það kom fram hjá hv. þingmanni að talað væri um þriggja ára aðlögun, sem mér finnst mjög stuttur tími, og svo yrði allt farið. Ég hef smáefasemdir um að þetta takist. Ég held að einhvers konar aðlögun þurfi að vera lengur en það. Þá snýr þetta svolítið að því, og Icelandair er kannski að benda á það, hversu nauðsynlegt það er að í Keflavík verði aðgengi að þessu sjálfbæra flugvélaeldsneyti, SAF, til að halda uppi samkeppnishæfni og nýta og fá endurgreiðslu samkvæmt kerfinu og eitthvað slíkt. En til þess að framboð verði af því, er þá ekki skynsamlegast að það eldsneyti geti orðið til hér innan lands með grænni orkuframleiðslu? Til að það geti gengið eftir, þarf þá ekki að virkja meira og framleiða meira af grænni orku í landinu? Það voru hundruð megavatta sem bara Icelandair var að tala um miðað við hvernig þetta gæti þróast á tiltölulega skömmum tíma varðandi flugvélaeldsneytið, íblöndunina og allt það. Þetta hangir svolítið saman við íslenska hagsmuni.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni fyrir andsvarið. Það er auðvitað rétt sem hér er bent á að þegar orkuskiptin hafa gengið í gegn í flugi, ef það tekst sem við öll vonum, munu flugvélar ganga fyrir sjálfbæru eldsneyti eða eldsneyti sem losar miklu minna en það sem nú er notað. Ég tel að þær breytingar sem hér er verið að gera séu einmitt þannig að þær þrýsti á þessar breytingar vegna þess að verðið mun stýra því hversu hratt þær verða gerðar. Já, markaðurinn stýrir aðgengi og verði að stóru leyti. Hvað geta stjórnvöld gert? Þau geta styrkt rannsóknir og nýsköpun á þessu og auðvitað, eins og hv. þingmaður bendir á, sett það í samhengi orkuöflunar hér á landi. Það er alveg rétt. En þá þarf líka að taka utan um það og meta hversu mikið af þeirri orkuöflun getur verið hér og hvernig við nýtum það. Ég geri mér ekki fulla grein fyrir því hvort ný tegund eldsneytis krefjist þess að þess verði alls aflað á Íslandi. Við erum að tala um alþjóðlegan flugrekstur og það er auðvitað verið að dæla í vélar á öllum flugvöllum í heimi. Ég treysti mér því ekki til að svara því hvaða áhrif það hafi á aðstæður á flugvellinum í Keflavík en ég er meira en til í að taka samtalið og rannsóknina á því hvernig við getum komist þangað að við tryggjum orkuskipti í flugi.

Herra forseti. Vél Virgin Atlantic sparaði um 70% í útblæstri. Það er staðan eins og hún er núna, það sem við köllum sjálfbært eldsneyti sem Boeing 787 Dreamliner flýgur á að fullu leyti stuðlar að 70% minnkun á útblæstri. Það sem við þurfum að gæta að hér er bara almennt hvernig við tryggjum samkeppnishæfni landsins varðandi flutninga í lofti og ég held að íslenskir flugrekstraraðilar hafi tekið mjög stór skref í innkaupum á vélum undanfarið og búið er að endurnýja flugflotann mikið. Við sjáum að á MAX-vélum minnkar útblásturinn kannski um 30, 35% á hvern sætiskílómetra. Play er með Neo-vélar, 320-seríuna, sem spara líka mikið í útblæstri miðað við hvernig verið hefur. En ég held að aðgengi sé mikilvægt - ég held að samkeppnishæfni flugvalla í framtíðinni muni tengjast þessu - að þessari íblöndun í gegnum sjálfbært flugvélaeldsneyti. Ég held að það sé mjög mikilvægt að tryggja þetta og að það verði raunverulega hluti af okkar loftslagsverkefnum, vegna þess að það er öllum ljóst í þessum sal hversu mikilvægt það er að hér séu góðar samgöngur. Flugið er í algjöru lykilhlutverki, við höfum minni áhuga á að sigla mjög langar leiðir yfir Atlantshafið allt árið um kring og í vetrarveðrum. Það þarf að tryggja þetta og auðvitað eru tækifæri í grænni orkuvinnslu fyrir flugið og rafeldsneytið, það hlýtur að vera eitt af þessum miklu tækifærum sem við höfum varðandi loftslagsmálin til framtíðar. Vonandi getum við stýrt þessu með nýsköpun, sem er auðvitað hvatinn á bak við kerfið; nýsköpun og þróun á sjálfbæru eldsneyti.

Frú forseti. Já, og það er auðvitað hárrétt að hvatinn á bak við kerfið er verðstýringin og það að setja gjald á losunarheimildir á markaði. Ég held að það séu mjög mikil tækifæri fram undan í orkuskiptum á þessu sviði eins og öðrum. Eins og hv. þingmaður bendir á, í þessu tilraunaflugi Virgin Atlantic, ef losunin minnkar um 70% þá sjáum við bara hvaða tækifæri eru fram undan í því. Ég segi nú ekki að menn séu að fara að hella matarolíu á vélarnar en það er hins vegar eiginlega ótrúlegt að við séum komin þangað. Það þýðir að með réttri stýringu og réttum hvötum frá stjórnvöldum getum við tekið stórstígum framförum á þessu sviði eins og öðrum. Í ljósi samkeppnishæfni er einmitt líka engin spurning um það, eins og fram hefur komið í umfjöllun nefndarinnar, að flugfélögin eru mjög meðvituð um þær breytingar sem er verið að ná með nýjum flugflota og um sparnaðinn og samdráttinn sem næst með honum og nýrri tækni. Ég held því að við séum þar öll að vinna að sama markmiði. En það þarf að gera það með réttar upplýsingar undir og leggja þær undirstöður með rannsóknum og líka með styrkingu þeirra svo að við getum tekið réttar ákvarðanir hér á löggjafarsamkomunni og nýtt okkur þau tæki sem við höfum ákveðið að nýta okkur, eins og viðskiptakerfið.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu sína og það að hún gerði grein fyrir fyrirvara sínum við nefndarálit meiri hlutans, sem er mjög gott. Mig langar að spyrja varðandi aðlögunina. Nú fær Ísland aðlögun út árið 2026 og það segir, með leyfi forseta, í nefndaráliti meiri hlutans: „Sú aðlögun sem samið var um tryggir samkeppnishæfni flugrekenda hér á landi út árið 2026 og var talin nauðsynleg vegna landfræðilegrar legu Íslands og mikilvægi flugsamgangna fyrir þjóðarbúskapinn.“ Þegar ég les þetta sé ég að búið er að tryggja aðlögun út árið 2006 og tryggja samkeppnishæfnina. Hvað gerist eftir árið 2026? Ég get ekki séð að það sé búið að tryggja samkeppnishæfni flugrekanda eftir árið 2026 og hún var talin nauðsynleg vegna landfræðilegrar legu Íslands. Sú landfræðilega lega er ekki að fara að breytast og mikilvægi flugsamgangna fyrir þjóðarbúskapinn er ekki að fara að breytast. Ég get því ekki séð annað en að hér sé verið að sparka dósinni á undan sér, eins og sagt er á enskri tungu. Líka er talað um ystu svæði og talað er um það í nefndarálitinu að t.d. Kanaríeyjar séu ysta svæðið innan Spánar. Það er talað um ystu svæði hér á landi. Ég get ekki séð annað en að landið sjálft, Ísland, eigi að flokkast með ystu svæðum. Það er heldur ekki hægt að bera okkur saman við Möltu og Kýpur þegar kemur að þessari aðlögun. Malta er í miðju Miðjarðarhafinu, þar er gríðarleg skipaumferð og flugsamgöngur og sama gildir um Kýpur. Spurning mín er þessi: 

Frú forseti. Ég hef ekki skilið þessa ákvörðun þannig að það sé vilji stjórnvalda eða þeirra sem styðja þetta frumvarp að ýta viðfangsefninu inn í framtíðina eða á undan okkur. Þess vegna er þetta aðlögun. Aðlögun þýðir það að flugrekstraraðilar og stjórnvöld eiga að laga sig að því að þessu verði hætt árið 2027. Það þýðir að það myndar þrýsting á reksturinn og myndar þrýsting á það að minnka losun, eins og fram hefur komið í umræðunni. Ég ætla nú að leyfa mér að hafa trú á því að aðlögunin sé alvörufyrirbæri sem snúist um aðlögun að breyttum aðstæðum, í ljósi þess að hagsmunagæsla stjórnvalda fór fram með þessum hætti á síðustu stundu eins og fyrir liggur. En þetta var það sem náðist samkomulag við. Svo get ég eiginlega ekki stillt mig um að nefna, af því að hv. þm. Eyjólfur Ármannsson nefnir ystu svæðin innan Evrópusambandsins, sem er vissulega rétt, t.d. Kanaríeyjar, að þar hafa aðildarríki ESB tryggt hagsmuni sinna ystu svæða með sæti sínu við borðið í Brussel. Við erum alltaf svolítið að koma í kjölfarið vegna þess að við erum ekki með í stefnumótuninni og ákvarðanatökunni frá upphafi.

Virðulegur forseti. Af svari hv. þingmanns hljómar þetta svoleiðis að við séum ekki að tryggja hagsmuni okkar nægilega vel, að Spánn hafi gert það betur varðandi Kanaríeyjar. Það er alveg hárrétt. Kanaríeyjar njóta nú þegar undanþágu og þurfa ekki að standa skil á losunarheimildum til ársloka 2030 vegna skipaflutninga frá Kanaríeyjum til Valencia á Spáni. Ég get ekki séð að við getum ekki gætt hagsmuna okkar í þessu máli þó svo að við séum hluti af Evrópska efnahagssvæðinu. Ég sé bara engan mun á því. Við eigum ekki að vera annars flokks borgarar og annars flokks ríki innan Evrópska efnahagssvæðisins. Við erum fullgildir aðilar innan Evrópska efnahagssvæðisins, svo það liggi alveg fyrir, og landfræðileg staða Íslands er ekki að fara að breytast og mikilvægi flugs er ekki heldur að fara að breytast í íslenskum þjóðarbúskap. Ég get ekki séð það öðruvísi, eins og ég las hér upp áðan, en að sú aðlögun sem samið var um tryggi samkeppnishæfni flugrekenda hér á landi út árið 2026. Eftir það er ekki búið að tryggja þessa samkeppnishæfni. Og varðandi aðlögun Íslands þá eru þrjú atriði talin upp í greinargerð með frumvarpinu, að Ísland geti framlengt núverandi kerfi endurgjaldslausra losunarheimilda út árið 2026. Ísland fær sömu sérlausn og Malta og Kýpur. Mér finnst ekki nægjanlegt að bera okkur saman við Möltu og Kýpur. Ég vildi frekar bera okkur saman við Kanaríeyjar. Ég hef nú komið til Möltu, hún er í miðju Miðjarðarhafinu og er miklu tengdari Afríku, svo ég tali ekki um Ítalíu og Evrópu. Líka þetta með flugtengingarnar. Flugtengingarnar okkar eru fyrst og fremst til Norður-Ameríku. Ég get því ekki séð annað en að þetta sé ekki fullunnið og tel að við eigum miklu frekar að horfa á ríki eins og Spán, sem hefur greinilega gætt hagsmuna Kanaríeyja, og við eigum að láta skilgreina okkur sem ystu svæði. Ég kaupi það ekki að við eigum að sætta okkur við að það hafi ekki náðst fullkomlega að gæta hagsmuna okkar. Það væri gott að heyra álit hv. þingmanns á þessu.

Frú forseti. Ég get í sjálfu sér alveg tekið undir þau sjónarmið þingmannsins að ríkisstjórnin hafi ekki verið að gæta hagsmuna Íslands innan EES eins og hefði kannski þurft. Þess vegna varð þessi redding á elleftu stundu, ef svo má segja, á fundi Ursulu von der Leyen og Katrínar Jakobsdóttur fyrr á þessu ári. Ég get því alveg tekið undir það að hagsmunagæslunni hafi ekki verið sinnt eins og þyrfti og það sýnir líka flýtinn á þessu máli og hversu seint það kemur inn. Hins vegar er verið að ræða hér um samkeppnishæfni að óbreyttum forsendum. Ég geri ráð fyrir því, eins og ég sagði áðan, að aðlögunin feli m.a. í sér að laga sig að breyttum forsendum sem taka við 2027. En ég er hrædd um að ég sé ósammála hv. þm. Eyjólfi Ármannssyni um það að við getum núna komið inn og sagt við Evrópusambandið: Við viljum sömu stöðu og ystu svæði ríkja innan Evrópusambandsins, af því að ég tel og held að það hefði þurft að koma fram miklu fyrr í ferlinu og einnig er ekkert endilega víst að á það verði hlustað nú eða fyrr vegna þess að við sitjum ekki við borðið. Við verðum einhvern veginn að fara að taka það alvarlega að það er munur á því að vera innan Evrópska efnahagssvæðisins og að vera aðildarríki ESB. Það að vera í EES fylgja mikil gæði og tryggir hagsmuni okkar á margan hátt. En það þýðir einfaldlega að við erum að taka við ákvörðunum, lagabreytingum og gerðum frá Evrópusambandinu sem við getum ekki haft áhrif á fyrr en, að mínu áliti, of seint í ferlinu.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að gera mál mitt langt þótt full ástæða væri til þess að fjalla um þetta með miklu lengri og ítarlegri hætti en hér hefur gefist kostur á. Á það hefur verið bent að hér hafi okkur verið settir ákveðnir afarkostir, með örfárra daga fyrirvara, að afgreiða málið með góðu eða illu. Það þýðir ekki að orðlengja það en þetta er afar niðurlægjandi staða, svo ekki sé fastar að orði kveðið, og menn geta reynt að hugga sig við það að hafa náð einhverjum fresti. En ég held í rauninni, eftir samtöl við forsvarsmenn flugfélaganna, að þeir bindi óraunhæfar vonir við það að hér muni einhverjir ráðherrar geta kippt í einhverja spotta. Við horfumst í augu við það að þetta er bókstaflega, eins ég hef áður sagt og kallað það, lengsta og tímafrekasta erindisleysa íslenskrar utanríkisþjónustu sem gerði sitt allra besta til að fá þessu breytt, fá samninga sem tækju mið af þeim miklu lengri vegalengdum sem við búum við hér á Íslandi heldur en þar sem þetta miðast fyrst og fremst að, í borgum innan Evrópu og meginlandsins þar sem hægt er að taka lestir og vera fljótur að því. Það að okkur hafi ekki tekist að ná neinu fram öðru en gálgafresti er því miður bara sorglegt. Þetta er sorgardagur, því miður, og að óbreyttu síðasti dagur þessa þings. Frá og með 1. janúar verður ekki aftur snúið. Þegar við fengum fulltrúa atvinnulífsins til að útskýra fyrir okkur hvað fælist í öllum þessum álögum, sektum og viðurlögum og öllu þessu, þá stóðu þeir bara á gati. Háupplýstir, hámenntaðir lögfræðingar voru búnir að rýna þetta og gátu ekki svarað neinu til um það. Þetta er blygðunarlaus skattlagning á íslenskan almenning undir því yfirskini að okkur beri að gjalda það dýru verði að vera föst í gamaldags jarðefnaeldsneyti. Ég hefði talið það alveg fullkomlega ásættanlegt ef valkosturinn væri til staðar að kaupa grænt eldsneyti versus það svarta. Þá mætti gjarnan beita okkur einhverjum sektum en sá valkostur er ekki til staðar, ekki enn, og hann hefði þurft að vera kominn fyrir löngu síðan eða alla vega áður en þessir afarkostir væru. Maður vissi alltaf að maður gat valið um að borga í Hvalfjarðargöngin eða keyra lengri hringinn, en Hvalfjarðarleiðin gjaldlögð án ganganna hefði verið fráleit. Nú horfumst við í augu við þessa stöðu. Hér er stjórnarmeirihlutinn að reyna að sefa þetta einhvern veginn og réttlæta og Evrópuflokkarnir að reyna að halda aftur af gagnrýni sinni til þess að Evrópusambandið líti nú ekki verr út en raun ber vitni. En ég segi bara: Hvað næst? Nú eru hinir allra heilögustu í bransanum að halda því fram að sauðkindin sé ábyrg fyrir kolefnisútblæstrinum og nautgripir. Verður þá landbúnaðurinn næstur til að þurfa að gjalda dýru verði sauðfjárbúskap og nautgriparækt, mjólkurbúskap? Úr því sem komið er ætla ég að leggja fram eina hugmynd og það er minn fyrirvari á því að tilheyra þingi sem lætur þetta yfir sig ganga. Nú hafa verið seld á undanförnum árum, fyrir milljarða, svokölluð upprunavottorð. Sumir kalla þau aflátsbréf. Íslendingar hafa verið að fá milljarða fyrir það að selja sína grænu áru úr landi. Þá legg ég til, rétt eins og fyrrum fjármálaráðherra, Bjarni Benediktsson, lagði til fyrir einhverjum misserum síðan, að það verði til þjóðarsjóður á Íslandi í krafti hins mikla gróða Landsvirkjunar sem við eigum öll. Látum þann góða þjóðarsjóð gefa okkur græna passa, okkur sem eigum hann - við eigum öll grænan passa í rassvasanum fyrir það eitt að hafa fjárfest í virkjunum og hvað það nú er - frá og með 2027. Til að þessar álögur lendi ekki beint á íslenskum almenningi þá skulum við framvísa þessum græna passa. Þá peninga sem annars væru að fara úr landi til einhverra subbukarla og -kerlinga í iðnaði í Evrópu eða annars staðar fengjum við að nota til þess að niðurgreiða óhjákvæmileg ferðalög okkar til útlanda. Hér er verið að bjóða upp á einhvers konar loftbrýr með takmörkuðum fjölda farmiða fyrir þá sem búa úti á landsbyggðinni. Við búum hér við endimörk hins byggilega heims. Seðlabankastjóra getur fundist ferðalög Íslendinga of tíð og of dýr en látum græna passann koma til móts við fólkið í landinu sem verið er að hlekkja um hálsinn á núna nýjar álögur, nýja skatta sem síðan renna beint í ríkissjóð Íslands án þess að það sé nokkuð tilgreint í hvað þeir eigi að fara. Þetta er minn versti dagur á Alþingi, virðulegi forseti. Ég harma það að við séum sett upp við vegg með þessum hætti og enginn frestur gefinn til umræðna. Fjölmiðlar á Íslandi hafa ekki almennilega kveikt á hversu alvarlegt þetta er. Þetta hefur ekki verið í almennri umræðu sem skyldi. Það er komið að okkur með mjög harkalegum og miskunnarlausum hætti í þessu: Þið skuluð bara borga, þegja og hlýða. Ég segi: Fáum þá grænu passana okkar bara strax upp á borðið og ef ríkisstjórnin treystir sér ekki í þessar samningaviðræður þá legg ég til að við leitum kannski til manna sem gátu tekið upp hart tal, „hard talk“ eins og það hét þá. Ólafur Ragnar Grímsson þurfti að svara fyrir íslensku ríkisstjórnina á sínum tíma þegar menn voru þar mállausir og ég gæti vel ímyndað mér að menn á borð við hann gætu náð einhverju máli á þessum þremur árum sem fram undan eru áður en við verðum tekin og látin hlíta þessum afarkostum.

Frú forseti. Mesta erindisleysa íslenskrar utanríkisþjónustu, sagði hv. þingmaður. Ég vil nú meina að það sé ekki rétt. Ég held að íslensk utanríkisþjónusta hafi staðið sig gríðarlega vel í þessu máli um þessar undanþágur sem fengust til að tryggja íslenska hagsmuni, sem eru gríðarlegir í fluginu eins og hv. þingmaður þekkir, reyndar hvergi meiri í flugrekstri í heiminum, eða a.m.k. í hinum vestræna heimi, miðað við landsframleiðslu. Ofan á þetta byggjum við síðan alla ferðaþjónustuna. Mér finnst því svolítið stóryrt að tala um mestu erindisleysu íslenskrar utanríkisþjónustu í tengslum við þetta mál. Þegar við erum að tala um EES-samninginn og íslenska flugið í dag þá verðum við hluti af Open Skies yfir Atlantshafið árið 2011. Evrópusambandið og Norður-Ameríka, Kanada, Bandaríkin og Evrópa, sömdu um Open Skies árið 2009 þannig að það væri hægt að fljúga hvert sem er þar á milli. Við verðum hluti af þessu árið 2011. Þetta er það sem bjó til, að ég hygg, þetta gríðarlega flug sem fór af stað á þessum tíma. WOW air byggðist upp úr þessu og flugfloti Icelandair stækkaði mikið og allur flugrekstur til allra þessara borga í Bandaríkjunum kom til vegna þessa. Þetta er flókið mál og ég er enn þá að vinna að skýrslubeiðni um það til að reyna að fá eitthvað frá stjórnsýslunni um hvernig þetta fór. Mér finnst líka subbukarla-eitthvað í Evrópu ekki vera alveg eðlileg nálgun. Flugfélögin eru með mjög skýrar umsagnir. Við sitjum báðir hv. þingmenn í umhverfis- og samgöngunefnd, fengum til okkar umsagnaraðila og umsagnir eru skýrar, bæði hjá Play og Icelandair, um mikilvægi þess að þetta sé klárað. Nú er hlutverkið það að ná einhverju um hvernig framhaldið verður. Ég hefði gjarnan viljað að Alþjóðaflugmálastofnunarleiðin um CORSIA hefði verið nálgunin en við getum farið í það í framhaldinu.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka þingmanninum fyrir innleggið hér. Ég vona að hann sé ekki að draga úr vigt orða fyrrum utanríkisráðherra, Þórdísar Kolbrúnar Reykfjörð Gylfadóttur, sem dró ekki úr þunga orða sinna þegar hún var að lýsa þessari stöðu sem við stæðum andspænis, að þetta væri bara eitt alvarlegasta mál sem hér hefði komið upp. Utanríkisþjónustan gerði sannarlega sitt allra besta. Það segir kannski ekki neitt um hana heldur um hörkuna sem við blasir í Evrópu. Þá segi ég enn og aftur: Hvað næst? Hvað láta þau sér detta í hug næst? Og þótt það sé ekki fallegt orð að tala um subbukarla þá erum við að tala um þá sem knýja sinn iðnað með kolum og sín orkuver. Þar er hægt að kaupa sér hreina áru frá Íslandi. Ég segi: Þeir grænu passar skulu þá bara fara til okkar sem eigum þá grænu áru og þá grænu passa og niðurgreiða þau ferðalög sem við teljum nauðsynlegt að við förum í, vegna þess að þessi skattlagning, sem þetta er - blygðunarlaus skattlagning - er ekki komin til fullrar þyngdar eða alvarleika fyrr en í lok árs 2026. Ég held að flugfélögin séu fyrst og fremst að horfa á þetta losunarheimildabix allt saman, sem er auðvitað samkeppnismál fyrir flugfélögin og hefði verið skaðræði að íslensk flugfélög hefðu ekki fengið aðild að, og þess vegna erum við að hlaupa hér og reyna að klára þetta. Þetta er hlandsprengur, svo ég noti nú annað ljótt orð. Þetta eru ekki falleg vinnubrögð. Þetta eru ekki réttlát, sanngjörn eða heiðarleg vinnubrögð, hvorki af hálfu Evrópusambandsins og allra síst tel ég að við eigum að sitja þegjandi undir því að svona sé staðið að jafn alvarlegum málum og þessu.

Frú forseti. Ég vil ítreka mikilvægi þess sem var gert og hefur unnist á síðustu árum. Við fengum í gögnum hjá þinginu, ég held að þau séu opinber og allt það, hvað það myndi þýða ef við myndum ekki ná þessum samningi sem við náðum. Mig minnir að það hafi verið sirka 38 evrur á fluglegginn sem yrðu til. Það sem við erum að fást við hér er að meðaltalsflugleggurinn til Evrópu frá Íslandi er 2.200 km. Innan Evrópu er hann 700–800 km. Við vorum og höfum verið að reyna að fá það fram að menn virði þessa landfræðilegu stöðu okkar hér í norðvesturhluta og á nyrstu mörkum Evrópu. Það er það sem náðist og þess vegna held ég að sé bara best, í staðinn fyrir að vera með gífuryrði og nota alla frasana, að það sé verkefni okkar næstu þrjú árin, fram að 1. janúar 2027, að ná viðeigandi lausn í þessu máli. Það er verkefnið núna. Ég vona að íslensk stjórnvöld og við tökumst á við það verkefni. Í grunninn snýst þetta um að viðhalda samkeppnisstöðu landsins sem snýr að flugrekstri og samgöngum til og frá landinu. Flugið er okkar langmesta og mikilvægasta leið. Það er það sem við erum að vinna með. Með því að afneita þessu öllu saman, og það kemur alveg fram í umsögnum flugfélaganna, þá fyrst lendum við í mjög alvarlegum vandamálum. Þá mun þessi flugrekstur dragast saman um tugi prósenta mjög hratt. Það er bara þannig. Þetta yrði gríðarlegt áfall fyrir þessa starfsemi. Þannig verðum við að nálgast það sem snýr að þessum málum. Eins og ég sagði áðan um Open Skies þá er það sami samningurinn og í gegnum EES-samninginn, þar sem er verið að fást við mál frá báðum - við þurfum kannski líka að efla umræðu um þýðingu þess samnings fyrir íslenskt samfélag frá því árið 2011 

Ég get verið sammála hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni um mikilvægi ferðaþjónustunnar og mikilvægi flugsins fyrir okkar efnahag hér. Þetta var nú það sem bjargaði okkur eftir bankaklúðrið allt saman 2008. Aðspurður sagði forsvarsmaður annars flugfélagsins sem sótti umhverfis- og samgöngunefnd heim: Hvað myndi þetta þýða frá og með 2027 að óbreyttu? Ef okkur tækist nú ekki að gera það sem okkur tókst ekki í fyrra, á þessu ári og núna þá væru þetta, fyrir Evrópu og Ameríku og til baka, allt að 30.000 kr. á legginn, 30.000 kr. til viðbótar við það verð sem er í dag. Ég held að við þurfum að horfast í augu við að það eru umtalsverðir peningar. Þess vegna segi ég, að fenginni þessari reynslu af samningaviðræðum með bestu manna atfylgi og kvenna sem leiddi okkur bara til þess að fá gálgafrest, og þessi tími er fljótur að líða: Ókei, bestu samningamenn gera sitt besta í þrjú ár og sjáum hvað gerist. Þá minni ég enn og aftur á lausn sem heitir grænn passi, sem við eigum sem kjósum að búa á Íslandi og var nú upphafið að því að hér var byggð fest á þessu landi, að hér ruku upp gufur af heitu vatni og menn sáu fram á þá kosti. Alltaf var líka talað um að þegar væri búið að niðurgreiða byggingu þessara virkjana á Íslandi þá skyldi almenningur fá raforkuverðið á kostnaðarverði. Ekki hefur það gengið eftir, því miður, en höldum okkur við hugmyndina um grænu passana. Það er þá einhver krókur á móti bragði sem gæti gert okkur kleift að lifa eðlilegu lífi án frekari íþyngjandi álaga.

Frú forseti. Ég ætla í þessari fyrstu ræðu minni þar sem við ræðum frumvarp til laga um viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir, að reyna að ná utan um stóru myndina, aðdragandann, verklagið, ógnanirnar sem við stöndum frammi fyrir í tengslum við málið og hvernig það er innleitt. Síðan ætla ég að reyna að draga fram sjónarmið sem komið hafa fram, annars vegar hjá aðilum sem undir kerfið munu falla og öðrum eftir atvikum og sömuleiðis draga fram og benda á og ræða um þær ákvarðanir sem þegar hafa verið teknar af félögum sem undir þetta kerfi og regluverk falla og með hvaða hætti það endurspeglar það sem bíður okkar að kerfinu innleiddu. Fyrst varðandi verklagið þá verð ég að segja að það er algert reginhneyksli að við fáum þetta mál inn í þingið þegar ellefu þingdagar voru eftir samkvæmt starfsáætlun og það bættist við einn, tólf þingdagar er svigrúmið sem þingið og þingnefnd fékk með styttum umsagnartíma aðila. Einn lykilaðili sem kom fyrir nefndina, að beiðni hennar sjálfrar, í raun krossaði sig og vottaði þingmönnum samúð hvað það varðaði að þurfa að setja sig inn í málið og reyna að átta sig á áhrifum þess á svo stuttum tíma því að í raun væri það ekki hægt, ekki bara vegna tímaskortsins heldur líka vegna þess að upplýsingar beinlínis vantaði sem nauðsynlegar eru til að glöggva sig á áhrifum regluverksins. Hér er mál þar sem eru innleiddar 14 gerðir, sumar nýjar, sumar eldri og uppfærðar. Við erum fyrst og fremst að ræða tvær þeirra, reglur sem snúa að umhverfissköttum sem á að leggja á flug, millilandaflug, og umhverfissköttum sem á að leggja á millilandasiglingar. Það blasir við öllum að þetta eru lykilþættir í íslensku samfélagi og með það í huga hver landfræðileg lega Íslands er þá eru þessar samgöngur og flutningaleiðir alfa og omega alls þess sem varðar utanríkisviðskipti okkar og flutning fólks og vara til og frá landinu. Ég verð að ítreka hér aftur áhyggjur mínar af því að okkur hafi að sáralitlu leyti gefist svigrúm til að greina aðra þætti frumvarpsins heldur en þessa tvo sem ég nefni hér og þeir svo fjarri því að vera greindir með fullnægjandi hætti að mínu mati. Okkur hefur orðið tíðrætt hér í þingsal um þetta samkomulag sem hæstv. forsætisráðherra og Ursula von der Leyen, framkvæmdastjóri ráðherraráðsins, ef ég man titilinn rétt, gerðu hér í aðdraganda Evrópuhátíðarinnar í Hörpu. Það verður að halda því til haga, eins og hv. þm. Jakob Frímann Magnússon gerði áðan, að það samkomulag, sem er dálítið eins og að pissa í skóinn sinn, var gert í kjölfar, eins og ráðherrar höfðu lýst, mestu aðgerðar íslenskrar utanríkisþjónustu seinni tíma til að koma sjónarmiðum Íslands á framfæri. Árangurinn af þeirri stóru aðgerð sem hafði tekið langan tíma var enginn. Það er bara það sem hæstv. ráðherrar hafa sagt okkur frá hér í þinginu og í viðtölum í fjölmiðlum, hafa lýst miklum vonbrigðum með það hversu lítinn skilning Evrópusambandið sýndi sjónarmiðum Íslands. En síðan er kokkuð upp þessi tillaga sem þær semja um, hæstv. forsætisráðherra og Ursula von der Leyen, í kaffiboðinu í ráðherrabústaðnum. En það sem fæstir átta sig á eða muna eftir, eftir atvikum, kemur fram á bls. 29 í frumvarpinu, þ.e. hvað stendur í þessu samkomulagi. Þetta er allt saman tiltölulega skýrt og Evrópusambandið lítur svo á að málið sé afgreitt. Það er þessi aðlögun í gegnum 2025 og 2026 og 1. janúar 2027 tekur kerfið við íslenskum flugrekendum eins og það er, rétt eins og kerfið tekur við íslenskum skipafélögum eins og það er núna um áramótin. Ég fer í það á eftir. Mér finnst nauðsynlegt að rifja upp út á hvað þetta samkomulag gengur. Á bls. 29 í bókinni sem rammar inn þetta frumvarp er sagt frá þessari sérstöku aðlögun fyrir Ísland: „Íslensk stjórnvöld gerðu samkomulag við framkvæmdastjórn Evrópusambandsins um aðlögun Íslands við ákvæði tilskipunar (ESB) 2023/958. Hagsmunir Íslands í málinu sneru að því að jafna samkeppnisstöðu þeirra flugfélaga sem fljúga til og frá Íslandi og þeirra flugfélaga sem fljúga um aðra flugvelli innan Evrópska efnahagssvæðisins en flugleiðir til Íslands eru mun lengri en meðalflugvegalengd á milli annarra flugvalla innan Evrópu. Aðlögun fyrir Ísland felur nánar tiltekið í sér að: 1. Ísland getur framlengt núverandi kerfi endurgjaldslausra losunarheimilda út árið 2026 þegar endurgjaldslausri úthlutun losunarheimilda verður hætt innan Evrópska efnahagssvæðisins.“ Um þetta er það að segja að þetta er tímabil sem kerfið er í aðlögun hvort sem er, gagnvart þeim aðilum sem undir það falla. Ég hef ekki fengið greiningu á því hver viðbótarávinningur íslenskra stjórnvalda er innan þessa tímaramma en í stóru myndinni, fyrir Evrópusambandið, þá skipti þetta engu máli. Þetta var ódýrt, þetta var hundur að henda í borðið. En það var mikið með þetta gert. En hver er síðan staðreyndin? Hvað tekur við? Þann 1. janúar 2027 tekur kerfið við eins og það er. Það er á engan hallað þegar sérstaklega eru rifjuð upp ummæli hæstv. núverandi fjármálaráðherra, Þórdísar Kolbrúnar Reykfjörð Gylfadóttur, sem lýsti þessu sem stærsta hagsmunamáli og flóknasta sem á fjörur utanríkisþjónustunnar hefði rekið á seinni tímum og efnahagslega er sennilega nokkurn veginn sama hversu langt aftur við förum. Svo er það liður nr. 2: „Ísland fær sömu sérlausn og Malta og Kýpur varðandi 100% endurgreiðslu á verðmun á öllu sjálfbæru flugvélaeldsneyti og jarðefnaeldsneyti.“ Um þetta segir m.a. í umsögn Icelandair sem barst umhverfis- og samgöngunefnd 7. desember sl., með leyfi forseta: „Í dag er mjög svo takmarkað framboð í heiminum af SAF“ - þ.e. sjálfbæru flugvélaeldsneyti - „en hlutfall þess er einungis 0,1% af öllu eldsneyti sem notað er í flugi og verðið allt að áttfalt hærra.“ Er þetta lausn sem er boðlegt að setja inn í samkomulag sem þetta þegar valkosturinn er ekki til staðar, þ.e. að segja að 0,1% af þessu sjálfbæra flugvélaeldsneyti spili eitthvert hlutverk í heildareldsneytisnotkun flugflotans sem fer hér yfir Atlantshafið og víðar? Þetta er auðvitað einhver þvæla og fullkomin sýndarmennska. Nú þegar er verðið orðið áttfalt hærra heldur en á hefðbundnu flugvélaeldsneyti og það mun bara gírast upp jafnt og þétt eftir því sem kröfurnar um íblöndun verða hærri hlutfallslega. Hér er sömuleiðis varað við því að það litla eldsneyti sem er til þessarar gerðar verði ekki í boði á Íslandi og að þar með verði óvissa uppi, eins og segir hér, með leyfi forseta: „Óvissa er til staðar varðandi ákvæði samkomulagsins um aðlögun Íslands og möguleika á að fá 100% endurgreiðslu í formi losunarheimilda á verðmun á öllu sjálfbæru flugvélaeldsneyti og jarðefnaeldsneyti á flugvöllum á Íslandi. Verði SAF ekki afgreitt í dreifikerfi eldsneytis á Keflavíkurflugvelli mun aðgengi íslenskra flugfélaga að endurgreiðslu ekki vera til staðar.“ Þetta er búið að binda okkur inn í og umlykja slíkum húrrahrópum að það er eins og önnur eins viðskiptasnilld hafi aldrei áður rekið á fjörur okkar hvað varðar þann samning sem forsætisráðherra og von der Leyen gerðu í ráðherrabústaðnum. Það er auðvitað bara þannig að það er búið að plata okkur. Það er búið að plata okkur inn í þetta kerfi Evrópusambandsins sem er hannað utan um hagsmuni þjóða sem eru allt aðrir hagsmunir heldur en við höfum hér á Íslandi. Hér er kerfi sem er ætlað til þess að troða fólki sem vill ferðast með flugvél í járnbrautarlest. Það er bara sagt eins og það er. Það er verið að búa til kerfi sem er ætlað til þess að troða fólki sem vill fljúga í járnbrautarlest. Slíkar höfum við ekki hér á landi, hvorki innan lands né milli landa. Það er alveg fráleitt fyrir Ísland, sem er í raun fremst allra þjóða og hefur verið það lengi í að nýta endurnýjanlega orku til að hita heimili og knýja áfram það sem knúið er áfram með rafmagni, að við finnum okkur í þeirri stöðu að ætla að skerða samkeppnisstöðu landsins stórlega með því að undirgangast þetta regluverk. Hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson hefur komið í nokkur andsvör hér fyrr í dag og það var svo mikill munur á tóni hv. þingmanns í andsvörum gagnvart hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni annars vegar og hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur hins vegar að manni datt helst til hugar að hann hefði verið þvingaður til að samþykkja lög á verkfall flugvirkja á milli andsvara. En hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson hafði nú jafnað sig fyrir næsta andsvar sem var á pari við það sem veitt var til hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, þegar hann fór í andsvar við hv. þm. Jakob Frímann Magnússon sem mæltist vel hér í ræðu sinni. En þá kem ég að 3. lið sérstöku aðlögunarinnar fyrir Ísland þar sem segir, með leyfi forseta: „Í skýrslu framkvæmdastjórnarinnar (ESB) skv. 5. mgr. 10. gr. ETS-tilskipunarinnar verður árið 2026 lagt mat á flugtengingar Íslands að teknu tilliti til samkeppnisstöðu, hættu á kolefnisleka auk umhverfis- og loftslagsáhrifa og þeirra aðlagana sem koma fram í ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um upptöku tilskipunar 2023/958. Þetta mat mun varða veginn í viðræðum um breytingar á ETS-kerfinu.“ Þetta mat sem á að fara fram árið 2026 á að varða veginn í viðræðum um breytingar á ETS-kerfinu. Þetta er auðvitað bara eitthvert „jargon“, virðulegur forseti. Það á að fara í gegnum eitthvert mat árið 2026 og við vitum nú á hvaða hraða samningamenn Evrópusambandsins hreyfa sig þegar þeir ætla ekki að ná árangri. Ég er hræddur um að þeir sem fá þetta verkefni í hendurnar fyrir hönd íslensku þjóðarinnar verði teymdir á asnaeyrunum þarna fram undir nóvember, desember 2026 og þá verði býsna mörg sund lokuð gagnvart því að verja íslenska hagsmuni. Þetta er partur af því með hvaða hætti svona regluverki tekst að hræða líftóruna úr fyrirtækjum og rekstraraðilum sem undir regluverkið heyra. Ég mun koma betur inn á umsögn Icelandair í síðari ræðum en í umsögninni og öðrum umsögnum mörgum hverjum er lýst yfir mikilli varúð gagnvart því sem bíður ef kerfið tekur við 1. janúar 2027 eins og það er. En lokamálsgreinin sem hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson hefur mikinn áhuga á að lesa upp úr undirstrikar hvað það kerfi sem búið er að þvæla okkur inn í setur fyrirtæki eins og Icelandair og Play í viðkvæma stöðu. Ég held að fyrirtækin hreinlega þori ekki öðru en að kyngja þessu eins og það er núna í þeirri von að einhvern veginn reddist þetta fyrir árslok 2026. En miðað við það hvernig 3. liðurinn er teiknaður upp hérna þá finnst mér ekki skína í gegn mikill áhugi á raunverulegri uppstokkun. Þá væri líka sú vinna í gangi miklu fyrr heldur en á árinu 2026 gagnvart einhverju sem tekur gildi 1. janúar 2027. Það var í þessu samhengi sem við þingmenn Miðflokksins settum fram óskir okkar eða kröfur eftir atvikum, eftir því hvernig við lítum á það, við skulum kalla það óskir og ég er ánægður með að hv. umhverfis- og samgöngunefnd hafi fallist á sjónarmið þar að lútandi, þar sem við óskuðum eftir því að inn í bráðabirgðaákvæði yrði settur mekanismi þar sem stjórnvöldum yrði uppálagt að upplýsa þingið um undirbúning fyrir þessar samningaviðræður, hvernig hann gengi og hvernig á honum væri haldið og sömuleiðis þau áhrif sem kerfið hefði haft á fyrstu stigum eftir að það er innleitt á þessum undanþágutíma. Það segir í þessu ákvæði til bráðabirgða, með leyfi forseta: „Lögð er til breyting um að við lögin bætist ákvæði til bráðabirgða. Er lagt til að ráðherra skuli fyrir árslok 2024 og 2025 gefa Alþingi skýrslu um efnahagsleg áhrif ETS-kerfisins á Ísland, þar á meðal hvort Ísland njóti ekki aðlögunar í samræmi við samkomulag við framkvæmdastjórn Evrópusambandsins. Í skýrslunni skulu koma fram upplýsingar um viðræður við Evrópusambandið vegna aðlögunar gagnvart öllum breytingum á regluverki ESB með losunarheimildir og með hvaða hætti best verður tekið tillit til sérstöðu Íslands, meðal annars vegna landfræðilegrar legu, auk annarra þátta sem kunna að varða hagsmuni Íslands þegar aðlögun í flugi, samkvæmt ákvæðum laganna, lýkur. Ásamt því skal annars vegar koma fram í skýrslunni mat á umfangi áhrifa á aðlögunartíma og hins vegar hvort óbreytt kerfi bíði íslenskra flugrekenda 1. janúar 2027, með tilliti til efnahagslegra hagsmuna þjóðarinnar og rekstrarlegra skilyrða flugrekenda. Markmið tillögunnar er að Alþingi verði upplýst tímanlega um undirbúning og eftir atvikum viðbrögð íslenskra stjórnvalda gagnvart viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir og innleiðingu þess. Ásamt því að mat á umfangi áhrifa aðlögunartíma annars vegar og ef óbreytt ETS-kerfi bíður íslenskra flugrekenda 1.janúar 2027 og hver áhrif af því yrðu fyrir efnahagslega hagsmuni þjóðarinnar og rekstrarleg skilyrði flugrekenda.“ Það sem við vildum ná fram með þessu, sem kemur fram í nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar, er að við hefðum tækifæri til að ná í skottið á stjórnvöldum gagnvart því hvernig þetta gengi fram þegar blasti við að málið yrði keyrt hér í gegnum þingið með þeim hætti sem ég lýsti í upphafi ræðu minnar. Ég held að það sé algjört lykilatriði fyrir okkur, ef mál þróast með þeim hætti sem ég óttast að verði raunin, að við verðum tilbúin til að stíga tímanlega inn í. Þess vegna settum við inn hér árslok 2024 og árslok 2025 sem er ári áður en aðlögunartíminn klárast. Svo verða þessi mál auðvitað í gegnum árið 2026 bara almennri umræðu undirorpin, hefðbundnum skýrslubeiðnum og fyrirspurnum og þar fram eftir götunum. En þarna er búið að setja stjórnvöld í þá stöðu að þurfa að standa fyrir máli sínu a.m.k. einu sinni innan þess kjörtímabils sem nú stendur ef þessi ríkisstjórn skakklappast til loka september 2025, sem eru allar líkur á, þykir manni. Með því að draga slíkar upplýsingar fram þá teljum við að líkurnar aukist á því að við getum undirbúið viðbrögð sem ég tel miklar líkur á að verði nauðsynlegt að grípa til, stefni í það að 1. janúar 2027 taki regluverkið við eins og það er og mæti íslenskum flugrekendum með mjög alvarlegum áhrifum vegna þess að landfræðileg staða Íslands orsakar það að miklu meiri kostnaður fellur á íslensk flugfélög heldur en þau sem fljúga beint yfir Atlantshafið. Það mun stórraska flugrekstri hér á Íslandi; draga úr framboði, hækka verð flugmiða og svo mætti áfram telja. Það er auðvitað stefna Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs þannig að ég hef mikinn skilning á því að þeim flokki sé áfram um að þetta verði innleitt með sem mest íþyngjandi hætti. En það breytir því ekki að það getur ekki verið stefna ríkisstjórnarinnar að valda íslensku samfélagi sem mestu tjóni með þessari innleiðingu. Ég á umtalsvert mörg atriði eftir til að fara inn á og bið því hæstv. forseta að setja mig aftur á mælendaskrá og ég mun koma þeim sjónarmiðum að jafnt og þétt hér á næstunni.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir sína ræðu, ég missti reyndar aðeins af fyrri partinum, það er ekki gott. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni fyrir andsvarið. Fyrst er það að segja að tækifærin hvað varðar aukna græna orkuframleiðslu eru hverfandi undir stjórn núverandi ríkisstjórnar. Ég hef lýst miklum áhyggjum af því og ég veit að hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson deilir þeim áhyggjum en hann styður nú samt þessa ríkisstjórn sem kemur hér engu í verk. Það væri kannski áhugavert ef hv. þingmaður færi hér í ræðu á eftir og útskýrði hvaða leið væri fær til að nýta þessi tækifæri eins og staðan lítur út núna. Við vorum að ræða í gær sérstök lög um skömmtunarstjóra rafmagns á Íslandi og hv. þingmaður stendur hér og talar um stórkostleg tækifæri í grænni orkuframleiðslu fyrir afhendingu eldsneytis á Keflavíkurflugvelli. Icelandair kemur nú bara beinlínis inn á það umsögn sinni, eins og ég kom inn á í ræðu minni, með leyfi forseta: „Í dag er mjög svo takmarkað framboð í heiminum af SAF en hlutfall þess er einungis 0,1% af öllu eldsneyti sem notað er í flugi og verðið allt að áttfalt hærra.“ Síðan segir áfram, með leyfi forseta: „Óvissa er til staðar varðandi ákvæði samkomulagsins um aðlögun Íslands og möguleika á að fá 100% endurgreiðslu í formi losunarheimilda á verðmun á öllu sjálfbæru flugvélaeldsneyti og jarðefnaeldsneyti á flugvöllum á Íslandi.“ Það er auðvitað bara vegna þessarar stöðu sem uppi er. Varan sem er andlag þessa regluverks er ekki til. Hún er ekki til og verður ekki til á Íslandi ef hæstv. ríkisstjórn heldur áfram að þvælast fyrir aukinni orkuframleiðslu. En varðandi áhrifin á íslenska flugrekendur, afsakið, ég verð að koma inn á það aftur í seinna andsvari, þá liggur fyrir með losunarheimildirnar að næsta ár er ekki undirorpið þessum viðbótarheimildum árin 2025 og 2026, þannig að það getur ekki haft nein raunveruleg áhrif. Hitt atriðið sem snýr að þessu sjálfbæra flugvélaeldsneyti er að það er ekki til og 

Frú forseti. Þetta er kannski smá spurning um víðsýni. Það þýðir ekki bara að hugsa alltaf í núinu. Það er náttúrlega verið að stefna að því að framleiða sjálfbært flugvélaeldsneyti og er gríðarleg vinna í því. Ég benti fyrr í umræðunni á það að fyrir um þremur, fjórum vikum kannski þá flaug Virgin Atlantic frá London til Bandaríkjanna á sjálfbæru flugvélaeldsneyti í fyrsta skipti yfir Atlantshafið, þetta var tilraunaflug, bara flugmenn um borð og kannski einhverjir áhafnarmeðlimir en ekki farþegar, þannig að menn eru byrjaðir að prófa þetta. Það eru þrjú ár í það sem við erum að tala um og ég ræddi einmitt hér áðan í andsvörum að ég hefði ekki trú á því að við yrðum komin með það magn sem við þyrftum 1. janúar 2027. En ég vil gjarnan að hlutum verði þannig komið fyrir á Íslandi að við verðum framtíðarframleiðslustaður fyrir flugvélaeldsneyti. Það snýr náttúrlega að því að hér erum við með gríðarlega mikilvægan flugrekstur, hvergi efnahagslega mikilvægari í hinum vestrænu löndum heldur en á Íslandi, gríðarlega stór og mikill þáttur í okkar atvinnulífi og landsframleiðslu, gjaldeyristekjum og hvernig sem við lítum á það. En aðalspurningin, og það var kannski það sem ég saknaði svolítið í svarinu til að geta tekið það fyrir aftur og fá „feedback“ fyrir annað andsvar, 

Við verðum Kúba norðursins.

Nei, ég er ekki þar. Hvaða áhrif hefði það að mati þingmannsins? Það er mjög mikilvægt að hv. þingmenn Miðflokksins hafi svar við því, hvað það myndi þýða. Það þýðir ekki alltaf að gagnrýna, það þarf líka að ræða hver veruleiki hlutanna er og hvað gerist í framhaldinu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er alveg sérstök ósvífni að ætla að þrengja að okkur hvað gagnrýni á þetta mál varðar vegna þess með hvaða hætti ríkisstjórnin hefur haldið á því. Það er alveg sérstök gerð af ósvífni. Og spurningin um víðsýni sem hv. þingmaður kom inn á hér áðan þegar ríkisstjórnin hefur ákveðið að hoppa á vagn Evrópusambandsins í þessu delluverki sem gengur út á það að troða fólki sem vill fljúga í járnbrautarlestir - hver er víðsýnin í því, hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson? Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um að það væri mikið til vinnandi að hér yrði mikil framleiðsla á grænu eldsneyti til langrar framtíðar sem m.a. yrði nýtt á flugvélar sem hér fara um. En gerum það þá bara. Við þurfum ekki að undirgangast þetta delluregluverk með stórkostlegu tjóni. Hv. þingmaður er bara heiðarlegur með það að þetta eldsneyti verður auðvitað ekki til þegar þetta regluverk verður innleitt eins og það er.  En til þess að koma inn á það sem hv. þingmaður spurði um, hvað svo, hvað gerist verði þetta ekki innleitt núna um áramótin, þá kom ég inn á það í undir lok fyrra svars míns að varðandi þessa tvo þætti, annars vegar losunarheimildirnar, þá höfum við alveg tíma til að glöggva okkur betur á þessu máli inn í næsta ár vegna þess að viðbótarheimildirnar falla undir 2025 og 2026, ekki 2024 sem er u.þ.b. að ganga í garð. Og varðandi jarðefnaeldsneytið þá er það ekki til. 

Frú forseti. Hér í annarri ræðu minni um þetta hneyksli sem er þessi tilraun ríkisstjórnarinnar og meiri hlutans hér á Alþingi til að keyra í gegnum þingið 14 ákvarðanir Evrópusambandsins, ætla ég að halda mig við flugmálið, þ.e. nýju flugskattana, refsigjöldin á almenning fyrir að ferðast og ræða áfram orsök og afleiðingar þess. En hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson kallaði eftir skýrri tímalínu og það er sjálfsagt að verða við því svoleiðis að fyrstu mínúturnar, frú forseti, fara í að rekja tímalínu málsins, helstu þætti. Vandinn byrjaði þegar ríkisstjórnin ákvað að elta Evrópusambandið í sínu regluverki hvað varðar umhverfis- og loftslagsmál, regluverk sem féll utan EES-samningsins. Þessi ríkisstjórn ákvað að elta og helst að reyna að toppa Evrópusambandið. Það hefur reyndar allt gengið út á það hjá þessari ríkisstjórn, ekki aðeins að innleiða allt að fullu í dellumakarí Evrópusambandsins í málaflokknum heldur reyna að toppa þetta. Þetta ræddi ég oft við hæstv. forsætisráðherra í byrjun síðasta kjörtímabils sem þá þóttist ekki kannast við að vera elta Evrópusambandið en það var líklega vegna þess að ríkisstjórnin var í því að reyna að ganga lengra. Svo höfum við séð ítrekað og aftur að ríkisstjórnin rökstyður ákvarðanir sínar í loftslagsmálum með því að það þurfi að fylgja Evrópusambandinu í málaflokknum. En jæja, þarna var hún búin að setja sig og landið í erfiða stöðu þegar Evrópusambandið tekur upp á því að vilja innleiða enn nýja skatta og gjöld, ný refsigjöld á almenning í Evrópu fyrir að vera til og fær víðtækar hugmyndir um það hvernig hægt sé að fá fólk til að haga sér öðruvísi, m.a. með áformum um, eins og komið hefur fram hér fyrr í umræðunni, að hálfneyða fólk til þess að hætta að ferðast með flugvélum. Vel að merkja, þetta er nú líklega það fólk sem ferðast einna mest af öllum í heiminum í flugvélum og þá yfirleitt einkaflugvélum, fólkið sem tekur þessar ákvarðanir. En það þykir ekki viðeigandi fyrir almenning að vera að fljúga þannig að lagt er á ráðin um það að pína almenning til þess að nota aðra samgöngumáta; hlaupahjól eða járnbrautarlestar eða eitthvað slíkt, almenningssamgöngur í Evrópu. Svo er þessi krafa, ásamt mörgu öðru sem ég mun koma inn á hérna í seinni ræðu, gerð til Íslands líka. Ríkisstjórnin bregst við þeirri kröfu með því að benda á hið augljósa, að aðstæður á Íslandi séu allt aðrar en í Evrópu. Við getum ekki ferðast til annarra landa með góðu móti nema með flugi og við séum með gríðarlega mikilvægan flugrekstur og ferðaþjónustu, eins og hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson hefur oft nefnt, sem er alveg rétt, í okkar hagkerfi og loks séum við tengimiðstöð hér í Atlantshafinu milli vesturálfu og Evrópu, raunar Asíu að einhverju leyti líka. Þessi áform Evrópusambandsins muni rústa þeirri stöðu og hækka mjög allan kostnað íslensks almennings sem gæti látið sér detta í hug að ferðast til útlanda, hafandi ekki aðgang að járnbrautarlest sem gengur til Evrópu. Ráðherrar gengu svo langt, eins og hæstv. núverandi fjármálaráðherra, að segja þetta vera erfiðasta mál sem við höfum staðið frammi fyrir í samskiptum við Evrópusambandið eða vegna EES-samningsins. Aðrir ráðherrar tóku undir þetta og hér komu hv. þingmenn stjórnarflokkanna, ekki hvað síst kannski hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson, og lýstu gríðarlegum áhyggjum af því í hvað stefndi og það yrði ekki við það unað. En þrátt fyrir tiltölulega afdráttarlausar yfirlýsingar þá hafði maður smáhnút í maganum, þekkjandi þessa ríkisstjórn. Ég rakti það hér oftar en einu sinni í ræðum og í viðtölum og skrifum að það sem ég óttaðist mest væri að þetta væri bara einhver sýndarmennska eins og við sjáum svo oft frá þessari ríkisstjórn og svo myndu menn finna einhverjar tylliástæður til að geta sagst hafa náð árangri, t.d. - og ég nefndi þetta, frú forseti - að segjast hafa fengið einhvern frest. Jæja, hvað kom svo á daginn? Þegar Evrópumannahátíðin mikla var haldin hér með ærnum tilkostnaði þá mátti ekki skemma þá gleði. Ég er enn að rekja tímalínuna, frú forseti, til að bregðast við beiðni hv. þm. Njáls Trausta Friðbertssonar. Þegar þær hittast, Katrín Jakobsdóttir, hæstv. forsætisráðherra, og Ursula von der Leyen á stuttum kaffifundi í ráðherrabústaðnum er svo boðað til blaðamannafundar til að tilkynna um stórkostlega niðurstöðu. Það væri búið að leysa málið. Hver var lausnin? Jú, hún átti að vera sú að Ísland fengi frest. Þetta var nú reyndar kallað undanþága, einhverjir fjölmiðlar a.m.k. misskildu málið og birtu fyrirsögn um að Ísland hefði fengið undanþágu. En það var ekki svo. Ísland hafði fengið þarna þriggja ára frest áður en hörmungarnar allar myndu ríða yfir. Það vildi nú svo til með þessi þrjú ár að það var einmitt aðlögunartíminn sem var hvort eð er gert ráð fyrir fyrir öll lönd sem undir þetta myndu heyra. En þarna var þessu lýst sem einhvers konar sigri í málinu, að fá þennan frest. Og hvað gerist eftir það? Ja, það tekur við allur hryllingurinn sem hæstv. ráðherrar þessarar ríkisstjórnar voru búnir að vara okkur við og flugrekendur og aðrir, nema, til að forðast að þurfa að svara því, því er bætt inn að hægt sé að endurmeta málið. Ef ekki verði búið að gera ásættanlegar ráðstafanir þegar fresturinn rennur út, ef Evrópusambandið verði ekki búið að gera það sem við teljum þurfa þá sé ákvæði um að við getum byrjað að ræða málið aftur. Enginn réttur hjá okkur, við bara ákveðum að við megum byrja að tala um málið þegar það er í rauninni orðið of seint að ræða það. Ef ríkisstjórnin trúir því að Evrópusambandið muni, eftir að við erum búin að gefa eftir og samþykkja að fara inn í þetta apparat, ef ríkisstjórnin trúir því að ef við verðum ekki alveg sátt við það síðar þá muni Evrópusambandið bara gefa eftir og endurskoða þetta, þá eru hæstv. ráðherrar kjánar. Annaðhvort það eða þeir telja að allur almenningur séu kjánar. Það getur bara verið annað af þessu tvennu ef menn raunverulega halda að Evrópusambandið muni verða tilbúið til þess að endurskoða þetta allt saman í þágu landsins eftir að hafa ekki verið til í neitt slíkt á þessum 200 fundum eða hvað þeir voru nú margir þar sem reynt var að tala Evrópusambandið til. Seinna, þegar búið er að samþykkja þetta, þá muni það kannski koma til móts við okkur. Ef menn trúa því þá eru þeir kjánar eða svo ósvífnir að þeir vilja bara ýta málinu á undan sér og treysta því að allir aðrir séu kjánar og skilja ekki hvað sé í vændum. Þetta er eitt skýrasta dæmið, þau eru reyndar mörg, um uppgjöf þessarar ríkisstjórnar gagnvart Evrópusambandinu. ríkisstjórn sem lifir í ótta og er á stöðugum flótta, alveg gegnumgangandi. Og sérstaklega þegar tilkynningarnar og tilskipanirnar berast frá Brussel þá er kjarkurinn ekki mikill hjá þessari ríkisstjórn. Óttinn ræður för og löngunin til þess einhvern veginn að láta málin hverfa, fresta þeim, ýta þeim á undan sér fyrir einhverja aðra ríkisstjórn til að fást við síðar. Við munum aldeilis sjá afleiðingarnar af því áður en langt um líður. En, frú forseti, ég náði eingöngu að fara í gegnum tímalínuna eða nánast eingöngu og bið yður því að setja mig aftur á mælendaskrá.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Í umsögn Play, þar sem víða er komið við, eða einhverjir punktar, þar kemur fram, með leyfi forseta: „Sennilega er kostnaður vegna ETS-eininga stærri hluti af rekstrarkostnaði PLAY en margir gera sér grein fyrir. Það varðar félagið því verulega hagsmuni að um viðskiptakerfi ESB gildi fyrirsjáanleiki og stöðugleiki. Þetta á meðal annars við um tímasetningar á upplýsingagjöf og uppgjör á ETS-einingum. Óvissa og tafir um framkvæmd á viðskiptakerfinu auka þannig verulega líkurnar á að félagið verði fyrir umtalsverðu tjóni sem annars mætti forðast. Tímanleg innleiðing þessa reglna er því lykilþáttur í að stuðla að samkeppnishæfni og stöðugleika í rekstri og að koma í veg fyrir óþarfa tjón og verðmætamissi.“ Mig langar að spyrja hv. þingmann sömu spurningar og ég spurði hv. þm. Bergþór Ólason, samflokksmann hv. þingmanns: Hvað myndi gerast ef við myndum ekki klára þetta mál hér á þingi, núna um helgina væntanlega, fyrir rekstur Play og Icelandair þar sem í báðum umsögnum þessara helstu flugrekstraraðila landsins eru þessar röksemdir um mikilvægi þess að málið sé klárað út frá samkeppnishæfni og fyrirsjáanleika í rekstri félaganna?

Frú forseti. Það er áhugavert að sjá hversu ólíkar áherslurnar eru hjá hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni eftir því hvort hann spyr fulltrúa Miðflokksins eða til að mynda Samfylkingar eða þeirra sem styðja málið. Það á ekki hvað síst við um þessar umsagnir flugfélaganna þar sem hv. þingmaður annars vegar dregur fram hinar gríðarlegu áhyggjur flugfélaganna af því í hvað stefni og svo hins vegar þessar athugasemdir um að menn vilji að málið klárist. Ástæðan fyrir því að þessir flugrekendur vilja að málið klárist virðist vera fyrst og fremst sú að þeir raunverulega trúa því að þessi ríkisstjórn eða sú næsta muni leysa málið. Það hefur beinlínis komið fram í viðtölum við til að mynda forstjóra Icelandair að hann bara verði að treysta því að það gangi eftir sem hæstv. forsætisráðherra sagði að málið yrði einhvern veginn leyst í framhaldinu. Þrátt fyrir að ekkert hafi komið fram eftir fundinn með Ursulu von der Leyen um hvernig sú lausn yrði þá bara yrði að treysta á það. Og svo kann að vera, frú forseti, að ríkisstjórninni hafi tekist að fá þessi fyrirtæki til að lifa í ótta eins og hún gerir sjálf. Það er svo sem ekkert útilokað að Evrópusambandið myndi beita einhverjum hefndaraðgerðum ef það er það sem hv. þingmaður hefur áhyggjur af. Evrópusambandið hefur nú reynt eitt og annað og hótað einu og öðru og við höfum tekist á við það í gegnum tíðina í stórum málum en ef við ætlum að halda áfram að nálgast Evrópusambandið með því að lifa í stöðugum ótta og vera á stöðugum flótta þá mun bara fjara undan fullveldi landsins jafnt og þétt. Við sáum þetta til að mynda í umræðu um orkupakkann og ég tala nú ekki um í umræðunni um Icesave 

Frú forseti. Nú gerist nákvæmlega það sama og gerðist hérna áðan. Ég kom í fyrra andsvar og ég spurði spurninga og það tókst ekki að fá svarið í fyrra andsvari og það tekst heldur ekki núna í seinna andsvari. Ég spurði þeirrar einföldu spurningar: Hvað telur Miðflokkurinn að myndi gerast ef við myndum ekki samþykkja núna í þinginu það sem er verið að leggja fram sem snýr að þessu máli, ef það yrði ekki staðfest? Það er mikill ótti í rekstri og - ég er búinn að taka þetta í nokkrum andsvörum í dag - í umsögnum Icelandair og Play. Þetta er tiltölulega einföld spurning sem ég er að reyna að fá fram og það er svolítið verið að afvegaleiða spurninguna. Henni er ekki svarað. Hvað myndi það þýða fyrir íslenskan flugrekstur, Icelandair og Play, ef við myndum ekki samþykkja þetta frumvarp sem hér er lagt fram um innleiðingu þessara þriggja reglugerða núna fyrir áramót? Hver yrði skaðsemin eða hvað myndi koma fyrir þessi fyrirtæki? Þetta er þessi einfalda spurning. Þegar við vorum að tala um tímalínu áðan, bara svo ég klári það frá, þá er það rétt að ég var einn af fyrstu þingmönnunum sem hafði gífurlegar áhyggjur af þessu máli þegar það kom fram. Síðan var gert ákveðið samkomulag sem endar 1. janúar 2027. Mér fannst mikill árangur að þetta skyldi þó nást en framhaldið er ekki ljóst vegna þess að það er verið að breyta öllu kerfinu, hvað eigi að taka við. Ég hef líka lýst því yfir að mér hefði fundist best ef það kerfi sem Alþjóðaflugmálastofnunin hefur talað fyrir, CORSIA minnir mig að það heiti, myndi taka við á heimsvísu. Áhyggjur mínar, sem ég held að Miðflokkurinn gæti tekið upp núna, snúa að samkeppnishæfni í stóra samhengi hlutanna, að Evrópa verði eitt og svo er heimurinn þar fyrir utan. En ég endurtek spurninguna, ég vil ekki svar við neinu öðru: Hvað myndi gerast í rekstri Play og Icelandair ef við myndum ekki samþykkja frumvarpið núna um áramótin og hvaða afleiðingar hefði það fyrir fyrirtækin?

Frú forseti. Ég skal svara þessari spurningu og ég þarf ekki einu sinni allan tímann í það þannig að ég leyfi mér að svara líka hinni athugasemd hv. þingmanns um vonir hans og væntingar um að eitthvað gerist eftir nýársdag 2027, sem mun vera ástæðan fyrir því að hann hætti að hafa áhyggjur og hvarf frá varnaðarorðum sínum um þetta fyrirkomulag sem tekur þá gildi að fullu 2027. Ég held að hv. þingmaður sé ekki að lifa alveg í raunveruleikanum ef hann telur að Evrópusambandið taki upp á því.

Ég sagði „ekki áhyggjur eftir 1. janúar 2027“, ekki „áhyggjulaus maður“. Sagði ég það? …

Hv. þingmaður segist ekki vera áhyggjulaus.  Hvað varðar hvað yrði um flugfélögin ef íslensk stjórnvöld lytu ekki í gras og gæfu eftir gagnvart Evrópusambandinu þá get ég svarað því mjög skýrt en þetta er reyndar háð því, sem er kannski ekki gefið, að íslenska ríkisstjórnin stæði með þessum fyrirtækjum og verði rétt þeirra og landsins. En ef þau yrðu ekki send inn í þetta kviksyndi þá myndi samkeppnisstaða þeirra styrkjast rétt eins og breskra og bandarískra flugfélaga. Þannig að samkeppnisstaða íslenskra flugfélaga myndi styrkjast og staða okkar hér á hnettinum yrði enn verðmætari í flugrekstri.

Virðulegur forseti. Hér er um gríðarlega mikilvægt mál að ræða og svo ég komi inn á það sem var rætt hér í andsvörum áðan, hvað myndi gerast ef Ísland myndi ekki samþykkja þetta frumvarp? Það myndi gerast að það yrði kallaður saman fundur í sameiginlegu nefndinni, sem er sameiginleg nefnd fulltrúa ESB og EES-ríkjanna, og það yrði fundað í Brussel. Það er það sem gerist. Ef það kemur krísa upp í EES-samstarfinu er tekinn fundur í Brussel. Það mun ekkert annað gerast. Evrópusambandið færi ekki í neinar refsiaðgerðir gegn Icelandair eða Play eða íslensku samfélagi eða íslenskum stjórnvöldum. Það myndi ekki gerast. Það yrði fundur í Brussel. Það sáum við í Brexit aftur og aftur, það voru fundir í Brussel. Það gerist alltaf. Ræðumaðurinn sem var hér í stólnum á undan mér, hv. formaður Miðflokksins, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, talaði um tímalínuna og mig langar aðeins að fara yfir tímalínuna, reyndar að fara aðeins lengra aftur, til ársins 1262. EES-samningurinn er langmikilvægasti samningur sem við höfum gert, alþjóðasamningur sem við höfum gert, og áhrif hans svo mikil að þau ná bæði til efnahagslífs og íslenskrar löggjafar. Það er einungis Gamli sáttmáli sem nær sömu áhrifum og þessi samningur. En hver er munurinn? Þegar Gamli sáttmáli var gerður 1262 og undirritaður tveimur árum seinna þá varð Noregskonungur jafnframt konungur Íslands og Íslendingar urðu skattþegnar Noregskonungs. Á móti skuldbatt Noregskonungur sig til þess að halda uppi siglingum til Íslands og skyldu ekki færri en sex skip koma árlega til Íslands frá Noregi. Þótti þetta misjafnlega efnt af hálfu Noregskonungs. Önnur atriði voru að koma á friði á íslenskum lögum. Í dag erum við með Evrópska efnahagssvæðið, samninginn um EES, og þar er ekki verið að koma á íslenskum lögum heldur erum við að taka á móti tilskipunum og reglugerðum frá Brussel. Þegar Noregskonungur ætlaði að tryggja okkur sex skip - það er núna í EES-samstarfinu hætta á því að íslensk fyrirtæki, íslensk flugfélög, verði fyrir barðinu á regluverkinu frá Brussel. Svo einfalt er það. Það mun stórlega skaða samkeppnisstöðu Íslands ef við göngum algerlega undir reglur meginlands Evrópu sem eru samþykktar í Brussel. Það er munurinn. Það er ekki verið að tryggja okkur eitt eða neitt, ekki sex skip árlega, ekkert svoleiðis, ekki á jafnréttisgrundvelli. Þannig er nú staðan. Gamli sáttmáli var hylltur við allar konungshyllingar til 1664 og við erum að segja að við séum að hylla Brussel með hverri tilskipun sem við samþykkjum frá þeirri ágætu borg. Þegar við skoðum samninginn, þetta sem liggur fyrir hér, og hvað önnur ríki hafa gert - og það kom fram í andsvörum við hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur, þá spurði ég um ystu svæði, að það verður heimilt að skilgreina ystu svæði hér á landi, hér uppi á Íslandi. Það verður ráðherra heimilt að gera með reglugerð þannig að unnt verði að innleiða sambærilega undanþágu og gildir t.d. fyrir Kanaríeyjar sem nú njóta undanþágu þar sem ekki þarf að standa skil á losunarheimildum til ársloka 2030 vegna skipaflutninga frá Kanaríeyjum til Valencia á Spáni, um 900 sjómílur. Þar eru Kanaríeyjar skilgreindar sem ystu svæði út frá Spáni, sem er aðildarríki að ESB, en við getum hins vegar skilgreint ystu svæði innan Íslands. Kannski þurfum við að skilgreina Vestfirði sem ystu svæði, kannski Grímsey. Ég veit það ekki. En málið hér er líka varðandi aðlögunina að þá er litið til þess að Ísland fái sömu sérlausn og Malta og Kýpur varðandi 100% endurgreiðslu af verðmun á öllu sjálfbæru flugvélaeldsneyti og jarðefnaeldsneyti. Þetta kemur fram í greinargerðinni með frumvarpinu, virðulegur forseti, í kafla 3.3.1., Sérstök aðlögun fyrir Ísland. Ég hefði haldið það að Ísland, eyja uppi í miðju Norður-Atlantshafi, væri ysta svæði, að við ættum að fá sömu stöðu og Kanaríeyjar út frá meginlandi Evrópu og kjarnanum í Evrópusambandinu. Það er ekki verið að gera það hér. Ég spurði að þessu í andsvörum við hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur. Þá vísaði hún til þess að við værum ekki í ESB-samstarfi, við værum ekki aðildarríki ESB, þess vegna gætum við ekki gætt hagsmuna okkar nægilega vel, var sem sagt að gefa það til kynna að við hefðum ekki gert það hér innan EES-samstarfsins. Við eigum að geta gætt hagsmuna okkar innan EES-samstarfsins eins og frjálst og fullvalda ríki með öllum þeim tækjum og tólum sem við höfum, algjörlega á sama hátt og ESB-ríki, og við eigum að krefjast þess að við séum skilgreind sem ysta svæði alveg eins og Kanaríeyjar. Það er ekki mikill munur á því að vera - jú, Kanaríeyjar eru ysta svæðið út frá suðurhluta Evrópu, þetta er reyndar hluti af Afríku, en við erum ysta svæði innan Evrópu. Það þarf ekki annað en skoða landakortið. En það virðist ekki vera viðurkennt. Við megum hins vegar viðurkenna innan lands að við séum með ysta svæði, kannski Grímsey, Vestfirði og guð má vita hvað, sem ráðherra hefur heimild til að skilgreina sem ystu svæði hér á landi. En við erum ystu svæðin. Það skiptir engu máli hvað tautar og raular, við erum það. Það er eitt atriði sem er hér undir. Það er þessi blessaða aðlögun sem samið var um, að tryggja samkeppnishæfni flugrekenda hér landi út árið 2026. Eftir 2026 er ekki búið að tryggja samkeppnishæfni Íslands, svo augljóst er það, það stendur í nefndaráliti meiri hlutans. Sú aðlögun sem samið var um tryggir samkeppnishæfni flugrekenda hér á landi út árið 2026 og var talin nauðsynleg vegna landfræðilegrar legu Íslands og mikilvægis flugsamgangna fyrir þjóðarbúið. Það er alveg kristaltært að landfræðileg lega Íslands er ekki að fara að breytast eftir árið 2026. Mikilvægi flugsamgangna verður enn þá mikið ef ekki meira. Það er ekkert að fara að breytast nema það er óvissa um það hvort okkur takist að tryggja samkeppnishæfni flugrekstrar eftir árið 2026, þannig að það er verið að fresta álitamálunum hér. Það kemur líka fram í nefndarálitinu að þeir sem menga fyrir og eru þeirrar skoðunar að allar losunarheimildir skuli vera á ábyrgð þess sem losar og að Ísland eigi ekki að skorast undan ábyrgð í þessum málum - það er enginn að tala um að Ísland sé að fara að skorast undan ábyrgð ef við tökum ekki fullan þátt í ETS-samstarfinu eins og ríkin á meginlandi Evrópu sem geta farið í lestir og annað slíkt. Við erum í samkeppni við Bretland og Bandaríkin hvað varðar flugsamgöngur. Við erum hér á Norður-Atlantshafshryggnum, hluti af eyjunni er meira að segja á Ameríkuflekanum, meginlandsflekanum, og það er styst til Ameríku frá okkur ef við fljúgum til Grænlands. Það er það sem við eigum að taka tillit til. Við verðum að horfa á hvað Bretar og Bandaríkjamenn eru að gera hvað varðar flugsamgöngur og samkeppni við flugfélög þar en ekki varðandi flugfélög í Slóvakíu, Ungverjalandi, Tékklandi, Póllandi eða Frakklandi. Ég veit að Frakkar hafa hagað málum sínum þannig að innanlandsflug er takmarkað og verið að reyna að fá fólk þar í lestarsamgöngur, markvisst verið að vinna að því. Við getum það ekki. Við erum algjörlega háð fluginu. Aðlögun fyrir Ísland felur í sér nánar tiltekið í fyrsta lagi að Ísland getur framlengt núverandi kerfi endurgjaldslausra losunarheimilda út árið 2026 þegar endurgjaldslausri úthlutun losunarheimilda verður hætt innan Evrópska efnahagssvæðisins. Hvað gerist eftir árið 2026 vitum við ekki, svo mikið er víst. Annar liðurinn er mjög áhugaverður. Ísland fær sömu sérlausn og Malta og Kýpur varðandi 100% endurgreiðslu á verðmun á öllu sjálfbæru flugvélaeldsneyti og jarðefnaeldsneyti. Við eigum ekki að fá sömu sérlausn og Malta og Kýpur. Við eigum að fá betri sérlausn. Af hverju? Vegna þess að landfræðileg staða Möltu er allt önnur en landfræðileg staða Íslands, t.d. í skipaflutningum. Það eru gríðarlegir skipaflutningar sem fara í gegnum Möltu. Þetta var einn af póstunum í breska heimsveldinu, það var Súez-skurðurinn, Kýpur, Malta og Gíbraltar. Það eru miklir skipaflutningar t.d. sem fara fram hjá þessum eyjum. Það er ekki hjá okkur. Við erum hérna útkjálki í Evrópu og í heiminum og það er ekki mikið um skipaflutninga fram hjá Íslandi sem Ísland gæti notið góðs af. Varðandi flugið þá byggjum við okkar flug og Icelandair byggir sitt flug á Norður-Atlantshafsflugleiðinni og er þar í samkeppni við önnur flugfélög. Eins og kemur fram í umsögn Icelandair þá er flugið hjá Icelandair lengra í kílómetrum talið heldur en ef flogið er beint yfir hafið. Ég vil leyfa mér að vitna hér í umsögn Icelandair, með leyfi forseta: „Muni viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir leiða til þess að flug færist frá íslenskum flugfélögum til annarra aðila þá kann samkeppnisstaða íslenskra félaga að veikjast. Þannig þarf að huga að því að samkeppnisstaða íslenskra flugfélaga, sem og annarra evrópskra flugfélaga, verði ekki skert vegna reglnanna.“ Það er grundvallaratriði. Þetta lýtur ekki bara að Íslandi heldur líka að samkeppni við Bandaríkin. Icelandair er í mikilli samkeppni á flugleiðinni yfir Norður-Atlantshafið. Það er eins og ég sagði áðan ekki innanlandsflug inn í ESB og það er ekki hægt að taka lest. Þriðja atriðið sem varðar aðlögunina kemur fram, með leyfi forseta, í greinargerð með frumvarpinu: „Í skýrslu framkvæmdastjórnarinnar (ESB) skv. 5. mgr. 10. gr. ETS-tilskipunarinnar verður árið 2026 lagt mat á flugtengingar Íslands að teknu tilliti til samkeppnisstöðu, hættu á kolefnisleka auk umhverfis- og loftslagsáhrifa og þeirra aðlagana sem koma fram í ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um upptöku tilskipunar 2023/958. Þetta mat mun varða veginn í viðræðum um breytingar á ETS-kerfinu.“ Þannig að það á eftir að fara í þetta mat í framtíðinni þegar framlengingunni á núverandi kerfi endurgjaldslausra losunarheimilda verður hætt í árslok 2026. Það er ekki búið að leysa þetta mál enn þá en ég vona að Ísland muni geta staðið í lappirnar og gætt sinna hagsmuna og barist fyrir því að það verið litið á sérstöðu Íslands sem eyju úti í miðju Atlantshafi, það er grundvallaratriði, miðju Norður-Atlantshafi. Það er það sem skiptir máli og það að við séum við ystu svæðin í Evrópu. Það breytist ekki þó að Ísland gæti ekki hagsmuna sinna í Brussel. Landfræðileg staða Íslands mun ekki færast af því að við séum ekki að gæta hagsmuna okkar í Brussel. Þótt Brussel segi að við séum ekki ysta svæði, séum ekki í útjaðri Evrópu, af því að við erum að gæta hagsmuna okkar og við þurfum að segja: Já, það er rétt hjá ykkur, þá þýðir það bara að við erum ekki að segja sannleikann eða standa í lappirnar. Það er það sem skiptir máli. Þetta er enn eitt dæmi þess - ég ætla ekki að áfellast það að það sé búið að fresta ákvarðanatökunni - að við verðum að gæta hagsmuna okkar. Við gerðum það ekki í þriðja orkupakkanum, þegar við vorum að innleiða reglur um raforkuviðskipti yfir landamæri, þegar við erum ekki með nein raforkuviðskipti yfir landamæri. Það virðist engum hafa tekist að segja það að við stundum ekki raforkuviðskipti yfir landamæri og það er enginn kapall til Evrópu. Íslensk stjórnvöld hafa kannski lært af því máli og farið að gæta hagsmuna okkar og mér skilst að við höfum verið með hátt í 130 fundi út af þessu máli í Brussel. Ég var í Brussel fyrir tveimur, þremur vikum og þá sagði sendiherrann okkur að þetta hefði verið það mál sem hefur farið gríðarlega mikil orka í og er það vel. Ég tel að Ísland eigi að taka þátt í orkuskiptunum, standa okkur vel þar, en við eigum ekki að vera að skerða samkeppnisstöðu mikilvægs iðnaðar á Íslandi eins og flugvélaiðnaðarins og þeirra gríðarlega miklu samgangna sem eru svo mikilvægar fyrir Ísland á allan hátt. Við erum algjörlega háð fluginu, algjörlega. Það er ekki mikið um farþegaflutninga með skipum hérna og allir sem koma til og frá landinu fara í gegnum Keflavík. Á því byggist viðskiptamódelið, að fljúga yfir Atlantshafið, og það er ótrúlega góð tenging sem Íslendingar hafa við umheiminn vegna landfræðilegrar stöðu okkar og þess viðskiptamódels sem Flugleiðir hafa sett upp, sem er flugið yfir Atlantshafið. Við getum flogið til Seattle, til San Francisco, um tíma gátum við flogið til Anchorage í Alaska og við gátum flogið til nánast flestra borga Evrópu og það hefur verið miklu betri tenging frá Íslandi til Norður-Ameríku en frá Skandinavíu til Norður-Ameríku, mun betri, og það hefur verið áratugum saman. Það er kannski eitthvað að skána núna hjá Skandinövunum hvað það varðar með tilkomu nýrra flugvéla og farið að fljúga beint frá Noregi til austurstrandar Bandaríkjanna en yfirleitt í gamla daga fyrir nokkrum árum síðan þurfti allt að fara í gegnum Kaupmannahöfn. Við eigum að standa vörð um það viðskiptamódel og að það geti staðist samkeppni og verið lággjaldaflugfélag eins og það er búið að vera frá því þeir byrjuðu að fljúga til Lúxemborgar. Saga þess að Flugleiðir fóru að fljúga til Lúxemborgar er mjög áhugaverð út frá samkeppni. Þeir fengu ekki að fljúga til neinnar annarrar borgar. Það var einungis hægt að fljúga til Lúxemborgar af því að aðrar evrópskar borgir sögðu nei. Það sýnir nú alla tillitssemina sem Evrópusambandið og Evrópuríkin hafa fyrir samkeppni á flugleiðum eða a.m.k. í sögulegum skilningi. Það er mikilvægt að halda því til haga. Ég tel að þetta sé gríðarlega mikilvægt mál og hagsmunir Íslands eru að jafna samkeppnisstöðu þeirra flugfélaga sem fljúga til og frá landinu og þeirra flugfélaga sem fljúga um aðra flugvelli innan EES. Flugleiðir til Íslands eru mun lengri en meðalflugvegalengd milli annarra flugvalla innan Evrópu. Það er líka enn eitt. Það er miklu lengra að fljúga til og frá Íslandi heldur en innan Evrópu. Það verður að taka tillit til þess. Eins og ég sagði áðan þá dettur mér helst í hug Kanaríeyjar. Spánn hefur fengið það skilgreint að Kanaríeyjar væru skilgreindar sem ysta svæði fyrir sig. Þá er það ysta svæðið frá Spáni. Málið er bara það að Ísland sem heild, við erum ysta svæði út frá Evrópu. Segjum að við værum hluti af Noregi enn þá eins og við gengumst Noregskonungi á hönd 1262, Noregur er reyndar ekki gott dæmi þar sem það er í EES - tökum bara Noreg. Ég er ekki að mælast til þess að við göngum inn í það ríki, ekki á nokkurn einasta hátt. Þá gæti Noregur skilgreint Ísland sem ysta svæði í heild en við getum ekki sagt við Brussel að við séum í heild ysta svæði. Það væri betra fyrir okkur að vera hluti af Danmörku af því að þá gætu Danir sagt á fundi í Brussel að Ísland sé ysta svæði alveg eins og Kanarí og að þeir ætli að fá sömu undanþágur eins og Kanaríeyjar fá til 2030 vegna skipaflutninga. Þetta sýnir bara delluna sem er í gangi þarna, en við getum hins vegar skilgreint ysta svæði innan lands, þannig að það er bara ekki rétt að vera að halda því fram við okkur að við getum ekki fengið betri samninga en hér hafa orðið. Við skulum rétt vona að eftir þann frest sem var fenginn núna í þessu máli út árið 2026 verði komin alvöruríkisstjórn sem getur staðið í lappirnar gagnvart Brussel-valdinu og því sem þaðan kemur. Þeir gætu a.m.k. heyrt það að við ættum að láta skilgreina okkur sem ysta svæði, líkt og Kanaríeyjar eru út frá Spáni. Það skiptir engu máli hvað það er, við getum bara sagt að við séum ysta svæði út frá Brussel, fundarherberginu þar. Svo einfalt er það. Við eigum að sjálfsögðu að taka þátt í loftslagsmálum og ég veit það og maður sér það á umsögn Icelandair að þeir eru að standa sig gríðarlega vel og hafa mikinn metnað varðandi loftslagsmál og halda því vonandi áfram og sama er varðandi íslenskt samfélag. Við erum það langt komin að við stöndum okkur með algerum sóma þegar kemur að loftslagsmálum, meira að segja það miklum sóma að síðustu 15% til að ná algerri kolefnisjöfnun verða svo dýr fyrir okkur. Það er sennilega betra að senda brot af þeim pening, kannski einn fjórða, út í heim til Afríkuríkja svo þau minnki kolefnisútblástur sinn miklu meira en við getum náð að kroppa í okkar síðustu 20%, 15%, af því að loftslagið er nú úti um allan heim, ekki bara hér á Íslandi, þannig að ég tel að stefna okkar Íslendinga um að fara að setja 30 milljónir í loftslagsmál á Íslandi, að það sé gríðarlega dýrt, síðasti spretturinn fyrir ríki sem er komið jafn langt í loftslagsmálum með okkar hitaveitur, með okkar rafmagn, það getur kostað okkur mikið og þá er bara betra að styrkja aðra í að minnka kolefnislosun sína. Það er miklu betra. Það er reyndar umræða um annað efni. Ég tel að þetta sé áhugavert mál að mörgu leyti og gríðarlega mikilvægt og það sem kemur fram í nefndarálitinu - í umsögnum flugfélaganna Play og Icelandair til nefndarinnar er áréttað mikilvægi þess að frumvarpið verði að lögum fyrir áramótin og þá er það þessi frestur sem öllu máli skiptir.

Frú forseti. Ég ætla hér í annarri ræðu minni við þetta mál að draga fram stóru myndina varðandi þá gerð er snýr að skattlagningu á siglingar, skipaflutninga. Fyrsta ræðan mín fór í almenna sýn og svona aðeins að kroppa í yfirborðið gagnvart fluginu. En gagnvart þeirri gerð er varðar skattlagningu á siglingar, skipaflutninga, verður að segjast að staðan er hreinlega með ólíkindum. Inn í regluverkið er beinlínis skrifað með hvaða hætti ríki eins og Ísland geta sótt undanþágur. Ríki sem eru fjarlægar eyjar frá meginlandi og njóta ekki járnbrautarkerfis, fljótasiglinga eða sambærilegs, það skín í gegn mikill skilningur á sérstöðu slíkra landa í regluverkinu sem gerðin rammar inn. En íslensk stjórnvöld ákváðu að nýta sér í engu þær undanþágur sem þar eru skrifaðar inn í kerfið. Þau sögðu bara, eins og sumir sögðu um Icesave forðum: Við höfum bara gott af því að taka þátt í þessu og borga allt upp í topp. Hvers eigum við að gjalda þegar kerfi sem gengur út á það að draga úr sjóflutningum annars vegar og ýta síðan undir notkun umhverfisvæns eldsneytis, sem er ekki til, er farið að valda íslenskum hagsmunum verulegu tjóni? Það kom fulltrúi fyrir hv. umhverfis- og samgöngunefnd, úr Húsi atvinnulífsins, sem svaraði því til þegar spurt var hvort hann með sína reynslu myndi eftir einhverju tilviki þar sem íslensk stjórnvöld hefðu ekki bara látið hjá liggja að sækja um undanþágu, sem blasir við að er sanngjörn og eðlileg gagnvart íslenskum hagsmunum, heldur ekki nýtt sér undanþágu sem beinlínis er skrifuð inn í regluverkið, það var bara einfaldlega þannig: Fyrir slíku eru engin dæmi. Við höfum lent í því að klúðra undanþágum og fyrirvörum vegna sofandaháttar en það eru sennilega engin dæmi þess að við höfum klúðrað stöðu Íslands og hagsmunavörslu gagnvart nokkrum hlut eins og skipaflutningunum í þessu máli. Það eru bara engin dæmi þess. Við höfum af og til sofið á verðinum og það hefur haft sínar afleiðingar en það að fara gegn hagsmunum Íslands, sleppa því að verja þá með ýtrasta hætti eins og stjórnvöldum er beinlínis skylt að gera, það mundi enginn eftir viðlíka dæmi eins og í tengslum við þetta mál er varðar ETS-reglur og losunarheimildakerfi Evrópusambandsins í siglingum. Við hökum við öll boxin, við hökum við öll þau atriði sem tilgreind eru til að við getum notið þeirra heimilda sem eru skrifaðar inn í regluverkið. Og hvað blasir við okkur núna? Ég held að ég fari rétt með að einungis Eimskipafélagið hafi nú þegar lagt línur varðandi viðbrögð sín. Kannski er rétt að rifja upp, áður en ég kem að því, að mat skipafélaganna sem kom fram fyrir nokkru síðan var þess eðlis að þetta væri viðbótarkostnaður vegna skipaflutninga til og frá landinu upp á 6 milljarða á ári, 6.000 milljónir sem fyrirtæki og heimili bera á endanum því að þeim kostnaði verður auðvitað bara velt áfram út í verðlagið. Það liggur reyndar beinlínis fyrir að á fimmtudaginn síðasta, fyrir tveimur dögum síðan, sendi Eimskipafélagið tölvupóst á viðskiptavini sína þar sem er verið að tilkynna kostnaðarauka vegna þessa og hann er umtalsverður. Ég fer betur yfir það í ræðu hér á eftir. Fyrstu viðbrögð sem komu frá Eimskipafélaginu voru tilkynning um að það yrði gripið til hinna ýmsu aðgerða til að draga úr viðbótarkostnaði vegna þessa, m.a. var það að fækka viðkomustöðum, fækka höfnum sem skip Eimskipafélagsins sigla til. Slík þjónustuskerðing er ekki útgjaldalaus fyrir þá sem þjónustuna nýta. Landflutningar á hinum endanum verða þá lengri og dýrari þannig að það er ekki bara viðbótarkostnaðurinn í verðskrá skipafélagsins sem um ræðir heldur er það líka viðbótarkostnaður á hinum endanum gagnvart þeirri flutningshöfn sem fellur út úr þjónustu. Þetta er auðvitað það sem mun gerast með þessu kerfi. Þetta er það sem mun auðvitað gerast líka í fluginu þegar kerfið mætir íslenskum flugrekendum 1. janúar 2027 eins og það er. Ég ætla á eftir í ræðu að fara sérstaklega í umsögn PCC á Húsavík, sem er stórmerkileg og allir ættu í raun að lesa, varðandi áhrif þessa regluverks á hagsmuni fyrirtækja á landsbyggðinni. Það er, leyfi ég mér að segja, ámælisvert að ríkisstjórnin, í þessu tilviki með utanríkisráðherra þess tíma í fararbroddi og samgöngu- og innviðaráðherra væntanlega í samstarfi sömuleiðis og umhverfisráðherra, hafi tekið ákvörðun um að láta þessi óþægindi, þennan kostnað, þessar íþyngjandi reglur leggjast á íslensk fyrirtæki og heimili af fullum þunga, algerlega að óþörfu. Það hlýtur að koma til sérstök aðgerð vegna þess sem snýr að því að vinda ofan af þessari ákvörðun stjórnvalda um að taka ekki ákvörðun til að verja íslenska hagsmuni. Þó að ég hafi bara séð gögn frá Eimskipafélaginu þá segir mér svo hugur að það sé verið að skoða málin með nákvæmlega sama hætti hjá Samskipum og öðrum siglingaraðilum ef út í það er farið. Það er auðvitað þannig að eyja hér í miðju Atlantshafi - af því að ég fer í það í ræðu á eftir þá eru í umsögn PCC ágætlega dregnar fram þær vegalengdir sem þessi ystu svæði eru undirorpin, sem eru undir þeirri skilgreiningu innan regluverksins. Og þó að ystusvæðamálið sé bara þröngur angi af málinu í heild sinni þá er óskiljanlegt að tekin hafi verið sú ákvörðun að sleppa því bara eins og það leggur sig að verja íslenska hagsmuni í þessum efnum. Hæstv. ráðherrar hljóta eiginlega að koma hér til umræðunnar og fara yfir það stuttlega hvað lá til grundvallar þeirri ákvörðun. Varla getur það verið salamíaðferðarnálgunin, að það muni nú ekkert mikið um þessa 6 milljarða, að fyrirtækin og heimilin hljóti að geta borið það. En þó að talan verði ekki 6 milljarðar eftir að skipafélögin hafa gengið til sinna aðgerða þá liggur kostnaðurinn bara annars staðar. Kostnaðurinn liggur bara í því að þjónustuhöfnum hefur verið fækkað. Kostnaðurinn liggur í hærri gjöldum viðskiptavina skipafélaganna vegna þessa. Í þessum tölvupósti sem Eimskipafélagið sendi viðskiptavinum sínum í fyrradag þá er þessi viðbótarkostnaður bara leiddur út og hér er skema sem útskýrir: Ef einingarverð losunarheimilda er X þá er þetta viðbótarkostnaðurinn, ef það er Y þá er það þetta. Þetta er allt gegnsætt og skýrt. Niðurstaðan er alltaf sú sama: Aukinn kostnaður fyrir íslensk heimili og fyrirtæki og íslensk stjórnvöld ákveða að segja pass. Íslensk stjórnvöld ákveða að nýta sér ekki heimildir sem eru skrifaðar inn í regluverkið. Fyrir því eru sennilega engin fordæmi. Þetta er ekki sofandaháttur, þetta er ákvörðun um eitthvað allt annað og það er í raun verra en sofandahátturinn að afsetja íslenska hagsmuni með þessum hætti. Ég vil biðja hæstv. forseta að setja mig aftur á mælendaskrá. Það eru þó nokkur atriði sem ég á eftir að koma inn á í ræðu.

Frú forseti. Síðasta ræða mín fór eiginlega öll í að rekja tímalínu málsins samkvæmt beiðni utan úr sal en nú ætla ég að snúa mér nánar að þáttum málsins. Hér er ég enn að ræða flugskattana og mun síðar koma að öðru. Ég tel ástæðu til að rifja það upp fyrir hv. þingmönnum hversu mikið tilefni ríkisstjórnin taldi til að bregðast við þessu máli. Ég hef áður nefnt ræðurnar sem hér voru haldnar um að þetta væri algerlega óaðgengilegt, óásættanlegt og erfiðasta málið sem hefði komið hingað vegna EES. Síðast þegar var talið voru fundirnir vegna málsins orðnir held ég hátt í 200. Meira að segja menningarmálaráðherra fór til Brussel til að reyna að leysa málið - ótal fundir til að ræða þetta. Sá fundur sem vakti mesta athygli og skilaði þeirri niðurstöðu sem við þingið erum búin að fá í fangið, ef niðurstöðu skyldi kalla, var fundur hæstv. forsætisráðherra, Katrínar Jakobsdóttur, með Ursulu von der Leyen. Áður en af þessum fundi varð hafði hæstv. forsætisráðherra skrifað fyrrnefndri Ursulu bréf til að lýsa áhyggjum sínum af stöðu mála. Þessu bréfi fylgdu ýmis fylgiskjöl, gögn sem höfðu verið unnin fyrir Ísland til að sýna fram á alvarleika málsins og ég mun hér á eftir fara yfir hluta þessara gagna. Þetta bréf kallaði á svar, sem barst reyndar alveg ótrúlega seint miðað við stærð málsins að mati ríkisstjórnarinnar, en það fékkst ekki birt. Hvorki bréfið frá hæstv. forsætisráðherra, Katrínu Jakobsdóttur, né svarbréfið frá Ursulu mátti birta. Hæstv. forsætisráðherra neitaði að birta bréfin og veittar voru einhverjar skýringar á borð við að með því væri verið að veikja hugsanlega samningsstöðu Íslands í málinu. En svo tók einhver fjölmiðillinn upp á því, ég held að það hafi verið fréttastofa Vísis og Stöðvar tvö, Bylgjunnar, að spyrja bara Ursulu eða Evrópusambandið hvort ekki mætti sjá þetta bréf. Jú, jú, bréfið kom og þá sá forsætisráðuneytið loks ástæðu til að birta sitt bréf. En svarbréf Evrópusambandsins, undirritað af Ursulu, var í raun - ég hef sagt þetta áður, frú forseti - bara diss á afstöðu íslenska forsætisráðherrans og áhyggjur Íslendinga. Þetta var ekki einu sinni sérstaklega kurteislega orðað diss. Það var bara gert lítið úr þessum áhyggjum Íslendinga. Svo auðvitað féllst ríkisstjórn Íslands á forsendur dissbréfsins og greip til þess ráðs að fresta áhrifunum af þessu - gamla trikkið en áhrifin samt hanga yfir eftir sem áður. Svo hefur verið nefnt, og kemur fram í þessu bréfi og eftir fundinn í ráðherrabústaðnum, að Ísland geti fengið niðurgreiðslu á grænu eldsneyti, þ.e. á muninum á verði þess sem kallað er grænt eldsneyti á flugvélar og hefðbundins jarðefnaeldsneytis. En þetta var engin sérstök undanþága fyrir Ísland. Þetta lá alltaf fyrir að ætti að vera liður í þessu. Ursula segir eitthvað á þá leið í fyrrnefndu bréfi: Getið þið ekki bara farið að framleiða meira af sjálfbæru eldsneyti? Þá er vandinn sá, eins og fram kom í ræðum hérna áðan, að íslensk orkuframleiðsla ræður ekki einu sinni við eða á alla vega bágt með að standa undir þörfunum eins og þær eru nú þegar, hvað þá að fara í gríðarlega orkufrekan iðnað eins og að framleiða þotueldsneyti á endurnýjanlegan hátt, og alveg ljóst að framleiðsla á þessu græna endurnýjanlega eldsneyti verður ekki næg til að standa undir nema broti af flugi til langrar framtíðar. Nú er þetta 0,1% og  Frú forseti. Ég komst ekki yfir eins mörg atriði og ég hafði hugsað mér og bið yður því að skrá mig aftur á mælendaskrá.

Frú forseti. Ég ætla í þessari ræðu minni að halda áfram í tengslum við skipaflutninga og ræða hér umsögn sem Juris lögmannsstofa sendi fyrir hönd PCC á Bakka, PCC Bakki Silicon hf., eins og það heitir formlega. Þetta er mjög athyglisverð umsögn og ég held að óhætt sé að segja að þessi vinkill málsins hafi fengið litla athygli áður en þessi umsögn barst en hún fjallar í raun um tilteknar tímabundnar undanþágur frá ETS vegna eyríkja og hér segir, með leyfi forseta, þar sem verið er að lýsa regluverkinu, að það „ætti að leggja sérstaka áherslu á að varðveita aðgengi að slíkum svæðum og skilvirkan tengimöguleika með sjóflutningum.“ Og er þá verið að ræða um þessi ystu svæði eins og þau eru skilgreind sem m.a. Malta, Kýpur, Kanaríeyjar og fleiri falla undir. Nú ætla ég að leyfa mér, með leyfi forseta, að vitna hér til umsagnarinnar þar sem ég gríp niður í landfræðilega legu Íslands. Þar segir: „Í fyrrnefndri umsögn PCC Bakka í samráðsgátt stjórnvalda“ - sem lögð var fram af fyrirtækinu á fyrri stigum - „kemur m.a. fram að ef framkvæmdur er samanburður á stöðu PCC Bakka og stöðu annarra fyrirtækja á meginlandi Evrópu er ljóst að svigrúm fyrirtækja í aðildarríkjum ESB, til að aðlagast viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir, er mun meira, t.d. þar sem í Evrópu geta fyrirtæki valið milli fleiri flutningaleiða.“ Er þar átt við járnbrautarlestir, fljótasiglingar og annað þess háttar. Og svo heldur hér áfram, með leyfi forseta: „Þannig eru íslensk útflutningsfyrirtæki á landsbyggðinni, m.a. í stóriðju, nær algerlega háð því að flytja vörur sínar með flutningaskipum á meðan önnur fyrirtæki á meginlandi Evrópu geta t.d. flutt vörur sínar með flutningalestum. Því er ljóst að staðan er ekki jöfn og fyrirséð að flutningskostnaður slíkra innlendra fyrirtækja mun hlutfallslega aukast meira.“ Er þar átt við meira en samkeppnisaðilar þeirra. Áfram heldur: „Á það sama við um önnur fyrirtæki hér á landi, t.d. sjávarútvegsfyrirtæki og önnur framleiðslufyrirtæki, en framangreint leiðir til þess að samkeppnishæfni þeirra mun minnka á alþjóðlegum mörkuðum.“ Þetta er myndin sem er teiknuð upp í umsögn PCC á Bakka, að nógu slæmt sé þetta nú fyrir en þetta muni hafa sérstaklega neikvæð áhrif á fyrirtæki á landsbyggðinni. Hér er síðan áfram sagt í umsögninni, og þar eru tekin dæmi um þær fjarlægðir sem vörur þessa tiltekna fyrirtækis eru fluttar og borið saman við þessar eyjar sem þegar eru skilgreindar sem ystu svæði samkvæmt regluverkinu, þetta eru eyjarnar sem ég nefndi hér áðan, og segir hér, með leyfi forseta: „Skipafélögum sem starfrækja vöruflutninga á milli þessara eyja er ekki skylt að skila inn losunarheimildum að því er varðar losun sem losuð var fyrir 31. desember 2030 úr sjóferðum milli þessara hafna. Íslensk skipafélög þurfa hins vegar að öllu óbreyttu að gera það þegar t.d. siglt er frá Reykjavík til Húsavíkur.“ Getur þetta verið markmiðið með þessu regluverki, að ráðast sérstaklega að iðnfyrirtækjum á landsbyggðinni, sem eru undirorpin því að nýta skipasiglingar? Það hefur ekki komið fram svar í neinum gögnum er það varðar en ég trúi því hreinlega ekki að íslenskir ráðamenn hafi ákveðið með galopin augun að nýta ekki þær undanþágur sem regluverkið býður upp á og þetta sé niðurstaðan. Nógu slæmt er það í grunninn en það er sérstaklega mótdrægt iðnfyrirtækjum á landsbyggðinni. Virðulegur forseti. Svona upp á samhengi hlutanna, ég á hér aðeins eftir af þessari umsögn, þá vil ég biðja hæstv. forseta um að setja mig aftur á mælendaskrá þar sem ég mun halda áfram umfjöllun minni um áhrif á sjóflutninga.

Frú forseti. Þegar tíminn kláraðist var ég byrjaður að ræða þetta svokallaða græna eldsneyti sem stendur til að stuðla að að verði notað í flugi og er bara 0,1%, eins og kom fram hér áðan, af þotueldsneyti eins og stendur og áttfalt dýrara en hefðbundið þotueldsneyti. Það var gefið í skyn eftir fund þeirra hæstv. forsætisráðherra og Ursulu von der Leyen að Ísland hefði náð einhverjum - það væri hluti af samningnum, hinum mikla samningi, að Ísland fengi þá niðurgreiðslu á þessu græna eldsneyti. Þetta var ekkert sérstakt fyrir Ísland og lá alltaf fyrir að það ætti að vera svona. En aðalatriðið er þó það að þessi niðurgreiðsla er eingöngu til þess ætluð að koma verðinu í svipað horf og verðið á hefðbundnu eldsneyti og því er ekki um neinn styrk að ræða eða neinn samdrátt í kostnaði frá því sem nú er og eins og ég nefndi er mjög óljóst hversu vel muni ganga að framleiða meira af slíku eldsneyti. Ef það er framleitt erlendis er það líklega að miklu leyti framleitt á óumhverfisvænan hátt og orkuskortur hér auðvitað mjög þekktur. Það var ekkert í þessu samkomulagi annað en þessi frestun að hluta til á áhrifunum sem höfðu verið sögð svo skelfileg og eru það. Ég geri mér grein fyrir því að Evrópusambandið og starfsmenn þar, bírókratar, eru kannski ekkert frægir fyrir kímnigáfu en ég ímynda mér þó að einhver hljóti að hafa hlegið í Brussel þegar komið var og tilkynnt að Íslendingarnir hefðu gleypt bæði öngulinn og sökkuna varðandi þessi áform um að leggja þessi nýju gjöld á íslenskan almenning sem vill ferðast til útlanda. Það er ekki bara niðurstaðan núna sem er áhyggjuefni. Það sem er ekki síður áhyggjuefni er að með þessu er opnað á að Evrópusambandið þrói þetta bara áfram á þann hátt sem það vill. Meira að segja hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson nefndi hérna áðan að við vissum ekkert hvað kæmi, þetta væri bara í þróun. En þegar við verðum búin að bíta á agnið, eins og reynt er að koma í gegnum Alþingi núna, þá getur Evrópusambandið bara þróað þetta áfram að vild. Gjöldin geta hækkað og reglurnar herst o.s.frv. Það er ekki bara verið að gefa eftir núna og valda því mikla tjóni sem blasir við, það er verið að opna á það að Evrópusambandið stjórni okkur í auknum mæli og taki þá ákvarðanir án tillits til íslenskra aðstæðna. Það er nú einmitt vandinn í þessu og svo mörgum öðrum Evrópumálum að það er ekki litið til aðstæðna á Íslandi og þess sem hentar okkur en ríkisstjórnin steypir sér engu að síður bara út í fenið, og landinu. Þessi áform sem þetta allt byggist á og Evrópusambandið kallar „Fit for 55“ - frú forseti, ég verð bara að nota þetta erlenda heiti því að ég hef ekki séð að íslensk stjórnvöld hafi haft fyrir því að þýða það - eru auðvitað miklu víðtækari en nemur bara flugmálunum, ganga út á það að refsa fólki fyrir að vera til á hinum ýmsu sviðum. En þetta er líka stefna sem markast af ákveðinni öfgahyggju. Fremur en að litið sé á innihaldið og raunveruleg áhrif þá hafa menn komist að þeirri niðurstöðu að það þurfi bara að gera eitthvað sem fólk finnur fyrir til þess að virðast vera að taka á loftslagsmálum. Þessi blinda nær svo langt að í þessum áformum er m.a. gert ráð fyrir að flugvélar megi ekki hafa meira eldsneyti en akkúrat það sem þarf til að komast á áfangastað. Á síðustu dropunum eiga flugvélarnar að lenda á áfangastað til að þær beri ekki of mikið eldsneyti, eða að kaupa eldsneyti utan þessa Evrópusvæðis vegna þess að það kann að vera á hagkvæmara verði. Viljum við þetta, frú forseti, fljúga í flugvélum sem hafa ekki nægt eldsneyti nema bara rétt til að komast á áfangastað?

Frú forseti. Ég ætla að halda áfram umfjöllun minni um umsögn PCC á Bakka þar sem segir, með leyfi forseta: „Umtalsverður kostnaður fylgir þar af leiðandi því að koma vörum PCC Bakka á áfangastað erlendis, sem eingöngu er hægt sjóleiðina, þ.m.t. í upphafi með siglingum milli hafna hérlendis, sem nema umtalsverðum vegalengdum.“ Og segir svo áfram þegar fjallað er um þetta ystusvæðaregluverk: „Telja verður því að rökstyðja megi að sambærileg sjónarmið ættu að gilda hérlendis og gilda um siglingar á ystu svæðum ESB. Þannig ætti sambærileg tímabundin undanþága (t.d. til ársins 2030) að gilda varðandi sjóflutninga á milli t.d. Reykjavíkur og Húsavíkur annars vegar og Reykjavíkur og Seyðisfjarðar hins vegar og gilda t.d. á milli Kanaríeyja og Valencia, Lanzarote-Fuerteventura og/eða Gvadelúpeyjar-Martiník.“ Þetta er ekki ósanngjörn sýn sem sett er fram. Í þessu samhengi vil ég rifja upp samtal sem átti sér stað milli þáverandi hæstv. utanríkisráðherra, Þórdísar Kolbrúnar Gylfadóttur, og formanns Miðflokksins, hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, 6. mars síðastliðinn í umræðu um viðbrögð stjórnvalda við loftslagsáætlun ESB. Þar sagði hæstv. utanríkisráðherra þess tíma, með leyfi forseta: „Ég sagði skýrt í þessu viðtali“ - og vísar þá í viðtal sem hún hafði ef ég man rétt farið í hjá Morgunblaðinu. - „Ég sagði skýrt í þessu viðtali og hef sagt það áður að við munum ekki standa að því að innleiða regluverk sem mun stórkostlega skaða hagsmuni Íslands.“ Þarna var hæstv. ráðherra fyrst og fremst að tala um flughluta þessa regluverks alls en hlutfallslega eru áhrifin ekkert síður alvarleg hvað siglingarnar varðar. Og þessi orð hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: „Ég hef sagt alveg skýrt að ég mun ekki tala fyrir því að innleiða regluverk sem mun skaða hagsmuni Íslands stórkostlega …“ - þessi orð falla í mars síðastliðnum. Síðan í tengslum við Evrópuhátíðina er öllu kyngt og í millitíðinni tekin ákvörðun að sækja ekki undanþágurnar sem standa til boða hvað varðar siglingar og sjóflutninga. Þetta er alveg með hreinum ólíkindum. Síðan er tekin ákvörðun um að kyngja þessu furðulega samkomulagi sem gert er í ráðherrabústaðnum í aðdraganda Evrópuhátíðarinnar í Hörpu sem setur flugfélögin í þá stöðu að mæta kerfinu eins og það er 1. janúar 2027 og setur skipafélögin í þá stöðu að kerfið mætir þeim eins og það er strax bara núna um áramótin enda, eins og ég fór inn á í þarsíðustu ræðu minni, er Eimskipafélagið þegar búið að senda viðskiptavinum sínum tölvupóst, gerði það í fyrradag, með hækkuðu verði og áður var búið að tilkynna um fækkun viðkomuhafna. Ég man ekki hvort það var ein viðkomuhöfn sem datt út eða hvort það voru fleiri en í öllu falli samdráttur í þjónustu, færri viðkomuhafnir erlendis sem hækka þá verð á þeim enda hjá þeim fyrirtækjum sem nýttu þá höfn á fyrri stigum, hærri kostnaður vegna ETS-gjaldanna, það er bara sérstök gjaldskrá vegna þeirra gjalda. Þetta er allt með slíkum ólíkindum þegar haft er í huga með hvaða hætti ráðherrarnir töluðu hér fyrr á þessu ári og ég mun nú fara í gegnum það í seinni ræðum og rifja aðeins upp í fyrsta lagi hversu alvarleg mynd var dregin upp af því sem nú þykir allt í lagi að kyngja, bara aðeins seinna, og síðan með hvaða hætti yfirlýsingar voru gefnar um að það kæmi ekki til greina að innleiða regluverk sem væri jafn mótdrægt íslenskum hagsmunum og hér er síðan að koma í ljós og blasti við þá. Hvað breyttist í millitíðinni er ekki alveg ljóst en ég mun í næstu ræðu minni halda áfram að fjalla um ystusvæðamál og umsögn PCC á Bakka því að þetta skiptir máli gagnvart starfsemi á landsbyggðinni. Við verðum að hafa það í huga að þau áhrif - við erum hér dagana langa að reyna að styðja við það að atvinnuuppbygging á landsbyggðinni geti verið með eins haganlegum hætti og nokkur kostur er en síðan renna í gegn mál eins og þetta, hálfórædd  Ég vil vinsamlegast óska eftir því að vera settur á mælendaskrá aftur.

Frú forseti. Ég geri mér grein fyrir því að einhverjir áhorfendur eða áheyrendur hafi hugsanlega verið efins þegar ég nefndi það í lok síðustu ræðu minnar að hluti af þessum áformum öllum, sem ganga á rétt neytenda og kjör alls almennings, væri líka að flugvélar mættu ekki hafa meira eldsneyti en akkúrat það magn sem dugar til að komast á áfangastað. En þetta er bara staðan. Þetta er meira að segja sýnt á myndrænan hátt í kynningarefni Evrópusambandsins og er þá til þess ætlast að menn séu ekki að kaupa eldsneyti einhvers staðar þar sem það er ódýrara og séu ekki með það þungar flugvélar að þær eyði minna eldsneyti. Þær eiga því að komast þetta á síðustu dropunum. Þetta gengur gegn flugöryggismálum. Fyrir vikið þá sýnir það kannski hversu langt mennirnir eru leiddir í einhverri hugmyndafræði án tengingar við raunveruleikann. En nú er komið að því, frú forseti, að ég ætla að segja nokkur orð um raunveruleg áhrif málsins eða tilætluð áhrif og þá einkum hver þau áhrif yrðu á Íslandi. Hér vitna ég nú bara í gögn frá stjórnvöldum, frá ríkisstjórn Íslands og Stjórnarráðinu. Þessi gögn voru notuð til að rökstyðja hvers vegna Ísland gæti ekki með nokkru móti fallist á þessi áform þar til menn gáfust svo upp í ráðherrabústaðnum til að skemma ekki Evrópumannahátíðina. Í þessum gögnum birtist mjög fróðlegt línurit, áhrifamat fyrir Ísland heitir það. Ég er búinn að margbiðja, frú forseti, fjórum sinnum alla vega, um að fá þennan glærupakka í heild því að hér vantaði glæru sem sýnir spá um það hvernig fjöldi flugferða mun þróast. Enn hef ég ekki fengið þessa glæru þrátt fyrir fjórar tilraunir á löngum tíma en sem betur fer get ég þó stuðst við aðra glæru um áhrifamatið fyrir Ísland. Það er glæran um losun kolefnis, hvernig hún muni þróast. Þar segir að samdrátturinn í losun sé fyrst og fremst til kominn vegna færri flugferða. Þannig að tölurnar eru mjög svipaðar því sem birtist í línuritinu um fjölda flugferða. Göngum þá bara út frá því að það sama eigi við hér og þetta séu áhrifin á fjölda flugferða. Þá er matið það að ef fram héldi sem horfir og ekki yrði gripið inn í af hálfu Evrópusambandsins og ríkisstjórnarinnar þá yrði flug - ég held að upphafsárið sé 2019 - til og frá Íslandi orðið 136% af því sem það var 2019, þ.e. hefði aukist um 38% frá því sem þá var. En með tilkomu þessara nýju reglna, sem þingið er að reyna að keyra í gegn á ótrúlegan hátt, þá verður flug eftir tvo og hálfan áratug rúmlega, 26–27 ár, akkúrat einn fjórði af því sem það var 2019 - einn fjórði af því sem það var 2019 og þá innan við 20%, innan við fimmtungur af því sem það hefði orðið ella. Þetta eru svo engin smámarkmið, frú forseti, sem menn ætla sér að ná með þessum refsisköttum á almenning enda er það viðurkennt í áformum Evrópusambandsins að þetta snúist um að neyða fólk til að hætta að fljúga. 

Frú forseti. Hér er lokakaflinn sem ég ætla að nefna úr umsögn PCC á Bakka þar sem segir, með leyfi forseta, að virtu því sem ég hef nefnt hér á undan: „Það skýtur því skökku við að í innleiðingu viðskiptakerfis ESB hér á landi sé ekki tekið tillit til þessara aðstæðna, ekki síst í ljósi fyrirliggjandi mats ESA á því að svæði utan höfuðborgarsvæðisins teljist viðkvæm svæði, og um nauðsyn þess að stuðla að atvinnuuppbyggingu utan höfuðborgarsvæðisins, hér á Norð-Austurlandi. Með upptöku viðskiptakerfisins mun - að óbreyttu - þetta sama svæði þurfa að greiða hærra gjald í formi hærri framleiðslukostnaðar en það mun draga úr samkeppnishæfni svæðisins í heild sinni þar sem vörur fjölmargra fyrirtækja á landsbyggðinni munu síður geta keppt í verði á alþjóðlegum mörkuðum.“ Þetta er hárrétt sem kemur fram í þessari umsögn PCC á Bakka. Til að setja þetta í samhengi þá er rétt að grípa niður í nefndarálit meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar vegna þessa máls þar sem fjallað er um umsögn PCC undir yfirskriftinni Skilgreining ystu svæða. Þar segir, til að byrja á endinum ef svo má segja, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn telur ljóst að verði tekin ákvörðun um að innleiða sams konar reglu í íslensk lög og gildir fyrir ystu svæði skv. 3-b mgr. 12. gr. án samþykkis ESB væri það brot á EES-samningnum.“ Síðan segir á undan þessu, þar sem þessi rök hafi verið höfð uppi í tengslum við flugið, með leyfi forseta: „Evrópusambandið hafnaði þeim málatilbúnaði með þeim rökum að efnahagsleg staða Íslands og svæða sem teljast til ystu svæða væri ekki sambærileg.“ - Sem sagt ekki sambærileg þeirri efnahagslegu stöðu svæða sem falla undir það regluverk sem vísað er til í umsögn PCC. Og áfram segir: „Þar sem efnisleg rök skorti var talið því sem næst útilokað að ESB myndi veita Íslandi undanþágu á þessum grunni hvað varðaði sjóflutninga.“ Þarna er meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar að skrifa sig frá þeim vandræðum að íslensk stjórnvöld hafa ekki sótt þær undanþágur sem þó blasa við í regluverkinu. „Enn fremur kemur fram í minnisblaði ráðuneytisins að viðræðum við Evrópusambandið um aðlaganir við upptöku tilskipunar (ESB) 2023/959 hafi lokið í lok september á þessu ári. Íslensk stjórnvöld sóttust ekki eftir aðlögun við upptöku ETS-kerfis í sjóflutningum á grundvelli þeirra raka að ESB hefði hafnað því að Ísland gæti fallið undir sömu reglur og ystu svæði ESB í flugmálinu.“ Þetta eru fulltrúar íslenskra stjórnvalda sem telja sig síðan bara geta leyst þetta allt fyrir 1. janúar 2027 og fengið gjörbreytta niðurstöðu frá því sem nú blasir við í tengslum við flugið. Þessi undanlátssemi, það er ekki hægt að kalla þetta annað en að lyppast niður í varnarhlutverkinu gagnvart íslenskum hagsmunum, ég held að þetta verði ekki skrifað neitt skýrar út en svo heiðarlega er gert hér á bls. 4 í nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar um þetta frumvarp til laga um viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir. Hér er bara tönnlast á því að ESB hafni sjónarmiðum stjórnvalda í hinu og þessu. Og af því að sjónarmiðum stjórnvalda var hafnað í einu þá þora þau ekki að biðja um það í öðru. Þetta er fólkið sem ætlar sko aldeilis að leysa málið 2026. Trúir þessu einhver? Það trúir því ekki nokkur maður. Það er nú málið. Það er bara verið að kaupa sér frest fram yfir þetta kjörtímabil, þannig að vandamálið lendir í fanginu á næstu ríkisstjórn, hvort sem hún verður kosin á vormánuðum 2024 eða í september 2025, sem er síðasti neysludagur þessarar ríkisstjórnar sem við sitjum uppi með. Það er áhugaverð klásúla sem hér kemur fram og er auðvitað dálítið þvinguð fram vegna þessarar góðu umsagnar PCC á Bakka sem gagnrýnir hvaða áhrif þetta regluverk hefur á fyrirtæki á landsbyggðinni sem er síðan rökstutt í nefndaráliti meiri hlutans þar sem er bara sagt: ESB hafnar, ESB telur engin rök fyrir þessu, ESB þetta og ESB hitt.  Ég bið hæstv. forseta um að setja mig aftur á mælendaskrá.

Frú forseti. Ég var byrjaður að segja frá áhrifamatinu fyrir Ísland, áætluðum áhrifum af því að innleiða þetta regluverk. Þau áhrif eru metin gífurleg, með ótrúlegum samdrætti í flugi miðað við það sem ella hefði orðið. Hér kemur hins vegar líka fram hver áhrifin yrðu á flug í Evrópu, eins og Evrópusambandið ætlaði sér að ná. Ég ítreka það sem ég nefndi áðan, frú forseti, að hér er verið að miða við losunina en byggist það fyrst og fremst á fækkun flugferða, að það verði færri ferðir. Ég nefndi það að matið gerir ráð fyrir því að gangi þetta eftir verði flugferðir til og frá Íslandi eftir 26 ár 25% af því sem var 2019, fjórðungur af því sem var 2019 og innan við fimmtungur af því sem ella hefði orðið. En í Evrópu er sama tala 46%. Þar hefur flugið dregist saman um rúman helming frá 2019 en á Íslandi um 75%. Þetta er gífurlegur samdráttur í Evrópu líka ef þetta gengi eftir fyrir þessa grein en þó takmarkaður miðað við það sem á að leggja á Ísland í þessu, enda hefur þetta, eins og bent er á í þessum gögnum, hlutfallslega langmest áhrif á Ísland vegna legu landsins, vegna mikilvægis Íslands sem tengimiðstöðvar í Norður-Atlantshafi og vegna þess hvernig rukkað er fyrir flug út fyrir EES-svæðið. Að vísu segjast menn þá ætla að stefna á einhverjar breytingar hvað það varðar fyrir 2027 en eins og við höfum heyrt meira að segja hv. þingmenn meiri hlutans nefna þá er ekkert vitað almennilega hvernig það verður. Í besta falli getur það þó að einhverju leyti lagað samkeppnisstöðu flugfélaganna sín á milli, innbyrðis, en áhrifin fyrir neytendur verða engu minni. Fleiri flugfélög verða þá með hærri fargjöld, ekki bara þau íslensku með þau hæstu, heldur verða líka hærri gjöld hjá öðrum flugfélögum. Nema hvað, við vitum ekkert hvað verður með þetta í Bretlandi og í Bandaríkjunum. Mér finnst ólíklegt að þau lönd láti draga sig ofan í þennan pytt sem ríkisstjórnin og nú Alþingi reyna að hrinda okkur Íslendingum ofan í. Ég hef nefnt það hversu alvarlegt þetta mál var að mati hæstv. ráðherra og ráðherrarnir töldu, a.m.k. í mars á þessu ári, að þeim væri sýndur skilningur, að Evrópusambandið væri að átta sig á þessari stöðu. Eins og segir í viðtali við Þórdísi Kolbrúnu Reykfjörð Gylfadóttur, þáverandi utanríkisráðherra og núverandi hæstv. fjármálaráðherra: „Enginn sem mótmælir áhrifum á Ísland. „Það er enginn sem mótmælir lengur áhrifunum á Ísland sem er byggt á þeim gögnum sem við höfum lagt fram,“ segir Þórdís. Málið er afar stórt í sniðum þegar tekið er tillit til hagsmuna Íslands. Ekki síst fyrir tvær af þremur stærstu útflutningsstoðum Íslands. Fiskútflutning og ferðamennsku.“ Þar höfum við það. Þeir skildu þetta alveg. Það var enginn sem andmælti því að þetta hefði alveg sérstaklega mikil áhrif á Ísland en samt var ákveðið að gera ekkert með það í trausti þess að íslensk stjórnvöld myndu lúffa, sem þau og gerðu. Frú forseti. Ég er ekki einu sinni byrjaður að ræða aðra anga þessa máls eins og siglingamálin, sem hv. þm. Bergþór Ólason gerði að nokkru leyti grein fyrir, en ég bið yður um að skrá mig aftur á mælendaskrá.

Frú forseti. Ég ætla að fikra mig aftur yfir í flughluta málsins. Hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni, sem var hér virkur í athugasemdum - afsakið, ég gat ekki sleppt þessu - kom hér ítrekað í andsvör við upphaf þessarar umræðu og ég vona að hann komi hingað aftur á eftir, að afloknum þeim fundi sem hv. þingmaður þurfti að hlaupa á. Þá lagði hv. þingmaður mikið upp úr niðurlagsorðum Icelandair í umsögn sinni þar sem hvatt var til þess að málið yrði samþykkt og gert að lögum fyrir áramót. En þessi umsögn Icelandair minnir mig dálítið á ræðu núverandi hæstv. matvælaráðherra Svandísar Svavarsdóttur þegar sótt var um aðild að Evrópusambandinu í ríkisstjórninni 2009–2013, þar sem ræða þáverandi ráðherra og núverandi hæstv. ráðherra fór í það að útskýra hversu slæm hugmynd það væri að Ísland gengi í Evrópusambandið og fann því allt til foráttu, en taldi þó mjög mikilvægt að sækja um aðild að því. Það er ein undarlegasta ræða sem ég heyrt hér í þinginu. Það þyrfti að rifja hana upp með ítarlegri hætti við tækifæri. En þessi umsögn Icelandair er svolítið svipuðu marki brennd því að efnisatriði umsagnarinnar eru öll í varúðarátt, dálítið svipað eins og hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson var í andsvörum sínum við hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur hér áðan. Til að tæpa stuttlega á þessu, virðulegur forseti, með leyfi: „Sérstaða Íslands þegar kemur að millilandasamgöngum, þar sem flug er í lykilhlutverki, er þess eðlis að stjórnvöld þurfa að gæta hagsmuna lands og þjóðar svo að hagræn áhrif laganna verði ekki svo íþyngjandi að þau skaði hag borgara, íslenskra flugrekanda og íslensks efnahagslífs í heild.“ Það þarf ekki sérstaka lagni í að lesa á milli línanna til að skynja þær áhyggjur sem Icelandair setur fram í þessari málsgrein. Síðan er fjallað um samkomulagið sem var gert í aðdraganda Evrópuhátíðarinnar og segir svo, með leyfi forseta: „Aðlögunin felur jafnframt í sér endurskoðunarákvæði sem virkjast þegar aðlögunartíminn er runninn út og mikilvægt að þá verði tekið tillit til landfræðilegrar stöðu landsins svo að hagsmunir Íslands verði áfram tryggðir en ekki verði einungis um tímabundin sérákvæði að ræða.“ Frú forseti. Auðvitað verður bara um tímabundið sérákvæði að ræða. Ég var nú bara rétt áðan að lesa upp úr nefndaráliti meiri hlutans, sem fær að ráða hvað stendur í því, og þar kom svo skýrt fram með hvaða hætti kontóristar ESB trakteruðu sjónarmið Íslands. Trúir því einhver að það verði með öðrum hætti gagnvart þessum 3. lið sérstakrar aðlögunar sem kemur fram á bls. 29 í bókinni, sem rammar inn frumvarpið, þar sem er talað um að á árinu 2026 verði lagt mat á þetta en svo taki kerfið við eins og það er 1. janúar 2027? Evrópusambandið lítur svo á að málið sé afgreitt. Svo bara tekur kerfið við eins og það er, rétt eins og sjónarmið Evrópusambandsins draga fram í nefndaráliti meiri hlutans gagnvart siglingunum. Það er því einhver óskhyggja, naívismi, barnaskapur að halda að árið 2026 verði bara allir klárir, að allir kontóristarnir í Brussel verði bara uppteknir af því að finna leið til að tryggja hagsmuni Íslands sem ekki er í klúbbnum. Þetta ber allt að sama brunni, að verið sé að kaupa sér skjól fram fyrir þetta horn sem nú mætir okkur um áramótin og þessi umsögn Icelandair ber þess merki. Í umsögn Icelandair er jafnframt komið inn á 2. liðinn í þessari sérstöku aðlögun, sem fjallar um endurgreiðslu á verðmun á sjálfbæru flugvélaeldsneyti samanborið við jarðefnaeldsneyti. Þar segir, með leyfi forseta: „Í dag er mjög svo takmarkað framboð í heiminum af SAF en hlutfall þess er einungis 0,1% af öllu eldsneyti sem notað er í flugi og verðið allt að áttfalt hærra.“ Framboðið af þessu eldsneyti er mjög takmarkað og í umsögninni er lagt 

Frú forseti. Mér finnst vera tilefni til að vekja athygli á því hversu fáir þingmenn taka til máls um þetta risamál, þetta skelfilegasta Evrópumál sem ráðherrar ríkisstjórnarinnar höfðu séð, nú þegar reynt er að troða því og hraða því í gegn í trássi við hefðbundin þingsköp á ógnarhraða. Þá vilja menn helst ekki tjá sig. Hv. þingmenn meiri hluta eru margir væntanlega smeykir við að verja þetta. Ég veit ekki með minni hlutann, kannski eru það bara einhverjir sem vilja fyrir alla muni að þetta fari sem hraðast í gegn, áhrif Evrópusambandsins aukist og grænir refsiskattar á landsmenn aukist sem mest. Þó tók hv. þm. Samfylkingarinnar, Þórunn Sveinbjarnardóttir, aðeins til máls hér áðan. Mig minnir að það hafi verið í andsvari, eða líklega ræðu, annaðhvort var það, en a.m.k. benti hv. þingmaður á að eftir árið 2026 væri aðlögunartíminn búinn. Þetta væri ekkert spurning um að finna upp einhverjar nýjar lausnir í millitíðinni. Markmiðið væri bara að aðlögunartíminn væri búinn og menn komnir inn í þetta kerfi af fullum krafti. Já, þetta kom í tengslum við andsvar hv. þm. Njáls Trausta Friðbertssonar sem lýsti yfir áhyggjum af óvissunni en að við yrðum bara að vinna að því að það gerðist eitthvað gott eftir 2026. Þá kom hv. þingmaður Samfylkingarinnar og var ánægður með það mat sitt, sem er eflaust rétt mat frá sjónarhorni Evrópusambandsins, að eftir árið 2026 væri aðlögunartíminn búinn og menn væru komnir inn í kerfið. En þá leyfir þessi ríkisstjórn sér að halda því fram, maður veit ekki alveg hvort hún trúir þessu sjálf eða ekki, að eftir að við erum búin að gefa eftir þá muni Evrópusambandið hugsanlega seinna vera til í að koma meira til móts við okkur en það hefur verið nú þegar. Hver getur talið sjálfum sér eða öðrum trú um slíkt? Það er algerlega fráleitt að ímynda sér það að eftir fundaherferðina - fundina 200 eða hvað þeir voru sem skiluðu nú ekki miklum árangri nema hvað að allir sögðust skilja hvað Íslendingar væru að fara að mati hæstv. utanríkisráðherra á þeim tíma en ákváðu svo að gera ekkert með það þrátt fyrir fullan skilning og 200 fundi - haldi ríkisstjórnin, eða þykist a.m.k. halda það, að málið muni einhvern veginn leysast þegar við erum búin að gefa eftir. Aðeins að þessu sérstaka samkomulagi, sérstakri aðlögun fyrir Ísland eins og það er kallað í frumvarpinu, áður en ég kem að siglingamálum. Þetta varðar flugið, með leyfi forseta: „Sérstök aðlögun fyrir Ísland. Íslensk stjórnvöld gerðu samkomulag við framkvæmdastjórn Evrópusambandsins um aðlögun Íslands við ákvæði tilskipunar (ESB) 2023/958.“ - Svo er rakið hér að hagsmunir Íslands í málinu hafi snúist um jafna samkeppnisstöðu flugfélaga og flug til og frá Íslandi o.s.frv. Þá er komið að því hvað felst í aðlöguninni fyrir Ísland, þessum tímamótasamningi. Það eru þrír liðir: „1. Ísland getur framlengt núverandi kerfi endurgjaldslausra losunarheimilda út árið 2026 þegar endurgjaldslausri úthlutun losunarheimilda verður hætt innan Evrópska efnahagssvæðisins.“ Þetta er fresturinn, frú forseti, þessi tveggja eða þriggja ára frestur á að hefja þessar greiðslur, en þetta er reyndar hvort eð er aðlögunartíminn í Evrópusambandinu.  
             Frú forseti. Ég verð nú að taka undir með hv. þm. Bergþóri Ólasyni. Mér þykir tíminn hjá þér líða heldur hratt og bið því um að fá að koma aftur á mælendaskrá.

Frú forseti. Ég ætla að halda áfram og reyna að klára sjónarmið mín er varða umsögn Icelandair þar sem lýst er grafalvarlegri stöðu sem mætir flugrekendum verði regluverkið - það er nú ánægjulegt að fá fulltrúa ríkisstjórnarinnar hér í umræðuna. Velkominn, hæstv. ráðherra. Ég ætla að tala um sjálfbæra flugvélaeldsneytið. Eins og kemur fram í umsögn Icelandair, með leyfi forseta: „Í dag er mjög svo takmarkað framboð í heiminum af SAF en hlutfall þess er einungis 0,1% af öllu eldsneyti sem notað er í flugi og verðið allt að áttfalt hærra.“ Það blasir við öllum að framleiðsla á flugvélaeldsneyti verður ekki á þeim stað 1. janúar 2027 að það geri neitt gagn, ef nokkurt. Ég held að það sé útilokað að slík framleiðsla verði yfir höfuð komin af stað á þeim tíma hér á Íslandi. Því er algjör furða að innleiða regluverk til að ýta á eftir hlutum með verulega íþyngjandi kostnaði gagnvart lausnum og innleiðingu lausna sem eru ekki og verða ekki til á þeim tíma. Ég geri engar athugasemdir við það og er mjög fylgjandi því að við framleiðum næga orku til að geta m.a. framleitt eins mikið af umhverfisvænu flugvélaeldsneyti og nokkur kostur er. En við skulum ekki skaða hagsmuni Íslands í heild vegna þess. Gerum það bara, framleiðum næga orku og framleiðum flugvélaeldsneyti. Við skulum ekki vera á þeim vagni Evrópusambandsins sem er að sinna og ýta undir allt aðra hagsmuni heldur en við stöndum nokkurn tíma frammi fyrir hér í eyju úti í miðju Atlantshafi. Það segir áfram í umsögn Icelandair, með leyfi forseta: „Óvissa er til staðar varðandi ákvæði samkomulagsins um aðlögun Íslands og möguleika á að fá 100% endurgreiðslu í formi losunarheimilda á verðmun á öllu sjálfbæru flugvélaeldsneyti og jarðefnaeldsneyti á flugvöllum á Íslandi. Verði SAF ekki afgreitt í dreifikerfi eldsneytis á Keflavíkurflugvelli mun aðgengi íslenskra flugfélaga að endurgreiðslu ekki vera til staðar. Því er ljóst að ef SAF verður ekki í boði á flugvöllum á Íslandi þá munu flugfélög sem fljúga til og frá Íslandi ekki hafa aðgang að hvötunum.“ Áfram segir, með leyfi forseta: „Fyrirsjáanlegt er að íslenskir flugrekendur geta orðið í þeirri stöðu að greiða hærra verð fyrir þotueldsneyti án þess að geta bætt frammistöðu sína í loftslagsmálum eða nýtt hvata þá sem settir eru fram í frumvarpi þessu.“ Sú mynd sem er dregin upp þarna ýtir ekki undir það að keyra frumvarpið í gegn án frekari skoðunar og glöggvunar okkar hér í þinginu á efnisatriðum þess og áhrifum. Umsögn Icelandair, sem hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson, eini stjórnarliðinn sem hefur komið til umræðunnar, leggur svo mikið upp úr er ein samfelld varúðarræða. Það þarf ekkert að lesa á milli línanna, þetta bara stendur hérna. Svo er fjallað um kolefnisleka og mikilvægi þess að stjórnvöld gæti hagsmuna Íslands. Nóg af umsögn Icelandair í bili. Örsnöggt yfir í umsögn Play þar sem segir, með leyfi forseta: „Verði frumvarpið að lögum munu lögin samræma og skerpa á skyldum einkaaðila í umhverfismengandi rekstri og leggja á stjórnvöld frekari eftirlitsskyldur.“ - Þær munu auðvitað kosta eitthvað. Áfram segir hér: „Kostnaður flugfélaga vegna viðskiptakerfis ESB um losunarheimildir er verulegur. Þessi kostnaður hefur farið hækkandi síðustu ár, samhliða verðhækkunum á ETS-einingum.“ Hver ber þennan kostnað, virðulegur forseti? Það erum við sem fljúgum og þurfum að fljúga. Við búum á Íslandi. Það er ekki ásættanleg nálgun á málið að það sé bara allt í lagi að þessi kostnaður leggist á þá sem þurfa að fljúga til og frá Íslandi og flytja vörur, bara ef hann leggst svona nokkurn veginn jafn mikið á Icelandair og Play, af því að það eru auðvitað við borgararnir sem borgum þetta, við sem hér búum. Þegar árangurinn er sá, eins og lýst er í umsögn Icelandair, að menn beinlínis geti ekki bætt frammistöðu sína eins og þetta blasir við núna, þótt þeir vildu, þá er þetta auðvitað ekkert annað en enn ein græna skattheimtan sem lendir á heimilum landsins. 

Frú forseti. Ég taldi rétt að fara yfir þessa samninga eða hvað menn vilja kalla þetta, þessa aðlögun fyrir Ísland, eins og það birtist í frumvarpinu svo að ekki leiki nokkur vafi á að ég hafi ekki gleymt að nefna eitthvað úr þessu stórkostlega samkomulagi. Þetta eru bara þrjú atriði. Tvö þeirra voru til staðar áður en hið fyrsta bættist við, þessi frestur. Sá frestur er akkúrat á aðlögunartímanum og þangað var ég kominn í síðustu ræðu. Það sem er átt við með aðlögunartímanum er að þá eru hvorki Ísland, og stóð ekki til, né önnur lönd sem eru þátttakendur í þessu byrjuð að borga þetta til fulls. Þau borga fyrsta árið 25%, næsta árið 50%, þriðja árið 75% og eru loks komin í fullt gjald. Þarna fékk Ísland frest á þessum aðlögunartíma áður en það tæki að borga, en þegar það tekur að borga borgar það upp í topp, 100%, með öllum þeim afleiðingum sem ég og fleiri höfum rakið í málinu, og ráðherrar ríkisstjórnarinnar og embættismenn héldu 100 fundi með fulltrúum Evrópusambandsins til að útskýra að það væri algerlega óásættanlegt fyrir okkur þangað til þau loks ákváðu að samþykkja það. 2. liður segir, með leyfi forseta: „Ísland fær sömu sérlausn og Malta og Kýpur varðandi 100% endurgreiðslu á verðmun á öllu sjálfbæru flugvélaeldsneyti og jarðefnaeldsneyti.“ Um þetta er eitt og annað að segja. Það fyrsta er að það var alltaf gert ráð fyrir að Ísland gæti fengið þessar endurgreiðslur. En hvaða endurgreiðslur eru þetta? Þetta eru endurgreiðslur á muninum á þessu rándýra og fágæta græna eldsneyti og hinu hefðbundna. Munurinn á verði þessara tveggja er endurgreiddur. En markmiðið með þessari áætlun er að verð hefðbundins eldsneytis snarhækki. Það þýðir þá einfaldlega að græna eldsneytið hækkar líka jafn mikið þegar öllu er á botninn hvolft, því að þó að þú fáir endurgreiðslu færðu bara endurgreiðslu niður að því marki að það kosti jafn mikið og hefðbundna eldsneytið sem búið er að hækka. Þarna er ekki gert ráð fyrir því að með þessu fái menn ódýrara eldsneyti. Það er bara gert ráð fyrir að tryggja að það verði ekki dýrara heldur en þetta snarhækkaða hefðbundna eldsneyti. Svo er það þriðja atriðið. Þar segir: „Í skýrslu framkvæmdastjórnarinnar (ESB) skv. 5. mgr. 10. gr. ETS-tilskipunarinnar verður árið 2026 lagt mat á flugtengingar Íslands að teknu tilliti til samkeppnisstöðu, hættu á kolefnisleka auk umhverfis- og loftslagsáhrifa og þeirra aðlagana sem koma fram í ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um upptöku tilskipunar 2023/958. Þetta mat mun varða veginn í viðræðum um breytingar á ETS-kerfinu.“ Þetta er það sem margir fulltrúar stjórnarliðsins hafa hangið á og við höfum svona aðeins gert grín að þeim fyrir vikið, ef við trúum því raunverulega að þetta skipti einhverju máli sem heitið getur og að Evrópusambandið muni kannski, þegar það er búið að sjá áhrifin á þessum árum, skipta um skoðun. En hvaða ár eru þetta sem á að leggja þarna til grundvallar? Það eru árin þegar Ísland er ekki byrjað að borga gjaldið. Ætla þeir þá, á þeim tíma, að meta hver áhrifin af upptöku gjaldsins verða? 

Frú forseti. Ég ætla í þessari ræðu minni að fjalla áfram um flughluta frumvarpsins. Það er mikið rætt um áhrifin og árangurinn sem náðist með þessu samkomulagi sem var gert í aðdraganda Evrópuhátíðarinnar milli hæstv. forsætisráðherra og Ursulu von der Leyen um þessa tímabundnu aðlögun sem á sér að meginhluta stað hvað varðar losunarheimildirnar árin 2025 og 2026. En það sem mig hefur þótt vanta í umræðuna - nú er skaði af því að hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson sé ekki hérna því að hann gæti nú að líkindum aðstoðað þingheim við að glöggva sig á þeim mun sem er á hagsmunum Íslands annars vegar og þeirra eyja sem m.a. hafa verið nefndar í umræðunni, Kanaríeyjar, Malta, Kýpur o.fl. Lykilatriði hvað flugið varðar í þessu samhengi er tengiflugshlutverk Keflavíkurflugvallar. Tengiflug yfir Atlantshafið er það sem gerir þetta mál svo allt öðruvísi og hættulegra til framtíðar heldur en það sem blasir við þessum eyjum - ég veit ekki hvað þetta er kallað á flugmáli - þar sem er fyrst og fremst verið að fljúga fram og til baka frá meginlandinu. Þetta gegnumstreymi hér, þetta „hub“, þetta tengikerfi og þessi tengiflugvöllur sem Keflavíkurflugvöllur er er atriði sem mun hafa verulega neikvæð áhrif þegar kerfið tekur við eins og það er 1. janúar 2027. Það er ekkert, eins og er, í gögnunum sem fyrir liggja sem vekur mér neina von um að skilningur sé á því eða vilji til að taka sérstakt tillit til þess þegar fram í sækir, því að þau flugfélög sem fljúga beint yfir Atlantshafið án viðkomu á Íslandi eiga býsna öfluga fulltrúa í Brussel. Það þarf enginn að láta sér detta í hug að þar verði ekki talað gegn þeim sjónarmiðum sem mestu máli skipta fyrir okkur til að verja þessa tengimiðstöð sem Keflavíkurflugvöllur er hér í miðju Atlantshafinu og er grundvöllur þess að við getum notið jafn góðra tenginga til Ameríku, Evrópu og víðar. Tengiflugvöllurinn er algjört kjarnaatriði í því að íslenskir flugrekendur geti verið í námunda við það að bjóða Íslendingum þá þjónustu, fjölbreytileika, tíðni ferða og verð, hér eftir sem hingað til, sem verður útilokað verði kerfið innleitt eins og það er 1. janúar 2027. Í því samhengi verð ég að nefna að hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson nefndi það í andsvari hér áðan að hann hefði viljað sjá þetta gerast með öðrum hætti, að CORSIA-kerfið hefði verið niðurstaðan. Það bara varð ekki niðurstaðan. Verri leið var farin fyrir hagsmuni Íslands sem við síðan kokgleypum eins og hún stendur innan mjög skamms tíma. Í samhengi hlutanna er 1. janúar 2027 rétt handan við hornið. Þessi ríkisstjórn hefur verið við völd tvöfaldan þann tíma sem er fram að þeim tímapunkti, bara til að setja í samhengi hvað sá tími verður fljótur að líða þegar á reynir. Ég held því að við verðum og ættum að gefa okkur tíma til að glöggva okkur enn betur á þeim áhrifum sem þetta regluverk hefur á Keflavíkurflugvöll sem tengiflugvöll í miðju Atlantshafinu. Ég held að við verðum strax að byrja að undirbyggja það að stíga út úr þessu kerfi þegar við okkur blasir kaldur raunveruleikinn, að við fáum ekki frekari undanþágur. Þá bendi ég aftur á það sem ég benti á er varðar nefndarálit meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Ég minni á það að nefndarmenn sjálfir ráða hvað stendur í álitinu en samt stendur þar eitthvað sem ætti að hræða okkur öll frá því að undirgangast þetta með þeim hætti sem nú liggur fyrir. ESB segir nei, ESB hafnar, ESB telur ekki ástæðu til; þetta eru svörin sem íslenskir hagsmunagæslumenn munu fá árið 2026.  Virðulegur forseti. Það eru nokkur atriði til sem ég tel nauðsynlegt að koma inn á og vil því biðja um að vera settur aftur á mælendaskrá.

Frú forseti. Nú hyggst ég um sinn snúa mér að áformuðum sköttum eða gjöldum á siglingar, flutninga með skipum. Ég tel þó rétt að undirstrika það sem ég sagði hér í lok ræðu minnar áðan vegna þess að ég var þá nýbúinn að lesa upp tyrfinn texta og náði ekki alveg að útskýra nógu vel hvað í honum fólst og því ætla ég að gera það núna. Megininntakið í þessu þriðja atriði, þ.e. með tímafrestinn og græna eldsneytið, sem var atriði sem við hefðum hvort eð er átt rétt á, varðar vonina, vonina um að eitthvað gerist fyrir lok árs 2026. En eins og þetta er orðað hérna og ég las upp áðan og í ljósi þess að þetta mat á að fara fram á því tímabili þegar Ísland er ekki komið inn í kerfið og er ekki byrjað að greiða gjöldin sem menn, og ég, hafa svona miklar áhyggjur af, þ.e. að matið verði framkvæmt á þeim tíma, myndi það einfaldlega kalla á að Evrópusambandið myndi skipta um skoðun. Eftir alla 200 fundina þegar Ísland væri búið að fallast á þetta þá myndi Evrópusambandið allt í einu ákveða að skipta um skoðun, sem er augljóst að það mun ekki gera. Hér er sagt: Ja, við skoðum hvort það sé hætta á kolefnisleka, umhverfis- og loftslagsáhrifum og svona þannig að ef Evrópusambandið ákvæði fyrir lok árs 2026 að gera þarna grundvallarbreytingu á þá væri það í raun að segja að það hefði haft rangt fyrir sér. Það hefði ekki lagt rétt mat á þetta og kannski vissu Íslendingarnir bara hvað þeir voru að segja, við klikkuðum bara á þessu og verðum að draga til baka það sem við erum búin að leggja á þá. Trúir því einhver að slíkt myndi gerast? Trúir Logi Einarsson því, hv. þingflokksformaður Samfylkingarinnar, að Evrópusambandið myndi af sjálfsdáðum taka upp á því að hugsa: Heyrðu, við erum búnir að ná Íslendingunum inn í þetta …  En ég læt þetta nægja af flugmálinu að sinni því að mér er líka mikið niðri fyrir varðandi þessi nýju gjöld á siglingar og ekki hvað síst vegna viðbragðanna sem hæstv. ráðherrar sýndu þegar það mál kom upp. Þetta mál kom upp talsvert eftir umræðuna hér um fluggjöldin, sem ráðherrarnir höfðu miklar áhyggjur af, og gott ef það kom ekki upp um það leyti, bara rétt eftir að búið var að gefa eftir í flugmálinu í ráðherrabústaðnum. Ég held að þetta hafi komið í beinu framhaldi, jafnvel bara fáeinum dögum síðar. Þá er tilkynnt um að það sama muni nú gilda um siglingar skipa og fela í sér verulegar hækkanir á kostnaði við að flytja vörur til og frá landinu. Sérstaða landsins hvað þetta varðar er auðvitað augljós. Hún var augljós varðandi flugið líka, en hvað þá varðandi mikilvægi þess fyrir okkur að geta flutt vörur til landsins og frá landinu, landi sem er eyja úti í Atlantshafi og reiðir sig auk þess mjög á milliríkjaviðskipti. Þannig að sérstaða Íslands var augljós gagnvart til að mynda löndum í Mið-Evrópu þar sem eru títtræddar járnbrautarlestir og þétt og stórt vegakerfi, fljótasiglingar, kanalar o.s.frv., fjölmargar flutningaleiðir innan og á milli landa til að viðhalda alþjóðaviðskiptum og -flutningum. En hver voru viðbrögð ráðherra? Nýbúnir að lúffa í flugmálunum þá ákváðu þeir bara að gefast upp fyrir fram  Eins og hæstv. forseti heyrir 

Frú forseti. Ég ætla hér að verja nokkrum orðum í að rifja upp hvert mat stjórnvalda og hvert mat ráðherra var á stöðunni hér í byrjun árs og setja það síðan í samhengi við þann mjög svo tímabundna árangur sem náðist og útskýra fyrir þeim sem á heyra að ég og Árni Finnsson, formaður Náttúruverndarsamtaka Íslands, erum sammála að ég held í fyrsta skipti um ævina, og ég fékk heimild til að vitna til orða hans á fundi umhverfis- og samgöngunefndar. Það kemur á eftir, en loftslagsgjöld á flug voru rædd hér í þinginu 23. febrúar síðastliðinn þegar ég átti samtal við hæstv. innviðaráðherra, Sigurð Inga Jóhannsson, í fyrirspurnatíma þar sem ég spurði ráðherrann, með leyfi forseta - þá er verið að ræða samtalið við ESB á þeim tíma, hvernig hagsmunagæslunni væri háttað og hvaða árangur væri að nást: „Hvernig var þessum málaumleitunum ráðherrans gagnvart starfsbræðrum og -systrum sínum í Evrópu tekið í ljósi þess að þegar fréttatilkynningin berst hálfu ári seinna, þann 9. desember, virðist í engu hafi verið tekið tillit til sjónarmiða Íslands?“ Þarna var ég að vísa í frétt sem hafði birst um þessi mál. Hæstv. innviðaráðherra svaraði því til heiðarlega, og ég ætla að fá að vitna til þess, með leyfi forseta: „Þetta er vissulega búið að vera til umfjöllunar í stjórnkerfinu býsna lengi og þar hjálpar til að við erum búin að koma því þannig fyrir að við erum með starfsmenn úti í Brussel sem fylgjast með, þannig að um leið og þessar hugmyndir fóru af stað þá vakti starfsmaður okkar athygli á því að það myndi hafa talsverð áhrif á flug til og frá Íslandi ef þetta gengi hvað verst fram. Við vorum í raun og veru í upphafi ferilsins að reyna að hafa áhrif og höfum verið að því síðan með fjölmörgum fundum …“ Áfram heldur hæstv. ráðherra: „Ég hef átt fjölmarga fundi með m.a. starfsbræðrum mínum á Norðurlöndum sem og öðrum í Evrópusambandinu.“ - Hér kemur lykilsetningin: „Umhverfisdeild Evrópusambandsins hefur hins vegar ekki gefið sig með aðferðafræðina.“ Þetta er sama umhverfisdeild og mun mæta samningamönnum Íslands árið 2026 og segja: Heyriði, vinir. Þið eruð búnir að undirgangast kerfið, þið fenguð þessa undanþágu og nú tekur kerfið bara við eins og það er, rétt eins og þið gerðuð strax gagnvart siglingunum. Umhverfisdeild Evrópusambandsins hefur hins vegar ekki gefið sig með aðferðafræðina. Áfram hélt hæstv. innviðaráðherra og svarar því til, með leyfi forseta - þarna var ég að reyna að útskýra að ég vildi draga fram hver árangurinn hefði hingað til verið með þessum umleitunum gagnvart starfsbræðrum og -systrum ráðherrans: „En varðandi þennan þátt sem er hér til umfjöllunar þá tókst okkur ekki að snúa umhverfishluta Evrópusambandsins …“ Þetta var þrátt fyrir mestu aðgerð, eins og því hefur verið lýst af hæstv. utanríkisráðherra þess tíma, sem íslensk stjórnvöld hafa nokkurn tíma ráðist í hvað varðar lobbýisma á erlendri grundu. Áfram heldur hæstv. innviðaráðherra: „Því er ég fullviss um að við munum ná einhverjum árangri í þessu. Við munum nota öll þau ráð sem þarf til að koma í veg fyrir að þetta gangi að óbreyttu yfir Ísland eins og það lítur út.“ En hver var niðurstaðan? Þetta gengur óbreytt yfir Ísland eins og það lítur út 1. janúar 2027. Í samhengi hlutanna er það bara eftir korter. Virðulegur forseti. Til að halda áfram að setja í samhengi og rifja upp með hvaða augum hæstv. ráðherrar litu málið, vandamálið sem fyrir lá á þessum tíma, langar mig að rifja upp umræðu um innleiðingu loftslagslöggjafar ESB sem átti sér stað 27. febrúar 2023. Þar átti hv. þingmaður, formaður Miðflokksins, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, orðaskipti við hæstv. forsætisráðherra Katrínu Jakobsdóttur. Frú forseti. Upp á samhengi hlutanna þá held ég að sé rétt að ég fari yfir þessi samskipti í næstu ræðu minni svo að þau slitni ekki tvennt. Ég bið þig vinsamlegast um að setja mig aftur á mælendaskrá.

Afsakið, frú forseti. Mér er svo mikið niðri fyrir vegna þessa máls að ég held að ég sé kominn með bæði hósta og hita, en það mun ekki stoppa mig í að ræða málið því að það er það stórt og mikilvægt og hefði auðvitað átt að fá miklu betri og meiri umfjöllun hér á Alþingi heldur en raunin er. Ég er búin að tala dálítið um flugmálið en sný mér nú um sinn að nýju gjöldunum á flutninga, siglingar. Þetta mál, sem kom upp um sama leyti og ríkisstjórnin var að lúffa í flugmálinu, varðar gríðarlega hagsmuni landsmanna, augljóslega fyrirtækjanna sem eru í þessum rekstri, en þess vegna einnig hagsmuni fyrirtækjanna í landinu almennt og landsmanna allra þar sem við reiðum okkur mjög á viðskipti við útlönd og aukinn flutningskostnaður hefur strax mjög veruleg áhrif á verðlag á meira og minna öllum vörum, beint eða óbeint. Þess vegna var svo sláandi að sjá viðbrögð ráðherranna við þessu máli. Fyrrverandi utanríkisráðherra, hæstv. núverandi fjármálaráðherra, Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, sagði í Ríkisútvarpinu 8. ágúst 2023 að áhrifin af þessu væru allt önnur og miklu minni heldur en áhrifin af fluggjöldunum. Svo ég vitni nú beint í frétt af Ríkisútvarpinu segir þar, með leyfi forseta: „Áhrif nýrra mengunarkvóta ESB á skipaflutninga eru allt önnur og minni en í flugi, segir utanríkisráðherra. Skipaflotinn hafi hingað til ekkert greitt fyrir mengun og kvótarnir séu hluti af markmiðum í loftslagsmálum.“ Þarna er nánast verið að setja ofan í við þessi mikilvægu fyrirtæki, þ.e. fyrirtæki í flutningum, af því að þau hafa ekkert borgað nein refsigjöld til þessa, eins og það sé ótækt að það séu ekki allir að borga meira fyrir að vera til og standa í sínum rekstri. Svo segir þar: „Íslensk stjórnvöld hafa verið meðvituð um nýjar reglur Evrópusambandsins um mengunarkvóta í sjóflutningum, segir utanríkisráðherra, og bendir á að núna greiði skipaflotinn ekkert fyrir mengun.“ - Bíddu nú við, þarna er byrjað aftur á sama stað. Ég byrja á næstu málsgrein þar sem sagt er frá því að Evrópusambandið hafi nýverið samþykkt þessar reglur og ráðherrann, eins og ég nefndi áðan, búin að gera sér grein fyrir því að sögn. Við vorum reyndar ekkert alveg vissir, við þingmenn Miðflokksins, um að ríkisstjórnin hefði haft hugmynd um þetta þegar málið kom óvænt upp því að hún hafði a.m.k. ekki haft fyrir því að vara okkur við því hvað væri þarna í vændum. Fyrir vikið höfum við þau grunuð um að hafa verið tekin í bólinu með þetta. Það er ekkert víst að það sé rétt. En hafi þau fylgst svona vel með þessu þá hefði maður nú talið að þau hefðu gert meira í málinu því að þegar þetta kemur upp þá segir hver ráðherrann á eftir öðrum: Við ætlum ekki einu sinni að sækja um undanþágur. Svo er þeim bent á að þetta regluverk gerði beinlínis ráð fyrir undanþágum fyrir lönd eins og Ísland. Ég held að Ísland hafi tikkað í öll boxin sem nefnd voru sem ástæður undanþágna frá þessu. En þá bregðast ráðherrarnir þannig við, hafandi annaðhvort misst af málinu eða verið að segja rétt frá þegar þeir sögðust vera búnir að fylgjast með þessu, með því að segja: Við viljum ekki einu sinni þessar undanþágur. Og svo koma bara svona athugasemdir um að allir eigi nú að taka þátt í þessu og við getum ekki látið okkar eftir liggja, eins og að við séum að fara að leysa þessu loftslagsmál með því að leggja sérstök aukagjöld á Íslendinga, flutninga til og frá landinu, umfram það sem við hefðum þurft að gera, ef við bara tökum þetta alla leið og finnum nýjar og nýjar leiðir til að gjaldpína almenning og fyrirtækin, þá sé Ísland líklega bara betra en allir aðrir í loftslagsmálunum  Ég þarf að fara nánar út í viðbrögð ráðherranna af því að margt sem þeir sögðu var svo sláandi, frú forseti, 

Frú forseti. Eins og ég kom inn á í fyrri ræðu minni ætla ég að rifja upp orðaskipti formanns Miðflokksins, hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, og hæstv. forsætisráðherra Katrínar Jakobsdóttur sem áttu sér stað 27. febrúar 2023. Þar er rætt um innleiðingu loftslagslöggjafar ESB og formaður Miðflokksins spyr forsætisráðherra, með leyfi forseta, „… hvort hann geti lýst því afdráttarlaust yfir hér að íslensk stjórnvöld muni ekki innleiða þetta regluverk nema tryggt verði að það fáist undanþága fyrir Ísland að því marki að samkeppnisstaða okkar skerðist ekki á nokkurn hátt“. Hæstv. forsætisráðherra svarar því til, með leyfi forseta, að „… markmiðið með þessari innleiðingu eða löggjöf er að hvetja fólk til að velja aðra valkosti þegar farnar eru skemmri leiðir“. Síðan heldur hæstv. ráðherra áfram og segir: „Því er hér augljóslega töluverður munur á“ - eftir að hafa útskýrt muninn vegna fjarlægðar og lengdar flugleggja - „og munurinn er líka sá að við, íslensk stjórnvöld, segjum ekki við þau sem hér búa að þau geti tekið lest eða rútu til að ferðast á milli landa því sá möguleiki er ekki fyrir hendi.“ Það er í sjálfu sér ágætt að það liggi fyrir að skilningur sé á því hjá stjórnvöldum. Það var auðvitað ástæðan fyrir því að farið var í þessa risaaðgerð til að tala fyrir hagsmunum Íslands í þessum efnum. Áfram heldur síðan forsætisráðherra, með leyfi: „Eins og þessi reglugerð er hugsuð þá mun Ísland borga hlutfallslega mun meira en önnur ríki, og það er óásættanlegt. Hv. þingmaður spyr hvort ég geti svarað skýrt. Ég get svarað því algjörlega skýrt að í ljósi þess að við erum ekki komin með umhverfisvænni lausnir í flugi er algerlega óásættanlegt að Ísland borgi svo hlutfallslega miklu meira en önnur ríki inn í þetta, einfaldlega vegna landfræðilegrar legu.“ Hver er svo staðan? Eins og hæstv. forsætisráðherra segir svo réttilega í þessum samskiptum í febrúar síðastliðnum þá eru ekki komnar umhverfisvænar lausnir í flugi sem mæta þeim kröfum sem fram eru settar. Þetta er því, eins og svo margt annað, bara enn einn almenni skatturinn klæddur í grænan búning loftslagsmála, af því að eins og kemur fram í umsögn Icelandair þá geta þau ekki mætt ákveðnum þáttum þessa regluverks. Lausnirnar eru ekki til og umhverfisvæna eldsneytið er ekki til. Þetta er því eitthvert fáránleikhús sem mætir okkur hér og orð ráðherranna á þessum tímapunkti eru auðvitað þeirrar gerðar að maður veltir fyrir sér: Var öllu fórnandi til að það væri góð stemning á Evrópuhátíðinni í Hörpu? Ég rifja hér upp aftur, með leyfi forseta, orð Katrínar Jakobsdóttur forsætisráðherra þegar hún segir: „Ég get svarað því algjörlega skýrt að í ljósi þess að við erum ekki komin með umhverfisvænni lausnir í flugi er algerlega óásættanlegt að Ísland borgi svo hlutfallslega miklu meira en önnur ríki inn í þetta, einfaldlega vegna landfræðilegrar legu.“ Það fékkst ákveðinn frestur árin 2025 og 2026 en svo mætir þetta okkur af fullum þunga 1. janúar 2027, sem hæstv. forsætisráðherra lýsti að væri fullkomlega óásættanlegt í ræðu hér í þinginu í febrúar síðastliðnum. Áfram áttu þau orðastað og segir forsætisráðherra m.a., með leyfi forseta: „Við höfum bent á að það er ekkert útilokað að önnur ríki hreinlega tækju yfir þetta hlutverk Íslands, að vera tengimiðstöð, sem ekki væru aðilar að þessu meðan ekki eru til lausnirnar sem tryggja að flugvélar geti flogið á grænni orku.“ Þetta segir manni að forsætisráðherra og stjórnvöld skilja vandamálið, þennan ómöguleika sem lausnirnar og kerfið standa frammi fyrir og sérstaklega þann ómöguleika sem hagsmunir Íslands standa frammi fyrir 1. janúar 2027. Hún er ótrúleg, þessi skammsýni sem skín í gegnum fagnaðarlætin vegna þessara skammtímalausna, sem hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson kallaði hér áðan eftir í samhengi við víðsýni, jafn undarlegt og það hugtak var í þessu samhengi. Í ljósi þess að taka tillit til yfirvofandi þingloka ætla ég að láta þetta duga hvað varðar upprifjun á samskiptum um þetta mál innan þess árs sem nú er að líða og ýmsum skynsamlegum orðum sem féllu frá ráðherrum ríkisstjórnarinnar sem virðast síðan hafa gleymst. 

Frú forseti. Ég ætla að breyta aðeins uppröðuninni hjá mér frá því sem ég boðaði í síðustu ræðu. Áður en ég kem að viðbrögðum ráðherranna ætla ég að segja nokkur orð um aðdraganda málsins og eðli þess, því að mér var e.t.v. svo heitt í hamsi að ég gleymdi að fara fyllilega yfir það hversu mikil áhrif þetta hefur. Jú, ég nefndi að þetta myndi hafa mikil áhrif á flutningskostnað en hversu mikil áhrif og hvernig munu þau áhrif birtast? Ég ætla þó að byrja allra fyrst á því að lesa upphaf fréttar úr Morgunblaðinu frá 12. ágúst 2023. Mig minnir að það hafi verið Morgunblaðið sem upplýsti almenning fyrst um að þetta stæði til og fjallað um málið, eðli þess og framkvæmd og ræddi við marga sem starfa í þeim greinum sem verða fyrir áhrifum af þessu. En fyrst bara smákynning, svo ég geri þetta allt í réttri röð. Þetta er upphaf fréttar eftir Ólaf E. Jóhannsson: „Áform eru uppi um að nýleg tilskipun Evrópusambandsins, sem m.a. fellir vöruflutninga á sjó undir svokallað ETS-kerfi losunarheimilda ESB á 5.000 brúttótonna skipum og stærri, verði tekin upp í EES-samninginn, en til þess að hún fái lagagildi hér á landi þarf að samþykkja hana á Alþingi.“ Þarna er þegar bent á þetta. Það er staðan sem verið er að setja okkur í núna, að ætlast til þess að þetta verði samþykkt á Alþingi. „Einnig þurfa þau ráðuneyti sem hlut eiga að máli að setja reglugerðir til innleiðingar á ákveðnum ákvæðum tilskipunarinnar, verði hún lögleidd.“ Þarna komum við að því sem ég mun nefna á eftir varðandi ráðherrana og hugarfar þeirra, viðhorf þeirra til þessa máls. Það er hlutverk þeirra að setja reglugerðir til innleiðingar á ákvæðum tilskipunarinnar, verði hún lögleidd. Ég óttast að það gæti gerst hér á Alþingi núna. Þá vita menn hvað gerist næst. Þessir ráðherrar, eins traustir og þeir eru í málinu, ég kem inn á það á eftir, munu þá setja reglugerðirnar til innleiðingar. „Fari svo munu skipafélög þurfa að standa stigvaxandi skil á heimildum vegna losunar í siglingum; 40% vegna losunar árið 2024, 70% vegna losunar árið 2025 og 100% árið 2026 og þaðan í frá.“ Þetta er svipað og ég nefndi varðandi flugmálin með þennan aðlögunartíma, frú forseti, frá 2026 er þetta 100% í skipunum. „Þetta kerfi er helsta stjórntæki ESB á sviði loftslagsmála og ætlað að mynda hagrænan hvata til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda í sambandinu.“ Þá komum við enn og aftur að þessu, að það á að refsa fólki fyrir að vera til, kaupa vörur og ferðast. Það felur að sjálfsögðu í sér ákveðna mismunun. Hinir tekjuhærri geta augljóslega frekar leyft sér sömu hluti og áður heldur en hinir tekjulægri. Og svo er sagt að hér verði kostnaðurinn líklega 6 milljarðar á ári til að byrja með. Þá minni ég á það sem ég nefndi áðan, að þegar Evrópusambandið er komið með þetta vald yfir okkur, þetta tangarhald, þá getur það bara haldið áfram að þróa þetta og verðið getur hækkað og kröfurnar aukist o.s.frv. En hvað sem því líður er ljóst að þessir 6 milljarðar munu hafa mjög veruleg áhrif. Þetta mun hafa áhrif á vöruverð enda flutningskostnaður beintengdur vöruverði en hefur líka áhrif á þá þjónustu sem er í boði. Þetta hefur nú þegar komið í ljós, hefur þegar komið fram hjá stjórnendum a.m.k. eins af skipafélögunum að það geti ekki annað en brugðist við þessu með því að draga úr þjónustu við ákveðna staði, fækka stöðum sem siglt er á. Eins og svo oft  Frú forseti. Ég verð að biðja yður að setja mig aftur á mælendaskrá, ég er ekki langt kominn með þennan hluta umfjöllunar minnar.

Frú forseti. Ég ætla, til að reyna að stytta mál mitt eins og mögulegt er, að fara mjög hratt yfir þá mynd sem teiknaðist upp í fréttaflutningi af þessu máli. Eins og hefur komið fram hér í ræðum fyrr í dag kom þetta fram í byrjun árs eða eins og hæstv. utanríkisráðherra þess tíma, Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, sagði og fram kom í fyrirsögn í Morgunblaðinu: „Stærsta hagsmunamál Íslands frá upptöku EES.“ Áfram er sagt frá því í Morgunblaðinu í byrjun árs: „Róa öllum árum að því að Ísland losni.“ Og: „Von der Leyen svaraði erindi Katrínar en svörin fást ekki afhent.“ Svo flutu þau nú upp en það var ekki að áeggjan stjórnvalda. „Gætu orðið hamfarir fyrir ferðaþjónustuna“, segir hér í viðtali við forstjóra Play, Birgi Jónsson. „Tengiflug gæti færst annað“, segir í viðtali við Boga Nils Bogason, forstjóra Icelandair. „Samkeppnisstaða skekkist með íþyngjandi reglugerðum“, í frétt frá Samtökum iðnaðarins. Þetta er það sem sneri að fluginu sem ég vildi nefna. Síðan varðandi siglingarnar er hér viðtal við Sigurð Inga Jóhannsson: „Ólíklegt að íslensk stjórnvöld sæki undanþágur vegna mengunarskatts á skipaflotann.“ Hér er viðtal við Katrínu Jakobsdóttur og þarna er komið annað hljóð í strokkinn: „Allar greinar verða að leggja sitt af mörkum gegn mengun.“ Viðtal við Þórdísi Kolbrúnu Reykfjörð Gylfadóttur í Ríkisútvarpinu: „Áhrifin allt önnur og miklu minni en í fluginu.“ Þarna er verið að fjalla um siglingarnar og þá furðulegu ákvörðun stjórnvalda að sækja ekki þær undanþágur sem beinlínis eru skrifaðar inn í regluverkið. Ástæða þess að ég nefni þetta hérna er að í þessum viðtölum teiknast upp sú mynd sem við okkur blasir að afloknum aðlögunartímanum. Það teiknast upp sú mynd að staðan fyrir íslenska hagsmuni, íslenska ferðaþjónustu, íslenskan flugiðnað, íslenska útflytjendur á vörum og þeim sem flytja vörur til landsins, fyrir heimili landsmanna sem vilja komast í sólina eða eitthvert annað, staða íslensks samfélags í heild getur skaðast stórkostlega verði þetta kerfi innleitt eins og það er 1. janúar 2027. Það var enginn undansláttur hjá fulltrúum flugfélaganna að svara því með þeim hætti þegar þeir komu fyrir hv. umhverfis- og samgöngunefnd fyrir stuttu síðan. Þetta er allt mjög ferskt í minni í ljósi þess hversu stuttur tími hefur verið til afgreiðslu þessa máls, sem er auðvitað fráleit staða að vera í, enda erum við hér rétt farnir að krafsa í yfirborðið á efnisatriðum málsins eftir þessar fáeinu ræður okkar hér við 2. umræðu. En sem betur fer tekur enginn annar þátt í umræðunni þannig að það er auðvelt fyrir þá sem fylgjast með að halda samhengi þegar við þurfum að slíta á milli efnisatriða okkar með fimm mínútna millibili. Mér fannst skipta máli að rifja upp þessar fréttir og þetta eru bara fréttir af handahófi, teknar út nokkrar af veraldarvefnum. En allar segja þær þessa sömu sögu, að að kerfinu innleiddu eins og það er þá stórskaðast samkeppnisstaða íslensks samfélags og Ísland sem tengimiðstöð flugs yfir Atlantshafið getur verið í uppnámi. Þess vegna, eins og ég kom inn á í fyrstu ræðu minni, lögðum við þessa ríku áherslu á það í Miðflokknum að sett yrði inn bráðabirgðaákvæði, sem fallist var á og er núna inni sem breytingartillaga og kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans, þar sem stjórnvöld væru sett undir smásjá Alþingis hvað framvindu og hagsmunagæsluna varðar í þessu máli. Þá getum við fylgst með, rekið eftir eða eftir atvikum lagt nýjan kúrs, lagt nýja leið ef við blasir það sem líklegast er, að samningamenn Evrópusambandsins segi við samningamenn Íslands: Heyrðu, nú bíður ykkar bara kerfið eins og það er, rétt eins og í siglingunum. Gangi ykkur vel.

Frú forseti. Þegar ég þurfti frá að hverfa síðast var ég að koma að atriði sem hv. þm. Bergþór Ólason nefndi hér stuttlega og varðar viðbrögð ráðherra þessarar ríkisstjórnar við tíðindunum um að til stæði að fara að leggja ný gjöld á flutninga með skipum. Það lá strax fyrir að áhrif þessa yrðu umtalsverð, kostnaðurinn yrði töluverður, og hann að sjálfsögðu endar hjá neytendum, óhjákvæmilega, en einnig myndi þetta leiða til minni þjónustu eins og komið hefur á daginn; þegar búið að tilkynna að áfangastöðum verði fækkað. Þangað var ég kominn í lok síðustu ræðu að draga þá ályktun að þetta myndi bitna sérstaklega illa á landsbyggðinni. Menn þekkja það hversu stórt atriði flutningskostnaður er þar og það skekkir því miður mjög samkeppnisstöðu landsbyggðarinnar á ýmsan hátt gagnvart höfuðborgarsvæðinu hversu hár flutningskostnaður er. En nú mun hann sem sagt hækka enn en um leið fækkar áfangastöðunum vegna þessa, sem þýðir þá að það verður flóknara og þarf að fara enn lengri leiðir til að nálgast þann varning sem menn þurfa á að halda eða flytja út vörur eða flytja annað innan lands. Þetta hefur því gríðarlega mikil áhrif. Ráðherrarnir tóku þessu ekki aðeins af furðu mikilli værukærð, þeir nánast fögnuðu þessum nýju álögum á landsmenn og töldu þetta bara hið besta mál og koma nú þeir sem mest hafa tjáð sig um þetta flestir með frasa á borð við að allir þurfi að leggja sitt af mörkum og jafnvel hnýtt í fyrirtækin, svona nánast, fyrir að hafa ekki greitt sérstök græn gjöld fram að þessu, þannig að þetta væri bara hið besta mál. Fyrir vikið ætlaði Ísland eða íslensk stjórnvöld ekki einu sinni að sækja um undanþágur sem þó var nokkuð ljóst að við hefðum átt rétt á miðað við hvernig þetta regluverk er skrifað. Ég ætla að nefna hérna nokkur dæmi um viðbrögð ráðherranna. Hæstv. innviðaráðherra sagði í nokkrum viðtölum, ég minnist þess nú að hafa heyrt í honum í útvarpi, þetta var held ég í Ríkisútvarpinu, einfaldlega telja að við ættum ekki að sækja um undanþágur. Hér í frétt af sama miðli, þ.e. Ríkisútvarpinu, segir hann ólíklegt að íslensk stjórnvöld sæki um undanþágur vegna mengunarskatts sem til stendur að setja á skipaflotann. Allar greinar þurfa að taka þátt í baráttunni gegn loftslagsvánni, segir ráðherrann. Svipað var upp á teningnum hjá hæstv. forsætisráðherra sem segir að allar atvinnugreinar verði að leggja sitt af mörkum til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda, ekki sé þörf á sérlausnum í sjóflutningum í sama mæli og í flugi. Hér er verið að tala um flugmálið sem svo tapaðist, frú forseti, ekki sé þörf á sérlausnum í sama mæli og í flugi. Ríkisstjórn og Alþingi eigi þó eftir að fjalla um málið, segir hún, og nú erum við að gera það hér. Ja, tveir þingmenn a.m.k. eru að gera það. Ég veit ekki hvar allir hinir eru sem hæstv. forsætisráðherra sagði að myndu fjalla um málið á Alþingi. Utanríkisráðherra á þeim tíma lét ekki sitt eftir liggja og talaði eins og hinir ráðherrarnir um það að við Íslendingar þyrftum að leggja af mörkum og ættum ekki að vera að sækjast eftir undanþágum, enda vildum við standa okkur svo svakalega vel í þessum loftslagsmálum. En hversu miklu máli skiptir þetta framlag Íslendinga? Hversu miklu máli skiptir að leggja sífellt ný gjöld og skatta á íslenskt atvinnulíf og íslenskan almenning? Það skiptir afskaplega takmörkuðu máli og getur jafnvel haft öfug áhrif því að það sem við höfum horft upp á gerast á undanförnum árum er að það er verið að veikja iðnað, verðmætasköpun og framleiðslu á Vesturlöndum með því að menn séu sífellt að finna upp eitthvert svona nýtt dellumakerí í til að refsa fólki. Framleiðslan og verðmætasköpunin er að flytjast annað þar sem hún verður til með mun óumhverfisvænni hætti oft á tíðum 

Frú forseti. Eins og þekkt er erum við Miðflokksmenn friðarins menn og munum reyna að stytta mál okkar eins og nokkur kostur er núna þó að tilefni væri til umræðna hér dögum saman með þátttöku sérstaklega þeirra sem munu greiða atkvæði með þessu frumvarpi á eftir og innleiða þessar 14 gerðir Evrópusambandsins sem fæstar hafa fengið nokkra umfjöllun hér í þingsal. Þetta gæti orðið með síðustu ræðum mínum í þessari umræðu og ég vil nefna á hraðbergi þau atriði sem ég hafði ætlað mér að fara í í umræðunni hér svo að þeir sem á horfa og hlusta átti sig á hversu mikið er órætt í málinu. Það eru samskipti hæstv. forsætisráðherra og Evrópuráðsins, þ.e. Katrínar Jakobsdóttur og Ursulu von der Leyen, sem kalla á umræðu sem er ekki tími fyrir. Það eru ýmsar umsagnir sem draga fram alvarleika málsins og sérstaklega væri hægt að eyða hér heilum klukkutíma í að ræða sjónarmið sem fram koma í sameiginlegri umsögn frá Samtökum atvinnulífsins, Samtökum ferðaþjónustunnar, Samtökum fyrirtækja í sjávarútvegi, Samtökum verslunar og þjónustu og Viðskiptaráði Íslands. Það eru hin ýmsu minnisblöð til umhverfis- og samgöngunefndar frá umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneyti þar sem farið er inn á ýmislegt og reynt að útskýra með hvaða hætti þetta er ekki óforsvaranlegt með öllu, en það tekst nú misvel svo vægt sé til orða tekið. Það er yfirferð umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytisins um frumvarpið sjálft sem auðvitað hefur verið sáralítill tími til að greina. Umsögn meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar ein og sér væri auðvitað tilefni í langa umræðu sem ég hef ekki tíma til að fara í hérna. Sérstaklega sé ég eftir því að hafa ekki tíma til að fjalla um minnihlutaálit Andrésar Inga Jónssonar, hv. þingmanns Pírata, sem er prýðisgott hvað ýmis efnisatriði varðar, þótt við séum ekki sammála efnislega um málið og hvað sé skynsamlegt í þeim efnum. Síðan er hér greining á áhrifum þessa regluverks eins og það tekur við og eins og það hefði orðið án undanþágna sem þó eru tímabundnar sem hefði auðvitað átt að taka langa og djúpa umræðu um hér í þingsal. Það eru fyrirspurnir þingnefnda til ráðuneyta og stofnana vegna málsins sem hefðu kallað á djúpa umræðu til að glöggva þingheim á því hvað við tekur. Ég minni á það sem fram kemur í umsögnum aðila í Húsi atvinnulífsins þar sem okkur þingmönnum er beinlínis óskað góðs gengis og í raun vottuð samúð vegna þess að við fáum málið í fangið og höfum 11 þingdaga sem urðu 12 til að afgreiða það hér. Þar kom fram hversu mikið af upplýsingum vantaði til að það væri hægt að glöggva sig á áhrifum. Fyrirtæki landsins eru með bundið fyrir augun gagnvart þessu regluverki eins og það er, það er það margt sem vantar inn í þetta. Það er umfjöllun um breytingar á viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir sem kom frá umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytinu, sem kom núna 4. desember, sem hefði raunverulega kallað á umtalsverða umræðu, en maður gefur sér ekki tíma til. Síðan eru hér glærur sem er alveg agalegt að hafa ekki tíma til að fara í gegnum sem lýsa þeim áhrifum sem á hefðu skollið hefði ekki samist um sérlausn. Sérlausnin væri eflaust alveg ágæt ef hún væri ekki svona tímabundin. Ég bara hvet stjórnarliða til að horfa á það með galopnum augum hversu stutt er í að þetta regluverk taki við hér á landi, að þessum lögum innleiddum eins og þau eru. Umsagnir Landsvirkjunar og Samtaka iðnaðarins hefðu sömuleiðis kallað á langa umfjöllun en til þess gefst ekki tími hér. En, frú forseti, ég bið þig hér með að setja mig einu sinni enn á mælendaskrá og reikna með að það verði lokaræða mín nema eitthvað óvænt komi upp.

Frú forseti. Ég hefði mjög gjarnan viljað heyra yfirferð hv. þm. Bergþórs Ólasonar yfir þessi erindi, þessar umsagnir sem hann nefndi og reyndar margt fleira, því að í þessu er eitt og annað sem við eðlilegar aðstæður þyrfti að taka fyrir og taka mjög alvarlega í umræðum á Alþingi. En tíminn er víst naumur. Það kemur í okkar hlut að reyna að liðka fyrir þingstörfum í framhaldi af því að mér skilst að það sé sátt um ákveðið atriði sem horfir svona heldur til bóta, þó að það leysi þetta mál á engan hátt. Hv. þm. Bergþór Ólason mun eflaust gera grein fyrir því í næstu ræðu sinni. Það vildi svo til, frú forseti, að þegar ég settist þá rak ég augun í skjal, eitt af mörgum sem ég átti eftir að fara yfir. Það er frétt frá Samtökum iðnaðarins þar sem fjallað er um grein eftir Pétur Blöndal, framkvæmdastjóra Samáls. Þar segir hann, eins og ég var að benda á áðan, að kostnaður við losun hafi aukist alveg gríðarlega, eða sextánfaldast á sex árum, og að Ísland sé í mjög viðkvæmri stöðu gagnvart þessum stöðugu hækkunum. Jafnframt sé ljóst að kostnaðurinn muni margfaldast á næstu árum. Hann segir að afleiðingin af þessu verði m.a. sú að verðmætasköpun dragist saman á Íslandi og að velferð minnki hér og í Evrópu, enda flytjist framleiðslan annað þar sem kolefnisspor framleiðslunnar verður meira, nákvæmlega eins og ég og við höfum verið að benda á hvað þessi mál varðar. Þetta er allt svo vanhugsað og vitlaust og bitnar auðvitað allt á almenningi á endanum. Það er rétt að vara við því strax, frú forseti, að þetta er því miður bara byrjunin. Við höfum rétt náð að klóra í yfirborðið hvað varðar annars vegar flugið og hins vegar flutningana, skipasiglingarnar, en svo er Evrópusambandið þegar búið að tilkynna um það að fleira sé í vændum í þessum alræmda græna pakka sem ríkisstjórnin lét pakka sér inn í. Næst eru það flutningar á landi, svo húsbyggingar og fjölskyldubíllinn. Evrópusambandið er rétt að byrja sína skattpíningu og íslenska ríkisstjórnin virðist því miður ætla að halda áfram í blindni og stundum 

Frú forseti. Eins og fram hefur komið þá höfum við þingmenn Miðflokksins fallist á að takmarka umfjöllun okkar verulega hér við 2. umræðu þessa máls til að liðka fyrir þinglokum nú í aðdraganda jóla. Við vorum tilbúnir að gera þetta í ljósi þeirrar breytingartillögu sem fram er komin og studd er í nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar þess efnis að ráðherra málaflokksins verði uppálagt að gefa árlega skýrslu um framvindu samskipta við Evrópusambandið, greiningu á efnahagslegum áhrifum kerfisins eins og það kemur fyrir og með hvaða hætti nauðsynlegt er að bregðast við. Hugsunin er sú að við höfum tækifæri til þess hér í þinginu og ráðherra sé beinlínis uppálagt að nálgast þetta með þeim hætti að þingið geti stigið inn í ef verstu sviðsmyndir eru að raungerast, þ.e. að kerfið eins og það er taki við fyrir flug á Íslandi og íslenska flugrekendur 1. janúar 2027. Og þegar ég segi að ef stefni í að versta sviðsmyndin raungerist þá er það alvarlega í stöðunni að það er líka líklegasta sviðsmyndin, það verði niðurstaðan. Ég minni á það sem ég las hér upp úr nefndaráliti meiri hlutans um með hvaða hætti viðbrögð Evrópusambandsins voru við samtölum við hagsmunagæslumenn Íslands. Ég get ekki sleppt því að gagnrýna tímarammann sem okkur í þinginu er gefinn til að ræða þetta mál. Málið kemur inn þegar eru bara nokkrir þingdagar eftir og umræðan markast öll af því. Við eigum engan möguleika á glöggva okkur á þessum 14 gerðum sem hér er verið að innleiða, gamlar og uppfærðar eftir atvikum og glænýjar. Umræðan hefur meira og minna öll hverfst um tvær af þessum 14 gerðum en þær fara allar 14 í gegn hér á færibandinu síðar í dag. Við erum hér að innleiða kerfi sem er smíðað utan um samfélög sem eru gjörólík íslensku samfélagi. Við erum að undirgangast kerfi sem gengur út á það að troða fólki sem vill ferðast með flugi í járnbrautalestar. Slíkar höfum við engar hér á landi. Það er hreinlega alveg ótrúlegt að við séum í þeirri stöðu að það sé búið að hræða líftóruna úr fyrirtækjum landsins eins og umsagnir Icelandair og Play bera með sér, þau beinlínis kalla eftir því að vera rassskellt með þeim vendi sem hér er á lofti. Það er af því að búið er að ramma það þannig inn með þessu samkomulagi sem Ursula von der Leyen plataði upp á Katrínu Jakobsdóttur, hæstv. forsætisráðherra, að við erum komin á færibandið. Við erum komin inn í einstefnulokann. Það sem tekur við 1. janúar 2027 er bara kerfið eins og það er. Það sem tekur við siglingarhlutanum er kerfið eins og það er, strax. Í því samhengi verð ég að rifja upp aftur og minna á umsögn PCC sem lýsir því og dregur fram að ofan á allt annað sé þetta sérstaklega mótdrægt atvinnurekstri á landsbyggðinni. Var þetta markmið ríkisstjórnar Vinstri grænna, Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks í raun? Það passar ekki við það sem haldið er fram í aðdraganda kosninga. En hér er þetta sett fram eins seint og nokkur kostur er til að takmarka umræðuna eins og hægt er. Þannig að við stöndum hér þingmenn Miðflokksins á síðasta þingdegi fyrir jólahlé með sleggjuna hangandi yfir okkur þar sem því er haldið fram að ef þetta verði ekki samþykkt fyrir áramót þá verði hér einhvers lags ragnarök. En ragnarökunum er lýst í umsögn Icelandair, svo dæmi sé tekið, þar sem er sagt: Ef þetta verður eins og það er, þetta kerfi, 1. janúar 2027 þá er sviðsmyndin ekki björt. En það er það sem mætir okkur. Það er ekkert sem bendir til þess að meintir viðsemjendur í Evrópusambandinu, Brussel, í þessum efnum hafi nokkurn áhuga eða skilning á því, bara út frá orðum sem þegar hafa fallið í bréfi Ursulu von der Leyen annars vegar og í samskiptum embættismanna við embættismenn. Kæri þingheimur. Ég vona að það takist að bjarga í horn eins og nokkur kostur er hvað þetta regluverk varðar. En það er alveg agalegt að við séum hér að innleiða regluverk og leggja það yfir íslenskt samfélag og íslensk fyrirtæki sem er sniðið að allt öðrum hagsmunum heldur en við erum undirorpin hér á okkar ágæta Íslandi.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir framhaldsnefndaráliti frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum um skatta og gjöld. Nefndin fjallaði um málið á milli 2. og 3. umræðu og fékk til sín gesti frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu. Í nefndaráliti er gert grein fyrir þremur breytingartillögum sem ég ætla að fara hér yfir. Í fyrsta lagi er meiri hlutinn að leggja til að fresta gildistöku a-liðar 11. gr. frumvarpsins, þar sem meiri hlutinn telur að kanna þurfi áhrif ákvæðisins betur og afla þurfi frekari upplýsinga um þá sem kunna að verða fyrir áhrifum þegar ákvæðið tekur gildi. Í annan stað, frú forseti, fjallaði nefndin um breytingartillögu sem var lögð fram við frumvarpið við 2. umræðu og fjallar um tímabundna niðurfelling á virðisaukaskatti til ökutækjaleigna vegna endursölu rafmagns-, vetnis- og tengiltvinnbifreiða. Í meðförum málsins hjá nefndinni kom fram ábending frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu um ákveðna textabreytingu til að gæta samræmis við þau ákvæði sem væri alla jafna að finna og fellst nefndin á þá breytingu eins og gert er grein fyrir í nefndaráliti. Þá er í þriðja lagi fjallað um þá breytingu sem nefndin leggur til sem er að heimila björgunarsveitum endurgreiðslu á vörugjaldi vegna kaupa á bensíni. Um þetta mál er það að segja, frú forseti, að nefndin hafði þetta til umfjöllunar og bárust umsagnir, m.a. frá Slysavarnafélaginu Landsbjörg þar sem farið var yfir hvernig sveitin fjármagnar sig og hvaða ívilnanir væru veittar í lögum til handa björgunarsveitum landsins. Get ég þar nefnt t.d. niðurfellingu vörugjalda á innflutningi tækja og tóla sem sveitin notar og niðurfellingu á olíugjaldi. Úr varð að nefndin skoðaði mjög hvort hægt væri að útfæra sambærilegt ákvæði um vörugjöld á bensíni. Ég ætla líka að nefna að í því frumvarpi sem liggur fyrir þinginu og varðar töku kílómetragjalds á hreinorkubifreiðar er jafnframt að finna ákvæði um undanþágu til handa slysavarnafélögum og björgunarsveitum landsins. Þar sem lá fyrir nefndinni var að fara yfir það að á undanförnum árum hefur orðið sú breyting og sú þróun hjá björgunarsveitum landsins að tæki og tól sem áður voru dísilknúin hafa á síðustu árum farið að verða bensínknúin. Þetta á ekki eingöngu við um ökutækin, þetta eru hvers konar farartæki; snjósleðar, fjórhjól, jafnvel björgunarbátar sem sveitirnar hafa verið að taka í notkun. Bensínnotkun sveitanna hefur því verið að aukast en þar er ekki að finna afslátt á vörugjöldum eins og gilti um afslátt á olíugjaldi vegna dísilvéla. Ýmsar útfærslur á þessu voru til skoðunar og áttum við ágætissamvinnu við fjármála- og efnahagsráðuneytið og Skattinn. Þegar málið kom til 2. umræðu var það og útfærsla á því ekki útrædd innan nefndarinnar en við meðferð málsins milli 2. og 3. umræðu hafði nefndin tök á að klára þessa útfærslu og hún er lögð til eins og gerð er grein fyrir í nefndaráliti. Ég vil bæta því við að tillagan um að björgunarsveitir fái endurgreitt vörugjald á bensíni samkvæmt því fyrirkomulagi sem er verið að leggja til, er sett inn í bráðabirgðaákvæði. Það er gert af þeirri ástæðu að fyrirséð eru áform stjórnvalda um heildarendurskoðun á skattlagningu eldsneytis og ökutækja, m.a. í tengslum við það frumvarp sem ég nefndi áðan, um kílómetragjald á hreinorkubifreiðar. Það er að verða þróun í þessum efnum, tækninni fleygir fram. Það sem verið er að horfa til jafnframt í tengslum við þetta eru þær alþjóðlegu skuldbindingar sem Ísland hefur undirgengist, m.a. loftslagsmarkmið. Þess vegna er lagt til, í ljósi þessara breytinga sem eru að verða á umhverfinu, að taka þurfi jafnframt til skoðunar hvernig björgunarsveitir landsins njóta beins og óbeins stuðnings í formi ívilnana gagnvart bensíni og eldsneyti og vörugjöldum og komið verði á fót starfshópi sem dómsmálaráðherra skipi og fjármögnun björgunarsveita verði skoðuð með heildstæðum hætti með tilliti til þeirra atriða sem nefnd hafa verið. Ég vil þó nefna tvennt í þessu samhengi. Ef um er að ræða þessi umhverfissjónarmið, að björgunarsveitum verði gert kleift að fara úr jarðefnaeldsneytisdrifnum ökutækjum og farartækjum yfir í rafmagnsökutæki og hreinorkutæki, þá er sú þróun ekki alveg á næsta leiti, þ.e. að öll tæki og tól björgunarsveita geti verið þannig rafmagnsdrifin að hægt sé að skjótast upp á jökla í óveðrum klukkustundum eða sólarhringum saman í 20 stiga frosti. Sú þróun er ekki alveg á næsta leiti þannig að við verðum að gæta að því að björgunarsveitirnar hafi áfram tök á því að sinna sínu mikilvæga starfi í þágu landsmanna allra og ferðamanna sem koma hingað til lands og heimsækja landið. Það er líka hægt nefna að í því losunarheimildakerfi sem kemur frá ESB og hefur verið til umræðu í þessum sal í dag, ber að líta til þess að þar sem eru undanþágur í því losunarkerfi kolefna er það varðandi leit og björgun a.m.k. í flugi, og þá má sjá þess stað varðandi skipin. Það er undanþegið í þessum heimildum. Þessi tillaga sem meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar leggur fram telst að mínu mati og meiri hlutans vera eðlileg í ljósi þessa og samræmast að því leytinu til loftslagsmarkmiðum stjórnvalda eins og þau eru lesin saman við loftslagsmarkmið Evrópusambandsins sem við erum í samstarfi við. Það verður líka að segja frá því að þessi þróun sem ég var að lýsa hérna áðan, að björgunarsveitirnar hafa verið að færa sig úr þessum dísilknúnu bifreiðum yfir í bensínbíla sem eru umhverfisvænni og sparneytnari, er líka jákvætt skref í sjálfu sér. Það er sú þróun sem er að eiga sér stað. Þessi breyting miðar að því að hraða mögulega þeirri þróun, hvað svo sem verður í framtíðinni, að björgunarsveitir sem og aðrir landsmenn geti fært sig úr jarðefnaeldsneytisdrifnum ökutækjum yfir í hreinorkufarartæki. Það er þá eitthvað sem við höldum áfram að vinna með. En eins og ég segi, þessari undanþágu er ætlað að gilda í eitt ár meðan þessi mál eru skoðuð heildstætt. Ég vil fyrir mitt leyti segja, frú forseti, að ég tel þetta góða tillögu, ég tel hana rétta. Það sé eðlilegt að þingið sameinist um að leita allra leiða til þess að koma til móts við og styrkja björgunarsveitir landsins með réttum og tilhlýðilegum hætti. Það er það sem við erum að stefna að og ég held að allir geti verið sammála um það markmið. Það eru auðvitað ýmsar hugmyndir uppi um hvernig hægt er að gera það. Þessi leið var fyrir valinu af því að það væri hægt að bregðast við þannig, við komumst að því í okkar vinnu, en líka af því að hún gagnast öllum björgunarsveitum landsins, hvar sem þær starfa, þess vegna fámennum sveitum í dreifbýlinu sem þurfa að reiða sig mikið á og eiginlega eingöngu á ökutæki sem eru knúin jarðefnaeldsneyti. Það skiptir þessar sveitir algeru lykilmáli í sinni fjármögnun að geta fengið stuðning með þessum hætti. Að þessu sögðu legg ég til þessar breytingartillögur fyrir hönd meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar og þær fari til umræðu eins og lagt er til og verði samþykktar. Undir þetta álit rita, auk þess sem hér stendur, hv. þingmenn Jóhann Friðrik Friðriksson, Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttir, Steinunn Þóra Árnadóttir, Vilhjálmur Árnason og Guðbrandur Einarsson.

Frú forseti. Atvinnuveganefnd fundaði fyrr í dag og var formanni falið fyrir hönd nefndarinnar að greina frá eftirfarandi ósk: Atvinnuveganefnd hefur ákveðið að óska eftir frestun lokaafgreiðslu frumvarps um forgangsraforku fram í janúar. Ákvörðun er tekin eftir að ljóst var að innan Landsvirkjunar er eindreginn vilji til að vinna að farsælli niðurstöðu þar sem tekið verði mið af skyldum Landsvirkjunar í að tryggja raforkuöryggi, hlutdeild fyrirtækisins á raforkumarkaði og framleiðslu og eignarhald. Með vísan til þessa er þess óskað að málinu verði vísað aftur til atvinnuveganefndar í samræmi við 1. mgr. 23. gr. þingskapa.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til fjáraukalaga í 3. umræðu. Nefndin fjallaði um málið á milli umræðna og fékk á fund sinn m.a. Sigurð Inga Jóhannsson innviðaráðherra ásamt fulltrúum frá innviðaráðuneyti, Leigufélaginu Bríeti, HMS, Lagastoð og fjármála- og efnahagsráðuneyti. Gerð er tillaga um að auka fjárheimildir málaflokksins stjórnun landbúnaðarmála um 58 milljónir til að mæta kostnaði við arfgerðargreiningu til hraðrar innleiðingar verndandi arfgerða í íslenska sauðfjárstofninum, en áætlað er að innleiðingin standi yfir núna í nokkur ár. Vonir standa til að með innleiðingunni takist að draga úr líkum á að fara þurfi í stórfelldan niðurskurð á sauðfé og riðu með tilheyrandi kostnaði. Gerð er tillaga um 110 millj. kr. hækkun framlags þar sem uppbygging þrífösunar og jarðstrengjavæðingar var hraðað á yfirstandandi ári. Þetta er til komið og er í kjölfar óveðursins sem varð í desember 2019 en ákveðið var að hraða uppbyggingu til að auka raforkuöryggi á landsbyggðinni. Verkefnið er að stærstum hluta fjármagnað af Rarik en það hefur myndast halli á árunum 2021–2022 auk 110 millj. kr. halla árið 2023 sem nú verður gerður upp. Ekki hefur komið í ljós hvernig tekið verður á hallarekstrinum fyrir árin 2021–2022. Lögð er til leiðrétting vegna bókhaldslegrar meðferðar loftslagsheimilda. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir 14 milljarða kr. aukningu útgjaldaheimilda ásamt samsvarandi aukningu á tekjuhlið. Þar sem um bókhaldslega meðferð er að ræða þar sem ónýttar heimildir eru jafnaðar á móti skuldbindingum á gjaldahlið er ekki þörf á greiðsluheimild og því er lagt til að greiðsluheimild vegna þessa máls falli niður. Þá er lagt til að auka fjárheimildir í sérhæfða sjúkrahúsþjónustu um 700 milljónir vegna framleiðslutengdrar fjármögnunar á Landspítala og Sjúkrahúsinu á Akureyri. Samkvæmt samningum um fjármögnun samkvæmt DRG-kerfinu við Landspítala og Sjúkrahúsið á Akureyri er greitt aukalega fyrir framleiðslu umfram framleiðsluáætlun til að uppfylla allt að 4% en um 30% fyrir framleiðslu eftir það. Það er gerð tillaga hér um að auka fjárheimildir í lífeyrisskuldbindingum um 360 millj. kr. vegna aukinnar skuldbindingar lífeyrissjóða gagnvart Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins vegna breytinga sem voru gerðar á áföllnum réttindum sjóðfélaga í A-deild og tóku gildi 1. júlí síðastliðinn. Með breytingunum voru réttindi sjóðfélaga í A-deild LSR skert um 4,1% en við það virkjaðist greiðsluskylda ríkissjóðs gagnvart skerðingu á réttindum þeirra sjóðfélaga sem voru 60 ára og eldri við gildistöku samþykkta sjóðsins þegar lagabreytingarnar voru gerðar í árslok 2016 eða höfðu þá þegar hafið töku lífeyris. Síðan í lokin er hér gerð breyting á 6. gr. fjárlaga fyrir árið 2023 þar sem er bætt við nýrri heimild til að auka hlutafé í Leigufélaginu Bríeti ehf. til að styðja við tímabundin kaup á allt að 80 íbúðum sem leigja skal til Grindvíkinga með skilyrði um endurgreiðslu hlutafjárins með lækkun hlutafjár innan þriggja ára frá því að greiðslan var innt af hendi. Úrræðið er sett fram í samhengi við lög um sérstakan húsnæðisstuðning til Grindvíkinga sem samþykkt voru á Alþingi 5. desember síðastliðinn. Samkvæmt þessum lögum munu þeir sem þurftu að rýma heimili sín vegna jarðhræringa á Reykjanesi fá tiltekinn húsnæðisstuðning til að lækka húsnæðiskostnað þeirra sem þurfa að leigja íbúðarhúsnæði utan Grindavíkurbæjar. Til að tryggja að til staðar séu nægar fasteignir til leigu fyrir íbúa Grindavíkur verður geta Leigufélagsins Bríetar ehf. aukin tímabundið til að standa undir slíkum kaupum. Ríkissjóður á 88% hlut í leigufélaginu en aðrir hlutir þess eru í eigu þriggja sveitarfélaga. Meiri hlutinn leggur áherslu á að sérstaklega verði gætt að því að sölukostnaður íbúanna haldist í lágmarki þegar að sölu þeirra kemur. Mun fjárlaganefnd fylgjast með framgangi úrræðisins með því að óska reglulega eftir skýrslum og greinargerðum frá innviðaráðuneyti og fjármála- og efnahagsráðuneytið til að leggja mat á árangur verkefnisins. Meiri hlutinn mun einnig óska eftir því við innviðaráðherra að hann skili Alþingi skýrslu um framkvæmdina fyrir 1. apríl 2024. Til viðbótar þessari heimild um eiginfjárframlag er gert ráð fyrir að í fjárlögum fyrir árið 2024 verði sérstök fjárheimild til þess að bæta niðurgreiðslu vaxta við lánsfjármögnun hjá Bríeti, allt að 50 millj. kr. miðað við núverandi vaxtastig, sem verði endurskoðað árlega ef vextir á markaði breytast. Þetta er talið nauðsynlegt til þess að gera Bríeti kleift að bjóða Grindvíkingum leigu á viðunandi kjörum. Loks eru hér gerðar tillögur sem ekki hafa áhrif á heildarútgjöld og afkomu ríkissjóðs en er um að ræða millifærslur og breytta hagræna skiptingu fjárheimilda. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem skýrðar hafa verið og gerð er tillaga um í sérstökum þingskjölum. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um fjáraukann fyrir árið 2023 og þakka fjárlaganefnd bara kærlega fyrir samstarfið og samvinnuna í þessu verkefni.

Frú forseti. Hér sjáum við hvernig við erum að útdeila peningunum okkar, peningunum úr ríkissjóði. Flokkur fólksins hefur ítrekað komið með breytingartillögur, ýmist við fjárauka eða jafnvel frumvarp um eingreiðslu til öryrkja. Við fáum jólabónus nú fyrir jólin þar sem við höfum verið að fara fram á það að slíkt hið sama sé látið ná yfir eldra fólk sem býr í raun við sárafátækt. Það er skemmst frá því að segja að þetta hefur ekki hlotið náð fyrir augum þessarar auðvaldsríkisstjórnar sem í raun og veru virðist vilja lækka t.d. álögur, þetta lítilræði sem við hefðum viljað setja á laxeldið, og sem vill ekki einu sinni taka krónu í viðbót af græðgismaskínum bankanna inn í okkar sameiginlegu sjóði; lítur ekki við því að hækka álögur á stórútgerðina sem kaupir sér fjallakofavillur út um allar koppagrundir, þá síðustu á tæpa 300 millj. kr. í háfjöllum Noregs. Það er huggulegt að geta valsað um íslensku sameiginlegu auðlindina okkar og stráð milljörðum í kringum sig og lifað eins og kóngur án þess raunverulega að leggja sanngjarna rentu inn í okkar sameiginlegu sjóði. En það er samt enn þá sárara þegar maður hugsar til þess að þegar beðið er um fjármuni sem eingöngu eru til þess ætlaðir að hjálpa fólki í sárri neyð, jafnvel að bjarga mannslífum, þá skuli það vera slegið út af borðinu. Við fórum t.d. fram á 399,7 millj. kr. í aukin framlög til sjúkrahússins Vogs til þess að reyna að draga úr biðlistum og reyna að koma í veg fyrir það eins og kostur er að fólkið okkar, fárveikir sjúklingar, sé að deyja á biðlistum eftir hjálp. Hvers lags samfélag er það, frú forseti, sem með vitund og vilja, eftir daglegar fregnir um skelfingar, sorgir og dauða okkar minnstu bræðra og systra, skuli heykjast við að stíga fram á völlinn og rétta fram hjálparhönd og reyna að gera það sem í valdi þess stendur til að tryggja þeim þó ekki væri nema læknishjálp og nauðsynlega aðstoð á neyðarstundu? Er það nema von að maður í rauninni átti sig lítið á því hver tilgangur manns er hér á hinu háa Alþingi þegar þeir sem stýra og stjórna láta sér standa nákvæmlega á sama um þá sem búa hér við bágustu kjörin og þá sem eru að glíma við dauðans alvörusjúkdóm, og sýna það í rauninni í verki? Það er ekkert mál að setja milljarð í bílaleigur sem skila methagnaði. Nú er ekkert mál að koma enn þá frekar til móts við bílaleigur. Við ætlum líka að bjarga loftslaginu á jörðinni. Við ætlum sennilega að skella okkur til Kína og reyna að loka einhverjum af þessum tveimur kolaverum sem þeir opna í hverri einustu viku. Við ætlum sjálfsagt að redda öllu því sem gengur á í Bangladess, Indlandi, Rússlandi, Bandaríkjunum og allt það. Við, Ísland, bestasta, stórasta land í heimi, getum sett milljarða á milljarða ofan í málaflokka sem í raun og veru eru ekkert nema til þess að vera sýndarmennskan ein og sýna það á almennum vettvangi, á alþjóðavettvangi hvað við séum í rauninni alveg rosalega frábær. Ég er gjörsamlega búin að fá nóg af allri þessari sýndarmennsku og öllu þessu mikilmennskubrjálæði sem maður hefur verið umvafinn allt í kringum sig á hinu háa Alþingi Íslendinga. Og svo kemur nú að hinni breytingartillögu Flokks fólksins, vegna þess að gleðifréttirnar eru þær að af einhverri náðsemi og miskunn á að setja 20 milljónir í Krýsuvík og 20 milljónir eiga að koma til Hlaðgerðarkots, eftirmeðferðarstofnana fyrir fólk sem er í meðferð. Að vísu óskuðum við eftir 50 milljónum því að óskað var eftir þeim á Krýsuvík til að geta haldið úti því þjónustustigi sem þeir stefna að, nú þegar þeir opna nýja deild fyrir konur í meðferðarkjarnanum sínum. En litlu skrefin eru þó betri en engin skref og þetta eru kannski hugsanlega tvö, þrjú stöðugildi yfir árið hjá t.d. Krýsuvík og það er þakkarvert. En ég get engan veginn skilið það hvers vegna þau vilja ekki taka niður biðlistann á Vogi. Ég get engan veginn skilið það hvernig þau geta horfst í augu við sjálf sig einn einasta morgun, vitandi það að fyrir nokkrum dögum fraus ungur maður niðri á Klambratúni. Hann fraus í hel. Hann átti hvergi höfði sínu að halla. Honum var vísað burt úr neyðarskýli af því að það var ekki pláss fyrir hann. Þessir einstaklingar leggjast á bekk á kvöldin og hugsa með sér: Skyldi ég vakna á morgun eða vakna ég dáinn á morgun? Það sorglega er að flestir leggjast á bekkinn á kvöldin og vona að þeir vakni ekki á morgun því að það er alveg ljóst að héðan úr þessu háa Alþingi, héðan frá þessari auðvaldsgræðgisríkisstjórn er enga miskunn að fá og enga hjálp heldur. Svo þegar við lítum á fátækasta eldra fólkið okkar, fólkið sem fór úr því að vera öryrkjar yfir í það að vera eldri borgarar, fólkið sem er að fá undir 300.000 kr. á mánuði, fólkið sem myndi ekki veita af því að geta glaðst yfir því að fá þessa 66.000 kr. eingreiðslu í jólabónus eins og við erum að veita öryrkjum, þegar kemur að þessu fólki þá er öllum nákvæmlega sama í þessari ríkisstjórn. Ég er búin að mæla fyrir þessari breytingartillögu fjórum sinnum. Ég er búin að gefa þessari ríkisstjórn og þessum stjórnarflokkum fjögur tækifæri til að skipta um skoðun og sýna þó ekki væri nema snefil af mannúð, og nú ætla ég að leggja þessa breytingartillögu fyrir eina ferðina enn. Eina ferðina enn óska ég eftir hækkun á framlögum úr fjárauka á málefnasviði 28, í 2. tölul. er lagt til að veitt verði framlag til að greiða megi 66.381 kr. eingreiðslu í desember til ellilífeyrisþega sem fá greiddan óskertan ellilífeyri almannatrygginga. Ég get ekki skilið það, vegna þess að við erum búin að koma þessari tölu niður í ríflega 2.000 einstaklinga og upphæðin sem um er að ræða er um 140 millj. kr., um 140 millj. kr. myndu gefa langfátækasta eldra fólkinu í landinu ríflega 66.000 kr. jólabónus og gjörbreyta í rauninni allri líðan þess fyrir hátíð ljóss og friðar. Síðan er hin ítrekaða breytingartillaga Flokks fólksins um að hækka framlög til styrktar hjálparstofnunum sem úthluta matargjöfum fyrir jólin. Hvernig er hægt að vera í ríkisstjórn - fyrir kosningar kepptist hver formaðurinn á fætur öðrum við að básúna það og segja okkur öllum: Við erum hér fyrir almannahagsmuni, við erum flokkurinn sem ætlar að hjálpa öllum ef þið bara kjósið mig. Komið mér til valda og sjáið hvað ég er frábær. Við erum að hugsa um almannaheill. Í rauninni kemur það manni alltaf á óvart, kjörtímabil eftir kjörtímabil, hvernig ráðast á garðana einstaklingar sem ætti fyrir löngu að vera orðið ljóst að láta sér nákvæmlega á sama standa um almannahag, láta sér alveg nákvæmlega á sama standa um sína minnstu bræður og systur, því ef þeir gerðu það ekki þá væru þeir búnir að leiðrétta og laga hlutina og koma þeim til betri vegar. Þessari ríkisstjórn, eins og öllum öðrum ríkisstjórnum, sem eru nánast einráðar í öllu því sem þær taka sér fyrir hendur, er í lófa lagið að forgangsraða fjármunum okkar fyrir fólkið fyrst. Þeim er í lófa lagið að sýna það í verki að þær séu fyrir almenning, almannahag og okkur öll en ekki bara fyrir fáa útvalda gæðinga þar sem hinir mega láta sig hafa það að hirða mylsnuna sem af allsnægtaborðum þeirra fellur. Ég hef sagt það einu sinni áður, kannski tvisvar og kannski þrisvar, en ég segi það aldrei nógu oft: Ég fyrirlít þessi vinnubrögð. Ég fyrirlít svona stjórnvöld. Ég fyrirlít þessi stjórnvöld sem kunna ekki að skammast sín.

Hæstv. forseti. Við erum hér með mál sem er eitt af þeim málum sem mikilvægt er að við klárum núna fyrir jólin. Það kemur upphaflega til með þeim hætti að ráðist var í eingreiðslu til örorkulífeyrisþega fyrir áramótin fyrir sennilega þremur eða fjórum árum síðan þar sem enn þá var verið að vinna að heildarendurskoðun örorkulífeyriskerfisins. Þar sem sú heildarendurskoðun stendur enn þá yfir þá höfum við haldið áfram að vera með þessa eingreiðslu enda er hún mikilvæg þangað til við erum búin að ljúka við heildarendurskoðunina. Við vitum að þar eru áherslur með þeim hætti að við horfum til þess að bæta sérstaklega kjör þeirra öryrkja sem minnst hafa í kerfinu í dag. Þar erum við að horfa m.a. til þess að þau sem eru á strípuðum bótum fái hækkun. En við erum líka að horfa til þeirra sem hafa litlar tekjur umfram grunnbæturnar, að þær tekjur verði skertar minna heldur en þegar komið er upp í ákveðið miklar tekjur. Þessari vinnu hefur undið ágætlega fram í ráðuneytinu og ég held að það sé rétt að gera aðeins grein fyrir því hérna í tengslum við umræðu um þetta ágæta mál, sem ég legg aftur áherslu á að er mikilvægt að við horfum til að ljúka fyrir áramótin. Það er nauðsynlegt að þetta sé eitt af því sem við horfum til á meðan heildarendurskoðuninni er ekki lokið. En ég held að með því að sameinast um þetta ágæta mál þá sýnum við líka þann hug í verki að við erum staðráðin í því, þingheimur, og ég treysti á það að hv. alþingismenn komi með í þá vegferð, að klára á þessum þingvetri vonandi heildarendurskoðun á örorkulífeyriskerfinu. Ég vildi leggja þessi fáu orð í belg undir þessari umræðu.

Frú forseti. Hér erum við einmitt að tala um gleðiefnið, eingreiðslu, jólabónus til handa öryrkjum. Eins og hæstv. ráðherra Guðmundur Ingi Guðbrandsson nefndi hér áður fer einmitt fram endurskoðun á almannatryggingakerfinu. Þess vegna er verið að segja að ástæðan fyrir því að þessi jólabónus er greiddur út núna sé að öryrkjar eru að bíða eftir breyttu og betra kerfi sem væntanlega mun þá styðja þeirra stöðu, allra nema þeirra sem verða settir í starfsgetumat án þess að hafa nokkuð starf að hverfa að af því að hér er náttúrlega eins og svo oft áður byrjað á því að reisa loftnetið áður en húsið er komið á grunninn. En það er önnur saga. Hins vegar kemur mér mjög á óvart að það skuli vera algerlega sneitt fram hjá því að sá hópur fólks sem Flokkur fólksins hefur ítrekað verið að berjast fyrir að fái einnig þessa greiðslu um jólin, ríflega 66.000 kr. jólabónus, er með svipaða krónutölu og öryrkjarnir sem eru að fá jólabónus nema bara að margir þeirra hafa jafnvel ívið og mun lægri afkomu. Það eru þeir sem hafa farið frá því að vera t.d. öryrkjar og orðið ellilífeyrisþegar og við það hafa þeir misst tæpar 30.000 kr. á mánuði ef þeir hafa verið með fullar aldurstengdar örorkuuppbætur. Þannig að ég get ekki skilið rökin sem í rauninni væri hægt að koma og bera á borð hér þegar verið að mismuna sárafátæku fólki. Þetta eru tveir hópar af fátækasta fólkinu í landinu. Það er verið að mismuna þeim svo hrapallega að annar hópurinn fær 66.000 kr. á þeim forsendum að hann sé að bíða betri löggjafar sem á að taka betur utan um hans mál á meðan hinn hópurinn mun aldrei fá þá löggjöf heldur er í rauninni í einhverju gati í kerfinu, sem þessum stjórnvöldum og þessari ríkisstjórn er greinilega nákvæmlega sama um. Þau geta bara haldið áfram að vera í þessu boxi og áfram má sparka í þau liggjandi og það á ekki að rétta þeim þessa greiðslu, jólabónus fyrir jólin. Eins og ég sagði áðan þá næ ég ekki með nokkru lifandi móti utan um það hvernig hægt er að heykjast við að greiða 142 millj. kr. til ríflega 2.000 eldri borgara í sárri neyð á meðan allur almenningur og við sem búum hér við það að starfa á þessu háa Alþingi verðum vitni að því hvernig farið er með almannafé og því sólundað á báða bóga. Hér eru haldin snobbpartí í Hörpunni eins og í vor sem kostuðu íslenskan almenning vel yfir 2 milljarða kr., þar af voru 1,5 milljarðar teknir beint úr varasjóðunum okkar fyrir partí sem stóð ekki í tvo daga. Hér fluttum við inn lúxusbifreiðar, 70 Audi Q8 lúxusbifreiðar, hér fluttum við inn fín og flott jakkaföt, hjálma, skotvopn af öllum stærðum og gerðum, skotvopn fyrir tæpar 170 millj. kr., reyndar skotvopn sem hafa aldrei farið úr landinu. Hér keyptum við erlenda öryggisgæslu sem lá á öllum húsþökum í miðbænum með sína hríðskotariffla og engu líkara en að þeir væru að verjast loftárás og við ættum von á einhverri stórkostlegri innrás. En hvað skyldi nú hafa orðið úr öllu þessu? Hversu margir skyldu hafa fengið mat á diskinn og hversu mikla athygli skyldi þetta partí hafa fengið í alþjóðasamfélaginu? Hvað skyldu nú margir blaðamenn hafa skipt sér af því? Þetta var ekki einu sinni eins og ef hálfur Fischer hefði komið hér í Höfða að tefla, hvað þá athyglin sem þeir fengu þegar Spasskí var með honum og þeir voru báðir hérna í heilu lagi að tefla í Höfða á sínum tíma. Og þetta var ekki eins og athyglin sem annar fóturinn á Ronald Reagan hefði fengið á alþjóðavísu, hvað þá þegar það voru bæði Ronald Reagan og Gorbatsjov. En að tala um 140 millj. kr. fyrir sárafátæka eldri borgara, sárafátækt eldra fólk og fá einn á lúðurinn í hvert einasta skipti og að þessu sé sópað út af borðinu, það er annaðhvort hrein og klár mannvonska eða algjör vanþekking og forheimska í málinu eins og það liggur fyrir vegna þess að þessi hópur sem við erum að berjast fyrir hér og erum búin að gefa þessari ríkisstjórn núna fimm tækifæri til að samþykkja - ég mælti fyrir þessu í breytingartillögu áðan við fjáraukann og nú mæli ég fyrir þessari breytingartillögu um að bæta þessari eingreiðslu við fyrir eldra fólk. En til að það megi verða verðum við líka samþykkja það í fjáraukanum svo við fáum þá fjármagn til þess að geta greitt það út ef þessi tillaga mín verður samþykkt, sem ég hef nú engar einustu væntingar um því að ég get ekki séð að það sé einhver möguleiki á því að vitkast á klukkutíma þegar það hefur ekki verið gert á þeim árum sem ég hef barist fyrir því að reyna að koma þessu í gegn fyrir eldra fólk. En breytingartillaga hljóðar svo, með leyfi forseta: „Við 1. gr. bætist nýr liður, svohljóðandi: Við ákvæði til bráðabirgða í lögunum bætist nýr töluliður, svohljóðandi: Þeir einstaklingar sem eiga rétt á greiðslu ellilífeyris skv. 17. gr. á árinu 2023 og hafa óskertan ellilífeyri almannatrygginga skulu fá eingreiðslu að fjárhæð 66.350 kr. Hafi lífeyrisþegi fengið greiddar bætur hluta úr ári skal eingreiðslan vera í hlutfalli við greiðsluréttindi hans á árinu. Eingreiðsla þessi, sem skal innt af hendi eigi síðar en 31. desember 2023, skal ekki teljast til tekna greiðsluþega og ekki leiða til skerðingar annarra greiðslna.“ Í greinargerð segir: „Lagt er til að tryggja þeim ellilífeyrisþegum sem fá á árinu 2023 óskertan ellilífeyri almannatrygginga samskonar eingreiðslu og mælt er fyrir um í 1. gr. frumvarpsins til öryrkja og endurhæfingarlífeyrisþega. Um er að ræða tekjulægsta hóp ellilífeyrisþega sem hafa svo lágar lífeyristekjur að þær leiða ekki til skerðingar á ellilífeyri þeirra. Samkvæmt upplýsingum frá Tryggingastofnun ríkisins nær tillagan til 2.135 manns, þar af 1.007 manns sem fá nú ellilífeyri í stað örorkulífeyris.“ Ég ætla að endurtaka aðeins eina setningu hérna: „Um er að ræða tekjulægsta hóp ellilífeyrisþega sem hafa svo lágar lífeyristekjur að þær leiða ekki til skerðingar á ellilífeyri þeirra.“ Hversu erfitt er það fyrir stjórnvöld að átta sig á því að einstaklingur sem er með slíka lága greiðslu að hann er ekki einu sinni skertur út á það - er eitthvað erfitt fyrir nokkurn að sjá að þetta er einstaklingur sem er í sárri neyð, að þetta er einstaklingur sem er í fátækt? Nei, það er sko ekki nokkur einasti vandi fyrir nokkurn einasta einstakling að akkúrat átta sig á því. Við erum ekki að óska eftir 66.000 kr. jólabónus fyrir ríflega 60.000 eldri borgara. Við erum að taka út fyrir sviga ríflega 2.000 einstaklinga sem eru í sárri neyð og þurfa á þessum jólabónus að halda.

Virðulegur forseti. Ég ætla hér að mæla fyrir nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar fyrir fjárlagaárið 2024 en nefndin fundaði á milli umræðna og fékk í tvígang fulltrúa fjármála- og efnahagsráðuneytisins til að fara yfir frumvarpið. Breytingar meiri hlutans ná bæði til tekju- og gjaldahliðar frumvarpsins. Með þeim breytingartillögum sem gerð er grein fyrir í áliti þessu er samtals gert ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs verði 1.356 milljarðar og að útgjöldin verði 1.407 milljarðar. Miðað við þetta er áætlaður 51 milljarða kr. halli á ríkissjóði á næsta ári eða sem nemur um 1,1% af vergri landsframleiðslu. Það er um 4 milljarða kr. lakari útkoma en miðað var við eftir 2. umræðu frumvarpsins og áætlað er að skuldir ríkissjóðs samkvæmt skuldareglu laga um opinber fjármál verði um 32% af vergri landsframleiðslu. Gerðar eru tillögur í 10 liðum vegna breytinga á tekjuhlið fjárlaga. Þar vegast á breytingar til hækkunar og lækkunar. Á heildina litið er breyting aðeins 62 millj. kr. til lækkunar tekna. Flest tilefnin eru til komin vegna tillagna efnahags- og viðskiptanefndar um breytingar á ýmsum lögum vegna fjárlaga. Til hækkunar munar mest um breytingar á veiðigjaldi sem hækkar um 1,6 milljarð í kjölfar nýrrar álagningar gjaldsins en á móti vegur 346 millj. kr. lækkun vegna þess að fiskeldisgjald hækkar heldur minna en ætlað var. Nettóbreyting veiðigjalda er því 1.254 millj. kr. hækkun. Nú er gert ráð fyrir að breytingar á kolefnisgjaldi og bensíngjaldi taki gildi 1. apríl í stað 1. janúar. Af þeim sökum lækka væntanlegar tekjur alls um 650 millj. kr. Er það samtala 150 millj. kr. hækkunar vegna frestunar á lækkun bensíngjalds og 800 millj. kr. lækkunar vegna frestunar á hækkun kolefnisgjalds. Gerð er tillaga um 700 millj. kr. lækkun tekna af virðisaukaskatti vegna framlengingar ívilnunar við endursölu vistvænna bíla í eigu bílaleigna og um aðrar 700 millj. kr. vegna framlengingar á ákvæði um virðisaukaskattsívilnun fyrir reiðhjól. Gerð er tillaga um hækkun tekna af gistináttaskatti um 420 millj. kr. og að auki eru lagðar til þrjár lagfæringar þar sem samtals er gert ráð fyrir 314 millj. kr. hækkun tekna en jafnframt er gert ráð fyrir samsvarandi breytingum á gjaldahlið. Gerð er ein tillaga um millifærslu vegna leiðréttingar á tekjuhlið þar sem 1.300 millj. kr. eru færðar af bifreiðagjaldi yfir á kolefnisgjald. Tillögur um hækkanir gjalda leiða í heild sinni til 4.030 millj. kr. hækkunar gjalda. Þar vegur langþyngst stuðningur í tengslum við stöðu íbúa Grindavíkur sem samtals leiða til 3.060 millj. kr. hækkunar. Þar af eru á málaflokki 30.10, Vinnumarkaður og atvinnuleysi, 2,4 milljarðar vegna laga um tímabundinn stuðning til greiðslu launa vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ. Þetta lá ekki fyrir þegar 2. umræða var en er ágætt að hafa það hér og búið að nefna það og tala um það í fjárlaganefndinni að þessar tillögur vegna Grindavíkur kæmu ekki inn fyrr en í 3. umræðu. Lögin ná til stuðnings til greiðslu launa starfsfólks á almennum vinnumarkaði sem vegna jarðhræringa getur ekki gegnt störfum sínum þar sem starfsstöð þess er staðsett í sveitarfélaginu. Í öðru lagi er gert ráð fyrir 500 millj. kr. tímabundinni hækkun vegna húsnæðisstuðnings. Þar af er 450 millj. kr. hækkun vegna laga um sértækan húsnæðisstuðning og 50 millj. kr. vegna vaxtaniðurgreiðslu í tengslum við kaup leigufélagsins Bríetar á 80 íbúðum sem ætlaðar eru til útleigu til íbúa Grindavíkur. Í þriðja lagi er 160 millj. kr. hækkun til að styrkja rekstur Veðurstofu Íslands til að stofnunin geti betur sinnt störfum sínum og tryggt rekstrarsamfellu og samtúlkun gagna í jarðskjálfta- og eldgosavá, m.a. með ráðningu fleiri sérfræðinga sem sinni sérstaklega vöktun og gerð áhættumata. Það eru ýmsar aðrar tillögur sem hér koma inn til breytinga. Það er 500 millj. kr. hækkun til aukinnar mannúðar- og efnahagsaðstoðar við Úkraínu. Við 2. umræðu frumvarps til fjárlaga var gerð tillaga um að veita á grundvelli þróunarsamvinnu 500 millj. kr. Stuðningurinn kemur til viðbótar tillögu um 750 millj. kr. framlag á grundvelli varnartengdra verkefna. Hér er því gerð tillaga um að stuðningur á grundvelli þróunarsamvinnu verði aukinn um 500 millj. kr. og verði því alls 1.000 millj. kr., eða 1.750 millj. kr. að meðtöldum stuðningi sem veittur er á grundvelli varnartengdra verkefna. Gerð er tillaga um 241 millj. kr. hækkun sóknargjalda. Þrjár tillögur eru til hækkunar útgjalda um 147 millj. kr. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir 117 milljónum fjárveitingu vegna leigu á Eddu – húsi íslenskunnar. Í öðru lagi eru gjaldaheimildir Fjármálaeftirlitsins hækkaðar um 93 millj. kr. til samræmis við uppfærðar áætlanir. Í þriðja lagi er gjaldaheimild hjá Umhverfisstofnun lækkuð um 63,5 millj. kr. Gerð er tillaga um 42 millj. kr. tímabundið framlag til Fisktækniskóla Íslands ehf. svo hægt sé að bjóða nemendum skólavist í janúar 2024 eins og til stóð. Það stóð til að samningur við Fisktækniskólann í Grindavík yrði kláraður núna fyrir áramót og hann færi þá inn í það kerfi sem um aðra framhaldsskóla gildir. Því miður, út af ýmsum áskorunum sem þarna eru til staðar, varð ekki af því og er fjárlaganefnd að bregðast við þessari stöðu og koma með 42 milljónir tímabundið inn í skólann þannig að hann geti hafið störf á næsta ári og klárað þá samning við ráðuneyti mennta- og barnamála um að hann fari inn eins og aðrir framhaldsskólar. Það eru sömuleiðis hér tvær tillögur til viðbótar, annars vegar 20 millj. kr. tímabundið framlag til Hlaðgerðarkots og hins vegar til að styrkja rekstur Krýsuvíkursamtakanna. Síðan er hér tillaga um heimild til að breyta ráðstöfun á 200 millj. kr. framlagi frá Happdrætti Háskólans sem áður hafði verið gert ráð fyrir að rynni til byggingar Húss heilbrigðisvísindasviðs en í forsendum frumvarpsins er gert ráð fyrir að 100 millj. kr. framlag til Happdrættis Háskóla Íslands renni til viðhaldsframkvæmda en 1.538 millj. kr. til Húss heilbrigðisvísindasviðs. Með þessari ráðstöfun lækkar framlagið til Húss heilbrigðisvísindasviðs árlega um 200 millj. kr. og það nemur 1.338 millj. kr. á árinu 2024. Eins mun sá sem hér stendur koma með breytingartillögu við frumvarpið um að settar verði 200 milljónir í stjórn landbúnaðarmála sem er byggt á vinnu hóps sem skilaði tillögum vegna erfiðrar stöðu bænda. Ég hef nú farið yfir meginefni frumvarpsins og ætla enn og aftur í lokin að þakka fjárlaganefnd fyrir mjög gott samstarf í nefndinni og góða vinnu við undirbúning á fjárlögum ársins 2024.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir breytingartillögu við frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2024: Breyting á sundurliðun 2, málefnasvið 21, háskólastig. Breytingartillagan er við málefnasvið 21.10, háskólar og rannsóknastarfsemi. Gerð er tillaga um 30 millj. kr. tímabundið framlag til Rannsóknarseturs um menntun og hugarfar. Á vegum rannsóknarsetursins fer fram tilraunaverkefnið Kveikjum neistann í Vestmannaeyjum, sem snýst um að þróa bættar kennsluaðferðir í grunnskólum, með áherslu á að bæta lestrarkennslu og bæta vellíðan nemenda í gegnum tilgangsdrifið nám. Hér er um mjög mikilvægt rannsóknarverkefni að ræða, ekki síst þegar við fáum vægast sagt hrikalegar niðurstöður úr PISA-könnunum hvað varðar grunnfærni í lestri og grunnfærni í stærðfræði og náttúrufræði. Kveikjum neistann er þróunarverkefni og menntarannsókn sem Grunnskólinn í Vestmannaeyjum fór af stað með haustið 2021. Þar er lögð áhersla á beina kennslu í sambandi við grunnfærni sem er gríðarlega mikilvæg. Þetta snýr að grunnfærni í lestri, stærðfræði og náttúruvísindum. Verkefnið byggir á niðurstöðum fremstu vísindamanna heims á sviði menntunar og heilbrigðis og árangur verkefnisins hefur verið gríðarlega góður. Má benda á nýjustu niðurstöður - þeir hafa þróað lestrarprófið Læs og gert kannanir á þessu - en eftir fyrsta ár brjóta 100% nemenda lestrarkóðann og eftir tvö ár eru 83% læs. Samanburðarhópurinn er 53% uppi á fastalandinu. Eins og áður segir snúa áherslur verkefnisins að læsi, stærðfræði, náttúrufræði, hreyfingu og hugarfari nemenda og tengjast þróun á kennsluháttum, kennsluefni og starfsþróun og ráðgjöf til kennara og skólastjórnenda. Markmið verkefnisins eru m.a. að 80% nemenda séu fulllæs við lok 2. bekkjar en eins og áður sagði hefur árangurinn verið 100% þar. Unnið verði með réttar áskoranir miðað við færni og lestraráhugi skapaður með lestri góðra bóka. Áhersla er lögð á markvissa kennslu lesskilnings svo að nemendur geti lesið sér til gagns. Að nemendur verði framúrskarandi í skapandi skrifum og framsögn. Að nemendur kunni samlagningu, frádrátt, margföldun og deilingu við 12 ára aldur. Þeir öðlist síðan kunnáttu og færni í öðrum þáttum stærðfræðinnar í 8.–10. bekk. Að nemendur öðlist ástríðu fyrir náttúrufræði og umhverfisfræði. Að nemendur bæti hreyfifærni og hreysti. Hér er byggt á helstu kenningum fræðimanna í heiminum og þetta eru ekki nýjar kenningar. Það er hér markþjálfun, eftirfylgni og áskoranir miðað við færni sem byggir því á stöðugu stöðumati. Á þeim tímum sem eru núna, miðað við niðurstöður síðustu PISA-könnunar, er gríðarlega mikilvægt að við á Alþingi Íslendinga veitum fjárstuðning til verkefnisins. Ég get bent á að í fjárlögum á síðasta ári var 20 millj. kr. framlag til verkefnisins og það var reyndar beiðni til næstu þriggja ára. Það hefur ekki komið fram og þess vegna er þessi breytingartillaga lögð fram. Ég vænti þess að tekið verði undir breytingartillöguna með sama hætti og var gert í fyrra þegar Alþingi veitti verkefninu 20 millj. kr. styrk. Það má segja að þetta sé ljósið í myrkrinu í ástandinu í dag varðandi læsi. Þetta er til 10 ára eins og ég sagði og þetta er ekki kostnaðarsamt verkefni ef litið er á stóru myndina og framlög til menntamála.

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um afar mikilvægt mál, frumvarp þar sem tekið er á grunnhugmynd svokallaðs ETS-kerfis um losun gróðurhúsalofttegunda frá tiltekinni starfsemi á EES-svæðinu og að hún sé háð gjaldi og að hægt sé að skapa aukna hvata til samdráttar í losun og hvata til orkusparnaðar og orkuskipta. Hugsunin í kerfinu er sú að greiða þurfi fyrir losun gróðurhúsalofttegunda frá starfsemi í anda mengunarbótareglunnar. Þetta er mikilvægt mál og hér erum við með setningu þessara laga, nái málið fram að ganga, að koma því þannig fyrir að ETS-kerfið og allt sem því við kemur sé í einni löggjöf til skýrleika. Þannig er löggjöfin aðgengilegri líka.

Forseti. Þingflokkur Pírata telur ETS-kerfið gríðarlega mikilvægan þátt í loftslagsstefnu Íslands, sér í lagi þegar ríkisstjórnin grípur sjálf ekki til nógu róttækra aðgerða til að ná árangri í að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Við treystum okkur hins vegar ekki til að styðja þessi lög vegna þess að hvorki nefndin né umsagnaraðilar fengu nógu mikið ráðrúm til að rýna málið í þaula og enn standa nokkur álitaefni út af. Eftir að frumvarpið var afgreitt úr nefnd t.d. þá kom í ljós að það vantaði reglugerðarheimild til að væri hægt að framkvæma endurgjaldslausa úthlutun losunarheimilda til flugrekenda, grundvöllur þessa frumvarps. Það vantaði reglugerð til að framkvæma þetta. Þetta uppgötvaðist nánast fyrir tilviljun, bara vegna þess að fulltrúi Pírata rak augun í það. Hvað ætli leynist margar villur í viðbót í þessu máli? Hvernig virkar síðan þetta bráðabirgðaákvæði yfir höfuð? Hvað gerist ef sótt er um fleiri heimildir en til ráðstöfunar eru? Hvernig á þá að skipta kökunni á milli flugrekenda? Það eru engar leiðbeiningar í lagatexta um það hvernig á að skerða úthlutun en 

Virðulegur forseti. Fyrst er ekki annað hægt en að gagnrýna þann knappa tíma sem þinginu var skammtaður til að afgreiða þetta mál og ræða. Eins og þingheimur veit þá skárum við í þingflokki Miðflokksins mjög við nögl umræður okkar um það mál miðað við tilefni þess og það er svo margt sem órætt er. En það sem liggur fyrir í texta frumvarpsins og ábendingar gesta þar að lútandi er hversu margt er óljóst og óútfært og beinlínis vantar inn í regluverkið. Við innleiðum hér 14 gerðir sem eru undir í þessum pakka þar sem þetta var allt sameinað. Ég get ekki annað en vísað allri ábyrgð á þessu bixi á hendur ríkisstjórnarinnar og þingflokkur Miðflokksins mun greiða atkvæði gegn þessu frumvarpi.

Hæstv. forseti. Þingflokkur Samfylkingarinnar styður þetta mál. Ég gerði þó fyrirvara við nefndarálit meiri hlutans sem ég rita undir um að það lægi ljóst fyrir að vilji löggjafans væri sá að hér sé um aðlögun að ræða, aðlögun sem rennur út 1. janúar 2027 og býr þannig til aðlögunartíma fyrir flugrekendur og það rekstrarumhverfi sem hvetur til þess að allra leiða verði leitað til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. 40% af losun frá Íslandi heyrir undir ETS og það er svo gaman að segja frá því og minna á það rétt fyrir jólin að hér er farin hin gamalkunna fyrningarleið. Fyrst er úthlutað gjaldfrjálsum heimildum, svo eru heimildir settar á uppboð og markaðurinn er nýttur með því að verðleggja heimildirnar til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og ganga betur um auðlindina.

Forseti. Eitt það skemmtilegasta við Evrópuregluverkið um ETS-kerfið er að aðildarríki eiga að ráðstafa tekjum af uppboðskerfinu til loftslagsvænna verkefna. Þessi skylda yfirfærist ekki á okkur sem tökum þetta upp í gegnum EES-samninginn, en væri það samt ekki skynsamlegt að binda hendur okkar með þeim hætti þannig að við stöndum t.d. ekki frammi fyrir því eins og við afgreiðslu fjárlaga núna, að ríkisstjórnin ætlar að draga úr beinum framlögum til loftslagsmála um næstum 2 milljarða og draga úr framlögum til orkuskipta um 5, 6 milljarða? Tekjur af vef ETS-kerfinu á næstu árum fara upp í 3–5 milljarða á ári. Það er peningur sem væri gott að ráðstafa í aðgerðir til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Þessi tillaga snýst um það, að tekjunum sé ráðstafað í loftslagssjóð.

Virðulegur forseti. Ég vildi bara koma hérna upp og þakka þingheimi og nefndinni fyrir skjóta afgreiðslu á þessu máli. Niðurstöðu þessa máls hefur verið beðið úti í samfélaginu, að veita frekari heimildir til slökkviliðs og byggingarfulltrúa, að geta tekið á annmörkum þar sem fólk býr í óleyfishúsnæði, líka að finna leiðir til að leyfa það eða skrá tímabundið. Jafnframt er í þessu frumvarpi möguleiki á því að skrá í þessu tilviki Grindvíkinga eða almennt fólk sem þarf að flýja heimili sín eða rýma vegna náttúruhamfara eða annarrar utanaðkomandi ógnar. Þannig að ég vildi bara þakka þingheimi fyrir skjót vinnubrögð. Það er mjög gott að sjá þetta.

Herra forseti. Jafnvel þó að Samfylkingin styðji ekki frumvarpið í heild þá styðjum við einstakar greinar frumvarpsins eins og fram kom við 2. umræðu. Þar er m.a. stuðningur við Grindvíkinga og þar er fjallað t.d. um að Grindvíkingar þurfi ekki að borga skatt af þeirri niðurfellingu sem bankarnir hafa sagst ætla að gera á vöxtum og verðbótum húsnæðislána. En ég vil minna á það hér, forseti, að það eru um 100 heimili sem eru með lán sín hjá lífeyrissjóðunum og lífeyrissjóðirnir hafa ekki farið sömu leið og bankarnir, að fella niður vexti og verðbætur. Við vitum ekki alveg hvernig þetta mun enda en það er mikilvægt að við tökum þetta mál aftur upp eftir áramót þegar við höfum betur séð hvað lífeyrissjóðirnir ætla að gera eða telja sig geta gert. Við getum ekki skilið þessi 100 heimili eftir hvað þetta varðar.  
            

Herra forseti. Hér erum við að fresta gildistöku ákvæðis sem kveður á um að fella niður persónuafslátt af almannatryggingaþegum sem búa erlendis og hugsanlega gætu verið svindlarar og verið kannski að hirða persónuafslátt úr tveimur löndum þrátt fyrir að við séum nú með tvísköttunarsamninga og okkur sé í lófa lagið að fylgjast með því. En við stóðum saman sem einn maður hér í gær og ég vil þakka þessari frábæru stjórnarandstöðu fyrir að lesa vel í spilin með mér og okkur í Flokki fólksins. Ég vil þakka stjórninni líka að sama skapi fyrir að taka utan um málið og greiða fyrir því þannig að við munum vinna það mun betur þegar það kemur aftur inn í nefnd og fá allar þær upplýsingar sem okkur fýsir til þess að reyna að tryggja það að þetta muni ekki bitna á í rauninni þeim sem síst skyldi, þ.e. fátækustu eldri borgurum og öryrkjum sem hafa flúið land og kosið með fótunum til þess að reyna að komast af með þá hungurlús sem þeim er ásköpuð úr almannatryggingakerfinu. En ég segi já við þessu auðvitað.

Virðulegi forseti. Í frumvarpi um fjárauka er lagt til að fjárheimildir ríkissjóðs verði auknar um 83,5 milljarða kr., um 6,3% frá þegar samþykktum fjárheimildum. Þetta er mikil viðbót, ekki síst á tímum verðbólgu. Vaxtagjöld ríkisins reyndust 26 milljarðar kr., 26 milljörðum kr. hærri en áætlað var, og lífeyrisskuldbindingar jukust um 44 milljarða kr. Vaxtagjöld ríkisins verða 106 milljarðar kr. og á næstu árum er útlit fyrir að þau aukist enn meira og verði á næsta ári 117 milljarðar kr. Þessi fjáraukalög eru ekki til þess að minnka verðbólguna í landinu, sem er mjög miður. Annað sem er vert að athuga er að það er breytingartillaga sem lýtur að Grindavík og ég tel að vinnubrögðin þar hafi ekki verið nægilega góð, eins og kom fram í bókun hjá minni hluta nefndarinnar. Ég vonast til þess að í framtíðinni verði ekki komið svona fram við fjárlaganefnd og ég treysti því að meiri hlutinn og ráðherrar virði það.

Virðulegi forseti. Þingflokkur Viðreisnar ætlar að greiða atkvæði með þessu máli. Veigamesta ákvörðunin hér snýst um húsnæðisstuðninginn fyrir íbúa Grindavíkur og við þekkjum söguna þar að baki. Ég verð hins vegar að koma hér upp og fjalla sérstaklega um vinnubrögðin í því máli. Einum degi fyrir áætluð þinglok barst fjárlaganefnd beiðni um fjármagn fyrir kaupum á 80 íbúðum. Þá hafði verið unnið að kaupferli í um þrjár vikur. Búið var að taka við 1.200 tilboðum og samþykkja 80 með fyrirvara um fjármögnun. Fjárlaganefnd hefur ekki verið upplýst um það hvernig valið fór fram. Upplýsingar um fjármögnunarferlið sjálft bárust í gær en ekki fyrr en við vorum sérstaklega búin að óska eftir gögnum. Sölukostnaður í málinu er áætlaður 400 milljónir fyrir 80 íbúðir án þess að það sé rökstutt. Vinnubrögðin í þessu máli verða ekki útskýrð með því að hér hafi verið tímaþröng því að baki er nokkurra vikna vinna innan innviðarannsins. Að þessu sögðu þá látum við þessi vinnubrögð ekki koma í veg fyrir stuðning okkar við Grindvíkinga á þessum tíma og styðjum aðgerðirnar. En ég vil nefna þessi vinnubrögð. Þau eru óboðleg.

Forseti. Svona ljúkum við í rauninni fjárlögum 2023. En með leyfi forseta var markmið fjárlaga 2023 að ,,styðja við heimilin í landinu, vinna gegn verðbólgu og byggja upp styrk ríkissjóðs á ný“, samkvæmt flutningsræðu fjármálaráðherra hérna fyrir einu og hálfu ári síðan. Það má með sanni segja að það sé ekki búið að vinna að og byggja upp heimilin á ný. Ráðstöfunartekjur hafa fallið núna fimm ársfjórðunga í röð, verðbólgan er hærri en búist var við og styrkur ríkissjóðs - við erum enn þá að borga heilan helvítis helling í vexti, bara afsakið orðbragðið, en þetta er staðan þannig að það má með sanni segja að ekkert af þessum markmiðum hafi náðst. Ég velti því fyrir mér núna þegar við erum að fara að afgreiða og klára fjárlögin fyrir árið 2024, því að ég sé engin merki um að það sé verið að gera neitt betur í hagstjórninni, hvert erindið sé eiginlega orðið hérna, ef markmiðin sem eru sögð eru eitt og árangurinn er enginn.

Herra forseti. Ég hef ítrekað gefið ríkisstjórninni og stjórnarflokkunum umhugsunartíma og umhugsunarfrest til að skoða raunverulega hvað liggur í þeim breytingartillögum sem við í Flokki fólksins erum að boða. Í þessu tilviki erum við að reyna af fremsta megni að draga úr dauðsföllum einstaklinga með fíknisjúkdóminn. Við erum að reyna að koma þeim af dauðalistanum. Hér erum við að óska eftir fjármagni sem í rauninni kemur SÁÁ bara til að halda jafnvægi, fjármagni sem þeir nauðsynlega þurfa á að halda til þess að geta haldið út þeirri þjónustu sem þeir hafa kost á en vantar til þess fjármagn. Ég veit það ekki, við sjáum það hér bara á þessari töflu, land og þjóð og hv. þingheimur, hvernig þessi stjórnvöld hafa hugsað sér að taka á þessum dauðans alvörusjúkdómi þar sem um 100 einstaklingar deyja af hans völdum á hverju einasta ári og þar af um 50 algerlega ótímabærum dauða og stór hluti þeirra á þessum biðlista sem ég er að reyna að stytta.

Herra forseti. Ég er eiginlega búin að missa töluna á þeim tækifærum sem ég hef gefið stjórnarflokkunum á því að taka utan um jólabónus til eldra fólks sem er í rauninni með lægri afkomu og framfærslu heldur en öryrkjarnir sem við erum að láta fá jólabónus núna fyrir jólin. Þetta eru ríflega 2.000 einstaklingar og upphæðin er um 140 millj. kr. Þetta eru einstaklingar sem eru ekki að fá lífeyrissjóð. Þetta eru ekki 62.000 eldri borgarar heldur ríflega 2.000 eldri borgarar og helmingurinn af þeim hefur farið úr því að vera öryrki yfir í það að vera eldri borgari og um leið misst það sem heitir aldurstengd örorkuuppbót og lent í einhverju ákveðnu gati, sem þið eruð náttúrlega alveg greinilega ákveðin í að lofa þeim að svamla um í áfram þó að ég sé að gefa ykkur hérna í fjórða eða fimmta sinn kost á því að skipta um skoðun. Ég á ekki eitt einasta aukatekið orð yfir þessu.

Herra forseti. Enn og aftur skoraði ég á auðvaldsstjórnina, ríkisstjórnina, ríkisstjórn stóreigna- og auðmanna, að líta til sinna minnstu bræðra og systra. Hér er um að ræða hjálparsamtök sem gefa fólki mat fyrir jólin og aldrei hefur þörfin verið meiri, aldrei nokkurn tímann. Þau anna ekki eftirspurn þannig að einhverjir þurfa frá að hverfa. Er það nú ekki dapurt að fara að ganga inn í jólahátíðina vitandi það að hluti af okkar minnstu bræðrum og systrum skuli ekki einu sinni fá að borða almennilega um jólin af því að þið tímið ekki að gefa þeim að éta?

Herra forseti. Samfylkingin styður heils hugar þetta mál og áréttar stuðning sinn við úrræði fyrir Grindvíkinga og að tryggja þeim þak yfir höfuðið. Við áteljum hins vegar harðlega þau vinnubrögð að kynna málið fyrir fjárlaganefnd og þingi fyrst í gærmorgun og hvernig að málinu hefur verið unnið fram á þennan dag. Þá geri ég ráð fyrir því að hv. fjárlaganefnd fylgi því eftir og fari yfir öll gögn málsins á nýju ári. En Samfylkingin segir já með þessum fyrirvara.

Hæstv. forseti. Hér erum við að samþykkja breytingar á lögum um heilbrigðisþjónustu, lögum um landlækni og lýðheilsu og lögum um réttindi sjúklinga. Við erum að svara ákalli heilbrigðisstarfsfólks og sjúklinga. Við erum að gera meginstraumsbreytingar um skýrari reglur sem munu leiða til bættra gæða, aukins öryggis og styrkja til lengri tíma öryggismenningu og öryggiskennd í íslensku heilbrigðiskerfi. Hér er um að ræða kannski stærri breytingar en lítur út fyrir. Við erum að innleiða hlutlæga refsiábyrgð sem er mjög mikilvægt stórt skref fyrir íslenskt heilbrigðiskerfi. Mér er efst í huga mikið þakklæti til starfshóps sem vann frumvarpið og hv. velferðarnefndar fyrir að taka jafn vel 

Virðulegur forseti. Stýrivextir Seðlabanka Íslands eru 9,25%. Það er fyrirsjáanlegt að fjölskyldur í landinu munu missa heimili sín vegna þess að þær ráða ekki við vaxtagjöld. Þetta fjárlagafrumvarp sem hér liggur fyrir er ekki að berjast gegn verðbólgunni. Það er algjörlega hlutlaust og það er bara Seðlabankinn sem er að berjast gegn verðbólgunni á allan hátt. Heildarskuldir ríkissjóðs í árslok eru áætlaðar um 1.706 milljarðar kr. en voru áætlaðar 1.560 milljarðar kr. Áætlaður hallarekstur ríkissjóðs í ár er 45 milljarðar og það er áætlaður halli líka á næsta ári. Útlit er fyrir að vaxtagjöld á næsta ári aukist og verði 117 milljarðar kr. Eins og staðan er í dag þá er tíundi hluti allra tekna ríkissjóðs að fara í vaxtagreiðslur. Þetta fjárlagafrumvarp er ekki að berjast gegn verðbólgunni, eins og áður sagði, en grundvallaratriðið er að við beitum ríkisfjármálunum til að berjast gegn verðbólgunni til að ná henni niður strax. Það verður að gerast en því miður er þessi ríkisstjórn ekki að gera það. Það er það sem þessi fjárlög raunverulega fjalla um, þau eru algerlega hlutlaus. 

Forseti. Áskoranirnar eru margar. Fyrir utan þær augljósu vegna náttúruhamfara þá er enn álag í heilbrigðiskerfinu. Menntakerfið á við aukinn vanda að etja, ekkert hreyfist í loftslagsmálum og fátækt fólk þarf enn að bíða eftir réttlæti. Við þurfum að gera betur. Við þurfum að tryggja sjálfbærni, gagnsæi og öryggi fólks, samfélags og jarðar. Það þarf að skilgreina grunnframfærslu til að útrýma fátækt. Það þarf að byggja fleiri íbúðir. Þannig styrkjum við grundvöll hagkerfisins og náum sjálfbærni og stöðugleika. Þessi fjárlög eru að gera eitthvað allt annað. Þau eru hlutlaus gagnvart verðbólgunni í besta falli og neikvæð fyrir velferðarkerfið. Samfélagslega öryggisnetið heldur ekki í við verðbólgu eða launaþróun. Aðhaldið lendir því á viðkvæmum hópum sem verða bara að herða ólina enn meira en áður. Ríkisstjórnin segist vera að ná árangri en fjárlög segja annað - aftur.

Forseti verður að biðja hv. þingmenn og hæstv. ráðherra að hafa aðeins hljóð í salnum. Það er svolítið mikill kliður hjá fólki.

Virðulegi forseti. Stærsta og þýðingarmesta verkefnið núna í efnahagsmálunum og ríkisfjármálunum er að ná tökum á verðbólgu. Fyrir liggur dómur Seðlabankans um hlutlaust fjárlagafrumvarp sem er dómur um að þetta frumvarp geri í sjálfu sér kannski ekki illt verra en það er hið eina framlag stjórnvalda við þetta stærsta og þýðingarmesta verkefni núna. Það vekur líka athygli að þegar framlag ríkisstjórnarinnar í baráttunni við verðbólgu er ekkert þá getur hún samt hugsað sér að skilja heimilin eftir án þess að fá nokkurn stuðning til þess að glíma við afleiðingarnar. Við höfum gert athugasemdir við það. En þegar við erum að ræða verðbólgu þá þarf líka að flagga því að ríkisstjórnin er að boða framhald á verulegum lántökum á næsta ári, rándýrum lántökum, og það má ekki gleymast þegar við erum að tala um verðbólguna að hún bítur ríkissjóð líka. Við sjáum að ríkissjóður er, rétt eins og heimilin, að sprengja sig á vaxtakostnaði. Í því ljósi er ótrúlega alvarlegt hversu máttlítil skref er hér verið að stíga í þessu stærsta verkefni núna.

Herra forseti. Þetta snýst auðvitað um háa verðbólgu og háa vexti. Meginverkefnið er að reyna að snúa þeirri þróun við. Í raun og veru fer nánast allt í þessu fjárlagafrumvarpi í ranga átt. Við getum tekið vaxtagjöldin sem dæmi. Við getum tekið það sem dæmi að það er verið að auka álögur á heimili landsins, sömu heimili og hafa verið að taka á sig gríðarlega þungar byrðar vegna vaxta og verðbólgu. Það er verið að auka álögur á fyrirtækin í landinu. Það er lítið gert til að forgangsraða með almennilegum hætti. Það er verið að boða auknar lántökur, það er í raun og veru verið að gera allt það sem við eigum ekki að vera að gera í þessum fjárlögum. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt: Það er algjört metnaðarleysi að guma sig af því að þetta séu hlutlaus fjárlög þegar þau eiga auðvitað að styðja við Seðlabankann í því verkefni sem hann er í. Þetta þýðir ofur einfaldlega að vaxtastigið verður hátt lengur en það þarf að vera og sömuleiðis verðbólga.

Herra forseti. Það vekur furðu hversu tilþrifalítið og huglaust þetta fjárlagafrumvarp er og er verkefnið svolítið sett á herðar Seðlabankans. Í 8% verðbólgu með stýrivexti sem eru 9,25% er það látið gerast að 5.000 heimilum er kastað út úr vaxtabótakerfinu og húsnæðisbætur og barnabætur verða fyrir raunlækkun. Samfylkingin styður einstaka hluti sem góðir eru í þessu fjárlagafrumvarpi en við hefðum lagt fram allt öðruvísi fjárlagafrumvarp sjálf og munum ekki greiða því okkar atkvæði.

Virðulegur forseti. Hér er breytingartillaga sem snýr að því að gerð verði tillaga um 30 millj. kr. tímabundið framlag til Rannsóknarseturs um menntun og hugarfar. Á vegum rannsóknarsetursins fer fram tilraunaverkefnið Kveikjum neistann, sem snýst um að þróa bættar kennsluaðferðir í grunnskólum, með áherslu á að bæta lestrarkennslu og bæta vellíðan nemenda í gegnum tilgangsdrifið nám. Á síðasta ári veitti Alþingi þessu verkefni 20 millj. kr. framlag og ákveðin mistök voru gerð þegar það gleymdist að senda inn erindi til fjárlaganefndar fyrir þetta. Í ljósi myrkursins sem PISA er í þá er Kveikjum neistann örlítið ljós sem gæti orðið stærra ef vilji er fyrir hendi.

Virðulegur forseti. Það er heiður fyrir Alþingi að veita heiðurslaun listamanna. Það á alltaf að vera heiður og hefur verið það síðan 1891 þegar Matthías Jochumsson og Torfhildur Hólm fengu fyrst styrk frá Alþingi. Það eru fjögur nöfn sem við verðum að muna eftir í óperuheiminum: Carreras, Domingo, Pavarotti og Jóhannsson.

Herra forseti. Ég vildi rétt koma upp í lokin til að árétta það sem hefur komið fram í atkvæðaskýringum þingmanna Viðreisnar. Þetta er frumvarp sem við getum ekki stutt. Það er hægt að bera virðingu fyrir því, þó að maður sé ekki sammála í pólitík, að verið er að fara í umtalsvert og sársaukafullt aðhald til að vinna bug á verðbólgu. Það er hægt að bera virðingu fyrir pólitík, þó að maður sé ósammála henni, þar sem farið er í mikla útgjaldaaukningu til að mæta þörfum fólks sem sannarlega þarf á aðstoð að halda. Það er nauðsynlegt að gera hvort tveggja með stífri forgangsröðun en það er ekki hægt að styðja frumvarp sem gerir ekkert af þessu, sem er hlutlaust á þeim tíma sem við búum við núna. Þingflokkur Viðreisnar er á rauða takkanum við afgreiðslu þessa frumvarps og mig langar að taka fram að það var ekki einfalt mál að vera á gula takkanum í ýmsu sem skiptir máli og er jákvætt og gott. En eins og við fórum yfir í upphafi þá er prinsippið okkar að þetta eru ekki okkar fjárlög. Við hefðum ekki raðað gríðarlegum tekjum ríkisins á þennan hátt. Við hefðum hagað þessu frumvarpi öðruvísi. Þetta er ekki okkar frumvarp.

Virðulegur forseti. Stjórnarmeirihlutinn leggur fram fjárlög sem Seðlabankinn, allir helstu greinendur og meira að segja hún sjálf kalla hlutlaus. Það þýðir að ríkisstjórnin er ekki og ætlar sér ekki að taka þátt í glímunni við verðbólguna. Hún lætur Seðlabankanum það einum eftir með tilheyrandi neikvæðum afleiðingum fyrir heimilin í landinu. Það að vera hlutlaus er ekki góð pólitík, allra síst þegar fólk gegnir valdamestu embættum landsins. Maður spyr sig um hlutverk ríkisstjórnar sem velur það að sitja hjá. Sú ríkisstjórn er þegar búin að gefast upp. Landsmenn eiga hins vegar annað og betra skilið en ríkisstjórn sem ákveður að taka sæti á varamannabekknum og vonar í lengstu lög að hún verði ekki kölluð inn á. Virðulegi forseti. Við þurfum ríkisstjórn sem spilar leikinn. Ég segi nei við þessu frumvarpi.