Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti. Ég vil aðeins skýra hv. d. í fáum orðum frá því, hvaða breytingum frv. hefur tekið í Nd. N. þessarar d. hefur ekki getað náð saman fundi um málið í dag og hefur ekki tekið afstöðu til þess. En helztu breyt., sem á því hafa orðið, eru þessar: Upphaflega var svo til ætlazt, að jörðin Bakki í Svarfaðardal væri seld eftir þeim lögum, sem gilda um jarðir, er væru í erfðaábúð og færu í ættaróðal. Í Nd. hefur þessu verið breytt þannig, að jörðina á að selja með því skilyrði, að hún verði gerð að ættaróðali og eftir sérstöku mati. Hvort þetta er hægt, veit ég ekki, en ég er efins í, að Alþingi geti gert þetta. Þetta er aðlalbreyt., en hin er sú, að það á að heimila ríkisstj. að skipta á jörðinni Klettakoti, sem er ríkiseign, og jörðinni Straumi í Langadal. Eftir því sem ég bezt veit, þá er Straumur metinn á 2.800 kr. - hús á 1.900 kr. og jörðin á 900 kr. - og er þar enginn ábúandi nú. Klettakot er léleg jörð og er í ríkiseign; túnið er lítið og grýtt. Þar býr bróðir bóndans í Stóra-Langadal, og mun það vera meining þeirra, sem flytja þessa till., að bóndinn í Klettakoti flytjist að Straumi, en þar er heldur betur hýst. Svo mun vera hugsunin, að Klettakot leggist undir Stóra-Langadal, en þar er gott beitiland, sem dálítill slægur er í. Klettakot er metið á 1.800 kr.: hús á 1.100 kr., en jörðin á 700 kr. - N. hefur eins og áður er sagt ekki tekið neina afstöðu í þessu efni, en fyrir mitt leyti þá tel ég frv. verulega skemmt, fyrst og fremst vegna ákvæðanna um Bakka í Svarfaðardal. Bóndinn þar á heimtingu á því samkvæmt lögum, að jörðin verði seld eftir ákvæðum um erfðaábúð og óðalsrétt, og það er varla hægt að setja skilyrði eins og það, að jörðin verði seld samkvæmt mati. Hvað snertir Klettakot og Straum, þá sé ég, að það er um 1.000 kr. mismunur á fasteignamati jarðanna, en mér er það þó ókunnugt, hvort þarna má skipta á sléttu. Ég hef því ekki aðstöðu til að mæla með frv. fyrir mitt leyti eins og það er nú, og hvað n. snertir, þá hefur hún ekki tekið afstöðu til málsins.



Virðulegi forseti. Sem flm. þessa frv. vil ég taka það fram, að ég er frsm. landbn, sammála um það, að frv. hafi verið skemmt í Nd., og þá sérstaklega með ákvæðinu varðandi 1. lið 1. gr., sem kemur í bága við lögin um erfðaábúð og óðalsrétt. En í því trausti, að þetta mál verði framkvæmt svo, að tekið verði tillit til þeirra laga, sem jörðin á að seljast eftir, þá sé ég ekki ástæðu til að senda frv. aftur til baka, því að á hitt ber líka að líta, að ef ábúanda þykja kostirnir óaðgengilegir, þá kaupir hann ekki, og er þá skammt að bíða næsta þings með breytingu á 1., ef til kemur.



Með tilvísun til grg. í ræðu hv. 1. þm. N-M. segi ég nei.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Sjútvn. hefur haft frv. til athugunar og leggur til, að það verði samþ. óbreytt, en hefur óskað eftir upplýsingum um það, hvernig þeim 10 millj. kr. hefur verið varið, sem þegar hefur verið eytt í landshöfn í Keflavíkur- og Njarðvíkurhreppum. Upplýsingar um þetta lágu ekki fyrir n., en ég hef síðar fengið nokkrar upplýsingar um það, og mun ég stikla á stóru. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, er kostnaðurinn við Njarðvíkurhöfn orðinn rúmlega 5 millj. kr., og þar fyrir utan hefur þar verið keypt land fyrir 350 þús. kr. Kostnaður við það, sem gert hefur verið í Keflavík, þar á meðal kaup á mannvirkjum, nemur um 4.8 millj. kr., eða kostnaður alls um 10,2 millj. kr. Þessi kostnaður er ekki mikið sundurliðaður, en ég hef rætt um það við hafnarstjórnina, að hún léti sundurliðaðan reikning fylgja með reikningunum næst, svo að næsta Alþ. gæti kynnt sér þetta rækilega. - Ég sé svo ekki ástæðu til að fara frekar út í þetta nú. N. þótti rétt að taka fram í nál. vegna síðustu mgr. í grg., þar sem segir: „Næstu verkefnin, sem fyrir liggja, eru bygging hafnargarðanna í Njarðvík og aukning á viðleguplássi fyrir fiskibáta þar, og mun því verki verða fram haldið eftir því sem fé verður fyrir hendi“ - að n. vill ekki gerast neinn dómari um það, hvar og hvernig fénu verður varið. Það er mál, sem sjávarútvegsmrh., stjórn landshafnarinnar og vitamálastjóri verða að ráða með sér, hvernig því fé verður varið, sem fyrir hendi er á hverjum tíma, og hvort sem það er veitt á fjárl. eða tekið verður lán, ef það verður innan þess ramma, sem ákveðið er í l. N. vill því ekki setja nein ákvæði um þetta. Ég vil geta þess, að fjvn., sem sá þessi mannvirki í vetur, var sömu skoðunar og lét það í ljós við hafnarnefndina. Ég mun svo ekki ræða þetta frekar, en vil taka það fram, að n. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég þarf aðeins að svara hér örfáum orðum, sumpart út af ræðu hv. 6. landsk. og sumpart út af orðum hv. 1. landsk., sem féllu hér við umr. í gær. Hv. 6. landsk. fullyrti, að þetta mál væri aðeins peningamál fyrir húseigendur, en lífsafkomumál fyrir leigjendur. Ég vildi nú leyfa mér að spyrja þennan hv. þm. og aðra hv. þm., sem honum eru sammála og hafa fylgt því hér fram að viðhalda húsaleigulögunum, hvort þetta eigi við þá menn, sem árum saman hafa orðið að hafa einungis húsaleigutekjurnar sér til lífsframfæris. Hvort þetta er einungis peningamál fyrir þá, en ekki lífsafkomumál, sem hafa þurft að hafa sem leigjendur í húsum sínum menn með stórkostlegar tekjur, er hafa misnotað þannig aðstöðu sína, að þeir hafa leigt út frá sér einstök herbergi fyrir miklu hærra verð, en þeir hafa greitt hinum fátæka húseiganda fyrir alla íbúðina og bætt þannig lífsafkomu sína á kostnað fátæks húseiganda. Þetta veit ég, að báðir þessir hv. þm. vita, að hefur átt sér stað hér í bæ svo hundruðum skiptir og er eitt hið svartasta í sambandi við hin margumtöluðu húsaleigulög. Efnamenn hafa setið í húseignum fátækra húseigenda, sem hafa leiguna eina sér til lífsframfæris, og leigt svo út frá sér ekki einungis til þess að hafa upp í leiguna, heldur einnig til þess að hafa sjálfir tekjur af því á kostnað húseigandans. Hv. þm. spurði, hvort Framsfl. hefði ekkert á móti því, að tugir þúsunda kr. væru greiddar á bak við fyrir húsnæði. Í þessari fyrirspurn frá hv. þm. liggur beinlínis yfirlýsing um það, sem raunar allir vita, að greitt er stórfé á bak við og þannig farið á bak við lögin. En er þetta ekki einmitt til þess að sýna, hvernig löggjöf á ekki að vera í landinu? Og eru þetta ekki nægileg rök fyrir hv. þm. til þess að samþykkja þetta frv.? Sú löggjöf, sem þús. manna brjóta og ekkert er hægt að gera til þess að koma í veg fyrir það, hún á ekki rétt á sér. Slík löggjöf á ekki samúð þjóðarinnar, og væri þetta því ærin ástæða til þess að búið væri að afnema þessi lög fyrir löngu. Þessi rök hv. þm. eru því ein þau sterkustu fyrir því, að afnema eigi húsaleigulögin. Það þarf því einhverjar aðrar leiðir til þess að bæta úr húsnæðisvandræðunum, en að halda við lögum, sem þúsundir manna brjóta án þess að hægt sé að koma við nokkrum refsingum gagnvart slíkum brotum. Það er einmitt styrkur fyrir hvaða lög, sem samþ. eru af Alþingi, að sem flestir telji sér skylt að halda þau, en ekki brjóta. Húsaleigulögin væru þó ekki brotin nema því aðeins, að það væri samkomulag beggja aðila og báðir aðilar hefðu af því hagnað. Það er einmitt slíkt, sem átt hefur sér stað. Slík löggjöf, sem þannig er háttað um, hlýtur bæði að vera röng og siðspillandi í þjóðfélaginu. Hv. þm. sagði, að það, sem ég hefði verið að barma mér yfir, væri, að settar æru skorður við hinu háa leiguokri. Þetta hef ég ekki gert, því að þessi löggjöf hefur aldrei snert mig, þar sem ég hef aldrei þurft að búa við hana, hvorki sem leigjandi né húseigandi. En hvaða skorður setur þessi löggjöf við slíku? Mér sýnist, ef hún setti á annað borð einhverjar skorður, þá væru þær brotnar í burtu eftir því sem hv. þm. hefur sjálfur lýst yfir, þar sem hann segir, að tugir og jafnvel hundruð þúsunda kr. sé borgað á bak við. Svo sannarlega eru þær skorður, sem settar eru með lögunum, ekki haldnar, heldur brotnar, eftir því sem þurft hefur á hverjum tíma, með góðu samkomulagi milli húseiganda og leigjanda nema í örfáum tilfellum. Flest það fólk, sem býr í húsum, sem byggð voru eftir 1940, hefur komið sér saman um, að það sé ekki bundið af húsaleigulögunum og þess vegna brotið þau. Svo segir hv. þm., að þessi löggjöf hafi orðið til blessunar fyrir þúsundir manna, og harmar, að slíkt ástand, sem skapazt hefur samfara húsaleigulögunum, skuli ekki vera á öllum sviðum þjóðfélagsins, og segir, að við ættum að gráta slíkt. Sem sagt, við ættum að gráta það, að báðir aðilar hafa ekki komið sér saman um að greiða stórar fjárhæðir á bak við og brjóta lög á öllum sviðum þjóðfélagsins. Það er ekki mikið, sem hv. þm. fer fram á! Ég veit nú ekki, hvaða ástand væri hér á landi, ef á öllum sviðum þjóðfélagsins væru framkvæmd lög líkt og þessi. En ef öll lög væru framkvæmd á sama hátt og húsaleigulögin, þá held ég, að sannarlega væri óbúandi á Íslandi. Svo ég held, að við mættum gráta, að ekki hefði tekizt til á þessu sviði eins og með lagabreytingu á flestum öðrum sviðum þjóðfélagsins. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að ræða við hv. 6. landsk. að öðru leyti, en þessu. En út af ræðu hv. 1. landsk. vildi ég gera örlitla athugasemd. Ég vildi nú spyrja hv. þm.: Hafa lífskjör þeirra, sem enn búa við gamla og lága leigu, verið verri en þeirra, sem búa við háa leigu? Það er nefnilega alveg gengið fram hjá þessu atriði. Sannleikurinn er sá, að þetta er orðið hagsmunamál þeirra, sem enn búa við hina gömlu leigu, en eru nú orðnir örfáir miðað við það, sem var 1940. Þessir menn hafa því miklu betri lífsafkomu en hinir, sem verða að borga 600–800 kr. fyrir íbúðina, sem þeir hafa þurft að flytja inn í. Þess vegna er ekkert vit í því að hafa gildandi lög, sem orsaka svona tvöfalda lífsafkomu fyrir menn með sömu laun. Annar maðurinn situr í húsi með lágri leigu, en hinn hefur bæði enga tryggingu fyrir því að fá að vera áfram í húsinu og verður þar að auki að greiða háa svartamarkaðsleigu. Þetta er því atriði, sem orsakar það, að nauðsynlegt er að breyta húsaleigulögunum. Hv. 1. landsk. sagði, að menn væru ekki fjötraðir af húsaleigulögunum, heldur af fjárhagsráði, og spurði mig, hvort ég vildi vera með í því að aflétta því ófrelsi, sem það skapaði mönnum. Nú veit hv. þm., að ég vann ekki minna á móti setningu fjárhagsráðslaganna, en hann sjálfur. Ég er og var á móti því að setja á fót stofnun, sem ein ráði svo miklu í landinu. Það þarf ég ekki að endurtaka hér, ég hef svo oft sagt það áður. En hitt veit einnig hv. þm., að hann var með í undirbúningi að stofnun, sem skapaði grundvöllinn að fjárhagsráði. En það er annað, sem þessi hv. þm. hefur ekki viljað fylgja Sjálfstfl. í, og það er að skapa það ástand í landinu, að ekki þyrfti nein innflutningshöft og neitt fjárhagsráð eða slíkt, þ. e. a. s. að koma á frjálsri verzlun í landinu með því að skrá gengið á réttu verði og með því móti gera raunhæfar ráðstafanir til þess að fá sem mest vörumagn fyrir sem minnst fé. En á móti þessu hefur þessi hv. þm. staðið manna fastast. Ef hann og hans flokkur hefði verið sammála mér um þetta atriði, þá væri ástandið í landinu ekki eins og það er í dag. Þá væri heldur ekkert fjárhagsráð og öngþveiti í öllum framkvæmdum. Það, sem skapað hefur öngþveitið, er, að stöðugt hefur verið skráð rangt gengi íslenzku krónunnar á móti allri erlendri mynt, og þess vegna hefur verið sett á fót stofnun eins og fjárhagsráð, til þess að skipta því á milli innflytjendanna, sem flutt er inn í landið. Það er nú sannleikurinn í málinu. Þegar gjaldeyrir er of lítill til þess að kaupa það, sem kaupa þarf, og kaupmátturinn innanlands er meiri en kaupmátturinn út á við, þá skapast það ástand, sem ríkir í dag, og þessi hv. þm. vill halda fast við þetta ástand. Annars blandar hv. þm. saman tveimur óskyldum atriðum, annars vegar húsnæðiseklunni og hins vegar erfiðleikunum fyrir það fólk, sem þarf á húsnæði að halda, til þess að greiða fyrir það húsnæði, sem til er. Sannleikurinn er sá, að húsnæðiseklan er engan veginn eins mikil og af er látið, en hitt er annað atriði, að möguleikarnir til þess að greiða fyrir það húsnæði eins og þarf að gera til þess að fá viðkomandi aðila til að leigja eru ekki eins miklir og áður, og það er þess vegna sem það koma til með að læknast nokkuð af sjálfu sér þau húsnæðisvandræði, sem nú eru, þegar búið er að segja upp því fólki, sem nú er í íbúðunum. Framboðið á húsnæðinu takmarkast af því, hvort menn hafa fé til þess að bjóða í húsnæðið, það takmarkast af þeim atvinnumöguleikum, sem eru í landinu á hverjum tíma. Þegar framboðið minnkar, þá er sjálfsagt, að fólk þrengi að sér og láti ekki íbúðir sínar standa auðar lengi og leigi þær út, þegar þeir eru orðnir frjálsir um val á sínum viðskiptamönnum. En ég vildi spyrja þessa hv. þm.: Hvers vegna börðust þeir ekki fyrir því í vetur, að þær 14 millj. kr., sem samþ. var, með þeirra meiri hl., að veita sem uppbætur á laun embættismanna, færu til að bæta úr húsnæði þessara vesalinga, sem þeir bera nú fyrir brjósti? Ég held, að það væri þeim nær að taka upp baráttu fyrir því - og einnig hv. 8. þm. Reykv. - heldur en að bæta 14 millj. kr. ofan á tekjur þessara manna, en það hafa þeir ekki gert. Þetta eru heilindin hjá þessum mönnum. En mikið hefði mátt laga kjallaraíbúðirnar og braggana, ef þessum 14 millj., sem nú eru settar inn á fjárl., hefði verið varið til þess. En þeir hugsuðu ekkert um afkomu þessara manna, sem þeir nú þykjast vera að berjast fyrir, til þess að láta fólkið hlusta á sig, en meina ekkert með því.



Herra forseti. Það var margt rætt hér síðast, þegar þetta mál var til umr., á laugardaginn, og mætti ætla, að aðstandendur álits minni hl. n. ættu að baki sér stórar og miklar aðgerðir í húsnæðismálum þjóðarinnar. Það var á árunum 1944–1946, sem þessir flokkar sátu í svokallaðri nýsköpunarstjórn, þeir höfðu 4 ráðh. af 6. Þessi stjórn hafði til umráða meira fé, en nokkur önnur stjórn hafði haft til umráða á Íslandi áður eða hefur haft síðan. Það var til gjaldeyrir, sem skipti hundruðum milljóna, og fjármagnið flaut um landið. Við mættum trúa því, að á þessum árum hefðu þessir flokkar, svokallaðir vinstri flokkar, sem nú tala mikið um húsnæðismálin, látið báðar hendur vinna, bæði þá vinstri og hægri, og hefðu sannarlega tekið til höndunum í þessum málum. En hvað var gert í þessum málum? Það voru aðallega byggðar villubyggingar og sumarbústaðir, en verkamannabústaðir, sem höfðu þá komizt í l. á sínum tíma fyrir atbeina Framsfl., voru að mestu leyti látnir eiga sig. Samkv. því, sem hv. 1. landsk. upplýsti hér á laugardaginn, hafði farið fram rannsókn á húsnæðismálunum á árinu 1946, og sú rannsókn leiddi ýmislegt í ljós, og þær skýrslur sýndu, að húsnæðisástandið var slæmt, eins og hann sýndi fram á. Þessi skýrsla er gerð í lok starfstíma þessarar ríkisstj. og í lok þess tímabils, sem þessir flokkar höfðu til þess að vinna að bættum húsnæðismálum hér í þessu landi, og það ættu þeir að muna, þessir herrar, þegar þeir eru að lesa skýrslur sem þessar. Það er á árunum 1944–1949, sem ráðh. Alþfl. hafa yfirstjórn húsnæðismálanna í þessu landi, og á þessum árum er næsta lítið lagt til þessara mála, þannig að tölurnar tala, og mig langar til þess að spyrja hv. 6. landsk. þm., hvers vegna hann hvessti þá ekki augun á sína flokksmenn, - af hverju flutti hann þá ekki einhverja af sínum skeleggu ræðum um húsnæðismálin? Er það vegna þess, að hann geri meiri kröfur til annarra heldur en til sjálfs sín? Aldrei heyrði ég því líkar ræður til hans þá eins og hann þóttist vera maður til að flytja hér yfir framsóknarmönnum á laugardaginn, og ég geri ráð fyrir, að hafi hann þá brýnt sína ágætu flokksmenn á sama hátt og hann þóttist geta brýnt framsóknarmenn, þá hafi eitthvað verið gert. En það, sem hefur gerzt nú í sambandi við gengisskráningarl. fyrir atbeina Framsfl., sem þessir menn vilja troða niður í svaðið fyrir aðgerðir í húsnæðismálunum, er það, að það hefur verið innt af hendi stærra átak heldur en ráðh. þessara flokka höfðu látið eftir sig liggja alla sína ráðherratíð. Ég á þar við það fjármagn, sem tryggt er til íbúðarhúsabygginga í gengisskráningarl. Þetta vita þessir hv. þm., en þeir kjósa að þegja yfir því og nota aðra aðferð heldur en að láta sannleikann koma í ljós. Hv. 1. landsk. þm. las upp grein úr Tímanum, sem lýsir húsnæðismálunum eins og þau voru eftir síðustu ánamót; það er mjög greinargóð lýsing og alveg sönn lýsing á því, hvernig þessir menn hafa skilið við þessi mál, og ég verð að segja, að skrif Tímans sæma sér prýðilega innan þess ramma, sem þau eru, annars vegar aðgerða hinna svokölluðu vinstri flokka og hins vegar aðgerða Framsfl., og aðstandendur þessa blaðs þurfa ekki að blygðast sín á nokkurn hátt fyrir það. Svo standa þessir menn hér, þessir farísear, berja sér á brjóst og þakka guði fyrir, að þeir séu ekki eins og aðrir menn, og koma með yfirborðstill. í sambandi við afgreiðslu fjárl., till., sem þeir þakka fyrir, að er ekki samþ. og er gerð í von um að verði ekki samþ., og gera svo hróp að mér fyrir, að ég vil ekki taka þátt í þessari auglýsingastarfsemi Þjóðviljans. Ég ætla að lokum aðeins að minnast nokkrum orðum á þetta frv., sem fyrir liggur. Ég tel það á ýmsan hátt til bóta. Ég tel það rétta stefnu, að bæjarstjórnir eigi sem mest að hafa meðgerð með þessi mál, en á hinn bóginn liggur ekkert fyrir í þessu máli annað en fullyrðingar. Það liggja fyrir fullyrðingar um það, hvað húsaleigulöggjöfin sé óréttlát og hve illa hún komi niður á vissum aðilum, og það eru vissar staðreyndir, sem liggja fyrir í sambandi við það, sem hv. þm. Barð. sagði, svartur markaður og húsnæðisokur, sem húsaleigul. hefur ekki tekizt að afstýra. Á hinn bóginn liggja fyrir fullyrðingar og miklar getsakir um allt það öngþveiti, sem mundi skapast, ef húsaleigul. væru afnumin, en það er ekki til neinn grundvöllur fyrir neinu af þessu annað, en einstakar ágizkanir manna. Það er ekki hægt að sanna neitt af þessu með tölum, eins og stendur. Í sambandi við annað húsnæðismál, sem ég er viðriðin, frv. um stóríbúðaskatt, hefur það komið í ljós, að til þess að hægt sé að fá alhliða löggjöf um húsnæðismál, þá er nauðsynlegt, að á þeim sé gerð gagnger rannsókn. Það verður ekki gert öðruvísi, en það liggi fyrir skýrslur og greinargóð rannsókn. Ég geng ekki með þá bjartsýni, sem hv. 6. landsk. gerir, að það fáist skýrslur um það, hvað það kosti að fá húsnæði á svörtum markaði, en aðrar skýrslur eitthvað. Ég álít, þrátt fyrir það þó að þessir menn hafi nú ætlað öðrum en ríkisstj., sem þeir studdu, að framkvæma þá skýrslugerð, sem farið er fram á í nál. minni hl., að með samþykkt slíkrar till. mundi skapast grundvöllur fyrir starf í þessum málum. Þrátt fyrir það, þó að ég vilji ekki undirskrifa allar fullyrðingar, sem hér hafa verið gerðar um það, að öngþveiti mundi skapast við afnám húsaleigul., þá tel ég, að verið hafi grundvöllur fyrir því 1943, að löggjafinn hefði eitthvað að segja í þessu gagnvart bæjarstjórnum og öðrum, þegar húsaleigul. voru sett að hafi það verið nauðsynlegt þá, sé það ekki siður nauðsynlegt nú. Á hinn bóginn er ég sannfærð um, að húsaleigul., sem við búum við, eru óréttlát, og það er viðurkennt margsinnis, að þau eru alls ekki réttlát, en ég tel mig ekki geta verið fylgjandi því, að þau séu afnumin án þess að lagður sé grundvöllur að því, að annað komi í staðinn. Af þessum sökum mun ég greiða till. minni hl. atkv. við þessa umr., en vona að öðru leyti, að frv. það, sem hér liggur fyrir, nái fram að ganga.



Herra forseti. Rétt fyrir helgina, við 1. umr. um þetta mál, lýsti ég eftir því, hver afstaða framsóknarmanna hér í hv. d. væri til þeirrar brtt., sem liggur fyrir frá minni hl. allshn. Ég lýsti eftir því, hver væri afstaða 3 þm. Framsfl., sem eiga sæti hér í d. og hefðu snemma á þinginu flutt frv. um stóríbúðaskatt, sem því miður hefur ekki komið til afgreiðslu frá n. enn þá. Nú hefur aðalflm. frv. um stóríbúðaskatt, hv. 8. þm. Reykv., lýst yfir, að hún muni greiða atkv. með brtt. minni hl., en hv. 1. þm. N-M. talaði hér að vísu á laugardaginn, en talaði svo, að mér er ekki ljóst um afstöðu hans til brtt.; hv. 3. flm. frv. um stóríbúðaskatt hefur hins vegar ekki lýst yfir afstöðu sinni. Mér þykir vænt um að heyra, að hv. 8. þm. Reykv. treystir sér til þess að fylgja minni hl. í þessu máli og samþ. þá brtt., sem hér liggur fyrir. Ég sagði á laugardaginn og segi enn, að ég sé ekki, að það sé neitt neyðarbrauð fyrir framsóknarmenn, bæði þá, sem stóðu að frv. um stóribúðaskatt, og aðra, að fallast á það, sem er meginatriðið í brtt., sem hér liggur fyrir, að félmrn. láti fara fram rannsókn á ástandinu í húsnæðismálunum í kaupstöðum og öðrum stöðum, þar sem húsaleigul. hafa verið í gildi, og fá þannig upplýsingar um húsnæðisþörfina, sem ekki er fullnægt eins og nú standa sakir, og leggja síðan fyrir næsta þing vandlega undirbúið frv. um úrbætur í þeim málum öllum. Ég vil benda á það, að með embætti félmrh., sem vitanlega hefði undirbúning slíkrar löggjafar með höndum, fer nú einn af aðalforustumönnum Framsfl., svo að þá mundi einmitt sjást, hver væri stefna þess flokks í húsnæðismálum. Hvort það yrði sú stefna, sem hefur verið haldið hátt á lofti fyrir kosningar, eða hin, sem fylgt er í þessu frv., sem ég leyfi mér að segja að sé sú gamla stefna, að gera alls ekki neitt í húsnæðismálunum af opinberri hálfu, en láta skeika að sköpuðu, hver yrðu viðskipti húseigenda og leigjenda, og jafnvel að þeim leigjendum, sem eiga ekki völ á húsnæði, yrði þeytt burtu úr húsnæði, sem þeir hafa notað. Hv. frsm. meiri hl. lýsti því sem sinni skoðun, að það væru tvær stefnur í þessum málum, önnur, að ríkisvaldið hefði afskipti af þessum málum, en hin, sem hann vildi kalla heimastjórnarstefnu, að ríkisvaldið hefði sem minnst afskipti af þessu, en ef það væri nokkuð, þá væru það helzt bæjar- og sveitarstjórnir, sem hefðu það. Ég vil benda honum á, að stefna Alþ. hefur a. m. k. í 3 áratugi verið sú, að hið opinbera ætti að hafa afskipti af þessum málum, ef húsnæðisvandræði væru í landinu, í kaupstöðum. Það var fyrst 1917, sem sett voru húsaleigul., sem að vísu giltu þá ekki nema fyrir Reykjavík, en þau giltu til 1927. Þetta var fyrir þann tíma, sem áhrifa verkalýðsflokka, eða þeirrar stefnu, að ríkisvaldið hefði sem mest afskipti af málum, fór að gæta. Ástæðan er sú, að löggjafinn getur ekki skorazt undan því að bæta úr neyð, sem uppi er í landinu í húsnæðismálum. Þau húsaleigul., sem sett voru 1917, giltu aðeins um Reykjavík, og það var hert á þeim eftir fyrstu raun, og á sömu leið hefur farið, þegar Alþ. hefur haft afskipti af þessum málum. Í gengisskráningarl. 1939 var sett inn ákvæði, sem takmarkaði samningsfrelsi manna, húseigenda og leigjenda, og raunin er sú, að í öll þau skipti, sem Alþ. hefur haft þau mál til meðferðar síðan, hefur alltaf verið hert á ákvæðum húsaleigul., og samningsfrelsi manna hefur verið skert meir og meir og alltaf af sömu ástæðum, vegna þess að húsnæðisvandræði og neyð, sem ríkti, hafa kallað að, og aðgerðir hafa orðið meiri og meiri. Og nú er lýst yfir, að húsnæðisvandræðin hafi aldrei verið meiri en þau eru í dag, a. m. k. í Reykjavík, og það er af þeim ástæðum, að síðustu árin hefur ríkisvaldið orðið að takmarka meir og meir frelsi manna til þess að bæta úr húsnæðisvandræðunum á þann hátt að byggja yfir sig. Og nú í ár vitum við, að þessi réttur manna til þess að bæta úr húsnæðisvandræðunum verður skertur meira, en nokkurn tíma áður, því að hann verður nánast enginn. Frelsi manna til þess að bæta úr húsnæðisleysi sínu er afnumið, með því að fjárhagsráð veitir engin leyfi til þess að bæta úr því, hversu sárt sem það er, og þess vegna er nú meiri ástæða til þess, en áður, fyrir löggjafann að hafa afskipti af þessum málum. Ég sagði það á laugardaginn, að ég sæi ekki betur, en að það væru tvær stefnur hjá Framsfl. í þessum málum, önnur, sem lýsir sér í frv. um stóríbúðaskatt og í þeim áróðri, sem rekinn er af flokksins hálfu og gengur út á það að sýna, að hann vilji ekki hika við að gera sem allra róttækastar aðgerðir til þess að bæta úr húsnæðisskortinum í Reykjavík, en hin stefnan lýsir sér í frv., sem hér er til umr. og sýnilega á að ná fram að ganga, að gera sem allra minnst og nema það, sem eftir er af húsaleigul., úr gildi. Ég vil minna hv. frsm. meiri hl. á, að ég veit ekki betur, en að stefna Framsfl. í löggjöf hafi verið sú, að hafa mjög mikil afskipti af húsnæðismálunum. Það kom fram, þegar fyrstu húsaleigul. voru sett og þegar ríkisvaldið og löggjafinn setti fyrstu l. um verkamannabústaði, og hefur komið fram alltaf síðan, að Framsfl. hefur ekki aðhyllzt þá stefnu, að ríkisvaldið hafi engin afskipti af því máli, og það hefur komið fram í setningu þeirra húsaleigul., sem nú gilda frá 1939 með þeim viðbótum, sem gerðar hafa verið síðan, sem munu vera allt að 10 breyt., allar til þess að herða á þeim ákvæðum, sem að vísu skerða samningsfrelsi manna. Í blöðum Framsfl. hefur því verið haldið fram, að það stæði ekki á Framsfl. að gera sem róttækastar aðgerðir í þessum málum, vegna þess hve þörfin fyrir þær væri brýn hér í Reykjavík, eins og hefur verið átakanlega lýst í blöðum hans nú um síðustu áramót, og neyðarástandið, sem blaðið sýndi fram á, hefur ekki minnkað síðan. Það er því alveg ljóst, að sú brtt., sem hér liggur fyrir, leggur það í raun og veru á vald félmrh., hvaða úrræði yrðu höfð í löggjöf til þess að bæta úr neyðarástandinu, sem hér er, og ég skil ekki, hver ástæða er til þess, að meiri hl. getur ekki fallizt á það, vegna þess að meira að segja andmælandi frv. um stóríbúðaskatt lýsti því yfir, að hann teldi, að það þyrfti að gera ýtarlegri rannsókn á þeim málum, heldur en hefur verið gert, og telur meira að segja, að það eigi að gera verulegar breyt. á þeim till., sem felast í frv. um stóríbúðaskatt, þó þær séu mjög róttækar. Hv. þm. Barð. ræddi hér nokkuð um afskipti heilbr.- og félmn. af þessum málum, og þá helzt frv. um stóríbúðaskatt, og varð ég ekki var við, að hann mótmælti neinu af því, sem ég hélt fram um afstöðu einstakra nm. Það var strax auðséð, að hv. sjálfstæðismenn mundu ekki treystast til þess að vera á móti öllum aðgerðum til að nýta ónotað húsnæði, annaðhvort með skömmtun eða skatti. Ég er sammála hv. þm. Barð. um það, að tilgangurinn með slíkum lögum sem stóríbúðaskatti á ekki að vera sá að seilast eftir fé í ríkissjóð, heldur á hann að vera sá að bæta úr húsnæðisleysi, og það er til hér í Reykjavík, að stórar íbúðir, jafnvel stórhýsi, eru notuð af örfáum einstaklingum, meðan hundruð og þúsundir bæjarbúa mega hafast við í grotnandi bröggum og öðru stórlega heilsuspillandi húsnæði. Ég er fylgjandi því, að ónotað húsnæði verði tekið til afnota fyrir húsnæðislaust fólk með skatti eða með því að láta viðurlög fylgja misnotkun á húsnæði, en frv. hv. framsóknarmanna um stóríbúðaskatt er svo róttækt í einstökum atriðum, að ég get ekki fylgt þeim. Það kemur sem sé fyrir, að hv. Framsfl. verður afar róttækur, jafnvel byltingarsinnaður. En ég tel það ekkert atriði í þessu sambandi að refsa þeim, sem búa í óþarflega stórum íbúðum. Höfuðatriðið er að fá þetta húsnæði til afnota fyrir það fólk, sem ekki á þak yfir höfuðið. Í þessu tilfelli þarf skatturinn ekki að vera hár, því að flestir munu heldur kjósa að leigja húsnæðið fyrir sæmilegt verð, en verða að borga af því skatt, þótt hóflegur sé. - Fyrir þessu þingi liggja þrjú frv. um þessi mál. Eitt þeirra er samið af Leigjendafélagi Reykjavíkur og er um stóríbúðaskatt, en þar eru skattaákvæðin vægari, en í frv. hv. framsóknarmanna. Þá hefur Leigjendafélagið sent heilbr.- og félmn. umsagnir um þessi frv., og hefur stjórn félagsins haft það raunhæfa sjónarmið að benda Alþingi á, að vel færi á að samræma ákvæði fram kominna frv. Ég get vel fallizt á þessa afstöðu, en nú er svo langt liðið á þing, að mjög er hæpið, að til þess vinnist tími. Hins vegar virðist mér ekkert því til fyrirstöðu að samþykkja brtt. hv. minni hluta. Það þarf að gera mátulega róttækar ráðstafanir í þessum málum, og húsaleigunefndir í mörgum bæjum, þar á meðal Reykjavík, hafa lýst sig fylgjandi frv. hv. framsóknarmanna um stóríbúðaskatt, ef því verði breytt. Hv. 6. landsk. þm. hefur nú lýst því, hvernig frv. þessu, sem hér er til umr., hefur verið spillt frá því, sem var, þegar það var borið fram; t. d. má benda á ákvæðin um mat á húsaleigu, sem nú eru stórum verri frá sjónarmiði leigjenda, því að nú er matið 9 kr. á ferm., en hingað til hefur það aldrei verið hærra, en 8,50 kr. á ferm., svo að það er fráleitt að halda því fram, að þetta frv. verði til þess að lækka húsaleigu. Slíkt verður hvorki í gömlum húsum né nýjum. Í gömlu húsunum hækkar leigan stórlega, enda viðurkenna það allir, og hitt, að framboð á húsnæði aukist, ef húsaleigulögin verða úr gildi felld, eru einberar fullyrðingar, sem ekki hafa sannfært mig. Hv. frsm. meiri hl. og hv. 8. þm. Reykv. sögðust vilja, að vald bæjar- og sveitarstjórna væri sem mest í þessum málum, en með þessu frv. er einmitt valdið tekið af þeim, því að samkv. lögunum skipa bæjar- og sveitarstjórnir meiri hluta húsaleigunefndar, en skv. frv. eiga þær enga aðild að skipun nefndanna. Það er því eitthvað annað, en vald þeirra sé aukið með frv. Hv. 8. þm. Reykv. sagði, að við, sem andmælum frv., vildum troða hv. Framsfl. niður í svaðið vegna aðgerða hans í húsnæðismálunum. Ég vil mótmæla þessu. Í fyrsta lagi eru aðgerðir hans í húsnæðismálunum engar til þess að troða í svaðið, enda er það ekki tilgangur minn að fara svo með flokkinn sem hv. þm. sagði, heldur er með till. minni hl. verið að gefa Framsfl. tækifæri til þess að hafa sem mest áhrif á þá framtíðarlöggjöf, sem sett yrði um þessi mál. Ég hef í vetur fylgt Framsfl. í öllum þeim málum, sem snerta landbúnaðinn og bændur landsins. Ekki af því, að ég hafi ævinlega verið honum algerlega sammála, því að úrræði Framsfl. hafa stundum náð of skammt og framkvæmdir verið þannig, að ekki sé sjálfsagt að fylgja þeim, en ég hef haft þá afstöðu, að fólkið í mínum gamla flokki, Alþfl., og bæjarbúar yfirleitt þurfi að skilja aðstöðu fólksins í sveitunum, en ef Framsfl. tekur upp þá stefnu að vera mótfallinn úrræðum til þess að bæta úr neyð verkafólks í bæjunum og vill afnema lög, sem hingað til hafa verndað það, þá getur komið til þess, að í mínum augum verði Framsfl. ekki svo nauðsynlegur fyrir sveitirnar sem hann sjálfur álítur, því að ef hann ætlar sér að verða íhaldssamur bændaflokkur, þá eru nógir íhaldssamir bændur í Sjálfstfl. og sá flokkur fær um að túlka það sjónarmið. Ef Framsfl. vill enga samvinnu hafa við fulltrúa verkalýðsins í þessum málum, þá sé ég ekki, hvaða munur er á honum og íhaldinu sjálfu, og mun þá verða að endurskoða mína vinsamlegu afstöðu, sem ég hef haft til hans. - Að lokum vildi ég aðeins segja það, að ég hef ekki enn séð, hvers vegna hv. þm. ættu að vera andvígir brtt. hv. minni hl., og vænti þess því í lengstu lög, að hún verði samþ.



Herra forseti. Það hafa orðið alllangar umr. um þetta mál. Hafa margir tekið til máls. Hv. þm. Barð. hélt hér alllanga ræðu og gat um mörg atriði í húsaleigul. Það er eigi nýtt. Hefur þeirra verið getið bæði fyrr og nú, og kom hann fram sem fulltrúi húseigenda, eins og hann viðurkenndi sjálfur. Hv. þm. hefur áður bent á m. a. atriða, að svo kunni að vera háttað, að ríkur maður sé við lága leigu í húsnæði hjá fátækum manni, og taldi það óréttlátt. Hvað það snertir, að slíkir menn hafi leigt út frá sér, þá er það fjarstæða. Þeir geta ekki gert það án samþykkis húseigenda. En það hefur ekki verið getið um þau atvik, að ríkur maður sé í húsnæði hjá fátækum húseiganda. Eru mörg slík atriði í framkvæmd húsaleigul. En þar er um undantekningar að ræða. Hitt er reglan, að fátækur maður sé í leigu hjá ríkum manni, okurleigu í flestum atvikum, - öllum atvikum, ef hömlurnar verða afnumdar og þetta frv. samþ. Ég spurði hv. þm., hvort hann mundi fylgja till. um að afnema hömlur þess, að einstaklingar fái að byggja yfir sig, þeir sem eru á götunni. Hann svaraði því engu. Hv. þm. talaði um, að ég hefði unnið að undirbúningi l. um fjárhagsráð. Hann veit þó, að það er fjarstæða. L. þessi voru búin til, samþ. og framkvæmd af flokki hans sjálfs. Sósfl. hefur reynt að fá þau afnumin og ýmsar hömlur. En flokkur hans reis sem veggur á móti. Úr þeirri átt vænti ég einmitt stuðnings, og mér þykir leitt, að fsp. minni hefur eigi verið svarað. Hv. þm. kvað skilyrði þess að afnema fjárhagsráð og taka upp frjálsa verzlun vera að fella gengið. Í vegi hefur staðið ósamkomulag um þetta. Nú er búið að fella gengið um 40%. Hvað er þá í vegi fyrir því að afnema fjárhagsráð og gera verzlunina frjálsa? Ég endurtek: Hvað er þá í vegi? Annars vil ég spyrja: Trúir hann því, að eftir gengislækkunina verði auðveldara að gefa verzlunina frjálsa? Ég veit, að hann trúir því ekki. Enginn trúir því. Hann veit - eftir upplýsingum Jóns Árnasonar bankastjóra, - að innflutningsáætlunin hefur hækkað í 345 millj. kr. á þessu ári móts við 325 undanfarið ár og 270 millj. árið þar á undan. Hv. þm. getur eigi haldið, að þá verði auðveldara að gefa verzlunina frjálsa. Þá sagði hv. þm., að þingið hefði veitt 14 millj. kr. til embættismanna. Sósfl. hefur verið því fylgjandi. Hitt er annað mál, að meðal starfsmanna ríkisins eru fátækir menn, sem nauðsynlegt er að fá launabætur til að byggja yfir sig. Sósíalistar hafa lagt til, að þessir menn fengju mest af þessari fjárhæð, en hún gengi eigi til hálaunaðra manna. Flestir hv. þm. felldu till. þess efnis og samþ. hina, að láta hálaunaða menn fá meiri hluta fjárins. Er ætlunin því að láta menn þessa fá jafnmikið, þó að of lítil leiðrétting sé fólgin í því. Sósíalistar hafa lagt til, að 20 millj. kr. yrðu veittar og fé þetta yrði lagt í íbúðarhúsabyggingar. Já, að sjálfsögðu eru mörg og margvísleg óþægindi í sambandi við húsaleigul., um leið og órétturinn verður að þoka sæti. Það er óhjákvæmileg leið í sambandi við húsnæðisskömmtunina, að hver maður búi við það, sem til er. Það eru óþægindi að allri skömmtun. En verra er, að einstökum mönnum sé frjálst að sölsa undir sig hinar takmörkuðu vörubirgðir. Þá fengju hinir ekkert. Það eru óþægindi og leiðindi að biðröðum. Verra er þó, að hver maður ryddist og hinir sterkustu og ósvífnustu hefðu betur. Það er mjög mikið gert úr óþægindum húseigenda og erfiði vegna uppivöðslu leigjenda. Er og víst, að slíkt kemur fyrir, og einhvers staðar verða vondir að vera. En verði ósæmilegrar framkomu vart af hálfu leigjenda, er eigi nema rétt, að húseiganda sé leyfilegt að segja upp skv. gildandi l. Vitaskuld eru því óþægindi í sambandi við þessar hömlur, sem allir eru á móti. En skortur á nauðsynjavörum hlýtur að valda óþægindum. Við óhjákvæmileg óþægindi bætast einnig önnur. Undanfarið hafa ýmsir menn, sérstaklega sjálfstæðismenn og framsóknarmenn, unnið að afnámi húsaleigul. Einn þáttur í því er hér á dagskrá, en miðar að því að auka óþægindin. Látlausum áróðri hefur verið haldið uppi gegn l. Er það auðvelt verk. Hefur verið óskaplegur þrýstingur og hótanir fyrir kosningar af hálfu félags fasteignaeigenda. En öll óþægindin í sambandi við við l. eru smámunir borið saman við það neyðarástand, er skapaðist við afnám þeirra. Þess vegna hefur verið óvandaðan málflutning um að ræða og haldið uppi áróðri fyrir ráðstafanir, sem flæmdu menn úr húsnæði og sköpuðu óbærilega dýrtíð í Reykjavík. Hv. þm. hefur orðið tíðrætt um það ranglæti, er húseigendur verða að þola varðandi húsaleigul. En hitt snertir eigi réttlætisvitund þeirra, þegar fátæku fólki er kastað á götuna, en margt þarf að greiða hærri leigu, en það rís undir. Hvaða réttlætis á að krefjast fyrir húseigendur? Það þykir ranglæti í því, að eigendur eldri íbúða hafi eigi jafnan rétt til að selja leigu háu verði. Nú fá eigendur eldri húsa vexti af eignum sínum, og nauðsynlegt er að halda þeim við. En eigendur eldri húsanna eru eigi verr settir, en sparifjáreigendur, heldur þvert á móti. Vextir þeirra hafa eigi hækkað til samræmis við verðlag, og eigi hafa eignir þeirra verið bættar. Húsin hafa þó nífaldazt í verði. Úr því að verið er að tala um réttlæti, sem að vísu á að ná til þeirra, sem eignir eiga, þá má spyrja, hvaða réttlæti sé í því, að eigendur húsanna beri meira úr býtum, en sparifjáreigendur. Réttlætið er hér þannig: Úr því að þeir, sem geta, verzla á svörtum markaði, þá eiga allir að geta notið þeirra hlunninda. Lengra nær réttlætið ekki. Ég má nú til með að gera aths. við ræðu hv. 8. þm. Reykv., sem er viðstödd. Hún sagði, að sósíalistum færist ekki að tala, því að þeir hefðu verið svo slæmir 1946. Ástandið hefur versnað síðan, eins og sýnt var fram á með tölum, og bæjarstjórnarmeirihlutinn stóð á móti till. sósíalista. Hitt er aðalatriðið, að á tímum nýsköpunarstj. var meira byggt, en bæði fyrr og síðar í Reykjavík og víðar, íbúðarhús og villur. Síðan hefur, a. m. k. um skeið, virzt svo sem einu byggingarnar, sem leyfðar væru, séu „lúxus“íbúðir. Árin 1944–46 var byggt eins mikið og vinnukraftur leyfði. Hið helzta var bygging íbúða og framleiðslutæki. Þessi stefna var framkvæmd þrátt fyrir andstöðu Framsóknar. Í næstu andránni sagði þessi hv. þm., að aldrei hefði verið byggt minna, en eftir fráför nýsköpunarstj., þ. e. síðastl. 3 ár, á stjórnartímabili fráfarandi stj., og afsakaði þar með fullyrðingu sína. Hverjir fóru þá með völd á því tímabili, sem hv. 8. þm. Reykv. lýsti? Það voru Framsfl. og Sjálfstfl. og Alþfl. Þyngstur verður þó dómurinn yfir Framsfl., eins og komið hefur fram í umr. Á tímabili nýsköpunarstj. voru l. um útrýmingu heilsuspillandi íbúðasamþykkt á Alþingi og lagður grundvöllur að stærri átökum. Hverjir voru þeir, sem felldu þau l. úr gildi? Það var Framsfl. gegn andstöðu Sósfl. Hverjir eru það, er í hv. Nd. voru að enda við að fella till. Sósfl. um, að l. um útrýmingu heilsuspillandi íbúða yrðu látin taka gildi að nýju? Það er Framsfl., og nú fer sami flokkur með stjórn þessara mála. Nú hefur verið tækifæri til að standa við stóru orðin. Það skiptir mestu máli. Hvað hefur flokkurinn látið að sér kveða? Það að fella till. Sósfl. Með gengislækkuninni er að því miðað að stöðva húsabyggingar, og nú síðast með frv., sem rekur barnafjölskyldur út á götuna. Það eru orð í tíma töluð um faríseana, og get ég komið þar með eina tilvitnun, og er þá hægt að draga ályktanir. Hv. þm. var að minna á það fé, sem til húsabygginga er ætlað í gengislækkunarl. Nú veit hv. þm., að þetta er eigi nema lítið brot af því, sem byggingarkostnaðurinn hækkar vegna gengislækkunarl., - þ. e., verði byggt að ráði. Hvað stóreignaskattinn snertir - hver veit um, hvort hann verður innheimtur? Með þessum l., sem Framsfl. hefur staðið að, þ. e. um gengisskráningu o. fl., er mönnum gert enn erfiðara fyrir en áður að byggja yfir sig. Þarf lítið til að hrósa sér af slíku. M. ö. o.: Enn er það frv. verk Framsfl., er hér er til umr. og kastar hinum verst stæðu út á götuna og eykur verðbólguna í landinu mest, að gengislækkunarfrv. undanskildu. Nú langar mig til að minna á skrif Tímans og loforð í húsnæðismálunum. Það er þá Tíminn, fimmtudaginn 22. des. s. l., grein á forsíðu: „Jólasaga úr höfuðstaðnum: Fjöldi Reykvíkinga býr við sárustu örbirgð í örgustu grenjum. Margt af þessu fólki hefur bókstaflega gefizt upp í vonlausri baráttu við húsnæðisleysi, kulda og átakanlegustu neyð.“ Á þá leið eru fyrirsagnirnar, og svo vil ég leyfa mér að lesa dálítið upp, með leyfi hæstv. forseta.

Úr Tímanum? - nei. –Forseti: Ekki ótakmarkað. - GJ: Ekki nema það sem satt er.

Ég trúi því vel, sem hér stendur. Ég skal eigi lesa nema það, sem satt er. 
             „Það eru af þeir dagar, að Íslendingar geti hælt sér af því, að hér búi enginn við sára neyð. Mitt í öllum þeim fjáraustri, sem á sér stað, býr nú í höfuðstað landsins fólk, er berst við svo átakanlega neyð, að hvern mann, sem því kynnist, hlýtur að setja hljóðan andspænis svo himinhrópandi eymd.“ Þetta er að loknu þriggja ára stjórnartímabili Framsfl. „Tíðindamaður frá Tímanum hefur nokkuð kynnt sér þau kjör, sem þetta fólk á við að búa, og verða hér nefnd nokkur dæmi þessu til sönnunar. En því fer fjarri, að það, sem hér verður sagt frá, sé einsdæmi, heldur er það spegilmynd af því, sem hundruð manna verða að þola.“ Svo koma margar sögur þessu til staðfestingar. Ég leyfi mér að lesa aðeins eina, enda er sagt, að sögur þessar séu ekkert einsdæmi. Er rétt að nefna dæmi, sem er ágætt. „Í bragga við Reykjanesbraut búa ung hjón, ættuð af Vesturlandi, bæði innan við þrítugt, ásamt tveimur börnum, dreng og stúlku, tveggja ára og þriggja ára. „Herbergi“ þeirra er nálægt þrír metrar á hvorn veg, helmingur af bragga úti við gafl. Einhvern tíma hefur þessi skonsa verið veggfóðruð, en þess sér nú lítinn stað. Á loftið hefur verið neglt striga, en síðan bætt hér og þar vaxdúkstætlum. Gaflinn ekkert annað en ber steinninn. Meðfram hurð og víðar eru rifur, sem stinga má fingrum í gegnum, og troðið tuskum hér og þar. Þakjárnið er sundurbrunnið og má reka fingur víðast í gegnum það. Húsgögnin eru hnéhár ofn, sligaður legubekkur, sem hjónin sofa á með annað barnið, kassi handa hinu, eitt agnarlítið borð og kollóttur stóll. Þarna er ekkert salerni, ekkert vatn, engin skólpleiðsla og engin raflögn. Vatnið verður að sækja langt upp í hlíð. Þar er vatnsból hverfisins. Skólpi og saur er helt í gjótur milli bragganna. Til eldunar er kamína í gangskonsu. Hjónin, sem þarna búa, eru bæði veik, maðurinn bilaður í baki og getur ekki unnið nema endrum og sinnum. Nú í haust hefur hann verið nokkurn veginn vinnufær, en ekki fengið vinnu, þar til von um fárra daga snöp í fyrradag.“  Þessi hjón njóta einskis styrks, og fatnaðurinn, sem þau eiga, er líkastur druslum, sem fólk brygði sér í til óþrifalegustu vinnu, og auk þess skjóllaus, slitinn og stagaður. Í haust átti konan hvorki sokka né skó, svo að hún komst ekki út fyrir húsdyr. Í síðasta kuldakasti áttu þau engin kol, svo að þau urðu að hírast í kuldanum, sem var litlu minni í þessu braggaskrifli en undir berum himni. Allt stokkfraus um nætur. Sængurklæðnaður þeirra er ein rifin sæng, ekkert ver né lak. - Hvorugt hjónanna neytir áfengis.“ Þá segir um íbúð eina: „Kuldinn er svo mikill í þessari „íbúð“, þegar frost er, að húsmóðirin verður að fara á fætur tvisvar á nóttu til þess að halda við eldi í ofni í „svefnherberginu“, ef ekki á að stofna lífi barnanna í voða. En nú í haust hefur hún ekki átt kol nema stundum. Þegar ekki er hægt að kynda, er slagi svo mikill, að sá, sem hallar sér upp að þili, gegnblotnar, ef hann er ekki sjóklæddur. Þakið á kofanum er eins og pappahimna, sem ekki á annað eftir, en detta í sundur. Þessi dæmi, sem hér hafa verið nefnd, eru aðeins örfá af mjög mörgum. Í braggahverfum Reykjavíkur og kofahvirfingum úti um holt og hæðir búa mörg hundruð manna við ömurlegri lífskjör heldur en þorri bæjarbúa hefur nokkurn grun um, fullkomna eymd og niðurlægingu.“ . . . Svo kemur seinasti kafli, sem heitir: Er þetta ekki yfirdrepskapur. „Við Íslendingar þykjumst fyllast ógn og hryllingi, þegar við heyrum, að fólk hafi verið dæmt til dauða úti í löndum - kannske í hópum. En er ekki eitthvað af hræsni og yfirdrepskap í þessum hrolli, meðan svo er ástatt í höfuðstað landsins sem nú hefur verið lýst? Með þeirri eymd, sem hér er látin viðgangast, er nefnilega verið að dæma til dauða bæði andlega og líkamlega hópa barna á ýmsum aldri og jafnvel fullorðið fólk líka. Það er hollast fyrir alla að gera sér afdráttarlaust grein fyrir ástandinu, og síðan getur hver og einn stungið hendinni í eigin barm og hugleitt, hvað af ábyrgðinni hann ber.“ Og ég vil biðja hv. þm. að taka vel eftir því. Svo stendur áfram: „Þessir ömurlegu mannabústaðir, sem hér hefur verið lýst og líklega eru verri og ömurlegri, en verstu greni Reykjavíkur á dögum Jörundar hundadagakonungs, eru svo að segja allt í kringum bæinn. Í öllum áttum eru þessi fátækrahverfi sprottin upp - þyrpingar af kofaskriflum, yfirfullum af fólki á mismunandi stigum örbirgðar og vonleysis.“ Já, hér er talað um ábyrgð með mörgum og þungum orðum, og nú er að bera það saman við verk þess flokks, sem að þessu blaði stendur, hv. Framsfl. Skal ég ekki gera það hér, en ég held, að hv. þm. Framsfl. væri það hollt að hugleiða vel þessar hugleiðingar Tímans um ábyrgðina, sem á þeim hvílir, - og nú á hv. Framsfl. leikinn.



Herra forseti. Út af þessum upplestri hv. 1. landsk. þm. vil ég segja örfá orð til að byrja með. Líklega veit hv. þm. það eins vel og ég, að Framsfl. hefur ekki stjórnað Reykjavík, en þaðan eru þær lýsingar, sem blaðið tekur. Framsfl. á því ekki sök á því, að þetta er lýsing á því, sem er að gerast. Sósfl. hefur haft meiri völd hér í Reykjavík en Framsfl., og hann ber því meiri ábyrgð á því, að þessi lýsing er rétt. Ég sé, að flokksbræður hv. þm. brosa að þessu, en þannig er þetta þó. Mér virðist sem þetta mál sé nú að beinast inn á aðrar brautir, en því var í upphafi ætlað, og finnst mér það ekki viðeigandi, að það sé gert að flokksskammamáli. Málið hefur verið gert að Reykjavíkurmáli, en ekki landsmáli. Það hefur verið gert að flokkspólitísku máli, í stað þess að vera mál til úrlausnar aðsteðjandi vandamálum. Ég bið menn að athuga það vel, að hér er ekki um það að ræða að afnema húsaleigulögin fyrir Reykjavík, og þess vegna á það ekki við, þegar hv. 7. landsk. þm. segir, að Framsfl. sé með þessu að ganga á móti stefnu sinni. Það, sem Framsfl. leggur til, er, að þeir bæir, sem álíta að húsaleigulögin eigi ekki lengur við hjá sér, og telja að þau séu til óþæginda fyrir sig, geti losnað við þau. Hv. 1. landsk. þm. sagði, að húsaleigulögin hlytu náttúrlega alltaf að vera til óþæginda fyrir einhvern, en ónauðsynleg óþægindi hefðu þau ekki. Ég held nú, að með þessari löggjöf sé verið að leggja málið þannig fyrir, að löggjöfin geti verið afnumin, þar sem hún á ekki við og er bara til óþæginda, en hins vegar að leyfa þeim landshlutum að hafa hana áfram, sem það vilja. Hv. 7. landsk. þm. minntist hér á samvinnu sína við Framsfl., sem hann sagði hafa verið stofnaða af heilindum, en sagði jafnframt, að hann sæi ekki fram á það, að sú samvinna mundi geta haldið áfram, ef Framsfl. beitti sér með þessu móti, og sagði, að Framsfl. hefði ekki af miklu að státa í húsnæðismálunum og ætti því ekki að troða þeim niður í svaðið. En ég vil b.ara spyrja hv. þm. að því, af hverju hans flokkur eða hans gamli flokkur hafa að státa í þessum efnum. Ég hygg, að Framsfl. hafi átt meiri hlut að því, að hafin var bygging verkamannabústaða, heldur en hans gamli flokkur, og sömuleiðis frumkvæðið að samvinnubústöðum, og hygg ég enn fremur, þó að hv. 1. landsk. þm. hafi viljað gera lítið úr ákvæðum gengislækkunarlaganna um að verja ákveðinni upphæð til verkamannabústaða, þá hafi hann eða gamli flokkurinn ekki af neinu að státa í þessum málum. Hv. 7. landsk. þm. sagði, að aldrei hafi verið meira byggt hér á landi, en á dögum nýsköpunarstj. Það þykir nú ekki merkilegt, því að aldrei hefur annað eins fé verið í eigu landsmanna. En aldrei hefur fé verið varið til ónauðsynlegri bygginga, en meiri hlutinn af þessum byggingum er heldur, en á því tímabili, sem þá fór í hönd. Eftir að nýsköpunarstjórnin fór frá völdum, má segja, að betur hafi verið byggt, að byggt hafi verið við hæfi þjóðarinnar með hagsýni fyrir augum, og hafi það komið að meiri og betri notum og fyrir fleiri. Ég vil, út af því, sem hv. 7. landsk. þm. sagði um samvinnu hans við Framsfl., geta þess, að mér hefur fallið vel samvinna við hann um mörg mál þann stutta tíma, sem við höfum verið saman, t. d. um sveitarstjórnarmál, og hefur mér þá fundizt, að við ættum samleið um að efla vald sveitarfélaganna gegn ofurvaldi ríkisins. En nú virðist mér hann vera orðinn ríkisvaldsmaður, hann, sem áður hafði tvær hendur, hefur nú bara eina, vinstri. Ég verð nú að segja það, að ég fæ ekki séð, að Reykjavík fái með þessu neitt meira vald, en aðrir staðir. Það fá allir tækifæri til þess að losna undan lögunum, ef þeir vilja það og álíta, að það sé hagur að því fyrir borgarana. Og ég skil heldur ekkert í þessum þm., jafngáfuðum og gjörhugulum og hann er, að vilja ekki breyta húsaleigun. þannig, að hún verði skipuð bæði leigjanda og leigusala og sá þriðji sé skipaður af hæstarétti. Með því finnst mér, að hagsmunir beggja hljóti að vera tryggðir. Hv. 1. landsk. þm. viðurkenndi þá skoðun mína núna í ræðu sinni áðan, að ónauðsynleg löggjöf gæti verið mjög siðspillandi. Ég er nú þeirrar skoðunar, að húsaleigulöggjöfin hafi verið ónauðsynleg mjög víða á landinu, og þar af leiðandi siðspillandi, þar sem hún hefur verið brotin af mönnum. Ég þekki tilfelli, þar sem húsaleigunefndir hafa ekki haldið fundi í mörg ár, en í 10. gr. húsaleigulaganna er ákvæði um það, að allt nýtt húsnæði, sem tekið er í notkun, skuli metið af húsaleigunefnd. Þetta ákvæði er því alltaf sniðgengið og er því ónauðsynlegt, og er því rétt að afnema það, þar sem því er ekki fylgt, og það er rétt að veita sveitarfélögunum heimild til þess að leysa menn undan þessu ákvæði. Það er miklu betra, en að láta menn brjóta lögin, því að það er vitanlegt, að menn hafa það alltaf á meðvitundinni, að þeir séu að brjóta lögin, þó að það sé jafnvel hagkvæmt fyrir báða aðila, og það veldur aftur því, að þeir hætta að bera tilhlýðilega virðingu fyrir lögunum, þeir hætta að gera greinarmun á þýðingarmiklum lögum og lögum, sem hægt er að sniðganga. Tillaga sú, sem hv. minni hluti flytur hér, er um það, að ekki skuli neitt gert í þessu efni fyrr, en rannsókn hafi farið fram á húsnæðisástandinu, og á sú rannsókn að fara fram eftir reglugerð, sem ráðherra setur. Síðan á að safna skýrslum um húsnæðisástandið í landinu. Það var þessi rannsókn og þessar skýrslugerðir, sem ég tel vera ónauðsynlegt vafstur. Það kann að vera, að slík rannsókn eigi þó við í Reykjavík, - en getur þá ekki Reykjavík látið fara fram slíka rannsókn nú eins og 1946? Það hefur verið mikið um það talað, hve illa það hefur gengið að fá þeirri stefnu framgengt að afnema allt nefndafarganið, en hins vegar vilja þeir ekki afnema þær úr sögu þeirra góðu daga félagshyggjunnar. Nefndafarganið er nú orðið svo mikið, að margir eru þeir menn, sem muna ekki einu sinni, í hvaða nefndum þeir eru, svo mikil var ofrausnin í nefndaskipunum. En það er ekki að sjá, að menn séu neitt að tapa trúnni á þessum nefndum, þrátt fyrir allt tal þeirra, þegar þeir vilja nú fara að bæta fleiri nefndum við. Það fer fyrir þessum mönnum eins og Þorsteini matgoggi forðum, hann át alltaf meira og meira, unz yfir tók. Ráðið við ofstjórn er meiri ofstjórn, ráðið við of mikilli óþarfa löggjöf meiri óþarfa löggjöf, og bótin á nefndafarganinu verði ráðin með því að bæta við nýjum nefndum og nýjum skýrslugerðum. Það virðist sem hv. minni hl. sé í málflutningi sínum einna líkastur Þorsteini matgoggi. Ég sagði á laugardaginn var, að Reykjavík yrði að gæta þess að álíta ekki, að ríkið tæki ótakmarkaða ábyrgð á byggingarframkvæmdum hennar. Ég segi þetta ekki af því, að ég sé á móti því, að Reykjavík byggi yfir sitt fólk, en ég álít, að það sé vafasamt, að ríkið geri of mikið af því að styrkja hana í því og með því auka á fólkstrauminn til Reykjavíkur. Ég segi ekki heldur, að húsnæðislausa fólkið í Reykjavík eigi bara að flytja upp í sveit, því að ég veit, að sveitirnar geta ekki tekið á móti því eins og er, en ef ég væri spurður að því, hvert það ætti að fara, þá mundi ég svara því til, að það væri ástæða til þess að stuðla að því með lagasetningu, að fólkið snúi sér að framleiðslunni, og það þarf að búa þannig í haginn fyrir það í sveitum og með ströndum fram, að fólkið fari þangað, vilji fara þangað og geti farið þangað. Því að sannleikurinn er nú sá, að menn lifa ekki á húsnæði, heldur í húsnæði, og ég er viss um það, að hv. andstæðingar þessa frv., sem felur í sér þessa stefnu beint og óbeint, voga sér ekki að æskja þess, að þeir þjóðflutningar, sem verið hafa utan af landi, frá framleiðslunni til Reykjavíkur, haldi áfram. Hv. 6. landsk. þm. talaði hér dálítið um áttir, hægri og vinstri. Ég verð að segja það, að mér finnst það hafa farið vel í sambandi við efni þeirrar ræðu, en ég get hins vegar ekki að því gert, að mér finnst hv. þm. hafa tekið nokkuð mikið loftkast þarna. Það rifjast upp fyrir mér í því sambandi, að einu sinni átti ég hest, fjörmikinn og gangléttan, og var hann talinn til góðhesta, en sá galli var þó á honum, að það kom fyrir, að hann hljóp út undan sér til vinstri. Ég átti tal um þetta við dýralækni, og hann sagði mér, að hesturinn hefði sjóngalla á hægra auga, og þess vegna hlypi hann svona út undan sér til vinstri. Þetta rifjaðist upp fyrir mér, þegar ég heyrði orð hv. 6. landsk. þm. á laugardaginn. Hann virðist vera haldinn sjónhræðslu, því að honum virðist óhæfilegt, að samkvæmt 1. gr. frv. skuli leigusala vera það heimilt að leigja systkinum sínum eða skyldmennum í beina línu. Ég er nú hins vegar viss um það, að þegar hv. þm. athugar það betur, að ættarböndin hafa mjög mikla þýðingu í þjóðfélaginu, þá kemst hann á aðra skoðun. Ættarböndin hafa í þjóðfélaginu sömu hlutverkum að gegna og ræturnar í moldinni að vinna á móti upplausn og eyðingu. Þá er þm. hræddur við það, að hæstiréttur tilnefni mann í húsaleigunefndina. Það kalla ég fáheyrt, því að hvar er þá hægt að fá hlutlausan aðila, ef ekki frá hæstarétti? Þá missýnist hv. þm. mjög, ef hann heldur, að við þessa rannsókn, sem hann vill að verði látin fara fram, fáist upplýst, hvar húsaleigulögin hafa verið brotin með baksamningum og svörtum markaði. Það eru engar líkur til þess, að slíkt komist upp, því að menn hafa þarna sakarefni að verja, ef um einhverjar sakir er að ræða, og vilja þá leyna því í lengstu lög. Nei, andstaðan gegn þessu frv. er sjálfráð eða ósjálfráð fælni frá raunveruleikanum. Frv. er um endurbætur á 6 greinum laganna, og mótbárur gegn því eru meira fluttar af kappi og til málamynda heldur en forsjá. 7. gr. leggur það hins vegar til, að bæjar- og sveitarfélög fái að ráða því sjálf, hvort húsaleigulögin skuli hafa gildi þar eftir þann tíma, sem ákveðinn er í gr. Og ég hef fært fyrir því rök, að það sé viðsjárvert að hafa húsaleigulögin, eins og víða er úti á landi, þar sem þau eru aðeins siðspillandi pappírsgagn. Þau eru siðspillandi vegna þess, að menn hafa tilhneigingu til þess að brjóta þau, eða hafa það að minnsta kosti á meðvitundinni, að þeir séu að brjóta þau, og þegar menn eru einu sinni farnir að brjóta ein lög, minnkar virðing þeirra á öðrum lögum, sem mikilvægari eru. Og ég held, að Reykvíkingar þurfi ekki að vera hræddir við þetta frv., ef að lögum verður, því að hver einasti maður sér, að Reykjavíkurbær hlýtur að halda í þessa löggjöf, ef einhverjar líkur eru fyrir því, að þær lýsingar, sem hér hafa verið gefnar á húsnæðisástandinu í bænum, séu á rökum reistar, Ég veit þá, að meiri hluti bæjarstj. í Reykjavík er skipaður óvenjulegum illmennum, ef hann lætur ekki löggjöfina halda gildi sínu, ef þær lýsingar, sem hér hefur verið getið, eru sannar, og ef hann skirrist við að halda lögin, þá er ég viss um það, að hið langþráða takmark andstöðuflokka meiri hlutans er upp runnið til þess að fella hann, og þá getur kannske Alþfl. eitthvað stækkað og Sósfl. gefið um það skýrslu til yfirboðara sinna, að þeim hafi nú tekizt að afreka eitthvað.



Herra forseti. Hv. þm. S-Þ., sem nú settist niður, var að ræða um það, hversu mikil bót væri að því frv., sem hér væri til umr., miðað við núverandi húsaleigulög. Ég verð að viðurkenna, að þetta getur verið rétt, en það fer eftir því, hvort menn bera fyrir brjósti hag húseigenda eða leigjenda, þegar menn draga þá ályktun. Ef menn tala út frá sjónarmiði húseigenda, þá er frv. til bóta. Það heimilar húseigendum að segja upp fólki frekar, en núv. húsaleigulög heimila. Þar eru hömlur þær, sem nú eru á húseigendum, rýmkaðar. Nú má samkvæmt frv. rýma húsnæði vegna systkina, ættingja í beina línu, kjörbarna og fósturbarna, en samkv. núv. löggjöf má ekki rýma húsnæði fyrir allt þetta fólk. Þeir, sem telja þessa breyt. til bóta, tala ekki fyrir munn leigjendanna í Reykjavík, heldur fyrir munn húseigenda. Þannig er með flest ákvæði frv. Það er til bóta fyrir húseigendur. Það á að fella niður ákvæði, sem eru í gildandi löggjöf til verndar rétti leigjenda. Auk þess er það óneitanlegt, að frá því að frv. var flutt af hv. 1. þm. Árn. og hv. þm. A-Sk., hefur því verið breytt í Nd., þannig að réttur, sem leigjendum var þó tryggður í frv. upphaflega, hefur nú verið felldur niður, .t. d. ákvæði 2. gr., þar sem l. veita forgangsrétt að leiguhúsnæði fjölskyldum, sem í eru börn innan 16 ára aldurs. Það hefur oft verið svo, þegar fólk hefur verið að leita sér að húsnæði, þá hefur það beinlínis strandað á því, að börn hafa verið í fjölskyldunni. Forgangsréttur fjölskyldufólksins hefur nú verið niður felldur. Hvernig er það í frv. nú? Það er á þann veg, að þegar leigusali leigir íbúð öðrum, en skyldmennum, skal hann leitast við að leigja fjölskyldum, sem hafa börn innan 16 ára aldurs. Það er búið að nema fjölskylduréttinn burt. Nú á að vera viðleitni húseigenda til að leigja barnafjölskyldum. Það verður nú viðleitni í lagi! Nei, vitanlega forðast þeir það, eftir að svona loðmulla væri orðin að lögum. En er þá ekki hægt að leita verndar húsaleigunefndar? Nei, ég held nú síður! Í ákvæðunum um það segir nú, að það megi leita tillagna húsaleigunefndar, þegar húseigandi er búinn að neita barnafjölskyldum. Annað er ekki sagt um það í þessu frv., sem hv. frsm. mælir svo mikið með sem umbót. Húseigendur munu fagna þessu ákvæði, af því að það rýmkar um hendur húseigenda um að hafna öllum barnafjölskyldum. Hvers konar umbót er svo á 5. gr.? Hámarkið á leigu fyrir hvern fermetra er nú sett upp í 9 kr. Það er umbót fyrir húseigendur, en að sama leyti skerðing á rétti leigjenda. Nei, það er því aðeins hægt að mæla með frv., að menn beri fyrir brjósti hagsmuni húseigenda og vilji halla rétti leigjenda. Þessi hækkun verður heimiluð, ef frv. verður að l. Þá má hver fermetri kosta 9 krónur. Hér er því verið að rýmka rétt húseigenda um verðlagið. Og það verður notað. Húsaleigunefndir utan Reykjavíkur hafa ekki farið nærri því svona hátt, en nú, þegar búið er að lögfesta ákveðið verð fyrir hvern fermetra, þá er ég viss um, að húseigendur annars staðar á landinu munu vilja fara með verðlagið, - og hafa stoð til þess í l., - upp í 9 kr. á fermetrann. Þetta mundi því valda margfaldri hækkun á húsaleigu í ýmsum kaupstöðum. Það er ekki lítil endurbót að slíku, þ. e. a. s. ef litið er á málið frá sjónarmiði húseigenda. Sé þess mest þörfin núna að setja af stað nýja dýrtíðaröldu og hækka einn allra stærsta útgjaldalið almennings, því að húsnæði er einn allra stærsti útgjaldaliður hjá þeim, sem húsnæði þurfa að kaupa, þá er frv. mesta metfé og mesta gersemi. En ef þess er meiri þörf að reyna að koma í veg fyrir svartan markað og okur á húsnæði, og að því hafa húsaleigulögin stefnt, þó að það hafi ekki tekizt að öllu leyti, þá hefði kannske verið betra að fara einhvern veginn öðruvísi að en að hækka hámarkið á leigu fyrir húsnæði. Hv. frsm. talaði um, að ég mundi vera líkur hesti, sem hefði verið ágætur reiðhestur, en væri fælinn og hlypi ætíð til vinstri. Það kann vel að vera. En ég verð að segja, að mér virðist þá ekki síður bera á því, að hv. frsm. meiri hl. sé með sama galla, en fælist bara til hægri, og það er frá mínu sjónarmiði sízt betra. En ég verð að segja honum, að þetta getur ekki stafað af sjóngalla hjá mér, því að nýlega fór ég til augnlæknis og reyndist hafa 6/6 sjón á báðum augum, svo að af sjóngalla stafar þessi fælni mín ekki. Ég held, að ég hafi komið svo rækilega inn á þetta frv., að öllum ætti að vera ljóst, sem ekki bregða við blinda auganu, að með þessu frv. er ekki verið að berjast fyrir hagsmunum leigjenda. Það var ekki fram borið til að berjast fyrir hagsmunum leigjenda, og þær breyt., sem það hefur tekið á Alþingi, hafa ekki verið gerðar til að vinna að hagsmunum leigjenda, heldur er allt miðað við hagsmuni húseigenda. Öll túlkun okkar, sem ræðum frv., er náttúrlega með gerólíku móti, því að sumir líta á málið frá sjónarmiði leigjenda, en aðrir frá sjónarmiði húseigenda, og niðurstaðan verður þá eðlilega á allt annan veg. Ég vil þá víkja örfáum orðum að hv. þm. Barð. Hann hagræddi orðum mínum, eftir því sem hann hefði kosið, að þau hefðu verið. Hann sagði, að ég hefði fagnað því ástandi, sem hefði skapazt við gildandi húsaleigulög, ég væri svo ánægður yfir því, að báðir aðilar hefðu komið sér saman um að brjóta lög. Það er síður en svo. En ég er ánægður með l. eins og þau eru, að svo miklu leyti sem hægt er að framkvæma þau. Ég er síður en svo ánægður með það, að þrátt fyrir hin verndandi ákvæði l. skuli hafa tekizt að fara á bak við þau og brjóta þau. En ég sé samt ekki, að þetta frv. komi að neinu leyti í veg fyrir, að hin verndandi ákvæði l. séu brotin. Það, sem ég sagði, var það, að hinum verndandi ákvæðum l., sem koma að meira og minna leyti í veg fyrir okur, þeim fagnaði ég, og ég taldi fulla þörf á að setja l. til að koma í veg fyrir okur á fleiri sviðum í þjóðfélaginu, en það, sem hv. þm. Barð. væri alltaf að tárfella yfir, væri það, að l. væru í gildi, en það, sem okkur bæri báðum að tárfella yfir, væri það, að ekki hefði tekizt að setja ákvæði, sem fyrirbyggðu til fulls okur á húsnæði. Hv. þm. sagði, að ekkert væri auðveldara, en að koma í veg fyrir svartan markað og okur, það væri ekki annað, en skrá gengið rétt. Er þá ekki búið að laga þetta? Er nokkur hætta á svartamarkaðsbraski meir? Er ekki búið að breyta genginu eins og stjórnarflokkarnir töldu þurfa til að það væri rétt skráð? Ég er hræddur um, að þau áhrif séu ekki enn farin að koma í ljós af gengislækkuninni. Eða þarf kannske nýja gengislækkun? Stendur til að breyta genginu á ný til þess að koma í veg fyrir húsaleiguokur í Reykjavík og lækna þær þjóðfélagslegu meinsemdir, svartamarkaðsbrask og okur? Hv. þm. Barð. segir að það sé lækningin. Hans meginskoðun hlýtur að vera sú, að það eigi að breyta genginu, lækka það, þangað til ekki sést svartamarkaðsbrask. Hann ætti að auglýsa þetta í sínu Morgunblaði. Ég er hræddur um, að hæstv. stj. sé búin að sjá það, að sú gengislækkun, sem þegar hefur verið framkvæmd, verður hvorki lækning á einu né neinu. Þess vegna býst ég við, að leigjendur megi lengi bíða eftir, að komið verði í veg fyrir svartamarkaðsbrask í húsnæðismálum eða á öðrum sviðum, ef gengislækkun hæstv. stj. á að lækna slíkar meinsemdir. Það var nokkuð langt sótt hjá hv. þm., þegar hann spurði, hvers vegna ég og Sósfl. hefðum ekki barizt fyrir, að þær 14 milljónir, sem ákveðnar voru til launauppbótar, færu til að leysa húsnæðisvandamál Reykjavíkur. Að því er mig snertir, þá tók ég ekki þátt í afgreiðslu þess máls, ég var ekki á þingi, þegar sú ákvörðun var tekin. En ég býst við, að hv. þm., sem viðurkenndu þörf fastlaunamanna fyrir launauppbótina, hafi byggt það á því, að þeir hafl viðurkennt þá staðreynd, að dýrtíð hefur aukizt, en föst laun ekki, og talið, að það væri ekki viðunanlegt. En það hefur ekki nein áhrif á ástandið í húsnæðismálunum, og ef farið er að rýmka um verndarákvæði húsaleigulaganna leigjendum til handa, þá verður það viðbótarrök fyrir því, að þörf hafi verið að veita fastlaunamönnum nokkra launauppbót, m. a. til að standa straum af húsaleiguokri í Reykjavík. Hv. 8. þm. Reykv. rakti afskipti hinna stjórnmálaflokkanna af húsnæðismálunum. Hún talaði um verkamannabústaðina og sagði, að þeir væru fyrst og fremst mál Framsfl. Mér er ekki kunnugt um, að Framsfl. hafi haft neina forustu í því máli. Ég held, að það sé óumdeilt, að Alþfl. hafi þar átt frumkvæðið. Hann barðist árum saman fyrir því máli við daufar undirtektir Alþingis. Allir forustumenn Sjálfstfl. töldu þetta erlent fyrirkomulag og bezt væri að gera engar umbætur og hafa engin afskipti af þeim málum. Sjálfstfl. barðist eins og ljón gegn þessari lagasetningu. Þegar l. um verkamannabústaði voru lögfest með samþykkt frv. Héðins heitins Valdimarssonar, var það óneitanlega með stuðningi Framsfl., en það var fyrst og fremst baráttumál Alþfl. Þá kom hv. þm. að því, hvað gert hefði verið fyrir afskipti nýsköpunarstj. Niðurstaða hv. þm. var sú, að þá hefði lítið verið gert, enda lýsti hann ástandinu þá þannig, að þá hefði fjármagnið flotið um allt land og peningar verið til alls. Nú er skiljanlegt, að þegar slík flóðalda peninga fer yfir landið, þá sé einna minnst ástæða fyrir hið opinbera að leggja fram stórfé til aðstoðar í húsnæðismálunum, þá geta einstaklingarnir fremur bjargað sér sjálfir, og að því leyti hefði verið eðlilegt, að dregið hefði úr framlögum hins opinbera til húsbygginga, þegar flóðalda peninganna fór yfir landið, Stjórnendur 1andsins á því tímabili voru Sjálfstfl., Alþfl. og Sósfl. En þrátt fyrir þetta peningaflóð hjá almenningi var þó haldið áfram þeirri starfsemi að byggja verkamannabústaði og þó nokkuð umfram það, sem veitt var á fjárl., þannig að yfirdráttarlán mynduðust hjá sjóðnum, svo að milljónum skipti, fyrir það, að meira var byggt en ákveðið var samkvæmt fjárl. Þá sýndi hv. þm. fram á og það með nokkrum rökum, að þegar sú stjórn sat að völdum, sem við tók af nýskoðunarstj., en hún var skipuð fulltrúum frá Sjálfstfl., Framsfl. og Alþfl., hefði aðgerðaleysið orðið algert í þessum málum. Þá hefði m. a. verið felld niður löggjöf um aðstoð við byggingar til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum. Ég held ég muni það. Það bar þannig að, að þáverandi fjmrh., Jóhann Jósefsson, lagði það fyrir sína meðráðherra, að það væri ekki fé fyrir hendi í ríkissjóði til þess að standast útgjöld til að framkvæma þennan kafla l. um verkamannabústaði o. fl., og krafðist þess, að framkvæmd þessa kafla l. yrði frestað. Mér er ekki kunnugt um, að fulltrúar Framsfl. í þeirri stj. hafi mótmælt þessu eða eigi þar á nokkurn hátt aðra sögu, en hinir flokkarnir. Um þetta sagði hv. þm. það, að hún minntist þess ekki, að ég hefði haldið neina ádeiluræðu í þingsölunum út af þeim aðgerðum. Það er rétt, en ég barðist á móti því í mínum flokki, að gengið yrði inn á slíkt samkomulag í stj., að fella niður framkvæmd 3. kafla þessara l. Það má vera, að hv. 8. þm. Reykv. heyi nú sams konar baráttu móti því í sínum flokki, að ekkert sé aðhafzt í húsnæðismálunum annað, en að spilla löggjöfinni í framhaldi af því, sem þá var gert, en fái ekki rönd við reist. Mér kæmi það ekki á óvart, því að nú er sú saga að endurtaka sig, að þegar svokallaðir vinstri flokkar eiga samstarf við Sjálfstfl., þá koma fram kröfur að gera ekkert í þeim málum, sem mest varðar um fyrir fátækasta hluta þjóðarinnar, og ef þeir fá undirtektir um það, þá er farið að færa sig upp á skaftið og beðið um, að sú verndandi löggjöf, sem til er, verði felld niður eða breytt til hagsbóta fyrir þá, sem hafa aðstöðu til að reka einhverja fjárplógsstarfsemi í landinu. Það var þetta, sem gerðist, þegar Alþfl. stjórnaði með Sjálfstfl. og Framsfl., þegar 3. kafli l. var felldur niður. Sama endurtekur sig nú, þegar Framsfl. er í samstarfi við Sjálfstfl. um ríkisstjórn. Þá á að spilla þeirri verndandi löggjöf í húsnæðismálum, og Framsfl. virðist sætta sig við það mætavel. Sama gerðist á þessu þingi, þegar þessi hv. þm. flutti frv. um skattlagningu á lúxusíbúðunum. Flokkurinn var kúskaður til að leggja það mál til hliðar. Þá fluttu tveir sveitamenn frv. til l. um húsaleigu, sem er ekki róttækara en það, þegar af stað er farið, að dregið er stórkostlega úr öllum verndandi ákvæðum gildandi l., sem verulegu máli skipta, og svo er ákveðið síðast, að löggjöfin skuli afnumin í áföngum. En sagan er ekki öll sögð með því. Meðferð þingsins á þessu frv. sveitaþm. er þannig, að dregið er enn úr þeim fáu verndandi ákvæðum, sem þó voru eftir, svo að nú eru þau að engu að verða. Heimildin til verðlagningar er hækkuð. Það er dregið úr hinum verndandi ákvæðum um fjölskyldufólk og þar fram eftir götunum. Ég veit, að þetta verður Framsfl. að sætta sig við vegna stjórnarsamstarfsins. Og þetta er sönnun þess, að róttækar kröfur til umbóta í húsnæðismálunum, eins og Framsfl. bar fram fyrir síðustu bæjarstjórnarkosningar og skrifaði myndarlega um í flokksblað sitt, Tímann, verði nú að hverfa úr sögunni, en þess í stað að standa að frv. eins og því, sem hér liggur fyrir, til að halda frið á heimilinu, þar sem annar aðilinn heimtar, að lokum sé skotið frá, til þess að þeir, sem stunda gróðastarfsemi með lausafé eða fasteignir í landinu, fái óbundnari hendur, og þau mál, sem sýna einhverja viðleitni til vinstri sjónarmiðs, eigi ekki framgangsvon. Þegar vinstri flokkarnir eiga samstarf við Sjálfstfl., á sú vinstri hönd, sem heldur á einhverju góðu máli, að visna - og visnar líka. Ég þekki þessa sögu. Hún hefur endurtekið sig það oft, að ég er farinn að kannast við hana. Ég þekki hana í sambandi við minn flokk, og ég sé, að nú endurtekur hún sig í sambandi við Framsfl. Hv. 8. þm. Reykv. sagði réttilega, að skrif Tímans frá því fyrir kosningar um húsnæðismálin sómi sér vel. Þetta er rétt, en efndirnar eru ekki til eins mikils sóma. Mér líkaði vel þegar hv. 8. þm. Reykv. var komin út í stríðshumör í umr. í dag og lét að sér kveða, og ég hefði verið fullur fagnaðar, ef hún hefði verið að innleysa kosningarloforðin um að segja fjárplógsstarfseminni stríð á hendur, en hún var í þess stað að segja leigjendum í Reykjavík stríð á hendur. Og að standa með samþykkt þessa frv. er að standa með auknum fjárplóg á hendur þeim og segja málstað þeirra stríð á hendur. Ég átti von á því, að hv. 8. þm. Reykv. tjáði sig fylgjandi till. okkar í minni hl., okkar hv. 1. landsk. þm., um að fela hæstv. félmrh. að undirbúa heildarlöggjöf um þessi efni sem full þörf er að gera sem fyrst, og ég vona, að hún verði ekki ein úr sínum flokki til að fylgja brtt. við 7. gr., því að fengist hún samþ., þá væri þó í undirbúningi og ég vil segja í góðum höndum endurbót, sem byggð væri á sönnum rannsóknum, og vænti ég góðs af þeim niðurstöðum, en ég er ekki vonlaus um, að vilji sé fyrir því meðal Framsfl. hér í deildinni að gera fleiri lagfæringar á frv., svo að ekki felist minni vernd í því fyrir leigjendur en var þegar frv. var lagt fyrir Nd., og ég er ekki vonlaus um, að með aðstoð framsóknarmanna megi fá fram breytingu á 2. gr., að forgangsréttur barnafjölskyldna, fram yfir aðra en skyldmenni, til húsnæðis verði tryggður og till., sem felur í sér að halda sig við 7 kr. hámarksleigu á hverjum m2 gólfflatar, eins og var í frv. í upphafi, en hámarkið er nú komið í 9 kr. Þá vona ég, að styrkur Framsfl. fengist með því, að leiga í gömlum húsum, þ. e. húsum, sem byggð eru fyrir áramót 1940, verði ekki nema í hæsta lagi 5 kr. fyrir hvern fermetra gólfflatar, og er það raunar dýrara, en að greiða 7 kr. í nýjum húsum, þar sem hitakostnaður er stórum meiri í þeim og auk þess vantar ýmis þægindi í þau, sem leiðir af sér stóra kostnaðarliði fyrir íbúana, auk óþæginda, sem af því stafa. Ég vona því, að framsóknarmenn og aðrir réttsýnir menn í hv. d., sem ekki eru um of bundnir af hagsmunum húseigenda, geti fylgt till. þeim, sem ég hef gert hér grein fyrir við 2. og 5. gr. frv. Það er ekki þar með sagt, að ég telji ekki þörf á fleiri breytingum við frv., t. d. við 1. gr., að ekki verði rýmkað fyrir húseigendum, en ég tel meiru máli skipta um skýlausan forgangsrétt barnafjölskyldna og um leiguhámarkið í 5. gr. og að mismunur verði gerður á leigu í gömlum og nýjum húsum. Þá hefur það verið venja hjá húsaleigunefndum að meta leiguna eftir gólffleti íbúðarherbergja, en reikna ekki geymslur, ganga, forstofur og annað slíkt með í leigunni, en nú er gert hér ráð fyrir að reikna allt með á 9 kr. hvern fermetra, og yrði því af þeim ástæðum um stórfellda hækkun húsaleigu að ræða, auk þess sem farið yrði inn á nýjar leiðir í þessum efnum. Ég mun því í brtt. mínum miða við fermetra gólfflatar í íbúðarherbergjum, svo sem hingað til hefur verið gert. Ég þykist því geta markað afstöðu Framsfl. og geta séð, hvað hann vill, með afstöðu hans til þessara till. og þeirra, sem þegar hafa verið lagðar fyrir. Það hefði verið rétt að taka inn í frv. heimild til skömmtunar á húsnæði, til að tryggja betri notkun þess, og hefur hv. þm. Barð. talið sig fylgjandi þeirri leið, og væri einnig rétt að fullnægja Framsfl. með því að setja inn í frv. heimild til að leggja á stóríbúðaskatt, þannig að hæstv. félmrh. hefði haft sem rýmstar hendur um hverjar þær ráðstafanir, sem tiltækilegastar væru til að ráða sem mesta bót á húsnæðisvandamálunum, og notfæra sér þær ýmsu aðferðir, sem menn hafa látið sér detta í hug til úrbóta þessu vandamáli og þá sérstaklega hér í Reykjavík. Það er nú þeim mun meiri ástæða til að gefa þessum málum gaum en áður, í fyrsta lagi að færri geta nú byggt yfir sig en áður; í öðru lagi, að fjárhagurinn hefur nú versnað það hjá fólki, að færri geta af þeim ástæðum byggt yfir sig en áður, og í þriðja lagi eru nú slíkir fjötrar á í þessum efnum, að óvíst er, hvort nokkrar byggingarframkvæmdir verða leyfðar á þessu ári. Ég hef nú liggjandi í fjárhagsráði umsókn um heimild til að byggja verkamannabústað á Hnífsdal, en þar hafa ekki áður verið byggðir verkamannabústaðir. Það er beðið um að fá að byggja 2 íbúðir, og eru báðir þeir aðilar, sem í hlut eiga, í óhæfu húsnæði, en heyrzt hefur, að fjárhagsráð ætli að synja um öll leyfi, og sennil. verður engu fé varið í þessu skyni, og sjá menn þá, hvernig fólk er statt í þessum efnum. Ég hefði því talið heppilegra að hafa í frv. heimild til hvers konar gagnlegrar ráðstöfunar fyrir leigjendur, sem verða nú verr settir með hverri vikunni, sem líður, og ekki mun minnka, sérstaklega ef þetta frv. verður samþ. óbreytt. Ég leyfi mér svo að leggja fram hinar skriflegu brtt. mínar og afhenda þær hæstv. forseta.



Eins og ég hef bent á, er ríkisstjórninni í lófa lagið að afla sér upplýsinga á einfaldari hátt um málið og komast að því, hvaða kostnað hér verður um að ræða fyrir ríkissjóð, og ég segi því nei.



Með tilvísun til grg. hv. þm. N-M. segi ég nei. Brtt. 781 felld með 9:5 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HV, HG, StgrA, BrB, FRV. nei: HermJ, KK, LJóh, PZ, RÞ, VH, ÞÞ, GJ, BSt. 3 þm. (JJós, BBen, EE) fjarstaddir. 5 þm. gerðu svofellda grein fyrir atkv. sínu:



Herra forseti. Ég tel mikil vandkvæði vera á framkvæmd þessarar till., en í trausti þess, að það verði lagfært á síðara stigi málsins, segi ég já.



Herra forseti. Þetta mál hefur verið rætt og er til athugunar í ríkisstj., hvort ekki sé hægt að taka upp svipaðan hátt með úthlutun fjárfestingarleyfa og þessi till. gerir ráð fyrir. Þetta er þó ekki endanlega ákveðið enn þá. En ég vil taka það fram, að það er hægt að taka upp þennan hátt án þess að breyta lögum; slíkt er hægt að gera með reglugerð. Ákvörðun um þetta verður endanlega tekin seinna í sumar. Með tilliti til þessa segi ég nei.



Herra forseti. Ég tel, að þessi brtt. eigi ekki heima í þessum lögum, heldur í lögunum um fjárhagsráð o. fl., en frv. um breyt. á þeim lögum liggur einmitt nú fyrir þinginu. Ég segi þess vegna nei.



Herra forseti. Það liggur nú fyrir till. sama efnis í hv. Nd., sem hv. fjhn. þeirrar deildar stendur óskipt að. En þar sem sýnilegt er, að sú till. nær ekki fram að ganga á þessu þingi, hef ég ásamt hv. 7. landsk. borið fram þessa till., svo að hv. þm. geti sýnt vilja sinn í þessu efni. Ég segi já.



Ég segi nei með tilvísun til grg. hæstv. landbrh. 7. gr. samþ. með 8:5 atkv. 8. gr. samþ. með 9 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 9:5 atkv.



Herra forseti. Það hefur nú komið fram rökst. dagskrá við frv. þetta, og verð ég því að gera grein fyrir málinu í heild og hvernig það stendur nú. Ég vil minna á það, að þegar fyrst kom til tals að setja þau l., sem hér er verið að breyta, var ástandið í ræktunarmálum þannig, að á 24 árum hafði útheysheyskapur landsmanna minnkað úr 1.200 þús. hestburðum niður í 860 þús. hestburði á ári, en töðufengur hafði á sama tíma vaxið úr 650 þús. hestburðum í 1.400 þús. hestburði á ári. Og var mönnum nú orðið ljóst, að undirstaða þess, að landsmenn gætu rekið samkeppnishæfan landbúnað, væri sú, að ræktun ykist í landinu. Aukning töðufengs á þessum árum stafaði af því, að gömlu túnin höfðu verið sléttuð og stækkuð. 1920 höfðu verið 14 plógar til í landinu, en árið 1944 voru þeir orðnir liðlega 1.000. Voru margir þeirra í hreppabúnaðarfélögum, er höguðu mörg vinnunni svo, að menn ferðuðust um með plóga og herfi og unnu fyrir bændur að sléttun gömlu túnanna og nýræktun, en þessi vinna gekk hægt og seint og fór fjarri, að allar jarðir nytu þessara tækja, en þá voru 6.200 jarðir í landinu, en plógar aðeins 1.033. Dráttarvélar voru þá nær engar í landinu, þó komu hingað nokkrar hjóladráttarvélar um 1930, en þær reyndust ekki vel, og stærri hjóladráttarvél kom svo ekki til landsins fyrr en 1941, og hafði vélan. þá ákveðið að flytja aðallega inn vélar, sem væru svo stórar, að þær gætu unnið þau verk, sem af þeim var krafizt. 1942 kom svo ein beltisdráttarvél, 1943 3 og 1944 7. Lögin voru svo sett 1945, og var rauði þráðurinn í þeim, að meðal bænda væru mynduð félög, sem gerðu ræktunarsamþykktir og mynduðu ræktunarsambönd, sem síðan fengju sér vélar til að vinna í félagsvinnu að ræktuninni. Þegar farið var að athuga, hve margar vélar mundi þurfa að kaupa til landsins, var verkfærakaupanefnd beðin að segja álit sitt í þeim efnum, hve margar vélar þyrfti til að fullnægja þörfum landsmanna. Þegar nefndin var beðin um þetta, voru engin ræktunarsambönd í landinu og því óhægt í þessum efnum, svo að nefndin varð að gera áætlun í þessum efnum, en verkfærakaupanefndin ályktar um áramótin 1944–45, að til landsins muni þurfa vélar fyrir um 6 millj. kr. Var þá styrkur ákveðinn 3 millj. kr., eða helmingur upphæðarinnar, og var það samþ. á Alþ. Hugmyndin var, að allir bændur yrðu í einhverju ræktunarsambandi og var gert ráð fyrir, að þeir gætu vænzt styrks, sem næmi helmingi kaupverðs vélanna, eða allt að 3 millj. kr. í allt. Síðan hafa ræktunarsamböndin orðið til og eru nú hér um bil alls staðar á landinu,. Alls eru þau 70 og í þeim nær allir bændur landsins. En þá skeður það, að vélarnar fara hækkandi í verði og kosta nú um 40% meira, en gert var ráð fyrir. Þá hefur það sýnt sig, að sum af samböndunum, sem áttu að fá minni vélarnar, hafa óskað eftir að fá þær stærri, þar sem hinar hafa reynzt illa og eru dýrar í rekstri, þannig að þær 6 millj. króna, sem verja átti í þessu skyni, hrökkva hvergi nærri. Þessum málum er nú svo háttað, að búið er að verja þeim 3 millj. kr., sem upphaflega var ákveðið að verja í þessu skyni, og eru nú 15 ræktunarsambönd af 70 búin að fá þær vélar, sem þau eiga að fá. 37 sambönd eru búin að fá einhvern hlut þess, sem þau eiga að fá, sum aðeins lítinn hluta og sum allt, sem þeim ber, en 18 ræktunarsambönd hafa ekki fengið styrk út á eina einustu vél. Það var athugað nú í vetur, hve mikið þær vélar mundu kosta, sem enn vantar, og er búizt við, að þær muni kosta nær 12 millj. kr., svo að hækka verður framlagið allt að 6 millj. kr. Nú er það því spurningin, hvort samþ. á hina rökst. dagskrá frá hv. þm. Barð. og láta þessi 17 sambönd, sem engan styrk hafa fengið að þessu, - sum í kjördæmi hv. þm. Barð. - engan styrk fá, en láta hin 15 samböndin fá styrk út á allt sitt. Hv. fjvn. hefur verið inni á því að gera þetta ekki, því að hún er búin að fá okkur til að greiða atkv. með 1 millj. kr. framlagi á fjárl. til framkvæmdasjóðs til að greiða styrk út á þessar vélar jafnóðum og þær koma til landsins. Nú tel ég ófært að láta ræktunarsambönd, sem út úr hafa orðið af ýmsum ástæðum, ekkert fá. Ræktunarsamböndin mynduðust fyrst í nærsveitum Reykjavíkur og breiddust síðan út um landið, en voru síðast stofnuð á Austfjörðum og Vestfjörðum, og eru þessi sambönd, sem ekkert hafa fengið, flest þar. Jafnframt og l. bjuggu svo um, að styrkur þessi skyldi vera til að koma starfseminni af stað innan ræktunarsambandanna, var gert ráð fyrir því, að leggja skyldi á vinnu vélanna 15% fyrningargjald, er leggja skyldi í sjóð til að standa undir endurnýjun vélanna. Nú eru til 167 beltisdráttarvélar í landinu, en nokkrar þeirra eru í eigu bæjarfélaga og vegagerðar ríkisins og eru því ekki notaðar til ræktunar, en hinar eru í ræktunarsamböndum og hafa fengið styrk. Vélanefnd ákveður, hvaða gjald skuli leggja á vinnuna til að standa undir viðhaldi vélanna, og með þessu tvennu og breyt., sem nú er verið að gera á l., er ræktunarsamb. veittur þessi styrkur einu sinni og svo ekki meira. Þetta er gert til að auka ræktun og á að gera það að verkum, að landbúnaðarvörur verði ódýrari. Ég get ekki skilið, að það sé mögulegt, að hv. þm. Barð. meini þessa dagskrá, sem hann hefur lagt hér fram. Hún er svo fjarstæð, að ætla að setja alla þá hjá, sem ekki hafa fengið styrk enn þá, og mun það þá aðallega bitna á þeim, sem eru búsettir fjærst höfuðstaðnum, enda hefur slíkt ekki vakað fyrir Alþ. og fjvn., þegar tekin var upp á fjárl. 1 millj. kr. til að halda áfram að greiða þennan styrk, sem þó er ekki mögulegt að greiða að lögunum óbreyttum, því þar er 3 millj. kr. framlagið hámark. Ég vænti þess, að hv. þm. felli þessa rökst. dagskrá, en samþykki frv. með þeim breytingum, sem ég legg til. Eru breytingarnar aðeins orðalagsbreytingar, sem leiðir af því, að búið er að breyta jarðræktarlögunum. Ég teldi það hróplegt ranglæti, ef neita á þeim jarðræktarsamböndum um styrk, sem skemmst eru á veg komin og helzt eru á útkjálkum, og því trúi ég ekki, að hv. þm. vilji gera sig seka í þessu athæfi.



Eins og nál. á þskj. 679 ber með sér, var ég fjarstaddur, er hv. landbn. afgreiddi þetta mál. Þess vegna mun ég skýra afstöðu mína hér. - Ég vil ekki draga úr því, að nauðsynlegt er að leggja fé fram til að tryggja og flýta fyrir því, að keyptar séu stórar vélar til jarðvinnslu, enda hefur þingið viðurkennt það með fjárveitingum, sem veittar hafa verið í þessu skyni. Ég vil minna á, að ég ætla, að í lögunum um eignaraukaskatt hafi verið ákveðinn hluti skattsins lagður í framkvæmdasjóð og síðan ákveðnum hluta sjóðsins varið til vélakaupa. Með niðurfellingu laganna um eignaraukaskatt var þessi fjáröflunarleið úr sögunni. Mér finnst því ekki óeðlilegt, þótt þetta frv. sé borið fram með tilliti til þeirra verðhækkana í ísl. krónum, sem átt hafa sér stað vestan hafs vegna gengislækkunarinnar. Sú skýrsla, sem hv. frsm. flutti hér um það, hversu mikið er búið að kaupa og hversu mörg sambönd eru skammt á veg komin, var fróðleg. Ég vil þó minna á, að þrátt fyrir allt það fé, sem lagt hefur verið til jarðræktarmálanna, þá hefur ekki lánazt að gera landbúnaðarframleiðsluna það ódýra, að hún gæti orðið samkeppnisfær, og vantar meira að segja mikið á það. Því miður hefur árangurinn orðið lítill. Ég vil einnig minna á, að hæstv. ríkisstjórn virðist orðin sjóndöpur, þegar um er að ræða ýmis önnur nauðsynjamál. Fróðir menn telja, að söluhorfur á fullverkuðum saltfiski séu góðar. Fiskþurrkunarstöðvar eru hér litlar og ónógar, og engum dettur í hug, að hægt sé að taka hér upp fiskþurrkun með gamla laginu, að fólk beri fisk út á reiti. Það er enginn vafi á því, að það á að hjálpa mönnum til að koma hér upp fiskþurrkunarstöðvum með nýtízku tækjum. Sú sama ríkisstjórn, sem vill framgang landbúnaðarins, virðist vera steinblind á nauðsyn sjávarútvegsins, sem er jafnvel enn þýðingarmeiri. Það er ekki hægt að loka augunum fyrir því, hversu ríkisstj. eru mislagðar hendur í þessu efni. Fyrir örfáum dögum ákvað ríkisstjórnin að stöðva breytingar á alþýðutryggingalögunum, sem mundu hafa kostað ríkið um 1½ millj. kr. Það er nauðsyn að spara þetta - að áliti hæstv. ríkisstjórnar. Og það er ekki lagt fé í það að létta undir með mönnum að taka upp saltfisksþurrkun með nýjum tækjum. Ég fæ ekki varizt þeirri hugsun, að hér sé hæstv. ríkisstjórn og þeir flokkar, sem hana styðja, heldur skammsýn. Ég hefði talið hyggilegt að sýna viðleitni til þess að mæta þörfum sjávarútvegsins hliðstætt þeim fjárveitingum, sem veittar eru landbúnaðinum, ef ríkisstjórnin telur á annað borð, að hægt sé að auka kvaðir ríkissjóðs. Þá á ekki síður að rétta hlut sjávarútvegsins. Ég viðurkenni, að bændur eigi rétt á að vænta þess, að þeir fái hinn sama styrk til vélakaupanna og þeim var heitið í upphafi. En ég vil ekki, að ríkisstjórnin sé að mismuna þegnunum og veita sumum hærri styrki en öðrum. Þetta taldi ég rétt að láta koma fram hér.



Ég skal ekki vera fjölorður, svo að ég tefji ekki þessar umræður. Það er rétt hjá hv. 1. þm. N-M., að framleiðsla landbúnaðarafurða hefur aukizt verulega, þótt fólki hafi fækkað í sveitunum, enda mætti nú fyrr vera. Þótt það sjáist nú í einhverju þeir styrkir, sem veittir hafa verið til sveitanna! Það væri naumast, ef enginn árangur sæist af öllu því fé, sem lagt hefur verið til jarðabóta og húsabygginga. En það sem ég átti við var, að ekki væri enn farið að gæta þess í verði landbúnaðarafurða, að til landbúnaðarins væru nú komin hin fullkomnustu nýtízku tæki. Það er tilfellið, að það meðalbú, sem lagt er til grundvallar við verðlagningu landbúnaðarafurða, illu heilli, þar er gert ráð fyrir, að búið sé rekið með mjög frumstæðum hætti. Þær tölur, sem þar er miðað við, kann nú hv. fyrri þm. N-M. miklu betur en ég, en mig minnir, að þar sé miðað við 70 ær, 4–5 kýr og nokkur hross, og sú vinna, sem ætlað var að þyrfti til þess að framfleyta þessu búi, var alveg ótrúlega mikil. Þetta er sá grundvöllur, sem verðlandbúnaðarvaranna er miðað við nú. Við sitjum sem sagt enn uppi með sex manna búið sæla, og verðið er miðað við það. Það, sem á raunverulega að gera, er það að reikna út, hvað kostar framleiðslan á búi, sem rekið er á ræktuðu landi og einungis með vélum, og svo aftur á móti að reikna út, hvað kosti framleiðsla á jafnstóru búi, sem ekki er rekið á ræktuðu landi og ekki hefur vélar til að vinna með nema að mjög takmörkuðu leyti. Þegar þetta liggur fyrir, þá sér maður mismuninn og getur þá einnig séð, hvernig bezt er að skipta styrkjunum til landbúnaðarins með það fyrir augum, að þeir, sem starfa við útflutningsframleiðsluna, verkamenn og aðrir, geti veitt sér afurðirnar á sómasamlegu verði, en ekki það háu verði, að útflutningsframleiðsla verði af þeim sökum ekki samkeppnisfær. Fram hjá þessu hefur alveg verið gengið, og ég segi þetta nú ekki vegna þess, að ég geri mér vonir um, að þessu verði breytt á næstunni, en mig furðar mjög á því, að hin stóra stofnun Búnaðarfélag Íslands skuli ekki fyrir löngu vera búin að gera áætlun um þessi atriði.



Herra forseti. Hv. frsm. landbn. hefði vel getað sparað sér meginmál sitt um hina rökst. dagskrártill. mína. Till. mín er um það að fresta framgangi málsins, þar til hægt er að fá heildaryfirlit um þarfir landsins á hverju sviði og hvað er mest aðkallandi. Fjárframlögum úr ríkissjóði verði síðan varið skv. þessu heildaryfirliti. Ég er sammála hv. þm. um það, að þörfin er miklu meiri en hann ræddi um. En ég er ekki sammála honum um, að þessir aðilar eigi að fá allt meðan aðrir fá ekkert. Ég vil benda hv. þm. á: Hvað er mikil þörfin í raforkumálum bænda? Hvað er mikil þörfin í vega- og brúamálum? Hvert mundi stefna, ef við veittum svo að segja ótakmarkað fé til þessara framkvæmda? Það ætti að leiða rafmagn og leggja veg heim á hvert býli, hversu strjálbýl sem sveitin væri. Hvar mundi þetta lenda? Það má lengi segja, að á þessu sé þörf, já, mikil þörf. Þetta mundi auðvitað enda í hreinasta kaos - ringulreið og vitleysu. Það sér hver heilvita maður. Við vitum, að hin þéttbýlu héruð hafa ekki hrifsað mest til sín í þessu máli, heldur hafa það verið fulltrúar bænda hér í Reykjavík. Hvar lendum við með þessi mál, ef fullnægja á öllum þörfum vega, brúa og hafna á þessu þingi? Það er ekki sæmandi fyrir þá menn, sem telja sig fulltrúa fyrir ríkisstjórn landsins, að fullnægja einu verkefni, en veita ekkert til annars. Till. mín er einungis um það að fresta frekari fjárframlögum til þessa, þar til ríkisstj. hefur látið fara fram rannsókn á fjárhag landsins og gert áætlanir um þær framkvæmdir, sem helzt eru aðkallandi. Auðvitað yrði það í beinu hlutfalli við fjárhagslega getu landsins. Hvaða goðgá er þá þessi tillaga mín? Hún er aðeins sjálfsögð, hvað þá að hægt sé að segja, að hún sýni aðeins andúð gagnvart bændastéttinni. Hún er eins heilbrigð og frekast getur verið frá sjónarmiði þjóðarheildarinnar. Hún er miklu frekar trygging fyrir því, að bændur fái það, sem þeim ber, en allt verði ekki látið vaða á súðum í fjárhagslegum efnum eins og hingað til. Ég get ekki séð, að það sé nein hjálp fyrir bændur, þótt þeir fái veitingu fyrir fjárupphæð einungis á pappírnum, ef ríkið getur ekki staðið við. Auðvitað verður þetta allt að miðast við fjárhagslega getu ríkissjóðs.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti. Ég mótmæli því, að fulltrúar bænda hér í Reykjavík hafi ráðið nokkru um það, hvernig styrkurinn hefur verið veittur. Ræktunarsamböndin hafa verið mynduð á fundum bænda, og þeir hafa sent ríkisstj. samþykktir sínar. 1941 var myndað ræktunarsamband í Barðastrandarsýslu. Þau hafa sjálf getað náð í lögin, án þess að nokkur fulltrúi hér í Reykjavík hafi sent þeim þau. Ræktunarsamböndin sjálf hafa verið að myndast allt fram á þennan dag, og ég held hið síðasta nú á Austfjörðum á árinu 1950. - Annars vil ég víkja að styrknum, og eftir því sem mér hefur skilizt, þá á afstaða mín að vera fjandsamleg sjávarútveginum, af því að ég vil, að bændur hljóti þann styrk, sem þeim hefur verið lofað. Ég tel, að skipta megi öllum styrkveitingum í þrennt: 1) Framtíðarverðmæti. Það er sá styrkur, sem skapar framtíðarverðmæti, sem öll þjóðin mun njóta síðar, en nútíðin og sá, sem framkvæmir umbæturnar, nýtur takmarkað. Styrkveitingar í þessu skyni eru alltaf réttmætar. Hér undir heyrir t. d. ræktun landsins. 2) Nútíðarstyrkir. Það eru styrkir, sem veittir eru mönnum til þess að auðvelda þeim að selja framleiðslu sína til sjós og lands og koma þjóðinni aðeins að notum þá stundina. Álíka styrkir og hv. 4. þm. Reykv. var að tala hér um áðan. Styrkveitingar í þessu skyni eru oft vafasamar, en geta þó stundum verið réttlætanlegar. 3) Eyðslustyrkir. Það eru styrkir, sem veittir eru til einhvers einstaklings til að lifa af. Þeir eru sjaldan réttlætanlegir. Þeir hjálpa þjóðinni ekki, en taka stundum þann, er nýtur, úr vinnu við framleiðslu og þjóðnýt störf. Nú síðast í vetur voru t. d. veittar 200–300 þús. kr. til þess að athuga, hvernig hægast mundi vera að ná í síldartorfur - sem sagt, hvernig hægast mundi vera að uppræta síldina. Alveg hið sama er að segja um dragnótaveiðina innan landhelginnar. Skipin eru tekin í landhelgi og sektuð, en síðan er sektin gefin eftir og verður þá að verðlaunum til lögbrjóta fyrir að spilla framtíðarveiði þeirra, er lifa af sjósókn og heiðarlegum veiðum. Styrki til þessa á ekki að veita. Ef hægt væri t. d. að tryggja það, að synir Gísla Jónssonar gætu aflað meira á sínum togurum en nú er gert, þá skyldi ég fúslega vilja leggja þar til stórfé. En að gera allt til þess, að synir Gísla Jónssonar afli minna á sínum togurum, en hann þó hefur gert og veita styrk til þess, - með því er ég ekki. Hv. þm. Barð. heldur, að sín till. mundi ekki skemma neitt fyrir bændum. Hún þýðir bókstaflega það, að þeir, sem eru nú að fá vélarnar, hljóta engan styrk. Og að ætla sér að láta þá ekki fá neinn styrk, nær engri átt fyrst aðrir hafa fengið hann. - Ég veit, að hv. þm. Barð. vill ekki, að ræktunarsambönd sem enn hafa ekki fengið neinar vélar, fái engan styrk. En þetta hefur einhvern veginn gripið hv. þm., að hann ætti endilega að bera fram rökstudda dagskrá og verður nú að fylgja henni. Ég veit, að hv. þm. vill, að styrkur sé veittur þeim jafnt, sem síðastir voru og fyrstir. Hv. 4. þm. Reykv. talaði um það, að oft hefðu verið veittir styrkir til landbúnaðarins, en framleiðsla hans hefði ekki verið að sama skapi ódýrari. Þetta er nú ekki rétt. Fyrir um það bil 20 árum, eða 1930, þá unnu að landbúnaðarframleiðslu 42% þjóðarinnar, en nú tæpl. 1/3 hluti. Samt er framleitt nálega sama kjötmagn og fyrir 20 árum, og mjólkurframleiðslan er um 1/3 hluta meiri.  Þá sný ég mér að ræktunarsamböndunum. 1946 voru mynduð 14, 1947 19, 1948 11 og 1949 það, sem eftir var. Þetta hefur nú ekki gengið hraðara, og er það mjög eðlilegt. En því grátlegra er það, að þessi 15 sambönd, sem þegar hafa fengið styrk, fá sínar vélar líka á gamla verðinu, en svo eiga hin ræktunarsamböndin engan styrk að fá og þar að auki kaupa vélarnar þriðjungi hærra verði. Nei, það verður að láta styrkinn ganga jafnt yfir öll samböndin.