Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Gunnar Sigurðsson) Ég þarf ekki að hafa langa framsögu fyrir þessu máli hér í hv.þd. Svo fór, að það varð ofan á í menntmn. að mæla með því, að frv. næði fram að ganga með lítilsháttar breytingum. N. fannst það æskilegt, úr því að þjóðin héldi við kirkjunni og fjölmennri prestastétt, að prestunum væri veitt hjálp til þess að fara utan til að víkka sinn sjóndeildarhring bæði á andlegu og ekki síður á veraldlegu sviði. Hinsvegar fannst n. það réttara, að ákveða ekki vissa upphæð með lögum sem styrk, heldur skyldi þingið á hverju ári ákveða styrkinn. Afstaðan til þessa máls getur breytzt, t. d. ef fleiri stéttir kæmu til mala. Brtt. n. eru í samræmi við þetta, og sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um þær. 3. líður brtt. fer í þá átt orða skýrar meiningu frv.

Benedikt Sveinsson Frsm. lét þá skoðun hv.menntmn. í ljós, að prestar vorir gætu sótt sér andlega og veraldlega menntun til nágrannaþjóðanna. Ég hefi nú heyrt því haldið fram af mjög merkum mönnum, að íslenzkir prestar væru víðsýnastir allra presta á Norðurlöndum. Svo hefir menntaður maður sagt mér, sem kunnugur er andlegum málum bæði í Danmörku og á Íslandi, að hinir þröngsýnustu meðal íslenzkra presta væru á borð við hina frjálslyndustu meðal danskra klerka. Er það t. d. alkunnugt, að mikil þröngsyni og heift í trúmálum ríkir manna meðal í Noregi. Eru helzti margir frændur vorir þar fullir ofurkapps og blindrar trúarbragða þrjózku, svo sem þeir vita gerzt, sem þar eru kunnugastir. Fæ ég ekki séð, að klerkar vorir hafi annað erindi til þessara tveggja þjóða en þá, ef til vill, eins og segir í forna málshættinum, að þekkja vitin til þess að varast þau. Ég skal ekki mæla því í gegn, að klerkar vorir mættu hljóta gagn af utanförum í verklegum efnum, svo sem lagagreinin mælir fyrir, og er gott eitt um það að segja, en þar sem klerkar vorir hafa látið búskap að mestu fyrir ganga, þá er þörf þeirra minni en áður að sækja búvizku til erlendra þjóða. Af þessu fæ ég ekki betur séð en að með þessu frv. sé lýst vantrausti á íslenzkum prestum, þar sem nauðsyn þykir til bera að senda þá til þess að læra af starfsbræðrum sínum á Norðurlöndum, sem eins og ég hefi tekið fram eru íslenzkum prestum alls ekki til fyrirmyndar. Hinsvegar tel ég hér ekki um neina hættu að ræða, því að ég hér svo mikið traust til klerka vorra, að þeir séu sjálfstæðari en svo, að þeir láti leiðast á glapstigu af þeim heimskari kennimönnum. - Hitt efa ég eigi, að þeir sjái fyrir sér ýmsa þá verklega hluti, að þeim sem öðrum megi að einhverju gagni verða. Mun ég því eigi spyrna gegn þessu lítilmótlega frv.

0041Frsm. (Gunnar Sigurðsson) Ég sé ekki ástæðu til að halda langa andmælaræðu út af því, sem hv.þm.N.-Þ. sagði. Við höfum svo oft átt tal saman um klerka og kirkjumal, og erum báðir frjálslyndir í heim efnum, enda varð ég ekki var við það, að hv.þm. setti sig á móti frv. Hann virtist aðeins vera að bera blak af ísl. prestum samanborið við presta á Norðurlöndum, með því að telja þá víðsýnasta af þeim. Ef prestar í nágrannalöndunum eru svo þröngsýnir sem hv.þm. vill vera láta, þá hygg ég það rétt, að okkar prestar geti engu að síður lært af kynningu við þá, því að til þess eru vitin að varast þau, og ef þeir kynntust t. d. innri mission í algleymingi, þá mundu þeir fyllast einbeittri andúð á slíku. Skal ég þá ekki fjölyrða þetta meir. Ég býst fastlega við, að hv.þd. fallist á till.n. um að samþ. frv. með þessum lítilsháttar brtt.

Frsm. meiri hl. (Halldór Stefánsson) Meiri hl. fjhn. hefir borið fram brtt. á þskj. 220. - Eins og menn muna, þá úrskurðaði hæstv. forseti við 2. umr. þessa frv., að tvær gr. þess gætu ekki komið til atkv., vegna þess, að þær gengju of nærri 36. og 73. gr.stjskr. Þessar gr. voru 8. og 17. gr. frv. nú er það svo, að úrskurður hæstv. forseta er í þessu máli æðsti réttur. Er því þýðingarlaust að gera hann að umtalsefni nú, enda þótt hann sé nokkuð vafasamur. Samhljóða gr. voru samþ. hér á þingi í fyrra, og sá þá enginn neitt athugavert við Það. Vegna þess, að þessar gr. voru ekki bornar undir deildina að þessu sinni, þá verður ekki vitað, hvernig deildin litur á efni greinanna, ef þær eru bornar fram í því formi, að ekki þyki rekast á ákvæði stjskr. Nú er því efni þessara gr. borið fram á þskj. 220 í öðrum umbúðum. Efni brtt. er, að hækka megi eða lækka tekju- og eignarskattinn um 25% eitt ár í senn, eins og var lagt til í frv. En formbreytingin er sú, að í stað þess, að í frv. var lagt til, að þetta væri ákveðið í fjárl. fyrir eitt ár í senn, þá er í brtt. lagt til, að ríkisstj. sé veitt heimild til hins sama. Nei kynni að vera álitið, að í þessu formi rekist till. enn á ákvæði stjskr. En gagnvart því áliti vil ég nú þegar benda á 1. nr. 53 frá 1928, þar sem samskonar ákvæði, bæði að efni og formi, og hér eru borin fram, eru lögfest og hafa gilt síðan, án þess að það þætti eða hafi þótt nokkuð athugavert. Þá vil ég stuttlega minnast á þær aðrar brtt., er fyrir liggja. Hafa sumar þeirra komið fram áður, svo sem brtt. 205 frá hv.þm. Dal., sem hann tók aftur við 2. umr. Samskonar till. að efni til hafa líka komið fram frá hv. 1. þm. Reykv. og hv.þm. Ísaf. Gildir því um allar þessar till. sameiginlega það, sem ég segi um brtt. 205. Þegar meiri hl. fjhn. í fyrra setti í frv. það ákvæði, sem nú er í h-lið 11. gr. þess, um að draga megi frá tekjum áður en skattur er á þær lagður, aðeins helming aukaútsvara og helming tekjuskatts og eignarskatts, þá var hugsunin með því, að það mætti vega nokkurnveginn á móti þeirri tekjurýrnun, sem hækkun persónufrádráttarins hefir í fór með sér. Till. um hækkun persónufrádráttar þótti ekki fært að gera, nema eitthvað kæmi í staðinn, svo að tekjur ríkissjóðs af skattinum rýrnuðu ekki. Ef gengið er að þessari brtt. á þskj. 205, þá er fallinn niður sá grundvöllur, að raska ekki tekjum ríkissjóðs. Þó einhver af þessum till. verði samþ., þá er ekki víst, að það leiði til lækkunar á tekju og eignarskatti manna, því sú samþykkt gæti orðið til, að till. yrðu gerðar til hækkunar á skattstiganum. Hjá því verður ekki hægt að komast, nema þá að tekjur ríkissjóðs minnki af þessum skatti. Það er nú ekki svo gott að gera sér fulla grein fyrir því, hve miklu þessi lækkun muni nema. Ég hefi þó reynt að gera lauslega áætlun um það, og byggi ég hana á því, að skattskyldar tekjur landsmanna séu alls 30–40 millj. kr., eins og verið hefir undanfarin ár, og að meðalskatthæð sé 31/2 %. Mætti samkv. því ætla, að tekjur ríkissjóðs rýrnuðu um 90 þús. kr., ef till. yrði samþ. En við það má svo bæta því, að allar tekjur falla við það í skattstiganum. Hve miklu sú rýrnun á tekjum ríkissjóðs kunni að nema, er ekki gott að segja, en þess má geta til, að hún geti numið 30–50 þús. kr. Er þá tekjurýrnun samkv. þessari till. á annað hundrað þús. kr. Þá skal ég minnast á brtt. á þskj. 191. Á fyrri till. hefi ég þegar minnzt. Fyrri liður síðari till., á, 1 2, er till. um að hafa misháan persónufrádrátt. Lágu samskonar till. hér fyrir frá meiri hl. mþn. í skattamálum í fyrra, en voru þá felldar. Um þetta skal ég ekki segja annað en það, að ég er, eins og fyrr, persónulega meðmæltur því, að persónufrádrattur sé gerður mismunandi eftir mismunandi dýrtíð í landinu. En ég býst varla við því, að deildin fallist á þetta fremur nú en þá, Loks er b-liður till. Ég skal ekki gera hann neitt sérstaklega að umtalsefni. Það, sem þar er farið fram á, er sanngjarnt. En þó gæti það valdið óvissu og ruglingi í framtali manna. Þá kem ég að brtt. 232, frá hv. 2. þm. Skagf. Um þessa brtt. var nokkuð rætt við 2. umr. Var brtt. þá tekin aftur eftir tilmælum n. En nú er hún aftur komin fram, og er þá um till. og liðinn í frv. að velja. Það getur naumast orðið mikið ágreiningsmál, hvor leiðin er farin. En telja má, að sú leið, að leggja verðlagsskrárverðið til grundvallar sé eðlilegasta og réttasta leiðin, því það er hið eina löggilta verðlag, sem til er. En ekki get ég þó gert það að verulegu ágreiningsatriði, hvor leiðin er farin. Þó verður þetta umstangsminna eftir frv. Þá kem ég loks að hinum fyrirferðarmiklu brtt.hv.þm. Ísaf. á þskj. 209. þessum till. felast í raun og veru aðeins tvær verulegar efnislegar breytingar. Það er þá fyrst hækkun á skattstiganum. Það annað, að lagt er til, að félög séu skattlögð eftir nærri sömu reglu og einstaklingar. En þessi tvö atriði eru svo framsett í brtt., að þau verða að falla eða standa hvort með öðru. Að því er snertir skattstigann, þá gildir hið sama og ég hefi oft tekið fram áður, að sú hækkun, sem lögð er til, er beint tekin af skattstofni sveitanna og lögð til ríkisins. Þetta er alveg sambærilegt við till. sparnaðarn. 1922, sem átti að rannsaka, hversu mætti draga úr útgjöldum ríkisins. Hennar aðalbjargrað var það að taka útgjöldin af ríkissjóði og færa þau yfir á sveitirnar! Hér er um alveg sambærilega till. að ræða. Hún fer fram á að taka af skattstofni sveitarfélaganna og leggja þá til ríkisins. Af þeim ástæðum get ég ekki fallizt á till.hv.þm. Ísaf. Hinar aðrar till. eru minni háttar, og getur verið álitamál, hvort ekki sé rétt eða a. m. k. meinlaust að samþ. sumar þeirra. Ég sé t. d. enga ástæðu til að leggjast á móti því, að gefnir séu lengri frestir hér í Reykjavík en annarsstaðar á landinu, ef það telst nauðsynlegt. - Ýmsar aðrar till. eru svo lítið frábrugðnar frv., að ég get látið alveg hlutlaust, hvort þær verða samþ. eða ekki. Ég vil þó sérstaklega minnast á 5.c-lið till. Hann hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Frá tekjum samvinnufélaga skal draga varasjóðstillag það, sem ákveðið er í 24. gr. laga nr. 30, 27, júní 1921. Af framlagi af ársarði hlutafélaga má draga 1/3 hluta“. - Ég minnist þess, að við 1. umr. þessa frv. taldi hv.þm. Ísaf., að sitt frv. um tekju- og eignarskatt væri frábrugðið frv. stj. að því leyti, að frádráttarheimildin á lögboðnu varasjóðstillagi samvinnufélaga væri nýmæli í sínu frv. En svo er ekki. Hv. þm. hefir sezt yfir þetta í 8. gr.stjfrv. og er betur frá því gengið þar.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Ég get verið miklu stuttorðari en ætla mætti um þessar brtt. mínar á þskj. 209, því efni þeirra hefir þegar verið rætt. Ég skal þá víkja að till. í þeirri röð, sem þær eru í á þskj. 209. Í 1. brtt., við 4. gr. frv. eins og það lítur út eftir 2. umr., hefi ég lagt til, að bætt væri við gr. fyrirtækjum bæjar- og sveitarfélaga. Þegar meiri hl. mþn. í skatta- og tollamálum gekk frá sínu frv., breytti hann gildandi lögum á þann hátt, að við þessa grein var bætt ríkisfyrirtækjum, sem skyldu vera skattfrjáls. Ég tel rétt, að sama gildi um fyrirtæki bæjar- og sveitarfélaga, eins og ég veit, að muni hafa verið. Ég hygg, að rafmagns- og gasveitufyrirtæki hafi ekki verið látin greiða tekjuskatt. úr því að ástæða þótti til að taka þetta fram um ríkisfyrirtæki, þá tel ég rétt, að það sé einnig tekið fram um fyrirtæki bæjar- og sveitarfélaga. Þá er það 2. brtt., við 6. gr., og till. um, að 7. gr. falli burt. Efnið í brtt. er það, eins og hv.þm. sjá, að skatturinn hækkar töluvert og að sömu reglu er fylgt um skatt félaga og einstaklinga. Ennfremur er lágmark skattsins á hlutafélögum hækkað upp í 10% úr 5% og samvinnufélaga í 10% í stað 6%. Annað er ekki í þessari gr., sem sérstök þörf er að benda á. Um skattupphæðirnar sjálfar get ég verið stuttorður. Ég hefi áður sýnt fram á hér í þessari hv. deild, eins og skatta-og tollalögum nú er háttað, að fjöskyldumaður, sem hefir 5 manns í heimili og 3 þús. kr. árstekjur, greiðir 10–11% í sköttum og tollum til ríkissjóðs, en maður, sem hefir 5. þús. kr. tekjur á ári og jafnmargt í heimili, þarf ekki að greiða nema milli 6 og 7%. Hann greiðir ekki nema 2/3 hundraðsgjalds á við hinn manninn, þann fátækari. Þetta er heimska og ranglæti. Einnig hefi ég sýnt fram á hér í d., að félag, sem hefir lítið hlutafé, greiðir of mikinn skatt eftir ákvæði 7. gr., borið saman við félag með meira hlutafé. Í mörgum tilfellum getur komið fyrir um 2 félög með mismunandi hlutafé og sömu skattskyldu tekjum, að annað greiði sjöfalt á við hitt. Smærra félagið greiðir margfalt hærri skatt en það stærra. Að 7. gr. falli burtu er afleiðing af því, að skattstiginn er settur í eina grein. Þá er það 10. gr. frv., þar sem ég legg til um b- og c-liðina, að öðruvísi verði skipt milli þeirra innbyrðis. Ég kann illa við, að í b-lið sé talað um eignaaukning, er stafi af eftirgjöf skulda, þegar hinn liðurinn, c, nefnir sem tekjuliði lán og eyðslu höfuðstóls. Ég álít, að það eigi heima í sama lið, eftirgjöf skulda, eyðsla höfuðstóls og lántökur. Tel ég ekki rétt að flokka eins og hefir verið gert í frv. Auk þess hefi ég bætt við slysabótum og örorkubótum. Það er ekki réttlatt, að bætur, sem stafa af iðgjöldum, séu taldar til tekna, enda hefir það ekki verið svo, að brunabætur og lífsábyrgðarupphæðir hafi verið taldar til tekna. Þá kem ég að 11. gr., um hvað draga megi frá tekjunum, áður en skatturinn er á lagður. Ég legg til, að b-liðurinn falli burt. Hann hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Frá tekjum skal draga, áður en skattur er á þær lagður, tap á atvinnurekstri, er á skattárinu verður eða þá fyrst kemur í ljós“ . . o. s. frv. Nú segir 1. málsgr. þessarar gr., að frá tekjunum megi draga rekstrarkostnað allan, allan kostnað við öflun teknanna. Og í 8. gr.l. er talað um, hvað teljist til tekna; þar segir í þessari gr. 1. t. d.: „tekjur af landbúnaði, sjávarútvegi, siglingum, verzlun eða öðrum atvinnurekstri“. Nú fæ ég ekki betur séð en að þegar fylgt er ákvæði 8. gr. og frádrætti a-lið 11. gr., verði niðurstaðan annaðhvort tap eða gróði, eftir því hvort tekjurnar eru meiri eða minni en gjöldin. Niðurstaðan af framtalinu eða frádrætti a-liðs kemur fram annaðhvort sem tap eða hagnaður á atvinnurekstrinum. Það er rangt að taka upp regluna í b-lið, að frá megi draga auk þess tap á atvinnurekstri, eins og ætlazt sé til að draga tapið tvisvar frá. Ég skal taka dæmi til skýringar. Ég veit ekki betur en að bændur hafi tvennskonar framtöl, búreikninga og einkaframtal. Á búreikningana eru teknar allar tekjur og gjöld tilheyrandi búinu og niðurstaðan er svo færð inn á einkaframtalið, annarsvegar tekjurnar og hinsvegar gjöldin. Ef gjöldin eru meiri en tekjurnar, kemur fram lækkun á framtali manna; þar með er búið að taka tillit til tapsins. Ef ætti svo að fara að hafa nýjan lið sem tap á atvinnurekstri, þá er búið að reikna tapið tvisvar. Þess vegna legg ég til, að liðurinn falli burt. Þá er það b-liður 5. brtt., að frá tekjum verkamanna, iðnlæðra manna og annara þeirra, sem eru félagar í stéttarfélögum, skuli draga félagsiðgjöld þeirra. Einnig, að draga skuli frá iðgjöld til sjúkrasjóða, styrktarsjóða og atvinnuleysissjóða, enda hafi iðgjöldin verið greidd að fullu á réttu gjaldari. nú er heimilt að draga frá iðgjöld lífsábyrgðar. Jafnsjálfsagt sýnist, að iðgjöld og félagsgjöld þeirra manna, sem tryggja atvinnu sína með því að vera í stéttarfélögum, séu skattfrjáls. Ég veit ekki betur en að öll tryggingariðgjöld séu skattfrjáls. Það var rétt, sem hv. 1. þm.N.-M. tók fram. mér hafði sézt yfir, að í frv. stj. er gert ráð fyrir í 9. gr., að samvinnufélög megi draga frá lögboðið tillag til varasjóðs. - Ég vil benda hæstv. forseta á, að það er misprentun bæði í frv. og brtt. Þar stendur: „ Samkvæmt 20. gr. 1. nr. 30, 27. júní 1921“ o. s. frv. Ég held ég muni það rétt, að lögin eru nr. 36, ef hæstv. forseti vildi athuga það. - Það, sem villti mig í þessu efni, er það, að í 11. gr. frv. er einnig gert ráð fyrir því, að samvinnufélögin dragi frá 1/3 af því, sem þau leggja til varasjóðs, eins og hlutafélögum nú er heimilt og gert er ráð fyrir í frv. Mér finnst dálítið langt gengið hjá flm. í þessu efni. Fyrst að skilja undan skatti lögboðið tillag til varasjóðs og svo að bæta við, að 1/3 af öðrum framlögum til varasjóðs megi líka draga frá. Engin ástæða er til þess, því samvinnufélögin ákveða sjálf, hve mikið þau leggja í sjóð. Þetta hafði ég ekki athugað og hefi því ekki gert brtt. eins og hún ætti að vera, þegar athuguð eru ákvæði g. gr. Vonast ég til að geta gert það, áður en umr. lýkur, og komið henni skriflegri til forseta. Þá er það d-liðurinn. Þar legg ég til, að ákvæði laganna eins og þau eru nú haldist, sem sé að aukaútsvar, tekjuskatt og eignarskatt megi draga frá tekjunum, þó því aðeins, að þau séu fallin í gjalddaga og greidd að fullu á árinu. Þetta er sjálfsagt skilyrði. Það er engin meining í að leyfa mönnum að safna skatti og útsvörum fleira ára og borga svo upp á tekjuhærri árum. Einnig yrði það sjálfsagt aðhald til skilsemi, ef þetta er tekið fram í lögunum. Ég sé ekki á brtt.hv.þm. Dal. eða annara, sem hafa tekið þetta upp, að þeir hafi gætt þessa. Ég er ósammála hv. 1. þm.N.-M., að það sé eðlilegt að leyfa ekki frádrátt á skatti og útsvari. Mér finnst það eðlilegur frádráttur. En ég tel, að skattaupphæðirnar eigi að vera hærri. Nú, hv. 1. þm.N.-M. heldur því fram, að það, sem ætlazt sé til að ná með því að leyfa ekki frádráttinn, sé að hækka skattinn af hærri tekjunum. Einfaldasta leiðin væri að ákveða annan skattstiga og leyfa frádrátt á skatti og útsvari. Þessi till. mín er miðuð við, að skattstiganum sé breytt, eins og gert er ráð fyrir í 2. brtt., og ég hefi óbundnar hendur um það, hvernig ég greiði atkv., ef svo fer, að till. um skattstigann verður felld. Þá er það brtt. við 13. gr. Nokkrar fleiri brtt. hafa komið fram við þessa gr. frv. Aðalatriðið í brtt. minni er, að frádráttur sé mismunandi, eftir dýrtíðinni í ýmsum héruðum landsins. Að vísu er ekki hægt að flokka landið í marga dýrtíðarflokka, heldur aðeins 3 flokka, Reykjavík, hina kaupstaðina og annarsstaðar á landinu. Dýrtíðin er mest í Rvík, svo í hinum kaupstöðunum og minnst í sveitum landsins. Eftir minni till. skal draga frá fyrir einstakling í Rvík 1200 kr., hinum kaupstöðunum 1000 kr. og 800 kr. annarsstaðar á landinu, tvöfalt fyrir hjón og 50% fyrir börn. Þetta svarar til, að fyrir 5 manna fjölskyldu skuli draga frá 4200 kr. í Rvík., 3500 kr. í kaupstöðunum og 2800 kr. annarsstaðar. Ég hygg, að það orki ekki tvímælis, að þetta er það lægsta, sem hægt er að setja, ef á að framkvæma þetta í þeim anda laganna að leggja skattinn einungis á það, sem umfram er brýnustu nauðsynjar. Hvað einstaklinga snertir ætti frádrátturinn helzt að hækka nokkuð. Ég tel það alveg fráleitt að hafa frádráttinn jafnan á öllu landinu. Auk þess er í þessari brtt. gert ráð fyrir, að framfærslueyrir barna, sem er dreginn frá, skuli teljast þar til börnin eru orðin 16 ára, í stað 14 ára, eins og er í gildandi lögum og frv. stj. Það mun, sem betur fer, vera nokkuð algengt viða, að 2 ár eftir 14 ára aldur séu notuð til að afla börnunum menntunar, annaðhvort bóklegrar eða verklegrar. Einmitt með tilliti til þessa er ekki nema sjálfsagt, að foreldrunum sé létt undir með því, að ekki sé hætt að draga frá framfærslueyri þessi 2 ár. Ég held, að það sé rétt hjá mér, að í sumum framfærslulögum, t. d. l. um framfærslu óskilgetinna barna, sé framfærslan miðuð við a. m. k. 15 ára aldur. Í frv. er ekki gert ráð fyrir, að framfærsla skilgetinna barna nái nema til 14 ára. Í þessu er ósamræmi. Þá kemur að 7. brtt., við 15. gr., um eignarskatt. Á honum geri ég till. um 2 breytingar. Í fyrsta lagi, að skattstiginn hækki um rúm 100% að jafnaði. Í öðru lagi, að ef eignir nema yfir 5 þús. kr., sé greiddur skattur af allri upphæðinni, en ekki að draga 5 þús. frá. Mér finnst það hlægileg heimska, að maður, sem telur fram skuldlausa eign 1 millj. kr., megi draga frá 5 þús. Það munar hann engu. Eftir brtt. mínum er skatturinn af 10 þús. kr. eign 10 kr., sama og menn eftir frv. greiða af 15 þús. kr. eign. Eftir till. minni er skattur af 100 þús. kr. eign 500 kr. í stað 221 kr. í gildandi lögum og frv. stj., og af 500 þús. kr. eign greiða menn eftir mínum till. 5000 kr., en eftir gildandi lögum og frv. stj. 2121 kr. Hækkunin er að jafnaði 100% og auk þess bætist við skattur af 5 þús. kr. fyrir hvern eignarskattsgreiðanda. Þá er það 8. brtt., við 20. gr. b-lið, um hvernig telja skuli fram búpening. Í frv. stj. er gert ráð fyrir, að hann skuli talinn fram svo sem hann væri framgenginn í fardögum næst á eftir og með gildandi verðlagsskrárverði. Yfirleitt mun verðlagsskrárverðið vera undir gangverði. En ég álít, að rétt sé og sjálfsagt að komast sem næst gangverði búpeningsins. Ég legg því til, að búpening skuli telja fram með almennu gangverði, svo sem hann væri framgenginn í fardögum næst á eftir. Þá legg ég til, að e-liðurinn sé orðaður á annan veg en gert er í frv. stj. og gildandi lögum. Eftir mínum till. skulu hlutabréf talin fram með gangverði, ef gangverð er skráð opinberlega. Mestur hluti hlutabréfa, sem hér er um að ræða, hefir ekki skráð gangverð. Eigi því að gera sér hugmynd um verðgildi þeirra, er ekki um aðra leið að gera en að fara eftir efnahagsreikningum félaganna, sem staðfestir eru af aðalfundi. Þeir eru þau beztu gögn, sem hægt er að byggja á. Því legg ég til, að óskrað hlutabréf séu metin samkv. efnahagsreikningi félagsins, eins og hann var samþ. á síðasta aðalfundi þess. Nær er ekki hægt að komast. Skuldabréf og önnur slík verðbréf skal meta eftir nafnverði, nema sérstakar ástæður þyki að telja þau ótrygg. Í mþn. barst í tal, hvort ekki væri rétt að telja skuldir með mjög lágum vöxtum með lægra verði með tilliti til vaxtanna. En það tel ég ekki rétt. Því tók ég það fram, að þær skyldi telja með nafnverði, nema ástæða væri til að telja þær ótryggar, og ekki taka tillit til vaxtanna. Svo er það 9. brtt., við 33. gr. frv. Ég vil leyfa mér að skýra frá í þessu sambandi, að upphaf 9. brtt. er misorðað. Þar stendur, að 3 fyrstu málsgr.gr. orðist svo, en á að vera: Í stað fyrstu málsgr. komi. Þessar málsgr. koma allar fyrir 1. málsgr. Ég vænti þess, að forseti taki þetta til greina. Þetta ákvæði mun þykja meir formsatriði, og það viðurkenni ég. Ég vil benda þdm. á upphafsorð 33. gr. frv., sem er shlj. gildandi lögum. Þar er svo til orða tekið, að allir þeir, sem skattskyldar tekjur hafi o. s. frv. Þetta finnst mér óviðfelldið orðalag. Það lítur út fyrir eftir þessu, að í rauninni sé framteljendum gert að meta, hvort þeir eigi skattskyldar tekjur eða ekki. Því aðeins senda þeir skýrslu, að þeir áliti sig hafa það. Ef gert er ráð fyrir, að framkvæmdin sé þessu lík, þá hafa skattanefndir og skattstjórar engin tók á að fylgjast með því, hvort bað séu ekki fleiri en þeir, sem talið hafa fram, sem hafi skattskyldar tekjur. Ég vil, að upphaf gr. sé orðað svo: „Allir þeir, er tekjur hafa samkv. 8. gr. eða eignir samkv. 19. gr“. o. s. frv. Síðan eru það skattanefndir og skattstjórar, sem að fengnum upplýsingum meta, hvort tekjurnar eða eignirnar séu svo háar, að menn séu skattskyldir. Skilyrði til þess, að þær geti þetta, er, að þær fái gögnin í hendur. Þá er í öðru lagi gerður munur framtalsfrestum í Rvík og annarsstaðar á landinu. Er það í samræmi við tilskipun, sem gildir um framtal og fresti og annað, sem að logunum lýtur, í Rvík. Ég hygg, að þessi tilskipun hafi verið sett af nauðsyn. Að það hafi sýnt sig, að það hafi ekki verið hægt að vinna úr skýrslunum í Rvík á jafnskömmum tíma og annarsstaðar. Það er ekki hægt að búast við því, þar sem 10 þús. skattgreiðendur eru í Rvík einni, eða rúmur þriðjungur allra skattgreiðenda á landinu. 10. brtt. lýtur að því sama, að veita aðra fresti í Rvík en annarsstaðar. Auk þess er þar nýmæli, þar sem gert er ráð fyrir, að skattskráin sé sundurliðuð, þannig, að hægt sé að sjá skattskyldar tekjur og eignir, ennfremur frádrátt og svo skattupphæðirnar sjálfar. Ég tel sjálfsagt, að í skattskýrslunum séu þær upplýsingar um framtöl skattgreiðenda, og það er meiri trygging um rétt framtöl manna, ef hún lægi frammi, svo mönnum gefist kostur á að sjá hana. Ennfremur er gert ráð fyrir að semja sérstaka skrá um tekju- og eignaframtöl þeirra, sem ekki greiða skatt. Mér finnst sjálfsagt, eins mikil vinna og lögð er í skattskýrslur, að reyna um leið að afla undirstöðu undir sem beztar skýrslur um efnahag Íslendinga. 11. brtt. er í beinu samhengi við síðustu brtt. 12. brtt., sem er við 39. gr. frv., er það einnig. Hún er eingöngu viðvíkjandi frestinum. 13. brtt. er það sömuleiðis, en þar er gert ráð fyrir, að þeir, sem engan skatt hafa greitt, sendi þetta einnig. 14. brtt. er við 41. gr. frv. þar segir svo í frv. stj., að ríkisskattanefnd skuli leggja úrskurð á kærur fyrir lok september og tilkynna lögreglustjóra. En eftir till. minni á nefndin að tilkynna það innheimtumönnum skattsins og aðiljum sjálfum. Hér stendur „lögreglustjóri“, í frv. stj., en það á ekki við, því að tollstjóri innheimtir í Rvík, og því er betra að standi „innheimtumönnum“. Þá kemur 15. brtt., um starfssvið ríkisskattanefndar. Ég geri það ekki að neinu kappsmáli, hvort gr. verður samþ. eða ekki. Munurinn er einungis sá, að í till. minni er það tekið fram í byrjun gr., hvað sé aðalverkefni nefndarinnar. Þá kemur 16. brtt., við 46. gr., um innheimtu skattsins. Í þeirri gr. eru nýmæli frá því, sem er í gildandi lögum og frv. stj. Fyrst er það, að menn greiði 1% dráttarvexti á mánuði, sé skatturinn ekki greiddur innan mánaðar frá gjalddaga. Svo, að fjmrh. geti með reglugerð sett fyllri ákvæði um innheimtuna. Og í þriðja lagi, að hann megi í reglugerðinni kveða á um tilbúning skattmerkja. Með þessu móti ætti að vera auðveldara og betra að innheimta skattinn. Þá kemur 17. brtt., þar sem gert er ráð fyrir, að bæjar- og sveitarstjórnum sé heimilt að taka 50% álagningu á skattinum til sinna þarfa, og ef þau nota þessa heimild, fái þau einnig 1/3 af eignarskattinum. Þetta er í raun og veru svar við því, sem hv. 1. þm.N.- M. sagði áðan, að með frv. mínu væri beinlínis verið að ganga á tekjustofn sveitar- og bæjarfélaga. Ég er á þeirri skoðun, að bæjar- og sveitarfélög og ríkissjóður verði að byggja sem mest á þessum skattstofni, eignum og tekjum. Eins og gildandi skattalöggjöf er, fer oft svo, að skattur er greiddur af mönnum, sem í raun og veru geta engan skatt greitt. Þeir, sem kosta fátæka, greiða toll af öllum nauðsynjum þeirra manna, sem þeir framfæra, hvort sem það eru sjúkir menn eða fatlaðir eða geta ekki unnið af öðrum ástæðum. Vitaskuld verða skattar að greiðast af tekjum borgaranna í heild sinni, en þeir skattar, sem lagðir eru á nauðsynjar manna, verða eingöngu til þess að auka dýrtíðina í landinu. Hinsvegar verða skattar, sem lagðir eru á það, sem borgararnir hafa umfram það, sem þeir þurfa til framfæris, ekki til þess að auka dýrtíðina með því að hækka vöruverð, né heldur verða þeir til þess, að menn stofni sér í skuld til þess að greiða skatt. Hv. þm. virðist hallast að því, að rétt sé að halda því, sem nú er, þannig, að af 3 þús. kr. tekjum 5 manna fjölskyldu er tekið 10–11 % í tolla og skatta, en af 15 þús. kr. tekjum 5 manna fjölskyldu er ekki tekið nema 6–7%. Þetta er mikill ágreiningur milli mín og þeirra, sem standa að frv. hæstv. stj. Af tekjum borgaranna verðum við að fá skattana, - en eigum við að leggja á það, sem er undir því lágmarki, sem menn þurfa til framfæris síns? Mér finnst, að svo sé ekki, en eftir stjfrv. á að gera það. Um aðrar brtt. sé ég ekki ástæða til að fjölyrða, og mun ég sýna afstöðu mína til þeirra við atkvgr.

Sigurður Eggerz Það eru aðeins tvær till., sem ég ætla að víkja orðum að. sú fyrri er till. á þskj. 205, um að það megi draga frá aukaútsvar, tekjuskatt og eignarskatt. Ég get að mestu vísað til þess, sem ég sagði um þessa till. við fyrri umr. Það er nokkurnveginn augljóst ranglæti að ætlast til þess, að menn greiði skatt af aukaútsvari og tekjuskatti, og mér finnst það vera blettur á skattalöggjöfinni, ef það verður samþ. Þar sem hv.frsm. meiri hl. talaði um, að svo framarlega sem þessi till. mín yrði samþ., gæti það leitt til þess, að skattarnir yrðu hækkaðir, geri ég ekki ráð fyrir, að þetta sé annað en ógnun af hálfu hv.þm., því að nefnd sú, sem sett var til þess að endurskoða skattalögin, mun sjálfsagt hafa gert ráð fyrir því, að þau gæfu svipaðar tekjur og áður. Nú er á ferð nýr skattur, bifreiðaskattur, sem gefa mun ríkissjóði nokkur hundruð þúsund krónur, svo að þó að brtt. mín verði samþ. og frv. þau, sem á ferð eru, þá mundi niðurstaðan verða sú, að þingið sneri þannig við skattalöggjöfinni, að skattarnir yrðu hækkaðir á þjóðinni. Ég held því, að menn geti með góðri samvizku samþ. þessa till. og látið vera að hækka skattstigann frá því, sem nú er. Hv. þm. Ísaf. hefir komið með brtt., sem gengur í líka átt, en í brtt. hans er tekið fram berum orðum, að því aðeins megi draga frá, að borgað sé á réttum gjalddögum. Mismunurinn er því þessi, að eftir till.hv.þm. Ísaf. er það útilokað, að draga megi frá, ef ekki er borgað á réttum dögum, enda þótt borgað sé seinna. Það, sem hann ætlast til, með þessu, mun vera það, að þá sé ýtt undir menn að borga á réttum tíma: En ég held, að þetta sé miklu betur leyst með því að setja ákvæði um það, að draga megi frá strax og borgað er. Vanalegasta ástæðan til þess, að menn borga ekki, er sú að þeir geta það ekki. Þess vegna finnst mér ekki rétt, að þeir geti ekki heimtað, að þetta sé dregið frá. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta, því að heilbrigð skynsemi hlýtur að standa með þessari till., en ekki hinni, því að hún byggist ekki á neinni hugsun. En hér er önnur till., á þskj. 220, sem ég furða mig mikið á. Hún er komin frá meiri hl. fjhn. Minni hl. n. vissi ekki um, þegar þessi till. var samþ. par. Ég furða mig á því, af þeim ástæðum, að nýlega hefir verið felldur úrskurður af hæstv. forseta um það atriði, hvort ákveða mætti í þessum lögum, að fjárl. væru ákveðnar vissar breyt. á skattalögunum. Þessi úrskurður fellur á þá leið, að greinarnar skuli felldar burtu. En þegar það er í ósamræmi við stjskr. landsins, þá hljóta menn að sjá, að það stríðir enn meir gegn henni að fela stj. að gera þetta. En úrskurður forseta sýnir, að þetta var stjórnarskrárbrot, og þá held ég, að menn geti verið mér sammála um það, að þetta sé engu að síður stjskrbrot. Mönnum hlýtur að vera það ljóst, að það er ákaflega hættuleg braut, sem þingið er komið inn á, ef það ætlar sér að fara að útbúa skattalögin þannig, að leggja það á vald stj., hvort hækka skuli skatta eða lækka. Hvar er þá verndin og tryggingin, sem stjskr. vill veita borgurunum, ef löggjafarvaldið getur falið stj. að gera þetta? Mér finnst þá vera lagt nokkuð mikið vald í hendur stj. í viðbót við það, sem hún hefir nú, ef það á að fela henni að gera þetta. Mér er alveg óskiljanlegt, hvernig meiri hl. fjhn. hefir getað komið sér saman um að koma fram brtt., sem stríðir gegn stjskr. samkv. nýuppkveðnum úrskurði forseta, og þar að auki gengur í bága við heilbrigða skynsemi. Það, sem gerzt hefir á síðastl. árum, bendir á það, að Alþ. þurfi að standa á verði og láta stj. ekki hafa of mikið vald. Ef Alþ. ætlar að svara því, hvernig stj. hefir hundsað þingið, með því að segja: „Þú skalt ráða því, hvernig skattarnir eru lagðir á,“ - þá fer skörin að færast upp í bekkinn. Mér þætti gaman að sjá framan í þá, sem greiða atkv. með þessu. Annars finnst mér, að úrskurður hæstv. forseta, sem nýlega hefir verið upp kveðinn, hljóti að útiloka það, að þessi till. komi til greina.

Fjmrh. (Einar Árnason) Ég vildi með fáum orðum gera grein fyrir afstöðu minni til þeirra brtt., sem fyrir liggja. Ég verð að telja, að það sé mikill skaði, að menn hafa ekki gefið þessu máli þann gaum, sem hefði mátt vænta. Hér er ekkert smámál á ferð, og mér er ekki grunlaust um, að þegar til atkvgr. kemur, muni ekki allir vera á því hreina með, hvað rétt sé að samþ. og hvað ekki. Þessar till. eru þannig, að ekki er alveg sama, hverjar eru samþ. og hverjar ekki. Það getur raskað frv. svo, að það verði ónothæft, ef brtt. eru samþ. sitt á hvað. Hér verður þá fyrst fyrir brtt. á þskj. 232, frá hv. 2. þm. Skagf. Ég tel þá brtt. til bóta og legg til, að hún verði samþ. þá er brtt. á þskj. 220, frá meiri hl. fjhn.Hv. þm. Dal. gerði þessa brtt. að umtalsefni og var henni mjög mótfallinn. Hvort sem það er rétt eða ekki, að þingið geti samþ. slík ákvæði, þá er þó víst, að þingið hefir samþ. lög, er farið hafa í alveg sömu att. Allt tal hv.þm. Dal. um, að þessi brtt. geti ekki komið til atkv., er að mínu áliti ekki á neinum rökum byggt.  Þá eru samskonar brtt. á fleiru en einu þskj., sem hv.þm. Dal. og fl. flytja og hann gerði að umtalsefni aðan, um það, að útsvör og tekjuskattur séu dregin frá skattskyldum tekjum. Ég skal játa, að mér finnst, að svo ætti að vera, að annaðhvort séu allar þessar upphæðir dregnar frá eða engin af þeim. Má deila um, hvort réttara er. Ég mun ekki gera að ágreiningsefni, hvort þessi till. verður samþ. eða ekki. Mér er ljóst, að af samþ. hennar leiðir nokkurn tekjumissi fyrir ríkissjóð, og hefði því verið réttmætt að hækka skattstigann lítið eitt um leið og hún væri samþ. En með því að slíkt liggur ekki fyrir hér, mun ég láta brtt. þessa afskiptalausa. Þá eru allmargar brtt. á þskj. 209, frá hv.þm. Ísaf. Ég mun þó ekki gera aðrar brtt. hans að umtalsefni en þær, sem ég get fallizt á. Ég hefi orðið þess var, að sumir hafa talið sjálfsagt að leggjast á móti öllum brtt.hv.þm. Ísaf. við frv. En það er auðvitað misskilningur, að eigi sé rétt að samþ. þær till. hans, sem eigi rugla efni frv., en miða hinsvegar að því að gera ýmis ákvæði þess skýrari. Í þessum brtt. eru þrjár efnisbreytingar, sem ég geri ekki að umtalsefni, þar sem ég er þeim mótfallinn. 1. brtt. á þskj. 209 tel ég rétt að samþ., þar sem hv.þm. Ísaf. vill hafa skýrara orðalag í samræmi við það, sem stendur í frvgr. um ríkisfyrirtæki. Þá er 4. brtt., sem er í tveim stafliðum. Ég tel ennfremur rétt að samþ. hana. Þar eru þau atriði, sem um er að ræða, skýrar orðuð en í frv. B-liður 8. brtt., sem tekur meira fram um verð hlutabréfa, er að mínu áliti líka til bóta og áa að samþykkjast. Þá eru nokkrar brtt., sem samræmis vegna verður að fella eða samþykkja allar. Ég fyrir mitt leyti óska, að þær verði samþ. þær fjalla um tímatakmörkin fyrir starfsemi skattstofunnar í Rvík. Ég hefi leitað upplýsinga hjá skattstjóra um þetta atriði, og telur hann, að tími sá, sem ákveðinn er í frv., sé of naumur, og verði skattstofan að fá undanþágu frá því að afgreiða skattinn svo snemma sem þar er tiltekið. Skattaálagningin er mikið verk, og skattstjóri á jafnframt sæti í niðurjöfnunarnefnd, sem starfar að mestu leyti á sama tíma. Að vísu eru í 10. brtt. tvær málsgreinar, sem gera kunna skattstofunni óþörf óþægindi. Önnur er á þá leið, að skattanefndir skuli semja skrá um tekjur og eignir framleiðenda, er ekki greiða tekju- og eignarskatt. Þetta er mikið verk, sem bætist á skattstofuna, ef till. verður samþ., og get ég eigi heldur séð, að þetta sé nauðsynlegt. Skattstjóri telur, að þetta ákvæði auki annir í skattstofunni, en megi þó standa, ef ekki sé hægt að láta fara fram sérstaka atkvgr. um þennan málslið. Þá tel ég ennfremur síðasta málslið í 2. málsgr. athugunarverðan. Þar er svo ákveðið, að skattskrá Reykjavíkur skuli liggja frammi í skattstofunni. Þetta verður til að auka mjög átroðning í skattstofunni, og væri því gott að fella þennan lið niður. Lægi þá skattskráin frammi í bæjarþingstofu Reykjavíkur eins og í öðrum kaupstöðum. Þá er a-liður 11. brtt. Hann er sjálfsögð afleiðing af 10. brtt., og sama má segja um 12., 13., og jafnvel 14. brtt. Þá er 15. brtt. Í henni felst ekki efnisbreyting á frv., en hún er með ákveðnara orðalagi en frv., og hefi ég sízt á móti, að hún verði samþ. Í 16. brtt. felst nýmæli, sem ég tel til bóta, þar sem heimilað er, að með reglugerð megi setja ákvæði um, að gjalddagar á sköttum megi vera fleiri en einn. Ég held, að það væri góð regla, a. m. k. hér í Rvík, að skattar og útsvör væru greidd mánaðarlega. Mönnum er óþægilegt að verða að greiða alla upphæðina í einu lagi. Fólk er nú einu sinni svo gert, að það borgar ekki fyrirfram og bíður unz öll upphæðin er fallin í gjalddaga á sama degi. En hér er ennfremur gert ráð fyrir 1% dráttarvöxtum á mánuði. Þetta atriði tel ég varhugavert og ætti að fella það úr brtt. Ég býst varla við, að þessar brtt.hv.þm. Ísaf., sem ég hefi gert að umtalsefni, komi í bága við skoðun meiri hl. fjhn. og þurfi því ekki að verða ágreiningur um þær. Ég sé ekki ástæðu til að fara að ræða málið í heild, en vildi aðeins skýra afstöðu mína til brtt. Hefi ég þó ekki gert aðrar þeirra að umtalsefni en þær, sem ég er fylgjandi að mestu eða öllu leyti.

Frsm. minni hl. (Héðinn Valdimarsson) Hv. þm. Ísaf. hefir gert grein fyrir brtt. sínum, svo að ég hefi þar litlu við að bæta, enda þótt ég fylgi þeim sem minni hl. fjhn. En ég vil í þess stað rifja nokkuð upp, hvernig til þessa frv. er stofnað. Fyrir tveim árum var skipuð mþn. í skattamálum. Virtist af þeim umr., sem þá urðu hér um þetta mál, að verkefnið ætti að vera að koma skattamálunum á nýjan, fastan og réttlátan grundvöll. Annars hefði ekki heldur verið ástæða til neinnar nefndarskipunar. Menn létu sem þeir æsktu breytinga á skattalöggjöfinni. Í þessa mþn. voru skipaðir þeir hv.þm. Ísaf., hv. 1. þm.N.-M. og hv. 1. þm. Skagf. hér liggur nú fyrir frv. frá meiri hl. þessarar nefndar. Hið fyrsta, sem menn reka augun í, er, að meiri hl. hefir enga tilraun gert til að breyta grundvelli skattanna, þ. e. því, á hverjum skattarnir eiga að hvíla. Hinsvegar sést fljótt, að hv.þm. Ísaf. hefir verið á annari skoðun en hinir nefndarmennirnir. Hann ber eigi aðeins fram till. um breyt. á skattahæðinni, heldur flytur hann till. um að færa skattana yfir af einni stétt á aðra. Hann hefir því starfað í samræmi við þann þingvilja, er kom fram, er mþn. var skipuð. En fulltrúi Framsóknarflokksins hefir hinsvegar gengið í bandalag við fulltrúa Íhaldsins, og það - sem furðulegra er - hefir komið á daginn, að Framsóknarflokkurinn fylgir þessum furðulegu till. þeirra tvímenninganna. Ef litið er á það frv., sem hér liggur fyrir, sest, hvernig vinnan hefir gengið í n. Þær breyt., sem hv. 1. þm.N.-M. hefir fengið inn í frv., eru um ríkisskattanefnd, sem allir flokkar eru sammála um og stofna hefði mátt með einföldum lögum. Þá hefir hann fengið inn í frv. 25% hækkun á tekju- og eignarskatti, ef þingið veitir samþykki til slíkrar hækkunar. En hæstv. forseti hefir nú úrskurðað, að það ákvæði sé stjskr.brot. Þá fer nú ávinningurinn að verða lítill. Þá má telja það, að hækka persónufrádráttinn úr 500 í 800 kr. Að vísu er að þessu dálítil bót, og ég veit, að kjósendur hv. 1. þm.N.-M. hafa óskað þessarar breytingar. En til þess að verða ekki fyrir tekjumissi, fundu þeir hv. 1. þm.N.-M. og hv. 1. þm. Skagf. upp ráð, sem allur þingheimur hlær að. Skattstigann mátti auðvitað ekki hækka. Ráðið var að draga helming útsvara og tekjuskatts frá skattskyldum tekjum, en láta menn greiða skatt af hinum helmingnum. Þetta á að bæta upp hækkunina á frádráttarupphæðinni. Þetta er nú það, sem hv. 1. þm.N.-M., fulltrúi Framsóknarflokksins, hefir áorkað í nefndinni og svo er ekkert líklegra en að þessi síðasta uppfynding hans falli, - og hvað á þá aumingja 1. þm.N.-M. að gera? Líklega að fella hækkunina á frádrættinum til þess að minnka ekki ríkissjóðstekjurnar ! Annars vil ég ekki fara að leggjast á þennan vesalings þingmann meira. Ég býst við, að kjósendur hans og annara framsóknarmanna, sem fylgja honum að málum, kunni að meta við þá frammistöðuna. Hv. þm. Ísaf. hefir borið fram brtt. um hækkun skattstigans fyrir hinar hærri tekjur og hækkar persónufrádráttinn upp í 1200 kr. í Rvík, 1000 kr. í öðrum kaupstoðum og 800 kr. í sveitum. Hann hefir á þann hátt tekið tillit til hinnar mismunandi dýrtíðar í landinu, eins og tíðkast erlendis. Tekjuaukningin af hækkun skattsins lendir einkum á þeim, sem hafa yfir 7000 kr. árstekjur; og á að vera til að létta tollum af almenningi. Þetta er eitthvað í þá átt, sem meiri hl. þingsins ætlaðist til að farið yrði, þegar mþn. í skattamálum var skipuð. Hæstv. fjmrh. hefir játað, að þær brtt.hv.þm. Ísaf., sem ekki koma skattahæð við, séu betur samdar en ákvæði frv. meiri hl. Um dráttarvextina er það að segja, að þeir eru þegar komnir á útsvörin í Rvík. Þar sem engir dráttarvextir eru á tekju- og eignarskatti, reyna menn eðlilega að draga greiðsluna sem allra lengst. Hefir borið mjög á þessu hér í Rvík og stundum hefir þessi dráttur orðið til þess, að skatturinn hefir alls ekki náðst. Þá flytur og hv.þm. Ísaf. till. um að hafa fleiri en einn gjalddaga. Hinir nm. hafa ekki tekið undir þetta. mér er ekki kunnugt um, hvernig á því stendur, en varla getur það verið af umhyggju fyrir hag ríkissjóðs né þægindum gjaldþegnanna. Hv. 1. þm.N.-M. hefir komið fram með sérstakt frv. um, hvernig eigi að leggja útsvör á. Hér er ákvæði um stundarsakir frá hv.þm. Ísaf. um, að fara megi að miklu leyti eftir sömu reglum og um tekjuskatt og eignarskatt. En ég hygg, að það sé betra en tekjuskattur og eignarskattur að því leyti; að eftir því má næstum leggja á eftir efnum og ástæðum. Á þetta hefir hv. 1. þm.N.-M. ekki getað fallizt. Hann vill koma með frv. til að sýna, að hann sé fylgjandi þeirri hugsun að velja fastan gjaldastofn fyrir útsvörin, en hefir það í því formi, að enginn getur fallizt á það. Það frv. sefur áreiðanlega fleiri þing og verður svo sjálfdautt. Hv. þm. Dal. talaði á móti þeirri breyt., sem meiri hl. n. hefir tekið upp, að heimila stj. að heimta inn tekjuskattinn með 25% álagningu. Þetta er tekið upp vegna þess, að forseti hefir fellt það, að þingið sjálft gæti í frárl. haft þetta 25% álag, eins og var í frv. fyrst. Ég skoða úrskurð forseta rangan, en úr því sem komið er, þá er bezt að reyna hann á þessu atriði og fá úrskurð hans um það. Hv. þm. Dal. hefir setið hér á þingi fyrr en nú; hann sat hér, þegar lögin voru samþ. um að heimila 25 % álagningu á tekjuskattinn og eignarskattinn. Þá vil ég spyrja: Hefir þetta verið á móti stjskr. allan þennan tíma? Það er mjög eðlilegt, eftir þeim skoðunum, sem Íhaldið hefir yfirleitt, að því sé illa við það, að tekjuskattsálagningin hækki. Aftur á móti eru íhaldsmenn ekkert á móti því, þó að tollarnir hækki, þó að það megi alveg eins kallast stjskr.brot. Ég sé hér í þessu frv. ávöxt af sambandi flokkanna, sem mun ná fram að ganga að miklu leyti í því formi, sem Íhaldið óskaði eftir.

Jón Sigurðsson Ég á hér eina litla brtt. á þskj. 232. Hún er að mestu leyti shlj. þeirri skriflegu brtt., sem fram kom við 2. umr., en var þá tekin aftur, svo sem aðrar brtt. frá fjhn.Brtt. er við 20. gr. og gengur út á það að breyta þeim ákvæðum, sem þar eru um virðingu búpenings. Eins og ákvæðið er í frvgr., á að meta hann svo sem hann væri framgenginn í fardögum næst á eftir samkv. gildandi verðlagsskrárverði. En nú er verðlagsskráin samin missiri áður en hún kemur í gildi. T. d. hefir sú verðlagsskrá, sem fara á eftir í vetur, verið samin eftir verðlaginu eins og það var 1929, m. ö. o. fyrir meira en ári síðan. Þetta mundi gera matið á búpeningnum óeðlilegt og ranglátt, vegna þess, að sveiflur verða oft á verðlaginu. T. d. er annað verðlag á búpeningi nú en var 1929, svo að það er ekki rétt að fara eftir því nú. Líka má benda á það, að í frv. er ekki gert ráð fyrir neinni samvinnu eða eftirliti í þessu efni, sem er ekki heldur von, þar sem verðlagsskrárverð getur ekki verið alstaðar samhljóða. Hér er gert ráð fyrir framkvæmdinni þannig, að undirskattanefnd sé skylt að gera till. um verðlag, og skulu þær till. vera komnar til yfirskattanefndar fyrir 31. des. Verðlagið er síðan ákveðið af yfirskattan., sem tilkynnir svo skattanefndum það fyrir 1. febr., svo að allir skattgreiðendur hafi nægan tíma til að kynnast því. Ég þykist ekki þurfa að útskýra þessa till. mína. Þetta er einfalt mál, og hæstv. fjmrh. hefir lýst yfir því, að hann muni fylgja till. Ég skal svo láta máli mínu lokið. Ég sleppi því að gera aths. við einstök atriði, en læt mér nægja að gera grein fyrir skoðun minni með atkv. mínu.

Magnús Guðmundsson mér sýnist til lítils að halda uppi umr. um þetta mal, því að flestir eru farnir úr deildinni. Ég vil þó fara fáeinum orðum um brtt. á þskj. 220, frá meiri hl. fjhn. mér hefir skilizt á því, sem fram hefir komið við þessa umr., að þessi till. eigi að koma í staðinn fyrir þær greinar, sem felldar voru úr frv. samkv. úrskurði hæstv. forseta við 2. umr. Ég vil spyrja meiri hl. hv.fjhn. um það, hvort það sé ekki meining hans með þessari till., að stj. fái þar heimild til að hækka tekju- og eignarskattinn eftir að þingið er búið að ganga frá frárl. Ef svo er, þá er þetta annað en sú till., sem hér var til meðferðar við 2. umr., því að þar var gert ráð fyrir, að þetta skyldi gera fyrirfram, en það yrði ekki eftir brtt. Ég skal ekkert um það segja, hvernig úrskurður forseta fellur um þetta, en ég vil bara segja það, að ef það er ólöglegt, að löggjafarvaldið feli fjárveitingavaldinu að ákveða þetta, þá er það jafnóheimilt að fela það ríkisstj. Um brtt.hv.þm. Dal. þarf ég ekkert að ræða, þar sem hæstv. fjmrh. hefir sagt, að hann gæti sætt sig við hana, og mun ég því greiða atkv. með henni. Þá eru brtt. á þskj. 209, og vil ég aðallega minnast á þær till., sem hæstv. fjmrh. mælti með eða lét hlutlausar. Hæstv. ráðh. mælti með því, að skattanefnd Reykjavíkur hefði talsvert lengri tíma til að undirbúa sína skattskrá en aðrar skattanefndir. Ég verð að segja það, að ég skil ekki, hvers vegna þess er þörf; þó að ég geti viðurkennt, að þar séu fleiri gjaldendur og því meira starf að vinna en annarsstaðar á landinu, þá getur þetta ekki verið annað en spurning um fólksfjölgun á skattstofunni vissan tíma á árinu. Því hefir verið haldið fram, að tíminn þurfi að vera svona langur, vegna þess, að svo margir gjaldendur séu í Reykjavík. Þá mætti halda fram með sama rétti, að í milljónaborgum eins og London, New-York og París væri ekki hægt að koma fram með skattskrana fyrr en árið eftir eða jafnvel eftir mörg ár. Það er undarlegt, að Reykjavík skuli þurfa einhverja sérstöðu, þó að íbúarnir séu margir. Það ætti ekki að þurfa neitt annað en að bæta við vinnukrafti. Hæstv. ráðh. mælti ennfremur með brtt. við 20. gr., b.-lið, sem er um það, að verð hlutabréfa skuli vera metið eftir efnahagsreikningi hvers félags. Ég held ekki, að þetta verði hentugt í framkvæmdinni, því að vel stætt félag getur þá að nokkru leyti skapað sér lágan skatt með því að meta sín hlutabréf lagt í efnahagsreikningi, en félag, sem er illa stætt, gæti, til þess að láta ekki sjást, að það eigi ekki fyrir skuldum, metið hlutabréf sín í efnahagsreikningi hærra en þau væru í raun og veru verð. En það, sem kom mér sérstaklega til að standa upp, var 16. brtt.hv.þm. Ísaf., þar sem ræðir um að setja dráttarvexti á allan tekju- og eignarskatt, ef greiðsla dregst meira en mánuð fram yfir gjalddaga, sem er á manntalsþingum. Ég held, að þetta ákvæði væri óþægilegt, a. m. k. fyrir sveitirnar. Gjaldendur þar eru margir búsettir í fjarlægð frá innheimtumanni, og víða í sveitum er erfitt með peningagreiðslur á þessum tíma. Ég get ekki heldur seð, að það geri ríkissjóði verulega til, þó að skattar séu ekki allir komnir inn fyrr en á hausti eða jafnvel undir áramót, því að hann þarf ekki á tekjum sínum að halda fyrr en smátt og smátt. Mér finnst ekki nema sanngjarnt að sýna gjaldendum þá linkind, að þeir þurfi ekki að borga á ákveðnum degi, sérstaklega þegar þeir búa langt frá innheimtumanni, og þegar það er vitað, að á þeim tíma er lítið um peninga meðal bænda. Að fjmrh. geti ákveðið í reglugerð, að tekju- og eignarskatt megi greiða smátt og smátt, kann að vera til bóta í Reykjavík, en varla úti um land, enda geri ég ekki ráð fyrir, að þetta ákvæði yrði notað þar. Ég er ekki viss um nema innheimtumaður gæti gert þetta, þó að það væri ekki heimilað í lögum, alveg eins og hann getur látið það vera í marga mánuði að gera lögtak. Það ætti líka að vera hægt að leyfa innheimtumönnum að taka á móti skattinum í smápörtum, og ég efast ekki um, að þeir gerðu það, ef gjaldendurnir vildu. Ég hygg, að enginn mundi neita að taka á móti þessháttar greiðslum; það er a. m. k. ólíklegt. Hv. 2. þm. Reykv. var að tala um, að við, sem vorum í mþn. í skattamálum, hefðum unnið þar litið. Það getur náttúrlega verið álitamál, en ég verð að segja það, að ég hefi ekkert slæma samvizku út af því, hvernig þar hefir verið unnið. Og þegar hv.þm. er að kvarta yfir, að ekki hafi verið raskað grundvellinum fyrir skottunum, þeim grundvelli, sem áður hefir verið, þá er hann eingöngu að kvarta yfir því, hvernig sú skoðun sé, sem meiri hl. þingsins og n. hefir, en til þess hefir hann ekkert leyfi; það er okkar mál, en ekki hans. Eins og við viljum lofa honum að hafa sína skoðun í friði, er hann skyldugur til að lofa okkur að hafa okkar skoðun í friði. Það hefir sýnt sig við meðferð þessa máls, að þótt við hv. 1. þm.N.-M. hvor úr sínum flokki bærum okkur ekkert saman við okkar flokka, þá hafa þeir getað fylgzt að um þessi frv., sem ennþá hafa verið hér til meðferðar. Hv. þm. talaði um samning, sem ég og hv. 1. þm.N.-M. hefðum gert um það, að ekki ætti að draga frá skattskyldum tekjum nema helming af tekju- og eignarskatti og útsvörum, í staðinn fyrir, að allt hefði verið dregið frá áður. Þegar hann heldur því fram, þá fer hann með rangt mál. Það er undarlegt, að hann, sem er í fjhn., skuli ekki hafa kynnt sér þetta mál betur. Í n. var ágreiningur milli mín og hv. 1. þm.N.-M. um þetta atriði. Ég vildi draga allt frá, en hann ekkert. Það fór þannig inn á þing í fyrra, að ekkert átti að draga frá, en í meðferð málsins var ákveðið, að draga skyldi helming frá, svo að hafi verið um samning að ræða, þá er það ekki milli mín og hv. 1. þm.N.-M. Annars get ég ekki tekið þátt í hinni miklu hryggð hv. 2. þm. Reykv. út af því, hversu vel Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum kemur saman í skattamálunum. Ég hefi aldrei heyrt neinn maka bera sig verr yfir tryggðrofum vinar en hv.þm. ber sig yfir því, hvernig Framsóknarflokkurinn hefir farið að í skattamálunum.

Magnús Torfason Ég stend upp út af 16. brtt. á þskj. 209, við 46. gr. Þar er gert ráð fyrir því, að leggja skuli dráttarvexti á skattinn, ef hann er ekki greiddur innan mánaðar frá réttum gjalddaga. Ég verð að taka undir það með hv. 1. þm. Skagf., að þetta ákvæði sé ekki heppilegt, a. m. k. nema þá í Reykjavík. Hér er yfirleitt um litlar summur að ræða: Ég þykist viss um, að 9/10 af þessum sköttum muni vera greiddir af gjaldendum, sem borga innan við 10 kr. hver, og tekur bersýnilega ekki að eltast við vexti af svo litlum upphæðum. Í öðru lagi er það, að gjalddagi er á manntalsþingum, en eftir að fólki hefir fækkað í sveitum, hafa bændur mikið til hætt að sækja mannntalsþingin. Þetta ákvæði væri því sama og að segja, að bændur verði að hlaupa um slattinn til hreppstjóra til að koma sér undan að greiða dráttarvextina. Yfirleitt er það orðið svo, að manntalsbókargjald er borgað á haustin, þegar bændur fá fé fyrir haustafurðir sínar, og þá gera hreppstjórar gangskör að því að innheimta skattinn í réttunum, eftir að lögtakslistinn er kominn frá sýslumönnum, sem sjaldan er fyrr en komið er fram í september. Ég tel því eins og nú standa sakir, að ekki sé vert að leggja dráttarvexti á, og það því síður, sem hreppstjórar eru illa launaðir. Auk þess eru hreppstjórar ekki þeir eiginlegu innheimtumenn, heldur eru sýslumenn, lög reglustjórar og tollstjóri það. Hreppstjórar eru aðeins umboðsmenn þeirra og innheimta skattinn fyrir ekki neitt. En út af þessum. eineyringum og tvíeyringum, sem hér er um að gera, geta orðið talsverðar skriftir. Fyrst verða hreppstjórar að reikna þá út, og síðan verða sýslumenn að reikna þá út, og eftir því sem manntalsbókunum og sjóðbókunum er nú hagað, þá er alls ekkert rúm fyrir þessa dráttarvexti. Ég vil því leyfa mér að koma fram með skriflega brtt. við brtt. á þskj. 209, við 46. gr., ásamt hv.þm.N.-Þ. hún hljóðar þannig: „2. málsliður gr. fellur niður“. Ég mun svo afhenda hæstv. forseta þessa skriflegu brtt. Her hafa orðið nokkrar umr. um það, hvort brtt.n. megi koma til atkv., um, hvort gefa megi ráðuneytinu heimild til að hækka eða lækka skattinn um 25%. Eins og hér hefir verið tekið fram áður, þá hefir þetta verið í lögum síðan 1924, að stj. hefir verið heimilt að innheimta alla tolla samkv. tolllögunum með 25%. Þetta er og í samræmi við breyt. þá, sem gerð var á tekjuskattslögunum 1928. Þetta er því búið að standa alllengi, og vist er, að góðir lögfræðingar hafa um það fjallað. A. m. k. veit ég ekki betur en að Jón heit. Magnússon hafi verið talinn einn af beztu lögfræðingum landsins á sinni tíð. En hann hefir líka lagt blessun sína yfir þessa aðferð. Og þess er líka von, því að í 36 gr.stjskr. er ekkert, er mæli á móti þessu, og ekkert bendir til þess, að minni áherzlu beri að leggja á orðin, „samkv. lagaheimild“ í niðurlagi gr. en „með lögum“ í upphafi gr., enda er það áreiðanlegt, að þetta „samkv. lagaheimild“ þýðir „með lögum“ og ekkert annað, hvað sem hver segir. Heldur ekki 73. gr. er á móti þessu. hún hljóðar svo: „Skattamálum skal skipa með lögum“. Þar ber ekki að leggja neitt sérstaka áherzlu á „með lögum“. Því að þetta er aðeins eldgömul afturganga, allt frá stjórnarbyltingu Frakka, en þá settu þeir, sem kunnugt er, lög um öll möguleg mannréttindi. Og var þar gefið það loforð, að öllum skattamálum ætti að skipa með lögum. Þó mun mestu hafa ráðið um þetta ákvæði hinn óvinsæli saltskattur, sem öllu hleypti í bál og brand í Frakklandi. En að ætlast til, að ekkert vald megi um þetta fjalla nema þingið leyfi, nær vitanlega ekki nokkurri átt. Afleiðingin af þessari stefnu yrði, að við einir hér á Íslandi megum ómögulega hafa skattahækkun, eða færanlegan skattstiga, einmitt þegar farið er að taka sem mest tillit til gjaldþols manna í flestum öðrum menningarlöndum. Ég veit ofurvel, að það á að heita, að einhver guð hafi í upphafi sagt: „Svona skal það vera, og þessu má aldrei breyta, nema með lögum“. Það má vel vera, að einhver guð hafi sagt þetta. En ég fullvissa hv.þdm., að það var ekki guð Ísraelsmanna, sem þetta sagði. Það var guð Filisteanna, - það var guð skattþegnafélags Reykjavíkur! Annars tel ég, að það sé yfirleitt góð regla, að eftir að þing og stj. hafa langar stundir fylgt einhverri reglu, að breyta henni ekki nema brýn nauðsyn sé til. En þá má ekki heldur skirrast við að gera það.

Benedikt Sveinsson [óyfirl.]: Þetta frv. er eitt af þeim, sem miða að því, að bæta frágang á bókfærslu hjá allskonar viðskipatstofnunum og koma henni í það horf, að glöggt og auðvelt sé að sjá hag þeirra, hvenær sem er. Frv. miðar því í sjálfu sér í rétta att. En þótt svo sé, þá vildi ég samt mælast til þess, að sú hv.n., sem fær frv. til meðferðar, athugi það vel, hvort ekki er í frv. of mikið heimtað í einum rykk. Undir ákvæði frv. koma margskonar stofnanir og starfsemi, sem ekki hafa þekkt til þessa bókhalds áður. En nú verða þær skyldugar til þess, eins og frv. segir. Að koma þessu á í einum rykk held ég, að valdi vafningum og vandræðum þeirra, sem fyrir því verða. Þá mun það og valda ekki litlum aukakostnaði, því margir munu fyrst í stað verða að fá sér aðstoð, á meðan þeir kunna ekki sjálfir til þessarar bókfærslu. Samkv. því, er ég hefi sagt, álít ég það því vera verkefni n. að ganga í gegnum 2. gr. frv. og taka út úr henni ýmsar tegundir af smærri atvinnurekstri, sem eru þess eðlis, að vart má koma við að hafa þá bókfærslu, sem í lagi megi teljast eftir ákvæðum þessa frv. Íslendingar hafa á ýmsum sviðum orðið að feta sig smátt og smátt fram. ýms ábyrgðarfélög og tryggingarfélög hafa verið stofnuð og litlar kröfur gerðar til þeirra í byrjun. En svo hefir verið hert á kröfunum smátt og smátt. Er það að mínu viti rétt leið, þegar um nýbreytni, sem krefst þekkingar, er að ræða, að láta hana ekki vera mjög víðfeðma í byrjun, heldur mun rétt að færa hana út smátt og smátt, eftir því sem menn venjast henni og þekking manna eykst. Unga fólkið, sem meiri menntun fær, kemur líka smátt og smátt inn í þessa starfsemi, og til þess mætti gera fyllri kröfur. Og þá mætti bæta inn í l. því, sem nú gæti verið rétt að fella niður úr frv. Ég er nú að vísu enginn fræðimaður á þessu sviði. En ég hefi orðið var við menn, sem fast við smáa afurðasölu og þess háttar. Þeir hafa enga bókfærslu þurft að hafa aðra en þá, að þeir hafa krotað í vasabókina sína. Ég veit, að þeir kvíða mjög þeirri flóknu bókfærslu, sem lögin fyrirskipa. Vil ég vænta þess, að hv.n. taki þetta mjög til athugunar.

Frsm. (Erlingur Friðjónsson) Þetta frv. um byggingu fyrir Háskóla Íslands var afgr. af þessari d. í fyrra með nokkurn veginn einróma atkv.Menntmn. hefir athugað frv., og meiri hl. hennar er -sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt eins og það fór héðan í fyrra. Aftur á móti hefir minni hl., hv. 3. landsk., gert þá brtt., að þar sem gert er ráð fyrir, að ríkisstj. hafi heimild til að láta reisa bygginguna á árunum 1934–1940, vill hann, að tímabilið verði fært nokkuð fjær, svo að ekki þurfi að byrja fyrr en 1936 og verkið megi standa yfir til 1946 eða í 10 ár. Meiri hl. n. sá ekki ástæðu til að fallast á þessa brtt.hv. 3. landsk., því að hann leit þannig á, að þar sem 10 ár eru til stefnu þangað til verkinu þarf að vera lokið samkv. frv., þá sé það nógu langur frestur. En hinsvegar álítur meiri hl. fulla þörf á að byrja á Háskólabyggingu fyrir ríkið og sér ekki ástæðu til að draga lengur, hvorki að ráðast í verkið né draga það á langinn. Það má ef til vill segja, að ekki ári vel til að leggja út í stórbyggingar eins og nú standa sakir, en bjartsýnir menn vona, að breyt. geti orðið fyrir 1934, þó að erfitt sé árið 1931, og yfirleitt höfum við ástæðu til að vona, að þótt kreppa sé nú, þurfi hún ekki að standa svo lengi, að þörf sé að fresta þessu máli af þeim ástæðum. Það er varla þörf á að fjölyrða um málið frá hendi meiri hl.; ég vænti þess, að frv. verði samþ. óbreytt eins og það kom frá þessari hv. d. á síðasta þingi.

Jón Jónsson Ég á hér litla brtt. á þskj. 248. Ég viðurkenni fyllilega, að bygging fyrir Háskóla Íslands er náttúrlega nauðsynjamál og þarf að framkvæmast áður en langir tímar líða, því að vitanlega býr háskólinn við of þröngan húsakost. En það er vandi að velja um, hvað skuli bíða, þegar verkefnin eru óþrjótandi. Undanfarið hefir alloft bólað á því, að menn hafa viljað binda eftirfarandi þing og stj. um fjárframlög. Þetta getur verið gott í einstöku tilfellum. Þegar verið er að efla atvinnuvegina, er það ekki eins aðgæzluvert og þegar féð á að ganga til þess, sem engan beinan arð gefur. Eins og nú stendur, virðist mér búið að hlaða þannig á fjárl. gjöldum, að ef ekki árar betur en nú, verði lítið afgangs að fráteknu því, sem þegar er fastbundið. Það verður því að fara gætilega. Nú stendur líka svo á, að kreppa er skollin yfir, og þess vegna hefir mér þótt gætilegra að leggja til, að dregið sé nokkuð úr skyldunni, sem frv. leggur á fjárveitingavaldið, og að því verði frestað til 1936 að byrja þurfi á framkvæmdum, en megi svo eftir ástæðum láta bygginguna standa yfir allt að 10 árum. Ég geri ráð fyrir, að það skipti ekki öllu fyrir stofnunina, hvort á byggingunni stendur lengur eða skemur, heldur hitt, að allt verði sem fullkomnast, þegar það kemur. Þetta álít ég gætilegra, en ekki geri ég það að neinu kappsmáli.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Ég vil þakka hv.n., bæði meiri hl. og minni hl., fyrir sínar till., sem eru áframhald af því, sem d. samþ. í fyrra, og eru líklegar til að þoka málinu áfram. Ég álit, að sú varfærni, sem kemur fram hjá hv. 3. landsk., sé alveg eðlileg, eins og útlitið er sem stendur. En ég get ímyndað mér, að þó að brtt. yrði samþ., þyrfti það ekki að breyta neinu. Það má nú í sjálfu sér ekki gera ráð fyrir örari fjárframlögum en eftir lögunum, en ef vorhugur yrði í þeim mönnum, sem lifa á árunum 1936–1940, mundu þeir verða búnir að gera þetta eins fljótt og frv. gerir ráð fyrir eins og það er er nú. Ég viðurkenni fyllilega rök hv. 3. landsk., en vona hinsvegar með meiri hl. n., að kreppan standi ekki svo lengi, að það saki, þó að frv. sé samþ. eins og það er. Ég skal taka það fram, að þegar ég tók til þetta tímatakmark, þá var það gert í sambandi við þá breytingu, sem ef til vill verður um líkt leyti, að þjóðin taki í sínar hendur öll sín mál. Þá fannst mér það mjög óviðkunnanlegt, að háskólinn væri húslaus, þegar við stigjum það stóra spor. Þetta er vitanlega í engri mótsögn við það, sem kom fram hjá hv. 3. landsk. Getur vel verið, að þjóðinni verði það erfitt að taka í einu á sig kostnaðinn af utanríkismálum sínum og háskólabyggingu. En þjóðin hefir nú einu sinni lýst yfir vilja sínum í sjálfstæðismálunum og verður að taka því, sem af því leiðir. Það er bundið mörgum erfiðleikum fyrir 100 þús. manna í stóru landi að ætla að halda hér uppi alhliða menningarlífi. En það dugir ekki að láta einn hlekk slitna út úr. Ríkið hefir látið reisa útvarpsstöð, sem kostar meira en þessi bygging og nær líka til fleiri manna til að byrja með, og var nauðsynleg. Ég minni á þetta til að undirstrika það, að þótt háskólinn geti lifað nokkur ár áfram eins og hingað til í þröngum húsakynnum, þá er það svo erfitt, að ekkert nema getuleysið getur afsakað, að við eigum enga byggingu fyrir hann. - Ég þakka n. fyrir till., sem ég þykist viss um, að verði bæði í bráð og lengd til að greiða fyrir þessu máli.

Halldór Steinsson Þetta er eitt af þeim frv., sem má segja, að sé meinlaust og gagnslaust. Hér er verk, sem ekki á að framkvæmast fyrr en eftir nokkur ár. Ég álít, að þetta frv. sé alls ekki til þess, sem hæstv.dómsmrh. sagði, að þoka málinu áfram. Það vita allir menn, að þetta kemur því aðeins til greina, að fé sé fyrir hendi. Við höfum nógu mörg dæmi um slík lög frá Alþingi, t. d. hafnarlög, sem nú eru búin að standa ein 10 –12 ár, án þess að nokkrar framkvæmdir hafi átt sér stað. Og enn er nógur tími til að semja lög um þessa Háskólabyggingu, þó að það væri geymt, þangað til von er um, að fé sé fyrir hendi til framkvæmdanna. Það er svo mikill áhugi fyrir velgengni háskólans, að ekki er nokkur hætta á, að fylgið mundi þá vanta til þess að koma lögunum fram og koma á fót þessari stofnun. Ég verð að telja þetta frv. alveg þýðingarlaust og gagnslaust. En ég sé ekki ástæðu til að leggjast beint á móti því, að það sé athugað, þótt það nái skammt til að hrinda þessu máli í framkvæmd.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Hv. þm. Snæf. hefir máske ekki hugsað málið nægilega til að sjá, að það var einmitt rétt, sem ég sagði, að þetta frv. þokaði málinu áfram. Hér er ef til vill ekki tekið eins stórt stökk og hv.þm. vildi stiga. En segjum, að ekkert væri gert nú, og eftir 2–3 ár væri farið að batna í ári og menn vildu þá fara að byggja háskóla og hefðu peninga til þess. Þá væri það ekki alveg nóg, því að svona bygging þarf rækilegan undirbúning. Og ef hann verður ekki hafinn fyrr en rétt þegar á að fara að byggja, gætu auðveldlega orðið mörg misstigin spor. Ég skal nefna eitt, sem þegar er gert til undirbúnings, að nú hefir Reykjavíkurbær tekið svo vel í málið, að í stað þess, að fyrst var talað um, að hann léti litla lóð handa stúdentagarði og háskóla, hefir nú verið lofað, að bærinn láti stóra lóð og þýðingarmikla, sem nægir í margar aldir. Þetta sýnir, að ekki er ráð, nema í tíma sé tekið. Jafnvel þó að hv.þm. Snæf. og flokksmenn hans felldu þetta mál nú, sem ég vona þó, að þeir geri ekki, mundi það fljótt verða tekið upp aftur og látið ganga fram.

Halldór Steinsson Hæstv. dómsmrh. heldur því fram, að þessi lög séu nauðsynleg vegna þess, að málið þurfi svo langan undirbúning. Ég kannast við, að þess kann að þurfa, en það mætti gera án þess, að lög væru sett um það. Ef sá undirbúningur þyrfti fjárstyrks, þá er mér ekki kunnugt, að neitt sé ætlað í fjárl. til þess. Mér hefði þótt meira vit í því, ef vissa fjárhæð ætti að leggja í sjóð, svo að eitthvað væri til þess að byrja með, þegar til kemur. En þar sem þetta frv. gerir ekki ráð fyrir neinu fé, hvorki til undirbúnings né til að byrja á háskólabyggingunni, Þá þykir mér mjög þýðingarlítið eða þýðingarlaust að samþykkja málið á þessu stigi.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég vil þakka hv.allshn. fyrir að bera fram þetta frv. og það frv., sem er hér 4. mál á dagskrá (innheimta meðlaga), en ég sé enga ástæðu til þess að ræða um efni þess hér í hv. deild. Samningurinn sjálfur er prentaður sem fylgiskjal með frv., og þar má sjá, að málið hefir fengið þann undirbúning, sem því bar. Samkv. 17. gr.Stjskr. er rétt, að þetta mál sé lagt fyrir Alþingi. Þarf ég svo ekki að fara um frv. fleiri orðum.

Jón Þorláksson Ég hafði búizt við, að hæstv.forsrh. myndi gera fyllri grein fyrir ástæðunni til þess, að þetta frv. er borið hér fram á Alþingi. Ég gat ekki fundið neina ástæðu til þess í grg. frv., að þessa leið skuli fara til þess að koma í gildi milliríkjasamningum, slíkum sem þessum. Það er a. m. k. mjög óvenjuleg leið, að slíkir samningar séu gerðir gildandi með lögum. Hæstv. forsrh. vísaði í 17. gr.stjskr., án þess að gera grein fyrir, hvers vegna frv. er borið fram. Fyrst í 17. gr.stjskr. segir svo: „Konungur gerir samninga við önnur ríki“. - Fyrst eftir að sambandsl. gengu í gildi og stjskr. var sett, þótti mönnum leika nokkur vafi á, hvernig þessu ákvæði skyldi fullnægt, þar sem það er tekið fram í sambandsl., að Danmörk skuli fara með utanríkismál Íslands í umboði þess. En sú venja varð þó fljótt ráðandi, að í hvert sinn og ráðh. vill, að gerðir séu slíkir samningar við eitthvert ríki, þá er ákvæði 17. gr.stjskr. fullnægt með því, að útvegaður er konungsúrskurður þar að lútandi, með undirskrift íslenzks ráðherra. Ég gat ekki fundið neitt það í þessum samningum, er gerði nauðsynlegt að víkja frá þessari reglu. Þó eru til samningar, sem skylt er að leggja fyrir Alþingi, en um það segir svo í 17. gr.stjskr.: „Þó getur konungur enga slíka samninga gert, ef þeir hafa í sér fólgið afsal eða kvaðir á landi eða landhelgi, eða ef þeir horfa til breytinga á stjórnarhögum ríkisins, nema samþykki Alþingis komi til“ Í þessum málum er gert ráð fyrir samþykki Alþingis, en ég get ekki fundið, að þessara ákvæða vegna þurfi að leggja þau mál, sem hér eru til umr., fyrir Alþingi. Eins og kunnugt er, er jafnan í þingbyrjun kosin utanríkismálan. til eins árs, og mun ætlazt til, að slík mál sem þessi séu borin undir hana. Mér þykir það ærið undarlegt, ef það er ætlun hæstv. stj. að breyta þeirri venju, sem hefir verið fylgt hingað til, og láta samþ. þessi frv., án þess að bera þau að neinu leyti undir utanríkismálanefnd. Ég vil svo vona, að þessi orð mín gefi hæstv.forsrh. ástæðu til frekari skýringa.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ástæðan til þess, að frv. þetta er borið fram, er sú, að lögfræðingar stjórnarráðsins litu svo á, að það bæri að gera með tilliti til 17. gr.stjskr. Mér er næst að halda, að leitað hafi verið álits utanríkismn. um þetta mál. 

Jón Þorláksson Það er engin skýring hjá hæstv.forsrh., þótt hann segi, að lögfræðingar stjórnarráðsins hafi lagt til, að svona væri farið að, þegar ekki er greint frá þeim ástæðum, sem þessir lögfræðingar hafa fært fyrir máli sínu. En ég álít það varhugavert, bæði vegna þingstarfa og samningagerða, ef á að festa þá venju, að milliríkjasamningar verði ekki gerðir nema samþykki Alþingis komi til. Ég skal t. d. benda á, að það útilokar, að samningar verði gerðir milli þinga. Ég þori auðvitað ekki að fullyrða, að aldrei hafi verið minnzt á þetta mál í utanríkismn., en samkv. dagskrá og fundarboði hefir það aldrei verið þar til umræðu.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Þar sem ég geng út frá því, að sú málsmeðferð verði höfð, sem ég áður gat um, tel ég óþarfa að ræða málið frekar.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég vil aðeins óska þess, að þetta mál fái sömu afgreiðslu og 3. mál (hjúskapur, ættleiðing og lögráð), að því verði vísað til 2. umr. og allshn., sem síðan leiti umsagnar utanríkismálan. um málið.