Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur bréf frá 7. þm. Suðurk., Ásmundi Friðrikssyni, um að hann geti ekki gegnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu, Geir Jón Þórisson. Kjörbréf Geirs Jóns hefur þegar verið rannsakað og samþykkt, en hann hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.

Geir Jón Þórisson hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Hæstv. forseti. Mig langar að vekja athygli á söfnunar- og kynningarátaki sem er af svipuðum meiði og Mottumars og Bleika slaufan en hefur farið minna fyrir í umræðunni. Hjarta- og æðasjúkdómar eru algengasta dánarorsök kvenna á Íslandi líkt og annars staðar í heiminum. Átakið heitir Go Red og miðar að því að fræða konur um áhættuþætti og einkenni hjarta- og æðasjúkdóma og hvernig draga megi úr líkum á þeim sjúkdómum. Aukin vitund kvenna um áhættuþætti hefur einnig óbein áhrif á lífsstíl karla og ungmenna. Go Red átakið er alheimsátak á vegum World Heart Federation, alþjóðlegt langtímaverkefni sem hófst í Bandaríkjunum og víða í Evrópu árið 2004. Það hefur verið haldið á Íslandi frá 2009. Nokkrar staðreyndir af vef Hjartaverndar: Margar konur og karlar látast árlega af völdum hjarta- og æðasjúkdóma. Konur gera sér ekki grein fyrir eigin áhættu því að einkenni sjúkdómsins eru oftar óljósari hjá konum en körlum þannig að greiningarferli og áhættumat vegna hjarta- og æðasjúkdóma tefst oft. Samkvæmt rannsóknum Hjartaverndar eykst tíðni áhættuþátta hjá konum eftir 50 ára aldur, þar er helst um að ræða háan blóðþrýsting, hátt kólestról, sykursýki, ofþyngd og reykingar. Með hollu mataræði og reglubundinni hreyfingu má minnka líkur á flestum áhættuþáttum hjarta- og æðasjúkdóma. Kynning á verkefninu hér á Íslandi verður í Kringlunni á laugardaginn kemur og mun þingmaður sá sem hér talar mæta uppáklæddur í tískufatnaði sem hluti af skemmtiatriðum til að leggja átakinu og konum á Íslandi lið gegn hjarta- og æðasjúkdómum.

Herra forseti. Ég ætla að ræða hér menningarsamningana og skiptireglu og skiptingu fjármagns til menningarsamninga á landsbyggðinni. Í janúar sl. kynnti mennta- og menningarmálaráðuneytið landshlutasamtökunum hvernig skipting fjármagns yrði, að árið 2013 yrði lagt til grundvallar og á það yrði sett 10% hagræðing. Í desember sl. voru kynnt drög að nýrri reiknireglu fyrir fulltrúum landshlutasamtakanna og þar var lagt upp með gegnsæja reiknireglu svo að það liggi ljóst fyrir hvaða forsendur liggi að baki skiptingunni. Landshlutasamtökin eru orðin mjög óþolinmóð með að fá ekki niðurstöðu í þetta mál. Það styttist í að menningarráðin þurfi að auglýsa eftir umsóknum svo það er nauðsynlegt að vita hvaða fjármagn þau hafa til ráðstöfunar. Það er því óásættanlegt að ráðuneyti séu að kasta þessari heitu kartöflu á milli sín þó að stærsta málið sé auðvitað hve lítið fjármagn er ætlað í menningarsamningana sem hafa skilað virkilega miklum árangri vítt og breitt um landið. Það verður að koma niðurstaða í þessi mál. Ég ætla að vitna hér, með leyfi forseta, í samþykkt stjórnar Samtaka sveitarfélaga á Vesturlandi: „Stjórn Samtaka sveitarfélaga á Vesturlandi gagnrýnir harðlega þá óréttlátu skiptingu fjármagns milli landshluta til menningarmála sem eina ferðina enn hefur verið skellt framan í andlit landshlutanna sjö. Krafist er gegnsærrar reiknireglu svo sjáist hvaða forsendur liggja að baki skiptingunni.“ Ég tek undir þetta, það verða að liggja fyrir skýrar og gegnsæjar reglur um hvernig þessu fjármagni, sem er allt of lítið, skiptist á milli landshlutasamtakanna.

Herra forseti. Ég vil gera að umtalsefni samgöngumál okkar Vestmannaeyinga. Á okkur hefur mjög brunnið hversu illa hefur gengið að halda uppi siglingum Herjólfs til Landeyjahafnar. Þegar hún var tekin í notkun 21. júlí 2010 var sagt að Landeyjahöfn yrði aðalhöfn Herjólfs. Því miður virðast litlar breytingar á sandburði inn í höfnina allt fram á þennan dag og því er spurt: Getur það verið að höfnin sé ekki þannig úr garð gerð að komist verði hjá því að fá ómældan sand inn í höfnina? Alla vega nýtist ekki höfnin til siglinga Herjólfs allt of stóran part ársins. Þegar svo háttar siglir Herjólfur í Þorlákshöfn en þá hækka fargjöld þrefalt miðað við siglingar í Landeyjahöfn. Það er algjörlega óásættanlegt. Það er skýr krafa okkar Eyjamanna að nú þegar verði farið í framkvæmdir til að fullgera Landeyjahöfn og gera hana að heilsárshöfn. Með öllu er ólíðandi að farþegar með Herjólfi greiði viðbótargjald vegna þess að Landeyjahöfn virkar ekki. Hæstv. innanríkisráðherra Hanna Birna Kristjánsdóttir hefur sýnt samgöngumálum okkar Eyjamanna mikinn áhuga og verið öll af vilja gerð að bæta þar úr. Fyrir hennar tilstilli siglir nú Víkingur, útsýnisskip Viking Tours, í Landeyjahöfn þegar veður leyfir og má flytja 63 farþega í hverri ferð. Í dag hefur skipið flutt rétt tæplega þúsund farþega á 12 dögum sem skiptir stórum fyrir Vestmannaeyjar. Þá hefur hæstv. innanríkisráðherra boðað að farið verði í útboð á nýjum Herjólfi og er það vel, en ljóst má vera að töluverðar lagfæringar þurfa að eiga sér stað í Landeyjahöfn. Hún þarf að virka allt árið og ekki síður en Þorlákshöfn. Í þær framkvæmdir þarf að fara strax, það er ekki eftir neinu að bíða. Höfnin þarf að vera tilbúin fyrir nýtt skip.

Hæstv. forseti. Ég tel mikilvægt að stuðla að auknu umferðaröryggi á Suðurlandsvegi til austurs. Að keyra frá Reykjavík til Selfoss á góðum degi er eins og að keyra niður Laugaveginn, svo mikil er umferðin. Leiðin yfir Svínahraun er 2+1 vegur. Í hvert einasta sinn sem ég keyri yfir Svínahraunið vonast ég til þess að ekki komi sjúkrabíll með blikkandi ljós fyrir aftan mig. Það er ekkert grín ef sjúkrabíll þarf nauðsynlega að komast fram úr manni, það er ekkert pláss til að víkja til hliðar. Í janúar fóru að meðaltali 4.425 bílar yfir Hellisheiði á dag. Að meðaltali á síðasta ári voru það 6.106 bílar á dag. Það er gríðarlegur fjöldi. Í slæmum veðrum og vindum þegar hálka er mikil er gríðarlega erfitt að keyra þar í gegn. Ístak er með í sínum verkahring að tvöfalda veginn í Kömbunum yfir í 2+2 akreinar sem er mjög þarft verk. Ístak vinnur einnig að því að gera Hellisheiði að 2+1 vegi með aðskildum akstursreinum alla leið. Það er frábært að vinna í því að gera Hellisheiðina betri yfirferðar. Hins vegar væri hræðilegt ef Hellisheiði mundi enda eins og Svínahraunið. Það er rétt hægt að ímynda sér hvað yrði ef kaflinn verður einungis með eina akrein þegar skilrúmið er komið á milli eins og sjá má í Svínahrauni, sem er að mínu mati alveg hræðilegt, sér í lagi þegar lögreglubíll eða sjúkrabíll keyra fyrir aftan mann með blikkandi ljós. Ég hvet umhverfis- og samgöngunefnd til að fara yfir þessi mál og koma því í umræðu að Svínahraunið og Hellisheiðin verði gerð með tvöföldum akreinum í báðar áttir.

Virðulegi forseti. Eitt af því sem ég hef tamið mér eftir að ég fór að starfa í stjórnmálum er að fara um og hitta fólk og hlusta á hvað það hefur til málanna að leggja. Ég geri það af því að ég tel það eina af meginskyldum mínum sem kjörins fulltrúa á löggjafarþinginu. Oftast á ég afar ánægjuleg samskipti við fólk, gefandi og lærdómsrík og þau styrkja mig sem manneskju, en það gerist líka að fólk lætur gamminn geysa og eys úr skálum reiði sinnar og segir álit sitt umbúðalaust á stjórnmálamönnum og hvernig þeir virðist alltaf setja sérhagsmuni framar almannahagsmunum. Nú í morgun hitti ég góðan eldri mann sem hefur að sögn fylgst með stjórnmálum alla tíð. Hans upplifun er sú að stjórnmálamenn, og þá sérstaklega þeir sem fara með valdið hverju sinni, meini aldrei nokkurn skapaðan hlut af því sem þeir segja. Þeir segi eitt, meini annað og framkvæmi svo jafnvel það þriðja. Hann klykkti síðan út með því að segja að það væri alls ekki skrýtið þó að virðing fyrir Alþingi og alþingismönnum sé nánast engin. Mér þótti ekki gott að heyra þetta en lít á það sem þarfa áminningu og brýningu á því hvers vegna ég er hérna inni, og þið. Ég tel mig og okkur þingmenn ekki vera byltingarfólk heldur manneskjur sem eigi að hlúa að og efla þau megingildi sem samfélagið er reist á, sem eru jafngildi, virðing og samábyrgð. Viðmið allra ákvarðana sem við tökum eiga að vera hagsmunir almennings og mælikvarðinn á að vera almannaheill. Hvað er best fyrir okkur sem þjóð? Það er einnig veigamikill þáttur í fari okkar fulltrúa almennings að geta staðist freistingar valdsins og láta ekki undan eilífum þrýstingi sérhagsmunaaflanna og þeirra sem meira mega sín. Við erum að mörgu leyti fyrirmyndir sem fólk lítur til og eigum að taka allar ákvarðanir að vel ígrunduðu máli og með sanngirni að leiðarljósi. Okkar hlutverk er ekki síst að verja og efla hagsmuni og verðmæti þjóðarinnar. Ég vil að lokum beina því til þingmanna enn og aftur að bera virðingu hver fyrir öðrum því að virðingin er svo þýðingarmikil í mannlegum samskiptum. Þannig byggjum við upp traust sem er aftur frumskilyrði mannlegra samskipta og heldur samfélaginu saman. Því meira traust sem ríkir á milli manna þeim mun haldbetra og heilbrigðara verður samfélag okkar.

Hæstv. forseti. Í fjárlögum fyrir árið 2014 var gerð leiðrétting á framlögum til bótaþega og dregið úr þeim skerðingum sem höfðu átt sér stað í tíð síðustu ríkisstjórnar. Framlög til elli- og örorkulífeyrisþega og til félagslegrar aðstoðar jukust um 5 milljarða. Þá voru lagðir 3,5 milljarðar í bótakerfið til viðbótar til að standa straum af auknum útgjöldum vegna fjölgunar bótaþega og vegna verðbóta. Útgjaldaaukning í ríkisrekstri frá árinu 2013 er því samanlagt 8,5 milljarðar, 8.500 milljónir, vegna þessa málaflokks. Það þýðir að bótaþegar ættu að hafa séð um það bil 15–20% hækkun á mánaðarlegum greiðslum til sín frá áramótum. Enginn er ofhaldinn af sínum bótum og betur má ef duga skal. Það ætti samt að muna um 10–12 þús. kr. hækkun mánaðarlega en því miður ést samt þessi hækkun í mörgum tilvikum strax upp vegna ýmissa verðhækkana sem orðið hafa, svo sem hækkunar á húsaleigu, gjöldum og neysluvöru. Sú breyting sem varð á greiðsluþátttöku sjúklinga í lyfjakostnaði þann 1. maí í fyrra hefur líka reynst mörgum bótaþegum afar þungur baggi. Til dæmis hefur þátttökukostnaður sykursjúkra aukist úr 0 kr. í 70 þús. kr. á ári fyrir almennan sjúkling en úr 0 kr. í 46 þús. kr. á ári fyrir öryrkja. Vitað er að bótasvik eiga sér stað hér á landi. Það er ekki einungis lögbrot, það kemur líka mjög illa niður á þeim sem sannarlega eiga rétt á bótum. Það fjármagn sem er til ráðstöfunar til bótaþega rennur því ekki óskert til þeirra sem eru réttmætir bótaþegar. Bótasvik skerða þeirra sneið af sameiginlegu kökunni. Takist okkur að vinna á bótasvikum ætti hagur hinna að batna.

Hæstv. forseti. Fyrir viku birti Seðlabanki Íslands niðurstöðu um stýrivexti sem eru enn óbreyttir. Þar segir svo, með leyfi forseta, í tilkynningu bankans, „að verðbólguhorfur til næstu tveggja ára hafi hins vegar versnað frá nóvemberspá bankans þar sem horfur séu á að slaki í þjóðarbúskapnum snúist í spennu á tímabilinu“. Og síðar: „Að því marki sem verðbólgan hjaðnar frekar mun taumhald peningastefnunnar herðast án frekari vaxtabreytinga. Samkvæmt verðbólguspá bankans munu nafnvextir hans þó að óbreyttu þurfa að hækka þegar nær dregur því að slaki snúist í spennu.“ Í nýlegri grein á Eyjunni segir Friðrik Jónsson hagfræðingur, með leyfi hæstv. forseta: „Á síðustu tveimur árum hefur verðbólgan lækkað um meira en helming, úr 6,5% í 3,1%. Á fyrri hluta þessa tímabils hækkuðu dagvextir Seðlabankans úr 5,75% í 7,0% og hafa haldist óbreyttir síðan. Lækkun verðbólgu gefur ekki tilefni til lækkunar vaxta. Lækkun skulda gefur ekki tilefni til hækkunar vaxta. Lækkun gengis krónunnar gefur ekki tilefni til lækkunar vaxta, og ekki heldur hækkun gengis hennar. Minni hagvöxtur gefur ekki tilefni til lækkunar vaxta, og ekki aukinn hagvöxtur heldur.“ Út af fyrir sig væri fróðlegt og nauðsynlegt að Seðlabankinn svaraði því hvaða kringumstæður þyrfti til til að dagvextir og stýrivextir lækkuðu. Svo vill til að rúmur helmingur launþega á vinnumarkaði skrifaði undir hóflega kjarasamninga um daginn og samþykkti þá. Margir hafa haldið aftur af launahækkunum og verðhækkunum þó að þar sé margt óunnið. Það virðast mjög margir í þjóðfélaginu, nánast allir, hafa trú á því að hægt sé að lækka hér stýrivexti og hægt að nálgast verðbólgumarkmið Seðlabankans nema eitt apparat, Seðlabanki Íslands sjálfur. Það þarf með einhverju móti að fá Seðlabankann af þessu hvernig sem það verður gert.

Hæstv. forseti. Nú hefur verið lagt fram frumvarp um gjaldskrárlækkanir þar sem m.a. er lagt til að álögur á áfengi, tóbak, bensín lækki og umhverfis- og auðlindaskattur verði lækkaður. Við gerð fjárlaga 2014 voru gjöld á áfengi og tóbak hækkuð um 3% en hækkunin verður nú ríflega 2%. Allt er þetta gert í nafni þess að koma til móts við kröfur verkalýðshreyfingarinnar og launþega. Um er að ræða í kringum 190 milljónir einungis í áfengi og tóbaki. Á sama tíma hefur ríkisstjórnin ákveðið að láta sjúklinga greiða hærri gjöld fyrir komu á sjúkrahús auk þess sem mikil hækkun hefur orðið hjá þeim sem nota þurfa hjálpartæki. Nú síðast í gær var birt reglugerð um greiðsluþátttöku þeirra sem þurfa sjúkraþjálfun, iðjuþjálfun og talþjálfun. Þessi gjaldskrárhækkun kemur sér afar illa, sérstaklega gagnvart öldruðum og öryrkjum sem margir eins og við vitum hafa úr litlu að spila. Dæmi eru um 473% hækkun í gjaldskránni. Annað dæmi er um hækkun hjá þeim sem eru með fulla tekjutryggingu og þurfa að fara í fimmtíu meðferðir í svona þjálfun á ári. Hún er um 38%. Það hefur komið fram að um 30% aldraðra og öryrkja hafa ekki efni á að nýta sér slíka þjónustu. Varðandi áfengi og tóbak er ekki ólíklegt að margir birgjar og smásöluaðilar muni ekki lækka verðið á næstu mánuðum þar sem þeir eiga yfirleitt góðan lager. Einnig má segja að svo lítil breyting sé líkleg til að hverfa í tómið, hvað þá ef hún kemur ekki til með að sjást strax. Það má velta því fyrir sér hvernig á að fylgja því eftir. Að ríkisstjórnin lækki áfengisgjaldið um 0,97% en hrófli ekki við 20% hækkun á heilbrigðisþjónustu, sem bitnar jú eins og við vitum mest á þeim sem minnst hafa, verður til þess að maður spyr sig fyrir hvern þessi ríkisstjórn sé eiginlega. Þetta er eitthvað sem við þurfum að laga. Hafi okkur fundist rangindi vera í kerfinu eigum við að laga og leiðrétta rangindin en ekki með því að setja á eða hækka sjúklingagjöld og lækka á sama tíma álögur á brennivín og tóbak.

Virðulegur forseti. Ég ætla að fara aðeins út fyrir nærumhverfið og gera að umtalsefni þær hörmungar sem nú ríða yfir úkraínsku þjóðina. Við ræddum hér mikið um ferð hæstv. menntamálaráðherra á Ólympíuleikana í Rússlandi vegna þess að þar voru lög sett um samkynhneigða sem og um þá sem vildu ræða trúmál með einum eða öðrum hætti. Okkur hefur orðið tíðrætt um það. Við höfum ekki rætt þær hörmungar sem nú ríða yfir úkraínsku þjóðina. Aðeins í gær féllu um 18–20 manns. Forustumenn stjórnarandstöðunnar í Úkraínu hvetja konur og börn til að víkja af vettvangi, fara af Frelsistorginu til að forðast árásir lögreglu og skriðdreka og þeirra sem ráða ríkjum. Ég vil beina þeim tilmælum til hv. utanríkismálanefndar að hún skoði þetta mál. Við erum í stjórnmálasambandi við Úkraínu og ég held að það hljóti að vera hlutverk okkar sem lýðræðisþjóðar að velta fyrir okkur því ástandi sem þar ríkir sem og í öðrum löndum sem við erum í stjórnmálasambandi við. Þar sem við teljum okkur friðelskandi vinaþjóð legg ég til og óska eftir því að hv. utanríkismálanefnd skoði þetta mál. Þetta er hörmulegt. Ég er ekki að leggja dóm á hvort og hvor skoðun andófsmanna eða stjórnvalda sé rétt. Hins vegar þegar slær í brýnu á þennan hátt hljóta aðrar þjóðir að vilja skipta sér af. 
            

Herra forseti. Fram kemur í skýrslu þeirri frá utanríkisráðherra um aðildarviðræður við Evrópusambandið sem rædd verður hér á eftir á bls. 94 að framkvæmdastjórn Evrópusambandsins skýri frá því í bréfi frá haustmánuðum að hún segi sig frá samstarfi í samráðshópi eða sérstökum vinnuhópi, sem settur var á laggirnar 2012 með þátttöku íslenskra stjórnvalda, framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins, Seðlabanka Evrópu og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, í ljósi breyttrar stöðu Íslands sem aðildarríkis. Í fyrsta lagi er athyglisvert að frá þessu skuli ekki hafa verið skýrt opinberlega og að þetta komi þá fram og þyki fréttnæmt í þessari skýrslu mörgum mánuðum síðar. Það segir eitthvað um gagnsæið sem þarna er á ferðinni. Í öðru lagi má velta því fyrir sér hvort hér sé öll sagan sögð. Kann það að vera svo að takmarkaður áhugi hafi verið fyrir því hér heima að halda þessu samráði áfram? Fróðlegt væri að það yrði upplýst. Algerlega óháð stöðu viðræðna við Evrópusambandið hefði margt verið vitlausara en að þessir aðilar væru í góðu sambandi þannig að Seðlabanki Evrópu, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og þess vegna framkvæmdastjórnin væru upplýst um og þekktu til þeirra aðgerða sem Íslendingar hefðu gripið til varðandi afnám gjaldeyrishafta. Þær kynnu þá að hafa verið betur valdaðar en ella. Nú er spurningin: Hvað er að gerast eða er eitthvað að gerast í þessum málum? Svo vill til að hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar, hv. þm. Frosti Sigurjónsson, hefur jafnframt tekið sæti í sérstakri samráðsnefnd þingflokka um þetta mál, eða það á að heita svo að það sé enn við lýði. Ég vil því spyrja hv. þingmann: Hvaða upplýsingar hefur hann m.a. um þennan þátt málsins, samskiptin við samstarfsaðilana þarna eða stöðu málsins í heild? Svo mikið er víst að ekki bólar á þeirri nýju afnámsáætlun sem hæstv. forsætisráðherra boðaði glaðbeittur í júní að mundi birtast síðastliðinn september. Að vísu kann september að vera teygjanlegt hugtak þar á bænum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á þessu. Það vill svo til að í gær var frétt í Morgunblaðinu sem fjallaði um að ESB hefði sagt sig frá afnámi hafta. Það er akkúrat sú grein sem fyrirspyrjandi vekur athygli á. Þar er haft eftir Tómasi Brynjólfssyni, skrifstofustjóra í fjármálaráðuneytinu, að stækkunarstofa Evrópusambandsins hefði haft frumkvæði að myndun hópsins og að hún hefði síðan ákveðið að taka ekki frekar þátt í því starfi og taldi því sjálfhætt í ljósi breyttrar stöðu umsóknarinnar. Starfið snerist um ráðgjöf og hugmyndavinnu að mati Tómasar. Þetta voru ráðleggingar frekar en eitthvað annað og það var ekki í boði af hálfu Evrópusambandsins að beita sér með einhverjum hætti svo að aflétta mætti höftum. Aðkoma ESB að málinu hafði því ekki úrslitaþýðingu að mati þessa starfsmanns. Ísland þarf að leysa fjármagnshöft sín sjálft áður en hægt er að ganga í Evrópusambandið. Þetta staðfesti fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, í umræðu á þingi 20. desember 2012 þar sem hún lýsti því að aðkoma Evrópusambandsins fælist í ráðgjöf og það væri forsenda að inngöngu að fjármagnshöft yrðu fyrst afnumin og það væri verkefni Íslands. Það er sem sagt ljóst að aðkoma að þessu starfi var ekki lykillinn að því að leysa Ísland úr höftum og ekki aðildin heldur. Hvað varðar framvindu við afnám haftanna og vinnu stjórnvalda þá vil ég nefna í því samhengi að þingflokkum bauðst að tilnefna sína fulltrúa í samráðshóp um afnám hafta. Samráðshópurinn fundaði í fyrsta sinn 1. nóvember sl. Á þann fund mættu aðeins fulltrúar Pírata frá minni hlutanum auk fulltrúa meiri hlutans, þar sátum ég og Vilhjálmur Bjarnason. Á næsta fundi var einnig fremur slök mæting. Píratarnir mættu og þá helst fulltrúar úr Samfylkingu. Nú hefur dregist að halda næsta fund vegna þess að það hefur ekki tekist að finna fundartíma sem hentar meðal annars fulltrúa Vinstri grænna. Á þessum vettvangi, sem er mjög mikilvægur og ég vil hvetja minni hlutann til að nýta sér,  
            

Virðulegi forseti. Ég vil gera samgöngur að umtalsefni hér eins og fleiri hv. þingmenn. Í síðustu viku fór fram sérstök umræða um almenningssamgöngur. Á morgun gengst innanríkisráðuneytið fyrir morgunverðarfundi þar sem kynntar verða niðurstöður félagsfræðilegrar greiningar á innanlandsfluginu og fyrir rúmri viku var haldinn á Egilsstöðum fundur þar sem rætt var um innanlandsflug. Á fundinum á Egilsstöðum kom skýrt fram að kostnaður við innanlandsflug er íþyngjandi fyrir íbúa og atvinnulíf á Austurlandi, hvort sem fólk þarf að ferðast vegna starfa sinna, til að rækta samband við fjölskyldu, taka þátt í félags- og menningarstarfi á landsvísu eða nýta opinbera þjónustu eins og sérhæfða læknisaðstoð. Þar kom meðal annars fram að kostnaður heilbrigðisstofnana Austurlands við flug hefur hækkað verulega á síðustu tveimur árum, eða um 38,8%, og kostnaður við að flytja starfsfólk og sérfræðinga var á síðasta ári tæpar 11 milljónir þrátt fyrir að stofnunin njóti hæsta afsláttar. Einnig kom fram að kostnaður aðildarfélaga og Ungmenna- og íþróttasambands Austurlands við flugferðir hefði á síðasta ári numið tæplega 43 milljónum. Ég læt þessi dæmi duga núna. Í stuttu máli varð niðurstaða fundarins sú að flugið megi ekki vera lúxus heldur kostur í almenningssamgöngum sem allir eiga að geta nýtt sér. Svo vitnað sé til orða Janne Sigurðsson, forstjóra Fjarðaáls, með leyfi forseta: „Að fljúga á ekki að vera lúxus þegar maður býr í stóru landi með fáa íbúa þar sem þjónustan er ekki sú sama á milli svæða.“ Til að allir geti nýtt flugið þarf eitthvað að breytast, bæði hjá opinberum aðilum og flugfélaginu sem eitt býður upp á ferðir milli Egilsstaða og Reykjavíkur. Það sama á að sjálfsögðu við á öðrum flugleiðum innan lands. Flugið er nauðsynlegur samgöngukostur fyrir marga íbúa landsins og verður að vera hluti af almenningssamgöngum innan lands. Því miður hefur það lengst af verið með almenningssamgöngur eins og óhreinu börnin hennar Evu, það vill helst enginn vita af þeim, skipuleggja þær eða bera fjárhagslega ábyrgð. Það verður að breytast.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur um málefni Úkraínu, ég veit til þess að starfsbræður okkar í Svíþjóð eru að huga að því að álykta um þau efni og full ástæða fyrir okkur á Alþingi að huga að því einnig. Það er einfaldlega verið að drepa saklaust fólk í einni af höfuðborgum Evrópu og sjálfsagt að við látum í okkur heyra þar um. En ég kvaddi mér hér hljóðs undir liðnum um störf þingsins til að lýsa sérstakri ánægju með einmitt störf þingsins og þá ekki síst störf umhverfis- og samgöngunefndar. Starfið í umhverfis- og samgöngunefnd á undanförnum vikum hefur verið til hreinnar fyrirmyndar fyrir okkur hin sem störfum í þinginu því að þar hefur tekist þverpólitísk samstaða um að hverfa frá þeirri vondu hugmynd, sem kom fram í frumvarpi umhverfisráðherra, að afturkalla náttúruverndarlögin, sem sett voru með starfi margra aðila á árinu 2013, og setja málið í málefnalegan farveg þar sem byggt verður á þeim lögum sem sett voru og þróun þeirra. Það sýnir innan umhverfis- og samgöngunefndar gagnkvæma virðingu fyrir ólíkum sjónarmiðum og sjálfstæði þingsins í meðförum stjórnarfrumvarpa. Ég vil hrósa sérstaklega formanni nefndarinnar fyrir málsmeðferðina alla og lýsa ánægju með að ráðherrann skuli ekki leggjast gegn því að málinu sé umturnað svo gjörsamlega í nefndinni. Þetta held ég að sé ágætisdæmi fyrir okkur í öðrum nefndum þingsins um það hvernig þingnefnd getur tekið sjálfstætt á stjórnarmálefnum, rætt þau af skynsemi og komist að þverpólitískri niðurstöðu sem allir geta átt aðild að um sem besta málefnalega niðurstöðu í meðhöndlun máls.

Hæstv. forseti. Við höldum hér áfram á jákvæðu nótunum. Greiningardeild Arion banka var með morgunfund í dag þar sem fjallað var um horfur í efnahagslífinu. Aðalefni fundarins var ný hagspá greiningardeildarinnar undir yfirskriftinni „Komin upp úr hjólförunum“. Í þessari tilteknu spá er gert ráð fyrir tiltölulega kröftugum hagvexti á komandi árum. Þarna var fjallað um peningamál hagkerfisins, gengi krónunnar og afnám hafta auk þess sem bankinn kynnti nýja greiningu á eftirspurn og framboði fjárfestingarkosta í hagkerfinu. Það vekur auðvitað athygli að menn eru jákvæðir, greiningardeildir bankanna eru jákvæðar. Rétt er að það komi fram að yfirskrift þessa sama fundar eða ráðstefnu í fyrra var „Föst í fyrsta gír“. Við erum hætt að vera í fyrsta gír og komin upp úr hjólförunum þannig að við erum á réttri leið. Auðvitað er þetta ekki allt einhverjum einum að þakka heldur er þetta sameiginlegt verkefni okkar allra sem störfum hér og eins atvinnulífsins og allra sem starfa í landinu en það er rétt að vekja athygli á því að hér er um jákvæðar horfur að ræða. Við eigum að vera glöð og kát með það. Vonandi heldur þetta allt og við náum betri tökum á hagstjórn ríkisins, hagstjórn þjóðarinnar þannig að við höfum það öll miklu betra og náum að auka lífskjör fólksins í landinu.

Virðulegi forseti. Ég ætla að gera að umræðuefni þá alvarlegu stöðu sem uppi er, hversu mörg umferðarslys verða í þessu samfélagi. Á árunum 2005–2009, á fimm ára tímabili, urðu 7 þús. einstaklingar fyrir líkamlegum áhrifum vegna umferðarslysa, þ.e. sem létust, slösuðust alvarlega eða voru lítið slasaðir. Ef við tökum árið 2008 fyrir sem dæmi fórust 12 í umferðinni, 200 eru alvarlega slasaðir. Það er sjaldnar rætt um þetta en það er alvarlegt hversu margir þetta eru. 1.373 eru lítið slasaðir, samtals 1.585 það árið. Á sama tíma urðu 15.600 manns fyrir áfalli, þ.e. aðstandendur þessara einstaklinga, þannig að þetta er virkilega stórt verkefni sem við þurfum að takast á við til að minnka þetta. Það getum við gert með því að hafa fimm stjörnu vegi, fimm stjörnu hegðun og fimm stjörnu ökutæki. Nú eru flest ökutæki á markaðnum orðin fimm stjörnu og það er okkar, stjórnmálamannanna, að gera samgöngukerfið fimm stjörnu. Ákvarðanir okkar geta skipt miklu máli, hvaða ákvarðanir við tökum hér til að stemma stigu við þessu. Útreikningar sýna að þetta eru um 36 milljarðar í peningum fyrir utan samfélagslega þáttinn sem slysin kosta. Það verður að hafa í huga þegar við ákveðum nýframkvæmdir og endurbætur. Við þurfum að drífa okkur í að aðskilja akstursstefnur, laga gatnamót og huga að því hvar umhverfisverndarsjónarmiðin ráða, hvar umferðaröryggissjónarmiðin fá að ráða, en það er þjóðhagslega hagkvæmt að ráðast í þetta. Þess vegna verðum við að fara að drífa okkur í framkvæmdir eins og Suðurlandsveginn, Vesturlandsveginn og mörg umferðarmannvirki eins og mislæg gatnamót hér á höfuðborgarsvæðinu.

Virðulegi forseti. Almennt ríkir lítill skilningur í samfélaginu á andlegum kvillum. Það eru ekki bara fordómar heldur afleiðing þess að við teljum okkur hafa stjórn á eigin hugsunum, eigin löngunum og eigin gjörðum. Við hugsum svona vegna þess að við þurfum að hugsa svona. En það er ekki alltaf rétt, virðulegi forseti. Heilinn er líffæri sem getur bilað eins og önnur líffæri, hann getur bilað á ýmsan hátt, þar á meðal þann að við missum að hluta til einn mikilvægasta þátt þess að vera frjáls, nefnilega sjálfsstjórnina, hæfileikann til að taka eigin ákvarðanir. Virðulegi forseti. Fíkn er hvorki spurning um viðhorf né hlýðni heldur spurning um heilbrigði. Þótt það liggi vel við að einfaldlega banna neyslu fíkniefna verður að benda á tvennt. Í fyrsta lagi gefur það vísbendingu um að samfélagið sé haldið sömu ranghugmynd og fíkillinn sjálfur, nefnilega þeirri að hann geti hætt hvenær sem hann vilji, því að sannleikurinn er sá að fíkillinn getur ekki hætt þó að hann vilji það nema í um það bil 5% tilfella. Í næstum því öllum tilfellum sem hann sjálfur vill og reynir mun honum mistakast. Þannig virkar fíkn. Það þarf meira en bara viljastyrk, það þar hjálp. Ekki refsingu heldur hjálp. Í öðru lagi er dópstríðið nú orðið um fertugt, hefur kostað gríðarlega fjármuni og samfélagslegar fórnir sem litlu hafa skilað til að ná upprunalega markmiðinu, sem var að vinna gegn neyslu fíkniefna og skapa heilbrigt samfélag. Dópstríðið hefur einfaldlega ekki borið árangur. Enginn mótmælir þeirri fullyrðingu lengur. Við hljótum að þurfa að endurskoða stefnuna einlæglega og heiðarlega í kjölfarið. Byrjum á byrjuninni: Hvers vegna var þessi vegferð hafin? Nú, til þess að draga úr og helst útrýma neikvæðum afleiðingum fíkniefnaneyslu. Augljóst er að það þýðir lítið að hóta fólki með refsingum fyrir hegðun sem á sér stað í einkalífinu, þetta höfum við vonandi lært af reynslunni. En það eru til leiðir sem virka, virðulegi forseti. Fyrst ber að nefna öflugt forvarnastarf, en það er ekki síður mikilvægt að hjálpa þeim á fætur sem fara sér að voða samt sem áður. Það er hins vegar hvorki sanngjarnt, mannúðlegt né rökrétt að fylgja þeim aðferðum eftir með refsingum. Þvert á móti þvælast refsingarnar fyrir og það er kannski helst það sem mig langar til þess að færa rök fyrir að þurfi að breyta. Við þurfum að hætta að refsa fólki fyrir fíkniefnaneyslu. Refsistefnan hefur skapað trúnaðarbrest milli fórnarlamba fíkniefna og samfélagsins. Á sama tíma upplifir fíkillinn yfirvöld sem refsara og upplifunin er slík vegna þess að hún er sönn, við búum við refsistefnu í málaflokknum og hún býr til fleiri vandamál en hún leysir. Hún gerir það að verkum að þeir sem ánetjast fíkniefnum lifa fyrir utan ramma laganna og líta á yfirvöld fyrst og fremst sem óvin. Því er mannréttindavernd þessa hóps í mörgum tilvikum afar bágborin svo að ekki sé meira sagt enda leitar fólk sér mun síður og seinna hjálpar eða stuðnings yfirvalda. Nýlega stóð ég í þessari pontu og ræddi tiltekið mál þar sem fórnarlamb undirheimanna var dæmt í árs fangelsi þrátt fyrir að öllum hefði átt að vera ljóst að hún væri fórnarlamb. Fíkniefnaneytendur eru ekkert hissa á þessu, virðulegi forseti, þetta eru skilaboðin sem við höfum sent. Það er sameiginlegt verkefni okkar allra að draga úr misnotkun á fíkniefnum og skaðanum sem þau valda. Í því sambandi er öflugt forvarnastarf einn mikilvægasti þátturinn en einnig öflug úrræði innan heilbrigðiskerfisins. En til þess að þær aðferðir beri raunverulegan árangur til langframa þurfum við að hætta að vinna gegn fólki sem neytir fíkniefna og byrja að vinna með því, rétt eins og við þurfum að vinna með þunglyndissjúklingum ef árangur á að nást. Við þurfum að bjóða fólk velkomið og gera því skýrt að öryggisnetið sem yfirvöldum ber að halda úti sé ekki bara fyrir alla heldur sérstaklega fyrir þá sem þurfa mest á því að halda. En við getum ekki boðið hjálp með einni hendi og á sama tíma hótað höggi með hinni. Fíkniefnaneysla er ekki löggæsluvandamál heldur heilbrigðisvandamál og það ber að leysa sem slíkt. Spurningin sem við stöndum frammi fyrir, og ég vil varpa fram í dag, er þessi: Hvernig getum við aukið traust fíkniefnaneytenda til yfirvalda í því skyni að auka mannréttindavernd þeirra og stuðla að árangri í baráttunni við fíkniefnin?

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda þessa umræðu sem hefur staðið með nokkrum hléum í allnokkurn tíma en tók verulegan kipp í síðustu viku eftir fund Heimdallar, félags ungra sjálfstæðismanna, í Valhöll. Ég var einn af frummælendum á þeim fundi og átti þar málefnaleg skoðanaskipti við aðra framsögumenn og fræðimenn. Ég hef einnig rætt þetta við fulltrúa þingflokks Pírata sem hafa sýnt þessu máli mikinn áhuga og fyrir allt þetta vil ég þakka. Spurningin sem varpað var upp á fundi Heimdallar í síðustu viku var: Er refsistefnan að virka? Það er örugglega dálítið persónubundið hvernig svarið við þeirri spurningu verður. Eini raunhæfi mælikvarðinn sem ég get lagt á það er sá að árið 1997 samþykktu ríkisstjórn Íslands og Reykjavíkurborg stefnumörkun sem bar yfirskriftina Vímuefnalaust Ísland árið 2002. Í ljósi slíkrar stefnumörkunar, og þeirra tækja sem nýtt hafa verið til þess að ná henni fram, er í mínum huga algjörlega augljóst að við verðum að ræða allar mögulegar nálganir að því að vinna betur bug á þeirri ógn sem steðjar að íslensku samfélagi vegna vímuefnanotkunar og taka þá umræðu opinskátt, heiðarlega og fordómalaust. Okkur ber einfaldlega að ræða allar mögulegar leiðir, hvort heldur það er lögleiðing fíkniefna, það sem hefur verið kallað afrefsivæðing eða afglæpavæðing, hversu vitlegt sem það orð er nú, eða herta löggjöf. Þetta eigum við bara að taka til umræðu. Það er alveg öruggt, í ljósi þeirra upplýsinga sem við höfum frá lögreglunni um fíkniefnabrot, að vandinn vex frá ári hverju. Í ágætri úttekt Hólmfríðar Gísladóttur, blaðamanns á Morgunblaðinu, síðustu tvo til þrjá daga kemur ágætlega fram hver þróunin er. Þar segist lögreglan - og ég er ekkert að draga úr hennar störfum, hún hefur unnið sitt verk mætavel - leggja mesta áherslu á að koma í veg fyrir innflutning fíkniefna, sölu og dreifingu og framleiðslu þeirra. Hins vegar slæðist með, eins og sagt er, einstaka aðilar sem teknir eru í rassíum fyrir vörslu eða meðferð fíkniefna. Þegar maður skoðar síðan samsetningu brotanna voru þessi brot 1.725 á árinu 2013, þ.e. sem slæðast með í aðgerðum lögreglunnar. Fíkniefnabrotum hefur fjölgað ár frá ári frá 2009, úr 883 upp í 1.725 á síðasta ári, þrátt fyrir yfirlýsingu ríkisstjórnar og stærsta sveitarfélags landsins á árinu 1997. Ég spyr: Ætlum við að horfa upp á þetta ganga með þessum hætti? Mitt svar er afdráttarlaust í þeim efnum: Nei, við getum það ekki, við eigum ekki að gera það og okkur ber siðferðisleg skylda til að leita allra leiða til að taka betur á í þessum efnum. Í mínum huga á umræðan að snúast um það hvort unnt sé að nýta fleiri leiðir til að takast á við þetta vandamál en við höfum þegar haft. Ég tel þá leið sem hér hefur verið uppi, um það að taka til umræðu afnám refsingar fíkla, skilyrðislaust eina þeirra sem við eigum að ræða og einhenda okkur í að taka dýpri umræðu um. Það er alveg ljóst, og ég ætla að styðjast meðal annars við álit afbrotafræðings og prófessors í félagsfræði við Háskóla Íslands, Helga Gunnlaugssonar, sem hefur sagt, með leyfi forseta: „Þessi refsistefna hefur margvíslega galla eins og þann að krakkar sem ekki eru í öðrum brotum geta lent í klóm réttvísinnar og á sakaskrá sem getur haft afleiðingar fyrir þau í framtíðinni.“ Með öðrum orðum ber sú stefna og þær aðferðir sem við beitum í dag í sér að við getum hneppt ungt fólk í gildru. Ef við berum ekki gæfu til að losa það úr þeirri sömu gildru, hvort heldur með breytingum á löggjöf eða styrkingu meðferðarúrræða, tel ég okkur ekki vanda okkar vaxin. Ég einhendi mér því í það að 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir að hefja þessa þörfu umræðu og þakka honum og hæstv. ráðherra fyrir mjög málefnalegan málflutning. Ég er sammála því sem kom fram í máli þeirra. Ég vil þó taka fram að ég er á þessari stundu ekki tilbúin til að segja mig hlynnta lögleiðingu fíkniefna en ég tel stefnu okkar í málaflokknum algjörlega óviðunandi. Ég tel að það sé mikilvægt að við endurskoðum refsistefnu vegna neyslu og bjóðum fíkla velkomna í samfélag okkar hinna og sýnum mannúð með þeim hætti. Óbreytt stefna heldur stórum hópi fíkla í klóm glæpamanna og við getum ekki boðið upp á slíkt. Með því að hefja vinnu við að endurskoða refsistefnu erum við ekki að leggja blessun okkar yfir neyslu eiturlyfja en við erum að segja að við lítum á fíkn sem félagslegt og heilbrigðislegt vandamál. Ég veit að þetta er mjög umdeilt málefni. Ég er sjálf íhaldssöm þegar kemur að þessu en ómannúðlegar refsingar eru ekki í anda þess sem Ísland á að standa fyrir. Gott dæmi um það er ung erlend kona sem var í héraði í lok síðasta árs dæmd til árs fangelsisvistar fyrir að hafa verið neydd til að flytja kókaín í leggöngum sínum hingað til lands. Íslensk refsilöggjöf er þannig úr garði gerð að við settum hana í fangelsi í ár. Nú geri ég ráð fyrir að málinu hafi verið áfrýjað til Hæstaréttar og þar er ekki komin niðurstaða en þetta er gott dæmi um það 

Hæstv. forseti. Nú í gær tilkynnti lögreglan í Reykjavík að upp hafi komið 50 fíkniefnamál síðustu daga, 50 fíkniefnamál hér á Íslandi. Við verðum að sporna gegn því að þetta endurtaki sig. Á síðasta ári komu upp 2.189 fíkniefnabrot og þar af voru 1.725 fyrir vörslu fíkniefna sem lögreglan hafði þá afskipti af. Þetta eru gríðarlega háar tölur. Við verðum að minnka fjölda fíkniefnamála sem upp koma hér á landi. Einstaklingur sem lögregla tekur með ákveðið magn af fíkniefnum í fórum sínum fær það fært í sakaskrá sína og er þá á sakaskrá í þrjú ár. Einstaklingur sem tekinn er með fíkniefni í sinni vörslu fær sekt. Þessi tvö atriði ættu að nægja til að sporna gegn aukinni fíkniefnaneyslu og vera ákveðin forvörn. Fíkniefni hafa skaðleg áhrif á einstaklinginn, á fjölskylduna og geta haft áhrif á samfélagið og aðra einstaklinga í samfélaginu. Hæstv. heilbrigðisráðherra sagði, með leyfi hæstv. forseta, að hann væri hallur undir þá skoðun að reyna að afglæpavæða neysluna í þessum málum. Afglæpavæðing fíkniefna er heldur stórt skref fyrir okkur og tel ég að það séu aðgerðir sem við eigum alls ekki að ráðast í. Það eru til aðrar leiðir til að sporna gegn fíkniefnabrotum. Það er hægt að fara aðeins mannúðlegri leið í að aðstoða einstaklinga án þess að afglæpavæða fíkniefni. Þetta eru skaðleg efni sem við viljum sporna gegn að fólk ánetjist. Það eru til meðferðarúrræði hér á landi fyrir fíkniefnaneytendur sem auðvelt er fyrir neytendur og aðstandendur að hafa aðgang að og leita réttra úrræða. Það er ljóst að það þarf að efla forvarnir í samfélaginu og stuðla að vitundarvakningu í samfélaginu hvað varðar fíkniefni og alvarleika þeirra. Við skulum þó hafa hugfast að það er ástæða fyrir því að fíkniefni eru ólögleg.

Virðulegi forseti. Neysla fíkniefna er alvarlegt vandamál og snertir ekki aðeins vímuefnaneytandann sjálfan heldur einnig nánustu aðstandendur hans og samfélagið allt. Hertar refsingar, aukin löggæsla og að lokum stærri fangelsi leysa þar engan vanda. Að fylla fangelsi landsins af fólki, sem í ofanálag er oft fársjúkt vegna kvilla sem upp koma í kjölfar fíkniefnaneyslu, í þeim tilgangi að refsa því, er ekki leið sem ég tel líklega til að ná tökum á vandanum. Það er hárrétt hjá hefjanda þessarar umræðu, hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni, að andspænis þessum flókna og erfiða málaflokki hafa viðbrögð einkennst um of af refsigleði sem rannsóknir sýna þó að skilar ekki tilætluðum árangri. Ef raunverulegur árangur á að nást í baráttunni gegn fíkniefnum þarf margháttaðar aðgerðir. Markmiðið hlýtur að vera að stemma stigu við því að nýir einstaklingar ánetjist efnunum, að bæta lífskjör og lífsskilyrði þeirra sem þegar eru háðir þeim og aðstoða fólk við að losna undan fíkninni. Þessu fólki á ekki að refsa. Það má vel hugsa sér, í ljósi þess mikla kostnaðar sem samfélagið hefur af rekstri fangelsa, að með því að hætta að refsa sjúku fólki megi losa umtalsverða fjármuni sem mun betur væri varið í að aðstoða og byggja fólk upp, í stað þess að rífa það niður með refsingum.

Virðulegur forseti. Árið 2010 var ég viðstaddur kistulagningu 16 ára stúlku, dóttur vinar míns, sem lét lífið eftir áralanga baráttu við fíkniefni. Það er eitt það sárasta sem ég hef upplifað að horfa á fjölskyldu kveðja barn sitt með þeim hætti, en því miður er þetta ekki einsdæmi og er ítrekað að koma fyrir. Við þurfum að setja raunverulegt fjármagn í þennan málaflokk. Við vorum hér á síðasta kjörtímabili að fjalla um viðbótarfjárveitingar til SÁÁ, þar sem ég hef líka starfað sem stjórnarmaður, upp á 10–20 milljónir, til að geta mætt vanda aldraðra alkóhólista. Okkur vantar fjármagn í langtímameðferðir fyrir unglinga, í langtímameðferðir fyrir langt leidda drykkjusjúklinga sem eru á götunni, okkur vantar heildstæða stefnu í vímuefnamálum. Ríkið innheimtir áfengisgjald á hverju ári og það er samfélagi okkar til skammar hve lágt hlutfall af þeim fjármunum fer í þennan málaflokk, hvort sem horft er til forvarna, meðferðarúrræða eða löggæslumála. Það er fráleitt að við skulum setja burðardýr, oft á tíðum mjög ungt fólk, í fangelsi í fleiri ár í stað þess að bjóða þeim upp á langtímameðferð og nota til dæmis þvagprufur og önnur úrræði til að fylgjast með bata þeirra. Við verðum að bæta þessi mál og gera þetta betur en við erum að gera.

Forseti. Ég er mjög þakklát fyrir það hve langt við erum komin. Ég er þakklát fyrir að við þorum að tala um þetta mál af heiðarleika og einurð. Það er svo sannarlega kominn tími til að við hverfum af braut refsistefnunnar og hættum að refsa veiku fólki. Við Píratar ætlum að leggja fram stefnu í fyrramálið um þessi málefni þar sem þau verða skoðuð heildrænt. Ég fagna því sérstaklega að á þessari þingsályktunartillögu eru þingmenn úr öllum flokkum. Mér finnst mjög mikilsvert að við ræðum um þetta hér á þinginu og finnum sameiginlegar lausnir sem eru viðunandi. Ég hef kynnt mér mjög vel aðstæður ungra fíkla en ég varð þeirrar gæfu aðnjótandi að fá að vinna í Götusmiðjunni. Ég sá einmitt að ein stelpan sem við vorum að hjálpa þar hefur náð mjög góðum árangri. Hún sagði í nýlegu viðtali í Fréttablaðinu: „Við verðum að fá betri úrræði fyrir unga fólkið. Ég hefði getað dáið.“ Það er mikið spunnið í þá stelpu sem og marga sem leiðast inn á þessar brautir. Þeir sem gleymast, og við tölum svo sjaldan um, eru fjölskyldur fíkla. Það fólk fær nánast enga aðstoð. Í því ferli sem við erum að fara í hér á þinginu, vonandi í góðri sátt, verðum við að finna heildstæða stefnu í málefnum þeirra sem eiga við vandamál sem falla undir fíkn að stríða. Og gleymum því ekki að það eru ekki bara hörð eiturlyf sem flokkast þarna undir, amfetamín eða eitthvað slíkt, áfengi telst líka til harðra eiturlyfja og við verðum að horfa á þetta heildrænt. Þess vegna er ég sérstaklega ánægð með þessa umræðu. Ég vona að við berum gæfu til að leggja fram góða lausn sem sátt verður um í samfélagi okkar.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir að hefja þessa mjög svo þörfu umræðu. Einnig vil ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir þá opnu nálgun sem hann sýnir þessu stóra og erfiða viðfangsefni. Umræðan um fíkniefni og það sem þeim tengist einkennist oft af upphrópunum og alhæfingum. Því er mikilvægt að umræða sem þessi fari fram á málefnalegan hátt. Því upplýstara sem fólk verður um málaflokkinn því heilbrigðari verður umræðan. Verkefni okkar er að draga úr notkun fíkniefna, koma í veg fyrir að fólk leiðist út í fíkniefnanotkun og hjálpa þeim sem eru orðnir háðir fíkniefnum að hætta notkun þeirra. Kannanir sýna að árangur hefur náðst í að draga úr áfengis- og tóbaksnotkun unglinga um leið og fíkniefnaneysla hefur stóraukist. Ég held að það sé óumflýjanlegt að viðurkenna að sú refsistefna sem við rekum hér á landi í fíkniefnum virkar ekki og hefur aldrei virkað. Því er nauðsynlegt að endurskoða þá stefnu og líta til fordæma annarra þjóða og sjá hvort við getum lært eitthvað af þeim. Ég er þeirrar skoðunar að refsingar geti í sumum tilfellum hindrað fólk í að losna aftur úr þeim óheillaheimi sem fylgir fíkniefnum. Það getur hjálpað mörgum að vera án fíkniefna að fá vinnu eða takast á við einhver ný verkefni og breyta til í lífi sínu. Það eru hins vegar minni líkur á að slíkt gerist ef viðkomandi er orðinn stimplaður glæpamaður fyrir lífstíð fyrir óheillaspor sem viðkomandi gerðist sekur um. Svo eru aðrir sem eru verr haldnir af fíkninni og þarf heilbrigðiskerfið að hafa svigrúm til að taka við slíkum einstaklingum. Það er ekki síður mikilvægt fyrir samfélagið í heild en einstaklinginn að draga úr þeim skaða sem fíkniefnaheimurinn veldur hverjum og einum. Fari svo að dregið verði úr refsingum verða áfram að gilda skýrar reglur og samfélagið mun áfram senda þau skilaboð að fikniefni séu ekki vel séð. Við verðum að þora að ræða nýjar leiðir, endurskoða í hvað kröftum lögreglu og fangelsismálayfirvalda sé best varið en gleyma aldrei mikilvægi forvarna. 
            

Virðulegur forseti. Það er ánægjulegt að heyra þessa opnu umræðu um fíkniefnamálin, en hún er kannski ekki opin að ástæðulausu. Stefna okkar í fíkniefnamálum skilar einfaldlega ekki árangri. Notkunin vex og fórnarlömbunum fjölgar með tilheyrandi dauðsföllum, heilbrigðistjóni og félagslegum vandamálum og stefnu sem skilar jafn slæmum árangri er nauðsynlegt að endurskoða. Ég vil leggja áherslu á að við þá endurskoðun leitumst við við að læra af reynslu annarra. Það búa margir yfir mikilli reynslu og árangri á því sviði meðal þeirra þjóða sem við erum vön að bera okkur saman við og af þeim eigum við að læra fremur en að ráðast í tilraunastarfsemi í þessum viðkvæma málaflokki. Ég vil að lokum taka undir með hv. þm. Róberti Marshall að við verðum líka að horfast í augu við að ekki er nóg að lýsa góðum vilja til að skila betri árangri í þeim málefnum. Til að ná betri árangri þurfum við líka að fjárfesta í fólki, í úrræðum og í starfi að þeim málefnum, vegna þess að án fjármuna eru orð okkar í þessum umræðum léttvæg.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst af öllu þakka málshefjanda fyrir að þetta mál sé komið á dagskrá. Það er víst að mikilvægt er að ræða fíkniefnaneyslu á Íslandi á breiðum grunni. Mér finnst þó gæta dálítils misskilnings í máli sumra hv. þingmanna vegna þess að enginn maður er dæmdur í fangelsi fyrir að bera á sér neysluskammt. Sektarúrræði er það sem gildir. Ég get til dæmis upplýst að 100 g skammtur af hassi sem einhver ber á sér og lítur út eins og söluskammtur dugar ekki heldur til fangelsisvistar. Ef við ætlum að ná árangri í fíkniefnamálum hljótum við að ráðast að rótinni, við hljótum að ráðast að framboðinu því að það er aukið framboð sem eyðileggur líf ungmenna hér. Aukið framboð stoppum við helst með því að efla löggæslu á landamærum, efla tollgæslu. Við getum svo farið út í vægari úrræði hvað varðar refsingar fyrir neyslu og vörslu. Mér dettur í hug til dæmis að þegar menn eru komnir á þann stað í neyslu að samkvæmt núgildandi lögum ætti að dæma þá til refsivistar, hvers vegna breytum við ekki lögum á þann hátt að þeir verði dæmdir til afvötnunar? Við leysum þessi mál ekki endilega með því að hlaupa til í fljótræði og breyta um kúrs. Við þurfum að koma í veg fyrir að fíkniefni séu flutt inn og seld. Við þurfum að stoppa dólgana á skólalóðunum sem 

Herra forseti. Neysla fíkniefna er stöðugt að verða stærra þjóðfélagsböl. Hún er alltaf að færast niður í yngri aldurshópa og viðvarandi kannabisneysla margra einstaklinga er mikið áhyggjuefni. Auðvitað er þetta mál mikið félagslegt vandamál og heilbrigðisvandamál og löndin í kringum okkur hafa beitt ólíkum leiðum til að takast á við fíkniefnavandann. Svíar hafa beitt mjög hamlandi stefnu, Hollendingar eru með mjög frjálslynda stefnu og Portúgalar hafa tekið upp svokallaða afglæpunarstefnu sem gerir ekki refsivert að neyta fíkniefna eða hafa þau í fórum sínum. Helstu rökin með refsistefnunni eru að senda þau skilaboð út í samfélagið, sérstaklega til ungs fólks, að neysla fíkniefna sé ekki liðin í samfélaginu og að sú fordæming hafi það í för með sér að færri byrja að neyta fíkniefna. Rökin gegn refsistefnu eru að hegningarlögum skuli ekki beita nema afbrot skaði eða ógni öðrum einstaklingum eða hagsmunum þeirra. Fíkniefnaneysla virðist að mörgu leyti lúta eigin lögmálum og erfitt er að meta hvað vænlegast er til árangurs í því alþjóðaböli. Ég tel að við eigum að taka umræðuna út frá öllum hliðum því að hún er nauðsynleg. Það er engin ein leið til að draga úr fíkniefnaneyslu og öllum þeim alvarlegu vandamálum sem fylgja henni, glæpatíðni og öðru því um líku. Það er enginn stóri sannleikur í þeim málum. Ég segi fyrir mína parta að ég vil stíga varlega til jarðar í auknu frjálsræði, en ég tel rétt að við tökum umræðuna óhikað því að hún er nauðsynleg. Við vitum öll að þetta er gífurlegt vandamál hjá okkur sem og hjá öðrum þjóðum.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda fyrir þarfa umræðu um stefnumótun í vímuefnamálum sem er annað en lögleiðing fíkniefna sem ég heyri að sumir þingmenn eru svolítið að tala um hér líka. Ég ætla að ræða um stefnumótun í vímuefnamálum. Ég hef varið stórum hluta ævi minnar á meðferðarheimili fyrir unglinga, reyndar sem hluti af þeirri fjölskyldu sem átti og rak það heimili. Ég hef því mikinn áhuga á málefnum barna og unglinga í þessu sambandi. Þegar við mótum okkur stefnu í vímuefnamálum þurfum við að mínu viti helst að huga að börnum og unglingum, setja það niður hvernig við náum að aðstoða þau og ekki síður foreldra þeirra til að leiða börn sín og unglinga til vega án vímuefna. Við erum væntanlega sammála um að vímuefni séu skaðleg og helsta markmiðið sé að fá sem flest fólk til að velja að sleppa þeim. Til þess þarf að hafa virkar forvarnir og þær kosta eitthvað en við vitum öll að þær skila okkur margfalt til baka. En annað mál er með þá sem komnir eru í vanda. Þar verður að mínu viti að koma til öðruvísi nálgun en við beitum í dag. Refsingar vegna neyslu duga skammt og rannsóknir í sálfræði hafa fyrir löngu leitt í ljós að jákvæð styrking eða hvatning virkar mun betur en neikvæð styrking, þ.e. refsing. Í því sambandi þurfum við líka að tala meira um hugtakið skaðaminnkun. Tíminn er að verða búinn en ég vona að þetta sé einungis byrjunin á lengri umræðu því að þörfin er svo sannarlega mikil.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka kærlega fyrir þessa umræðu. Hún er mjög þörf eins og fram hefur komið. Mig langar líka að hafa það á hreinu að þrátt fyrir þá umræðu sem til er í samfélaginu, um að lögleiða fíkniefni, og þá er yfirleitt talað um kannabisefni, þá er það ekki umræða sem við tökum hér og nú. Enda ekki tilefni til. Það sem við erum að gera núna sem samfélag er að við erum að refsa fólki sem á við miklu alvarlegri vandamál að stríða en kannabisefni, þar á meðal áfengi, amfetamín, kókaín að ógleymdu læknadópinu svokallaða. Við eigum ekki að afglæpavæða fíkniefni vegna þess að þau séu skaðleg heldur vegna þess að þau eru stórhættuleg. Við viljum væntanlega að fólk nýti sér þjónustu yfirvalda, nýti sér öryggisnetið. Þá þarf fólk bæði að þora það og vilja. Þá er mikilvægt að fólk upplifi það ekki svo, sem það því miður gerir í dag, að ríkið sé óvinurinn. Þó að fólk sé ekki dæmt í fangelsi þá munar um 40–50 þús. kr. sekt og þrjú ár á sakaskrá. Það munar um þetta fyrir fólk, sérstaklega ef það á bágt, á kannski erfitt með að tolla í vinnu o.s.frv. Þetta skiptir miklu máli fyrir fólk. Ég vildi leiðrétta það að ég er ekki að tala um lögleiðingu á neinu. Tölum bara um vandamálið eins og það er, það er heilbrigðisvandamál. En það gleður mig að fólk vill ræða þetta hér og telur umræðuna mikilvæga vegna þess að hún er það. Við höfum 40 ára reynslu af refsistefnu. Það er ekki eins og hún hafi fæðst í gær. Það er ekki eins og við séum að hlaupa til við fyrstu vísbendingu um að eitthvað gangi ekki eins og við ætluðum. Það er alveg óhætt að segja að stefnan virkar ekki og þá ber okkur skylda til að endurskoða hana. Ég þakka kærlega fyrir umræðuna og sérstaklega hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir víðsýni og opinn huga í þessum málum. Ég lýk ræðu minni á þeim orðum.

Virðulegi forseti. Ég vil við lok þessarar umræðu undirstrika það, sem hv. málshefjandi nefndi einnig í sínu máli, að hér er ekki verið að ræða neitt annað en um mögulegt refsileysi við neyslu fíkniefna og hvernig hjálpa eigi því fólki sem lendir í baráttu við fíkn. Ég er ekki að tala fyrir því að lögleiða fíkniefni, það er ekki hluti af þessari umræðu. Umræðan á ekki að snúast um það hér. Ég vil geta þess að í desember undirritaði ég stefnu í áfengis- og vímuefnavörnum sem átti sér töluverðan aðdraganda. Í þeirri stefnu er kveðið á um að ég muni setja af stað vinnu við aðgerðaáætlun sem eigi að taka til næstu tveggja til þriggja ára. Ég held að óhætt sé að fullyrða, í ljósi þeirrar umræðu sem hér hefur orðið, að sú vinna verði hafin. Ég mun hefja þá vinnu innan skamms. Sú aðgerðaáætlun sem ég hyggst þar setja af stað mun taka til forvarna, meðferðarúrræða, eftirfylgni í kjölfar slíkrar meðferðar, endurhæfingar en að auki þarf nauðsynlega að endurskoða lagaramma þessara mála, heilsugæsluna, félagsþjónustu, menntakerfi, löggæslu o.s.frv. Ég vil einnig undirstrika að þessu verki þarf að gefa góðan tíma. Sambærileg umræða er á Norðurlöndunum. Það ber að stíga varlega til jarðar í þessum efnum. Svíar tóku sér til dæmis tvö ár til að móta stefnu í þessum málum. Engu að síður vil ég í lok þessarar umræðu þakka fyrir hana og málshefjanda sérstaklega. Ég er sannfærður um að á þessum grunni munum við geta hnikað þessu eitthvað til með það sameiginlega markmið að bæta úr ástandi sem við flest viljum hafa öðruvísi en það endurspeglast í dag.

Virðulegi forseti. Það er ekki laust við það að einhver spenna hafi verið í loftinu undanfarna daga í tengslum við þá skýrslu sem boðað var í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar að unnin yrði um Evrópusambandið og það aðildarferli sem fyrri ríkisstjórn efndi til. Nú er hún komin og þar með liggur fyrir fræðilegt mat óháðs fagaðila, Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands. Fagna ég því að umræða geti nú farið fram um þessa skýrslu, ekki síst hér á Alþingi. Vona ég að skýrslan muni einnig skapa grundvöll fyrir opinni og hreinskiptinni umræðu í þjóðfélaginu um þetta stóra mál sem svo mjög hefur verið skipst á skoðunum um í þessum þingsal undanfarin ár. Það þarf í sjálfu sér ekki að koma á óvart að það sé spenna í loftinu. ESB-málið er mál sem klofið hefur flokka, klauf síðustu ríkisstjórn og hefur síðast en ekki síst rekið fleyg í þjóðmálaumræðu í þessu landi á sama tíma og önnur ærin viðfangsefni hafa setið á hakanum. Er afar miður að svo hafi farið. Það er fullljóst að það ferli sem hafið var sumarið 2009 var ekki til þess fallið að stuðla að sátt í samfélagi sem var í sárum. Kveikt var á villuljósi. Við það ljós eltust menn um lendur og strendur og hefur dýrmætum tíma velmeinandi fólks verið varið í þá vegferð alla. Ég vonast til þess í dag að umræðan muni meira og minna beinast að skýrslunni sem hér liggur fyrir og efnisatriðum hennar og því mati sem þar er að finna á einstökum þáttum. Við eigum að horfa fram á veginn í þessu máli, sem og reyndar öllum öðrum ef við mögulega getum. Ég treysti því að með þessa úttekt í farteskinu farnist okkur það. Aðild að Evrópusambandinu var á sínum tíma á stefnuskrá annars þáverandi stjórnarflokka og um meðferð þess var síðan samið í stjórnarsáttmála þeirra tveggja flokka sem settust í ríkisstjórn á vormánuðum 2009 og báru síðan málið uppi. Um þá vegferð og þær forsendur sem gefnar voru má glögglega lesa í bók fyrirrennara míns í starfi, en hugtakið „pólitísk hrossakaup“ kemur iðulega upp í því sambandi. Um það mátti lesa í jólabókaflóðinu. Það var pólitísk ákvörðun stjórnarflokkanna á sínum tíma og fyrir því verður að bera virðingu. Með sama hætti er ég viss um að þessir sömu flokkar bera virðingu fyrir því að núverandi stjórnarflokkar eru trúir yfirlýstri stefnu beggja flokka, sem og ríkisstjórnarinnar, um stöðu Íslands utan Evrópusambandsins. Ég vil taka fram að ég tel að faglega hafi verið staðið að ferlinu innan stjórnsýslunnar þótt við fyrirrennari minn höfum aldrei verið sammála um að leggja í þennan leiðangur. Nú höfum við skýrsluna fyrir framan okkur og enn stærri gagnabunka að fara í gegnum ef taldir eru viðaukar skýrslunnar sem birtir hafa verið á vef utanríkisráðuneytisins þar sem kafað er dýpra í einstaka þætti. Þess ber að geta að nú, rúmum fjórum árum eftir að í leiðangurinn var lagt, getum við í fyrsta sinn lesið heildstæða og óhlutdræga úttekt á Evrópusambandinu og því hvernig, og hvort, hagsmunir Íslands eru yfir höfuð samrýmanlegir ESB. Að mínu mati skýtur það skökku við að það sé fyrst nú, á þorranum á því herrans ári 2014, sem slík úttekt liggur fyrir. Þetta er gríðarlega umfangsmikið verk. Og þetta er vandasamt verk. Það er sérstök ástæða til að þakka Hagfræðistofnun fyrir vel unnin störf. Það eru nokkur meginatriði sem ég tel rétt að vekja athygli á í þessari skýrslu sem að mínu mati standa upp úr varðandi aðildarferlið og mat á því. Skýrslan leiðir vel í ljós þá galla sem eru á því ferli sem viðhaft er í aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Það er Evrópusambandið sem er við stjórnvölinn. Þannig er það. Sambandið stýrir ferlinu, m.a. með setningu skilyrða fyrir framvindu þess í formi opnunar- og lokunarviðmiða á einstaka samningskafla. Eftir áratugareynslu og ríkan árangur við stækkun er þetta sú leið sem ESB hefur valið til að beita umsóknarríki þrýstingi til að taka upp löggjöf sambandsins meðan viðræður standa enn yfir. Aðildarviðræður voru, eru og munu verða aðlögun á forsendum Evrópusambandsins. Þegar rýnt er í mál sést ferli sem er drifið áfram af embættismönnum sem hafa það meginverkefni að ganga úr skugga um að formlegum skilyrðum Evrópusambandsins hafi verið fylgt í einu og öllu í formi innleiðingar á regluverki ESB og uppsetningu stofnana samkvæmt því. Á hið lýðræðislega umboð hallar stórlega og hér er hvergi rúm fyrir pólitíska sýn. Hvar er hin fagra sýn um sameinaða Evrópu? Hefur henni verið sökkt í formlegheitum ferla og skýrslna sem á endanum verða svo þung í vöfum að allir hafa misst sjónar á því sem máli skiptir? Byrgir ferlið sjálft mönnum sýn? Fyrir Ísland og hagsmuni íslenskrar þjóðar er hér um lykilatriði að ræða. Þetta er ekki sama ferlið og þau ríki gengu í gegnum sem búa við sambærilega stöðu og við. Vísa ég þá til EFTA-ríkjanna og þeirra ríkja sem gengu inn í Evrópusambandið, t.d. í upphafi áttunda áratugar síðustu aldar. Aðildarferli ESB eins og það er nú miðast við ríki sem eru að nota aðildina til að umbreyta hagkerfi og lagakerfi sínu. Fyrir mörg þessara ríkja eru viðmiðin og uppfyllt skilyrði árangur í sjálfu sér - mikilvægar vörður á leið þessara ríkja á leið sinni til vestræns markaðssamfélags. Ferlið sem er viðhaft getur hins vegar trauðla tekið tillit til sérstakra aðstæðna í einstökum ríkjum, hvað þá ríkjum eins og Íslandi sem státar af mörgu af því besta sem fyrirfinnst í álfunni hvort sem litið er til hagstærða, samfélagsgerðar og stjórnkerfis. Að fenginni reynslu er ekki verið að ljóstra upp neinu óvæntu þegar sagt er að aðildarferli ESB, í þeirri mynd sem við þekkjum í dag, sé alls ekki hugsað fyrir ríki sem Ísland. Sveigjanleikinn er ekki til staðar. ESB er í raun ekki í stakk búið til að taka á móti velmegandi ríki eins og Íslandi og eiga samninga um aðild á jafnræðisgrundvelli. Þetta má ekki skilja svo að þarna búi illur vilji að baki, alls ekki. Þarna birtist eingöngu stækkunarstefna Evrópusambandsins sem afsprengi nýliðinnar sögu en á sama tíma hefur ESB misst ákveðinn sveigjanleika og í raun sterka tilfinningu fyrir því sem máli skiptir eins og það hafði áður. Þetta kom hvað gleggst fram í þeim samningaköflum sem skiptu Ísland hvað mestu máli og ég vík að á eftir. En það er annar stór galli á þessu ferli. Það er sú staðreynd að öll þessi skilyrðasetning fyrir framgangi viðræðna í formi viðmiða gefur einstökum aðildarríkjum enn ríkari tækifæri en fyrr til að láta sérhagsmuni sína ráða för. Þannig geta algerlega óskyld mál verið spyrt saman við bæði ferlið sjálft og framgang umsóknarríkja og þannig geta þeir sem fyrir liggja á fleti tekið varðstöðu um þrönga hagsmuni sína. Slíkt dregur auðvitað úr trúverðugleika ferlisins og trúverðugleika ESB almennt. Ísland fór nefnilega ekki varhluta af þessu tvíeðli stækkunarferlis Evrópusambandsins og er það rakið ágætlega í skýrslu Hagfræðistofnunar. Við þekkjum þetta varðandi Icesave þar sem engum dylst hugur um að allt frá upphafi hafi sú deila verið tengd aðildarviðræðum af þeim tveimur ESB-ríkjum sem áttu í hlut. Í raun tók Evrópusambandið í heild þátt með samþykkt ýmissa ályktana þar sem vísað var til deilunnar jafnvel á hálfgerðu dulmáli sem þó fór ekki á milli mála hvað þýddi. Króatar þekkja þetta á eigin skinni og nú til dæmis Serbía án þess að með því sé lagður dómur á hátterni Serba á neinn hátt. Ég held að það fari ekki fram hjá neinum að þau mistök sem Evrópusambandið gerði í málefnum Úkraínu eru af sama meiði, ESB sér ekki skóginn fyrir trjánum. Stækkunarstefnu sambandsins skortir metnaðarfulla pólitíska sýn. Virðulegi forseti. Í skýrslu Hagfræðistofnunar er dregin upp mynd af ESB sem framfylgir stækkunarstefnu sem er föst á klafa viðmiða og skilyrða og gefur núverandi aðildarríkjum tæki til eigin hagsmunagæslu. Stækkunarstefnan er í eðli sínu óbilgjörn. Hún er ekki framkvæmd á jafningjagrundvelli. Þessi stækkunarstefna hentar ekki Íslandi. Það var ábyrgðarhluti að hrinda í framkvæmd aðildarviðræðum þegar þannig háttar til. Að þessum forsendum gefnum er það að mínu mati fullkomlega óábyrgt að halda áfram þessum viðræðum. Málið er ekki flókið. Það kemur skýrt fram í skýrslu Hagfræðistofnunar að ekki var um hefðbundnar samningaviðræður að ræða. Gengið er út frá því að umsóknarríki sækist eftir aðild. Það sem um var rætt var aðild annars á forsendum hins. Þá kemur að sama skapi skýrt fram í skýrslunni að varanlegar undanþágur voru trauðla í boði. Bara þessi tvö atriði, engar varanlegar undanþágur og það að ekki var um hefðbundnar samningaviðræður að ræða, sýna að grundvöllurinn sem lagður var fram til að hefja þessa vegferð var varla til staðar. Vegferðin var vanbúin frá upphafi, pólitíska og samfélagslega samstöðu skorti. Hlaupið var til í hræðsluleiðangri að Evrópusambandinu sem bjargvætti þegar skipið hóf að sökkva í stað þess að kveikja sjálf á dælunum og hefja viðgerðir í samstilltu átaki þjóðar. Evrópusambandið var ekki og er ekki sá bjargvættur sem við þurftum. Í skýrslu Hagfræðistofnunar er bent á þá staðreynd að ESB og nokkur aðildarríki þess hafi einmitt notað ferlið til að koma í veg fyrir að viðræður gætu yfir höfuð hafist um okkar mikilvægasta hagsmunamál, sjávarútveginn. Ekki verður annað ráðið en að framkvæmdastjórn Evrópusambandsins og nokkur aðildarríki hafi tekið höndum saman um að nota aðildarferlið til að þvinga fram lausn á makríldeilunni sem væri þeim að skapi. Þurfa menn ekki annað en að lesa ágæta bók fyrirrennara míns til að sjá hve mikið pláss þessi tiltekna tvíhliða deila tók í öllu ferlinu. Að vissu marki kemur þetta einnig fram í samningskafla um landbúnað þar sem opnunarviðmið voru sett sem olli verulegum töfum á því að við gætum látið reyna á grundvallarhagsmuni okkar. Þar að auki gerir skýrslan vel grein fyrir því hve mjög svo takmarkað svigrúm það er sem ESB telur sig hafa til að víkja frá regluverki sínu þegar kemur að aðildarsamningum við ný ríki. Ég held að öllum sé ljóst að ef ná ætti aðildarsamningi fyrir Ísland sem ætti að eiga einhverja von um að verða samþykktur þyrfti Evrópusambandið bæði nánast að breyta sjávarútvegsstefnu sinni í öllum grundvallaratriðum sem og fallast á lausnir í landbúnaði sem gengju þvert á gildandi kerfi sambandsins. Slíkt er vitanlega ekki raunsætt og í raun ábyrgðarhluti að halda því að fólki sem einhverjum raunhæfum valmöguleika. Mér sýnist skýrslan staðfesta þetta svart á hvítu. Ef þessi atriði eru tekin saman vekur það afar áleitnar spurningar í mínum huga. Burt séð frá skoðun manns almennt á aðild Íslands að ESB má spyrja sig hvort sambandið hafi undanfarin 20 ár þróast með þeim hætti að það sé í raun orðið enn minna aðlaðandi fyrir ríki eins og Ísland en áður var. Mín skoðun er að minnsta kosti sú að ef nokkru sinni verður lagt af stað í þennan leiðangur á nýjan leik eigi að hefja vegferðina á því að ræða við Evrópusambandið um hvers konar ferli yrði viðhaft. Sú grundvallarspurning sem hefði þurft að svara var hvort samstaða væri um ferlið. Værum við tilbúin í grundvallarbreytingar í átt að löggjöf ESB á sjávarútveginum okkar og landbúnaði? Ég tel líklegt að annar þáverandi stjórnarflokkurinn hefði ekki verið sammála þeim breytingum og núverandi stjórnarflokkar eru það heldur ekki. Slíkar breytingar hefðu þýtt afturför fyrir íslenska matvælaframleiðslu sem er rómuð fyrir hágæðavöru, sjálfbærar veiðar og góða framleiðslu. Glögglega kom fram í viðræðunum hversu ósamrýmanlegar stærðir það eru, landbúnaður í strjálbýlinu á Íslandi og landbúnaður í Evrópu þar sem hver hektari er nýttur. Þegar kemur að muninum á sjávarútvegi á Íslandi og sameiginlegu sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins er réttara að tala um eðlismun en stigsmun. Kaflinn um sjávarútvegsmálin var skammt á veg kominn eins og við þekkjum og er ágætlega rakið í skýrslunni. Í þessu samhengi verðum við að halda okkur við staðreyndir og þekktar stærðir. Það eru stofnanir ESB sem ákveða leyfilegan heildarafla. Aðeins Evrópusambandið hefur vald til að vera í fyrirsvari og gera samninga við þriðju ríki um fiskveiðar. Reynslan af inngöngu annarra þjóða sýnir að erfiðlega hefur gengið að fá varanlegar undanþágur í þessum málaflokki. Tímabundnar undanþágur hafa verið fáar og verður eingöngu breytt á vettvangi ESB. Þetta er allt rakið afar vel í skýrslu Hagfræðistofnunar. Eftir stendur að ríki sem óska eftir aðild að ESB munu alltaf gangast undir hina sameiginlegu fiskveiðistefnu og allar breytingar á henni til framtíðar verða eingöngu ákveðnar á vettvangi Evrópusambandsins, hvergi annars staðar. Það hefur verið líkt og rauður þráður í gegnum rökstuðning fyrir aðildarumsókn og síðar aðild að það mundu gerast kraftaverk í íslenskum efnahagsmálum við það að ganga í ESB og síðar taka upp evru, svo ekki sé vitnað hér til þeirra sem sögðu að slík kraftaverk mundu fylgja umsókninni einni saman. Verðbólga átti að minnka, hagvöxtur aukast, fjárfestingar vaxa margfalt og verðtryggingin gufa upp. Hér birtast villuljósin sem mér varð tíðrætt um í upphafi máls míns. Skýrsla Hagfræðistofnunar verður ekki lesin á annan veg en að allt þetta sé meira eða minna sýnd veiði og fráleitt gefin. Það er að minnsta kosti alveg ljóst að Evrópusambandið er ekki eitt einsleitt efnahagssvæði sem er greypt í sama efnahagslega mótið, þvert á móti. ESB er margbrotið efnahagssvæði þar sem kraftar toga í mismunandi áttir á hverjum tíma. Meðan berjast þarf við þenslu í Þýskalandi þarf að koma efnahagsvélunum af stað í Grikklandi. Það kemur einnig í ljós að vextir eru ekki þeir sömu frá einu ríki til annars, hvort sem um ræðir fólk og fyrirtæki, innláns- eða útlánsvexti. Verðbólga er mismikil í aðildarríkjunum, jafnvel innan evrusvæðisins, þrátt fyrir sameiginlegan markað og mynt. Þau lönd sem glímdu við háa verðbólgu fyrir inngöngu í ESB gerðu það áfram í einhvern tíma eftir inngöngu. Einnig er himinn og haf milli atvinnustigs í einstökum ríkjum. Ekki man ég til þess að þessum staðreyndum hafi verið haldið á lofti af síðustu ríkisstjórn. Það er því ljóst að Evrópusambandið sem efnahagskerfi, einkum evrusvæðið, er að þroskast mjög hratt og á langan veg fyrir höndum þar til þeir gallar sem menn nú játa að séu á kerfinu verða leystir. Mikið vatn á eftir að renna til sjávar innan Evrópusambandsins hvað efnahagsmálin varðar og alls ekki ljóst hvert evrusvæðið kann að stefna í frekari samruna sínum. Út af þeirri forsendu er óábyrgt að ræða efnahagsmál í Evrópu og hugsanlega stöðu Íslands í því samhengi. Svo því sé haldið til haga vildi svo til að á því tímabili sem aðildarviðræður Íslands við ESB stóðu sem hæst áttu sér stað einhverjir mestu umbrotatímar í efnahagslífi Evrópu. Það var ekkert endilega vel fyrirséð frekar en önnur mannanna verk. Hins vegar var það ábyrgðarhluti að halda þessari vegferð áfram á meðan bersýnilegt var að hin ætluðu kraftaverk mundu láta á sér standa. Ég læt hér staðar numið um efnisatriði skýrslunnar. Það eru vissulega mörg önnur atriði sem væri hægt að drepa á en ég er viss um að mörg slík eiga eftir að koma upp í umræðunni í dag og á morgun og í samfélaginu á næstu dögum. Virðulegi forseti. Hvaða ályktanir má þá draga af skýrslunni og ferlinu að öðru leyti? Til viðbótar við það sem ég hef þegar nefnt varðandi aðildarferlið eins og ESB skipuleggur það og augljós áhrif þess á meginhagsmuni okkar hlýt ég að staldra við þann þátt sem að mínu mati var ávallt veikasti hlekkurinn í keðjunni. Sá hlekkur snýr að okkur sjálfum og ESB verður seint kennt um. Það var og er skortur á samstöðu um ferlið, hvort heldur er í stjórnmálum eða meðal almennings. Það er í raun reyfarakennt að hugsa til þess að efnt var til vegferðar um eitthvert umdeildasta mál þessarar þjóðar og hún sveipt málamiðlunum og óljósum fyrirheitum um eitthvað sem kynni að vera handan við hornið. Nærtækast væri að tala um pólitískt tómarúm í þessu samhengi. En því má ekki gleyma að þessi vegferð kostaði tíma og fjármuni á tímum þegar þrengdi að í íslensku þjóðarbúi. Það sem skorti á vorið og sumarið 2009 var að ríkisstjórnarflokkarnir þáverandi einbeittu sér að því að mynda samstöðu um hvort og þá hvernig skyldi tekist á við þetta mál hvort heldur var á Alþingi eða í þjóðfélaginu. Gleymum því ekki að þeir flokkar sem nú sitja í ríkisstjórn lögðu fram aðra leið í þessu máli en henni var hafnað af því að það lá svo mikið á að hlaupa í viðræður við ESB. Asinn var alger. Bjargvætturinn átti að vera Evrópusambandið, ekki við sjálf og okkar eigin geta. Ég nefni þetta sérstaklega vegna þess að sagan segir okkur að lykilatriðið í aðildarviðræðum við ESB sé sterk samstaða meðal þjóðar og meðal stjórnmálamanna og milli stjórnmálamanna og þjóðar. Á alla þessa þætti skorti. Virðulegi forseti. Ég hygg að við fögnum því öll að þessi skýrsla er nú komin fram. Ég er sannfærður um að að gefnum þeim forsendum sem blasa við okkur í skýrslu Hagfræðistofnunar sé óábyrgt að halda áfram viðræðum við Evrópusambandið um aðild. Þetta met ég með hliðsjón af þremur meginþáttum sem í skýrslunni eru dregnir fram og ég hef tæpt á. Í fyrsta lagi er á vegum ESB rekin óbilgjörn stækkunarstefna sem í besta falli er ósanngjörn fyrir ríki eins og Ísland en í versta falli úlfur í sauðargæru, eins og berlega hefur komið í ljós, bæði í Icesave og makríl. Í annan stað er himinn og haf á milli sýndar og veruleika þegar kemur að kjarnahagsmunum okkar Íslendinga í sjó og á landi. Einhver samningsniðurstaða milli ESB og Íslands í þessum málaflokkum er flöktandi villuljós. Er þessi sannfæring borin á þungum lagalegum rökum. Í þriðja lagi sýnir þróunin í efnahagsmálum Evrópu síðustu árin að allt of snemmt er að ætla að þeim stöðugleika hafi verið náð sem svo margir hér á landi hafa talið að væri eftir að slægjast. Við þurfum að taka í sameiningu á þeim atriðum sem snúa að okkur sjálfum en ekki úthýsa málinu til ESB til lausnar. Við erum að gera það nú þegar. Í níu mánuði hefur ríkisstjórn Sigmundar Davíðs unnið í og tekið á stærri vandamálunum sem liggja fyrir þjóðinni, skuldaleiðréttingu, fjármálum ríkissjóðs, eflingu heilbrigðisstofnana og löggæslu svo eitthvað sé nefnt. Virðulegi forseti. Ég tel mikilvægast nú að umræða fari fram um þessa skýrslu, þingmenn og aðrir gefi sér tíma til að fara í gegnum það efni sem hér er komið fram. Margt af því er alveg nýtt efni um mikilvæg mál eins og aðildarferlið sjálft, Lissabonsáttmálann og efnahagsmál og Evrópusambandið sjálft svo dæmi séu nefnd.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir framsöguna og þakka fyrir skýrsluna, en vil þó lýsa því yfir að það er sérstök lífsreynsla að vera svona mikið ósammála einum manni á jafn skömmum tíma. Ég gæti spurt um svo ótalmargt í afstöðu hæstv. utanríkisráðherra til Evrópusambandsins. Ég ætla að reyna að takmarka mig við nokkrar spurningar. Í fyrsta lagi finnst mér alveg full þörf á að fara yfir það grundvallaratriði að Evrópusambandið er ekki bara einhver klúbbur sem maður gengur í og þá verði allt gott. Evrópusambandið er samstarfsvettvangur fullvalda ríkja í Evrópu sem hafa kosið að reyna eftir besta megni að leysa vandamál sín saman. Vegna þess að hæstv. utanríkisráðherra var að fara yfir viss grundvallaratriði á sinn hátt í ræðunni finnst mér mikilvægt að hann íhugi þetta. Hvernig væri Evrópa útlítandi ef þessi samstarfsvettvangur eða að mörgu leyti þessi lýðræðislegi háþróaði samstarfsvettvangur væri ekki til staðar, ef við veltum því grundvallaratriði fyrir okkur? Greina mátti þann þráð í ræðu hæstv. utanríkisráðherra að hér væri flest allt býsna gott og tiltók hann þar meðal annars matvæli. Ég get alveg fallist á það að íslenskt lambakjöt er mjög gott. En ég vil minna hæstv. ráðherra á það að við búum við fjármagnshöft og við erum með þannig gjaldmiðil að við verðum að hafa höft, annars mundi gjaldmiðillinn hrynja og lífskjör á Íslandi hrynja. Ég vil vekja athygli ráðherrans á því að Evrópusambandið sem samstarfsvettvangur ríkja gæti gagnast okkur í þeirri klemmu til að leysa það mál, svo ég nefni einn kost. Mér finnst vera einn þráður í málflutningi hæstv. utanríkisráðherra og ríkisstjórnarinnar í málinu sem þurfi að ræða af talsverðri dýpt og ég býst við að við gerum það í dag. Því er haldið fram að ekkert sé um að semja. Þá vil ég spyrja hæstv. utanríkisráðherra: Eru allir aðildarsamningar eins? 

Forseti biður þingmenn að gæta að ræðutíma og einnig hæstv. utanríkisráðherra að nefna hæstv. forsætisráðherra fullu nafni ef hann vísar til hans í máli sínu.

Virðulegi forseti. Ég biðst afsökunar á yfirsjón minni að nefna hæstv. forsætisráðherra. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni, virðulegi forseti, að Evrópusambandið er ekki einhver klúbbur, Evrópusambandið er ekki einhver svona, hvernig á að orða það pent, einhver íþróttaklúbbur eða eitthvað slíkt. Við erum nefnilega í ágætu samstarfi við Evrópusambandið í gegnum EES-samninginn svo eitthvað sé nefnt. Hvernig væri Evrópusambandið í dag ef ekki væri svona góð samvinna þar? Það er erfitt að spá um það. Væntanlega væri meiri ófriður þar, sammála því. Það er spurning hvort hrun hefði orðið á Grikklandi og Spáni. Ég er ekki viss um að þar hefði orðið hrun ef Evrópusambandið liti ekki út eins og það lítur út í dag. Það er vont að hugsa til þess að Evrópusambandinu tókst ekki að koma í veg fyrir þau átök sem eiga sér stað núna í Úkraínu, sem er mjög sorglegt að séu í gangi. Menn segja jafnvel að Evrópusambandið hafi gert mistök þar með því að beita Úkraínu of miklum þrýstingi og kröfum. Höft, eru ekki fjármagnshöft á Kýpur? Er Kýpur ekki í Evrópusambandinu? Ekkert um að semja. Það kemur berlega í ljós í skýrslunni og staðfestir það sem margir hafa haldið fram og sagt að það er í sjálfu sér ekkert um að semja þegar kemur að lykilhagsmunum Íslands. Hægt er að fá tímabundnar undanþágur. Hægt er að fá aðlögunartíma til að taka upp ákveðnar reglur. Við sáum það ágætlega einmitt í samningi Króatíu sem hér var nefndur, að þar eru fyrst veitt sjö ár til að aðlaga landbúnaðinn í Króatíu að Evrópusambandinu, með mögulega framlengingu um þrjú ár. Það er einhver undanþága til þriggja ára varðandi ákveðna stærð af skipum og einnig varðandi umhverfismál. Allt þetta fellur hins vegar út á endanum. Ég held ég fari með rétt mál, ég ætla að hafa smá fyrirvara á því, að í kaflanum sem Stefán Már Stefánsson lagaprófessor skrifar komi fram að árið 2022 verði engar undanþágur lengur í gildi innan Evrópusambandsins, þá séu þær allar búnar, runnar út. En um hvað á að semja? Halda menn það virkilega að við, ein þjóða, fáum að stjórna okkar sjávarútvegi? 
            

Virðulegi forseti. Hæstv. utanríkisráðherra svaraði út af fyrir sig ekki spurningunni hvort hægt væri að bera einfaldlega upp samning Króata á Íslandi, þýða hann og bera hann undir þjóðaratkvæði. Auðvitað er það ekki hægt. Samningur Króata við Evrópusambandið er uppfullur af ýmsum ákvæðum sem varðar Króatíu sérstaklega og þar eru sérákvæði, varanlegar sérlausnir, til dæmis varðandi dýraheilbrigðismál vegna landfræðilegra aðstæðna. Er hæstv. utanríkisráðherra að gera lítið úr því að Danir hafa náð varanlegum undanþágum frá frjálsum fjármagnsflutningum, svo dæmi sé tekið, við kaup á fasteignum. Malta hefur líka náð því. Finnar hafa náð varanlegum undanþágum vegna landbúnaðarmála, Svíar og fleiri. Varanlegum sérlausnum, við köllum það sérlausnir svo hugtakið sé rétt notað, vegna harðbýlla svæða svo dæmi sé tekið. Danir njóta undanþágu, þeir eru í ERM II en eru ekki með evruna. Það er urmull af dæmum um að þjóðir njóta ýmissar sérstöðu sinnar í samskiptum sínum við Evrópusambandið og samið er á grundvelli þess.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður gleymir því eða alla vega finnst mér mikils misskilnings gæta ef hv. þingmaður er að lýsa því að erlendir aðilar megi ekki eiga sumarhús í Danmörku, og að sjávarútvegur á Íslandi verði á okkar eigin forsendum. Það er mikill misskilningur. Annað sem er líka mikilvægt að komi fram er að Evrópusambandið eitt getur breytt og tekið úr sambandi þær tímabundnu undanþágur eða aðlaganir eða hvað við köllum það sem er í boði. Finnar þurfa að spyrja Evrópusambandið hversu mikill ríkisstuðningurinn má vera. Evrópusambandið getur tekið þann ríkisstuðning af, getur ákveðið að hann eigi ekki við. Menn hafa talað um Norðmenn, það kannski kemur upp hér aftur á eftir. Menn skulu bara lesa skýrsluna þar sem farið er yfir hvaða tímabundna undanþágu Norðmenn fengu fram. Hver getur breytt þeim undanþágum?

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að biðja hæstv. utanríkisráðherra um að afturkalla þá yfirlýsingu sem hann gaf í fjölmiðlum í gær um að ekki yrði horft til annarrar skýrslu sem von er á frá annarri háskólastofnun, nefnilega þeirri sem aðilar vinnumarkaðarins hafa beðið um frá Alþjóðamálastofnun. Ég treysti því að ráðherra í ríkisstjórn Íslands telji framlag verkalýðshreyfingarinnar og Samtaka atvinnulífsins mikilvægt í þessum málum og að skýrsla frá einni stofnun við Háskóla Íslands sé jafn mikils virði og jafn merkileg og skýrsla frá annarri stofnun við sama háskóla. Hitt má taka undir með hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni að það er erfitt að elta ólar við alla vitleysuna sem kom fram í máli hæstv. utanríkisráðherra og orðhengilsháttinn. Víst eru ekki undanþágur í boði, en það eru sérlausnir í boði. Er sérlausnin um heimskautalandbúnað ekki varanleg? Nei, kannski er hún ekki strangt til tekið varanleg en hún gildir a.m.k. á meðan það er kalt í Finnlandi. Telur hæstv. utanríkisráðherra að von sé á því að það breytist í fyrirsjáanlegri framtíð eða hvað? Auðvitað eru varanlegar sérlausnir í boði og auðvitað getum við fengið að ráða yfir fiskimiðum okkar eftir ýmsum reglum sem eru í gildi í Evrópusambandinu og engar undanþágur þarf frá. Skýrslan dregur ákaflega vel fram hversu mikilvægt það er fyrir okkur, sem höfum þurft að setja lög um að útlendingar megi ekki fara með peningana sína úr landi af því að við höfum ekki efni á því, að fá svör við því í Brussel hvaða kostir séu í boði. Við getum fengið þau svör. 

Herra forseti. Hv. þingmaður ætti nú að vita, búinn að vera að bauka við þetta í fjögur ár, að það er ekki í boði neitt svar í sjávarútvegsmálum. Ég geri ekki ráð fyrir að Evrópusambandið geti hlýjað Finnum en ég held hins vegar að Evrópusambandið geti numið úr gildi þessa tímabundnu undanþágu.

Virðulegi forseti. Hæstv. utanríkisráðherra vill ekki fá svar frá Evrópusambandinu vegna þess að hann er andvígur aðild. Hann veit að Evrópusambandið mun bjóða Íslandi sérlausn í sjávarútvegsmálum. Fáir aðilar í heiminum hafa jafn víðtæka reynslu af alþjóðlegum samningaviðræðum og Evrópusambandið. Evrópusambandinu hefur lengi verið það fullkunnugt að Íslendingar munu aldrei gerast aðilar að sambandinu nema hafa yfirráð yfir fiskimiðum sínum. Evrópusambandið hefði aldrei hafið þá vegferð sem aðildarviðræður við Ísland eru nema vegna þess að þar hefðu menn fulla trú á því að þeir gætu lokið þeirri vegferð, að þeir gætu boðið Íslandi sérlausn í grundvallarhagsmunamálum Íslands sem Alþingi, ríkisstjórn og að lokum þjóðin sjálf mundi samþykkja. Þetta veit utanríkisráðherra og 

Virðulegi forseti. Mér þykir augljóst af málatilbúnaði hv. þingmanns að hann hefur ekki kynnt sér skýrsluna. Kannski er tíminn of naumur, ég veit það ekki. Ég hvet þingmanninn til að kynna sér skýrsluna. Þar fær hann mörg svör við því sem hann er að spyrja um. 
             Mig langar hins vegar að kalla eftir því að hv. þingmaður upplýsi um það hvernig í ósköpunum hann veit hvað Evrópusambandið ætli að bjóða okkur. Það kemur fram í ræðu hv. þingmanns. Hann segir: Ég veit að ESB mun bjóða sérlausn. Ég hef ekki séð þá sérlausn. Hún er ekki til í utanríkisráðuneytinu. Hún hefur hvergi verið lögð fram. Ég veit ekki hvaðan hv. þingmaður hefur þetta. Það hefur reyndar alltaf verið þannig með hv. þingmann og hans ágæta flokk að það hefur ekki skipt neinu máli hvað er í boði hjá Evrópusambandinu. Þangað skal gengið inn. Þess vegna held ég að það sé ágætt að hv. þingmaður kynni sér skýrsluna vandlega. Þá sér hann að rök hans og sú ræða sem hann hélt hér er alveg út úr kú.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir framsögu hans í málinu. Ég veit að það getur verið erfitt að skipta um hlutverk og fara úr stjórnarandstöðu yfir í ríkisstjórn, ég þekki líka af eigin í raun hvernig það er að fara úr ríkisstjórn í stjórnarandstöðu. Mér fannst hæstv. utanríkisráðherra aðeins detta inn í gamla hlutverkið sitt, vera ansi fókuseraður á fortíðina. Gott og vel. Ég hefði viljað heyra meira um framtíðarsýn í framsögu hans. Það stakk mig samt illa þegar hæstv. utanríkisráðherra orðaði það svo, og þess vegna bað ég nú um þetta andsvar, að síðasta ríkisstjórn hefði hlaupið til Evrópusambandsins eftir björgun í stað þess að hefja verkið sjálf. Ég verð hreinlega að fá að inna hæstv. ráðherra eftir því hvort hann sé í alvöru að gefa í skyn að hér hafi ekkert verið unnið, að hér hafi ekkert verið gert, að hér hafi ekki verið tekið á ríkisfjármálunum, að hér hafi ekki verið tekið á atvinnuleysi, að hér hafi ekki verið unnið að því að reisa þjóðina við eftir hrun og að hér hafi bara verið hlaupið til Evrópusambandsins, því að það mátti lesa út úr orðum hæstv. ráðherra hér áðan. Ég treysti því að hann komi hér upp og leiðrétti þann skilning hjá mér. Hitt sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra, og ég mun koma að því í ræðu minni hér á eftir, er að ég hefði gjarnan viljað sjá ítarlegri pólitíska greiningu í þessari skýrslu. Í aðfaraorðum kemur fram að skýrslan hafi verið unnið að beiðni utanríkisráðuneytis og þar hafi verið tiltekin í viðaukum við þann samning þau efnisatriði sem sérstaklega var óskað umfjöllunar um. Ég spyr hvort sú beiðni sé aðgengileg og hvort ekki hafi verið ætlunin að biðja um aukna pólitíska greiningu á stöðunni í Evrópusambandinu í skýrslunni.

Virðulegi forseti. Ég vona að hv. þingmaður hafi ekki skilið mig þannig að hér hafi ekkert gerst, en það er hins vegar rétt hjá mér og hefur komið fram að Evrópusambandið átti að vera lausn allra stóru vandamálanna; gjaldmiðlalausn, leysa höftin, leysa atvinnuleysið, sem þó er miklu meira í Evrópusambandinu en hjá okkur. En það er rétt, menn gerðu það sem þeir reyndu til þess að koma efnahagslífinu af stað og koma fyrirtækjunum áfram. En ég held að það hefði mátt vera gert af miklu meiri krafti ef menn hefðu ekki einblínt um of á að aðild að Evrópusambandinu og myntbandalaginu og öðru slíku ætti að leysa allt. Við munum það líka að það var meira að segja gefið í skyn að það eitt að senda inn umsóknina mundi hafa jákvæð áhrif á stöðu efnahagsmála á Íslandi. Það varð ekki raunin. Ég ætla að biðja hv. þingmann um að fyrirgefa mér ef hún skilur orð mín þannig að hér hafi ekkert verið gert. Það er ekki rétt hjá mér ef ég hef sagt það. En Evrópusambandið er ekki sú lausn sem í það minnsta annar af stjórnarflokkunum talaði um og talar enn um að sé bjargvættur alls fyrir Ísland, að það að ganga í Evrópusambandið lækki fyrir okkur allan kostnað, að það að ganga í Evrópusambandið geri það að verkum að Íslendingar geti horft fram á veginn varðandi náttúruauðlindir, sjávarútveg og slíkt. Það er ekki til staðar. Það kemur ágætlega fram í þessari skýrslu að það er sýnd veiði en ekki gefin.

Virðulegi forseti. Ég man nú ekki eftir að hafa talað þannig að Evrópusambandið væri lausn allra mála og ég held að það hafi ekki birst þannig til að mynda í áætlun um afnám gjaldeyrishafta sem við lögðum fram, af því að hæstv. ráðherra nefnir hana sérstaklega. Við bíðum enn eftir nýrri áætlun núverandi hæstv. ríkisstjórnar um afnám gjaldeyrishafta sem átti að birtast hér í september, þannig að ég verð bara að gera athugasemd við það, mér finnst þetta vera tilraun hjá hæstv. ráðherra til að draga úr því mikla verki sem hér var unnið á síðasta kjörtímabili. En gott og vel. Hvað varðar verkbeiðnina þá óska ég eftir svörum hæstv. ráðherra um hana.

Virðulegi forseti. Mig minnir endilega, ég skal nú bara athuga það og ef það er rangt munað hjá mér kippum við því í lag, að samningur sá sem var gerður við Hagfræðistofnun hafi verið birtur á heimasíðu ráðuneytisins. En hann er að sjálfsögðu ekkert leyndarmál. Þar kemur fram verkbeiðni, um hvað var beðið.

Virðulegi forseti. Ræða hæstv. utanríkisráðherra olli mér nokkrum vonbrigðum. Hún var þannig að hún er ekki líkleg til þess að leggja einhvern grunn undir sammæli í þinginu um leiðina áfram í þessum málaflokki. Það var þó mögulegt fyrir ráðherrann að reyna að feta þá leið. Afstaða hans og ríkisstjórnarinnar einkennist enn sem fyrr af því viðhorfi sem forsætisráðherra lýsti svo ágætlega í dæmalausri ræðu sinni á viðskiptaþingi í liðinni viku þegar hann flutti dæmisöguna af manninum með tjakkinn. Hann verður fyrir því á ferð um afskekkta sveit að það springur á bílnum, hann er ekki með tjakk í bílnum og hann á engin ráð til að skipta um dekk. Hann gengur langa leið að næsta bæ til að fá lánaðan tjakk og hann ímyndar sér að enginn sé heima á bænum og hann muni ekki fá neinn tjakk. Svo hugsar hann: Ja, jafnvel þó einhver sé heima getur vel verið að húsráðandi vilji ekki lána mér tjakkinn. Svona miklar hann vandamálin fyrir sér þar til loksins hann stendur á tröppunum, knýr dyra, húsráðandi kemur til dyra og maðurinn segir: „Þú getur bara átt þinn andskotans tjakk sjálfur.“ Ég biðst afsökunar á orðfærinu, virðulegi forseti. Þetta er afstaða ríkisstjórnarinnar í hnotskurn. Hún er stöðugt að finna sér leiðir til þess að forðast að fá svör við þeim efnislegu spurningum sem þjóðin þarf á að halda að fá svör við í þessu stóra máli. Hún er að finna leiðir til þess að ímynda sér að svörin verði svo svakaleg að ekki sé réttlætanlegt að spyrja spurninganna. Ræða hæstv. ráðherra var einn samfelldur áfellisdómur yfir Evrópusambandinu og umsóknarferlinu. En það merkilega er að efni hennar á sér litla sem enga stoð í skýrslunni sem við ræðum hér. Skýrslan er miklu betri en ræða hæstv. ráðherra gefur tilefni til að ætla. Í skýrslunni er viðurkennt að dæmi eru um að ríki hafi fengið sérlausnir viðurkenndar í aðildarsamningum. Með öðrum orðum, goðsögnin mikla um að það sé ekki um neitt að semja er hrakin með afgerandi hætti í skýrslunni. Hæstv. ráðherra til upplýsinga er sjálfsagt að benda á að fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins, Jón Sigurðsson, skrifaði ágætan pistil á vefriti Pressunnar í gærkvöldi þar sem hann rakti tugi dæma um varanlegar sérlausnir einstakra ríkja í samningum við Evrópusambandið. Ég held að forustu Framsóknarflokksins væri það hollt í þessu máli sem öðrum að hlusta aðeins meira á þann ágæta fyrrverandi formann Framsóknarflokksins. Það segir berum orðum í skýrslunni að það hafi verið óheppilegt að gert hafi verð hlé á aðildarviðræðum áður en mörkuð var samningsafstaða Íslands í sjávarútvegsmálum og þar af leiðandi áður en hægt væri að fá viðbrögð Evrópusambandsins við afstöðu Íslands.

Hverjir gerðu það hlé?

Það merkilega er að með þessu er skýrt sagt að um eitthvað hafi verið að semja vegna þess að auðvitað hefði samningsafstaða sem Ísland hafði útbúið áhrif á hvað kæmi frá mótaðilanum. Það er því ekkert ljóst um hina meintu óbilgirni Evrópusambandsins sem hæstv. utanríkisráðherra var svo tíðrætt um áðan í ræðu sinni. Það er ekkert ljóst um það að Evrópusambandið hafi aldrei verið tilbúið til samninga við okkur um sjávarútvegsmál. Fyrir vikið, vegna þess að gert var hlé á aðildarferlinu of snemma, er ómögulegt að meta til fulls líkur á að fullnægjandi samningar hefðu náðst. Þetta má ráða beint af skýrslunni algjörlega skýrt og greinilega. Það liggur því beinast við að losa samningaviðræðurnar úr því frosti sem þær eru í nú og fá svör við þeim spurningum sem þjóðin þarf á að halda að fá svarað til þess að vita nákvæmlega hvað er í boði. Það er auðvitað ljóst að á annan kantinn höfum við hæstv. utanríkisráðherra og ríkisstjórnina sem hefur tileinkað sér hugarfar mannsins með tjakkinn sem sér bara hindranir og er sannfærður um að hann fái enga úrlausn sinna mála í samningum, fulltrúa vonleysis og vanmáttar og vanmetakenndar, en ekki fulltrúa sjálfstæðrar kraftmikillar þjóðar sem er tilbúin að færa fram rök fyrir íslenskum þjóðarhagsmunum, sækja fram fyrir íslenska hagsmuni og fá fullnægjandi niðurstöðu fyrir íslenska hagsmuni, eða ekki, og leggja þá niðurstöðu í dóm þjóðarinnar. Virðulegi forseti. Það er margt gott í þessari skýrslu, en það eru margir þættir til viðbótar sem ég bind vonir við að verði umfjöllunarefni í annarri skýrslu sem er í vinnslu í háskólanum á vegum Alþjóðamálastofnunar. Það eru fleiri hlutir sem þarf að kanna. Við þurfum frekari umfjöllun um efnahags- og peningamál og frjálsa fjármagnsflutninga og betri greiningu á þeirri stöðu sem við erum nú í í höftum og með hvaða hætti spurningin um aðild tengist afnámi hafta og hvernig við sjáum leiðina fram á við, hver ávinningurinn af sameiginlegum gjaldmiðli yrði fyrir íslenskt efnahagslíf. Við þurfum betri greiningu á sjávarútvegsþættinum og möguleikum á sérákvæðum um fjárfestingar í sjávarútvegi, hversu mikilvæg þau eru og hvernig væri hægt að útfæra þau. Við vitum að af hálfu Evrópusambandsins, meðal einstakra ríkja þar, var áhugi á að setja skilyrði um að gengið yrði frá samningum í makríldeilunni áður en sjávarútvegskaflinn yrði opnaður í samningaviðræðum milli Íslands og Evrópusambandsins. Nú hillir undir að svo verði ekki vegna þess að það mál er til lykta leitt, afgreitt á milli Evrópusambandsins og Íslands þótt Noregur þráist enn þá við eðlilegum samningum. Við þurfum betri umfjöllun um landbúnað og dreifbýlisþróun ásamt matvælaöryggi og plöntu- og dýraheilbrigði. Það er of lítið um mikilvægi aðildar að Evrópusambandinu fyrir fjölgun starfa í landbúnaði og markaðssókn fyrir íslenskan landbúnað í þessari skýrslu. Og við þurfum betri greiningu á stöðu og framtíð EES-samningsins í samhengi við aðildarferlið en er að finna í þeirri skýrslu sem hér um ræðir. Við búum nefnilega ekki við kyrrstöðu. Við búum í heimi sem hreyfist og þroskast og við erum ekki í þeirri stöðu að geta valið um aðild að Evrópusambandinu eða vera fullkomlega óháð því. Við erum í dag háð því um margt. Við tökum upp gerðir þaðan án áhrifa. Sú staða fer sífellt versnandi. Virðulegi forseti. Lengi vel lagði Sjálfstæðisflokkurinn áherslu á hagsmunamat sem grundvöll ákvarðana í Evrópumálum. Ég var ekki alltaf sammála hagsmunamati Sjálfstæðisflokksins og hvernig sjálfstæðismenn mátu hagsmunina en ég ber virðingu fyrir því sjónarmiði. Það er hið eina sanna sjónarmið sem við þurfum að hafa að leiðarljósi í umræðu um Evrópumál. Ræða utanríkisráðherra nú og framganga ríkisstjórnarinnar í þessu máli ber ekki vitni um að hagsmunamat ráði gerðum ríkisstjórnarinnar. Forsætisráðherra stærir sig af því að mæta á fund hjá atvinnulífinu og segja ekki það sem viðskiptalífið vill heyra. Hæstv. utanríkisráðherra hæðir og atyrðir hagsmunasamtök atvinnulífsins í gær, sameiginlega úttekt aðila vinnumarkaðarins á aðildarferlinu, og segir fyrir fram að hann muni ekki taka mark á þeirri niðurstöðu sem Alþjóðamálastofnun mun komast að vegna þess hverjir verkbeiðendurnir eru. Ræða hæstv. utanríkisráðherra áðan var ekki ræða sem byggði á hagsmunamati Íslands heldur var hún ræða andstæðings Evrópusamvinnu og var samfelldur áfellisdómur yfir evrópskri efnahagssamvinnu og þar af leiðandi ræða til rökstuðnings fyrir úrsögn okkar úr hinu Evrópska efnahagssvæði. Það merkilega er að Sjálfstæðisflokkurinn skuli láta teyma sig eins og hund í bandi þegar forustumenn ríkisstjórnarinnar ganga fram með þessum hætti. Hæstv. fjármálaráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, hefur alltaf talað fyrir hagsmunamati. Hann hefur komist að ólíkri niðurstöðu á ólíkum tímum í því. Árið 2009 taldi hann eðlilegt að sækja um aðild að Evrópusambandinu út af þessu hagsmunamati. Hann telur það ekki eðlilegt nú en hann hefur alltaf nálgast þetta mál, ekki á forsendu orðhengilsháttar eins og hæstv. utanríkisráðherra gerði áðan og ekki á forsendum óbilgirni eða óvildar í garð evrópskrar efnahagssamvinnu og Evrópusambandsins heldur á forsendum hagsmunamats. Það blasir því við sú spurning að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvað hann hefði sagt við atvinnulífið ef hann hefði átt þess kost að halda ræðu á viðskiptaþingi í síðustu viku. Hefði hann sagt atvinnulífinu það sem atvinnulífið vildi heyra? Hefði hann talað fyrir fjölbreyttu atvinnulífi í landinu? Eða hefði hann skipað sér í sveit hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra í varðstöðu um fámennar forréttindaklíkur í landinu, um fámennar ofurtollagreinar, á kostnað almenns atvinnulífs í landinu? Hvar hefði hæstv. fjármálaráðherra fundið sér stað í þessari umræðu? Við þurfum að heyra það hér frá hæstv. fjármálaráðherra á eftir og við þurfum að heyra það frá fulltrúum Sjálfstæðisflokksins í umræðunni hvort Sjálfstæðisflokkurinn sé algerlega genginn í björg hjá Framsóknarflokknum eða hvort hann hafi enn þá tilburði í því efni að leggja sjálfstætt hagsmunamat á hagsmuni Íslands og fylgja hagsmunum atvinnulífsins eftir. Virðulegi forseti. Hagsmunamatið þarf að fara fram. Við byggjum ekki upp á Íslandi til framtíðar öflugar útflutnings- og þekkingargreinar nema með traustum alþjóðasamskiptum, stöðugum gjaldmiðli og lágum vöxtum. Við verðum að losna úr höftum. Þetta eru lykilkröfur sem við stöndum frammi fyrir. Við höfum dregist aftur úr öðrum nágrannaþjóðum í lífskjörum á undanförnum árum og við verðum að snúa þeirri þróun við. Hæstv. utanríkisráðherra sagði áðan að Evrópusambandið skorti metnaðarfulla stækkunarsýn. Ég vil segja á móti að hæstv. ríkisstjórn og hæstv. ráðherra skortir metnaðarfulla stækkunarsýn fyrir Íslands hönd. Þessa ríkisstjórn skortir sýn um það hvernig Ísland ætlar að vinna hagsmunum sínum fylgi, hvernig Ísland ætlar að hreyfa við þeirri stöðu sem uppi er. Öll ræða hæstv. utanríkisráðherra var varnarræða manns sem óttast umheiminn, sem er ekki tilbúinn að reyna að hafa áhrif á hann, sem er ekki tilbúinn að reyna að breyta staðreyndum heldur reynir að rýna í einhverja kristalskúlu til að finna röksemdir fyrir kyrrstöðu og aðgerðaleysi. Ísland þarf þvert á móti nú á að halda sóknarstefnu. Við þurfum að skilgreina markmið okkar. Við þurfum að skilgreina þarfir íslenskrar þjóðar og sækja fram fyrir þær þarfir. Það er metnaðarfull stefna fyrir Ísland. Því miður er alveg ljóst að þess er ekki að vænta að þessi ríkisstjórn bjóði upp á slíka stefnu. Hæstv. utanríkisráðherra klifaði aftur og aftur á að ekkert væri í boði og engra lausna að vænta. Samt vitum við að ráðamenn Evrópusambandsins hafa ítrekað sagt að þeir telji sig geta mætt íslenskum þjóðarhagsmunum. Þeir vita nákvæmlega hvaða áherslur við höfum lagt í sjávarútvegsmálum, í gjaldmiðilsmálum, í landbúnaðarmálum og þeir horfa í augun á okkur á fundum og segja: „Ég veit að ég hef tækið.“ Þetta gerði stækkunarstjórinn í haust á fundi sem ég átti með honum. Hæstv. utanríkisráðherra getur hlegið yfir því að menn upplifi návígi með þeim hætti  Virðulegi forseti. Ég legg til að skýrslunni verði vísað til utanríkismálanefndar til meðferðar og henni verði falið að fjalla um hana og henni verði líka falið að fjalla um þá skýrslu sem aðilar vinnumarkaðarins eru nú með í vinnslu og að hún vinni nú á næstu vikum og mánuðum alvöruúttekt á stöðu Íslands í samfélagi þjóðanna, leggi til grundvallar þessar tvær háskólaskýrslur og við eigum hér áfram í vor frekari umræður um þetta mál.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Í fyrsta lagi vil ég taka fram að ég er hlynntur Evrópusambandinu. Ég held að það hafi náð tilgangi sínum, sem er sá að tryggja frið í Evrópu. Það var og er megintilgangur Evrópusambandsins. Ég er mjög hlynntur því. Þeim hefur tekist það. Það sem gerðist hér á Íslandi var dálítið merkilegt. Einn flokkur, Samfylkingin, vildi ganga í Evrópusambandið. Aðrir flokkar vildu það ekki. Vinstri grænir vildu ekki ganga í Evrópusambandið. Ég hef ekki heyrt einn einasta þingmann Vinstri grænna lýsa því yfir að hann hafi viljað að Ísland gengi í Evrópusambandið og ræður hv. þingmanna og ráðherra Vinstri grænna á sínum tíma eru sérstaklega til eftirlestrar og til þess að skoða. Þær eru mjög merkilegar. Það var sem sagt minni hluti fyrir því að ganga í Evrópusambandið hér á þinginu. Það var líka minni hluti hjá þjóðinni þegar spurt var: Viltu að Ísland verði aðili að Evrópusambandinu, hluti af Evrópusambandinu? Það var aldrei spurt þannig. Nei, menn spurðu: Það er hægt að semja um ýmislegt, eigum við ekki að kíkja í pokann? Eigum við ekki að sjá hvað gerist? Við ætlum ekkert að ganga þarna inn. Nei, nei, nei. Þetta sögðu Vinstri grænir. Því miður. Á síðu 32 í þessari skýrslu segir: „Gengið er út frá því að umsóknarríki sækist eftir aðild.“ Menn eru sem sagt ekki að sækja um nema þeir ætli að ganga inn. Ég vil spyrja hv. þingmann: Var vilji fyrir því á Alþingi á þessum tíma að Ísland gengi í Evrópusambandið? Svo gerist það líka 2009, á sama ári og við sóttum um, að Lissabonsáttmálinn 

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins rifja upp sagnfræði þessa máls. Í alþingiskosningunum 2009 fengu meiri hluta á Alþingi Íslendinga flokkar sem höfðu á stefnuskrá sinni að sækja um aðild að Evrópusambandinu: Framsóknarflokkurinn, Samfylkingin og Borgarahreyfingin. Atvik höguðu því síðan þannig  Það var svo niðurstaða Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að styðja aðildarumsókn. Mér finnst enginn bragur á því hvernig menn hér leyfa sér að tala aftur og aftur niður þá efnislegu afstöðu sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð komst að á þessum tíma. Hún var byggð á landsfundarsamþykkt flokksins frá því í mars 2009 þar sem skýrt var tekið fram að flokkurinn væri tilbúinn að láta útkljá þetta mál í þjóðaratkvæðagreiðslu að undangenginni aðildarumsókn. Mér finnst það málefnaleg afstaða. Síðan reyna menn að halda því fram að það sé einhver krafa að menn séu búnir að ákveða að ganga í Evrópusambandið áður en þjóðin sæki um aðild. Það hefur aldrei verið þannig. Fjöldamörg dæmi eru um að ágreiningur sé um það í ríkisstjórnum hvort menn vilji aðild að Evrópusambandinu, þeir láta engu að síður á samninga reyna. Meiri hluti þjóðarinnar segir í könnunum í dag að hann vilji fá að sjá samning og greiða um hann atkvæði. Yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar vill fá efndir á kosningaloforði Sjálfstæðisflokksins frá því fyrir kosningar um að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram um framhald málsins. Ég hef ítrekað sagt við menn á vettvangi Evrópusambandsins að ég sé ekki búinn að ákveða að ég vilji aðild að Evrópusambandinu. Ef vondur aðildarsamningur liggur fyrir, auðvitað vil ég hann ekki. Þannig hugsa allir hugsandi menn í öllum löndum í Evrópu.

Herra forseti. Ef ég man rétt unnu Vinstri grænir kosningasigur einmitt út af því að þeir ætluðu ekki að ganga í Evrópusambandið.  Hér stendur greinilega: Gengið er út frá því að umsóknarríki sækist eftir aðild. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hvað þýðir það eiginlega? Þýðir þetta að menn ætli kannski að fara inn, eða hvað þýðir þetta eiginlega? Í mínum huga þýðir þetta að menn ætli að ganga inn og ætli að gera samning um sérlausnir, tímabundin úrræði og slíkt. Svo gerist það að Lissabonsáttmálinn er samþykktur. Við það breyttust allar forsendur fyrir ný ríki til að koma inn. 

Virðulegi forseti. Fyrst aftur varðandi það sem menn láta sér detta í huga að segja hér af býsna mikilli ósvífni í garð Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs: Afstaða þess flokks, án þess að ég sé sérstakur talsmaður hans, í stjórnarmyndunarviðræðunum vorið 2009 byggðist á skýru umboði frá landsfundi flokksins. Það er ómerkilegt að halda öðru fram og það er hluti af leiðindaspuna sem núverandi stjórnarflokkar hafa haldið uppi undanfarin ár að halda öðru fram. Varðandi afganginn af spurningu hv. þingmanns er bara ekkert hægt að þrasa lengur um þennan tjakk. Það verður að spyrja þá sem geta svarað spurningunum: Hvaða úrlausn er hægt að fá? Það er ekkert athugavert við aðildarumsókn Íslands. Evrópusambandið vissi nákvæmlega hvernig hún var tilkomin, gerði engar athugasemdir við tilurð hennar hér á Alþingi, hefur engar athugasemdir gert við ríkisstjórn um tilurð hennar á einum eða neinum tímapunkti. Og það er ekkert athugavert við að ríkisstjórn sæki um og áskilji sér rétt 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhugaverða ræðu. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvernig sá hann fyrir sér, af því hann taldi sig vita að Evrópusambandið mundi bjóða okkur góðan díl varðandi sjávarútvegsmálin, að það mundi verða, undir hvaða formerkjum? Nú kemur fram í skýrslunni að það hefur aldrei gerst að veittar hafi verið varanlegar undanþágur til aðildarríkis á sviði sjávarútvegsmála eða landbúnaðar. Það hefur væntanlega ekki verið varanleg undanþága sem hv. þingmaður sá fyrir sér. Síðan koma tímabundnar undanþágur fram í skýrslunni. Þær eru líka til. Var það það sem hv. þingmaður sá fyrir sér að mundi gerast vegna þess að tímabundnar undanþágur hafa verið veittar? Hér er tekið dæmi um Finnland, Svíþjóð, Austurríki og Noreg, að þau hafi fengið tímabundnar undanþágur sem áttu að gilda í um það bil fimm ár þar sem alvarlegir erfiðleikar steðjuðu að þessum ríkjum á þeim tíma. Þetta voru tímabundnar undanþágur. Var það það sem hv. þingmaður var tilbúinn að gera með sjávarútvegsmál hér á Íslandi, að veita fimm ára aðlögun? Evrópusambandið skilgreindi undanþágurnar sem aðlögun að hinu evrópska kerfi. Það kemur fram í skýrslunni. Þessar tímabundnu undanþágur hafa verið veittar til að auðvelda þjóðunum að fullu aðlögun að hinni sameiginlegu stefnu. Þá er það þriðja spurningin. Gerði hv. þingmaður sér von um að ESB mundi breyta regluverki sínu fyrir Ísland? Er það það sem hv. þingmaður reiknaði með að mundi gerast? Ef það er svo erum við að tala um gríðarlega stóra breytingu og viðsnúning í rauninni af hálfu Evrópusambandsins þegar við lítum á hversu mikilvægur málaflokkur er á ferðinni. Það er dæmi um að ESB hafi hliðrað að litlu leyti til á þennan hátt varðandi Möltu, sem oft er vísað til, en það er gríðarlega mikill munur á þeim hagsmunum 

Virðulegi forseti. Enn höldum við áfram umræðunni um tjakkinn. Svör við þessu fást auðvitað aldrei til fulls fyrr en spurningunni er beint að þeim sem getur svarað henni, sem er Evrópusambandið sjálft. Ég er tilbúinn að standa að góðum aðildarsamningi og ég er tilbúinn að vera andvígur vondum aðildarsamningi ef það er það eina sem við fáum. Það að ekki hafi verið áður samið um varanlegar sérlausnir á sviði sjávarútvegs eða landbúnaðar segir ekkert um það hvort við gætum fengið slíkar lausnir vegna þess að í fæstum tilvikum hafa aðildarríki staðið frammi fyrir því að þetta hafi verið stór hluti af efnahagskerfi viðkomandi ríkja. Ný aðildarríki hafa hins vegar fengið varanlegar sérlausnir, jafnvel á fjárfestingarreglunum sem eru grunnur að Evrópusambandinu, það allra helgasta. Þar af leiðandi tel ég fullkomlega raunsætt að ganga út frá því að við gætum lagt fram með góðum rökum tillögur um varanlega sérlausn innan ramma núgildandi regluverks sem mundi tryggja hagsmuni Íslands um ókomna tíð. Það er það sem stendur í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar og það er það sem Evrópusambandið veit fullvel að við höfum lagt upp með. Það eru þær sérþarfir Íslands í sjávarútvegsmálum sem stækkunarstjórinn veit nákvæmlega um og það er til þeirra sérþarfa í sjávarútvegsmálum sem hann vísaði til þegar hann sagði opinberlega og við mig: Ég er sannfærður um að við höfum úrræði til að mæta sérþörfum Íslands í sjávarútvegsmálum, í landbúnaðarmálum, í gjaldmiðilsmálum og í öðrum málum sem máli skipta.

Hæstv. forseti. Ég verð að lýsa mig algjörlega ósammála túlkun hv. þingmanns á Evrópusambandinu. Eins og kemur fram í skýrslunni setur sambandið ávallt fram þá meginkröfu í aðildarviðræðum að viðkomandi ríki gangi að öllu regluverki þess óbreyttu. Það er einfaldlega þannig. Þetta er staðreynd. Ástæðan er einfaldlega sú að hugsunin er öll á þann veg að aðildarríkin eigi öll að sitja við sama borð, leikreglurnar eigi að vera þær sömu fyrir þau öll. Við erum með dæmi. Norðmenn fóru fram með kröfur í sjávarútvegsmálum á sínum tíma. Þeir fóru fram með svipaðar kröfur og ég geri ráð fyrir að við höfum gert eða ætluðum okkur að gera. Þeir byggðu kröfur sínar á því að sjávarútvegur væri mikilvæg útflutningsvara og hefði afgerandi þýðingu fyrir búsetu og atvinnustarfsemi á strandsvæðum Noregs. Þetta fékk ekki hljómgrunn hjá Evrópusambandinu. Niðurstaðan varð sú að Norðmenn fengu í engum greinum varanlegar undanþágur frá sameiginlegri fiskveiðistefnu sambandsins. Þetta kemur fram í skýrslunni á bls. 63, þannig að við erum með dæmi á borðinu. Hvað annað var í boði? 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður tekur hér dæmi af aðildarsamningi Noregs og dregur af honum víðtækar ályktanir fyrir Ísland. Fyrirgefið, er hægt að spyrja hv. þingmann: Er Ísland olíuríki eins og Noregur? Er Ísland iðnríki með sama hætti og Noregur? Ó, nei. Þýðing sjávarútvegs í efnahagslífi Íslands er margföld á við þýðingu sjávarútvegs í efnahagslífi Noregs. Það er einfaldlega þannig, hv. þingmaður, að menn komast ekkert fram hjá staðreyndum þessa máls. Við lögðum upp með í meirihlutaáliti utanríkismálanefndar sérlausn innan ramma sjávarútvegsstefnunnar sem væri varanleg. Það veit Evrópusambandið. Á þeim grundvelli segir stækkunarstjórinn: Ég er sannfærður um að ég hafi lausnir fyrir ykkur. Hann segir það ekki bara í prívatsamtölum, það er sagt í opinberum yfirlýsingum. Það er ekki hægt að halda áfram þessu þrasi um tjakkinn, hv. þingmaður. Það er ekki samboðið stjórnarmeirihlutanum að reyna að halda því fram að það sem viðsemjandinn hefur sagt skýrum orðum sé bara ómark vegna þess að þessir tveir flokkar, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu og tek undir það með honum að ég held að þessi skýrsla sé í marga staði mjög góð. Í henni er farið mjög vel yfir ýmis álitamál sem snúa að Evrópusambandsumsókninni. - Virðulegi forseti, gæti ég fengið þögn í salinn?

Ekki samtal.

Af því hv. þingmaður var að fjalla hér um sjávarútvegsmál er dálítið sérstakt að hlusta á það að hv. þingmaður talar nú um að hægt sé að fá varanlegar sérlausnir, sem eitt sinn voru kallaðar varanlegar undanþágur, að skýrslan sanni að hv. þingmaður hafi rétt fyrir sér hvað það snertir. Mig langar að drepa niður í þessa skýrslu, með leyfi virðulegs forseta, þegar kemur að sjávarútvegsmálum vegna þess að skýrslan er ein stór staðfesting á því að ekki er mögulegt að fá það sem hv. þingmaður kallar varanlegar sérlausnir. Í skýrslunni segir meðal annars: „Stofnanir Evrópusambandsins hafa vald til þess að setja afleidda löggjöf í fiskimálum sambandsins í mjög víðtækum mæli.“ Annars staðar segir: „Þá fer Evrópusambandið eitt með óskiptar valdheimildir yfir varðveislu auðlinda í sameiginlegu fiskveiðistefnu sambandsins.“ Það segir líka: „Meginreglan er að fiskveiðiskip sambandsins skulu hafa jafnan aðgang að hafsvæðum og auðlindum í sambandinu.“ Það ætti þá við um íslenska lögsögu. Það segir líka: „… nýjum aðildarríkjum hefur ekki tekist að fá varanlegar undanþágur frá hinni sameiginlegu stefnu Evrópusambandsins í fiskimálum þrátt fyrir tilraunir í þá átt.“ Og einnig: „Þá er ljóst að samningsumboð við lönd utan Evrópusambandsins, t.d. vegna veiða úr deili- og flökkustofnum, verður á hendi Evrópusambandsins en ekki einstakra ríkja.“ Svo segir einnig: „Þá er ljóst að ekki væri hægt að fá undanþágu frá ákvæðinu um að heildarafli í helstu veiðum skuli ákvarðaður formlega á vettvangi Evrópusambandsins, þrátt fyrir að lögsaga Íslands yrði skilgreind sem sérstakt fiskveiðistjórnunarsvæði.“ Þetta eru nokkuð skýrar línur. Mig langar að spyrja hv. þingmann og formann Samfylkingarinnar af hverju svona hagsmunamat og svona skýrsla 

Virðulegi forseti. Eins og ég rakti í máli mínu áðan eru mýmörg dæmi um varanlegar undanþágur  Ég rakti áðan að ekki væri dæmi um að menn hefðu fengið varanlegar sérlausnir í sjávarútvegsmálum  Hv. þingmaður getur lesið litla búta upp úr þessari skýrslu samhengislaust eins og hann kýs, ef hann heldur að það sanni eitthvað. En lykilatriðið er þetta: Meiri hluti utanríkismálanefndar lagði fram álit hér 2009 sem fólst í því að finna ætti sérlausnir innan ramma hinnar almennu sjávarútvegsstefnu fyrir Ísland sem væru varanlegar. Evrópusambandið veit það og forvígismenn Evrópusambandsins hafa sagt að á þeim grundvelli séu þeir tilbúnir 

Virðulegi forseti. Það sem ég las upp hér var efnislega úr skýrslunni þar sem fjallað er um sjávarútvegsmál.  En við skulum rifja aðeins upp og mig langar að spyrja hv. þingmann um eitt. Þegar farið var af stað í þessa vegferð hélt hann og flokkur hans því fram að við það eitt að sækja um aðild að Evrópusambandinu mundi trúverðugleiki okkar aukast. Hann hélt því fram að hægt væri að fá varanlegar undanþágur sem hrakið er núna í þessari skýrslu. Hann hélt því fram að hægt væri að ráðast í stóru málin strax, sjávarútvegs- og landbúnaðarmál. Hann hélt því fram að það væri hægt að klára samning á 18 mánuðum. Hvað er að koma í ljós? Hann hélt því fram að við værum í  Mig langar að spyrja hv. þingmann: 

Virðulegi forseti. Saga þingmanna Framsóknarflokksins hér á undanförnum missirum í umræðum um þetta mál er ekki saga flutnings á staðreyndum, svo það sé sagt, heldur afflutnings. Til dæmis er hártogunin á milli orðalagsins „sérlausn“ og „undanþágu“ mjög gott dæmi um það á hvaða plan umræðan hefur farið. Það er ósköp einfaldlega þannig að sú tímaáætlun, svo því sé svarað, sem gengið var út frá og við ræddum hér 2009 var byggð á samtölum þáverandi stækkunarstjóra Evrópusambandsins, Olla Rehn. Hann var fyrstur að gefa undir fótinn með að hægt væri að afgreiða málið á þessum skamma tíma. Það stóðst síðan ekki vegna þess að ríkin töldu ekki eðlilegt að víkja frá hinum nýju reglum um sömu meðferð fyrir alla og þar af leiðandi tók ferlið lengri tíma.  
            

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þessa skýrslu. Mér er ljúft, kannski ekki ljúft en alla vega skylt, að fjalla aðeins um aðdraganda aðildarumsóknarinnar í ljósi þess sem sagt var áðan um hreyfingu mína, Vinstri hreyfinguna - grænt framboð, og afstöðu hennar í því máli. Ég hef raunar margoft reynt að skýra þá afstöðu, bæði í þessum stól og annars staðar. Ég veit að það er mörgum hv. þingmönnum stjórnarflokkanna mjög erfitt að skilja afstöðuna sem hefur falist í því að þrátt fyrir að við sem hreyfing séum andvíg aðild Íslands að Evrópusambandinu teljum við málið af þeirri stærðargráðu í íslenskum samtíma og stjórnmálum, enda hefur það verið deiluefni hér mjög lengi og í raun og veru allt frá því að Norðurlöndin fóru að ganga í sambandið, að eðlilegt sé að þjóðin taki afstöðu til þess með einhverjum hætti. Mér finnst þetta ekki flókin afstaða. Hún snýst um að sum mál eru það stór að mikilvægt er að taka þau út úr hefðbundnum farvegi flokkapólitíkur. Ég veit að það þykir mörgum mjög skrýtið. Ég hef átt orðastað við hv. þingmenn, sérstaklega Sjálfstæðisflokksins, um þetta mál, hv. þm. Pétur H. Blöndal kinkar kolli. Svona liggur þetta, svona er þetta. Það tel ég ekki vera tvískinnung, ég tel þetta mjög skýra afstöðu gagnvart málinu og líka gagnvart lýðræðinu. Ef við ætlum að fara að ræða um þjóðaratkvæðagreiðslu hlýt ég auðvitað að inna hv. þingmenn stjórnarflokkanna eftir loforðum þeirra, ekki síst loforðum hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins, um þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál á kjörtímabilinu. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra er í salnum og ég man eftir því að hann staðfesti að stefnt yrði að þjóðaratkvæðagreiðslu á fyrri hluta kjörtímabilsins, jafnvel samhliða sveitarstjórnarkosningum. Mér finnst því eðlilegt að inna hv. þingmenn stjórnarflokkana eftir loforðum þeirra. Þótt hæstv. forsætisráðherra hafi verið nokkuð loðnari í þeim svörum, eins og hann er stundum, finnst mér mikilvægt að við fáum á hreint hvort búið sé að blása þá þjóðaratkvæðagreiðslu af. Ég reikna með því að því verði svarað í ræðu á eftir eða andsvari hvort búið sé að blása hana af svo að við vitum nákvæmlega hvert eigi að stefna. Það er mikilvægt fyrir almenning að vita. Að halda því fram að afstaða VG sé flókin - mér finnst hún ekki sérstaklega flókin en ég get útskýrt hana eins oft hér og menn vilja. Það er margt kunnuglegt í þessari skýrslu. Það er skemmtilegt að hér er rætt um skýrsluna eins og fyrstu skýrslu sinnar tegundar. Við hv. þm. Össur Skarphéðinsson og hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson sátum saman í merkri nefnd undir forustu Björns Bjarnasonar á sínum tíma sem gerði ágæta úttekt á Evrópusambandinu og ég verð að segja að þegar ég renndi yfir þessa skýrslu var þar margt kunnuglegt úr fyrri umræðu. Þó hefur ýmislegt breyst, eins og til að mynda tilkoma Lissabonsáttmálans sem hefur verið nefndur hér. Það er margt ágætt í skýrslunni. Ég hefði þó viljað sjá miklu dýpri umfjöllun af því að búið er að boða skýrsluna hér sem grundvallarplagg í umræðunni um Evrópusambandið. Ég hlýt að staldra við margt. Ég lít svo á að þessi umræða sé um skýrsluna og ég ætla að ræða hana og ekki að vera á kafi í fortíðinni eins og sumir aðrir. Mér finnst til dæmis merkilegt hvernig samanburði er háttað í skýrslunni. Hér er yfirleitt verið að bera saman Evrópusambandið, og þá er ég að vitna til kaflans um efnahagsmálin, Bandaríkin og Japan tekin sérstaklega sem dæmi. Það er mjög áhugavert að lesa út úr skýrslunni ákveðna afstöðu sem þar birtist, eins og til að mynda þegar rætt er um vinnumarkað í Evrópuríkjum sem þykir ósveigjanlegur samkvæmt skýrsluhöfundum og nefnt er að það sé náttúrlega út af sterkri stöðu stéttarfélaga. Það er mjög auðvelt að greina ákveðna pólitíska sýn sem birtist í skýrslunni, t.d. þegar nánast er rætt um hinn ósveigjanlega vinnumarkað sem galla því að staða stéttarfélaga sé sterk. Ég hef því verið að lesa skýrsluna nákvæmlega með því hugarfari að rýna aðeins hvað býr þar að baki og hvaða afstöðu má kynna. Ég verð líka að segja að ég hefði viljað sjá dýpri umfjöllun af því að verið er að ræða um efnahagsmál og gjaldmiðilsmál. Á bls. 92 segir, með leyfi forseta: „Fram hafa komið getgátur um að vandinn á evrusvæðinu muni leiða til þess að það brotni upp á þann veg að sum lönd neyðist til að taka upp eigin gjaldmiðla meðan önnur haldi áfram með evruna sem sameiginlegan gjaldmiðil. Kostnaður við slíka uppstokkun yrði trúlega mikill og óvíst hvaða áhrif slíkar hræringar hefðu á efnahagslíf viðkomandi landa.“ Að sjálfsögðu hefði ég viljað sjá miklu dýpri umfjöllun. Er þetta raunverulega að fara að gerast? Ég hefði líka viljað sjá heimildaskrá í skýrslunni. Hér eru vissulega tilvitnanir en það er ekki heimildaskrá í lokin þannig að maður geti áttað sig á því hvort verið sé að vitna í nýjustu rit um málin. Ég efa ekki að svo sé en ég hefði viljað hafa heimildaskrá þannig að við þingmenn hefðum getað kynnt okkur ítarlega það sem liggur á bak við skýrsluna. Þetta er aðferðafræðileg gagnrýni en það sem ég sakna sérstaklega, og ég kom að áðan, er að ég fann ekki það sem hæstv. utanríkisráðherra nefndi um samninginn við Hagfræðistofnun á heimasíðunni. Það getur vel verið að það sé þar, ég fann það ekki í fréttunum en ég reikna með að mér verði vísað á það. Ég sakna þess að sjá ekki ítarlegri greiningu á hinni pólitísku umræðu sem hefur átt sér stað í Evrópusambandinu, ekki síst eftir þá kreppu sem hefur gengið yfir sambandið og tengist einmitt gjaldmiðlinum sem þarna er nefndur. Ég tel að það sé kannski eitt af því mikilvægasta sem við þurfum að ræða um Evrópusambandið, hvernig Evrópusambandið hefur brugðist við kreppunni, hvaða hugmyndafræði Evrópusambandið beitir í kreppunni og hvort það sé ekki í rauninni sama hugmyndafræðin og að einhverju leyti skapar kreppuna. Þar sem rætt er um gjaldmiðilinn eru vangaveltur skýrsluhöfunda um hvort hugsanlega verði aukin miðstýring í ríkisfjármálum, sem eru mjög gildar vangaveltur og ég hefði viljað fá nánari umfjöllun um, og hvort hugsanlega verði farið í einhverjar handaflsaðgerðir til þess að breyta efnahagslegri stöðu milli ólíkra svæða, því að það er talsvert misræmi milli svæða. Þarna tel ég að hefði mátt kafa dýpra. Það sem hefur verið bent á þegar við skoðum þá gagnrýni sem Evrópusambandið hefur orðið fyrir og viðbrögð þess frá vinstri hliðinni er að uppbygging evrópska seðlabankans og evrusamstarfsins á sínum tíma ber auðvitað merki fæðingartíma síns, snemma á tíunda áratugnum, þ.e. þetta er uppbygging sem er undir áhrifum þess að vöxturinn eigi ekki endilega að byggjast á eftirspurninni heldur á kerfislægum breytingum framboðsmegin. Þetta er kerfi sem byggist á samkeppnissjónarmiðum um gæði og vinnuafl og er byggt upp á sama tíma og algengasta veggjakrotið í City í Lundúnum var „Rules rule“, þ.e. að við setjum bara eitthvert regluverk og látum svo markaðinn um að leysa vandamálin. Síðan er hin algenga söguskoðun að ríkisstjórnir vissra landa, Írlands, Portúgals, Spánar hafi brotið reglurnar og þess vegna hafi allt farið fjandans til. Við skulum ekki gleyma því að málið er ekki svo einfalt. Þetta byggir auðvitað á ákveðinni hugmyndafræði, hugmyndafræði nýfrjálshyggjunnar sem hefur haft mjög mikil áhrif á uppbyggingu evrusamstarfsins. Þá kinkar hv. þm. Pétur H. Blöndal glaður kolli. Það er kannski stóra gagnrýnisatriðið þegar við horfum núna á viðbrögð Evrópusambandsins við þeirri kreppu sem síðan ríður yfir. Hver eru viðbrögðin? Jú, þau fara í mjög harða niðurskurðarpólitík, svo harða að jafnvel eru gerðar athugasemdir við ríkisstjórnir einstakra landa sem vilja fara félagslegri leiðir og fara blandaðri leiðir, eins og síðasta ríkisstjórn gerði hér á Íslandi. Ég hef raunar gagnrýnt hv. þingmenn stjórnarflokkanna í fjárlaganefnd fyrir að aðhyllast um of hugmyndafræði Evrópusambandsins þegar kemur að niðurskurðarstefnunni. Við sjáum skýrt afleiðingar þeirrar niðurskurðarstefnu ef við skoðum til að mynda þær skýrslur sem hafa verið gerðar um aukin vandamál í Evrópu. Við sjáum að ójöfnuður í Evrópu, bara á síðustu fimm árum, hefur aukist, hann hefur vaxið. Það er ekki aðeins að fleiri séu að verða fátækari heldur fara fleiri upp í hátekjuþrepið, millistéttin er að dragast saman og fleiri úr þeim hópi að verða fátækari. Það er því umhugsunarefni hvert er að stefna í þeim málum í Evrópu. Af hverju er ekki fjallað um það í skýrslu um Evrópusambandið ef við ætlum að fá einhverja almennilega úttekt á stöðu mála þar? Af hverju er ekki fjallað í meira mæli um stöðu til að mynda ungs fólks í Evrópu? Vissulega er sagt: Jú það er mikið atvinnuleysi meðal ungs fólks. Förum yfir það hvernig þetta er. Við horfum upp á að ungt fólk flytur aftur inn á foreldra sína þótt það sé komið með börn og annað slíkt. Það er ástand. Við erum með 26 milljónir atvinnulausra, 11 milljónir sem hafa verið án atvinnu lengur en eitt ár og hugsanlega aukna fólksflutninga frá austri til vesturs. Þannig er það alla vega samkvæmt nýjustu skýrslum sem ég hef verið að kynna mér. Ég er ekki að vitna í þessa skýrslu í því. Það sem mér finnst vanta í þetta er hin félagslega og pólitíska vídd. Þetta hefur að sjálfsögðu verið uppi á borðum í Evrópusambandinu. Sjálfur Jürgen Habermas, einn helsti talsmaður Evrópusamrunans, hefur gefið út bók sem snýst um viðbrögðin við þessu og hvernig eigi að fara í það. Hans svar við því er að Evrópusambandið hafi vanrækt vissa hluti. Svo eru aðrir úr miklu róttækari örmum gagnrýninnar, ég nefni gríska hagfræðinginn Costas Lapavitsas sem kemur frá Grikklandi þar sem hefur verið mjög dýnamísk umræða um Evrópusambandið. Hann segir að vandinn sé innbyggður í kerfið, að hann sé innbyggður í kerfi nýfrjálshyggjunnar. Er það ekki þetta sem við ættum að vera að ræða hérna þegar við ræðum hvort við viljum verða hluti af Evrópusambandinu eða ekki? Er ekki hluti af því að ræða hvaða aðferðum hefur verið beitt, hvaða tæki Evrópusambandið notar og hvaða afleiðingar það hefur félagslega? Eins og ég segi hefði ég viljað sjá miklu dýpri greiningu á því og meiri og dýpri umfjöllun í ljósi þess að skýrslan á að vera umræðugrundvöllur. Ég held, svo að ég segi það bara hér, að við getum staðið hér, ég þekki alveg þessa umræðu, og rætt um undanþágur og vitnað í greinar. Þetta er allt mjög kunnugleg umræða. Ég held raunar að það sé svo að þótt samningar aðildarríkjanna séu ekki allir eins hafi verið tilhneiging í átt að aukinni samræmingu. En það sem ég taldi að þessi umræða ætti að snúast um var stóra myndin. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur beðið um andsvar og ég veit að hann hefur iðulega staðið hér og sagt: Hvar verður Evrópusambandið eftir 50 ár og eftir 100 ár? Erfitt hefur verið að svara þeim spurningum hv. þingmanns en ég vonaði að þessi skýrsla mundi færa okkur aðeins nær svörunum í þeirri umræðu. Mér finnst þessi efnahagslegi samanburður, svo langt sem hann nær, bæði bera vitni um mjög ákveðna sýn, eins og ég fór yfir áðan, og skilja eftir mjög stóra þætti. Við getum ekki einungis horft á einhvern efnahagslegan samanburð. Þá missum við algjörlega sjónar á hinum þáttunum sem skipta máli, þeim samfélagslega, þeim umhverfislega. Ég kalla eftir því hér í þessu máli. Mér finnst að við þurfum að ræða málið út frá miklu víðara sjónarhorni og fá mun ítarlegri, pólitískari greiningu þar sem eru skoðuð öll sjónarmið því að við höfum stundum fest okkur hér, þegar við ræðum um Evrópusambandið, þá ræðum við eingöngu hvernig samningur fyrir Ísland varðandi sjávarútvegsmál og landbúnaðarmál mun líta út. Þetta snýst ekki bara um það. Evrópusambandið er mjög merkilegt pólitískt fyrirbæri. Það hefur kosti og galla og er mjög margþætt og það er stóra myndin sem við eigum að ræða, hvort við séum viljug til að fara í samstarf sem snýst ekki aðeins um hagsmuni okkar heldur hvort við séum viljug til að taka þátt í samstarfi á þeim reglum sem sambandið byggir á. Ég hef aðeins farið yfir brotabrot af því. Ég er mjög gagnrýnin á þau lögmál sem ráða þegar efnahagsstefna Evrópusambandsins hefur verið mótuð, ekki síst frá því að lagt var af stað í þessa vegferð, í sameiginlegt myntsamstarf sem ég tel að hafi litast um of af sjónarmiðum nýfrjálshyggjunnar. Ég ætla heldur ekkert að horfa fram hjá því að í gegnum Evrópusambandið hafa orðið gríðarlega mikilvægar umbætur á sviði umhverfismála og áður fyrr á sviði félagsmála. Mér finnst að við eigum að vera að ræða þá stóru mynd þegar við tölum um hvort við viljum taka þátt í því samstarfi eða ekki, við verðum að hafa það á hreinu. Við verðum líka að átta okkur á því að þetta er ekki eitthvert statískt fyrirbæri. Þetta er kannski það góða við að gera svona úttektir. Við ættum að gera þær mjög reglulega af því að Evrópusambandið er ekki hið sama og það var 2008 og það er ekki hið sama og það var fyrir 20 árum. Það er auðvitað eðli samstarfs ríkja, það tekur breytingum og það þróast. Þetta er það sem ég vildi segja á þessum örstutta tíma. Að sjálfsögðu hef ég ekki náð að lesa alla viðaukana við skýrsluna, ég hef náð að fara í gegnum skýrsluna á hraðferð. Ég vil að lokum segja að það væri óskandi að við hefðum fengið meiri tíma til að kynna okkur skýrsluna. Ég veit að hæstv. utanríkisráðherra er mér sammála um það. Það væri líka óskandi að við tækjum þessa umræðu, að mínu viti, út frá breiðari sjónarhóli en þeim sem ég nefndi áðan.

Herra forseti. Ég þakka hv. ræðumanni fyrir að fara vítt og breitt yfir Evrópusambandsmálin í tilefni af þessari skýrslu og umræðu um hana. Ég vil inna hv. þingmann eftir því hvernig hún sjái fyrir sér að því sé fylgt eftir pólitískt sem hún hefur vikið hér að, sem er það að flokkur eins og sá sem hv. þingmaður fer fyrir styðji viðræður en sé á móti aðild. Þá er einkum spurt að því hvernig eigi að leiða slíkar viðræður til lykta pólitískt. Eitt er að eiga í samningaviðræðum og leysa úr öllum lagalegum álitamálum, sem er lagalegt úrlausnarefni og samningatæknilegt, en aðild að Evrópusambandinu og viðræðurnar sem slíkar eru hápólitískt mál. Það skiptir því miklu hvaða pólitísku skilaboð fylgja því að ljúka samningagerð, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra andsvarið. Það er alveg rétt, þetta er ekki auðvelt mál. Það er ekki auðvelt að segja að maður telji ekki rétt að Ísland taki þátt í tilteknu samstarfi en telji líka rétt að það sé þjóðarinnar að ákveða það. Þar af leiðandi þurfi maður, móralskt í raun og veru, að vinna að eins góðum samningi og mögulegt er að samstarfinu en hafa um leið djúpstæðar efasemdir um, hvað getum við sagt, kjarna samstarfsins. Þar þarf að vega og meta þau rök sem ég fór yfir áðan, hvort maður telji lýðræðisrökin yfirskipaðri hinum. Já, ég og mín hreyfing teljum þetta en við teljum eigi að síður að það sé þjóðarinnar að ákveða það. Úr því að hæstv. ráðherra á hér annað andsvar vil ég endilega inna hann eftir sýn hans á þjóðaratkvæðagreiðsluna sem við ræddum fyrir kosningar.

Virðulegi forseti. Ég kem hér næstur í ræðu og get farið yfir sýn mína á framhald málsins og þjóðaratkvæðagreiðslur. En mér finnst það ekki skýrt hjá hv. þingmanni hvernig það geti farið saman að leiða viðræður til lykta og komast yfir þær pólitísku hindranir sem fylgja því að ljúka samningaviðræðum ef hugur fylgir ekki máli, þ.e. vilji til að styðja niðurstöðuna. Ég tók eftir því að hv. þingmaður sagði að hún væri fylgjandi því að þjóðin kæmi að málinu með einhverjum hætti, og ég hef verið þeirrar skoðunar líka. Ég tel mikilvægt að stórar ákvarðanir séu teknar í sem mestu samráði við þjóðina og að í sumum tilvikum eigi undantekningarlaust að bera mál undir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslum. Ég vil þess vegna að við höldum áfram vinnu við breytingar á stjórnarskránni í því efni. En við getum ekki komist fram hjá ákveðnum hindrunum sem fylgja því óneitanlega að ljúka viðræðum í þessu máli og framhaldi málsins 

Virðulegi forseti. Nú var það til að mynda svo að þegar sótt var um aðild í Noregi var komin ríkisstjórn sem gekk til verks þar og sótti um aðild. Þó að það væri minnihlutastjórn Verkamannaflokksins þáverandi voru menn hins vegar alls ekki á eitt sáttir um að ganga til viðræðna við Evrópusambandið. Það varð hins vegar niðurstaðan. Þess eru því dæmi. Því lauk svo, eins og hæstv. ráðherra þekkir vel, með því að sá samningur var felldur af þjóðinni. En þannig voru aðstæður eigi að síður þá og ómöguleikinn er því kannski ekki meiri en svo að þetta hefur þegar verið gert.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún notaði orðið tvískinnungur um afstöðu Vinstri grænna en ekki ég. Mér fannst það reyndar vera þeirra afstaða á sínum tíma, að það væri ekki alveg ein stefna. Hún bendir á að það hafi orðið miklar breytingar í Evrópusambandinu. Hún talaði um nýfrjálshyggju, ég veit ekki hversu oft. Þetta er ekki gott bandalag að hennar mati. Ræða hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur minnti mig dálítið á ræðu hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur þegar hún sagði já við því að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Ég vil spyrja hv. þingmann: Vill hv. þingmaður að Ísland verði aðili að Evrópusambandinu með allri þeirri nýfrjálshyggju og hreyfingum og aukinni 

Virðulegi forseti. Hv. þingmanni fannst þetta áhugaverð ræða. Kannski af því hún var tilraun til að vera ekki ofan í hinum hefðbundnu skotgröfum sem þykir auðvitað mjög áhugavert þegar við ræðum þetta mál. Tvískinningur, sagði ég. Já, mér fannst hv. þingmaður gefa það til kynna í ræðu sinni áðan að afstaða okkar byggðist á tvískinnungi og hann staðfesti það hér. Ég er ósammála þeirri túlkun. Svo ég svari hv. þingmanni, hann þekkir alveg afstöðu mína, hún kom vel fram í ræðu minni: Nei, ég vil ekki að við gerumst aðili. 

Herra forseti. Við búum við fulltrúalýðræði, þ.e. þjóðin kýs Alþingi á fjögurra ára fresti a.m.k. Frambjóðendur segja þjóðinni hvaða skoðun þeir hafa á vissum málum og í kjölfarið kýs þjóðin þá til þeirra starfa. Ef menn ætla svo þegar þeir hafa fengið það hlutverk að taka ákvörðun að vísa alltaf til þjóðarinnar, aftur til baka, og segja: Nei, ég vil ekki ganga í Evrópusambandið, menn vissu það alltaf, en ég ætla samt sem áður að láta þá taka ákvörðun um það af því þeir kusu mig - það finnst mér ekki vera lýðræði. Til þess kýs þjóðin fulltrúa á þing. Svo hefðu menn náttúrlega geta farið þá leið sem hefði verið hreinlegust, að spyrja þjóðina áður en þeir sóttu um aðild: Viltu að Ísland verði aðili að Evrópusambandinu? Það hefði verið hreinlegasta spurningin og kannski er það enn þá hreinlegasta spurningin.

Virðulegi forseti. Það að hafa öðru hvoru þjóðaratkvæðagreiðslur um stórmál dregur ekki úr gildi fulltrúalýðræðis, eins og ég reikna með að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafi haft trú á þegar þeir lofuðu þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál fyrir síðustu kosningar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega ræðu. Hún nálgaðist viðfangsefnið á talsvert annan máta en formaður Samfylkingar, sem talaði á undan henni, og talaði um stóru myndina og hvað ESB er, við þyrftum að átta okkur á því. Við þyrftum jafnframt að átta okkur á, og þingmaðurinn taldi að við mundum geta gert það á grundvelli skýrslunnar, hvert ESB væri að þróast og það væri mikilvægt fyrir þingmenn á Alþingi að átta sig á því þegar fjallað væri um þessi mál. En hvers vegna var þetta ekki gert áður en sótt var um aðild að Evrópusambandinu? Voru þingmenn á þeim tíma með nægilega miklar upplýsingar til að taka ákvörðun um að fara í þetta ferli? Ég spyr vegna þess að ég tel mikilvægt eftir að hafa eytt peningum og tíma í að gera þessa skýrslu að við drögum lærdóm af fortíðinni. Við höfum áður fengist við stórar skýrslur hérna í þinginu og leitast við að draga lærdóm af því sem við höfum verið að gera. Minn lærdómur er sá að menn fóru af stað 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. En það má ekki gleyma þeirri vinnu sem hefur verið unnin. Ég vil minna á að ég nefndi hér áðan skýrslu nefndar Björns Bjarnasonar, fyrrverandi hæstv. ráðherra, sem var mjög góður grunnur og kom út á vori 2007. Ég vil líka minna á að í framhaldinu var skipuð nefnd af ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, tvíhöfða nefnd leidd af þáverandi hv. þingmönnum Illuga Gunnarssyni og Ágústi Ólafi Ágústssyni þar sem ég átti sæti, sem vann auðvitað líka talsvert starf. Það er því ekki hægt að segja að þessi skýrsla sé fyrsta skýrslan þó að hún sé viðbót við það sem þegar hefur verið unnið. Þá vil ég bara minna á að málið var búið að vera í töluverðri umræðu á þingi og innan þessara nefnda þar sem ég var svo heppin að fá að eiga sæti allt frá árinu 2004.

Hæstv. forseti. Lissabonsáttmálinn breytti auðvitað sambandinu og það er staðreynd sem þingmenn hefðu átt að ræða í hörgul áður en sótt var um að mínu mati. Jafnframt er ég sammála hv. þm. Pétri H. Blöndal og er enn þá á þeirri skoðun að það hefði bjargað miklu fyrir þáverandi ríkisstjórn sem tók þessa ákvörðun í þessu ljósi, ríkisstjórnarflokkarnir verandi hvor á sinni skoðun í rauninni í málinu, hvor með sína stefnu, að láta fara fram þjóðaratkvæðagreiðslu á þeim tíma, fyrst Samfylkingin gerði það að skilyrði fyrir stjórnarsamstarfinu. Ég tel því mikilvægt fyrir komandi kynslóðir alþingismanna, skulum við segja, að þær fái á hreint hvernig þeir sem stóðu í eldlínunni á þessum tíma og tóku ákvarðanir líta á sín verk, söguna. Hefði ekki verið betri leið til að kortleggja framtíðina og leiðina að endamarkinu betur en gert var að spyrja þjóðina fyrir fram á þeim tíma?

Virðulegi forseti. Af því að við erum talsvert í því að líta um öxl hér þá lá fyrir talsvert af upplýsingum, eins og ég vitna til. Eitt af því sem rætt var til að mynda mjög mikið í tvíhöfðanefndinni var möguleikinn á að taka upp evru án þess að ganga í Evrópusambandið. Ég tók þátt í mikilli rannsóknarferð um það málefni þar sem svarið var afdráttarlaust neikvætt gagnvart því, svo dæmi sé tekið, þannig að það hefur verið stanslaus umræða, það hefur verið stanslaus upplýsingaöflun. En eins og hv. þingmaður bendir réttilega á er þetta ekki óbreytanlegt fyrirbæri. Lissabonsáttmálinn kom til, sem breytti mjög miklu og það segir mér kannski að lærdómurinn sé að við þurfum að hafa þessi mál stöðugt til umræðu. Og eins og ég fór yfir hér áðan tel ég þessa skýrslu ekki heldur svara öllum þeim spurningum sem ég hefði viljað a.m.k. reifa í tengslum við þróun Evrópusambandsins. Hvað varðar þjóðaratkvæðagreiðslu áður hefur það komið fram að það hefði verið mjög gild leið að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu áður en umsókn var lögð inn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Mig langar að spyrja hv. þingmann sérstaklega út í atriði sem snúa að aðildarviðræðunum. Hv. þingmaður segist vera mótfallinn Evrópusambandsaðild og að flokkur hans sé mótfallinn Evrópusambandsaðild en vilji engu að síður, líkt og Norðmenn gerðu á sínum tíma, ljúka aðildarviðræðum til þess að bera samning undir þjóðina. Noregur sótti um aðild að ESB árið 1962, 1967, 1969 og 1992. Í framhaldi af því felldu þeir samning í þjóðaratkvæðagreiðslu. Síðan voru gerðar breytingar á aðildarferli Evrópusambandsins. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi kynnt sér þær breytingar sem þar voru gerðar og raktar eru í skýrslunni. Telur hv. þingmaður ekki að t.d. með opnunar- og lokunarviðmiðum, aukinni aðlögun á samningstíma, 

Virðulegi forseti. Gerð var ágætis grein fyrir breytingum á aðildarferlinu í nefndaráliti hv. utanríkismálanefndar 2009. Ég er nú ekki með það ítarlega álit fyrir framan mig en ég man greinilega eftir því að þar var farið yfir þær breytingar sem orðið höfðu á aðildarferli þannig að það átti að liggja ljóst fyrir. Hins vegar voru uppi orð, eins og bent er á í skýrslunni, til að mynda hjá þáverandi stækkunarstjóra, um að hugsanlega ætti þetta að geta gengið hraðar fyrir sig, en öllu ferlinu voru gerð skil í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar á sínum tíma þannig að það hefði a.m.k. átt að liggja ljóst fyrir hjá öllum hv. þingmönnum. Það lá líka ljóst fyrir að það sem hefur verið kallað aðlögun hér eða aðlögunarferli eða hvað það er kallað, snýst fyrst og fremst um að ríki hafi einhverjar áætlanir um hvernig þau skuli aðlagast en ekki endilega að það kalli á aðlögun áður en til aðildar kemur. Um það hefur verið bitist, en hins vegar 

Virðulegi forseti. Ég geng enn út frá því að hv. þingmaður sé mótfallinn Evrópusambandsaðild en vilji engu að síður klára samningana. Það er nefnilega rangt hjá hv. þingmanni að halda því fram að þetta snúist einungis um áætlanir vegna þess að opnunarskilyrðin að samningaköflunum snúast um áætlanir. Lokunarskilyrði snúast um að við séum búin að uppfylla áætlanirnar. Það kom fram m.a. í aðildarviðræðum við Króatíu. Tökum eitt dæmi: Í aðildarviðræðum við Ísland var sett opnunarskilyrði í landbúnaðarmálum, byggðaþróun og dreifbýli, sem fól í sér að gera slíka áætlun, alveg eins og í Króatíu. Í Króatíu var hins vegar lokunarskilyrði sem fól það í sér að regluverkið væri formlega farið að virka og hefði tekið gildi áður en samningskaflanum væri lokað. Það er þess vegna sem fram kemur í þessari skýrslu, vil ég meina, að gert er ráð fyrir því að aðildarríki, umsóknarríki sækist eftir aðild að Evrópusambandinu. Fer sá sem hér stendur með rangt mál? Er það rangt 

Virðulegur forseti. Ef hv. þingmaður var að spyrja hvort ég teldi að það væri þjóðarinnar að ákveða þetta  
             Hins vegar liggur það fyrir, bara svo að ég rifji það upp fyrir hv. þingmanni því að hann hefur nú ekki verið með mér í flokki um langt skeið þó að hann hafi einhvern tíma verið þar, að síðasti landsfundur hreyfingar minnar samþykkti að rétt væri að ljúka viðræðunum. En þá var miðað við eitthvert ár fram í tímann. Af því að hv. stjórnarliðar eru mjög uppteknir af fortíðinni, mér finnst það mjög merkilegt, hefði ég gjarnan viljað heyra hvernig nákvæmlega hv. þingmenn stjórnarliðsins ætla að leiða málið áfram, því að það liggur fyrir að svo lengi sem viðræður standa yfir mun það breyta öllum samskiptum og hlýtur að kalla á að við endurmetum afstöðu okkar gagnvart því hvernig nákvæmlega fara á með málið. Ég bíð því spennt eftir svörum frá hv. stjórnarliðum hérna.

… ræðu á morgun.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir kynninguna á þessari skýrslu og það er mikilvægt hún sé loks komin fram. Þegar stjórnarsáttmálinn var gerður á sínum tíma var gengið út frá því að skýrsla af þessum toga yrði tekin saman og lögð fyrir þingið. Það yrði þá byrjað á því að hætta frekari viðræðum við Evrópusambandið og í kjölfar þess að skýrslan hefði verið lögð fram hér og rædd yrði tekin ákvörðun um næstu skref. Öllum er ljóst að báðir stjórnarflokkarnir eru andvígir inngöngu í Evrópusambandið og í stjórnarsáttmálanum er kveðið á um að viðræðum við Evrópusambandið verði ekki haldið áfram án undangenginnar þjóðaratkvæðagreiðslu. Nú er þessi skýrsla komin fram. Auðvitað hefði verið heppilegra að fá hana enn fyrr en raun ber vitni en það er mikilvægt að hún er komin fram. Í þessari skýrslu, sem ég fagna að er vel tekið hér í þinginu, er meðal annars rætt um stöðu og horfur í efnahagsmálum Evrópusambandsins sem er liður í Evrópuumræðunni á Íslandi sem ég hef saknað að kæmist ekki ofar í umræðunni. Ég ætla hins vegar, á þeim stutta tíma sem ég hef hér, ekki að fara mjög djúpt í þann kafla. Rætt er um stöðu umsóknar Íslands að Evrópusambandinu og það verður að segjast eins og er að þegar við rifjum upp þær áherslur sem fylgdu umsókn Íslands, og þá er ég einkum að vísa til þess að sérstök áhersla var lögð á þátt landbúnaðar í íslensku samfélagi og efnahagslegt mikilvægi sjávarútvegs, þá er það dapurlegt að þegar viðræður voru stöðvaðar, eftir að ný ríkisstjórn tók við völdum í fyrravor, höfðu sex kaflar ekki enn verið opnaðir þó að samningsafstaða í tveimur þeirra hefði legið fyrir, þ.e. í kaflanum um matvælaöryggi og dýra- og plöntuheilbrigði og í kaflanum um dóms- og innanríkismál. En samningsafstaða lá ekki fyrir í fjórum köflum þar af í hvorugum þeirra kafla sem Ísland hafði lagt sérstaka áherslu á hvað helstu hagsmuni landsins varðaði, sem sagt landbúnaðarkaflann og sjávarútvegskaflann. Ekki er hægt að segja annað en umræðan um Evrópusambandsaðild eða möguleika á henni hafi meira eða minna snúist um möguleika á undanþágu hvað þessa kafla snertir. Þó hafði liðið heilt kjörtímabil frá því að þingið tók ákvörðun um umsókn. Afstaða lá heldur ekki fyrir í kaflanum um frjálsa fjármagnsflutninga eða kafla um staðfesturétt og þjónustufrelsi. Því er ekki annað hægt en taka undir það sem segir í skýrslunni um að óheppilegt sé að það sé staðan þegar meta á stöðu viðræðnanna að ekki skyldi auðnast að opna og leggja fram samningsafstöðu varðandi fyrrnefnda fjóra kafla, ekki síst þar sem ljóst var að reyna mundi á ýmis mikilvæg álitamál hvað þá varðar. Við sjáum það líka hér í dag að enn er tekist á um sömu hluti og við gerðum fyrir fjórum árum og gerðum oft á síðasta kjörtímabili hvað varðar möguleika á einhvers konar samkomulagi um atriði sem þar koma við sögu. En það er þó gott að við höfum þessa skýrslu hér fyrir framan okkur sem tekur sérstaklega á möguleikunum fyrir sérlausnir sem alltaf virðast vera kjarnaatriði í allri umræðu í þinginu. Hér hefur verið vísað í nýlegar blaðagreinar sem skrifaðar hafa verið en mér finnst ágætt að halda mig við kaflann um þessi atriði vegna þess að hann er nokkuð skýr. Mér finnst jafnframt, þrátt fyrir að hann sé skýr, að enn gæti ákveðins misskilnings hér í umræðunni um eðli undanþága sem fengist hafa og hvernig þær eru tilkomnar í sögulegu samhengi. Ég skal fara aðeins yfir það hér á eftir. Í fyrsta lagi eru dæmi um að samið hafi verið sérstaklega við inngöngu einstakra aðildarríkja á einstökum málefnasviðum en eins og rakið er í kafla 11.2 í skýrslunni er mikilvægt að hafa í huga hvernig það hefur borið að. Tökum sem dæmi undanþágur sem Danir náðu samkomulagi um á sínum tíma. Hvernig ber það að hjá Dönum þegar það gerist? Það er þá þannig að verið er að útvíkka samstarf Evrópuríkjanna með Maastricht-sáttmálanum. Við þær aðstæður á hvert og eitt aðildarríki í sjálfu sér neitunarvald, getur hafnað því að stækkunin nái fram að ganga sem setur allt stækkunarferlið í algert uppnám. Við þær aðstæður ná Danir, þegar Maastricht-sáttmálinn var samþykktur, einnig undanþágu sem oft er vísað til sem fordæmis fyrir því að hægt sé að ná einhverju sambærilegu í aðildarviðræðum Íslands. Ég vil meina að þetta sé ekki sambærilegt dæmi. Sama gildir um evruna sem sumir vísa til: Sjáið þið bara, sumir þurftu ekki að taka upp evruna. Þar var nákvæmlega það sama upp á teningnum. Evrópusambandið var í stækkunarferli. Einstök ríki höfðu einfaldlega neitunarvald, gátu hafnað því eða settu fyrirvara þegar samstarfið var víkkað út með nýjum sáttmála um að þau mundu ekki taka þátt í viðkomandi mynt eða samstarfi á öðrum sviðum. Það verður að gera greinarmun á þess háttar undanþágum, hvernig þær eru til komnar, og síðan hinu hver staða umsóknarríkis er gagnvart sambandslöggjöfinni eins og hún birtist umsóknarríkinu á viðræðutímanum. Ég vil líka taka fram að sumar þeirra undanþága sem eru nefndar í umræðunni, samanber t.d. reglurnar um ríkisstuðning við landbúnað norðan 62° eða undanþágurnar, sem oft er vísað til í tilviki Möltu, eru byggðar á afleiddri löggjöf. Malta reisir þær sérreglur sem þeir hafa um fiskveiðar á afleiddri löggjöf sambandsins. Hvað þýðir þetta í praxís? Þetta þýðir að sambandið getur síðar breytt viðkomandi löggjöf með meirihlutaákvörðun. Það getur gerst. Í tilviki ríkisstuðnings við landbúnað er líka um að ræða reglur sem ekki eru beinn hluti stofnsáttmálans heldur þarf framkvæmdastjórnin að jafnaði að heimila ríkisstyrki, hvort styrkja megi þetta eða hitt landbúnaðarhérað og að hvaða marki og allt er þetta sambandslöggjöf. Hvergi í aðildarsamningum er sagt að Ísland, Finnland eða Noregur, eitthvað af þessum ríkjum, muni um aldur og ævi halda ríkisstyrkjum sínum. Það er á valdi framkvæmdastjórnarinnar. Mér finnst gríðarlega mikilvægt að við að minnsta kosti fáum það út úr umræðunni hér að gerður sé greinarmunur á þessu og hinu, sem er alltaf kjarnaatriði umræðunnar um mögulega aðild Íslands að Evrópusambandinu, að við fáum varanlega undanþágu á sviði sjávarútvegsmála. Hvað segir í skýrslunni um það atriði sérstaklega, á bls. 63? „Skoðun á aðildarlögum einstakra ríkja staðfestir að hingað til hefur ekki verið um varanlegar undanþágur að ræða hvorki á sviði sjávarútvegsmála né landbúnaðarmála.“ Og þetta er skýrt alveg sérstaklega út í skýrslunni. Færð eru fyrir því rök og skýringar að það gildi alveg sérstaklega um málaflokka þar sem tekin hefur verið upp sameiginleg stefna, eins og í tilviki sjávarútvegs- og landbúnaðarmála, að Evrópusambandið muni ávallt reynast sérstaklega erfitt í samningum um varanlegar undanþágur. Ég heyrði það í einni ræðu fyrr í dag að ekki væri til neitt sambærilegt dæmi og það sem við ætluðum að láta reyna á. Ég er ekki sammála því. Ég tel að dæmið sem Norðmenn hafa sé að mjög miklu leyti sambærilegt við það sem meiri hluti utanríkismálanefndar vildi láta reyna á í viðræðum við Evrópusambandið og þess vegna sé sjálfsagt að horfa til þess. Hvað var það sem Norðmenn vildu láta reyna á? Jú, þeir vildu fá eignarréttarlega stöðu á stofnunum sínum viðvíkjandi, það að um væri að ræða þeirra eign sem þeir mættu ákveða sjálfir að veiða úr og stjórn á veiðunum ætti líka að vera á þeirra hendi. Þeir tóku það upp í viðræðunum að banna ætti kvótahopp, þ.e. útlendingar ættu ekki að geta keypt sig inn í sjávarútveg Norðmanna og komast þannig í heimildir, með því að kaupa norskar útgerðir. Þeir létu reyna á ýmis svona atriði. Því var öllu hafnað, í engu atriði samþykkt. Þetta eru ekki dæmi sem við getum bara kosið að horfa fram hjá og segja: Þetta á ekki við á Íslandi. Þetta, ásamt því sem nákvæmlega er rakið í skýrslunni, um að aldrei hafi neitt umsóknarríki fengið varanlega undanþágu frá sambandslöggjöfinni, er algert kjarnaatriði í allri umræðu um stöðu aðildarviðræðna og mögulegt framhald þeirra. Það verður að gera greinarmun á þessu, eins og ég hef áður tekið fram, og hinu hvernig einstakar undanþágur hafa mögulega komist inn í samninga einstakra ríkja. Það hefur ýmist gerst þegar menn hafa verið að færa út starfsemi eða samstarf Evrópuríkjanna með nýjum sáttmálum eða þau dæmi sem nefnd eru byggja einfaldlega á afleiddri löggjöf sem getur tekið breytingum og það er alveg örugglega ekki það sem meiri hluti utanríkismálanefndar átti við þegar talað var um að við þyrftum að fá varanlegar undanþágur. Þvert á móti. Það er einmitt ekki það sem átt var við. Það var einmitt ekki verið að tala um að það mundi nægja okkur að fá reglum, sem hægt væri að breyta með meirihlutaákvörðun síðar, breytt í okkar þágu. Að öðru leyti vil ég segja um stöðu málsins í dag að ég hef verið hlynntur því að við hlustuðum eftir vilja þjóðarinnar í þessu máli. Ég tel að hann birtist okkur með ýmsum hætti, ekki eingöngu í nýjustu skoðanakönnunum sem menn grípa gjarnan til máli sínu til rökstuðnings. Að sjálfsögðu birtist vilji þjóðarinnar líka í niðurstöðum kosninga og flokkarnir hafa þó gert það fyrir kjósendur að tefla fram nokkuð skýrum valkostum með því að hafa skýra Evrópusambandsstefnu í flokkssamþykktum sínum. Þetta held ég að eigi hreinlega við um alla flokka. Það er tekist á um þá stefnu á landsfundum og flokksþingum en síðan er hún lögð til grundvallar í kosningum og við vitum hver niðurstaðan varð. Ég ætla ekki að þreyta menn á því að rifja upp úrslit síðustu kosninga en það er alveg skýrt að þeir flokkar sem eru andvígir aðild eru með yfirburðastuðning hér á þinginu. Þá er ég ekki bara að vísa í stjórnarflokkana tvo. Þetta skiptir máli. Vilji menn horfa til þess hvað birtist okkur í skoðanakönnunum þá er alveg ljóst að mjög takmarkaður stuðningur er við inngöngu í Evrópusambandið en menn vísa til þess að áhugi sé á því að ljúka viðræðum. Um það atriði vil ég segja þetta: Ég hef lengi brotið heilann um það hvort ekki væri hægt að koma til móts við kjósendur í landinu hvað það atriði snertir. Ég hef mikinn skilning á því að skoðanakannanir sýni að þegar fólk er spurt hvort það vilji frekar fá að taka ákvörðun eða láta þingið taka ákvörðun þar sem það veit ekki hver niðurstaðan verður svari það því á þann veg að það vilji fá að greiða atkvæði. Ég skil það vel. En sú skoðanakönnun tekur ekkert tillit til þeirrar pólitísku stöðu sem verður að hafa með í umræðu um þetta mál. Hún er sú að á bak við aðildarumsóknina verður að vera stuðningur og pólitískur vilji. Án þess tel ég í raun ómögulegt að ná samningi við Evrópusambandið. Þá ályktun dreg ég ekki bara af lestri fræðigreina og skýrslu sem þessarar, þar vísa ég líka í bein samskipti við þingmenn annarra þjóðþinga innan Evrópusambandsins. Og svo skulum við bara beita heilbrigðri skynsemi í þessu og kannski draga lærdóma af síðasta kjörtímabili líka. Þá hljótum við að geta verið sammála um að hér er ákveðinn ómöguleiki til staðar sem ekki verður hægt að komast í kringum.

Forseti. Það er hárrétt hjá hæstv. ráðherra að það er mikið grundvallaratriði hvort hægt sé að semja - ég ætla nú ekki að fara í orðhengilsháttinn sem sumir þingmenn hér vilja leggjast í - um sérlausnir eða undanþágur eða hvað sem við köllum það. Ég held að við vitum öll hvað við eigum við. Þetta er grundvallaratriði. Ég ætla ekki að fjalla um það hér í dag. Ég ætla að gera það í ræðu minni á morgun. Hæstv. ráðherra sagði hins vegar að það stæði í stjórnarsáttmálanum, og hann kann það betur en ég og ég vona að ég fari rétt með, að taka ætti næstu skref eftir að þessi skýrsla kæmi fram. Nú er einnig ljóst að önnur skýrsla er á leiðinni. Hún er væntanleg eftir mánuð eða svo. Hæstv. utanríkisráðherra, miðað við það sem hann sagði í ræðustól í gær, finnst ekki mikið til þess koma að það sé að koma skýrsla frá þeim sem kallaðir eru aðilar vinnumarkaðarins. Eftir því sem sagt er, nú veit ég að það má ekki segja „eftir því sem sagt er“ en samt ætla ég að segja það, þá verður meira hagsmunamat í þeirri skýrslu, þ.e. meira tillit tekið til hagsmuna atvinnulífs í landinu og launþega. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi sömu væntingar til þeirrar skýrslu og starfsbróðir hans í ríkisstjórninni og kæri sig kollóttan um hvað mun standa í henni.

Herra forseti. Nei, ég kæri mig ekki kollóttan um skýrslur og umræðu um Evrópusambandið. Ég fagna allri málefnalegri umræðu um Evrópusambandsmálin og hef ekkert á móti því að menn taki saman slíkar skýrslur. Það sem ég tel að hæstv. ráðherra hafi fyrst og fremst átt við er að ríkisstjórnin verður aldrei bundin af einhverju slíku. Ég vil nú segja varðandi þá skýrslu sem hér er komin fram að ég fagna því að hún virðist ætla að verða málefnalegt innlegg eða grundvöllur fyrir málefnalega umræðu. Ég þóttist skynja að margir óttuðust að of mikil slagsíða yrði í skýrslunni, en ég heyri ekki miklar kvartanir þess efnis hér í dag. Varðandi það að í einhverri annarri skýrslu sem komi fram á næstu vikum verði ríkara hagsmunamat vil ég segja þetta: Hagsmunamat í tengslum við Evrópusambandsmálin er mjög breitt og stórt orð. Það getur ekki einungis tekið til fjárhagslegra hagsmuna. Menn geta ekki bara reiknað sig til niðurstöðu um hvort það sé skynsamlegt að ganga í Evrópusambandið. Það hagsmunamat verður að horfa til miklu fleiri þátta. Eitt af því sem ég varði tíma mínum í í ræðu minni var það atriði sem hvað mest hefur verið rætt um hér í þinginu, þ.e. hvort við Íslendingar getum stjórnað okkar eigin málum þegar kemur að sjávarútvegsstefnu, heildarafla á fiskimiðum okkar og öðru þess háttar. Það að við fáum ekki að láta íslenskar reglur gilda um þá hluti heldur Evrópusambandsreglurnar er ekki því til fyrirstöðu að sumir telja að hagsmunum okkar sé engu að síður betur borgið innan sambandsins af einhverjum öðrum ástæðum. Ég tel þetta t.d. vera slíkt grundvallaratriði í hagsmunavörslu okkar Íslendinga að við getum ekki hvikað frá þessu samningsskilyrði. 

Virðulegi forseti. Aftur er ég hjartanlega sammála hæstv. ráðherra. Ég hef alltaf verið á móti því að við metum í kredit- og mínus-kostnaðarreikningum hvort það sé betra að fara í Evrópusambandið eða ekki. Ég byggi skoðun mína á öðru um það efni, sem ég vona að einhverjir muni eftir vegna þess að ég flutti um það nokkrar ræður á síðasta kjörtímabili. Mig langar í framhaldi af þessu að spyrja vegna þess að ráðherrann endaði ræðu sína áðan á því - ég skildi hann eiginlega ekki - að segja að það ómögulega væri ekki hægt. Mig langar að spyrja hann: Er hann hlynntur því sem hefur verið lagt til hér fyrr í dag og formaður míns flokks lagði til og ég hef í rauninni gengið út frá að væri „foregone conclusion“, ef ég má sletta, 

Forseti fer þess á leit við hv. þingmenn að þeir bíði eftir að kynningu ljúki.

Herra forseti. Ég er alveg opinn fyrir hugmyndum um að utanríkismálanefnd taki skýrsluna til frekari skoðunar. Ef ég hef skilið það rétt er lagt upp með að skýrslan verði hér til einnar umræðu. Ef það er vilji þingsins að ræða málið frekar í utanríkismálanefnd mun ég ekki amast sérstaklega við því. Mér finnst það hins vegar ekki geta komið í veg fyrir, eða að þingið þurfi að bíða endalaust eftir því, að utanríkismálanefnd komist að einhverri niðurstöðu eða komi með einhverjar tillögur, þ.e. þótt skýrslan sé til frekari skoðunar í nefndinni finnst mér að við getum alveg haldið áfram að ræða málið hér eða eftir atvikum taka á dagskrá hugmyndir um það hvernig við stígum næstu skref í þessu máli. Þetta vildi ég hafa sagt til að svara fyrirspurninni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir kynninguna á skýrslunni. Ég veit ekki hvort hún gagnast okkur eitthvað eða ekki, ég veit það ekki. Ég sé svolítið eftir þeim 25 milljónum sem fóru í þá vinnu en það er önnur saga. Allt frá því að ég fór að fylgjast með í stjórnmálum, og eiginlega alltaf, hefur umræða um Evrópusambandið herjað á okkur Íslendinga, endalaust verið að tala um Evrópusambandið, kosti þess og galla. Ég er einn af þeim sem eru ekki endilega að segja að Evrópusambandið sé fullkomið, það er langt í frá. Það er ekki fullkomið frekar en nokkuð annað í þessum heimi. En í þeirri umræðu hefur Sjálfstæðisflokkurinn alltaf verið svolítið áberandi og oftar en ekki finnst mér einhvern veginn eins og hann hafi verið sammála því að ganga inn í sambandið, skoða það. Ég las það til dæmis á bloggi hjá hæstv. forseta þingsins, Einari K. Guðfinnssyni, þar sem hann tekur einmitt fram að þessi bábilja sjálfstæðismanna að halda að við mundum missa fiskaflann okkar ef við gengjum þangað inn væri bara röng. Þeir hefðu komist að því eftir að hafa grandskoðað það að það væri bara rangt. Síðan er líka mjög athyglisverð grein sem hæstv. fjármálaráðherra skrifaði ásamt hæstv. menntamálaráðherra í desember 2009 þar sem þeir segja að Ísland eigi að hefja aðildarviðræður við Evrópusambandið og innganga í sambandið verði borin undir þjóðina í atkvæðagreiðslu. Það eru ekki mörg ár síðan þetta var. Ég velti því fyrir mér: Hvað hefur breyst svona í Evrópusambandinu sem gerir það að verkum að sjálfstæðismenn vilja alls ekki fara þangað inn. Hvað hefur breyst? Það er alveg greinilegt að þið sem skrifuðuð þá grein - það er alla vega mín skoðun - hafið áttað ykkur á því að þetta gengi ekki lengur á Íslandi. Ég segi: Hvað hefur breyst á Íslandi? Hefur ástandið á Íslandi breyst eitthvað og hvað hefur gert það að verkum að þið viljið ekki ganga inn í Evrópusambandið miðað við það sem þið sögðuð fyrir nokkrum árum?

Virðulegi forseti. Ég tel að hv. þingmaður hafi gengið aðeins of langt í þeirri ályktun sinni að ég hafi á sínum tíma talið að það gengi ekki lengur fyrir okkur Íslendinga að vera utan Evrópusambandsins. Ef viðkomandi grein er lesin í heild sinni og sett í samhengi við þá atburði sem þá voru nýskeðir og það sem fram undan var þá sér hann að þar er ég og hæstv. menntamálaráðherra að ræða um mikilvægi þess að Sjálfstæðisflokkurinn virki lýðræðið til að komast að niðurstöðu í þessu stóra máli. Í millitíðinni hafa komið nokkrar ályktanir frá Sjálfstæðisflokknum þar sem einmitt er gengið út frá því að ekki verði sótt um aðild að Evrópusambandinu án undangenginnar þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er hið mikilvæga umboð sem ríkisstjórn hvers tíma verður að hafa sem veganesti ef ekki liggja að minnsta kosti fyrir skýr kosningaúrslit þar sem til valda komast flokkar sem hafa talað skýrt fyrir inngöngu í Evrópusambandið. Nú verð ég að viðurkenna að mér finnst við vera dálítið föst á sama staðnum varðandi nokkra grundvallarþætti þessa máls, þar með talið um möguleikann á sérstökum undanþágum. Ég hafði vonast til að skýrslan yrði gott innlegg og málefnalegt inn í þá umræðu. Ég vona að hv. þingmaður hafi tekið eftir því sem segir í skýrslunni að sumar undanþágur eru ekki samanburðarhæfar við möguleika nýs umsóknarríkis, sumar undanþágur sem er að finna í sögu sambandsins. Ég vona líka að hann hafi tekið eftir því þar sem segir að það hafi aldrei neitt umsóknarríki fengið varanlega undanþágu frá sjávarútvegs- eða landbúnaðarstefnum. Þetta er mikið kjarnaatriði í skýrslunni sem við hljótum að taka alvarlega nema menn einfaldlega trúi ekki því sem segir í skýrslunni og ætli sér einhvern veginn að færa rök fyrir því hvers vegna það kunni að vera rangt.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir svarið. Hann vitnaði í skýrsluna og annað, ég er ekki búinn að lesa alla skýrsluna, ég viðurkenni það fúslega en ég er langt kominn með hana og það er margt jákvætt í henni líka, en hér er allt það neikvæða dregið fram. En ég ætla líka, ég ætla reyndar að halda ræðu um þetta á morgun, að beina spurningum til hæstv. fjármálaráðherra. Í stefnuyfirlýsingunni stendur að það eigi að ákveða með framhaldið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta var líka niðurstaða á landsfundi Sjálfstæðisflokksins og maður finnur alveg að það eru sjálfstæðisþingmenn hér inni sem eru jafnvel algerlega sammála því að skoða þetta. Einnig kom fram í skoðanakönnun nýlega að 67% landsmanna vilja klára aðildarviðræðurnar og 60% kjósenda Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins, og meira að segja fleiri kjósendur Vinstri grænna vilja klára þessar aðildarviðræður. Ætlið þið að ganga gegn þjóðinni í þessu og svíkja það? Því að það eru náttúrlega ekkert annað en svik ef þið farið ekki með þetta í þjóðaratkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Það er ekki rétt sem hv. þingmaður segir að það sé hluti af stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að ákveða framhald málsins í þjóðaratkvæðagreiðslu, það er ekki rétt.

Það stendur samt í henni.

Það stendur ekki í stjórnarsáttmálanum og það var heldur ekki stefna flokkanna eftir landsfundi þeirra fyrir kosningar. En það er hins vegar rétt sem hefur komið fram í umræðunni að ég hef mjög gjarnan viljað virkja vilja þjóðarinnar í þessu máli og ég tel að það sé að koma æ betur í ljós, ef við horfum til reynslunnar á síðasta kjörtímabili og þó ekki væri nema þessarar nýjustu skýrslu, að eina leiðin til að gera það þannig að eitthvað sé hægt að vinna með niðurstöðuna, væri að gera það með þjóðaratkvæðagreiðslu um viljann til að ganga í Evrópusambandið, enda hafi menn sett það á dagskrá. Hér finnst mér líka skipta máli að þjóðaratkvæðagreiðsla ætti kannski fyrst og fremst að koma til álita ef menn eru að breyta utanríkisstefnunni í einhverjum veigamiklum atriðum en ekki þegar flokkar ætla einfaldlega að viðhalda henni eins og hún er.

Herra forseti. Landsfundur Sjálfstæðisflokksins felldi tillögu um að slíta viðræðum. Landsfundur Sjálfstæðisflokksins samþykkti sömuleiðis að forsenda framhaldsaðildarviðræðna væri þjóðaratkvæðagreiðsla.  Hæstv. fjármálaráðherra sagði þegar hann hratt úr vör kosningabaráttu Sjálfstæðisflokksins á Hótel Loftleiðum 23. mars að skoðun hans væri sú að það bæri að hafa þá þjóðaratkvæðagreiðslu um framhaldið á fyrri hluta kjörtímabilsins. En umburðarlyndur hæstv. forsætisráðherra hefur mörgum sinnum sagt að það býttaði hann engu hvenær sú atkvæðagreiðsla yrði. Hæstv. fjármálaráðherra sagði síðan í Hörpu á haustmánuðum að hann væri enn þá sama sinnis um þjóðaratkvæðagreiðslu á fyrri hluta kjörtímabilsins. Þess vegna verð ég að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Ætlar hann ekki að standa við þau orð sín? Það er mjög sjaldgæft að hæstv. fjármálaráðherra tali hulduhrútslega um hluti sem hann hefur kynnt sér vel en mér finnst hann fara hér mjög undan í flæmingi. Þetta finnst mér hann þurfi að skýra. Hitt atriðið sem ég vil gera að umræðuefni er það að mér finnst margt merkilegt í þessari skýrslu. Hún er fyllilega umræðunnar virði og mér finnst þetta hafa verið málefnaleg umræða. Það hafa komið fram mismunandi skoðanir á því hvernig beri að túlka ýmislegt í skýrslunni. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi ekki að vera þannig að það sé opið að þingið taki hana til umræðu í viðeigandi fagnefnd. Ég geng út frá því og hef alltaf gert það og hef skilið það þannig að skýrslan yrði rædd í hv. utanríkismálanefnd. Ég tel annað ekki koma til greina. Mér finnst ekki hægt að þingið skili að öðru leyti auðu. Ég vildi gjarnan spyrja, þó að ég sé þakklátur hæstv. fjármálaráðherra fyrir að segja að hann sé opinn fyrir því: Er það ekki þannig sem við vinnum í þessum sal? Er það ekki hefð þingræðisins, samanber fjölda annarra skýrslna sem hefur verið afgreiddur með þeim hætti?

Virðulegi forseti. Nú er það ekki þannig að ég hafi lagt fram þessa skýrslu. Hún er lögð fram af öðrum ráðherra og ég skil vel ábendingar um að það gæti verið skynsamlegt að hún færi til utanríkismálanefndar. Ég sagðist vera opinn fyrir því og það þýðir að mér er ekki á móti skapi að hún sé rædd frekar þar. Ég held að ég hafi svarað þessu ágætlega fyrr í dag. Sömuleiðis hef ég varið stórum hluta þess tíma sem ég hef fengið til að flytja ræður í dag til að útskýra það með rökum hvernig spurningin um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald þessa máls horfir við mér, bæði hvaða ástæður kunna að vera fyrir því að skoðanakannanir liggja eins og þær gera á sama tíma og lítill stuðningur mælist við inngöngu í Evrópusambandið og síðan hitt hversu miklum vandkvæðum það er bundið að fylgja eftir þeim vilja þjóðarinnar sem kæmi hugsanlega út úr slíkri atkvæðagreiðslu að vilja halda áfram með viðræður. Þar tel ég að hv. þingmaður hafi unnið nokkuð mikið afrek á undanförnum árum í því að fá þjóðina til að trúa því að við værum ekki í aðildarviðræðum við Evrópusambandið heldur í einhverjum sjálfstæðum samningaviðræðum við Evrópusambandið. Þar hefur málflutningur hæstv. fyrrverandi ráðherra, hv. þingmanns, náð slíkum hæðum á Íslandi að þess þekkjast engin dæmi í öðrum umsóknarríkjum að meira eða minna öll umræða um mögulega Evrópusambandsaðild hafi snúist um möguleikann á frábærum samningi. Ég tel að skýrslan sem við höfum í höndum í dag eigi að draga mjög úr væntingum manna sem lesa hana, alla vega með sömu augum og ég, um að það kunni að vera möguleiki. Þegar þetta kemst til skila almennt í umræðunni á Íslandi tel ég að menn komist á sömu skoðun 

Herra forseti. Það getur vel verið að skýrslan dragi úr væntingum manna til aðildar en skýrslan dregur ekki úr væntingum mínum til hæstv. fjármálaráðherra. Ég hef starfað með honum lengi á Alþingi og hann hefur alltaf verið maður orða sinna. Hæstv. fjármálaráðherra lýsti skoðun sinni fyrir kosningar. Það er vel hugsanlegt að það hafi skapast aðstæður við kosningaúrslitin sem voru öðruvísi en hann vænti og það væri hugsanlega lögmætt að hann skipti um skoðun eftir kosningar. En hann gerði það ekki, hann endurtók þetta. Hæstv. fjármálaráðherra verður að skýra það fyrir mér, ef ekki fyrir sínum eigin flokksmönnum, hvort hann ætli að standa við sín eigin orð eða ekki. Að öðru leyti, ef hæstv fjármálaráðherra telur að það sé erfitt að ljúka þessum samningaviðræðum veit hann a.m.k. að það er vanur maður á lausu.

Herra forseti. Ég ætla ekki að endurtaka það sem ég hef margflutt hér í dag um það hvernig þetta blasir við mér. Ég vona að hv. þingmaður geti a.m.k. virt þann vilja minn til að leita til þjóðarinnar með stórar ákvarðanir sem birtist t.d. í þeirri áherslu sem ég legg á það að við ljúkum endurskoðun stjórnarskrárinnar um þetta efni. Mér finnst hann heldur ekki hafa svarað með mótrökum því sem ég hef bent á sem meginástæðuna fyrir því að ég tel þetta í raun og veru óframkvæmanlegt.

Hvað með samvisku ráðherrans?

Hins vegar hefur hv. þingmaður lagt okkur til heilmiklar heimildir um það hvað mundi gerast ef út í þann leiðangur væri ráðist. Hann hefur lagt okkur til í nokkuð frægri bók 

Virðulegur forseti. Mig langar í upphafi ræðu minnar að tæpa á vissum grundvallaratriðum. Mér finnst eins og þau gleymist í karpinu, sem er kannski nauðsynlegt að fari fram en hefur svolítið mikið farið fram í þingsalnum, þó að umræðan hafi vissulega verið málefnaleg. Ísland er Evrópuþjóð. Við erum í Evrópu. Hvort sem okkur líkar það betur eða verr erum við í mjög margslungnum og miklum samskiptum við aðrar Evrópuþjóðir. Þau lýsa sér meðal annars í því að einn þriðji af þeim stjórnarfrumvörpum sem eru lögð fram á þessum þingvetri er, að ég hygg, löggjöf komin beint frá Evrópusambandinu. Þetta er dálítið magnað. Við erum sem sé ekkert að ræða það hér hvort við ætlum að byrja eitthvert samstarf við Evrópusambandið eða ekki, hvort við ætlum að vera Evrópuþjóð eða ekki. Meginhluti viðskipta okkar er við Evrópulöndin, Íslendingar fara þangað út í nám, við eigum alls konar samstarf í vísindum og menningu við Evrópulöndin og höfum haft um áratugaskeið og aldir. Við deilum sameiginlegum gildum um mannréttindi og lýðræði og það er mikilvægt í heimsmyndinni eins og hún er. Það er mikilvægt að við gerum okkur grein fyrir því að við erum ekki að ræða hvort við ætlum að tilheyra Evrópu eða ekki. Við erum að ræða það með hvaða hætti er best að haga þessum samskiptum við Evrópusambandið, hvernig stöðu við ætlum að taka okkur í þessum óhjákvæmilegu og mikilvægu samskiptum við Evrópulöndin. Þróun Íslendinga hefur verið sú að við fórum inn í EFTA, við tókum þátt í því samstarfi Evrópuríkjanna. Við fórum í samningaviðræður um Evrópska efnahagssvæðið. Það var umdeilt mál en ég held að enginn sjái eftir því. Það er rökrétt næsta skref að íhuga mjög vandlega hvort við ætlum að gerast fullir aðilar að Evrópusambandinu. Bara einfaldlega miðað við hvernig saga þessara samskipta hefur verið á 20. öldinni og þeirri 21., jafnvel fyrr, er mjög rökrétt að við íhugum vandlega hvort við ætlum að gerast aðilar eða ekki. Það er mér mikið umhugsunarefni hversu erfiðlega gengur að fá botn í það mál miðað við hvernig sagan hefur verið og miðað við hvað við eigum þó í miklum samskiptum við Evrópu. Ég hef velt fyrir mér hvort það séu einfaldlega sérhagsmunir í íslensku samfélagi sem hafa staðið vörð um þá hagsmuni sína og séu á móti því að við útkljáum þetta mál. Nú ætla ég að koma að öðru grundvallaratriði. Við ákveðum ekki í þessum þingsal hvort íslensk þjóð gerist aðili að Evrópusambandinu. Hér var ákveðið að sækja um en það er þjóðin, ég held að enginn hafi dregið það í efa, það hefur enginn haldið öðru fram, sem útkljáir það í upplýstri atkvæðagreiðslu hvort hún vill gerast aðili að Evrópusambandinu. Enginn hefur sagt neitt annað, þetta er algjört grundvallaratriði. Þá kem ég að þriðja grundvallaratriðinu í mínum huga. Til að þjóðin geti tekið ákvörðun, til að hún geti lagt mat á það hvort það sé rökrétt næsta skref í öllu þessu ferli að gerast aðili að Evrópusambandinu, þarf að liggja fyrir samningur. Aðrar atkvæðagreiðslur eru í raun og veru markleysa. Þetta sýna atkvæðagreiðslur í öllum öðrum ríkjum. Það er viðtekin venja að þjóðir greiða atkvæði um aðild og hvort þær vilji hana eða ekki. Það er samningurinn sjálfur sem hefur grundvallaráhrif á viðhorf fólks og mér er það enn og aftur umhugsunarefni af hverju við getum ekki klárað þetta mál. Af hverju getum við það ekki? Hér er komin skýrsla sem ég er búinn að lesa yfir og ég ætla að gera það vandlegar. Mér heyrist að það eigi að reyna að nota þessa skýrslu sem rökstuðning fyrir því að hætta þessum viðræðum. Ég sé engan slíkan rökstuðning í skýrslunni. Ég sé ekkert nýtt, ég sé enga ástæðu til að hætta við allt ferlið. Hér er ýmislegt rakið sem hefur verið rakið áður eins og staða viðræðnanna við Evrópusambandið. Hún var rakin í ágætri skýrslu fyrir ári. Það er vel vitað að það á eftir að opna nokkra kafla. Það þarf bara að opna þá. Viðræðurnar hafa gengið vel en þær gengu aðeins hægar en kannski hefði best verið á kosið. Mér finnst í rauninni stórtíðindi í þessari skýrslu að af 33 köflum sem semja þarf um - þeir eru 35 alls en um tvo þarf ekki að semja - er í rauninni einn sem er vandamál, sjávarútvegskaflinn. Það eru stórtíðindi í þessari skýrslu að það er viðurkennt að landbúnaðarkaflinn er ekki vandamál. Á bls. 34 segir, með leyfi forseta: „Af viðræðum við embættismenn í Evrópusambandinu verður ekki annað ráðið en að þeir hafi ekki séð fyrir óleysanleg vandamál og þrátt fyrir að ekki hefði verið hægt að semja um undanþágu frá niðurfellingu tollverndar hefði mátt ræða hvernig mætti koma til móts við innlenda framleiðendur til að bæta þeim upp tap af afnámi verndartolla.“ Allar lausnir eru mögulegar í okkar þágu í landbúnaðarmálum og það er viðurkennt í þessari skýrslu þannig að þetta eru stórtíðindi. Við lögðum upp með að það væru líklega tveir kaflar sem yrðu verulegt vandamál, kaflarnir um sjávarútveg og landbúnað. Eftir stendur að sjávarútvegurinn er vandamál. Eru það mikil tíðindi? Nei, það eru ekki mikil tíðindi. Það hefur legið fyrir frá upphafi og í allri þessari umræðu að það yrði vandkvæðum bundið að semja við Evrópusambandið um sjávarútvegsmál, alltaf. Þess vegna hefur það alltaf verið tekið skýrt fram í allri afstöðu Íslendinga í þessu máli að þeir legðu ríka áherslu á sjávarútvegsmál og yfirráð yfir sjávarútvegsmálum. Það hefur alltaf legið fyrir. Núna er svolítið skrýtið að taka þátt í þessari umræðu. Það er eins og Evrópusambandið eigi sér málsvara á undarlegan hátt í málflutningi stjórnarmeirihlutans á þingi. Eitt grundvallaratriði sem ég held að við verðum að átta okkur á er að Evrópusambandið er viðsemjandi í aðildarviðræðum. Evrópusambandið hefur samningsafstöðu og mér hefur fundist þingmenn stjórnarmeirihlutans afskaplega vel verseraðir í þessari samningsafstöðu. Það vantar ekki. Hún hefur margoft komið fram en það sem við verðum að minna okkur á er að þetta er samningsafstaða Evrópusambandsins. Við nálgumst til dæmis ekki makríldeiluna svona, við förum ekki unnvörpum í pontu í þingsal og lýsum því yfir að Evrópusambandið hafi lýst því yfir að í makrílmálum væri ekkert um að semja, að Íslendingar fengju engan aukinn kvóta, það væri því ekkert um að semja og ástæðulaust að fara í þá vegferð að semja við Evrópusambandið um það. Auðvitað gerir það enginn. Auðvitað ræðum við ekki málin á þeim nótum hér. Afstaða Evrópusambandsins hefur líka alltaf legið fyrir, er sem sagt sú að það eru ekki gerðar undanþágur. Evrópusambandið vill leitast við að regluverkið innan Evrópusambandsins sé sem einsleitast. Það er afstaða Evrópusambandsins. Þetta hefur alltaf legið fyrir og er til dæmis ágætlega rakið í skýrslu frá árinu 2007 um tengsl Íslands og Evrópusambandsins sem nefnd skipuð af Davíð Oddssyni, þáverandi forsætisráðherra, gaf út. Þar segir í framhaldi af því að það er vissulega rakið að engar undanþágur séu veittar, með leyfi forseta: „Komi upp vandamál vegna ákveðinnar sérstöðu eða sérstakra aðstæðna í umsóknarríki er þó reynt að leysa málið með því að semja um tilteknar afmarkaðar sérlausnir.“ Þetta er svo dásamlega skýrt af hálfu þessarar nefndar sem ég held að hv. þáverandi þm. Björn Bjarnason hafi til dæmis verið í. Þetta segir allt sem segja þarf um þetta mál, ef það koma upp vandamál eða upp kemur eitthvað sem er ekki hægt að semja um - markmiðið er að ná aðildarsamningi - er reynt að búa til sérlausnir, m.a. í sjávarútvegi. Vissulega er vandasamt að semja um sjávarútvegsmálin, það er mjög vandasamt, en ef við gerðum ráð fyrir að fulltrúar Evrópusambandsins væru í þessum þingsal og segðu einfaldlega: Við viljum engar undanþágur, hvað mundum við segja á móti? Fyrir það fyrsta mundum við benda á augljósa sérstöðu Íslendinga, og höfum gert það í öllu þessu ferli. Við erum eina ríkið sem er eyland í Norður-Atlantshafi sem veiðir að meginhluta til úr eigin stofnum. Sameiginlega sjávarútvegsstefnan á því ekki við um Ísland. Þetta er algjör nýbreytni og ég veit ekki hvort við þyrftum að benda fulltrúum Evrópusambandsins mögulega á að hugtakið sérlausn felur í eðli sínu í sér fordæmaleysi. Það er sérlausn, er um eitthvað sem hefur ekki komið upp áður, samanber sérlausnina um heimskautalandbúnað, um landbúnað norðan við 62. breiddargráðu. Slík lausn hafði ekki verið til áður, ekki fyrr en samið var við Finna. Við mundum því freista þess að búa til sérlausn um íslenskan sjávarútveg, grundvallaðan á augljósri sérstöðu. Þetta er mjög mikilvægt atriði. Í öðru lagi, sem er sóknarfæri Íslendinga í sjávarútvegsmálum, er rúm til túlkana innan regluverks og stofnsáttmála Evrópusambandsins. Í Rómarsáttmálanum, Amsterdam-sáttmálanum, Maastricht-sáttmálanum, stofnsáttmála Evrópusambandsins, er til dæmis farið sérstökum orðum um eyjar sem eru fjarri meginlandinu, Asoreyjar og Kanarí svo dæmi séu tekin. Skýrt leyfi er veitt til sérlausna í tilviki þessara eyja. Mér er kunnugt um það að innan viðræðunefndar Íslendinga hefur farið fram vinna. Farin var af stað vinna við að athuga hvort þessi ákvæði gætu nýst Íslendingnum til að fá sérlausn á grunni stofnsáttmála, grunni grunnsáttmála Evrópusambandsins sjálfs. Þarna var augljóst sóknarfæri. Í þriðja lagi getur einfaldlega verið að regluverkið sjálft bjóði upp á alls konar viðunandi lausnir eins og meginreglan um hlutfallslegan stöðugleika sem gildir í sjávarútvegi. Hún getur nýst okkur á margvíslegan hátt. Svo getur líka verið vilji til breytinga af hálfu sambandsins sjálfs. Við höfum séð í sjávarútvegsmálum að Evrópusambandið hefur sjálft farið í mikla rýnivinnu í sjávarútvegsmálum og horft jafnvel til Íslendinga í þeim málum. Þarna ber að líta á það sem er algjört grundvallaratriði að aðildarsamningur er ígildi stofnsáttmála. Ríkin nota aðildarsamninga, ESB notar aðildarsamninga til að breyta regluverki sínu. Það getur vel verið að þetta sé fjarlægur möguleiki en þetta er einn af þeim þannig að það eru alls konar leiðir. Í þessari skýrslu er leitast við að segja að það sé ólíklegt að við náum samkomulagi í sjávarútvegsmálum. Það er alveg eins hægt að segja að það sé líklegt. Við vitum einfaldlega ekki hver niðurstaðan verður í sjávarútvegsmálum en við höfum góðan málstað. Það kemur mér svolítið á óvart hvernig stjórnarmeirihlutinn hefur lagt áherslu á það í málflutningi sínum hér í dag að við höfum ekki góðan málstað. Mér finnst hann góður og ég vona að stjórnarmeirihlutinn nálgist ekki önnur mál sem við þurfum að semja um við nágrannaríki okkar eða aðrar þjóðir með því hugarfari að taka upp næstum hráa samningsafstöðu viðsemjenda okkar. Það gengur ekki. Ef skýrslan gengur út á það gengur heldur ekki að skrifa þannig skýrslu. Að síðustu. Þessi skýrsla er stöðumat, allt í lagi, það er fínt. Í henni er rakin staðan í Evrópusambandinu, tölur frá Eurostat eru þarna og staða aðildarviðræðnanna. Hún tekur líka á ýmsum mýtum. Við erum ekki að fara að missa yfirráð yfir auðlindum okkar. Það hefur verið sagt margoft í þessum þingsal. Við getum þá hætt að hafa áhyggjur af því, þ.e. þeir þingmenn sem hafa haft áhyggjur af því. Það er algjörlega staðfest þarna sem margir vissu. Það er ágæt umfjöllun um efnahagslífið. Í fyrra voru margir með stórar upphrópanir um að Evrópusambandið væri einfaldlega að fara fyrir björg í efnahagsmálum. Það er ekki að gerast. Evrusamstarfið stendur traust en að sjálfsögðu er Evrópusambandið samvinnuverkefni og það eru mér vonbrigði að hæstv. utanríkisráðherra skuli ekki vera mér sá bróðir í samvinnuhugsjóninni sem ég vonaðist til að hann væri í þessu máli. Það er grundvallaratriði, þetta er samvinna fullvalda ríkja. Við getum meira að segja sagt okkur úr þessari samvinnu ef við svo kjósum, en ekkert ríki hefur gert það. Það sem liggur fyrir núna sem næsta skref í þessari umræðu er að sjá hvort það sé verulegur ábati af því, efnahagslegur, lýðræðislegur og umhverfislegur varðandi málefni norðurslóða, mannréttindi og hitt og þetta, hvort það sé ábati af því fyrir Íslendinga og jafnvel fyrir Evrópuþjóðirnar líka að við gerumst fullir aðilar.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Hann byrjaði hana með því að segja að hann skildi eiginlega ekki þá sem væru á móti því að klára þessar viðræður, það hlytu að búa einhverjir sérhagsmunir að baki. Ég ætla að vona að hann hafi ekki átt við mig, að ég hafi einhverja sérhagsmuni. Það sem leiðir afstöðu mína er að ef ég horfi svo sem eins og 100 ár aftur í tímann eða 200 ár. Frá því að Ísland varð sjálfstætt og fullvalda ríki hafa lífskjör á Íslandi ekkert gert annað en að batna, þau hafa ekki gert neitt annað en að batna síðan Ísland tók málin í sínar hendur frá því að vera í sambandsríki við ríki í Evrópu í 600 ár. Það er mín afstaða, það eru engir sérhagsmunir og ég frábið mér svoleiðis athugasemdir. Ég er að hugsa um hagsmuni þjóðarinnar. Hv. þingmaður gengur út frá því sem nauðhyggju að sækja um aðild að Evrópusambandinu, að við verðum að sækja um aðild. Af hverju í ósköpunum skyldum við verða að sækja um aðild að Evrópusambandinu? Við getum hreinlega bara sleppt því. Við þurfum ekkert að sækja um, við höfum ekki sótt um aðild að Evrópusambandinu frá því að það var stofnað þangað til núna, 2009, með mjög veikum meiri hluta á Alþingi eins og ég gat um. Svo nefndi hv. þingmaður makrílinn sem dæmi. Það er fínt dæmi, af hverju erum við að deila um makríl? Vegna þess að Noregur, Færeyjar og Íslendingar eru ekki aðilar að Evrópusambandinu. Annars væri engin deila um makrílinn, Evrópusambandið mundi ákveða þetta og segja að Frakkar og Þjóðverjar og Spánverjar mundu veiða hann. Með sérlausnir fyrir Ísland, varanlegar undanþágur og sérlausnir? Það er rétt, það getur vel verið að þeir skilgreini þetta svona. Ég segi við hv. þingmann: Eftir 20–30 ár breyta þeir því aftur. Þá segja þeir: Þetta eru ekki lengur sérlausnir.

Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að breyta aðildarsamningi nema með samþykki allra ríkja. Þetta er samstarf fullvalda ríkja og neitunarvald ríkjanna er mjög ríkt, það er mjög mikilvægt að átta sig á því grundvallaratriði. Ég talaði um sérhagsmuni, já, og átti þá ekki sérstaklega við hv. þm. Pétur H. Blöndal eða yfirleitt á nokkurn hátt. Ég tel hins vegar mjög mikilvægt að ræða ákveðna sérhagsmuni og hvort þeir njóti fullmikils góðs af því ástandi efnahagsmála sem einkennt hefur íslenskt samfélag um áratugaskeið. Þar á ég auðvitað við samneyti við gjaldmiðil sem hefur hríðfallið og stutt óhóflega við ákveðnar úflutningsgreinar, einkum í sjávarútvegi. Á sama tíma hefur verið starfrækt hér einhver mesta verndarstefna í landbúnaði sem yrði væntanlega endurskoðuð við inngöngu í ESB. Mér finnst alls ekki langsótt að halda því fram að aðilar í sjávarútvegi sem notið hafa góðs af gengisfalli íslensku krónunnar um áratugaskeið séu hugsanlega ekki áhugasamir um að hafa stöðugt efnahagslíf mögulega með samningi við Evrópusambandið. Mér finnst heldur ekkert langsótt að þeir sem njóta mikillar verndar núna í landbúnaði, matvælaiðnaði vilji ekki láta þau forréttindi af hendi. Ég held að það sé mjög mikilvægt að horfa á málið út frá sjónarmiðum almannahagsmuna. Þar vona ég að við hv. þingmaður eigum samleið.

Herra forseti. Ég get alveg séð fyrir mér sérhagsmuni hinna sem vilja sækja um, ekki síður og reyndar miklu frekar. Að tala um sérhagsmuni í þessu sambandi held ég að sé ansi fráleitt því að við erum að tala um framtíðarskipan ríkjasambands næstu 100 eða 200 árin. Það er ekki verið að sækja um í eina viku í Evrópusambandinu, þetta er miklu stærra mál. Og að sjávarútvegurinn sé vandamál - af hverju í ósköpunum var það þá ekki tekið sem fyrsta mál á dagskrá í aðlögunarviðræðunum? Þetta voru aðlögunarviðræður, þetta voru ekki samningaviðræður. Af hverju var það mál ekki tekið fyrst á dagskrá og athugað hvort hægt væri að fá sérlausn fyrir íslenskt hafsvæði inn í stofnsáttmálann sem mundi þá gilda um aldur og ævi en væri ekki bráðabirgðabreyting sem menn gætu svo breytt eftir 20 ár, 30 ár, 40 ár? Það er það sem ég óttast. Það sem ég óttast mest af öllu í sambandi við Evrópusambandið er að okkar mál verði afgreidd í Brussel, að við þurfum fara til Brussel til að fá fjárfestingar, styrki og annað slíkt, nákvæmlega eins og Ísfirðingar þurfa að fara til Reykjavíkur til að afgreiða sín mál, fara á sjúkrahús eða hvað það nú er. Þá erum við eins og eitthvert lítið mál nr. 136 hjá einhverjum embættismanni í Brussel. Bretar og Hollendingar og Spánverjar eru náttúrlega nr. eitt, tvö og þrjú og svo erum við einhvers staðar lengst fyrir aftan. Við bíðum og bíðum eftir ákvörðun og þess vegna mun efnahagslífið á Íslandi dala eins og það gerði í löngu samstarfi við ágætisþjóð í Evrópu sem er Danmörk. Ég held að þetta sé aðalmálið. Við þurfum að stjórna okkar eigin málum sjálf og ekki ganga í neitt efnahagsbandalag. Ég mótmæli þeirri nauðhyggju að við verðum að sækja um af því að Evrópusambandið er til staðar.

Virðulegi forseti. Leyfðu mér að útskýra meinta nauðhyggju. Ég held því einfaldlega fram að eina leiðin til að komast að einhverri vitiborinni niðurstöðu í þessu áratugalanga deilumáli sé að sækja um að fá samning. Það er nú öll nauðhyggjan. Svo talaði ég líka um það og rakti hér að við hefðum átt í miklum samskiptum, formlega og óformlega og á öllum sviðum, við Evrópuríki og Evrópusambandið.  
             Spurningin sem blasir við núna er hvort það sé rökrétt fyrir hagsmuni Íslendinga að ganga alla leið í Evrópusambandið. Hv. þingmaður lýsti hérna veruleika, að við þægjum hluti frá Brussel og að við ættum að fara til Brussel til að ná í styrki og hitt og þetta. Er hann ekki að lýsa veruleikanum nákvæmlega eins og hann er núna? Og er ekki ástæða til að hafa áhyggjur af því að þriðjungur af stjórnarfrumvörpum sem lögð eru fram hér koma beint frá Brussel án þess að við höfum haft nokkra aðkomu að þeirri lagasetningu? Það eru tvær leiðir til þess að taka á því máli ef við höfum áhyggjur af þeim lýðræðishalla, það er annað hvort að fara inn og taka þátt í ákvarðanatökunni eða að hætta í EES, það eru þessir tveir valkostir. 
             Mér finnst að þjóðin eigi að fá þessa valkosti og ég tel að það sé til mikils að vinna að ná góðum samningi við Evrópusambandið. Ég held að það sé hægt vegna þess að ég tel að það sé betra að fara alla leið í Evrópusambandið með góðum samningi en að vera ekki í Evrópska efnahagssvæðinu, svo dæmi sé tekið. Að lokum langar mig að tala aðeins um almannahagsmuni og sérhagsmuni. Mér finnst ein stærsta röksemdin fyrir því að ganga í Evrópusambandið vera að það er sigurstrangleg leið til þess að opna hagkerfið almennt, að búa til frjálst, opið hagkerfi á Íslandi með lágum vöxtum, ef við höldum vel á spöðunum, með lægra matvælaverði 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Í ljósi síðustu orða þingmannsins langar mig að fá hann til þess að svara mér því hvernig hagsmunamat hans væri ef hugsanlegur samningur lægi hér á borðinu, í ljósi þeirra orða að það sé ekki atvinnulífið, þeir hagsmunir sem þar liggja, sem hv. þingmaður mundi hafa í huga heldur myntin og sú mynd. Er það þannig að við getum horft fram hjá því að sjávarútvegur er grundvallaratvinnugrein íslensku þjóðarinnar? Umræða okkar um þetta stóra mál hlýtur að litast af þeirri staðreynd, þess vegna erum við að tala um sjávarútvegsmálin. Það kemur fram í skýrslunni, og var öllum ljóst áður en sú blessaða skýrsla kom út, að Evrópusambandið hefur þá meginreglu að viðkomandi ríki sem sækir um aðild gangi að öllu regluverki ESB óbreyttu. Það skýrist af því að meginreglan er sú að öll ríkin innan Evrópusambandsins eiga að vera jöfn. Það er Evrópusambandið, þannig lítur það út. Að halda því fram hér að Íslendingar séu það ólíkir öllum öðrum þjóðum sem gengið hafa þá braut að sækja um aðild að Evrópusambandinu er ansi stór fullyrðing. Við erum með dæmi, réttilega, um þjóðir sem hafa reynt að fá undanþágur. Noregur reyndi að fá undanþágur út af sjávarútveginum. Það gekk ekki. Síðan vísaði þingmaðurinn í tvö dæmi, annars vegar um heimskautalandbúnað. Það er alveg dæmi um að ESB breyti reglum sínum í þágu einstakra aðildarríkja í þeim tilgangi að halda þessum svæðum í byggð. Þar vorum við ekki með gríðarlega sterka atvinnugrein eins og við horfum á á Íslandi, með auðlind sem aðrar þjóðir innan Evrópusambandsins vilja komast í. Við sjáum hvernig samskiptum okkar hefur verið háttað við Evrópusambandið út af makríl og við sjáum hvernig þeir koma fram við okkar bestu frændur, Færeyinga, vegna síldarinnar. Hvernig getur hv. þingmaður líkt þessari 

Virðulegi forseti. Þetta voru æðimargar spurningar og yfirgripsmiklar. Fyrst þetta með atvinnulífið. Hvenær í ósköpunum sagði ég að ég vildi ekki fjalla um hagsmuni atvinnulífsins í ábatagreiningu á því hvort við ættum að ganga í Evrópusambandið eða ekki? Þetta er fullkominn útúrsnúningur á orðum mínum. Ég held til dæmis að sú skoðun fari vaxandi innan sjávarútvegsins að hann njóti góðs af stöðugleika í gjaldmiðilsmálum. Hann mundi njóta góðs af lægri vöxtum á markaði á Íslandi svo að dæmi sé tekið. Hann mundi njóta góðs af óheftum aðgangi að innri markaði Evrópusambandsins. Ég held að þessi sjónarmið séu vaxandi innan sjávarútvegsins. En sjávarútvegurinn hefur, a.m.k. margir innan hans, leyfi ég mér að halda fram, staðið vörð um hinn svokallaða sveigjanleika íslensku krónunnar sem snýst um að fella gengi hennar til að bjarga útflutningi, aðallega sjávarútvegi. Það hefur háð uppbyggingu í atvinnulífi og fjölbreytni. Þetta er ágætlega rakið í skýrslu Seðlabankans um valkosti í gjaldmiðilsmálum. Ef við mundum ná stöðugleika með stöðugum gjaldmiðli gætum við aukið fjölbreytni í atvinnulífi og aukið útflutningstekjur um allt að 11%. Ég er vissulega að hugsa um atvinnulífið. Efnahagslegi þátturinn að mögulegri inngöngu í Evrópusambandið hefur allt of lítið verið ræddur hér. Erum við svo sérstök að við fengjum á silfurfati sérlausn í sjávarútvegi? Nei, því hef ég aldrei haldið fram. Ég rakti það einmitt í ræðu minni að við værum ekkert svo sérstök. Það eru 33 kaflar sem þarf að semja um, 32 þeirra sýnast mér ekki vera neitt vandamál. Við erum svo mikil Evrópuþjóð. Það er einn kafli sem er vandamál. Ég rakti það í ræðu minni, vegna þess að ég er bjartsýnn að eðlisfari, að við hefðum mjög mörg sóknarfæri til að semja um miðnæturlausn í því eina máli.

Hæstv. forseti. Það er reyndar sérstök skoðun hv. þingmanns að landbúnaðarkaflinn sé ekki vandamál, ég deili ekki þeirri skoðun með þingmanninum. Förum þá í dæmin sem hv. þingmaður nefndi til jafnaðar við þessa mögulegu undanþágu Íslands. Það er dæmið varðandi heimskautalandbúnaðinn sem hv. þingmaður náði ekki að svara vegna þess að ég spurði svo margra spurninga. Ef hv. þingmaður gæti svarað þeirri spurningu: Hvernig getur hann jafnað þeirri ákvörðun sem byggðist á því að halda þessu svæði í byggð við það að semja við þjóð sem er með öflugan sjávarútveg, öfluga atvinnugrein, og auðlind sem aðrar þjóðir vilja vissulega komast í? Síðan tók hv. þingmaður líka það dæmi sem Kanaríeyjar fengu, sem tiltekið er í skýrslunni á bls. 64, sérreglur fyrir tiltekin svæði eða lendur. Vissulega var það þannig að það var ákveðið við inngöngu Spánar í Evrópusambandið að reglur um sjávarútveg skyldu ekki gilda fyrir Kanaríeyjar. En því var síðan breytt og nú gildir þetta um hafsvæðin umhverfis Kanaríeyjar, þannig að slíkar ákvarðanir eru ekki varanlegar ákvarðanir. Því er ekki hægt að segja að það sé lausn sem mundi henta okkur Íslendingum - alla vega mundi það ekki vera mér að skapi að semja um einhvern aðlögunartíma fyrir íslenskan sjávarútveg þar sem við fengjum hugsanlega að ráða okkar auðlindum sjálf í fimm ár, eða hvað sem það nú væri. Það er einfaldlega ekki hægt að líkja þessu tvennu saman og ég kalla eftir betri dæmum um að menn telji raunhæft að við fáum einhverja undanþágu frá grundvallarreglum og sjónarmiðum og í raun meginreglum Evrópusambandsins um að allir skuli vera jafnir.

Virðulegur forseti. Ég rakti þetta nú í ræðu minni áðan, þau sóknarfæri sem ég sé í sjávarútvegsmálum. Eitt af því sem er náttúrlega æpandi staðreynd um Íslendinga, við erum fámenn þjóð á norðurhjara. Ég held að öll þjóðin í heild sinni falli undir skilgreiningu Evrópusambandsins um harðbýlt svæði ef út í það er farið. Við mundum því njóta þeirra lausna sem varða harðbýl svæði, við getum vel haldið því fram, margs konar sérlausna á þeim grundvelli. Svo er umfang sjávarútvegs. Það er án fordæma að þjóð reiði sig í svo miklum mæli á sjávarútveg. Við höldum því auðvitað fram í samningaviðræðum að við byggjum lífsafkomu okkar á norðurhjara það mikið á sjávarútvegi að við verðum að fá sérlausn í því máli, það höfum við alltaf sagt, alltaf. Við getum ekki gefið eftir forræði yfir þeirri auðlind, við höfum sagt það frá upphafi og alltaf legið fyrir. Ég held að þetta hafi verið rætt mjög mikið í öllum aðildarviðræðunum og liggi fyrir í fundargerðum þó svo að kaflinn hafi ekki verið opnaður, heldur hefur það verið rætt af hálfu býst ég við hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra, sem situr hér í salnum, við utanríkisráðherra alls konar aðildarríkja í öllu þessu ferli. Allt samningaferlið hefur gengið út á það að reyna að ná undanþágum. Svo er líka einn styrkleiki sem birtist. Við getum haldið því fram einmitt út af styrkleika sjávarútvegs að hann sé ekki ríkisstyrktur á Íslandi. Eitt meginmálið er að sækja undanþágu frá fjárveitingum annarra fyrirtækja innan Evrópusambandsins í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum. Við getum haldið því fram að sjávarútvegsfyrirtæki í Evrópu séu ríkisstyrkt. Við getum þess vegna beðið um hömlur á