Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þar sem frv. þetta felur í sér nýja skattheimtu tel ég eðlilegt að því sé vísað til fjh.- og viðskn. Ég geri það hér með að till. minni.



Ég var að vísu ekki við fundarstjórn hér þegar þetta mál kom fram og umr. lauk, en till. ráðh. mun hafa verið um að vísa þessu máli til allshn. Nú hefur komið hér fram till. um að málinu verði vísað til fjh.- og viðskn. samkv. venju ber ég fyrr upp till. ráðh. um að málinu verði vísað til allshn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. allshn. sem fjallað hefur um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 47 frá 2. maí 1968 um vörumerki. Nefndin hefur rætt frv. þetta og athugað og leggur til að það verði samþykkt án nokkurra breytinga. Undir þetta nál. rita auk mín hv. þm. Guðrún Helgadóttir, Friðjón Þórðarson og Guðmundur Einarsson en fjarverandi afgreiðslu málsins voru pálmi Jónsson, Ólafur Þ. Þórðarson og Stefán Guðmundsson.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 12 frá 20. júní 1923, um einkaleyfi, með síðari breytingum. Allshn. hefur skilað nál. á þskj. 670. Nefndin hefur skoðað frv. og rætt það á fundi sínum og leggur til að það verði samþykkt óbreytt svo sem það hér liggur fyrir. Undir nál. rita auk mín hv. þm. Guðrún Helgadóttir, Friðjón Þórðarson og Guðmundur Einarsson. Þrír nefndarmanna voru fjarstaddir.



Herra forseti. Frv. þetta er komið frá Ed. sem gerði lítils háttar breytingar á því. Heilbr.- og trn. Nd., sem hefur haft málið til meðferðar, fellst á þær breytingar og mælir með samþykkt frv. eins og það liggur nú fyrir.



Herra forseti. Þetta frv. er einnig komið frá Ed. og fór í gegnum Ed. án þess að nokkrar breytingar væru gerðar á því. Það var hins vegar vandlega skoðað og fengnir aðilar til þess að meta áhrif þess. Nauðsynlegt er að koma þessum breytingum fram og eftir að hafa skoðað málið mælir heilbr.- og trn. Nd. með að frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Félmn. hefur fjallað um frv. til l. um breytingu á lögum nr. 73/1980 um tekjustofna sveitarfélaga. Það er 40. mál. Efnislega gerir frv. ráð fyrir þeirri breytingu að fasteignagjöld af sumarbústaðalóðum og mannvirkjum á þeim lækki úr 1% af fasteignamati í 1/4%. Nefndin hefur rætt frv. og kynnt sér viðhorf sumarbústaðaeigenda og sveitarstjórna. Nefndin varð sammála um að rétt væri að lækka fasteignaskatt af sumarbústöðum úr 1% af fasteignamati lóða og mannvirkja í 1/2%. Fyrir því hefur nefndin sameiginlega flutt brtt. á þskj. 676 þar sem ráð er fyrir því gert að fasteignaskattur af sumarbústaðalóðum og mannvirkjum á þeim lækki með þessum hætti. Nefndin mælir með því að þannig breytt verði frv. samþykkt.



Herra forseti. Sem 1. flm. þess frv., sem hér er verið að mæla fyrir breytingu á og samþykkt brtt., vil ég lýsa yfir fyrir mína hönd að mér finnst hér vera náð fram sanngjörnum áfanga í þessu máli. Ég leyfi mér að þakka hv. nefnd deildarinnar fyrir að hafa náð samstöðu um þessa breytingu. Ég mun greiða henni atkv.



Herra forseti. Ég vil svara hæstv. félmrh. með nokkrum orðum vegna athugasemda hans hér á þingi þann 25. apríl s. l. í umr. um frv. til l. um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Hæstv. ráðh. segir, með leyfi forseta: „Þar kemur m. a. fram skýring á 1. gr. frv. sem aðallega hefur verið gagnrýnd. Hér hefur verið fellt út úr frv. endurskoðunarnefndarinnar, eftir að búið er að taka fram í aðalgrein frv. að tilgangur laganna sé að „koma á“ jafnrétti og jafnri stöðu kvenna og karla á öllum sviðum, að sérstaklega skuli bæta stöðu kvenna til að ná því markmiði.“ Ráðh. segir enn fremur, með leyfi forseta: „1. mgr. 1. gr. stjfrv. og frv. stjórnarandstöðuþingmanna hljóðar svo: „Tilgangur laga þessara er að koma á jafnrétti og jafnri stöðu kvenna og karla á öllum aldri.“ Er hægt að kveða skýrar að orði um vilja til að koma á jafnrétti í jafnréttislögum? Ég er þess fullviss að yfirgnæfandi meiri hluti Íslendinga, sem leggur til grundvallar vestrænan skilning á hugtakinu jafnrétti, mundi svara þessari spurningu neitandi. Endurskoðunarnefndin og nokkrir stjórnarandstöðuþingmenn, sem hafa látið teyma sig blindandi í þessu máli, telja þetta ekki fullnægjandi. Þessir aðilar virðast vera þeirrar skoðunar að í jafnréttislögum þurfi endilega að taka fram að sérstaklega skuli bæta stöðu annars aðilans umfram hinn. M. ö. o., hér er á ferðinni sú tegund jafnréttishugmynda sem byggir á því að allir séu jafnir en sumir séu jafnari en aðrir.“ En hæstv. félmrh.: Til hvers er verið að setja lög um jafnrétti? Hver er að knýja á? Á hvern hallar? Hver hefur ekki jafnan rétt? Hver hefur minni menntun, lægri laun? Hver á ógreiðari aðgang að stefnumótun þess samfélags sem við búum í? Hverjir vinna 2/3 hluta allra vinnustunda sem unnar eru í heiminum en fá 1/10 hluta af þeim launum sem greidd eru og eiga minna en 1% af eignum jarðarinnar? Hæstv. félmrh.: Það eru konur. Þess vegna þarf að kveða sérstaklega á um leiðir til að bæta hag kvenna. Hvað varðar refsiákvæði voru það ekki mín orð að refsiákvæði væru engin heldur sagði ég, með leyfi forseta: „Möguleikar til að beita refsiákvæðum og viðurlögum vegna brota á jafnréttislögum hafa verið rýrðir og þar með verksvið Jafnréttisráðs.“ Ég sagði enn fremur: „Æskilegast væri ef jafnrétti mætti koma á með jákvæðu hugarfari og án refsingar. Hér er þó verið að setja lög til að vernda réttindi og reynslan sýnir að lög verða oft áhrifalítil ef ekki eru nein viðurlög við broti.“ Þá tók ég dæmi um lög um notkun bílbelta sem ég ætla ekki að vitna í frekar nú. Annað er það að trúlegt er að fræðsla sé mun notadrýgri til þess að knýja fram þá hugarfarsbyltingu sem er nauðsynlegur jarðvegur fyrir jafnrétti kvenna og karla. Þess vegna teldi ég það brýnt að hafa betri ákvæði um fræðslu og hvernig ætti að framkvæma hana í báðum frv. Enn fremur að Alþingi þyrfti að styðja allar þær aðgerðir aðrar sem auðvelda það að jafnrétti kynjanna komist á í raun. T. d. er svo um bætta félagslega þjónustu á ýmsum sviðum sem tekur tillit til þarfa fjölskyldunnar og þar með kvenna.



Herra forseti. Hæstv. félmrh. hefur hér á Alþingi lagt fram og mælt fyrir frv. til l. um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Réttnefni þessa frv. væri og ætti að vera frv. til l. um staðfestingu á óbreyttu ástandi í jafnréttismálum kynjanna. Ég skal ekki draga í efa góða meiningu hæstv. ráðh., en góð meining er bara ekki nóg til þess að jafna stöðu kvenna og karla í þjóðfélaginu. Ég vil leyfa mér að segja um þetta frv. að það er ekki pappírsins virði í jafnréttisbaráttunni. Frv. er pappírsgagn og mun engu breyta í jafnréttismálum á Íslandi. Það lýsir litlum skilningi á jafnréttisbaráttunni og ber ekki vott um að að baki búi söguleg þekking á hinni þrotlausu baráttu sem konur hafa þurft að heyja í gegnum árin með sorglega litlum árangri að leggja fram slíkt frv. Af þeim sögulega bakgrunni ættu stjórnvöld að geta dregið réttar ályktanir og út frá því lagt fram raunhæfar tillögur, sem vænta má árangurs af, ef einhver alvara lægi að baki að breyta þeirri stöðu sem er í jafnréttismálum kynjanna hér á landi. Af öllum þeim lögum og ályktunum sem um nokkra áratugi hafa verið samþykkt hér á hv. Alþingi ættu stjórnvöld að skilja að það frv. sem nú er lagt fram er gersamlega gagnslaust og mun engu breyta. Reynslan sýnir ótvírætt að það duga ekki almennt orðuð ákvæði í lögum til að ná fram raunverulegu jafnrétti kynjanna. Þau eru einskis virði. Það þarf að gera markvissa og róttæka breytingu á jafnréttislögunum til að vænta megi árangurs, til að sýna að stjórnvöldum sé það alvara að ætla að vinna að jafnrétti kynjanna. Ég veit satt að segja ekki hvaða tilgangi það frv. sem hér er lagt fram þjónar. Ég held að stjórnvöld ættu að skilja að gegnum slíkt sýndarmennskufrv. er auðvelt að greina hvað lítið býr að baki. Þetta frv., eins og það er lagt fram, er lítilsvirðing við jafnréttisbaráttuna og ætti í raun að vísa því frá sem slíku. Af og til á liðnum árum, þegar hávær umræða hefur orðið um stöðu kvenna og réttindaleysi þeirra í þjóðfélaginu, hefur verið skipuð nefnd til að kanna málið. Síðan er samþykkt þáttill., eða fleygt inn á Alþingi frv., eingöngu í þeim tilgangi að sýnast og til að lægja þær öldur sem risið hafa í þjóðfélaginu og kröfur um úrbætur. Þetta frv. er af þeim toga og kannske sérstakt fyrir það að blekkingin í því er svo augljós að það vekur furðu að hæstv. félmrh. skuti hafa geð í sér til að mæla fyrir slíku frv. Ég sagði að það þyrfti róttækar breytingar til að ná árangri. Eða heldur einhver því fram að annað dugi þegar litið er á sögu jafnréttisbaráttunnar undanfarna áratugi? Því til staðfestingar skal ég í örfáum orðum rifja upp nokkur af þeim frv. og þáltill. og fleiru sem lagt hefur verið fram hér á Alþingi og samþykkt í jafnréttismálum. Svo geta hv. þm. borið saman árangurinn og stöðu mála í dag og velt fyrir sér hvaða tilgangi þetta marklausa plagg hæstv. félmrh. þjónar. Eftir því sem næst verður komist er það fyrst árið 1948 sem frv. er lagt fram á Alþingi sem lýtur að því að uppræta það launamisrétti kynjanna sem upphaflega var á vinnumarkaðinum og fram kom í mismun á launatöxtum kynjanna. Í ár og áratugi höfðu konur þá haft forgöngu um að ná fram launajafnrétti með eðlilegum hætti á vinnumarkaðinum án íhlutunar löggjafans. Árið 1953 er frv. um launajafnrétti kynjanna lagt fram á nýjan leik, síðan 1954 og loks árið 1961 er lagt fram það frv. sem að lögum varð, um að launajafnrétti skyldi nást fram í áföngum á sex árum. Áður hafði orðið að lögum frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, sem m. a. kvað á um að konur og karlar hjá hinu opinbera skyldu hafa jafnan rétt til opinberra starfa og til sömu launa fyrir sömu störf. Af þessari upptalningu má sjá að um 20 ár líða frá því að málinu er fyrst hreyft á Alþingi þar til löggjafinn sér ástæðu til að taka af skarið og samþykkja lög sem kveða á um launajafnrétti kynjanna. Á þeim tíma sem liðinn er frá því að þau lög voru sett, sem að fullu komu til framkvæmda 1967, hafa síðan verið sett lög um Jafnlaunaráð frá 1973, fullgildingu á alþjóðasamþykkt um jöfn laun kvenna og karla fyrir jafnverðmæt störf og lög um jafnrétti kvenna og karla frá 1976. Árið 1980 er síðan samþykkt þáttill. um úttekt á tekjuskiptingu í þjóðfélaginu, en nokkrir liðir hennar fjölluðu um launakjör kvenna og karla sérstaklega. Og hver er staðan í dag eftir öll þau lög sem samþykkt hafa verið, allar þáltill. og aðrar samþykktir? Um þá stöðu mætti auðvitað hafa mörg orð og leggja fram óteljandi rök því til staðfestingar að enn er langt í land að jafnrétti sé náð. Og það er furðulegt, sem fram kom í máli hæstv. félmrh. í síðustu viku, miðað við hvað langan tíma þetta virðist taka og lítið virðist þokast, að ekki er talin ástæða til að taka það fram í jafnréttislögum að sérstaklega skuli bæta stöðu annars kynsins. Eins og allir vita ríkir enn mikill launamismunur og misrétti milli kvenna og karla. Örfá dæmi skal ég nefna því til staðfestingar. Ég vil, með leyfi forseta, vitna í bækling sem gefinn hefur verið út af framkvæmdanefnd um launamál kvenna. Þar segir m. a.: „Árið 1982 var meðaltímakaup í dagvinnu hjá ófaglærðum verkamanni við trésmíðar 42% hærra en meðaltímakaup kvenna í dagvinnu við fatasaum. Meðaldagvinnutímakaup karla við afgreiðslu í bifreiðavarahlutaverslunum var 32% hærra en meðaldagvinnutímakaup kvenna við afgreiðslu í vefnaðarvöruverslunum á höfuðborgarsvæðinu á öðrum ársfjórðungi 1983. Meðallaun karla á ársverk er allt að 100% hærra en meðallaun kvenna eftir atvinnugreinum.“ Og áfram segir með leyfi forseta: „Meðallaun kvenna á ársverk eru hæst hjá ógiftum konum 25–44 ára og samsvara þau meðallaunum 15–19 ára pilta, 65–69 ára ókvæntra karla og 70–74 ára kvæntra karla. Árið 1982 voru verkamenn með 7% hærra meðaltímakaup en verkakonur, en sé eingöngu miðað við tímakaup í dagvinnu var munurinn 14% . Árið 1982 voru karlar við afgreiðslustörf með 24% hærra meðaltímakaup en konur, en sé eingöngu miðað við tímakaup í dagvinnu var munurinn 26%. Á öðrum ársfjórðungi 1983 voru karlar við skrifstofustörf með 35% hærra meðaltímakaup en konur, en sé eingöngu miðað við tímakaup í dagvinnu er munurinn 33%.“ Að því er varðar stöður og stöðuveitingar í þjóðfélaginu í störfum þar sem ákvarðanir eru teknar og sem gefa möguleika á góðum tekjum gætir lítið áhrifa kvenna. Við búum við mikla tvískiptingu á vinnumarkaðinum. Störf flokkast enn í miklum mæli í kvenna- og karlastörf. Á árinu 1980 lagði ég fram frv. til l. um breytingu á lögum um jafnrétti kvenna og karla. Það frv. tók mið af stöðunni eins og hún blasti við og af þeirri reynslu sem fengist hafði af þeirri lagasetningu og ályktunum sem samþykktar höfðu verið á Alþingi, sem litlum árangri höfðu skilað. Niðurstaða mín var þá og er enn að róttækra breytinga sé þörf í lagasetningu til þess að ná árangri. Frv. olli miklum deilum og mjög skiptar skoðanir voru um það. Menn létu sig ekki muna um að mistúlka og rangfæra það sem í frv. fólst. Talað var um misréttindafrv., forréttindafrv. og brot á stjórnarskránni. Þó að annað stæði í frv. var því hiklaust haldið fram hér á Alþingi sem annars staðar að með þessu frv. ætti skilyrðislaust að ráða konur í störf, sem karlar höfðu frekar valist til, án tillits til þess hvort konur hefðu menntun og hæfileika til að bera. Þetta var auðvitað alrangt og mun ég koma að því síðar í mínu máli. Annað meginefni frv. var að á fjárlögum ár hvert skyldi veita framlag sem gerði Jafnréttisráði kleift að standa fyrir könnunum á launakjörum kvenna og karla. Þar sem einsýnt var að ekki mundi nást samkomulag um þá leið sem lögð var til í frv. á því þingi né aðra, sem næði sama markmiði, taldi ég rétt að standa að þeirri rökstuddu dagskrá, sem félmn. lagði þá til, þar sem sá þáttur sem snýr að könnunum á launakjörum kvenna og karla fékk ákveðna afgreiðslu. Á þá málsmeðferð féllst ég þar sem ekki varð lengra komist að sinni og ekki óeðlilegt, miðað við hve skiptar skoðanir voru um frv., að frekari umr. ættu sér stað í þjóðfélaginu um þessi mál áður en Alþingi tæki ákvörðun í málinu. Margt bendir til að nú séu margir komnir inn á þá skoðun og fallist á þau rök sem ég hafði uppi þá og því sé nú grundvöllur til að lögfesta það ákvæði sem ég lagði til eða a. m. k. efnislega samhljóða því. Í upphafi míns máls, herra forseti, lét ég í ljós þá skoðun mína að hér væri á ferðinni frv. sem væri ekki pappírsins virði. Lítill skilningur væri í raun á jafnréttisbaráttunni o oft gætti tvískinnungs í gerðum alþm. í þessu efni. Ég skal taka dæmi máli mínu til stuðnings sem er mér enn í fersku minni. Í þessari jafnréttisbaráttu vantar nefnilega ekki að hæstv. alþm. séu fúsir að lýsa yfir vilja sínum til að uppræta launamisrétti, með samþykkt laga, með samþykkt tillagna, með samþykkt rökstuddrar dagskrár og með yfirlýsingum í nál. og yfirleitt í öllum þeim búningi sem þingsköp leyfa. En þegar á herðir, þegar til þess kemur að standa við öll loforðin, þá er oft annað uppi á teningnum. Þetta kom bersýnilega í ljós eftir að frv. sem ég lagði fram fyrir 3–4 árum fékk afgreiðslu með rökstuddri dagskrá, en til þess vil ég vitna. Ég vil með leyfi forseta fyrst fá að vitna í nál. félmn. sem um málið fjallaði: „ Félmn. hefur haft til meðferðar frv. um breyting á lögum um jafnrétti kvenna og karla, nr. 78/1976. Með tilliti til athugasemda, sem fram komu í umsögnum um málið, telur nefndin ekki tímabært á þessu stigi að taka afstöðu til annarra ákvæða frv. en 4. gr. sem felur í sér að framlög skuli veitt til að standa fyrir könnunum á launakjörum kvenna og karla. Nefndin telur brýnt að þessar kannanir verði gerðar til þess að Jafnréttisráði sé unnt að fylgjast með því að virt sé 2. gr. jafnréttislaganna sem m. a. kveður á um að greidd séu jöfn laun fyrir jafnverðmæt og sambærileg störf. Samkvæmt 10. gr. jafnréttislaganna frá 1976 kemur fram að eitt af verkefnum Jafnréttisráðs sé að taka til rannsóknar af sjálfsdáðum hver brögð kunni að vera að misrétti í jafnréttismálum. Í þessu ákvæði felst að Jafnréttisráð, sem skipað er skv. 9. gr. laga nr. 78/1976, rannsaki þessi mál. Framkvæmdaaðili þessarar könnunar gæti þó verið Kjararannsóknarnefnd sé það talið hagkvæmara. Leggja verður þó áherslu á að samráð verði haft við Jafnréttisráð um alla framkvæmd og undirbúning á þessum könnunum. Nefndin hefur því orðið sammála um að leggja til að frv. verði afgreitt með eftirfarandi rökstuddri dagskrá: Í trausti þess, að ríkisstj. beiti sér fyrir því nú þegar, að kannanir verði gerðar á raunverulegum launakjörum kvenna og karla, svo og að kannanir þessar verði gerðar reglulega og Kjararannsóknarnefnd, Jafnréttisráði eða öðrum aðila verði gert kleift með fjárframlögum eða á annan hátt að standa fyrir þeim, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Fyrir þessu nál. og rökstuddri dagskrá mælti þáverandi formaður félmn. og núverandi hæstv. félmrh., Alexander Stefánsson. Þarna kom ótvírætt fram að brýnt væri að gera kannanir á launakjörum kvenna og karla og að fjárframlög yrðu veitt til þess að standa fyrir þeim. Af þessari rökstuddu dagskrá hefði mátt ætla að þegar á fjárlögum þess árs yrði veitt framlag til að standa við það fyrirheit sem fólst í þessari rökstuddu dagskrá. En því var ekki að heilsa. Tvær tilraunir, sem gerðar voru á því þingi til þess að leggja til lítið fjárframlag til að hrinda af stað umræddri könnun, voru felldar við þá fjárlagaafgreiðslu. Þær till. fengu aðeins örfá atkvæði. Þetta sýnir auðvitað ljóslega hvað erfitt er um vik að framkvæma jafnrétti kynjanna í reynd, þegar á reynir að standa við það sem stendur í lögum og samþykktum sem frá Alþingi koma. Þau nýmæli sem talað er um í grg. með þessu frv. tel ég lítils virði. Í fyrsta lagi er sagt að í 1. gr. fellst nýmæli, sem sé að í stað þess „að stuðla að jafnrétti“, eins og segir í núgildandi lögum, sé tilgangur laganna að koma á jafnrétti og jafnri stöðu kvenna og karla á öllum sviðum. Út af fyrir sig er þetta ákveðnara orðalag en í núgildandi lögum. Og í réttu framhaldi af því hefði maður haldið að hægt væri að finna ákvæði í frv. sem fæli í sér einhverja breytingu frá núgildandi lögum um hvernig koma ætti á þessu jafnrétti. En í þessu frv. er nákvæmlega ekkert að finna sem gefur minnstu von um að breyting kunni að fylgja í kjölfar samþykktar þess. Auk þessarar breytingar sem ég hef getið er talað um breytingu á skipan Jafnréttisráðs. Þar er talað um að Kvenréttindafélag Íslands og Kvenfélagasamband Íslands eigi fulltrúa í Jafnréttisráði. Talað er um að mikilvægasta nýmælið í frv. sé að finna í 2. tölul. 15. gr., en skv. henni skal Jafnréttisráð vinna framkvæmdaáætlun til fjögurra ára í senn þar sem kveðið skal á um aðgerðir til að koma á jafnrétti kynjanna. Út af fyrir sig legg ég ekki lítið upp úr þessu ákvæði. Jafnréttisráð hefur í sínu starfi gert ýmsar áætlanir, sem reynt hefur verið að vinna eftir, og lagt fram áætlanir við gerð fjárlaga um það að fá aukið starfslið til þess að Jafnréttisráð geti sinnt hlutverki sínu. En fæstar þeirra hafa verið teknar til greina. Hæstv. félmrh. gerði mikið úr því ákvæði í frv. að auka ætti hlutverk og verkefni Jafnréttisráðs. Það er auðvitað ekki nægjanlegt að skrá slíkt í frv. Það verður að sýna viljann í verki og veita fjármagn til þess að Jafnréttisráð geti unnið að þeim verkefnum sem því er ætlað í lögunum. Ég sé því ekki fyrir mér neina breytingu þó að í ákvæði frv. komi að auka eigi verkefni Jafnréttisráðs nema jafnframt fylgi því að Jafnréttisráð fái aukið fjármagn. Ákvæði 12. gr., um að leitast skuli við að hafa sem jafnasta tölu kynjanna í stjórnum, nefndum og ráðum á vegum ríkisins, sveitarfélaga og samtaka þar sem því verður við komið, tel ég algjörlega máttlaust nema því fylgi frekari skilgreining á með hvaða hætti það skuli gert. Í sumum ákvæðum frv., t. d. 2. og 4. gr., tel ég að beinlínis sé um þrengingu að ræða frá gildandi lögum. Í 2. gr. núgildandi laga er talað um að konum og körlum skuli veittir jafnir möguleikar til atvinnu og menntunar og greidd jöfn laun fyrir jafnverðmæt og sambærileg störf. Í 2. gr. frv. nú er einungis talað.um að konum og körlum skuli með stjórnvaldsaðgerðum tryggðir jafnir möguleikar til atvinnu og menntunar. Sá þáttur sem snýr að laununum, um greiðslu jafnra launa fyrir jafnverðmæt og sambærileg störf, er þar felldur út. Að hluta til er þetta ákvæði þó sett inn í 4. gr., en þar stendur: „Konum og körlum skulu greidd jöfn laun og skulu njóta sömu kjara fyrir jafnverðmæt og sambærileg störf.“ Skilgreininguna á því hvað séu jöfn laun og jöfn kjör, sem fram kemur í 2. og 3. málsgr. 4. gr., tel ég alls ófullnægjandi, einkum þó ákvæði 3. málsgr. 4. gr. frv. þar sem talað er um að með „kjörum“ í lögum þessum sé átt við lífeyris-, orlofs- og veikindaréttindi og hvers konar önnur samningsréttindi. Ég tel nauðsynlegt að í þessari gr. komi frekari skilgreining á kjörum þar sem vitnað er til hlunninda og hvers konar yfirborgana en einmitt til þeirra kjaraþátta tel ég að megi oft og tíðum rekja misrétti í launamálum kvenna og karla. Þegar ég lagði fram frv. sem ég greindi frá fyrir fjórum árum síðan var við þá umr. tilkynnt að þáverandi félmrh. hygðist skipa nefnd til að kanna stöðu jafnréttismála og semja breytingar á núgildandi lögum. Þessi nefnd skilaði fyrir allnokkru drögum að frv. sem, eins og fram hefur komið, hæstv. félmrh. hafði til meðferðar. Þó ég telji að þau frumvarpsdrög gangi ekki nógu langt að því er einstök ákvæði þess frv. varðar þá tel ég þó að í því frv. komi fram töluverð viðleitni til raunhæfra aðgerða til að koma á jafnrétti kynjanna. Þó ekki næðist samkomulag um stærri áfanga í jafnréttisbaráttunni en fram kemur í því frv. tel ég það þó vera skref í rétta átt og með ákveðnum breytingum get ég fellt mig við það frv. Ég tilkynnti hv. þm. Svavari Gestssyni, 1. flm. frv. endurskoðunarnefndarinnar, sem lagt hefur verið fram, þegar ég féllst á ásamt nokkrum öðrum þm. að gerast meðflm. með honum, að ég mundi flytja brtt. við það frv. og gæti sætt mig við það með ákveðinni breytingu. Í þeim frumvarpsdrögum kemur fram ákvæði um jákvæða mismunun, hliðstætt ákvæði og er í norsku jafnréttislögunum, en á það mátti ekki minnast þegar frv. það sem ég lagði fram á sínum tíma var til umr. Drögin fela í sér að í markmiðslýsingu er sérstaklega kveðið á um að bæta aðstöðu kvenna til að ná því markmiði. Og þó að í 3. gr. komi fram að hvers kyns mismunun eftir kynferði sé óheimil þá kemur einnig fram að aðgerðir, sem eru sérstaklega ætlaðar til að bæta stöðu kvenna, teljist ekki ganga gegn lögunum. Ég fagna því sérstaklega að samkomulag náðist um þetta í nefndinni sem var skipuð fulltrúum kvennasamtaka, Jafnréttisráðs og stjórnmálaflokka. Þetta ákvæði sýnir ótvírætt að ýmsir þeir sem voru á móti því ákvæði sem ég lagði fram á sínum tíma, um ákveðnar tímabundnar aðgerðir til að koma á jafnrétti kynjanna, eru farnir að sjá að þetta er eina raunhæfa leiðin til að ná árangri. Reyndar benti ég á í umr. um þetta mál á Alþingi fyrir fjórum árum, þegar það frv. var til meðferðar, að ég væri tilbúin til að skoða aðrar leiðir en það ákvæði sem ég lagði til í frv. ef þær skiluðu raunverulegum árangri. Benti ég m. a. á og lagði fram í félmn. till. sem var hliðstæð ákvæðum norsku jafnréttislaganna og fól í sér að sé talið nauðsynlegt til að afnema raunverulegt misrétti kynjanna sé það ekki andstætt lögunum þó að kynjunum sé mismunað ef það er í samræmi við tilgang laganna sem er að stuðla að jafnrétti. Ekki ósvipað ákvæði var einnig í dönskum og sænskum jafnréttislögum. Nú virðist sú nefnd sem setið hefur á rökstólum um þessi mál að ég hygg í eitt og hálft til tvö ár vera komin að þeirri niðurstöðu og lagði til í sínum frumvarpsdrögum jákvæða mismunun. Í frv. vantar engu að síður ákvæði sem felur í sér tímabundnar aðgerðir eins og heimilað er í 3. gr. frv. Í framsöguræðu minni fyrir þessu frv. fyrir fjórum árum síðan benti ég líka á aðra leið sem næði raunverulega sama marki og það ákvæði sem ég lagði til og vil ég með leyfi forseta fá að lýsa því sérstaklega vegna þess að það er það ákvæði sem ég tel nauðsynlegt að komi til viðbótar þeim frumvarpsdrögum sem nefndin hefur skilað. Ég lýsti því í upphafi míns máls að margir hefðu gert sér sérstakt far um að mistúlka og rangtúlka það ákvæði sem ég lagði fram á sínum tíma, gefa af því villandi mynd og hafa villandi túlkun uppi í umræðunni. Það lýsir kannske best hve reynt var að gera málið tortryggilegt að þeir sömu og voru hvað háværastir og töluðu um misréttinda- og forréttindaákvæði í því frv. sem ég lagði fram voru hlynntir ákveðinni túlkun á jafnréttislögunum sem fram hafði komið á norrænu lögfræðingaþingi í Kaupmannahöfn í ágúst 1978 í erindi sem Guðrún Erlendsdóttir lögfræðingur flutti. Það ákvæði er þó efnislega alveg samhljóða því ákvæði sem ég lagði fram á sínum tíma og ég margbenti á að ég gæti sætt mig við sem breytingu á jafnréttislögunum. En allt kom fyrir ekki. Menn héldu áfram sínu striki og töluðu um forréttindafrv. Þess vegna er nauðsynlegt, herra forseti, að bera saman þessi tvö ákvæði. Út hefur verið gefinn bæklingur með erindi Guðrúnar Erlendsdóttur, lögfræðings, og er hann sérprentaður úr tímariti lögfræðinga. Þar segir m. a. með leyfi forseta: „Ég tel það óheppilegt, að jafnréttislög innihaldi ákvæði um mismunun kynjanna og tel það andstætt jafnréttishugsjóninni að veita öðru kyninu forréttindaaðstöðu.“ En síðar í erindi sínu segir Guðrún Erlendsdóttir og bið ég nú hv. þdm. að taka vel eftir: „Þegar sett hafa verið lög um jafnrétti kynjanna eins og gert hefur verið á Íslandi, þar sem tilgangur laganna er að stuðla að jafnrétti og jafnri stöðu kvenna og karla, þá hafa stjórnvöld þar með tekið að sér að stuðla að þessu jafnrétti. Stjórnvöldum ber þá skylda til að sjá svo um, að konur og karlar hafi sömu möguleika til menntunar og starfa.“ Síðan kemur túlkunin sem ég vil fá að vitna til og er efnislega samhljóða því ákvæði sem ég lagði til og mest var um deilt á sínum tíma, en Guðrún Erlendsdóttir segir orðrétt: „Ef sú staða kemur upp, að karl og kona sæki um starf í starfsgrein þar sem annað kynið er allsráðandi, og bæði tvö hafa sömu hæfileika og menntun til að bera, þá skal veita þeim aðila starfið, sem er af því kynferði, sem er í minnihluta í viðkomandi starfsgrein.“ Guðrún Erlendsdóttir lögfræðingur túlkar jafnréttislögin -  
             Það kom fram í mínu frv. á sínum tíma að konur ættu að hafa sömu menntun og hæfileika til að bera til þess að veita þeim starfið og þetta er nákvæmlega túlkun Guðrúnar Erlendsdóttur á þessu ákvæði. Hún túlkar jafnréttislögin sem eru í gildi í dag þannig, hv. þm., orðrétt: „Ef sú staða kemur upp, að karl og kona sækja um starf í starfsgrein þar sem annað kynið er allsráðandi, og bæði tvö hafa sömu hæfileika og menntun til að bera þá skal veita þeim aðila starfið, sem er af því kynferði, sem er í minnihluta í viðkomandi starfsgrein.“ Ég hef þegar lesið framhaldið og það kveður einungis á um það að ekki eigi að veita konum starf nema þær séu sömu hæfileikum búnar og karlmenn, enda var í því ákvæði sem ég var með í mínu frv. ekki um nein forréttindi að ræða. Í því frv. kom fram að ef konur sæktu um starf þar sem þær væru í minni hluta en þær hefðu sömu hæfileika og menntun til að bera þá ættu þær að fá starfið. Það er því nákvæmlega sama túlkun hjá Guðrúnu Erlendsdóttur og er í því frv. sem ég lagði fram á sínum tíma þó að það þjónaði lund margra að vera að mistúlka það frv. Ég tel sem sagt að Guðrún Erlendsdóttir lögfræðingur túlki jafnréttislögin - en hún er höfundur þeirra - sem eru í gildi í dag þannig að þegar tveir aðilar með sömu hæfileika og menntun sækja um starf skuli veita þeim aðila starfið sem er í minni hluta í viðkomandi starfsgrein. Þetta ákvæði og túlkun Guðrúnar Erlendsdóttur get ég mjög vel fellt mig við og ég vil undirstrika og ítreka að ég er sammála þessu ákvæði og ég gæti vel fellt mig við að þetta ákvæði og túlkun Guðrúnar Erlendsdóttur kæmi til viðbótar og yrði tekið upp sem ákvæði til brb. í það frv. sem samþykkt yrði héðan frá Alþingi. Ég tel sem sagt að það ákvæði nægi ekki sem fram kom í frumvarpsdrögum nefndarinnar og kveður á um að aðgerðir sem eru sérstaklega ætlaðar til að bæta stöðu kvenna teljist ekki ganga gegn lögum þessum. Ég tel að við eigum að stíga það skref að ákveða ákveðnar tímabundnar aðgerðir sem nái því markmiði sem er í 1. gr. frumvarpsdraga nefndarinnar um að sérstaklega skuli bæta stöðu kvenna til þess að koma á jafnrétti og jafnri stöðu kvenna og karla á öllum sviðum. Verði slíkt ákvæði samþykkt ásamt öðrum þeim ákvæðum, sem lögð voru til af þeirri nefnd sem fjallað hefur um þessi mál á undanförnum tveimur árum, tel ég að við séum að stíga raunverulegt skref í átt til jafnréttis kynjanna. Með slíkum ákvæðum væru stjórnvöld og Alþingi að sýna fram á raunverulegan vilja til þess að bæta stöðu kvenna í þjóðfélaginu og koma í veg fyrir það misrétti og mismunun sem átt hefur sér stað. Að vísu þarf meira að ske og þá á ég við að uppræta þá mismunun og misrétti sem ríkir í launamálum. Því hef ég einnig viljað sjá í nýjum lögum sem samþykkt væru frá Alþingi markviss ákvæði um það að stjórnvöldum væri alvara að taka á því máli. Ég gæti hugsað mér það ákvæði á þann hátt að fastsett væri í þessum lögum ákvæði um að þegar í stað yrði framkvæmd könnun á launakjörum kvenna og karla. Ég vil fagna því sem fram hefur komið nýlega á Alþingi að hæstv. forsrh. hefur slíkt í huga en slíkar kannanir þyrftu að vera reglulega í gangi og ekki er nægjanlegt að koma á einni slíkri könnun. Herra forseti. Ég skora á hæstv. félmrh. að endurskoða afstöðu sína til þessa frv. sem hann hefur lagt fram og mælt fyrir og beita sér fyrir því að í meðförum hér á Alþingi taki frv. verulegum breytingum. Ég trúi því ekki að hæstv. félmrh. eða ríkisstj. hafi minnstu trú á því í raun og sannleik að þetta frv. skili nokkrum árangri í jafnréttisbaráttinni. Ég tel að það ættu þeir að viðurkenna með því að taka undir það frv. sem lagt hefur verið fram hér á Alþingi. Með samþykkt þess frv. kæmi fram raunveruleg viðleitni hér á hv. Alþingi til þess að breyta þeirri stöðu sem uppi er í dag í þessum málum. Félmrh. væri maður að meiri viðurkenndi hann gagnsleysi þessa frv., sem við fjöllum um og lýsti sig reiðubúinn til að taka raunhæft á þessum málum. Ég tel að annað sé lítilsvirðing við jafnréttisbaráttuna, staðfesting á óbreyttu ástandi og viljaleysi stjórnvalda til að taka á þessu máli sem ég trúi ekki að hæstv. félmrh. vilji láta kenna sig við. Ég vil leggja áherslu á það, herra forseti, hér í lokin að þetta frv. nái fram að ganga fyrir þinglok með þeim breytingum vitaskuld sem ég hef hér lýst og tel að þurfi að gera á þessu frv. til þess að það skili einhverjum árangri í jafnréttisbaráttunni.



Herra forseti. Á dagskrá þessa fundar eru tvö mál sem snerta jafna stöðu og jafnan rétt karla og kvenna. Annars vegar er stjfrv. á þskj. 431 og hins vegar frv. til l. um jafna stöðu og jafnan rétt karla og kvenna sem flutt er af mér ásamt hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, Kristínu S. Kvaran, Guðrúnu Helgadóttur, Kjartani Jóhannssyni og Guðmundi Einarssyni. Það hefur orðið að samkomulagi milli mín og forseta að ég reyni í þessu máli mínu að gera nokkra grein fyrir hinu síðarnefnda frv., þannig að þau séu hér bæði til umr. svo sem verið hefur og að menn geti þá í umr. hagað orðum sínum svo, að umr. um síðara dagskrármálið verði þeim mun styttri eða svo að segja engin vegna þess að umr. verði tæmd þegar umr. um fyrra dagskrármálið lýkur. Í umr. um þessi mál er ég þeirrar skoðunar að mjög nauðsynlegt sé að líta á jafnréttismál í samhengi við aðra þætti í þjóðfélaginu. Ég treysti mér ekki til þess að hefja hér ræðu um þessi mál öðruvísi en að minna á að jafnrétti og jafnir möguleikar kvenna í þjóðfélaginu ráðast ekki einvörðungu af lagasetningu af því tagi sem hér er gerð till. um, heldur af margvíslegum öðrum þáttum í þjóðfélaginu, sem skipta sköpum um hvort það eru móguleikar til þess að sækja þann jafna rétt sem lögin kveða á um að konur skuli hafa á hverjum tíma. Í þessu efni skiptir mjög miklu máli hvernig búið er að margvíslegri félagslegri þjónustu og þá alveg sérstaklega vil ég nefna þar eitt dæmi sem eru dagvistarmál. Fyrir nokkrum árum var gerð áætlun til tíu ára um byggingu dagvistarheimila árin 1981–1990. Þessi áætlun var gerð í framhaldi af samningum Alþýðusambands Íslands, Vinnuveitendasambands Íslands og ríkisstj. í lok ársins 1980. Og hvernig standa þessi mál núna? Hvernig stendur áætlunin um dagvistarrými fyrir börn, miðað við þau framlög úr ríkissjóði sem nú er um að ræða? Hvenær verður áætlunin komin í framkvæmd? Svarið er: Á árinu 2005 verður þessi áætlun um dagvistarrými fyrir börn komin í framkvæmd. Það er búið með ráðstöfunum á fjárlögum þessa árs að skera svo mikið niður framlög til uppbyggingar dagvistunarstofnana að það er ekki fyrr en á árinu 2005 sem það markmið næst sem sett var í áðurnefndri tíu ára áætlun. Mér finnst að þetta sýni kannske betur en allt annað að ef menn vilja eitthvað aðhafast í jafnréttismálum verður að horfa á alla þessa þætti í senn og heildarstefna ríkisstj. á hverjum tíma ræður úrslitum um hvort jafnréttisumræðan er innantómt blaður eða hvort hún skilar málum eitthvað fram á við. Ég vil í þessu sambandi minna á að eitt stærsta jafnréttismálið sem ákveðið hefur verið á síðustu árum er ákvörðun um að allar konur skuli hafa rétt til fæðingarorlofs sem eru í fullri atvinnu úti á hinum atmenna vinnumarkaði. Áður var það svo að fjöldi kvenna í hinum almennu verkalýðsfélögum hafði aðeins tólf daga fæðingarorlofsrétt. Með lögum sem sett voru á árunum 1980 og 1981 var þessi tólf daga fæðingarorlofsréttur lengdur í þrjá mánuði. Þetta var stórt skref fram á við í jafnréttisátt. Hið sama var að segja um áætlunina um uppbyggingu dagvistarstofnana. Ef við lítum aðeins á þróunina í þessum efnum, þ. e. framlög ríkissjóðs til stofnkostnaðar barnaheimila miðað við fast verðtag á nokkru árabili, kemur ýmislegt fróðlegt í ljós. Það kemur fram að langhæsta framtag ríkissjóðs til stofnkostnaðar barnaheimila sem um getur hefur verið á árinu 1981 eða 16 millj. kr. á verðlagi ársins 1982. Á árinu 1982 var þessi tala um 14 millj. kr. Á árinu 1983 hækkaði þessi tala verulega og varð svipað há og hún hafði verið hæst áður. Og hvað gerðist á árinu 1984 í þessu efni? Hver eru framlög ríkisins til stofnkostnaðar barnaheimila á árinu 1984? Þau eru 12.5 millj. kr. miðað við 16.6 á árinu 1983. Það er m. ö. o. um að ræða stórfelldan niðurskurð á framlögum til stofnkostnaðar barnaheimila miðað við fast verðlag. Stjórnarandstaðan lagði þess vegna fram tillögu við afgreiðslu fjárlaga í vetur um að 20 millj. kr. yrði aukalega varið til byggingar barnaheimila á árinu 1984 umfram það sem fjárlög gerðu ráð fyrir. Þessa tillögu felldi stjórnarliðið og hefði hún þó skipt sköpum varðandi þá áætlun til tíu ára sem unnin var upp úr samningum aðila vinnumarkaðarins og ríkisstj. á árinu 1980. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt, herra forseti, að þetta sé rækilega haft í huga þegar menn eru að velta fyrir sér jafnréttismálum. Og það er auðvitað rétt að skoða það og gera sér grein fyrir því að dagvistarrými á Íslandi hefur verið að aukast mjög verulega á síðustu árum. Á árunum 1981–1982 bættust t. d. við hvorki meira né minna en 40 dagheimili, skóladagheimili og leikskólar, á þessum tveimur árum, en til samanburðar skal þess getið að á öllu landinu voru aðeins til 70 dagheimili og leikskólar á árinu 1973. Á tveimur árum bætast þarna við 40 heimili, sem er meira en helmingur þess sem alls var til í landinu á árinu 1973. Ég held að það sé alveg ótvírætt að sú stefna sem núverandi ríkisstj. fylgir í félagslegri þjónustu er andstæð öllum jafnréttissjónarmiðum bæði í dagheimilismálum, að því er varðar heilbrigðisþjónustu og að því er varðar aðra þætti mála. Það er grundvallaratriði þegar menn nálgast jafnréttismál að það sé tekið mið af heildarstefnumótun. Í umr. um þessi mál er það einnig mikilvægt að menn geri sér grein fyrir hvað það er sem ræður úrslitum um það verðmætamat sem er að baki ákvörðunum um laun kvenna og stöðu t. d. á hinum almenna vinnumarkaði. Ég held að nauðsynlegt sé að gera sér það ljóst að enn þá er það svo í íslenska þjóðfélaginu að konur eru láglaunahópur og varavinnuafl í útflutningsatvinnugreinunum alveg sérstaklega. Og ég held að það sé nauðsynlegt að gera sér ljóst að því aðeins verður ráðin bót á þessu að menn þori að leggja til atlögu við þau markaðssjónarmið sem eru ráðandi í þjóðfélaginu. Eins og sakir standa í þessum efnum t. d. í sjávarútveginum er það auðvitað þannig að konur eru yfirgnæfandi meiri hluti þess fólks sem skapar þau verðmæti sem þar ráða úrslitum. Ef þær sameinuðust og sýndu sitt afl gæti það á mjög skömmum tíma, að mínu mati, skipt sköpum um lífskjör þessa fólks. Ég held að það sé eitt brýnasta verkefni kvenna að þær átti sig á því afli sem felst í sameiningu þeirra t. d. á hinum almenna vinnumarkaði og alveg sérstaklega í útflutningsgreinunum. Markaðsöflin vanmeta vinnuafl konunnar og henda því út þegar ekki er hráefni, þegar ekki er fiskur eða þegar ekki er önnur aðstaða. Markaðsöflin eru á móti því að það séu gerðar félagslegar ráðstafanir til að verja konur fyrir þessu ástandi t. d. í okkar atvinnulífi. Vinnuveitendasamband Íslands hefur alltaf verið á móti því að settar væru reglur um að þrengja enn frekar möguleika atvinnurekenda til að reka konur út úr frystihúsunum þegar þar vantar hráefni með því að breyta lögum um uppsagnir og rétt fólks í veikinda- og vinnuslysatilvikum. Það hefur sem sagt bersýnilega verið þannig, að þarna hafa rekist á annars vegar félagsleg sjónarmið og hins vegar sjónarmið fjármagnsins. Það er nauðsynlegt að þetta sé haft í huga því að krafan um breytt verðmætamat og annað mat á vinnuframlagi konunnar verður ekki borin fram af neinum þrótti öðruvísi en að menn geri sér um leið grein fyrir því að þá eru menn að hafna lögmálum gróðans og markaðsþjóðfélagsins. Það er athyglisvert að einmitt núna á þessum vetri skuli það gerast að gerður er kjarasamningur um tekjutryggingu láglaunafólks 21. febrúar s. l. sem er með þeim hætti að konur eru að jafnaði án þess að hafa bónus í fiskvinnslu fjórðu hverja viku. Fjórðu hverja viku er ekki borgaður neinn bónus vegna þess að þá eru konurnar að vinna sig upp í tekjutrygginguna. Þetta gerðist núna í vetur, eftir þá miklu umræðu sem fram hefur farið um kjaramál og réttindi kvenna í þjóðfélagi okkar. Ég verð að segja alveg eins og er að ég tel að þarna hafi brostið mjög mikilvægur strengur og mjög mikilvægur hlekkur. Ég held að þarna hefði það þurft að gerast að einmitt þessar konur, sem ráða úrslitum í útflutningsatvinnuvegunum, hefðu risið upp og neitað þessu. Ég hef rætt við mikinn fjölda kvenna í frystihúsum í landinu á þessum vetri. Það er bersýnilegt að þar er gífurleg óánægja með þennan samning; en þar er líka bersýnilegt að þar er mikil óánægja með að þau miklu funda- og ráðstefnuhöld sem verið hafa um stöðu kvenna á þessu ári skuli ekki hafa skilað meiri árangri en raun ber vitni um. Ég held að það megi vera okkur öllum til umhugsunar. Ég vil líka segja það almennt, áður en ég kem að frv. sjálfum, að ég er þeirrar skoðunar hvað sem hver segir að konur hafi á liðnum árum sótt mjög fram til jafnréttis og jafnréttissjónarmið hafi unnið á í íslenska þjóðfélaginu. Það er enginn vafi á að það hefur orðið veruleg breyting í þeim efnum á síðustu 10–15 árum. Við skulum gera okkur grein fyrir því að hluti skýringarinnar á þessu er auðvitað sá, að konur hafa í stórauknum mæli farið út á vinnumarkaðinn á síðustu áratugum og hafa í rauninni borið uppi stærri hluta hagvaxtarins í íslenska þjóðfélaginu en nokkur annar hópur á síðustu 10–20 árum. Meginhluti þeirrar nýju verðmætasköpunar sem um er að ræða og þess aukna hagvaxtar sem um er að ræða á rætur að rekja til þess að konur hafa lagt á sig stóraukið vinnuframlag frá því sem áður hafði verið. Áður en ég kem að frv. sjálfu vil ég líka taka eitt almennt atriði fram að lokum. Það er stundum látið að því liggja, einkum í málflutningi Samtaka um kvennalista, t. d. í ræðu hv. 3. landsk. þm. Guðrúnar Agnarsdóttur hér á dögunum, að í þessu frv. mínu og annarra þm. og hæstv. félmrh. í rauninni líka væri verið að hafna sérstöðu kvenna, að jafnréttiskrafa þessara frv. væri sú ein að konur ættu í öllum tilvikum að troðast inn í samfélagið á forsendum karlmannanna í einu og öllu. Ég vil segja eins og er: Sú jafnréttisbarátta sem ber ekki fulla virðingu fyrir sérstöðu kvenna og karla í okkar samfélagi er dæmd til að mistakast. Ég held að við eigum í þessari jafnréttisumræðu að viðurkenna sérstöðu kvenna og þá möguleika fyrir samfélagið í heild sem í þeirri sérstöðu felast um leið og við segjum: Við viljum að konur og karlar hafi jafnan rétt hlið við hlið þar sem um er að ræða umræðu eða átök um verkefni, laun eða annað sem er að öllu leyti sambærilegt. Ég held að það sé alveg fráleitt að setja dæmið þannig upp, við sem erum að tala fyrir jafnréttisfrv., hvort sem þau eru góð eða vond, að þar séu menn að hafna þessari sérstöðu. Það ber að viðurkenna hana og ég segi: Tilraun til umbóta í jafnréttismálum sem ekki viðurkennir þessa sérstöðu mistekst. Og ég er sannfærður um að það er alveg sama hvort um er að ræða frv. mitt og fleiri þm. eða frv. hæstv. félmrh. Það er ekki uppi sú hugmynd á bak við flutning þessara mála að slá striki yfir þá sérstöðu sem hér er og ber að virða þó að krafist sé jafnréttis. Ég vil áður en ég lýk þessum almenna þætti svo láta það koma fram að ég fagna því sérstaklega að Alþingi hefur samþykkt till. til þál. sem nokkrir þm., ég og fleiri, hafa flutt um samfelldan skólatíma og skólamáltíðir því ég er sannfærður um að það skiptir mjög miklu máli í að skapa jarðveg fyrir jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla að á öllum stigum sé sem best búið að börnunum, hvort sem það er á dagvistarstofnunum eða dagheimilum eða í skólunum sjálfum. Ég vík þessu næst, herra forseti, aðeins að því frv. sem hér liggur fyrir og er 243. mál þingsins. Ég held að þetta frv. sé ekki mjög mikils virði. Það eru að vísu í því vissar lagtæringar, sem mér finnst alveg ástæðulaust annað en að viðurkenna, en það er engu að síður svo að ég tel að það sé mikil eftirsjón að ýmsum ákvæðum úr nefndarniðurstöðunni sem felld hafa verið út í meðferð málsins í ríkisstj. Ég spurði hæstv. félmrh. um þessi mál í þinginu 25. okt. s. l. Ég spurði hann: Ætlarðu að flytja jafnréttisfrv.? Hæstv. ráðh. sagði þá að málið væri til meðferðar í stjórnarflokkunum. Hann væri mjög hlynntur þessu frv. óbreyttu og málið væri alveg að koma frá flokkunum. Það kom svo þremur mánuðum seinna. Ýmsir þm., þ. á m. hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, skildu hæstv. félmrh. þannig, að frv. væri að koma óbreytt eða lítið breytt því þá sagði hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, með leyfi forseta: „Erindi mitt hingað var fyrst og fremst að fagna því að hæstv. núverandi jafnréttisráðherra ætlar að hafa snarari handtök í þessum málum en fyrirrennari hans“. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir var á því að frv. væri að koma lítið breytt frá nefndinni þegar umr. fór hér fram 25. okt. s. l. Í svarræðu minni eftir að hæstv. félmrh. hafði svarað minni fsp. komst ég svo að orði, með leyfi forseta: „Það er greinilegt að þetta mál er nú til meðferðar í þingflokkum ríkisstj. og samkvæmt yfirlýsingum ráðh. er við því að búast að það komi hingað inn í þingið mjög lítið breytt frá þeim búningi sem það var í þegar málið var afgreitt frá nefnd og lagt fyrir fyrrv. félmrh. 12. apríl s. 1.“ Ég er alveg sannfærður um að það voru fleiri þm. en ég sem skildu það svo að frv. kæmi mjög lítið breytt hér inn í þingið. Síðan gerðist það að haldinn var fundur með ýmsum þm. konum hér á Alþingi og tveimur karlþm. mér og hv. þm. Stefáni Valgeirssyni. Sá fundur var haldinn inn í Borgartúni með pomp og prakt. Það var ekki nokkur leið að skilja þann fund öðruvísi en svo að frv. kæmi óbreytt og stjórnarliðið væri því velviljað að koma frv. óbreyttu eða lítið breyttu hið fyrsta fyrir þingið. Hv. þm. Salome Þorkelsdóttir, 4. þm. Reykn., sagði um þessi mál 25. október s. l., með leyfi forseta: „Það hefur tekið tvö ár að endurskoða og vinna þetta mál svo að það er greinilega vel undirbúið“. Ég fyrir mitt leyti var því alveg sannfærður um að næstu daga eftir þetta, 25. október, kæmi málið fyrir Alþingi. En svo ber eitthvað annað við. Eitthvað hefur gerst í stjórnarliðinu. Frv. er gjörbreytt. Ég get þá ekki annað en spurt - og ég spyr hv. þm. Friðrik Sophusson sem er hérna einn af þm. Sjálfstfl. í salnum og var á mælendaskrá áðan og var í félmn. í fyrra: Var það Sjálfstfl. sem strikaði allar þessar lagtæringar út úr frv.?  1. gr. þessa frv., sem við flytjum sem þskj. 478, er í rauninni afgerandi grein í þessu efni því þar segir: „Tilgangur laga þessara er að koma á jafnrétti og jafnri stöðu kvenna og karla á öllum sviðum. Sérstaklega skal bæta stöðu kvenna til að ná því markmiði“. Þetta atriði er fellt út. Eins og hér hefur verið rakið er það eðlilegt og sjálfsagt, ef menn eru að rétta stöðu kvenna t. d. á hinum almenna vinnumarkaði, að gerðar séu sérstakar ráðstafanir í því skyni. Hér er um að ræða vísi að því sem kallað hefur verið „jákvæð mismunun“. Nú er rétt að taka fram til að fyrirbyggja allan misskilning að þetta orðalag er samkomulagsorðalag. Í nefndinni sem undirbjó þetta frv. voru einir tíu nm. og þeir höfðu mismunandi skoðanir á þessu atriði. Sumir vildu ganga þarna miklu lengra, eins og t. d. hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir rakti hér áðan. Aðrir vildu ganga þarna eitthvað skemmra. Þetta var samkomulag, en þetta allsherjarsamkomulag allra jafnréttissamtaka sem þarna áttu fulltrúa er brotið niður og gert að engu þegar Sjálfstfl. fer að leiðrétta frv. sem hæstv. ráðh. Alexander Stefánsson lagði fyrir í stjórnarsamstarfinu. Ég tel að þessi breyt. á frv. sé almesta og alvarlegasta breytingin vegna þess að í þessu lagaákvæði er fólgin stefnuyfirlýsing um að löggjafinn segi: Það á að bæta stöðu kvenna með sérstökum ráðstöfunum. Og það er tekið fram í frv. með hvaða ráðstöfunum það á að gerast. Það er nefnilega rangt sem hefur verið haldið fram að það sé látið liggja á milli hluta. Í 2. gr. er einnig nýmæli, sem stjfrv. hefur með, en það er að konum og körlum skuli með stjórnvaldsaðgerðum tryggðir jafnir möguleikar til atvinnu og menntunar. Þessi orð, „með stjórnvaldsaðgerðum“, í þessari grein eru ný. Það er sem sagt lögð þarna alveg ákveðin skylda á ríkisstjórn, Alþingi og sveitarstjórnir í þessum efnum. Ég tel að þess vegna sé ákaflega mikilvægt að ríkisstj. skuli hafa fallist á að hafa þetta orðalag inni í 2. gr. og ég tel það til bóta frá því sem verið hefur. 3. gr. hefur skemmst mjög verulega að mínu mati í meðferð ríkisstj. því þar eru felld út skýringaratriði sem þurfa að vera í lögunum. Í greininni segir: „Hvers kyns mismunun eftir kynferði er óheimil. Það telst ekki mismunun að taka sérstakt tillit til kvenna vegna þungunar eða barnsburðar“. Nú má ýmislegt um þetta orðalag segja „að taka sérstakt tillit til kvenna vegna þungunar eða barnsburðar“, eins og hv. þm. Kristín H. Tryggvadóttir gat um á kvöldfundi fyrir nokkrum dögum þegar málið var til umr. Ríkisstj. hefur fellt út úr þessari grein þessar setningar: „Með mismunun í lögum þessum er átt við athöfn eða athafnaleysi, hvers konar greinarmun, útilokun eða forréttindi sem skapar mismunandi stöðu kvenna og karla í raun vegna kynferðis eða atriða tengdum því. Aðgerðir, sem eru sérstaklega ætlaðar til að bæta stöðu kvenna skv. 1. gr. 2. málsl., teljast ekki ganga gegn lögum þessum“. Ég tel að greinin hafi verið mikið fyllri með þessu ákvæði eins og það var inni og ég tel skaða að ríkisstj. skuli hafa fellt það út. Einnig tel ég það mjög alvarlegt að það skuli hafa verið fellt út varðandi skilgreiningu á launum í 4. gr. þessa frv. hvað þar er átt við. Eins og fram hefur komið hér í þinginu í svari við fsp. er greinilegt að konur eiga miklu erfiðari aðgang að ýmsum sérgreiðslum í launakerfinu en karlar. Það er bersýnilegt að karlar taka sérstakar greiðslur langt umfram það sem konur hafa haft möguleika til. Þess vegna var 2. mgr. 4. gr. mjög nauðsynleg, en hún er svo orðuð: „Með launum í lögum þessum er átt við hið venjulega grunn- eða lágmarkskaup og hvers konar frekari þóknun sem greidd er beint eða óbeint, hvort heldur er í fé eða fríðu, og vinnuveitandi veitir starfsmanni fyrir vinnu hans.“ Með þessari upptalningu er verið að taka allar launagreiðslur, hvers konar fríðindi sem veitt eru í fyrirtækjum og konur hafa bersýnilega átt erfiðari aðgang að en karlar á liðnum árum, m. a. í ríkiskerfinu, skv. svörum við fsp. sem hér hafa verið bornar fram. Ég vil næst, herra forseti, víkja að 10. gr. frv., en þar er um að ræða sérstaka tegund sönnunarbyrði atvinnurekenda, sem menn telja að sé ekki í samræmi við venjur í okkar löggjöf. Í stjfrv. er þetta ákvæði fellt út með þeim rökum sem hæstv. ráðh. hefur rakið. Hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir hefur svarað rökum ráðh. í þeim efnum og tek ég undir rök hennar í þessu máli í einu og öllu. Í grg. samkomulagsfrv. segir svo: „10. gr. er ný af nálinni, en svipuð ákvæði eru í sænsku lögunum um jafnrétti í atvinnulífinu og finnska frv. að lögum um jafnrétti kynjanna. Þrátt fyrir að meginregla íslensks réttar sé sú að sá sanni sök sem brotið er á finnast þó undantekningartilfelli frá þeirri reglu, svo sem í áfengislöggjöfinni, 2. málsl. 17. gr. laga nr. 82/1979. Hér er öfugri sönnunarbyrði komið á þar sem mun auðveldara virðist fyrir atvinnurekanda að sanna að ekki hafi verið um mismunun á kynjum að ræða heldur en er fyrir aðila að sýna fram á hið gagnstæða.“ Nú endurtek ég það sem ég sagði áðan, herra forseti, að þetta frv. og þessi texti, sem ég var að enda við að lesa, er samkomulagstexti. Það eru margir búnir að skoða þetta mjög vandlega. Mér finnst það satt að segja hálfgerð meinbægni af ríkisstj. að leyfa þessu máli ekki að fljóta með hér inn í þingið. Ég bendi á að í nefndinni sem undirbjó þetta frv. var fólk eins og Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir, Arndís Björnsdóttir kaupmaður, Berglind Ásgeirsdóttir, Bergþóra Sigmundsdóttir, Guðríður Þorsteinsdóttir, formaður Jafnréttisráðs, lögfræðingur, Ingibjörg Hafstað, María Pétursdóttir, Sigríður Thorlacius og að störfum í nefndinni komu auk þess ýmsir fleiri. M. a. kom við sögu í tengslum við störf nefndarinnar Guðrún Erlendsdóttir lögfræðingur, sem er sá lögfræðingur hér í landinu sem þekkir best allra til jafnréttislaga og umræðna um þau, ekki bara á Íslandi heldur í grannlöndum okkar. Ég bið menn um að hugsa það með fullri vinsemd: Er það endilega nauðsynlegt að henda þessu ákvæði út með skírskotun til þess að það sé óvenjulegt, þegar við höfum það fyrir okkur að fjöldinn allur af einstaklingum, m. a. ýmsir lögfræðingar eins og Guðrún Erlendsdóttir, telur að hér þurfi ekki að vera um neitt óeðlilegt ákvæði að ræða? Ég held að sumt af breytingunum sem ríkisstj. gerði á þessu frv. hafi verið gert með hálfgerðri fljótaskrift. Ég held að menn ættu að athuga aðeins betur hvort ákvæði 10. gr. í frv. þm. geta ekki fengið að halda sér, hvort það er nokkur áhætta tekin með því þó að tekin sé upp sönnunarbyrði á atvinnurekanda eins og þar er gert ráð fyrir. Það er alveg óþarfi fyrir hæstv. félmrh. að vera að vitna í stjórnarfar í vondum löndum til þess að hrekja þessa grein. Það er alveg óþarfi að vera að benda á önnur lönd. Því miður er það nú svo, að í mörgum löndum eru jafnréttislög kannske til, en þau eru jafnvel verri en ekki neitt og framkvæmdin öll á skjön. Við þurfum ekkert að vera að hlaupa í önnur lönd. Ég veit að þeir nm. sem stóðu að till. um þetta, eins og María Pétursdóttir, Berglind Ásgeirsdóttir og Arndís Björnsdóttir, voru ekki að gera tillögu um að koma upp stjórnarfari eins og í Sovétríkjunum eða öðrum slíkum löndum, eins og hæstv. félmrh. var að ýja að í sinni svarræðu fyrir nokkrum dögum. Ég vil þá víkja að 13. gr. frv. þm., en þar er um að ræða ákvæði sem eru felld út í frv. ríkisstj. og þó fæ ég ekki séð að séu nein rök fyrir því. Ég bið menn í þessu efni að virða fyrir sér framtíðarnefnd forsrh., en það er nefnd sem hefur verið skipuð eins og kunnugt er og á að ákveða framtíðina fyrir ríkisstj. undir forustu Jóns Sigurðssonar. Hann er frægur að því að sjá mjög langt fram í tímann eins og kunnugt er, alveg sérstaklega í efnahagsmálum.  „Þegar beðið er um tilnefningu í stjórnir, nefndir og ráð á vegum ríkis og sveitarfélaga skal nefna karl og konu. Sé það ekki gert skal veita Jafnréttisráði skriflega rökstudda grg. um ástæður þess. Við skipun skal þess síðan gætt að hlutfall kynjanna verði sem jafnast.“ Menn segja sem svo gagnvart greinum af þessu tagi: Við skulum ekki að vera að taka konur inn í nefndina bara vegna þess að þær séu konur, heldur eigum við að dæma þær á almennum hæfileikum þeirra til að gegna þeim störfum sem um er að ræða hverju sinni. Þetta er rullan sem maður heyrir alltaf í þeim efnum. Þá vil ég minna á að umr. um þessi mál hefur staðið yfir mjög lengi t. d. innan stjórnmálaflokkanna. Og ég vil skýra frá því að á síðasta landsfundi Alþb. urðu talsverðar umr. um hvort hægt væri að taka upp reglu sem hljóðaði svo: Það kynið sem er fámennara skal a. m. k. hafa 40% aðild að stofnunum flokksins, enda komi fram nægilega mörg framboð í viðkomandi stofnun. - Auðvitað sögðu margir til að byrja með: Þetta er óframkvæmanlegt, þetta er erfitt og það er tóm vitleysa að vera að setja hlutina svona upp. Þetta hefur núna verið í framkvæmd um nokkurra mánaða skeið og það hefur verið algerlega vandalaust að framkvæma þetta um leið og alveg bersýnilegt er að það hefur tryggt aukinn fjölda kvenna í virku, almennu starfi frá því sem áður var um að ræða. Ég held því að ákvæði af þessu tagi, sem felur auðvitað í sér vissa jákvæða mismunun, - það er rétt, það gerir það, - sé fullkomlega framkvæmanlegt og það séu ekki nein rök til að víkja því til hliðar af þeirri ástæðu, að svo sé ekki, en það er sú ástæða sem alltaf er notuð í þessu efni. Í 14. gr. segir: „Í kaupstöðum og annars staðar, sem því verður við komið, skal skipa jafnréttisnefndir og skulu þær hafa með höndum jafnréttismál innan síns sveitarfélags. Leitast skal við að skipa aðila sem hafa sérstakan áhuga og þekkingu á jafnréttismálum.“ Þetta er fellt út hjá ríkisstj. Af hverju má ekki vera ákvæði um jafnréttisnefndir sveitarfélaga í þessu frv.? Hæstv. félmrh. segir: Það er verið að svipta sveitarfélögin sjálfræði. Hvað er nú þetta? Það er ákvæði í fjöldanum öllum af lögum um það að sveitarstjórnir skuli gera þetta og skuli gera hitt og er ekkert óeðlilegt við slíkt. Hugsanlegt væri að orða þetta aðeins öðruvísi en gert er í þessari tillögu nefndarinnar. Ég held að allavega hafi komið í ljós að jafnréttisnefndir sveitarfélaganna hafa haft mjög mikla þýðingu. Þær hafa haft kannanir, þær hafa efnt til umræðna og þær hafa jákvæð áhrif á þróun mála í viðkomandi sveitarfélögum. Ég vil næst víkja aðeins að kaflanum um framkvæmd laganna. Þá vil ég byrja á að biðjast afsökunar á því að í frv. þm. hefur einn tilnefningaraðilinn fallið niður fyrir vangá. Það er prentvilla, pennaglöp eða hvaða orð á að nota yfir það að í 15. gr. þmfrv. vantar einn tilnefningaraðilann sem á að vera Vinnuveitendasamband Íslands. Það er gert ráð fyrir því í frv. hjá ríkisstj. og það er tekið þar upp að Kvenréttindafélag Íslands og Kvenfélagasamband Íslands komi þarna inn í Jafnréttisráð. Ég tek undir það sjónarmið. Mér finnst skynsamlegt að þessir aðilar séu með. Að þessu leytinu til tel ég að frv. ríkisstj. sé til bóta frá því sem verið hefur. Í 15. gr., um framkvæmd laganna, segir einnig að kostnaður við Jafnréttisráð greiðist úr ríkissjóði og skal áætla nægjanlegt fé á fjárlögum hvers árs til að Jafnréttisráð geti sinnt þeim verkefnum sem því eru falin í lögum þessum. Ég vil spyrja hæstv. félmrh.: Hvernig stendur á því að þetta er fellt niður? Hvernig stendur á því að þetta ákvæði um fjármagn til starfsemi Jafnréttisráðs er fellt út frá því sem var í upphaflegum tillögum nefndarinnar? Hvað á það að þýða? Hvaða hugsun er á bak við þetta að fella þetta alveg sérstaklega niður? Er með þessu verið að segja að starfsemi þessarar stofnunar eigi að vera í 2., 3. eða 4. sæti þegar verið er að raða upp verkefnum í forgangsröð í ríkiskerfinu? Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að skýrt fáist fram hvað það á að þýða að fella niður þennan málslið 15. gr. þmfrv. Ég tel einnig að þær breytingar sem gerðar eru á 19. og 21. gr. séu mjög gallaðar varðandi málshöfðun og rétt til málshöfðunar. Það eru engin rök komin fram frá félmrh. eða einhverjum úr stjórnarliðinu um það af hverju þetta er fellt niður, heldur er þessu slengt hér á borðin og flutt mjög almenn losaraleg framsöguræða, en engin grein gerð fyrir því hvað í rauninni er hér verið að gera. Það er auðvitað greinilegt að það er verið að veikja Jafnréttisráð vegna þess að það er verið að svipta Jafnréttisráð möguleikum á sjálfstæðum málshöfðunarrétti þegar ríkissaksóknari t. d. telur ekki ástæðu til sérstakrar málshöfðunar af sinni hálfu. Ég held að það sé í rauninni mjög slæmt atriði að þetta skuli hafa verið fellt niður, um sjálfstæðan málshöfðunarrétt Jafnréttisráðs. Það var 12. apríl 1983 að nefnd sem ég skipaði á árinu 1981 skilaði áliti um jafnréttismál. Þetta álit var frv. grein fyrir grein með grg. lið fyrir lið. Í grg. var það m. a. tekið fram að það hefði verið sérstaklega gott samstarf á milli þeirra aðila sem undirbjuggu málið. Ríkisstj. er svo vinsamleg að taka þetta upp úr grg. nefndarinnar. Það gæti nú verið að mönnum hafi sést yfir það á stjórnarheimilinu þegar þeir voru að setja saman þessa grg., en þeir taka dálítið upp úr gömlu grg. og m. a. jafnvel atriði sem þeir hefðu kannske ekki endilega viljað láta vera þar. Þarna stendur: Og tryggði sú skipan, þ. e. nefndarinnar, enn frekar gott samstarf þessara aðila. - Í grg. ríkisstj., sem til er orðin og liggur hér fyrir á formlegu þskj., er því viðurkennt að það hafi verið mjög gott samstarf í þeirri nefnd sem undirbjó þetta frv. Þess vegna er það auðvitað þeim mun undarlegra að ríkisstj. skuli hafa gerbreytt frv. eins og gert er ráð fyrir og gert er hér, auk þess sem hv. þm. Salome Þorkelsdóttir, sem því miður er í Ed. svo ég get ekki átt orðastað við hana hér í Nd., hefur lýst því yfir að frv. væri alveg sérstaklega vel undirbúið. Það er bersýnilegt, herra forseti, að frv. er mjög gallað frá því sem var í meðförum nefndarinnar. Það er greinilegt að samkomulagið innan ríkisstj. hefur skemmt frv. mjög verulega. Skv. yfirlýsingu félmrh. má ætla að það hafi verið Sjálfstfl. sem eyðilagði þetta frv. fyrir honum. Ég hef því beðið hv. þm. Friðrik Sophusson, sem hefur hlýtt hér á þessa umr., að gera grein fyrir því hvaða atriði það voru sem fóru svona í taugarnar á Sjálfstfl. og þurfti alveg sérstaklega að eyðileggja í þessu frv. Áður en ég lýk máli mínu, herra forseti, vil ég undirstrika það, sem ég sagði í upphafi, að jafnréttislög geta verið góð, en framkvæmd stefnunnar í efnahagsog atvinnumálum á hverjum tíma er það sem ræður úrslitum stefnunnar í félagsmálum, heilbrigðismálum og menntamálum. Það er útilokað að horfa á jafnréttismál og jafnréttisfrv. sem einhvern afmarkaðan, einangraðan þátt frá öllum hinum. Þess vegna verður að skoða þessi mál í samhengi. Dæmið sem ég nefndi í upphafi, um að dagheimilaáætlunin yrði komin í framkvæmd í fyrsta lagi árið 2004 ef fylgt er stefnu núv. ríkisstj., sýnir hvað hún er í raun að gera þrátt fyrir fögur orð ýmissa ráðh. um jafnréttismál. Ég tel að í stefnu sinni í jafnréttismálum á öllum sviðum, jafnrétti til menntunar, jafnrétti kynjanna, jafnrétti til heilbrigðisþjónustunnar, jafnrétti til þjónustu við aldraða, jafnrétti á öllum sviðum, hafi núv. ríkisstj. fært tímann mörg ár aftur. Það hefur verið brotið niður félagslegt jafnréttiskerfi sem hefur verið byggt upp á liðnum árum en er núna í stórfelldri hættu því miður. Þess vegna eru fögur almenn orð einstakra ráðh. um jafnréttismál hér fullkomlega á skjön við þá efnahagslegu, félagslegu og pólitísku stefnu sem núv. ríkisstj. beitir sér fyrir. Og að lokum þetta: Jafnréttisumræða sem ekki tekur fullt tillit til þessa er gagnslítil og jafnréttisumræða og jafnréttisbarátta sem um leið viðurkennir ekki sérstöðu kynjanna er einnig til lítils.



Áður en ég gef hv. 2. þm. Reykv. orðið vil ég minna á að þessum fundi á að réttu að ljúka kl. 4 vegna þingflokksfunda. Hins vegar hefur verið tilkynnt að fundi verði fram haldið kl. 6 og honum verði haldið áfram eitthvað fram eftir. En ég vænti þess að hv. 2. þm. Reykv. geti orðið stuttorður ef þess er nokkur kostur.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður talaði hér í a. m. k. 45 mínútur um þetta mál sem ekki er að furða vegna þess að í raun var hann að flytja framsöguræðu fyrir annað mál sem liggur fyrir hv. deild og mér hefur skilist á hæstv. forseta að þessi mál séu þar með bæði til umr. En ég hafði hugsað mér að tala fyrst og fremst um frv. hv. þm. en ekki stjfrv. sem ég styð. Það kemur ekki á óvart að hv. 3. þm. Reykv. skuli fara víða og hafa stór orð uppi um jafnréttismál þegar þess er gætt að hann er einn af örfáum embættismönnum hér á landi sem hefur hlotið sérstakar ávítur Jafnréttisráðs fyrir embættisfærslu sína. Þetta rifja ég upp vegna þess að það kann að skýra það hve mikinn áhuga hv. 3. þm. Reykv. sýnist vilja hafa á þessu máli nú og hve mikinn tíma hann tekur til þess að ræða málið. Það eru nokkur atriði, herra forseti, sem mig langar til þess að ræða varðandi það mál sem hér er til umr. en fram hefur komið í mínu máli fyrr að ég styð stjfrv. Það er rétt sem fram hefur komið í þessum umr. að stjfrv. er ekki eins og það nál. sem skilað var af nefnd undir forustu Vilborgar Harðardóttur. Það hefur tekið breytingum. Þær breytingar voru gerðar í félmrn. annars vegar og hins vegar af þingflokkum Sjálfstfl. og Framsfl. Alger samstaða var um að leggja frv. fram með þeim breytingum sem gerðar voru á nál. sem fyrir lá og tel ég að með því hafi verið sniðnir mestu agnúar af því áliti sem nefnd skilaði til fyrrv. hæstv. ráðh. Síðasti hv. ræðumaður vék m. a. að sönnunarbyrðinni sem var í frv. og er nú í þmfrv. Ég tel það mjög vafasamt og varasamt að hægt sé að setja slíkar refsiábyrgðarreglur í frv. á borð við þetta. Þetta er undantekning frá meginreglu íslensks réttar og til hennar er einungis gripið þegar upplýsa þarf stærstu glæpamál þjóðarinnar. Á það legg ég áherslu og tel mjög varasamt að slíkar reglur um öfuga sönnunarbyrði verði víða í íslenskum lögum. Ég vil jafnframt geta þess að mér finnst koma til greina að hv. þingnefnd skoði það rækilega hvort ástæða sé til að hv. Alþingi kjósi Jafnréttisráð en það verði ekki skipað eins og gert er ráð fyrir í þeim frumvörpum sem hér liggja fyrir. Ég tel fulla ástæðu til þess að hv. nefnd sem fær málið til meðferðar kanni þetta atriði sérstaklega. Í þessum umr. hefur nokkuð verið rætt um það sem stundum er kallað tímabundin forréttindi eða mismunun og hefur verið vitnað annars vegar til norskra laga og hins vegar til brtt. sem hv. 2. landsk. þm. flutti á 103. löggjafarþinginu og gerði að umtalsefni fyrr á þessum fundi. Varðandi það atriði er rétt að það komi skýrt fram að það frv. ásamt brtt. frá hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur var á sínum tíma sent til umsagnar. Í umsögnum Sambands ísl. sveitarfélaga, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, Alþýðusambands Íslands og Kvenfélagasambands Íslands komu fram neikvæð viðhorf í garð þeirrar greinar í frv. hv. þm. sem horfðu til tímabundinna forréttinda. Þessar umsagnir hef ég hér undir höndum og get lesið en vegna þess að tíminn sem ætlaður er fyrir þennan fund er liðinn tel ég ekki ástæðu til þess að gera það við svo búið. Ég tel, herra forseti, að launakannanir á borð við þá sem fyrrv. félmrh. lagði til að færi fram og hefur í raun farið fram hafi sérstakt gildi fyrir jafnréttisbaráttuna. Það hefur áróðursgildi og ég vil undirstrika það að ég er hlynntur því að slíkar kannanir séu gerðar og kannanir á fleiri sviðum því að niðurstöður slíkra kannana hljóta að hafa áróðursgildi og geta fært okkur áleiðis í jafnréttisbaráttunni. Ég vil hins vegar leggja áherslu á það sjónarmið að það er ekki víst nema síður sé að lögbinding á sviði eins og þessu hafi verulega þýðingu fyrir sjálfa jafnréttisbaráttuna. Hér er um að ræða siðferðisafstöðu manna og frjálsa samninga þeirra á milli á mörgum sviðum og vafasamt er að það hafi gildi að setja lög sem eru til þess gerð að þvinga menn til þess að breyta siðferðilegri afstöðu sinni. Þetta segi ég ekki vegna þess að ég sé gegn jafnrétti, síður en svo. Þetta segi ég vegna þess að það kann að vera að lög, sem eru þannig gerð úr garði, verði til þess að skemma fyrir jafnréttisbaráttunni. Komið hefur fram sú afstaða og það frá ýmsum konum sem hafa barist í jafnréttisbaráttunni að það geti verið niðurlægjandi að taka við stöðu eða fá starf einungis vegna kynferðis. En fram hjá því verður ekki horft að orðalag það sem kemur fram í þmfrv. gefur það sterklega til kynna að slíkt megi gerast í vissum tilvikum. Í umsögn frá Kvenfélagasambandi Íslands um tillögu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur á sínum tíma er þessu viðhorfi mjög gjörla lýst, en þá með þeim hætti að benda á hjúkrunarstéttina þar sem konur eru í miklum meiri hluta. Það er jafnframt áhorfsmál hvort hægt sé að setja í lög, eins og gert er ráð fyrir í báðum þessum frumvörpum, að tilgangur laganna sé að koma á jafnrétti „á öllum sviðum.“ Ég tek þetta fram vegna þess að í 2. gr. norsku jafnréttislaganna frá 1978 er það sérstaklega tekið fram og rækilega undirstrikað að lögin nái ekki til einkalífs - til heimilisins. Það er varhugavert að mínu mati sem löggjafaratriði að setja lög sem má túlka þannig að löggjafinn geti haft afskipti af því hvernig menn skipta með sér verkum á heimilum sínum. Ég ítreka enn og aftur að með þessu er ég ekki að segja það að ég hafi á móti því að sú starfsskipting, sem á sér stað á heimilum og hefur átt sér stað þar um aldaraðir, eigi ekki að breytast. Ég er þvert á móti að vara við því að löggjafinn eigi með valdi að hafa áhrif á slíka samninga sem þar eiga að eiga sér stað á milli frjálsra manna. Það leiðir hugann að því að það er einmitt einstaklingsfrelsið, bæði kvenna og karla, sem ber að virða og slíkt verður aldrei í lög leitt að það eigi að knýja það fram hvernig frjálsir samningar eru gerðir. Hér er um að tefla siðferðisafstöðu og við breytum henni fyrst og fremst með áróðri og umr. Það kann að vera að það sé miklu meira hægt að gera á þeim sviðum í stað þess að grípa sífellt til þess vopns sem eru lög til að þvinga menn til ákveðinna aðgerða. Á þetta vildi ég leggja áherslu, herra forseti. Ég tel hins vegar að full ástæða sé til að gleðjast yfir nýmælum í þessu frv. hæstv. ríkisstj. og sem reyndar eru jafnframt í þmfrv. Það er atriði sem kemur fram í 15. gr. frv., 2. tölul. þar sem gert er ráð fyrir því að Jafnréttisráð verði ráðgefandi gagnvart stjórnvöldum, stofnunum og félögum í málefnum er varða jafna stöðu, jafnrétti með konum og körlum. Þarna er beinlínis mælt fyrir með það að það eigi að ríkja á hverjum tíma ákveðin stefna í þessum málum sem vonandi knýr menn til umr. um þetta mjög svo mikilvæga mál. Hv. síðasti ræðumaður kom að því í sinni ræðu að hann skildi ekki hvers vegna 15. gr. hefði verið breytt, en í henni stóð að það bæri að áætla nægjanlegt fé á fjárlögum til þess að standa undir kostnaði við Jafnréttisráð. Með því að breyta þessu ákvæði felst engin afstaða til þess hvort menn ætla að rýra möguleika Jafnréttisráðs til þess að sinna sínum skyldum og að draga úr fjárstreymi til ráðsins. Hér er einungis verið að koma í veg fyrir það að í lög séu sett orð sem ekki neina þýðingu hafa. Ég minni á það að hv. 3. þm. Reykv., fyrrv. félmrh., stóð margsinnis að því að setja lánsfjárlög þar sem skerðingarákvæði voru um það að þrátt fyrir gildandi lög ætti minna fjármagn að fara til ákveðinna verkefna en stóð í viðkomandi lögum. Og ég vek athygli á því að þrátt fyrir ákvæði frv. sem kemur frá þm. hefur Alþingi ávallt frjálsar hendur til þess að skerða fjárstreymið til þessarar stofnunar eins og allra annarra. Það var af þessum ástæðum sem ekki var talið að þetta þyrfti að standa. Ég minni enn á það að þrátt fyrir samþykkt Alþingis um það að launakönnunin ætti að fara fram á sínum tíma í rökstuddu dagskránni sem samþykkt var á Alþingi 1981 veit ég ekki betur en að þáv. hæstv. félmrh. hafi beinlínis fellt till. þess efnis frá hv. 2. landsk. þm. eins og fram hefur komið í máli hv. 2. landsk. þm.  Herra forseti. Mér er það ljóst að tíminn er löngu liðinn. Ég hefði kosið að taka til máls um þetta mál og gera því ítarlegri skil því að hér er um merkilegt mál að ræða. Því miður get ég ekki verið hér í upphafi fundar kl. 6 og þess vegna vil ég þakka fyrir það að fá að koma fram þessum örfáu athugasemdum nú fyrir þingflokksfundartímann.



Herra forseti. Frv. það sem ég mæli hér fyrir á þskj. 424 um heimild fyrir fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs til að ábyrgjast lán fyrir Arnarflug hf., var lagt fram í Ed. og hefur hlotið eðlilega meðferð þar en er hér til 1. umr. í þessari hv. deild. Ég sé ekki ástæðu til að endurflytja framsöguræðu mína þar sem ég vil ekki lengja þennan fund en legg til að frv. verði vísað til hv. fjh.- og viðskn. og 2. umr. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Ég skal viðurkenna að ég hef ekki kynnt mér þetta mál sérstaklega og ég leyfi mér að halda því fram að þannig sé ástatt um fleiri hv. alþm. þar sem þetta hefur verið til meðferðar í Ed. og ósköp fáir hlusta. Þarna er um allmikla peninga að tefla og dálítið einkennilegt erindi og ég undrast það þess vegna að hæstv. fjmrh. skuli segja það hér úr stólnum að hann hafi ekki hugsað sér að endurtaka sína framsöguræðu sem var flutt á allt öðrum stað og tíma. Ég vil leyfa mér að spyrja, hæstv. forseti, hvort það sé ekki heldur óviðeigandi að hæstv. fjmrh. skuli ekki veita okkur sömu upplýsingar hér í þessari hv. deild og veittar voru í Ed. Þó að þetta sé trúlega merkari deild sé ég ekki hvernig hæstv. ráðh. getur leyft sér að flytja slíka ræðu með frv. eins og þessu þar sem bókstaflega ekkert er gert í því af hálfu hæstv. fjmrh. að útskýra í hverju þetta mál er fólgið. Ég vil leyfa mér að óska eftir því að hæstv. fjmrh. spari sér ekki svo tímann að hann gefi ekki hv. dm. upplýsingar um málið. Það sem þarna er um að ræða er hvort veita eigi ákveðnu fyrirtæki hér í bænum ríkisábyrgð vegna láns væri ekki úr vegi a. m. k. að gera hv. þingheimi grein fyrir því hvort viðkomandi fyrirtæki eigi nægilegar eignir til þess að nægileg veð séu á móti. Um þetta gilda ákveðnar reglur að mér skilst, að ekki megi veita ábyrgð fyrir meiru en sem svarar 70% af matsverði eigna. Eignir þess félags sem hér um ræðir eru fólgnar í fasteignum, aðallega fasteign í Lágmúla 7 og hins vegar í flugvélum félagsins. Nú vita menn að þegar flugvélar eru metnar til fjár er ekkert annað sem hægt er að miða við en raunverulegt söluverð eða markaðsverð, en ekki endilega eitthvert bókfært verð hjá viðkomandi félagi. Spurningin er þessi: Hvers virði er hver flugvél fyrir sig, hvers virði er fasteign félagsins, hversu mikið hefur verið veðsett og hvað skuldar fyrirtækið? Ég er ansi hræddur um það, hæstv. forseti, að þegar menn eru að ábyrgjast mikla fjármuni verði þeir að fá það nokkurn vegin ljóst hvort fyrirtækið er borgunarmaður fyrir því láni. Ég óska einnig eftir upplýsingum um það. Ég hef hér undir höndum minnisblað frá embættismönnum til tveggja hæstv. ráðh., ekki um ríkisábyrgð til Arnarflugs heldur um hugsanlega ríkisábyrgð til Arnarflugs. Ég óska enn fremur eftir því að hæstv. fjmrh. geri okkur grein fyrir því hvernig afgreiðslan var í Ed. og hverjum skilyrðum sú afgreiðsla var háð svo að það liggi einnig ljóst fyrir. Hér er um býsna mikla fjármuni að ræða og við hv. alþm. í Nd. eigum fullan rétt og kröfu á hæstv. fjmrh. að hann geri grein fyrir þessu máli eins og það liggur fyrir. Það væri raunar ekki úr vegi vegna þess að þarna er um flugfélag að ræða að hæstv. ráðh. gengist fyrir því að sams konar eða a. m. k. svipaðar upplýsingar um eignir og veðhæfni Flugleiða væru einnig bornar hér á borð með sama hætti. Flugleiðir eiga allstóran hlut í Arnarflugi en í þeim samskiptum eru nýliðin nokkur tímamót þar sem það skeði um s. l. áramót að Flugleiðir afskrifuðu hlutabréfaeign sína í Arnarflugi á þeim forsendum að þau væru einskis virði.

En vilja þó ekki selja þau.

Hv. þm. Meira að segja Ólafur Þ. Þórðarson - svo allt fylgi með - hv. 5. þm. Vestf., gerir þá athugasemd við þetta að það sé dálítið öðruvísi, að Flugleiðir vilji ekki selja hlutabréfin. Hafi þessi aðili talið hlutabréfin verðlaus, á hvaða forsendum ættu þeir þá að selja þau? Söluvirði yrði þar náttúrlega ekki neitt þar sem þau eru einskis metin.

Þau eru peninga virði.

Þetta eru bókhaldsæfingar viðkomandi fyrirtækis sem ég þekki lítið til og ég geri ráð fyrir því að flestir hv. alþm. hafi ámóta vit á því og ég, kannske ívið meira skal viðurkennt. En ég legg á það áherslu, herra forseti, að þessi hv. þingdeild sé ekki sniðgengin um efnisatriði þessa máls. Ég lit svo á að ekki megi umgangast þessa hv. deild með öðrum og lakari hætti en hv. Ed. Frv., sem er 240. mál þessa þings, er um heimild fyrir fjmrh. að ábyrgjast lán fyrir Arnarflug. Þarna er um að tefla 11/2 millj. Bandaríkjadala, þ. e. sem næst 44 millj. ísl. kr. eða eitthvað u. þ. b. Þannig að hér er verið að tala um allmyndarlega upphæð ef á að ábyrgjast lán ákveðins einkafyrirtækis í landinu. Það hefur verið rifist um minna en 40 milljónir. Sannleikurinn er sá að ef litið er til þess minnisblaðs sem ég minntist á hér fyrr er ekki líklegt að þetta umrædda fyrirtæki sé aflögufært til aukinnar veðsetningar ef menn ætla sér að halda sér við það að eigi megi veðsetja fyrir meiru en sem nemur 70% af markaðsverði eigna. Herra forseti. Ég hef óskað eftir því að hæstv. fjmrh. geri okkur fulla grein fyrir þessu máli og hvernig það stendur svo hv. þdm. geti síðan metið það hvort þetta umrædda fyrirtæki er það stælt að ríkið geti gengið í ábyrgð fyrir öllum þessum fjármunum. Ég tel hins vegar að svo sé ekki og mun því ekki standa að því að þetta umrædda fyrirtæki fái þessa ábyrgð.



Herra forseti. Ég hélt satt að segja að ég væri að gera hv. þm., síðasta ræðumanni nokkurn greiða með því að vera stuttorður og að sjálfsögðu þingheimi öllum en ég skal með glöðu geði lesa sömu ræðuna aftur, þ. e. þá ræðu sem hv. þm. Garðar Sigurðsson óskaði eftir að ég læsi og er sú sem ég flutti í Ed. Annars er þetta frv. búið að liggja nokkurn tíma hér í Alþingi í báðum deildum og lítið annað kemur fram í ræðu minni en er í athugasemdum við lagafrv. En ég skal byrja, með leyfi forseta: „Með því frv. sem hér hefur verið lagt fram óskar ríkisstj. heimildar Alþingis til að veita Arnarflugi hf. ríkisábyrgð vegna láns sem tekið verður til að bæta rekstrarfjárstöðu félagsins og getur numið allt að 1.5 millj. dollara. Áætlun Arnarflugs miðar að því að greiða lausaskuldir fyrirtækisins með hinu nýja láni sem væntanlega verður tekið til 5 ára. Þessar lausaskuldir eru að langmestu leyti erlendar skuldir og eru vegna viðhalds- og varahlutakostnaðar og eldsneytiskaupa. Þetta mál var fyrst borið undir stjórnvöld í bréfi Arnarflugs hf. til samgrn. og fjmrn. hinn 25. jan. s. l. Í þessu bréfi kemur fram að hallarekstur s. l. tveggja ára knýi félagið til að leita þessarar aðstoðar stjórnvalda til að gera því kleift að komast yfir erfiðleika. Ástæður þessa tapreksturs eru skýrðar í athugasemdum með frv. og vísast þangað um þá hlið málsins. Til frekari skýringar má geta þess að innanlandsflug fyrirtækisins hefur gengið erfiðlega. Ástæður þess eru þær að ýmsir þeir staðir sem flogið er til eru litlir og aðstæður erfiðar, m. a. vegna snjóþyngsla og aurbleytu á flugvöllum. Stjórn Arnarflugs hf. hefur upplýst að í athugun sé að endurnýja að hluta til flugvélakost í innanlandsfluginu og með hagkvæmari flugvélum eigi að vera unnt að breyta þessari erfiðu afkomu í innanlandsfluginu mjög til hins betra. Um millilandaflugið er það að segja að félagið varð fyrir því áfalli að vél félagsins af gerðinni Boeing 720-B var úrskurðuð óhæf til reksturs vegna tæringar. Þá hefur fé félagsins farið í að byggja nánast frá grunni allt markaðsstarf á þeim stöðum í Evrópu sem því var úthlutað flugleyfum til, þ. e. Amsterdam, Düsseldorf og Zürich. Allt þetta gerir að verkum að fyrirtækið þarf tíma til að vinna sig út úr erfiðleikunum. Ég vil geta þess að lokum að forráðamenn Arnarflugs hf. telja að rekstraráætlunin sýni að taprekstri verði snúið við á næstu árum. Þessar áætlanir hafa þeir sent samgrn. Forráðamenn Arnarflugs hf. telja að á næstu vikum og mánuðum geti fyrirtækið sett þær tryggingar sem setja þarf Ríkisábyrgðasjóði til þess að ríkisábyrgð komi til greina skv. almennum reglum. Fallist hv. Alþingi á frv. þetta mun venjulega athugun fara fram á eignum fyrirtækisins og þeirri athugun hraðað sem föng eru á.“ Hæstv. forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjh.- og viðskn. og þá til 2. umr. að sjálfsögðu. Ég hef nú flutt þá ræðu sem ég var beðinn um að flytja, en ég vil fullvissa hv. 4. þm. Suðurl. um að áður en nokkur ríkisábyrgð verður veitt mun það að sjálfsögðu kannað í þessu tilfelli eins og í öðrum að farið verið að lögum og ekki veitt ríkisábyrgð nema veð og tryggingar séu nægar bak við þær. Mér er kærkomið að bjóða að hv. þm. fylgist þar vel með. Meira hef ég ekki að segja og ég þakka fyrir. En ég veit að þau veð sem losna næstu mánuði - ég held innan tveggja mánaða - fara langleiðina með að dekka a. m. k. helming eða rúmlega það af þeirri upphæð sem hér er farið fram á.



Herra forseti. Ég get fullvissað hv. þm. Garðar Sigurðsson um það að við munum athuga þetta frv. rækilega í fjh.- og viðskn. deildarinnar. Ég skildi hv. þm. þannig þegar hann var að tala um bókhaldsæfingar að hann hafi þá verið að tala um bókhaldsæfingar hjá Flugleiðum þegar þeir afskrifuðu hlutabréf í Arnarflugi. Ég man ekki betur en starfsmenn Arnarflugs hefðu verið tilbúnir að kaupa hluti af Flugleiðum sem voru þá ekki falir. Ég held að líka sé rétt að láta það koma fram að ég tel að Arnarflug hafi sinnt áætlun á þeim stöðum sem þeir hafa áætlun til mjög vei. Sú þjónusta sem fyrirtækið veitir á þeim stöðum þar sem þeir hafa áætlunarleiðir er alveg til fyrirmyndar. Ég held að þetta félag sé alls góðs maklegt og væri mikill skaði að því ef það yrði að hætta rekstri sínum. Hitt er svo annað mál að sjálfsagt er að þeir eigi veð fyrir þeim ábyrgðum sem þeim eru veittar.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á lögum nr. 46 frá 25. apríl 1973, um kjarasamninga opinberra starfsmanna, sbr. lög nr. 35/1976, lög nr. 23/1977, lög nr. 58/1977, lög nr. 61/1977 og lög nr. 22/1981. Með frv. þessu er lagt til að fjölgað verði þeim embættismönnum sem kjaradómur ákveður laun. Hér er annars vegar um að ræða sendiherra og forstöðumenn stórra ríkisstofnana sem nú eru í hæsta launaflokki ríkisstarfsmanna og hins vegar héraðsdómara. Telja verður að eðli starfa þessara embættismanna sé með þeim hætti að eðlilegt sé að kjaradómur ákveði kjör þeirra, en þau séu ekki samningsatriði við stéttarfélög. Að því er héraðsdómara varðar skal tekið fram að sú breyting er í frv. felst um ákvörðun á kjörum þeirra er gerð að höfðu samráði við dómsmrh. og með samþykki Sýslumannafélags Íslands, en Dómarafélagi Reykjavíkur hefur lengi verið umhugað að breyting í þessa átt næði fram að ganga. Gert er ráð fyrir því að um leið og launakjör sýslumanna og bæjarfógeta svo og annarra uppboðshaldara yrðu ákveðin af kjaradómi yrðu uppboðslaun til þeirra afnumin strax eða í áföngum. Með ákvæði til bráðabirgða I er þeim sýslumönnum og bæjarfógetum, sem þess kynnu að óska, veittur frestur til ársins 1990 til að gangast undir kjaraákvarðanir kjaradóms og fá þá á meðan að halda óbreyttum lögkjörum, enda sitji þeir áfram í þeirri stöðu sem þeir eru nú skipaðir til. Þeir menn sem skipaðir verða í þessar stöður eftir gildistöku laganna mundu hins vegar ekki eiga slíkt val. Í sambandi við nýgerðan aðalkjarasamning fjmrh. við launamálaráð ríkisstarfsmanna innan BHM var undirritað eftirfarandi samkomulag: „Fjmrh. mun á því Alþingi, er nú situr, beita sér fyrir þeirri breytingu á lögum um samningsrétt háskólamenntaðra starfsmanna ríkisins, að gildistími samninga verði samningsatriði aðila hverju sinni, en komi til kasta kjaradóms gildi úrskurður hans í eitt ár. Með lagasetningu yrði gildistími núgildandi kjarasamninga styttur í eitt ár.“ Tillaga um breytingu á lögum samkv. 3. og 4. gr. frv. er gerð til að fullnægja ofangreindu samkomulagi. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn. og 2. umr.



Herra forseti. Ég tel viðeigandi við 1. umr. málsins að segja frá því að mér hefur sem formanni í fjh.- og viðskn. borist bréf frá skrifstofustjórum í Stjórnarráði Íslands þar sem þeir óska eftir því að komast undir kjaradóm og rökstyðja sitt mál með því að þeir séu staðgenglar ráðuneytisstjóra og þurfi að sinna þeirra starfi af og til. Þeir óska eftir að þeim verði bætt við þá upptalningu sem er í frv. Nefndin kemur til með að fjalla um þetta mál.



Herra forseti. Það hefur nú dregist óeðlilega lengi að þetta mál kæmist hér á dagskrá. Ætlun mín með því að biðja um orðið á sínum tíma var hreint ekki að fara að tefja fyrir málinu. Það sem ég hafði áhuga á að fá hér upplýst var hvernig staðið yrði að þessum málum í skólum landsins þar sem eru skólabókasöfn, hvort með þessu væri verið að leggja til að kennarar gætu ekki gegnt þeim störfum. Ástæðan fyrir því að ég leita eftir að fá svör við þeirri spurningu minni er sú, að eins og allir vita má í dreifbýlinu gera ráð fyrir að það verði ekki hægt að manna þau störf með jafnhámenntuðum mönnum og hér er um að ræða.



Herra forseti. Þetta frv. fjallar ekki um neitt annað en það, að tillekin menntun liggi að baki starfsheitisins bókasafnsfræðingur. Það er ekki um það hverjir séu bókaverðir, heldur einungis hverjir bera megi starfsheitið bókasafnsfræðingur. Þetta frv. breytir því ekki rekstri skólabókasafna eða annarra safna á neinn hátt nema það sé tilskilið að þar séu bókasafnsfræðingar. Það er einungis verið að lögfesta starfsheiti og ekki annað. Það er ekki verið að tala um neinn nýjan einkarétt eða neitt slíkt. - Ég vonast til að þetta sé nægileg skýring. Ég hafði, herra forseti, vonandi lagt það til fyrir löngu, þegar ég mælti fyrir málinu, að því yrði vísað til 2. umr. og hv. menntmn. Hafi ég ekki gert það þá geri ég það nú. A. m. k. ítreka ég þá tillögu.