Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður en gengið er til dagskrár vill forseti tilkynna að utandagskrárumræða mun fara fram að beiðni hv. 18. þm. Reykv. fyrir hönd Kvennalista um nýja stöðu í EES-málinu. Fer umræðan fram samkvæmt fyrri mgr. 50. gr. þingskapa og mun fara fram núna að lokinni atkvæðagreiðslu.

Hæstv. forseti. Þingmenn Framsfl. greiða þessari þáltill. um breytingu á vegáætlun atkvæði sitt. Þingflokkurinn styður að það fjármagn sem sparaðist vegna hagstæðrar tíðar sl. vetur sé nú veitt til nýrra þjóðvega til að standa undir kostnaði vegna nýrra útboða. Hins vegar mótmælir þingflokkurinn vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar eins og fram kemur í sérstakri bókun stjórnarandstöðunnar í fylgiskjali með nefndarálitinu.

Hæstv. forseti. Ég þakka þinginu fyrir þær góðu undirtektir sem tillagan hefur fengið. Hún er fyrsti liðurinn í víðtæku átaki sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að gera í samgöngumálum með því að 1,8 milljörðum kr. verði sérstaklega varið til samgöngumála sem liður í fjárlögum næsta árs og í atvinnumálastefnu ríkisstjórnarinnar.

Virðulegur forseti. Ég styð þessa till. um breytingu á vegáætlun en ég vil mótmæla því alveg sérstaklega að Vegagerðin skuli vera látin taka að láni fé langt fram yfir það sem þetta átak gefur tilefni til því þannig er raunverulega verið að draga úr möguleikum til framkvæmda í vegum á næstu árum. Þrátt fyrir þetta tel ég ekki ástæðu til annars en að styðja fram komna tillögu til þess að hægt sé að undirbúa þær framkvæmdir sem menn fyrirhuga á næsta ári.

Virðulegi forseti. Þar sem er um að ræða aukið fjármagn til vegagerðar þá mun ég styðja tillöguna þar sem ég er henni efnislega sammála enda þótt við í minni hluta samgn. séum ekki sammála þeirri meðferð sem málið í heild hefur fengið. Að öðru leyti styðjum við það að auka fé til vegagerðar ef kostur er.

Virðulegi forseti. Tillaga þessi fjallar einvörðungu um það að verja 50 millj. kr. sem sparast á viðhaldslið hjá Vegagerð ríkisins til útboðs og undirbúnings framkvæmda á þessu ári. Út af fyrir sig felur tillagan ekki í sér neinar lántökur eða heimildir til þeirra.

Herra forseti. Í trausti þess að það sé rétt sem hér hefur komið fram hjá hv. 2. þm. Norðurl. v. um umfang þessarar till. og að treysta megi því að hún verði ekki til að raska áður teknum ákvörðunum um framkvæmdir í vegamálum segi ég já.

Hæstv. forseti. Segja má að efnislega sé sú tillaga sem hér er á ferðinni ekki stórvægileg, þ.e. að færa 50 millj. sem hafa sparast í snjómokstri, og ekki hefur enn reynst þörf fyrir, yfir í framkvæmdir. Þó hefur oft komið á daginn að það getur komið sér vel að eiga lítillega innstæður á snjómokstursreikningi ef harður vetur gengur yfir og svo kann að fara enn að það verði nú. Það er ekki aðalatriði þessa máls heldur hitt að verið er að reyna að gera löglegar eftir á ákvarðanir ríkisstjórnarinnar frá því í haust, sem í sumum tilvikum er þegar búið að stofna til verulegs kostnaðar út af og í einstaka tilvikum eru jafnvel hafnar framkvæmdir á, með því að afla heimilda fyrir framkvæmdum. Þetta eru vinnubrögð sem ég er mjög ósáttur við. Í öðru lagi er það þannig að hæstv. samgrh. tengdi áðan afgreiðslu þessa máls þeim ákvörðunum ríkisstjórnarinnar að skerða vegafé um á annan milljarð kr., þ.e. hinar mörkuðu tekjur Vegagerðar ríkisins og vísa Vegagerðinni á lántökur í staðinn. Þetta get ég enn síður samþykkt og stutt og með vísan til þessa. Til þess að undirstrika mótmæli mín við öllum þessum vinnubrögðum greiði ég ekki atkvæði, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Þegar sú tilskipun kom frá ríkisstjórninni að veita 1.800 millj. kr. í þessu skyni sem aukafjárveitingu til vegalagninga og annarra framkvæmda þá mótmælti ég þeim vinnuaðferðum sem voru hafðar í frammi, ekki síst þar sem farið var að auglýsa útboð til verkefna sem hvorki höfðu verið rædd í fjárln. né heldur milli einstakra þingmanna kjördæmanna. Eins og menn rekur kannski minni til skrifaði ég af því tilefni Ríkisendurskoðun og bað um álit þess embættis á þessum vinnuaðferðum. Þær voru að sjálfsögðu, nákvæmlega eins og ég hafði búist við, fordæmdar harðlega og talið með öllu óeðlilegt að þannig væri farið að. Með tilliti til þessa og til þess að slíkt komi aldrei fyrir aftur hef ég ákveðið að sitja hjá í atkvæðagreiðslunni.

Virðulegur forseti. Segja má að að formi til sé kannski ekki stórt mál á ferðinni en þó tengist það vinnubrögðum af hálfu hæstv. samgrh. og ríkisstjórnar í sambandi við vegamál og fjárveitingar til vegamála sem ástæða er til að mótmæla mjög kröftuglega. Í því felst að verið er að hverfa frá farsælu samstarfi þingmanna kjördæmanna í samband við ákvarðanir um framkvæmdir í vegamálum. Síðan er það að gerast að hugmyndir ríkisstjórnarinnar um það að auka fjármagn til vegamála tímabundið eru að verða að engu. Nú síðast í morgun heyrum við að formaður fjvn. er með hugmyndir um að skerða enn frekar framlag til vegamála. Ég sé ekki ástæðu til að styðja þetta mál og sit því hjá við atkvæðagreiðsluna.

Þá hefst utandagskrárumræða um nýja stöðu í EES-málinu að beiðni hv. 18. þm. Reykv. fyrir hönd Kvennalista en þessi umræða fer fram skv. fyrri mgr. 50. gr. þingskapa.

Frú forseti. Eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna í Sviss er það ljóst að samningurinn um EES tekur ekki gildi þann 1. jan. 1993 eins og ríkisstjórnin hafði þó vonað. Svissneska þjóðin hefur sagt álit sitt á Evrópska efnahagssvæðinu. Þar með er EFTA ekki lengur aðili að samningnum. Þar með er sá samningur sem undirritaður var í Óportó ekki í samræmi við raunveruleikann. Alþingi stendur því frammi fyrir því að vera með til umfjöllunar frv. sem endurspeglar ekki stöðu mála. Samningurinn frá Óportó gildir ekki lengur. EFTA-stoðin er fallin og þar með getur m.a. ekki orðið af stofnun eftirlitsstofnunar EFTA og dómstóls þar sem ekki eru öll EFTA-ríkin lengur aðilar að málinu. Þar með er hreint út í bláinn að ætla að afgreiða þennan úrelta samning á Alþingi. Auðvitað hefði eðlilegast verið að hætta við allt málið og fara aðrar og skynsamlegri leiðir í samskiptum við EB. Í viðræðum við fjölmiðla í gær hélt utanrrh. því fram að Ísland yrði útilokað frá viðræðum um breyttan samning ef hann yrði ekki staðfestur nú fyrir jólin á Alþingi. Þetta eru fráleitar fullyrðingar miðað við frv., sem liggur fyrir og skýringar með því, enda hefur ráðherrann nú étið ofan í sig fyrri fullyrðingar í viðtali við fréttamann Ríkisútvarpsins í hádeginu í dag. Í 129. gr. samningsins segir í 3. tölul., með leyfi forseta: ,,Samningur þessi öðlast gildi 1. janúar 1993 að því tilskildu að allir samningsaðilar hafi afhent fullgildingar- eða samþykktarskjöl sín til vörslu fyrir þann dag. Eftir þann dag skal samningurinn öðlast gildi fyrsta dag annars mánaðar eftir síðustu tilkynninguna. Lokafrestur varðandi þá tilkynningu skal vera 30. júní 1993. Eftir þann dag skulu samningsaðilar boða til ráðstefnu stjórnar erindreka til að meta stöðu mála.`` Í athugasemdum við greinina sem utanrrn. hefur sett hér í frv. eða þskj. segir einnig, með leyfi forseta: ,,Í samþykkt vegna þessarar greinar er gert ráð fyrir að um leið og ljóst er að einhver samningsaðili er ekki tilbúinn að fullgilda samninginn geta undirritunaraðilar metið aðstæðurnar. Ef einhver aðili fullgildir ekki samninginn innan tímamarka, þ.e. ef ekki er komin tilkynning um fullgildingu frá öllum samningsaðilum eftir 30. júní 1993 skulu hinir samningsaðilarnir boða til ráðstefnu stjórnarerindreka til að skoða möguleika á að samþykkja bókun með nauðsynlegum breytingum til að samningurinn geti öðlast gildi á milli þessara samningsaðila.`` Hvernig er hægt að túlka þetta þannig að þar sem fullgildingarferillinn er í gangi eins og t.d. hér á landi sé verið að útiloka þá sem ekki hafa undirritað samninginn frá viðræðum um breytingar á honum? Gildir þá ekki dagsetningin 30. júní 1993 lengur? Er ekkert að marka það sem segir í samningnum og skýringum við stjfrv. sem liggur hér fyrir Alþingi? Það er alvarlegt mál þegar ekki er hægt að taka mark á yfirlýsingum ráðherra eins og í þessu tilviki þar sem þær stangast á við framlögð frv. þeirra á þinginu. Ráðherra fullyrðir einnig að aðeins verði um tæknilegar breytingar að ræða á samningnum. Gjalda verður varhug við slíkum fullyrðingum enda ljóst að breytingarnar þurfa ef af verður að taka til þýðingarmikilla efnisþátta. Hvað verður t.d. með EFTA og hvað með kostnaðinn? Hvað gera t.d. hin 9 Evrópuríkin þar sem þjóðþingin hafa ekki enn þá staðfest samninginn? Nú á Alþingi að taka sér tíma til þess að yfirvega allt þetta mál og fylgjast með hver verða viðbrögð annarra samningsaðila. Við eigum að sjá til hvaða hugmyndir koma fram um breytingar á samningnum frá þeim ríkjum sem enn eru aðilar að málinu, þar á meðal frá íslensku ríkisstjórninni og fyrst taka afstöðu til samnings sem í raun og veru er ætlað að gilda fyrir Evrópskt efnahagssvæði. Þingflokkarnir á Alþingi eiga nú að taka höndum saman um að ljúka þeim verkum sem þörf er á að Alþingi fjalli um fyrir jólahlé en eyða ekki dýrmætum tíma okkar í að fjalla um úrelt mál eins og þennan dæmalausa samning.

Virðulegi forseti. Sú staðreynd að Svisslendingar hafa fellt aðild að Evrópska efnahagssvæðinu vekur upp spurningar um framhald málsins. 1. Hvert verður framhald þess? 2. Er Alþingi Íslendinga eitthvað að vanbúnaði að staðfesta frv.? 3. Hvað má búast við langri töf á því að málið verði til lykta leitt? Í fyrsta lagi vill svo til að í samningnum er kveðið á um hvernig með skuli fara í þessu tilviki. Það er í 129. gr. og samþykktum við hana. Þar er vikið að tveimur tilvikum. Í fyrsta lagi hvernig með skuli fara ef aðildarríki eða samningsaðildarríki getur ekki staðið við tímamörkin 1. jan. 1993. Um það segir það sem fyrirspyrjandi, hv. seinasti ræðumaður las hér áðan. Í annan stað er kveðið á um það hvernig við skuli bregðast ef eitthvert aðildarríkjanna fellir aðild. Þar segir, með leyfi forseta, og það á við í þessu tilviki þegar Sviss hefur fellt: ,,Ef eitthver þeirra`` þ.e. ríkjanna ,,fullgildir ekki samninginn skulu hinir samningsaðilarnir boða til ráðstefnu stjórnarerindreka til að meta áhrif fráviks frá fullgildingu samningsins og skoða möguleika á að samþykkt verði bókun um breytingar sem verða með fyrirvara um nauðsynlega meðferð innan lands``, þ.e. stafðestingu þjóðþinga. ,,Slík ráðstefna skal haldin jafnskjótt og ljóst er að einhver samningsaðili muni ekki fullgilda samninginn``, þ.e. nú þegar, ,,eða í síðasta lagi ef dagsetning gildistöku samningsins er ekki virt.`` Þetta er alveg skýrt. Eitt land hefur fellt. Þá bregðumst við við eins og hér er lýst. Þetta er annað en ef eingöngu væri um að ræða tímatöf þannig að það er alveg ljóst að fram undan er að efna til slíkrar ráðstefnu, skoða möguleikana á þeim breytingum sem þarf að gera, sem eru tæknilegs eðlis eins og formaður ráðherraráðs EFTA hefur lýst, og þessarar ráðstefnu skal efna til eins fljótt og við verður komið og þetta er alveg ljóst. Þá er næsta spurning: Er Alþingi Íslendinga eitthvað að vanbúnaði að samþykkja það frv. sem hér liggur fyrir, frv. til laga um Evrópska efnahagssvæðið? Svarið við því er líka alveg skýrt. Í 1. gr. er heimildarákvæði um að fullgilda fyrir Íslands hönd samninginn um Evrópska efnahagssvæðið og samninga EFTA-ríkjanna um eftirlitsstofnun, og dómstól og fastanefnd. 1. gr. er sú eina sem fær lagagildi strax. Síðan segir í 5. gr.: ,,Ákvæði 1. gr. laga þessara öðlast þegar gildi. Önnur ákvæði laganna öðlast gildi um leið og EES-samningurinn öðlast gildi að því er Ísland varðar.`` Hvað þýðir þetta á mannamáli? Þetta þýðir það að samningurinn sjálfur fær ekki lagagildi fyrr en við höfum fullgilt hann með því að afhenda fullgildingarskjöl og hin ríkin öll hafa gert það. Þetta þýðir að Alþingi Íslendinga er ekkert að vanbúnaði að samþykkja þetta frv., 1. gr. þessa frv. sem mun ekki breytast vegna þess að lögin öðlast ekki gildi fyrr en fullgildingin með afhendingu fullgildingarskjala hefur farið fram. Í millitíðinni gerist það sem ég lýsti áðan að efnt verður til þessarar ríkjaráðstefnu. Þar munu menn komast að niðurstöðu um hvaða tæknilegar breytingar þarf að gera, strika út nafnið Sviss, strika út EFTA þar sem það á við og önnur þau atriði sem upp kunna að koma, ná samkomulagi um viðbótarbókun sem staðfestir þessar breytingar og leggja það fyrir þing. Um þetta snýst málið. Sú staðreynd að Svisslendingar hafa fellt aðildina breytir ekki öðru fyrir hin aðildarríkin. Nú vill svo til að forsvarsmenn annarra EFTA-ríkja hafa þegar lýst afstöðu sinni og hún er þessi: Pólitískur vilji þessara aðila til þess að hrinda málinu í framkvæmd er óbreyttur. Það verður farið með málið eins og hér er lýst og það er auðvitað athyglisvert að ríkisstjórnir annarra Norðurlanda, þ.e. Finnlands, Svíþjóðar, Noregs og reyndar Austurríkis líka hafa þegar samþykkt samsvarandi staðfestingarfrumvörp. Ísland er eina landið sem hefur ekki gert það. Til þess að það sé á hreinu að við höfum alla aðild að framhaldi málsins er auðvitað nauðsynlegt að við gerum það. Síðustu spurningunni um hvað líklegt er að þetta tefji málið mikið getum við ekki svarað nákvæmlega en það liggur fyrir að eftirfarandi gerist: Ráðherrar EFTA-ríkjanna koma saman til fundar 10. og 11. desember. Í framhaldi af því munu ráðherrar þeirra EFTA-ríkja, sem áfram lýsa vilja sínum til þess að lúka málinu, koma saman til sérstaks fundar. Við munum óska eftir því að þessi ríkjaráðstefna fari fram hið allra fyrsta. Af hálfu framkvæmdastjórnar Evrópubandalagsins hefur verið yfir lýst því að pólitískur vilji af þeirra hálfu sé óbreyttur. Með öðrum orðum, niðurstaðan er sú að það gæti tafist um einhvern ótiltekinn tíma að samningurinn taki gildi sem hann gerir þegar öll aðildarríkin hafa afhent sín fullgildingarskjöl. En ég legg á það megináherslu, virðulegi forseti, að það er engin ástæða til þess af hálfu Alþingis Íslendinga vegna þessara kosningaúrslita í Sviss að leggja hendur í skaut. Þvert á móti er það í samræmi við íslenska hagsmuni að taka af öll tvímæli um afstöðu okkar, að staðfesta þetta frv. eins og hér hefur verið lýst þannig að ekki sé neinum vafa undirorpið hver sé vilji meiri hluta Alþingis og ríkisstjórnarinnar og við séum fullgildir aðilar að því að lúka málinu.

Frú forseti. Ég hefði talið það eðlilegra að þessi umræðu færi fram í kjölfar yfirlýsingar frá utanrrh. og rýmri tími gæfist til að ræða málið. Ég tel að staða málsins sé gjörbreytt og það sér hver maður. Hugmyndin um aðild EFTA að Evrópsku efnahagssvæði er með atkvæðagreiðslunni í Sviss dauð. Hugmyndin um tveggja stoða lausn þar sem EFTA væri önnur stoðin er að sjálfsögðu líka dauð og það er alger fásinna að ætla Alþingi að lögfesta samning sem fyrirsjáanlega verður aldrei að veruleika. Þaðan af fráleitara er af ríkisstjórninni ef hún ætlast til þess af forseta Íslands að hann fari að undirskrifa og staðfesta lög sem er fyrirsjáanlegt að aldrei koma til framkvæmda. Frekari umræður að sinni eru þýðingarlausar um þetta mál. Þetta er eins og að ætla að fara að gifta dauðan mann. Röksemdir hæstv. utanrrh. hér áðan eru mjög léttvægar. Það er talað um undirritunaraðila sem eigi að setjast niður. Auðvitað eru það þeir sem undirrituðu í Óportó sem eiga að setjast niður. Það verður að gjörbreyta þessum samningi, bæði lagatextanum og samningnum að innihaldi og formi. Ég hef engar áhyggjur af því að hæstv. utanrrh. komi ekki til með að bera sig vel á mannamótum erlendis hér eftir sem hingað til hvað sem Alþingi gerir og honum verður vafalaust ekki hent á dyr, a.m.k ekki vegna afstöðu Alþingis. Ég tel að það sé þýðingarlaust að eyða meiri tíma hér á Alþingi að sinni í að ræða fylgifrumvörp EES-samningsins eða sjávarútvegssamninginn sem er afleiðing af þessum gjörningi öllum. Ríkisstjórnin hefur að mínu mati við annan vanda að glíma og réttara að snúa sér að fjárlagagerð og efnahagsöngþveiti ríkisstjórnarinnar.

Frú forseti. Það er rétt sem fram kom hjá hæstv. utanrrh. að við samningsgerðina sjálfa um EES var gert ráð fyrir að eitthvert ríkjanna kynni að skerast úr leik. Í samþykkt sem tengist 129. gr. samningsins segir að við þær aðstæður skuli kalla saman ráðstefnu stjórnarerindreka til að meta áhrif fráviks frá fullgildingu samningsins og skoða möguleika á að samþykkt verði bókun um breytingar sem verða með fyrirvara um nauðsynlega meðferð innan lands. Skal halda slíka ráðstefnu jafnskjótt og ljóst er að einhver samningsaðili muni ekki fullgilda samninginn eða í síðasta lagi ef dagsetning gildistöku samningsins er ekki virt. Það er þetta ákvæði sem nú verður virkt og er ákaflega mikilvægt að fulltrúar Íslands, sem taka þátt í þeim fundum og ráðstefnum sem efnt verður til með vísan til þessa ákvæðis, sitji þar við sama borð og fulltrúar hinna ríkjanna sem þegar hafa formlega gengið frá heimildum til fullgildingar. Um þetta atriði var ítarlega rætt á fundi utanrmn. Alþingis í morgun. Ég lít þannig á að enginn þurfi að draga í efa umboð hinna íslensku stjórnarerindreka til að gæta íslenskra hagsmuna til hins ýtrasta. Úrslitin í Sviss gera þá kröfu til okkar þingmanna að við könnum til hlítar hvernig staðið skuli að afgreiðslu EES-mála hér á Alþingi. Úrslitin leiða ekki til þeirrar niðurstöðu að hér eigi menn að leggja hendur í skaut, en hitt er jafnnauðsynlegt og áður að reyna að ná sem víðtækastri samstöðu um málsmeðferð, enda verði tekið tillit til hinnar breyttu stöðu. Hér í þinginu hefur áður verið rætt um stjórnarhætti í Sviss og þá staðreynd að Svisslendingar þurfa hvað eftir annað að staðfesta samstöðu þjóðar sinnar með þjóðaratkvæðagreiðslu. Nú hefur aðild að EES verið hafnað í þjóðaratkvæðagreiðslu í Sviss og þar er eftir tómarúm sem svissnesk stjórnvöld þurfa að takast á við en hefur ekki þau áhrif hér á landi að neinar efnisástæður séu fyrir okkur að gera annað en að staðfesta EES-samninginn.

Virðulegi forseti. Það hefur þegar komið fram að það var rangt sem hæstv. utanrrh. sagði þjóðinni í sjónvarpsviðtölum í gærkvöldi að það yrði að samþykkja EES-samninginn hér fyrir jól til þess að Ísland fengi aðgöngumiða að þeirri ráðstefnu sem þarf að halda um framtíð EES-samningsins. Og það er út af fyrir sig virðingarvert að hæstv. utanrrh. skuli ekki lengur halda þessari firru fram vegna þess að það hefur rækilega verið sýnt fram á það, bæði hér í dag og í utanrmn., að 129. gr. samningsins er á þann veg að það eru undirritunaraðilarnir, og Ísland er einn af þeim, sem eiga aðgang að þessari ráðstefnu alveg óháð því á hvaða stigi fullgildingarferlið er og það er eingöngu ríki sem hefur hafnað formlega að vera aðili sem ekki á þar inngöngu. Þess vegna er alveg ljóst að það er engin tímasetning í málinu hér á næstu dögum eða vikum sem við þurfum að halda formlega séð. Í öðru lagi eru það auðvitað stóru tíðindin í þessu máli að þetta átti að vera tveggja stoða samningur milli EFTA annars vegar, EFTA sem skipulegra samtaka, og EB hins vegar. Og nú er EFTA úr sögunni sem skipuleg samtök og það er satt að segja dálítið barnalegt hjá utanrrh. að segja hvað eftir annað að það eina sem þurfi að gera sé að strika bara EFTA út úr samningstextanum og á þar greinilega við stafina E-F-T-A því um leið fer hin meginstoðin, skipulagseiningin EFTA, burt og þá þarf ekki annað en lesa 1. gr. staðfestingarfrv. sem hér liggur fyrir Alþingi sem er aðalgrein samningsins þar sem fram kemur í 2. lið að það sem þingið á að greiða atkvæði um er samningur EFTA-ríkjanna um eftirlitsstofnun og dómstól. Það eru textar í sérstöku hefti upp á 280 blaðsíður þar sem nánast í hverri einustu grein er gengið út frá EFTA sem skipulögðum aðildarsamtökum að EES þannig að allt þetta verk er úr sögunni sem slíkt og eftir standa lausbeisluð tengsl þeirra ríkja sem eftir eru þannig að það er auðvitað alveg ljóst að ekki er nokkur leið fyrir Alþingi að greiða atkvæði um 1. gr. staðfestingarfrv. um EES eins og það liggur fyrir nú. Slík afgreiðsla verður að bíða niðurstöðu í umræðum milli ríkjanna um framhaldið.

Virðulegi forseti. Það hefur nú gerst í annað sinn meðal þeirra þjóða sem eru innan EB eða EFTA-ríkjanna að fólkið er ekki sammála stjórnmálamönnunum. Danir efndu til þjóðaratkvæðis um Maastricht og felldu það. Nú hafa Svisslendingar hafnað EES í þjóðaratkvæðagreiðslu og hver eru þá viðbrögð EB? Þeir segja í Brussel að Svisslendingar séu ekki hæfir til að vera innan Evrópubandalagsins meðan þeir stundi það að bera ágreiningsmál undir þjóðaratkvæði. Með öðrum orðum, þeir sem stunda virkt lýðræði eru ekki æskilegir innan Evrópubandalagsins. Þar er ekki virkt lýðræði. Þar er miðstýring og þeim sem þar ráða er ekki um það gefið að við henni sé hróflað. Forsendur eru breyttar. Þessi samningur um EES verður að endurskoðast og það þingskjal, sem við höfum verið að ræða, er ekki lengur gilt. Ég get ekki séð nokkurn tilgang með því að halda áfram umræðu um málið á þessu stigi. Ég bendi líka á að þessi niðurstaða sem nú liggur fyrir mun m.a. breyta forsendum fjárlaga. Í frv. til fjárlaga um tekjur ríkissjóðs segir að umfangsmiklar tilfærslur verði milli skattstofna í tengslum við gildistöku samnings um Evrópskt efnahagssvæði. Þá má nefna að einn helsti ávinningur af samningnum um EES átti að skila sér í lægra vöruverði og auknum hagvexti. Þó að ég sé ekki sammála þeirri útfærslu þá er samt reiknað með því í efnahagsforsendum fjárlaga. Við höfum því meira en næg verkefni fyrirliggjandi þó við séum ekki að eyða tíma í að ræða frv. um EES sem ekki er lengur í takt við raunveruleikann. Ég legg til að öllum umræðum um það verði frestað þar til málin hafa skýrst.

Hæstv. forseti. Utanrrh. hefur lagt áherslu á nauðsyn þess að við afgreiðum samninginn um EES á fullnægjandi hátt þannig að við verðum aðilar að ráðstefnu þeirra EFTA-ríkja sem hafa ákveðið aðild og tökum þátt í ákvörðunum sem varða framhald málsins. Þessi skoðun hefur verið vefengd og því haldið fram að afstaða Alþingis þurfi ekki að liggja fyrir þar sem í samningum sé kveðið á um að undirritunaraðilar skuli endurmeta aðstæður. Það eru tvær bókarnir eins og hér hefur komið fram sem eiga við um 129. gr. en hún fjallar um fullgildingu eða samþykkt EES-samningsins. Fyrri bókunin á við ef tafir verða á að eitthvert landanna geti afgreitt samninginn en viðkomandi ríki sem samningsaðilar eru enn þá inni í myndinni og er þá talað um að undirritunaraðilar meti aðstæður. Seinni bókunin á við ef eitthvert EFTA-ríkjanna fullgildir ekki samninginn og á því við um Sviss sem hefur fellt það í þjóðaratkvæðagreiðslu að gerast aðili að EES og mundi eiga við um okkur ef við fullgiltum ekki. Ráðherra las hér síðari bókun um 129. gr. þar sem kveðið er á um ráðstefnu ef land fullgildir ekki og með leyfi forseta vil ég endurtaka síðasta málslið þeirrar bókunar: ,,Slík ráðstefna skal haldin jafnskjótt og ljóst er að einhver samningsaðili muni ekki fullgilda samninginn eða í síðasta lagi að dagsetning gildistöku samningsins er ekki virt.`` Veitum því athygli að í samningnum var ráð fyrir því gert að þessi staða gæti komið upp og þess vegna kveðið á um hvernig með skuli fara. Hugum líka að því í þessari umræðu að hvergi í samningnum er talað um EFTA sem stofnun, alls staðar EFTA-ríki. Fram hefur komið að það er fullur pólitískur vilji annarra samningsaðila fyrir því að Evrópska efnahagssvæðið verði að veruleika. Við eigum því að leggja áherslu á að vera fullgildir aðilar að þeirri ráðstefnu annarra EFTA-ríkja en Sviss sem meta mun áhrif fráviks frá fullgildingu samningsins og nauðsynlegar breytingar á honum.

Virðulegur forseti. Ég hjó eftir því í kvöldfréttum sjónvarpsins í gær að hæstv. utanrrh. talaði um lýðræðið í Sviss og þjóðaratkvæði sem vandamál. Það er ekkert vandamál að nota lýðræðið, að leyfa þjóðinni að segja álit sitt á málum. Hins vegar hefur auðvitað sú skoðun sem Svisslendingar hafa nú látið í ljós skapað ákveðið vandamál fyrir stjórnvöld þar og fyrir stjórnvöld hér á landi sem halda mjög fram samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði og að það þurfi að ljúka honum hið fyrsta. Þetta skapar eiginlega tvíþætt vandamálum getum við sagt. Í fyrsta lagi skapar þetta ákveðið pólitískt vandamál fyrir ríkisstjórnina og fyrir stjórnarflokkana. Í því sambandi langar mig til að segja frá því að á þingmannafundi EFTA, sem við nokkrir þingmenn vorum á fyrir skömmu, kom það fram í máli Hadar Cars, sem er formaður Evrópustefnunefndar sænska þingsins, að hann teldi mjög mikilvægt að vita hvar Íslendingar stæðu í þessu máli. Hann sagði sem eðlilegt var: Við Svíarnir viljum ekki fara í samninga öðru sinni eigandi á hættu að sú staðfesting strandi þá á Íslendingum og við þurfum að semja í þriðja sinn. Ástæðan fyrir því að hann sagði það er einfaldlega sú að hann veit ekki frekar en við hér inni hver er vilji stjórnarþingmanna í þessu máli. Hefur stjórnin meiri hluta á bak við sig í sínum þingflokkum? Það vitum við ekki og það virðast Svíar heldur ekki vita og það er auðvitað mjög pínleg pólitísk staða fyrir ríkisstjórnina að geta ekki sannfært sína samningsaðila um þessa hluti. En hins vegar getum við auðvitað verið með án þess að vera búin að ganga frá staðfestingunni hér því að við höfum ekki hafnað samningnum. Ef við hefðum hafnað samningnum þá gætum við ekki verið með í ríkjaráðstefnunni. En honum hefur ekki verið hafnað, samningsferlið er í gangi og meðan svo er í gangi getum við auðvitað tekið átt í viðræðunum. Hitt vandamálið er svo þinglegs eðlis. Við stöndum auðvitað gagnvart ákveðnu vandamáli hvernig við ætlum að fara með þetta frv. sem fyrir liggur og við getum auðvitað ekki haldið áfram með það eins og ekkert hafi í skorist. Það er ekki boðlegt fyrir þingið að samþykkja frv. sem við vitum að stenst ekki. Mig langar til að benda á 1. gr. sem ráðherra sagði að mundi strax fá lagagildi að sú grein fær ekki staðist eins og hún er orðuð í dag.

Hæstv. forseti. Þegar miklir atburðir gerast eiga litlir karlar að þegja, eins og skáldið sagði, sællar minningar. Ef menn hafa ekki gefið sér tíma áður til að hugsa um okkar stöðu eins og hún nú er hljóta þeir að gera það og forðast allt fljótræði. Í mínum huga er alveg ljóst að stjórnarskrá íslenska lýðveldisins yrði brotin ef drögin að Evrópsku efnahagssvæði yrðu samþykkt eins og þau nú eru. Til þess fær enginn maður mig og vonandi ekki aðra þingmenn. Frá því að Björn Guðmundsson prófessor sendi utanrmn. álit sitt í þessu efni í júlí sl. hefur hann haldið áfram rannsóknum sínum og einkum skoðað frekar norrænan rétt. Þetta hefur leitt til þess að hann telur sig ekki lengur í vafa um að samningurinn um EES brjóti í bága við íslensku stjórnarskrána. Hann hefur í dag leyft mér að hafa þetta eftir sér hér á hinu háa Alþingi sem sýnir eindregna skoðun hans. Hann hefur áður skýrt málið fyrir hv. utanrmn. og þarf ekki frekar að eyða að því orðum. En það hafa raunar margir aðrir greint frá því í hv. utanrmn. að það sé um stjórnarskrárbrot að ræða ef þessu heldur fram. Raunar held ég að svo horfi nú ekki lengur. Ég held að menn séu búnir að átta sig á málalokum.

Virðulegi forseti. Það hefur komið fram í fjölmiðlum að flokkarnir hafa gert með sér samkomulag um að 2. umr. um EES-málið fari fram nk. laugardag og síðan mánudag og þriðjudag í næstu viku, en ekki hafi verið samið um 3. umr. Hins vegar hefur það ekki komið fram í fjölmiðlum en þarf að vera á allra vitorði að allir stjórnarandstöðuflokkarnir settu þann fyrirvara, og hann var skráður og er skjalfestur, að ef samningurinn yrði felldur við þjóðaratkvæðagreiðsluna í Sviss yrði að taka þetta samkomulag til endurskoðunar. Hæstv. utanrrh. fékk nokkuð einstæða aðstöðu í ríkissjónvarpinu í gærkvöldi til að gera grein fyrir sjónarmiðum sínum að lokinni atkvæðagreiðslu í Sviss. Hann misnotaði þessa einstæðu aðstöðu sína að sjálfsögðu og fór þar með ýmiss konar blekkingar um þetta mál sem hann hefur nú orðið að draga í land eins og komið hefur fram í þessum umræðum. Það er nokkuð ljóst að stjórnarandstaðan þarf tíma og aðstöðu til að kynna sér þetta mál. Hæstv. utanrrh. er á förum og kemur heim á föstudag. Hann mun fjalla um þetta mál erlendis. Þegar hann kemur heim þarf auðvitað að fara fram hér sérstök umræða um stöðu málsins --- sú umræða gæti orðið á laugardag eða mánudag --- og ákvörðun um hvort 2. umr. fer fram fyrir jól og hvenær eða hvort henni verður frestað fram á næsta ár. Hún verður að sjálfsögðu ekki tekin fyrr en eftir að þessar umræður hafa farið fram og menn hafa áttað sig til fulls á hvernig þetta mál stendur. Það er líka ljóst að krafan um þjóðaratkvæði hefur fengið byr undir báða vængi eftir úrslitin í Sviss. Sú krafa er auðvitað tímabærari nú en nokkru sinni fyrr. Ég vil svo að lokum spyrja hæstv. utanrrh. að því hvort það sé virkilega rétt, sem maður heyrir í fjölmiðlum, að búið hafi verið að ráða starfsmenn fyrir Evrópska efnahagssvæðið áður en það verður til og áður en nokkuð liggur fyrir um að það verði samþykkt. Er þetta rétt og með hvaða heimildum er það þá gert?

Virðulegur forseti. Það er vissulega alvarlegt mál þegar ekki er hægt að treysta orðum ráðherra, ekki einu sinni um formsatriði varðandi mál sem þeir hafa verið að fást við árum saman. Það gerðist frammi fyrir alþjóð í gærkvöldi að hæstv. utanrrh. sagði ósatt um stöðu málsins gagnvart Alþingi. Það er mjög alvarlegt mál. Það liggur fyrir að ekkert bindur okkur Íslendinga við að lögfesta frv. sem þegar er úrelt á Alþingi Íslendinga fyrir jól eins og ráðherrann staðhæfði. Ekkert slíkt liggur fyrir. Það hefur komið fram hjá einum kappsamasta manni um þennan samning, Dinkelspiel, utanríkisviðskiptaráðherra Svía, að hann gerir ekki ráð fyrir að þessi samningur gangi í gildi fyrr en um mitt næsta ár og skortir hann þó sannarlega ekki viljann. Svo lætur hæstv. utanrrh. að því liggja að hér sé bara um tæknileg atriði að ræða sem þurfi að breyta. Það er nú önnur firran frá. Því sama var haldið fram af hálfu Evrópubandalagsins og talsmanna EFTA í desember 1991 þegar dómstóll Evrópubandalagsins sló samninginn af eins og hann lá þá fyrir og menn væntanlega minnast. Þá voru þetta bara einhverjar smábreytingar sem þurfti að gera. Nú er bara að strika út nafnið Sviss og strika út nafnið EFTA, segir ráðherrann, og þá er þetta komið. Þetta er satt að segja alveg dæmalaus málflutningur og við það bætist að ráðherra flutti þau skilaboð á Alþingi á dögunum að Sviss væri sæmst að hypja sig úr EFTA til að bjarga formsatriðum. Þetta lét hann fulltrúa sinn, hæstv. heilbrrh., flytja á Alþingi. Þannig er hugarfarið á þeim bæ. Ég verð að segja að það er satt að segja langt gengið þegar hæstv. ráðherra og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir eru að vitna í fundargerðir en styðjast ekki við lögskýringarnar, sem þau reiða fram sjálf, við 129. gr. sem kveður skýrt á um þessi efni. Það þýðir ekki að vera að vitna í einhver minnisatriði á viðræðufundum til að bjarga sér í þessu máli. Það hlýtur þá að vera eitthvert frv. sem stjórnin lagði hér fram. En við getum gleymt því í bili sem betur fer og væntanlega hugsar allt Alþingi sitt ráð í þessu máli. Til þess gefst nú ráðrúm.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með öðrum ræðumönnum hér í dag að við eigum ekki að eyða frekari tíma þings og þjóðar í samning sem ekki er lengur til. Nú liggja fyrir Alþingi alvarlegar tillögur er varða ríkisfjármál. Áætlanir um að skerða sérstaklega lífskjör barnafólks og vega enn einu sinni að velferðarkerfinu. Röksemdir hæstv. utanrrh. um EES-málin, að afgreiða þurfi samninginn fyrir áramót, hafa verið hraktar hér í umræðunni á eftirminnilegan hátt. Ég hef engu við þá umræðu að bæta en hlýt að undrast það þegar hæstv. utanrrh. ber fyrir sig rangfærslur. Staðan sem við erum í núna endurspeglaðist glöggt á fundi allsh. í morgun þegar við stóðum frammi fyrir því að boðað hafði verið að afgreiða þyrfti frv. til laga um öflun álits EFTA-dómstólsins um skýringu samnings um Evrópskt efnahagssvæði úr nefndinni. Það er ekki hægt. Það er ekkert vitað hvernig þetta frv. á að líta út eða gæti litið út. Þetta er bara eitt af mýmörgum málum sem við stöndum frammi fyrir hér og nú. Við verðum að vanda vel næsta skref í þessu máli ef um eitthvert mál verður að ræða. Ef það verður ekki bara staðreynd að þær þjóðir sem stefna inn í Evrópubandalagið taki beinan kúrs þangað og sleppi þessu millistigi, EES. Ef um nýjan samning verður að ræða og þá breyttan tel ég fráleitt að afgreiða hann hér án þess að hann verði borinn undir þjóðaratkvæði. Þrátt fyrir að í Sviss eins og á Íslandi hafi stjórnvöld ausið fé í áróður fyrir samþykkt samningsins er ljóst að EES-samningurinn þoldi ekki skoðun svissnesku þjóðarinnar. Við vitum ekki hver niðurstaðan yrði á Íslandi í lýðræðislegri þjóðaratkvæðagreiðslu en okkur ber að spyrja þjóðina álits ef um einhvern samning verður að ræða.

Virðulegur forseti. Ég verð að ítreka að mér finnst það alveg út í hött að halda því fram að Ísland verði útilokað frá samningaborðinu vegna framhalds málsins eins og hæstv. utanrrh. reynir enn að gefa í skyn þó margbúið sé að hrekja það. Auðvitað verður Ísland ekkert útilokað frá frekari meðferð málsins á meðan fullgildingarferlið er hér í gangi. Ég held að það væri best fyrir hæstv. utanrrh. að hætta slíkum fullyrðingum. Það er alveg ljóst að EFTA er ekki lengur aðili að málinu og alveg fráleitt að halda því fram að það sé nóg að strika bara orðið Sviss út úr samningnum og þar með sé allt komið í lag. Það þarf auðvitað að gera miklu meira. Það þarf að semja um mál upp á nýtt. Það hefur greinilega komið fram hjá öðrum EFTA-ríkjum. Ég veit ekki hvers vegna hæstv. utanrrh. heldur slíku fram á Alþingi þegar ljóst er að gera þarf verulegar breytingar á þessum samningi. Hæstv. utanrrh. talar eins og það sé nægjanlegt fyrir Alþingi að samþykkja samninginn sem hér liggur fyrir sem er auðvitað alveg út í bláinn því sá samningur sem talað er um í þessu frv. er ekki lengur í samræmi við raunveruleikann. Svo gefur hann það í skyn að þar með þurfi ekki að leggja nýjan samning fyrir Alþingi. Hann talar eins þeir bíði með fullgildingarpappírana þangað til búið verði að semja upp á nýtt. Auðvitað þarf að leggja nýjan samning fyrir Alþingi ef aðilar komast að einhverju samkomulagi. Þá er auðvitað langbest að taka málið allt í einu í staðinn fyrir að gera það með þeirri aðferð sem hæstv. utanrrh. er að gefa í skyn að verði viðhöfð. Ég tel að það þurfi að ræða þetta mál og tek undir það sem hér hefur komið fram að það þarf að fara yfir þetta mál með öllum þingflokkum. Þá verður mönnum væntanlega ljóst að það þýðir ekkert annað en að fresta þessu máli þangað til það frv. sem við munum þurfa að taka afstöðu til liggur fyrir í lokaútgáfu.

Virðulegi forseti. Við getum deilt um flest í sambandi við þetta mál annað en staðreyndir. Þær eru t.d. að hv. málshefjandi, og reyndar hv. þm. sem hér er flissandi, Ólafur Ragnar Grímsson, sögðu bæði ranglega að þetta væri samningur milli EFTA og Evrópubandalagsins. Það er ekki svo. Þetta er samningur milli EFTA-ríkja og Evrópubandalagsins. Í annan stað hefur því verið haldið fram að frumvarpsgreinin sem liggur fyrir Alþingi Íslendinga sé úrelt. Það er rangt út frá staðreyndum. Vegna þess að þetta er heimildarákvæði til ríkisstjórnar um að fullgilda samning sem er milli EFTA-ríkja og Evrópubandalagsins. Það mun ekkert breytast. Síðan er það svo, hv. þm., að skv. 5. gr. mun samningurinn ekki öðlast fullgildingu fyrr en, ekki við það að menn rétta hér upp höndina á Alþingi, ríkisstjórn hefur nýtt þessa heimild til að afhenda ásamt öðrum ríkjum fullgildingarskjöl. Það munu áreiðanlega líða okkrar vikur ef ekki mánuðir þar á milli og þann tíma má nýta til þess að komast að niðurstöðu um þær breytingar sem þarf að gera samkvæmt 129. gr. Því hefur verið haldið fram að því er varðar túlkun á þeirri grein þá hafi utanrrh. ekki farið með rétt mál. Spurningin er þessi: Hverjir eiga aðild að ríkjaráðstefnunni um framhald málsins? Þar segir að ef einhver aðili hefur fellt samninginn --- eins og Sviss --- þá skuli hinir samningsaðilarnir --- hinir samningsaðilarnir eru þá annaðhvort þeir sem hafa þegar staðfest eða ljóst er að ætla ekki að hafna . . .  Að lokum, virðulegur forseti, er spurningin einfaldlega þessi: Hvaða tíma höfum við fram undan? Það er alveg rétt sem hér hefur komið fram að auðvitað er það að gagni þegar utanríkisviðskiptaráðherrar, Evrópumálaráðherrar EFTA-ríkjanna annarra en Sviss, hafa komið saman. Þá verða samantekin ráð þeirra væntanlega kynnt fyrir upphaf 2. umr. En ég endurtek að það er óþarfi að vefengja staðreyndir og staðreyndirnar eru þær að tillögugreinin í frumvarpinu er fullgild og Alþingi Íslendinga er ekkert að vanbúnaði að samþykkja hana. Það er þýðingarmikið fyrir hagsmuni íslensku þjóðarinnar að það leiki ekki á tveimur tungum að pólitískur vilji okkar til að staðfesta þennan samning er óbreyttur.

Virðulegi forseti. Það liggja fyrir þinginu nokkur frv. sem byggja á því að EFTA sem stofnun sé aðili að ákvarðanatöku í þeim málum. Það er alveg ljóst að þessi hálftíma umræða sem hér hefur farið fram, sérstaklega í ljósi síðustu ræðu hæstv. utanrrh., er á engan hátt tæmandi. Ég vil þess vegna mælast til þess hér að hæstv. utanrmn. taki aftur að fjalla um staðfestingarfrv. ríkisstjórnarinnar um EES-samninginn, þannig að innan utanrmn. geti á næstunni farið fram umræða og skoðun á málinu öllu og menn hafi þá tækifæri til að skila framhaldsnefndaráliti ef menn vilja. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt sérstaklega í ljósi þessara röngu fullyrðinga hæstv. utanrrh. áðan að nefndin fari rækilega yfir málið. Hæstv. utanrrh. sagði að EFTA kæmi þessu máli ekkert við. Það er ekki þannig. Ég nefni sem lítið dæmi að fjórði hluti fylgisamningsins um dómstólinn og eftirlitsstofnunina fjallar um EFTA-dómstólinn sérstaklega.

Má ég biðja hv. þm. að halda sig við gæslu þingskapa.

Já, ég er að koma að því, virðulegur forseti. Í öðrum lið staðfestingargreinarinnar er vikið að því að það eigi að staðfesta þessa samningstexta sem ekki geta með nokkrum hætti verið í gildi. Þar að auki, virðulegi forseti, liggur á borðum þingmanna í dag og sjálfsagt til áframhaldandi afgreiðslu næstu daga, þskj. 401 um frv. til samkeppnislaga. Þar er kominn inn XI. kafli sem heitar umræður urðu um hér fyrir helgina þar sem hvað eftir annað er vikið að dómstóli EFTA og eftirlitsstofnun EFTA. Það stendur ekkert EFTA-ríkjanna, hæstv. utanrrh. Það stendur bara dómstóli EFTA á bls. 10 í þskj. og eftirlitsstofnun EFTA. Ég sé því ekki hvernig þingið getur afgreitt frv. á þskj. 401 við 3. umr. í óbreyttu formi eftir að Sviss hefur ákveðið að EFTA er ekki lengur aðili að þessu máli sem stofnun. Þess vegna vil ég biðja virðulegan forseta að skoða meðferð þskj. 401 áður en það verður sett á dagskrá á nýjan leik, því ég sé ekki að hægt sé að afgreiða samkeppnislögin frá þinginu í þeim búningi sem þau eru nú eftir þennan atburð og svo kann að vera um fleiri frv. Ég vil leggja fram þá formlegu ósk að utanrmn. taki staðfestingarfrv. aftur til umfjöllunar í ljósi þess sem hér hefur komið fram í dag.

Virðulegur forseti. Ég heyrði ekki betur en hv. 8. þm. Reykn. hefði borið fram fyrirspurn til forseta rétt áðan. Er hugsanlegt að hún hafi farið fram hjá hæstv. forseta? Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt að hæstv. forseti svari því hvernig ætlunin er að haga þinglegri meðferð þeirra mála sem snerta EES-málið og liggja fyrir í öllum nefndum þingsins. Það er mín skoðun að það sé algjörlega fráleitt í raun og veru að halda þeirri afgreiðslu áfram með þeim hætti sem gert hefur verið að undanförnu í ljósi þeirrar óvissu sem liggur fyrir. Það er tímasóun og endileysa ef ríkisstjórnin óskar eftir að fá afgreidd önnur mál sem hér liggja fyrir, t.d. um ráðstafanir í efnahagsmálum. Þess vegna væri skynsamlegast af forsetanum að beita sér nú þegar fyrir samkomulagi um að öll þessi EES-mál verði lögð til hliðar vegna þess að Alþingi hefur ekki tíma til jóla til að eyða tíma og getu og kröftum í óvissumál af því tagi sem EES-málið er. Ég skora á hæstv. forseta Alþingis að beita sér af myndugleika gagnvart ríkisstjórninni í þessu máli og sýna að Alþingi Íslendinga er sjálfstæð stofnun.

Forseti. Ég er ekki viss um hvort hv. síðasta ræðumanni er kunnugt um þann fund sem haldinn var í hádeginu og þær umræður sem þar fóru fram. En það er ekki sanngjarnt að ætlast til þess af forseta þingsins að hann svari því hér og nú hvaða afstaða verður tekin til einstakra EES-mála eða allra EES-málanna í heild. Þessi mál eru til umræðu núna milli þingflokka á vettvangi þingflokksformanna og jafnframt með forseta þingsins. Það er alveg ljóst að það verður að fara vel yfir þessi mál öll. Auðvitað eru breyttar aðstæður. Það hefur komið fram. Menn þurfa að átta sig betur á stöðu málanna eins og hún er nú. Það liggur fyrir að það gerist ekkert í þessu, ekkert nýtt kemur upp fyrr en hæstv. utanrrh. verður kominn heim að nýju af fundi ráðherra EFTA-ríkjanna sem verður seinna í vikunni. Ég held að það sé skynsamlegast að menn taki það rólega á meðan, reyni að ráða ráðum sínum innan þingflokkanna og milli þeirra, átta sig á þessari breyttu stöðu og reyna að ná samkomulagi um bæði það sem hv. þm. vék að og aðra málsmeðferð sem þessu tengist.

Frú forseti. Ég vil ekkert útiloka að gott samkomulag geti tekist um þingstörfin á næstu vikum og ég tek undir þau orð sem þingflokksformaður Sjálfstfl. viðhafði hér áðan að menn eigi að nota tímann til að átta sig á stöðu mála. Sérstaklega held ég að það sé brýnt fyrir hæstv. utanrrh. eftir þá dæmalausu ruglræðu sem hann flutti í lok umræðunnar áðan að átta sig á stöðu mála og gera sér grein fyrir hverjar eru staðreyndir málsins og vera ekki hér með þetta fleipur.

Virðulegi forseti. Eins og hv. þm. er kunnugt þá tókst samkomulag milli stjórnar og stjórnarandstöðu um afgreiðslu mála fram að lokum þings fyrir jól. Að því er varðar EES-málið og umfjöllun um það þá urðu stjórnarliðar við þeim tilmælum, einkum og sér í lagi framsóknarmanna, að fresta 2. umr. vegna þess að formaður Framsfl. er erlendis, á Sri Lanka, og varaformaður Framsfl. er jafnframt erlendis. Það er svona til marks um sanngirni stjórnarliða að við urðum við því og sýnir vilja okkar til góðs samkomulags um meðferð málsins. Það var einn þingflokkur, þingflokkur Alþb., sem gerði fyrirvara um að þetta kynni að breytast af þeirra hálfu eftir niðurstöður þjóðaratkvæðagreiðslu í Sviss. Af hálfu framsóknarmanna var hins vegar sagt að þeir út af fyrir sig gerðu ekki ráð fyrir að lengja umræðu þegar kæmi til 3. umr. þann 16. des. Ég nefni þetta hér þegar menn ræða undir liðnum þingsköp um þinglega meðferð málsins í framhaldi af því sem þegar hefur verið sagt. Það er staðreynd að Alþingi Íslendinga er út af fyrir sig ekkert að vanbúnaði að lúka málinu vegna þess að niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslu í Sviss hefur engu breytt um forsendur okkar í þessu máli. Þannig að það er óþarfi að hafa uppi stór orð eða heitingar eða tala um firrur og annað slíkt í því sambandi og ég læt í ljósi þá ósk að það hafi ekkert það gerst sem breyti því samkomulagi sem gert var um viti borna og skynsamlega meðferð mála.

Eins og hér hefur komið fram í máli þingmanna þá eru þessi mál í umræðu milli þingflokka og væntir forseti þess að ekki líði á löngu þar til það liggur ljóst fyrir hvernig framhaldið verður.

Hæstv. forseti. Á fundi allshn. í morgun voru á dagskrá frv. sem tengjast samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Ég vakti þá athygli á því að þau hlyti að þurfa að endurskoða með tilliti til breyttra aðstæðna og var undir það tekið. En ástæðan fyrir því að ég benti á það er m.a. þessi setning í 28. gr. frv. um breytingar á ýmsum lögum, þar sem segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þá skal ákvæðum 75. gr. einnig beitt, eftir því sem getur átt við þegar gagna er aflað fyrir héraðsdómi hér á landi í tengslum við rekstur máls erlendis, þar á meðal fyrir EFTA-dómstólnum.`` Hér er eingöngu talað um EFTA-dómstólinn sem ég held að allir aðrir en hæstv. utanrrh. muni viðurkenna að verður ekki til.

Virðulegi forseti. Það er mikill misskilningur hjá hæstv. utanrrh. að hér hafi verið gert samkomulag um meðferð mála fram að jólum. Það var eingöngu gert samkomulag um að 2. umr. um EES-frumvarpið hæfist laugardaginn 12. og héldi áfram á mánudegi og þriðjudegi og lyki með útvarps- og sjónvarpsumræðu. En það var búið að gera fyrirvara við það. Það er ekki rétt að eingöngu Alþb. hafi gert fyrirvara vegna þess sem gerast kynni í Sviss heldur gerðu það bæði Kvennalisti og Framsfl. á fundi þar sem hæstv. utanrrh. var ekki mættur, heldur hæstv. heilbrrh., þannig að öll stjórnarandstaðan hefur gert þennan fyrirvara. Þetta vildi ég að kæmi fram, enda hefur það komið fram í dag að það er komin upp algjörlega ný staða í þessu máli sem við þurfum að ræða í rólegheitum og kanna hvað hér verði gert, en ég hlýt að álykta sem svo að ríkisstjórninni hljóti að vera meira í mun að koma ríkisfjármálunum í eitthvert horf en þessum samningi sem nú er í lausu lofti.

Virðulegi forseti. Þetta er satt að segja alveg makalaus umræða sem hér fer fram. Að hæstv. utanrrh. skuli koma hér og tala í eina mínútu og koma að tveimur ósannindum í svo stuttri ræðu.  Í öðru lagi verður að ítreka það að þetta var fyrirvari allra stjórnarandstöðuþingflokkanna að ef úrslitin í Sviss yrðu á þann veg að þar yrði EES-samkomulagið fellt þá yrði að taka málið til endurskoðunar. Það er að vísu rétt að í fundargerð, sem send var út eftir þennan fund, er þetta sérstaklega bókað sem fyrirvari Alþb. en á forsetafundi í morgun var það staðfest að þetta hefði líka verið fyrirvari hinna stjórnarandstöðuflokkanna, en að vísu munnlegur fyrirvari, en hann hefði komið skýrt fram. Ég vil svo bara taka undir það sem hér hefur komið fram að við verðum að nota næstu daga, bæði þingflokkar og þingmenn til að átta okkur til fulls á stöðu þessa máls, en þó virðist hæstv. utanrrh. alveg sérstaklega þurfa á þessum tíma að halda til þess að reyna að skilja í hvaða stöðu málið er komið.

Virðulegi forseti. Vegna ummæla hæstv. utanrrh. áðan um að það væri samkomulag um að EES-frumvörpin yrðu öll keyrð áfram og EES-málið yrði keyrt áfram óháð öllu þá vil ég að það komi fram að ég var starfandi þingflokksformaður í upphafi þessa samningaviðræðna. Ég ætla að staðfesta það sem félagar mínir í stjórnarandstöðunni hafa áður sagt að það var fyrirvari alveg frá upphafi um það að ef þessi samningur yrði felldur í þjóðaratkvæðagreiðslu í Sviss þá yrði þetta mál ekki afgreitt fyrir jól. Ég er alveg viss um að þingflokksformaður Sjálfstfl., Geir Haarde, getur komið upp og staðfest þetta.

Virðulegur forseti. Það er auðvitað allra ósk að þetta mál liggi sem skýrast fyrir og hverjar eru staðreyndir í þessu máli vegna þess að það snertir störfin á Alþingi. Eitt af því sem ekki hefur komið hér til tals, hvorki í utandagskrárumræðu né þingskapaumræðu nú að henni lokinni, er staðan hjá Evrópubandalaginu. Það er ósk mín til hæstv. forseta að forseti upplýsi þingið um það hvernig er komið staðfestingu ríkja Evrópubandalagsins á þessum samningi. Hæstv. utanrrh. sagði við áhorfendur sjónvarps í gærkvöldi að flestir væru búnir að því, ekki allir. Hann virðist búa að allt öðrum upplýsingum en t.d. ég hef í þessu máli. Ég hélt það væru ekki nema þrjú ríki, í mesta lagi fjögur, sem hefðu lokið staðfestingu þessa samnings, þ.e. Írland, Danmörk og Portúgal. Hæstv. utanrrh. hefur ekki haft fyrir því að leiðrétta þessa staðhæfingu sína og ég óska eftir því við hæstv. forseta að hann upplýsi þingið um það hvernig þessi mál eru stödd hjá Evrópubandalaginu því það snertir sannarlega þetta mál. Ef eitt ríki þar ekki staðfestir samninginn þá er þetta mál endanlega búið. Það liggur alveg skýrt fyrir. Menn geta látið sig dreyma um eitthvað er varðar EFTA en varðandi Evrópubandalagið hefur það alla tíð verið ljóst að ef eitt ríki þar ekki staðfestir samninginn þá væri þetta mál alveg úr sögunni. Eftir mínum upplýsingum eru það níu sem eiga það eftir.

Virðulegi forseti. Það er út af ummælum hv. 2. þm. Vesturl. varðandi það samkomulag sem gengið var frá á milli formanna þingflokka í síðustu viku. Þá er það rétt að það komi fram að á fyrri fundi sem við áttum kom fram fyrirvari af allra hálfu, þ.e. þriggja stjórnarandstöðuflokka varðandi úrslit atkvæðagreiðslunnar í Sviss. Á síðari fundi, sem haldinn var og sem hæstv. utanrrh. var viðstaddur, var hann hins vegar aðeins ítrekaður af Alþb. og það mun vera ástæðan fyrir því að í fundargerð er eingöngu vikið að Alþb. í þessu sambandi. En mér er ljúft að viðurkenna að ég kannast við það að aðrir flokkar gerðu við þetta fyrirvara. Hins vegar er það ekki rétt sem hv. þm. sagði að þar með lægi fyrir og hefði komið fram að málið kæmi ekki til umræðu fyrir jól og það kæmi ekki til greina að ræða það eða afgreiða neitt fyrir jól. Það liggur hins vegar þá bara fyrir og það er ekki samkomulag um hvernig að því skuli staðið. Það þýðir vitaskuld ekki annað en það að setjast þarf niður á nýjan leik og ræða málið að nýju eins og ég hef þegar sagt í umræðunni, meta hinar nýju aðstæður og reyna að komast að nýju skynsamlegu samkomulagi eins og menn gerðu í síðustu viku. Það held ég að allir hafi fullan hug á að gera. Mér heyrðist það bæði í umræðunum í utanrmn. í morgun og sömuleiðis í hádeginu á fundi þingflokksformanna hjá forseta og ég er sannfærður um ef allir leggjast á eitt þá náum við slíku samkomulagi. En það gerist ekkert í málinu fyrr en hæstv. utanrrh. kemur af fundi sínum. Ég held við eigum að láta þetta mál kyrrt liggja þangað til.

Virðulegi forseti. Hv. 4. þm. Austurl. bar fram fyrirspurn til forseta um það hvaða ríki innan EB hefðu ekki staðfest EES-samninginn enn þá. Mér er ekki alveg ljóst hvort virðulegur forseti Alþingis býr yfir þessum upplýsingum. Þess vegna vil ég svara því hér og nú að það kom fram á fundi utanrmn. í morgun að allt benti til þess að a.m.k. þrjú ríki Evrópubandalagsins myndu ekki staðfesta EES-samninginn fyrir áramót. Holland myndi líklega ekki staðfesta samninginn fyrir áramót, Grikkland myndi líklega ekki heldur staðfesta samninginn og Ítalía líklega ekki heldur. Þannig að það liggur fyrir að af hálfu Evrópubandalagsins verður samningurinn ekki heldur staðfestur fyrir áramót því það þarf staðfestingu allra EB-ríkjanna til þess að samningurinn taki gildi. Allt rennir þetta auðvitað stoðum undir það að menn hafa góðan tíma til þess að skoða þetta í rólegheitum og vega það og meta eins og hér hefur komið fram hjá ýmsum þingmönnum. Ég vil taka undir það sjónarmið sem fram kom hjá hv. þm. Geir Haarde að það er skynsamlegast að bíða skýrslu utanrrh. frá fundi EFTA-ráðherranna á fimmtudag og föstudag í þessari viku og skoða síðan framhaldið og fá síðan endanlega staðfestingu á því hvort það er ekki rétt sem ég hef hér frá greint, að Evrópubandalagið muni ekki heldur vera búið að ljúka sinni staðfestingu fyrir áramót.

Virðulegur forseti. Það hefur verið lýst eftir upplýsingum um það hversu mörg Evrópubandalagsríki hafi staðfest samninginn eða hversu mörg munu að ætla má ekki geta lokið staðfestingu fyrr en eftir áramót. Þessar upplýsingar liggja ekki fyrir alveg á hreinu, en það er rétt sem fram kom hjá hv. 8. þm. Reykn. að fyrir lá eftir mati að þrjú ríki a.m.k. mundu ekki ljúka staðfestingunni þá. En það þarf að koma fram í því sambandi að sá er munur á að á þeirri ríkjaráðstefnu sem kölluð verður saman er það framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins sem er fulltrúi Evrópubandalagsins en ekki einstök aðilarríki. Hins vegar eru það af hálfu EFTA-ríkjanna ríkin sjálf þannig að þarna er tvennu ólíku saman að jafna.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lánsfjárlögum fyrir árið 1992. Frv. er afar stutt, aðeins ein grein og hún gengur út á að það megi gefa út húsbréf fyrir allt að 16 milljarða kr. á þessu ári í stað 12 milljarða eins og heimild var fyrir. Ástæðan fyrir því að þetta frv. er flutt er sú að útgáfa húsbréfa hefur orðið nokkru meiri framan af árinu en reiknað var með vegna greiðsluerfiðleikalána, vegna yfirfærslu biðraðar frá Byggingasjóði ríkisins yfir í húsbréfakerfið og síðan vegna nýbygginga. Heimildir sem voru til útgáfu húsbréfa á þessu ári eru uppurnar og það er afar óheppilegt að eins konar gat myndist í þessu kerfi. Þess vegna er meiningin að það sé gefinn út nýr flokkur af húsbréfum upp á 4 milljarða en einungis notaður 1 milljarður í lok þessa árs. Ég vil líka vekja athygli á því að helsta ástæðan fyrir því að talin er þörf á þessu er sú að nýbyggingar hafa kallað á meiri útgáfu húsbréfa og ég held að það sé vandamál sem við viljum gjarnan hafa á þessum síðustu og verstu tímum, að það sé meira líf á því sviði heldur en annars væri. Ætlunin er síðan að gera tillögu um breytingu á lánsfjárlögum fyrir árið 1993 og að sú heimild sem þar er gert ráð fyrir upp á 12 milljarða verði lækkuð í 8 milljarða. Ég held að frv. skýri sig sjálft. Það hefur verið fjallað um þetta mál í efh.- og viðskn. þannig að ég vona að þingmenn treysti sér til þess að afgreiða það með skjótum hætti.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem kom fram hjá hv. 5. þm. Norðurl. v. og formanni efh.- og viðskn. að nefndinni barst bréf frá félmrn. og fjmrn. sameiginlega þar sem óskað var eftir því að gera þessa breytingu á gildandi lánsfjárlögum og fyrir því voru færð þau rök, að heimild á yfirstandandi ári til útgáfu húsbréfa upp á 12 milljarða mundi ekki nægja vegna þess að eftirspurnin eftir húsbréfum mundi fara upp undir 1 milljarð fram úr áætlun. Þetta á sér ýmsar skýringar eins og hér kom reyndar fram að hluta til hjá hv. formanni efh.- og viðskn. og í sjálfu sér vorum við í minni hlutanum, eða a.m.k. sá sem hér talar ekkert efnislega ósáttur við hvernig þær skýringar voru fram reiddar og það er ekki af þeim sökum sem niðurstaðan varð engu að síður sú að hv. þm. meiri hlutans flyttu frv. en ekki öll nefndin. Það er fremur vegna þess að þegar við óskuðum eftir ýmsum viðbótarupplýsingum um stöðu húsnæðismála, húsbréfaútgáfu, vaxtamál, afföll og fleiri slíka hluti þá varð lítið um svör. Með vísan til þeirrar óvissu, m.a. sem uppi kvað vera um útgáfu húsbréfa á næsta ári, meðferð þeirra hluta í stjórnarsamstarfinu töldum við rétt að það væri þá á ábyrgð meiri hlutans að leggja fram þetta frv. Það er á hinn bóginn svo að við sjáum ekki ástæðu og engin efnisleg rök til að leggjast gegn þessu frv. eða leggja sérstaklega stein í götu þess. Það má segja að þetta sé tiltölulega einföld tæknileg aðgerð fremur en efnisleg. Og þó svo að ýmsum kunni að bregða í brún þegar þeir sjá að það færast yfir á lánsfjárlög þessa árs 4 milljarðar kr. þannig að heimild til útgáfu húsbréfa verður 16 milljarðar á þessu ári, þá er auðvitað ljóst með þeim skýringum sem fylgja og því að ekki er ætlunin að nota nema 1 milljarð á þessu ári að hér er ekki um mjög stórvægilega breytingu að ræða. Ég vil hins vegar við þetta tækifæri, hæstv. forseti, m.a. til þess að greiða götu þessa máls eða lengja ekki um það umræður, láta mér nægja að vísa í að það er að mínu mati óhjákvæmilegt að veruleg vinna verði lögð í það á næstu mánuðum að afla miklu ítarlegri upplýsinga um ýmsa þætti húsnæðismálanna þar á meðal þróun vanskila í húsbréfakerfinu sem eru greinilega að byrja að hlaðast upp og horfurnar í þeim efnum. Og ég get ekki látið, hæstv. forseti, þetta tækifæri algerlega fram hjá mér fara þó að ég vilji greiða götu þessa máls eða sjái ekki neina ástæðu til að leggja stein í götu þess að lýsa þessari skoðun minni. Það munu vissulega gefast fleiri tækifæri hér á þessu þingi, hinu 116., því að þegar er komið inn til að mynda frv. til laga um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins og væntanlega einnig í tengslum við afgreiðslu fjárlaga og lánsfjárlaga næsta árs o.s.frv. gefast betra tækifæri til að fara betur ofan í saumana á þessum húsnæðismálum en gefst til að þessu sinni og það er m.a. með vísan til þess sem ég treysti mér ekki til að vera einn af flm. þessa frv. Ég held að það sé alveg ljóst að aðstæður fjölmargra einstaklinga, hundraða og þúsunda, sem átt hafa viðskipti við Húsnæðisstofnun ríkisins á síðustu missirum og fengið hafa húsbréf að undangengnu greiðslumati, hafa breyst, því miður í stórum stíl til hins verra og það mun kalla á aðgerðir, það mun þýða vandamál á næstu árum sem óhjákvæmilegt verður að horfast í augu við. Það þarf auðvitað ekki annað en að taka sem dæmi fjölskyldu sem fékk greiðslumat segjum á árinu 1990 við aðrar aðstæður þegar afföll voru önnur á þessum bréfum, þegar ráðstöfunartekjur þeirrar fjölskyldu voru hærri en þær eru í dag og síðan stendur hún núna frammi fyrir greiðslubyrði með skertum kaupmætti og skertum ráðstöfunartekjum sem slík dæmigerð fjölskylda ræður ekki við. Þetta mun óhjákvæmilega fara að sýna sig í auknum vanskilum því miður við húsbréfadeildina. Þær litlu upplýsingar sem við fengum í efh.- og viðskn. eftir að hafa beðið um yfirlit yfir þetta í liðinni viku benda tvímælalaust til þess að árið 1992 stefni í mikil óefni í þessu efnum borið saman við það sem var á árinu þar á undan. Vanskil frá fyrra ári voru mjög óveruleg en ef marka má þetta yfirlit stefnir þegar í verulega breytingu til hins verra á þessu ári. Þetta er annað aðalatriðið, hæstv. forseti, sem gerði það að verkum að ég --- og ég vænti þess að það eigi einnig við hin í minni hlutanum --- kaus að vera ekki flm. að þessu frv. Hitt er svo það að hæstv. ríkisstjórn eða talsmenn stjórnarflokkanna gátu ekki miklu svarað um áform ríkisstjórnarinnar á næsta ári varðandi útgáfu húsbréfa. Vegna þeirrar tilfærslu, sem hér er að fara fram og er auðvitað í beinum tengslum við umfang þessarar starfsemi á næsta ári, þá fannst okkur ekki eðlilegt við svo óljós svör að fara að standa að því eða bera ábyrgð á því með hæstv. ríkisstjórn hvernig að þessum málum yrði staðið. Nú hafa að vísu komið fram í fjölmiðlum, ef marka má það á síðustu sólarhringum, óljósar fréttir af því að niðurstaða hjá hæstv. ríkisstjórn hafi orðið sú að hrófla ekki við útgáfu húsbréfanna á næsta ári en þó er þar eitthvert orðalag á ferðinni um að þar eigi að fylgjast náið með þróuninni o.s.frv. Hvort sjálfkrafa verður einhver samdráttur í eftirspurn á næsta ári, og þá væntanlega sérstaklega vegna þess að nýbyggingar eru með allra mesta móti og minnkandi, þ.e. þær sem eru að verða lánshæfar nú og á næsta ári og e.t.v. verður einnig hægagangur á fasteignamarkaði í viðskiptum með notað húsnæði og allt mun það þá bera að sama brunni. Á móti þessu gætu svo komið vaxandi greiðsluerfiðleikar almennings og þá kemur auðvitað upp sú spurning: Munu menn þurfa að bregðast við eða vilja menn bregðast við því með einhverjum þeim hætti sem haft gæti áhrif á þörfina fyrir útgáfu húsbréfa? Þessu er e.t.v. ótímabært að reyna að svara og sérstaklega ótímabært þegar óvissan vegna samkomulags stjórnarflokkanna í þessum málum er höfð í huga. Ég vil svo aðeins taka fram að lokum vegna þess sem hv. formaður efh.- og viðskn. greindi frá með nýbyggingar að það var eitt af þeim atriðum sem við óskuðum eftir upplýsingum um í efh.- og viðskn. og sú skýring var þá gefin sem er svo sem skiljanleg þegar betur er að gáð að aukin þörf fyrir lán á þessu ári væri að sjálfsögðu afleiðing af auknum nýbyggingum sem hófust við allt aðrar og betri aðstæður í efnahagsmálum þjóðarinnar, aðallega á árinu 1990 en er nú að koma fram í þörf fyrir aukin húsbréf. Þessar aðstæður hafa eins og allir landsmenn því miður vita gjörbreyst til hins verra og nú er miklu minna í gangi. Nú minnkar lánsþörf sem mun lýsa sér í minni þörf fyrir húsbréf til nýbygginga á komandi einu til tveimur árum þannig að þessi tímabundni kúfur, sem hér er að koma fram og veldur lítillega aukinni þörf á útgáfu húsbréfa nú á síðari hluta ársins 1992, er því miður augljóslega tímabundinn og það mun draga strax úr þessari þörf á næsta ári og e.t.v. enn frekar á árinu 1994. Ég sé, hæstv. forseti, með vísan til aðstæðna ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð þó svo sannarlega sé margt í sambandi við stöðu húsnæðismálanna sem vert og þarft væri að ræða en það bíður þá betri tíma.

Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa mörg orð við afgreiðslu þessa máls hér við 1. umr. en ég ætla þó að koma að örfáum atriðum. Ég skil rökin sem eru færð fyrir þessari breytingu á lánsfjárlögum og eins og ég sagði mun ég ekki leggja stein í götu framgangs málsins út frá þeim forsendum. Það væri hins vegar freistandi að ræða ýmislegt varðandi húsnæðismálin og þau áhrif sem þetta hefur á lánsfjármarkaðinn. Ég mun þó einungis nefna hér örfá atriði. Formaður nefndarinnar nefndi það að við mundum væntanlega vilja sjá fjör á þessum markaði, þ.e. að einhverjar framkvæmdir væru í gangi. Það kom fram hjá síðasta ræðumanni að þetta væru nú kannski frekar fjörbrot heldur en að um sé að ræða mikið fjör í uppsiglingu. Það er svolítið annað mál að mér fannst að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson talaði örlítið sér um hug því að ég býst við án þess að ég ætli að gera formanni okkar upp skoðanir að hann mundi frekar vilja sjá uppgang og framkvæmdagleði annars staðar í okkar þjóðfélagi í dag heldur en í stórauknum byggingum íbúðarhúsnæðis. Það væri að mínu mati miklu skemmtilegra að nú væri drift og kraftur í uppbyggingu í atvinnulífinu og þar væru í gangi fjárfestingar sem síðan gætu skapað sterkari grunn undir einkaneysluna og þar á meðal íbúðarbyggingar. En það er eitt atriði sem ég ætlaði að gera að umræðuefni og það er greiðslumatið. Ég verð stöðugt gagnrýnari á það fyrirbæri eftir því sem ég sé meira af því, þ.e. að einhverjir skrifstofumenn úti í bæ setjist niður út frá mjög takmörkuðum upplýsingum og hafa vissulega engin tækifæri til þess að spá fram í tímann og gefa út eitthvert vottorð um lánshæfi gagnvart láni sem á síðan að endurgreiðast á fjórðungi aldar. Mér finnst að þarna sé oft og tíðum verið að gefa fólki meiri fyrirheit en hægt er að standa við. Og þetta segi ég sérstaklega í ljósi þess sem nú er að gerast og beini orðum mínum til hæstv. félmrh. Stór hópur þeirra sem eru að taka húsbréfalánin er fólkið í miðlungstekjuhópunum í þjóðfélaginu og þar rétt fyrir ofan, lægst launaða fólkið fer í biðröðina í félagslega kerfinu. Tökum dæmi um einstakling eða hjón sem hafa fengið greiðslumat fyrir tveimur árum þar sem gert var ráð fyrir ákveðnum tekjum. Síðan hefur það verið að gerast á tveimur síðustu árum og er að gerast enn að hæstv. ríkisstjórn grípur þarna harkalega inn í. Það er alltaf verið að fletja út ráðstöfunartekjukúrfuna hjá þessu fólki, millitekjufólkinu og þeim sem kannski eru með aðeins rúmlega miðlungstekjur með því að lækka barnabætur, með því að lækka vaxtabæturnar, með breytingum á skattkerfinu þannig, og nú hef ég þann fyrirvara sem ég gerði fyrr í minni ræðu varðandi það að menn séu yfir höfuð að gefa út greiðsluvottorð, að þær forsendur sem menn fengu útreiknaðar fyrir einu eða hálfu öðru ári síðan standast alls ekki lengur og ekki eingöngu vegna þess að ástæður í þjóðfélaginu hafi versnað þannig að tekjumöguleikar séu minni heldur ekki síður vegna ráðstafana þeirra sömu stjórnvalda og gáfu út greiðsluvottorðið á sínum tíma.

Virðulegi forseti. Um efni frv. er það að segja að vilji húsnæðismálastjórnar stendur til þess að fá það samþykkt fyrir áramót til að unnt verði að afgreiða þær umsóknir sem fyrir liggja fyrir jól. Er greint frá því í greinargerð hvers vegna lagt er til að gefinn verði út flokkur sem er 4 milljarðar í stað eins milljarðs sem líklega væri nóg til að mæta þeirri þörf sem liggur fyrir. Af minni hálfu er því engin fyrirstaða fyrir því að afgreiða þetta frv. svo skjótt sem verða má. Óneitanlega gefur frv. samt tilefni til að minna menn á reynsluna af þessu lánakerfi sem sett var hér í staðinn fyrir það sem fyrir var og var stundum kallað 86-lánakerfið. Það kerfi var vissulega ekki gallalaust eins og allir vita en enn síður er hægt að halda því fram að húsbréfakerfið sé gallalaust. Það var t.d. einn gallinn skilmerkilega rakinn í ræðu hv. 6. þm. Norðurl. e. sem lýsir sér í því að lán eru veitt út frá ákveðnum forsendum um greiðslugetu lántakandans en síðan eru það stjórnvöld sjálf sem breyta og kollvarpa þeim forsendum sem lánveitingin er byggð á og í raun og veru knýja suma þeirra í þá stöðu að verða vanskilamenn með því að bregðast loforðum sem staðfastlega hafa verið gefin út um að endurgreiðslukerfi í gegnum ríkissjóð mundi bæta mönnum upp þá breytingu að taka upp markaðsvexti í stað lægri vaxta eins og áður var. Það er vissulega ámælisvert, virðulegi forseti, þegar fólki er talin trú um að það sé því til hagsbóta að húsnæðislánakerfið sé á markaði eins og það heitir, þ.e. þeir vextir sem menn verða að borga ráðist á aðstæðum á þeim stað sem kallaður er markaður og hagsbæturnar liggi í beinum endurgreiðslum frá ríkissjóði í gegnum vaxtabætur auk annarra bóta sem eru ekki tengdar húsnæðisöflun en vissulega hafa áhrif á fjárhagsgetu lántakenda eins og barnabætur. Ég vil segja um þá niðurstöðu sem fyrir liggur af hálfu ríkisstjórnarflokkanna varðandi vaxtabæturnar að um er að ræða afar grófa aðför að því fólki sem tekið hefur húsbréfalán einmitt í trausti þess að við vaxtabótakerfinu yrði ekki hróflað. Menn hafa undirgengist skuldbindingar til 25 ára sem ekki verður hróflað við en nú er því miður að koma á daginn að það sem á móti átti að koma stenst engan veginn á sama tíma eða 25 ár, ekki einu sinni í fimm ár svo að maður hafi ekki gert sér meiri vonir en að efndirnar dygðu í fimm ár en það ætlar ekki að verða. Allt húsnæðislánakerfið eins og það liggur fyrir í dag hlýtur að verða tekið til endurskoðunar í ljósi þeirra breytinga sem núverandi ríkisstjórn áformar. Það er ríkisstjórnin sjálf sem er búin að veikja svo undirstöður kerfisins að það dugar ekki sem almennt húsnæðislánakerfi til framtíðar. Það liggur alveg ljóst fyrir. Þegar hafa komið fram merki í nokkrum mæli um vanskil fólks sem hefur af einhverjum ástæðum hrapað svo í tekjum að það getur ekki staðið í skilum með afborganir lána sinna. Á því verður að taka en núverandi löggjöf gerir ekki. M.a. er þar um að ræða fólk sem tekið hefur það sem kallað er í daglegu tali húsbréfalán. Það verður að opna heimildir til að gera fólki kleift að halda íbúðum sínum með einhverju sæmilegu öryggi á meðan það ástand varir að það er atvinnulaust eða er tekjulítið af einhverjum öðrum ástæðum sem það ræður ekki við. Ég vil minna á að í þingnefnd liggur fyrir frv. um það efni og vildi hvetja hv. þingheim til að stuðla að því að það frv. verði afgreitt hið snarasta því það er vissulega brýn þörf á að þær úrbætur verði gerðar á lögunum sem þar er lagt til. Í fskj. með þessu frv. er einmitt bent á að á árinu 1992 eru menn enn að lána vegna greiðsluerfiðleikalána. Það voru lokin á því lánakerfi og sýnir að þörfin fyrir það var meiri en menn héldu. Það rökstyður enn frekar nauðsyn á því að í löggjöf séu einhverjar úrbætur til að taka á vandamálum af því tagi. Það ber vissulega að harma hlutskipti þess fólks sem svikið var á sínum tíma um lánafyrirgreiðslu úr 86-kerfinu en eins og menn muna var því fólki sem var í biðröðinni gefið loforð en það loforð brást. Því fólki var vísað yfir í húsbréfakerfið. Það mun þýða mun meiri greiðslubyrði fyrir þá einstaklinga, sérstaklega í ljósi þeirra aðgerða sem ríkisstjórnin hyggst grípa til varðandi skerðingu á vaxtabótum. Hér er því ekki aðeins verið að bregðast þeim orðum sem menn höfðu gefið út varðandi það fólk heldur er verið að íþyngja því enn frekar með væntanlegum breytingum á lögunum. Ég tel líka nauðsynlegt, virðulegi forseti, að í tengslum við frv. verði teknar saman upplýsingar, sem ég veit að eru fáanlegar með skömmum fyrirvara, um dreifingu á útlánum húsbréfadeildar eftir landshlutum. Ég held að það sé nauðsynlegt að þingheimi verði gerð grein fyrir því hvernig þetta lánakerfi kemur út gagnvart landsbyggðinni. Það var m.a. rökstuðningur fyrir kerfinu að það ætti að vera svo gott fyrir landsbyggðina. Ég tel því miður að þetta lánakerfi hafi ekki uppfyllt þær vonir sem við það voru bundnar gagnvart fólki á landsbyggðinni. Ég ítreka þá ósk mína að hv. efh.- og viðskn. afli þessara gagna. Í framhaldi af því hljóta menn að verða að skoða til hvaða úrræða menn eigi að grípa til þess að lánakerfið sé í reynd jafngilt á höfuðborgarsvæðinu annars vegar og landsbyggðinni hins vegar. Fleira ætla ég ekki að segja um frv., virðulegi forseti, annað en láta það koma fram í lokin, sem ég sagði í upphafi, að ég styð það að frv. verði að lögum og er tilbúinn að standa að því að svo geti orðið fljótlega.

Hæstv. forseti. Ég var svo áhugasamur um það að tala í stuttan tíma í framsögu fyrir málinu að ég gleymdi að leggja til að frv. yrði vísað til nefndar og 2. umr. en geri það hér með. Hv. 6. þm. Norðurl. e. fjallaði um áhuga minn á uppgangi í atvinnulífinu. Ég get alveg staðfest að best væri auðvitað ef uppgangur væri bæði í byggingu íbúðarhúsa og í uppbyggingu á sviði atvinnulífsins. Það verður fjallað um lántöku til húsbréfakerfisins og til húsnæðismála yfirleitt þegar við ræðum lánsfjárlög fyrir 1993. Þá gefst að sjálfsögðu tækifæri til þess að afla margvíslegra upplýsinga um framtíð alls þessa kerfis. Það þarf ekki að tefja neitt umfjöllun um þetta mál sem ég treysti að geti gengið mjög greiðlega fyrir sig hér.

Hafði hv. þm. einhverja sérstaka nefnd í huga?

Hæstv. forseti. Að sjálfsögðu efh.- og viðskn.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga nr. 90/1990. Meginefni og tilgangur frv. er niðurfelling aðstöðugjaldsins. Um langt árabil hefur verið í gangi umræða um niðurfellingu þessa gjalds. Ég ætla ekki að rifja upp við þessa umræðu það sem átt hefur sér stað áður varðandi þetta mál enda veit ég að hún er öllum hv. alþm. vel kunn. Engu að síður tel ég rétt að rifja upp nokkur rök fyrir niðurfellingu aðstöðugjaldsins. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir að skattlagning fyrirtækja og neyslu verði samræmd því sem gerist með samkeppnisþjóðum. Í stefnu- og starfsáætlun ríkisstjórnarinnar segir að lög um tekjustofna sveitarfélaga verði endurskoðuð með það fyrir augum að samræma skattlagningu fyrirtækja því sem gerist í nágrannalöndum. Aðstöðugjaldið á sér ekki hliðstæðu hjá nágrannalöndunum eða meðal helstu samkeppnisþjóða okkar. Yfirlýstu markmiði ríkisstjórnarinnar í þessu efni verður ekki náð án niðurfellingar aðstöðugjaldsins. Skattstofn aðstöðugjaldsins er óheppilegur þar sem gjaldið er lagt á heildarrekstrarkostnað fyrirtækja og tekur því í raun ekkert mið af afkomu þeirra. Álagning aðstöðugjaldsins stuðlar að óeðlilegri verðmyndun vegna uppsöfnunaráhrifa og veikir stöðu íslenskra atvinnugreina, bæði innbyrðis og gagnvart erlendum keppinautum. Aðstöðugjaldið veldur ákveðnum ójöfnuði einnig milli sveitarfélaga. Þannig ráðast tekjur af aðstöðugjaldi frekar af eðli atvinnustarfseminnar á hverjum stað en raunverulegum umsvifum. Álagningarstofn er í mörgum tilvikum óviss sem veldur oft umtalsverðum afföllum frumálagningar við kærur og endurúrskurði. Þá er skatturinn lagður á eftir á sem veikir innheimtu hans, ekki síst í ljósi síbreytilegra aðstæðna í íslensku efnahagslífi. Aðstöðugjaldið var tekið upp árið 1962 í stað veltuútsvars. Meginmarkmiðið með álagningu þess var tvíþætt: Annars vegar að mæta tekjuþörf sveitarfélaganna í stað veltuútsvarsins. Hins vegar þótti eðlilegt að fyrirtæki greiddu í einhverju formi fyrir þá þjónustu eða aðstöðu sem sveitarfélög veittu þeim. Álagning aðstöðugjaldsins hefur frá byrjun sætt verulegri gagnrýni. Framan af kom sú gagnrýni einkum frá forsvarsmönnum atvinnulífsins en á seinni árum hefur þessi gagnrýni orðið almennari og háværari. Ástæðan fyrir því að ekki er þegar búið að fella gjaldið niður er einkum tvíþætt. Astöðugjaldið hefur verið sveitarfélögunum mjög misgóður tekjustofn. Í fyrsta lagi hafa þau sveitarfélög sem best hafa verið sett í þessu efni barist gegn niðurfelllingu aðstöðugjaldsins og í öðru lagi hefur ekki verið samkomulag milli sveitarfélaganna um það hvaða tekjustofn ætti að koma í stað aðstöðugjaldsins. Í tengslum við undirbúning að efnahagsaðgerðum ríkisstjórnarinnar og aðgerðum til að styrkja stöðu íslensks atvinnulífs og sporna gegn auknu atvinnuleysi fór fram mikil umræða um hvernig stuðla mætti að bættum starfsskilyrðum atvinnuveganna. Þá náðist sá þýðingarmikli áfangi að samkomulag tókst um það milli ríkisstjórnarinnar og fulltrúa Sambands ísl. sveitarfélaga að aðstöðugjaldið verði fellt niður á árinu 1993 og sveitarfélögunum verði bætt upp tekjutap til bráðabirgða á því ári með hlutdeild í tekjum ríkisins. Afnám aðstöðugjaldsins hefur veigamikil áhrif á fjárhag sveitarfélaga þótt fyrir liggi ýmsar tillögur um það hvernig bæta megi sveitarfélögunum tekjutapið til frambúðar. Þó þykir ekki rétt að ákveða leiðir í því efni fyrirvaralítið. Fyrirkomulagið 1993 er hugsað til bráðabirgða og er gert ráð fyrir að á því ári verði lög um tekjustofna sveitarfélaga endurskoðuð með það að markmiði að finna sveitarfélögunum varanlegan tekjustofn í stað aðstöðugjaldsins. Stefnt verður að því að nýtt tekjuöflunarkerfi sveitarfélaganna verði tekið upp í ársbyrjun 1994. Í bráðabirgðaákvæði I í frv. er lagt til að aðstöðugjaldið verði á árinu 1993 lagt á með sama hætti og verið hefur. Þó skal ákvörðun sveitarstjórna um gjaldstig og gjaldflokka gilda óbreytt frá 1992. Gjaldið fellur hins vegar niður við innheimtu. Til að bæta sveitarfélögunum tekjutapið er lagt til að ríkið greiði þeim 80% af álögðu aðstöðugjaldi 1993 vegna rekstrar 1992 með þeim breytingum sem kunna að verða gerðar við yfirferð framtala og úrskurði á kærum. Þar til álagning aðstöðugjaldsins liggur fyrir er gert ráð fyrir að að ríkið greiði sveitarfélögunum sem fyrirframgreiðslu 40% af álögðu aðstöðugjaldi 1992 vegna rekstrar á árinu 1991. Greiðsla þessi fari síðan fram á fimm gjalddögum. Þegar álagning liggur fyrir verði eftirstöðvarnar einnig gerðar upp á fimm gjalddögum. Í tengslum við samkomulagið um niðurfellingu aðstöðugjaldsins tókst einnig um það samkomulag að af greiðslum ríkisins til sveitarfélaganna óskiptum rynni nokkur upphæð til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Er það til að mæta fyrirsjáanlegri aukinni þörf fyrir jöfnunarframlög 1993. Aðstöðugjaldsstofn er í nokkrum tilvikum grundvöllur útreiknings annarra gjalda. Í bráðabirgðaákvæði III er það undirstrikað að framkvæmd á ákvæðum laga um þetta efni standi óhögguð 1993 þrátt fyrir niðurfellingu aðstöðugjaldsins. Einnig verða engar breytingar varðandi landsútsvör. Bráðabirgðaákvæði IV gerir ráð fyrir að í tengslum við niðurskurð ríkisútgjalda á árinu 1993 skerðist framlag ríkisins til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga um 110 millj. kr. og þetta komi einungis niður á framlagi Jöfnunarsjóðsins til Lánasjóðs sveitarfélaga en hafi ekki áhrif á önnur framlög Jöfnunarsjóðsins. Lánasjóðurinn er mjög öflugur sjóður með mikið eigið fé sem um sl. áramót var 3 milljarðar 157 millj. kr. og árlegan tekjuafgang sem á sl. ári var 259 millj. kr. Þessi tímabundna breyting ætti því ekki að hafa nein veruleg áhrif á útlánagetu sjóðsins. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. félmn.

Frú forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir er að hluta til til að uppfylla yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um aðgerðir í efnahagsmálum. Það mál sem er meginefni frv. kemur kunnuglega fyrir því að það hefur verið í umræðu um nokkurt skeið að leggja niður aðstöðugjald. Því ber að fagna að það hefur verið gert. Eigi að síður vil ég við þessa 1. umr. málsins nefna nokkur atriði málsins sem ég tel að þurfi að skoða vel í þeirri nefnd sem fær frv. til meðferðar. Aðstöðugjaldið er eins og hefur komið fram ranglátur veltuskattur sem tekur ekki tillit til afkomu fyrirtækja. Að fella það niður er þáttur í því að bæta afkomu fyrirtækjanna og ber að fagna því markmiði út af fyrir sig. Þó að markmiðið sé gott og gilt verður að kanna það mjög grannt hvaða áhrif þetta hefur á tekjur og afkomu sveitarfélaganna í landinu því að ég held að það hafi verið samdóma álit allra sem tekið hafa þátt í þessari umræðu í gegnum árin að sveitarfélögin þyrftu að fá tekjustofn í stað aðstöðugjaldsins vegna þess að aðstöðugjaldið er svo ríkur þáttur í tekjuöflun þeirra. Það hefur verið ákveðið að fara þá leið að bæta sveitarfélögunum þetta með beinum greiðslum úr ríkissjóði til bráðabirgða meðan fundinn verði nýr tekjustofn til að mæta aðstöðugjaldinu. Ég ætla ekki að gagnrýna það þó að enn sé tekinn nokkur tími til þess að skoða þau mál. Hins vegar er alls ekki sama hvernig að þessu er staðið þó að hér verði aðeins um bráðabirgðaaðgerð í eitt ár að ræða. Það er náttúrlega enginn kominn til með að segja til um það að þessi aðgerð standi aðeins í eitt ár vegna þess að það liggur ekkert fyrir enn þá hvaða tekjustofn finnst til frambúðar til að mæta aðstöðugjaldinu. Fulltrúar fjmrn. mættu á fundi hjá fjárln. 24. okt. sl. Þá var það orðað svo af þeirra hálfu að sveitarfélögin fengju beina millifærslu úr ríkissjóði til þess að mæta tekjutapinu af aðstöðugjaldinu. Ég áleit þá að það væri ætlunin að sveitarfélögin slyppu slétt út úr þessum viðskiptum til bráðabirgða. Við nánari athugun var málið ekki svo einfalt og það hefur komið rækilega í ljós síðan. Í 3. mgr. I. ákvæðis til bráðabirgða stendur, með leyfi forseta: ,,Í stað aðstöðugjalds gjaldársins 1993 skulu sveitarfélög fá sérstakt framlag úr ríkissjóði. Framlag ríkissjóðs skal vera fjárhæð sem svarar 80% af álögðu aðstöðugjaldi gjaldárið 1993 sem hefði fallið til hvers sveitarfélags ef ekki hefði komið til niðurfellingar gjaldsins.`` Nú er það staðreynd að fjöldi sveitarfélaga hefur betri innheimtu en 80%. Það er þá spurning hvernig með þetta er farið. Ég hef upplýsingar um það frá Sambandi sveitarfélaga úr Austurlandskjördæmi sem eru teknar saman 30. nóv., að allir kaupstaðir landsins, ef þeir eru samanlagðir séu með 83,8% innheimtuhlutfall, á Austurlandi sé þetta hjá kaupstöðum 88,65%, hjá hreppum á öllu landinu sem eru stærri en 300 íbúar séu hlutafallið 90,42% og hreppar sem hafi minna en 300 íbúa hafi allt að 100% innheimtuhlutfall. Það er því ljóst að hér vantar nokkuð upp á. Það er gert ráð fyrir því í frv. að mæta þessu með því að leggja 120 millj. kr. í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga og að þessar 120 millj. verði í tekjujöfnunarframlög. Nú er það alls ekki víst að féð fari nákvæmlega til þess að bæta tekjumissi af aðstöðugjaldinu og þess vegna er ástæða til að það verði hugað mjög grannt að því hvernig þetta kemur út í raun fyrir hin einstöku sveitarfélög. Ég vil einnig spyrja félmrh. með hverjum hætti hafi verið haft samráð við sveitarfélögin um þetta mál. Þann 10. okt. sl. skrifuðu forsrh., félmrh. og formaður Sambands ísl. sveitarfélaga undir samkomulag um samskipti ríkis og sveitarfélaga. Það var vegna síendurtekinna árekstra þessara aðila. Í síðustu málsgrein þessa samkomulags segir svo, með leyfi forseta: ,,Aðilar eru sammála um að framvegis verði tillögur um meiri háttar breytingar á fjármálalegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga og tekjustofnum sveitarfélaga, sem kveðið er á um í lögum eða gert hefur verið sérstakt samkomulag um, teknar til umfjöllunar í sérstakri samráðsnefnd þeirra. Skulu ákvæði um slíka samráðsnefnd sett í nýjan samstarfssáttmála ríkis og sveitarfélaga er öðlast gildi á árinu 1993 en núverandi samstarfssáttmáli aðila rennur út um næstu áramót.`` Ég vil spyrja hæstv. félmrh. að því hvort þessi frumraun hafi gefist vel og þetta samráð hafi verið haft eins og samningurinn kveður á um. Það samráð virðist a.m.k. ekki hafa komist til skila til allra sveitarstjórnarmanna því m.a. í bréfi frá Sambandi sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi sem ég vitnaði til virðist það ekki hafa verið haft með í ráðum varðandi þessar ráðstafanir og upplýsingar m.a. um framlag í Jöfnunarsjóð virðast ekki hafa borist til þeirra a.m.k. Eins og ég hef komið inn á er margt óljóst um ráðstöfun þess fjár enn þá. Hins vegar er það ljóst að auk þess að lagðar eru 120 millj. kr. í Jöfnunarsjóð eiga sveitarfélögin að njóta eftirstöðva af innheimtu þessa árs og er það út af fyrir sig jákvætt. En þar er auðvitað ekki á vísan að róa. Hins vegar hefur eitt sveitarfélag, það langstærsta, Reykjavík, allt sitt á hreinu. Það vill svo til að innheimtuhlutfall Reykjavíkur er um 80% þannig að allt sem þeir kunna að innheimta þar fram yfir eru auðvitað auknar tekjur fyrir þá og önnur sveitarfélög sem hafa lægra innheimtuhlutfall en 80%. Í IV. ákv. til brb. er ákvæði um skerðingu framlags til Lánasjóðs sveitarfélaga. Það hefur komið fram að Lánasjóður sveitarfélaga er vel stæður og öflugur sjóður. Það er auðvitað gott til þess að vita því eitt aðalatriðið hjá þessari ríkisstjórn varðandi fortíðarvandann er að allir sjóðir séu á hausnum. Það er þá gott til þess að vita að fundist hefur einn sjóður sem hefur verið öflugur í gegnum árin og hægt að ganga í núna til þess nánast að bjarga lífi ríkisstjórnarinnar. Þetta er það gjald, 110 millj. kr., sem hæstv. félmrh. verður að greiða inn í þann 1.240 millj. kr. pakka sem fyrirhugaður var og varð ekki 1.240 millj. kr. virði heldur um 800 millj. kr. virði þegar upp var staðið. Það er eiginlega ástæða til þess að óska hæstv. félmrh. til hamingju með það að hún hefur varist vel og komist hjá því að skera niður nema þessar 110 millj. kr. Það fer ekki hjá því að við stjórnarandstæðingar höfum orðið varir við að mikill titringur hefur verið á stjórnarheimilinu um skiptingu þessa niðurskurðar og eru áreiðanlega ekki öll kurl komin til grafar enn. Þrátt fyrir það að þessi sjóður sé ríkur og öflugur er ástæða til þess að spyrja varðandi þennan lið hvaða áhrif þetta hafi á útlán sjóðsins. Sjóðurinn hefur lánað til ýmissa fjárfestinga sveitarfélaga. Annar þáttur er ekki síður mikilvægur í starfsemi hans og hann er sá að sjóðurinn hefur lánað til skuldbreytinga hjá sveitarfélögunum. Það er kannski ekki síst ástæða til þess nú í þessu erfiða atvinnuástandi þegar sveitarfélög hafa þurft að koma inn í atvinnulífið með ýmsum hætti og hafa stofnað til ýmissa skuldbindinga sem jafnvel eru óhagstæðar þess vegna. Ég vil því spyrja hæstv. félmrh. um það hvaða áhrif þessi skerðing hefur á útlán sjóðsins. Ég vil beina því til þeirrar nefndar sem fær þetta frv. til meðferðar, efh.- og viðskn., að kanna þennan þátt sérstaklega. Það er einnig ört vaxandi málaflokkur sem sveitarfélögin hafa haft með höndum, þ.e. umhverfismál. Lánasjóðurinn hefur komið með vaxandi þunga inn í þær framkvæmdir en þar er mikil og vaxandi þörf á næstu árum. Hins vegar er það rétt að sjóðurinn er sterkur, sem betur fer, og hefur góða eiginfjárstöðu þrátt fyrir það að núv. ríkisstjórn með hæstv. forsrh. í broddi fylkingar hafi orðið tíðrætt um sjóðasukk og að allir sjóðir sem fyrrv. ríkisstjórn hafi komið nálægt séu á hausnum. Það er dálítið hlálegt að heyra hvern ráðherrann á fætur öðrum tala um hvað þessi sjóður er sterkur og öflugur. Ég tel að frv. þurfi vandlegrar skoðunar við í nefnd og þó ég geti tekið undir meginefni þess að leggja niður aðstöðugjaldið þá þarf að kanna grannt áhrif þess á fjárhag einstakra sveitarfélaga því það er auðvitað engin sanngirni í öðru en að það bráðabirgðaástand, sem ætlað er að vari næsta árið, feli það í sér að sveitarfélögin sleppi á sléttu út úr þessum viðskiptum.

Virðulegi forseti. Í frv. sem hér liggur fyrir er lagt til að á næsta ári verði aðstöðugjald lagt á samkvæmt þeim álagningarstuðlum sem notaðir voru á þessu ári en ekki innheimt af greiðendum. Þess í stað muni ríkissjóður leggja fram framlag til sveitarfélaganna sem nemur 80% af álögðu aðstöðugjaldi. Ég vil fyrst segja um þetta áður en ég fer út í efni frv. að mér finnst vanta í frv., sem ég hygg að ég muni rétt að eigi að fylgja með frumvörpum, greinargerð um fjárhagsleg áhrif frv. á ríkissjóð. Það eru engar upplýsingar í frv. um þær fjárhæðir sem þarna er lagt til að greiða úr ríkissjóði til sveitarfélaga og ekki er heldur að finna neinar upplýsingar um áætlun um álagningu aðstöðugjalds. Við lestur frv. verður maður litlu nær um það hvaða fjárhæðir er verið að fjalla um. Það tel ég skaða. Greinargerð frá fjmrn. hefur að jafnaði fylgt með stjórnarfrumvörpum. Þó að þær greinargerðir séu ekki ávallt merkilegar þá eru þær samt betri en engar. Ég hef talið eðlilegt í þessu tilviki að gerð væri grein fyrir þessum fjárhæðum, sérstaklega þar sem um svo miklar fjárhæðir er að ræða fyrir ríkissjóð og einn af gildustu tekjustofnum sveitarfélaga. Þá vil ég segja það um aðstöðugjaldið sem skattstofn að ég hef verið fylgjandi því að leggja það niður. Mér hefur fundist það óréttlátt, ekki vegna þeirra ástæðna sem hér voru fram talin í framsöguræðu, m.a. að hér væri um að ræða veltuskatt. Þeir eru fleiri veltuskattarnir í þjóðfélaginu sem lifa góðu lífi og ekki eru nein áform um að leggja af. Ég nefni einn veltuskatt sem er í eðli sínu sami skattur og aðstöðugjaldið. Það er tryggingagjald sem leggst á brúttóveltu af tiltekinni tegund, rétt eins og aðstöðugjaldið. Enginn eðlismunur er á milli þessara tveggja gjalda heldur er munurinn einungis sá að aðstöðugjaldið nær yfir breiðara svið rekstrarútgjalda fyrirtækja. Ég hef því ekki fallist á þau rök að leggja ætti aðstöðugjaldið niður vegna þess að það væri veltuskattur. Það hafa ekki verið rök sem hafa dugað fyrir mig. Mér hefur fundist skatturinn ranglátur vegna þess að hann mismunar sveitarfélögum. Hann færir sumum sveitarfélögum meiri tekjur en þau ættu að hafa af þessum viðskiptum. Ég hef verið þeirrar skoðunar að breyta ætti eða jafnvel að leggja þennan skatt niður því hann mismunar sveitarfélögunum. Því er það mín skoðun að þegar menn taka sig til og ætla sér að leggja þennan skatt niður eigi menn að gera það í þeim tilgangi að eyða þessum misjöfnunaráhrifum aðstöðugjaldsins. Það er hins vegar ekki gert í frv. heldur er lagt til að viðhaldið verði hinum skekkjandi áhrifum aðstöðugjaldsins á milli sveitarfélaga. Ég er andvígur því. Ég sé engin rök til þess að eitt sveitarfélag, t.d. Reykjavík, sé að raka saman fé vegna viðskipta sem eru í rauninni upprunnin annars staðar. Ef menn vilja velja þessa leið til millilendingar, þar sem menn hafa ekki komið sér saman um hvað við á að taka, eiga þeir að nota greiðslurnar úr ríkissjóði til að jafna á milli sveitarfélaga en ekki að viðhalda mismuninum. Ég mun því leggja áherslu á það að ríkisgreiðslurnar muni taka mið af þeim sjónarmiðum en ekki af fortíðarálagningu aðstöðugjalds. Ég sé ekki nokkra ástæðu til þess að hugsa sérstaklega um hagsmuni Reykjavíkurborgar sem lætur sig hafa það að eyða milljörðum króna í fjárfestingar sem varla er hægt að tala um að nokkur þörf sé fyrir í stað þess að snúa sér að því að nýta sína miklu tekjustofna til þess að búa því fólki betra líf sem býr við eymd og örbirgð hér á höfuðborgarsvæðinu. Það eru rangar pólitískar áherslur í Reykjavíkurborg. Menn fara að mörgu leyti illa með fé og ég get ekki verið stuðningsmaður þess að ríkissjóður fari að taka upp á því að greiða fé til þessa sveitarfélags í sama hlutfalli og aðstöðugjaldið hefði skilað því. Ég tel það ekki rétt. Ég tel líka mjög vafasamt að menn taki upp á því að leggja niður einn af gildustu tekjustofnum sveitarfélaga án þess að vita hvað á að taka við. Það er mjög varhugaverð braut sem ég hef miklar efasemdir um að sé rétt. Það er fleira varðandi aðstöðugjaldið sem er ástæða til að huga að áður en hrapað er að því að ljúka málinu með þessum hætti sem hér er lagt til. Ég vil í fyrsta lagi nefna greiðsluhlutfallið. Hér er því slegið föstu að ekkert sveitarfélag eigi að fá nema 80% af álagningu. Það er mál sem þarf að skoða og getur ekki verið á þessu stigi máls samstaða um að eigi að vera hin almenna regla. Það þarf að skoða miklu nánar. Við þurfum að fá upplýsingar um innheimtuhlutfall í einstökum sveitarfélögum og sjá hvernig það er um landið allt. Við skulum líka gæta að því að álagningarstuðlarnir eru misjafnir og af þeim sökum skila þeir sveitarfélögum mismiklum tekjum. Það var lögbundið fram til 1990 að fiskveiðar og fiskvinnsla bæru lægri aðstöðugjaldsstofn en t.d. verslun. Þrátt fyrir að þessi þrep hafi verið afnumin hefur sveitarstjórnum ekki tekist á þessum fáu árum að jafna álagningarstuðulinn yfir atvinnugreinar. Það þýðir að sveitarfélög á landsbyggðinni sem eru sjávarútvegspláss fá minna í tekjur af aðstöðugjaldi en sveitarfélag sem er verslunarpláss. Er það rétt að miðað við þá forsendu, sérstaklega í ljósi þess að mörg sjávarútvegspláss eða sjávarútvegsfyrirtækin í þeim plássum eiga í verulegum erfiðleikum? Sveitarfélög þar hafa þurft að leggja til gríðarlega mikla peninga í atvinnurekstur í formi beinna fjárframlaga, ábyrgða eða lána.

Forseti vill grennslast um það hjá hv. þm. hvort hann á langt mál eftir eða hvort hann óskar eftir að gera hlé á ræðu sinni.

Það gætu verið 5--10 mínútur eftir.

Ætli það sé ekki rétt að hv. þm. fresti máli sínu þar til síðar á fundinum.

Virðulegur forseti. Það var ekki mikið eftir af minni ræðu en ég vil spyrja hæstv. forseta hvort ekki væri von á frsm. málsins til þingfundar.

Forseti mun gera hæstv. félmrh. viðvart.

Ég þakka. Ég mun doka aðeins við með að nefna ný atriði þar til ráðherra kemur en ég var síðast að ræða áhrif af þessari breytingu og að gæta yrði að ýmsum atriðum sem eru breytileg eftir sveitarfélögum og taka yrði tillit til. Ég var þar kominn að ég var að nefna að sum sveitarfélög hefðu þurft að grípa til þess að leggja fram fé til atvinnulífsins á sínum stað, ýmist í formi beinna fjárframlaga eða með ábyrgðum og jafnvel hafa sveitarfélögin tekið lán til þess að standa undir þessu. Þetta hefur haft þau áhrif á fjárhag sveitarfélaganna að hann er ákaflega mismunandi og í sumum sjávarútvegsplássum hefur hann orðið býsna bágborinn, m.a. vegna þessara nauðsynlegu afskipta sveitarfélagsins af atvinnulífinu. Mér þykir því ekki sjálfsagt að útbúa frv. eins og þarna er gert þannig að þau fái ekki nema 80% af álögðu aðstöðugjaldi. Það sama skuli ganga yfir þau sveitarfélög og önnur sem ekki hafa þurft að styðja atvinnulífið á sínum stað. Ég tel að það verði við úthlutun fjárins úr ríkissjóði, sem á að koma í stað aðstöðugjalds, að taka mið af þessari mismunandi fjárhagsstöðu sveitarfélaga. Lögð hefur verið fram greinargerð um þessi mál af hálfu Sambands ísl. sveitarfélaga, þ.e. samantekt yfir framlög sveitarfélaga til atvinnulífs á síðustu fimm árum. Ég tel að nefndin sem fær þetta mál til skoðunar ætti að fara yfir þá skrá og taka mið af þeim staðreyndum sem þar eru. Það er ákaflega misjafnt hve sveitarfélög eru fær um að taka á sig 20% skerðingu á álagningu aðstöðugjalds. Af þessum sökum m.a. og eins hinu að innheimtan sjálf hefur líka verið mjög breytileg, t.d. þar sem innheimtan hefur verið meira en 80%, kemur það auðvitað til skerðingar á fjárhag sveitarfélaganna að fá ekki samsvarandi innheimtuhlutfall á næsta ári. Oft fer það saman að innheimtuhlutfallið er hátt og viðkomandi sveitarfélag hefur þurft að blanda sér inn í atvinnulífið með beinum hætti og leggja til þess fé. Ég vil líka gera athugasemdir við töluna 80%. Ég tel að það þurfi að skoða hana nánar. Það er ekki sjálfgefið að það sé staðreynd sem þar er sett fram að innheimtan sé þessi að meðaltali. Ég er með skjal frá hagfræðingi Þjóðhagsstofnunar sem lagt var fram á fjármálaráðstefnu sveitarfélaga sem haldin var 19. og 20. nóv. sl. Þar kemur fram að á þessu ári er áætlað að álagt aðstöðugjald verði 5,3 milljarðar en jafnframt kemur fram í þessari greinargerð að áætlað er að aðstöðugjaldið skili sveitarfélögum 4,8 milljörðum á þessu ári, þ.e. að afföllin séu ekki nema 10%. Borið saman við ríflega 4,5 milljarða á síðasta ári þá hækki það um rúmlega 6% á milli áranna 1991 og 1992. Ég tel að þetta verði að skoða. Eitt atriði enn vil ég ítreka. Það er atvinnusamsetningin sem er mismunandi eftir sveitarfélögum og álagningarhlutfallið sem er mismunandi eftir atvinnugreinum. Ég get ekki, eins og kom fram fyrr í ræðu minni, fallist á það að útdeiling fjárins úr ríkissjóði eigi að taka mið af því hvernig aðstöðugjaldið hefur dreifst heldur eigi að dreifa jafnar en verið hefur. Menn hafa verið með 1,3% álagningarstuðul t.d. á verslun en um og innan við 1% á fiskvinnslu og innan við 1% á veiðar. Sveitarfélögin hafa tekið minni tekjur í aðstöðugjald af þessum fyrirtækjum, m.a. til að hlífa sjávarútveginum. Það er ekki alveg sanngjarnt að menn refsi þessum sveitarfélögum fyrir að hafa ekki fullnýtt álagningarheimild á sjávarútveginn. Ég tel að það verði að taka mið af þessu líka. Þá vil ég spyrja hæstv. félmrh. um það, af því að það kemur fram í öðru frv. sem hér liggur fyrir, hvort ætlunin er að hækka tekjuskatt einstaklinga um 1,5% sem á að skila tæpum 3 milljörðum kr. ef ég man rétt. Það er m.a. af þessum tekjum sem ríkissjóður ætlar að fjármagna greiðslur sínar til sveitarfélaga. Það kemur ekki fram í því frv. að þessi 1,5% hækkun sé tímabundin. Ég fæ því ekki séð annað af frv. og greinargerð með því en að það sé ætlun ríkisstjórnarinnar að þessi 1,5% verði varanleg hækkun. Eru það áform ríkisstjórnarinnar að þessi 1,5% renni á árinu 1994 og síðar yfir til sveitarfélaga og bæti þar að því leyti sem það getur upp missinn af aðstöðugjaldinu? Er ríkisstjórnin að undirbúa það eða er hún með þau áform að velta afnámi aðstöðugjaldsins yfir á einstaklinga með tekjuskattshækkun? Þetta finnst mér ástæða til að nefna og spyrja hæstv. ráðherra til að fá fram skýr svör um áform ríkisstjórnarinnar í þessu efni því að ég fæ ekki séð af skattafrv. að þessi sérstaka 1,5% hækkun á tekjuskatti sé tímabundin heldur sé henni ætlað að vera varanleg. Hún hlýtur þá annaðhvort að eiga að renna í ríkissjóð eða í sveitarfélagasjóði. Þá vil ég spyrja um ákvæði til bráðabirgða II. Þar segir að 120 millj. kr. af þessum 80% sem eiga að renna til sveitarfélaga --- því þau eiga ekki að fá 80% heldur 80% mínus 120 millj. og þær milljónir eiga að renna í Jöfnunarsjóð og verður varið til greiðslu jöfnunarframlaga samanber 14. gr. sem er um tekjujöfnunarframlög og þjónustuframlög ef ég man rétt. Ég spyr um ráðstöfun þessa fjár. Á að verja því til a-liðar 14. gr. sem er tekjujöfnunarframlag eða á að verja því til b-liðar um þjónustuframlög? Eftir hvaða reglum á að verja því? Er það kannski svo að það sé mat ráðherra að það vanti í dag fé til þess að fullnægja 14. gr., að það sé nú þegar ekki nægilegt fé í Jöfnunarsjóði til að fullnægja jöfnunarhlutverki 14. gr.? Ég spyr af því ég hef ekki skýringar og bið því hæstv. ráðherra að skýra þetta frekar. Þá er það ákvæði til bráðabirgða IV. Ég tel víst að þetta ákvæði frv. sé komið inn án samþykkis Sambands ísl. sveitarfélaga. Ég spyr ráðherra hvort það sé rétt hjá mér að þetta ákvæði hafi verið sett inn án þeirra samþykkis. Ég tel það slæmt ef svo er því eins og hv. 2. þm. Austurl. las upp þá var nýverið gert samkomulag um framlag sveitarfélaga í Atvinnuleysistryggingasjóð þar sem kveðið var á um samráð. Ég vek líka athygli á því, af því að það kom fram í ræðu hæstv. félmrh., að það ætti ekki að hafa mikil áhrif á útlánagetu Lánasjóðs sveitarfélaga þótt framlag ríkissjóðs félli niður eitt ár. Ég ætla ekki að deila við ráðherrann um það mat. Vissulega er þetta nokkuð öflugur sjóður. En ég vek athygli á því að í skýrslu sveitarfélaganefndar er lagt til að þetta framlag verði tekið frá sjóðnum árin 1994--1998 eða í fimm ár og því varið til annarra aðgerða, þ.e. til að greiða fyrir sameiningu sveitarfélaga, m.a. með því að jafna skuldastöðu sveitarfélaga. Ef þau áform ganga eftir, sem við vitum auðvitað ekki um enn þá en ég reikna með að hæstv. ráðherra a.m.k. sé því fylgjandi, erum við búin að taka þetta framlag af Lánasjóði sveitarfélaga í sex ár. Ég spyr: Hvaða áhrif hefur það á getu sjóðsins? Við verðum að hafa það í huga að sjóðurinn er í vaxandi mæli farinn að lána sveitarfélögum sjálfum til skuldbreytinga, skuldugum sveitarfélögum sem fer fjölgandi, til þess að greiða úr fjárhagsvanda þeirra. Því miður hef ég ekki ástæðu til að ætla að það dragi neitt úr þeirri eftirspurn frá hendi sveitarfélaga eins og ástandið er í mörgum sjávarplássum á landinu. Þetta eru þau atriði, virðulegi forseti, sem ég vil nefna við 1. umr. Þótt frv. gefi tilefni til frekari umræðna og ræðuhalda um málefni sveitarfélaga og tekjustofna þeirra læt ég þetta duga að sinni en ítreka það að í nefnd, sem fær þetta mál til umfjöllunar, verður að mínu viti að skoða þetta mál afar vandlega því að það er ekki lítið mál að ætla að breyta með svo róttækum og óvissum hætti þriðja stærsta tekjustofni sveitarfélaga.

Virðulegi forseti. Hér hefur farið fram allítarleg umræða um frv. sem hér er til umræðu, frv. um breyting á lögum nr. 90/1990, um tekjustofna sveitarfélaga, þ.e. um niðurfellingu aðstöðugjalds. Ég get kannski stytt mál mitt mikið því nú eru þegar komnar fram ítarlegar spurningar sem ég hefði gjarnan viljað spyrja. Ég mun ekki sakna þessa tekjustofns, aðstöðugjaldsins, og ég tel að þetta hafi verið eitt af því besta eða eitt það besta sem kom fram í ráðstöfunum í ríkisfjármálum frá 23. nóv. 1992 til að styrkja stöðu íslensks atvinnulífs. Þessi gjaldstofn, aðstöðugjaldið, er búinn að vera við lýði síðan 1962 og er að allra mati mjög svo óhagstæður atvinnulífinu. Þessi veltuskattur, sem leggst jafnt á tap og hagnað, getur ekki verið eðlilegur. Hann hefur skapað mjög mikinn ójöfnuð og hefur margfeldisáhrif í för með sér sem kemur að sjálfsögðu niður á vöruverði. Það er ótrúlegt annað en vöruverð lækki verulega þegar aðstöðugjaldið dettur niður um áramótin. Aðstöðugjaldið er ekki aðeins óréttlátur skattstofn varðandi fyrirtæki heldur hefur það komið mjög misjafnlega niður á sveitarfélögunum eins og hér hefur fram komið. Það hefur sem sagt fylgt tvöfalt óréttlæti í kjölfar aðstöðugjaldsins. Þó að hér sé stigið fyrsta skrefið í breytingum á þessum lögum um aðstöðugjald þá þarf að stíga annað skref, að jafna tekjur sveitarfélaga. Það skref er ekki stigið í þessu frv. Það eru notuð sömu viðmiðunarmörk og í dag og þau viðmiðunarmörk eru óréttlát. Ef við skoðum árbók sveitarfélaga sjáum við að aðstöðugjald getur verið allt frá tæpum 3 þús. kr. á einstakling upp í tæplega 30 þús. kr. eftir því hvað sveitarfélagið heitir. Þetta þurfum við að skoða mjög vandlega. Ég hlakka til að skoða þetta í hv. félmn. og takast á við þetta mál. Ég ætla ekki að orðlengja um þetta. Það hefur ekki verið rætt hér um landsútsvarið sem er óbreytt og ég ætla að leyfa mér að spyrja hæstv. félmrh. um það. Það er ekki gert ráð fyrir því að breyta landsútsvari að þessu sinni en þessi aðstöðugjaldsbreyting hlýtur að kalla á breytingu varðandi landsútsvarið. Þau fyrirtæki sem ekki borga aðstöðugjald borga svokallað landsútsvar. Það eru t.d. Sementsverksmiðja ríkisins, Áburðarverksmiðjan, olíufélögin o.s.frv. Mig langar að spyrja hæstv. félmrh. hvernig hann hefur hugsað sér framhald landsútsvars, hvort framhaldið sé að það verði óbreytt. Verður fróðlegt að heyra hvort ekki hefur verið um það rætt í ríkisstjórninni að breyta þeim skattstofni. Það hefur verið rætt um ákvæði til bráðabirgða sem eru í frv. Ég ætla aðeins að taka IV. ákvæðið, varðandi Lánasjóð sveitarfélaga. Þar er áætlað að 110 millj. kr. falli út. Ég get ímyndað mér að Lánasjóður sveitarfélaga lifi það af til eins árs en spurningin er um framhaldið. Allir sveitarstjórnarmenn spyrja sig í dag, vegna þess að hér er talað um að bæta eigi sveitarfélögunum þetta upp með hlutfalli af tekjuskatti í ár, hvert framhaldið verður. Menn eru auðvitað uggandi um það hvert framhaldið í þessu máli verður. Við hljótum að fá svar við því núna. Það hlýtur að hafa vera skoðað áður en þessi ákvörðun lá fyrir. Það er auðvitað stóra málið hvaða varanlegur tekjustofn kemur í staðinn fyrir aðstöðugjaldið.

Virðulegi forseti. Ég vildi gjarnan leiðrétta smá ónákvæmni sem kom fram í máli hv. 2. þm. Vesturl. í annars ágætri ræðu hennar. Aðstöðugjaldið er þannig að það leggst hvorki á hagnað né tap. Það er veltuskattur sem leggst á stofninn en stofninn er sú tala sem lægri er af tekjum eða rekstrargjöldum. Hvorki tap né hagnaður eru því stofn til aðstöðugjalds. Reyndar er það svo að þar sem menn eru í eigin atvinnurekstri án þess að vera í félagaformi er aðstöðugjaldið ekki lagt á reiknað endurgjald. Það er dregið frá rekstrarútgjöldum áður en aðstöðugjald er fundið út. Það er því eilítil ónákvæmni í því að segja að aðstöðugjald leggist á allan rekstrarkostnað.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 5. þm. Vestf. fyrir að skýra þetta út. Mér er fullkomlega kunnugt um hvernig aðstöðugjald leggst á. Mér finnst gott að hann skyldi brýna þetta svo nákvæmlega eftir stutta útfararræðu mína um aðstöðugjaldið.

Virðulegi forseti. Ég skal leitast við að svara þeim spurningum sem beint hefur verið til mín í þessari umræðu. Í fyrsta lagi það sem fram kom hjá hv. 2. þm. Vesturl. um hvaða tekjustofn sveitarfélögunum verður ákveðinn til frambúðar sem taki við af aðstöðugjaldinu, þá liggur það ekki fyrir. Hv. þm. veit að í nokkuð langan tíma hafa staðið yfir umræður um niðurfellingu á aðstöðugjaldinu og hvaða tekjustofnum sveitarfélögunum verður ætlað í staðinn en um það hefur einfaldlega ekki náðst samkomulag milli sveitarfélaganna. Ég hygg að mismunandi sjónarmið og skoðanir séu uppi um hvað eigi að koma í staðinn. Þess vegna er farin þessi leið til bráðabirgða varðandi árið 1993. Um þá leið varðandi útfærsluna og hvað komi í staðinn árið 1993 hefur verið haft fullt samráð við Samband ísl. sveitarfélaga. Þær spurningar sem hefur verið beint til mín eru í fyrsta lagi hvort sveitarfélögin verði á árinu 1993 jafnsett eftir eins og aðstöðugjaldið hefði verið lagt á óbreytt. Í annan stað er spurt um ráðstöfun á 120 millj. kr. til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Eins er spurt um Lánasjóð sveitarfélaga og áhrif skerðingar hans á útlán sjóðsins. Fyrst varðandi það hvort sveitarfélögin séu jafnsett eftir árið 1993. Með þeirri aðferð sem lögð er til í þessu frv. er ljóst að það fer fram álagning 1993 vegna ársins 1992 og 80% af þeirri álagningu rennur til sveitarfélaganna. Ef spurt er t.d. um meðaltalið sem rann til sveitarfélaganna vegna aðstöðugjaldsins árið 1991 var innheimtuhlutfallið um 84% samkvæmt útreikningum Sambands ísl. sveitarfélaga frá því í nóvember 1992 sem var bæði eftirstöðvar innheimta og innheimta ársins. Hvort tveggja gaf þetta að meðaltali um 84%. Hér er lagt til að 80% af álagningunni renni til sveitarfélaganna og þá er eftirstöðvainnheimtan ekki með talin. Eftirstöðvainnheimtan frá þessu ári, sem er sennilega að meðaltali um 10--20%, kemur því til viðbótar. Ég hygg þess vegna að sveitarfélögin verði ekki verr sett en ef aðstöðugjaldsálagning hefði farið fram með eðlilegum hætti. Varðandi ráðstöfun á 120 millj. kr. til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, þá kom fram hjá hv. 2. þm. Austurl. að ekki sé víst að framlagið, 120 millj. kr., fari til að mæta tekjumissi af aðstöðugjaldinu, þ.e. að þau sveitarfélög sem hafa verið með betri innheimtuárangur fái þann missi bættan í gegnum þessar 120 millj. í tekjujöfnunarframlögum. Þegar um þetta var samið við Samband ísl. sveitarfélaga lá alveg fyrir hver vilji Sambands ísl. sveitarfélaga var og niðurstaðan er í samræmi við það sem Samband ísl. sveitarfélaga lagði til. Ég vil lesa bréf frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, dags. 7. des., vegna ráðstöfunar á þessu framlagi ur Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Þar kemur fram, með leyfi forseta: ,,Sérstök samráðsnefnd skipuð fulltrúum Sambands ísl. sveitarfélaga og ríkisstjórnarinnar tók til umfjöllunar með hvaða hætti sveitarfélögum yrði bættur tekjumissir vegna niðurfellingar aðstöðugjalds á næsta ári. Í þeim viðræðum var gert ráð fyrir að af óskiptu framlagi, því sem sveitarfélögin fá á næsta ári úr ríkissjóði, verði teknar 120 millj. kr. er renni í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Það er skilningur fulltrúa sveitarfélaganna í samráðsnefndinni að þeim fjármunum verði varið til þess að greiða sveitarfélögunum jöfnunarframlög á næsta ári, samanber 14. gr. laga nr. 90/1990.`` Það er því alveg ljóst að skilningur Sambands sveitarfélaga er að þetta renni til jöfnunarframlaga. Hv. 5. þm. Vestf. spurði hvort þetta ætti að renna til a- eða b-liðar 14. gr. laga um tekjustofna sveitarfélaga, þ.e. til tekjujöfnunarframlaganna eða þjónustuframlaganna. Um það hefur ekkert verið ákveðið. Ég býst við að ákvörðun um það hvernig þessu verði ráðstafað verði tekin að höfðu samráði við Samband ísl. sveitarfélaga. Varðandi Lánasjóð sveitarfélaga og áhrif á útlán sjóðsins, þá tel ég að þetta muni ekki hafa áhrif á útlánagetu sjóðsins frá því sem nú er. Á árinu 1991 voru 259 millj. kr. í tekjuafgang. Ég hygg að tekjuafgangurinn verði svipaður í ár, kannski heldur meiri af því að eigið fé sjóðsins hefur vaxið og útlánageta hans á næsta ári eykst því hlutfallslega við aukninguna á eigin fé sjóðsins. Ef sjóðurinn hefði átt 115 millj. meira til ráðstöfunar á næsta ári hefði útlánageta hans aukist sem því nemur en ég tel að ekki sé verið að skerða hana frá því sem nú er. Eigið fé sjóðsins er milli 3,1 og 3,2 milljarðar kr. Það er því ljóst að þetta er mjög öflugur sjóður og ég tel því réttlætanlegt miðað við þær aðstæður sem uppi voru að fara þessa leið á næsta ári. Frekar en skerða framkvæmdagetu annarra sjóða eins og Framkvæmdasjóðs fatlaðra, þá tel ég að þessi sjóður sé mun öflugri og raunverulega ekki hægt að bera saman við t.d. Framkvæmdasjóð fatlaðra. Að því leyti tel ég að þetta sé réttlætanlegt. Samband ísl. sveitarfélaga hefur mótmælt þessari skerðingu á Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Það er alveg ljóst að þeir hafa gert það. Það lá ekki fyrir nein ákvörðun um skerðingu á þessum sjóði fyrr en sl. föstudag. Á laugardagsmorgun var haft samband við Samband ísl. sveitarfélaga og því kynntar þessar hugmyndir en að öðru leyti hefur verið haft fullt samráð við Samband ísl. sveitarfélaga um ákvæði þessa frv. Varðandi fyrirspurn frá Kristni H. Gunnarssyni um tekjuskatt einstaklinga, hvort hér sé um varanlega hækkun að ræða eða tímabundna hefur, eins og hér hefur komið fram, ekki verið ákveðið hvaða tekjustofna sveitarfélögin fá til frambúðar. Það er samkomulag um að skipuð verði nefnd af hálfu ríkisins og sveitarfélaga til þess að finna samkomulagsgrundvöll um hvað koma eigi í staðinn. Ég hygg að það ráðist af því hvaða tekjustofn sveitarfélögunum verður ákveðinn í framhaldi af því hvort þessi tekjuskattur einstaklinga verði lengur en næsta ár eða ekki. Tekjuskattshækkun er sérstaklega til komin vegna þess að það þarf að bæta sveitarfélögunum upp niðurfellingu aðstöðugjaldsins með þessum hætti. Það hangir því saman við hvaða ákvörðun verður tekin um framhaldið á þessari tekjuskattshækkun einstakinga. Ég held að ég hafi svarað flestum þeim spurningum sem til mín var beint. Varðandi landsútsvarið sem hv. 2. þm. Vesturl. spurði um þá hefur ekki verið tekin nein ákvörðun um það í ríkisstjórninni hvort eða hvenær það verður fellt niður.