Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jón Auðunn Jónsson [óyfirl.]: Mér þykir það undarlegt, þar sem hér er um stórmál að ræða, að þá skuli ekki vera lagt út í að gera grein fyrir því, hvern kostnað muni af þessu frv. leiða. Ég minntist lítillega á þá hlið málsins við 1. umr. og óskaði þess, að málið væri látið ganga til landbn. til frekari athugunar. Ég sé, að í hv.Ed. hefir verið sagt af frsm. þessa máls, að hér væri ekki um aukin útgjöld að ræða nema sem svaraði 20 þús. kr. á ári. Ég fór dálítið í gegnum þetta frv. á vetrarþinginu og ég komst að talsvert annari niðurstöðu. Það er fyrirsjáanlegt, að kostnaðurinn verður ekki einu sinni tvö- eða þrefalt hærri, heldur margfalt hærri en gert er ráð fyrir. Og það er næsta undarlegt, þegar borið er fram frv., sem hefir slík útgjöld í för með sér, að hvorki hæstv.atvmrh. né hæstv. fjmrh. skuli láta eitt orð um það falla. Ég sé ekki betur en kostnaðurinn af þessu frv. muni í náinni framtíð verða full 200 þús. eða e. t. v. meira á ári hverju. Vil ég nú reyna að færa nokkur rök fyrir þessum staðhæfingum mínum í sem stytztu máli. Sumir hv. dm. hafa verið að segja, að þessi kostnaður væri áður hvort sem er. Þetta er alls ekki rétt. Enginn sá kostnaður, sem þetta frv. hefir í för með sér, er áður fyrir, nema sá kostnaður, sem getur um í lögunum um búfjártryggingar, og hann er nokkuð breyttur í frv. frá því sem í 1., þótt það muni ekki ýkjamiklu. Í þessu frv. er gert ráð fyrir, að útgjöldin á árinu 1931 nemi 45 þús. kr., en í l. um búfjártryggingar eiga þau einungis að nema 20 þús. kr., svo að á þessu ári verður kostnaðurinn, sem frv. að þessu leyti hefir í för með sér, ef það nær fram að ganga, um 25 þús. kr. Samkv. 11. gr. frv. á að greiða nautgriparæktarfél., sem stofnuð eru samkv. fyrirmælum 10. gr., allt að kr. 1.50–2.00 á ári hverju fyrir hverja kú og kelfda kvígu. Nú munu vera á landinu um 21 þús. kýr og kvígur. Og það má búast við, að fél. þessum fjölgi mjög fljótlega, þegar ríkissjóður fer að styrkja þau svo ríflega, og gera má ráð fyrir, að innan skamms verði nautgriparæktarfél. í hverri sveit og hverju kauptúni landsins. Það er því næst að álykta, að þegar þessi lög koma til framkvæmda, þá hafi ríkissjóður þarna um 31–40 þús. kr. útgjöld. Það má að vísu segja, að ekki verði allir, sem gefi mjólkurskýrslur og mæli fitumagn mjólkurinnar, þar sem ætlazt er til, að það sé gert þrisvar á ári, en útgjöldunum mun þó ekki skakka mikið frá því, sem ég hefi sagt Samkv. 12. gr. á að styrkja þessi fél. til að halda kynbótanaut með 75 kr. til nauta, sem fengið hafa 2. verðlaun, og 150 kr. til nauta, sem fengið hafa l. verðlaun. Það er alveg víst, að ekki verða færri en 300 kynbótanaut á landinu, líklega um 100 1. fl. og 200 2. fl. naut. Styrkurinn til þessara nauta nemur allt í allt um 30 þús. kr. á ári. Ennfremur á samkv. 13. gr. að styrkja fél. til þess að halda sýningar. Á að greiða kr. 0,50 fyrir hvern framtalinn sýningargrip og þeir munu verða um 30 þús., eftir þeim gripafjölda, sem nú er. Og ef landinu er skipt, eins og í frv. er ætlazt til, í 5 sýningardeildir, þannig að á 5 árum hafi sýningargjald verið greitt til allra nautgripa á landinu, þá mun það verða á þessum 5 árum um 15 þús. kr., eða 3 þús. kr. á ári. Þá á einnig að styrkja fél. til þess að koma upp nautgripagirðingum, og má í því skyni greiða 400 kr. til hvers þeirra. Ætla má, að ekki verði færri en 80 nautgriparæktarfél., sem njóta þessa styrks, og það eru þá um 32 þús. kr. á ári, eða um 320 þús. kr. tíunda hvert ár. Þessi eini liður verður því í mjög náinni framtíð a. m. k. 70 þús. kr. Það er vitanlega ekkert á móti því, að reynt sé á þennan hátt að koma nautgriparæktinni í betra horf, en ég efast um, að tilganginum verði náð með þessu einu. Það þarf margt fleira til þess að koma nautgriparæktinni á þann rekspöl, sem æskilegt væri. Þá eru það kynbætur hrossa. Þar er nú að mínu áliti farin alveg skökk leið. Eins og ég gat um við 1. umr., þá sé ég enga ástæðu til þess að vera að kasta tugum þúsunda í það að bæta þennan hestastofn, þar sem það er vitanlegt, að hestum er alltaf að fækka vegna aukinnar bifreiðanotkunar og fyrirsjáanlegt, að innan skamms munu bifreiðar að mestu notaðar til flutninga. Hinsvegar hafa bændur næga hvöt til þess að bæta reiðhestakynið, með þeim markaði, sem er hér innanlands, því að það mun enn verða svo um nokkurt áraskeið, að þeir verða keyptir háu verði, svo að óþarfi virðist að greiða sérstök verðlaun til þess að rækta reiðhestakynið. Samkv. 33. gr. frv. á að greiða fyrir hverja hryssu, sem leidd er til kynbótahests, kr. 1,50, og ennfremur á að greiða upp í fóðurkostnað kynbótahestsins 100 kr. á ári. Ég er viss um, að a. m. k. 100 kynbótahestar verða í landinu, og fóðurkostnaður, sem greiddur yrði til þeirra úr ríkissjóði, myndi þá nema 10 þús. kr. á ári. Og ég hygg, að ef hrossaræktin verður eitthvað svipuð því, sem gera má ráð fyrir, þegar hún er styrkt á þennan hátt, þá muni aldrei verða færri en 1000 hryssur, sem leiddar verða til kynbótahests, og styrkur sá, sem ríkið þarf að greiða í því sambandi, mun nema um 15 þús. kr. árlega. Samkv. 34. gr. á að styrkja þessi félög til þess að kaupa kynbótahesta og greiða sem svarar 1/3 hluta kaupverðs þeirra. Gert er ráð fyrir, að hvert kynbótafélag geti fengið 8. hvert ár styrk til þess, og sá kostnaður nemur minnst 5000 kr. á ári. Þá eru hrossagirðingarnar. Til þeirra á að leggja 400 kr. til hvers félags. Jeg hygg, að það muni verða líkt og með nautgripagirðingarnar, að ætla megi 3000 kr. til þeirra. Og að endingu á ríkið að kaupa kynbótahesta, ef enginn vill eiga þá, en hrossaræktarráðunautur segir, að hestarnir séu af góðu kyni. Ég hygg, að það megi fullyrða, að slíkir hestar hafi verið seldir hingað til frá 500 upp í 1000 kr., en við skulum segja, að ríkið fengi þá fyrir 600 kr., og þarf það a. m. k. að kaupa fjóra slíka hesta á ári, og þá eru það 2400 kr. útgjöld. Til sýninga og til verðlauna á þessum gripum, og er þar miðað við, að greiddir séu 10 aurar í gjald fyrir hvern framtalinn hest eða grip, getur kostnaðurinn aldrei orðið minni en 31000 kr. á ári. Til afkvæmissýninga hesta á að veita úr ríkissjóði 300 kr. verðlaun fyrir 1. flokks afkvæmi, 200 kr. fyrir 2. flokks og 100 kr. fyrir 3. flokks afkvæmi. Kostnaðurinn af þessu verður aldrei minni en 4–5000 kr. á ári, en eigendum þessara hesta og þessara afkvæma er lögð sú byrði á herðar að leggja til sýningarstaðinn. Það er allt og sumt, sem þeir þurfa að gera, að leggja til eitthvert holt eða mel. Ég hygg, að með þessu fyrirkomulagi verði þeir æðimargir, sem vilja sýna þessa gripi og fá, þótt ekki sé nema 3. verðlaun, 100 kr., fyrir léleg tryppi, svo að þessi kostnaður gæti allt í allt orðið skollans mikill. En það er sérstaklega þessi kafli búfjárræktarl., sem ég tel afskaplega varhugaverðan og tilgangslausan, því samkv. honum á að kasta tugum þús. kr. úr ríkissjóði til þess að rækta hross, sem engin þörf er fyrir í landinu, og því miður er ekki hægt að selja út úr landinu. Ég álít, að kostnaðurinn verði aldrei minni en 50–60 þús. kr. á ári. Um sauðfjárræktina er öðru máli að gegna. Þar á að styrkja félögin til þess að hafa kynbótahrúta með 50 kr. fyrir hvern 1. fl. kynbótahrút og 50 kr. fyrir hverjar 100 kynbótaær. Það er ekki gert ráð fyrir, að þessar ær þurfi að vera 1. fl. Gætu því verið 2. eða 3. fl., ef þær einungis eru kynbótaær. Og ekki er sett neitt hámark á þeirri upphæð, sem greiða skal úr ríkissjóði. Mér finnst óvarlegt að koma fram með slíka till. sem þessa á þeim tímum, sem nú eru, því að ég álít, að kostnaður, sem af þessu muni leiða, verði a. m. k. 10–15 þús. kr. á ári. Þá eru hér ákvæði um, að styrkja megi 8 sauðfjárræktarbú með allt að 800 kr. hvert. Sömuleiðis skal halda hrútasýningar fjórða hvert ár, og er landinu skipt í 4. umdæmi, og skal halda sýningar í þeim til skiptis. Geri ég ráð fyrir, að kostnaður af þessu nemi um 3–4 þús. kr. á ári. Þá er og ákveðið, að stofna megi til samkeppnissýninga, og má veita til þess allt að 5000 kr. á ári. Til sauðfjárræktar mun því verða veitt á ári hverju um 25 þús. kr. Þá eru fóðurbirgðafélögin. Þau njóta árlegs styrks úr ríkissjóði, og er hann 10 kr. fyrir hvern bónda, sem býr einn á jörð, en ef tveir bændur eða fleiri búa saman á jörð, er styrkurinn 10 kr. fyrir einn bóndann, en 5 kr. fyrir hinn eða hvern hinna bændanna. Þessi styrkur getur því aldrei orðið minni en 65 þús. kr. á ári. Loks vil ég nefna búfjártryggingarsjóðinn. Skal ríkissjóður hafa lagt sjóðnum til 45 þús. kr. fyrir árslok 1931 og síðan 15000 á ári í 17 ár. Þetta fyrirkomulag er nokkuð svipað því, sem var í lögunum frá 1928, en framlagið er hér ákveðið meira en helmingi hærra en samkv. þeim lögum. Ég sé því ekki betur en að kostnaðurinn af búfjárræktarlögunum verði innan skamms orðinn um 150 þús. kr. á ári. Þar við bætast svo 65 þús. kr. til fóðurbirgðafélaganna og 15 þús. kr. til búfjártryggingarinnar. Alls verður þetta því nokkuð yfir 200 þús. kr. á ári. Ég skal ekki fullyrða, að þessu verði komið í kring næstu 3–4 árin, en að þessu stefnir, þar sem styrkurinn er svo hár. En sérstaklega er þó varhugavert að samþ. kaflann um kynbætur hrossa, því eins og ég hefi bent á, er það bein hagsýni að fækka hrossunum, en með þessu frv., ef að lögum verður, er mönnum gefið mjög undir fótinn að fjölga þeim. Ég get satt að segja ekki skilið, hvernig hv. landbn. getur leyft sér að neita að taka við málinu og afla sér upplýsinga um, hvern kostnað muni af því leiða. Mér finnst þetta sýna svo mikla léttúð í fjármálum. Það var nú reyndar fyrirfram vitað um hæstv. stj., en mig undrar, að hv. landbn. skuli láta þetta mál fara umr.laust gegnum deildina, og bera því við, að hér væri um örfáa tugi þús. kr. að ræða, þegar vitanlegt er, að útgjöldin verða margfalt meiri. Ég vil að endingu skora á hv. landbn. að afla sér upplýsinga í málinu eða hrekja útreikninga mína. En ég hyggt, að þeir muni reynast réttir, þegar þetta fyrirkomulag er komið í kring. Í frv. er svo mikil hvöt fyrir bændur til þess að stofna búfjárræktarfélög, að þeir munu alstaðar gera það.

Steingrímur Steinþórsson [óyfirl.]: Ég get ekki látið hjá líða að minnast örlítið á ræðu hv.þm.N.-Ísf. Það, að þessu máli þarf ekki að visa til n., réttlætist af því, að það hefir fengið hér rækilegan undirbúning á þinginu í vetur, þar sem það var komið í gegnum þessa hv. deild eftir að hafa verið í landbúnaðarnefnd. Mér virtist mikið af útreikningum hv.þm.N.-Ísf. um aukinn kostnað vera byggt á misskilningi. Hv. þm. virðist ekki vita, að Búnaðarfél. Íslands ber nú kostnað þann, sem ræðir um í þessum lögum. Hv. þm. áleit, að kostnaðurinn vegna nautgriparæktarfélaganna myndi verða um 30 þús. kr. á ári. Nú eru starfandi um 50 nautgriparæktarfél. hér á landi og njóta þau styrks eftir sömu reglu sem hér er farið fram á, eða kr. 1.50–2.00 á hverja árskú, sem er í félaginu. Þegar þetta frv. er orðið að lögum, lækka framlög úr ríkissjóði til Búnaðarfél. Íslands að sama skapi. Útgjöldin aukast því ekki nema nautgriparæktarfél. fjölgi, en ef rétt er að styrkja þau félög, sem nú eru, er einnig rétt að styrkja þau félög, sem stofnuð verða í framtíðinni. En þá er sama, hvort styrkurinn kemur frá Búnaðarfél. Íslands eða beint úr ríkissjóði. Sama er um sýningarstarfsemina að segja. Hún er nú styrkt af Búnaðarfélagi Íslands eftir þeim reglum, sem gert er ráð fyrir hér í þessu frv. Sama er um girðingarkostnaðinn og annað slíkt að segja. Þetta eru ákvæði, sem tekin eru upp úr eldri lögum að mestu, en er nú steypt saman í eina heildarlöggjöf. Ég get verið hv.þm. sammála um það, að stefna beri að því að fækka hrossunum. En ég get ekki verið hv.þm. sammála um, að ekki þurfi að efla hrossaræktina fyrir því. Því jafnvel þótt notkun hrossa til vinnu minnki að miklum mun, eru kynbætur hrossa nauðsynlegar engu að síður, svo þau verði betri til starfsemi. Þessi lög eiga ekki að ýta undir hrossafjölgun, og ráðunautarnir munu heldur ekki stuðla að því. Markmiðið er að fækka hrossunum, en bæta þau. Styrkurinn, sem veita á samkv. frv. þessu til hrossaræktar, er hinn sami sem Búnaðarfél. Íslands greiðir nú. Þá hefir einnig verið veittur styrkur til að kaupa kynbótahesta, sýningar haldnar og verðlaun veitt. Þó er hér einn liður, sem ekki hefir verið áður í lögum, og er það kaflinn um fóðurbirgðafélög, og er augljóst, að ef sú starfsemi breiðist út, verður um aukin útgjöld að ræða. Þá eru afkvæmasýningarnar. Hv. þm.N.-Ísf. sagði, að þær stuðluðu að því, að hrossum fjölgaði, því að hann áleit, að hægt væri að fá 100 kr. verðlaun fyrir lélegt tryppi. Þetta er misskilningur hjá hv.þm. Afkvæmasýningarnar eru vegna stóðhestanna, og það eru stóðhestarnir, sem fá verðlaunin. Það er því ekki hvert tryppi, sem fær verðlaunin, heldur er það aðeins viðurkenning til stóðhestsins fyrir það, að hann hafi verið hrossaræktinni til hagsbóta. Hv. þm. verður líka að athuga, að Búnaðarfélag Íslands hefir hingað til styrkt þessa starfsemi, og vitanlega lækkaði styrkurinn til þess um það, er þessum lið nemur. Það hefir verið athugað, hversu aukinn kostnað fyrir ríkissjóð það myndi hafa í för með sér, ef þetta frv. yrði að lögum, og niðurstaðan er sú, að hann fari ekki yfir 20 þús. kr. á ári. Vitanlega getur hann þó aukizt, ef félögum fjölgar. Það er ekki vafi, að ýmislegt í þessu frv. er til stórbóta. Má þar fyrst nefna það, að gert er ráð fyrir, að eftirlitsfélög rísi upp í hverjum hreppi og hafi það verkefni að bæta kúakynið. Hefir það sýnt sig þar sem slík félög hafa starfað, að þau hafa borið góðan árangur, jafnvel betri árangur en önnur búfjárræktarfélög. Þá hafa fóðurbirgðafélög verið styrkt undanfarið. Mér skildist á hv.þm.N.-Ísf., að kostnaður ríkissjóðs af þeim myndi verða 65–70 þús. kr. á ári. Þetta er líklega rétt hjá hv.þm., ef stofnað yrði fóðurbirgðafélag í hverjum hreppi, en nú eru þau aðeins í 7–8 hreppum. En líklegt er, að innan skamms muni verða mikil hreyfing í þessu efni, því með slíkum félagsskap er fengin aukin trygging gegn fóðurskorti. Það, sem hingað til hefir staðið þessum félögum fyrir þrifum, er það, að tillögin fyrir einstaka gripi hafa verið nokkuð há og hafa menn því skirrzt við að ganga í slíkan félagsskap. Nú er lagt til, að þessi tillög lækki frá því, er áður var, og mun það verða til þess, að þessi félagsskapur breiðist út á næstu árum. Og ég mundi telja það lögunum mjög til ágætis, ef þau yrðu til þess, að slíkur félagsskapur myndaðist í sem flestum sveitum landsins. Þó býst ég við, að sá spádómur hv.þm.N.-Ísf., að kostnaður ríkissjóðs af þessum félagsskap verði um 65 þús. kr. á ári, eigi nokkuð langt í land með að rætast. Í mínu kjördæmi er mikil hreyfing í þessa átt. Þar var á síðastl. vetri stofnað búnaðarsamband til þess að athuga og koma skipulagi á stofnun fóðurbirgðafélaga í sýslunni. Varð þá ljóst, að ekki gæti orðið úr stofnun slíks félags nema tillög einstaklinga til félagsins væru lækkuð að mun, og var fulltrúum sýslunnar falið að styðja að því, að þau væru lækkuð. Ég er ekki í vafa um, að fóðurbirgðafélögin auka mikið öryggi landbúnaðarins, og er ég viss um, að fyrst um sinn verður kostnaðarauki þess vegna ekki nema um 20 þús. kr. Eflist þessi félagsskapur í framtíðinni, eykst kostnaðurinn að sama skapi. En ef við viðurkennum, að þessi félagsskapur sé landbúnaðinum til þrifa, eigum við að stuðla að því, að hann megi aukast og eflast. Við l.umr. þessa máls greiddi ég atkv. móti því, að þessu frv. væri vísað til n. Ég hefi kynnt mér þetta frv., svo að ég greiddi hiklaust atkv. móti því, að því yrði vísað til n., enda þótt ég sé nýgræðingur í þessari hv. d. Ég gat ekki látið hjá líða að gera þessa aths. af því mér skildist hv.þm.N.-Ísf. ekki skýra rétt frá.

Jón Auðunn Jónsson [óyfirl.]: Hv. 1. þm. Skagf. segir, að Búnaðarfélag Íslands hafi styrkt að nokkru leyti þá starfsemi, sem hér um ræðir. En það er dálítill munur á, hvort lög mæla svo fyrir, að ríkissjóður skuli styrkja þessa starfsemi, hvernig sem árar, eða Búnaðarfélag Íslands styrkir hana. Hv. þm. vildi halda því fram, að hér væri aðeins um 20 þús. kr. hækkun á framlagi frá ríkissjóði að ræða. En ég hefi hent á, að hrossaræktarliðurinn einn eykur útgjöld ríkissjóðs um meira en 20 þús. kr. Og það er einmitt þessi liður, sem ég vil fella niður, því að ég álit, að það sé mönnum nægileg hvöt til þess að bæta hrossakynið, að þeir fái þá verðmeiri gripi. Og ef á að fara að kaupa menn til þess að vinna sér til hagsbóta, getur það hvatt menn til umbóta í fleiri atvinnugreinum en landbúnaði, t. d. sjávarútvegi. Hv. þm. mótmælti því ekki, að fóðurbirgðafélögin væru að mestu leyti nýtt atriði í þessu máli. Og hv.þm. viðurkenndi einnig, að þegar þessi félög væru komin á verulegan rekspöl, myndi það kosta ríkissjóðinn um 60–70 þús. kr. á ári. Ef það er borið saman, hvað ýmsir atvinnurekendur þurfa að borga til þess að tryggja eign sína, kemur það í ljós, að bændur borga mjög lítið í samanburði við það, sem útgerðarmenn verða að greiða fyrir tryggingar á skipum sínum, því þeir verða að borga 7–8% af virðingarverði skipanna, en þótt bændur greiði 15–20 kr. á ári til þess að tryggja bústofn sinn, er það miklu minni hundraðshluti. Ég álít, að Búnaðarfélag Íslands eigi að styrkja nautgriparækt og sauðfjárrækt á þann hátt, sem verið hefir hingað til, en styrkurinn sé ekki greiddur beint úr ríkissjóði. Ég hygg, að hugsunarháttur bænda sé nú orðinn svo breyttur, að þeir setji svo vel á, að þeir hafi nægar fóðurbirgðir í flestum árum. Þetta hefir orðið vegna þess að menn hafa lært að skilja, að fóðurskortur bakar manni ekki einungis tjón þetta ákveðna ár, heldur er það atvinnuhnekkir í mörg ár.

Það hefir alltaf verið svo

. Já, en menn eru fyrst nú vaknaðir í þessu efni. Ég vænti, að hv.þm. V.-Sk. geti ekki neitað því, að það sé betra nú en var fyrir 20 árum.

Það er stórhætta ennþá á ferðum

. Ef það er stórhætta á ferðum, sýnir það, að það ástand, sem nú er, dugir ekki og það verður að grípa til þeirra ráða að refsa mönnum, ef þeir lenda í fóðurskorti vegna gáleysis eða kæruleysis. En hér á að fara þá leið að kaupa menn fyrir 60–70 þús. kr. til að sjá skepnum sínum farborða, og hygg ég, að sú aðferð dugi illa. Ég held, að þetta verði til þess, að menn fari að kasta öllum áhyggjum sínum upp á ríkissjóðinn. En hver á þá að borga? Maður, sem á vélbát, sem kostar 20 þús. kr., verður að greiða um 1500 kr. í tryggingargjöld á ári vegna bátsins. Þykir það gott, ef báturinn getur framfleytt einni fjölskyldu. En hvað myndi þá bændur, sem hafa 5–8 þús. kr. viðskiptaveltu á ári, muna um að greiða 50–100 kr. fyrir það að ganga í fóðurbirgðafélag? Ég hygg, að reynslan verði bezta ráðið til þess að sýna mönnum, hvernig þeir eiga að bjarga sér, en það, að ætla að borga mönnum til þess, sé ekki rétta leiðin. Það getur hugsazt, að mönnum finnist það skömm að verða fóðurlausir, og ég veit, að þar, sem ég þekki til, er litið á þá, sem verða fóðurlausir án sérstakra atvika, sem nokkurskonar skussa. Og slíkt almenningsálit mundi bjarga mönnum bezt frá því að setja ógætilega á og lenda í fóðurskorti, en ekki ráðstafanir ríkisvaldsins.

Steingrímur Steinþórsson [óyfirl]: Ég býst ekki við að karpa lengi um þetta. Hv. þm.N.-Ísf. sagði, að það væri nokkuð annað, þó að Búnaðarfél. væri styrkt, en að taka fé beint úr ríkissjóði í þessu skyni. En með þessu viðurkennir Alþingi, að þessa starfsemi þarf að efla og halda henni áfram. Eðlismismunur er enginn á þessu. Féð er í báðum tilfellum úr ríkissjóði. Sami hv.þm. sagði, að það væri nóg hvöt fyrir bændur að fá betri gripi. En reynslan hefir alstaðar orðið sú, að ríkið hefir orðið að greiða brautina. Nágrannar okkar verja stórfé í þessu skyni, og einstaklingurinn gerir slíkt ekki nema hafa til þess félagsstuðning og fjárhagsstuðning. Að því er snertir fóðurbirgðafélögin skal það játað, að hugsunarhátturinn hefir breytzt. Bændur eru betur vakandi en áður fyrir því að tryggja skepnur sínar fyrir fóðurskorti. En hér er tvennt að athuga. Stundum stafar fóðurskorturinn af því, að fóðrið er of lélegt, en ekki af því, að það sé of lítið. En þetta sjá menn ekki fyrr en orðið er um seinan að bæta úr því. Þessu eiga fóðurbirgðafélögin að bæta úr. Ég veit t. d. um þrjá hreppa í Strandasýslu, sem hafa varizt vanfóðrun á þennan hátt. En hér verður að vera félagsskapur um og skilningur á því, að því er vel varið, sem fer til að styrkja þessa viðleitni. Og hér er um svo stórt mál að ræða, að þetta mega heita smámunir, sem kosta ekki meira fyrir alla bændur á landinu en 60 þús. krónur. Það skal fúslega játað, að það er skylda hvers bónda að tryggja búfé sitt sem bezt gegn fóðurskorti. En það vill eigi að síður verða misbrestur á því. Sumir eru gálausir og steypa jafnvel heilum hreppum í voða með gáleysi sínu. Það er því sérstök ástæða til þess að hlynna að þessum félagsskap, til þess að knýja einmitt þessa menn með í samvinnuna. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara um þetta fleiri orðum í sambandi við síðustu ræðu hv.þm.N.-Ísf. Hann vildi helzt fella kaflann um hrossaræktina alveg í burt. Það gæti komið til mála, þegar við erum komnir á það stig, að við getum látið vélar vinna öll þau störf, sem nú eru unnin með hestum. - Hv. þm. getur haft sína skoðun í friði um það, að sumt sé styrkt óþarflega mikið. Ég er ekki á því, enda má líka breyta lögunum, ef agnúar af þessu tæi eða öðru koma í ljós.

Jón Auðunn Jónsson [óyfirl.]: Ég vona, að hv.l.þm. Skagf. hafi ekki misskilið orð mín. Ég er ekkert á móti fóðurbirgðafélögum. Ég hefi sjálfur átt þátt í að koma þeim á laggirnar, en gengið illa. En það, sem ég vildi taka fram, er það, að það þarf líka að styrkja aðra atvinnuvegi. Í öðrum löndum er sjávarútvegurinn styrktur með tilraunum um skipasmíðar, veiðarfæri og þar fram eftir götunum. Frakkar veita t. d. verðlaun fyrir útfluttan fisk. Hér eru verðlaun veitt fyrir útfluttar búnaðarafurðir, en allt lagt á sjávarútveginn. Og nú, þegar hann stendur undir þyngstum böggum, þá eru lagðar nýjar byrðar á þennan atvinnuveg, sem ærnar hefir áður.

Frsm. (Guðbrandur Ísberg) Sjútvn. hefir haft frv. þetta til meðferðar og leggur til, að það sé samþ. óbreytt. Frv. felur í sér allmiklar orðabreyt., en aðeins eina efnisbreyt., þ. e., að ákvæðið um, að skipstjóri riti inn í sjóferðabók hegðunarvottorð sjómanns, falli burt. Sjómenn eru mjög óánægðir með þetta ákvæði, og álítur n., að það nái ekki tilgangi sínum. Nágrannaþjóðir okkar hafa fellt það niður af sömu ástæðum, og sumar þjóðir, t. d. Englendingar, hafa aldrei lögtekið slíkt ákvæði. Vildum við því vænta þess, að frv. yrði samþ.

Frsm. minni hl. (Jón Þorláksson) Ég hefi skilað nál. um þetta mál á þskj. 261 og dregið þar saman þær helztu ástæður, sem ég hefi fram að færa á móti frv. Get ég ekki séð, að nein skynsamleg ástæða sé til þess að fara nú að lögleiða hér einkasölu á tóbaki, nema ef það væri til þess að afla ríkissjóði tekna. Ef hinsvegar er útlit fyrir, að ríkissjóður fái ekki auknar tekjur af breytingunni, eða ef hægt er að afla ríkissjóði tilsvarandi tekna á hagkvæmari hátt, eru þar með allar ástæður fyrir frv. fallnar burtu. Hefi ég í nál. mínu fært rök að því með tölum úr verzlunarskýrslunum að einkasölutilhögunin hafði í för með sér, að innflutningur tóbaks, sem tollur var greiddur af, minnkaði að miklum mun. Innflutningurinn á mann þrjú næstu árin á undan einkasölunni nam 1,3 kg. að meðaltali, og 4 næstu árin eftir að einkasölunni var létt af 1,2 kg., en þau 4 á, sem einkasalan stóð, nam innflutningurinn ekki nema 0,9 kg. á mann að meðaltali. Hefi ég ekki getað fundið neinar sérstakar ástæður fyrir því, að innflutningurinn skuli vera þetta minni 1922–1925 en árin á undan og eftir, aðrar en þessa tilhögun, sem þá var á tóbaksverzluninni. Því er ekki til að dreifa, að þessi ár hafi verið neitt sérstaklega erfið ár; 2 hin fyrri, 1922–23, voru að vísu óhagstæð verzlunarár, en seinni 2 árin, 1924–25, voru aftur á móti óvenjulega hagstæð ár. Því er og ekki heldur til að dreifa, að innflutningurinn næstu árin áður en einkasalan tók til starfa hafi verið óvenjulega mikill, þannig að miklar birgðir hafi þá verið fyrir í landinu. Þvert á móti. Innflutningurinn árið fyrir einkasöluna nam ekki nema 0,8 kg. á mann, og er það fyrir neðan meðaltal næstu áranna á undan. Þessi reynsla sýnir, að búast má við, að innflutningurinn minnki um 25%, ef einkasölutilhögunin verður tekin upp. Tollurinn af tóbaki síðasta árið, sem ég hefi skýrslur yfir, 1929, nam 1258000 kr., og minnkar hann um 25% samkv. þessu, og þar sem ekki er gert ráð fyrir að breyta tollákvæðunum, má búast við, að þessi lækkun á tolltekjum ríkisins af tóbaki nemi yfir 300 þús. kr., ef miðað er við árið 1929, en eitthvað undir þeirri upphæð, ef miðað er við síðustu 4 ár. Forgöngumenn þessa máls gera ráð fyrir það mikilli verzlunarálagningu á tóbaki hjá einkasölunni, að hún ætti að gefa ríkinu 250–300 þús. kr. í tekjur, sem er svipuð upphæð sem búast má við, að ríkið tapi á tolltekjunum, svo að vinningurinn fyrir ríkissjóð verður enginn, en byrðin lendir á þeim, sem halda áfram að kaupa og nota tollað tóbak, og má gera ráð fyrir, að verðið á tóbakinu verði að hækka um 15% frá því, sem nú er, til þess að ná þeim tekjum, sem flm. frv. reikna með. Ég gat þess áður, að ég hefði ekki fundið neinar sérstakar ástæður fyrir hinum minnkaða tóbaksinnflutningi árin 1922–25 aðrar en einkasölutilhögunina sjálfa. Hefi ég þó leitað í huga mér að ástæðunum til þessa. Árferðið hefir mikið að segja í þessum efnum, en eins og ég tók fram, getur það ekki réttlætt þetta, því að þótt tvö hin fyrri árin væru allerfið ár, voru hin tvö síðari einmitt veltiár og bættu þannig hin fyrri upp. Þá er því ekki heldur til að dreifa, að þjóðin hafi verið neitt sérstaklega sparsöm á munaðarvörur á þessu tímabili. Eru til upplýsingar um það í verzlunarskýrslunum, hve mikill hl. munaðarvörurnar eru af öllum innfluttum vörum á hverju ári, og samkv. því hefir innflutningur á munaðarvörum numið svipaðri hundraðstölu af innfluttum vörum í heild sinni þessi 4 ár, sem einkasalan stóð, og árin fyrir og eftir. Árin 1919–21 nemur innflutningur á munaðarvörum 11,9%. 1922–25 11,l% og 3 síðustu árin, sem til eru skýrslur um, tæpum 9% af öllum innflutningnum. Ég held því, að gera verði ráð fyrir, að tollur af innfluttu tóbaki minnki við það, ef einkasalan verður tekin upp, og þar með er grundvellinum kippt undan þeim vonum um tekjuauka, sem menn gera sér með þessu frv. Ég hefi þar næst leitt rök að því, að sú tollhækkun, sem gerð var, þegar einkasalan var lögð niður í ársbyrjun 1926, hefir reynzt drýgri tekjuauki fyrir ríkissjóð en tóbaksverzlunin þau 4 ár, sem einkasalan var við lýði. Þó var tóbakstollurinn ekki hækkaður svo mikið, að gert væri ráð fyrir, að verzlunararðurinn næðist upp með tollhækkuninni. Það var slakað til með tollinn af þeim tóbakstegundum, sem álitið var, að einkum væru notaðar af hinu efnaminna fólki í landinu. En þó að svo varlega væri farið í sakirnar, hefir reynslan þó sýnt, að tollurinn af tóbaki síðustu 4 árin hefir gefið 383 þús. kr. meiri tekjur árlega en heildartekjurnar af tóbaki urðu undir einkasölufyrirkomulaginu. Er fljótfundið, í hverju þetta liggur. Tóbaksinnflutningurinn nemur á mann 1,2 kg. að meðaltali síðustu 4 árin, en ekki nema 0,9 kg. á meðan einkasalan stóð yfir, og af þessu hafa tolltekjurnar orðið þetta meiri en menn gerðu ráð fyrir, þegar einkasalan var lögð niður, af því að menn þorðu ekki að reikna með því, að niðurlagning einkasölunnar mundi hafa þessi áhrif á tóbaksinnflutninginn. Skýrslur þær, sem ég hefi tekið upp í nál. mitt, sýna ennfremur, að heildartekjurríkissjóðs af tóbakinu urðu um 758 þús. kr. að meðaltali á ári meðan einkasalan starfaði, en eftir að hún var lögð niður og tollurinn hækkaður sem nam nokkrum hluta verzlunarálagningarinnar, hafa þessar tekjur hækkað upp í 1141 þús. kr. árlega. Mismunurinn er 383 þús. kr. eða um 50% hækkun frá þeim tekjum, sem ríkissjóður hafði af tóbakinu yfir einkasölutímabilið. - Á þessum skýrslum er ennfremur tilgreint verðið á innfluttu tóbaki, eins og það er talið í verzlunarskýrslunum, og er þar miðað við innkaupsverð að viðbættum flutningskostnaði til landsins. Sést þar, að 1929, en það er síðasta árið, sem skýrslur eru til yfir, hefir innkaupsverðið numið 1320 þús. kr., en tollurinn nemur það sama ár 1258 þús. kr. Er því svo komið, að tollurinn, sem greiddur er af tóbakinu í ríkissjóð, nemur jafnmiklu að kalla má og innkaupsverð vörunnar kominnar hingað til lands. Bendir þetta til þess, að varhugavert sé að ætla að ná verulega auknum tekjum ríkissjóði til handa með auknum álögum á þessa vörutegund yfirleitt, því að þeim mun meiri mismunur, sem er á milli innkaupsverðs vörunnar og útsöluverðs hennar hér á landi þeim mun meiri hætta er líka á því, að salan minnki. Það er hætt við, að neyzlan minnki, bæði af því að varan er tiltölulega dýr í samanburði við aðrar vörur og hættan af smyglun er miklu meiri sökum hagsmunavonarinnar og það er mjög varhugavert. En ef menn vilja fá meiri tekjur af þessari vöru, þá má hækka tollinn ofurlítið, því að það myndi ekki draga neitt að ráði úr innflutningnum, a. m. k. ekki eins mikið og einkasalan myndi gera. Á fyrsta ári einkasölunnar myndi verða mjög mikil tekjurýrnun, en því til sönnunar þarf ekki annað en benda á árið 1922, og gera samanburð á tekjunum áður og eftir að einkasalan komst á. Menn kunna nú að segja, að þetta myndi ekki verða, ef hömlur væru settar á innflutning til áramóta, en slíkt kemur að engu gagni, því að þegar innflytjendur eiga von á einkasölu, þá flytja þeir ekki mikið inn af vörunni, eins og sýndi sig fyllilega árið 1921, því að tekjur af tóbaki hafa aldrei verið eins lágar og árin 1921 og 1922, þau árin, sem einkasalan var að komast á, og eins myndi fara nú. Um það, að draga eldspýtur inn í þetta einksölufrv., þarf ég ekki margt að segja. Eldspýtur eru nauðsynjavara, og það mætti taka hvaða aðra nauðsynjavöru sem er, en það er að fara inn á nokkuð aðra braut en verið hefir gert til þessa. Tóbak er óþarfavara, sem ekkert er að athuga við, þótt sé tollað hátt eða lagðar hömlur á innflutning þess, en ég álít það hreina neyðarráðstöfun, ef slíkt hið sama á að fara að gera við nauðsynjavörur. Þá þykist ég hafa gert næga grein fyrir því, af hvaða ástæðum ég greiði atkv. á móti frv. þessu, en ef svo skyldi fara að frv. yrði samþ., þá hefi ég borið fram brtt. á þskj. 243, um að aftan við 5. gr. bætist: .,Forstöðumaður og starfsmenn fyrirtækisins mega hvorki sjálfum sér til handa né handa fyrirtækjum, sem þeir eru við riðnir, taka við neinum umboðslaunum eða þóknun í neinni mynd frá framleiðendum eða seljendum vörutegunda þeirra, sem Tóbakseinkasala ríkisins verzlar með. Brot gegn þessu heimfærast undir 13. kapítula hinna almennu hegningarlaga. Það hefir þótt vafasamt, hvort starfsmenn sem þessir yrðu taldir til embættis- eða sýslunarmanna ríkisins. Ekki alls fyrir löngu hefir þó fallið dómur í öðru svipuðu tilfelli, þar sem úrskurðað hefir verið, að starfsmaður við víneinkasöluna sé sýslunarmaður. Mér þótti rétt að setja inn í frv., að þessir menn mættu ekki taka við umboðslaunum frekar en embættis- og sýslunarmenn, sem óheimilt er að taka við slíku. Ástæðan til þess, að ég ber þetta fram, er sú, að ég þykist hafa orðið var vil það, að slíkir menn teldu sig hafa heimild til að taka á móti slíkum þóknunum, en til þess að fyrirbyggja allan misskilning, vil ég taka það fram, að það dæmi, sem ég á við, er ekki frá Tóbakseinkasölunni gömlu. Ég álít rétt, að þótt þessir menn taki ekki laun sín beint úr ríkissjóði, heldur frá arðberandi stofnunum ríkisins, skuli þeir lúta sömu lögum og embættis- og sýslunarmenn, og brtt. mín ákveður, að þeir skuli teljast sekir við 13. kap. hegningarlaganna, ef þeir gera sig seka í afglöpum. Ég álít líka ástæðu til að minna á þetta, ef verið er að breyta til með þetta hvað eftir annað, þannig að verzlunin er ýmist frjáls eða rekin með einkasölufyrirkomulagi, og verksmiðjur hafa hér umboðslaunaða menn; þá er ástæða til að ákveða í eitt skipti fyrir öll, að menn við slík einkasölufyrirtæki megi ekki á neinn hátt hafa stöðu sem umboðsmenn fyrir þessar verksmiðjur í hinni almennu verzlun.

Páll Hermannsson Ég hefi leyft mér að bera fram brtt. á þskj. 267. Hún er auðskilin, því að hún fer fram á, að tekin séu út ár frv. þessu öll ákvæði um eldspýtur, þannig að aðeins verði um einkasölu á tóbaki að ræða. Ástæðan fyrir því, að ég flyt þessa brtt. er sú, að mér finnst standa nokkuð öðruvísi á um eldspýturnar en tóbakið. Það er álit margra manna, enda jafnvel vissa fyrir, að heppilegt er að afla tekna handa ríkissjóði með því að taka í einkasölu þær vörur, sem talizt geta munaðarvörur eða eru hátollaðar. Ég ætla ekki að rekja þau rök, sem færð hafa verið fyrir þessu, en mér virðist standa allt öðruvísi á um eldspýturnar. Sú vara er nauðsynleg, enda lágt tolluð, og fæ ég ekki séð, að ástæða sé til að taka þær með frekar en ýmsar aðrar nauðsynjavörur, og því geri ég það að tillögu minni, að öll ákvæði um þær verði niður felld. Ég skal játa, að ég lít svo á, að tíminn, sem nú stendur yfir, sé mjög óhentugur til að nú verði tekin upp einkasala á tóbaki, m. a. af því, að nú þykir frekar þröngt fyrir dyrum hjá ríkissjóðnum; en vitanlegt er það, að hann verður að leggja fram rekstrarfé handa þessu fyrirtæki til að byrja með. Þar við bætist að ætla má, að fyrir dyrum standi erfiðir tímar, sem líklega hafa í för með sér minnkaða notkun á tóbaki. Þess vegna virðist mér, að ef tóbakseinkasala væri nú tekin upp. mætti vel svo fara, að andstæðingar slíks verzlunarfyrirkomulags fengju þarna vopn í hendur. Ef líkindi eru til, að það muni draga úr innflutningi á þessari vöru, þá verður það á sínum tíma vitanlega vopn í höndum þeirra manna, sem halda því fram, að tóbakseinkasala hljóti alltaf að draga úr innflutningi tóbaks og tolltekjunum, en ég er þó með því, af því að ég álít það varla vansalaust fyrir Framsóknarflokkinn að hafa nú setið í 4 ár að völdum og hafa ekki komið þessu máli fram, og því get ég lokað augunum fyrir hinu og fylgt frv. þessu. Á það má líka benda, að nú eru allar líkur til, að frv. þetta nái að komast í gegnum þingið, en það er ekki vitað, hvort eins verður jafnvel í náinni framtíð. Ég vil taka það fram, að ég er ekki trúaður á, að það ættu sér stað meiri tollsvik, ef einkasala kæmist á, því að hinn hái tollur, sem nú er á tóbaki, gefur mönnum sömu tilhneigingu til að komast fram hjá honum. Ennfremur er ég ekki trúaður á, að ekki fáist hæfir menn til að veita þessu fyrirtæki forstöðu, enda mun almennt litið svo á, að menn keppi frekar eftir að komast í þjónustu ríkisins en annara vinnuveitenda. Þetta gæti líka því aðeins átt sér stað, að verzlanir gætu yfirboðið ríkið, en slíkt er ólíklegt, a. m. k. virðist svo, að hjá ríkinu fái færri að vera en vilja.

Frsm. meiri hl. (Ingvar Pálmason) Hv. minni hl. fjhn. hefir gert ýtarlega grein fyrir afstöðu sinni í þessu máli, og þykir mér hlýða að taka nokkur atriði í nál. hans og ræðu hv.l.landsk. til athugunar. Það er vitaskuld gott að draga fram slíka skýrslu eins og hv. 1. landsk. hefir birt í nál. sínu, en það er nú svo með slíkar skýrslur, að af þeim flestum má draga ýmsar ályktanir, svo að komizt verður að ólíkri niðurstöðu. Ef óhlutdrægt er litið á þessa skýrslu, blasir það strax við, að tekjurnar hafa farið hraðvaxandi þessi 4 ár, sem einkasalan starfaði. Það leiðir að vísu af sjálfu sér, að tekjurnar eru rýrar fyrsta árið, en reynslan hefir sýnt, að tekjurnar hafa farið hraðvaxandi með hverju ári, en mín sannfæring er sú, að eftir 4 ár hafi þó ekki verið fengin full reynsla fyrir hvaða tekjur megi af þessu hafa. Mér finnst því, að hv. 1. landsk. hafi gefið okkur, sem fylgjandi erum slíku fyrirkomulagi, mjög mikla ástæðu til að ætla, að ef fyrirtæki þetta fær að starfa í friði, uppfylli það allar þær vonir, sem við gerum okkur um það. Hv. l.landsk. sagði, að tollurinn myndi minnka, ef einkasala kæmist á, og má það vel vera, að sú verði raunin á fyrsta árið, en til þess að tollurinn minnki varanlega, geta aðeins legið tvær ástæður, annaðhvort, að neyzlan minnki, eða að svo mikið sé flutt inn í landið af þessari vöru í heimildarleysi, að það dragi undan tollinum. Um fyrri ástæðuna verð ég nú að segja það, að ég teldi það ekkert þjóðarböl, þótt tóbaksneyzla minnkaði í landinu, því að þótt gott sé að fá tekjurnar í ríkissjóðinn, þá er þó betra, að einskis sé neytt af þessari vöru. Hinni ástæðunni legg ég ekki mikið upp úr. Það skein að vísu í gegnum ræðu hv. 1. landsk. og gægist líka fram í nál. hans, að þessi aðferð - að smygla inn tóbaki myndi verða upptekin, ef einkasala kæmist á, en hvaða sérstakar ástæður ættu að geta legið til þess, ef verð vörunnar héldist óbreytt? Hér er ekki að ræða um hækkaðan toll eða hækkun á verði svo neinu nemi, og þá er aðeins sú lausn til, að andstæðingar þessa máls taki upp á því að tollsvíkja þessa vöru einkasölunni til ófarnaðar. Ef skipulagsbreyt. á að valda þessu, þá er það auðsætt, að við sem viljum taka upp einkasölu, förum ekki að spilla fyrir henni með smyglun, en þá er ekki um aðra að ræða en þá, sem eru á öndverðum meiði við okkur, og virðast mér það þungar ásakanir, sem hv. 1. landsk. ber á þessa fylgismenn sína, og finnst mér það koma úr hörðustu átt. Ég skal ekkert segja um þá áætlun hv. 1. landsk., að innflutningur kunni að minnka um 25%. Það ber allt að sama brunni; það getur verið, að svo verði fyrsta árið, en er fram líða stundir, hefir reynslan skorið úr því, að hagnaðurinn eykst, og þarf ég ekki frekar að svara því. Þá sagði hv.l.landsk., að ef menn vildu fá meiri tekjur í ríkissjóðinn, þá væri ekkert annað en hækka tollinn. Það má vera, að hann líti svo á, en það geri ég ekki. Hv. þm. gáir ekki að því, að verzlunarfyrirtækin verða að hafa sinn hagnað af verzluninni, og hækkaður tollur er sama og hækkað verð á vörunni, og þá er þarna tekin aukaborgun af neytendum tóbaksins, seilzt niður í vasa neytenda og stungið í vasa hinna, sem með vöruna verzla. Ég held, að þessi hagnaður sé betur kominn hjá ríkissjóði en einstökum mönnum. Þá minntist hv. 1. landsk. á eldspýturnar. Það er rétt, að það er öðru máli að gegna um þær. Þær teljast ekki nema að nokkru leyti til munaðarvöru. En það er nú svo ástatt með þessa vörutegund, að hún er komin í hendur hringa, en slíkar vörur getur verið ástæða til að taka í einkasölu. En það er ekkert stórt atriði og ekki stefnumál okkar að taka eldspýtur í einkasölu. En þar sem á annað borð er ráðgert að setja á stofn einkasölu á tóbaki, þá finnst mér ekki úr vegi að taka þessa vöru, sem er skyld tóbakinu og notuð samhliða því, án þess að hafa það fyrir augum að hafa verulegar tekjur af henni. Þetta er hinsvegar ekki neitt mikilvægt atriði, en gæti orðið að skaðlausu öllum nema þeim, sem verzla með eldspýtur, en fyrirtækið gæti fengið styrk af þessari sölu. Ég sé svo ekki ástæðu til að lengja umr. um málið. Það hefir komið skýrt fram, hverjar ástæður liggja til frv., og ég get ekki séð, að langar þrætur um það, hvað framtíðin muni bera í skauti sér, beri nokkurn árangur. Reynslan ein verður að skera úr um það, hvort tóbaksnotkun minnkar, og hvort meira verður flutt inn af ólöglegu tóbaki. Úr þessu verður framtíðin að skera og úrskurð hennar álít ég, að ekki sé hægt að fá, nema með nokkurra ára reynslu að minnsta kosti.

Jón Baldvinsson Hv. frsm. meiri hl. fjhn. hefir svarað flestu því, sem hv. 1. landsk. hefir haldið fram gegn einkasölunni. Hann hefir að vísu ekki hnekkt því með tölum, sem felst í skýrslu hv. 1. landsk., sem birt er í nál. á þskj. 261, um minnkandi innflutning vegna tóbakseinkasölunnar. Þetta hefir verið mjög umdeilt mál á þingi, og verið færð rök með og móti, en hv. 1. landsk. hefir aldrei tekizt að hnekkja þeim rökum, sem gera það eðlilegt, að innflutningur á munaðarvörum minnki í erfiðum árum. Hv. 1. landsk. ætti að athuga ýmsar vörutegundir, og komast að raun um þetta. Ég hefi ekki hirt um að taka nema eina vörutegund, og hún sýnir, að innflutningur minnkar 1922–1924, en eykst 1925. Skýrslurnar sýna líka, að 1925 hefir verið meiri innflutningur af tóbaki en hin árin. Ég hefi tekið súkkulaði, sem er vörutegund, sem menn kaupa meira þegar vel árar. 1922 voru flutt inn 80 þús. kg fyrir 264 þús. kr. af suðusúkkulaði, en af átsúkkulaði 9 þús. kg. fyrir 68 þús. kr. 1923 lækkar innflutn. niður í 76 þús. kg. fyrir um 221 þús. kr., átsúkkulaði 4 þús. kg. fyrir 28 þús. kr. Árið 1924 55 þús. kg. á 158 þús. kr. og átsúkkulaði 3 þús. kg. fyrir 24 þús. kr., og árið 1925 131 þús. kg. fyrir 325 þús. kr. og átsúkkulaði hækkar upp í 17 þús. kg. fyrir 90 þús. kr. Allir, sem kunnugir eru, vita, hvernig árferði var árin 1922–1925. Þá var erfiðleikaástand, lækkandi verðlag á ísl. afurðum, allt þangað til á miðju ári 1924, og það voru meiri erfiðleikar eftir því sem á leið, og fyrri helmingur ársins 1924 einna verstur. En í júnímán. 1924 fer að birta til, og svo fer að rætast úr og fylgist að mikill afli og fljót og greið sala. Þá verður fyrri hluta ársins tilsvarandi samdráttur á innflutningi á ónauðsynlegum vörum og vant er að vera, þegar slæmt er árferði og menn hafa úr litlu að spila. Þarna er komin skýring á því, hvers vegna minnkandi innflutningur er þessi ár. Þó er það athugandi, að árin 1922–1925 er sívaxandi innflutningur á tóbaki eins og sést af skýrslu hv. 1. landsk., þrátt fyrir tóbakseinkasöluna, og hafa fleiri og fleiri orðið til að nota tóbakið, og ekki orðið samdráttur á því eins og þeirri vörutegund, sem ég gat um áðan. En þetta fylgir alveg árferði. Árið 1925 var mikil peningavelta og gott tekjuár fyrir ríkissjóðinn og þá hafði almenningur úr miklu að spila vegna góðærisins. Þetta er augljós skýring á mismunandi innflutningi á vörutegund, sem er ekki nauðsynleg, og tóbakið fellur undir þesskonar vörur. Þó er ekki eins mikill samdráttur á því árin, sem fara á eftir 1925, enda eru þau tiltölulega góð atvinnuár, og betri en árin 1922–1924, og það þýðir aftur, að almenningur hefir úr meiru að skila hefir því betri efni á að kaupa nautnavörur, og hefir útbreiðsla tóbaksnautnar verið samfara þessu. Mér finnst, að þessi skýring komi af sjálfu sér, að tekjurnar aukast með auknum innflutningi. Hv. l.landsk. hefir oft sagt, að tekjurnar muni minnka, ef einkasalan verður sett á stofn aftur. Ég skal ekki segja, hvort það yrði fyrsta árið, og á meðan miklar birgðir eru í landinu, að það tæki fyrir innflutning, en það yrði ekki nema stutt tímabil, og það mundi falla í sama horfið aftur. Þar sem hv. 1. landsk. er að harma, að tekjur ríkissjóðs minnki og innflutningur muni verða minni, verð ég að segja, að það munu vera margir, sem gjarnan vildu, að innflutningurinn á tóbaki minnkaði og þá auðvitað neyzlan líka. Ef innflutningur minnkaði, þá væri það af því að minnu væri eytt. Þegar hv. 1. landsk. er að tala um, að tollurinn hafi verið hækkaður, þegar einkasalan var afnumin, þá veit hv.þm., að það er ekki ætlazt til þess, að tollurinn lækki. Það er ekki farið fram á breyt. á því. Það helzt sami tollur eftir sem áður, og geta því sömu tekjur komið í ríkissjóð eins og áður, en það fer eftir árferði, hvort landsmenn nota mikið eða lítið af þessari vöru. Það þarf enginn að óttast, að einkasalan muni verða verri fyrir ríkissjóð, þó innflutningur minnkaði fyrst í stað. En það myndi verða, hvort sem einkasalan væri eða einstakir menn verzluðu með tóbakið, eins og ég hefi bent á um aðra vörutegund. En ég efast ekki um, að finna mætti fleiri vöruteg., sem eins er ástatt um. En það þarf ekki annað en benda á heildarinnflutninginn. Ég held, að rök hv. 1. landsk. fyrir minnkandi tekjum séu engan veginn á traustum grundvelli byggð, og þess vegna óhætt að samþ. tóbakseinkasöluna fyrir því. Þá hefir hv. 1. landsk. flutt skringilega brtt. við frv. Hún er því skringilegri, þegar maður hefir heyrt rök hv.þm. fyrir till., að starfsmennirnir megi eigi hafa þóknun sér til handa í neinni mynd. Það var sagt um hina fornu Rómverja, að þeir hafi ekki lagt refsingu við móðurmorði. Það er eins með okkur flm., að okkur hefir ekki dottið í hug, að slíkir hlutir ættu sér stað. En hv. 1. landsk. þykist vita betur, og ég er ekki að draga í efa, að hann hafi eitthvað fyrir sér í því. Í forsendum sínum fyrir till. hefir hv.þm. upplýst, að til væri hæstaréttardómur fyrir því, að starfsmenn við víneinkasöluna falli undir sömu ákvæði og embættismenn ríkisins. Ef svo er, þarf ekki frekar vitnanna við. Hv. þm. gat þess, að þetta væri ekki fram komið af tortryggni við hina fyrri starfsmenn við landsverzlunina gömlu. Það er sannast að segja rétt að láta hv.þm. vita, að ýmsir af hv.þdm. hafa þó skilið þetta svo. Og málgagn hv.l.landsk. var stöðugt að dylgja með einhver ómakslaun, sem starfsmenn einkasölunnar hefðu. Ef það er óhjákvæmilegt að tryggja þetta með lögum, og búa út refsiákvæði fyrir starfsmenn ríkisins, þá sé ég ekki, hvers vegna allir aðrir starfsmenn eiga að sleppa, og þetta eigi eingöngu að ákveða í þessum lögum um tóbakseinkasöluna. Það er sjálfsagt, að ef menn gera sig seka í einhverju, sem ræðir um í brtt., þá eigi þeir sína þungu refsingu skilið. Ég hefi nú borið fram frv. til laga um að banna starfsmönnum ríkisins að taka þóknun í neinni mynd, og á það að ná til allra starfsmanna ríkisins, svo sem starfsmanna við vegamálin, verzlanir ríkisins, síma- og póstmálastarfsmanna og starfsmanna bæjar- og sveitarfélaga, borgarstjórans í Reykjavík og bæjarstjóra í kaupstöðum og forstöðumanna samvinnufélaga og þá ætti „svínaríið“ aðeins að geta þróazt í hlutafélögunum eftir frv. Þetta liggur miklu nær og hv. 1. landsk. fer allt of skammt í sinni till., ef það er þá ekki eingöngu tortryggni gagnvart þessari sérstöku stofnun, og því ætti hann að taka hana aftur og koma áleiðis þessu frv. mínu, ef þörf er á að gera ákvæði um starfsmenn ríkisins. Þá hefir hv. 2. þm.N.-M. flutt brtt. við frv. á þskj. 18 og vill fella niður einkasölu á eldspýtum. Nú hefir þm. gert ráð fyrir því, að þetta væri nauðsynjavara, og mér hefir skilizt, að brtt. stafaði af þeirri skoðun hans. En nú mun um 90% af eldspýtum vera munaðarvara og notuð í sambandi við tóbakið. Þetta er langsamlega stærsta notkunin á eldspýtunum, en það er ekki nema tíundi hlutinn, sem fer til óhjákvæmilegrar notkunar. Það er því ekki nema að nokkru leyti rétt hjá hv. 2. þm.N.-M, að eldspýtur séu nauðsynjavara. en það, sem deilt er um, er, hvort ríkið eigi að hafa hagnað af sölu þeirra eða einstakir kaupmenn, og engin ástæða er til þess að hækka verð á eldspýtunum, þó að þessi breyt. komist á. Hver stokkur mun kosta 1½ eyri í innkaupum, en er seldur hér í búðum á 5 aura. Ríkið ætti því að geta haft 30–40 þús. kr. í tekjur af þessari sölu á ári hverju. Einnig má hagnýta sér þessa einkasölu á annan hátt, líkt og gert er annarsstaðar. t. d. í Frakklandi, sem hefir einkasölu á eldspýtum. Þar hafa þeir miklar tekjur af auglýsingum á eldspýtnakössunum, og upp úr þessu gæti íslenzka ríkið einnig haft talsverðar tekjur, þó að umsetning okkar sé auðvitað margfalt minni. Það yrðu að vísu ekki stórfelldar upphæðir, sem fengjust á þennan hátt, en okkur munar líka um lítið. Ef einkasala væri hér, gæti hún einnig ráðið gerð umbúðanna og auglýst á þeim, en nú er þetta fé borgað út úr landinu. Ég held, að það sé misskilningur hjá hv. 2. þm.N.-M., að rétt sé að fella eldspýturnar niður úr þessu frv., af því að þær séu nauðsynjavara. Ég hefi áður bent á það, hve mikill hluti af þessari vörutegund er munaðarvara. Flestar eldspýturnar fara til þess að kveikja í pípu, sígarettu eða vindli. Ég vænti þess, að brtt.hv. 2. þm.N.-M. verði ekki samþ., af áðurgreindum ástæðum. Það væri einmitt heppilegt að hafa þennan rekstur í sambandi við tóbakseinkasöluna. Hv. 2. þm.N.-M. var að segja, að leggja þyrfti þessum stofnunum mikið rekstrarfé. Ég held, að það yrði mjög smávægilegt. Þegar innflutningurinn væri á einni hendi, væri auðvelt að fá langan gjaldfrest. Því síður held ég, að neinn hörgull yrði á þessu fyrir tóbakseinkasöluna, þar sem einstök verzlunarfélög geta auðveldlega fengið slíkan langan gjaldfrest. Þá ætla ég að víkja nokkrum orðum að því, hvað landsverzlun stæði betur að vígi með að verjast smyglun en einstaklingsrekstur. Þegar aðeins væri einn innflytjandi, væri hægt að láta merkja allar umbúðir svo greinilega, að ekki væri um að villast. Það þyrfti ekki að bæta nema einni línu við það, sem prentað er á umbúðirnar, nefnilega, að þetta væri frá Tóbakseinkasölu ríkisins. og fengist það vafalaust gert fyrir ekki neitt. Ég geri ráð fyrir, að einkasalan skipti ekki við önnur fél. en þau, sem eru svo stór og þekkt að heiðarleik, að þau færu ekki að reyna að smygla hingað vörum með merki landsverzlunarinnar, sem væri þeirra eini stóri viðskiptavinur hér á landi. Þessu mundi auðvelt að koma í framkvæmd. Ef smyglað yrði, þá sæist undir eins, að þetta væru ólöglegar vörur, og er það mikill munur frá því, sem nú er. Ef menn tækju t. d. upp sígarettupakka, sem ekki hefði nafn einkasölunnar, mætti ganga að því vísu, að hann væri smyglaður, og gætu löghlýðnir borgarar þá kært þann seka. Allt eftirlit yrði miklu auðveldara en nú, því hver getur séð, hvort t. d. pakki af Abdullah er smyglaður eða ekki, eins og sakir standa nú. Það er auðvitað, að tollgæzlu er erfið í landi eins og okkar, með langa strandlengju og tiltölulega tíðar skipaferðir. Enda dettur engum í hug, að hægt sé að taka algerlega fyrir smyglun. Það er ekki tóbak eitt saman, sem smyglað er. Mjög mikið áfengi o. fl. fer þar sömu leið, og er e. t. v. ekki gott að þekkja, hvað af því er löglegt eða ekki, þarna væri það aftur á móti svo greinilegt, að varla væri hægt að villast á því, hvaða vörur væru frá landsverzlun, og hverjar ekki. Engin smyglun yrði eins áberandi eins og með tóbak, eftir að landsverzlun væri búin að merkja allt, sem hún flytti til landsins, sínu sérstaka merki. Enginn tollgæzlumaður þyrfti að vera stundinni lengur í vafa um það, hvort vara væri lögleg eða ólögleg, en ég geri ráð fyrir, að þörf yrði á nokkru meira eftirliti en áður. - Ég hefi þá minnzt á brtt. um niðurfellingu eldspýtnanna, og um starfsmennina, en þar að auki á ég sjálfur brtt. við frv., sem ég ætla að fara um fáeinum orðum. Ég var að tala við hv. 2. þm. S.-M. viðvíkjandi frv. mínu um rafveitulánasjóð, og er ég vonminni en áður um það, að það nái fram að ganga á þessu þingi. Þar gerði ég ráð fyrir, að hagnaðinum af tóbakseinkasölunni yrði varið til þess að byggja rafmagnsstöðvar í kaupstöðum, eftir reglum, sem settar eru fram í því frv. og skýrðar í grg. þess. En sem sagt, ég er orðinn vondaufur um, að það frv. nái fram að ganga nú, þar sem stutt er orðið eftir af þingi. Reynslan hefir sýnt það, að úr því að fjárl. eru afgreidd, er ekki beðið boðanna með þingslit. Þó að ég hefði hugsað mér að verja hagnaðinum til þessara hluta, er ekki svo að skilja, að ótal aðkallandi framkvæmdir séu ekki fyrir hendi, þar sem þörf er fjár. Frv. um rafveitulánasjóð verður tæpast samþ. nú, þó að tóbakseinkasölulögin komist kannske í gegnum þingið. Og þar sem ekki er útlit fyrir, að neitt verði úr fjárveitingu þessari til rafveitulánasjóðs, hefi ég borið fram brtt. þess efnis, að ágóðanum af einkasölunni skuli varið að helmingi til framkvæmda á lögum um byggingu verkamannabústaða, en hinum helmingnum til styrktar byggingar- og landnámssjóði, samkv. l. frá 1928, sem ég er mjög fylgjandi, þó að ég sé ósamþykkur þeim í einstökum atriðum.

Eru þetta formleg hrossakaup?

Ég álít báðar þessar framkvæmdir mjög mikilvægar, svo þar þurfa engin hrossakaup að koma til. Þó er ástandið svo nú, að þörf fyrir auknar atvinnubætur er afarbrýn; það verður að ganga fyrir öllu öðru að reyna að skapa atvinnu fyrir allan þann mikla fjölda verkamanna, sem nú gengur atvinnulaus. Þess vegna hefi ég í niðurlagi brtt. sett inn heimild fyrir ríkisstjórnina til þess að verja tekjum tóbakseinkasölunnar óskiptum til atvinnubóta fyrst um sinn, og skulu þær framkvæmdar í samráði við stjórn Alþýðusambands Íslands. Ég álít, að það verði að bæta úr því, sem er mest aðkallandi fyrst, áður en hugsað er um annað, og því vona ég, að þessi brtt. verði samþ. ég á aðra brtt. við þetta einkasölufrv., og er hún við 10. gr., og er aðeins orðabreyt. til þess að samræma þá grein frv., ef brtt. mín á þskj. 174 verður samþ. Ég ætla að taka það fram, að til er ætlazt, að þessi einkasala nái til allra tegunda af tóbaki og eldspýtum, þ. á m. til þessara „eilífu“ eldspýtna, sem nú er talað mikið um, og haldið er, að gera muni gerbreytingu í öllu, sem viðkemur eldspýtum.

Frsm. minni hl. (Jón Þorláksson) Þeir hv.frsm. meiri hl. og hv. 2. landsk. hafa nú verið, af vanefnum miklum, að reyna að véfengja ályktanir þær, sem ég hefi dregið af skýrslu þeirri sem ég hefi birt í nál. mínu. Hv. frsm. lagði sérstaka áherzlu á það atr., að tekjurnar af tóbaki hefðu farið vaxandi þau 4 ár, sem einkasalan starfaði. En upp úr þessu er nú ekki mikið leggjandi. Aðalatriðið er hitt, að nokkurnveginn áreiðanlegur samanburður um þetta fæst með því að bera saman meðaltal fleiri ára og athuga svo, hvort á þessum árabilum eru sérstakar ástæður, sem ætla má að hafi haggað niðurstöðunni. Að tekjurnar fóru vaxandi 1922–1925 stafaði einfaldlega af því, að tvö fyrri árin voru heldur erfið búskaparár með litlum tekjum. Fyrsta árið var sérstaklega tekjulítið af ástæðum, sem getið hefir verið um. Svo koma tvö seinni árin, 1924–25, sem voru óvenjuleg góðæri. Hv. 2. landsk. hélt því fram, að fyrri hl. ársins 1924 hefði verið sérstaklega erfiður. En það var í desember 1923 sem fiskverðið loksins hækkaði, og það var það, sem öllu réði og markaði tímamótin frá hinu rýra árferði til hins góða.

En kaupgeta almennings“ Hefir hún ekkert að segja?

. Kaupgeta almennings fer hér að mestu leyti eftir fiskverðinu. Það er því ekki hægt að byggja á þessu neinar ályktanir um, að tekjurnar, undir sömu tilhögun, hefðu farið vaxandi 1926 og einkanlega 1927. Það verður miklu fremur að gera ráð fyrir sveiflum upp og niður, með hvaða tilhögun sem er. En meðaltalið sýnir réttan samanburð, ef það nær yfir rýr ár og góð ár, eins og þessi samanburður gerir. Það eru varla svaraverð þau ummæli hv.frsm. meiri hl., að við, sem gerum ráð fyrir meiri smyglunarhættu undir einkasölutilhögun. séum að væna fylgismenn þessa frv. um það, að þeir verði örari til smyglunar, ef löggjöfin gengur fram, heldur en annars. Hv. þm. fullyrðir, að þeir muni ekki verða neitt örari á þetta athæfi, þótt lögin verði samþ. Mér hefir satt að segja aldrei dottið í hug að leita að smyglurum í hópi fylgismanna frv., sem fyrst og fremst eru alþm. Það eru allt aðrir menn, sem fást við þetta og þeir munu venjulega ekki vera taldir meðal stjórnmálamanna. En reynsla ýmissa ríkja þykir sýna það, að þeir menn, sem sérstaklega leggja lögbrot fyrir sig, verða yfirleitt fremur hlynntir þeirri tilhögun, sem greiðir fyrir starfsemi þeirra. Það er t. d. fullyrt, að áfengissmyglarar séu styrkustu fylgismenn bannlaga, þar sem þau eru komin á fót. Þá sagði hv.þm. viðvíkjandi eldspýtunum, að Framsóknarfl. teldi þær vörur hentugar til einkasölu, sem væru í höndum framleiðslu eða söluhringa. Ég er ákaflega hræddur um, að Framsóknarfl. eigi þá stutta samleið með frjálsri verzlun, ef hv.þm. segir þarna rétt frá, því að alkunnugt er, að mikið af framleiðslu heimsins er að færast í það horf, að helztu framleiðsluvörurnar eru hringaðar af framleiðendum eða seljendum, í því skyni að halda verðinu uppi. Og þar á ofan á það að þykja hentugt, að hér á landi komi einkasölur, sem líka eru til þess fallnar að halda verðinu uppi. Yfirleitt er það svo, að öll þessi stefna, sem fer í bága við frjálsa samkeppni og frjálsa verzlun, hvort sem það kallast hringar, sölusamtök, verzlunarsamtök eða einkasölur, miðar, til þess að halda uppi verðinu. Því er eðlilegt, að framleiðendur og seljendur geri með sér slík samtök, en hitt er öfugsnáðaskapur, þegar á að halda fram, að slíkt sé gert í þágu kaupenda og neytenda vörunnar, eins og formælendur einkasölufrv. gera hér á þingi. Það er áreiðanlegt, að einkasala á tóbaksvörum hér og í öðrum löndum er til hagnaðar fyrir þá, sem hafa gagn af háu vöruverði, en það eru framleiðendur og verzlendur með þessa vörutegund, en hinsvegar er hún óhagstæð fyrir okkur, sem erum kaupendur og neytendur vörunnar. Þá vék hv.þm. að brtt. minni og þóttist hvorki hafa skilið hana né útlistun mína. Hann sagðist skilja mig þannig, að þessir forstöðu- og starfsmenn einkasölunnar væru fastir starfsmenn ríkisins, en sagðist hinsvegar álíta, að till. væri einmitt miðuð við það, að þeir væru ekki fastir starfsmenn ríkisins. Ég nefndi ekki þessi orð: fastir starfsmenn ríkisins, en ég vitnaði í hitt, að okkar löggjöf hefir ákvæði um embættismenn og sýslunarmenn, og það er alveg föst skýring á því, hverjir flokkar manna það séu, sem teljast þar undir. Um þessa menn inniheldur löggjöfin skýr og tæmandi ákvæði um það, að þeir megi ekki misnota stöðu sína, sjálfum sér til hagnaðar, og það er sérstakur kafli í hegningarlögunum, 13. kafli, sem mælir fyrir um, hvaða refsingar liggja við þessu. Nú er um það að ræða, að ríkið er með svona frv. og ýmislegri löggjöf, sem hér er gildandi, að færa út starfssvið sitt, þannig að þar er komið starfsmannahald, sem orkar tvímælis um, hvort heimfærist undir það, sem á lagamáli og m. a. í refsilögunum er kallað embættis- og sýslunarmenn. Það er töluvert önnur aðstaða, sem þessir starfsmenn við tóbakseinkasöluna hafa, en embættis- og sýslunarmenn yfirleitt. Þeir eru skipaðir á annan hátt. Þeir taka ekki laun sín beint úr ríkissjóði, heldur vinna við stofnun, sem ríkið ábyrgist og ætluð er til þess að afla ríkissjóði tekna. Ég sagði, að því hefði verið slegið föstu með hæstaréttardómi, að starfsmaður við Vínverzlun ríkisins væri sýslunarmaður undir þeim kringumstæðum, sem þar var um að ræða. En það snertir ekki það atr., sem brtt. mín hnígur að, hvort það sé samrýmanlegt við stöðu þessara manna, að þeir noti hana sér til hags. En það er það, sem ég vil fyrir girða með brtt. minni. Með því að ríkið hefir nýlega fært út starfssvið sitt, veit ég dæmi þess, að mönnum er það óljóst, hvort þeir menn, sem starfa utan hins gamla sviðs embættis- og sýslunarmanna, megi nota sér stöðu sína til ávinnings. Ég álít því, að tímabært sé að reifa þetta mál hér, og ber því fram brtt. við þetta frv., og verður samkv. eðli málsins ekki hægt að skoða hana sem árás á einn eða neinn, þar sem hún er sett í samband við lög um stofnun, sem ekki er til. En það, þótt þessir menn séu kallaðir fastir starfsmenn ríkisins, er orðalag, sem refsilögin, þekkja ekki og er spurning um, hvort ákvæði 13. kap. laganna ná til þeirra. Hv. 2. landsk. þótti þetta skringileg till. Hann sagði frá því, að einhverjir þm. skildu þessa brtt. svo, að hún væri sneið til þeirra manna, sem störfuðu við tóbakseinkasöluna fyrrv. Mér þykir leiðinlegt, ef þetta er skilið svo, því ég hefi enga ástæðu til að beina slíku að þeim. Hitt er annað mál, að vitanlegt er, að þegar ákveðið var, að einkasalan skyldi lögð niður, fóru þessir starfsmenn einkasölunnar á stúfana til viðskiptasambanda þáv. einkasölu til þess að falast eftir því, að þeir fengju að sitja fyrir viðskiptunum eftir á, þegar einkasalan væri lögð niður. Það má kannske segja, að þetta hafi verið fullmikil áleitni af þessum mönnum, ef þeir eru skoðaðir embættiseða sýslunarmenn ríkisins, en saknæmt er það ekki, enda var þáv. stj. kunnugt um þetta, en hún gerði ekkert í því. Hv. 2. landsk. lýsti yfir því, að hann hefði borið fram lagafrv., þar sem farið er fram á það sama og hér er gert, en er víðtækara að því leyti, að það tekur til allra starfsmanna ríkisins yfirleitt og starfsmanna sveitarfélaga og samvinnufélaga. Hv. þm. fór fram á, að ég tæki till. mína aftur til þess að greiða fyrir því, að hans frv. nái fram að ganga. Ég viðurkenni, að ástæða sé til að taka af öll tvímæli, um þetta að því er snertir svipaðar stofnanir og einkasöluna. Aftur á móti er ekki þörf á slíkri löggjöf vegna þeirra stétta manna, sem teljast til embættis- og sýslunarmanna, því að ákvæði í alm. refsilögum ná til þeirra, ef þeir nota stöðu sína á þann hátt sér til ávinnings, og liggur refsing við. Og ef nú á að fara setja nýja löggjöf um þetta efni, verður hún að vera í samræmi við ákvæðin í eldri löggjöf, svo framarlega sem ekki er ætlazt til þess, að hún nemi hlutaðeigandi kafla í hegningarlögunum úr gildi. En hv. 2. landsk. hefir ekki tekizt að semja það svo, að hægt sé að samþ. það eins og það kemur fram. Það getur komið til mála að draga starfsmenn samvinnufél. inn í þessa löggjöf, en í núgildandi löggjöf eru strangari reglur um það, ef starfsmenn ríkisins misnota stöðu sína heldur en ef starfsmenn einkafyrirtækja gera það. Er ég ekki viss um nema rétt sé að halda áfram þeim greinarmun. Ég get því ekki, eins og frv. hv. 2. landsk. er úr garði gert, treyst mér til þess að fylgja því, og vil því ekki taka till. mína aftur, en álít rétt, að hún komi hér til atkv. Hinsvegar skal ég endurtaka það, að ég álít, að rétt sé að setja í lög nauðsynleg ákvæði um það, að þetta nái einnig til starfsmanna við aðrar ríkisstofnanir, sem vafi er á nú, hvort heimfærist undir embættis- og sýslunarmenn í skilningi 13. kap. hegningarlaganna. Þá vil ég víkja að öðrum atriðum í ræðu hv. 2. landsk. Hann vitnaði í innflutning á súkkulaði á árunum 1922–1925. Það er ákaflega veik röksemd í þessu máli að taka eina lítilfjörlega vöruteg. út úr og bera innflutning á henni saman við innflutning á tóbaki. Það hefðu verið sterkari rök, ef hv.þm. hefði tekið allar munaðarvörurnar í heild. Þess ber og að gæta, að súkkulaði var undir þeim innflutningshöftum, sem giltu hér á landi nokkuð af þessu tímabili, en tóbak var aldrei undir slíkum höftum. Ég held þess vegna, að þessar tvær vöruteg. séu ekki sambærilegar þessi ár. Þá talaði hv.þm. um merkingu á tóbaksvörum, og að það ætti að koma í veg fyrir smyglun. Hún getur máske hindrað einhverja frá því að smygla, en naumast aðra en úrræðalitla menn, því eins og allir vita, er það ekki varan sjálf, sem merkt er, heldur aðeins umbúðirnar. Það er því hægt að láta hana í tómar umbúðir frá einkasölunni og sér þá enginn á tóbakinu í pípunni eða vindlinum, hvort einkasölumerki hefir verið á umbúðunum eða ekki. Ég ætla ekki að leggja dóm á, af hverju það hefir stafað, að innflutningur á tóbaki varð minni meðan einkasalan starfaði en bæði fyrir og eftir, og það jafnt í góðu og vondu árferði; árið 1925 var innflutningurinn ekki meiri en 1 kg. á mann í staðinn fyrir 0,9 kg. árið áður. Ég get ímyndað mér, að þetta stafi að nokkru leyti af því, að meiru hafi verið smyglað undir einkasölunni en undir frjálsri verzlun. Einnig getur verið önnur nokkuð gild ástæða til þessa, og hún er sú, að smásöluverzlun með vörur þessar er að ýmsu leyti slælegar rekin undir einkasölufyrirkomulagi en ef verzlunin er frjáls. Smásöluverzlunum var skömmtuð álagning á þessar vörur, svo þeim þótti ekki mikill ávinningur að verzla með þær, sérstaklega þar sem það er tízka að lána vörur út úr búð. Tegundirnar urðu fábreyttar, er innflutningurinn komst á eina hönd, og menn gátu því ekki fengið það, sem þeir vildu fá. En af hverju sem þetta stafar, er það staðreynd, sem ég álít, að muni endurtaka sig að innflutningur á tóbaki varð minni meðan einkasalan var en bæði fyrir og eftir hana. Þetta frv. er einungis borið hér fram sem tekjuaukafrv. fyrir ríkissjóð, en frá því sjónarmiði finnst mér það ekki geta staðizt eftir þessa reynslu. Hitt er annað mál, að ef menn vilja styðja að því, að tóbaksnautn minnki, getur einkasalan komið einhverju til vegar í því efni, en mér skilst, að það sé ekki tilætlunin með þessu frv.

Jónas Jónsson Það er vegna þeirrar brtt.hv. 1. landsk., að það sé hegningarvert, ef starfsmenn væntanlegrar tóbakseinkasölu misnoti stöðu sína, sem ég vildi segja nokkur orð. Ég er samdóma hv. 1. landsk. um andann í till. hans, það sem hún nær, og hv. 2. landsk. um þá viðbót, sem hann hefir sett inn í sitt frv., og þótt þetta frv. liggi ekki hér fyrir, vil ég minnast á það um leið. Ég álít, að frv. hv. 2. landsk. sé í mesta máta nauðsynlegt, af því að síðan hegningarlögin voru gerð hefir ríkið, eins og kom fram í ræðu hv. 1. landsk., fært út starfssvið sitt, svo vafasamt er, hvort hegningarlögin, eins og frá þeim er gengið, nái yfir alla fasta starfsmenn ríkisins. Ég ætla að nefna hér eitt dæmi, sem hv. 1. landsk. gat um, og get nefnt nöfn, því þótt maðurinn sé dáinn, er það lofsamlegt fyrir þann, sem átti þar hlut að máli. Þessi maður var Jón Þórarinsson fyrrv. fræðslumálastjóri. Hann var fyrst og fremst fræðslumálastjóri, en eitt af því, sem hann tók sér fyrir hendur, var að sjá um skólabyggingar og útvega vissar tegundir af ofnum til skóla í sveitum. Hann sagði mér einu sinni, að hann hefði lent í klípu út af þessu, því að verzlunarhúsið, sem hann skipti við, heimtaði, að hann tæki umboðslaun, 20%, en hann vildi ekki taka þau, af því að hann leit svo á, að hann ræki ekki verzlun. En annaðhvort varð hann að gera, að taka umboðslaun eða fá vörurnar með smásöluverði. Hann lét því líta svo út sem hann tæki sjálfur umboðslaun, en náttúrlega lækkaði hann verð ofnanna það er því nam. Ég skil það svo vel, sem hv. 1. landsk. sagði. Hann veit, hvernig verzlunarmórallinn er, að heildsölufirmu vilja ekki skipta við fyrirtæki nema fram komi munur á heildsölu og smásöluverði, og ég þykist vita, að það, að hann nú kennir með þessa réttlátu aths., sé af því, að honum sé kunnugt um þær freistingar, sem menn í þessum stöðum. þ. e. a. s. menn, sem kaupa inn fyrir landið ýmiskonar efni til opinberra mannvirkja o. s. frv., eru útsettir fyrir. Það eina, sem ég get sett út á till. hans, er að hún nær ekki nógu langt. Ég álít því ekki hentugt að samþ. hana, heldur samþ. frv. hv. 2. landsk., því að það stefnir í rétta átt, þar sem það nær til allra, sem það þarf að ná til. Ég vil spyrja hv. 1. landsk. að því, af hverju honum féllu orð, sem mátti skilja svo, að starfsmenn gömlu einkasölunnar hefðu misnotað stöðu sína. Ég álít, að honum sé rétt sjálfs sín vegna að gera grein fyrir, hvað hann átti við með þessu. Annars lít ég svo á, að það hafi verið misgáningur af honum að segja þetta. Við atkvgr. mun ég að vísu greiða atkv. móti till.hv. 1. landsk., en það er af því, að ég vil ræða frv. hv. 2. landsk., því að með því álít ég stefnt í rétta átt.

Frsm. meiri hl. (Ingvar Pálmason) [óyfirl.]: Ég skal ekki vera margorður, því að tími er naumur, þar sem þarf að ganga til atkv. á þessum fundi. Ég get þó ekki látið hjá líða að fara nokkrum orðum um nokkur atriði í ræðu hv. 1. landsk. Hv. þm. virtist taka það nokkuð óstinnt upp fyrir mér, að ég spurðist fyrir um, hverjar orsakir lægju til þess, að tóbakseinkasalan leiddi til aukinnar smyglunarhættu. Ég komst að þeirri niðurstöðu, að ef smyglunarhættan ykist við það, væri það af því að þetta fyrirkomulag gæfi mönnum nokkurn viðauka við þá hvöt, sem þeir hafa til þess að smygla, af því að þeir væru á móti þessu fyrirkomulagi. Hv. þm. vildi ekki taka þessa ástæðu til greina og svaraði í þá átt, að hann hefði enga tilhneigingu til þess að leita að smyglurum innan sérstaks flokks. Ég hefi það ekki heldur, en þegar haldið er fram vissu atr., fer ég að leita að orsökunum til þess, og það eitt, sem fyrir mér vakir, er að fá að vita. hvers vegna smyglunarhættan er meiri, ef einkasölufyrirkomulag er en annars. Hv. þm. sagði, að þeim, sem á annað borð legðu lögbrot fyrir sig, myndi þykja vænt um fyrirkomulag sem þetta. Ég býst ekki við, að ástæða sé til þess að leggja neina sérstaka merkingu í þessa framsetningu hv.l.landsk., en nokkuð nærri liggur að álykta af henni, að ein ástæða til þess að vera með þessu máli sé sú, að koma fram þeim mönnum, sem hafa sterka tilhneigingu til þess að smygla. Ég álít, að Íslendingar séu yfirleitt minna hneigðir til smyglunar en aðrar þjóðir, og ef lögbrot af þessu tæi færu að eiga sér stað að nokkru ráði, myndi eftirlit og tollgæzla verða bætt. Ég álít líka, að með breyttu skipulagi, auknum innflutningi og víðtækri tollalöggjöf sé það óhjákvæmilegt, að tolleftirlitið sé aukið samfara því. En það hafa verið töluverðir misbrestir á því, þrátt fyrir það, að á seinni árum hefir nokkuð verið reynt að bæta úr því, og; vafalaust þarf að gera það ennþá betur. Annars skal ég segja hv. 1. landsk. það, að ég veit ekki betur en að hann og flokksblöð hans hafi tekið þessari auknu tollgæzlu illa og gert lítið úr tollgæzlumönnunum. Virðist þetta benda til þess, að þeim sé ekki sérstaklega hjartfólgið að fyrirbyggja misnotkun í þessu efni. Ég held áreiðanlega, að við eigum að halda uppi fullri tollgæzlu, og ég sé ekki, að meiri hætta sé á tollsvikum undir einkasölufyrirkomulaginu en með frjálsri verzlun. Annars er þýðingarlítið fyrir okkur hv. 1. landsk. að þrátta um þetta mál, því við getum ekki fært fram neinar sönnur á, hvernig það reynist í framtíðinni, en við getum fært fram líkur, og þær verða sterkari mín megin, þ. e. að bezt sé að halda uppi sæmilegri tollgæzlu í landinu. Út af brtt.hv. 1. landsk. verð ég að segja, að ég hefi sennilega misskilið skýringu hans í fyrri ræðu hans. En hinsvegar vil ég taka það fram, að því ég telji starfsmönnum ríkisins ekki undir neinum kringumstæðum heimilt að taka neina slíka þóknun, þá virðist mér þó þessi aðferð fremur óviðeigandi, ekki sízt vegna þess, að ríkið hefir aðrar stofnanir undir hend, og vill hv.þm. ekki þar slá slíka varnagla. Ég teldi rétt að taka til ath. í heild þau fyrirtæki, sem ríkið hefir komið á fót, þar sem vafi gæti leikið á um það, hvort starfsmennirnir gætu talizt embættis- eða sýslunarmenn og sem lög ná yfir. Og þó er það í rauninni mesti orðhengilsháttur að hengja sig í þessi orð sýslunarmenn og starfsmenn. Um embættismenn er þetta aftur á móti ljóst. Ég hafði nú í fáfræði minni haldið, að sýslunarmenn og starfsmenn yrðu tæplega aðgreindir. Ég vil samt ekki halda því til streitu. Og ef löggjöfinni er áfátt að þessu leyti, þá er að breyta því. En þessi till. kemur fram sem tortryggni gagnvart væntanlegum starfsmönnum þessarar sérstöku stofnunar, ef ekki kemur hliðstætt fram um aðrar stofnanir. Ég held, að till.hv. 2. landsk. sé betri, þó að henni kunni einnig að vera áfátt. Ég er algerlega mótfallinn þessari till.hv. 1. landsk., en tel þó, að starfsmenn þessarar stofnunar eigi ekki að hafa neinar slíkar aukaþóknanir. Læt ég svo útrætt um þetta að sinni.

Frsm. minni hl. (Jón Þorláksson) Það lítur helzt út fyrir, að till. minnar á þskj. 243 bíði alleinkennileg forlög af hendi hv. 5. landsk. og núv. og fyrrv. flokksmanna hans. Þeir eru allir innilega sammála mér um tilgang till., að því er þeir segja, en hinsvegar sjá þeir sér ekki fært að greiða henni atkv., og finna til hinar og aðrar tylliástæður, sem ég hirði ekki að elta ólar við. Þó vildi ég taka til ahugunar eina þá mótbáru, sem fram hefir komið gegn brtt. minni, og er sú, að það væri tortryggni gagnvart þessari einu stofnun, ef farið væri að setja slík ákvæði um hana eina, og væri því réttara að setja um þetta almenna löggjöf. Þar sem hér er nú um að ræða stofnun, sem ekki er enn til, og því hefir engum starfsmönnum á að skipa, er einmitt hægt að setja slíkt ákvæði í frv., án þess að það þurfi að sýna tortryggni í garð nokkurs manns. Ef till. hinsvegar næði einnig til stofnana, sem þegar eru til, væri hægt að líta svo á, að í henni fælist tortryggni til starfsmanna þeirra stofnana. Ég tel það því þvert á móti kost, að þessu skyldi vera hreyft í sambandi við þetta frv., af því að enginn getur tekið það til sín. Hv. 5. landsk. var að gera mér upp ástæðurnar fyrir því að flytja þessa till., og sagði eitthvað á þá leið, að mér mundi vera kunnugt um freistingarnar á þessu sviði frá starfi mínu sem landsverkfræðingur. Sagði hann í því sambandi sögu af ofnakaupum fyrrv. fræðslumálastjóra svo sem eins og til skýringar þessu. Nú er ekki mikil freisting á þessu sviði yfirleitt fyrir þá menn, sem vitað er um, að eru opinberir embættis- og sýslunarmenn, nema ef þeir skyldu ganga í veg fyrir freistinguna. Um embættismenn og sýslunarmenn gildir í þessu efni gömul og samstæð löggjöf á Norðurlöndum, og liggja þungar refsingar við, ef þessir menn á nokkurn hátt misnota stöðu sína sér til ávinnings. Þetta er alkunnugt og orðið svo inngróið í hugsunarháttinn þar, að litið er um yfirtroðslur af þessu tæi. Varð ég og sama sem ekki var við það, að neinir yrðu til að bjóða mér upp á hagnað af starfi mínu fyrir vegagerðir ríkisins, á meðan ég hafði umsjón með þeim. Öllum er það líka vitanlegt um hina eiginlegu sýslunar- og embættismenn ríkisins, að slíkt má ekki eiga sér stað, og er ekki einungis óleyfilegt, heldur refsiverður glæpur. Það er því ekki sérstaklega af þeirri reynslu, sem ég hefi í þessum efnum, að ég hefi borið fram þessa till., heldur fyrst og fremst af því að starfræksla ríkisins hefir færzt inn á ýms ný svið í seinni tíð, svo að orkað getur tvímælis, hvort þeir starfsmenn ríkisins, sem á þeim sviðum starfa, heyra undir þau ákvæði í þessum efnum, sem sett voru fyrir tveim mannsöldrum. Hefi ég orðið þess var, að ekki er alstaðar slíkur skilningur á þeim ákvæðum, og því hefi ég hreyft þessu máli hér. Í umr. hefir ekkert það fram komið, er réttlæti það að ég taki þessa till. mína aftur, og þess vegna sé ég ekki ástæðu til annars en að láta hana koma til atkvgr. Öðru því, sem fram hefir komið í umr., síðan ég síðast talaði, þarf ég ekki að svara, nema ef vera ætti bollaleggingum hv.frsm. meiri hl. út af því, hverjar ástæður væru til þess, að smyglun væri meiri undir einkasölufyrirkomulagi en í frjálsri verzlun, ef rétt er, sem ýmsir halda fram, að einkasala hafi meiri smyglun í för með sér. Er hægt að benda á sennilegar ástæður fyrir þessu aðrar en samúð eða andúð gegn slíku verzlunarfyrirkomulagi, eins og hv.frsm. meiri hl. virtist helzt hallast að. Freistingin í þessum efnum er mest, þegar vöruekla er, eins og gefur að skilja, og það sýndi sig við fyrri einkasölu, að ekki þótti af einhverjum ástæðum neitt keppikefli að verzla þá með tóbak, og var ekki óalgengt, að fyrir kæmi, að ekla væri á tóbaksvörum í verzlunum á ýmsum stöðum landsins, þó að slíkt geti að vísu líka komið fyrir í frjálsri verzlun. En aðstöðumunurinn fyrir þá, sem útvega eiga þá vöru, sem ekla er á er mjög mikil, eftir því hvort fyrirkomulagið er í þessum efnum. Ef verzlunin er frjáls, geta menn sjálfir útvegað sér þá vöru, sem ekla er á, annaðhvort með því að panta hana frá útlöndum eða kaupa hana um borð í einhverju skipi, sem þeir ná til, ef þeir þá jafnframt gera hlutaðeigandi embættismanni aðvart og greiða toll af. Undir einkasölufyrirkomulagi mega menn þetta hinsvegar ekki. Ef þeir útvega sér vöruna á þennan hátt og vilja vera heiðarlegir og greiða af henni toll, falla þeir þar með undir refsiákvæði þessara l. og fá 50–20000 kr. sekt, auk þess sem varan er gerð upptæk og afhent einkasölu ríkisins til ráðstöfunar. Lögin neyða menn því til þess, annaðhvort að vera án vörunnar eða þá að taka þátt í að smygla henni inn. Gerir þessi aðstöðumunur það skiljanlegt, að fremur má búast við smyglun undir einkasölufyrirkomulagi en í frjálsri verzlun.

Jón Baldvinsson Hv. 1. landsk. var í niðurlagi ræðu sinnar að býsnast yfir sektarákvæðum frv. Þykir mér þar skjóta skökku við, þar sem hann hefir einmitt sjálfur flutt brtt. við frv. um sérstök refsiákvæði yfir þá menn, sem koma til með að starfa við þessa væntanlegu stofnun. Hv. þm. var að afsaka það, að fremur væri smyglað undir einkasölufyrirkomulagi en í frjálsri verzlun, með því, að slík vöntun væri að jafnaði á einkasöluvörum, að menn væru neyddir til að smygla þeim inn í landið. Þetta fólst a. m. k. í orðum hv.þm. Nú er til þess ætlazt, eins og 2. gr. frv. ber með sér, að einkasalan selji öllum þeim tóbak, sem við hana vilja verzla og verzlunarleyfi hafa, bæði kaupfél., einstökum verzlunarfél. og kaupmönnum. Hver verzlunarstaður á landinu ætti því að geta fengið nóg tóbak frá einkasölunni, svo að vöntun á þessari vöru þarf ekki að leiða til smyglunar á henni. Þar verða þá einhverjar aðrar ástæður að verki. Þá var hv. 1. landsk. að mæla frekar með refsiákvæðatill. sinni, og sagði, að það væri auðveldara og vekti minni tortryggni að setja slík ákvæði um starfsmenn við þessa stofnun, sem ekki væri enn til, heldur en að setja almenna löggjöf í þessu efni. Kom mér þetta allundarlega fyrir, en það sýnir hugsunarhátt þessa hv.þm., og var þó sumum ekki grunlaust um það áður, að hann vildi láta sleppa öllum öðrum starfsmönnum hins opinbera við slík viðurlög, og að þessi till. hans væri ekki annað en staðfesting á gömlum dylgjum, sem blöð þm. hafa ósjaldan verið með um þetta fyrirtæki. Ef hv.þm. gengi heilög vandlætingarsemi til með þessari till., hefði hann átt að geta fallizt á að taka hana aftur með það fyrir augum, að sett yrði almenn löggjöf í þessu efni. Hv. 1. landsk. veit það vel, að bæði ég og aðrir, sem talað hafa um þessa till. hans, erum ekki á móti því að lögtaka slík ákvæði, en við viljum láta þau ná til allra starfsmanna hins opinbera undantekningarlaust. Því að það er í sjálfu sér spaugilegt, og ber raunar vitni um sérstaka tortryggni í garð þessa væntanlega fyrirtækis, ef fara á að taka væntanlega starfsmenn þess út úr, en sleppa öllum starfsmönnum við aðrar stofnanir ríkisins við slík viðurlög. Það má vera, að rétt sé, að hinir eiginlegu embættis- og sýslunarmenn ríkisins falli undir ákvæði hegningarlaganna í þessum efnum, en það er nú langt síðan þau ákvæði voru sett, og viðskiptalífið er orðið margþættara en þá var, enda hefir ríkið nú marga þá starfsemi með höndum, sem þá var ekki gert ráð fyrir. Nægir um það að minna á stofnanir eins og innkaupastofnun ríkisins. skipaútgerð ríkisins, landssmiðjuna, ríkisprentsmiðjuna o. s. frv. Mun orka tvímælis, hvort starfsmenn þessara stofnana falla undir áðurnefnd ákvæði hegningarlaganna og virðist því rétt að setja um þetta almenna löggjöf, svo að ekki geti leikið neinn vafi á því, að það er refsivert, ef starfsmenn hins opinbera reyna að hafa hagnað af embættum sínum á þann hátt, sem getur í till.hv.l.landsk. og frv. því, sem ég hefi borið fram um þetta efni. Ég hefi áður drepið á það, að réttast sé að miða tóbaksinnflutninginn við innflutning á einstökum öðrum munaðarvörum, og sýndi ég þá fram á, að tóbaksinnflutningurinn hefir farið eftir sömu þrepum og innflutningur á öðrum munaðarvörum í miklum og litlum innflutningsárum. - Hv. 1. landsk. vildi véfengja það, að árið 1924 hefði verið erfitt ár allt fram í júlímán. Þykir mér hv.þm. vera orðinn nokkuð gleyminn, þar sem hann vill halda þessu fram. Árið 1923 var verra en árið 1922. Þá var hér í Rvík og í fleiri kaupstöðum landsins mikið atvinnuleysi. Haustið 1923 og veturinn 1924 og reyndar allt fram í júní var einna versti kaflinn á þessu tímabili. Hv. þm. sagði, að fiskurinn hefði hækkað í verði í des. 1923. Hefi ég ekki skýrslur um þetta, og má vel vera, að það sé rétt, en þessi hækkun á fiskverðinu hefir þá ekki verið farin að verka meðal almennings, heldur aðeins orðið vatn á myllu einstakra fiskikaupmanna. Ég held að ekki sé hægt að tala um, að batnað hafi í ári, fyrr en nýja framleiðslan var komin á markaðinn, og það var ekki fyrr en í júlímán, en þá seldist líka mikið, og skapaði þetta mikla kaupgetu hjá almenningi seinni hl. ársins 1924. - Innflutningur tóbaks sem annara vöruteg. fer að sjálfsögðu mest eftir því, hvernig ástatt er hjá almenningi. Þegar gott er í ári, er mikið flutt inn af tóbaki, en minna þegur kreppir að. Og hinu sama gegnir um aðrar munaðarvörur, eins og ég hefi bent á. Innflutningurinn minnkar þegar versnar í ári, en eykst samhliða því, sem kaupgeta almennings vex. Þetta er það lögmál, sem innflutningurinn fer eftir, og það er eins og hver önnur fjarstæða, að minna sé flutt inn af tóbaki, af því að einkasala sé á því. Minnkandi innflutningur á tóbaki stafar ekki af neinu öðru en vondu árferði í landinu. Árið 1919 er eitthvert hið mesta veltiár, sem yfir þetta land hefir komið, fyrr og síðar, og því er ekki nema eðlilegt, að þá væri mikið keypt og mikið flutt inn af tóbaki. Andstæðingar einkasölunnar hafa ekki að þessu sinni komið með þá mótbáru gegn henni, að einkasölur hefðu yfirleitt verri vörur á boðstólum en hin svokallaða frjálsa samkeppni hefði upp á að bjóða. Orkar það ekki tvímælis, að tóbakseinkasalan gamla hafði á sínum tíma á boðstólum allar hinar beztu tóbaksteg., enda stóð einkasalan í verzlunarsamböndum við öll hin betri firmu í þessari grein. Aftur á móti sýndi það sig 1921, þegar einkasalan kom í gildi og farið var að gera skrá yfir vörubirgðir kaupmanna, að meginhluti allra tóbaksbirgða þeirra var mesta óþverrarusl, lélegar og ódýrar tegundir, pappírsvörur og eftirlíkingar, sem kaupmenn höfðu safnað að sér á stríðsárunum í hinni frjálsu samkeppni. Og landsverzlunin mun hafa beðið talsverðan hnekki við það, að hún sýndi kaupmönnunum of mikla tilhliðrunarsemi í því að kaupa af þeim tóbaksbirgðirnar og selja þær aftur með sínum nýju vörum. Það hefir verið mál þeirra manna, sem tóbak nota, að einkasalan hafi haft góðar og vandaðar vörur, og það er eng- in ástæða til þess að ætla annað en að svo muni verða framvegis. Ég hefi þá vikið að flestu því, sem hv.l.landsk. hefir borið fram til stuðnings sínu máli og fæ ég ekki séð, að nein af hans ástæðum standist og sízt sú tillaga, sem hann hefir nú borið fram, því að hún virðist gerð aðeins til málamynda; ef hann ætlar ekki að fylgja frv. því, sem ég hefi borið fram, um að banna öllum starfsmönnum hins opinbera að taka þóknun í nokkurri mynd frá fyrirtækjum þeim, sem þeir starfa við, þá er þetta ekkert annað en til þess að ala á tortryggninni gömlu gegn tóbakseinkasölunni, sem blöð hans fluttu á sínum tíma. og hv.þm. vill þá aðeins láta þessi ákvæði gilda um þetta eina fyrirtæki, en ekki önnur, sem ríkið rekur nú, né aðra margháttaða starfsemi, sem gömlu hegningarlögin ná ekki yfir, en ef þörf er á að setja slík ákvæði sem hv.l.landsk. vill vera láta um væntanlega tóbakseinkasölu, þá virðist sjálfsagt, að hið sama eigi að gilda um önnur fyrirtæki, sem ríkið rekur. Ég hefi minnzt ofurlítið á brtt.hv. 2. þm.N.-M. um að fella niður eldspýturnar. Það hefir engin gild ástæða verið fram borin fyrir þeirri brtt., og það, sem ég sagði um hagnaðinn af því að hafa þessa vöru í einkasölu, stendur óhrakið enn. Ekki er heldur sú ástæða fyrir hendi, sem borin var fram, að þetta væri nauðsynjavara, því hv.þm. verður að athuga, að áreiðanlega ekki nema einn tíundi hluti af öllum þeim eldspýtum, sem eytt er, fer til nauðsynlegrar brúkunar. Hitt fer í sambandi við tóbaksnotkunina. Ég er sannfærður um, að gistihúsin hérna í Reykjavík nota árlega eins mikið af eldspýtum eins og allir bændur landsins nota til samans árlega af þeirri vöru til nauðsynlegra hluta.

Frsm. minni hl. (Jón Þorláksson) Það er misskilningur hjá hv. 2. landsk., að ég ætlist til þess, að starfsmenn við aðrar stofnanir, sem líkt stendur á um og tóbakseinkasöluna, ef hún verður lögleidd, fái nokkra aðra aðstöðu en ég vil, að forstöðumenn einkasölunnar fái. Ég hefi borið fram þessa brtt. við frv. af því, að það liggur nú hér fyrir, og ég hafði satt að segja haldið, að ef þessari grundvallarreglu yrði slegið fastri með umr. og atkvgr. um þetta frv., þá mundi að sjálfsögðu af því leiða, að hið sama yrði gert gildandi um aðrar stofnanir, þar sem líkt stendur á um, hvort sem þá þætti þurfa að setja þar um sérstaka löggjöf eða ekki. Hitt hefir verið fjarri minni hugsun að taka þessa einu starfsmenn út úr og gera þá á þessu sviði hliðstæða embættis- og sýslunarmönnum, en láta starfsmenn annara stofnana fá aðra aðstöðu.

Páll Hermannsson Hv. 2. landsk. benti á, að eldspýturnar væru að allmiklu leyti ónauðsynleg vara. Ég gat þess aftur á móti í upphafi, að þær væru að miklu leyti nauðsynjavara. Það er samt ekki það, hversu sérstaklega nauðsynlegar eldspýtur eru, sem veldur því, að ég ber fram brtt. mína á þskj. 277, heldur er það hitt, að mér sýnist standa líkt á um eldspýtur og margar aðrar vörur; þær eru að sumu leyti nauðsynlegar og að sumu leyti ónauðsynlegar. Mætti nefna konfekt, tízkuvörur og ýmsan fatnað, sem líkt stendur á um, og væri að því leyti líklegt, að fyrir dyrum stæði að taka í einkasölu. En það er ekki stefna okkar framsóknarmanna að taka slíkar vörur í einkasölu, heldur vörur, sem sérstaklega stendur á um, og það, sem við tökum þá til greina, er það, að varan sé líkleg til þess að gefa tekjur í ríkissjóðinn, að hún sé hátolluð, því hátolluð vara verður að vissu leyti miklu kostnaðarsamari fyrir kaupendur í hinni frjálsu samkeppni en ef hún er lágt tolluð eða tollfrjáls. Því að kaupmennirnir verða, eins og kunnugt er, að leggja álagningu á tollinn jafnt og innkaupsverið, ellegar þá að hinu leytinu, að talið hefir verið nauðsynlegt að setja upp einkasölu til þess að vernda viðskiptamennina fyrir allskonar ásóknum með óheppilegar vörur. Eldspýtur virðist standa líkt á um og aðrar vörur, sem ekki hefir enn komið til mála að taka í einkasölu, og því er það, að ég legg til, að þær séu teknar þarna út úr. Það er til þess að færa ekki frv. út fyrir þau takmörk, sem við höfum aðallega bundið okkur við. En að öðru leyti get ég verið hv. 2. landsk. sammála um það, að þessi vöruteg. muni gefa einhverjar tekjur í ríkissjóðinn með einkasölufyrirkomulagi, en í smáum stíl býst ég við að það yrði.

Jón Baldvinsson Ég ætla aðeins að skýra till. mína á þskj. 274. Tilætlunin er, að tekjur þessar verði látnar renna til verkamannabústaða og til byggingar- og landnámssjóðs. Auk þess sem ríkissjóðstillagið til þessara stofnana stendur að sjálfsögðu eins og fyrir er mælt í lögum þeim, sem um það fjalla. Þetta eru aukreitis fjárframlög. Ríkissjóður innheimtir tekjurnar og greiðir þær aftur eftir ákvæðum þessarar till., ef samþ. verður. Svo skal ég svara hv. 2. þm.N.-M. því, að eldspýtur eru auðveldari hlutur til verzlunar heldur en vöruteg. þær sem hann nefndi, svo sem konfekt og tízkuvörur. Það er miklu margbreyttari verzlun með slíkar vörur en eldspýtur, því að það er svo einföld verzlun sem hægt er að hugsa sér. Þar er ekki um svo ýkja margar teg. að ræða eins og t. d. er um tízkuvörur; þær breytast ekki eins mikið. Auk þess sem það getur verið áhætta að verzla með tízkuvörur; ef keypt er inn ýmislegt, sem ekki fylgist með „móðnum“, þá fellur það í verði og verður e. t. v. ónýtt og sama er að segja um konfekt. Eldspýturnar eru einfaldar í verzlun og alltaf trygging fyrir því, að þær seljist og hægt að hafa af þeim mikinn verzlunarhagnað eftir verði því, sem nú er á þeim, án þess að þær verði landsmönnum nokkru dýrari, heldur fær ríkið einungis verzlunarhagnaðinn í stað þess að nú fellur hann til kaupmannanna. Sé ég enga ástæðu til þess að fella eldspýturnar niður úr frv., því engin þeirra vöruteg., sem hv.þm. nefndi, er sambærileg við þær að því leyti, hve þær eru handhægar í verzlun. Hv. 1 landsk. vildi láta leiða af þessari till. sinni, ef samþ. yrði, að starfsmenn við öll sambærileg fyrirtæki væru þá um leið seldir undir ákvæði þessi í einkasölulögunum. En ég verð nú mikillega að efast um lögskýringu hans í þessu efni. Það má frekar gera ráð fyrir hinu sem hann sagði í dag, og þessir starfsmenn féllu undir embættis- og sýslunarmenn eftir alm. lögum, sem um það gilda. En mér finnst það útilokað, að starfsmenn annara fyrirtækja falli inn undir ákvæðin í lögum um einkasölu á tóbaki. Það er tekið skýrt fram að það séu einungis forstöðumenn einkasölunnar, sem ekki mega taka umboðslaun né þóknun. En þetta er svo einskorðað sem frekast getur verið við þetta eina fyrirtæki, og ekki hægt að dragat þá ályktun af því, að þetta gildi um starfsmenn annarat fyrirtækja. Það er því síður en svo ástæða til þess að samþ. þessa till., en aftur sterk rök fyrir því að samþ. frv. mitt, er ég hefi borið fram um þetta efni.

Jakob Möller [óyfirl.]: Út af þessari seinni ræðu hv. 2. landsk. vildi ég aðeins spyrja hann að því. hvort það sé meining hans að greiða atkv. gegn till.hv. 1. landsk.

Já

. Mér þykir þetta næsta merkileg aðstaða vegna þess, að hann getur ekkert vitað um það, hvort frv., sem hann ber fram um sama efni, nær fram að ganga á þessu þingi. Hann hefir áður lýst yfir því, að hann hafi bundið væntanlegar tekjur tóbakseinkasölunnar í öðru frv. Nú er hann farinn að efast um, að frv. það nái fram að ganga, því ekki að binda tekjurnar í þessu frv. sjálfu? Þetta er alveg hliðstætt við till.hv.l.landsk. Ef það á að vera tryggt, að þetta gildi um tóbakseinkasöluna, þá þarf að vera ákvæði í frv. sjálfu, sem er því samfara. Vitanleg. er ekkert ú móti því, að frv. hv. 2. landsk. gangi sinn gang, og ég tel engan efa á því, að það verði samþ., en ég skil ekki, hvaða ástæðu hv.þm. hefir til þess að greiða atkv. á móti þessari brtt., ef hann er að öðru leyti samþ. því, að leitt sé í lög, að slíkir starfsmenn taki ekki verzlunarágóða af vörum fyrirtækjanna. Ég get ekki komizt hjá því að gruna hv.þm. um að vilja koma þessu ákvæði fyrir kattarnef, og vilja hafa það laust og óbundið, hvort starfsmennirnir eigi að geta haft einkaágóða af vörnum þeim, sem þeir selja landsmönnum. Ég get ekki út frá öðrum skilningi áttað mig á afstöðu hv.þm. til þessa máls. En þetta gefur tilefni til ýmiskonar hugleiðinga í sambandi við þessa einkasölustefnu og yfirleitt ríkisrekstrarstefnu hv. 2. landsk. Það liggur mjög nærri að álíta, að það sé ekki veigalítið atr. í þessu máli, sú aðstaða, sem skipazt hefir til þess að gera fjölda manna meir háða ríkisrekstri, og ýmiskonar „beinahagnaður“, sem skapazt gæti í því sambandi. Og ég verð að segja það, að þótt ekkert annað væri athugavert við þessa ríkisrekstrarstefnu, þá finnst mér það vera ærin ástæða til þess að leggjast á móti henni. Það er einmitt þessi aðstaða, sem ríkisstj. er gefin, til þess beinlínis að ráða yfir hagsmunum einstaklinganna. Og það hefir reynslan sýnt undanfarin ár, að þessi stefna er að því leyti vissulega athugaverð, og menn skyldu hugsa sig vel um áður en þeir stuðla að frekari aðgerð í þá átt en þegar hafa verið gerðar, því stórkostlegri misnotkun á aðstöðu stj. get ég ekki hugsað mér, að hægt sé að beita við rekstur slíkra stofnana gagnvart einstökum mönnum. Og það er alveg víst, að slíkar misnotkanir hafa átt sér stað í svo stórur stíl, að ástæða er til þess að taka það mál til nánari yfirvegunar. Hvað annars snertir stefnu slíks frv. sem þessa, að auka tekjur ríkissjóðs, þá vil ég segja það, að ég tel vafasamt, að það nái tilgangi sínum í því efni. Hv. 2. landsk. sagði, að verzlunarágóðinn myndi ekki vera neinn annar en kaupmannaágóðinn, m. ö. o. verðið hækkaði ekki, kaupmannaágóðinn flyttist aðeins í ríkissjóðinn. En ég held, að hver maður geti séð, að ef ekki er um annan ágóða að ræða, þá muni ekki verða miklar eftirtekjur, og það er af því, að hér er um að ræða að stofna fyrirtæki, sem þarf að standist sinn rekstrarkostnað og leggst því í raun og veru algerlega nýr kostnaður á þessar vörur sökum þess, að kaupmennirnir verzla með fleiri vörur og kostnaðurinn á þessa vörutegund verður því hverfandi lítill. Í öðru lagi er því svo varið með þessa vöru, að einstakir kaupmenn, sem hafa umboð frá framleiðendum og hafa sín umboðslaun frá þeim, myndu hafa þau eftir sem áður, þótt ríkið taki einkasölu á vörunni. Því er það svo, að ekki er hægt að flytja kaupmannaágóðann yfir í ríkissjóðinn; hann rennur til þeirra eftir sem áður. Með brtt.hv.l.landsk. er verið að girða fyrir, að umboðslaunin renni til starfsmanna einkasölunnar, en hitt efast enginn um, að umboðslaunin muni renna til ákveðinna umboðsmanna, hver sem selur vöruna. Í öllum löndum, þar sem verzlunin á að fullnægja þörfum, verður kostnaðurinn við rekstur hennar miklu meiri heldur en í fljótu bragði virðist, því að stundum reynist nauðsynlegt að hafa ekki aðeins eina skrifstofu, heldur einnig útibú, því annars mun reka að því, að salan minnkar og óleyfilegur innflutningur eykst að miklum mun. Reynslan af fyrri einkasölu sýndi, að kaupmenn úti um land áttu mjög erfitt með að afla vörunnar, þar sem aðeins einn aðili, sem ekki hafði neinna persónulegra hagsmuna að gæta í sambandi við söluna, hafði hana á boðstólum, og reyndi því að tryggja sig sem bezt gegn áhættu, og hinsvegar bar ekki lítið á hlutdrægni í sambandi við þessa verzlun. Þetta er mér persónulega kunnugt um. Allt þetta leiðir til þess, að salan úti um land og löglegur innflutningur verður minni, því að einstaklingarnir neyðast þá til að fara aðrar leiðir til að afla sér vörunnar. Í samb. við það vil ég benda á, að því fer fjarri, að hér sé ekki um áhættuverzlun að ræða, þótt vitanlega sé meiri áhætta að verzla með ýmsar aðrar vörur en tóbak. Auðvitað er áhættan minni í einkasölu að því leyti, að hún getur tryggt sig gegn áhættu með viðskiptum við þá eina, sem eru öruggir greiðendur. Hinsvegar myndi það verða svo um tóbakseinkasölu ríkisins, að hún hefði verri aðstöðu til þess að tryggja sig gegn þessari áhættu vegna þess, að þeir einstaklingar, sem gera verzlun að atvinnu sinni, hafa miklu nánari samband vil viðskiptavini sína en einkasalan myndi hafa. Þeir hafa líka meiri reynslu í viðskiptum við kaupmenn víðsvegar úti um land, þar sem þeir verzla við þá með fleiri vöruteg. en einkasalan myndi gera. Áhættan við einkasöluna yrði því margföld á við áhættu einstaklinganna. Ég held líka, að reynslan af rekstri tóbakseinkasölunnar gömlu muni hafa verið sú, að áhættan hafi verið töluvert mikil, og að því er ég bezt veit, þá mun hún hafa tapað álitlegri upphæð í sínum viðskiptum. Annað er það líka hvað áhættuna snertir, að það er með tóbaksvörur eins og með aðrar vörur, að þær eru einskonar tízkuvörur. Það var sagt um tóbakseinkasöluna, að hún hefði þegar hún hætti, legið með talsvert af vörum, sem ekki gengu út. Allir vita um víneinkasöluna, hvernig hennar hag var varið í því efni. Hún lá með svo og svo miklar birgðir af vínteg., sem almenningur vildi ekki, og eina ráðið var að blanda þeim saman við aðrar teg. og jafnvel falsa aðrar vörur, sem verzlunin var látin selja. Slíkt væri síður hægt með tóbaksvörur. Það er ekki svo auðvelt að blanda óútgengilegum vindlum saman við aðrar teg. og pretta þeim þannig út til manna. Það kann að vera hægt með einstaka tóbaksteg., en það myndi naumast takast eins vel og með vínblöndunina. Yfirleitt er það röng stefna að blanda ríkinu inn í áhættustarfsemi; það getur leitt til þess, þar sem um svo stórar upphæðir er að ræða, að ríkissjóði verði um megn að rísa undir þeim. Um þær einstöku brtt., sem hér liggja fyrir, sé ég ekki ástæðu til að ræða mikið. Ég mun að sjálfsögðu greiða atkv. með till.hv. 2. þm.N.-M. um að taka eldspýturnar út úr, því að ég tel rétt að takmarka þó eins og unnt er þennan ríkisrekstur. Hinsvegar er það að segja um ákvæðin um, hvernig tekjunum skuli ráðstafað, að ég mun greiða atkv. á móti þeim, því að ég tel ekki forsvaranlegt að binda tekjurnar, sem ríkissjóður fær á þennan hátt, enda verður að bæta upp þann halla, sem verður á 1. ári og þá stórkostlegu tekjurýrnun, sem þetta hefir í för með sér. Annars furðar mig á, að hv. stjórnarfl. skuli vilja ráðast í að samþ. slíkt frv. sem þetta, nú á þessum krepputímum, því að vitanlega hefir það í för með sér stórkostlega tekjurýrnun.

Jón Baldvinsson Ég skal taka það fram, svo að það sjáist í umr., að ég ætla að greiða atkv. á móti till.hv. 1. landsk., og ég hefi gert grein fyrir, af hverju ég geri það. Ég hefi þegar bent á leið til þess að koma í veg fyrir, að starfsmenn slíkra fyrirtækja sem þessara hagnist af umboðslaunum eða öðrum þóknunum, og sú leið er að banna slíkt með sérstökum lögum, ef það er ekki nægilega ákveðið nú. Hv. þm. sagði, að ég hefði enga vissu fyrir, að það frv., sem felur þetta í sér, nái fram að ganga, en ég verð nú að segja honum það, að ég hefi enga ástæðu til að ætla, að það nái ekki samþykki, því að hv. 5. landsk., sem er nú mikill valdamaður innan sins flokks, hefir lýst yfir því, að hann teldi víst, að það yrði samþ., og frsm. meiri hl. gat þess, að n, sú, sem um það hefir fjallað, hafi fallizt á öll aðalatr. þess. Ég hefi því enga ástæðu til að ætla, að frv. verði fellt. enda sló hv. 1. þm. Reykv. sig á munninn nokkru síðar í ræðu sinni, er hann gat þess, að hann teldi enga ástæðu til að ætla, að frv. yrði ekki samþ. Annars virðist mér það ósæmilegar dylgjur hjá hv. 1. þm. Reykv. er hann sagði, að ég vildi engin ákvæði um þetta hafa í frv., til þess að þeir menn, sem við þetta ynnu, fengju umboðslaun af verzluninni. Ég þykist enga ástæðu hafa gefið til slíkra ályktana og vísa því þess vegna aftur sem ósæmilegum aðdróttunum. Hv. þm. sagði, að þeir kaupmenn, sem umboð hafa fyrir hin erlendu verzlunarhús, myndu geta hagnazt á því að selja vörur sínar til einkasölunnar, en mér er kunnugt um, að á fyrri árum gekk einkasalan ríkt eftir því, að verzlunarhúsin erlendis létu þá engin umboðslaun fá, enda var orðið lítið eftir af slíkum umboðum, þegar einkasalan var lögð niður. Svo er það einnig athugandi, að ef þetta verzlunarfyrirkomulag stendur lengi, þá myndu þeir menn falla frá, sem umboðin hefðu, og gæti þá einkasalan náð þeim í sínar hendur. Mér er sagt, að nú sé svo komið með víneinkasöluna, að umboðsmenn á víni hafi engan hagnað af hennar viðskiptum, og mun það aðallega vera að þakka þeim starfsmannaskiptum, sem þar voru gera og engin ástæða er til að ætla, að svo verði ekki með tóbakseinkasöluna. Þá skal ég víkja að því, sem talað var um í dag, og hv.l.þm. Reykv. minntist á, að engar tekjur myndu verða á fyrsta ári vegna minnkandi innflutnings. Þetta má að vísu segja samkv. þeirri reynslu, sem fékkst 1922, en hv.þm. verður að gæta að því, að nú er nokkuð öðruvísi um hnútana búið en þá var. Í 7. gr. þessa frv. eru settar skorður við því, að innflutningur verði ýkja mikill á þessu ári, þar sem ákveðið er, að enginn tollgreiðslufrestur skuli veittur kaupmönnum, en þeir hafa ekki ráð á að birgja sig upp með þessar vörur svo að neinu nemi, nema þeir fái tollgreiðslufrest, því að þær eru dýrar og tollur af þeim hár, og því myndu tiltölulega fáir kaupmenn geta snarað út því fé, sem til slíks þarf. Með þessu væri fengin trygging fyrir því, að innflutningur myndi verða nokkuð svipaður fyrsta árið og hin á undan, en 1922 var ekkert slíkt ákvæði sett í lögin til að tryggja þetta. - Þá var hv.þm. að tala um þá spillingu og þann beinahagnað, sem myndi fylgja þessu, og ég verð að segja, að mér finnst það fara vel í munni hv.þm. að tala um slíkt, því að hann má vel af því vita. Það er að vísu satt, að ég hefi fundið að ýmsum starfsveitingum við núv. stj., og ég geri ráð fyrir, að margt athugavert mætti hjá henni finna, en ég geri þó ráð fyrir, að þeir einir myndu valdir til þessa starfa, sem væru þekktir að trúmennsku og samvizkusemi, og þótt við berum ekki mikið traust til stjórnarinnar, hygg ég þó, að hún verði fær um að skipa í þessar stöður, ef hún vandar sig.

1484Jakob Möller [óyfirl.]: Hv. 2. landsk. sagði, að engin ástæða væri til að ætla, að frv. hans um stöðu starfsmanna ríkisins myndi ekki ná fram að ganga, og vitnaði því til sönnunar m. a. í ummæli mín. Mér er það fullljóst, að það er engin hætta á því, að frv. nái ekki fram að ganga einhverntíma, en það verður bara ekki á þessu þingi. Frv. þetta er ekki ennþá komið til 1. umr., en heyrzt hefir, að þingi muni verða slitið í næstu vikulok, svo að engar líkur eru á því, að það verði nú að lögum. Þótt frv. kunni að ná framgangi á næsta þingi, þá væri hin væntanlega tóbakseinkasala þegar tekin til starfa og búin að ráða til sín menn upp á ákveðna samninga, sem ekki væri tiltækilegt að rifta eða skerða réttindi þessara manna á nokkurn hátt frá því, sem þau voru, er þeir voru ráðnir til starfans, enda er ekki um það að ræða, að slík löggjöf sem þessi geti verkað aftur fyrir sig. Hv. þm. hefir því enga skýringu gefið á þeirri hegðan sinni, að þrákelknast við að setja þetta ákvæði inn í frv., og á meðan hlýt ég að líta svo á, að ummæli mín standi óhrakin. Þá sagði hv.þm., að um umboð og umboðslaun myndi ekki verða mikið að ræða, ef einkasalan kæmist á, því að hún myndi setja verksmiðjunum stólinn fyrir dyrnar og segja: „Ef þið takið ekki umboðið af þeim mönnum, sem þið hafið veitt það, verzlum við ekki við ykkur“. Ég hygg nú, að hv.þm. fullyrði þarna nokkru meira, en hann getur staðið við, því a. m. k. veit ég um, að ýmsir umboðsmenn fengu umboðslaun sín alla tíð meðan einkasalan gamla starfaði, og svo myndi eflaust fara enn. Ennfremur vildi ég benda hv.þm. á það, að þótt tóbakseinkasalan kunni að verða voldug hér innanlands, þá býst ég ekki við, að hún geti svínbeygt erlend stórfyrirtæki, sem hafa meiri tekjur árlega en umsetning hennar nemur. Það er hreinn barnaskapur að láta sér detta slíkt í hug, því að vitanlega er þessum verzlunarhúsum trygging í því að hafa hér umboðsmann til að ota fram vörum þeirra og sjá um sölu á þeim, enda vinna þessir umboðsmenn að því á ýmsan hátt að útbreiða eina teg. annari frekar. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða mál þetta frekar. Ég geri ráð fyrir, að það nái fram að ganga og það skipti ekki miklu, hvað um það verður.

Frsm. (Einar Arnórsson) Ég vil leyfa mér að biðja hæstv. forseta að taka málið að þessu sinni af dagskrá, því að n. hefir ekki athugað það eins breytt og það er nú orðið eftir umr. í hv.Ed. Ég geri ráð fyrir, að n. geti bráðlega skilað áliti sínu um málið.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Á þskj. 151, sem er nál. sjútvn. um þetta mál, er lagt til, að frv. verði fellt, en í stað þess gerðar lítilsháttar breyt. á gildandi lögum, þannig að bætt sé við 8. gr. tveim brtt. Í sömu hv.n. var frv. okkar alþýðuflokksmannanna, en sjútvn. lætur ekkert vita um það, hvort hún getur fallizt á nokkuð í því, né veitt því aðra afgreiðslu en þá, að leggja það til hliðar um leið og hún gerir þessar brtt.Till. n. eru sáralítil bót frá því, sem nú er, og stórmiklu verri en lagt var til í frv. mínu og brtt.hv.þm. Vestm. Í frv. mínu var lagt til, að veiðitíminn yrði lengdur. Og í því var ennfremur lagt til, að ríkisstjórnin setti reglugerð um möskvastærð netja og hve smáan fisk mætti veiða. Hvað sem líður veiðitímanum, þá var sjálfsagt að taka þetta upp. Með því mátti koma í veg fyrir, að ungviði væri drepið. Með því einu, að banna að hagnýta fisk undir vissri stærð, hverfur hvötin að afla þess fiskjar. Mig furðar á því, að hv.n. tók ekki þetta upp, einkum þar sem hún lætur sem sér sé annt um fiskistofninn. En það lítur út fyrir, að hv.n. hafi ekki viljað líta þetta frv. augum. Þá fólst það einnig í mínu frv., að 8. gr. félli í burt. En efni hennar er það, að ríkisstj. sé heimilt að takmarka, samkv. till. sveitarstjórna, dragnótaveiðar í landhelgi, fram yfir það, sem lög nú ákveða. En ég segi: Það er broslegt, þegar búið er að setja bann gegn dragnótaveiðum í 9 mánuði, að fara þá enn að bæta við ákvæðum, að ríkisstj. geti alveg bannað þessa veiði. Hv. n. telur þetta þjóðráð: Að auka vald ríkisstj. til þess að banna á þeim tíma, sem leyft er, og leyfa á þeim tíma, sem bannað er. En ef þessu á að fara fram, þá er engin ástæða til þess að hafa lög. Það er þá miklu nær sanni, að stj. hafi þetta eins og hún vill, en veiti það af náð þeim, sem henni sýnist. En ég verð að vita afgreiðslu sjútvn. á öllu þessu máli. Ég hlustaði á ræðu hv.þm. Borgf. og fleiri í gær, sem eru mjög andvígir því, að nokkuð sé slakað til á banni gegn dragnótaveiðum. Ýmislegt hjá hv.þm. Borgf. kom mér undarlega fyrir sjónir, og virðist mér sumt af því lítið styðja þann málstað að banna dragnótaveiðar í landhelgi, t. d. það, að almennt álit landsmanna væri, að friða bæri kolann, eins og hann orðaði það, og að 11 hreppar í Þingeyjarsýslu hefðu skorað á stj. að banna dragnótaveiðar. Ég hefi það fyrir satt, að einn af þessum hreppum liggi alls ekki að sjó, a. m. k. þá mjög lítið land. Yfirleitt er það svo, að þeir tala mest um Ólaf konung, sem hvorki hafa heyrt hann eða séð. Það er undarlegt, að þessar áskoranir koma mest frá þeim héruðum, þar sem kolaveiðar koma að litlu gagni, að öðru en því, að hægt er að fá kolann til matar. Ég held, að það hafi verið hv. 1. þm. S.-M., sem upplýsti á þingi í vetur, að hann væri ekki mjög andvígur því að slaka á ákvæðum laganna í þessu efni. Hann benti á, að í hans héraði hefði verið alsiða að borða kola á sumardaginn fyrsta, og sá siður hefði haldizt fram á hans elliár, en nú væri þetta ekki hægt. Skildist mér, að honum væri mjög mikið áhugamál, að hægt væri að hafa kolann sem hátíðamat. Menn gera sér ekki ljóst, að hér er um að ræða tekjustofn fyrir smábátana, sem skiptir hundruðum þúsunda eða jafnvel millj. kr. Allur kolaútflutningur okkar núna nemur um 500–800 smál. á ári, en allur koli, sem veiddur er við strendur landsins, er 10 þús. smál., en þar af veiða Bretar 90%, en við Ísl. höfum hæst komizt upp í 8%. Kolinn er dýrasti fiskurinn, sem hér er veiddur, er keyptur á 40–60 au. kg., þegar hann kemur frá bátunum; hann er yfirleitt keyptur 6–10-földu verði á við það, sem þorskur er keyptur. Með því að hafa veiðitímann svo stuttan eins og nú er, er ekki að vænta, að bátaútvegsmenn fari að leggja út í þann kostnað að afla sér veiðarfæra, sem kosta upp undir 3 þús. kr. Ég ætla, að hv.þm. Borgf. tæki svo til orða, að það hefði haft mjög mikla þýðingu fyrir fiskveiðar okkar, hvað við hefðum friðað vel landhelgina okkar. Ég veit ekki, hvað hv.þm. meinar með þessu. Mér er ekki kunnugt um, að landhelgin hafi verið friðuð fyrir öðru en dragnótum og botnvörpum. Mér er ekki kunnugt um, að koli hafi verið friðaður fyrir öðrum veiðibrellum. Hv. þm. vill með þessu orðalagi láta líta út fyrir, að hið sama gildi um botnvörpu og dragnót, sömu ástæðurnar séu fyrir hendi til að banna dragnót og botnvörpu. En þetta er blekking, því þetta eru algerlega óskyld veiðarfæri. Dragnótin vegur um 70–80 pd., og hún er notuð til kola- og ýsuveiða, þar sem enginn gróður er. Hún getur því ekki spillt ungviði þorsksins, sem ekki heldur sig á þessum svæðum. Náttúrlega fækkar kolanum því meir, sem þessum veiðarfærum fjölgar, en ef notað er ákvæði, sem sett er í frv. mitt um möskvastærð dragnóta, ætti það ekki að vera svo mikið. Mér er ekki kunnugt um, að landhelgin hafi verið friðuð fyrir öðrum veiðarfærum en þessum tveimur. Og ég álít sjálfsagt að banna botnvörpuveiðar í landhelgi. Eftir skýrslu Árna Friðrikssonar eru afleiðingarnar af friðun kolans þær, að honum bæði fækkar og minnkar. Mér er óskiljanlegt, að hv.þm. skuli blanda því saman eða halda því fram, að ef slakað sé til á banni gegn dragnótaveiðum, þá verði strax að setja bann gegn botnvörpuveiðum. Hér er ekkert samband á milli. Ég sé ekki, þó að bann gegn dragnótum sé víkkað, að það hafi nein áhrif á það. hvort bann gegn botnvörpum sé gert strangara en það er, vegna þess, að það er af öðrum ástæðum, sem dragnótaveiðar eru bannaðar en botnvörpuveiðar. Hv. þm. gat þess líka, að ef annaðhvort frv. yrði samþ., sem fyrir liggur um víkkun dragnótaveiða, þá myndi af því leiða, að Íslendingar yrðu að taka upp friðun á einstökum svæðum og jafnvel klak. Eftir skýrslu Árna Friðrikssonar, sem hv.þm. leggur svo mikið upp úr, fer svo, að við verðum að taka upp friðun á einstökum svæðum og klak. Ég sé heldur ekkert athugavert við það. Mér finnst eðlilegt, að gert sé ráð fyrir, að það þurfi að auka kolastofninn frá því, sem nú er, líkt eins og verið er að auka lax- og silungastofn í ám og vötnum. Ég veit, að það er gert bæði í Danmörku og Þýzkalandi. Kolinn er tekinn á vissu vaxtarstigi og fluttur í annað haglendi, ef svo mætti að orði komast. Mér þykir líklegt, að Íslendingar vilji leggja mikla rækt við að halda þessum fiskstofni við, en ekki banna veiðina og láta útlendinga græða tugi þús. á því að veiða þennan fisk, en fá ekki eyri sjálfir. Það er lítil skynsemi í því. Sumir sjá ofsjónum yfir því, að ef slakað er á dragnótaveiðunum, þá séu það ekki Íslendingaa einir, sem njóta góðs af, heldur líka Danir, og það er líka rétt. En ég hefi litla trú á því, að Danir fari að stunda veiðiskap hér í desember, janúar og febrúar. Mér þykir ótrúlegt, að veiði Dana aukist mjög, því eins og við stöndum þeim framar í veiðiskap, mun sýna sig, að við stöndum þeim framar í þessu. Ég veit, að sumir álíta, að Danir séu einhverjir snillingar að veiða með dragnótum. Þeir eru vanir þessari veiði í sínum farvötnum, þar sem þeir eru kunnugir og þekkja strauma og botn, en þegar þeir koma hingað ókunnugir, þá er öðru máli að gegna. Við Íslendingar erum þessum veiðum kunnugir, og eins og með aðrar fiskveiðar veltur mest á þvi. Það er lítil skynsemi í því að hafa af sjálfum sér stórtekjur, til þess að koma í veg fyrir, að Danir geti aukið sínar tekjur. Hlutfallið milli veiði Dana og Íslendinga hefir undanfarið verið nokkurn veginn 1:3–4. Ég geri ekki ráð fyrir, þó að veiðitíminn sé lengdur, að hluti Dana aukist hlutfallslega á við hluta okkar Íslendinga, því smábátar gætu hér notað þessa aðferð, en sennilega myndu Danir ekki senda hingað nema nokkuð stóra báta. Hv. þm. gat þess líka, að Berlingske Tidende segðu, að mikill viðbúnaður væri í Danmörku með að senda stóran flota til kolaveiða hingað upp. Mér kemur þetta á óvart. Ég sá einhverja grein, þar sem talað var um, að um 60 skip væru ferðbúin í Danmörku til þess að leggja af stað strax og frv. væri orðið að lögum. Þetta var ótrúlegt, því þó að frv. yrði að lögum, þá byrjaði veiðitíminn ekki fyrr en 1. ág., og þeir hefðu því lítið að gera hingað strax. Þessar sögusagnir eru mjög ýktar, en mér dettur ekki í hug að neita því, að veiði Dana muni aukast frá því, sem nú er, ef tíminn verður lengdur. Að þetta mál er sótt af meira kappi nú en áður, hefir sínar einföldu ástæður. Það má telja víst, að upp verði teknar ferðir til Englands og annara landa með kældan og ísvarinn fisk. Ég held, að það sé ekki fleira, sem ég hefi ástæðu til að taka fram viðvíkjandi ræðu hv.þm. Borgf. En ég vildi spyrja hann og fleiri, sem mest tala um ágæti kolafriðunarinnar, hverjir hafa gott af henni. Það eru ekki bátaútvegsmenn, og ekki nema að litlu leyti togaraflotinn hér við land. Þeir, sem mest veiða af kola hér við land, eru Englendingar, þeir, sem mest sækja inn í landhelgi og minnst virða landhelgislögin. Sannleikurinn í þessu efni er í raun og veru sá, að kolafriðunin er í því fólgin, að við friðum innan landhelginnar fyrir okkur sjálfa, til þess að bæði útlendir og innlendir hafi tækifæri til að veiða kolann bæði utan og innan landhelginnar. Þetta er friðunin, sem hv.þm. Borgf. og fleiri eru svo hrifnir af.

Sveinn Ólafsson [óyfirl.]: Ég verð að víkja örfáum orðum að hv.þm. Seyðf. Hann átaldi það sérstaklega, að n. hefði ekki tekið upp úr frv. hans ákvæðið um möskvastærð dragnóta. Ég skal geta þess, að ég fyrir mitt leyti álít það hafa litla eða enga þýðingu að taka slíkt upp, sökum þess m. a., að það væri því nær ómögulegt að hafa eftirlit með því, að þessu ákvæði væri fylgt, og hver myndi geta tryggt það, að ekki væri frá þessu vikið? Varðskipin, sem ættu að hafa eftirlit með því, að ekki væri veitt í landhelgi; mundu ekki geta haft eftirlit með, að þessum fyrirmælum væri fylgt. Auk þess lít ég svo á, að með þessu ákvæði um möskvastærð verði ungviðið bæði drepið og botngróðrinum spillt. Ég hefi sjálfur notað dragnót og verið við dragnótaveiðar. Dragnót er ekki, eins og hv.þm. (HG) segir, aðeins notuð þar, sem slétt er og sandbotn; hún er notuð víðar og sópar með sér gróðrinum og ungviðinu, sem svo ferst innan um stærri fiskinn. Ég álít, að það sé þýðingarlaust að taka upp úr frv. hv.þm. Seyðf. þessi ákvæði. Að öðru leyti þykir mér ekki ástæða til að fara frekar út í ræðu hans. Annars voru ein eða tær missagnir í ræðu hans, en þær skipta ekki máli, og læt ég því niður falla að gera aths. út af þeim.

Pétur Ottesen Það hafa 2 þm., hv.þm. Vestm. og hv.þm. Seyðf., gert að umtalsefni ræðu mína í gær út af frv., sem fyrir liggur um bann gegn dragnótaveiðum. Mér þykir ástæða til að minnast nokkuð á ummæli þessara hv.þm., og þar sem þeir færðu báðir nákvæmlega sömu rökin fyrir sínu máli, get ég að mestu leyti svarað þeim báðum í einu. Þeir tóku báðir fram, að lítið væri að marka þær óskir, sem fram hefðu komið um frekari friðun gegn dragnótaveiðum en lög gera nú ráð fyrir, af því að þessar óskir hefðu komið frá stöðum, þar sem menn stunduðu alls ekki dragnótaveiðar. Þetta er fyrst og fremst alls ekki rétt. Auk þess finnst mér, að þeir menn, sem fiskveiðar stunda yfirleitt, þótt ekki stundi þeir dragnótaveiðar, geti haft fullan skilning á því, hvaða áhrif dragnótaveiðarnar hafa á þær fiskveiðar, sem þeir stunda. Þetta álit þeirra er vitanlega sprottið af því, að þeir hafa gert sér það ljóst, og styðjast í því efni við staðreyndir, að veiðar með dragnótum hafi í för með sér mikið tjón fyrir fiskveiðar þeirra, og þess vegna vilja þeir bægja þessum veiðum frá sér. Ein af þessum áskorunum hefir líka komið úr héraði, þar sem dragnótaveiðar eru algerlega bannaðar, nefnilega hér sunnan með sjó. Hv. þm. Vestm. sagði, að ummæli þau, sem ég tilfærði frá sjómönnum á vissu svæði í Noregi, kæmu til af því, að þeir, sem þar eiga hlut að máli, stunduðu ekki dragnótaveiðar sjálfir. Þetta er alls ekki rétt. Ég hefi síðan í gær aflað mér upplýsinga í þessu efni, og það hefir komið í ljós, að þarna hafa verið stundaðar dragnótaveiðar jöfnum höndum af heimamönnum og aðkomumönnum. Hv. þm. Seyðf. hélt því fram, að dragnótaveiðar væru óskyldar og ósambærilegar við botnvörpuveiðar. Þetta er algerlega röng staðhæfing. Ég skal rekja nokkur dæmi því til sönnunar, að hinar skaðvænlegu afleiðingar af notkun þessara veiðarfæra eru mjög svipaðar. Þau eiga bæði sammerkt í því, að þau drepa jöfnum hönum nytjafiskinn og ungviðið. Það gera engin önnur veiðarfæri, svo að nokkur brögð séu að. Hv. þm. Seyðf. var að tala um að hafa möskvana stærri, en hv.l.þm. S.-V. hefir nægilega sýnt fram á það, hvílík hégómaráðstöfun slíkt myndi verða. Því að þótt möskvarnir væru hafðir eitthvað stærri, þá myndi smáfiskurinn merjast í nótinni og koma dauður og lamaður úr henni, en úr henni slyppi ekki lifandi nema þá eitthvert örlítið brot, svo lítið, að þess gætti í engu. Þá er sem ég sjái, hve miklu yrði bjargað af ungviðinu, þó eitthvað af því kæmist lifandi upp á þilfar eða á land. Það er einmitt vegna þessara skaðvænlegu áhrifa af þessum veiðarfærum, botnvörpu og dragnót, að gerðar hafa verið sérstakar ráðstafanir, bæði hér á landi og sumstaðar annarsstaðar, til þess að friða ákveðin svæði fyrir þessum veiðiaðferðum, en slíkt er alls ekki gert nú gagnvart öðrum aðferðum eða veiðarfærum. Hv. þm. Vestm. þótti ég seilast langt. er ég talaði um tilslakanir í þessu efni í sambandi við kröfur okkar um rýmkun landhelginnar. Nei, ég seildist ekki of langt hvað þetta snertir. Það er augljóst mál, að kröfur okkar um rýmkun landhelginnar gætu beðið mikið tjón við það, að við opnuðum landhelgina fyrir dragnótaveiðum, ekki einungis fyrir okkur sjálfum, heldur þá líka jafnframt fyrir Dönum. Ég býst við því, að Englendingum, sem við eigum mest undir högg að sækja með rýmkun landhelginnar, myndi þykja það hjákátlegt, að einmitt á sama tíma og við krefjumst þess, að landhelgin verði færð út, til þess að vernda ungviðið og fjölgun fiskjarins, - að þá skulum við einmitt á sama tíma slaka á þeirri varnarlöngjöf, sem sett hefir verið gegn þessum ránveiðum innlendra manna sem erlendra þjóða. Það er ekki einungis ástæða til þess að ætla, að þessi ráðstöfun myndi verða til ills fyrir okkur, heldur er það alveg augljóst mál. Með því myndum við slá vopnið úr höndum okkar gagnvart Englendingum, - eina vopnið, sem bítur. Nei, það er áreiðanlega ekki of langt seilzt, þegar bent er á þá hættu, sem okkur stafar af þessu. Hv. þm. Vestm. talaði um það, að við lifðum ekki á bönnum. Ég get nú ekki trúað því, að þessi hv.þm. líti svo á, að t. d. bannið gegn botnvörpuveiðum í landhelgi sé ekki lífsnauðsyn fyrir okkur, eða að þannig gegn því, að útlendingar leggi fisk sinn hér á land, verki hann hér og útbúi á markaðinn, hafi ekki geysimikla þýðingu fyrir okkur. Nei, það má sannarlega segja það hvað sjávarútveginn snertir, að við lifum á bönnum. Hv. þm. Seyðf. sagði, að með þeirri friðun, sem nú væri fyrir dragnótaveiðum í landhelgi, værum við að friða kolann fyrir útlendum togurum, því að þeir veiddu mestan hluta þess kola, sem veiddur er hér á Íslandsmiðum. Það er út af fyrir sig eðlileg, að þeir veiði meira en við, þar sem útlendu skipin eru miklu fleiri en þau íslenzku. Hitt er líka vitanlegt, að íslenzkir togarar leggja ekki mikið kapp á slíkar veiðar, því að þeim þykja þorskveiðarnar borga sig betur. Það er af þessum ástæðum, að útlendingar veiða hér meiri kola heldur en við. Sem stendur eru kolaveiðar með dragnót einmitt leyfðar hér á þeim tíma, þegar beztur markaður er fyrir nýjan fisk, en þrátt fyrir það hafa kolaveiðar hér ekki þótt bera betri árangur en það, að tiltölulega lítill vöxtur hefir orðið á þessum veiðum. Ég held, að það stafi ekki af því, að veiðitíminn sé ekki nógu langur, heldur af því, að þær hafa ekki þótt bera svo góðan árangur, að þær hafi farið vaxandi. Hv. þm. Seyðf. sagði, að þessi friðun yrði m. a. til þess, að landhelgisbrjótarnir nytu góðs af henni. Það má auðvitað segja, að öll friðun á landhelginni sé góð fyrir lagabrjótana. En á þá að upphefja bannið til þess að koma í veg fyrir, að menn geti hagnazt af því að stelast inn í landhelgina? Er það hin rétta leið? Nei, það sér hver heilvita maður, að eina leiðin í þessu efni er sú, að girða fyrir það með öflugum vörnum, að mönnum geti haldizt uppi að veiða ólöglega í landhelgi. Til áréttingar því, sem ég sagði áðan um skyldleika dragnóta- og botnvörpuveiða, vil ég skírskota til þeirrar grg., sem fylgir frv. hv.þm. Seyðf., s. s. álits Árna Friðrikssonar fiskifræðings. Í þessu áliti segir svo m. a.: „Því verður þó ekki neitað, að dragnótin getur drepið eitthvað af ungviði skarkolans og annara flatfiska, en það tjón, sem hún gerir á þann hátt, kemur niður á dragnótaveiðunum sjálfum. Vitanlega getur dragnótin einnig gert tjón á veiðarfærum, t. d. lóð eða netum, og væri því e. t. v. heppilegt að banna hana, a. m. k. tíma úr árinu, þar sem heimamenn einhvers héraðs stunda fiskveiðar með slíkum veiðarfærum að staðaldri“. Kemur þetta ekki alveg heim við álit íbúanna í hinum ellefu hreppum í Þingeyjarsýslu, sem krefjast aukinnar friðunar gegn þessum veiðum? Kemur þetta ekki alveg heim við kvartanir þeirra yfir skemmdum á veiðarfærum, sem þeir afla með? Þegar þeir hv.þm. Vestm. og hv.þm. Seyðf. eru að gera lítið úr ummælum þessara manna, þá eru þeir um leið að gera lítið úr ummælum fiskifræðingsins Árna Friðrikssonar. Þá kemur fiskifræðingurinn að því sama og ég var að tala um í gær, afleiðingunum, sem það myndi hafa í framtíðinni, að þessar tilslakanir yrðu gerðar. Af því að þessir tveir hv.þm. gerðu lítið úr ummælum mínum um þetta efni í gær, þá ætla ég nú að styðja þau með því að skírskota enn betur til grg. fiskifræðingsins. Hann segir um þetta: „Að vísu eyðist kolinn fyrr, ef við leggjum áherzlu á að veiða hann með nýjum aðferðum, en þá erum við það sjálfir, sem eyðum honum, eða eigum a. m. k. mestan þátt í því. Og þegar svo langt er komið, að við erum orðnir sterkastir á vígvellinum, er kominn tími til að takmarka veiðina með skynsamlegri löggjöf og auka stofninn með klaki, eins og Norðmenn gera nú“. Fiskifræðingurinn segir hér hreint og beint, að afleiðingin af því að opna landhelgina fyrir dragnótaveiðum muni verða sú, að við þurfum síðar að gera sérstakar ráðstafanir til þess að klekja kolanum út. En hvað það snértir, að við sitjum einir að krásinni, þá hefir sá góði maður bara ekki athugað þetta nógu vel, heldur hefir hann skrifað þetta út frá því sjónarmiði, að landhelgin yrði eingöngu opnuð fyrir íslenzkum hagsmunum. Hann segir „ en þá erum við það sjálfir, sem eyðum honum“. - En eins og ég drap á í gær, þá er það önnur þjóð, sem myndi nota sér þetta í ríkum mæli, nefnilega Danir. Hv. þm. Vestm. sagði um Dani, að hann væri ekkert hræddur við þá pilta. Ég veit það að vísu, að hvað þær fiskveiðar snertir, sem þarfnast hugrekkis og karlmennsku, fiskveiðar úti í rúmsjó, standast Danir okkur ekki snúning. En þegar um hitt er að ræða, að fiska á grunnsævi og sleikja upp hvern vog og hverja vík, þá gætu Danir staðið okkur töluvert á sporði, a. m. k. fyrst í stað, sökum leikni sinnar í að nota þetta veiðarfæri. Og ég veit, að þeir líta svo á þetta sjálfir. Þeir hafa gert tilraunir til þess að fiska hér að vetrarlagi úti á opnu hafi, en allar þær tilraunir hafa farið út um þúfur og Dönum dettur ekki í hug að reyna þær oftar. Það var t. d. eitt sinn, að slík tilraun var gerð. Hún fórst nú ekki hönduglegar en svo, að þegar lagt var út, var skipstjórinn svo blindfullur og viti sínu fjær af ölæði, að hann ætlaði að stofna öllu í voða, og Færeyingarnir, sem á skipinu voru, urðu að taka af honum ráðin og setja hann undir þiljur, og fór svo um sjóferð þá. - En ef slakað yrði á banninu gegn dragnótaveiðum í landhelgi, þá myndu Danir sjá sér leik á borði. Þeir mundu álíta sem svo, að þessar veiðar væru við sitt hæfi. Þegar á allt þetta er lítið, þá virðist vera fullkomin ástæða til þess að athuga, hvort það sé einmitt ekki þýðingarmikið atriði í þessu máli, að Danir skuli geta notað sér þessa rýmkun til jafns við okkur. Því að við megum vera þess fullvissir, að ef svo færi, sem fiskifræðingurinn gerir ráð fyrir, að kolinn eyðilegðist smám saman, þá myndu Danir ekki jafnfúsir að bæta okkur tjónið eins og þeir væru áfjáðir að eyða kolanum, og það því fremur, sem það er vitanlegt, að eftir árið 1943 myndu þeir ekki fá að veiða eina einustu bröndu í íslenzkri landhelgi. Nei, þeir mundu sitja að krásunum meðan þær væru til, og hlaupa svo burtu frá öllu saman. Þá töluðu þessir hv.þm. um það, að það gerði aðstöðu Dana svo erfiða, hve langt væri að sækja hingað, að þeir myndu ekki telja það borga sig. En ég vil benda á það, að þeir verða hvort eð er að flytja fiskinn til Englands, svo að fjarlægðin út af fyrir sig myndi ekki fæla þá frá því að stunda hér veiðar. En það, sem fælir þá frá þessum veiðum, er það, að þær eru bannaðar blíðustu mánuðina, í júlí og ágúst, einmitt þegar logn er og ládeyða og veðrið hér helzt við hæfi Dana. Þeir væru þá ósköp litlir sjómenn, ef þeir gætu ekki slætt eitthvað í nætur sínar hér inni á flóum og fjörðum þegar veðrið er bezt. Mér virðist full ástæða til þess að taka þetta til athugunar og finnst það, hvernig sem á er litið, mjög varhugavert að gera nokkrar breytingar til rýmkunar frá því, sem nú er í þessum efnum. Hv. þm. verða að gera sér það ljóst, að slíkar breyt. gætu og orðið okkur mjög hættulegar í sambandi við kröfur okkar um aukna landhelgi, eins og ég hefi áður sýnt fram á. Ég held, að séu einstaka atriði í ræðu hv.þm. Vestm., sem ég hefi ekki minnzt á ennþá, þó að ég sé búinn að ræða nokkuð öll höfuðatriði þessa máls. Ég minntist í gær á það, sem Norðmenn segðu um þetta mál. Ég sé í þessu sambandi ástæðu til þess að tilfæra hér nokkur orð úr blaðinu „Fiskeren“. Í því birtist grein, sem ég hefi látið þýða, þar sem 370 fiskimenn og sjómenn fyrir Jaðrinum kvarta undan dragnótaveiðunum hjá sér, og það er ekki í fyrsta skipti, sem þeir hafa skrifað um þessi efni til hærri staða. Þeir vitna t. d. í umsögn fiskiþings Norlands o. fl., þar sem kemur fram það sama og hjá þeim mönnum hér, sem vilja banna alla dragnótaveiði í landhelgi. Þeir segja, með leyfi hæstv. forseta. „Í þessu sambandi leyfum vér oss að taka það fram, sem hér fer á eftir, til viðbótar þeim athugasemdum, sem vér höfum áður sent hinu háa ráðuneyti: Alstaðar þar, sem dragnótaveiðar hafa verið reknar, hafa þær eyðilagt skilyrðin fyrir endurnýjun fiskstofnsins og eiga þess vegna, að vorri hyggju, mestan þátt í eyðingu hans hér úti fyrir ströndinni. Oss er það fyllilega ljóst, að á meðal sérfræðinga vorra á þessu sviði er töluverður ágreiningur um þetta mál. Hinsvegar ætti það að liggja í augum uppi, að þegar miðin uppi við ströndina, þar sem fiskurinn hrygnir og ungviðið á að vaxa upp, eru gersamlega uppurin með slíkum veiðarfærum, er það hreinn og beinn veiðiþjófnaður, sem hlýtur að hefna sín“. Nefnilega að hefna sín á þann hátt, að það dragi úr viðkomu fiskjarins, en af því leiðir svo aftur, að það dregur úr mergð þess nytjafiskjar, sem nauðsynlegt er, að sé til staðar til að halda við þessum atvinnuvegi fiskimannanna, fiskveiðunum. - Svo segja þeir ennfremur, Jaðarsbúar: „Ef ekki verður bannað að nota þetta veiðarfæri, sem nær ungviðinu og eyðir því smátt og smátt, mun fara svo innan skamms, að fiskstofninn deyr út og vér eigum ekki eftir annað en minningarnar um hann. Og auðvitað kemur þetta fyrst og fremst niður á oss fiskimönnum, en bitnar líka á þjóðfélaginu í heild“. Það er ekkert undarlegt, þó þeir segi, að það bitni á þjóðfélaginu í heild, þar sem fiskveiðarnar eru einn stórvægilegasti þátturinn í atvinnulífi Norðmanna Hvað ætli við mættum þá segja, með því hlutfalli, sem er milli fiskveiðanna hjá okkur og annara atvinnuvega? - Svo halda þeir áfram: „Síðan vér gerðum vorar fyrstu athuga semdir um þessi mál, hafa til allrar hamingju komið fram frá öðrum mönnum einbeittar kröfur, sem sýna, að þetta mál á sér mikið fylgi bæði hér á landi og erlendis. Vér leyfum oss að benda á undirtektir fiskimanna annarstaðar á ströndinni, t. d. umsögn fiskiþings Norlands, og vér viljum vísa til stéttarbræðra vorra og frænda á Íslandi, en þar eru allar dragnótaveiðar innan landhelgi bannaðar með lögum, og í nágrannalöndum vorum Danmörku og Svíþjóð er mikið rætt og ritað um þetta mál“.

Allar dragnótaveiðar hannaðar á Íslandi

. Þeir hafa náttúrlega ekki lesið lögin, en halda að við séum forsjálli en við erum, en þetta fer nú ekki svo fjarri. Og þeir viðurkenna, að við séum miklu forsjálli en Norðmenn. En það, sem ég í sambandi við þetta bréf vil sérstaklega benda á og vekja athygli á, er, að þeir segja, að í Danmörku sé mikið rætt og ritað um þetta mál. Og það er ekkert undarlegt, þó Danir ræði og riti mikið um þetta mál, þegar þess er gætt, að dragnótaveiðarnar í Danmörku stefna til eyðileggingar á öllum þeim fiskitegundum, sem hægt er að veiða í dragnót, og þar á meðal eru sumar helztu fiskitegundir, svo sem koli og ýsa. Það hvetur auðvitað Dani til að nota sér þessi gæði, ef Íslendingar fara að rýmka þetta hann við dragnótaveiði og hleypa þeim inn í landhelgina. Þeir eiga ákaflega mikið af þessum veiðarfærum, sem þeir geta ekki notað nú orðið sökum fiskfæðar heima fyrir, en sem þeir mundu auðvitað verða fegnir að geta notað hér við Ísland, ef þeim væri leyft það. Auk þess er nú þar eins og annarsstaðar mikil kreppa og atvinnuskilyrði öll í lakara lagi. Það er því full ástæða til að athuga það, að þeir eru farnir að ræða um að banna eða takmarka þessar veiðar heima fyrir. - Svo halda þeir áfram: „Ef ekki er hægt að banna dragnótaveiðar nú þegar með lögum, leyfum vér oss að fara þess á leit við hið háa ráðuneyti, að það hlutist til um, að dragnótaveiðar verði bannaðar með reglugerð á þeim stöðum, þar sem sérstaklega stendur á í þessu efni og fiskimenn sjálfir fara fram á, að lögleitt verði slíkt bann“. Þetta sýnir, að þeir eru töluvert kunnir íslenzkri löggjöf um þetta, þar sem þeir beinlínis þræða hana í þessu efni. Nú, ennfremur stendur: „Vér viljum vekja athygli á því, að fiskimönnum fyrir hinni opnu og stormasömu Jaðarströnd er algerlega meinað að taka þátt í öðrum veiðum en smábátaútvegi, þar sem ekki eru til - og ekki er hægt að gera - hafnir, nema fyrir smábáta, sem hægt er að draga á land í vondum veðrum. Um leið og oss er þannig bægt frá þessum veiðum af dragnótaveiðimönnum úr öðrum héruðum, eru oss í raun og veru allar bjargir bannaðar. Þó er það fyrst og fremst aðalatriðið bæði fyrir oss fiskimenn og alla aðra, sem um þetta mál hugsa, að koma í veg fyrir veiðiþjófnað, að hlífa fiskistofninum og glæða eðlilega endurnýjun hans, en ekki vinna á móti henni, að vernda og halda hlífiskildi yfir verðmætum fiskimiðanna, en ekki eyðileggja þau af fávizku og kæruleysi“. Og þeir leggja að lokum áherzlu á, að það sé hafizt handa sem allra fyrst og lögleitt bann gegn dragnótaveiðum í landhelgi, og svo klykkja þeir út með þessum orðum: „Burt með dragnæturnar! Látið fiskinn í friði!“  Ég vildi, úr því ég minntist á þetta, láta það koma fram, sem felst í ummælum þessara manna, því þetta sýnir, að það eru uppi háværar raddir um það í skandinavísku löndunum, að feta í fótspor okkar Íslendinga í þessu efni og banna dragnótaveiðar í landhelgi. Þá held ég, að það sé nú ekki mikið fleira, sem ég þarf að taka fram í þessu máli, en ég vildi aðeins, áður en ég sezt niður, benda á það, að mér þótti koma fram undarleg bölsýni hjá hv.þm. Vestm., þegar hann var að tala um það, að hann byggist við, að í náinni framtíð mundi það ekki takast að fá landhelgina rýmkaða. En ég vil nú segja það, að það er svo um hvert mál, sem sótt er, að það er ákaflega mikils virði að geta haft trú á því að geta komið því fram, og því meira virði sem menn geta verið betur samtaka um að koma málinu fram og vinna sigur. Mér kemur sérstaklega undarlega fyrir nú bölsýni hv.þm. Vestm., þar sem einmitt nú á allra síðustu tímum er kominn nokkur rekspölur á þetta mál, rýmkun landhelginnar. Eins og kunnugt er, var á síðastl. vetri haldinn alþjóðafundur um þetta mál, og þar kom í ljós, að þar eiga margir hagsmuna að gæta og að það eru margar þjóðir, sem standa að því, að landhelgin við Ísland sé rýmkuð, enda eru ýmsar þjóðir, sem hafa rýmri landhelgi en við. Auk þess er það vitað, að Þjóðabandalagið ætlar að taka þetta mál að sér, og það bendir á, að við eigum það í vændum að fá landhelgina rýmkaða, og að sú skoðun vinni sigur, sem við höfum haldið fram í því máli. Það er nefnilega svo, að vísindin leggja okkur upp í hendurnar ákaflega sterk vopn. Og það eru vopn, sem engin slagorð, fullyrðingar eða fordómar bita á. Það eru þau vísindi, sem ein eru sönnunargagn í þessu máli, fiskirannsóknirnar. Fiskirannsóknir, sem framkvæmdar hafa verið hér við land, sýna, að lífsskilyrðin fyrir ungviðið eru ólík innan við landhelgislínuna, þar sem friður er fyrir hættulegum botndráttarveiðarfærum, eða utan við landhelgina, þar sem sífelld ánauð er á miðunum af togurum og öðrum skipum, sem hafa botnsköfuveiðarfæri. Hvorttveggja, hin vísindalegu rök og sá almenni áhugi og þær góðu undirtektir, sem við sjáum hjá þeim, sem ræða þetta mál meðal stórþjóðanna, sýnir okkur, að við stöndum einmitt nær því nú en nokkru sinni áður að geta hrundið þessu máli eitthvað áleiðis og jafnvel að fá óskir okkar í því uppfylltar áður en langt um líður.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Það fer að verða býsna örðugt að fást við hv.þm. Borgf.

O, það hefir nú verið það fyrr

, síðan hann tók það ráð að fá Norðmenn í lið með sér, því eins og menn vita, eru þeir harðsnúnir, sérstaklega gegn Dönum. En ég vil nú fyrst víkja nokkrum orðum að hv. 1. þm. S.-M. í sambandi við það, sem hann sagði í ræðu sinni. Hann var að tala um, að ástæðan til þess, að sjútvn. hefði ekki viljað taka upp till. mínar, væri sú hætta, sem hún teldi stafa af því, að torvelt væri að fylgja fram þeim ákvæðum frv., sem lúta að möskvastærð dragnóta og lágmarksstærð þess fiskjar, sem hagnýta má úr afla dragnóta. Mig undrar, hvað þessir erfiðleikar hafa vaxið hv.n. í augum. Hinu fyrra ákvæðinu eru engir erfiðleikar á að fylgja fram, vegna þess, að ef ekki er leyft, að notaðar séu nætur nema af ákveðinni lágmarksmöskvastærð, þá flytja menn ekki inn né búa til nætur með smærri möskvum, því þeir geta þá búizt við, að þær séu óseljanlegar. Og þetta eru svo dýr veiðarfæri og svo lítið notað af þeim, að menn eru ekki að eiga neitt á hættu með það. Og þar sem svo lítið er notað af þeim, - yfirleitt nota ekki bátar fleiri en 1 eða 2 nætur í senn -, þá er auðvelt að rannsaka það í hverju einstöku tilfelli, hvort möskvastærð þessara nóta er lögleg. Og þegar menn geta átt von á slíkri rannsókn, vilja þeir auðvitað ekki eiga neitt á hættu með að missa þessi dýru veiðarfæri. Því samkv. lögunum yrðu slík ólögleg veiðarfæri upptæk og andvirðið rynni í ríkissjóð. Hinu síðara ákvæðinu, um að ekki megi hagnýta fisk, sem er undir ákvæðinni lágmarksstærð, er líka auðvelt að framfylgja. Allur sá fiskur, sem veiddist í dragnætur, mundi verða seldur hér í landinu, að undanteknum þeim fiski, sem seldur væri beint í togara úti á hafi. Það væri auðvitað ekki hægt að hafa eftirlit með stærð þess fiskjar, sem þannig væri seldur. En það yrði mjög lítið. Því nú eru horfur á, að talsvert af veiðiskipum muni liggja inni á höfnum og fjörðum til að taka við nýjum fiski af bátum og flytja hann út ísvarinn. Svo það eru horfur á, að mest af þessum fiski færi til landsmanna sjálfra. Nú, og þó fiskurinn færi í önnur skip, sem liggja inni á höfnum, hvort sem það eru útlend skip, sem kaupa þennan fisk, eða hann fer í skip, sem ríkisstj. leigir til að flytja hann út, þá er tiltölulega auðvelt fyrir þá menn, sem til þess væru settir, að fylgjast með stærð þess kola, sem látinn væri í þessi skip. Og ef ekki er auðið fyrir menn að selja fisk nema af vissri stærð, þá fellur burt hvötin fyrir þá að veiða fisk undir þessari lágmarksstærð. Það er nú svo, að menn eru yfirleitt ekki að veiða að gamni sínu, heldur er það hagsmunavonin fyrir flestum, sem ræður því, hvað þeir veiða, og yfirleitt að þeir stunda fiskveiðar. Hv. þm. Borgf. vildi nú halda því fram, að hér væri verið að gera botnvörpuskipum hægara fyrir að komast að landhelginni. Þetta er auðvitað fjarstæða, því það er alveg óskylt, dragnót og botnvarpa, og botnvörpuveiðar koma þessu máli ekkert við. Dragnótaveiði er nú leyfð í landhelgi á vissum tímum og á vissum stöðum, en botnvörpuveiðar eru með öllu bannaðar í landhelgi. Og hér er ekki farið fram á að gera neina breyt. á því. Þá heldur hann því fram, hv.þm., að dragnótin spilli veiðiskap með því að eyðileggja gróðurinn í botninum, þar sem hún fer um, og drepa ungviðið; hún eyðileggi þannig aflavon fyrir þeim, sem stunda veiðar með öðrum veiðarfærum á sama svæði.

Árni Friðriksson segir það

. Árni Friðriksson segir það gagnstæða. Ég vil nú með leyfi hæstv. forseta lesa upp kafla úr áliti fiskifræðingsins; hv.þm. Borgf. hefir sem sé hlaupið yfir veigamestu kaflana, þegar hann hefir verið að lesa upp úr álitinu. Um þetta segir þar, með leyfi hæstv. forseta: „ - Dragnót er einungis hægt að nota á sand- eða leirbotni, því hún er veikgerð og þolir hvorki grýttan botn né þaragróður. Hún getur því ekkert mein unnið þaragróðrinum, sem reyndar er lítils virði fyrir útgerðina, og það mjög óbeinlínis. Ungviði þorsksins og annara bolfiska“ - og það hlýtur að vera það ungviði, sem hv.þm. Borgf. á við, þegar hann er að tala um, að dragnótin eyðileggi ungviðið fyrir öðrum fiskimönnum - „getur hún ekki grandað svo neinu nemi, af þeim ástæðum, sem nú skal greina: Í fyrsta lagi er þorskurinn ekki við land nema á meðan hann er á unga aldri. þegar hann er svo lítill (um og undir 20 sm), að hann getur hæglega smogið vanalega dragnót (ca. 5 sm. riðil). Í öðru lagi hefst hann helzt við á þara og grjóti, meðan hann er á grunnsævi, eða einmitt á þeim stöðum, þar sem dragnótaveiðum verður ekki komið við“. „Það er með öllu ómögulegt“ - með öllu ómögulegt, segir fiskifræðingurinn -„að dragnótin geti eyðilagt „botninn“ eða lífsskilyrði fiskanna, þar sem hún er notuð, því bæði er það, að hún nær litlu af þeim dýrum, sem að gagni mega koma sem fiskifæða, og svo er hitt, að slíkum dýrum (t. d. skeljum) er engin hætta búin, þótt þau komi inn í skipið, því þau lifa alveg eins fyrir það, þegar þeim er kastað út aftur“. Mér virðist af þessum orðum, að það sé alveg ótvírætt, að hvað sem hv.þm. kann að álíta um það, að dragnæturnar spilli veiðiskap með öðrum veiðarfærum, þá sé álit fiskifræðingsins allt annað. Og ég fyrir mitt leyti legg nú meira upp úr því, sem hann segir um þetta mál en hv.þm. Borgf. Annars er það ekkert nýtt, að slíkar kenningar séu fram bornar, þegar rætt er um það, að taka upp ný veiðarfæri. Ég drap á það í vetur, og fékk víti fyrir frá hv.þm. Borgf., að í hans kjördæmi, raunar fyrir einum 200–300 árum, gerðu þeir samþykkt um að banna notkun þorskalínu og netja, af því að það væri til að eyðileggja allan veiðiskap fyrir öðrum. Alveg sama viðbáran og hv.þm. ber nú fram. Og þá er alkunnug samþykktin, sem þeir gerðu suður með sjó um árið um bann við þorskanetum, af því þau áttu að spilla fyrir öðrum veiðiskap.

Það er nú annað

. Já, það er annað, segir hv.þm., af því að bæði hann og aðrir hafa lært það síðan, í þessi 200–300 ár, að þessi kenning, um þorskanetin hefir ekki við nein rök að styðjast. Og eins og menn eru nú búnir að fá rök fyrir því og eru komnir á þá skoðun um þorskanetin, að þau spilli ekki fyrir öðrum veiðiskap, eins munu menn komast á þá skoðun um „snurrevaadina“, að hún spilli ekki fyrir öðrum veiðiskap með öðrum veiðarfærum. En eins og hv.þm. Borgf. sagði, þá gengur þetta náttúrlega út yfir kolann. Ég skal ekki neita því; það gengur út yfir kolann, sem útlendingar nú hirða hvort sem er að 9/10 hlutum. Og hv.þm. hélt áfram og sagði: „Vitanlega getur dragnótin gert tjón á öðrum veiðarfærum“, og las upp úr skýrslu fiskifræðingsins: „Vitanlega getur dragnótin gert tjón“ o. s. frv. Þetta er alveg rétt. Vitanlega getur hún gert tjón á öðrum veiðarfærum. En ég verð nú að segja það, að það væri býsna hart að gengið, ef það ætti að banna veiðiskap með dragnót af þessum sökum. Því ef ætti að halda sér að kenningu hv.þm. Borgf., þá væri ástæða til að banna að fiska með línu í Faxaflóa. Því það vita þeir, sem kunnugir eru miðunum við Faxaflóa, að svo mikil þrengsli eru þar, að menn hrúga þar línunum hverri ofan á aðra, og svo lendir allt í lóðaflækjum í öllum þrengslunum, og menn eyðileggja veiðarfærin hver fyrir öðrum, eða hirða þau og fiskinn og allt saman.

Því er öllu skilað aftur

. Ja, mikil er bjartsýni hv.þm. Borgf. í þessu efni.

Ég veit, að svo er það á Akranesi

. Ég held, að Akurnesingar hafi nú einmitt fengið versta orð í þessu efni. Nei, ef svo langt á að ganga að banna þau veiðarfæri, sem gætu gert tjón á öðrum veiðarfærum, þá mun það áreiðanlega ganga út yfir fiskilínur engu síður en önnur veiðarfærri. Hv. þm. sagði réttilega, að ástandið væri nú svo með þessa svokölluðu friðun á kolanum, að hún væri til hagnaðar fyrir landhelgisbrjótana. Ég ber ekki á móti þessu. Þess vegna förum við flm. nú fram á að bæta úr þessu með því að slaka til á banninu gegn dragnótaveiði í landhelgi. Þeir landhelgisbrjótar, sem hafa hagnað af þessari friðun á kolanum, eru sérstaklega botnvörpungarnir, og það er ekki farið fram á það í frv. að auka neitt rétt þeirra. Botnvörpungar veiða ekki með dragnótum.

O!

. Ekki þeir íslenzku, svo ég viti, a. m. k. ekki almennt. Það getur verið, að einhverjir útlendingar geri það, eða þeir togarar, sem hv.þm. G.-K. hefir með að gera. Mér virðist það alveg fráleitt, að það geti orðið til bóta fyrir trollarana, sem fiska í landhelgi og fá þar flatfisk, að þessi rýmkun verði samþ. Þvert á móti. Þá verða það fleiri, sem fiska fyrir innan, en landhelgisbrjótarnir einir saman, og eru þá líkur til, að kolaaflinn innan og utan línunnar verði jafnari en áður, og því minni hvöt fyrir þá að slæjast eftir þessari fisktegund þar, sem hættan við veiðarnar er meiri. Þá vísaði hv.þm. til ummæla fiskifræðingsins um, að kolinn myndi eyðast fyrr, ef farið væri að veiða hann af kappi með nýjum veiðitækjum. Það segir sig auðvitað sjálft, að því meira sem veitt er, því meira gengur á stofninn. og því meiri líkur eru til, að hann gangi til þurrðar. Nú heldur fiskifræðingurinn því fram, að þrátt fyrir friðunina sé viðbúið, að kolinn muni bæði smækka og minnka hér við land. Nú er veiði Íslendinga innan við 10% af því, sem veitt er af kola hér við land, og þó veiði Íslendinga margfaldaðist, myndi það lítil áhrif hafa á kolann í heild sinni. Þó við ykjum okkar kolaveiðar um mörg hundruð %, þó við ykjum þær um 1000%, þá mundi það samt ekki hafa nein veruleg áhrif á kolann, því öll veiðin yrði samt ekki nema tvöföld við það, sem hún nú er. Ég get verið sammála hv.þm. Borgf. um það, að eins og fiskifræðingurinn benti á, er hin mesta þörf á að koma upp klaki á kola og ef til vill öðrum nytjafiskum. En það er alveg óskylt því máli, sem hér liggur fyrir. Það er alveg sérstakt mál, og er náttúrlega nauðsynlegt lít af fyrir sig, en kemur ekkert þessu máli við. En ég get verið sammála hv.þm. Borgf. um það, að ég býst ekki við, að Danir fari að leggja fram peninga til að starfa hér að klaki. Þá sagði hv.þm., að ein meginástæða hv. andstæðinga þessa frv. væri sú, að með því væri Dönum og okkur gefinn sameiginlegur réttur til að veiða kolann í landhelgi. En það er einmitt það, sem Danir hafa nú; þeir hafa sama rétt og við til að veiða kolann í landhelgi. Þetta er því engin breyt. frá því, sem nú er. Nú hafa Danir rétt til að veiða kola í landhelgi í 3 mánuði: september, október og nóvember. Ef mitt frv. hefði verið samþ., hefði þessi tími verið lengdur fram á við að sumrinu um einn mánuð, ágústmánuð, og svo til viðbótar um 3 mánuði að vetrinum, desember, janúar og febrúar. Veit ekki hv.þm., sem talaði svo mikið um sumarblíðuna, sem Danir mundu njóta við þessar veiðar hér uppi við Ísland, hvort hún er mest á þessum tíma?

Samkv. þessu frv. er júlí líka tekinn með

. Já, samkv. þessu frv., en samkv. mínu frv. var gert ráð fyrir, að aukningin yrði aðallega hæstu vetrarmánuðina. Og ég hélt, að á þeim tíma væri hér ekki sérstaklega mikil sól eða sumarblíða. A. m. k. hélt ég, að Danir hefðu annað að segja af sumarblíðu. Ég held, að það séu nokkuð miklir draumórar hjá hv.þm., að ef leyft verði að veiða með dragnót í landhelgi, þá muni Danir liggja inni á fjörðum, baða sig í sólskininu og veiða kola, en við fara út á úfið hafið og sækja þangað fisk með karlmennsku og harðræði í vetrarhríðum og stormum. Þetta eru náttúrlega ákaflega skemmtilegir hugarórar hjá hv.þm. En hvers vegna ættu Íslendingar endilega að fara út á úfið hafið, þegar þeir gætu veitt nógan fisk í glaða sólskini inni á fjörðum? Þó menn séu nú gjarnir til karlmennsku og stórræða í stórhríðum og hafróti, þá gera menn sér samt ekki gaman að því að hlaupa frá vissri tekjulind í sólskininu inni á fjörðum, til þess eins að leggja sig í hættu úti á hafi í vetrarhörkum og skammdegishríðum. Því þegar alls er gætt, þá er það þó fyrst og fremst hagsmunavonin, sem hvetur menn til að leggja líf sitt í hættu úti á reginhafi um íslenzkan hávetur. Hv. þm. las upp langan kafla úr bréfi frá fiskimönnum á Jaðrinum í Noregi til verzlunarmálaráðuneytisins norska, þar sem þeir mælast til, að öll dragnótaveiði sé bönnuð í landhelgi fyrir Jaðrinum, og var þar ýmislegan fróðleik að heyra, eins og við mátti búast, þ. á. m. þann, að Íslendingar hefðu bannað alla dragnótaveiði í landhelgi hjá sér, sem ég heyri nú í fyrsta sinn. Ég hygg nú, að margt af því, sem hv.þm. las upp úr þessu bréfi, hafi við jafngóð rök að styðjast og það, að Íslendingar hafi bannað alla dragnótaveiði í landhelgi. Annað, sem hv.þm. las upp, var það, að það væri nú mikið rætt um það meðal fiskimanna í Danmörku að hanna dragnótaveiðar í Danmörku. Ég held, að þetta hljóti að vera misskilningur. Ég hefi ekki heyrt, að Danir veiddu kola að ráði með öðru en dragnót. Að banna að veiða með dragnót í Danmörku væri því það sama og að banna þar allar kolaveiðar. Og þar sem þær eru drýgsta tekjulind danskra fiskimanna, þá er ákaflega ótrúlegt, að þeim detti í hug að banna þær. Annars er það að segja um það, er lýtur að Dönum í fyrri ræðu hv.þm., að þeir sjálfir séu að gera ráð fyrir, að tíminn verði lengdur og að við munum auka þessa veiði. Ég geri ráð fyrir, að Danir muni auka sína veiði hér við land. En ég færi ekki ráð fyrir, að það verði Dönum hagstætt að sama skapi og okkur. Við höfum 7000–8000 báta, sem eru rétt við fiskimiðin, og áhafnir líka, sem hafa á sér orð. Ég þarf ekki að eyða mörgum orðum að því að sýna fram á, hvílíkt fjárhagsatriði þetta er Íslendingum. Veit ég það t. d. fyrir víst, að í Garði eru skiptar skoðanir um það, hvort rétt sé að banna dragnótaveiði í landhelgi eða ekki, og í Keflavík eru flestir andvígir banni. Skil ég það vel, því að ég hefi fengið upplýsingar um trillubáta, sem fengið hafa í einu kasti kola fyrir 600, 700 og 800 kr., og þessu líkt á sér stað víða. Er full ástæða fyrir því, að bátaeigendur líti svona á málið, því að erfitt er fyrir þá að láta saltfiskveiði bera sig. Eru því margir að reyna fyrir sér um útflutning á nýjum fiski. Er miklu vænlegra að hafa á boðstólum góðan nýjan fisk, sérstaklega kola og ýsu. Læt ég svo útrætt um þetta mál, og mun ég greiða atkv. gegn brtt.n., þótt ég hefði heldur kosið sjálfur, að hún hefði lagt til grundvallar frv. það, sem ég bar hér fram fyrir nokkru, svo að atkvgr. hefði getað farið fram um það, en ekki þetta frv.