Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Iðnn. hefur haft til meðferðar frv. til iðnaðarlaga og skilar nál á þskj. 878. N. fékk á sinn fund fulltrúa Landssambands iðnverkafólks og sömuleiðis fulltrúa Iðnsveinaráðs ASÍ. Ástæðan til þess, að þessir menn voru beðnir að mæta á fundi n., er sú, að í þeim 7 umsögnum, sem n. bárust, komu fram skiptar skoðanir einkum um einn þátt þessa frv. Í 8. gr. segir: Ráða má þó verkafólk til iðnaðarstarfa.“ Ýmsar umsagnir, eins og t. d. frá Iðnnemasambandi Íslands, Sveinafélagi skipasmiða, Múrarafélagi Íslands og Málm- og skipasmiðasambandi Íslands, vara við þessari breytingu á gildandi löggjöf. Í gildandi löggjöf er þessi heimild til þess að ráða verkafólk til iðnaðarstarfa háð samþykki viðkomandi sveinafélags. Þeir fulltrúar, sem mættu á fundi n., voru báðir þátttakendur í nefnd þeirri, sem samdi umrætt frv., og höfðu kynnt sér þetta atriði vel. Fram kom að þetta ákvæði um samþykki sveinafélaga er mjög sjaldan notað, slíks samþykkis er yfirleitt ekki leitað þegar um einstakar ráðningar er að ræða. Einnig hefur farið í vöxt að verkafólk, sem vinnur iðnaðarstörf, hefur verið tekið inn í viðkomandi félög og þannig nánast orðið aðili að þeim kjarasamningum, sem þessi félög gera fyrir hönd meðlima sinna. Einnig kom fram að þess mun ávallt vera getið í kjarasamningum, að þeir, sem faglærðir eru í viðkomandi iðngrein, skulu ganga fyrir starfi í þessari iðngrein. Loks er í grg. með frv. nánar greint frá þessu atriði. Þar segir: „Ráða má þó verkafólk til iðnaðarstarfa. Eðlilegt er talið að meistari geti ráðið til sín aðstoðarfólk til iðnaðarstarfa. Iðnlært fólk hefur ætíð forgang til iðnaðarstarfa samkv. kjarasamningum.“ Ég vil stytta mál mitt og læt þetta nægja um þetta atriði sem fyrst og fremst var um deilt. Niðurstaða n. var sú, eftir að hafa kynnt sér þessar umsagnir og rætt við þá fulltrúa, sem ég nefndi, og athugað grg. og það annað sem er að finna í frv., að þarna væri ekki um að ræða hættu á óeðlilegri notkun þessarar heimildar. Hins vegar væri í mörgum tilfellum æskilegt að allrúm heimild væri fyrir hendi til þess að ráða verkafólk til iðnaðarstarfa, sérstaklega sem aðstoðarfólk og þar sem iðnlært fólk er ekki fyrir hendi. N. mælir því ekki með breytingu á þessu ákvæði frv. Frá einum aðila komu fram aths. við 9. og 10. gr. Í 9. gr. segir, með leyfi forseta: „Rétt til að kenna sig í starfsheiti sínu við löggilta iðngrein hafa þeir einir, er hafa sveinsbréf eða meistarabréf í iðngreininni.“ Sú aths. kom fram frá Iðnnemasambandi Íslands, að eðlilegt væri að geta einnig þar um iðnnema í þessari grein, heimila þeim m. ö. o. að kenna sig við þá grein sem þeir nema. N. er þeirrar skoðunar, að iðnnemar hafi raunar ávallt slíka heimild. Bent er á læknanema, verkfræðinema, lögfræðinema o. s. frv. við Háskóla Íslands. Þarna er ekki um að ræða heiti sem veiti viðkomandi aðilum rétt til starfs, heldur auðkennir hann aðeins sem nemanda í viðkomandi grein. N. telur því ekki þörf á því að binda í lögum að nemendur hafi rétt til að kenna sig við það nám sem þeir stunda. Þetta var einnig rætt við fyrrnefnda fulltrúa, sem mættu á fundi n., og voru þeir þessarar sömu skoðunar. Þá kom einnig fram aths. við 10. gr. Þar segir, með leyfi forseta: „Hver maður getur leyst meistarabréf, ef hann fullnægir þeim skilyrðum, sem í 3. gr. segir, og hefur lokið sveinsprófi í iðngrein sinni, enda hafi hann unnið að henni síðan undir stjórn meistara ekki skemur en eitt ár og lokið meistaraprófi í iðninni frá meistaraskóla. Meðan eigi er meistaraskóli í iðninni, getur hver maður leyst meistarabréf, hafi hann unnið undir stjórn meistara í iðngreininni eða nátengdri iðngrein að loknu sveinsprófi, eigi skemur en tvö ár.“ Aths. var á þá leið, að þarna ætti að greina á milli iðngreina. Mismunandi tími kynni að vera nauðsynlegur fyrir hinar ýmsu iðngreinar. Þetta er áreiðanlega réttmæt aths. Hins vegar er opið að ákveða slíkt með reglugerð sem gefin yrði út með þessum lögum. Það er ekkert þarna, sem lokar fyrir mismunandi starf í greininni með meisturum. Aðeins er sett lágmark. N. komst því að þeirri niðurstöðu, að ekki væri þörf á því í þessum lögum að skilgreina eða binda nánar í lögunum og ekki æskilegt að binda nánar í lögunum hver sá starfstími skyldi verða og að ýmsu leyti hentugra að gera það í reglugerð, þótt n. taki undir þessa aths. Á sérstöku þskj., þskj. 879, flytur n. eina brtt. Sú brtt. er við 3. gr. Þar segir, með leyfi forseta: „Hver maður, karl eða kona, getur fengið leyfi til að reka iðnað“ o. s. frv. - N. leggur til, að „karl eða kona“ verði fellt út. Það er í anda jafnréttis, sem nú er tíðkað mjög, að karl og kona eru bæði menn. Við gerum því þessa lítilfjörlegu brtt. við frv.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um tekjuskatt og eignarskatt og hefur skilað nál. á þskj. 837. Frv. þetta hefur ekki verið til meðferðar mjög lengi hér á Alþ., en hins vegar var á s.l. vetri fjallað mjög ítarlega um frv. til l. um tekjuskatt og eignarskatt, sem fjmrh. flutti á síðasta þingi. Við meðferð þess máls var það frv. sent til umsagnar fjölmargra aðila og var til ítarlegrar meðferðar í fjh.- og viðskn. beggja d. Það má segja, að þetta frv., sem hér er fram komið, sé að miklu leyti ávöxtur og niðurstöður af því starfi, sem unnið var á s. l. vetri, og þær breytingar, sem á frv. hafa verið gerðar, taka mið af þeim sjónarmiðum sem fram komu við meðferð málsins. Aðdragandi þessa frv. um tekjuskatt og eignarskatt er orðinn mjög langur. Það hefur í tíð þriggja síðustu ríkisstj. og þriggja fjmrh. verið stefnt að því að gera umfangsmiklar breytingar á skattalögum. Í þessum efnum hefur verið unnið mikið starf, en það má segja að sú löggjöf, sem við byggjum einkum á, sé að stofni til frá árunu 1971 og 1972. Þeim lögum, sem voru sett á árinu 1971 af þáv. ríkisstj., var síðan breytt af þeirri ríkisstj., sem tók við, svokallaðri vinstri stjórn, ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar, á árinu 1972. Ekki voru gerðar umfangsmiklar breytingar á þeim lögum. Það voru gerðar á þeim ýmsar breytingar, en hins vegar var þar ekki um mjög veigamiklar breytingar að ræða. Því má segja að allir þeir stjórnmálaflokkar, sem starfa í landinu í dag, hafi staðið að þeim lögum um tekjuskatt og eignarskatt sem í gildi eru. Hins vegar hefur komið gjörla fram að allir eru meira og minna óánægðir með þessi sömu lög., og er það ekki að undra, því að lög, sérstaklega skattalög, þurfa að taka sífelldum breytingum og taka mið af aðstæðum í þjóðfélaginu á hverjum tíma. Það má segja að mikið hafi verið unnið að endurskoðun þessara mála. Allir hafa að vísu ekki verið sammála um það, hvað væri að núgildandi lögum, en flestir sammála um að eitthvað væri að. Það, sem einkum hefur komið fram og gagnrýnt hefur verið í sambandi við núgildandi skattalög og þá í fyrsta lagi varðandi einstaklinga, eru að mínum dómi þrjú atriði: Í fyrsta lagi er það skilgreining á tekjuhugtakinu, þ. e. a. s. sá stofn, sem skattur er lagður á, er oft og tíðum nokkuð óljós og ófullnægjandi. Þar kemur til að ýmiss konar hlunnindi geta verið skattfrjáls, um það getur verið að ræða að aðilar hafi heimildir til úttektar úr atvinnurekstri eða fyrirtækjum án skattskyldu af eigin hendi og reglur um meðferð söluhagnaðar eru mjög ófullnægjandi miðað við þá verðlagsþróun sem hefur orðið á undanförnum árum. Í öðru lagi hafa frádráttarheimildir þótt og eru mjög rúmar og verið mikið gagnrýndar. Frádráttarheimildir þessar hafa nýst þeim mun betur sem tekjur eru hærri, og þessar frádráttarheimildir hafa skapað verulegan ójöfnuð þannig að aðilar, sem búa við sambærilegar aðstæður, hafa á engan hátt alltaf fengið sambærilega skatta. Í þriðja lagi er að vísu um að ræða frádráttarheimild, en ég vil nefna það atriði sérstaklega. Það er svokölluð 50% regla, þ. e. a. s. að helmingur af launum eiginkonu sé frádráttarbær frá skatti. Þessi regla er fyrir löngu orðin úrelt og hefur skapað verulegan ójöfnuð þannig að það er ekki sama hvort hjóna vinnur fyrir tekjunum. Á því er verulegur munur, hvort eiginkona vinnur fyrir tekjunum eða eiginmaður. Það frv., sem hér liggur fyrir, gengur að mínum dómi alllangt í þeim efnum og í mörgum tilfellum mjög langt í að leiðrétta þessi atriði. Varðandi fyrsta atriðið er þess einkum að geta, að framtalsskylda á margvíslegum hlunnindum er stóraukin og ætti því að verða til þess að skilgreining á tekjuhugtakinu gæti orðið ljósari. Einnig er reglum um meðferð söluhagnaðar breytt verulega. Og síðast en ekki síst verður skylt samkv. 7. gr. frv. að sérhver maður, sem vinnur að eigin atvinnurekstri eða sjálfstæðri starfsemi, telji sér til tekna eigi lægra endurgjald fyrir starf sitt en hann hefði innt það af hendi fyrir óskyldan eða ótengdan aðila. Mun ég koma að þessu atriði síðar. Þessi atriði, sem ég hef hér greint, eru út af fyrir sig tilraun til þess að varpa nýju ljósi á tekjuhugtakið og þann stofn sem skattur er lagður á. Í öðru lagi varðandi frádráttarheimildir, þá er frádráttarliðum fækkað nokkuð. En það, sem skiptir einnig miklu máli, er að tekinn er upp ákveðinn staðlaður frádráttur, eða 10% af tekjum, sem allir hafa heimild til að draga frá tekjum sínum. Mun þetta væntanlega verða til þess, að allt að 70% eða meir af framteljendum mun fremur velja þetta form heldur en tíunda einstaka frádráttarliði, sem mun verða til verulegrar einföldunar í framkvæmd skattamála. Og varðandi þriðja atriðið, sem ég nefndi, þá er tekin upp takmörkuð sérsköttun hjóna og þar með úr gildi felld sú 50% regla sem verið hefur í gildi um langan tíma. Það má segja að ýmsar leiðir séu til þess að skattleggja einstaklinga í þjóðfélaginu. Í fyrsta lagi getur verið um það að ræða að skattleggja hjónin, í öðru lagi getur verið um það að ræða að skattleggja fjölskylduna og í þriðja lagi að skattleggja einstaklinginn. Það má færa rök að öllum þessum leiðum. Hjón og fjölskylda lifa í félagi og sameiginlegu búi og heimili og þess vegna hlýtur stærð þeirrar fjölskyldu og aðstæður að móta að verulegu leyti greiðslugetu þessara aðila. Að hinu leytinu á sérhver einstaklingur rétt til þess að mínu mati, að á tekjur hans og eignir sé lagt sjálfstætt skattalegt mat þannig að hann geti vitað sjálfur hvað honum ber að greiða til samfélagsins. Þessi sjónarmið stangast á í verulegum mæli, og þess vegna hefur verið farin sú leið að viðurkenna rétt sérhvers einstaklings til sjálfstæðs mats á tekjum sínum og eignum að nokkru leyti. Hins vegar varð ekki hjá því komist, að unnt væri að taka verulegt tillit til fjölskylduaðstæðna, hvort viðkomandi einstaklingur býr í hjónabandi eður ei, og þess vegna heimiluð millifærsla á þeim persónufrádrætti, sem ekki nýtist hjá viðkomandi einstakling, yfir á maka þessa aðila. Það má segja að í stuttu máli séu þetta þau stærstu atriði sem varða skattlagningu einstaklinga. Hins vegar er ljóst að nokkrar og verulegar breytingar verða á skattleysismörkum. Skattleysismörkin samkv. þessu frv. munu hækka og skattbyrðin færist til á hina hærra launuðu og frá hinum lægra launuðu. Skattbyrðin færist einnig til frá þeim, sem nutu verulegrar ívilnunar í formi frádráttar, sérstaklega í sambandi við 50% regluna, yfir til þeirra sem nutu þeirra ekki. Um umtalsverða breytingu á skattbyrði er því að ræða. Að því er varðar félög og rekstraraðila, þá hafa einkum þrjú atriði vakið deilur og umtal í sambandi við skattlagningu þessara aðila. Í fyrsta lagi, og það er að mínum dómi langstærsta atríðið, er skattfrelsi söluhagnaðar af eignum. Söluhagnaður af fyrnanlegum eignum er samkv. núgildandi lögum skattfrjáls að hálfu, hafi aðili átt þá eign í tvö ár, en skattfrjáls að fullu hafi aðili átt hana í fjögur ár. Þessi söluhagnaður getur í mörgum tilfellum verið mjög mikill, og þegar við verðbólgu er að etja eins og í þjóðfélagi okkar, þá getur þessi söluhagnaður og skattfrelsi þessa söluhagnaðar orðið til þess að rekstraraðili búi jafnvel við skattfrelsi um aldur og ævi. Ef viðkomandi aðili er nægilega duglegur og iðinn við að skipta um eignir og skapa sér þar með skattfrjálsan söluhagnað, sem verður aðallega til þess að nýr fyrningarstofn myndast, þá er það svo í einstaka atvinnugreinum, að slíkir hlutir geta orðið til þess, að um skattfrelsi sé að ræða þótt greiðslugeta sé mjög bærileg. Í öðru lagi hafa ýmis atriði varðandi fyrningar vakið deilur, en að mínu mati eru þetta minni háttar atriði í samanburði við söluhagnaðinn. Það, sem einkum er ámælisvert varðandi þær fyrningar sem gilda samkv. núgildandi lögum um tekjuskatt og eignarskatt, er svokölluð verðstuðulsfyrning, en verðstuðulsfyrning leggst á fengnar fyrningar, og þeir sem hafa hæstu fyrningarnar, fá hæstu verðstuðulsfyrninguna, en þeir, sem hafa lægstu fyrninguna, fá lægstu verðstuðulsfyrninguna. Þetta verður til þess, að tiltölulega nýjar eignir fá mjög háar verðstuðulsfyrningar, en gamlar eignir fá svo til engar verðstuðulsfyrningar. Að sjálfsögðu er miklu meiri ástæða til þess, að þeir, sem eiga gamlar eignir, sem keyptar hafa verið á lágu verði, fái fremur hækkun á sínum fyrningum heldur en þeir sem nýlega hafa keypt eignir. Í þriðja lagi hafa, eins og ég nefndi áður, ýmis atriði varðandi einstaklinga í atvinnurekstri vakið deilur og umtal, og þar er komið í reynd það sama vandamál sem ég minntist á áðan, þ. e. a. s. skilgreining á tekjuhugtaki. Um það hefur verið að ræða í allmörgum tilfellum, að tapsfrádrættir; sem t. d. eru myndáðir með fyrningum, hafa orðið til þess að tekjur eru sáralitlar þótt greiðslugeta geti verið bærileg. Mjög mikill mismunur er því í einstökum tilfellum á milli þess, sem viðkomandi aðilar hafa sér til neyslu og sér til framfæris, og þess sem skattskylt er samkv. skilgreiningu skattalaga. Varðandi þessi atriði er ýmislegt gert í þessu frv. sem lagfærir þessa ágalla. Í fyrsta lagi verður það ófrávíkjanleg regla, að söluhagnaður samkv. skilgreiningu, sem fram kemur í 10. gr., verður ávallt skattskyldur. Heimilt verður að vísu að fyrna aðrar eignir sem nemur þessum söluhagnaði, en að stofni til verður þessi söluhagnaður ávallt skattskyldur í sambandi við fyrnanlegar eignir. Söluhagnaður í sambandi við íbúðarhúsnæði verður hins vegar ekki skattskyldur. Hafi aðili átt eignina í fimm ár eða lengur og viðkomandi aðili á ekki meira en 600 m3 eða hjón 1200 m3, þá verður ávallt um skattfrelsi að ræða. Hafi viðkomandi aðili átt eignina í skemmri Ríma, þá verður einnig um skattfrelsi að ræða, ef viðkomandi aðili kaupir aðra eign í staðinn, og skiptir þá eigi máli á hvaða byggingarstigi eignin er. Þetta atriði hefur valdið verulegum erfiðleikum. Það er algengt í þjóðfélaginu, að ungt fólk ráðist í að byggja húsnæði sem það síðan ræður ekki við að byggja og þarf að selja á byggingarstigi. Ef slík eign er seld með söluhagnaði, þá verður sá söluhagnaður ávallt skattskyldur því að um skattfrelsi getur ekki verið að ræða nema búseta hafi verið hafin í viðkomandi eign. Hér er því um verulega bót að ræða. Ákvæðum um fyrningar er breytt verulega. Fyrningarhlutfall er lækkað, en hins vegar tekið upp endurmat á öllum eignum og fyrningar síðan skertar í hlutfalli við skuldastöðu og skal það fært á svokallaðan mótreikning fyrninga. Hér er um allflókið mál að ræða við fyrstu sýn, en það verður það þó ekki þegar menn byrja að athuga það nánar. Hins vegar er rétt að gera sér grein fyrir því, að slíkt endurmat verður vart tekið upp nema um allflóknar reglur sé að ræða. Ég vil taka það fram, að ég hef ekki verið sérstaklega bjartsýnn á það fram að þessu, að takast mætti að taka upp sjálfvirkt endurmat í skattalögum. Það má segja að slíkt hafi verið reynt hér allt í kringum okkur, í löndunum í kring, ekki með löggjöf, heldur hafa menn hugleitt það nú í mörg ár, hvernig takast megi að taka upp endurmat í skattalögum og fyrningar af endurmatsverði. Mér er ekki kunnugt um að nein þjóð í löndunum hér í kring hafi enn tekið slíkar reglur upp. Þess vegna er um verulegt nýmæli að ræða. Í fyrsta lagi verður heimilt samkv. þessu frv. að endurmeta gamlar eignir með ákveðnum verðstuðli og endurmatið verður þeim mun hærra sem eignirnar eru eldri. Hins vegar verða fyrningar endurmetnar einnig með verðstuðli þess árs, sem eignin er keypt á, þannig að fyrningarnar verða endurmetnar með mun hærri verðstuðli en annars væri tilefni til. Af þessum orsökum verður þetta endurmat allverulega lægra en verðlagsþróunin að öðru leyti gefur tilefni til. Þess vegna mun endurmatið hafa tiltölulega litla þýðingu í sambandi við gamlar eignir. Fasteignir verður hins vegar heimilt að endurmeta upp að fasteignamatsverði, sem mun hafa verulega þýðingu. Í framhaldi af þessu verður heimilt að endurmeta eignir með vísitölu byggingarkostnaðar á hverju ári og fyrningar verða endurmetnar á sama hátt. Það er hins vegar svo, að viðkomandi aðilar skulda oft verulegar fjárhæðir í þessum eignum, borga fyrir þau lán verðtryggingu, gengistap og fleiri atriði koma til, þannig að ef ekkert væri frekar að gert væri það í mörgum tilfellum svo, að viðkomandi aðilar fengju frádrátt tvívegis varðandi þetta. Þess vegna hefur verið tekin upp í frv. svokallaður mótreikningur fyrninga eða takmörkun á fyrningum vegna skulda. Reiknað er út samkv. ákveðnum aðferðum, hversu mikið lánsfé stendur á bak við fyrnanlegar eignir, og síðan mótreikningur færður upp til samræmis við það. Ég ætla ekki á þessu stigi málsins að fara ítarlega út í þennan reikning, en ég vil þó geta þess, að ljóst er að nauðsynlegt er að gera ítarlegri prófanir á því hvernig þessi reikningur virkar, heldur en hingað til hefur verið gert, til þess að gera sér glögga grein fyrir þýðingu hans. Mér er ljóst, að þessi mótreikningur og takmörkun á fyrningum verkar mun meir þegar líður fram í tímann heldur en á fyrstu árunum. Má í stuttu máli segja að viðkomandi aðilar fái ekki í reynd til frádráttar meira en sem svarar jákvæðum vöxtum á hverjum tíma. Mótreikningurinn verkar á þann hátt. Neikvæðir vextir miðað við verðlagsþróun koma því ekki til frádráttar þegar tímar líða. En ég vil aðeins ítreka það. að ég tel nauðsynlegt að tíminn verði vel notaður í sumar til þess að fullkanna þessi atriði og athuga fleiri leiðir í þessum efnum. Ég er ekki með þessu að segja, að ég telji ekki að þessi leið, sem hér hefur verið valin, geti ekki gengið, þvert á móti, aðeins það, að rétt er að leita leiða, ef hægt væri að einfalda þessar færslur, því að það er töluvert gefandi fyrir að geta haft framkvæmdina sem einfaldasta. Ég mun nú aðeins víkja að frv. því, sem flutt var á s. l. ári, og þeim helstu breytingum, sem hafa verið gerðar í þessu frv., sem nú liggur fyrir. Að mínum dómi lá fyrir á s. l. vetri frv. sem fól í sér verulegar endurbætur á skattakerfinu. Þetta varðaði sérstaklega skilgreiningu á tekjuhugtaki, reglur um söluhagnað, fyrningarreglur og framkvæmd skattamála og ýmissa frádráttarliða, sem voru lagðir niður og einfaldaðir, sem varð til verulegra bóta. Hins vegar komu fram við meðferð málsins fjölmargar aths. frá ýmsum aðilum og hefur að mörgu leyti verið tekið verulegt tillit til þeirra atriða. Í fyrsta lagi virtist vera almennur vilji fyrir í þjóðfélaginu að taka upp einhvers konar sérsköttun einstaklinganna, sérsköttun hjóna, og það frv., sem nú liggur fyrir, felur slíkt í sér. Hins vegar er ljóst að þetta er ekki ágallalaust því að m. a. mun þessi háttur hafa í för með sér að framteljendum mun fjölga um 40–50 þús. Það fer ekki hjá því, að þessi fjölgun framteljenda mun hafa í för með sér nokkurn kostnaðarauka. En hins vegar hefur það verið mat manna, að þessi regla sé bæði réttlætismál og einnig sé hún einfaldari ef upp verður tekið staðgreiðslukerfi skatta. Reglum um söluhagnað hefur ekki verið breytt að neinu ráði nema að því leytinu til, að endurmat eignanna hefur nokkur áhrif á söluhagnað á hverjum tíma, en í því sambandi verður einnig að taka tillit til þess, að fengnar fyrningar verða líka endurmetnar. Í sumum tilfellum hefur viðkomandi endurmat því ekki eins mikil áhrif og við fyrstu sýn mætti halda og einnig skiptir þarna miklu máli hinn svokallaði mótreikningur fyrninga. Þá hefur verið horfið frá afsláttarkerfi frv. frá því í fyrra og tekið upp frádráttarkerfi í stíl við gildandi lög, þó með þeim hætti, eins og ég áður gat um, að ákveðinn staðlaður frádráttur er heimilaður. Varðandi skattmeðferð barna er gert ráð fyrir því, að börn verði skattlögð sérstaklega af séraflafé. Þá hefur verið felld niður heimild til þess að arður af hlutafé barna verði frádráttarbær eins og gert var ráð fyrir í fyrra frv., en hins vegar er gert ráð fyrir því, að arður af hlutafé allt að 500 þús. kr. verði ekki skattlagður hjá hjónunum. Aftur á móti fær viðkomandi félag ekki frádrátt vegna þessa arðs nema að hálfu leyti. Ef arður er hærri en 500 þús. hjá hjónum, þá getur það orðið til þess að arður verði í einhverjum tilfellum tvískattaður. Söluhagnaðarreglum er að mestu leyti haldið og litlar breytingar í þeim efnum. Ákvæðum um heimildir samvinnufélaga til útborgunar til félagsaðila og til færslu í stofnsjóði er breytt frá frv. þannig að þau verða með svipuðum hætti og í gildandi lögum. Eignarskattur lögaðila verður ekki frádráttarbær, enda hefur eignarskattshlutfall þessara aðila þegar verið lækkað og því ekki eðlilegt að eignarskattur lögaðila sé frádráttarbær, en eignarskattur einstaklinga ekki. Þá hefur verið tekin upp sérstök heimild til niðurfærslu á útistandandi viðskiptaskuldum í atvinnurekstri að hámarki 5% af nafnverði þeirra. Þessi heimild hefur ekki verið fyrir hendi, en hins vegar hefur verið fyrir hendi heimild fyrir atvinnurekstur að draga frá allt að 30% af verðmæti vörubirgða. Það er oft nokkrum tilviljunum háð um hver áramót, hversu mikil verðmæti liggi annars vegar í vörubirgðum og hversu mikil verðmæti hinsvegar í útistandandi skuldum. Og útistandandi skuld um áramót, sem á að greiðast nokkrum mánuðum síðar, getur ekki verið nafnvirðis síns virði. Bæði er um vaxtatap að ræða og einnig er alltaf einhver hætta á því, að viðkomandi eignir tapist. Þess vegna tel ég að þessi heimild sé mjög eðlileg og sjálfsögð. Ýmsar fleiri breytingar hafa verið gerðar frá fyrra frv., en ég sé ekki ástæðu til að rekja þær frekar. Ég ætla að gera stutta grein fyrir þeim breytingum, sem gerðar voru á frv. þegar það var til meðferðar í Nd. Unnið var að málinu sameiginlega í báðum n. og þess vegna var nm. í Ed. kunnugt um þessar brtt. Mun ég því í stuttu máli gera grein fyrir þeim. Í fyrsta lagi er gerð sú breyting á skattfrelsi íbúðarhúsnæðis, þ. e. brtt. nr. 3 á þskj. 764, að miðað verði við 600 m3 og 1200 m3 í staðinn fyrir 750 m3 og 1500 m3 áður. 5. brtt., sem gerð var í Nd., var þess efnis, að söluhagnaður af eignum, sem greiddur er með skuldabréfum, kæmi aðeins til skattlagningar miðað við greiðslu skuldabréfanna. T. d. ef söluhagnaður væri 50 millj. og hann lægi allur í skuldabréfum, þá yrði hann skattlagður á afborgunartíma skuldaviðurkenninganna, en þó ekki á lengri tíma en 7 árum. 6. brtt., sem gerð var í Nd., fjallar um að lífsábyrgð yrði áfram frádráttarbær. 8. brtt. gekk í þá átt að hækka fyrningarhlutfall af skipum úr 8% í 10% og af ýmsum eignum úr 15% í 18%. Þessi breyting var gerð með tilliti til þess, að menn töldu að hér væri um að ræða nokkuð raunhæfa viðmiðun varðandi endingartíma þessara eigna. En hitt er svo annað mál, að ógerlegt er að finna almenna skilgreiningu á endingartíma eigna og þess vegna yrði að taka upp mjög mörg fyrningarhlutföll ef vel ætti að vera. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því, að fyrningarhlutföll séu tiltölulega fá, og þess vegna verða slíkar afskriftir eða fyrningar að geta gilt almennt og eiga við í sem flestum tilfellum. 9. og 10. brtt. miðuðu að því að gera nokkrar lagfæringar á greinum um mótreikninga, en 11. og 12. brtt. miða að því að heimila sameignarfélögum að sameinast hlutafélögum án þess að til skattlagningar komi á varasjóð eða þá að heimila sameignarfélagi að breyta forminu yfir í hlutafélag. Hér er um mikilvægt ákvæði að ræða vegna þess að menn byrja oft rekstur sinn í formi sameignarfélags, en síðar, þegar fleiri koma til og menn vilja taka fleiri aðila inn í sinn rekstur, verður mjög erfitt að halda sameignarfélagsforminu. Með þessu er tekin upp heimild til þessara aðila að breyta félaginu í hlutafélag. 14. brtt., sem gerð var í Nd., var þess eðlis, að tekjuskattur lögaðila yrði 45%, en ekki 48%, sem var upphaflega prentvilla, eftir því sem mér skilst. 45% skattur samsvarar því, að svipuð breyting verði á félagaskatti og í hæsta þrepi þegar um einstaklinga er að ræða og miðað sé við staðgreiðslukerfi. Hér er um nokkra hækkun á félagaskatti að ræða sé tekið tillit til þess, að hér er miðað við staðgreiðslukerfi. Að öðru leyti tel ég ekki ástæðu til að gera grein fyrir þeim breytingum sem gerðar voru í Nd. Þótt þessi löggjöf, sem væntanlega verður sett um tekjuskatt og eignarskatt, sé að mínum dómi mjög mikilvæg, þá má ekki gleyma því, að framkvæmd núgildandi laga og framkvæmd þessara laga er það sem skiptir meginmáli. Nokkrar breytingar eru gerðar á frv., sem geta orðið til þess að auðvelda framkvæmdaaðilum í skattamálum vinnu sína. Bæði er um að ræða aukna framtalsskyldu og það, að viðurlög verða þyngd við skattsvikum. Þessi viðurlög verða verulega þyngd, t. d. ákveðin há sektarmörk. En veigamesta stefnubreytingin í þessu efni er þó að heimilað er við ítrekuð brot eða fyrir miklar sakir að dæma auk sektar í varðhald eða fangelsi allt að 6 árum, eins og nú gildir um þjófnað, fjárdrátt og önnur auðgunarbrot samkv. almennum hegningarlögum. Þá er gert ráð fyrir því, að ríkisskattanefnd verði breytt í þá veru, að þar starfi fast 3 menn sem hafi það sem aðalstarf eins og hver annar dómstóll að dæma í skattamálum. Núverandi skipan ríkisskattanefndar er í þá veru, að þar starfa 6 menn sem hafa það sem aukastarf. Ég tel að með þessu sé stefnt í rétta átt, en hins vegar vil ég láta í ljós nokkrar efasemdir um að það sé ávallt heppilegast, að þeir, sem starfa í ríkisskattanefnd, hafi það allir sem aðalstarf. Að mínum dómi er nauðsynlegt að þar séu menn, a. m. k. tveir, sem hafi það sem aðalstarf. Hins vegar held ég að til bóta sé að inn í störf nefndarinnar komi menn með víðtæka reynslu., sem starfa annars staðar í þjóðfélaginu, koma út úr hinu daglega lífi með oft og tíðum önnur sjónarmið en þeir sem starfa eingöngu að þessum málum, þannig að þeir geti haft nokkur áhrif þar á, ekki að þeir hafi alla tíð úrslitaáhrif, heldur verki þannig á nefndina að fleiri sjónarmið komist að. Þess vegna vil ég segja, að ég hefði talið að það hefði að sumu leyti verið betra að hafa eitthvað fjölmennari nefnd, en hluti af nm. skyldi starfa eingöngu við nefndina. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, gerir ráð fyrir því, að komið verði á staðgreiðslukerfi skatta, og frv. þess efnis hefur verið lagt fyrir Alþ. Það frv. hefur enga meðferð hlotið í þinginu og var alveg ljóst að útilokað mundi vera að afgreiða það frv., vegna þess að það hafði ekki verið til umfjöllunar hjá þeim aðilum sem það kemur til með að snerta. Hér er um mjög veigamikla breytingu að ræða sem snertir hvern einasta einstakling í þjóðfélaginu og hvern einasta lögaðila og einnig þá sem starfa að innheimtu skattanna. Innheimtukerfið kemur til með að gjörbreytast og álagningin líka. Gert er ráð fyrir því, að hver einstaklingur þurfi að skila áætlun um tekjur sínar og einnig að lögaðilar, þ. e. a. s. fyrirtæki, þurfi að skila áætlun um sínar tekjur. Þessar breytingar eru það umfangsmiklar, að taka hlýtur alllangan tíma að undirbúa þær og kynna þær, ef vei á að takast til. Í mínum huga er ljóst að ekki er raunhæft að stefna að því að taka upp slíkt kerfi um næstu áramót, en þetta frv. heldur alveg gildi sínu þótt svo verði ekki, ef auðnast má að taka upp slíkt kerfi 1. jan. 1980. Hins vegar er ljóst að fara þarf mjög vel yfir það, á hvern hátt þessari staðgreiðslu skuli háttað, t. d. hvort tekin skuli upp staðgreiðsla á sköttum lögaðila. Ég hef ekki sannfæringu um það, að það sé rétt eða besta leiðin að taka upp staðgreiðslu hjá lögaðilum, en ég er þeirrar skoðunar, að eindregið skuli stefna að því varðandi einstaklinga. Um þessi atriði er þó í sjálfu sér ekkert hægt að fullyrða né mynda sér um þau fasta skoðun nema ræða þau mál við hina ýmsu aðila sem málið snertir. Það er mjög brýnt að koma á staðgreiðslukerfi hér á landi, m. a. vegna hagstjórnaráhrifa slíks kerfis, og hljóta allir að stefna að því, að slíkt: kerfi verið tekið upp sem fyrst. Aftur á móti mega menn ekki flýta sér það mikið, að það sé dæmt til að mistakast. Ýmsar aðrar lagfæringar koma fram í þessu frv. og mun ég ekki ræða þær frekar. Hins vegar vildi ég að lokum fara nokkrum orðum um brtt. sem fram hafa komið frá hv. þm. Ragnari Arnalds á þskj. 871. Það er í fyrsta lagi gert ráð fyrir því, að fyrningarhlutföll breytist nokkuð. Hér er ekki um veigamiklar breytingar að ræða. Eins og ég sagði áður má ávallt um það deila, hversu langur endingartími eigna er. Þessar brtt. hafa ekki veruleg áhrif og eru þess vegna að mínum dómi minni háttar. Það, sem hins vegar er mikilvægt, er 3. brtt., við 42. gr., að greinin falli niður. (Viðbótarfyrning á skattskyldum hluta söluhagnaðar.) Ef þessi skipan yrði tekin upp, þá mundi það verða til þess, að mönnum væri í mörgum tilfeilum ómögulegt að skipta um eign. Ef maður selur bát til þess að kaupa sér nýjan bát og stækka við sig, sem er alltaf þróunin, að menn stækka og ná sér í betri tæki, þá er um það að ræða að honum bæri að greiða skatt af söluhagnaðinum, hvort sem hann keypti sér nýjan bát í staðinn eða ekki. Þetta yrði til þess að stöðva þróun í sumum atvinnugreinum. Ég fæ ekki skilið hvaða markmiðum á að ná með svona ákvæði. Söluhagnaðurinn kemur til skattlagningar á þann hátt, að fyrningarnar lækka, en mundi hins vegar verka til þess, ef skattskyldan ætti að koma á strax, að þróun í ýmsum atvinnurekstri mundi jafnvel fara aftur á bak. 4., 5., 6. og 7. brtt. hv. þm., hafa veruleg áhrif. Hér er um það að ræða, að fluttar eru brtt., sem þá hafa í för með sér lækkun á skattlagningu sem nemur um það bil 13.5 milljörðum.

Vill ræðumaður endurtaka.

Ræðumaður sagði, að brtt. þær, sem fluttar eru í 4., 5., 6. og 7. lið, væru þess eðlis, að um væri að ræða að lækka tekjuskatta í þjóðfélaginu um 13.5 milljarða. Ég vildi gjarnan upplýsa hv. þm. um þetta. Ég hef fengið þetta reiknað út gróflega - um einhverja skekkju getur verið að ræða en ég skal rekja það í nokkrum atriðum: Að lækka skattstiga úr 18% í 15% kostar u. þ. b. 6 milljarða kr. Að lækka tekjuskatt úr 26% í 24% mun kosta u. þ. b. 1.6 milljarða kr. a. m. k. Að hækka skatt úr 34% í 38% mundi hafa í för með sér u. þ. b. 600-700 millj. kr. tekjuaukningu. Að hækka persónuafslátt úr 250 þús í 300 þús. þýðir 5.3 milljarða skattalækkun. Að hækka persónuafslátt 67 ára og eldri um helming þýðir u. þ. b. 500 millj. kr. skattalækkun. Að hækka barnabætur úr 65 þús. í 85 þús. og úr 100 í 120 þús. þýðir u. þ. b. 1.5 milljarð og að hækka skatt lögaðila úr 45% í 53% hefur í för með sér u. þ. b. 1/2 milljarð í hækkun. Nettóáhrifin eru þess vegna u. þ. b. 13.5 milljarðar. Samkv. frv. er gert ráð fyrir því, að tekjuskattur sé 21 milljarður 565 millj. mínus barnabætur og endurgreiðslur á útsvari, þannig að nettótekjuskattur er 12 milljarðar 188 millj. Tekjuskattur félaga er einhvers staðar á milli 3 og 4 milljarða. Eftir stæðu þá nettó af tekjuskattinum u. þ. b. 15 milljarðar. Mér er ekki ljóst, hvernig hv. þm. gerir ráð fyrir því, að ná tekjum hér á móti eða lækka fjárveitingar til ýmissa verkefna í þjóðfélaginu, en ég vildi aðeins upplýsa það, því að nauðsynlegt er að menn geri sér grein fyrir áhrifum slíks. Varðandi það að hækka persónuafslátt þeirra, sem eru 67 ára og eldri, sem hefur oft og tíðum verið vinsælt á Alþ., að koma á alls konar skattívilnunum fyrir fólk sem er orðið 67 ára og eldra, þá kemur þetta náttúrlega fyrst og fremst þeim til góða sem hafa tiltölulega hærri tekjur. Að mínum dómi væri nær að verja þeim fjármunum, sem þetta kostar, til þess að hækka tekjutryggingu og aðrar greiðslur til gamalmenna með litlar tekjur. Það var ívilnun í skattalögum fyrir nokkrum árum til handa þessum aðilum, sem var felld út úr lögunum og í þess stað var samsvarandi fjárhæð notuð til að hækka tekjutryggingu. Ég held að nauðsynlegt sé að gera sér grein fyrir því, að þótt fólk hafi náð ákveðnum aldri, þá er til fólk á þeim aldri í þjóðfélaginu sem hefur verulegar tekjur, t. d. úr lífeyrissjóðum. Og að mínum dómi er engin ástæða til þess að eyða fjármunum ríkisins til þess að bæta hag þessa fólks. Fremur ætti að eyða þeim til að bæta kjör þeirra sem verr eru staddir. Þess vegna er ég undrandi á því, að hv. þm. skuli leggja slíkt til. Varðandi aðrar brtt. skal ég ekki fjölyrða að sinni. Það, sem sagt er í nál. með þessum brtt., er fyrst og fremst um fyrningarhlutföll og endurmat eigna. Ég hef skilið hv. þm. þannig að undanförnu, að hann telji mjög til bóta að taka upp endurmat. Hann hefur viðhaft þau orð, að það sé eitt hið besta í þessu frv. að taka upp endurmatið. Hann fullyrðir að í þessu séu alls konar ívilnunarreglur og samanlögð áhrif af öllum þessum smugum, eins og hann orðar það, hljóti að verða þau, að verulegur hluti atvinnurekstrar í landinu sleppi með að borga lítinn sem engan tekjuskatt. Ég held að þetta sé langt frá því að vera rétt. Ég tel að með þessu frv. sé tekjuhugtakið verulega betur skilgreint en áður og muni hafa áhrif í réttlætisátt í miklum mæli. Og menn mættu einnig hafa í huga að það endurmat, sem hér á að eiga sér stað, mun hafa þau áhrif að eignarskattsstofn mun verulega hækka. Ekki hefur verið reiknað út hversu mikið eignarskattur mun hækka, en hins vegar er mér ljóst að það mun vera um allverulega hækkun á eignarskatti að ræða, þannig að þótt auknu endurmati fylgi nokkur réttindi fylgja því einnig verulegar kvaðir. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að fjölyrða meir um þetta mál, en vildi aðeins ítreka að meiri hl.n. leggur til að frv. verði samþykkt. Einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt., en hv. þm. Ragnar Arnalds og Albert Guðmundsson munu skila séráliti.



Herra forseti. Um þetta mál mætti halda langa ræðu eins og gefur að skilja. En þar sem við deildarþm. erum í nokkurri tímaþröng af ýmsum ástæðum, þá neyðist ég til að hafa mál mitt ekki mjög ítarlegt. Það hefur gengið á ýmsu í skattamálum þessarar ríkisstj. og við höfum reynt það, að á hverju ári hefur verið lofað umbyltingu skattkerfisins, allt frá því að þessi ríkisstj. komst fyrst til valda. Það var hins vegar ekki fyrr en á s. 1. ári sem skattafrv. sá dagsins ljós á Alþ., en það náði þó ekki fram að ganga þar sem mjög mikill ágreiningur var um málið, ekki aðeins milli ríkisstj. og stjórnarandstæðinga, heldur einnig í hópi stjórnarsinna sjálfra. Þegar loks er komið að því, að afgreiðsla stendur yfir á skattamálum á Alþ., þá er það svo seint á ferðum að vandræðum veldur og menn geta leyft sér, eins og hv. síðasti ræðumaður, að fleygja fram ýmiss konar tölum og útreikningum um áhrif ákveðinna skattbreytinga, m. a. brtt. sem ég hef flutt, án þess að nokkur aðstaða eða tími sé til að sannreyna þá útreikninga eða fá þá staðfesta af aðilum sem til þess eru færir. Í fljótu bragði sagt er sjálfsagt að viðurkenna að í þessu frv. eru viss atriði til bóta. En eins og ég hef margbent á eru gallarnir miklu fleiri. Ég hef hiklaust talið það einn af kostum þessa frv., að um er að ræða takmarkaða sérsköttun hjóna. Afnám 50% reglunnar varðandi frádrátt frá tekjum giftrar konu mun leiða til hækkunar á sköttum hjóna þar sem konan hefur haft góðar tekjur. Að því leyti hefði verið eðlilegra að stíga þetta spor í nokkrum áföngum, þar sem hætt er við að þetta geti haft umtalsverð áhrif á atvinnuþátttöku giftra kvenna, en stefnan er í sjálfu sér skynsamleg og rétt. Megingallar frv. eru hins vegar þeir, að allar horfur eru á því, að skattlagning fyrirtækja og rekstraraðila verði áfram smávaxin. Ég hef flutt á Alþ. ár eftir ár till. um breytingar á skattkerfinu og í grg. með till. hefur fylgt ítarleg skrá um fyrirtæki sem ekki greiða tekjuskatt enda þótt þau hafi umtalsverðar tekjur. Þessar upplýsingar ætla ég ekki að endurtaka hér, en vísa til þessarar seinustu tillögugerðar okkar frá því í vetur, þar sem kemur ljóslega fram að um helmingur atvinnurekstrar í landinu borgar lítinn sem engan tekjuskatt, þ. e. a. s. innan við 100 þús. kr., enda þótt um sé að ræða um helminginn af veitu atvinnufyrirtækja á landinu, þ. e. á árinu 1976 um 160 milljarða kr. Er þá einungis átt við fyrirtæki sem rekin eru í félagsformi, en heildarvelta slíkra fyrirtækja mun á árinu 1976 hafa numið um 325 milljörðum kr. Það frv., sem hér liggur fyrir, er með þeim ágalla gert, að í því eru fjölmargar smugur frá fyrri tíð, uppvakningar frá fyrri lögum, sem ætlað er það hlutverk að lækka tekjuskatta rekstraraðila og jafnvel nokkrum nýjum bætt við. Ég verð að fara fljótt yfir sögu. En ég minni á að fyrningarhlutföll eru í flestum tilvikum hærri en þau hafa áður verið í fyrri lögum. Þau eru hærri í öllum tilvikum öðrum en hvað snertir skip og skipshluta. Endurmat eigna, sem nú er tekið upp, hækkar fyrningargrunninn stórkostlega og það á sinn þátt í því að auka fyrningar. Það er hins vegar rétt, sem fram kom í ræðu hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar, að ég hef talið til bóta að taka upp endurmat eigna og ég flyt ekki brtt. við það atriði, vegna þess að ég tel að í sjálfu sér sé skynsamlegt að hverfa að því ráði. En það þýðir ekki að loka augunum fyrir því, að sú regla hækkar fyrningargrunninn og fyrningarhlutföllin þyrftu því að vera að sama skapi lægri. Söluhagnaður eigna verður sjaldnast skattlagður vegna víðtækrar heimildar til viðbótarfyrningar sem fólgin er í 42. gr. frv. Ég tel að þarna sé um allt of víðtæka heimild að ræða, sem ekki nái nokkurri átt að heimila. Ég viðurkenni að vísu að hugsanlegt væri að flytja aðra till. um þetta efni en ég hef gert, sem hlyti þá að verða allmiklu flóknari. Ég legg einfaldlega til að þessi regla, sem þarna er gerð till. um, sé afnumin. Það virðist vera einfaldasta lausnin þegar ekki er neinn tími til að undirbúa till. Ég tel að það sé út af fyrir sig vel viðunandi lausn, en viðurkenni þó að aðrar leiðir hefði hugsanlega verið hægt að fara. Ég bendi hins vegar á, að þarna er um að ræða heimild, sem felur í sér að heimilt er að fyrna sérstakri viðbótarfyrningu skattskyldan hagnað af sölu, og þá er ekki um það að ræða að menn þurfi endilega að flytja þessa viðbótarfyrningu á sams konar hlut sem þeir eru að kaupa í staðinn, heldur vel hugsanlegt að þeir flytji hana yfir á einhverjar aðrar eignir. Og það er einmitt þess vegna sem þessi regla er alveg sérlega óskynsamleg og mun valda því, að í reynd verður skattskyldur söluhagnaður ekki skattlagður nema í hreinum undantekningartilvikum. Menn fá með þessari reglu tækifæri til þess að fleyta á undan sér skattskyldum hagnaði a. m. k. svo langt fram í tímann að verðbólgan hefur séð fyrir því, að þegar þetta loks kemur til sköttunar verður um mjög óverulega sköttun að ræða. Í fjórða lagi bendi ég á, að skattstigi lögaðila, - það eru fyrst og fremst félög sem átt er við, - er lækkaður í þessu frv. úr 53% í 45%. Þar er um stórkostlega nýja ívilnun að ræða. Ég sé ekki að það séu nokkur rök fyrir þessari breytingu. Að vísu má benda á að við upptöku staðgreiðslukerfis skatta er áætlað að skattleggja hagnað líðandi stundar, en ekki hagnað frá fyrra rekstrarári, og sennilega eru það rökin fyrir því, að hér er um að ræða lækkun á skattstigahlutfalli. Þessi rök eru ákaflega hæpin í raun og veru. Ég sé ekki að í raun og veru sé neitt réttlæti í því, að fyrirtæki hagnist á því að vera að greiða skatt af tekjum liðins árs, þegar krónurnar voru meira virði en þær eru þegar þær komu til gjalda. Ef ekki væri verðbólga í þjóðfélaginu, þá yrðu þessi fyrirtæki að greiða 53% af tekjum, sem væru þá miðaðar við jafngildar kr., og það teldi ég alveg eðlilegt og sjálfsagt. Mér virðist að ákaflega erfitt sé að réttlæta það að lækka prósentuna í skattstiga félaga út á það eitt, að það sé verðbólga í þjóðfélaginu og verið sé að taka upp staðgreiðslukerfi skatta. Það eru í raun og veru engin rök. Það gildir ekki alveg nákvæmlega sama um þetta atriði hjá einstaklingunum þar sem um það er að ræða að launafólkið hefur orðið að taka á sig stórfelldar nýjar skattaálögur í formi aukinna neysluskatta og hækkaðs söluskatts þegar verðbólgan hefur rýrt tekjur ríkissjóðs af tekjuskatti. Það hefur tekið á sig þessa byrði. En ég veit ekki til þess að félögin og lögaðilarnir hafi raunverulega tekið á sig nokkra samsvarandi byrði, því að þeir velta söluskattinum jafnóðum út í verðlagið. Ég er því andvígur því, að um sé að ræða lækkun á skattstiga félaga, og tel það óeðlilega ívilnun. Þá er hér ákvæði um fenginn arð af hlutabréfum eða hlut í fyrirtæki, að allt að 1/2 millj. kr. hjá hjónum megi vera skattfrjáls. Þetta er regla sem reynt var að smygla inn í skattalög árið 1971 af gömlu viðreisnarstjórninni. Alveg nákvæmlega sama fyrirbærið er hérna á ferðinni. En það var einmitt fyrsta verk okkar Alþb.-manna með aðstoð samstarfsmanna okkar, framsóknarmanna, að nema þetta burt úr skattalögunum í ársbyrjun 1972 þegar skattalögin voru tekin til endurskoðunar. Og ég hefði talið það til meiri heilla, að kunningjar mínir í Framsfl. hefðu staðið áfram fast á því að regla af þessu tagi næði ekki fótfestu í skattalögum. Þá má minna á ívilnunarregluna, sem snertir andvirði vörubirgða sem kemur til lækkunar á skattskyldum tekjum allt að 30% af reiknuðu matsverði vara, og svo gömlu ívilnunarregluna um að félögum sé heimilt að leggja til hliðar fjórðung af hagnaði áður en skattur er á lagður. Ýmsar fleiri ívilnunarreglur mætti nefna, en samanlögð áhrif af öllum þessum smugum hljóta að verða þau, eins og segir í grg. minni, að verulegur hluti atvinnurekstrar í landinu sleppur með að borga lítinn sem engan tekjuskatt. Ég ætla nú að gera grein fyrir þeim brtt., sem ég hef flutt við frv. Ég vil fyrst nefna brtt., sem lúta að því, að skattlagning rekstraraðila verði með eðlilegum hætti. Þar er um að ræða brtt nr. 1.a, um að frádráttur vegna fengins arðs falli niður. Á það hef ég þegar minnst og fært að því rök. Í öðru lagi er till. nr. 2, sem felur í sér lækkuð fyrningarhlutföll. Í þriðja lagi er till. nr. 3, um að viðbótarfyrning af skattskyldum hluta söluhagnaðar falli niður. Og í fjórða lagi er till. nr. 7, að tekjuskattur lögaðila, skattstigi, hækki úr 45% í 53% eins og hann er nú Ég vísa orðum hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar á bug, að með brottfalli viðbótarfyrningar á skattskyldum hluta söluhagnaðar sér verið að stöðva þróun í íslenskum atvinnuvegum. Ég tel að þessi söluhagnaður eigi að koma til skattlagningar og það sé svo sannarlega tími til kominn að hann komi til skattlagningar þegar eignin er seld, og heimildir til þess að fleyta honum eitthvað langt fram í tímann eru einfaldlega heimildir til þess að skjóta þessum hagnaði undan. Ég vík svo næst að lækkun skatta af lágum tekjum og hækkun af háum tekjum með brattari skattstiga. Þar er um að ræða sams konar till. og fram kom í Nd. um að skattur af lágum tekjum verði lækkaður úr 18% í 15% og úr 26% í 24%, en hækkaður af háum tekjum. Ég tel eðlilegt að persónuafsláttur sé hækkaður, en það leiðir til hækkunar á skattleysismörkum, og að barnabætur séu auknar. Að því lúta till. nr. 5. a og 6. Ég tel sjálfsagt að undanþiggja nær alla tekjuskatti, sem náð hafa 67 ára aldri, með því að veita þeim tvöfaldan persónuafslátt. Þessir menn greiða rúma 2 milljarða í skatta, þar af rúman 1 milljarð í tekjuskatt, 1 milljarð í útsvar og 200 millj. í sjúkragjald. Ég tel að þetta fólk ætti að vera skattlaust af venjulegum tekjum. Það er hægt að skattleggja hátekjufólkið í þessum hópi, en með því að hækka persónuafsláttinn er verið að gera þetta fólk skattlaust af venjulegum tekjum og það á það sannarlega skilið. Ég flyt till. um að gera leigu fyrir íbúðarhúsnæði frádráttarbæra frá skatti, allt að 25 þús. kr. fyrir einstakling og 50 þús. kr. fyrir hjón, með þeim rökum að eigin leiga er ekki lengur talin til tekna hjá íbúðaeigendum. Þetta mundi hins vegar stuðla að betra framtali af hálfu íbúðareigenda og er tvímælalaust til bóta að því leyti. Í ellefta lagi flyt ég till. um að hækkun skattvísitölu fylgi hækkun tekna milli ára og að þetta verði bundið í lögum þannig að menn geti ekki leyft sér samskonar hundakúnstir og hæstv. fjmrh. leyfir sér nú um þessar mundir. Hann hækkar skattvísitöluna með stuðningi Alþ. minna en nam tekjum milli áranna 1976 og 1977 með þeim afleiðingum, að skattabyrði á almenning verður miklu þyngri á n. k. sumri en hún ætti að vera að öllu eðlilegu. Áður en ég hverf frá þessum brtt. verð ég að fara örfáum orðum um útreikninga hv. frsm. n. sem hann hafði uppi hér áðan. Hann nefndi stórar tölur um hvað till. mínar hefðu í för með sér mikil útgjöld og tekjumissi fyrir ríkissjóð, án þess að nefna nokkuð hvaðan hann hefði þær upplýsingar, hvernig þær væru reiknaðar og hversu áreiðanlegar þær væru. Ég verð nú einfaldlega og ekki síst á þessu stigi málsins að draga upplýsingar hans stórlega í efa. Ég er ekki viss um það og hef ekki verið sannfærður um það, að hér sé um réttar tölur að ræða. Ég nefni bara eitt atriði, sem flýgur í huga minn í þessu sambandi. Er ekki dálítið erfitt að trúa því, ég er ekki að neita því alfarið, ég vil fyrst sjá útreikningana, en ég segi aðeins: er ekki dálítið erfitt að trúa því, að þegar fyrir liggur að tekjuskattur einstaklinga er áætlaður á árinu 1978 12 milljarðar kr., þá hafi lækkun á skattstiga úr 18% í 15% í för með sér að helmingurinn af öllum þessum tekjuskatti detti niður? Þetta þykir mér ótrúleg útkoma, enda þótt ég sé ekki að fullyrða að þetta sé rangt út reiknað. Ég bið hins vegar hv. þm. að fara aftur með forsendurnar, sem hann hefur í höndunum, til hinna reikningsglöggu manna og biðja þá að reikna þetta dæmi út á nýjan leik, því að þessum útreikningi trúi ég ekki fyrr en ég sé hann fyrir framan mig, að helmingurinn af tekjuskatti einstaklinga detti niður við það að prósenta á lægsta skattþrepi lækki úr 18% í 15%. En þetta var stærsta upphæðin, sem hann nefndi. Ég vefengi enga af þessum tölum sem hann kom með, vegna þess að ég hef enga aðstöðu til þess. Hann nefndi ekki einu sinni, hvaðan hann hefði heimildir sínar eða hvernig þær væru reiknaðar út. En ég hefði talið eðlilegra að hv. þm. hefði komið með þessar upplýsingar á nefndarfundi og hefði þá gefið nm. færi á því að sjá, hvernig dæmið væri reiknað. T. d. kom þessi till. um lækkun á skattstiga úr 18% í 15% fram í Nd. fyrir viku og hann hefði vafalaust getað upplýst n. um það, hvaða afleiðingar þessi till. hefði.  Ég er a. m. k. sannfærður um eitt, að till. mínar munu hafa í för með sér stórfelldan tekjuauka fyrir ríkissjóð á þessu ári og hinu næsta, og það veit ég að hv. þm. vefengir ekki. Í till. mínum er gert ráð fyrir því, að breyting verði gerð á núgildandi skattalögunum, sem varða skattálagningu á árunum 1978 og 1979, vegna þess að fyrir liggur að þetta frv., sem hér er verið að ganga frá, á ekki að taka gildi varðandi skattálagningu fyrr en komið er fram á mitt næsta kjörtímabil. - Hér er auðvitað fyrst og fremst um kosningamál að ræða, en ekki að menn séu af fúlustu alvöru að koma sér saman um hvernig skattalögum verði best komið fyrir. Ég efast ekki eitt andartak um að þetta frv., ef að lögum verður, þessi lög, sem hugsanlega verða sett að fáum dögum liðnum, eiga eftir að taka miklum og stórfelldum breytingum áður en kemur til álagningar samkv. þeim. Þau taka sennilega breytingum þegar í haust, og það gerir svo sannarlega ekkert til. Þau eiga ekki að taka gildi fyrr en 1. jan. 1979 og ég tel langlíklegast að þau taki enn frekari breytingum áður en til skattálagningar kemur samkv. þeim. Eins og kemur fram í nál. mínu, þá er 9. brtt. um afnám nokkurra ívilnunarreglna núgildandi laga og þá fyrst og fremst um verðstuðulsfyrningu, flýtifyrningu og viðbótarfyrningu vegna skattskylds hluta söluhagnaðar. Ég legg til að þessar heimildir verði allar felldar niður. Mér þætti vænt um að hv. þm., sem er svo talnaglöggur sem raun ber vitni, stæði ekki upp til að flytja aðra ræðu fyrr en hann gæti fært okkur upplýsingar um hversu mikið ríkissjóður hagnaðist á þessari breytingu á árinu 1978 og 1979. Ég efast ekki um að hann hefur mikla reiknimaskínu á bak við sig, og mér væri kært að hann yrði með upplýsingar um þessi atriði í pússi sínu næst þegar hann tekur til máls, sem væntanlega verður ekki fyrr en n. k. föstudag, þegar framhaldsumr. verður. Ég vil svo að lokum segja það eitt, að ég tel að frv. sé meingallað. Það snertir lítt þann meginvanda sem við er að glíma. Ég minni á, að enn er tími til stefnu að breyta þessu frv. og jafnvel hugsanlegt að gera það á n. k. hausti. Ég undirstrika því, að verði till. mínar felldar nú við 2. umr., þá mun ég leggja til við 3. umr. að málinu verði vísað til hæstv. ríkisstj. svo að henni gefist færi á í sumar eða næstu ríkisstj., sem tæki við að loknum kosningum, að endurskoða málið og flytja nýtt skattafrv. á næsta hausti.



Herra forseti. Oft er það svo, að hv. 5. þm. Norðurl. v. og ég erum sammála um að frv. séu meingölluð, en aldrei erum við þó sammála um ástæðuna fyrir þessum göllum. Eins er það með þetta frv. Síst af öllu er ég honum sammála um að þetta sé eitthvað sérlega gott eða fyrst og fremst kosningafrv. meirihlutaflokka á Alþingi. Ýmsar breytingar hafa verið gerðar á frv. frá því það var lagt fram á síðasta þingi, og sætti ég mig vel við þær flestar, en ýmis meginatriði standa enn þá eftir og gera það að verkum að ég fyrir mitt leyti gat ekki skrifað undir meirihlutaálit fjh.- og viðskn. Í þessu frv. er enn þá beint ýmsum spjótum að lífsskoðunum mínum sem urðu til þess að sjálfstæðismenn óskuðu eftir því, að frv. færi ekki í gegn og yrði að lögum á síðasta þingi. Ég vil með nokkrum orðum gera grein fyrir þeim aths. sem m. a. gera það að verkum að ég get ekki staðið að samþykkt þessa skattalagafrv. Ég hef áður getið um að í 4. gr. þessa frv. að lögum, eins og það liggur fyrir til umr. er talað um skattfrelsi forseta Íslands og maka hans. Ég er því sammála, að forseti Íslands og maki eiga að vera skattfrjáls af embættistekjum sínum, en ekki af öðrum tekjum. Ég hef fært rök að því, að forseti Íslands gæti t. d. verið kona og átt eiginmann sem væri stórtekjumaður, og ég sé enga ástæðu til þess, að maki í því tilfelli nyti skattfrelsis, eða ef forseti Íslands væri stórtekjumaður fyrir utan embættið, að hann nyti skattfrelsis af þeim tekjum. Ég sé enga ástæðu til þess heldur, að ríkisfyrirtæki njóti algers skattfrelsis eins og stendur í 2. lið 4. gr. og ég sé enga ástæðu til þess, í 4. gr. 4. lið, að erlend ríki og stofnanir njóti skattfrelsis af viðurkenndri starfsemi hér á landi, nema um gagnkvæmnisamninga sé að ræða. Í II. kafla, 7. gr., er svohljóðandi setning: „Til tekna skal telja og skiptir eigi máli hver innir greiðslu þeirra af hendi: . . . . . Hvorki skiptir máli hver tekur við greiðslu né í hvaða gjaldmiðli goldið er, hvort sem það er í reiðufé, fríðu, hlunnindum eða vinnuskiptum.“ Við vitum að unga fólkið verður oft bjargálna og eignast þak yfir höfuðið með ókeypis aðstoð frá vinum og kunningjum og hvort við annað. Ég mótmæli því, að nokkur sá sjálfstæðismaður, sem hér á Alþ. situr, geti með góðri samvisku greitt þessari grein atkv. sitt. Þetta hefur verið eitt af baráttumálum Sjálfstfl., að fólk fái að vinna fyrir hvert annað í friði án þess að vera hundelt af ríkisskattstjórum eða öðrum opinberum aðilum. Neðar í 7. gr., neðst í 1. lið, stendur að það skuli reikna gjald eins og þar kemur fram: „Á sama hátt skal reikna endurgjald fyrir starf sem innt er af hendi af maka manns eða barni hans sé starfið innt af hendi fyrir framangreinda aðila.“ - Sem sagt, ef annaðhvort foreldri eða maki er með einhvers konar rekstur á sínum vegum. Mér finnst þetta vera hreint siðleysi. Ég skal fara fljótt yfir sögu. Ég vil gera aths. við þá breytingu sem orðið hefur á 16. gr., þegar talað er um söluhagnað af íbúðarhúsnæði. - Ég er í fjh.- og viðskn. Ed. Ég fylgist ekki, fremur en hv. 5. þm. Norðurl. v., vel með því, sem gerist í fjh.- og viðskn. Nd., og ekki heldur umr. þar. Mér er ekki kunnugt um hvernig þessi viðmiðunartala hefur lækkað úr 750 kúbikmetrum í 600 og úr 1500 í 1200. En þó að hún hefði ekki verið lækkuð, þá vil ég mótmæla því, að svo sé höggvið að einstaklingum eða eignafólki sem hér er gert. Fulltrúi fjmrn., sem kom á fund fjh.- og viðskn., staðfesti líka að hér væri að verulegu leyti þrengt að eignafólki frá því sem nú er, sem sagt, það er gengið á eignarrétt fólks. Ég vil enn þá undirstrika að Sjálfstfl. þykist a. m. k. hafa það á stefnuskrá sinni að verja eignarrétt allra, hvort heldur þeir eiga miklar eða litlar eignir. Og það kom fram, sem undirstrikar það sem ég segi nú, hjá hv. frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn., að það fer ekkert á milli mála að eignarskattur mundi hækka verulega - það eru hans orð - hækka verulega frá því sem nú er. Og nóg er fyrir. Í 59. gr., - ég stikla enn á stóru, þetta er rétt til að gera grein fyrir þeirri afstöðu sem ég tók í hv. fjh.- og viðskn., er talað um, með leyfi forseta, best ég lesi það upp: „Ef maður, er starfar við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi eða hjá aðila honum tengdum, telur sér til tekna af starfi þessu lægri fjárhæð en ætla má að launatekjur hans hefðu orðið ef hann hefði unnið starfið sem launþegi hjá óskyldum aðila, skal ákvarða honum tekjur af starfinu. Ríkisskattstjóri skal árlega setja skattstjórum viðmiðunarreglur til slíkrar ákvörðunar.“ Þetta finnst mér vera svo andstætt mínum lífsskoðunum, að ég er farinn að spyrja mig: Hvar er ég eiginlega staddur í flokki? Í framhaldi af þessu vil ég leyfa mér að lesa bréf sem borist hefur frá Kaupmannasamtökunum og dags. er 3. maí, en það er svo hljóðandi og stílað til hv. alþm. Halldórs Ásgrímssonar, formanns fjh.- og viðskn. Ed. Alþ. Bréfið lá að sjálfsögðu ekki fyrir þegar þetta frv. var rætt á fundi n. í gær, en það hljóðar svo: „Vegna frv. um tekju- og eignarskatt sem nú liggur fyrir Alþ., harma Kaupmannasamtök Íslands það, að ekki skuli hafa verið leitað álits þeirra á efni frv. Sem umbjóðendur um 700 smásölufyrirtækja um land allt telja Kaupmannasamtök Íslands það skyldu alþm. og eðlileg vinnubrögð þingsins, að haft sé samráð við þau um málefni sem koma til með að hafa mikil áhrif á starfsemi fyrirtækja og einstaklinga í landinu. Að gefnu þessu tilefni vilja Kaupmannasamtök Íslands mótmæla harðlega þeim ákvæðum 7. gr. áðurnefnds frv., þar sem eru sérstök ákvæði um það, að allir þeir, sem stunda eigin atvinnurekstur, séu skuldbundnir til þess að telja sér til tekna ákveðna fjárhæð, burtséð frá því hvort þeir hafi fengið hana greidda eða hvort fyrirtæki þeirra hafi getað innt af hendi slíka greiðslu. Það verður að telja mjög óeðlilegt og mismunum þjóðfélagsþegna, að ekki nægi að byggja álagningu skatta á framtölum þessara manna jafnt sem annarra. Jafnframt skal bent á, að með slíkum ákvæðum eru einstökum embættismönnum ríkisins fengin í hendur mikil völd sem auðvelt er að misnota.“ Undir þetta skrifar framkvæmdastjóri Kaupmannasamtaka Íslands og afrit sent hæstv. fjmrh. Ég vil taka undir þessi orð og er hissa á því, að hv. frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. skyldi ekki lesa þetta bréf upp í framsöguræðu sinni. Þá vil ég einnig gera aths. við þann kafla sem gerir sparifé og vexti af því framtalsskylt. Það hefur ekki verið framtalsskylt hingað til. Og með leyfi forseta ætla ég fyrst að fá að lesa upp úr drögum að aths. og álitsgerð frá Sambandi ísl. viðskiptabanka. Þau eru að vísu dags. 8.3. 1977, en eiga við um þetta atriði. Þar er í II. kafla vitnað í ummæli fjmrh. um þetta efni 1953,en þar segir svo: „Lausafé er af skornum skammti, sparnaður hin síðari ár vanrækt dyggð, enda hefur sú dyggð um skeið ekki verið virt sem skyldi, eyðslu þar af leiðandi oft ekki stillt í hóf eins og hægt væri. Sparifé hefur verið skattlagt fullu verði, en aðrar eignir ýmiss konar skattlagðar samkv. lágu mati og með því mati framið ranglæti, ekki síst þegar tekið er tillit til þess, að peningar hafa fallið í verði.“ Hann segir svo: „Ég minnti á, hversu erfitt væri að afla fjár til þeirra framkvæmda, sem þjóðin vildi hafa og teldi nauðsynlegt að væri komið áleiðis .... Það er ekki hægt að nota sama féð til venjulegrar eyðslu og einnig til framkvæmda. Það yrði þess vegna að auka sparnaðinn, ef draumur manna um miklar framkvæmdir á næstu árum ættu að rætast . . . . Margir skynsamir menn halda því fram, að það sé mjög stórt atriði til þess að örva sparnaðinn að menn þurfi ekki að telja fram innstæður, og muni notast miklu betur af skattfrelsisákvæðinu til þess að örva sparnaðinn með því að hafa þetta ákvæði í lögunum. Þess vegna hefur verið horfið að þessu ráði og skrefið stigið alveg hiklaust og heilt. Það hefur verið mjög gaumgæfilega athugað, hvort í þessu muni vera fólgin hætta fyrir framkvæmd skattalaganna .... Sú athugun hefur leitt til þess, að menn setja.þetta ekki fyrir sig og telja, að það muni ekki vera nein veruleg hætta á þessu . . . . Hér er spariféð gert skattfrjálst beinlínis til þess að gera aðgengilegra fyrir menn að leggja fyrir peninga . . . Það hefur hallað stórkostlega á sparifjáreigendur undanfarið, og þó að við vonum, að það þurfi ekki að halla á þá eins í framtíðinni þá held ég, að engum þurfi að bera kvíðaboga fyrir því, að það verði of vel að þeim búið. Svo þýðingarmikið er, að menn gerist til þess að leggja fyrir fé, einmitt eins og hér horfir um framkvæmdaáhuga og fjárskort.“ Hér lýkur tilvitnun í ráðh. En því las ég þessa tilvitnun í ræðu fjmrh. frá 1953, að vitnað er í hana í annarri tilvitnun hér, sem er álit Sambands ísl. viðskiptabanka um þetta atriði. En þar segir í formála að álitinu: „Afleiðingar og áhrif framangreindra breytinga, sem allar miða að því að skerða rétt sparifjáreigenda frá því sem nú er, verða ekki séðar fyrir með fullri vissu. Hins vegar má fullyrða með hliðsjón af erfiðleikum sparifjármyndunar undanfarinna ára og síversnandi kjörum þeirra, sem lána viðskiptabönkunum sparifé sitt, vegna verðbólgu og rangsnúinnar efnahagsþróunar, að fyrirhugaðar breytingar koma til með að auka verulega þann vanda sem fyrir er. Fjármagn viðskiptabankanna til útlána mundi verða minna en orðið er, og má það þó ekki við meiri minnkun að mati bestu manna.“ Þetta er formáli að álitinu. Ég held áfram með álit stjórnarsambands íslenskra viðskiptabanka, en þar segir: „Stjórn sambands ísl. viðskiptabanka vill hér með gera áður tilfærð orð grg. og fjmrh. frá 1953 að sínum, sbr. II. kafla hér að framan, sem æskilegar meginforsendur og markmið ákvæða skattalaga um framtalsskyldu og skattfrelsi sparifjár. Framangreind rök frá árinu 1953 eiga ekki síður við í dag en þá. Þess vegna er engin haldbær ástæða til að skrefið, sem stigið var 1953 alveg hiklaust og heilt, verði stigið til baka. Með breytingum þeim, sem frv. ráðgerir á framangreindum ákvæðum skattalaga, er að mati viðskiptabankanna verið að rykkja ótraustum stoðum undan veikburða viðleitni almennings og fyrirtækja til sparnaðar og þar með grundvellinum undan sparifjármyndun í landinu. Þær stefna því í öfuga átt við æskilegar og nauðsynlegar breytingar á löggjöf, sem tryggt gætu betur en nú er og verið hefur raunhæfan árangur af þeim réttu og þjóðhagslega brýnu forsendum og stefnumiðum gildandi ákvæða skattalaga sem áður greinir. Stjórn Sambands ísl. viðskiptabanka varar mjög eindregið við fyrirsjáanlegum neikvæðum og mjög varhugaverðum áhrifum fyrirhugaðra breytinga á ákvæðum gildandi skattalaga um framtalsskyldu og skattfrelsi sparifjár.“ Með þessum ráðstöfunum, aðför að sparifé almennings með framtalsskyldu, eða hvernig menn vilja orða það, álít ég vera höggvið að rótum þess trúnaðartrausts sem ríkir milli einstaklingsins og bankans. Álít ég þá að sé farið að fenna í flest spor, allt að því að einstaklingurinn sé kominn í spennutreyju. Ég vil þá leyfa mér að benda á eitt andstyggilegt atriði í þessu skattafrv., sem er jafnandstyggilegt þó að það sé líka í þeim lögum sem eru í gildi. En á 29. bls. í 94. gr. segir um upplýsingaskyldu og eftirlitsheimildir: „Öllum aðilum, bæði framtalsskyldum og öðrum, er skylt að láta skattyfirvöldum í té ókeypis og í því formi, sem óskað er, allar nauðsynlegar upplýsingar og gögn er þau beiðast og unnt er að láta þeim í té.“ - Ég bið hv. þdm. að taka vel eftir næstu grein: „Skiptir ekki máli í því sambandi hvort upplýsingarnar varða þann aðila, sem beiðninni er beint til, eða aðra aðila sem hann getur veitt upplýsingar um.“ Á bls. 30 er þessu fylgt eftir á enn dramatískari hátt og þetta - verð ég að segja - er mjög mikið á móti mínum lífsskoðunum. Herra forseti. Ég ætla ekki að fara nánar út í hverja grein fyrir sig. Ég hafði hugsað mér að flytja brtt., en hætti við það af þeirri einföldu ástæðu að ég er í nákvæmlega sömu aðstöðu og þeir hv. þm. sem tilheyra minni hl. hér á Alþ. Þeir geta lagt í það vinnu að semja grg. og till., en það er fyrir fram vitað um afdrif þeirra. Ég féll því frá því og lét nægja að gera munnlega grein fyrir afstöðu minni til þessa frv. Ég hefði líklega ekki gert það heldur, hefði ekki staðið í nál. meiri hl. að ég mundi leggja fram einhvers konar álit. Ég sat nokkra fundi um þetta skattalagafrv., bæði með embættismönnum og á sameiginlegum fundi fjh.- og viðskn. beggja hv. þd. Það, sem mér fannst helst skorta á í vinnubrögðum, var sú grundvallarstefna, sem unnið var eftir, eða þær forsendur, sem þetta skattalagafrv. er byggt á, en þær eru eflaust ekki aðrar en kannske hefur verið byggt á alla tíð. Ég hef áður látið það koma fram, eins og segir í lögum um álagningu fyrirtækja, að álagning skuli miðast við, að hún dugi vel reknu fyrirtæki. Ég sé enga ástæðu til þess, að þetta sjónarmið ríki ekki líka við gerð fjárl. Ég hefði viljað taka þátt í og er ávallt reiðubúin til að taka þátt í því að gera úttekt á ríkisbúskapnum og leggja síðan á skatta sem yrðu miðaðir við að skilja sem mest afráðstöfunartekjum fólksins eftir hjá fólkinu, en ekki að leggja miskunnarlaust á skatta til þess að standa undir því sem við erum allir sammála um að er orðið of þungt í vöfum og kostnaðarsamt. Af því, sem ég hef hér sagt, held ég að engum dyljist lengur, að ég tel mig ekki geta staðið að samþykkt þessa skattalagafrv. Það gerir ekki ráð fyrir samdrætti eða endurskoðun á útgerð ríkisbáknsins, heldur gerir það ráð fyrir að ná af fólki því sem þarf til rekstrar að óbreyttum rekstri, að ríkið geti haldið ótrautt áfram á þeirri braut, - við skulum viðurkenna að það er ekki sérstaklega þessari ríkisstj. að kenna, heldur fyrri ríkisstj. líka - á þeirri braut sem hefur leitt til hinnar miklu verðbólguóvissu, sem þjóðin býr við í efnahagsmálum. Ég tel að það þurfi að breyta hugargangi þeirra, sem ráða ferðinni við gerð skattalaga, enda kom það ljóst fram í framsöguræðu hv. talsmanns meiri hl. fjh.- og viðskn. að nota þyrfti tímann vel, frá því að þetta frv. verður samþ. á þessu þingi þangað til lögin taka gildi, til þess að gera á því ýmsar endurbætur. Ég túlka það á þann hátt, að í hans augum hljóta að vera augljósir gallar á frv. Að öðrum kosti væri hann ekki að tala um að endurbætur þurfi að gera á frv. sem ekki er samþ. enn þá. Þetta er í stórum dráttum það sem ég vil segja, vegna þess að það kom fram hjá meiri hl. fjh.- og viðskn., í áliti hans, að ég mundi gera grein fyrir afstöðu minni.



Herra forseti. Mér þykir hlýða að gera nokkra grein fyrir afstöðu minni til þessa frv., en skal reyna að vera mjög stuttorður. Ég vil þó fyrst átelja þau vinnubrögð hæstv. ríkisstj. að láta svo mikilsvert og margslungið frv., sem snertir nær alla þegna landsins, þ. e. afkomu þeirra í einni eða annarri mynd, koma svo seint fyrir augu alls þorra þm. og knýja það síðan á fáum dögum gegnum þingið án þess að kostur gefist á að skoða það nógu gaumgæfilega eða hlusta á raddir hinna ýmsu hópa þegnanna um viðhorf þeirra til frv. Þetta finnst mér mjög ólýðræðisleg vinnubrögð og háskaleg fyrir virðingu þings og stjórnar, - vinnubrögð sem eru raunar ekki einsdæmi fyrir þessa ríkisstj. þótt mér finnist hún hafa þessa síðustu þingdaga beitt þeim í ríkari mæli en dæmi munu finnast til. Vinnubrögð þessu lík munu ekki síst undirrót þess, hve afgreiðsla þingmála nýtur takmarkaðrar virðingar. Það liggur í augum uppi að lagasmið, sem svo mjög snertir afkomu manna sem sköttun tekna og eigna, hlýtur alltaf að vera umdeild. Það, sem sumum finnst rétt og gott, finnst öðrum hróplegt ranglæti. Síðast var skattalögum breytt 1971–1972, og frá þeim tíma hafa oft farið fram ítarlegar og gagnlegar umræður um skattakerfið. Hafa verið bornar fram athyglisverðar till. til breytinga og lagfæringa, sem sumar hafa greinilega haft áhrif á mörkun þess frv. sem hér liggur fyrir. Nefni ég þar fyrst sérsköttun hjóna, ákveðin og hækkandi skattfrelsismörk einstaklinga, skattlagningu launa við eigin atvinnurekstur og skattlagningu söluhagnaðar eigna. En á öll þessi atriði hefur Alþfl. lagt áherslu í tillöguflutningi sínum á Alþ. undanfarin ár. Sömuleiðis bendi ég á nokkra lagfæringu á fyrningarreglum. En á nauðsyn úrbóta þar hefur t. d. hv. 5. þm. Norðurl. v. lagt oft þunga áherslu hér í d. með tillögu- og ræðuflutningi. Og ég tel að frv. hefði þurft að ganga lengra til móts við þær till. Einnig tek ég undir þá gagnrýni hans og fleiri, að frv. þetta, þó að lögum verði, mun ekki hindra að ýmis fyrirtæki og einstaklingar munu eftir sem áður smjúga skattlaust gegnum möskva skattkerfisins; þótt áhorfendum sýnist slíkt ekki geta verið réttlátt miðað við þá eyðslu sem þeir auðsjáanlega veita sér, og geta, þó að þetta frv. gangi í gegn, auðveldlega velt af sér skattbyrði yfir á aðra. Enda þótt ég telji breytinguna frá samsköttun hjóna til sérsköttunar tvímælalaust réttarbót, leynist mér ekki að sú breyting við niðurfellingu 50%-reglunnar, sem svo er nefnd, hlýtur að koma illa við stóran hóp launþega. Ég harma því, að hv. Nd. sá sér ekki fært að samþykkja till. þm. Alþfl. þar við 68. gr. frv., því að það hefði létt stórum hópi þessa breytingu. Þar sem ég þykist þess hins vegar fullviss, að framgangur þessa frv. sé þegar ráðinn hér í d. án efnislegra breytinga, vil ég ekki tefja tímann með því að endurflytja þessa till., þó í breyttri mynd væri. Sama er að segja um þá till. Alþfl. í Nd, við 30. gr. frv. að leyfa 12% frádrátt tekna í stað 10% fremur en framtal sundurliðaðra frádráttarliða. Tel ég að hún hefði verið aukin réttarbót fyrir margt láglauna- og miðlaunafólk. Ég vil taka undir aths. hv. 12. þm. Reykv. varðandi 1. tölul. 4. gr. og benda á, að í núgildandi lögum er forsetinn aðeins tilgreindur, en ekki maki. Þá vil ég og taka undir aths. hans varðandi 4. tölul. sömu greinar, að réttmætt sé að taka þar fram, að gagnkvæmni sé skilyrði. Þá veit ég að aths. hv. 1. landsk. þm., Jóns Árm. Héðinssonar, við 59. gr. frv. hafa margt til stuðnings sér og mun greinin verða erfið í framkvæmd. Þó tel ég hana ekki mega missa sig nema betra komi í staðinn. Ég tel augljósan galla á frv., að það þrengir frádráttarkosti námsmanna að loknu námi, en einmitt fyrstu árin eftir námslok reynast ýmsum kostnaðarsöm. Sýnist mér gildandi regla námsmönnum hagfelldari en sú sem frv. gerir ráð fyrir. En þó að ég telji margt miður í þessu frv., svo sem að skattfrelsismörk launþega séu of lág, fyrningarreglur enn of rúmar og þokukenndar, nokkuð ljóst að margur háfur mun enn smjúga klakklaust um möskva skattálagningar sér til léttis, en öðrum til aukins skattþunga, námsmönnum sé fremur íþyngt en hitt, og fleira mætti upp telja, þá tel ég þó að frv. þetta, ef að lögum verður, sé lagabót í heild skoðað frá gildandi lögum, svo sem sérsköttun hjóna, réttlátari álagningarreglur gagnvart einstæðum foreldrum, að tekin skuli upp skattlagning á söluhagnaði eigna og á launum við eigin atvinnurekstur. Nokkur fleiri atriði gæti ég tínt hér til, en tímans vegna skal því sleppt. Með þessa niðurstöðu í huga, að lagfæringarnar vegi þyngra en ókostirnir, mun ég fylgja frv. þessu, en áskil mér þó að sjálfsögðu rétt til að fylgja brtt. ef mér sýnist svo.