Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með frv. því, sem hér liggur fyrir á þskj. 64, er ætlunin að stíga mjög stórt skref í áttina til fulls launajafnaðar milli karla og kvenna. Baráttan fyrir jöfnum launum kvenna og karla er ekki einvörðungu kjarabarátta af hálfu kvenna, heldur engu að síður barátta fyrir fullkomlega jöfnum mannréttindum. Þegar lokasigur hefur unnizt í þessari baráttu er jafnréttisbaráttunni lokið, því að á öðrum sviðum mannréttinda hafa konur fyrir löngu öðlazt sama rétt og karlar. Verkalýðshreyfingin og kvenréttindafélögin hafa látið þetta mál mikið til sín taka og gert um það margar ályktanir. Má þar til nefna ályktun síðasta Alþýðusambandsþings, er hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „26. þing ASÍ telur, að lokatakmarkið í launakröfum kvenna sé algert launajafnrétti við karla. Beinir þingið því til allra þeirra sambandsfélaga, sem með launamál kvenna fara, að þau beiti sér fyrir því sem áfanga að þessu marki, að kvennakaup hækki, svo að bilið milli þess og kaups karla minnki, og heitir á væntanlega sambandsstjórn að styðja það mál af fremsta megni.“ Í þessari ályktun kemur afstaða verkalýðshreyfingarinnar skýrt fram, og á því er enginn vafi, að í hennar röðum ríkir áhugi og full eining um að sjá þessu máli borgið. Ástæðurnar fyrir mismun á launum karla og kvenna eru oftast taldar þær, að karlmenn séu þrekmeiri en konur og hæfari og afkastameiri til flestra starfa heldur en þær og þeim beri því eðlilega hærra kaup. Þetta eru þó ekki mikilvæg rök, þegar málið er athugað nánar. Í fyrsta lagi er þess að gæta, að sérlega erfið störf, sem karlmenn einir vinna, eru yfirleitt greidd með hærra kaupi en almennu karlmannakaupi í viðkomandi starfsgrein. Á því síður að vera því nokkuð til fyrirstöðu, að konur fái sama kaup og karlar í almennri vinnu. Í öðru lagi er vitað, að ýmis störf henta konum ýmist jafnvel eða betur en karlmönnum, en samt fá konurnar lægra kaup fyrir þau störf. Í þriðja lagi er launamismunurinn meiri en svo, að hann verði réttlættur með mismun á afköstum og hæfni. Í heild mun afkastamismunur karla og kvenna við sömu störf vera minni en afkastamismunur innbyrðis milli einstaklinga af sama kyni, sem allir hafa þó sömu laun, nema þegar um þau undantekningartilfelli er að ræða, að unnin sé ákvæðisvinna. Rökin fyrir launamismun hafa því að mínum dómi ekki við mikið að styðjast. Sterkustu rökin fyrir launajafnrétti eru hins vegar þau, að það er jafnkostnaðarsamt fyrir konur sem karla að lifa í þessu landi. Konur geta ekki búið við sömu lífskjör og karlar nema hafa sömu laun. Þær njóta engra lögbundinna forréttinda um útgjöld eða framfærslu. Með þessu frv. er stefnt að því, að lágmarkskaup kvenna og karla fyrir sömu störf verði hin sömu. Launajafnréttið er viðurkennt við opinber störf, þótt misbrestur sé talinn vera á því í framkvæmd. En úr því að launajöfnuður er viðurkenndur við hin æðri embætti og önnur vel launuð störf, hversu miklu ríkari ástæður eru þá ekki fyrir hendi til þess að viðurkenna launajöfnuð við lægst launuðu störfin í þjóðfélaginu, en það eru einmitt þau störf, sem þetta frv. nær fyrst og fremst til? Svo sem kunnugt er, hefur Ísland fullgilt hina svonefndu jafnlaunasamþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar. Samkvæmt ákvæðum samþykktarinnar á hvert aðildarríki að stuðla að því, að reglan um jöfn laun til karla og kvenna fyrir jafnverðmæt störf taki til alls starfsfólks. Samþykktin er öllu fremur almenn stefnuyfirlýsing en að hún leggi aðildarríkjunum beinar skyldur á herðar. Hún nær líka skammt að því leyti, að hún miðar einvörðungu að launajöfnuði fyrir jafnverðmæt störf. Launajöfnuður á þeim grundvelli einum yrði ófullkominn og mjög örðugur í framkvæmd, þar sem sífellt þyrfti að vera að framkvæma mat á verðmæti hinna margbreytilegustu starfa, sem konur og karlar inna af höndum. Væru slíkar matsgerðir án efa mikið vandaverk og sennilegt, að um gildi þeirra og áreiðanleik risu miklar deilur. Þetta frv. grundvallast því á reglunni um sömu laun fyrir sams konar störf, en hafnað að leysa málið á hinum flókna og ófullnægjandi grundvelli reglunnar um sömu laun karla og kvenna fyrir jafnverðmæt störf. Á Alþingi því, er sat veturinn 1957–1958, var samþykkt þáltill. um launajafnréttismálið. Ályktaði Alþingi að fela ríkisstj. að skipa 5 manna nefnd til að athuga, að hve miklu leyti konum og körlum séu raunverulega greidd sömu laun fyrir jafnverðmæta vinnu. Enn fremur skyldi nefndin gera till. um ráðstafanir til að tryggja fullkomið launajafnrétti. A grundvelli þessarar till. var svo n. skipuð af þáv. félmrh., Hannibal Valdimarssyni. Síðan hefur verið hljótt um þessa nefnd, og er þó ærið langur tími liðinn, síðan hún tók til starfa. Mun nefndin nokkuð hafa kannað launagreiðslur, en hins vegar engar till. gert um, hvernig tryggja ætti fullkomið launajafnrétti, og þeirra ekki að vænta á næstunni, svo að vitað sé. En það er einmitt þetta verkefni, sem n. hefur vanrækt, sem reynt er að leysa með þessu lagafrv. Markmið frv. er að tryggja fullt launajafnrétti, og það er gert með því, eins og frv. ber með sér, að lögbjóða árlega hækkun á launum kvenna í öllum fjölmennustu atvinnugreinum þjóðarinnar á næstu 6 árum, unz fullum launajöfnuði verði náð 1. jan. 1967. Það má telja augljóst mál, að launajöfnuður verði ekki tryggður á annan hátt hér á landi en með löggjöf. Sú leið að leysa þetta með frjálsum samningum verkalýðsfélaga og vinnuveitenda er naumast fyrir hendi. Kemur það til af því, að verkakvennafélögin hafa ekki bolmagn til að knýja fram kröfuna um launajafnrétti. Það á m.a. rætur sínar að rekja til þess, að konur geta ekki sinnt málefnum stéttarfélags sins á sama hátt og karlar, þar sem þær eru svo bundnar við húsmóðurstörfin og önnur heimaverkefni. Konur hafa líka minni áhuga á kjaramálum almennt en karlar, þar sem þær reikna flestar með að taka ekki þátt í atvinnulífinu nema um nokkurra ára skeið, en að því loknu helga sig algerlega húsmóðurstörfunum. Hér við bætist svo það, að heildarsamtök verkalýðsins hér á landi fara ekki með samningsrétt fyrir meðlimi sína, heldur er það hvert og eitt verkalýðsfélag. En þetta fyrirkomulag á sinn þátt í því að torvelda það, að unnt sé að leysa launajafnréttismálið með samningum. Lausn á þessu máli verður því ekki komið fram á annan veg en með lagasetningu, enda er það sú aðferð, sem mest er lagt upp úr í jafnlaunasamþykkt Alþjóðavinnumálaskrifstofunnar. Frv. þetta nær til allra þeirra starfa, sem almennast er að konur vinni við hlið karla, þ.e.a.s. til almennrar verkakvennavinnu, til verksmiðjuvinnu og til starfa í skrifstofum og verzlunum. Sjálfsagt mætti við nánari athugun tína til einhverjar fámennar starfsgreinar, sem frv. þetta tekur ekki til. Kynnu menn þá að spyrja, hvort konur í þeim starfsgreinum ættu ekki einnig rétt á launajöfnuði, og vissulega ætti það svo að vera. Þessu er þó sleppt í frv. til að gera lögin ekki of erfið í framkvæmd og flókin, enda mundi frv., ef að lögum yrði, að sjálfsögðu bæta mjög samningsaðstöðu allra kvenna, hvort sem þær vinna störf sín yfirleitt við hlið karla eða ekki, eða m.ö.o. hvort sem taxti er til fyrir hliðstæð störf karlmanna eða ekki. Lögin mundu því í reynd hafa áhrif í launajafnréttisátt fyrri allar konur, enda er það einn megintilgangur frv. Í 1. gr. frv. segir, að á árunum 1962-67 skuli laun kvenna fyrir sömu störf hækka til jafns við laun karla í almennri verkakvennavinnu, verksmiðjuvinnu og verzlunar- og skrifstofuvinnu, og er hér fyrst og fremst átt við þau störf, er falla undir kjarasamninga verkakvennafélaganna, félaga verksmiðjufólks og félaga verzlunar- og skrifstofufólks. Með orðinu „störf“ í þessari grein er átt við störf í víðtækri merkingu. Það er t.d. ekki meiningin að flokka þá vinnu, sem fellur undir almenna verkakvennavinnu, í margar tegundir starfa, svo sem fiskvinnu, sláturhúsavinnu, vinnu við þvott o.s.frv., og athuga svo, hvað af þessum störfum karlmenn vinni einnig, og hækka launin fyrir þau störf, en ekki hin. Meining okkar, sem að þessu frv. stöndum, er sú, að við ákvörðun um hækkun eigi yfirleitt ekki að sundurliða störfin frekar en gert er í kjarasamningum verkalýðsfélaganna. Almenn verkakvennavinna og almenn karlmannavinna er í heild sama starfið, af því að flestir þættir þessarar vinnu eru bæði unnir af konum og körlum. Það, sem á að skera úr um, hvort um samastarf hjá konu og karli sé að ræða, þegar athuga skal um, hvort kona á rétt á launajafnaðarhækkun, er ekki það, hvort karlmenn inni þetta starf sjaldan eða aldrei af höndum, heldur hitt, hvort til sé kauptaxti hjá karlmönnum yfir þetta starf, ef þeir yrðu látnir vinna það, og ef slíkur kauptaxti er til, þá á konan að fá hækkun. Það má því reikna með, að í þeim starfsgreinum, sem frv. þetta tekur til, yrðu það mjög fá tilfelli, þar sem réttur til hækkunar væri ekki fyrir hendi, vegna þess að ekki væri um söm,u störf að ræða. Á því er ekki vafi, að það er farsælast fyrir alla aðila, að launajöfmuðurinn nái fram að ganga smátt og smátt á nokkrum árum. En hversu mörg ár það eiga að vera, getur verið matsatriði. Í Svíþjóð hafa t.d. nýlega tekizt heildarsamningar milli verkalýðssamtakanna og vinnuveitendanna um, að launajöfnuður skuli ganga í gildi á næstu 5 árum. Hér er lagt til, að það verði á næstu 6 árum. Væri fullur launajöfnuður lögboðinn þegar í stað í einum áfanga, mundi það geta valdið mjög mikilli röskun í atvinnulífinu. Afleiðingin af því gæti orðið atvinnuleysi meðal kvenna. Eðlilegast er, að atvinnuvegirnir fái nokkurt ráðrúm til að samlagast hinum nýju viðhorfum í kjaramálum kvenna. Til þess ættu 6 ár að vera nægur tími. Ef frv. þetta yrði lögfest, væri sigur unninn í hagsmuna- og réttlætismáli. Ávinningurinn félli þó ekki eingöngu í skaut hinum fjölmenna hópi kvenna, sem stundar störf utan heimilis. Það yrði einnig ávinningur fyrir þjóðarheildina að fá stærri hóp kvenna til að taka þátt í uppbyggingar- og framleiðslustörfunum en áður. Slíkt er mikil nauðsyn fyrir fámenna þjóð í víðáttumiklu landi, þar sem mörg verkefni bíða óleyst. Í þeim starfsgreinum, sem frv. þetta nær til, er launamismunurinn svofelldur nú í dag: Verkakona hefur í almennri dagvinnu kr. 16.14 í kaup á klst., verkamaður kr. 20.67, mismunur er kr. 4.53 á klst., sem samsvarar 906 kr. á mánuði. Iðnverkakona, sem komin er á fullan Iðjutaxta, hefur í kaup kr. 3319.75 á mánuði, en karlmaður á samsvarandi taxta hefur kr. 4341.75, mismunur er 1022 kr. á mánuði. Afgreiðslustúlka í búð, sem komin er á fullan taxta, hefur í laun 3334 kr. á mánuði, en afgreiðslumaður á samsvarandi taxta hefur 4538 kr., mismunurinn er 1204 kr. yfir mánuðinn. Hjá skrifstofufólki er launamismunur hins vegar nokkru mínni. Næði frv. þetta samþykki, mundu hækkanir skv. því verða þannig 1. jan. 1962 að óbreyttum samningum, miðað við framangreind tilfelli: Laun verkakonu mundu hækka um 76 aura á klst. eða 150 kr. á mánuði, miðað við fulla 3 klst. vinnu. Laun iðnverkakonu hækkuðu um 170 kr. á mánuði og laun afgreiðslustúlku í búð um 200 kr. á mánuði. Síðan mundu hækkanir halda áfram um hver áramót, unz fullum jöfnuði væri náð 1. jan. 1967. Launajafnréttismálið hefur áður komið til kasta Alþingis. Auk þál., sem áður er greint frá, fluttu 4 þm. Alþfl. frv. í Nd. á Alþingi 1953 um sömu laun kvenna og karla við öll embætti og sýslanir hjá ríkinu og sveitarfélögunum, við öll skrifstofu- og afgreiðslustörf og við vinnu í hraðfrystihúsum, og við iðju og iðnað, Frv. þetta náði ekki fram að ganga. Síðan hefur margt breytzt, og nú á launajafnréttishugsjónin sér marga formælendur og marga fylgismenn. Við, sem flytjum þetta frv., treystum því á, að það eigi greiða leið í gegnum þingsalina. Að lokum legg ég svo til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Eins og hv. 1. flm. þessa frv. gat hér um, gerir jafnlaunasamþykktin, sem fullgilt var af Íslands hálfu með þál. árið 1957, ráð fyrir löggjafarleiðinni sem einni af meginleiðunum að því takmarki, að fullt launajafnrétti milli karla og kvenna komist á. Að sjálfsögðu kemur til álita, hvort unnt sé, ef löggjafarleiðin er farin, að ná markinu í einu átaki eða hvort árangursríkara sé að lögfesta, að því skuli náð í mörgum áföngum, og þá, hve margir þeir skuli vera og hvað langan tíma skuli taka að ná hverjum fyrir sig. Slíkt mat á löggjafarleiðinni hlýtur að mínu áliti að byggjast fyrst og fremst á því, hverjar horfur og aðstæður eru varðandi hina meginleiðina að jafnréttistakmarkinu, þ.e.a.s. samningaleiðina. Flutningur þessa frv., sem hér er til umr. nú, eins og það er úr garði gert, hlýtur óhjákvæmilega að verða skoðaður og metinn, af verkalýðshreyfingunni a.m.k., í ljósi þess, hvaða takmarki hún hefur sett sér að ná nú í nánustu framtíð og hverjar horfur hún telur á að ná því af eigin rammleik. Um þessar mundir standa mál þannig, að öll verkalýðsfélög í landinu og þar á meðal þau, sem eru samningsaðilar um launakjör kvenna, hafa óbundna samninga og eru nú þessa dagana og þessar vikurnar sem óðast að tygja sig til baráttu og til samninga um hækkuð launakjör til jafnvægis við þá stórfelldu launaskerðingu, sem vinnandi karlar og konur hafa mátt þola undanfarin tvö ár af þeim stjórnarvöldum, sem nú ráða í landinu, og hv. flm. þessa frv. allir með tölu hafa staðið dyggilega að og ráðið úrslitum um að unnt væri að framkvæma. Það er óhætt að fullyrða, að enginn hópur launamanna hefur verið beittur stórfelldari harðræðum með efnahagsaðgerðum núv. stjórnarflokka heldur en konur á lágum launum. Þorri þeirra býr við smánarlegustu laun, sem þekkjast í landinu. Aðeins lítill hluti þeirra nýtur fjölskyldubóta eða annarra svokallaðra sárabóta, sem ýmsum öðrum hafa þó verið veittar. Þær njóta fæstar hverjar nokkurrar teljandi lækkunar á sköttum, en mega hins vegar þola allar skattabyrðar og verðhækkanir að sínum hluta og þó tiltölulega meiri en aðrir launþegar. Það er m.a. gegn þessum órétti, sem verkalýðshreyfingin í landinu er nú að rísa. Verkalýðsfélögin eru að undirbúa kröfur í sambandi við nýja samninga við atvinnurekendur, og eru að minnsta kosti sumir hv. flm. þessa frv. vel kunnugir þeim undirbúningi. En meðal þeirra réttlætiskrafa, sem verkalýðsfélögin munu nú innan skamms bera fram til leiðréttinga á kjörum sínum, er hækkun kvennakaups í 90% af kaupi karla og hækkun þess í fullt karlakaup í sumum greinum. Fyrir tilhlutan almennrar ráðstefnu verkakvennafélaganna hafa þessar kröfur nú verið mótaðar einróma af sameiginlegri nefnd, sem kosin hefur verið af öllum verkakvennafélögunum. Miðstjórn Alþýðusambands Íslands hefur ágreiningslaust, og þar á meðal með atkv. hv. 2. flm. þessa frv., hvatt félögin til þess að gera nú þessar kröfur að samningsgrundvelli við þá samningagerð, sem nú stendur fyrir dyrum. Öllum, sem til þekkja, má því vera ljóst, að á næstu vikum eða mánuðum fara fram úrslitaátök milli atvinnurekenda og verkalýðsfélaganna um þá hógværu kröfu, að launamismunur karla og kvenna í mikilvægustu starfsgreinum verði minnkaður um rifan helming almennt og verði afnuminn í sumum greinum, og telja verður sterkar líkur á, að þetta nái fram að ganga, svo eindreginn sem vilji verkalýðssamtakanna er í þessum málum nú orðið. Það má því segja, að við séum einmitt nú staddir á tímamótum í þeirri mannréttindabaráttu, sem lengi hefur verið háð um launajafnrétti karla og kvenna, og vissulega væri það mikils um vert, ef löggjafarvaldið kæmi til skjalanna einmitt á slíkum tímamótum og styddi myndarlega að því, að sem stærstum áfanga yrði náð í jafnréttisátt og það með sem friðsamlegustum hætti. Til slíkra afskipta standa líka öll lög og reglur eftir fullgildingu jafnlaunasamþykktarinnar af hálfu Íslands. Þegar allar aðstæður eru á þann veg, sem ég hef nú lýst stuttlega, tel ég, að það sæti undrun, að fram skuli borið lagafrumvarp, sem felur ekki í sér neina breytingu frá núverandi ástandi fyrr en að liðnu meira en einu ári og þá ekki meiri en sem nemur minna en þriðjungi þess, sem verkalýðsfélögin telja nú lágmark þess, sem þau þurfi að ná þegar í stað. Ég hygg, að allir skilji, að með flutningi slíks frumvarpsákvæðis, ef eitthvert mark yrði á því tekið, og þó frekast ef það yrði lögfest, væri af hálfu löggjafarvaldsins verið að kveða upp dóm um þær réttlætiskröfur, sem nú eru bornar fram af verkalýðshreyfingunni, dóm um það, að ekki sé frambærilegt, framkvæmanlegt né sanngjarnt að gera nú neitt stórt átak í þessum málum, heldur slá öllu á frest í meira en ár, en gera þó lítið að þeim tíma liðnum. Ég þykist vita, að hv. flm. krossi sig bæði í bak og fyrir og bendi á, að frv. banni ekki á nokkurn hátt, að lengra sé farið í frjálsum samningum við atvinnurekendur. En í grg. frv. opinbera þeir þó sjálfir og hv. 1. flm. í sinni ræðu, að þeir skynja þetta eðli frv. eins vel og aðrir, en í grg. segir m.a.: „Það er farsælast fyrir alla aðila, að launajöfnuðurinn nái fram að ganga smátt og smátt á nokkrum árum. Væri launajöfnuður lögboðinn þegar í stað í einum áfanga, mundi það geta valdið mjög mikilli röskun í atvinnulífinu. Eðlilegast er, að atvinnuvegirnir fái nokkurt ráðrúm til að samlagast hinum nýju viðhorfum í kjaramálum kvenna.“ Ég hygg, að flestir skilji, að með þessum orðum og með þeim málflutningi, sem hafður hefur verið hér í frammi af hálfu 1. flm., er verið að leggja dóm á kröfur verkalýðssamtakanna núna og reyna að gera þær tortryggilegar og spilla fyrir því, að þær nái fram að ganga. Þetta frv. er ekki stjórnarfrv., og það út af fyrir sig er athyglisvert. Það er ekki, svo að vitað sé, samkomulagsmál milli stjórnarflokkanna, heldur borið fram af öðrum stjórnarflokknum, og það hlýtur því að skoðast sem mat hans á því, hvað hæfilegt sé að ganga langt, bæði nú og síðar. Og þeirra mat er það, að því er bezt verður séð, að ekki sé tímabært að aðhafast neitt fyrr en að liðnu meira en ári, þ.e.a.s. nokkru eftir að sæmilega öruggt mætti telja, að núv. ríkisstj. hefði með öllu geispað golunni. Með lögfestingu þessa frv. í núverandi formi væri svo Alþingi að staðfesta þetta mat hv. flutningsmanna. Ég fyrir mitt leyti uni ekki slíku mati á réttlætiskröfum verkalýðssamtakanna um launajafnrétti. Ég er sannfærður um, að ef rétt er á haldið, er auðvelt að veita konum þegar í stað þær réttarbætur, sem félögin eru nú að setja fram, og þó að meiri væru, án þess að atvinnulíf þjóðarinnar fari úr nokkrum skorðum, eins og hv. flm. vilja láta liggja að. Mjög mörg rök hníga að þeirri skoðun minni og skulu þó fá ein talin. Lítum t.d. til hraðfrystihúsanna, en þar starfar einn stærsti hópur vinnandi kvenna. Mikill hluti þeirra ber úr býtum kr. 16.14 á klst., á sama tíma og kynsystur þeirra í Noregi bera minnst frá borði kr. 18.53, eða 5736 kr. meira á ári, en almennast sem lágmark er kvennakaup í frystihúsum í Noregi 19.39, þ.e.a.s. lágmarkstaxti í ákvæðisvinnu, sem er langalgengast þar, þ.e. mjög nálægt núverandi karlakaupi á Íslandi. En mismunurinn, sé miðað við þann taxta, nemur 7800 kr. á ári, miðað við 8 klst. vinnu, og er kaupið þá 20% hærra þar en á Íslandi. Stærri fiskiðjuver á Íslandi greiða ekki undir 1–11/2 millj. kr. lægri vinnulaun á ári en sambærileg fyrirtæki í Noregi, en kaupa hráefni sitt jafnframt aldrei undir hálfri annarri krónu lægra verði á hvert kg af fiski, en það er sá allægsti verðmunur á ferskum fiski, sem til er þar og hér. Ef lagður er saman launamismunur verkafólks annars vegar og hins vegar verðmunur á hráefni, kemur í ljós, að sá munur á rekstraraðstöðu mundi nema 3–4 millj. kr. á ári fyrir frystihús, sem svaraði til þess að ynni úr afla fjögurra togara. Ef þessi munur væri umreiknaður í kaupi til starfsfólks, næmi hann aldrei undir 15–20 þús. kr. á ári á hvern mann, en það mundi svara til 30–40% hækkunar á kaupi karla og 40–50% hækkunar á kaupi kvenna á Íslandi frá því, sem það nú er. Og nú skyldu menn ekki halda, að verkalýðssamtökin, hvorki í Noregi né annars staðar á Norðurlöndum, væru ánægð með þau kjör, sem þau búa nú við. Verkalýðshreyfingin í Danmörku er nú að leggja fram kröfur sínar og jafnframt meiri kauphækkunarkröfur en hafa verið nefndar í sambandi við launamál á Íslandi nú. Það er þeirra krafa að ná þegar í stað fullu launajafnrétti á milli karla og kvenna. En það er svo aftur mál fyrir sig, sem ég ætla ekki hér að ræða ýtarlegar, hvaða breytingar eru nauðsynlegar á því viðreisnarefnahagskerfi, sem við nú búum við, og á rekstri viðkomandi fyrirtækja, til þess að slík hækkun kaupgjalds blessist. En ekki verður talið líklegt, að þær breytingar verði gerðar, fyrr en viðkomandi aðilar standa frammi fyrir þeim sem óhjákvæmilegri lausn á þeim vanda að búa verkafólkinu þau lífskjör, sem það sættir sig við, og því fyrr sem það verður, því betra. Eins og ég gat um í upphafi máls míns, tel ég, að komið geti til greina sú leið í launajafnréttismálum að lögfesta jafnréttið í áföngum, - jafnvel í áföngum. En ég tel mig hafa sýnt fram á, að þetta frv. er í sinni núverandi mynd svo meingallað, að ekki komi til mála að lögfesta það, eins og það er að heiman búið, og að það spilli fremur, eins og nú er ástatt, fyrir því átaki, sem nú stendur fyrir dyrum, heldur en létti það. Öll frekari bið á fullu launajafnrétti í ýmsum greinum, t.d. í fiskiðnaðinum og víðar, er með öllu ástæðulaus og óréttlát, en að öðru leyti er hin sameiginlega krafa allra verkakvennafélaganna í landinu um tafarlaust afnám rífs helmings núverandi launamismunar það lágmark, sem miða yrði við allar raunhæfar aðgerðir. Yrði þessu frv. breytt í þá átt, mundi það geta haft verulega þýðingu. Það mundi þá geta komið í veg fyrir fyrirsjáanlegar deilur og verða eðlilegt framhald af fullgildingu jafnlaunasamþykktarinnar. Ég vonast fastlega eftir því, að hv. n., sem nú fær málið til athugunar, hagi afgreiðslu þess í samræmi við þetta og allar aðstæður, eins og þær nú eru.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, fjallar um mál, sem þráfaldlega hefur verið ofarlega á baugi hjá kvennasamtökum í landinu. Ósamræmi í launagreiðslum til karla annars vegar, kvenna hins vegar, er staðreynd, sem öllum er kunn, og ég held, að okkur geti flestum borið saman um, að jöfnuður eða úrbætur í þessum efnum séu réttlætismál, þó að menn geti nokkuð greint á um leiðir til leiðréttingar. Ég sagði áðan, að þetta væri mál, sem oft hefði verið rætt í kvennasamtökum, og eðlilegast kannske, að það beri oftast þar á góma. Mér þykir það trúlegt, að þar muni Kvenréttindafélag Íslands fyrst hafa orðið til þess að taka málið til umræðu. Þar hefur það þráfaldlega verið á dagskrá og verið rætt, bæði á félagsfundum og í nefndum, og ýmsar ályktanir um það gerðar. Það er vikið að því í aths. við frv., að þetta mál sé til athugunar hjá n., sem skipuð var af félmrh. vinstri stjórnarinnar á sínum tíma. Það er látið að því liggja í aths., að það muni sækjast býsna seint störfin hjá þessari n., og eftir tímalengdinni að dæma, væri kannske ekki úr vegi að álykta það. Ég skal ekki leggja á það dóm. Hitt vil ég nefna, að mér þykir ótrúlegt, að fulltrúi Kvenréttindafélagsins, því að félaginu var á sínum tíma gefinn kostur á að tilnefna fulltrúa í n. og tilnefndi formann sinn, - mér þykir ótrúlegt, að á henni hafi staðið með það, að nefndin skilaði af sér eða tæki hressilega á málinu. Mér er kunnugt um, að félagið bíður raunar eftir því, að þessi n. skili af sér störfum, bíður með það að ræða málið rækilegar. Það mun koma í ljós sjálfsagt, hvort von er á einhverjum till. frá þessari n. á næstunni eða ekki. Frv. fer væntanlega til 2. umr. og heilbr.- og félmn. hv. d. Ég býst við, að við, sem sæti eigum í þeirri n., munum öll verða sammála um það, að frv. verði vísað til umsagnar kvennasamtakanna, sem mest hafa barizt fyrir þessu máli og oftast hafa rætt það, svo að fyrir liggi till. þeirra samtaka, till. kvennanna sjálfra og þeirra umsögn og þá hugsanlegar aths. við frv., eins og það nú liggur fyrir, en frv. sjálft sé ég ekki ástæðu til að ræða efnislega nú við 1. umr.



Herra forseti. Er ekki hv. 5. þm. Norðurl. e. viðstaddur?  Þetta var í raun og veru algert vindhögg og alger misskilningur hjá þessum hv. þm., því að í 5. gr. þessa frv. stendur það skýrt og skorinort, að lög þessi skerði ekki á nokkurn hátt rétt stéttarfélaganna til að semja um það við vinnuveitendur, að launajöfnuði skuli náð á skemmri tíma en lögin mæla fyrir um, þannig að það, sem er meiningin með lögunum, er, að það verði i siðasta lagi á þessum tíma, sem launajöfnuðurinn næst. Ef verkalýðshreyfingin treystir sér til þess að fá launajöfnuðinn fram fyrr, þá er ekkert því til fyrirstöðu, og það á ekki að stranda á nokkurn hátt á þessu frv. Hitt er svo annað mál, sem þessi hv. þm. kom reyndar ekki inn á og sást. yfir, að hluti af þessu fólki er alls ekki í Alþýðusambandi Íslands eða verkalýðssamtökunum, sem þessi hv. þm. kallar. Það er í Landssambandi verzlunarmanna, og það er álit manna, að það muni einmitt stranda á hv. flokksbræðrum þessa þm. um að fá þetta landssamband inn í Alþýðusambandið, þó að það sé ekki fullreynt um það enn, þannig að allur þessi hópur getur ekki fylgt kröfum Alþýðusambands Íslands. Hitt er svo annað mál, og það vita allir, bæði verkakonur og aðrir, sem hafa haft áhuga á þessu máli, að verkalýðssamtökin eru lengi búin að setja fram kröfuna um fullt launajafnrétti eða um það að brúa bilið eða minnka bilið mikið frá því, sem er. Það hefur bara því miður ekki tekizt. Við verðum að horfa á þá staðreynd. Ég hygg, að á síðasta áratug og jafnvel lengur hafi verkakonur í hverjum einustu samningum sett fram kröfur um það að minnka bilið. Það hefur að vísu tekizt lítils háttar, en alls ekki nógu vel og alls ekki eins ört og þetta frv. gerir ráð fyrir - ekki nálægt því. Ég vil nefna sem dæmi, að í tíð vinstri stjórnarinnar, þegar verið var að breyta lögunum um útflutningssjóð vorið 1958, þá var breytt með lögum launaákvæðum, og breyt. var sú, að laun karla voru hækkuð um 5%, laun kvenna voru hækkuð um 5 7%, þannig að sú hækkun, sem konur fengu umfram karla, var 1–2%. Þetta var nú öll rausnin, Í þessu frv. er gengið miklu lengra. Ég ætla ekki að fara að deila við þennan hv. þm. um efnahagsmál yfirleitt og um það, hvaða áhrif efnahagsaðgerðir ríkisstj. hafi haft á afkomu kvenna, því að vitanlega vita það allir, að krafan um launajafnrétti er miklu, miklu eldri en efnahagsráðstafanir núv. ríkisstj. Það veit vitanlega hvorki ég né þessi hv. þm., hvað þessi ríkisstj. lifir lengi, en að það geti haft nokkur áhrif á það tímabil, sem eðlilegt sé, að launajöfnuður nái fram að ganga á, hvort ein ríkisstj. situr lengur eða skemur, það skiptir þar engu máli, og má ekki blanda því hér saman við. Þessi hv. þm. var eiginlega nokkuð óánægður yfir því, að úr því að verið væri að fara lagaleiðina eða löggjafarleiðina í þessu, þá skyldi þetta ekki vera gert í einum áfanga. Ég get nú vísað til þeirra raka, sem ég hafði um þetta í minni framsöguræðu, en ég vildi líka benda á það til viðbótar, að í fyrsta lagi gæti það nú vel farið svo, ef það væri sett í lögin, að launajafnréttið ætti að fást fram í einum áfanga, að slíkt frv. færi ekki í gegnum þingið. Það væri miklu líklegra, að það væri hægt að koma fram frv., þar sem þetta væri gert í nokkrum áföngum. Þannig verður maður auðvitað að líta á hlutina frá raunsæju sjónarmiði. En það er annað: Jafnvel þó að hægt væri að fá því framgengt, að launajöfnuðurinn yrði lögfestur i einum áfanga, þá gæti það haft slæm áhrif á kjarabaráttu verkalýðsins í heild, á kjarabaráttu karlmanna, því að þá kæmu vinnuveitendur og yrðu þá hálfu örðugri viðfangs en áður um að hækka kaupið hjá karlmönnum, þegar allar konur væru komnar á sama taxta líka. Það er líka atriði, sem verður að hafa í huga. Hitt kemur manni svo anzi mikið á óvart, að einmitt þessi hv. þm. skuli vera svona óánægður yfir því, hve frv. þetta gengur skammt, því að nú var það flokksbróðir þessa hv. þm., sem skipaði hina svonefndu launajafnaðarnefnd. Ég hygg, að það hafi verið vorið 1958, og það er sem sagt komið nokkuð á þriðja ár, siðan sú n. tók til starfa. Þessi n. hefur undir forustu flokksbróður þessa hv. þm., - og ég hygg, að hans flokkur eigi allmikil ítök i þeirri n., - hún hefur sofið á málinu og hún hefur ekki gert neitt. Ég tel það alveg óverjandi afstöðu hjá n., sem er skipuð til þess að undirbúa till. um fullkomið launajafnrétti, að láta ekkert heyra frá sér á þriðja ár. Þess vegna á maður i raun og veru dálítið erfitt með að taka þennan hv. þm. mjög alvarlega, úr því að hann hefur getað horft á það, að þessi n. svæfi á málinu, en svo þegar því loksins er hreyft, þá finnst honum allt of lítið að gert.



Herra forseti. Ég hygg nú, að þessari síðari ræðu hv. 1. flm. sé eiginlega fullsvarað með einni spurningu: Hvernig stendur á því, að engin ákvæði eru um það í frv., að launamismuninn skuli minnka nú á næsta ári, á árinu 1961? Hvers vegna þarf það að bíða í eitt ár og tvo eða þrjá mánuði, að nokkuð sé gert í þessu máli af hendi löggjafans? Hvaða ástæður liggja til þess? Ég vil benda hv. flm. á það, að árið 1953 var a.m.k. 2. hv. flm. þessa frv. ekki svo svartsýnn á getu íslenzkra atvinnuvega sem hann virðist vera nú í þessu efni, þ.e.a.s. hv. varaforseti d., sem nú stýrir fundi. Þá var hann 2. flm. ásamt núv. forseta Alþýðusambands Íslands að frv., sem gerði ráð fyrir því, að fullu launajafnrétti yrði náð þá þegar. Nú hefur að vísu mikið vatn runnið til sjávar síðan 1953, það eru sjö ár síðan, en ég hygg þó, að það geti engra manna dómur verið, að við stöndum verr að vígi í þessu efni nú en þá. Það eru þess vegna einhverjar aðrar ástæður, sem liggja til hógværðar hv. flutningsmanna nú í þessu efni, heldur en þær, að þeir hafi alltaf talið, að atvinnuvegirnir þyldu ekki slíka breytingu. Hitt er svo alveg misskilningur hjá flm., að ég hafi sérstaklega mótmælt því, að frv. gerði ekki ráð fyrir því, að fullt launajafnrétti næðist í einum áfanga. Ég sagði einmitt, að það kæmi til greina að ná þessu marki í áföngum, en hins vegar það, sem ég átaldi sérstaklega í frv. og geri enn, er, að einmitt á þeim tíma, þegar verkalýðsfélögin og verkakvennafélögin eru að búast til úrslitabaráttu í málinu, þá skuli ekki vera vikið að því einu orði í frv. sem þessu, og þetta veit ég að hv. flm. skilur eins vel og ég og aðrir. Það er líka alveg úr lausu lofti gripið hjá hv. ræðumanni, að ég beri einhverja ábyrgð á störfum jafnlaunanefndar, Ég á hvorki sæti í henni né hef haft neitt með hennar störf að gera og tel mig ekki þess umkominn að lasta hennar störf, gagnrýna þau né hæla þeim. Það má vel vera, að hún hafi unnið verr en skyldi. En það afsakar á engan hátt, hvernig þetta frv. er úr garði gert, og afsannar ekkert um það, sem ég hef sagt í því efni.



Herra forseti. Ég vil ekki kannast við það, að ég hafi í mínum ræðum hér verið neitt sérstaklega svartsýnn á getu atvinnuveganna. Þvert á móti vil ég minna á, að það var einmitt flokksbróðir þessa hv. þm., sem hér talaði á undan mér, sem talaði í útvarpsumræðunum í gær, sem var mjög svartsýnn á getu aðalatvinnuvegar þjóðarinnar, sjávarútvegsins. En ég ætla ekki að fara lengra út í þá sálma. Ég vildi aðeins svara þeirri spurningu, hvers vegna fyrsta hækkun væri í frv. bundin við 1. jan. 1962. Mér þótti eðlilegt, þegar ég samdi þetta frv., að þar sem hækkun ætti sér stað einu sinni á ári, þá væri það um áramót. Þetta þing getur náttúrlega staðið nokkuð fram á næsta ár, og þó að þetta frv. fari í gegnum þingið, sem vissulega er að vænta, þá er náttúrlega síður en svo nokkur trygging fyrir því, að það verði nú fyrir áramótin. Það gæti alveg eins orðið í febrúar, marz eða apríi. Það veit maður ekkert um. Ég skal fúslega játa það, að ef stuðningsmönnum frv. þætti óheppilegt, að þetta væri endilega bundið við áramót, heldur vildu hafa það einhvern annan dag ársins, þá sé ég því ekkert sérstaklega til fyrirstöðu. Ég verð að telja, að þetta sé alveg aukaatriði. Mér þykir sem hv. 5. þm. Norðurl. e., sem hér talaði á undan, blandi þessu of mikið saman við þá kjarabaráttu, sem fram undan er nú í augnablikinu. Með þessu frv. er verið að leggja áætlun langt fram í tímann, og maður má ekki láta ástand dagsins í dag trufla sig of mikið í sambandi við þær áætlanir, sem lagðar eru.



Herra forseti. Þetta frv. er í meginatriðum eins og það frv., sem við hv. 5. þm. Austf. (PÞ) og ég fluttum á síðasta Alþingi. En eins og kunnugt er, náði það frv. fram að ganga hér í þessari hv. d. og komst til n. í Nd., svo að ég ætla, að þegar þetta frv. er nú lagt fram svo snemma á Alþingi sem nú er, þá ætti að vera nægur tími til að afgreiða það hér á Alþingi. Ég ætla ekki að hafa langa framsögu fyrir þessu máli. Ég get vísað í þeim efnum til grg., sem fylgdi frv. í fyrra, ,og enn fremur til þeirrar framsöguræðu, sem ég þá flutti, og til þess, sem ég hef áður sagt um þetta mál hér á Alþingi, því að þetta mun vera í þriðja eða fjórða sinn, sem lagt er fram frv. í þessum efnum nú á s.l. tíu árum. Sem kunnugt er, getur kornyrkjan hér á landi sparað okkur geysimikinn gjaldeyri, vegna þess að yfirleitt verðum við að flytja inn allar þær korntegundir, bæði til manneldis og skepnufóðurs, sem innihalda kolvetni, en korntegundir eru þær fæðutegundir, sem innihalda mest af kolvetnisfæðutegundum. Með því að rækta korn í stórum stíl getum við sparað okkur í ríkum mæli innflutning á þessum vörutegundum. Það hefur sýnt sig á tilraunastöðinni á Sámsstöðum og einnig hjá mörgum einstaklingum, sem ræktað hafa korn hin síðari ár, að kornyrkjan er nokkuð árviss hér á landi, en því valda einkum hinar nýju korntegundir, sem komnar eru á markaðinn og hafa náð útbreiðslu hin síðari ár, en voru óþekktar áður fyrr. Og að því er varðar kornuppskeru og allt, sem lýtur að vinnu við kornrækt, hefur tækninni stórfleygt fram og komin miklu betri tæki og öruggara með þurrkun korns en áður var. - Það, sem kannske hefur verið einna erfiðast viðfangs hér á landi að því er varðar kornyrkju, eru hin rigningasömu haust og hin rigningasömu sumur hér á landi. En síðan farið var að súgþurrka kornið eða blása það bæði með köldu og í sumum tilfellum með heitu lofti, hafa þessir örðugleikar verið yfirstignir. Ég vænti svo þess, að þessi hv. d. taki jafnvinsamlega á þessu máli og í fyrra, og legg til, að málinu verði vísað að þessari umr. lokinni til 2. umr. og landbn.