Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (GSv): Ég skal geta þess, að telja má víst, ef allt verður eins og til er stofnað, að nál. frá hv. fjvn. um fjárlagafrv. komi fram um helgina og verði útbýtt þegar eftir helgina í hæstv. Alþ. Er svo ráðgert, að framhald 1. umr. fjárlagafrv. fari fram upp úr miðri næstu viku, og líklegt er, að það verði eldhúsumr., en að öðru leyti er ekki um það fullákvarðað, hvernig fyrirkomulag umr. verður. En undinn verður svo bráður bugur að því að ákveða það sem kleift er.

Frsm. meiri hl. (Ingólfur Jónsson) : Herra forseti. Þáltill. þessi hefur verið athuguð í fjvn., og hefur n. ekki getað orðið sammála urr. afgreiðslu hennar að öllu leyti. Nokkrir nm. hafa áskilið sér rétt til þess að bera fram brtt. eða vera með brtt., sem fram kunna að koma. Einn nm., hv. 2. þm. N.-M., hefur skorið sig frá n. og borið fram sérstakt nál. á þskj. 209. Ég ætla ekki að svo stöddu að gera það nál. hans að umræðuefni. Ég geri ráð fyrir, að hann geri grein fyrir sínu áliti, og gefst mér þá kostur á því á eftir að ræða það, ef þörf þykir. Að öðru leyti vil ég fyrir hönd meiri hl. fjvn. vísa til þess, sem bæði ég og aðrir flm. þessarar þáltill. sögðu við fyrri umr. málsins, og tel ég óþarft að svo stöddu að bæta við það, enda legg ég til, að till. verði samþ. óbreytt.

Frsm. minni hl. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti. Ég gat ekki orðið sammála a. m. k. nokkrum af hinum hv. nm. í fjvn. um það að leggja til, að þáltill. yrði samþ. óbreytt, og til þess bar ýmsar ástæður. Ég hef nú að nokkru leyti tekið það fram í nál. mínu á þskj. 209, sem til þess bar, og skal ég ekki eyða að því mörgum fleiri orðum. En fyrsta ástæðan til þess, að ég gat ekki lagt til, að þáltill. yrði samþ. óbreytt, er sú, að ég vil láta rannsaka alla leiðina milli Ölfusár og Reykjavíkur, en ekki bara part af henni. Í öðru lagi er sú ástæða fyrir þessu, að ég hef enga trú á, að það verði frekar nú en áður, að þetta mál leysist, nema saman séu bornar allar þær till., sem fram hafa komið til þess að fullnægja flutningaþörfinni milli þessara staða. Og út frá þeim samanburði er fyrst hægt að mynda sér skoðun um, hvaða leið mundi verða bezt til þess. Mér dettur ekki í hug að neita því né játa, að bezta leiðin til þess að leysa þetta mál sé að hafa steinsteyptan veg þarna, en þó eru sumir, sem trúa á aðrar lausnir og breyta ekki þeirri trú sinni, nema þeir fái að sjá og þreifa á, og það geta þeir ekki gert, nema þeir fái reglulegan samanburð á þeim lausnum málsins, sem hugsaðar hafa verið. Þetta mál liggur þá líka þannig fyrir, að þær leiðir, sem um hefur verið rætt til þess að fullnægja flutningaþörfinni, bæði að því, er snertir mismunandi leiðir fyrir vegarlagningu, og mismunandi farartæki, hafa verið rannsakaðar. Snjódýpt hefur verið rannsökuð o. fl. í sambandi við leiðirnar, sem hugsanlegt væri að leggja veginn um, þannig að nú telur vegamálastjóri, að ekki sé annað eftir af þessari rannsókn en innistörf við samanburð á leiðum, sem vel getur verið, að taki tvo menn einn vetur, til þess að fá þennan samanburð. Þennan samanburð vil ég fá og álít hann fyrsta grundvöllinn, sem þurfi að fá, til þess að hægt sé raunverulega með rökum að ákveða, hvaða leið á hér að fara, hvort sem það svo verður sú leið að leggja steinsteyptan veg eða hvað, - því að við verðum að horfa á þann sannleika, að þarna fara um 300 bílar daglega um þessa leið og flytja kannske eins mörg tonn á dag og flutt eru alls á heilu ári eftir sumum vegum, sem við erum að berjast fyrir að fá lagða. Það verður því að mæta flutningaþörfinni þarna með betri, öruggari og ódýrari vegum í viðhaldi og rekstri farartækjanna en víðast annars staðar á landinu. Þennan sannleika verðum við að horfast í augu við. Ég vil ekki væna þá menn um óheilindi, sem að þessari þáltill. standa, a. m. k. ekki suma þeirra. En ég hef ekki trú á því, að málið leysist nokkurn tíma, fyrr en búið er að fá samanburð á þeim leiðum, sem til greina koma í þessu sambandi. Í þriðja lagi get ég ekki sætt mig við till. óbreytta, því að hún mun alltaf hafa í för með sér kaupgreiðslur til eins eða tveggja verkfræðinga, sem svarar fyrir eins eða tveggja ára vinnu, og ríkisstj. er ekki veitt heimild til fjárgreiðslna til þess að láta framkvæma þessar athuganir, sem hér er um að ræða, og getur hún þess vegna með góðri samvizku látið þáltill. detta upp fyrir koffort hjá sér, þótt samþ. verði, því að stj. hefur þá verið sagt að gera þetta, en að gera það með engu. Það vantar inn í þáltill., að ríkisstj. megi verja nokkru fé til þessa, og þess vegna vil ég breyta till. að þessu leyti. Í stuttu máli sagt: Ég vil fá leiðina alla athugaða milli Ölfusár og Reykjavíkur, í öðru lagi fá samanburð á þeim leiðum um vegagerðina, sem athugaðar hafa verið og til greina koma, og ég vil í þriðja lagi heimila ríkisstj. fé til þess að láta gera þennan samanburð, því að án þeirrar heimildar tel ég, að till. sé fyrir fram dæmd dauð og ómerk, en svo vil ég ekki vera láta.



Þegar þáltill. þessi var til fyrri umr. hér í hæstv. Sþ., þá gerði ég nokkra grein fyrir afstöðu minni til hennar sem einn á meðal flm. En að ég var meðal flm. þáltill., var af því, að ég skoða aldrei huga minn um það, þegar þetta mál er til umr., hver nauðsyn hér er á ferð og hve réttlátt það er að gera það, sem hægt er, til þess að flýta samgöngubótum milli Reykjavíkur og Suðurlandsundirlendisins, að svo miklu leyti sem það styðst við skynsamleg rök. Og ég tel þessa þáltill. styðjast við rök. Í till. er talað um að steypa veginn og færa hann til, ef þörf gerist með tilliti til flutninga. En ég lét þess getið jafnframt, að ég væri flm. að þessari till. með hliðsjón til þess, að athugun á þessu yrði gerð frá því víðtæka sjónarmiði, að t. d. tilfærsla á veginum og annað slíkt væri ekki þröngskorðað, og sem sagt, að möguleikarnir faglega séð væru athugaðir á sem víðtækustum grundvelli, til þess að þetta mætti verða að verulega traustum frambúðarnotum. Ég vil í því sambandi endurtaka það hér, sem ég sagði þá, að þessi leið um Svínahraun og Hellisheiði er að mínu áliti helzt til þröngskorðað til tekin í þáltill., en ég vil leggja í þau orð víðtækari skilning, því að við getum tekið undir það, sem kom fram í ræðu hv. 2. þm. N.-M., að það er í raun og veru öll leiðin frá Reykjavík og austur yfir, sem hér er um að ræða, þótt það sé einkanlega þetta svæði, sem um er rætt í þáltill. Ég veit, að margir kalla Hellisheiði svæðið fyrir austan Kolviðarhól austur að Kömbum og langt suður á Reykjanesfjallgarð. En þeir, sem kunnugastir eru, telja Hellisheiði varla ná lengra en flatlendið suður að næstu heiðalöndum til hægri handar við veginn, þegar austur er ekið. En mér virðist, að hugsanleg tilfærsla á veginum væri að leggja hann um Þrengslin. Það er talið vafi, hvort orðalag till. muni leyfa þá breyt. Ég er ekki fær um að dæma um það, hvort sú rannsókn, sem hér er gert ráð fyrir, mundi leiða í ljós, að sú tilfærsla mundi vera álitin tiltækileg, þó að ég frá mínu sjónarmiði mótmæli því sem fjarstæðu, að það sé fjarstæð lausn. Ég held, að það liggi mjög nærri og væri það rétta í málinu, að við athugun á því, hvort eða hvernig tilfærsla á veginum austur yrði gerð, þá kæmi leiðin um Þrengslin til gaumgæfilegrar athugunar sem líklegt framtíðarvegarstæði. Ég get sagt það til dæmis, að í síðustu kynslóðinni var Þorleifur bóndi á Grímslæk, refaskytta á þessu fjalllendi, sem vegurinn liggur um austur, og var hann mjög vel kunnugur allstaðar þar á fjallinu og heiðinni. Þegar hann var um sjötugt og verið var að tala um að treysta samgöngur milli Reykjavíkur og Suðurlandsundirlendisins með járnbraut eða á annan hátt, áleit hann, að bezt mundi vera að nota Þrengslin, þau væru jafnan snjóléttust. Þessi maður var allra manna kunnugastur þarna á slóðum, m. a. að vetrar lagi. Þetta mun hafa verið 1895 eða 1897, þegar járnbrautarmálið var að komast á hreyfingu. Það er eingöngu hvatning til þess, að málið verði tekið svona, upp, sem vakti fyrir mér með þessum orðum. Ég verð þó að segja, að mér finnst till. hv. 2. þm. N.-M. byggð á góðum rökum að ýmsu leyti, en þetta verður allt að athuga vel, því að fljótfærni í stórum framkvæmdum er dýrt spaug. Það er þessi vari, sem fylgir frá minni hálfu till., eins og hún liggur fyrir. Ég vil, að till. gangi fram sem ótvíræðust. Og þá vil ég spyrja, hvort það geri mikið til, þegar um svona till. er að ræða, þar sem rannsaka á stórt og mikið framtíðarmál, hvort till. er afgr. þrem til fimm dögum eða vikum fyrr. Ég hygg, að framtíðin mundi þar verða mér sammála, að mest er um vert, að vel sé vandað til till., þó að það kynni að verða til þess, að málinu yrði frestað um viku eða svo. Ég vil því skjóta því til hæstv. forseta og fjvn., hvort þessir aðilar geti ekki hvor fyrir sig og báðir sameiginlega fallizt á, að umr. verði nú frestað, svo að hægt væri að finna sameiginlegan grundvöll, sem til umbóta teldist og víðtækari væri en er í okkar upprunalegu till. Að svo mæltu vil ég biðja leyfis að fá að víkja af fundi.

Forseti (FJ): Ég get ekki orðið við þeim tilmælum að fresta umr., nema tilmæli komi um það frá fjvn.

Frsm. meiri hl. (Ingólfur Jónsson) : Hv. 2. þm. N.-M. hefur nú gert grein fyrir minnihlutaáliti sínu viðvíkjandi samgöngubótunum austur yfir heiði. Eins og hann sagði, vill hann láta rannsaka alla leiðina, en ekki hluta af henni. Það út af fyrir sig hljómar ekki nema vel, að leiðin sé rannsökuð öll. Við, sem förum oft þessa leið, vitum, að leiðin upp að Lækjarbotnum er oftast fær, og meðan ekki hefur fengizt viðunanleg bót á vegagerð á þeim hlutanum, sem oftast er ófær, þá höfum við ekki gerzt svo djarfir að fara fram á rannsókn á þeim kaflanum, sem er alltaf fær, en teljum, að hún verði að bíða, þar til bætt hefur verið um hinn kaflann. Hv. þm. sagðist ekki trúa, að mögulegt væri að leysa þetta mál, nema allar leiðirnar, sem til mála koma, væru rannsakaðar. En hann gat þess, að það lægju fyrir áætlanir um þessar þrjár leiðir og ekki væri annað eftir en setjast niður og reikna út, hver leiðin væri heppilegust. En ef það er rétt, þá held ég, að hv. þm. gæti með góðri samvizku samþ. till. okkar óbreytta, því að í henni stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Jafnframt fari fram athugun á kostnaði við nauðsynlegar breytingar á legu vegarins og gerð á þessari leið með tilliti til flutninga að vetrarlagi“. Ég held, að ef hann les síðari part till., sannfærist hann um, að hann getur með góðri samvizku fylgt henni, því að ef ekki er annað eftir en setjast niður og reikna, hvað eigi að gera, þá fer till. okkar vissulega fram á það, því að samkvæmt henni á að athuga heppilegustu leiðina fyrir veginn með tilliti til vetrarflutninga. Þá heldur hv. þm., að þeir menn, sem vilja, að járnbraut sé lögð á þessari leið, muni ekki ljá samþykki sitt til þess að steypa þennan veg, nema ýtarleg rannsókn liggi fyrir um, hvort það sé heppilegra en járnbraut. En það er orðið þannig úti um lönd, þar sem járnbrautir hafa rutt sér til rúms, að bílar eru meira og minna að drepa járnbrautirnar, því að þær þola ekki samkeppni við bílana. Þess vegna verður það hér eins og annars staðar, að kröfur framtíðarinnar verða um góða vegi og stóra bíla. Og eftir að bílarnir eru orðnir eins góðir og þeir eru nú, vantar ekki nema góða vegi, til þess að flutningarnir með þeim geti orðið tiltölulega ódýrir. Járnbrautarmálið er því alveg úr sögunni, þó að það væri gott út af fyrir sig frá sjónarmiði þeirra manna, sem börðust fyrir því, þegar bílarnir voru óþekktir með öllu. Hv. þm. sagði enn fremur, að hann gæti ekki samþ. till. okkar, vegna þess að hún hefði útgjöld í för með sér. Ef till. væri samþ. óbreytt, væri stj. falið að láta fram fara rannsókn, sem kostaði fé, en hún hefði enga heimild til að taka það fé, sem þessi rannsókn kostaði. Ég held, að ef það er rétt, sem hann sagði, að þessar rannsóknir liggi að miklu leyti fyrir, þá muni vegamálaskrifstofan geta framkvæmt þessa athugun með því starfsliði, sem hún hefur, og því þurfi þetta ekki að hafa aukinn kostnað í för með sér og þurfi því ekki að taka til þess fé sérstaklega. Mér dettur ekki í hug, að hv. 2. þm. N.-M. hafi farið að kljúfa sig frá n., af því að hann beri ekki góðan hug til samgöngubóta á þessari leið, því að ég held, að hann geri það þrátt fyrir einkennilega framkomu í málinu. En um leið verður ekki hjá því komizt að minna á það, að undanfarið, þegar talað hefur verið um samgöngubætur austur yfir heiði, hvort sem það hefur verið járnbraut eða eitthvað annað, hafa alltaf komið einhverjar mótbárur, einhverjir fleygar, sem hafa sprengt málið og valdið því, að lítið hefur orðið úr framkvæmdum. Ég get þó endurtekið það, að ég held, að þessi hv. þm. geri þetta ekki í því skyni að drepa málið, þótt þannig líti það út. Ég vil mælast til þess, að Alþingi samþ. till. eins og meiri hl. fjvn. leggur til, en ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um þetta, enda hlyti það að verða að miklu leyti endurtekningar á því, sem sagt hefur verið við fyrri umr. málsins.



Ég hef skrifað undir nál. með meiri hl. fjvn., en í nál. hef ég ásamt tveimur öðrum hv. þm. áskilið mér rétt til að bera fram eða fylgja brtt., sem fram kynnu að koma. Ég taldi rétt að gera nokkra breyt. á þessari till., en ástæðan til þess, að ég hef ekki, þrátt fyrir það að ég hef áskilið mér þennan rétt, komið með brtt., er sú, að ég get vel fellt mig við brtt. frá hv. 2. þm. N.-M. á þskj. 209, og mun ég greiða henni atkv. Mér finnst sjálfsagt að fá fram nokkru víðtækari rannsókn á þessu máli en gert er ráð fyrir í till. eins og hún liggur fyrir á þskj. 82. Það eru eflaust flestir sammála um, að sjálfsagt sé að reyna að finna þá heppilegustu leið, sem völ er á, til þess að gera samgöngur milli Reykjavíkur og Suðurlandsundirlendisins sem greiðastar og öruggastar allan ársins hring. Mér finnst því rétt að fá fram athugun á fleiru í sambandi við það viðfangsefni en því einu, hvað það muni kosta að gera steyptan veg yfir Hellisheiði og Svínahraun. Hv. 2. þm. Árn., sem er einn af flm. till., talaði um þetta mál hér áðan. Dró hann, að því er mér skildist, það nokkuð í efa, að eftir till., eins og hún liggur nú fyrir, eigi að framkvæma rannsókn á vegi yfir Þrengslin. Hins vegar finnst mér, að eðlilegt væri, að gerður yrði samanburður á kostnaði við veg þá leið við aðrar áætlanir, sem fyrir liggja. Ég vil enn fremur benda á, að það er nú þegar búið að leggja mikið fé í hinn svo nefnda Krýsuvíkurveg, og er gert ráð fyrir, að haldið verði áfram vegalagningu á þeirri leið. Mér sýnist sjálfsagt, að það verði m. a. athugað gaumgæfilega, hvort heppilegra muni í framtíðinni að hafa vetrarflutningana yfir Hellisheiði eða eftir þeirri leið. Mér finnst því, að réttara sé fyrir þingið að samþ. brtt. hv. 2. þm. N.-M., þar sem hún er miklu víðtækari í þessu efni. Ég vil einnig benda á það, sem hv. þm. hefur einnig vakið athygli á, að eftir till. á þskj. 82, sem fer fram á, að það eitt verði gert að rannsaka, hvað steyptur vegur kostar, er stj. ekki heimilað að leggja fram fé úr ríkissj. til þessarar rannsóknar, sem þó hlýtur að kosta eitthvert fé.

Frsm. minni hl. (Páll Zóphóníasson) : Það má segja, að hér sé ekki deilt um mikið, en þó ætla ég, að hér sé til staðar að ýmsu leyti þó nokkur grundvallar skoðanamunur milli mín annars vegar og hv. 2. þm. Rang. hins vegar. Þetta byggist fyrst og fremst á því, að mér finnst, að hann líti á þessa till. alveg með sérstöku tilliti til vetrarflutninga. Það geri ég ekki. Það er eitt af þeim sjónarmiðum, sem þarf að koma til greina, en er hvergi nærri afgerandi. Það, sem er afgerandi frá mínu sjónarmiði, er það, að umferðin á þessari leið er nú orðin svo mikil, að viðhaldið er orðið svo dýrt, að það nær engri átt. Það eru takmörk fyrir, hvað umferð um veginn má vera mikil, til þess að það geti komið til mála að leggja þá sem venjulega malarvegi, og á þessari leið er viðhaldið nú orðið það dýrt, að árið 1942 kostaði það á veginum frá Elliðaám að Ölfusá 647000 kr. Það kemur ekki til mála, að hægt sé að rísa undir slíku viðhaldi ár eftir ár. Það verður að gera veginn þannig úr garði, að viðhaldið verði ódýrara, hvort sem það verður til þess, að vegurinn verði frekar fær að vetri til á eftir eða ekki. Þetta er höfuðástæðan til þess, að ég vil láta rannsaka til þrautar, hvernig þessum miklu flutningum verði bezt fyrir komið í framtíðinni. Þar næst kemur það sjónarmið, að þegar það er rannsakað, þá þarf það jafnframt að vera gert þannig, að sú leið, sem farið verður, hver sem hún er, geti verið fær sem flesta daga á árinu. Hv. 2. þm. Rang. sagði, að alltaf hefðu verið settir einhverjir fleygar inn í þetta mál að undanförnu. Ég vil heldur orða það þannig, að það hafi ævinlega átt að leysa málið eftir einhverri einni ákveðinni leið, sem flm. hafa hugsað sér, án þess að aðrar leiðir væru rannsakaðar. Þess vegna hefur málið strandað. Það er til áætlunum járnbraut. Það er til áætlun um yfirbyggðan veg. Hún var gerð annað ár. Það er til áætlun um veg yfir Þrengslin, gerð á enn öðru ári. Allar áætlanir, sem gerðar hafa verið, hafa verið gerðar hver á sínum tíma. Hví ekki að gera þær allar á sama tíma? Þá yrðu þær sambærilegar. Ef það verður ekki gert, heldur alltaf komið með einhverja eina leið, án þess að hægt sé að fá réttan samanburð á henni við aðrar hugsaðar leiðir, þá er ég hræddur um, að alltaf komi þessir fleygar, af því að þá liggur alltaf hula yfír, hvaða leið sé bezt. Hv. 2. þm. Rang. segir, að ekki þurfi að heimila stj. að verja fé til þessarar rannsóknar, því að vegamálaskrifstofan geti séð um þetta. Hann vill láta fela þennan kostnað með því að hækka skrifstofukostnað vegamálastjóra. Mér er illa við, að fé sé þannig falið. Ég vil, að það komi fram, hvað við það er gert. Ef kostnaður er við að rannsaka þetta mál, þá vil ég, að það komi fram, ekki látinn koma fram sem aukinn kostnaður við eitthvað annað. Hér er um annan grundvallarskoðanamun hjá okkur að ræða. Eg vil ekki, að fé sé varið úr ríkissjóði, hvorki til þessara hluta né annarra, nema heimild sé til. Þess vegna legg ég til í brtt. minni, að stj. sé heimilt að verja fé til þessarar rannsóknar úr ríkissj. Ég spái því, að ef till. mín verður ekki samþ., en aðeins látið rannsaka, hvað kosti að gera þennan steypta veg, þá muni reynast erfitt að fá fé til þessara framkvæmda, þegar þar að kemur, af því að þá trúa menn ekki, hvort sem það er rétt eða ekki, að þetta sé heppilegasta leiðin. Það kann að vera blindni, en stafar af því, að ekki fékkst að rannsaka allar leiðirnar, svo að staðreyndirnar lægju ljósar fyrir öllum. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að ræða meira um þetta. Við verðum sjálfir að gera okkur ljóst, að flutningaþörfin á þessari leið er nú orðin svo mikil, að það kemur ekki til mála frá mínu sjónarmiði, að þeim verði fullnægt með venjulegum malarvegi. Þannig er ástatt um fleiri vegi. Það munu vera a. m. k. tveir aðrir vegir, þar sem flutningarnir og umferðin er að verða það mikil, að það er hæpið, hvort það borgar sig að gera malarveg og hvort ekki þarf að finna aðra leið til að anna þessum flutningum, sem verður ódýrari bæði fyrir einstaklingana og heildina. Það verður áreiðanlega eitt af verkefnum framtíðarinnar að athuga, hvernig koma eigi viðhaldinu niður á vegunum, sem mest er farið eftir, því að það er nú svo mikið, að það er að verða gersamlega óbærilegt. Í því sambandi er rétt að geta þess, að á síðustu árum hafa verið gerðar tilraunir með, hvernig þetta yrði helzt gert. Það hefur verið gerð tilraun með að hefla það, sem lausast er á gömlu brautinni og síðan steypt ofan á. Þannig eru til þriggja ára gamlir partar, sem virðast ekki vera farnir að bila enn og gefa vonir um, að ef til vill megi gera endingargóða vegi á þennan hátt. Þá hafa líka verið gerðar tilraunir með að steypa ofan á vel undirbyggðan veg eins og veginn inn að Elliðaám, sem kostaði 72 kr. lengdarmetrinn. Hann hefur líka fram að þessu reynzt vel. Það, hvernig vegunum verði komið í það horf, að viðhaldið verði sem ódýrast, er spursmál, sem er orðið ákaflega aðkallandi. Þess vegna álít ég, að það eigi að athuga þetta mál mjög gaumgæfilega, áður en ákvarðanir eru teknar í því. Hins vegar er vitanlegt, að steinsteyptur vegur verður ekkert frekar fær en aðrir vegir, Þegar komin er ófærð. Það fellur snjór á jörðina, þó að á steinsteypu sé.



Herra forseti. Ég leyfi mér hér með að bera fram till. til þál., þskj. 244. er heimilar ríkisstj. að verja allt að einni milljón króna til kaupa á efni í langlínu til Keflavíkur ásamt aðalspennustöðvum og öðru efni varðandi rafveitu um kauptúnið. Það er gerð allýtarleg grein fyrir þessari till. í grg., sem prentuð er á sama þskj., og get ég því í aðalatriðum vísað til þeirrar grg., en læt hér nægja að drepa á höfuðefni málsins. Ég held, að mér sé óhætt að gera ráð fyrir því, að flestir þm. séu svo kunnugir staðháttum í nágrenni höfuðstaðarins, að þeim sé kunnugt um hina miklu þörf íbúa þessara héraða fyrir aukinni raforku. Um nokkurt árabil hefur því aðaláhugi þessara manna verið sá að geta orðið aðnjótandi raforku úr Soginu bæði til heimilisþarfa og iðnaðar. Það hefur farið fram rannsókn á kostnaði við þetta fyrirhugaða mannvirki, og samkv. athugunum forstöðumanns rafmagnseftirlits ríkisins, sem var embættismaður ríkisins í þessu máli, álítur hann, að þetta mannvirki geti staðið undir sér sjálft, þegar það sé komið á laggirnar. Að vísu má þó gera ráð fyrir, að fyrstu árin geti orðið nokkur halli, en það er dómur þeirra, sem betur til þekkja, að innan fárra ára muni þetta fyrirtæki að minnsta kosti bera sig, þó að ekki verði hægt að telja það beinlínis arðvænlegt. Á síðastliðnu ári réðst ríkisstj. í það, er hún hafði kynnt sér allar aðstæður í málinu, að fela sendiherra Íslands í Washington að sækja um útflutningsleyfi á efni til þessarar rafveitu, en þá var aðeins talað um Keflavík, en í síðari fyrirmælum, sem sendiherrann fékk frá ríkisstj., var honum falið að sækja um útflutningsleyfi á efni í rafmagnsleiðslu um Reykjanes og sömuleiðis til Stokkseyrar og Eyrarbakka. Þetta var gert í fullu trausti þess, að Alþ. mundi síðar veita samþykki sitt. Var því hafizt handa um að fá stjórnarvöld Bandaríkjanna til þess að heimila útflutning á þessu efni. Var málum svo langt komið, að á síðasta hausti lágu fyrir loforð frá öllum aðilum nema einum um, að útflutningur á þessu efni fengist. Sú varð þó reyndin á, að á síðustu stundu voru gefnar út nýjar reglur í Bandaríkjunum, sem hnigu í þá átt, að sala efnis til rafstöðva var bönnuð, ef efnissmíði þeirra var ekki lokið. Þetta varð til þess, að þá í bili brugðust vonir manna um útvegun efnis til þessa fyrirtækis. Vegna knýjandi þarfar fyrir Keflavík sérstaklega á aukinni raforku og þar sem vélar þær, sem þeir höfðu yfir að ráða, voru orðnar gamlar, slitnar og úreltar, var hafizt handa um að reyna að bæta úr þessu með því að kaupa nýjar vélar og mótor. Fór þetta ráðabrugg fram í Ameríku undir umsjá sendiherra Íslands í Washington, forstjóra rafmagnseftirlits ríkisins og hr. Grettis Eggertssonar verkfræðings, sem starfað hefur þar fyrir ríkisstj. í þessum málum. Í sambandi við þetta neyðarúrræði, hurfu þeir að því ráði að reyna enn til úrslita að fá útflutningsleyfi á efni til rafmagnsveitu Keflavíkur einnar. Þeir gerðu sér þó litla von um þetta, en svo vel hefur málum skipazt, að þetta leyfi hefur nú fengizt. Ég hef því borið fram þessa till., til þess að heimild þessi verði þegar hagnýtt, með tilliti til þeirrar knýjandi þarfar, sem ég hef áður frá skýrt, - því að verði þessi heimild ekki notuð nú, getur svo illa til tekizt að hún verði afturkölluð eða verðhækkun geti átt sér stað. Slíkt átti sér stað í fyrrahaust, þegar eina og sama efnið, sem í raun og veru var búið að heimila, var með einni reglugerð útilokað frá öllum frekari aðgerðum. Slíkt gæti komið fyrir aftur á hvaða stundu, sem er. Ég tel það því mjög miður fara, ef nokkurt tækifæri yrði látið ónotað í þessum efnum. Að sjálfsögðu hefði ég óskað eftir, að hér væru fyrir hendi möguleikar til þess að fá efni til allrar rafmagnsveitunnar um Suðurnesin og til Stokkseyrar og Eyrarbakka. Þar sem ég var sá ráðherra, sem gaf fyrirmæli um kaup á efni á öllum þessum línum, en legg nú fyrir Alþ. till. um kaup á línu aðeins til Keflavíkur, stafar af því, að í dag liggur fyrir leyfi á efni í þessa línu eina, en synjun um hinar línurnar. Nú vil ég taka það fram út af þeim brtt., sem hafa komið fram, bæði frá 9. landsk. og 2. þm. Árn., að mér er mjög geðfellt, ef Alþ. vill fallast á þessar brtt., því að þær fjalla um það, sem ég hef áður beitt mér fyrir, en er hins vegar mótfallinn þeim eða mun að minnsta kosti ekki leggja ofurkapp á þær, ef þær eru til þess að hindra ríkisstj. í að kaupa það efni, sem nú er fáanlegt. Ég vil því mælast til þess við flm. þessara brtt., hvort þeir, eftir að þeir hafa talað hér fyrir þeim, sjái sér ekki fært að taka þær aftur til síðari umr. þessa máls. Þær gætu þá farið til þeirrar n., en það er fjhn., sem fær þetta mál til athugunar. Ég gæti vel hugsað mér, að það mætti sameina þær óskir, sem bornar eru fram af þessum þm., og mínar óskir með því, að ríkisstj. yrði heimilað eða falið að kaupa efni til þessara rafveitna jöfnum höndum og það er fáanlegt. Ég vil svo aðeins geta þess, að forstjóri rafmagnseftirlits ríkisins, sem góðfúslega hefur látið mér í té allar upplýsingar í þessu máli, lét í ljós á fundi, sem hann átti með 9. landsk., hreppsnefnd Keflavíkur og mér í gær, að hann teldi nokkra hættu á ferðum, ef óþarfa bið yrði á þessum efniskaupum. Hann upplýsti einnig, að þrjú símskeyti hefðu borizt frá hinum fyrrnefnda verkfræðing, þar sem rekið er á eftir svari um efniskaupin. Forstjórinn sagði enn fremur, að það verðtilboð, sem nú lægi fyrir, væri aðgengilegt. - Vildi ég svo leyfa mér að vona, að mál þetta geti tafarlaust náð fram að ganga, því að að öðrum kosti getur orðið hætta á, að leyfi til þessara efniskaupa verði afturkölluð. Ég legg svo til, að málinu verði að lokinni umr. vísað til fjhn.



Herra forseti. Ég hefði talið eðlilegt, að 9. landsk. hefði kvatt sér hljóðs og talað hér á undan mér, með því að sú brtt., sem ég er höfundur að, er skeytt aftan við brtt. frá honum, en ég álít það samt litlu máli skipta. Það er nú svo, þó að ég álíti ekki nauðsyn að ræða um það, að brtt. mín er á engan veg borin fram í því skyni að hindra eða til þess að spilla fyrir þeirri málaleitan, sem felst í till. hv. þm. G.-K., og sízt vildi ég spilla fyrir því, að Keflvíkingar fengju rafmagnsveitu. En úr því að þetta er fram komið, get ég ekki látið hjá líða að minnast á rafmagnsmál Suðurnesja í heild. Sem kunnugt er, fór pöntun um efni í alla þessa rafmagnsveitu um leið, og þykir mér trúlegt, að mörgum þyki kynlegt, að staðir með svipuð skilyrði skuli ekki fá svipaða úrlausn. Hér er ekki farið fram á annað en heimild til hæstv. ríkisstj., og þá heimild þarf ekki að nota, nema efnið liggi fyrir. Hitt er annað mál, að ef hægt væri að fá frekara efni, þá mundi það greiða fyrir, ef Alþingi veitti slíka heimild. Ég veit, að víðar er réttur og þörf slíkra úrlausna, en það ætti sízt að verða til að spilla fyrir. Má og telja eðlilegt, að hafizt sé handa þar, sem skilyrði eru bezt. Ég veit, að rafmagnsveitu til Keflavíkur er knýjandi þörf af þeim ástæðum, sem þar eru. En svo er einnig háttað um Eyrarbakka og Selfoss, að þar er mjög ófullnægjandi raforka. En þó mun Stokkseyri verst sett, og hér er alls staðar um svipaða vegalengd að ræða. Um leið og ég óska, að Keflavík hljóti hið bezta af þessu máli, þá vænti ég þess, að aðrir staðir njóti sama réttar. Að síðustu vil ég segja það, við ósk hv. þm. G.-K., að þessi till. verði tekin aftur til 2. umr., þá vísa ég þar til hv. 9. landsk., þar sem hann er flm. aðaltill.

Forseti (GSv): Útbýtt er á fundinum brtt. á þskj. 284, en þar sem hún er of seint fram komin, verður að leita afbrigða, til þess að hún verði rædd með málinu.



Herra forseti. Ég flyt hér á þskj. 284 brtt. við till. á þskj. 244. Af einhverjum ástæðum er aðaltill. þannig orðuð að hún er vart frambærileg. Auðvitað á hún að vera orðuð svipað því, sem gert er í minni till. Vænti ég, að flm. fallist á þetta og noti ekki sömu vitleysuna öðru sinni. Eina breyt. gerði ég á efni till., en það er, að í stað „að heimila ríkisstjórninni“ kemur: að fela ríkisstjórninni. - Það er fengin vissa fyrir því, að efnið til rafmagnsveitu Keflavíkur fæst, og ef Alþingi vill þessi kaup, þá finnst mér öllu réttara, að það sé orðað svo, að það feli ríkisstj. framkvæmdir í þessu máli. Tvær brtt. hafa komið fram í þá átt að heimila ríkisstj. meiri efniskaup til rafmagnsleiðslu austan fjalls og um Suðurnes. Ég vil taka það fram fyrir hönd míns flokks, að við munum greiða atkv. á móti brtt. þessum, - ekki af því, að við séum á móti framkvæmdum í þessu máli, heldur af því, að við teljum, að málinu sé bezt komið á þann hátt, sem tekið er fram í minni till. Eins og er, fæst einungis efni til Keflavíkurveitunnar, og með tilliti til þess, að hún kemur til með að bera sig bezt að dómi kunnugra manna, en Suðurnes standa betur að vígi, eftir að veitan er komin til Keflavíkur, þá virðist sjálfsagt og eðlilegt að flýta því máli sem auðið er. Að þessu athuguðu fullyrði ég, að mín till. sé hin eina frambærilega af þeim, sem fyrir liggja.



Herra forseti. Ég hef borið fram brtt. á þskj. 261 við þskj. 244. Mér þykir rétt að taka fram að gefnu tilefni, frá hv. þm. G.-K., að mín till. er ekki komin fram til þess að spilla málinu, heldur til þess að undirbúa það enn betur, ef verða mætti. Eins og flm. tók fram, þá er það sameiginlegt áhugamál allra Suðurnesjamanna að fá rafmagn frá Soginu til suðu, ljósa, hita og iðnaðar. Þetta hefur verið rætt utan héraðs og innan, og er það einróma álit Suðurnesjamanna, að hér sé um að ræða hið mesta nauðsynja- og framfaramál, og hafa þeir ákveðið að standa saman að lausn þess. Skipuð var n. til að hafa á hendi þessi mál. Þessi n. stuðlaði að því 1944, að ríkisstj. hét að leita fyrir sér um efni. Um þetta leyti fór rafmagnsstjóri utan, og var honum falið að annast um þetta. Þegar hann kom heim frá Ameríku kvað hann efnið fáanlegt. Var nú hafin herferð til þess að reyna að útvega efnið, þegar það kæmi. Þá kom það fram, sem raunar var áður vitað, að Suðurnesjamenn gátu ekki staðið undir því af eigin rammleik að greiða efnið. Þá var það, að ríkisstj. veitti leyfi til að flytja inn efnið, sem þó var ekki gert vegna útflutningsbanns í Ameríku. Þegar hér var komið, gaf ríkisstj. sendiherra heimild til að kaupa allt efnið, og síðan hefur stöðugt verið reynt að fá leyfið allt til þessa. Nú komust fróðir menn að þeirri niðurstöðu, að væri Keflavíkurveitan tekin út úr, þá mundi efnið fást til hennar. Sú leið var farin, en áður var leitað til formanna flokkanna um stuðning, og voru þeir sammála um að styðja málið. Var þá enn leitað til stj. og hún beðin að halda áfram tilraunum um efnisútvegun. Þetta hefur ríkisstj. gert, og er nú svo komið, að ekki er vonlaust um, að takast megi að fá efnið til Keflavíkurveitunnar. Ríkisstj. mun halda þessum tilraunum áfram, og tel ég ekki vonlaust, að meira fáist, - þá í áföngum, ef ekki öðruvísi. Byggi ég þetta einkum á upplýsingum frá forstjóra rafmagnseftirlits ríkisins. En þannig stendur málið nú, að leyfi er fengið fyrir efni í Keflavíkurveituna, en unnið er að því að fá leyfi fyrir efni í Reykjanessveituna. Hv. þm. G. K. hefur borið fram till. til þál. um, að ríkið leysti inn efni til rafmagnsveitu Keflavíkur. Ég er henni samþykkur og tel óhjákvæmilegt að samþ. hana. En ég álít, að ekki sé nógu langt gengið. Það verður að miða að því að innleysa efni í rafmagnsveitu fyrir öll Suðurnes, veita ríkisstj. heimild til þess. En hún hefur lýst yfir, að hún sjái sér það ekki fært, nema fyrir liggi heimild til þess frá Alþingi. En ef efni í Keflavíkurveituna eina yrði innleyst, ættu Suðurnesjamenn á hættu að missa af efni í sína rafveitu með því að bíða og sleppa tækifæri, sem bjóðast kynni til að innleysa efni í hana. Tel ég því óhjákvæmilegt að innleysa í heild efni til Reykjanessveitunnar. 1942 leit ríkisstj. eins á málið og nú. Hún taldi sig ekki hafa heimild til að innleysa rafveituefni, sem þá lá fyrir að innleysa, en hún tók sér það, af því að hún vildi ekki eiga á hættu að missa af því efni. Ég hef leitað upplýsinga um kostnaðarhliðina. Efni í Keflavíkurveituna um ein milljón kr. og í Reykjanessveituna um 1.670.000 kr. Þegar efnið í Keflavíkurveituna er innleyst, er meiri hluti kostnaðarins kominn. Það hafa komið tilmæli um, að ég dragi brtt. mína út til síðari umr., en ég sé ekki ástæðu til þess, og legg ég til, að hún verði rædd við þessa umr. Getur það þá komið til athugunar síðar að athuga málið nánar. Það hefur komið fram brtt. frá 11. landsk. þm., og á hún að vera leiðrétting. En ég hef lagt málið fyrir raffræðinga, og hafa þeir sagt, að till. mín sé rétt orðuð samkv. eðli málsins, en ekki eins og fram kemur hjá þessum hv. þm. Verð ég því að leggja til, að brtt. mín verði samþ. og vísað til 2. umr.



Þessi till. er um það að veita ríkisstj. heimild til að kaupa efni í rafveitu Keflavíkur og nauðsynlega spennistöð. Við þessa till. hafa svo verið bornar fram viðbótartill. um, að ríkisstj. verði enn heimilað að kaupa rafveituefni til annarra staða á Reykjanesi og Árnessýslu. Það er ekkert undarlegt, þótt slíkar till. komi fram, því að mikill áhugi ríkir hjá þeim landsbúum, sem enn hafa ekki fengið rafmagn, um að fá það sem fyrst. Þessi mál hafa verið til athugunar hjá mþn., sem kosin var á þingi í fyrra, til að athuga, hvernig þessum málum yrði bezt fyrir komið í framtíðinni. Það er nauðsynlegt að fá sem fyrst úr því skorið, hvaða stefna verður tekin í þessum málum. Nú er ekki komið svo langt störfum n., að sagt verði um, hvernig till. hennar verða. Margir eru þeirrar skoðunar, að fullnægja beri þörf almennings í þessu efni, þannig að ríkið hafi með höndum þessar framkvæmdir. Vænti ég þess, að till. frá mþn. komi, áður en langt um líður. Tel ég það vert athugunar, ef ríkisstj. verður heimilað að kaupa rafveituefni, sem fáanlegt kann að vera nú, með viðunandi kjörum, að innan skamms verði að sjá henni fyrir endurgreiðslu á andvirði þess eða tekjum, ef tekin verður sú stefna, að ríkið hafi framkvæmdir þessar með höndum. Ríkið getur ekki haft rafveituframkvæmdirnar með höndum, nema það afli fjár til þess. Við höfum, nokkrir þm. í Nd., lagt fram frv., sem stefnir í þá átt um öflun fjár í þessu skyni. Vænti ég þess, að flm. þessarar till., sem hér liggur fyrir, greiði fyrir því, að það frv. nái fram að ganga hér í þinginu. Það er væntanlega öllum vel ljóst, að til þessara framkvæmda þarf mikið fé. Við eigum sem betur fer miklar inneignir erlendis, sem hægt væri að nota til kaupa á rafveituefni. En ríkisstj. á ekki það fé og getur ekki tekið það til sinna nota, nema séð verði fyrir fé innan lands, sem því svarar. Áður hafa verið tekin lán erlendis til framkvæmda hér á landi, en það er ekki hægt að gera ráð fyrir, að svo verði framvegis, enda ætti að vera unnt að safna fé innan lands. Nú eru meiri peningar í umferð í landinu en nokkru sinni áður. Tel ég víst, að peningamönnum verði ljúft að leggja þá fram til þessara framkvæmda. Þeim, sem vilja fá rafmagn sem fyrst, þarf að vera vel ljóst, að þeir þurfa sjálfir að greiða fyrir því, að hægt verði að ráðast í þessar framkvæmdir. Þeir þurfa að leggja fram fé, hver eftir sinni getu. Sú tíð er liðin, þegar menn gátu fengið þessar eða hinar framkvæmdir með því að krefjast þess, að ríkið gengi í ábyrgð fyrir fé til þeirra, og tekið síðan erlend lán. Því aðeins er hægt að koma þessu í framkvæmd, að sem flestir leggi fram aðstoð sína. Ég vildi láta þetta koma fram, áður en till. verður vísað til n.

Forseti (GSv): Ég skal geta þess, að þær brtt., sem fram hafa komið í þessu máli, geta ekki samrýmzt. Brtt. á þskj. 284, hygg ég, að orki mjög tvímælis, og kemur hún með allt annað orðalag en upphaflega till. Auk þess virðist vanta, hvaðan taka eigi það fé, sem til verksins þarf, en það er tekið fram í hinum till. Mér virðist, að fjhn. ætti að fá tillögurnar til athugunar eða samræmingar eða koma með brtt. við málið allt í heild. Vegna ummæla hv. 9. landsk. er þetta látið koma fram, en þau hnigu mjög í þessa átt. - Ég tel engan skaða, þótt þessar till. væru geymdar til síðari umr.



Út af brtt. hv. 11. landsk., sem á að vera til leiðréttingar við mína till., hygg ég, að um nokkurn misskilning sé að ræða. En ég hygg, að hann muni bezt leiðréttur með umræðum milli mín og hans, og nú með því að hlíta ráði hæstv. forseta og fresta umr. um till. hv. 9. landsk. og hv. 2. þm. Árn. til síðari umr. Gefst þá tóm til að ræða málið. Ég bar orðalag till. minnar undir forstjóra rafmagnseftirlits ríkisins, og taldi hann hana rétt orðaða. Ég hef lýst mig fylgjandi þeim till., sem hv. 2. þm. Árn. og hv. 9. landsk. bera fram, bæði nú og áður sem ráðherra. Mér skilst, að varðandi efnishlið málsins séum við allir sammála. Ég veit ekki, hvernig atkvgr. fer, en teldi miður fara, ef hún yrði til hindrunar framgangi málsins, en þm. úr þremur flokkum hafa tjáð sig fylgjandi málinu. Ég dreg ekki í efa, að hv. 1. þm. Árn. stendur með hv. 2. þm. Árn., en sá fyrrnefndi er, sem kunnugt er, í flokki framsóknarmanna. Að þessu athuguðu tel ég málinu borgið. Ég get vel sett mig í spor annarra hv. þm., þegar um þessi mál er að ræða. Þeir verða að bera fram óskir umbjóðenda sinna í þessu efni, en sem kunnugt er, þá er áhugi mikill ríkjandi á að fá rafmagn sem víðast. En ástæðan til þess, að ég bar fram till. í þessu formi, var sú, að efnið í Keflavíkurveituna er fáanlegt sem stendur en ekki meira, og er það sú sérstaða, sem ég álít, að muni tryggja framgang málsins. Annars standa hinar till. mjög nærri mínum óskum. En ef keppa á að því að fá meira efni í einu og sleppa þessu tækifæri eða draga á langinn að kaupa það, er óvíst, hvernig kann að fara. Annars vil ég taka undir ummæli hv. forseta, og mun ég fylgjandi hverri þeirri aðferð, sem bezt getur tryggt heppilega afgreiðslu málsins. En ég vil treysta því, að samkomulag geti orðið um það að fara eftir tilmælum hæstv. forseta, þannig að við þessir fjórir þm. fáum tækifæri til að ræða um, með hverjum hætti við getum bezt afgreitt þessi mál, sem við berum fyrir brjósti og þá komið okkur saman um flutning sameiginlegrar till. eða þá afgreiðum málin með því að eiga þátt í, að hv. fjvn. afgreiði þetta mál og þessar óskir okkar í einhverju formi, sem við gætum sætt okkur við, svo að tryggður yrði góður framgangur málsins. En ég álít ekki rétt að knýja brtt. undir atkv. á þessu stigi málsins, sem ekkert hefur til síns ágætis fram yfir það að leita samninga milli þessara fjögurra þm. og fjvn. um farsæla lausn málsins. Mér finnst það ofurkapp eitt að knýja brtt. undir atkv. nú, en að í sambandi við það gæti verið viss hætta.



Herra forseti. Ég vil leiða það hjá mér að tala mörg orð um samanburð á nauðsyn þeirra rafvirkjana, sem hér eru til umr., það á ekki við. En ég vil með fullri játningu á þörf þess, að Keflavíkurveitan nái fram að ganga, segja, að sú rafleiðsla, sem um er að ræða í minni brtt., á vitanlega eftir hlutarins eðli að koma fyrst af þessu öllu. Þegar Ljósafoss var tekinn til virkjunar, þá var það alveg sérstakt og mjög undarlegt, að kauptún fyrir austan, að heita mátti í leiðinni milli Ljósafoss og Reykjavíkur, skyldu vera skilin eftir í myrkri. Þetta eru nægileg rök fyrir því, að till. mín á vitanlega að ganga fram. Ef mín till. fengist samþ. á Alþ., þá mundi með því verða gefin réttmæt hvatning til hlutaðeigandi stjórnarvalda um að fullnægja umsóknum, sem nokkuð lengi hafa legið fyrir. Annars vil ég segja það um afgr. þessara till., - og það var í raun og veru það eina, sem gaf mér tilefni til að kveðja mér hljóðs affur, - að mér er lítið um það gefið að bera brtt. mína undir atkv. nú á þessum fundi, ef ég þarf að eiga á hættu, að hún verði felld, því að ég álít, að það geti ekki verið blygðunarlaust af hv. þm. að greiða atkv. gegn henni. En mig vantar þann þátt skynsemdar - eins og margt annað, að ég hafi þá þefvísi, sem til þess þarf að vita, hvernig sakir standa um það, hverjir eru hlynntir minni till. og hverjir ekki. Ég vil í þessu sambandi skjóta því til hæstv. forseta, hvort ekki er hægt að samræma afgreiðslu þessa máls með mjög auðveldri aðferð, á þann hátt að fresta þessari fyrri umr. málsins, en vísa málinu til hv. n., sem um verður að ræða, og þá væntanlega fjvn., áður en brtt. verða látnar koma til nokkurrar sérstakrar atkvgr., en ljúka svo ekki fyrri umr., fyrr en hv. fjvn. hefur lokið athugun sinni á málinu. Ef þörfin verður þar á eftir svo mikil á að flýta málinu, þá má vitanlega skjóta á fundi með afbrigðum til þess að afgreiða málið til fullnustu. Hvað sérstakt kynni að vera á móti þessari aðferð, vildi ég heyra, - ég vænti, að það sé ekkert.

Forseti (GSv): Út af fyrirspurn hv. 2. þm. Árn. er það að segja, að það, sem hann stakk upp á um afgreiðslu þessa máls, er meðferð, sem að sjálfsögðu kemur til greina og ég ætlaði mér í síðustu forvöð að bjóða hv. þm. upp á, en hitt er eðlilegra, ef málið á að ganga sinn reglulega gang og sem hraðast, að ljúka þessari umr. nú og láta n. fá málið til athugunar og umsagnar og síðan yrði síðari umr. sett. Ef frestað er þessari fyrri umr. og málinu vísað til n. þann veg, sem vel er gerlegt, þá tefur það málið nokkuð. En ef fallizt er á það, er það af minni hálfu allt eins gerlegt, og ég mun e. t. v. verða neyddur til þess að taka það ráð, ef ekki fæst samkomulag um að greiða nú atkv. um frumtill. og láta hana ganga til n. eftir það, en án þess að greiða atkv. um brtt.



Herra forseti. Það var út af nokkrum ummælum í ræðu hv. þm. G.-K., sem ég vildi gera eina eða tvær aths. En ég skal taka fram, að mér væri mjög um geð að verða að lenda í deilum um þetta mál við hv. þm. G.-K., það á alls ekki við. Við vinnum þar báðir að einu og sama marki, hv. þm. G.-K. og ég, og ég vil alls ekki draga í efa, að hann hafi sama áhuga á því, að till. sín nái fram að ganga, sem ég hef á minni till. Hv. þm. G.-K. gat þess, að sá væri munur á minni till. og sinni, að efni í Keflavíkurrafveituna væri fáanlegt, en efni í Reykjanessveituna að öðru leyti ófáanlegt. Þetta er ekki rétt með farið. Það er að vísu svo, að það liggur aðeins fyrir leyfi fyrir efni í Keflavíkurveituna. En það er verið að vinna að öðrum leyfum, og það er von til þess, að leyfin fáist, - maður veit ekki hvenær eða hvernig málinu reiðir af. Þá sagði hv. þm. G.-K., að á minni brtt. væri sá galli, að ég miðaði ekki við neina ákveðna upphæð, en hann miðaði hér við eina milljón. Út af þessu skal ég taka það fram, að það liggur fyrir nákvæm áætlun um það, hvað efnið í þessa veitu muni kosta, þannig að það er ljóst þegar í upphafi, hve miklu fé þarf að verja í þessu skyni. Svo vil ég líka minna á það, að þegar fyrrverandi ríkisstj., er hv. þm. G.-K. var ráðherra, gaf sendiherra Íslands í Bandaríkjunum umboð til þess að kaupa inn efni í Reykjanessveituna og Eyrarbakkaveituna, þá var ekki tekið fram í því umboði, að hendur sendiherrans væru bundnar um það, hvað efnið mætti kosta. Hann hafði algerlega ótakmarkað umboð til þess að kaupa þetta efni. sem til þurfti. Og í till. minni fer ég ekki fram á annað en þingið staðfesti það, sem ríkisstj. gerði, án þess að formleg heimild lægi fyrir. Ég skal þá ekki draga þessar umr. neitt lengur, en ég vil taka undir þá till., sem fram hefur komið frá hv. 2. þm. Árn., að fyrri umr. um þetta mál sé frestað og málið látið ganga til hv. fjvn., sem athugaði fram komnar brtt. ásamt aðaltill. Eins og málið liggur fyrir, virðist mér þetta heppilegasta lausnin, að hv. fjvn. athugi þetta mál, áður en það gengur lengra, þannig að ekki þurfi að knýja fram atkvgr. nú.



Það, sem fyrir mér vakir í þessu máli, er einungis, að málið nái fram að ganga, og ég er með öllum till., sem miða að því, að svo geti orðið. Þess vegna get ég vel orðið við því, hvort heldur sem yrði úr, að málinu verði frestað, eins og þeir hv. 2. þm. Árn. og hv. 9. landsk. þm. leggja til, eða, eins og hæstv. forseti fór fram á, að ég taki brtt. mína aftur til síðari umr., - alveg eftir því, hvað verður úr. Það vakir eingöngu fyrir mér, að málið nái fram að ganga. Ég er búinn að boða hér þáltill., sem felur í sér báðar till. þessara hv. þm., þannig að mér finnst, að þeir ættu að vera reiðubúnir til þess að taka till. sínar aftur. En ég vil gera það í málinu, sem verða má, til þess að þessu verði hraðað sem mest. Hæstv. forseti drap á það hér áðan, að í brtt. minni hefði fallið úr, hvaðan ríkisstj. bæri að taka þetta fé, sem verja ætti til þessara kaupa, og ég skal játa, að það er yfirsjón, annaðhvort hjá mér eða í prentun, að það féll niður, að það átti að vera úr ríkissjóði. En mér finnst allt benda til þess, að ríkisstj. beri að verja því fé úr ríkissjóði, sem til þessa þarf.

Forseti (GSv) : Það liggur við borð, að það verði að fresta umr.



Ég verð að segja, að ég tel það undarlega till. frá þeim mönnum, sem vilja flýta málinu, að biðja um frestun á þessari umr. nú í staðinn fyrir að ljúka henni og láta þáltill. ásamt brtt. við hana ganga til n. En af því að mér eru nokkuð kunnug vinnubrögð í hv. fjvn., skal ég fallast á þetta. Hins vegar er ég hissa á því að óska eftir eiginlega þremur umr. um málið, meðan e. t. v. er verið að selja efnið út úr höndunum á okkur, sem til rafveitnanna þarf. Ég fel málið hv. form. fjvn. og treysti honum til að veita því góða forsjá í meðferð n. á því og taka vel á þörfum alls þess fólks, sem hér á hlut að máli. Þessi meðferð, sem stungið hefur verið upp á, að fresta þessari umr., þarf ekki að tefja málið, ef tekið er snögglega á málinu og það afgreitt.