Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er flutt af ríkisstj. að beiðni Búnaðarfélags Íslands til þess að taka af tvímæli um skilning á girðingarl., svo að eigi valdi ágreiningi, hvernig beri að skilja það ákvæði að því er snertir viðhald girðinga, sem settar eru upp, eftir að l. voru samþ. nú fyrir tveimur árum. Við frv. var flutt ein brtt. í Nd., sem þar var samþ. á þá leið, að taka af öll tvímæli um það, að girðingal. gætu ekki ógilt þá samninga, sem búið væri að gera, áður en þau ganga í gildi varðandi viðhald girðinganna. Þetta er ekki stórt mál í sniðum og bæði landbn. Nd. og landbn. hér í þessari hv. d. hafa orðið sammála um að mæla með frv., að það verði samþ., og legg ég það til fyrir hönd n.



Herra forseti. Þetta frv. til hafnal., sem hér er til umr., hefur sjútvn, haft til athugunar og skilað um það áliti á sérstöku þskj. Eins og fram kemur í nál., var sá háttur á hafður með vinnubrögð við málið, að fyrst voru haldnir sameiginlegir fundir í sjútvn. beggja þd., en á þeim fundum mætti hafnamálastjóri og framkvæmdastjóri Sambands ísl. sveitarfélaga einnig. Það kom fram á þessum fundum, að framkvæmdastjóra sveitarfélaganna fannst tíminn til afgreiðslu málsins mjög naumur, þar sem ekki var unnt að leita umsagnar hinna ýmsu sveitarfélaga um málið. Það var hins vegar mat nm., að ef unnt væri að fá samstöðu um breyt. á frv., væri það verulegur ávinningur, að málið næði fram að ganga. Eftir nokkrar umr. á hinum sameiginlegu fundum n. um málið kom í ljós, að möguleikar voru fyrir hendi um breyt. á frv., sem nm. gátu sætt sig við, þótt hitt verði að viðurkenna, að þær breyt., sem lúta að tekjuöflun hafnabótasjóðs og gerðar hafa verið á frv., veikja verulega grundvöllinn undir framkvæmdunum. Segja má, að þá hlið málsins megi taka til nánari athugunar og afgreiðslu á komandi hausti, þegar Alþ. kemur saman á ný. Fyrir utan þessa breyt. á frv., er um önnur veigamikil atriði að ræða, sem samstaða náðist um að breyta. Við 8. gr. var t.d. fellt burtu þar sem sagði, að allt að 75% og allt að 40% stofnkostnaðar skuli greiða. Ég tel, að það sé betra að hafa hér ákveðin mörk og ljóst sé þá fyrirfram, hver hluti ríkisins verði í framkvæmdinni. Ýmsar fleiri breyt. voru gerðar á frv. í Nd., sem ég tel, að séu til bóta, en sem ég tel þó ekki ástæðu til að orðlengja frekar um. Enda þótt n. skilaði sameiginlega áliti um frv., höfðu tveir nm., þeir hv. 6. þm. Sunnl. og hv. 3. þm. Norðurl. v., fyrirvara um að flytja eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma við málið. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta, en legg til, að frv. verði samþ. og því að lokinni þessari umr. vísað til 3. umr.



Herra forseti. Þetta er nú eitt af þeim frv. hæstv. ríkisstj., sem hefur orðið helzt til síðbúið, og þess vegna er það nú, að þinginu hefur gefizt heldur naumur tími til þess að athuga þetta mál. Og er þó ljóst af því, sem þegar hefur gerzt í málinu, að þess hefði ekki verið vanþörf, að þingið hefði fengið ríkulegan tíma til þess að athuga þetta mál, því að auðvitað er þetta stórmál og það snertir líka mjög marga aðila víðs vegar um landið. En það sýnir sig einmitt og kom glöggt í ljós af því, sem hv. frsm. sagði, að í meðförum Alþ., þó að það hefði nú ekki gefizt meiri tími heldur en raun ber vitni til þess að fjalla um málið, - hafa verið gerðar mjög stórkostlegar og víðtækar breyt. á málinu. Ég er sammála hv. frsm. um það, að þær breyt. eru til bóta. Þær breyt. eru til stórbóta, því að eins og frv. var lagt fram, var það að öllu leyti óaðgengilegt. T. d. það ákvæði frv., sem hann einnig minntist á, að svo var ákveðið, að hlutur ríkissjóðs skyldi vera „allt að“ en ekki neitt kveðið á um skyldur ríkisins til framlaga, þannig að það mátti í raun og veru segja, að lögboðin skylda ríkisins til þátttöku í hafnargerðum væri brottnumin og færi eftir ákvörðun hverju sinni. Þessu hefur verið breytt og það álít ég til stórbóta. Sömuleiðis var sú breyt. sem gerð var á frv. í hv. Nd., að fella niður hinn nýja skatt, sem fólst í þessu frv., vitaskuld til bóta, því að skattarnir eru nógu margir fyrir og ekki ástæða til að bæta einum við. Það er miklu þægilegri aðferð að innheimta skattana með færri sköttum heldur en nú er gert, kemur oftast nær í einn stað niður fyrir fólkið. Þetta er til bóta. Ég hefði fyrir mitt leyti talið æskilegra, að það hefði verið sett sérstök stjórn yfir hafnabótasjóð og hefði það verið í samræmi við það, sem venjulegt er um þvílíka sjóði. Það hefur nú ekki verið gert, en hins vegar fékkst sú breyting á í hv. Nd., að þar var mælt svo fyrir með þeirri breyt., sem gerð var á 19. gr., að fé hafnabótasjóðs megi ekki ráðstafa nema að fengnu samþykki fjvn. Alþ. Það liggur þannig alveg ljóst fyrir, að fjvn. Alþ. er í raun og veru sett upp sem stjórn þessa sjóðs og út af fyrir sig er það gott og gilt, nema hvað sá augljósi galli er á því, að fjvn. er ekki alltaf við látin og til staðar og að starfi og þess vegna hefði út af fyrir sig verið eðlilegra að mínum dómi, að það hefði verið sett sérstök stjórn fyrir sjóðinn, vegna þess að það er alveg ótvírætt eftir orðanna hljóðan á grein þessari - að samþykki fjvn. Alþ. er nauðsynlegt til hvers konar ráðstafana og fjárveitinga úr hafnabótasjóði. Ýmsar fleiri breyt. voru gerðar á frv. í Nd. þó að ég ræði þær ekki sérstaklega hér. Þær eru til bóta að mínum dómi. Ástandið í hafnamálum er mjög bágborið. Það þarf ekki að rekja, að hafnirnar eru nauðsynlegustu mannvirki, sem hér á landi fyrir finnast. Víðast hvar er fjárhagur þeirra þannig, að þær eru allsendis ófærar um að standa undir nauðsynlegum hafnarbyggingarkostnaði. Þess vegna er þörf á því, að ríkið hlaupi hér meira undir bagga en gert hefur verið. Með þessum hafnalögum er að mínum dómi stigið spor í þá átt og þess vegna er ég fylgjandi þessu frv. En ég álít, að það hefði ekki komið að sök að athuga sumt nokkuð betur í þessu frv. og ég held, að það hafi verið alveg réttmæt ábending, sem kom fram af hálfu framkvæmdastjóra Sambands ísl. sveitarfélaga, að það hefði verið æskilegt, að svona mál sem þetta hefði verið sent til umsagnar sveitarfélögum. En til þess vinnst ekki tími, segir hæstv. ríkisstj. L. þarf að samþykkja nú. Það er annars athyglisvert og er ástæða til að vekja á því athygli, að löngum hefur sá háttur verið á hafður, þegar um viðamikla lagabálka er að ræða, að þeir hafa verið lagðir fram á þingi til athugunar og skoðunar, en ekki til þess ætlazt, að þeir væru afgreiddir á því sama þingi, heldur einmitt frestað á milli þinga, þannig að það gefist kostur á því að athuga málið hér og ræða það nánar. En þessi háttur er lítt í hávegum hafður nú. Nú er hvert stórmálið á fætur öðru lagt fram á síðustu dögum þingsins og lögð áherzla á að knýja þau fram, enda þótt þar sé um mál að ræða eins og orkulög, eins og hafnalög, eins og skólakostnaðarlög, allt lög, sem snerta menn mjög víðs vegar um land og snerta marga aðila og sem væri fyllsta ástæða til þess að leggja undir umsögn þeirra aðila, sem þessi mál snerta. En þetta er ekki hægt, segir hæstv. ríkisstj. Þetta er ekki hægt um þetta mál, það verður að samþykkjast strax. Gott og vel, við skulum samþykkja þetta mál strax, það er svo margt í því til bóta, enda þótt það komi sjálfsagt í ljós við frekari athugun á málinu, að sumu í því þurfi að breyta. En það á að gera það seinna. En ef það er þörf á því að samþykkja þetta nú, er sjálfsagt að láta það koma strax í gildi, láta l. öðlast strax gildi. En þetta frv., sem lögð er áherzla á að afgreiða nú þegar á þessu þingi, þó að stuttur tími gefist til athugunar, er þannig úr garði gert, að lögin eiga ekki að öðlast gildi fyrr en 1. janúar 1968. Ég held, að ef l. eiga ekki að öðlast gildi fyrr en 1. janúar 1968, sé með öllu skaðlaust að fresta afgreiðslu frv. og samþykkt til næsta þings, til haustþingsins, því að þá liggur ekkert á. En eins og ég hef þegar sagt, lít ég svo á, þrátt fyrir vissa annmarka, sem enn felast í þessu frv. og ýmis atriði, sem að mínum dómi eru ekki nægilega skoðuð, sé þó að sumu leyti stigið spor fram á við og úr því að lögð er áherzla á að stíga það nú strax, vil ég fyrir mitt leyti ekki standa því í vegi, en þá er, eins og ég sagði, æskilegt og sjálfsagt að láta l. öðlast gildi strax, og þess vegna hef ég ásamt hv. 6. þm. Sunnl. leyft mér að flytja brtt. við 28. gr., að sú grein orðist þannig: „Lög þessi öðlast þegar gildi“, í stað þess að l. er ekki ætlað að öðlast gildi fyrr en 1. janúar 1968. Við hefðum í sjálfu sér kosið að gera fleiri brtt. við þetta frv., en það gefst ekki mikið ráðrúm til þess og við getum út af fyrir sig fallizt á það, að málið sé nú afgreitt eins og það er þó orðið með þeim stórfelldu breyt., sem það hefur tekið í Nd., en við teljum rétt, að það sjáist, hver alvara býr að baki með það að fá þetta samþ. nú og teljum sjálfsagt að breyta þessu á þá lund, sem felst í okkar brtt., að l. öðlist þegar gildi. Ég fæ ekki skilið, hvað hæstv. ríkisstj. og meiri hl. getur haft á móti þeirri brtt. Svo sjálfsögð er hún. Ef þessum l. er ætlað að fara að verka verulega á næsta ári, er auðvitað nauðsynlegt að taka tillit til þeirra við undirbúning fjárl. á þessu ári. En eigi að miða gildistöku þeirra við 1. janúar 1968, vekur það a.m.k. vissa tortryggni um það, að það eigi ekki að taka tillit til þess fjárframlags úr ríkissjóði, sem þessi lög gera ráð fyrir, við gerð fjárl. fyrir 1968, því að vitanlega verða þau fjárlög undirbúin og afgreidd, ef allt er með felldu, á þessu ári, og þegar það skeður, verða þessi hafnalög samkv. fyrirmælum nú í 28. gr. ekki komin í gildi. Og það er a.m.k. hægt að hugsa sér það, að einhver vildi þá líta svo á, að það þyrfti ekki við gerð fjárl. að taka tillit til þeirra 1., sem þá væru ekki enn komin í gildi. Það er a.m.k. í öllu falli réttara að taka af öll tvímæli um þetta. Við flytjum sem sagt ekki nema þessa einu brtt. Það er af mikilli hógværð gert og ég vænti þess, að þegar við förum svo hógværlega í sakirnar, geti meiri hl. fallizt á þessa litlu og saklausu brtt. okkar, sem er svo rökrétt sem verða má í framhaldi af því, að lögð er áherzla á að afgreiða málið nú á þessu þingi. Því að það sjá allir, að til þess er engin ástæða, ef l. er ekki ætlað að öðlast gildi fyrr en 1. janúar 1968. Þá er hægt að verða við óskum t.d. Sambands ísl. sveitarfélaga og fresta málinu og gefa kost á að ræða um það. Eins og ég sagði áðan, eru það viss atriði, sem við í sjálfu sér hefðum nú gjarnan viljað gera brtt. við, en sleppum. Þ. á m. bendi ég á ákvæði til bráðabirgða, þar sem stendur, að fyrsta fjögurra ára áætlunin um hafnarframkvæmdir skuli lögð fyrir reglulegt Alþ. haustið 1968 fyrir tímabilið 1969–1972. Ég fyrir mitt leyti hefði talið heppilegra, að þessu hefði verið fylgt eftir með öllu meiri hraða og það hefði verið ákveðið í þessu bráðabirgðaákvæði, að fyrsta áætlunin skyldi lögð fyrir Alþ. í haust og fjögurra ára áætlunin skyldi miðuð við 1968–1971, þannig að áætlunin gæti nú fallið saman við kjörtímabil. En af einhverjum ástæðum er nú þessu farið svo sem raun ber vitni, en við það höfum við ekki gert brtt. Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að tala frekar um mál þetta almennt, enda þótt til þess væri fyllsta ástæða, því að hér er vissulega um stórmál að tefla, sem ástæða væri fyrir Alþ. að verja ríkari tíma til heldur en það hefur átt kost á nú og því miður er það nú oft svo, að það er nokkuð misskipt. Það er kannske varið öllu meiri tíma til þess að fjalla um mál, sem eru minni háttar heldur en þvílík stórmál, sem við höfum verið að fjalla um og erum að fjalla um nú á síðasta eða næst síðasta degi þingsins.



Herra forseti. Þetta atriði, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. gerði hér að umtalsefni og sem hann flytur till. um, þ. e. gildistaka 1., var rætt í n. Meiri hl. n. sá ekki ástæðu til þess að breyta þessu ákvæði. Hvort tveggja er, að það er liðið á þingið og stuttur tími til þess að láta mál ganga á milli d. og hins vegar, ef að því hefði verið horfið að breyta þessu, hefði verið nauðsynlegt að breyta öðru um leið og það er, hvenær gildistaka framkvæmdanna ætti sér stað, því að við sjáum það, að á yfirstandandi ári er ekki um neitt fjármagn að ræða til að mæta þeim auknu skuldbindingum, sem ríkissjóður tekur á sig með þessum l. og þess vegna hefði að mínu mati verið nauðsynlegt, að eitthvert slíkt ákvæði kæmi inn í l. jafnhliða. Ég sé ekki, að það skipti máli út af fyrir sig, þar sem l. er ekki ætlað að koma til framkvæmda með aukna styrki til hafnabygginga víðs vegar um landið fyrr heldur en eftir næstu áramót, þótt þau taki ekki fyrr gildi. Hitt er svo annað mál, að í sambandi við að byggja upp fjárlög fyrir næsta ár verður ekki horft fram hjá því, að ríkissjóður er búinn að taka á sig ákveðnar skuldbindingar, sem felast í þessum 1., og verður því að taka tillit til þess, þegar fjárlög verða samin í sumar. Það má segja, eins og hv. 3. þm. Norðurl. v. sagði áðan, að það væri nægur tími til þess að afgreiða þetta mál, þegar þing kæmi saman í haust til þess að ganga frá fjárl., en við vitum það af fyrri reynslu, að rammi fjárl. er nokkuð takmarkaður hverju sinni og ég tel, að hér sé um það stórar upphæðir að ræða til viðbótar því, sem áður var í fjárlögum til þessara mála, að það sé nauðsynlegt, að það liggi fyrir, þegar við uppbyggingu fjárl. Það skiptir miklu máli líka að mínum dómi, að eftir að 1. eru samþ., enda þótt þau taki ekki gildi fyrr en eftir næstu áramót, geta sveitarfélögin þegar farið að miða sínar áætlanir fram í tímann við það, sem þessi lög fela í sér, og eins og síðasti hv. ræðumaður tók fram, er hér vissulega um mjög veigamiklar breyt. að ræða til bóta fyrir þá, sem hér eiga hlut að máli. Ég sé ekki ástæðu til þess að orðlengja þetta frekar, vildi aðeins láta það koma fram, að þetta atriði var rætt í n., en meiri hl. n. sá ekki ástæðu til þess að fylgja þessari brtt.



Herra forseti. Frv. þetta er stjfrv. og felur í sér, að bætt verði tveim mönnum í stjórn Síldarverksmiðja ríkisins, og verður þá stjórnin skipuð sjö mönnum í stað fimm áður. Þessir tveir, sem koma til viðbótar, verða tilnefndir annar af Landssambandi ísl. útvegsmanna og hinn eftir sameiginlegri tilnefningu Alþýðusambands Íslands, Farmanna- og fiskimannasambands Íslands og Sjómannasambands Íslands. Í athugasemd við þetta frv. kemur það m.a. fram, að sjútvmrn. hafði borizt einróma ósk þessara aðila um, að sú breyting yrði gerð á stjórn verksmiðjanna, sem hér um ræðir. Á þessi tilmæli hefur verið fallizt, og mælir sjútvn. einróma með því, að frv. verði samþ. og því að lokinni þessari umr. vísað til 3. umr.



Herra forseti. Menntmn. hefur athugað það frv., sem hér liggur fyrir til umr., en ekki orðið sammála um afgreiðslu þess. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 590, leggur meiri hl. n. til, að frv. verði samþ. óbreytt, en minni hl. skilar séráliti. Hæstv. menntmrh. gerði við 1. umr. málsins grein fyrir aðalatriðum og nýmælum þessa frv. Það eru að mínu viti tveir af aðalkostum þess, að annars vegar er lagt til, að styttur verði úr 5 árum í 2–3 ár sá tími, sem framlög ríkissjóðs til skólabygginga eiga að greiðast á, og hins vegar einfaldari og gleggri skipting á þeim rekstrarkostnaði, sem hvorum aðila, ríki og sveitarfélagi ber að standa straum af. Í núgildandi l. frá 1955 um greiðslu kostnaðar við skóla, sem reknir eru sameiginlega af ríki og sveitarfélögum, er kveðið svo á, að ríkissjóður sjálfur skuli hafa lokið greiðslu framlaga til hverrar framkvæmdar, miðað við upphaflega kostnaðaráætlun, á 5 árum frá því að fyrsta framlag var innt af hendi. Sveitarsjóðirnir hafa því þurft að leggja út og binda í þessum byggingarframkvæmdum umfram sitt eigið framlag mikið fé og í mörgum tilfellum árum saman, þangað til framlag ríkisins hefur verið greitt að fullu eða þá að framkvæmdir hafa dregizt óhóflega á langinn, vegna þess að fjármagn hefur ekki verið fyrir hendi. Það gefur auga leið, að fyrir sveitarfélögin og alla þá yfirleitt, sem hagsmuna hafa að gæta í sambandi við skólabyggingar, er stórkostlega mikill ávinningur að þessu ákvæði frv., ef að l. verður. Um hitt atriðið, skiptingu rekstrarkostnaðar skólanna, er í frv. gert ráð fyrir einfaldari aðgreiningu þess annars vegar, hvaða kostnað ríkið greiði og hins vegar sveitarsjóðir, einfaldari aðgreiningu en er samkv. núgildandi skólakostnaðarl. frá 1955, en þau lög voru á sínum tíma mikið spor í framfaraátt, ekki sízt ákvæði þeirra um það, að stofnkostnaðarframlag ríkisins skyldi greiðast innan ákveðins árafjölda. Samkv. frv. ber ríkissjóði að greiða öll kennaralaun, en samkv. núgildandi l. skiptist hins vegar sá kostnaður eftir flóknum reglum, sem iðulega hafa orðið tilefni til ágreinings um greiðsluskyldu aðilanna. Það má líka teljast eðlileg og heppileg regla, að ríkið, sem er samningsaðili um laun og kjör kennara, beri launakostnað hvað þá snertir. Þar á móti kemur samkv. frv. það, að sveitarfélögin taki á sig greiðslur tiltekins kostnaðar, sem samkv. núgildandi l. skiptist milli ríkis og sveitarfélaga, svo sem vegna húsvörzlu, upphitunar skólahúsnæðis, ræstingar, lýsingar o. fl., enda eru það yfirleitt sveitarsjóðirnir, sem eru samningsaðilar um launakjör þess starfsfólks, sem hér verður um að ræða. Ég hef nefnt þessi tvö atriði, en vil þá einnig sérstaklega taka undir það ákvæði frv., að gerð verði framkvæmdaáætlun um skólabyggingar fyrir allt landið. Þó að ég sjái ekki ástæðu til þess að lengja umr. með því að víkja sérstaklega að öðrum ákvæðum frv., vil ég aðeins segja það að það mun álit manna yfirleitt, að frv. stefni í rétta átt og vinningur yrði, að það öðlaðist lagagildi. Menntmn. hafði skemmri tíma en æskilegt hefði verið til þess að athuga þetta mál, sem er vissulega stórt mál. Hins vegar hafa þm. haft allríflegan tíma til þess að athuga málið síðan það var lagt fram á Alþ. N. varð, eins og ég áður sagði, ekki sammála um afgreiðslu málsins. Minni hl. mun skila séráliti og, að mér skilst, flytja brtt. við frv., en meiri hl. leggur til, eins og fram kemur í nál., að frv. verði samþ. óbreytt, enda má segja, að lítil von sé til þess, að málið hljóti afgreiðslu á þessu þingi, sem senn er að ljúka störfum, ef á því yrðu gerðar breytingar. Á þeim fundi, sem málið var tekið fyrir á, var einn nm., hv. 5. þm. Reykn., fjarstaddur, og vil ég láta það koma hér fram, en þess er ekki getið í nál. því, sem fyrir liggur á þskj. 590. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um frv. eða efni þess að svo stöddu og geymi mér rétt til þess við síðari umr., ef tilefni gefst til.



Herra forseti. Menntmn. var kvödd til fundar um miðnætti s.l. nótt, og nm. báru saman ráð sín um þetta mál nokkra stund. Það kom þegar í ljós, að samstaða mundi ekki verða um flutning brtt., og þess vegna varð ekki samstaða í n. um afgreiðslu málsins. Annar tími hefur ekki gefizt til þess að athuga þetta mál í n. Ég bar fram þau tilmæli um miðnætti í nótt, að n. kæmi saman á fund fyrir hádegið og fengi til viðtals ráðh. eða ráðuneytisstjóra um eitt ákveðið atriði í frv., sem ég mun víkja síðar að, en þetta hefur ekki orðið. Við 1. umr. þessa máls, sem fram fór í gær, gerði ég nokkra grein fyrir frv. almennt og vék að nokkrum atriðum, sem ég taldi, að þyrftu breytingar við. Í samræmi við þetta berum við fram, sem skipum minni hl. menntmn., þ.e. hv. 1. þm. Norðurl. e. og ég, á þskj. 595 allmargar brtt. við frv., og mun ég í stuttu máli gera grein fyrir efni þeirra. Í frv. er kveðið svo á, að stofna skuli sérstaka deild í menntmrn., byggingadeild, sem á að annast undirbúning skólamannvirkja, samþykkja áætlanir, endurskoða reikninga o. s. frv. 1. brtt. okkar fjallar um það, að í frv. sé ekki ákvæði um að stofnsetja sérstaka deild í þessu skyni, heldur hafi menntmrn. þessi mál með höndum og sjái um, að þessi atriði séu framkvæmd, sem í till. greinir. Við teljum alls kostar óþarfa að vera að setja það í lög um skólakostnað, hvernig skipta eigi rn. í deildir. Í sjálfu sér er það óþarft að ákveða deildaskiptingu, en helzt ætti það vitanlega heima í sérstakri löggjöf um Stjórnarráð Íslands, hvernig deildaskipting rn. er, en ekki eitt einstakt atriði í hinum eða þessum almennum 1. 2. brtt. okkar er við 6. gr. frv. Þar segir svo, að sveitarstjórnir ráði sérfræðinga til þess að gera uppdrætti að skólamannvirkjum, verklýsingar og áætlun um framkvæmd verksins og kostnað. Við leggjum til, að við þessa mgr. bætist, að sá kostnaður, sem af þessum undirbúningi skólamannvirkja leiðir, teljist til stofnkostnaðar. Vera má, að það vaki fyrir höfundum frv. og þeim, sem standa að flutningi þess, að þetta verði svo, en eðlilegra er að kveða alveg skýrt á um þetta í l. sjálfum, svo að það sé ekkert vafaatriði, heldur ótvírætt. Næsta brtt, okkar, sú 3. í röðinni, er við 7. gr. frv., en í 7. gr. er það veigamikla og að mínum dómi varhugaverða ákvæði, að greiðslur ríkissjóðs til stofnkostnaðar skóla skuli miða við áætlaðan stofnkostnað. En fari byggingin raunverulega fram úr áætlun, á sveitarfélagið að bera þann hluta stofnkostnaðarins eitt og njóta hagnaðar að vísu, ef byggingin reynist ódýrari en áætlunin gerir ráð fyrir. Brtt. okkar felur það í sér, að eftirleiðis verði, eins og verið hefur, miðað við raunverulegan kostnað eins og hann reynist samkv. reikningum, þegar verkinu er að fullu lokið og menntmrn. hefur látið taka verkið út, eftir að það hefur að sjálfsögðu fylgzt með byggingarframkvæmdum. Einnig felur brtt. okkar það í sér, að stofnkostnaður skuli greiddur af ríkinu að öllu leyti vegna heimavistarrýmis í öllum þeim skólum, sem þetta frv. tekur til. En eins og frv. er, er þetta takmarkað annars vegar við það, að fleiri en eitt sveitarfélag hafi sameinazt um að standa sannan að byggingu skólahúss, og í öðru lagi er þetta takmarkað við það, að þetta 100% ákvæði nái einungis til heimavistarrýmis vegna skyldunáms. Brtt. okkar gengur lengra en frv., og er það að öllu leyti eðlilegt, einkum eða þó ekki sízt, ef svo ber að, að eitt fátækt og fjárhagslega vanmegnugt sveitarfélag þarf, vegna staðhátta eða af öðrum ástæðum, að standa eitt að skólabyggingu, að hlutur þess sé ekki gerður lakari vegna aðstöðunnar heldur en annarra, þar sem hægara er um, að fleiri aðilar sameinist. 4. brtt. okkar er um það, að 8. gr. frv. falli niður. Þessi brtt. er í sambandi við það, sem ég hef áður tekið fram, að við leggjum til, að ekki sé miðað við áætlun um stofnkostnaðinn, þegar lokafjárhagsskil eru gerð um framkvæmdina milli ríkis og sveitarfélaga, heldur raunverulegan kostnað og verði sú till. samþ. og framkvæmdum hagað á þann veg, eru ákvæði 8. gr. frv. um sérstaka vísitölu, sem Hagstofan reikni út og uppbætur samkv. henni á stofnkostnaðarframlag ríkisins óþörf. Þess vegna leggjum við til, að þessi gr. falli niður. 5. brtt. okkar er við 11. gr. frv. Við berum fram þessa brtt. vegna þess, að á þessum eina stutta fundi, sem menntmn. hélt um málið, lá fyrir n. erindi frá íþróttafulltrúa ríkisins. Þetta erindi var tekið fyrir í n. og lesið eða útdráttur úr því, en samstaða varð ekki um það, að n. tæki upp þá breyt., sem íþróttafulltrúinn leggur til á 12. gr. frv., en það er nokkur breyt. á orðalagi gr. og felur í sér, að ákvæði hennar eru gerð nokkru víðtækari en í frvgr. er kveðið á, en að sjálfsögðu er hér stefnt alveg að sama marki. Við höfum tekið upp brtt. íþróttafulltrúa ríkisins, og er það 5. brtt. á þskj., stíluð við 12. gr. frv. Íþróttafulltrúi lét fylgja þessari till. alllangt erindi og rökstuðning af sinni hálfu, en ég sé nú ekki ástæðu til, nema sérstakt tilefni gefist eða þess verði óskað, að fara að lesa þetta erindi upp. Í þessu frv. er gert ráð fyrir, bæði í 9. gr. og í 13. gr., að menntmrn. skuli heimilt að fresta framkvæmd skólabygginga, þótt fé hafi verið veitt til þeirra á fjárl., ef sýnilegt er, að ekki sé hægt að koma upp nothæfum áfanga eða ljúka byggingu með fjárveitingum Alþ., sem fyrir hendi eru, og framlögum sveitarfélaga. Og þar er gengið svo langt, að ef fjárveitingar Alþ. eru lægri en 1/3 hluti af áætluðu stofnkostnaðarframlagi ríkisins, þarf fjmrn. að koma til og veita sitt samþykki, og menntmrn. er óheimilt að leyfa að hefja byggingu nema að fengnu samþykki fjmrn., ef fjárveitingar eru ónógar til að greiða 1/3 af áætluðu stofnkostnaðarframlagi. Ég skal nú ekki blanda, mér í samskipti milli rn. eða hvaða hátt hæstv. ráðh. telja eðlilegt að hafa á um þau skipti. En að mínum dómi er í þessum ákvæðum, sem felast í 9. og 13. gr. frv. of langt gengið í þessu efni. Við leggjum því til nokkra orðalagsbreyt. á 13. gr., en efni þeirrar breyt. er það, að ekki megi koma í veg fyrir, að bygging sé hafin, ef fjárveitingar til skólamannvirkis, sem Alþ. hefur samþ., nægja til að greiða 1/3 hluta stofnkostnaðar. Það er gert ráð fyrir því sem meginreglu í frv., að framlög ríkisins skiptist á 2–3 ára greiðslutímabil, og hafi hv. Alþ. fyrir sitt leyti ákveðið að leggja fram 1/3 hluta, hefur það fullnægt þeirri skyldu fyrir sitt leyti, sem l. gera ráð fyrir að hvíli á ríkinu í þessu sambandi, og þá naumast eðlilegt að gera ráð fyrir öðru en að rn. láti framkvæma það, sem Alþ. þá sýnilega ætlast til. Þá kem ég að 7. brtt., sem er við 14. gr. frv., eins og það er nú orðið eftir 3, umr. í Nd., en þar var felld burt ein gr., og þess vegna breytist greinatalan frá upphaflega frv. Í þessari 14. gr. frv. segir svo: „Greiðsla á framlagi ríkissjóðs hverju sinni er háð því, að framlag viðkomandi sveitarsjóða sé greitt, og skulu framlög þeirra og mótframlög ríkissjóðs greidd í sérstakan reikning byggingarinnar í banka eða sparisjóði, sem samkomulag verður um á milli menntmrn. og hlutaðeigandi sveitarfélaga.“ Hér er gert ráð fyrir því, að ríkisstj. eða rn. setji það skilyrði fyrir útborgun fjárveitinga til skólamannvirkis, að mótframlag sveitarsjóðs sé greitt, þ, e. a. s. fyrir fram greitt. Okkur þykir hér vera of langt gengið og viljum, að þetta orðist þannig, að greiðsla á framlagi ríkissjóðs hverju sinni séð háð því, að tryggt sé, að framlag viðkomandi sveitarsjóða sé handbært, þegar á þarf að halda. Og vitanlega er það auðvelt fyrir rn. og þá eftirlitsmenn, sem það hefur í þjónustu sinni, að ganga úr skugga um, hvernig þessu er háttað, hvaða fjárvon er hjá sveitarfélaginu til framkvæmdarinnar, þó að það fé, sem sveitarstjórn getur tryggt, sé ekki fyrir fram fyrirliggjandi í banka. Þá kem ég að 8. brtt. okkar. Hún er við 15. gr., þar sem við gerum ráð fyrir, að síðari mgr. orðist þannig: „Andvirði skólabifreiða greiðir ríkissjóður, ef með því sparast heimavistarrými, að mati ráðun.“ Þessi brtt. er í nánu sambandi við þá brtt. okkar, að ríkið skuli greiða 100%, af stofnkostnaði heimavistarrýmis skólanna. Ef að mati rn. er hagkvæmara að kaupa skólabifreið og stofna „heimanakstursskóla“ og spara með því heimavistarrými, er það alveg rökrétt, að slík skólabifreið, sem keypt er og rekin með samþykki rn., sé greidd af ríkissjóði að fullu. Næst kem ég að 9. brtt. Hún er við 19. gr. frv., eins og það er nú orðið, en í þeirri gr., hinni upphaflegu 20. gr. frv., eru mjög margþætt, viðamikil og flókin ákvæði um greiðsluskyldur ríkisins vegna kennslu, umsjónar og margvíslegra annarra starfa hjá skólunum. Þessi ákvæði eru þannig, að það er lítt viðráðanlegt á skömmum tíma að gera sér til hlítar grein fyrir, hvernig þau verða í framkvæmd. Og eins og ég drap á við 1. umr. þessa máls, mun það hafa komið fram í sambandi við athugun á þessu máli, að það hafi vafizt fyrir mönnum eins og Aðalsteini Eiríkssyni og ýmsum öðrum, sem segja má, að hafi það að sérgrein að fylgjast með skólakostnaðarreikningum, að gera sér grein fyrir því, hvað þessi ákvæði í raun og veru þýða. Ég viðurkenni, að með breyt., sem gerðar voru á þessari gr. í hv. Nd., hefur hún tekið nokkrum lagfæringum, og ég tel allar þær breyt., sem gerðar voru á gr, í Nd., vera til bóta, en samt sem áður tel ég, að þær gangi ekki nógu langt, og það má segja, að til öryggis leggjum við til, að 3. mgr. þessarar gr. orðist svo: „Nú kemur í ljós, að reiknaðar stundir eru ekki nægjanlegar að dómi rn. til að fullnægja námsskrá og þörfum hvers einstaks skóla fyrir nauðsynlega starfskrafta miðað við starfstíma skóla, nemendafjölda, víxlkennslu og störf þau, sem nauðsynleg eru á þessu sviði, og skal þá fjölga reiknuðum stundum svo, að þessu marki verði náð.“ Okkur virðist, sem stöndum að þessari brtt., það vera mjög eðlilegt og raunar sjálfsagt, að ákvæði eins og þetta komi inn í þessa frvgr. Það er fyrir fram ákveðið og í mörgum greinum lögboðið að halda uppi vissri kennslu, og fræðslumálastjórnin gefur út námsskrá til handa skólunum, sem fara á eftir í framkvæmd við kennsluna. Og þá liggur í augum uppi, að það verður að búa svo um í skólakostnaðarlögunum, að það sé hiklaust og snurðulaust hægt að halda uppi þeirri starfsemi, sem menntmrn. og fræðslumálaskrifstofa kveða á um, að skuli gert. Þessi mgr. eða þessi brtt. um umorðun á einni mgr. í 19. gr. frv. miðar að því að hafa nokkurt öryggi í löggjöfinni í þessu efni. Þá kem ég að ákvæðinu um viss frávik frá meginákvæðum frv. um útgjöld úr ríkissjóði, þar sem kveðið er á um, að þau megi nema allt að 2% af áætluðum heildarútgjöldum samkv. þessari gr. Það hámark er sett, nema samþykki fjmrn, komi til. Þessi ákvæði eru nú í fyrsta lagi talsvert torskilin. Það er ekki alveg ljóst eiginlega, hver sá grundvöllur er, sem á að reikna þessi 2% af, né hve víðtæk þessi heimild er til að greiða samkv. þessu ákvæði, og við leggjum til, að þetta ákvæði falli niður. Einnig leggjum við til, að annað ákvæði í þessari gr. falli niður. Það er um takmörkun á því, hvað megi setja eða skipa marga kennara við skóla og að það takmark er miðað við 80% af þeim stundafjölda, er viðkomandi skóli á rétt á, nema þegar 1–4 kennarar, að skólastjóra meðtöldum, fullnægja kennsluþörf og rétti skólanna með fjölda skyldustunda sinna. Við teljum, að þetta muni verða mjög flókið í framkvæmd. Menntmrn. skipar eða setur kennara við skóla ríkisins, og þegar slíkum embættismönnum er veitt staðan, hlýtur rn. að gera sér grein fyrir því og fá um það yfirlit, hvort þörf er á slíkum starfsmanni eða ekki, og eðlilegt er, að þessi takmörkun kennarafjöldans sé metin í sambandi við það, en ekki samkv. ákvæðum í þessari lagagrein. 10. brtt. okkar er við 20. gr. frv., og hún mælir svo fyrir, að ríkissjóður greiði eftir á, samkv. endurskoðuðum reikningum og fskj., viðhaldskostnað húsa, viðhald og endurnýjun tækja og búnaðar og húsaleigu í sömu hlutföllum og stofnkostnaður er greiddur. Flutningskostnað nemenda, þegar við það sparast heimavist, bygging skólamannvirkja eða hagkvæmt þykir af öðrum ástæðum, greiðir ríkissjóður og að fullu. En heilbrigðisþjónustu í öllum skólaflokkum greiðir ríkissjóður að hálfu á móti sveitarsjóði. Þetta er nú efnislega alveg hliðstætt því, sem segir í frv., en þessi ákvæði, eins og þau eru orðuð í okkar till., eru nokkru rýmri en ákvæði frv. sjálfs. Svipað er að segja um 11. brtt. okkar, þ.e. við 22. gr. frv. Hún felur í sér allmikla rýmkun á ákvæðum frv., en þar er mælt fyrir um greiðslu á vissum kostnaðarliðum vegna rekstrar skólans, þ.e. hitun, rafmagnsnotkun, húsvörzlu og vátryggingargjöld. Það er gert ráð fyrir því í frv., að sveitarfélögin ein beri þennan kostnað, en við leggjum til, að ríkissjóður greiði helming þessara kostnaðarliða og höfum þó það sérákvæði um hitunarkostnað í heimavistarskólum, þar sem ekki nýtur jarðhita, að þá greiðir ríkissjóður 3/4 hitunarkostnaðarins. Þetta ákvæði um að gera mun á þeim skólum, sem njóta jarðhita til upphitunar, og hinum, sem hafa ekki þá aðstöðu, er ekki nýtt. Þetta ákvæði er nú í gildandi l., en það er gert ráð fyrir að fella það niður í þessu frv. Í þessari brtt. okkar felst því það, að það ákvæði, sem nú er í gildandi l. um þetta, haldist áfram. En um hina liðina, hitun, þar sem nýtur jarðhita, rafmagnsnotkun og vátryggingargjöld skólamannvirkja er það að segja, að þessi gjöld reynast mjög há í sumum þeim skólum, sem komið hefur verið upp og teknir eru til starfa, og það er álit okkar, að það sé mjög sanngjarnt, að ríkissjóður beri nokkurn hluta þessara kostnaðarliða. Það muni verða nóg fyrir sveitarfélögin að inna af hendi þann kostnað, sem þeim er að öðru leyti gert að greiða. Og um einn þessara liða, vátryggingargjöldin, vil ég taka það fram, að það sýnist alls kostar eðlilegt, að iðgjöld vegna vátrygginga séu greidd hlutfallslega eftir því, sem eignarhluti aðilanna er í skólahúsinu. Ef skólahús brennur, verður tryggingarféð notað til að endurbyggja húsið, og þá á eignarhlutdeildin væntanlega að haldast óbreytt í hinni nýju byggingu, eins og var í þeirri, sem tjónið náði til. Þess vegna er það algerlega rökrétt, að iðgjöld vegna vátrygginga séu greidd að nokkrum hluta af ríkinu vegna þeirra skóla, sem það á hlutdeild í. Við gerum svo ráð fyrir, að heimavistargjöld vegna húsnæðis verði ekki innheimt hjá nemendum, það verði beinlínis tekið fram í þessu frv. Við vitum, að aðstaða ungmenna til náms er mjög misjöfn í þessu landi, svo að það er eitt af vandamálum landsbyggðarinnar, hin misjafna aðstaða, sem unga kynslóðin þar hefur til skólanáms, samanborið við jafnaldra hennar, þar sem aðstaðan er bezt í þéttbýlinu. Það er reynt að bæta úr þessu með því að gefa unga fólkinu kost á að stunda nám í heimavistarskólum. Og þá teljum við það vera í samræmi við viðleitni ríkisvaldsins til þess að jafna aðstöðumuninn að þessu leyti, að það sé beint tekið fram í skólakostnaðarlöggjöfinni, að heimavistargjöld vegna húsnæðis verði nemendur ekki látnir greiða. Hér er um sanngirnismál að ræða, en vissulega ekki stórt fjárhagsatriði fyrir ríkissjóð eða þá, sem að rekstri skólanna standa. Þá kem ég að 13. og síðustu brtt. okkar, við 24. gr., og það er að mínum dómi eitt veigamesta atriðið, sem í brtt. okkar felst. Ég benti á það við 1. umr. þessa máls, að sameign ríkisins samkv. l. um greiðslu kostnaðar við skóla, sem reknir eru af ríki og sveitarfélögum, er afmörkuð við skóla gagnfræðastigsins og húsmæðraskólana. En ég benti á, að með þessu frv. væru skólakostnaðarlögin látin taka til skólaflokks, sem hefði verið farið með eftir sérlögum hingað til, og á ég þar við iðnfræðsluna í landinu. Og ég benti á það, að í 25. gr. frv. segir, að skólamannvirki þau, sem lög þessi taka til, þ.e.a.s. frv., þegar það er orðið að l., skuli vera eign ríkis og sveitarfélaga í sömu hlutföllum og stofnkostnaður er greiddur. Af þessu leiðir, að þessi ákvæði eiga nú hér eftir að taka til iðnfræðslunnar. Ég beindi þeirri fsp. til hæstv. menntmrh., hvort það væri skilningur hans á frv. og ætlun hans í sambandi við þessa lagasetningu, að þetta ákvæði næði til hinna mörgu, tiltölulega smáu og dreifðu iðnskóla, sem nú starfa í landinu, eða hvort þetta ætti einungis að taka til þeirra nýju iðnskóla, sem reistir yrðu samkv. iðnfræðslulöggjöfinni frá síðasta þingi. Hæstv. ráðh. svaraði með einni setningu eða svo, sem var efnislega á þá leið, að hann teldi, að iðnskólarnir væru sameign ríkisins og sveitarfélaga. Þetta svar tel ég ekki rétt og ekki fullnaðarsvar við þeirri spurningu, sem ég lagði fyrir hæstv. ráðh. Mér er ekki kunnugt um, að það sé nokkurs staðar lagaboð um það nú, áður en þetta frv. er orðið að l., að þeir 20 iðnskólar, sem nú starfa víðs vegar um land, séu sameign ríkisins og hlutaðeigandi sveitarfélaga. En mér virðist, eftir þessu frv. og eftir svari ráðh., að að því sé stefnt, að svo verði eftirleiðis. En í þessu felst raunar miklu meira en ég hafði orð á við 1. umr., og að því vil ég nú leyfa mér að víkja. Það hefur verið talið ótvírætt til þessa, að barnaskólahúsin, öll skólamannvirki, sem eru reist í þágu barnafræðslustigsins í landinu, bæði í kaupstöðum og út um sveitir, séu eign sveitarfélaganna. Þetta hefur verið talið ótvírætt við setningu fræðslulöggjafarinnar hingað til, og við þurfum ekki annað en fletta upp fasteignamatsbókunum, sem gefnar eru út að tilhlutan fjmrn. og undirbúnar af þar til hæfum mönnum heima í héruðunum. Þar er sagt til um hverja einustu fasteign, hver sé eigandi hennar. Og ef við flettum upp fasteignamatsbókunum og skoðum barnaskólahúsin, hvort sem það er í Reykjavík, öðrum kaupstöðum eða í sveitum, stendur það skráð, óvéfengjanlega, að þetta skólamannvirki, þetta skólahús sé eign viðkomandi sveitarfélags, Nú segir í þessu frv., að það taki til barnaskóla, skóla gagnfræðastigsins, húsmæðraskóla og iðnskóla. Og 25. gr. kveður á um það, eins og ég áður hef bent á, að skólamannvirki, sem l. þessi taka til, skulu vera eign ríkis og sveitarfélaga í sömu hlutföllum og stofnkostnaður er greiddur. Ég fæ ekki betur skilið en í þessum ákvæðum fellst það, að með þessu ætli menn nú á skammri stundu að færa eignarhald barnafræðsluskólanna allra í landinu úr einhliða eign sveitarfélaganna yfir í sameign ríkisins og sveitarfélaga í sömu hlutföllum og stofnkostnaður er greiddur. Ef það er ætlunin, að þetta taki aðeins til þeirra skólamannvirkja, sem síðar verða byggð, eftir að þetta frv. er orðið að l., þarf áreiðanlega að orða þetta eitthvað öðru vísi, vegna þess að þessi lög taka í fjölmörgum atriðum til þeirra skóla, sem nú eru starfandi í landinu. Ég hefði nú talið sjálfsagt að leita um þetta efnisatriði álits sveitarfélaganna, a.m.k. stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga, og hefur það þó ekki umboð fyrir hin einstöku sveitarfélög til þess að ljá máls á eða segja til um breytingu á eignum þeirra. Ég hefði í sjálfu sér talið eðlilegt, að frv. væri sent út, t.d. í sýslurnar, til skoðunar og fengin umsögn um það, m. a.. um þetta atriði. En þeir, sem standa að frv., virðast ekki hafa hug á þessu. Og það var .út af þessu atriði, að ég mæltist til þess á skyndifundi í nótt, að þetta yrði skoðað betur nú fyrir hádegið í dag og á fund n. til kvaddir t.d. ráðh. eða ráðuneytisstjórar og jafnvel fleiri menn, en til þess hefur ekki gefizt tóm. Vegna þessa, svo og í hvaða farveg þetta mál er nú komið, leggjum við til, sem skipum minni hl., að hafa orðalagið á ákvæði núverandi 24. gr. frv. eins og það er í gildandi l., að afmarka sameign ríkisins og sveitarfélaganna við gagnfræðaskólastigið og húsmæðraskólana, eins og gert hefur verið undanfarin 10 ár, og raunar lengur um gagnfræðaskólana. En ef till. okkar verður samþ., er aðstaða barnafræðslustigsins óbreytt frá því, sem verið hefur, og aðstaða iðnskólanna líka óbreytt að þessu leyti frá því, sem verið hefur. Ef ástæða þætti til við nánari athugun síðar, á næsta þingi eða síðar, eftir að menn hefðu þá kynnt sér álit sveitarstjórnarmanna um þetta, að færa málið í þann farveg, sem frv. að þessu leyti myndar, er nægur tími til að koma þeirri breyt. á löggjöfinni að síðar. Ég vil svo ekki hafa um þetta fleiri orð, en tel, að ég hafi gert grein fyrir þessum till. okkar, og þó ekki sízt þessu síðasta efnisatriði, sem ég gerði að umræðuefni.



Herra forseti. Ég tel ástæðu til að segja nokkur orð í tilefni af því, sem hv. síðasti ræðumaður, 4. þm. Austf. (PÞ), gerði að umtalsefni í síðasta hluta ræðu sinnar, þ.e.a.s. það, sem hann sagði um ákvæði frv. um það, að barnaskólar skyldu skoðaðir sameign ríkis og sveitarfélaga. Fyrir 1946, er fræðslulög, sem höfðu inni að halda ákvæði um greiðslu kostnaðar við skólahald, voru sett, greiddi ríkissjóður aðeins styrk til barnaskóla utan kaupstaða, en engan styrk til barnaskóla í kaupstöðum. Í löggjöfinni 1946 var hins vegar svo kveðið á, að ríkið skyldi styrkja alla barnaskóla, sem og raunar gagnfræðaskóla og fleiri skólategundir, og skyldi kostnaðurinn skiptast í vissum hlutföllum á milli ríkis og sveitarfélaga. Það mun rétt hjá hv. þm., að í þeirri löggjöf var ekki kveðið á um það beinum orðum, að skólarnir skyldu upp frá því skoðast sameign ríkis og sveitarfélaga. Hins vegar var frá upphafi tekið að líta þannig á, að svo væri, og allar götur síðan 1946 hefur ekkert sveitarfélag nokkru sinni hreyft öðrum skilningi á þessu atriði, enda má segja, að það hafi raunar aldrei haft beina þýðingu, haft sérstaka fjárhagsþýðingu, hvort þetta væri svo eða ekki. Þannig hefur verið litið á allar götur síðan 1946. Þegar svo löggjöf um skólakostnað var sett fyrir tæpum 10 árum, hefur af einhverjum ástæðum, sem mér er ekki fullkunnugt um, ekki þótt ástæða til þess að taka bein ákvæði um þetta inn í þau skólakostnaðarlög, lögin frá 1955, þó að allir, bæði embættismenn ríkisins og embættismenn sveitarfélaganna, hafi talið það vera orðið svo í reynd, að þessir skólar eins og aðrir; sem ríki og sveitarfélög byggja og reka sameiginlega, séu sameign ríkis og sveitarfélaga, enda má geta nærri, hversu óeðlilegt það væri, ef það sama gilti ekki um barnaskólana og gildir t. d, um gagnfræðaskóla, húsmæðraskóla og aðrar skólategundir. Þess vegna vildi ég mega líta þannig á, að það hafi í raun og veru verið misgáningur að taka ekki skýr ákvæði um þetta inn í lögin 1955, og úr því er bætt nú í þessu frv. Auðvitað er mönnum það ljóst, þau atriði, sem hv. þm. gat um, að tekin yrðu upp skýr ákvæði um barnaskólana, og það er gert í fullu samráði við fulltrúa Sambands ísl. sveitarfélaga og fulltrúa langstærsta sveitarfélagsins, Reykjavíkurborgar, sem unnu að undirbúningi þessa máls á öllum stigum. Tvö atriði vildi ég nefna, og gæti þó nefnt fleiri, þeirri skoðun til stuðnings, að undanfarna áratugi, undanfarin 20 ár, hafi verið litið þannig á mótmælalaust, að um sameign hafi verið að ræða, en þau eru eftirfarandi: Þegar kostnaðarhlutdeild ríkisins í rekstrarkostnaði heimavistarskóla í sveitum var breytt úr ¼ upp í 3/4, var það beinlínis gert til samræmis við eignaraðild ríkis og sveitarfélaga að þessum skólum, vegna þess að ríkið hefur lagt til 3/4 stofnkostnaðarins og er þar með talið eigandi að þremur fjórðu að þessum mannvirkjum. Var talið rétt, að viðhald þeirra skyldi skiptast í sama hlutfalli. Þannig var þessu breytt 1955, og síðan hefur ríkissjóður greitt 3/4 hluta viðhaldsins í þessum stofnunum. Annað atriði, sem einnig tvímælalaust styður það, að þannig hafi verið litið á, að skólarnir séu sameign ríkis og sveitarfélaga, er það, að þegar þessir skólar hafa haft tekjur, sem komið hefur fyrir, hefur þeim verið skipt í því sama hlutfalli, sem talið hefur verið eignaraðild að skólunum, sem sagt annaðhvort hefur ríkið fengið helming og sveitarfélagið helming, ef um þess konar skóla hefur verið að ræða, eða ríkið fengið 3/4 og sveitarfélagið ¼, ef um þess konar skóla hefur verið að ræða. Þessi tvö atriði vildi ég nefna sem dæmi um hið almenna Samkomulag um þann skilning, að í sameigninni um barnaskóla og aðra skóla, sem reknir eru og kostaðir sameiginlega af ríki og sveitarfélögum, sé eignarhlutdeild í þeim í sama hlutfalli og greiðsla til stofnkostnaðar þeirra.



Herra forseti. Í sambandi við það mál, sem hér er til umr., frv. til l. um skólakostnað, vildi ég segja nokkur orð um vinnubrögð hér á hv. Alþ. og málsmeðferð alla. Það er öllum hv. alþm. kunnugt, að núna síðustu daga þings hefur hvert stórmálið rekið annað, sem hafa verið knúin í gegn á óeðlilega skömmum tíma, án þess að Alþ. gæfist kostur á að fjalla um flókin löggjafarmálefni, sem eðlilegur er og nauðsyn ber til. Því miður er þetta ekki alveg ný bóla, að þannig lendi allt í hnút undir þinglok, en mér virðist, að þetta fari svo að segja árversnandi. Ég minnist þess, að þannig var statt undir þinglok í hitteðfyrra, að þá var rekið fast á eftir því, að hvert stórmálið á fætur öðru væri afgreitt með hraði og varla hægt að gefa þn. svo að segja nokkurt tóm til þess að kanna málin. Þetta var dálítið skárra á síðasta þingi, undir lokin á síðasta þingi, en nú virðist mér, að raunar keyri alveg úr hófi. Ég vil minna á það, að þessa allra síðustu daga þingsins hafa svo viðamikil mál verið til meðferðar eins og vegáætlunin, sem verið var að afgreiða nú í Sþ., eins og hafnarlög, eins og orkulög og síðast, en ekki sízt sú löggjöf, sem hér er til umr., ný löggjöf um skólakostnað. Ég vil leggja á það áherzlu, að ég tel þessi vinnubrögð afar varhugaverð og raunar fyllilega ámælisvert, að þegar um er að ræða viðamikil mál, sem snerta fjölda fólks og fjölda stofnana sveitarfélaga um land allt, skuli Alþ. ekki gefast tóm til þess að fjalla um slík mál með eðlilegum og ég vil segja þinglegum hætti: Það eru hinar venjulegu aðferðir við könnun þingmála hér á Alþ., að eftir að þau hafa verið rædd við 1. umr., eru þau send til n. N. taka síðan til starfa og byrja gjarnan á því að senda málin, jafnvel hversu einföld og smá sem þau eru, til umsagnar hinna og þessara aðila, sem málið snertir eða kunnugir eiga að vera, og þetta er vissulega góð regla og er alveg sérstaklega ástæða til að fylgja henni, þegar um viðamikil mál og margþætt og flókin er að ræða. Í sambandi við meðferð þessa máls hefur því miður ekki verið hægt að hafa slíkan hátt á. Ef ég man rétt, var þetta frv. að vísu lagt fram skömmu áður en alþm. fóru í páskaleyfi, en raupverulega hefur það ekki verið til meðferðar hér í hinu háa Alþ. nema í mjög skamman tíma, og eins og hv. dm. hér vita, var það ekki fyrr en síðdegis í gær, sem þetta veigamikla mál kom hingað til d., eða raunar ekki fyrr heldur en í gærkvöld, að 1. umr. fór fram. Síðan var nefndarfundur haldinn, .stuttur, um þetta mál um miðnætti s.l. nótt. Ég sótti ekki þann fund og ég vil nota þetta tækifæri til þess að mótmæla alveg sérstaklega þeim vinnubrögðum, sem höfð eru í sambandi við jafnviðamikið og sérhæft mál og þetta. Ég mun ekki fara langt út í þá sálma að ræða um einstök atriði þessa frv. Mér sýnist, að það sé tvímælalaust eitt og annað til bóta, en sitthvað vafalaust það hæpið, að full ástæða hefði verið til, að tóm hefði gefizt til þess að athuga þá hluti betur. Þetta mál hefur þegar. tekið mjög verulegum breytingum í hv. Nd., og eftir því sem mér sýnist, eru þær flestar til bóta, en þessari hv. d. hefur í rauninni ekki gefizt neinn kostur á að fjalla um þetta mál með eðlilegum hætti. Þegar málið var lagt fram og enginn skriður sérstakur var á þessu máli, datt mér ekki annað í hug en hér væri verið, eins og mjög algengt er með veigamikil frv., að kynna þetta mál, sýna það fyrir þinglok, til þess að hægt yrði að athuga það nánar, áður heldur en nýtt Alþ. kæmi saman, sem síðan ætti að fjalla um þessa löggjöf. En það reyndist nú ekki vera, og nú alveg að þinglokum er lagt á það ofurkapp að knýja þetta mál fram. Ég vil af þessu sérstaka tilefni vekja athygli á því, að það virðist vera sívaxandi tilhneiging hjá hæstv. ráðh. til þess að láta Alþ. afgreiða flókin stórmál á síðustu dögum þinga. Þessi aðferð er vissulega óheppileg og hún er meira að segja hættuleg. Hún er að mínu viti sérstaklega hættuleg sjálfu Alþ. og virðingu þess. Ég vil af þessu sérstaka tilefni beina því til hæstv. ríkisstj., og það mætti þá verða einnig til athugunar fyrir komandi ríkisstj., að það er óráð að halda áfram á þessari braut. Það getur að sjálfsögðu alltaf átt sér stað með eitt og eitt mál, sem nauðsyn ber til eða þykir bera til að samþykkja og láta hafa forgang, e. t. v. á síðustu dögum þings. Það kann að standa þannig á með eitt og eitt mál, en hitt er óhæfa, að þannig skuli vera ástatt um fjölda stórmála, að þau geti í rauninni ekki fengið þinglega meðferð. Slík þróun mála, sem hefur því miður orðið meir og meir áberandi nú hin síðari ár, er vissulega til þess fallin að útbreiða þá skoðun, að Alþ. sé í rauninni alltaf að verða valdaminni og valdaminni stofnun, og með því að þola slík vinnubrögð eins og þessi mótmælalaust, er ég smeykur um, að Alþ. glati smám saman þeim sessi og þeim áhrifum, sem það getur haft og á að hafa sem löggjafarstofnun. Ég óttast, að það kunni að glata áliti og virðingu, ef þannig verður áfram haldið að gefa alþm. ekki kost á að fjalla um stórmál með eðlilegum hætti. Ég tel fullkomlega tímabært og alveg nauðsynlegt, að á þetta sé bent og þetta sé sérstaklega undirstrikað í sambandi við meðferð þessa máls. Um einstök efnisatriði þess ætla ég svo ekki að ræða.



Herra forseti. Eftir að ég mælti fyrir brtt. minni hl. menntmn. fyrr á þessum fundi, hélt hæstv. menntmrh. stutta ræðu til að gera grein fyrir efnisatriði einnar gr. frv., sem við flytjum brtt. við. Það kom fram í ræðu ráðh., að hann viðurkennir, að sú skoðun, sem ég hef haldið fram um ákvæði frv. í þessari gr., er rétt, og ég tel það vel farið, að þetta kom skýrt fram í orðum hans, af því að það liggur þá skýrt fyrir, hvert efni þessa máls er. Og ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir það. Hins vegar verð ég að segja, að skýringar hæstv. ráðh. á þessu missa gersamlega marks. Hæstv. ráðh. fór að minna á, hvernig hlutdeild ríkissjóðs hafi smám saman verið aukin í stofnkostnaði skólabygginga með lagabreytingum, t.d. 1946. Út af fyrir sig er það rétt, sem hæstv. ráðh. sagði um það, en það er bara annað mál eða annar þáttur málsins. Aukin hlutdeild ríkissjóðs í stofnkostnaði skólabygginga hefur það ekki í för með sér, að það sé sjálfsagt eða hafi verið ætlun Alþ. að breyta í því sambandi eignarumráðum mannvirkjanna, og ég vil í þessu sambandi gera ofurlítinn samanburð við önnur mannvirki. Ég nefni sjúkrahúsin. Við höfum verið að smáauka hlutdeild ríkissjóðs með breytingum á sjúkrahúsal., þannig að nú greiðir ríkissjóður sums staðar 40, sums staðar 60 og upp í 67% af stofnkostnaði sjúkrahúsa. En þessi lagabreyting hefur ekki haft þau áhrif, að breytt sé um eignarrétt eða eignarumráð á sjúkrahúsunum í landinu, þannig að þau séu yfirfærð til ríkisins í sambandi við þessa aukningu á framlögum til stofnkostnaðar. Sjúkrahúsin eru eftir sem áður eign sýslnanna eða bæjarfélaganna, og ég hygg, að það þætti tíðindum sæta, ef hér á Alþ., e. t. v. á skyndifundi að lítt athuguðu máli, væri gerð sú lagabreyting, að sjúkrahúsin yrðu að meira eða minna leyti færð yfir í eigu ríkisins. Ég tek annað dæmi. Það eru hafnarmannvirkin. Það er sömu sögu að segja, að með lagabreytingum hefur verið aukinn hluti ríkissjóðs í stofnkostnaði hafnarmannvirkjanna og nú höfum við milli handanna frv., sem gengur í þá átt. Við höfum milli handanna frv., sem kveður svo á, að það skuli færa stofnkostnaðarframlag ríkissjóðs upp í 75% af veigamiklum framkvæmdum við hafnargerðir. En fylgir það því, að með því frv., sem við erum hér að fjalla um, eigi að breyta eignarumráðum yfir höfnunum? Nei, það er ekki ætlun Alþ. eða ætlun hæstv. ríkisstj., sem ber það frv. fram. Sveitarfélögin eiga að telja hafnarmannvirkin sína eign eftir sem áður og annast rekstur hafnanna á sama veg og verið hefur. Þessi skýring hæstv. ráðh. missir því gersamlega marks. Þá vék hæstv. menntmrh. að því, eða það mátti skilja á orðum hans, að það hefði - ja, einhvern veginn fallið niður eða þess hefði ekki verið gætt, þegar ákveðið var að auka framlag ríkissjóðs til skólabygginganna, einkum með l. frá 1946, að færa eignarumráð barnaskólanna yfir á hendur ríkisins í sömu hlutföllum og stofnkostnaður er greiddur. Ég verð nú að telja, að þeir, sem fjölluðu hér á hv. Alþ. um þá löggjöf veturinn 1945–1946, hafi alveg eins góð skilyrði til þess að rifja þetta upp eins og hæstv. ráðh., sem þá var ekki kominn í þessa stofnun og hefur e. t. v. verið erlendis við sitt háskólanám. Ég man það nú ekki fyrir víst. En ég fullyrði, að frá þessu atriði var gengið í l. frá 1946 að vel athuguðu máli og af ráðnum hug. Það var ekki af neinni vangá af hálfu Alþ., að svo var frá þessu atriði gengið eins og þá var gert og staðið hefur í l. síðan. Þetta mætti skýra með fleiri orðum, ef ég vildi eyða tíma til þess. En 1954 koma þessi mál aftur til íhugunar hér á hv. Alþ. með l. um greiðslu kostnaðar við skóla, sem reknir eru sameiginlega af ríki og sveitarfélögum. Það verður nú að virða mér það til vorkunnar, þó að ég hafi ekki, við það annríki, sem hér hefur verið í dag, getað komið því við að lesa þskj. frá liðnum tíma. Ég verð því að treysta á minni mitt. En mig minnir, að frv. að l. um greiðslu kostnaðar við skóla, sem reknir eru sameiginlega af ríki og sveitarfélögum, sé samið af einum fremsta lögfræðingi þessa lands, Þórði Eyjólfssyni hæstaréttardómara, fyrir beiðni ríkisstj. Ólafs Thors, sem sat að völdum frá 1953–1956. En menntmrh. í þeirri stjórn var Bjarni Benediktssón, núv. hæstv. forsrh., og embættis hans vegna hlaut það að falla í hans hlut að vera í fyrirsvari í þinginu um þessa löggjöf, sem gilt hefur um greiðslu skólakostnaðar nú í rúm 10 ár. Dettur hv. þm. það í hug, að höfundur þessa frv. hafi ekki vitað, hvað hann var að fara, þegar hann afmarkar í frv. og síðar í l. sameignina við gagnfræðaskólastigið og húsmæðraskólastigið, og fyrirsögn l. segir sína sögu um þetta, því að l. heita ekki lög um greiðslu kostnaðar við skóla, sem eru sameign ríkisins og sveitarfélaganna, heldur greiðslu kostnaðar skóla, sem reknir eru sameiginlega af ríki og sveitarfélögum, og höfundurinn hefur vitanlega af sinni þekkingu og greind hagað fyrirsögninni á þennan veg, vegna þess að barnaskólahúsunum var ekki ætlað að vera sameign ríkisins og sveitarfélaganna, enda var þannig frá l. gengið, eins og raun ber vitni um. Og þau hafa staðið þannig óbreytt nú í rúm 10 ár. Ég geri ekki ráð fyrir því, að ég þurfi að rökstyðja þetta öllu frekar. Ég geri ekki ráð fyrir því, að hæstv. ráðh. eða öðrum þdm. detti það í hug, að þáv. menntmrh. og Alþ., eins og það var skipað, þegar þessi lög voru sett, hafi gengið svona frá málum eins og raun er á af ógætni eða af vangá. Nei, þetta hefur verið gert að vel athuguðu ráði. Ég vil svo að lokum segja það, að ég tel alveg fráleitt og raunar furðu gegna, ef menn ætla nú á síðustu stundu þessa þinghalds að afgreiða þessa frvgr. óbreytta, án þess að hafa leitað um þetta álits sveitarfélaganna. En eins og málum er nú komið, er hægt að komast fram hjá þessum vanda, vil ég segja, með því að samþykkja síðustu brtt. okkar á þskj., og ef menn hafa áhuga á því, hæstv. ríkisstj. eða aðrir, að stefna að því að gera þessa skipulagsbreytingu á eignarumráðum barnaskólanna, sé það gert síðar og athugað miklu betur en kostur er nú á þessari stundu.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt ábending, sem var tilefni þess, að ég kvaddi mér hljóðs. Í umr. um þetta mál hafa komið fram tilmæli um, að staða héraðsskólanna verði tekin til athugunar milli þinga, staða skólanna og fjárhagslegur stuðningur ríkisins við þá. Ég vil leyfa mér að beina því til hæstv. menntmrh., hvort ekki mætti taka til athugunar í sambandi við þessa endurskoðun, að ríkissjóður styddi að einhverju leyti kennslu, sem haldið er uppi fyrir nemendur á unglingafræðslustigi í skólum, sem reknir eru af öðrum en ríki og sveitarfélögum. Ég á hér sérstaklega við einn skóla, heimavistarskólann í Hlíðardal í Ölfusi, sem rekinn er af samtökum aðventista og hefur verið rekinn um nokkurra ára bil, að því er ég ætla, af mikilli fyrirmynd að dómi þeirra, sem til þekkja. Þennan skóla hefur sótt mikill fjöldi nemenda, bæði úr nágrannasveitarfélögum og eins úr Reykjavíkurborg, og ég hygg, að meðal þeirra nemenda séu unglingar, sem eiga nú e. t. v. við erfiðar heimilisástæður að búa eða af öðrum ástæðum þykir heppilegt, að dveljist á heimavistarskólum. Það má færa viss rök fyrir því, að rétt væri, ef tök væru á, að finna form fyrir því, að ríkið veitti til rekstrar slíks skóla einhvern stuðning og í sambandi við ákvæði, sem hafa verið tekin út úr þessu frv., hygg ég eðlilegt, að heimasveitarfélagi hvers nemanda í slíkum skóla verði gert að greiða einhvern hlut í rekstri skólans, og þannig mætti t.d. koma til móts við þær sanngjörnu kröfur, sem ég veit, að komið hafa frá forráðamönnum skólans um það, að þeir hljóti einhvern stuðning. Fyrst ég á annað borð kom hingað, vil ég aðeins láta þess getið, að mér þykir þetta frv. stórt skref í rétta átt og má til með að lýsa furðu minni yfir því orðalagi, sem notað er í nál. hv. minni hl. menntmn., þar sem hann telur, að sum ákvæðin séu að vísu til bóta miðað við gildandi lög, önnur aftur á móti varhugaverð eða jafnvel spor aftur á bak. Hv. frsm. minni hl. hafði á orði þann mismun, sem er á aðstöðu unglinga í dreifbýli og þéttbýli til skólanáms, og í sambandi við það hugðarefni, sem margir bera fyrir brjósti, þá brýnu nauðsyn að skapa unglingum í sveitum sömu aðstöðu til að njóta skólagöngu og unglingar í þéttbýli hafa, verð ég að segja, að þetta frv. er mjög stórt skref í rétta átt, með því að ríkissjóður tekur á sig, í þeim tilvikum, þar sem sveitarfélög, tvö eða fleiri, sameinast um rekstur skóla, bókstaflega allan stofnkostnað. Um þessar mundir er ástandið þannig í sveitum landsins, að af 220 barnaskólum landsins eru um 40 farskólar með um 700 nemendur. Þetta ástand er náttúrlega ekki viðunandi til frambúðar, og ég hygg, að þetta frv. marki mjög stór spor í að koma fræðslumálum dreifbýlisins í viðunandi horf. Þetta vildi ég, að kæmi fram og hygg, að kostir þessa frv. séu svo veigamiklir, að fyllsta ástæða sé til, enda þótt málsmeðferð sé ekki eins og æskilegt væri, að leggja áherzlu á, að það verði afgreitt.



Herra forseti. Þetta mál er komið frá Nd. og flutt þar af tveimur hv. þm. Norðurlands e. og fjallar um það að heimila ríkinu að selja hluta úr landi Grenivíkur, sem er ríkiseign, sveitarfélaginu í Grýtubakkahreppi, til þess að nota það fyrir athafnasvæði vegna nýrrar hafnar, sem þar er verið að gera. Málið hefur fengið venjulega meðferð í Nd. og hefur verið sent til umsagnar bæði landnámsstjóra og jarðeignadeild ríkisins, og hafa báðar þær stofnanir, þ.e.a.s. landnámið og jarðeignadeildin, lýst sig fylgjandi því, að frv. verði samþ. Landbn. Nd. hefur einnig athugað frv. og telur einboðið að heimila þessa sölu, þar sem þarfir sveitarfélagsins krefjast þess. Fyrir hönd, landbn. Ed. leyfi ég mér að leggja til, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Þetta jarðasölumál er komið frá Nd., flutt þar af þm. úr öllum flokkum og fékk nokkurn veginn shlj. afgreiðslu í þeirri hv. d. Það fjallar um það að heimila ríkinu að selja tvær jarðir í Mosfellshreppi, Þormóðsdal og Bringur, sveitarfélaginu. Þar sem það er í l., að ábúendur hafa forkaupsrétt að jörðum, þarf sérstaka lagaheimild til að selja öðrum ríkisjarðir en þeim. Nú stendur þannig á með þessar jarðir, að önnur þeirra er í eyði, Bringur, en hin í byggð. Það er talið mjög nauðsynlegt fyrir sveitarfélagið að hafa umráð yfir þessum jörðum vegna skipulags og til þess að útvíkka afréttarlönd sín. Þess er rétt að geta, að tilraunastöðin á Keldum hefur haft afnot af annarri þessara jarða til hagagöngu fyrir hross, sem tilheyra stöðinni, og hefur hreppsnefndin lýst því yfir, að hún telji sjálfsagt og eðlilegt, að tilraunastöðin haldi þessari aðstöðu, ef hún óskar þess. Þetta mál var flutt hér á hv. Alþ. 1964 og 1965 og var þá ekki afgreitt. Það var enginn ágreiningur í hv. landbn. Nd. um það að mæla með þessari sölu og hún kannaði þetta mál betur en landbn. Ed. hefur tök á, af því að það er rétt komið til hennar, en við athugun taldi landbn. hér í þessari hv. d. þó enga ástæðu til þess að bregða fæti fyrir frv., og lögðu allir nm., sem á fundi voru, það til, að frv. yrði samþ., en þess ber að geta, að einn nm. var ekki viðstaddur, Jón Árnason. Ég legg til fyrir hönd n., að frv. verði samþ.



Herra forseti. Frv. þetta felur það í sér, að auknar eru heimildir lífeyrissjóðs togarasjómanna til þess að taka að sér auknar tryggingar fyrir sjómannafélögin, útgerðarmenn og útgerðarfélög ýmissa skipa, þegar svo stendur á t.d. að skipverjar eru ekki lögskráðir undir þeim kringumstæðum, að skip eru í viðgerðum eða flokkunarviðgerðum eða öðru því um líku. Þá eru það nýmæli í frv., að stjórn sjóðsins er heimilt að leyfa sjómönnum, sem stunda nám í sjómannafræðum eða slasast eða veikjast, að kaupa sér réttindi í sjóðnum fyrir þann tíma, sem af þessum ástæðum fellur niður. Eins og fram kemur í nál. sjútvn., mælir hún einróma með samþykkt till. Ég vil leyfa mér fyrir hönd hennar að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt, eins og það liggur hér fyrir og því síðan vísað til 3. umr.



Herra forseti. Snemma á þessum vetri var flutt brtt. við jarðræktarlög, þess efnis að styrkja vatnsveitur á bújörðum um 1/3 af kostnaði. Það hefur dregizt nokkuð að afgreiða þetta frv. í landbn., en núna fyrir tveim dögum eða svo varð landbn. ásátt um það að leggja til, að þessu máli yrði vísað frá með rökstuddri dagskrá. Ég vil leyfa mér að lesa þessa dagskrá, með leyfi hæstv. forseta, þar sem hún er mjög stutt, en skýrir þetta mál nokkurn veginn: „Þar sem ákvæði l. nr. 93 1947, um aðstoð til vatnsveitna, taka ekki til annarra sveitabýla en þeirra, sem stofna vatnsveitufélög, og þar sem öflun neyzluvatns krefst yfirleitt mikils stofnkostnaðar, er ástæða til, að sveitabýli, þótt þau hafi ekki aðstöðu til að eiga aðild að vatnsveitufélagi, geti átt kost á fjárhagslegri aðstoð úr ríkissjóði til vatnsveitna vegna heimilisnota, og í trausti þess, að ríkisstj. láti athuga fyrir næsta reglulegt Alþ., hvernig slík fjárhagsaðstoð verði bezt tryggð með lagaákvæðum, tekur d. fyrir næsta mál á dagskrá.“ Landbn. sá ekki ástæðu til að leggja til að opna jarðræktarlög að þessu sinni. Hins vegar er það rétt, sem fram kemur í dagskrártill., að það eru til sveitabýli í landinu, sem geta ekki notið aðstoðar til vatnsöflunar, vegna þess að ákvæði l. frá 1947, sem hér er vitnað til, gera ekki ráð fyrir, að sveitabýli geti komizt undir styrk, sem þau lög ákveða, nema því aðeins að þrjú býli standi saman um félagsstofnun. En styrkur til slíkra félaga getur numið hálfum kostnaði af aðalstofnveitu. Til þess að bæta úr fyrir þessum einstöku býlum hefur fjvn. á síðari árum tekið það ráð að koma nokkuð til móts við þau með sérstökum fjárveitingum á fjárl. Þetta er bæði mjög óþægilegt og naumast framkvæmanleg aðferð, til þess að allir sitji við sama borð, og þess vegna er lagt til, að þetta mál verði athugað með það fyrir augum að bæta úr því misrétti, sem þarna hefur verið alla tíð síðan lögin um þessa aðstoð frá 1947 voru samþ. Ég vænti þess, að ég þurfi ekki að skýra þetta mál frekar og legg til, að þessi till. verði samþ.