Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það er nú í annað skipti á þessu ári, að ég flyt þetta frv. í þessari d. - Ég þarf ekki að skýra það mikið, það er gert í grg. þess. Það, sem hér er um að ræða, er gerbreyting á elli- og örorkutryggingum. - Flestir eru nú orðnir sammála um, að þessum þætti trygginganna verði að breyta. Allir vita, að Lífeyrissjóður getur ekki náð tilgangi sínum. Í honum eru nú um 5 milljónir króna eftir 6 ár, og til þess að hann geti staðið við skuldbindingar sínar eftir 50 ár, þá þurfa að vera í honum fleiri hundruð milljónir króna. Því verður að fara aðrar leiðir, eins og fyrr hefur verið að víkið. Og því tel ég eðlilegt, að kaflinn um ellitryggingar verði strax látinn koma til framkvæmda og gamalmennum og öryrkjum gefinn fastur lífeyrir, og tekna til þessara ráðstafana aflað hjá bæjum og ríki. Hitt er svo annað mál, að það geta verið skiptar skoðanir um framkvæmd málsins í ýmsum atriðum, t.d. um tekjustofn sjóðsins. Samkv. ákvæðum þessa frv., þar sem gert er ráð fyrir ákveðnum grunnlífeyri, þá mundi maður hér í Rvík fá útborgað tæp 4 þús. krónur og hjón um 6 þús. á ári, miðað við núverandi vísitölu. Þetta er að vísu krappur lífeyrir. Þegar þess e r gætt, að þetta er þó mikil hækkun frá fyrirmælunum í þessum kafla Tryggingalaganna og frá þeim styrk, sem nú er veittur, þá þótti ekki rétt að ákveða lífeyrinn hærri í frv. Samkv. þessu frv. skal afla tekna bæði hjá bæjum og ríki að viðbættum tekjum sjóðsins. Nú mun sumum þykja eðlilegt, að einfaldlega sé ákveðið, að hið opinbera greiði allt það, sem iðgjöldin hrökkva ekki fyrir, hvorki meira né minna. Það má vel vera, fyrirkomulagið er mér ekkert kappsmál. En hugsunin eftir mínu fyrirkomulagi er nokkuð önnur. Það má telja, að áraskipti verði að gjöldum og einnig tekjum. Því tel ég heppilegra að safna í varasjóð, þegar vel árar, til að mæta meiri útgjaldaárum. Að öðrum kosti yrðu útgjöld eða framlög þess opinbera mest þegar gjaldþol manna er minnst. Samkv. tekjuöflunarleiðum frv. gætu allt að 70% gamalmenna og öryrkja yfir 67 ára fengið greiddan fullan lífeyri, - upphæð teknanna mundi svara til þess. Ég hef borið þetta undir sérfræðing. Til að byrja með er svo það fé, sem til er í lífeyrissjóði, sem varafé. Að ári liðnu yrði svo reynsla fengin, og mætti þá endurskoða tekjuhliðina, ef þessi leið verður farin. Að endingu vil ég svo leggja til, að máli þessu verði vísað til allshn., í von um, að hún veiti því skjótari afgreiðslu en síðast.



Ég er sammála hv. flm. um það, að flest bendir til, að þetta fyrirkomulag í alþýðutryggingunum, sem hér er rætt um, sé ekki til frambúðar. Ég hygg það ljóst vera, að torvelt sé að tryggja nægilega sjóðsmyndun til að geta innt af hendi jafnmikinn hluta af ellilaunum og ætlunin er. Auk þess er sjóðsmyndun 50–60 ár fram í tímann allvafasöm vegna breytinga á verðgildi peninganna. Hitt er ekki rétt hjá hv. flm., að sjóðurinn þurfi að vera orðinn fleiri hundruð milljónir króna. Það er í fyrsta lagi af því, að skuldbindingar sjóðsins eru ekki ákveðnar í l. Lífeyrisupphæðina átti að ákveða innan 12 ára frá setningu laganna í samræmi við fengna reynslu í þessum efnum. Hitt er rétt, að það er ómögulegt að gizka á, hve miklu fé þurfti að safna í þennan sjóð, miðað t.d. við gildi peninganna í dag. Ég er flm. sammála í aðalatriðum, að það sé rétt að hverfa frá því fyrirkomulagi, sem hér er lögfest. Um alþýðutryggingar eru aðallega uppi tvær stefnur. Önnur er sú, sem fylgt hefur verið hér frá byrjun, að hafa þær sem persónulegastar, að menn greiði visst fé og fái visst í staðinn. Þetta fyrirkomulag hefur að mestu verið framkvæmt í Svíþjóð t.d. Hins vegar hefur hin leiðin verið farin í Danmörku og Englandi, að það opinbera hafi meiri íhlutun og afskipti um fjárframlög, og ætla ég, að reynslan bendi okkur eftir þeirri leið. Hins vegar þarf að gera víðtækar breyt. á þessu frv., ef það á að ná samþykki. Ég hygg það víst, að sjóðurinn geti aðeins mætt litlum skuldbindingum í framtíðinni. Um síðustu áramót voru í honum 4,5 millj. króna + 1,5 millj. iðgjald þessa árs. Auk þess nema gömlu ellitryggingasjóðirnir um 11/2 millj. króna, svo að þetta gerir samtals ca. 71/2 millj. króna. Um tekjur næsta árs fer eftir því, hvaða vísitala gildir 1. april 1943, þar eð lífeyrissjóðsgjöldin eru þá reiknuð út fyrir hvert líðandi ár. En sjóðnum er ætlað að bera allan kostnað af útborgun ellilauna og örorkulífeyris, að frádregnúm þeim 1/4 hluta, sem bæjar- eða sveitarsjóður og ríkissjóður greiða hvor um sig. Nú mun vera um 10 þús. öryrkjar og gamalmenni, sem koma til greina við greiðslu úr sjóðnum. Af þeim hafa fengið ellilaun eða örorkubætur sér til framfæris eða glaðnings kringum 61/2 þús. manns síðari árin. Af því er ljóst, að það þarf mikið fé til þess að greiða þær upphæðir, sem frv. ætlast til, með fullri verðlagsuppbót. Í því sambandi er það fyrst að athuga, að þær frádráttarreglur, sem nú eru í alþýðutryggingal., þyrftu að endurskoðast í sambandi við þetta. Í öðru lagi er það, að ég hygg, að áætlun hv. flm. um það, að tekjur sjóðsins, eins og þær mundu vera eftir frv. og núgildandi l., mundu nægja til þess að borga upphæð, sem svaraði til þess, að allt að 70% allra öryrkja og gamalmenna 67 ára og eldri fengju greiddan fullan lífeyri, sé alveg fjarri lagi. Mér skilst, að eftir frv. mætti áætla meðallífeyri sennilega um 1200 kr., sem gæti þó orðið eitthvað minna, segjum 1000 kr. fyrir hvern mann, sem þar kemur til greina. Sé reiknað með 7 þús. manns, eða 70% þeirra, sem til greina kæmu, þá eru þar komnar um 7 millj. kr., og þar við bætist svo verðlagsuppbót, sem er nú rúml. 170% af grunnlaunum. Það eru h.u.b. 19 millj. kr., og helmingur af því skilst mér, að ætti að koma frá sveitarfélögum og ríkissjóði, en helmingur frá Lífeyrissjóði Íslands. Tekjur sjóðsins ná sennilega 2 millj. kr., og eignir hans eru kringum 7 millj. kr. Væri því þessi áætlun rétt, mundi sennilega það fara langt til á einu ári í greiðslur samkv. þessu frv., sem sjóðurinn fær í tekjur á næsta ári, og það, sem safnazt hefur í sjóðinn. En hér kemur svo til greina, að það er ekki hægt að gera sér grein fyrir því án mikilla athugana, hvernig frádráttarreglurnar mundu verka, þannig að þessir útreikningar mínir eru aðeins byggðir á áætlun hv. flm. um, að 70%, eða um 7000 manns, fái sem svarar fullum lífeyri. Ef þess vegna verður hallazt að því að samþ. þetta frv., verður óhjákvæmilega að sjá Lífeyrissjóði fyrir einhverjum auknum tekjum til þess að mæta þeim helmingi af þessum greiðslum, sem honum er ætlað að standa undir. Ég vil benda hv. allshn., sem væntanlega fær málið til meðferðar, á þetta, og mér væri ánægja að láta hana hafa þær aðrar upplýsingar í málinu, sem ég get í té látið. En ég endurtek það, sem ég sagði fyrr um þetta, að ég álít fullkomlega tímabært að taka það til athugunar, hvort ekki er ástæða til að breyta fyrirkomulagi um greiðslu ellitrygginganna þannig, að upp verði tekin greiðsla fullra ellilauna eða lífeyris og horfið frá því að mynda stóran tryggingasjóð með iðgjaldagreiðslum, þar sem reiknað er með vöxtunum sem mjög mikilsverðum tekjulið.



Ég hef í raun og veru ekki aðrar aths. við ræðu hv. 3. landsk. að gera en að þakka honum fyrir góðar undirtektir í þessu máli, og vil endurtaka það, að ég er reiðubúinn til þess að taka til vinsamlegrar athugunar allar brtt., sem fram kunna að koma, og er þakklátur fyrir, ef ég má eiga von á að fá að njóta hans aðstoðar, þar sem hv. þm. (HG) hefur meiri þekkingu í þessu efni en flestir aðrir. Viðvíkjandi nokkrum aths., sem hv. síðasti ræðumaður gerði, vildi ég segja það í fyrsta lagi við aths. hans um það, að hann taldi það öfgar, að það skipti hundruðum milljóna, sem sjóðurinn þyrfti að vera til þess að geta staðið við skuldbindingar sínar, að ég hef ekki reiknað þetta út nú. En eftir þeim lauslega útreikningi, sem ég gerði um þetta í fyrra, þá taldist mér svo til, að þá þegar hefði þurft að telja sjóðinn í hundruðum milljóna, þannig ef borgað hefði verið eftir þessu frv., sem hér liggur fyrir, þá hefði það orðið eitthvað hátt á þriðja hundrað millj. kr., sem til þess hefði þurft, að vextir af þeim sjóði nægðu til þess að standa við þær skuldbindingar. En viðvíkjandi þeim lauslegu áætlunum hv. 3. landsk. um það, hvaða tekjur sjóðurinn þyrfti að hafa til þess að geta staðið við þær skuldbindingar, sem lagt er til í þessu frv., að samþ. verði viðkomandi sjóðnum, þá held ég, að þar sé um misskilning að ræða. Í 3. gr. frv. er átt við öll gamalmenni, sem eru yfir 67 ára, og alla þá öryrkja, sem hafa misst það mikið af starfsorku sinni, að þeir hafa rétt til lífeyris. Þetta er allt miðað við fullan lífeyri. Það getur vel verið, að það þurfi að breyta orðalaginu á gr. til þess að koma í veg fyrir misskilning. En þegar sá skilningur, sem ég nú gat um, er lagður í þetta, þá er ætlun mín, að ekki muni miklu, að áætlunin standist. Því að þetta framlag frá bæjar- og sveitarsjóðum og ríkissjóði nægir til þess að greiða 50% af fullum lífeyri til gamalmenna og öryrkja, sem greiða þyrfti. Við þetta bætast svo tekjur af iðgjöldum og vöxtum. Þar að auki kemur til. greina nokkur lækkun, sem leiðir af því, að nokkur hluti þessara öryrkja og gamalmenna eru hjón. Ég er sammála hv. 3. landsk. þm. um það, að það sé nauðsynlegt í sambandi við þetta að endurskoða kaflann í alþýðutryggingal. um elli- og örorkutryggingar, og raunar álít ég, að það þurfi að endurskoða lögin í heild sinni, - við erum þar víst alveg sammála. En ég held, að það megi ekki dragast og það sé alveg óforsvaranlegt, að það dragist að láta IV. kafla alþýðutryggingal. koma til fullrar framkvæmdar. Og ég held, að það væri hentugra, áður en gagnger endurskoðun færi fram á l., að nokkur reynsla fengist á þá breyt., sem ég tel, að þurfi sem fyrst að gera á I. og frv. þetta stefnir að. Ég held líka, að það gæti komið til greina að endurskoða nú þegar ýmis ákvæði laganna, t.d. ákvæðin um frádrátt þeirra tekna, sem gamalmenni og öryrkjar hafa sjálfir, frá lífeyrinum, - eins og hv. 3. landsk. þn1. tók fram.



Eins og nál. landbn. á þskj. 84 ber með sér, þá var n. sammála um þetta mál og að breyta þeirri till., er fyrir lá. N. kvaddi skógræktarstjóra, Hákon Bjarnason, á sinn fund til umsagnar um þetta mál, og kom það þá fram, að það er ekki ósk skógræktar ríkisins að fá heilar jarðir lagðar undir þá stofnun, heldur fremur hitt, að fá góðar landspildur vel fallnar fyrir skógrækt. Yfirleitt gerði hann ekki ráð fyrir, að skógræktin hefði nokkuð að gera með þessa jörð sem slíka, nema þá helzt handa skógarverði fyrir Vesturland. Að fengnum þessum upplýsingum var n. sammála um að breyta till. þannig, að ekki skyldi tekin öll jörðin, heldur aðeins spilda af henni, og yrði þar einnig trjáplöntuuppeldi. Þess vegna þarf Hvammur ekki að leggjast niður sem prestsetur, þótt þetta komi til framkvæmda. Og ég vil skjóta því hér inn, að ég álít, að prestur gæti verið þarna áfram, enda þótt skógarvörður hefði þar aðsetur sitt. Ríkisjörðin Hofakur liggur að Hvammslandi, og gæti þá presturinn fengið nytjar í þeirri jörð, ef þurfa þætti. Það er enginn vafi á því, að þessi staður er vel til skógræktar fallinn. Þar er bæði skjólsamt og staðviðrasamt eða litlir umhleypingar. Hygg ég, að gott verði fyrir héraðið allt í kring, ef mál þetta nær fram að ganga eftir till. n., því að þarna mun verða hægt að halda námskeið í skógrækt og það jafnvel fyrir utanhéraðsmenn. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja þetta meira, en lýsi yfir, að n. óskar eftir, að breyt. hennar á till. verði samþ.