Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Björn Jónsson [frh.] : Herra forseti. Meðan ég var að tala hér í gær, greip hæstv. fjmrh. fram í fyrir mér og taldi, að ég færi með alrangar tölur, þar sem ég ræddi um þá miklu útiánaaukningu, sem verzlunarstéttin, heildsalarnir hefðu fengið núna á síðustu tímum, sérstaklega á þessu ári, og hæstv. ráðh. ætlaði að fara að halda einhvern rannsóknarrétt yfir mér, meðan ég stóð hér í ræðustólnum. Ég hafði þá ekki tiltækar þær tölur, sem ég þurfti á að halda máli mínu til sönnunar, en hef siðan aflað mér þeirra, og ég vildi, áður en ég held lengra í ræðu minni, fara með nokkrar staðreyndir um þau mál. Ég hef hér fyrir framan mig nokkurt yfirlit yfir það, hvernig útlánaaukning hefur átt sér stað frá 1961, 1962 og það sem af er þessu ári, og þær tölur eru eftir alveg óyggjandi heimildum, sem jafnvel hæstv. fjmrh. mun ekki reynast fært að hnekkja, því að þær eru beint upp úr bókhaldi Seðlabankans. Þessar tölur eru þannig, að árið 1961 nam útlánaaukning í landbúnaði 66.5 millj., útlán til sjávarútvegsins minnkuðu það ár um 87.2 millj., en verzlunin, hennar lán jukust á þessu ári, sem dregið var þannig úr útlánum til sjávarútvegsins, um 106.8 millj., eða aukningin hjá verzluninni var töluvert meiri en minnkunin hjá aðalútflutningsatvinnuvegi þjóðarinnar. Á árinu 1962 minnkaði útlánaaukningin til landbúnaðarins niður í 60.2 millj., en útlán til sjávarútvegsins jukust það ár rétt um þriðjung af því, sem þau höfðu minnkað árið áður, eða aukningin var 29.8 millj., en verzlunin var eftir sem áður óskabarnið, sem varð að sitja fyrir lánsfé þjóðarinnar, og útlán til hennar jukust enn um 159 millj., eða samtals á þessum tveimur árum um 266 mill;j. kr., á sama tíma og útlán til sjávarútvegsins höfðu minnkað um röskar 50 millj. Þetta er sagan um þessi tvö fyrri viðreisnarár. Á þessu ári, sem nú er að liða, hefur það gerzt, að á 7 fyrstu mánuðum ársins hafa útlán til landbúnaðar aukizt um 36.9 millj., útlán til sjávarútvegs um 199 millj., eða nokkurn veginn um sömu upphæð og birgðaaukning hefur orðið hjá sjávarútveginum. Raunverulega hefur ekki verið um neina aukningu þar að ræða. En verzlunin heldur áfram að skera sig algerlega úr og hefur hlotið útlánaaukningu úr hinu almenna bankakerfi upp á 232 millj. kr., eða alveg sömu tölu - að vísu rúnnaði ég þær kannske af í gær - eins og ég þá nefndi og hæstv. fjmrh. vildi rengja mig um að væri rétt. Á sama tíma hefur það svo skeð, að stutt vörukaupalán erlendis eru komin upp í 550 millj. kr., en voru á sama tíma í fyrra 373 millj. Þau auknu lán, sem verzlunin hefur fengið á þessu ári, eru í fyrsta lagi þessar 232 millj., sem hún hefur hlotið úr bankakerfinu, og 180 millj. að auki, sem hún hefur hlotið í stuttum vörukaupalánum, eða samtals á 5. hundrað millj. kr., 412 millj. kr. Þessa tölu hygg ég, að enginn geti hrakið. En sparifjáraukningin á þessu sama tímabili, það sem af er þessu ári, er 440 millj., og ætla ég þá, að það liggi alveg Ijóst fyrir, að ég fór með rétt mái hér í gær, þegar ég hélt því fram, að verzlunarstéttin, heildsalarnir fyrst og fremst hefði fengið á þessu ári í auknu lánsfé upphæð, sem svaraði því sem næst til atlrar sparifjáraukningar landsmanna á þessu tímabili. Ég ræddi hér í gær nokkuð ýtarlega um þá stórfelldu breytingu, sem raunverulega væri að gerast í stéttaskiptingunni í landinu, og nefndi nokkur dæmi um þróun hálauna í því sambandi. Ég rakti þá sögu, hvernig ráðh. hæstv. ríkisstj. hefðu af mikilli skyndingu, rétt áður en þeir slógu slagbröndum fyrir það, að láglaunastéttirnar gætu rétt hlut sinn, hækkað laun t.d. bankastjóra, og sagði í því sambandi, að þeirra árslaun mundu vera um 360 þús. kr. á ári. Ég verð við nánari athugun að biðja velvirðingar á þessu, því að þetta er rangt, því að það er miklu nær sanni og það rétta, að laun bankastjóranna, þessara manna, sem hafa ca. 6 klst. vinnuviku, ef ekki er talinn með sá tími dagsins, sem þeir líta á víxla og drekka eftirmiðdagskaffið sitt um leið, þau eru ekki 360 þús., heldur a.m.k. 426 þús. á ári, og þó vantar ýmis hlunnindi. Þetta er þannig, að í beinum launum í þessa 13 mánuði, sem þeir telja vera í árinu, fá þeir í laun 286 þús. kr. Þar að auki hafa þeir risnufé skattfrjálst upp á 50 þús. kr., og það er öllum kunnugt, að þeir veita manni aldrei svo mikið sem kaffisopa öðruvísi en láta skrifa það á reikning viðkomandi banka, þannig að þetta eru laun, sem eru skattfrjáls. Þar að auki hafa þeir bílastyrk, sem er lágt metinn 50 þús. kr. á ári, og ofan á þetta hafa þeir 40 þús. kr. fyrir að leggja á sig þá miklu aukavinnu til viðhótar þeim 6 klst., sem þeir vinna annars á viku, 40 þús. kr. fyrir að mæta á fundum með bankaráði, en þeir fundir munu vera haldnir í hæsta lagi einu sinni í mánuði, og mun þó vera oft og tíðum, sem miklu lengri tími liður milli funda. Þetta gerir samtals 426 þús. kr. Ofan á þetta hafa svo þessir menn þau hlunnindi að hafa fríar ferðir hvert sem er út úr landinu, og a.m.k. mjög margir þeirra nota sér það mjög óspart. Þá eru líka ótaldar þær tekjur, sem ýmsir af þessum mönnum hafa af hlutum eins og t.d. af því að sitja á Alþingi, sem mætti nú meta kannske svo sem 90 þús. kr. á ári, og fer þá ekki að liggja mjög fjarri því, að laun þessara manna séu í kringum hálfa millj. á ári, og hygg ég þó, að það sé frekar vanmetið en ofmetið. Ég taldi það sjálfsagt að leiðrétta þessa missögn mína, svo að það sanna mætti koma í ljós í þessu máli, því að þetta er vissulega athyglisverð mynd af því ástandi, sem er að skapast í launamálum okkar. Ég hafði, þegar ég gerði hlé á máli mínu hér í gær, rætt nokkuð í fyrsta lagi um þær viðtökur, sem þetta frv., sem hér er til umr., hafði hlotið úti á meðal fólksins, á heimilunum, á vinnustöðunum og í verkalýðsfélögunum, og sýnt fram á það, hvernig það er að gerast, að það er að skapast þjóðarsamstaða gegn þessum aðgerðum, sem hér eru fyrirhugaðar. Ég spáði því þá, og ég spái því enn, að það, sem hingað til hefur gerzt í þessu, er aðeins fyrirboði þess, sem eftir á að ske. Og ég vit í því sambandi minna hv. stjórnarliða á það og undirstrika, hvernig það hefur orðið ljósara með hverjum deginum, að menn láta ekki skipta sér í pólitíska flokka út af þessu máli, hvorki í verkalýðsfélögunum né annars staðar. Nýjasta dæmið af þessu tagi gerðist í gærkvöld á fundi Verzlunarmannafélags Reykjavíkur, sem var mjög fjölmennur og þar sem mættir voru a.m.k. 500 menn. En áður en þessi fundur var haldinn, hafði það gerzt, að stjórn Verzlunarmannafélags Reykjavíkur hafði samþykkt mótmæli, að vísu fremur væg, gegn frv., en hafði hins vegar fellt það að skora sérstaklega á Alþingi að fella frv. En á fundinum í gærkvöld gerðist það, að ekki aðeins fundarmenn, heldur stjórn Verzlunarmannafélags Reykjavíkur féllst á till., sem var orðuð á þá leið, að þar var skorað mjög fastlega á Alþingi að fella þetta frv., og meðal þeirra, sem sættust á þessa niðurstöðu á fundinum, voru tveir af varaþm. Sjálfstfl., Guðmundur Garðarsson og Sverrir Hermannsson. Þannig þróast málin dag frá degi. Andstaðan gegn þessu frv. verður sterkari með hverri klukkustund og hverjum degi sem líður. Ég hef hér fyrir framan mig nokkur af mótmælum, sem ég tel sérstaklega athyglisverð fyrir hæstv. ríkisstj. og fyrir hv. talsmenn ríkisstj., m.a. frá Verkakvennafélaginu Framsókn. Ekki verður hún sökuð um kommúnisma, en í ályktun þess félags er því slegið föstu, að það sé stefnt að því með þessu frv. að skerða frjálsan samningsrétt verkalýðsfélaganna, og það er heitið á alla meðlimi þess að standa vörð um lögvarin réttindi til þess að semja um laun og kjör. Ég hef líka hér mótmæli Hins Íslenzka prentarafélags. Ég hef hér mótmæli Flugvirkjafélags Íslands. Ég hef hér mótmæli stjórnar Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, sem skipuð er mönnum úr öllum flokkum. Og ég hef fyrir framan mig mótmæli stjórnar og trúnaðarmannaráðs Múrarafélags Reykjavíkur. Þau eru öll stutt, en segja sína sögu, svo hljóðandi eru þau síðustu: „Stjórn og trúnaðarmannaráð Múrarafélags Reykjavíkur mótmæla harðlega fram komnu frv. um launamál o.fl. og telja slík lög, hverjir sem setja þau, freklega skerðingu á samningsrétti stéttarfélaga.“ Það er nefnilega að dómi þeirra jafnmikil skerðing á réttindum verkalýðssamtakanna, hvort sem það eru þeirra eigin flokksbræður í hæstv. ríkisstj. eða einhverjir aðrir, og það er vissulega rétt. Ég hafði líka í ræðu minn í gær rakið það nokkuð, hver væru einsdæmin í þessu frv. og hver aðalatriði þess væru, þ.e.a.s. í fyrsta lagi kaupbinding og bann við kauphækkunum og bann við frjálsum samningum og vinnustöðvunum. Í þriðja lagi rakti ég það svo, að þessi lög væru ekki hugsuð til 2 mánaða, heldur til frambúðar, og það væri hugmyndin, sem væri algerlega afhjúpuð af sjálfri hæstv. ríkisstj., að það ætti í framtiðinni að ráða lausn kaupgjaldsmálanna með lögum, og ég rakti það einnig, hvernig verkalýðshreyfingin mundi, hverjum sem hún ætti þar að mæta, verja þennan rétt, sem hún ætti, samningsréttinn. Loks rakti ég það, hvernig verið væri að skapa það þjóðfélag misréttis og nýrrar stéttaskiptingar með tilstyrk ríkisvaldsins, sem væri algerlega andstætt íslenzkri hefð og íslenzkum hugsunarhætti. Og ég rakti það, hvernig misréttið í launamálum væri nú hér á landi að verða svo mikið, að það væri orðið meira en í okkar nágrannalöndum, og sýndi fram á þetta með tölum. Ég minnti líka á það, hvernig þróun verðlags og launa hefði verið síðustu árin, að verðlagið hefði hækkað um 62% frá því 1958 og um 65% frá því í marz 1959, meðan laun verkamanna höfðu á sama tíma hækkað aðeins um 28% frá því í okt. 1958, en um 17.4% frá því í jan. 1959, og hvernig bilið hefði stöðugt farið vaxandi á milli launa fyrir eðlilegan vinnudag og lágmarkstilkostnaðar við að framfleyta meðalfjölskyldu og hvernig vinnustéttirnar hefðu ár eftir ár verið sviknar um það að fá sinn réttmæta hluta af aukningu þjóðarteknanna, hvernig vinnuþrældómurinn, sem hefur aukizt ár frá ári, hefði ekki einu sinni nægt til þess að halda í þessu jöfnuði, heldur hefðu raunverulegar launatekjur án tillits til vinnutíma farið síminnkandi á viðreisnarárunum, hvernig þessar launatekjur hefðu minnkað um 6000 frá 1959-60, aftur um 8000 á ári frá 1960–61 og hefðu á árinu 1962 ekki nálægt því náð þeirri upphæð, sem þær voru í byrjun viðreisnarinnar, og hvernig verkamenn á Íslandi yrðu að vinna fyrir meira en þriðjungnum af tekjum sínum í eftir- og næturvinnu og hvernig þeir yrðu að nota nóttina til þess að vinna fyrir stórum hluta af tekjum sínum. Og þetta hefur gerzt þrátt fyrir það, að þjóðartekjurnar, - ja, ég vil bæta við enn þá: þrátt fyrir viðreisnarstjórnina, - hafa farið vaxandi ár frá ári, eða a.m.k. samtals um rösklega 20%. Hreinar þjóðartekjur á mann hafa á árunum 1959–1963 vaxið um meira en 20%, en á sama tíma hefur það gerzt, að laun verkamanna hafa lækkað um álíka mörg prósent, og þetta hefur gerzt undir stjórn þeirra manna, sem sífellt eru að klifa á því, að auðvitað eigi vinnustéttirnar rétt á því að bæta kjör sín sem svari auknum þjóðartekjum. Hversu mikil alvara er í því tali þeirra, það sést af þessum samanburði, annars vegar á þróun launakjaranna og hins vegar á þróun þjóðarteknanna, því að það lætur nærri, að kjörin hafi versnað á hverju ári nokkurn veginn jafnmikið og hreinar þjóðartekjur á mann hafa vaxið. Ég þykist hafa sýnt fram á það í ræðu minni áður nokkuð glögglega, að það geti ekki verið nein lækning á því vandamáli, sem viðskipti okkar við erlendar þjóðir eru, að lækka laun láglaunastéttanna, og ég hygg, að flestir muni geta samsinnt því, að þar beri að fara jákvæðar leiðir en ekki neikvæðar; þ.e.a.s. í fyrsta lagi að auka útflutningsframleiðsluna með öllum þeim ráðum, sem tiltæk eru, og í öðru lagi að láta vitið taka við í stjórn gjaldeyrismálanna. Það er kannske það furðulegasta við þá stjórnarstefnu, sem ríkt hefur í landinu á undanförnum árum, að hún hefur álitið, að fjármagnið eða þeir, sem því ráða, þeir hljóti alltaf að hafa mest vit á því, hvað rétt sé að gera, en það almenna, mannlega vit má ekki koma nálægt hlutunum. Og í þessu efni er auðvitað alveg það sama að segja um fjárfestingarmátin og gjaldeyrismálin, það, sem þar skortir fyrst og fremst á, er heilbrigð stjórn á þessum málum. Það, sem þar riður mest á, er, að mannlegir vitsmunir taki við af viti peninganna. Eitt af því, sem hæstv. ríkisstj. lofaði hátíðlega, þegar hún tók við völdum, var, að hún skyldi koma atvinnuvegunum og þá alveg sérstaklega útflutningsatvinnuvegunum á traustan og heilbrigðan grundvöll, og þar áttu hvorki að koma til uppbætur né styrkir, eins og áður höfðu viðgengizt. Þegar þessir flokkar hafa ráðið fyrir landinu og stýrt öllum málefnum þess í 5 ár og sjálf viðreisnarstjórnin í 4 ár, þá koma þessir menn og segja okkur, að svo sé nú komið málum, að útflutningsatvinnuvegirnir séu að þrotum komnir, - þeir eru að vísu ekki alveg samdóma í þessu, því að sumir hæstv. ráðh. segja, að útflutningsatvinnuvegirnir geti ekki borið sig við þau skilyrði, sem þeim nú eru sköpuð, en aðrir segja og lýsa því yfir fyrir hönd ríkisstj., að þeir geti borið sig með þeim tilkostnaði, sem atvinnuvegirnir hafi nú, en geti hins vegar ekki bætt meiru á sig. Þessu lýsti t. d, hæstv. viðskmrh. yfir fyrir hönd ríkisstj. á fundi Verzlunarráðs Íslands nú fyrir skömmu, og sannast að segja hygg ég, að þessi hæstv. ráðh. hafi oft sagt hluti, sem fjær væru sannleikanum en þetta. Ég hygg það nefnilega mjög nálægt sanni, að útflutningsatvinnuvegirnir geti borið sig með þeim tilkostnaði, sem þeir nú hafa. Þá kemur spurningin, þegar um það er rætt og þegar það er sannað, að verkafólkið, sem vinnur við útflutningsatvinnuvegina, þarf á kauphækkun að halda, hvernig það megi verða, án þess að þessum atvinnuvegum sé íþyngt frá því, sem nú er. Og þess vegna á fyrst að því að gæta, að því fer víðs fjarri, að vinnulaunin, kaupið, séu eini hreyfanlegi kostnaðarliðurinn í þessum atvinnuvegi. Ég nefni t.d. dæmi í þessu sambandi um fiskiðnaðinn, sem er hafður sérstaklega á oddinum í umr. um þessi mál, og þar er vitanlega frystiiðnaðurinn langsamlega mikilvægasta atvinnugreinin. í frystiiðnaðinum er það svo, að vinnulaunin eru um eða innan við 20% af vinnslukostnaði frystihúsanna, en kostnaðarliðir, sem ríkisvaldið hefur algerlega á valdi sinu, eru a.m.k. 2123% af tilkostnaðinum, og það sem eftir er, tæp 50%, 48%, eru aftur kostnaðarliðir, sem margir hverjir eru mjög háðir því, hvernig viðkomandi fyrirtækjum er stjórnað og hversu mikil hagkvæmni ræður þar húsum. Af þeim kostnaðarliðum, sem ríkisvaldið hefur sérstaklega á valdi sinu, hversu háir eru, eru útflutningsgjöldin og vextirnir langsamlega þýðingarmestir. Eins og kunnugt er, eru nú samkv. l. heimtuð af útflutningsframleiðslunni útflutningsgjöld, sem nema 7.4% af útfluttum verðmætum. Og það er auðvitað síðasti vinnsluaðilinn, sem verður að greiða þessi prósent. Þessi 7.4% af heildarandvirði vörunnar gera um 11% af vinnslukostnaði í frystihúsunum, en vextirnir nálægt 7.5%, þ.e.a.s. þessir tveir kostnaðarliðir, útflutningsgjöldin og vextirnir, eru nálægt 17% af vinnslukostnaði frystihúsanna eða litlu lægri en vinnulaunin. Við þetta bætast svo ýmsir kostnaðarliðir, bæði þessa atvinnurekstrar og annars, sem ríkisvaldið hefur einnig á valdi sínu, hversu litlir eru, og þar er t.d. að nefna tolla á öllum þeim dýru og miklu rekstrarvörum, sem atvinnuvegirnir þurfa á að halda, vátryggingar, þinglýsingar og sitthvað fleira, sem stjórnarvöld geta fullkomlega ráðið við. Það þarf auðvitað ekki neina reiknimeistara til að sjá það, að t, d. 40–50% lækkun á útflutningsgjöldum og vöxtum, sem ég hygg að hvort tveggja væri mjög auðvelt í framkvæmd, mundi geta gefið kauphækkun, sem svaraði til a.m.k. 40, ef ekki 50% hækkunar á kaupi verkafólksins, sem við fyrirtækin vinnur, þ.e.a.s. meiru en þær kröfur, sem nú eru settar fram af verkalýðsfélögunum, og eru þær þó engan veginn neinar úrslitakröfur. í samningum er ekki um að ræða neinar heilagar tölur, ef setzt er heiðarlega að samningaborði og einhver vilji er til þess að ná sáttum. Ég held þess vegna, að sérhver sá maður, sem reynir að skoða þessi mál niður í kjölinn, geti ekki annað en viðurkennt, að það er vel framkvæmanlegt að hækka laun þeirra, sem vinna við útflutningsframleiðsluna, en það er þó sú atvinnugreinin, sem áreiðanlega á erfiðast með það að standa undir auknum tilkostnaði. Þá hefur því verið haldið allmikið á lofti í sambandi við þessi mál, að vegna þess, hve kaupgjaldið er hátt, og jafnvel vegna þess, hversu geipilegar kröfur væru uppi hjá verkalýðsfélögunum um hækkað kaup við útflutningsatvinnuvegina, þá væri samkeppnisaðstöðu okkar við erlendar þjóðir stefnt í voða. Ég held, að það sé rétt að athuga þessa röksemd ofur lítið nánar, og það verður naumast gert á raunhæfari hátt en þann að athuga í nokkrum aðalatriðum, hvernig þessum málum er varið hjá Norðmönnum, þ.e.a.s. þeirri þjóðinni, sem um margt er líkust okkur að atvinnuháttum og er okkar aðalsamkeppnisþjóð á erlendum mörkuðum. Í Noregi er bátaútveginum og togaraútgerðinni borgað miklu hærra fiskverð en hér á landi. Vinnslustöðvarnar verða að greiða sjómönnum og útgerðarmönnum miklu hærra verð fyrir fiskinn upp úr sjó heldur en fiskvinnslustöðvarnar á Íslandi gera. Þetta er staðreynd, og þó að ég hafi ekki um þetta nákvæmar tölur, þá hygg ég, að þetta verði ekki rengt. En norski fiskiðnaðurinn býr ekki aðeins við miklu hærra hráefnisverð en víð búum við á Íslandi, heldur býr hann líka við miklu hærra kaupgjald. Á sama tíma og Íslenzkir verkamenn hafa frá 28 kr. og upp í kr. 28.45 um klst. í fiskiðnaðinum, þá eru launakjör norsku verkamannanna þau, að meðaltalslaun skv. skýrslum norska vinnuveitendasambandsins eru 47.50 að meðaltali fyrir alla norska verkamenn, en í fiskiðnaðinum er þó iðulega um að ræða miklu hærra kaupgjald, þ.e.a.s. það má ætla, að sá norski verkalýður, sem vinnur í fiskiðnaðinum, hafi allt að því 100% hærra kaup en tíðkast á Íslandi. Og svo er því haldið fram af fullkomnu blygðunarleysi, að kaupgjaldið sé að sliga okkur svo, að við getum ekki staðizt samkeppnina við þessa þjóð. Við þetta bætist svo það, sem öllum er kunnugt, að framleiðni í fiskveiðum okkar er miklu meiri en í Noregi og vinnuafi hvers sjómanns nýtist hér miklu betur til mikillar framleiðslu en þar gerist. Það, sem hér gerir auðvitað gæfumuninn, er það, að íslenzkir útflutningsatvinnuvegir eru hafðir að féþúfu. Þeir eru hafðir að féþúfu af hankakerfinu og fjármagninu og ríkisvaldinu, en í Noregi er þannig haldið á málum, að þar er frekar um styrki að ræða frá ríkinu heldur en að það séu lagðar álögur á þennan útflutningsatvinnuveg. Það er þar, sem munurinn liggur. Nei, ég held, að hvaða ráðum sem beitt er og hvernig sem kauplækkunarmennirnir reyna að ná sér fótfestu fyrir aðgerðum sinum, þá sé það algerlega haldlaust. Það er bæði mögulegt og meira að segja auðvelt að hækka laun láglaunastéttanna og það mjög verulega. Vissulega koma ýmsar aðrar aðgerðir til greina, sem geta komið láglaunastéttunum vel, heldur en beinar kauphækkanir, og það hefur verið minnzt á skatta- og útsvarslækkun og tollalækkanir og jafnvel fleira í því sambandi. Og ég vil segja það, að allt þetta ber auðvitað að athuga í sambandi við lausn á þeim vanda, sem nú liggur fyrir. Í þessu sambandi er rétt að minnast þess, að það flýtur út úr ríkiskassanum hjá hæstv. fjmrh. á öli borð, flýtur út úr honum á öll borð, vegna þess að skattastefnan hefur verið svo óhófleg, að það hefur ekki tekizt þrátt fyrir alla óráðsíu þessa hæstv. ráðh. og ríkisstj. hans að eyða öllu því, sem inn hefur komið, og í ár mun það vera þannig, að ofheimt hafi verið af þjóðinni mörg hundruð milljónir króna, sem auðvitað allt hefur orkað til þess að skapa hækkað verðlag í landinu og auka dýrtíðina, og þannig hefur þetta einnig verið undanfarin tvö ár. Á síðasta Alþingi flutti ég till. um það, að nokkuð yrði linað á söluskatti, og einnig, að tollar yrðu lækkaðir á ýmsum brýnum nauðsynjum. Þá var því svarað til m.a. af hv. 10. þm. Reykv., sem þá var form. fjhn., að ef þetta yrði gert, þá yrði að benda á einhverjar nýjar tekjuöflunarleiðir, því að ríkissjóði veitti ekki af sínu. Reynslan hefur sýnt, að þetta voru falsrök, sem þessi hv. þm. og aðrir hv. stjórnarsinnar héldu þá fram. Það var hægt að lækka tolla á nauðsynjavörum, það var hægt að minnka söluskattheimtuna og lækka þannig verðlagið í landinu, án þess að nokkrar nýjar leiðir væru farnar til þess að auka tekjur ríkissjóðs. Og vissulega er hún jafngild nú eins og þá, sú leið að reyna að bæta launakjörin almennt í landinu með lækkun á tollum og sköttum. En það er alveg jafnvist eins og þetta er rétt, að það mikla misræmi, sem hefur skapazt í okkar launakerfi, það er ekki mögulegt að leiðrétta það öðruvísi en með verulegri kauphækkun jafnframt slíkum aðgerðum. Það er ekki hugsanlegt, að á sama vinnustaðnum vinni einn maður á lágu kaupi og njóti t.d. einhverra skattfríðinda, en annar vinni á háu kaupi og njóti ekki skattfríðinda, ef báðir mennirnir vinna hliðstæð störf.. Slíkt ástand getur auðvitað ekki gengið til lengdar. Það er þess vegna alveg sama, hvernig þessu máli er velt fyrir sér, niðurstaðan hlýtur að verða sú, að kaupið verður að hækka. En til þess að það sé unnt, verður að bæta kjör fiskiðnaðarins frá því, sem nú er, og það er hægt, eins og ég áður sagði, með því að lækka vexti, með því að lækka útflutningsgjöld, með því að feila niður tolla af rekstrarvörum þessa iðnaðar og með því að auka framleiðni í þessari atvinnugrein, en það er mjög auðvelt, ef ekki verður haldið áfram þeirri stefnu að svelta sjávarútveginn um lánsfé. Það er áreiðanlega mjög auðvelt í fiskiðnaðinum að auka verulega afköst á hverja vinnueiningu, á hvern mann, ef frystihúsin og annar fiskiðnaður fá nægilegt fjármagn til þess að geta hagrætt sínum rekstri og komið honum í bezta hugsanlegt horf. Í þessu sambandi eru vissulega athugandi hlutir eins og vinnurannsóknir og það, að ákvæðisvinnukerfi sé tekið upp, þ.e.a.s. þessar nýju leiðir, sem mjög svo eru umtalaðar og hafa verið um skeið. Ég lýsti því hér í gær og ætla ekki að endurtaka það, hver áhugi hæstv. ríkisstj. er í þeim efnum, en hún hefur reynt, eftir því sem hún hefur getað, að tefja það og spilla fyrir því, að nokkuð væri gert í þeim málum. Ég held líka, að eftir því sem menn hugleiða þessi mál betur, þá hljóti menn að komast að þeirri niðurstöðu, að kauplækkunarleiðin, sem hefur verið farin í öllum samskiptum við verkalýðinn á Íslandi og verkalýðshreyfinguna á undanförnum árum, er fásinna, sem ekki fær staðizt. Þessi stefna hefur nú verið prófuð í fimm ár, og reynslan hefur kveðið upp sinn ótvíræða dóm yfir henni. Þessi stefna hefur fremur flestu öðru leitt til þess öngþveitis, sem hæstv. ríkisstj. hefur nú siglt málefnum þjóðarinnar í. Ég vil svo líka segja það, að stjórnarflokkarnir, sem hófu á s.l. vori að hún kjörorðið: Veljið viðreisn, hafnið höftum, - þeir voru vissulega ekki kosnir, þeir frelsissinnar, til þess að koma á harðvitugri höftum gagnvart verkalýðsstéttinni í landinu en nokkru sinni áður hefur verið að henni beint, og þeir hafa enga heimild hlotið frá þjóðinni til að framkvæma hluti eins og þá, sem þeir nú hafa í hyggju að gera, heldur þvert á móti hafa þeir lofað því alveg sérstaklega, auk þessara almennu frelsisloforða, að hagsmunasamtökin, verkalýðshreyfingin og atvinnurekendur, skyldu á valdatíma hennar hafa óskoraðan rétt til að ráða sinum málum sjálf. Það væri þeirra hlutverk. Það liggur nokkuð ljóst fyrir, að það er um tvær meginleiðir að ræða út úr .þeim ógöngum, sem hæstv. ríkisstj. hefur siglt málefnum þjóðarinnar í og þetta frv. er sérstaklega táknandi fyrir. Það er í fyrsta lagi leið ríkisstj. Sú leið hlýtur að þýða miskunnarlaust stríð við vinnustéttirnar, stórfelldari stéttaátök en áður hafa átt sér stað á Íslandi. Það er leið lögþvingana, sem ekki eiga sér nein fordæmi í sögu lýðveldisins og jafnvel þótt lengra aftur sé leitað, lögþvingana, sem hafa engan tilgang og geta ekki fært þjóðinni neinn ávinning. Það er stríð stríðsins vegna. Og það er í samræmi við það, sem hæstv. forsrh. og sjálfsagt öll hæstv. ríkisstj. að baki honum hafnaði öllum viðræðum og öllum friðarboðum af hálfu verkalýðshreyfingarinnar. Það er í samræmi við það, að hann þáði það ekki, að við, sem höfum staðið í nokkru forsvari fyrir verkalýðshreyfinguna, beittum okkur fyrir því, að það yrði gefinn hálfs mánaðar frestur til þess að setjast að samningaborðinu, kryfja málin til mergjar og kanna það til þrautar, hvort samkomulagsleiðir væru finnanlegar, sem firrt gætu þjóðina þeim stéttaátökum, sem ella hlytu að dynja yfir. Það er vissulega kominn tími til þess, að Alþingi taki í taumana hjá hæstv. ríkisstj., þ.e.a.s. ef hún ekki nú á elleftu stundu dregur þetta frv. til baka og býður verkalýðshreyfingunni að setjast að samningaborði. En það er ekki líklegt, þegar litið er til forsögunnar, að ríkisstj. fari þessa leið. Á hinn bóginn er svo sú leið, sem verkalýðshreyfingin bendir á, sú leið, sem áreiðanlega yfirgnæfandi meiri hl. þjóðarinnar mundi styðja, þ.e.a.s. að það væri nú þegar gengið til friðarsamninga við verkalýðshreyfinguna, friðarsamninga á grundvelli kauphækkana og kjarabóta, sem væru sambærilegar við það, sem aðrar starfsstéttir í landinu hafa hlotið á undanförnum árum, friðarsamninga, sem byggðir væru á því, að engin þvingunarlög gegn verkalýðshreyfingunni yrðu sett, hvorki nú né síðar. Og í þriðja lagi, að raunhæfar ráðstafanir væru að öðru leyti gerðar til bóta á því öngþveiti, sem viðreisnin hefur skapað, og raunhæfar ráðstafanir til verndunar gjaldmiðilsins. Annars vegar er hæstv. ríkisstj., sem vill stríð við verkalýðshreyfinguna, við fólkið í landinu, hins vegar verkalýðshreyfingin, sem einskis æskir frekar en friðar. En það skyldi enginn taka þau sáttaboð, sem áreiðanlega eru fyrir hendi frá verkalýðshreyfingunni, svo, að hún sé deig í þeirri baráttu, sem hún kann að eiga fram undan. Vinnustöðvanirnar byrja á mánudaginn kemur, ef þetta frv. hefur ekki verið dregið til baka og gengið til samninga við verkalýðshreyfinguna. Þær .hefjast, hvort sem þessi lög verða samþ. eða ekki samþ. Verkalýðshreyfingin lætur ekki ríkisstj., sem einskis metur lýðræði og réttar leikreglur, segja sér fyrir verkum. Hún mun verja sinn rétt, á hverju sem gengur. En það er hins vegar ljóst, að slík átök, sem fram undan eru, ef hæstv. ríkisstj. heldur áfram stefnu sinni, þau kosta þjóðina bæði fórnir og fjármuni, - fórnir og fjármuni, sem hv. Alþingi getur sparað með því að fella þetta frv: Það er þess vegna skylda Alþingis að nota vald sitt og hindra ógæfustjórnina í því að sigla málefnum þjóðarinnar í enn verra forað en þau nú eru komin, og það er á elleftu stundu að snúa við. Hæstv. ríkisst;j. hefur fengið sínar aðvaranir frá verkalýðshreyfingunni í landinu og frá fólkinu í landinu, og eftir þær aðvaranir, sem hún hefur hlotið jafnt frá andstæðingum sem samherjum um allt Ísland, þá verður enginn sakaður um afleiðingarnar annar en hæstv. ríkisstj.. Það er hún, sem ber ábyrgðina. Það, sem nú verður að gerast, er, eins og ég áður sagði, að það verður að tryggja frið við alþýðusamtökin. Það er fyrsta skrefið, sem er óhjákvæmilegt að stiga. Og síðan verður að hverfa frá viðreisnarstefnunni í grundvallaratriðum, því að það er hennar vegna, sem ástandið er eins og nú er komið. Það verður að tryggja stöðvun verðbólgunnar og gildi þeirra kjarabóta, sem um verður samið, og það verður að tryggja öryggi um framhald bættra kjara vinnustéttanna og þá ekki sízt þeirra, sem halda uppi framleiðslunni í landinu, en einmitt hagur þeirra hefur sætt hraklegastri meðferð hjá þessari hæstv. ríkisstj., á meðan afæturnar í þjóðfélaginu hafa makað krókinn á kostnað almennings. En þetta verður auðvitað ekki gert nema með algerri stefnubreytingu, nýrri stjórnarstefnu í höfuðmálum þjóðarinnar. En það er kannske önnur saga, þó að náskyld sé þessu máli, og lengra mál en svo, að því verði gerð skil hér og nú.



Herra forseti. Þeir, sem flytja þetta mál, þ.e.a.s. hæstv. ríkisstjórn, legg,ja megináherzlu á, að nú sé við mikinn vanda að etja í efnahagslífi þjóðarinnar. Þetta hafa a.m.k. þrír hæstv. ráðh. tekið greinilega fram í ræðum sínum, og nál., sem gefið er út af meiri hl. fjhn. Nd., leggur einnig ríka áherzlu á þetta. Það er því ekki ófyrirsynju að minnast þess með nokkrum orðum, hvert upphafið er að þeirri stjórnarstefnu, sem þannig hefur komið málefnum þjóðarinnar að dómi hæstv. ríkisstj. sjálfrar. Og mér finnst það sérstaklega tilhlýðilegt að minnast upphafsins að valdaferli núv. hæstv. stjórnar vegna þeirra ummæla siðasta ræðumanns, hv. 9. landsk., að hann hefði í blaðaviðtali fyrir síðustu kosningar bent á það, að nú kynni að þurfa að gripa til svipaðra leiða í efnahagsmálum og farnar voru á árinu 1959. En upphaf valdaferils stjórnarflokkanna hefst með myndun minnihlutastjórnar Alþfl. 1958, þá undir árslokin. Það var markmið þeirrar ríkisstj. í efnahagsmálum að reyna að halda verðlaginu í skefjum með auknum niðurgreiðslum og niðurfærslu verðlags og launa. Það, sem gerði þetta kleift, var góður arfur frá vinstri stjórninni. tekjuafgangur frá ríkissjóði, sem færður var sem sérstakur liður inn í fjárlagafrv., sem minnihlutastjórnin stóð að, og allmikill gjaldeyrisforði, sem notaður var, og raunar ýtt undir innflutning á hátollavörum með því að eyða gjaldeyri og skapa að verulegu leyti þann gjaldeyrishalla, sem talinn var vera fyrir hendi í ársbyrjun 1960. En því er ekki að neita, að þessi aðferð tókst um skamman tíma, þ.e.a.s. á árinu 1959. Svo er gengið til kosninga haustið 1959, og þá er þjóðinni lofað hátíðlega af hálfu stjórnaflokkanna annars vegar að fara leiðina til bættra lífskjara, sögðu sjálfstæðismenn, en Alþfl.-menn sögðu, að það ætti að fylgja stöðvunarstefnunni. Í Alþýðublaðinu 16. okt. 1959 segir t.d. Eggert G. Þorsteinsson: „Alþfl. heimtar óbreytt ástand. Við í launþegasamtökunum styðjum þá stefnu. Þjóðin veit, að hverju hún gengur. Hennar er að velja á milli. Og í útvarpsræðu 20. okt. 1959 sagði hæstv. núv. félmrh. svo: „Kosningarnar, sem nú fara í hönd, eru örlagaríkar. Þær eru bað vegna þess, að þær skera úr um það, hvort freistað verður að leysa vandamál framtíðarinnar með svipuðu hugarfari og á sama hátt og gert hefur verið á þessu ári.“ Það var á árinu 1959. - Með svipuðu hugarfari og á sama hátt, þetta er sagt þjóðinni 20. okt. 1959. Þegar kosningarnar eru svo um garð gengnar, þá er stjórnin, sem sjálf kallaði sig viðreisnarstjórn, mynduð í nóv. 1959, og þá er stefnan ekki sú sama, sem fylgt var árið 1959, heldur gerólík. Þá er stefnan sú, að leita skuli jafnvægis, sem kallað er, í þjóðarbúskapnum með því að láta verðlagið stórhækka fyrir aðgerðir ríkisvaldsins, en halda kaupgjaldi og afurðaverði bænda niðrí. Þetta er leið viðreisnarstjórnarinnar í efnahagsmálum. Menn geta svo getið sér þess til, hvort ekkert hafi verið farið að hugsa fyrir þessari meginstefnu í okt., þegar kosningaloforðin voru gefin! Ég skal ekki fjölyrða um það. En eftir að viðreisnarstjórnin var m,ynduð, var gefin út bók, eins og kunnugt er, með nafninu Viðreisn. Þar kennir margra grasa, og það er efni í langt mál að rekja það, sem þar segir. Ég ætla ekki að gera það. En til þess að mér sé ekki brugðið um að rangfæra, þá ætla ég að leyfa mér að lesa hér orðrétt fjórar tilvitnanir. Á bls. 1 segir: „Af þessum sökum er það megintilgangur þeirrar stefnubreytingar, sem ríkisstj. leggur til, að framleiðslustörfum og viðskiptalífi landsmanna sé skapaður traustari, varanlegri og heilbrigðari grundvöllur en atvinnuvegirnir hafa átt við að búa undanfarin ár - Og svo er þetta útfært í lengra máli. Á bls. 20 segir, að kjaraskerðingin af viðreisnarráðstöfununum muni verða mjög litil. Vísitalan muni hækka um 13%, ef ekkert annað kæmi til greina, en sú hækkun vísitölu framfærslukostnaðar um 13%, sem að framan er getið, sýni þau áhrif, sem gengisbreytingin muni hafa á lífskjör almennings, svo framarlega sem engar aðrar ráðstafanir verði gerðar samhliða. Slík hækkun framleiðslukostnaðar hlyti að sjálfsögðu að verða öllum almenningi afar þungbær. En svo er gerð grein fyrir öðrum ráðstöfunum jafnhliða, tryggingabótum o.fl., og niðurstaðan er þessi: „Er gert ráð fyrir, að hækkunin verði tæplega 3% í stað hér um bil 13.% ella.“ Á bls. 2 er gefið það fyrirheit, að það verði að gera nauðsynlegar breytingar til varanlegrar viðreisnar í atvinnulífi landsmanna og jafnframt víðtækar ráðstafanir í félagsmálum og skattamálum, en tilgangur þeirra er sá að dreifa byrðunum af þeim breytingum, sem óhjákvæmilega verði að gera, sem réttlátast á þjóðarheildina og vernda hagsmuni þeirra, sem umfram aðra ber að forða frá kjaraskerðingu,. Og á bls. 23 segir, að „ákvörðun grunnlauna verður eftir sem áður háð frjálsum samningum á milli atvinnurekenda og stéttarfélaga." Aðrir hafa minnt á þetta hér í umr. um þetta mál, en til þess að taka af öll tvímæli þá les ég þessar tilvitnanir orðrétt. Og hvað var sagt fyrir síðustu kosningar á þessu ári? „Viðreisnin hefur tekizt, og veljið viðreisn, en hafnið ríkisafskiptum:` Þetta var kjörorðið fyrir kosningarnar s.l. vor. Þá er þessu næst að athuga, hvernig tekizt hefur um þessa 4 meginþætti, sem ég hef drepið á. Ræður hæstv. ráðh. nú bera þess ljóst vitni, hvort það hefur tekizt að skapa atvinnuvegum landsmanna traustan, varanlegan og heilbrigðan grundvöll. Það er þvert á móti færð fram sem meginröksemd fyrir þessu frv., að svo sé ekki, og ástæðurnar, eins og ástandið er núna, eru settar fram í mjög stuttu máli á þessa leið: Innflutningurinn hefur vaxið of mikið. Greiðslujöfnuðurinn fer versnandi. Of mikil bankaútlán. Óheillaþróun er í launamálum. Neyzla og fjárfesting meiri en framleiðslan þolir. Of miklar framkvæmdir í landinu. Sparifjáraukningin fer minnkandi. Lánsfjáreftirspurnin fer vaxandi. Og horfur eru á, að gjaldeyrisvarasjóðurinn minnki þrátt fyrir hækkandi verðlag á útflutningsvörum. Hvað hefur gerzt? Hefur þjóðin dregið af sér við framleiðslustörfin að undanförnu? Nei, ekki er það. Allir vita, að vinnutíminn er langur, og allir vita, að framleiðslan er mikil, aflamagnið sérstaklega mikið og engin veruleg áföll í atvinnulífinu. Það er því í sjálfu sér ekki þörf á að hafa fleiri orð um þennan þáttinn. Þá kem ég að næsta þætti. Það er um kjaraskerðinguna. í bókinni Viðreisn segir, að kjaraskerðingin af gengisbreytingunni muni, þegar aðrar ráðstafanir ern teknar til greina, nema 3%. Það fékkst raunar fram, mönnum mun vera það í minni, að það fékkst raunar fram sú játning í umr, um efnahagslöggjöfina 1960, að söluskatturinn væri þá ekki tekinn inn í þetta dæmi og ýmsar aðrar álögur, sem ákveðnar voru samtímis, þannig að loforðið, sem í upphafi var hjá ríkisstj., var ekki heldur að þessu leyti óskeikult. En 13% kjaraskerðing var talin þjóðinni þá afar þungbær, eins og segir í Viðreisn. En hvað segir vísitalan nú? Hún segir nú, að framfærslukostnaður hafi hækkað um 44% frá 1959, og það hefur komið fram í umr. um þetta mál, sem ekki hefur verið vefengt og ég hef fyrir satt, að á sama tíma hafi kaupgjald almennra verkamanna hækkað um 26–27%. Við sjáum þá, hvernig þetta hlutfall er. En það er hægt að bregða upp fleiri myndum af þessu, ef við tökum t.d. einstaka þætti, sem eru mjög áhrifamiklir eða veigamiklir í lífsafkomu manna. Ég tek byggingarkostnaðinn sem dæmi. Það er reiknuð út vísitala byggingarkostnaðar, og það er hægt að fylgjast með eftir þeim vísitöluútreikningi öllum breytingum á þessu sviði frá því fyrir stríð, alla leið frá 1939. Og ef við skoðum dæmið á þennan hátt, þá hafði á 20 ára skeiði, frá 1939 og þar til í árslok 1953, þegar vinstri stjórnin lét af völdum, byggingarkostnaðurinn samkv. Hagtíðindum tæplega tólffaldazt. Á öllu þessu skeiði, stríðsgróðatímabilinu, með bátagjaldeyri og öllum þeim ráðstöfunum, sem vinstri stjórnin gerði þá, hafði það þessi áhrif á byggingarkostnaðinn. En nú sýna sömu Hagtíðindi og allra síðustu upplýsingar, sem ég hef fengið beint frá hagstofunni, að nú hefur byggingarkostnaðurinn rúmlega nítjánfaldazt, ef miðað er við þennan grundvöll frá 1939. Við skulum gera þetta enn þá augljósara með því að bregða upp annarri mynd. Það er einnig reiknuð út byggingarvísitala, og sú byggingarvísitala, sem nú er í gildi, er miðuð við grundvöllinn 100 1955. Byggingarvísitalan eftir þessum grundvelli var 31. okt. 1958, þ.e.a.s. rétt áður en vinstri stjórnin fór frá, 123. En sama vísitala er fimm árum siðar, 31. okt. 1963, 183. Hækkun byggingarvísitölunnar á tímabili viðreisnarstjórnarinnar er 60 stig, en á þrem árum, frá 1955 til ársloka 1958, 23 stig. Og mér er sagt, ég fékk þær upplýsingar beint frá hagstofunni, að hraðinn á þessu sé svo mikill, að nú sé byggingarvísitalan raunverulega komin upp í 197, eða verði næst þegar sú tala verður gefin út. Þessar tölur eru ein myndin af ástandinu, sem skapað hefur verið á viðreisnartímabilinu. Þá er á það að líta, til hvaða þátta í starfseminni þessar miklu hækkanir eiga rót sína að rekja. Svo vill til, að Hagtíðindin skýra einnig frá því, því að árlega er reiknuð út sundurliðuð byggingarvísitala, þar sem verðhækkanirnar eru flokkaðar annars vegar í vinnuliði og hins vegar í efnisliði. Og nú skulum við líta á þá þróun á viðreisnartímabilinu. Ég ber saman vísitöluna júlí-okt. 1958 annars vegar og hins vegar vísitöluna júlí-okt. 1963. Og þá lítur samanburðurinn þannig út: Vísitala mótauppsláttar og trésmíði utanhúss 1958 125, 1963 161. Vísitala trésmíði innanhúss 1958 125, 1963 155. Múrvinna 1958 124, 1963 143. Verkamannavinna 1968 124, 1963 161. Þetta eru vinnuliðirnir. Svo kem ég að efnisliðunum. Timbur alls konar 1958 123, 1963 240. Hurðir og gluggar 1958 120, 1963 240. Sement, steypuefni, einangrunarefni, grunnrör o.fl. 1958 112, 1963 184. Þakjárn, steypustyrktarjárn, vír, hurða og gluggajárn 1958 126, 1963 229. Saumur, gler, pappi o. fl. 1958 130, 1963 261. Á þessum sundurliðaða reikningi hagstofunnar er alveg auðsætt, hvert verðhækkanir við byggingar eiga fyrst og fremst rót sína að rekja. Þar vega efnisliðirnir miklum mun meira heldur en vinnuliðirnir, en þetta er nokkur spegilmynd af ástandinu eins og það er í þjóðfélaginu og bregður nokkru ljósi á allt þetta mál, sem hér er til meðferðar. Hér hefur í sambandi við þetta mál verið mikið rætt um kjaradóm. Ég ætla ekki að gera hað að umtalsefni að öðru leyti en því, að ég ætla í leiðinni að minnast á eitt atriði, sem er næsta eftirtektarvert. Ég geri ráð fyrir því, að þeir menn, sem settir voru til þeirra vandasömu starfa, sem kjaradómur fékk til meðferðar eða hafði með höndum, hafi kostað kapps um að leysa það starf sitt vel og samvizkusamlega af hendi, og ég vil á engan hátt gera þær niðurstöður, sem þar fengust, að umtalsefni tölulega séð. En það er eitt atriði í því sambandi, sem ég vil vekja sérstaka athygli á við þessar umr., að kjaradómur var settur á laggirnar og hann kom í kjölfarið á samningsrétti, sem opinberum starfsmönnum, hafði verið veittur nú nýlega með löggjöf, en það hafði um langt árabil verið áhugamál opinberra starfsmanna að fá samningsrétt um kaup sitt og kjör. Alþingi varð við því að veita þennan takmarkaða samningsrétt, þannig að lakaúrskurður yrði í höndum kjaradóms. En það er það eftirtektarverða í þessu samhandi, að nú, tiltölulega skömmu eftir að opinberum starfsmönnum hafa verið veitt þessi mannréttindi, sem þeir um langa tíð höfðu óskað eftir að fá, þá stefnir þetta frv., sem hér er til umr., að því að svipta aðra launþega, verkalýðshreyfinguna, mannréttindum, sem hún hafði fengið með ærinni baráttu fyrir mörgum árum og vill fyrir engan mun láta niður falla. Þetta er atriði, sem menn geta ekki komizt hjá að hugleiða í sambandi við þetta mál. Þá kem ég að þriðja þættinum, sem ég minntist á, það er, hvernig hefur tekizt að dreifa byrðunum á þjóðfélagsþegnana, eins og fyrirheit var gefið um, þannig að verndaðir séu hagsmunir þeirra, sem umfram aðra ber að forða frá kjaraskerðingu. Ég skal fúslega játa, að núv. hæstv. ríkisstj. hefur haft uppi nokkra viðleitni í þessu skyni í sambandi við tryggingalöggjöfina. En því miður er það svo, að hraðinn á dýrtiðinni, sem stefna ríkisstj. hefur skapað, hefur verið svo mikill, að um kaupmátt tryggingarfjárins mun hafa gengið erfiðlega að halda í horfinu að undanförnu. En um tekjuskattslækkunina er það að segja, að hún hefur reynzt miklu meira til hagsbóta þeim, sem miklar tekjur hafa, heldur en almennum verkamönnum. Og þetta frv. sýnir ljóslega, hvað fyrirhugað er um tekjuskiptinguna framvegis milli stéttanna í landinu. Með þessu frv. er stefat að vaxandi mun tekjuskiptingarinnar milli stéttanna, en ekki minnkandi, og aðferðir hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkanna með gengisfellingu og fleiri aðgerðum eru til þess fallnar að breyta eignaskiptingunni í landinu til hags fyrir þá efnameiri, en um leið til ógagns fyrir þá, sem eru efnaminni og hafa veikari aðstöðu í þjóðfélaginu. Stefnan miðar að þessu alveg augljóslega. Þá kem ég að fjórða þættinum, sem ég ætla að gera hér að umtalsefni, og það er fyrirheitið um, að frjálsir samningar skuli gilda um ákvörðun launa, samningar, sem atvinnurekendur og verkalýðssamtökin eða samtök launþega geri. Á þetta reyndi nokkuð á árinu 1961. Þá tókust samningar um hóflegar kauphækkanir, þegar miðað er við alla aðstöðu, eins og hún var þá orðin, og miðað við þann starfsfrið, sem ríkisstj. hafði verið veittur, þrátt fyrir stórhækkandi verðlag um alllangt skeið. En þegar þeir samningar höfðu verið gerðir, þá liðu ekki nema fáir dagar, að mig minnir, þangað til ríkisstj. greip harkalega þar inn í með þeirri gengislækkun, sem hún ákvað 1961 og ýmsir ræðumenn hafa gert að umtalsefni, þ. á m. hv. 9. landsk. að nokkru, sem talaði hér næst á undan mér. Ég get ekki, vegna þess að hv. 9. landsk. fór sérstaklega að minnast á þetta, komizt hjá að fara fáum orðum um þetta mál, af því að það er með svo sérstæðum hætti. Í skýrslu Seðlabankans fyrir árið 1961 segir um þetta mál: „Til þess að koma í veg fyrir þessa þróun, - þ.e.a.s. sem áður er lýst, „ákvað ríkisstj., að breyting á gengi krónunnar væri óumflýjanleg. Menn taki eftir þessu orðalagi seðlabankastjórnarinnar: „ Ríkisstj. ákvað, að breyting gengisins væri óumflýjanleg. - Og þegar ríkisstj. er búin að ákveða þetta, þá felur hún stjórn Seðlabankans, Seðlabankanum, að framkvæma verkið, þ.e.a.s. reikna út hið nýja gengi, og eru svo gefin út brbl. í því sambandi. Fyrir þessari gengislækkun hafa aldrei verið færð nein hagfræðileg rök, svo að frambærileg séu, og hæstv. ríkisstj. mun hafa fundið það, þegar frá leið, að hún stóð höllum fæti við að skýra þetta frumhlaup fyrir þjóðinni. Síðan gerist það í september, þegar hið nýja gengi hafði gilt rúman mánuð, að þá gefur ríkisstj. sjálf út grg. um málið, og þá er í þeirri grg. vikið að allmörgum þáttum í þjóðarbúskapnum, en sérstök áherzla lögð á sjávarútveginn með tilliti til þess, að annars vegar er stillt upp í dæminu gjaldeyrisöfluninni og hins vegar tekjuaukningunni innanlands, til þess að jafnvægi sé þar á milli. Það er því út af fyrir sig alveg rökrétt að líta á sjávarútveginn, gjaldeyrisöflunina, í þessu sambandi. En það er gert með þeim sérstæða hætti, að ríkisstj. birtir fyrir fram tekjur eða aflaverðmæti sjávarútvegsins 1961 og segir, að það muni verða 2431.3 millj. kr., það varð að standa á 300 þús. náttúrlega, þetta er svo hárnákvæmt, og hún gerir meira, hún birtir vísitölu framleiðslumagnsins á árinu 1961, og sú vísitala er þannig, að 1959 er sett 100, 1960 verður það 92.6 og 1961 96.8, þ.e.a.s. ríkisstj, segir í sept. 1961, að það muni ekki eða eigi ekki að fiska meira á árinu 1961 en svo, að vísitala framleiðslumagnsins verði 96.8, og þetta er látið þjóðinni í té sem hagfræðilegur grundvöllur undir gengislækkuninni 1961. Svo nokkrum vikum síðar kemur skýrsla Seðlabankans, eftir áramótin, þegar 1961 er liðið, og þá segir í henni, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar á heildina er litið, hefur verð á útflutningsafurðum batnað verulega á árinu 1961: Og um aflamagnið: „Heildarfiskaflinn á árinu 1961 var skv. bráðabirgðatölum 634 þús. tonn á móti 514 þús. tonnum 1960, og er þetta mesti ársafli, sem orðið hefur: ` Og þar segir enn fremur: „Áætlað er, að heildarframleiðsluverðmæti sjávarafurða á árinu 1961 hafi numið nærri þrjú þúsund millj. kr. á móti 2628 millj. kr. 1960 og 2838 millj. kr. 1959, og eru þá allar tölurnar umreiknaðar til sama verðs og þess gengis, sem nú er í gildi.“ M.ö.o.: bæði vísitalan um aflamagnið og áætlunin um verðmæti sjávarútvegsins, sem ríkisstj. sagði þjóðinni í sept. 1961, það er rangt. Það er sannanlega rangt. Það hefur stjórn Seðlabankans sýnt fram á. Afleiðingarnar af þessari stjórnarráðstöfun, sem er byggð á jafnveikum grundvelli og ég hef nú fært nokkur rök að, hafa verið að koma fram í þjóðlífinu og þjóðarbúskapnum nú undanfarin missiri, og það eru þær afleiðingar, sem við erum ekki sízt að fást við nú, og þetta mál, sem hér liggur fyrir, á að vera þáttur í að leysa, og það á að gera með þeim hætti að binda kaup um tilt~kinn tíma, að sagt er í frv., en þó jafnframt sniðgengið að gefa hreina yfirlýsingu um, að hér sé í raun og veru um bráðabirgðaúrræði að , ræða, og það er gert með þeim hætti að skerða mannréttindi, sem verkalýðshreyfingin hefur talið og telur dýrmætust af þeim réttindum, sem hún félagslega hefur fengið í hendur í hinu íslenzka lýðveldi. En það er nú ekki síður en 1961, að hæstv. ríkisstj, þykist sjá svo langt fram á veginn, að þessa þurfi með. Það kemur í hug, það sem sagt er um Heimdall að fornu, að hann sér jafnt nótt sem dag hundrað rasta frá sér og hann heyrir það, er gras vex á jörðu eða ull á sauðum, og allt það, er hærra lætur. Þá vil ég þessu næst með nokkrum orðum minnast á, hvað reynslan sýnir um afgreiðslu mála, sem með einhverjum hætti má líkja við það mál, sem hér liggur fyrir, þó að nákvæmt fordæmi eða fullkomin hliðstæða við þetta frv. muni ekki verða fundin í þingsögunni. Það hefur sérstaklega verið minnzt á tvö tilvik, sem átt hafi sér stað á Alþingi áður og líkja megi við það frv., sem hér liggur fyrir. Annað er brbl. frá 1956 og hitt er gerðardómslögin frá 1942. Í umr. nm þetta mál hefur verið gerð svo tæmandi grein fyrir málinu frá 1956, að ég tel ástæðulaust, að ég sé að tefja tímann með því að endurtaka það og rekja það í einstökum atriðum, en ég vil leyfa mér, með leyfi .hæstv. forseta, að minnast nokkru nánar á gerðardómslögin frá 1942 heldur en gert hefur verið. Þess er þá fyrst að geta, að þau lög voru sett, þegar heimsstyrjöldin var í algleymingi og Ísland í þjóðbraut milli stríðandi stórvelda. Það liggur í augum uppi, að hv. Alþingi, hæstv. ríkisstj. og þjóðin verða oft að gripa til ráða eða sætta sig við úrræði á slíkum tímum, sem alls ekki eiga við, þegar venjulega stendur á og kalla má friðartíma. Á þessum tíma, á styrjaldartímunum, voru og margar þvingunarráðstafanir eða takmarkanir settar á athafna- og viðskiptafrelsi manna á fleiri sviðum. Ég minni á húsaleigulög, sem þrengdu mjög umráðarétt og tekjumöguleika fasteignaeigenda af húsnæði sinu. Þetta sættu þeir sig við, og þetta varð þjóðin að láta sér lynda á styrjaldarárunum. En hver er það nú, sem vildi beita sér fyrir slíkum ráðstöfunum í húsnæðismálum eins og þá þótti óhjákvæmilegt? Og hvað skyldu fasteignaeigendur segja ef hæstv. ríkisstj, beitti sér fyrir húsaleigufrv. á svipaðan hátt og lagaákvæði voru ströngust í því efni á stríðsárunum? Hefur hæstv. ríkisstj. íhugað það? Þegar litið er á allar ástæður, þá er þetta mál þegar af þeim sökum ekki sambærilegt við það, sem gert var 1942. Í annan stað er þess að geta, að gerðardómurinn var ekki allsherjarkaupbinding, alveg skilyrðislaus, því að í lögunum er dómnefndinni veitt heimild til að hækka kaup í vissum tilvikum til lagfæringar og samræmingar. En þrátt fyrir þessar ástæður og þó að þessi gerðardómslög væru sett af ríkri nauðsyn og þjóðinni gerð mjög skýr grein fyrir því, lögð mjög rík áherzla á nauðsyn þeirra í umr. um málið, þá reyndust þau ekki framkvæmanleg. Ég minni t.d. á, að núv. hæstv. forsrh., sem nú beitir sér fyrir þessu máli, það féll í hans hlut einnig að mæla fyrir gerðardómslögunum 1942, og hann tók þá mjög sterkt til orða um dýrtíðarskrúfuna og var það þá ekki síður ljóst en nú, hver vandi væri á ferðum. Hæstv. forsrh. segir svo 1942: „Þetta er dýrtíðarskrúfan, - þ.e.a.s. eins og hann hefur lýst. - „Í rauninni hækkar hún hvorki afurðaverðið né kaupgjaldið. Hún lækkar verðgildi peninganna, hún ræðst á spariféð, ellitrygginguna, líftrygginguna, peningakröfuna, í hverju formi sem er, gerir peningana stöðugt verðminni, þar til þeir eru að engu orðnir. En sá, sem berst fyrir dýrtíðinni, er ekki aðeins fjandmaður sparifjáreigandans, gamalmennisins, ekkna og munaðarleysingja og annarra, er afkomuvonir hafa byggt á peningaeign eða peningakröfum. Nei, hann er einnig böðull framleiðenda og launamanna og raunar alþjóðar. Við okkur Íslendingum blasir bölvun framtíðar óvenjuskýr og ótviræð, sé verðbólgan látin óhindruð: Já, það vantaði ekki sannfæringarkraftinn, þegar mælt var fyrir þessu máli. En hæstv. núv. forsrh. er svo reyndur stjórnmálamaður, að mig furðar stórkostlega á, að hann skuli standa að því frv., sem hér er til umr., því að það kom í hans hlut að eiga að framkvæma gerðardómslögin, sem sett höfðu verið af jafnríkri nauðsyn og hann sjálfur hafði sagt og ég hef vitnað til. En fimm mánuðum eftir að gerðardómslögin voru sett, þ.e. á aukaþinginu 1942, leggur núv. hæstv. forsrh., sem þá var einnig forsrh., fram frv. til gerbreytingar á gerðardómslögunum, þar sem kaupbindingin, svo langt sem hún náði áður, er tekin út, en í staðinn á að koma dómnefnd í verðlagsmálum. Það er eingöngu til þess að halda niðri verðlagi, og í grg. fyrir því frv., sem lagt er fram 6. ágúst 1942, segir þáv. ríkisstj. þetta: „Lögin um dómnefnd í kaupgjalds- og verðlagsmálum voru sett í þeim tilgangi að koma í veg fyrir vöxt dýrtíðar í landinu, er sýnt þótti, að þeim tilgangi yrði ekki náð með frjálsum samtökum og samningum. Enda þótt því verði ekki á móti mælt, að þessi lög hafi tafið vöxt dýrtíðarinnar, kom það í ljós frá byrjun, að þau mundu ekki vera einhlít í þessu efni, og hin geysilega eftirspurn eftir vinnu, samfara stóraukinni peningaveltu í landinu, hefur smám saman og í vaxandi mæli gert það að verkum, að kaupgjald hefur hækkað, án þess að lögin gætu náð til þess í framkvæmdinni eða komið í veg fyrir það. Þær atvinnugreinar, sem lögin gátu bezt náð til, stóðu þá uppi með kaupgjald í fullu ósamræmi við það, sem hægt var að fá annars staðar, og gat ekki svo staðið. Var sýnt, að nema yrði brott þann hluta laganna, sem bannaði hækkanir á grunnkaupi, þar sem að öðrum kosti var ekki unnt að fá menn til ýmislegra nauðsynlegra starfa.“ Og hinn 10, ágúst mælir samráðherra Ólafs Thors, núv. og þáv. forsrh., Magnús Jónsson, einn af forustumönnum Sjálfstfl., fyrir þessu frv., og ummæli hans um reynsluna af kaupbindingunni, svo langt sem hún náði, eru næsta eftirtektarverð. Með leyfi hæstv. forseta, sagði Magnús Jónsson: „Þegar fram á vorið dregur, kemur það í ljós, að flokkar manna, sem vinna hjá hinu opinbera eða fyrirtækjum, sem lögin gátu einna bezt náð til, eru komnir í verri aðstöðu en ýmsir aðrir að því er kaupgjald snertir, og þeir segjast fara úr vinnunni, ef þeir fái ekki hækkað grunnkaup. Hér skapast það einkennilega ástand, að menn rísa upp án verkfalla, krefjast launahækkunar og segja: Við vinnum hér ekki lengur, nema okkur sé greitt betra kaup. Þegar svo var komið, var óhugsandi annað en vinna stöðvaðist við ýmis þau fyrirtæki, sem engan veginn máttu stöðvast, nema gengið væri að þessum kröfum. Dómnefnd treysti sér ekki til að kveða upp úrskurð í þessum málum, og öngþveitið jókst því meir sem lengra leið. Það var augljóst, að lögin gátu ekki staðizt lengur í þessu formi. Þau voru orðin að hneisu fyrir þjóðfélagið, þar eð þess var enginn kostur að framfylgja þeim: Þetta var reynsla á fimm mánaða skeiði, að sú kaupbinding, sem ekki var skilyrðislaus, en lagt var út í á tímum heimsstyrjaldarinnar, þau lög voru orðin að hneisu að dómi forustumanna Sjálfstfl. að fimm mánuðum liðnum. Þegar þetta er rifjað upp, þá tel ég það furðu gegna, að maður með mikla pólitíska reynslu, eins og hæstv. forsrh., skuli leggja út í að flytja það mál, sem hér er til umr.  Fundarhlé. Ég lauk máli mínu, áður en fundi var frestað, á því að lýsa, hvernig fór um gerðardómslögin 1942, og ég lét í ljós, að mig furðaði, að hæstv. forsrh., með jafnmikla pólitíska reynslu eins og hann hefur, skyldi leggja út í að beita sér fyrir því máli, sem hér er til umr., því að mér virðist, að það sé öllum augljóst, að ástandið í þjóðlífinu er að sumu leyti svipað og 1942, þannig að það er þensla í efnahagslífinu og eftirspurn eftir vinnuafli mjög mikil. Ég skil það svo, að stjórnarandstæðingar og hæstv. ríkisstj. séu sammála um þetta, og ég ætla, að það hafi komið fram sú skoðun í ræðu hæstv. fjmrh. hér í d., enda segir í nál. meiri hl. fjhn. Nd.: „Þensla í efnahagslífinu hefur vaxið hröðum, skrefum undanfarna mánuði, og eftirspurnin eftir vinnuafli hefur farið langt fram úr því, sem hægt hefur verið að sinna: ` Hv. 9. landsk. leitaðist við að gefa nokkra skýringu á afstöðu Alþfl. til gerðardóma og í leiðinni til þessa máls, sem hér liggur fyrir. Ég sakna þess nú, að hann er ekki kominn á fundinn. En þó að það megi telja óeðlilegt eftir þá reynslu, sem fékkst af gerðardómslögunum, að Sjálfstfl. og ráðh. hans beiti sér fyrir þessu máli, þá er það þó enn furðulegra um Alþfl. Meðan Alþfl. var allstór flokkur og í allgóðu gengi með þjóðinni, var það höfuðbaráttumál hans að koma hér á 8 stunda vinnudegi t.d., koma á orlofi fyrir verkamenn og auknum mannréttindum í ýmsum greinum, t.d. að lækka aldursskilyrði um kosningarrétt og kjörgengi o. fl. Þetta voru þau höfuðmál, sem Alþfl. barðist fyrir, og vitanlega samningsfrelsi verkalýðsfélaganna um kaup og kjör. Það var hornsteinn í þjóðfélagsbyggingunni að dómi Alþfl. En nú er svo komið, að forustumenn Alþfl. telja það fjarstæðu, eða það verður ekki skilið á annan veg en að þeir telji það fjarstæðu, að 8 stunda vinnudagur eigi í raun og veru að vera í gildi, það þurfi miklu lengri vinnutíma til þess að afla þeirra tekna, sem óhjákvæmilegt er fyrir alþýðuheimilin í landinu. Og það verður sérstaklega áberandi, hvernig afstaða Alþfl. Til kaupbindingar og gerðardóma var annars vegar fyrr á árum, en hins vegar nú, eins og kemur fram í sambandi við þetta frv. og hefur raunar komið fram í smærri stíl á undanförnum missirum í sambandi við önnur mál. Þegar settur var gerðardómur með löggjöf 1938, dró Alþfl. ráðh. sinn úr ríkisstj., og þegar settur var gerðardómur 1942, var Alþfl. algerlega andvígur því. Það var þó, að ég ætla, ekki fyrst og fremst kauphæðin, sem lá til grundvallar þessum skilningi Alþfl. á gerðardómum og afstöðu til þeirra, heldur miklu fremur „prinsipið" eða aðferðin sjálf. Það hefur víða komið fram í málflutningi ,Alþfl.-manna frá fyrri árum, og mætti rekja það í löngu máli, en til þess að gera langt mál stutt, þá ætla ég að láta nægja eina tilvitnun, sem tekur af öll tvímæli í þessu efni. Það er í nál. eins forustumanns Alþfl., sem átti sæti í þessari hv. d. um langt árabil, nál. eftir Sigurjón Á. Ólafsson um gerðardómslögin 1942. Þar segir svo um viðhorf Alþfl. um aðferðina og „prinsipið" sjálft, með leyfi hæstv. forseta: „Með brbl., sem þingið svo á að leggja blessun sína á og samþykkja, var stofnað til innanlandsófriðar milli stéttanna í þjóðfélaginu. Lögunum er fyrst og fremst stefnt gegn verkalýðssamtökunum, svo og gegn öðrum launþegum landsins, hvort heldur þeir eru í þjónustu ríkis, bæja eða einstaklinga. Höfuðmarkmiðið er að banna alla grunnkaupshækkun hjá öllu launafólki, án tillits til þess, hvernig grunnlaunin voru hjá einstökum stéttarfélögum og launaflokkum á þeirri stundu, er lögin voru sett. Sjálfsákvörðunarrétti verkalýðsfélaganna og einstaklinga um að setja verð á vinnuafl sitt, samningsréttinum, verkfallsréttinum er burtu kippt með einu pennastríki. Hinum lögboðna rétti verkalýðsfélaganna, er þeim var veittur með lögum um stéttarfélög og vinnudeilur, er vikið til hliðar og að engu hafður. Löggjöf, sem átti að tryggja og tryggði þjóðfélaginu friðsamlega lausn hinna viðkvæmustu deilumála, sem uppi hafa verið með þjóð vorri: um tugi ára, - baráttan um kaup og kjör launastéttanna. Atvinnurekandanum, sem jafnvel vill greiða verkamanni sinum hærra kaup og að öðru leyti veita honum betri lífskjör en hann bjó við, honum er bannað að semja við stéttarfélag verkamannsins, þótt hann telji atvinnurekstri sínum það kleift og til meiri ávinnings fyrirtæki sínu.“ Og enn fremur: „ Ríkisstj. hefur með setningu brbl. brotið eina meginreglu, sem ríkisstj, meðal lýðræðisþjóða mundu ekki hafa leyft sér að gera, þar sem líkt hefði staðið á og hér, að knýja fram ráðstafanir í beinni andstöðu við eina fjölmennustu og þýðingarmestu stéttina fyrir allt athafnalíf landsins, verkalýðsstéttina, ráðstafanir, sem ganga gegn hagsmunum hennar, svipta hana rétti, sem þjóðfélagið hefur veitt henni að lögum, og þar með sett hana skör lægra en þær stéttir, sem fyrst og fremst hafa fleytt rjómann af því óvenjulega ástandi, er ríkir í landinu: Mér sýnist, að það, sem hér er sagt, eigi vel við í sambandi við það mál, sem hér liggur fyrir. En það sýnir bezt Alþfl. fyrr og nú, hina ólíku afstöðu flokksins til svipaðra mála fyrir 20 árum þeirri afstöðu, sem hann hefur nú. En svo virðist sem hæstv. núv. forsrh. hafi fyrir löngu komið auga á þessi sinnaskipti. Hann getur sjálfsagt tekið sér í munn hin fornu orð: Ég þekki mína. - Í umr. 1942 lýsir hæstv. forsrh. Alþfl. þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Það er þessi löggjöf, sem Alþfl. hefur tekið upp baráttu gegn. Jafnframt hefur hann bætt nýjum titli við sitt virðulega nafn, svona eins og þegar menn hengja í hnappagatið nýtt heiðursmerki, og kalla sig flokk launastéttanna. Nákvæmara heiti hefði þó verið flokkur hálaunastéttanna, þ.e.a.s. flokkur forkólfa Alþfl. Höfundarréttur er verndaður í þessu landi, og ég vil á engan hátt hafa hann af hæstv. forsrh. Ég sakna þess, að hann er hér ekki, en vildi gjarnan leita samkomulags við hann um það að stytta þetta nafn, forkólfa Alþfl., og hafa það forkólfaflokkur. Þá skal ég þessu næst fara fáum orðum um markmiðin, sem stefnt er að með þessu frv. Það er öllum ljóst, sem um efnahagsmál hugsa, hvar í flokki sem þeir standa, að það er ekki hægt að veita þjóðinni öll lífsins gæði ótakmarkað, eins og menn geta teygað andrúmsloftið eða ausið af úthafinu. Skoðanamunurinn er um það, hvernig eigi að setja takmörkin. Stefna núv. hæstv. ríkisstj. er sú að leita jafnvægis, sem kallað er, í þjóðarbúskapnum með því að hækka verðlagið, en halda kaupgjaldinu niðri. M.ö.o.: takmörkuð kaupgeta almennings á að vera skömmtunarstjóri í þjóðfélaginu og harðleikin skömmtunarstjórn. Og þetta frv. miðar að því, eftir því sem ég fæ bezt séð, að ríkisvaldið efli tök þessa harðleikna skömmtunarstjóra við alþýðuheimilin í landinu. Á sama tíma sem verzlunin hefur fengið aukið fjármagn með útlánum bankanna og lántökum erlendis, á að binda kaupgjald verkamanna og bænda í því skyni að halda við hinu svokallaða jafnvægi. í þessu sambandi er mikið talað um greiðsluþol og greiðslugetu, bæði atvinnuveganna og ríkisins, en við framsóknarmenn viljum ekki eingöngu horfa á greiðslugetu ríkisins og atvinnuveganna, heldur jafnframt horfa á greiðslugetu heimilanna, því að rétturinn til að lifa, réttur þjóðarinnar til að lifa í landinu, er þó sá frumburðarréttur, sem ekki má glata. Og til þess að hafa hófsamleg takmörk eru til önnur ráð og aðrar leiðir en sú að láta hina mjög takmörkuðu kaupgetu almennings vera skömmtunarstjóra í þjóðfélaginu. Það er hægt að hafa meiri stjórn á meðferð gjaldeyrismála í landinu heldur en gert hefur verið hjá núv. ríkisstj., og það er hægt að flokka framkvæmdir meira en gert hefur verið og hafa þannig nokkurt vald á fjárfestingunni, neyzlu eða fjárfestingu einstaklinganna, umfram það, sem gert hefur verið, og þessum ráðum ber að beita, að dómi okkar framsóknarmanna, fremur en að binda kaupgjald almennings í landinu. Hér hefur í þessum umræðum verið rætt allmikið um vörukaupalánin, sem veitt hafa verið að undanförnu og nema nú hundruðum millj. kr. Þessi vörukaupalán hafa veitt verzluninni aukna peningaveltu. Hún kemur þeim til góða, sem viðskiptin annast, og jafnframt þeim, sem kaupgetu hafa til að kaupa þann varning, sem inn er fluttur. En öll þessi vörukaupalán eru í rauninni ávísanir á framtíðina, og þær ávísanir eiga þeir að borga, sem gjaldeyrisins afla í þ,jóðarbúið. Það eru vinnustéttirnar, sem framleiða verðmætin úr skauti lands og sækja þau í greipar ægis. En í sambandi við vörukaupalánin og þessa miklu veltu hjá verzluninni vil ég nefna aðeins eitt dæmi um það óhóf, sem á sér stað í þessum efnum. Störfum mínum hefur verið háttað þannig, að ég hef átt leið hingað til bæjarins um rúml. 20 ára skeið á hverju hausti. Nú þegar ég kem til bæjarins þessa haustdaga, þá sé ég hér mjög nýstárlega sjón. Það er hægt að sjá hér skammt frá bænum og í útjaðri bæjarins breiður af gljáandi bifreiðum, sem eru undir beru lofti, flekkir, sem glampar á, þegar sólin skín, og það eru nýjar bifreiðar, sem verzlunin hefur fengið að flytja inn. En það virðist vera búið að metta kaupgetu hinna ríku í þjóðfélaginu, sem geta keypt þessa bíla, en verkamenn með 67 þús. kr. árskaup fyrir 8 stunda vinnu, þeir hafa ekki kaupgetu til þess að kaupa svona tæki. Slíka sjón hef ég ekki séð áður á 20 ára skeiði, en þannig blasir myndin við nú á þessum haustdögum. Það er fleira, sem kemur í hugann, þegar þessi mál eru rædd. Það hefur verið skýrt frá því, og það sjá raunar allir, hve mikil útþensla er hjá bönkunum, byggingar, fasteignakaup, á sama tíma sem hinn almenni þjóðfélagsþegn berst í bökkum við að byggja sér heimili. Það hefur verið skýrt frá því opinberlega, að það hefur verið keypt hér í miðbænum lóð undir eitt hús fyrir 10 millj. kr. Þessi blettur hér í Reykjavík undir eitt hús er þá að verðgildi svona eins og 20 bújarðir í allgóðri sveit á Íslandi, og ég veit ekki, hvað marga tugi bújarða þyrfti til þess að jafngilda þessari fjárhæð, t.d. á sumum svæðum á Vestfjörðum eða Austurlandi, þar sem samgöngur eru tregar og eftirspurn litil. Það væri stór hreppur, sem þyrfti til þess að jafngilda að verðmæti þessum eina bletti hér í höfuðstað tandsins. Svo er talað, þegar málum þjóðarinnar er komið í þetta horf, um jafnvægi, allt sé gert fyrir jafnvægið í þjóðfélaginu. Við skulum athuga dálítið nánar, hvernig þetta jafnvægi er, sem þannig fæst. Við hvert aðalmanntal á hverjum áratug vinnur hagstofan úr manntalinu þannig, að hún greinir þjóðina í atvinnustéttir m.a. Nú er mér sagt, að ekki séu til enn þá lokatölur að þessu leyti yfir manntalið 1960, og af því leiðir, að ég vil ekki fara hér með neinar tölur í þessu sambandi, þar sem þær liggja ekki fyrir alveg óvefengjanlegar. En það hef ég fyrir satt, að skipting þjóðarinnar í atvinnustéttir sé á þá leið, að þróunin stefni ört frá framleiðslunni, undirstöðuatvinnuvegunum, yfir í verzlun, opinber störf og ýmsa þjónustu. Þetta er mjög ískyggileg þróun. Og það verður aldrei fengið jafnvægi í þjóðfélaginu með því að ýta undir hana. Ef fólkið flýr frá undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar, þá fer fyrr en varir fyrir þjóðfélaginu eins og fara mundi, ef sjálf uppsprettulindin þornaði, þá minnkar rennslið. Og svo framarlega sem þessi þjóð ætlar sér að verða íslenzk þjóð áfram og lifa á eigin framleiðslu, en ekki fé, sem fengið er frá öðrum þjóðum, verður að gefa þessari þróun gaum. En hvert skyldi nú stjórnarstefnan leiða að þessu leyti? Hinn aukni straumur fjármagns til verzlunarinnar og sú tekjuskipting milli þjóðfélagsstéttanna, sem stefnt er að því að lögfesta með þessu frv., skyldi það ekki draga fólkið frá framleiðslunni yfir í milliliðastörfin, og hvaða áhrif skyldi þetta hafa á jafnvægið í byggð landsins, sem oft er talað um? Nei, stjórnarstefnan leiðir ekki einungis til jafnvægisleysis og röskunar í tekjuskiptingu milli stéttanna, ekki einungis í atvinnuskiptingu innan þjóðfélagsins, heldur jafnframt til röskunar og öfugþróunar í byggð landsins. Það liggja fyrir tölur, og það opinberar tölur, um það, að á sama tíma sem þjóðarfjölgunin í heild var rúml. 51%, þá var fjölgunin hér á þéttbýlissvæðinu við Faxaflóa 117%, en annars staðar, t.d. á Norðurlandi með höfuðstað Norðurlands innan vébanda sinna, 121/2%, og í sumum landshlutum bein fækkun, eins og á Vestfjörðum. Skyldi nú þetta frv., þetta mál, sem miðar að því að fastbinda tekjur vinnustéttanna, sem bera hita og þunga dagsins úti í landsfjórðungunum, miða að því að breyta þróuninni að þessu leyti eða að því að örva hana? Það er alveg áreiðanlegt, að það örvar þessa þróun um röskun jafnvægisins í byggð landsins. Þegar litið er á heildarmyndina í þjóðfélaginu og þetta mál skoðað í því ljósi, þá er það næsta alvarlegt. En ef við lítum svo á þetta frá öðru sjónarmiði, ekki jafnviðtækt, og skoðum, hvernig þetta mál ber að, þá blasir sú staðreynd við, að launastéttir og bændur hafa sýnt þessari hæstv. ríkisstj. mikið þolgæði, því að tekjur þeirra hafa ekki vaxið í sama hlutfalli og verðlagshækkanir hafa orðið í landinu. Það liggur einnig fyrir, að núv. ríkisstj. var veittur fjögurra mánaða frestur á s.l. sumri til athugunar á þessum málum og tillögugerðar. Og hvernig hefur sá frestur verið notaður. Meðal annars þannig, að flutningsgjöld á millilandaskipum hafa verið gefin frjáls og hækkuð. Það kemur í verðlagið. Á þessum tíma hefur verið ákveðið, eins og fjárlagafrv. ber með sér, að lækka niðurgreiðslur á nauðsynjavörum um milli 90 og 100 millj. kr. Það kemur fram í hækkuðu verðlagi á neyzluvörum til almennings. Þessi frestur hefur einnig verið notaður til þess að hækka að verulegum mun póstgjöld og símagjöld, til þess að þessar ríkisstofnanir standi að fullu undir fjárfestingu sinni, að mér skilst, en sú var venja fyrr á árum, að það var oft greitt til þeirra beint af ríkisfé til að styðja fjárfestingu þessara ríkisstofnana. Og vitað er, að í athugun er breyting á töxtum með strandferðaskipum ríkisins, og það má alveg búast við eftir annarri þróun í þessum efnum, að á næsta leiti sé hækkun á þeim töxtum. Það kemur inn í verðlagið á vörunum, sem fluttar eru með strandferðaskipunum út um land. Og kerfið er svo margslungið, að söluskatturinn í smásölu er svo reiknaður af verði hverrar vörueiningar, eins og það er orðið, þegar flutningskostnaðurinn er kominn inn í verðið og varan er seld. Með þessu kerfi greiða þeir, sem búa við erfiðar samgöngur og kostnaðarsama flutninga, í raun og veru hærra gjald í söluskatt af hverri vörueiningu heldur en þeir, sem eru vel settir með flutninga og samgöngur í landinu. Á þennan hátt er náð sérstöku taki á landsbyggðinni ofan á allt annað. Þannig ber þetta mál að. Það virðist vera, að ríkisstj, og stjórnarfl. ætli að knýja þetta mál fram. Þeir hafa til þess meiri hluta hér á hv. Alþ. Sú samþykkt, sem gerð verður, ef þeir standa allir að þessu máli, verður lögmæt afgreiðsla, það er ekkert um það að villast. En það er ekki aðeins hinn lagalegi réttur, sem er til og í gildi, það verður oft jafnframt að skoða hinn siðferðilega rétt og þann grundvöli, um hinn lagalegi réttur hvílir á. Og þegar sá grundvöllur er skoðaður í sambandi við þetta mál, kemur í ljós, að hann er ekki vel gerður. Ferill þessarar hæstv. ríkisstj. er því miður viða varðaður blekkingum og brigðmælum við þjóðina, sem berast hefur orðið í sambandi við kosningaloforð, og stefnan, sem mörkuð er í þessu frv., leiðir af sér misrétti milli þjóðfélagsstétta og öfugþróun, m.a. í byggðaskipuninni í landinu og aðstöðu fólksins úti um landsbyggðina. Það var búið að veita 4 mánaða frest til umhugsunar og tillögugerðar, og á þeim tíma, á meðan sá frestur stóð, er gripið til að ákveða verulegar verðhækkanir, sem ríkisstj. hafði á sínu valdi, eins og ég hef áður drepið á. Allmiklar og í sumum greinum stórfelldar launahækkanir höfðu átt sér stað til ýmissa manna og stétta í þjóðfélaginu alveg fram á siðasta dag, þangað til þetta frv. var lagt fram. Og þrátt fyrir áskoranir hér á hv. Alþ., fæst ríkisstj. ekki til þess að gefa skýlausa yfirlýsingu um, að kaupbinding komi ekki til greina eftir áramótin. Þegar þetta er skoðað, þá er hinn siðferðilegi grundvöllur, sem þetta mál allt hvílir á, mjög veikur. En það, sem er allra alvarlegast og að mínum dómi átakanlegast við þetta mál, er þó ekki í sjálfu sér efnahagslegs eðlis. Hér er stefnt að skerðingu á mannréttindum, skerðingu á réttindum, sem hin fjölmennasta stétt þjóðfélagsins hefur unnið með langri baráttu og telur sér ákaflega dýrmæt. Það er eðli Íslendinga að una ekki misrétti eða skerðingu á frelsi eða mannréttindum. Það sýnir öll saga þjóðarinnar, og; það mætti rekja stig af stigi allt frá söguöld til þessa dags, ef maður gæfi sér tóm til þess að ræða það mál til hlítar. Og ég hygg, að þetta sé í raun og veru kannske ekki séreinkenni á Íslendingum, þó að ég þekki það bezt. Ég hygg, að þetta sé mjög ríkt í mannlegu eðli. Þetta tel ég allra alvarlegast við þetta mál og það, sem mótar afstöðu mína meira en annað, þó að hitt vegi líka þungt. Sagan sýnir okkur, að þeir valdsmenn hafa verið til, sem finnst þá sigurinn sætur og þá ljóma um salina þjóðheiður sinn, þar sem nábúinn fátæki látinn var liðsmunar gjalda. Það erum við, alþýðustéttirnar, sem í þessu falli er um nábúinn fátæki, svo að talað sé á líkingamáli. Það getur verið og það litur helzt út fyrir það í sambandi við þetta mál, að hæstv. ríkisstj, og stjórnarfl. hér á hv. Alþ. vilji skipa sér í flokk þessara valdsmanna. En þó að þeir geri það og hér megi teljast afgreidd lögmæt samþykkt, þá er ég viss um, að þetta mælist illa fyrir meðal Íslendinga, því að Íslendingseðlið er og verður samt víð sig eins og það hefur verið öldum saman. Hér er stefnt að skerðingu á mannréttindum, en það stríðir gegn réttlætiskennd og réttarmeðvitund almennings. Þess vegna er þetta mál reist á veikum grunni, og það mun gera gæfumuninn, þegar frá líður.



Herra forseti. Þegar hæstv. fjmrh. gerði hér í framsögu grein fyrir þessu máli í gær, minntist hann í upphafi á þær viðreisnarráðstafanir, sem ríkisstj. hefði lagt fyrir Alþ. í febr. 1960. Tíminn er fljótur að líða, og það er ekki ýkjalangur tími síðan, þótt e. t. v. margir séu farnir að gleyma ýmsu af því, sem þjóðinni var heitið, þegur hin svokallaða viðreisnarstjórn kom til valda og byrjaði á því að veita fjármagni landsmanna í þau fallvötn, sem íhaldsstefnan í landinu taldi sér bezt henta til þess að geta stjórnað eins og henni hentaði bezt. Það er líka búið að margsanna í þessum umr., hvernig farið hefur með þessa stefnu, hvernig hún hefur verkað á atvinnulíf landsmanna, og það er síður en svo, að það hafi farið eftir sem spáð var í upphafi, að þessi stefna mundi jafna kjör fólksins og væri hin eina rétta leið til bættra lífskjara, eins og það var orðað af sjálfstæðismönnum haustið 1959. Og mér finnst þetta frv., sem hér er til umr., vera hrópandi tákn þess, hvað það er fjarstæðukennt að boða leiðina til bættra lífskjara og siðan að hækka laun hjá fjölda fólks, en setja bann við því, að aðrir megi fá launabætur. Það er ekkert til fjarstæðukenndara en það. Við þetta tækifæri vil ég minna á nokkur atriði í stjórnarstefnunni, sem hæstv. ríkisstj. hefur þó sjálf viðurkennt að mistekizt hafi og hún hefur sannað ýmist með fyrirskipunum, þar sem þær hafa gilt, eða með beinum lagasetningum. Það var ein af ráðstöfunum ríkisstj., eftir að gengið hafði verið fellt það mikið í febr. 1960, að það átti að nægja til þess að bjarga útflutningsframleiðslunni, að manni skildist um aldur og ævi, að þá voru almennir vextir hækkaðir upp í 12%, og þeir voru hækkaðir það mikið, að það varð að afnema lög, sem áður höfðu gilt í landinu um svokallaða okurvexti. En framleiðslan átti að vera það blómleg, að hún átti að þola allt að 12% vexti, sem sagt sá maður, sem tók lán til sins atvinnurekstrar, átti að hafa það mikið í arð fyrir utan allan rekstrarkostnað annan, að hann gæti borgað lánsupphæðina á 8 árum. Svona blómlegt atvinnulíf átti að verða fram undan hjá íslenzkum atvinnuvegum. En hver varð svo reynslan í þessum efnum? Í árslok 1960 sá stjórnin sér bezt henta að lækka hina almennu vexti niður í 10%, úr 12% niður í 10%, vegna þess að þá voru atvinnuvegir landsmanna búnir að sýna það og sanna, að þeir þoldu engan veginn þessa vexti. Þetta gat ríkisstj. fyrirskipað vegna þess, að hún var búin að fá vald til að skrásetja krónuna og búin að fá vald til að ákveða stofnlánavexti og aðra vexti, sem ákveðnir höfðu verið með sérstakri löggjöf áður. Maður skyldi ætla, að þetta hefði orðið nægjanlegt til þess að bjarga framleiðslunni. En svo var ekki, því að á sama vetri eða síðari hl. þings snemma á árinu 1961, minnir mig, var lagt fyrir Alþ. frv. til l. um lausaskuldir sjávarútvegsins eða nokkurs konar skuldaskil í sjávarútvegi. Þessi skuldaskil fóru fram á þann hátt, að það voru lækkaðir vextir, sem áður höfðu verið 10 eða 12%, þeir voru lækkaðir niður í 61/2 % og lánin lengd til margra ára eða fastsett, þar sem þau voru, vegna þess að það var sýnilegt, að sjávarútvegurinn gat ekki risið undir þeirri vaxtabyrði, sem honum var ætlað að gera með 10% vöxtum. Og það er sannast sagna, að hér er hæstv. ríkisstj. að glíma enn þá við sama drauginn, að hún hefur íþyngt atvinnuvegum þjóðarinnar svo mikið með þessari vaxtabyrði, að atvinnuvegirnir eru alltaf kvartandi og kveinandi, vegna þess að þeir geta ekki borið þessa háu vexti. Um sama leyti og þessi mál varðandi sjávarútveginn voru til umr, hér á hv. Alþ., komu fram till. frá okkur framsóknarmönnum þess efnis, að landbúnaðurinn yrði tekinn hliðstæðum tökum og sjávarútvegurinn, að það yrði veitt lán til langs tíma með hagkvæmum kjörum. En þá var ekki þörf á því. En svo fór með hæstv. ríkisstj. eins og Adam forðum, að hún var ekki lengi í Paradís, því að eftir að Alþ. hafði lokið störfum um vorið, gaf hæstv. ríkisstj. út brbl. um lausaskuldir bænda, og sú löggjöf var fyrir atbeina Stéttarsambands bænda og atbeina framsóknarmanna á Alþingi lagfærð það mikið, að hún kom bændunum að notum og var lögfest um áramótin 1961-62. Og hún fól það í sér að fastsetja skuldirnar, þar sem þær höfðu myndazt, til 20 ára, með þó ekki lægri vöxtum en 71/2 %, eða 1 % hærra en gilti fyrir sjávarútveginn. Þetta hefur hæstv. ríkisstj. sjálf fundið og sannað, að hefur mistekizt í sinni stjórnarstefnu, að hún ætlaði atvinnuvegunum of þunga og of háa vaxtabyrði í upphafi, þegar viðreisnarstefnan var boðuð og þegar ráðstafanir stjórnarinnar til bjargar atvinnuvegunum voru lögfestar á Alþ. í febr. 1960. Það hefur alltaf sézt og alltaf skinið í gegnum þessa stjórnarstefnu, að hún hefur spennt vaxtakjörin í landinu það hátt, að þeir, sem hafa frjálsastar hendur með,sinn atvinnurekstur eða sín atvinnutæki, eins og verzlunarstéttin, gætu einir þolað þunga vaxtabyrðarinnar. Og svo er komið t.d. í landbúnaði nú, síðan þessi hæstv. ríkisstj. tók við, að unga fólkið treystir sér ekki, sem vonlegt er, og fær heldur ekki fjármagn til þess að hefja búskap. Og ég er ekki viss um, þegar nokkur ár eru liðin, að þessari hæstv. stjórn verði þakkaðir þessir hlutir, því að ef svo fer fram sem verið hefur hin síðari ár, þá fækkar mönnum það mikið í bændastétt, að framleiðslan hlýtur að dragast saman og það allt of mikið, þegar miðað er við þá fólksfjölgun, sem verið hefur í landinu að undanförnu, því það þarf að haldast í hendur framleiðslan í landbúnaðinum og fólksfjölgunin, svo að hægt sé að sjá þjóðinni fyrir þeirri þjóðhollu fæðu, sem landbúnaðurinn hefur veitt til þessa, þ. e. kjöt- og mjólkurafurðir. Það hefur sýnt sig, að lánamál landbúnaðarins hafa orðið óhagstæðari með hverju árinu sem hefur liðið. Afurðalánin hafa farið lækkandi. Þó að það hafi verið svipaðar krónutölur, þá hafa þau lækkað mikið, vegna þess að afurðamagnið hefur nokkuð aukizt og verðlagið nokkuð hækkað, þannig að prósentvís út á afurðirnar hefur verið lánað miklu minna fjármagn en var fyrir fimm árum, því að þá komust afurðalánin upp í 67%, en hafa komizt niður fyrir 40% í tíð núv. hæstv. ríkisstj. Og auk þess eru bændurnir látnir lána sér sjálfir, því að það er lagður á þá sérstakur skattur, sem rennur í stofnlánadeild landbúnaðarins, og á 15 árum, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert áætlanir um tekjur þessa sjóðs, þá greiða bændurnir 2 kr. af hverjum 3 kr., sem þessari deild er ætlað að hafa í tekjur á þessum tíma. Og það skiptir mörgum milljónum og verður þó mun meira en áætlað var, ef þróun mála verður framvegis eins og hún hefur verið, að síhækkandi verðlag verður í landinu á komandi árum, eins og hefur verið hin síðari ár, siðan þessi hæstv. ríkisstj. komst til valda, - og hefur þó landbúnaðurinn sízt fengið sinn hlut í því verðlagsflóði, sem yfir þjóðina hefur dunið. Ég hef nefnt hér þrjú atriði, tvenn lög og eina fyrirskipun frá hæstv. ríkisstj., og þetta frv. finnst mér vera það fjórða mál, sem hæstv. ríkisstj. er að sanna með, að viðreisnin hafi mistekizt. Og þetta er kannske bezta sönnunargagnið, sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt fram af sinni hálfu til að sanna, að viðreisnarstefnan gat ekki bjargað þjóðinni. Sé það nú svo, að hæstv. forsrh. reikni nú, að þetta sé pennastríkið, sem hann sagði eitt sinn að hægt væri að lækna dýrtíðina með, þá er hann orðinn æði sjóndapur, því að nokkuð er vist, að þetta litla pennastrík getur ekki orðið til að lækna neitt, en það getur hins vegar orðið til þess að auka á það dýrtíðarflóð, sem þegar er orðið í landinu og sýnilegt er fram undan. Og þetta frv. er kóróna að mínu áliti á öllum þeim gjörðum, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert í dýrtíðarmálum, og liggja til þess margar orsakir, að svo er. Ég held, að það væri gott fyrir hæstv. ríkisstj. að hugleiða þær ályktanir, sem koma frá ýmsum mannfundum, þar sem þeir, sem eiga að standa í eldi lífsins og eiga að sjá atvinnulífi landsins borgið, gera sínar ályktanir og lýsa ástandinu eins og það raunverulega er í atvinnumálum þjóðarinnar. Á s.l. vori komu saman fulltrúar hjá sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og lýstu þá ástandinu og sendu sínar ályktanir til hæstv. ríkisstj. í trausti þess, að hún gerði eitthvað til bjargar atvinnulífinu það fljótt, að það þyrfti ekki að stöðvast af þeim orsökum. Þessi fundur mun hafa verið haldinn í júnímánuði s.1., og það er liðið mikið á fimmta mánuð siðan, og aftur þann 22. og 23. okt. komu þessir sömu aðilar saman á ný til þess enn á ný að ítreka þær till., sem þeir höfðu áður lagt fram fyrir hæstv. ríkisstj. Ég ætla, að þessir menn séu ekki óvinveittir hæstv. ríkisstj., og ég hef ekki heldur heyrt, að þær tillögur, sem frá þeim fundi komu, hafi fengið nein mótatkvæði, og sá maður, sem stýrði þessum fundi, var hvorki meira né minna en hv. 4. þm. Vesturl. (JÁ), og ég ætla, að þar sem hann hefur atvinnurekstur með höndum, sé honum eins kunnugt og hann sjái eins þær leiðir, sem færar eru út úr þeim ógöngum, sem atvinnulifið er komið f, eins og hæstv. ríkisstj., og vil ég, með leyfi forseta, lesa hér upp þær ályktanir, sem samþ. voru á fundi Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna: „Aukafundur Sölumiðstöðvar hraðfrystihús. anna, haldinn í Reykjavík 22.-23. okt. 1963, ítrekar fyrri ályktanir frystihúsaeigenda um hið alvarlega ástand í hraðfrystiiðnaði landsmanna vegna síhækkandi rekstrarkostnaðar, á meðan sáralitil verðhækkun hefur orðið á frystum sjávarafurðum á erlendum mörkuðum. Niðurstöður nefndar, sem kjörin var á aðalfundi SH í júní s.l. til að gera reikningslega athugun á starfsgrundvelli hraðfrystihúsanna, leiða í ljós, að við núverandi ástand er rekstrartap; sem nemur um 14% af söluverðmæti. Hlýtur það óhjákvæmilega að leiða til algerrar rekstrarstöðvunar. Til þess að leiðrétta starfsgrundvöli frystihúsanna bendir fundurinn m.a. á eftirfarandi atriði: Að vextir Seðlabanka Íslands á afurðalánum verði lækkaðir í 3 % og útlán hans aukin í 2/3 af fob.-verði. Að útflutningsgjöld, 7.4%, verði afnumin og tekna í þeirra stað aflað á annan hátt. Að aðstöðugjald af fiskvinnslu verði afnumið. Að tollar á vélum og varahlutum til frystingar og annars fiskiðnaðar verði afnumdir. Að frestað verði í eitt ár að innheimta afborganir af stofnlánum sjávarútvegsins. Að rafmagn til fiskvinnslu verði lækkað. Að því leyti sem framangreindar ábendingar nægja ekki til þess, að heildarlagfæring á núverandi starfsgrundvelli frystihúsanna nemi a.m.k. 14 % af söluverðmæti miðað við núverandi hráefnisverð og kaupgjald, þá verði það bætt á annan hátt. Fundurinn tekur það skýrt fram, að frekari kaup- og verðhækkanir en þegar eru orðnar er óhugsandi, að frystihúsin taki á sig þrátt fyrir umrædda 14% leiðréttingu, nema til komi sérstakar bætur í einu eða öðru formi til þess að mæta stikum hækkunum. Fáist ekki samkomulag um rekstrargrundvöll fyrir hraðfrystihúsin, sem að dómi stjórnar SH er viðunandi, samþykkir fundurinn að fela stjórn SH að leita umboðs frystihúsanna til rekstrarstöðvunar.“ Þá samþykkti fundurinn svo hljóðandi ályktun : „Aukafundur SH, haldinn í Reykjavík í okt. 1963, samþykkir, að unnið verði að því ásamt öðrum hagsmunafélögum sjávarútvegsins að stofna stéttarsamband framleiðenda sjávarafurða.“ Mér finnst, að þarna komi skýrt fram ástandið, sem ríkir hjá aðalatvinnuvegi og varðandi aðalútflutningsframleiðslu þjóðarinnar, þ.e. sjávarútveginn, og þarna sé líka bent á leiðir til bjargar þeim rekstri, svo að betur megi fara en verið hefur. Og ég held, að það sé ekki hægt fyrir hæstv. ríkisstj. að fá meira vantraust en þessar ályktanir, sem hún hefur fengið og það frá sínum ágætu stuðningsmönnum, sem mjög margir voru á þessum fundi: Að viðreisnarstefnan hefur leitt til þess eftir tæp 4 ár, að það er enginn grundvöllur lengur fyrir því að gera út á Íslandi. - Og ég hef áður lýst því, að það er í raun og veru engin leið fyrir Íslenzka bændur að búa, nema þá, sem voru búnir að koma fjárhagslega fyrir sig fótunum, áður en viðreisnin hófst, og geta búið án þess að leggja nokkurn verulegan skerf til framkvæmda, sem kosta sem neinu nemur, siðan viðreisnarstefnan hófst í landinu. Og það er undarlegt, að þetta skuli hafa komið fram í júnímánuði s.1., rétt eftir kosningarnar. En nokkuð er það vist, að sendisveinar hæstv. ríkisstj. riðu gandreið um allt landið á s.l. vetri og s.l. vori til að lýsa ágæti ríkisstj. og hversu vel og ágætlega viðreisnarstefnan hefði tekizt. En tæpum mánuði eftir kosningar er svo komið, að það er ekki neinn grundvöllur fyrir því að gera út á Íslandi. Hvað skeði á þessum stutta tíma, sem leið frá kosningunum og þar til fulltrúar komu saman hjá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna? Hvað skeði? Mér er nær að halda, að það hafi ekkert skeð á þeim tíma. Það, sem skeði, var komið fram þegar fyrir kosningar, en mátti ekki verða landslýð kunnugt, vegna þess að það var ekki í samræmi við þá stefnu, sem ríkisstj. þurfti að lýsa fyrir þjóðinni, svo að hún gæti með einhverjum brögðum, þótt bolabrögð væru, haldið velli, sem kallað er, á sviði stjórnmálanna. Stjórnarstefnan, eins og hún var lögð fyrir þjóðina og eins og hún hefur verið framkvæmd, var dauðadómur fyrir allan atvinnurekstur landsmanna. Og þetta hefur hæstv. ríkisstj. alltaf verið að sanna sjálf betur og betur, að því er varðar atvinnulífið. Ég hef nefnt hér fjögur atriði, sem ríkisstj. sjálf hefur bent á að hafi mislukkazt í sinni stefnu, og þessi fjögur atriði eru öll varðandi atvinnurekstur landsmanna fyrst og fremst. Og sú ríkisstj., sem tekst ekki að koma grundvelli undir atvinnulífið, er dauðadæmd, vegna þess að það er þýðingarlaust að ætla sér að búa, án þess að það sé hægt að sjá atvinnulífinu í landinu fyrir sómasamlegum vaxtarskilyrðum. Það má líka lita á aðra þætti þessa máls og aðra þætti í stjórnarstefnunni. Frelsi hefur töngum verið hjartkært orð í eyrum okkar íslendinga, og það er ekki heldur að undra, vegna þess að við vorum einokaðir af erlendum þjóðum um aldaraðir, og orðið frelsi var því eitt af þeim orðum, sem bezt hafa hljómað í eyrum okkar Íslendinga allt fram á þennan dag. Það vantaði ekki heldur á það, að þessi nýja þjóðfélagsstefna, íhaldsstefnan, boðaði frelsi. Hún boðaði mikið frelsi í heimi viðskiptanna. Og vera má, að margur hafi haft gott af því frelsi, en því miður held ég, að hinir séu fleiri, sem hafa síður en svo gott af því frelsi. Þegar litið er á þetta frv., þar sem það felur í sér launastöðvun hjá nokkrum hluta þjóðarinnar auk skerðingar á mannréttindum, þá er rétt að íhuga, hvað gerzt hefur bara á þessu ári í launamálum í landinu. Það er búið að hækka taun opinberra starfsmanna að meðaltali um 45% og miklu meira hjá stórum fjölda þeirra, þannig að launamismunur hér er nú meiri en hann hefur nokkru sinni verið áður. Það er í öðru lagi - og það er ekki þýðingarminna - búið að gefa álagningu, t.d. á bifreiðaverkstæðum, frjálsa, þannig að verkstæði, sem hefur menn fyrir verkamannakaup, getur lagt ótakmarkað á þá vinnu og selt sína þjónustu á margföldu verði, án þess að hinn kauplági verkamaður njóti þar nokkurs. Þetta sýnir bezt, að það frjálsræði, sem er að skapast á verzlunarsviðinu, er að verða óbærilegur baggi á þjóðinni og mjög erfiður draugur fyrir ríkisstj. að glíma við. Það er í þriðja lagi frjáls álagning á mörgum vörutegundum frá s.l. vori, miklu fleiri vörutegundum en nokkru sinni hefur áður verið í landi voru. Það var gefin út reglugerð eða tilkynning 18. maí, rétt fyrir kosningarnar í vor, um stórfelldan vöruinnflutning, sem ekki átti að vera háður neinu hámarki að því er álagningu snertir. Og þessar vörur eru bæði matvörur, fatnaður alls konar, búsáhöld, byggingarvörur, járnvörur, rafmagnsvörur, ritföng og ýmsar aðrar nauðsynlegar vörur. Það er ekki að undra, þótt blómlegt sé sums staðar um að litast hjá verzlunarstétt þessa lands. Auk þess er hámarksálagning á vörum, sem leyfileg er, þar sem hún er takmörkuð, allt upp í 42–43% á fjöldamörgum nauðsynjum. Og nokkuð er víst, að ef á að bæta lífskjör almennings í þessu landi hliðstætt því, sem verzlunarstéttin lifir, þá má bæta lífskjörin nokkuð mikið, því að svo virðist þar vera rúmt nm hendur, og við þurfum ekki annað en aka hérna niður Laugaveginn og eftir Suðurlandsbrautinni til þess að sjá, hverjir hafa haft aðgang að lánsfénu á undanförnum áram og hverjir það eru, sem geta borgað þá vexti, sem hæstv. ríkisstj. ætlar atvinnulífinu að borga. Mér finnst, að skýringin sé nokkuð augljós, þegar maður kemur til höfuðborgar landsins. Þá sér maður, hvert fjármagnið streymir og að vel hefur tekizt að veita fjármagninu í þau fallvötn, sem íhaldsöflin ætluðu sér í upphafi, þegar þau mynduðu ríkisstj. haustið 1959, og unnið hefur verið að alltaf síðan. Ég hef drepið hér á nokkur atriði í viðskiptalífinu, þar sem frjálsræði ríkir, að mér finnst, úr hófi fram. Og hæstv. ríkisstj. telur sig vera talsmann frelsis í viðskiptaheiminum. En þetta frelsi hæstv. ríkisstj. er að leiða þjóðina út á hála braut, sem erfitt mun að fóta sig á, því að þetta frelsi er að verða fjötur um fót margra þegna þessa þjóðfélags, og það er líka fjötur um fót atvinnulífsins til lands og sjávar. Það er frelsi sumra þegna þjóðfélagsins, sem er að soga til sín of stóran hlut úr atvinnurekstrinum, svo að hvorki frystihúsaframleiðsla né önnur þjóðarverðmæti frá undir því risið. Það eru mennirnir í hinum frjálsa viðskiptaheimi hér á landi, sem geta borgað það, sem ríkisstj. ætlar almenningi að borga, en aðrir ekki. Og þessir menn þurfa ekki heldur að spyrja Pétur né Pál, hvað þeir leggja sér til neyzlu daglega. Það er enginn vafi á því, að það er of mikið af fjármagni bankanna bundið í þessum ónauðsynlega varningi, sem hefur verið fluttur til landsins að undanförnu, og of mikið af fjárfestingu bundið í því húsnæði, sem er yfir þennan óþarfa varning. Innflutningurinn er skipulagslaus og skapar öryggisleysi fyrir landslýð. Ef gjaldeyrir er ekki nægur, hvaða trygging er þá fyrir því, að þjóðinni verði séð fyrir helztu nauðsynjavörum, svo sem mjölvörum og sykri og alls konar fatnaði, sem inn er fluttur? Er nokkur trygging fyrir því, að þessar vörubirgðir, sem jafnan þurfa að vera til í landinu, séu nægjanlega miklar? Mér er sagt nú, að það sé skortur á sumum vörutegundum hér í landinu þrátt fyrir hina miklu gjaldeyrissjóði, sem til eiga að vera erlendis, að því er sagt er. Og erum við Íslendingar það efnuð þjóð, að við getum veitt okkur frjálsræði viðskiptalífsins ótakmarkað? Er ekki aðalatriði okkar að treysta grundvöll atvinnulífsins og miða siðan okkar viðskipti við það, sem atvinnureksturinn færir okkur í aðra hönd? Sú þjóð, sem metur lýðræði sitt að verðleikum, verður jafnan að huga vel að hornsteinum atvinnuveganna. Á það hefur mikið skort hjá núv. hæstv. ríkisstj., og hún virðist ekki hlusta á raddir þeirra, sem til þekkja. Ég las hér áðan ályktanir frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna. Þar er farið fram á það, að vextir af afurðalánum lækki niður í 3% og lánaðir séu 2/3 af fob.-verði afurðanna. Í hvað hefur spariféð farið, þegar það er komið nokkuð á fjórða milljarð og hefur því sem næst tvöfaldazt, að því er hæstv. fjmrh. tjáði, í tíð hæstv. núv. ríkisstj.? Vilja þeir, sem til þessara hluta þekkja og eru hér viðstaddir, upplýsa það í stórum dráttum, í hvað fjármagnið hefur farið, því að það er gott fyrir þjóðina að vita sannleikann í þessum efnum? Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna benti á fleira en vaxtalækkun. Hún benti á, að það þyrfti að afnema þessi háu útflutningsgjöld, sem nú gilda og eru 7.4%, og enn fremur benti hún á, að það þyrfti að lækka tolla og skatta á þeim tækjum og varahlutum til þeirra, sem sjávarútvegurinn nauðsynlega þarfnast. Það er enginn vafi á því, þegar litið er á ríkisreikninginn á undanförnum árum og eftir því sem hæstv. fjmrh. hefur lýst fjárhag ríkisins fyrir yfirstandandi ár, að þar er um verulegan afgang að ræða, og út af fyrir sig á maður kannske ekki að lasta það, að einhvers staðar séu til digrir sjóðir, eins og það er orðað. En of mikið má þó af öllu gera. Og sé það svo, að atvinnureksturinn sé svo skattlagður, að hann þoli ekki skattgreiðsluna, ber ríkissjóði að innheimta minna af atvinnulífinu og sjá atvinnurekstrinum betur borgið en verið hefur. Er það forsvaranlegt að láta ríkissjóð safna stórum sjóðum, á sama tíma og skuldir myndast við margvíslegar framkvæmdir ríkisins, t.d. vegagerð, brúargerð, hafnargerð, skólabyggingar ásamt ýmsu fleiru, því að þau bæjar- og sveitarfélög, sem hafa tekið á sig að sjá um þessar framkvæmdir, verða að taka á sig stórar byrðar vegna þeirra lána, sem tekin eru upp í framlagið, sem ríkið á að inna af hendi lögum samkv. til þessara framkvæmda? Mér virðist, að sé svo, að ríkissjóður hafi rúmt fé til umráða, þá eigi hann fyrst og fremst að greiða áfallnar skuldir í þessum efnum og þar með létta á hlutaðeigandi aðilum þær byrðar, sem þeir hafa á sig tekið. Þá er það vitað mál, að aðaltekjur ríkissjóðs eru fengnar með svokölluðum neyzlusköttum, og þar borgar almúgamaðurinn engu minna en hinn, sem hefur betri ráð, og oft meira, og honum verður það tilfinnanlegra en öðrum, ef hann hefur fyrir stórum fjölskyldum að sjá. Mér datt í hug út frá þeirri sögn hæstv. fjmrh., þegar hann var að lýsa hinum digru sjóðum, sem orðið hefðu til í hans stjórnartið, saga, sem ég heyrði fyrir mörgum árum af bónda einum, sem var að hæla sér af því að vori til við gesti sína, að hann hefði verið eini bóndinn í sveitinni, sem hefði átt miklar heybirgðir um vorið, allir aðrir hefðu orðið heylausir, og ástandið var siður en svo gott hjá hans nágrönnum vegna tíðarfarsins og þess, að heybirgðirnar nægðu ekki, en hann hefði sjálfur miklu getað bjargað, ef hann hefði viljað sjá af sínu til þeirra hluta. En sonur þessa bónda, sem heyrði á sögn föður síns, sagði: „Þú átt að skammast þin, pabbi,fyrir að vera að segja nokkrum manni frá þessu, því að þú gazt bjargað öllu saman.“ Ég vil minna hæstv. fjmrh. á, að það er rétt fyrir hann að hugsa til þeirra, sem verst eru staddir í þessu þjóðfélagi, og hann hefur möguleika á að rétta hjálparhönd, um leið og hann handfjatlar sína digru sjóði, sem myndazt hafa í stjórnartíð hans. Og ég held, að það mundi borga sig fyrir hæstv. ríkisstj. að gá að sér að skattleggja ekki þjóðina meira en nauðsynlegt er, á meðan sýnilegt er, að atvinnulif landsmanna getur ekki staðið traustum fótum. Eða er nokkur mismunur á því, sem láglaunamaðurinn greiðir til þess opinbera í sinni neyzlu eða hálaunamaðurinn? Ég held, að það sé ekki, nema ef um einhvern lúxusvarning er að ræða, sem hann verður að neita sér um, en þarfnast alveg jafnt og hinir, sem betri möguleika hafa á að veita sér hlutina. Það, sem hér er að gerast, er það, að einræðiskennd sjálfstæðisforingjanna er að brjóta af sér skelina. Með ósannindum í kosningunum í vor fékk ríkisstj. nauman meiri hl, á Alþingi, og þennan nauma meiri hl. á nú að nota til þess að skerða rétt nokkurs hluta þjóðarinnar, eftir að búið er að hlusta á kröfur annarra og verða að verulegu leyti við þeirri bón. Það kom fram í útvarpsumr. í gærkvöld og hefur komið fram hér einnig í umr., að það eigi að bæta kjör láglaunamanna á raunhæfan hátt. Eftir því eru þær kjarabætur, sem veittar hafa verið til margra á þessu ári, ekki raunhæfar. En hver trúir því nú, að það sé hægt frekar að veita láglaunamönnum raunhæfar kjarabætur en öðrum? Ég held, að eftir núv. skattalöggjöf greiði láglaunamenn ekki það mikið í beina opinbera skatta, að það sé hægt að ívilna þeim mikið umfram það, sem verið hefur í þeim efnum. Og fari svo, að skattalöggjöfinni verði breytt, hygg ég, að það verði ekki siður þeir, sem háu launin hafa, sem fá þar sinn skerf, en láglaunamennirnir. í neyzlusköttum sé ég ekki fram á, að það verði auðvelt að ívilna láglaunamönnum frekar en öðrum, meðan þetta skattakerfi gildir. Þá hefur verið minnzt á tryggingalöggjöfina. Þar held ég, að allir séu jafnréttháir fyrir löggjöfinni án tillits til tekna og án tillits til eigna. Og sú þróun, sem hefur orðið í þeim málum í tíð núv. hæstv. ríkisstj., er á þann veg, að hún spáir ekki heldur góðu um það, að láglaunamönnunum verði ívilnað eða þeir látnir njóta hærra hlutar hjá Tryggingastofnun ríkisins en aðrir. Ég veit ekki annað en sá ríki fái jafnt með sínu barni og hinn fátæki og hinn tekjuhái fái jafnt og hinn tekjulitli íbúi þessa lands. Og ég sé ekki fram á, að með þeirri löggjöf verði hægt að sjá láglaunamönnum sérstaklega fyrir raunhæfum kjarabótum, án þess að aðrir njóti þeirra þá einnig. Og ofan á það, að kaup láglaunamanna er fastsett nú, bætist það, að þeir sjá fram á réttindamissi, þeir hafa ekki rétt til að semja um kaup sitt og kjör, og það á líka að taka af þeim það sterkasta vopn, sem þeir hafa haft í höndum í baráttunni hin siðari ár fyrir lífskjörum sinum. Og það er líka þeim mun lakara fyrir þá, þegar þeir hugsa til þess, að það er ekki einungis, að þeir verði við þetta að búa þá tvo mánuði, sem þessari löggjöf er ætlað að gilda, heldur fást engin loforð um það, að þetta verði numið úr lögum, þegar þessi lög falla úr gildi, miklu frekar ástæða til að ætla, að þeir verði við þetta að búa í framtíðinni, a.m.k. í nokkur ár. Þegar litið er á þetta frv. og litið er á stjórnarstefnuna eins og hún hefur verið á undanförnum árum, spáir það ekki góðu um framtíðina. Mér er sagt, að kona ein hafi átt að segja í vor, þegar kosningaúrslitin voru kunngjörð: „Guð hjálpi íslenzku þjóðinni að þurfa að búa við þetta stjórnarfar áfram. Margir hlógu að þessu orðatiltæki konunnar og gerðu gys að því. En sannleikurinn er sá, að hún hefur séð lengra fram í tímann en margir aðrir, því að það er alltaf að koma betur og betur í ljós, að ef guð almáttugur verndaði ekki íslenzku þjóðina, þá væri ekki búandi í þessu landi. Við höfum haft góðæri til lands og sjávar, og það er það fyrst og fremst, sem hefur haldið líftórunni í okkur Íslendingum undir því lélega og slæma stjórnarfari, sem við höfum búið við, siðan núv. stjórnarstefna öðlaðist gildi.