Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Sjútvn. hefur fengið þetta frv. til athugunar, og hefur n. farið í gegnum það og borið það saman við gildandi l. um þetta efni, og er n. á einu máli um að leggja til, að frv. nái fram að ganga eins og það liggur fyrir. Þetta frv. hefur verið undirbúið af mér og samið af mþn. í sjávarútvegsmálum 1943 og hefur síðan verið athugað og fram borið af þeirri n. Frv. fylgir nokkur grg. frá mþn., þar sem gerð er grein fyrir því, hvera vegna mþn. telur nauðsynlegt að gera þær breyt. á l. um ófriðartryggingar, sem lagt er til í frv. þessu. Eins og bent er á í grg. mþn., þá þótti ekki næg ástæða til að láta l. um ófriðartryggingar, sem samþ. voru 1941, ná til skipastóls landsmanna, sökum þess að útgerðarmenn áttu þá aðgang að slíkum tryggingum. Nú hefur reynslan sýnt, að fáir útvegsmenn hafa notað sér þá aðstöðu, sem þeir hafa haft til þess að kaupa ófriðartryggingar fyrir skip sín, og hafa þeir því orðið að borga óeðlilega háar tryggingar. Mþn. hefur kynnt sér það ýtarlega, hvort ekki væri nauðsynlegt að breyta l. um ófriðartryggingar þannig að skylda útgerðarmenn til þess að tryggja öll íslenzk skip, sem eingöngu stunda fiskveiðar og flutninga með ströndum fram, og kaupa ófriðartryggingar fyrir skip sín, og n. komst að þeirri niðurstöðu eins og mþn., að nauðsynlegt væri að skylda útvegsmenn til þess að kaupa þessar tryggingar. Sjútvn. er því sjálfsagt sammála mþn. um þau sjónarmið, sem í frv, felast, og athugun á einstökum gr. frv. hefur sýnt, að frv. er fullkomlega í samræmi við önnur ákvæði núgildandi l. um ófriðartryggingar, og leggur hún því til, að frv. verði samþ. óbreytt eins og það liggur fyrir.



Það er sama að segja um þetta frv. og það, sem var til umr. næst á undan, að það er flutt að tilhlutun hæstv. forsrh., sem nú fer með félagsmál, en samið af mþn. Þó er sá meginmunur á, að í þessu frv. er aðeins gert ráð fyrir bráðabirgðabreyt. á því skipulagi, sem það fjallar um. Um þetta frv. er hið sama að segja og hitt að því, að einstakir nm. hafa óbundin atkv. um einstök atriði og brtt., sem fram kunna að koma. Efni frv. er, að á meðan vísitalan er 110 stig eða hærri, skuli lífeyrissjóður Íslands greiða 50% af heildarupphæðinni innan þeirra takmarkana, sem nú eru í l., og að þeirri takmörkun viðbættri, að hann tekur ekki þátt í greiðslum, er nema meira en 120 kr. Þegar alþýðutryggingal. voru sett árið 1936 og þeim breytt 1937, var ákveðið, að lífeyrissjóður skyldi leggja fram til ellilauna og örorkubóta kr. 52,50 fyrir hvert gamalmenni eldra en 67 ára eða sem svarar síðustu árin 430 þús. kr. á ári. Það kom í ljós, að sveitarfélögin tóku upp örorkubótagreiðslur á þá leið, að þessi fastákveðna upphæð, sem lífeyrissjóður Íslands lagði til, varð því minni hluti af heildarupphæðinni, sem meira var lagt fram af sveitarfélögunum í þessu skyni. Þegar svo eftir árið 1939, að dýrtíðin tók að vaxa, og þess vegna varð að hækka ellilaun og örorkubætur, þá lækkaði hundraðshluti lífeyrissjóðsins stórkostlega, og var álitið, að sveitarfélögin þyldu það ekki. Þess vegna var l. breytt 1941, og var þá horfið frá því að miða við ákveðna upphæð, sem lífeyrissjóðurinn legði fram, en í þess stað var ákveðið, að lífeyrissjóðurinn skyldi þannig leggja fram 30% örorkubætur í 2. flokk, en í 1. flokk lagði hann fram helming eftir ákvæðum l. um þann flokk. Þetta fyrirkomulag hefur svo haldizt síðan, og var samkvæmt því úthlutað fyrir yfirstandandi ár 4½ millj. kr. Það lætur nærri, að 2/3 af þeirri upphæð séu framlag sveitarfélaganna, en 1/3 sé framlag lífeyrissjóðsins, en af framlagi lífeyrissjóðs endurgreiði ríkissjóður það, sem er umfram þá upphæð, sem lífeyrissjóður leggur fram samkvæmt fyrri ákvæðum alþýðutryggingal. Þessi upphæð nemur fyrir 2. flokk samkvæmt l. nú 800 þús. kr. fyrir yfirstandandi ár. Nú munu menn spyrja, hve mikil breyting verði á þessu framlagi ríkissjóðs, ef þetta frv. verður samþ. Því er ekki unnt að svara til fullnustu, en sé miðað við árið í ár og þá úthlutun, sem fór fram á því, og gert ráð fyrir, að þau ákvæði, sem í frv. eru, gildi fyrir yfirstandandi ár, mun láta nærri, að þetta framlag lífeyrissjóðs muni verða um l millj. og 600 þús. kr. eða 800 þús. kr. meira en nú er. Hins vegar fer það að sjálfsögðu eftir því, hve mikið er lagt fram til þessara mála í framtíðinni, hversu stór hlutur lífeyrissjóðsins verður. Ég vil á engan hátt leyna því, að ég geri ráð fyrir, að þessi breyt. verði til þess, að nokkuð ríkara sé lagt fram af sveitarfélögum en ella mundi, enda er tilgangur flm. sá, að hlutur þeirra, sem njóta ellilauna og örorkubóta, verði betri eftir en áður. Mér þykir rétt að geta þess, að n. hefur í huga með þessum till. sínum, að hlutfallið sé ákveðið eins og í frv. greinir, og gera ýmsir nm. ráð fyrir, að það verði frambúðarfyrirkomulagið. Samkvæmt gildandi l. um lífeyrissjóð Íslands er ætlazt til þess, að hann geti, þegar hann hefur náð fullum vexti, séð fyrir framfærslu þeirra, sem komnir eru á gamals aldur og hafa tilsettan tíma greitt iðgjöld. En það er ekki fyrr en eftir 50 ár, sem þess má vænta, og þó því aðeins, að útreikningurinn reynist réttur og gildi peninga breytist ekki mjög verulega á því tímabili. Það er álit okkar flestra í n., að þetta fyrirkomulag verði trauðlega haldið eins og gert er ráð fyrir í l., heldur verði einhver önnur leið farin til þess að sjá fyrir framfærslu gamalmenna. Sú framfærsla hefur hjá okkur Íslendingum verið með þeim hætti, að það, sem á skorti, að gamalmennin sjálf og vandamenn þeirra hafi getað séð fyrir þeim, það hefur verið lagt fram af hlutaðeigandi sveitarfélögum, þangað til alþýðutryggingal. voru sett. Síðan þau komu í gildi., hefur þetta skipzt þannig í aðalatriðum, að það, sem á hefur skort, að framlag skyldmenna hafi nægt til að sjá fyrir gamalmennum, hefur verið lagt fram af ríkinu og sveitarfélögunum í hlutfallinu 2 frá sveitarfélögunum, en 1 frá ríkissjóði. Það er gert ráð fyrir, að þessu verði breytt þannig, að það, sem kemur frá hinu opinbera, skiptist jafnt á ríki og sveitarfélög. Ef horfið yrði að því ráði að láta lífeyrissjóð Íslands taka til starfa, fyrr en gert er ráð fyrir í l. eins og þau eru nú, þá yrði auðvelt að láta hann taka nokkurn hluta af gamalmennaframfærslunni, og n. hefur hugsað sér, þegar það yrði, að hafa þá hlutfallið á milli sveitarfélaganna og ríkissjóðs ákveðið, að því er framlagið snertir, einmitt það sama og gert er ráð fyrir hér í frv., að skipta því jafnt á milli þessara aðila. Það er mjög almennur misskilningur úti um landið og kannske hjá sumum hv. þm., að lífeyrissjóðsgjöldin, sem nú eru greidd, séu notuð til greiðslu ellilauna. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að taka það fram, að þetta er fjarri öllum sanni. Lífeyrissjóðsgjöldin renna öll í lífeyrissjóðinn og eru þar sem eign þjóðarinnar. Það má gera ráð fyrir því, að um næstu áramót verði fjáreign lífeyrissjóðs orðin um 10 millj. kr., þannig að það er nú þegar nokkur fjársöfnun í viðbót við árlegar tekjur, og væri hægt að hugsa sér að nota það fé til gamalmennaframfærslu ásamt því, sem ríkissjóður og sveitarfélögin greiða. Mþn. hefur samið þetta frv., og gerir hún ráð fyrir að vinna áfram að endurskoðun á þessum köflum alþýðutryggingal., ellitrygginganna. Ég geri því ekki ráð fyrir, að það fyrirkomulag, sem hér er bent á, verði nema til bráðabirgða, en legg mikla áherzlu á það, að þessi breyt. verði gerð með tilliti til þess, að rýmkast megi hagur þeirra manna, sem við l. eiga að búa, og ríkissjóður þegar svo vel lætur í ári, taki meiri þátt í þessum greiðslum en verið hefur til þessa. Ég vil geta þess, að hér fyrir þessari hv. d. liggur frv. frá hv. þm. Dal. (ÞÞ) um breyt. á þeim sömu l., sem þetta frv. gerir ráð fyrir að breyta, og vildi ég mega vænta þess, að það frv. verði tekið til athugunar í n., um leið og þetta frv. Get ég svo látið máli mínu lokið, en vil vænta þess, að frv. verði vísað til 2. umr. og heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Þessu frv. hefur verið útbýtt hér í d. aðeins fyrir fáum dögum, og er því varla hægt að vænta þess, að þm. hafi haft tækifæri til að kynna sér allan þennan mikla bálk. Og þótt frv. sé flutt af heilbr.- og félmn., er mér ekki ljóst, hversu mikil vinna í raun og veru hefur verið lögð í frv., og kom það heldur hvergi fram í ræðu hv. frsm. Ég hef rekið mig á nokkur atriði í þessu frv., sem ég vil minnast á, einkum það, að ég sé ekki, að frv. hafi verið sent til umsagnar einum mikilvægum aðila þessa máls, en það er félag atvinnurekenda. Að vísu er sagt, að leitað hafi verið álits þeirra, en ekki er að sjá, að frv. í heild hafi verið sent þeim til umsagnar. Vil ég mælast til, að n. taki til athugunar að lokinni þessari umr., hvort ekki er unnt að senda þessum aðilum frv. til athugunar, þar sem þeim er þessi breyt. ekki óviðkomandi, nema upplýsist, að þeir hafi haft frv. til athugunar eins og það liggur fyrir og þeir hafi ekkert haft við það að athuga. Ég vil þá leyfa mér að fara út í nokkur atriði þessa frv., sem ég vænti, að hv. n. sé fáanleg að taka til athugunar. Í 10. gr. er ákveðið, að undanþegin tryggingarskyldu séu útihús í sveitum, sem byggð séu úr torfi og grjóti, önnur en heyhlöður. Ég sé ekki, hvaða rök liggja til þess, að maður, sem slasast við að byggja torfhús, skuli ekki vera tryggður, nema ef nota á það torfhús fyrir hey. Ég held, að þessi lína sé dregin óeðlilega. Ef það er viðurkennt af löggjafanum, að þessir menn eigi að vera tryggðir sem mest, finnst mér, að ekki eigi að misjafna þannig hluta manna, sem vinna á sama túni, við sama bæ og að sams konar störfum, við að byggja hús úr torfi og grjóti, að annar þeirra fái bætur, ef slys ber að höndum, en hinn engar. Þá vil ég minnast á 11. gr. Þar er ætlazt til, að menn séu tryggðir, ef þeir eru á ferðalagi nauðsynlegra erinda fyrir þau fyrirtæki, sem þeir vinna við, milli vinnustaðar og heimilis, þó aðeins í ferðum, sem farnar eru samdægurs. Ég vil benda á, hvort ekki sé ástæða til að hafa þetta víðtækara. Það kom fyrir á síðasta vetri, að starfsmenn utan af landi fóru fyrir fyrirtæki sín til Reykjavíkur og fórust á leiðinni, og fengust engar slysabætur greiddar fyrir þá, og mundu ekki heldur hafa fengizt eftir ákvæðum þessa frv., þó að það hefði verið komið í l. Ég vil biðja n. að athuga, hvort ekki sé rétt, að menn, sem greitt hafa tryggingargjöld sín, eigi ekki að fá bætur fyrir slys, sem að höndum kann að bera, er þeir eru á ferðalagi vegna embættis síns eða fyrirtækis, hvort sem það er lengra eða skemmra. Þá eru í sömu gr. ákvæði um, að sjómenn séu tryggðir fyrir slysum á sjó eða þegar þeir eru í landi, annaðhvort við störf í þarfir útgerðarinnar eða fyrir sjálfa sig, í erindum, er leiðir beint af starfi þeirra sem sjómanna. Það kom einnig fyrir í fyrra, að sjómenn, sem voru lögskráðir eða fastráðnir á skip og höfðu verið í sama skiprúmi mánuðum saman, voru á ferðalagi milli heimilis síns og útgerðarstaðar og fórust, án þess að bætur fengjust fyrir, og höfðu þó verið greidd tryggingargjöld mánuðum og árum saman fyrir þessa menn. Ég vil biðja hv. frsm. að athuga, hvort ekki sé rétt að bæta úr þessu frekar en gert er með þessu frv. Í 13. gr. er ákvæði um, að ef slasaður maður missir rétt til slysabóta vegna vanrækslu atvinnurekanda að tilkynna slys, sem ætla má, að þó hefði verið bótaskylt, og beri þá hlutaðeigandi atvinnurekandi ábyrgð á slysabótum hins slasaða eftir sömu reglum og slysatryggingin mundi hafa greitt, ef hún hefði bætt slysið. Ég tel vafamál, hvort rétt er eða viturlegt að hegna viðkomandi aðila, kannske aðeins fyrir vanga, svo róttækt sem hér er gert ráð fyrir. Það gæti farið svo, að viðkomandi aðili yrði gjaldþrota fyrir það. Ég vil aðeins benda á þetta, ekki af því að ég vilji veikja ábyrgðartilfinningu viðkomandi manna, heldur vil ég aðeins mælast til, að athugað sé, hvort ekki sé rétt að setja um þetta einhver önnur ákvæði. Það kynni að koma fyrir, að þessi aðili gæti alls ekki greitt þessar bætur. Það stendur að vísu í sömu gr., að slysatryggingunni sé heimilt að bæta slíkt slys, en henni er það ekki heldur skylt. Með þessu móti finnst mér, að sá, sem fyrir slysinu verður, sé ekki tryggður að fullu og kannske gengið óhæfilega langt í að hegna viðkomandi aðila fyrir þá vanrækslu, sem hér á sér stað. Þá vil ég minnast á 24. gr., sem er um líkt efni, vanrækslu í að tilkynna tryggingarskyldan atvinnurekstur eða að greiða iðgjöld. Þá á til að byrja með að greiða vangoldin iðgjöld fimmfalt, og er út af fyrir sig ekkert við því að segja, en hér við bætist svo það, að slysatryggingin hafi rétt til endurgreiðslu á bótum þeim, sem hún kann að verða fyrir vegna slysa, sem hinir ótryggðu, en tryggingarskyldu menn verða fyrir, og auk þess skuli atvinnurekandi sæta sektum. Mér finnst, að hér sé atvinnurekanda hegnt nokkuð hlífðarlaust fyrir vanrækslu sína, og vil eindregið biðja hv. frsm. að athuga, hvort ekki sé ástæða til að koma þessu öðruvísi fyrir. Ég sé, að þetta er í núgildandi l., ef treysta má, að aðeins það, sem prentað er með skáletri, séu ný ákvæði, en allt hitt standi í núgildandi l. En það þarf ekki síður að athuga það, sem nú er í gildi, fyrst verið er að endurskoða l. á annað borð. Eins og ég tók fram í upphafi, hef ég ekki haft tíma til að lesa allt þetta frv. og grg. grandgæfilega, en ég vil þó ræða nokkuð um stefnu þessara mála almennt. Hún virðist vera sú að tryggja sem flesta þegna þjóðfélagsins gagnvart slysum, og er út af fyrir sig ekkert nema gott við því að segja, því að það er það, sem allir óska eftir. En því fylgir nokkur vandi. Því er ekki að neita, að þegar svo er komið, að nokkrum hluta þjóðarinnar er séð fyrir tryggingu, þá hlýtur það einnig að vera skylda þjóðfélagsins að sjá honum einnig fyrir réttindum. Spurningin er því sú, hvort ekki sé rétt að stíga sporið fullt, þannig að komið verði á almennri tryggingu í landinu. Hvers vegna á t. d. fremur að bæta það, ef kona slasast við þvottabala, en ef hún slasast við að ala upp börn eða fæða börn eða vinna önnur nauðsynleg störf í þarfir þjóðfélagsins? Það hefur komið fram, að sjómenn og fjölskyldur þeirra eru óánægðar yfir því misræmi, sem er á slysabótum fyrir slys við millilandasiglingar og almenn sjóslys heima fyrir. En ég vil benda hv. frsm. á, að þær slysabætur, sem samið hefur verið um að greiða sjómönnum fyrir að fara um ófriðarsvæðið, komu ekki fyrir það eitt, að þá væri talið nauðsynlegt, að slysabætur sjómanna væru svona háar, þó að ég sé þar með ekki að segja, að þær séu of háar. Þetta kom til af því, að deila var milli útgerðarmanna og stéttarfélags sjómanna um, hvor leiðin væri skynsamlegri, að greiða háar bætur eða að greiða há laun og áhættuþóknun. Til samkomulags var síðan farin millileið, þannig að greidd voru að nokkru leyti há laun og áhættuþóknun og að nokkru leyti háar tryggingar, en hvorugt eins hátt og um var rætt, ef aðeins önnur leiðin hefði verið farin, því var skipt nokkurn veginn jafnt. En þá var það ekki hugsað af hálfu útgerðarmanna og sjómanna, að slíkar greiðslur væru grundvöllur undir framtíðartryggingum sjómanna yfirleitt. Ég vil taka þetta fram, af því að hv. frsm. benti á, að þetta þyrfti að samræma - og þá helzt á þann hátt að hækka tryggingar þeirra, sem nú eru lægra tryggðir, upp í það, sem þeir hafa, sem sigla nú á áhættusvæðinu. Það voru ekki heldur fullkomin rök, sem hv. frsm. hélt fram, að atvinnurekendum mundi lítið bregða við þessi gjöld, því að stríðsiðgjöldin eru byggð á því, að stríðsgróðinn geti staðið undir þeim. Ég vil ekki óska útgerðarmönnum eða sjómönnum annars eins árferðis og var í atvinnulífinu árin 1933–1939, en ég veit ekki, hvort nægilega er séð fyrir því, að hægt sé að greiða öll gjöld, ef slíkt árferði skyldi koma aftur. Ég skal ekki segja um það. En eitt er víst, að ef það er ekki hægt, þá hljóta að koma fram sterkar kröfur um kauplækkun hjá þessum sömu mönnum, sem á þessum tímum hafa fengið kauphækkun í annarri mynd, og því er ekki hægt að neita, að stórkostleg fríðindi eins og tryggingar eru kauphækkun til þeirra manna, sem njóta þeirra. Þó að ég hafi látið þessi orð falla hér, þá bið ég samt hv. frsm. að taka orð mín ekki svo, að ég sé á móti því út af fyrir sig að hækka slysabætur, en ég vil, að það sé vel athugað, þegar er um að ræða ákvæði sem þessi, að þeim sé, ef mögulegt er, breytt með fullri samúð þess aðila, sem á að greiða gjöldin. Ég tel, að það sé langheppilegast, ef unnt er, að búa svo um, eins og hv. frsm. líka taldi nauðsynlegt, að fullkominn skilningur og samkomulag gæti orðið í þessu máli milli launagreiðenda og launþega í öllum þeirra málum, og ég vænti, að eins geti orðið í þessu máli. Þetta er í raun og veru mikilsvert þjóðfélagsmál, og má því ekki hraða því gegnum þingið meira en svo, að hægt sé að athuga það af öllum aðilum, sem við þessi l. eiga að búa. Vænti ég því, að ábendingar mínar verði teknar til athugunar af hv. n.



Ég vil þakka hv. þm. Barð. fyrir þessar ábendingar. Mér er ljúft, að frv. sé tekið til athugunar og bent á það, sem betur mætti fara. Hv. þm. sagði, að hann sæi ekki, að frv. hefði verið sent atvinnurekendum til umsagnar, og það er alveg rétt hjá honum, að það hefur ekki verið gert, og var það af því, að n. taldi það ekki kleift. Áður en gengið var til starfa, var leitað álits margra aðila, þar á meðal Alþýðusambands Íslands og Landssambands atvinnurekenda, og óskað till. og ábendinga frá þeim, en frv. sjálft var engum sent, hvorki Alþýðusambandi Íslands, Landssambandi atvinnurekenda né neinum öðrum, og var varla hægt til þess að ætlast, eftir það sem á undan var gengið. Ég vil enn fremur benda á, að n. er skipuð með það fyrir augum, að ýmis sjónarmið gætu átt þar sína fulltrúa, og ef hv. þm. athugar, hvernig n. er skipuð, mun hann sannfærast um, að svo er. Ég tek undir það með hv. þm., að það er mjög mikilsvert í sambandi við framkvæmd slíkra l. sem þessara, að hún megi njóta skilnings beggja aðilanna, bæði þeirra, sem l. eiga að njóta, og hinna, sem leggja fram féð. Ég skal þá víkja örfáum orðum að einstökum atriðum, sem hv. þm. minntist á. Hann spurði, hvernig á því stæði, að tryggingin væri látin ná til bygginga í sveitum almennt, en þó ekki til húsa, sem gerð eru úr grjóti og torfi, og taldi hann þetta óeðlilegan mismun, ef til slysa kæmi. Ég skal játa, að þetta er rétt, en ástæðan er sú, að erfiðara er að hafa eftirlit með slíkri húsagerð en annarri og því örðugra að framkvæma l. hvað þetta snertir, enda áhætta þar minni en þegar unnið er að smíði margra hæða húsa, þar sem oft er notaður pallur í allmikilli hæð frá jörð. Þá taldi hv. þm. það óeðlilega takmörkun í 11. gr., þar sem sagt er, að tryggingin skuli því aðeins ná til ferða milli vinnustaðar og heimilis eða matstaðar, að þær séu farnar samdægurs. Ég er honum ekki samdóma um þetta. Ég álít þetta ákvæði eðlilegt, því að annars væri ekki hægt að hafa eftirlit með þessu. Enn fremur taldi hann, að ákvæðin um tryggingarsvið sjómanna væri óeðlilega þröngt, t. d. að því leyti, að fyrir menn, sem ráðnir væru á skip, en færust með öðru skipi á leið til vinnunnar, fengjust engar bætur samkvæmt þessum l. Þetta er alveg rétt, en ég skal benda á það, að tryggingin er hér miðuð við skráningartímann, enda væri eftirlit með framkvæmdinni ókleift að öðrum kosti. Þá talaði hv. þm. um það, að viðurlög þau, sem getið er um í 24. gr., séu allt of ströng. Slíkt getur verið álitamál. Ég bendi á það, að viðurlög, sem nema aðeins fimmfaldri iðgjaldagreiðslu, eru næsta smávægileg, þar sem yfirleitt er um fyrirtæki að ræða, sem eru smá eða nýtekin til starfa, þegar svona stendur á. Ég álít því einmitt, að þessi viðurlög séu fjarri því að vera fullnægjandi. Að því er snertir kröfurétt á hendur atvinnurekanda, er náttúrlega hugsanlegt, að þetta geti riðið honum að fullu, ef um stórslys væri að ræða og hann ekki megnugur að greiða bæturnar, en ég sé ekki, hvernig hægt væri að setja sérákvæði, að því er snertir þessar kröfur frekar en aðrar, til að afstýra slíku. Með þessi mál hefur jafnan til þessa verið farið þannig, að tryggingaráð hefur úrskurðað, að hve miklu leyti þessum rétti skuli beitt, og mér er ekki kunnugt um, að nokkru sinni hafi verið gengið svo nærri atvinnurekanda, að honum hafi skapazt fjárhagslegur voði af. Enn fremur vil ég benda á ákvæði það, sem bætt er við 24. gr., þar sem dregið er úr þessum viðurlögum, þar sem um er að ræða starfsemi, sem telst ekki sjálfstæður atvinnurekstur. Ég skal viðurkenna með hv. þm., að sumt, sem hér hefur verið drepið á, er álitamál, og væri athugandi, hvort ekki væri unnt að víkka tryggingasviðið enn meir. En mér er ljóst, að af því mundi leiða aukinn kostnað, fyrst og fremst vegna þess, að eftirlitið með framkvæmd trygginganna mundi torveldast. Ég er sammála hv. þm. um, að æskilegt væri, að sem mest samræmi gæti orðið í tryggingum hér á landi. Það er eðlilegt, ef ein stétt fær tryggingu, eins og hér er gert ráð fyrir, að aðrar stéttir æski þá hins sama eða svipaðs. Ég er honum sammála um, að æskilegt væri, að tekið yrði til athugunar, hvort ekki væri hægt að bæta öll slys. Eins og ég gat um í framsöguræðu minni, hafði n. þetta til athugunar og hefur safnað skýrslum um dauðaslys, en niðurstaðan varð sú, að ekki var talið fært að fella ákvæði um þetta inn í slysatryggingal. í núverandi ramma þeirra, sem er sá, að tryggingarnar séu aðeins bundnar við ákveðin störf. Slíkar almennar tryggingar er torvelt að taka upp og veita t. d. bætur fyrir það, ef kona brennir sig við heimilisstörf eða læzt af barnsburði. En ég tel sem sagt, að sjálfsagt sé að taka þetta til athugunar. Hv. þm. sagði, að þegar samið var um stríðsslysatryggingarnar og l. um þær sett, hafi ástæðan ekki verið sú, að bæturnar hafi verið of lágar, heldur hafi tilgangurinn verið sá að koma í veg fyrir, að kauphækkun yrði of mikil. Ég hygg, að þetta sé ekki nema að nokkru leyti rétt. Það var almenn skoðun, að slysabætur þær, sem greiddar voru, væru of lágar, og mun það hafa ráðið mestu um, svo og það, að hér var að ræða um bætur fyrir stríðsslys eins og þau, sem orðið hafa hér alloft að undanförnu. Eins og hv. þm. er kunnugt, eru bæturnar tvenns konar, annars vegar vegna slysa, sem verða í siglingum með ströndum fram, og svo helmingi hærri bætur vegna slysa í siglingum milli landa. Í till. n. er ekki farið lengra en það, að gert er ráð fyrir, að bæturnar nemi ekki að meðaltali hærri upphæð en samanlagðar bætur vegna slysa á minna áhættusvæðinu og bætur samkvæmt slysatryggingum alþýðutrygginganna, en sú upphæð hefur numið að meðaltali 28.000–30.000 kr. fyrir hvert slys á undanförnum árum. Annars þakka ég hv. þm. fyrir þessar ábendingar og lýsi yfir því, að þær munu verða teknar til greina, eftir því sem ástæða þykir til.



Ég skal ekki tefja tímann, en vil aðeins benda á það í sambandi við ræðu hv. frsm., að það er einmitt vegna þess, hvernig n. er skipuð, að ég hef óskað þess, að þetta verði gert. Ef litið er á 15. bls. frv., þá sést, að enginn nm. er atvinnurekandi. Í n. er að vísu einn maður frá Sjóvátryggingafélagi Íslands, sem er þó verzlunarfyrirtæki. Hann er þaulkunnugur tryggingastarfsemi, og má gera ráð fyrir, að sjónarmið þessa manns sé sjónarmið tryggingafræðings. Það eru því tilmæli mín, að málið sé sent atvinnurekendum til umsagnar með þeim ummælum, að svar verði að berast um hæl. Þetta þyrfti ekki að verða til að tefja málið. Svar gæti verið komið aftur á mánudag. Vegna málsins sjálfs er ekki rétt að láta það fara út úr þ. eftir þær upplýsingar, sem hér hafa komið fram, án þess að þeir fái tækifæri til að segja álit sitt um málið. Ég vænti þess því, að hv. frsm. sendi málið til stj. atvinnurekendafélagsins með þeirri ósk, að hún svari ekki síðar en á mánudag, en það ætti að vera nægur tími fyrir hana. Þá vil ég benda á, að hv. frsm. hefur ekki fært nógu skýr rök fyrir afstöðu sinni varðandi 10. gr., en ég held því fram, að það geti valdið misskilningi, að tryggingarskyldar séu ekki húsabyggingar í sveitum, nema um meiri háttar aðgerðir sé að ræða. Þessi takmörkun getur valdið misskilningi, þegar farið verður að gera upp, hvað maður eigi að fá í bætur. Þá vil ég snúa mér aftur að 11. gr. Ég er ekki sammála hv. frsm., að því er hana snertir, og tel, að þetta ætti að athuga miklu nánar. Það er enginn vafi á því, að ýmsir menn, sem fyrir slysum verða, munu koma með bótakröfur til Tryggingastofnunarinnar, en verður vísað frá, af því að hún er ekki skyld að greiða bætur samkvæmt l. Þess vegna mælist ég til, að tryggingin verði látin ná til allra þeirra manna, sem ráðnir eru við fyrirtæki eða félag föstum samningum, og sé ég ekki neina örðugleika á því, enda hefur þá tryggingin fengið árum saman iðgjöld frá þeim aðilum. Nákvæmlega sama er um sjómenn. Það er ekki hægt að hafa þá lögskráða, nema þeir séu raunverulega á skipum, en eins og kunnugt er, eru skipsmenn allir á fullum launum, þó að þeir séu teknir úr skránni um stundarsakir vegna ástandsins í heiminum. Væri ekkert óeðlilegt, þó að þessir menn væru tryggðir þann tíma, sem þeir eru að fara til og frá heimili sínu. Ég mælist til þess, að þetta verði athugað. Hv. frsm. svaraði ekki athugasemdum mínum um 13. gr., en hann mun efalaust athuga það síðar. Að því er snertir víkkun á tryggingasviðinu, viðurkenni ég, að hægt er að athuga það mál síðar, og veit ég, að hv. frsm. hefur fullan hug á því. Þá vil ég aðeins leiðrétta þann misskilning, að ég hafi sagt í ræðu minni, að útgerðarmenn eða atvinnurekendur hefðu yfirleitt álitið slysatryggingarnar nógu háar. Ég sagði ekkert um það, heldur sagði ég, að það, hve háar stríðsslysabætur væru, gæti ekki verið neinn mælikvarði á það, hve háar almennar slysabætur skyldu vera. Ég er hv. þm. sammála um það, að þær eru engan veginn nógu háar, og ég er ekki eini atvinnurekandinn, sem þá skoðun hefur. En hinar háu bætur á hafinu voru ekki settar fyrir neitt samkomulag um þessar bætur almennt, heldur í því skyni að fá menn til að sigla á ófriðarsvæðinu. Ég sé ekki ástæðu til að gera fleiri athugasemdir um þetta mál, en vil ítreka þá till. mína, að málið sé sent atvinnurekendum til umsagnar, ekki aðeins vegna þess, hvernig n. er skipuð, heldur einnig með tilliti til þál. frá 21. maí.



Út af ræðu hv. þm. Barð. vil ég segja, að þótt þetta frv. komi frá heilbr.- og félmn., hefur n. ekki fengið tækifæri til að taka það til fullkominnar meðferðar. Ég sem einn flm. tel því sjálfsagt að vísa því til n. til formlegrar meðferðar í einstökum atriðum.



Ég gat þess í fyrstu ræðu minni, að n. mundi taka til athugunar milli umr. þau atriði, sem hv. þm. Barð. ræðir um. Annars mun ég ekki að þessu sinni taka til athugunar ræðu hv. þm. að öðru en því, að ég held, að ég hafi svarað nógsamlega athugasemdum hans varðandi 13. gr. Raunar skýrir gr. sig sjálf. Um þá till. hans að senda stj. atvinnurekendafélagsins málið til athugunar er það að segja, að n. mun taka það til athugunar, en hætt er við, að lítil athugun gæti farið fram, ef svarið ætti að vera komið á mánudaginn. En það mætti þá líka senda málið fleiri aðilum til athugunar, t. d. Alþýðusambandi Íslands. Ég vil að lokum spyrja hv. þm. Seyðf., hvort það er till. hans, að málinu verði vísað til n.



Fyrir mér vakir aðeins það, að málið fái eins vandlega meðferð og önnur mál.

Flm. (Jónas Jónsson) : Ég hef í grg. till. fært nokkur rök fyrir því, að það er ástæða til þess að efla nokkuð þessa stofnun, og hefur n. sjálf unnið að þessu undanfarið, þó að það hafi ekki komið fram í frv.formi. Eitt af því, sem mest liggur á viðvíkjandi þessari n., er það, að einstök bæjarfélög geti haft meiri peninga til þess að kaupa upp eignir, sem þarf að ryðja úr vegi fyrir nýskipan. Á þessu hefur verið gerð byrjun, en allt of lítil. Þannig er það t. d. hér í bænum, að umferðin er víða orðin óþægileg fyrir það, að ekki er til fé til þess að losa gömul hús, sem standa í veginum fyrir umferðinni, og þannig mun það vera víða. En jafnframt þessu vantar skipulagsn. vinnuafl, fleiri starfsmenn, til þess að hafa undan hinni miklu aðsókn og kröfum, sem koma bæði frá Rvík og öðrum kaupstöðum og kauptúnum landsins. Þess vegna er ekki annað sýnt en að ríkisstj. og bæirnir þurfi að leita til þingsins um að veita meira fé í þessu skyni. Það þótti því rétt að hafa á þessu þann hátt, sem hér er gert. Það er kannske engin ástæða til annars en fresta þessari umr. og vísa málinu til allshn., svo að það geti gengið sem greiðast gegnum þingið, og gæti hún þá rætt málið við skipulagsn.



Ég vil taka undir það, að þessu máli sé hraðað sem mest gegnum þingið. Það er enginn vafi á því, að þetta er mjög mikið fjárhagslegt atriði fyrir mörg þorp, sem nú eru að rísa upp. Ég vil benda á það, að Alþ. veitti ríkisstj. fjárfúlgu til Grundarfjarðar á s. l. ári, og er mér sagt, að þar hafi risið upp þrjú hús, sem öll þurfi að sprengja upp aftur vegna skipulagsins. Ef þetta er svo víða, er engin vanþörf á því, að Alþ. grípi í taumana, og vil ég vænta þess, að hv. allshn. vildi jafnframt athuga, hvort ekki er þörf á því, að sett sé inn í till., að jafnframt skuli skipulagslögin endurskoðuð og skipulagsnefnd gefið meira vald og svið hennar víkkað meira en í lögunum segir. Þetta er mikið atriði fyrir sjávarþorpin og sveitaþorpin, sem eru að rísa upp, því að það er ekki sama, hvernig þau eru sett niður.



Ég vil rétt skýra frá því, að í bæjarráði Rvíkur s. l. föstudag var samþ. að mæla með nýju frv., sem sérstaklega á að gilda um skipulag fyrir Reykjavíkurkaupstað og á að verða lög fyrir hann sér. Ég geri ráð fyrir því, að þetta frv. verði sent til Alþ., það var aðeins eftir að semja grg., og mun því verða komið á framfæri við þm. bæjarins. Ég er í raun og veru ekki mótfallinn till. hv. þm. S.-Þ., en tel, að skipulagsmál Rvíkur eigi að vera alveg sér, og legg til, að umr. um þetta mál sé frestað og málinu vísað til n.

Flm. (Jónas Jónsson) : Ég hef lítið meira um þetta að segja, en vildi aðeins bæta því við, að ég tel það ákaflega varhugavert að taka nokkurn hluta landsins út úr skipulagskerfinu. Og ég tel enga ástæðu til að taka Rvík sérstaklega út úr, ekki fremur en t. d. Snæfellsnessýslu, og það væri aðeins til þess að skapa glundroða á skipulagsmálunum. Ég mæli með, að till. verði vísað til allshn.