Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Efnisákvæði þessa. frv., sem hér liggur fyrir, er um það að bæta einum fastráðnum kennara við í Stýrimannaskóla Íslands. Það er þó ekki ráðgert, að þessi viðbót muni ein út af fyrir sig, ef ekki kemur annað til, þurfa að hafa aukinn kostnað í för með sér, þar sem aukaeða stundakennsla við þennan skóla er nú svo mikil, að fullt rúm er fyrir einn fastan kennara þar til viðbótar. En það er talin þörf á því að fá þetta nýja kennaraembætti stofnað til þess að fá mann til að mennta sig sérstaklega í þeim efnum, sem til þessarar kennslu eiga að heyra, en nú er skortur á sérfróðum mönnum í því skyni. Er talið af skólastjóra stýrimannaskólans og öðrum þeim, er bezt til þekkja, að ekki muni fást maður til að leggja stund á þessi fræði, þau atriði sjómannafræðinnar, sem hér er um að ræða, nema því aðeins að tryggt sé, að hann geti fengið fasta stöðu að því aukanámi loknu, sem hann þarf á sig að leggja. Það er því ekki áhorfsmál um, að nauðsyn er á að samþykkja þetta litla frv. - Úr því að þörf var á að leggja það fram, var svo tekin upp í það eins konar leiðrétting á gildandi lögum, þar sem búið var að ákveða áður, að gefa ætti út þessi lög í einu lagi, en þá kom í ljós, að nokkur atriði voru þar úrelt, svo að ekki þótti ástæða til að gefa lögin út í því úrelta fyrirkomulagi, og eru önnur ákvæði frv. en það, sem ég gat um, varðandi stofnun þessa eina starfs, ekki annað en leiðréttingar til samræmis við það, sem nú er. Hitt er svo annað mál, að nokkurt íhugunarefni kynni að vera í sambandi við þetta frv. og önnur fleiri, er ég vildi vekja hér athygli á. Eins og nú er ákveðið í lögum, þá heyrir stýrimannaskólinn undir atvmrn. Eftir þá skiptingu, sem gerð hefur verið á atvmrn., heyrir skólinn undir samgmrn. Og það er ætlazt til í því frv., sem hér er lagt fram, að það verði nú lögfest. En að mínu viti er það mikið áhorfsmál, hvort það er skynsamlegt að láta samgmrn. og atvmrn. sem landbúnaðarráðuneyti og iðnaðarmálaráðuneyti fara með verulegan hluta af skólamálum landsins, - hvort það er ekki skynsamlegra að sameina þetta allt í menntmrn. Eðlilegt sýnist, úr því að búið er að koma upp sérstöku ráðuneyti, sem eingöngu á að fjalla um menntamál, eins og nú er búið að gera og hefur staðið í allmörg ár, að þá væru fleiri og fleiri af skólunum teknir undir það ráðuneyti. Ég vek athygli á þessu hér til íhugunar og umhugsunar, en ekki vegna þess að ég geri um það till. til breytingar á þessu stigi. Þvert á móti ætlast ég til, að samkv. þessu frv. verði það lögfest, sem nú er í framkvæmd. En um leið og ég geri þá tillögu, vil ég vekja athygli á því, að hér er um töluvert vafamál að ræða, hvort það er skynsamlegt að hafa þennan málaflokk, skólamálin, dreifðan undir önnur rn. með þeim hætti, sem nú er gert. Í því sambandi skiptir ekki, hver með hvern málaflokk fer hverju sinni, heldur einungis það, hvað er skynsamlegt varðandi frambúðarstjórn málanna. Ég hygg því, að eðlilegt væri, að sú n., sem þetta mál fær til meðferðar, íhugi einnig þessa hlið málsins. Ég legg til, að frv. verði vísað til 2. umr., og læt það afskiptalaust, til hvaða nefndar það fer. Sennilega er það, miðað við núverandi skipun, í beztu samræmi, að það fari til sjútvn., þó að hér sé í raun og veru hreint menntamál, sem ætti þá að fara til menntmn., en þarna rekast menn á þann klofning, sem er í löggjöfinni.



Herra forseti. Þetta litla frv. er flutt til þess að fella úr lögum ákvæði, sem hér voru alllengi og voru nauðsynleg, meðan vinir vorir Danir höfðu jafnrétti á við okkur hér á landi, og þurftu þá að vera til þess að veita Íslendingum raunverulega a.m.k. nokkurn forrétt eða tryggja það, að ekki væri hægt af öðrum að neyta hér slíkra atvinnnréttinda sem frv. fjallar um. Þá var sem sé eðlilegt ekki aðeins að krefjast búsetu til atvinnuréttinda hér á landi, eins og á að gera áfram samkv. frv., þar sem þess hefur verið krafizt, heldur einnig, að nokkur undanfarandi búseta hefði átt sér stað, í þessu tilfelli eitt ár. Við vitum, að enn þá róttækara ákvæði er í sjálfri stjórnarskránni varðandi neyzlu sumra borgaralegra réttinda. Þau ákvæði eru auðvitað orðin með öllu úrelt nú, en ekki er hægt að afnema þau nema með stjórnarskrárbreytingu, og hafa þessi lög því engin áhrif varðandi þau pólitísku réttindi. Tilefni þess, að frv. er borið fram nú, er það, að einn mætur og þekktur Íslendingur, sem hefur getið sér góðan orðstír í starfi erlendis, vill flytja hingað heim, en þá kemur í ljós, að hann getur ekki fyrsta árið sem hann býr hér stundað þá atvinnu, sem hann hafði hugsað sér, og hefur því legið við borð, að hann hætti við heimkomu sína. Slíkt er auðvitað með öllu ástæðulaust og beinlínis til ills, og varð því að ráði að semja þetta frv., sem ég vona að fái greiðan framgang, og vil ég leggja til, að það gangi til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Þegar núverandi ríkisstjórn var mynduð, var svo um samið milli þeirra flokka, sem að ríkisstjórninni standa, að Framsfl. færi með þau mál, sem varða framkvæmd varnarsamnings milli Íslands og Bandaríkjanna, þess samnings, sem var löggiltur með lögum nr. 110 1951. Þegar svo gengið var frá forsetaúrskurði um skiptingu mála á milli einstakra ráðherra, urðu þar á nokkur missmíði, sem nauðsyn þótti til að leiðrétta, þó að undangengnum dómi hæstaréttar, sem gaf tilefni til þeirrar leiðréttingar, í því skyni að kveða á um það, sem fyrir stjórnarflokkunum vakti, þegar samningur um þessi efni var gerður. Þetta er gert með því frv., sem hér er lagt fyrir og er aðeins staðfesting á bráðabirgðalögunum, sem gefin voru út 2. júlí 1954. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta mál, það skýrir sig sjálft, en vildi leyfa mér að mælast til, að frv. yrði vísað til 2. umr. og hv. allshn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Ég hafði ætlað mér að gera nokkra grein fyrir þessu frv., sem er staðfesting á bráðabirgðalögum, sem gefin voru út 6. ágúst 1954, en vissi ekki, að það var á dagskrá í dag. Mér þykir hins vegar ekki ástæða til að fara fram á, að málið sé tekið út af dagskrá, vegna þess að það hefur verið gert alþjóð kunnugt með blaðaskrifum og á annan hátt, og þykist ég þá einnig vita, að allir hv. þm. séu vel kunnugir efni frv., auk þess sem svo að sjálfsögðu gefst tækifæri til að ræða einstök ákvæði þess, ef þurfa þykir, við meðferð málsins hér á hv. Alþingi. Eins og menn muna, voru allmiklar umræður um það í lok síðasta Alþingis, að hagur togaraútvegsins væri bágur, stæði mjög höllum fæti, og að nauðsyn bæri til að gera ráðstafanir honum til viðreisnar. Af þessu tilefni var svo skipuð nefnd, sjö manna mþn., kosin af Alþingi, sem hv. 3. þm. Reykv., Björn Ólafsson, var formaður fyrir, en að öðru leyti áttu sæti í nefndinni mætir menn f.h. allra þingflokka, annarra en Þjóðvarnarflokksins. Þessi nefnd hafði eftir atvikum mjög snögg viðbrögð og gerði sér far um að hraða sem mest rannsókn á hag útvegsins og leggja sem fyrst og sem skýrust gögn fram fyrir ríkisstjórnina til rökstuðnings þeim tillögum, sem nefndin vildi gera um aðgerðir til framdráttar útveginum. Ég hygg, eins og ég segi, að það sé óþarfi að rekja hér niðurstöður af rannsókn nefndarinnar um afkomu og afkomuhorfur útvegsins, vegna þess, eins og ég áður gat um, að skýrsla nefndarinnar var send dagblöðum og útvarpi, og ýmsir meginkaflar úr þeirri skýrslu voru birtir í blöðunum og í útvarpinu, auk þess sem hverjum þeim hv. alþm., sem léki hugur á að víta meira um rannsókn þá, sem fram fór á hag útvegsins, er velkomið að fá þessa skýrslu í hendur. Í höfuðatriðum var það skoðun nefndarinnar, að að undanförnu hefði hagur togaraútgerðarinnar versnað og þá fyrst og fremst fyrir aukinn tilkostnað og nokkuð lækkandi verðlag afurða og rénandi aflamagn, og taldi nefndin, að ef viðunandi ætti að vera, þyrfti að bæta hag útvegsins með því að leggja honum fram eða draga úr útgerðarkostnaði sem næmi tæpri milljón á ári. Nú var það skoðun nefndarinnar, að nokkuð mætti bæta hag útvegsins með því að færa niður kostnaðarliði eins og olíuverð, vátryggingagjöld, jafnvel að fá lækkuð flutningsgjöld á afurðum útvegsins og þá einkum á hraðfrystum fiski, sem hefði verið aflað á togara. Enn fremur lagði n. til, að þess yrði freistað að hækka verð á þeim fiski, sem togaraútvegurinn seldi til hraðfrystingar. Þetta þótti þó nægja skammt, og var talin nauðsyn, að ríkið legði fram beint eða óbeint verulegan styrk umfram þetta. Ég held, að ég fari rétt með það, að lækkun á kostnaði og hækkað fiskverð var áætlað að gæti numið um 250–300 þús. kr., en að öðru leyti yrðu fjárframlög að koma sjávarútveginum til framdráttar, ef hallalaus rekstur ætti að geta orðið. Ríkisstjórnin horfðist nú í augu við það, að togararnir lágu margir hverjir og jafnvel flestir aðgerðalausir og vitað var, að þeir mundu ekki hef jast handa, nema þeim væri í einu eða öðru formi rétt hjálparhönd. Nokkrar vonir stóðu þá þegar til, - mér er nú ekki með vissu kunnugt um, hversu þær vonir hafa rætzt, - að auðið mundi reynast að lækka a.m.k. sum þeirra útgjalda, sem mþn. benti á, og enn fremur að auðið mundi reynast að hækka eitthvað fiskverðið, a.m.k. á karfa, og það hefur nú tekizt. En ríkisstj. þurfti þá að taka um það ákvarðanir, hvort hún vildi heldur una því, að þessi miklu framleiðslutæki lægju aðgerðalaus í höfnum landsins, eða gera ráðstafanir, sem hún að öðru leyti hefur talið neyðarúrræði að þurfa að grípa til, þ.e.a.s. að leggja á skatta eða tolla til þess að geta stutt þennan atvinnurekstur. Ég hef lengst af verið meðal þeirra, sem hafa verið mjög tregir til þess að sætta sig við þá hugsun, að togaraútvegurinn væri rekinn með beinum styrk, og vita þó allir, að bæði ætti mér að vera ljós hin mikla þýðing þessa atvinnurekstrar og engin ástæða til að ætla, að ég væri ekki jafnfús, svo að ekki sé sterkara að kveðið, að rétta einmitt þeirri grein framleiðslunnar sem öðrum hjálparhönd. En eins og ég margoft hef tekið fram, þá hefur það lengst af tafið mínar aðgerðir í þeim efnum, að ég hef talið, að þegar þessi stórvirku og fullkomnu framleiðslutæki gætu ekki lengur sjálf staðið undir framleiðslukostnaði, væri svo komið um hag íslenzks atvinnurekstrar, að einhverra almennra aðgerða væri þörf. Að ég samt sem áður að þessu sinni hef átt fullan þátt í því, sem nú hefur gerzt, stafar af því, að ég gat ekki komið auga á nein önnur úrræði en þau, sem einmitt var hnigið að til þess að ýta úr vör togurunum, og um hitt þarf ég ekki að fjölyrða í þessari samkundu, að það er náttúrlega mikið neyðarúrræði, að þessi mikilvirku tæki liggi aðgerðalaus um bjargræðistímann. Eins og frv. ber með sér, hefur ríkisstj. aðhyllzt í fyrsta lagi þá hugsun, að nú skuli í fyrsta sinn með beinum aðgerðum veittur stuðningur togaraútgerðinni, og í öðru lagi í því skyni að veita þennan stuðning gripið til þess úrræðis að leggja nýjan toll eða skatt á, eins og stendur í 1. gr.: „Að innheimta sérstakt leyfisgjald af innflutningsleyfum fyrir bifreiðum, og má gjald þetta nema allt að 100% af fob-verði bifreiðanna.“ Að þessu hefur verið hnigið og togurunum gefið fyrirheit um, að hverju skipi skuli greitt úr sjóði, sem þannig er myndaður, 2000 kr. fyrir hvern dag, sem því sannanlega er haldið úti til veiða á tímabilinu frá 1. ágúst til 31. des. 1954. Ég hygg, án þess að staðhæfa of mikið, að óhætt sé að ganga út frá, að þessum sjóði, sem þannig er stofnaður, muni áskotnast nægjanlegt fé til þess að standa undir þeim kvöðum, sem hið opinbera hefur tekið á sig með fyrirmælum þessa frv. og fyrirheitum þeim, sem togaraútveginum voru gefin í sambandi við setningu þessara bráðabirgðalaga. Mér þykir líklegt, að þau útgjöld, sem leiðir af frv., gætu numið um 11–12 millj. kr. á þessu tímabili, sem frv. nær til, og mér þykir sennilegt, að tekjurnar, sem sjóðnum falla vegna fyrirmæla frv., verði a.m.k. 2–4 millj. kr. meiri. Einhver kynni kannske að álíta, að það væri nú ekki rétt að vera að leggja svo þungar kvaðir á þá, sem þessar bifreiðar eiga að fá. En hvort tveggja er, að ekki var auðið að sjá alveg fyrir fram, þegar lögin voru sett, hver yrði útgjaldaþörfin og hver yrði tekjuvonin, sem og hitt, að enginn veit, hvað framtíðin ber í skauti sínu, og vel má vera, að enn þurfi að styrkja útveginn eftir næstu áramót og að ekki takist að setja um það löggjöf svo snögglega, að ekki verði a.m.k. talið mjög æskilegt að hafa eitthvert fé til ráðstöfunar umfram það, sem þörfin kallar á vegna útgjalda þessa árs. Ríkisstj. er allri ljóst, að þessi skattur eða þetta leyfisgjald getur bitnað mjög þunglega á jafnvel þeim, sem alls ekki eru bærir að bera mikil gjöld. Það er náttúrlega engum vafa undirorpið, að hefði verið talið fært að gefa frjálsan innflutning á bifreiðum, eða a.m.k. lít ég þannig á, þá mundi eftirspurnin eftir bifreiðunum hafa nægt til þess að fullnægja þörfum þessa sjóðs og meira en það, jafnvel miklu meira, og þeir greitt gjöldin að mestu, sem efni hafa á því. Það, sem helzt verður talið þessari tekjuöflun til ámælis, er, að ýmsir menn, sem með illu eða jafnvel engu móti komast af án bifreiðar vegna skyldustarfa sinna annars vegar og heilsufars hins vegar, eru með þessum hætti skattlagðir þunglega, og sumir þeirra geta, eins og ég segi nauðulega undir því risið. En það var ekki margra góðra kosta völ í þessum efnum, og að þessu ráði var hnigið sem því skásta, sem stjórnin kom auga á. Ég sé svo ekki ástæðu á þessu stigi málsins að fara um þetta fleiri orðum, en legg til, að málinu verði vísað að lokinni þessari umræðu til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Ég tek undir það með hæstv. forsrh., að ég hafði ekki búizt við því fremur en hann, að þetta mál kæmi nú til umræðu hér í dag. Eftir því sem ég þekki til um hraða í vinnubrögðum hér á hv. Alþingi, þá hafði ég nú tæplega reiknað með slíkum röskleika sem verið hefur hér á vinnubrögðum í dag, og hafði því ekki búið míg undir að ræða þetta stóra og víðtæka mál. En þar sem það er hér komið til 1. umr., vil ég leyfa mér að bera fram fáeinar fyrirspurnir. Þar sem þær eru fremur einfaldar, vænti ég þess, að hæstv. forsætis- og sjávarútvegsmálaráðherra sjái sér fært að svara þeim, þó að þær séu bornar fram hér við umræðu um frv., en ekki í fyrirspurnatíma. Það er þá í fyrsta lagi, að mér þætti fróðlegt að fá upplýst, hvort nefnd sú, sem skipuð var í lok síðasta þings til þess að athuga hag togaraútgerðarinnar og gera tillögur um umbætur þar á, hafi nokkru sinni lokið störfum. Ég hygg, að það hafi ekki fyllilega komið fram, en þó verið gefið í skyn í blöðum, að hún hafi aldrei lokið fyllilega störfum, þau hafi verið stöðvuð, hæstv. ríkisstj. hafi ekki æskt eftir því, að hún héldi störfunum áfram. Það hefur ekki heldur komið fyllilega í ljós, hvort samkomulag hafi verið innan nefndarinnar um þær ráðstafanir, sem tiltækilegar þættu, hvort þar hafi verið búið að ná allsherjarsamkomulagi, eða samkomulagi um einhver tiltekin atriði. Væri fróðlegt að fá þetta upplýst. Ég sé, að í till. til þál. um aðstoð við togaraútgerðina, sem einn af nm., hv. 5. landsk. (EmJ), leggur hér fram á þskj. 35, skýrir hann frá því, að n. hafi ekki gert neinar skriflegar tillögur til ríkisstj., en hins vegar muni form. n. og einstakir nm. hafa skýrt ríkisstj. munalega frá tillögum, sem ræddar hefðu verið í n. Þarna kemur ekki heldur fram, hvort þessar tillögur hafi einungis verið uppástungur einstakra manna eða hvort um þær hafi náðst samkomulag í nefndinni. Hafi verið um það að ræða, að n. hafi komið sér saman, annaðhvort meiri hl. n. eða öll n., um ákveðnar till. til úrbóta fyrir togaraútveginn, þá væri fróðlegt að fá það upplýst, hvort sú ráðstöfun, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert með bráðabirgðalögunum um skattlagningu bifreiða, sé samkv. till. n. og hvort n. hafi ekki komið sér saman um fleiri aðgerðir í þessum efnum. Að lokum vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. sjútvmrh. um það, hvort hann telji, að þær aðgerðir, sem þegar hafa verið gerðar togaraútveginum til handa, þ.e.a.s. þessi skattlagning á innfluttar bifreiðar, muni vera nægilegar til að fleyta togaraútgerðinni áfram. Eins og kunnugt er, hafa nú fyrir skömmu náðst samningar um allverulega bætt kjör togarasjómanna, þ.e.a.s. undirmanna, og var sízt vanþörf á, að þau væru bætt verulega, en þetta eykur hins vegar að sjálfsögðu rekstrarútgjöld skipanna. Svo er mér ekki grunlaust um það, að yfirmenn á skipunum telji nú, að sinn hlutur sé helzt til litill orðinn, og muni hyggja á að fá hann bættan. Það væri mjög fróðlegt að fá það af vörum hæstv. ráðherra, hvort hann telji þessar aðgerðir, bifreiðaskattinn, nægilegar til þess að fleyta togaraútgerðinni áfram yfir þann örðuga hjalla, sem hún er nú að reyna að klífa.



Herra forseti. Eins og kunnugt er, samþ. síðasta Alþingi að skipa 7 manna mþn. til þess að athuga sérstaklega um vandamál togaraútgerðar landsmanna. Þessi mþn. starfaði allmikið s.l. sumar og skilaði til ríkisstj. allýtarlegri grg. um ástand og afkomu togaraflotans. Ég hefði fyrir mitt leyti talið eðlilegt, að nú, þegar þetta frv. er hér tekið fyrir til umræðu, hefði hæstv. ríkisstj. skýrt Alþingi frá störfum mþn. og þeirri skýrslu, sem n. flutti stjórninni. Það frv., sem hér liggur fyrir, er að nokkru leyti til orðið vegna þeirra tillagna, sem mþn. í togaramálunum vann að, þó að henni entist ekki aldur til þess að skila frá sér formlegum tillögum að öllu leyti, vegna þess að n. var látin hætta störfum nokkuð skyndilega, eða nokkru áður en fullt samkomulag hafði tekizt í n. um að skila tillögum. Vegna þess að ég geri mér vonir um það, að ríkisstj. muni síðar í þessum umræðum gera ýtarlega grein fyrir störfum mþn. og þeim staðreyndum, sem hún hefur dregið fram í skýrslu sinni, þá skal ég ekki nú á þessu stigi málsins fara að gera störf n. sérstaklega að umtalsefni, en ég get ekki látið þetta mál fara svo til 2. umr., að ég bendi ekki á, að það frv., sem hér er um að ræða, leysir ekki þann vanda, sem Alþingi hafði fyllilega gert sér grein fyrir á s.l. þingi að var fyrir hendi í sambandi við togaraflotann, að þetta frv. leysir ekki vanda togaraútgerðarinnar nema að sáralitlu leyti. Í fyrsta lagi er það svo, að það er gert ráð fyrir því, að sá stuðningur, sem hér er rætt um að veita togaraútgerðinni, nái aðeins til næstu áramóta, en úr því er ekki um neinn stuðning að ræða. Og má öllum vera það ljóst, að þá sitjum við í öllum aðalatriðum í sama vanda og við sátum áður. Auk þess er svo það, að þessi stuðningur er ekki meiri en svo, að hann nær aðeins yfir lítinn hluta af því, sem mþn. var öll sammála um að yrði óhjákvæmilega að bæta togaraútgerðinni, ef hún ætti að geta haldið áfram störfum. Þessar staðreyndir hljóta að verða dregnar fram, og þær hljóta líka að kalla á það, að ríkisstj. svari einhverju til um það, hvað hún hyggst fyrir í sambandi við þessi vandamál. Hvaða tillögur hefur hún á prjónunum. í sambandi við rekstur togaraútgerðarinnar frá næstu áramótum að telja? Eða hyggst hún að taka upp og koma áleiðis í lagaformi einhverju af þeim tillögum, sem ríkisstj. hafði fengið að heyra að mþn. vann að og var að verulegu leyti sammála um. Það hefur verið kunngert í blöðum, að mþn. var sammála um það, að meðaltogari yrði að fá bættar tekjur sínar frá því, sem verið hefur, um 950 þús. kr. á ári. Og þá var þó miðað við það, að tekjuhækkun til skipshafnar yrði aðeins 300 þús. kr. Nú hafa þegar gerzt samningar á milli togaraeigenda og skipverja á togurunum, sem sennilega þýða útgjaldahækkun í kaupi á meðaltogara hartnær 500 þús. kr. á ári, ef a.m.k. tekið er nokkurt tillit til þeirra launahækkana, sem yfirmenn á skipunum nú gera kröfur um og hljóta í rauninni að fá fram að verulegu leyti. Það er því alveg sýnilegt mál, að það vantar stórkostlega mikið fé á, til þess að það megi gera sér vonir um, að togararnir haldi áfram rekstri, ef ekki á annað til að koma þeim til handa heldur en það, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Mér fannst hæstv. forsrh. taka heldur linlega til orða, þegar hann ræddi þetta mál. Ég þóttist heyra, að hann segði eitthvað á þá leið, að vel mætti vera, að enn þyrfti að styrkja togaraútgerðina, a.m.k. frá næstu áramótum. Ég efast ekkert um það, að honum er það mætavel kunnugt og reyndar flestum mönnum í landinu, að það er ekki aðeins, að vel megi vera, að það þurfi að grípa til frekari stuðnings. Það er alveg gefinn hlutur, að það þarf að gera allverulega stórar ráðstafanir í þessum efnum, ef við eigum ekki að standa frammi fyrir stöðvun skipanna enn einu sinni. Sú leið, sem valin var til stuðnings togaraútgerðinni og þetta frv. fjallar um, að leggja á sérstakan bílaskatt, gefur að vísu tilefni til þess, að um hana sé rætt nokkuð mikið. Ég skal nú ekki gera það, en vil þó benda á það um leið, að svo hefur verið á framkvæmd þessa máls haldið, að um leið og ákveðið er að afla togaraútgerðinni nokkurra tekna með sérstökum bílaskatti, tekna, sem vel geta numið kringum 10–11 millj. kr. á fimm mánaða tímabili, þá er gert ráð fyrir, að með þessum sömu ráðstöfunum verði tekjur ríkissjóðs hækkaðar um ekki minna en 15–20 millj. kr. Ég held, að það hafi fáum komið til hugar, þegar var verið að gera till. um að leysa vandamál togaranna, að þá mundu þær tillögur koma þannig fram í framkvæmd, að þær yrðu sérstaklega til að auka við tekjur ríkissjóðs. Það er óhætt að fullyrða, að þeir menn, sem unnu að þessum málum í mþn. í togaramálum, hafi flestir búizt við því, að ráðstafanir, t.d. í sambandi við sérstakan bílaskatt, ef á yrði lagður, yrðu framkvæmdar þannig, að allar þær tekjur, sem kæmu vegna þessara sérstöku ráðstafana, yrðu látnar renna í sjóð til þess að styrkja og styðja útgerðina, en ekki að meiri hluta til til þess að bæta hag ríkissjóðs. En það má öllum vera ljóst, að þegar svo er áfram haldið, að ríkissjóður heldur áfram öllum söluskatti af bifreiðum og öllum hinum gamla innflutningstolli af bifreiðum, en hins vegar gert ráð fyrir því að flytja inn allmikið magn af bifreiðum, þá hljóta tekjur ríkissjóðs að stórhækka við þessar ráðstafanir. Hafi það verið svo, að þessi litli stuðningur, sem hér hefur fengizt við togaraútgerðina og nær aðeins fram að næstu áramótum, hafi fengizt með því skilyrði, að ríkissjóður yrði um leið að fá hækkaðar tekjur sínar um 15-20 millj. kr., gegn því að þessi skattur yrði lagður á, að nafninu til til þess að styrkja útgerðina, en útgerðin fengi ekki af honum nema í kringum 10–11 millj. kr., þá hafa þessi kaup verið heldur dýr, þau hafa verið heldur óhagstæð. Það er látið svo heita, að lagður sé á sérstakur skattur til stuðnings útgerðinni, en útgerðin fær aðeins 10-11 millj. kr. af honum, en ríkissjóður fær hins vegar 15-20 millj. kr. í sinn hlut. Ég skal svo ekki ræða um þetta frekar að sinni, en geri ráð fyrir því, að á síðara stigi málsins gefist tækifæri til þess að ræða þetta mál miklu ýtarlegar hér, enda hafi þá ríkisstj. gert grein fyrir till. eða skýrslu togaranefndarinnar.



Herra forseti. Hæstv. sjútvmrh. lagði þetta mál nú þannig fyrir hér í upphafi við þessa umr., að mér skildist á honum, að hann ætlaðist ekki til þess, að um þetta yrðu hafðar neinar sérstakar almennar umræður, þ.e. um það vandamál í heild, sem hér liggur fyrir, afkomu togaranna heldur hefði hann gert ráð fyrir að geta tekið það í heild síðar. En hér hefur nokkuð verið rætt um málið á við og dreif, og skal ég þá aðeins láta nokkur orð fylgja frá mínu sjónarmiði, án þess að fara langt út í það. Því hefur verið lýst hér af mörgum, sem talað hafa, að niðurstaða togaranefndarinnar varð sú, að til þess að jafna metin með öllu óbreyttu frá 1953 þyrfti um 650 þús. kr. á meðaltogara. Með 300 þús. kr. hækkun á launum, eins og n. gerði líka ráð fyrir, þyrfti að hækka þessa tölu upp í 950 þús., og ef kauphækkunin hefur numið í kringum 400 þús. kr., eins og allar líkur eru nú taldar til, þá vantar um 1050 þús. kr. til þess, að jöfnuður væri á rekstri meðaltogara, að öllu óbreyttu um aflamagn og útgjöld og þess háttar. Þær tillögur, sem uppi voru í nefndinni, voru margar og mjög mismunandi að því leytinu fyrst og fremst, hvað þær gátu gefið mikið í aðra hönd, og verður ekki um það deilt, að sú till., sem hér hefur verið flutt af hæstv. ríkisstj., er sú tillagan, sem mestu munar fjárhagslega, þar sem, þó að þessar ráðstafanir gildi ekki nema síðari hluta ársins, ef miðað er við árið, þá þýddu þær með segjum um 320 daga úthaldi, sem mun vera nálægt meðallagi eftir þeim reikningum, sem við fengum, um 640 þús. kr., svo að maður haldi sig við ársreikninginn, og er það um það bil 2/3 hlutar eða upp undir 2/3 hlutar af því, sem vantar til að ná jöfnuði. En jöfnuður er ekki fenginn fyrir þessu, og undan því veit ég að útgerðarmenn hafa kvartað og út af því tel ég að þeir hafi orðið fyrir nokkrum vonbrigðum, að ríkisstj. hefur ekki treyst sér til að fara út í frekari aðgerðir en í þessu eina atriði. Það er rétt að vísu, eins og forsætisráðherra sagði hér áðan, að karfi hefur hækkað í verði um 5 aura, en það eru líka allar þær breytingar, sem orðið hafa mér vitanlega, aðrar en þessi bílaskattur. Í nefndinni voru aftur til umræðu ýmsar aðrar tillögur. Ég skal leyfa mér að nefna t.d. tillögur um lækkun á vátryggingariðgjöldum, sem talið var að mundi vera hægt að gera með hóptryggingum eða ef togararnir gætu komið sér saman, lækkun á vöxtum, sem talið var mjög eðlilegt að togararnir fengju niður í sama vaxtafót og vélbátarnir fá af sínum rekstrarlánum, en rekstrarlán togaranna munu nú vera talsvert hærri, lækkun á farmgjöldum, sem enn var talið mögulegt að lækka verulega, það var talað um í n. allt að 10% eða eitthvað þess háttar, kannske meira, og munu vera möguleikar til þess að fá það gert, ef fast er fylgt ettir. Enn má nefna lækkun á olíuverði og loks, sem kannske aðalþýðinguna mundi hafa, hækkun á hráefnisverði því, sem frystihúsin greiða fyrir fiskinn, sem þau kaupa. Það er vitað, að hraðfrystihúsin hafa á þessu ári haft miklu meira magn til frystingar heldur en þau nokkru sinni hafa haft áður og að allur fastakostnaður kemur því á miklu meiri umsetningu en þeir reikna með í sínum áætlunum. Þess vegna áttu að vera möguleikar til að hækka a.m.k. hráefnisverðið þann hluta ársins, sem eftir var, þegar um þessa hluti var rætt í nefndinni. Það má kannske segja, að ríkisstj. eigi ekki að hafa forgöngu um lausn þessa máls, þetta sé mál, sem snerti fyrst og fremst togaraeigendur sjálfa. Ég hygg þó, að málum hafi skipazt þannig, að þeir hafi ekki talið sér mögulegt að koma þessu í framkvæmd, útgerðarmennirnir, án þess að ríkisstj. veitti þeim styrk og stoð í því efni. En sem sagt: Niðurstaðan hefur eingöngu orðið sú, að verðið á karfa hefur hækkað um 5 aura og bifreiðaskattur hefur verið lagður á með 2 þús. kr. framlagi á hvern úthaldsdag togara, sem er náttúrlega, eins og ég sagði, mjög veigamikil hjálp, svo langt sem hún nær, en hún bara nær ekki til þess að fylla alveg upp í það skarð, sem þarna er, eða til að brúa það bil, sem er á milli tekna og gjalda. Ég hef leyft mér að flytja hér nokkrar till., sem fram hafa komið í n. og ekki hafa verið fluttar á Alþingi áður. Hins vegar hef ég ekki flutt þær till., sem hér voru bornar fram í fyrra og snerta þetta mál, að svo stöddu. Þær voru reyndar líka ræddar í togaranefndinni, og ef þær verða ekki bornar fram bráðlega, þá geri ég ráð fyrir því, að ég muni bera þær fram sem viðaukatillögur við mínar tillögur. En um þáltill. vil ég ekki ræða á þessu stigi málsins, hún liggur ekki fyrir nú, en hefur aðeins fléttazt inn í málið, sem hér liggur fyrir. Ég vil aðeins segja að lokum, að þetta frv. ríkisstj., sem hér liggur fyrir, er hjálp - og hún góð það sem hún nær - en hún er engan veginn fullnægjandi, og það þarf að gera einhverjar ráðstafanir til þess að fylla það bil, sem þrátt fyrir þessar ráðstafanir er enn ófyllt á milli tekna og gjalda togaranna.



Þær ræður, sem hafa verið fluttar hér frá því að ég lauk minni stuttu framsöguræðu, gefa ekki tilefni til langra skýringa af minni hendi. Út af því, sem hv. 8. þm. Reykv. spurðist fyrir um, vil ég upplýsa þetta: Það er rétt, að nefndin lauk raunverulega ekki störfum. Ástæðan mun hafa verið sú, svo að engu sé nú leynt, að ég hlutaðist til um það við formanninn, að hann færi ekki að bera fram tillögur, fyrr en ég sæi eitthvað fram á, hvernig ríkisstj. í heild mundi taka undir þær tillögur. Mér þótti óþægilegra að fá tillögur frá nefndinni, a.m.k. aðrar en þær, sem ég hafði einhverja hugmynd um að maður gæti þá staðið saman um, og ég átti þess vegna minn þátt í því, að tillögur komu ekki endanlega fram. Ég vissi hins vegar vel, hverju fram vatt í nefndinni, og ég hygg, að ég megi segja það, - og svara þar með annarri fsp. hv. 8. þm. Reykv., - að í aðalefnum var orðið samkomulag milli manna að öðru leyti en því, að það er rétt, sem hefur komið fram, bæði hjá hv. 11. landsk. og hv. 5. landsk., að sumir vildu ganga lengra, en aðrir skemmra í minni háttar atriðum umfram þær ráðstafanir, sem mestu máli skipta og gerðar hafa verið. Hv. 8. þm. Reykv. spurði enn fremur um, hvort ég teldi þær aðgerðir nægjanlegar, sem nú hefðu verið gerðar. Ég tel það, að svo miklu leyti sem miðað er við það tímabil, sem þær gilda fyrir. Ástæðan til þess, að við vildum ekki í ríkisstj. binda hendur okkar til lengri tíma, var fyrst og fremst sú, að okkur þótti betur sæma, hvað sem við nú kunnum að hafa álitið um áframhaldandi þörf í þessum efnum, úr því að til stóð, að Alþingi kæmi saman, svo sem nú er orðið, snemma í október, að leggja málið í hendur þingsins heldur en ákveða sjálfir lengra fram í tímann en nauður rak til út frá þessu sjónarmiði. Um það, hvort þessar aðgerðir verða að teljast nægjanlegar, hafa menn nú gleggri hugmyndir, áður en þessu ári er lokið, og hæstiréttur, sem um það á að dæma, er nú viðstaddur, og stjórnin mun að sjálfsögðu leggja málið í hans hendur, þó að hún muni hafa um það sínar skoðanir, hvað þurfa þykir, og þá fylgjast með, hvað þingið gerir í málinu, og á venjulegan hátt hafa áhrif á þetta mál svo sem önnur, sem fyrir þinginu liggja og máli skipta, eftir því sem föng standa til og hennar skoðanir hvetja til. Með þessu hef ég svarað fyrirspurnum hv. 8. þm. Reykv. og að nokkru leyti einnig vikið að því, sem hv. 11. landsk. sagði. Það er að sönnu alveg rétt, sem komið hefur fram og hann einnig í ræðu sinni vék að, að það komu fram fleiri till. en sú, sem nú hefur verið hnigið að að koma í framkvæmd með þessu frv. En ríkisstj. taldi ekki ástæðu til þess, að hún milli þinga gerði þær ráðstafanir, sem þær till. fjölluðu um, með því að stjórnin taldi sitt hlutverk vera að gera sem einfaldastar ráðstafanir, er nægja mættu til þess að leysa þann vanda, sem fyrir dyrum stóð, ef togaraútgerðin hefði stöðvazt og togararnir legið í höfnum lengur en þegar var orðið og allir að sjálfsögðu hörmuðu. Ég vil hins vegar af tilefni því, sem hv. II. landsk. gaf, benda á tvennt. Það er auðvitað rétt, sem hann sagði, að áætlun um auknar tekjuþarfir togaraútgerðarinnar og þörf þeirra jafnframt fyrir lækkaðan tilkostnað miðaðist við það, að kaupgjald á skipunum mundi hækka um 300 þús. kr. á ári. Nú hefur það verið a.m.k. mín skoðun, - ég játa það hreinskilnislega og sagði það í lok síðasta þings, - að togarahásetar bæru orðið allt of lítið úr býtum miðað við aðrar stéttir þjóðfélagsins, miðað við hina erfiðu vinnu, sem þeir oft og einatt hafa við hin þýðingarmiklu störf, sem þeir stunda. Hins vegar hef ég ekki getað gert mér eða haft ástæðu til að reyna að gera mér fyllilega grein fyrir, hve þörfin í þessum efnum væri mikil. Í n. áttu hins vegar sæti ýmsir útgerðarmenn, og þar á meðal alþm. úr þremur þingflokkanna, allir nákunnugir þörfunum ekki síður en ég, og þeirra áætlun hné að því, að það þyrfti 300 þús. kr. til þess að ráða bót á því, sem miður fór í þessum efnum. Ef reyndin er sú, að útgerðarmenn hafi nú greitt 500 þús. kr. í staðinn fyrir 300 þús. kr., þá tel ég, að þeir hljóti að vita það betur um eigin hag en mþn. vissi, að þeir telji sig hafa ráð á að gjalda 500 þús. í staðinn fyrir 300 þús. Auðvitað nær það ekki nokkurri átt, ef mþn. kynnir sér hagsmuni útgerðarinnar og kemst að slíkri niðurstöðu sem þessi nefnd gerði annars vegar og hins vegar útgerðarmönnum er kunnugt um þær niðurstöður og hafa ekki séð neina ástæðu til þess að vefengja þær, að útgerðarmenn auki um 66% einn útgjaldaliðinn og ætli sér svo að koma til Alþingis og senda þinginu eða ríkissjóði reikning í þessum efnum. Slíkt mætti ekki lukku stýra, og skal ég þó manna fyrstur viðurkenna það, sem ég áðan tók fram, að ég hygg, að það hafi verið bein rangsleitni ríkjandi um kaupgjald til togarasjómanna. Ég fer hins vegar ekki dult með það, án þess að ég hafi kynnt mér það mál sérstaklega, að ég lít auðvitað allt öðrum augum á það, hvort hæst launuðu yfirmenn á togurunum hafa sömu þörf fyrir kauphækkun eða sama rétt til kaupbóta eins og hásetarnir og þeir lægst launuðu. Hitt atriðið, sem ég vildi víkja að úr ræðu hv. 11. landsk., er það, að mér fannst gæta nokkurs misskilnings hjá honum, þegar hann var að ræða um hinn mikla hag, sem ríkissjóður hefði beinlínis vegna þess, að gerðar hefðu verið ráðstafanir til þess að bæta afkomu útvegsins. Auðvitað er það rétt, að ríkissjóður hefur vissan hluta af innflutningsgjöldum á bifreiðum, en það er jafnrétt, að bifreiðar hefðu verið fluttar inn, hvort sem þetta leyfisgjald, sem fellur togurunum, hefði verið lagt á eða ekki. Spurningin var þá eingöngu sú, hvort það hefði þótt rétt, að vegna þess að lagður er nýr skattur á almenning í þessum efnum, þá leiði af því, að réttlátt sé að svipta ríkissjóð þessum tekjum, svo að sá sjóður, sem hér er verið að mynda, megi aukast af þeim ástæðum. Hv. 5. landsk. sagði, að jöfnuður væri ekki fenginn með þessum tillögum stjórnarinnar á rekstrarafkomu togaranna. Það kann að vera rétt. En engum er betur kunnugt en einmitt honum um það, að sjálf nefndin gerði ráð fyrir, að þessi rekstrarjöfnuður kæmist á með því móti, að annars vegar yrði visst framlag af hendi hins opinbera útveginum til framdráttar, en hins vegar yrðu gerðar ráðstafanir til sparnaðar á vissum útgjaldaliðum útvegsins, og sjálfur hefur hv. þm. í sinni þáltill. á þskj. 35 einmitt bent á, hvers konar sparnaðartillögur væri um að ræða. Ég veit einnig, að jafnsanngjarn maður játar, að það er ekki nema eðlilegt, að dugmikil stétt, eins og útgerðarmennirnir eru, eigi sjálf að hafa forustu um að lækka sína útgjaldaliði og hækka sínar tekjur samkvæmt þeim tillögum, sem þar eru fram bornar, og ekki ætlast til þess, að þeir séu mataðir eins og hvítvoðungar af ríkisvaldinu. Ég get hins vegar ekki neitað því, að það er rétt, að um sumt af þeim tillögum, sem um er að ræða, kann ríkisvaldið að geta haft áhrif til góðs og útgerðinni til framdráttar, enda hefur ríkisstj. boðið það og réð einmitt í þeim efnum útgerðinni til stuðnings einn sinn ágætasta mann, sem hefur verið reiðubúinn að ræða hagsmunamál útgerðarinnar með útgerðarmönnum við þá aðila, sem hér eiga hlut að máli. Ég hygg mig mega segja, að af þeim 5 liðum, sem sérstaklega voru nefndir, er, eins og hv. 5. landsk. benti á, búið nú þegar að hafa nokkurn ávinning af hækkun á verðiagi á karfa. Auk þess er það staðreynd, ef é; veit rétt, að olía hefur verið lækkuð í verði. Ég vildi svo láta máli mínu lokið með því að gera það, sem mér láðist áðan, að færa þeirri n., sem vann að þessu máli, þakkir fyrir það, hversu ötullega hún gekk að sínu starfi. Ég hygg það sé fremur sjaldgæft, að mþn., sem tekur að sér rannsókn á ákaflega stórvægilegu atvinnu- og fjármáli, gangi jafnfljótt og örugglega að sínu starfi og skili í aðalatriðum jafngreinargóðum skýrslum og þessi n. hefur gert. Ég vil þess vegna hér á Alþingi leyfa mér að færa bæði hv. form. n. og öllum þeim, sem með honum hafa unnið, þakkir fyrir vel unnin störf og skynsamlegar till., sem þó auðvitað eins og allt annað standa til bóta, ef Alþ. vill á þeim breytingar gera,enda á nú að vera góður tími til þess, og hver getur þá lagt gott af mörkum, eftir því sem hann álitur skynsamlegt og hefur hugkvæmni til.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. mikið. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. forsrh. fyrir það, hversu hreinskilinn hann var í svari við svolítilli fyrirspurn frá mér varðandi störf n. í togaramálinu. Hann viðurkenndi fullkomlega, að hann hefði sett bremsu á nefndina, hann hefði verið eins og góður bílstjóri, þegar hann sér einhverja hættu fram undan, þá stígur hann fast á og bremsar. Það væri náttúrlega fróðlegt að vita það, hver ástæða var til þess, að hæstv. forsrh. taldi ástæðu til að stíga svona fast á bremsuna. Skyldi það geta átt sér stað, að honum hafi þótt óþægilegt að fá einhverjar sameiginlegar tillögur frá nefndinni? Hann lét í það skína, að það hefði ekki komið sér sérstaklega vel að fá tillögur, sem hann taldi sig ekki geta fallizt á. Í sambandi við þessa lofsverðu hreinskilni hæstv. ráðh. vil ég leyfa mér að spyrja að því, til hvers hann var þá eiginlega að leggja hér fram þáltill. í þinglok í fyrra um skipun nefndar til þess að rannsaka þessi mál. Hæstv. ráðh. bar fram nú í seinni ræðu sinni þakkir til n. fyrir unnin störf. Ég skal á engan hátt draga í efa, að hún hafi unnið vel að þessum málum, en einhvern veginn fannst mér, að þakkirnar væru alveg sérstaklega fyrir það, að hún hefði látið bremsa sig svona rækilega af. Ég vil að lokum aðeins fara fram á það, og tel það fullkomið réttlætismál, að Alþ. fái skýrslu um störf togaranefndarinnar, þeirrar nefndar, sem það kaus til þess að rannsaka þetta mál. Tel ég eðlilegt, að lögð verði fram á Alþ. í einhverju formi skýrsla um störf n., og þá einkum hvaða tillögur hefðu komið fram í n. og að hvaða leyti hefði orðið samkomulag um þær tillögur. Þetta tel ég að Alþ. eigi heimtingu á að fá vitneskju um, þar sem það hlýtur að hafa verið ætlun þingsins með skipun n. að ræða og athuga þær till., sem hún hefði fram að færa, eða byggja á þeim athugunum, sem hún gerði. Annars verða vafalaust oft umræður um þetta mál hér á Alþ. í vetur, og verður þá tilefni til þess að ræða það frekar almennt.



Herra forseti. Það frv., sem hér er borið fram um breyting á bifreiðalögunum, er sjálfsagt ekki borið fram að ófyrirsynju að skoðun manna, því að hvað eftir annað á síðustu mánuðum hefur því verið hreyft í blöðum, að stöðva yrði þá notkun unglinga á reiðhjólum með hjálparvél, sem mjög hefur farið í vöxt að undanförnu. En samkv. þeim reglum, sem um þetta giltu, þá hafði áður verið úrskurðað, að slík farartæki skyldu ekki teljast til bifreiða, og því hafði hvorki ráðuneytið né lögreglan heimild til þess að skerast í þetta mál. Að vísu hefði verið hugsanlegt að breyta fyrirmælunum um það, hvað til bifreiða skyldi teljast, með einföldum úrskurði, en þá var hins vegar orðið greinilegt, að í óefni var stefnt, því að hin almennu ákvæði laganna um bifreiðar eiga ekki nema að litlu leyti við um þessi farartæki. Það varð því að ráði að láta afgreiðslu málsins bíða og bera fram um þetta sérstakt frv., sem fer í þá átt að setja aldurstakmark, 15 ár, um það, hvenær menn megi aka á þessum farartækjum, og að þeir þurfi að hafa til þess samþykki lögreglustjóra. Er þá gert ráð fyrir því, að það samþykki verði ekki veitt fyrr en hann hefur kynnt sér eða látið kynna sér, að þeir, sem um leyfið sækja, hafi hæfilega þekkingu. Það er hins vegar ekki ráðgert, að kennslu verði komið upp um notkun farartækjanna, það er talið, að það sé svo einfalt, að ef menn eru komnir til nokkurs aldurs og þroska á annað borð, þá geti þeir lært þetta af sjálfum sér, en ráðgert er, að hægt sé að vísa mönnum á sérstakar stöðvar, sem þeir geti æft sig á, meðan þeir eru að ná nauðsynlegri æfingu, áður en þeir ganga undir þessa skoðun hjá lögreglustjóranum, sem ráðgert er að eigi sér stað. Það er enginn vafi á því, að þessi farartæki eru mörgum til hags, og ef þau eru notuð af mönnum, sem hafa til þess þroska og kunna með þau að fara, þá eru þau hættulítil. Hins vegar vitum við það allir, að það hefur farið í vöxt hér eins og raunar víðar, að börn og unglingar, sem ekki hafa næga varúð, eru mjög farin að nota þessi tæki, og verður að gjalda varhuga við því. Það hefur nokkuð verið stuðzt við reglur annars staðar, þegar þetta frv. var samið, en að öðru leyti reynt að fara eftir þeim staðháttum, sem hér eiga við. Ég vil vekja athygli á því, að ráðgert er, að það þurfi að tryggja þessi farartæki gegn tjóni, er þau valdi öðrum, svipað og á sér stað um bifreiðar, en mér er tjáð, að tryggingargjaldið verði svo lítil upphæð á hverju ári, að það muni ekki verka til neinnar hindrunar út af fyrir sig. En um það atriði og önnur er ætlazt til að sett verði fyrirmæli í reglugerð, þegar þar að kemur. Ég legg til, að frv. fari til 2. umr. og þeirrar n., sem við á. Ég hef ekkí athugað, hvort það er heldur samgmn. eða allshn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er gamall kunningi þingmanna, hefur verið fyrir, ja, það stendur hér í grg.: tveim undanförnum þingum, en mér er nær að halda, að það hafi legið fyrir oftar, en ekki náð fram að ganga. Það hefur svo aukizt starf þess prófessors, sem nú kennir þessi fræði, að bæði hann og aðrir þeir, sem til þekkja, telja, að ekki nái neinni átt, að hann geti framvegis annazt þá kennslu. Er því lögð mjög rík áherzla á af honum og forráðamönnum háskólans, að þetta frv. nái fram að ganga. Að vísu var um tíma nokkurt ósamkomulag varðandi starfrækslu þeirrar rannsóknarstofu, sem hér er getið um í frv. Nú er komið fullt samkomulag innan háskólans um, hvernig þeirri starfrækslu skuli fyrir komið, og stendur það því ekki lengur í vegi fyrir samþykkt frv. Það er svipað með þetta frv. og stýrimannaskólafrumvarpið, er ég lagði fram hér áðan, að það er nauðsynlegt að afgreiða málið sem fyrst, til þess að hægt sé að útvega hæfan mann til að undirbúa sig undir starfið. Eins og sakir standa er talið, að enginn fróður maður sé fyrir hendi til þess að taka þetta að sér og að enginn muni fást til að leggja sérstaka stund á þetta, nema hann eigi nokkuð víst að fá starf að því sérfræðinámi loknu, og talið er, að það nám muni standa árum saman. Það er því heppilegt, að málið fái afgreiðslu sem fyrst, til þess að hægt sé að snúa sér að því að útvega einhvern hæfan mann til að taka að sér það langvinna nám til viðbótar læknisfræðinni, sem hér er um að ræða. Ég legg til, að málið gangi til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Í frv. það, sem hér liggur fyrir um veitingu ríkisborgararéttar, hafa aðeins verið teknir fjórir umsækjendur. En þannig stendur á, að dómsmrn. tók nú upp þá nýbreytni frá því sem verið hefur, að auglýst var eftir umsækjendum um ríkisborgararétt, og var beint til þeirra, að þeir skyldu hafa gefið sig fram á tilteknum tíma, sem var miðað við, að hægt væri að kynna sér nokkuð umsækjendur með hæfilegum fresti, áður en Alþingi kæmi saman. Þó að tekið væri fram, að auglýst væri eftir endurnýjun umsókna þeirra, sem áður höfðu sótt og ekki fengið réttinn, þá hafa enn aðeins borizt umsóknir frá þremur af þeim sjö, sem voru upphaflega í frv. því, sem lá fyrir siðasta þingi og varð ekki útrætt þá. Og við þessa þrjá, sem dómsmrn. hafði tekið upp í frv. sitt fyrir síðasta þing, hefur aðeins einn umsækjandi bætzt, sem fullnægir hinum ýtrustu kröfum um dvalartíma hér á landi, en rn. hafði haldið sér við þær kröfur, sem áður hafði verið fylgt frekast í þessum efnum. Hins vegar, eins og þingmenn ef til vill muna, voru komin 37 nöfn á frv., er það dagaði uppi á síðasta þingi, og var verulegur ágreiningur milli hv. Ed. og Nd. um þær meginástæður, sem ættu að ráða því, hvort menn skyldu fá ríkisborgararétt eða ekki. Rn. hefur ekki viljað blanda sér í þessar deilur og þess vegna haldið sér við þessar reglur, sem það áður hefur fylgt um undirbúning frv., og eftir þeim komust ekki fleiri af umsækjendum að en þeir fjórir, sem hér eru taldir. Hins vegar verða auðvitað umsóknirnar allar, sem koma, jafnóðum og þær koma, sendar til nefnda Alþingis, og geta þá nefndirnar tekið til athugunar, hvort þær vilja hvor um sig leggja til, að málið verði afgreitt eins og þær gerðu í fyrra, eða hvort reynt er að fá samkomulag milli deildanna um reglur, er hægt yrði þá að fylgja í framtíðinni og undirbúa slík lög hér eftir með hliðsjón af þeim reglum, sem vitað er að Alþ. muni fylgja, en engar slíkar reglur eru nú fyrir hendi. Ég kemst svo ekki hjá því að vekja athygli á, að við höfum hér upp í 2. gr. frv. tekið það ákvæði, sem undanfarið hefur verið samþykkt á Alþingi og við töldum rétt að því fylgdi með hér, að þeir, sem heita erlendum nöfnum, skuli þó ekki öðlast íslenzkan ríkisborgararétt eftir lögum þessum fyrr en þeir hafa fengið íslenzk nöfn samkv. lögum o.s.frv. Við framkvæmd þessa ákvæðis mundi hins vegar strax koma verulegt vandamál, þar sem er fyrsta nafnið, sem hér er talið, þar sem er Adolf Björn Petersen, sem hefur að vísu misst íslenzkan ríkisborgararétt, en er fæddur Íslendingur og af íslenzku bergi brotinn mann fram af manni, þó að hann beri þetta nafn með nokkuð erlendum keim. En ég mundi hafa tilhneigingu til að líta svo á, að þótt maður beri slíkt erlent ættarnafn, sem hefur viðgengizt hér áratugum saman, ef ekki lengur, verði það í þessu sambandi að teljast íslenzkt nafn og eins hans fornafn. En það eru mörg vandamálin, sem upp koma við samningu slíkra frv., og ég vildi vekja athygli á því við hv. n., að við athugun málsins sýndist okkur verulegur vafi á, hvernig um þetta atriði mundi fara. - Ég legg svo til, að málið fari til 2. umr. og hv. allshn.