Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Þetta mál, sem hér liggur fyrir, fjallar um laun dýralækna. Landbn. er sammála um, að frv. verði afgr. óbreytt. N. er sammála um, að starf dýralækna sé nauðsynlegt, og telur réttmætt, að þeim séu veitt viðunandi kjör. Það er sýnilegt, að starf dýralækna er ekki eftirsótt staða, því að þeir eru sárafáir, sem hafa viljað taka það að sér. N. álítur, að þar sem jafnmikið er í húfi varðandi heilbrigðismál aðalatvinnuvegar landsins, þá sé alls ekki sæmandi að launa þetta starf svo, að líklegt sé, að enginn vilji taka það að sér. Aukatekjur dýralækna eru svo litlar, að þær munu oft ekki nægja fyrir ferðakostnaði úti um land, einkum þar, sem erfitt er um ferðalög. N. leggur því til, að dýralæknar fái álíka góð kjör og aðrir læknar landsins eiga við að búa, en kjör dýralækna hér hafa verið svo bágborin, að engum einasta manni hefur enn dottið í hug að gerast „praktiserandi“ dýralæknir. Sýnir þetta, hve langt við erum á eftir tímanum í þessu máli, sem ætti að vera fyrsta undirstaða landbúnaðarins og er mjög þýðingarmikið heilbrigðismál, læði vegna þeirra, sem stunda framleiðsluna, og eins hinna, sem kaupa vöruna. Núverandi ástand í þessum efnum er hins vegar aðeins til þess að sýnast, en ekki það starf, sem þetta ætti að vera. Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þetta, en legg til fyrir hönd landbn., að frv. verði samþ.



Herra forseti. - Ég þakka hv. landbn. fyrir það, hve vel hún hefur tekið frv. mínu um breyt. á launalögunum, þ.e. um hækkun á launum dýralækna frá því, sem nú er. Síðan ég flutti þetta mál við l. umr., hef ég átt tal við suma af dýralæknum landsins um það, hvort sú breyt., sem frv. mitt gerir ráð fyrir, væri á þá lund, að þeim tilgangi yrði náð, að afskekktir landshlutar fengju dýralækna, og hafa þeir allir tekið undir þá skoðun, að aðalþröskuldurinn í vegí þess, að dýralæknar setjist að í afskekktum landshlutum, sé sá, að launin séu svo lág og um litla „praksis“ sé að ræða. Með breyt. þeirri, sem gert er ráð fyrir í frv., er ætlazt til þess, að grunnlaun hvers dýralæknis hækki um 1000 kr. frá því, sem nú er. Í lögum um dýralækna, nr. 24 1939, er gert ráð fyrir sex embættisdýralæknum hér á landi. Er hér því farið mjög hóflega í sakirnar og ríkissjóði ekki bundnir miklu þyngri baggar en þegar hvíla á honum. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta mál. Ég er þakklátur hv. frsm. og landbn. fyrir góðar undirtektir, og það er álit mitt, að ef þetta frv. verður samþ., muni leysast nokkuð úr vandræðum afskekktra landshluta. Ég vil að lokum benda á það, að við nám erlendis eru tveir menn, sem ætla að leggja stund á dýralækningar. Það væri mjög æskilegt að geta tryggt það, að landbúnaðurinn fengi að njóta starfskrafta þessara ungu manna, þegar þeir koma heim, og mundu þá þeir landshlutar, sem nú eiga erfiðast fyrir, væntanlega fá nokkuð greitt úr vandræðum sínum. Ég hef svo ekki þessi orð fleiri, en ber aðeins fram þá ósk, að þetta mál fái sem greiðasta göngu í gegnum þingið.



Herra forseti. - Ég kaun ekki við, að þetta mál fari út úr d. án þess að segja um það nokkur orð, því að ég er málinu ekki alveg samþykkur. Það er alveg rétt hjá hv. flm., að laun dýralækna eru lág, en ég hefði haldið, að úr því að byrjað var að breyta launum dýralækna, ætti að vera með þá eins og aðra lækna, að það ætti að flokka þá, setja þá í launaflokka eftir því, hvað búizt er við, að héruðin hafi mikla praksís. Nú er það svo, að tvö þeirra embætta, sem hér eru, hafa hér um bil engar tekjur, þrjú gefa þó nokkrar tekjur, og eitt gefur tvöfaldar til þrefaldar tekjur á við embættislaunin. Þess vegna held ég, að rétt sé að flokka embættin og læknarnir hafi misjöfn laun, þannig að þeir, sem búa við tekjurýrari héruðin, hafi hærri laun en hinir, sem hafa miklar aukatekjur. Þessa skoðun vil ég láta koma fram hjá mér, áður en málið fer út úr hv. d., þó að ég hafi ekki séð ástæðu til að bera fram brtt., enda er það ekki hægt, þar sem málinu liggur svo mikið á, að það þarf að afgreiða það frá d. nú við tvær umr. sama daginn. En þann eftirrekstur skil ég nú ekki.



Herra forseti. - Ég þarf ekki að hafa langa framsöguræðu að þessu máli. Það er samhljóða að efni og frv., sem samþ. var fyrir Skála á Langanesi á síðasta þingi. Það er farið fram á það, að ríkið leggi fram fé og' ábyrgst, til þess að hægt verði á þessum stað að gera lendingarbætur, svo að hægara verði að stunda þaðan útræði en nú, með því að fjölga mundi dögum, er á sjó gæfi. Hafnlaust er þarna með öllu, en menn lifa mikið á sjávarútvegi. Vitamálastjóri hefur gert áætlun um kostnað við þessa hafnargerð, og eru upphæðirnar í frv. öllu ríflegri en sú áætlun var, enda hefur bæði efni og vinna stigið mjög síðan hún var gerfi. Þó kann vel að vera, að þær tölur, sem nefndar eru, séu vel ríflegar, ef ekki hækkar mikið hér eftir. Þegar ég fór þá leið að flytja um þetta sérstakt frv., byggðist það á því, að þetta verk er gert í svo fátækum og fámennum hreppi, að hann hefur ekki ráð á að leggja féð fram í einu á móti, og verkið þarf þess vegna að gerast í mörgum áföngum, því að það er aðeins hægt að gera verkið fljótt með lántökum, en ég hygg, að undir miklum lántökum standi hreppurinn ekki, hann verður að leggja fé fram sjálfur móti ríkinu. Þess vegna er sú leið farin að taka verkið í áföngum og nota lántökuheimildina ekki nema að litlu leyti. Frv. þetta er frábrugðið l. um lendingarbætur á Skálum á Langanesi að því leyti, að gert er ráð fyrir, að gjöld í lendingarbótasjóð sé hægt að innheimta, þegar byrjað er á verkinu, þótt það sé ekki komið langt, í staðinn fyrir það, sem alsiða er, að innheimta ekki gjöld fyrr en verkið er svo til búið, en þetta stendur í sambandi við það, að hugsað er, að verkið sé unnið á mörgum árum. Ég vona svo, að sjútvn. taki þessu máli með velvilja og það verði samþ. á þessu þingi.



Herra forseti. - Hafnarlög þau fyrir Hafnarfjörð, sem nú gilda, voru sett árið 1929, en áður hafði verið látin fara fram rannsókn á hafnarstæðinu, og var hún framkvæmd af erlendum verkfræðingi. Þá tíðkaðist það mjög að leita til erlendra verkfræðinga, þegar um meiri háttar mannvirki var að ræða, og hélzt sú venja enn um nokkur ár. Þessi erlendi verkfræðingur lagði til, að byggður yrði stór hafnargarður og hann einn látinn nægja. En þegar þetta mál var síðan rannsakað nánar, kom í ljós, að betra mundi að breyta til um gerð hafnarinnar, og var þá horfið að því ráði að hafa garðana tvo. Fyrir þá, sem ekki þekkja til í Hafnarfirði, vil ég geta þess, að frá náttúrunnar hendi er þar eitt hið bezta hafnarstæði landsins. Sá eini galli er þar á, að höfnin er alveg opin fyrir vestanátt, og er þar því jafnan ókyrrð í vestanveðrum til mikilla óþæginda fyrir skip þau, sem þurfa að nota höfnina. Það er því mjög nauðsynlegt að loka höfninni með því að byggja nægilega stóran skjólgarð, til þess að skip geti athafnað sig þar í hvernig veðri sem er. Að þessu var stefnt með setningu hafnarlaganna. Hafnarl. voru sett árið 1929, en stuttu síðar skall kreppan yfir. Bærinn sá sér því ekki fært að leggja út í þetta mannvirki að svo stöddu, og var ekkert gert í málinu um nokkurt árabil. En um áramót 1939 –40 var byrjað að hreyfa þessu máli á ný, og í árslok 1940 var byrjað á verkinu, með því að þá var séð fyrir, að hafnarsjóður gæti lagt fram allmikið fé. Síðan hefur verið unnið sleitulaust að verkinu í nær tvö ár, og hefur verið varið til þess 800–900 þús. kr., en það er nær því öll sú upphæð, sem hafnarl. gera ráð fyrir. Allt um það er þó ekki lokið nema rúmlega hálfum fyrri garðinum. Sú hækkun, sem orðið hefur á kostnaðinum við verkið frá því, sem áætlað var, stafar að nokkru leyti af hækkun á verðlagi, en að nokkru leyti af því, að nú hefur verið ákveðið að hafa garðana tvo í stað eins áður. Það er því augljóst, að auka þarf fjárframlög til verksins, ef það á að ná tilgangi sínum, og það er einmitt sú breyt. á hafnarl. sem frv. fer fram á. Verðlag hefur nú sennilega heldur meira en þrefaldazt frá því, sem það var, er áætlunin var gerð, en þó er ekki farið fram á meira í frv. en að þrefalda upphaflegu upphæðirnar, þar sem tekizt hefur að framkvæma verkið á nokkuð hagfelldari hátt en upphaflega var gert ráð fyrir. – Hafnarnefnd hefur því álitið, að með þeim fjárframlögum, sem frv. gerir ráð fyrir, megi ná viðunandi árangri með því verðlagi sem nú er. Eins og kunnugt er, eru hafnarskilyrði við sunnanverðan Faxaflóa mjög léleg. Og það hefur verið talað um það hér á hinu háa Alþ., að ríkissjóður yrði sjálfur að taka sér fram um það að kosta að öllu leyti sjálfur hafnargerð við sunnanverðan Faxaflóa til þess að hjálpa útveginum þar. Nú er ég ekki í vafa um það, að ef fullkomin höfn kemur í Hafnarfirði, þá dregur það að verulegu leyti úr þörfinni á því að byggja við sunnanverðan Faxaflóa fullkomna höfn, eins og gert hefur verið ráð fyrir að gera þar fyrir fé ríkissjóðs eingöngu, vegna þess að það er og hefur reynzt á undanförnum árum tiltölulega mjög auðvelt að sækja sjó úr Hafnarfirði, þótt bátar ættu þar heima og kæmu að landi daglega; það hefur verið reynt 2–3 síðustu árin og gefið góða raun. Sömuleiðis hafa bátar utan af landi, sem ekki hafa getað fengið afgreiðslu í Keflavík og Sandgerði og á öðrum ófullkomnum höfnum á Suðurnesjum, sótt til Hafnarfjarðar og stundað veiðar þaðan. Það er ljóst, að það verður að gera hafnarskilyrði betri á Suðurnesjum, hvað sem Hafnarfirði líður. En það mál er auðleystara eftir að í Hafnarfirði hefur verið gerð góð höfn. Og ég tel eðlilegt, að ríkissjóður taki að sér að 1/3 hluta að styrkja hafnargerð í Hafnarfirði og það sé einhver sá ódýrasti háttur, sem ríkissjóður á kost á, um að bæta úr erfiðleikum vegna hafnleysis við Faxaflóa. Þess vegna ber að lita á þetta mál einnig frá því sjónarmiði. Ég veit ekki, hvort ástæða er til að fara um þetta mörgum fleiri orðum. Þessar upphæðir eru náttúrlega nokkuð háar. En það er ekki hægt að nefna neina hafnargerð, hversu lítil sem hún er og ófullkomin, án þess að hún kosti geysiháa fjárupphæð. Og ég endurtek það, að ef ríkissjóður kemst af með það að leggja hér fram aðeinis 1/3 hluta kostnaðar af því, sem fullkomin og góð höfn í Hafnarfirði kostar, þá er það langódýrasta aðferð, sem ríkissjóður á kost á til þess að leysa vandræði vegna hafnleysis við Faxaflóa, auk þess sem það bætir úr brýnni nauðsyn Hafnfirðinga sjálfra. Það eru að vísu ekki leyst að fullu hafnarmálin þarna syðra, þó að garðarnir séu byggðir. En ég geri ráð fyrir, að hafnarsjóður eigi hægara með að kosta það, sem eftir er, þegar þeir eru komnir, ef þessi lausn fast á málinu. Skal ég svo ekki hafa um þetta fleiri orð, en leyfi mér að leggja til. að málinu verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. - Ég flyt hér á þskj. 68 frv. um breyt. á l. nr. 58 28. jan. 1935, um hafnargerð á Hornafirði. Ég mun láta nægja við þessa 1. umr. málsins að segja örfá orð til skýringar. Eins og kunnugt er, er Höfn í Hornafirði eini verzlunar staðurinn í Austur-Skaftafellssýslu og eina höfnin við suðurströnd landsins. En það er ekki einungis það, að Höfn sé mikil viðskiptahöfn, heldur er hún mikil útgerðarstöð, ekki eingöngu fyrir Austur-Skaftfellinga, heldur einnig fyrir báta frá fjörðunum í Suður-Múlasýslu, sem sækja þaðan sjó á vetrum og eru fleiri en bátar Hornfirðinga sjálfra. Þótt svona sé, er höfnin ekki svo örugg sem æskilegt væri og þarf endur bóta við, bæði vegna viðskipta og útvegs. Það er því mikið áhugamál héraðsbúa að fá úr þessu bætt og gera höfnina nokkurn veginn örugga, þannig að hægt sé að afgreiða skip, bæði flutningaskip og önnur, með nokku~n veginn öryggi. Það voru sett hafnarl. fyrir Hornafjörð árið I935. samkv. því hefur verið fylgt þeirri reglu, sem tíðkast víðast um landið, að ríkissjóður leggi fram 2/5, kostnaðar, en hafnarsjóður 3/5, hluta kostnaðar. Árin 1935 og 1936 voru gerðar nokkrar endurbætur á þessum stað, þannig að byggður var Lagður til varnar, og fór í þær umbætur 1/4 hluti þeirrar upphæðar, sem heimiluð er, en öll upphæðin er 130 þús. kr. Eins og ég tók fram áðan, er það mikið áhugamál héraðsbúa, að þarna sé hafizt handa sem fyrst með endurbætur, enda er fyrirhugað að láta það ekki dragast úr hömlu. Nú er unnið að undirbúningi verksins, bæði heima í héraði og í skrifstofu vitamálastjóra. En þar sem allt verðlag hefur breytzt síðan 1935, er ljóst, að það fé, sem lagt var fram, nægir hvergi til að standast kostnað af þeim endurbótum, sem fyrirhugaðar eru og gera verður til þess að skapa öryggi við afgreiðslu skipa. Þess vegna hef ég leyft mér að bera fram frv. á þskj. 68 um það, að heimilt sé að hækka verulega það fjárframlag, sem leggja skal til þessa verks. Þótt þetta verði gert, eru allar líkur til, að kostnaði verði stillt í hóf, svo sem unnt er, og ekki varið til verksins meira fé en brýnustu nauðsyn ber til, þar sem með l. er ákveðið, að 3/5 hlutar kostnaðar greiðist úr hafnarsjóði, sem héraðsbúar standa straum af. Ég vænti þess svo, að sú n., sem á að fjalla um málið, taki það til vinsamlegrar athugunar og hraði því í gegnum þingið, og óska, að því verði vísað til 2. umr. og sjútvn. að þessari umr. lokinni.



Herra forseti. - Löng framsöguræða í þessu máli er í raun og veru alveg óþörf. Eins og hv. þm. er kunnugt, var þetta mál flutt á sumarþinginu í þáltill.- formi í Sþ. af öllum núverandi flm. þess og Einari Árnasyni, sem ekki situr þing nú. Málið varð ekki afgr. þá, og í byrjun þessa þings sendi ég bréf til hv. fjvn., þar sem ég fór þess á leit, að þessi till. yrði tekin upp sem brtt. við fjárl., en við nánari athugun komumst við að þeirri niðurstöðu, að rétt mundi vera að koma með þessa ábyrgðarheimild í sérstöku lagaformi, einkum þar sem farið er fram á svo háa upphæð, 6 millj. kr. ábyrgð. Það gildir sama um Siglufjörð og aðra kaupstaði, að þeir hafa getað treyst því að fá ríkisábyrgð fyrir láni, þegar þeir hafa lagt í virkjun fallvatna. Allir bæir hafa fengið þetta og hafa gengið út frá því sem sjálfsögðu, enda hefur ekki komið fyrir að þessir bæir hafi ekki getað staðið undir þessum lánum sjálfir. Auðvitað tekur ríkissjóður á sig nokkra áhættu með þessu, einkum þegar verðlag er orðið eins hátt og það er nú, en ég held, að það sé hægt að gera ráð fyrir, að Siglufjörður geti staðið undir þessari rafveitu, ef hún fer ekki fram úr áætlun, vegna þess að aðstaða til þess að láta hana bera sig er sérstaklega góð. Öll önnur bæjarfélög hafa þriggja - fjögurra mánaða dauðan tíma á hverju ári, þ.e. sumartímann, þegar ljósanotkun er engin, hitanotkun engin, og það er aðeins rafmagn til suðu, sem notað er. En á Siglufirði notast orkan á þessu tímabili með verksmiðjuiðnaðinum. Verksmiðjureksturinn er þessa 3–4 mánuði, og það er ekki eingöngu, að sá tími verði ekki dauður, heldur verður líklega hæst notkun þá. Þannig eru möguleikar til þess að bera háan stofnkostnað meiri á Siglufirði en hjá öðrum bæjarfélögum. Ég vildi láta þessa getið, vegna þess að það kom fram í grg., sem fylgdi þessari till. í sumar. Þetta er sérstaða, sem líka leiddi til þess, að bæjarstjórn Siglufjarðar var bjartsýnni á að leggja í virkjun, eins og verðlagi er nú komið, en önnur bæjafélög hafa ástæðu til að vera. Að öðru leyti vísa ég til grg., sem fylgir frv., og til grg., sem fylgdi þáltill. okkar í sumar.