Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Klukkan þrjú í dag fer fram umræða utan dagskrár um stöðu hestatengdrar starfsemi í kjölfar hrossapestarinnar. Málshefjandi er hv. þm. Einar K. Guðfinnsson. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jón Bjarnason, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Ég vil bera upp fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra, sem var iðnaðarráðherra árið 2006 þegar við sömdum og samþykktum reyndar vatnalögin. Eins og allir þekkja var þá komist að samkomulagi um að fresta gildistöku laganna og setja á fót endurskoðunarnefnd vegna þeirra. Deilt hefur verið um hvernig túlka beri eignarréttindi landeigenda að vatnsréttindum frá þessum tíma. Okkar sjónarmið þá var að það væri í engu verið að breyta því atriði í nýju lögunum enda sagði í frumvarpinu sjálfu að einungis væri um formbreytingu að ræða en ekki efnisbreytingu. Höfum líka í huga að allt frá því að hér giltu lög Grágásar og Jónsbókar hefur staðið í íslenskum lögum að hver landeigandi eigi vatn og veiði í sínu landi. Nú er staðan sú að frestun á gildistöku laganna sem ákveðin var á árinu 2006 og hefur verið framlengd nokkrum sinnum rennur út um næstu mánaðamót. Þess vegna hefur iðnaðarnefnd velt því fyrir sér hvort enn ætti að fresta gildistöku laganna meðan verið væri að semja nýtt frumvarp eða hvort nú ætti að fella eldri lögin úr gildi. Í iðnaðarnefnd í morgun var tekist á um þetta atriði og ég get ekki betur séð af þeim skilaboðum sem komu frá nefndinni og formanni hennar en að nú standi til að hafa eignarréttinn af landeigendum í þessu landi, þrátt fyrir að ríkið sé nú þegar komið með 60–70% allra vatnsréttinda í landinu og hér hafi í margar aldir gilt sá réttur landeigenda sem ég hef gert grein fyrir. Það blasir við mér að ríkisstjórnin vilji leggja upp með að þjóðnýta vatnsréttindi landeigenda í landinu. Er það þetta sem hæstv. fyrrverandi iðnaðarráðherra 

Frú forseti. Ég held að það sé rangt hjá hv. þingmanni að miklar deilur hafi staðið um það hvað í reynd fólst í vatnalögunum illræmdu sem samþykkt voru á sínum tíma. Það kann vel að vera að Sjálfstæðisflokkurinn hafi reynt að setja slikju yfir hvað þar var verið að gera, svo sannarlega gerði Framsóknarflokkurinn það á þeim tíma. Það sem þá var gert var ekkert annað en að slá einkaeignarrétti á allt vatn á Íslandi. Það var það sem ég var á móti og hinn nýi Framsóknarflokkur í dag, sem vill ekkert vita af villu fortíðarinnar, hlýtur líka að vera á móti. Ég tel þess vegna að það sé mjög þarft verk að afnema þessi lög og nota tækifærið til að gera það núna. Á sínum tíma tókst ákveðið samkomulag um meðferð þessa máls. Eins og hv. þingmaður sagði fólst það í því að skipuð var nefnd til að vinna þessi mál og eftir því sem ég best man gerði hún það á grundvelli vatnatilskipunarinnar. Það var ekki mikill ágreiningur um hvað ætti að gera, leggja fram nýtt frumvarp sem tæki mið af þeim ákvæðum sem var að finna í vatnatilskipuninni. Sömuleiðis var heldur ekki ágreiningur um það sem Sjálfstæðisflokkurinn var að gera að deiluefni núna, þ.e. að afnema þessi vitlausu lög frá 2006. Ég tel að lögin frá 1923 sem áður voru í gildi hafi staðist fyllilega tímans tönn og ég get vel verið sáttur við að hafa þau óbreytt til eilífðar. Þau byggðust á Grágás. Þau byggðust á því að almenningur hafði aðgang að vatninu og í reynd var þetta sameiginleg auðlind. Afstaða þessarar ríkisstjórnar er að vatnið eigi að vera í almannaeigu en ekki, eins og hv. þingmaður og formaður Sjálfstæðisflokksins virðist vilja, sett undir einkaeignarrétt og þess vegna 

Virðulegi forseti. Eins og ég vék að í fyrri ræðu minni eru 60–70% allra vatnsréttinda í landinu hjá ríkinu og opinberum aðilum, eins og sveitarfélögum. En það er rangt hjá hæstv. utanríkisráðherra að við tölum fyrir því að slá einkaeignarrétti á öll vatnsréttindi í landinu. Hér er einfaldlega um það að ræða að ráðherrann mælir fyrir því að öll vatnsréttindi í landinu komist í almannaeign. Það mun þýða eignaupptöku. Eða hvað er annars maður eins og Jón Ólafsson, sem flytur út vatn frá Íslandi, að gera annað en borga landeigandanum gjald fyrir að fá vatn á landi hans? Borgar hann það gjald til ríkissjóðs? Ekki kannast ég við það. Hvað hefur Landsvirkjun verið að gera í gegnum tíðina þegar greiddar hafa verið eignarnámsbætur til landeigenda til að fá að nýta þau vatnsréttindi sem þar eru undir? Við þurfum að halda okkur við þau lög sem gilt hafa í landinu, nema ríkisstjórnin ætli núna að fara út í eina allsherjarþjóðnýtingu allra vatnsréttinda sem eru í einkaeign  
            

Frú forseti. Hinn gamli Sjálfstæðisflokkur er farinn að gægjast aftur í gegnum tjöldin sem búið var að sveipa hann, síðustu missirin a.m.k., og það verður gaman að sjá hvort Sjálfstæðisflokkurinn hafi náð því taki á Framsóknarflokknum hinum nýja að Framsóknarflokkurinn styðji Sjálfstæðisflokkinn í áframhaldandi einkavæðingarvitleysu. Það sem skiptir máli er að menn standi við samkomulag.  
            

Frú forseti. Það var gaman að heyra hve umhugað hæstv. utanríkisráðherra er um Framsóknarflokkinn.

Mér þykir vænt um hann.

Það hefur komið fram áður og gleður mig iðulega. Undarlegt þótti mér þó að heyra hæstv. ráðherra hafa áhyggjur af því að Framsókn kynni að fara í einkavæðingu með Sjálfstæðisflokknum. Báðir flokkar eru reyndar í stjórnarandstöðu og ég minni á að það sem þótti helst til tíðinda þegar Samfylkingin leysti Framsókn af hólmi í ríkisstjórn var að þá var hægt að einkavæða miklu meira. Þá var t.d. loksins hægt að fara að einkavæða í heilbrigðiskerfinu. Svo kemur hingað maður úr helsta aðstoðarflokki Sjálfstæðisflokksins í einkavæðingu og ætlar að dreifa athyglinni. Nú er ég búinn að eyða allt of miklum tíma í hæstv. utanríkisráðherra því ég ætlaði að ræða við hæstv. félagsmálaráðherra um stöðu heimilanna, sem er í raun enn þá alvarlegra mál en vatnsréttindin sem voru til umræðu áðan. Getur hæstv. félagsmálaráðherra tekið undir það með mér að nýjustu tölur, og raunar tölur sem hafa komið fram áður líka, sýni svart á hvítu að óhjákvæmilegt sé að ráðast í almennar aðgerðir til að leysa skuldavanda heimilanna? Nú sjáum við hvers lags vanmat hefur verið á stöðu mála þar. Seðlabankinn áætlaði að 23% heimila væru í verulegum vanda, ættu ekki fyrir skuldum. Þá kom á daginn að það gleymdist að taka með í reikninginn, eða einhverra hluta var það ekki gert, ýmsa útgjaldaliði heimilanna. Ekki var tekinn með í reikninginn kostnaður við tryggingar, fasteignagjöld, síma, eldsneyti og áskriftir, afborganir af námslánum voru ekki einu sinni teknar með eða kostnaður við að hafa börn í skóla. Þegar öllum þessum óhjákvæmilegu útgjaldaliðum er bætt við er líklega um helmingur íslenskra heimila í þeirri stöðu að eiga ekki fyrir skuldum. Það er neyðarástand sem kallar á aðgerðir sem menn mundu kannski ekki grípa til við eðlilegar aðstæður. Getur hæstv. félagsmálaráðherra, sem hefur talað mikið um nauðsyn þess að lækka bílalán og er það vel, tekið undir að ekki veiti af því að lækka önnur lán líka?

Virðulegi forseti. Nýjar tölur sem fram hafa komið um stöðu skuldavanda heimilanna sýna vissulega alvarlega stöðu. Það er þó ákveðin samfella í öllum þessum tölum. Fjöldinn er nokkuð jafn, sama hverjir það eru sem meta stöðuna. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að það þarf almennar aðgerðir til, rétt eins og sértækar. Við höfum gripið til almennra aðgerða með greiðslujöfnun sem gerir fólki kleift að greiða í samræmi við það sem lagt var upp með í upphafi en þurfa ekki að þola ótakmarkaða lengingu lána á móti. Við erum núna með frumvarp liggjandi í þinginu um almenna aðgerð til að létta á greiðsluvanda vegna bílalána sem er virkilega mikilvægt atriði og líklega sú aðgerð sem getur breytt mestu fyrir heimili í greiðsluvanda. Hv. þingmaður nefnir réttilega ýmsa ágalla á talnaefni Seðlabankans en það má líka nefna ýmis önnur atriði sem ég hef ekki tíma til að fara út í hér en benda til þess að fjöldinn sé ofmetinn. Þetta vex nokkuð á. Aðalatriðið er að einnig liggur fyrir þinginu frumvarp frá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um nýja rannsókn á skuldastöðu heimilanna sem verður lifandi með okkur næstu þrjú árin. Þannig getum við stöðugt haft nokkurn veginn dagréttar upplýsingar um þróunina frá einum ársfjórðungi til annars. Það er mjög mikilvægt að það mál komist í gegn. Það sem við þurfum að gera núna er að tryggja framgang þeirra miklu umbótamála sem eru til meðferðar í þinginu hratt og örugglega. Auðvitað mun fækka í þessum hópi því það er mjög vont fyrir okkur að tala alltaf um sama vandamálið. Við skulum flýta okkur að koma þessum málum í gegn og sjá hvernig staðan breytist við þær aðgerðir sem frumvörpin gera okkur kleift að ráðast í. Það hlýtur að verða okkar fyrsta verkefni.

Frú forseti. Þessar sífelldu rannsóknir og skýrsluskrif ríkisstjórnarinnar væru ágæt fyrir sitt leyti ef þau skiluðu einhverjum aðgerðum. En ef sama viðmið væri notað í annars konar björgunaraðgerðum sér maður fyrir sér skip sem er að sökkva og svo mætir björgunarbáturinn, ekki til að bjarga mönnum heldur til að spyrja spurninga um það hvernig megi hugsanlega bæta björgunarmál í framtíðinni. Þetta gengur ekki þegar við stöndum frammi fyrir algjöru neyðarástandi sem verður ekki hægt að fresta lengur frá og með október á þessu ári. Þess vegna held ég að ekki veiti af því að hæstv. félagsmálaráðherra svari því hvernig eigi að bregðast við í október á þessu ári þegar ekki verður lengur, samkvæmt yfirlýsingu ráðherra ríkisstjórnarinnar til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, um neinar frestanir að ræða. Það verða engar frekari niðurfellingar eða frystingar lána. Hvað verður þá gert? Ekki ætlar hæstv. ráðherra að standa að því að setja fjöldann allan af heimilum á nauðungaruppboð? Og hvað er með þessa lækkun bílalána, var það ekki eftir næstu helgi sem átti að ráðast í hana?

Virðulegi forseti. Það þýðir lítið að skamma ríkisstjórnina fyrir framgang mála í þinginu. Það skiptir máli að málin komist í gegnum þingnefndir. Það er unnið í þessum málum, það skiptir máli að afgreiða þau hratt og örugglega  Ég sé fyrir mér að í haust verði staðan sú að embætti umboðsmanns skuldara geti tekið á alvarlegum skuldavanda mikils fjölda heimila og komið þeim sem eru í mestum vanda í skjól. Það er uppleggið núna. Við erum að reyna að búa til nýtt hvatakerfi til að þvinga kröfuhafa í raunverulega samninga um raunhæfa skuldabyrði fólks. Það hlýtur að vera markmið okkar allra. Það hlýtur líka að vera markmið okkar að ætla bönkum að taka þátt í því að færa skuldastöðu fólks að því sem fólk getur staðið undir. Það er markmið okkar að tryggja að eftir standi samfélag þar sem skuldastaðan er í samræmi við greiðslugetu fólks. Það hlýtur að vera verkefnið, til þess þurfa þau frumvörp sem liggja í þinginu núna 

Frú forseti. Ég beini til hæstv. menntamálaráðherra fyrirspurn sem tengist breyttu fyrirkomulagi um aðgang að framhaldsskólum landsins. Í lögum um framhaldsskóla segir að þeir sem hafi lokið grunnskólanámi, hafi hlotið jafngilda undirstöðumenntun eða náð 16 ára aldri eigi rétt á að hefja nám í framhaldsskóla. Þeir eiga jafnframt rétt á því að stunda nám í framhaldsskóla til 18 ára aldurs vegna fræðsluskyldu við ólögráða nemendur. Allir nemendur eiga rétt á námi við sitt hæfi í samræmi við óskir og hæfni. Áður en kom til innritunar nú í vor var framhaldsskólinn eitt um allt land, allir nemendur höfðu jafnan aðgang að framhaldsskólunum og gátu sótt um þann skóla sem þeir óskuðu að stunda nám í. Þetta eru 16 ára unglingar að öllu jöfnu, en þetta eru unglingar sem hafa lokið grunnskólaprófi, ungt fólk sem er að hefja framhaldsnám og ungt fólk sem veit hvað það vill. Það hefur fram til þessa getað ráðið því um hvaða framhaldsskóla það sækir. Í vor breytti hæstv. menntamálaráðherra einhverra hluta vegna innritunarferlinu og fór í átt að gamla kerfinu, að nú séu hverfisskólar, framhaldsskólinn er orðinn hverfisskóli og þá ræður búseta, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu, því í hvaða framhaldsskóla nemendur geta farið. Ég spyr hæstv. menntamálaráðherra: Hvers vegna í ósköpunum þarf ríkið að beita þessari forsjárhyggju gagnvart 16 ára nemendum sem óska eftir að stunda framhaldsnám, að ríkið ákveði í hvaða skóla þeir fara?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir nefnir réttilega að með nýjum framhaldsskólalögum var kveðið á um fræðsluskyldu ríkisins gagnvart nemendum að 18 ára aldri. Staðreyndin er sú að við innritun í fyrra, þegar u.þ.b. 96% 10.-bekkinga sóttu um nám í framhaldsskóla, fengu því miður yfir 200 nemendur, til að mynda í Reykjavík, ekki námsvist í neinum þeirra fjögurra skóla sem þeir sóttu um í. Á þriðja hundrað ólögráða nemendur sem höfðu stundað nám í framhaldsskólum fengu ekki áframhaldandi skólavist fyrr en ráðuneyti menntamála hafði hlutast til um mál þeirra og tryggt þeim skólavist. Í raun fór allt sumarið í að ljúka innritun í framhaldsskóla, eins og hv. þingmönnum er eflaust í fersku minni. Ég taldi nauðsynlegt og í raun ábyrgð menntamálaráðuneytisins að fara yfir þetta fyrirkomulag. Það var stofnaður samráðshópur skólameistara grunnskóla og framhaldsskóla sem og Landssamtaka heimilis og skóla og síðar í því ferli bættust við nemendur úr ráðgjafarhópi umboðsmanns barna um hvernig við gætum farið yfir þetta kerfi. Niðurstaðan varð sú að taka upp blandað kerfi. Það er ekki alveg rétt að það hafi verið bakkað til hverfisskóla eins og þeir voru fyrir 1996, þegar þeir voru hverfisskólar, heldur var tekin upp sú regla að skólum yrði gert að geyma 45% námsplássa í skólum sínum fyrir nemendur á upptökusvæði sínu. Nemendur á því svæði eiga því yfirleitt val um 2–3 hverfisskóla. Staðreyndin er sú að þetta tengist fyrst og fremst Reykjavík. Framhaldsskólar utan Reykjavíkur eru langflestir með nemendur af nærsvæðum sínum í 60% og upp í 100% af sínum plássum. Hér í Reykjavík, þar sem eru margir skólar, hefur þetta verið erfitt. Við breyttum reglunum líka þannig að nú er tekin upp svokölluð forinnritun mun fyrr í ferlinu, í apríl, þar sem nemendur sækja þá um 

Frú forseti. Hæstv. menntamálaráðherra segir að til þessa hafi verið gripið vegna stöðunnar í Reykjavík. Það er framhaldsskóli í Hafnarfirði, annar í Garðabæ, enn einn í Kópavogi, það eru framhaldsskólar í Reykjavík og það er kominn framhaldsskóli í Mosfellsbæ. Oftar en ekki hefur verið horft til þess að Stór-Reykjavíkursvæðið sé eitt skólasvæði, í það minnsta hafa nemendur á svæðinu horft til þess. Við þekkjum hvernig er að búa á Ísafirði. Menn hafa lítið annað val en að fara í Menntaskólann á Ísafirði nema flytja burtu eins og var á árum áður þegar maður þurfti þess sjálfur. Ég ítreka enn og aftur: Er engin önnur leið fær í þessu en þessi? 45% þýðir að nemendur af Seltjarnarnesi eiga rétt á 

Forseti biður hv. þingmenn að gæta að því að virða ræðutíma.

Virðulegi forseti. Raunin er sú miðað við þær tölur sem við höfum yfir að ráða að bæði skólar úti á hinni hefðbundnu landsbyggð og í nágrannasveitarfélögum Reykjavíkur eru með nemendur í meiri hluta úr nærsamfélagi sínu og kannski á þetta líka við um ýmsa skóla í Reykjavík. Við höfum horft upp á að nemendur hafa sótt verulega í bekkjarskólana sem hv. þingmaður vísar í sem eru sex talsins, ef ég man það rétt, af 32 framhaldsskólum alls. Hugmynd mín á bak við þessa breytingu er að ganga bil beggja, 55% plássanna eru þá til ráðstöfunar út frá öðrum forsendum en búsetu, en eigi að síður er ákveðinn hverfisforgangur tekinn upp. Fyrst og fremst er skylda okkar hins vegar að tryggja að allir framhaldsskólar geti boðið upp á nám sem sómi er að og að allir teljist þeir fullgildir framhaldsskólar þannig að nemendur fái að nýta þann rétt sem þeim er tryggður í nýjum lögum um framhaldsskóla.

Virðulegi forseti. Það var afar athyglisvert að heyra hæstv. utanríkisráðherra tala áðan um villur fortíðarinnar, það er alltaf gaman að heyra gamla allaballa tala um villur fortíðarinnar, ekki síst þegar þeir telja sjálfa sig hafa frelsast. Svo er annað sem vakti líka athygli mína um daginn, það var orðið „orðsporsáhætta“ sem ég kynntist nýlega. Ég hugsa að ef slík áhætta yrði lögð á hæstv. utanríkisráðherra yrði hún býsna há. Mig langar að spyrja hæstv. utanríkisráðherra út í viðtal um Evrópusambandið sem var sýnt í fréttatíma RÚV í gærkvöldi. Þar er rætt við einn helsta sérfræðing Þýskalands um Norðurlöndin og Evrópusambandið. Hann segir að það séu engar líkur á að Ísland gangi í Evrópusambandið eins og staðan er í dag og færir mikil og góð rök fyrir að slíkt muni væntanlega ekki gerast. Hann kemur m.a. fram með hvað það er sem þjóðir sækjast virkilega eftir á Íslandi og nefnir náttúruauðlindirnar, hann nefnir endurnýjanlegar orkuauðlindir og legu landsins. Er ekki einmitt ástæðan fyrir því að Þjóðverjar og hugsanlega aðrar bandalagsþjóðir eru tilbúnar að liðka fyrir inngöngu eða aðlögun Íslands að þessu bandalagi sú að þær ásælast þessar auðlindir? Það kemur fram í þessu viðtali við þennan ágæta mann. Í þessu sama viðtali, hæstv. ráðherra, kemur fram að Evrópusambandið vilji gjarnan að nýjar aðildarþjóðir sýni vilja til að laga sig að ESB til lengri eða skemmri tíma. Snýst ekki málið einmitt um það að verið er að innlima Ísland í Evrópusambandið ef þetta verður að veruleika? Þá kemur næsta spurning, hæstv. ráðherra: Er ekki rétt í ljósi þess að helstu sérfræðingar í Þýskalandi telja að ekkert verði af þessu að hætta nú þessu rugli og draga umsóknina til baka núna í dag?

Frú forseti. Ég veit ekki hvaða orðspor fer af hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni, en a.m.k. sýnist mér af lestri hans áðan að hann taki ekki vel eftir þeim texta sem fyrir hann er borinn. Ef hv. þingmaður læsi betur þá frétt sem hann vísar til sæi hann í fyrsta lagi að það er rangt hjá honum að þessi tiltekni sérfræðingur segi að það séu engar líkur á að Ísland gangi í Evrópusambandið. Hann segir að það séu litlar líkur og tiltekur sérstaklega að miðað sé við núverandi stöðu á Íslandi gagnvart Evrópusambandinu. Þá vil ég rifja upp fyrir hv. þingmanni að skömmu fyrir febrúarbyltinguna var 80% stuðningur við umsókn. Síðustu 10 árin hefur í 16 af 18 skoðanakönnunum Samtaka iðnaðarins verið meiri hluti fylgjandi umsókn. Þetta breyttist þegar við lentum í Icesave-deilunni þar sem sterkar Evrópuþjóðir beittu sér gegn afgreiðslu okkar mála innan Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Ég er þeirrar skoðunar að þegar við verðum búin að semja og komum heim með samning sem hrekur allt það sem þessi hv. þingmaður heldur hér fram muni þjóðin samþykkja aðild að Evrópusambandinu. Það er hugsanlegt að ég hafi rangt fyrir mér en ég held ekki. Þegar hv. þingmaður talar um að þessi sérfræðingur leiði að því líkum að Evrópusambandið ásælist auðlindir er hann m.a. að tala um reynslu okkar af stjórnun endurnýjanlegra auðlinda. Það er alveg hárrétt að hann talar um að það sé eftirsóknarvert fyrir Evrópusambandið að Ísland gangi í það vegna þess að við liggjum algjörlega á norðurslóðum. Það skiptir máli fyrir Evrópusambandið, m.a. í umhverfislegu tilliti, að geta fylgst með hlýnun og bráðnun. Hins vegar undirstrika ég að öndvert við það sem þessi ágæti sérfræðingur 

Virðulegi forseti. Til að rifja upp með hæstv. ráðherra minnir mig að febrúarbyltingin hafi verið í janúar þannig að þetta er væntanlega janúarbylting, ekki satt? 
             Hins vegar langar mig að segja við hæstv. ráðherra að að sjálfsögðu er þýska þingið reiðubúið að liðka fyrir inngöngu Íslands í Evrópusambandið þegar það kemur fram, m.a. í viðtalinu við þennan sérfræðing frá Þýskalandi, að Þjóðverjar horfa á náttúruauðlindirnar og á fiskinn, þeir horfa á það sem við höfum fram að færa, líka legu landsins út af norðurskautinu. Af hverju í ósköpunum nýtum við ekki þessar auðlindir og þau tækifæri sjálf á okkar eigin forsendum? Hæstv. ráðherra vill væntanlega að við gefum þetta frá okkur - fyrir eitthvað. Hvað vill hann fá í staðinn? Hver eru rökin fyrir því að halda áfram þessu brölti með Evrópusambandið? Varla er það evran eins og staðan er í dag, það getur ekki verið. Varla eru allaballarnir orðnir svo gleymnir að þeir séu búnir að gleyma því út á hvað sjálfstæði Íslands gengur.

Frú forseti. Í fullum trúnaði í þennan hóp sagt hef ég litið svo á að ég sé m.a. í þessum leiðangri til að uppfylla ályktun miðstjórnar Framsóknarflokksins sem, eins og hv. þingmaður man eftir, ályktaði að flokkurinn styddi að sótt yrði um aðild að Evrópusambandinu á ákveðnum forsendum.  Eins og ég hef áður sagt, ef hv. þingmaður vill stöðva þennan leiðangur verður hann að fara gegn eða breyta vilja Alþingis. Það er ekkert flóknara en það. Ég er að uppfylla það sem Alþingi fól mér,  
             
             
            

Virðulegi forseti. Það er helst til mikið um uppljóstranir í þingsal, en ég ætla ekki að ræða þær og ætla að hlífa hæstv. utanríkisráðherra við spurningum í tengslum við þau mál. Ég vildi hins vegar spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra út í ákveðið mál sem hefur ekki farið hátt í umræðunni, enda þykir sundurlyndi í ríkisstjórninni og í ríkisstjórnarflokkunum ekki fréttnæmt. Þó vakti athygli mína og fleiri þegar einn af helstu og mestu þungavigtarmönnunum í stjórnarliðinu, manneskja sem þekkir málaflokk sinn, viðskiptamálin, út og inn, hv. þm. Lilja Mósesdóttir, deildi því með þjóðinni að hún vildi fá annan hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og taldi að núverandi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hlustaði ekki á kjósendur þegar hann talaði gegn leiðréttingu á stökkbreyttum höfuðstól, auk þess sem hann neitar að beita ráðherravaldi sínu til að koma í veg fyrir að skúffufyrirtæki eignist HS Orku. Við allar eðlilegar aðstæður hefði orðið mikil umræða um þessa málefnalegu en hörðu gagnrýni frá hv. þingmanni. Ég hefði áhuga á að fá að heyra sjónarmið hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra við þessum ummælum sem eru tvenns konar eins og ég nefndi hér, mæld alveg sérstaklega, en hins vegar er líka svolítið sérstakt að heyra helstu forustumenn í stjórnarliðinu fara fram á það að það verði ráðherraskipti eins og hér er um að ræða. Virðulegi forseti. Mér þætti gott að heyra sjónarmið hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra gagnvart þessum ummælum.

Frú forseti. Litlu verður Vöggur feginn. Hér á að taka tíma á hinu háa Alþingi til að ræða athugasemdir á hinni svokölluðu snjáldurskjóðu sem heitir á erlendu tungumáli Facebook og það er ágætt að forgangsröðun þingsins skuli vera svo góð að það sé tími í þetta. Fólk á Íslandi, hvort sem það eru þingmenn eða aðrir, hefur málfrelsi, þar á meðal frelsi til að gagnrýna samstarfsfólk, hvort sem það eru ráðherrar eða þingmenn og getur gert það á þeim vettvangi sem það kýs. Þeir sem það gera verða auðvitað að standa við sín ummæli sjálfir, en þeir sem ummælunum er beint að hljóta að geta kosið sjálfir hvort þeir svara þeim eða ekki. Ég hef tekið þá afstöðu í þessu máli að leyfa þessum ummælum að tala fyrir sig sjálf og hef hvorki í huga að munnhöggvast við hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson né hv. þm. Lilju Mósesdóttur um þau.

Virðulegi forseti. Ég man ekki áður eftir að hafa heyrt hæstv. ráðherra segja að það væri lítið mál þegar forustumaður í stjórnarliðinu vildi skipta viðkomandi hæstv. ráðherra út. 

Frú forseti. Ég kveinka mér ekkert undan því að taka þátt í málefnalegri umræðu og vitaskuld á hún sér stað á vettvangi þingsins, úr þessum stól í þessum sal og fyrir þingnefndum og með ýmsum öðrum hætti. Ég ætla hins vegar ekki að láta draga mig út í umræðu um mikilvæg efnahagsmál í athugasemdakerfi snjáldurskjóðu.

Virðulegi forseti. Í 6. mgr. 49. gr. þingskapalaga segir, með leyfi forseta: „Ef óskað er skriflegs svars sendir ráðherra forseta það að jafnaði eigi síðar en tíu virkum dögum eftir að fyrirspurn var leyfð.“ Í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar 6. mars sl. hvatti hæstv. forsætisráðherra fólk til að sitja heima og nýta ekki sinn lýðræðislega rétt til að kjósa í þjóðaratkvæðagreiðslunni vegna þess að langtum betri samningur lægi fyrir en var í því frumvarpi sem til afgreiðslu var. Það eru þó nokkrar vikur síðan ég lagði fram skriflega fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra um það hvað fælist í þessum samningi frá Hollendingum og Bretum. Enn hefur ekkert svar borist, frú forseti, og bið ég því hæstv. forseta að hlutast til um að hæstv. forsætisráðherra svari þessari fyrirspurn nú áður en þingmenn fara heim í sumarfrí.

Forseti vill upplýsa um það að forseti mun beina því til skrifstofu Alþingis að kanna hvernig háttar til með svar við fyrirspurninni.

Frú forseti. Ég tek hérna til máls vegna þess að hæstv. utanríkisráðherra minntist á mig, með góðu reyndar, áðan þegar hann átti í orðaskiptum við formann Sjálfstæðisflokksins um endurskoðun vatnalaganna. Málið er mér nefnilega skylt vegna þess að ég átti sæti í vatnalaganefnd sem náði ágætissátt um tillögur sem við vildum vinna að til að ná þverpólitískri sátt um framtíðarfyrirkomulag vatnamála á Íslandi. Þessa nefnd skipaði hæstv. utanríkisráðherra sjálfur, þá iðnaðarráðherra. Vandinn í málinu er hins vegar sá, nú þegar á að fara að afnema vatnalögin, að hvorki ég, aðrir nefndarmenn né þingið fáum að vita eða sjá með hvaða hætti þessar tillögur munu rata inn í nýtt vatnalagafrumvarp sem við sem sátum í nefndinni vildum vinna að. Ég vil bara fá að sjá hvernig á að útfæra þessa sátt í nýju frumvarpi. Mér finnst dálítið furðulegt að það sé orðið 

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs undir þessum lið, um fundarstjórn forseta, vegna þess að ég er mikill áhugamaður um að við breytum ásýnd Alþingis og að við breytum svolítið starfsháttunum og jafnvel þessum lið sem við erum einmitt að tjá okkur undir núna. Þess vegna er ég mikill stuðningsmaður stjórnlagaþings. Mér er reyndar ekki alveg sama hvernig það verður útfært, en Framsóknarflokkurinn hefur lagt gríðarlega mikla áherslu á það og er með það í stefnu flokksins. Í leiðara Fréttablaðsins í dag segir hinn ágæti ritstjóri þess, Ólafur Þ. Stephensen, að Framsóknarflokkurinn sé lagstur í málþóf og sé á móti því að færa valdið til að ákveða stjórnarskrárbreytingar út af Alþingi. Það er af og frá og er leiðrétt hér með.

Virðulegi forseti. Í tilefni umræðu sem var hér áðan um vatnalög langar mig til að segja frá því að í morgun voru tillögur um frumvarp um afnám vatnalaga nr. 20/2006 teknar út úr iðnaðarnefnd í fullkominni ósátt, bæði Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Þar var búið að ræða aðra hlið málsins þó nokkuð vel en það fékkst ekki að ræða hina hlið málsins. Að vísu voru þar tæknilegir örðugleikar eins og að menn gátu ekki mætt á nákvæmlega réttum tíma, en ég beini því til forseta að hún veiti hv. formanni það tiltal að taka betur tillit til annarra sjónarmiða.

Virðulegi forseti. Það má vera einhver misskilningur í mér eða að ég heyri ekki rétt en ég get ekki séð að þessar þrjár ræður sem hafa verið haldnar hér á undan snerti mikið fundarstjórn forseta. Þær ættu frekar heima undir liðnum um störf þingsins, eða eitthvað svoleiðis. Ég fer þess á leit að þetta ákvæði um fundarstjórn forseta verði túlkað frekar þröngt til að við getum haldið áfram þeim störfum sem við eigum að vera að sinna hérna þessa dagana.

Virðulegi forseti. Ég vísa til ummæla hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar um umfjöllun í iðnaðarnefnd um frumvarpið um afnám vatnalaganna. Ég tel að í meðförum nefndarinnar höfum við farið mjög vandlega og ítarlega yfir, ekki bara þetta frumvarp heldur líka sögu vatnalöggjafar á Íslandi frá þjóðveldisöld og hef ekki heyrt annað en að nefndarmenn væru almennt mjög ánægðir með þá umfjöllun. Reyndar var sérstaklega tekið tillit til óska hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar um málsmeðferðina. Hann hafði óskað eftir því að tiltekinn aðili, Karl Axelsson, sem er einn af höfundum vatnalagafrumvarpsins frá 2006, kæmi til fundar við nefndina. Við buðum honum þrívegis að mæta en hann átti ekki kost á því. Síðan vita menn að dagskrá þingsins er með þeim hætti að þingstörfum á að ljúka á þriðjudaginn og það væri fullkomið ábyrgðarleysi af nefndinni að senda frumvarpið ekki inn og ljúka 

Virðulegi forseti. Ég ætla að benda hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur á að yfirleitt ákveður forseti hvað á við í þessari umræðu og hvað ekki og ég tel hana fullfæra um það. Ég bendi hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur á að hún gæti jafnvel fengið í gegnum þingflokk sinn stöðu eins af varaforsetum þingsins ef hún vill skipta sér af fundarstjórninni. Hvað varðar ummæli hv. þm. Skúla Helgasonar um að Karli Axelssyni hafi þrívegis verið boðið að koma fyrir nefndina lét hann þess ógetið að Karl Axelsson sendi ritara nefndarinnar tölvupóst í gær þar sem hann bauðst til þess að koma á fundinn í morgun og hitta nefndina áður en málið yrði tekið út, vegna þess að hann hafði ekki komist fyrr vegna veikinda.

Frú forseti. Eins og fram kom áðan í máli mínu tók ég þátt í þverpólitískri vinnu til að ná sátt milli stjórnmálaflokkanna í svokallaðri vatnalaganefnd um það hvernig ætti að haga framtíðarskipulagi þeirrar löggjafar á Íslandi. Það varð að samkomulagi í þessari nefnd, sem Lúðvík Bergvinsson, fyrrverandi hv. þingmaður Samfylkingarinnar, stýrði að samið yrði frumvarp upp úr þeim tillögum sem við gerðum í skýrslunni og hv. þm. Skúli Helgason þekkir vel. Mig langar til að spyrja, af því að tillögurnar eru mér skyldar, ég var einn af þeim sem samdi þær, hvort hann telji ekki eðlilegt að áður en þessi vatnalög frá 2006 - 
            

Forseti vill beina því til hv. þingmanns að undir þessum lið ber að beina máli sínu til forseta en ekki fyrirspurnum til einstakra þingmanna.

Ég tel eðlilegt, herra forseti, að ég fái að sjá hvernig hæstv. iðnaðarráðherra ætlar að fara með þær tillögur sem ég stóð að af miklum heilindum 

Hæstv. forseti. Við 2. umr. þessa máls lögðum við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í allsherjarnefnd fram þær breytingartillögur við þetta mál sem við töldum að væru til bóta. Þær hlutu ekki brautargengi hér á þingi, ekki meirihlutastuðning. Engu að síður styðjum við meginmarkmið frumvarpsins og munum því styðja það í þessari atkvæðagreiðslu eins og í lok atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. en áréttum að þau sjónarmið sem við komum fram með í umræðunni verði höfð í heiðri og höfð til hliðsjónar þegar kemur að framkvæmd laganna, ekki síst hvað varðar möguleika vígslumanna trúfélaga til að víkja sér undan því að framkvæma athafnir 

Virðulegi forseti. Greidd eru atkvæði um það að ein hjúskaparlög muni gilda í landinu fyrir alla frá 27. júní, fyrir allt fólk í þessu landi, og ég fagna niðurstöðunni.

Frú forseti. Ég fagna því sérstaklega að þetta mál er komið hér til 3. og lokaatkvæðagreiðslu. Það eru mikil gleðitíðindi fyrir baráttufólk fyrir mannréttindum og fyrir jöfnum rétti allra í þessu landi óháð kynhneigð. Mér finnst við hæfi að rifja það upp að þetta hefur verið baráttumál í sölum Alþingis um nokkurra ára skeið. Hv. þáverandi þm. Kolbrún Halldórsdóttir flutti fyrst þingmál um þetta efni ásamt fleiri ágætum þingmönnum og það er nú að verða að lögum. Við hljótum að fagna því og óska öllum þeim sem njóta nýju laganna hjartanlega til hamingju.

Heyr, heyr.

Virðulegur forseti. Ég kem upp til að fagna þeim merka áfanga sem hér er náð. Það er gríðarlegt fagnaðarefni að nú skuli þetta baráttumál samkynhneigðra í höfn. Það er verið að setja ein hjúskaparlög fyrir alla í landinu, það er mikill áfangi. Þess er þó gætt í þeim breytingum sem hér eru á ferðinni að þeir vígslumenn sem kjósa að gefa ekki saman pör af einhverjum ástæðum eða telja það ganga gegn trúarsannfæringu sinni geta það. Það er í sjálfu sér engin breyting frá því sem nú er vegna þess að vígslumönnum er þetta heimilt hvort sem um er að ræða pör af gagnstæðu kyni eða ekki. Ég fagna þessu máli sérstaklega og óska Íslendingum til hamingju með breytinguna.

Virðulegi forseti. Við sem viljum hafa í heiðri mannréttindi fögnum því innilega að þetta frumvarp sé samþykkt með svona mikilli samstöðu. Mannréttindi byggja á þeim orðaskilningi að við erum öll menn og mannréttindi gilda jafnt um konur og karla óháð kynhneigð og þessi lög eru stórt spor í átt til mannréttinda.

Frú forseti. Mig langaði hreinlega að óska öllum til hamingju með þennan dag. Þetta er mjög stórt skref í þá átt að gera Ísland að miklu skemmtilegra og betra landi. Það er alltaf ánægjulegt þegar þingið kemur sér saman um að gera eitthvað.

Af viti.

Af viti, segir hæstv. utanríkisráðherra, en líka bara að fólk sammælist um að gera eitthvað saman. Þetta þing hefur einkennst af miklum fréttaflutningi af átökum, hér standa allir með mannréttindum og mér finnst það vel.

Frú forseti. Ég segi já með sól í hjarta. Mér finnst Ísland og heimurinn vera betri í dag en í gær.

Virðulegi forseti. Fyrir stuttu komu fulltrúar þeirra aðila sem helst standa í því að laða að erlenda fjárfesta fyrir íslenskt atvinnulíf til fundar við iðnaðarnefnd. Þetta eru mest embættismenn sem m.a. kynntu okkur það að samkeppnishæfi Íslands væri slæmt vegna þess langa ferlis sem umhverfismat væri hér við alla ákvarðanatöku. 
             Síðan vil ég minna á yfirlýsingar aðila vinnumarkaðarins, þá sérstaklega síðasta ASÍ-þings sem ályktaði að full ástæða væri til að reyna að stytta það umhverfismatsferli sem hér væri í gangi til að greiða atvinnutækifærum frekari leið á Íslandi. Á sama tíma stíga hæstv. umhverfisráðherra og þessi ríkisstjórn það skref að lengja þetta ferli þrátt fyrir að umsagnir allra þeirra aðila sem mestu máli skipta í þessu séu í andstæða átt. 

Hæstv. forseti. Ég er ekki ósammála kjarnanum í ræðu hv. þm. Jóns Gunnarssonar en þannig var að ég og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson skrifuðum undir sameiginlegt nefndarálit úr umhverfisnefnd í þessu máli á þeirri forsendu að þrátt fyrir að um lengingu á venjulegum kærufresti væri að ræða úr tveimur mánuðum í þrjá væri það engu að síður, ef staðið yrði við þann frest, mikil framför frá núverandi ástandi þar sem kærur hafa verið til meðferðar í umhverfisráðuneytinu mánuðum saman hvað eftir annað og nánast aldrei staðið við fresti. Við leggjum áherslu á að fresturinn verði rýmkaður lítillega en ef hæstv. ráðherra telur sig þurfa lengri frest þurfi hann að tilkynna aðilum það með sérstökum rökstuðningi. Við teljum að með þessu móti veitum við hæstv. ráðherra meira aðhald 

Virðulegi forseti. Við 1. umr. þessa máls ræddi hæstv. umhverfisráðherra um að tilgangurinn með frumvarpinu væri að færa verklagið nær því sem gerðist í raunveruleikanum, að ástæða þess að það þyrfti að lengja ferlið úr tveimur mánuðum í þrjá með möguleika á framlengingu í þrjá mánuði væri sú að færa afgreiðslutímann nær raunveruleikanum og þeim tíma sem þarf. Ég fagna því að vissu leyti og vona svo sannarlega að hæstv. umhverfisráðherra lagi sig að þessum nýja raunveruleika í staðinn fyrir að taka 14 mánuði eins og gert var í tilfelli sveitarfélaganna við neðri Þjórsá. Ég vona sannarlega að hæstv. umhverfisráðherra standi við það sem hún talaði um hér við 1. umr. og standi við þessa fresti í framtíðarafgreiðslu mála sinna.

Virðulegi forseti. Ég greiði ekki atkvæði í þessari atkvæðagreiðslu vegna þess að ég tel að það sé í raun engin ástæða til að lengja þetta ferli heldur þvert á móti er mikilvægt að taka til endurskoðunar lög um umhverfismat. Eins og fram hefur komið hér hefur verið bent á það, m.a. fyrir iðnaðarnefnd, að ferlið sé lengra en hjá mörgum samkeppnisþjóðum okkar. Ég held að ekki sé ástæða til þess að hafa áhyggjur af því að þá eigi að fórna gæðum umhverfismatsins. Ég held hins vegar að nauðsynlegt sé að fara í gegnum ferlið og reyna að stytta það eins og mögulegt er. Því held ég að ekki sé rétt að taka það skref núna að lengja frestinn.

Frú forseti. Sem fyrrverandi sveitarstjórnarmaður sem þekkir hvers konar verklag er í umhverfisráðuneytinu þegar mat á umhverfisáhrifum er annars vegar tel ég að frekar þurfi að beina sjónum að því að umhverfisráðuneytið lagfæri verklag sitt en Alþingi lengi fresti í þessu tilviki. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem þingmenn hafa sagt hér, að hæstv. umhverfisráðherra þurfi mun frekar að endurskoða verklagið hjá sér en við að lengja fresti. Það eru tvö sveitarfélög í mínu kjördæmi sem hafa einmitt átt í miklum erfiðleikum með hæstv. umhverfisráðherra og þær tafir sem hún hefur staðið fyrir og hennar ráðuneyti. Því miður er líka hægt að benda á þá ráðherra sem hafa verið þar á undan. Ég held að annað sveitarfélagið sé núna búið að kæra umhverfisráðherra og ég held að það stefni í það að hitt sveitarfélagið muni mjög fljótlega skila inn kæru líka. Þetta þurfum við að endurskoða en ekki veita hæstv. ráðherra enn þá lengri fresti svo að hún geti tafið málin enn frekar. 
            

Virðulegi forseti. Ég hef áður lýst efasemdum mínum um byggingu nýs Landspítala á þeim stað sem kveðið er á um. Ég tel að í þeim athugunum sem hafa verið gerðar hafi ekki verið litið nægilega vel á heildardæmið, t.d. þau nauðsynlegu samgöngumannvirki sem þarf að byggja í kringum þennan spítala og munu kosta milljarða króna. Í svari hæstv. samgönguráðherra til mín fyrir nokkru kom fram að samgöngumannvirki sem hafa verið talin þurfa að koma muni jafnvel kosta yfir 20 milljarða. Ég held líka að alls ekki hafi verið skoðað nægilega mikið að endurbyggja þarna eldra húsnæði. Það gæti verið miklu hagkvæmara að velja þessu nýjan stað og byggja frá grunni á þeim stað. Ég mun því ekki greiða atkvæði við þessa atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Ég mun gera hér grein fyrir atkvæði mínu og okkar þingmanna Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd. Þetta skref sem við stígum með þessari ákvörðun er eitt af mörgum sem þarf að taka áður en við tökum endanlega afstöðu til þess hvort byggja eigi nýjan Landspítala. Þetta skref er hins vegar nauðsynlegt til að halda áfram með verkið og koma af stað þeirri atvinnuuppbyggingu sem er mjög nauðsynlegt á þessu landi í dag. Ég vil fyrst og fremst ítreka það að í meðförum fjárlaganefndar var gerð sú breyting á að málið kæmi hér aftur inn til endanlegrar afgreiðslu áður en í verkefnið yrði farið. Við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd styðjum heils hugar þetta mál.

Virðulegi forseti. Á flokksþingi framsóknarmanna var ákveðið að halda áfram með uppbyggingu á Landspítalanum. Það var að sjálfsögðu gert með þeim fyrirvara að það væri skynsamlegt og hagkvæmt og að þjóðin hefði efni á því. Ég hef líka sagt að það þurfi að kanna kostnaðar- og ábatagreiningu vegna þessarar byggingar fyrir heilbrigðisþjónustuna úti um allt land. Framsóknarflokkurinn hélt lengi vel um stjórnartaumana í heilbrigðisráðuneytinu og eftir þann tíma gaf OECD út skýrslu þar sem sagt var að heilbrigðiskerfi okkar Íslendinga væri lofsvert og að aðrar þjóðir ættu að taka það sér til fyrirmyndar. Ég set verulegan fyrirvara við að nú skuli eiga að framkvæma þetta í einkaframkvæmd og tel að 

Virðulegi forseti. Þetta mál snýst um það eitt að við viljum sjá til þess að þeir sem þurfa á þjónustu að halda á Íslandi, íslenskir sjúklingar, fái þjónustu á heimsmælikvarða. Það liggur alveg fyrir að við erum búin að taka þetta mál margoft fyrir og skoða það gaumgæfilega og það er dýrt ef við förum einhverja aðra leið en að vera með starfsemi Landspítalans, sem er 1/3 af heilbrigðisþjónustu á Íslandi, undir einu þaki. Það þýðir hins vegar ekki að þeir aðilar sem um þetta mál fjalla, í þessu tilfelli hv. fjárlaganefnd, eigi ekki að fara mjög gaumgæfilega yfir málið. Ég treysti því að það hafi hv. fjárlaganefnd gert. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson gerði ágætlega grein fyrir þeirri vinnu og hvar málið væri statt. Þetta er framfaramál og markmiðið er að við verðum með heilbrigðisþjónustu á heimsmælikvarða 

Frú forseti. Sá sem hér stendur mun styðja þetta mál. Vandlega hefur verið farið yfir það í fjárlaganefnd og heilbrigðisnefnd sem undirritaður situr í. Landspítalinn er rekinn á 17 stöðum í borginni í einum hundrað húsum. Sameining Landspítala og Borgarspítala hefur í rauninni aldrei farið fram til enda. Hér er um brýnt hagsmunamál að ræða. Hagræði af þessu verður mikið, um 6% af rekstri Landspítalans sem nemur um 2,7 milljörðum á ári. Norðmenn hafa reiknað út að nýbygging spítala feli í sér 8% hagræði, hér er verið að tala um 6% hagræði af nýbyggingu og endanlegri sameiningu þannig að ég tel þetta vera vel innan marka. Þar fyrir utan þarf að hafa í huga að við þurfum ávallt að búa við besta heilbrigðiskerfi sem völ er á og þetta er liður í því.

Frú forseti. Að þessu máli hefur verið unnið af mikilli elju í mörg ár og hafa flestallir stjórnmálaflokkar komið að því. Ég styð þetta mál heils hugar. Með þessu skrefi sem við tökum erum við vonandi að auka gæði heilbrigðisþjónustunnar í landinu til framtíðar sem og að auka hagræði í rekstri stærsta vinnustaðar landsins, sem er Landspítalinn. Við framsóknarmenn höfum komið að þessu máli á mörgum stigum. Ég tek undir með þeim sem segja að við þurfum að fara vandlega yfir málið hér á vettvangi þingsins, það er hlutverk okkar. En ég styð málið eindregið og fagna því að það sé komið hingað í atkvæðagreiðslu.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að hér sé komin til lokaafgreiðslu bygging nýs Landspítala, þ.e. stofnun hlutafélags til að annast undirbúning að framkvæmdum. Ég vil taka það sérstaklega fram af því að það hefur verið um það umræða, eins og oft verður þegar teknar eru slíkar ákvarðanir, að þetta muni á einhvern hátt hafa áhrif á fjárlagagerð eða þá erfiðleika sem við eigum í varðandi niðurskurð í ríkisbúskapnum að svo er ekki. Það er þannig búið um málið að það mun verða tekin ákvörðun um það í lok árs 2011 eða 2012 hvort farið verður í framkvæmdina og þá þarf að liggja fyrir að leigan fyrir þessa byggingu verði greidd af þeim ávinningi sem fæst með því að sameina starfsemina á einn stað. Ég taldi mikilvægt að þetta kæmi fram. Ég styð þessa byggingu heils hugar og segi já og fagna því að hér verði enn betur búið að sjúklingum. Ég tek undir að hér hefur verið frábær heilbrigðisþjónusta en hér 

Frú forseti. Því hefur verið haldið hér fram og fullyrt reyndar að þetta frumvarp brjóti í bága við félagafrelsisákvæði stjórnarskrárinnar. Ég vil andmæla því og minna þá sem því halda fram á að lesa lögskýringargögn með núgildandi félagafrelsisákvæði sem leitt var inn í stjórnarskrána árið 1993 eða 1994. Þar kom upp þessi deila, hvort sjúkrasjóðsiðgjöld eða iðgjöld í orlofssjóði brytu gegn væntanlegu ákvæði. Niðurstaða nefndarinnar var samhljóða sú að félagafrelsisákvæðið hróflaði í engu við sambærilegum greiðslum og hér er verið að mæla fyrir um. Ég geng því til þessarar atkvæðagreiðslu fullviss um að ekki sé verið að brjóta í bága við stjórnarskrána og segi já.

Frú forseti. Mörgum þingmönnum er mjög annt um mannréttindi. Ég minnist þess að þegar öryrkjadómurinn og kvótadómurinn voru hér til umræðu tóku margir til máls og minntust á mannréttindi. Þáverandi hæstv. ríkisstjórn undir forsæti Sjálfstæðisflokksins brást mjög hart og snarpt við og leiðrétti lögin. Hér erum við hins vegar að fjalla um frumvarp sem flutt er af ríkisstjórninni þar sem lagt er til að fyrirtækjum sem ekki eru félagar í Samtökum atvinnulífsins sé gert skylt að greiða í einhverja sjóði þar sem enginn veit hvað á að gera við peningana og engar reglur eru til um þá og upphæðin ekki ákveðin. Mannréttindadómstóll Evrópu felldi dóm í apríl um að iðnaðarmálagjaldið, sem samt er ákveðin prósenta og hefur ákveðinn tilgang, bryti í bága við mannréttindi. Þó að hv. þm. Atli Gíslason hafi hér fellt þann dóm að þetta brjóti ekki mannréttindi sagði Mannréttindadómstóll Evrópu annað og ég segi nei við þessum mannréttindabrotum.

Frú forseti. Með breytingum á þessum lögum er kveðið á um það að allt starfsfólk hafi sömu réttindi til að sækja fé í fræðslusjóði til endurmenntunar, óháð því hvort atvinnurekendur þeirra hafa valið að vera í Samtökum atvinnulífsins eður ei. Þess vegna segir Samfylkingin já við þessu frumvarpi. 
            

Virðulegur forseti. Í kjölfar bankahrunsins kom í ljós að Seðlabanki Íslands átti útistandandi kröfur á fjármálafyrirtæki upp á um 345 milljarða kr. Í lokafjárlögum ársins 2008 er verið að afskrifa um 192 milljarða af þeim kröfum. Þetta eru gríðarlegir fjármunir sem ríkisstofnun hefur tapað og ekki hefur enn verið óskað eftir því að gerð verði stjórnsýsluúttekt á viðkomandi stofnun. Mér finnst ótrúlegt að Alþingi skuli vera að afgreiða lokafjárlög þessa árs án þess að búið sé að upplýsa nákvæmlega hvað gerðist. Að vísu höfum við þá staðreynd að fjórflokkurinn hefur raðað flokksgæðingum sínum á jötuna í bankaráð Seðlabankans áratugum saman og prinsum sínum í stjórn Seðlabankans. Það gæti verið ástæðan en ég leyfi mér að vonast til þess að tímar séu breyttir og að Alþingi hafi kjark til að breyta til og láta rannsaka hvað þessir menn og starfsmenn Seðlabankans voru að gera.

Hæstv. forseti. Við erum hér að staðfesta lokafjárlög fyrir árið 2008 eins og fram hefur komið og í rauninni eru lokafjárlögin eingöngu staðfesting á ríkisreikningi sama árs og þeim tölum sem þar eru. Um þessar tölur hefur ekki verið ágreiningur, ítrekað hefur verið gengið eftir því í fjárlaganefnd að menn hafi fengið þar ítarlegar upplýsingar og það er ekki ágreiningur um það. Það kom upp ágreiningur sem hv. þm. Þór Saari gerði grein fyrir hér áðan, hv. þingmaður óskaði eftir því að við mundum bíða með lokafjárlögin á meðan aðrar úttektir og skoðanir ættu sér stað. Ég tel ekkert tilefni til þess. Ég tel að vísu fulla ástæðu til að skoða hvað gerðist í Seðlabankanum og hvers vegna hlutir fóru með þeim hætti sem þar gerðist en það tengist ekki þessum lokafjárlögum og því legg ég áherslu á að málið verði afgreitt hér og segi já.

Hæstv. forseti. 

Nei.

Forseti vill vinsamlegast beina því til viðstaddra hv. þingmanna að gefa hljóð í salnum og gefa hv. þingmanni ráðrúm til þess að tjá sig í ræðustóli.

Virðulegi forseti. Hér eru komin til afgreiðslu lokafjárlög og ekki standa efni til annars en að afgreiða þau frá þinginu og samþykkja. En málefni Seðlabankans hafa verið gerð að umtalsefni og það sem afskrifa þarf vegna Seðlabankans eftir hrunið. Í þeirri umræðu er rétt að menn hafi til hliðsjónar allt það sem gert var hér á þinginu, t.d. það að veita innstæðueigendum forgang í eignir þrotabúa gömlu landsbankanna. Það var ákvörðun sem við tókum hér á þinginu sjálfu, það var ákvörðun sem varð þess valdandi að það tap sem hér hefur verið gert að umtalsefni varð mörgum tugum milljarða hærra en ella hefði orðið. Þetta er nokkuð sem menn vilja gjarnan hafa í umræðunni af ýmsum pólitískum ástæðum en kjósa alltaf að líta fram hjá þessari augljósu staðreynd. Þetta fannst mér nauðsynlegt að rifja upp og benda á fyrst menn vilja gera það að sérstöku umtalsefni við afgreiðslu þessa máls.

Forseti vill benda hv. þingmönnum á að hér eru menn að tjá sig um atkvæðagreiðsluna og geta gert það á meðan á þessum lið stendur.

Virðulegur forseti. Ég er feginn því að hæstv. forseti leyfi smáslaka þó að menn séu ekki alveg búnir að berja í borðið á nákvæmlega hárréttum tíma til þess að skapa hér umræður um þau mikilvægu málefni sem við erum að greiða atkvæði um. Ég hef hugsað mér að sitja hjá við afgreiðslu þessa frumvarps. Ég tel, eins og hv. þm. Þór Saari benti á, að betur þurfi að fara yfir orsakir hrunsins og þar á meðal hvað gerðist í Seðlabankanum á árinu 2008. Ég tel því ekki tímabært fyrir Alþingi að staðfesta frumvarp sem lokar málinu hvað tölur og annað varðar. Eins og ég sagði í upphafi mun ég því sitja hjá við afgreiðslu málsins.

Frú forseti. Hér eru komin til afgreiðslu lokafjárlög fyrir árið 2008, hrunárið, og ekki er annað að gera en að horfast í augu við þær staðreyndir sem þessi lokafjárlög birta okkur en þær eru dapurlegar. Vonandi verður þetta ljótasti efnahagsreikningur sem íslenska lýðveldið sýnir fyrr og síðar í sögu sinni en hann er dapurlegur, halli upp á á þriðja hundrað milljarða kr. sem bókfæra verður fyrst og fremst vegna taps sem varð í hruninu og vegur þar þyngst tapið sem varð í tæknilegu gjaldþroti Seðlabankans og tap vegna lífeyrisskuldbindinga. Sem betur fer erum við komin langan veg frá þessu ári og allar niðurstöðutölur sem fram undan eru eru til muna betri. En það er okkur hollt til áminningar um það sem þarna gerðist að hafa þessa tölu jafnan í huga þegar við erum að takast hér á um milljónir eða tugi milljóna til þarfra verkefna, þarna brunnu upp á einu hausti á þriðja hundrað milljarðar kr.

Frú forseti. Við ræðum hér það atriði að menn geti dregið frá skatti ákveðinn hluta af viðhaldskostnaði. Það þýðir að í einni og sömu blokkinni getur einn fengið 23% af upphæðinni af því að hann er með mjög háar tekjur, annar fær 20%, þriðji 18,5% og sá fjórði, sem er undir skattleysismörkum, fær ekki neitt. Þetta finnst mér ósanngjarnt og ég hef lagt til að það verði skoðað í nefndinni að allir fái 20% af upphæðinni til frádráttar sama hvaða tekjur þeir hafa. Ég er svo félagslega sinnaður, frú forseti. Ég legg til að málið verði tekið aftur inn í nefnd og hún skoði, þrátt fyrir frumvarp ríkisstjórnarinnar, að frumvarpið verði dálítið félagslegra. Af því að ríkisstjórnin vill það ekki taki nefndin málið í sínar hendur og geri það félagslegra þannig að allir fái sömu upphæð fyrir sömu framkvæmdir.

Virðulegi forseti. Ég fagna þeirri breiðu samstöðu sem er að myndast um þessa þingsályktunartillögu sem ég hef reyndar haft miklar væntingar til, vegna þess að hún var flutt af allri hv. fjárlaganefnd. Með samþykkt þessarar tillögu, virðulegi forseti, geta hv. þingmenn undirbúið sig og sett sig betur inn í fjárlög ríkisins við vinnslu þeirra. Með þeim hætti er unnt að auka gæði fjárlagavinnunnar sem ég tel ekki vanþörf á.

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um frumvarp sem á að auðvelda bönkum og sérstaklega Landsbankanum að flytja veðréttindi fram fyrir innstæðutryggingar. Það er nokkuð sem viðkomandi fjármálastofnun er heimilt að gera núna og hún mun örugglega gera bæði í nútíð og framtíð en þetta mun auðvelda þann gjörning líka. Þetta er gert í tengslum við uppgjör gamla og Nýja Landsbankans sem skrifað var undir 15. desember á síðasta ári. Það sem er sérstakt við þetta mál er að þegar það var lagt fram var ekki upplýst um það, hvorki þegar skrifað var undir viðkomandi samkomulag né í nefndinni. Upplýsingarnar komu fram í meðförum nefndarinnar og verður að segjast eins og er að það er alveg furðulegt að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hafi ekki upplýst um tilurð þessa máls. Við sjálfstæðismenn munum ekki greiða atkvæði með málinu og vonumst til þess að þurfa ekki að sjá aftur vinnubrögð sem þessi hér 

Virðulegi forseti. Þetta er mál sem varðar ákveðna tæknilega úrlausn á uppgjörinu milli gamla og nýja bankans. Ég tel að með þessu máli sendi Alþingi röng skilaboð út í samfélagið. Við sem störfum á Alþingi eigum ekki að auðvelda atferli sem gengur gegn vilja eða anda þeirra laga sem við höfum sett. Við erum ekki að tala um nein smálög heldur neyðarlögin sjálf og grundvallarhugsun þar á bak við, forgangsröðunina sem við breyttum með neyðarlögunum. Þetta frumvarp hefur valdið óróa hjá innstæðueigendum. Því er mikilvægt að við förum í ákveðna vinnu varðandi innstæðutryggingarnar og aðskilnað viðskiptabanka og fjárfestingarbanka áður en við sendum út þau skilaboð að við séum tilbúin til þess að afnema forgangsröðun innstæðna. Með samþykkt þessa máls er verið að senda út þau skilaboð að ætlunin sé að gera það. Ég get því engan veginn samþykkt þetta mál og 

Virðulegi forseti. Hér erum við að hnýta aftan við neyðarlögin. Þessi lagasetning er meðal annars nauðsynleg til þess að ljúka uppgjöri á milli gamla og Nýja Landsbankans. Fjármálafyrirtækin hafa hingað til haft heimild til þess að veðsetja eigur sínar og gefa út skuldabréf gegn veðum. Hér er aðeins verið að auðvelda framkvæmd þess til þess að laga það að veruleika neyðarlaganna. Það er í raun og veru alveg ótrúlegt að sá stjórnmálaflokkur sem stjórnaði landinu í 18 ár skuli núna víkja sér undan ábyrgð og taka ekki þátt í því hreinsunarstarfi sem við erum að vinna að. 
            

Frú forseti. Það er alveg rétt sem hér hefur komið fram að með þessu máli er verið að auðvelda uppgjör á milli gamla og Nýja Landsbankans en það er líka verið að gera grundvallarbreytingar á reglum sem gilda um samningsveð. Menn skulu vera meðvitaðir um það að verði frumvarpið að lögum mun það skerða rétt innstæðueigenda við gjaldþrot fjármálafyrirtækis, í þessu tilviki Landsbankans. Þetta frumvarp er skilgetið afkvæmi samningaviðræðna sem áttu sér stað milli gamla Landsbankans og Nýja Landsbankans og fjármálaráðuneytisins. Eins og hér hefur komið fram voru því miður hvorki þingið né nefndin upplýst um það að í samningaviðræðum milli þessara aðila hafi verið vélað um það hvernig búið ætti að vera um frumvarpið. 

Frú forseti. Málið sem við ræðum hérna breytir forsendum neyðarlaganna um forgang innstæðueigenda í þrotabú. Það er í raun atlaga að trausti þeirra á bankastofnunum. Ég tek undir gagnrýni á þá leynd sem ríkisstjórnin viðhafði og hvernig það var falið fyrir Alþingi og allri þjóðinni hvernig samningarnir voru gerðir. Ég bið hæstv. ríkisstjórn að taka á honum stóra sínum, sérstaklega þegar við erum að taka á vandamálum skuldara í þjóðfélaginu, og gæta líka að hag sparifjáreigenda vegna þess að það verður ekkert lánað út í þessu landi nema það sé fyrst sparað. Þar sem við erum að miklu leyti búin að missa lánstraust úti um allan heim höfum við ekki annað en innlenda sparifjáreigendur og lífeyrissjóðina, sem eru þvingaður sparnaður, til að treysta á. Ég skora því á hæstv. ríkisstjórn 

Frú forseti. Þetta frumvarp er sjálfsagt tæknilegt frumvarp sem auðveldar einkum og sér í lagi uppgjörið milli gamla og Nýja Landsbankans. Það hefur engin þau áhrif sem hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa haldið fram, þar er um grundvallarmisskilning að ræða. Hér er ekki verið að taka undan innstæðum í hugsanlegu þroti bankans síðar eignir sem bankinn á. Uppgjörið snýst um það að færðar voru yfir meiri eignir en skuldir þegar Nýi Landsbankinn var stofnaður og einnig hinir bankarnir að hluta til. Það uppgjör þarf að fara fram og þær umframeignir þarf að endurgreiða. Það er gert með skuldabréfi frá nýja bankanum til hins gamla, og til tryggingar greiðslum á því skuldabréfi eru ákveðnar eignir. Þegar málið er skoðað efnislega ofan í kjölinn er það fullkomlega eðlilegt, það er hluti af þessum samningum sem tókust sem betur fer um uppgjör milli gömlu og nýju bankanna. Þetta hefur engin áhrif á framtíðarstöðu innstæðna í þessum bönkum enda aldrei gerlegt að láta eignir sem bankinn átti ekki vera til tryggingar innstæðum á komandi árum. Það er dapurlegt að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins 

Virðulegi forseti. Við upplifðum í besta falli galla á fyrirkomulagi okkar hér þar sem við sáum hæstv. ráðherra blanda sér efnislega í umræðu sem hæstv. ráðherra tók ekki þátt í, hvorki á vettvangi nefndarinnar né í þingsal. Hann túlkar hlutina augljóslega með allt öðrum hætti en allir viðmælendur og umsagnaraðilar viðkomandi nefndar. Það er slæmt að geta ekki svarað fyrir það þegar menn beita rétti sínum til atkvæðaskýringar með þessum hætti. Það er kannski nokkuð sem við ættum að skoða, hvort við ættum að taka efnislega 

Þrátt fyrir 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? Ef svo er ekki, skoðast hún samþykkt.

Virðulegi forseti. Það mál sem hér er til umfjöllunar er allt í lausu lofti en nú er ekki til setunnar boðið og þess vegna er málið flutt. Hvort menn hafa skilgreint það nægilega til árangurs skal ég ekki segja en það er meira en bagalegt fyrir íslenskt samfélag og þjóðfélagið í heild, atvinnulífið og heimilin, að það mál sem nú verður vélað um skuli ekki hafa komið fram fyrir löngu og skuli ekki hafa verið afgreitt til úrvinnslu. Í viðbótarákvæði til bráðabirgða, sem hér er til umfjöllunar, er nýtt ákvæði þar sem segir, með leyfi forseta: „Einnig leggur meiri hlutinn til að efnahags- og viðskiptaráðherra skipi nefnd sem hafi það hlutverk að móta stefnu um framtíðaruppbyggingu fjármálakerfisins með hliðsjón af ábendingum í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, væntanlegum tillögum þingmannanefndar Alþingis um nauðsynlegar lagabreytingar og þeim breytingum sem gerðar hafa verið á lagaumhverfi fjármálageirans eftir fall bankanna. Meðal atriða sem nefndin leggur til að verði skoðuð eru staða og starfsumhverfi sparisjóða, eignarhald fjármálafyrirtækja á vátryggingarfélögum og öfugt, reglur um hámarkseignarhlut í fjármálafyrirtæki og hugmyndir um hvernig best verði hægt að tryggja dreift eignarhald, og hvort skilja beri að starfsemi fjárfestingarbanka og viðskiptabanka.“ Þetta eru allt atriði sem við sjálfstæðismenn höfum lagt áherslu á að taka yrði upp í uppstokkuninni. Það hefði betur verið gert fyrr. Það er tómt mál að tala um þann þáttinn heldur hve mikilvægt er að tekið verði fast og ákveðið á þessum efnum og gerðar skilmerkilegar skilgreiningar, uppsetningar á möguleikum og öðru sem lýtur að lausn í þessum málum. Það hefur ekkert verið skoðað í uppstokkun fjármálakerfisins um stöðu sparisjóðanna, ekkert um skuggastjórnendur, ekkert um aðskilnað viðskiptabanka og fjárfestingarbanka - þetta eru allt lykilatriði í því að hægt sé að ná tökum á fjármálakerfinu og binda það ekki allt í hers höndum eins og hæstv. ríkisstjórn gerir um þessar mundir. Það er helkuldi í viðskiptalífinu og hallar á í nánast öllum greinum athafnalífsins, hvort sem það eru lítil verktakafyrirtæki eða stór, stærstu fyrirtæki landsins eða önnur sem vega mjög þungt í atvinnusköpun í landi okkar. Það er sorglegt að nú, rúmlega ári eftir að ríkisstjórnin tók við völdum, sé verið að ganga til verka í þessum efnum. Í millitíðinni hefur flætt undan þorra fyrirtækja landsins, flætt undan heimilum landsins og eðlilegum drifkrafti í snúningi athafnalífsins. Dæmi um það er að verktakar landsins hafa á undanförnum missirum hrunið niður hver á fætur öðrum. Hvers vegna? Vegna þess að fjármálakerfið er upp í loft, vegna þess að bankakerfið og stjórnendur þess, í skjóli ríkisstjórnarinnar, sinna ekki eðlilegum skyldum og verkþáttum sem eru lykillinn að því að það verði ákveðið peningastreymi, ákveðið blóðflæði í athafnalífi landsins. Virðulegi forseti. Í rauninni ætti ríkisstjórnin að standa fyrir því að segja upp nú þegar skilanefndum bankanna, segja þeim upp með u.þ.b. þriggja vikna fyrirvara og flýta þeim aðgerðum sem þarf að gera, án þess að það tengist, eins og gerst hefur, of mikið útrásarbraskinu, hruninu, baráttu fyrir réttindum þeirra sem lengst gengu og mest sköðuðu - þessar tengingar hafa verið augljósar inni í bankakerfinu í gegnum skilanefndirnar. Þetta hefur verið augljóst. Þetta hafa skilanefndirnar komist upp með vegna þess að hæstv. ríkisstjórn bara biður guð að hjálpa sér og segir: „Ja, nú – er þetta svona? Ég get ekkert gert.“ Þetta eru viðtekin ummæli hæstv. forsætisráðherra þegar bent hefur verið á það sem farið hefur úrskeiðis og er fyrir neðan allar hellur og ofbýður fólkinu í landinu. - Segja upp skilanefndum bankanna með þriggja vikna fyrirvara og taka til við að smúla dekkið og koma hrygg í það kerfi sem fjármálakerfið á að vera gagnvart íslenskri þjóð, gagnvart heimilunum, atvinnulífinu og öðrum þáttum sem eru grundvöllurinn fyrir hagrekstri okkar. Þetta hefur farið úr böndunum og þetta er að hverfa. Nú síðast, af því að ég nefndi verktakadæmið, var eitt rótgrónasta fyrirtæki landsins á sviði verktaka, Ræktunarsamband Skeiða og Flóa, að segja upp öllum starfsmönnum sínum með stuttum fyrirvara. Þar stefnir í lok, lok og læs vegna þess að ríkisstjórnin grípur ekki í taumana. Hún grípur ekki í taumana. Hún þegir þunnu hljóði. Hún deilir innbyrðis um alls konar pjattmál sem engu máli skipta. Hún leggur áherslu á að afgreiða hluti sem engu máli skipta. En höfuðmálin víkja undir koddann og svo sefur ríkisstjórnin vært á þeim sama kodda þegar landið allt - atvinnulífið í landinu, heimilin í landinu - titrar af óvissu, ótta og óöryggi. Það er ekki gott fyrir neina þjóð að búa við þessar aðstæður. Það er mikilvægt að taka til hendinni á þann hátt sem um getur í þessu viðbótarbráðabirgðaákvæði, sem til að mynda sjálfstæðismenn hafa barist mjög harkalega fyrir að komi til meðferðar og til afgreiðslu og til verklags í framgangi málsins. Þetta eru hlutir sem við verðum að tryggja. Við erum alltaf með þessa sömu björtu von og segjum: „Þetta lagast vonandi“, en það lagast ekki. Það lagast ekkert, virðulegi forseti, fyrr en ríkisstjórnin viðurkennir að hún er búin að vera. Hennar tími er liðinn. Hennar tími var liðinn sama dag og forseti Íslands neitaði í ársbyrjun að skrifa undir lög sem ríkisstjórnin hafði knúið í gegn á hæstv. Alþingi. Við þekkjum öll framhaldið. Þegar þetta lá fyrir var þessi ríkisstjórn geðlaus og náttúrulaus til verka á pólitískum vettvangi, til hagsbóta fyrir íslenska þjóð. Það er eins og það hafi raðast í þessa framvarðarsveit, þessa línu sem er að baksa við að vera í stjórnarforustunni, skortur á verksviti, skortur á reynslu og skortur á þori. Það hefur aldrei skilað árangri að vinna á þann hátt, aldrei. Margir ágætir stjórnarsinnar hafa verið að brýna forustumenn sína til góðra verka og knýja fram ákveðinn takt sem skilar árangri, ákveðið verklag sem skilar árangri. Þó menn hafi ekki verið sammála um alla slíka þætti skiptir mestu máli að taka af skarið. Það er betra að taka af skarið í svona stöðu - og taka áhættu af því að gera einhver mistök og leiðrétta þau þá þegar þar að kemur og færi gefst til - en að gera ekki neitt. Óvissan, virðulegi forseti, sem ríkir í íslensku þjóðfélagi í dag, er lamandi. Þetta er lykillinn að því, eða lyklaleysið að því, að í dag er enginn leiðtogi á Íslandi. Hvaða þjóð lifir það af til lengdar að hafa ekki leiðtoga? Við eigum nokkra leiðtoga sem eiga að vera vakthafandi í stöðunni þegar á reynir. Hæstv. forsætisráðherra á að vera leiðtogi okkar í stjórnmálastýringunni. Hæstv. forsætisráðherra er enginn leiðtogi. Það vita allir og eru farnir að skilja að þetta byggðist allt á einhverjum falsvonum og væntingum sem áttu sér ekki stað í reyndinni. Það er leitt að þurfa að taka svona til orða en það er vægt til orða tekið miðað við alvöru málsins. Forseti vor, hann er ekki leiðtogi landsins í dag. Hann braut brýr að baki sér án þess að gera upp þau mál sem um var að ræða. Hann þarf að eyða miklum tíma í það núna að verjast alls konar hundakúnstum sem hann stóð sjálfur fyrir sem höfuðklappstýra útrásarliðsins svokallaða. Meira að segja biskupinn yfir Íslandi, herra kirkjunnar og herra okkar í þeim efnum, heldur sig til hlés og fer ekki fram sem sá leiðtogi sem kirkjan á að vera að mati margra Íslendinga þegar illa árar og harðræði sækir að, þegar óvissa, þegar vanlíðan, þegar allt titrar í umhverfinu og menn vita ekki hvað snýr norður, austur, vestur eða suður án þess að efast. Þetta er í hnotskurn staða okkar í dag og því skiptir öllu máli að tryggja uppstokkun fjármálakerfisins, tryggja að þau mistök sem gerð hafa verið á undanförnum árum verði ekki endurtekin og verði ekki möguleg - eins og sýnt er að til að mynda skilanefndir bankanna eru að gera með því að hleypa mönnum inn í ákveðna þætti og gefa þannig færi á áframhaldandi naglasúpu sem ekkert er hægt að byggja á. Virðulegi forseti. Ég vil árétta að þótt margt sé á borðinu í þeirri tillögu sem hér um ræðir, sem þarf virkilega að fylgja eftir af metnaði, öryggi og framsýni, er það fljótvirkasta í stöðunni nú þegar að segja skilanefndum bankanna upp með stuttum fyrirvara og koma til verka öðru fólki sem klárar hlutina en hugsar ekki bara um að vera á ofurlaunum við að reka alls kyns fyrirtæki sem skilanefndunum er ekki ætlað að gera.

Frú forseti. Við erum komin í 3. umr. um breyting á lögum um fjármálafyrirtæki og eins og ég hef komið að áður er þetta ekki í fyrsta skipti sem við breytum þessum lögum frá því að bankahrunið varð, mér skilst að þetta sé í sjöunda eða áttunda skipti sem við stöndum í þessu. Það liggur líka fyrir að eftir þessa umræðu og vinnuna í nefndinni erum við rétt að byrja vinnuna. Ég er hins vegar mjög sátt við þennan áfanga. Ég tel að þær breytingar sem verið er að leggja hér til og voru samþykktar eftir 2. umr. og þær breytingartillögur sem verið er að leggja til núna við 3. umr. séu til bóta fyrir lögin og fyrir starfsemi fjármálafyrirtækja á Íslandi. Það sem einna helst var farið í gegnum á milli 2. og 3. umr. voru náttúrlega þær athugasemdir sem komu fram við mjög langa og viðamikla og að mörgu leyti áhugaverða umræðu, 2. umr., þar sem þingmenn ræddu fram og til baka um sína sýn á það hvers konar fjármálamarkaði menn vildu hafa á Íslandi og komu ýmsar ábendingar fram, t.d. hvað varðar aðskilnað viðskiptabanka og fjárfestingarbanka. Ég hef sjálf í þessari vinnu lagt mikla áherslu á hlutverk endurskoðenda. Í skýrslu rannsóknarnefndarinnar komu fram mjög miklar athugasemdir um starf endurskoðenda og þar sem frumvarpið sjálft var unnið að miklu leyti áður en skýrslan kom út hafði kannski ekki verið tekið neitt sérstaklega mikið á þætti endurskoðenda. Ég held að ég geti fullyrt að öll nefndin er sammála um að fara þurfi í heildarendurskoðun á lögum um endurskoðendur, þrátt fyrir að verið sé að setja inn ýmsar breytingar í þessi lög. Við samþykkt þessara breytingartillagna á milli 2. og 3. umr. komu fram athugasemdir frá Félagi endurskoðenda og endurskoðendaráði um þær breytingar, sérstaklega hvað það varðar að þeir töldu að vegið væri að vissu leyti að atvinnufrelsi endurskoðenda með því að segja að endurskoðendur ættu aðeins að sinna endurskoðun og ekki öðrum verkefnum fyrir fjármálafyrirtæki ef þeir væru endurskoðendur fjármálafyrirtækisins. Ég vil fá að tjá mig aðeins um þetta. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að vera mjög skýrt að endurskoðandi sinni ekki öðrum störfum en einungis endurskoðun viðkomandi fjármálafyrirtækis. Undir það falla að sjálfsögðu verkefni eins og að fara yfir árshlutauppgjör og gefa frá sér ýmsar yfirlýsingar sem byggjast á endurskoðun endurskoðandans en þættir eins og ýmis ráðgjafarverkefni eða skattaráðgjöf eru verkefni sem endurskoðandi á ekki að sinna. Ég tel raunar í ljósi reynslunnar mjög mikilvægt að skilja þar á milli. Síðan er líka atriði sem við lögðum mjög mikla áherslu á að kæmi inn frá viðskiptanefnd til að tryggja enn betur óhæði endurskoðenda þannig að endurskoðendur væru ráðnir fimm ár í senn og það þyrfti raunar að vera mjög erfitt að segja endurskoðanda upp á því fimm ára tímabili og slíkt væri þá ekki hægt að gera nema álit endurskoðendaráðs lægi fyrir um að víkja ætti endurskoðanda frá störfum. Endurskoðendaráð taldi að þetta gæti hugsanlega samrýmst illa því opinbera eftirlitshlutverki sem það hefur og segir, með leyfi forseta: „Einkum gæti slík aðkoma ráðsins á fyrri stigum máls verið til þess fallin að hafa áhrif á aðkomu þess á síðari stigum málsins, sbr. 20. gr. laga um endurskoðendur.“ Ég tek undir það sem kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans að ég tel ekki vera ósamræmi á milli breytingartillögunnar sem samþykkt var við 2. umr. og því opinbera eftirlitshlutverki sem endurskoðendaráði er falið í lögum um endurskoðendur. Það ætti einmitt að geta mjög vel sinnt þessu hlutverki þar sem það er raunar verið að biðja endurskoðendaráð um að tjá sig um hvort uppsögn brjóti að einhverju leyti gegn lögum, eða sé á einhvern máta óeðlileg í ljósi þess hlutverks sem endurskoðandi á að hafa, sem er mjög mikilvægt. Endurskoðandi er náttúrlega að þjóna samfélaginu og þó að það sé fjármálafyrirtæki sem borgar laun hans eru þær upplýsingar og sú endurskoðun sem endurskoðandi framkvæmir á ársreikningum og reikningum félags það mikilvægar fyrir samfélagið að við þurfum að sjá til þess að enginn vafi leiki á um einmitt óhæði endurskoðandans. Ég er fyllilega sammála því að við höldum okkur við þessar breytingar og ég vona að sú ítrekun sem kemur fram í nefndarálitinu skýri það líka betur ef einhver er enn þá óviss um hvað Alþingi meinar nákvæmlega með þessum breytingum. Annað sem við ræddum töluvert og höfum auðvitað rætt áður en ræddum enn frekar eftir 2. umr. voru þær ábendingar sem komu fram um að gera þyrfti tillögu um aðskilnað fjárfestingarbanka og viðskiptabanka. Þetta er mjög stór spurning og það sem menn hafa bent á er að við erum náttúrlega aðili að EES-samningnum þannig að við tökum fyrst og fremst okkar löggjöf frá Evrópu hvað varðar fjármálamarkaðinn, en þar hefur ekki tíðkast að skilja á milli þessara tveggja tegunda af starfsemi þó að það hafi áður verið í lögum í Bandaríkjunum. Hins vegar er verið að ræða það, þó að það hafi verið afnumið fyrir u.þ.b. 20 árum í Bandaríkjunum, að taka aftur upp þennan aðskilnað og tillaga þess efnis er í meðförum hjá bandaríska þinginu. Ég tel mjög mikilvægt að við fylgjumst vel með þeirri umræðu og hver niðurstaðan verður hjá Bandaríkjamönnum um þetta. Það hefur líka verið rætt í tengslum við fyrirhugaða stofnun á nýrri deild í innstæðutryggingarsjóðnum og endurreisn á innstæðutryggingarkerfinu og þeim forúrskurði eða athugasemdabréfi sem borist hefur frá ESA um innstæðurnar og hið margumtalaða Icesave-mál, hvort einhver grundvöllur sé fyrir því, eins og formaður viðskiptanefndar, hv. þm. Lilja Mósesdóttir, velti hér upp, hvort það séu hreinlega forsendur fyrir því að vera með einkabanka. Ef það er svo að ríkið, eins og ESA virðist túlka í bréfi sínu, ábyrgist innstæður upp að þessu lágmarki, ef nýja frumvarpið verður að lögum, upp að 100 þúsund evrum eða um 16 millj. ísl. kr., má áætla að þar með séum við að tryggja um þriðjung af öllum innstæðum í landinu, eða um 600 milljarða sem ríkið gengst þá í ábyrgð fyrir. Ef við ætlum að taka trúanlega túlkun ESA á þessu og jafnvel Evrópusambandsins er alveg spurning um hvort við stöndum ekki frammi fyrir því sem var umfjöllun um í fyrradag í Morgunblaðinu þar sem var verið að fjalla um innstæðutryggingar. Fyrirsögnin á þeirri grein er „Hagnaðurinn til eigenda en tapið lendir á skattgreiðendum“. Og ef svo er að tapið lendi ætíð á skattgreiðendum en við erum hins vegar öll sammála um mikilvægi þess að vera með banka, að bankar séu nauðsynlegir til að fjármagna aðra atvinnustarfsemi, fjármagna húsakaup, bílakaup og oft jafnvel nauðsynleg útgjöld hjá heimilum landsins  Það hefur verið pólitísk stefna á Íslandi að þau kerfi sem ég nefndi, grunnkerfi samfélagsins, séu í samfélagslegri eign. Ef þessi túlkun verður niðurstaðan hjá Evrópusambandinu er alveg spurning um hvort í raun og veru er hægt að vera með einkabanka á Íslandi, a.m.k. einkabanka sem taka við innstæðum sem eru tryggðar. Hins vegar væri hægt, ef við tökum þessa hugmynd aðeins lengra, að vera með banka á vegum ríkisins sem hefði slíka innstæðutryggingu og síðan væru fjárfestingarfélög sem fólk gerði sér grein fyrir að væru ekki með slíkar tryggingar hjá ríkinu og það tæki meiri áhættu með sitt fé en á móti hefði það náttúrlega meiri möguleika á því að hagnast. Eins og heyrist hér á ræðu minni erum við náttúrlega með það undir, þó að við séum fyrst og fremst að fjalla um starfsskilyrði fjármálafyrirtækja, rekstur fjármálafyrirtækja samkvæmt þessum lögum, hvernig við viljum sjá nýja fjármálakerfið á Íslandi. Ég var búin að leggja fram breytingartillögur við þetta frumvarp þar sem ég lagði til að sett yrði á stofn nefnd sem færi í þessa stefnumörkun, sem mér hefur fundist skorta mjög á, þar sem við veltum þeim spurningum fyrir okkur hvers konar fjármálamarkað við viljum hafa á Íslandi, og ekki bara því heldur líka hvers konar fjármálamarkað við ráðum í raun og veru við að hafa miðað við að hér búa aðeins um 320 þúsund manns. Ég er þess vegna mjög ánægð að sjá að nú er komið inn í breytingartillögur frá meiri hluta viðskiptanefndar að, með leyfi forseta, „efnahags- og viðskiptaráðherra skipi nefnd sem hafi það hlutverk að móta stefnu um framtíðaruppbyggingu fjármálakerfisins með hliðsjón af ábendingum í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, væntanlegum tillögum þingmannanefndar Alþingis um nauðsynlegar lagabreytingar og þeim breytingum sem gerðar hafa verið á lagaumhverfi fjármálageirans eftir fall bankanna“. Nefndin skal m.a. skoða stöðu og starfsumhverfi sparisjóða, eignarhald fjármálafyrirtækja á vátryggingarfélögum og öfugt, reglur um hámarkseignarhlut í fjármálafyrirtæki og hvernig best verði hægt að tryggja dreift eignarhald og hvort skilja beri að starfsemi fjárfestingarbanka og viðskiptabanka. Ég tel mjög mikilvægt að þessi nefnd verði sett á stofn sem allra, allra fyrst og að henni komi ekki bara sérfræðingar heldur líka stjórnmálamenn, því að með niðurstöðu þessarar nefndar erum við náttúrlega að leggja drög að pólitískri stefnumörkun um það hvers konar fjármálamarkaði við viljum hafa á Íslandi og hvers konar fjármálamarkaði við treystum okkur í raun og veru til að hafa á Íslandi. Ég hafði hins vegar líka lagt fram ákveðna breytingartillögu um skipan stjórnar sparisjóða. Þar vil ég taka undir orð hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar þar sem hann benti á í sinni ræðu að enn er mjög margt sem á eftir að útskýra eða marka stefnu um varðandi hvers konar sparisjóðir við viljum að starfi hér. Þó að farið hafi verið í ákveðnar breytingar síðastliðið sumar á löggjöf um sparisjóði, sem er hluti af lögum um fjármálafyrirtæki, tel ég að enn þá vanti töluvert á til að tryggja hugmyndafræðina sem er að baki sparisjóðunum. Ég hafði lagt fram breytingartillögu um að tryggja þessi samfélagslegu tengsl sem eru svo mikilvæg í starfsemi sparisjóðanna við starfssvæði sitt og samfélag, um að í stjórn sparisjóðs skuli sitja að lágmarki fimm menn, stofnfjáreigendur kjósi tvo stjórnarmenn, hlutaðeigandi sveitarstjórnir eða héraðsnefndir tilnefni tvo stjórnarmenn og innstæðueigendur einn stjórnarmann samkvæmt nánari ákvæðum í samþykktum sjóðsins. Ef starfssvæði sparisjóðs nær yfir fleiri en eitt sveitarfélag skuli viðkomandi sveitarstjórnir eða héraðsnefndir koma sér saman um tilnefningu stjórnarmanna þannig að fulltrúi hvers sveitarfélags sitji ekki lengur en tvö ár samfleytt í stjórn sjóðsins. Stjórnin kjósi sér formann úr sínum hópi. Heimilt sé að kjósa varamenn jafnmarga aðalmönnum eftir sömu reglum og gilda um kosningu aðalmanna. Kosning stjórnar skuli vera hlutbundin ef óskað er. Í stjórnir sparisjóða sem eru með fleiri en 15 starfsmenn skuli starfsmenn kjósa einn fulltrúa og fulltrúa starfsmanna sé ekki heimilt að vera formaður eða varaformaður sjóðsins. Þessi hugmynd að skipan stjórna sparisjóða kviknaði við lestur laga um sparisjóði í Noregi og þar hefur gengið ágætlega að reka sparisjóði. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við reynum með einhverju móti að opna sparisjóðina. En þar sem ég skrifaði undir meirihlutaálitið með fyrirvara hyggst ég draga til baka þær tillögur mínar sem voru dregnar til baka við 2. umr. og vonast til þess að þegar umrædd nefnd tekur til starfa taki hún tillit til þeirra tillagna sem ég hef lagt fram tvisvar á yfirstandandi þingi og skoði vel og vandlega löggjöf um sparisjóði í nágrannalöndum okkar. Ég vil að lokum þakka öllum, 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Eygló Harðardóttir ræddi þá grundvallarspurningu sem kom fram í umfjöllun Morgunblaðsins um hvort málið sé þannig vaxið að þegar bankar og fjármálastofnanir hagnist fari sá hagnaður til eigenda en þegar viðkomandi fjármálastofnun tapi beri skattgreiðendur tapið. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis er mjög athyglisverð grein eftir Mark J. Flannery sem er með hagfræðigráður frá háskólunum Princeton og Yale í Bandaríkjunum og hefur verið prófessor í fjármálum við háskólann í Flórída-háskóla frá árinu 1989, ásamt fleiri gráðum og ferli sem ég ætla ekki að fara í hér. Flannery skrifaði stutta grein, sem ég hvet alla til að lesa, en hún er á bls. 55–56 í rannsóknarskýrslunni. Ég ætla að lesa örstuttan kafla úr þessari annars stuttu grein. Með leyfi forseta segir í kaflanum „Mikilvægi eftirlits stjórnvalda með fjármálaþjónustu“: „Í nær öllum löndum gilda strangar reglur um bankastarfsemi. Að hluta til endurspegla slíkar reglur formlega og óformlega stefnu stjórnvalda sem kjósa að styrkja banka í fjárhagserfiðleikum í stað þess að láta þá verða gjaldþrota. Flestar reglur byggjast á þeirri trú að stjórnvöld muni ekki leyfa bönkum sínum að falla og gera innlánseigendum að bera tapið. Slíkar „ætlaðar ríkisábyrgðir“ gera bönkum kleift að fá lánað fjármagn á mun lægri vöxtum en ella, þar sem ekki er tekið tillit til áhættu þeirra. Bankarnir hafa því óeðlilegan hvata til að taka mikla áhættu því þegar vel gengur hagnast hluthafarnir en þegar illa gengur munu stjórnvöld sennilega taka á sig hluta tapsins. Stjórnvöld vilja því takmarka áhættutöku banka, í því skyni að vernda skattgreiðendur og draga úr bjögun á fjármálalegum hvötum. Slíkar aðgerðir nefnast „varúðarreglur“ (e. prudential regulation) og slíkar reglur geta gjarnan takmarkað arðsemi banka.“ Virðulegi forseti. Þegar við fjöllum um fjármálaumhverfið erum við í raun að fjalla um þetta. Þetta er einn þáttur þess. Við erum að fara yfir í hvaða regluverki við viljum að bankarnir starfi og við getum ekki gert það án þess að líta á heildarsamhengið. Við getum ekki bara tekið fyrir lög um fjármálafyrirtæki og ekki skoðað t.d. innstæðutryggingarkerfið. Það er ástæða fyrir því að stjórnvöld hafa farið þá leið að vernda innstæður. Það er einfaldlega til þess að hafa traust á bönkum og fjármálastofnunum. Grunnurinn er sá að fólk verði að setja fjármuni inn í banka. Ef enginn setti fjármuni inn í banka yrðu engin útlán, eins og hv. þm. Pétur Blöndal minntist á í umræðunni áðan. Til þess að það sé tryggt hafa stjórnvöld, oft á alþjóðlegum vettvangi, t.d. á evrópskum vettvangi, komið upp innstæðutryggingarsjóðum – eða réttara sagt krafið hvert aðildarríki, í þessu tilfelli Evrópska efnahagssvæðisins, um það að setja upp innstæðutryggingarsjóð. Virðulegi forseti. Stóra einstaka málið er að öll þessi hugmynd, öll þau reglugerðakerfi sem við og aðrar þjóðir erum með, þarfnast endurskoðunar. Þetta gekk einfaldlega ekki upp. Það að bankar skyldu hrynja í eins miklum mæli og raun ber vitni segir okkur að kerfið sem byggt var upp virkaði ekki. Núverandi seðlabankastjóri, sem þekkir þessi mál mjög vel, fór nákvæmlega yfir þetta á fundi hv. viðskiptanefndar. Hann sagði: Það eru allar þjóðir í sömu sporum og við Íslendingar, að finna reglur sem koma í veg fyrir það sem gerðist, vegna þess að það sem gerðist átti ekki að geta gerst. Hann nefndi líka að evrópsku bankarnir hefðu farið sömu leið og þeir íslensku ef ekki hefðu komið til fjármunir, ekki frá evrópska seðlabankanum heldur þeim bandaríska. Bandaríski seðlabankinn setti gríðarlega fjármuni inn í evrópska seðlabankann sem útdeildi þeim t.d. til Hollendinga, Breta og annarra þjóða og kom þar af leiðandi í veg fyrir að bankar þar færu sömu leið og hinir íslensku. Nú er það ekki þannig, virðulegi forseti, að þessi lönd hafi verið alveg ósnortin og eina inngripið hafi verið inngrip bandaríska seðlabankans. Því fer víðs fjarri. Við þekkjum þjóðnýtingu eða inngrip út af Fortis. Við þekkjum þjóðnýtingu á Northern Rock, sem er flestum Íslendingum sem hafa áhuga á ensku knattspyrnunni vel kunnur vegna þess að sá banki var með auglýsingu framan á Newcastle-búningunum lengi vel, líka þegar hann hrundi. Hv. þm. Magnús Orri Schram, sem er mikill KR-ingur, heldur með Newcastle í ensku deildinni vegna þess að þeir eru í sömu búningum og KR. Virðulegi forseti. Ég var nú bara aðeins að gantast í þessari alvarlegu umræðu því að ég sá framan í hv. þm. Magnús Orra Schram. En stóra einstaka verkefnið er það hvernig við getum lágmarkað áhættu skattgreiðenda. Ég hef ekki sannfæringu fyrir því að með þessu frumvarpi séum við búin að lágmarka áhættu skattgreiðenda, m.a. vegna þess að á sama tíma og við erum að gera þetta eru allir sammála um að það eigi eftir að taka á stóru þáttunum. Um það er ekki deilt í þessum þingsal. Deilan snýst um hvort það sé nóg að setja á nefnd sem eigi að skoða t.d. hugsanlega sameiningu Fjármálaeftirlitsins og Seðlabankans, stöðu og starfsumhverfi sparisjóðanna, hvort fjármálafyrirtækin megi eiga í vátryggingafélögum og öfugt, reglur um hámarkseignarhlut í fjármálafyrirtækjum, hvernig hægt sé að koma á dreifðri eignaraðild og hvort og hvernig eigi að skera í sundur starfsemi fjárfestingarbanka og viðskiptabanka. Það eru allir sammála um að við eigum eftir að gera þetta. Hvert og eitt af þessum málum er risamál. Þetta eru ekki smámál heldur risamál. Röksemdir meiri hlutans eru þær að það sé svo margt gott í þessu frumvarpi að við verðum að klára það núna en hitt geti beðið betri tíma. Röksemdir okkar hafa verið að það sé mjög margt gott í þessu frumvarpi - við höldum ekki öðru fram - en að við eigum núna að nota tækifærið og klára það sem eftir er. Það fer ekki frá okkur. Sérstaklega í ljósi þess að við getum sagt að stóri bleiki fíllinn í þingsalnum sé annað frumvarp um innstæðutryggingar en það er grunnurinn að öllu fjármálakerfinu. Ég vísaði áðan í Mark J. Flannery, sem segir sérstaklega, svo ég endurtaki orð hans, með leyfi forseta: „Flestar reglur byggjast á þeirri trú að stjórnvöld muni ekki leyfa bönkum sínum að falla og gera innlánseigendum að bera tapið.“ Þetta kallar hann „ríkisábyrgð“. Ef meiri hlutinn nær fram vilja sínum munum við klára frumvarp um innstæðutryggingar þar sem við göngum lengra í að vernda innlán en allar þær þjóðir sem við berum okkur saman við. Með því setjum við ríkisábyrgð, ekki bara upp á 20.000 evrur sem nú er gert ráð fyrir í gildandi lögum sem byggja á tilskipun Evrópusambandsins frá 1994. Nei, menn ætla að hækka hana upp í 100.000 evrur og loka deildinni sem er núna í íslenska innstæðutryggingarsjóðnum. Sú deild er galtóm með gríðarlegar skuldbindingar í tengslum við Icesave. Ef við lokum henni, virðulegi forseti, þýðir það að þá eru bara skuldir eftir en engar inngreiðslur. Ef við opnum nýja deild með þessum miklu skuldbindingum ábyrgjumst við 100.000 evrur á hvern reikning, sem eru um 16 millj. íslenskra króna, og búum til gríðarlega miklar skuldbindingar fyrir skattgreiðendur um ókomna tíð. Ef illa færi fyrir einum af þremur stærstu viðskiptabönkunum á næstu 100 árum, svo við gætum sanngirni, myndum við sleppa ef ekkert annað gerðist en ef það gerðist á næstu 10, 20, 30, 40 árum hefðum við búið til nýtt vandamál sambærilegt Icesave-vandamálinu okkar í dag. Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að ég dreg þetta sérstaklega fram er að þetta er stóra einstaka málið. Við getum farið í einstaka þætti málsins og það er nauðsynlegt. Ég vil aftur ítreka að í hv. viðskiptanefnd hefur ágætlega verið farið yfir einstök mál, ég er ekki að gera lítið úr því. Það hefur verið komið til móts við margar af þeim athugasemdum sem við sjálfstæðismenn gerðum. T.d. er hingað komin breytingartillaga okkar um að fjármálafyrirtæki verði að selja fyrirtæki sem þau taka yfir innan 12 mánaða. Einnig er verið að taka inn frumvarp sem ég er fyrsti flutningsmaður að og hefur í för með sér að fyrirtæki í eigu fjármálastofnana þurfi að vera með sömu upplýsingaskyldu og fyrirtæki í Verðbréfaþinginu eða Kauphöllinni. Þetta er allt gott og blessað og það er tekið á mjög mörgu í þessu frumvarpi en við eigum eftir stóru málin. Við ætlum að ganga frá lögum um fjármálafyrirtæki en við getum ekki gert það með góðri samvisku nema að taka á stærstu málunum. Það er algjörlega útilokað. Ég lít svo á að öll sú vinna sem við höfum unnið í hv. viðskiptanefnd sé fjárfesting í þekkingu. Við höfum safnað saman gríðarlega miklum upplýsingum frá umsagnaraðilum og sérfræðingum sem geta nýst okkur í því verkefni sem við þurfum að ljúka. Ég hef áhyggjur af því, virðulegi forseti, núna í sól og sumaryl á þessum fallega degi, að næstu daga verði þetta nákvæmlega eins og verið hefur á síðustu dögum undanfarinna þinga. Allir eru orðnir frekar slæptir en ég hef áhyggjur af því að við munum fara yfir málin fram á nótt, gera það aftur á morgun og meiri hlutinn muni hamast við að reyna að ýta ýmsum málum í gegn áður en þinghlé hefst í næstu viku. Það er engin trygging fyrir því að við tökum upp þessi mál og klárum þau. Það væri besta lausnin. Það versta sem gæti gerst er að við gerðum veruleg mistök á síðustu metrunum, sem við mundum ekki bara sjá eftir heldur gætu þau verið dýrkeypt fyrir íslenska þjóð. Í ofanálag er jafnlíklegt að við ætlum að fara í öll þau fjölmörgu verkefni sem eru á þessum vettvangi og nefndir séu í gangi á vegum framkvæmdarvaldsins sem muni einhvern tímann koma með sínar niðurstöður en að við höfum ekki tök á málinu. Einn daginn sitjum við uppi með að slys hafi orðið á einhverjum sviðum sem við tókum ekki á. Þá koma kannski aðrar rannsóknarnefndir eða aðrar úttektir sem segja: Þarna gerðuð þið mistök, þið lærðuð ekki af rannsóknarskýrslu Alþingis og öllum þeim upplýsingum sem þar eru. Þetta eru mínar áhyggjur, virðulegi forseti. Ég er búinn að ræða einstaka þætti mjög ítarlega og get alveg farið betur í þá og útskýrt þau sjónarmið en það er stóra myndin sem ég hef áhyggjur af. Ég hef áhyggjur af því að þetta sé bara bútasaumur, að við séum bara að ganga frá litlum hluta en látum stóra vandamálið, stóru verkefnin, liggja á milli hluta. Það er ekki forsvaranlegt miðað við það sem á undan er gengið og við 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans og vinnu innan viðskiptanefndar. Mig langar til að vekja athygli á tveimur þáttum. Í fyrsta lagi ræddi þingmaðurinn nokkuð um heildarsvið bankakerfisins með tilliti til innstæðutryggingarfrumvarpsins sem við höfum rætt nokkuð á vettvangi nefndarinnar. Ég setti hugmynd á flot í umræðum á Alþingi í gær um svokallaðan bankaskatt því að ljóst er að við höfum á undanförnum árum einkavætt bankana í góðri trú og þar með kannski einkavætt hagnað þeirra en lent svo í því að ríkisvæða tap þeirra og sitjum sökum þess uppi með háan reikning. Hvernig líst hv. þingmanni á hugmynd um sérstaka skattlagningu á bankastofnanir til að þær leggi kannski sitt af mörkum vegna þeirrar erfiðu stöðu í ríkisfjármálum sem við búum við? Það var fyrri punkturinn. Seinni punkturinn er eiginlega andsvar við fyrri ræðu hv. þingmanns, sem ég átti ekki tök á að vera við en þá fjallaði hann nokkuð um stöðu endurskoðenda í frumvarpi um fjármálafyrirtæki. Vissulega var þetta flókið úrlausnar hjá nefndinni enda toguðust á gagnstæð sjónarmið við breytingar á 19. gr. laganna um að endurskoðandi endurskoðunarfélags skuli ekki gegna öðrum störfum fyrir fjármálafyrirtæki. Það er ljóst að hugsun nefndarinnar er fyrst og fremst sú að endurskoðandi sinni ekki öðrum störfum fyrir fjármálafyrirtæki, t.d. veiti ekki ráðgjöf um rekstrar- eða fjárhagsleg atriði, skattaleg málefni eða hafi hönd í bagga með öðrum ákvörðunum fyrirtækisins sem geta haft áhrif á afkomu þess. Ég held að mikilvægt sé að þessi punktur sé sleginn vegna þess að mín skoðun er sú að með slíkri ráðgjöf væri endurskoðandi í raun að endurskoða þau atriði sem byggjast á ráðgjöf frá honum og því eigum við að reyna að hverfa frá. Hins vegar er ekki ætlunin að koma í veg fyrir að endurskoðandi geti sinnt t.d. áritun árshlutareikninga eða einhvers konar staðfestingu á þeim gögnum sem byggjast á ársreikningi fyrirtækisins og vinnu hans.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Fyrst út af seinna atriðinu um endurskoðendur, sem ég ræddi hér í gær, þá er ég alveg sammála hv. þingmanni um markmiðið og hef oft rætt það, ekki eingöngu í tengslum við þetta mál heldur mjög oft og löngu fyrir hrunið, að við ættum að skoða sérstaklega hlutverk endurskoðenda og að sama fyrirtæki ætti ekki að vera í ráðgjöf og endurskoðun, sem er mjög mikilvægt hlutverk. Forsvarsmenn endurskoðendanna sjálfra bentu á og töldu að ef við færum þá leið sem við erum að fara væri þeim ekki heimilt að skrifa upp á og staðfesta árshlutauppgjör, skattframtöl og annað slíkt og þá þyrftu aðrir endurskoðendur að koma að því. Endurskoðendur verða almennt sjálfir að endurskoða og byggja á eigin vinnu en geta ekki byggt á vinnu annarra endurskoðenda. Þetta voru athugasemdir endurskoðendanna sjálfra og ég tel að við séum ekki búin að fullvinna þetta. Síðan kom minnisblað frá efnahags- og viðskiptaráðuneyti sem sagði: Þetta er bara misskilningur og þar við situr. Við höfum ekki farið almennilega yfir það í hv. nefnd og það gæti þýtt mistök, ég held að allir sjái það. Varðandi bankaskattinn, virðulegi forseti, og einkavæðingu hagnaðar skulum við samt hafa í huga að af þessum hagnaði bankanna fengum við umtalsverðar skatttekjur á sínum tíma og notuðum þær í ýmis samfélagsleg verkefni eins og við þekkjum en það er kannski aukaatriði. Þessa bankaskattshugmynd hef ég séð í umræðunni í Bretlandi og ég held að þetta sé bara eitt af því sem við þurfum að skoða og ég held að þess vegna sé einmitt mikilvægt að við skoðum líka hvað er að gerast annars staðar. Okkur vantar fjármuni í ýmsa hluti og ég lít svo á að þetta sé bara eitt af því sem er mikilvægt að skoða í því heildarsamhengi. Þetta verður ekki tekið frá öðru því sem við erum að ræða og ég er bara ánægður með að hv. þingmaður sé að velta upp hugmyndum, það skiptir mjög miklu máli.

Frú forseti. Það er rétt, ég held að við þurfum að leita allra leiða til að stoppa í það fjárlagagat sem við stöndum frammi fyrir og jafnandstæður og ég er yfirleitt frekari skattahækkunum og hef látið það í ljós tel ég hins vegar að við ættum kannski að leita nýrra leiða því að ekki geta heimili og venjuleg fyrirtæki í þessu landi tekið á sig frekari skattahækkanir. Það er mín skoðun og ég hef barist fyrir henni. Ég tel hins vegar að við eigum að skoða t.d. auðlindaskatt, hann ber að skoða, hann getur verið ágætismillileið, t.d. í harðri deilu okkar um útfærslu á sjávarútvegsmálum. Hvað varðar endurskoðendur tel ég ekki að þeir þurfi að hafa jafnmiklar áhyggjur af þessu ákvæði og þeir hafa látið í veðri vaka, ég vona a.m.k. að ég hafi rétt fyrir mér þar, vegna þess að í 19. gr. laga um endurskoðendur segir, með leyfi forseta: „Í endurskoðunarverkefnum skal endurskoðandi og endurskoðunarfyrirtæki vera óháð viðskiptavini sínum, bæði í reynd og ásýnd. Endurskoðandi skal eigi framkvæma endurskoðun ef einhver þau tengsl eru á milli endurskoðandans og viðskiptavinar hans sem eru til þess fallin að vekja efa um óhæði hans hjá vel upplýstum þriðja aðila, svo sem atvinnutengsl, bein eða óbein fjárhagsleg tengsl eða viðskiptatengsl önnur en leiðir af endurskoðuninni.“ Ég tel svo að breytingartillögur viðskiptanefndar við þetta frumvarp séu einungis nánari útfærsla á þeim atriðum sem ég las upp.

Virðulegi forseti. Varðandi endurskoðendurna á bara eftir að ræða það. Svo það sé upplýst fyrir þá sem ekki þekkja til þá komu endurskoðendur með athugasemdir á milli umræðna vegna þess að þeir hafa mjög miklar áhyggjur af þessu. Efnahags- og viðskiptaráðuneytið segir: Ekki hafa áhyggjur af þessu. En við höfum ekkert rætt þetta og fyrir um ári síðan þurftum við í hv. viðskiptanefnd að breyta lögum, nokkrum dögum eftir að þau voru samþykkt vegna þess að menn gerðu mistök og hlustuðu ekki á athugasemdir og ég vona að það verði ekki aftur þannig. Ég fagna því að hv. þingmaður telji að heimili og fyrirtæki þoli ekki meiri skattahækkanir. Þá getur hv. þingmaður ekki sagt að hann vilji leggja á auðlindaskatt, því að auðlindaskatturinn lendir annaðhvort á fyrirtækjunum eða heimilunum. Skattar lenda nefnilega ekki á geimverum eða neitt slíkt, þeir lenda bara á fólkinu og fyrirtækjunum í landinu og það er eitthvað sem menn þurfa að hafa í huga. Ég lít svo á að ef hv. þingmaður segir að hann sé ekki fylgjandi meiri skattlagningu á heimili og fyrirtæki hafi hann þar af leiðandi blásið af hugmyndir um auðlindaskatt nema lækka einhverja skatta verulega á móti.

Sagði ég ekki almenn fyrirtæki?

Ég lít á þetta verkefni sem tvenns konar. Annars vegar hvernig gera skal upp fortíðarvandann, t.d. Icesave-málið, sem við höfum rætt mjög mikið og ég tel ekki að við eigum að bera þær byrðar sem útlendingar og Evrópusambandið og Bretar og Hollendingar telja að við eigum að bera og ég ætla ekki að fara í þá umræðu. Síðan er það hvernig við ætlum að byggja upp fjármálakerfið, lágmarka áhættu fyrir skattgreiðendur og sjá til þess að það eftirlit og aðrir þættir - sérstaklega með innlánstryggingar, sem ég tel að við séum að ganga allt of langt í og ég held að sú hugsun gangi ekki upp, hvernig ætla menn að fjármagna það? Þetta þarf að skoða 

Frú forseti. Ég vil í upphafi ræðu minnar þakka hv. þm. Magnúsi Orra Schram, þingmanni Samfylkingarinnar, fyrir hreinskilnina. Það er gott að heyra að hann telji að hvorki heimilin í landinu né fyrirtækin þoli frekari skattahækkanir og ég er honum hjartanlega sammála um það. Það væri óskandi að hv. þingmaður mundi beita sér með okkur sjálfstæðismönnum í þessu máli gagnvart hæstv. fjármálaráðherra en eins og ég hef skilið hann og ummæli hans í tengslum við skattamál hér á landi er ekki séð fyrir endann á skattahækkunum, samanber yfirlýsingar hans þar um, opinberar yfirlýsingar við ýmis tækifæri. Ég vil sem nefndarmaður í hv. viðskiptanefnd fara nokkrum orðum um þetta mál eins og það er orðið og þær breytingartillögur sem hér eru lagðar fram. Ég vil byrja á því að þakka meiri hlutanum í nefndinni, formanni og varaformanni nefndarinnar, hv. þingmönnum Lilju Mósesdóttur og Magnúsi Orra Schram, fyrir ágæta yfirferð yfir þau atriði sem við töldum við 2. umr. að þörfnuðust nánari skoðunar í nefndinni áður en gengið yrði til atkvæða um málið. Sjálfur lagði ég áherslu á að farið yrði efnislega yfir breytingartillögu sem meiri hlutinn lagði fram og samþykkt var eftir 2. umr. og birtist nú í frumvarpinu svo breyttu í 49. gr., en þar er fjallað um heimildir slitastjórnar til að geymslugreiða eða depónera kröfur í heild eða að hluta áður en ágreiningur um viðurkenningu kröfu hefur verið leiddur til lykta. Ég taldi að hér væri um afar mikilvægt mál að ræða og mikilvæga heimild fyrir slitastjórnir bankanna, ekki síst vegna þess að fyrir liggur að fyrirsjáanleg eru gríðarlega mörg ágreiningsmál, gríðarlega mörg dómsmál vegna ágreinings um kröfur sem verið er að véla með inni í bönkunum. Í fjölmiðlum nú í vikunni voru fluttar af því fréttir að dómsmálum vegna mála sem eru til umfjöllunar í skilanefndum og slitastjórnum kynni að fjölga um tugi þúsunda. Það er einfaldlega vegna þess að kröfuhafar geta gert ágreining um afstöðu skilanefnda til þeirra krafna sem um ræðir en þeir geta líka gert ágreining um afgreiðslu og þá eftir atvikum viðurkenningu á kröfum annarra. Fyrir því kunna að vera ýmsar ástæður að slíkur ágreiningur er hafður uppi, m.a. að einhverjir kröfuhafar telji sig hafa hagsmuni af því að tefja uppgjör á bönkunum. Af þeirri ástæðu er sú breytingartillaga sem færð var inn í frumvarpið ákaflega mikilvæg. Hún hefði getað reynst okkur Íslendingum ágætlega t.d. í Icesave-málinu vegna þess að geymslugreiðsla þýðir í rauninni það að sá sem hana innir af hendi telst hafa innt af hendi fullnaðargreiðslu vegna þeirrar kröfu sem að honum beinist og þar með efnt kröfuna þar til skorið hefur verið úr ágreiningi um réttmæti hennar. Það er þannig að þegar krafa er geymslugreidd ber hún vexti til þess að tryggja að sá sem greiðir hana verði ekki fyrir tjóni vegna hennar og verði jafnsettur eftir að ágreiningurinn hefur verið leiddur til lykta. Í tengslum við umræðu um þetta atriði frumvarpsins voru fengin á fund nefndarinnar Jóhannes Karl Sveinsson hæstaréttarlögmaður, Lárus Blöndal hæstaréttarlögmaður og Steinunn Guðbjartsdóttir hæstaréttarlögmaður, formaður slitastjórnar Glitnis. Þau reifuðu viðhorf sín til þessarar breytingartillögu, töldu að hún væri til mikilla bóta og ég tek undir það mat, en ég taldi á sínum tíma þegar ég óskaði eftir því að málið gengi aftur til nefndar að nauðsynlegt væri að við efnislega yfirferð yrði farið yfir þetta mikilvæga atriði málsins. Í ræðu minni við 2. umr. um þetta mál vakti ég máls á því að frumvarpið væri í rauninni svar ríkisstjórnarinnar við hruni fjármálakerfisins. Það byggir á tillögum frá finnskum sérfræðingi sem heitir Kaarlo Jännäri, sem ríkisstjórnin fékk til ráðgjafar varðandi viðbrögð við bankahruninu. Ég benti á það að sá galli er á þessu frumvarpi að það er lagt fram tiltölulega löngu áður en skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis kom fram. Í þeirri ágætu skýrslu koma fram ýmsar ábendingar um það sem aflaga fór í fjármálakerfi okkar og þar er á sama hátt vikið að ýmsum atriðum sem betur mættu fara varðandi ýmsa þætti löggjafar sem um það gilda. Ég var þeirrar skoðunar þá að skynsamlegt hefði verið að draga þetta frumvarp aftur til baka, máta það saman við þær ábendingar sem fram koma í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og reyna að tvinna saman við frumvarpið umfjöllun og tillögugerð varðandi þau álitaefni sem frumvarpið nær ekki til en þau eru fjölmörg. Þetta frumvarp er því ekki heildarlausn á þeim vanda sem við eigum við að etja heldur felur frekar í sér einhvers konar smáskammtalækningar gagnvart þeim sjúkdómum sem fjármálafyrirtækin og fjármálaumhverfið allt hafa glímt við á undanförnum árum og missirum. Ég lýsti þeirri skoðun minni að það sem væri athyglisverðast við frumvarpið væri í rauninni það sem ekki stendur í því. Þetta frumvarp er ekki til þess fallið að tryggja það að sú ömurlega saga sem við urðum vitni að og olli þessu þjóðfélagi miklum búsifjum endurtaki sig ekki, heldur eru þetta minni háttar breytingar sem þó eru flestar til góðs en það þarf bara meira til að koma. Ég hlýt þess vegna að fagna því að meiri hlutinn leggi til breytingu á frumvarpinu og við það bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, ákvæði sem við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í viðskiptanefnd höfðum barist fyrir og höfum verið að tala fyrir í tengslum við alla meðferð málsins. Í bráðabirgðaákvæðinu segir: „Efnahags- og viðskiptaráðherra skal skipa nefnd sem hafi það hlutverk að móta stefnu um framtíðaruppbyggingu fjármálakerfisins með hliðsjón af ábendingum í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, væntanlegum tillögum þingmannanefndar Alþingis um nauðsynlegar lagabreytingar og þeim breytingum sem gerðar hafa verið á lagaumhverfi fjármálageirans eftir fall bankanna. Nefndin skal m.a. skoða stöðu og starfsumhverfi sparisjóða, eignarhald fjármálafyrirtækja á vátryggingarfélögum og öfugt, reglur um hámarkseignarhlut í fjármálafyrirtæki og hvernig verði best hægt að tryggja dreift eignarhald, og hvort skilja beri að starfsemi fjárfestingarbanka og viðskiptabanka.“ Ég þakka meiri hluta viðskiptanefndar fyrir það að leggja þessa breytingartillögu til en hún staðfestir auðvitað og sýnir það og sannar sem ég og fleiri hv. þingmenn héldum fram við 2. umr. málsins, að í frumvarpinu væri ekki tekið á stærstu álitamálunum sem við blasa eftir bankahrun og eru að sínu leyti talin upp í bráðabirgðaákvæðinu. Það segir sig sjálft að úr því að lagt er til að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra skipi nefnd þar sem taka þarf á málefnum sparisjóðanna, eignarhaldi fjármálafyrirtækja og því hvort skilja beri að starfsemi fjárfestingarbanka og viðskiptabanka o.s.frv., þá á löggjafinn og ríkisstjórnin og samfélagið allt ákaflega langt í land með að ljúka þeirri yfirferð sem nauðsynleg er í þessu máli. Þó að ég fagni því í sjálfu sér að þessi tillaga komi fram og lýsi því hér með yfir að ég muni að sjálfsögðu styðja þessa breytingartillögu meiri hlutans tel ég að skynsamlegra hefði verið að kveða á um það í tillögunni með hvaða hætti hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra bæri að skipa í þessa nefnd. Ég hefði talið skynsamlegt að hafa í ákvæðinu einhvers konar leiðbeiningu um það hvaðan nefndarmenn í hinni væntanlegu nefnd ættu að koma með hliðsjón af þeim hagsmunum og þeirri þekkingu sem bæði reynir á og þarf að koma til skoðunar í þessu afar mikilvæga nefndarstarfi, en einnig hefði ég talið að í þessu bráðabirgðaákvæði þyrfti að taka fram fyrir hvaða tíma nefndinni bæri að skila niðurstöðum sínum. Það er alveg ljóst að yfirferð á þeim verkefnum sem nefndinni er ætlað að skila verður ekki lokið á einni helgi heldur er viðbúið að þau umfangsmiklu og yfirgripsmiklu verkefni sem henni er ætlað að leysa þurfi mikla yfirlegu, mikla sérfræðiþekkingu og alveg einstaklega vandaða yfirferð. Það er ekkert launungarmál að endurskoðun á starfsumhverfi sparisjóða, tillögugerð um dreift eignarhald á fjármálafyrirtækjum og aðskilnað fjárfestingarbankastarfsemi og viðskiptabankastarfsemi eru bæði flókin viðfangsefni og yfirgripsmikil og þau þurfa sannarlega mikla og vandaða yfirferð. Engu að síður er það svo að fjármálakerfi okkar hrundi. Við viljum endurreisa það og við viljum að það sé gert sem fyrst. Við höfum allt of mörg dæmi um það þegar ríkisvaldið hagar málum þannig að skipaðar eru nefndir til að leiða til lykta ákveðin álitamál að slíkt nefndarstarf vill þá dragast. Þess vegna hefði ég talið mikilvægt í tengslum við þessa breytingartillögu, sem ég ítreka að ég fagna, að inn í það ákvæði væru sett einhver tímamörk til að reyna að tryggja að þær tillögur sem nefndinni er falið að leggja fram í veigamiklum málum líti dagsins ljós eins fljótt og kostur er. Þannig væri hægt að taka afstöðu til þeirra og ræða þær bæði úti í samfélaginu og ekki síður á hinu háa Alþingi vegna þess að eftir allt sem á undan hefur gengið er geysilega mikilvægt að menn reyni, eftir því sem þeir best geta, að ná þverpólitískri sátt um þær leiðir sem menn vilja fara í sátt og samkomulagi við bæði þá sem á þessum markaði starfa og sömuleiðis við þá 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni fyrir ræðu hans. Mig langar að beina til hans einni spurningu. Hann fjallaði nokkuð í fyrri hluta ræðu sinnar um svokallaða depóneringu eða þá gríðarlegu hagsmuni sem felast í því, sem við þekkjum báðir, fyrir eiganda kröfu að geta fengið tekjur af kröfunni þrátt fyrir að ekki sé búið að taka fullkomlega afstöðu til hennar. Um er að ræða mikilvæga hagsmuni fyrir ríkið, við erum alveg sammála um það, en samt sem áður leggur Sjálfstæðisflokkurinn á það áherslu að málinu verði frestað. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvernig getur hann séð lausn á þessu vandamáli því að ef við frestum málinu hefði það í för með sér ákveðinn fjárhagslegan skaða fyrir ríkið, eins og hv. þingmaður veit?

Frú forseti. Ég get bara talað fyrir sjálfan mig. Ég tek undir það að í þessu máli eigum við gríðarlegra hagsmuna að gæta. Ég sannfærðist um það á fundi nefndarinnar þegar þeir gestir sem ég tiltók áðan komu á okkar fund og útskýrðu afstöðu sína til þessarar breytingartillögu, að hún væri nauðsynleg, og ég tók undir þau rök. Það þýðir ekki að ég sé þeirrar skoðunar að það sé endilega skynsamlegt að fara með allt þetta mál í gegn. Það er ekkert því til fyrirstöðu að taka þetta ákvæði út úr frumvarpinu og samþykkja það og vinna hin atriðin betur.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Í framhaldinu langar mig að spyrja um önnur brýn atriði í frumvarpinu eins og t.d. að hér er verið að kveða á um að styrkja valdheimildir Fjármálaeftirlitsins. Við erum að koma upp útlánaskrá hjá Fjármálaeftirlitinu til að draga úr útlánahöftum í fjármálakerfinu og fá betri yfirsýn yfir stórar áhættuskuldbindingar á landsvísu. Við erum einnig að styrkja brýn atriði eins og t.d. að setja strangari reglur um stórar áhættuskuldbindingar. Að óbreyttu eru ekki nógu strangar reglur um stórar áhættuskuldbindingar svo að það sé á hreinu. Og það sama gildir um lánveitingar til tengdra aðila og hæfi eigenda. Eru þetta ekki nógu brýn málefni til að fara með þetta mál í gegn og gera það að lögum sem allra fyrst? Því að brennt barn ætti að forðast eldinn.

Frú forseti. Það er út af fyrir sig rétt að brennt barn ætti að forðast eldinn. Það sem ég hef gagnrýnt helst í þessu máli og í tengslum við þetta mál og reyndar önnur er að sú ríkisstjórn sem ber ábyrgð á þessu máli, og reyndar öðrum málum sem varða fjármálamarkaðinn, virðist ekki ætla að draga neinn lærdóm, a.m.k. ekki strax, af þeim ábendingum sem fram hafa komið, m.a. í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Ég sagði áðan að ég hefði talið skynsamlegra að taka þetta frumvarp til baka, máta það saman við þær athugasemdir sem fram koma í rannsóknarskýrslu Alþingis og reyna að ná fram einhverri heildstæðri tillögugerð sem varðar allan fjármálamarkaðinn. Hvorki þetta frumvarp né önnur bera þess merki að svo sé gert. Auðvitað er margt ágætt í þessu frumvarpi sem slíku, ég hef sagt það áður í ræðum mínum hér, en þær breytingar og þær tilfæringar sem hæstv. ríkisstjórn og ríkisstjórnarflokkarnir leggja hér til nægja ekki og eru vanhugsaðar að mörgu leyti að mínu mati. Úr því að hv. þingmaður nefndi auknar heimildir Fjármálaeftirlitsins ætla ég ekki að neita því að það kunni að vera nauðsynlegt að færa Fjármálaeftirlitinu og e.t.v. öðrum eftirlitsstofnunum samfélagsins ríkari heimildir til að sinna störfum sínum. En þá þarf að sama skapi að taka lög um Fjármálaeftirlitið til 

Virðulegi forseti. Mjög alvarleg sótt steðjar nú að íslenska hrossastofninum. Hún hefur einkenni veirusýkingar en er smitsjúkdómur sem má segja að hafi heltekið hesta um allt land. Því hefur jafnvel verið haldið fram að þetta séu mestu vandræði í hrossarækt á Íslandi frá upphafi. Þetta er ekki alvarlegur sjúkdómur í þeim skilningi að hann hafi dregið hesta til dauða, en hann er alvarlegur fyrir margra annarra hluta sakir. Einkennin eru væg í fyrstu. Það er talið að pestin sé 12 vikna ferli, fyrstu fjórar vikurnar eru einkennalausar eða -litlar en það versnar þegar á líður. Afleiðingarnar af þessari hestapest eru mjög alvarlegar og má reyndar segja að þær séu gríðarlegar um allt land. Því var vel lýst af forsvarsmönnum íslenskra hestamanna sem heimsóttu okkur í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd að minni ósk fyrir fáeinum dögum. Eins og einn lýsti því gengur allt eins fyrir sig og áður, útgjöldin eru hin sömu en fólk hefur bara engar tekjur. Það er kjarni málsins og lýsir alvöru þess. Á undanförnum árum hefur okkur tekist mjög vel til við uppbyggingu hestamennskunnar í landinu. Hestarnir hafa tekið miklum framförum, fjöldi fólks stundar núna nám á þessum sviðum ár hvert með það fyrir augum að hasla sér völl í hestatengdri starfsemi og það leikur enginn vafi á því að núna erum við með glæsilegasta hestastofn sem við höfum nokkurn tímann getað státað af hér á landi. Staðan er núna sú að menn geta illa hreyft hestana vegna þessarar pestar. Atvinnustarfsemin sem er gríðarlega umfangsmikil og skiptir miklu máli úti um allt land, bæði í dreifbýli og þéttbýli, er mjög löskuð af þessum sökum. Gáum að því að heildarfjöldi hrossa hér á landi er talinn vera um 80.000. Heildarverðgildi hrossanna er að mati þeirrar nefndar sem ég skipaði á sínum tíma um möguleika í hrossarækt talið vera um 8 milljarðar kr. og heildartekjur sem hrossastofninn gefur eru taldar vera um 3 milljarðar kr. Við sjáum með öðrum orðum að hér er gríðarlega mikið í húfi. Utan Íslands eru um 150.000 íslenskir hestar og félagsmenn í hestamannafélögum tæplega 50.000. Afleiðingarnar birtast okkur þessa dagana í því að búið er að taka ákvörðun um að Landsmót hestamanna sem átti að halda um næstu mánaðamót á Vindheimamelum í Skagafirði verður fellt niður. Þangað hefði mátt ætla að hefðu komið 10.000–15.000 manns, þar af 3.000–5.000 útlendingar. Fyrir þessara hluta sakir ríkir núna mjög mikil fjárhagsleg óvissa um Landsmót hestamanna, það fyrirtæki sem hefur staðið fyrir landsmótinu undanfarin ár. Sú spurning sem þarf að svara alveg á næstunni er hvort menn hafi fjárhagslega burði til áframhalds og til að undirbúa mót að ári. Útflutningurinn liggur niðri. Þetta er alvöruútflutningsgrein sem hefur gefið okkur milljarð í gjaldeyristekjur og ríflega það að mati margra. Hestatengd ferðamennska hefur haslað sér völl í vaxandi mæli. Menn áætla að 80.000–100.000 erlendir ferðamenn fari á hestbak. Þetta hefur líka áhrif á fjölþætt námskeiðahald, m.a. fyrir ungt fólk sem verið er kynna fyrstu skrefin í hestamennskunni. Járningar eru atvinnustarfsemi sem skiptir máli. Atvinna knapa er líka í uppnámi fyrir þessar sakir sem og lengri og styttri hestaferðir og áfram mætti telja. Auðvitað hefur þetta gríðarleg áhrif á þá sem hafa atvinnu sína að öðru leyti af hestamennsku af margs konar toga, ekki síst í sveitum landsins. Nú bíða menn þess í ofvæni hvort fædd og ófædd folöld kunni að bíða skaða af pestinni. Síðast en ekki síst spyrja menn um smitleiðir úr því að þetta er smitsjúkdómur. Ég vil þess vegna árétta að við erum að tala um alvarlega hluti sem við þurfum að hyggja að. Í fyrsta lagi þarf að komast til botns í þessum sjúkdómi. Frekari rannsóknir þurfa að fara fram. Það hefur verið hvatt til þess að leggja sérstaka fjármuni til Matvælastofnunar og Tilraunastöðvar Háskóla Íslands í meinafræði að Keldum til að rannsaka megi til hlítar þann smitandi hósta sem herjar núna á íslenska hrossastofninn. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort ætlunin sé að leggja fjármuni til þessa verkefnis sem talið er að kosti um 10 millj. kr. Í öðru lagi spyr ég hvort ætlunin sé að styðja með einhverjum hætti við Landsmót hestamanna ehf. sem hefur orðið fyrir þessu gríðarlega og óafturkræfa fjárhagslega tjóni til að tryggja að halda megi landsmót hestamanna að ári. Í þriðja lagi spyr ég hæstv. ráðherra hvort ætlunin sé að stuðla að kynningarstarfsemi til þess að draga úr líkum á því að slíkur sjúkdómur nái að stinga sér niður á nýjan leik. Menn þurfa að vera miklu varkárari í ýmsum efnum sem menn hafa kannski ekki áttað sig á. Og kynningarstarfsemi sem þarf þess vegna að eiga sér stað mun kosta peninga. Spurningin er þessi: Verður með einhverjum hætti reynt að styðja við þetta? Hér eru almennir hagsmunir í húfi Loks hljótum við að spyrja hvort einhverjum af þeim miklu peningum sem ætlaðir eru núna til landkynningar, 300 millj. kr. af fé ríkisins, verði varið sérstaklega til landkynningar í tengslum við íslenska hestinn og landsmótið sem ætlunin er að halda að ári í Skagafirði. 
             Ég vil árétta að það er búið að leggja mikla peninga í slíka kynningu af hálfu hestamanna. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni fyrir að taka upp þetta alvarlega mál sem er smitandi hósti í hrossum og hefur haft gríðarleg áhrif á heila stóra atvinnugrein sem er hestamennskan og það sem henni tengist. Eins og kom fram hjá hv. þingmanni hefur undanfarna mánuði ríkt mjög alvarlegt ástand í hrossarækt og hestamennsku hér á landi þar sem þessi nýi smitsjúkdómur, smitandi hósti, hefur komið upp í hrossastofninum og veikin hefur lamað alla hestatengda starfsemi í á þriðja mánuð og valdið gríðarlegu tjóni í hrossaræktinni, hestamennskunni og tengdum greinum og raunar í samfélaginu öllu sem tengist svo margþætt þessari atvinnugrein. Svo virðist sem nánast öll hross hafi smitast af þessum sjúkdómi. Rannsóknir á orsökum og uppruna sjúkdómsins hafa enn ekki leitt fram viðhlítandi svör þó að mikilvægar upplýsingar hafi komið fram og sjúkdómsmyndin sé að skýrast. Nauðsynlegt er að halda þeim rannsóknum áfram samkvæmt sérstakri rannsóknaráætlun. Einnig er mikilvægt að auka skipulegar sóttvarnir í því skyni að lágmarka tjón af völdum sjúkdómsins verði hann landlægur hér. Þá er nauðsynlegt að yfirfara alla þætti í smitsjúkdómavörnum landsins til að fyrirbyggja eins og nokkur kostur er að enn alvarlegri eða kostnaðarsamari smitsjúkdómar berist til landsins. Eins og kom fram hjá hv. þingmanni hafa afleiðingar sjúkdómsins þegar verið grafalvarlegar og aflýst hefur verið Landsmóti hestamanna sem halda átti á Vindheimamelum um næstu mánaðamót. Nánast öll hestamennska og hestatengd starfsemi liggur niðri. Landsmótið verður haldið að ári en tekjutjón sem af þessu hlýst er eigi að síður gríðarlegt. Engin dul er dregin á að ástandið í hrossabúskap og hestamennsku landsmanna um þessar mundir er grafalvarlegt. Hv. þingmaður spurði mig nokkurra spurninga í upphafi umræðunnar. Sú fyrsta var hvernig ég hygðist bregðast við þeim vanda sem upp er kominn vegna þessarar veiki. Því er til að svara að ráðuneytið og Matvælastofnun vinna með ráðum og dáð í samvinnu við búgreinina og hestamannahreyfinguna að hvers konar aðgerðum til að bæta heilbrigðisástand hrossanna og hamla gegn áfallinu fyrir greinina. Þingmaðurinn spurði hvort lagðir yrðu sérstakir fjármunir til Matvælastofnunar og Tilraunastöðvar Háskóla Íslands í meinafræði að Keldum til að rannsaka megi til hlítar orsakir sjúkdómsins. Að beiðni minni unnu þessir aðilar ítarlega greinargerð og rannsóknaráætlun um hvað þyrfti að gera í þessum efnum og gerðu tillögur um það. Þær voru lagðar fyrir ríkisstjórn á þriðjudaginn sem og áætlunin sem gerir ráð fyrir, eins og hv. þingmaður minntist á, einhvers staðar á bilinu 15–20 millj. kr. fyrir þessar tvær stofnanir til að takast á við þá bráðaaðgerð sem þar er tilgreind. Markmiðið með þessari sérstöku rannsóknaráætlun sem ráðast þarf í er að greina orsök sjúkdómsins og uppruna hans, kortleggja smitdreifingu og varpa ljósi á eðli sjúkdómsins og þá þætti sem hafa áhrif á alvarleika hans. Markmiðið með sérstakri sóttvarnaáætlun er að efla varnir gegn því að smitsjúkdómar berist til landsins, gefa út sértækar leiðbeiningar um smitvarnir vegna smitandi hósta í hrossum og framkvæma úttekt á smitvörnum almennt í hrossahaldi þar sem ný tækni við þjálfun hrossa hefur rutt sér til rúms. Endurskoða þarf viðbragðsáætlanir og skerpa á tilkynningarskyldu dýralækna og hrossaeigenda og hraða vinnu við gerð þeirra. Hv. þingmaður spurði mig hvort við hygðumst stuðla að kynningarstarfsemi. Ég veit að þessir aðilar hafa þegar átt fund í iðnaðarráðuneytinu sem fer með þetta sérstaka kynningarátak fyrir Ísland í tengslum við ýmsar hamfarir sem dunið hafa yfir. Þá eru einnig spurningar um stöðu og tap hjá þeim sem stóðu að því að halda Landsmót hestamanna. Ég veit að það hefur verið rætt um að Byggðastofnun, Framleiðnisjóður eða slíkir aðilar 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir að vekja máls á þessu alvarlega máli og eins þakka ég fyrir svör ráðherra sem voru ágætlega skýr og svöruðu flestu af því sem mér heyrðist hv. þm. Einar K. spyrja um. Mig langar aðeins að fara yfir nokkra hluti sem tengjast þessu og rifja upp að fyrir 12 árum kom hér upp hitasótt í hrossum, meltingarfærasjúkdómur sem olli verulegu tjóni, talsverðum dauða, en kannski minna fjárhagslegu tjóni en við horfum upp á núna. Það reyndist mjög erfitt að staðfesta um hvaða vírus var að ræða og í kjölfarið var sett á sölubann og útflutningsbann eða -höft sem urðu greininni mjög erfið. Ég árétta að ég held að stjórnvöld og yfirvöld þessara mála hafi tekið réttar ákvarðanir í aðdraganda þessa máls, en það er augljóst að það vantar bæði meira fjármagn og meiri vinnu til að rannsaka hvað hér er í gangi. Ekki einasta er um vírussýkingu að ræða, heldur hefur komið í kjölfarið alvarleg bakteríusýking sem veldur fyrst og fremst hestunum veikindum og tjóni. Við þurfum hins vegar að velta fyrir okkur hvað við ætlum að gera hér í framtíðinni. Ég er ekki endilega talsmaður frekari boða og banna eins og við erum komin með nóg af, en við þurfum að rifja upp hluti eins og tveggja daga reglu um það þegar menn fara milli landa, milli húsdýra. Við þurfum að velta fyrir okkur hvort við eigum að taka upp harðari reglur eins og menn gera á Nýja-Sjálandi og í Ástralíu hjá þeim aðilum sem ferðast á milli, með dýrahald í huga. Ég er ekki að leggja til að við tökum upp bólusetningar en á meðan við erum að skerpa viðbragðsáætlanirnar ættum við að láta gera úttekt á því hvað það mundi kosta. Við þurfum að horfast í augu við það að í 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að ávarpa þingmenn fullu nafni.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu. Íslenski hrossastofninn og atvinna honum tengd er ein af auðlindum okkar og sú auðlind okkar er nú bundin í fjötra vondrar lítt þekktrar pestar. Þessi vaxandi atvinnugrein er eins og í þyrnirósarsvefni, tamningar, útreiðar, járningar, reiðkennsla og sala á hestum liggja nánast niðri og takmarkaðar tekjur koma því inn í greinina á tíma sem átti að vera sérstakur blómatími vegna fyrirhugaðs Landsmóts hestamanna í Skagafirði í sumar þar sem íþróttamenn á öllum aldri og ræktunarmenn kynbótagripa ætluðu að sýna hestaáhugamönnum, íslenskum og erlendum, afurðir þrotlausrar vinnu sinnar undanfarin ár. Von var á þúsundum erlendra ferðamanna á landsmót með tilheyrandi tekjuöflun fyrir ferðaþjónustu og hestafólk. Ljóst er að við frestun landsmótsins er tjón þessara aðila verulegt og eðlilegt að stjórnvöld komi að þessum náttúruhamförum hestamennskunnar á Íslandi með einhverjum hætti. Ég talaði við nokkra hrossabændur í gær og fannst þeir bera sig kappalega í raunum sínum, enda eru þeir ekki vanir öðru en að þurfa að treysta á sjálfa sig, því að opinber framlög til þessarar greinar eru í algjöru lágmarki. Það sem mér fannst ég lesa úr orðum þeirra er ósk um þríþætt liðsinni. Í fyrsta lagi þarf að rannsaka pestina betur og finna á grundvelli þeirra rannsókna hvernig best verður brugðist við henni, frekari útbreiðslu hennar og endurtekningu. Síðan þarf að styðja við landsmótið sjálft sem stendur nú uppi með fjárfestingar sem ekki munu skila neinum arði fyrr en að ári liðnu. Hugsanlega má nota þar einhverja blandaða leið láns og styrks. Síðast en ekki síst þarf að fara í öflugt markaðsátak til að efla á ný markaði fyrir íslenska hestinn og hestatengda þjónustu erlendis þegar við höfum náð valdi á pestinni. Mér finnst þessar hugmyndir hrossabænda hógværar og skynsamlegar og styð þær eindregið og vona að ríkisstjórnin geri það líka. Með því skerum við hratt og örugglega á fjötra greinarinnar.

Virðulegi forseti. Hann er aðdáunarverður sá mikli árangur sem náðst hefur í hrossarækt hérlendis á undanförnum árum og áratugum og af þessu hefur skapast gríðarlega mikil atvinna og verðmæti. Þessi hrossapest er því alvarlegt áfall, ekki aðeins fyrir greinina heldur fyrir atvinnulífið í landinu. Þetta er eins og ef hver önnur nokkuð öflug atvinnugrein mundi lamast tímabundið. Í sjálfu sér er enn þá ófyrirséð hverjar afleiðingarnar verða af þeirri alvarlegu pest sem hér stingur niður fæti. Full ástæða er til þess að ekkert verði til sparað til að komast til botns í því hvernig þetta smit hefur borist til landsins. Við þurfum að leggja mikla áherslu á það og kosta til þess því sem til þarf að efla þær rannsóknir og hraða þeim sem mest. Það er grundvallaratriði til að geta brugðist við vágesti sem þessum í framtíðinni og til að reyna að fyrirbyggja það að svona nokkuð endurtaki sig. Líta verður á þær alvarlegu afleiðingar sem þetta hefur fyrir greinina og skoða hvaða möguleikar eru til að hjálpa greininni til að standast þetta áfall. Sérstaklega verður að horfa þar til landsmótsins og þess mikilvæga starfs sem þar er í húfi og reyna að greiða því leið að það megi halda um leið og él birtir. Virðulegi forseti. Þetta minnir okkur einnig á hversu viðkvæmir íslenskir dýrastofnar eru vegna þeirrar einangrunar sem landið hefur búið þeim í gegnum aldirnar og þetta brýnir okkur enn í því að við þurfum að efla sjúkdómavarnir í landinu. Við þurfum að ganga raunhæft til verka á þeim vettvangi. En það er alveg ljóst að þetta á að vera okkur þörf áminning um það, og ekki bara gagnvart hrossarækt, heldur búfjárrækt almennt, hversu viðkvæmir 

Frú forseti. Sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd fékk hagsmunaaðila nýlega á sinn fund eins og hér hefur komið fram. Það er ljóst að málið er grafalvarlegt og áfallinn og áfallandi kostnaður er mjög umtalsverður á öllum sviðum hrossamennsku. Ég nefni bara eitt, að það er talið að 20% ferðamanna sem koma til landsins tengist hestamennsku með einum eða öðrum hætti. Frummælandi hefur gert afar góða grein fyrir þessum hliðum málsins og aðrir og ég vil leggja áherslu á nokkra hluti sem komu fram á fundinum. Fram hafa komið einkenni veirusýkingar og það hefur verið prófað fyrir þeim, en prófanirnar reynast neikvæðar. Þetta virðist því vera áður óþekkt veira. Þetta er loftborið smit sem hefur valdið hraðri og mikilli útbreiðslu sem veldur verulegum áhyggjum. Þetta passar raunar betur við bakteríusýkingu en menn eiga erfitt með að trúa því vegna þess að smitið virðist berast með vindinum. Hér hefur komið fram að þetta eru mestu vandræði í hestamennsku og hrossarækt frá upphafi vega og gríðarlegt áfall fyrir þessa afar svo blómlegu og vaxandi atvinnugrein. Ég tek undir það að hagsmunaaðilar leggja meginþunga á að fé verði lagt í rannsóknir og menn komist fyrir rætur sjúkdómsins, finni út hvað er í gangi og bregðist við því. Ekki síður hafa þeir lagt þunga áherslu á að gerð verði sóttvarnaáætlun í nánu samstarfi við hagsmunaaðila, en sóttvörnum virðist vera mjög ábótavant í dag. Menn ganga að því er virðist hirðuleysislega um, sérstaklega í tengslum við ferðir erlendis, jafnvel með reiðtygi og búnað sem þeim fylgja. Ég tek sérstaklega undir ályktun hagsmunaaðila frá 31. maí 2010 og beini því til ríkisstjórnarinnar að ljúka málinu hið fyrsta, klára framlagið til greinarinnar, og til sjávarútvegsráðherra að setja af stað vinnu við sóttvarnaáætlun.

Virðulegi forseti. Það er að vissu leyti sorglegt um að litast í hesthúsahverfum höfuðborgarsvæðisins, varla sála á ferli og eins og um einhvers konar draugaborgir sé að ræða. Íþrótta- og tómstundastarf þúsunda manna liggur niðri, svo ég tali ekki um þá fjölmörgu sem hafa atvinnu af starfi í kringum hesta. Einhvern veginn er það svo að maður hugsar til þess að enginn veit hvað átt hefur fyrr en misst hefur. Námskeið, mótahald, sleppitúrar, ferðalög og landsmót, allt er fyrir bí að þessu sinni. En við núverandi áföll hefur okkur öllum orðið svo greinilega ljóst hversu umfangsmikil starfsemi tengist hestamennskunni og hversu langt hestamennskan teygir anga sína. Þessi staða mála hlýtur að velta upp fjölmörgum spurningum, eins og fram hefur komið hjá öðrum þingmönnum við þessa umræðu, svo sem hversu vel við erum við í stakk búin til að bregðast við hestapestum yfirleitt. Ég held að sú staða sem upp er komin hafi einnig sýnt okkur um leið hversu miklu máli íslenski hesturinn skiptir fyrir atvinnu- og efnahagslíf þjóðarinnar, en það er mat mitt að við höfum hvergi nærri fullnýtt alla þá möguleika sem íslenski hesturinn getur gefið okkur til verðmætasköpunar. Ég tek undir með öðrum hv. þingmönnum við umræðuna að mikilvægt er að efla rannsóknir á því hvað gerðist, hvers vegna og hvernig við getum komið í veg fyrir að þetta gerist áfram og aftur. Einnig verður að skoða möguleika á markaðsátaki því að margfeldisáhrif slíkrar fjárfestingar eru mikil - við sjáum það mjög vel á því markaðsátaki sem nú stendur yfir fyrir ferðamennskuna heilt yfir - og um leið að koma með einhverjum hætti til móts við þá aðila sem hugðust halda landsmót í Skagafirði um næstu mánaðamót, svo viðkomandi geti brúað bilið til næsta landsmóts a.m.k.

Virðulegi forseti. Það sem við ræðum hér er alvarlegt mál, grafalvarlegt mál, því að við erum að tala um áhrif þessarar pestar sem teygja sig í raun út um allt land og um allt samfélagið, á ýmsa þætti, bæði hvað varðar atvinnuvegi og einnig og ekki síst tómstundir og annað. Ég veit ekki hvort menn gera sér alveg grein fyrir hversu mörg störf eru í hestamennsku ef við horfum bara á störfin. Gerð hefur verið úttekt á því að bara í Skagafirði þar sem búa 4.300 manns er talið að á milli 80 og 100 störf eða ársverk séu tengd hestamennsku. Ef þetta er fært, hv. þingmenn og virðulegi forseti, yfir á landið, getum við hugsað okkur hversu gríðarlega margir hafa í raun atvinnu af hestamennsku eða málefnum tengdum henni. Ferðaþjónustan er þáttur sem við öll þekkjum og er gríðarlega vinsæl. Hestamennskan sem slík veltir hundruðum milljóna eða milljörðum í íslensku samfélagi. Það er mjög mikilvægt að við höfum það í huga þegar við ræðum þessi stóru mál. Frú forseti. Ég vona svo sannarlega að stjórnvöld finni leiðir til að koma að þessu, bæði til að reyna að ráða bug á því að þetta endurtaki sig eða koma í veg fyrir aðrar pestir berist hingað. Við verðum að standa vörð um búfjárstofnana á Íslandi með öllum þeim ráðum sem við mögulega getum. Síðast en ekki síst verða stjórnvöld að leita leiða til að gera þeim sem halda uppi landsmótum og öðru sem er gríðarlega mikilvægt fyrir atvinnugreinina sem slíka, fyrir sölu, fyrir ræktun, mögulegt að halda áfram hinum glæsilegu landsmótum og öðru sem tengist atvinnugreininni og einnig tómstundum. Jafnvel þó að sum okkar sem hér stöndum séum ekki í hestamennsku eða förum sjaldan á hestbak, höfum við gríðarlega gaman af því að horfa á þessar fögru skepnur og þekkjum marga sem hafa tekjur af því að rækta, 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þessa jákvæðu og áhugaverðu umræðu og þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin, svo langt sem þau ná. Ég sakna þess hins vegar að í svörum hans kom ekki fram að teknar hafi verið ákvarðanir um þau mál sem ég nefndi sérstaklega. Á ég þá ekki síst við og alveg sérstaklega spurninguna um það hvort lagðir verði fjármunir til Matvælastofnunar og Tilraunastöðvar Háskóla Íslands að Keldum til að rannsaka þennan sjúkdóm. Tíminn skiptir nefnilega miklu máli í þessu sambandi. Það fer ekkert á milli mála að í þessum efnum verðum við að herða okkur. Við verðum einfaldlega að standa þannig að málum að við vinnum með skynsamlegum og skipulegum hætti að þessum rannsóknum. Ég er ekki talsmaður þess að hið opinbera leggi fjármuni almennt inn í atvinnustarfsemi, en þetta er ekki spurning um það. Við erum að fást við hamfarir, hamfarir sem eru mjög alvarlegar fyrir atvinnugrein sem er gífurlega fjölbreytt, eins og hefur glögglega komið fram í umræðunni, atvinnugrein sem teygir anga sína um land allt og hefur m.a. þá sérstöðu að vera bæði þýðingarmikil í dreifbýli og þéttbýli. Þess vegna er gríðarlega mikið í húfi. Til viðbótar við þetta vil ég árétta það sem ég sagði áður. Það er að í öðru lagi þurfum við að efla almenna kynningarstarfsemi, þá á ég ekki við landkynningarstarfsemi í því sambandi, ég á við hina almennu kynningarstarfsemi sem lýtur m.a. að umgengni við hesta til að koma í veg fyrir útbreiðslu smitsjúkdóma eins og þessa. Í þriðja lagi vil ég síðan nefna landkynningarmálið. Það vill þannig til að íslenska ríkið leggur núna af mörkum 300 millj. kr. og þess vegna horfa menn auðvitað til þessara fjármuna og spyrja: Er ekki hægt að nota hluta af þessum peningum þannig að hestamennskan fái sinn skerf til að efla á ný landkynningu í tengslum við hestamennskuna? Nú er búið að leggja mikla peninga til landkynningarstarfsemi bókstaflega í tengslum við landsmótið sem átti að halda um næstu mánaðamót. Þeir peningar munu auðvitað nýtast að einhverju leyti en hins vegar er ljóst að hluti af þeim 

Frú forseti. Ég þakka þessa ágætu umræðu, þau innlegg, þær ábendingar og hvatningu sem hv. þingmenn hafa komið með um það alvarlega mál sem þessi hrossapest er. Ég tek undir þær áherslur sem komu fram, m.a. hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni, um að menn eigi að huga að því hvernig betur megi tryggja upplýsingar fyrir þá sem eru að ferðast um á milli landa eða koma inn í landið og sporna þannig gegn því að smit komist inn í landið. Ég held að það sé mjög mikilvægt að allir sem koma inn í landið séu meðvitaðir um þessa hættu, ekki bara varðandi hrossapestina heldur fleira. Þess vegna hef ég lagt áherslu á að farið verði ofan í alla ferla varðandi þetta eftirlit og ábendingar og upplýsingagjöf í þeim efnum og hvort þar sé hægt að gera betur. Af hálfu stjórnvalda, eins og ég gat um áðan, hefur verið tekið á málinu og það sett í farveg. Skipaður var vinnuhópur ráðuneytisstjóra þriggja ráðuneyta, landbúnaðar- og sjávarútvegs-, menntamála- og iðnaðarráðuneyta. Hann hefur síðan unnið að áætlun um hvað þurfi að gera, bæði hvað varðar rannsóknir og viðbrögð og sóttvarnir. Ég tek alveg undir með m.a. hv. þm. Atla Gíslasyni um sóttvarnaáætlun sem þarf að vera til staðar. Ég legg þó áherslu á að ég tel að allir aðilar sem hér eiga hlut að máli hafi samt brugðist vel og rétt við. Það var ekki ljóst hversu mikið umfang þessarar veiki var, en ég tel að bæði hestamenn og hrossaeigendur, dýralæknisembættið og eftirlitsaðilar hafi samt brugðist vel við. 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki. Það er ljóst að hrunið mikla sem varð haustið 2008 má að stórum hluta eða einhverjum hluta rekja til þess að reglugerðarumhverfinu sem umlykur fjármálamarkaðinn var ábótavant. Það bjó til gloppur sem mögnuðu upp áhættu í kerfinu sem síðan leiddi til þess að kerfisáhættan var orðin slík að ekki varð við neitt ráðið. Að lokum hrundu viðskiptabankarnir þrír. Í kjölfarið var hér gjaldmiðlakreppa, kreppa í efnahagslífinu, pólitísk kreppa og við fengum þessa efnahagslegu óáran yfir okkur. Við höfum rætt þetta frumvarp mikið. Ég hélt nokkrar ræður í 2. umr. og setti fram ýmis sjónarmið og benti á að þetta væri bútasaumur. Margar breytinganna yrðu til mikilla bóta, aðrar síður. Á heildina litið mundi það að koma þessum breytingum í gegn skapa falska öryggiskennd og menn mundu sofna á verðinum. Varðandi fjármálamarkaðina þá þarf að fara fram heildstæð úttekt á reglugerðarumhverfinu, á eftirlitshlutverkinu og á starfssviði einstakra stofnana til að við getum sofið róleg. Því lagði ég það til að við mundum reyna að skoða málið heildstætt. Ég stakk upp á því að fá einhverjar af þeim alþjóðastofnunum sem við erum aðilar að til þess að gera heildstæða úttekt í samhengi við það sem er að gerast á hinum alþjóðlega fjármálamarkaði. Við erum langt frá því að vera ein á báti þegar kemur að því að reglugerðarumhverfi fjármálamarkaða sé ábótavant. Nú fer fram mikil umræða á vegum Evrópusambandsins og í einstökum aðildarríkjum þess. Jafnframt hefur umræðan verið gríðarlega mikil í Bandaríkjunum og þar hafa komið upp mjög róttækar hugmyndir, til að mynda að leiða fram breytingar innan stóru bankanna þannig að stór hluti eigin viðskipta verði bannaður sem mun leiða til þess að það myndast fjárfestingarbankar annars vegar og viðskiptabankar hins vegar. Af hverju ætti það að vera eftirsóknarvert að skilja að viðskiptabankastarfsemi og fjárfestingarbankastarfsemi? Jú, eðli sínu samkvæmt taka viðskiptabankar við innlánum og sparifjáreigendur treysta innlánsstofnunum til að varðveita og ávaxta þá fjármuni sem settir eru inn í bankana. Eðli fjárfestingarbankastarfsemi er hins vegar þannig að þar er tekin áhætta. Þar eru menn að spekúlera - getum við sagt ef maður má sletta - í meiri áhættu en í hefðbundinni viðskiptabankastarfsemi. Kenningin er að þessi starfsemi megi ekki setja áhættu á viðskiptabankastarfsemina þannig að bankinn geti ekki staðið við skuldbindingar sínar. Ég fór ítarlega yfir þetta hér í 2. umr. Ég benti líka á fleiri hluti. Ég benti á að eftirlitshlutverkið ætti að sameina á einum stað. Ég benti á að annars vegar væri Seðlabankinn, sem samkvæmt lögum fylgist með kerfisáhættu og tryggir fjármálastöðugleika, og hins vegar Fjármálaeftirlitið, sem fylgist með rekstri einstakra banka, að þeir fari að lögum og reglum og að ekki komi upp of mikil áhætta í einstökum bönkum. Ég benti á að það fyrirkomulag kom til í kjölfar mikillar þróunar sem varð bæði í Bandaríkjunum og einkum í Evrópu og má rekja það aftur til ársins 1998 þegar Gordon Brown, þáverandi fjármálaráðherra Bretlands, aðskildi seðlabankastarfsemi og fjármálaeftirlitsstarfsemi þar í landi. Það voru mikil mistök, vegna þess að þetta fyrirkomulag leiðir til þess að eftirlit með kerfisáhættu í fjármálakerfinu og fjármálalegum stöðugleika er ekki sem skyldi. Ég ræddi líka um það að ég og félagi minn, Frederic Mishkin prófessor, lögðum fram tillögu í skýrslu sem við skrifuðum snemma árs 2006. Þar bentum við á þessar staðreyndir og lögðum til að Seðlabankinn og Fjármálaeftirlitið yrðu sameinuð. Því miður var ekki farið að þeirri tillögu, en það er annað mál. Nú hafa fleiri tekið undir þetta með okkur Mishkin prófessor og til stendur að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra setji á laggirnar nefnd sem muni skoða kosti og galla sameiningar Seðlabankans og Fjármálaeftirlitsins. Í framhaldsnefndaráliti meiri hluta viðskiptanefndar á þskj. 1263 eru nokkrar breytingartillögur. Áttunda greinin endurspeglar það sem kom fram í þessari umræðu þar sem segir, með leyfi forseta „Við bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: Efnahags- og viðskiptaráðherra skal skipa nefnd sem hafi það hlutverk að móta stefnu um framtíðaruppbyggingu fjármálakerfisins með hliðsjón af ábendingum í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, væntanlegum tillögum þingmannanefndar Alþingis um nauðsynlegar lagabreytingar og þeim breytingum sem gerðar hafa verið á lagaumhverfi fjármálageirans eftir fall bankanna.“ Þá eru taldir upp nokkrir af þessum liðum sem mér hefur orðið mjög tíðrætt um. Þar segir, með leyfi forseta: „Nefndin skal m.a. skoða stöðu og starfsumhverfi sparisjóða …“ Hv. þm. Einar Guðfinnsson hefur haft sérstakan áhuga á þessu máli og talað máli okkar sjálfstæðismanna. Þá er rætt um að skoða beri eignarhald fjármálafyrirtækja á vátryggingafélögum og öfugt. Þetta er ákvæði sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson var mikill áhugamaður um og er mjög nauðsynlegt að skoða. Síðan er talað um reglur um hámarkseignarhlut í fjármálafyrirtækjum og hvernig best sé að tryggja dreift eignarhald. Jafnframt er talað um hvort skilja beri að starfsemi fjárfestingarbanka og viðskiptabanka. Ég hef talað mikið um að við þurfum að hyggja að báðum þessum atriðum líkt og sömuleiðis hv. þm. og formaður Sjálfstæðisflokksins, Bjarni Benediktsson. Það eru fleiri atriði sem þurfa að koma til skoðunar. Ég treysti því að í skipunarbréfi efnahags- og viðskiptaráðherra muni þau koma fram. Ég hef einnig talað um það hvernig eigi að nálgast það að ná fram þeim markmiðum sem eru æskileg til þess að minnka áhættu í fjármálakerfinu og kerfisáhættuna og tryggja þar með betur fjármálastöðugleika. Það er hægt með ýmsum ráðum. Tökum sem dæmi að aðskilja starfsemi fjárfestingarbanka og viðskiptabanka. Einfalt væri að banna starfsemi þeirra undir sama þaki. En það getur líka haft afleiðingar. Slíkar afleiðingar leiddu m.a. til þess að fjármálaráðherra Bandaríkjanna afnam hin svokölluðu Glass-Steagall lög sem bönnuðu slíkt. Það er hægt að ná sama markmiði án þess að trufla starfsemi sem sannarlega á heima í viðskiptabönkum með því að fara svipaða leið og Paul Volcker, fyrrverandi seðlabankastjóri Bandaríkjanna, hefur stungið upp á. Í Volcker-reglunum, sem kenndar eru við hann, eru lagðar miklar takmarkanir við eigin viðskiptum banka sem forðar þeim frá áhættutöku, t.d. í framtaksfjárfestingarsjóðum, í alls konar vogunarsjóðum o.s.frv. Með því skilur maður fjárfestingar- og viðskiptabankastarfsemi að á mun jákvæðari hátt heldur en með einföldu banni eins og í Glass-Steagall lögunum. Það er hægt að ná þessu sama markmiði á mismunandi vegu. Ég tel að eftir að búið er að skilja fjárfestingar- og viðskiptabankastarfsemina að sé ekkert að því að vátryggingafélög séu í eigu viðskiptabankanna. Þeir geta komið inn í starfsemi sem er eðlileg þar, vegna þess að vátryggingastarfsemi snýr í eðli sínu að heimilum, þannig að þar væri hægt að ná fram þeirri þjónustu á góðan og hagkvæman hátt. Jafnframt tel ég að hámarkseignarhlutur í fjármálafyrirtæki, sem gæti verið 10–15%, ætti eingöngu að eiga við um viðskiptabankastarfsemi. Ég hef aftur á móti ekki séð nein haldbær rök fyrir því af hverju fjárfestingarbanki þyrfti að vera í dreifðri eignaraðild þó að viðskiptabanki þyrfti þess tvímælalaust. Þannig að í þessu máli eru mörg sjónarmið. Nefnd efnahags- og viðskiptaráðherra þarf að inna af hendi mikið starf til þess að reglugerðaverkið um íslenska fjármálamarkaðinn verði gert sem best úr garði. Það er mikilvægt að þar sé vandað til verka svo ekki sé verið að búa til eitthvað sem gefur fólki falska öryggiskennd hér á seinustu metrum þingsins. Ég held að þessi áttunda breytingartillaga í framhaldsnefndarálitinu endurspegli það vel og muni koma í veg fyrir það.

Frú forseti. Við ræðum hér nokkur framhaldsnefndarálit um fjármálafyrirtæki. Við erum komin langt í umræðunni um málið en eins og ég hef áður getið um finnst mér skorta illilega framtíðarsýn. Hvert eru menn að stefna með bankana, með sparisjóðina, með öll þau fyrirtæki sem bankarnir eiga, með vátryggingafélögin o.s.frv.? Ég sé enga sýn. Það er enginn sem segir mér hvernig við viljum hafa þetta eftir fimm ár, tíu ár eða fimmtán ár? Inn í þetta blandast umræða um sparnað og eyðslu, sparifjáreigendur og skuldara. Hér á Alþingi er verið að grípa til fjöldans alls af neyðarráðstöfunum fyrir skuldara og búið að gera dálítið lengi og veitir í sjálfu sér ekki af, en það vantar líka framtíðarsýn. Hvernig ætlum við að stuðla að því að sparnaður í landinu vaxi o.s.frv.? Við erum í þeirri óvenjulegu stöðu, ég mundi segja jákvæðu stöðu, að hvor bankinn er í eigu eins fyrirtækis, sem aftur er í eigu kröfuhafa sem enginn veit hverjir eru. Þá er ég að tala um þessa tvo einkabanka sem hæstv. ríkisstjórn einkavæddi, frekar hljóðlega - það voru miklu meiri læti um þetta mál, einkavæðinguna, á árum áður. Þessir kröfuhafar eru ekki beinir eigendur enn af því að ekki er búið að gera málin upp en þeir koma sem eigendur og það er hægt að nota sér þá stöðu og menn eiga að nota sér þá stöðu. Svo eiga bankarnir fjöldann allan af fyrirtækjum, eða hlut í fyrirtækjum, vegna þess að þeir hafa tekið þau upp í skuldir, bæði eini ríkisbankinn, nýi Landsbankinn, og báðir einkabankarnir. Ég vænti þess að bankarnir ætli nú að selja þessi fyrirtæki með tíð og tíma og frekar fyrr en seinna. Þá gefst annað tækifæri til að gera það skynsamlega ef menn nota tækifærið, en mér sýnist menn ekkert vera að nota það vegna þess að þeir hafa enga framtíðarsýn. Það er vandamálið. Ég hef flutt frumvarp um gagnsæ hlutafélög og ég tel að hrunið hafi orsakast af því að útrásarvíkingar og fleiri hafi í mjög miklum mæli notað veilu í hlutafélagaforminu, óvenjumiklum mæli. Þessi veila er talsvert notuð í Japan og Þýskalandi, sem og í Bandaríkjunum og fleiri löndum, en hún felst í því að félög eiga hvert annað annaðhvort með krosseignarhaldi, þ.e. hvort í öðru, eða í raðeignarhaldi, þar sem A á í B og B á í C og C á í A, þ.e. eignarhaldið fer í hring og fjármagnið líka. Inn í þetta blandast lánveitingar og annað slíkt. Ef við ætlum að skapa traust á bæði stofnbréfum og hlutabréfum þarf að koma í veg fyrir þessa veilu því að hún gerði það að verkum að allt heila kerfið var samtengt og ef einhvers staðar var komið við, einhvers staðar var eitthvað áfall, titraði allt kerfið og hrundi. Menn notuðu þessa veilu til þess að sjúga út úr bönkunum feiknamikla fjármuni sem að einhverju leyti voru ekki einu sinni til en var lánað til. Þannig komu þeir í bakið á litlu hluthöfunum sem höfðu lagt ævisparnaðinn þarna inn, ósköp venjulegu fólki sem tapaði öllu sínu. Þegar menn tala um það hér sýknt og heilagt að fjármagnseigendur hafi allt sitt á þurru þykir mér það ansi hastarlegt í garð þeirra fjármagnseigenda áhættufjár sem töpuðu öllu sínu. Það sem við gætum gert væri, það að segja í þessum lögum, að þeir eigendur í bönkunum sem eru hlutafélög - það verður væntanlega stærsti hlutinn, allir þessir kröfuhafar o.s.frv. - þurfi að sýna fram á eignarhaldið í hlutafélögum sem eiga í þeim og hlutafélögum sem aftur eiga í þeim, það þarf að sýna allt eignarhaldið alveg upp úr, þá fá þau atkvæðisrétt, ella ekki. Þau fá ekki atkvæðisrétt nema þau sýni allt þetta eignarhald. Auk þess þarf að setja inn reglu og í lögin að fjármálafyrirtæki megi aldrei kaupa eða lána eða veita veð í hlutabréfum í eigendum sínum, sem liggja fyrir upp alla keðjuna. Ef það liggur ekki fyrir fá viðkomandi hluthafar ekki atkvæðisrétt og jafnvel mætti hugleiða hvort þeir fái arðsrétt. Ég mundi segja að þeir ættu að fá helmingsarðsrétt, eitthvað slíkt, ekki fullan arð. Þetta er tækifæri sem við höfum, frú forseti. Ef kröfuhafarnir fara í hart út af þessu, í málaferli, er hægt að sýna þeim fram á þessa veilu, að það sé svo mikilvægt að koma í veg fyrir þessa veilu að það varði þjóðaröryggi. Þeir munu ekki geta mælt gegn því að hægt er að sýna og teikna upp kerfi að svona hlutafélögum sem öll eru óháð, öll eru með eigið fé, en samt er enginn peningur í allri keðjunni. Þetta hef ég gert í fylgiriti með frumvarpi um gagnsæ hlutafélög. Þetta er fyrsta tækifærið sem við höfum og við erum að missa af því, frú forseti. Við erum að missa af þessu tækifæri. Annað tækifæri sem við höfum eru öll fyrirtækin sem bankarnir eiga. Við getum selt þau af því að þetta eru hlutafélög. Þá getur bankinn, áður en hann selur þau, breytt samþykktum þessara hlutafélaga á þann veg að þau skuli upplýsa um alla eigendur alla tíð, þannig að það liggi fyrir hverjir eiga hlutafélögin, upp alla keðjuna. Með sama hætti megi aldrei lána til eða kaupa í þeim félögum eða taka veð í hlutabréfum einhvers staðar í þessu eigendakerfi. Ef þetta yrði gert er pínulítil von til þess, frú forseti, að almenningur fái aftur traust á hlutafélögum. Því þetta var veilan. Það er hennar vegna sem 50 þúsund manns töpuðu umtalsverðum fjármunum, um 80 milljörðum, á hlutabréfum í hruninu. Þess vegna töpuðust sennilega 10 milljarðar í stofnbréfum. Það sama ætti að gera varðandi sparisjóðina. Við höfum þetta tækifæri núna af því að við erum að breyta lögum um fjármálafyrirtæki, en mér sýnist, vegna þess að menn hafa enga framtíðarsýn, sjá ekki fram fyrir nefið á sér og vita ekkert hvert þeir eru að fara, að menn ætli ekki að nota það tækifæri, sem er alveg gullið, til að breyta þessu. Ég tel nefnilega, frú forseti, að það sé mjög brýnt að auka traust manna á hlutafjáreign og stofnfjáreign. Það sem við erum að leggja upp í frumvarpinu - það er ekki einu sinni á hreinu hvort menn ætla að hafa fjárfestingarbankastarfsemi með viðskiptabankastarfsemi eða ekki, það er bara óbreytt. Þetta verður bara óbreytt eins og þetta er og töluvert mikið af umræðum hér hefur snúist um þetta. Það snertir hins vegar sparifjáreigendur. Það er líka mikilvægt að byggja upp traust þeirra sem menn eru kerfisbundið, virðist vera, af hendi ríkisstjórnarinnar, að vinna gegn, því miður. Varðandi traust á hlutabréfum og stofnbréfum - af hverju skyldum við vilja hafa traust á þessum fyrirbærum? Vegna þess að það verður ekki sköpuð atvinna í þessu landi nema annaðhvort með fjárfestingum, þ.e. með áhættufé, eða með lánsfé. Öðruvísi er ekki hægt að skapa atvinnutækifæri í landinu. Ég sé enga aðra leið nema ríki geri allt saman með sínu skattfé sem ég tel engan veginn æskilegt. Ég held að flestir séu á þeirri skoðun að það sé ekki æskilegt. Þannig að til þess að hér skapist atvinna þarf áhættufé og lánsfé, og hvort tveggja krefst trausts. Bankarnir vilja ekki einu sinni lána í íslensk fyrirtæki, þeir leggja heldur inn í Seðlabankann vegna þess að þeir treysta ekki fyrirtækjunum. Vegna þess sem gerst hefur, vegna þess hvað þeir eru búnir að tapa miklu - útlendir fjárfestar og lánveitendur því síður. Þeir hafa tapað þvílíkum upphæðum að þeir hafa engan áhuga á því að fjárfesta eða lána til íslensks atvinnulífs. Til þess að skapa atvinnu verða menn að auka traustið. Nú er einmitt gullið tækifæri til þess, við afgreiðslu þessa frumvarps sem verður reyndar, það er mjög liðið á umræðuna, bráðum að lögum ef fram heldur sem horfir, en menn hafa misst af þessu tækifæri. Þeir missa af tækifærinu af því að þeir hafa ekki framtíðarsýn um hvert þeir eru að stefna. Ætla þeir virkilega að hafa sparisjóðina með einn stofnfjáreiganda alla saman og sá stofnfjáreigandi heitir ríkið? Hvurs lags sparisjóður er það? Ég spyr? Hvernig ætla þeir að galdra nýja stofnfjáreigendur inn í sparisjóðina ef enginn hefur traust á þeim, ef allir eru búnir að brenna sig nýlega á því að hafa tapað öllum sínum eignum, í gegnum kaup á stofnfé með lánum? Hvernig ætla menn að auka traustið aftur? Hvernig ætla menn að auka traust á hlutafélögum sem á að fara að selja út úr bönkunum ef menn geta horft upp á það sama og varð til í hruninu? Mér þykir því mjög miður, frú forseti, að menn skuli ekki nota þetta gullna tækifæri til að auka traust á hlutabréfum og stofnbréfum með þessu frumvarpi og jafnframt traust sparifjáreigenda. Það er nefnilega þannig að um leið og traust kemur á hlutabréf og stofnbréf, þ.e. á áhættufé, fá sparifjáreigendur líka traust á viðkomandi fyrirtæki og væru tilbúnir til að leggja inn. Undanfarið hafa menn verið að ræða alls konar hugmyndir til þess að bjarga stöðu skuldara. Margar hverjar, ekki allar, ganga út á það að skerða réttindi sparifjáreigenda. Menn tala mjög léttúðlega um það að þeir sem hafa allt sitt á þurru o.s.frv. geti nú tekið upp budduna og borgað og það megi alveg ganga á eignarrétt þeirra af því að það sé neyðarástand o.s.frv. Já, já, menn skulu bara ganga á eignarrétt sparifjáreigenda en þá geta þeir gleymt því að hér myndist sparnaður næstu 20–30 árin. Og ef enginn sparnaður er í landinu, ekkert sparifé nema náttúrlega lífeyrissjóðirnir, sem eru þvingaður sparnaður, þá geta þeir líka gleymt allri fjárfestingu. Það verður nefnilega ekki bæði haldið og sleppt. Það er engin einasta króna lánuð út nema hún sé spöruð. Íslendingar hafa hingað til, í áratugi, notað erlent sparifé til að fjármagna framkvæmdir. Hér hefur verið mjög lítill innlendur sparnaður. Menn ætla sér að hrekkja sparifjáreigendurna enn einu sinni, menn gerðu það frá 1950–1980 með þeim hætti að sparnaður bara dó. Það var enginn sparnaður í landinu 1980, hann var horfinn. Við höfum alla tíð notað erlenda sparifjáreigendur til að fjármagna það sem okkur langar til að kaupa eða fjárfesta í. En nú bara segja þeir nei. Þeir eru búnir að tapa svo miklu hér á landi að þeir vilja ekki lengur lána til Íslands sitt góða sparifé og nú verður þjóðin að spara sjálf. Þess vegna er svo mikilvægt, feiknalega mikilvægt, að allir hv. þingmenn taki höndum saman um að byggja traust á sparnaði hjá þessari þjóð - ráðdeildarsemi og sparnaður, það er það sem ætti að gerast í dag. Hvað gera menn á sama tíma? Menn auka skatta á sparnað. Jafnvel þegar vextirnir eru neikvæðir skulu þeir skattlagðir. Menn eru með hugleiðingar um það jafnvel að skattleggja niðurfellingu á skuldum og átta sig ekki á því að það er veila í skattkerfinu. Svo eru menn hér með frumvarp um forgang veðkrafna í Landsbankanum, sem fara fram fyrir sparifjáreigendur í forganginum, og auka ótta sparifjáreigenda enn frekar. Ég held að menn þurfi virkilega að fara að hugsa um sparifjáreigendur, ekki síður en skuldara. Varðandi það að sparifjáreigendur hafi allt sitt á þurru - jú, innlánunum var bjargað, en nú eru þau að brenna upp í verðbólgu. En ef menn mæla þau í evrum eða jenum hafa þau lækkað stórkostlega. Á sama tíma og Icesave-innlánseigendur fengu kröfur sínar greiddar út í evrum hafa íslenskir sparifjáreigendur þurft að horfa á bak 30–40% af innstæðum sínum vegna þess að krónan hefur fallið, en þeir eru flestir með innstæður í krónum. Þannig að það er ekki rétt að þeir hafi allt sitt á þurru. Ég ætla að biðja menn að fara nú að huga að því að við verðum að hafa innlendan sparnað eftir 20–30 ár.

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka upp þráðinn þar sem frá var horfið hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal en hann ræddi einmitt um grundvallarmálin sem ég held að við ættum að ræða í þessu samhengi. Grundvallaratriðið er hvernig fjármálakerfi við viljum sjá. Ég las upp úr rannsóknarnefndarskýrslunni í dag um það þegar erlendur fræðimaður færði rök fyrir því að með einum eða öðrum hætti - hann setti það innan gæsalappa - væru bankakerfin í þeim löndum sem við berum okkur saman við með ríkisábyrgð. Ástæðan fyrir því að þau væru með ríkisábyrgð væri að löndin vildu ekki að fjármálafyrirtæki færu á höfuðið út af þeim afleiðingum sem það hefur í för með sér. Þar erum við t.d. komin að þeirri grundvallarspurningu hvað við eigum að ganga langt, bæði með reglugerðir og reglur sem hafa að markmiði að minnka áhættu skattgreiðenda, vegna þess að meðvitað eða ómeðvitað erum við með þessa miklu ábyrgð skattgreiðenda á fjármálakerfinu. Þá erum við einmitt komin að innstæðutryggingunum. Hv. þm. Pétur H. Blöndal talaði um að við þyrftum að ræða og huga sérstaklega að sparifjáreigendum. Hann benti réttilega á að auðvitað er það grunnurinn að fjármálakerfinu og þær aðgerðir sem farið er í núna hafa svo sannarlega ekki verið að hjálpa sparifjáreigendum. Það að setja veðkröfu fram yfir innstæðutryggingarsjóð og þar af leiðandi hagsmuni innstæðutryggingar er eitthvað sem við munum sjá sem almenna reglu í fjármögnun bankanna á næstu árum og kannski áratugum. Ég er að vísu þeirrar skoðunar að þegar við erum að tala um skuldara og sparifjáreigendur sé algjört forgangsmál að taka á skuldamálum heimilanna. Það er skömm að því að þingið sé ekki búið að ganga frá þeim málum og við séum núna á handahlaupum við það á síðustu dögum þingsins. Alþingi er enginn sómi að því. Við ættum þessa síðustu daga að ganga frá því máli og engu öðru, setja önnur mál í forgang en klára það sem snýr að skuldugum heimilum. Það er hægt en þá þurfa menn að einbeita sér að því. Við erum að einbeita okkur að öðru núna. Virðulegi forseti. Þá erum við komin að því sem varðar innstæðurnar og hversu mikið við eigum að tryggja þær en það er grunnurinn í því kerfi sem við erum búin að byggja upp. Ég hef miklar áhyggjur af því að þar hafi menn gengið of langt með því að vera með beina eða óbeina ríkisábyrgð á fjármálastofnunum. Mér finnst nákvæmlega þessi þáttur sem við erum að fara í núna, að fara með innstæðutryggingar úr 50.000 evrum í 100.000, eða í rauninni úr 20.000 í 100.000, vera fullkomið glapræði við þessar aðstæður. Nú snýr þetta ekki beint að okkur heldur er þetta það sem Evrópusambandslöndin hafa gert. Miðað við það sem við höfum skoðað og séð er ég ansi hræddur um að margar af þeim þjóðum sem við berum okkur saman við eigi eftir að ganga - vonandi ekki jafndjúpt eins og við í þeim vanda sem tengist bankahruninu, en ég er ansi hræddur um að þau eigi eftir að taka fleiri skelli en þá sem hafa komið fram núna. Það mun auðvitað koma niður á okkur með einum eða öðrum hætti en stóra verkefnið fyrir heiminn núna er að búa til nýtt fjármálaumhverfi sem mun sinna sínu hlutverki. Við hefðum ekki lent í því sem við lentum í ef allt það reglugerðarverk sem sett var upp í okkar landi og öðrum hefði sinnt sínu hlutverki. Það er nú bara kjarni málsins.

Virðulegi forseti. Í fyrri ræðu minni í dag um þetta merka mál, breyting á lögum um fjármálafyrirtæki, fór ég nokkuð ítarlega yfir bráðabirgðaákvæðið, eða réttara sagt tillögu að breytingum sem kveður á um að efnahags- og viðskiptaráðherra skuli skipa nefnd sem hafi það hlutverk að móta stefnu og framtíðaruppbyggingu fjármálamarkaðanna. Nefndinni eru falin ýmis hlutverk. Ég vil gera athugasemd við eitt og það er að í nefndarálitinu kemur fram að efnahags- og viðskiptaráðherra muni skipa tvær nefndir, önnur þeirra eigi að endurskoða lög um Seðlabanka Íslands og hin lög um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Að fengnum niðurstöðum þessara nefnda verði hægt að taka afstöðu til þess hvort breytingar verði gerðar á verksviði stofnananna eða hugsanlegum samruna. Það er kannski að verða ljóst af þeim ræðum sem ég hef haldið hér á hinu háa Alþingi að ég tel að það beri að sameina fjármálaeftirlit og seðlabanka. Það sem mig langaði til þess að minnast á er að ég er hræddur um að svipuð staða gæti komið upp og núna er í aðgerðum sem varða skuldavanda heimilanna, þar sem hin og þessi frumvörp með hinum og þessum aðgerðum voru sett inn í hinar og þessar nefndir þannig að menn voru að lokum búnir að missa yfirsýn yfir hvað hver var að gera. Hér þurfti að setja á fót nefnd sem á milli okkar alþingismanna gengur undir nafninu „samræmingarnefnd“, sem á að reyna að samræma öll þau frumvörp og gjörninga sem verið er að reyna að koma í gegnum þingið svo út komi eitthvað heildstætt til þess að hjálpa heimilunum í þeim mikla vanda sem nú steðjar að þeim vegna stökkbreytinga skulda og þess forsendubrests sem varð hér haustið 2008. Þess vegna tel ég að hættan sé sú að svipað vandamál gæti skapast þar sem ein nefndin veit ekki hvað önnur er að gera og að lokum komi út úr því einhverjir furðulegir hlutir sem muni e.t.v. verða okkur til ógagns í framtíðinni. Ég legg því til að nefndinni sem efnahags- og viðskiptaráðherra skal skipa og kveður á um í breytingartillögum í nefndarálitinu, nefndinni um starfsemi Seðlabankans, og þeirri þriðju sem endurskoðar lög um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi verði skotið saman. Í þá nefnd setjist færustu sérfræðingar, innlendir og erlendir, og hún fái þann sess sem verkefnið endurspeglar. Með því tel ég að við getum komið á skynsamlegri stefnu um framtíðaruppbyggingu fjármálakerfisins og sá reglugerða- og lagarammi sem umlykur fjármálamarkaði geti verið með því besta sem þekkist. Það er mikilvægt að nefndin leiti eftir því hvað sé að gerast alþjóðlega á þessu sviði til þess að þær reglur verði valdar sem bestar þykja í heiminum í dag.

Virðulegi forseti. Við fjöllum um lög um fjármálafyrirtæki. Þetta er fyrsta löggjöfin sem við setjum til að reyna að læra af því sem gerðist í kjölfar efnahagshrunsins. Ég vil í upphafi máls míns segja að það veldur mér miklum vonbrigðum hvernig hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra leggur þetta mál fram. Í raun og veru er ekki tekið á stærstu hlutunum sem nauðsynlegt er að taka á og við hefðum átt að læra hvernig við ættum að bregðast við haustið 2008. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis kemur glöggt í ljós hverjar stærstu veilurnar voru í bankakerfi landsins og uppbyggingu og innviðum þess. Í þessu frumvarpi er ekki tekið á stærstu málunum sem mikilvægt er að taka á. Það er líka mikilvægt, virðulegi forseti, að við séum ekki að búa til eitthvert falsöryggi. Hv. viðskiptanefnd hefur gert gríðarlega miklar breytingar á málinu í meðferð sinni og fjallað mikið um það og lagt mikla vinnu í það og á þökk skilið fyrir það. Virðulegi forseti, mér finnst að við nýtum ekki þetta fyrsta tækifæri til að bregðast við og læra af efnahagshruninu sjálfu. Það þarf ekki að lesa skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis lengi til að sjá hvernig þetta gekk fyrir sig og hversu sýkt þetta kerfi var orðið. Nokkrir einstaklingar bæði áttu fyrirtækin og stýrðu þeim og síðan er rakið mjög vandlega í skýrslunni hvernig þetta gerðist allt í raun og veru. Í þessu frumvarpi er ekki brugðist við þeim stóru vandamálum sem verður að bregðast við. Það finnst mér dapurlegt, virðulegi forseti. Það er til að mynda ekki brugðist nægilega við eignarhaldi eða hvort æskilegt sé að hafa fjárfestingarbanka og viðskiptabanka. Í raun og veru, virðulegi forseti, verð ég að lýsa miklum vonbrigðum með það hvernig hæstv. ráðherra hefur unnið þetta mál. Í ljósi reynslunnar af því sem við erum nýbúin að upplifa er líka mjög dapurlegt að þetta skuli vera gert með þessum hætti. Það er teiknað upp í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis hvernig þessi fyrirtækjatengsl voru orðin, krosseignatengsl, raðeignatengsl eða hvað það heitir, og þetta er nánast eins og risavaxinn kóngulóarvefur sem illgerlegt er að rekja og gera sér grein fyrir og ekki nokkur einasta leið að átta sig á því hvernig þetta fór allt saman fram. Í frumvarpinu er ekki tekið á þeirri veilu sem er í kerfinu en gríðarlega mikilvægt er að það verði gert. Ég verð þó að segja, virðulegi forseti, að þær breytingartillögur sem koma fram í framhaldsnefndaráliti hv. viðskiptanefndar og sú umfjöllun sem átti sér þar stað á milli 2. og 3. umræðu eru til mikilla bóta fyrir málið en alls ekki nægilegra bóta. Ég bind reyndar miklar vonir við þá tillögu meiri hluta hv. viðskiptanefndar að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra skipi nefnd sem hafi það hlutverk að móta stefnu og framtíðaruppbyggingu fjármálakerfisins með hliðsjón af ábendingum í skýrslu rannsóknarnefndar. Ég fagna þeirri breytingartillögu og bind miklar vonir við að þá verði tekið á þeim hlutum sem þarf að fara yfir hvað varðar heildarmynd fjármálafyrirtækja. Virðulegi forseti, ég vil sérstaklega vekja athygli á þeirri veilu sem er í hlutafélagaforminu, að menn geta átt hringekju fyrirtækja sem geta síðan hugsanlega eignast hlut í bankanum. Það er líka þannig, virðulegi forseti, að í dag vitum við ekki hverjir eiga tvo stærstu bankana. Það vitum við ekki. Það sem við vitum er að hlutafélag, sem er í eigu kröfuhafa, var stofnað til þess að við kæmumst ekki að því hverjir kröfuhafarnir væru. Það finnst mér óásættanlegt, því mér hefur verið sagt það, virðulegi forseti, og hef lesið það í fjölmiðlum að kröfurnar hafi gengið kaupum og sölum. Þótt menn haldi því fram að það sé nokkurn veginn vitað hverjir kröfuhafarnir voru við fall bankanna er ekki sjálfgefið að þeir séu það enn í dag. Við sáum fréttir af því fyrir ekki svo löngu síðan að vogunarsjóðirnir eða hrægammarnir, eins og þeir eru stundum kallaðir, ásælast jafnvel kröfur einstaklinga hér á landi til að komast yfir eignarhlut þeirra og eignast bankana að nýju. Við munum í raun ekki vita hverjir eigendur bankanna verða fyrr en við sleppum af þeim hendinni og skilanefndirnar og slitastjórnirnar skila af sér. Á undanförnum mánuðum, frá því að bankarnir voru stofnaðir, hefur komið fram að verð á kröfum hefur hækkað í kaupum á milli sjóða. Þannig að gríðarlega mikilvægt er, virðulegi forseti, að menn skoði þessa hluti og fari mjög vandlega yfir hvernig þetta er. Í raun og veru er umhverfi okkar alveg með ólíkindum. Við erum að fjalla um þetta mál á Alþingi og fáum ekki að vita hverjir eiga nýju bankana, nema Landsbankann. Við vitum ekki hverjir eiga tvo stærstu bankana, Arion og Íslandsbanka, við fáum ekki lista yfir kröfuhafana. Í öðru lagi fáum við engar upplýsingar um það hvert afskriftahlutfallið var á milli gömlu og nýju bankanna þegar þeir voru stofnaðir. Þetta er allt þokukennt. Í framhaldsnefndaráliti hv. viðskiptanefndar er lagt til að endurskipulagningu þeirra fyrirtækja sem fjármálafyrirtækin eignast skuli lokið á innan við 12 mánuðum, þau skuli seld til baka og að ekki verði setið á þeim inni í bönkunum. Ef tíminn er of knappur til að raunhæft sé að salan fari fram með ásættanlegum árangri er lagt til að Fjármálaeftirlitinu sé heimilt að framlengja tímafrestinn, en þá þurfi fjármálafyrirtækin að rökstyðja í umsögn sinni af hverju þau vilji fá lengri frest til að koma fyrirtækinu í verð. Mig langar að stoppa aðeins við þennan punkt í nefndarálitinu, virðulegi forseti, vegna þess að við höfum upplifað og séð og heyrt mörg dæmi um einmitt þessa meðferð fjármálafyrirtækja á fyrirtækjum í landinu. Fjármálafyrirtækin hafa tekið yfir bæði stór og smá fyrirtæki og eru svo með þau áfram í rekstri og keppa þá við samkeppnisaðila þeirra á markaði. Það er mjög sérkennilegt, virðulegi forseti, líka í ljósi þess að þau fyrirtæki sem voru í samkeppni við fyrirtækin sem fjármálastofnanirnar yfirtóku eru ekki komin í hendur banka, vegna þess að þau hafa ekki farið eins óvarlega og þau fyrirtæki sem því miður lenda hjá fjármálafyrirtækjum eða bönkum. Það er hægt að nefna bílaumboð, fyrirtæki í byggingariðnaði og mörg önnur. Síðan reka bankarnir þessi fyrirtæki og maður hefur heyrt sögur af því og það hefur komið fram í fjölmiðlum að eftir að þessi fyrirtæki komust í hendur bankanna niðurbjóði þau oft og tíðum mjög mikið. Þetta er varhugaverð braut, virðulegi forseti. Þessu verðum við að fylgjast vel með og ná tökum á, því að með þessu fella fyrirtæki í eigu bankanna fyrirtæki sem voru í raun og veru ábyrg og höfðu ekki fjárfest eða farið í gegnum einhverjar þvottavélar, eins og við þekkjum nú margar sögur af. Það var búið að selja fyrirtæki og skuldsetja þau, taka lán út á þau, jafnvel í tvo, þrjá hringi á milli sömu aðila eða aðila sem voru mjög tengdir. Mjög mikilvægt er að hv. viðskiptanefnd skoði þetta líka þegar hún fer yfir heildarendurskoðun á þessum lögum um fjármálafyrirtæki. Það er náttúrlega algjörlega ólíðandi fyrir þá sem hafa verið ábyrgir í rekstri og keppt við ákveðin fyrirtæki - að þegar þau fyrirtæki fara í þrot og bankarnir eignast þau og fara að reka þau, fara þau, eða bankinn eða bankastofnunin, hugsanlega að niðurbjóða gegn þessum ábyrgu aðilum. Hver gæti ávinningurinn verið af því? Hann gæti hugsanlega verið sá að búa til einhverja viðskiptavild, búa til ákveðna veltu, meiri umsvif, sem þýðir í raun og veru að bankinn er að reyna að hækka markaðsvirði fyrirtækisins. Þetta er umhverfið sem við erum í eftir þetta hörmulega bankahrun. Það veldur mér mjög miklum vonbrigðum, eins og ég hef sagt áður, að við skulum ekki nýta þetta fyrsta tækifæri til að skoða þessa hluti algerlega ofan í kjölinn og bregðast við þeim ábendingum sem koma fram í rannsóknarskýrslunni, þótt ég reyndar byggi miklar vonir við það þegar þessi lög verða skoðuð í heild sinni í framhaldinu. Í raun og veru má segja, virðulegi forseti, að þetta frumvarp sé eiginlega smábútur í því mikla verki sem þarf að vinna. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra kemur líka á óvart sé þetta í raun og veru afrakstur vinnu hans í þessu máli, en hann tjáði sig mjög mikið um þetta, a.m.k. áður en hann kom inn í ríkisstjórnina. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að það veldur mér miklum vonbrigðum. Ég ítreka það sem ég sagði áðan og þakka hv. viðskiptanefnd hvernig hún hefur unnið málið. Það er búið að laga það mikið, enda er hægt að sjá það í fylgigögnum með málinu. Ég hef sjaldan séð jafnmargar breytingartillögur með einu máli, það er í raun og veru búið að umbylta málum í heild sinni og hv. viðskiptanefnd á miklar þakkir skildar fyrir það. Mikið verk er eftir og stærstu hlutirnir sem liggur fyrir að þurfi að laga í þessum fjármálafyrirtækjum og þær lagabreytingar sem þarf að gera eru verkefni sem bíða hv. viðskiptanefndar eða þeirrar nefndar sem hér er gert ráð fyrir að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra skipi, sem væri ekki óeðlilegt að mínu viti. Umhugsunarvert er hvort efnahags- og viðskiptanefnd hefði ekki átt að stýra þessu starfi, ég held að það hefði ábyggilega verið ágætishugmynd að a.m.k. stór hluti hennar ef ekki öll nefndin stýrði þessu starfi eftir þá miklu vinnu sem þau hafa lagt í þetta og hvernig þau hafa lagað þetta mál til og þá samstöðu sem hefur komið fram í ræðum margra hv. þingmanna um það starf sem þar fer fram. Ég vil að lokum segja, virðulegi forseti, að það veldur mér miklum áhyggjum að þetta skuli vera það sem við bregðumst við hruninu með og að ekki skuli vera tekið betur á þeim málum sem klárlega þarf að taka á og ég nefndi hér fyrr í ræðu minni, á öllum þessum krosseignatengslum og raðeignatengslum og hvað þetta heitir allt saman. Ég vil benda þeirri hv. nefnd sem viðskiptaráðherra mun skipa að skoða mjög gaumgæfilega það frumvarp sem hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur lagt fram hér á Alþingi með góðum og miklum rökum og bendir þar einmitt á þá villu sem er í hlutafélagalögunum og menn nýta sér í mörgum löndum um allan heim.

Virðulegi forseti. Nú ræðum við frumvarp til fjárlaga eins og það hefur breyst hér í þinginu, þ.e. það liggja breytingartillögur fyrir þinginu frá því við vorum með málið síðast í 2. umr. Við erum með frumvarpið núna eins og það lítur út eftir 2. umr. og það hafa komið fram mjög mikilvægar breytingar. Sú gagnrýni sem við færðum fram á þetta mál í 2. umr. snerist í fyrsta lagi um það að málið tæki ekki á grundvallarvandanum sem fjármálakerfi okkar hér á Íslandi bjó við fyrir hrun. Í öðru lagi köllum við auðvitað eftir skýringum á því hvers vegna stjórnarflokkarnir, sem hafa haldið uppi mjög stífri gagnrýni á Sjálfstæðisflokkinn, sérstaklega fyrir að hafa ekki búið betur um hnútana hér áður fyrr, komi ekki með neinar raunverulegar tillögur um þau atriði sem helst hefur verið haldið á lofti í þeirri gagnrýni. Þar má t.d. nefna að við í Sjálfstæðisflokknum höfum verið mjög gagnrýndir fyrir að hafa ekki tryggt dreifðara eignarhald að fjármálafyrirtækjum í landinu. Nú þegar stjórnarflokkarnir koma fram með þetta frumvarp eftir alla þessa gagnrýni er ekkert að finna í málinu um það að eignarhald skuli vera dreift á fjármálafyrirtækjum. Við vitum öll að viðskipti eigenda við bankana fóru úr böndunum. Við höfum sagt í umræðu um þau mál að það þurfi að setja mun stífari reglur. Hér er sannarlega verið að stíga ákveðin skref en þau eru einfaldlega ófullnægjandi í þessu samhengi. Hér er því í raun og veru vísað alfarið til Fjármálaeftirlitsins að meta hvort þær tryggingar sem til staðar eru vegna viðskipta eigendanna við bankann séu fullnægjandi hverju sinni. Það getur verið dálítið hættuspil að velja þá aðferðafræði vegna þess að veð sem einn daginn geta reynst traust og áreiðanleg geta orðið harla verðlítil þann næsta. Það þekkjum við nú eftir allt það sem hér hefur á gengið. Það er nákvæmlega það sem gerðist í hruninu. Bankarnir tóku veð frá eigendum sínum sem seinna reyndust verðlítil. Þá sat bankinn uppi með gríðarlega mikið tap. Það sem þyrfti að gera í þessu efni er að taka til nánari skoðunar samspil reglna um stærð eignarhluta og viðskipti eigendanna við bankann sjálfan. Síðan höfum við auk þessa vakið athygli á því að hér er skotið á frest umræðum um það að skilja viðskiptabankastarfsemi frá fjárfestingarbankastarfsemi og það er alveg sérstök ástæða til að velta þeim hlutum fyrir sér hér þar sem á þinginu liggur frammi frumvarp um að byggja upp nýtt innstæðutryggingarkerfi þar sem ekki verður annað séð en ríkisstjórnin vilji tryggja ríkisábyrgð á lágmarksinnstæðum í bönkum. Í fyrsta lagi að hækka lágmarkstrygginguna upp í 50 þús. evrur eins og verið er að gera í Evrópusambandsríkjunum og kveða fastar að orði um ríkisábyrgð á þeirri fjárhæð. Vilji menn koma á ríkisábyrgð á innstæðum á Íslandi eða sætta sig við að hér verði starfandi innstæðutryggingarsjóður sem augljóslega um komandi framtíð mun ekki geta staðið undir lágmarkstryggingunni og við sjáum í hendi okkar strax ef eitthvað bjátar á að mun reyna á aðkomu ríkisins hvort sem það byggir á lagaskyldu eða ekki - ætli menn sér að gera það þá er eins gott að þeir hafi velt fyrir sér afleiðingum þess að leyfa fjármálafyrirtækjum að taka við innlánum og verja þeim í áhættusamar fjárfestingar. Erum við sátt við það að bankar noti innlán til þess að stunda áhættusamar fjárfestingar á sama tíma og ríkið ætlar að veita ríkisábyrgð vegna innlánanna? Það eru spurningar af þessum toga sem við höfum verið að vekja athygli á. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að fagna því að á meðan málið var í nefnd milli 2. og 3. umr. fengust þessi atriði rædd í nefndinni og það hefur síðan orðið til þess að hér er a.m.k. búið að taka saman tillögu um breytingar á frumvarpinu og bæta við nýju ákvæði til bráðabirgða sem tryggir að þessi atriði munu öll fá frekari skoðun. Eins og segir hér, með leyfi forseta, í 8. tölulið breytinganna: „Efnahags- og viðskiptaráðherra skal skipa nefnd sem hafi það hlutverk að móta stefnu um framtíðaruppbyggingu fjármálakerfisins með hliðsjón af ábendingum í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, væntanlegum tillögum þingmannanefndar Alþingis um nauðsynlegar lagabreytingar og þeim breytingum sem gerðar hafa verið á lagaumhverfi fjármálageirans eftir fall bankanna. Nefndin skal m.a. skoða stöðu og starfsumhverfi sparisjóða, eignarhald fjármálafyrirtækja á vátryggingarfélögum og öfugt, reglur um hámarkseignarhlut í fjármálafyrirtæki og hvernig verði best hægt að tryggja dreift eignarhald, og hvort skilja beri að starfsemi fjárfestingarbanka og viðskiptabanka.“ Af þessu má augljóslega sjá að það eru grundvallaratriði sem menn hafa látið hjá líða að velta fyrir sér áður en þessu frumvarpi var teflt fram. Það gerðu menn auðvitað vitandi vits. Menn þekktu umræðuna um nauðsyn á dreifðu eignarhaldi. Menn vissu að viðskipti eigenda bankanna höfðu farið úr böndunum en komu samt sem áður ekki með stífari reglur en þær sem er að finna í þessu frumvarpi. Menn þekktu líka vandamál sparisjóðanna og öll þau atriði sem þarna eru upptalin, t.d. að allt sem lýtur að regluverki fjármálafyrirtækja er í mikilli gerjun í Evrópusambandsríkjunum og virðist ekki hafa verið tekið mikið tillit til þess sem þar er að gerast. Samantekið vekur það mikla furðu að þetta frumvarp skuli hafa komið fram án þess að með því fylgdi skýrari framtíðarsýn. Auðvitað hefur það komið fram í umræðum hér á þinginu, sérstaklega við 2. umr., að menn teldu þetta einungis vera skref á lengri leið. En nú þegar hartnær tvö ár eru að verða liðin frá því að hrunið varð gerðum við ráð fyrir því í stjórnarandstöðu að ríkisstjórnin hefði meiri metnað en þann að koma með einhvers konar bráðabirgðatillögur sem áfanga á þeirri leið að endurreisa fjármálakerfið. Þetta er mikilvægt út frá fleiri en einni hlið málsins. Þetta skiptir máli og getur skipt grundvallarmáli vegna annarra mála, eins og ég hef rakið með innstæðutryggingarkerfið, að við séum hér að ræða í fullri alvöru að stíga það skref að veita ríkisábyrgð fyrir því. En hitt skiptir líka miklu máli sem ég kom að í 2. umr. um málið, að við þurfum að gera það upp við okkur á þessu landi, þar sem efnahagskerfi er mjög fábrotið, hvort við erum sátt við að fjármálastofnanir sem taka við innlánum frá landsmönnum og verða í krafti innlánanna með mjög sterka fjárhagsstöðu, séu stórir leikendur á fjárfestingarbankasviðinu á sama tíma. Stór banki á Íslandi getur í krafti innlána frá landsmönnum meira eða minna stokkað upp allt viðskiptalífið þegar honum sýnist. Við sáum það auðvitað eftir einkavæðingarferlið hvernig bankarnir smám saman byrjuðu að feta sig eftir þeirri slóð að ráðskast með eignarhald á fjölmörgum opinberlega skráðum hlutafélögum. Í svona fábrotnu efnahagskerfi eins og við erum með hérna á Íslandi þá er gríðarlega stórt álitamál hvort við sættum okkur við að fyrirtæki sem hafa starfsleyfi til að taka við innlánum og hafa þessa sterku stöðu séu aðalleikendurnir á fyrirtækjamarkaðnum. Höfum það í huga í þessu sambandi að bankar geta haft hreinan hvata til að vera aðalleikendur á þessum sviðum. Þeir geta haft mikinn hvata af því að ná tökum á einstökum fyrirtækjum til þess að endurskipuleggja fjárhag þeirra og taka þóknun fyrir það, til þess að koma þeim aftur í verð til nýrra eigenda og taka þóknun fyrir það, til þess að velta eignarhlutum fram og til baka og í hvert sinn sem eitthvað gerist þá veltur inn þóknun eða einhvers konar gjald eða mögulegur hagnaður til bankans. Þetta er alþekkt og hefur birst okkur sem vandamál undanfarin ár á Íslandi, þ.e. hvernig bankarnir, markaðsviðskiptadeildir þeirra og ekki síst fyrirtækjasviðin réðu á endanum öllu í íslensku viðskiptalífi. Nú þegar við erum að byggja á grunni hins fallna bankakerfis, erum að reisa kerfið við að nýju og skapa nýja framtíð fyrir íslenskt fjármálalíf þurfum við að horfast í augu við stærstu vandamálin og við þurfum að spyrja okkur grundvallarspurninga af þessum toga. Í rannsóknarskýrslunni má finna mjög áhugaverða samantekt um það hvernig regluverkið á Íslandi breyttist við innleiðingu EES-tilskipananna, hvernig regluverkið breyttist sem sagt við inngöngu okkar í Evrópska efnahagssvæðið. Niðurstaðan er í raun og veru sú að við höfum innleitt Evrópureglurnar og meira og minna látið hjá líða að halda í það sem gott var í gamla íslenska lagakerfinu og huga að því hvernig við þyrftum að aðlaga viðkomandi reglur að íslenskum veruleika. Augljósasta dæmið um þetta er auðvitað tilskipun frá Evrópusambandinu sem heimilaði fjármálafyrirtækjum að lána starfsmönnum sínum til að kaupa hlutabréf í eigin félögum. Þetta ákvæði var innleitt svona meira eða minna án umræðu á Íslandi og hafði síðan í kjölfarið gríðarlega alvarlegar afleiðingar. Nú er kominn tími til fyrir okkur að hverfa dálítið aftur í tímann, skoða það sem vel gekk upp í gamla fjármálaumhverfinu á Íslandi og það sem nýst hefur vel í hinu nýja fjármálakerfi ef svo má segja eftir inngöngu okkar í Evrópska efnahagssvæðið og tvinna þetta saman um leið og horft er til framtíðar og lært af því sem menn gera annars staðar og fyrirbyggja að annað eins hrun og önnur eins mistök og við glímum nú við geti endurtekið sig hérna á Íslandi. Þess vegna fagna ég því að þessari nefnd skuli vera komið á fót. Ég tel að við hefðum átt að skipa slíka nefnd mun fyrr. Ég horfi þannig á málið að það geti í sjálfu sér fengið hér framgang en stóru atriðin og það sem mestu skiptir fyrir fjármálamarkaðinn verði áfram í skoðun og það sé a.m.k. það sem hafi komið út úr þessari umræðu á þinginu, að við höfum komið því í traustan farveg. Að öðru leyti eru í þessu máli eins og við höfum rakið í 2. umr. nokkrar lagabreytingar sem horfa til framfara. Það er eitt og annað sem er auðvitað ágætt þó að það komi alls ekki til móts við vandann í heild sinni.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir málefnalega og góða ræðu. Hér er vitaskuld mjög stórt mál á ferðinni og eins gott að vandað sé til verka. Því er eðlilegt að Alþingi Íslendinga fjalli ítarlega og af vandvirkni um þetta mál. Ég hlustaði af athygli á ræðu hv. þingmanns sem kom inn á nokkur veigamikil atriði, svo sem er varða dreifða eignaraðild, viðskipti eigenda með eigin veð og þá stóru spurningu hvort viðskiptabankar með ríkisábyrgð eigi að vera í fjárfestingarbankastarfsemi og þar með áhættustarfsemi. Síðastnefndi punkturinn er kannski sá sem maður veltir einna mest fyrir sér þó að hinn fyrrnefndi viðskiptaeigandi með eigin veð sé kannski sá liður í hruninu sem fór hvað verst með okkur. Mig langar að spyrja hv. þm. Bjarna Benediktsson hvernig hann sjái fyrir sér einhvers konar hömlur á þessu, einnig einhvers konar hömlur á það að viðskiptabankarnir verði hér aftur aðalleikendur og ráðandi í íslensku viðskiptalífi sem út af fyrir sig kann ekkert endilega að vera heppilegt. Við lærum þar af reynslunni. Margt í okkar gamla góða bankakerfi frá fyrri árum og áratugum var mjög vandað. Þar voru bankarnir í eðli sínu nokkuð íhaldssamir og ber að horfa til þess. Ég beini þessari spurningu til hv. þingmanns eftir hans ágætu ræðu: Hvaða hömlur sér hann á þessum veigamiklu atriðum sem varða nýja löggjöf á þessu sviði?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég sé þetta í grófum dráttum þannig að þeim mun stærri hlut í bönkunum sem menn sækist eftir að eiga, þeim mun meiri hömlur þurfi að vera á viðskiptum þeirra við bankana sjálfa, þeim mun minni lán eigi þeir að geta tekið hjá viðkomandi bönkum og þeim mun minna sé heppilegt að þeir þvæli sínum eigin málum saman við mál bankans. Sums staðar hafa menn látið þetta gilda eftir ákveðnum eignarhlutum. Það er hægt að hafa eignarhlutsviðmiðin í þessu efni tiltölulega lág og þannig er ég þeirrar skoðunar að það eigi að ganga lengra en gert er í þessu frumvarpi. Hvernig getum við komið í veg fyrir að bankarnir verði þessir aðalleikendur? Þar horfi ég til þess að við skoðum leiðir til að setja annaðhvort miklar hömlur á banka sem eru með mikil innlán, að það sé búið þannig um hnútana að einhverjar tilteknar eignir standi þá þeim innlánum til tryggingar þannig að menn grípi ekki í tómt í efnahag bankans ef áhættusamar fjárfestingar bankans fara úrskeiðis, eða að skilja þar hreint á milli. Ég tek það fram líka hér að ég tel að fjárfestingarbankar geti gegnt gríðarlega mikilvægu hlutverki. Ég hef bara áhyggjur af því ef banki sem tekur við miklum innlánum notar þau til að fara í áhættusamar fjárfestingar. Sérstaklega á það við ef við erum að fara inn í það umhverfi að ríkið eigi að bera ábyrgð á einhverri lágmarksinnstæðu. Í prinsippinu er ég á móti því að ríkið beri nokkra ábyrgð á innstæðum í einkabönkum. Ég vil ekkert slíkt kerfi. Mér sýnist Evrópusambandið vera að taka upp slíkt kerfi, feta sig lengra í átt til ríkisábyrgðar á lágmarkstryggingu og það getur verið að við endum með að þurfa að innleiða einhvers konar útgáfu 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta ágæta svar. Auðvitað þurfum við að leita viðeigandi leiða til að botna þær stóru spurningar er varða nýtt fjármálakerfi okkar. Eitt af því sem vakti athygli mína og hefur vakið á síðustu missirum er þetta misvægi í ábyrgð lánveitenda annars vegar og lántakenda hins vegar. Mér hefur virst á ýmsum störfum hinna föllnu banka að þar hafi verið geyst fram af meira kappi en forsjá við lánveitingar. Þess vegna spyr maður sig óneitanlega við nýja löggjöf um fjármálafyrirtæki hvort setja eigi einhverjar hömlur á lánveitingar alls konar lánastofnana, þar með talið bílalánafyrirtækja, hvort ábyrgð þessara fyrirtækja sem eru á sumum tímaskeiðum hreinlega að veiða til sín lántakendur þurfi ekki að vera meiri og hvort þennan þátt í útlánastarfseminni þurfi ekki að skoða sérstaklega.

Frú forseti. Jú, ég tel fullt tilefni til að skoða þennan þátt starfsemi viðskiptabankanna sérstaklega og spyrja sig spurninga, t.d. um hvort það sé eðlilegt að ungt fólk fái 100% myntkörfulán til bílakaupa. Það finnst mér komið út fyrir öll velsæmismörk. Ég vænti þess að sjá bankana setja sjálfum sér mun strangari reglur í þessu efni en við höfum orðið vitni að undanfarin ár. Hið sama á við um 100% lán til húsnæðiskaupa, en þau tvö mál sem ég er hér að nefna fléttast auðvitað saman við stóru umræðuna um það hvernig við náum betri tökum á hagkerfinu hér og náum að halda verðbólgunni niðri. Skoðum t.d. það sem er að gerast í öðrum löndum sem eiga í fjármálakreppu í dag. Sjáum lönd þar sem verðtrygging er ekki svona almenn. Hvað gerist þar? Þar eru það lánveitendurnir sem brenna upp í verðbólgunni. Þar er það fjármagnseigandinn sem tapar þegar kemur verðbólga. Og skuldarinn hagnast á þeirri staðreynd að verðbólga fer yfir hagkerfið. Þessu er öfugt farið hér. Sjáum hvað gerist í Bretlandi þar sem yfir helmingur allra húsnæðislána er með breytilegum vöxtum. Seðlabankinn lækkar vexti - og hvað gerist? Það flæðir súrefni til heimilanna vegna þess að greiðslubyrðin lækkar um leið. Á Íslandi var Seðlabankinn að reyna að hafa áhrif á húsnæðislánamarkaðinn með því að hækka stöðugt vexti. Það gerðist ekkert vegna þess að langflestir voru með fasta langtímavexti verðtryggða á sínum húsnæðislánum. Það sama gerist þegar við erum að ganga í gegnum niðursveifluna, Seðlabankinn hefur verið að lækka vexti en það eykur ekkert súrefnisflæði til heimilanna sem eru föst í þessu umhverfi. Mér finnst að þessir þættir sem lúta að viðskiptaháttum bankanna verði að vera með í umræðunni um þetta heildarumhverfi sem við viljum skapa.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir innlegg hans í þessa umræðu og ekki síst síðustu 30 sekúndurnar í seinna andsvari hans sem var ágætisbrýning um að við þurfum að endurskoða peningamál þessarar þjóðar og myntmálin. Ég ætla nú eiginlega að leiða hugann hér að þeirri umræðu sem hann vakti máls á með þessi álitamál sem eru uppi um aðskilnað á starfsemi fjárfestingarbanka og viðskiptabanka. Nefndin fjallaði nokkuð ítarlega um þetta mál á öllum stigum úrvinnslu sinnar og það verður að segjast eins og er að það eru nokkuð skiptar skoðanir um þetta málefni. Ég verð að viðurkenna fyrir mitt leyti að ég hef sjálfur ekki komist á skoðun um hvort huga beri að aðskilnaði fjárfestingarbanka og viðskiptabanka eða ekki. Við í meiri hlutanum teljum hins vegar að svo komnu máli að ekki sé rétt að leggja til breytingar í þessa veru. Ástæðan er einkum sú að í frumvarpinu er tekið á fjölmörgum þeim ágöllum sem eru í þessari samþættingu fjárfestingarbanka og viðskiptabanka, t.d. með banni við lánveitingum með veði í eigin bréfum, með strangari reglum um lánveitingar og viðskipti við hvers konar tengda aðila. Þá ber einnig að hafa í huga að ekkert þeirra landa sem við berum okkur saman við, hvort sem þau eru austan hafs eða vestan, hefur breytt regluverki sínu í þá átt að aðskilja beri þessa starfsemi. Þá er kannski réttast fyrir okkur, og ég er eiginlega hingað kominn til þess að lýsa yfir mínum áhuga og vilja til þess, að þessi umræða verði dýpkuð, tekin lengra á vettvangi þingsins eða fyrir utan þing þannig að við áttum okkur á því hvaða stefnu við viljum marka hér á landi í þessa veru.

Virðulegi forseti. Ég get út af fyrir sig tekið undir það með hv. þingmanni að þetta er stórt álitamál varðandi þennan aðskilnað. Maður á m.a. að spyrja sig: Var skortur á þessum aðskilnaði meginorsökin fyrir hruni bankanna? Ég held reyndar að meginorsökin hafi verið dálítið önnur. Það voru hins vegar ýmis önnur mein sem birtust okkur í viðskiptaumhverfinu sem leiða hugann að því hvort þennan aðskilnað þurfi ekki að gera. Öll umræðan sem á sér stað um innstæðutryggingarkerfin, um framtíðina og uppgjörið við það sem gerðist vegna skorts á eignum á móti innstæðum hlýtur að verða okkur tilefni til að spyrja okkur spurninga í þessu efni. Ég vil taka það fram að það er ekkert sem kemur í veg fyrir það að við setjum okkur hér strangari reglur að þessu efninu til en gilda annars staðar á Evrópska efnahagssvæðinu. Í sjálfu sér gætu bankar sem hefðu ekki slíkan aðskilnað verið með starfsemi hér, annaðhvort beint yfir landamærin eða í gegnum útibú, þótt þeir gætu ekki stofnað dótturfélög hér þannig að við þurfum ekki að hlíta Evrópulöggjöfinni varðandi þá banka sem ætla að starfa á Íslandi eða reka starfsemi sína á grundvelli íslenskra laga. Þetta er sem sagt eitt af stóru álitaefnunum ásamt öllu hinu sem ég tiltók og við höfum nú ákveðið að fari í nefnd. Ég styð þá tillögu sem kemur frá nefndinni að ráðherrann skipi nefnd til að fara nánar ofan í kjölinn á þessu.

Frú forseti. Ég vil líka segja í þessari umræðu að það er ekki mín skoðun að það eigi að vera fullkomin ríkisábyrgð á innstæðutryggingarsjóðnum eins og við erum að reyna að teikna hann upp. Að vissu leyti er þetta flókið mál því að við tökumst á við syndir forfeðra okkar hér í þessum sal og verðum að stíga varlega til jarðar. Fullkomin ríkisábyrgð á innstæðum á Íslandi er ekki sú framtíðarsýn sem við viljum. Þess vegna hljótum við að leita leiða til að losna undan þeirri ríkisábyrgð sem nú er uppi og breyta þeirri framtíðarsýn. Mig langar líka að vekja athygli í þessari umræðu á breytingu sem meiri hluti viðskiptanefndar leggur til og tengist þeirri umræðu sem hv. þingmaður minntist á um tengsl bankanna við atvinnulífið. Við leggjum hér til þá viðbót að þegar bankarnir yfirtaka fyrirtæki, skuli endurskipulagningu fjárhags vera lokið innan 12 mánaða. Fjármálastofnanir geta sótt um lengri tímafrest og verða þá að rökstyðja það mjög ítarlega hvað snertir fjármálalega þætti, en það er Samkeppniseftirlitið sem tekur á þeim í samkeppnislögum. Ég vil svo ítreka það á þessari síðustu hálfu mínútu sem ég hef til umráða að við í meiri hlutanum teljum margt gott í þessu frumvarpi sem ber að samþykkja á þessu sumarþingi. Við erum ekki búin að ljúka vinnu okkar við endurskipulagningu á fjármálakerfinu, hvort sem frekari breytingar muni líta dagsins ljós í haust eða vetur eða næsta vor, við erum hér að styrkja mjög mikið valdheimildir Fjármálaeftirlitsins. Við erum að búa til útlánaskrá um áhættuskuldbindingar. Við erum að taka á lánveitingum til tengdra aðila. Við erum að taka á hæfi eigenda og fjölmörgum öðrum mikilvægum málum sem eru vissulega lærdómur sem við höfum dregið af reynslu okkar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir innlegg hans og skýringar hér. Það má út af fyrir sig taka undir með þingmanninum að það er margt sem horfir til framfara í þessu máli sem ber að samþykkja, en meginatriðið er samt að það er of skammt gengið og síðan hitt að við í Sjálfstæðisflokknum stöndum eiginlega alveg á gati þegar við sjáum þetta mál. Eftir allt það sem sagt hefur verið, eftir alla gagnrýnina sem við höfum mátt sæta allt frá einkavæðingu bankanna og í gegnum alla umræðuna um hrunið og rannsóknarskýrsluna og allt það sem hér hefur gerst þar sem menn hafa tiltekið hvert atriðið á fætur öðru um það sem hefði átt að vera í lagi og var, eftir því sem menn halda fram, á ábyrgð Sjálfstæðisflokksins. Eftir alla þessa umræðu koma menn hér með frumvarp sem er sérstaklega tiltekið að byggi á niðurstöðu finnska sérfræðingsins vegna hrunsins og láta hjá líða að fjalla um eignarhaldið sem við vorum gagnrýnd fyrir að tryggja ekki að væri dreifðara. Menn láta hjá líða að setja stífar reglur um viðskipti eigenda við bankana, þótt menn stígi eitthvað skref þar geri ég lítið úr því. Menn láta hjá líða að taka á stóru álitaefnunum eins og þeim sem við höfum verið að ræða hér og menn hafa ekki einu sinni enn þá upplýst um það almennilega hverjir eru eigendur nýju bankanna. Öll grundvallaratriðin sem við höfum mátt sæta gagnrýni fyrir liggja því enn hér án þess að fengist hafi svör við þeim eftir umræðu um þetta frumvarp.

Virðulegi forseti. Við ræddum í vikunni frumvarp til laga um stjórnlagaþing og gerðum hlé á þeirri umræðu sem var hér í gangi í fyrradag til að ræða málið óformlega á vettvangi allsherjarnefndar. Ástæðan var sú að úr vinnu allsherjarnefndar komu í raun og veru fjögur ólík álit, þ.e. við vildum fara með málið í fjórar ólíkar áttir eftir því hvar í stjórnmálaflokki eða hreyfingu við sitjum. Það er hins vegar svo að hér er um að ræða svo veigamikið mál að ástæða er til þess að freista eftir fremsta megni að ná eins mikilli samstöðu um það og nokkur kostur er á. Ég hef ekki orðið var við neitt annað hjá hv. nefndarmönnum í allsherjarnefnd en mikinn vilja til þess að nálgast hver annan í þessu máli. Því leggur allsherjarnefnd í heild sinni fram breytingartillögur á málinu í miðri 2. umr. Þær eru nokkuð umfangsmiklar og eru bornar fram hér í tveimur skjölum, á þskj. 1301 og á þskj. 1296. Veigameiri breytingin felst í ákvæði til bráðabirgða sem er frá meiri hluta allsherjarnefndar, þ.e. öllum nefndarmönnum fyrir utan hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur. Í því ákvæði til bráðabirgða er gert ráð fyrir tveimur nýjum málsgreinum sem eru svohljóðandi, með leyfi forseta: „Miða skal við að þátttakendur á þjóðfundi verði um eitt þúsund talsins og skulu þeir valdir með slembiúrtaki úr þjóðskrá þannig að gætt sé að eðlilegri skiptingu þátttakanda af landinu öllu og að kynjaskipting sé sem jöfnust. Á þjóðfundinum skal leitast við að kalla eftir meginsjónarmiðum og áherslum almennings varðandi stjórnskipan landsins og stjórnarskrá og breytingar á henni og skal nefndin vinna úr upplýsingum sem safnast á þjóðfundinum og afhenda stjórnlagaþingi þegar það kemur saman. Nefndin skal jafnframt annast söfnun og úrvinnslu fyrirliggjandi gagna og upplýsinga um stjórnarskrármálefni sem nýst geta stjórnlagaþingi og enn fremur leggja fram hugmyndir til stjórnlagaþings um breytingar á stjórnarskrá þegar það kemur saman.“ Hér hafa þess vegna verið tekin inn tvö atriði sem nefndarmenn í allsherjarnefnd komu sér saman um að gætu brúað það bil sem hefur verið á milli flokka og einstaklinga í þessu máli, þ.e. nú er skipuð sérstök sjö manna nefnd sem kemur með hugmyndir til stjórnlagaþingsins í kjölfar svokallaðs þjóðfundar sem hugmyndin er að verði settur saman á svipaðan hátt og þjóðfundur sem fram fór í Laugardalshöll á síðasta ári og þótti vel heppnaður. Þær hugmyndir fari síðan til stjórnlagaþingsins og það verði síðan í höndum stjórnlagaþingsins sjálfs að ákveða á hvaða tímapunkti hugmyndir frá stjórnlagaþingi verði bornar upp og bornar undir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það eru nokkur mismunandi sjónarmið uppi um hvenær slík þjóðaratkvæðagreiðsla eigi að fara fram en allir eða vel flestir nefndarmenn eru sammála því að hún skuli gera það. Er nefndur til sögunnar sá möguleiki að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram að lokinni umfjöllun stjórnlagaþings áður en tillögurnar koma til kasta Alþingis. Jafnframt hefur verið á það bent að hægt væri að greiða atkvæði að lokinni meðferð Alþingis í fyrra skiptið, þ.e. eftir að þing hefur verið rofið verði þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögurnar samhliða alþingiskosningum. Loks hefur verið stungið upp á því að eftir að Alþingi samþykki tillögur stjórnlagaþings eða staðfesti þær í seinna skiptið verði þær tillögur bornar undir atkvæði þjóðarinnar og taki gildi við það. Þessi mismunandi sjónarmið eru nú í raun og veru lögð í hendurnar á stjórnlagaþinginu sjálfu. Vík ég að þeim breytingartillögum sem koma frá nefndinni allri. Þar er gert ráð fyrir því að sá tími sem stjórnlagaþingi var ætlaður til starfa sinna verði styttur. Nú er gert ráð fyrir því að starfsemi stjórnlagaþingsins verði tveir mánuðir og að þingið geti óskað eftir því að sá tími verði framlengdur um allt að tvo mánuði. Þá er bætt inn eins og áður tveimur liðum í upptalningu þeirri sem fyrir var í frumvarpinu á viðfangsefnum stjórnlagaþings. Það eru þeir liðir sem lúta að framsali ríkisvalds til alþjóðastofnana og meðferð utanríkismála og umhverfismála, þ.e. breytingar sem áður höfðu verið lagðar fram, en við þær er bætt einni málsgrein m.a. um tímasetningu og fyrirkomulag þjóðaratkvæðagreiðslu og einnig um frumvarp til stjórnskipunarlaga. Þá er jafnframt núna búið að setja inn í frumvarpið að kostnaður hvers frambjóðanda vegna kosningabaráttu sinnar megi að hámarki nema tveimur millj. kr. Það er sett þak á þann kostnað. Þetta eru svona helstu breytingarnar sem ég ætla að kynna hér. Ég geri ráð fyrir því að við tökum einhverja umræðu um málið, höldum áfram hér í 2. umr. að einhverju marki en að málið muni síðan verða kallað inn til nefndarinnar á milli 2. og 3. umr. og að við munum skila nefndaráliti að loknum fundi allsherjarnefndar. Ég vil líka nota tækifærið, virðulegur forseti, til þess að þakka kærlega samstarfsmönnum mínum í allsherjarnefnd sem hafa verið reiðubúnir til þess að funda mikið síðustu tvo sólarhringa og tilbúnir til þess að ræða málin frá nýju sjónarhorni. Ég tel það til mikillar fyrirmyndar. Það væri mikið gæfuspor fyrir Alþingi Íslendinga ef okkur tækist að afgreiða þetta mál í sæmilegri sátt. Það er skylda okkar að mínu mati að reyna að gera það eftir því sem nokkur kostur er á. Ég lít svo á að nefndarmenn í hv. allsherjarnefnd hafi á síðustu tveimur dögum sannað og vel það þann vilja sinn að svo megi vera.

Frú forseti. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um það mál sem nú er á dagskránni. Ég vil taka undir með hv. þm. Róberti Marshall, formanni allsherjarnefndar, hvað varðar lýsingu hans á þeirri vinnu sem fram hefur farið í allsherjarnefnd að undanförnu við að leita þverpólitískra lausna á þeim álitamálum sem stóðu út af og sannarlega voru skiptar skoðanir um og eru kannski enn þann dag í dag skiptar skoðanir um. En ég segi einfaldlega: Með viljann að vopni er allt hægt. Þó að hér hafi verið tekist á um grundvallaratriði í þessu máli og deilt hart um suma þætti lögðust menn á eitt í allsherjarnefnd við að finna eða koma til móts við þau sjónarmið sem uppi voru. Stóru álitamálin voru, eins og hv. þm. Róbert Marshall gat um, m.a. um beina aðkomu þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu að þeim tillögum sem kæmu fram um nýja stjórnarskrá eða breytingar á gildandi stjórnarskrá. Eins og hann gat um eru sannarlega nokkrar leiðir færar í því en með því að fela stjórnlagaþinginu sjálfu að koma með tillögur um það með hvaða hætti fyrirkomulagi þjóðaratkvæðagreiðslu yrði háttað og tímasetningu hennar er stjórnlagaþinginu í sjálfu sér falið meira umboð hvað þetta snertir og sú tillaga yrði þá sett í samhengi við vinnu stjórnlagaþingsins að öðru leyti. Sömuleiðis held ég að það sé góð breyting og viðbót sem hér er lögð til að efna til þjóðfundar til að gefa þeim sem ekki eru valdir eða kjörnir til setu á stjórnlagaþingi, eða a.m.k. úrtaki úr þjóðskránni, kost á að koma að vinnu við að móta hugmyndir og tillögur um breytingar á stjórnarskrá og enn fremur að kjósa hér á Alþingi sérstaka nefnd til að undirbúa þjóðfund og taka saman allt það viðamikla efni sem er til um breytingar á stjórnarskránni eða hugmyndir og tillögur sem komið hafa fram þar að lútandi á undanförnum árum og vinna úr niðurstöðum þjóðfundar. Þar með held ég að þessi vinna verði markvissari og straumlínulagaðri, hnitmiðaðri að öllu leyti, og það séu líkur á því að það sem út úr henni kemur með þátttöku svona margra, eins og núna er í raun og veru verið að leggja til, hljóti að vera góð afurð fyrir þjóðina. Ég vil ítreka fyrir mitt leyti þakklæti til samnefndarmanna í allsherjarnefnd fyrir mjög gott samstarf og ég vil segja góðan vilja til að ná saman um þetta mikla mál. Ég þakka formanninum fyrir stjórn hans á störfum nefndarinnar og framlag hans til þess sérstaklega að leiða saman ólík sjónarmið og viðhorf í því efni til að úr þeim mætti verða til ein og góð tillaga sem nefndin stendur að. Að mestu leyti er nefndin einhuga um breytingartillögur og að einum þætti breytingartillagnanna stendur mikill meiri hluti nefndarinnar. Ég vil ítreka þakkir fyrir þetta og vonast til að Alþingi beri gæfu til að ljúka afgreiðslu þessa máls á grundvelli þeirra tillagna sem nú liggja fyrir.

Frú forseti. Það hefur verið grundvallarskoðun Sjálfstæðisflokksins þegar litið er til málefna stjórnarskrár að eins mikil samstaða náist um breytingar á henni og unnt sé. Við höfum talað fyrir því, sjálfstæðismenn, allt frá síðasta vetri þegar breytingar voru ráðgerðar á stjórnarskrá að það væri ekki skynsamlegt fyrir Alþingi að fara fram með slíkar breytingar í ágreiningi. Það frumvarp sem hér hefur verið til umræðu og var til umræðu fyrir nokkrum dögum síðan, um stjórnlagaþing, er frumvarp ríkisstjórnarinnar og var hvorki lagt fram með stuðningi Sjálfstæðisflokksins né hafði sá flokkur sérstaka aðkomu að samningu þess frumvarps. Við höfum haldið þeim málflutningi alveg frá upphafi, frá því að það frumvarp var lagt fram, að það væri ekki skynsamlegt að setja á fót sérstakt stjórnlagaþing og það væri ekki skynsamlegt að setja á fót apparat hliðstætt Alþingi til að taka við grundvallarhlutverki Alþingis, þ.e. að setja stjórnlög. Umræðan undanfarna daga hefur síðan þróast með þeim hætti að það var vilji af hálfu fulltrúa í allsherjarnefnd að gera breytingar á þessu frumvarpi um stjórnlagaþing til að mæta þeim sjónarmiðum sem hafa birst í nefndinni, bæði af hálfu fulltrúa Sjálfstæðisflokksins og fulltrúa annarra flokka, til að freista þess að ná betri samstöðu um þetta mikilvæga mál. Mér finnst það skipta verulegu máli og á þeim grundvelli höfum við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í allsherjarnefnd lagt okkar af mörkum af fullum heilindum til að bæta þetta mál svo þær breytingar sem fyrirhugaðar eru á stjórnarskránni verði eins vandaðar og hugsast getur. Nú hafa verið lagðar fram breytingartillögur, sem settar eru fram af allsherjarnefnd annars vegar og meiri hluta allsherjarnefndar hins vegar með aðkomu fulltrúa Sjálfstæðisflokksins, sem eru til þess fallnar að gera fyrirhugaðar breytingar á stjórnarskránni vandaðri og allan undirbúning málsins betri en að okkar mati var með fyrri tillögum. Við sjálfstæðismenn erum áfram andsnúin skipun stjórnlagaþings og munum ekki styðja að slíkt þing verði sett á, enda er það grundvallarskoðun okkar að slíkt sé óþarfi þar sem við sitjum nú þegar hér á stjórnlagaþingi og því hlutverki megi Alþingi alls ekki vísa frá sér. Í minnihlutaáliti allsherjarnefndar af hálfu okkar sjálfstæðismanna var gerð sú tillaga að skipuð yrði sérstök nefnd til að endurskoða stjórnarskrána. Lagt var til að hún yrði skipuð fulltrúum utan þings til að mæta þeim sjónarmiðum að það hafi gengið hægt af hálfu Alþingis að koma breytingum á stjórnarskrá í gegn. Þessum sjónarmiðum hefur nú verið mætt af hálfu meiri hluta allsherjarnefndar í þeim breytingartillögum sem nú liggja fyrir. Eins og hv. þm. Róbert Marshall nefndi áðan erum við í raun og veru í miðri umræðu um þetta mál, málið er að taka breytingum undir 2. umr. Við eigum eftir að fjalla um málið aftur í allsherjarnefnd milli umræðna og nefndarálit munu þar af leiðandi ekki koma fram fyrr en eftir þá fundi. Ég tel afar mikilvægt að samstaða hafi náðst um að skipa nefnd til að undirbúa breytingar á stjórnarskránni. Ég tel mjög mikilvægt að hægt hafi verið að ná samstöðu um að setja þann búning í fastari farveg. Það tryggir auðvitað að menn hafi betri yfirsýn yfir þær hugmyndir og þá vinnu sem þegar hefur farið fram af hálfu fyrri stjórnarskrárnefnda um það hvernig breyta skuli stjórnarskránni. Jafnframt gerir það alla vinnu í framhaldinu mun vandaðri en ella hefði orðið. Einnig kom fram sú tillaga í fyrri hluta 2. umr., ef svo má segja, að til þess að mæta þeim vilja sem birst hafði um að leita betra samráðs við almenning um breytingar á stjórnarskrá, yrði settur á fót sérstakur þjóðfundur til að fjalla um tillögur stjórnarskrárnefndar eða þeirrar nefndar sem fengi það verkefni að endurskoða stjórnarskrána. Þeirri hugmynd var að vissu leyti teflt fram á móti hugmynd um stjórnlagaþing, þ.e. að í stað þess að kjósa heilt stjórnlagaþing yrði settur á sérstakur fundur þar sem Íslendingar gætu komið og lýst sjónarmiðum sínum til þeirra hugmynda sem fram væru þá komnar um breytingar á stjórnarskránni. Þær tvær breytingartillögur sem hér liggja fyrir fela það í sér í fyrsta lagi að þegar kemur að því að hefja breytingaferli á stjórnarskránni verði skipuð nefnd til að undirbúa þær breytingar, afla þeirra gagna sem nauðsynleg eru og færa það mál í skýran farveg og svo í kjölfarið að halda þjóðfund til að fjalla um efni stjórnarskrárinnar. Í framhaldi af því verði síðan haldið stjórnlagaþing, ef tillögur meiri hlutans ná fram að ganga. Reyndar hefur starfstími þess stjórnlagaþings verið styttur en engu að síður er gert ráð fyrir að stjórnlagaþing skuli haldið. Eins og ég sagði strax í upphafi munum við sjálfstæðismenn áfram halda uppi stífri gagnrýni á það fyrirkomulag. Mín skoðun er sú að með þjóðfundum sem mönnum þótti takast nokkuð vel síðasta sumar þegar slíkir fundir voru haldnir víða um land, sé verið að mæta þeim sjónarmiðum að aðkoma almennings eða skoðanir fólks komi með skýrum hætti fram. Hins vegar er það skýr vilji af hálfu meiri hluta allsherjarnefndar að nauðsynlegt sé að halda sig við sérstakt stjórnlagaþing. Þegar stjórnlagaþingið hefur lokið störfum er augljóst að Alþingi mun taka málið á dagskrá og þær tillögur sem þar liggja fyrir og það verður Alþingis að fjalla um tillögur um breytingar á stjórnarskránni. Það er kannski það grundvallaratriði sem hefur verið meginstefið í málflutningi okkar sjálfstæðismanna þegar litið er til þessa máls. Í nefndinni undanfarna daga var töluvert rætt um það hvernig tryggja ætti síðan að Íslendingar gætu greitt atkvæði um þær breytingar á stjórnarskránni sem þá lægju fyrir. En það er nú bara svo að 79. gr. stjórnarskrár okkar gerir ráð fyrir því að stjórnarskránni sé breytt með þeim hætti að kosið sé á milli. Hún gerir jafnframt ráð fyrir því að stjórnarskráin sé raunverulega borin upp í heilu lagi og á síðara þingi hafi Alþingi einungis tvo kosti, að samþykkja stjórnarskipunarlögin eða hafna þeim. Hins vegar þegar kemur að því að takast á við þær breytingar og Alþingi fær málið í seinna sinn og mikill ágreiningur hefur orðið í þjóðfélaginu í kosningabaráttu um einstaka þætti í þeirri stjórnarskrá, er hugsanlegt, og það var nokkuð rætt í allsherjarnefnd, að stjórnarskráin yrði samþykkt eins og hún lægi fyrir og nýtt ferli notað til þess að breyta stjórnarskránni í kjölfarið. Allir þessir þættir krefjast töluverðrar íhugunar. Við höfum, sjálfstæðismenn í allsherjarnefnd, lagt áherslu á það allan tímann, allt frá því að þetta mál kom fyrst á dagskrá í vetur, að það tæki töluverðan tíma, og ætti að taka tíma, að komast að niðurstöðu um hvernig fara eigi í málið þegar við erum að boða breytingar á því hvernig breyta skuli stjórnarskránni. Ég verð að segja fyrir mig að málið hefur þróast mjög mikið og breyst á afar stuttum tíma. Í allan vetur meira og minna fjölluðum við um stjórnlagaþingið eins og það mál var þá lagt fram af hálfu ríkisstjórnarflokkanna. Það voru einhverjar þreifingar um ákveðnar breytingar sem hugsanlega gætu orðið, en raunverulegar breytingar á málinu hafa orðið á síðustu tveimur, þremur dögum og auðvitað á grundvelli umræðunnar sem hafði farið fram í nefndinni. En engu að síður höfum við verið að breyta málinu umtalsvert núna á undanförnum dögum. Ég vil leggja áherslu á að með því að kynna til sögunnar sérstaka nefnd til að undirbúa málið er verið að breyta því umtalsvert, og það er til mikilla bóta að okkar mati. Hins vegar er það umhugsunarefni þegar svo miklar breytingar verða á svo skömmum tíma, hvort ekki sé ástæða fyrir nefndina nú þegar málið gengur aftur til hennar að gefa sér tíma til að íhuga málið nánar. Ég skynja ríkan vilja af hálfu ríkisstjórnarflokkanna til að afgreiða þetta mál fyrir sumarleyfi þingmanna, en ég vil samt sem áður halda þeim sjónarmiðum á lofti að það sé skynsamlegt fyrir fulltrúa í allsherjarnefnd og fyrir þingið allt að átta sig á þeim breytingum sem hér er verið að leggja til og íhuga hvort menn eigi að ganga skrefinu lengra og hætta hreinlega við að halda stjórnlagaþing og láta frekar þær tillögur sem eru sprottnar núna úr allsherjarnefnd ganga fram eins og þær birtast hér í breytingartillögum. Nú eru einungis þrír dagar eftir af þinginu en við höfum septemberþingið upp á að hlaupa til að klára mál. Það er engin brýn ástæða fyrir því að fara í stjórnarskrárbreytingar þegar svo skammt er liðið af kjörtímabilinu, það er ekkert sem hastar því að við þurfum akkúrat núna að fara að samþykkja þetta mál. Þetta finnst mér mikilvægt að komi fram og mér finnst líka mikilvægt að það komi fram að umræður um stjórnarskrármál eru þess eðlis að það er ekkert óeðlilegt að menn þurfi í fyrsta lagi töluverðan tíma til að íhuga þær, menn þurfi að kynna sér málið mjög vel og vanda rækilega til verka. Ég á ekki von á að við förum fram á slíkar breytingar á stjórnarskránni eins og hér eru boðaðar um langan tíma. Við höfum verið að breyta einstökum þáttum í stjórnarskrá, afmörkuðum þáttum, en hér erum við að tala um grundvallarbreytingar á stjórnarskránni, endurskoðun hennar, og það er ekkert óeðlilegt að menn ætli sér töluverðan tíma til að meta það hvernig fara skuli í þær. Við höfum ekki verið að takast á um það í allsherjarnefnd að breyta þurfi stjórnarskránni, við höfum ekki verið að ræða það. Við höfum fyrst og fremst verið að ræða um það hvernig eigi að gera það og við höfum reynt, fulltrúar allra flokka í nefndinni, að ná saman um skynsamlegar leiðir til að breyta. En vegna þess að við erum komin á þetta stig núna, komin svona nálægt lokum málsins, verð ég aftur að leggja áherslu á það að af hálfu meiri hluta allsherjarnefndar væri skynsamlegt að gefa okkur öllum færi á að fjalla um þetta. Þær breytingar sem hér eru kynntar hafa t.d. ekki verið ræddar mikið á vettvangi þingsins því að það er svo skammt síðan þær urðu til. Ég vil því enn og aftur hvetja til þess að þegar málið fer aftur inn í allsherjarnefnd, sem ég á von á að verði á næstunni, gefi menn sér tíma til íhugunar og velti fyrir sér hvort við getum létt eitthvað á þessu ferli og lagt ríka áherslu á þá nefnd og það samráð sem hér er kynnt við almenning um breytingu á stjórnarskránni. Fyrir utan það sem við höfum ekki rætt sérstaklega um fram til þessa, þann kostnað eða fjármuni sem spöruðust við það. Ég er á þeirri skoðun þegar stjórnarskráin er annars vegar að við eigum auðvitað að kosta ýmsu til til að vandað sé til verka en við þurfum kannski ekki að fara út í óþarfakostnað við breytingar á henni ef hægt er að finna leiðir sem eru skilvirkari og heppilegri til að gera það. Ég á von á því, eins og ég sagði strax í upphafi, að við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í allsherjarnefnd stöndum að þessum breytingartillögum ásamt fulltrúum hinna flokkanna í allsherjarnefnd. Sú breyting sem snýr að nefndinni sjálfri er studd af öllum fulltrúum fyrir utan fulltrúa Framsóknarflokksins og við munum auðvitað fylgja þessum tillögum eftir en við höldum til streitu okkar fyrirvara og skoðanamun og ágreiningi þegar kemur að stjórnlagaþinginu sjálfu.

Virðulegi forseti. Ég kem ekki hér upp til andsvars við ræðu hv. þingkonu, Ólafar Nordal, einfaldlega vegna þess að ég heyrði hana ekki. Ég er hér til þess að leiðrétta misskilning sem kom fram í Fréttablaðinu í dag. Þetta er í annað skipti í dag sem ég geri þetta, en mér liggur þetta nokkuð þungt á hjarta vegna þess að við framsóknarmenn höfum barist fyrir því að stjórnlagaþing verði að veruleika. Í blaðinu var gefið í skyn að við ætluðum að leggjast í einhvers konar málþóf, sem er eins fjarri lagi og hugsast getur, og við værum á móti því að færa valdið til kjörinna fulltrúa utan Alþingis. Það er líka af og frá. Þetta var í leiðara Fréttablaðsins, eftir ritstjóra Fréttablaðsins, hinn ágæta Ólaf Þ. Stephensen. Ég ætla að ítreka þessa leiðréttingu. Við framsóknarmenn höfum barist fyrir stjórnlagaþingi. Við settum það á oddinn ásamt því að heimilunum yrði mætt, þegar við vörðum minnihlutastjórn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar falli. Það er virkilega sárt þegar vandaðir blaðamenn fara ekki rétt með í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Þetta er í annað sinn sem ég tala um þetta mál hérna í 2. umr. Á milli þessara tveggja ræðna hefur það gerst að málið hefur tekið algjörum stakkaskiptum. Nú hefur það verið afgreitt út úr allsherjarnefnd í góðri sátt og mjög víðtækri samvinnu. Áður var það frumvarp sem var lagt fyrir og keyrt í gegn með meirihlutavaldi. Á þessu er grundvallarmunur. Nú líta mál þannig út að mínu viti að búið er að setja saman verkferli til að semja eða uppfæra stjórnarskrá fyrir íslenska lýðveldið, með þeim hætti að víðtækt samráð verði með þjóðinni og lýðræðisleg aðkoma þjóðarinnar tryggð. Það var grundvallaratriði af minni hálfu og réði neikvæðri afstöðu minni til frumvarpsins, sem hér var fyrst lagt fram. Á því hefur orðið sú grundvallarbreyting að verkferlið er orðið, ekki lengra en mun víðtækara. Fyrst tekur til starfa nefnd valinkunnra manna, spekinga, sérfræðinga - stjórnlaganefnd eða hvað við viljum kalla slíka nefnd - sem tekur saman gögn sem varða málið, velur úr þeim gögnum og fjallar um stjórnarskrárgerð af skynsamlegu viti, þekkingu og umhugsun og undirbýr jarðveg sem síðan sprettur upp úr þjóðfundur sem kallaður er saman. Það er stór fundur sem kallaður er saman með slembiúrtaki sem á að endurspegla allar hliðar, allar skoðanir í íslensku þjóðfélagi. Síðan kemur til skjalanna stjórnlagaþing sem er kosið í almennum kosningum og á að hafa 25–31 fulltrúa í tvo mánuði og upp í fjóra til að fjalla um stjórnlagagerðina. Þetta er svolítið flókið og erfitt ferli, en ég er ánægður með hina víðtæku aðkomu og að gert sé ráð fyrir því að gera þetta í samráði og samvinnu við þjóðina alla þannig að hverjum manni gefist kostur á að koma sínum skoðunum á framfæri. Ég hygg að með frumvarpinu eins og það lítur út núna séum við mun líklegri til að standa að leikslokum uppi með ágæta og nútímalega stjórnarskrá, heldur en ef hin leiðin hefði verið farin. Það er ekki útilokað að við fengjum ágæta stjórnarskrá með þeim einfalda hætti að kjósa stjórnlagaþing og skipa því að semja stjórnarskrá sem við sætum síðan uppi með ef þjóðin samþykkti hana. Það er alls ekkert útilokað. En ég held að sú leið sem stungið er upp á að fara, og er kannski svolítið flókin, sé mun líklegri til að skila góðum árangri. Umfram allt er hún líkleg til að stuðla að aukinni sátt í þjóðfélaginu þegar þjóðin sannfærist og öðlast um það örugga vissu að hér sé verið að reyna að leita eftir þeim straumum sem nú renna um vitund þjóðarinnar. Það er undirbúningsnefndin, sem kölluð er stjórnlaganefnd, sem er mér kærkomnasta viðbótin við frumvarpið eins og það lítur út núna. Hún er samkvæmt hugmynd sem prófessor emeritus Njörður P. Njarðvík setti fram á prenti og ég hef síðan talað fyrir í Fréttablaðinu. Þótt það hafi komið upp á seinni stigum málsins að hugmyndin hafi verið fundin upp af Sjálfstæðisflokknum lít ég svo á að höfundarréttur skipti litlu máli í þessu tilviki. Aðalmálið er að hugmyndin sé góð. Mér finnst þetta vera alveg prýðileg hugmynd. Ég vildi koma hér upp og gera grein fyrir því hvernig afstaða mín til frumvarpsins hefur breyst. Ég hef alltaf verið sannfærður um að þjóðin kallaði eftir því að ný stjórnarskrá yrði samin, en mér fannst málið bera dálítið brátt að og ekki hafa verið hugsað á nægilega víðtækan hátt. Á því hefur orðið breyting og ég vil gjarnan styðja málið, jafnvel þótt í allsherjarnefnd hafi ég ekki fengið framgengt öllu sem ég hefði viljað fá framgengt. Ég get sagt með ánægju að það hefur verið tekið tillit til sjónarmiða minni hlutans og minni hlutar gerast ekki minni á þessu þingi heldur en ég.

Frú forseti. Alþingi er ekki alls varnað þegar það brettir upp ermarnar eins og kemur fram í þróun þessa mikilvæga máls. Í upphafi var það tekið út úr nefndinni eingöngu með stuðningi stjórnarliða og mætti talsvert mikilli andstöðu. Nefndin hefur unnið gríðarlega gott starf síðustu tvo daga og ég vil þakka nefndarmönnum og formanni nefndarinnar sérstaklega fyrir áframhald á þeirri góðu vinnu sem hafði átt sér stað í nefndinni á sínum tíma um málið. Það er erfitt að undirbúa gerð nýrrar stjórnarskrár því að hver og einn sem kemur að því og hefur einhverja ábyrgðarstöðu hvað það varðar finnur fyrir hræðslu um að nú verði kannski búin til vond stjórnarskrá. Það er búið að taka lokið af pottinum og menn stíga mjög varlega til jarðar þegar farið er af stað út í svona hluti. Það er gott og menn hafa stigið mjög varlega til jarðar í þessu máli, en náð niðurstöðu sem mér finnst vel ásættanleg. Ferlið er ekki einfalt, en það mun ná að fá fram, að mér sýnist, öll þau sjónarmið sem þörf er á og skila af sér niðurstöðu með góðum hætti. Mér hefur alla tíð hugnast hugmyndin um stóran þjóðfund. Við sem vorum að hugsa um nýja stjórnarskrá fyrir svolítið löngu síðan komum alltaf aftur að þessum spurningum: Hver á að gera nýja stjórnarskrá? Hvern mundirðu velja? Við sátum á fundum og nefndum fimm nöfn og þau voru skotin í kaf. Þá kom einhver annar með fimm nöfn og þau voru skotin í kaf. Það náðist aldrei samkomulag um hverjir þetta ættu að vera. Á endanum var niðurstaða okkar sú að skynsamlegast væri að velja bara þverskurð þjóðarinnar með slembiúrtaki úr þjóðskrá og láta hana semja drög að nýrri stjórnarskrá. Hér er verið að kalla eftir hugmyndum með sama þjóðfundarfyrirkomulagi. Síðan verða þær hugmyndir teknar og hnoðaðar saman í einhvers konar plagg. Þjóðfundur er aðferð til þess að fá upplýsingar hjá fólki um það hvernig það hugsar sér Ísland og stjórnarskrá Íslands. Ég veit ekki hvort það fyrirkomulag á fundarstjórninni sem var á síðasta þjóðfundi henti vel í svona vinnu. Það er á færi þessarar nefndar og sérfræðinga í fundarstjórn að finna út hvaða fyrirkomulag er heppilegast. Fjöldi fólksins er fínn og mér líst vel á þetta. Ég hlakka til að sjá ferlið fara af stað. Ég ætla ekki að vera langorður. Það síðasta sem mig langaði að tæpa á, og ég tel vera mjög mikilvægt, er að stjórnlagaþingið sjálft mun ákveða hvenær þjóðaratkvæðagreiðsla um nýju stjórnarskrána verður. Ég hef lagt mikla áherslu á að það sé skýrt að vilji þjóðarinnar komi í ljós áður en Alþingi fær hana til meðferðar því að Alþingi er alltaf lokastöðin í málinu. Stjórnlagaþingið ræður því héðan í frá. Það er gott. Grundvallaratriði í því máli hins vegar er náttúrlega að hægt verði að greiða atkvæði um einstakar greinar eða samhangandi greinar stjórnarskrárinnar. Ef stjórnlagaþingið ákveður það verð ég hæstánægður. Sú kvöð sem er í stjórnarskrá okkar í dag um að þjóðin segi annað hvort já eða nei kemur frá árdögum þegar konungar afhentu þjóð sinni nýja stjórnarskrá og sögðu: Þið getið tekið þetta plagg og sagt annað hvort já eða nei. Þar með er fólki stillt upp við vegg og því settir afarkostir. Það er einfaldlega svoleiðis að í öllum stjórnarskrám eru, eins og í öllum þeim lögum sem við búum til á Alþingi, mýmörg atriði sem menn hafa mismunandi skoðanir á. Alþingi sjálfu mundi aldrei detta í hug að leiða í lög að Alþingi greiddi eingöngu atkvæði um frumvörp í heild sinni. Það er fráleit hugmynd í lýðræðisríkjum nútímans. Ég tel það í rauninni fráleita hugmynd hvað varðar stjórnarskrána. Það mun koma í ljós og vonandi sjá menn þegar þeir hugsa málið að stuðningur og vilji almennings við stjórnarskrárgerð skiptir meira máli en kannski allt annað í ferlinu. Ég fagna því að málið er komið á góðan rekspöl. Við náum vonandi að klára það með einum eða öðrum hætti að miklu leyti í kvöld, kannski á morgun. Ég þakka aftur fyrir vinnu nefndarmanna í málinu.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns fagna sérstaklega þeirri vinnu sem unnin hefur verið í allsherjarnefnd eftir að málið var tekið af dagskrá og því frestað. Það er til mikillar fyrirmyndar hvernig það hefur verið gert. Það sannast þá að þegar menn hafa vilja - og þá þurfa allir að hafa hann, bæði stjórn og stjórnarandstaða - til að ná sáttum, og leggja sig fram um það, er hægt að ná sáttum. Ég vil undirstrika það í þessu máli að þetta er mjög lofsvert og ég er mjög þakklátur fyrir þá vinnu sem unnin hefur verið í miðri umræðu af hv. allsherjarnefnd. Það er ekki mjög algengt að mál sem eru til umfjöllunar í þinginu fari til nefnda án þess að umræðan sé kláruð og þau séu þá í nefnd á milli umræðna. Það sýnir fyrst og fremst þann vilja sem allir höfðu til þess að ná sátt um málið. Þær breytingartillögur sem meiri hluti allsherjarnefndar leggur fram tel ég mjög skynsamlegar. Í fyrsta lagi það að skipuð sé sjö manna nefnd sem setji málið í einhvers konar búning og haldi utan um það og stýri því í þann farveg sem fram undan er - ég tel mjög mikilvægt að það gerist með þeim hætti. Ég fagna því líka sérstaklega að boða eigi til þjóðfundar. Ég tel mjög mikilvægt að sú ákvörðun skuli tekin að boða til þjóðfundar þegar nefndin hefur unnið þá grunnvinnu sem þarf. Auðvitað gerum við okkur öll grein fyrir því að þegar farið er í að breyta grunnplaggi lýðveldisins, stjórnarskránni sjálfri, þarf að sjálfsögðu að vanda mjög vel til verka og þess vegna er gríðarlega mikilvægt að menn setji sérfræðinga, sem hafa þekkingu á þessu sviði, til að búa um málið og setja það í þann búning að hægt sé að fara að fjalla um það með þessum hætti. Ég vil því þakka hv. allsherjarnefnd sérstaklega fyrir þá vinnu sem hún hefur unnið á síðustu dögum. Málið hefur verið í gangi í marga mánuði en þegar menn einbeita sér að því að ná samstöðu um málið - ég segi það, virðulegi forseti, algjörlega hiklaust: Nú hafa margir hv. þingmenn komið hingað upp og sagt að til þess að fara í það að breyta stjórnarskránni þurfi að vera breið sátt og samstaða á milli þingflokka eða þeirra sem sitja á þingi, og ég tel að sú sátt sé að myndast hér. Þá ætti okkur ekki að vera neitt að vanbúnaði. Auðvitað er það þannig með öll mál að þegar menn fara í málamiðlanir og fara að gefa eftir af kröfum sínum og hugmyndum verðum við öll að taka tillit hvert til annars. Maður verður að horfa í eigin barm þegar maður ætlast til þess að aðrir geri það. Ég vil aðeins víkja að þessum breytingum til viðbótar, virðulegi forseti, annars vegar er verið að stytta stjórnlagaþingið úr átta til ellefu mánuðum í tvo til hugsanlega fjóra mánuði, í því felst mikill sparnaður. Það kostar mikið að gera þetta. Auðvitað geri ég mér fulla grein fyrir því að þegar farið er í breytingar eins og að breyta stjórnarskránni er kannski ekki mjög æskilegt að menn horfi í peningana en því miður eru þeir tímar núna að ég tel mikilvægt að allir hv. þingmenn líti til hverrar einustu krónu. Ég á sæti í fjárlaganefnd og við erum oft að fjalla um hluti sem hugsanlega þarf mjög litla fjármuni í en kostnaður við stjórnlagaþing var upp á 600 milljónir. Hv. fjárlaganefnd gæti fyrir þá upphæð t.d. gert mjög mikið til að rétta af marga minnihlutahópa í þjóðfélaginu og gera líf þeirra bærilegra. Maður verður alltaf að horfa í kostnaðinn og þarna er ákveðinn afsláttur gefinn. Ég leyni því ekki að ég sé eftir því sem þetta kostar en virði það að menn skuli þá koma til móts við þau sjónarmið að vilja minnka kostnaðinn um allt að helming. Það eru jú eftir einhverjar 200–300 milljónir og ég leyni því ekki að ég sé eftir þeim. Mín skoðun er sú, virðulegi forseti, að íbúaþingið sem á að halda, hugsanlega með fleiri hundruð manns eða jafnvel fleiri þúsund manns að þeirri fyrirmynd sem gafst mjög vel síðastliðið sumar, að hugsanlega væri hægt að kalla það stjórnlagaþingið eitt og sér og sleppa þessu seinna stigi. Það er mín skoðun að það væri skynsamlegra. Þetta kemur jú alltaf til þess stjórnvalds sem hér er. Við fjöllum um þetta í þinginu og mér finnst að þetta sé ákveðið þrep sem hægt hefði verið að sleppa. Það er mín skoðun. Ég velti því líka fyrir mér, virðulegi forseti, að hægt hefði verið að halda þing hér og fjalla um stjórnarskrána af því að þessi tala 25–31, sem er fjöldi fulltrúa á stjórnlagaþinginu, er svipaður fjöldi og kom nýr til þings. Ef ég hefði fengið að ráða öllu - það er nú ekki þannig sem betur fer - hefði ég talið að breyta hefði átt þessum þjóðfundi í stjórnlagaþing. Ég er líka hugsi yfir því hvernig á að kjósa til stjórnlagaþings og vil að það komi hér fram. Það er náttúrlega kosið, fólk býður sig fram og síðan er kosið. Menn þurfa að skila meðmælendalistum og allt þar fram eftir götunum, ég hef kannski ekki áhyggjur af því. En ég er dálítið hugsi yfir því hvað gæti gerst af hálfu stjórnmálaflokkanna. Þegar ákveðnir einstaklingar hafa boðið sig fram til stjórnlagaþings, sem eru jú misþekktir í þjóðfélaginu, gæti það gerst, og ég vara við því og hef af því áhyggjur, að einhverjir stjórnmálaflokkar, jafnvel sá stjórnmálaflokkur sem ég tilheyri, fari að berjast fyrir því að ákveðnir einstaklingar, sem jafnvel tilheyra þeim sama stjórnmálaflokki, nái kjöri um fram aðra, þannig að í raun og veru sé verið að hafa pólitísk áhrif á stjórnlagaþingið. Ég hef áhyggjur af því. Ég vil að það komi hér skýrt fram. Mér þótti hugmyndin um slembiúrtak vitlaus í upphafi, að menn ætluðu að velja til stjórnlagaþings með því að taka slembiúrtak, mér fannst það alveg fráleitt og finnst það reyndar enn. En ég velti því fyrir mér hvort hugsanlegt væri að gera það með þeim hætti að þeir sem hefðu áhuga á að bjóða sig fram til stjórnlagaþings gætu hugsanlega þurft að skila inn meðmælendalistum eða eitthvað slíkt - maður gerir sér enga grein fyrir því hvort það gætu orðið 100 manns, 400, 1.000 eða 5.000. Ég geri mér enga grein fyrir því og ég held að enginn geti kannski giskað á þá tölu, það er bara hrein ágiskun. En ég vil hvetja hv. allsherjarnefnd til að skoða það að þegar það lægi fyrir að 500 manns, skulum við segja, vildu bjóða sig fram til stjórnlagaþings yrði hugsanlega tekið slembiúrtak úr þeim hópi, þ.e. úr hópi þeirra einstaklinga sem vilja bjóða sig fram. Þegar þeir hafa boðið sig fram, skilað inn meðmælendalistum og uppfyllt þær kröfur sem gerðar eru til frambjóðenda væri hægt að taka slembiúrtak úr þeim hópi og losna við að fara í kosningar þar sem fólk þyrfti að kynna sig með þeim kostnaði sem því fylgir. Ég held að það gæti líka hvatt fleiri en færri til að gefa kost á sér í þessa vinnu. Ég held að þessi hugmynd sé allrar athygli verð. Ég hvet hv. allsherjarnefnd til að velta þessu fyrir sér til að losna við að pólitísk öfl fari hugsanlega að skipta sér af því hverjir eru kjörnir. Það gæti þá líka verið að þeir einstaklingar sem eru þekktari en aðrir, hvort heldur það eru stjórnmálamenn, fólk sem hefur starfað við stjórnmál, fjölmiðlamenn eða fólk sem yfir höfuð er þekkt í þjóðfélaginu, hafi hugsanlega meiri möguleika á því að ná kjöri til stjórnlagaþings en hinn almenni borgari sem kannski hefur ekkert minni skoðanir eða minni metnað til að taka þátt í þessari vinnu. Virðulegi forseti. Ég vil þó segja hér að lokum, og ítreka það, að ég fagna sérstaklega þeirri góðu samstöðu sem náðist í allsherjarnefnd og þeirri vinnu sem var unnin þar. Markmiðið var að ná sáttum og meiri samstöðu um málið. Það hefur tekist og því fagna ég sérstaklega.

Virðulegi forseti. Hér ræðum við enn á ný um stjórnlagaþingið. Enginn þarf að efast um að allir flokkar eru sammála um að við þurfum einhvern veginn að breyta stjórnarskránni. Ég vil taka undir með síðasta ræðumanni, vinnulag í allsherjarnefnd hefur verið til fyrirmyndar. Það var langt á milli aðila þegar vinnan hófst. Framsóknarmenn lögðu áherslu á bindandi stjórnlagaþing, aðrir þingmenn lögðu áherslu á annað, sumir t.d. á sjö manna nefnd sem hefði þetta hlutverk og aðrir á þjóðfund. Nú er komin niðurstaða í málið eins og það liggur fyrir. Ég vil þó geta þess í upphafi að nú liggja breytingartillögur að frumvarpinu fyrir þinginu. Ég er á þeim breytingartillögum að hluta en þó ekki á þeim sem snúa að nefndinni sem á að skipa - þetta kemur inn sem ein lagagrein hér - eða ákvæðinu varðandi þjóðfundinn. Það þýðir samt ekki að ég styðji ekki frumvarpið. Með því að vera ekki á þeim breytingartillögum er ég einungis að benda á að mér finnst vera búið að lengja svo í þeim forleik sem er að stjórnlagaþinginu að fyrir mína parta finnst mér þetta óþarft, enda er ekki getið um þennan aðdraganda að stjórnlagaþingi í stefnu Framsóknarflokksins eða þegar framsóknarmenn töluðu fyrir bindandi stjórnlagaþingi í fyrra. Ég er mjög hlynnt því að faglegir aðilar komi að málinu til að halda utan um það en samt finnst mér það ekki endilega réttlæta að hafa svo fjölmenna nefnd. Það dregur úr vægi stjórnlagaþingsins sjálfs að mínu mati því að hugmyndin með stjórnlagaþingi er fyrst og fremst að þing komi saman og þeir aðilar sem eru á því þingi geri uppkast að nýrri stjórnarskrá. En þetta er niðurstaða nefndarinnar og ég er ánægð með að niðurstaða skuli vera komin. Þetta er það sem kallað var eftir, lýðræðisumbætur og stjórnarskrárbreytingar, og ég óska nefndinni, þjóðfundinum sjálfum og stjórnlagaþinginu velfarnaðar í störfum í framtíðinni. Það sem mér finnst líka stangast pínulítið á er þetta með þjóðfundinn. Þúsund manna þjóðfundur, valinn af fólki alls staðar að af landinu, á að komast að einhverri niðurstöðu og skila henni áfram. Hann er leiðandi fyrir stjórnlagaþingið og að mínu mati, eins og ég fór yfir áðan, bindur hann aðeins hendur stjórnlagaþingsins. En kannski er samstaða í þjóðfélaginu öllu um það sem þarf að breyta í stjórnarskránni þannig að það má vel vera að þjóðfundur og stjórnlagaþing komist að sömu niðurstöðu. Við skulum líta á það með bjartsýni. Það er svolítið gaman að segja frá því að hugmyndin um stjórnlagaþing er ekki ný af nálinni því að við undirbúning lýðveldisstofnunarinnar kom til umræðu hér á Alþingi að kalla saman stjórnlagaþing og var þessu fyrst hreyft árið 1941 af þáverandi formanni Framsóknarflokksins, Jónasi Jónassyni. Það er mikil söguleg hefð fyrir þessu í Framsóknarflokknum því að árið 1948 lagði þingmaður Framsóknarflokksins, Páll Zóphóníasson, fram tillögu á Alþingi. Síðan er sagan sú að Jóhanna Sigurðardóttir, núverandi hæstv. forsætisráðherra, lagði fram stjórnlagaþingsfrumvarp árið 1995 og í fyrra lagði Siv Friðleifsdóttir, ásamt öðrum þingmönnum Framsóknarflokksins, fram lagafrumvarp um stjórnlagaþing. Stjórnlagaþing hefur verið á stefnuskrá Framsóknarflokksins um nokkra hríð og því fögnum við framsóknarmenn því að það sé að verða að lögum, miðað við það samkomulag sem nú liggur fyrir og fulltrúar stjórnmálaflokkanna hafa lýst. Ég fór yfir það áðan að framsóknarmenn hefðu viljað fá bindandi stjórnlagaþing, sem væri bindandi á þann hátt að það sem kæmi út úr því mundi binda hendur Alþingis þannig að frumvarpið þyrfti ekki að koma hingað inn til atkvæðagreiðslu. Þegar nefndin hóf störf af fullum krafti í síðasta hluta þessarar vinnu varð okkur betur ljóst að tæknilega er það ekki hægt. Við lítum því svo á að þetta sé næsti kostur við að hafa bindandi stjórnlagaþing, því að stjórnarskráin býður hreinlega ekki upp á það. Þetta minnir mann á og sýnir fram á það að þegar mál eru lögð fram á Alþingi verður að vera búið að kanna grunn þeirra mjög vel og rækilega svo að ekki séu lögð fram frumvörp sem stríða gegn stjórnarskrá. Frú forseti. Ég er sátt við þetta starf. Ég þakka allsherjarnefnd kærlega fyrir störf hennar og nýjum formanni nefndarinnar, Róberti Marshall, kærlega fyrir þolinmæði hans. Hann er nýtekinn við formennsku í allsherjarnefnd og hefur haldið á málinu með mikilli prýði. Auðvitað voru átök inni á milli eins og gerist en þetta er niðurstaðan og ég fagna henni. Ég kem til með að fylgja framhaldsnefndaráliti eftir í 3. umr., ég er að vinna það núna og ætla að hafa það mjög vandað því að menn eiga eftir að horfa mjög til þingskjala sem fylgja málinu. Við þessa ákvörðun fá t.d. lögfræðinemar mjög mikið að skrifa um og þetta er úrvalsefni í ritgerð. Ég læt þetta þá duga að sinni en ég mun tala aftur við 3. umr. Framhaldsnefndarálitinu verður dreift um leið og það verður tilbúið svo þingmenn geti kynnt sér það en þar koma fram áherslur mínar og Framsóknarflokksins. Síðan tökum við til við að greiða atkvæði um málið þegar þar að kemur.

Hæstv. forseti. Ég vildi í upphafi segja eins og aðrir hv. þingmenn sem hér hafa talað í dag að það starf sem fram hefur farið í allsherjarnefnd undanfarna sólarhringa hefur verið ánægjulegt. Þar hefur kveðið að nokkru leyti við nýjan tón þar sem ekki hefur verið reynt að knýja fram niðurstöðu með meiri hluta heldur reynt að ná sáttum, a.m.k. upp að því marki sem er gerlegt. Því er full ástæða til að þakka formanni nefndarinnar og öðrum nefndarmönnum fyrir þá vinnu. Breytingartillögurnar sem fluttar eru og hafa verið lagðar fram á þessum stað í umræðunni - því það er auðvitað rétt að hafa í huga að við erum stödd í miðri 2. umr., málið á eftir að koma aftur til nefndar á milli 2. og 3. umr. og síðan verða rætt í þriðja sinn. Málið getur því enn tekið einhverjum breytingum þannig að það er ótímabært að tala eins og hér sé komin niðurstaða, þótt niðurstöður nefndarinnar nú gefi vísbendingu um í hvaða átt málið stefnir. Enn sem komið er verður að gera það með þeim fyrirvara að málinu er ekki lokið, umræðum er ekki lokið og síðustu sólarhringar sýna okkur að það getur orðið snúningur á skömmum tíma ef svo ber undir. Hvað það atriði varðar verð ég að segja að það er á vissan hátt óheppilegt að taka lotur í málefnum af þessu tagi. Auðvitað hafa allir í allsherjarnefnd lagt sig fram við að gera þetta eftir bestu getu en stundum þurfa hugmyndir að þróast aðeins og menn að melta þær áður en niðurstaða fæst. Ég dreg enga dul á að ég hygg að nefndarmenn hafi vissulega rætt þá þætti í þaula sem koma fram í breytingartillögunum og séu sáttir við að breytingartillögurnar séu lagðar fram á þessum stað í umræðunni, sem auðvitað var nauðsynlegt, jafnvel þótt vitað sé að málið komi aftur til nefndarinnar á milli 2. og 3. umr. Það hefði verið harla skrýtinn bragur á því að halda umræðu áfram í 2. umr. án þess að fram væru komin ný þingskjöl sem fælu í sér ákveðna stefnubreytingu á málinu. Það var nauðsynlegt að koma fram með breytingartillögurnar á þessum tímapunkti vegna þess að annars hefði umræðan nú orðið miklu ómarkvissari. Hv. þm. Ólöf Nordal gerði grein fyrir því áðan að við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í nefndinni vorum ánægð með þær tvær meginbreytingar sem við sáum verða á frumvarpinu við framlagningu breytingartillagnanna. Annars vegar hvað varðar nefndina sem á í rauninni að undirbúa þjóðfund og stjórnlagaþing og gert er ráð fyrir að verði skipuð eða kosin hér á Alþingi og skipuð valinkunnum mönnum sem hafa þekkingu á því sviði. Í nefndinni var rætt um hvernig ætti að skilgreina þennan hóp og hvaða ramma ætti að skapa um starf hans. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að ég er prýðilega sáttur við hvernig það er útfært. Gert er ráð fyrir að það sé sjö manna hópur og sameiginlegur skilningur er á því að í honum eigi að vera valinkunnir einstaklingar. Í breytingartillögunni tölum við ekki um sérfræðinga vegna þess að við óttumst að það kunni að verða túlkað of þröngt. Engu að síður er ljóst að nauðsynlegt er að þeir sjö einstaklingar sem veljast til verkefnisins hafi góða þekkingu á stjórnarskránni og séu vel til þess fallnir að safna gögnum eða stýra söfnun gagna og samantekt á meginatriðum, leggja fram tillögur eftir atvikum, jafnvel fleiri en eina tillögu um sama atriði, og stilla upp mismunandi kostum gagnvart stjórnlagaþingi þegar það tekur til starfa. Með þessu móti held ég að starf stjórnlagaþingsins geti orðið markvissara vegna þess að þannig er búið að vinna ákveðna forvinnu sem ella hefði hugsanlega þurft að eiga sér stað á þinginu sjálfu. Þess vegna er rökrétt að stytta tímann sem þingið á að starfa. Varðandi starfstímann tek ég undir það sem áður hefur komið fram að starfstíminn ræður auðvitað heilmiklu um kostnaðinn sem af stjórnlagaþingi hlýst. Stjórnlagaþing mun kosta talsverðar upphæðir. Það hefur verið svolítið á floti í umræðunni hér hversu mikið það átti að kosta í hinum upphaflegu tillögum. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson nefndi 600 millj. kr. en ég hygg að það hafi verið allvarlega áætlað miðað við þær tillögur sem upphaflega komu fram í frumvarpi hæstv. forsætisráðherra. Nú er ljóst að starfstíminn verður töluvert styttri og talsvert mun sparast við það. Á móti kemur annar kostnaður í undirbúningsferlinu en ég hygg að hann verði minni þegar á heildina er litið. Við höfum kannski ekki enn þá náð að velta fyrir okkur þessu atriði í nefndinni en það er rétt að við reynum að átta okkur á því áður en afgreiðslu málsins lýkur, þ.e. hvað má ætla að ferlið allt og samþykkt frumvarpsins muni kosta. Það skiptir máli fyrir okkur þingmenn þegar við tökum afstöðu til málsins í heild, einnig þegar horft er til þess að ekki er gert ráð fyrir fjárveitingum til verkefnisins á fjárlögum yfirstandandi árs og síðan skiptir það auðvitað máli þegar horft er til fjárlagagerðar fyrir næsta ár. Þetta er atriði sem þarf að skoða. Ég hef í máli mínu verið töluvert jákvæður gagnvart þessu og stöðu málsins en eins og hv. þm. Ólöf Nordal gerði grein fyrir í ræðu sinni rétt áðan breytir tilkoma breytingartillagnanna ekki því að við þingmenn Sjálfstæðisflokksins höfum lagst gegn þeirri hugmynd frumvarpsins að setja eigi á fót sérstakt fulltrúaþing til hliðar við Alþingi til þess að fjalla um stjórnarskrármálefni. Þótt við höfum tekið þátt í starfi nefndarinnar og viljað leggja gott til málanna, og berum auðvitað eins og aðrir ábyrgð á tillögugerðinni sem átt hefur sér stað í nefndarstarfinu, höfum við alltaf haldið til haga andstöðu okkar við fyrirbærið stjórnlagaþing. Við teljum að Alþingi sé til þess kjörið að gegna þessu hlutverki ásamt öðrum verkefnum og við munum halda þeim sjónarmiðum áfram á lofti í umræðunni þar til þingið hefur lokið afgreiðslu sinni. Við teljum að það sé nauðsynlegt að fara í endurskoðun á stjórnarskránni. Við teljum að það blasi við að endurskoða þurfi ákveðna þætti hennar og erum tilbúin til að ræða fleiri þætti vegna þess að kröfur hafa komið fram um það. Stjórnlagaþingið  
            

Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk á ræðutíma.

Frú forseti. Síðan umræðu um þetta mál var frestað hér fyrr í vikunni hefur allsherjarnefnd haft tækifæri til þess að velta fyrir sér hugmyndum að breytingum á þessu máli. Í breytingartillögum sem liggja fyrir þinginu, komu að ég hygg inn í dag, sjást þess merki að sumt af því sem við í Sjálfstæðisflokknum töluðum fyrir í 2. umr. um málið hefur hlotið góðan hljómgrunn, sérstaklega það sem snýr að því að leita annarra leiða til að hafa samráð við fólkið í landinu um hvaða meginsjónarmið eigi að liggja endurskoðun stjórnarskrárinnar til grundvallar. Ég vil taka fram að eftir sem áður erum við í Sjálfstæðisflokknum andvíg hugmyndinni um stjórnlagaþing vegna þess að við sjáum engan sérstakan tilgang í því að kalla það saman þegar þjóðfundur hefur verið haldinn. Við teljum að þingið og nefnd sem fengi það hlutverk að undirbúa breytingar á stjórnarskránni geti með mjög góðu móti, og svipuðu sniði og stjórnarskrárnefndin sem síðast starfaði gerði, haft gott samráð við fólkið í landinu, efnt til málþinga, gefið fólki kost á að senda inn erindi og borið undir þjóðfund, eða eftir atvikum með öðrum hætti almenning í landinu, þau álitaefni sem menn eru fyrst og fremst að taka til skoðunar. Ég vil láta þess getið hér í þessari seinni ræðu minni að mér finnst málið vera að taka jákvæðum breytingum en ég er ekki sáttur við það í heild sinni. Hér er komin fram breytingartillaga frá meiri hluta allsherjarnefndar um að kosin verði sjö manna nefnd og að þjóðfundurinn fari fram. Ég held að það sé heillaskref. Ég tek undir með hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni sem fyrr í dag fjallaði um að breytingarnar geri málið mun markvissara og ferlið allt skilvirkara. Það er búið að fella málið í mun traustari farveg með því að tryggja að fyrir umræðu stjórnlagaþingsins verði tekið saman frumvarp til breytinga á stjórnarskrárlögunum í stað þess að stjórnlagaþingið komi saman með óskrifað blað. Enn held ég til haga að ég hefði að sjálfsögðu viljað að frumvarpið sem sérfræðingahópurinn, hin sjö manna nefnd, mun skrifa kæmi beint til Alþingis. Rökin fyrir því hafa margoft komið fram hjá okkur. Þau eru í fyrsta lagi þau að þingið mun hvort eð er á endanum fjalla um málið. Í öðru lagi er stjórnlagaþingið í eðli sínu ekkert ólíkt Alþingi. Það stendur til að kjósa fólk af landinu öllu til að sinna þessum störfum, þ.e. að taka saman drög að máli eða semja frumvarp sem á endanum verður teflt fram á þingi. Ég vil hafa það alveg kristaltært á þessum tímapunkti málsins að ég mun taka sjálfstæða afstöðu til allra efnisatriða í því frumvarpi sem ratar á endanum til Alþingis. Með því að fara í gegnum þetta ferli erum við að leitast við að geta á endanum teflt fram á Alþingi frumvarpi sem á sér góðan og traustan stuðning í samfélaginu þar sem þau sjónarmið sem helst hafa verið til umræðu vegna endurskoðunar stjórnarskrárinnar hafa fengið að njóta sín. Síðan verður að koma í ljós hvernig til tekst. Án vafa verður tekist á um það þegar málið kemur til kasta þingsins í framtíðinni. Án vafa verður tekist á um einstök atriði. Ég vil að það sé alveg á hreinu að þrátt fyrir þennan feril sem er verið að teikna hér tel ég mig ekki skuldbundinn í einu eða neinu til að hlíta þeirri niðurstöðu sem þannig fæst. Við þurfum að halda í sannfæringu okkar hér á þinginu í þessu máli eins og öllum öðrum. Enn ein ástæða þess að málið hefur tekið jákvæðum breytingum er sú að mjög hefur verið dregið úr starfstíma stjórnlagaþingsins. Áður átti þingið að starfa í meira en hálft ár, allt að átta mánuði ef ég man rétt, en með því að undirbúa málið vel áður en stjórnlagaþingið tekur til starfa er hægt að stytta starfstíma þess verulega. Af því verður mikill sparnaður og málið allt miklu markvissara í vinnslu. Það er í sjálfu sér jákvæð breyting þó að ég sjái engan sérstakan tilgang í því að efna til stjórnlagaþings áður en málið kemur hingað. Mér finnst frumvarpið eins og það liggur fyrir þinginu gefa til kynna að jafnvel stærstu grundvallarspurningarnar séu undir í vinnunni fram undan. Mér finnst engin ástæða til að velta öllum þeim spurningum upp. Mér finnst til dæmis engin ástæða til að velta því upp hvort við ætlum að byggja áfram á þrískiptingu ríkisvaldsins, en jafnvel slík atriði virðast eiga að koma til skoðunar samkvæmt frumvarpinu sjálfu. Hins vegar má velta fyrir sér hvort við ætlum áfram að byggja á þingræðisreglunni. Mér finnst sjálfsagt að taka það til umræðu. Ég hef sjálfur verið þeirrar skoðunar að það væri skynsamlegt og hafi reynst vel. Það þýðir ekki að það megi ekki skilja frekar á milli framkvæmdarvalds og löggjafarvalds, þingræðisreglan getur engu að síður lifað áfram. Af sömu ástæðu finnst mér ekki tilefni til að fara ofan í aðra grundvallarþætti. Þá má auðvitað láta þess getið hér að sumt af því sem er í stjórnarskránni er tiltölulega nýlegt, eins og mannréttindakaflinn. Eitt af stóru atriðunum sem kemur í hlut þeirra sem munu taka saman frumvarp til nýrra stjórnarskipunarlaga, eða til breytinga á stjórnarskránni, er hlutverk forsetaembættisins. Það verður mjög fróðlegt að sjá hvort einhverjar skýrar vísbendingar koma frá þjóðfundi, eða stjórnlagaþingi ef málið endar þannig, um hvert hlutverk forsetaembættisins á að vera. Um það hefur nokkuð verið deilt. Það má segja að núgildandi stjórnarskrá skilji eftir töluvert mikið tómarúm um ýmis atriði og það tómarúm hefur núverandi forseti nýtt sér til hins ýtrasta og fyllt út í það hlutverk sem segja má að hafi verið skilið eftir nokkuð óskilgreint í stjórnarskránni. Þannig hefur forsetinn líka um margt farið gegn þeirri venju og þeim hefðum sem hafa myndast í því efni. Við endurskoðun stjórnarskrárinnar er augljóslega nauðsynlegt að taka kaflann um forsetaembættið til skoðunar, m.a. vegna þessara atriða en ekki síður vegna þess sem snertir samskipti framkvæmdarvalds og forsetans, hvenær forsetinn er sjálfstæður í embættisfærslum sínum og hvenær hann á einungis að framkvæma vilja ráðherra 

Virðulegi forseti. Okkur sjálfstæðismönnum hefur gjarnan verið legið á hálsi fyrir að stunda einhvers konar málþóf. Þetta mál hefur verið nefnt í þeim efnum. Okkur verður þó ekki kennt um að hér hafi ekki verið afgreidd mikilvæg mál á undanförnum dögum, við höfum lýst því yfir og stöndum við það að við erum reiðubúin til allra góðra verka. Í vikunni lukum við t.d. máli um gagnaver á Suðurnesjum sem ég tel ákaflega mikilvægt að náðist í gegn. Það er ljóst að það hefði t.d. ekki náðst í gegnum atkvæðagreiðslu nema fyrir stuðning Sjálfstæðisflokksins. Þetta segir okkur, virðulegi forseti, að forgangsröðun stjórnarflokkanna í þeim ágreiningsmálum sem hér eru tekin til umfjöllunar er kolröng og snýr allt of mikið að málum eins og þessu hér sem má gefa meiri tíma. Í sjálfu sér breytir það ekki miklu fyrir samfélagið þó að gefinn sé meiri tími til vinnslu og undirbúnings málsins en raun ber vitni. Í stað þess mundum við einbeita okkur að þeim málum sem skipta máli þegar kemur að hagsmunum heimilanna og fyrirtækjanna í landinu. Á þeirri forsendu hefðum við kosið að fresta umfjöllun um þetta mál og fresta þeim breytingum sem hér eru til umræðu og taka strax á dagskrá þau mál sem snúa að atvinnusköpun og velferð heimilanna. Hér er um að ræða ákveðið grundvallarmál og við þurfum að gefa því tíma í gagnrýni og málefnalega umræðu. Varðandi hugmyndir um stjórnlagaþing undirrita þingmenn drengskaparheit að stjórnarskránni og heita því að verja hana. Í þessu frumvarpi eru þingmenn í raun að afsala sér stjórnarskrárbundnum skyldum sínum, stjórnarskrárvaldinu. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir nefndi það í ræðu sinni um þetta mál fyrr í vikunni að það væri nær að almenningur veldi þá sem um þetta mál eiga að fjalla, veldi sér stjórnlagaþing, en þingið veldi ekki til þess fólk sem alltaf er dregið úr sama potti. Ég vil gera athugasemdir við þessi ummæli hv. þingmanns og nefna nýlegt dæmi þar sem vel tókst til í þessum efnum, rannsóknarnefnd Alþingis.  Miðað við orð hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur eru þingmenn að flýja stjórnarskrárbundið hlutverk sitt. Það má líka túlka það þannig að þeir treysti sér ekki til að takast á við vandamálið og reyna að leysa það. Það er ákveðin eftirgjöf í því af hálfu þingsins og ábyrgðarleysi að nálgast málið þannig. 
             Stjórnarskráin heimilar ekki öðrum en þjóðkjörnum fulltrúum að fjalla um breytingar á stjórnarskránni. Það er okkar stjórnarskrárbundna hlutverk. Vinnubrögð sem þessi grafa undan virðingu fyrir Alþingi og í raun fyrir stjórnarskránni með sama hætti. 
             Vinnubrögðin sem hafa verið viðhöfð við þetta mál brjóta allar vinnureglur. Er skemmst að minnast þeirrar umræðu sem var um breytingar á stjórnarskránni á þinginu í fyrravor þar sem keyra átti í gegn með miklu offorsi ákveðnar breytingar með vinnubrögðum sem áttu sér ekki fordæmi. Meginreglan í allri vinnu, ekki bara á Íslandi, heldur alls staðar þar sem þingin fara með það vald sem við förum með hér, er sú að leita sátta  Hér hefur átt að keyra þetta áfram, brjóta allar þessar hefðbundnu vinnureglur um eins þverpólitíska samstöðu og hægt er að ná og þann tíma sem svona veigamiklum breytingum er gefinn. Það er ekki hægt að meta það öðruvísi en að tími sátta sé bara í orði en ekki á borði, eins mikið og þessi hæstv. ríkisstjórn talar um að reyna að hafa málin í sátt, þingmenn meirihlutaflokkanna koma meira að segja í fjölmiðla og kalla eftir víðtækari sátt en verið hefur. Þetta er eitt dæmi um það. Annað dæmi er vatnalagafrumvarpið sem tekið var út með miklu offorsi í iðnaðarnefnd í morgun þrátt fyrir mikinn ágreining. Þar erum við að fjalla um mál sem kallaði á einhverja mestu umræðu seinni tíma á Alþingi. Eftir þá umræðu og lagasetninguna árið 2006 setti þáverandi ríkisstjórn sjálfstæðismanna og framsóknarmanna það mál í ákveðinn farveg til að ná um það þverpólitískri sátt. Það var samþykkt að fresta gildistöku laganna meðan sérstök þverpólitísk nefnd færi yfir málið. Sú nefnd skilaði ítarlegri 250 blaðsíðna skýrslu á haustdögum árið 2008 og niðurstaða hennar var að annað frumvarp skyldi unnið og lagt hér fram og ætti að leysa af hólmi lögin frá 2006. Ég ítreka, virðulegi forseti, að það er eins og að tími sátta hjá þessari ríkisstjórn sé ekki uppi á borðinu þrátt fyrir að stjórnarþingmenn og hæstv. fulltrúar ríkisstjórnarinnar klifi alltaf á einhverju öðru. Hér erum við í miklum efnahagslegum hremmingum. Við þurfum að draga úr kostnaði eins og mögulegt er, sérstaklega af hálfu hins opinbera. Þegar kemur að hugarfóstrum ráðherra, og í þessu tilfelli hæstv. forsætisráðherra, virðist kostnaðurinn ekki skipta máli lengur. Það er ekki ólíklegt að ef hugmyndir ríkisstjórnarinnar hefðu náð óbreyttar fram að ganga værum við að tala um kostnað upp á 500–1.000 millj. kr. Það má gera ýmislegt fyrir þá upphæð. Þetta er óásættanlegt og það á sama tíma og við erum að að fara óhefðbundna leið sem er ekki í samræmi við stjórnarskrá landsins. Það hefur margt breyst í samfélagi okkar, virðulegi forseti, en það er ekki stjórnarskránni að kenna. Stóðst ekki stjórnarskráin, og stenst, í meginatriðum? Þeir þættir sem við erum að tala um í breytingaferlinu koma ekki endilega beint að því hruni sem hér varð. Ég ítreka þá skoðun okkar sjálfstæðismanna að við erum tilbúin í þessa vegferð, við erum tilbúin í þá vinnu að skoða stjórnarskrána en bara ekki með þeirri aðferðafræði sem ríkisstjórnin ætlar að bjóða upp á í þessu tilfelli. Það ferli sem var viðhaft á vordögum fyrir ári var gagnrýnt mjög af okkar helstu lögspekingum. Ég rifja upp ummæli Ragnhildar Helgadóttur, prófessors í stjórnskipunarrétti við Háskólann í Reykjavík, þar sem hún segir þá skoðun sína, með leyfi forseta, „að með því að naumur meiri hluti á þingi samþykki stjórnarskrárbreytingar í andstöðu við stóran stjórnmálaflokk sé stjórnarskráin færð inn í hringiðu stjórnmálanna. Þess má þá vænta að næsti meiri hluti geri þær breytingar sem honum hugnast án þess að takmarka sig við það sem næst almenn sátt um á þingi og þannig koll af kolli. Þannig getur stjórnarskráin orðið óstöðugri og pólitískari en verið hefur, sem er óæskileg þróun“. Mig langar einnig að vitna í Sigurð Líndal, prófessor emeritus í lögfræði, en hann segir, með leyfi forseta: „Annars get ég ekki dulið þá skoðun mína að ólíklegt sé að stjórnlagaþing skipað 41 manni valdi þessu verkefni. Líklegast er að þingið þróist yfir í eins konar umræðufund og þrætusamkomu sem sökkvi niður í deilur sem engu skili.“ Eins og ég sagði er enginn ágreiningur um það meginmál af hálfu Sjálfstæðisflokksins að fara í þetta ferli og fara í breytingar á stjórnarskránni. Við viljum bara fara aðrar leiðir. Af hálfu Sjálfstæðisflokksins hafa komið fram mjög áhugaverðar hugmyndir um það hvernig megi nálgast þjóðarþátttöku í þeirri vinnu þar sem við höfum lagt til að boðað verði til einhvers konar þjóðfundar. Það geta verið allt að 2.000 manns sem hittast í þann tíma sem þurfa þykir, hvort sem það er einn dagur, tveir eða þrír. Fyrir þann fund verði helstu sérfræðingar okkar, sem fengnir verða til þess verks af hálfu Alþingis, búnir að undirbúa hann og draga fram þau helstu álitamál sem þar þarf að ræða. Það hleypir miklu stærri hluta þjóðarinnar að þessu borði til að koma skoðunum sínum á framfæri. Það er miklu líklegra til að skila okkur árangri en tiltölulega fámennur hópur sem valinn verður og mun kosta mjög mikið í rekstri. Ég held að við séum að gefa þjóðinni þar miklu betra og eðlilegra tækifæri til að koma að þessari vinnu og þátttöku í þessu ferli með okkur. Fjöldamörgum spurningum er enn ósvarað um það stjórnlagaþing sem ríkisstjórnin vill boða til. Það er óhjákvæmilegt að komast að þeirri niðurstöðu að málið hafi verið sett fram í miklu óðagoti og taugaveiklun á síðustu dögum þingsins. Þetta er vissulega búið að vera í umræðu í nokkuð langan tíma en þetta mál kemur hér fram á síðustu metrunum og það á að keyra það í gegn. Á meðan liggja til hliðar þau málefni sem snúa að atvinnulífi og heimilum þessa lands þrátt fyrir öll fögru loforðin og fyrirheitin sem þar hafa verið gefin. Við erum að lesa um það í blöðunum núna að hætta sé á að eitt af stóru málunum sem átti að verða til að blása lífi í atvinnu, framkvæmdir við Búðarhálsvirkjun sem urðu að gerast í sumar til að hægt væri að halda áfram því ferli næsta vetur, frestist um eitt ár. Það er ekki verið að ræða þetta hér, hvernig við getum brugðist við slíkum málum og hvernig við getum komið í veg fyrir að slíkir atburðir hendi og reynt að koma hjólum atvinnulífsins áfram. Nei, tímanum er eytt í mál sem þetta hér, sem er sjálfsagt að fara í en er sjálfsagt að gefa líka þann tíma sem þarf og á náttúrlega alls ekki að vera í þeim forgangi sem það er sett í. Ég ítreka, virðulegi forseti, að Sjálfstæðisflokkurinn er mjög tilbúinn að fara af stað í þá vinnu og vegferð. Ég held að sú leið sem við höfum lagt til að málið fari í sé mjög til bóta. Ég vona að við og stjórnarflokkarnir getum sameinast um að einhvers konar þjóðfundur, með þátttöku fjölda fólks, allt að 2.000 manns, sem væri valið með einhverju slembiúrtaki alls staðar að af landinu, komi að því í ákveðinn tíma til að ræða með okkur þær breytingar og þær áherslur sem þarf að leggja og að við vinnum síðan úr því, að það sé miklu líklegra til að skila okkur áfram og alveg klárlega miklu ódýrara á þessum erfiðu tímum.

Frú forseti. Við ræðum hér í 2. umr. frumvarp til laga um stjórnlagaþing og nefndarálit sem hv. allsherjarnefnd hefur lagt fram, þrjú nefndarálit í þessu máli. Ég lýsti því yfir í 1. umr. að ég teldi mjög brýnt að breyta stjórnarskránni. Ég tel það enn. Ég vil aftur koma inn á það hvernig mér finnst að stjórnarskráin eigi að vera. Í fyrsta lagi þurfa menn að velta fyrir sér: Til hvers hafa þjóðir stjórnarskrá? Í öðru lagi þurfa menn að velta fyrir sér: Til hvers hafa þjóðir ríki? Ég lít þannig á að hlutverk stjórnarskrár sé að gæta mannréttinda númer eitt, tvö og þrjú. Vegna þess hve mikilvæg stjórnarskráin er er mjög æskilegt að um hana ríki samstaða og að sem allra flestir komi að því að móta hana og séu sáttir við hana. Þetta er eins konar boðorð fyrir þjóðina. Varðandi það hvert sé hlutverk stjórnarskrár þá er það, eins og ég sagði, að gæta mannréttinda. Þá vil ég skipta mannréttindum í tvennt. Í fyrsta lagi þau réttindi sem verja einstaklinginn fyrir öðrum einstaklingum. Þá á ég við í fyrsta lagi að engan megi drepa. Það eru grundvallarmannréttindi vegna þess að ef hægt er að drepa menn, ef það er heimilt, þá falla öll önnur mannréttindi um sjálf sig. Svo er það eignarrétturinn og trúfrelsið og málfrelsið og ýmis önnur mannréttindi sem maðurinn hefur fyrir sjálfan sig og það á að verja þau mannréttindi fyrir ásælni annars fólks, annarra persóna. Þetta tel ég að eigi að vera í I. kafla stjórnarskrárinnar, þ.e. mannréttindi sem snúa að því að verja einstaklinginn fyrir öðrum einstaklingum. Þá kem ég að II. kafla um mannréttindi sem snerta kröfur einstaklingsins á aðra einstaklinga. Það er t.d. framfærsluskylda foreldra við börn sín og framfærsluskylda almennings við aldraða og öryrkja. Þetta eru mannréttindi annarrar gráðu mundi ég segja vegna þess að þau eru háð umhverfinu. Ef efnahagsástandið er mjög bágborið eða hungursneyð eða eitthvað slíkt minnka þau mannréttindi sem gera kröfur á annað fólk. Einstaklingur getur ekki gert kröfu til þess að annar framfleyti honum ef sá, þ.e. þessi annar, er t.d. við hungurmörk. Þá er ég auðvitað að tala um mjög alvarlega stöðu eins og reyndar því miður er víða í heiminum því að enn þá er fólk að deyja úr hungri. Þegar þessir tveir kaflar um mannréttindi eru komnir inn í stjórnarskrána þurfum við að gæta að því hver eigi að tryggja þessi mannréttindi. Hver á að tryggja að þessi mannréttindi séu haldin, að menn fremji ekki morð, að það sé ekki stolið frá fólki, eignarrétturinn sé tryggður og að framfærsla sé tryggð? Til þess, frú forseti, byggjum við ríki. Við búum til ríki til að tryggja mannréttindin sem ég taldi upp í I. og II. kafla stjórnarskrárinnar. Þá kemur að því: Hvernig ætlum við að hafa þetta ríki? Við höfum séð í gegnum tíðina alls konar tegundir af ríkjum, einræði og kúgun og annað slíkt. Til þess að vernda einstaklinginn fyrir ríkinu þarf stjórnarskráin að kljúfa ríkið í þrennt í samræmi við kenningar heimspekinga, sérstaklega franskra, í dómsvald, löggjafarvald og framkvæmdarvald. Það þarf að taka það sérstaklega fram um hvern þessara þátta hvernig hann á að starfa, hvernig Alþingi á að starfa, eins og gert er í núverandi stjórnarskrá, hvernig dómsvaldið á að starfa, en veigamikil atriði vantar um það í núverandi stjórnarskrá, t.d. vantar alveg ákvæði um Hæstarétt í stjórnarskrána og það vantar alveg ákvæði um stjórnlagadómstól. Mér finnst að Hæstiréttur geti gegnt hlutverki stjórnlagadómstóls en þá þarf hann að vera fullskipaður öllum hæstaréttardómurum þegar hann tekur afstöðu til þess hvort lög frá Alþingi samræmist stjórnarskrá, t.d. varðandi eignarréttinn eða önnur mannréttindi. Ákvæði um framkvæmdarvaldið þurfa að vera í sérstökum kafla í stjórnarskránni og sömuleiðis um löggjafarvaldið eins og það er nú. Þegar þessir þrír kaflar hafa bæst við tel ég að stjórnarskráin sé fullmótuð nema varðandi breytingar á henni. Mér finnst að stjórnarskrárbreytingar eigi að eiga sér stað með þjóðaratkvæðagreiðslu, að löggjafarsamkundan komi með tillögu um breytingar sem fari í þjóðaratkvæðagreiðslu. En það þarf að vera mjög veigamikill meiri hluti þjóðarinnar sem samþykkir breytingar á stjórnarskránni vegna þess að ég tel að hún eigi ekki að vera auðbreytanleg. Það á að vera mjög erfitt að breyta henni og það þarf að myndast um hana mjög mikil samstaða. Ég mundi telja að jafnvel 50–60% af öllum atkvæðisbærum mönnum í landinu yrðu að samþykkja breytingar á stjórnarskrá sem mundi þýða að það gerðist ekki mjög oft. Það er annað en að meiri hluti velji það því að það þyrftu væntanlega 80% að taka þátt í kosningunni og meginhluti þeirra þyrfti að vera samþykkur breytingunni, meira en helmingur, töluvert meira. Þetta eru mínar hugmyndir um hvernig stjórnarskráin eigi að líta út. Stjórnarskráin á að vera mjög stuttorð og það á að vera um hana mjög góð samstaða. Vandamálið við núverandi stjórnarskrá, ef við förum í gegnum hana, er að hún er að mörgu leyti mjög gölluð. Ég hef lesið hana í gegn. Þar er fjöldi ákvæða um forsetann og þegar maður les þau kynni maður að halda að forseti Íslands hefði mjög mikil völd því að samkvæmt stjórnarskránni gerir hann samninga við erlend ríki, ræður opinbera starfsmenn o.s.frv. En svo tekur 13. gr. þetta allt til baka þannig að það er ekkert að marka það sem stendur í stjórnarskránni. Það tel ég vera mjög slæmt því að hún á að vera auðskilin hverjum manni. Menn eiga að vita nákvæmlega hvað er í stjórnarskránni vegna þess að þetta eru grundvallarlög. Það á ekki að geta gerst, frú forseti, eins og gerðist þegar deilan stóð um 26. gr., að fram komi þrjú lögfræðiálit, sem ég las öll, löng og viðamikil, og það var svo merkilegt að þau komust að þremur mismunandi niðurstöðum og ég féllst á þær allar. Það gengur náttúrlega ekki upp að stjórnarskráin sé svona snúin. Núna, frú forseti, er 79. gr. þannig að breytingar á stjórnarskránni þarf að samþykkja á Alþingi, þá er þing rofið strax og efnt til kosninga og nýtt þing kosið. Það þing þarf að samþykkja breytinguna til þess að hún öðlist gildi. En það þýðir að þjóðin er aldrei að greiða atkvæði um stjórnarskrána vegna þess að í þessum kosningum, eftir að búið er að rjúfa þing, eru menn að kjósa um eitthvað allt annað. Menn eru að kjósa um pólitíkina, hvernig landinu eigi að vera stjórnað næstu fjögur árin. Menn eru að kjósa um það hvernig stefna á að vera í landbúnaðarmálum eða fiskveiðimálum eða guð má vita hvað. En síst af öllu mundu menn kjósa um stjórnarskrána. Þess vegna er núgildandi regla um breytingu á stjórnarskránni þess eðlis að það er í rauninni ekki þjóðin sem greiðir atkvæði um það. Það þykir mér mjög slæmt því að stjórnarskráin er jú lög þjóðarinnar fyrir sjálfa sig. Um leið og þing yrði rofið, hvenær sem það nú yrði, þyrftu menn að hafa tilbúið frumvarp um að breyta 79. gr. Það verður að breyta 79. gr. Því miður misstu menn af því tækifæri við síðustu kosningar að breyta eingöngu 79. gr. sem ég tel að hefði verið mjög brýnt, t.d. vegna aðildarviðræðna við Evrópusambandið, þjóðin getur ekki greitt um þær atkvæði, aldrei. Menn eru að tala um að það fari í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það hefur ekkert að segja vegna þess að svo kemur Alþingi saman og þingmenn greiða atkvæði um aðildina eftir að þjóðin er búin að greiða atkvæði um hana og þá er hver einasti þingmaður bara bundinn af sannfæringu sinni samkvæmt stjórnarskránni. Ég hef nefnt það hér mörgum sinnum að þingmenn sem eru mjög hlynntir því að ganga í Evrópusambandið munu sko ekki greiða atkvæði gegn því þó að þjóðin hafi samþykkt með 51% atkvæða að fara ekki í Evrópusambandið  Þegar hrunið varð haustið 2008 mynduðust í kjölfarið miklar hreyfingar meðal fólks. Það voru mikil mótmæli hérna úti á Austurvelli og það var mikil gerjun í gangi. Ég batt við það ákveðnar vonir, frú forseti, að nú væru menn tilbúnir til að gera ákveðnar breytingar á mörgum mismunandi sviðum, að menn væru tilbúnir til að breyta mörgu sem mér finnst ekki vera í lagi í þjóðfélaginu og eitt af því er stjórnarskráin. Hér er komið frumvarp um að breyta stjórnarskránni og það er kannski afleiðing af þessu og í sjálfu sér ágætt. Það sem ég get ekki séð er hvernig menn ætla að breyta stjórnarskránni og hafa stjórnlagaþing nema það sé bara upp á punt vegna þess að menn eru ekki búnir að breyta 79. gr. Það getur enginn breytt stjórnarskránni nema Alþingi sjálft. Þannig að ég held að menn eigi að hverfa frá þessari hugsun um stjórnlagaþing vegna þess að það er eins og hver önnur samkunda sem gerir ályktanir sem Alþingi tekur til velviljaðrar skoðunar og gerir á þeim breytingar eða hvað það nú er og samþykkir eða fellir. Þessi samkunda hefur ekki stjórnlagavald og getur ekki haft það nema við breytum 79. gr. Fyrir nokkrum árum fór í gang mikil vinna um breytingu á stjórnarskránni undir forustu fyrrverandi hæstv. ráðherra, Jóns Kristjánssonar. Þar var unnið mjög vel. Haft var mikið samráð við fjölda fólks og mér finnst að menn eigi að nýta þá reynslu að einhverju leyti. Mér finnst að menn eigi að kjósa einhvern hóp manna til ritstjórnar. Það eru hugmyndir okkar sjálfstæðismanna að hópur manna verði settur í að ritstýra verkinu. Síðan yrði haldinn þjóðfundur þar sem menn gætu verið kosnir jafnvel með tilviljanakenndu úrtaki. En áður en menn gera það, frú forseti, verða menn að tryggja að þeir sem í úrtakinu eru hafi einhvern áhuga á málinu. Þess vegna held ég að fyrsta ferli ætti að vera að láta alla Íslendinga sem hafa áhuga á málinu tilkynna það til einhverrar skrár: Ég hef áhuga á málinu, ég vil vera í úrtakinu sem valið er úr. Segjum að það komi kannski 10.000–20.000 manns sem eru tilbúnir til þess að taka þátt í svona starfi og vinna að því. Það er nefnilega mjög slæmt ef við færum að taka upp úr allri þjóðskránni eitthvert fólk sem hefur bara akkúrat engan áhuga á þessu, hefur kannski áhuga á fótbolta - er ekki fótbolti núna? Eða hefur áhuga á einhverju allt öðru og engan áhuga á stjórnarskrá, lögfræði eða einhverju slíku eða grundvallarkenningum. Ég mundi byrja á því að láta þá sem vilja tilkynna áhuga sinn. Svo yrðu dregnir úr þeim hópi með tilviljanakenndum aðferðum 2.000 manns sem tækju að sér ákveðna vinnu við að forma eða koma með einhverjar hugmyndir, t.d. að ræða þessa hugmynd mína um að stjórnarskráin gæti aðallega að mannréttindum. Þegar þessi hópur er búinn að móta einhverjar hugmyndir þá færu þær bara út á netið í almenna umræðu, eins og þjóðfundurinn var. Það var bara ágætissamkunda og mjög vel lukkuð. Ég mundi vilja eitthvert svona ferli og þessi hópur manna, einhverra 2.000 manna, gæti svo kosið úr sínum röðum einhvern þrengri hóp sem mundi vinna með ritstjórninni sem væru sérfræðingar á þessu sviði og tækju við tillögum og gagnrýndu þær og samræmdu, því að það þarf náttúrlega að vera samræmi í þeirri stjórnarskrá sem kemur upp. Það dugar ekki að koma með stjórnarskrá sem er út og suður. Þegar þessi vinna hefði farið í gang og væri búin kæmi fram á Alþingi einhver niðurstaða sem vonandi væri mjög góð samstaða um í þeim hópi Íslendinga sem hefði áhuga á stjórnarskránni. Mætti jafnvel greiða atkvæði um einstök atriði á netinu af hópi þeirra sem hefði áhuga á málinu. Þannig mætti þróa málið fram til þess að vera heilsteypt stjórnarskrá sem mjög góð samstaða væri um. Svona ætti að vinna þetta. Svo kæmi það inn í Alþingi. Fyrst þyrftu menn að breyta 79. gr., frú forseti. Ég sé ekki annað. Það getur vel verið að fljótlega verði kosningar ef þessi ríkisstjórn gefst upp á limminu og þá ættu menn að hafa tilbúna - ég ætla að skora á hv. þingmann að hafa tilbúna breytingu á 79. gr. þannig að ef það skyldu verða kosningar fljótlega gætu menn kosið um það og þá værum við búin að opna möguleika á því að þjóðin gæti sjálf breytt stjórnarskránni, í alvöru. Þegar þetta starf er búið og þessi 10.000–15.000 manns sem hafa áhuga á þessum málum eru búin að móta einhverja niðurstöðu sem sæmileg sátt er um, kæmi það sem er ritstýrt af þessum kjörnu sérfræðingum til Alþingis og þar sem það er sæmileg sátt um það þá ætti líka að vera sæmileg sátt um það hjá alþingismönnum. Þeir geta þá sent stjórnarskrárbreytinguna til þjóðarinnar með því að nota 79. gr. sem er væntanlega búið að breyta. Við verðum því miður að breyta henni áður. Hitt er allt of þunglamaleg aðferð til að gera breytingar á stjórnarskránni. Þannig að þetta eru svona mínar hugmyndir um hvernig stjórnarskráin eigi að líta út og hvernig ferlið eigi að vera. Núgildandi stjórnarskrá er mjög gölluð að mörgu leyti. Maður sér skína í gegn að hún var ætluð kóngi sem hafði misst völdin. Hann mátti gera þetta og hitt en svo var allt tekið til baka í einni grein þannig að hann mátti í rauninni ekki gera neitt. Svo þegar Íslendingar tóku upp stjórnarskrána hafa þeir sennilega bara þýtt úr dönsku yfir á íslensku og forsetinn hefur enn þá stöðu konungs. Hann var t.d. lengi vel skattfrjáls sem segir mér ekkert annað en það að hann hafi verið ígildi konungs í einhverri allt annarri stjórnarskrá sem var hönnuð og búin til fyrir eitthvert allt annað þjóðfélag en Ísland. Íslendingar þurfa ekki konung. Ég hef jafnvel sagt og flutt um það frumvarp að þeir þurfi ekki einu sinni forseta. Þeir eru þannig sinnaðir, Íslendingar, að þeir þurfa hvorki konung né forseta, þeir þurfa enga svona yfirmenn. Ég hef flutt um það frumvarp að forsetaembættið verði lagt niður og verkefni forsetans flutt til forseta Alþingis og forseta Hæstaréttar, til skiptis jafnvel. Þetta finnst mér að menn ættu líka að ræða í tengslum við nýja stjórnarskrá, að losa okkur við þessar leifar frá konungsveldinu og hefur það ekkert að gera með núverandi forseta lýðveldisins.

Frú forseti. Fyrir okkur sem erum áhugamenn um stjórnskipunarmál, höfum menntað okkur á því sviði og reynt eftir föngum að kynna okkur málaflokkinn sem allra best, er auðvitað fengur að því þegar boðað er til umræðu á Alþingi um stjórnarskrána og allt sem henni tengist. Þó svo að í sjálfu sé ekki verið að leggja til stjórnarskrárbreytingar felur frumvarpið í sér breytingar á umgjörðinni sem farið hefur verið eftir varðandi breytingar á stjórnarskrá. Það þarf að breyta stjórnarskránni. Ég hef farið yfir það, bæði í fyrri ræðu minni í umræðunni um þetta tiltekna þingmál og margoft í ræðustól Alþingis, að stjórnarskránni þarf að breyta. Það eru fjölmörg atriði í stjórnarskránni sem hafa staðist illa tímans tönn og eru orðin barn síns tíma. Ég hef þar, hv. þm. Ögmundur Jónasson, sérstaklega nefnt ákvæði II. kafla stjórnarskrárinnar sem fjallar um forseta lýðveldisins og þau störf og þá ábyrgð sem á honum hvílir samkvæmt íslenskri stjórnskipan. Mörg ákvæði þar eru úr sér gengin og ekki í neinu samræmi við raunveruleikann eins og hann er. Ég hef líka nefnt það að V. kafli stjórnarskrárinnar er býsna fátæklegur. Það er dálítið sérstakt að í stjórnarskrá ríkis sem býr við þrígreiningu ríkisvalds sem skiptist á milli löggjafarþings, framkvæmdarvalds og dómsvalds sé ekkert minnst á Hæstarétt Íslands. Það er nefnilega þannig með íslensku stjórnarskrána að á Hæstarétt Íslands er þar ekki minnst. Við höfum líka bent á það að samhliða umræðu um breytingar á stjórnarskrá megi gera ýmsar aðrar reglur sem ekki er að finna í stjórnarskránni. Sumir eru þeirrar skoðunar að í hana þurfi að setja ákvæði varðandi auðlindir, fullveldi og fleiri atriði. Hér hafa komið fram hugmyndir um að samhliða breytingu á stjórnarskrá eigi menn að skoða breytingar á kjördæmaskipaninni. Í stjórnarskrárnefndinni sem starfaði hér komu t.d. fram áhugaverðar hugmyndir um stöðu forseta Alþingis í stjórnskipaninni. Komið hafa hugmyndir, t.d. frá Þorsteini Pálssyni, um að forseti Alþingis sé kjörinn beint. Allt eru þetta mjög áhugaverðar hugmyndir í umræðu um stjórnskipunarmál. Í dag voru kynntar breytingartillögur við frumvarpið. Ef ég skil þær rétt eru lagðar til ákveðnar breytingar á því fyrirkomulagi sem upphaflegt frumvarp mælti fyrir um, sem fela það m.a. í sér að skipuð verði sjö manna sérfræðinganefnd sem á að undirbúa tillögur til stjórnlagafrumvarps sem lagt verði fyrir hið nýja stjórnlagaþing. Að sama skapi verði boðað til þjóðfundar sem hafi það hlutverk að ræða stjórnarskrána og þær tillögur sem frá sérfræðinganefndinni koma. Eftir sem áður gerir frumvarpið ráð fyrir því að Alþingi Íslendinga hafi lokaorðið um hvaða breytingar verði gerðar á stjórnarskrá okkar. Mér sýnist að með breytingartillögunum stígi menn rétt skref. Ég held að það sé afar mikilvægt að til verksins verði kallaðir okkar færustu sérfræðingar á sviði stjórnskipunarréttar og eflaust víðar að úr samfélaginu til að teikna upp grunn sem hægt er að vinna með til framtíðar. Að sama skapi held ég að með því að boða til þjóðfundar, sem þjóðin er nú orðin býsna vön eftir að slíkir fundir hafa verið haldnir um allt land, sé komið ágætlega til móts við þá kröfu sem uppi hefur verið um að íslenskur almenningur hafi beinni aðild að umræðunni sem fram undan er um framtíð stjórnarskrár okkar, stjórnskipunar og þjóðskipulags. Síðan er lagt til að kallað verði til stjórnlagaþing sem er til þess kosið að fara enn frekar yfir tillögurnar. Mér sýnist að það mundi bæði spara peninga og tíma að menn haldi sig við sérfræðinganefndina, kalli saman þjóðfund og láti síðan Alþingi Íslendinga fjalla um hugmyndirnar sem út úr þessu koma. Ég held að á stjórnlagaþinginu, eins og það er hér fram sett, sé ekki mikil þörf. Hugmyndir sem fram hafa komið á þingi um stjórnlagaþing hafa komið mér dálítið spánskt fyrir sjónir. Ég hef lýst þeirri skoðun minni. Ég hef bent á það að samkvæmt 2. gr. stjórnarskrárinnar fara Alþingi og forseti Íslands saman með löggjafarvald. Forseti og önnur stjórnvöld samkvæmt stjórnarskránni og öðrum landslögum fara með framkvæmdarvaldið og dómendur með dómsvaldið. Þetta er það ákvæði í stjórnarskránni sem í daglegu tali er kallað þrígreining ríkisvalds. Í þessu felst staða Alþingis Íslendinga innan stjórnskipunarinnar og gerir það að verkum að Alþingi er stjórnlagaþing, eins og ég veit að hæstv. forseti þekkir býsna vel. Við höfum því fyrir stjórnlagaþing. Ég hef gagnrýnt það að fram komi tillögur um það að stofnsett verði nýtt þing, nýtt stjórnlagaþing, við hlið þess stjórnlagaþings sem fyrir er. Í því felst í sjálfu sér grundvallarbreyting á þeim meginreglum sem stjórnskipun okkar hefur byggt á. Þetta er fráhvarf frá þeim ákvæðum stjórnarskrárinnar sem mæla fyrir um þrígreiningu ríkisvaldsins. Ég sem þingmaður á þessu þingi, og vil veg þess sem mestan, vil frekar styrkja þingið sem fyrir er en að reisa annað við hliðina á því. Þessi stofnun var stofnuð árið 1930. Hún er sú virðulegasta að mínu mati í samfélagi okkar og við eigum að standa um hana vörð.

930.

Árið 930, afsakið. Við eigum að standa um hana vörð. Ég er ekki þeirrar skoðunar að menn geri það með því að stofna til annars þings við hliðina á því sem fyrir er. Við tölum hátíðlega um Alþingi, a.m.k. á tyllidögum. Við tökum á móti erlendum þjóðhöfðingjum og sýnum þeim þinghúsið stolt og tölum um þingið okkar með virðingu. Það eigum við að gera áfram. Þegar menn leggja til að verkefni þessa þings séu að einhverju leyti færð frá því fæ ég ekki séð að verið sé að styrkja og efla Alþingi Íslendinga Ég sé að hæstv. forseti, sem er forseti Alþingis, hefur hlýtt á ræðu mína af mikilli athygli. Ég hef tekið eftir því að hún hefur ekki tekið þátt í umræðunni um stjórnlagaþingið. Það finnst mér býsna merkilegt í ljósi þess að verið er að leggja til að stofnað verði nýtt þing til hliðar við það sem fyrir er. Ég hefði haldið að forseti þingsins, stöðu sinnar vegna gagnvart þinginu og vegna stöðu þingsins í samfélaginu, ætti að hafa skoðun á því hvort stofnað verði til annars þings.

Í samkeppni.

Já, að sínu leyti í samkeppni eins og hv. þm. Pétur Blöndal nefnir. Ég bíð spenntur eftir sjónarmiðum núverandi forseta Alþingis. Ég tel að núverandi forseti Alþingis ætti að gjalda varhug við frumvarpinu og mælast gegn því að það verði samþykkt eins og það er, vegna stöðu sinnar gagnvart þinginu. Hæstv. forseti á að standa vörð um þingið og stöðu þess í samfélagi okkar. 

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta menntamálanefndar um frumvarp til laga um breytingar á höfundalögum nr. 73 frá árinu 1972, með áorðnum breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á fund sinn fjölda gesta. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á höfundalögum, nr. 73/1972, með síðari breytingum. Líkt og fram kemur í athugasemdum við frumvarpið er um að ræða lið í heildarendurskoðun laganna sem á að ljúka árið 2012. Frumvarpið varðar tilskipanir Evrópuþingsins og ráðsins um samræmingu tiltekinna þátta höfundaréttar og skyldra réttinda í upplýsingasamfélaginu frá árinu 2001, tilskipun um fullnustu hugverkaréttinda frá 2004 og tilskipun um þjónustu á innri markaðinum frá árinu 2006. Meðal annars eru lagðar til breytingar á takmörkunum höfundaréttar vegna eintakagerðar í öryggis- og varðveisluskyni, söfnum eru veittar heimildir til að veita aðgang að verkum á athafnasvæði sínu með þar til gerðum búnaði, samningsumboðum rétthafasamtaka vegna ljósritunar á þann veg að þau nái jafnt til erlendra höfunda sem íslenskra og rýmkaðar eru takmarkanir á höfundarétti skv. 19. gr. í þágu notenda sem geta ekki nýtt sér venjulegt prentað mál. Þá eru lagðar til breytingar á VII. kafla laganna sem inniheldur refsiákvæði, ákvæði um bætur, ákærureglur o.fl. Er þar fyrst að nefna að viðurkenning mennta- og menningarmálaráðuneytisins á samningsumboði og fyrirsvari höfundaréttarsamtaka skal nú fara fram eftir sérstökum málsmeðferðarreglum. Einnig er sett inn sérstakt hlutdeildarákvæði í 54. gr. laganna. Þá er einnig lagt til að sett verði ákvæði í lögin er varða afhendingu eða eyðileggingu eintaka, tækja og muna sem tengjast broti, sérstaka bótareglu vegna höfundaréttarbrota, upplýsingarétt brotaþola vegna meðferðar máls og rétt brotaþola til opinberrar birtingar dómsniðurstöðu. Enn fremur kveður frumvarpið á um að inn í lögin komi nýjar greinar sem fjalla um málsaðild samtaka vegna lögbannsaðgerða í þágu rétthafa og um rétt rétthafa og samtaka þeirra til lögbanns gegn þjónustu milliliða sem eiga þátt í höfundaréttarbrotum á netinu. Í umsögnum komu fram ábendingar þess efnis að ekki væri rétt að takmarka efnisgrein 2. gr. frumvarpsins með þeim hætti sem gert er, þ.e. að skilyrða heimild til að veita aðgang að birtum verkum á þar til gerðum búnaði til notkunar á athafnasvæði þeirra við einstaklinga sem stunda rannsóknir eða nám. Ljóst er að ef fallist verður á framangreind sjónarmið er verið að víkka til muna undanþáguákvæði tilskipunarinnar um samræmingu tiltekinna þátta höfundaréttar og skyldra réttinda í upplýsingasamfélaginu frá 2001, sbr. n. lið 3. mgr. 5. gr. hennar, sem 2. gr. frumvarpsins byggist á. Yrði þar með gengið á rétt höfunda á grundvelli 2. og 3. gr. tilskipunarinnar. Slík breyting rímar því ekki við ákvæði hennar. Enn fremur var bent á að ákvæði 2. gr. frumvarpsins væri of víðtækt að teknu tilliti til n. liðar 3. mgr. 5. gr. tilskipunar en samkvæmt liðnum takmarkast heimildin við verk sem ekki eru háð kaup- eða nytjaleyfisskilmálum. Það er álit nefndarinnar að rétt sé að tilgreina slíkt í ákvæðinu til að auka samræmi við ákvæði tilskipunarinnar. Með því sé jafnframt tryggt að kaup- og leyfissamningar við þriðja aðila falli ekki undir undanþáguákvæði 2. gr. frumvarpsins. Því sjónarmiði var hreyft fyrir nefndinni að ákvæði 11. gr. frumvarpsins fæli í sér of mikið inngrip í eignarrétt manna. Greinin kveður á um að heimilt sé að ákveða í dómi að eintök verka sem brjóta í bága við ákvæði laganna og efni, áhöld og aðrir munir sem varða undirbúning eða framkvæmd brots séu afhent brotaþola, eyðilögð, fjarlægð af markaði eða tekin úr dreifingu varanlega eða tímabundið, eða gerð á annan hátt óhæf til hinna ólöglegu nota, sbr. 1. og 2. mgr. greinarinnar. Í 4. mgr. greinarinnar kemur fram að dómari skuli við ákvörðun sína á grundvelli 1. og 2. mgr. gæta þess að samræmi sé milli umfangs brots og þeirra ráðstafana sem kveðið er á um og taka skuli hæfilegt tillit til hagsmuna þriðja manns, þar á meðal í þeim tilvikum þegar eigandi munar veit ekki um brot. Meiri hlutinn telur að rík þörf sé fyrir að hafa í lögum ákvæði um aðgerðir til að koma í veg fyrir misnotkun á eintökum verka sem gerð hafa verið með ólögmætum hætti og þeim efnum, áhöldum og öðrum munum sem notuð hafa verið við undirbúning og gerð hins ólöglega. Meiri hlutinn áréttar að þau inngrip sem greinin felur í sér eru ávallt háð ákvörðun dómara sem við beitingu ákvæðisins ber að líta til sjónarmiða um meðalhóf. Það er álit meiri hlutans að greinin feli í sér réttlætanlega takmörkun á eignarrétti manna enda sé því einungis beitt með ákvörðun dómara að teknu tilliti til umfangs brots, hagsmuna þriðja manns og meðalhófs. Í umsögn frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga var gerð athugasemd við hlutdeildarákvæði frumvarpsins. Þar kemur fram að samtök rétthafa hafa á tíðum haft uppi kröfur á hendur sveitarfélögum vegna viðburða í húsakynnum þeirra. Enn fremur segir í umsögn þeirra orðrétt, með leyfi forseta: „Fram kemur í gögnum frá STEF að þáttur hússins sé hlutdeild í refsiverðu broti á rétti höfundar og að þar komi til ákvæði 22. gr. almennra hegningarlaga.“ Nefndin áréttar að tilkoma sérstaks hlutdeildarákvæðis í lögin ætti í raun ekki að breyta núverandi stöðu gildandi laga enda er ávallt hægt að beita ákvæðum hegningarlaga um hlutdeild með lögjöfnun. Aftur á móti er skýrara að hafa sérstakt hlutdeildarákvæði í sérlögum sem tryggir að hægt sé að refsa á grundvelli þess að uppfylltum saknæmisskilyrðum, þ.e. ásetningi eða stórfelldu gáleysi í tilvikum 54. gr. laganna og minni háttar gáleysi þegar um er að ræða bótaábyrgð, sbr. 56. gr. laganna. Hvað varðar athugasemd Sambands íslenskra sveitarfélaga þá áréttar nefndin þann skilning sinn að ekki sé um hlutdeild í broti að ræða í þeim tilvikum þegar sveitarfélög, kirkjur eða aðrir opinberir aðilar láta aðstöðu sína í té fyrir samkomur eða listflutning. Það sé á ábyrgð þess sem fær húsnæðið til afnota að það sem þar fer fram sé í samræmi við gildandi löggjöf. Bendir nefndin á að í ákvæðum laga um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald, nr. 85/2007, er það til að mynda leyfishafi tímabundins áfengisleyfis sem telst brotlegur veiti hann eða selji áfengi án tilskilins leyfis, sbr. 18. og 22. gr. laganna. Nokkur umræða var innan nefndarinnar um stafrænt frelsi og takmarkanir höfundaréttarins á því. Gildandi löggjöf nær ekki yfir þær öru og miklu breytingar sem hafa orðið á tækniþróun undanfarin ár. Það er álit nefndarinnar að heildarskoðun á höfundalögum sé nauðsynleg og fyrir löngu orðin tímabær. Við endurskoðun löggjafarinnar verði að gæta jafnvægis á milli hagsmuna höfunda, notenda höfundaréttarvarins efnis sem og framþróunar í upplýsingatækni. Það er einnig álit meiri hlutans að endurskoða þurfi lög um bókasöfn og lög um Blindrabókasafn og að við endurskoðun laganna skuli gætt að jöfnu aðgengi allra. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Á eftir orðunum „birtum verkum“ í 2. gr. komi: sem ekki eru háð kaup- eða leyfissamningum. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir álitið skrifa auk þeirrar sem hér stendur hv. þingmenn Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Lilja Mósesdóttir, Óli Björn Kárason, Skúli Helgason og Margrét Tryggvadóttir sem skrifar undir álitið með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti iðnaðarnefndar um frumvarp til laga um ívilnanir vegna nýfjárfestinga. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fulltrúa frá iðnaðarráðuneyti, ríkisskattstjóra, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Orkustofnun, Viðskiptaráði Íslands, Fjárfestingarstofu, Samtökum atvinnulífsins, auk þess sem við fengum á fund nefndarinnar viðskiptasiðfræðing frá Háskólanum í Reykjavík. Umsagnir bárust frá 18 stofnunum og samtökum og er óhætt að segja að stuðningur við málið hafi verið víðtækur. Með frumvarpinu er lagt til að sett verði í fyrsta sinn heildstæð löggjöf um þær ívilnanir sem stjórnvöldum og ekki síður sveitarfélögum er heimilt að veita vegna nýfjárfestinga á Íslandi. Þar með er brotið í blað og horfið verður frá því fyrirkomulagi sem hér hefur tíðkast undanfarna áratugi að gera sértæka fjárfestingarsamninga vegna einstakra verkefna á grundvelli sérstakra heimildarlaga frá Alþingi og samþykkis Eftirlitsstofnunar EFTA. Það fyrirkomulag hefur enda reynst mjög þungt í vöfum, ómarkvisst og ekki boðið upp á nægilegan sveigjanleika til að mæta ólíkum fjárfestingarverkefnum. Rétt er að vekja athygli á því að sá ferill sem tengdist nýjasta og væntanlega síðasta fjárfestingarsamningi stjórnvalda tók næstum tvö ár. Það liggur í augum uppi að það er einfaldlega of langur tími í ljósi þeirrar hörðu samkeppni sem oft og tíðum á sér stað milli landa um að laða til sín eftirsóknarverð fjárfestingarverkefni. Með þeirri löggjöf sem hér er mælt fyrir er lagt til að skapaður verði almennur rammi um ívilnandi kjör sem bjóðast vegna nýfjárfestinga hér á landi og þannig með gegnsæjum og markvissum hætti reynt að auka möguleika á því að fá til landsins fjölbreytta erlenda nýfjárfestingu, hvetja jafnframt til innlendrar fjárfestingar og fjölga atvinnutækifærum í landinu. Jafnframt er lagt til ákveðið ríkisaðstoðarkerfi sem er háð samþykki Eftirlitsstofnunar EFTA í samræmi við 61.–64. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Lagt er til að lögin verði tímabundin og gildi til 31. desember 2013, þá rennur núverandi byggðakort Evrópusambandsins úr gildi en á því byggjast heimildir íslenskra stjórnvalda til að veita byggðaaðstoð. Virðulegi forseti. Iðnaðarnefnd hefur fjallað um málið og leggur til fjölmargar breytingar á frumvarpinu sem sjá má í sérstöku þingskjali. Þar er í fyrsta lagi um að ræða niðurstöðu pólitískrar umræðu í nefndinni sem var að mínu viti vönduð og fagleg, í ákveðnum tilvikum er komið til móts við athugasemdir umsagnaraðila og loks er tekið tillit til ábendinga sem borist hafa frá Eftirlitsstofnun EFTA í kjölfar þess að frumvarpið var tilkynnt til stofnunarinnar í samræmi við skuldbindingar íslenskra stjórnvalda í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Ég mun nú rekja í stórum dráttum innihald þeirra breytinga sem nefndin leggur til að verði gerðar á þessu frumvarpi. Markmið laganna er að efla nýfjárfestingu í atvinnurekstri og samkeppnishæfi Íslands með því að skilgreina á nákvæman hátt hvaða ívilnanir sé heimilt að veita vegna nýfjárfestinga hér á landi. Í III. kafla frumvarpsins er kveðið á um hvaða ívilnanir stjórnvöldum er heimilt að veita í formi byggðaaðstoðar vegna fjárfestingarverkefna hér á landi. Í samræmi við hinar leiðbeinandi reglur um byggðaaðstoð telur nefndin rétt að það komi fram í markmiðsgrein frumvarpsins að eitt af markmiðum laganna sé að efla byggðaþróun í landinu. Nefndin fjallaði um gildissvið laganna, en í 3. mgr. 2. gr. er lagt til að lögin nái ekki til fjárfestinga í fjármálastarfsemi. Þar er m.a. vísað til fyrirmynda frá öðrum ríkjum, þar með talið Ítalíu, Grikklandi og ekki síst Tékklandi sem var að mörgu leyti helsta fyrirmynd nefndar á vegum iðnaðarráðuneytis sem vann að gerð þessa frumvarps. Það var talsvert rætt í nefndinni á lokastigum umfjöllunar okkar um málið hvort rétt væri að gera breytingar á þessu ákvæði og heimila nýfjárfestingar í fjármálastarfsemi, t.d. með tilteknum takmörkunum er lúta mundu að fjármálagerningum. Færa má fyrir því rök og ég tek það fram að ég hef skilning á þeim sjónarmiðum að ekki sé eðlilegt að útiloka fyrirfram að fram kunni að koma áhugaverð fjárfestingarverkefni í þessum geira sem réttlæti sérstakar ívilnanir af hendi stjórnvalda. Hins vegar er rétt að hafa í huga að fjármálageirinn á Íslandi er í sárum eftir hrun bankakerfisins haustið 2008, því verkefni er hvergi nærri lokið að smíða nýtt og traustara regluverk um fjármálakerfið sem svarar kröfum okkar um traust, gagnsæi, samfélagslega ábyrgð og siðferði í viðskiptum, svo nokkur áhersluatriði séu nefnd. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram í athugasemdum við 2. gr. að fjárfestingar í fjármálastarfsemi séu annars eðlis en beinar fjárfestingar í atvinnurekstri og þar sé í fyrsta lagi erfiðleikum bundið að afmarka hvað felist í nýfjárfestingum í fjármálastarfsemi og í öðru lagi sé örðugt að meta áhrif slíkra fjárfestinga með áþreifanlegum hætti. Þar er ekki síst vísað til þess að ein forsenda ívilnunar samkvæmt frumvarpinu er að fyrir liggi í sérstöku arðsemismati Fjárfestingarstofu að verkefnið sé þjóðhagslega hagkvæmt út frá hagsmunum íslensks samfélags og efnahagslífs. Á það var bent í umfjöllun nefndarinnar að miklar kröfur eru gerðar til þeirra sem vilja fjárfesta í fjármálafyrirtækjum, eigenda og stjórnenda. Sérstakar hæfisreglur og ströng skilyrði í tilskipun Evrópusambandsins nr. 44/2007 eru um hvernig skuli staðið að varfærnismati á þeim sem hyggjast eignast eða auka við virkan eignarhlut í slíkum fyrirtækjum. Það er mat nefndarinnar að heppilegra sé að beina kröftum þeim sem leystir verða úr læðingi með frumvarpinu, verði það að lögum, að öðrum atvinnugreinum en fjármálageiranum. Það eru góð rök fyrir því að við eigum að fara okkur varlega þegar kemur að því að laða að erlenda fjárfestingu í fjármálageiranum. Þjóðin er sannarlega illa brennd af fjárglæfrastarfsemi útrásarvíkinga og við höfum einfaldlega ekki enn þá náð því að byggja upp það traust á fjármálakerfi okkar að rétt sé að opna dyrnar fyrir sérstökum ívilnunum stjórnvalda í þágu alþjóðlegra fjárfestingarverkefna í þessum geira. Ég vil einnig nefna það og leggja á það sérstaka áherslu að stjórnvöld hafa verið í nánu samráði við Eftirlitsstofnun EFTA um þessa löggjöf, svo sem lög gera ráð fyrir. Ég tel að það gæti sett verkefnið í uppnám ef Alþingi mundi á lokametrum þessa máls leggja til að fjármálageirinn, trausti rúinn sem hann er á alþjóðlegum vettvangi, yrði tekinn undir þessa löggjöf og hér í landi þar sem gjaldeyrishöft eru enn við lýði yrði opnað fyrir alþjóðleg fjárfestingarverkefni í fjármálageiranum. Ég held að það gæti bara einfaldlega drepið þennan leiðangur, svo ég tali nú bara íslensku. Ég vil ekkert útiloka hins vegar að sá tími komi á næstu árum, þegar við höfum treyst til muna þær varnir fyrir almenning sem þurfa að vera reistar um fjármálakerfi framtíðarinnar, að rétt sé að endurskoða þetta ákvæði laganna. Þá má meta hvernig til hefur tekist með uppbyggingu fjármálakerfisins og hvort óhætt sé að aflétta þessari takmörkun í frumvarpinu. Virðulegi forseti. Í samræmi við ábendingar frá ESA leggur nefndin til nákvæmari skilgreiningu á því hvað telst til fjárfestingarkostnaðar verkefna í skilningi laganna. Nauðsynlegt er að útfæra þetta nákvæmlega, því að fjárfestingarkostnaðurinn er lagður til grundvallar við útreikning á ívilnunum vegna viðkomandi verkefna, þ.e. hámark ívilnunar er ákveðið hlutfall af skilgreindum fjárfestingarkostnaði, þ.e. 15% hjá stórum fyrirtækjum, 25% hjá meðalstórum og 35% hjá litlum fyrirtækjum þegar um er að ræða byggðaaðstoð en hlutfallið er lægra þegar um almenna aðstoð er að ræða. Töluvert var rætt í nefndinni um ákvæði 5. gr. en þar eru sett fram þau skilyrði sem umsækjandi verður að uppfylla til að eiga hugsanlega rétt til ívilnunar vegna nýfjárfestinga hér á landi. Nefndin telur rétt að árétta að mikilvægt sé að skilyrði þessi séu ítarleg og afmörkuð og myndi fastan ramma. Fyrir nefndinni komu fram athugasemdir um hvort skilyrði a-liðar 5. gr. um að stofna þurfi félag utan um rekstur verkefnis hér á landi stæðist kröfur EES-samningsins. Í lögum nr. 43/1999, um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi, má finna sams konar skilyrði og bent er á, sbr. c-lið 4. gr. þeirra laga. Rökstyðja má með vísan til þeirra skuldbindinga sem leiðir af EES-samningnum sem og lögmætra sjónarmiða um trygg og örugg skattskil að eðlilegt sé að bæta sams konar viðbót við a-lið 5. gr. þessa frumvarps um ívilnanir og er það tillaga iðnaðarnefndar að það verði gert, þ.e. að hnykkt verði á því að félagið geti verið skráð á Evrópska efnahagssvæðinu, EFTA-svæðinu eða í Færeyjum. Nefndin telur rétt að undirstrika að ekki er heimilt að hefja fjárfestingarverkefni áður en búið er að samþykkja veitingu ívilnunar. Vegna þessa er lögð fram orðalagsbreyting á c-lið 5. gr. frumvarpsins í þá veru að fyrirhugað fjárfestingarverkefni sé ekki hafið áður en undirritaður er samningur um ívilnun skv. 21. gr. Skilyrði þetta er í samræmi við þá kröfu að veiting ívilnunar sé forsenda þess að viðkomandi fjárfestingarverkefni verði að veruleika. Nefndin ræddi það skilyrði fyrir veitingu ívilnana sem sett er í e-lið 5. gr. að árleg velta fyrirhugaðs fjárfestingarverkefnis sé a.m.k. 300 millj. kr. eða að nýfjárfesting skapi a.m.k. 20 ársverk á fyrstu tveimur árunum. Nefndin ræddi sérstaklega hvort hér væri markið sett of hátt. Niðurstaða nefndarinnar er hins vegar sú að hér sé um eðlilega viðmiðun að ræða í ljósi þess að með því ríkisaðstoðarkerfi sem hér er lagt til er ekki verið að horfa til allra hugsanlegra fjárfestingarverkefna í landinu heldur fyrst og fremst verið að skapa sérstakan ramma um viðameiri verkefni. Aðaláherslan er að verkefnin séu þjóðhagslega hagkvæm og efli íslenskt atvinnulíf. Þannig er rétt að hafa í huga að önnur styrkjakerfi eru til staðar í landinu sem sniðin eru að smærri fyrirtækjum og verkefnum, sbr. styrkveitingar Byggðastofnunar, styrki úr sjóðum Rannís, sem og nýleg lög um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki. Nefndin fjallaði einnig um það skilyrði g-liðar 5. gr. að sá búnaður sem viðkemur fjárfestingunni og verður fluttur hingað til lands skuli vera nýr. Með þessu skilyrði er fyrst og fremst ætlunin að koma í veg fyrir að gamall og úreltur búnaður sem ekki uppfyllir nýjustu umhverfisstaðla sé fluttur til landsins í tengslum við nýfjárfestingar. Það er mat nefndarinnar að nauðsynlegt sé að skýra þetta ákvæði nánar en þó sé óeðlilegt að gera þá kröfu að umræddur búnaður hafi aldrei verið notaður áður. Gerir nefndin þá breytingartillögu að búnaðurinn sem kemur til landsins vegna fjárfestingarinnar geti verið nýr eða nýlegur og að notkun hans uppfylli skilyrði laga um hollustuhætti og mengunarvarnir og aðra löggjöf á sviði umhverfisréttar. Til samræmis við ábendingar ESA og framangreindar leiðbeinandi reglur telur nefndin rétt að lagt sé til að kveðið verði í h-lið 5. gr. nánar á um að viðkomandi fjárfesting verði að loknu fjárfestingarverkefninu að lágmarki til tíu ára í starfrækslu á viðkomandi svæði á Íslandi. Til nánari skýringa felst í þessu sú viðbót að það er að loknu fjárfestingarverkefni sem þessi tíu ár hefjast og að nýfjárfestingin þarf að vera í starfrækslu á því svæði sem var grundvöllur þess að veitt var byggðaaðstoð til fjárfestingarverkefnisins. Nefndin vék einnig að því skilyrði i-liðar 5. gr. að starfsemi félags sem ívilnunar nýtur megi ekki teljast óæskileg í umhverfislegu tilliti. Þó að ekki sé með þessu orðalagi um að ræða ríkari kröfu en nú er gerð samkvæmt gildandi landslögum almennt til nýfjárfestingarverkefna og sambærileg ákvæði sé að finna í erlendri löggjöf telur nefndin rétt að skýra ákvæðið nánar með jafnræðissjónarmið að leiðarljósi. Nefndin leggur því til breytingartillögu þess efnis að vísað sé til laga um hollustuhætti og mengunarvarnir og laga á sviði umhverfisréttar. Nefndin ræddi einnig mikilvægi þess að þau félög sem njóta muni ívilnunar brjóti ekki gegn almennri siðferðisvitund almennings með starfsemi sinni. Þótti nefndinni rétt að árétta þetta í breytingartillögu sinni. Talsvert var rætt í nefndinni um það hvaða lærdóm væri rétt að draga af hruni fjármálakerfisins varðandi þau skilyrði sem umsækjendur um ívilnanir þurfa að uppfylla. Þeim sjónarmiðum var hreyft fyrir nefndinni að það kynni að vera siðferðislega ámælisvert að stjórnvöld legðu til fjárhagslegar ívilnanir í þágu aðila sem tengdust náið hruni fjármálakerfisins og hefðu að meira eða minna leyti valdið þjóð sinni þungum búsifjum. Nefndin telur rétt að taka tillit til viðskiptasögu umsækjenda í þessu sambandi og gerir að tillögu sinni að nýjum tölulið verði bætt við 5. gr. um skilyrði ívilnunar sem kveður á um að eigendur að virkum eignarhlut og framkvæmdastjóri í félagi sem sækir um ívilnun þurfi að hafa óflekkað mannorð og njóta orðspors sem samræmist reglum um eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti. Á sama hátt er gerð sú krafa að viðkomandi aðilar hafi ekki orðið gjaldþrota á síðastliðnum fimm árum og hafi ekki á sama tímabili hlotið dóm fyrir refsiverðan verknað samkvæmt almennum hegningarlögum, samkeppnislögum, lögum um hlutafélög, einkahlutafélög, bókhald, ársreikninga, gjaldþrotaskipti og skattalögum. Nefndin telur rétt að sú þriggja manna nefnd sem mun fara yfir umsóknir um ívilnanir hafi til hliðsjónar ákvæði laga um fjármálafyrirtæki sem leggur þær skyldur á herðar Fjármálaeftirlitinu að leggja mat á orðspor eigenda fjármálafyrirtækja. Sú nefnd hefur heimild skv. 17. gr. þessa frumvarps til að afla álits sérfróðra aðila um þætti sem lúta að umsóknum. Í samhengi við umræðu um orðsporsáhættu umsækjenda var rætt hvort setja ætti sem skilyrði að umsækjendur hefðu ekki notið stórfelldra afskrifta sem rekja mætti til gáleysislegra viðskiptahátta í fortíðinni. Nefndin telur mikilvægt að hér sé haft í huga að afskriftir eru hefðbundinn hluti af nauðasamningum og þurfa því ekki nauðsynlega að standa í sérstöku samhengi við vafasama viðskiptahætti, sbr. ákvæði laga um gjaldþrotaskipti. Hins vegar má ekki líta fram hjá því að dæmi eru um að umsvifamiklir athafnamenn hafi fengið stórfelldar afskriftir við skuldameðferð fyrirtækja þrátt fyrir að hafa farið fram af miklu gáleysi í rekstri sínum og slíkt getur varpað rýrð á orðspor þeirra. Nefndin telur því eðlilegt að nefndin sem metur umsóknir um ívilnanir líti m.a. til þessa atriðis þegar orðspor umsækjanda er metið og það verði nánar útfært í reglugerð. Einnig má ætla að við mat á orðspori sé litið til fyrri starfa viðkomandi og aðkomu, eða þátttöku, í atvinnurekstri, og þá án tillits til þess hvaða formlegu stöðu viðkomandi kann að hafa gegnt. Virðulegi forseti. Í 6. gr. er kveðið á um byggðaaðstoð en heimildir stjórnvalda til að veita ívilnun á grundvelli byggðaaðstoðar takmarkast af skuldbindingum íslenskra stjórnvalda skv. EES-samningnum. Samkvæmt ábendingu ESA og í samræmi við hinar leiðbeinandi reglur um byggðaaðstoð er lagt til að í 2. mgr. 6. gr. sé tilgreint nánar hvaða landsvæði það eru sem heimilt er að veita byggðaaðstoð til samkvæmt núgildandi byggðakorti, en það eru landsbyggðarkjördæmin þrjú. Nefndin tekur undir þessar ábendingar og gerir breytingartillögu þess efnis. Kveðið er á um ívilnanir tengdar sköttum og opinberum gjöldum í 9. gr. en talsvert var fjallað um fyrrgreind ákvæði í nefndinni. Lagt var til fyrir nefndinni að við frumvarpið bættist nýtt ákvæði, sem kveður á um að fyrstu fimm árin frá því að skattskylda myndast skuli fyrirtæki sem nýtur ívilnunar vera undanþegið tekjuskatti lögaðila, en slíkt ákvæði væri hugsað sem beinn hvati sem félli til strax í upphafi fjárfestingarverkefnis. Slíkt ákvæði er að finna í nokkrum löndum, þar á meðal í Tékklandi og Kanada, en alls ekki öllum sambærilegum ríkisaðstoðarkerfum erlendis né í meiri hluta þeirra. Nefndin tekur undir þau sjónarmið að tímabundið skattfrelsi af þessu tagi mundi vissulega auka aðdráttarafl þessarar löggjafar fyrir fjárfesta en engu að síður er nauðsynlegt að hafa í huga að þá væri gengið lengra í mögulegum ívilnunum en í fyrri fjárfestingarsamningum sem hér á landi hafa verið gerðir. Nefndin telur rétt að árétta að ávallt sé álitamál hverju sinni hversu miklar ívilnanir þurfi að vera í boði til að Ísland teljist samkeppnishæft við önnur lönd og mikilvægt sé að huga að jafnræði við nýlega fjárfestingarsamninga og hættu á því að skapa tvöfalt skattkerfi í landinu. Nefndin telur því ekki ráðlegt að slík tillaga verði hluti af þessari löggjöf sem hér er lögð til en leggur áherslu á að slík undanþága frá tekjuskatti verði skoðuð vandlega við endurskoðun laganna árið 2013, með hliðsjón af þeirri reynslu sem þá mun liggja fyrir af framkvæmd laganna. Fyrir nefndinni var hreyft þeim sjónarmiðum að með ákvæði 9. gr. væri verið að framselja skattlagningarvald Alþingis til iðnaðarráðherra og þeirrar nefndar sem fer yfir umsóknir um ívilnun. Dregið var í efa í umsögn ríkisskattstjóra að ákvæðið samræmdist 77. gr. stjórnarskrárinnar um að skattamálum skuli skipað með lögum og að ekki megi fela stjórnvöldum ákvörðun um hvort leggja skuli á skatt, breyta honum eða afnema hann. Nefndin tekur undir með umsagnaraðila að allur vafi um hvort ákvæði frumvarpsins sé í samræmi við stjórnarskrá sé óásættanlegur. Með vísan til þessa þykir nefndinni rétt að kveðið verði með skýrum og afdráttarlausum hætti á um þann ramma sem skattlagningunni og frávikum frá henni eru settar. Í ljósi þess lagði nefndin til breytingar á ákvæðinu en þeim er ætlað að undirstrika að með frumvarpinu sé ekki verið að framselja skattlagningarvald löggjafans til framkvæmdarvaldsins og eru þau skattalegu frávik sem tilgreind eru í ákvæðinu skýrt afmörkuð í magni og tíma. Þannig eru í greininni tilteknar nákvæmlega þær skattaívilnanir sem umsækjendur eiga rétt á og uppfylli umsækjandi öll skilyrði laganna, sbr. 5. gr., öðlast hann rétt til allra þeirra frávika frá sköttum og opinberum gjöldum sem fram koma í 9. gr. Uppfylli umsækjandi skilyrði laganna nýtur hann þeirra skattaívilnana sem tilgreindar eru í 9. gr., að öðrum kosti ekki. Það er því enginn millivegur og ekkert svigrúm þar til samninga. Ákvörðun ráðherra getur því ekki af þessum sökum verið matskennd þar sem hann er bundinn af skýrum ákvæðum laganna. Sú breytingartillaga sem nefndin leggur til á því að taka af allan vafa um að ákvæði frumvarpsins séu í fullu samræmi við ákvæði stjórnarskrár. Ákvæðið veitir þannig stjórnvöldum engar heimildir til að hrófla við þeim skattalegu ívilnunum sem þar um ræðir, hvorki almennt né í hverju og einu tilviki. Stjórnvöldum er þannig með þessu ákvæði ekki falin ákvörðun um hvort leggja skuli á skatt, breyta honum eða afnema hann í skilningi 77. gr. stjórnarskrárinnar heldur hefur löggjafinn kirfilega mælt fyrir um þessi atriði. Í rauninni má benda á að athugasemdir komu frá umsagnaraðila sem hníga í þveröfuga átt, þ.e. að í frumvarpinu sé um að ræða of þrönga og ósveigjanlega túlkun á stjórnarskránni hvað varðar framsal á skattlagningarvaldi löggjafans. Þar vísa ég til athugasemda varðandi 7. tölul. 9. gr. frumvarpsins um skatthlutfall fasteignaskatts og frávik frá honum. Nefndin bendir hins vegar á, í ljósi þess sem að framan greinir, nauðsyn þess að festa niður bæði tímalengd og prósentuhlutfall fráviksins með vísan til ákvæða stjórnarskrár og dómafordæma Hæstaréttar varðandi framsal á skattlagningarvaldi til framkvæmdarvaldsins. Með slíku framsali eru eins og fyrr segir þröngar skorður settar samkvæmt stjórnarskrá. Ekki er því unnt að semja um „allt að 20% lækkun“ eða „í allt að 10 ár“ svo að dæmi sé tekið. Í 10. gr. er fjallað um ívilnanir í tengslum við land eða lóð undir nýfjárfestingu. Rætt var um í nefndinni hvort ákvæðið næði aðeins til afhendingar lands eða jafnframt til frágangs lóðar. Nefndin telur rétt að fram komi að framangreind ákvæði koma ekki í veg fyrir að sveitarstjórn ákveði að veita frekari ívilnanir ef þær eru á grundvelli almennra laga, en almenn regla sem gildir um alla telst ekki vera ríkisstyrkur. Sem dæmi má í þessu sambandi benda á ákvæði 1. mgr. 6. gr. laga nr. 153/2006, um gatnagerðargjald, er fjallar um lækkun eða niðurfellingu gatnagerðargjalds. Það er almenn lækkunar- eða niðurfellingarheimild vegna „atvinnuuppbyggingar“ og telst því ekki sértæk ríkisaðstoð í raun heldur almenn aðgerð sem öll fyrirtæki eiga jafnan rétt á. Í 15. gr. frumvarpsins er fjallað um ívilnanir vegna umhverfistengdra fjárfestingarverkefna. Fyrir nefndinni kom fram að í 18. gr. reglugerðar framkvæmdastjórnar ESB nr. 800/2008 er sérstaklega fjallað um fjárfestingaraðstoð sem gerir fyrirtækjum kleift að ganga lengra í umhverfisvernd. Nefndin tekur undir þau sjónarmið að nauðsynlegt sé að skilningur þessi komi fram í ákvæðinu og leggur til breytingar þar að lútandi. Fyrir nefndinni voru þau sjónarmið reifuð hvort vanhæfisástæður gætu komið til vegna verkefna sem falla undir gildissvið frumvarpsins, þ.e. vegna aðkomu sveitarstjórna að gerð fjárfestingarsamninga. Nefndin áréttar að samkvæmt frumvarpinu er gerð fjárfestingarsamninga á hendi iðnaðarráðherra, fyrir hönd ríkis og sveitarfélaga, og fær ráðherra tillögur frá nefnd þeirri sem kveðið er á um í frumvarpinu. Fram kemur í frumvarpinu að nefndin skuli hafa samráð við sveitarfélögin í tengslum við aðkomu þeirra að fyrirhuguðum fjárfestingarverkefnum sem staðsett eru innan umdæma þeirra. Af þessu er ljóst að frumkvæðið kemur frá nefnd ráðherra sem skipuð er þremur aðilum sem eru fulltrúar þriggja ráðuneyta, en ekki sveitarstjórna. Að þessu sögðu verður ekki séð að vanhæfisástæður kunni að vera uppi vegna aðkomu sveitarstjórnar að gerð fjárfestingarsamninga. Einnig telur nefndin rétt að benda á að ákvæði frumvarpsins koma ekki í veg fyrir að sveitarstjórnir ákveði að veita frekari ívilnanir til viðkomandi fjárfestingarverkefnis ef þær eru á grundvelli almennra laga. Nefndin leggur til í samræmi við ábendingar ESA og framangreindar leiðbeinandi reglur að tekinn verði af allur vafi um það í 20. gr. að önnur hugsanleg ríkisaðstoð sem sá aðili sem ívilnunar nýtur, vegna sama fjárfestingarverkefnis, sé talin með við mat á leyfilegri ríkisaðstoð samkvæmt lögunum, þ.e. að ekki sé unnt að safna ríkisaðstoð úr ólíkum áttum vegna sama fjárfestingarverkefnis og fara þannig yfir þau hámörk ríkisaðstoðar sem sett eru fram í þessum lögum. Í samræmi við þær kröfur sem ESA gerir til gildistíma fjárfestingarsamninga leggur nefndin til breytingartillögu þess efnis að ákvæði um gildistíma samninga um ívilnanir, sbr. 21. gr. frumvarpsins, verði að hámarki 13 ár. Lagt er til að þær skattalegu ívilnanir sem byggjast á 9. gr. skuli gilda í 10 ár frá því að viðkomandi skattskylda eða gjaldskylda myndast, þó aldrei lengur en í 13 ár frá undirritun samnings skv. 21. gr. Þessar breytingar eru í samræmi við gildisákvæði í frumvarpi til laga um heimild til samninga um gagnaver í Reykjanesbæ sem nýlega var afgreitt frá Alþingi. Nefndin er sammála þeim sjónarmiðum sem lögð voru fram að mikilvægt sé að tryggja upplýsingaflæði frá iðnaðarráðuneytinu til þar til bærra sveitarfélaga um framgang fjárfestingarverkefna og brot aðila sem ívilnana njóta. Nefndin leggur því til breytingartillögu þar sem kveðið er á um skyldu ráðuneytisins til að upplýsa hlutaðeigandi sveitarfélög um atvik sem geta haft áhrif á gildi samninga sem gerðir hafa verið, en leggur jafnframt til að sú skylda verði gagnkvæm þannig að sveitarfélögin upplýsi að sama skapi ráðuneytið um slíkt. Nefndin telur einnig rétt að fram komi að þótt um sé að ræða tímabundna löggjöf til 31. desember 2013 þá halda þær ívilnanir sem veittar hafa verið gildi sínu. Virðulegi forseti. Ég hef hér rakið þær breytingar sem iðnaðarnefnd leggur til að verði gerðar á þessu frumvarpi um ívilnanir vegna nýfjárfestinga og vil að lokum árétta að ég tel hér vera á ferðinni afar mikilvæga löggjöf og reyndar sögulegan áfanga í okkar atvinnumálum. Með þessu frumvarpi höfum við fengið í hendurnar tæki til að sækja fram á alþjóðavettvangi, laða hingað til lands erlenda fjárfestingu og efla fjárfestingu hér innan lands sömuleiðis í greinum sem geta skapað hér fleiri og fjölbreyttari störf, m.a. í umhverfistengdum greinum en einnig í ýmiss konar framleiðslugreinum og þjónustugreinum. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Ég vil að lokum geta þess að allir nefndarmenn í iðnaðarnefnd styðja þetta frumvarp, einstaka þingmenn með fyrirvara, og vil þakka kærlega fyrir þá góðu vinnu sem nefndarmenn lögðu í umfjöllun um þetta mál.

Virðulegi forseti. Hér er verið að ræða þarft og gott mál að mínu viti þar sem fjallað er um almennar reglur, í raun almenna löggjöf um ívilnanir vegna nýfjárfestinga. Það kemur í ljós og sést ágætlega á þeim breytingartillögum sem lagðar eru fram á nefndaráliti iðnaðarnefndar að full þörf var á að fara mjög vandlega yfir þetta mál og þetta frumvarp í nefndinni og bera breytingartillögurnar það með sér að nefndin og þeir sem fyrir hana komu töldu nauðsynlegt að eyða góðum tíma í að fara yfir þetta mál. Það ber að þakka að ágætur tími var gefinn til þess og vil ég þakka nefndarformanni og öðrum nefndarmönnum fyrir þá góðu vinnu sem í þetta var lögð. Ég rita undir nefndarálitið með fyrirvara og ætla aðeins að reifa hér hvers vegna og hvaða fyrirvara ég geri. Ég styð málið sem slíkt og ætla ekki að fara aftur í gegnum nefndarálitið. Formaður nefndarinnar, hv. þm. Skúli Helgason gerði það ágætlega, en það eru tvö, þrjú atriði sem mig langar að minnast á sem - hvernig á að orða það, frú forseti? - ég hefði kannski viljað sjá með aðeins öðrum hætti en gefa ekki ástæðu til að tefja málið enn frekar. Eða tefja málið, ekkert enn frekar, það hefur ekkert verið tafið, það er betra að hafa það á hreinu. Nú glotta hv. þingmenn sem voru með okkur í nefndinni. Þetta er heildstæð löggjöf, eins og fram hefur komið, sem er mjög mikilvægt. Lögð hefur verið áhersla á að þeir sem hingað vilja koma og fjárfesta viti nokkurn veginn að hverju þeir ganga. Þó var bent á ákveðin atriði sem ekki er tekið á beint í þessu frumvarpi heldur vísað í aðra átt og er ég þá m.a. að ræða um þann skattalagaþátt sem farið var yfir áðan þar sem m.a. er rætt um tekjuskatt, að undanþága frá tekjuskatti verði skoðuð vandlega við endurskoðun laganna árið 2013. Í máli sérfræðinga sem komu fyrir nefndina kom fram að þetta væri eitt af því sem skipti gríðarleg miklu máli þegar samanburður milli landa væri gerður og var m.a. vitnað til Kanada í því efni. Hins vegar var ákveðið að taka það ekki inn í þetta frumvarp og, eins og ég sagði hér fyrr, var vísað til þess að þetta yrði endurskoðað við endurskoðun laganna árið 2013. Nú kann að vera að hægt sé að bregðast við þessum þætti með einhverjum öðrum hætti, m.a. í gegnum skattafrumvörp fjármálaráðuneytis eða eitthvað slíkt, en þetta er alla vega mikilvægur þáttur sem við í raun brugðumst ekki við með nógu afgerandi hætti. Vonandi verður ráðin bót á því síðar. Í öðru lagi er fjallað um að gildissvið laganna nái ekki til fjárfestinga í fjármálastarfsemi. Ég hef fullan skilning á því að mjög freistandi sé að nefna það í þessu frumvarpi, hins vegar taldi ég að það hefði einfaldlega mátt sleppa þessari setningu, þ.e. að taka það ekki sérstaklega út, en þetta var engu að síður ákveðið og það stendur. Færa má rök fyrir því að þetta eigi að vera þarna inni og líka því að þetta eigi ekki að vera þarna inni. Það má kannski segja að þetta sé ákveðið svar við þeim umræðum sem eru í samfélaginu, sem er ekkert óeðlilegt, en hins vegar velti ég því fyrir mér hvort rétt sé að senda þau skilaboð út að fjármálastarfsemi eða fjárfestingar eigi ekki þarna við. Ég geri mér ekki alveg grein fyrir hvaða tækifæri eru í þeim geira og því er spurning hvort eigi að útiloka þau. Í þriðja lagi er töluvert rætt um siðferði og þau viðmið, sem ég fer aðeins yfir á eftir, sem á að nota þegar nefndin fjallar um umsóknir um ívilnun. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta en engu að síður vil ég segja að hér erum við með mjög góðan kafla um siðferði og hvað menn mega gera og hvað ekki. Við erum nýbúin að samþykkja ívilnanafrumvarp vegna gagnavers suður með sjó, í því frumvarpi og nefndaráliti var sérstaklega tekið á ákveðnum siðferðilegum þáttum sem menn vildu svara. Í raun má velta fyrir sér hvort ekki hefði átt að ræða þessi tvö frumvörp saman en ekki þótti ástæða til þess. Hitt málið er frágengið, þetta mál þurfum við að afgreiða núna fyrir aðra þannig að ég ætla ekki að orðlengja það frekar. Ég vildi bara koma þessu að. Að lokum langar mig aðeins að nefna 17. og 18. gr. frumvarpsins. Þær hanga mjög náið saman í V. kafla, vegna þess að þar er rætt um sérstaka þriggja manna nefnd sem iðnaðarráðherra skipar til að fara yfir ívilnanir. Nefndin leggur mat á umsóknir og kallar eftir gögnum o.s.frv. Við 18. gr. er rætt um arðsemisútreikninga og aðkomu Fjárfestingarstofu vegna útreikninganna og verð ég að segja að þrátt fyrir að svo sé, mun þessi nefnd hafa - kannski eðlilega, það getur vel verið að það sé eðlilegt - gríðarleg völd og þurfa að leggja mikið sjálfstætt mat á þær umsóknir, þótt hún muni að sjálfsögðu hafa mjög góð gögn sér til ráðgjafar. Þetta verður ráðherraskipuð nefnd, þannig að í raun mun mjög pólitískt apparat fjalla um þetta. Ég vona að sjálfsögðu að þau lög sem hér er fjallað um verði samþykkt. Þetta eru tímamótalög að mínu viti. Við getum haft alls konar skoðanir á einstökum þáttum þeirra en í heildina skiptir þó mestu, frú forseti, að við erum að reyna að setja hér ramma sem fjárfestar geta gengið að, um ákveðin skilyrði sem þeir þurfa að uppfylla. Enn er eitthvað sem þarf vitanlega að semja um og slíkt, en það að geta sýnt umheiminum og fjárfestum fram á að hér eru ákveðin tækifæri, almennar reglur, það er mjög til bóta. Ég fagna því að þetta frumvarp sé lagt fram og mun að sjálfsögðu styðja það.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst og fremst þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni þann stuðning sem hann hefur sýnt þessu máli frá fyrstu tíð og taka þátt í umræðu sem hann opnar hér um tiltekin atriði. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það var vissulega freistandi að stíga til fulls það skref að bjóða upp á takmarkað skattfrelsi tímabundið til að gera þennan pakka, ef svo má segja, enn meira aðlaðandi fyrir mögulega fjárfesta. Það er hins vegar ljóst að þetta er atriði sem mundi hafa áhrif á tekjur ríkissjóðs til skamms tíma einmitt þegar við þurfum að velta hverri krónu og tryggja að við eigum lágmarksfé til að standa undir þeirri grunnþjónustu sem við viljum bjóða upp á í þessu landi. Það er niðurstaða okkar í nefndinni að við eigum að eiga þetta uppi í erminni, ef svo má segja. Gildistími frumvarpsins er óvenjustuttur. Það þarf að hefja endurskoðun á þessum ívilnunum eftir rúm tvö ár. Sú endurskoðun þarf að liggja fyrir innan þriggja ára. Ég nefni líka varðandi þetta með fjármálastarfsemina. Það er skoðun mín og sannfæring að vert sé að vera með löggjöf þar sem ekki eru teknar einhverjar greinar út fyrir sviga en við erum hér auðvitað í fordæmalausum aðstæðum. Við erum með hrunið fjármálakerfi sem er veikburða og mikið vantar upp á að það njóti trausts á alþjóðavettvangi. Ég tel að nefndin hefði þurft að hafa mun lengri tíma til þess að, eigum við að segja, setja fyrir alla hugsanlega leka ef við hefðum á lokametrunum ákveðið að bjóða upp á fjárfestingar í þessum geira. Svo tek ég undir það að ábyrgð nefndar ráðherra sem á að fara í gegnum umsóknir er mikil og afar brýnt að þeir sem veljast í þá nefnd njóti trausts 

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 72/2002, um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum, með síðari breytingum. Ég mæli fyrir þessu nefndaráliti fyrir hönd félags- og tryggingamálanefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fulltrúa frá félags- og tryggingamálaráðuneyti. Umsagnir bárust frá Alþýðusambandi Íslands, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Persónuvernd, Samtökum atvinnulífsins og Viðskiptaráði Íslands og voru þær allar jákvæðar. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á ákvæðum laga um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum. Önnur breytingin snýr að því að færa 1. mgr. 1. gr. í fyrra horf en við lagabreytingu 2006 virðist seinni hluti málsgreinarinnar hafa fallið brott. Í ljósi þess að með lögum nr. 108/2006 var ekki ætlunin að breyta gildissviði laganna um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum að þessu leyti er lagt til að orðalagi ákvæðisins verði breytt í fyrra horf. Þá er lögð til breyting á 3. gr. þannig að ákvæðið samræmist betur túlkun Evrópudómstólsins og EFTA-dómstólsins á 3. gr. tilskipunar nr. 2001/23/EB um samræmingu á lögum aðildarríkjanna um vernd launamanna við aðilaskipti. Nefndin hefur fjallað um málið en sú breyting sem lögð er til á 3. gr. laganna er tilkomin vegna dóms Hæstaréttar Íslands í máli nr. 375/2004 sem einnig var tilefni til athugasemda af hálfu Eftirlitsstofnunar EFTA. Málið varðaði vangreidd laun félags til starfsmanns en aðilaskipti höfðu orðið að félaginu. Í dómi sínum komst Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu að réttur starfsmanns til ógreiddra launa sem komu til fyrir aðilaskipti yrði ekki byggður á lögum um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum. Þannig lægi ábyrgðin á vangreiddum launum sem komu til fyrir framsalið eingöngu á herðum framseljanda enda þótt sýnt hefði verið fram á að aðilaskipti hefðu orðið að rekstri félagsins í skilningi laganna. Þessi túlkun samrýmist ekki 3. gr. tilskipunarinnar, dómafordæmum Evrópudómstólsins og EFTA-dómstólsins eða þeim sjónarmiðum sem viðhöfð voru við innleiðingu tilskipunarinnar þar sem gert var ráð fyrir að réttindi og skyldur á grundvelli ráðningarsamnings eða ráðningarsambands færðust yfir til framsalshafa. Ljóst er því að breytingin er nauðsynleg til að tryggja rétt starfsmanna við aðilaskipti að félögum. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Ögmundur Jónasson, Ásmundur Einar Daðason og Guðmundur Steingrímsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita: Pétur H. Blöndal, Margrét Pétursdóttir, Guðbjartur Hannesson, Óli Björn Kárason, Anna Margrét Guðjónsdóttir og Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, sem er framsögumaður.