Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eftir 2. umr. um þetta mál hér í hv. þd. í gær, kom í ljós við nánari athugun, að í frv. vantar ákvæði um gildistöku frv. Þessi brtt. á þskj. 679 er því fram borin til þess að koma inn ákvæðum um gildistöku, að l. öðlist þegar gildi.



Herra forseti. Fjhn. þessarar hv. d. hefur haft frv. þetta til athugunar. Eins og fram kom í ræðu hæstv. viðskmrh. við 1. umr. þessa máls, er hér um að ræða frv., sem fyrir nokkuð mörgum árum var gert ráð fyrir, að komið gæti fyrir Alþ., þegar þannig væri ástatt, í sambandi við stofnun peningastofnunar Alþýðusambands Íslands. Frv. er flutt að beiðni þess og hefur fengið athugun í viðskmrn., eins og ráðh. gat um í ræðu sinni í gær. Fjhn. leggur til, eins og fram kemur á þskj. 677, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Við 2. umr. málsins hér í hv. d. var bent á villu í brtt., sem meiri hl. fjhn. hafði flutt við þetta frv. Till. var tekin aftur við þá umr. og er nú prentuð upp aftur á þskj. 664 og nauðsynleg leiðrétting gerð. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meir um þá till. Ég gerði grein fyrir henni við 2. umr. málsins, en till. er flutt af meiri hl. fjhn.



Herra forseti. Við 2. umr. málsins kom hér fram brtt., sem m.a. miðaði að því að hækka nokkuð persónufrádrátt. Sú till. var felld. Ég hygg þó, að það sé enginn vafi á því, að allir hv. þdm. viðurkenni, að persónufrádráttur sá, sem nú er miðað við í skattal. sé orðinn allt of lágur og algerlega óeðlilegur. Slíkt veldur því m.a., að þeir, sem hafa lágar tekjur eða miðlungstekjur, borga óeðlilega háa skatta til ríkisins af tekjum sínum miðað við það, sem áður var og grundvöllur var í rauninni lagður að með setningu skattal. á sínum tíma. Ég leyfi mér því að flytja brtt. nú við 3. umr. málsins, sem fjallar um þetta sama atriði, en þó nokkuð á annan hátt en fyrri till. Ég miða till. mína eingöngu við það, að persónufrádráttur samkvæmt 16. gr. skattal. verði hækkaður. Sú till., sem ég flyt, er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Á undan I. gr. komi ný gr., svo hljóðandi: Við álagningu tekjuskatts árið 1970 (tekjur árið 1969) skal hækka persónufrádrátt frá því, sem ákveðið er í 16. gr. l., um 60% og verða: a. fyrir einstaklinga 128 þús. kr. b. fyrir hjón 179 200 kr., telji þau fram sitt í hvoru lagi 89 600 kr. fyrir hvort. c. fyrir hvert barn, sem er á framfæri skattþegns og ekki er fullra 16 ára í byrjun þess almanaksárs, þegar skatturinn er lagður á, 25 600 kr. Hér með teljast stjúpbörn, kjörbörn og fósturbörn, sem meðlag er ekki greitt með.“ Breytingin, sem raunverulega yrði með þessari till., er sú, að persónufrádrátturinn er hækkaður. Nú er persónufrádrátturinn eftir þeirri skattvísitölu, sem nú hefur verið ákveðin, fyrir einstakling 112 þús. kr., en ég geri tillögu um, að hann verði 128 þús. kr. Fyrir hjón er hann nú, eftir núverandi skattvísitölu, 156 800 kr., en ég geri tillögu um, að frádrátturinn verði 179 200 kr. Fyrir barn er persónufrádrátturinn nú 22 þús. kr., en ég geri tillögu um, að hann verði 25 600 kr. Mér er fyllilega ljóst, að það hefði verið ástæða til að hafa þennan persónufrádrátt nokkru hærri en ég geri ráð fyrir í minni till. En þar sem búið er við 2. umr. málsins að fella till., sem gerði þar ráð fyrir nokkru hærri persónufrádrætti, þá þótti mér rétt að miða þessa till. við nokkru lægri upphæð. Ég tel mjög þýðingarmikið, að þetta verði ákveðið. Þetta mundi verða til þess, að lágtekjufólk og þeir, sem eru með miðlungstekjur, kæmu ekki til með að borga tekjuskatt til ríkisins, nema þá tiltölulega lágan, og ég álít, að þetta eigi að koma til framkvæmda einmitt nú við útreikning skatts á þessu ári, sem miðast við tekjurnar á s.l. ári. Ég veit, að því er borið við, að það sé ekki orðið hægt um vik að samþykkja breytingu eins og þessa, vegna þess að hún kalli á aukavinnu hjá skattyfirvöldum, þar sem þau séu í ýmsum tilfellum búin að reikna með lægri persónufrádrætti, og því þurfi að fara í gegn um vel flest framtöl einstaklinga í landinu og breyta þar tölum. En hvort tveggja er, að ég dreg mjög í efa, að skattstofurnar séu allar búnar að vinna þetta verk, og þó að hér komi til nokkur aukavinna, þá álít ég, að hér sé um slíkt réttlætismál að ræða, að það sé ekki hægt að hafna því, eins og nú standa sakir. Það hefur þegar komið fram hjá launafólki í landinu, sem nú býr við mjög ófullnægjandi launakjör og er óánægt með sinn hlut og gerir nú kröfu um verulegar launahækkanir, að það gerir einnig kröfu um það, að gildandi skattlagningarreglum verði breytt, því að það er augljóst mál, að eins og reglurnar eru nú, þá mundi kauphækkun verða tekin aftur til opinberra aðila að talsverðu leyti, ef persónufrádrátturinn verður ekki hærri en hann er nú í lögum með þeirri skattvísitölu, sem ákveðin hefur verið. Þessi till. gerir því ráð fyrir bráðabirgðaráðstöfun í þessum efnum, aðeins við skattútreikning á þessu ári. Hins vegar hefur komið fram hjá hæstv. fjmrh., að hann gerir ráð fyrir nokkuð almennri endurskoðun á skattalöggjöfinni og að frv. um breyt. á skattal. verði lagt fyrir næsta þing, og þá er auðvitað opið að koma þar fram með till., sem varða persónufrádrátt, sem þá væri ætlað að standa til lengri tíma, en þessa bráðabirgðaráðstöfun tel ég rétt að gera, eins og nú standa sakir. Ég verð að leggja fram þessa tillögu skriflega og óska því eftir því, að hæstv. forseti leiti eftir afbrigðum fyrir henni.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég er þeirrar skoðunar, að skattabyrðin hvíli nú þegar að allt of miklu leyti á herðum einstaklinganna sem skattþegna og að það sé miklu ríkari þörf á því að gera breyt. á tekju- og eignarskattsl. til þess að létta byrðar einstaklinganna en að hækka afskriftarreglur og auka þannig fríðindi þeirra félaga og fyrirtækja, sem eiga að greiða skatt. Ég tel alveg fráleitt að taka það eitt út úr tekju- og eignarskattsl. að létta enn á félögum og fyrirtækjum í landinu, vafalaust með það fyrir augum, að skattabyrðin verði þá enn þyngd og færð að meira leyti en áður yfir á herðar einstaklinganna. Ég held, að hér stefni alveg í öfuga átt, og ekki sé ástæða til þess að létta nú á félögum og fyrirtækjum með breyt. á l. um tekju- og eignarskatt í slíku góðæri sem við nú búum við. Þau hefðu vel mátt bera sinn hlut óskertan án þess, að það væri flutt sérstakt frv. um að taka þau ein út úr og létta á þeim, sem hlýtur að leiða til þess, að það verði enn þyngt á einstaklingunum. Ég er því samþykkur þeirri till., sem hér var lýst, um að hækka persónufrádrátt hjá einstaklingum, því að það er sannfæring mín, að lágtekjumennirnir beri nú þegar allt of mikinn hluta af skattabyrðinni. Ég mæli með samþykkt þessarar till., en mun greiða atkvæði á móti þessu frv. að till. felldri.



Herra forseti. Áður en til atkvgr. kemur um þetta frv., vildi ég aðeins taka fram eftirfarandi: Þó að hér sé um að ræða frv. til l. um breyt. á l. um tekjuskatt og eignarskatt, snertir efni frv. þó öllu meir tekju- og útsvarsstofn sveitarfélaga en ríkisins. Álagning tekjuútsvara mun nú í nokkrum sveitarfélögum vera komin svo vel á veg, að samþykkt frv. svona seint á þingi mundi valda verulegum óþægindum og töfum á störfum skattyfirvalda. Samkv. gildandi skattal. eiga framtalsnefndir að hafa lagt fram skrá yfir tekjur og eignir, sem miða skal útsvör við, fyrir lok aprílmánaðar. Með því að nú eru aðeins fáeinir dagar eftir af mánuðinum, er ljóst, að samþykkt frv. svo seint á þingi, sem taka á gildi á þessu ári, er mjög til baga. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu atriði. Þetta gæti leitt til þess, að sveitarstjórnir yrðu að hækka útsvarsstiga sinn eða hugsanlega að draga úr framkvæmdum, þótt hér sé ekki um verulega upphæð að ræða. Ég vil, áður en ég greiði atkvæði með þessu frv., sem ég efnislega er ekki ósammála að öðru leyti, vekja athygli á, hversu bagalegt það er fyrir sveitarfélög, að Alþ. samþykki breyt. á l., sem hafa áhrif á framkvæmd útsvarsálagningar, svo seint á þingi. Þar að auki vil ég að lokum geta þess, að það mun hafa verið venja, að slík frv. væru send til umsagnar samtökum sveitarfélaga, þar sem um hagsmunamál þeirra er að ræða. En svo mun ekki hafa verið gert að þessu sinni. Takk fyrir.

Frsm. (Benedikt Gröndal) : Herra forseti. Frv. þetta felur í sér þá einu breytingu á gildandi l. um námslán og námsstyrki, að nemendur framhaldsdeildar Bændaskólans á Hvanneyri bætist í hóp þeirra, sem geta fengið lán og styrki. Á árinu 1968 var gerð breyting á þessari gr. og var þá nokkrum aðilum, þ. á m. nemendum Tækniskólans, bætt við. Er það skoðun þeirra, sem stjórna þessum málum, að framhaldsdeild Bændaskólans sé hliðstæð þessum aðilum, og þess vegna er þetta frv. fram komið. Hér getur fyrst um sinn í mesta lagi verið um að ræða 10–15 nemendur. Þar sem lýst hefur verið yfir, að fjárhagur þess sjóðs, sem lánin og styrkina veitir, sé í endurskoðun, má gera ráð fyrir því, að þetta hafi ekki alvarleg áhrif á úthlutun til annarra nemenda. Menntmn. mælir einróma með samþ. frv., nema hvað einn nm. var fjarverandi, þegar n. afgr. málið.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. n. hefur tekið fram, þá voru nm., sem mættir voru, einhuga um að mæla með þessu frv. En ég lét þess getið þá, og ég vil endurtaka það hér, að ég tel, að það þurfi að gefa því gætur, að með því að fjölga þeim nemendum, sem eiga að hafa rétt til námslána, þá leiðir af sjálfu sér, að það verður að hækka framlagið í heild, sem til þess fer í landinu. Þó að hér sé um lítilfjörlega fjölgun að ræða, þá er það samt fjölgun, og að öllu öðru óbreyttu þrengir það kosti þeirra, sem fyrir eru, ef ekki verður aukið framlagið til námslánanna. Það er alkunnugt, hversu bágborinn fjárhagur íslenzkra nemenda erlendis er, og höfum við verið rækilega minntir á það á undanförnum dögum. En þetta frv. er ein röksemdin enn til viðbótar því, að hér verður að bæta úr. Ég vil auk þess minna á það, að fjárhagsmöguleikar nemenda hér innanlands eru sannarlega alvarlegir líka. Þessi vandamál eru samofin. Það er óneitanlega hart til þess að hugsa, að íslenzkir nemendur erlendis þurfi jafnvel að hætta námi vegna fjárskorts. En það er líka óviðunandi, að æskufólk, sem hyggur á framhaldsnám hér innanlands, verði jafnvel að neita sér um það af sömu ástæðu. Ég vil því nota þetta tækifæri til þess að hvetja hæstv. menntmrh. til þess að leggja sig fram um það að leita ráða fyrir næsta þing um lausn þessara vandamála beggja. Þau eru það alvarleg, að það er ekki hægt að una við þetta öllu lengur. Ég endurtek svo hitt, að ég er sammála nm. um að mæla með þessu frv. óbreyttu, eins og það er lagt fram.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið, var ég ekki á þeim nefndarfundi menntmn. Nd., sem fjallaði um þetta frv. Ég er í sjálfu sér samþykkur þeirri breytingu, sem í frv. felst. Hins vegar finnst mér vera ákaflega erfitt fyrir Alþ. að gera breyt. á l. um námslán og námsstyrki án þess að taka þar nokkurt tillit til þess alvarlega ástands, sem nú er í þeim málum, bæði hjá námsmönnum innanlands og Íslendingum, sem stunda nám erlendis. Námsmenn hafa verið að minna á þetta alvarlega ástand nú að undanförnu á mjög eftirminnilegan hátt, og ég held, að við getum ekki afgr. þau vanbúnir með einhvers konar fordæmingu á aðferðum, sem okkur fellur ekki við - hér er um miklu alvarlegra mál að ræða. Það er undirrótin, það er ástandið, sem veldur þessum mótmælum og við þurfum að skoða. Ég vil minna á það, að þegar l. um námslán og námsstyrki voru samþ. 1967, var ætlunin sú, að lánasjóðurinn ætti að tryggja námsmönnum svo miklar greiðslur árlega, að þær nægðu til viðbótar við þær tekjur, sem námsmaðurinn aflaði sér sjálfur. Í 2. gr. l. er þetta orðað svo, með leyfi hæstv. forseta: „Stefnt skal að því, að opinber aðstoð við námsmenn samkv. l. þessum nægi hverjum námsmanni til að standa straum af árlegum námskostnaði, þegar eðlilegt tillit hefur verið tekið til aðstöðu hans til fjáröflunar.“ Sem sagt: stefnan er sú, að sjóðurinn eigi að geta fullnægt þessu hlutverki. En orðalagið er svona almennt, „stefnt skal að því“, og þá er að sjálfsögðu framkvæmdin í höndum ríkisstj. Þess vegna flyt ég hér ásamt hv. alþm., Þórarni Þórarinssyni, brtt. við það frv., sem hér liggur fyrir. Við leggjum til að á eftir 1. gr. l. komi ný gr. svohljóðandi: 2. gr. l. orðist svo: „Stefnt skal að því, að opinber aðstoð við námsmenn samkv. l. þessum nægi hverjum námsmanni til að standa straum af árlegum námskostnaði, þegar eðlilegt tillit hefur verið tekið til aðstöðu hans til fjáröflunar. Skal ríkisstj. hlutast til um það, að gerð verði áætlun fyrir haustið 1970, sem feli í sér verulega aukningu á lánum og styrkjum til námsfólks, og verði það við það miðað, að frá og með námsárinu 1974–1975 verði unnt að fullnægja allri fjárþörf námsmanna umfram eigin tekjur þeirra.“ Þarna er sem sagt lagt til, að þessi skuldbinding verði felld inn í l., og að hæstv. ríkisstj. verði falið að vinna þetta verk. Og eins og ég sagði áðan, er þarna ekki um að ræða neinn nýjan tilgang. Þessi tilgangur var í l. í upphafi, og það er aðeins verið að tímasetja þetta, einmitt í samræmi við þær óskir, sem námsmenn hafa borið fram og mér finnst vera fullkomlega eðlilegar. Þessi brtt. er síðbúin hjá mér, og ég vil biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir henni.