Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjarnefndar um frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. Nefndin hefur fjallað um málið á fjölmörgum fundum sínum og fengið allmarga gesti. Einnig hafa borist nokkrar umsagnir skriflega. Með frumvarpinu er lagt til að stofnuð verði sérstök rannsóknarnefnd á vegum Alþingis til að leita sannleikans um aðdraganda og orsök falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. Þá skal nefndin leggja mat á hvort um mistök eða vanrækslu hafi verið að ræða við framkvæmd laga og reglna um fjármálastarfsemi á Íslandi og eftirlit með henni, og hverjir kunni að bera ábyrgð á því. Frumvarp þetta á sér sérstöðu en það er lagt fram af forseta Alþingis og formönnum allra stjórnmálaflokka á Alþingi og er afrakstur samkomulags um skipun sérstakrar rannsóknarnefndar. Skal nefndin skipuð dómara úr Hæstarétti sem jafnframt verði formaður, umboðsmanni Alþingis og einum háskólamenntuðum sérfræðingi, sem hafi víðtæka þekkingu á efnahagsmálum og/eða starfsemi fjármálamarkaða. Auk þess getur nefndin skipað sérstaka vinnuhópa innlendra og/eða erlendra sérfræðinga. Forsætisnefnd skipi auk þess sérstakan þriggja manna vinnuhóp einstaklinga með háskólamenntun á sviði hug- og félagsvísinda sem vinni í samráði við rannsóknarnefndina að athugun á starfsháttum og siðferði viðskiptalífsins. Meginmarkmiðið með frumvarpinu er að rannsakaðar verði orsakir og aðdragandi þess vanda sem íslenskt efnahagslíf stendur frammi fyrir. Í því sambandi þarf að líta til þess að hve miklu leyti megi rekja vandann til innlendra ástæðna og einnig þess hver hafi verið áhrif og afleiðingar alþjóðlegrar fjármálakreppu. Afla þarf upplýsinga um og meta þjóðhagslega þætti, atriði sem varða stjórnun fjármálafyrirtækja, lagaumhverfi og fleira. Með vísan til eftirlitshlutverks Alþingis samkvæmt stjórnarskránni og þingræðisreglunni er einnig ætlunin að nefndin rannsaki þátt stjórnvalda og eftirlitsaðila í aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna. Á fundum sínum ræddi nefndin einnig um tengsl við frumvarp til laga um sérstakan saksóknara, 141. mál, þskj. 156, sem dómsmálaráðherra lagði fram og orðið er að lögum. Nefndin telur nauðsynlegt að gera skýran greinarmun á þessum málum. Embætti sérstaks saksóknara er ætlað að annast sakamálarannsókn, þ.e. rannsókn á grun um refsiverða háttsemi í aðdraganda og tengslum við fjárþrot fjármálafyrirtækja. Hinni sérstöku rannsóknarnefnd á vegum Alþingis er hins vegar ætlað að vinna að rannsókn á ástæðum hruns bankanna og efnahagsáfallanna og leggja m.a. mat á hvort mistök hafi verið gerð við stjórn efnahagsmála og eftirlit með bönkunum. Rannsóknin getur þannig t.d. beinst að aðgerðum ríkisstjórnar eða einstakra ráðherra, stjórnendum og eigendum fjármálafyrirtækja og stjórnendum stofnana. Samkvæmt frumvarpinu er ekki ætlunin að taka hugsanlega refsiábyrgð einstaklinga til athugunar en komi fram vísbendingar um refsiverð brot í rannsókn nefndarinnar skal hún tilkynna ríkissaksóknara og hlutaðeigandi stjórnendum hjá ríkinu um það. Rannsóknarnefndinni er ætlað að skila áliti í skýrsluformi til Alþingis þar sem tekið er á þeim atriðum er rannsóknin beinist að. Í ljósi þessa er það skýrt hlutverk rannsóknarnefndarinnar að henni er ekki ætlað að rannsaka hugsanlega refsiábyrgð einstaklinga. Í athugasemdum í greinargerð með 14. gr. er tekið fram að við rannsókn nefndarinnar kunni að koma fram upplýsingar sem vakið geta grunsemdir um að slíkt brot hafi verið framið enda teljist brotið að mati nefndarinnar alvarlegt. Það er skilningur nefndarinnar að með þessu sé átt við hvers konar brot sem varðað geti refsiviðurlögum og leggur nefndin því til að mat nefndarinnar á því hvort brot teljist alvarleg verði fellt brott. - Breytingartillaga um það er á sérstöku þingskjali. Í greininni er rannsóknarnefndinni falið að tilkynna ríkissaksóknara um brot af þessu tagi. Þá telur nefndin rétt að leggja til að kveðið verði skýrt á um það í greininni að ríkissaksóknari eigi að taka ákvörðun um hvort rannsaka beri mál í samræmi við lög um meðferð sakamála - þannig að það sé skýrt hvernig ríkissaksóknari skuli bregðast við ef hann fær tilkynningu um meint refsiverð brot. Nefndin ræddi nokkuð um ráðherraábyrgð á fundum sínum og telur rétt að leggja áherslu á að Alþingi er handhafi ákæruvalds gagnvart ráðherrum vegna embættisreksturs þeirra skv. 14. gr. stjórnarskrár, lögum um ráðherraábyrgð og lögum um landsdóm. Komist rannsóknarnefndin að því að ráðherra hafi gert mistök eða sýnt af sér vanrækslu í starfi, sbr. 1. mgr. 1. gr., skal hún gera grein fyrir því í skýrslu til Alþingis sem hefur það hlutverk að meta hvort tilefni sé til að ráðherra sæti ábyrgð fyrir það. Í því sambandi vill nefndin taka sérstaklega fram að á vegum þingsins hefur vinnuhópur sérfræðinga verið að störfum í nokkra mánuði sem hefur það hlutverk að gera úttekt á gildandi reglum um þingeftirlit og gera tillögur að hugsanlegum úrbótum. Undir það falla m.a. lög um ráðherraábyrgð og landsdóm. Nefndin telur þó skýrara að tekið sé fram í frumvarpinu að um ráðherraábyrgð fari samkvæmt sérstökum lögum og leggur til breytingu þess efnis. Nefndin ræddi nokkuð um það hvort verkefni rannsóknarnefndarinnar væri of þröngt afmarkað þegar litið er til þess að starfsemi fjármálafyrirtækja er víðfeðm og margt í starfsemi annarra í viðskiptalífinu sem tengist þeim og getur skýrt þann vanda sem þau eru komin í, svo sem endurskoðun, fjármögnun og útlánastarfsemi þeirra, eignarhald og tengsl þeirra við atvinnulífið. Nefndin leggur því til að við 1. mgr. 1. gr. bætist nýr töluliður sem undirstriki þennan skilning nefndarinnar á hlutverki rannsóknarnefndarinnar. Þá telur nefndin einnig rétt að leggja til sambærilega breytingu á 2. tölul., sem verður 3. tölul., þannig að við úttekt á reglum íslenskra laga um fjármálamarkaðinn bætist „og tengda atvinnustarfsemi“ - þannig að talað sé um fjármálamarkaðinn og tengda atvinnustarfsemi. Nefndin áréttar að í 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins er rannsóknarnefndinni heimilt að því marki sem hún telur nauðsynlegt að láta rannsókn sína taka til atburða eftir gildistöku laga nr. 125/2008 - neyðarlaganna svokölluðu - eða gera tillögu um frekari rannsókn á slíkum atburðum. Nefndin vill taka það fram að rétt getur verið að rannsóknarnefndir rannsaki atburði sem áttu sér stað eftir setningu laga nr. 125/2008 og tengjast með einum eða öðrum hætti falli bankanna. Þrátt fyrir að meginsjónarmiðið sé auðvitað að rannsóknarnefndin beini sjónum sínum að aðdraganda og orsökum falls bankanna þá geta atburðir sem átt hafa sér stað eftir setningu neyðarlaganna verið með þeim hætti að eðlilegt sé að þeir séu skoðaðir í samhengi við starf þessarar nefndar. Allsherjarnefnd leggur því áherslu á að samkvæmt frumvarpinu er opið fyrir að rannsóknarnefndin taki slík atvik til skoðunar. Í 3. mgr. 1. gr. frumvarpsins kemur fram að í tengslum við athugun rannsóknarnefndarinnar skuli enn fremur fara fram rannsókn þar sem lagt verði mat á hvort skýringar á falli íslensku bankanna og tengdum efnahagsáföllum megi að einhverju leyti finna í starfsháttum og siðferði á fjármálamarkaði. Nefndin telur hugsanlegt að það sé of þröng afmörkun að takmarka starf þess vinnuhóps sem á að fjalla um þennan þátt í samráði við rannsóknarnefndina - þarna er nú villa í nefndarálitinu því þarna kemur inn tilvísun um að í stað orðsins fjármálamarkaður komi viðskiptalíf. Niðurstaða allsherjarnefndar var sú, orðalagið eins og birtist í breytingartillögum nefndarinnar, að þessi sérstaki vinnuhópur skuli kanna hvort starfshættir og siðferði á fjármálamarkaði hafi átt þátt í þeim áföllum sem yfir dundu. Með því að hafa þetta opið er þessum sérstaka vinnuhópi í rauninni gefið svigrúm til þess að meta hvort hann telji ástæðu til þess að skoða starfshætti og siðferði í víðari skilningi, ekki bara á sviði fjármálamarkaðar heldur í viðskiptalífinu almennt og eftir atvikum í stjórnmálum og samfélaginu að því marki að það standi í samhengi við orsakir og aðdraganda falls íslensku bankanna. Síðan segir í nefndarálitinu: Þá ræddi nefndin nokkuð um skipun rannsóknarnefndarinnar en samkvæmt frumvarpinu skal skipa einn dómara Hæstaréttar Íslands samkvæmt ákvörðun réttarins, umboðsmann Alþingis og hagfræðing, löggiltan endurskoðanda eða háskólamenntaðan sérfræðing, sem hefur víðtæka þekkingu á efnahagsmálum og/eða starfsemi fjármálamarkaða og skal sá síðastnefndi tilnefndur af forsætisnefnd Alþingis. Kom fram í starfi nefndarinnar að markmiðið með þessari skipun sé að tryggja sjálfstæði rannsóknarnefndarinnar. Þannig er gert ráð fyrir að þeir sem stýri þessari viðamiklu rannsókn verði sjálfstæðir og óháðir og búi yfir mikilli reynslu og þekkingu. Samkvæmt 1. tölulið 1. gr. frumvarpsins skal skipa í nefndina dómara Hæstaréttar samkvæmt ákvörðun dómara réttarins og skal hann vera formaður. Fyrir nefndinni var þeim sjónarmiðum hreyft að þar sem rannsóknarnefndin er á vegum Alþingis færi betur á því að forsætisnefnd Alþingis skipaði þennan hæstaréttardómara í nefndina. Allsherjarnefnd fellst á þau sjónarmið og leggur til breytingu á ákvæðinu í þá veru. Allsherjarnefnd ræddi nokkuð hvort samsetning rannsóknarnefndarinnar væri of lögfræðilega miðuð með því að tveir nefndarmenn séu lögfræðimenntaðir, þ.e. hæstaréttardómarinn sem áður er vikið að og umboðsmaður Alþingis. Telur nefndin rétt að benda á í því sambandi að þau verkefni sem nefndinni eru falin eru að talsverðu leyti lögfræðileg. Er henni m.a. ætlað að gera úttekt á reglum íslenskra laga um fjármálamarkaðinn, leggja mat á hvernig staðið hafi verið að eftirliti með fjármálastarfsemi, koma með tillögur um breytingar á lögum, reglum, vinnubrögðum og skipulagi opinberrar stjórnsýslu og gera ráðstafanir til þess að hlutaðeigandi yfirvöld fjalli um mál þar sem grunur vaknar við rannsókn nefndarinnar um að refsiverð háttsemi eða brot á starfsskyldum hafi átt sér stað. Samkvæmt frumvarpinu er það líka verkefni rannsóknarnefndarinnar að skipa vinnuhópa og ráða starfsmenn sér til aðstoðar. Þá getur rannsóknarnefndin leitað sérfræðilegrar aðstoðar innlendra og erlendra aðila við mat á einstökum þáttum. Með aðkomu sérfræðinga og starfshópa er mætt því sjónarmiði að fá færustu sérfræðinga, innlenda sem erlenda, til að fjalla um mismunandi þætti, sem að sjálfsögðu kalla á mismunandi sérþekkingu. Þannig telur nefndin augljóslega þörf á að leita til sérfræðinga á sviði þjóðhagfræði og viðskiptafræði til að fjalla um ákveðin mál, sérfræðinga í rekstri, ekki síst bankarekstri, til að fjalla um aðra þætti o.s.frv. Einnig getur krafan um hlutlægni og hlutleysi kallað á aðkomu erlendra aðila að ákveðnum þáttum rannsóknar málsins sem nefndin telur eðlilegt að rannsóknarnefndin nýti sér. Það er mat allsherjarnefndar að það sé eðlilegt að löggjafinn veiti rannsóknarnefndinni talsvert svigrúm til að meta þetta og er svo gert eins og frumvarpið lítur nú út. Með þessum heimildum nefndarinnar um að leita til sérfræðinga og skipa vinnuhópa á tilteknum sviðum er líka tryggt að fjölþætt menntun og reynsla verði nýtt í þessari rannsóknarvinnu. Þá er líka þess að geta að forsætisnefnd skipar enn fremur þriggja manna vinnuhóp einstaklinga með háskólamenntun í heimspeki, sagnfræði, félagsfræði, stjórnmálafræði eða öðrum skyldum greinum sem á að fjalla í samráði við rannsóknarnefndina um þann þátt rannsóknarinnar sem getið er í 3. mgr. 1. gr. og varðar það sem kalla má siðferðishluta rannsóknarinnar. Nefndin ræddi nokkuð um þær háskólagreinar sem nefndar eru í ákvæðinu og telur nokkra þörf á að auka við upptalninguna sem þó er ekki tæmandi og bæta fjölmiðlafræði við hana, sérstaklega þegar litið er til þess hve veigamiklu hlutverki fjölmiðlar gegna í lýðræðisþjóðfélagi. Í nefndarálitinu segir síðan, herra forseti: Fram hafa komið athugasemdir umsagnaraðila um að heimildir nefndarinnar til upplýsingaöflunar, um meðferð gagna og skýrslutökur gagnvart einstaklingum gangi nærri þeirri réttindavernd sem leiðir af 71. gr. stjórnarskrárinnar um friðhelgi einkalífs. Nefndin telur rétt að árétta það að rannsóknarnefndin verður ávallt í störfum sínum bundin af grundvallarreglum stjórnarskrárinnar, þar á meðal um friðhelgi einkalífs, þegar einstakar ákvarðanir eru teknar um skýrslutökur, gagnaöflun og meðferð upplýsinga. Er það meðal annars ein af ástæðum þess að nefndin fellst á það að hæstaréttardómari og umboðsmaður Alþingis, sem hafa mikla sérþekkingu á samspili mannréttindaákvæða og starfa af þessu tagi, sitji í nefndinni. Rannsóknarnefndin verður þannig að gæta stjórnskipulegs meðalhófs og varfærni við mat á því hvort tiltekin skýrslugjöf sé nauðsynleg, einkum þegar með henni er vikið frá þagnarskyldu samkvæmt öðrum lögum. Það er mat nefndarinnar að rannsóknarheimildir rannsóknarnefndarinnar brjóti ekki gegn mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar, en sem fyrr getur verður nefndin að gæta þess í ríkum mæli við töku einstakra ákvarðana að ekki sé hverju sinni gengið lengra en nauðsyn krefur í þágu þeirra mikilvægu þjóðfélagslegu markmiða sem stefnt er að með nefndarstarfinu. Nefndin ræddi einnig, eins og kemur fram í nefndarálitinu, þau ákvæði frumvarpsins sem fjalla um upplýsingaskyldu fyrir nefndinni og afnám þagnarskylduákvæða. Í 6. gr. frumvarpsins er ákvæði sem skyldar sérhvern sem þess er krafinn að afhenda rannsóknarnefnd upplýsingar, gögn og skýringar sem hún fer fram á. Með gögnum er meðal annars átt við skýrslur, skrár, minnisblöð, bókanir, samninga og önnur gögn sem nefndin óskar eftir. Samkvæmt greininni er nefndinni heimilt að kalla einstaklinga til fundar við sig og krefja þá um munnlegar upplýsingar í þágu rannsóknarinnar og er þeim skylt að veita nefndinni upplýsingar þó að þær séu háðar þagnarskyldu samkvæmt lögum. Fyrir allsherjarnefnd komu fram athugasemdir við að þannig sé undantekningarlaust vikið frá þagnarskylduákvæðum laga og að skylda til að láta nefndinni í té upplýsingar sé með frumvarpinu þannig gerð þagnarskylduákvæðum laga yfirsterkari. Allsherjarnefnd ræddi í þessu sambandi þagnarskyldu ýmissa starfsstétta, svo sem lögmanna og endurskoðenda sem hafa trúnaðarskyldur gagnvart skjólstæðingum sínum og búa oft yfir upplýsingum um einkahagi þeirra. Kom fram að með afnámi þessarar þagnarskyldu væri þessum starfsstéttum í raun gert ókleift að sinna starfi sínu. Allsherjarnefnd féllst á að það gæti verið varhugavert að veikja þetta trúnaðarsamband. Nefndin skoðaði í þessu sambandi hvaða reglur giltu um rannsóknarnefndir á vegum danska þingsins. Þar víkur þagnarskylda almennt fyrir skyldu til að láta nefnd í té upplýsingar og gefa skýringar. Ekki þarf þó að láta í té upplýsingar eða skýra frá hlutum sem ekki væri skylt að gefa skýrslu um fyrir dómi. Allsherjarnefnd leggur því til að lögmönnum, endurskoðendum og öðrum slíkum starfsstéttum sem hafa trúnaðarskyldur gagnvart skjólstæðingum sínum verði gert mögulegt að þegja yfir upplýsingum um einkahagi manna sem þeim hefur verið trúað fyrir. Dómara yrði fengið vald til að meta hvort trúnaðurinn ætti að víkja fyrir almannahagsmunum sem tengjast því að markmiðum laganna verði náð. Sú heimild næði þó ekki til upplýsinga sem verjanda í sakamáli hefði verið trúað fyrir af skjólstæðingi sínum um málsatvik. Jafnframt væri tryggt að nefndin gæti ekki leitað upplýsinga hjá aðstoðarmanni um atriði sem honum hefði verið trúað fyrir í tengslum við rannsókn nefndarinnar. Allsherjarnefnd leggur því til að við 6. gr. bætist ný málsgrein er verði 4. mgr. um að lögmaður, endurskoðandi eða annar aðstoðarmaður verði þó ekki krafinn upplýsinga, sem honum hefur verið trúað fyrir út af rannsókn nefndarinnar, nema með leyfi þess sem í hlut á. Síðan er bætt við að ákvæði a- og b-liðar 2. mgr., ásamt 3. og 4. mgr. 119. gr. laga um meðferð sakamála, gilda enn fremur um upplýsingagjöf þeirra sem þar eru tilgreindir. Dómari skal samkvæmt því ákvæði skera úr um upplýsingaskyldu þeirra og er ætlunin að mál af því tagi verði rekið samkvæmt 6. mgr. þessarar greinar frumvarpsins. Niðurstaðan er sem sagt sú að um upplýsingaskyldu þeirra aðila sem þarna koma við sögu sem yrðu einkum lögmenn og endurskoðendur gilda sömu reglur og um meðferð sakamála. Ekki eru gerðar stífari kröfur um að þessir aðilar víki frá þagnarskyldu sinni heldur en almennt gerist við rekstur sakamála. Það eru sem sagt sambærilegar reglur. Nefndin ræddi nokkuð um ákvæði 4. mgr. 4. gr. þar sem segir að rannsóknarnefndin geti birt upplýsingar sem annars væru háðar þagnarskyldu ef rannsóknarnefndin telur slíkt nauðsynlegt til að rökstyðja niðurstöður sínar. Hún skal þó því aðeins birta upplýsingar um persónuleg málefni einstaklinga, þar með talið fjármál þeirra, að hún telji að verulegir almannahagsmunir séu af því að birta upplýsingarnar og að þeir vegi þyngra en hagsmunir þess einstaklings sem í hlut á. Fram komu ábendingar um að eðlilegt væri að breyta 4. mgr. 4. gr. á þann veg að í stað þess að um ræði undanþágur frá þagnarskyldu, sem nefndin telur nauðsynlegar, verði rætt um undanþágur sem séu nauðsynlegar af tilteknum ástæðum. Fellst nefndin á að slík breyting sé til þess fallin að auka traust á málsmeðferð samkvæmt ákvæðum frumvarpsins og eyða vafa um að geðþótti geti ráðið ákvörðun um að birta tilteknar upplýsingar. Mér finnst ástæða til að vísa aftur til þess sem ég áður sagði um að rannsóknarnefndin þarf, þegar hún tekur ákvarðanir af þessu tagi, að sjálfsögðu að hafa í heiðri grundvallarreglur stjórnarskrár og mannréttindasáttmála um vernd friðhelgi einkalífsins, en allsherjarnefnd fellst þó á með frumvarpshöfundum að þær aðstæður geti verið fyrir hendi að undantekningar séu heimilar. Því er því haldið opnu að þegar almannahagsmunirnir af því að birta upplýsingar eru taldir vega mun þyngra en einkahagsmunir þess einstaklings af að viðkomandi atriði fari leynt verði rannsóknarnefndinni heimilt að birta upplýsingarnar. Þarna er hins vegar um algjöra undantekningarreglu að ræða sem hlýtur að verða skilin þröngt. Allsherjarnefnd ræddi einnig um réttarstöðu einstaklinga sem koma fyrir nefndina til skýrslutöku en á það var bent að hugsanlega kæmu fram upplýsingar fyrir rannsóknarnefndinni um atriði sem síðar kynnu að fara til meðferðar hjá ákæruvaldinu. Í því sambandi telur nefndin rétt að taka skýrt fram að fyrir rannsóknarnefndinni fer ekki fram rannsókn samkvæmt lögum um meðferð sakamála heldur skal rannsóknarnefndin tilkynna ríkissaksóknara um meint refsiverð brot sem framin kunna að hafa verið og tekur hann ákvörðun um hvort rannsaka beri málin. Var í þessu sambandi vísað til þess að upp hafa komið mál þar sem óljós skil milli hlutverka rannsóknaraðila hafa valdið vandkvæðum. Þannig var vísað til þess að við rannsókn samkeppnisyfirvalda á brotum olíufélaganna á ákvæðum samkeppnislaga komu fram upplýsingar sem lagðar voru fram í sakamáli gegn forstjórum félaganna. Í dómi Hæstaréttar frá 16. mars 2007 í máli nr. 92/2007 var málinu vísað frá á grundvelli þess að rétturinn taldi að mörkin milli stjórnsýslurannsóknar og lögreglurannsóknar væru óljós. Þannig var hvorki gætt þagnarréttar í rannsókn samkeppnisyfirvalda né heldur tryggt að skýrslur sem menn gáfu fyrir samkeppnisyfirvöldum samkvæmt lagaskyldu yrðu ekki síðar notaðar sem sönnunargögn gegn þeim í refsimáli. Samkeppnislögunum var breytt í kjölfarið til að tryggja þessi grundvallarréttindi. Nefndin leggur því til breytingu á frumvarpinu sambærilega við þetta ákvæði samkeppnislaga þannig að við 14. gr. bætist ný málsgrein um að ekki verði heimilt að nota upplýsingar sem einstaklingur hefur veitt fyrir nefndinni sem sönnunargagn í sakamáli sem höfðað er gegn honum. Þá ræddi nefndin einnig um aðgang að gögnum eftir að starfi rannsóknarnefndarinnar lýkur. Í 2. mgr. 17. gr. frumvarpsins segir að ákvæði 18.–21. gr. laga um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga, ákvæði upplýsingalaga og ákvæði stjórnsýslulaga gildi ekki um störf rannsóknarnefndarinnar. Fyrir nefndinni komu fram sjónarmið um að þörf væri á að taka skýrlega fram að þegar rannsókninni ljúki öðlist þeir einstaklingar sem rannsóknin hefur beinst að réttindi samkvæmt framangreindum ákvæðum laga um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga til vitneskju um vinnslu umræddra upplýsinga og einnig réttinda skv. 9. gr. upplýsingalaga til aðgangs að gögnum. Allsherjarnefnd fellst á þau sjónarmið en tekur fram að rétt sé að gera undantekningu frá því þegar mál hefur verið tekið til rannsóknar sem sakamál. Nefndin leggur því til að við 17. gr. frumvarpsins bætist ný málsgrein sem verði 3. mgr., svohljóðandi: „Þrátt fyrir ákvæði 2. mgr. skulu þeir sem rannsókn hefur beinst að njóta réttinda samkvæmt ákvæðum 18.–21. gr. laga nr. 77/2000 og 9. gr. upplýsingalaga að rannsókn nefndarinnar lokinni, enda hafi ákæruvaldið ekki tekið mál viðkomandi til meðferðar sem sakamál. Fer þá um rétt til aðgangs að gögnum samkvæmt ákvæðum laga um meðferð slíkra mála.“ Þá komu einnig fram ábendingar fyrir nefndinni um að í frumvarpinu sé ekki fjallað um hvernig háttað skuli varðveislu þeirra gagna sem aflað er vegna rannsóknarinnar og aðgangi almennings að þeim. Nefndin leggur því til að skýrt verði kveðið á um hvernig fari um þessi atriði og leggur til að við 17. gr. frumvarpsins verði bætt ákvæði sem fjalli sérstaklega um það að gögn skuli færð á Þjóðskjalasafn Íslands að störfum nefndarinnar loknum, sem og að um aðgang að þeim þar fari eftir ákvæðum upplýsingalaga. Í framangreindu mundi felast að við ákvörðun Þjóðskjalasafns um veitingu aðgangs að umræddum gögnum yrði að meta hvort rétt væri að takmarka aðgang með vísan til 5. gr. upplýsingalaga um einka- eða fjárhagsmálefni einstaklinga sem sanngjarnt er og eðlilegt að leynt fari. Um aðgang að gögnum um slík málefni færi einnig eftir 3. mgr. 8. gr. upplýsingalaga þess efnis að takmarkanir á aðgangi að gögnum falli niður 80 árum eftir að þau urðu til. Við ákvörðun Þjóðskjalasafns um veitingu aðgangs að gögnum bæri og að virða ákvæði laga nr. 77/2000, um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga, þar á meðal ákvæði 7. gr. um sanngirni og meðalhóf. Nefndin telur rétt að vísa í texta frumvarpsins almennt til laga um meðferð sakamála sem taka munu gildi 1. janúar og að vísa í lög um meðferð opinberra mála í ákvæði til bráðabirgða þar sem gildistími þeirra laga rennur senn út. Leggur allsherjarnefnd því til nokkrar tæknilegar breytingar í því skyni. Að lokum leggur allsherjarnefnd áherslu á mikilvægi þess að tryggðar verði nægar fjárveitingar til starfs rannsóknarnefndarinnar. Á þessu stigi eru að sjálfsögðu uppi ýmsir óvissuþættir í sambandi við umfang rannsóknarinnar, m.a. hvað varðar þörf á aðkeyptri aðstoð innlendra og erlendra sérfræðinga. Mikilvægt er að fjárskortur standi ekki í vegi fyrir því að rannsóknarnefndin geti sinnt hlutverki sínu og skilað niðurstöðum bæði fljótt og vel. Nefndin leggur því til, eins og kemur fram í nefndarálitinu, að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef nú gert grein fyrir og gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir nefndarálit þetta rita sá sem hér stendur, Atli Gíslason, Ágúst Ólafur Ágústsson, Ellert B. Schram, Jón Magnússon, Karl V. Matthíasson, Ólöf Nordal, Sigurður Kári Kristjánsson og Siv Friðleifsdóttir. Herra forseti. Ég hef nú farið yfir nefndarálitið sem hér liggur fyrir og gert grein fyrir þeim breytingartillögum sem allsherjarnefnd stendur að varðandi þetta frumvarp. Ég vil undir lok ræðu minnar árétta að mál þetta og tilurð þess á sér mikla sérstöðu. Það er flutt af forseta Alþingis og formönnum allra stjórnmálaflokka á Alþingi og við vinnslu málsins í allsherjarnefnd þingsins hefur verið lögð á það mikil áhersla að hafa góða samvinnu um þær breytingar sem gerðar hafa verið. Varð niðurstaðan sú, eins og kemur fram í nefndarálitinu, að full samstaða varð með nefndarmönnum um niðurstöðuna. Vil ég ljúka máli mínu á að þakka nefndarmönnum í allsherjarnefnd fyrir góð störf og góða samvinnu við vinnslu þessa mikilvæga máls.

Herra forseti. Það þarf fáum orðum að fara um mikilvægi þessa máls. Það talar allt fyrir sig sjálft. Um leið og ég fagna því að sjálfsögðu, og tek undir með formanni allsherjarnefndar, að það er ánægjulegt að um þetta hefur haldist góð samstaða þá segi ég bara: Skárra væri það nú. Þjóðin á líklega kröfu á því að við stöndum okkur þó hvað þennan þátt hörmunganna varðar. Að standa sómasamlega að því og saman að reyna að gera allt sem í okkar valdi stendur til að setja rannsókn þessara atburða allra í þann farveg að sómasamlegt sé og því sé sæmilega treyst að ekkert annað standi til en að rannsaka þessa hluti refjalaust ofan í kjölinn og leiða hið sanna í ljós. Ég vil þakka hv. allsherjarnefnd fyrir hönd okkar aðstandenda málsins - ég mun vera fyrstur hér að minnsta kosti í ræðustól af okkur sem erum flutningsmenn frumvarpsins - fyrir hennar vinnu. Mér sýnist að þar hafi tekist vel til og nefndin eftir atvikum á skömmum tíma unnið mikið starf við að fara rækilega yfir málið og taka athugasemdir til greina sem við það hafa borist. Mikið er horft til þess hvernig þetta mál fari af stað og ábendingar hafa borist utan úr þjóðfélaginu frá aðilum eins og laganefnd lögmannafélagsins og fleirum sem að sjálfsögðu er rétt og skylt að fara vandlega yfir. Ég vil leggja á það sérstaka áherslu í byrjun að í mínum huga er hér á ferðinni ekki bara rannsóknarnefnd í hefðbundnum og þröngum skilningi þess orðs heldur einnig og ekki síður sannleiksnefnd eins og fram kemur í 1. mgr. 1. gr., verkefnið er að leita sannleikans. Og þessi nefnd hefur líka það veigamikla hlutverk með höndum að reyna að leiða atburðina þannig í ljós og matreiða starf sitt þannig þegar að niðurstöðum kemur að það verði sá grunnur undir uppgjör þessara mála allra fyrir okkur í siðferðislegum, pólitískum og lagalegum skilningi sem við verðum síðan að byggja á til þess að þjóðin komist í gegnum og frá þessum atburðum eins skaplega og kostur er. Það er þannig með stóra atburði í sögu þjóða að það þarf að vinna úr þeim. Það getur tekið áratugi og jafnvel aldir eins og dæmi úr mannkynssögunni færa okkur heim sanninn um. Það hefur tekist misvel. Ef refsigleðin ein er þar höfð að leiðarljósi og menn nálgast þetta út frá því sjónarmiði einu að finna einhverja tiltekna sökudólga, jafnvel tákngervinga, og refsa þeim en aðhafast síðan ekkert annað þá reynist það oft skammgóður vermir því að þjóðin gengur áfram með samviskubit og ónotin innan í sér um að hlutirnir hafi ekki verið upplýstir með sómasamlegum hætti og ekki skapast sá grundvöllur fyrirgefningar og sátta sem þarf að vera hluti af sálrænni meðferð þjóðar sem tekst á við erfið tímabil í sögu sinni. Ég hef stundum í huga mér borið svolítið saman uppgjör styrjaldanna miklu á meginlandi Evrópu annars vegar og uppgjör suður-afrísku þjóðarinnar við kynþáttaaðskilnaðarstefnuna hins vegar, en farnar voru þó nokkuð ólíkar leiðir. Af tvennu hika ég ekki við að stilla mér á bak við þá leið sem Nelson Mandela hafði forustu um, og Tutu biskup og fleiri góðir menn, í tilviki Suður-Afríkumanna. Það er ákaflega mikilvægt að þetta starf fari tafarlaust af stað og helst þarf þessi nefnd að koma saman og hefja störf strax á næstu dögum eftir að lögin taka gildi. Það er m.a. vegna þess að hún þarf umsvifalaust að gera vart við sig hjá þeim aðilum þar sem lykilgögn í þessum málum er að finna. Það eru skilanefndir gömlu bankanna, það eru aðilar eins og Fjármálaeftirlit og Seðlabanki. Það eru fyrrverandi stjórnendur sem einstaklingar sem hljóta að þurfa að koma fyrir nefndina, forsvarsmenn fyrirtækja sem hér koma við sögu. Það eru að sjálfsögðu einnig ráðherrar og þingmenn og aðrir, bæði núverandi og fyrrverandi, sem að þessum hlutum hafa komið. Það þarf ekkert þar um að efast því að þeir sem skoða 6. gr. frumvarpsins sjá að hér er óvenjuríkulega um það búið að allir með tölu skuli gefa nefndinni upplýsingar, eru til þess skyldugir, er skylt að verða við kröfum nefndarinnar um að láta í té upplýsingar, gögn o.s.frv. Það snýr að einstaklingum, stofnunum og lögaðilum og 4. og 5. mgr. 6. gr. eru kannski hvað mest afgerandi í þessum efnum og það tel ég afar mikilvægt þannig að hlutir fari ekki að þvælast fyrir mönnum eins og tal um bankaleynd eða annað því um líkt. Þar segir ósköp einfaldlega: „Skylt er að verða við kröfu rannsóknarnefndar um að veita upplýsingar þó að þær séu háðar þagnarskyldu, t.d. samkvæmt reglum um starfsemi fjármálafyrirtækja, sérstökum reglum um utanríkismál, öryggi ríkisins eða fundargerðir ríkisstjórnar og ráðherrafunda og fundargerðir nefnda Alþingis. Sama gildir um upplýsingar sem óheimilt er að lögum að veita fyrir dómi nema með samþykki ráðherra, forstöðumanns eða annars yfirmanns viðkomandi, jafnt hjá hinu opinbera sem einkafyrirtæki.“ Ég á erfitt með að sjá að um þetta sé hægt að búa öllu rækilegar. Það var hugsun okkar, aðstandenda frumvarpsins, að þetta skyldi vera svo gjörsamlega tæmandi sem nokkur kostur væri þannig að ekki þyrfti að ræða það mál að nefndin á refjalaust rétt á öllum upplýsingum alls staðar, undir öllum kringumstæðum og mönnum er skylt að veita henni aðgang að þeim. Þetta er ákaflega mikilvægt. Ég vil nefna nokkrar af þeim breytingartillögum sem allsherjarnefnd leggur til og ég tek fram að ég sé ekki annað en þær séu allar til bóta eins og við var að búast. Ég fagna þar sérstaklega breytingu á skipan rannsóknarnefndarinnar sjálfrar. Upphaflegar hugmyndir voru dálítið í þá átt að fela aðilum utan veggja Alþingis tilnefningarvald sem ég var í sjálfu sér ekki sáttur við. Eftir sat þetta eitt að leita til Hæstaréttar og nú leggur allsherjarnefnd til að því verði breytt og það verði forsætisnefnd sjálf sem velji einn af dómendum Hæstaréttar til að taka sæti í nefndinni og veita henni forustu. Það tel ég vera betri skipan mála. Ég tel einnig að víkka megi út verksvið þeirrar sérnefndar sem hefur talsverða sérstöðu í frumvarpinu hvað varðar þá starfshópa eða sérnefndir sem koma til með að sinna einstökum verkefnum. Það er sú sem vikið er að í síðustu málsgrein 1. gr. og aftur í næstsíðustu málsgrein 2. gr., þ.e. þriggja manna starfshópur sem á að hafa það sérstaka verkefni að kanna hvort orsaka þessara hluta sé að einhverju leyti að leita í siðferðislegum þáttum í starfsháttum eða aðferðafræði sem hér hafi þróast og orðið með þeim hætti að hlutir fóru á þann veg sem raun ber vitni. Það er svo með Ísland að við erum frekar ung að árum í hinum harða heimi alþjóðlegrar fjármálastarfsemi. Hér er saga kauphallarviðskipta ákaflega stutt og saga viðskipta af því umfangi og af því tagi sem hér koma aðallega við sögu er stutt. Þess vegna er það sem ýmsir, til að mynda erlendir aðilar sem hafa kynnt sér þessi Íslandsmál, ef svo má að orði komast, hafa staldrað við þann þátt að hér á Íslandi vantaði að verulegu leyti hefðir og „menningu“ í viðskiptalegum efnum sem í ýmsum nálægum löndum er áratuga- ef ekki aldagömul. Stundum er sagt um okkur Íslendinga að við séum áhlaupsmenn miklir og viljum taka flesta hluti með vertíðaraðferðafræðinni. Kannski átti það ekki síst við hér að menn upplifðu sig í þessum efnum eins og þeir væru bara komnir á eina góða vertíð og ætluðu að klára þetta af, sigra heiminn. Og það jafnvel í alþjóðlegri bankastarfsemi sem hafði nú ekki verið talið til sérsviða Íslendinga svona fram undir þetta. Oft var sagt að við Íslendingar værum nokkuð góðir í að veiða og verka fisk og selja hann. Við værum nokkuð slyngir í okkar gamla og góða landbúnaði og svona ýmiss konar matvælaiðnaði. Kunnum dálítið á handverk til ýmissa hluta hér innan lands og höfum smátt og smátt verið að öðlast talsverða þekkingu á sviði jarðfræði, verkfræði og jarðefnafræði og á sviði nýtingar og beislunar fallorku og jarðhita. En sérfræðiþekking og snilld í alþjóðlegum fjármálaviðskiptum var lengi vel ekki meðal þeirra sérsviða þar sem talið var að Íslendingar mundu hafa heiminum mikið fram að færa. Það breyttist um sinn, um skeið, en er nú orðið aftur eins og það var áður. Ég held að enginn mundi fara út í heim með þann boðskap að Íslendingar hefðu fram að færa eitthvert bissnessmódel, einhverja aðferðafræði í erlendum fjárfestingum og fjármálastarfsemi sem aðrar þjóðir gætu lært verulega af. Þessu var haldið fram um skeið og jafnvel ekki af neinu sérstöku lítillæti eins og þegar einn útrásarvíkingurinn var að kenna Dönum hvernig gera ætti hlutina og Danir urðu nú dálítið undirleitir þegar gamla hjálendan var farin að færa sig svona upp í bekkinn. En nú er þetta allt með öðrum brag og þess vegna er það óumflýjanlegt að þessi þáttur málsins verði gildur í rannsókninni. Það verður að rannsaka vel þá „menningu“, svo að ég sé nú ekki að sletta erlenda orðinu kúltúr, sem þarna þróaðist, hugmyndaheiminn, aðferðafræðina og verklagið sem enginn vafi er á að er þarna talsverður orsakavaldur. Þess vegna fagna ég því sérstaklega að þessi ákvæði eru þarna í nefndinni og allsherjarnefnd meira að segja styrkir þennan þátt og breikkar frekar en þrengir gildissvið þessa þáttar starfsins og það tel ég að sé vel. Um verkefnin að öðru leyti er ekki margt að segja af minni hálfu nema að það er í valdi nefndarinnar og í hennar höndum að rannsaka það sem hún telur sig þurfa að gera til að upplýsa málin í heild sinni. Það er mjög mikilvægt að það liggi alveg fyrir að það er ekki ætlunin af hálfu Alþingis að binda hendur eða afmarka starfssvið rannsóknarnefndarinnar eða starfshópa hennar á nokkurn hátt. Hún á að hafa fullt svigrúm, fullt sjálfstæði til að fara í verkið eins og hún telur sig best geta gert þótt öllum sé að sjálfsögðu ljós sá vandi að afmarka verkefnið í þeim skilningi að það sé viðráðanlegt, það sé leysanlegt, það sé framkvæmanlegt innan einhverra hóflegra settra tímamarka. Þá kem ég líka að því sem aðeins var tæpt á áðan af formanni allsherjarnefndar, að þetta verður umfangsmikið verk. Já, að sjálfsögðu. Þetta verður kostnaðarsamt verk. Já, að sjálfsögðu. En þar má ekki til spara. Þjóðin verður að fjárfesta í því að rannsaka þessa hluti eins vel og nokkur kostur er og það eru smáaurar mældir í stærðunum þeirra hörmunga sem undir eru ef við setjum það í það samhengi eitt augnablik. Ég vil síðan leggja sérstaka áherslu á það sem komið er inn á bæði í breytingartillögu allsherjarnefndar, samanber staflið b í 7. tölulið breytingartillöguskjalsins, vegna þess að einhver misskilningur komst einhvers staðar á kreik um það - af því það var ekki sagt berum orðum - að ábyrgð stjórnmálamanna væri ekki undir, þ.e. ábyrgð ráðherra í skilningnum lög um ráðherraábyrgð eða ábyrgð annarra stjórnmálamanna eftir hefðbundnum skilningi. Að sjálfsögðu var það miðlægt í frumvarpinu í hugum okkar flutningsmanna, samanber orðalag 1. mgr. 1. gr., að það var ekki síst það sem skyldi rannsaka. Þar vísa ég til orðanna að þar skuli hún, þ.e. rannsóknarnefndin, leggja mat á hvort um mistök eða vanrækslu hafi verið að ræða við framkvæmd laga og reglna og hverjir beri ábyrgð á henni. Það eru ráðherrar. Það er framkvæmdarvaldið. Um fjármálastarfsemi á Íslandi og eftirlit með henni og hverjir kunni að bera ábyrgð á því. Nefndin telur rétt að taka það skýrt fram að hins vegar þegar kemur að hvað varðar framhald málsins þá gilda þar auðvitað lögin um ráðherraábyrgð, nokkuð roskin sem þau eru svo ég tali nú ekki um ákvæði um landsdóm sem hafa verið óvirk um áratuga-, mér liggur við að segja um aldaskeið, en þau eru þarna og því að sjálfsögðu eðlilegast að vísa til þeirra. Í því sambandi skiptir líka máli sú lögskýring sem er að finna í nefndaráliti allsherjarnefndar og ég fagna sérstaklega þar sem talað er um undir millifyrirsögn um ráðherraábyrgð, að komist rannsóknarnefndin að því að ráðherrar hafi gert mistök eða sýnt vanrækslu í starfi samanber 1. mgr. 1. gr. skal hún gera grein fyrir því í skýrslu til Alþingis sem hefur það hlutverk að meta hvort tilefni sé til að ráðherra sæti ábyrgð við það. Þar er átt við í hinum hefðbundna skilningi laganna um ráðherraábyrgð þar sem kemur að hinni pólitísku ábyrgð þeirra á framkvæmd viðkomandi málaflokks og því að hafa eftir atvikum mögulega annaðhvort brotið af sér með beinum hætti eða hitt sem hér mundi væntanlega miklu frekar eiga við, gerst sekir um að vanrækja þær skyldur sem þeir áttu að uppfylla, þ.e. að hafa ekki aðhafst, hafandi mátt vita eða hreinlega vitað betur. Þetta er mjög mikilvægt að sé algerlega á hreinu svo að ekki komi upp nokkur efi í framhaldinu í samfélaginu, en það er síður en svo ætlunin og var aldrei ætlunin að undanskilja þetta á einn eða neinn hátt nema síður sé, eins og ég hef áður nefnt. Ég vil aðeins nefna aðra þætti sem snúa að tímabilinu sem undir er. Eins og gefur að lesa í 1. gr. þá er ætlunin að nefndin geti skoðað atburði eftir setningu neyðarlaganna og fylgt þeim eftir inn í samtímann eða nær okkur í honum, eftir því sem hún telur þurfa og það er mjög mikilvægt og á það leggur allsherjarnefnd ríka áherslu en það er líka alveg ljóst að nefndin verður að minnsta kosti í sumum tilvikum að fara nokkuð langt aftur, aftur á u.þ.b. miðjan áratug síðustu aldar eða jafnvel lengur, þ.e. aftur fyrir upphaf þeirra skipulagsbreytinga á fjármálamarkaði sem hér koma mjög við sögu, aftur fyrir hlutafélagavæðingu bæði fjárfestingarlánasjóða og ríkisviðskiptabanka sem seinna runnu saman með ýmsum hætti inn í það fjármálakerfi sem nú hefur hrunið ofan á hausinn á okkur. Það er alveg ljóst að að þessu leyti þarf tímabilið sem undir er að vera nokkuð vítt. Það þarf bæði að fara nægjanlega langt aftur til þess að fara að rótum þessara mála, þar með hljóta líka vinnubrögðin við einkavæðingu bankanna og aðrir atburðir sem þar gerðust að koma í sviðsljósið á nýjan leik, sem og að fylgja málum lengra eftir en að þeim tímapunkti þegar neyðarlögin voru sett 6. október síðastliðinn. Að síðustu eru auðvitað fjölmörg mál önnur sem er mikilvægt að farið sé vel yfir og eins og gert er í nefndarálitinu. Tímans vegna get ég ekki farið nákvæmlega yfir þau en ég vil að sjálfsögðu þakka fyrir þá umfjöllun sem þar er að finna um bæði upplýsingaskyldu fyrir nefndina og þagnarskyldu. Sömuleiðis að sjálfsögðu um réttarstöðu einstaklinga og að reynt sé að finna hina réttu línu milli þess að þrengja ekki að nefndinni og ríkum rannsóknarheimildum hennar annars vegar og hins vegar þeirri persónuvernd eða réttarvernd gagnvart einstaklingum og þeim sem við sögu koma sem að sjálfsögðu þarf líka að hafa í heiðri. Ég held síðan að við verðum að treysta því góða fólki sem þarna fær vandasamt hlutverk í hendur til að finna réttu leiðirnar. Það er mikilvægt í mínum huga að hafa í huga að öll tilvik þar sem upp koma grunsemdir um afbrot eða refsiverða háttsemi fari sinn farveg yfir til hins sérskipaða saksóknara og ætti þar af leiðandi ekki að þurfa að valda vandkvæðum að draga þá hluti í sundur. Upplýsingarnar og gögnin verða eftir sem áður mikilvægur hluti af þeim undirstöðum sem nefndin byggir niðurstöður sínar á þó að réttarkerfið hafi tekið við þeim þætti málsins sem snýr að fullnustunni á því sviði. Þetta þarf allt að vinnast í góðu samstarfi og að lokum bind ég innilega vonir við það, virðulegi forseti, 

Virðulegi forseti. Hér er runnin upp að mörgu leyti söguleg stund þegar fylgt er úr hlaði nefndaráliti sem víkur að frumvarpi til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. Frumvarpið var lagt fram fyrir nokkrum vikum af hæstv. forseta Alþingi og formönnum stjórnmálaflokkanna sem hér sitja og eiga fulltrúa á Alþingi og hefur nú verið afgreitt af hálfu allsherjarnefndar með fulltingi allra flokka þar sem mælt er með samþykkt frumvarpsins með þeim breytingum sem nefndin hefur lagt til að gerðar verði. Sú samstaða sem fram kemur hjá formönnum stjórnmálaflokkanna á Alþingi og nú síðast hjá allsherjarnefnd er að mínu mati afar dýrmæt í ljósi þeirrar ólgu og upplausnar sem nú ríkir í landinu. Hér hafa menn í raun og veru slíðrað sverðin og tekið höndum saman um meðferð og vinnubrögð og sannleiksleit og þar á ekkert að vera undanskilið. Ég fullyrði að íslensk þjóð þarf á þessari rannsókn að halda og ekki síður þeirri samstöðu sem hefur myndast um það hvernig skuli staðið að henni. Mikil lifandis skelfingar ósköp þarf þjóðin raunar á því að halda að stjórnmálamenn og alþingismenn átti sig á því yfir höfuð á þessum örlagatímum og komi þeim skilaboðum til skila að Íslendingar standa frammi fyrir mestu erfiðleikum seinni tíma. Á slíkum ögurstundum er auðvitað upp á líf og dauða að slá skjaldborg um tilveru okkar og lífsskilyrði. Alþingi og stjórnvöld, hvort sem þau eru til hægri eða vinstri, hvort sem þau eru við stjórnvölinn eða í stjórnarandstöðu verða að taka höndum saman og leggja ágreining sem ég vil kalla minni háttar ágreining til hliðar og mynda víðtæka samstöðu hinna pólitísku afla til þess að varða veginn fram á við. Þess vegna er samstaða um afgreiðslu þessa frumvarps sem hér liggur fyrir mikið gleðiefni og vinnubrögðin til eftirbreytni. Það er beinlínis skylda okkar og ábyrgð að standa þannig að málum. Við erum öll stödd í sama litla björgunarbátnum sem núna hoppar og skekst um í hafrótinu. Virðulegi forseti. Þegar kemur að rannsókn á orsökum og afleiðingum bankakreppunnar þá er auðvitað um risavaxið verkefni að ræða og það verður að fara fram víðtæk rannsókn þar sem engum verður hlíft. Það þarf allt að vera uppi á borðinu og þá er ekki aðeins átt við fjármálamarkaðinn einan og sér og bankana heldur hvers konar viðskiptastarfsemi, siðfræðina, pólitíkina ef því er að skipta, fjölmiðlana, embættisfærslur, ráðherraábyrgð o.s.frv. Á þessu öllu er tekið í frumvarpinu. Það var tvennt sem tók mestan tíma hv. allsherjarnefndar við yfirferð frumvarpsins. Annars vegar var um að ræða hvernig staðið skyldi að skipan rannsóknarnefndarinnar og svo hins vegar um upplýsingaskyldu eða þagnarskyldu. Að því er varðar skipan rannsóknarnefndarinnar þá bárust okkur í nefndinni ýmsar ábendingar og athugasemdir, bæði munnlegar og skriflegar. Það sem vó þyngst var að margir vildu að háskólasamfélagið kæmi í ríkari mæli að forustu í þessu verkefni. En niðurstaðan var sú að við héldum okkur í meginatriðum við þá tillögu sem formenn stjórnmálaflokkanna og hæstv. forseti Alþingis lagði upp með, þ.e. að formaður rannsóknarnefndarinnar skyldi koma úr Hæstarétti og við gerðum þá einu breytingu að í staðinn fyrir að rétturinn tilnefndi þann mann sjálfur þá mundi Alþingi eða forsætisnefnd Alþingis tilnefna eða leggja til hver mundi taka við þeirri formennsku. Þetta varð niðurstaðan. Að því er varðar upplýsinga- og þagnarskylduna þá var það mál vandmeðfarið því þarna er annars vegar um þá hugsun að ræða að allt sé uppi á borðinu og öllum sé skylt að veita upplýsingar og svo hins vegar að það má auðvitað ekki ganga á mannréttindi og friðhelgi einkalífsins. Ég held að hv. allsherjarnefnd hafi komist að skynsamlegri málamiðlunarniðurstöðu og að minnsta kosti vonumst við til að það standist bæði mannréttindi og stjórnarskrá annars vegar en komi samt ekki í veg fyrir að nefndin geti aflað þeirra upplýsinga sem nauðsynlegar eru við meðferð þessa stóra máls. Það getur verið að margt sem kveðið er á um í frumvarpinu orki tvímælis, of eða van, en viðleitnin er tvímælalaust sú að Alþingi Íslendinga leggur eindregið til og vill standa að löggjöf þar sem sannleikurinn er leiddur í ljós ef á annað borð er hægt leiða einhvern sannleika í ljós á þessum vettvangi. Þarna er reynt að gæta sanngirni og meðalhófs í báðar áttir en skýlaus undiralda og krafa um að málið sé rannsakað til hlítar, bæði aftur á bak og áfram í tíma og efnismeðferð. Frú forseti. Sem fulltrúi Samfylkingarinnar í allsherjarnefnd vil ég lýsa yfir eindregnum stuðningi flokks míns við þetta mál og þakka um leið stjórnarandstöðunni fyrir góða samvinnu í nefndarstarfinu sem hefur verið mikið og ítarlegt og síðast en ekki síst þakka ég formanni nefndarinnar fyrir góða leiðsögn.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér annað tvíburafrumvarpanna svokölluðu, það fyrra hefur verið afgreitt, en það gekk út á að stofna embætti sérstaks saksóknara sem fer með refsiþátt bankahrunsins. Við göngum nú í 2. umr. frá hinum tvíburanum, þ.e. rannsóknarnefnd um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna og tengdra atburða. Þetta er nokkuð merkilegt mál og ekki oft sem þingið setur upp rannsóknarnefndir af þessu tagi og reyndar frekar óvenjulegt. Það hefur verið gert nokkrum sinnum áður, síðast var það Breiðavíkurnefndin og nú er það bankahrunsnefndin, þannig að talsverð nýmæli eru að við setjum upp svona nefnd þó að slíkt hafi tíðkast mun oftar í nágrannaríkjum okkar. Frumvarpið er að mörgu leyti flókið og ýmis álitamál sem komu upp og vinna þurfti málið hratt. Vinnuhraðinn hefur verið gagnrýndur úti í samfélaginu en ég tel að málsmeðferð allsherjarnefndar hafi verið eðlileg, við höfum haldið fjölmarga fundi og fengið gesti og umsagnir þannig að ég tel að málið sé fullburða og hægt að fara í 2. umr. og greiða atkvæði um breytingartillögurnar. Ég tel að nefndin hafi unnið eðlilega og vel hafi verið haldið á málum. Varðandi einstök atriði vil ég benda á að rannsóknin getur beinst að ýmsum aðilum, aðgerðum ríkisstjórnar eða einstakra ráðherra, stjórnendum og eigendum fjármálafyrirtækja og stjórnendum stofnana. Ljóst er varðandi ráðherrana - og við tökum sérstaklega á því í kafla um ráðherraábyrgð - að ef rannsóknarnefndin kemst að því að ráðherrar hafi gert mistök eða sýnt af sér vanrækslu í starfi skuli nefndin gera grein fyrir því í skýrslu til Alþingis og síðan hefur Alþingi það hlutverk að meta hvort tilefni sé til að ráðherra sæti ábyrgð. Ef Alþingi vill draga viðkomandi ráðherra til ábyrgðar mundi slíkt mál falla undir lög um ráðherraábyrgð og landsdóm. Skýrt er kveðið á um þetta frá nefndinni en það var ekki jafnskýrt í frumvarpinu og það kom fram fyrst og ég fagna að tekið verði sérstaklega á þætti bæði fyrrverandi og núverandi ráðherra þannig að þeir geti þá komið sínum sjónarmiðum á framfæri við nefndina. Líka eru nokkur nýmæli að við hlið nefndarinnar starfar annar hópur eða vinnunefnd, sem á að skoða starfshætti og siðferði á fjármálamarkaði. Reyndar víkkuðum við það út í allsherjarnefnd og bættum við „í viðskiptalífi“, því okkur fannst fullþröngt að skoða bara fjármálamarkaðinn. Athyglisvert verður fyrir okkur að fylgjast með því hvernig nefndin mun vinna málið, þ.e. vinnuhópurinn sem mun skoða siðferðið. Alltaf er erfitt að skoða siðferði en ég tel að eðlilegt sé að gera það í þessu tilviki því þegar bankahrunið er skoðað í heildina efast maður um að siðferðið hafi verið í lagi. Því verður spennandi að sjá hvað kemur út úr rannsókninni. Við kveðum skýrt á um að samkvæmt frumvarpinu og breytingartillögunum fer nefndin ekki með rannsókn á refsiverðum brotum þannig að ef rannsóknarnefndin kemst að því í störfum sínum að líkur séu á því að sá er hún yfirheyrir eða tekur til skoðunar hafi framkvæmt eitthvað refsivert þá ber henni að tilkynna ríkissaksóknara það, sem tekur svo ákvörðun um hvort rannsaka beri málið og getur þá komið því til sérstaks saksóknara. Varðandi gögnin sem munu verða til við vinnu nefndarinnar er ljóst að mjög margir verða yfirheyrðir og til verða hljóðupptökur af þeim yfirheyrslum og nefndin hefur líka heimildir til að afla gagna þannig að talsvert af gögnum mun safnast upp. Við fórum sérstaklega yfir það af því að Persónuvernd gerði athugasemdir við hvað yrði svo um gögnin þegar rannsókn lýkur og málið er búið. Þjóðskjalasafnið mun varðveita gögnin og um aðgang að gögnum um svona viðkvæm málefni er farið eftir ákveðnum lögum, upplýsingalögum, og takmarkanir verða á gögnunum. Ef gögnin eru mjög viðkvæm þarf að meta það og liðið geta 80 ár þar til má skoða þau. Væntanlega verður eitthvað af þessum gögnum - eða ég gef mér það - flokkað sem svo viðkvæm gögn að þetta ákvæði gæti átt við. En vonandi verða flest gögnin þannig að það megi skoða þau strax eða eftir færri ár en þar kveður á um. Við segjum í niðurlagi nefndarálitsins að mjög mikilvægt sé að fjárskortur standi ekki í vegi fyrir því að rannsóknarnefndin geti sinnt hlutverki sínu og skilað niðurstöðum bæði fljótt og vel. Í þessu sambandi vil ég sérstaklega taka fram að nýlega hélt Alþingi ráðstefnu um eftirlit með þjóðþingum og þar kom fram hjá þeim sem mjög vel þekkja til þeirra mála, t.d. í Noregi, að miklu máli skipti fyrir svona nefndir að hafa öflugt starfsfólk. Ekki skipti öllu að nefndin sé fjölmenn - hún er bara þriggja manna í þessu tilviki - heldur hvort hún hefði þrjá eða tólf starfsmenn. Nefndin gefur því skýr skilaboð um að þessi nýja rannsóknarnefnd sem á að setja á laggirnar á að geta ráðið sér starfsfólk til að fara hratt í rannsóknina og vinna hana á ítarlegan hátt. Þetta mun því kosta peninga, en þeim verður trúlega mjög vel varið þannig að ég er tilbúin til að skrifa undir að ekki megi hemja nefndina í störfum sínum með því að veita of litlu fé til hennar. Virðulegur forseti, aðalástæðan fyrir því að ég fer hér í nefndarálitið, þrátt fyrir að hv. þm. Birgir Ármannsson, formaður nefndarinnar, hafi gert mjög vel grein fyrir því, er að ég vil undirstrika að auðvitað er mjög óheppilegt að í hvert skipti sem eitthvað svona kemur upp, sem er sem betur fer sjaldan, séum við að skraddarasauma löggjöf í kringum rannsókn á viðkomandi máli. Í þjóðþingum í grenndinni eru til almenn lagaákvæði, þ.e. ef eitthvað svona kemur upp fer kerfið sjálfkrafa í gang og ákveðin rannsóknarnefnd sem lýtur ákveðnum lögum fer í málið. Í þau fáu skipti sem svona mál koma upp hér, sérsmíðum við lög og rannsóknarnefndir og það er óheppilegt. Ég tel því að hið allra fyrsta þurfi að koma á almennri löggjöf þannig að þegar svona áföll koma upp, hvernig sem þau nú eru til komin, fari rannsókn í gang eftir almennum lögum.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir með þeim þingmönnum sem hafa talað í þessari umræðu um frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna og tengdra atburða. Í upphafi var spurningin hvernig með skyldi fara, hvort skipa skyldi nefnd á grundvelli 39. gr. stjórnarskrárinnar, þ.e. rannsóknarnefnd sem þá yrði skipuð þingmönnum, eða hvort setja ætti sérstök lög um rannsóknarnefnd þá sem hér er fjallað um. Sú varð niðurstaðan og ég styð í sjálfu sér að þannig skuli hafa verið farið að. Alltaf var spurning um með hvaða hætti og hvernig skyldi staðið að, hverjir skyldu eiga sæti í nefndinni, hvert skyldi vera verksvið hennar. Um það voru ýmis sjónarmið, hvað ætti að tiltaka nákvæmar eða hafa almenn orð um og leyfa nefndinni þá að meta og hafa meira um það að segja með hvaða hætti staðið væri að málum. Þetta varð niðurstaðan og fullkomin eining var um það í allsherjarnefnd að afgreiða málið með þeim hætti sem hér er lagt fram með þeim breytingartillögum, sem hv. þm. Birgir Ármannsson, formaður allsherjarnefndar, hefur gert ítarlega og góða grein fyrir. Þá tel ég að tekið sé á þeim málum sem skipta mestu varðandi nefndarálitið sem hér liggur fyrir, sem allir nefndarmenn í allsherjarnefnd skrifa undir og eru aðilar að. Það liggur fyrir, virðulegi forseti, að sakir og ýmsar ávirðingar hafa á undanförnum dögum, frá því að af bankahruninu varð, verið bornar á stofnanir og einstaklinga og þannig er það iðulega þegar alvarleg mál ber að höndum. Við búum við það réttarkerfi að hver maður skal talinn saklaus uns sekt hans er sönnuð og við megum aldrei víkja frá grundvallaratriðum réttarríkisins. Aldrei er mikilvægara en einmitt þegar vonda hluti ber að höndum, eins og þá sem hafa riðið yfir íslenskt þjóðfélag á undanförnum mánuðum, að þess sé gætt að hvika hvergi frá grunnstoðum og -atriðum réttarríkisins. Við höfum nú sett lög um sérstakan saksóknara til að fjalla um hugsanleg afbrot eða meint afbrot í sambandi við bankahrunið og vonandi tekst vel til með það. Í því var fullkomin samstaða Alþingis um að afgreiða það mál fljótt og vel. Frumvarpið sem hér liggur fyrir er rannsóknarverkefni og eins og ég skil það verður málið kannað á breiðum grundvelli og farið í gegnum hvaða atriði gætu hafa orðið þess valdandi að við erum lent í þeim alvarlegu efnahagshremmingum sem um ræðir. Í því sambandi skiptir máli að menn hrapi ekki að niðurstöðum heldur velti við hverjum steini og komist að niðurstöðu eftir vel ígrundaða skoðun. Þegar farið er út í sérhæfð mál þar sem þarf víðtæka þekkingu og ákveðnar starfsvenjur hafa mótast skiptir miklu máli að þeir sem hafa með rannsókn sem þessa að gera gæti þess að fá fagaðila, sem þekkja til starfseminnar, til þess að fara vel ofan í öll atriði og sjónarmið sem geta komið upp og skipt máli. Ég velti fyrir mér hvort rétt leið sé farin með hvernig nefndin skal skipuð. Vikið er að því í nefndaráliti þar sem fjallað er um hvaða sjónarmið komu upp í nefndinni og ég sé ekki ástæðu til að rekja það eða gera frekari grein fyrir öðru en því sem þar kemur fram. Síðan er spurning um hvað og hvernig eigi að fara að varðandi þá nefnd sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir talaði um, nefndina sem á að fara ofan í siðferðileg sjónarmið um aðdraganda og orsök bankahrunsins. Þá velta menn því fyrir sér og spyrja hvaða viðmiðanir við höfum og á hvaða grunni eigi að byggja starf slíkrar nefndar. Við höfum ákveðnar vísireglur hvað þetta varðar sem hafa m.a. komið fram hjá ýmsum nefndum Sameinuðu þjóðanna sem hafa fjallað um t.d. hvaða siðareglur eigi að gilda um þjóðfélagslega ábyrgð fyrirtækja. Þannig hafa ýmis fyrirtæki sjálf sett sér ákveðnar siðareglur og m.a. tekið fram að þau skuldbindi sig til að fylgja þeim. Þau fyrirtæki sem hafa sett hvað ákveðnustu siðareglurnar hafa oft lent í áföllum og verið gripin í því að fara að með hætti sem verður að segja að hafi ekki verið af þjóðfélagslegri ábyrgð. Það er í tilvikum sem þessum að ástæða er til að menn staldri við og skoði hvað og hvernig eigi að fara fram, hvernig við stöndum að málum þannig að við getum í framtíðinni forðast að lenda í sams konar málum og við lendum nú í. Að sjálfsögðu er mjög mikilvægt að vel takist til og unnið verði af krafti. Það verður að gera og ég tek undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að töluvert langt aftur þyrfti að fara. Ég vil minna á, af því að menn hafa talað um skil á einkabönkum og ríkisbönkum, eins og þar hafi orðið algjör stigs- og skilsmunur á þegar um einkavæðingu bankanna var að ræða, að þá hygg ég að þar hrapi menn að ályktun sem eigi sér í raun ekki stoð. Ég vil minna á að við höfðum sterka fjárfestingarsjóði atvinnulífsins, Fiskveiðisjóð, Iðnlánasjóð og Iðnrekstrarsjóð sem voru settir saman í svokallaðan Fjárfestingarbanka atvinnulífsins. Miklar væntingar voru gerðar til að bankinn yrði undirstaða og grunnur til að styðja við og stuðla að atvinnuuppbyggingu og nýjungum í atvinnurekstri. Þessi banki fetaði fljótt inn á nýjar brautir og hóf svipaða fjárfestingarstarfsemi og nú hefur orðið okkur svo dýr. Það var á meðan bankinn var ríkisbanki og áður en hann komst í hendur einkaaðila. Að sjálfsögðu verður líka að skoða með hvaða hætti og hvernig tókst til með einkavæðingu ríkisbankanna á sínum tíma, hvaða sjónarmið réðu þar og hvort þau voru að öllu leyti málefnaleg eða hvort þar var vikið til eðlilegum og réttum reglum í markaðsþjóðfélagi. Þetta skiptir allt máli. Gríðarlega miklu skiptir að skoða með hvaða hætti og hvernig löggjöfin var mótuð af Alþingi og hvernig bæði ríkisstofnanir og einstakir stjórnmálamenn komu að málum og með hvaða hætti þess var gætt að ekki kæmi til þess sem nú hefur orðið. Eins og ég rakti áðan liggur fyrir að ýmsar ávirðingar eru hafðar uppi í máli manna og einstaklingar iðulega sakaðir um að bera meiri eða minni ábyrgð eða jafnvel sakaðir um það á almannafæri að hafa vikið til réttum reglum og gerst sekir um að fara á svig við lögin. Í sjálfu sér er það ekki óeðlilegt í því þjóðfélagsástandi sem við búum við, en einmitt vegna þess skiptir máli að Alþingi afgreiði hratt tillögur um þá nefnd sem hér er um rætt og hún geti tekið til starfa sem allra fyrst. Þannig að rannsóknarnefndin og sérstakur saksóknari geti byrjað og hafið störf sem allra fyrst og myndarlegum fjárveitingum verði varið til þess að sem fyrst megi koma botn í orsakir þess sem hér um ræðir þannig að saklausir einstaklingar liggi ekki undir grun og ávirðingar séu ekki bornar á þá sem hafa gert sitt besta til að afstýra því að svona færi. Það skiptir miklu máli. Ég vil þakka samnefndarmönnum mínum í allsherjarnefnd fyrir góð störf varðandi nefndarálitið sem hér liggur fyrir og að full samstaða skyldi nást og sérstaklega þá formanni nefndarinnar, hv. þm. Birgi Ármannssyni. Ég tel að vel hafi tekist til. Þegar samkomulag eins og þetta tekst liggur fyrir að allir láta af ýtrustu kröfum með einum eða öðrum hætti. En þegar samkomulag næst er það ákveðinn árangur sem ég tel að skipti miklu máli og sé mikils virði þannig að mér finnst mjög mikilvægt að Alþingi geti staðið sameinað að því sem hér er um ræðir þannig að megi hefja störf að þessum málum sem allra fyrst. Ég vil í lokin lýsa því yfir að þingmenn Frjálslynda flokksins lýsa yfir eindregnum stuðningi við tillöguna og þær breytingartillögur sem hér liggja fyrir.

Frú forseti. Hér ræðum við frumvarp sem á sér mikla sérstöðu. Í áliti allsherjarnefndar kemur fram að sérstaða þess sé að það sé lagt fram af forseta Alþingis og formönnum allra flokka og sé afrakstur samkomulags. Sérstaðan er auðvitað allt önnur og meiri, við skulum hafa það í huga. Við erum að takast á við mesta áfall og mestu erfiðleika lýðveldissögunnar. Aðstæður eru afar sérstakar og það skyldu menn hafa í huga, utan þings sem innan, þegar þeir leggja mat sitt á og gagnrýna þetta frumvarp. Hér er undir hrun bankanna og mikið áfall fyrir íslenskt efnahagslíf. Í rannsókninni verður lagður dómur á efnahags- og peningamálastefnu, pólitíska stefnu, markaðshyggju o.s.frv. Menn skyldu líka hafa í huga að rannsóknarnefndin er ekki dómstóll og ekki verður byggt á þessum niðurstöðum fyrir dómi, hvort sem er í einka- eða sakamálum. Þetta er eftirlitsnefnd Alþingis, rannsóknarnefnd Alþingis sem skipar sér algjöra sérstöðu og er fagnaðarefni. Niðurstaða nefndarinnar mun byggja á yfirsýn bestu manna og skynsamlegu mati rannsóknarnefndarinnar - þriggja manna rannsóknarnefndar sem leitast er við að sé skipuð færustu mönnum sem við eigum völ á - og ekki síður yfirsýn og skynsamlegu mati þeirra vinnuhópa sem að þessu verki koma og þeirrar nefndar sem ég kalla siðferðisnefnd. Fyrst og fremst lýtur þessi rannsókn að hugsanlegri pólitískri, siðferðislegri og starfslegri ábyrgð. Það er málið. Að mínu mati hefur verið vandað afar vel til verka við þetta frumvarp og það hefur líka fengið góða og faglega meðferð í allsherjarnefnd þrátt fyrir stuttan málsmeðferðartíma. Ég hygg að það hafi verið hugað að öllum veigamestu atriðum þessa frumvarps og náðst hefur samstaða um mjög gagnlegar breytingar sem hv. formaður allsherjarnefndar, Birgir Ármannsson, hefur gert skýra grein fyrir. Ég vil nota tækifærið og þakka honum og meðnefndarmönnum mínum í allsherjarnefnd fyrir gefandi og gott samstarf. Ég hefði reyndar viljað sjá fleiri breytingar sem ég tel að yrðu til bóta en langflestar af þeim athugasemdum sem ég hafði fram að færa voru teknar til greina. Einnig hefur verið tekið á þeim ábendingum Lögmannafélagsins sem veigamestar eru þannig að atriðin sem eftir standa gefa alls ekki ástæðu til ágreinings. Það vekur ánægju mína að skipuð sé sérstök nefnd sem leitar skýringa í starfsháttum og siðferði. Í meðferð allsherjarnefndar hefur ákvæðið tekið breytingum þar sem áður stóð „siðferði á fjármálamarkaði“. Orðið „fjármálamarkaði“ hefur verið fellt út og starfssvið siðferðisnefndarinnar þar með víkkað út þannig að allt er undir, viðskipti, stjórnmál og annað sem máli kann að skipta við þessa rannsókn. Allsherjarnefnd hefur líka skoðað vandlega hvort einhver ákvæði frumvarpsins kynnu að stangast á við stjórnarskrána. Það er einróma mat hennar að svo sé ekki enda gengur stjórnarskráin að sjálfsögðu ávallt framar almennum lögum og tryggir, eins og henni er ætlað að gera, réttindi einstaklinga. Mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar eru sett til verndar einstaklingum, ég legg áherslu á að þetta eru einstaklingsréttindi en ekki fyrirtækjaréttindi. Svo hefur líka verið búið um hnútana með breytingum undir meðferð málsins að þagnarskyldan hefur verið tryggð að því marki sem hún er varin og að því marki að hún þurfi ekki að víkja fyrir veigameiri almannahagsmunum. Meginreglan er sú að bankaleyndin víkur fyrir þeim brýnu hagsmunum sem rannsóknarnefndinni er ætlað að sinna. Hér fer fram allsherjarkerfisskoðun. Ég vil líka minnast á aðra gagnlega breytingu. Tekið hefur verið út það sem ég nefni skipunarábyrgð Hæstaréttar og þar með er að mínu mati skapaður tryggari og traustari grundvöllur undir starf formanns nefndarinnar. Tímalengdin er látin liggja milli hluta og því hefur verið lýst hér á Alþingi við 1. umr. að nefndin væri ekki háð takmörkunum í tíma. Hún getur þess vegna leitað 15, 16, 17 ár aftur í tímann, telji nefndin ástæðu til þess. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerði menningu að umtalsefni í ræðu sinni og ég vil í lokaorðum mínum árétta það, það er menning Alþingis og mikilvægi Alþingis í hinu þrískipta ríkisvaldi. Margir hafa haft það á orði að völd Alþingis og gildi í hinu þrískipta ríkisvaldi hafi dvínað á síðustu árum eða áratugum. Mín skoðun er sú að þetta frumkvæði Alþingis í málinu sé afar mikilvægt og styrki Alþingi verulega, ekki eingöngu út frá þessu máli sem ég er að tala um núna heldur fullyrði ég að reynsla af störfum rannsóknarnefndarinnar muni verða leiðarljós að lagasetningu um eftirlitsnefndir. Slík vinna er í gangi og ég hygg að niðurstaðan og starfshættir og starf nefndarinnar í heild sinni muni veita mjög gagnlega vísbendingu um hvernig lagasetning um eftirlitsnefndir á vegum Alþingis eigi að vera orðuð og sett fram. Það er mín einlæga von, og nokkurn veginn vissa, að með því að setja almenn lög um eftirlitsnefndir verði Alþingi mun betur í stakk búið til að sinna sinni brýnu eftirlitsskyldu sem hefur heldur orðið út undan á síðari árum. Ég hygg að það sé vilji alls Alþingis og ég veit að vilji hv. þm. Sturlu Böðvarssonar stendur til þess sem og stjórnar Alþingis. Það er mjög mikilvægt að Alþingi geti gripið inn í veigamikil mál og sett á stofn eftirlitsnefndir, ekki refsiréttarlegar nefndir eða neitt slíkt og ekki til að setja upp dómstólameðferð heldur til að leita sannleikans í málum sem skipta þjóðina miklu máli. Ef það verður niðurstaða þessa máls og rannsóknarinnar verður mikið gæfuspor stigið á Alþingi í dag.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi máls mín taka undir þau sjónarmið sem komu fram síðast hjá hv. þm. Atla Gíslasyni, að með þessu er verið að stíga mikilvægt skref til að efla eftirlitshlutverk Alþingis og verið að fara með vissum hætti inn á nýjar brautir og er mikilvægt að það verði gert. Ég fagna því líka hve góð samvinna og samstarf hefur verið milli þeirra flokka á þinginu sem að þessu standa, allra flokka sem eiga fulltrúa á Alþingi. Það hefur verið afar mikilvægt í störfum allsherjarnefndar að þrátt fyrir áherslumun og í sumum tilvikum mismunandi nálgun og jafnvel skiptar skoðanir innan nefndarinnar hafa allir lagt sitt af mörkum til að ná samstöðu um niðurstöðuna og þess vegna náðum við málinu út úr nefndinni með sameiginlegu nefndaráliti og sameiginlegum breytingartillögum sem allir eru sáttir við. Vissulega var áherslumunur fyrir hendi, eins og kannski hefur birst aðeins í umræðunni í dag, en samstaðan um meginniðurstöðurnar, um nefndarálitið og sjálfar breytingartillögurnar, var mjög góð. Ég vildi rétt aðeins árétta og taka undir það sem fram kom hjá mörgum hv. þingmönnum sem hér hafa talað, ekki síst Ellerti B. Schram og Atla Gíslasyni, að við erum auðvitað að bregðast við óvenjulegum tímum og óvenjulegum aðstæðum með aðgerðum sem eru á vissan hátt óvenjulegar. Atburðirnir, fall íslensku bankanna og þær efnahagslegu afleiðingar sem eru komnar fram og eiga eftir að koma fram skapa okkur Íslendingum auðvitað gríðarlega erfiða stöðu að mörgu leyti og þess vegna verðum við að fara í ákveðið ferli, ákveðna vinnu til að bregðast við, bæði til að gera upp fortíðina og eins til að læra af svo við getum gert betur í framtíðinni. Það er mikilvægt í sambandi við mál af þessu tagi, rannsóknarnefnd, að taka fram að enginn sem að þessu máli hefur komið lætur að sér hvarfla að hér geti eða eigi að vera um einhvern hvítþvott fyrir einhvern einstakling eða stofnanir að ræða. Enginn stefnir að því, þvert á móti eru allir sammála um að staðreyndir mála, sannleikurinn eftir því sem hann verður fundinn komi í ljós, allar upplýsingar sem máli skipta komi í ljós og allar staðreyndir verði settar í samhengi eftir því sem nokkur kostur er. Um leið og þetta á ekki að vera hvítþvottur verðum við að gæta þess líka að ekki sé um einhvers konar galdraofsóknir að ræða. Þetta þarf líka að vera yfirveguð, fagleg og vönduð vinna þar sem byggt er á málefnalegum sjónarmiðum og enginn er dæmdur fyrir fram. Við erum að leitast við að finna leið til að fást við erfið mál með skipulögðum og vitrænum hætti, koma málum í einhvern farveg, koma uppgjöri sem þarf að eiga sér stað í einhvern farveg og vinna vinnu sem getur síðan nýst okkur til framtíðar til að bæta það sem þarf að bæta í samfélaginu. Taka þarf á mörgum þáttum eins og hefur komið fram í umræðunni. Það eru þjóðhagslegir þættir, það þarf að horfa til þess hvaða áhrif alþjóðlegt umhverfi hafði, efnahagslegir þættir innlendir, hver voru áhrif fjármálakreppunnar, hverjir voru veikleikar íslenska hagkerfisins. Skoða þarf rekstrarlega þætti sem varða starfsemi fjármálafyrirtækjanna, eignarhald, fjármögnun, skuldastöðu og hvers konar atriði önnur sem geta skipt máli í sambandi við fall bankanna. Það þarf að skoða lagalega þætti, lagaumgjörð fjármálamarkaðarins, lagaumgjörð eftirlitskerfisins o.s.frv. Spyrja þarf spurninga um hvort lagaumhverfið hafi brugðist og hvernig og hvernig þurfi að endurskoða það. Síðan eru það ekki síst þættir sem snúa að stjórnsýslu og stjórnmálum, þar með talið hvernig eftirlitsstofnanir og stjórnsýslan almennt höguðu störfum sínum varðandi fjármálamarkaðinn. Hvort ákvarðanir eða hugsanleg vanræksla af hálfu ráðherra, ráðuneyta, eftirlitsstofnana eða annarra undirstofnana ráðuneyta þeirra hafi átt þátt í því að svo fór sem fór og svo má lengi telja. Þarna undir eru spurningar um starfslega ábyrgð, pólitíska ábyrgð og hvers konar ábyrgð eins og fram hefur komið hér í umræðunni. Við útfærsluna á þessu verkefni hefur margt skipt máli. Í fyrsta lagi það sem margir ræðumenn hafa vikið að hér, að nefndin verður að vera skipuð með trúverðugum hætti og við í allsherjarnefnd erum á því að sú niðurstaða sem hér liggur fyrir tryggi það. Það er líka mikilvægt atriði sem nefnt hefur verið að fjölbreytt menntun og sérhæfing nýtist við mat á hinum ólíku þáttum í viðfangsefnum nefndarinnar. Við teljum að það sé líka tryggt. Það er líka mikilvægt að tryggja að rannsóknarnefndin hafi möguleika á að afla nauðsynlegra upplýsinga um allt sem máli skiptir, þess vegna eru heimildir hennar mjög rúmar en um leið höfum við haft í huga að gæta verði þess að gætt sé grundvallarsjónarmiða réttarríkisins og mannréttinda. Við teljum að það sé líka gert og gerum raunar, eins og fram hefur komið, ákveðnar breytingartillögur til að undirstrika það enn frekar. Við teljum því, allsherjarnefndarmenn, að gott frumvarp hafi tekið jákvæðum breytingum í meðförum okkar og teljum að með þessu móti sé þannig gengið frá málum að sú mikilvæga rannsóknarnefnd sem frumvarpið fjallar um geti eftir því sem nokkur möguleiki er unnið starf sitt þannig að það skili þeim árangri sem markmið frumvarpsins gera ráð fyrir.

Hæstv. forseti. Ég vil við lok þessarar umræðu þakka formanni allsherjarnefndar og nefndarmönnum öllum í hv. allsherjarnefnd fyrir afskaplega góða og vandaða vinnu við úrvinnslu á því frumvarpi sem hér er til meðferðar. Það mátti öllum vera ljóst að meðferð þessa máls, undirbúningur allur og úrvinnsla í þinginu, væri mjög vandasamt verkefni. Við erum að fást við mjög óvenjulegar aðstæður í íslensku samfélagi þar sem kallað er á eftirlitshlutverk Alþingis, kallað er á að Alþingi grípi til þeirra úrræða og þeirra ráða sem við höfum í lögum til að rannsaka atburði og framkvæmd mála á sviði bankaviðskipta og fleiri atriða sem aldrei hefur verið fengist við á Íslandi. Þess vegna var mjög mikilvægt þegar samkomulag náðist milli forseta Alþingis og formanna allra stjórnmálaflokkana að flytja það frumvarp sem hér er til meðferðar. Allsherjarnefnd hefur farið yfir málið og fékk samkvæmt nefndarálitinu á sinn fund fjölmarga sérfræðinga sem gefið hafa umsagnir. Allsherjarnefnd hefur unnið úr þeim athugasemdum og umsögnum með þeim hætti sem birtist í breytingartillögunum. Ég tel sem 1. flutningsmaður þessa frumvarps að vel hafi tekist til. Til þess eru störfin á Alþingi og til þess er vinnan í nefndum að grandskoða alla hluti sem hingað berast í formi frumvarpa og tillagna og ég tel að þær breytingartillögur og það nefndarálit sem hér liggur fyrir sýni svo ekki sé um villst hversu vel er unnið í þinginu. Fyrir það vil ég þakka sem 1. flutningsmaður frumvarpsins og vænti þess að okkur megi auðnast að afgreiða frumvarpið og koma þeirri framkvæmd á sem það gerir ráð fyrir þannig að góð sátt verði um það áfram í þinginu og að því verkefni verði sem fyrst lokið, sem vissulega er mjög vandasamt. Ég vil ekki draga neitt úr því. Ég vona hins vegar að okkur takist að fá gott fólk til starfa í þeim nefndum sem að þessu máli eiga að koma og að við fáum góða sérfræðinga til starfa fyrir rannsóknarnefndina og með henni þannig að við komumst að hinni sönnu niðurstöðu um fall bankanna og tengda atburði. Ég endurtek þakkir fyrir gott starf af hálfu allsherjarnefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, með síðari breytingum, sem er 237. mál þingsins á þskj. 332. Frumvarpið er liður í aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar í þágu heimilanna sem kynnt var 14. nóvember sl. af formönnum stjórnarflokkanna í umfangsmiklum aðgerðapakka. Þetta var ein af þeim hugmyndum sem kynntar voru þá og kemur núna inn í þingið svo við getum freistað þess að afgreiða það fyrir jól. Hér er um að ræða eitt af mikilvægu málunum sem léttir byrði margra. Því er ætlað er að koma til móts við fjölskyldur og heimili í landinu í kjölfar fjármálakreppunnar sem ríður nú yfir heiminn, en í áætluninni kemur m.a. fram að áætlað sé að endurskoða lög um dráttarvexti með það að markmiði að þeir vextir lækki. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um vexti og verðtryggingu varðandi útreikning dráttarvaxta sem miða að því að lækka dráttarvexti. Breytingarnar eru þríþættar. Í fyrsta lagi er lagt til að dráttarvextir miðist framvegis við 7% álag ofan á algengustu skammtímalán Seðlabankans til lánastofnana, en í gildandi lögum er kveðið á um að dráttarvextir eigi að vera samtala gildandi algengustu vaxta skammtímalána Seðlabanka til lánastofnana auk 11% álags, þ.e. verið er að lækka álagið um 4%, úr 11 í 7. Í öðru lagi er lagt til að heimild Seðlabanka til að ákveða annað vanefndaálag ofan á viðmiðunarvexti verði felld brott, en samkvæmt gildandi lögum hefur Seðlabanki Íslands heimild til að ákveða annað vanefndaálag en 11%, þ.e. frá 7% og upp í 15% Loks er lagt til að Seðlabankinn birti ákvörðun um dráttarvexti fjórum sinnum á ári í stað tvisvar sinnum nú. Eftir sem áður er gert ráð fyrir að heimilt verði að semja um fastan hundraðshluta vanefndaálags ofan á grunn dráttarvaxta og um fastan hundraðshluta dráttarvaxta, nema þegar um neytendalán er að ræða. Eins og ég nefndi áðan er þetta eitt af mörgum málum sem voru kynnt í viðamiklum pakka sem formenn stjórnarflokkanna kynntu um daginn til að létta undir með heimilum í landinu. Margt er að sjálfsögðu enn í vinnslu og skoðun og útfærslu. Sumu er hægt að breyta með einföldum lagabreytingum eins og þessum er hafa strax áhrif, sérstaklega á þá sem eiga í mestu erfiðleikunum núna út af fasteignakaupum og tekjusamdrætti og erfiðum og dýrari lánum og því er þetta aðgerð sem ætti að skipta talsverðu máli. Með frumvarpinu er gert ráð fyrir að dráttarvextir miði framvegis við 7% álag ofan á algengustu skammtímalán Seðlabanka í stað 11% nú. Auk þess er lagt til að heimild Seðlabankans til að ákveða annað vanefndaálag verði felld brott. Verði frumvarpið óbreytt að lögum er gert ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs muni lækka um 674 milljónir á árinu 2009. Hins vegar verður ekki séð að frumvarpið muni hafa í för með sér kostnað fyrir ríkissjóð. Virðulegi forseti. Að lokum legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. viðskiptanefndar að lokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Í sjálfu sér er hægt að fagna frumvarpinu sem hér liggur fyrir þar sem það miðar að því að lækka dráttarvexti. Við skulum þó gera okkur grein fyrir því að dráttarvextir eru vextir sem leggjast á vegna vanskila og að sjálfsögðu skiptir máli fyrir þá sem vilja komast út úr vanskilum að ekki leggist óhóflegir vextir á þá vanskilaskuld sem um er að ræða. Meginatriði í einu þjóðfélagi er samt sem áður að þjóðfélagsþegnar lendi ekki í vanskilum og komist þannig hjá því að greiða dráttarvexti. Fyrst verið var að leggja fram frumvarp til breytinga á lögum um vexti og verðtryggingu hefði ég vænst þess og viljað sjá þann skilning hjá ríkisstjórninni á þeim vanda sem við er að etja hjá flestum fjölskyldum í landinu, og sérstaklega yngra fólkinu, sem hefur þurft að taka verðtryggð lán og aðrar skuldbindingar og verður nú jafnvel að horfa fram á að lánin hækki og verði meiri en þau verðmæti sem keypt voru fyrir viðkomandi lán og það er óviðunandi. Þá er líka um það að ræða að við búum við Evrópumet í stýrivöxtum Seðlabanka og æskilegt hefði verið, og raunverulega forsenda þess að hér geti risið öflugt atvinnulíf í landinu, að þeir stýrivextir lækki mjög hratt sem allra fyrst og í kjölfar fylgi vaxtalækkun til einstaklinga og fyrirtækja. Það eru forsendur þess að um sé að ræða að eitthvert réttlæti verði í þessu þjóðfélagi. Ég bíð, virðulegi forseti, eftir slíku frumvarpi og vænti þess að ríkisstjórnin muni leggja það fram áður en þetta þing lýkur störfum fyrir næstkomandi áramót því að það er það sem á þarf að halda. Hér er um að ræða lítið skref í rétta átt hvað það varðar að koma til móts við þá sem eiga í verulegum fjárhagserfiðleikum, þ.e. þá sem lentir eru í vanskilum, en meira þarf að koma til. Frumatriðið er að hér geti búið bjargálna þjóð og að sem flestir geti verið eignafólk. Til þess að það geti orðið verður að vera eðlilegt vaxtaumhverfi, það verður að vera lánaumhverfi sem er í samræmi við það sem gengur og gerist í okkar heimshluta. Það er gjörsamlega útilokað að við getum haldið uppi lífskjörum, staðið undir eðlilegu þjóðfélagi, ef hér eiga að gilda allt önnur lögmál og sjónarmið hvað varðar vexti - og hafa svo verðtryggingu ofan á - en aðrar þjóðir í okkar heimshluta.

Virðulegi forseti. Þetta var góð ræða hjá hv. þm. Jóni Magnússyni eins og svo margar sem hann heldur um mál sem snerta þetta allt og mælir hann þar af góðri þekkingu. Þetta mál er eitt af mörgum málum sem við þurfum að koma fram með á næstu vikum, mánuðum og missirum til að létta þeim róðurinn sem þyngstar byrðar bera. Eins og þingmaðurinn gat um varðar þetta mál sérstaklega lækkun dráttarvaxta hjá þeim sem eru í vanskilum. Margir munu lenda í vanskilum, tímabundið vonandi, og langstærsta verkefni ríkisstjórnarinnar og fjármálafyrirtækjanna á næstu vikum og mánuðum er að koma í veg fyrir að fólk og fyrirtæki lendi í vanskilum og alvarlegum erfiðleikum. Það þarf að grípa til greiðsluaðlögunar í samfélaginu með tilliti til efnahagsþrenginganna og efnahagsáfallsins, allt er það rétt. Þingmaðurinn nefndi sérstaklega að stóra málið væri lækkun vaxtastigsins sjálfs og við vitum öll að það tengist tímabundið hástigavöxtunum, áætlun sem íslensk stjórnvöld og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gerðu um að koma málum aftur af stað, koma verði á krónuna og koma gengismálum okkar í gang. Langstærsta og mikilvægasta verkefnið af þeim öllum, og sú aðgerð sem skiptir meira máli en allar hinar samanlagðar, er að koma genginu vel af stað og koma réttu verði á krónuna, koma jafnvægisgengi á. Við getum síðan velt því fyrir okkur sérstaklega hvert leiðir liggja til framtíðar þegar menn ræða um gjaldmiðilsmálin og vaxtastig almennt. Við getum litið aðeins aftur til síðustu ára og borið saman vexti á Íslandi og í öðrum löndum o.s.frv. Það er stór og mikil og spennandi umræða sem mun víða fara fram á næstu vikum eins og við þekkjum. Í dag á milli kl. 4 og 6, held ég, er vinna sjálfstæðismanna í Evrópumálum kynnt o.s.frv., allt ber það að sama brunni. Þetta mál er sérstaklega til þess að létta þeim byrðar sem lenda í vanskilum og svo er það annað stórt mál að koma í veg fyrir að vaxandi fjöldi fólks lendi í þeirri stöðu.

Frú forseti. Ég vil nota tækifærið til að lýsa yfir andstöðu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs við frumvarpið. Þar er lagt til að heimild til flutnings aflamarks í botnfiski frá einu fiskveiðiári til þess næsta á eftir verði aukin úr 20% í 33%. Við getum ekki fallist á þetta. Enn fremur er sagt að heimilt verði að veiða 5% umfram aflamark í humri á einu fiskveiðiári sem dregst frá heimildum næsta árs á eftir. Við gerum ekki ágreining um þann lið. Það er hinn fyrri liður sem við gerum alvarlegar athugasemdir við og þær lúta að því að aukinn flutningur aflamarks milli ára er til þess fallinn að draga úr atvinnu í þeirri neyðarstöðu atvinnuleysis og landflótta sem nú ríkir og er alls ekki tímabær lagasetning við þær aðstæður. Ég leyfi mér, frú forseti, að vísa að öðru leyti til ræðu minnar um frumvarp um breytingu á lögum um umgengni um nytjastofna sjávar sem ég flutti fyrr í dag.

Frú forseti. Ég get tekið undir sömu atriði og hv. þm. Atli Gíslason minntist á, það er í sjálfu sér gott mál að veiða um 5% fram yfir í rækju og humri inn á næsta ár. En stóra málið í frumvarpinu er að það skuli mega geyma veiðiheimildir á milli ára. Ég hef sagt fyrir mig að nógu slæmt er að það skuli vera 20% en þegar það á að breyta því úr 20% í 33% erum við að tala um, að mínu mati, mjög alvarlega hluti og síldarstofninn er kannski gott dæmi sem við horfum upp á núna. Þar er útgefinn kvóti 170 þús. tonn, 33% geymt af því, það eru á milli 50 og 60 þús. tonn sem má geyma á milli ára. Svo verður kvótinn skorinn niður á næsta ári í 50 þús. tonn og þá má samt veiða yfir 100 þús. tonn. Þetta er lýsing á því sem gæti skeð, alls ekki ólíklegt að þetta gerist á næsta ári. Við horfum því upp á hluti sem eru alls ekki skynsamlegir á einn eða neinn hátt. Þessu til viðbótar má segja að leiguverð verður hærra allt árið. Síðustu árin hefur það verið þannig að ef tegundir hafa ekki veiðst vel allt kvótaárið hafa þær lækkað í leiguverði síðustu mánuði ársins, eins og æði oft hefur gerst með ufsa og karfa. Reyndar hefur þorskurinn haldið sér tiltölulega hátt alla tíð en ýsa, ufsi og karfi hafa lækkað verulega í verði á síðustu dögum kvótaársins. Nú mun það breytast til hins verra. Útgerðarmaður hefur þann möguleika að geyma 1/3 á milli ára af útgefnum veiðiheimildum, sem mun þýða að sægreifarnir, þeir sem þetta kerfi er klæðskerasniðið fyrir, þ.e. stórútgerðin, geta með þessu móti haldið uppi óeðlilega háu leiguverði á veiðiheimildum og það mun bitna á sjómönnum sem þurfa að leigja til sín veiðiheimildir. Það mun gera afkomu þeirra verri en afkomu stóru sægreifanna betri. Þetta eru sægreifarnir og leiguliðarnir, þetta eru húsbændur og hjú, fólkið sem er í þeirri stöðu að eiga ekki veiðiheimildir.

Hæstv. forseti. Meginvirkni frumvarpsins, þegar það er orðið að lögum, mun verða sú að draga úr atvinnu á landinu vegna þess að það dregur úr þeirri skyldu útgerðarmanna að reyna að veiða heimildir sínar og halda uppi veiðireglunni, sem þýðir einfaldlega að minni afli kemur á land og í núverandi ástandi er ekki á bætandi. Sérstök ástæða er því til að vera á móti þessu atriði fyrir utan það að 20% reglan hefur jafnan dugað mönnum til þess að umgangast þessar veiðiheimildir eins og þeir hafa kosið. Ég sé engin skynsamleg rök fyrir því að hækka þessa tilfærsluskyldu innan fiskveiðiársins úr 20% upp í 33%. Það mun eingöngu verða til þess á fiskveiðiárinu að draga úr atvinnu og við þurfum ekki á því að halda. Þetta skemmir fyrir þeim sem hafa minni veiðiheimildir og hafa verið að leigja til sín en hafa samt verið að gera út og halda uppi atvinnu allt árið, starfsemi þeirra mun dragast saman. Á það er ekki bætandi, hæstv. forseti, eins og nú árar í þjóðfélaginu.

Frú forseti. Ég vil árétta að það frumvarp sem hér er verið að afgreiða í 3. umr. heimilar að geyma aflaheimildir á milli ára. Það er einhliða heimild til útgerðarinnar til að geyma aflaheimildir á milli ára, allt að 33% þeirra. Við skulum segja að þetta væri nýtt til fulls á 140 þús. tonna þorskkvóta en þá er það í valdi útgerðarinnar að geyma 1/3 af því til næsta árs. Réttur fiskvinnslufólks, réttur byggðarlaganna, réttur íbúanna á svæðunum, til að fá að halda atvinnu sinni og að fiskurinn komi með eðlilegum hætti að landi, er gjörsamlega fyrir borð borinn. Mér er sagt að um leið og vitnaðist að frumvarpið væri að koma fram hafi kaupverðið á leigukvóta hækkað, því að frumvarpið gaf heimild til þess að þeir sem ekki höfðu nýtt aflaheimildirnar innan ársins gátu frestað því til næsta árs. Þetta sýnir hversu fáránlegt fiskveiðistjórnarkerfið er, þetta kvótakerfi er, að útgerðarmenn geti þannig haft atvinnustigið í byggðarlögunum í hendi sér. Ég geri mér grein fyrir því að langflestir eru heiðarlegir í þeim efnum og ég er ekki að brigsla þeim um það almennt, en valdið er þar. Ef t.d. allir í einu byggðgarlagi tækju sig saman og geymdu kvótann til næsta árs, hvað þá? Ef kvótinn væri í eigu ríkisins og úthlutað væri með þeim hætti sem þörf er á og eðlilegt er til þess að halda uppi og reka eðlilegar og góðar veiðar og vinnslu þyrfti ekkert að vera að geyma svona á milli ára og vera að hleypa leigukvótaverði upp. Frú forseti. Ég vildi árétta það að þetta er annað frumvarpið sem flutt er í dag sem fyllir ekki upp í væntingar byggðanna, hitt var um heimildina til þess að flytja út óunninn fisk. Væri nú ekki nær að rétturinn til þess að vinna fiskinn væri bundinn við byggðarlögin á Vestfjörðum, byggðarlögin á Norðurlandi, byggðarlögin á suðvesturhorninu, á suðausturhorninu og allt í kringum landið í staðinn fyrir heimild til þess að flytja óunninn fisk út í gámum. Og nú kemur hér til viðbótar frumvarp sem heimilar að geyma enn stærri hlut af fiskveiðiheimildunum milli ára. Hafrannsóknastofnun hefur varað við því og sagt að það sé í engum takti við skynsamlega nýtingu og umgengni við fiskstofnana, því að það byggist jú á jafnri nýtingu og jöfnum veiðum í takt við það sem stofnarnir eru taldir bera. Er eitthvað betra að fara að veiða með tvöföldu álagi á næsta ári? Nei. Þeir vara við þessu, frú forseti, þetta gengur þvert gegn hagsmunum og sjálfsákvörðunarrétti byggðanna í að nýta og fara með auðlindir sínar. Ég árétta það sjónarmið sem fram kom hjá hv. þingmönnum Atla Gíslasyni, Grétari Mar Jónssyni og Guðjóni Arnari Kristjánssyni að frumvarpið gengur gegn hagsmunum byggðanna, gengur gegn hagsmunum atvinnulífsins í landinu og brýtur í bága við eðlilega umgengni um auðlindina.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað, hv. þingmönnum. Jóni Bjarnasyni, Atla Gíslasyni, Grétari Mar Jónssyni og Guðjóni Arnari Kristjánssyni. Það sem mér finnst nauðsynlegt að undirstrika varðandi þetta mál er að það að mega flytja allt að 33% veiðiheimilda á milli ára undirstrikar það að engin sérstök vísindi eru á bak við það fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við. Það er í raun verið að taka og setja inn þannig að það megi vera geðþóttaákvörðun að veiða svona mikið eða svona lítið innan viðkomandi fiskveiðiárs. Það finnst mér skipta hvað mestu máli varðandi afgreiðslu þessa frumvarps. Þeir sem samþykkja þetta frumvarp eru í raun að segja að vísindaleg vernd fiskimiðanna, sem jú lögin um stjórn fiskveiða byggja á, að sé í raun nokkuð sem skiptir engu máli vegna þess að þó að Hafrannsóknastofnun ákveði ákveðið hámark sem má veiða innan ákveðins árs þá megi bara hafa það eftir hentugleikum eftir því hvort viðkomandi útgerðaraðili telur rétt að fresta að veiða og gera það á næsta ári og veiða þá enn þá meira næst. Eins og hv. þm. Jón Bjarnason benti á áðan þá er þarna um að ræða allt að 33% af veiðiheimildum og það eru engin vísindi. Það er ekkert annað en glórulaust hvernig að þessu er staðið og eingöngu er verið að ákvarða eftir hentugleikum hverju sinni. Þegar við í Frjálslynda flokknum höfum haldið því fram að auka mætti fiskveiðikvótann til dæmis á þessu ári þá hafa ýmsir sagt að þar væri verið að fara út yfir eðlileg mörk. Þá spyr ég: Hvað er þá verið að gera með samþykkt þessa frumvarps? Það hefur verið talað um að hér værum við með yfirboð, sem er rangt. Við vorum eingöngu að tala um þá eðlilegu hluti sem um er að ræða miðað við ástandið og lífríki hafsins. En hér er verið að fara út yfir öll mörk og allt sem skiptir máli hvernig eigi að vernda miðað við þann grundvöll sem lagður er upp. Þess vegna finnst mér ábyrgðarhluti ef það á að afgreiða þetta frumvarp héðan frá hv. Alþingi, en það að gera það sýnir í raun að það fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við er handónýtt og styðst ekki við neinn vitrænan grundvöll.