Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. til l. um breyt. á lögum um iðnlánasjóð, 84. mál. Nd., hefur verið í athugun hjá iðnn. þessarar hv. þingdeildar. Nefndin hefur orðið sammála um að mæla með frv., en einstakir nm. hafa áskilið sér rétt til að fylgja brtt., sem fram kynnu að koma, eða bera fram brtt. Nefndin skilar áliti á þskj. 151. Frv. þetta felur í sér breyt. á lögum nr. 45 frá 3. apríl 1963. Á þskj. 149 er borin fram brtt. um framtalsskyldu. Er till. borin fram af hv. 5. þm. Reykn., hv. 6. þm. Sunnl. og hv. 1. þm. Vestf. Samkvæmt lögum frá 3. apríl 1963 var iðnlánasjóði veitt heimild til lántöku, 100 millj. kr. Með lögum 22. apríl 1966 er þessi lántökuheimild hækkuð í 150 millj. og iðnlánasjóði einnig heimiluð lántaka til myndunar á nýjum lánaflokki, allt að 100 millj., til hagræðingarlána, til viðbótar hinum almennu lánum. Með þessu frv. fær sjóðurinn heimild til að bjóða út lán í þessu skyni með undanþágu frá framtalsskyldu og skattlagningu, einnig er hin almenna lántökuheimild hækkuð í 300 millj. Að tilhlutun iðnmrh. hefur að undanförnu staðið yfir undirbúningur undir lánsútboð samkv. fyrrgreindum lögum iðnlánasjóðs. Hefur verið fyrirhuguð lántaka, 25 millj., á yfirstandandi ári með almennu skuldabréfaútboði. Til þess að gera þetta lánsútboð aðgengilegt er talið nauðsynlegt, að sjóðurinn fái heimild þá, sem lagafrv. þetta kveður á um. Eins og ég sagði, þá er gert ráð fyrir, að hin almenna lánsheimild sjóðsins verði aukin úr 150 í 300 millj. Þessi heimild var hækkuð á síðasta þingi úr 100 í 150 millj. Notuð heimild er nú 90 millj., en þar sem Framkvæmdabankinn hættir störfum nú um n. k. áramót, en hann hefur á undanförnum árum lánað álitlegar upphæðir til iðnfyrirtækja, 25–40 millj. kr. árlega, og gert er ráð fyrir, að Framkvæmdasjóður ríkisins taki við hlutverki Framkvæmdabankans, þannig að hann veiti lán til fjárfestingarsjóða atvinnuveganna, þ. á m. til iðnlánasjóðs, þá er talið nauðsynlegt að hækka hina almennu lánaheimild sjóðsins um helming, úr 150 í 300 millj. kr., en þessar lántökur iðnlánasjóðs eru allar ráðgerðar með ábyrgð ríkissjóðs. Iðnlánasjóður var stofnaður með lögum 1935. Framlög ríkisins til sjóðsins voru fyrstu árin 25 þús. kr. á ári. Á árinu 1962, þegar dr. Bjarni Benediktsson var iðnmrh., voru lögin um iðnlánasjóð endurskoðuð og honum sett ný lög 1963. Framlag ríkissjóðs hafði verið hækkað 1960 upp í 2 millj. kr. á ári, og stóð svo þar til á yfirstandandi ári, að framlag til sjóðsins er ákveðið í fjárlögum 10 millj. kr. fyrir yfirstandandi ár. Fram að síðustu áramótum hefur sjóðurinn fengið samtals 20 millj. kr. framlag frá ríkissjóði. Með hinum nýju lögum frá 1963 er iðnaður landsmanna skattlagður til sjóðsins með svokölluðu iðnlánasjóðsgjaldi, er nemur 0.4% af allri iðnaðarframleiðslu. Á yfirstandandi ári nemur þetta gjald líklega 20 millj, kr., og hefur þá iðnlánasjóðsgjaldið gefið iðnlánasjóði 50 millj. kr. Eins og ég gat um, hefur iðnlánasjóður tekið miklum stökkbreytingum síðustu árin. Þegar núverandi hæstv. ríkisstj. tók við völdum, var framlag ríkisins til iðnlánasjóðs 1378 þús. Í ár verður framlag ríkisins 10 millj. eða 7–8falt. Lán Framkvæmdabankans til iðnfyrirtækja hafa verið árlega, eins og ég sagði áðan, 25–40 millj. kr. Samkv. yfirlýsingu hæstv. iðnmrh., þegar hann lagði þetta frv. fyrir í hv. Nd., þá lýsti hann því yfir, að Framkvæmdasjóður ríkisins mundi hafa hliðsjón af þessum lánveitingum Framkvæmdabankans varðandi lánveitingar til iðnlánasjóðs á næstu árum, en frá næstu áramótum er ráðgert að leggja Framkvæmdabankann niður. Á yfirstandandi ári hefur iðnlánasjóður haft til útlána 59 millj. kr., og eru þá heildarútlán sjóðsins samtals 180 millj. Sjóðurinn er í örum vexti og hefur nú orðið afgerandi þýðingu sem fjárfestingarsjóður íslenzks iðnaðar. Það er mikilsvert fyrir iðnað landsmanna að fá nú hagræðingarlánadeild við sjóðinn með 25 millj. kr. stofnfé, sem væntanlega eykst í 100 millj. á skömmum tíma, auk þess sem vænta má, að hin almenna lánsheimild, 300 millj., verði fullnotuð sem allra fyrst. Herra forseti. Ég legg til, að frv. þetta um breytingar á lögum um iðnlánasjóð verði samþykkt óbreytt til 3. umr.



Herra forseti. Eins og nál. á þskj. 151 ber með sér og frsm. iðnn. hefur gert grein fyrir, var nefndin sammála um stuðning við þetta frv. Hins vegar komu þær raddir fram í nefndinni, að það væri eðlilegt að breyta einu ákvæði í frv., og við þrír nm., fulltrúar Framsfl. í nefndinni og ég, höfum í framhaldi af þeim umr. flutt á þskj. 149 eina brtt. við frv., sem ég skal fara um örfáum orðum. Þessi brtt. felur það í sér, að skuldabréfalán þau, sem gert er ráð fyrir að iðnlánasjóður bjóði út samkv. þessu frv., ef að lögum verður, að þá skuli skuldabréfin og vextir af þeim undanþegin skattlagningu, en ekki undanþegin framtalsskyldu. Brtt. okkar er sú ein, að undanþága frá framtalsskyldu skuli falla niður, og rökin fyrir því eru einföld. Það gefur auga leið, að eftir því sem meira verður að því gert að heimila eða ákveða í lögum, að ekki þurfi að telja fram verðmæti eins og handhafaskuldabréf, sem ganga kaupum og sölum, eftir því verður torveldara að hafa eftirlit með framtölum manna. Það er enginn efi á því, að það er mjög varhugavert að fara langt út á þessa braut, og það hafa ekki komið fram rök fyrir því, að það sé nein sérstök ástæða til þess. Ég fæ ekki séð, að það eigi að torvelda sölu á þessum skuldabréfum, þó að ákvæðið um framtalsskyldu þeirra sé í lögum, ef þau eru undanþegin tekju- og eignarskatti. Rökin fyrir því að halda framtalsskyldunni í lögum eru að mínu viti og okkar flm. þessarar till. einföld og augljós, og ég vil leggja áherzlu á, að það er verið að hverfa inn á býsna varbugaverða braut, ef það á að verða regla, að fleiri og fleiri slík skuldabréfalán verði boðin út með því ákvæði, að handhafaskuldabréf verði undanþegin framtalsskyldu.

Frsm. (Sveinn Guðmundsson) Hv. 5. þm. Reykn. hefur lýst brtt. á þskj. 149 um, að undanþága frá framtalsskyldu falli niður. Það fer ekki milli mála, að hverju hv. tillögumenn stefna með brtt. sinni. Þeir stefna að því að eyðileggja þessa lántöku, gera skuldabréfin óseljanleg. Ég undrast þessa afstöðu, sérstaklega hv. 6, þm. Sunnl., sem er tamt að tala um hagræðingu, en þessi lántaka, sem hér er ráðgerð með skuldabréfaútboði fyrir iðnlánasjóð, er einmitt til hagræðingarlána fyrir iðnaðinn. Ef þessar hv. alþm. meina nokkuð annað en spilla fyrir lántökum iðnlánasjóðs, þá ættu þeir að flytja till. hér almenns eðlis um lagabreyt., þannig að ríkisskuldabréf, skuldabréf húsnæðismálastjórnar og önnur slík skuli framtalsskyld. Þeir skyldu þá einnig hafa það í huga, að samkv. skattalögum ber að skattleggja framtalsskyld skuldabréf, skuldi viðkomandi skattþegn yfir 200 þús. kr. í fasteignalánum. Þessi brtt. á þskj. 149 hittir því fyrst og fremst þá, sem hlífa skyldi, launþega, sem skulda í íbúðum sínum, en hafa með skotsilfri áhuga á að styrkja lánsútboð iðnlánasjóðs. Segjum nú svo, að eigendur slíkra vaxtabréfa hefðu áhuga á að breyta þessum verðmætum sínum í áþreifanlega hluti, bíla, bæta við íbúðarhúsbyggingar sínar eða annað slíkt, þá kemur það eðlilega fram til skattskyldra eigna viðkomandi. Það er sannarlega ástæða til þess, eins og þróunin hefur verið undanfarna áratugi, að örva menn til sparnaðar með öllu móti. Sparifé fólksins í einu eða öðru formi er það fjármagn, sem gefur atvinnuvegunum möguleika til rekstrar. Fólkið, sem hefur sparað saman, er sannarlega ekki ofsælt af sinni fjáreign, en það gerir með þjóðhollu starfi sínu atvinnuvegunum mögulegt að starfa. Samkv. gildandi lögum er sparifé það, sem liggur í peningastofnunum landsins, skatt- og framtalsfrjálst. Auk þess hafa svo verið gefin út verðbréf til langs tíma, sem bera sömu undanþágu skattfrelsis. Þegar löggjafanum hefur þótt eðlilegt, að fjármagn, sem liggur í bönkum landsins og kemur atvinnuvegunum að gagni, sé undanþegið skattlagningu, því skyldi þá ekki það fjármagn eða sparifé, sem viðkomandi kann að eiga í verðbréfum til langs tíma, vera undanþegið á sama hátt, nema frekar sé. Viðkomandi sparifjáreigandi er að afhenda þjóðfélaginu peninga sína til langs tíma með kaupum á slíkum verðbréfum, sem hér um ræðir. Hann er að stuðla að minnkun verðþenslunnar og leggja atvinnuvegunum til fjármagn sitt. Ég legg til, að þessi brtt. á þskj. 149 verði felld.



Herra forseti. Það eru aðaðeins örfá orð í tilefni af þessari seinni ræðu hv. frsm. nefndarinnar. Hann fullyrti það með töluverðum þjósti, að þessi brtt. okkar væri fram borin til þess að eyðileggja þetta frv., hvorki meira né minna, og hann staðhæfði einnig, að skuldabréfin mundu verða óseljanleg, ef þessi breyting yrði samþykkt. Svo hélt hann áfram, og ég var að bíða eftir því, að hann rökstyddi með einni setningu, þótt ekki væri meira, þessar fullyrðingar sínar. En ég gat ekki orðið var við, að þar kæmu fram nein rök fyrir því, að þetta breytti neinu stórvægilegu í sambandi við möguleika á sölu slíkra skuldabréfa. En ég vil biðja hv. frsm. að hugleiða það svolítið betur í tómi, og ég vil einnig skjóta því til hæstv. fjmrh. að hugleiða það, sem ég býst við, að hann hafi þegar gert, hvort það er ekki ofurlítið athugandi að fara hægt á þeirri braut að ákveða í stórum stíl, að skuldabréf skuli undanþegin framtalsskyldu. Ég held, eins og ég sagði áðan, að það geti orðið býsna varhugavert, ef þetta verður hin almenna regla.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr., sem hér hafa farið fram. Ég mundi fyrir það fyrsta vera reiðubúinn að lýsa því yfir, að ég skyldi styðja þá brtt., sem hér hefur verið borin fram, ef ég væri þeirrar skoðunar, að slíkt mundi auðvelda eftirlit með framtölum manna. Ég álít að svo sé ekki, og vil ég nefna þær tvær ástæður, sem ég að vísu mun hafa drepið á, þegar skyld mál því, sem hér er um að ræða, hafa verið til umr. hér í hv. deild, og ég á þar fyrst og fremst við umr., sem fóru fram, þegar heimilað var að gefa út hin vísitölutryggðu ríkisskuldabréf. Það er í fyrsta lagi, að ég tel, að það sé lítið spor í áttina til þess að auðvelda eftirlit með skattframtölum, þó að vissar eignir, eins og t.d. verðbréf af því tagi, sem hér er um að ræða, séu framtalsskyld, því að menn verða að gæta þess, að það er svo ákaflega lítill hluti af tekjum manna, hvort sem þær tekjur eru sviknar undan skatti eða ekki, sem menn verja til eignaauka. Það er ákaflega lítill hluti af tekjum manna, sem menn verja til eignaauka. Og þó að svo væri, að þetta væri einhver verulegur hluti, eru til ótal leiðir til þess að fela slíka eignaaukningu aðrar heldur en sú að kaupa verðbréf af þessu tagi. Menn geta keypt önnur verðbréf, sem eru undanþegin framtalsskyldunni. Menn geta lagt þetta í fasteignir o.s.frv. En ef menn óttast það, að vitneskja um eignir þeirra verði skattayfirvöldum kunn, jafnvel þó að það væri tekið upp sem almenn regla, að mönnum bæri að telja allar eignir fram, er hægt að eyða þessum peningum, - ekki satt? Það er hægt að fara í ferðalag til Svartahafsins, það er hægt að kaupa sjónvarp o.s.frv., og það eiga skattayfirvöldin ekki svo auðvelt með að fá upplýsingar um. Í öðru lagi vildi ég leyfa mér að benda á það, að mér er ekki kunnugt um, að til séu ákvæði í skattalöggjöf nokkurs lands um það, að verðmæti, sem ekki eru skattskyld, séu framtalsskyld. Og hvers vegna eru slík ákvæði ekki til, þannig að við mundum að mínu álíti innleiða algera nýjung með því að taka það upp hér? Það er vegna þess, að menn hafa eðlilega ekki verið reiðubúnir að svara þeirri spurningu, ef um er að ræða eignir, sem ekki eru skattskyldar eins og virðist vaka fyrir hv. flm þessarar till., hvernig þá sé hægt að meta það, að hve miklu leyti þeir hafa gert sig brotlega með því að telja þetta ekki fram til skatts. Telji menn ekki fram skattskyldar tekjur eða skattskyldar eignir, er það einfalt mál að ákveða slík viðurlög. Þá er miðað við þá skattalækkun, sem menn hafa fengið, vegna þess að þetta hefur ekki verið talið fram. Þeim er gert að greiða þann skatt, sem þeir hafa sparað sér með þessu, og stundum lagðar á sérstakar skattsektir, þar sem sú upphæð er margfölduð. En ef það hefur engin áhrif á skatta manna, hvort þetta er talið fram eða ekki, af því að nú virðast hv. flm. gera ráð fyrir því, að bréfin séu ekki skattskyld, hvernig á þá að ákveða viðurlögin við því að telja ekki þessar skattskyldu eignir fram? Þetta mál hefur ekki, svo að mér sé kunnugt, verið leyst neins staðar annars staðar, svo að þess vegna þekki ég a.m.k. ekki neinar undantekningar frá þeirri reglu, að ef um skattfrelsi er að ræða, eru viðkomandi verðmæti, hvort sem eru tekjur eða eignir, ekki framtalsskyld.



Herra forseti. Ég kemst ekki hjá því að láta hér í ljós undrun mína yfir þeim viðbrögðum, sem hafa orðið við flutningi þessarar brtt. Hv. 10. þm. Reykv. taldi hana flutta til þess að eyðileggja þetta lánsútboð og fullyrti, að samþykkt hennar mundi gera bréfin algerlega óseljanleg. Það hlýtur þá að vakna sú spurning, hverjir hv. þm. gerir ráð fyrir, að kaupi þessi bréf, ef þessi ákvæði, sem við leggjum til að breytt verði, héldust. Það væru þá einhverjir, sem keyptu þau fyrst og fremst til þess að þurfa ekki að telja fram einhvern hluta eigna sinna. Ef þetta atriði ræður úrslitum um það, hvort menn kaupa bréfin eða ekki, gefur það auga leið. Þessa skoðun hv. 10. þm. Reykv. get ég ekki fallizt á. Ég þekki stéttarbræður hans í iðnaðinum töluvert. Ýmsir þeirra hafa peninga milli handa, og ýmsir þeirra hafa peninga á milli handa, sem þeir hafa engan sérstakan áhuga á að fela fyrir skattayfirvöldum og hæstv. fjmrh. Ég hef trú á því, að þessir menn mundu kaupa þessi bréf og raunar margir, margir fleiri án tillits til þess, hvort þeir þurfa að telja þessar eignir sínar fram eða ekki. En álit hv. 10. þm. Reykv. á þessum stéttarfélögum sínum virðist vera nokkuð annað, og það hlýt ég að harma. Við það bætti hann svo ýmsum setningum, sem mér virtust bera vott um það, að hann hefði í þokkabót misskilið till. okkar á þann veg, að við ætluðumst til þess, að þessi bréf yrðu skattlögð. En það var ekki okkar meining, eins og menn munu sjá, sem lesa till. vandlega. Þessi viðbrögð hv. þm. voru mér vissulega mikil vonbrigði, en þau gáfu um leið nokkrar upplýsingar um hugsunarhátt hv. þm. í þessum efnum, sem við auðvitað verðum að sætta okkur við að hlusta á. Ég undraðist einnig mjög ræðu hv. 8. þm. Reykv. Hann taldi, að því er mér virtist, að það mundi ekki auðvelda eftirlit skattayfirvalda, að eignir manna væru skráðar, og nú brestur mig skilning. Þetta er auðvitað fjarstæða. Það er grundvallaratriði fyrir öllu eftirliti með skattframtölum og skattlagningu, að eignir manna séu skráðar. Þar að auki taldi hann, að eignaaukning væri svo lítill hluti af tekjum manna, að þó að hún skryppi fram hjá skattheimtumönnum, virtist mér, að það væri skoðun hans, að það sakaði ósköp lítið. Á þetta verður ekki heldur fallizt. Það verður að gera það, sem hægt er, til þess að skattframtöl séu rétt. Það virðist mér vera grundvallaratriði fyrir allri sanngjarnri skattheimtu. Og ég hef raunar trú á því, að hv. 8. þm. Reykv. sé sama sinnis, þó að hann reyndi að taka undir andstöðu gegn till. okkar með þessum einkennilegu viðbrögðum. En í lok ræðu sinnar kom hann með þá mótbáru, sem mér virtist, að ætti alveg að gefa till. okkar dauðahöggið. Og það var sú aths. hans, að það þýddi ekkert að vera með svona ákvæði, vegna þess að það væri ekki hægt að nota þau til refsingar, það væri ekki hægt að meta slíkt brot til refsingar, þar sem engu hefði verið undan stungið af skatti, þó að svikizt væri um að telja þessi bréf fram, ef það væri skylt, en eignin aftur á móti ekki skattskyld. Hér veit hv. þm. auðvitað miklu betur, hvað um er að vera. Þegar um er að ræða að slá föstum eignum manna til skatts, er það ekki fyrst og fremst til þess að ná í eignarskattinn. Það er fyrst og fremst til þess að geta fylgzt með efnahag skattgreiðandans í því augnamiði að sannreyna tekjur hans. Og eignum, sem skotið er undan skatti, mun yfirleitt ekki vera skotið undan til þess að komast hjá eignarskatti í sjálfu sér, heldur til þess að reikningarnir stemmi, þegar tekjum hefur verið skotið undan. Þetta veit hv. 8. þm. Reykv. að sjálfsögðu vel, og þess vegna er slík mótbára eins og þarna var fram flutt næsta veigalítil. Ég vil til viðbótar því, sem hv. 5. þm. Reykn., sem er frsm. okkar till.-manna, sagði, mæla eindregið með samþykkt þessarar till. Ég vil láta þess getið, að í hliðstæðum tilfellum, eins og t.d. í sambandi við skuldabréfaútboð ríkissjóðs, fluttum við framsóknarmenn svipaða till., og það er skoðun mín og okkar fleiri, að þegar sé of langt gengið á þessari braut og það eigi að snúa við á henni. Ég verð að vísu að harma það, að þetta skuli hafa verið gert í þeim mæli, sem þegar hefur verið gert. Um það skal ég ekki sakast í bili. En ég vil ráða eindregið frá því, að lengra sé gengið á þessari braut.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr., en af því að komið hefur fram í þeim virðingarverður áhugi á því að gæta hagsmuna ríkissjóðs, er mér skylt að segja nokkur orð. Öllum hv. þdm. er kunn ástæðan fyrir því, að farið var inn á þá braut að veita sparifé sérstök hlunnindi varðandi framtal og skattfrelsi, en það var til þess að auka sparifjársöfnun og reyna að greiða fyrir því, að menn legðu fyrir fé sitt fremur en eyða því jafnóðum og teldu sig fá einhverja hvöt í því efni með þessum gerðum. Ég er ekki í neinum vafa um það, að þessar ráðstafanir hafa haft sína þýðingu, þó að aldrei verði sannað til hlítar, hversu mikla þýðingu það hefur haft. Og það stafar ekki endilega af því, að menn hafi farið að spara skattsvikið fé og það hafi veitt sérstakt frelsi eða aukna möguleika til að koma því undan skatti, heldur hefur þetta verkað vel á margt fólk og valdið því, að því hefur fundizt, að það væri viss hvöt fyrir það að spara, og ekki hvað sízt er það engum efa bundið, að framtalsskyldan eða frelsið undan framtalsskyldunni hefur haft allverulega þýðingu. Það er nefnilega einkennilegt, sem maður verður oft var við í bönkum, að fólki er mjög annt um það að láta ekki vita um fé sitt, ekki vegna þess, að það séu nokkur svik þar á bak víð. Ég hef þekkt það um fjölda manns, sem var vitanlegt, að töldu alltaf rétt fram, en lögðu mikið upp úr því, að þeir gætu verið í friði með sitt fé, menn vissu helzt ekki um það. T.d. hefur það verið eftirtektarvert, að það eru ýmsir, sem helzt ekki vilja fara inn í aðalbankann til að leggja inn peninga, heldur fara inn í minnsta útibúið, þar sem fæstir eru á ferðinni. Og þetta er ekki endilega fólk, sem er að svíkja undan skatti, heldur ýmsir góðir og gegnir borgarar, þar sem skattsvik hafa ekki komið til greina. Þrátt fyrir þessa kosti varðandi sparifjáraukningu í landinu er ég þó þeirrar skoðunar, að hér sé um töluvert varasama hluti að ræða. Og ég er alveg sammála þeim hv. þm., sem hafa látið orð falla í þá átt, að það að losa skuldabréf og yfirleitt verðmæti undan framtalsskyldu er mjög varasamt. Ég er ákveðið þeirrar skoðunar, að það eigi að fara mjög varlega í því efni varðandi skuldabréfin, enda hefur það ekki verið gert nema í undantekningartilfellum, svo sem um ríkisskuldabréfalán, sem boðin hafa verið út síðustu árin, spariskírteinalánin, sem hafa verið boðin út með alveg sérstökum kjörum, má kannske segja með of góðum kjörum. Það eru mjög dýr lán, en hins vegar sjáum við á eftirspurn eftir þeim, að fólk sækir mjög í þessi bréf, auðvitað bæði vegna þess, að þau eru verðtryggð, og eins vegna þess, að þau hafa ýmis önnur hlunnindi, enda þótt vextir af þeim séu upphaflega ekki háir, þannig að þessi bréf hafa selzt samstundis og þau hafa verið boðin út. En ég er ákveðið þeirrar skoðunar, að það eigi að fara mjög varlega í að veita þessi réttindi og m.a. vegna þess, að það eigi að gera vissan mun á sparifjárhlunnindum og skuldabréfaútboðum almennt séð. En einmitt vegna þess, sem ég áðan sagði, að fólk hefur áreiðanlega lagt mikið upp úr þessum réttindum, hefur það vitanlega mikið að segja, hvort heimilt er að nota þau við útgáfu vissra bréfaflokka eða ekki. Og þau bréf, sem hér er boðið upp á, eru mun óhagstæðari en spariskírteinalán ríkissjóðs, þannig að það er ekki fyrir miklu að gangast, ef það eru ekki einhver sérstök hlunnindi, sem þarna eru veitt. - Ég verð því að segja það, að miðað við allar aðstæður og þar sem hér er ekki heldur um hátt lán að ræða í þessu tilfelli, hef ég fyrir mitt leyti fallizt á, að þessi háttur yrði á hafður, enda þótt ég taki það fram og telji rétt, að það komi skýrt fram, að ég álít, að það eigi að fara mjög varlega í að beita þessum hlunnindum. En ég tel sem sagt, að það mundi þá ekki vera mikið í boði umfram það að láta fé sitt liggja í banka óbundið, ef ekki væru veitt a.m.k. sams konar hlunnindi þeim, sem kaupa þessi bréf, eins og þeir nytu, ef þeir ættu peninga sína liggjandi í banka. Þetta held ég, að liggi nú alveg ljóst fyrir. Ég er hins vegar ákveðið þeirra skoðunar, að það sé þörf á að íhuga þetta mál í heild við endurskoðun skattalaga, því að þótt það sé alveg rétt, sem hv. 8. þm. Reykv. sagði hér áðan, að það virðist í fljótu bragði lítils virði að vera að hafa framtalsskyldu varðandi réttindi, sem eru skattfrjáls, hefur sérstaklega einn vandi skapazt í þessu efni, og það er, þegar að því kemur, að menn fari allt í einu að leggja í miklar fjárfestingar með peningum, sem enginn veit, hvaðan eru, og er skýrt frá, að hafi verið skattfrjálst sparifé. Það er í rauninni höfuðvandinn, sem við stöndum andspænis, og er vandi, sem er þess eðlis, að með árunum verður hann töluvert mikill, og veldur því ekki sízt, ef það er útfært enn frekar, að það getur orðið þarna um að ræða verulega erfiðleika á skattaeftirliti. Hitt er aftur á móti rétt að taka fram, að skattfrelsi sparifjár eða skuldabréfa hefur í rauninni engin áhrif varðandi tekjuskatts- eða tekjuútsvarsálagningu á hverju ári, vegna þess að það, sem er undanþegið skatti, er ekki stofn sparifjárins eða stofnfé skuldabréfsins, heldur aðeins vextirnir af því. Og það eru sjaldnast verulegar fjárhæðir, sem menn hafa þannig í tekjur. Varðandi skattaeftirlitið að þessu leyti til hefur þessi framtalsskylda ekki mikið að segja, því að það verður auðvitað að hafa önnur úrræði til að komast eftir því, hvaða tekjur maður hefur á ári hverju. En ég taldi aðeins rétt, að þetta kæmi hér fram, af því að almennt er verið að ræða um þessi mál, annars vegar, að ég tel eftir atvikum, eins og þetta mál liggur fyrir og eins og skattfrelsi sparifjár er nú, að þá séu ekki miklar líkur til, að menn leggi fé sitt í kaup á þessum bréfum, nema þau réttindi verði veitt, sem hér er farið fram á, en hins vegar jafnframt, að ég tel, að það þurfi að fara með mikilli varúð í að veita þessi réttindi, enda hefur það almennt ekki verið gert varðandi skuldabréf, og tel raunar, að það þurfi að taka til íhugunar, þegar skattalög verða endurskoðuð, að hve miklu leyti gerlegt er og heppilegt þjóðfélagslega séð að viðhalda þessum réttindum varðandi framtalsfrelsið.



Herra forseti. Frv. þetta hefur verið samþ. í hv. Nd. að mestu óbreytt frá því sem það var lagt fram. Snemma á s.l. sumri fóru viðræður fram milli mín og fulltrúa bænda í sex manna nefnd og Stéttarsambands bænda um það, hvort ekki væri heppilegt að reyna að koma því fram á hv. Alþingi, að framleiðnisjóður væri stofnaður fyrir landbúnaðinn. Í tilefni af því voru í júlímánuði fengnir tveir menn til þess að semja drög að slíku frv., þeir Ólafur Björnsson prófessor og Sveinn Tryggvason framkvstj. framleiðsluráðs. Þeir skiluðu frv. í ágústmánuði um framleiðnisjóð landbúnaðarins, sem síðan var til athugunar. En í septembermánuði var enn rætt um stofnun framleiðnisjóðs í sambandi við það, þegar verðlag á búvörum var ákveðið. Var samkomulag um, að stofnaður skyldi framleiðnisjóður með 30 millj. kr. stofnframlagi, en 20 millj. skyldu greiðast fyrir n.k. áramót til vinnslustöðva landbúnaðarins vegna endurbóta, sem gerðar hefðu verið á árinu 1966: Í tilefni af því þótti eðlilegt að skipa enn nefnd til þess að athuga það frv., sem fyrir lá, og voru 5 menn skipaðir í þessa. nefnd: Gunnlaugur E. Briem ráðuneytisstjóri, sem var form. nefndarinnar, Ólafur Björnsson prófessor, Jón Þorsteinsson alþm., Gunnar Guðbjartsson form. Stéttarsambands bænda og Kristján Karlsson fyrrv. skólastjóri. Var samkomulag í nefndinni og samkomulag nefndarinnar við ríkisstj. um, að stofnframlag framleiðnisjóðs skyldi ekki vera 30 millj., eins og áður hefur verið talað um, heldur 50 millj., og kom nefndin sér saman um það frv., sem hér liggur fyrir að mestu óbreytt, þó var ein breyting, sem gerð var á frv., eftir að nefndin hafði skilað því, og sumir nm. höfðu lagt talsvert upp úr, að það ákvæði væri í frv. og gert að lögum, en það var það, að ef ekki þyrfti að nota allar útflutningsuppbæturnar, sem heimilaðar eru samkv. lögum, sem mega nema 10% árlega af heildarverðmæti landbúnaðarins, þá skyldu 0.25% af því, sem af gengi, ganga í framleiðnisjóð. En nm. tóku það jafnhliða fram í grg. með frv., að ekki væru líkur til, að þetta ákvæði gæfi sjóðnum tekjur á næstu árum, og því var ég sammála, því að ólíklegt má telja, að ekki verði not fyrir allar útflutningsuppbætur fyrst um sinn, þannig að á næstu árum hefði þetta ekki orðið neitt hagkvæmt fyrir framleiðnisjóðinn. En vissulega er tækifæri til þess að athuga tekjuöflun fyrir framleiðnisjóðinn í framtíðinni, og yrði sennilega þá að gera það með virkari og raunhæfari hætti en aðeins með þessu ákvæði. En mér þykir rétt að minnast á það hér, þannig að hv. Alþ. viti um það, að ýmsir í nefndinni, þ. á m. form. Stéttarsambands bænda, lögðu nokkuð upp úr því, að þetta væri tekið inn í lögin. Eins og sjá má, þá er verkefni sjóðsins markað í þessu frv. Það er að stefna að aukinni framleiðni í landbúnaðinum og styrkja rannsóknir og framkvæmdir, sem miða að lækkun framleiðslu- og dreifingarkostnaðar, eins og kveðið er á í 1. gr. frv. Þá er ákveðið, að skipuð verði stjórn fyrir sjóðinn, sem skipuð yrði 5 mönnum, að Búnaðarfélag Íslands tilnefni 1, Stéttarsamband bænda 1, ráðh. skipi 2 án tilnefningar og forstöðumaður Efnahagsstofnunarinnar verði form. sjóðsstjórnarinnar. Þá er gert ráð fyrir því, að ekki megi veita styrki úr sjóðnum nema 1/3 af því fé, sem ráðstafað sé árlega, en 2/3 skuli vera veitt sem lán, að undanskildu því, sem veitt er úr sjóðnum nú fyrir næstu áramót, 20 millj. kr., það er ætlazt til, að það verði óafturkræft framlag, sem ráðstafað er af stjórn sjóðsins að fengnum till. framleiðsluráðs. Að öðru leyti skýrir þetta frv. sig sjálft, með því að það sé lesið, og tilgangur frv. er tvíþættur, eins og sjá má og gerð hefur verið grein fyrir áður. Það er von þeirra, sem sömdu þetta frv., og það er von ríkisstj., að framleiðnisjóður landbúnaðarins geti orðið lyftistöng fyrir landbúnaðinn, geti átt nú og í framtíðinni stóran þátt í því að skipuleggja landbúnaðarframleiðsluna við hæfi og þörf þjóðarinnar og einnig í þá átt, að helzt verði framleiddar þær vörur, sem bezt borgar sig að flytja út, að framleiðnisjóður geti orðið til þess að stuðla að minni framleiðslukostnaði og hagkvæmari vinnubrögðum í landbúnaðinum. Og þótt nú sé talað um að stofna framleiðnisjóð, sem hefði það verkefni að auka framleiðni og hagkvæmni, þá er ekki þar með verið að viðurkenna það, að framleiðniaukning í landbúnaðinum hafi ekki verið mikil á undanförnum árum. Það vita allir, sem til þessara mála þekkja, að framleiðniaukning í landbúnaðinum hefur verið mjög mikil síðustu árin. Það er vitað mál, að bændum hefur fækkað og því fólki, sem að landbúnaðarframleiðslu vinnur, en framleiðslan hefur eigi að síður vaxið ár frá ári. En framleiðsluaukningin hefur því miður verið frekar á þeirri búvöru, sem sízt hefur borgað sig að flytja út, heldur en t.d. þeirri, sem er miklu nær því að gefa hagstætt verð á erlendum markaði heldur en mjólkurvörur, og framleiðnisjóður vill stuðla að því; að hverju sinni verði framleitt það, sem er hentugast og borgar sig bezt, ekki aðeins fyrir bændur, heldur er hagkvæmast fyrir þjóðarheildina. Ég sé ekki ástæðu til að fara nú seint á þessu kvöldi að flytja langa ræðu í sambandi við þetta frv. Ég geri ráð fyrir því, að það fái svipaðar viðtökur í þessari hv. d. og í Nd. En það er meiningin að fá þetta lögfest nú fyrir þinghlé, m.a. til þess að greiða fyrir því, að þær 20 millj., sem um er að ræða, geti verið borgaðar út, helzt núna fyrir jólin, til þess að framleiðsluráð og stjórn sjóðsins geti ráðstafað því eins og ætlazt er til. Herra forseti. Ég legg til, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. hér að þessu sinni, en það er aðeins ein fyrirspurn til hæstv. landbrh., sem væri æskilegt að fá svarað við þessa umr. Það er rétt, sem hæstv. landbrh. gat um, að þetta mál er í raun og veru ávöxtur af iðju Stéttarsambands bænda og þeim samningum, sem gerðir voru á s.l. hausti, og í búnaðarblaðinu Frey eru endurprentaðar þær yfirlýsingar, sem hæstv. ráðh. gaf í sambandi við verðlagssamningana á s.l. hausti, og þar stendur, með leyfi hæstv. forseta, í 4. lið þeirrar yfirlýsingar, sem hæstv. ráðh. gaf: „Ríkissjóður leggi fram hagræðingarfé að upphæð 30 millj. kr., sem nota mætti sem stofnfé hagræðingarsjóðs, en verksvið hans verði ákveðið með lögum. Af þessari upphæð greiðist 20 millj. kr. fyrir 31. des. 1966 sem framlag til vinnslustöðva landbúnaðarins vegna endurbóta á þeim.“ Þarna stendur í yfirlýsingu hæstv. ráðh., að 20 millj. skuli vera framlag, sem sagt óafturkræft framlag, og þann skilning leggur a.m.k. formaður Stéttarsambands bænda og stjórn Stéttarsambandsins í þessa yfirlýsingu. Hins vegar hef ég verlú að leita eftir því í því frv., sem hér liggur fyrir, hvort það væri þar fram tekið, í sjálfu frv. eða greinargerðinni, en hef ekki fundið. Þess vegna er það, að það væri æskilegt að vita, hvort það liggur ekki ljóslega fyrir, að þessar 20 millj. kr., sem þarna er um talað, eigi að vera óafturkræft framlag, enda þótt um það sé talað, að stofnfé sjóðsins skuli vera 50 millj. Þetta stangast nokkuð á, því að um leið og búið er að veita 20 millj. af þessum 50 millj. sem óafturkræft framlag, þá eru ekki eftir nema 30, og ég verð að játa það, að þetta frv. kann að hafa talsverða þýðingu í framtíðinni, ekki sízt ef tekst að bæta við fjáröflunarmöguleika. Það liggur ljóslega fyrir nú, að verði ekki hægt að auka tekjumöguleika framleiðnisjóðs, þá getur hann ekki til lengdar sinnt því hlutverki, sem honum er ætlað, því að svo víðtækt er það verkefni, En eigi að síður ber að þakka það, að þetta mál er fram komið, og það kann að gera sitt gagn í bili. enda þótt það kunni ekki lengi að þjóna sínu hlutverki, nema það sé verulega um bætt. En á þessu stigi málsins ætla ég ekki að ræða þetta mál frekar, en ég æski þess, að hæstv. ráðh. geti sagt skýrt og skorinort um þessar 20 millj., hvort beri ekki að skilja það svo, að þær verði óafturkræft framlag, eins og yfirlýsing hans var gefin um á sínum tíma.



Herra forseti. Það er engum vafa bundið, að þessar 20 millj. verða veittar sem óafturkræft framlag, og nefndin, sem samdi frv., hafði þann skilning á málinu, og bréf það, sem hv. þm. vitnaði í áðan, hef ég skrifað með vitund og samþykki ríkisstj. allrar, og það hefur alltaf verið ákveðið, að þetta væri óafturkræft framlag. Þetta vita fulltrúar bænda í sex manna nefndinni, og þetta veit stjórn Stéttarsambands bænda og efast ekkert um, að við það verður staðið. Í rauninni er það ekki meira, sem ég þarf að segja í tilefni af því, sem hv. þm. sagði. Það má segja, að þetta frv. sé til orðið vegna samninga fulltrúa bænda í sex manna nefndinni við ríkisstj. á s.l. hausti, enda þótt í júlímánuði hafi verið um þetta mál rætt og drög að frv. fyrir framleiðnisjóð hafi þá verið samin, eða tveimur mánuðum áður en farið var að semja um verðið. En mér þykir það ágætt, að þetta frv. sé tengt við samninga í haust við fulltrúa bænda í sex manna nefnd og stjórn Stéttarsambandsins. Mér finnst það alveg ágætt. Það sýnir, að ríkisstj. og fulltrúar bænda ræða saman um þessi mál. Og það er fjarri mér að eigna ríkisstj. eða mér frekar heiðurinn af því, sem vel er gert, heldur en að bændur sjálfir geti talið sér það. Ég tel það aðalatriðið, ef gott samkomulag tekst og að koma góðum málum áfram, og ég er ekki í vafa um það, að framleiðnisjóður landbúnaðarins er eitt af þeim málum, sem sanna ágæti sitt og gildi strax og þó sérstaklega í framtíðinni.