Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Tæknimenntaðir menn eru flestir annaðhvort verkfræðingar eða tæknifræðingar. Verkfræðingar ljúka menntaskóla, stúdentsprófi, og ganga undir langt nám í háskólum. Tæknifræðingar ljúka iðnnámi með iðnskólum, en fara að því loknu í sérstaka tækniskóla og ljúka þar tæknifræðinámi, venjulega á 3-4 árum. Verkfræðingar hafa yfirleitt nokkru meiri menntun, og verkefni þeirra eru frekar skapandi eðlis. Þeir undirbúa og teikna ný mannvirki. Tæknifræðingar hafa oft þau verkefni að stjórna framkvæmd eða framleiðslu. Talið er, að þjóðfélag, sem stendur á svipuðu tæknistigi og Íslendingar, þurfi að hafa tvo tæknifræðinga á móti hverjum verkfræðingi. Hér á landi eru nú um 300 starfandi verkfræðingar, mun vera nokkuð yfir 300 manns í Verkfræðingafélaginu. Hins vegar er sagt, að hér séu innan við 100 tæknifræðingar. Ef við ættum að fylgja því hlutfalli, sem virðist talið nauðsynlegt, að hafa tvo tæknifræðinga fyrir hvern verkfræðing, ættu Íslendingar að hafa í dag 600-700 tæknifræðinga. Af þessu verður ljóst, að hér skortir mjög á, að þjóðin hafi fullnægjandi kost starfsmanna á mikilvægu sviði. Verkfræðingafélag Íslands hefur gengið svo langt í grg. til allshn., sem prentuð er sem fskj. á þskj. 346, að fullyrða, að frá stríðslokum hafi Íslendingar dregizt svo mjög og með vaxandi hraða aftur úr nágrannaþjóðum á sviði verkmenningar, að í mjög alvarlegt óefni virðist komið. Hér er fram komin frá hv. 10. þm. Reykv. till., sem er einungis um það, að ríkisvaldið gangist fyrir námskeiðum til að aðstoða þá iðnaðarmenn, sem vilja sækja sér tæknifræðimenntun til annarra landa. Þá menntun er ekki hægt að fá hér á landi. Reynsla hefur sýnt, að marga iðnaðarmenn, sem fýsir að afla sér þessarar menntunar annars staðar, skortir ýmislegt, t.d. hvað málakunnáttu snertir og önnur grundvallaratriði, til að ná inntökuprófum. Þessir menn hafa því tapað hálfu og heilu ári við að búa sig undir inntökupróf í tæknifræðiskóla í nágrannalöndunum. Hugmynd flm. er sú að spara þeim þennan tíma með námskeiðum hér heima og fá þannig fram á slíkum námskeiðum, hvort þeir menn, sem hafa áhuga á þessu námi, hafa raunverulega getu til að leggja það fyrir sig. Allshn. hefur rætt ýtarlega um þetta mál, fengið greinargerðir og umsagnir frá fjórum aðilum og fengið stjórn Tæknifræðingafélags Íslands á sinn fund til að ræða málið. Nefndin hefur orðið sammála um að útvíkka till. verulega og setja inn í hana áskorun Alþingis á ríkisstj. um að láta athuga, á hvern hátt heppilegast verði að koma fyrir hérlendis tæknifræðikennslu fyrir iðnaðarmenn, og kanna í því tilefni, hvort unnt sé að annast þessa kennslu með sérstökum deildum við Vélskóla Íslands eða Iðnskólann í Reykjavík. Til viðbótar vill n. hafa það efnisatriði, sem er í upphaflegu till., að þar til unnt verði að veita slíka fræðslu hér á landi, stuðli ríkisstj. að undirbúningsnámskeiðum fyrir þá, er hafa í huga að komast á tæknifræðiskóla erlendis. Stofnun skóla eða deilda við eldri skóla til að veita tæknifræðslu er talin vera allmikið fyrirtæki, sem þurfi að undirbúast vel. Hins vegar er augljóst af þeim upplýsingum, sem ég hef hér gefið, og af nánari upplýsingum, sem finna má í fskj. með nál., að hér er um mjög þýðingarmikið vandamál að ræða. Íslendingar geta með engu móti komizt hjá að fjölga tæknifræðingum, sem í þessu landi starfa, verulega á næstu árum, ef hagnýting tækni og verkmenning á ekki að dragast lengra aftur úr en orðið er. Fram er komin brtt. um að bæta inn í tillgr., að viðkomandi ráðstafanir varðandi námskeið verði gerðar í samráði við Tæknifræðingafélag Íslands. Meiri hl. nefndarinnar hefur talið svo sjálfsagðan hlut, að ríkisstj, hefði samstarf við þetta félag og aðra aðila, sem hlut kynnu að eiga að máli, að við höfum talið óþarft að taka það sérstaklega fram. Allshn, mælir því með, að till. verði samþykkt með því orðalagi og þeirri verulegu efnisaukningu, sem fram kemur á þskj. 346



Herra forseti. Ég er, eins og fram kom hjá hv. frsm., sammála öðrum allshn.- mönnum um að mæla með því, að samþykkt verði till. til þál. um undirbúningsnámskeið til tæknifræðimenntunar, og einnig samþykkur brtt., sem n. hefur borið fram, það sem hún nær. En ég hef leyft mér að flytja og gat þess í nefndinni, að ég mundi flytja brtt. við þessa brtt, á þskj. 346, sem nú liggur einnig fyrir. Tildrög þess, að ég flyt þessa brtt., eru þau, að n. kvaddi á sinn fund stjórn Tæknifræðingafélags Íslands, og mættu á fundi n. fjórir menn frá félaginu. Þetta Tæknifræðingafélag Íslands er félag manna, sem allir hafa numið erlendis það, sem kallað er tæknifræði og er eiginlega verkfræði á vissu stigi. Þetta félag er allfjölmennt, ég man nú ekki gerla, hversu fjölmennt, en það er nokkuð fjölmennt, og frá þessum mönnum, sem komu á fund allshn., fékk nefndin mikilsverðar upplýsingar um þetta mál, um erlenda tæknifræðiskóla og námsefni þar og um undirbúning íslenzkra iðnaðarmanna og aðstöðu til þess að njóta kennslu í þessum erlendu skólum. Það kom fram hjá þessum fulltrúum Tæknifræðingafélags Íslands, að stjórn félagsins hefur þegar efnt til námskeiðs til undirbúnings tæknifræðikennslu, og ég skildi það svo, að þetta námskeið væri í þann veginn að hefjast. Þar sem félagið hefur unnið þetta brautryðjandastarf í þessu efni og haft þessa undirbúningsstarfsemi með höndum, fannst mér eðlilegt, að ef ríkisstj, ynni að því að koma á fót undirbúningsnámskeiðum, þá væri um það haft samráð við þennan félagsskap, og efni brtt. minnar er aðeins það, að ef ríkisstj. stuðlar að því, að haldið verði undirbúningsnámskeið, þá verði það gert í samráði við Tæknifræðingafélag Íslands. Þetta virðist mér í raun og veru sjálfsagt, og mér skildist á hv. frsm. n., að hann teldi það í raun og veru sjálfsagt, að þetta væri gert, og ætti þá ekki að vera neinn ágreiningur um það að samþykkja þessa brtt.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. allshn. fyrir afgreiðslu á þessu máli. Jafnframt vil ég taka fram, að þá breytingu, sem n. hefur gert á till., tel ég vera til bóta. En nánast er sú breyting í því fólgin, að tekið er upp í sjálfa till. það, sem ég notaði í grg. og framsögu sem rökstuðning fyrir málinu í upphafi. Ég tel, eins og ég sagði, að þessi breyting sé til bóta, og er henni fyllilega samþykkur. Brtt. þá, sem flutt er hér á þskj. 347 við till., hef ég persónulega ekkert við að athuga, því að vitað er, að við sjálfa framkvæmd till. verður að leita til Tæknifræðingafélags Íslands eins og margra fleiri aðila. En fremur mætti telja þessa brtt. samt til framkvæmdaatriða frekar en til beinna efnisatriða í sjálfri till. Ég ítreka svo þakkir mínar til n. og um afgreiðslu málsins, sem er mjög knýjandi að leyst verði úr hið allra fyrsta, og vænti þess, að hv. alþm. samþykki tillöguna.



Þar sem ég vil, að sjónvarpsmálið verði leyst til samræmis við þskj. 161, sem er 10. mál á dagskránni í dag, þá segi ég nei.



Herra forseti. Þar sem ég vil leysa sjónvarpsmálið samkvæmt þáltill. á þskj. 161, sem ég er einn af flm. að og er hér á dagskránni á þessum fundi, og í trausti þess, að þessi þáltill. komi til fullnaðarafgreiðslu á þessu þingi, þá segi ég nei við þessari.



Með tilvísun til fyrirvara frá hv. 1. þm. Vesturl, og hv. 1. þm. Austf. segi ég nei.



Með tilvísun til greinargerðar hv. 1. þm. Vesturl. segi ég nei.



Með skírskotun til fyrirvara, sem fram hafa komið frá tveimur þm. Framsfl., segi ég nei.



Herra forseti. Það er nú orðið nokkuð langt síðan þetta mál var hér til umr. Hv. 1. þm. Austf. talaði hér, að ég ætla, síðast í málinu, og hefði ég gjarnan viljað ræða dálítið við hann. Ég sé, að hann er ekki í sæti sínu. - Þá er hv. þm. mættur. Enda þótt menn væru sammála um, að nauðsyn bæri til að hækka útlán til byggingarsjóða landbúnaðarins, urðu allsnarpar umr. í kringum málið, og hv. 1. þm. Austf. talaði hér um ýmislegt annað, sem kom þessu máli í rauninni ekki mikið við, og ég tel ástæðu til, þótt nokkuð sé langt síðan málið var til umr., að taka til athugunar nokkra þætti þeirra mála, sem hv. þm. ræddi helzt um. Það var ekki deilt um það, hvort hækka þyrfti lánin eða ekki, og ekki heldur um það, að þau væru nú hlutfallslega lægri en oft áður, því að það eru þau ekki, heldur vegna þess, að útlánin hafa, síðan byggingarsjóður sveitabæja fór að starfa, alltaf verið of lág og bændur þess vegna setið uppi með lausaskuldir, eftir að byggingu var lokið. Tíminn sagði, að hv. 1. þm. Austf. hefði sagzt alveg sérstaklega vel við þessa umr., hann hefði eiginlega sett mig alveg út í horn. Hv. þm. getur vitanlega tekizt oft vel upp, en ég held, að hv. þm., sem hlustuðu á hann að þessu sinni, hafi verið sammála um, að í þetta sinn hafi það ekki verið. Ég held, að þessi ræða hv. þm. hafi verið óvenjulega málefnalaus og órökstudd, og það hefði vissulega verið mikilsvert sönnunargagn gegn Tímanum, ef almenningi hefði gefizt kostur á að hlusta á ræðuna eða sjá hana birta í heild. Það hefði þá komið sem sagt í ljós, að Tíminn hefði ekki sagt satt frá að þessu sinni, en það kemur nú oft fyrir það blað, eins og kunnugt er. Ræðumaður talaði um lánasjóði landbúnaðarins. Það kom ekkert fram í ræðunni, á hvern hátt hann vildi efla sjóðina og hvað ætti að gera, til þess að lánin gætu hækkað. Hann taldi fjarstæðu að minnast á, að illa hafi verið búið að sjóðunum að undanförnu með því að taka erlend lán þeim til handa og láta þá bera gengisáhættuna. Hv. þm. leyfði sér að fullyrða, eftir að ég hafði talið nauðsyn bera til, að ríkissjóður tæki að sér að greiða gengistapið í einu eða öðru formi, að það væri það sama, sem framsóknarmenn hafi alltaf viljað láta gerast, enda hafi framsóknarmenn flutt frv, í Ed., þar sem lagt er til, að ríkissjóður taki á sig greiðslu á 160 millj, kr. vegna búnaðarsjóðanna. En sannleikurinn er sá, að meðan framsóknarmenn voru í ríkisstj. og hv. 1. þm. Austf. var fjmrh., lét hann búnaðarsjóðina taka erlendu lánin á sitt nafn og bera alla áhættu af gengistöpunum. Er það sönnun þess, að hann hefur talið eðlilegt, að sjóðirnir stæðu undir töpunum. Að öðrum kosti hefði hann sem fjmrh. tekið lánin á nafn ríkissjóðs og endurlánað búnaðarsjóðunum sömu upphæð í íslenzkum krónum. Segja má, að hv. 1. þm. Austf. hafi þannig fallið á sjálfs sín bragði í röksemdafærslunni, en það hefur venjulega þótt hin versta bylta. Það er tilgangslaust að reyna að telja almenningi trú um, að það hafi alltaf verið hans stefna og Framsfl. að koma sjóðunum undan þessum töpum. Sönnunargögnin liggja á borðinu og vitna gegn hv. þm. í þessu efni. Þessi sönnunargögn eru sýnileg öllum, sem vilja sjá. 1958 felldi vinstri stjórnin krónuna með 55% yfirfærslugjaldi, eins og kunnugt er, og síðar miklu meira á því sama ári með stöðugt vaxandi dýrtíð og óðaverðbólgu, eins og það var orðað af fyrrv. forsrh., Hermanni Jónassyni. Vitað var, að búnaðarsjóðirnir töpuðu stórum fjárhæðum, mörgum milljónatugum á yfirfærslugjaldinu 1958. Ef það hefði verið meining framsóknarmanna að bjarga sjóðunum, hefðu þeir þá strax gert ráðstafanir til að bæta þeim hin augljósu og stórkostlegu töp á einn eða annan hátt. Það er ekki fyrr en framsóknarmenn eru komnir úr ríkisstj., að þeim dettur í hug, að þörf sé á að bæta sjóðunum töpin. Það er þá, þegar hv. 1. þm. Austf. er ekki lengur fjmrh., sem frv. um 160 millj. var flutt af mörgum framsóknarmönnum og aftur nú á þessu þingi. Hv. þm. Eysteinn Jónsson leyfir sér, þrátt fyrir þessar staðreyndir, að halda því fram, að framsóknarmenn hafi alltaf viljað fara eins að og ég hef lagt til, að ríkissjóður leggi fram fé til þess að bæta gengistöpin á einn eða annan hátt. Það þarf ekki anörgum orðum að því að eyða, að vinnubrögð hv. þm., meðan hann var fjmrh., eru óafsakanleg í þessu efni. Það er tilgangslaust fyrir hv. þm. að reyna að sannfæra þjóðina um, að það hafi verið á viti byggt að láta búnaðarsjóðina bera ábyrgð á gengisáhættunni án þess að leggja þeim samtímis til áhættufé, sem mætti nægja fyrir ófyrirsjáanlegum töpum. Hitt hefði þó verið eðlilegast, eins og áður er sagt, og vitanlega verið framkvæmt á þann hátt, ef vilji hefði verið fyrir hendi, að láta ríkissjóð taka hin erlendu lán og lána andvirði þeirra búnaðarsjóðunum, eins og gert hefur verið nú tvö undanfarin ár, þannig að þeir bæru ekki þá áhættu, sem þeir gátu á engan hátt staðið undir. Ríkisstj. mun bera fram frv. til laga um endurreisn búnaðarsjóðanna. Það verkefni hefur ekki verið auðvelt til lausnar, en mun eigi að síður verða leyst á viðunandi hátt. Augljóst er, að ríkissjóður verður á einn eða annan hátt að hlaupa undir baggann, til þess að sjóðirnir geti orðið starfshæfir. S.l. 2 ár hefur ríkisstj. útvegað ræktunarsjóði og byggingarsjóði innlent fjármagn til útlána, en það er í samræmi við þá stefnu, sem felst í því, sem ég hef hér lýst að framan, og hefði tryggt framtið sjóðanna og forðað þeim frá þeim vandræðum, sem þeir nú eru í, ef þannig hefði verið að unnið alla tíð. Það er ósvífni í hæsta lagi, þegar sá, sem ber höfuðábyrgð á ófremdarástandinu, kemur í ræðustól í hv. Alþingi með yfirlæti og þykist þess umkominn að veita núverandi ríkisstj. og þeim, sem vinna að því að leysa þann vanda, sem skapazt hefur, áminningu og lætur undrun í ljós yfir því, að sú dýrtíð, sem vinstri stjórnin skapaði, hefur ekki verið kveðin niður nú þegar af núv. stjórnarflokkum. Það vakti athygli áheyrenda, þegar hv. 1. þm. Austf. lýsti því með mörgum orðum, að ástand þjóðmálanna hefði í rauninni verið í ágætu lagi 1958, þegar vinstri stjórnin fór frá völdum. Það var aðeins eitt að eða í mesta lagi tvennt, að hann sagði: Það var þessi ólukku vísitala, sem ríkisstj. réð ekkert við og hækkaði jafnt og þétt, og svo dýrtíðin, sem af henni leiddi. Þetta var orðrétt sagt hjá hv. þm., og vitanlega brostu margir áheyrendur í kampinn. Ræðumaður taldi, að allt hefði verið í stakasta lagi nema aðeins þetta. Það var ekki undarlegt, þótt hv. þm. brostu undir þessum málflutningi. Menn minnast orðanna: „Óðaverðbólga er skollin yfir, ekki samstaða um neitt til lausnar þeim vanda, sem af henni leiðir: Það var þetta, sem gerðist í árslok 1958. Þeir, sem stukku frá borði, tala nú eins og þeir hafi ráð undir hverju rifi. Þeir jafnvel bera þá ósk fram til þjóðarinnar kinnroðalaust, að hún veiti þeim fylgi á ný, veiti þeim traust til þess að taka við stjórnarforustunni aftur. Reynt er að villa um fyrir fólki með því að gera ráðstafanir núv. ríkisstj. tortryggilegar. Reynt er að telja fólki trú um, að þær hefðu verið óþarfar og lagfæring hefði getað átt sér stað á því litla, sem að var, með hægu móti. Mál þetta hefur oft verið rætt. Þjóðin veit, að vinstri stjórnin fór frá völdum, af því að hún réð ekki við verkefnið. Þjóðin veit, að dýrtíðaraldan, sem á var skollin í árslok 1958, ógnaði hagsmunum almennings, ógnaði sjálfstæði og heiðri íslenzku þjóðarinnar. Alþjóð hefur gert sér grein fyrir því, að stefna vinstri stjórnarinnar mátti ekki vera ráðandi lengur. Stöðvun atvinnuveganna með hinni vaxandi dýrtíð og stöðugri hækkun vísitölunnar var augljós og þar með fullkomið atvinnuleysi og bjargarskortur. Með myndun núv. ríkisstj. hefur tekizt að forða þjóðinni frá þeim vandræðum, sem yfir vofðu. Atvinnuvegirnir ganga tafarlaust og gjaldeyrisöflun hefur verið með meira móti. Tekizt hefur að vinna á ný traust þjóðarinnar út á við og safna nokkrum gjaldeyrisvarasjóði. Atvinnutekjur almennings hafa aukizt með mikilli atvinnu og sparifjáraukning hefur aldrei verið meiri en s.l. ár. Skemmdarverkin s.l. sumar hafa ekki megnað að eyðileggja viðreisnarstefnuna, heldur aðeins tafið fyrir því, að fullur árangur komi í ljós. Nauðsynlegt er, til þess að fólkið í landinu geti notið varanlegra kjarabóta, að verðlagið geti orðið stöðugt og fullkomið traust megi verða á gjaldeyrinum. Það er oft talað um mikla erfiðleika hjá atvinnuvegunum, landbúnaðinum og öðrum atvinnuvegum, vegna hækkaðs verðs á tækjum og rekstrarvörum og byggingarkostnaði. Er það ekki að ástæðulausu. En þeir erfiðleikar eru tímabundnir, ef takast má að fá stöðugt verðlag og jafnvægi í fjármálum og atvinnumálum. Rétt er að minnast þess, að 1950 var nýtt gengi krónunnar skráð með samþykki framsóknarmanna. Þá voru þeir í ríkisstj. og töldu fráleitt að búa við falskt gengi. Fyrstu 2-3 árin eftir þá gengisbreytingu töldu bændur miklum erfiðleikum bundið að kaupa landbúnaðarvélar vegna hinna miklu hækkana, sem urðu vegna gengisbreytingarinnar. Árið 1954 var komið jafnvægi á í efnahagsmálunum, og heyrðist þá ekki lengur kvörtun undan verðlaginu á vélum eða öðrum nauðsynjum, sem nauðsynlegt var að kanpa. Þannig mun fara eftir þá gengisbreytingu, sem gerð var 1960 og einnig á s.l. sumri, ef ekki verður með skemmdarstarfi unnið gegn því, að það jafnvægi haldist, sem nú er unnið að og náðist á árinu 1954. Á árinu 1954 batnaði gjaldeyrisstaðan, atvinna var nóg fyrir alla, sparifjáraukning var með mesta móti, og batamerki voru augljós í atvinnu- og fjármálum þjóðarinnar, eins og greinilega er komið í ljós í dag eftir aðgerðirnar 1960, þrátt fyrir skemmdarverkin s.l. sumar. Á árinu 1954 voru sjálfstæðismenn og framsóknarmenn í samvinnu um ríkisstj. Þó má segja, að ekki hafi verið nema nokkur hluti Framsfl., sem studdi stjórnina. Formaður flokksins, hv. 2, þm. Vestf., var utan stjórnar og vann gegn ríkisstj. Það var þá, sem draumurinn um vinstra ævintýrið varð til. Á árinu 1955 voru skemmdarverk unnin af stjórnarandstöðunni, og er vitað mál, að formaður Framsfl. og ýmsir fleiri úr þeim flokki unnu dyggilega með kommúnistum að því að koma þjóðarbúskapnum úr jafnvægi. Það var hinn fyrsti undirbúningur að vinstri stjórninni. Þá fannst Eysteini Jónssyni, þáv. fjmrh., glæpsamlegt að spilla þeim árangri, sem náðst hafði í uppbyggingu og framfaramálum landsins. Þá taldi hann ekki eðlilegt að gera hærri kröfur til atvinnuveganna en þeir á hverjum tíma gætu staðið undir. Þá talaði hann um, að launþegar ættu að vinna að varanlegum kjarabótum, en ekki hlusta á blekkingar þeirra, sem grafa undan heilbrigðu atvinnulífi. Sú skekkja, sem kom á efnahagslifið eftir verkföllin 1955, var þó ekki meiri en svo, að úr því mátti bæta, ef vilji hefði verið fyrir hendi hjá báðum stjórnarflokkunum. í ársbyrjun 1956 flutti Eysteinn Jónsson ræðu og var þá sömu skoðunar ag sjálfstæðismenn, að mögulegt væri að leiðrétta það, sem aflaga fór. Hann fór hörðum orðum um skemmdarverkin 1955. Um það leyti lögðum við sjálfstæðismenn fram tillögur í því efni, að leiðrétta það, sem hafði skekkzt eftir verkföllin 1955, og gera verðlagið stöðugt. Þá voru framsóknarmenn ekki enn allir ráðnir í vinstra samstarfinu, a.m.k. ekki hv. 1. þm. Austf., þáv. fjmrh. Hann hlustaði því með athygli á þessar tillögur og virtist vera líklegur til að taka höndum saman við okkur sjáifstæðismenn og vinna að lausn mála. En hv. þm. snerist hugur, þegar formaður flokksins, Hermann Jónasson, sigraði á flokksþingi framsóknarmanna, sem haldið var í febrúar eða marz 1956. Síðan hefur hv. 1. þm. Austf. ekki talað af miklu viti um fjármál eða þjóðmál, heldur hefur hann hagað sér eins og sá, sem misst hefur áttina og ráfar um í villu. Og þjóðin hefur vitanlega beðið skaða af því, þar sem hann fékk tækifæri til þess að vera ráðamaður hátt á þriðja ár, eftir að hann missti áttina. Á flokksþinginu var Framsfl. svo blindaður af áróðri vinstri manna, að það samþykkti með öllum atkv. gegn 5 að ganga út í það dýra ævintýri að mynda vinstri stjórn og rjúfa samstarf við Sjálfstfl. Í kosningunum 1956 töluðu vinstri flokkarnir mikið um það, að efnahagsmálin væru ekki í góðu lagi og nauðsyn bæri til að mynda stjórn hinna vinnandi stétta, þar sem alþýðan í landinu, eins og þeir kölluðu það, gæti ráðið sem mestu. Í júlímánuði sama ár varð vinstri stjórnin til, og var þá miklu lofað. Það var lofað hættum lífskjörum og lækningu á öllum þjóðfélagsmeinum. Þjóðarbúið skyldi tekið út og almenningi gerð full grein fyrir, hvernig viðskilnaður Ólafs Thors hefði verið. Vitað er, að þessi úttekt fór fram og erlendir sérfræðingar fengnir til þess að vinna verkið. En úttektin var aldrei birt, vegna þess að hún staðfesti ekki þær fullyrðingar, að efnahagslífið væri í slæmu ásigkomulagi. Úttektin sýndi hins vegar, að vinstri stjórnin tók við blómlegu búi, en það þótti ekki æskilegt að birta alþjóð þann sannleika eftir fullyrðingarnar, sem viðhafðar voru fyrir kosningarnar 1956. Eftir að Hermann Jónasson, þáv. formaður Framsfl., hafði lesið úttektina, hélt hann fund hér í Reykjavík með flokksmönnum sínum og fullyrti þar, að hér væru að vísu nokkrar skekkjur í efnahags- og fjármálalífinu, sem þyrfti að lagfæra, en það væri auðvelt að gera án þess að leggja álögur á landsmenn, því að hér væri ekki um svo stórvægilegt atriði að ræða. Þetta er sú kvittun, sú viðurkenning, sem ríkisstj. Ólafs Thors fékk af hendi þess manns, sem tók við því búi, sem skilað var. Er ekki ástæða til annars en vera ánægður með þá viðurkenningu, sem kvittunin gaf. Ég hef talið eðlilegt að rifja upp þessa sögu, til þess að þeir, sem hafa gleymt ýmsum þáttum hennar, eigi hægara með að gera sér grein fyrir, hverjir eiga þyngstu sökina á því, sem gerðist næstu árin á eftir. Enginn vafi er á því, að margir harma hið glæpsamlega ævintýri gegn íslenzku þjóðinni, sem framsóknarmenn vorn upphafsmenn að, þegar þeir slitu stjórnarsamstarfi við Sjálfstfl. og mynduðu vinstri stjórnina. Augljóst er, að komast hefði mátt hjá því að leiða þau óhöpp yfir íslenzku þjóðina, sem vinstri stjórnin og vinstri samvinnan hefur valdið. Þau rúmlega tvö ár, sem þessi ógiftusamlega stjórn sat, eru raunatimi í íslenzkri þjóðarsögu. Framsfl. hafði forustuna og var langstærsti flokkurinn í þessari samsteypu. Hann ber því höfuðsökina á því, sem gerðist. Framsóknarmenn vita, að þjóðin kann þessa sögu. Þess vegna hafa þeir nú gert tilraun til þess að blekkja almenning í landinu með því að kasta fyrir borð fyrrv. forsrh., Hermanni Jónassyni, og reyna að halda því fram, að hann beri höfuðábyrgðina á því, hvernig fór. Reynt er að telja þjóðinni trú um, að Framsfl. sé trausts verður, eftir að formannsskipti hafa orðið í flokknum. Þessi vinnubrögð eru samboðin Framsfl., en munu ekki ná þeim tilgangi, sem þeim er ætlað. Flokkurinn fær ekki aukið traust með því að taka hv. 1. þm. Austf. í formannssæti í stað hv. 2. þm. Vestf., Hermanns Jónassonar. Verknaður hv. þm. Hermanns Jónassonar er með öllu óafsakanlegur. Vissulega á hann mikla sök á því, að farið var út í ævintýrið dýra og skaðlega með myndun vinstri stjórnarinnar. En hlutur hv. þm. Eysteins Jónssonar er sízt betri, og ábyrgð hana er ekki minni. Hv. þm. Eysteinn Jónsson hefði getað komið í veg fyrir, að vinstri stjórnin væri mynduð, ef hann hefði haft þrek til að fylgja fram þeirri stefnu, þeirri skoðun, sem hann túlkaði í janúarmánuði 1956. En hann gafst upp, hafði ekki þrek og lét undan síga og rauf samstarfið við Sjálfstfl. Ekki stóð hv. þm. Eysteinn Jónsson einn uppi, ef hann hefði reynt að forða slysinu. Vitað var, að Steingrímur Steinþórsson, þáv. landbrh., var tilbúinn að standa við hlið hans og ýmsir fleiri framsóknarmenn, ef forustan hefði ekki bilað. Vitað er, að Steingrímur Steinþórsson gafst ekki upp, fyrr en séð var, hvernig málum var ráðið og engum vörnum varð við komið. Þeir, sem þekkja þessa sögu, en það munu vera fjöldamargir, vita, að hv. 1. þm. Austf. ber ekki minni ábyrgð en hv. þm. Hermann Jónasson á því öngþveiti, sem þjóðin var leidd í á þeim rúmlega tveimur árum, sem vinstri stjórnin sat að völdum. Framsfl. þvær ekki af sér blettinn með því að skipta um formann. Hv. þm. Eysteinn Jónsson ætti að hliðra sér hjá því að koma opinberlega fram og boða kenningu í atvinnu- og fjármálum, sem leiðir á ný til sama öngþveitis og ríkti, þegar vinstri stjórnin hrökklaðist frá völdum. Hv. þm. vill nú opna allar gáttir og ausa öllu því fé út, sem almenningur hefur safnað í góðri trú, að gjaldmiðillinn verði traustur og krónan megni nú að halda því gildi, sem hún hefur verið skráð á. Hv. þm. heimtar meiri framkvæmdir, meiri fjárfestingu, enda þótt allir hafi vinnu, eftir því sem hægt er að afkasta. Ekki hefur hv. þm. gert enn tillögu um innflutning á verkamönnum, en óhjákvæmilegt virðist að flytja inn fólk, ef framkvæmdir eiga að vera öllu meiri en þær hafa verið nú undanfarið. Bjargráðin 1958 með 55% yfirfærslugjaldinu voru dauðastimpill á stjórnina. Yfirfærslugjaldið var grímuklætt gengisfall, sem leiddi yfir þjóðina dýrtíðarskriðu, sem hélt áfram að renna árið út, þannig að í árslok, um það leyti sem stjórnin fór frá, hafði krónan fallið miklu meira en það, sem yfirfærslugjaldinu nam. Haustið 1958 var svo komið, að enginn treysti stjórninni til góðra hluta eða vildi framlengja lif hennar. Þótt fyrrv. forsrh., Hermann Jónasson, og fyrrv. félmrh., Hannibal Valdimarsson, hafi talið sig rétt kjörna foringja hinna vinnandi stétta, fengu þeir enga áheyrn á Alþýðusambandsþingi, þegar þeir komu með bónir sínar þangað. En þessir menn, sem höfðu blekkt launþegana og lofað bættum kjörum, leituðu til Alþýðusambandsþings með tillögur sinar, og var vitanlega ekkert við því að segja, en eftir að þeim hafði verið hafnað þar, datt þeim ekki í hug að flytja raunhæfar tillögur á Alþingi til lausnar vandanum, vegna þess að þeir sáu engin ráð út úr þeim vanda, sem þjóðin var komin í. Það er þess vegna, sem margir undrast, þegar framsóknarmenn tala um, að það hafi í rauninni allt verið í lagi, þegar þeir hrökkluðust frá, og það sé núv. ríkisstj., sem hefur skapað dýrtíðina og erfiðleika atvinnuveganna. Þetta er meira en hægt er að bera á borð á hv. Alþingi, meira en hægt er að bera á borð fyrir alþjóð, sem þekkir þessa sögu, þessa harmasögu vinstri stjórnarinnar. Launþegar á Alþýðusambandsþingi höfðu gert sér ljóst, að það varð að losna við vandræðastjórnina, og þess vegna var ekki hlustað á fyrrnefnda ráðherra á ráðstefnu launþeganna. Launþegar höfðu gert sér ljóst, að verðbólga og dýrtíð er þeim ekki í hag. Atvinnurekendur vissu þetta einnig. Þess vegna var fylgi stjórnarinnar horfið og hún sat ein í strandaðri þjóðarskútunni. Svo er að heyra, að sumir hinna fyrri stjórnarherra, svo sem Eysteinn Jónsson, hv. 1. þm. Austf., hafi lítið lært af hrakförum vinstri stjórnarinnar, og er það út af fyrir sig mjög raunalegt. Hv. þm. taldi að vísu, að það hefði aðeins verið vísitalan og dýrtíðin, sem varð henni að falli, en allt annað hefði verið í lagi. Og það er enn raunalegra, að hv. þm., fyrrv. fjmrh., skuli bera þessa röksemd einnig á borð. Það væri þess vegna eðlilegt að álykta, að þessi hv. þm. hefði reynt að gera sér grein fyrir, hvers vegna veróbólgan og dýrtíðin magnaðist svo mjög í tíð vinstri stjórnarinnar. Vissulega væri ástæða til þess, að hann hefði eitthvað lært af þessu. En það er ekki að heyra á hans málflutningi. Skyldi það hafa verið vegna þess, að það var meira eytt en var aflað, hvernig fór? Skyldi það hafa verið vegna þess, að bankarnir lánuðu meira fé en það, sem nam sparifjáraukningu og erlendum lántökum, meira en þeir raunverulega höfðu til umráða? Skyldi það hafa verið af því, að þjóðin treysti illa stjórninni og sparifjármyndunin var tiltölulega litil þess vegna? Það væri hollt fyrir hv. 1. þm. Austf. að velta þessu fyrir sér og hugleiða, hvort þessi atriði hafi átt nokkurn þátt í dýrtíðaröldunni, sem skall á vinstri stjórnina. Og ef hv. þm. vildi fyrir því hafa, mætti svo fara, að hann gæti áttað sig á ný og farið að tala af viti um fjármál og atvinnumál. Hv. þm. hefur oft talað um 300 millj. kr., sem liggja óeyddar í Seðlabankanum. Þessa fjárfúlgu vill hv. þm. fá strax í umferð, því að eins og hann sagði í ræðu hér, voru slíkir fjármunir ekki látnir liggja í bönkum óeyddir, þegar hann var fjmrh. Nei, það voru ekki látnir peningar óeyddir, því að það var eytt miklu meira en til var. Ef vinstri stjórnin hefði haft efni á að leggja nokkuð til hliðar, eins og nú er gert, í stað þess að eyða öllu og safna botnlausum skuldum, þá má vera, að holskefla dýrtíðar hefði ekki orðið henni að fjörtjóni. Ég hygg, að það sé hollt fyrir hv. þm. Eystein Jónsson að hugleiða nokkrar staðreyndir og sigild lögmál, sem óhjákvæmilegt er að fara eftir, ef ekki á illa að fara. Það væri einnig eðlilegt, að þessi hv. þm. mannaði sig upp og játaði það hreinskilnislega, að þegar hann fór úr ráðherrastóli 1958, var gengi krónunnar raunverulega fallíð og stóð ekki betur en sem svaraði skráningunni í febrúar 1964. Og mundi hv. þm. vaxa stórum í áliti Alþ., ef hann hefði hreinskilni og þrek til að játa þessa staðreynd. Hv. þm. ætti einnig, ef hann vill sæmilegur maður heita, að játa þau mistök, sem urðu í stjórnartíð vinstri stjórnarinnar, og mætti þá svo fara, að honum og fleirum yrði fyrirgefinn mannlegur breyskleiki, í von um, að reynslan mætti verða þeim ólygin. Hv. þm. mundi vaxa af því, ef hann viðurkenndi hér í hv. Alþingi, að aðgerðir núv. ríkisstj. hafi verið nauðsynlegar vegna þess ástands, sem vinstri stjórnin hafði skapað. Hv. þm. ætti í samræmi við þá viðurkenningu að fella niður það moldvörpustarf, sem hann hefur að undanförnu unnið að ásamt fleiri stjórnarandstæðingum, þjóðinni til skaða. Það er nauðsynlegt vegna framtíðar þjóðarinnar, sjálfstæðis hennar og velgengni, að ekki verði spillt frekar þeirri viðleitni, sem stjórnarflokkarnir hafa sýnt með viðreisninni og hafin var 1960. Allt bendir til, að viðreisnin muni heppnast. Ýmis batamerki eru þegar augljós í þjóðlífinu, þrátt fyrir skemmdarverkin s.l. sumar. Enginn vafi er á því, að alþjóð er að skiljast, að rétt er stefnt og að frá settu marki má ekki hvika. Sú stefna, sem nú hefur verið mörkuð í efnahags- og atvinnumálum, mun tryggja öllum almenningi batnandi lífskjör og þjóðinni farsæla framtið, ef skemmdaröflin láta nú staðar numið. Sú stefna verður því að sigrast á þeim öflum, sem vinna gegn heilbrigðri efnahagsþróun.



Herra forseti. Efni þeirrar þáltill., sem hér liggur fyrir til umr., er það að skora á ríkisstj. að hlutast til um að hækka lán úr byggingarsjóði sveitabæja til íbúðarhúsa í sveitum, og jafnframt, að sjóðnum sé séð fyrir nægilegu fjármagni í því skyni. Ég skal engan veginn draga í efa þá þörf, sem fyrir hendi er í þessu efni. Hitt getur auðvitað verið álitamál, hvaða þýðingu samþykkt þáltill, af því tagi, sem hér er um að ræða, hefur í þessu efni, þar sem ekki er bent á leiðir til útvegunar þessa fjármagns. Annars var ástæðan til þess, að ég stóð hér upp, ekki sú, að ég ætlaði að ræða hér lánamál landbúnaðarins. Þeirri hlið málsins hefur hæstv. landbrh., sem er þeim málum miklu kunnugri en ég, þegar gert ýtarleg skil, svo að ég bæti þar ekki um. En í sambandi við þær umr., sem fóru hér fram á dögunum, komu fram, sérstaklega í ræðu hv. 1. þm. Austf., skoðanir á því, hver væri orsök vandans í lánamálum þjóðarinnar, bæði landbúnaðarins og á öðrum sviðum, - skoðanir, sem ég tel að brjóti svo í bág við fram komnar upplýsingar um þróun peningamálanna að undanförnu, að þær megi ekki standa með öllu óleiðréttar. Hv. þm. sagði: „Það vandamál, sem hér er um að ræða, og önnur slík vandamál er auðvelt að leysa, peningarnir eru til. Og ég skal segja ykkur,“ sagði hv. þm., „hvar þeir eru niður komnir. Seðlabankinn hefur nefnilega dregið úr umferð 300 millj. kr. Þar eru þessir peningar vel geymdir, og ef því fé væri ráðstafað til þess að leysa þetta vandamál og önnur slík, þá væru þau þar með úr sögunni. Við skulum nú líta á það, hverju sparifjáraukningin nam á s.l. ári. Hún nam 549.6 millj. kr. Ef sú skoðun væri rétt, að Seðlabankinn hefði fryst af þessu 300 millj., ætti útlánaaukningin á þessu ári að hafa numið 249.6 millj. kr. En hvað var útlánaaukningin mikil? Hún var 636.9 millj. kr. eða nærri því 100 millj. kr. umfram það, sem sparifjáraukningunni nam. Nú er það að mínu áliti að vísu engin sjálfsögð regla, að útlánaaukningin eigi alltaf að nema nákvæmlega jafnmiklu og sparifjáraukningin nam. Í þessu sambandi má minna á það, að í grg. þeirri, sem samin var fyrir efnahagsmálafrv. 1960, töldu þeir sérfræðingar, sem þá grg. sömdu, að hámark útlánaaukningar mætti ekki vera meira en 200 millj. kr. á ári, ef forða ætti verðbólgu. En jafnvel þó að á þá skoðun væri fallizt, sem hv. þm. boðaði, að óhætt væri alltaf að lána út sem næmi sparifjáraukningunni, þá var útlánaaukningin á s.l. ári nálægt 100 millj. umfram sparifjáraukninguna. Þetta tel ég að sanni það, að það er ekki rétt, sem hv. þm. sagði, að seglin hafi verið rifuð. Það er siglt fyrir fullum seglum í þessu efni. Seðlabankinn hefur ekki dregið neina peninga úr umferð, heldur hafa útlánin aukizt jafnvel meira en varlegt er. Það er þess vegna á fullkomnum misskilningi byggt, að lausn þess vandamáls, sem hér er um að ræða, sé í því fólgin að láta Seðlabankann lána meira. Og í þessu sambandi get ég ekki látið hjá líða að minnast á þá villukenningu, sem mjög hefur verið boðuð í málgagni hv. framsóknarmanna að undanförnu, að orsök lánsfjárvandræðanna séu of lítil útlán bankanna og sérstaklega Seðlabankans. Það er í fyrsta lagi þannig, og það er e.t.v. aðalatriðið í þessu sambandi, að lán vantar til þess að byggja hús, hafnir, raforkuver, vegi o.s.frv., en hús, hafnir, vegir o.þ.h. verða ekki byggð úr seðlum. Það er fyrst og fremst gjaldeyrir og vinnuafl, sem til þess þarf. Það er í þessu, sem lánsfjárvandamálið fyrst og fremst er fólgið. Þar með er ég ekki að segja, að þetta vandamál sé óleysanlegt. En leiðin til þess að leysa það er aðeins ein, sú að auka sparifjármyndun í landinu. Það er hin ónóga fjármagnsmyndun í landinu, sem er grundvallarorsök lánsfjárvandræðanna, en ekki það, að Seðlabankinn láni ekki nógu mikið út. En þau úrræði, sem hv. framsóknarmenn hafa að undanförnu bent á til þess að leysa þetta vandamál, eru því miður algerlega neikvæð. Úrræði þeirra eru verðbólguútlán úr Seðlabankanum og lækkun vaxta. Með þessu er að vísu hægt að fá þeim, sem lán þurfa, fleiri krónur á milli handa, en það er ekki það, sem leysir vandann. Lægri vextir þýða minni sparifjármyndun en ella, og sama máli gegnir um aukna verðbólgu. Ber það að mínu áliti mjög að harma, að stjórnmálaflokkur, sem annars vill telja sig ábyrgan stjórnmálaflokk, skuli þannig snúa raunveruleikanum alveg við og boða úrræði í þessum efnum, sem ekki mundu vera fallin til þess að leysa vandann, heldur þvert á móti, ef eftir þessum tillögum væri farið, gera vandann enn þá meiri.



Það er nú ekki mikið hægt að hrófla við þessu öllu með stuttri aths., en ég ætla samt að notfæra mér þann rétt, sem ég hef. Þá vil ég fyrst algerlega mótmæla því, sem síðasti hv. ræðumaður sagði. Það hryggir mig, að hann skuli halda fram því, sem hann gerði hér áðan, því að það er augljóst öllum, sem rannsaka reikninga Seðlabankans og uppgjör í peningamálum, að það hefur orðið verulegur lánasamdráttur á undanförnum árum inn í Seðlabankann út úr peningakerfinu. Bundnu spariinnstæðurnar eru orðnar 300 millj., og inndrátturinn úr peningakerfinu er meiri en nemur þessum 300 millj., því að þegar á heildina er litið, hefur bæði ríkið og viðskiptabankarnir þar fyrir utan bætt aðstöðu sína gagnvart Seðlabankanum, þannig að inndrátturinn í peningakerfinu er meiri í heild en nemur þessu innilokaða sparifé. En þegar hv. þm. ræðir þetta, þá grípur hann bara til þess að tala um sparifjáraukninguna á s.l. ári og bera hana saman við útlánaaukninguna, en sleppir úr öðrum þýðingarmiklum liðum, eins og t.d. innlánum á hlaupareikninga og öðru slíku, sem hefur áhrif í þessu atriði. Á hinn bóginn tekur hann vitanlega með í útlánunum öll lán, hversu stutt sem þau eru, þó að þau séu kannske ekki nema til viku eða mánaðar eða annað slíkt, þá tekur hann þau öll með í útlánunum, en svo aðeins sparifjáraukninguna á móti. Það, sem sýnir heildarmyndina af þessu, er einfaldlega það, hvort Seðlabankinn hefur dregið inn úr peningakerfinu eða ekki, og það hefur hann gert og um það á ekki að þurfa að deila. Hitt er svo annað mál, eins og stjórnarblöðin hafa stundum sagt, hvort það hafi þurft að gera þetta til þess að herða að landsmönnum og draga saman framkvæmdir til að mynda gjaldeyrisvarasjóð. Það má ræða um það fram og aftur, hvort hægt er að gera slíkt með þessari aðferð. En þessi inndráttur hefur verið gerður, hann hefur verið framkvæmdur. Þetta fjármagn hefur ekki verið lánað aftur út úr Seðlabankanum, og samdrátturinn hefur verið meiri en bundnu innistæðurnar, því að þar að auki hefur verið dregið verulega úr því, sem lánað hefur verið út á afurðir, afurðalánum. Nú sagði hv. þm. eitthvað í þá átt, og maður þekkir þessar kenningar, að úrræðið til þess að bæta afstöðuna út á við, það sé bara að láta spariféð ekki vera í umferð, draga það inn til að bæta gjaldeyrisstöðuna. Ef málið væri svona einfalt, væri ekki mikill vandi að fá góða afkomu út á við, bara að loka spariféð allt inni og þá væri allt öruggt og gott. En vitanlega veit hv. þm. jafnvel og ég, að þetta ráð er ekki einhlítt, og það er stórhættulegt, ef því er beitt að ráði, því að þá fer að draga stórkostlega úr framleiðslunni. En þetta mun ég ræða við önnur tækifæri nánar, þegar ég hef meiri tíma en til aths. En ég mótmæli þessum fullyrðingum hv. þm. um, að ég sé að leggja til verðbólgustefnu í útlánum. Það er algerlega rangt. Við höfum aðeins lagt til, framsóknarmenn, að sami háttur verði hafður á eins og tíðkaðist, á meðan framfarastefnunni var fylgt, að sparifé landsmanna væri haft í útlánum, og það er ekki nein verðbólgustefna í útlánum. Með þessu orðalagi meina ég, að Seðlabankinn sé ekki notaður til þess að draga fjármagn út úr viðskiptabönkunum, út úr umferðinni, út úr peningakerfinu. Það er vitanlega hægt að leika svona orðaleik eins og hv. þm. reyndi, að framkvæmdir verði ekki gerðar með peningaseðlum, heldur gjaldeyri og vinnu. En vitað er, að það er hægt að draga stórkostlega úr framförum og framkvæmdum með því að láta fjármagnið ekki vera í umferð, og það er það, sem verið er að gera með þessu. Það er verið að draga úr framkvæmdum með því að taka peningana úr umferð. En að hafa peningana í umferð er undirstaða þess, að framkvæmdir og framfarir eigi sér stað, og hverjum þýðir að vera að reyna að telja mönnum trú um, að það sé einhver sérstakur búhnykkur fyrir þjóðina að draga inn fjármagn úr peningakerfinu, loka inni spariféð og neita mönnum svo um lán unnvörpum til þess að auka framleiðsluna, eins og t.d. dæmið um Harald Böðvarsson á Akranesi sýnir, sem hann sagði frá í Morgunblaðinu. Honum hafði verið neitað alls staðar um lán til þess að koma upp reykingu á síld, ekki fyrir það, að peningarnir voru ekki til, þeir voru til, því að það var verið að draga inn úr viðskiptabönkunum spariféð inn í Seðlabankann. Peningarnir voru til. En þeir voru bara ekki látnir af hendi, vegna þess að það var farið eftir þessari hugsjón hv. 11. þm. Reykv., sem talaði hér áðan, og þeirri skoðun, að það væri eina leiðin til að halda jafnvægi í þjóðarbúskapnum að draga úr útlánum. Mér þykir ákaflega leiðinlegt, að Tíminn skyldi vera svona neyðarlegur við hæstv. landbrh. Honum hefur sýnilega orðið mjög mikið um þetta, því að það er augljóst, að hann hefur dundað víkum saman við það að semja þá ræðu, sem hann flutti hér áðan og ég get ekki farið langt út í að svara í þessari stuttu aths., sem ég er kannske í raun og veru búinn með. En ég vil segja þetta út af lánasjóðum landbúnaðarins og því, sem hæstv. ráðh. sagði um þá: Ég spurði hann um daginn, hver væri mín sök í sambandi við lánasjóði landbúnaðarins og lánveitingarnar til bændanna. Ég spurði hæstv. ráðh., hvort það væri mín sök, að ég hefði beitt mér fyrir því, að erlend lán væru tekin í landbúnaðinn. Og ráðh. neitaði því. Hann sagði, að sökin væri ekki fólgin í því. Ég spurði hæstv. ráðh. að því, hvort sök mín væri fólgin í því, að bændurnir hefðu ekki verið látnir undirrita skuldbindingar í erlendum gjaldeyri, þannig að gengismunurinn kæmi á þá. Hann neitaði því og sagði, að sök mín væri ekki fólgin í því Og þá var aðeins eitt eftir: Ég hefði átt að láta ríkissjóð taka lánin og lána svo aftur stofnunum bændanna í íslenzkum krónum, ríkissjóður hefði átt að taka á sig gengisáhættuna. Þetta sagði hæstv. ráðh. Sök mín væri fólgin í því að gera ekki þetta. Ég benti hæstv. ráðh. þá á, að ef þetta væri svona, þá væri ósköp einfalt að bæta úr þessu. Það væri bara að lögbjóða það núna, sem ég vanrækti, að ríkissjóður tæki á sig gengismuninn á þessum lánum. Þá væri málið leyst. Og að efni til er það sama og við höfum lagt til núna undanfarin missiri, eftir að stjórnin skellti á gengislækkununum. Og nú hafa framsóknarmenn í Ed. fært tillögur sínar um þetta efni nákvæmlega í það horf, sem hæstv. ráðh. vildi og sagði, að ég hefði átt að gera strax, sem sé, að ríkissjóður tæki á sig gengistapið. Það er svona einfalt að bæta úr þessu. Málið er ekki flóknara en þetta. Og allt skraf hæstv. ráðh. í þessu sambandi fellur hér með gersamlega dautt til jarðar. En heilindi hæstv. ráðh. má svo aftur sjá af því, að hann virðist ekki ætla að styðja þessa lausn, sem hann segir sjálfur að hefði verið sjálfsögð frá upphafi og hægt er að setja í lög nú á svona einfaldan og sjálfsagðan hátt. Það sýnir heilindi þessa hæstv. ráðh., að hann virðist ekki setla að styðja þessa lausn núna. Þá er hæstv. ráðh, að fjargviðrast fram og aftur um þessa sjóði, búnaðarsjóðina, stofnlánasjóði Búnaðarbankans, og segir, að þeir hafi verið leiknir svona og svona, eins og hann orðar það. Nú vil ég minna hæstv. ráðh. á það einu sinni enn, að það voru fleiri en sjóðir Búnaðarbankans, sem tóku lán í erlendum gjaldeyri í þágu fjármálastarfsemi í landinu eða atvinnuveganna. Það gerðu viðskiptabankarnir líka, þeir tóku lán í stórum stíl í erlendum gjaldeyri. En þegar ríkisstj. felldi gengið, þá beitti hún sér fyrir því, að ríkissjóður tæki á sig, - og ég bið menn að taka eftir því, - að ríkissjóður tæki á sig allt gengistap á öllum erlendum skuldum allra banka í landinu nema stofnlánabanka landbúnaðarins. Það var það eina, sem skilið var eftir og ríkið átti ekki að taka á sig. Allan annan gengismun, allt hitt gengistapið átti ríkið að sjálfsögðu að taka á sig, það var eins og sjálfsagður hlutur. Og það voru 190 millj., sem ríkið tók á sig og það skuldar Seðlabankanum í gengismun vegna þessara lána. Nú skora ég á hæstv. landbrh. að reyna að sýna fram á það með rökum, hvaða réttlæti er í því að skilja lánastofnanir landbúnaðarins einar eftir í þessu sambandi, sem höfðu tekið lán í erlendum gjaldeyri, - skilja þær einar eftir, en láta ríkissjóð taka á sig eins og sjálfsagðan hlut gengistöp á öllum öðrum lánum hliðstæðra stofnana. Það sýnir kannske ekkert betur en einmitt þetta, hvílíkur ræfildómur hvílir yfir ráðherrastarfi þessa hæstv. ráðh., sem á að fara með málefni landbúnaðarins, að hann skuli geta setið í stólnum, eftir að annað eins hefur skeð og þetta, að það er tekið á ríkið gengistap á öllum öðrum skuldum stofnana en þessum skuldum vegna landbúnaðarins. Auðvitað sjá allir, að það, sem átti að gera í þessu, var að fara nákvæmlega eins með skuldir landbúnaðarsjóðanna og annarra hliðstæðra ríkisstofnana, því að þeir eru ríkisstofnanir. Ég skal nú ekki reyna miklu meira á þolinmæði hæstv. forseta í þessari aths., sem átti að vera örstutt. Þó að full ástæða væri til þess, að hún væri lengri, þá verður það nú að bíða betri tíma, enda er sannleikurinn sá, að það þarf ekki langt mál í sjálfu sér til þess að svara hinni löngu ræðu hæstv. landbrh. varðandi stjórnmálin almennt. Það var eins konar stjórnmálayfirlit. Hann sagði, að það hefði verið mjög slæmt ástand, þegar núv. valdasamsteypa tók við, en aftur á móti væri allt á mjög góðri leið og hefði mjög miklu verið bjargað. Ég hef áður sýnt fram á það og við stjórnarandstæðingar, að gjaldeyrisslaða landsins í árslok 1958 var góð, afkoma ríkissjóðs var mjög góð, mikill greiðsluafgangur, og kaup á framleiðslutækjum voru óvenjulega mikil og búið að búa þannig í haginn, að þjóðin hefur yfirleitt fyrst og fremst búið að því siðan. Sú mikla framleiðsla, sem hefur orðið á undanförnum missirum, á rætur sínar fyrst og fremst að rekja til þessarar stórkostlegu uppbyggingar, sem búið var að gera, áður en núv. valdasamsteypa tók við. Lítum svo bara á eitt dæmi, ég fer ekki lengra út í það núna, vegna þess að ég hef ekki tíma til þess, afstöðuna út á við núna, eins og hún var í árslok 1960. Það ætti að vera hagstæðasti samanburðurinn, vegna þess að núv. ríkisstj. hefur lagt aðaláherzluna á að þrengja að mönnum heima fyrir til þess að reyna að laga afstöðuna út á við. Og hver er þá útkoman af þessu? Það hefur undanfarið verið talsvert gumað af því í stjórnarblöðunum, að aðstaðan út á við hafi batnað, t.d. gjaldeyrisstaðan hafi batnað og fleira slíkt. En ég vil bara benda á nokkrar staðreyndir í því sambandi. Á þessum árum, frá árslokum 1958 til ársloka 1961, hafa skuldir út á við vaxið stórkostlega, lausaskuldir til vörukaupa hafa safnazt rúmar 290 millj. og löng lán aukizt um mörg hundruð millj. Í þessu er að vísu áætlað, hvernig skuldabreytingin var árið 1961, en það mun vera áætlað af Seðlabankanum, að föstu lánin hafi það ár staðið sem mest í stað, og það er reiknað með því í þessu. Að taka gjaldeyrisstöðu bankanna eina út af fyrir sig og miða við hana er álíka og maður vildi gera upp efnahag sinn með því að gá í pyngjuna eina eða veskið án þess að skipta sér nokkurn skaraðan hlut af því, hvernig að öðru leyti væri ástatt. Þetta segi ég aðeins, - hæstv. forseti, ég er alveg að hætta, - þetta segi ég aðeins sem lítið dæmi. En ég er alveg viss um, að þetta veit hæstv. landbrh. ekki, þetta eru áreiðanlega alveg nýjar fréttir fyrir hann, því að það er alveg auðheyrt á því, sem hann seg;r. Það er enginn vandi að setja saman margra álna langa stagorðaþvælu eins og þá, sem hæstv. ráðh. flutti hér áðan, en ég er alveg viss um, að það eru alveg ný tíðindi fyrir hæstv. ráðh., að málin standa á þessa lund. Gjaldeyrisstaða bankanna hefur batnað. En hvers vegna hefur hún batnað? Fyrir þá framleiðsluaukningu og metafla, sem orðið hefur á skipin og bátana, sem yfirleitt var búið að afla til landsins, áður en viðreisnin kom til sögunnar og fyrir þá kjaraskerðingu, sem ríkisstj. hefur innleitt og samdrátt í framkvæmdum. En þessar gjaldeyriskrónur, sem hafa safnazt saman á s.l. ári, eru dýru verði keyptar, því að þær eru keyptar því verði að leiða yfir þjóðina þá gífurlegu dýrtíðaröldu, sem við höfum séð rísa hærra og hærra með hverju missirinu, sem liðið hefur. Og hvernig er svo ástatt núna, og hvað hefur þetta kostað? Það hefur kostað, að núna er þannig ástatt í landinu, að enginn venjulegur launamaður t.d. getur lengur lifað mannsæmandi lífi á þeim launum, sem hann vinnur sér inn á venjuleguan vinnudegi, eða búið í íbúð, sem hann ætti t.d. að byggja frá grunni núna. Ástandið er svona. Það er ekki furða, þó að landbrh. sé ánægður. - Og með þessu læt ég máli mínu lokið, herra forseti.



Herra forseti. Það er mikill misskilningur hjá hæstv. landbrh., ef hann heldur, að hann geti fengið bændur landsins til að trúa því, að hann hafi verið góður landbrh., þó að hann haldi stórorða ræðu á hv. Alþingi. Það þykir ef til vill réttlætanlegt, þegar menn ganga hér upp í ræðustólinn í hita umræðunnar og nota stór orð í sínum ræðum, en þegar menn mæta hér á hv. Alþingi með vélritaða ræðu, sem þeir eru búnir að sitja yfir vikum saman að semja, þá gegnir það furðu. Það gegnir furðu, að hæstv. landbrh skuli leyfa sér að nota orð eins og menn hafi ekki talað um áraraðir af viti og að þm. séu með moldvörpustarfsemi og annað því um líkt. Og hæstv. ráðh. þarf ekki að ætla það, að hann komist frá sínum vandræðum í landbúnaðarmálunum með þessum hætti. Hæstv. ráðherra heldur að það muni verða sér til framdráttar til eilífðarnóns að vitna í vinstri stjórnina. Það er mikill misskilningur hjá hæstv. ráðherra, því að landsmenn kunnu að meta þá ríkisstj. og enn þá betur eftir að hún var farin frá og samanburður sá, sem nú er fyrir hendi, er til staðar. Þegar hæstv. ráðherra er að tala um skemmdarstarfsemi, sem hafi verið framin í sumar í sambandi við kauphækkanir, þá ætti hann að minnast þess, að þeir Sjálfstfl.-menn stóðu að kauphækkun sumarið 1958 og tóku hana til baka með löggjöf, strax og þeir réðu á hv. Alþingi, eftir áramótin 1959. Það hefur aldrei skeð í sögunni fyrr, að nokkur stjórnmálaflokkur hafi sýnt svo greinilega, hvert hann var að fara í kjaramálum, eins og þá var gert, að berjast fyrir kauphækkuninni í stjórnarandstöðu og taka hana alla til baka, undireins og þeir höfðu nokkur ráð í ríkisstjórn. Hæstv. landbrh. var að tala um sögu í þessu sambandi og taldi sig vera að vitna í sögu. Það er svo fyrir að þakka vegna íslenzku þjóðarinnar, að hæstv, landbrh. leggur ekki fyrir sig sagnfræði, því að sú sagnfræði væri ekki mikils virði, ef dæma á eftir málflutningi hæstv. ráðherra hér áðan. En hæstv. ráðherra gleymdi alveg einu í sinni ræðu. Hann gleymdi alveg að geta um eigin afrek í landbúnaðarráðherrastóll. Hann hefur þó setið þar í hálft þriðja ár. Hver eru afrekin? Hann var að tala um það, að Eysteinn Jónsson hefði átt vangert við stofnlánasjóði Búnaðarbankans. En af hverju hefur þá hæstv. ráðherra ekki komið því í framkvæmd, sem Eysteinn átti vangert, hv. 1. þm. Austf.? En á stjórnarárum Eysteins Jónssonar sem fjmrh., á árunum 1950-1958 lagði ríkissjóður lánasjóðum Búnaðarbankans 52 millj. kr. Þá lagði ríkissjóður lánasjóðum Búnaðarbankans 52 millj. kr. Hvað hefur nú gerzt? Hefur ríkissjóður lagt þessum lánasjóðum nokkurt fé? Hann hefur útvegað lán til þriggja ára, hæstv. fjmrh. skýrði frá því í gær. Þetta eru afrekin. En það eru fleiri afrek, sem mætti nefna í stjórnartíð hæstv. núv. landbrh. Á hans valdadögum hafa lánskjör til uppbyggingar í landbúnaði stórum versnað, lánatíminn verið styttur, vextir hækkaðir, svo að nú verða bændur að greiða allt að því 1/3 hærra fyrir meðailán heldur en áður í afborgun og vexti. Þetta er framlag hæstv. ráðherra til landbúnaðarmála. Hann var ekki að skýra frá því, hæstv, ráðherra, að þegar ríkissjóður var látinn taka að sér gengismismuninn, sem var yfir 190 millj. kr., við gengisfellinguna 1960, þá voru lánasjóðir landbúnaðarins skildir eftir. Svo blása þeir stjórnarliðar sig út hér á hv. Alþingi yfir því, að framsóknarmenn skuli nú vera svo ósvífnir að ætlast til þess, að bændur landsins sitji þar við sama borð og aðrir þegnar þessa þjóðfélags. Það vantar svo sem ekki frekjuna í þá framsóknarmenn fyrir bændurna í landinu, að þeir skuli nú fara fram á það, að þeir hafi jafnrétti þarna við aðra þegna þjóðfélagsins. Það er svo sem ekki undarlegt, þó að þessi hæstv. ráðh. ætlist til þess, að bændur landsins hafi jafnrétti við aðra þegna þjóðfélagsins, þegar hann stendur fyrir því hér á hv. Alþingi að bjóða bændum landsins aðstoðarlán með okurvöxtum og sættir sig við það, að þeirra kjör séu mun verri en sjávarútvegsins. Það er því ekki undarlegt, þó að hæstv. landbrh. vilji hafa þann háttinn á, að þeim sé mismunað í þessu sem öðru. Það er fleira, sem þessi hæstv. ráðh. hefur afrekað á þessum tveimur og hálfu ári, sem hann hefur verið landbrh. Afurðalán út á landbúnaðarafurðir voru 67% áður, en eru nú 51–54%. Er þetta gert í þágu bændastéttarinnar í landinu eða til þess að búa betur í haginn fyrir hana en ella hefði verið? Nei, það er ekki gert í þágu bændastéttarinnar í landinu, og lánsupphæðin í heild er sú sama, þótt verðið hækki og afurðirnar aukist. Það er stefna núv. hæstv. landbrh., að það skuli vera sami krónufjöldi, hvernig sem framleiðslan eykst og verð hækkar. Á aðalfundi Stéttarsambands bænda á s.l. hausti var þessi hæstv. landbrh. staddur. Þar kom fram ályktunartillaga, þar sem nefnd, sem hafði starfað innan vébanda fundarins, lagði til að skýra frá því í ályktun, að fleiri jarðir færu nú í eyði en áður hefði verið í landinu. Nokkrar umræður urðu um þetta mál, og hæstv. ráðh. varð að blanda sér inn í umræðurnar til þess að forða sér frá því, að þessi ályktun kæmi út. Það hefur þó ekki verið venja ráðherra á þeim stéttarsambandsfundum, sem ég hef setið á eða verið gestur á, sem munu þó vera flestir af þeim, sem haldnir hafa verið, að ráðherra hafi blandað sér inn í umræðurnar. En hæstv. ráðherra varð að blanda sér inn í umr. til að biðja sér vægðar, og nefndin tók málið aftur af kurteisi við ráðherra sem gest fundarins. Hv. 1. þm. Austf. benti réttilega á áðan, að það er að verða ókleift fyrir unga fólkið í landinu að hefja búskap. Verðlagið, sem þessi hæstv. ráðh. hefur haft áhrif á, hefur verið með þeim hætti, að það er ekki hægt fyrir ungt fólk í landinu að hefja búskap. Það er eitt af afrekum þessa hæstv. ráðherra, að í staðinn fyrir að lækka verðlagið í landinu, eins og hann hafði haft fyrirheit um, þá hefur verðlag á landbúnaðarverkfærum hækkað um nærri því 100% og annað eftir því. Svo kemur hæstv. ráðh. hér í ræðustól og heldur, að hann geti með stóryrðum einum komið sér frá þeirri ábyrgð, sem hann hefur í landbúnaðarmálum. Það er alveg ljóst, að bændur landsins fylgjast betur með en svo, að hæstv. ráðherra afgreiði þá með stóryrðaræðunni, sem hann flutti hér áðan. Hann þarf áreiðanlega að endurskoða ýmislegt betur og á eftir að kynnast því betur, þegar hann fer að ræða við bændur landsins. Þeim er ljóst, hvernig hefur verið haldið á landbúnaðarmálum í ráðherratíð þessa hæstv. ráðherra. Þeim er það fullkomlega ljóst. Þeim er það ljóst, að bændum landsins hefur verið ætlaður annar og minni réttur en öðrum stéttum þjóðfélagsins. Þeim er það ljóst, að fleiri jarðir fara nú í eyði en áður. Þeim er það ljóst, að minni möguleikar eru til ræktunar í landinu, minni möguleikar að hefja búskap heldur en nokkru sinni fyrr. Þeim er það ljóst, að ríkissjóður lagði Búnaðarbankasjóðunum til fé í stjórnartíð Eysteins Jónssonar, en gerir það ekki nú. Þeim er ljóst hins vegar, að það er staðið gegn því að aðstoða sjóðina við gengismismuninn af gengisfalli hæstv. núv. ríkisstj. Og það er furðulegt, að hæstv. ráðh. skuli í sambandi við tillögu þá, sem hér er til umræðu, um að hækka fjárveitingu til byggingarsjóða Búnaðarbankans, halda aðra eins ræðu og hann flutti hér, í staðinn fyrir að beita sér fyrir því, að þessi fjárveiting verði aukin, svo að lán byggingarsjóðsins hækkuðu sem nemur a.m.k. einhverjum hluta af þeirri verðhækkun, sem átt hefur sér stað fyrir framkvæmdir núv. hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram þessa fsp., sem hljóðar þannig: „Hverjar voru lántökur ríkisins og ríkisstofnana árið 1961, með hvaða kjörum voru lánin, hvernig varið lánsfénu og hverjar lánsheimildir Alþingis notaðar við lántökurnar? Ástæðan fyrir þessari fsp. er sú, að eins og allir vita, hefur ríkið lengi haft með böndum lántökur til fjárfestingar í landinu, talsvert verulegar, nokkuð mismunandi miklar, og lánsféð hefur svo ýmist verið lánað öðrum stofnunum eða varið beint til fjárfestingarframkvæmda á vegum ríkisins. Fyrir þessum viðskiptum hefur yfirleitt ekki verið gert ráð í fjárlögum, en eigi að síður er þetta mjög þýðingarmikill liður í ríkisbúskapnum, og hefur verið venja að gera grein fyrir þessum þætti í ríkisbúskapnum, þegar fjárlagaumr. hafa verið á Alþingi og yfirlit hefur verið gefið um afkomu ríkissjóðs, enda er það fullkomlega eðlilegt, þar sem þessi lánaviðskipti hljóta að ganga inn í ríkisreikningana, og þetta er þáttur í sjálfum ríkisbúskapnum. Á hinn bóginn hef ég saknað þess upp á síðkastið, að það hafi verið gefin skýrsla um þessi lántökumál í sambandi við fjárlagaumr. Þetta hefur orðið til þess, að ég býst ekki við, að þm. sé ljóst, hvernig þessum lánamálum ríkisins var háttað á árinu 1961. Mig rekur ekki minni til, að þetta bærist neitt í tal í sambandi við fjárlagaumr. nú í árslokin eða þær upplýsingar, sem þá voru gefnar um væntanlega afkomu ríkissjóðs. Þetta er önnur ástæðan til þess, að ég hef leyft mér að bera fram þessa fsp. Hin ástæðan er sú, að fregnir hafa verið um ýmsar lántökur til framkvæmda á vegum ríkissjóðs, sem mig a.m.k. rekur ekki minni til að hafi verið ræddar eða samþykktar á Alþingi, og eftir þeim fregnum að dæma virðist geta komið til mála, að einhver lán hafi verið tekin, sem ekki eru ráðgerð í lögum. En samkv. 40. gr. stjórnarskrárinnar er ákveðið, að ríkið eigi ekki að taka lán, nema fyrir því sé lagaheimild. Nú má vel vera, að þetta sé á misskilningi byggt, að nokkur lán hafi verið tekin umfram það, sem lagaheimildir gera ráð fyrir, og gæti það byggzt á því, að mjög víða í lögum eru heimildir til lántöku fyrir ríkið. En til þess að fá algerlega úr þessu skorið, hvaða lántökur hafa farið fram og hvernig heimildum er háttað í því sambandi, þá er í fsp. ekki aðeins spurt um lántökurnar, heldur líka, hvaða heimildir Alþingis hafi verið notaðar. Mér sýnist það vera mjög nauðsynlegt fyrir Alþingi að fylgjast vel með því, hvað liður notkun þeirra lántökuheimilda, sem samþykktar hafa verið. Ég vona, að það sé misskilningur, að lán hafi verið tekin, sem ekki er heimild fyrir, og að það upplýsist einmitt í sambandi við þetta svar við fsp. Ég vona, að við ættum öll að geta verið sammála um, að það verði að halda sér fast við það að hafa lagaheimildir fyrir lántökunum.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi gat þess, að ein af ástæðum fyrir þessari fsp. væri sú, að í fjárlagaræðu hefði ekki verið gerð grein fyrir lántökum ríkisins. Út af þessu vil ég taka það fram, að það er engan veginn nein venja, að í fjárlagaræðu sé gerð grein fyrir lántökum ríkisins. Það hefur stundum verið gert og stundum ekki. Og varðandi þær umr., þá var ekki áhuginn fyrir upplýsingum um það mál meiri en svo, að ég minnist þess ekki, að þessi hv. þm. né aðrir hafi gert neina fsp. um lántökur ríkisins í umr. um fjárlögin. Varðandi svör við þeirri fsp., sem hér liggur fyrir, vil ég, áður en gerð er grein fyrir lántökunum, geta þess, að varðandi lántökur ríkisstofnana er það stundum svo, að ríkisstofnanir taka lánin beint, en stundum að forminu til ríkissjóður, sem endurlánar þeim stofnunum, sem óskað hafa eftir lántökunum. Í þessu yfirliti, sem ég hér mun gefa, verða þau lán, sem ríkisstofnanir hafa fengið, en ríkissjóður hefur haft milligöngu um og er formlegur lántakandi, talin með lántökum ríkissjóðs. Lántökurnar eru eins og hér skal greint: Lán hjá Tryggingastofnun ríkisins vegna viðbyggingar við Landsspítalann samkv. heimild í fjárlögum, 22. gr., 3 millj. til 8 ára, 11/2 millj. er með 8% vöxtum og 11/2 millj. með 9% vöxtum, sem geta þó lækkað niður í 7%. Lán hjá lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, lífeyrissjóði barnakennara og Tryggingastofnun ríkisins vegna byggingar Kennaraskóla Íslands að upphæð 5 millj. kr. með 91/2 vöxtum. 3 millj. eru til 9 ára, 2 millj, til 8 ára. Heimildin er í 22. gr. fjárlaga fyrir 1962. Lán hjá Seðlabanka Íslands, 20 millj. kr., endurlánað Búnaðarbanka Íslands vegna ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs. Lánið er til 3 ára, vextir 81/2 %, en þetta lán er tekið og endurlánað sem bráðabirgðalán, þar til löggjöf hefur verið sett um frambúðarlausn á fjárhagsvandamálum þessara sjóða, sem væntanlega verður á þessu þingi. Lán hjá Seðlabankanum vegna framlags Íslands til Hinnar alþjóðlegu framfarastofnunar, International Development Association, 1 millj. 598 þús. kr. Ekki hefur endanlega verið samið um lánstíma eða vaxtakjör, en lánið er tekið samkvæmt heimild í lögum nr. 59 frá 29. marz 1961, mun aðild Íslands að þessari stofnun. Lán hjá Seðlabanka Íslands, endurlánað bæjarútgerð Hafnarfjarðar skv. heimild í 1. nr. 94 frá 1956. Hér er um tvö lán að ræða: Lánsupphæð 1 millj. þýzkra marka eða í ísl. kr. 10 millj. 756 þús., til 5 ára með 7% vöxtum. Þetta lán var tekið til lengingar á erlendu láni bæjarútgerðarinnar. Hitt er lán að upphæð 18.5 millj. til 15 ára með 7% vöxtum, það er afborgunarlaust til ársins 1967, endurgreiðist eftir það á 9 árum. Reikningslán landbrn. í Búnaðarbanka Íslands vegna kaupa á jörðinni Kollafirði, allt að 2.2 millj. kr., með ábyrgð ríkissjóðs. Lánið verði afborgunarlaust í 5 ár, og er lántakan gerð samkv. heimild í fjárlögum fyrir 1961, 22. gr. Þá er lán hjá Seðlabanka og Búnaðarbanka, sem endurlánað var raforkusjóði, 23.6 millj. kr. Lán hjá Seðlabanka Íslands, 8 millj. 266 þús., sem var endurlánað Flugfélagi Íslands. Það lán er til 6 ára með sömu vöxtum og eru af byrjunarvíxlum með handveði í ríkistryggðum skuldabréfum, en þetta lán var tekið vegna vanskila á erlendu láni Flugfélags Íslands með ríkisábyrgð, en það var greitt upp með þessu láni. Þá eru lántökur ríkisstofnana, og það er fyrst raforkusjóður. Hann hefur tekið lán hjá Landsbanka Íslands, 5 millj. 280 þús., hjá Útvegsbanka Íslands 1 millj. 760 þús., hjá Búnaðarbanka Íslands 1 millj. 320 þús. og hjá Iðnaðarbanka Íslands 200 þús., samtals 8 millj. 560 þús. kr. Lánin eru öll til 20 ára með almennum lánsvöxtum banka og tekin samkv. heimild í lögum nr. 5 frá 1956. Rafmagnsveitur ríkisins tóku á árinu vörukaupalán sem hér segir: Enskt lán, £ 37200 til dísilvélakaupa. Lánið er til 3 ára og vaxtalaust. Þýzkt lán, 750 þús. þýzk mörk til dísilvélakaupa. Lánið er til 4 ára með 6% vöxtum. En þessi lán eru bæði í víxilformi. Danskt lán að upphæð 1 millj. 260 þús. danskar kr., sem að mestu er til kaupa á streng til Vestmannaeyja. Lánið er til 6 ára og vextir 6%. Sænskt lán, 448200 sænskar kr. vegna kaupa á Norðurlandsbor, til 3 ára, vextir 5%, og lánið er í víxilformi. Flestar þær vörur, sem keyptar voru út á þessi lán, sem hér hafa verið greind, komu til landsins árið 1960, nema vörur út á danska lánið, sem eru ókomnar. Rafmagnsveitur ríkisins tóku á árinu 1961 að forminu til enskt lán, £ 21420, vegna dísilvéla, sem settar voru upp á Akureyri, en endurlánaði Laxárvirkjuninni þetta lán. Lán þetta, sem er í víxilformi, er til 3 ára og ber 71/2% vexti. Þá er póstur og sími, tók lán í Svíþjóð vegna kaupa á sjálfvirkum útbúnaði í símstöðvar fyrir Vestmannaeyjar, Akranes, Kópavog og fleiri staði, að upphæð sænskar krónur 5 millj. 199 þús., til 5 ára með 5% vöxtum. Vegamálaskrifstofan tók lán hjá Framkvæmdabanka Íslands að upphæð 10 millj. kr. til 20 ára með 5% vöxtum vegna Keflavíkurvegar. Vegamálaskrifstofan hefur fengið 5 millj. af því greiddar, en áætlað, að hún fái allt lánið útborgað fyrir 30. júní 1962. Loks er lán sementsverksmiðjunnar hjá Framkvæmdabanka Íslands, sem texið var í Sviss og endurlánað sementsverksmiðjunni. Það eru 2 millj. svissneskra franka til 10 ára með 81/2% vöxtum.



Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin, þó að hann hefði mátt lesa þau aðeins hærra, því að ég átti fullt í fangi með að heyra, hvað hann sagði, enda var mikill þys í deildinni. Þó held ég, að ég hafi heyrt flest það, sem máli skiptir, enda er hægt að athuga það nánar, hvað í þessum upplýsingum felst, sem hér hafa verið gefnar. En það er tvennt, sem ég tek eftir í þessu sambandi, og annað, sem er alveg nýtt fyrir mér og ég vil vekja athygli á, og það er, að 20 millj., sem ríkisstj. sagðist hafa útvegað stofnlánadeildum landbúnaðarins, hafi verið útvegaðar til bráðabirgða, en ég minnist ekki, að ég hafi heyrt það áður. Ég hélt, að hér hefði verið um lán að ræða, sem hefði verið til frambúðar. Hitt er, að ég spurði um heimildir fyrir lántökunum, og ég heyrði, að hæstv. ráðherra greindi heimildir fyrir sumum lántökunum og vísaði í því sambandi í 22. gr. fjárlaganna stundum og stundum í ábyrgðarlöggjöf og ýmislegt fleira. En í mörgum dæmunum lét hæstv. ráðherra ekki þess neitt getið, samkv. hvaða lagaheimild lánin væru tekin, og þykir mér það mikill ágallí, því að ef þingmenn eiga að geta fylgzt með því, hvernig lánsheimildirnar eru notaðar, þá þarf að upplýsa það, hvaða lánsheimildir voru notaðar við hverja lántöku fyrir sig, í þessu efni var svörum ráðherra mjög áfátt. Ég tók t.d. eftir því, að ráðherrann tók þannig til orða, að vegamálaskrifstofan hefði tekið 10 millj. kr. að láni til þess að byggja fyrir tiltekinn veg. Þetta er mjög nýstárlegt orðalag. Ég veit ekki til þess, að vegamálaskrifstofan sé sjálfstæð stofnun að einu eða neinu leyti í fjárhagslegu tilliti, heldur aðeins skrifstofa, sem framkvæmir vegagerðirnar með því fé, sem ríkið útvegar til þess, enda gat hæstv. ráðherra ekki um neina lagaheimild til þessarar lántöku. Þetta er 10 millj. kr. lántaka. Og ég vil nú leyfa mér að spyrja hæstv. ráðherra að því, samkv. hvaða lagaheimild þessar 10 millj. hafa verið teknar að láni, hvar sú lagagrein er, sem heimilar slíka lántöku til vegagerða. í þessu falli er um veg að ræða, sem er mjög nauðsynlegt að verði byggður, það mun vera Keflavíkurvegurinn. En það skiptir engu máli í þessu sambandi. Það, sem er aðalatriðið nú í þessu sambandi, er, að ekki séu tekin önnur lán en þau, sem Alþingi hefur heimilað. Ég vil þess vegna spyrjast fyrir um, samkv. hvaða lagaheimild þetta lán hafi verið tekið. Það mætti líka spyrja um lánin til rafmagnsveitnanna. Ég geri ráð fyrir því, að það séu stórar lánsheimildir í lögum um raforkuveitur hingað og þangað, en mér hefði þótt betra, ef hæstv. ráðh. hefði gert það dæmi upp. En ég tók sérstaklega eftir þessu með lánið til vegagerðarinnar og spyr hæstv. ráðh. um það.



Herra forseti. Varðandi heimildir fyrir þeim lántökum, sem ríkisstofnanir hafa tekið, þá er það oftast svo, að í lögum um hlutaðeigandi ríkisstofnanir eru rúmar heimildir fyrir lántökum. Á það m.a. við um rafmagnsveitur, raforkusjóð o.fl. aðila. Varðandi lántöku til búnaðarsjóðanna, þá lét hv. fyrirspyrjandi í ljós undrun yfir því, að það væri aðeins til bráðabirgða, en út af því vil ég upplýsa, að þetta 20 millj. lán, sem tekið var í des., að ég ætla, hjá Seðlabankanum vegna sjóðanna, það var sem sagt ákveðið til 3 ára í byrjun, en um það er samið við Seðlabankann, að þegar Alþingi hefur afgr. löggjöf um búnaðarsjóðina, verði það lán framlengt til langs tíma. Varðandi orðalagið um, hver lántakandi var vegna Keflavíkurvegar, þá var það orðað þannig í skýrslunni, að það væri vegamálaskrifstofan, það hefði ef til vill verið réttara að orða það: vegagerð ríkisins. En ég ætla, að það skipti ekki neinu meginmáli.



Herra forseti. Á þinginu 1959-60 kom hér fram till., sem hv. 6. þm. Norðurl. e. (MJ) var aðalflutningsmaður að, ásamt tveimur öðrum hv. þingmönnum, og fjallaði þessi þáltill. um tónlistarfræðslu, en hún hljóðar þannig: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að undirbúa löggjöf um tónlistarfræðslu, þar sem m.a. séu sett skýr ákvæði um aðild ríkisins að þessari fræðslu, hlutdeild ríkissjóðs í greiðslu kostnaðar við tónlistarskóla og hvaða skilyrði skólar þessir þurfi að uppfylla til að njóta ríkisstyrks: Þessi tillaga var rædd hér í Sþ. og síðan skotið til fjvn. og var þar tekin fyrir og mælt einróma með því í fjvn., að hún væri samþykkt óbreytt, og var það loks gert í lok þingsins, 27. maí 1960, og eru senn tvö ár liðin, frá því að þessi till. var samþykkt. Og þar sem mér er kunnugt um, að mjög margir, sem fjalla um mál tónlistarskólanna, hafa áhuga á því, að þessi tillaga verði framkvæmd og eitthvað í því gert, sem þarna er farið fram á, þá vildi ég leyfa mér að bera fram þá fsp. til hæstv. ríkisstj., hvað liði framkvæmd hennar.



Herra forseti. Hinn 16. sept. 1960 gaf menntmrn. út námsskrá, þar sem lýst er ýtarlega námsefni því, sem ætlazt er til að farið sé yfir með nemendum á fræðsluskyldualdri. Námsskrána ber að vísu ekki að skoða sem ófrávíkjanleg fyrirmæli. Gert er ráð fyrir frávíkum, bæði viðbót við námsefni fyrir duglegustu nemendur og skiptingu námsefnis fyrir þá nemendur, sem seinfærastir eru í námi. En námsskráin er yfirlit yfir það námsefni, sem almennt er ætlazt til að nemendur á fræðsluskyldualdri tileinki sér. Ætlazt var til, að námsskráin kæmi til framkvæmda á síðasta skólaári, að svo miklu leyti sem við yrði komið, en að fullu í byrjun þess skólaárs, sem hófst á s.1. hausti. Í þessari námsskrá voru í fyrsta skipti settar ýtarlegar reglur um námsefni í tónlist á fræðsluskyldualdrinum. Þar segir m.a. um markmið kennslunnar: „Tónlistarkennsla á að þroska tónskyn og tónhæfni nemendanna og þjálfa rödd þeirra með iðkun tónlistar og söngs við hæfi hvers aldursstigs, með því að kenna þeim og með því að kynna þeim góða tónlist. Tónlistarkennslan skal miða að því að vekja áhuga, skilning og þekkingu nemendanna á tónlist almennt og efla félagshæfni þeirra innan skólans og utan. Síðan er tilgreint ýtarlega, hvert vera skuli námsefnið á hverju aldursstigi barnaskólanna og unglingaskólanna. Því miður eru ekki enn aðstæður til að fylgja að fullu þeirri námsáætlun á þessu sviði, sem gert er ráð fyrir í námsskránni, og veldur því fyrst og fremst skortur á hæfum tónlistarkennurum. Þetta var mér ljóst, áður en hin nýja námsskrá var sett. Af þeim sökum hafði ég látið fara fram ýtarlega athugun á því, hvernig bæta mætti menntun tónlistarkennara. Niðurstaða mín varð sú, að það yrði bezt gert með því að efna til samvinnu milli tónlistarskólans í Reykjavík og kennaraskólans. Tónlistarskólinn í Reykjavík var stofnaður 1930 og starfaði til 1950 á víxl í Hljómskálanum og í Þjóðleikhúsinu, en frá 1950 hefur hann verið til húsa í Þrúðvangi við Laufásveg, en mun væntanlega á næsta hausti fá nýtt húsnæði í byggingu, sem Tónlistarfélagið er nú að reisa. 1. júní 1950 gaf menntmrn. út reglugerð um kennaramenntun í söng og tónlist. Í henni er tónlistarskólanum í Reykjavík veittur réttur til að sérmennta og útskrifa tónlistarkennara við almenna skóla í landinu. Námstíminn er tveir vetur. Brottfararpróf úr kennaradeild tónlistarskólans veitir réttindi til söng- eða tónlistarstöðu við barna- unglinga- og framhaldsskóla landsins, og heita þeir, sem prófinu ljúka, tónlistarkennarar. Kennaraskólinn annast hins vegar kennslu, sem veitir réttindi til söngkennslu í skólum skyldunámsstigsins. Þeir, sem lokið hafa tónlistarkennaraprófi í kennaradeild tónlistarskólans, skulu þó ganga fyrir stöðum í þeim skólum, sem hafa sérkennara í söng. Kennaraskólinn veitir kennaranemum tónlistarskólans kennslu í uppeldisfræði, kennslufræði og heilsufræði. Á hinn bóginn veitir tónlistarskólinn söngkennaraefnum kennaraskólans kennslu í tónlist. Á grundvelli þessarar reglugerðar setti menntmrn. reglur um kennslu og próf við kennaradeild tónlistarskólans í Reykjavík, en námstíminn er fjögur kennslumissiri eða tvö ár, eins og ég gat um áðan. Þeim, sem lokið hafa söngkennaraprófi í kennaraskólanum, er hins vegar veittur kostur á að ljúka náminu á einum vetri. Kennaradeild tónlistarskólans tók til starfa samkv. þessari reglugerð haustið 1959 og útskrifaði fyrsta kennarahóp sinn, 8 tónlistarkennara, á s.l. ári. Með þeirri samvinnu tónlistarskólans í Reykjavík og kennaraskólans, sem efnt hefur verið til á grundvelli þessarar reglugerðar, tel ég, að lagður hafi verið grundvöllur að traustri menntun tónlistarkennara, en eins og ég sagði áðan, hefur einmitt skorturinn á vel menntuðum tónlistarkennurum verið aðalþröskuldurinn í vegi fyrir því, að tónlistarkennsla í skólum landsins væri eins mikil og góð og hún vissulega ætti að vera. En með hliðsjón af því, að ýtarlegar reglur hafa nú verið settar í námsskrá um söng- og tónlistarkennslu á öllum stigum fræðsluskyldualdursins, og með þeirri skipan, sem komið hefur verið á um menntun tónlistarkennara með þeirri samvinnu tónlistarskólans í Reykjavík og kennaraskólans, sem ég hef nú lýst, ætti að vera réttlætanlegt að gera ráð fyrir því, að grundvöllur hafi verið lagður að þeim endurbótum á þessu sviði, sem nauðsynlegar eru. Að því er snertir hina æðri tónlistarfræðslu er það að segja, að hún fer hér, eins og kunnugt er, fram í einkaskólum. Aðalskóli landsins á þessu sviði er tónlistarskólinn í Reykjavík, sem eins og ég gat um áðan var stofnaður 1930. Hann er rekinn af Tónlistarfélaginu í Reykjavík, en hefur ríkisstyrk á fjárlögum. Hann starfar í fjórum deildum auk kennaradeildarinnar, sem er hluti af skólakerfi ríkisins, þ.e.a.s. píanódeild, strengjadeild, söngdeild og blásturshljóðfæradeild. Er skólinn flytur í hið nýja húsnæði sitt, en það verður væntanlega næsta haust, mun ráðgerð aukning á starfsemi skólans. Með tilstyrk ríkisins mun þá m.a. væntanlega komið á fót óperudeild við skólann, og vona ég, að það þyki góð tíðindi. Stórir tónlistarskólar eru og starfræktir á Akureyri, Ísafirði. Keflavík, Selfossi, Akranesi og Siglufirði, en minni skólar á ýmsum stöðum öðrum, og njóta þessir skólar allir nokkurs ríkisstyrks á fjárlögum. Menntmrn, hefur ekki yfir þessum skólum að segja, þar sem þeir eru einkaskólar, en það hefur þó haft í undirbúningi ráðstafanir til þess, að efnt verði til samvinnu milli skólanna í því skyni að samræma þá kennslu, sem í þeim fer fram, og prófkröfur, m.a. í því skyni að auðvelda þeim, sem stundað hafa nám í skólunum utan Reykjavíkur, inngöngu og nám í tónlistarskólanum hér í Reykjavík, sem er langstærstur og fullkomnastur tónlistarskólanna. Eftir að þáltill. sú, sem hér er til umr., var samþykkt, hugðist menntmrn. boða til fundar með skólastjórum allra tónlistarskólanna til þess að ræða um samstarf þeirra og samræmingu á námsefni og prófkröfum. Var svo ráð fyrir gert, að sá fundur yrði haldinn í septembermánuði s.l. En af ýmsum ástæðum var fundinum frestað, og er gert ráð fyrir því, að hann verði haldinn, þegar starfstíma skólanna lýkur nú í vor. Á þeim fundi er tilætlunin að ræða, í hvaða formi samvinna skólanna væri hugsanleg og með hvaða hætti væri hægt að samræma námsefni þeirra og prófkröfur, og sömuleiðis athuga, með hvaða hætti fjárhagsgrundvöllur skólanna verði bezt tryggður, m.a. með því að athuga, að hve miklu leyti kynni að vera heppilegt, að ríkisvaldið hafi afskipti af námsefni og prófkröfum og hver ætti að vera hlutdeild ríkis og sveitarfélaga í rekstrarkostnaði slíkra skóla. Ég tel nauðsynlegt, að niðurstöður slíks umræðufundar liggi fyrir, áður en tekin verður ákvörðun um, hvort löggjöf á þessu sviði er nauðsynleg eða æskileg, og þá um leið, hver meginatriði hennar ættu að vera, ef hún er talin nauðsynleg og æskileg.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. svör hans. Þau voru greinileg, og vænti ég þess, að það, sem eftir er af framkvæmd þál., verði nú fljótlega framkvæmt og að til þessa fundar, sem fyrirhugaður hefur verið, verði boðað sem allra skjótast, enda hefði gjarnan mátt vera búið að halda hann. Eins og hæstv. ráðh. vék að, var ætlunin að gera það s.l. haust, og ég vona, að það dragist ekki nema til loka þessa skólaárs nú á þessu vori. Það er alkunna hjá þeim, sem annars fylgjast nokkuð með þessum málum, að margir tónlistarskólar eiga í fjárhagslegum erfiðleikum og sumir þeirra eru að berjast við að halda uppi vandaðri kennslu og hafa ráðið til sín mjög færa og góða tónlistarkennara, sem hafa menntazt erlendis, og mér er einkum kunnugt um það á Akureyri, að þar er talsverð hætta á, að skólinn missi starfskrafta sína, ef ekki verður fundin varanleg lausn á fjárhagsvandræðum skólans. Og ég treysti hæstv. ráðh. til þess að beita sér fyrir þessu í samræmi við þá þál., sem hér var samþ. fyrir tveimur árum.



Herra forseti. Eins og hv. fyrirspyrjandi gat um, átti ég á sínum tíma hlut að því, að umrædd þáltill. var hér fram borin, og voru ástæðurnar þær, sem raunar hefur komið fram í meginatriðum hjá fyrirspyrjanda, að það var orðið hið mesta vandamál í sambandi við hina mörgu tónlistarskóla, sem reistir hafa verið hér og þar um landið, hversu færi um viðskipti þeirra og ríkisvaldsins, einkum á fjármálasviðinu. Það hafði komið í ljós, og ég þekkti það af margra ára reynslu í fjvn., að þetta var sívaxandi vandamál með þessa skóla. Þetta voru augljóslega miklar nauðsynjastofnanir og fram komnar af brýnni þörf, því að þetta voru einkastofnanir hver á sínum stað. Það hafði svo verið leitað á ríkissjóðinn með fjárstyrki, og það verður að segjast, að í ýmsum tilfellum hafa þeir fjárstyrkir verið nokkuð handahófskenndir af eðlilegum ástæðum, vegna þess að fyrir fjvn. var að sjálfsögðu ógerlegt að gera sér grein fyrir því, hversu væri háttað kennslu eða gæðum þessara skóla, því að vitanlega eru þeir mjög mismunandi. Það var því hin brýnasta nauðsyn að setja annars vegar reglur um það, hvaða skilyrði þessir skólar þyrftu að uppfylla til þess að fá ríkisstyrk, ef sá styrkur setti að veitast, og í annan stað að setja þá reglur um, hver sá styrkur yrði. Ástæðan til þess, að ég stóð hér upp nú, var aðeins að skýra frá því, sem annars hefði mátt telja tómlæti frá minni hendi að fylgja þessu máli eftir, að mér var kunnugt um það, að hæstv. menntmrh. hafði á s.l. hausti ákveðið að efna til fundar skólastjóra um þetta mál, sem var fullkomlega eðlilegt og nauðsynlegt á fyrsta stigi málsins, til þess að kynna sér, hvaða námskröfur væru gerðar í skólunum, og reyna að samræma þær, og ég hafði reiknað með því, að í framhaldi af því yrðu undirbúnar ákveðnar tillögur af hálfu menntmrn. um það, hversu aðstoð ríkisins við þessa skóla yrði háttað eða hlutdeild hinna ýmsu aðila um rekstrarkostnaði þeirra. Þetta er orsökin til þess, að ég hef ekki sérstaklega vakið máls á þessu. Og ég vil aðeins taka undir það, sem hv. fyrirspyrjandi sagði, að það er hin mesta nauðsyn, að þessu máli verði hraðað svo sem verða má. Það var við afgreiðslu fjárlaga í þetta skipti ljóst, að þessi vandamál voru brýn, og m.a. var frestað ýmsum breytingum í sambandi við þessa skóla og erindum frá þeim, vegna þess að fyrir hendi væri á næsta leiti að fá löggjöf um málið. Ég vildi því mjög beina því til hæstv. ráðh. og er enda kunnugt um hans áhuga á því máli, að það verði reynt að ganga svo frá því, að það verði fyrir næsta þing og áður en kemur til afgreiðslu fjárlaga þá endanlega búið að gera sér grein fyrir því, hversu heppilegast muni vera að koma fyrir rekstri þessara skóla og tilhögun allri.