Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar frv. um skattkerfisbreyt. hafði gengið í gegnum báðar hv. deildir þingsins, var ljóst, að ekki voru möguleikar á því að koma frv. í gegnum Alþ. óbreyttu. Það hafði þá þegar sýnt sig, að ekki var þingmeirihl. fyrir því, að 5 söluskattsstig fengjust samþykkt hér á hv. Alþ. til þess að mæta því tekjutapi, sem ríkissjóður yrði fyrir vegna skattahreytingarinnar. Ég hef því leyft mér á þskj. 532 í samráði við stjórnarflokkana að bera fram brtt. við þetta frv. Ég vil taka það skýrt fram, að þeir útreikningar, sem sýndir eru með þessu frv., eins og það var lagt fram hér á hv. Alþ., eru af hálfu beggja aðila, bæði hagrannsóknadeildar og starfsmanna fjmrn. og viðsemjenda okkar starfsmanna Alþýðusambandsins og fulltrúa þeirra, sem að þessu hafa unnið, gerðir af hinni mestu samviskusemi. Ég er sannfærður um það, að báðir þessir aðilar voru þess fullvissir, enda þótt t.d. Alþýðusambandsmennirnir hefðu kosið að hafa söluskattinn lægri, þá var samkomulagið byggt á þeirri vinnu, sem báðir aðilar höfðu unnið, og þeim gögnum, sem fyrir lágu og sannfærðu þá um nauðsyn á því, að þetta þyrfti til að mæta því tekjutapi, sem ríkissjóður yrði fyrir. Hins vegar var það alltaf tilgangur okkar og ríkisstj. í heild að reyna að koma þessu máli í höfn, vegna þess að það var vilji fyrir því, bæði hjá þeim, sem við var samíð, og það hefur einnig sýnt sig hér á hv. Alþ., að það er vilji fyrir þessari skattkerfisbreytingu. Þess vegna er það nú ljóst, að það þýðir ekki að vera að deila um keisarans skegg, þegar hætt er að deila um keisarann sjálfan, þ.e. kerfisbreyt., sem allir flokkar eru sammála um og ríkisstj. og þeir, sem sömdu fyrir Alþýðusambandið, voru sammála um einnig. Ég er líka sannfærður um það, að ef ríkisstj. gerði ekki sitt ítrasta til þess að koma þessu máli í gegn hér á hv. Alþ., mundi það reynast þeim, sem síðar ættu eftir að semja við alþýðusamtökin í landinu, Þrándur í götu, því að það mun fara svo, hverjir sem stjórna hér á landi, að þeir verða að eiga gott samstarf við vinnustéttirnar og njóta trausts þeirra. Þess vegna er það mat ríkisstj. og mitt, sem hef staðið í þessum samningum, að þrátt fyrir það, þó að ég hafi ekki skipt um skoðun á því, að 4 söluskattsstig muni ekki nægja til þess að bæta ríkissjóði tekjutapið af tekjuskattsmissinum, sé samt betra að freista þess að koma málinu í gegnum hv. Alþ., svo að þessu trausti sé ekki tapað. Mér er það fullkomlega ljóst, að hér getur orðið um verulega erfiðleika fyrir ríkissjóð að ræða, sem gætu leitt til greiðsluhalla, en þrátt fyrir það hefur það orðið niðurstaðan að meta meira það samkomulag, sem gert var, og reyna að koma því í höfn, enda þykist ég vera þess fullviss, að þingfylgi er fyrir þessari hugsun að virða þetta samkomulag, þó að út af þessu hafi orðið að breyta á þann hátt, sem hér er lagt til. Ég mun því treysta því, að þessi lokatilraun til þess að bjarga málinu muni nægja til þess að skila því heilu í höfn. Um aðrar breytingar á þessu frv., sem till. eru um á þskj. 532, er það eitt að segja, að þar er miðað við það, að sú tilraun, sem reynd var, að frv. fengi frekar byr með því að binda gildistöku þess aðeins við næstu áramót, sýndi sig ekki hafa byr, og því ekki ástæða til að vera með það í l., heldur láta þau gilda, þar til Alþ. kann að breyta þeim síðar, ef þau verða samþ. Við það eru a- og b-liðir þessarar till. miðaðir, að gildistakan sé ótakmörkuð, þangað til önnur lög taka gildi. Síðasti liðurinn er aðeins leiðrétting á fyrri upptalningu um þau lög, sem úr gildi þurfa að falla, ef þetta frv. verður samþykkt. Ég skal ekki fara hér út í neinar umr. um málið, því að það er búið að þreyta þær það mikið, að ekki er nein ástæða til þess. Ég vil bara endurtaka að lokum, að hér er gerð tilraun til þess að sveigja málið inn á þá braut, að meiri hl. fáist fyrir því á hv. Alþ., að það geti orðið að lögum og þeir, sem við okkur sömdu í góðri trú um, að svo mundi takast, þurfi ekki að verða fyrir vonbrigðum. Ekki síst er ástæða til að undirstrika það, þar sem það hefur komið fram í umr. á hv. Alþ., að stefnubreytingin sjálf hefur fylgi.



Herra forseti. Þegar frv. til l. um skattkerfisbreyt. var til meðferðar í þessari hv. d., gerðum við sjálfstæðismenn mjög ítarlega grein fyrir sjónarmiðum okkar í skattamálum, sem við reyndar höfðum áður gert í hv. þd. á þessu þingi, er frv. okkar um breyt. á skattal. var til 1. umr. Við gerðum tilraun til þess að fá frv. um skattkerfisbreyt. breytt og fluttum við það brtt. í samræmi við frv. okkar, þannig að í stað aukinnar skattbyrði, sem leiðir af samþykkt þessa frv., yrði skattbyrðin létt í samræmi við stefnu og till. okkar sjálfstæðismanna í skattamálum. Við gerðum enn fremur grein fyrir, með hvaða hætti við legðum til, að ríkissjóði væri bætt tekjutap það, sem af okkar brtt. leiddi, ef samþykktar yrðu. Nokkrar af till. okkar voru samþ. í þessari hv. d., en nú liggur frv. fyrir eftir afgreiðslu Ed. svo til óbreytt frá sinni upprunalegu mynd, þó þannig, að gildistími þess er aðeins til áramóta. Nú hefur hæstv. fjmrh. flutt brtt. um, að í stað 5% söluskattsauka komi 4% söluskattsauki, auk þess um breyt. á gildistíma l. Með þessari brtt. hæstv. fjmrh. um 4% söluskattsauka er ein meginforsendan fyrir frv. hans brostin, þ.e. sú forsenda, að það komi, eins og hann orðaði það, króna í stað krónu. Í Ed. var þessu frv. breytt þannig, að l. giltu aðeins til áramóta, þrátt fyrir það samkomulag, sem ríkisstj. taldi sig hafa gert við verkalýðshreyfinguna í sambandi við nýafstaðna kjarasamninga. Og nú duga 4% að dómi ríkisstj. til þess að mæta þeirri skattalækkun, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Ég minni á till. ríkisstj. frá því fyrir jól, þegar hún taldi sig þurfa 1% söluskattsauka til þess að mæta þeim tollalækkunum, sem þá var gert ráð fyrir og lögfestar urðu án nokkurs söluskattsauka. Í ljós hefur komið það, sem stjórnarandstaðan sagði hér á Alþ. í des., að tolltekjurnar væru of lágt áætlaðar og það dugir meira að segja meira en til að mæta því tolltekjutapi, sem það frv. gerði ráð fyrir. Þannig er þessu enn varið. Þegar ríkisstj. með till. hæstv. fjmrh. staðfestir það, sem haldið var fram í upphafi, að um hærri upphæð væri að ræða til ríkissjóðs en sem nam skattalækkuninni, þá er komið fram það, sem stjórnarandstaðan sagði. Hins vegar gengur till. hæstv. fjmrh. ekki jafnlangt og við, sem höfum gagnrýnt þetta frv. og þá stefnu, sem í því felst, teljum, að þyrfti til þess að ná því, sem hæstv. fjmrh. sagði, krónu fyrir krónu. Lækkun söluskattsauka um 1% er yfirlýsing hæstv. fjmrh. um, að 700 millj. kr. hafi hann ætlað að afla ríkissjóði umfram það, sem átti að verða til þess að lækka tekjuskatta. Við þessa umr. freistum við sjálfstæðismenn þess enn að fá þessu frv. breytt. Við flytjum þrjár brtt. Þá fyrstu við 4. gr. frv. um að breyta skattþrepunum þannig, að af fyrstu 150 þús. kr. skattgjaldstekna verði greidd 20%, af 150300 þús. kr. tekjum greiðist 30%, en af tekjum yfir 300 bús. kr. greiðist 40%. Þeir, sem gera sér grein fyrir því, hvernig skattstiginu er uppbyggður og hvernig hann kemur fram með þeim skattafslætti, sem tekinn er inn í þetta frv., gera sér grein fyrir því, að flestir skattgreiðendur verða komnir í hæsta skattþrep, áður en þeir vita af. Þess vegna freistum við þess með þessari till. að haga þessu þannig að breikka skattþrepin og gera þá ráð fyrir, að hér verði um að ræða töluverða skattalækkun fyrir þá, sem millitekjur hafa. 2. brtt. okkar er að í staðinn fyrir 5%, þ.e.a.s. 5 af 100 í 8. gr. frv., eins og það kemur frá Ed., verði 3% söluskattsauki til þess að mæta því tekjutapi, sem ríkissjóður verður fyrir með samþykkt þessa frv., sem hér liggur fyrir, svo og þeirra brtt., sem við sjálfstæðismenn flytjum. Þær áætlanir og þeir útreikningar, sem lagðir hafa verið fyrir fjh: og viðskn., sýna berlega, hversu varlega er áætlað í sambandi við tekjur ríkissjóðs af tekjuskatti. Við teljum því, að 3% söluskattsauki muni mæta því tekjutapi, sem ríkissjóður verður fyrir. 3. brtt. er svo við 18. gr. frv. um, að í staðinn fyrir það að hækka launaskatt standi launaskattur í stað, verði áfram 21/2%, en í staðinn fyrir það, að 1% hefur runnið til Byggingarsjóðs ríkisins og 11/2% í ríkissjóð, þá leggjum við til. að 2% renni í Byggingarsjóð, en 1/2% í ríkissjóð, þannig, að þau 2%, sem frv. gerir ráð fyrir til Byggingarsjóðs, standi, en það verði látið ganga út yfir þann launaskatt, sem runnið hefur til ríkissjóðs sem bráðabirgðatekjustofn frá verðstöðvuninni 1970. Þessar till. eru fluttar á þskj. 537, en í samræmi við 2. brtt., þ.e.a.s. um lækkun söluskattsaukans úr 5 í 3%, þá leyfi ég mér að flytja hér skrifl. brtt.. ásamt með hv. þm. Ásberg Sigurðssyni við 19. gr., þannig að þar sem þar stendur 5% söluskattsauki komi 3% söluskattsauki til samræmis við 2. brtt. okkar. Leyfi ég mér að óska þess, herra forseti, að leitað verði afbrigða fyrir henni hér síðar. Eins og fram hefur komið í ræðum stjórnarandstæðinga hér á Alþ. í sambandi við þetta frv., þá er ljóst mál, að inn á nýja braut fer ríkisstj. í þessu frv. tilknúin af verkalýðssamtökunum. Hún hverfur frá þeirri skattránsstefnu, sem hún hefur haft allt frá upphafi. Hún breytir frá beinum sköttum í óbeina skatta. Þetta er, eins og hæstv. fjmrh. sagði áðan, hér á Alþ. stutt af öllum þingflokkum. Það, að þessi breyt. eigi sér stað með þeim hætti, að skattbyrði borgaranna verði aukin, er ekki í samræmi við þá stefnu og þann málflutning, sem við sjálfstæðismenn höfum haft hér á þingi. Við höfum viljað fara úr beinum sköttum í óbeina skatta og lækka skatta á almenningi. En þessu frv. er ekki þannig varið, jafnvel þó að svo færi sem mátti heyra af ræðu hæstv. fjmrh., að till. um 4% söluskattsauka verði samþ. hér í þessari hv. d. nú. Það á eftir að koma í ljós, að sú skattalækkun, sem ríkisstj. hefur látið í veðri vaka, að væri fylgjandi samþykkt þessa frv., er ekki raunveruleg. Þróun þessara mála s.l. hálfan annan áratug er táknræn fyrir þær ríkisstjórnir, sem setið hafa í landinu. Á tímum viðreisnarstjórnar er létt á skattbyrðinni. Þá er þessum málum þannig hagað, að það eru hátekjumenn, sem komast í efsta skattþrepið. Á árinu 1973 er þessari þróun gersamlega snúið við, en þá er komin til valda stjórn, sem nefndi sig í upphafi stjórn hinna vinnandi stétta. Op hvernig er þessu þá varið? Þá er niðurstaðan sú, að um 72% þeirra, sem greiða skatt, eru komnir í efsta skattþrep. Og hvernig skyldi svo það frv., sem hér er til meðferðar, koma til með að hafa áhrif í sambandi við þetta? Mér mætti segja, að niðurstaðan yrði sú, að á milli 65 og 70% þeirra, sem koma til með að greiða skatt 1974, komi til með að greiða skatt samkv. hæsta skattþrepi. Þetta er tala, sem út hefur verið reiknuð samkv. þeim grunni, sem hér hefur verið gefinn, og þá sjá menn, hversu mikil bragarbót er gerð á, ef það verða 65% í staðinn fyrir 72% af skattgreiðendum, sem lenda í hæsta skattþrepi. Ég vildi ekki láta hjá líða að vekja athygli á þessu hér, þegar mál þetta er til síðustu umr. í þessari hv. deild og vonast til þess, að þær brtt., sem við sjálfstæðismenn flytjum, nái fram að ganga. Þá mundi ég vilja segja, að nokkuð nærri stæði það, sem hæstv. fjmrh. sagði í upphafi, að út úr dæminu kæmi króna fyrir krónu. Ég sagði það áðan um breyt. úr beinum sköttum í óbeina skatta, að það væri fyrir frumkvæði sjálfstæðismanna hér á Alþ., sem farið er inn á þá braut, en að það eigi að vera með þeim hætti, að skattbyrði borgaranna sé þyngd, það er mesti misskilningur. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta mál. Ég vonast til þess, að þær brtt., sem við hér flytjum, verði samþykktar. Þær hafa verið lagðar fyrir ríkisstj., þar sem gerðar voru tilraunir til samkomulags, en þeim var hafnað. Ég vona engu að síður, að hér séu menn í þessari hv. d., sem muni ljá þeim lið, og þær nái fram að ganga.



Herra forseti. Þingflokkur Alþfl telur sig hafa sýnt fram á, að vegna skattkerfisbreyt. þeirrar, sem í þessu frv. felst, sé ekki nauðsynlegt að hækka söluskatt nema um 31/2 stig. Um þetta hefur þingflokkurinn flutt till. í báðum d. þingsins, en fulltrúar stjórnarflokkanna hafa fellt þær. Af þessum sökum hefur þingflokkur Alþfl. greitt atkvæði gegn ákvæðum frv. um hækkun söluskatts um 5 stig, og hann hefur lýst því yfir, að hann mundi greiða atkv. gegn frv. í heild, ef í því væru ákvæði um 5 stiga hækkun söluskattsins. Nú hefur hæstv. fjmrh. flutt till. um, að hækkun söluskattsins nemi aðeins 4 stigum, og þannig gengið verulega til móts við sjónarmið Alþfl. Samkv. þessari till. verður sú söluskattshækkun, sem ekki á að bæta í kaupgjaldsvísitölu, 800 millj. kr. lægri en upphaflega var gert ráð fyrir. Í gildandi fjárl. er gert ráð fyrir því, að niðurgreiðslur landbúnaðarafurða eigi að lækka um 400 millj. kr. á þessu ári, og verð landbúnaðarafurða þannig að hækka sem því svarar. Hér er um að ræða fjárhæð, sem svarar til hálfs söluskattsstigs. Ef því væri lýst yfir af hálfu hæstv. ríkisstj., að þessi hækkun landbúnaðarafurða skuli ekki koma til framkvæmda, sparar það neytendum útgjöld, sem jafngilda hálfu söluskattsstigi. Í umr. um frv. hefur af hálfu þingflokks Alþfl. verið lögð rík áhersla á nauðsyn þess, að dregið verði úr útgjöldum ríkissjóðs, og hefur þingflokkurinn greitt atkvæði með till. um lækkun þeirra um 1500 millj. kr. Á tímum jafn alvarlegrar verðbólgu og nú er um að ræða er það meginnauðsyn, að dregið sé verulega úr útgjöldum ríkissjóðs. Þingflokkur Alþfl. leggur því ríka áherslu á, að annaðhvort verði sett í frv. ákvæði um lækkun ríkisútgjalda eða því verði lýst yfir af hálfu hæstv. ríkisstj., að slík lækkun útgjalda verði framkvæmd. Ef af hálfu hæstv. ríkisstj. verða gefnar skýlausar yfirlýsingar um þessi tvö atriði, telur þingflokkur Alþfl., að fallist hafi verið á meginröksemdir hans varðandi frv., og hefur samþ. að greiða atkv. með till. hæstv. fjmrh. um 4 söluskattsstig. Jafnframt mun hann fylgja till. þingflokks Sjálfstfl. um frekari lækkun tekjuskattsins en frv. gerir ráð fyrir. Þingflokkur Alþfl. hefur frá upphafi umr. um þetta mál lagt megináherslu á, að almenningur yrði ekki látinn greiða meira til ríkisins í sambandi við skattkerfisbreyt. en svaraði til þeirrar upphæðar, sem hann sparaði, þannig að króna kæmi á móti krónu, en skattgreiðendur nytu góðs af heilbrigðari skattheimtu. Þetta sjónarmið mun ráða endanlegri afstöðu þingflokksins.



Herra forseti. Út af ræðu hv. 7. þm. Reykv. vil ég taka fram: Í fyrsta lagi: Ríkisstj. hefur samþ., að niðurgreiðslur verði ekki lækkaðar frá því, sem þær eru í dag, þ.e. að ekki verði notuð sú heimild til lækkunar á niðurgreiðslum á landbúnaðarvörum, sem fyrir hendi er. Í öðru lagi: Ríkisstj. hefur í undirbúningi till. um ráðstafanir í efnahagsmálum, er hafi það markmið að stuðla að jafnvægi í þeim efnum. Einn liður í þeim till. verður heimild um lækkun á útgjaldaliðum fjárlaga, jafnt lögbundnum sem þeim, sem einungis styðjast við fjárlög. Ég tel heimildartill. um lækkun á útgjaldaliðum fjárl. eiga betur heima í almennum l. um efnahagsráðstafanir en í þeim l. um skattkerfisbreyt., sem hér er um fjallað.



Herra forseti. Það sanngirnismál að létta níðþungri skattabyrði, tekjuskattsbyrði, af láglauna- og miðlungstekjufólki í landinu er leyst með þeirri óhæfu að hækka söluskatt um 4 stig. Landsmenn hafa að undanförnu kynnst þeim gífurlegu verðhækkunum, sem eiga sér stað og virðist enginu endir á. Getur það þá verið rétt stefna að auka enn á vöruverð í landinu með þessu móti? Ég er sannfærður um það, að það er óhæfa, röng stefna, að leggja á 4 söluskattsstig, eins og nú háttar í verðlagsmálum þjóðarinnar. Ég get ekki látið hjá líða, úr því að þetta svokallaða skattkerfisbreytnigarmál er enn á vappi í þessari d., að víkja dálítið að kjarasamningum þeim, sem voru gerðir milli aðila ASÍ og vinnuveitenda fyrir skömmu. Ég hygg, að þessir kjarasamningar séu með eindæmum í sögu verkalýðshreyfingarinnar fyrir margra hluta sakir, og vil ég þá strax koma að meginatriðinu. Stefnan var fyrst og fremst að bæta kjör láglaunafólks í landinu. Þetta var meginstefnan. Síðan gerist það nokkrum dögum síðar, að það er viðurkennt af sjálfum höfuðmönnum samningagerðar Alþýðusambandsins, að þessi meginstefna hafi í verulegum atriðum brugðist. Á nokkrum dögum eru teknar af láglaunafólkinu og flestum launþegum þær kjarabætur, sem áttu að falla þeim í skaut. Annað atriði, sem er e.t.v. merkilegra, er, að ljóst var við samningagerðina, að ætlunin var að velta kjarabótum launþega skjótlega yfir í verðlagið. Þetta lá fyrir, eins og þegar hefur komið fram með þeim hækkunum, sem orðið hafa á smásöluverði vörunnar. En það undarlega í þessu er það, að verkalýðssamtökin skuli leyfa sér undir þessum kringumstæðum að semja til rúmlega tveggja ára. Til hliðsjónar má hafa það, að samningar hafa átt sér stað í Svíþjóð nú fyrir skömmu, og það voru gerðir rammasamningar. Þar gerðu alþýðusamtökin samning til eins árs, vegna þess að efnahagsástandið þótti ótryggt, og þó er verðbólgan þar þrisvar sinnum minni. Það, sem ég á við, er þetta og væri vert að fá að vita, hvernig það getur átt sér stað, að verkalýðsforustan skuli við þær aðstæður, sem nú ríkja, vitandi vits, að af fólkinu eru kjarabæturnar teknar eftir 2-3 vikur, leyfa sér að semja til meira en tveggja ára. Er ekki svarið pólitískt? Þetta er ekki hagsmunabarátta launþeganna, heldur er þetta fyrst og fremst flokkspólitíska staðan í landsmálunum. Síðan kemur þriðji anginn, og það eru þessar dæmalausu kerfisbreytingar, sem hér eru í skattamálum, sem eru angi af vandamálinu. Hér er um algera stefnubreytingu að ræða í skattamálum af hálfu Alþýðusambandsins, og þetta er samþ. á einni eða tveimur nóttum. Þá gerist það, að verkalýðshreyfingin hverfur frá því grundvallarsjónarmiði, að tekjuskatturinn eigi að vera til tekjujöfnunar í landinu, heldur almennur söluskattur, það sé helsta hagsmunamál launþegafólks. Þetta er með meiri endemum en mér er kunnugt um. Og hverjir hagnast nú mest á skattkerfisbreyt.? Það eru fyrst og fremst hátekjumennirnir, auðvitað, eins og alltaf hefur verið .Og síðan þarf þessi ríkisstj., sem hefur verið svo óheppin, eða hvernig menn vilja orða það, - að búa til þessa níðþungu tekjuskattslöggjöf, að losa sig frá henni. Þá er ríkisstj. að kaupa sér samtakamátt verkalýðshreyfingarinnar til þess að koma sér út úr þessari tekjuskattslöggjöf og frá henni. Ég held því fram, að þessi skattkerfisbreyt. er launþegum og aðilum innan Alþýðusambands Íslands til mikillar óþurftar og alls ekki í samræmi við hagsmuni þeirra. Hitt er svo annað mál, að það var þörf á tekjuskattslagfæringum, og það var krafa verkalýðsfélaganna. En hvað merkja lagfæringar á tekjuskatti? Það fyrst og fremst, að tekjuskatturinn sé lækkaður .og heildarskattbyrðin sé lækkuð. Og ég hygg, að það eigi eftir að verða þung raun fyrir forustumenn Alþýðusambandsins eða þeirra samningsaðila að sannfæra sína aðila síðar meir, þegar dýrtíðin vex í landinu og söluskattsstigið verður komið á annan milljarð, að þetta sé til mikilla hagsbóta fyrir launþega í landinu. Síðan kemur svo stjórnmálahliðin á þessari vitleysu, þegar hæstv. fjmrh. fer að tala um, að það sé óvirðing við alþýðusamtökin að samþykkja ekki svona kerfisbreytingu, - óvirðing. Þetta er náttúrlega fáránlegt. Auðvitað setur Alþýðusambandið ekki löggjöf í þessu efni. Ég vil benda á það, að Alþýðusamband Íslands hefur innan sinna véhanda ekki helming af vinnandi fólki í landinu, og því skyldi þá þessi aðili taka sér það vald í hendur að leggja söluskatt á alla landsmenn. Síðan kemur hæstv. fjmrh. og er undrandi, að við skyldum óvirða alþýðusamtökin. Þetta er að snúa hlutunum við. M.ö.o.: ég held því fram, að þessi stefnubreyting Alþýðusambands Íslands í skattamálum, eins og hún birtist, sé ekki aðilum þeirra til hagsbóta, og það sem enn verra er e.t.v., þegar á heildina er litið, er, að það er ekki til meiri fjarstæða, eins og sakir eru í efnahagsmálum, en að koma með 4 söluskattsstig ofan á það, sem fyrir er. Ég hef margsagt, að þessi stefna er fólgin í því að láta eins og ekkert sé að í efnahagsmálum þjóðarinnar. Hæstv. fjmrh. hefur nú lagt fram till. fyrir hönd ríkisstj. um að fækka söluskattsstigunum í 4. Þetta breytir ekki minni afstöðu til þessa frv. Ég tel, að heildarstefnan sé röng, og mun því ekki styðja þetta. Hins vegar get ég ekki varist, að það kemur dálítið undarlega fyrir sjónir, þegar hæstv. fjmrh. er búinn að lýsa því yfir við öll tækifæri, í sjónvarpi, í útvarpi, hér á þingi, báðum d., hvar sem vera skal, alls staðar, að ekkert nema 5 stig koma til greina undir neinum kringumstæðum. Síðan eru stigin allt í einu orðin 4. En ég verð að segja það, að það er ekki von, að alþýða manna beri mikla virðingu fyrir stjórnmálamönnum, þegar þeir haga sér svona. Í raun og veru virðist mér ekkert að marka, hvað stjórnmálamenn segja. Þeir fullyrða hitt og þetta og síðan gerbreyta þeir um stefnu næsta dag. Það er ekki von, að þjóðin hafi mikið álit á forustumönnum sínum. Ég fagna ummælum forsrh. varðandi niðurskurð á fjárl. Þetta er það, sem ég hef verið að prédika fyrir daufum eyrum í á annað ár, því að ég tel, að hin eina raunhæfa tekjuskattslækkun náist með niðurskurði á fjárl. Þá gerist nefnilega tvennt: Annars vegar tekjuskattslækkun og hins vegar verulegur þáttur í að sporna gegn verðþenslunni og verðbólgunni í landinu. Þetta gerist tvennt. Þetta merkir þá, að loksins eru stjórnarherrarnir farnir að vitkast ofurlítið og farnir að átta sig á þeim vanda, sem við er að glíma. Það er fram undan 40% verðbólga í landinu og nú loksins er farið að örla á því, að þeir hafi hug á því að gera einhverjar ráðstafanir í verðlagsmálum og verðbólgumálum. Batnandi manni er best að lifa. Ég fagna því mjög þessari yfirlýsingu hæstv. forsrh. og vona, að þessi niðurskurður verði einn liður í öðrum þeim aðgerðum, sem verða til þess að bægja á þessari verðbólgu. En ég vil aðeins leggja megináherslu á það, að ég tel söluskattshækkun hið mesta glapræði, hvernig sem á er litið. Það er algerlega í andstöðu við byggðastefnu ríkisstj. þ.e.a.s. það verður dýrari neysluvarningurinn fyrir fólkið úti á landsbyggðinni með hækkun söluskatts, því að hann leggst á flutningsgjöld, og þetta er í andstöðu við stefnu ríkisstj. Þetta er andstætt hagsmunum launafólks, þetta er andstætt heilbrigðum atvinnurekstri, og það eykur enn á erfiðleikana í verðlagsmálum, magnar verðbólguna. Hér er verið að velta vandanum á undan sér, og það þjónar ekki þjóðarhagsmunum. Ég vil að lokum aðeins segja það, að mér virðist málin hafa þróast þannig, að það þurfi að gera róttækar og óvinsælar aðgerðir eða ráðstafanir í efnahagsmálum. Og ég hygg, að stjórnmálaflokkarnir muni vera ófúsir til þess að gera það rétt fyrir kosningar. Þess vegna tel ég nú eðlilegt og sjálfsagt, eins og málin standa, enda er ríkisstj. vængbrotin, að vísa þessum málum til þjóðarinnar, þannig að ný stjórn taki við og fái þá umboð um það langan tíma, að hægt sé að gera einhverjar raunverulegar ráðstafanir. Þess vegna verður ekki þjóðinni gerður meiri skaði en ef hér situr magnlítil ríkisstjórn, sem hefst ekkert að í þessum brýnu málum þjóðarinnar, og þess vegna er það ábyrgðarhluti að láta þetta dankast. Og þess vegna væri rétt, sjálfsagt og nauðsynlegt að hafa alþingiskosningar sem fyrst, þannig að það reynist þeim, sem við tækju, unnt að gera nauðsynlegar ráðstafanir í verðlags- og verðbólgumálum.



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu ekki ætlun mín að ræða þetta frv. hér að neinu ráði. Flest hefur verið sagt, sem segja þarf, en þó er hér einn þáttur, sem ekki hefur komið til umr. eða tals í þessum umr. Það eru ákvæðin í 7. gr. frv. um greiðslur ríkissjóðs til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Áður en ég kem að því, get ég þó ekki stillt mig um að lýsa undrun minni yfir öllum þeim málatilbúnaði, sem beitt hefur verið. Það hlýtur að vera nokkuð niðurlægjandi fyrir hæstv. fjmrh. að þurfa nú að renna niður flestum sínum ræðum, sem hann hélt hér, þegar verið var að koma á núgildandi skattakerfi. Þá átti það að vera allra meina bót, en nú þarf sem sagt öllu að breyta og gerbylta skattakerfinu. Það mætti nefna ýmislegt einkennilegt, sem gerst hefur í umr, um þetta mál. Ég læt mér nægja að nefna dæmið um það, þegar við umr. Í hv. Ed, var breytt gildistíma frv., þ.e.a.s. tekjuskattskaflinn og söluskattsviðaukinn eigi ekki að gilda nema til áramóta. - Það hefur verið haft á orði, að það væru svik við verkalýðinn, ef þetta frv. yrði ekki samþ. óbreytt. Ég veit ekki betur en það hafi verið samið í nýgerðum kjarasamningum til liðlega tveggja ára og þá að sjálfsögðu gengið út frá því, að þessi skattkerfisbreyt, næði fram að ganga, en það eru ekki svik við verkalýðinn, þegar þessum ákvæðum frv. er ætlað að gilda aðeins til áramóta. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 538 brtt. við 7. gr. frv. Ég vek athygli á því, að á þskj., sem dreift hefur verið, er villa. Þar segir, að breyt. sé við 6. gr., en á að vera við 7. gr. Brtt. mín er þess efnis, að 3. mgr. verði 2, mgr., en 2. mgr. verði 3. mgr., og við hana bætist orðin: og 2. mgr. Stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga sendi bréf til fjh.- og viðskn. beggja d. Alþ. nú fyrir skömmu, og þetta bréf fjallaði einmitt um þetta mál. Ég hafði vænst þess, að hv. n, mundi taka þetta erindi til afgreiðslu, en svo hefur ekki orðið. Ég vil þess vegna fara um þessi atriði örfáum orðum. Í 7. gr. frv. er ákvæði um 11% söluskatt, eins og nú gildir og auk þess er ákvæði um 5% söluskattsauka, sem nú er lagt til, að verði 4%. Óbreytt ákvæði eru frá gildandi l. um, að hlutdeild Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga í söluskatti skuli vera 8%, en varðandi söluskattsaukann er ekkert slíkt ákvæði. Jöfnunarsjóði sveitarfélaga og þar með sveitarfélögunum er því ekki ætluð nein hlutdeild í 5% eða 4% söluskattsaukanum, hvort heldur sem verður. Sveitarfélögin í landinu hafa litið á það sem grundvallaratriði, að hlutdeild Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga í söluskatti og aðflutningsgjöldum yrði ekki skert frá því, sem verið hefur. Stjórn sambandsins sendi bréf til félmrh. 15. nóv. s.l., þar sem m.a. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þar eð stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga er kunnugt, að ráðgerð er á næsta ári hækkun söluskatts úr 11% í a.m.k. 13%,“ - þá, á þessum tíma hugsuðu menn nú svona, að hæstv. ríkisstj. mundi nægja að hækka söluskattinn í 13%, en það er nú liðin tíð, - „þá vill stjórnin taka fram, að hún leggur á það megináherslu, að hlutdeild Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga í söluskatti verði ekki skert frá því, sem hún er nú, og hún hefur verið allt frá árinu 1964, þ.e. 8%, sbr. 1. nr. 61/1964 og 1. nr. 8/1972. Í ársbyrjun 1967 stóð til, að hlutdeild Jöfnunarsjóðs í söluskattstekjum yrði lækkuð. Þær ráðagerðir stjórnvalda mættu mikilli mótspyrnu, og var frá þeim horfið m.a. fyrir harðorð mótmæli Sambands ísl. sveitarfélaga og fjölmargra sveitarfélaga. Það verður að teljast hreint sanngirnismál. að hlutdeild Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga í söluskatti lækki ekki frá því, sem nú er. Því til stuðnings má benda á, að með l. nr. 8/1972, um tekjustofna sveitarfélaga, voru tekjustofnar sveitarfélaga töluvert skertir, og er fyrirsjáanlegt, eins og rn. er kunnugt, að mörg sveitarfélög munu eiga í miklum erfiðleikum við að koma saman fjárhagsáætlunum fyrir árið 1974. Ef það á að takast með eðlilegum hætti, þurfa að koma til auknar tekjur til að mæta útgjöldum sveitarfélaga, sem þegar er vitað um og fyrirsjáanlegar eru á næsta ári.“ Hér lýkur tilvitnunni í bréfið frá 15, nóv. Það þarf ekki orðum að því að eyða, að hinar geysilegu verðlags- og kauphækkanir, sem þegar eru orðnar og fyrirsjáanlegar eru, hljóta að raska verulega fjárhagsáætlunum sveitarfélaganna, fjárhagsáætlunum, sem að verulegu leyti byggjast á lögbundnum tekjustofnum. Það verður því að teljast enn meiri nauðsyn nú, en þegar þetta bréf, sem ég vitnaði til, var ritað, að sveitarfélögunum verði séð fyrir auknum tekjum til þess að mæta þessari útgjaldaaukningu. Með hliðsjón af þessu hef ég leyft mér að flytja þá brtt., sem ég hér hef lýst. Ég vænti stuðnings hv. þm. við þessa till. og þá ekki síst stuðnings þingmanna hæstv. ríkisstj., sem hafa lýst yfir stuðningi sínum við sjálfstæði sveitarfélaganna í málefnasamningi ríkisstj. margnefndum, en forsenda fyrir sjálfstæði sveitarfélaganna er að sjálfsögðu, að fjárhagur þeirra sé tryggður. Það var ekki gert með tekjustofnalögunum, sem samþykkt voru 1972.



Herra forseti. Við þessa lokaumr. hér vil ég taka það fram, er nú skal greina: Það er stefna Sjálfstfl., að almennar launatekjur landsmanna skuli skattfrjálsar og að tekjuskatti sé að öðru leyti stillt svo í hóf, að hann dragi ekki úr framtaki og vinnulöngun. Þessi stefna er mótuð í því frv. um stórfellda lækkun tekjuskatts, sem sjálfstæðismenn hafa flutt á þessu þingi. Núverandi stjórnarflokkar hafa gengið í þveröfuga átt við þessa stefnu. Vorið 1972 fengu þeir lögfestar skattabreyt., sem lögðu stórauknar byrðar á allan almenning. Þessi skattalög vinstri stjórnarinnar hafa vakið svo magnaða andúðaröldu að stjórninni er ekki stætt lengur á skattpíningarstefnunni. Barátta stjórnarandstæðinga, almenningsálitið og nú síðast þrýstingur frá samtökum launþega hafa knúið stjórnarflokkana til undanhalds. Ber að þakka þá viðleitni verkalýðssamtakanna að fá leiðréttingu á hinum ranglátu skattalögum, þótt sú viðleitni hafi vegna framkomu stjórnarinnar ekki borið þann ávöxt, sem við teljum æskilegan. Stjórnarfrv., sem hér liggur fyrir, felur í sér allt of litlar umbætur á tekjuskattslögunum. Skattprósentur eru of háar, bilin milli þeirra, skattþrepin, of þröng. Skattstiginn rís of ört. Þessir alvarlegu annmarkar munu valda því, að fjöldi manna með meðaltekjur mun lenda í hámarksskatti, auk þess eru ákvæði frv. um svokallað skattafsláttarkerfi gölluð og að sumu leyti ranglát. Stjórnarflokkarnir hafa hafnað sérhverri uppástungu um lagfæringu í þessum efnum. Sjálfstfl. getur ekki fallist á áætlanir ríkisstj. um væntanlegt tekjutap ríkissjóðs af skattbreyt. á þessu ári. Það, sem gerir áætlanir stjórnarinnar um tekjutap vafasamar í meira lagi, er m.a. þetta: 1) Stjórnin miðar ekki við þá fjárhæð tekjuskatts, sem í fjárl. stendur, heldur aðra miklu hærri hugsaða upphæð, sem núgildandi skattaólög mundu skila ríkissjóði umfram fjárlög, og stjórnin heimtar allan þennan umframgróða bættan. 2) Allar líkur eru til þess, að álagður skattur í ár samkvæmt stjórnarfrv. verði töluvert hærri en stjórnin vill áætla. 3) Öruggt má telja, að innheimta tekjuskatts í ár verði miklu meiri en stjórnin áætlar. Af þessum og fleiri ástæðum teljum við, að tekjutap ríkissjóðs af breyt. verði mun minna, svo að hundruðum millj. skiptir, en stjórnin heldur fram. Því tekjutapi, sem ríkissjóður verður fyrir, vill Sjálfstfl. fyrst og fremst mæta með því að draga úr hinum risavöxnu útgjöldum ríkisins. Þess vegna var flutt till. um 1500 millj. kr. lækkun á útgjöldum fjárl. á þessu ári. Eftir að talsmenn stjórnarflokkanna hér í d. höfðu andmælt þessari till., talið hana óframkvæmanlega með öllu, hrakti hæstv. forsrh. allar þessar fullyrðingar með atkv. sínu í Nd. og ræðu í Ed., þar sem hann lýsti þessa till. vel framkvæmanlega. Hann rak fullyrðingar talsmanna stjórnarflokkanna svo kirfilega ofan í þá, að síðan hafa þeir þagað þunnu hljóði, og þurfum við stjórnarandstæðingar engu að bæta við þá hirtingu. En samt gerist það undur, sem er raunar í samræmi við önnur furðuverk þessarar stjórnar, að þessi till. um lækkun útgjalda ríkisins, sem forsrh. greiddi atkv. með og mælti fyrir, var felld út úr frv. í Ed. Og nú hefur hæstv. forsrh. lýst því yfir, að hann mundi ekki samþykkja þessa till. hér í annað sinn. Það er víst ærið átak að fylgja rödd skynseminnar í eitt skipti í sama máli. Samkv. frv. á að hækka launaskatt úr 21/2 í 31/2%. Launaskatturinn leggst þungt á atvinnureksturinn, m.a. á þann íslenska iðnað, sem keppir við erlendar iðnaðarvörur. Í reynd verkar launaskatturinn sem verndartollur fyrir erlendan iðnað. Sjálfstfl. vill ekki hækkun launaskattsins og flytur því till. um, að 2% renni í byggingarsjóð, og 1/2% til ríkissjóðs, m.ö.o. að hann hækki ekki frá því, sem nú er. Ríkisstj. setti Alþ. úrslitakosti: annaðhvort 5 söluskattsstig eða ekkert tekjuskattsfrv. Hæstv. fjmrh. tók vel upp í sig. Ef 5 stigin falla, mun stjórnin sitja, en ríkissjóður fara á hausinn. Vegna hinnar ákveðnu samstöðu stjórnarandstöðunnar hefur stjórnin nú látið undan siga og lækkað sig í 4 stig. Sjálfstfl. telur heildarskattbyrðina allt of þunga fyrir og vill ekki bæta ofan á hana. Hann telur, að 5 söluskattsstig og 4 einnig muni gera töluvert meira en vega á móti tekjuskattslækkun og því þyngja heildarskattbyrðina. Ef frv. við endanlega afgreiðslu felur í sér 5% eða 4% söluskattshækkun, vill Sjálfstfl. ekki standa að slíkri skattheimtu og mun því greiða atkv. á móti frv.



Herra forseti. Þegar þessi skattkerfisbreyting er hér til umr. og þetta dæmi gert upp, þá er það eins og fyrri daginn, að stjórn og stjórnarandstaða komast ekki að neinni niðurstöðu, hvorki í þessum umr, né málinu í heild, vegna þess að menn nota mismunandi tölur og mismunandi forsendur. Eftir langvinnar deilur vilja menn gjarnan missa sjónar af meginatriði málsins, og afleiðingin verður nú sem fyrr sú, að almenningur á erfitt með að gera sér grein fyrir réttu og röngu í þessu máli. Ég mun ekki gera enn eina tilraunina til þess að bera saman tölur og útkomu þessa reikningsdæmis, sem hér er til meðferðar, en tek undir málflutning og röksemdir síðasta hv. ræðumanns, hv. 5. þm. Reykv., Gunnars Thoroddsens. Ég tek aðeins fram, að ég er eins og aðrir sjálfstæðismenn fylgjandi þeirri kerfisbreytingu, sem frv. gerir ráð fyrir, þ.e.a.s. þeirri kerfisbreytingu að taka upp óbeina skatta í stað beinna, að skattleggja eyðslu manna, en ekki tekjur. Auðvitað eru á því fyrirkomulagi bæði kostir og gallar, en ég met kostina mun meir, og ég tel, að með hinum svokallaða neikvæða tekjuskatti, eða viðurkenningarskatti, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, séu leyst, a.m.k. að einhverju leyti, þau vandamál, sem söluskattur hefur í för með sér gagnvart láglaunuðu fólki. Afstaða mín til frv., eins og það lá fyrir upphaflega, var hins vegar sú, að ég vil ekki, að þessi kerfisbreyting leiði til aukinna skatta, þegar á heildina er litið, og vil ekki, að ríkisstj, hagnist á breytingunni á kostnað skattgreiðenda. Þetta er mergurinn málsins. Það á að draga úr skattpíningu, en ekki að auka bana. Nú velta menn fyrir sér og velta á milli sín, hvort hækka eigi söluskattinn um 4 eða 5%–stig, rétt eins og það skipti ekki mjög miklu máli, þegar á heildina er litið. En þess er að gæta, að 1% stig er hvorki meira né minna en 800 millj. kr. og ég tel, að þjóðin eigi heimtingu á því, að þingið veiti viðnám, reyni að afstýra því, að þrátt fyrir svona kerfisbreyt. leiði það til hækkunar á sköttum. Sjálfstfl. og stjórnarandstaðan fram að þessu hafa haldið því fram, að 4%-stig til viðbótar leiddu til aukinna skattahækkana, hækkaðra skatta, og meðan svo er, þá er mér lífsins ómögulegt að greiða atkv. með slíku frv. Alþfl. hefur hins vegar tekið þá ákvörðun, sem nú hefur komið fram í þessum umr., að fylgja frv., þegar það gerir ráð fyrir 4% hækkun. Það var mat þm. Alþfl., að 31/2%-stig dygðu til að mæta tekjuskattslækkun frv. Nú hafa þeir fallist á 4% stig, sem þýðir auðvitað það, að Alþfl. leggur blessun sína yfir hækkaða skatta, samkv. sínum eigin útreikningum. Yfirlýsing varðandi niðurgreiðslur á landbúnaðarvörum skipti auðvitað engu máli, þegar skattdæmið sjálft er gert upp. Það tilheyrir almennum efnahagsráðstöfunum, og er hluti af þeim efnahagsvanda, sem blasir við og ríkisstj. verður að takast á við, en við erum í þessu máli að tala um skatta, hvort sem þeir eru beinir eða óbeinir, og við verðum að reikna það dæmi út sjálfstætt. Og þá var það niðurstaða allra stjórnarandstöðufl., að 4%-stig væri of hátt, og með því að leggja blessun sina yfir þá hækkun núna er Alþfl. raunverulega að leggja blessun sína yfir það, að ríkisstj. fái aukna skatta í sína sjóði. Stjórnarsinnar hafa að undanförnu rætt um óábyrga stjórnarandstöðu, og í Þjóðviljanum á dögunum, 17. mars s.l. mátti lesa eftirfarandi klausu, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórnarandstöðufl., sem kenna sig við sjálfstæði, alþýðu og frjálslyndi, en þeir hafa sem kunnugt er til samans stöðvunarvald í annarri d. þingsins, tóku skyndilega hamskiptum og lýstu því yfir, að það skyldi aldrei verða, að ríkisstj. fengi tækifæri til að tryggja verkafólki þær hagsbætur, sem um hafði verið samið, frekar skyldi núv. skattkerfi standa, það skattkerfi, sem þeir höfðu varla nógu sterk orð til að lýsa, hve hábölvað væri.“ Nú er það mál út af fyrir sig, sem er ágæt viðurkenning og rétt að það komi hér fram, að það er út af fyrir sig ánægjulegt, að stjórnarsinnar og málgögn þeirra viðurkenni, að breyt. á þeim skattalögum, sem núv. hæstv. ríkisstj. leiddi yfir þjóðina, sé til hagsbóta fyrir verkafólkið. En hitt er mjög ómaklegt og algjörlega rangt að halda því fram, að stjórnarandstaðan sé með aðstöðu sinni hér á þingi - og sjálfstfl. í þessari umr. - að koma í veg fyrir það, að verkafólk fái hagsbætur. Það verður aldrei nógsamlega ítrekað, að afstaða sjálfstfl. byggist á því, að þessar breyt. eigi sér stað, án þess að skattar hækki. Og meðan annað er ekki sannað fyrir mér eða öðrum hv. þm, sjálfstfl., þá að sjálfsögðu greiðum við ekki atkv. með skattkerfisbreyt., vegna þess að það er varla, og alls ekki, til hagsbóta fyrir verkafólkið að fá hækkaða skatta, hvort sem þeir heita beinir eða óbeinir. Ég kem í þessu sambandi aftur að því, sem ég ræddi hér nokkuð um á dögunum, varðandi 1% söluskattshækkun vegna hækkunar á olíuverði. Þær röksemdir, sem ég flutti þá, eiga enn við nú í þessu máli. Núv. hæstv. ríkisstj. hefur haldið því fram, að hún ætlaði sér að halda verðbólgunni í skefjum. Hún hefur lofað því að lækka og jafnvel afnema söluskatt af almennum nauðsynjavörum, sbr. málefnasamning hennar. Og hún hefur lýst því yfir, að hún hyggðist beita öðrum efnahagsaðgerðum, en fyrri ríkisstj. Hæstv. ríkisstj. hefur brugðist í öllum þessum atriðum, hún hefur svikið þessi fyrirheit. Og þegar stefna einnar ríkisstj. hefur brugðist svo gjörsamlega og leitt til slíks glundroða og öngþveitis sem nú blasir við, þá er ætlast til þess, að stjórnarandstaðan hlaupi til og leysi vandamálið með hæstv. ríkisstj. Vitaskuld er ástandið í dag algjörlega á ábyrgð núv. ríkisstj. Það er hennar að leysa málið. Hún vildi fara aðrar leiðir en fyrri stjórn og núv. stjórnarandstaða, og þá verður hún að sjálfsögðu að taka afleiðingunum af því og leysa það sjálf. Ef hún getur það ekki og verður að leita á náðir annarra, stjórnarandstöðu, eða einhverra annarra, þá á hún miklu frekar að segja af sér. Hvað sem segja má um þetta frv. og þá kerfisbreyt., sem það felur í sér, er það óhagganleg og óbifanleg staðreynd, að frv. gerir ekki minnstu tilraun til þess að leysa efnahagsvandann, til þess að dreifa sköttunum réttlátar eða til þess að lækka söluskattinn, þvert á móti. Og hæstv. fjmrh. hefur margoft sagt það, að hann hafi fallist á þessa kerfisbreyt. vegna þess, að þar kæmi kr. á móti kr. Og auðvitað er þá bein ályktun af þeim orðum hans sú, að um leið og hann hefur lækkað tekjuskattana, þá er hann að fá inn í sinn ríkissjóð jafnmikla upphæð í söluskatti, og það getur ekki nokkur maður, það er a.m.k. eftir að sannfæra mig um það, að slíkt sé hagstætt, þegar kemur kr. fyrir kr. Menn geta ekki í öðru orðinu sagt, að þeir séu að lækka skattana, og í hinu orðinu sagt, að þeir vilji fá kr. fyrir kr. Ríkisstj. hefur ekki heldur, eins og ég sagði áðan, gert tilraun til þess að leysa neinn efnahagsvanda eða bjóða einhverjar nýjar leiðir við lausn á efnahagsvandanum með þessu frv. Og þar sem allir eru sammála um það, að vandinn sé mestur hjá atvinnurekstrinum í landinu, þá er á sama tíma sem hæstv. forsrh, er að tala um, að nú séu á næsta leiti einhverjar nýjar efnahagsráðstafanir til þess að leysa vanda atvinnurekstrarins, með þessu frv. verið að bæta á vanda atvinnurekstrarins með hækkuðum söluskatti og hækkuðum launaskatti, svo að lítið samræmi er nú í orðum og gerðum. Þetta ber allt að sama brunni, hér er ekki verið að breyta þeirri skattránsstefnu, sem verið hefur í tíð núv. stjórnar, það er verið að breyta kerfinu, innheimta skatta með öðrum hætti en fyrr, en áfram blasir við, að það eru sömu skattbyrðarnar og jafnmargar kr., sem eiga að koma í ríkissjóðinn, samkv. fullyrðingu hæstv. fjmrh. Stjórnarandstaðan, eins og fyrr segir, vill gjarnan kerfisbreyt. En það er ekki hægt að fara fram á það við stjórnarandstöðuna, að hún taki undir og samþ. þetta frv. vegna þess að hún vill ekki eingöngu kerfisbreytinguna breytingarinnar vegna, hún vill lækka skatta. Það er hennar stefna. Það eru ekki ábyrg stjórnvöld, sem fyrst hækka skattana, eins og þessi stjórn gerði í upphafi síns stjórnartíma, og koma svo seinna á kjörtímabilinu og segja: Nú ætlum við að lækka skattana gegn því að fá eitthvað annað í staðinn. Hvaða mynd hefur nú þjóðin af þinginu og ríkisstj., eftir að þetta mál er til lykta leitt? Í stól fjmrh. situr maður, sem hefur predikað það undanfarin ár, hversu söluskattur eða óbeinir skattar væru slæmir, og það er fróðlegt að lesa ræður hæstv. fjmrh., þegar hann sat í stjórnarandstöðu, vegna þess að rauði þráðurinn í öllum þessum ræðum er það, hversu söluskattur er óhagstæður og slæmur skattur. Enda var það tekið upp, sjálfsagt í samræmi við hans vilja og t samræmi við vilja annarra stjórnarsinna, í málefnasamninginn að lækka söluskattinn á nauðsynjavörum. Það var eitt af helstu loforðum þessarar ríkisstj. að lækka söluskattinn  Þjóðin hlustaði líka á þennan hæstv. fjmrh. gefa um það mjög afdráttarlausar og skýlausar yfirlýsingar, að frv., eins og það var lagt fram í upphafi, stæði og félli í upphaflegri og óbreyttri mynd, ekkert annað kæmi til greina en 5% hækkun, ella yrði þjóðin að sitja uppi með núgildandi skattalög. Þessa yfirlýsingu hefur hæstv. ráðh. þurft að gleypa. En hitt er líka afar fróðlegt, og sjálfsagt einsdæmi, að hæstv. ráðh. noti sín eigin skattalög sem hótun. Hann stillir stjórnarandstöðunni og þjóðinni upp og segir: Ef þið samþykkið ekki þetta, sem ég er með núna, þá sitjið þið uppi með gömlu skattana mína, sem auðvitað er rétt hjá honum, að eru skattráns- og skattpíningarlög. Ég held, að atburðir síðustu daga varpi ekki einungis ljósi á, að hæstv. ríkisstj. er á undanhaldi, heldur líka hitt, að þetta ástand er algjörlega óviðunandi. Hvort sem það heitir viðreisnarstjórn eða vinstri stjórn, þá leiðir slíkt ástand eins og er hér á þinginu aðeins til glundroða og öngþveitis. Það er ofur eðlilegt, að þm. séu ekki bundnir í flokksklafa, þegar um almenn mál er að ræða, en í slíkum málum sem þessum er auðvitað nauðsynlegt fyrir hverja stjórn að hafa á bak við sig sterkan meiri hluta og ráða ferðinni. Að öðrum kosti verður ekki heil brú í stjórnarfarinu í landinu, eins og kemur á daginn í þessu máli. Hæstv. forsrh, sagði hér á dögunum, að til þess að takast á við efnahagsvandann þyrfti sterka stjórn í þessu landi. Hans vandamál í dag er ekki aðeins, að hann hefur ekki sterka stjórn, hann hefur enga stjórn. Það er engin stjórn í þessu landi, og það er niðurstaðan í þessu máli. Ég vildi að lokum, herra forseti, víkja að einni gr. þessa frv., þ.e.a.s. 12. gr., en hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Ráðherra er heimilt að ákveða, að í öllum verslunum, sölu- eða afgreiðslustöðum, þar sem söluskattur er innheimtur, skuli taka upp peningakassa, sem auðvelt sé að stimpla í öll söluskattsskyld viðskipti, þannig að eftirlitsmenn fjmrn. geti gengið úr skugga um, að allur innheimtur söluskattur komi fram. Ráðh. getur sett nánari reglur um framkvæmd á ákvæðum þessarar gr.“ Nú er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt, að þetta ákvæði sé í frv., og reyndar sýnist mér, að það sé óbreytt frá fyrri l. eða núgildandi l. En nú, þegar það virðist vera orðin almenn ríkjandi stefna að beita óbeinum sköttum, þ.e.a.s. innheimtu söluskatts, sem einnar stærstu tekjuöflunar fyrir ríkissjóð, þá sýnist mér ábyrgð þeirra, sem innheimta þennan söluskatt, fara vaxandi, og meira áríðandi en áður fyrir ríkissjóð og þjóðfélagið, að þar sé haldið um af öryggi og ábyrgð. Hins vegar er það svo, að það er óviðráðandi fyrir þá aðila, sem innheimta söluskattinn, að sitja undir því að þurfa að leggja í mikinn kostnað til þess að innheimta þetta fé fyrir ríkissjóð, og spurningin er þess vegna sú, hvort það sé ekki hugmynd hæstv. ráðh., ef þetta frv. verði að l., að þá verði það ríkissjóður, sem beri kostnað af kaupum á slíkum peningakössum eða yfirleitt beri kostnað af innheimtu söluskattsins. Ég vildi gjarnan fara fram á það, að hæstv. ráðh. lýsti sínum skilningi varðandi þetta atriði. Ég geri frekar ráð fyrir því, það sé skoðun og skilningur á því hjá rn. og hæstv. ráðh., að ríkissjóður beri þennan kostnað. Slík tæki, peningakassar og annað þess háttar, kosta hundruð þúsunda króna, það skiptir milljónum samtals fyrir þessa aðila, sem innheimta féð, og ósanngjarnt að ætlast til þess, að þeir kaupi það á eigin kostnað. Ég vildi þess vegna spyrjast fyrir um þetta hjá hæstv. ráðh. og vona, að hann gefi á því þær skýringar, sem ég er að tala um, ella mundi ég þurfa að bera fram hér skriflega brtt. Ég vona, að til þess þurfi þó ekki að koma.



Herra forseti. Það vekur vitanlega athygli, að hæstv. ríkisstj. og hv. stjórnarliðar taka þann kostinn að tala ekki í þessu máli. Hæstv, fjmrh. flutti hér áðan örstutta ræðu og gerði nokkra grein fyrir því, hvers vegna hann hefði látið undan með það að flytja till. um 4% söluskattshækkun. Margir muna eftir því, þegar hæstv, ráðh. birtist á sjónvarpsskerminum og sagði: Annaðhvort verður að samþykkja frv. óbreytt eða menn verða að búa við mín skattalög, - sem flestum þykja nú of þung. Það var vitanlega óbyggilegt af hæstv, ráðherra, að setja hv. Alþingi slíka kosti. Frv., sem ríkisstj. lét semja úti í bæ í sambandi við samningana við verkalýðsfélögin, gat ekki verið þannig úr garði gert, að ekki mætti þar stafkrók breyta, auk þess sem það er algjörlega rangt, þegar því er haldið fram, að það sé í óþökk verkalýðsfélaganna að breyta þessum frv. Verkalýðsfélögin og allir landsmenn fagna því, ef skattkerfisbreytingin getur átt sér stað án þess að leggja á 4 eða 5% söluskattsstigshækkun eða ef hægt er að komast hjá því að auka álögurnar. Skattkerfisbreyt. á að fela það í sér að jafna álögurnar, gera þær léttbærari, en ekki að þyngja þær. Hæstv. ráðh. hafa blekkt verkalýðsforustuna, þegar þeir fengu hana til þess að fallast á 5% söluskattshækkun, og getur enginn láð verkalýðsforustunni, þó að hún hafi ekki haft aðstöðu til að setja sig nægilega vel inn í málið. Hæstv. fjmrh. sagði hér áðan í sinni stuttu ræðu: Það tekur ekki að vera að deila um keisarans skegg. - En hvernig er nú þetta keisarans skegg, sem hæstv, ráðh. var að tala um? Það er eitt söluskattsstig. 800–900 millj. kr. eru orðnar svo litlar í augum hæstv. ráðh., að það tekur ekki að vera að deila um það. Það má þess vegna segja, að ýmislegt sé breytingum undirorpið. Eða getur það verið, að það hafi átt sér stað, síðan samningarnir voru gerðir og ákvörðun tekin um 5% söluskattshækkun, að viðhorfið hafi breyst þannig, að 4% söluskattshækkun muni gera eins mikið í tekjuauka fyrir ríkissjóð, reiknað í dag, eins og 5% áður? Það er athyglisvert, að í desembermánuði var reiknað með, að söluskattsstigið mundi gefa 610 millj. kr. Það er ennfremur athyglisvert, að þegar skrifað er undir kjarasamningana, þá er reiknað með, að söluskattsstigið muni gefa 800 millj. kr. Og það gæti verið, að í dag þætti eðlilegt að reikna með, að söluskattsstigið gæti gefið allt að 900 millj. kr. Þegar kemur fram á vorið, mundi margur hugsa sem svo, að söluskattsstigið gæti gefið 1 milljarð. Ef hæstv. fjmrh. lítur þannig á málið og gerir sér grein fyrir því, að verðbólgan eykur það fjármagn, sem í ríkissjóð rennur, er kannske eðlilegt, að hann sætti sig nú við 4% hækkun, þótt hann hafi talið nauðsynlegt að fá 5% hækkun fyrir hálfum mánuði eða 3 vikum. Verðbólguhjólið snýst hratt, og verðbólgan malar fleiri og fleiri kr. inn í ríkissjóðinn, minnkandi kr. En ég held, að það sé ofmælt eigi að siður, þó að hæstv. ráðherra hafi þetta viðhorf til fjármála og efnahagsmála, að tala um, að það taki ekki að deila um keisarans skegg, þegar um 1 söluskattsstig sé að ræða, hvort sem reiknað er með, að það gefi 800 milljónir eða allt að 1 milljarði á ársgrundvelli. Hv. 7. þm. Reykv. lýsti því hér áðan, að Alþfl. mundi styðja 4% hækkun á söluskatti, og brýtur það algjörlega í bága við fyrri yfirlýsingar Alþfl. Hv. 7. þm. Reykv. virtist leggja mikið upp úr því að fá yfirlýsingu hæstv. ríkisstj. um það, að niðurgreiðslur yrðu ekki lækkaðar á þessu ári. Sú yfirlýsing hefur verið gefin. En ég vil benda hv. 7. þm. Reykv. á það og öðrum hv. þm., að þessi spurning til hæstv. ríkisstj. var algerlega óþörf. Hæstv. ríkisstj, getur ekki lækkað niðurgreiðslurnar. Dýrtíðarhjólið snýst nógu hratt, þótt það verði ekki gert. Og það er miklu frekar ástæða til að ætla, að ef efnahagsaðgerðir verði gerðar, gangi þær í þá átt að auka niðurgreiðslurnar til þess að stemma stigu við stöðugt vaxandi verðbólgu. Getur það verið; að hæstv. ríkisstj. hafi blekkt hv. 7. þm. Reykv. til þess að ganga inn á 4% á skökkum forsendum, með skökkum röksemdum? Ég vil ekkert um það segja. Hitt veit ég, að hv. 7. þm. Reykv. og hans flokkur vilja ekki samþykkja óþarflega háan söluskatt, að þeirra áliti. En því miður hafa þeir í þessu tilfelli gengist inn á þetta af mér alveg óskiljanlegum ástæðum, því að hv. 7. þm. Reykv. er það vel að sér í vísitölumálunum og niðurgreiðslumálunum, að það hefði mátt ætla, að hann hefði ekki þurft að spyrja hæstv. ríkisstj., hvort hún ætlaði að minnka niðurgreiðslur, á sama tíma og hæstv. ríkisstj. boðar, að hún ætli að beita sér fyrir efnahagsaðgerðum. Í hverju skyldu efnahagsaðgerðir vera fólgnar nú, ef þær yrðu gerðar? Að hverju skyldi stefnt? Það getur ekki verið stefnt að öðru en því að draga úr dýrtíðinni, að hægja á snúningi verðbólguhjólsins. En því miður er engin ástæða til þess að ætla, að núv. hæstv. ríkisstj. hafi getu til þess að gera nokkuð af viti í þessu efni. Því miður. Og þess vegna er sú hætta á ferðinni, að dýrtíðin haldi áfram að aukast, ógna atvinnuvegunum, ógna atvinnuöryggi almennings, minnka kaupgetuna og minnka og draga úr þeim lífskjörum, sem almenningur í landinu hefur. Þetta frv. hefur verið allmikið rætt, en síður en svo, að það sé of mikið. Við sjálfstæðismenn komum með till. við 2. umr. í þessari hv. d. Við lögðum til, að söluskattshækkunin yrði 2% og að dregið yrði úr útgjöldum ríkissjóðs sem næmi 1500 millj. Þetta svaraði næstum til 4 söluskattsstiga. En orsök þess, að við gerðum þetta, var sú staðreynd, að við fluttum jafnframt till. til útgjaldaauka með því að lækka tekjuskattinn meira en gert er ráð fyrir í frv. ríkisstj. og fleiri atriði í okkar till. voru til þess að auka útgjöld ríkissjóðs. Nú er þessu öðruvísi varið. Nú gilda okkar útgjaldatillögur ekki eins mikið og þær áður gerðu, þær eru færri og þær kosta minna. Og það er metið svo og reiknað nákvæmlega út, að 3 söluskattsstig dygðu nú til þess að mæta þeim auknu útgjöldum, sem fylgja skattkerfisbreyt. og þeim till., sem við höfum flutt, ef þær verða samþykktar. Það væri þess vegna nægilegt að samþykkja 3 söluskattsstig. Ekki er ástæða til. að þau séu 4, ef um það er að ræða að bæta ríkissjóði aðeins þá útgjaldaaukningu, sem felst í skattkerfisbreyt. og öðru, sem óhjákvæmilega fylgir því. Það er ofrausn að samþykkja 4%, og það eru nógar álögur á fólkinu í landinu þótt við höldum okkur aðeins við það að ná jöfnuði í því dæmi, sem hér er rætt um. Hæstv. forsrh. boðaði hér áðan, að hann mundi beita sér fyrir efnahagsaðgerðum og það mundi verða niðurskurður á útgjöldum fjárl. Það er nauðsynlegt að draga úr útgjöldum fjári. Með till. okkar, sem ég áðan lýsti, gerðum við ráð fyrir að draga úr útgjöldum fjárl. til þess að lækka álögur á skattborgurunum. Með því að draga úr útgjöldum fjárl., ætluðumst við til, að söluskattshækkunin yrði aðeins 2%, enda þótt tekjuskatturinn yrði lækkaður frá því, sem er í frv. hæstv. ríkisstj. Nú er það enginn ágóði og enginn hagnaður, hvorki fyrir skattborgarana né þjóðarbúið, ef dregið væri úr útgjöldum ríkissjóðs á þann veg, að lækka fjármagn til verklegra framkvæmda til þess að auka eyðslu eða rekstrarkostnað í ríkiskerfinu. Það gæti þess vegna skeð, að þegar hæstv. ríkisstj. kemur með sínar till. til þess að draga úr útgjöldum fjárlaga, þá gæti það borið þannig að, að ekki væri möguleiki á því að styðja þá till., því að það er undir stefnunni komið, sem fylgir slíkri tillögugerð, hvort hún kemur að gagni eða ekki. Það gæti verið gagnslítið og óréttmætt að gera till. um lækkun verklegra framkvæmda. Það er ástæða til þess að vekja athygli á því, að verklegar framkvæmdir eru aðeins 1/6 hluti af útgjöldum fjárl. Hitt er kostnaður, og það er kostnaðarhliðin, sem þarf að ráðast á, þegar till. er gerð um niðurfærslu á útgjöldum. Það þarf að vera sparnaðaráform, en ekki það að lækka nauðsynlegar verklegar framkvæmdir, sem eru lækkaðar nú með viku hverri vegna aukinnar dýrtíðar og minnkandi krónu. Það er staðreynd, að verðbólgan hefur stórlækkað fé til verklegra framkvæmda á þessu ári, þótt krónunum verði ekki fækkað frá því, sem ákveðið var, þegar fjárl. voru samin. Ég er ósköp hræddur um, að þegar farið verður að setjast niður fyrir n.k. vor, áður en framkvæmdir eiga að hefjast, uppgötvi menn þá staðreynd, að fjármagn til verklegra framkvæmda er nú á mörgum sviðum lægra og miklu minna en s.l. ár. Ég vek athygli á þessu, og þar sem hæstv. forsrh, hefur boðað niðurskurð á útgjöldum fjárl., vil ég beina því til hans, að hann beiti sér fyrir því, að niðurfærslan verði á þeim sviðum og þeim liðum fjárl., sem koma að gagni og eru í sparnaðarátt, en ekki þar sem síst skyldi vera. Það hefur verið talað um, að þessi kerfisbreyt. á skattal. sé launþegunum til hagnaðar. En því miður efast ég um, að það sé nema að nokkru leyti og alls ekki til hagnaðar fyrir láglaunafólk eða fyrir stórar fjölskyldur, barnafjölskyldur og þar sem margt er í heimili. Söluskatturinn, 4%, ef hann verður samþykktur, eins og útlit er fyrir, fer inn í verðlagið og hækkar vöruverðið og útgjöld heimilanna stóraukast. Ég er hræddur um, að hjá mörgum heimilum verði útgjöldin meiri en það, sem skattalækkuninni nemur. Og eitt er víst, að fyrir atvinnureksturinn er söluskattshækkunin mjög slæm. Hún er mjög slæm fyrir landbúnaðinn, fyrir iðnaðinn og annan atvinnurekstur, sem þarf að kaupa mikið af vélum, varahlutum og öðrum rekstrarvörum, sem hækka í verði vegna söluskattshækkunarinnar. Ég er hræddur um, að ef ekki verður lengra gengið í niðurfærslum tekjuskatts en boðað er í frv. hæstv. ríkisstj., þá bregði mörgum, þegar þeir fá skattseðilinn í hendur á n.k. vori. Margir búast við því, að tekjuskatturinn lækki verulega, lækki sem um munar. En ef skattþrepin verða samþykkt í því formi, sem þau nú eru, þá eru það meðallaunin, sem komast í hæsta skattstiga, eins og oft hefur verið á minnst. Og ég er hræddur um, að mörgum bregði, þegar skattseðillinn kemur, þegar þeir sjá, að skattarnir - tekjuskatturinn í krónum verður a.m.k. eins hár og hann var í fyrra. En þess ber að geta, að launin, sem á er lagt frá árinu 1973 eru hærri en launin, sem á var lagt á s.l. ári, frá 1972. Skattbyrðin verður mjög þung, beinu skattarnir verða mjög þungir þrátt fyrir þessa breytingu, ef ekki verður samþykkt sú brtt., sem við sjálfstæðismenn stöndum að, um breikkun skattþrepanna. Ég held, að það sé ekki ástæða til að hafa þessi orð miklu fleiri að svo stöddu. Ríkisstj. virðist ætla að standa fast við þá ákvörðun sína að tala ekki meira í þessu máli hér í hv. d. og gefa ekki fleiri skýringar á málstaðnum. Hæstv. ríkisstj, hlýtur að vera ánægð með það að hafa fengið yfirlýsingu frá hv. formanni Alþfl., hv. 7. þm. Reykv., um það, að Alþfl. hefur fallist á að samþykkja 4% söluskattshækkun. Það er eðlilegt, að menn brosi, þegar talað er um afstöðu Alþfl., vegna þess að hv. Alþfl: menn hafa sagt það fram á síðustu stundu, að það sé ekki þörf á meira en 31/2%. Þess vegna er þessi breyt. á þeirra hugarfari óskiljanleg. Við teljum hins vegar, sjálfstæðismenn, að það sé alls ekki þörf á meiru en 3%, og höfum reiknað það nákvæmlega. Þegar við fluttum till, um 2%, vorum við með útgjaldatill., við vorum með niðurfærslu og till. til hærri útgjalda en nú er gert. Þannig stenst hvort tveggja og er rétt, þær till., sem við fluttum áður, og einnig sú till. um 3% söluskatt, sem við flytjum nú. Það er enginn vafi á því, að það hefði verið eðlilegasta og besta afgreiðslan á þessu máli, ef hv. Alþ. hefði vísað því til ríkisstj. með áskorun um það, að ríkisstj, tæki upp samninga við alla þingfl. um að semja frv. að nýju og fá út úr því það, sem sanngjarnt er og eðlilegt. Það hefur verið margtekið fram, að það er ekki deilt um skattkerfisbreyt. út af fyrir sig, það virðast allir þingfl. vera sammála um hana, en það hefur verið deilt um, hvort eðlilegt væri að blanda öðrum málum saman við þetta skattafrv., t.d. niðurgreiðslum á landbúnaðarvörum og öðrum óskyldum málum, sem eðlilegt er að taka upp í öðru frv., ef hæstv. ríkisstj. kemur sér saman um að gera efnahagsráðstafanir, sem virðist vera þörf á. Það er enginn vafi á því. Hæstv. ráðh. hafa látið í það skína, að atvinnuvegirnir séu það illa staddir nú, að þeirra vegna þurfi efnahagsráðstafanir. Eigi að síður þykir hæstv. ríkisstj. og hv. stjórnarliði hæfa að hækka launaskatt, sem kemur þungt niður á atvinnuvegunum. Þetta er ósamræmi og skilningsskortur hjá hæstv. ríkisstj., því að atvinnuvegirnir eru burðarásinn í athafnalífinu, og ef atvinnuvegirnir ganga ekki, fást ekki tekjur í þjóðarbúið. Ef atvinnureksturinn dregst saman, eins og horfur eru á í þessu verðbólguflóði, þá fer atvinnuöryggið og þá versna lífskjörin. Við atkvgr. hér í hv. d., kemur það í ljós, hvort brtt. okkar sjálfstæðismanna, sem er vissulega til bóta, þótt þær gangi ekki eins langt og þær till., sem voru felldar hér við 2. umr., verða samþ., og það kemur í ljós, hvort hæstv. ríkisstj. fær þetta frv. samþykkt með öllum þeim göllum, sem á því eru. Ég tel nauðsynlegt að fella þetta frv., til þess að nýtt frv. og betra verði samið um það mál, sem hér um ræðir.



Herra forseti. Ég mun ekki ræða þetta frv. mikið efnislega, það hafa aðrir flokksbræður mínir gert. Fyrir liggur, að allir flokkar eru sammála um lækkun beinna skatta og breytingu á tekjuskattsl. í þá átt. Hitt liggur einnig fyrir, að menn hefur greint nokkuð á um, hvað mikið þyrfti að koma í staðinn í hækkuðum söluskatti eða öðrum tekjum til ríkisins, og hefur þar ýmislegt einkennilegt komið fram, eins og t.d. hjá hv. 7. þm. Reykv., sem mér sýnist hafa komist nær heilan hring í sínum útreikningum og að lokum reiknað sig út úr kortum, eins og sagt er um skipstjóraefni, sem falla á prófi í stýrimannaskólanum, þar sem hann hefur nú reiknað sig út úr stjórnarandstöðunni og yfir í stjórnarliðið og þar með tekið ábyrgð á áframhaldandi lífi ríkisstj. Það sem ég tel, að eðlilegt sé að ræða í sambandi við þetta mál. er ástand almennra efnahagsmála hjá þjóðfélaginu, eins og það er í dag. Það virðist vera nokkuð öruggt, að þegar vinstri stjórn sest að völdum hér á landi, taki það hana 2–21/2 ár að koma öllu efnahagskerfi þjóðarinnar úr skorðum. Þessi varð reynslan um stjórn Hermanns Jónassonar, sem mynduð var 1956, að eftir rúm tvö ár kom hann í ræðustól og tilkynnti þjóðinni, að óðaverðbólga væri þegar skollin á og fram undan væru það miklir erfiðleikar í efnahagsmálunum, að hann sæi ekki fram á, að hann hefði samstöðu hjá stjórn sinni um, hvernig ætti að leysa málið. Hann hafði þann manndóm til að bera að biðjast lausnar fyrir sig og ríkisstj. sína. Hann kunni leikreglur stjórnmálanna og hann kunni leikreglur lýðræðisins. Þegar hann sá, að hann hafði ekki lengur meiri hl. á Alþ. til að koma fram umbótum, sem hann taldi nauðsynlegar í efnahagsmálum þjóðarinnar, baðst hann lausnar fyrir síg og ríkisstj. sína. Þessu er því miður öðruvísi farið með hæstv. núv. ríkisstj. Hæstv. núv. forsrh, virðist ekki kunna leikreglur stjórnmálanna eða leikreglur lýðræðisins, þegar hann stendur frammi fyrir því hér á Alþ. í dag, að hann hefur ekki þingmeirihl. til að koma fram málum í gegnum Nd., heldur er hann kominn í þá aðstöðu, að hann verður að leita til stjórnarandstöðunnar, ef hann ætlar að koma sínum málum fram. Þetta er því meira ábyrgðarleysi að mínum dómi, þar sem við í dag stöndum frammi fyrir enn þá geigvænlegri verðbólgu en við stóðum þó frammi fyrir árið 1956, þegar stjórn Hermanns Jónassonar baðst lausnar. Ég segi alveg hiklaust, að áframhaldandi seta núv. ríkisstj. er hreint ábyrgðarleysi. Það liggur alveg ljóst fyrir, að það, sem er að gerast í efnahags- og peningamálum þjóðarinnar, leiðir til þess, að þjóðfélagsþegnarnir margir hverjir verða fyrir beinu fjárhagslegu tjóni, eins og málin þróast nú. Og ég spyr: Er það heimilt fyrir nokkra ríkisstj. og getur nokkur forsrh. tekið þá ábyrgð á sig, þegar hann veit, og það - liggur alveg ljóst fyrir, að þannig er málum farið, að það er verið að rýra eignir þjóðfélagsþegnanna, mjög þó misjafnlega, flestir eða mjög margir tapa, aðrir græða, - er þá leyfilegt fyrir ríkisstj. að sitja áfram og hafa ekki aðstöðu til á Alþ. að koma fram þeim umbótum, sem hún telur þó nauðsynlegar? Ég segi alveg hiklaust nei. Hverjir eru það, sem græða á því ástandi, sem nú er að skapast í þjóðfélaginu, óðaverðbólguástandi? Það eru auðvitað þeir, sem skulda mest, og það eru þeir, sem eiga miklar eignir. Það eru þeir, sem græða. Þetta liggur alveg ljóst fyrir. Þar á móti hlýtur að koma, að einhverjir tapa. Þetta er tilfærsla eigna á milli þjóðfélagsþegnanna. Þeir, sem tapa á verðbólgu, það eru auðvitað launastéttirnar og það eru þeir, sem eiga sparifé í landinu í dag. Nú dettur kannske einhverjum í hug að halda, að það séu „fjármálaspokúlantarnir“, sem eigi spariféð í lánastofnunum landsins. Ég fullyrði, að þeir eiga þar langsamlega minnstan hlut. Spariféð, sem hefur safnast upp á undanförnum áratugum hjá peningastofnunum landsins, er eign hins almenna borgara, - manna, sem hafa lagt eitthvað til hliðar, ætla sér einhverjar framkvæmdir eða ætla sér framfæri, þegar þeir kæmust á efri ár, og trúa því, að þetta væri þeirra stoð og stytta í ellinni. Af þessu fólki er verið að taka hluta af eignum þess með áframhaldandi óðaverðbólgu, eins og nú á sér stað. Hæstv. forsrh. hefur boðað hér aðgerðir í efnahagsmálum. Það er út af fyrir sig rétt. En ég segi: Væri það ekki meiri manndómur hjá hæstv. forsrh. að segja af sér, láta þjóðina kveða upp dóm um þá aðstöðu, sem upp hefur komið í efnahags- og peningamálum, og láta síðan þá stjórn, sem síðan tæki við og þyrfti að vera mjög sterk stjórn, glíma við vandann og lagfæra það, sem lagfæra þarf, í stað þess að sitja hér án þess að geta komið málum í gegnum Nd. og ætla sér þannig kannske, eins og nú er farið að orða það, að reyna að skáskjóta málum í gegnum þingið, annaðhvort með samningamakki við stjórnarandstöðuna eða á annan hátt. Ég segi alveg hiklaust að það er of alvarlegt ástand í dag í efnahagsmálum íslensku þjóðarinnar til þess að það megi leika sér að því, eins og núv. hæstv. ríkisstj. gerir, að láta óðaverðbólguna halda áfram. Það hefur verið bent á það hér, sem er alveg rétt, að launþegar, sem nýbúnir eru að semja um kaup sitt og kjör til tveggja ára, hafi verið sviknir. Þetta liggur alveg ljóst fyrir. Það veit hver einasti launþegi í landinu. Einum eða tveimur dögum eftir að samningar höfðu verið undirritaðir og forustumenn launþegasamtakanna höfðu fengið það samþykkt í sínum félögum, þá skella á þær mestu verðhækkanir á helstu nauðsynjavörum, sem nokkurn tíma hafa orðið. Spurningin er: Vissu samningamenn launþega um þetta, þegar þeir voru að undirrita samningana? Og ef svo var, sögðu þeir sínum umbjóðendum frá þessu, var þetta skýrt út á fundum verkalýðsfélaga, þegar var verið að fá samþykki þeirra fyrir samningunum? Var þetta skýrt út fyrir launþegunum, að stór hluti af þeirra tekjum yrði tekinn af þeim aftur þegar á næstu dögum, eftir 2–3 daga, og því síðan haldið áfram? Nú liggur fyrir, að Alþ. er beðið að samþykkja hækkun söluskatts um 4 stig. Þetta er auðvitað aukin verðhækkun á öllum lífsnauðsynjum. Það liggur einnig fyrir, að verðlagseftirlit hefur samþykkt hækkun á álagi til þeirra, sem annast vörudreifingu og annað, og það er ósköp eðlilegt, að þeir þurfi með hækkandi kauplagi að hækka álag fyrir sina þjónustu. Það leiðir hvort af öðru. En þetta bitnar allt á launþegum, sem ekki einu sinni fá þetta bætt í vísitölunni. Næsta vísitöluhækkun kemur ekki fyrr en eftir 21/2 mánuð, á meðan verða launþegar allir að bera þetta óbætt, og hver veit hvernig ástandið verður eftir 21/2 mánuð í þessum málum? Ég hygg, að því miður stefni í þá átt, að það verði kannske enn þá óhagstæðara fyrir launþegana en það þó er nú í dag, og er það þó sannarlega nægjanlega slæmt. Ég sagði áðan, að ég teldi, að hv. 7. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason, hefði farið heilan hring í sínum útreikningum í sambandi við skattalagafrv., og hann hefði reiknað sig út úr kortinu með því að ætla að styðja stjórnarliðið við að koma málinu í gegn á þeim forsendum, sem nú liggja fyrir. Ég vil benda á, að þegar málið var hér til 1. umr., henti það frumhlaup þennan hv. þm. að slá því föstu, að hækkun söluskatts þyrfti að vera um 31/2 stig. Hann hafði þá sem glöggur reiknimeistari fundíð það út, að tekjuskattslækkunin mundi nema 2 700 millj. og á móti því þyrfti 31/2 söluskattsstig til hækkunar. Þegar málið er skoðað í n. þessarar hv. d. milli 1. og 2. umr. kemur það í ljós, sem hv. 7. þm. Reykv. virðist ekki hafa gert sér grein fyrir við 1. umr., að tekjuskattslækkunin verður ekki 2 700 millj., hún verður 1700 milljónir. Þarna munar um 1 milljarð, og liggur þetta ljóst fyrir skv. upplýsingum hagfræðinga ríkisstj. sjálfrar, að tekjuskattslækkunin verður ekki, eins og áður var boðað af hæstv. fjmrh. og hæstv. 7. þm. Reykv. hafði tekið með í sinn reikning, - hún verður ekki 2 700 millj., hún verður 1 700 millj. Það liggur alveg ljóst fyrir, að hv. 7. þm. Reykv. hefur þarna fallist á hækkun söluskatts um a.m.k. rúmlega í stig meira en eftir útreikningum ríkisstj. þarf að vera. Þrátt fyrir að það liggur fyrir, að þarna skakkar um 1 milljarð, sem tekjuskattslækkunin verður minni en þessi hv. þm. hafði reiknað út, ætlar hann að fallast á með stjórnarliðinu að hækka söluskatt enn um 1/2 stig eða upp í 4 stig. Það getur vel verið, að þessi hv. þm. haldi, að hann geti fengið almenning til að trúa þessu og styðja þetta. Ég held, að þetta verði ákaflega erfiður biti fyrir hans flokk að kyngja. Það vita allir launþegar, að hækkun söluskatts er hækkun daglegra útgjalda fyrir hvern einasta launþega í landinu. Og þegar þm. úr stjórnarandstöðunni eru að leggjast á sveif með ríkisstj. um að taka meiri skatta af þjóðfélagsþegnunum en nauðsynlegt er og fulltrúar sjálfrar ríkisstj. hafa bent á, þá held ég, að það verði ákaflega erfitt fyrir Alþfl. að sannfæra launþega í landinu um að þeirra afstaða nú í dag sé rétt. Ég held, að hún sé mjög ábyrgðarlítil, vægast sagt. Stjórnarandstaðan hlýtur að eiga að gæta þess, að ríkisstj. á hverjum tíma fari ekki í skattamálum lengra ofan í vasa þjóðfélagsþegnanna en nauðsynlegt er. Það hlýtur að vera eitt af þeim atriðum, sem stjórnarandstaðan á hverjum tíma, hver svo sem hún er, hlýtur að gera sér grein fyrir og sporna við, ef hún hefur aðstöðu til þess. Þetta hefur því miður ekki gerst í þessu tilfelli. Stjórnarandstaðan, hluti hennar, hefur hlaupið út undan sér, eins og sagt er, tekið þátt í að styðja áfram ríkisstj., sem allir vita, að ekki ræður við efnahagsmálin lengur, ekki hefur aðstöðu til að ráða við þau. Og sú ákvörðun, sem hér er verið að taka, er verðbólguaukandi og útgjaldaaukandi fyrir hvern einasta launþega í landinu og til óhagræðis fyrir þá aðila, sem síst skyldi, þ.e. þá aðila, sem sparifé kunna að hafa dregið saman til efri ára, en mjög til hagræðis fyrir alla stórefnamenn og sérstaklega fyrir þá, sem mest skulda. Það er því næsta öfugmæli, að núv. ríkisstj. skuli kalla sig stjórn hinna vinnandi stétta, þegar þetta liggur fyrir. Það hefur engin stjórn á Íslandi, að ég hygg, sem nokkurn tíma hefur gert meira til þess að gera þá ríku ríkari og fátækari enn fátækari.



Herra forseti. Ég ætla ekki út í umr, í sambandi við það, sem fram hefur komið hér. Ég vil aðeins svara fsp. hv. 9. landsk. þm, um framkvæmdina á kössum þeim, sem gert er ráð fyrir í lagafrv., að upp verði settir vegna söluskattsinnheimtu. Að sjálfsögðu hafa ekki endanlegar reglur verið samdar um þetta í rn., en það, sem hefur verið rætt um í því sambandi, er í fyrsta lagi að kynna sér í samstarfi við hlutaðeigandi innheimtumenn, þar af leiðandi seljendur í smásölu, hvaða kössum væri hægt að breyta, og taka þá svo eitthvað af kössum til þess að prófa í þessu kerfi. Það er gert ráð fyrir því, að ríkissjóður verði að hafa einhvern kostnað af þessari tilraun, sem þarna verður gerð. En í stórum mæli verður ekki farið út í þetta, heldur að prófa þetta kerfi, og þá gæti það orðið hreyfanlegt. Þetta er hugsunin, sem á bak við þetta liggur, án þess að fullkomin vinna hafi verið unnin í þessu máli.



Herra forseti. Í upphaflegu frv. hæstv. ríkisstj., var gert ráð fyrir hækkun söluskatts um 5 stig. Það jafngilti hækkun söluskatts um 4 þús. millj. kr. á ársgrundvelli. Þingfl. Alþfl. lagði til, að söluskatturinn hækkaði aðeins um 31/2 stig, eða um 1200 millj. kr. lægri upphæð. Nú hefur hæstv. fjmrh. lækkað upphaflegu till. sína í 4 stig eða sem svarar 800 millj. kr. Jafnframt hefur því verið lýst yfir, að fyrirhuguð hækkun landbúnaðarafurða, sem nema átti 400 millj. kr., komi ekki til framkvæmda. útgjöld almennings verða því 1200 millj. kr. minni en ráð var fyrir gert, þegar frv. var lagt fram, en að því stefndi till. Alþfl. Auk þess hefur því verið lýst yfir af hálfu ríkisstj., að ríkisútgjöld muni verða lækkuð á þessu ári, að því er hæstv. forsrh. sagði hv. Ed., um 1000–1500 millj. kr. Þingflokkur Alþfl. telur því, að sjónarmið hans hafi orðið sigursæl í þessu máli. Þess vegna greiðir hann atkv. með till.



Herra forseti. Enda þótt ég telji, að í þessu frv. sé að finna till. um skattkerfisbreytingu, sem ég tel til hóta og fylgi alfarið og hef af þeirri ástæðu einvörðungu löngun til þess að greiða ekki atkv. gegn lokaafgreiðslu málsins, þá ber á hitt að líta, að mestallur annar málatilbúnaður hæstv. ríkisstj. í þessu sambandi er með slíkum endemum að ég neyðist til að segja nei.