Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Jeg þarf ekki að fara mörgum orðum um þetta frv. það, sem um það er að segja, er tekið fram í nál. á þskj. 53. Breytingarnar, sem farið er fram á, að gerðar verði á núgildandi ákvæðum í sveitarstjórnarlögunum, eru fáar og skifta ekki miklu máli, en þó hefir allshn. viljað koma með nokkrar brtt. við frv. það má segja það sama um þær breytingar. Þær eru fáar og skifta ekki miklu máli. 1. brtt. er við 23. gr., að fyrir 4 kr. komi 5 kr. Nefndin var sammála um, að það myndi borga sig vel að hafa oddvitalaunin ekki mjög lág. Þá mundi fást betri maður til starfans og yfir lengri tíma í einu. Ef launin eru svo lág, að það sje beinn skaði að gegna starfinu, fá hrepparnir miklu síður góðan oddvita til lengdar. Þá kemur það einnig til álita, að vegna þess, hvað oddvitalaunin eru lítil, hefir það sumstaðar orðið til þess, að farið var að taka sjerstök innheimtulaun, og sú regla er sjáanlega miklu kostnaðarsamari fyrir sveitarsjóðina. 30. gr. er sú grein, sem gerir aðalbreytinguna á frv. Hún er um það, hvernig fara skuli að, ef hreppsnefnd sýni vanrækslu í að inna af hendi lögboðnar greiðslur og svara fyrirspurnum æðri stjórnarvalda. Við þá gr. hefir nefndin gert 2 brtt.,sem eingöngu miða að því að gera ákvæðin skýrari. í 30. gr. stendur, að sektir megi tiltaka í brjefi til oddvita, en nefndin álítur betra að hafa í ábyrgðarbrjefi. Þá er frekar hægt að sanna, ef á þarf að halda, hvenær oddviti hefir fengið brjefið. Ennfremur vill nefndin bæta aftan við fyrri málsgrein greinarinnar: „ef hann á sök á drættinum“. Sýslumaður getur ekki um það vitað, þó að vanrækslan stafi frá öðrum nefndarmanni. Hann verður að eigna oddvita það. Oddviti einn getur um þetta vitað, og verður að gera viðkomanda aðvart strax. þessar tvær brtt., 2. a og b, held jeg að hv. deild hljóti að fallast á, að geri greinina skýrari. Þá leggur nefndin til, að bætt verði inn í 36. gr. í enda fyrri málsgreinar: „Ef atkvæði eru jöfn, ræður atkvæði oddvita“. Þetta stóð fyrst í sveitarstjórnarlögunum frá 1905, en var felt úr þeim 1914. Jeg hefi kynt mjer ástæðurnar fyrir því, en get ekki fallist á þær. Flm. segir, að þetta hafi verið misskilið svo, að oddviti mætti ekki greiða atkvæði, nema atkvæðatala væri jöfn. Auðvitað má hann altaf greiða atkvæði, en atkvæði hans er tvígilt, ef atkvæðatala er jöfn. Það má líka gjarnan vera svo. Hann er sá, sem fyrst og fremst ber ábyrgð á gerðum nefndarinnar. Í síðari málsgrein 38. gr. vill nefndin í staðinn fyrir „einhverja aðra ráðstöfun“ hafa: „einhverja ráðstöfun.“ Jeg býst við, að hv. dm. hafi flestir frv. fyrir sjer og geti fylgst með brtt. nefndarinnar og fallist á, að þessi brtt. sje nauðsynleg. Næsta brtt. er við 44. gr., um að fyrir orðið „hvert“ komi „yfirstandandi“. Það er ekki ætlunin að semja áætlun nema fyrir eitt reikningsár á hverjum fundi, nefnilega það, sem þegar er byrjað, yfirstandandi ár. Síðasta brtt. er við 53. gr. þar hafa í upptalningunni fallið úr ein lög: Lög nr. 46, 26. okt. 1917, um breyting á sveitarstjórnarlögum 10. nóv. 1905. Þar af kemur máske villan í aths. um, að oddvitalaun sjeu hækkuð um helming. þau hafa verið 3 kr., en eru samkvæmt frv. 4 kr. Þá hefi jeg ekki meira um frv. að segja, en legg til, fyrir nefndarinnar hönd, að það verði samþ. svo breytt.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg er þakklátur hv.allshn. fyrir góða afgreiðslu á þessu máli. Jeg get tekið það fram viðvíkjandi brtt. nefndarinnar, að jeg sje ekki ástæðu til að vera á móti þeim. En mjer finst álitamál, hvort laun oddvita eiga að vera 4 kr. eða 5 kr. fyrir hvern tug hreppsbúa. Það er ekki hægt að gera ágreining um það atriði, en hver verður að gera upp við sig, hvað honum þykir hæfilegt. Í fjölmennum hrepp verður 5 kr. á hvern tug töluverð upphæð, og jeg býst við, að ósamræmi yrði þá talið milli launa oddvita og hreppstjóra. En oddvitastarfið er vanþakklátt og talsvert fyrirferðarmikið, svo að vel má vera, að 5 kr. þyki ekki of mikið. Við 2. brtt. a. hefi jeg ekkert að athuga, en fyrir mjer vakti, þegar jeg samdi frv., að ábyrgðarbrjef eru oft lengi á leiðinni. Hinsvegar eru þau auðvitað tryggari. Um brtt. undir b-liðnum ætla jeg aðeins að segja það, að það má ganga út frá því, að þessum sektum sje ekki oft beitt. Og jeg lít svo á, að jafnan þegar það upplýstist, að hlutaðeigandi, sem sektaður hefir verið, ætti ekki sök á drættinum, myndi sýslumaður fella burt sektina. Þriðja brtt. er um það, að láta sýslunefndaroddvita hafa tvöfalt atkvæði, þegar atkvæði eru jöfn, og hefi jeg heldur ekkert við það að athuga, því að jeg get vel gengið inn á, að rjett sje að láta sömu reglu gilda fyrir sýslunefndaroddvita og hreppsnefndaroddvita, og jeg verð að játa, að jeg skildi aldrei í því, hvers vegna farið var að breyta þessu ákvæði, eftir að það hafði verið sjö ár í lögum. Fimta brtt. er um það að setja orðið „yfirstandandi“ í staðinn fyrir „hvert“ í 44 gr., en þar var tekið upp orðalag, sem er í lögunum frá 1921, um tekjur sýslusjóða, en jeg get vel viðurkent, að orðalag hv. nefndar sje betra. 6. brtt. er rjettmæt.

Ingvar Pálmason Jeg stend ekki upp til þess að andmæla þeim litlu brtt., sem háttv. nefnd hefir gert við þetta frv. þó get jeg tekið það fram strax, að jeg tel brtt. hennar við 36. gr. óþarfa. Að öðru leyti sje jeg ekki ástæðu til að fjölyrða um brtt.háttv. nefndar, því að jeg get að mestu fallist á þær. En það var annað, sem kom mjer til þess að standa upp, það er það, að jeg tel, að það sjeu ákvæði í þessu frv., sem gjarnan hefði mátt breyta til bóta, þó að jeg ekki komi með brtt. við þau að þessu sinni, en hafði aðeins hugsað mjer að skjóta því til háttv. nefndar, hvort hún vildi ekki taka til yfirvegunar það, sem jeg nú hefi að athuga við frv. Þá er fyrst að athuga 11. gr. þar stendur, að ef atkvæði sjeu jöfn, skuli atkvæði oddvita ráða; jeg tel þetta óþarft, vegna þess að tala hreppsnefndarmanna er ákveðin stök, og ef hún er fullskipuð, þá getur hún ekki verið jöfn, en á hinn bóginn verður að líta svo á, að þetta geti orðið varhugavert, að oddviti eigi tvö atkvæði. Nú er það svo, að hreppsnefnd er ýmist skipuð 3, 5 eða 7 mönnum, og þar sem þrír menn eru í nefnd, er fundurinn lögmætur, ef mættir eru tveir menn, og þá getur atkvæði oddvita ráðið úrslitum. Þetta tel jeg, að geti haft í för með sjer töluvert víðtæk áhrif, og sýnt það í verkinu, að þarna er galli á lögunum. Sama er að segja, ef hreppsnefnd er skipuð 5 mönnum, þá getur farið svo, að aðeins tveir menn geti ráðið úrslitum mála, og þannig getur oft staðið á. Jeg sje heldur ekki, hver hætta væri á ferðum, þótt þetta ákvæði stæði ekki í lögunum, vegna þess mætti vel setja í lögin, að ef atkvæði verða jöfn, þá falli ágreiningsatriðið niður um sinn, þar til fleiri nefndarmenn eru mættir. - Jeg vil skjóta þessu fram og mælast til þess, að háttv.allshn. vildi athuga þetta atriði til 3. umr., því að jeg lít svo á, að það sje rjett, og jafnvel nauðsynlegt, að fella þetta ákvæði úr lögunum, því að það gæti undir sumum kringumstæðum orðið til mikils ógagns. Þá er það 25. gr. frv., sem jeg vildi athuga. par stendur, að hreppsnefnd skuli í hvert skifti kjósa einhvern innansveitarmann, annaðhvort úr hreppsnefndinni eða utan hennar, til að yfirskoða reikninga hreppsins. Við þetta hefi jeg ekkert að athuga, en það lítur út fyrir, eftir orðalagi greinarinnar, að þessi maður eigi að starfa endurgjaldslaust. Vil jeg ekki segja, að það sje með öllu ósanngjarnt, en þegar litið er til þeirra fresta, sem ákveðnir eru síðar í þessari grein, t. d. þess, að endurskoðandi hefir aðeins tímann frá 20. janúar til 1. febrúar yfir að ráða, þá er það alveg auðsjeð, að hjer getur ekki verið um aukavinnu að ræða, þá verður hann að taka tímann til þessarar endurskoðunar, og þá hygg jeg, að það sje dálítið athugavert, þegar á að fara að skylda manninn til að leysa þetta verk af höndum á ákveðnum tíma, sem ekki er lengri en þetta, því að það vita menn, að í sumum hreppum á landinu eru reikningarnir orðnir svo yfirgripsmiklir, að endurskoðun þeirra verður ekki höfð sem aukastarf á stuttum tíma, ef hún á að vera sæmilega af hendi leyst. Þá veitir ekki af að gera það að aðalstarfi, meðan á því stendur. Þess vegna væri rjettara að bæta inn í greinina heimild fyrir hreppana til að launa þetta starf. Jeg skal svo ekki fara fleiri orðum um þessa grein, þó að jeg viðurkenni, að mjer þyki þessi frestur frekar stuttur, eða öllu heldur, að hann geti orðið of stuttur í sumum hreppum landsins. En hitt er rjett, að lögin herði á um það, að reikningunum sje skilað reglulega. Segi jeg þetta ekki af því, að jeg ætli að fara að gera ágreiningsatriði um það, að fresturinn sje of stuttur, en læt mjer aðeins nægja að benda á þetta atriði um laun endurskoðenda. Þá er 39. gr. frv. Sú gr. hefir inni að halda ákvæði um það, að þá endurskoðun, er sýslunefndir láta fram fara, megi greiða þóknun fyrir. En það, sem jeg hefi aðallega við þessa gr. að athuga, er, að þeir frestir, sem gefnir eru til endurskoðunar og andsvara fyrir oddvita, eru of stuttir. Eins og háttv.þdm. munu hafa tekið eftir, eiga hreppsnefndaroddvitar að senda reikninginn frá sjer fyrir 15. febrúar, en endurskoðari skal samkvæmt 39. gr. hafa endurskoðað hann fyrir 10. mars. Nú vitum vjer það, eftir þeim samgöngum, sem hjer eru víðast hvar á landinu, og hefi jeg þá einkum fyrir augum kjördæmi mitt, Suður-Múlasýslu, sem jeg þekki best til, og með þeim póstferðum, sem nú eru, verður þetta óframkvæmanlegt, t. d. hygg jeg það rjett, að póstur muni vera á ferð um Suður-Múlasýslu í síðari hluta febrúar, og myndi þá vera hægt að senda reikningana úr suðurhluta sýslunnar, og aukapóstur gengur þá til Seyðisfjarðar, og mætti með honum senda eitthvað af reikningum til Seyðisfjarðar og Eskifjarðar. En svo verða þeir reikningar að liggja þar, þangað til að póstur fer næst, sem ekki mun vera fyr en eftir miðjan mars, og nú er hugsanlegt, að endurskoðari eigi heima uppi á Hjeraði, eins og nú á sjer einmitt stað, og þá skilst mjer, að reikningarnir geti tæplega komist í hans hendur fyr en eftir miðjan mars, og þegar hann svo á að hafa lokið endurskoðun á 15 reikningum fyrir 10. dag marsmánaðar, þá sjer það hver maður, að þetta getur ekki átt sjer stað, en hitt er ennþá fráleitara, að hreppsnefndaroddvitar geti fyrir 25. mars verið búnir að svara öllum athugasemdum endurskoðara, ef þeir nota póstferðir. Það getur verið, að það yrði algerlega ómögulegt að hafa svarað öllum athugasemdum, og þess vegna virðist mjer, að eitt af tvennu hljóti að leiða af þessu, annaðhvort að oddviti eða endurskoðari sendi hraðboða með reikninginn og athugasemdirnar, ellegar að þetta ákvæði getur ekki staðið. Nú er það svo, að öll endurskoðun er trúnaðarstarf, sem mikið veltur á, og þess vegna virðist mjer fyrir mitt leyti, að ekki megi gera ráð fyrir því, að til þess starfs verði kastað höndum, en það fyndist mjer að hlyti að verða bein afleiðing af því, ef fylgja á ákvæðum 39. gr. Jeg hygg nú, að það, sem vakað hefir fyrir hv.allshn., hafi verið það, að herða sem mest á afgreiðslu reikninganna, en jeg held samt, að þessi gr. þurfi athugunar við, og ef það er rjett, sem við mikið hefir að styðjast, að það skuli vera fastsettir dagar, þegar afgreiðslu reikninganna er lokið, og sömuleiðis hvenær svar oddvita sje komið til endurskoðara, þá verði fresturinn að vera lengri. Jeg hygg þó rjettara að hafa þetta ekki fastákveðið við ákveðna mánaðardaga; jeg hygg, að það nægði, að í greininni stæði, að það skyldi verða svo fljótt sem hægt væri, láta svo sýslunefnd um það að reka á eftir. En eftir því, sem stendur í greininni, þá sje jeg ekki annað en að það sje gersamlega ómögulegt að fullnægja þessu, t. d. má benda á það, að í flestum sýslum landsins mun það vera svo, að ekki verður hægt að fullnægja þessum ákvæðum, en það verð jeg að telja stórkostlegan galla á lögum, að í þeim skuli standa ákvæði, sem er nokkurnveginn víst, að ekki er hægt að fullnægja. Jeg skal svo ekki gera fleiri athugasemdir, en vænti þess, að háttv.allshn. taki þessar bendingar mínar til athugunar fyrir 3. umr. Jeg skal að síðustu endurtaka það, sem jeg sagði um tvöfalt atkv. hreppsnefndaroddvita, að jeg tel það ákvæði óþarft, og sömuleiðis ákvæðið um atkv. sýslunefndaroddvita, en þó stendur þar dálítið öðruvísi á, vegna þess að sumar sýslunefndir eru svo skipaðar, að atkv. eru jöfn, og get jeg því betur felt mig við það, og sömuleiðis hefir nefndin haft það fyrir augum, að samræmi væri. En þegar litið er á ákvæðið um atkvgr. innan hreppsnefnda, þá álít jeg, að þetta tvöfalda atkv. sje óþarft og að sumu leyti rangt, og legg jeg því mikla áherslu á, að þessu ákvæði fengist breytt. En af því, sem að framan er sagt, gæti jeg miklu betur felt mig við, að þetta stæði um atkvgr. innan sýslunefnda, en alls ekki hreppsnefnda, því að það lætur að líkum, eins og nú er orðið háttað hjá oss, að ýmislegt kemst inn í sveitarmálefni, sem töluverður ágreiningur getur orðið um, og þá er ekki rjett, að löggjafarvaldið gefi tilefni til þess að koma fram málum með atkvæði hreppsnefndaroddvita einu saman. Jeg vona því, að hv.allshn. taki þetta atriði rækilega til íhugunar. Ef hv. nefnd treystir sjer ekki til að gera brtt. um þetta, þá mun jeg koma með hana til 3. umr., hvernig svo sem um hana fer þá. Jeg vænti vinsamlegra undirtekta frá hv.allshn., því að jeg hefi gert þessar athugasemdir í þeim einum tilgangi að bæta það frv., sem hjer liggur fyrir, en ekki af því, að starf hennar væri ekki vel af hendi leyst.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Jeg þarf ekki að svara hæstv. atvrh. (MG) miklu, því að hann var yfirleitt ánægður með þessar lítilfjörlegu brtt. nefndarinnar, að því er mjer skildist. Aðeins sagði hæstv. ráðh. (MG) það, að skeð gæti, að nefndin hefði farið fullhátt í launahækkun oddvita, og að það yrði kannske ósamræmi milli oddvitalauna og hreppstjóralauna. Jeg held nú samt, að þótt launin sjeu sett eins og nefndin leggur til, að hreppstjóralaunin sjeu hlutfallslega hærri, því að störf þeirra eru ekki sambærileg, því að það er svo miklu meira, sem oddvitinn hefir að gera, svo að hreppstjórar þyrftu ekki að verða óánægðir eða fara fram á launahækkun, þó að oddvitar fengju þessa viðbót við laun sín. Þá var það viðvíkjandi brtt. nefndarinnar við 30. gr., að hæstv. ráðh. (MG) bjóst við, að sektarákvæðum hennar yrði ekki oft beitt. Um það er jeg sammála hæstv. ráðh. (MG), að gera megi ráð fyrir, að þeim verði mjög sjaldan, eða jafnvel aldrei beitt, og er þá greinin, þó hún í sjálfu sjer sje til bóta, lítt nýt, en það stafar af því, að menn eru kannske ekki svo fúsir á að sekta kunningja sína fyrir vanrækslu, en það verð jeg þó að telja illa farið, því að jeg býst við, að ef sektum væri beitt, þá bætti það kannske framferði nefndanna, sem í þessum tilfellum hefir víst stundum ekki verið sem best. Þá vil jeg athuga það, sem hv. 2. þm. S.-M. (IP) sagði um þetta frv. Hv. þm. (IP) byrjaði á því að telja óþarfa brtt. nefndarinnar við 36. gr. frv., þar sem ætlast er til, að sýslunefndaroddviti skeri úr, ef atkvæði eru jöfn. En það er nú ekki mikið sagt með því, og ekki víst, að til þessa ákvæðis þurfi að taka, en það held jeg nú reyndar, að hv.þm. (IP) hafi ekki sagt. Aftur á móti var hv.þm. (IP) óánægður yfir, hvernig þetta stendur að því er hreppsnefndaroddvita snertir, en jeg gat nú ekki fylgst með hugsanagangi hv.þm. (IP) í því, að þetta hefði beinlínis reynst hættulegt, og aldrei hefir það, mjer vitanlega, komið til orða, að þetta ákvæði mætti ekki standa, svo að ekki verður sjeð, að það hafi gefist illa. Og ef svo færi, að tveir menn úr 3 mannahreppsnefnd yrðu að halda fund og skoðun oddvita rjeði um það, sem á milli bæri, þá skilst mjer, að það væri, að dómi háttv.þm. (IP), það hættulegasta, sem fyrir gæti komið, ef skoðun oddvita yrði ofan á. En jeg held, að það eigi að jafnaði að vera svo, að oddvitinn sje einhver hæfasti maðurinn í nefndinni, og ekki verður það síður fyrir það, ef þessi launahækkun verður samþykt; auk þess býst jeg ekki við, ef svo stæði á, að það vantaði þriðjung nefndar á fund, að hinir færu að gera ályktanir um mál, sem hægt væri að sleppa við að gera þangað til síðar, að fleiri væru mættir. Jeg get því ekki álitið, að þetta ákvæði sje neitt hættulegt. Þá fór hv.þm. (IP) að tala um fresti þá, sem nefndir eru í 25. og 39. gr. Nefndinni var það ljóst, að þeir eru alt of stuttir í raun og veru, en sá ekki, að hægt væri að lengja þá, eins og ástatt er nú með þessi mál, en bjóst hins vegar við, að svo gæti farið, að þeir yrðu af sjálfu sjer lengdir, án þess að nokkuð yrði að fundið. En það verð jeg að segja, að jeg er alveg á móti því, að ekki sje betra að miða frestina við einhverja vissa daga, heldur en það, sem hv.þm. hjelt fram, að það væri kannske eins gott að sleppa þessum föstu takmörkunum, en að verkið væri framkvæmt eins fljótt og unt væri, og svo þyrfti sýslunefnd að fara að áminna um verkið; það kynni jeg alls ekki við. Þá sagði hv.þm. (IP), að það væri kannske yfirsjón, að hreppsnefnd hefði ekki heimild til þess að greiða yfirskoðara einhverja þóknun fyrir starf sitt. En það er nú, satt að segja, svo í flestum hreppum, að endurskoðun sveitarsjóðsreikninga er ekki meira starf en svo, að jeg held, að það sje alveg óþarft að fara að heimila borgun fyrir það, og jeg býst jafnvel við, að ef farið yrði að borga fyrir það, þá yrði jafnvel meiri hætta á því, að þá yrðu teknir menn, sem ekki væru eins vel færir um það, því jeg álít, að þegar engin þóknun er greidd fyrir verkið, þá taki hreppsnefndin þann manninn, sem hún treystir best. Þess er líka að gæta, að starfið er ósköp lítið út af fyrir sig, og þó að gott sje að borga fyrir öll viðvik, má ekki gleyma því, að það verður þó til að þyngja álögur í sveitarfjelaginu. Annars gladdi það mig að heyra þau ummæli hv.þm. (IP), að frestirnir væru alt of stuttir og að ekki væri auðvelt að gera við því. En af hverju stafar nú þetta? Það stafar af þeirri breytingu, sem gerð var í fyrra, að almanaksárið var gert að reikningsári hreppanna, og þessi hv.þm. var einn af þeim, sem barðist fyrir því. Jeg sje, að hv.þm. (IP) hristir höfuðið, en þetta er nú samt satt, og það er eftirtektarvert, að frá þessum mönnum sjálfum skuli einmitt fyrst koma í ljós ljónin á veginum, þegar þessi breyting á reikningsárinu er fengin. Jeg býst þó við, að allshn. athugi þetta um frestina til 3. umr. Það var eitt atriði, sem jeg gleymdi að taka fram áðan út af sýslunefndunum. í frv. er farið fram á að hækka fæðis- og ferðapeninga nefndarmanna um eina krónu á dag, úr 6 kr. í 7 kr. Þetta ákvæði hefir ekki verið haft í miklum heiðri hjá einstaka sýslunefnd. Í stað þess að fá aðeins þessa peninga, veit jeg þess dæmi, að þeir hafa fengið lögboðna fæðispeninga og svo verið borgað uppihald þeirra á meðan á fundi stendur. Verð jeg að segja, að þá er allvel borgaður starfi þeirra, ef þeir þurfa engu til að kosta nema tímatöfinni og ferðinni til og frá fundarstað. í 47. gr. frv. stendur, að ekkert gjald megi greiða úr sýslusjóði, nema heimild sje fyrir því í lögum, eða það sje ákveðið af sýslunefndinni. Jeg verð nú að segja, að mjer finst þetta atferli sumra sýslunefnda ganga nokkuð nálægt því að brjóta lögin, er sýslunefndir ákveða þessi útgjöld, þar sem skýlaus lagaákvæði eru til um þau. Jeg geri ráð fyrir, að þetta eigi sjer óvíða stað ennþá og vil taka það fram, að þetta á sjer ekki stað í Húnavatnssýslu, en það er undarlegt, ef það verður ekki dálítið smitandi, fái sumum að haldast það uppi óátalið.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg þarf ekki að segja margt út af ræðu hv. 2. þm. S.-M. (IP). Hv. frsm.allshn. (GÓ) hefir þar tekið af mjer ómakið í mörgu. En að því er snertir aths. hans um 11. gr. frv., vil jeg leyfa mjer að benda á, að þetta ákvæði hefir verið í lögum síðan 1872, og jeg hefi ekki heyrt þess getið, að nokkru sinni hafi verið kvartað undan því. Hv. þm. (IP) sagði það sjaldgæft, að atkvæði væru jöfn í nefndunum. Það get jeg ekki fallist á. Það hlýtur að geta komið fyrir, t. d. þegar einn mann vantar á nefndarfund. Ráð hv.þm. (IP), að málið væri látið niður falla í bili, ef atkvæði væru jöfn, kemur ekki til mála. Oft liggja þau mál fyrir sveitastjórnum, sem þurfa skjóts úrskurðar, eins og t. d. að úrskurða um sveitfesti þurfamanna o. s. frv. Þá er óhjákvæmilegt að hafa eitthvert úrskurðarvald, ef atkvæði eru jöfn. Sje jeg ekki, að eðlilegra sje að hafa það annarsstaðar en hjá oddvita. Hann er að jafnaði sá, sem mest traust er borið til í nefndinni, og á honum hvílir mestur þunginn um framkvæmdirnar. Vona jeg því, að hv.allshn. komi ekki með neina brtt. um þetta atriði til 3. umræðu. Um endurskoðun hreppsreikninganna heima í hreppunum vil jeg taka það fram, að jeg lít svo á, sem það sje alls ekki „krítisk“ endurskoðun, og því ekki þörf á að borga hana eins og hv. 2. þm. S.-M. (IP) vildi. Þessi endurskoðun er oftast ekki annað en það, að láta einhverja góða menn í hreppnum líta á reikningana, en aðalendurskoðunin hlýtur að vera framkvæmd af endurskoðurum sýslunefndanna. Verður því ekki gert svo mikið úr starfi þessara manna með rjettu, sem heyra var á háttv. 2. þm. S.-M. Þá fann háttv.þm. (IP) að því, að frestirnir í 39. gr. væru hafðir of stuttir; en frestunum í 25. gr. fann hann ekki eins mikla ástæðu til að finna að. Jeg get fallist á, að þeir sjeu nokkuð stuttir í frv. En þessum frestum hefir yfirleitt ekki verið framfylgt svo stranglega til þessa, og býst jeg við, að svo verði enn. Þó lít jeg svo á, að gott geti verið að hafa þessa fresti lögákveðna fremur stutta, því að þá má altaf ganga eftir, að þeim verði beitt, þar sem aðstæður liggja til og dráttur ætlar að keyra úr hófi. - Það er talsvert til í því, sem hv.frsm. (GÓ) sagði, að þetta er að nokkru leyti að kenna breytingu reikningsársins. Í flestum sýslum vilja menn hafa sýslufundi snemma, t. d. í aprílbyrjun, og þá verða frestirnir að vera svona stuttir. Út af síðustu orðum hv.frsm. (GÓ) vil jeg taka fram, að jeg er honum algerlega samdóma um það, að sýslunefndarmönnum sje óheimilt að taka meira en hið lögákveðna gjald. Eiga þeir enga heimtingu á meiru en í lögum er ákveðið, og sýslunefndir hafa ekkert leyfi til að samþykkja slík útgjöld.

Einar Árnason Það eru aðeins tvö eða þrjú atriði, sem mig langar til að segja fáein orð um. Það er þá fyrst brtt. um að hækka laun oddvita, Fram til ársins 1917 munu þau hafa verið 2 kr. fyrir hvern tug hreppsbúa, en þá hækkuðu þau upp í 3 kr., og við það hefir setið síðan. Stjfrv. vill nú hækka launin upp í 4 kr., og hv.allshn. um enn eina krónu, upp í 5 kr. Það má segja, að þetta sje ekki stórt atriði og að launin sjeu ekki há, þó að þau sjeu hækkuð þetta. En jeg sje samt enga knýjandi ástæðu til að breyta þessu; a. m. k. ætti að vera nóg að fara upp í 4 kr. Mjer er heldur ekki kunnugt um, að neinar kvartanir hafi borist frá oddvitum um það, að starf þeirra væri ekki nægilega borgað. Það virðist líka vera óeðlilegt að fara að hækka þetta svo mikið einmitt nú, þegar mesta dýrtíðin er búin og laun allra annara lækka. Það stingur í stúf við borgun til annara hreppsnefndarmanna, sem ekkert fá, þótt þeir starfi mikið í nefndinni. Fer mikill tími á hverju ári í starf þeirra, ekki síst þar sem það er víða regla, að einn hreppsnefndarmaður endurskoði reikninga hreppsins. Er það mikið verk, ef það er sæmilega af hendi leyst, en fyrir það er engin borgun ákveðin. - Þó að þetta sje ekki stórt atriði, held jeg, að engin ástæða sje til að hækka launin, og get því ekki greitt atkvæði með þessari brtt.hv.allshn. Annað atriði, sem jeg vildi gera aths. um, er hið sama og hjá hv. 2. þm. S.-M. (IP) kom fram, sem sagt hið tvöfalda atkvæði oddvitans. Það er alveg rjett hjá hæstv. atvrh. (MG), að þetta ákvæði virðist ekki hafa komið að sök til þessa. En þar með er ekki sagt, að með breyttri löggjöf á ýmsum öðrum sviðum geti þetta ekki komið að sök hjer eftir. Ef tekið er það dæmi, að 3 menn sjeu í hreppsnefnd, og einn forfallast, - sem hæglega getur komið fyrir, einkum nú, er konur eru skyldaðar til að sitja í hreppsnefnd, - þá verður það oddvitinn, sem einn ræður öllu. - Nú liggur fyrir þinginu frv. til fátækralaga, þar sem meðal annars er lagt svo fyrir, að hreppsnefnd skuli ákveða, hvort sveitarstyrkur skuli talinn afturkræfur eða ekki, en á því veltur aftur það, hvort maðurinn fær að halda kosningarrjetti eða ekki. Um þetta getur orðið ágreiningur á hreppsnefndarfundi, og er ekki lítils virði fyrir styrkþegann, hvernig úrskurðurinn fellur. Sjeu nú aðeins 2 hreppsnefndarmenn á fundi, þá gæti oddviti fengið vald til að skera einn úr um það, hvort einhver maður skyldi halda mannrjettindum sínum eða ekki. Það eru þessi nýju lagaákvæði, sem valda því, að mjer finst ærið varhugavert að láta hið tvöfalda atkvæði oddvita haldast. Þá vil jeg aðeins minnast á þetta atriði um frestina, sem nú er mjög um talað. Það er vafalaust rjett, að þeir eru naumir, en það er ekki gott að gera við því. Það hefir líka sína kosti, að viðkomandi stjórnarvöld hafi aðhald í því efni. En nú hefir mjer dottið í hug, að hjer mætti spara 10 daga, með því að kosnir væru 1 eða 2 yfirskoðunarmenn á reikningana í hverjum hreppi, sem verði þá trúnaðarmenn hreppsbúa og athugi reikningana fyrir þeirra hönd. Í stað þess mætti fella niður að láta reikningana liggja frammi hreppsbúum til sýnis í 10 daga. þessi gamla regla um framlagning reikninganna er í rauninni nauða lítils virði, því að sjaldan lítur nokkur maður á reikningana, en í hinu skipulaginu væri miklu meiri trygging. Við þetta ynnust þessir 10 dagar, og yrðu frestirnir þá í rauninni þeim mun rýmri. Þetta er náttúrlega ekki stórt atriði, en jeg býst varla við, að nokkur hv.þm. finni ástæðu til að breyta stórum atriðum í þessu frv., því að sveitarstjórnarlögin hafa reynst vel í flestum greinum, þótt þau sjeu orðin nokkuð gömul. Vil jeg loks biðja hv.allshn. að athuga þessi atriði til 3. umr.

Ingvar Pálmason Jeg get nú ekki sagt, að hv.frsm.allshn. (GÓ) tæki óliðlega í að athuga aths. mínar til næstu umræðu. En jeg fann eigi betur en að hann lýsti yfir því, að sú athugun myndi verða heldur árangurslítil, og að hann teldi svo best, sem komið væri. Þrátt fyrir þessi orð hv.frsm. (GÓ) er það von mín, að bæði allshn. og hv. deild hafi þessa rannsókn og athugun sem nákvæmasta. Það er einkum eitt, sem mjer hefir þótt á skorta hjá hv. andmælendum mínum, bæði háttv.frsm. (GÓ) og hæstv. atvrh. (MG), að þeir hafa gengið fram hjá aðalatriðunum í ræðu minni. Báðir viðurkenna þeir galla á skipulagi því, er frv. fer fram á, en vilja þó ekki bæta úr þeim, sakir þess að þetta sje afleiðing af breytingu reikningsársins og af öðrum álíka haldgóðum ástæðum. Og af því að jeg hafi verið fremstur í flokki um breyting reikningsársins, finst þeim, að jeg megi sjálfum mjer um kenna Og öðrum liggja nær að malda í móinn en mjer. Þetta verð jeg að kalla ljelegar ástæður. Hið fyrsta, sem jeg vildi nú minnast á, er hið tvöfalda atkvæði oddvitans; (jeg vona, að það valdi ekki misskilningi í hv. deild, þótt jeg nefni það því nafni). Um það sagði háttv.frsm. (GÓ), að það gæti ekki talist hættulegt, sakir þess, að oftast væri oddviti besti maður hreppsnefndarinnar. Þetta er vafalaust rjett, en hitt stendur þar fyrir ómótmælt, að oddviti getur oft ráðið einn öllu um úrslit mála í þriggja manna hreppsnefndum. Ef menn bera svona gott traust til oddvita, væri þá ekki rjett að láta þá hafa tvöfalt atkvæði í öllum málum? Jeg held, að hvernig sem menn velta þessu fyrir sjer, hljóti þeir að sjá, að þetta ákvæði er algerlega óþarft og jafnvel skaðlegt. Þá eru það frestirnir. Það er viðurkent af hv.frsm. (GÓ), að þeir sjeu of stuttir  Um hinar litlu aths. mínar um, að rjett væri að greiða endurskoðunarmönnum hreppsreikninga einhverja þóknun fyrir starfa sinn, sögðu bæði hv.frsm. (GÓ) og hæstv. atvrh. (MG), að það væri ófært, Hv. frsm. tók meira að segja svo djúpt í árinni, að hann sagði, að ef þetta yrði launað, mætti búast við, að hreppsnefndir vönduðu ekki eins val á endurskoðara, heldur mundu þær nota starfann sem hlunnindi handa vinum sínum. Hvað er nú orðið af öllu traustinu á hreppsnefndunum með tvöfalda oddvitann? Jeg sje ekki betur en að það sje farið út um þúfur. - Hæstv. atvrh. (MG) gekk þó feti lengra, því að hann gerði lítið úr starfi þessara manna og sagði, að starf þeirra væri ekki mikið eða mikils virði. Hin „krítiska“ endurskoðun væri framkvæmd af sýsluendurskoðendunum, en ekki þessum mönnum. Jeg átti ekki von á, að hæstv. ráðherra sýndi svo mikinn ókunnugleik í orðum sínum. Það er einmitt endurskoðunin í hreppunum, sem víðast má kallast „krítisk“, enda hafa hreppsendurskoðendur miklu betri aðstöðu til að endurskoða í sinni sveit en sýsluendurskoðendur, sem oft eru ókunnir högum og háttum hreppsins. Eins og jeg sagði áður, álít jeg þetta trúnaðarstarf og nauðsyn á að búa vel um, að hæfir menn fáist til þess. Þetta starf er víða svo mikið, að það tekur alla vinnu mannanna í 10 -11 daga. T. d. í mínum hreppi, þar sem árleg reikningsvelta er yfir 50 þúsund krónur og á 4. hundrað fylgiskjöl með hreppsreikningnum, þar á meðal t. d. margþættir sjúkrahúsreikningar, virðist þetta vera svo mikið starf, að ef hæstv. atvrh. (MG) ætti að leysa það af hendi, mundi hann sjá, að það væri illa leggjandi á einn mann, án þess að heimila, að hann fengi þóknun fyrir. Um frestina er það að segja, að báðir hv. andmælendur mínir viðurkendu, að þeir væru of stuttir. Um það get jeg látið sitja við fyrri orð mín, að jeg held, að frestunum í 39. gr. verði aldrei fullnægt. Og mjer þykir ekki rjett að setja það í lög, sem fyrirfram er víst, að ekki er hægt að fullnægja. Mjer virðist það vera aðalástæðan fyrir því að ákveða frestina svona, að sýslufundir þurfi að vera það snemma, eða síðast í mars. Mjer finst það eðlileg afleiðing af breytingu reikningsársins, að sýslufundir verða að haldast síðar, og sje jeg ekki neitt í vegi, að svo væri gert. Jeg álít, að þar sem búið er að gera þá breytingu á sveitarstjórnarlögunum, að almanaksárið er reikningsár, þá þurfi ekki að halda dauðahaldi í það að hafa sýslufundi í mars eða apríl. Mjer vitanlega eru engin lagaboð um að halda þá á þeim tíma, en það mun vera venja. Mjer finst sú breyting leiða af þessu, að sýslufundi verði að halda síðar, og sje jeg heldur ekkert á móti því. Jeg tel það miklu ráðlegra en að fara að setja í lög þau ákvæði, sem vitanlegt er fyrirfram, að ekki er hægt að framkvæma. Hæstv. atvrh. (MG) sagði, að ganga mætti alveg út frá því, að þessum ákvæðum yrði ekki fylgt strangt eftir. Jeg segi það nú rjett eins og er: Þau ákvæði vil jeg ekki setja í lög, sem jeg ætlast ekki til, að farið sje eftir. Hæstv. atvrh. (MG) kom með dæmi til þess að sýna, að ákvæðið um tvöfalt atkvæði oddvita væri nauðsynlegt og jafnvel óumflýjanlegt. Kvað hann mitt ráð ekki duga, ef taka þyrfti ákvörðun um þurfamannastyrk. Mjer finst mitt ráð duga vel. Þá verða ekki slíkar mikilsvarðandi ákvarðanir teknar, nema öll nefndin sje viðstödd. Það er þá ekkert annað en boða til fundar á ný. Þegar svo er ástatt, að atkvæði eru jöfn, þá er það mín meining, að ágreiningsatriðið yrði tekið upp strax, þegar hreppsnefnd er svo skipuð, að hægt er að taka fullnaðarákvörðun um málið. Jeg get ómögulega annað sjeð en að það sje dálítið vafasamt að gefa oddvitum þetta tvöfalda atkvæði. Því verður sem sje ekki neitað, að tímarnir eru nú töluvert breyttir. Og þótt það kunni að vera rjett, að það hafi aldrei komið að sök, - sem jeg hefi engar sannanir fyrir, - þá leiðir ekki þar af, að við eigum að bíða þangað til hægt er að sanna á Alþingi, að í svo og svo mörgum tilfellum hafi verið tekin ramskökk ákvörðun fyrir þetta ákvæði. Ef ákvæðið er ekki nauðsynlegt, þá er ekki rjett að láta það standa. Jeg sje svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta meira, en vænti þess, að hv.allshn. athugi þetta rækilega. Vildi jeg sjerstaklega biðja hana í sambandi við aths. mínar um frestinn að athuga póstgöngur landsins og sjá, hve mörgum sýslum á landinu væri hægt að fullnægja með þessu ákvæði. Jeg er ekki nægilega kunnugur nema í þessari einu sýslu, en þar er þetta líka alveg óframkvæmanlegt. En jeg hygg, að svo muni vera í þeim flestum.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg hefi altaf viðurkent, að fresturinn er knappur. Ástæðan til, að svo er lagt til í frv., er sú, að jeg vil gera þeim sýslum til geðs, sem langar til að halda sýslufundi snemma. Jeg sje ekki, að það sje nein goðgá, þótt maður segi, að þar, sem enginn kærir sig um að hafa sýslufund snemma, verði ekki fast gengið eftir ákvæðinu. Jeg verð að segja, að ef aldrei á að senda brjef út um sveitir nema með pósti, þá getur afgreiðsla oft gengið seint hjá sýslumönnum. Að minsta kosti veit jeg, að jeg sendi venjulega ekki brjef með pósti, þegar jeg gegndi þeim störfum. Til sýslumanna koma á viku hverri menn svo að segja úr öllum hreppum sýslunnar, eða þannig er það þar, sem jeg þekki til. Og þá er ósköp hægt að nota slíkar ferðir. það þarf því ekki að miða eingöngu við póstferðir. Annars vil jeg í þessu sambandi geta þess, að það er vel athugandi tillaga hv. 1. þm. Eyf. (EÁ), hvort ekki mætti sleppa þessari framlagningu reikninganna í hreppunum; því að jeg er honum sammála um, að hún er mjög lítils virði. Það er efamál, hvort ekki sje hægt að vinna nægan tíma með því að láta hreppsreikningana ekki fara strax til sýslumanna, heldur beint til yfirskoðunarmanns þess, sem sýslunefnd hefir kosið. Jeg hefi - eins og jeg tók fram - altaf viðurkent, að fresturinn væri stuttur, þótt jeg álíti víðast hvar hægt að komast af með hann, og vildi jeg því mælast til, að hv. nefnd athugaði þessa till. til 3. umr. Hv. 2. þm. S.-M. (IP) þótti ilt, að jeg skyldi segja, að það væri ekki „krítisk“ endurskoðun, sem fer fram heima í hreppunum. En jeg fer eftir þeirri reynslu, sem jeg hefi sjálfur í þeim efnum. Það hefir sem sje oft komið fyrir, að miklar athugasemdir eru gerðar eftir að endurskoðun hafði farið fram heima í hreppunum. Jeg hefi altaf litið á þessa endurskoðun til þess gerða, að hreppsbúum yfirleitt gæfist kostur á að sjá og fylgjast með, hvernig fjárreiðunum er stjórnað, en alls ekki sem „krítiska“ töluendurskoðun. Þá vík jeg að ákvæðinu um oddvitann. Jeg verð að segja, að það er að gera undantekningar að reglu, þegar hv.þm. (IP) vill láta líta svo út, að yfirleitt geti oddviti afgert mál einsamall. Fyrst og fremst er þess að gæta, að í fáum hreppum eru hreppsnefndarmenn aðeins þrír. Þar af leiðandi getur það ekki komið fyrir nema tiltölulega sjaldan, að oddviti afgreiði einn þessi mál. En jeg vil spyrja: Hver á að ráða máli til lykta, ef ekki eru nema tveir menn á fundi og þá greinir á? Það nægir alls ekki að segja eins og hv. 2. þm. S.-M. (IP), að ekki sje annað en að kalla saman annan fund. Vel getur verið, að þriðji nefndarmaðurinn sje forfallaður. Og víst verður að sníða þessi lög þannig, að það megi samkvæmt þeim afgera mál á þeim tíma, sem önnur lög mæla fyrir. Því að eins og hv.þm. (IP) er kunnugt, þá þurfa hreppsnefndir oft að svara ýmsum erindum innan ákveðins tíma samkvæmt fátækralögunum. Hvernig á að fara að, þegar aðeins tveir eru á fundi og annar segir já, en hinn nei? Þriðji maðurinn getur verið í löngu ferðalagi eða veikur, eða jafnvel dáinn, svo að ómögulegt er að ná honum á fundinn. Lögin verða að sjá fyrir einhverjum útvegi undir þessum kringumstæðum. Hv. þm. (IP) sagði, að ekki væru komnar neinar sannanir fyrir því, að þetta ákvæði hefði ekki komið að sök. En sönnunarskyldan hvílir á þessum hv.þm. sjálfum, en ekki á okkur, sem viljum halda þessu 50 ára gamla ákvæði og virðist það vera nauðsynlegt.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Hæstv. atvrh. (MG) hefir svarað hv. 2. þm. S.-M. (IP) nægilega, svo að jeg þarf einungis að segja nokkur orð til hv. 1. þm. Eyf. (EÁ). Hann fór varlegum orðum um það, að varhugavert væri að auka oddvitalaunin eins mikið og nefndin fer fram á. En jeg var búinn að færa nokkur rök fyrir því, að launin mundu ekki verða of há yfirleitt fyrir jafnmikið starf og oddvitastarf er. Hv. þm. sagði, að þar, sem hann þekti til, væri gott að fá oddvita - og líklega þá alla jafngóða. En jeg tel, að launahækkunin verði heldur til þess, að menn geti trygt sjer sæmilega oddvita. Það skiftir hvert sveitarfjelag miklu, hvort það hefir góðan oddvita eða ljelegan. Sami hv.þm. (EÁ) sagði, að aðrir nefndarmenn yrðu að vinna sín störf fyrir engin laun, og er það rjett. En þar, sem jeg þekki til, eru störf hreppsnefndarmanna ekki sambærileg við störf oddvita. Þeir eyða auðvitað dálitlum tíma á fundum, en annað er það heldur ekki. Jeg gat um það í fyrstu ræðu minni, að ef oddvitar fengju innheimtulaun sjerstök, þá myndi það margfalda laun þeirra. Innheimtulaun myndu varla verða ákveðin svo lág, að þau verði ekki tvöfalt eða þrefalt hærri en oddvitalaun, eftir því sem sveitagjöld eru nú orðin há. En verði laun oddvita hækkuð eftir tillögu nefndarinnar, minkar eða hverfur með öllu ástæðan til þess að borga þeim innheimtulaun. Jeg á heima í litlum hreppi, en þar eru þó útgjöldin orðin á 10. þús. kr. Svo að það sjá allir, að það þarf ekki svo háar prósentur af slíkri upphæð til þess að vega á móti þessari hækkun á oddvitalaununum. Þá sagði hv. 1. þm. Eyf. (EÁ), að það væri mikið starf að endurskoða sveitarsjóðsreikningana. Getur verið, að svo sje í sumum hreppum, en ekki er það mikið starf þar, sem jeg þekki til. Hv. 2. þm. S.-M. (IP) taldi þetta aftur á móti geysimikið starf, en hann hafði líka sinn hrepp, sem mjög er fjölmennur, sjerstaklega fyrir augum. Það er víst óvíða eins mikið og þar.  Þá talaði hv.þm. mikið um tvöfalt atkvæði og komst svo langt, að hann kallaði oddvitana tvöfalda. Ef hv.þm. heldur, að oddvitarnir verði persónulega tvöfaldir fyrir þetta, þá er náttúrlega skiljanleg afstaða hans hvað þetta atriði snertir. Hv. 1. þm. Eyf. (EÁ) var líka að hafa eitthvað á móti þessu tvöfalda atkvæði. Taldi hann, að þetta færi fremur að koma að sök við breytta löggjöf, og átti víst þar við, að konur gætu verið í hreppsnefnd. Jeg á nú eftir að sjá það, að konur sæki ekki eins vel hreppsnefndarfundi og karlmenn. En ekki þar fyrir; jeg man vel eftir skoðun hans á kvenfólkinu í fyrra, og gæti jeg eftir því hugsað, að þessum hv.þm. þætti hreint ekki ver farið, þótt þær vantaði á fundi, því að þær hefðu hvort sem er ærið lítið af viti að segja um málin. Þá var hv. 2. þm. S.-M. (IP) að taka til dæmis, hvað það væri slæmt, ef oddviti hefði tvöfalt atkvæði, þegar ætti að ákveða um sveitarstyrk, hvort hann væri endurkræfur eða ekki. Þessháttar málum má sjálfsagt fresta þangað til allir nefndarmenn geta sótt fund.  En viðvíkjandi því, sem hv. 1. þm. Eyf. (EÁ) hefir athugað um frestinn - sem öllum kemur saman um, að sje of stuttur, - að kjósa tvo endurskoðunarmenn, þá virðist mjer hans skilningur rjettur, þar sem hann ætlast til, að hreppsfundur kysi þá, en ekki hreppsnefnd, og einnig að slept væri að leggja fram reikningana. Þetta tel jeg til bóta. Jeg er hv.þm. sammála um, að það eru svo sárafáir, sem líta á sveitarsjóðsreikningana, að það skifti litlu máli, hvort þeir eru lagðir fram eða ekki. Gæti það eins komið í staðinn, að allir hreppsbúar kysu endurskoðendur, annaðhvort einn eða tvo.

Einar Árnason Það eru nokkur orð út af því, sem jeg hreyfði hjer áðan, að hætt væri við að leggja fram hreppsreikningana í 10 daga. Mjer skilst, að bæði hæstv. ráðh. (MG) og hv.frsm. (GÓ) muni kannske geta fallist á það. Þætti mjer gott, ef hv.frsm. (GÓ) vildi hreyfa þessu máli í nefndinni, ef hún svo vildi koma með brtt. í þessa átt til næstu umr. Annars myndi jeg gera það, ef nefndin vildi ekki sinna því. En svo var það, að hv.frsm. (GÓ) þóttu ástæður mínar fyrir því að vera á móti tvöfalda atkvæðinu lítils virði. En mjer dettur í hug, að hv.frsm. (GÓ) ætli að fara eitthvað að bæta úr því, sem hann gerði í fyrra, með því að hann var einn af helstu hvatamönnum þess að undiroka konur, þannig, að þær gætu ekki losnað við að vera í hreppsnefnd. Má vera, að hann vilji nú bæta úr þessu, með því að hækka laun oddvita sem mest, með það fyrir augum, að oddvitastörfin lendi fljótlega á konum. Þá gæti jeg vel skilið hann og gæti vel verið með því, að þær fengju jafnvel hærri laun sem oddvitar en karlmenn, því jeg efast ekki um, að þau störf verði þeim erfiðari yfirleitt en karlmönnum. Finst mjer það vel farið, að þeir, sem sóttu fastast þetta mál í fyrra, fari þarna að bæta ráð sitt. Um þetta tvöfalda atkvæði oddvita má altaf deila. En þar sem engin brtt. liggur fyrir um það, þá sje jeg ekki, að það þýði nokkuð við þessa umræðu að halda áfram umræðum um það.

Ingvar Pálmason Það er út af ummælum hæstv. atvrh. (MG). Hann virtist gera ráð fyrir, að hægt væri - og jafnvel ætti að gera það, - að senda sveitarsjóðsreikninga á skotspónum. En jeg segi fyrir mitt leyti, að öll árin, sem jeg var oddviti, hafði jeg þann sið, ekki einungis að senda þá með pósti, heldur altaf í ábyrgðarpósti. Jeg hygg, að flestir, sem með þessi mál fara, vilji ekki eiga á hættu að senda slík skjöl með skottuferðum, því að það gæti verið ónotabaggi, ef alt tapaðist. Þetta sýnir gallana á þeim ástæðum fyrir því að halda fram þessum fastákveðna fresti, sem er viðurkendur alt of stuttur. Háttv. þm. A.-Húnv. (GÓ) var að furða sig á, að jeg skuli ekki hafa komið fyr með brtt. á þessu ákvæði sveitarstjórnarlaganna en nú. Háttv. þm. er kunnugt um það, að gagngerð breyting á sveitarstjórnarlögunum hefir ekki legið fyrir fyr en nú. Breytingarnar, sem áður hafa verið gerðar, hafa verið á einstökum atriðum, en það hafa alls ekki verið neinar gagngerðar breytingar. Þá er framlagning sveitarsjóðsreikninga. Mjer heyrast ýmsir, sem hjer hafa talað, hallast að því að nema úr lögunum þá skyldu að leggja sveitarsjóðsreikningana fram um nokkurn tíma. Ekki get jeg fallist á það. Jeg tel það óheppilega ráðstöfun og tel nær að bæta úr hinum stutta fresti, sem allir viðurkenna, að er alls ónógur.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Það er aðeins út af því, sem hv. 1. þm. Eyf. (EÁ) sagði um hækkun oddvitalauna. Jeg held jeg hafi skilið hann rjett, að hann áliti, að þessi hækkunartillaga frá nefndinni stafaði af því, að við byggjumst brátt við konum í oddvitastöður; þeim myndi veitast starfið svo erfitt, að ekki veitti af launabót. Eftir þessari skoðun hv.þm. býst jeg við, að hann vildi launa hæst ljelegum oddvitum, körlum eða konum. Hann myndi þá sennilega vera með því, að sæmilegir oddvitar fengju 4 kr. fyrir hvern tug hreppsbúa, en ljelegir oddvitar eitthvað hærra, svo sem 5 kr. En jeg kann ekki við að setja þetta svo fram á pappírnum. Og jeg vil halda því fram, að oddvitastörfin munu ekki verða lakar unnin, þótt konur gegni þeim, heldur en þau hafa verið nú hjá sumum karlmönnum.

Jóhannes Jóhannesson Ef það atriði í breytingunum á ákvæðum 21. greinar þessa frv., sem hjer liggur fyrir, nær samþykki, að hreppsbúar kjósi þá innansveitarmenn, sem endurskoða eiga sveitarsjóðsreikningana, í staðinn fyrir að hreppsnefndin kjósi þá, þá yrði að halda hreppsfund milli 15. og 20. febr., til þess að kjósa mennina. Býst jeg við, að það þætti mjög óheppilegur tími til sveitarfundarhalds. Að minsta kosti mundi þeim ekki þykja æskilegt að sækja fund á þessum tíma, sem telja óhæft að hafa kjördag fyrsta vetrardag. Jeg held því, að það sje ekki svo auðhlaupið að því að gera þessa breytingu eins og mönnum kann að virðast í fljótu bragði.