Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mörg hildi hefur verið háð á vinnumarkaði undanfarin misseri. Enginn hópur launamanna hefur þó staðið í öðru eins stappi við ríkisstj. og kennarar. Engin starfsstétt hefur fengið jafnmörg loforð frá ríkisstj. sem hafa verið svikin jafnharðan. Það hefur kostað kennara harða baráttu og verkföll að reyna að halda sínum hlut og fá viðurkenningu ríkisvaldsins á kennarastarfinu og um leið á gildi skólastarfs í landinu. Í fyrravetur voru kennarar í Kennarasambandi Íslands þátttakendur í margra vikna verkfalli opinberra starfsmanna og skólastarf í grunnskólum lá niðri á meðan. Í marsmánuði í fyrra gengu á fimmta hundrað félagar í Hinu íslenska kennarafélagi út úr skólunum og framhaldsskólar í landinu voru að drjúgum hluta lamaðir á meðan á því stóð. Enn á þessu skólaári hafa kennarar orðið að fylkja liði til að minna ríkisvaldið á marggefin loforð og krefjast leiðréttinga á sjálfsögðum atriðum eins og því að kennarar með sömu menntun búi við sömu kjör fyrir hliðstæð störf innan skólanna. Fundur um 700 kennara á Reykjavíkursvæðinu, sem haldinn var á Hótel Sögu 29. janúar s.l., minnti hæstv. menntmrh. og staðgengil fjmrh. á loforð ríkisvaldsins undanfarin misseri og þar voru boðaðar aðgerðir ef ekki yrði orðið við kröfum um lágmarksleiðréttingu. En sú mikla samstaða, sem þar kom fram, dugði ekki til að ráðherrarnir áttuðu sig Það er fyrst með fjöldaaðgerðum Kennarasambands Íslands um land allt í þessari viku sem hæstv. fjmrh. virðist hafa rumskað. Á fyrsta starfsdegi Alþingis eftir jólahlé, þann 27. janúar, lagði ég fram svofellda fsp. til hæstv. fjmrh. og hæstv. menntmrh.: "Hvernig ætla stjórnvöld að koma til móts við kröfur Kennarasambands Íslands a. um jöfnun launa kennara án tillits til þess í hvaða stéttarfélagi þeir eru, b. um fullan samnings- og verkfallsrétt til handa Kennarasambandi Íslands, c. um lögverndun á starfsheiti og starfsréttindum kennara?" Ég vænti þess, herra forseti, um leið og ég þakka fyrir að sérstakur fundur skuli vera haldinn hér í Sþ. til að ræða þessa fsp. að á þessum fundi fáist loks skýr svör frá hæstv. ráðh. varðandi þessi hagsmunamál kennara sem varða ekki síður nemendur í skólum landsins, foreldra þeirra og raunar þjóðina í heild.



Herra forseti. Á s.l. ári var skipuð nefnd til að vinna að gerð lagafrumvarps um lögverndun starfsheitis kennara. Sú nefnd hefur lokið störfum og eru tillögur nefndarinnar í formi frumvarpsdraga sem mér voru afhent í morgun. Þau munu nú svo fljótt sem kostur er ganga fyrir hæstv. ríkisstj. og að því búnu mun því verða hraðað að frumvarpið verði lagt fyrir hið háa Alþingi. Í frumvarpsdrögunum er gert ráð fyrir lögverndun starfsheitanna grunnskólakennari og framhaldsskólakennari. Frumvarpsdrögin fela enn fremur í sér endurskoðun á lögum nr. 51/1978 um embættisgengi kennara og skólastjóra.



Herra forseti. Ég vil bara nota tækifærið til þess að gera hér örstutta athugasemd vegna umræðna sem urðu á síðasta fundi hv. Sþ. í fyrradag, eða á þriðjudaginn. Þá kom hér fjölmenni á þingpalla vegna fréttar í Ríkisútvarpinu þar sem sagt var, sem er mjög óvenjulegt, að þetta mál sem nú er á dagskrá yrði tekið fyrir. Í fréttinni í Ríkisútvarpinu var þess getið að þrjár fsp. frá hv. 5. þm. Austurl. yrðu teknar fyrir á þeim fundi. Eins og allir vita gat hæstv. fjmrh. ekki komið til þessa fundar og hann hefur þegar skýrt, hvers vegna, enda hafði hann fjarvistarleyfi, en afleiðingin af þessu kom m.a. fram í viðtali í Þjóðviljanum undir fyrirsögninni "Þorsteinn lét ekki sjá sig" þar sem segir m.a., með leyfi forseta: ""Það voru okkur geysileg vonbrigði að fjmrh. skuli ekki hafa mætt í þingið þegar fjalla átti um launakjör kennara. Það er með endemum að ráðamenn þjóðarinnar skuli ekki hafa áhyggjur af því að skólahald er í upplausn," sagði Sigrún Ágústsdóttir, formaður Kennarafélags Reykjavíkur, í samtali við Þjóðviljann í gær þegar ljóst var að Þorsteinn Pálsson mundi ekki mæta til að svara fyrirspurn Hjörleifs Guttormssonar um málefni kennara." Af þessu tilefni, herra forseti, hringdi ég í Ríkisútvarpið og spurði hver væri heimildarmaður fréttarinnar og fékk þær upplýsingar að það væri ekki þingfréttaritari sem eðlilegt er því að hann þekkir starfsemi Alþingis. Hins vegar væru heimildarmenn Margrét Helgadóttir og Sigrún Ágústsdóttir, formaður Kennarafélags Reykjavíkur, sem áðan var vitnað til viðtals við í Þjóðviljanum. Sjálfsagt er þetta gert í góðri trú. Allir vita, sem þekkja störf Alþingis, að fyrirspurnir eru mislengi á dagskrá og stundum er erfitt að svara þeim þegar spurningar eru til tveggja hæstv. ráðherra. Ég tel að Ríkisútvarpið hefði átt að leita til réttra aðila til að fá upplýsingar um hvaða mál átti að taka fyrir á viðkomandi þingfundi til að koma í veg fyrir þau leiðindi að hingað á þingpalla sé stefnt fjölda fólks sem síðan fer bónleitt til búðar. Ég vil að lokum, herra forseti, vænta þess að slíkt þurfi ekki að koma fyrir aftur en lýsi því yfir að ég fagna því að fengist hefur botn í þetta mál og vonast til þess að kennarar séu sáttir við niðurstöðuna.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherrum fyrir svör þeirra. Þó að mikið skorti á að í þeim komi fram þau viðbrögð, sem ég hefði talið eðlileg og æskileg við kröfum kennara, hafa ekki oft síðustu misseri komið fram hér á Alþingi upplýsingar um ákvarðanir af hálfu ríkisvaldsins sem geta talist skref í rétta átt, eins og það sem kom hér fram hjá báðum hæstv. ráðherrum. Ég vek athygli á því, sem kom fram í máli mínu áðan, að þessi viðbrögð ríkisvaldsins eru fyrst fengin eftir órofa samheldni þessa launamannahóps, kennaranna, gegn ríkisvaldinu sem hefur sýnt mikla óbilgirni gagnvart sjálfsögðum sanngirniskröfum þeirra. Þegar ég tala um að þetta séu aðeins skref er það ljóst að varðandi samningsréttinn er ekki verið að veita kennurum fullan og óskoraðan samningsrétt með verkfallsrétti, heldur einungis þann rétt sem Bandalag háskólamanna hefur og þar á meðal að sætta sig við gerðardóm ef ekki nást samningar. Ég vek einnig athygli á því í sambandi við leiðréttingu á launamun að það er fyrst frá 1. febr. s.l. sem á að leiðrétta það misrétti sem kennarar hafa búið við hálft síðasta ár a.m.k. frá því að launamunur jókst stig af stigi milli kennara innan Hins íslenska kennarafélags og Kennarasambands Íslands. Þetta eru auðvitað allsendis ófullnægjandi viðbrögð af hálfu ríkisvaldsins sem hefði átt að sjá sóma sinn í að láta þessa ákvörðun gilda a.m.k. frá 1. nóv. s.l. Þá vil ég segja það vegna ummæla hæstv. fjmrh. - hann fann að því að ekki hefðu komið viðbrögð frá Bandalagi kennarafélaga við erindi hans frá 29. jan. s.l. fyrr en þann 11. febr. - að mér finnst þetta vera einkennilegar aðdróttanir að félagi sem sameinar innan sinna vébanda tvenn samtök kennara, sem búa við ólíkar aðstæður og ólíka samninga við ríkisvaldið, þar sem með erindi hæstv. fjmrh. var verið að hlutast til um þeirra málefni á þann hátt að að sjálfsögðu urðu þessi samtök að athuga sinn gang nákvæmlega, inn í hvað þau væru að ganga. Nú hafa þau tekið sínar ákvarðanir þar að lútandi og ég vona að það skref verði kennarasamtökunum í heild til heilla. Ummæli formanns Sjálfstfl. og varaformanns hér í ræðustól í sambandi við athugasemdir sem ég lét falla s.l. þriðjudag sýna aðeins að taugarnar eru farnar að láta sig. Það er vert fyrir aðra hópa launþega að taka eftir þessum viðbrögðum. Hæstv. fjmrh. taldi nauðsynlegt - ég vek athygli á því - að boða formann Hins íslenska kennarafélags á fund upp í ráðuneyti sitt nákvæmlega á sama tíma og fundur var að hefjast hér í Sþ. þar sem fyrir lá fsp. um þetta efni þriðju vikuna í röð. Þannig mat hæstv. fjmrh. sínar þingskyldur. Ég ætla ekki að leggja mat á það. Ókyrrðin innanbrjósts hjá varaformanni Sjálfstfl. er sannarlega athyglisverð og sú leyniþjónustustarfsemi sem hann er farinn að stunda - ég ætla ekki að finna að henni - því það er sannarlega athyglisvert hversu uppnæmir þessir forystumenn Sjálfstfl. eru þegar greint er frá því hvað er á dagskrá á Alþingi. Ég hygg að það hafi ekki verið annað sem greint var frá í Ríkisútvarpinu. En það hentaði þeim ekki. Hæstv. menntmrh. Ég vænti þess að fylgt verði eftir því frv. sem kynnt var að fram kæmi og þar verði staðið við það samkomulag sem virðist hafa tekist, ef ég hef skilið ráðherrann rétt, innan nefndarinnar og því verði fylgt eftir með framlagningu þess frv. óbreytts hér á Alþingi þannig að þingið geti um það fjallað og tekið til þess afstöðu. Ég þakka hæstv. forseta þolinmæðina.



Herra forseti. Síðari ræða hv. 5. þm. Austurl. sýnir best hversu rökþrota hann er í gagnrýni sinni á ríkisstj. vegna þessa máls. Ég ætla fyrst að víkja að því þegar hann segir í umræðunni að ég hafi boðað formann Hins íslenska kennarafélags til fundar við mig á sama tíma og taka átti þessa fsp. til meðferðar hér á hinu háa Alþingi. Sannleikurinn er sá að það lá fyrir bréf frá 29. jan. um tilboð um samningsrétt og við því þurfti ráðuneytið að fá svör. Formaður Hins íslenska kennarafélags óskaði eftir því að fá fund með ráðuneytinu þennan umrædda dag. Því fer víðs fjarri að það hafi verið fyrir frumkvæði eða að ósk ráðuneytisins. Hann boðaði komu sína í ráðuneytið. Ég féllst á að halda þennan fund og það var mjög ánægjulegur fundur og leiddi til þessarar farsælu niðurstöðu. En útúrsnúningar hv. þm. sýna fyrst og fremst hversu rökþrota hann er í þessari gagnrýni sinni. Hann heldur því enn fram að um seinagang hafi verið að ræða af hálfu ríkisstj. Ég ítreka að tilboðið um samningsrétt kom fram 29. jan. Síðar í ræðu sinni segir hann: Samtökin þurftu eðlilega nokkurn tíma til þess að hugsa ráð sitt eftir að þetta tilboð kom fram - og ég er honum alveg sammála. Ég tel það ekkert óeðlilegt að kennarasamtökin hafi þurft nokkurn umþóttunartíma. Það er fullkomlega eðlilegt og ég hef aldrei gagnrýnt það. En það er ekki hægt að gagnrýna ríkisstj. fyrir þann drátt sem á varð vegna þess að kennarasamtökin þurftu eðlilegan tíma til umhugsunar. Varðandi verkfallsrétt er þess að geta að eins og lög segja til um var eini möguleikinn, sem fyrir hendi var án lagabreytinga, sá að veita heildarsamtökum kennara samningsrétt. Allt annað og allar frekari ákvarðanir um samnings- og verkfallsrétt hefðu þurft lagabreytingar. Og nú spyr ég: Telur hv. þm., eða er það stefna Alþb., að það eigi að koma á þann hátt fram við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja að við eigum að vera í samráðsviðræðum við það bandalag um fyrirkomulag samningsréttar en veita svo hverju félagi sem gengur úr bandalaginu sjálfkrafa samnings- og verkfallsrétt? Það teldi ég ekki vera góða framkomu af hálfu stjórnvalda gagnvart Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. Eða er það kannske sú afstaða gagnvart því bandalagi sem kemur fram í. ræðu hv. þm., að þannig eigi sérstaklega að verðlauna þau félög sem ganga úr Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja en vera svo í samráðsviðræðum við það bandalag að öðru leyti? Þau vinnubrögð er ég ekki tilbúinn til að hafa. Það standa yfir núna samráðsviðræður í tengslum við kjarasamninga um samningsréttarmálin. Ég er þeirrar skoðunar að í þeim efnum verði að gæta heildarsjónarmiða og að félög opinberra starfsmanna eigi öll að sitja við sama borð í því efni eftir því sem tök eru á. Auðvitað er aðstaðan mismunandi hjá einstökum félögum eins og fram hefur komið í verkföllum sem háð hafa verið. Á grundvelli laga hafa tilteknir starfshópar vegna eðlis starfs þeirra verið skyldaðir til þess að vinna í verkföllum. Að öðru leyti er það mitt sjónarmið að ríkið eigi að tryggja einstökum aðildarfélögum, þegar til lengdar lætur, sömu aðstöðu í samningsréttarmálum og það væri ekki rétt að verðlauna félög eitt og eitt eftir því sem þau ganga úr Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja með því að veita þeim verkfallsrétt. Þar verða menn að horfa á mál frá heildarsjónarmiðum og heildarhagsmunum.



Herra forseti. Það væri fróðlegt að fá það upplýst hjá hæstv. fjmrh. hver bannaði honum að veita svör við margítrekuðum kröfum Kennarasambands Íslands fyrr en þann 29. jan. s.l. Fulltrúaráð Kennarasambands Íslands hafði haldið fundi 10. og 11. jan. og ítrekað þar kröfur sínar sem höfðu verið kynntar fjmrn. og hæstv. fjmrh. í viðræðum. Svo er hæstv. fjmrh. að koma hér og afsaka það að hafa fyrst brugðist við þegar boðað hafði veríð til fjölmenns fundar á Hótel Sögu, sem hann gat ekki sótt vegna veikinda, þar sem fram var lagt umrætt bréf. Alveg sama kemur fram hér í sambandi við samningsréttarmálin og verkfallsrétt. Hæstv. fjmrh. virðist ekki átta sig á þeim staðreyndum sem ég hélt að lægju fyrir einnig gagnvart BSRB að Kennarasamband Íslands er gengið út úr BSRB. Ætlar hæstv. fjmrh. að reka það til baka? Ætlar hann að halda þessum fjölmenna starfshópi frá þeim sjálfsögðu réttindum að fá verkfallsrétt eins og starfsmenn innan BSRB hafa? Ég spyr hæstv. ráðherra. Ég minni síðan á, herra forseti, að þó að ríkisstj, hafi nú loks hopað fyrir kröfum og samstöðu kennara í málum sem geta varðað miklu eru enn stór mál, stóru málin í sambandi við réttindi kennara og stöðu skólanna í landinu óleyst. Þau verða ekki rædd hér. En það er eins gott að ríkisstj. fari að velta þeim stóru málum fyrir sér ef marka má þann tíma sem það hefur tekið að leysa sjálfsögð réttindamál kennara á undanförnum vikum.



Herra forseti. Kennarasambandið sagði sig úr BSRB í lok síðasta árs. Það hefur komið fram í þessari umræðu að launamismunur hefur verið á þann veg á síðasta ári að á fyrri hluta ársins höfðu félagsmenn í Kennarasambandi Íslands hærri laun en kennarar innan Hins íslenska kennarafélags. Þetta snerist síðan við. Það hefur þess vegna verið alveg ljóst að ekki hefur verið hægt að tryggja jöfnun þarna á milli til frambúðar nema um væri að ræða einn samningsaðila og einn samning. Eftir að Kennarasambandið gekk úr BSRB var reynt að finna leiðir sem gætu tryggt þessa stöðu með eðlilegum hætti til frambúðar. Eina lagalega heimildin sem var fyrir hendi til þess að veita samningsrétt var að veita heildarsamtökum innan opinberra starfsmanna þennan rétt og það var gert með því að bjóða Bandalagi kennarafélaga samningsréttinn á þeim grundvelli að taka þá ákvörðun sem tekin var fyrr í dag. Ég mótmæli því þess vegna harðlega að það hafi verið um neinn óeðlilegan drátt af hálfu ráðuneytisins að tefla í þessu máli.



Herra forseti. Það er eins og mig minni að hv. 5. þm. Austurl. hafi átt sæti í ríkisstjórn í nálægt fimm ár. Það er að vísu ekki tími til þess nú, hvorki fyrir mig til þess að orðlengja um það mál né heldur að krefjast svara við þeim fyrirspurnum hvort ekkert hafi á skort í réttindum kennara allt það tímabil og einnegin að fá upplýst með hvaða hætti stuðlaði þessi hæstv. þáv. ráðherra að lausn þeirra mála. Þessi yfirboð og það kjaftæði sem hér gengur á hjá þessum hv. þm. tekur auðvitað engu tali. Hann gleymdi aðeins einu í málafærslu sinni og það var að biðja kennara afsökunar á að hafa narrað þá hingað niður eftir erindisleysu á þriðjudaginn var.



Herra forseti. Lærdómurinn af þessu máli er sá að ríkisstjórnin er á flótta. Það er niðurstaðan sem liggur fyrir og sá lærdómur nýtist vonandi samtökum annarra launamanna á komandi vikum og mánuðum. Það er til marks um ástandið í Sjálfstfl. núna og taugaveiklunina sem hefur gripið um sig þar þegar varaformaður Sjálfstfl. er gerður út í sérstakan njósnaleiðangur til að grafa upp hvernig fréttamenn á fréttastofu Ríkisútvarpsins skrifa sínar fréttir. Þetta eru fróðlegar upplýsingar um ástandið í þessum flokki, Sjálfstfl., 



Herra forseti. Vegna þeirra ábúðarmiklu umræðna sem hér hafa farið fram kynnu menn að ætla að það væru geysilega miklir fjárhagslegir hagsmunir í húfi og hér væri um að ræða mikla kjarabót til handa kennurum. Hér er um að ræða leiðréttingu sem er gerð í nafni kjörorðsins um sömu laun fyrir sömu vinnu. 3000 manns fái 5% kauphækkun til samræmis. Þetta eru kannske rúmlega 1000 kr. á mánuði eða svo. Af því tilefni er rétt að rifja upp að sú gamla þumalfingursregla hefur lengi gilt í fjmrn. að af kauphækkun opinberra starfsmanna um hverja eina krónu, að gefnum forsendum um meðalverðbólgu s.l. 10-15 ár, 40% á ári, skili 75% sér greiðlega og mjög fljótlega í ríkissjóð aftur. Með hliðsjón af því hversu laun kennara eru nú orðin lág og verðbólgustigið er nálægt þessu meðaltali má eiginlega slá því föstu að meira en 2/3 hlutar, meira en 75 aurar af hverri einustu krónu eða meira en 750 kr. af þessum umrædda þúsundkalli skili sér strax til gjaldheimtu eða í gegnum neyslu og óbeina skatta til ríkissjóðs aftur. Það er rétt að þessar upplýsingar komi fram, að þetta verði rifjað upp, vegna þess að ella kynnu menn að hafa haldið að hér væri um meiri háttar gjafmildi eða örlæti ríkisstjórnar að ræða eða áfangasigur í kjarabaráttu, en svo er ekki.