Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að borist hafa fimm bréf um frestun á því að skrifleg svör við fyrirspurnum berist. Frá efnahags- og viðskiptaráðuneyti. Skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 648, um fjárhæð lána heimila vegna íbúðarhúsnæðis, frá Kristjáni Þór Júlíussyni. Svar mun berast fyrir lok dags mánudaginn 19. mars. Skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 749, um þróun á innlánum einstaklinga, frá Guðlaugi Þór Þórðarsyni. Svar mun berast fyrir lok dags mánudaginn 19. mars. Skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 842, um íbúðir í eigu banka og lífeyrissjóða, frá Guðlaugi Þór Þórðarsyni. Svar mun berast fyrir lok dags mánudaginn 19. mars næstkomandi. Frá mennta- og menningarmálaráðuneyti. Skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 810, um nefndir, ráð og verkefnisstjórnir og starfshópa, frá Vigdísi Hauksdóttur. Vænst er að svar muni berast eigi síðar en 22. mars næstkomandi. Skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 853, um starfsmannastefnu ráðuneyta og undirstofnana varðandi atvinnuþátttöku fatlaðs fólks, frá Helga Hjörvar. Vænst er að svar muni berast eigi síðar en 22. mars.

Til svara eru: Forsætisráðherra, fjármálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og efnahags- og viðskiptaráðherra.

Frú forseti. Fyrr í vetur ræddum við á þinginu að risið hefði ágreiningur á milli Landsbankans og stjórnvalda, ríkissjóðs, vegna færslu á Sparisjóði Keflavíkur yfir til Landsbankans og virðiseigna bankans. Okkur bárust síðan fregnir af því að ákveðið hefði verið að færa þann ágreining fyrir gerðardóm. Síðan er liðinn nokkur tími. Mig langar að bera það upp við hæstv. forsætisráðherra hvort hún geti greint frá því hver staða málsins sé og í ljósi þess að hér er annars vegar um að ræða banka í meirihlutaeigu ríkisins sem við getum með réttu kallað ríkisbanka og hins vegar ríkissjóð, hvort ekki sé eðlilegt þegar greinargerðir aðila verða lagðar fram, ef það hefur ekki þegar gerst, að þær verði gerðar opinberar. Ég vil jafnframt bera undir hæstv. forsætisráðherra hvort henni þyki ekki eðlilegt að gerðardómsmeðferðin, sem að jafnaði er munnlegur málflutningur, fari fram fyrir opnum tjöldum. Ef svo verður ekki hljóta að vakna grunsemdir um að tilgangurinn með því að leggja málið í gerðardóm hafi verið sá að halda ágreiningnum frá almenningi, halda honum frá opinberu kastljósi og reyna að leiða umræðuna einhvern veginn í jörð án þess að við í þinginu, fjölmiðlar eða aðrir gætum fengið nákvæmar upplýsingar um hvers eðlis ágreiningurinn er. Ég spyr sem sagt um stöðu málsins og hvort ekki sé eðlilegt að þetta sé allt uppi á borðum og fyrir opnum tjöldum.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hversu nákvæmlega ég get svarað þessari spurningu sem til mín er beint um stöðu málsins og hvenær meðferð þess lýkur, en það fór fyrir gerðardóm eins og allir vita. Mér er hreinlega ekki kunnugt um það, en ég geri ráð fyrir að menn hafi sett sér einhver tímamörk. Varðandi síðari spurninguna um munnlegan málflutning fyrir opnum tjöldum er ég þeirrar skoðunar að í svona máli eigi sem mest að vera fyrir opnum tjöldum. Ég geri mér samt ekki grein fyrir því hvort eitthvað gæti hindraði það að hægt væri að hafa munnlegan málflutning fyrir opnum tjöldum, en ég get ekki séð að neinar hindranir þurfi að vera fyrir því að greinargerðir þessara aðila séu gerðar opinberar. Ég sé bara ekki í fljótu bragði hvernig það ætti að vera. Að minnsta kosti ættu nefndir þingsins sem um þetta hafa mikið fjallað á þessu þingi að geta fylgst með málinu og fengið með eðlilegum hætti greinargerðir sem um það koma. Ég get ekki séð fyrir mér að eitthvað gæti hindrað það. En það er það langt um liðið síðan málið fór fyrir gerðardóm að ég býst við að niðurstaða liggi fyrir fljótlega.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir þessi svör. Ég vænti þess að hægt verði að fá upplýsingar um stöðu málsins. Það er í sjálfu sér skiljanlegt að hæstv. forsætisráðherra fylgist ekki með stöðu málsins dagsdaglega, en það ætti að vera hægur leikur að fá upplýsingar um það hversu langt gerðardómsmeðferðin hefur gengið. Ég fagna því jafnframt að við séum sammála um það, ég og hæstv. forsætisráðherra, að eðlilegt sé að þegar greinargerðir aðilanna eru tilbúnar og fram komnar verði þær gerðar opinberar. Forsætisráðherra nefnir að þingnefndir að minnsta kosti eigi að hafa að þeim aðgang og fyrir mér er það í sjálfu sér sami hlutur vegna þess að þingnefndir taka á málum í raun og veru í krafti þess umboðs sem þær hafa frá almenningi. Því fagna ég þessari meginniðurstöðu og við skulum svo sjá hvort 

Frú forseti. Fyrirspurn mín til hæstv. ráðherra er í þremur tölusettum liðum til að gera svör einfaldari. 1. Er hæstv. ráðherra sammála hæstv. forsætisráðherra um að gjaldmiðill landsins, íslenska krónan, sé ónýt? 2. Telur hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra að slíkar yfirlýsingar séu til þess fallnar að auka trúverðugleika gjaldmiðilsins, auka áhuga erlendra manna á að eiga íslenskar krónur eins og mér skildist að hæstv. ráðherra hefði verið að vinna að undanfarin ár, auka líkurnar á því að hægt verði að afnema gjaldeyrishöftin eða bæta hag íslenskra heimila með því að styrkja gengið og draga úr verðbólgu? Telur hæstv. ráðherra að svona yfirlýsingar séu til þess fallnar að gera allt þetta? 3. Telur hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra að einhver annar forsætisráðherra í heiminum hefði látið slíkar yfirlýsingar falla um eigin gjaldmiðil?

Frú forseti. Ég hef ekki heyrt hæstv. forsætisráðherra nota þau orð sem hv. þingmaður leggur henni í munn  Ég hef lýst mínum viðhorfum og held mig við það. Ég tel að við þurfum auðvitað að vanda okkur í allri umfjöllun um þessi mál, tala út frá þeirri stöðu að krónan er lögeyrir okkar og við höfum engar tryggingar fyrir því að það verði öðruvísi, að minnsta kosti til nokkurra næstu ára litið. Það held ég að öllum sé ljóst. Þar af leiðandi þurfum við að móta peningamála- og gjaldmiðlastefnu okkar og ríkisfjármála- og efnahagsstefnu okkar með hliðsjón af því að hún geti gagnast okkur sem best að minnsta kosti svo lengi sem hún verður gjaldeyrir okkar. Það er að sjálfsögðu mikilvægt að við getum afnumið gjaldeyrishöftin án þess að glata þeim stöðugleika sem hefur kostað okkur miklar fórnir að ná. Þess vegna þarf líka að tala af ábyrgð um það. Það þarf stjórnarandstaðan líka að gera og hún má velta fyrir sér hvort framlag hennar til löggjafar um 

Frú forseti. Það dugar ekki fyrir hæstv. ráðherra að þykjast heyra ekkert og sjá ekkert til að geta svo sagt ekkert um það sem hann er spurður um. Ég spyr hann út í ummæli hæstv. forsætisráðherra sem liggja fyrir og geta ekki hafa farið fram hjá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Ef svo er þá þarf hæstv. ráðherra að fara að fylgjast betur með því sem gerist innan ríkisstjórnarinnar. Til að fá það á hreint: Er hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra þeirrar skoðunar að íslenska krónan sé ekki ónýt og ef svo er, hvað finnst hæstv. ráðherra þá um slík ummæli? Eru þau til þess fallin að auka trúverðugleika gjaldmiðilsins? Eru þau til þess fallin að gengi krónunnar hækki eins og það ætti að gera miðað við hina miklu framleiðslu sem undir henni stendur, eða eru slík ummæli skaðleg? Þetta eru mjög einfaldar spurningar og ég vildi gjarnan að hæstv. ráðherra svaraði þeim í stað þess að temja sér að spyrja 

Frú forseti. Ég tel ekki að íslenska krónan sé ónýt og hef margsagt það, ég hef marglýst viðhorfum mínum til hennar. Ég hef þvert á móti haldið hinu fram, að að mörgu leyti úr því sem komið var, úr því að hér varð þetta efnahagshrun, hafi það hjálpað upp á aðlögunina að við höfðum okkar eigin gjaldmiðil sem gat með því að veikjast í raun mýkt aðlögun hagkerfisins að nýjum raunveruleika í efnahagsmálum sem við Íslendingar höfum staðið frammi fyrir undanfarin missiri. Það er að sjálfsögðu ekki án fórna heldur, það er ekki þannig. Það eru kostir og gallar við það eins og flest annað í þessum efnum. Það eru engar einfaldar patentlausnir til, hvorki þær að hafa eigin gjaldmiðil né heldur að tengja sig stærri markaðssvæðum. Það er alveg ljóst að framtíð mjög lítils gjaldmiðils í opnu hagkerfi með frjálsum fjármagnshreyfingum er vandasöm framtíð. Hún mun gera mjög miklar kröfur til agaðrar hagstjórnar og 

Forseti hvetur hv. þingmenn og ráðherra að virða tímamörk í þessari umræðu.

Frú forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. forsætisráðherra en í kjölfar ályktunar utanríkismálanefndar Evrópuþingsins frá 7. febrúar síðastliðinn um stöðu viðræðna við Ísland og ESB, þar sem einnig kemur fram hvað Ísland þurfi að gera til að uppfylla áframhaldandi vinnu vegna inngönguskilyrða í Evrópusambandið, óskaði ég eftir sérstakri umræðu á Alþingi og reyndar eftir lengri umræðu um stöðu þessa máls og ekki síst þá skýrslu þar sem þessi skilyrði eru tíunduð. Umrædd skýrsla var nú í gær samþykkt af Evrópuþinginu að mestu óbreytt en þó eru þar áréttuð enn frekar tvö sérstök atriði. Þau eru annars vegar að ekki muni verða framhald viðræðna eða samninga nema Ísland fallist á hin sögulegu skilyrði sem nota á við lausn makríldeilunnar, þ.e. okkur er gert að fallast á þau skilyrði sem Evrópusambandið setur fyrir lausn makríldeilunnar, og hins vegar er hert á þeim miklu möguleikum sem Evrópusambandið eigi til áhrifa á norðurslóðum þegar Ísland verði komið í Evrópusambandið. Á þessu var þarna hnykkt. Í þessu áliti eru í mörgum liðum rakin þau atriði í sjávarútvegi, í landbúnaði, í gjaldeyrismálum, í utanríkisviðskiptamálum og fjárfestingarmálum sem Íslendingar verða að uppfylla til að falla að þeim skilyrðum sem Evrópusambandið setur fyrir framhaldi viðræðnanna eða til aðlögunar og inngöngu í sambandið, t.d. fjárfestingar í sjávarútvegi, fjárfestingar í orkufrekum iðnaði o.s.frv. Þessi skýrsla var send ríkisstjórn Íslands 

Virðulegi forseti. Ég get ekki svarað síðustu spurningu hv. þingmanns vegna þess að það er eðlilegt að þeirri fyrirspurn sé beint til utanríkisráðherra sem fer með þetta mál. Það er eðlilegt að hann greini frá innihaldi þessarar skýrslu og ræði það mál við hv. þingmann. Varðandi þá skýrslu sem hv. þingmaður nefndi og skilyrði sem hann talaði um hér fram og til baka sem Evrópusambandið setti eru tveir aðilar við þetta samningaborð, Ísland og Evrópusambandið. Hlutverk Íslands og samningamannanna er að reyna að fá sem hagstæðasta niðurstöðu í öllum málum fyrir íslensku þjóðina. Að því hefur verið unnið sleitulaust síðan við settumst að þessu samningaborði. Allt ferlið er í eðlilegum gangi og ekkert það komið upp enn þá sem bendir til þess að það verði eitthvert strand í þessum viðræðum. Varðandi makrílinn sem hv. þingmaður nefndi hafa Íslendingar og íslenska samninganefndin haldið mjög fast og skynsamlega á því máli fyrir hönd íslensku þjóðarinnar enda hefur hún það fram að færa í því efni sem nauðsynlegt er að samningsaðilar taki tillit til þannig að þar hefur ekkert verið gefið eftir. Af hálfu okkar er ekki líðandi að ESB setji fram einhver skilyrði um makrílinn í samningaviðræðum almennt um aðildarferlið. Sú er afstaða okkar, hefur verið og mun verða.

Frú forseti. Ég vil ekki vera ókurteis við hæstv. forsætisráðherra en ég velti fyrir mér hvort ráðherrann hafi lesið þessar skýrslur og hvort hún átti sig á því hvaða stöðu þessar skýrslur hafa af hálfu Evrópusambandsins þegar Evrópuþingið er búið að samþykkja þau skilyrði sem sett eru fyrir framhaldi málsins. Það er líka sorglegt ef íslenska ríkisstjórnin hefur ekki tekið þetta mál til skoðunar í því ferli þegar henni gafst hugsanlega tækifæri til þess án þess þó að ég ætli að segja að það hafi verið möguleiki á því. Það er fullkominn misskilningur hjá forsætisráðherra að það séu tveir sjálfstæðir samningsaðilar hér við borð. Umsóknin fer inn á forsendum Evrópusambandsins og við leggjum okkur þar undir, m.a. Kaupmannahafnarviðmiðin um að geta sótt um. Forsætisráðherra hefur ítrekað tjáð sig mjög á þessum vettvangi, nú síðast um gjaldeyrismál. Hún fær sérstakt hrósyrði frá Stefan Füle 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé hreinn misskilningur hjá hv. þingmanni að skýrsla sem Evrópusambandið er að vinna um stöðuna af sinni hálfu sé þannig að við séum bundin af öllu því sem þar er sett fram og öllum skilyrðum. Við erum í samningaviðræðum, hv. þingmaður, um Evrópusambandsaðildina. Sú niðurstaða sem kemur út úr því ræður því fyrst og fremst hvort það séu það hagstæðir samningar að við leggjum þá fyrir þjóðina. Það er alveg ljóst að þessar aðildarviðræður eru ekki eftir skilyrðum eða á forsendum Evrópusambandsins. Ég verð að minna á að við settum fram ítarlega þingsályktunartillögu um það hvernig við vildum sameiginlega halda á hagsmunamálum íslensku þjóðarinnar í þessum samningaviðræðum, þar með um gjaldeyrismál. Það var athyglisvert að fara yfir það í gær og skoða að samstaða virðist um það í þessari þingsályktunartillögu að ef  Forskriftin og leiðsögnin kemur héðan frá Alþingi um hvernig við höldum á þessu máli.

Hæstv. forseti. Hæstv. forsætisráðherra hefur margoft lýst því yfir að það sé meðal helstu verkefna þessarar ríkisstjórnar að stuðla að fjölgun starfa í landinu. Fréttir undanfarna mánuði hafa bent til þess að skráðum á atvinnuleysisskrá fari fækkandi og við ýmis höfum talið að það væri til merkis um að ástandið væri að skána á atvinnumarkaðnum. Í gær kom út skýrsla Hagstofu Íslands um vinnumarkað á Íslandi með samanburði við fyrri mánuði og fyrri ár. Úr þeirri skýrslu má lesa þá niðurstöðu að þrátt fyrir að atvinnulausum hafi samkvæmt skráningu vissulega fækkað hafi störfum í landinu ekkert fjölgað. Þeim sem eru utan vinnumarkaðar hefur fjölgað, þeir sem eru taldir utan vinnumarkaðar eru þeir sem hvorki eru í vinnu né á atvinnuleysisskrá, þeim sem eru fyrir utan þetta mengi fjölgar en störfunum fjölgar ekki neitt. Milli 2010 og 2011 fækkaði störfunum, milli 2011 og 2012 stendur talan í stað. Það er stöðnun á þessu sviði. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra, í ljósi fyrri yfirlýsinga hennar um áform ríkisstjórnarinnar, um aðgerðir til að stuðla að fjölgun starfa, hvort þetta séu ekki vonbrigði og hvað ríkisstjórnin hyggist gera til að bæta úr þessari stöðu.

Hæstv. forseti. Ég deili því sannarlega með hv. þingmanni að ég vildi sjá atvinnuleysistölur fara neðar en þær hafa gert. Þær hafa þó vissulega verið að fara niður miðað við bæði árin 2011 og 2012 og það verulega. Ég held að það sé nokkur sannleikur til í því, meira að segja tölur Hagstofunnar sýna að meðal 29 ríkja ESB og EES eru aðeins fimm með lægri atvinnuleysistölur en Ísland. Það er nokkuð til að státa sig af og ég held að við eigum ekki að  Ég hygg að á þessu séu ýmsar skýringar sem hv. þingmaður nefnir.  Á þessu eru skýringar sem ég gat hér um. Ég er sérstaklega ánægð með þessa aðgerð sem ríkisvaldið fór í, að taka 

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt að gripið hefur verið til ýmissa ráðstafana til að bregðast við atvinnuleysi eins og þau vinnumarkaðsúrræði sem hæstv. forsætisráðherra nefnir. Eins er það auðvitað staðreynd að ýmsir sem hafa misst vinnuna hafa farið í skóla. Í sjálfu sér er það jákvætt. Staðreyndirnar eru hins vegar þær að störfum hefur ekkert fjölgað. Við fórum djúpt í kreppunni og að þessu leyti erum við ekki að ná okkur upp úr henni aftur. Það eru ekki merki um að störfum sé að fjölga. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra aftur: Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera til að fjölga störfum, tryggja að fleiri geti fengið vinnu? Er það ekki markmiðið, hæstv. forsætisráðherra, að reyna að búa til þær aðstæður í efnahagslífi okkar, stuðla að því með lagasetningu og aðgerðum stjórnvalda, að hér geti orðið til fleiri störf? 

Hæstv. forseti. Ég geri ráð fyrir því að hv. þingmaður hafi fylgst með því hvað ríkisstjórnin hefur lagt til og lagt fram að því er varðar atvinnumálin, bæði hjá hinu opinbera og á einkamarkaði. Þar er ýmislegt í gangi í fjárfestingarsamningum sem hafa verið gerðir. Ýmislegt mun stuðla að atvinnuuppbyggingu, ekki síst fyrir norðan og að einhverju leyti hér fyrir sunnan. Ýmsar opinberar framkvæmdir eru í gangi sem munu hjálpa okkur verulega að því er varðar atvinnumálin. Vonandi kemst Landspítalinn af stað fyrr en seinna. Við erum með ýmislegt í framkvæmdum að því er varðar stúdentagarða, hjúkrunarheimili o.s.frv. Allt þetta höfum við verið að skoða og reikna inn og vel er fylgst með þessu í sérstakri atvinnumálanefnd, ráðherranefnd á vegum ríkisstjórnarinnar. Þar er reglulega fylgst með þessu og ég held að við getum alveg verið sæmilega bjartsýn á að þær áætlanir 

Frú forseti. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sagði hér rétt áðan að það ætti að tala varlega um gjaldmiðil íslensku þjóðarinnar og ég tel að hann hafi með því verið að gefa hæstv. forsætisráðherra að minnsta kosti vinsamlega ábendingu um að stilla orðum sínum í hóf þegar kemur að umræðu um íslensku krónuna. Hæstv. forsætisráðherra sagði á flokksstjórnarfundi Samfylkingarinnar um síðustu helgi að íslenska krónan væri ónothæf og ég fullyrði að hvergi kæmist forsætisráðherra upp með slík ummæli án þess að það hefði einhver eftirmál í för með sér enda sá maður á viðbrögðum hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra að það er mikill vandræðagangur á ríkisstjórnarheimilinu vegna þessara gáleysislegu orða forsætisráðherrans um íslensku krónuna. Hver er staða gjaldmiðilsins á þeim tímum þegar forsætisráðherra tjáir sig með þessum hætti? Jú, því miður hefur gengi krónunnar verið að veikjast og ekki mun tiltrúin aukast með þessum orðum hæstv. forsætisráðherra.  Ég spyr hæstv. forsætisráðherra, ég tel rétt að gefa hæstv. ráðherra færi á því að útskýra fyrir Alþingi, hvernig standi á því að hæstv. ráðherra kemur fram fyrir alþjóð og gagnvart alþjóðasamfélaginu með þau orð um gjaldmiðil þjóðarinnar á mjög viðkvæmum tímum. Eru þetta ekki tímar þar sem forsætisráðherra þjóðarinnar ætti að tala kjark í þjóðina og byggja 

Virðulegi forseti. Ég hygg að það séu mjög margir sammála mér um það að stærsta mál þessarar þjóðar sem hún þarf að glíma við séu gjaldmiðlamálin. Ég hygg að þeir sem telja að það sé allt í lagi með krónuna séu í afneitun.  Hér þarf að ná samstöðu um að setjast yfir það hvaða leið við eigum að fara í gjaldeyrismálum  
            

Frú forseti. Þetta er farið að slá öll fyrri met. Þriðja daginn í röð koma forsvarsmenn Samfylkingarinnar hingað upp og fara með helber ósannindi. Það er einfaldlega þannig að við framsóknarmenn höfum haldið uppi virkri umræðu um gjaldmiðilsmál á undangengnum árum og við héldum ágæta ráðstefnu um það hvort til greina kæmi að horfa til meðal annars kanadadollars. Það er ekki þar með sagt að í ljósi þess að við héldum ágætt málþing um það að það sé þar með orðin stefna Framsóknarflokksins. Okkur ber hins vegar skylda til að halda uppi umræðu um gjaldmiðilsmál. Hæstv. forsætisráðherra virðist því miður einungis geta litið í eina átt þegar kemur að því. Hins vegar skulum við horfast í augu við þá staðreynd að krónan verður gjaldmiðill þjóðarinnar til næstu ára, í nokkur ár, og á meðan svo er ber okkur skylda til að tala varlega um gjaldmiðilinn eins og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra benti á áðan. Það þýðir ekki fyrir hæstv. forsætisráðherra að gaspra um gjaldmiðilinn með þeim hætti að tiltrú á honum 

Virðulegi forseti. Ég tel að framsóknarmenn séu á réttri leið þegar þeir eru farnir að halda ráðstefnu um að taka upp nýjan gjaldmiðil, leggja að vísu til einhliða upptöku annarrar myntar sem ég tel að sé ekki skynsamleg  
            

Það er ekki hægt að halda hér áfram umræðu um dagskrármál. - Forseti telur ekkert athugavert við fundarstjórn forseta, hún hefur gengið alveg eðlilega fyrir sig.

Virðulegur forseti. Það sem hér er á ferðinni er sameining svokallaðra vistunarmatsnefnda sem meta þörf einstaklinga fyrir þjónustu, annað tveggja á dvalarrými eða hjúkrunarrými. Hér eru líka á ferðinni breytingar á orðnotkun vegna þess að Landssamband eldri borgara kom því á framfæri við nefndina að vistmaður ætti ekki lengur við heldur heimilismaður og ekki ætti að tala um vistun heldur dvöl. Þetta er þarft mál. Það eru bæði orðalagsbreytingar en ekki síst er þetta samræming vistunarmatsnefnda um þörf einstaklinga fyrir hjúkrunarrými og/eða dvalarrými og ég hvet þingheim til að veita þessu máli brautargengi.

Hæstv. forseti. Það er sérstakt fagnaðarefni sem lagt er til hér í breytingartillögu frá velferðarnefnd um orðnotkun en eins og hv. síðasti ræðumaður gat um komu fulltrúar frá Landssambandi eldri borgara og bentu á þessi atriði og töluðu um að eðlilegra væri að nota orð eins og eftirlaunafólk í staðinn fyrir ellilífeyrisþega, dagdvöl í staðinn fyrir dagvist eins og nú er og tala um heimilismann í staðinn fyrir vistmann og tala um færni- og heilsumat í staðinn fyrir vistunarmati. Virðulegi forseti. Þetta voru mjög góðar tillögur sem komu fram frá Landssambandi eldri borgara en það var líka mjög gott að nefndin sem slík hlustaði á þær tillögur og gerði þær að sínum hér til breytingar á því frumvarpi sem lagt hefur verið fram og verið er að fjalla um, sem er um samræmt mat. Þetta sýnir aukið sjálfstæði nefnda Alþingis því að hér eru þessar fjölmörgu breytingartillögur settar fram og það ber að fagna því sérstaklega 

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða frumvarp sem er flutt sameiginlega af velferðarnefnd, einfalt mál sem felur það í sér að verið er að færa inn í upphafleg lög um umboðsmann skuldara breytingar sem voru gerðar í sérstökum lögum og Alþingi samþykkti í desember sl. varðandi greiðslukostnað við rekstur umboðsmanns skuldara þannig að það sé fullt samræmi í þessari lagasetningu. Ég legg til að þingheimur staðfesti þetta frumvarp.

Hæstv. forseti. Ég vil gera athugasemd við fundarstjórn forseta því ég verð að viðurkenna að ég á erfitt með að skilja að þingmönnum, þegar þeir biðja um orðið undir þessum lið, fundarstjórn forseta, sé meinað að koma hingað í pontu. Ég veit ekki hvaða reglur hæstv. forseti notaði við það. Ég held að margir í salnum hafi orðið vitni að því að hv. þm. Birkir Jón Jónsson bað um orðið löngu áður en komið var að atkvæðagreiðslu og ég vil gera athugasemdir við þá fundarstjórn forseta að hleypa mönnum ekki í pontu. Það má ekki vera handahófskennt val forseta á hverjum tíma hvort þingmenn fái möguleika á að koma upp í pontu undir þeim liðum sem eru settir í þingsköp einmitt til þess að þingmenn geti rætt fundarstjórn forseta. Ég vil að hæstv. forseti taki þetta til greina og til umfjöllunar í forsætisnefnd.

Frú forseti. Ég held að ástæða sé til að þakka frú forseta yfir höfuð að fá að koma hingað upp til að ræða um fundarstjórn forseta. Ég óskaði eftir því áðan og það er fáheyrt, ef ekki einsdæmi, að þingmanni sé neitað að koma upp og ræða fundarstjórn forseta. Það sem ég vildi ræða við frú forseta og um fundarstjórn hennar er framganga þingmanna í ræðustóli Alþingis og að forseti Alþingis láti það óátalið að hæstv. forsætisráðherra komi hingað upp og fari með rangindi þegar hún segir að það sé stefna Framsóknarflokksins að taka einhliða upp kanadískan dollar. Það er ekki verið að ræða um nein smámál þar 

Frú forseti. Ég kem upp vegna starfa innan allsherjar- og menntamálanefndar en samkvæmt nýju fyrirkomulagi eru skipaðir framsögumenn í ákveðnum málum og ég er framsögumaður nefndarinnar um þingsályktunartillögu Sivjar Friðleifsdóttur og annarra um forvirkar rannsóknarheimildir. Við höfum farið mjög gaumgæfilega, ítarlega og efnislega yfir það mál, höfum meðal annars fengið á fund okkar lögreglumenn og fleiri og fleiri sem greinilega eru núna með puttann á púlsinum. Það tengist rannsóknum og forvörnum gagnvart skipulögðum glæpasamtökum. Hitt er svo að ég mælti með því að við mundum bíða með afgreiðslu málsins af því að okkur í nefndinni var tjáð - og núna eru tæpir tveir mánuðir liðnir frá því - að þess væri að vænta að hæstv. innanríkisráðherra mundi leggja fram frumvarp um forvirkar rannsóknarheimildir. Mér skilst líka að báðir stjórnarflokkarnir, bæði þingflokkur Samfylkingar og Vinstri grænna, hafi afgreitt það mál út úr þingnefndinni fyrir mörgum vikum. Ég upplýsti það í nefndinni og ég taldi að ég hefði fengið ákveðinn stuðning við það í morgun, að ef þetta frumvarp kemur ekki fram innan tíðar og þá meina ég innan viku, 

Frú forseti. Ég vil taka undir þetta og beina því til frú forseta að athuga hvar þetta mál er statt. Þetta er mikilvægt mál sem mikið hefur verið fjallað um í nefndinni í vetur og er nokkuð rík samstaða um þó að auðvitað séu skiptar skoðanir um jafnstórt og viðamikið mál eins og forvirkar rannsóknarheimildir. Það er gríðarlega brýnt að afgreiða þetta mál núna. Það styttist í að síðasti dagur fyrir ný mál inn í þingið renni upp og fáir þingdagar til 1. apríl. Það hefur verið staðfest að margar vikur eru síðan málið var afgreitt út úr þingflokki Samfylkingar og ég hef fengið þær upplýsingar frá hæstv. innanríkisráðherra að þess sé að vænta innan fárra daga. Vona ég að það standi og ég efast reyndar ekkert um það af því að annars munum við að sjálfsögðu fara þá leið sem hv. þingmaður nefndi, að afgreiða þingsályktunartillöguna en ég beini því til frú forseta að kalla eftir málinu. Ef báðir þingflokkarnir hafa afgreitt það hlýtur það að vera einhvers staðar annars staðar statt. Hér er um að ræða stórmál sem snertir grundvöll baráttunnar gegn hinni skipulögðu glæpastarfsemi sem nú veður uppi á Íslandi.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 106/2000, um mat á umhverfisáhrifum, með síðari breytingum. Í frumvarpi þessu er lögð til breyting á gildandi lögum um mat á umhverfisáhrifum en tilgangur breytingarinnar er að koma til móts við athugasemdir ESA er varðar innleiðingu Íslands á einstökum ákvæðum tilskipunar 85/337/EBE. Markmiðið með frumvarpinu er að uppfylla ákvæði tilskipunarinnar og koma til móts við athugasemdir ESA ásamt því að gera einstakar lagfæringar á lögunum sem þörf er talin á í ljósi reynslunnar. Frumvarpið mun hafa þau áhrif í grundvallaratriðum að fleiri framkvæmdir þarf að tilkynna til Skipulagsstofnunar til ákvörðunar um mat á umhverfisáhrifum. Umhverfisráðuneytinu bárust athugasemdir ESA með bréfi í febrúar 2010. Þar er vísað til þess að í ljósi dómsniðurstöðu Evrópudómstólsins í máli C-255/08 hafi ESA ákveðið að hefja skoðun á innleiðingu EES/EFTA-ríkjanna á umræddri tilskipun. ESA gerði athugasemdir við innleiðingu tilskipunarinnar í lög um mat á umhverfisáhrifum, nr. 106/2000. Að mati ESA uppfyllir Ísland ekki ákvæði tilskipunarinnar hvað varðar viðmið þau sem fram koma í 1. og 2. viðauka laga um mat á umhverfisáhrifum. Fjalla athugasemdirnar um þau viðmiðunarmörk framkvæmda er varða stærð og staðsetningu framkvæmdanna sem er að finna í ákvæðum 1. og 2. viðauka núgildandi laga. Enn fremur gerir ESA athugasemd við orðalag nokkurra annarra ákvæða viðaukanna. Evrópudómstóllinn hefur fjallað um ákvæði tilskipunar 85/337/EBE í nokkrum dómum sínum og var túlkun Evrópudómstólsins á tilskipuninni skoðuð og tekið mið af niðurstöðu dómstólsins í þeim málum við vinnslu frumvarpsins. Helstu nýmæli í frumvarpinu eru þau að gerð er tillaga um að framkvæmdir þær sem eru þegar matsskyldar samkvæmt 5. gr. laganna og tilkynningarskyldar til ákvörðunar um mat á umhverfisáhrifum samkvæmt 6. gr. laganna verði flokkaðar í þrjá flokka, flokka A, B og C. Í flokk A falla þær framkvæmdir sem eru matsskyldar samkvæmt núgildandi lögum og finna má í 1. viðauka laganna. Í flokki B er að finna þær framkvæmdir sem kunna að vera háðar mati á umhverfisáhrifum samkvæmt núgildandi lögum og falla undir 2. viðauka þannig að viðbótin er flokkur C þar sem eru þær framkvæmdir sem áður hafa fallið utan viðmiðunarmarka þeirra framkvæmda sem tilgreindar eru í 2. viðauka og nauðsynlegt þykir í ljósi athugasemda ESA að bæta við gildandi lög. Lagt er til að í stað þriggja viðauka - og hér erum við fremur að tala um formsatriði en innihalds - verði tveir viðaukar. Í 1. viðauka verða tilgreindar þær framkvæmdir sem falla í A-, B- og C-flokk og í 2. viðauka er að finna ákvæði þau sem eru í 3. viðauka núgildandi laga með viðbótum. Gerðar eru breytingar á einstökum ákvæðum viðaukanna til að þau falli betur að ákvæðum tilskipunarinnar en einnig þótti ástæða til að gera orðalag skýrara á nokkrum stöðum. Gerð er tillaga að breyttri og gagnsærri uppsetningu 1. viðauka þar sem framkvæmdir samkvæmt núgildandi 1. og 2. viðauka eru númeraðar og skyldar framkvæmdir eru flokkaðar saman og tilgreint hvort viðkomandi framkvæmd falli undir A-, B- eða C-flokk. Í frumvarpinu er gerð tillaga um mismunandi málsmeðferð hvers flokks framkvæmda um sig. Varðandi matsskyldar framkvæmdir, sem er að finna í 1. viðauka og gerð er tillaga um að falli í flokk A, verður um óbreytta málsmeðferð að ræða frá núgildandi lögum. Hvað varðar þær framkvæmdir sem kunna að vera háðar mati á umhverfisáhrifum, samkvæmt núgildandi 2. viðauka og gerð er tillaga um að falli í flokk B, verður einnig um óbreytta málsmeðferð að ræða, þannig að enn ræðum við um þá breytingu sem frumvarpið fjallar um, þ.e. fyrir þær framkvæmdir sem núna falla utan viðmiðunarmarka núgildandi laga, og gerð er tillaga um að verði tilkynningarskyldar og falli í flokk B, er í frumvarpi þessu gerð tillaga um einfaldari málsmeðferð en lagt er til varðandi þær framkvæmdir sem falla í flokk B. Þetta er með það að markmiði að breytingin sé sem minnst íþyngjandi. Markmið einfaldari málsmeðferðar er að stytta þann tíma sem það tekur Skipulagsstofnun að taka ákvörðun um matsskyldu. Gerðar verða vægari kröfur til framkvæmdaraðila um skil á gögnum með tilkynningu framkvæmdar í flokki C til Skipulagsstofnunar, enn fremur styttri tímafresti fyrir Skipulagsstofnun til að taka ákvörðun um matsskyldu og verður Skipulagsstofnun heimilt en ekki skylt að leita umsagna. Talið er að með framangreindum breytingum sem hér hafa verið reifaðar verði kröfur tilskipunarinnar uppfylltar og komið að öllu leyti til móts við fram komnar athugasemdir ESA. Virðulegur forseti. Eins og hér kemur fram er hér fyrst og fremst um að ræða tæknilega breytingu á lögum um mat á umhverfisáhrifum sem þó hefur í för með sér breytingar á starfsumhverfi framkvæmdaraðila. Við smíði frumvarpsins hefur verið leitast við að þær breytingar valdi sem minnstum truflunum en uppfylli þó markmið laganna um mat á umhverfisáhrifum eins og lagt hefur verið til. Ég hef að öðru leyti rakið meginefni frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar til úrvinnslu.

Hæstv. forseti. Tilefni þessa frumvarps er eins og fram kemur í máli hæstv. umhverfisráðherra athugasemdir frá Eftirlitsstofnun EFTA varðandi löggjöf á þessu sviði og ég held að full ástæða sé til að fara vel yfir þær athugasemdir og meta hvaða breytingar eru nauðsynlegar. Á þessu stigi máls ætla ég ekki að fara efnislega í málið en ég vil hins vegar árétta að ég held að umhverfis- og samgöngunefnd þingsins verði að fara vel yfir þetta. Það er auðvitað sagt af ákveðinni reynslu vegna þess að innleiðing gerða ESB sem gildi hafa samkvæmt EES-samningnum getur verið með margvíslegu móti. Oft er svigrúm til innleiðingarinnar og þess vegna þarf að greina vel hvað er nauðsynlegt, hver lágmarksskilyrðin eru eiginlega og síðan þarf að taka afstöðu til þess hvað menn vilja setja sem landsreglur sem aukakröfur ef það er vilji löggjafans. Þetta er atriði sem við þurfum að fara vandlega yfir. Eins tel ég að við í hv. umhverfis- og samgöngunefnd þurfum að fara vel yfir áhrif þessa máls á framkvæmdir, framkvæmdaraðila og málsmeðferðartíma. Það er jákvætt að í frumvarpinu er að finna reglur sem gera ráð fyrir styttri málsmeðferðartíma í ákveðnum tilvikum en það þarf að meta þetta varðandi málsmeðferðartíma og kostnað. Staðreyndin er sú að við höfum á undanförnum árum samþykkt fjöldamargar nýjar reglur sem að mínu mati flækja framkvæmdina þegar sótt er um leyfi til ýmiss konar framkvæmda og satt að segja hef ég áhyggjur af því að við séum í raun og veru að búa til frumskóg sem erfitt verður fyrir framkvæmdaraðila, hvort sem um er að ræða fyrirtæki, sveitarfélög, vegagerð eða aðra opinbera aðila eða hvern sem er, að rata um. Menn þurfa mikinn fjölda leyfa, mikill fjöldi umsagna er nauðsynlegur í mismunandi tilvikum og úr þessu verður frumskógur sem mjög erfitt er að átta sig á. Ég játa það sem þingmaður í þeirri nefnd sem fer með þessi mál að ég á oft mjög bágt með að átta mig á þeim skriffinnskukröfum sem ég vil kalla svo sem gerðar eru í sambandi við aðdraganda framkvæmda. Með þessu er ég ekki að draga úr nauðsyn þess að ákvarðanir séu teknar að vel yfirlögðu ráði og að fram komnum þeim upplýsingum sem nauðsynlegar eru til að taka upplýsta ákvörðun. En í mörgum tilvikum finnst mér að stjórnsýslan sé of flókin, of snúin og að mínu mati er raunveruleg hætta á því að þetta fæli menn einfaldlega frá framkvæmdum. Þetta eru atriði sem ég vil athuga en ég tek það fram að ég tel rétt að við bregðumst við þeim athugasemdum sem fram hafa komið eins og nauðsyn ber til, en ég held að í samhengi við þetta mál þá þurfum við líka að huga að hinni stærri mynd, þ.e. hvaða skilyrði við erum að setja í hinum ýmsu lagabálkum sem geta flækt stjórnsýslulega meðferð mála á þessu sviði. Ég hef töluverðar áhyggjur af því og þær áhyggjur fara bara vaxandi, eiginlega með hverri nýrri löggjöf sem samþykkt er á Alþingi. Áhyggjur mínar fara vaxandi vegna þess að það liggur við að hver einasti lagabálkur sem hér er samþykktur á þessu sviði, hvort sem um er að ræða umhverfismálin eða skipulagsmálin, feli í sér nýjar flækjur. Það má eiginlega segja að fyrir hvert höfuð ófreskjunnar sem höggvið er af spretti tvö ný. Ég ætla ekki að deila við hæstv. ráðherra eða aðra hv. þingmenn um að nauðsynlegt sé að ákvarðanir séu teknar að vel yfirlögðu ráði en það er líka hægt að búa til svo miklar stjórnsýsluflækjur að hin raunverulegu efnisatriði verði aukaatriði og málsmeðferðarreglurnar verði sjálfstætt vandamál.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um eflingu græna hagkerfisins á Íslandi frá atvinnuveganefnd. Í upphafi þessa nefndarálits, sem er allítarlegt, er getið um þá sem komu á fund nefndarinnar og sendu inn umsagnir og vísa ég til þeirra hér í þingskjalinu. Með þingsályktunartillögunni er lagt til að Alþingi álykti að fela forsætisráðherra að stýra mótun aðgerðaáætlunar um grænt hagkerfi á grundvelli tillagna nefndar Alþingis um eflingu græna hagkerfisins. Framangreindu til viðbótar inniheldur ályktunartillagan átta stefnumótunaratriði sem lagt er til að verði lögð til grundvallar í aðgerðaáætluninni og fjörutíu og átta tillögur sem lagt er til að fái framgang með samþykkt ályktunarinnar. Þannig er gert ráð fyrir að aðgerðir samkvæmt áætluninni miði að því að Ísland skipi sér á alþjóðavettvangi í fremstu röð sem grænt hagkerfi með áherslu á hreina náttúru, sjálfbæran orkubúskap, nýsköpun og menntun til sjálfbærni. Í stuttu máli stefnir tillagan að aukinni verðmætasköpun samfara því að dregið verði úr álagi á náttúruna. Þannig verði komið upp grænu hagkerfi sem byggist á virðingu fyrir náttúrunni og gæðum hennar með hliðsjón af hagsmunum komandi kynslóða, auk þess að svara kröfunni um jafnræði og jafnvægi milli náttúruverndar og nýtingar náttúruauðlinda. Þá byggist tillagan á þeirri sýn að fjölbreytt atvinnulíf sé mikilvæg forsenda sjálfbærrar hagsældar. Nefndin fjallaði ítarlega um málið og tók, eins og fram hefur komið, á móti töluverðum fjölda gesta. Þá barst nefndinni nokkur fjöldi umsagna. Í máli gesta og í umfjöllun umsagnaraðila komu fram ýmis sjónarmið sem nefndin tók til skoðunar og ræddi. Málið er viðamikið og í eðlilegu samhengi við það voru þær athugasemdir og tillögur sem komu fram nokkuð fjölbreyttar. Efni þingsályktunartillögunnar kallast á við efni skýrslu nefndar Alþingis um eflingu græna hagkerfisins frá því í september síðastliðnum en meðal flutningsmanna tillögunnar eru nefndarmenn í téðri nefnd. Málið er flutt af fulltrúum allra flokka á Alþingi. Almennt voru nefndarmenn nokkuð samstiga við meðferð og afgreiðslu málsins. Þó er sérstaklega gerð grein fyrir sjónarmiðum eins nefndarmanns í skýringum á fyrirvörum hans síðar í álitinu. Nokkur sjónarmið og athugasemdir tók nefndin til sérstakrar umræðu. Vík ég fyrst, virðulegi forseti, að tímasetningum. Í nokkrum umsögnum kemur sú skoðun fram að rétt kunni að vera að fara yfir tímaramma sem settir séu í tillögunni og tryggja að fjármagn verði til staðar til að innleiða tillögurnar. Benda sumir þeirra á að óraunsætt sé að hefja framkvæmd meginhluta tillagnanna á einu og sama árinu og því kunni að vera eðlilegt að fara nánar yfir forgangsröðun þeirra með tilliti til þess hve hratt eigi að innleiða græna hagkerfið í ljósi jafnræðis, sjálfbærni kostnaðar, fjárlagagerðar og fjármögnunar verkefna. Af 24. tölulið 3. mgr. tillögunnar má sjá að flutningsmenn hennar virðast hafa gert ráð fyrir því að tillagan yrði samþykkt sem ályktun Alþingis þegar á árinu 2011. Þar sem svo hefur ekki farið telur nefndin rétt að bæta einu ári almennt við allar tímasetningar tillögunnar. Hlýtur slík tillaga einnig stoð í þeirri staðreynd að samkvæmt fjárlögum ársins 2012 er aðeins gert ráð fyrir 3,1 millj. kr. vegna eflingar græna hagkerfisins. Margir umsagnaraðilar sakna þess að ekki sé minnst á skógrækt sem vænlega leið til að ná markmiðum tillögunnar. Hefur komið fram að útbreiðsla skóga hafi stórminnkað hér á landi frá landnámstímanum, úr 25–30% niður í 1%. Að mati málsmetandi umsagnaraðila nýta fáar greinar innan íslensks hagkerfis sólarorku, vatn og jörð til verðmætasköpunar betur en skógrækt. Af þeim sökum megi segja að hún sé meðal umhverfisvænstu fjárfestingarleiða hér á landi. Mat sumra umsagnaraðila er að það sé raunhæft að ætla að skógrækt skapi þau skilyrði sem þarf til að Ísland taki forustu á sviði grænna hagkerfa verði rétt á málum haldið. Nefndinni bárust meðal annars útreikningar frá Skúla Björnssyni, framkvæmdastjóra Barra hf. á Egilsstöðum, þar sem farið var yfir mögulegan viðarvöxt stafafuru og sitkagrenis í Breiðdal. Virðast þeir útreikningar gefa tilefni til bjartsýni. Til að efla möguleika skógræktar bendir umhverfisdeild Landbúnaðarháskóla Íslands meðal annars á nauðsyn þess að samræma lagabálka og endurskoða lög þannig að sömu fjárhagslegu hvatar verði til að endurheimta náttúruskóga á Íslandi og votlendi og nýttir hafa verið þegar kemur að plöntun barrtrjáa. Einnig er bent á að í tillögunni sé ekkert fjallað um gróðureyðingu og jarðvegsrof sem þó séu meðal stærstu umhverfisvandamála Íslendinga. Virðast margir umsagnaraðilar telja að aukið vægi vistkerfa og vistheimtar og sjálfbærrar nýtingar auðlinda jarðvegs og gróðurs sé grundvallaratriði í grænu hagkerfi, meðal annars með tilliti til losunar gróðurhúsalofttegunda og bindingar koltvíoxíðs. Er því til stuðnings meðal annars bent á að gróður, jarðvegur og ástand lands séu mikilvægir þættir í flestum umhverfissáttmálum Sameinuðu þjóðanna. Hefur komið fram að gróið land hafi á landnámstímanum farið úr 60–70% niður í 40% auk þess sem 50–70% votlendis hafi verið ræst út og þurrkað. Að mati nefndarinnar skortir nokkuð á að skógrækt, landgræðsla og endurheimt votlendis fái þá athygli í þingsályktunartillögunni sem þau eiga skilið. Í greinargerð tillögunnar er reyndar komið stuttlega inn á að sjálfbær skógrækt teljist til grænna starfa sem feli í sér framleiðslu vöru sem hafi í för með sér að stuðlað sé að verndun náttrúruauðlinda. Á fundum nefndarinnar var títt bent á mikilvægi þessara þátta við bindingu kolefnis og í því samhengi meðal annars bent á þá framtíð sem kaup og sala á losunarheimildum muni hafa í för með sér og þau áhrif sem kolefnisbinding mun mögulega hafa á þörf fyrirtækja til kaupa á slíkum heimildum. Hefur Landgræðsla ríkisins meðal annars staðið fyrir mælingum á kolefnisbindingu í landgræðslusvæðum með það að leiðarljósi að slík binding verði viðurkennd sem frádráttur frá losun Íslands á gróðurhúsalofttegundum. Að mati nefndarinnar er ómögulegt að líta fram hjá framkomnum athugasemdum umsagnaraðila. Telur nefndin til dæmis að fjárfesting í skógrækt hljóti að skila Íslendingum arði, hagrænum og umhverfislegum, til lengri tíma litið. Þá virðist raunhæft að vistheimt feli í sér óbein fjárhagsleg verðmæti. Af þeim sökum leggur nefndin til að við 3. mgr. ályktunarorða tillögunnar verði bætt nýjum tölulið sem feli í sér tillögu um að stuðlað verði að framgangi skógræktar og vistheimtar með sjálfbæra nýtingu og bindingu kolefnis að leiðarljósi. Unnar skuli skógræktar- og vistheimtaráætlanir til 20 ára þar sem samræmdar verði fyrri áætlanir og unnið út frá þeim markmiðum að efla úrræði til stöðvunar gróðureyðingar og auka skóga og skapa með því sjálfbærar auðlindir. Á fundum nefndarinnar var rætt um kosti og galla þess að brenna íslenskum við, meðal annars til að knýja kyndistöðvar og bræðsluofna stóriðjufyrirtækja. Fram kom að þeir aðilar sem helst hafa brennt trjákurli í ofnum sínum hér á landi hafi að langmestu leyti brennt innfluttu kurli. Bent var á að af þeim sökum væri ekki fyrirsjáanlegt að innlend framleiðsla ylli aukningu í viðarbrennslu heldur kæmi hún aðeins í stað innflutts trjákurls. Af þeim sökum ætti ekki að verða aukning í útblæstri mengandi efna undir slíkum kringumstæðum. Þá kem ég, virðulegi forseti, að kafla um varúðarregluna, sem var mikið rædd í nefndinni og voru mörg aðvörunarorð sett fram um það. Í d-lið 2. mgr. ályktunarorða tillögunnar er lagt til að stefnumótun græna hagkerfisins byggist meðal annars á því að varúðarreglan verði óaðskiljanlegur hluti af efnahags- og atvinnustefnu stjórnvalda. Í greinargerð tillögunnar kemur fram sú skýring á inntaki varúðarreglunnar að skorti á vísindalega fullvissu, þar sem hætta er á alvarlegu eða óbætanlegu tjóni, skuli þeim upplýsingaskorti ekki beitt sem rökum til þess að fresta kostnaðarhagkvæmum aðgerðum sem koma í veg fyrir umhverfisspjöll. Margir umsagnaraðila benda á að skilningur manna á inntaki reglunnar sé ekki einhlítur og jafnvel að síðustu ár hafi óheppilegur skilningur unnið á meðal almennings. Meðal ástæðna þessara ábendinga nefna þeir hættu á að rangur skilningur á reglunni kunni að skapa hættu á að stjórnvöld láti stjórnast af blaðaskrifum, þrýstingi frá hagsmunasamtökum, ótta almennings og upphrópunum, til dæmis þegar komi að því að taka ákvarðanir um hvort leyfa skuli einhver nýmæli. Þannig telja sumir þeirra raunverulega hættu á að duttlungar ráði í stað raka og að slík beiting reglunnar geti leitt til stöðnunar. Í viðauka 2 við þingsályktunartillöguna er bókun frá Illuga Gunnarssyni, alþingismanni og nefndarmanni í nefnd Alþingis um eflingu græna hagkerfisins, vegna varúðarreglunnar. Virðulegi forseti. Ég hef vísað til þeirra fyrirvara sem hv. þingmaður setti þar fram en við gerum því hér aðeins skil. Þar segir: „Telur hann að þessi skilningur reglunnar bjóði heim hættu á að beiting hennar innan stjórnkerfisins dragi úr möguleikum þjóðarinnar til að nýta náttúruauðlindir jafnvel þegar engar vísindalegar sannanir liggja fyrir um skaðsemi tiltekinnar starfsemi.“ Nefndin ræddi inntak varúðarreglunnar og gerði af því tilefni nokkra könnun á því hvaða skilning mætti finna í ritum fræðimanna, lögum og þingmálum lögðum fram á Alþingi. Af lestri fræðirita má sjá að þau eru oft rituð í skugga ágreinings um það hvort reglunni skuli framfylgt af varúð eða harðfylgi. Þannig virðast þeir sem aðhyllast varúðarbeitingu hennar helst byggja þá skoðun sína á því að beiting hennar geti leitt til ósveigjanleika og jafnvel stöðnunar. Aftur á móti telja fylgjendur strangrar beitingar reglunnar að hún tryggi að eðlilegt mat á hættu á óæskilegum heilsu- eða umhverfisáhrifum sé gert áður en teknar eru ákvarðanir sem hafa í för með sér að ráðist verði í framkvæmdir eða framleiðslu. Við framangreinda könnun kom meðal annars í ljós að fjallað er um varúðarregluna í lögum um erfðabreyttar lífverur, með síðari breytingum. Í 1. gr. þeirra kemur meðal annars fram að tryggja skuli að framleiðsla og notkun erfðabreyttra lífvera fari fram á siðferðislega og samfélagslega ábyrgan hátt í samræmi við varúðarregluna. Í 4. gr. kemur fram sú skilgreining að varúðarreglan feli í sér að þar sem hætta er á alvarlegu eða óbætanlegu tjóni skuli ekki beita skorti á vísindalegri fullvissu sem rökum til að fresta kostnaðarhagkvæmum aðgerðum sem koma í veg fyrir umhverfisspjöll. Það feli í sér að þegar fyrir hendi er vísindaleg óvissa um afleiðingar aðgerða fyrir umhverfið skuli náttúran njóta vafans. Í nefndaráliti umhverfisnefndar um frumvarp það er varð að framangreindum lögum kemur fram að tilgangur skilgreiningarinnar sé að hnykkja á varúðarreglunni. Lögin taka til notkunar og starfsemi með erfðabreyttar lífverur. Eiga lögin rót sína að rekja til skuldbindinga Íslands samkvæmt EES-samningnum. Að sama skapi hafa verið lögð þrjú lagafrumvörp fyrir Alþingi um meginreglur umhverfisréttar þó án þess að nokkurt þeirra hafi orðið að lögum og þau lítið verið rædd. Slíkt frumvarp var meðal annars lagt fram á 133. löggjafarþingi en í því var sérstaklega lagt til að varúðarreglan yrði útfærð með almennum hætti í íslenskum lögum og undir það er hér tekið. Í nánast allri umfjöllun um varúðarregluna er vísað til tilvistar hennar í 15. meginreglu Ríó-yfirlýsingarinnar en þó er oft sleginn sá varnagli að sú útgáfa hennar hafi verið afrakstur málamiðlunar. Fræðimenn virðast almennt sammála um að Ríó-yfirlýsingin frá 1992 hafi ekki stöðu þjóðréttarsamnings en að margar meginreglna hennar hafi haft afgerandi áhrif á þróun umhverfisréttar, bæði hvað varðar þróun alþjóðlegs umhverfisréttar og umhverfisréttar einstakra ríkja. Varúðarreglan er ein af fimm meginreglum sem fjallað er um í 73. gr. EES-samningsins. Þá er hnykkt á henni í aðfaraorðum samningsins. EES-samningurinn hefur lagagildi á Íslandi. Helsta röksemdin að baki varúðarreglunni sem nefnd hefur verið er að óvissa - yfirleitt vísindaleg óvissa, og skortur á upplýsingum, um hvort ákveðnar athafnir, eftir atvikum athafnaleysi, muni hafa óæskileg umhverfisáhrif - eigi ekki að leiða til þess að ekki sé gripið til fyrirbyggjandi ráðstafana, varúðarráðstafana, jafnvel þótt ekki sé mögulegt að sýna fram á orsakatengslin á milli tiltekinna athafna og áhrifa þeirra. Nefndin minnir á að í þingmálinu er lagt til að varúðarreglan verði eitt af þeim atriðum sem leggja verði til grundvallar við mótun efnahags- og atvinnustefnu. Þannig er verið að leggja til að svigrúm stjórnvalda til stefnumótunar verði þrengt að þessu leyti. Skoðun nefndarinnar hefur leitt í ljós að þrátt fyrir að varúðarreglan virðist með hverju árinu sem líður öðlast meira vægi, bæði lagalegt vægi og vægi þegar kemur að stefnumótun, virðist skilningur manna á inntaki hennar ekki alltaf vera sá sami, sérstaklega hvað varðar þær vísindalegu kröfur sem gera verður til upplýsinga sem ákvörðunartaka samkvæmt reglunni byggist á. Virðast fræðimenn hafa talið að einstök ríki hafi ákveðið svigrúm til útfærslu reglunnar í löggjöf. Að mati nefndarinnar er ekkert því til fyrirstöðu að Alþingi álykti að varúðarreglan skuli lögð til grundvallar við stefnumótun á sviði efnahags- og atvinnustefnu stjórnvalda. Engu að síður er ljóst að slík takmörkun á stefnumótunarkostum verður alltaf háð þeirri óvissu sem ríkir um inntak reglunnar og því svigrúmi sem ríki virðast njóta við mótun stefnu og innleiðingu hennar í landsrétt. Þrátt fyrir að umræða hafi átt sér stað á Alþingi um lagafrumvörp sem innihalda umfjöllun um almenna varúðarreglu eða sérstakar útfærslur hennar hefur slík umræða yfirleitt farið fram innan afmarkaðra sviða löggjafar sem um er rætt hverju sinni. Því er nauðsynlegt, eigi að binda hendur stjórnvalda frekar hvað stefnumótunarkosti varðar, að fram fari almenn umræða á Alþingi sem stefni að því að sammælast um mörk slíkrar reglu. Slík umræða verður þó alltaf háð þeim takmörkunum sem leiða má hverju sinni af alþjóðlegum skuldbindingum. Að þessu sögðu er það mat nefndarinnar að ekki verði að svo komnu máli gengið lengra en að árétta hér það sjónarmið fræðimanna og vettvangs alþjóðasamstarfs að varúðarreglunni skuli því aðeins beita að vísbendingar um hættu séu mögulega til staðar og henni megi aldrei beita á handahófskenndan hátt. Virðulegi forseti. Næsti kafli fjallar um tekjur af hækkun kolefnisgjalds á eldsneyti, en í 43. tölulið 3. mgr. tillögunnar er lagt til að Alþingi álykti að stuðla beri að því að kolefnisgjald á eldsneyti verði hækkað um þriðjung og tekjum af hækkuninni verði ráðstafað til verkefna sem stuðla að orkuskiptum í samgöngum. Í athugasemdum tillögunnar kemur meðal annars fram að með aukinni gjaldtöku sé stefnt að því að hvetja til orkuskipta í samgöngum. Framangreindu til stuðnings er bent á þjóðhagslega þýðingu þess að dregið verði úr innflutningi kolefnaeldsneytis. Þá kemur fram að nágrannaþjóðir okkar hafi nýtt styrkjakerfi til að flýta enn frekar fyrir slíkri umbreytingu og því sé skynsamlegt að ráðstafa tekjuaukningunni til verkefna sem stuðli að orkuskiptum í samgöngum. Ýmsar athugasemdir koma fram um framangreindan lið tillögunnar. Gróflega má flokka þær athugasemdir í þrennt. Í fyrsta lagi er bent á að kolefnisgjald hafi nýlega verið hækkað og því sé engin ástæða til að hækka það frekar. Í öðru lagi kunni að vera skynsamlegt að ráðstafa þegar innheimtu kolefnisgjaldi eða hluta þess til verkefna sem tengjast orkuskiptum. Í þriðja lagi er tekið undir markmið að baki aukinni innheimtu kolefnisgjalds en jafnframt lagt til að ráðstöfun þess þurfi að taka mið af misjöfnum tækifærum íbúa landsins til þess að bregðast við gjaldtökunni með breyttum samgönguvenjum. Í fjórða lagi er kolefnisgjöldum hafnað á þeim grundvelli að ekki hafi verið sýnt fram á orsakasamhengi slíkrar gjaldtöku og breyttra samgönguvenja og bent á að hætta sé á að gjaldtakan verði hrein viðbót í vopnabúr almennrar tekjuöflunar ríkissjóðs. Virðulegi forseti. Með lögum nr. 164/2011, um ráðstafanir í ríkisfjármálum, var gerð breyting á ákvæðum ýmissa skattalaga, meðal annars laga um umhverfis- og auðlindaskatta. Fólu fyrrgreindu lögin meðal annars í sér ríflega 30% hækkun kolefnisgjalds á fljótandi jarðefnaeldsneyti. Í frumvarpi til þeirra laga var hækkunin útskýrð sem sérstök tekjuöflunaraðgerð og hluti af ábyrgri umhverfisstefnu. Ljóst er að framangreint frumvarp til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum var lagt fram tæplega einum og hálfum mánuði eftir framlagningu tillögunnar. Þá er í 43. lið 3. mgr. ályktunargreinar tillögunnar einnig að finna í skýrslu nefndar Alþingis um græna hagkerfið. Meðal annars af þeim sökum telur nefndin óþarft að gera ráð fyrir hækkun kolefnisgjalds enda hefur sú hækkun þegar átt sér stað, og á þetta er lögð mikil áhersla. Ekki er þó að sjá að lagðar hafi verið nokkrar línur um ráðstöfun hækkunarinnar sem umrædd lög höfðu í för með sér. Í athugasemdum tillögunnar er bent á hindranir sem standi í vegi orkuskipta í samgöngum. Er hluta þeirra hindrana lýst sem sjálfhelduvanda, skorti á innviðum til að mæta þörfum nýrra samgöngutækja. Í umsögn Fjórðungssambands Vestfirðinga er vakin sérstök athygli á því að aðgengi að vistvænum orkugjöfum sé eingöngu til staðar á höfuðborgarsvæðinu og það sé allsendis óljóst hvenær slíkir orkugjafar verði aðgengilegir íbúum landsbyggðarinnar. Af þeim sökum leggur sambandið til að ráðstöfun kolefnisgjalds til uppbyggingar dreifikerfis verði sett í forgang. Að sama skapi leggur sambandið áherslu á að aðrar endurgreiðslur gjalda og styrkveitingar til eflingar grænum atvinnu- og lífsháttum taki mið af þeim aðstöðumun sem er á milli íbúa landsbyggðarinnar og höfuðborgarsvæðisins. Þá verði að tryggja fjármagn til að mæta væntum samdrætti fjármagns til framkvæmda, viðhalds og þjónustu við vegakerfið. Á fundum nefndarinnar kom það sjónarmið fram að mögulega hefðu höfundar tillögunnar verið fullbjartsýnir varðandi þróun og framgang tækni þegar kemur að vistvænum orkugjöfum. Mat nefndarinnar er að það sjónarmið eigi rétt á sér. Hefur nefndin ákveðnar áhyggjur af því að of mikil áhersla á orkuskipti geti óbeint komið niður á öðrum kostum sem mögulegir eru til að draga úr orkunotkun og mengun. Telur nefndin að rétt sé að koma til móts við aðra kosti sem varðað geta leiðina að því markmiði sem tillagan stefnir að. Nefndin tekur að meginhluta undir allar framangreindar athugasemdir umsagnaraðila. Í ljósi alls framangreinds leggur nefndin til þá breytingu á 43. tölulið 3. mgr. tillögunnar að í honum verði lagt til að tekjum af hækkun kolefnisgjalds samkvæmt lögum nr. 164/2011 verði ráðstafað til verkefna sem stuðla að orkuskiptum og orkusparnaði í samgöngum. Við þá ráðstöfun verði jafnræði milli íbúa landsins haft sérstaklega í huga - eins og við eigum að sjálfsögðu alltaf að hafa. Í umsögn auðlindadeildar Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri koma fram athyglisverð sjónarmið. Þar er meðal annars gagnrýnt að ekki sé í tillögunni eða greinargerð hennar minnst á möguleika íslensks landbúnaðar í umfjöllun um tækifæri atvinnugreina til að nýta umhverfistækni og græna tækni. Telur hún það miður þar sem rannsóknir og tilraunir hafi sýnt að landbúnaður geti framleitt alla orku til eigin nota, t.d. með því að nota skógarafurðir, lífmassa, búfjárafurðir, seyru eða annan lífrænan úrgang sem til verði á bændabýlum. Þá telur hún brýnt að auka þekkingu á framleiðslu og nýtingu orku framleiddri á bújörðum þannig að mögulegt verði að nýta sem mest af henni. Í umræðum á fundum nefndarinnar kom fram að Landbúnaðarháskóli Íslands og Bændasamtök Íslands hefðu unnið að áhugaverðu verkefni á sviði nýsköpunar í orkuvinnslu og orkuskiptum. Kom fram að verkefnið miði að því að innleiða í íslenskan landbúnað þekkingu á framleiðslu og nýtingu orku úr lífrænum hráefnum. Þannig væri stefnt að því að nýta sem orkugjafa hráefni sem falla til á búum eða í nágrenni þeirra eða hráefni væru sérstaklega framleidd í ákveðnum tilgangi. Væri ætlun þeirra að greina orkunotkun á bændabýlum og veita ráðgjöf um aðferðir til að minnka orkunotkun og auka hlutdeild endurnýjanlegrar orku. Takmarkið væri að draga úr nýtingu aðkeyptrar orku um 20% fyrir árslok 2015 og um 80% fyrir árslok 2020. Væri það mat Landbúnaðarháskólans og Bændasamtakanna að með þessu mundi landbúnaðurinn leggja sitt af mörkum til að hvetja til nýtingar innlendrar endurnýjanlegrar orku. Til grundvallar þessum áætlunum lægi mat sem gæfi til kynna að úr þeim búfjáráburði sem þegar félli til mætti auðveldlega framleiða allt það eldsneyti sem þörf væri á til að halda vélum og tækjum meðalbús gangandi. Því til viðbótar væri einnig mögulegt að íslenskur landbúnaður gæti framleitt eldsneyti í formi metans sem selja mætti á almennum markaði og slíkt gæfi færi á að auka verðmæti framleiðslunnar enn frekar. Forsenda slíks væri þó að dreifistöðvum um landið yrði fjölgað og þannig að metanvæðing í almennum samgöngum færi hraðar fram. Skilningur nefndarinnar er sá að landbúnaður eigi sinn hlut í losun gróðurhúsalofttegunda á Íslandi. Fyrirsjáanlegt má telja að framleiðsla metans á bændabýlum geti beint eða óbeint dregið úr slíkri losun og því haft áhrif á heildarkolefnislosun á Íslandi. Efling orkuvinnslu í íslenskum landbúnaði krefst aðkomu margra aðila bæði við uppbyggingu og rekstur. Má sjá fyrir að til verði margvísleg afleidd störf í tengslum við þá uppbyggingu og mörg þeirra græn. Verði áætlanir Landbúnaðarháskólans og Bændasamtakanna að veruleika verður fleiri stoðum rennt undir atvinnu í dreifbýli. Því ættu orkuvinnsla og framleiðsla orku að verða meðal þeirra þátta sem gætu stuðlað að eflingu og styrkingu íslensks landbúnaðar á sama tíma og stuðlað er að eflingu græna hagkerfisins. Ef rétt er á haldið getur vinnsla orku úr lífrænum hráefnum stuðlað að aukinni hringrás næringarefna í íslensku umhverfi. Slíkt getur dregið úr þörf fyrir tilbúinn áburð og minnkað álag á umhverfið vegna förgunar efna sem ónýtt eru. Að mati nefndarinnar er hringrás næringarefna afar mikilvægur þáttur í aukinni sjálfbærni samfélagsins. Þá bendir nefndin á að víða til sveita má finna smávirkjanir, vatnsafls-, jarðvarma-, eða vindorkuvirkjanir sem telja verður að skapi verulegan ávinning fyrir eflingu græns hagkerfis. Að framangreindu sögðu leggur nefndin til að við 3. mgr. ályktunarorða tillögunnar verði bætt nýjum tölulið sem feli í sér þá tillögu að stutt verði við verkefni sem stefni að sjálfbærri orkunýtingu í íslenskum landbúnaði og/eða framleiðslu orku úr hráefni sem verður til við landbúnaðarframleiðslu og á landbúnaðarjörðum. Virðulegi forseti. Þá kemur hér kafli um lífræna ræktun og hefðbundinn landbúnað, sem ég sé að ég hef ekki tíma til að fara í gegnum í því mikla nefndaráliti sem hér er en vísa til þess í nefndarálitinu, sömuleiðis í kafla sem settur er hér fram um ferðaþjónustu. Í umsögnum umhverfisdeildar Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri, umhverfisráðuneytisins og Landverndar koma fram athugasemdir um að á skorti að fjallað sé um ferðaþjónustu í tillögunni. Þannig kemur fram í umsögn Landbúnaðarháskólans að viðurkenna þurfi mikilvægi ferðaþjónustu í íslensku hagkerfi og efla þróun og nýsköpun á því sviði. Að lokum er í þessu mikla yfirliti fjallað um hinn græna samkeppnissjóð en í 18., 19. og 28. töluliðum 3. mgr. tillögunnar er fjallað um stofnun nokkurra sjóða. Lagt er til að settur verði á fót grænn samkeppnissjóður sem deild í Tækniþróunarsjóði, að Nýsköpunarsjóði atvinnulífsins verði falið að vinna að stofnun og rekstri Græns fjárfestingasjóðs og að stofnaður verði sérstakur sjálfbærnifræðslusjóður. Það er vert að nefna að á fund nefndarinnar og í mörgum athugasemdum komu fram athugasemdir um þetta og menn töldu frekar að efla ætti deild innan Tækniþróunarsjóðs í stað þess að stofna nýjan. Einnig er fjallað hér um kostnaðarmat. Samkvæmt 2. mgr. 30. gr. þingskapalaga skal fastanefnd sem mælir með samþykkt þingsályktunartillögu láta prenta með áliti sínu áætlun um þann kostnað sem hún telur ályktunina hafa í för með sér fyrir ríkissjóð. Hinn 1. nóvember 2011 var óskað eftir því við fjármálaráðuneytið að það gerði kostnaðarmat á tillögunni enda var þá fyrirséð að nokkrar líkur væru á því að nefndin mundi mæla með því að hún yrði samþykkt. Erindinu var svarað með bréfi sem barst skrifstofustjóra Alþingis í desembermánuði síðastliðnum þar sem beiðni nefndarinnar var hafnað á þeim grundvelli að ráðuneytið hefði ekki bolmagn til að takast á við kostnaðarmatið. Beiðnin var ítrekuð í febrúar en þá var henni hafnað á ný með vísan til fyrra bréfs. Um þetta er fjallað frekar í kaflanum um kostnaðarmat en það varð niðurstaðan að fara ekki betur yfir það atriði. En þegar ráðuneytin fara að vinna eftir þeim tillögum sem hér eru settar fram, alveg eins og með dagsetningar um hvenær eigi að vinna þær, verða þau að forgangsraða með tilliti til þeirra fjármuna sem þau hafa til að leggja í verkefnið. Virðulegi forseti. Hér í lokin í þessu nefndaráliti er settur fram fyrirvari af hálfu hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar. Það eru afar athyglisverðir punktar um varúðarregluna og annað. Ég hef því miður ekki tíma til að lesa það en geri ráð fyrir að hv. þingmaður geri því skil hér á eftir. En ég tek heils hugar undir þá og í nefndinni var tekið undir þá þó að við höfum ekki gert sérstakar tillögur um það, þ.e. um það sem kemur hér fram um kostnað við að breyta lögum um umhverfismat og umhverfismat áætlana sem hér er fjallað um með tilliti til þeirrar fjárhagsstöðu sem ríkissjóður er í og sveitarfélög og aðrir. Það er samt sem áður hér inni en ég tek undir það sem hér hefur verið sagt, og fram kom hjá mörgum aðilum í nefndinni, að menn skyldu fara varlega í það vegna þess að það gæti haft mjög mikinn kostnaðarauka í för með sér, sem við hreinlega kannski höfum ekki efni á um þessar mundir. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan er það mál sem hér hefur verið flutt, efling græns hagkerfis, yfirgripsmikið, stórt og mikið framfaramál. Við höfum rætt þetta á einum 10 til 15 fundum í nefndinni og skilað því ítarlega nefndaráliti sem hér er sett fram - ég vil þakka ritara nefndarinnar sérstaklega fyrir og öðrum þeim nefndarmönnum sem þar lögðu hönd á plóg. Ég vil líka þakka nefndarmönnum sérstaklega vel fyrir mjög gott vinnulag og samvinnu við að koma þessu máli til þingsins í þessum búningi þar sem ég tel að full samstaða sé um málið. Í ljósi framangreindrar umfjöllunar leggur nefndin til að þingsályktunartillagan verði samþykkt með þeim breytingum sem tillaga er gerð um í sérstöku þingskjali, sem er þskj. 994. Þetta er gert á Alþingi, 13. mars 2012. Undir þetta skrifa sá sem hér stendur, Kristján L. Möller, formaður nefndarinnar og framsögumaður, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Ólína Þorvarðardóttir, Björn Valur Gíslason, Einar K. Guðfinnsson, með fyrirvara, Jón Gunnarsson, Sigurður Ingi Jóhannsson, með fyrirvara, og Þór Saari. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu um þetta mikla nefndarálit og um þá mikilvægu og góðu þingsályktunartillögu sem hér er verið að fjalla um.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. framsögumanni og formanni atvinnuveganefndar, Kristjáni L. Möller, fyrir yfirgripsmiklu ræðu. Það er gaman að því að þessi tillaga komi aftur til þings núna um miðjan mars þegar rétt um tvö ár eru liðin frá því að þessi vegferð hófst, en það var einmitt í lok mars árið 2010 sem ég ásamt þingmönnum úr öllum flokkum á Alþingi lagði fram tillögu um að stofnuð yrði nefnd sem færi yfir þennan málaflokk og legði fram tillögur um hvernig mætti efla grænt hagkerfi á Íslandi. Þetta hefur verið þverpólitísk vinna á öllum stigum málsins, fulltrúar allra flokka voru á upphaflegu tillögunni. Sú tillaga var samþykkt í júnímánuði 2010 og í kjölfarið settust fulltrúar allra þingflokka í nefnd um eflingu græna hagkerfisins sem vann í 12 mánuði að gerð þeirrar tillögu og þeirrar skýrslu sem er efnisinnihald þeirrar þingsályktunartillögu sem við ræðum hér í dag. Sú tillaga var lögð fram af 21 þingmanni úr öllum þingflokkum og ég vil rifja það upp og láta þess getið að það var mjög ánægjuleg vinna sem fór fram í þeirri nefnd. Allir nefndarmennirnir níu lögðu mjög mikilsverðan skerf til niðurstöðunnar og voru fulltrúar stjórnarandstöðunnar sannarlega engir eftirbátar fulltrúa stjórnarmeirihlutans í þeim efnum. Eðlilega, eins og þegar svona stórt mál er undir, var farið vítt yfir sviðið. Menn voru ekki alltaf sammála um öll smáatriði en nefndin stóð þó einhuga að baki þeim 48 tillögum sem lagðar voru fram í skýrslunni en tveir nefndarmenn gerðu athugasemdir við einstök atriði hennar eins og kemur fram í nefndaráliti um þingsályktunartillöguna. Ég vil byrja á að fagna því sérstaklega að þessi mikla samstaða, þvert á flokka, hefur haldist í vinnu hv. atvinnuveganefndar við málið og vil ég nota tækifærið og þakka hv. formanni nefndarinnar, Kristjáni L. Möller, fyrir hversu vel og farsællega hann hefur haldið á þessu máli og framgangi þess. Ég vil líka leggja á það áherslu að nefndin hefur ekki aðeins staðið saman um málið heldur greinilega unnið mjög vandað og gott starf við að setja sig vandlega inn í yfirgripsmikið efni tillögunnar, reifað þar álitamál sem vissulega eru til staðar um einstök atriði og lagt til gagnlegar breytingar þar sem þeirra var þörf. Ég vil hrósa nefndinni sérstaklega fyrir það nefndarálit sem liggur eftir þessa vinnu, það er afar vel unnið. Þar er að finna mjög málefnalega umræðu um tiltekin atriði sem einnig voru nefnd og rædd ítarlega í nefndinni um græna hagkerfið, ekki síst um varúðarregluna, inntak hennar og beitingu í framkvæmd, sömuleiðis sjónarmið um grænan samkeppnissjóð og hvort rétt sé að stofna sérstaka deild innan Tækniþróunarsjóðs eða fara aðrar leiðir. Enn fremur eru lagðar fram nýjar tillögur sem lúta í fyrsta lagi að því að breyta tímamörkum einstakra tillagna, í öðru lagi að vinna að framgangi skógræktar og vistheimtar og í þriðja lagi að stuðla að sjálfbærri orkunýtingu í íslenskum landbúnaði. Ég tel sjálfur að þetta séu allt góðar tillögur og sjónarmið sem vel er hægt að taka undir og ætla fara hér í nokkrum orðum um helstu efnisþætti. Það er hárrétt sem kemur fram í nefndaráliti sem ályktun nefndarinnar að tímasetningar tillagnanna eru atriði sem nefndin leit svo á að færi vel á að lagðar yrðu í dóm fagnefndar Alþingis. Það er vissulega rétt að það voru metnaðarfull áform um að menn mundu vinna þetta hratt og vel og niðurstaða nefndarinnar á lokametrum vinnunnar var að ekki væri rétt að fara kerfisbundið í gegnum hverja og eina tillögu og raða henni í tímaröð sem binda mundi hendur manna fyrir fram. Ég tel að það sé mjög rökrétt niðurstaða nefndarinnar að færa að jafnaði tímamörkin aftur um eitt ár, það er komið fram í mars 2012. Ég tel reyndar að sá tímarammi sem nefndin vann innan sé mjög vel ásættanlegur, þetta er mjög yfirgripsmikið mál og hefði í sjálfu sér ekki verið skrýtið þó að tekið hefði einhver missiri að fara í gegnum málið en ég felli mig mjög vel við þá niðurstöðu nefndarinnar að leggja til ákveðnar breytingar í þessu efni. Umræðan um varúðarregluna er fyrirferðarmikil í nefndarálitinu og það er eðlilegt. Ég vil rétt fara nokkrum orðum um ástæðu þess að hún er inni í tillögunni. Þetta er eitt af þeim átta stefnumiðum sem nefndin um græna hagkerfið lagði til grundvallar tillögugerðinni, við getum kallað þetta eins konar átta boðorð til að vísa stjórnvöldum veginn við eflingu græna hagkerfisins, og sá skilningur sem nefndin lagði til grundvallar er sá skilningur sem Sameinuðu þjóðirnar hafa notað og beitt í kjölfar ráðstefnunnar um Ríó-sáttmálann fyrir réttum 20 árum. Skilningur minn er sá að varúðarreglan snúist á mannamáli fyrst og fremst um það að láta náttúruna njóta vafans. Ef við erum í þeim sporum að líkur eru á því að tilteknar framkvæmdir geti valdið alvarlegum umhverfisspjöllum eigi ekki að líta fram hjá þeim líkum eða beita því fyrir sig að ekki sé til staðar vísindaleg fullvissa um orsakasamhengi, heldur sé rétt við þær aðstæður að taka varúðarsjónarmið alvarlega og freista þess að lágmarka fyrirsjáanlegt umhverfistjón af framkvæmdunum, t.d. með öflugum mótvægisaðgerðum. Efasemdarmenn um beitingu varúðarreglunnar hafa bent á að ekki megi nota þessa reglu til að stöðva allar framkvæmdir og það er vissulega réttmætt sjónarmið sem þarf að taka tillit til. Þess vegna styð ég þær áherslur sem fram koma í nefndaráliti atvinnuveganefndar þess efnis að beita þurfi varúðarreglunni á málefnalegan hátt og tel farsælt til framtíðar að við reynum að ná saman um það í þinginu að skýra þennan skilning, að ná þeirri stöðu að það verði sameiginlegur skilningur manna á inntaki varúðarreglunnar og sá skilningur verði í kjölfarið lögfestur í íslenskri umhverfislöggjöf. Það er áberandi í umsögnum umsagnaraðila og kemur vel fram í nefndaráliti nefndarinnar að talsmenn og forvígismenn tiltekinna atvinnugreina hafa bent á að það sé ekki mikið rými í upphaflegu tillögunni um einstakar greinar, t.d. skógræktina, landgræðslu, ferðaþjónustu o.s.frv. Þetta má allt til sanns vegar færa en það var mjög meðvituð afstaða nefndarinnar að vinna hennar ætti ekki að snúast fyrst og fremst um að veita ítarlegt yfirlit yfir grænar atvinnugreinar á Íslandi eða tæmandi úttekt á þeim, heldur benda á leiðir til þess að gera íslenskt atvinnulíf í grundvallaratriðum umhverfisvænna með hvetjandi aðgerðum ekki síst, með hagrænum hvötum. Síðan eru nefndar í skýrslunni í dæmaskyni nokkrar leiðir sem hægt sé að fara í þeim efnum en ekki ber að líta á það að neinu leyti sem einhvers konar tæmandi yfirlit. Ég get mjög vel tekið undir þau sjónarmið sem koma fram til dæmis um skógræktina. Að sjálfsögðu er skógrækt græn atvinnugrein á Íslandi og það kemur einmitt fram í skilgreiningu þeirri sem við notumst við á grænum störfum að sjálfbær skógrækt er þar sérstaklega nefnd til sögunnar. Taka má undir það sem kemur fram í nefndarálitinu um kolefnisgjaldið. Það ræðst af þeim tímasetningum að tillagan var endanlega mótuð í septembermánuði sl. og lögð fram áður en fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar var lagt fram þar sem kom fram tillaga um hækkun á kolefnisgjaldinu þannig að sú aðgerð hefur að einhverju leyti þegar átt sér stað. Reyndar má harma það að ekki er farin sú leið sem nefndin um græna hagkerfið lagði til, þ.e. að tekjum af hækkuninni yrði varið til þess að efla orkuskipti í samgöngum en segja má að sú barátta standi enn yfir. Ég ætla ekki í sjálfu sér að fara ítarlegar yfir efni þessa nefndarálits, það hefur formaður nefndarinnar gert prýðilega sjálfur, en rétt nefna þó í lokin að núna þegar málið er komið út úr nefnd og til meðferðar í þinginu má segja að næsta tímabil hefjist ef tillagan verður samþykkt við atkvæðagreiðslu að lokinni þessari umræðu. Þá er næsta verkefni að skoða hvernig raða megi þessari aðgerðaáætlun í forgang. Þarna eru 48 tillögur og mikilvægt að menn taki strax til við að greina hvaða tillögur geta skipt mestu máli við að koma til dæmis auknum krafti í atvinnulífið á Íslandi. Þar eru nokkrar tillögur sem ég vil sérstaklega benda á. Ein af þeim, sem kannski mestan undirbúning hefur fengið, er tillagan um að efnt verði til fimm ára átaks í að efla grænar erlendar fjárfestingar í landinu. Þetta er það svið sem við þurfum að einbeita okkur hvað mest að í að styrkja hér, fjárfestingar á Íslandi erlendis frá hafa reyndar í gegnum söguna verið allt of litlar, í hreinu lágmarki, og á undanförnum áratugum fyrst og fremst í einni atvinnugrein, þ.e. stóriðjunni. Hér eru hins vegar mjög mikil tækifæri á ferðinni í grænni fjárfestingu og við sjáum þegar merki þess að ákveðnir sprotar eru þar að kvikna, t.d. varðandi gagnaverin sem eru komin inn í íslenskt atvinnulíf og vonandi til að vera. Þar gera menn sér vonir um að um leið og fyrst stóra gagnaverið hefur tekið til starfa, sem núna hefur gerst á undanförnum fáum vikum, muni fleiri slík fylgja í kjölfarið. Ég get upplýst hér að á vegum Íslandsstofu hefur þegar verið lagt í mikinn undirbúning við að undirbúa slíkt fimm ára átak um að efla græna fjárfestingu og það kallar á að valin verði tiltekin áherslusvið, þrjú til fimm svið, sem við munum sérstaklega einbeita okkur að. Gagnaverin hafa þar komið til umræðu. Menn hafa sömuleiðis nefnt innlenda framleiðslu á vistvænu eldsneyti, vatnsútflutning og ýmislegt fleira mætti nefna. Það er líka spennandi svið sem margir hafa nefnt sem er frekari fullvinnsla á málmum eins og kísilmálmi. Eitt af þessum grænu verkefnum snýst um hreinsun á kísilmálmi til notkunar í sólarorkuiðnaðinum. Þetta er umhverfisvænn iðnaður og væri óskandi að það fyndist orka hér í landinu til að knýja slíka starfsemi en erlendir aðilar hafa þegar sett sig í samband við fjárfestingarsvið Íslandsstofu til þess að vinna því verkefni brautargengi. Segja má að nokkrar af þeim tillögum sem nefndar eru í skýrslu nefndarinnar um græna hagkerfið séu þegar komnar á ákveðinn rekspöl. Ég nefndi verkefni um erlenda fjárfestingu, þar er undirbúningur hafinn og reyndar þegar byrjað að vinna í að skilgreina þau áherslusvið sem eiga að vera þar til grundvallar. Ég sé fyrir mér að við förum út úr þeim fasa að vera ef svo má segja „reaktíf“ í stefnumótun okkar varðandi erlenda fjárfestingu, þ.e. að svara fyrst og fremst þeim beiðnum sem okkur berast um til dæmis ívilnanir vegna fjárfestinga yfir í það að móta okkur stefnu um hvar við viljum helst staðsetja okkur þegar kemur að slíkri fjárfestingu. Ég held að umhverfisvænn iðnaður sé þar fremst í flokki. Sömuleiðis er komin á rekspöl tillaga 11 í skjalinu um vistvæn innkaup. Þegar hefur verið tryggt aukið fjármagn í fjárlögum þessa árs til stýrihópsins sem hefur með vistvæn innkaup að gera. Þetta er kannski mikilvægasta tækið sem ríkið hefur til þess að ganga fram fyrir skjöldu og vera til fyrirmyndar í að innleiða grænt hagkerfi því að kaupmáttur ríkisins varðandi innkaup á vörum og þjónustu er klárlega sá mesti sem einn aðili í okkar samfélagi hefur. Það fara 100 milljarðar á ári frá ríkinu í að kaupa ýmiss konar vöru og þjónustu og önnur eins upphæð frá sveitarfélögunum og öll þau skref sem eru stigin til þess að örva framleiðslu og sölu á grænum varningi og þjónustu í landinu geta hér haft úrslitaþýðingu. Sömuleiðis er tillaga 15 um langtímasamning um eflingu Grænfánaverkefnisins sem lýtur að hugarfarsbreytingu og fræðslu til barna og ungmenna í skólum landsins. Það verkefni er komið vel á veg með samningi sem umhverfisráðuneytið og menntamálaráðuneytið undirrituðu í lok síðasta árs við Landvernd sem hefur haldið utan um það verkefni. Ég læt þetta duga af mínum viðbrögðum við þessu prýðilega nefndaráliti sem kemur frá atvinnuveganefnd og ítreka þakkir mínar til formanns nefndarinnar og nefndarinnar allrar fyrir afbragðs vinnu. Það er mikið fagnaðarefni að þetta mál hafi komið út úr nefndinni með þeim hætti sem hér ber vitni um.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Skúla Helgasyni fyrir að hefja vinnu við þetta og það verklag sem hann viðhafði og varð kannski til þess að 21 þingmaður var á málinu upphaflega. Síðan var nefnd skipuð af fulltrúum úr öllum flokkum sem vann upphaflegu þingsályktunartillöguna og er kannski skýringin á því að það náðist víðtækari samstaða um þetta mál en menn höfðu haldið fyrir fram. Það er því miður ekki raunin um mörg mál að samstaða náist um þau hér, sem hefði kannski verið hægt ef menn hefðu sest niður upphaflega og áttað sig á því að verið væri að fara í langtímastefnumótun. Ég þakka líka kærlega hv. þingmanni og formanni atvinnuveganefndar, Kristjáni L. Möller, og nefndinni fyrir mjög gott samstarf um þetta og eins ritara nefndarinnar fyrir frábæra vinnu. Eins og komið hefur fram bæði í framsögu hv. þm. Kristjáns L. Möllers og Skúla Helgasonar er þetta mjög viðamikið plagg, tekur á mörgum þáttum, og fór nefndin ítarlega yfir málið. Það komu margar umsagnir og við fengum marga gesti. Það sem mér fannst almennt athugavert við þingsályktunartillöguna þegar hún kom fram voru þær umsagnir sem komu frá umhverfisdeild Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri þess efnis að það vantaði í raun og veru allt í plaggið sem snertir íslenskar aðstæður, það væri meira miðað við Miðvestur-Evrópu og ástandið þar. Með því að setja meiri fókus á skógrækt og landgræðslu visttengt á landbúnaðarkaflann, sem okkur fannst skorta á, og fjalla um það held ég að við í atvinnuveganefnd höfum tekið talsvert tillit til þeirra athugasemda sem komu meðal annars fram hjá umhverfisdeild landbúnaðarháskólans. Eins og fram hefur komið leggur nefndin þetta öll fram en sá sem hér stendur er með fyrirvara á því. Þeir eru meira og minna almennir. Í sjálfu sér hefði verið hægt að skrifa fyrirvaralaust upp á tillöguna eins og hún kom frá nefndinni af því að þar var búið að vinna talsvert með t.d. varúðarregluna. Engu að síður, þar sem við höfðum lagt þetta mikla vinnu í málið, fannst mér eðlilegt að koma fram með þær athugasemdir sem ég gerði í þessum fyrirvörum. Ég ætla ekki að bæta við umræðuna sem formaður nefndarinnar, hv. þm. Kristján L. Möller, er búinn að fara ítarlega yfir. Ég ætla þó að nefna nokkra fyrirvara sem ég legg fram; þeir eru fimm og frekar almennir. Það væri auðvitað hægt að fara dýpra ofan í þá og vera með einstaka athugasemdir við greinarnar en ég tel að í þessu plaggi í heild sinni séu fólgin fjölmörg tækifæri og að tillagan sé í raun fyrsta skrefið. Það má til dæmis taka heilmikla umræðu um tímasetningar og hvenær eigi að hefja og hvort hægt sé að hefja framkvæmd allra þessara 48 tillagna nánast á einu ári, einstaka á tveimur kannski, eða hvort leggja eigi meiri vinnu í það og velta fyrir okkur hvað sé raunhæft. Þegar verkefnið fer til stjórnsýslunnar verður auðvitað hægt að raða og forgangsraða upp á nýtt þar. Fyrirvari sem ég set til dæmis við 6. og 7. töluliði tillögunnar fjallar um svokallaðan framfarastuðul, eða GPI-mælingar. Eins og bent hefur verið á með kostnaðar- og ábatagreiningar er aðferðafræðin ekki fyrir hendi og kannski hefði átt að leggja frekar vinnu í að hún kæmi fram áður en menn færu að reyna að setja þessa mælikvarða og þá hvernig við ætluðum að mæla árangurinn. Eins er spurning með kostnaðar- og ábatagreininguna hvort það sé raunsætt við núverandi aðstæður, þegar þingið og stjórnsýslan - það kemur fram í þessu plaggi að fjármálaráðuneytið treystir sér ekki til að kostnaðarmeta þessa þingsályktunartillögu, að setja slíkar kröfur á framkvæmdarvaldið og hvort þær séu ekki fullíþyngjandi við núverandi aðstæður. Kannski mætti setja meiri kraft og vinnu í að útfæra aðferðafræðina og þá möguleika hvernig við ætlum að mæla framfarastuðlana. Varðandi liði 33 og 34, um lífrænt vottaðar vörur, fjallaði nefndin ítarlega um málið og benti á að kannski væri ein af ástæðum þess að lífrænt vottuð vara er um 1% á Íslandi af heildarlandbúnaðarframleiðslu einfaldlega sú að hefðbundinn íslenskur landbúnaður er á allt öðrum basis en t.d. landbúnaður í Miðvestur-Evrópu, sem ég talaði um upphaflega, og víða í hinum iðnvæddu ríkjum. Við erum að tala um vistvænan landbúnað hér sem framleiðir vörur sem eru á margan hátt fyllilega jafngóðar og heilnæmar og þær lífrænu og að hreinlega sé minni hvati að fara þá leið. Engu að síður er sjálfsagt mál fyrir þann hóp sem hefur þá lífsskoðun að velja lífrænar vörur að auka þann möguleika. Ég hef hins vegar miklar efasemdir um að á næstu átta árum verði hægt að fimmtánfalda þá framleiðslu vegna þess einfaldlega að eftirspurnin verði ekki fyrir hendi því að ekki sé mikill hvati til að fara í þá framleiðslu. Landbúnaðarland á Íslandi er næringarsnautt og hrópar á áburðarefni og til að lífræn framleiðsla geti þrifist þarf jafnframt að auka hinn lífræna áburð. Í tillögu 35 er fjallað um að það þurfi að kostnaðar- og ábatameta og reyna að auka hinn lífræna áburð. Eins er í 39. gr. fjallað um að auka endurvinnslu á úrgangi til að menn geti nýtt úrganginn sem áburð. Það eru margir að prófa það í dag með því að nota slóg og jafnvel seyru og annað og þá rekast menn endalaust á hindranir, reglur og eftirlitsaðila sem gerir að verkum að ég er mjög efins um að þetta gangi svona hratt eftir, en ég tek undir að það þarf að skoða þessa tvo þætti ítarlega. Varðandi þá athugasemd sem ég gerði við 36. og 37. töluliði tillögunnar, er fjalla aðallega um orkuskipti í skipaflotanum, er talað um að stefna að því að endurgreiða um 20% þegar menn fara í endurnýjanlega orkugjafa, einnig að setja upp sérstakt mengunarsvæði, þá efast ég um að það sé raunhæft við þessar aðstæður að stefna á þetta með slíkum hraða. Að vísu hafa komið mjög áhugaverðar tillögur á vegum Siglingastofnunar undir stjórn Jóns Bernódussonar um að auka repjurækt á Íslandi og framleiða hugsanlega lífdísil fyrir allan skipaflotann. Það er spennandi að taka þátt í því og ég held að tillagan geti þar af leiðandi hvatt til þess, og aðrar tillögur, en það að við getum sett okkur markmið sem við ætlum síðan að mæla er ég meira efins um. Síðasta athugasemd mín varðandi Auðlindasjóð er almennur fyrirvari um að skynsamlegt sé að stofna sérstakan auðlindasjóð eða ríkissjóð sem þessir peningar renni til. Ég legg áherslu á að sú gjaldtaka sem verður á auðlindum, og ég tel eðlilega, renni að miklu leyti beint til þeirra svæða þar sem auðlindin er og þar sem atvinnusköpunin verður. Ef við setjum upp slíkt kerfi hefur það miklu jákvæðari afleiðingar en hitt. Að lokum ítreka ég nokkrar setningar sem ég var með varðandi varúðarregluna. Á sama hátt og á við um kostnaðarmats- og ábatagreininguna skiptir máli hvernig varúðarreglan er túlkuð og með hana farið. Ef við stígum varlega til jarðar og skynsamlega þá þurfum við svo sem ekki að óttast, en ég tel rétt að hafa fyrirvara á þessu. Með þessum orðum lýk ég máli mínu. Ég tel að búið sé að vinna gott og göfugt starf sem muni verða til sóknar fyrir Ísland svo fremi við nýtum það á jákvæðan hátt en hengjum okkur ekki í öfgar eða afturhald.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir ábendingar hans og get tekið undir margt sem þar kemur fram. Ég vildi einungis vekja athygli á einu atriði sem tengist umræðunni um framfarastuðulinn, GPI-stuðlinn, og sömuleiðis tillögunni um kostnaðar- og ábatagreiningar sem fylgi kostnaðarmati framkvæmda. Varðandi GPI-stuðulinn er mikilvægt að hafa í huga að hann er hugsaður til fyllingar hagvaxtarmælingunni um verga landsframleiðslu og þegar eru farnar af stað í umhverfis- og auðlindafræði við háskólann rannsóknir á því hvernig megi staðfæra þennan alþjóðlega stuðul íslenskum aðstæðum. Ég held að það sé mjög forvitnileg vinna sem þar fer fram. Hugmyndin er auðvitað sú að við tökum umhverfiskostnaðinn inn í mat á kostnaði við framkvæmdir og reyndar ýmsa aðra þætti sem yfirleitt eru látnir liggja utan garðs í slíkum mælingum. Ég held að það sé mikilvægt framtíðarmarkmið í tengslum við báðar þessar tillögur, 6. og 7. tölulið, að við reynum að stíga skref sem gefa okkur fyllri og nákvæmari mynd af því hver kostnaðurinn er við framkvæmdir en við höfum gert með þeim tækjum sem við höfum í dag, en auðvitað þarf vinnan og þróun þessara mælitækja að ná lengra áður en við getum tekið þær upp. Ég get tekið undir það sjónarmið í máli hv. þingmanns.

Hæstv. forseti. Ég held að ég hafi kannski ekki talað nægilega skýrt. Ég er í sjálfu sér ekki að gagnrýna hvorki framfarastuðulinn GPI né það að við förum í þetta ferli. Hins vegar við það að setja báða þessa þætti á 2013, ef ég man rétt, með seinkun nefndarinnar og jafnvel þó svo að framfarastuðullinn hefði átt að vera kominn á áður veltir maður því kannski fyrir sér hvort við hefðum átt að taka umræðu akkúrat þarna um hvort við hefðum átt að klára þá útfærslu sem hv. þm. Skúli Helgason talaði um að menn væru byrjaðir að vinna að með framfarastuðulinn og hvernig aðferðafræðin er og setja hann þá kannski á 2014 og kostnaðar- og ábatagreininguna á 2016 þegar við vitum hvernig við ætlum að mæla og líka með tilliti til þess efnahagsástands sem við búum við í landinu. Við gætum þá í raun og veru beitt þessum tækjum þegar þau liggja fyrir en ekki sett þau á það fljótt að menn geti, hugsanlega í krafti einhverra skoðana sem menn vilja hafa, veifað þessu tré frekar en öngvu sem er þá alveg tilgangslaust og menn vita ekki hvað þeir eru að tala um. Það er ástæðan fyrir því að ég setti fyrirvara við þessa tvo þætti.

Frú forseti. Ég kom fyrst og fremst upp til að lýsa yfir eindregnum stuðningi við tillöguna og fagna því að atvinnuveganefnd hefur afgreitt það frá nefndinni hingað til síðari umræðu. Hafa helstu efnisatriði verið rakin alveg prýðilega af hv. þingmönnum sem hér hafa mælt á undan mér í þessari umræðu. Ég vil staldra við eitt tiltekið atriði sem snýr að skógrækt og vistheimt og lýsa ánægju minni og stuðningi við það að þingnefndin hefur tekið það inn í tillöguna, þó að það hafi auðvitað ekki verið tilgangur tillöguhöfunda undir forustu hv. þm. Skúla Helgasonar - ég óska öllum 21, og honum sérstaklega, til hamingju með þessa frábæru tillögu - að skilja það eftir eða láta mæta afgangi. En það er ástæða til að halda því sérstaklega til haga af því að skógræktin hefur aðeins átt undir högg að sækja á liðnum árum. Mikilvægt er að halda samfellu og stíganda í fjárfestingum í skógrækt af því að ef dregur úr á tímabilum í plöntun og nýframkvæmdum í skógrækt kemur niðursveifla í vinnslu nytjaviðar eftir nokkra áratugi og það kemur sér mjög illa. Það er svo margt sem styður skógræktina sem landnýtingu inn í grænt hagkerfi til framtíðar. Það er mjög ánægjulegt hvernig leiðarljósið er dregið upp í nefndarálitinu og af tillöguhöfundum fyrir stjórnvöld með aðgerðaáætlun um grænt hagkerfi á grundvelli þessarar tillögu. Þó að grænt hagkerfi verði sumpart til af sjálfu sér, öll okkar orkuvinnsla er meira og minna með sjálfbærum hætti í gegnum jarðvarmann og vatnsaflið, og vatnsaflið þá sérstaklega. Við búum að sjálfbærum orkubúskap og ýmiss konar nýsköpun og sjálfbærni í því öllu saman en þá þarf samt að marka heildstæða stefnu sem unnið er eftir af stjórnvöldum á hverjum tíma með langtímahugsun að leiðarljósi til áratuga, og það tókst mjög vel til með þessa tillögu. Á bak við hana standa þingmenn allra flokka og hreyfinga sem fulltrúa eiga á Alþingi og er alveg augljóst þegar maður les nefndarálitið að vinnan í nefndinni hefur verið mjög málefnaleg og mikil samstaða um málið. Í þessu felast auðvitað líka mikil fjárhagsleg og umhverfisleg verðmæti með margvíslegum hætti. Ég ætla að nefna aftur sérstaklega landbúnaðinn, skógræktina og landnýtinguna í heild sinni því að ég tel að skógrækt sé mjög vanmetin leið til farsællar og verðmætrar landnýtingar. Fram hefur komið og bent er á það í tillögunni að útbreiðsla skóga hefur stórminnkað. Fyrir um 1100 árum var álitið, eins og allir þekkja, að fjórðungur landsins plús væri skógi vaxinn en nú er það rétt um 1% sem er auðvitað allt of lítið. Farið hefur verið í margar ágætlega heppnaðar aðgerðir og gerð gangskör að því að efla skógrækt í landinu. Bændaskógarnir fyrir nokkrum áratugum eru að byrja að skila sér inn í hagkerfið og landbúnaðinn sem landnýting vel heppnuð, nytjaskógar og ýmislegt annað. Við þurfum að koma skógræktinni og öllum hennar málefnum fyrir undir atvinnuveganefnd því að þó að skógrækt sé auðvitað mjög stórt umhverfismál og landnýtingarmál þá ber að líta á þetta sem fullburða öfluga og vaxandi atvinnugrein. Ég held að mjög mikilvægt sé að svara kalli skógræktarinnar um það og vista öll hennar málefni undir atvinnuvegaráðuneytinu. Segja má að skógræktin sé meðal umhverfisvænstu fjárfestingarleiða sem nokkur völ er á. Í nefndarálitinu er bent á margt sem það styður. Einnig skiptir það náttúrlega miklu máli í okkar landi sem er á köflum og stórum svæðum örfoka og hefur gengið illa að vinna gegn jarðvegsrofi og gróðureyðingu. Í nefndarálitinu er bent sérstaklega á að grænt hagkerfi er það hvernig landnýtingunni er háttað, þ.e. að nýting á landinu sem er okkar alverðmætasta auðlind sé sjálfbær og við stoppum uppfok og gróðureyðingu með öllum tiltækum leiðum. Það er inntakið í grænu hagkerfi, að við nýtum landið með sjálfbærum og endurnýjanlegum hætti hvað þetta varðar. Þar kemur skógræktin mjög inn sem landnýtingarform sem getur skilað miklum verðmætum, mörgum störfum og miklum arði auk hinna umhverfislegu áhrifa af aukinni og öflugri skógrækt þar sem stefnt er að því að útbreiðsla skóga fari úr 1% upp í að minnsta kosti 5% á næstu 20 til 30 árum. Það er háleitt markmið en við eigum að setja stefnuna á það. Eins er mjög mikilvægt að fara mjög markvisst og kerfisbundið í það að endurheimta votlendi samhliða breyttri landnýtingu. Framrás mýranna og það að þurrka upp mýrlendi til túnnytja og betri og öðruvísi beitar fyrir nokkrum áratugum var mjög mikilvægt þá fyrir landbúnaðinn og hefur skilað miklum árangri og skipti miklu máli þá. En mikið af því landi núna er komið út úr þeim hefðbundnu greinum og er ekki lengur nýtt til heyframleiðslu eða beitar. Öll rök standa til að aðstoða landeigendur til að endurheimta votlendið með því að fylla aftur upp í, það skilar sér beint aftur sem sérstaklega góð fjárfesting til okkar sem samfélags af því að kolefnisbindingin er að verða og er orðin fyrir löngu að sjálfstæðu verðmæti. Við þurfum að mæta ýmsum markmiðum og kvótum í kolefnislosun og þess vegna skiptir máli að draga fram, eins og gert er í nefndarálitinu, mikilvægi á bindingu kolefnis. Í því samhengi er meðal annars bent á þá framtíð sem kaup og sala á losunarheimildum muni hafa í för með sér og þau áhrif sem kolefnisbinding mun mögulega hafa á þörf fyrirtækja til kaupa á slíkum heimildum. Hefur Landgræðsla ríkisins meðal annars staðið fyrir mælingum á kolefnisbindingu í landgræðslusvæðum með það að leiðarljósi að slík binding verði viðurkennd sem frádráttur frá losun Íslands á gróðurhúsalofttegundum. Þetta eru verulegir hagsmunir, þjóðhagslegir og fjárhagslegir hagsmunir. Þess vegna vil ég hvetja Alþingi og ríkisstjórn, um leið og við samþykkjum þessa tillögu vonandi sem fyrst, til að efla grænt hagkerfi á Íslandi og fara í fjárfestingarátak til langs tíma, sem við sjáum vonandi fara af stað fljótlega, í skógrækt og endurheimt votlendis, bæði sem umhverfismál, kolefnisbinding, en einnig og ekki síður sem öflug og vaxandi græn atvinnugrein sem við erum að taka sérstaklega utan um og mun skila okkur miklum verðmætum á komandi árum. Þá vildi ég nefna að vissulega stendur yfir mikil og oft heit umræða um hvað skuli vernda og hvað skuli virkja. Vonandi tekst okkur að ná breiðri sátt um það með gerð rammaáætlunar. Margir stórir og miklir orkukostir hvort heldur er í vatnsafli eða jarðvarma eru núna í biðflokki og þingið á eftir að úrskurða um hvort fari upp í nýtingu eða hreyfist öðruvísi á milli flokka, Búlandsvirkjun og Hólmsárvirkjun við Atley í Skaftafellssýslu, Hagavatnsvirkjun, Þjórsárvirkjanirnar og svo margt annað sem mætti nefna sem eru stórir, verðmætir og alveg sérstaklega hagkvæmir virkjanakostir en auðvitað vega þeir alltaf á við umhverfisáhrifin af þeim, hverju viljum við fórna o.s.frv. Þetta býður rammaáætlunin upp á og vonandi tekst að ná samstöðu um það ferli þannig að þar líka séum við að teikna upp farveg til framtíðar og áratuga um hvernig við leiðum með málefnalegum hætti til lykta hvað skuli vernda og hvað skuli virkja. Náttúruverndarsjónarmiðin skipta auðvitað mjög miklu máli. Okkur verður það æ betur ljóst eftir því sem árin líða og menningartengd og umhverfistengd ferðaþjónusta eykst hvað ósnortin víðerni og óspillt náttúra eru gríðarlega mikil verðmæti, hún er alltaf sem verðmæti í sjálfu sér líka þó að hún sé ekki að skila öðrum ábata en þeim að verið sé að vernda svæði sem á ekki að snerta. Hins vegar er margt annað þess efnis að öll rök standa til að það beri að nýta, t.d. Hagavatnsvirkjun, sem talið er að muni skila miklum áhrifum í landrækt, landbótum og uppgræðslu, og svo aftur öðrum rennslis- og vatnsaflsvirkjunum sem hafa ekki teljandi eða stórkostleg neikvæð áhrif á umhverfið og þá að mörgu leyti afturkræf og stundum jákvæð. Jarðvarminn er mál sem við þekkjum ekki eins vel en erum að feta okkur áfram með og stendur það undir því að höfuðborgarsvæðið allt, suðvesturhornið, er knúið áfram með þeim hætti, með heitt vatn og rafmagn úr þessum glæsilegu og miklu virkjunum þó að þær hafi vissulega sína ágalla líka. Þetta er það sem ég vildi helst nefna í þessari umræðu, að við skulum taka sérstaklega inn í umhverfis- og náttúrutengda og jafnframt menningartengda ferðaþjónustu, skógrækt, landnýtingu og landbúnað af því að þessar greinar eru lykilgreinar, kjarnagreinar og kjölfesta í grænu hagkerfi til framtíðar ekki síður en raforkuvinnsla með sjálfbærum og endurnýtanlegum hætti. Við verðum vonandi farin að selja umframorkuna um sæstreng til Evrópu eftir fáein ár með miklum ábata af því að verð á grænni orku mun ekkert gera annað en að hækka. Þetta er einstök auðlind. Með þessari tillögu er verið að taka utan um málið með alveg sérstaklega vandvirknislegum og málefnalegum hætti. Ég vil aftur og í lok máls míns þakka tillöguflytjendunum öllum, og hv. þm. Skúla Helgasyni sérstaklega, fyrir þessa eftirtektarverðu og góðu vinnu sem er að skila sér núna sem ályktun Alþingis til ríkisstjórnarinnar um græna atvinnustefnu og grænt hagkerfi og sem leiðarljós til ríkisstjórna framtíðarinnar og Alþingis um hvernig markmið eru sett og hvernig við eigum að bera okkur að við að byggja upp öflugt grænt hagkerfi sem stendur fullkomlega undir nafni.

Virðulegi forseti. Atvinnuveganefnd fór mjög ítarlega yfir það plagg sem hér er verið að ræða og skilaði sömuleiðis vönduðu efnislegu nefndaráliti þar sem fram kemur að nefndin velti upp mjög mörgum spurningum sem augljóslega koma upp þegar verið er að ræða þessa hugmynd, hið græna hagkerfi. Ég hef ekki tíma til að fara mjög ítarlega yfir málið en ætla þó að koma inn á allnokkra þætti þess. Í sjálfu sér er tillagan metnaðarfull tilraun til að reyna að setja þessi mál í nýtt samhengi og fá ákveðna sýn á ýmislegt af því sem við erum að gera. Það er ánægjulegt að býsna mikil samstaða tókst um málið, svona í meginatriðum, þó að því sé ekki að leyna, og það kemur meðal annars fram í bókunum og sérálitum sem fylgja málinu, að sýnin á ýmsa þætti málsins er dálítið mismunandi, við verðum að átta okkur á því. Ég nefndi að ég ætlaði að fara yfir tvö, þrjú atriði og kannski fáein önnur sem ég tel ástæðu til að árétta og ætla ekki að ræða þetta plagg allt efnislega. Fyrst langar mig að nema aðeins staðar við það hugtak sem skiptir mjög miklu máli og kemur við sögu í þeim tillögum sem nefndin, sem undirbjó þessa þingsályktunartillögu, lagði fram og gengur í raun áfram í gegnum málið með nefndaráliti sem atvinnuveganefnd skrifar upp á. Það er varúðarreglan sem heilmikið hefur verið rædd á síðustu árum. Ýmislegt hefur þróast í þessum efnum en engu að síður er þetta hugtak alls ekki skýrt að öllu leyti. Í umfjöllun um þessi mál er að vísu vísað í Ríó-sáttmálann og í ýmislegt annað sem skrifað hefur verið um efnið en þegar dýpra er kafað ofan í þau kemur á daginn að uppi er ágreiningur um það hvað þessi regla þýðir nákvæmlega. Nefndin fór mjög rækilega ofan í þetta, leitaði upplýsinga til dæmis frá Evrópuþinginu sem fjallað hefur mjög rækilega um málið. Við skoðuðum þetta með hliðsjón af EES-samningnum og líka með hliðsjón af þeirri lagasetningu hér á landi þar sem þessi hugsun kemur með einhverjum hætti við sögu. Meðal annars er fjallað um varúðarregluna í lögum um erfðabreyttar lífverur, þar er gerð tilraun til þess að skilgreina hugtakið en engu að síður er það dálítið á reiki. Þeir sem hafa viljað ganga lengst í því að túlka hugtakið hafa gengið svo langt að segja að sönnunarbyrðin verði eiginlega að vera í öllum tilvikum hjá þeim sem raska vilja einhverju í lífríkinu eða náttúrunni, til dæmis með framkvæmdum eða einhverju slíku. Þá blasir við að það er mjög sjaldan sem það hefur ekki einhverja minnstu mögulegu röskun í för með sér þegar menn fara í einhverjar framkvæmdir og annað slíkt. Ég hygg að flestir hljóti að verða sammála um að þó að menn vilji fylgja einhverri varúðarreglu sem tekur tillit til þarfa náttúrunnar eru menn væntanlega ekki að tala um að beiting hennar eigi við í öllum tilvikum í þeim skilningi að það meini mönnum nánast allar framkvæmdir í landinu. Engu að síður hafa menn talað um í sambandi við varúðarregluna að það kunni að vera að við beitingu hennar komi upp ágreiningur þar sem menn verði nánast að sanna að hvers konar röskun í náttúrunni hafi ekki óafturkræf áhrif í för með sér og þá geta menn komist í ógöngur. Illugi Gunnarsson, sem var fulltrúi Sjálfstæðisflokksins í nefndinni sem undirbjó þessa tillögu, fjallaði talsvert um það í bókun sem hann lét fylgja með lokaáliti nefndarinnar. Ég ætla að leyfa mér aðeins að grípa niður í hluta af þeirri bókun sem hv. þingmaður lét gera. Í bókuninni segir svo, með leyfi virðulegs forseta: „Ef sá skilningur er lagður í þessa skilgreiningu að gert sé ráð fyrir að fortakslaust beri að grípa til varúðarráðstafana, jafnvel þótt ekki sé mögulegt að sýna fram á orsakatengslin á milli tiltekinna athafna og áhrifa þeirra, þá er reglan að mínu mati ekki heppileg sem grunnur að vinnulagi opinberra aðila. Ljóst má vera að alltaf verður um einhverja óvissu að ræða vegna framkvæmda. Vistkerfi og náttúra eru gríðarlega flókin fyrirbæri og því gefið mál að ætíð verður hægt að benda á einhverja vísindalega óvissu í tengslum við framkvæmdir. Sé þessi skilningur lagður til grundvallar er hætt við að reglunni verði þannig beitt innan stjórnkerfisins að verulega dragi úr möguleikum þjóðarinnar til að nýta náttúruauðlindir landsins, án þess að fyrir liggi vísindalegar sannanir um að um sé að ræða starfsemi sem valdi skaða eða óásættanlegu raski.“ Hér er verið að hreyfa við því sem oft kom upp í huga okkar í nefndinni þegar við vorum að ræða þessi mál. Þess vegna eyddum við talsvert mikilli orku og púðri og vonandi einhverju hyggjuviti til að reyna að glöggva okkur á þessu máli, eins og fram kemur í nefndarálitinu. Við veltum við ýmsum steinum, eins og ég nefndi áðan, með því að skoða löggjöfina eins og hún er og þær yfirlýsingar og skuldbindingar sem við höfum undirgengist með einhverjum hætti. Niðurstaða okkar að yfirlegu lokinni var sú sem fram kemur í lokakaflanum í nefndarálitinu þar sem fjallað er um varúðarregluna. Þar segir svo, með leyfi virðulegs forseta: „Að mati nefndarinnar er ekkert því til fyrirstöðu að Alþingi álykti að varúðarreglan skuli lögð til grundvallar við stefnumótun á sviði efnahags- og atvinnustefnu stjórnvalda. Engu að síður er ljóst að slík takmörkun á stefnumótunarkostum verður alltaf háð þeirri óvissu sem ríkir um inntak reglunnar og því svigrúmi sem ríki virðast njóta við mótun stefnu og innleiðingu hennar í landsrétt. Þrátt fyrir að umræða hafi átt sér stað á Alþingi um lagafrumvörp sem innihalda umfjöllun um almenna varúðarreglu eða sérstakar útfærslur hennar hefur slík umræða yfirleitt farið fram innan afmarkaðra sviða löggjafar sem um er rætt hverju sinni. Því er nauðsynlegt, eigi að binda hendur stjórnvalda frekar hvað stefnumótunarkosti varðar, að fram fari almenn umræða á Alþingi sem stefni að því að sammælast um mörk slíkrar reglu. Slík umræða verður þó alltaf háð þeim takmörkunum sem leiða má hverju sinni af alþjóðlegum skuldbindingum. Að þessu sögðu er það mat nefndarinnar að ekki verði að svo komnu máli gengið lengra en að árétta hér það sjónarmið fræðimanna og vettvanga alþjóðasamstarfs að varúðarreglunni skuli því aðeins beita að vísbendingar um hættu séu mögulega til staðar og henni megi aldrei beita á handahófskenndan hátt.“ Hér er sem sagt vakin athygli á því að sú umræða sem þarf að eiga sér stað til þess að við skiljum, flest að minnsta kosti, sama skilningi þetta hugtak hefur ekki átt sér stað. Sú umræða sem þó hefur farið fram hefur verið bundin við mjög afmarkað svið eins og þegar verið var að setja löggjöf um erfðabreyttar lífverur, svo dæmi sé tekið. Hin almenna umræða um hugtakið er þess vegna ekki nægilega vel þroskuð. Það er með öllum þessum fyrirvörum sem varúðarreglan er sett inn í þessa tillögu og er mjög mikilvægt að menn átti sig á því að með henni er ekki verið að opna fortakslaust á þann skilning að ekkert megi gera nema búið sé að eyða allri óvissu um hvort það hafi einhver tiltekin áhrif á lífríkið að fara í tilteknar framkvæmdir á vegum ríkisins eða einstaklinga. Annað atriði sem ég vil líka nefna í þessu sambandi er að í 43. tölulið þingsályktunartillögunnar var lagt til að Alþingi stuðlaði að því að kolefnisgjald á eldsneyti yrði hækkað um þriðjung og að tekjum af hækkuninni yrði síðan ráðstafað til verkefna sem stuðlað gætu að orkuskiptum í samgöngum. Það mál var sömuleiðis mikið rætt. Við þekkjum þá þróun sem orðið hefur á eldsneytisverði í landinu, það er ískyggileg hækkun sem orðið hefur á eldsneyti sem er þegar farið að hafa mjög alvarleg áhrif mjög víða á atvinnustarfsemi. Leigubílstjórar segja til dæmis að rekstrargrundvöllur þeirrar atvinnugreinar sé í miklu uppnámi. Í öðru lagi hefur hækkunin haft þau áhrif að verð í almenningssamgöngum, til dæmis á innanlandsflugi, hefur hækkað gríðarlega mikið. Hækkunin hefur haft mjög alvarleg áhrif á afkomu fiskiskipaflotans og síðast en ekki síst hefur hún haft mjög alvarleg áhrif á afkomu heimilanna, eins og við vitum. Þess vegna hefði að mínu mati verið algjörlega óðs manns æði við þessar aðstæður að leggja til að kolefnisgjald á eldsneyti yrði hækkað um þriðjung, jafnvel þó að tekjum af þeirri hækkun yrði varið til góðs málstaðar. Þess vegna skiptir mjög miklu máli að mínu mati að nefndin komst sameiginlega að einni niðurstöðu um þetta mál og niðurstaða nefndarinnar var sú að nú þegar hefði þessu markmiði verið náð. Fyrir áramót var kolefnisgjald á eldsneyti hækkað með samþykkt tekjuöflunarþáttar fjárlagafrumvarpsins. Ég tek fram að ég var á móti því og er jafnandsnúinn því núna og ég var þá en það er engu að síður staðreynd. Nefndin sammælist um tiltekinn skilning, að sú hækkun á kolefnisgjaldinu sem mælt er fyrir um í tillögum nefndarinnar sem undirbjó þingsályktunartillöguna sé orðin að veruleika, þ.e. að þessu markmiði hafi þegar verið náð, við séum sem sagt búin að hækka kolefnisgjaldið um þann þriðjung sem nefndin lagði til. Það er þá ágætt, þá er kominn niðurnjörvaður skilningur sem vonandi verður þá innsiglaður með samþykkt Alþingis þegar málið verður afgreitt frá þinginu að lokinni þessari umræðu. Það sem skiptir þá máli er að átta sig á því að tillagan felur í sér, ekki bara að hækka kolefnisgjaldið, heldur líka hitt að ráðstafa þeim tekjum sem af hækkuninni leiða til verkefna sem stuðla að orkuskiptum í samgöngum. Þær tekjur eru nú þegar komnar inn í ríkissjóð eða koma inn í ríkissjóð á þessu ári. Þá er komið að næsta versi. Nú er sem sagt búið að leggja á skattana, það er búið að búa til tekjur fyrir ríkið í samræmi við hækkun á kolefnisgjaldinu, en þá er næsta vers eftir og það er það að sjá til þess, verði þessi tillaga samþykkt, að þessum peningum verði varið til orkuskipta í samgöngum. Gert er ráð fyrir að þær tillögur komi til framkvæmda á árinu 2013, að vísu með ákveðnum fyrirvörum. Við hljótum að vænta þess að við fjárlagagerð næsta árs verði séð til þess að þessari tekjuaukningu sem ríkissjóður hefur fengið í gegnum hækkun kolefnisgjaldsins um þriðjung verði þá varið til orkuskipta í landinu. Á því er þó einn hængur, hann er sá að við vitum að aðgengi að hinum svokölluðu vistvænu orkugjöfum, metani og því öllu saman, er ekki til staðar í dag nema á höfuðborgarsvæðinu. Þeir sem vilja nota sér þá orkugjafa verða að búa á höfuðborgarsvæðinu ef þeir leggja upp úr þeim lífsmáta sínum að nýta eingöngu hina svokölluðu vistvænu orkugjafa. Fjórðungssamband Vestfirðinga bendir á það í nefndarálitinu að þá þurfi með einhverjum hætti að gera ráðstafanir til að aðgengi fólks að þessum orkugjöfum verði jafnað. Nefndin tekur undir þá ábendingu Fjórðungssambands Vestfirðinga að uppbygging á þessum vistvænu orkugjöfum verði sett í forgang. Ég held að við verðum að gera okkur grein fyrir því og það verður athyglisvert að fylgjast með hvernig stjórnvöld munu á næstu mánuðum og missirum hrinda þessu máli í framkvæmd úr því að tekjurnar eru til staðar og fjármunirnir eru til staðar í gegnum hækkað kolefnisgjald. Þriðja atriðið sem mig langar að nefna sem kom mjög oft fram í máli umsagnaraðila um tillöguna er hlutur skógræktar og landgræðslu í þessu sambandi. Mjög margir bentu á að ekki væri gott að í tillögunni væri ekki vikið að fagþætti skógræktar og landgræðslu varðandi bindingu kolefnis. Nefndin tekur undir það með breytingartillögu á sérstöku þingskjali þar sem sett er inn ákveðið ákvæði sem kemur til móts við þessar ábendingar. Það held ég að hafi verið mjög skynsamlegt. Við vitum að það eru miklir möguleikar í þessu sambandi, að nýta skógræktina og landgræðsluaðgerðir til að auka bindingu kolefnis. Þar höfum við Íslendingar mikla sérstöðu. Að minnsta kosti hefur landgræðsluþátturinn, ef ég veit rétt og ég hygg reyndar skógræktin líka, verið samþykktur í alþjóðlegum sáttmálum sem við erum aðilar að þannig að þar er búið að stíga fyrsta skrefið. Þarna er þá áréttað að það sé stefnumótun Alþingis, ef þetta verður samþykkt sem ég geri ráð fyrir, að skógræktar- og landgræðsluhlutinn verði nýttur í þessu sambandi. Ég tek síðan undir það sem hv. 1. þingmaður Suðurkjördæmis, hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, sagði áðan, að nú væri skynsamlegt, meðal annars af þessu tilefni, að hverfa frá því sem breytt var á sínum tíma þegar skógrækt ríkisins og landgræðsla ríkisins voru tekin undan atvinnuvegaráðuneytinu og færð undir umhverfisráðuneytið. Ég stóð að vísu að því á sínum tíma, þar var þessum málum skipað þannig að atvinnuvegaþáttur þessara mála, þ.e. Bændur græða landið, verkefnið annars vegar og hins vegar skógrækt bænda, landshlutabundnu skógræktarverkefnin, voru áfram í atvinnuvegaráðuneytinu en Landgræðsla ríkisins, ríkisstofnun, og Skógrækt ríkisins, ríkisstofnun, og skyldir aðilar voru hins vegar undir umhverfisráðuneytinu. Nú hafa skógræktarbændur óskað eftir því að frá því verði horfið og það sett undir eitt ráðuneyti. Ég er sammála því, það er betra þegar reynslan er fengin af þessu og ég mundi vel styðja þessar hugmyndir skógræktarbændanna og styð það sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson sagði í þessum efnum. Að lokum langar mig að koma inn á umræðu sem var dálítið fyrirferðarmikil í nefndinni og varðar þátt svokallaðrar lífrænnar ræktunar. Það er mjög áhugavert verkefni sem hefur verið að hasla sér völl innan íslensks landbúnaðar og verður að mínu mati hluti af íslenskum landbúnaði til frambúðar. Við vildum hins vegar árétta í því sambandi að eðlilegt væri að þar gilti jafnræði, það ætti ekki að vera þannig að það væri nánast eins og stjórnvaldsskipun að menn ættu að hverfa frá hinum hefðbundna landbúnaði og að lífrænni ræktun. Sú umræða hefur stundum verið á dálitlum villigötum. Auðlindadeild Landbúnaðarháskóla Íslands fjallaði um þessi mál í mjög gagnlegri umsögn sem nefndinni var send og við áttum þess líka kost að ræða við þessa umsagnaraðila um þessi mál. Þar kemur meðal annars fram, samkvæmt ábendingum auðlindadeildarinnar, að lífræn ræktun gefi að jafnaði 25–50% minni uppskeru en hefðbundin ræktunarkerfi. Hvað þýðir það? Það þýðir almennt talað að hagkvæmni slíkrar ræktunar er lægri nema því aðeins að það skili sér í hærra verði. Það er auðvitað það sem lífrænir bændur eru að gera, þeir sækjast eftir hærra verði á þeim forsendum að þeir bjóði annars konar vöru en hina hefðbundnu. Þá getur það auðvitað átt rétt á sér og á það sannarlega í ýmsum tilvikum. Þá verða menn líka að hafa í huga að ef við mundum hverfa algjörlega að slíkri ræktun mundi það hafa aðrar afleiðingar í för með sér, það þyrfti þá væntanlega að raska í meira mæli náttúrulegum vistkerfum sem mögulega væri eftirsjá að. Það er því ekki alveg sjálfgefið að hin lífræna ræktun, þó að hún nýti ekki tilbúinn áburð, sé endilega í heildina séð vistvænni þegar á allt er litið. Ég segi þetta ekki til að tala niður lífræna ræktun, öðru nær, ég tel að hún eigi fyllilega rétt á sér, en ég vil í þessu sambandi benda á það sem nefndin vekur athygli á, að íslenskur landbúnaður er að verulegu leyti miklu vistvænni en sambærilegur landbúnaður erlendis og af ástæðum sem við öll þekkjum. Vandi lífrænnar ræktunar hefur meðal annars falist í þeim umþóttunartíma sem líður frá því að bóndi sem stundar hefðbundinn búskap tekur ákvörðun um að hverfa að lífrænni ræktun og þar til það verður að veruleika. Nokkur ár líða þar sem bóndinn er í þeirri stöðu að hann uppfyllir ekki skilyrðin um lífræna ræktun vegna þess að jarðvegurinn sem hann vinnur úr hefur ekki jafnað sig á þeirri áburðarnotkun og -gjöf sem hann hefur búið við. Þá verður til umþóttunartími, aðlögunartími sem getur verið ansi kostnaðarsamur. Ég tel það fyllilega réttlætanlegt innan til dæmis vébanda búvörusamninganna að veittur sé einhver sérstakur stuðningur til að komast yfir það tímabil, en að öðru leyti er eðlilegt að landbúnaður, hvort sem hann kallast lífrænn eða ekki, búi að því leytinu við sambærileg skilyrði.

Virðulegi forseti. Það er ánægjuefni að standa hér og taka þátt í síðari umræðu um þingsályktunartillögu um eflingu græna hagkerfisins hér á landi. Þetta mál á sér nokkra forsögu, eins og rakið hefur verið í dag, og rekur upphaf sitt til samþykktar í samstarfssamningi ríkisstjórnarflokkanna um að þetta mál mundi fá framgang. Fyrst var skipuð nefnd allra flokka sem skilaði af sér viðamikilli skýrslu. Á grundvelli hennar var svo gengið frá þingsályktunartillögu sem hefur nú fengið umfjöllun í nefnd þingsins. Með þingsályktunartillögunni er lagt til að forsætisráðherra stýri mótun aðgerðaáætlunar um grænt hagkerfi á grundvelli þeirra tillagna sem eiga sér forsögu í þessari nefnd. Að auki er talað um ályktunartillögu átta stefnumótunaratriða sem lagt er til að verði lögð til grundvallar í aðgerðaáætluninni og svo 48 einstakra tillagna. Það má eiginlega segja, og þar vil ég taka undir með atvinnuveganefnd sem stendur öll að baki þessari tillögu, að þessi tillaga stefni að aukinni verðmætasköpun samfara því sem dregið verður úr álagi á náttúruna. Þannig verði komið upp grænu hagkerfi sem byggir á virðingu fyrir náttúrunni og gæðum hennar með hliðsjón af hagsmunum komandi kynslóða, auk þess að svara kröfunni um jafnræði og jafnvægi milli náttúruverndar og nýtingar náttúruauðlinda. Það má eiginlega segja að hér sé verið að tengja saman áherslur í umhverfismálum og áherslur í atvinnuuppbyggingu en maður hlýtur að staldra við það sem ég álít vera næsta skref í málinu, þ.e. að styðja betur við þessa aðgerðaáætlun með fjárstuðningi til að hægt sé að stíga afmarkaðri og stærri skref í þessa átt. Að mínu viti munu þau fjárframlög skila sér margfalt til baka með tíð og tíma. Samkvæmt fjárlögum ársins 2012 er aðeins um 3,1 millj. kr. sett í þetta verkefni og við hljótum að horfa til þess að í fjárlögum ársins 2013 verði gert umfangsmikið betur og það sé þá í takt við þá pólitísku forustu sem þarf að taka í málinu núna. Ég ætla að tæpa á einhverjum atriðum í áliti atvinnuveganefndar, sem ég er ánægður með að nefndin hefur tekið upp og styrkt þannig það heildarplagg sem kom frá sameiginlegri nefnd um græna hagkerfið. Hér er til dæmis fjallað nokkuð um skógrækt, landgræðslu og endurheimt votlendis og áherslur sem fram hafa komið í þeim efnum eru kannski styrktar. Aðeins er fjallað um varúðarregluna og ég held að því meiri umræðu sem við tökum um hana þeim mun betra. Hún er óaðskiljanlegur hluti af efnahags- og atvinnustefnu stjórnvalda en inntak hennar er eilítið á reiki og menn eru ekki alveg sammála um hversu djúpt í árinni beri að taka hvað hana snertir. Helsta inntak hennar er, eins og fram kemur í nefndarálitinu, að skorti á vísindalega fullvissu þar sem hætta er á alvarlegu eða óbætanlegu tjóni skuli þeim upplýsingaskorti ekki beitt sem rökum til þess að fresta kostnaðarhagkvæmum aðgerðum sem koma í veg fyrir umhverfisspjöll. Sé fyrir hendi vísindaleg óvissa um afleiðingar aðgerða fyrir umhverfið skuli náttúran njóta vafans. En í umfjöllun nefndarinnar kemur fram að skoðun hennar hafi leitt í ljós að þrátt fyrir að varúðarreglan virðist með hverju árinu sem líður öðlast meira vægi, bæði lagalegt og vægi er kemur að stefnumótun, virðist skilningur manna á inntaki hennar ekki alltaf vera sá sami. Hvetur nefndin til dýpri umræðu um hlutverk hennar og er það vel. Ég vil einnig staldra við umfjöllun um hækkun kolefnisgjalds á eldsneyti og þá sérstaklega taka upp þann punkt sem Fjórðungssamband Vestfirðinga vakti athygli á í meðförum nefndarinnar, þ.e. að aðgengi að vistvænum orkugjöfum sé eingöngu til staðar á höfuðborgarsvæðinu og því sé það allsendis óljóst hvenær og hvernig slíkir orkugjafar verði aðgengilegir íbúum landsbyggðarinnar. Þetta er að sjálfsögðu veigamikið atriði sem þarf að hafa í huga og þannig þurfum við að horfa til þess með hvaða hætti við viljum sjá skattalega hvata í hagkerfinu stuðla að umhverfisvernd, hvernig þeir birtast þá íbúum landsbyggðarinnar sem hafa kannski ekki um jafnmarga kosti að velja. Þetta þarf að hafa í huga og mér finnst þetta góð ábending hjá Fjórðungssambandinu og tek undir þau sjónarmið sem þar eru reifuð, sem sagt að við ráðstöfun fjármuna sem innheimtast með skattlagningu á jarðefnaeldsneyti verði horft til mismunandi stöðu íbúa landsins. Þá er eilítið tæpt á möguleikum eða hlutverki ferðaþjónustu í þessu nefndaráliti. Ég er ánægður með það frumkvæði nefndarinnar. Hún tekur undir umsögn Landbúnaðarháskólans um að viðurkenna þurfi mikilvægi ferðaþjónustu í íslensku hagkerfi og efla þróun og nýsköpun á því sviði og í því tilliti þurfi meðal annars að líta til þess að ferðaþjónusta sé oft og tíðum valkostur til að þróa byggð frá framleiðsluháttum sem brjóta í bága við umhverfisvernd. Umhverfisráðuneytið tekur undir þetta sjónarmið í umsögn sinni og segir að ferðaþjónusta þurfi að fá meiri athygli og brýnt sé að gæta að náttúruvernd þar sem of mikill ágangur ferðamanna geti valdið skaða á náttúrunni en aukin náttúruvernd geti aftur á móti aukið þolmörk ferðamannastaða. Þá hvetur ráðuneytið til þess að aðgerðir á sviði eflingar stoðkerfis grænnar atvinnustarfsemi taki fullt tillit til ferðaþjónustunnar. Þá leggur Landvernd til, í sinni umsögn, að brugðist verði við álagi á ferðamannastaði og auðlindir með því að veita fé til eflingar innviða fjölfarinna ferðamannasvæða. Það hefur reyndar verið gert að einhverju marki þó að eflaust megi stíga fastar niður á því sviði að efla innviði fjölfarinna staða en ég held hins vegar að Alþingi, þingmenn og hagsmunaaðilar, ættu frekar að dýpka þessa umræðu hvað snertir samsvið ferðaþjónustu og umhverfisverndar og reyndar stöðu ferðaþjónustunnar heilt yfir sem atvinnugreinar í þessu landi. Þetta er atvinnugrein í mikilli sókn og með miklum vaxtarmöguleika en hins vegar komum við aftur og aftur að því að rannsóknir eru mjög litlar innan þessa geira. Við vitum mjög takmarkað um þá vöru sem við erum að selja á þann markað sem við erum að selja til. Ef við viljum að ferðaþjónustan verði alvöruatvinnugrein, ef við ætlum að byggja stóran hluta af hagkerfi okkar á ferðaþjónustu, þurfum við að auka skilning okkar á henni og hvernig við eigum að haga samspili aukinnar ferðaþjónustu við náttúruna en náttúran er fyrst og fremst aðalsölutæki okkar til að laða hingað til lands ferðamenn. Ég vil óska atvinnuveganefnd heilt yfir til hamingju með þessa umfjöllun nefndarinnar. Hún er vel gerð, þetta er vandað plagg sem nefndin er að skila frá sér og ánægjulegt að sjá að þvert á flokka vilja menn stuðla að uppbyggingu græns hagkerfis enda er það ljóst að aukin eftirspurn eftir umhverfisvænum og grænum vörum á sér stað í heiminum og mikil sóknarfæri felast í aukinni grænni áherslu hér á landi. Það er alveg ljóst að Ísland og íslenskar afurðir hafa ímynd hreinleika og við aukna vitund um stöðu umhverfismála heilt yfir eykst virði þeirra ímynda sem vörurnar eiga. Þannig má segja að við Íslendingar séum í óskastöðu í samkeppnisumhverfi framtíðarinnar. Við erum vel í stakk búin til að takast á við þau mörgu erfiðu viðfangsefni sem þjóðir heims glíma við á leið sinni til verndunar umhverfis en fyrir Ísland eru þessar áskoranir hins vegar gríðarlegt tækifæri til að auka lífsgæði og velmegun til lengri tíma litið. Hjá öðrum þjóðum eru auknar kröfur um náttúruvernd, minni mengun og bætta umgengni næsta óleysanlegar áskoranir en fyrir Íslendinga gefast fjölmörg sóknarfæri á þessu sviði. Þannig er mikilvægt að við hugsum áherslur okkar í umhverfismálum í beinum tengslum við áherslur okkar í atvinnumálum, það skiptir ekki bara máli hvað snertir ferðaþjónustu hvernig við göngum um umhverfið og hvaða áherslu við leggjum í atvinnuuppbyggingu okkar. Ég tel að áhersla á umhverfisvæna þætti, eins og hér birtast í þingsályktunartillögu um grænt hagkerfi, hafi ekki síður mikil áhrif á hinar hefðbundnu vörur sem frá Íslandi fara og seljast, hvort sem það eru matvæli eða aðrar vörur sem tengjast tísku, hönnun o.s.frv. Ímynd landsins skiptir miklu máli í þessu sambandi og það allra besta sem við getum gert fyrir íslenska atvinnuvegi er að varðveita þá ímynd hreinnar náttúru og hreinleika. Hins vegar verður það að segjast eins og er, virðulegi forseti, að umræða um umhverfismál hefur ekki kannski náð að þroskast með nægilega góðum hætti hér á landi. Hún hefur að miklu leyti snúist um virkjanir á hálendi Íslands og þar hefur fólki verið skipt upp í tvo hópa, virkjunarsinna og verndunarsinna, og oft og tíðum hefur skort skilning á málflutningi ólíkra aðila. Þannig hafa röksemdir verndunarsinna til dæmis verið sagðar bera vott um fagrar tilfinningar en ekki mikla praktík og ekki nógu mikilvægar til að eiga heima í umræðu um hagvöxt, arðsemi eða fjölgun starfa. Ég held að það sé líka mikilvægt fyrir þingmenn að dýpka umræðuna og fjarlægja umhverfismál frá hefðbundinni hægri/vinstri skilgreiningu stjórnmálanna. Vinstri menn hafa hingað til verið í fararbroddi umhverfismála á Íslandi og unnið mikilvægt verk en nú tel ég að kominn sé tími til að aðrir flokkar taki þessi mál upp og sýni það í verki í stefnumótun sinni og áherslum, sem þeir leggja fram í þessum þingsal, að umhverfismál eiga ekki að vera einkaatriði eða einkahagsmunir vinstri manna. Það hversu nátengdir hagsmunir náttúruverndar og nýja atvinnulífsins eru sýnir það vel að hægri menn, samkvæmt hefðbundinni hægri/vinstri skilgreiningu, ættu sömuleiðis að berjast hatrammlega fyrir verndun náttúrunnar því að að mínu mati eru samkeppnislausnir við útblástur gróðurhúsalofttegunda, og hvernig grænn vöxtur er talinn leysa atvinnumál framtíðarinnar, dæmi um að hægri menn ættu ekki síður að vera þenkjandi á sviði umhverfismála en vinstri menn. Að mörgu leyti fara umhverfissjónarmið og áherslur vinstri manna um afskipti ríkisins einmitt mjög illa saman. Hefðbundin nálgun hægri manna á markaðslausnir á að mörgu leyti miklu betri möguleika á að leysa viðfangsefni umhverfisverndar. Þess vegna er mikilvægt fyrir þingmenn alla, og þá kannski sérstaklega jafnaðarmenn að mínu viti, að taka forustu í þessum málum. Við eigum að nálgast þessa umræðu út frá sjónarmiði verðmætasköpunar. Við eigum öll að skilja mikilvægi umhverfisverndar fyrir nútímaatvinnulíf og átta okkur um leið á gildi markaðslausna til að takast á við vandamál umhverfisins. Þeir sem hafa talað um mikilvægi stefnu eða aðgerða í umhverfismálum hafa hingað til á Íslandi allt of oft verið málaðir andstæðingar uppbyggingar í atvinnulífi og hafa verið kaffærðir í tölum um aukinn hagvöxt, fjölgun starfa og aukin útflutningsverðmæti. En stuðningsmenn umhverfisverndar eiga að standa keikir og nota tungumál sem atvinnulífið skilur því að aukin áhersla á umhverfisvernd og ímynd hreinleika á Íslandi mun auka útflutningsverðmæti, fjölga störfum og auka hagvöxt eins og áherslur um uppbyggingu græns hagkerfis sýna vel. Virðulegi forseti. Ég fagna mjög því frumkvæði sem ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingar sýndi strax í upphafi, undir forustu hv. þm. Skúla Helgasonar, sem hefur leitt þetta mál alveg frá upphafi með því að halda utan um þá nefnd sem lagði til þær tillögur sem atvinnuveganefnd hefur fjallað um, tekið til umfjöllunar og birtast í þessari þingsályktunartillögu sem ég vona að verði samþykkt á Alþingi í næstu viku. Ég vona að við sjáum svo ríkisstjórn jafnaðarmanna taka pólitíska forustu um að hrinda þessum tillögum í framkvæmd.

Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns taka undir með hv. þingmanni sem talaði hér áðan um mikilvægi þess að umhverfismál væru ekki flokkspólitískt umræðuefni, heldur að menn reyndu að nálgast þau með öðrum hætti. Þetta mál er það mikilvægt að það liggur alveg á borðinu að menn eigi ekki að lenda í því að þrasa um það á grundvelli flokkapólitíkur á Íslandi. Það er þannig vaxið að það er auðvitað bæði miklu stærra og víðfeðmara en svo og ég held að sú orðræða sem flokkapólitíkin hefur þróað með sér nái einfaldlega ekki utan um það. Þess vegna er nauðsynlegt að nálgast það með sæmilega opnum hug og átta sig líka á því að löng saga er hér að baki. Það má til dæmis rifja upp að sú hugmynd Malthusar að með því að mannkyninu fjölgaði og að því gefnu að náttúruauðlindirnar væru allt að því fastar, væri óumflýjanlegt að það yrðu hungursneyðir og plágur. Það sem Malthusi yfirsást var auðvitað að tækniþróun, hugvit mannsins, breytir nýtingu náttúruauðlinda. Það er lykilatriðið í allri þessari umræðu. Það er lykilatriði að átta sig á því að vandinn er, með leyfi forseta, dýnamískur en ekki fastur í einhverri punktstöðu í tíma. Með öðrum orðum, breytingarnar sem verða vegna tækniframfara og nýrra hugmynda gera það að verkum að umfjöllunarefnið, þ.e. náttúruvernd, fær á sig stöðugt nýjar víddir. Þess vegna á það svo ósköp illa við þegar menn missa umræðuna um náttúruvernd niður í flokkspólitískar skotgrafir. Ég er ósammála hv. þm. Magnúsi Orra Schram um að hingað til hafi það bara verið vinstri flokkarnir á Íslandi sem hafi velt þessum málum fyrir sér. Þegar menn skoða sögu stjórnmála á 20. öldinni er einmitt hægt að finna mörg dæmi um að hægri menn hafi sinnt þessum málaflokki af miklum áhuga og verið þar brautryðjendur. Til dæmis vil ég nefna menn eins og Birgi Kjaran sem var mikill áhugamaður um náttúruvernd og þann málaflokk og skrifaði um þau mál. Ég vil benda á að það voru sjálfstæðismenn sem höfðu forgöngu um að byggja upp hitaveitu til að losa okkur við þann kostnað sem fylgdi olíukyndingu í Reykjavík og þeirri leið að nýta heitt vatn til húshitunar fylgdu auðvitað miklu betri umhverfisleg áhrif. Svona dæmi mörg má telja. En ég er sammála því að borið hefur á því á undanförnum árum að menn hafi sagt til einföldunar: Vinstri menn vilja styðja umhverfisvernd, hægri menn ekki. Hægri menn berjast fyrir stóriðju og miklum virkjunum, vinstri menn berjast fyrir náttúruvernd. Ég tel að þessi mynd sé mikil einföldun og til skaða og hafi í raun og veru einmitt skaðað náttúruverndarumræðuna á Íslandi og þróun hennar. Viðfangsefnið er miklu flóknara eins og kemur fram í þessari þingsályktunartillögu, vegna þess að grænt hagkerfi er miklu meira en bara spurningin um hvar á að virkja og hvort á að virkja o.s.frv. Grænt hagkerfi er miklu flóknara viðfangsefni en það. Hvað, herra forseti, er grænt hagkerfi? Í mínum skilningi er það það að við náum jafnvægi á milli nýtingar á náttúruauðlindum annars vegar og hins vegar leit okkar mannanna að því að gera líf okkar bærilegt. Það er jafnvægið sem við þurfum að ná. Orðið hagvöxtur þýðir ekkert annað en að hagur okkar sé að batna. Auðvitað geta menn deilt um hvernig slíkur hagur er mældur. Það er eitt af því sem við ræðum í þingsályktunartillögunni, nákvæmlega þá spurningu hvernig við mælum bættan hag. Vandinn við núgildandi mælikvarða er meðal annars sá að það geta komið upp jafnundarlegir hlutir eins og gerðust þegar Exxon Valdez slysið varð, þar sem hin mikla vinna sem fór fram við að þrífa upp eftir slysið mældist sem aukning á þjóðarútgjöldum og þar með sem einhvers konar hagvöxtur. Það segir sig auðvitað sjálft að mjög erfitt er að komast að þeirri niðurstöðu að hagur manna hafi batnað við þetta hörmulega slys og þau umhverfisspjöll sem af því hlutust. Því skiptir máli að menn horfi á þessa mælikvarða og nálgist þá út frá þessari spurningu: Hvað eigum við við þegar við segjum bættur hagur fólks? Ég vil líka nefna, vegna umræðunnar áðan um hægri og vinstri, að á enskri tungu nota menn um hægri menn einmitt orðið, með leyfi forseta, „conservative“ eða íhaldssamur. Hvað er það? Það er að vernda það sem reynist vel. Það er að gæta þeirra hluta sem hafa verðmæti fyrir okkur; verndunarstefna. Hún á bæði við fyrirkomulag þjóðskipulagsins sem við höfum komið okkur upp, en ekki síður náttúruna af því hún er svo stór hluti af daglegu lífi okkar. En hitt er líka, og er alveg nauðsynlegt að nefna það og án þess að detta í flokkspólitískar skotgrafir, að ég get tekið undir með hv. þm. Magnúsi Orra Schram að það er einmitt ríkisvaldið sem er svo hættulegt þegar kemur að umhverfismálum. Fyrir ekki svo löngu var birt í einu af dagblöðum sem hér eru gefin út umfjöllun um tíu menguðustu staði á jarðríki. Hvaða staðir voru það, herra forseti, og hvar voru þeir? Jú, þeir voru einmitt í þeim ríkjum þar sem frjáls markaður hefur hvað minnst áhrif, þar sem ríkisvaldið er raunverulega ægisvald. Þeir eru þar þar sem óvandaðir stjórnmálamenn með mikil völd hafa valdið alveg skelfilegum umhverfisskaða. Þetta er rétt að hafa í huga þegar menn velta fyrir sér áhuga mismunandi stjórnmálaarma eða stjórnmálaskoðunum. Það er augljóst í mínum huga að hagsmunirnir eru algjörlega sameiginlegir, en síðan greinir menn oft á um aðferðir. Ég er þeirrar skoðunar að hægt sé að færa fyrir því mjög veigamikil rök að markaðslausnirnar svokölluðu séu best til þess fallnar að drífa áfram hið græna hagkerfi. Aðalforsenda þess að markaðslausnir geti virkað er að skilgreindur eignarréttur liggi fyrir. Það er grundvallaratriði. Mörg þeirra vandamála sem við er að fást vegna náttúruverndar snúa að því að eignarréttur er ekki skilgreindur. Með öðrum orðum, menn geta mengað án þess að bera kostnaðinn. Besta dæmið auðvitað um þetta og um leið erfiðasta er mengun andrúmsloftsins þar sem nær ógerningur er að koma á einhvers konar eignarrétti, sennilega er það ógerningur. Það kallar fram þá nauðsyn að einhvers konar fjölþjóðlegt samstarf náist um það hvaða regluverk við viljum setja til að draga úr mengun andrúmsloftsins. Margt annað er hægt að leysa með því að koma á séreignarrétti og þar með draga úr þeim vanda sem uppi er. Mengunarbótareglan sem reifuð er í þessu plaggi snýr nákvæmlega að þeirri hugsun að sá sem mengar verði að greiða fyrir það, að menn geti ekki sett vörur á markað, haldið niðri framleiðslukostnaði á þann hátt að að framleiðslukostnaðurinn lendi á öðrum, að aðrir verði að bera kostnaðinn sem gæti t.d. falist í því að þurfa að hreinsa upp og grípa til ráðstafana til að venda náttúruna vegna slíkrar framleiðslu. Hugmyndin er ekki sú að menn geti notað slíka nálgun sem einhvers konar afsökun eða réttlætingu fyrir hækkandi sköttum eða noti hugsunina á bak við mengunarbótaregluna til að réttlæta aukin inngrip ríkisvaldsins. Þar reynir auðvitað á stjórnmálamenn. Það þarf að grípa til aðgerða ef menn geta ekki komið á eignarrétti og ef um er að ræða mengandi starfsemi sem setur kostnað á aðra borgara. Þetta skiptir miklu máli. Síðan er það hitt, herra forseti, og það er það sem ég er svo ánægður með í þessum tillögum, að hugsunin á bak við þetta allt saman er sú að saman fari hagvöxtur eða bættur hagur fólksins og verndun náttúrunnar í víðasta skilningi þess orðs. Þetta er ekki hugsunin um að ekkert megi gera, til engra framkvæmda megi grípa, að engar breytingar geti orðið á landslagi eða að öll mengun verði útilokuð. Þetta er ekki sú sýn, herra forseti, heldur hugsunin um það að ekki sé hægt að byggja á því til framtíðar að við bætum hag okkar jafnt og þétt á kostnað náttúrunnar. Það er lykilatriði. Þessir hlutir verða að fara saman. Ég hef verið ósammála málflutningi þeirra sem hafa talað þannig að það sé einhvers konar ósamrýmanleg og óbrúanleg gjá á milli markaðsfyrirkomulagsins annars vegar og hins vegar náttúruverndar. Ég tel að þeir horfi algjörlega fram hjá því að lykillinn að bættri nýtingu náttúruauðlinda og náttúruvernd almennt felst einmitt í mannvitinu, í nýrri tækni. Það er nákvæmlega það sem Malthusi yfirsást hér í gamla daga að mannvitið, hugmyndirnar og tæknin gera að verkum að við getum nýtt náttúruna og staðið undir hagvexti fleiri og fleiri manneskja án þess að eyðileggja náttúruna. Um þetta má nefna fjölmörg dæmi. Til dæmis er hægt að benda á bílaiðnaðinn og hvernig framleiðsla á bílum hefur gjörbreyst á síðustu áratugum vegna kröfunnar um náttúruvernd, vegna þess að olía er takmörkuð auðlind. Hvað gerist? Það er verið að leggja gríðarlega vinnu út um allan heim í að finna upp bíla sem nota minni og minni orku, menga minna og minna. Ég hef oft í þessari umræðu, herra forseti, nefnt dæmi um þær áhyggjur sem menn höfðu af framboði af silfri, en þannig var á árum áður að menn höfðu miklar áhyggjur af því að eftir því sem ljósmyndatækni yrði útbreiddari og fleiri og fleiri íbúar jarðarinnar gætu farið að taka ljósmyndir, mundi ganga æ meira á silfurbirgðir heimsins af því að silfur er notað í filmurnar. Um þetta voru skrifaðar lærðar ritgerðir og af þessu höfðu menn miklar áhyggjur. En það sem gerist síðan, herra forseti, er að með tilkomu stafrænnar tækni, með tilkomu tölvutækninnar, breytist algjörlega hvernig menn taka ljósmyndir. Nú er það orðið þannig að allur fjöldi þeirra sem taka ljósmyndir notar til þess stafrænar myndavélar. Og áhyggjurnar sem við höfðum af því að silfurbirgðir heimsins þryti við það að vera allar notaðar í filmu - menn höfðu alveg sérstakar áhyggjur af því þegar Kínverjar mundu allir eignast ljósmyndavél - hafa ekki gengið fram vegna tæknibreytinga. Það er lykilatriðið. Herra forseti. Ég ætlaði að nota síðustu fimm mínúturnar mínar til að hnykkja á þeim fyrirvörum sem ég gerði á þeim tillögum sem hér er rætt um. Ég átti sæti í þeirri nefnd sem vann þessa vinnu. Fyrsti fyrirvari sem ég gerði og ég tel kannski einna mikilvægastan, snýr að hinni svokölluðu varúðarreglu. Varúðarreglan er auðvitað mikilvæg regla sem skiptir verulega miklu máli, þ.e. hvaða grunn ætlum við að setja stjórnsýslunni í landinu þegar kemur að því að meta hvort grípa eigi til einhvers konar ráðstafana vegna framkvæmda sem menn hafa áhyggjur af að hafi áhrif á umhverfið. Með leyfi forseta ætla ég að vitna í hvítbók um náttúruvernd á Íslandi. Þar er röksemdin að baki varúðarreglunni reifuð. Þar segir: „Röksemdin að baki varúðarreglunni er óvissa, í flestum tilvikum vísindaleg óvissa og skortur á upplýsingum, um hvort ákveðnar aðgerðir eða eftir atvikum aðgerðaleysi muni hafa óæskileg áhrif á umhverfið. Þrátt fyrir óvissu ber eftir sem áður að grípa til fyrirbyggjandi varúðarráðstafana jafnvel þótt ekki sé mögulegt að sýna fram á orsakatengslin á milli tiltekinna athafna og áhrifa þeirra.“ Ég endurtek þetta, herra forseti, „jafnvel þótt ekki sé mögulegt að sýna fram á orsakatengslin á milli tiltekinna athafna og áhrifa þeirra.“ Þetta skiptir máli. Ég er þeirrar skoðunar að þessi túlkun á reglunni sé ekki góður grunnur undir stjórnsýslu. Ég reifa sjónarmið hér í þessari bókun og um leið líka set ég fram þær tillögur sem ég hef um hvernig rammi slíkrar reglu ætti að vera. Ég tel að varúðarreglan eigi að vera sú að ætíð fari fram vel ígrundað og vísindalegt mat á umhverfisáhrifum einstakra framkvæmda og síðan verði lagt mat á þjóðhagslegt eða byggðatengt mikilvægi framkvæmdarinnar annars vegar og hins vegar mat á áhrifum á umhverfið. Síðan segi ég, og leyfi ég mér að grípa niður í bókun mína, með leyfi virðulegs forseta: „Við mat á því hvort nauðsynlegt sé að grípa til fyrirbyggjandi varúðarráðstafana verður að skoða hvert tilvik fyrir sig og meta á grunni þeirra vísindalegu upplýsinga sem liggja fyrir hverju sinni.“ Með öðrum orðum er ekki hægt að nálgast það þannig, og það er mikilvægt að mínu mati að þessi skilningur komi fram, það er ekki nóg að sagt sé bara: Ég hef áhyggjur af því að eitthvað geti gerst, þar af leiðandi verður framkvæmdaraðilinn að grípa til ráðstafana. Það verður auðvitað að sýna fram á það með sæmilega haldbærum rökum að slíkar áhyggjur eigi rétt á sér vegna þess að með þessari túlkun sem ég hef áhyggjur af er þetta of opið. Það er hætta á því að þetta verði túlkað þannig í verki eða þróunin verði sú að Íslendingar geti ekki nýtt náttúruauðlindir sínar með eðlilegum hætti. Ég gerði, herra forseti, fleiri athugasemdir. Ég lagði fram bókun vegna tillögu nr. 29, sem snýr að mengunarbótareglunni sem ég ræddi áðan. Ég vildi taka fram að vegna þeirra aðstæðna sem nú eru í efnahagsmálum þjóðarinnar teldi ég og vildi árétta að ef lagðir yrðu á einhverjir nýir skattar eða gjöld yrði að hafa tvennt mjög svo í huga. Í fyrsta lagi er það tímasetning slíkrar álagningar. Við verðum að horfast í augu við það að einhver stærsti efnahagsvandi þjóðarinnar er skortur á fjárfestingu, menn verða því að horfa til þessa. Í öðru lagi er það samspil við önnur gjöld. Ég er þeirrar skoðunar að ef lagðir verða á nýir skattar eigi að lækka aðra skatta á móti. Ef ríkið tekur til sín aukin gjöld vegna mengunarbótareglunnar eigi að lækka tekjur ríkisins á móti. Síðan, herra forseti, gerði ég athugasemd og bókun vegna tillögu nr. 43, en í henni eru lagðar til hækkaðar álögur á bifreiðaeigendur. Ég tel að álögur á þá séu óhóflega miklar og bensínverðið mjög hátt. Þó að tilgangurinn sé ágætur, sem er sá að leggja á gjald og nota það til að stuðla að orkuskiptum eða nýjum lausnum hvað varðar orku fyrir bíla, er ég ekki tilbúinn að styðja að lagðir verði auknir skattar á bifreiðaeigendur, nóg er nú samt og sennilega ástæða til þess að lækka þá. Síðan geri ég athugasemd við bókun varðandi tillögu 40 sem snýr að stofnun auðlindasjóðs. Ég hef reifað á öðrum vettvangi, bæði hér og annars staðar, skoðanir mínar á þeim hugmyndum sem liggja að baki stofnun slíks sjóðs og auðvitað þeim miklu deilum sem snúa að eignarhaldi á auðlindum o.s.frv. Ég ætla ekki að fara út í þá sálma hér en vek eingöngu athygli á bókuninni. Síðan að lokum, herra forseti, hvað varðar fjárútgjöld til þess að hrinda þessum hugmyndum og fleirum úr vör er rétt að við horfumst í augu við að staða ríkissjóðs er erfið. Þeim fjármunum sem við ætlum að nota til þessara verka þarf að verja með mikilli hugkvæmni og að vanda sig mjög, vegna þess að aðrir þættir eins og menntamálin og heilbrigðismálin kalla líka mjög á aukin fjárútgjöld. Samantekið, herra forseti, styð ég þessa þingsályktunartillögu, vegna þess að ég tel að með henni séum við að stíga heillaskref í þá átt að saman fari í umræðunni krafan um hagvöxt og bættan hag þjóðarinnar og um leið líka að vernda náttúruna og tryggja að komandi kynslóðir fái sömu tækifæri og helst meiri 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar um tillögu til þingsályktunar um úttekt á neytendavernd á fjármálamarkaði. Það fer vel á því á þessum degi, 15. mars, sem er alþjóðlegur dagur neytendaréttar að við ræðum þetta mál, en í dag eru einmitt 50 ár síðan John F. Kennedy, fyrrum Bandaríkjaforseti, kynnti fjórar meginkröfur um grundvallarréttindi neytenda í ræðu sem hann hélt á bandaríska þinginu. Þá sagði Kennedy, með leyfi forseta: „Samkvæmt skilgreiningu erum við öll neytendur. Um er að ræða stærsta hópinn sem hefur áhrif og verður fyrir áhrifum af næstum öllum efnahagslegum ákvörðunum sem stjórnvöld og einkafyrirtæki taka en samt er þetta eini mikilvægi hópurinn sem ekki er hlustað á.“ Þetta var í fyrsta sinn sem stjórnmálamaður með alþjóðlega vigt setti formlega fram kröfu til handa neytendum. Þessi yfirlýsing leiddi að lokum til þess að Sameinuðu þjóðirnar og einstakar aðildarþjóðir þeirra samþykktu á allsherjarþinginu árið 1985 sérstakar leiðbeiningar um neytendavernd. Í þeim var meðal annars kveðið á um að allur almenningur án tillits til tekna eða félagslegrar stöðu hefði ákveðin lágmarksréttindi sem neytendur. Óhætt er að segja að hrun fjármálakerfisins á Íslandi og afleiðingar þess hafi varpað ljósi á veika stöðu neytenda gagnvart fjármálafyrirtækjum hér á landi. Ekki þarf að fara mörgum orðum um það að starfshættir stjórnenda fjármálafyrirtækja á Íslandi í aðdraganda hrunsins voru á stundum langt frá því að geta talist til eðlilegra eða heilbrigðra viðskiptahátta og á köflum var framferði manna ólögmætt eins og dómar Hæstaréttar um gengistryggð lán bera glöggt vitni um. Af þessum ástæðum og vegna almenns skuldavanda í kjölfar hrunsins ríkir almenn óánægja og vantraust í garð fjármálastofnana hér á landi. Við þessu er nauðsynlegt að bregðast og tilgangur tillögunnar er ekki síst að styrkja stöðu neytenda á fjármálamarkaði þannig að hún verði til jafns við það sem við þekkjum í nágrannalöndunum. Ég held það sé morgunljóst að réttur neytenda hefur ekki verið virtur sem skyldi á fjármálamarkaði hér á landi undanfarna áratugi. Nægir þar að horfa til þeirrar þungu greiðslubyrði sem fylgt hefur verðtryggingu lánaskuldbindinga og háum vöxtum í alþjóðlegum samanburði. Auðvitað verður sú umræða ekki skilin frá umræðu um peningamálastefnu og viðkvæma stöðu íslensku krónunnar sem hefur verið undirorpin miklum sveiflum sem hafa komið illa við pyngju heimila með neytendalán. Fyrrnefndir dómar Hæstaréttar um gengistryggð lán hafa síðan dregið enn frekar fram hve neytendur hafa haft veika stöðu gagnvart fjármálafyrirtækjunum og ég held að það sé einhver mikilvægasti lærdómur nýfallins dóms Hæstaréttar frá 15. febrúar að við hér í þinginu þurfum að taka okkur á og standa dyggari vörð um rétt neytenda á fjármálamarkaði hér eftir en hingað til. Bankar og aðrar fjármálastofnanir hafa yfir að ráða sérfræðikunnáttu, mannafla og fjárhagslegum styrk sem veitir þeim yfirburðastöðu gagnvart neytendum og því er mikilvægt að stjórnvöld gangi fram fyrir skjöldu og standi vörð um rétt neytenda. Þessi tillaga til þingsályktunar er því afar tímabær. Ég tel afar brýnt að koma strax af stað þeirri vinnu sem hún kveður á um, sem er að skipa nefnd sem geri úttekt á neytendavernd á fjármálamarkaði og setji fram tillögur um hvernig styrkja megi stöðu neytenda í þessu efni og ekki síst að skipa málum með þeim hætti að neytendur hafi skýra og einfalda leið að þeim aðila innan stjórnkerfisins sem ber ábyrgð á þessum málaflokki. Neytendamál hafa yfirleitt ekki verið í forgrunni íslenskra stjórnmála en þáverandi viðskiptaráðherra, Björgvin G. Sigurðsson, lét sig þau sérstaklega varða og hafði forgöngu um að þrjár háskólastofnanir gerðu úttekt á stöðu neytendamála frá mismunandi sjónarhornum. Niðurstöður voru kynntar í apríl 2008 í skýrslunni Ný sókn í neytendamálum. Þar var meðal annars að finna gagnlegar tillögur um skipan neytendamála innan Stjórnarráðsins þar sem lagt var til í skýrslu Lagastofnunar Háskólans og Hagfræðistofnunar að sett yrði á fót ný sameinuð stofnun á sviði neytendaréttar og eftirlit með vernd neytendaréttar af hálfu stjórnvalda. Sú tillaga endurómar í sjónarmiðum umsagnaraðila tillöguna sem benda margir á að núverandi skipan neytendaverndar á fjármálamarkaði sé með þeim hætti að margar ólíkar stofnanir hafi með höndum skyldur í þessu efni sem geri skipulag málaflokksins óþarflega flókið og þjónustu við neytendur ómarkvissa. Neytendavernd á fjármálamarkaði er nú falin stofnunum eða nefndum sem heyra undir nokkur ráðuneyti. Neytendastofa og talsmaður neytenda heyra undir innanríkisráðuneyti, Fjármálaeftirlitið og eftirlitsnefnd með framkvæmd sérstakrar skuldaaðlögunar heyrir undir efnahags- og viðskiptaráðuneyti og umboðsmaður skuldara undir velferðarráðuneyti. Sumar stofnanir eða nefndir fara með verkefni sem eru tímabundin og fullt tilefni er til að fara yfir þennan málaflokk með það að markmiði að sameina þau verkefni er lúta að vernd neytenda á fjármálamarkaði og marka heildræna stefnu á þessu mikilvæga sviði á einni hendi. Meiri hlutinn telur brýnt að sameina á einni hendi stjórnsýslulega ábyrgð á neytendavernd á fjármálamarkaði þannig að neytendur geti sótt þjónustu og ráðgjöf á einum stað. Mikilvægt er að það sé skýrt fyrir neytendum hvert þeir geti leitað og sömuleiðis er mikilvægt fyrir eftirlitsstofnanir að valdmörk séu skýr. Með þingsályktunartillögu þessari gefst tækifæri til að fara yfir verkaskiptingu opinberra aðila með tillit til neytendaverndar á fjármálamarkaði og móta skýrar tillögur um hvernig megi styrkja stöðu neytenda gagnvart aðilum á þeim markaði sem bjóða neytendum þjónustu sína. Meiri hlutinn áréttar í þessu sambandi að mikilvægt er að búa svo um hnútana að sú stofnun sem fer með neytendavernd á fjármálamarkaði hafi skýra frumkvæðisskyldu varðandi mat á mismunandi tegundum neytendalána og annarri þjónustu á fjármálamarkaði sem snýr að einstaklingum. Virðulegi forseti. Það er rakið nokkuð ítarlega í nefndarálitinu hvaða löggjöf hefur verið sett á þessu sviði frá árinu 2008. Má þar nefna ný lög um neytendalán frá því ári þar sem meðal annars voru lögfest ákvæði um aukinn rétt neytenda og takmarkanir á ýmiss konar gjaldtöku fjármálastofnana, auk þess sem ríkari upplýsingaskylda var lögð á lánveitendur um breytingar á gjaldskrá. Þessi lög þykja um margt vönduð en hins vegar má færa fyrir því gild rök að eftirliti með framkvæmd þeirra hafi í grundvallaratriðum verið ábótavant og má að verulegu leyti rekja það til þeirrar flóknu og ómarkvissu stjórnsýslu sem ég nefndi áðan. Þá má nefna lög um greiðsluaðlögun, innheimtulög og lög um ábyrgðarmenn, breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki þar sem skerpt var á ákvæðum um hegðun fjármálafyrirtækja gagnvart viðskiptamönnum, lög um verðbréfasjóði, fjárfestingarsjóði og fagfjárfestasjóði o.s.frv. Loks má nefna að von er á nýju frumvarpi á yfirstandandi þingi um breytingar á lögum um neytendalán sem meðal annars felur í sér innleiðingu á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 48 frá 2008 um lánasamninga fyrir neytendur og um niðurfellingu tilskipunar ráðsins nr. 102 frá 1987. Tilgangurinn með setningu tilskipunarinnar var að endurskoða reglur um neytendalán til að auka neytendavernd og tryggja samræmt lagaumhverfi um slík lán, auk þess að stuðla að aukinni neytendavitund um lánskjör og gera neytendum betur kleift að bera saman ólíka lánasamninga. Frumvarpið hefur meðal annars að geyma ákvæði er fela í sér auknar kröfur um upplýsingaskyldu lánveitenda, mat á lánshæfi lántakenda og skyldur lánamiðlara, auk ákvæða um rétt neytenda til að beita úrræðum gegn lánveitanda vegna vanefnda samnings. Virðulegi forseti. Í október 2009 var lögum um Stjórnarráð Íslands meðal annars breytt í þá veru að málefni Neytendastofu og talsmanns neytenda fluttust frá efnahags- og viðskiptaráðuneyti til dómsmála- og mannréttindaráðuneytis sem nú heitir innanríkisráðuneyti. Talið er að endurskipulagningu neytendamála sé ekki lokið með þessari yfirfærslu, m.a. þar sem fjölmargir lagabálkar sem varða neytendamál falla undir ábyrgðarsvið annarra ráðherra, einkum efnahags- og viðskiptaráðherra. Um þessar mundir hefur starfshópur í innanríkisráðuneyti það verkefni að fara yfir skipulagningu neytendamála með það að markmiði að stuðla að hagkvæmu, skilvirku og öflugu neytendastarfi hér á landi þar sem verkaskipting sé skýr, boðleiðir eins stuttar og mögulegt er og verkefni og aðföng fylgi ábyrgðarsviði stofnana. Rætt var í nefndinni hvort fela ætti þessum starfshópi viðfangsefni þeirrar tillögu sem við ræðum hér, en þar sem sá hópur hefur ekki sett sér það verkefni að fjalla sérstaklega um neytendavernd á fjármálamarkaði og brýnt er að setja þá vinnu strax í gang var það niðurstaðan að markvissara væri og líklegra til skjótrar úrlausnar að fela sérstakri nefnd það verkefni. Ég árétta þó að mikilvægt er að sú nefnd sem rætt er um í þessari tillögu hafi gott samráð við starfshóp innanríkisráðuneytis til að tryggja samræmingu við þær áherslur og þá vinnu sem þar er unnin. Bent var á í umsögn um málið að óheppilegt sé að afmarka tillöguna við stöðu neytenda gagnvart fjármálafyrirtækjum þar sem markmið hennar ætti væntanlega að vera að styrkja stöðu neytenda almennt á fjármálamarkaði. Fjármálafyrirtæki eru samkvæmt lögum ein tegund fyrirtækja á fjármálamarkaði, samanber 1. mgr. 4. gr. laga um fjármálafyrirtæki, en þar er kveðið á um að fjármálafyrirtæki geti fengið starfsleyfi sem viðskiptabanki, sparisjóður, lánafyrirtæki, rafeyrisfyrirtæki, verðbréfafyrirtæki, verðbréfamiðlun eða rekstrarfélag verðbréfasjóðs. Bent var á við umfjöllun um málið að líta þyrfti á málið heildstæðari augum en svo að horfa fyrst og fremst á stöðu skuldara, enda væru viðskiptavinir fyrirtækja á fjármálamarkaði fleiri en þeir sem skulduðu þeim. Viðskipti neytenda við þá sem veita þjónustu á fjármálasviði heyra undir margs konar löggjöf sem einkum heyrir undir málefnasvið efnahags- og viðskiptaráðherra og byggist að miklu leyti á Evrópurétti. Með hliðsjón af framangreindu leggur meiri hlutinn til breytingu á tillögugreininni til að útvíkka orðalag hennar nokkuð. Meiri hlutinn leggur til nokkrar breytingar á tillögutextanum. Í fyrsta lagi er lögð til orðalagsbreyting í þá veru að hnykkja á því að úttekt umræddrar nefndar nái til fleiri aðila en fjármálafyrirtækja einungis eins og ég hef áður nefnt. Sömuleiðis að beint verði sjónum að því hvernig styrkja megi stöðu einstaklinga og heimila enda eru neytendur á fjármálamarkaði ekki aðeins einstaklingar heldur einnig fyrirtæki og aðrir lögaðilar. Því er lagt til að í 1. málslið verði tilgreint að nefndin geri úttekt og setji fram tillögur um hvernig megi styrkja stöðu einstaklinga og heimila gagnvart aðilum á fjármálamarkaði sem í atvinnuskyni veita einstaklingum neytendalán. Með þessu breytta orðalagi nær úttekt nefndarinnar yfir þá aðila sem eru lánveitendur einstaklinga, svo sem fjármálafyrirtæki, Íbúðalánasjóð, lífeyrissjóði og vátryggingafélög. Í öðru lagi er lagt til að verkefni nefndarinnar verði einfaldað nokkuð, þ.e. að það feli í sér að bæta og skýra stöðu einstaklinga og heimila gagnvart þeim aðilum á fjármálamarkaði sem veita lán og auka ábyrgð lánveitenda gagnvart þessum hópi neytenda. Í þriðja lagi er lagt til að tilvísun til framkvæmdar í Bandaríkjunum og Kanada falli brott enda er íslenskt lagaumhverfi á þessu sviði að miklu leyti háð reglum Evrópusambandsins. Lagt er til að nefndin horfi fyrst og fremst til Norðurlandanna í samanburði sínum. Þó ber að líta til þess á að nefndin hafi heimild til að skoða neytendamál í víðara samhengi ef hún telur það nauðsynlegt, svo sem með vísan til neytendamála í Kanada sem þykja standa framarlega á sviði neytendaréttar og stjórnsýslu málaflokksins. Í fjórða lagi er lagt til að bætt verði við tveimur nýjum málsgreinum um skipan og starfstíma nefndarinnar. Lagt er til að forsætisráðherra skipi formann nefndarinnar, en efnahags- og viðskiptaráðherra, innanríkisráðherra og velferðarráðherra skipi hver sinn fulltrúa í nefndina. Þá skipi Neytendasamtökin og Hagsmunasamtök heimilanna jafnframt hvort sinn fulltrúa í nefndina. Ég vek athygli á þessari breytingu en með henni leggur meiri hluti nefndarinnar til að hlutur neytenda í þeirri stefnumótun sem hér fer fram verði aukin frá því sem lagt var til í upphaflegri tillögu. Þá er áskilið að nefndin hafi gott samstarf við Neytendastofu, talsmann neytenda, umboðsmann skuldara, Fjármálaeftirlitið, Samtök fjármálafyrirtækja, Samtök lánþega og Samkeppniseftirlitið auk launþegasamtaka, svo sem ASÍ, BSRB og BHM. Að lokum legg ég á það áherslu að lagt er til að nefndin starfi samkvæmt tilteknum tímamörkum og skili niðurstöðum eigi síðar en 15. janúar 2013. Virðulegi forseti. Ég hef lokið við að reifa í stórum dráttum álit meiri hlutans um þessa mikilvæga mál. Ég vil þakka sérstaklega 1. flutningsmanni tillögunnar, hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, fyrir að eiga frumkvæði að þessu máli. Ég þakka sömuleiðis nefndarmönnum í allsherjar- og menntamálanefnd fyrir þeirra ágæta framlag til málsins og vona að þetta mál hljóti almennan og góðan stuðning í þinginu til samræmis við þá vaxandi samstöðu sem er að myndast hér um aðgerðir til að standa vörð um rétt neytenda í tengslum við skuldamál heimilanna. Þuríður Backman var fjarverandi við afgreiðslu þessa máls. Að öðru leyti skrifa undir álit meiri hlutans fulltrúar Samfylkingarinnar, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Framsóknarflokksins og Hreyfingarinnar í allsherjar- og menntamálanefnd. Meiri hlutinn leggur til að tillagan verði samþykkt með þeim breytingum sem koma fram í þskj. 980.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu um þetta mál. Hins vegar sannast hér sem endranær að hv. Alþingi sinnir bara skuldurum en aldrei sparifjáreigendum. Ég hef lesið þetta yfir en get ekki séð að menn gæti hagsmuna sparifjáreigenda sem í dag eru að tapa á óverðtryggðum reikningum vegna neikvæðra raunvaxta sem bankarnir leyfa sér að borga og skattlagningar á þá neikvæðu raunvexti. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort ekki hafi komið til tals í nefndinni að ræða um stöðu þeirra viðskiptavina bankanna og fjármálastofnana sem eru sparifjáreigendur, sem mörgum hverjum var ráðlagt að taka út af sparisjóðsinnstæðum sínum og kaupa fyrir það í peningamarkaðssjóði eða jafnvel hlutabréf? Mér finnst að við verðum að fara að huga að því að örva ráðdeild og sparnað í þjóðfélaginu. Það eru skuldirnar sem eru að fara með þjóðfélagið en ekki sparnaðurinn. Sparnaður heimilanna er allt of lítill og mér sýnist að menn séu enn og aftur og aftur með hugann eingöngu við skuldarana.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir fyrirspurnina. Hann vekur athygli á atriði sem var vissulega rætt í nefndinni, ég fór nú lítillega yfir það í framsöguræðu minni, þ.e. sú augljósa staðreynd að neytendur eru ekki eingöngu skuldarar á fjármálamarkaði. Hins vegar er það svo að við núverandi aðstæður er staða skuldara mjög ofarlega í forgangsröðinni og framarlega í umræðunni um neytendavernd á fjármálamarkaði, því er kannski eðlilegt að þau mál séu efst á baugi þegar við förum yfir það hvernig staðið er að neytendavernd á þessum mikilvæga markaði. Það má finna því stað í nefndarálitinu, ef hv. þingmaður fer vandlega í gegnum það, að nefndin hefur skoðað þetta mál og vekur sérstaklega athygli á þeim sjónarmiðum sem hv. þingmaður benti á. Ég tel einsýnt að tekið verði tillit til þess í þeirri vinnu sem vonandi fer af stað í framhaldi af afgreiðslu þessarar tillögu.

Ég vildi vekja athygli á því, herra forseti, og þakka hv. þingmanni fyrir svörin, að undirstaða útlána er sparnaður. Það verður ekkert lánað út nema einhver annar spari. Ef menn ætla að brjóta þá reglu brestur á óðaverðbólga. Menn verða að fara að huga að sparifjáreigandanum og reyna að búa hann til, því að hann er að hverfa. Það er til dæmis ekki ríkisábyrgð á innstæðum. Sparifjáreigendur þurfa að hlíta því. Það eru neikvæðir vextir á meginhluta sparnaðar, 80% af sparnaði er á óverðtryggðum reikningum. Það eru neikvæðir vextir á því, þeir vextir eru skattaðir með 20% þannig að tapið er skattlagt. Þetta er svo óheyrilegt því að þetta er oft og tíðum eldra fólk sem getur ekki varið sig og hefur verið ráðdeildarsamt um ævina, ekki farið í eins miklar ferðir og aðrir, ekki keypt sér flotta jeppa og bíla og ekki stundað eyðslu og glannaskap sem hefur komið þjóðfélaginu í koll. Nú er verið að refsa því, herra forseti. Ég er ekki sáttur við það. Ég vildi gjarnan að málið yrði tekið inn í nefndina aftur og þetta atriði sérstaklega tekið inn í þingsályktunina.

Virðulegi forseti. Ég hef í sjálfu sér litlu eða engu við þetta að bæta. Við fórum yfir þetta atriði í umfjöllun um málið, 

Herra forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um úttekt á neytendavernd á fjármálamarkaði. Ég vil undirstrika það að í sjálfu sér er tilgangurinn með henni afar göfugur. Við getum öll tekið undir að við viljum hafa heilbrigðan og traustan fjármálamarkað og ekki síst viljum við styrkja stöðu neytenda á þeim markaði. Ég held að allir sem hér eru inni geti tekið undir það en okkur greinir á um leiðir. Það er rétt, sem hefur komið fram hér, að við sjálfstæðismenn skrifum ekki upp á þetta álit. Við munum sitja hjá í þessu máli. Þegar ég skoða þetta finnst mér málið allt að því vera flækt með þessum hætti, ekki síst í ljósi þess, og við verðum að taka tillit til þess, sem er að gerast innan Stjórnarráðsins. Að störfum er nefnd sem er að gera úttekt á neytendamálum og er að fara yfir neytendamálin í heild, nema á fjármálamarkaði. Vinnu þeirrar nefndar lýkur væntanlega á þessu ári miðað við þær upplýsingar sem við fengum í allsherjar- og menntamálanefnd og er starfið leitt af Steinunni Valdísi Óskarsdóttur í innanríkisráðuneytinu. Það er alveg rétt, sem kemur fram í tillögunni hér og í því sem bent hefur verið á, að neytendamál eru dreifð um stjórnkerfið. Við eigum að reyna að sameina þau á einum stað þannig að Neytandinn, með stóru n-i - og það er alveg rétt sem John F. Kennedy sagði: Við erum öll neytendur. Við eigum eftir að ræða þetta: Viljum við aðgreina neytendur á fjármálamarkaði frá öðrum neytendum? Ég er ekki viss um að það sé endilega heppilegt. Hvað með þá sem eru með bílalán? Fara þeir inn í þá stofnun sem hugsanlega verður sett á fót, eða fara þeir í annað stjórnkerfi fyrir neytendur? Hversu göfugt sem þetta markmið er, að efla og styrkja stöðu á neytendamarkaði, sem við sjálfstæðismenn tökum undir, er ég hrædd um að verið sé að fara fjallabaksleið að markmiðinu. Ég hefði kosið að menn hefðu rætt um að útvíkka starfssvið nefndarinnar sem nú er að störfum, beina þeim tilmælum til hennar að skoða sérstaklega neytendavernd á fjármálamarkaði. Auðvitað má líka segja: Gott og vel - af því að hv. þm. Skúli Helgason, framsögumaður málsins, sagði að við þyrftum öll að taka okkur á, og það er rétt, við þurfum öll að taka okkur á hér í þinginu við að vanda löggjöfina sem héðan kemur enn betur. En kannski er þessi þingsályktunartillaga fjarvistarsönnun ríkisstjórnarinnar hvað snertir skuldavanda heimilanna. Kannski er þetta leið ríkisstjórnarinnar til að koma til móts við skuldavanda heimilanna. Í nefndarálitinu segir meðal annars, með leyfi forseta, að það sé: „mikilvægt að stjórnvöld gangi fram fyrir skjöldu og standi vörð um rétt neytenda.“ Síðan er vísað til dóms Hæstaréttar um gengistryggð lán o.s.frv. Það er alveg rétt. Það þarf að taka tillit til þessara dóma, en ríkisstjórnin hefur skilað auðu þar. Kannski er þetta bara fínt innlegg til að reyna að bjarga ríkisstjórninni. Ég er á því að við eigum að reyna að skoða málin heildstætt. Það er tækifæri til þess núna. Líka í ljósi þeirra breytinga sem hugsanlegar eru á forustunni hjá Fjármálaeftirlitinu. Við eigum að reyna að knýja fram breytingar á stjórnkerfinu og við eigum að ræða hvort ekki sé rétt, í ljósi þess hlutverks sem Fjármálaeftirlitið gegnir, að fara í það sem menn, bæði í stjórn og stjórnarandstöðu - þetta er ekki gagnrýni á ríkisstjórnarflokkana heldur líka á það, sem við höfum í öllum flokkum sagt að beri að skoða, að Fjármálaeftirlitið sé ekki undir Seðlabankanum. Sá litli hluti af Fjármálaeftirlitinu sem eftir stendur og snýr sérstaklega að neytendum verði þá settur undir aðra stofnun sem tekur heildstætt á neytendum. Þannig að neytandinn, hvort sem hann er á fjármálmarkaði, bílamarkaði, fasteignamarkaði eða matvörumarkaði, geti farið á einn stað; að það eigi að gera kerfið einfalt og skilvirkt. Það er þess vegna sem ég varpa þeirri spurningu fram hvers vegna þetta sé ekki skoðað nú þegar tækifæri er til breytinga, tækifæri til að setja á fót eina öfluga stofnun, hvort sem það er Samkeppnisstofnun sem er skeytt saman við þann hluta Fjármálaeftirlitsins sem snertir neytendur - hann er reyndar ekki stór eins og kemur fram í bréfinu frá Fjármálaeftirlitinu, en talsmaður neytenda færi líka þar undir og Neytendastofa. Ég efast ekki um að það er þetta atriði sem nefndin sem hefur verið skipuð af innanríkisráðherra er að skoða. Þess vegna hefði ég viljað að þingið hefði til viðbótar falið henni þetta verkefni í staðinn fyrir að við bíðum eftir skýrslu sem á að vera búið að skila eigi síðar en 15. janúar - mig minnir að 95% þeirra skýrslna sem kveðið er á um í lögum að eigi að skila sé ekki skilað innan tiltekins frests. Mér finnst við frekar vera að fresta því að taka á málum er tengjast neytendavernd á fjármálamarkaði og ég hefði því kosið að fara þessa leið. Í bréfi frá Fjármálaeftirlitinu er ágætisyfirlit yfir það hvernig neytendamálin eru stödd í samfélagi okkar í dag. Ég vil líka benda á að það er ekki eins og ekkert hafi verið unnið í neytendamálum. Það er ekki eins og ekkert hafi verið unnið að því að reyna að koma heilbrigðu skikki á þessi mál. Gerð var skýrsla árið 2008, undir forustu Björgvins G. Sigurðssonar, eins og kom fram hér, þar sem talað var um nýja sókn í neytendamálum. Ég held einmitt að hægt sé að byggja verulega mikið á henni. Ef við skoðum verkaskiptingu í neytendamálum og fjármálamarkaði innan Stjórnarráðsins - þá er ég bara að tala um á fjármálamarkaði, hitt kerfið er líka nógu flókið, talsmaður neytenda, Neytendastofa og fleiri aðilar - sjáum við að Fjármálaeftirlitinu, sem heyrir undir efnahags- og viðskiptaráðuneytið, er falið mjög takmarkað vald varðandi neytendamálin. Þó er rétt að geta þess að Fjármálaeftirlitið hefur mótað sérstaka stefnu í neytendamálum sem er birt á heimasíðu þess. Þar er skýrt tekið fram, og það er rétt að menn viti það, að eftirlitið hefur ekki úrskurðarvald í einkaréttarlegum ágreiningsmálum sem upp kunna að koma á milli neytenda og eftirlitsskyldra aðila. Fjármálaeftirlitið hýsir hins vegar tvær úrskurðarnefndir sem eru mjög mikilvægar fyrir neytendur og fjalla um ágreiningsmál á milli neytenda og fjármálafyrirtækja annars vegar og neytenda og vátryggingafélaga hins vegar. Þannig að þetta er í raun hlutverk Fjármálaeftirlitsins. Við erum síðan með Neytendastofu sem hefur lögum samkvæmt fengið það vald að taka ákvarðanir í einstaka málum sem varða neytendur og viðsemjendur þeirra. Af þeim verkefnum sem Neytendastofu er falið eftirlit með, og snúa sérstaklega að fjármálamarkaði, má nefna lög um eftirlit með óréttmætum viðskiptaháttum og gagnsæi markaðarins frá 2005 og líka lög um neytendalán. Rétt er að geta þess, sem ég held að menn megi heldur ekki gleyma, að búið er að boða frumvarp á vorþingi - það hlýtur þá að verða lagt fram innan tveggja vikna áður en tilskilinn frestur rennur út - búið er að boða lög um neytendalán vegna innleiðingar á tilskipunum frá ESB. Ég held að þetta séu allt tækifæri fyrir okkur til að vinna hratt frekar en fara að útbúa enn eina skýrsluna þó að markmiðið sé göfugt. Ég held að við eigum að fara í skilvirkari vinnubrögð og nota tækifærið til að fara í þessa uppstokkun sem er svo augljós og er svo þörf upp á gegnsæi fyrir neytendur í landinu. Umboðsmaður skuldara hefur ákveðnu hlutverki að gegna. Hann skal hafa hagsmuni skuldara og réttindi þeirra að leiðarljósi. Hann gegnir gríðarlega mikilvægu hlutverki þegar kemur að því að halda uppi öflugri neytendavernd fyrir fólk, ekki síst á fjármálamarkaði. Eftirlitsnefndin, sem sér um framkvæmd sérstakrar skuldaaðlögunar, er líka til staðar. Síðan má telja upp fleiri þætti. Menn sjá að þetta er flókið en nú er borð fyrir báru að beina því til þeirrar nefndar sem er til staðar, er á fullu í vinnu. Ég spurði sérstaklega að því í hvort hægt væri að bæta við erindisbréf nefndarinnar þannig að hún gæti strax einhent sér í að fara yfir þessa þætti, þessa þætti sem við erum sammála um að þurfa að vera betri og skýrari. Það er ljóst að það er auðveldlega hægt. Hins vegar veit ég af fenginni reynslu að það sem skiptir máli og það sem Alþingi getur helst gert tengist því þegar verið er að endurskoða hlutverk stofnana og skýra verkferla. Þegar verkferlar og verkefni skarast á við ráðuneytið kemur oft upp togstreita á milli ráðuneyta. Togstreitan byrjar oft í embættismannaferlinu, með fullri virðingu, síðan fer hún upp til ráðherra og það er oft sem menn enda í öngstræti. Þar á þingið að geta tekið málin til sín og segja: Þið fáið ekki heimild til að vinna ekki saman, þið verðið að vinna að því að stefnan verði heildstæð og það skiptir okkur engu máli hvernig þið viljið hafa þetta innan Stjórnarráðsins, Alþingi getur alveg haft skýra skoðun á því hvar það eigi að vera og hvernig málum eigi að vera háttað. Enda sýnir það sig að þær breytingar sem gerðar voru á Stjórnarráðinu núna - og við finnum það öll held ég, meðal annars innan nefndarinnar. Ég tel þó að margar breytingar, ekki síst á þingskapalögum, séu til hins betra. Ég held að framsögumannakerfið innan nefndanna sé til mikilla bóta. Við sjáum það meðal annars á því að þingmannamálum, hvort sem það er gott eða vont, er að fjölga hér í umræðu. Ég held að það sé fínt. Hins vegar má það ekki vera tilgangur í sjálfu sér að afgreiða þingmannamál af því að þau eru þingmannamál. Við þurfum að spyrja að innihaldinu og hvort við getum náð göfugum markmiðum með öðrum skilvirkari aðferðum. Ég held að það sé hægt í þessu tilviki. Mér finnst við vera, eins og ég segi, að fara ákveðna fjallabaksleið við að efla og styrkja neytendavernd á Íslandi. Ég held að við eigum fyrst og fremst að byrja innan ríkisstjórnar sem hefur ekki staðið sig hvað þetta varðar. Við getum öll farið í að rökræða það, en ég held að þetta mál undirstriki það að ríkisstjórnin hefur ekki haldið með sómasamlegum hætti á neytendamálum, skuldamálum heimila og fyrirtækja. Ég ætla ekki að fara frekar yfir þetta mál að öðru leyti en því að efnislega erum við sammála því, við sjálfstæðismenn, að hér þurfi að vera heilbrigður og traustur fjármálamarkaður. Við þurfum að styrkja neytendur á öllum sviðum. Ég held að það hafi komið ljómandi vel fram í andsvörum við ræðu framsögumanns hér áðan að ekki er verið að huga að öllum neytendum, ekki er verið að hugsa um alla neytendur eins og Kennedy benti á á sínum tíma. Það er verið að undanskilja ákveðinn hóp sem tengist fjármálamarkaðnum og ekki er verið að sinna honum. Það er hlutur sem ég hefði gjarnan viljað að nefndin sem er að störfum hefði getað farið yfir, ef við hefðum farið þá leiðina. Ég undirstrika að nú er það tækifæri til staðar að endurskipuleggja stofnanaverkið sem tengist neytendum almennt. Það er einmitt það sem menn eru að benda á í ýmsum umsögnum. Ég vil líka geta um ákveðnar efasemdir okkar sjálfstæðismanna varðandi upphaflegu tillöguna, en henni hefur sem betur fer verið breytt í allsherjar- og menntamálanefnd. Það er meðal annars það sem sagt var í upphaflegu tillögunni um að hugsanlega yrði sett á fót ný stofnun. Sú spurning var undirliggjandi hjá mörgum þeim sem komu á fund nefndarinnar, hvort sem það voru Samtök atvinnulífsins, Neytendastofa eða aðrir, hvort setja ætti á fót enn eina ríkisstofnunina. Ég held að það sé mjög varhugavert. Ég vil sérstaklega draga það fram að við sjálfstæðismenn erum andvíg því að enn ein stofnunin verði sett á fót. Það er nær að menn skoði það í þessari heildstæðu úttekt hvar þessum málum er best fyrir komið, að ekki verið farið að setja upp enn eina eftirlitsstofnunina. Ég vil að öðru leyti þakka fyrir starfið í nefndinni. Ég held að það hafi verið mjög gagnlegt að fá þá gesti sem við fengum á fund nefndarinnar, sem fóru vel yfir sjónarmið sín, en ekki síður það að okkur gafst tækifæri til að ræða nokkuð vítt og breitt um þetta mál og fyrir þau vinnubrögð vil ég þakka. Eins og ég gat um áðan munum við sjálfstæðismenn sitja hjá við þessa leið því að við teljum hana ekki vera best til þess fallna að styrkja stöðu neytenda á fjármálamarkaði, sem við erum þó öll sammála um að beri að gera.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir ræðuna, það var mjög áhugavert að hlusta á vangaveltur hennar. Ég er samt ekki viss um að ég vilji nálgast málið á sama hátt og hún. Ég vil hins vegar spyrja þingmanninn hvort einhver forsenda hafi verið til þess að ná einhvers konar lendingu á milli sjónarmiða sjálfstæðismanna og annarra þingmanna í nefndinni varðandi það hvernig vinna eigi að því að bæta neytendavernd á fjármálamarkaði. Ég held að nánast hver einasti þingmaður hér telji mikilvægt að bæta neytendavernd á fjármálamarkaði. Í ljósi þess samvinnuanda sem að mörgu leyti hefur einkennt vinnuna í nefndinni að undanförnu, í framhaldi af breytingum sem við gerðum á þingsköpum, þ.e. þetta framsögumannafyrirkomulag, spyr ég hvort einhver grunnur hafi verið fyrir því að ná samkomulagi. Segja má að tveir straumar séu í gangi varðandi uppbyggingu neytendaverndar á fjármálamarkaði. Annars vegar erum við með bandaríska módelið sem kom inn með nýju fjármálalöggjöfinni þar. Þeir settu á stofn sérstaka fjármálalega „verndunarneytendastofu“, svo að maður þýði það orð beint, sem á að fara með eftirlit með öllum fjármálagjörningum í Bandaríkjunum. Breska leiðin snýst hins vegar um það að taka út þá þætti sem varða neytendavernd í fjármálaeftirlitinu og sameina þá hugsanlega samkeppniseftirlitinu í Bretlandi. Þannig að menn eru að skoða hlutina og eru að útfæra mismunandi leiðir. Ég hafði áhyggjur af því að ef þetta yrði sameinað þeirri vinnu sem þegar væri í gangi yrði fókusinn ekki nógu skarpur á 

Herra forseti. Ég þakka þær fyrirspurnir sem tengjast þessu máli. Hv. þm. Eygló Harðardóttir dró ágætlega fram þær leiðir sem menn hafa verið að velta fyrir sér. Ég held að leiðir Bandaríkjamanna séu allrar athygli verðar en við verðum líka að hafa hugfast að það er takmörkunum háð hvað við Íslendingar getum byggt upp af stofnunum. Við höfum takmarkað fjármagn til að setja í allt eftirlitskerfið. Við verðum miklu frekar að skoða hvernig við getum nýtt það fjármagn - við höfum stóraukið fjármagnið, við þurftum að gera það - og fengið meiri skilvirkni til hagsbóta fyrir neytendur í landinu. Ég er ekki viss um að við höfum efni á því að fara þessa bandarísku leið, enda dregur nefndin þá leið til baka. Ég held hins vegar, og ég ítreka það sem ég sagði áðan í ræðu minni, að nú sé möguleiki til að stórauka og efla neytendavernd með því að samþætta þessa hluti. Enginn getur leyft sér, á þeim tímum sem nú eru, að horfa fram hjá þeirri ríku neytendavernd sem þarf að vera til staðar og þá ekki síst á fjármálamarkaði. Ég efast ekki um að sú nefnd sem er að störfum mundi rækja það hlutverk sitt mjög alvarlega, ekki síst ef bætt yrði í hana einum fulltrúa til viðbótar sem heyrði undir efnahags- og viðskiptaráðuneytið. Ég held að sú nefnd yrði burðug til að gera það. Ég mun í seinna andsvari koma inn á þá lendingu sem hægt væri að ná.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svar hennar. Það sem ég vildi bæta við í framhaldi af ræðu hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur er að þó að til verði „ný stofnun“ með nýju heiti hljómaði það samt sem áður svo, þegar hv. þingmaður fór í gegnum þær hugmyndir sem eru í gangi, að menn séu frekar eiginlega að tala um að sameina núverandi stofnanir og jafnvel fækka stofnunum þótt nýja stofnunin mundi heita eitthvað annað, þannig að verkefnunum yrði skipt öðruvísi. Sem dæmi, ef Fjármálaeftirlitið færi undir Seðlabankann værum við komin þar með eina sjálfstæða stofnun í staðinn fyrir tvær. Hið sama væri ef við sameinuðum til dæmis Neytendastofu og Samkeppniseftirlitið, þá værum við búin að fækka þar um tvær stofnanir raunar. Ef við mundum skoða hvar við vildum staðsetja umboðsmann skuldara, þegar hann væri búinn að vaða í gegnum mestu endurskipulagningu á skuldavanda heimilanna, væri hugsanlega möguleiki á því að sameina það embætti jafnvel líka Neytendastofu og Samkeppniseftirlitinu. Þó að hugsanlega kæmu ný nöfn erum við að tala um raunverulega fækkun stofnana. Þó að ég sé kannski síðasta manneskjan til að hrósa þessari ríkisstjórn mikið varðandi fjárhagslega endurskipulagningu hjá heimilum og fyrirtækjum má hún samt eiga það að hún hefur fækkað umtalsvert stofnunum í samanburði við þær ríkisstjórnir sem fóru á undan henni.

Frú forseti. Varðandi síðasta atriðið fer það eftir um hvaða málaflokka menn eru að tala. Ef menn skoða önnur ráðuneyti var markvisst verið að reyna að sameina stofnanir, t.d. á sviði háskólamála, en það er önnur Ella. Hins vegar sé ég ekki ef við náum að sameina fleiri stofnanir að það réttlæti tilvist enn einnar nýrrar stofnunar. Ég held miklu frekar að meiri dínamík verði í því ef menn sameina þær stofnanir sem hv. þingmaður kom inn á og ég í minni ræðu. Ég verð að segja hvað það varðar að menn hafi reynt að ná einhverri lendingu, þá hefur kannski ekki sérstaklega reynt á það enda eru menn ekki endilega tilbúnir til að samþykkja þær breytingar sem sjálfstæðismenn hafa lagt fyrir. Ég get til dæmis nefnt tillögur okkar sem við settum fram fyrir tveimur árum um flýtimeðferð í réttarfarsmálum er tengjast skuldamálum heimila og fyrirtækja. Ekki var tekið undir það. Það var alveg skýrt af hverju það var. Það var út af því að það voru sjálfstæðismenn sem lögðu þá tillögu fram. Sem betur fer dúkkar hún upp núna, ég vona að hún hljóti brautargengi þó að hún komi efnislega frá okkur sjálfstæðismönnum. Það skiptir öllu máli að tillögurnar feli efnislega í sér réttarbætur fyrir fólkið í landinu. Hugsunin í þessu er sú að menn vilja ná fram ákveðnum réttarbótum. Ég held hins vegar að menn hafi ekki reynt nóg til þess að átta sig á að við höfum ekki endilega allt of mikinn tíma. Reynum að nýta tímann betur. Reynum að nýta þá „instansa“ sem eru fyrir í samfélaginu núna til að reyna að knýja fram þær bætur sem við erum sammála um. Já, ég hefði gjarnan viljað sjá fram á það að menn hefðu gefið sér meiri tíma til að ná þverpólitískri lendingu. Sú varð ekki raunin. Við sjálfstæðismenn munum ekki standa gegn þessu. Við munum sitja hjá, en ég hefði talið aðrar leiðir heppilegri af því ég er hrædd um að þetta bjóði upp á stóraukið eftirlit á svo mörgum sviðum. Við erum búin að sjá það, alla vega hjá þessari ríkisstjórn, að hún er tilbúin að setja mikinn pening í 

Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að þakka allsherjar- og menntamálanefnd fyrir mjög vandaða vinnu við þessa þingsályktunartillögu sem ég flutti hér ásamt fleiri þingmönnum. Ég vil þakka sérstaklega Skúla Helgasyni fyrir, sem vandaði mjög til verka eins og með allt annað sem hann tekur sér fyrir hendur og kom ágætlega fram í umræðu um málið sem var áðan á dagskrá, þ.e. græna hagkerfið. Ég verð líka að segja að ég er mjög ánægð með þær breytingar sem gerðar hafa verið og tel þær vera til bóta. Það er mjög mikilvægt að sameina neytendamál í þessum málaflokki, þ.e. neytendamál á fjármálamarkaði, á einn stað. Þegar einstaklingar lenda í vanda sem þeir gera gjarnan núna í kjölfar hrunsins er mjög óljóst fyrir þá sem eru í vandræðum með rétt sinn hvert þeir eiga að leita. Það er ekki síður mikilvægt að sú stofnun sem fengi þetta meginhlutverk hafi frumkvæði að því að verja hagsmuni neytenda, eins og flutningsmaður nefndarálits kom inn á, og hafi yfirsýn yfir stöðu neytenda og möguleg áhrif á neytendur við breytingar á löggjöf og setningu nýrra laga. Og þar sé jafnframt aðstaða til að veita einstaklingum ráðgjöf ef þeir telja að hagsmunir þeirra séu fyrir borð bornir í viðskiptum á fjármálamarkaði. Í nefndaráliti er farið mjög vandlega yfir þá löggjöf sem nær til fjármálamarkaðarins og neytenda á fjármálamarkaði. Eins og sjá má á upptalningunni er þetta langt í frá einföld lagaumgjörð. Það finnst mér vera bestu rökin fyrir því að fjalla um þessi mál í sérstakri nefnd með því fólki sem hefur sérstaka þekkingu á þessum málaflokki. Ég get til dæmis játað það hér, herra forseti, að mér er sagt að um margt sé lagaumhverfið á Íslandi ekki stóra vandamálið, en ég er ekki í neinum færum til að meta það. Þessi lög eru mjög yfirgripsmikil og það krefst mikillar yfirlegu að öðlast djúpan og raunverulegan skilning á því umhverfi. Það sem við vitum og blasir við er að stjórnsýslan á þessu sviði er allt of flókin. Það eru óskýr valdmörk og síðan er eftirlitinu ábótavant. Þá vil ég endurtaka þetta með frumkvæðið á þessum vettvangi, að gríðarlega mikilvægt er að það sé stofnun eða einhver aðili innan stjórnsýslunnar sem hafi þá ábyrgð að meta framboð þjónustu á markaðnum og hvaða áhrif það kunni að hafa á neytendur, enda eru oft stórir fjárhagslegir hagsmunir í húfi. Núverandi ríkisstjórn hefur reynt að efla stöðu neytenda eftir hrun. Gott dæmi um það er umboðsmaður skuldara þar sem nú starfa yfir 100 manns að því að aðstoða skuldug heimili við að komast út úr því helsi sem því fylgir að vera í alvarlegum vanskilum. Eins settum við á laggirnar samhliða löggjöf um skuldaaðlögun eftirlitsnefnd. Það var að frumkvæði félags- og tryggingamálanefndar sem við settum þá nefnd á laggirnar sem hefur komið með mjög þarfar ábendingar og haft eftirlit með þeim úrræðum sem verið er að vinna með á fjármálamarkaði. Ég vil líka taka undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal að að sjálfsögðu þarf að líta til hagsmuna þeirra sem eiga sparnað eins og þeirra sem skulda, enda gerir tillagan ráð fyrir að þetta varði almennt málefni þeirra sem eru í viðskiptum á fjármálamarkaði. Mörg fjármálafyrirtæki leggja nú mjög hart að sér við að bæta ímynd sína og auka þjónustu við viðskiptavini. Ég vil alls ekki gera lítið úr þeirri viðleitni og veit að mörgum stjórnendum í þeim fyrirtækjum er það mjög umhugað. Það breytir ekki því að þau fyrirtæki eru með miklu sterkari stöðu en þeir sem við þau eiga viðskipti, síðan er það jú hlutverk fjármálafyrirtækja að tryggja arðsemi af rekstri sínum. Þá skiptir máli að þeir sem eru í veikari stöðu og eiga í viðskiptum við þau geti verið vissir um að ekki sé verið að brjóta á rétti þeirra eða veita þeim misvísandi upplýsingar. Við skulum hafa í huga að þótt margt hafi breyst er það enn svo að fjármálafyrirtæki ganga hart fram í því að markaðssetja vöru sína, eins og til dæmis núna hvað varðar óverðtryggðu lánin. Það minnir sumpart á það þegar gengisbundnu lánin komu á markað, þá voru lægri vextir gylliboðið fyrir fólk að taka þau lán en það lá kannski ekki fyrir hvaða áhætta gæti falist í því til lengri tíma. Varðandi óverðtryggðu lánin eru á þeim núna fastir vextir til þriggja eða fimm ára. En það liggur ekki ljóst fyrir hvaða stöðu fólk kann að lenda í þegar þeim tíma er lokið þó að fólk geti þá að sjálfsögðu farið yfir í verðtryggð lán en það er kannski að fórna tiltölulega hagstæðum vaxtakjörum núna til þess að fara inn í óverðtryggðu lánin. Ég ætla ekki að leggja dóm á það hvort þetta er gott eða slæmt. Það væri því mjög mikilvægt fyrir neytendur að geta fengið hjá hlutlausum aðila mat á því hversu skynsamlegar þessar ráðstafanir eru. Svo voru innleidd há veðhlutföll sem til skamms tíma voru hagfelld fyrir heimilin en allir vita að til lengri tíma koma þau ekkert sérstaklega vel við fjárhag heimilanna. Sama má segja um 40 ára lánin sem eru enn við lýði og þykja sjálfsögð en eru í raun ansi löng lán og valda því að fjármagnskostnaður verður gríðarlega mikill. Jafngreiðslulán hafa vikið í stað lána með jafnar afborganir. Til dæmis lánar Íbúðalánasjóður eingöngu lán með jöfnum afborgunum. Margt af því fyrirkomulagi sem er á lánveitingum er til þess fallið að lækka greiðslubyrði lántakenda og getur til skemmri tíma litið verið hagfellt en reynist þegar lánveitingin er skoðuð til enda ansi dýrkeypt fyrir lántakendur. Þetta eru flóknir hlutir sem langt frá því allir neytendur hafa djúpan skilning á og þeir verða að hafa aðgang að upplýsingum sem eru hlutlausar og til þess fallnar að tryggja rétt neytenda. Ég ætla að ljúka þessu, herra forseti, eins og ég byrjaði, á þökkum. Ég er ákaflega ánægð að búið sé að afgreiða málið til síðari umr. Ég vonast til að við getum samþykkt þingsályktunartillöguna í næstu viku og nefndin hafið störf fljótlega og komi neytendamálum á fjármálamarkaði í viðunandi horf.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir ræðu hennar og óska henni til hamingju með að ferli máls hennar er núna að ljúka og verður væntanlega að þingsályktun Alþingis. Mig langar til að spyrja hv. þingmann. Nú er nefndin búin að breyta texta ályktunarinnar í þá veru að í staðinn fyrir „neytendur“ kemur „einstaklingur og heimili“. Það er í mínum huga svona nokkurn veginn það sama og neytendur. En svo er bætt við „gagnvart aðilum á fjármálamarkaði sem í atvinnuskyni veita einstaklingum neytendalán.“ Það er verið að leggja áherslu á lán, það er búið að taka í burtu sparifjáreigendur. Sömuleiðis stendur: „Tillögur nefndarinnar miði að því að bæta og skýra stöðu einstaklinga og heimila“ - aftur í staðinn fyrir neytendur - „gagnvart aðilum á fjármálamarkaði sem veita einstaklingum lán og auka ábyrgð þeirra gagnvart þessum hópi neytenda.“ Nefndin er búin að skemma þá ályktun sem hv. þingmaður kom með í þá veru að nú er bara verið að skoða skuldara. Á sama tíma og allir hér inni ættu að vita, en vita það greinilega ekki, að verið er að hafa fé af því fólki sem hefur af ráðdeild og sparsemi lagt fyrir peninga á innlánsreikningum. Mér finnst þetta mjög dapurlegt, frú forseti. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Er hún virkilega hlynnt því að fara svona illa með sparifjáreigendur að þeir hætta hugsanlega að spara? Eftir nokkur ár þegar útlendingarnir verða búnir að taka sitt ofurframboð af peningum sem þeir eiga hérna á Íslandi, bæði skilanefndirnar og jöklabréfin, það eru 1.000 milljarðar sem þarf að skipta yfir í bréf - er það markmiðið að innlendi sparnaðurinn sé þá dauður og farinn?

Frú forseti. Hv. þm. Skúli Helgason fór yfir það í ræðu sinni um nefndarálitið að þessi breyting á stöðu neytenda yfir í einstaklinga og heimila var gerð með það að leiðarljósi að fyrirtæki og ýmsir lögaðilar teldust líka til neytenda. Ætlunin var fyrst og fremst sú að veita einstaklingum og heimilum sterkari stöðu og betri upplýsingar um rétt sinn. Ég er algjörlega sammála þessari áherslubreytingu. Hvað varðar aðila á fjármálamarkaði sem í atvinnuskyni veita einstaklingum neytendalán fór hv. framsögumaður líka yfir af hverju þessi víkkun var gerð. Það kemur til af því að ef eingöngu er talað um fyrirtæki á fjármálamarkaði sem veita allra handa þjónustu, jafnt innlán sem útlán sem og aðra fjármálagjörninga, nær það ekki til allra þeirra sem veita neytendalán. Ýmsir aðilar sem veita lán mundu ekki falla undir þá skilgreiningu sem var í fyrstu tillögunni. Það þýðir ekki að sparifjáreigendur séu útilokaðir þó að tillagan sé orðuð með þessum hætti. Ég tel að nefndin hafi unnið mikið gagn með vinnu sinni og sett tillöguna í góðan búning. Ég lít svo á af lestri nefndarálitsins að það liggi ljóst fyrir að hér sé átt við alla þá sem eiga, einstakling eða heimili, í samskiptum við fjármálastofnanir og þá aðila sem veita neytendalán og enginn hópur sé þar sérstaklega undanskilinn.

Frú forseti. Nefndin hefur breytt ályktuninni í þá veru að öll áhersla er lögð á lántakendur og skuldara. Ég get ekki með nokkru móti séð að hagsmunir sparifjáreigenda komi þarna við sögu, fyrir utan það að ekki er vísað í þau samtök sem þeir eru þó í, sem eru Samtök fjárfesta. Þeir eiga ekki að tilnefna í nefndina. Þessi þingsályktun er orðin að skuldaraþingsályktun og nær bara til skuldara. Það er kannski allt í lagi og réttmætt og allt svoleiðis, en mér finnst keyra um þverbak hvað þessi hæstv. ríkisstjórn og þessir hv. stjórnarþingmenn leggja mikla áherslu á skuldarahliðina, vegna þess að það kemur að því að hér muni skorta sparifé til að lána til ungs fólks sem vill kaupa sér íbúð, til fyrirtækja sem vilja fjárfesta og skapa atvinnu. Við erum að saga greinina sem við sitjum á. Þetta er mjög alvarlegt. Það er búið að hækka fjármagnsskatt úr 10% upp í 20% af nafnvöxtum. Verðbólgan er 6,5%. Vextir eru um 3% og þeir eru skattaðir um 20%, niður í 2,4%. Þetta eru hæstu vextirnir. Þannig að við erum í mjög alvarlegri stöðu til framtíðar, en það getur vel verið að núverandi lántakendur og skuldarar vilji sjá til þess að börnin þeirra fá ekki lán.

Frú forseti. Mig langar nú að byrja á að segja að það er eiginlega ánægjulegt að fá þann dóm að þessi ríkisstjórn hugsi bara um skuldara því að stjórnarandstaðan orðar það yfirleitt með öðrum hætti þegar hún talar um hæstv. ríkisstjórn og meðferð hennar á skuldurum í landinu. Það er ánægjulegt að að minnsta kosti einn fulltrúi stjórnarandstöðunnar telji að ríkisstjórnin hafi staðið sig gagnvart þeim hópi. Ég vil bara árétta þann skilning minn, nefndarinnar og hv. framsögumanns nefndarálits að þessi tillaga nær til allra sem eiga viðskipti á fjármálamarkaði. Orðalag tillögunnar er meðal annars til komið vegna ráðgjafar frá efnahags- og viðskiptaráðuneytinu um hvernig tryggt væri að þetta næði til allra fyrirtækja sem störfuðu á fjármálamarkaði. Niðurstaðan var þetta orðalag, til að tryggja að einhver fyrirtæki sem veita lán eða einhvers konar þjónustu á fjármálamarkaði falli ekki utan þeirrar skilgreiningar sem var í tillögugreininni eins og hún var lögð fram af mér og fleiri þingmönnum. Ég er allsendis sammála hv. þingmanni um að það sé full ástæða til að hafa áhyggjur af sparnaði í þessu landi, en það að í tillögunni standi lán og talað sé um málefni skuldara er ekki á kostnað þeirra sem spara. Oft er það nú svo að þetta er sama fólkið.

Frú forseti. Mér þykir leitt að tefja og lengja umræðuna, en mér finnst yfirgengilegt hvað menn huga lítið að stöðu þeirra Íslendinga sem með ráðdeild og sparsemi hafa lagt fyrir og eru að leggja fyrir. Spara fé, fresta neyslu, kaupa ekki, fara ekki í ferðalög o.s.frv., og standa ekki í þeim glannaskap sem mjög margir stóðu í á sínum tíma þegar þeir keyptu sér bíla sem þeir höfðu ekki efni á. 40 þús. landsmenn keyptu sér bíla með mjög áhættusömum lánum, sem reyndust reyndar seinna vera ekki eins dýr, og vissu af áhættunni. Ég veit að ráðgjafar bankanna fóru í gegnum það með mörgum og sögðu að ef gengið félli svo og svo mikið væri viðkomandi enn í gróða eftir fimm ár - en þeir reiknuðu ekki með því gengisfalli sem síðan varð. Farið var mjög vel í gegnum áhættuna með mjög mörgum þó að kannski hafi verið misbrestur á því. Ég hef líka heyrt sögur um það að hringt hafi verið í fólk sem átti sparifé og því ráðlagt að kaupa jafnvel hlutabréf eða í peningamarkaðssjóðum eða öðrum fjárfestingarmöguleikum sem voru miklu áhættusamari. Það voru 55 þús. heimili - bara venjuleg heimili - sem töpuðu 80 milljörðum í hruninu, bara á hlutabréfum. Ég er ekki að tala um innstæðurnar sem rýrnuðu í erlendri mynt þannig að menn geta ekki lengur keypt sér þann bíl sem þeir gátu keypt sér á þeim tíma, eða aðrar erlendar vörur sem hafa hækkað í takt við gengishrunið. Þannig að sparifjáreigendur hafa verið að tapa auk þess sem 75–80% af sparnaði heimilanna er inni á óverðtryggðum reikningum. Menn geta spurt sig af hverju hann sé á óverðtryggðum reikningum ef það á að vera svona ógurlega gróðavænlegt að eiga þá á verðtryggðum reikningum. Það er vegna þess að menn þurfa að binda peningana í þrjú ár og sumir geta það kannski ekki, þurfa á þeim að halda áður, eða þeir treysta ekki bönkunum í þrjú ár. Nú standa margir í þeirri trú að það sé ríkisábyrgð á innstæðum. Svo er ekki. Hæstv. fyrrv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon svaraði því hreint út þegar ég spurði hann beint að því: Að sjálfsögðu væri ekki ríkisábyrgð á innstæðum. Það er yfirlýsing ráðherra um að innstæður séu tryggar, en ríkið mun aldrei í lífinu geta tryggt allar þær innstæður sem eru á Íslandi, 2.000 milljarða, ef eitthvað kæmi fyrir. Ég vildi bara að þetta kæmi fram þannig að sparifjáreigendur standi ekki í þeirri trú að það sé ríkisábyrgð á innstæðum. Þannig að til viðbótar við mjög lága vexti, langt undir verðbólgu, vextir á bestu bókunum eru kannski komnir upp í 4% í 6,5% verðbólgu, svo eru þessir 3 eða 4% vextir eða hvað það nú er skattaðir um 20%, þannig að 4% verða 3,2% í 6,5% verðbólgu. Þessi þingsályktun hefði getað verið góð ef áherslan verið tekin af þessum eina hópi, skuldurum, og horft á hinn hópinn líka sem er ekkert síður mikilvægur, og í mínum huga jafnvel mikilvægari, vegna þess að þar er uppsprettan. En það er ekki gert. Þessi ríkisstjórn heldur áfram að skattleggja sparifjáreigendur. Svo eru sögur um að þeir sem áttu spariskírteini eða húsbréf og innleystu þau eftir skattahækkunina þurfi að borga skatta aftur í tímann, 13 ár frá upptöku fjármagnstekjuskattsins. Þeir borga 18% eða jafnvel 20% skatta aftur í tímann þó að stjórnarskráin banni afturvirkni skatta. Þetta er komið í málaferli, það þarf að bíða eftir niðurstöðu þeirra og menn þurfa að leggja í óheyrilegan kostnað til að standa í þeim málaferlum til að verja sig fyrir þessari ásælni ríkisins. Ríkið leyfir sér að skattleggja þessar fjármagnstekjur með 18% eða 20% 13 ár aftur í tímann, frá 1997 þegar fjármagnstekjuskatturinn var tekinn upp. Ég hefði gjarnan viljað sjá eitt orð um sparifjáreigendur í þessari þingsályktun, eitt orð. Hér er bætt inn orðalagi sem útilokar að menn geti túlkað þetta sem svo að þetta sé líka fyrir sparifjáreigendur. Það á því að halda áfram að hrekkja sparifjáreigendur. Það má vel vera að eftir einhvern tíma, kannski fjögur, fimm eða tíu ár þegar útlendingarnir eru flúnir með allt sitt fé, þá 1.000 milljarða sem við þurfum að afla gjaldeyris fyrir, verði skortur á sparifé eins og ég þekkti svo vel þegar ég kom frá námi, þá var hvergi nokkurs staðar lán að hafa.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á almennum hegningarlögum, nr. 19/1940. Flutningsmenn auk mín eru hv. þingmenn Lilja Mósesdóttir, Eygló Harðardóttir, Ólína Þorvarðardóttir og Valgerður Bjarnadóttir. Með frumvarpinu er lögð til sú breyting að 1. mgr. 194. gr. laganna orðist svo, með leyfi frú forseta: „Hver sem gerist sekur um nauðgun skal sæta fangelsi ekki skemur en 2 ár og allt að 16 árum.“ Lagt er til að lögin öðlist þegar gildi. Frú forseti. Frumvarp þetta var flutt á 135., 136. og 138. löggjafarþingi af þeim sem hér stendur og fleiri þingmönnum, og á 139. löggjafarþingi var það flutt af hv. þm. Jórunni Einarsdóttur og fleiri þingmönnum. Varð málið ekki útrætt og er því endurflutt hér. Í XXII. kafla almennra hegningarlaga er fjallað um kynferðisbrot og 1. mgr. 194. gr. laganna er svohljóðandi, með leyfi frú forseta: „Hver sem hefur samræði eða önnur kynferðismök við mann með því að beita ofbeldi, hótunum eða annars konar ólögmætri nauðung gerist sekur um nauðgun og skal sæta fangelsi ekki skemur en 1 ár og allt að 16 árum. Til ofbeldis telst svipting sjálfræðis með innilokun, lyfjum eða öðrum sambærilegum hætti.“ Eins og heyra má er hér lögð megináhersla á verknaðaraðferð, ofbeldi og hótanir. Sú áhersla hefur endurspeglast í rannsóknum nauðgunarmála þar sem andlegum áverkum hefur verið of lítill gaumur gefinn. Aukin þekking á afleiðingum nauðgana hefur hins vegar fært okkur vitneskju um að andlegir áverkar eru alvarlegustu afleiðingar nauðgana. Það er nauðsynlegt að lögin endurspegli þekkingu á málum er snerta kynbundið ofbeldi. Í frumvarpinu er lögð til sú breyting að áhersla á verknaðaraðferðina verði felld út úr textanum enda ljóst að orðalag greinarinnar samrýmist ekki þeirri grundvallarhugsun sem býr að baki mannréttindaákvæðum um friðhelgi einkalífs eins og rækilega er fjallað um í greinargerð með frumvarpinu. Það má líka gera samanburð við önnur lagaákvæði er varða friðhelgi einkalífs, svo sem húsbrot og aðgengi að gögnum, og þá sést að kynfrelsið nýtur minni réttarverndar. Það er líka mismunun eftir ofbeldisbrotaflokkum, þ.e. manndráps og líkamsmeiðinga gagnvart nauðgunarákvæði almennra hegningarlaga. Þar er mismunun og frumvarpi þessu er ætlað að leiðrétta þá mismunun. Friðhelgi einkalífs er safnheiti ýmissa mannréttinda sem varin eru af stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, mannréttindasáttmála Evrópu og ýmsum alþjóðasamningum. Friðhelgin nær yfir heimili, fjölskyldu og persónulega hagi manns, og umfram allt það að hver maður hefur rétt til lífs og rétt til að ráða yfir eigin líkama og sálarlífi sem eru mikilvægustu einkalífsréttindin. Kynfrelsi fellur hér undir. Kynfrelsi tengist réttinum til frelsis, mannhelgi og réttinum til að ráða yfir eigin líkama. Í bók sinni „Unwanted Sex“ leggur Stephen Schulhofer, lagaprófessor við Harvard-háskóla í Bandaríkjunum, áherslu á að refsiákvæði um nauðganir ættu að snúast um hugmyndina um kynfrelsi einstaklingsins, þ.e. „réttinn til að velja og hafna kynferðislegu samneyti“. Schulhofer telur að kynferðislegt sjálfræði eða kynfrelsi eigi að vera grundvallarhugtak í lagasetningu um kynferðisofbeldi og að brotið sé gegn kynfrelsi þegar gerandinn sýnir kynferðislega hegðun án þess að tryggja sér að hann hafi til þess fullgilt samþykki hjá þeim sem hegðunin beinist að. Eins og staðan er núna er áherslan frekar lögð á verknaðaraðferð í stað þess að leggja megináherslu á afleiðingarnar, verndarhagsmunina og samþykkið. Í nauðgunarmáli þarf ásetningur gerandans að ná til allra efnisþátta núgildandi nauðgunarákvæðis og þess virðist krafist að gerandinn hafi gert sér grein fyrir því að verknaðurinn hafi verið framinn gegn vilja brotaþola. Til samanburðar má vísa til 228. gr. almennra hegningarlaga þar sem segir meðal annars að það varði refsingu ef maður hnýsist í bréf, skjöl, dagbækur eða önnur slík gögn sem hafa að geyma upplýsingar um einkamál annars manns. Nauðgunarákvæði núgildandi almennra hegningarlaga veitir ekki sömu réttarvernd líkömum og sálarlífi kvenna og bréfum, skjölum og dagbókum. Enn verður þessi samanburður augljósari varðandi friðhelgi einkalífsins þegar litið er til 231. gr. almennra hegningarlaga sem mælir fyrir um refsingu ef maður ryðst heimildarlaust inn í hús eða niður í skip annars manns eða annan honum óheimilan stað. Ég ítreka orðalagið „ryðst heimildarlaust“. Hér er húsum og híbýlum veitt meiri réttarvernd en líkömum og sálarlífi kvenna. Það er líka verulegur munur á ákvæðum almennra hegningarlaga um manndráp og líkamsmeiðingar annars vegar og ofbeldisbrot sem varða kynferði hins vegar. Í 211. gr. almennra hegningarlaga segir að hver sem sviptir annan mann lífi skuli sæta fangelsi ekki skemur en fimm ár eða ævilangt. Hér skiptir ekki nokkru máli hvernig manndráp er framið. Líknarmorð eru einnig refsiverð. Í líkamsárásarmálum skipta afleiðingarnar einnig mestu máli varðandi sönnun en ekki verknaðaraðferðin. Afleiðingarnar eru refsiverðar jafnt í manndráps- sem líkamsárásarmálum, burt séð frá því hvernig að ofbeldinu var staðið. Afleiðingarnar, líkið eða líkamstjónið, ráða sönnun finnist gerandinn. Staðreyndin er sú að réttarvörslukerfið gefur andlegum afleiðingum nauðgana of lítinn gaum. Sú staðreynd er einn meginhvati þess að þetta frumvarp er flutt. Með hliðsjón af framansögðu og þeim verndarhagsmunum líkama og sálarlífs sem eru í húfi er í frumvarpi þessu lagt til að nauðgunarákvæði hegningarlaga verði breytt og tilvísanir í hótanir og ofbeldi felld út. Það samrýmist nútímamannréttindahugsun. Nauðgun er þekkt og skilgreint hugtak, samanber það sem ég hef áður sagt, og það mun ekki vefjast fyrir dómstólum að taka afstöðu út frá heildarmati á hverju broti. Gildir hér sama og um önnur þekkt hugtök úr almennum hegningarlögum, svo sem skjalafals, almannahættu, manndráp, líkamsárás, ærumeiðingar, þjófnað, gripdeild, skilasvik og gertæki, svo nokkur dæmi séu nefnd. Ég vil þá víkja, frú forseti, að afleiðingum nauðgana í stuttu máli. Fyrst er smáinngangur. Í mars 2005 lýsti mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna yfir áhyggjum vegna ofbeldis gegn konum á Íslandi og þá sérstaklega vegna kynferðisofbeldis. Aðallega var kvartað yfir því í hve fáum nauðgunarmálum er ákært miðað við fjölda kæra sem berast. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem áhyggjur af þessu tagi eru orðaðar um íslenskt réttarkerfi. Finnskur sérfræðingur mannréttindanefndarinnar gerði svohljóðandi athugasemd í lauslegri þýðingu minni, með leyfi frú forseta: „Voru allar konurnar að ljúga eða stóð yfirvöldum á sama? Voru skilaboðin þau að konur ættu ekki að kæra nauðgun þar sem þær mundu aðeins lenda í vandræðum?“ Staðan hefur lítið breyst frá árinu 2005 að því er varðar fjölda kæra gagnvart fjölda dóma sem síðar falla. Það sem hér skiptir öllu máli er að andlegar afleiðingar eru mun meiri, alvarlegri og varanlegri en hinar líkamlegu. Það eru beinlínis löglíkur á því að nauðgun hafi verið framin ef fyrir liggur að áliti sérfræðinga að þolandi hafi orðið fyrir slíku áfalli við kynmök ef þau andlegu einkenni koma fram sem ég vík að hér á eftir og rakin eru í greinargerð með frumvarpinu. Ég vek sérstaka athygli á því að í skýrslu nauðgunarmálanefndar frá árinu 1989 kemur fram að umtalsverðir líkamlegir áverkar voru aðeins í um 10% tilvika nauðgana. Þá var átt við marbletti á útlimum, brjóstkassa og mjöðmum, áverka í andliti, sprungnar varir og blæðingar úr tannholdi. Sönnun verður því vart sótt í líkamlegar afleiðingar nema í miklum minni hluta tilvika. Þá eru það sálrænu afleiðingarnar. Í greinargerð með frumvarpinu er gerð grein fyrir því að samkvæmt alþjóðlegum sjúkdómsgreiningaskrám er áfallið í kjölfar nauðgunar líkt því sem einstaklingar verða fyrir við stórfelldar náttúruhamfarir, stríðsátök og stórslys. Þar á milli er sett samasemmerki. Það er sameiginlegt með þessum aðstæðum að þolandinn hefur það ekki í hendi sér hvort hann lifir eða deyr. Þessum áföllum fylgja oft mjög sterk viðbrögð sem kallast áfallastreituröskun. Almennt getur slík lífsreynsla leitt til viðvarandi ástands. Fyrstu viðbrögð sem þolandi sýnir á neyðarmóttöku einkennast oft af doða, tómleika, óraunveruleikatilfinningu, brengluðu tímaskyni, spennu og öðrum áfallseinkennum. Erfitt er fyrir þolendur að átta sig á hvað hafi gerst í raun og veru og oftar en ekki er frásögn þeirra af atburðinum samhengislaus. Algengt er að þessi viðbrögð séu notuð gegn þolandanum. Líkamlegu viðbrögðin eru til að mynda skjálfti, hraður hjartsláttur, kviðverkir, niðurgangur, ógleði, uppköst og sviti, einnig eirðarleysi, grátköst og ótti. Eitt er víst að þessar tímabundnu afleiðingar nauðgunar koma aldrei fram í kjölfar sjálfviljugra kynmaka, það er aldeilis víst. Síðan hefur nauðgunin alvarlegar langtímaafleiðingar. Þar koma fram tölur sem manni finnast í fljótu bragði sérkennilegar. Skömm er algengasta afleiðingin og einkennandi fyrir 85% þolenda afbrota. Til samanburðar get ég nefnt að reiði kemur aðeins fram í 55% tilvika. Það er einkennandi fyrir þolendur að kenna sjálfum sér um og varpa ábyrgðinni ekki á gerandann. Léleg sjálfsmynd, sektarkennd og depurð eru mjög algengar afleiðingar og koma fram í 70% tilvika. Þunglyndi eftir nauðgun getur orðið langvarandi og endurspeglast í því að þolandanum finnst hann ekki hafa neina stjórn á eigin lífi. Þunglyndi og depurð leiða oft til kvíða, svefntruflana og einangrunar. Einnig er hætta á sjálfsvígstilraunum. Uppspretta erfiðleika í kynlífi eftir nauðgun og svokallaðar svipmyndir eru einnig mjög algengar, þ.e. í 51% tilvika. Svipmynd er það þegar myndir og upplifanir tengdar ofbeldinu skjóta skyndilega upp kollinum án fyrirvara og valda miklu hugarangri. Í mörgum tilvikum koma fram alvarleg hegðunarvandamál, einbeitingarskortur og sjálfssköðun. Þessar afleiðingar segja þó ekki alla söguna, afleiðingarnar eru öllu alvarlegri til langs tíma litið sé ekkert að gert. Sumir þolendur þróa með sér varanlegan sjúkdóm sem mótar alla tilveru þeirra og fjölskyldna þeirra til frambúðar. Þá er ég að tala um börn og barnabörn og jafnvel barnabarnabörn. Þetta gengur áfram í fjölskyldunni. Stöðug spenna getur fylgt í kjölfarið og ef ekkert er að gert gefur sig eitthvað, líkamlegt eða andlegt. Það hefur komið fram í viðtölum við sérfræðinga að 60–70% kvenna með geðraskanir og kvenna sem missa tök á lífi sínu, lenda til að mynda í neyslu fíkniefna og í afbrotum, eiga að baki sögu um kynferðislegt ofbeldi. Komi þær alvarlegu afleiðingar fram sem ég hef hér gert að umtalsefni, þ.e. varanlegar afleiðingar, er einsýnt að um nauðgun hafi verið að ræða. Ég vil halda því til haga hér, frú forseti, að afleiðingar kynferðisofbeldis eru eitt stærsta heilbrigðisvandamál heimsins sem snýr að konum. Að lokum vil ég segja þetta: Á síðustu rúmum tveimur áratugum hafa orðið verulegar breytingar á afstöðu manna hér á landi til mannréttinda og þýðingar þeirra og vægis sem grundvallarréttarheimilda. Af mannréttindaákvæðum leiðir að allan vafa ber að túlka mannréttindum og einstaklingum í hag. Friðhelgi einkalífs, heimilis og fjölskyldu eru meðal dýrmætustu réttinda hvers einstaklings. Þar trónir efst rétturinn til lífsins en síðan til líkama og sálarlífs, þar með talið kynfrelsis. Orðalag áður gildandi og núgildandi ákvæða almennra hegningarlaga um kynferðisbrot endurspeglar ekki þessa réttarþróun. Hið sama gildir um rannsóknir, sönnunarmat, ákærur og dóma í þessum málaflokki eins og tölulegar staðreyndir sýna. Af 103 tilkynningum til lögreglu árið 2003 um kynferðisbrot leiddu aðeins fimm til sakfellingar fyrir dómi. Þessar tölur segja allt sem segja þarf um réttarvernd kynfrelsis en vel að merkja, frú forseti, skýrir orðalag núgildandi ákvæða almennra hegningarlaga um kynferðisbrot alls ekki eitt og sér þessar dapurlegu staðreyndir. Það hefur orðið umtalsverð þróun í þessum málaflokki síðustu ár, enn fremur eftir lagabreytinguna sem varð árið 2007, þróun til batnaðar. En þrátt fyrir umtalsverðar framfarir í málaflokknum má setja spurningarmerki við rannsóknir, sönnunarmat og sönnunarbyrði í kynferðisbrotamálum. Það fær illa samrýmst 71. gr. stjórnarskrárinnar að unnt sé refsilaust að skerða kynfrelsi þegar upplýst samþykki til kynmaka er ekki fyrir hendi. Ástæða er til þess að árétta að tímabundnar og varanlegar andlegar afleiðingar nauðgunar eru augljósar og þekktar og einatt alvarlegri og síður læknanlegar en líkamlegir áverkar eftir meiri háttar líkamsárás. Komi þessar andlegu afleiðingar fram eftir kynmök eru komnar fram fullnægjandi sannanir fyrir því, löglíkur, að þolandanum hafi verið þröngvað til kynmaka, að ofbeldi hafi verið beitt eða hótun um ofbeldi. Með frumvarpi þessu um breytingu á 194. gr. almennra hegningarlaga er lagt til að réttarvörslukerfið taki upp aðra hugsun og nálgun í kynferðisbrotamálum, að réttarvernd kynfrelsis verði lagalega tryggð. Horfa þarf fyrst og síðast til afleiðinga nauðgunar þótt auðvitað þurfi að fara fram heildstæð rannsókn og mat á öllum þáttum brotsins eins og gildir um manndráp og líkamsárásarbrot. Með þessu frumvarpi er sjónum réttarvörslukerfisins beint að sönnunargögnum sem það hefur ekki sinnt sem skyldi að afla. Með frumvarpinu er hins vegar ekki gert ráð fyrir því að slakað sé á meginreglum opinbers réttarfars um sönnun enda engin þörf á því til að ná fram sakfellingu ef réttra aðferða er gætt við rannsókn lögreglu og öflun sönnunargagna. Frumvarpið sýnir einnig þann vilja löggjafarvaldsins að dómstólar þyngi refsingar fyrir kynferðislegt ofbeldi með því að færa lágmarksrefsingu úr einu ári í tvö. Frumvarpið og greinargerð sem því fylgir byggir á fræðigreininni „Réttarvernd kynfrelsis“ eftir þann sem hér stendur og Jóhönnu Katrínu Magnúsdóttur sem birtist í afmælisriti Guðrúnar Erlendsdóttur, fyrrverandi hæstaréttardómara, Guðrúnarbók, sem gefin var út í Reykjavík í júní 2006. Við samningu fræðigreinarinnar og frumvarpsins var leitað til fjölda sérfræðinga á þessu sviði og nýtur frumvarpið breiðs stuðnings þeirra. Að umræðu lokinni óskast málinu vísað til allsherjar- og menntamálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um greiðsluþátttöku ríkissjóðs vegna uppbyggingar Helguvíkurhafnar. Framhald umræðu, sagði virðulegur forseti. Það sérstæða er að þegar ég hóf að mæla fyrir þessu frumvarpi, ég hafði byrjað á að mæla fyrir því fyrir allnokkru, kom í ljós að á frumvarpið vantaði flutningsmenn svo ég dró mig í hlé og síðan eru liðnir reyndar nærri fjórir mánuðir. Það er mjög sérstakt. Þetta mál fór í rauninni niður á milli skips og bryggju. Ég taldi að af því að ég hafði byrjað á að mæla fyrir því hefði það farið til nefndar en það gerði það ekki svo nú hefjum við leikinn. Málið féll niður á milli skips og bryggju en þetta varðar reyndar eina af stóru höfnunum í landinu svo það er kannski við öllu að búast. Þetta frumvarp snýst um það, virðulegi forseti, að Helguvíkurhöfn njóti sömu réttinda í íslensku samfélagi og allar aðrar hafnir á Íslandi hafa notið, þ.e. að hluti af framkvæmdinni sé styrkhæfur með þátttöku ríkissjóðs, enda er slík höfn og hafnir landsins náttúrlega byggðar til þess að afla tekna fyrir þjóðarbúið. Ætla má að þegar Helguvíkurhöfn verður fullbyggð, með þeim mannvirkjum sem má ætla að þar verði, verði tekjur ríkissjóðs af Helguvíkurhöfn um einn milljarður á mánuði. Það er ekki lítið. Því skiptir miklu máli að fylgja þessu eftir og láta réttlætið ganga sinn veg. Þegar farið var af stað með Helguvíkurhöfn var sú staða á Suðurnesjum að Bandaríkjaher hafði horfið af Keflavíkurflugvelli án nokkurs fyrirvara og sýndi í rauninni þar með íslensku samfélagi mikinn dónaskap og ódrengskap að ekki skyldi farið fram í þeim efnum með eðlilegri aðlögun. Þetta var með ólíkindum og sýnir einfaldlega hverjum við eigum að treysta og hverjum við getum treyst. Þá var farið í ýmsar aðgerðir á Suðurnesjum sem því miður hafa margar strandað vegna þráteflis í kerfinu, bæði pólitísks og af öðrum ástæðum. Forsvarsmenn sveitarfélaganna á Suðurnesjum brugðust mjög snarpt við því hruni sem varð á atvinnumarkaði þar þegar Bandaríkjaher hvarf á braut en það olli uppnámi sem ekki sér fyrir endann á. Sveitarstjórnarmenn, ekki síst í Reykjanesbæ, brugðust mjög fast við og markvisst og komu með hvert innleggið á fætur öðru til að bæta úr og koma hlutunum aftur í réttan farveg með eðlilegu framboði af atvinnu og uppbyggingu á svæðinu. Þetta hefur tekið tímann og ekki því miður fengið þann framgang sem skyldi hjá stjórnvöldum landsins. Mörg fordæmi eru fyrir því frá fyrri áratugum að farið sé í framkvæmdir í ýmsum þáttum sveitarfélaga, bæði vegaframkvæmdum, hafnarframkvæmdum og öðru, í samskiptum og samstarfi við stjórnvöld, rétt stjórnvöld í landinu, án þess að í upphafi sé endanlega gengið formlega frá þáttum sem tryggja eðlilegan gang. Auðvitað á slíkt að gerast í leiðinni að því að framkvæmdir hefjist eða áður en þeim lýkur. Þannig var með Helguvíkurhöfn, sem er uppskipunarhöfn, öflug uppskipunarhöfn fyrir Suðurnesin, fyrir margar byggðir þar, olíuuppskipunarhöfn, loðnuuppskipunarhöfn, frakthöfn og flytur vonandi áður en langt um líður varning bæði heiman og heim tengt stórvirkum atvinnufyrirtækjum, svo sem eins og kísilverksmiðju og álverksmiðju. Það verður bara að segja hlutina eins og þeir eru. Þegar þetta gekk allt yfir við erfiðar aðstæður undir miklum þrýstingi og vilja stjórnenda á Suðurnesjum til að bæta úr fljótt og vel brugðust þrír ráðherrar sem áttu að tryggja framgang málsins í kerfinu í samræmi við það sem þeir höfðu lofað á fundum með sveitarstjórnarmönnum. Þetta voru hæstv. ráðherrar, virðulegi forseti, Sturla Böðvarsson, þáverandi samgönguráðherra, Árni Mathiesen, þáverandi fjármálaráðherra, og Geir H. Haarde, þáverandi forsætisráðherra. Þeir hnýttu ekki upp þá enda sem þeir áttu að hnýta og þess vegna hefur mikill tími farið í vangaveltur og tog um það að þetta gæti gengið eftir. Hafnalögunum var breytt í byrjun þessarar aldar, um 2003, 2004, og samt eru enn í gildi ákvæði sem tryggja rétt hafna til að njóta fyrirgreiðslu sem hefur tíðkast hjá öllum höfnum landsins eins og ég gat um áðan. Þetta er vandamál Helguvíkurhafnar sem er eina höfnin á landinu sem hefur ekki fengið sömu fyrirgreiðslu og jafnræði og aðrar hafnir landsins. Þetta er auðvitað ekki boðlegt, hvort sem um er að ræða eðlilegt ástand eða erfitt og óeðlilegt sem nú er með miklu atvinnuleysi og miklum vandamálum. Þess vegna er þetta frumvarp lagt fram. Enn þá eru í gildi þau lög sem heimila að unnið sé samkvæmt fyrri hafnalögum, það gildir út þetta ár, og því skiptir miklu máli að Alþingi grípi nú í taumana og sýni jafnræðisreglunni virðingu. Samkvæmt frumvarpinu er lagt til að ríkissjóði verði heimilt að styrkja hafnarframkvæmdir í Helguvíkurhöfn í samræmi við það sem gert hefur verið áður. Samkvæmt eldri hafnalögum var stækkun hafna styrkhæf. Með setningu gildandi hafnalaga 2003 var greiðsluþátttöku ríkissjóðs breytt þannig að þetta hlutfall breyttist. Reyndar var það gert að mínu mati af miklum misskilningi vegna þess að þá byggðist breyting á hafnalögum á því að allar hafnir landsins væru taldar samkeppnishafnir. Þetta er náttúrlega slík fásinna að það er með ólíkindum að þetta skyldi vera gert. Það er hægt að tala um slíkt á ákveðnum svæðum í Mið-Evrópu. Þar eru samkeppnishafnir en þær eru ekki á Íslandi. Menn eru búnir að sjá það núna að þetta voru mistök. Vonandi verður því breytt innan tíðar til fyrri vegar, því að með þessu er verið að setja margar hafnir, sérstaklega smáar hafnir, í algjöra klemmu og stefnir í að sumum litlu höfnunum verði hreinlega lokað vegna þess að ekki er hægt að halda þeim úti. Við vitum alveg hvað höfn þýðir fyrir eina byggð, höfn er lífæð hverrar byggðar á landsbyggðinni. Eins og fram kemur í greinargerð með lögunum sem ég gat um takmarkast þátttaka ríkisins í þeim tilfellum við skjól í höfnum en þetta frumvarp miðar við það að í núgildandi hafnalögum var bráðabirgðaákvæði sett við 24. gr. sem gerir ráð fyrir að þrátt fyrir ákvæði í þeirri grein sé ríkissjóði heimilt að styrkja framkvæmdir í höfnum, samanber ákvæði um greiðsluþátttöku í eldri hafnalögum. Sem sagt að jafnræði gildi áfram að minnsta kosti í ákveðinn tíma og hann er ekki liðinn. Það gengur ekki að láta eina höfn í landinu standa út af og lúta í lægra haldi og njóta ekki sama réttar og aðrar hafnir. Vandinn er hins vegar sá að þegar kemur að framkvæmdum í Helguvíkurhöfn kemur upp sú staða að þar sem framkvæmdir þar voru ekki komnar inn á samgönguáætlun 2005–2008 geta þær ekki hlotið styrk á grundvelli bráðabirgðaákvæðisins. Með frumvarpi þessu eru því settar sérreglur um greiðsluþátttöku ríkissjóðs vegna hafnarframkvæmda í Helguvíkurhöfn og byggist frumvarpið á ákvæðum III. kafla eldri hafnalaga, nr. 23/1994, um greiðslu kostnaðar við hafnargerð og umsóknir um ríkisframlag. Allir þættir sem skilgreindir eru fyrir þátttöku ríkissjóðs í slíku mannvirki eru til staðar í Helguvíkurhöfn, allir þættir. Þar er sjálfstæður hafnarsjóður og höfn. Þar hefur hafnarsjóður tryggt sér eignarrétt á landsvæðinu og þar er unnið samkvæmt tæknilegri og fjárhagslegri áætlun um útgjöld og greiðslu kostnaðar sem eigendur hafna hafa samþykkt, svo og ráðuneytið að fenginni umsögn hafnaráðs og siglingamálastjóra. Þar vantar að hnýta upp, hnykkja á því sem menn vita allir að búið var að lofa en ekki búið að setja með traustum hætti á blað. Reyndar eru eins og ég sagði í upphafi máls míns mörg dæmi þess að slík vinnubrögð séu ekki fordæmislaus. Um þau eru mörg fordæmi, bæði í vegagerð og hafnargerð. Eins og fram hefur komið er uppbygging Helguvíkurhafnar nauðsynleg, bráðnauðsynleg og lífsnauðsynleg fyrir atvinnulíf á svæðinu. Með tilkomu álvers, sem byrjað er að byggja og verður eins og allt bendir til lokið þó að seinkanir hafi orðið á framkvæmdinni, og annarra stóriðjuframkvæmda og stórverkefna á svæðinu aukast atvinnu- og skatttekjur sveitarfélagsins sem og ríkissjóðs. Í ljósi efnahagslegra forsendna og mikils atvinnuleysis á svæðinu er mikilvægt að styrkja nauðsynlegar framkvæmdir sem munu hafa góð áhrif á atvinnulíf og sveitarfélög á Reykjanesi. Flutningsmenn telja að uppbygging Helguvíkurhafnar sé lífsnauðsynleg fyrir eðlilega uppbyggingu á svæðinu og þar að auki séu fullkomin rök fyrir því að Helguvíkurhöfn verði ekki skilin út undan, ein hafna landsins, þegar kemur að þátttöku ríkissjóðs í uppbyggingu á slíku verkefni. Framkvæmdatíminn á dæminu er langur, lítil hætta á ofþenslu vegna þeirra framkvæmda sem nauðsynlegar eru, en öllu máli skiptir að tryggja að þetta hangi ekki í lausu lofti eins og það hefur gert núna í mörg ár. Því er mikilvægt að samþykkja þetta frumvarp og tryggja þannig jafnræði með sveitarfélögum landsins. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni umræðu verði málinu vísað til samgöngunefndar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Það má með sanni segja að þau lög séu barn síns tíma, en einhverra hluta vegna hefur verið afar erfitt fyrir þingmenn og ráðherra að fá fram breytingar á þeim sem taka tillit til þeirra breytinga sem hafa orðið í samfélaginu, meðal annars krafna sem gerðar eru um meðferð opinbers fjár, til skilvirkni ríkisstofnana o.s.frv. Ljóst er að það er löngu tímabært að þessar breytingar verði. Þær hafa skírskotun til þess frumvarps sem ég mæli fyrir og til þess sem sagt er í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Í þessu frumvarpi eru lagðar til nokkrar breytingar á ákvæðum starfsmannalaganna og miða breytingarnar fyrst og fremst að því að fella niður skyldu forstöðumanns að áminna starfsmann með formlegum hætti vegna brots á starfsskyldum hins síðarnefnda eða þegar hann hefur ekki staðið undir þeim kröfum sem fylgja starfi hans. Það er rétt að geta þess að frumvarp nokkurn veginn sama efnis var lagt fram af þáverandi fjármálaráðherra, Geir H. Haarde, árið 2004 en ljóst var að stjórnarandstaða þess tíma, sem situr meira og minna í ríkisstjórn núna, var algjörlega andsnúin öllum breytingum á starfsmannalögunum og vildi hafa ástandið óbreytt. Þess ber þó að geta að ég greini ákveðinn skilning á þessum breytingum innan stjórnarliðsins og ég vona að sá skilningur nái bæði til nefndar og síðan hingað inn í þingsal, að við fáum að minnsta kosti tækifæri til að greiða atkvæði um þetta mál sem er, eins og ég gat um áðan, orðið löngu tímabært að þingið fái tækifæri til að fjalla um og afgreiða með sínum hætti. Í almennum athugasemdum við það frumvarp sem lagt var fyrir þingið á árinu 2004 kom fram að markmið með setningu þeirra laga hefði einkum verið þríþætt: Í fyrsta lagi að jafna réttarstöðu ríkisstarfsmanna og starfsmanna á hinum almenna vinnumarkaði, í öðru lagi að auka sjálfstæði forstöðumanna ríkisstofnana og möguleika þeirra til að taka ákvarðanir sem varða bæði stjórnun og starfsmannahald, í þriðja lagi að fella brott ýmis úrelt ákvæði eldri laga um réttindi og skyldur. Tilgangur þess frumvarps sem ég mæli fyrir er að sjálfsögðu að stefna að auknum sveigjanleika í rekstrarumhverfi stofnana ríkisins og hins opinbera - ég ætla örstutt að koma inn á sveitarfélögin hér á eftir - þannig að ríkið hafi á að skipa hæfustu starfsmönnum sem kostur er á hverju sinni og að fjármunir séu nýttir á sem árangursríkastan hátt. Ég vil sérstaklega í þessu sambandi benda á ítrekaðar ábendingar Ríkisendurskoðunar um það sem betur má fara í starfsemi hinna ýmsu ríkisstofnana, ábendingar sem ætlaðar eru til þess að skerpa á ákvæðum laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Þessar ábendingar komu fram í skýrslu sem kom út í janúar 2011. Þar segir að kerfið allt sé mjög þunglamalegt áður en kemur til uppsagnar ríkisstarfsmanns og mjög tímafrekt. Kerfið leiði til þess að starfsmenn sem brjóta af sér í starfi eða eru ekki hæfir til að gegna starfi sínu fái ríkari vernd en til sé ætlast og mun ríkari vernd en gengur og gerist á hinum almenna vinnumarkaði. Ríkisendurskoðun leggur því til að málsmeðferð við uppsögn ríkisstarfsmanna verði einfölduð og ákvæði starfsmannalaga, sérstaklega hvað varðar áminninguna, verði endurskoðuð og undirstrikar að flestir ríkisstarfsmenn njóti lögbundinnar verndar. Það er í sjálfu sér umhugsunarefni í nútímasamfélagi að flestir ríkisstarfsmenn njóta lögbundinnar verndar í starfi umfram launþega á almennum vinnumarkaði. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar er bent á að þessi vernd birtist meðal annars í því að ef ríkisstarfsmaður brýtur af sér í starfi eða árangur hans er talinn ófullnægjandi verði yfirmaður að veita honum skriflega áminningu og gefa honum kost á að bæta ráð sitt, ekki megi segja ríkisstarfsmanninum upp nema hann brjóti aftur af sér með svipuðum hætti. Síðan má ekki líða of langur tími á milli brota því að þá telst fyrra brotið fyrnt og áminna þarf að nýju og gefa starfsmanninum aftur kost á að bæta sig. Almennt er bent á í skýrslu Ríkisendurskoðunar að deilt sé um, eins og ég sagði áðan, hvort eðlilegt sé að ríkisstarfsmenn búi við meira starfsöryggi en launþegar á almennum vinnumarkaði. Því hefur verið haldið fram og er dregið fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar að lagaákvæði sem vernda ríkisstarfsmenn geti komið niður á skilvirkni og árangri í opinberum rekstri og því sé nauðsynlegt að auka sveigjanleika í starfsmannamálum ríkisins. Undir þetta vil ég taka. Við skulum hafa það í huga að áminningu er mjög sjaldan beitt og þegar ríkisstarfsmenn hafa leitað samkvæmt rétti sínum til umboðsmanns Alþingis hefur ráðherra oftar en ekki verið gerður afturreka þó að tilgangurinn hafi verið skýr. Menn hafa sýnt fram á að þetta er ekki það aðhaldstæki sem þyrfti að vera, það er þunglamalegt og leiðir til þess að skilvirkni innan stjórnsýslunnar verður ekki eins og æskilegt er. Á árunum 2004–2009 fengu 17 ríkisstarfsmenn áminningu, þar af þrír forstöðumenn, og við skulum hafa í huga að þá voru 24 þúsund ríkisstarfsmenn við störf, eins og segir í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Ég vil líka nefna að samhliða því sem Ríkisendurskoðun dregur fram að lögin mæli fyrir um ferli sem er bæði flókið og tímafrekt þá gefur könnun Ríkisendurskoðunar til kynna að margir forstöðumenn veigri sér við að beita áminningu og noti fremur önnur og óformlegri úrræði ef þeir telja sig þurfa að segja upp starfsmanni. Einnig ríkir mjög neikvætt viðhorf í samfélaginu til áminningar og hún er jafnvel talin ærumissir fyrir þann sem fyrir henni verður. Ég held að þetta sé nokkuð sem við þurfum að hafa í huga. Það er algjör óþarfi ef mönnum hefur orðið á í starfi að þeir þurfi að burðast með áminningu fyrir það eitt að reynt var að koma þeim úr starfi. Ég held að allt bendi til þess að kerfið í dag sé ekki í neinu samhengi við samfélagið, þær ríkisstofnanir eða opinberar stofnanir sem við búum við og viljum að starfi eftir ákveðnum reglum og skili árangri. Það er líka rétt að geta þess í tengslum við að forstöðumenn veigri sér við að beita áminningum að oftar en ekki eru gerðir starfslokasamningar við ríkisstarfsmenn. Ég vil draga það fram og það er nokkuð sem ég beini þá til nefndarinnar sem verður með málið til umfjöllunar að menn skoði það sérstaklega hvort eigi að setja ákvæði um gerð starfslokasamninga við ríkisstarfsmenn í lög. Þrátt fyrir að engin ákvæði séu þar um í lögum hafa 17% forstöðumanna engu að síður gert slíkan samning, t.d. um það að starfsmaður þurfi ekki að vinna uppsagnarfrestinn. Það eru alls konar samningar í gangi og ég held að það sé verðugt verkefni að taka á þessu. Þau rök sem færð hafa verið fyrir því að önnur lögmál gildi um uppsagnir ríkisstarfsmanna en starfsmanna á almennum vinnumarkaði eru að vernda þurfi ríkisstarfsmenn fyrir pólitískum afskiptum. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar er dregið fram og sagt að þessi rök eigi ekki lengur við þar sem núgildandi lög - og þá kemur að því sem ég sagði í upphafi - byggja á lögum frá 1954, minnir mig, og eru því að grunni til byggð á gömlum lögum sem áttu við umhverfið þá en ekki það sem við búum við í dag. Hvað hefur breyst síðan þau lög voru sett? Jú, það eru til dæmis komin stjórnsýslulög og í skýrslu Ríkisendurskoðunar er bent á að stjórnsýslulögin verndi meðal annars ríkisstarfsmenn, þess sé krafist að ákvarðanir varðandi starfsmenn séu rökstuddar og þær séu málefnalegar og með því hafi umboðsmaður Alþingis eftirlit. Frá því að gömlu lögin voru samþykkt, sem núgildandi lög byggja á, hefur umboðsmaður Alþingis sem betur fer tekið til starfa og hefur svo sannarlega sýnt fram á að hann er varðmaður þess að farið sé að lögum, þar með talið stjórnsýslulögum. Þá er líka bent á í skýrslu Ríkisendurskoðunar að rök um pólitísk afskipti eigi vart við um stóra hópa eins og stærstu hópa ríkisstarfsmanna sem eru heilbrigðisstarfsmenn eða kennarar. Allt eru þetta athyglisverðar ábendingar frá Ríkisendurskoðun sem ég tel mikilvægt að við gefum einhvern tíma meiri gaum og fáum tækifæri til að taka afstöðu til og breyta í þágu nútímasamfélags. Það má líka velta því fyrir sér í ljósi þess sem ég sagði áðan, varðandi þá sem voru í hvað einarðastri andstöðu við breytingarnar á sínum tíma árið 2004, að þeir einstaklingar eru nú komnir í ríkisstjórn. Það má líka segja að ákvarðanir innanríkisráðherra, hverjar sem þær eru, feli frekar í sér að núgildandi starfsmannalög með öllu áminningarferlinu, því flókna ferli, verði ítrekuð og staðfest, ekki síst er varðar starfsemi ríkis og sveitarfélaga. Þetta þýðir til að mynda að sveitarfélög eiga erfitt með að fara í ákveðna skipulagningu á skipuriti sínu. Það má alveg velta því fyrir sér hvort þetta sé þá andstætt því sem við höfum samþykk hér á þingi um sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga og ábyrgð sveitarstjórnarmanna varðandi rekstur og skipulag sveitarfélaga. Þetta set ég fram til umhugsunar um hvort þessi lög rýri þá ábyrgð sem sveitarstjórnarmenn hafa á skilvirkum og ábyrgum rekstri sveitarfélaga. Geta sveitarstjórnarmenn með þeim lögum sem gilda í dag um starfsmenn hins opinbera raunverulega sinnt þeirri skyldu sem þeim er lögð á herðar á grundvelli sveitarstjórnarlaga? Að öllu þessu sögðu, frú forseti, vil ég eindregið mæla með því að þetta mál verði sent til nefndar og að nefndin taki rösklega á því. Þetta hefur áður verið til umfjöllunar. Ég lagði málið líka fram í fyrra. Það er alveg ljóst að þó að ríkisstjórnarflokkarnir hafi ekki haft mikla löngun til að breyta starfsmannalögunum hér áður fyrr þá geri ég mér grein fyrir því að ýmsir innan stjórnarflokkanna eru sammála mér um að það þurfi að breyta þeim til samræmis við þær kröfur sem gerðar eru á hinum almenna vinnumarkaði. Um leið menn vilja aukna skilvirkni og ábyrgð innan ríkisstofnana skerpir ný löggjöf, eins og stjórnsýslulögin á síðustu árum, á réttarstöðu þeirra ríkisstarfsmanna sem um ræðir. Ég mæli með því að þetta mál verði sem fyrst sent til nefndar og menn fari yfir þær athugasemdir sem hafa verið settar fram í ljósi sögunnar, en ekki síst að tekið verði tillit til tiltölulega nýtilkominna athugasemda Ríkisendurskoðunar í þessum efnum.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs undir þessum lið til þess að lýsa yfir stuðningi mínum við það mál sem hér hefur verið talað fyrir og málflutning hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur í ræðu hennar. Ég er raunar á þeirri skoðun að ganga ætti lengra og Alþingi ætti að taka sig til og afnema í heild sinni umrædd lög. Það væri hreinlegast, það væri sterkast, þannig mundum við búa til einn samleitan og skilvirkan vinnumarkað þar sem launafólk gæti flætt frjálst á milli starfa í opinberri þjónustu og starfa á almennum vinnumarkaði. Það mundi líka vera hvati til meiri samstöðu um að bæta réttindi launafólks á almennum vinnumarkaði og líka þess launafólks sem vinnur hlið við hlið en tilheyrir tveimur mismunandi stéttarfélögum í þjónustu sveitarfélaganna og þjónustu ríkisins. Þetta yrði aukinn hvati til að auka og bæta réttarstöðu þeirra. En fyrst og síðast lýsi ég yfir eindregnum stuðningi við þetta þingmál.

Virðulegur forseti. Ég hyggst gera slíkt hið sama og hv. 4. þingmaður Suðvest., Magnús Norðdahl. Ég ætla að lýsa yfir stuðningi við það frumvarp sem hv. 5. þm. Suðvest., Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, mælti hér fyrir, um breytingar á lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Ég tel að það sé löngu tímabært að ganga til slíkra verka. Þetta er þunglamalegt kerfi og gamalt, það er úr öllum takti við nútímann, það er hvorki einfalt né gegnsætt. Því sem við höfum kallað eftir var meðal annars kallað eftir í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis; að stjórnsýslan yrði opin, gegnsæ og einföld. Þetta er hluti af því. Þess vegna segi ég: Því fyrr því betra. Ég vonast til þess að sú nefnd sem fær þetta frumvarp til skoðunar hafi hraðar hendur og vinni vel og að við fáum tækifæri sem þingmenn á þessu vorþingi til að taka afstöðu til þessa máls og greiða um það atkvæði. Ég lýsi enn og aftur yfir fullum stuðningi við þetta frumvarp.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir þingsályktunartillögu um að Alþingi álykti að fela velferðarráðherra í samvinnu við Samband íslenskra sveitarfélaga að setja fram markvissa, heildstæða og tímasetta áætlun um yfirfærslu heilsugæslunnar frá ríki til sveitarfélaga og að áætlunin skuli liggja fyrir eigi síðar en í árslok 2012. Ásamt mér eru flutningsmenn hv. þingmenn Kristján Þór Júlíusson, Unnur Brá Konráðsdóttir, Gunnar Bragi Sveinsson, Lúðvík Geirsson, Árni Þór Sigurðsson og Álfheiður Ingadóttir. Virðulegur forseti. Þessi tillaga er lögð fram til þess að efla, samhæfa og samræma nærþjónustu við íbúa landsins í heimabyggð sinni. Þegar eru á hendi sveitarfélaga stórir málaflokkar sem teljast til nærþjónustunnar svo sem leikskólinn, sem reyndar er ekki lögbundið verkefni, en einnig lögbundin verkefni eins og grunnskólinn, félagsþjónusta og málefni fatlaðra, sem voru færð voru til sveitarfélaganna um síðastliðin áramót. Fyrirhugað er að færa málefni aldraðra frá ríki til sveitarfélaga innan tíðar. Það er mín skoðun að samþætting nærþjónustu við íbúa muni stuðla að heildstæðari og um leið bættri þjónustu við einstaklinga sem þurfa á þjónustunni að halda í daglegu lífi og ég tel að sveitarfélögin séu betur í stakk búin en ríkið til að laga nærþjónustuna að þörfum notenda með hliðsjón af ólíkum aðstæðum íbúa. Ráðherra hefur nú þegar samkvæmt lögum heimild til að fela sveitarfélagi eða öðrum aðilum að sjá um framkvæmdir og rekstur tiltekinna þátta þeirrar heilbrigðisþjónustu sem veita skal. Sem dæmi um samninga af þessu tagi má nefna þjónustusamning við Akureyrarbæ um rekstur Heilsugæslustöðvarinnar á Akureyri og þjónustusamning við Sveitarfélagið Hornafjörð um rekstur Heilbrigðisstofnunar Suðausturlands. Ýmis fleiri sveitarfélög hafa óskað eftir áþekkum samningi en af því hefur ekki orðið einhverra hluta vegna. Ég tel ástæðu til að skoða sérstaklega með hvaða hætti unnt verði að vinna með sveitarfélögum er hafa samvinnu um skipulag og framkvæmd heilsugæslunnar nú, en nú er heimilt að fela einu þeirra skipulag og framkvæmd hennar og tekur þá viðkomandi sveitarfélag ákvarðanir um þjónustuna fyrir hönd annarra sveitarfélaga á svæðinu. Í þeim efnum er vert að horfa til þeirrar útfærslu sem byggt var á við yfirfærslu á málefnum fatlaðra, þ.e. með myndun skilgreindra þjónustusvæða og þjónustusamninga milli einstakra sveitarfélaga. Það er nauðsynlegt að sjálfstæð gagnaöflun á gæðum heilsugæslunnar, starfsmannamálum og meðferð fasteigna verði sá faglegi og fjárhagslegi grunnur sem er nauðsynlegur svo að yfirfærslan geti orðið árangursrík. Enn fremur verður að gera ráð fyrir eftirliti með þeirri þjónustu sem er áætlað að veita og faglegu og fjárhagslegu endurmati á árangri tilfærslunnar. Virðulegur forseti. Samhliða yfirfærslu heilsugæslunnar frá ríki til sveitarfélaga tel ég brýnt að fara í endurskoðun á þeim greinum heilbrigðislaga sem snerta heilsugæsluna og þá þjónustu sem þar ber að veita. Skilgreining hugtaksins heilsugæsluþjónusta er nokkuð víðtæk og gera þarf ráð fyrir því, ef um yfirfærslu verður að ræða, að nánar verði mælt fyrir um það í nýrri reglugerð hvaða þjónustu skuli almennt veita á heilsugæslustöðvum og þá hvort tiltekna sérhæfða heilbrigðisþjónustu skuli veita á einstökum heilsugæslustöðvum. Sömuleiðis er ástæða til að fara í heildarendurskoðun á lögum um málefni fatlaðra sem og lögum um félagsþjónustu til þess að samþætting nærþjónustu við íbúa verði byggð á traustum grunni. Virðulegur forseti. Þar sem þegar er áætlað, eins og kom fram í ræðu minni, að færa málefni aldraðra frá ríki til sveitarfélaga verða þrír meginþættir, þ.e. félagsþjónusta, málefni aldraðra og málefni fatlaðra, á verksviði sveitarfélaganna. Því er afar skynsamlegt, frú forseti, að heilsugæslan verði sömuleiðis færð frá ríki til sveitarfélaga. Heilsugæslan er fyrsti viðkomustaður þeirra sem þurfa á læknisþjónustu að halda, það eru oft börn, aldraðir og fatlaðir. Þess vegna er brýnt, til að hægt sé að veita heildræna, samfellda nærþjónustu við íbúa sérhvers sveitarfélags, að við færum verkefni heilsugæslunnar frá ríki til sveitarfélaga. Það ætti ekki að vera ágreiningur, frú forseti, í þeim málum vegna þess að allir tóku undir það í umræðunni um málefni fatlaðra og í velferðarnefnd var rætt um að nærþjónustan væri sú þjónusta sem byggja ætti á, og fyrsti viðkomustaðurinn er heilsugæsluþjónustan. Þess vegna, virðulegur forseti, legg ég til að tillögunni verði vísað til hv. velferðarnefndar að lokinni þessari umræðu. Það er svo sannarlega von mín að eftir umsagnir og umræðu fái tillagan brautargengi og komi aftur til síðari umr. og atkvæðagreiðslu. Ég tel brýnt að það sé gert áður en við færum málefni aldraðra frá ríki til sveitarfélaga.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir ræðu hennar sem útskýrði heilmargt og greinilegt að gamlir sveitarstjórnartaktar komu fram, að hlutirnir séu algjörlega á hreinu varðandi hvað verður fært yfir til sveitarfélaganna, og ekki síst skýr skilgreining á því hvaða heilbrigðisþjónustu er um að ræða. Hv. þingmaður kom aðeins í lokin inn á málaflokk fatlaðra og að hann hefði verið færður yfir til sveitarfélaganna, og ég var eindreginn stuðningsmaður þess. Það er rétt að undirstrika að ég tek undir þessa þingsályktun. Ég held að þetta sé rétt skref til að bæta nærþjónustuna. Tilgangurinn með færslunni á málaflokki fatlaðra yfir til sveitarfélaganna var meðal annars sá að bæta hana, og þess vegna var gunnskólinn á sínum tíma færður yfir til sveitarfélaganna. Við höfum líka snert aðeins á hugsanlegum flutningi framhaldsskóla, sem ég held að sé síðari tíma mál, en það er engu að síður mál sem á að taka í þessu samhengi varðandi nærþjónustuna og ábyrgð sveitarfélaga á skólarekstri. Ég velti fyrir mér, af því að tiltölulega stutt eða rúmt ár er síðan að við fluttum málaflokk fatlaðra yfir, hann færðist yfir til sveitarfélaganna um áramótin 2010/2011, og nú er kominn ákveðinn reynslutími á það. Hvernig sér hv. þingmaður það tengjast þessu máli? Getur verið að yfirfærslan á heilsugæslunni, að heilsugæslan verði færð sem allra fyrst til sveitarfélaganna, styðji meðal annars verkefni sveitarfélaganna fyrir fatlaða? Ég vil hins vegar ítreka það sem ég sagði áðan að ég styð að þessi áætlun liggi fyrir eigi síðar en í árslok, ekki síst í ljósi þess að mörg mál brenna á nærþjónustu sveitarfélaga sem tengjast ekki bara málefnum fatlaðra heldur ýmsum öðrum þáttum, m.a. skólunum. Ég held að með aukinni samvinnu 

Virðulegur forseti. Já, ég tel að flutningur heilsugæslunnar frá ríki til sveitarfélaga muni tvímælalaust styðja sveitarfélögin í þjónustu við fatlaða, hvort sem það eru ungir fatlaðir eða eldri fatlaðir, og í heildarþjónustu við íbúa, hvort heldur þeir eru á leikskólastigi, á grunnskólastigi, aldraðir, fatlaðir eða ófatlaðir. Með því, ásamt félagsþjónustunni, geti sveitarfélagið horft heildrænt á þarfir íbúanna og þá þjónustu sem einstaklingarnir eiga rétt á eða þurfa á að halda og metið slíka þjónustu. Menn ætluðu sér að skoða að ári liðnu hvernig til hefði tekist við að flytja málefni fatlaðra yfir og við endurskoðun á því held ég að ekki sé spurning í mínum huga um að heilsugæslan í höndum sveitarfélaganna muni styðja við þann málaflokk á nákvæmlega sama hátt og hún mun sömuleiðis styðja við heilbrigð börn í grunn- og leikskóla og í allri þeirri nærþjónustu sem sveitarfélögin veita. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir kom inn á það að grunnskólinn hefði verið færður frá ríki til sveitarfélaga. Öllum er ljóst að við þá yfirfærslu hefur verið bætt um betur í allri þjónustu við þá sem stunda nám i grunnskólum. Fleiri aðilar en eingöngu kennarar hafa komið inn í grunnskólann og sveitarfélögin hafa sýnt metnað sinn í að veita þá bestu þjónustu sem þeim er unnt í slíkum málum. Þeim er treystandi fyrir nærþjónustu við íbúa sína og það er okkur til heilla að þessi nærþjónusta sé á öllum sviðum á einni hendi. Það gerir hana skilvirkari og betri.

Frú forseti. Ég er sammála því sem hv. þingmaður sagði, sveitarfélögin hafa staðið sig vel varðandi öll verkefni sem tengjast grunnskólanum og grunnskólamálum og gert í rauninni allan rekstur þeirra að mínu mati fjölbreyttari en ella hefði verið. Ég er fegin að heyra og er sammála henni í því að heilsugæsluflutningurinn til sveitarfélaganna mundi styrkja málefni fatlaðra. Í ljósi þess að meðal annars okkar flokkur, Sjálfstæðisflokkurinn, hefur í gegnum tíðina verið á þeirri skoðun að menn eigi að líta til þess að færa málefni aldraðra líka yfir til sveitarfélaganna spyr ég hvort þetta sé þá ekki nauðsynlegt skref eða að minnsta kosti betra skref að taka að færa fyrst heilsugæsluna, sjá hvernig hægt er að nýta hana innan sveitarfélaganna og taka síðan ákvörðun um málefni aldraðra og flutning þess málaflokks yfir til sveitarfélaganna. Síðan ítreka ég það sem hv. þingmaður sagði áðan, ég held að það skipti mjög miklu máli að þetta mál verði afgreitt sem ég vona að verði. Ég sé að það er nokkurn veginn þverpólitískur stuðningur við það miðað við flutningsmenn og þá vona ég að menn skilgreini mjög vel hvað heyrir undir heilbrigðisþjónustuna þannig að menn fari ekki að rýra þennan flutning eftir á. Menn geta lært af reynslunni og allt það en menn verða að vera samhentir í að bæta nærþjónustuna svo kraftarnir fari ekki í að röfla um það sem menn hefðu getað komið í veg fyrir strax í upphafi.

Virðulegur forseti. Já, ég leyfi mér að áætla að það sé skynsamlegra að færa heilsugæsluna til sveitarfélaganna áður en menn færa málefni aldraðra til sveitarfélaga. Til að hvert sveitarfélag sé til þess bært að veita þá nærþjónustu sem aldraðir þurfa oft á að halda verða sveitarfélögin að hafa meðul, ef við getum orðað það svo, til að horfa heildstætt á þá þjónustu sem íbúar hafa þörf fyrir og geta veitt hana. Með því að flytja heilsugæsluna strax eða á undan málefnum aldraðra verða sveitarfélögin betur í stakk búin til að taka við þeim málaflokki. Ég árétta hins vegar það sem ég sagði í ræðu minni áðan, það þarf að skilgreina hvaða heilbrigðisþjónusta á að vera á heilsugæslustöðvunum og hafa það klárt og kvitt þannig að ekkert fari á milli mála og menn komi ekki með eftiráskýringar um að annaðhvort hafi of lítið farið eða of mikið. Það er forsendan fyrir flutningi og það er líka forsenda fyrir flutningi að sú samvinna sem rætt hefur verið um, sem slík yfirfærsla á að byggja á, verði unnin varðandi fasteignir, starfsfólk og starfsmannamál til að unnt sé að leysa þetta farsællega. Sömuleiðis þarf að gæta að faglegum og fjárhagslegum grunni. Ég ítreka, virðulegur forseti, að ég tel brýnt að heilsugæslan verði flutt frá ríki til sveitarfélaga áður en við færum málefni aldraðra frá ríki til sveitarfélaga.

Virðulegi forseti. Hér er áhugaverð þingsályktunartillaga með góð markmið og hér hefur orðið ágætisumræða um málið. Í þessu sambandi vil ég hins vegar minna á að í sinni einföldustu mynd gengur heilbrigðisþjónustan út á að það verður að vera samfella í hlutum. Við eigum fyrst og fremst að leggja áherslu á forvarnir þannig að fólk þurfi ekki á heilbrigðisþjónustu að halda. Heilsugæslan er fyrsti viðkomustaðurinn og þarf að vera afskaplega virkur fyrsti viðkomustaður. Síðan erum við með sjúkrahús ef fólk er alvarlega veikt og þegar ljóst er að fólk verður langveikt erum við með hjúkrunarheimili, heimahjúkrun og aðra slíka þjónustu. Það skiptir ekki öllu máli hver sér um rekstur viðkomandi stofnana, það sem skiptir máli er að það sé samfella í þessu. Einn vandinn er til dæmis sá, hljómar kannski sérkennilega, eitt verkefnið er að halda fólki frá sjúkrahúsum af mörgum ástæðum. Auðvitað viljum við ekki að fólk verði alvarlega veikt, en ef það verður alvarlega veikt verður það auðvitað að fara á sjúkrahús. Sjúkrahús eru hættulegir staðir. Þar er mikil sýkingarhætta og við viljum helst hafa sem allra fæsta þar. Nú gæti einhver sagt: Bíddu, er það ekki heilbrigð skynsemi og allir sammála um það? Jú, ég held að allir séu sammála um það, en ef ekki er samfella í þessu og ef það er ekki rétti hvatinn í kerfinu er hætta á því að verkefnum sem eiga ekki heima á sjúkrahúsunum sé stýrt þangað. Þó að það tengist ekki þessu máli nema óbeint minni ég á að fyrir nokkrum missirum, það var reyndar þannig þegar ég tók við sem heilbrigðisráðherra, var talað um að hundruð manna væru á göngum Landspítalans. Eftir að reglugerð og lögum um vistunarmat var breytt sem og forgangsröðinni þannig að þeir sem þurftu á mestri þjónustu að halda fóru fyrst inn á hjúkrunarheimilin fór þetta fólk sem var á sjúkrahúsunum að ósekju, þetta var mjög dýrt, inn á hjúkrunarheimili eða fékk heimaþjónustu sem mikil áhersla var lögð á. Að mínu áliti er ástandið í heilsugæslunni á höfuðborgarsvæðinu núna ekki nógu gott. Þjónustan er ekki nógu skilvirk og við þurfum í það minnsta að byrja á því, það er hægt að gera samhliða þessu ef menn vilja fara þá leið, að sjá til þess að þjónustan hjá heilsugæslunni sé skilvirkari, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu. Sama hver sér um reksturinn eða utanumhaldið þurfum við að koma í veg fyrir að verkefni verði send annað en þau eiga heima, t.d. á sjúkrahúsin. Núna sinnir Landspítalinn þjónustu sem ætti að vera hjá heilsugæslunni. Bráðaþjónustan á Landspítalanum er allt of mikið notuð, m.a. af fólki sem finnst kannski einfaldast að fara þangað en það fólk ætti í raun heima hjá heilsugæslunni. Biðlistarnir þar eru hins vegar svo langir að fólk fer frekar í bráðaþjónustuna. Við verðum að laga þetta áður en við ákveðum að færa heilsugæsluna til sveitarfélaganna. Ég er að vísu þeirrar skoðunar að það sé erfitt að tala um sveitarfélögin sem eina heild. Sveitarfélögin á Íslandi eru frá því að vera 50 manna hreppar, eins og í Árnesi og Skorradalshreppur, yfir í að vera 116 þús. manna borg eins og Reykjavíkurborg er. Sums staðar hentar mjög vel að sveitarfélögin yfirtaki þjónustu eins og heilsugæslu. Þau gera það á Akureyri og líka á Höfn í Hornafirði. Það gengur mjög vel eftir því sem ég best veit. Ég vissi að á sínum tíma voru í það minnsta flest sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu tilbúin að taka við heilsugæslunni. Hún gat runnið mjög auðveldlega saman við ýmsa þjónustu og verkefni sem sveitarfélögin sinna núna. Virðulegi forseti. Það er góður hugur og rétt markmið sem koma fram hjá hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, 1. flutningsmanni málsins. Ég verð hins vegar að leggja áherslu á að þetta er stærsta einstaka málið. Við verðum að sjá til þess að heilsugæslan sinni betur hlutverki sínu en hún gerir núna, sama hver mun reka viðkomandi heilsugæslustöð. Núna rekur ríkið sumar heilsugæslustöðvar en einkaaðilar líka, t.d. í Kópavogi og þar gengur það mjög vel. Samkvæmt könnunum kemur sú heilsugæslustöð best út, bæði fyrir þá sem þurfa á þjónustunni að halda og líka kostnaðarlega fyrir ríkið. Þetta er það sem við þurfum að skoða sérstaklega og sjá til þess að sé í lagi, þ.e. að þessi samfella virki. Eins og er vantar þó nokkuð upp á það og það er alveg kjörið þegar menn taka þessa umræðu í hv. velferðarnefnd að menn skoði þessa þætti nákvæmlega. Ef við gerum það ekki er það ávísun á vandræði og jafnvel enn meiri vandræði en eru núna ef þetta verður tog á milli ríkis og sveitarfélaga. Síðan er ég sammála hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur um málefni aldraðra og flutninginn á þeim málaflokki til sveitarfélaganna. Ég verð að vísu að viðurkenna að mér finnst að menn ættu að byrja á að skilgreina málefni aldraðra. Það hefur verið ótrúlega lítið um það í umræðunni og jafnvel þegar maður hefur spurt þá sem hafa talað um málefni aldraðra: Hvaða málaflokk eruð þið að tala um? vita menn það ekki. Ég vil ekki trúa því að neinn vilji aldursskipta heilbrigðisþjónustunni. Stærsti hluti heilbrigðisþjónustunnar er þjónusta við aldraða eðli málsins samkvæmt og þannig verður það alltaf. Við munum þurfa meiri áherslu á heilbrigðisþjónustuna af því að þjóðin er að eldast og það er það sama og gerist alls staðar annars staðar. Sú umræða er nokkuð grunn. Hún er kannski ekki til umræðu hér en ég vildi vekja athygli á þessu, virðulegi forseti.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa þátttöku í umræðunni. Það kom skýrt fram í máli mínu að það þarf að skilgreina hvaða þjónustu heilsugæslustöðvar eiga að veita svo það fari ekki í neitt tog um það síðar meir hver á að veita hvaða þjónustu. Þegar hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson talar um heildstæða þjónustu innan heilbrigðisgeirans við þá sem þurfa á þeirri þjónustu að halda, get ég verið sammála því. Ég held þó að við getum veitt heildstæða þjónustu og við eigum að beita okkur í því máli að koma hér með samræmdar rafrænar sjúkraskrár þannig að hægt sé að nálgast upplýsingar um sjúklinginn á einum og sama staðnum, hvar sem hann í sjálfu sér leitar eftir þjónustunni. Hvort sem hann er barn, unglingur eða fullorðinn á að vera hægt að skoða það. Ég er sammála hv. þingmanni um hverju málaflokkur aldraða tilheyrir. Ég veit hins vegar hvaða þjónustu sveitarfélögin veita öldruðum og ég veit hvaða þjónusta öldruðum er veitt á hjúkrunarheimilum. Ég vil hins vegar horfa á að hægt sé að samþætta bæði heimahjúkrunina sem heilsugæslustöðvarnar veita og félagsþjónustuna sem sveitarfélögin sinna betur ef um einn og sama aðilann er að ræða sem rekur heilsugæsluna sem og félagsþjónustuna og að það sé samspil í því. Þannig er hægt að veita heildstæða þjónustu við íbúann eins lengi í heimabyggð, á heimili eða í þjónustuíbúðum og öryggisíbúðum, áður en við tekur vera annaðhvort í hjúkrunarrými eða á sjúkrahúsi. Grunnurinn við þessa yfirfærslu, ef af henni verður, er hvaða þjónustu á að veita á heilsugæslustöðvum og ég mun koma í síðara andsvari mínu inn á þessa smærri hreppi sem og hin stærri sveitarfélög.

Virðulegi forseti. Ég er alveg hjartanlega sammála þessu um samræmdu sjúkraskrána og mér er fullkomlega óskiljanlegt að hún sé ekki komin í gagnið. Við breyttum lögum 2007 til að hægt væri að fara í samræmda sjúkraskrá. Þegar ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar skildi við var kominn hópur sem var að fara í að nýta þá 1,6 milljarða sem á hverju ári eru notaðir í, voru að minnsta kosti, rafræna þætti í heilbrigðisþjónustunni. Af hverju erum við einhvern veginn alltaf á byrjunarreit? Það er kannski bara dæmi um verkleysi þessarar hæstv. ríkisstjórnar. Það er ekki aðalatriðið hver veitir þjónustuna. Núna er til dæmis heimahjúkrunin á höfuðborgarsvæðinu veitt af sveitarfélögunum. Þar er búið að sameina,  Stóra einstaka málið í mínum huga er að við leitum leiða til að sjá til þess að alltaf sé best þjónusta veitt með sem minnstum tilkostnaði. Við stigum ákveðin skref í því með Sjúkratryggingum Íslands og þeirri hugmyndafræði, þó að núverandi hæstv. ríkisstjórn hafi heykst á að stíga næstu skref sem aðrar þjóðir hafa gert, nota bene Norðurlandaþjóðir. Ef við förum þá leið skiptir ekki máli hver ber ábyrgð á þjónustunni, þetta er hins vegar trygging fyrir því að sem best þjónusta sé veitt á hverjum stað. Ef það er hugað að þessu og heildarskipulaginu, 

Virðulegur forseti. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson segir að það skipti ekki máli hver veitir þjónustuna. Ég get tekið undir að það skipti kannski ekki máli hver veitir hana en ég tel hins vegar skipta máli hvort það er einkarekin heilsugæslustöð eða stöð rekin af hinu opinbera. Það yrði þá sveitarfélagið ef farið yrði út í að færa þjónustuna yfir. Þegar um er að ræða nærþjónustu eins og þá sem er á heilsugæslustöðvum, þ.e. fyrsta stig í hjúkrunar- og lækningaþjónustu við íbúana, tel ég að það sé með þeirri hugmyndafræði að á fyrsta stiginu sé sú nærþjónusta betur komin í höndum sveitarfélaga til samþættingar gagnvart börnum, unglingum og fullorðnu fólki og svo öldruðum en ef heilsugæslan væri á vegum ríkisins, eins og nú er, og önnur þjónusta sem tengist íbúunum á hendi sveitarfélags. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að ríkið eigi sem minnst að vasast í slíkri þjónustu en það er annar handleggur. Ég held að það sé hægt að færa þetta úr höndum ríkisins yfir til sveitarfélaga og einkaaðila með mun skilvirkari hætti en margt er gert hjá ríkinu. Af því að hv. þingmaður kom inn á að sums staðar væru hreppir svo smáir að þeir yrðu vart færir um að veita þjónustuna kom það fram í ræðu minni að við færum eins að og með málefni fatlaðra. Þar sem íbúafjöldinn er undir því lágmarki sem svona skipulagsheild kallar á gætu sveitarfélögin tekið sig saman. Við vitnuðum einnig í samninginn frá Akureyri og Höfn í Hornafirði, en einhverra hluta vegna hafa ekki verið gerðir slíkir samningar við fleiri sveitarfélög. Þessi tillaga er meðal annars komin til vegna þess.

Virðulegur forseti. Samþætting innan nærþjónustu er auðvitað mjög skynsamleg en við getum hins vegar gert þetta allt saman núna ef pólitískur vilji er fyrir hendi. Heilbrigðisráðherra hefur alveg tök á því að semja við hvaða sveitarfélag sem er til að yfirtaka heilsugæsluna. Ég tel að það sé bara mjög skynsamlegt. Þegar ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar fór frá völdum voru komnar í gang viðræður, eins og ég segi. Það var búið að gefa það út við nokkur sveitarfélög að setja það í farveg. Það voru flest sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu, ef ekki öll ef undan er skilin Reykjavík. Þetta var Reykjanes og í tengslum við sameininguna á Norðurlandi hafði í það minnsta Húsavík lýst yfir áhuga á að koma að því að yfirtaka heilbrigðisþjónustuna þar. Ýmsar hugmyndir voru uppi sem gátu gert það að verkum að það hefði getað verið skynsamlegt. Hið sama á við um Vestmannaeyjar. Það eru mjög mismunandi aðstæður og ein lausn hentar ekki öllum. Til dæmis eru Vestmannaeyjar eyjar sem þarf ekki taka fram. Á Húsavík erum við með gríðarlega stórt sveitarfélag hvað landflæmi varðar. Heimamenn þekkja mjög vel til hvernig best er að sinna þjónustunni þar. Þetta er allt saman hægt og mikilvægt að menn gangi í þau verk þar sem augljóst er að hægt sé að fara þessa leið. Ég vara bara við því að þetta verði til þess, eins og oft hefur verið í samskiptum ríkis og sveitarfélaga, að annar aðilinn sendi reikninginn á hinn. Núna er þetta hvort tveggja hjá ríkinu en það er ýmislegt sem Landspítalinn er að sinna sem heilsugæslan ætti að sinna. 

Virðulegi forseti. Þetta mál gengur einfaldlega út á það að leggja niður Bankasýslu ríkisins og það skýrir sig sjálft. Það er hægt að ná þeim markmiðum sem eru sett með Bankasýslu ríkisins, sem eru mörg alveg ágæt eins og með faglegar ráðningar og annað slíkt, með öðrum og einfaldari og ódýrari hætti. Þessi rekstur kostar nokkur hundruð milljónir. Það er sérstaklega hjákátlegt að hafa Bankasýslu ríkisins þegar ekki er farið eftir lögum um Bankasýslu ríkisins og ég vek athygli á því að fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra lét ekki eignarhluti ríkisins í fjármálafyrirtækjum vera hjá Bankasýslunni þó svo að lög kveði á um það. Það eitt og sér ætti því að vera næg ástæða til að leggja þessa stofnun niður og þarf í rauninni ekki að hafa neitt fleiri orð um það. Þetta mál er til komið vegna þess að hægt er að ná þessum markmiðum fram með miklu ódýrari og einfaldari hætti. Þess vegna legg ég til að þetta frumvarp verði samþykkt en í það minnsta að við vísum því til hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um útgáfu virkjanaleyfa, breytt eignarhald Landsvirkjunar og félagsform fyrirtækisins, verkefnafjármögnun og undirbúningsvinnu vegna lagningar rafstrengs til Evrópu. Eins og fram kemur er þetta fjórskipt þingsályktunartillaga og hún byggist á því að Alþingi samþykki að fela ríkisstjórninni að skipa fimm manna nefnd sem geri úttekt á eftirfarandi þáttum. Ég ætla að fara fyrst í úthlutun virkjanaleyfa, síðan í eignarhlut í Landsvirkjun, þ.e. hvort komi til greina að selja 30% hlut til lífeyrissjóðanna. Síðan í verkefnafjármögnun, hvernig standa eigi að henni, og að lokum að skoða kosti og galla sæstrengs. Þetta byggir allt á því að við sem leggjum þetta fram, sem eru auk mín hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, Gunnar Bragi Sveinsson, Siv Friðleifsdóttir og Ásmundur Einar Daðason, leggjum til að ríkisstjórnin skipi fimm manna nefnd til að gera úttekt á þessum þáttum. Ef ég fer til að mynda í fyrsta liðinn, um úthlutun virkjanaleyfa, þá býr Ísland yfir miklum hreinum og endurnýjanlegum orkuauðlindum. Ætla má að arðsemi af nýtingu náttúrulegra auðlinda geti í fyrirsjáanlegri framtíð orðið mikil. Mikilvægt er að tryggja að almenningur á Íslandi njóti umtalsverðs hluta af afrakstri þeirra og að nýting orkuauðlindanna stjórnist af heildarhagsmunum landsmanna. Í Noregi, sem lengi hefur verið í fararbroddi ríkja sem framleiða og selja orku, virðist áberandi það samfélagssjónarmið að almenningur njóti mjög stórs hluta af þeim ábata sem til verður við nýtingu náttúrulegra orkuauðlinda. Varla verður öðru haldið fram en að þessi stefna Norðmanna hafi reynst þeim vel og ábatinn sem almenningur nýtur sé mikill. Í um hundrað ár fylgdu norsk stjórnvöld þeirri opinberu lögbundnu stefnu að þó svo að einkaaðilum væri að ákveðnu marki heimilt að fjárfesta í raforkuvinnslu skyldu allar virkjanir í eigu einkaaðila, í fyllingu tímans, renna endurgjaldslaust til ríkisins. Hins vegar var nýlega, með lögum, lokað á nýfjárfestingar einkaaðila í greininni og var það gert í kjölfar þess að EES-dómstóllinn dæmdi fyrirkomulag Norðmanna andstætt EES-rétti. Samkvæmt hinum nýju lagabreytingum sem samþykktar voru til að bregðast við dómnum geta einkafyrirtæki ekki aukið hlutdeild sína í raforkuframleiðslunni í Noregi frá því sem nú er og einkaaðilar geta ekki fengið nein ný leyfi fyrir virkjunum sem eru stærri en tæp 3 MW. Aftur á móti geta einkaaðilar fengið leyfi til að byggja minni virkjanir. Vegna hækkandi raforkuverðs hefur áhugi fyrir byggingu slíkra rafstöðva aukist mjög í Noregi á síðustu árum og stefnir í að mikill fjöldi lítilla virkjana verði byggður. Í þessari þingsályktunartillögu er lagt til að sérstaklega verði skoðað hvort ekki sé ástæða til að Íslendingar feti svipaða braut og Norðmenn og að hér verði við úthlutun virkjanaleyfa til raforkuframleiðslu sem byggist á nýtingu náttúruauðlinda, jafnt á eignarlöndum sem þjóðlendum, við það miðað að virkjanir stærri en 5–10 eða jafnvel 15 MW séu í eigu orkufyrirtækja sem eru í eign ríkis eða sveitarfélaga, eða félaga í þeirra eigu, að a.m.k. 2/3 hlutum. Nýtingarréttur á eignarlöndum verði metinn á sanngjarnan hátt og hvati verði skapaður fyrir landeigendur til að nýta orkukosti á sínu landi til að byggja smáar virkjanir, þeim til hagsbóta. Það má nefna að ég kom við á ráðstefnu í dag sem haldin var í Háskólanum í Reykjavík þar sem voru meðal annars norskir sérfræðingar sem fjölluðu um þennan þátt. Þeir voru reyndar að tala um að það væru allt að 5 MW sem minni aðilar mættu fjárfesta í og byggja, en annars mundi ríkið, stóri aðilinn koma þar inn og byggja upp þær virkjanir. Það er mikilvægt að skoða þennan lið og velta honum fyrir sér. Tilgangurinn er auðvitað sá að tryggja að afraksturinn fari til almennings í landinu, afraksturinn af auðlindinni, en jafnframt að hvetja til þess að nýta þessar minni virkjanir. Þó að menn séu að tala í Noregi um 3–5 MW finnst okkur sjálfsagt að skoða hvort 5, 10 eða jafnvel 15 MW væri eðlileg stærðargráða hér á landi og byggist það meðal annars á því að hér er víða jarðvarmi sem er í einkaeigu á einkalandi og ekki óeðlilegt að slíkir aðilar geti nýtt þá auðlind til að framleiða rafmagn. Varðandi b-liðinn, þ.e. um sölu á hlut í Landsvirkjun, er rétt að geta þess að ef tekið er mið af þeirri framtíðarsýn sem forsvarsmenn Landsvirkjunar hafa kynnt á undanförnum missirum virðist ljóst að fyrirtækið muni á næstu árum ráðast í verulegar fjárfestingar í nýjum vatnsafls- og jarðhitavirkjunum. Til að hrinda svo umfangsmiklum fjárfestingum í framkvæmd, og í ljósi mikillar óvissu á erlendum lánamörkuðum bendir ýmislegt til þess að styrkja þyrfti eiginfjárgrunn Landsvirkjunar með nýju eigin fé. Í Noregi eru fyrirtæki í eigu hins opinbera (ríkis, sveitarfélaga og fylkja) með um 90% af allri raforkuframleiðslu og fer þetta hlutfall að óbreyttum lögum hækkandi á næstu árum. Norska fyrirtækið Statkraft sem er langstærsti raforkuframleiðandi í Noregi með um 34% af heildarraforkuframleiðslunni er að fullu í eigu norska ríkisins. Í olíu- og gasvinnslu er norska fyrirtækið Statoil með á sínum snærum um 80% af allri olíu- og gasvinnslu á norska landgrunninu. Árið 2001 ákváðu norsk stjórnvöld að skrá Statoil á hlutabréfamarkað og er fyrirtækið nú bæði skráð á hlutabréfamarkaði í Noregi og í New York. Norska ríkið er hins vegar áfram ráðandi aðili í félaginu og á 67% af hlutabréfum í því. Auk hagnaðar af rekstri Statoil hefur norska ríkið gríðarlegar tekjur af skattlagningu fyrirtækja í olíu- og gasvinnslu í Noregi og má áætla að fyrirtæki í þessum geira greiði allt að 78% skatt beint eða óbeint af rekstrarhagnaði. Hagnaður af rekstri Statoil og skatttekjur frá fyrirtækjum í olíu- og gasvinnslunni í Noregi hafa lagt grunninn á undanförnum áratugum að gríðarlegri sjóðsuppbyggingu svokallaðs „Statens pensjonsfond“, eins og við þekkjum. Í þessari þingsályktunartillögu er lagt til að skoðað verði hvort hagkvæmt sé fyrir ríkissjóð og landsmenn að gefa öflugum innlendum langtímafjárfestum eins og lífeyrissjóðunum kost á að koma inn í Landsvirkjun, t.d. á næstu fimm árum, sem eigendur að fyrirtækinu með eignarhlut sem væri samtals allt að 30%. Hins vegar verði með skýrum hætti kveðið á um í lögum að ríkið geti ekki selt stærri hlut en að framan greinir. Ljóst er að við núverandi aðstæður hafa lífeyrissjóðir landsmanna mjög takmarkaðan aðgang að góðum fjárfestingarkostum. Langtímafjárfesting í hlutabréfum fyrirtækis eins og Landsvirkjunar ætti að falla mjög vel að fjárfestingarstefnu og hagsmunum lífeyrissjóðanna auk þess sem slíkt mundi styðja með mikilvægum hætti við uppbyggingu atvinnulífsins hér á landi og auknum útflutningstekjum. Jafnframt þyrfti að skoða vel á hvern hátt væri hægt að tryggja að sá eignarhlutur væri ekki framseljanlegur og gæti ekki gengið kaupum og sölum á almennum markaði. Þetta væri sem sagt langtímafjárfesting lífeyrissjóðanna og markmiðið væri að arðsemi af þeim væri nægileg til að standa undir þeim kröfum sem lífeyrissjóðirnir gera til fjárfestinga. Þetta markast ekki síst af því að ekki er að finna í lögum skýra stoð fyrir því að eigendur sameignarfélags séu með takmarkaða ábyrgð á skuldbindingum þess en ábyrgð eigenda fyrirtækisins er nú mjög takmörkuð eins og kunnugt er. Ég hef takmarkaðan tíma til þess að fara í alla þessu miklu liði en ætla að nefna hér aðeins verkefnafjármögnunina, þann þátt. Við þekkjum það að á undanförnum árum hafa komið hér upp af og til hugmyndir um að hið opinbera og fyrirtæki í þess eigu, svo sem Landsvirkjun, fjármagni einstakar framkvæmdir með svokallaðri verkefnafjármögnun. Það má líka benda á Orkuveitu Reykjavíkur og Hverahlíð svo dæmi sé tekið. Í stuttu máli má útskýra hefðbundna verkefnafjármögnun þannig að hún felist í því að stofnað er sérstakt félag um viðkomandi framkvæmd sem fjármagna á. Eigendur félagsins leggja því til eigið fé en verkefnið er síðan fjármagnað með lánsfé. Lánveitendur fá veð í eignum félagsins, þar með talið í viðkomandi verki, og ef tekjur af verkefninu standa ekki undir endurgreiðslum af lánum vegna þess geta lánveitendur oftast tekið yfir stjórnun á viðkomandi fyrirtæki eða verkefni og eignarhald þess. Eftir gjaldþrot íslenska bankakerfisins, á haustmánuðum 2008, hefur aukin umræða orðið um verkefnafjármögnun, t.d. hjá Landsvirkjun, og fjölmargir stjórnmálamenn lagt til að þessi leið verði farin við fjármögnun nýrra virkjanaframkvæmda, eins og ég nefndi áðan Orkuveitu Reykjavíkur og Hverahlíð og fleiri þætti. Nokkuð virðist skorta á, oft og tíðum, að viðkomandi aðilar hafi kynnt sér hvaða kosti og ókosti slíkt fyrirkomulag hefur og hvaða afleiðingar slíkt kann að hafa í för með sér ef til dæmis viðkomandi framkvæmd gengur ekki fjárhagslega eins og ætlað var. Hér á landi hafa opinberir aðilar (ríki og sveitarfélög) og fyrirtæki í opinberri eigu enga skýra stefnu eða almennar reglur um hvaða viðmiðanir eða heimildir þurfi að vera til staðar þegar ráðist er í verkefnafjármögnun einstakra verkefna. Í þessu sambandi þarf að skoða fjölmörg atriði, svo sem hver eignarhlutur opinberra fyrirtækja á að vera í þeim félögum sem stofnuð eru í kringum verkefnafjármögnun eða hvort eignarhlutur þeirra á yfir höfuð að vera einhver. Einnig þarf að kanna hvort ekki sé skynsamlegast að takmarkanir eigi að gilda um einstaka þætti í virkjunum sem eru verkefnafjármagnaðar. Nauðsynlegt er að hefja þá umræðu strax. Hér er ég auðvitað að velta því fyrir mér ef verkefni gengur ekki upp og verkefnið renni með einum eða öðrum hætti til þess sem fjármagnar, þá þarf að vera búið að tryggja það að við séum ekki að tapa auðlindinni, vatnsréttindunum eða öðru með þeim hætti. Að lokum vil ég nefna hér d-liðinn, þ.e. um sæstrenginn. Möguleikar á beinum útflutningi raforku frá Íslandi hafa verið í umræðu hér á landi af og til undanfarna áratugi. Árið 1993 kom út á vegum iðnaðar- og viðskiptaráðuneytisins skýrsla um þetta efni undir heitinu Submarine Cable from Iceland: Export of Electricity to Europe, þar sem m.a. voru skoðaðir ýmsir efnahags- og fjárhagsþættir slíkrar framkvæmdar. Á haustfundi Landsvirkjunar nú í haust 2011 sagði framkvæmdastjóri markaðs- og viðskiptaþróunarsviðs fyrirtækisins að sæstrengur væri „hugsanlega stærsta viðskiptatækifæri Landsvirkjunar“. Jafnframt sagði hann að það sem gerði sæstrengsverkefnið sérstaklega áhugavert væri svokallað 20/20 markmið Evrópusambandsins. Í þessari þingsályktunartillögu er lagt til að kannað verði hvort ástæða sé til þess að ríkið hafi frumkvæði að því að marka skýra stefnu um hvernig best verði staðið að vinnu, undirbúningi og hagkvæmnisathugun vegna lagningar rafmagnskapals frá Íslandi til Evrópu og með hvaða hætti eðlilegt er að helstu raforkufyrirtæki landsins komi að því undirbúningsstarfi. Hér er í öllu falli um svo umfangsmikið mál að ræða að stjórnvöld geta ekki látið það afskiptalaust. Kanna þarf til hlítar jákvæð sem neikvæð áhrif þess að selja orku úr landi í gegnum sæstreng, m.a. áhrif á rafmagnsverð til neytenda og áhrif á samkeppnishæfni til atvinnusköpunar hérlendis en einnig hærri tekjur raforkufyrirtækja og arð- eða skattgreiðslur til ríkisins. Þar sem öll framangreind málefni hljóta að verða til umræðu á þessu ári er þýðingarmikið að sú nefnd, sem hér er lagt til að verði skipuð, hefji störf sem fyrst og ljúki þeim ekki síðar en næsta sumar. Við vinnu sína og tillögugerð leggjum við til að nefndin hafi meðal annars hliðsjón af þeim lögum og því fyrirkomulagi sem er annars staðar á Norðurlöndunum, einkum í Noregi, og jafnvel víðar. Varðandi rekstrarfyrirkomulag Landsvirkjunar hafi nefndin meðal annars hliðsjón af stöðu sambærilegra fyrirtækja annars staðar á Norðurlöndum svo og þeim reglum og samningum sem Ísland hefur undirgengist á alþjóðavettvangi í raforkumálum eftir því sem við á, t.d. hvað varðar eignarhald samkeppnisraforkufyrirtækja í opinberri eigu og samkeppni almennt. Það sem okkur finnst mikilvægast sem leggjum þetta fram hér er að það sé ríkisstjórnin sem skipi þessa fimm manna nefnd, að þetta sé gert að frumkvæði Alþingis og málið sé ekki eingöngu í höndum til að mynda Landsvirkjunar að skoða kosti og galla sæstrengs, heldur komi að því öll önnur raforkufyrirtæki landsins sem og aðrir aðilar. Sá sem hér stendur getur sagt það sem sína persónulegu skoðun að ég efast mjög um að sú staða sé komin upp að það sé skynsamlegt að flytja orku um sæstreng til útlanda vegna þeirra neikvæðu áhrifa sem það hefði á verð til neytenda og lakari samkeppnisstöðu á Íslandi. Í því sambandi er rétt að benda á að sérfræðingur hefur sagt mér og hefur skotið á það lauslegri tölu að sá arður sem hefur runnið til neytenda í landinu, heimila og fyrirtækja, með þeim hætti að við höfum haft mjög lágt raforkuverð alveg frá 1970, frá Búrfellsvirkjun, gæti numið 2.000–2.200 milljörðum á þessu tímabili ef við hefðum þurft að kaupa orkuna til að mynda á dönskum raforkutaxta eða norskum eins og hann er í dag, að þetta sé uppsafnaður arður á þessu tímabili. Því má ekki gleyma að sú stefna sem verið hefur, að hafa lágt raforkuverð, eins lágt og hægt er, en með engu að síður hæfilegri arðsemi Landsvirkjunar og þeirra fyrirtækja sem í greininni hafa verið, hefur nýst okkur mjög vel til að skapa góð lífsskilyrði og góða samkeppnisstöðu fyrir að skapa störf í landinu. Þess vegna þarf að skoða þetta ítarlega af hópi sem ekki er eingöngu undir hatti eins orkufyrirtækisins. Það má líka nefna í sambandi við fyrsta hlutann sem ég nefndi hérna, um úthlutun virkjanaleyfa, að mjög áhugaverðir hlutir komu fram á ráðstefnunni sem Háskólinn í Reykjavík hélt í dag um virði vatnsréttinda og hvernig það hefur verið að breytast í því umhverfi sem Norðmenn hafa skapað. Ég held að það væri mjög áhugavert að feta í fótspor þeirra, a.m.k. að kanna hvort það sé skynsamlegt að feta í fótspor þeirra, kanna alla kosti og galla áður en við tökum ákvarðanir. Það liggja stórar ákvarðanir rétt fyrir framan okkur og við þurfum að undirbyggja þá vinnu sérstaklega vel. Það teljum við best gert með þessari þingsályktunartillögu og lýk ég máli mínu á því að leggja til að málinu verði vísað til viðeigandi nefndar til umfjöllunar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir afskaplega áhugaverða tillögu til þingsályktunar, ég þakka honum fyrir þá vinnu sem hann hefur lagt í hana. Það er ljóst, eins og hann hefur bent á, sem fáir átta sig á, að allri atvinnustarfsemi fylgir áhætta, líka því að framleiða raforku til álvera, því fylgir áhætta. Það gæti til dæmis gerst að hægt yrði að framleiða ál með annarri aðferð en rafgreiningu en ég held að ál sé þriðja algengasta frumefnið í jarðskorpunni. Það mundi breyta öllum forsendum fyrir Landsvirkjun til hins verra ef sú aðferð fyndist. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Þegar hann talar um að félög, allt niður í 5–10 megavött, séu í eigu fyrirtækja sem eru meiri háttar opinber fyrirtæki, er hann þá að hugsa um að taka nýtingarréttinn af bændum sem eiga margir hverjir virkjunarkosti sem eru jafnvel yfir þessum mörkum; og sérstaklega þeir sem eru með hitaveitu eða heitt vatn eða gufuaflsvirkjunarmöguleika? Síðan er spurningin um það að lífeyrissjóðirnir eignist hlut í Landsvirkjun - er það ekki þvert á lögin, sem samþykkt voru á Alþingi, um að ekki megi selja auðlindir landsins til lengri tíma en 65 ára? Öll virkjunarleyfi sem Landsvirkjun á eru ævarandi í sjálfu sér og ríkið á þau, en það má ekki selja þau til lengri tíma en 65 ára.

Hæstv. forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að mér finnst þetta vera mjög áhugaverð þingsályktunartillaga. Hún tekur á mörgum þáttum og hægt væri að ræða hvern og einn sérstaklega með sérstakri þingsályktunartillögu. Ástæðan fyrir því að við viljum að þetta sé kannað er einmitt sú að öllum þeim þáttum sem ég nefndi fylgja bæði kostir og gallar - hv. þingmaður nefndi bann við að selja auðlindina til lengri tíma en 65 ára eða að leigutekjurnar af henni renni til þjóðarinnar. Við erum að kanna aðra leið. Við segjum: Þetta er gert svona í Noregi. Er það skynsamlegri leið? Ef við seljum allt að 30% hlut úr Landsvirkjun til lífeyrissjóðanna sem langtímafjárfestis viljum við líka tryggja að sá hlutur fari síðan ekki á flakk. Hverjir eru lífeyrissjóðirnir? Það eru auðvitað landsmenn. Það er að vísu ekki einn lífeyrissjóður í landinu, þetta gæti verið einhver hluti þeirra en hugsanlega gætu þeir allir komið að verkinu. Við þurfum að kanna hvort þetta sé skynsamleg leið til að koma fjármagni inn í Landsvirkjun og til að koma peningunum frá lífeyrissjóðunum í áhugaverðan fjárfestingarkost við núverandi aðstæður. En við þurfum líka að skoða gallana á þessu. Þurfum við þá að breyta þeim lögum sem við höfum, ef kostirnir vega þyngra en gallarnir? Ellegar hættum við við þetta. Til þess er leikurinn gerður að kanna hlutina vel áður en við tökum ákvörðun. Það síðasta sem ég gerði væri að taka nýtingarrétt af bændum eða leggja það til. Í Noregi er þessi réttur 3–5 megavött. Ef virkjanir eru stærri en það þurfa opinberir aðilar að koma að verkinu. Við erum að tala um að 10 jafnvel 15 megavött þurfi hér vegna þess að við höfum fjölbreyttari möguleika, meðal annars í jarðvarmavirkjunum. Þess vegna þurfum við að skoða það. Ef virkjunarkosturinn er mjög áhugaverður hjá bóndanum hefur hann alltaf réttinn. En þá gæti verið að hann þyrfti að fara í samstarf við opinberan aðila til að nýta þann rétt ef um mjög stóra auðlind væri að ræða, þ.e. samkvæmt þessari tillögu.

Frú forseti. Ég er nú dálítið óhress með að taka eignarrétt af bændum þannig að ég gæti ekki fallist á þetta síðasta. En mig langar að spyrja hv. þingmann út í sæstrenginn sem hann er á móti. Nú er það þannig að íslensk heimili nota ekki nema 20 eða 30% af þeirri raforku sem hér er framleidd, hitt fer allt í útflutning, yfirleitt í gegnum ál, þannig að þjóðin sem heild græðir á hækkun orkuverðs. Það eru önnur áhrif sem sæstrengur getur haft. Hann getur gert það að verkum að ekki þarf að yfirfylla miðlunarlónin. Hægt er að nýta þau margfalt betur ef hægt væri að flytja orku fram og til baka í gegnum sæstreng. Ég hugsa að eingöngu sparnaðurinn af því að hafa sæstreng - þá er hægt að nota yfirfallslónið betur, bókstaflega nýta það í botn - geti þýtt 20% meiri orkunýtingu með núverandi virkjunum, með einhverri smáviðbót reyndar en með núverandi ferli öllu. Ég hugsa að sú aukning ein mundi nægja öllum heimilum í landinu til notkunar. Auðvitað eigum við Íslendingar að fagna því þegar orkuverð hækkar í heiminum líka hér á landi vegna þess að við flytjum mestallt af þessu út. Þess vegna gleðst ég alltaf þegar bensínverðið hækkar vegna þess að þá veit ég að álverðið hækkar og þá hækkar orkuverðið á Íslandi. Ég gleðst reyndar ekkert voðalega mikið en ég reyni að gleðjast.

Frú forseti. Aðeins áfram um stærð þessara virkjana og eignarrétt bænda. Í því sambandi er verið að tala um að valkostirnir séu fyrir hendi og rétturinn sé ævinlega bóndans. Þannig er það til dæmis í Noregi, það er bóndinn sem á réttinn eða landeigandinn. En ef virkjunin er stærri en lögin heimila þurfa opinberir aðilar að koma að með viðkomandi landeiganda enda er verkefnið þá væntanlega orðið talsvert umfangsmikið, bæði í verði og að stærð, og ekki óeðlilegt að það sé skoðað af fleiri aðilum. Ég held að ég hafi orðað það svo að ég væri efasemdarmaður um sæstreng, og ég er það. Ég tók það einmitt sem rök að við höfum á liðnum áratugum haft verulegan arð af þessu lága verði, allir landsmenn. Það þarf að tryggja að þetta verði skoðað vel þegar við förum í þessa vegferð. Það eru ákveðnir kostir sem þingmaðurinn nefndi um betri nýtingu. Ég er ekki viss um að hægt sé að fullyrða að þjóðin græði öll ef orkuverðið hækkar. Hún gerir það með einhverjum hætti en við þurfum líka að tryggja samkeppnisstöðu innan lands. Við þurfum þá að tryggja jafnt raforkuverð innan lands. Við þurfum að tryggja að á þeim svæðum á Íslandi þar sem raforkan er jafnvel framleidd geti menn verið með orkusækna starfsemi ef þeir vilja en við séum ekki búin að búa til regluverk í sambandi við kostnað hjá Rarik og öðrum flutningsfyrirtækjum sem geri það ókleift að byggja upp atvinnu nema á einstaka stöðum á landinu. Það eru sem sagt margir þættir sem við þurfum að skoða í þessu tilliti. Með þessari þingsályktunartillögu erum við að leggja til að allir kostir þess að leggja sæstreng, sem eru vissulega þó nokkrir, verði skoðaðir en gallarnir teknir með. Við viljum að þetta verði gert á vegum Alþingis, ríkisstjórnarinnar, en ekki að eitt fyrirtæki, sem hefur verulegan hag af hækkandi orkuverði, þó það sé í eigu þjóðarinnar, Landsvirkjun, sitji eitt að því borði. Við viljum fá stærri hóp að málinu.

Frú forseti. Ég má til með að blanda mér í þessa umræðu vegna þess hversu hún áhugaverð er en ég vil ekki tefja málið. Fyrst varðandi sæstrenginn og afleiðingar hans. Það er ekki gott ef við ætlum að niðurgreiða og halda niðri orkuverði á Íslandi með einangrun þannig að Íslendingar en um leið öll álverin og allir útlendingarnir sem kaupa orku hér borgi minna fyrir raforkuna. Ég er hlynntur því að hækka verðið jafnvel þó að það komi niður á innlendum notendum, enda er mjög óeðlilegt að niðurgreiða orku til heimilanna. Það er miklu betra að menn njóti þess í miklu meiri arði hjá Landsvirkjun og geti þá létt skattbyrðinni af þjóðinni í stórum stíl. Mig langaði til að ræða eignarhluta Landsvirkjunar sem menn eru að reyna að koma þarna inn. Ég hélt ræðu fyrir ekki svo mörgum dögum þar sem ég ræddi um allt aðra leið til að „selja“ Landsvirkjun en eiga hana samt. Það fólst í því að nýta sér að í augum einstaklinga, fjárfesta og fyrirtækja eru 40 ár óskaplega langur tími en í augum þjóðar eru 40 ár stuttur tími. Þá er spurning um að stofna, eins og ég nefndi þá - ég ætla að fara í gegnum það aftur því að það er greinilegt að ekki hlustuðu allir á það þá - að stofnuð yrði Kárahnjúkavirkjun hf. sem fengi afl í Jöklu að leigu til 40 ára. Hún fengi samninga við álverið, tæki þá yfir og tæki jafnframt allar skuldir vegna þeirrar virkjunar. Hún fengi jarðgöngin, stöðvarhúsið, öll tæki og tól þar og líka stífluna á leigu til 40 ára og yrði að skila því í sama ásigkomulagi eftir 40 ár. Svo yrði Kárahnjúkavirkjun hf. seld. Hvað þýðir það? Það þýðir að kaupendurnir fá í raun þessa orku til ráðstöfunar í 40 ár. Við flytjum tekjustrauminn til dagsins í dag með því að selja virkjunina og ríkið losnar við ábyrgð á skuldunum. Eins og ég gat um áðan er falin áhætta í þessu. Það gæti verið að Landsvirkjun sæti uppi með allar virkjanirnar ónýttar ef til dæmis öll álfyrirtæki í heiminum færu á hausinn ef það tækist að framleiða ál með öðrum hætti en rafgreiningu, sem væri dálítið undarlegt. Þá sætum við uppi með gífurlegar skuldbindingar fyrir ríkissjóð og engar tekjur á móti, við sætum uppi með fullt af orkuverum sem væru ónýtt. Ég er ekki að segja að það gerist, ég bendi bara á áhættuna. Með því að selja Kárahnjúkavirkjun hf. til fjárfesta er ég búinn að flytja tekjustofninn til dagsins í dag, lækka skuldir ríkissjóðs, bæta lánshæfismatið o.s.frv. og fá hugsanlega eigið fé Landsvirkjunar ef Þjórsárvirkjanir hf. og aðrar virkjanir verða stofnaðar, restin af Landsvirkjun, þá erum við búin að selja Landsvirkjun til 40 ára, ná tekjustraumi inn, ná eigin fénu hingað og skuldirnar verða engar. Þær taka kaupendur þessara fyrirtækja yfir. Eftir 40 ár stofnum við aftur Kárahnjúkavirkjun 2 sem mundi leigja aflið úr Jöklu til 40 ára frá þeim tímapunkti og mundi mega gera samninga við álver eða einhvern annan kaupanda. Hún mundi sem sagt taka yfir allt batteríið skuldlaust því að þá er það orðið skuldlaust. Þá gætum við selt það fyrir heilmikla fjármuni. Svo mundum við selja Kárahnjúkavirkjun á 40 ára fresti um ókomna framtíð og alltaf fengjum við allt eigið féð til okkar. Ég bendi á þetta sem möguleika þannig að við getum greitt upp stóran hluta af skuldum þjóðarinnar í dag og lagað gjaldeyrisstöðuna. Ég útiloka ekki erlenda kaupendur og tæki þeim fagnandi því að þeir mundu kaupa Landsvirkjun til 40 ára í pörtum. Höfuðstöðvar Kárahnjúkavirkjunar yrðu að sjálfsögðu á Egilsstöðum, ég reikna fastlega með því, höfuðstöðvar Þjórsárvirkjana hf. á Hvolsvelli eða Hellu og restin yrði þá á Selfossi. Þannig gætum við búið til módel þar sem við seljum Landsvirkjun til 40 ára og svo seljum við hana bara aftur eftir 40 ár. Við fengjum vonandi inn erlent fé því ég reikna með að það væru erlendir aðilar sem mundu kaupa Kárahnjúkavirkjun. Ég sé til dæmis fyrir mér að eigendur álveranna hefðu áhuga á því að kaupa eða jafnvel samkeppnisaðilar þeirra til að geta selt samkeppnisaðilum og vitað meira um þá. Ég sé þarna heilmikla möguleika og ég vildi gjarnan að þessari þingsályktunartillögu yrði breytt í þá veru að þessi möguleiki væri líka inni í myndinni.  Ég vildi gjarnan að sú nefnd sem fær málið til skoðunar skoði þann flöt sem ég nefni hér, að selja Landsvirkjun en eiga hana samt. 
            

Virðulegi forseti. Það er auðvitað ástæða fyrir því að þessi tillaga er ekki í þingsályktunartillögunni. Hún er nokkuð sem okkur framsóknarmönnum hugnast ekkert sérstaklega vel. Eins og ég kom inn á í ræðu minni hefur arðurinn af lágu orkuverði síðustu 40 ár skilað sér til neytenda fyrirtækja og heimilanna allan tímann. Það er gríðarlega mikilvægt að við ráðum sjálf yfir auðlindinni og séum ekki í þeirri stöðu að risastór aðili hafi heilt byggðarlag eða landshluta á valdi sínu. Það eru dæmi um það frá Bandaríkjunum þar sem menn hafa gert samninga um álver til einhvers tíma. Menn byggðu upp virkjanirnar og voru með þær til 50 ára og síðan eftir 50 ár áttu þeir að skila því til baka en þá sögðu þeir: Ef við fáum ekki framlengingu á þessum samningi erum við farnir burtu með álverið. Þá stóð eftir heilt byggðarlag sem ekki gat boðið upp á neina atvinnu. Stjórnmálamennirnir þar ytra, hvar í flokki sem þeir standa, hafa sagt: „Don't go there“. Ekki fara þá leið. Þetta skulið þið ekki gera. Lærið af reynslu okkar, ekki láta mjög stóra fjársterka aðila stjórna því hvað verður um auðlindina með því að tengja þá 100% við atvinnusköpunina. Að því leyti er hugmyndin um sæstreng góður kostur því að þá hefur maður alltaf val um að selja orkuna eitthvert annað. Gallinn við að selja orkuna eitthvert annað er að þá fer atvinnan burtu. Þess vegna þarf að skoða kostina og gallana við þetta allt saman og sjálfsagt verður sá kostur sem hv. þingmaður nefndi skoðaður af einhverjum, en verður ekki gert í þessari þingsályktunartillögu því að okkur hugnast ekki sú leið.

Frú forseti. Það er tvennt í athugasemd hv. þingmanns sem ég geri athugasemd við, annars vegar að þjóðin græði á því að halda verði áorkunni niðri. 70–80% af orkunni eru seld til útlendinga í álverði þannig að við erum þá að niðurgreiða orkuna fyrir útlendingana. Við bjóðum þá orku á of lágu verði.  Hins vegar varðandi það að fyrirtæki geti sett okkur í þumalskrúfu er það bara nákvæmlega það sama og er í dag. Við skuldum svo mikið í Landsvirkjun og álfyrirtækin sem standa undir öllum hagnaðinum geta líka sett okkur í þumalskrúfu þegar við ætlum að fara að endursemja um orkuverð til þeirra þegar samningarnir renna út, þeir renna út á hverju ári, alla vega einhver hluti af þeim, og þá geta þeir sett okkur í sömu þumalskrúfu, ef við erum svona svakalega hrædd við stórfyrirtæki. Þeir geta sagt að ef við samþykkjum ekki svona lágt orkuverð fari þeir bara með álverið eitthvert annað. Eins og hv. þingmaður tók eftir ætla ég að skipta Landsvirkjun upp í þrennt: Það eru þrjú fyrirtæki sem eru í samkeppni hvert við annað og samkeppnisráð passar það. Svo kæmu að sjálfsögðu Orkubú Vestfjarða hf.og Rarik og þá værum við komin með fimm fyrirtæki sem keppa um hylli íslenskra heimila eða selja þeim orku. Þá mundi koma alvörusamkeppni inn á markaðinn.

Hæstv. forseti. Varðandi samkeppnina og markaðinn á heimilisrafmagni hefur komið í ljós að rafmagn til fyrirtækja hefur aðeins hækkað um 30% frá því að af þessum aðskilnaði varð, á meðan vísitalan hefur hækkað um 61% eða 62%. Helsta ástæðan er væntanlega sú að við erum búin að vera með umframframleiðslu á rafmagni allan þennan tíma og menn hafa verið að reyna að koma því til fyrirtækjanna. En hins vegar er engin samkeppni á heimilismarkaði. Heimilin í landinu hafa því ekki notið góðs af samkeppni í þeim efnum. Hins vegar varðandi stórfyrirtækin fór hv. varaþingmaður í Suðurkjördæmi, Birgir Þórarinsson, sem setið hefur á þingi í tvígang, og hitti menn fyrir austan. Þeir vöruðu okkur við því að fara sömu leið og Bandaríkjamenn á þessu sviði. Ég held að við eigum að læra af því, að þetta sé ekki endilega skynsamlegasta leiðin. Ég ítreka að sá arður sem heimilin og fyrirtækin í landinu hafa fengið er umtalsverður, og þá er ég ekki að tala um stóriðjuna. Við erum að tala um 2.000–2.200 milljarða. Ef við hefðum þurft að kaupa orkugjafa í olíu, og ég er bara að tala um rafmagnshlutann, erum við kannski að tala um 4.000 milljarða eða eitthvað slíkt. Ef við hefðum ekki fengið stóriðjuna inn í landið til að taka þátt í að borga niður þessar vatnsaflsvirkjanir hefði raforkuverðið til neytenda verið margfalt hærra þannig að ekki er hægt að halda því fram, eins og hv. þingmaður gerði, að heimilin og minni fyrirtækin í landinu greiði niður orkuna til stóriðjunnar, því fer fjarri. Stóriðjan hefur tekið þátt í að fjármagna og greiða 

Frú forseti. Ég tel mig ekki hafa sagt í ræðu minni að heimilin borguðu niður orkuverð til stóriðjunnar, alls ekki. Ég er alveg hjartanlega sammála hv. þingmanni um að að sjálfsögðu borgar stóriðjan niður orkuverð til heimilanna. En það sem ég á við er að það er undarlegt ef við ætlum að sinna einhverri einangrunarstefnu eins og að koma ekki með sæstreng til að halda niðri orkuverði á Íslandi þar sem mestur hluti af henni, 70–80%, er seldur til útlanda. Það er hagur okkar allra, þjóðarbúsins í heild sinni, að hækka verðið á orkunni. Við getum sagt það nákvæmlega sama um fiskinn. Af hverju er ekki fiskur seldur á 100 kr. kílóið í búðum? Það yrði til hagsbóta fyrir heimilin, en þar sem við seljum meginhlutann af fiskinum til útlanda er það okkur í heild til hagsbóta að fiskverð sé hátt. Það nákvæmlega sama gildir um orkuna þannig að ég tel að menn eigi að skoða það í alvöru að selja auðlindir til 40 ára. Það er öndvert við það sem menn gerðu í Bandaríkjunum og víðast hvar annars staðar. Þar var þetta selt endanlega en hugmynd mín gengur út á að selja auðlindir til 40 ára og eftir 40 ár seljum við þær aftur. Það er það skemmtilega við að fara þessa leið vegna þess að 40 ár eru í huga fjárfesta nánast eilífð en ekki í huga þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi, nr. 43/1999, með síðari breytingum. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þingmenn Birkir Jón Jónsson, Sigurður Ingi Jóhannsson og Gunnar Bragi Sveinsson. Með þessu frumvarpi er lagt til að endurgreiðsluhlutfall vegna kvikmyndaframleiðslu verði hækkað úr 20% í 25%. Á undanförnum árum hefur mikil þekking skapast í kvikmyndagerð hér á landi, m.a. vegna aðgerða stjórnvalda sem snúa fyrst og fremst að því endurgreiðslukerfi sem komið var á með lögum nr. 43/1999, sem og aukinna framlaga til Kvikmyndasjóðs. Kvikmyndir, leikstjórar og leikarar hafa hlotið alþjóðlegar viðurkenningar sem hafa haft mikið gildi í landkynningu. Eftirvinnsla kvikmynda sem er tímafrekasti þátturinn við gerð kvikmynda hefur einnig aukist hér á landi. Bakslag hefur hins vegar komið í uppbyggingu þessarar atvinnugreinar, þessarar sprotagreinar hér á Íslandi vegna efnahagsástandsins og niðurskurðar hjá ríkinu. Flutningsmenn telja mjög mikilvægt að snúa þeirri þróun við og fjölga um leið störfum en áætlað er að um 70% af kostnaði við gerð kvikmynda sé launakostnaður. Því er lagt til eins og ég nefndi áðan að endurgreiðsluhlutfallið verði hækkað úr 20% í 25% og er þessi tillaga í samræmi við tillögur atvinnumálahóps Framsóknarflokksins sem lagðar voru fram á flokksþinginu 2011. Í frumvarpinu má einnig finna ákvæði til bráðabirgða sem segir að þeir sem hafi fengið endurgreiðsluvilyrði fyrir gildistöku laga þessara eigi einnig kost á að sækja aftur um endurgreiðsluvilyrði eftir að endurgreiðsluhlutfallið hefur verið hækkað, enda sé framleiðsla kvikmyndar eða sjónvarpsefnis ekki hafin. Umræðan í samfélaginu um sköpun nýrra starfa hefur mikið til snúist um störf eins og til dæmis í stóriðju sem tekur töluvert langan tíma að koma á fót, en hvað varðar hins vegar þessi störf í kvikmyndagerð þá held ég að ef gerð væri sú breyting sem hér er lögð til ættum við að geta fjölgað töluvert störfum, og ekki endilega bara störfum sem krefjast sérþekkingar eins og ég nefndi áðan eða menntunar. Það er ekki óalgengt, þegar um er að ræða stór kvikmyndaverkefni, að fjölmargir statistar komi að vinnu við þau verkefni þannig að þar væri hugsanlega hægt að koma til móts við ýmsa þá sem hafa verið á atvinnuleysisskrá eða farið inn í skólakerfið vegna skorts á atvinnu. Ég vonast til að málið fái jákvæða umfjöllun og legg til að því verði vísað til atvinnuveganefndar að lokinni umræðu.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir þessari þingsályktun sem varðar dálítinn sjóð sem við Íslendingar eigum saman og heitir Blindrabókasafnið og hljóðupptökur þess á vegum Blindrafélagsins og síðar á vegum Blindrabókasafns Íslands. Hefur um áratugaskeið verið unnið að því að taka upp lestur á bókum af ýmsu tagi og hafa sömuleiðis verið varðveitt til útláns og raunar einnig upptökur á lestrum úr Ríkisútvarpinu en í áranna rás hefur safnast upp í Blindrabókasafninu talsverður fjöldi titla sem blindir og sjónskertir hafi einir haft aðgang að, eldri borgarar raunar líka og á síðari árum í vaxandi mæli þeir sem eiga við lestrarörðugleika að stríða, svo sem lesblindir. Þessi safnkostur hefur verið byggður upp í góðri samvinnu við rétthafa og auðvitað á þeim forsendum að hér væri verið að lána út til hópa sem hefðu sérþarfir á samfélagslegum forsendum en ekki viðskiptalegum og því hefur uppbygging kostsins notið sérstakrar velvildar útgefenda, höfunda, þýðenda, lesara og annarra. Nú hefur hins vegar öll tækni við að miðla lestri bóka tekið miklum stakkaskiptum frá því sem áður var. Áður fyrr voru bækurnar fjölfaldaðar á snældur. Hverja bók þurfti að geyma á mörgum snældum. Hver bók var tiltölulega umfangsmikil og hana þurfti síðan að senda hverjum notanda og notandinn að senda hana aftur til safnsins með allri þeirri fyrirhöfn sem því fylgdi. Það takmarkaði auðvitað mjög hve mörgum bókasafnið gat sinnt og því eðlilegt að útlán væru takmörkuð mjög stranglega við þá sem beinlínis þurftu á þeim að halda. Nú er tíðin öll önnur. Tugir þúsunda Íslendinga eiga lítil tæki til að hlusta á tónlist eða bækur eða annað efni með einföldum hætti, hvort sem það eru mp3-spilarar, ipod eða hvað þessi tæki eru kölluð, og sá hópur fer sífellt stækkandi sem notar sér þessa tækni til að hlusta sér til yndisauka hvort sem er á tónlist eða lestur, leikrit eða hvað eina sem hægt er að fá í hljóðformi og njóta við útivist, dagleg störf, í hlaupatúrum sínum eða hvar það nú er. Sem betur fer eru miklu stærri hópar en áður farnir að njóta hljóðbóka því að hljóðbækur eru sannarlega miklir kostagripir. Þegar efnið er gott og lesturinn vandaður er fátt yndislegra en að njóta þess í góðu umhverfi og ekkert tilefni til að takmarka lengur aðgang að því sem við eigum af slíku íslensku efni sérstaklega við þá hópa sem hafa sérþarfir. Með tilkomu internetsins skiptir í sjálfu sér engu máli hversu margir vilja nýta sér þær upptökur sem um ræðir meðan þær eru til á tölvutæku formi og hægt að gera þær aðgengilegar um internetið, þá bitnar það ekki á neinum notanda þó að annar notandi fái lánað eintak því það gerist bara rafrænt. Má almennt um það segja að þeim mun fleiri sem fá bækur að láni því betra. Þar með opnar það möguleika á því að gera hljóðbókasafnið okkar, Blindrabókasafnið, að almenningsbókasafni eins og þau almenningsbókasöfn sem við höfum rekið fyrir prentaðar bækur eða svartletursbækur eins og við sjónskertir köllum þær oft, og gefa Íslendingum einfaldlega kost á því að hlusta á þær ágætu upptökur sem til eru á safninu. Þetta kallar á talsvert undirbúningsstarf ef vel á að takast til því það þarf auðvitað að semja við þessa þætti um rétthafana, bæði við rithöfunda og við útgefendur. Sömuleiðis þarf að fara í gegnum bókakost Blindrabókasafnsins og velja úr nægilega gott og nægilega vandað efni til að það eigi erindi við almenning. Það er dálítið til af lestrum bóka sem ekki uppfylla almennar gæðakröfur, hefur kannski fyrst og fremst verið lesið fyrir einn einstakling sem partur af námsefni og annað slíkt og ekki verið útbúið í þeim gæðum sem kröfur eru gerðar til um efni sem allur almenningur á að njóta. Það þyrfti að fara yfir tæknihliðina á þessu og tryggja að Blindrabókasafnið beri ekki kostnað af útlánunum til almennings þannig að ekki verði dregið úr möguleikum safnsins til að sinna þeim hópum sem því er ætlað að sinna heldur þyrfti þá sérstaklega að gera þeim kleift að sinna þessari viðbótarþjónustu líka. Í þingsályktuninni er ekki gert ráð fyrir því að tekið væri gjald af slíkum útlánum fremur en tekið er gjald af útlánum á almenningsbókasöfnum almennt og yfirleitt. Ég skal þó ekki útiloka það með öllu eða þá samstarf á milli útgefenda hljóðbóka og þessa safnkosts þar sem hvor þátturinn styrkti annan. Það geta auðvitað verið nokkuð flóknar viðræður við höfundaréttarhafa hvenær til að mynda eigi að vera boðið upp á hljóðútgáfur af nýjum bókum með þessum hætti. Það þarf áfram að vera hvati fyrir menn til að gefa út hljóðbækur fyrir almennan markað sem fólk getur bara keypt í bókabúðum eða á internetinu jafnharðan og gæti t.d. verið spurning um að þær verði aðgengilegar sem bókakostur á almenningsbókasöfnum eftir eitt ár frá útgáfu eða 18 mánuðum eftir útgáfu. Það mætti auðvitað einnig hugsa sér að eitthvert lágmarksgjald væri innheimt fyrir útlánin í þessu formi þó að það væri kannski dálítið sérkennilegt þegar horft er til þess að bækur almennt á bókasöfnum hafa auðvitað verið lánaðar út endurgjaldslaust um áratugaskeið. En eðlilegt er að rétthafar fái auðvitað greiðslur fyrir hvert útlán eins og er á öðrum almenningsbókasöfnum. Til að vinna að þessu máli er gert ráð fyrir því í þingsályktunartillögunni að menntamálaráðherra verði falið að skipa nefnd sem undirbúi þessa nýju þjónustu til að opna íslenskum almenningi aðgang að þessu efni. Við erum miklir bókaunnendur og hér eru sem betur fer gefnar út mjög margar bækur en við erum engu að síður lítið málsvæði og það að hafa gott framboð hljóðbóka er ekkert áhlaupsverk fyrir lítið málsvæði eins og okkar, en þetta gæfi kost á því að allir hefðu aðgang að töluverðum kosti bóka þegar í upphafi og gætu tileinkað sér það að hlusta á bækur. Ég er þess fullviss að slík starfsemi mun ekki draga úr möguleikum manna til að gefa út hljóðbækur á viðskiptalegum forsendum heldur mun hún auka þá vegna þess að þeim mun fleiri sem kynnast þessum formum þess fleiri munu vilja kaupa útgáfur nýrra bóka á því formi. Það er sú reynsla sem menn hafa erlendis. Menn sjá það til að mynda af þeim vefjum sem bjóða upp á hljóðbækur að þó að þar sé hægt að nálgast aragrúa hljóðbóka við nánast engu verði, iðulega einhvers staðar innan við 1 dollar hver bók, þó að mikið framboð sé af slíkum ódýrum hljóðbókum, þá hefur það styrkjandi áhrif fyrir sölu hinna sem eru nýjar og kosta meira fé. Ég held að nái þetta verkefni fram að ganga muni það færa þúsundum og jafnvel tugþúsundum Íslendinga fjölmargar yndisstundir við að hlusta á góðan lestur vandaðra bóka. Ég vonast til þess að málið fái vandaða umfjöllun í nefnd og samþykki fyrir vorið svo að okkar ágæti menntamálaráðherra megi vinna að framgangi þess í framhaldinu og tryggja að af þessu geti orðið sem fyrst.