Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Dómsmrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir til umr. um ráðstafanir til að draga úr áhrifum olíuverðhækkana á hitunarkostnað íbúða o. fl. er framlenging um eins árs skeið á lögum nr. 6 1975 um sama efni, en ákvæði þeirra falla úr gildi 29. febrúar n. k. Í frv. er gert ráð fyrir að framlengja ákvæði laga nr. 6 1975 óbreytt. Eins og fram kemur í aths. með frv. er gert ráð fyrir að gjöld samkv. l. nr. 6 1975 frá 1. mars 1975 til 29. febr. 1976 verði sem hér segir: Fyrir einstaklinga 750 millj. kr. til rafveitna 55 millj. kr. og til Orkusjóðs 315 millj. kr. Verður að gera ráð fyrir að greiðslur til einstaklinga lækki nokkuð á næsta tímabili vegna hitaveituframkvæmda í Kópavogi, Garðahreppi og Hafnarfirði og víðar. Gera má ráð fyrir að tekjur af því söluskattsstigi, sem lagt er á í þessu skyni, hækki einnig nokkuð á næsta tímabili, þannig að þær verði um 1250 millj. kr. Má ætla að rúmlega helmingur þeirrar fjárhæðar renni til einstaklinga, en tæpur helmingur til rafveitna og þó aðallega til Orkusjóðs. Á tímabilinu mars til nóv. 1975 hefur olíustyrkur til einstaklinga numið 6000 kr. eða 2000 kr. á hverju 3 mánaða tímabili og styrkur þá til þeirra, sem njóta eins og hálfs styrks, verið 9000 kr. eða 1000 kr. á mánuði. Í des. 1975 til febr. 1976 verður hann 2200 kr. á mann og 3340 kr. til þeirra sem fá einn og hálfan styrk. Greiðsla til rafveitna hefur frá upphafi numið kr. 5.33 á lítra af þeirri olíu sem talið er að hafi verið notuð til framleiðslu rafmagns til upphitunar íbúðarhúsnæðis. Það er ekki vafi á því, að greiðslurnar til Orkusjóðs hafa mjög aukið getu hans til að hraða jarðhitarannsóknum. Hefur Orkusjóður m. a. lánað sveitarfélögum og einstaklingum 60% af kostnaði þeirra vegna jarðhitaleitar með borunum og öðrum hætti. Ég tel fyrir mitt leyti rétt að stefnt sé að því að efla starfsemi þessa. Hækkun á olíustyrk til einstaklinga, ef menn vildu fara inn á þá leið, mundi þýða lægri greiðslur til jarðhitarannsókna, sem hefði aftur á móti í för með sér tafir á því að losna við olíuna sem orkugjafa. Ég held, herra forseti, að ég þurfi ekki að fara fleiri orðum um þetta mál. Ég tel að það sé alveg skýrt, hvað hér er um að tefla, og vona að það verði út af fyrir sig ekki ágreiningur um framlengingu laganna. Ég veit að sú nefnd, sem fær málið til meðferðar, mun athuga það og henni gefst tími og ráðrúm til að athuga það gaumgæfilega, vegna þess að gildistími laganna rennur ekki út fyrr en 29. febr. á næsta ári. Ég leyfi mér svo, herra forseti að leggja til að þessu frv. verði vísað til hv. fjh.- og viðskn. að þessari umr. lokinni.



Herra forseti. Ég fagna því að sjálfsögðu að þetta frv. er fram komið, um það að olíustyrkurinn skuli halda áfram, sérstaklega til einstaklinga. Hér er um mikla nauðsyn að ræða vegna jöfnunar sakir búsetu og aðstöðu manna. Það er staðreynd, að víða hafa byggjendur nýbygginga fengið rafhitun í sín hús, en þar sem ég þekki til a. m. k. hefur verið ógerlegt að fá rafhitun í eldri hús. Ég tel hins vegar, miðað við síðustu olíuverðshækkun, að það sé mjög hæpið að styrkurinn geti staðið óbreyttur, og ég hlýt að treysta á að hann verði hækkaður nokkuð, ekki síst vegna þess að framlögin til Orkusjóðs hækka sjálfkrafa vegna þeirra mörgu sem út falla vegna hitaveituframkvæmdanna. Ég veit af eigin raun hvílíkur kostnaðarliður þetta er og skal taka hreinlega persónulegt dæmi um íbúð mína austur á landi sem er að vísu allgömul. Samkv. nýjasta verðlagi kostar það um 220 þús. kr. að hita hana, en þar dragast frá um 65 þús. kr. í olíustyrk. Og það gerir það til míns heimilis og er há tala af því að um fjölmennt heimili er að ræða. En eftir standa á milli 150 og 160 þús. engu að síður. Það má því enginn ætla að hér sé ofgert, þó að hér sé talað um óbreyttan styrk. Ég skal fúslega játa, eins og ég gerði reyndar líka í fyrra við umr. um þetta mál, góðan tilgang að baki framlaginu til Orkusjóðs. Ég sé samt ekki fram á beinlínis að það komi okkur austfirðingum t. d. til góða í nánustu framtíð. Hins vegar miðað við afkomu einstaklinga almennt í dag, verri lífskjör almennings og um leið hækkaðan hitakostnað, sem bæði er þegar duninn yfir og á án efa eftir að verða enn tilfinnanlegri, þá held ég að ég telji hlutföllin röng, okkur á köldu svæðunum í óhag, þ. e. a. s. að uppbæturnar hefðu þurft á hvern íbúa að hækka nokkuð, og þó að hlutfallið eða framlagið til Orkusjóðs sé allra góðra gjalda vert, þá sé það engu að síður of hátt. Ég tel sem sagt að styrkurinn þurfi að hækka verulega nú miðað við aðstæður allar. Ég held að það hafi verið svo upphaflega þegar þetta gjald var lagt á til að jafna hér aðstöðu, að þá hafi það verið fyrst og fremst meining þeirra laga að þeir ættu að njóta sem í dag gjalda þennan síhækkandi olíuskatt. Ég hef flutt hér í d. frv. um að fella skólana á köldu svæðunum ekki inn í þetta beinlínis, heldur að einhvern veginn verði jafnað það hlutfall sem í dag er milli skóla á köldum svæðum og heitum. Ég minntist á það í framsögu fyrir því frv., að vissulega kæmi til greina að þessi sjóður, sem hér er um að ræða, tæki einhvern þátt í þessu. Ég held að það ætti að skoðast jafnhliða þessu að einhverju leyti, þó að ég hafi talið aðra leið heppilegri sem ég benti á í því frv. Ég vildi gjarnan skora á hæstv. ráðh. og þá hv. nefnd, sem fær þetta mál til umfjöllunar, að færa upphæðina til hækkunar. Ég veit að ég mæli þar fyrir munn þess fólks sem býr við síhækkandi kostnað af þessum sökum og á enn von á hækkun og þykir ekki of vel við sig gert. Á frv., sem hér var lagt fram í fyrra varð nokkur breyt. í hækkunarátt í meðferð nefndar, og ég treysti enn á að svo verði, en mun að öðrum kosti flytja um það brtt. ef þörf krefur. En þó að það sé ekki á þessu stigi, þá vildi ég gjarnan fá nánari vitneskju um ráðstöfun þess fjár, sem samkvæmt C-lið í 2. gr. laganna frá 28. febr. í fyrra fór þá til Orkusjóðs - nákvæma skilgreiningu helst á því í hvaða verkefni þetta hafi farið, hverju þetta framlag hafi flýtt. Ég óska eftir því að það komi a. m. k. fram í nefnd og við t!áum að sjá það. Þarna var um dágóða upphæð að ræða. Alveg sérstaklega vildi ég vita hve stór upphæð af þessu framlagi hafi farið til þess landshluta sem minnsta von á í lausn hitunarvandamálanna.



Herra forseti. Ég hef því miður ekki handbærar upplýsingar um hvernig þessum 315 millj. sem gert er ráð fyrir að fari til Orkusjóðs á yfirstandandi tímabili, hefur verið ráðstafað. Ég hef ekki sundurliðun á því. En ég skal að sjálfsögðu reyna að sjá til þess að n., sem fær frv. til meðferðar, fái upplýsingar um það. Eins og ég sagði, þá hefur n., sem fær frv. til meðferðar, rúman tíma til að athuga það, og ég hef auðvitað ekkert við það að athuga að hún skoði það frá ýmsum hliðum.

Frsm. (Oddur Ólafsson) : Herra forseti. Heilbr.- og trn. Ed. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á l. nr. 41 frá 20. apríl 1967, um bátaábyrgðarfélög. Nefndin kallaði til sín sérfræðinga á þessu sviði og fékk upplýsingar hjá þeim og að þeim upplýsingum fengnum leggur hún til að frv. verði samþ. óbreytt.

Frsm. (Halldór Ásgrímsson) : Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur tekið frv. til l. um breyt. á l. nr. 5 frá 28. febr. 1975, um ráðstafanir vegna snjóflóða í Norðfirði og fjáröflun til Viðlagasjóðs, til athugunar. Nefndin hefur orðið sammála um að mæla með samþykkt frv. Jón Árm. Héðinsson tekur fram, að hann gerir ráð fyrir því að sömu reglur gildi um bótagreiðslur í Neskaupstað og gilt hafa í Vestmannaeyjum. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru Axel Jónsson og Jón G. Sólnes. Við viljum á sama hátt og áður hefur komið fram, bæði hjá hæstv. forsrh., sem hefur gert ítarlega grein fyrir þessu máli og ég sé ekki ástæðu til þess að gera það frekar, og hjá fjh- og viðskn. Nd., leggja áherslu á að það verði staðið við allar skuldbindingar stjórnvalda um aðstoð og fyrirgreiðslu vegna eldgossins í Vestmannaeyjum og snjóflóðanna í Neskaupstað. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Þetta frv. fjallar um breytingar á nokkrum lögum vegna verkefna sveitarfélaga og kostnaðar við þau. Í fjárlagafrv. er, eins og hv. þm. er kunnugt, gert ráð fyrir slíkri tilfærslu, og er þetta frv. flutt í framhaldi af því. Eins og kunnugt er, þá eru það allmörg verkefni sem sveitarfélög og ríkissjóður hafa sameiginlega á einn eða annan veg, m. a. þannig að kostnaður skiptist þar að einhverju leyti milli ríkissjóðs og sveitarfélaga. Hér er gert ráð fyrir að færa nokkur slík útgjöld frá ríkissjóði yfir til sveitarfélaganna, en á móti kemur það að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga fær aukna hlutdeild í söluskatti. Sú aukna hlutdeild er í því fólgin, að í stað þess að nú fær Jöfnunarsjóður 8% af 13 söluskattsstigum, þá á hann að fá 8% af 18 söluskattsstigum. Sú áætlun, sem liggur fyrir um tekjur af þessu, er að með þessum hætti fái Jöfnunarsjóður um 520 millj. kr. á næsta ári eftir þeim áætlunum sem nú liggja fyrir um söluskattinn. Af þessari upphæð munu um 12% ganga til sérstakra verkefna samkvæmt lögum, svo sem framlag til Lánasjóðs sveitarfélaga, framlag til Sambands ísl. sveitarfélaga, greiðslur í sambandi við Innheimtustofnun sveitarfélaga o. fl., þannig að það verði þá um 458 millj. sem komi til þeirra verkefna sem talin eru í þessu frv. Í 1. gr. frv. er fjallað um heimilishjálp í viðlögum. Þau lög eru frá 1952, en í 7. gr. þeirra segir: „Ríkissjóður endurgreiðir 1/3 hluta af halla þeim sem sveitarsjóðir og sýslusjóðir kunna að verða fyrir af starfsemi heimilishjálpar.“ - Það er lagt til í 1. gr. frv. að þessi gr. í lögunum um heimilishjálp falli niður, þannig að sveitarsjóðir annist þennan kostnað. II. kafli fjallar um vinnumiðlun. Í 8. gr. þeirra laga segir að kostnaður vegna vinnumiðlunar samkv. lögum þessum greiðist að 2/3 hlutum úr hlutaðeigandi sveitarsjóði og að 1/3 hluta úr ríkissjóði. Hér er gert ráð fyrir að sveitarsjóður greiði þennan kostnað vegna vinnumiðlunar að fullu. III. kafli fjallar um orlof húsmæðra, en þar segir svo í 5. gr. gildandi laga að ríkissjóður greiði árlega upphæð sem svarar minnst 1550 kr. fyrir hverja húsmóður í landinu og sveitarfélög greiða eigi minna en 50% á móti framlagi ríkissjóðs. Í stað þessara ákvæða komi, eins og í 3. gr. segir: „Sveitarsjóður greiðir árlega upphæð sem svarar minnst 1550 kr. fyrir hverja húsmóður á landinu.“ Önnur breyting samkv. 4. gr. er svo í beinu framhaldi af þessu. IV. kafli frv. fjallar um dvalarheimili aldraðra. Segir í 7. gr. gildandi laga frá 1973 um þau mál: „Nú byggir sveitarfélag dvalarheimili eða hefur rekstur þess samkvæmt lögum þessum og skal þá ríkissjóður greiða 1/3 hluta kostnaðar við bygginguna og kaup nauðsynlegra tækja og búnaðar.“ Enn fremur: „Ef aðrir aðilar en sveitarfélög byggja eða hefja rekstur dvalarheimilis, er ríkissjóði heimilt að greiða allt að 1/3 hluta kostnaðar við byggingu og kaup nauðsynlegra tækja og búnaðar.“ Í stað þessa ákvæðis er lagt til í 5. .gr. þessa frv. að þessi 7. gr., sem ég las úr lögunum frá 1973, orðist þannig: „Ef aðrir aðilar en sveitarfélög byggja eða hefja rekstur dvalarheimilis, er sveitarsjóði heimilt að greiða allt að 1/3 hluta kostnaðar við byggingu og kaup nauðsynlegra tækja og búnaðar: Um leið fellur þá niður ákvæðið varðandi dvalarheimili, sem sveitarfélögin sjálf byggja, að þar skuli ríkissjóður greiða 1/3 hluta, þannig að þessi kostnaður falli þá á sveitarfélögin. V. kafli fjallar um breyt. á lögum um grunnskóla og er aðallega um viðhaldskostnað skóla. Í 79. gr. laga um grunnskóla frá 1974 segir: „Ríkissjóður greiðir viðhaldskostnað húsa, viðhald! og endurnýjun tækja og búnaðar“ o. s. frv. Í stað þessa ákvæðis kemur samkv. 6. gr. þessa frv.: „Viðhaldskostnaður húsa og lóða, viðhald og endurnýjun tækja og búnaðar greiðist af sveitarfélögunum.“ - Þá er einnig í þessari 79. gr. ákvæði um stofnbúnað skólabókasafns og endurnýjun bókakosts. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að óbreytt sé ákvæðið um stofnkostnað skólabókasafns, sem ríkissjóður greiðir að hálfu á móti sveitarfélögunum, en viðhald og endurnýjun bókasafna greiði sveitarsjóðir. Aðrar breytingar í þessum V. kafla frv. eru afleiðing af þessum breytingum. VI. kafli fjallar um hlutdeild í byggingu og rekstri dagvistunarheimila. - Í frv. er prentvilla, það er vitnað þar í l. nr. 29 21. apríl 1963, á að vera 1973. - Hér er gert ráð fyrir þeirri breytingu, að sveitarfélögin taki að sér rekstrarkostnað þessara stofnana. Í 8. gr. gildandi laga segir: „Af rekstrarkostnaði greiði ríkið til dagheimila og skóladagheimila allt að 30% og til leikskóla allt að 20%.“ og síðan eru nánari ákvæði í 8. og 9. gr. gildandi laga um þessi atriði. Þessar tvær greinar eru felldar niður samkv. frv. og er aðalefni þessa VI. kafla því að sveitarfélögin taki að fullu að sér rekstur dagvistunarheimila. Þá er VII. kafli frv. um almenningsbókasöfn. Í 4. gr. gildandi laga um þau mál segir: „Skulu söfnin njóta aukastyrks úr ríkissjóði samkv. nánari ákvörðun í fjárlögum.“ Gert er ráð fyrir í þessu frv. að þetta ákvæði falli niður. Þá er í 6. gr. gildandi laga um þetta efni sagt: „Bæir og sýslur skulu sjá söfnunum fyrir viðunandi húsnæði, enda njóta þau til húsabóta styrks úr ríkissjóði, og sömu aðilar skulu ásamt ríkissjóði leggja söfnunum rekstrarfé samkv. lögum þessum.“ - Í stað þessa komi það ákvæði sem er í 13. gr. þessa frv.: „Bæir og sýslur skulu sjá söfnunum fyrir viðunandi húsnæði og leggja söfnunum rekstrarfé samkv. lögum þessum“ - m. ö. o. þátttaka ríkissjóðs þar með felld niður. Aðrar breytingar á þessum lögum eru í samræmi við þetta. Í aths. við frv. er gerð grein fyrir því hverjir eru þeir fjárlagaliðir og hversu háir sem snerta þessi 7 atriði sem ég hef hér rakið, þ. e. a. s. hvað er ætlað til þeirra í fjárlagafrv. Þær upphæðir hafa síðan verið endurmetnar til nokkurrar hækkunar, eins og greint er í grg. Verkaskipting ríkis og sveitarfélaga er stórmúl. Er það, sem þetta frv. fjallar um, einn þáttur þess og snertir fyrst og fremst kostnaðarliði sem þannig yrðu fluttir frá ríkinu til sveitarfélaganna. Samband ísl. sveitarfélaga hefur um margra ára skeið haft með höndum athuganir á því hversu best væri fyrir komið verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, og fyrir u. þ. b. tveimur árum birti Samband ísl. sveitar félaga ítarlega grg. um þessi mál og lauk henni með 100 tillögum, þar sem fjallað er um öll helstu atriði í þessu máli sem til greina koma. Að undanförnu hafa þessi mál verið til rækilegrar athugunar í félmrn. og þessar tillögur, sem Samband ísl. sveitarfélaga lagði fram á sínum tíma, skoðaðar og kannaðar nokkuð. Þessi mál snerta að sjálfsögðu mörg rn., og nú fyrir nokkru hefur Samband ísl. sveitarfélaga gert samþykkt um það á fulltrúaráðsfundi sínum að setja fram þá ósk að nú þegar verði skipuð samstarfsnefnd ríkisins og Sambands ísl. sveitarfélaga sem hafi það verkefni að undirbúa fyrir reglulegt Alþ. 1976 tillögur um breytingar á tekjustofnum sveitarfélaga og á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Ég tel sjálfsagt að verða við þessari ábendingu og ósk Sambands ísl. sveitarfélaga um að skipa slíka samstarfsnefnd til að skoða þessi mál öll í heild og geri ráð fyrir því að slíkri nefnd verði komið á fót nú fyrir lok þessa árs. Ég legg til að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og félmn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér hefur verið lagt fram og er til umr., er af ættkvísl þeirra kvikinda sem nefnd eru bandormar, og þetta er óvenjulega langur bandormur. Hér er um að ræða breytingar á ekki færri en 7 lögum í einu og sama frv. allt heldur smávægilegar breytingar og tíndar hver úr sinni áttinni. Þær eiga það þó sameiginlegt, að yfirleitt er tilgangur þeirra að skapa skýrari verkaskiptingu milli ríkisins og sveitarfélaganna. Þetta markmið hafa sveitarstjórnarmenn lengi lagt áherslu á að stefnt væri að, og að því leyti má segja að tilgangurinn með þessu frv. sé jákvæður. Hitt virðist nokkuð ljóst, að undirbúningur að þessu frv. er nokkuð fljótfærnislegur. Frv. kemur fram á seinustu dögunum áður en þm. fara í jólaleyfi, og hér er aðeins hreyft við örfáum atriðum af þeim sem raunverulega koma til greina. Eins og hæstv. ráðh. nefndi áðan þá hefur Samband ísl. sveitarfélaga lagt fram ekki færri en 100 till. í þessum málum og óskað eftir því að þær verði skoðaðar í sérstakri samstarfsnefnd, en hér aðeins hreyft við 7 atriðum. Mér sýnist því að hyggilegast væri að fara sér hægt í þessum efnum og gefa sér tíma til þess að skoða þetta mál í ró og næði, og ég tel alveg fráleitt að reynt verði að afgreiða þetta mál nú á tveimur eða þremur dögum. Eins og fram kemur í grg. frv. er hér um að ræða tilfærslu á 500 millj. kr. frá ríkissjóði til sveitarfélaganna. Nú er það öllum kunnugt að fjárhagur sveitarsjóða er mjög þröngur og mörg sveitarfélög hafa orðið að leita á náðir bankakerfisins um stórfelld lán til þess að sinna verkefnum sínum. Það virðist því einsýnt að sá tekjuauki, sem sveitarfélögunum er hér ætlaður, kæmi í góðar þarfir án þess að verið væri að hlaða á sveitarfélögin nýjum útgjaldapóstum, og þegar af þeirri ástæðu sýnist mér eðlilegast að þessi tilfærsla á verkefnum sé látin bíða, en sveitarfélögin fái hins vegar þessar tekjur nú þegar því að þau hafa fulla þörf fyrir þær. Um frv. sjálft og efni þess að öðru leyti vil ég segja um afstöðu mína gagnvart einstökum liðum að þrír þeir fyrstu eru bersýnilega mikilvægastir. Þá á ég við þrjá þá fyrstu sem nefndir eru í talnaupptalningunni í aths., þ. e. a. s. viðhald skólamannvirkja, dagvistunarheimili og elliheimili. Samanlagt nema þessir póstar 400 millj. kr. og ég vil fara fáeinum orðum um hvern af þessum liðum. Ég tel í sjálfu sér alls ekkert fráleitt að viðhald skólamannvirkja sé yfirtekið af sveitarfélögunum þannig að hreinni skil skapist milli sveitarfélaga og ríkissjóðs í þessum efnum. En ég tel samt að ekki megi rasa um ráð fram og þetta mál þurfi að skoða niður í kjölinn. Ég bendi á það að sveitarfélögin eru mjög missett hvað þetta atriði snertir. Sum þeirra reka eingöngu heimangönguskóla, önnur reka skóla í tengslum við heimavistarskóla og á þessu er töluverður munur hvað viðhald snertir. Ég lít svo á að það, að sveitarfélögin hafa ekki haft viðhaldið með höndum, sé fyrst og fremst vottur þess, að talið var eðlilegt að ríkið kæmi þar inn í til að jafna þennan aðstöðumun, og ég tel að með því að sveitarfélögin verði að taka á sig allan viðhaldskostnaðinn, jafnt á skólahúsnæðinu sem heimavistarhúsnæðinu, sé verið að skapa misrétti milli sveitarfélaganna, sérstaklega gagnvart sveitahreppunum sem verða að notast við heimavistarskóla. Ég vil þess vegna mjög eindregið óska eftir því að hæstv. ráðh. og sú nefnd, sem fær þetta til athugunar, skoði það vandlega, ef menn á annað borð vilja halda því til streitu og keyra það áfram að þessi kostnaður verði fluttur yfir á sveitarfélögin, þá verði þó heimavistarkostnaðurinn undanskilinn og ekki með tekinn. Ég tel, að það væri mjög ósanngjarnt gagnvart sveitahreppum landsins ef þetta færi í gegn óbreytt, og vil sem sagt eindregið fara þess á leit að þetta verði athugað sérstaklega, að undanskilja heimavistarhúsnæði ef menn á annað borð ætla að keyra þetta áfram, því að annað er mjög ósanngjarnt og óeðlilegt. Um dagvistunarheimilin er það að segja, að frá því að ríkisstj. fór fyrst að undirbúa þetta mál og þar til nú hefur bersýnilega orðið alljákvæð breyting á þessu frv., því eins og mörgum mun kunnugt að þá var ætlun hæstv. ríkisstj. að flytja bæði stofnkostnað og rekstrarkostnað dagvistunarheimila yfir n sveitarfélögin, Frá þessu hefur ríkisstj. horfið og lætur nægja að flytja rekstrarkostnaðinn yfir á sveitarfélögin, og það tel ég einnig vera mjög til bóta vegna þess að hitt hefði verið afleitt. Hitt hefði verið mjög slæmt og hefði átt sinn þátt í því vafalaust að tefja fyrir þeirri mjög svo jákvæðu þróun í uppbyggingu dagvistunarheimila sem einmitt hófst við setningu laga um dagvistunarheimili. Hins vegar er ég síður en svo ánægður með þessa breytingu, að rekstrarkostnaðurinn sé fluttur yfir á sveitarfélögin, og mun greiða atkv. gegn því. Ég lít svo á að þátttaka ríkisins í rekstrarkostnaði dagvistunarheimila sé óhjákvæmileg til þess að halda niðri dagvistunargjöldum. Það er nauðsynlegt að halda niðri dagvistunargjöldum til þess að stuðla að því að fólk geti notfært sér þessa þjónustu og að konur séu eins mikið úti í atvinnulífinu og tækifæri og aðstæður leyfa. Ég tel að hér sé verið að stíga skref aftur á bak með því að breyta þessu á þennan veg, því að ég er sannfærður um að þetta mun hafa í för með sér mjög verulega hækkun á dagvistunargjöldum. Í 9. gr. laganna um dagvistunarheimili segir, með leyfi hæstv. forseta: .,Ríkisframlag til stofn- og rekstrarkostnaðar er bundið því skilyrði, að viðkomandi sveitarfélag greiði eigi minna af rekstrarkostnaði dagvistunarheimila en nemur rekstrarframlagi ríkisins.“ Hér var sem sagt sett á sínum tíma ákvæði sem skuldbatt sveitarfélögin til að leggja jafnmikið á móti til niðurgreiðslu á dagvistunargjöldum og ríkið legði fram. Það liggur því í augum uppi að með afnámi þessa ákvæðis eru sveitarfélögin alls ekki skuldbundin til þess að taka þátt í að halda niðri dagvistunargjöldum, og er því hætt við ekki aðeins að ríkisframlagið komi ekki til skila í lækkuðum dagvistunargjöldum, eins og mun þó vera hugsunin með yfirflutningi á þessu verkefni og þá um leið einhverju fjármagni til þeirra nota, heldur að þetta fari úr böndunum og að sveitarfélögin hafi þá ekki það aðhald sem þau þurfa að hafa til þess að dagvistunargjöldum sé haldið hæfilega niðrí. Um þriðja atriðið, þ. e. a. s. dvalarheimili aldraðra, get ég verið fáorður. Í 7. gr. laga um dvalarheimili aldraðra segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú byggir sveitarfélag dvalarheimili eða hefur rekstur þess samkv. lögum þessum, og skal þá ríkissjóður greiða 1/3 hluta kostnaðar við bygginguna og kaup nauðsynlegra tækja og búnaðar.“ Þetta ákvæði á að afnema og yfirfæra þennan kostnað, sem er áætlaður nú sem stendur 60 millj. kr., yfir á sveitarfélögin. Ég er einnig andvígur þessu ákvæði. Ég tel að í fyrsta lagi sé þetta mjög hæpinn útreikningur, að hér sé aðeins um 60 millj. kr. að ræða sem verið er að flytja yfir á sveitarfélögin, vegna þess að það er aðeins að litlu leyti komið í gang að byggja ellideildir við sjúkrahús og elliheimili víðs vegar um land. Þetta er útgjaldapóstur sem á eftir að verða miklu hærri á komandi árum, kannske þrisvar, fjórum sinnum, jafnvel fimm sinnum hærri að nokkrum árum liðnum, og ég tel að þar sé verið að snuða sveitarfélögin ef það mætti komast svo að orði, að ætla þeim 60 millj. fyrir það að yfirtaka þennan útgjaldalið sem í reynd verður miklu, miklu hærri að fáum árum liðnum. Auk þess er það svo, og gildir þar hið sama og um dagvistunarheimilin, að þetta ákvæði, að ríkið greiði 1/3 hluta kostnaðar við byggingu dvalarheimila aldraðra, er mikil hvatning fyrir sveitarfélögin. Það ýtir á eftir þeim að sinna þessu bráðnauðsynlega hlutverki. Ég er sannfærður um að það er engin tilviljun, að dagvistunarheimili hafa verið í undirbúningi nú seinustu tvö árin í óvenjulega ríkum mæli um allt land eftir að lögin um dagvistunarheimili voru sett. Ástæðan er að sjálfsögðu sú hvatning, sú fjárhagslega örvun, sem sveitarfélögin fengu við setningu laga um dagvistunarheimili, einmitt eins og ég sagði áðan. Af þessari ástæðu er ég feginn að þessu hefur ekki verið breytt, því að ég væri hræddur um, hvað dagvistunarheimilin snertir, að þá hefði sú þróun stöðvast eða a. m. k. hefði verulega hægt á henni, því að sveitarfélögin hafa nú óneitanlega í mörg horn að líta. Þau hafa það mikið við sitt fjármagn að gera, og þau þurfa á hvatningu af þessu tagi að halda. En hvað snertir dvalarheimilin, þá hefur því miður ekki orðið sams konar niðurstaða. Það er ætlunin að yfirflytja þetta verkefni til sveitarfélaganna, og það tel ég mjög slæmt, því að ég óttast að uppbygging ellideilda við sjúkrahús og elliheimili muni ekki verða jafnhröð og skyldi eftir að þessi breyting hefur átt sér stað. Ég vildi svo að lokum minna á það í þessu sambandi, að fyrir tveimur dögum var lagt hér fram á Alþ. frv. sem felur það í sér að ríkið ræðst inn á svið sveitarfélaganna hvað tekjustofna snertir. Það er ákveðið að leggja 1% gjald samsvarandi útsvarsgjaldi á alla launamenn í landinu til þess að ríkið geti lækkað sínar tekjur, og tilgangur þessa ákvæðis er augljóslega sá einn að fjmrh. geti státað sig af því frammi fyrir alþjóð að hann hafi lækkað útgjöld fjárlaga um þessar 1200 millj. sem þetta 1% nemur. Þarna er því í raun og veru verið að ganga alveg þvert á þá stefnu sem svo aftur felst í þessu frv. Það er verið að ráðast inn á svið sveitarfélaganna og ætla þeim að innheimta háar fjárhæðir fyrir ríkisvaldið. Í þessu sambandi langar mig til að leggja örfáar spurningar fyrir hæstv. félmrh. Ég vil í fyrsta lagi leyfa mér að spyrja hann að því, hvort sveitarfélögin muni fá að leggja 10% álag ofan á útsvar á komandi ári eða ekki, þannig að útsvar til sveitarfélaganna geti þá að hámarki orðið 11% í stað í stað 10% eins og aðalreglan er? Það hefur verið allur gangur á því hvort slík heimild væri veitt, og ef slík heimild verður veitt, þá er afleiðingin sú, að útsvar og þetta sérstaka aukaútsvar, sem frv. var lagt fram um fyrir tveim dögum, gæti samanlagt orðið 12%. Í öðru lagi vil ég spyrja hæstv. félmrh., af því að hér er um að ræða að verið er að láta sveitarfélögin fá auknar tekjur og leggja um leið á þau allmiklar byrðar: Er öruggt að gerðir verði upp nú í árslok þeir halar sem myndast hafa í samskiptum sveitarfélaga og ríkis vegna ógreiddrar hlutdeildar ríkisins í aksturskostnaði skólabarna? Ég held ég þurfi ekki að gera frekari grein fyrir þessari spurningu. Hv. þm. og hæstv. ráðh. vita vafalaust um það, að þarna hafa myndast mjög miklir halar og það er hreinlega yfirvofandi neyðarástand á þessu sviði ef ekki verður úr bætt nú í árslok, vegna þess að bílstjórar, sem hafa annast þetta verkefni, hafa hótað að gera verkfall ef ekki fáist úrlausn þessa máls. Ég vil sem sagt leyfa mér að spyrja að því hvort ríkisstj. hafi ekki tekið ákvörðun um að gera upp þennan hala. Ef ekki hefur verið ákvörðun tekin um það, sýnist einsýnt að þessi aksturskostnaður skólabarna, sem er óuppgerður, verði á þessu ári reiknaður inn í það dæmi sem hér er til umræðu, því að hér er um að ræða fjármagn sem fyrir hendi er og þyrfti þá ekki annað en að fækka eitthvað þeim verkefnum sem væru yfirfærð á sveitarfélögin til þess að koma þessum málum á hreint. Hér gefst gullið tækifæri ef eitthvað gengur illa að gera upp þennan hala innan fjárlagadæmisins. Í þriðja lagi vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. félmrh. ellegar hæstv. menntmrh. ef hann telur sig kannske betur geta svarað þeirri spurningu. Það er nú eins með hina spurninguna, að kannske gæti hann gefið upplýsingar um það ef hæstv. félmrh. hefði þær ekki á reiðum höndum. En ég beini nú spurningunni til hæstv. félmrh. í fyrstu: Hvað verður um fræðsluskrifstofur þær sem grunnskólalöggjöfin gerir ráð fyrir að settar séu á stofn, en enn hefur ekki verið ljóst hver greiða mundi kostnað af rekstri þessara skrifstofa? Landshlutasamtökin, sem annast rekstur þeirra, en ekki hafa fengið neina tekjustofna til að mæta þeim kostnaði, hafa hótað að loka þessum skrifstofum um áramótin ef ekki fáist úrlausn þessa máls. Ég vil sem sagt leyfa mér að spyrja að því í þessu sambandi, vegna þess að málið er náskylt því sem hér er til umræðu, hvort þessi mál muni ekki fást á hreint jafnhliða. Ég þarf svo ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég vil aðeins ítreka hver er afstaða mín til þessa máls. Ég er almennt jákvæður gagnvart þeirri tilhneigingu að reyna að gera verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga skýrari en hún er nú. En atriðin, sem athuga þarf, eru ekki bara 7, eins og er fólgið í þessu frv., þau skipta mörgum tugum, kannske eru þau 100 eins og ráðh. nefndi. Þetta ætti því að skoðast allt í heild sinni. Í öðru lagi er ég andvígur og við alþb.-menn, við erum andvígir þeim þremur atriðum sem ég nú hef nefnt, þ. e. a. s. að rekstur dagvistunarheimila sé fluttur yfir til sveitarfélaganna, að viðhald skólamannvirkja sé, án þess að nokkrar frekari breytingar séu gerðar á því hvað snertir heimavistarhúsnæði, flutt yfir til sveitarfélaganna og eins stofnkostnaðurinn við elliheimilin. Um önnur atriði ætla ég ekki að fjölyrða hér nú, þ. e. a. s. almenningsbókasöfnin, heimilishjálpina, vinnumiðlunina og húsmæðraorlofið, þar sem það eru mjög smá atriði, sem aðeins nema samtals 58 millj. kr., og gefst frekara tækifæri til að skoða þau í nefnd. Ég verð að viðurkenna það hreinskilnislega að ég hef ekki haft aðstöðu til að átta mig nægilega vel á þeim, atriðum.

Frsm. (Oddur Ólafsson) : Herra forseti. Heilbr.- og trn. Ed. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á l. nr. 47 frá 28. apríl 1967, um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. Eins og hæstv. heilbr.- og trmrh. gat um við framsögu við 1. umr. frv., þá fjallar það aðallega um úrbætur á ýmsum ágöllum og vafaatriðum sem upp hafa komið síðan lögin um Samábyrgðina voru endurskoðuð síðast, en einnig um samræmingu til samræmis við nýju lögin um vátryggingarstarfsemi og ýmsar aðrar lagasetningar sem hafa snert starfsemi Samábyrgðar. Nefndin fékk á sinn fund forstjóra Samábyrgðarinnar, formann þeirrar nefndar, sem útbjó frv., og enn fremur fulltrúa frá Tryggingaeftirlitinu. Öllum þessum aðilum bar saman um, að frv. væri til bóta, og höfðu ekkert við það að athuga í því formi sem það nú liggur fyrir. Nefndin varð því sammála um að mæla með því að frv. yrði samþ. óbreytt.