Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í till. þeirri, sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir því, að ríkisstj. verði falið að láta framkvæma rannsókn á möguleikum þess að gera fjallgöng eða byggja yfir þjóðvegi, sem liggja það hátt og eru það ótryggir til vetrarferða, að þeir eru aðeins færir stuttan tíma ársins. Það er auðvitað mikilvægt atriði að reyna svo sem kostur er að ganga þannig frá vegum, að þeir séu færir sem mestan hluta ársins, og það eru ýmsir vegir hér á Íslandi milli byggðarlaga, sem þannig er ástatt með, að þeir eru ekki akfærir nema tiltölulega mjög skamman tíma. Fjvn. gerði sér alveg ljósa grein fyrir nauðsyn þess, að auðið yrði að ganga sem tryggilegast frá þessum vegamálum, og hefur haft samráð við vegamálastjóra um möguleika á þeim framkvæmdum, sem hér er gert ráð fyrir í þessari till. Í grg. till. er bent á nokkra vegi sérstaklega, sem ekki mun nú tæmandi upptalning, heldur aðeins tekið sem dæmi, og hefur vegamálastjóri gert um það sínar aths., sem prentaðar eru með nál. sem fskj., og hirði ég ekki að fara út í þau atriði, en það kemur þó í ljós, að a.m.k. einn þeirra vega, sem sérstaklega er vikið að í grg., hefur enn ekki verið athugaður í þessu sambandi, og jafnframt eru auðvitað margir aðrir vegir, sem svipað er ástatt með og þá fjallvegi á Vesturlandi, sem vikið er að í grg. till. á þskj. 25. Vegamálastjóri kemst hins vegar að þeirri niðurstöðu eftir þá athugun, sem hann hefur framkvæmt á þessu máli, að ef eigi að framkvæma á þessu ýtarlegar rannsóknir almennt, muni það hafa í för með sér mjög mikinn kostnað, þær athuganir sé ekki hægt að gera nema með því að leggja í mjög kostnaðarsamar framkvæmdir í því sambandi og rannsóknir. N. hefur því ekki talið gerlegt að leggja til, að almenn athugun yrði gerð í þessu sambandi á fjallvegum yfirleitt, en þar sem henni er ljós sú mikla nauðsyn þess að reyna að koma hér á einhverjum umbótum í sambandi við þessa vegi, sem sérstaklega er um rætt í till., er gætu orðið til þess, að þeir gætu orðið betri og traustari samgönguleiðir en nú er, vill n. leggja til við hið háa Alþ., að till. verði engu að síður samþ. eins og hún liggur hér fyrir á þskj. 25, en með það í huga, að framkvæmd málsins verði við það miðuð, að ekki verði framkvæmd almenn athugun varðandi alla fjallvegi, heldur verði fyrst reynt að gera sér grein fyrir því af vegamálastjórninni eða ríkisstj. í samráði við hana, að hvaða leiðum væri líklegast að mundi vera gerlegt annaðhvort að gera fjallgöng eða yfirbyggingu, og athugunin yrði bundin við slíka vegi. Nokkurn veginn er ljóst, að þannig er ástatt með suma þá fjallvegi, er hér um ræðir, að það yrði svo geysilega kostnaðarsamt að gera þessar framkvæmdir, að það væri af þeim sökum ekki tiltækilegt, og telur n. ekki rétt að vera að eyða fé til rannsóknar á þeim, heldur að athuga það þar, sem fyrir fram sýndust einhverjar líkur fyrir, að framkvæmdir yrðu viðráðanlegar kostnaðar vegna, - að þá yrði þessi athugun látin fram fara í sambandi við þá vegi eða vegarstæði.



Herra forseti. Ég vil taka það fram fyrir mína hönd og aðalflm. till., að við getum fallizt á það, sem hv. n. leggur til, að rannsóknin verði framkvæmd með það í huga, að hún verði takmörkuð við þá vegi eða vegarstæði, þar sem telja má líklegt, að jarðgangagerð eða yfirbygging sé viðráðanleg af fjárhagsástæðum. Ég vil svo leyfa mér að fara örfáum orðum um álit vegamálastjóra, þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Einu jarðgöngin, sem byggð hafa verið á vegi hér á landi, eru 34 metra löng göng, sem gerð voru á Súðavíkurvegi 1949.“ Í sambandi við það vil ég taka það fram, að þar hagar svo til, að blágrýtisgangur gengur þvert yfir veginn, en jarðgöngin eru gerð í gegnum hann. Alllöng jarðgöng hafa verið gerð á Vestfjörðum vegna brúnkolavinnslu og fékkst þar mjög mikilvæg reynsla. M.a. kom þar í ljós, að það kostar a.m.k. helmingi meira að sprengja göng gegnum blágrýtisganga en önnur jarðlög á því svæði. Með það í huga mætti ætla, að ef látið væri nægja að hafa jarðgöngin, sem talað er um hér seinna í dæminu, sem tekið er, með 25 metra þversniði eins og á Súðavíkurvegi með einhverjum útskotum, þar sem nauðsynlegt væri, eins og nú eru á veginum, sem liggur vestur yfir Breiðadalsheiði, mætti ætla, að jarðgöng þessi kostuðu í kringum 3 millj. kr., eða eins og væn brú, og verð ég að segja, að það eru góðar fréttir og gefa von um, að bráðlega verði unnt að hefja framkvæmd á þessari mjög mikilsverðu samgöngubót milli Ísafjarðar og Önundarfjarðar. Þetta er mjög mikilsverð flutningaleið, um hana fara fram mjólkurflutningar til Ísafjarðar frá öðru aðalmjólkurframleiðslusvæði Ísfirðinga þann tíma ársins, sem hún er fær. Ég vil þakka fjvn. fyrir afgreiðslu málsins og vona, að hv. Alþingi samþykki till.



Herra forseti. Þáltill. þessari var vísað til fjvn. Nefndarmenn urðu allir sammála um afgreiðslu hennar, svo sem sjá má í nál., sem er birt á þskj. 514. Mér var falið að fylgja nál. úr hlaði. Ég tel, að ekki sé þörf á langri framsögu. Ég geri ráð fyrir því, að þingheim greini ekki til muna á í þessu máli frekar en fjvn. Málið er þess eðlis. Skilmerkileg grg. fylgir líka till. á þskj. 33 frá hendi flutningsmanns, hv. þm. Dal. Hér er um það að ræða, að athugun verði gerð á því, hvort bændur á fjárskiptasvæðinu í Dala- og Strandasýslum, hinu svonefnda „Dalahólfi“, komist hrakfallalaust af með almenna aðstoð vegna niðurskurðarins á sauðfé þeirra, sem framkvæmdur var í annað sinn á árunum 1955 og 1956 með fyrirskipunum um algerlega sauðlausan búskap árlangt. Öllum hlýtur að vera ljóst, að fjárskipti eru nauðvörn bænda, þótt þeir viti gerst, sem reyna, hvað þau binda þungar byrðar. En önnur úrræði hafa engin fundizt til þess að vinna bug á mæðiveikinni. Ríkið leggur myndarlega lið við fjárskipti, svo sem vera ber, en samt er það mikið áfall, sem bændurnir sjálfir verða fyrir við að þurfa að skera niður fé sitt. Niðurskurðinum fylgir fjárhagstjón, atvinnutruflun og margháttaðar illar búsifjar, þó að allt sé það betra en að búa við fjárpestina, því að það getur enginn staðizt til lengdar. Að sjálfsögðu verða efnahagsáhrif niðurskurðar misjafnlega þungbær eftir því, hvernig ástæður eru á fjárskiptasvæðinu. Þar sem sauðfé er eini framleiðslustofninn, er vitanlega nær gengið atvinnulífinu en þar, sem fleiri eru búgreinar, er styðjast má við. Í Dalahólfinu var skipt um fé með niðurskurði 1947. Þá var mæðiveikin búin að gera mikinn usla á sauðfé bænda og fækka því stórkostlega. Bændurnir fengu þá stuðning til að kaupa líflömb sem svaraði helmingi þess bústofns, er eftir var orðinn um næstsíðustu áramót á undan niðurskurðinum. Næstu ár gengu svo í það að koma upp nýjum stofni, bæði í skarð vanhaldanna, sem orðið höfðu, og í skarð niðurskurðarins. Eftir 7 ár kemur svo upp veikin á ný, og nú er í annað sinn búið að farga öllu fé á þessu svæði. Fyrirskipað var, að svæðið yrði haft sauðlaust árlangt til öryggis. Í þeim sveitum, sem þarna eiga hlut að máli, er sauðfjárbúskapur nálega eini tekjustofninn hjá bændunum. Mjólkursala er engin og hlunnindi ekki teljandi, að sagt er. Sverfur því fast að við hin endurteknu fjárskipti. Eins og sjá má af skýrslu, sem er í grg. till., hafa flestir bændurnir enn haft smábú þegar hinn nýi niðurskurður fór fram, svo að ætla má, að af litlu sé að taka hjá þeim til að þola áfallið. Fjvn. sendi sauðfjársjúkdómanefnd till. til umsagnar. Sauðfjársjúkdómanefndin segist ekkert hafa á móti því, sem tili. fer fram á, að athugaður sé fjárhagur bændanna með tilliti til, að þeir kunni að þurfa meiri aðstoð en þeir hafa fengið. Hins vegar segist n. ekki vera sannfærð um, að bændurnir hafi orðið fyrir stórfelldu tjóni almennt séð. Sauðfjársjúkdómanefnd hefur að sjálfsögðu séð um og sér um, að bændurnir hafi fengið og fái hinar lögboðnu bætur vegna niðurskurðarins, - enginn efast um það, - en þegar um niðurskurð í annað sinn er að ræða hjá bændunum og þeir bændur stunda einvörðungu sauðfjárrækt og eru ekki efnalega sterkir á svellinu, þá gefur að skilja, að hinar venjulegu bætur verða ófullkominn stuðningur og miklu ófullkomnari stuðningur en við aðrar aðstæður, og því er rétt að athuga, hvort ekki er sanngjarnt og skylt að auka þarna stuðninginn. Sömu bætur eru vitanlega hlutfallslega minni bætur við síðari niðurskurð en hinn fyrri, ef miðað er við tjónið og áfallaþolið. Í þjóðfélagi okkar er það og á að vera ráðandi stefna, að hlaupa undir bagga með þeim, sem standa höllum fæti í lífsbaráttunni eða slys henda, enda sem betur fer efnahagur til þess og atvinnulíf. Hér er ekki eingöngu um það að ræða að gefa gaum að því, hvort aðstoð beri að veita einvörðungu vegna þeirra bænda, sem í þrengingunum eru staddir í þetta sinn, heldur líka af þeim þjóðhagslegu ástæðum, að gæta verður þess, að fólk þurfi ekki að hrökklast frá búskap fyrir opinberar aðgerðir eins og niðurskurð vegna sauðfjársýkivarna, - gæta þess af umhyggju fyrir skóginum í heild, að þarna myndist ekki rjóður, svo að talað sé út frá líkingu þeirri, er flutningsmaður till. viðhefur mjög réttilega í grg. sinni á þskj. 33. Af þeim ástæðum, sem ég hef greint, telur fjvn. við eiga, að Alþ. samþykki till., en leggur hins vegar til, að hún verði orðuð á þann hátt, er segir á þskj. 514, sem ég ætla nú að lesa, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta fara fram athugun á því, hversu þungbær áhrif á efnahag bænda í Dala- og Strandasýslum hinn nýafstaðni, endurtekni niðurskurður sauðfjár þar hefur haft, og gera að þeirri athugun lokinni till. um sérstaka aðstoð, ef þurfa þykir“. Í samræmi við þessa umorðun till. leggur n. einnig til, að fyrirsögnin breytist. Fyrirsögnin verði: „ Till. til þál. um athugun á nauðsyn aðstoðar til bænda vegna fjárskipta í Dala- og Strandasýslum“. Með þessari umorðun kemur skýrar fram í till. en áður var, að athugunin sé og eigi að miðast við áhrif hins endurtekna niðurskurðar á efnahaginn og þol bændanna til þess að standast þá raun, sem sú aðgerð hefur lagt þeim á herðar; enn fremur, að gerðar skuli að athugun lokinni till. um sérstaka aðstoð, ef þurfa þykir. Fyrir fram er engu slegið föstu um, að aðstoðar þurfi með, þó að miklar líkur séu til þess, - tvímælalaust svo miklar líkur, að skylt er að gera athugunina. Eins og ég hef tekið fram, var enginn ágreiningur i fjvn. um afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. fjvn. fyrir afgreiðsluna á þessu máli og get ég eftir atvikum fallizt á þá brtt., sem hún ber fram við tili. mína, og vænti ég, að hv. þm. geri slíkt hið sama.



Herra forseti. Þáltill. á þskj. 411 er um það, að Alþingi veiti ríkisstj. heimíld til þess að fullgilda fyrir Íslands hönd samþykkt nr. 2 varðandi atvinnuleysi, en þessi alþjóðasamþykkt var gerð á fyrsta þingi Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, sem haldið var í Washington 1919. Nú spyrja menn auðvitað undireins: Hvernig stendur á því, að Ísland hefur ekki fullgilt þessa samþykkt fyrr, úr því að hún er svona gömul, frá fyrsta þingi Alþjóðavinnumálastofnunarinnar? Svarið við því er það, að Ísland gat ekki fullgilt þessa samþykkt, meðan ekki voru hér lög um atvinnuleysistryggingar og um atvinnuleysisskráningu í því formi, að það fullnægði þeim skilyrðum, sem gerð eru af Alþjóðavinnumálastofnuninni um framkvæmd atvinnuleysisskráningar eða vinnumiðlunarstarfsemi. En með löggjöfinni um atvinnuleysistryggingar á árinu 1956 og lögunum um vinnumiðlun, sem þá voru einnig sett, er Ísland fært um að taka á sig þær skuldbindingar, sem því fylgja að fullgilda þessa samþykkt. Þær skuldbindingar, sem á þau ríki falla, sem fullgilda samþykktina, eru aðallega þrjár: Í fyrsta lagi, að þau ríki eiga að senda Alþjóðavinnumálastofnuninni skýrslur um atvinnuleysi og um þær ráðstafanir, sem viðkomandi ríki gerir til útrýmingar atvinnuleysi, og þetta á að gerast ekki sjaldnar en fjórum sinnum á ári á þriggja mánaða fresti. Samkvæmt lögunum um vinnumiðlun frá 1956 er ákveðið, að atvinnuleysisskráning skuli fara hér fram ekki sjaldnar en 4 sinnum á ári, og virðist því þessu ákvæði vera fullnægt með þeirri löggjöf. Í öðru lagi fellur sú skuldbinding á ríki, sem staðfesta alþjóðasamþykktina, að komið verði á fót opinberum vinnumiðlunarskrifstofum, sem veiti ókeypis þjónustu, og það er ákveðið, að n., sem bæði fulltrúar verkamanna og atvinnurekenda eigi sæti í, skuli vera til ráðuneytis um rekstur vinnumiðlunarskrifstofanna. Þetta fyrirkomulag er einmitt ákveðið í lögunum, sem sett voru í fyrra um vinnumiðlun. Það eiga að vera vinnumiðlunarskrifstofur í hverjum kaupstað landsins og hverju kauptúni með 300 íbúa eða fleiri, og auk þess er félmrh. heimilt að ákveða með reglugerð, að vinnumiðlunarstarfsemin skuli einnig rækt í fámennari kauptúnum. Ég fæ því ekki betur séð en þessu öðru skilyrði sé líka fullnægt með löggjöfinni um vinnumiðlun. Þá er þriðja skuldbindingin, sem fellur á þau ríki, sem þessa alþjóðasamþykkt fullgilda, að borgurum annarra aðildarríkja, sem hafa fullgilt samþykktina, skuli einnig tryggður sami réttur og landsmönnum til atvinnuleysisstyrkja í hlutaðeigandi ríki, og þeim verkamönnum, sem hér vinna og eru erlendir, er einmitt með lögunum um atvinnuleysistryggingar tryggður hér sami réttur og íslenzkum verkamönnum, og er því ákvæði þannig einnig fullnægt með gildandi landslögum hér. Það má geta þess, því að menn spyrja stundum um það, hvað hin Norðurlöndin hafa gert. Þau hafa öll nema Ísland fullgilt þessa alþjóðasamþykkt og það fyrir löngu, og alls hefur þessi samþykkt verið fullgilt af 34 ríkjum. Ég mæli með því, að Ísland fullgildi þessa alþjóðasamþykkt, þó að seint sé, og tel, að við getum að öllu leyti staðið við þær skuldbindingar vegna lagasetningarinnar um vinnumiðlun og um atvinnuleysistryggingar. Ég legg til, að umræðunni verði frestað og málinu vísað til hv. heilbr.- og félmn. og einnig allshn.



Herra forseti. Ég viðurkenni, að nokkurt álitamál er, í hvaða n. þetta mál eigi að fara. Við heyrðum, að hæstv. félmrh. lagði til, að það færi til heilbr.- og félmn., en hún er ekki til í Sþ., og þess vegna ber hæstv. forseti fram þá till., að þetta fari til allshn. En nú stendur þannig á, að ein mikilsverð n. hér í þinginu hefur ekkert mál fengið til meðferðar og aldrei haldið nema einn fund og ekki lokið því að fullskipa sjálfa sig samkvæmt lögum, og það er utanrmn. Og þar sem hér er málefni, sem varðar alþjóðlegan samning og um leið atvinnuleysi, þá finnst mér hér einstakt tækifæri að bæta nú úr því atvinnuleysi, sem utanrmn. hefur auðsjáanlega liðið undir í vetur, og vísa málinu til hennar.



Herra forseti. Það er von, að menn láti til sín heyra, þegar þeir finna til afleiðinga atvinnuleysisins. En ég held ég verði að biðja hv. 1. þm. Reykv. að eiga hlut að því, að n. geri sig löglega, eins og hann orðaði það sjálfur, áður en hún fer að taka upp betlistafinn til að biðja um mál til meðferðar. Mér skilst, að n. sé ekki komin á laggir enn þá og þannig ekki starfhæf, og á meðan er ekki hægt að vísa til hennar neinu máll. Auk þess er þess að geta, að allar alþjóðasamþykktir, sem þingið hefur fyrr og síðar fjallað um, hafa farið til allshn. í Sþ.



Herra forseti. Ég veit nú ekki, hvort hæstv. ráðh. hefur kannað það til hlítar, hvort allar þessar samþykktir hafi farið til allshn. Að minnsta kosti var hann ekki svo viss í því í upphafi, þegar hann lagði til, að málið færi til heilbr.- og félmn., sem raunar fyrirfannst ekki í Sþ. Allshn. er ekki svo ýkjagömul í Sþ., að ég þori að fullyrða um þetta athugunarlaust, og þó að ég meti hæstv. ráðh, nokkurs, vil ég ekki að órannsökuðu máli taka hans orð að öllu leyti trúanleg. Hitt skal honum virt til vorkunnar, að hann hefur e.t.v. misskilið það, sem ég sagði áðan. Ég talaði ekki alveg greinilega. Hv. utanrmn. er komin það vel á laggirnar, að ég hygg, að það sé hægt að kalla hana saman, því að form. hefur þar verið kosinn, en hann hefur engan fund boðað, síðan hann náði kosningu, og undan hefur fallizt að kjósa þá undirnefnd, sem nefndin lögum samkvæmt á að kjósa. En sú undirnefnd mundi alls ekki fjalla um þetta mál, heldur n. í heild, svo að af þeim sökum er henni treystandi til að fara með þetta e.t.v. ekki mjög vandasama mál, en þó þannig, að einhver n. verður að fjalla um það. Ég geri því að till. minni, að þetta tækifæri verði notað til þess, að utanrmn. hafi sérstakt tilefni til að koma til fundar.



Herra forseti. Í till. þeirri til þál. á þskj. 452, sem hér er til umr., felst áskorun á ríkisstj. þess efnis, að hún láti athuga, hvort tiltækilegt sé að stofna lífeyrissjóð fyrir sjómenn, verkamenn, bændur, útvegsmenn og aðra þá, sem ekki njóta lífeyristryggingar hjá sérstökum lífeyrissjóðum. Sérstakir lífeyrissjóðir eiga sér ekki ýkjalanga sögu að baki hér á landi. Ég ætla ekki að fara að rekja þá sögu hér að neinu ráði, en ég ætla aðeins að drepa á örfá atriði til glöggvunar og til að sýna, hvert stefnt hefur í þessum efnum. Lífeyrissjóður embættismanna og ekkna þeirra var settur á stofn árið 1921. Lög um þann sjóð höfðu að vísu verið sett 1919, en þau komu aldrei til framkvæmda. Árið 1921 var einnig settur á stofn lífeyrissjóður barnakennara. Samkvæmt lífeyrissjóðslögunum frá 1921 gátu embættismenn einir orðið sjóðfélagar. Áttu þeir að greiða 7% af árslaunum sínum í iðgjöld í sjóðinn. Tillag til sjóðsins kom ekki annars staðar að. Rétt áttu embættismenn á að fá greiddan lífeyri úr sjóðnum, ef þeir létu af embætti sakir elli eða vanheilsu. Eftirlifandi maki átti og rétt á lífeyri. Um lífeyrissjóð barnakennara giltu hliðstæðar reglur. Árið 1943 var lögunum um lífeyrissjóð embættismanna breytt, og ná lögin eftir það til miklu fleiri manna en áður. Samkvæmt lífeyrissjóðslögunum 1943 heitir sjóðurinn Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins. Eftir 3. gr. þeirra laga eru allir ríkisstarfsmenn, sem taka laun eftir hinum almennu launalögum, sjóðfélagar, enn fremur allir aðrir starfsmenn ríkisins, sem laun taka úr ríkissjóði og ráðnir eru eigi til skemmri tíma en eins árs, eða með þriggja mánaða uppsagnarfresti, enda sé starfið í þjónustu ríkisins aðalstarf þeirra. Með lögum frá 1955 er stjórn lífeyrissjóðsins enn fremur heimilt að taka sem sjóðfélaga starfsmenn þeirra ríkisstofnana, sem sérstakan fjárhag hafa, og starfsmenn bæjar-, sveitar- og sýslufélaga og stofnana, er þeim tilheyra og sérstakan fjárhag hafa. Samkvæmt núgildandi lífeyrissjóðslögum greiða sjóðfélagar ár hvert 4% af heildarárslaunum í sjóðinn; enn fremur greiðir ríkissjóður eða annar launagreiðandi í lífeyrissjóðinn fyrst um sinn 6% af launum starfsmanna. Auk þeirra lífeyrissjóða opinberra starfsmanna, sem nú hafa verið nefndir, var stofnaður lífeyrissjóður ljósmæðra árið 1938, lífeyrissjóður hjúkrunarkvenna árið 1943 og lífeyrissjóður alþm., sem stofnaður var með lögum frá 1953. Af þessu örstutta yfirliti er ljóst, að verksvið þessara sérstöku lífeyrissjóða hefur verið rýmkað mjög, og er nú svo komið, að yfirleitt allir fastráðnir starfsmenn þess opinbera, hvort heldur eru starfsmenn ríkis, ríkisstofnana eða sveitarfélaga eru tryggðir eða eiga að fullnægðum vissum skilyrðum kost á lífeyristryggingu hjá lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins eða öðrum lífeyrissjóðum. Jafnframt hafa hlunnindi sjóðfélaga verið aukin, m.a. með þátttöku launagreiðenda í greiðslu iðgjalda. Enginn vafi er á því, að lífeyrisréttindin eru og hafa verið opinberum starfsmönnum mikilvæg hlunnindi. Það er því sízt að undra, þótt ýmsir aðrir starfsmannahópar hafi sótt eftir hliðstæðum réttindum. Hefur orðið sú raunin á, að á síðari árum hefur sérstökum lífeyrissjóðum fjölgað. Hefur til sumra þeirra verið stofnað með sérstökum samningum eða samkomulagi milli launþega og atvinnurekenda. Má til dæmis nefna, að bankarnir hafa stofnað lífeyrissjóð fyrir starfsmenn sína. Sama máli gegnir um mörg viðskiptafyrirtæki, svo sem Samband ísl. samvinnufélaga, þar sem starfsmenn þess njóta lífeyristryggingar hjá lífeyrissjóði S.Í.S., og starfsmenn kaupfélaganna geta einnig fengið þar tryggingu, ef viðkomandi kaupfélag gerist aðili að sjóðnum. Allir þessir sjóðir byggjast á hreinum líftryggingargrundvelli, þ.e.a.s., að menn hafi greitt til sjóðsins iðgjöld í tiltekið árabil, áður en þeir öðlast réttindi. Samkvæmt þessu er augljóst, að þeim starfsstéttum hefur farið æ fjölgandi, sem njóta lífeyristryggingar hjá sérstökum lífeyrissjóðum, og enn stefnir í sömu átt. Til þess benda m.a. nýafstaðnir samningar milli iðnrekenda og iðnverkafólks í Reykjavík, en í sambandi við þá samninga hefur verið skýrt frá því, að samkomulag hafi orðið um það á milli þeirra aðila að leggja til, að félögin skipi sameiginlega nefnd til þess að athuga möguleika á stofnun lífeyrissjóðs iðnverkafólks. Það orkar ekki tvímælis, að lífeyrisréttindin í hinum sérstöku lífeyrissjóðum eru sjóðfélögum dýrmæt, að þau eru þeim mikilsverð hlunnindi, sem þeir meta mikils, og þær starfsmannastéttir, sem öðlazt hafa aðstöðu til að tryggja sér þessi réttindi, mundu telja það mikla kjaraskerðingu, ef svipta ætti þær þessum réttindum. Þetta er ofur eðlilegt. Lífeyristryggingin veitir mikið öryggi, sjóðfélagar tryggja sér ellilífeyri, sem getur numið allt upp í 60% af meðalárslaunum þeirra síðustu árin, auk þess sem eftirlifandi maka og börnum er tryggður lífeyrir, ef sjóðfélagi fellur frá, hvort heldur er á starfsaldri eða síðar. Þarf ekki að fjölyrða um það, hversu mikið öryggi er í þessu fólgið. En auk þessa hafa sjóðfélagar í rauninni, eins og rakið er nánar í grg., notið annarra mjög mikilsverðra hlunninda hjá hinum sérstöku lífeyrissjóðum. Sjóðfélagar hafa sem sé átt þess kost að fá hagfelld lán í sjóðunum til byggingar eigin íbúða. Allir, sem nokkuð þekkja til þeirra miklu erfiðleika, sem á því hafa verið að fá lán til bygginga, vita og skilja, hversu stórfellt hagræði hefur verið fólgið í lánveitingum lífeyrissjóðanna. Og það eru hreint ekki fáar íbúðir, sem byggðar hafa verið með tilstyrk lána úr hinum sérstöku lífeyrissjóðum. Það má rétt til dæmis geta þess, að á árinu 1953 fengu 127 sjóðfélagar í lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins ný lán úr sjóðnum til íbúðabygginga. En samkv. skýrslu Tryggingastofnunar ríkisins námu lán sjóðsins til íbúðabygginga þá alls, þ.e. bæði ný og eldri lán, rúmum 50 millj. kr. Samkvæmt upplýsingum Tryggingastofnunar ríkisins hafa lán úr sjóðnum á árinu 1955 numið 12–13 millj. kr., ný lán. Á árinu 1953 fengu 38 sjóðfélagar í lífeyrissjóði barnakennara bústaðalán úr þeim sjóði. Það er auðsætt, að með þessum lánveitingum hafa lífeyrissjóðirnir leyst mikinn vanda og orðið bæði félögum sínum og þjóðinni í heild að miklu liði. En þessu þýðingarmikla hlutverki hafa þeir getað sinnt vegna þess, að þeir hafa verið reknir á heilbrigðum og traustum tryggingargrundvelli. Hjá þeim hefur átt sér stað veruleg fjármagnsmyndun. Á árinu 1953 jukust t.d. eignir lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins um 12 millj. kr. Á sama tíma jukust eignir lífeyrissjóðs barnakennara um rúmlega 2 millj. kr. Samkvæmt upplýsingum, sem ég hef fengið hjá Tryggingastofnun ríkisins, jukust eignir lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins um 14 millj. kr. á árinu 1955, og eignir lífeyrissjóðs munu nú nema yfir 90 millj. kr. Ég hef ekki tölu um aukningu á s.l. ári, en hún hefur vafalaust orðið mun meiri. Á s.l. ári hækkaði hrein eign lífeyrissjóðs S.Í.S. um 3 millj. og 200 þús. kr. Mér eru ekki nú tiltækar aðrar tölur um þetta efni, en vafalaust er svipaða sögu að segja af öðrum lífeyrissjóðum. Þegar alls þessa er gætt, er eigi að undra, þó að æ fleiri starfsmannahópar hafi komið auga á lífeyristryggingar, orðið ljóst gildi þeirra og hafi eygt í þeim möguleika til raunhæfra kjarabóta. Fyrir Alþ. því, er nú situr, liggja þegar tvö mál, sem lúta að stofnun nýrra lífeyrissjóða. Annað er frv. um lífeyrissjóð togarasjómanna, hitt er till. til þál. um stofnun lífeyrissjóðs fyrir sjómenn. Bæði þessi mál stefna þannig í þá átt að bæta tiltekinni starfsstétt í hóp þeirra starfsstétta, sem nú njóta lífeyrisréttinda hjá sérstökum lífeyrissjóðum. Það er áreiðanlega æskilegt, að hægt sé að veita sjómönnum líftryggingu með hliðstæðum hætti sem opinberum starfsmönnum. En um leið hlýtur sú spurning að vakna, hvort ekki sé ástæða til að veita öðrum starfsstéttum sömu aðstöðu. Er ekki með því sagt, að sjómenn kunni hér ekki að hafa nokkra sérstöðu vegna þeirrar hættu, sem þeirra störfum fylgir. Flm. þessarar till. virðist þörf á því, að fram fari á því gagnger athugun, hvort ekki sé tiltækilegt að stefna nú strax að lífeyrissjóði fyrir landsmenn alla. Þær fjölmennu starfsstéttir, sem nefndar eru sérstaklega í tillögunni, bændur og verkamenn, virðast a.m.k. eiga sanngirniskröfu á því, að jafnhliða sé athugað, hvort ekki séu tök á að láta lífeyristryggingu taka til þeirra. Ég geri ekki ráð fyrir, að nokkur verði til að andæfa því, að það sé æskilegt og réttmætt, að landsmerin allir, hvar í stétt sem þeir standa, geti notið lífeyristrygginga og þess öryggis, sem þeim er samfara, og þeirra hlunninda, sem þeim hafa fylgt og munu fylgja. Ég býst varla við, að nokkur verði til þess að draga í efa, að hér sé um fullkomið réttlætismál að ræða, og ég skal því ekkert fjölyrða um það. Hinu get ég frekar búizt við, að því verði svarað til, að almenn lífeyristrygging landsmanna allra sé þegar komin á, hún eigi sér stað skv. lögunum um almannatryggingar, og enn fremur, að dregið verði í efa af öðrum, að þetta réttlætismál sé framkvæmanlegt, eins og sakir standa. Um fyrra atriðið er það að segja, að hér er um allt annað að ræða en hina almennu elli og örorkutryggingu almannatrygginganna, enda verður sá lífeyrir, sem almannatryggingarnar veita, á engan hátt borinn saman við lífeyri þann, sem opinberir starfsmenn njóta. Þar er alls eigi um hliðstæð réttindi að ræða. Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins er byggður á því, að starfsmenn hafi tryggt sér lífeyri með því að greiða iðgjöld í sjóðinn um tiltekinn tíma, að vísu með atbeina launagreiðanda að nokkru, og á myndun sjóðs. Elli- og örorkulífeyrir almannatrygginganna er eigi byggður á slíkri sjóðmyndun, heldur á því að afla í hvert sinn nægilegra fjárhæða til þess að standa undir útgjöldum. Með alþýðutryggingalögunum frá 1936 var að vísu ákveðið, að stofnaður skyldi almennur elli- og örorkulífeyrissjóður, er nefndist lífeyrissjóður Íslands. Þessi sjóður var á hreinum lífeyrisgrundvelli, átti að byggjast á iðgjaldagreiðslum, og átti ekki að byrja að veita lífeyri úr sjóðnum fyrr en eftir ákveðið árabil. Hér var því gert ráð fyrir sjóðmyndun. En frá þessari stefnu, sem mörkuð var með stofnun lífeyrissjóðs Íslands í alþýðutryggingalögunum frá 1936, að hver maður skyldi tryggja sér ellilífeyri með iðgjaldagreiðslu til sjóðsins, er skyldi svo ávaxtaður og látinn standa undir ellilífeyrisgreiðslunum, var algerlega horfið með almannatryggingalögunum frá 1946. Með þeim lögum var horfið frá sjóðmyndun, en í þess stað gert ráð fyrir, að iðgjöld yrðu miðuð við væntanlegar bótagreiðslur hvers árs. Af þessum sökum hefur sjóðstofnun í þessu sambandi orðið lítil sem engin eða a.m.k. hverfandi lítil, miðað við alla umsetningu stofnunarinnar. Fyrir flm. þessarar till. vakir stofnun lífeyrissjóðs, er starfi á hreinum lífeyrisgrundvelli. Fyrsta skilyrði slíkrar lífeyristryggingar er myndun öflugs lífeyrissjóðs. Sá sjóður verður að byggjast á réttum tryggingareglum og útreikningi tryggingafræðinga. Ég vil undirstrika það, að fyrir flm. vakir einmitt þetta: stofnun lífeyrissjóðs, er taki til landsmanna allra, og að sá sjóður veiti þeim hliðstæð réttindi og hinir sérstöku lífeyrissjóðir veita sjóðfélögum sínum nú, og að sá allsherjarsjóður verði reistur á jafntraustum fjárhagslegum grundvelli og hinir sérstöku lífeyrissjóðir. Með því, sem nú hefur verið sagt, er á engan hátt gert lítið úr örorku- og ellilífeyri almannatrygginga. Hann er að vissu leyti vísir í rétta átt, þótt þar séu þeir annmarkar á, sem áður er vikið að. Og almannatryggingarnar hafa á þessu sviði vissulega unnið mikið gagn, sem skylt er að viðurkenna. En hitt hlýtur öllum að vera ljóst, að þær eru ekki fullnægjandi, og bezta sönnun þess er einmitt stofnun þeirra sérstöku lífeyrissjóða, sem átt hefur sér stað síðan, og þær óskir í þá átt, sem stöðugt eru uppi. En hvað síðar nefnda atriðinu viðvíkur, sem ég minntist á, þ.e.a.s. því, hvort slík sjóðstofnun sé framkvæmanleg, eins og sakir standa nú, þá treysti ég mér alls ekki til þess að fullyrða neitt um það á þessu stigi. Þar er þess m.a. að gæta, að lífeyristryggingar hafa hingað til yfirleitt verið bundnar við fastráðna launþega, en hér er gert ráð fyrir, að athugunin taki bæði til bænda og annarra framleiðenda og eins lausráðinna manna eða manna, sem eru í lausari vinnu. Það mál þarf áreiðanlega við gaumgæfilegrar athugunar. Við þá athugun hljóta mjög mörg atriði að koma til álita, og ég sé ekki ástæðu til að fara að rekja þau hér. Aðeins skal ég nefna það, að eitt þeirra atriða, sem til athugunar koma, er, hvort um ætti að vera að ræða skyldutryggingu eða frjálsa tryggingu. Þessi till. felur aðeins í sér áskorun til ríkisstj. um það, að hún láti fram fara alhliða og gagngera athugun á þessu máli. Til slíkrar athugunar mundi væntanlega verða skipuð nefnd, sem fengi sér til aðstoðar og ráðuneytis sérfróða menn um þessi mál og hefði vafalaust samráð við stéttasamtökin. Vera má, að niðurstaða þeirrar athugunar verði sú, að ekki sé tiltækilegt, eins og sakir standa, að stofna til lífeyristrygginga fyrir landsmenn alla. Vera má, að að athuguðu máli þyki réttara að stofna til þeirra trygginga í eins konar áföngum, eins og átt hefur sér stað að undanförnu. En hvað sem um það verður, þá er ég fyrir mitt leyti alveg viss um, að þróunin stefnir í þá átt, að hér verði teknar upp lífeyristryggingar fyrir landsmenn alla, og það mun koma fyrr en seinna. Þessi mál eru í deiglunni víðar en hér. Er þess skemmst að minnast, að einmitt nú standa yfir miklar umræður í Svíþjóð um tryggingar. Má sjálfsagt eitthvað græða á því að fylgjast með og kynna sér, hvernig málum þessum verður skipað þar eða með öðrum þjóðum. Vera má, að með till. þeirri, sem hér liggur fyrir, sé stefnt hærra en þar. En íslenzk félagsmálalöggjöf mun einmitt vera í fremstu röð. Og það væri vissulega ánægjulegt, ef Íslendingar gætu gengið í fylkingarbrjósti í þessu efni og lyft merkinu hærra en aðrar þjóðir. Verði talið framkvæmanlegt að stofna nú til lífeyrissjóðs fyrir landsmenn alla, er tryggi þeim svipuð réttindi og sjóðfélagar njóta hjá hinum sérstöku lífeyrissjóðum, þá er ég ekki í vafa um, að stigið er stórt spor í jafnræðisog framfaraátt. Aðalatriðið væri auðvitað hið almenna öryggi, sem mönnum væri tryggt í ellinni og vegna fráfalls fyrirvinnu. En jafnframt er rétt að vekja athygli á og leggja áherzlu á þá stórkostlegu þýðingu, sem varanleg fjármagnsmyndun hjá slíkum sjóði gæti haft. Lánveitingar úr honum gætu síðar létt undir með mönnum með hliðstæðum hætti og hinir sérstöku lífeyrissjóðir hafa létt undir með sjóðfélögum sínum. Slíkur sjóður gæti t.d. vafalaust létt undir með hinu almenna veðlánakerfi. Bændur og framleiðendur gætu sjálfsagt, ef þeir væru tryggðir, notið hliðstæðra lána. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um till. frekar, þar eð þetta mál liggur ljóst fyrir og mér virðist ekki þurfa frekari rökstuðnings, en leyfi mér að öðru leyti að vísa til grg. og vænti þess fastlega, að hv. alþm. ljái máll þessu lið. Ég leyfi mér svo að leggja til, að umr. verði frestað og till. fari til athugunar í n., sem væntanlega mundi þá verða allshn. sameinaðs þings.



Herra forseti. Það er í sambandi við eitt atriði í grg. hv. flm. fyrir þessari till., sem ég vildi segja örfá orð, af því að ég óttast, að ella kynnu að verða dregnar af því rangar ályktanir. Það er minnzt á það, sem er auðvitað að nokkru leyti rétt, að opinberir starfsmenn séu í þessum efnum allmiklu betur settir en aðrir þjóðfélagsborgarar vegna sinna lífeyrisréttinda. Í sambandi við það er rétt að taka fram eitt atriði, sem ég er ekki viss um að öllum hv. þm. sé kunnugt, en það er þetta, að fyrir utan það, að starfsmönnunum er auðvitað gert að greiða sitt tillag til lífeyrissjóðsins, sem dregið er frá launum þeirra, þá hefur það alltaf verið þannig á undanförnum árum, að þegar teknar hafa verið ákvarðanir um laun opinberra starfsmanna, sem gert er með launalögum, þá er það m.a. með tilliti til þeirra lífeyrishlunninda, sem þeir njóta. Það er leitazt við að meta þessi hlunnindi til peninga, og þau laun, sem þeim eru ákveðin, eru svo lækkuð með tilliti til þessa. Eins og gengur, þegar um slíkt er samið, hefur að jafnaði verið um það nokkur ágreiningur, hvernig þessi hlunnindi skyldi meta, þannig að fulltrúar ríkisvaldsins hafa litið þannig á, að þau bæri að meta mikils, en starfsmennirnir og fulltrúar þeirra aftur á móti viljað gera úr þessu minna. Það er ekki annað en eðlilegur hlutur. En niðurstaðan hefur þó alltaf verið sú, að ekki hefur verið ágreiningur um það, að líta bæri á þetta sem hlunnindi, og launin lækkuð meira eða minna eftir því, hvernig um hefur samizt með tilliti til þess. Ég tel rétt, að þetta komi fram þegar á þessu stigi málsins. Ég er síður en svo að ásaka hv. flutningsmenn um það, að þeir hafi viljað gefa um þetta villandi upplýsingar, heldur er það aðeins ókunnugleiki, sem þessu veldur. Varðandi efni þessarar till., þá álít ég, að hér sé merku máli hreyft, og mun styðja samþykkt hennar. En í sambandi við tryggingamálin er rétt að vekja athygli á því, að það, sem hefur verið mesta hindrunin í veginum fyrir því, að þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið á undanförnum árum, hafi náð tilgangi sinum, hefur verið vöxtur verðbólgunnar, því að grundvöllur heilbrigðrar tryggingastarfsemi, og á það sér í lagi við, þegar um lífeyristryggingar er að ræða, hlýtur ávallt að vera stöðugt verðgildi peninganna. Ég ætla að leyfa mér að nefna hér örfáar tölur, sem gætu orðið til þess að undirstrika þetta frekar. Fyrir stríð var talið samkvæmt ákvæðum og reglum, sem þá voru í gildi um lífeyristryggingu, að fullur lífeyrir, eins og það var orðað, á fyrsta verðlagssvæði, en það var hér í Reykjavík, skyldi vera 900 kr. á ári. Þetta var lágmark þess sem talið var þá rétt að greiða, og það var áður en lífeyrissjóðurinn kom til sögunnar, því að eins og hv. frsm. tók réttilega fram, þá var ekki gert ráð fyrir því, að lífeyrissjóðurinn, sem stofnaður var árið 1936, tæki til starfa fyrr en eftir nokkur ár, en fullur lífeyrir átti að vera 900 kr. hér í Reykjavík. Nú mun lífeyrir hér í Reykjavík fyrir einstaklinga vera um það bil 8400 kr. En miðað við þá verðrýrnun, sem orðið hefur á peningunum frá því fyrir stríð, mun láta mjög nærri, að kaupmáttur ellilífeyris sé svipaður nú og hann var fyrir stríð. M.ö.o. hefur það verið þannig, að þrátt fyrir þau átök, sem gerð hafa verið í þessum málum, bæði með lögunum um almannatryggingar frá 1936 og einnig með lögunum um almannatryggingar frá 1946, stöndum við nákvæmlega í sömu sporum, þannig að hagur ellilífeyrisþega hefur ekki batnað neitt. Og þrátt fyrir það að gera má ráð fyrir því, að raunverulegar þjóðartekjur hafi a.m.k. tvöfaldazt á þessu tímabili, hafa þessir aðilar ekki fengið neina hlutdeild í þessari aukningu þjóðarteknanna, og gerir það atriði einnig víssulega tímabært, að þessi mál séu tekin til athugunar. Þó ber þess að gæta í sambandi við lífeyrismálin, að ljóst mætti vera, að ef það væru sjóðirnir, sem eingöngu ættu að standa undir þessum greiðslum, þá mundi hagur ellilífeyrisþega vera enn lakari en hann raunverulega er, en ríkið mun leggja allmikið af mörkum fram yfir það, sem raunverulega var gert ráð fyrir samkvæmt almannatryggingalögunum, og það eru þessi framlög úr ríkissjóði, sem gera það að verkum, að hagur ellilífeyrisþega er þó ekki enn verri en hann er. Sama máli gegnir um gamla embættismenn ríkisins, að hagur þeirra margra er ábyggilega mjög þröngur, og mundi þó vera enn þrengri, ef það væri ekki einnig á því sviði þannig, að ríkið leggur meira eða minna fram þeim til styrktar umfram það, sem lögboðið er. Þetta sýnir það fyrst og fremst, að undirstaða allrar tryggingastarfsemi hlýtur að vera stöðugt verðgildi peninganna. Það má m.a. sjá af því, að þó að lífeyrissjóður kunni að vaxa t.d. á einu ári um 10%, þá er ekki um neina raunverulega aukningu að ræða, ef verðlagið hefur hækkað að sama skapi. Í sambandi við lausn þessa máls er það því tvennt, sem mjög miklu máli skiptir, og er það í fyrsta lagi það, að heppnast megi að gera ráðstafanir til þess að stöðva þróun verðbólgunnar. Annað atriði má líka benda á, sem mjög miklu máli skiptir í því sambandi, en það er þetta: að fjáröflun til aukinna almannatrygginga verði ekki með því móti, að það verði til þess að auka verðbólguna. Fyrir tveimur árum var, eins og kunnugt er, stofnaður hér atvinnuleysistryggingasjóður, sem ekki er nema gott eitt um að segja út af fyrir sig, en sá galli var þó á þeirri sjóðstofnun að mínu áliti, að það heppnaðist ekki að útvega þessum sjóði fé með öðru móti en því, sem hlaut að hafa nokkur áhrif, meiri eða minni, til þess að auka verðbólguna. Framlögin til sjóðsins áttu að koma að nokkru leyti frá atvinnurekendum, en að öðru leyti frá bæjar- og sveitarfélögum og ríki, en vitað mál er það, að atvinnurekendur leggja með einhverju móti þessi framlög á vöruverðið, þannig að það kemur til að hækka, og hvað snertir þau framlög, sem komið hafa frá ríki, bæjar- og sveitarfélögum, þá fer ekki hjá því, eins og fjármálakerfið er nú, að þess fjár hefur verið aflað með auknum tollum og sköttum, þannig að það hefur einnig orðið til þess að hækka verðlagið. Það verður höfuðvandamálið í sambandi við að auka verulega ellitryggingarnar, sem er gott og þarft málefni, að afla þess mikla fjár, sem til þess þarf, á þann hátt, að slíkt hafi ekki verðhækkunaráhrif í för með sér. En slíkt hlýtur að verða mjög erfitt vandamál úrlausnar, eins og okkar fjármálakerfi er nú. En þetta bendir aftur til þess, að erfitt er að leysa þetta mál út af fyrir sig, þannig að viðunandi sé. Lausn þess getur ekki orðið nema í sambandi við allsherjarlausn efnahagsvandamálanna.



Herra forseti. Á þskj. 484 flytjum við 10. landsk. (BrS) till. til þál. um sumarstörf ungmenna á fiskiskipum. Till. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að beita sér fyrir því við stjórnendur útgerðarfyrirtækja, sem fengið hafa ríkisábyrgð fyrir lánum eða lán til togarakaupa, að skráðir verði á skipin sem hásetar a.m.k. 2–3 unglingar á aldrinum 14–16 ára þrjá til fjóra sumarmánuði ár hvert. Einhver þar til hæfur skipverji skal síðan bera ábyrgð á því, að ungmennin fái tilsögn í algengri sjóvinnu, hreinlæti og snyrtilegri umgengni um borð. Skulu útgerðarstjórnir senda atvinnumálaráðuneytinu á hverju hausti skýrslu um ungmenni þau, sem verið hafa hásetar á vegum útgerðarinnar.“ Till. fylgir allýtarleg grg., þar sem leitazt er við að færa rök fyrir nauðsyn þessa máls, og leyfi ég mér að vísa til hennar, en vil þó ítreka sum atriði og útlista nánar. Það mun vera ástæðulaust að eyða mörgum orðum að því, hve Íslendingum er brýn nauðsyn á því að hafa jafnan á að skipa dugmikilli sjómannastétt, sem er vel verki farin og hefur menntazt til sinna starfa svo vel sem unnt er. Hér á ég ekki við það, að sjómennirnir hljóti einungis bókfræðslu í því, er lýtur að starfi þeirra, heldur á ég öllu fremur við þá verkmenningu, sem er í því fólgin að ná fullkomnum tökum á starfi sínu og finna til vegsauka af því að gegna því. Þannig var viðhorf gömlu sjómannanna til starfs síns, og þeim fannst vegsemd í því að vera sjómenn. Sú tilfinning og sú afstaða hefur lengi lifað með íslenzkri sjómannastétt, og þess vegna er lagt til í till., að unglingum verði gefinn kostur á því að ráðast í skiprúm og fá þar tilsögn hjá þeim mönnum, sem eru tengiliður milli gömlu sjómannastéttarinnar og nýju kynslóðarinnar, sem er að vaxa upp. Undanfarin ár hefur það verið þjóðinni sívaxandi áhyggjuefni, að hinar löngu skólasetur og einhliða bóklega kennsla hefur fremur beint hugum ungu kynslóðarinnar frá útvegi og landbúnaði og að of margir hneigist að verzlunarstörfum, skrifstofustörfum og öðrum slíkum, sem ekki útheimta líkamlega áreynslu. Og vist er um það, að þeir menn, sem telja, að í fræðslukerfi okkar sé um of lögð áherzla á bókvísi. hafa nokkuð til síns máls. Augljóst er, að þeir, sem hafa komið inn ákvæðum um verklegt nám í fræðslukerfið, hafa haft þessi sannindi í huga. Þau ákvæði eru þó enn lítt komin til framkvæmda, og raunar er framkvæmd þeirra ýmsum erfiðleikum bundin. Hins vegar er möguleiki á því að láta ungmenni njóta verklegrar fræðslu á þann hátt, sem lagt er til í till., um leið og þau afla verðmæta í þjóðarbúið. Allt fram á síðustu tíma var það altítt, að æskumenn, sem ólust upp við sjávarsíðuna og hugðust gera sjómennsku að ævistarfi sínu, byrjuðu þegar á unga aldri að taka þátt í störfum hinna fullorðnu og læra af þeim. Og jafnvel þeir, sem ekki hugðust gera sjómennsku að ævistarfi, en höfðu samt einnig fullan hug á því að komast í beina snertingu við þau störf, vildu gjarnan komast í skiprúm, en gátu það ekki, vegna þess að útvegsmenn hafa fremur kosið að hafa vana skipverja. Ég minnist þess er ég sjálfur var ungur í skóla, að þá dreymdi mig um að komast í skiprúm, en þá voru erfiðir tímar og slegizt um hvert hásetapláss. Þá voru það einungis þeir, sem áttu vildarvini meðal útgerðarmanna, sem gátu verið svo heppnir að fá pláss á togara. Og ég reikna mér það til skorts á lífsreynslu og þekkingu, að ég skuli aldrei hafa verið háseti á togara, þótt ég hafi kynnzt ýmsum störfum, sem hér eru leyst af hendi. En enda þótt útvegsmenn hafi sumir eða margir hverjir hliðrað sér hjá því að ráða unga menn í skiprúm, þá hafa þó einstaka útgerðarfyrirtæki sýnt skilning á þessu máli og greitt fyrir því, að ungir menn kæmust á togara. En það er ekki nóg, að einstaka útgerðarfyrirtæki leyfi ungum mönnum að skrá sig í skiprúm. Það verður að búa þannig um hnútana, að æskumenn geti átt vísan aðgang að því að komast á togara, og ekki aðeins, að þeir geti fengið skiprúm á togurum, heldur einnig. að þeim sé séð fyrir nokkurri tilsögn, t.d. í því að ganga snyrtilega um á skipum, því að ef menn læra snyrtimennsku í starfi, þá meta þeir starf sitt því meir. En ekki er minna um það vert, að þeim sé séð fyrir tilsögn í algengri sjóvinnu. Með því að láta eldri sjómenn kenna þeim ungu sjóvinnu og hreinlæti um borð er málum bezt borgið. og á þann hátt væri e.t.v. hægt að girða fyrir það, að við þurfum í framtíðinni að sækja til annarra landa áhafnir á skip okkar. Í lok grg. er vikið að því, að ein mesta siglingaþjóð heims hafi þann hátt á að láta unga menn læra til sjómennsku á skipunum, en það eru einmitt Bretar. sem hafa áratugum saman beitt þessari aðferð, enda má hverjum manni, sem íhugar þessi mál, vera ljóst. að reynslan er bezti skólinn, og ef ungum mönnum er gefinn kostur á því að kynnast sjómennskunni, þá vex áreiðanlega áhugi þeirra á henni og fleiri og fleiri ráðast til sjómennsku. Hins vegar má það einnig vera hverjum manni augljóst, að það er vægast sagt ósennilegt, að íslenzka þjóðin hafi efni á því að reka skólaskip. Þó vil ég ekki fullyrða neitt um gagnsemi skólaskips að svo stöddu, en þess skal aðeins getið, að sama dag og till. þessi var borin fram á Alþ. birtist í blaði hér í bænum, Morgunblaðinu, grein eftir Finnboga Guðmundsson útgerðarmann, sem bar heitið „Hugleiðing um nokkur vandamál sjávarútvegsins“. Þar var drepið á skort á fiskimönnum og þau vandamál, sem af því stöfuðu, en samkv. því, sem Finnbogi Guðmundsson hefur sagt mér sjálfur frá, þá var felld niður úr greininni eftirfarandi setning: „Hugmyndin um skólaskip fyrir fiskimenn, sem komin er fram á Alþingi, er ekki líkleg til að gera mikið gagn.“ Samkvæmt því, sem fyrr segir, féll þetta niður úr grein blaðsins, hvernig sem á því stóð. Í greininni heldur hann síðan áfram, og sú setning fékk þó að standa í blaðinu óátalið: „Verknámið til fiskveiða verður að fara fram við fiskveiðarnar sjálfar á fiskiskipunum“. Síðar segir í sömu grein, að hann telji heppilegt, að 2–3 æskumenn verði ráðnir sem hásetar á hvert skip og fái tilsögn í sjómennsku. Ég vil ekki hafa þessi orð fleiri, en vil að endingu leggja til, að þessu máli verði vísað til allshn. og umr. frestað.



Herra forseti. Á þskj. 485 flyt ég till. um forgangsrétt sjómanna til fastlaunaðra starfa í landi. - Það er óumdeilt, að hin dugmikla íslenzka sjómannastétt hefur átt drjúgan þátt í því, að við Íslendingar höfum getað haldið hér uppi menningarríki og verið þess megnugir að standa á eigin fótum. Hins vegar er það einnig staðreynd, að nú blasir það við, að æ færri gera sjómennsku að ævistarfi. Tilgangurinn með flutningi till. þessarar er að reyna að sporna við þessari þróun og reyna að koma því til leiðar, að menn geri sjómennsku að ævistarfi. Till. er aðallega í 3 liðum, og vil ég lauslega fara yfir þá, en aðallega vísa til ýtarlegrar greinargerðar, sem fylgir till. Ætlunin með till. er, að leitað sé úrræða til þess að tryggja sjómönnum, sem verið hafa hásetar á togurum og kaupskipum í millilandasiglingum um fleiri ár, t.d. 20–30 ár, aðgang að fastlaunuðu starfi í landi að lokinni sjómennsku. Það mætti hugsa sér að binda þetta einnig við ákveðið aldurstakmark, t.d. að sjómenn eldri en 45 ára geti horfið í land að lokinni þjónustu í 20–30 ár og átt þá aðgang að fastlaunuðu starfi í landi. Það eru fjöldamörg störf, sem þessir menn gætu leyst af hendi, ég hef hérna í grg. bent á örfá og skal ekki fjölyrða frekar um það. Telja má líklegt, að sjómenn leggi mikið upp úr því að geta átt í vændum fastlaunað starf í landi að lokinni sjómennsku, og að þeim sé það meira virði að geta horfið í land að loknum tilteknum þjónustutíma og átt trygga vinnu heldur en þurfa að eiga á hættu að eiga í samkeppni við unga og ólúna verkamenn við alls konar daglaunastörf. Þess vegna er nauðsynlegt, að störf þessara manna, togarasjómanna og háseta í millilandasiglingum, sem eru langdvölum fjarri heimilum sínum, séu metin sem vert er og þeim tryggð þau forréttindi, sem bent er á í till. Meðal erlendra þjóða er það töluvert tíðkað að veita t.d. hermönnum, sem hafa gegnt herþjónustu fjarri ættlandi sínu, forgangsrétt að vissum störfum. Í öðru lagi er bent á þá leið í till., að hásetar, sem verið hafa á togurum í tiltekinn árafjölda, t.d. í 15 ár, skuli hafa forgangsrétt að hásetaplássum á millilandaskipum. Það er alkunna, að störf á millilandaskipum eru ekki nærri eins erfið og störf á togurum, auk þess fylgja þeim ýmiss konar gjaldeyrisfríðindi, og eru þau mjög eftirsótt. Væri því rétt að tryggja á þennan hátt, að ungir menn réðust fyrst til starfa á togurum, en síðan til starfa á millilandaskipum, og þannig fengist vinnuafl, svo sem hér er bent á, og ekki þyrfti að leita út fyrir landssteinana. Ég skal ekki fjölyrða frekar um þetta, en að endingu víkja að niðurlagi tillögunnar, en þar er talað um, að það beri að tryggja, að sjómenn fái tiltekinn tíma af sjómennskutímanum, 3/5 hluta, reiknaðan sem þjónustutíma, ef þeir ráðist til starfa hjá ríki eða bæ. Virðist það bæði eðlilegt og sanngjarnt, að þegar menn, sem gegnt hafa þessum störfum, koma í land, þurfi þeir ekki að sæta því að byrja á byrjunarlaunum í því starfi, sem þeir ráðast til. - Legg ég svo að endingu til, að máli þessu verði frestað og því verði vísað til allshn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja tvær fsp. á þskj. 494. Ég vil í fáum orðum gera grein fyrir, hvers vegna fsp. eru fram bornar. Árið 1950 fékk Brandur Stefánsson í Vík aðalsérleyfið á leiðinni Reykjavík-Vík-Kirkjubæjarklaustur. Stóð þannig í tvö ár, 1950 og 1951, að Brandur Stefánsson var eini sérleyfishafinn á þessari leið. En brátt kom að því, að Kaupfélag Skaftfellinga sótti fast á að fá leyfi fyrir hálfkassa á þessari leið, og eitt árið a.m.k. setti það hálfkassa inn á leiðina án leyfis. Svo var það snemma á árinu 1952, að bæði verzlunarfélögin í Vík, Kaupfélag Skaftfellinga og Verzlunarfélag Vestur-Skaftfellinga, fengu leyfi fyrir sínum hálfkassanum hvort, sex farþega bifreið með vörupalli. Þetta stóð þó ekki lengi, því að brátt sótti í sama farið, að Kaupfélag Skaftfellinga sótti fast á að fá aukið leyfi. Þá skeður það, að í júlí 1952 komu til Víkur þrír menn frá skipulagsnefnd ásamt skrifstofustjóra nefndarinnar til þess að ræða þetta mál við aðalsérleyfishafa. Niðurstaða þeirra viðræðna varð sú, að bæði verzlunarfélögin á staðnum fengu aukin sín leyfi, þannig að þau fengu hvort um sig leyfi fyrir 12 farþega bifreið með vörupalli yfir sumarmánuðina, frá 20. júlí til 20. sept. ár hvert. Með þessu var sérleyfi aðalsérleyfishafa raunverulega rýrt svo mjög, að honum var gert ókleift að reka sérleyfið. En þegar þessi skipan var gerð, ræddi framkvæmdastjóri Verzlunarfélags Vestur-Skaftfellinga það við nefndarmenn skipulagsnefndar, sem voru þarna á staðnum, hvort nefndin hefði nokkuð við það að athuga, að aðalsérleyfishafi annaðist sérleyfisferðir félagsins um óákveðinn tíma. Nefndarmenn höfðu síður en svo neitt við það að athuga. Þannig stóð þetta fram á s.l. vetur, en þá varð sú breyting, að aðalsérleyfishafi, Brandur Stefánsson, sagði sérleyfinu lausu, og hann selur Kaupfélagi Skaftfellinga sérleyfisbifreiðar sínar. Þegar svo úthluta skyldi sérleyfum á s.l. vetri, sótti Kaupfélag Skaftfellinga um aðalsérleyfið á þessari leið og fékk það. Var ekkert við það að athuga. Verzlunarfélag Vestur-Skaftfellinga sótti einnig um að fá að halda sínu sérleyfi. Skipulagsnefnd mælti einróma með því, að þetta leyfi yrði veitt. En þegar kom til kasta ráðh., synjaði hann. Verzlunarfélag Vestur-Skaftfellinga taldi, að hér hlyti að vera um misskilning að ræða. Það endurnýjaði því umsókn sína, og til vara sótti félagið um undanþágu, en í lögunum um skipulag á fólksflutningum með bifreiðum segir í 1. gr., að ráðh. geti undanþegið sérleyfisskyldu á vissum leiðum vörubifreiðar, er flytja að staðaldri framleiðsluvörur bænda, en rúma auk þess allt að 8 farþegum, enda fullnægi þær að öðru leyti settum reglum fyrir fólksflutninga. Og enn fór það svo, að skipulagsnefnd mælti einróma með því, að Verzlunarfélaginu yrði veitt umbeðið leyfi. En þegar kom til kasta hæstv. ráðh„ synjar hann. Þetta er tilefni þess, að ég flyt þessar fsp. Ég æski skýringar hæstv. ráðh. á þessu. Ég æski einnig að fá að vita, hvort þeir eru fleiri en Verzlunarfélag Vestur-Skaftfellinga, sem hafa verið beittir sams konar rangindum, og ef svo er, hverjir það eru.



Eins og hv. þm. V-Sk. (JK) hefur greint frá, eru þetta tvær fsp. Það er fyrst: Hvers vegna synjaði ráðh. á s.l. vetri Verzlunarfélagi Vestur-Skaftfellinga í Vík um leyfi til áætlunarferða á fólksbifreiðum með vörupalli og einnig síðar um undanþágu á leiðinni Reykjavik-Vík-Hörgsland þrátt fyrir einróma meðmæli skipulagsnefndar fólksflutninga með bifreiðum? Út af þessu og því, sem hv. þm. tók fram, vil ég upplýsa eftirfarandi: Verzlunarfélag Vestur-Skaftfellinga fékk sérleyfi á þessari leið eða leiðinni Reykjavík–Kirkjubæjarklaustur 1. marz 1952. Verzlunarfélag Vestur-Skaftfellinga fól, þegar það fékk sérleyfið 1952, öðrum, þ.e.a.s. Brandi Stefánssyni, sjálfum aðalsérleyfishafanum, að halda uppi þessum ferðum, sem það fékk rétt til, þar sem félagið átti enga bifreið yfirbyggða til fólksflutninga og hefur enga bifreið átt til fólksflutninga allan sérleyfistímann. Sérleyfishafi hefur því aldrei farið neina af þeim sérleyfisferðum, sem honum var skylt að fara. Þetta hefur gengið svona allan sérleyfistímann. Enn fremur vil ég upplýsa, að strax í byrjun sérleyfistímabilsins, 1952, fengu Verzlunarfélagið og Brandur Stefánsson leyfi eftir eigin ósk til þess að fækka ferðum á leiðinni, eftir að Brandur hafði tekið við að fara ferðirnar fyrir Verzlunarfélagið, sérstaklega vetrarmánuðina, og var borið við, að flutningsmagn væri hvergi nærri nægjanlegt til þess að halda uppi öllum ferðunum. Og af þessum tveimur ferðum í viku allt árið, sem Verzlunarfélagið fékk leyfi til að halda uppi, en það hefur aldrei haldið uppi, hefur verið haldið uppi af öðrum eftirtöldum ferðum: Árið 1952 tveim ferðum í viku yfir mánuðina júlí og ágúst, en engum ferðum hina tíu mánuði ársins. Árið 1953 tveimur ferðum í viku yfir mánuðina júlí og ágúst, en engum ferðum hina 10 mánuði ársins. Og árið 1954 tveimur ferðum í viku yfir mánuðina júlí og ágúst, en engum ferðum hina tíu mánuði ársins. Svo gerist það árið 1955, að þá fengu Brandur Stefánsson og Verzlunarfélagið enn þá nýtt leyfi til þess að fækka ferðum á leiðinni frá því, sem áður var búið að gera, og voru þá alveg felldar niður þær tvær ferðir í viku yfir júlí og ágúst, sem Brandur hafði haldið uppi fyrir Verzlunarfélagið, líka yfir sumarið, þær hurfu alveg, en sameiginleg áætlun gefin út fyrir báða aðila með sama ferðafjölda yfir sumarmánuðina og Brandur Stefánsson hafði í sinni ferðaáætlun einn. Og þetta fyrirkomulag hélzt, þangað til þetta sérleyfi, sem aldrei hafði verið notað, var tekið af félaginu nú fyrir skömmu. Eins og sést af því, sem ég nú hef gefið upplýsingar um, hefur ekki verið haldið uppi þeim ferðum, sem Verzlunarfélaginu voru veittar 1952, nema aðeins tveimur í mánuði að sumrinu fyrstu þrjú ár sérleyfistímabilsins, en engum ferðum annan tíma ársins og alls engum af ferðunum síðustu tvö árin, og sérleyfishafinn, sem kallaður var, hefur aldrei nærri þeim komið. Það er svo til viðbótar, að það hefur ekki heldur reynzt vegna skorts á flutningsmagni, að því er talið hefur verið, kleift að halda uppi öllum þeim ferðum, sem Brandi Stefánssyni voru einum veittar. Loks vil ég taka það fram til viðbótar, að ferðaáætlun sú, sem núverandi sérleyfishafi hefur lagt fram fyrir yfirstandandi ár og póst og símamálastjórn hefur samþykkt, gerir ráð fyrir sex ferðum í viku tvo mánuði ársins og þremur ferðum í viku annan tíma ársins, og munu það vera fleiri ferðir en áður hafa verið, eftir því sem mér er sagt. Af þessu, sem ég hef tekið fram, sést, að Verzlunarfélagið hefur undanfarin ár haft sérleyfi að nafninu til, en aldrei rækt ferðirnar; að félagið hefur falið þær öðrum að nafninu til, en þær samt ekki verið farnar í raun og veru nema að nokkru leyti fyrst og síðan ekki, eftir að ferðunum var fækkað, eins og ég upplýsti. Enn fremur veit ég, að Brandur Stefánsson mun hafa átt fullt í fangi með að reka sérleyfisferðirnar á þessari leið, svo að þær gætu borið sig. Það er upplýst, að núverandi sérleyfishafa er ætlað að fara fleiri ferðir en áður voru á leiðinni, og því vel séð fyrir ferðum, miðað við það, sem áður var. Ég segi það því alveg hiklaust, að ég sá enga ástæðu og ekki heldur nokkurn snefil af sanngirni í því að veita Verzlunarfélaginu leyfi eða undanþágu eftir þessa frammistöðu, og lái mér það hver sem vill. Þá er það síðari spurningin. Hún er þannig: Hefur ráðh. á þessu ári synjað öðrum umsóknum um sérleyfi, sem skipulagsnefnd hefur einróma mælt með, og ef svo er, hverjum? Svarið við þessu er nei, enda hef ég ekki orðið var við neitt hliðstætt mál því, sem ég var nú að segja frá, og mér vitanlega hefur frammistaða einskis sérleyfishafa verið lík því, sem hér var frá skýrt.



Herra forseti. Af svörum hæstv. ráðh. er ljóst, að hann hafði enga - ég fullyrði enga frambærilega ástæðu fram að færa fyrir synjun sinni. Verknaður ráðh. er því misbeiting valds og pólitísk ofsókn og ekkert annað. Þetta fullyrði ég. Hæstv. ráðh. vill gefa í skyn, að þar sem Verzlunarfélag Vestur-Skaftfellinga hafi ekki rækt sérleyfi sitt, þá hafi það fyrirgert rétti sínum. Eins og ég gat um í minni fyrri ræðu, var það með fullri vitund skipulagsnefndar og óátalið af henni öll árin, að Verzlunarfélagið fól aðalsérleyfishafa, Brandi Stefánssyni, að starfrækja sérleyfið. Formaður skipulagsnefndar hefur og látið svo um mælt í mín eyru, að skipulagsnefnd hafi síður en svo getað haft neitt við það að athuga, að slíkur ágætismaður sem aðalsérleyfishafi, Brandur Stefánsson, annaðist ferðir Verzlunarfélagsins. Í sambandi við það, sem hæstv. ráðh. sagði, að ekki hefði verið haldið uppi þeim ferðum öllum, sem leyfðar hefðu verið, vil ég upplýsa þm. um það, að allar breytingar, sem gerðar hafa verið á ferðum, voru með fullu samkomulagi skipulagsnefndar. Ég get ekki séð, að það sé neinn fengur í því að vera að halda uppi dýrum ferðum að vetrarlagi í snjóum máske og vondri færð, ef ekkert er að flytja. Það get ég ekki séð, enda hefur skipulagsnefnd fallizt á, að ferðir falli niður stundum. Í þessu máli hefur verið alger eining skipulagsnefndar, Verzlunarfélags Vestur-Skaftfellinga og aðalsérleyfishafa. Það hefur verið gagnkvæm þjónusta milli Verzlunarfélagsins og aðalsérleyfishafa. Verzlunarfélagið hefur annazt flutninga fyrir aðalsérleyfishafa gegn því, að hann annaðist sérleyfisferðir félagsins. Hefur engin launung verið í þessu máli. Í hvert sinn sem leiðabók landssímans hefur verið samin yfir sérleyfisferðirnar, var jafnan leitað álits Verzlunarfélags Vestur-Skaftfellinga um áætlunardagana og við áætlunardagana síðan skráð: Brandur Stefánsson og Verzlunarfélag Vestur-Skaftfellinga. Af þessu er ljóst, að Verzlunarfélag Vestur-Skaftfellinga var jafnan talið fullgildur aðill sérleyfisins. Félagið greiddi og öll gjöld til Félags sérleyfishafa sem aðrir. Þegar Verzlunarfélag Vestur-Skaftfellinga gerði samkomulagið við Brand Stefánsson með fullri vitund og vilja skipulagsnefndar, var ástæðan án efa fyrst og fremst sú, að félagið vildi stuðla að því, að Brandur Stefánsson gæti annazt aðalsérleyfið áfram, en eins og ég gat um í minni fyrri ræðu, var honum í raun og veru gert ókleift að starfa með aðgerðunum, sem urðu í júlí 1952. En það eru fleiri hliðar á þessu máli en sú, sem snýr að Verzlunarfélagi Vestur-Skaftfellinga og Skaftfellingum. Hvað verður um störf skipulagsnefndar í framtíðinni, ef pólitískur ráðh. getur óátalið í ofstæki sínu farið að eins og hér var gert? Ég fæ ekki betur séð en að skipulagsnefnd hafi ekkert verkefni að vinna, hún sé gersamlega óþörf. Ég veit ekki, hvert hæstv. ráðh. hefur leitað ráða, þegar hann ákvað að misbeita valdi sínu pólitískt, sem hann hér hefur gert, en ég fullyrði, að hafi hann leitað ráða manns austan Jökulsár á Sólheimasandi, þá er það ekki Skaftfellingur, sem hefur gefið honum ráðin. Allir sannir Skaftfellingar hafa megnustu skömm og fyrirlitningu á þessum verknaði ráðh. Fsp. 2 svaraði ráðherra neitandi, eins og ég bjóst við. Það sannaði enn betur, að hann hefur beitt þetta félag, Verzlunarfélag Vestur-Skaftfellinga, pólitískri ofsókn.



Það er sannast, að þessi rakalausa þvæla hv. þm. V-Sk. er ekki svaraverð. Ég vil þó segja örfá orð út af fúkyrðum þeim, sem hann lét frá sér fara. Hann segir, að svar mitt við síðari spurningunni sýni, að þetta hafi verið pólitísk ofsókn, Af því að ég sagði, að þetta hafi verið í eina skiptið, sem ég hefði gengið á móti till. sérleyfisnefndarinnar, þá segir hann, að hlutdrægni sé auðsæ. Ég fullyrði, að það er ekki til nein hliðstæð frammistaða hjá nokkrum sérleyfishafa við frammistöðu Verzlunarfélags Vestur-Skaftfellinga. Ég fullyrði, að það sé einsdæmi, að þannig hafi verið farið að sem félagið leyfði sér, og þess vegna vísa ég þessum fullyrðingum algerlega heim til föðurhúsanna. Þá sagði hv. þm. V-Sk., að það væri búið að eyðileggja löggjöfina í framkvæmd, þar sem ráðh. færi ekki eftir því, sem n. leggur til. Ráðh. er ekki bundinn við að fara eftir því, sem n. leggur til. N. hefur tillögurétt, og hefur því hér að öllu leyti verið farið eftir lögunum. Þá var hv. þm. hér af miklum æsingi að tala um þjónustu, sem hefði verið innt af hendi, misbeiting valds og pólitíska ofsókn og ósanngirni, sem hefði verið sýnd Verzlunarfélaginu. Ég ætla, að allir hv. þm. hafi áttað sig á því, að það, sem hér gerðist, var í raun og veru það, að Verzlunarfélagið afsalaði sér hreint og klárt sérleyfinu yfir til Brands Stefánssonar. Það var það, sem það gerði. Það afsalaði sér hreinlega sérleyfinu yfir til Brands Stefánssonar, en síðan féll þessi þjónusta, sem hann er að tala um að hafi verið innt af hendi í þágu Skaftfellinga, algerlega niður. Ferðirnar voru ekki farnar. Félagið afsalaði sér sérleyfinu til Brands Stefánssonar, en síðan féllu allar ferðir niður, og sérleyfið var þess vegna í raun og veru aldrei rækt, enda sjáum við það bezt á því, að félagið átti ekki einu sinni bifreið til þess að annast þessar ferðir, sem því hafði verið trúað fyrir. Svo þegar annar sérleyfishafi kemur, þá rýkur félagið upp til handa og fóta og telur sig vilja fara að rækja ferðir. En þá hafði það bara engan rétt eins og komið var. Það hafði engan rétt, vegna þess að það hafði í raun og veru aldrei verið sérleyfishafi nema að forminu til, eins og hér hefur verið fullkomlega upplýst. Ég vísa þess vegna gersamlega á bug öllum fúkyrðum og ádeilum hv. þm. V-Sk. í þessu og fullyrði, að farið hefur verið eftir algerlega réttri og eðlilegri leið í þessu máli.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. sagði, að Verzlunarfélag Skaftfellinga hefði engan rétt átt, vegna þess að það hafi verið búið að afsala sér sérleyfinu til Brands Stefánssonar. Ráðherra veit, að þetta er ekki rétt. Verzlunarfélag Vestur-Skaftfellinga samdi við Brand Stefánsson til bráðabirgða um að rækja þessar ferðir, og þetta var gert með samþykki sérleyfisnefndar. Það var þess vegna ekki um neitt afsal að ræða, enda velt hæstv. ráðh. það, að Verzlunarfélagið greiddi gjöld til sérleyfisnefndarinnar og það var skráð í leiðabókinni ásamt aðalsérleyfishafa. Verzlunarfélagið gerði samning við Brand Stefánsson, en hefur ekki gert samning við Kaupfélag Vestur-Skaftfellinga. Málsvörn hæstv. ráðh. í þessu máli er mjög aum. Hann hefur engin rök fram að bera önnur en þessi, sem ég áðan var að lýsa og eru algerlega röng. Það er þess vegna rétt, sem hv. þm. V-Sk. sagði hér áðan, að hæstv. ráðh. hefur misnotað sitt vald til þess að ná sér niðri á pólitískum andstæðingum.  Hæstv. ráðh. sagði hér áðan, að Verzlunarfélagið hafi engan bíl haft til þessara flutninga. Hvers vegna ekki? Það sá ekki ástæðu til að láta byggja yfir bíl, á meðan það hafði enn falið öðrum að annast fólksflutninginn. Eftir að breytingin varð og það sjálft ætlar að annast þessar ferðir, sem það á rétt til að fá, hefur það látið byggja yfir bíl og hefur nú ráð á 12 sæta bíl ásamt vörupalli, eins og ætlazt er til að það fái að láta á þessa leið. Hæstv. ráðh. hefur misnotað sitt vald á pólitískan hátt, og mér er spurn, eða hver þarf að spyrja að því, hvað hæstv. ráðh. hefði gert, ef hér hefði átt hlut að máli kaupfélag innan SÍS? Hvað hefði hæstv. ráðh. þá gert? Það er svo, að það eru flest samvinnufélögin, sem hafa einhver sérleyfi, og það er ekki eingöngu vegna þess, að það sé fjárhagslegur hagnaður af því að annast þessi leyfi. Það eru þægindi fyrir fólkið, sem í félögunum er. Það eru þægindi fyrir það að geta ferðazt með þessum bílum, að geta fengið böggla og vörur með þessum bílum, sem ganga ekki aðeins á milli Reykjavíkur og félaganna, heldur einnig út um sveitir. Og það er rétt, sem hv. þm. V-Sk. sagði hér áðan, að Skaftfellingar hafa ekki óskað eftir því, að Verzlunarfélagið væri þannig sett hjá. Hæstv. ráðh. mun hljóta fyrirlitningu Skaftfellinga fyrir þetta framferði sitt, og það eru margir, sem eru að bollaleggja það og reyna að gera sér grein fyrir því, hverjum öðrum en Eysteini Jónssyni, hæstv. fjmrh., hefði verið trúandi til að gera þetta. Þegar ég lít hér yfir þennan hv. sal á þá menn, sem hér eru inni, þá kem ég ekki auga á neinn, sem ég fyrir fram tryði til slíkrar smámunasemi og slíkrar pólitískrar misnotkunar og hafði raunar ekki, áður en þetta gerðist, trúað hæstv. fjmrh. heldur. En hann hefur nú sýnt það í verki, að honum er trúandi til að gera ýmislegt það, sem aðrir mundu ekki fást til þess að gera, ef hann heldur, að það geti orðið sínum flokki til framdráttar eða sínum stuðningsmönnum á einhvern hátt. En hér reiknar hæstv. ráðh. dæmið skakkt. Þetta mál mun verða hans flokki og honum sjálfum ekki til framdráttar, heldur til skammar.



Ég held satt að segja, að það hefði orðið þessum hv. þm. (IngJ) minnst til skammar, ef hann hefði haft vit á því að láta þm. V-Sk. einan um þetta. Ég held hann eigi alveg nóg með sín mál, þótt hann sé ekki að skipta sér af vandræðamálum hv. þm. V-Sk. Ég býst við, að hv. þm. Rang. hafi alveg nóg á sinni samvizku og nóg við að fást, þótt hann sé ekki að grípa fram í þetta, enda er frammistaðan öll eftir því. Hann sagði, að það væru sérstök þægindi fyrir fólkið, að kaupfélögin hefðu sérleyfi. Ef það eru sérstök þægindi fyrir fólkið, að Verzlunarfélagið hafi sérleyfi, hvers vegna rækti þá ekki Verzlunarfélagið sérleyfið, þegar það hafði það. Hvers vegna var það þá aðeins leppur, og hvers vegna sveikst það um það, sem það átti að gera? Hvar var fólkið þá? Hvar voru hagsmunir Skaftfellinga? Hvers vegna afhenti það þá fyrst þessar ferðir að nafninu til yfir til annarra, og hvers vegna voru þær síðar alveg felldar niður, gersamlega felldar niður? Það þýðir ekkert að bjóða mönnum upp á svona röksemdafærslu, ef hægt er að kalla þetta því nafni, þetta klór þessara hv. þm. Ég sagði hér áðan, að það, sem skeð hefði, væri, að Verzlunarfélagið hefði afsalað sér sérleyfinu yfir til Brands Stefánssonar, en hv. 1. þm. Rang. sagði, að þetta væri ekki rétt lýsing á málinu, og ég fellst á það. Hún er ekki rétt, vegna þess að það, sem raunverulega gerðist, var ekki það, að það afsalaði sér sérleyfinu, heldur hitt, að það var svikizt um, þessar ferðir voru aldrei farnar. Sérleyfisleiðin var aldrei rækt. Það var það, sem gerðist. Fyrst voru ferðirnar að nafninu til færðar yfir á Brand Stefánsson, og þannig gekk örlítill hluti þeirra um skeið, síðan voru ferðirnar algerlega felldar niður og sérleyfið varð ekkert nema nafnið. Þjónustan var engin. Það vottaði ekki fyrir því, að þetta félag reyndi að halda uppi nokkurri þjónustu fyrir fólkið. Það átti ekki einu sinni bíl, sem hugsanlegt var að fara á slíkar ferðir. Svo leyfa þessir hv. þm. sér að koma hér, ausa hér fúkyrðum og tala um pólitíska misnotkun og annað eftir því, þó að það sé ekki hlaupið upp til handa og fóta til þess að veita þessu félagi nýtt sérleyfi, eftir að það hafði kastað niður því sérleyfi, sem það hafði fengið, ekkert hugsað um skyldur sínar á nokkurn hátt, en kastað málinu algerlega frá sér. Ég segi: Það hefði verið undarleg afgreiðsla, miðað við þá reynslu, sem á þessari leið var orðin um möguleikana á því að halda uppi nægilega mörgum ferðum, ef það hefði nú átt að fara að veita Verzlunarfélaginu nýtt sérleyfi. Sannleikurinn er sá, eins og mun hafa komið mjög greinilega fram hjá þeim mikla dugnaðarmanni, Brandi Stefánssyni, að það er mjög erfitt og var erfitt að fá þessa leið til að bera sig, einmitt vegna þess, að flutningamagnið var tæplega nógu mikið. Þess vegna varð að fækka ferðunum. Núverandi sérleyfishafi ætlar að halda uppi fleiri ferðum en áður voru farnar, og þess vegna verður meiri þjónusta við þá, sem hér eiga hlut að máli, en áður hefur átt sér stað, því að það er víst engin ástæða til þess að halda, að sá sérleyfishafi, sem nú hefur þessi mál með höndum, svikist um á sama hátt og það félag gerði, sem þessir hv. þm. virðast bera svo mjög fyrir brjósti, sjálfsagt ekki af pólitískum ástæðum. Það er svo sem auðvitað. Ekki dettur þeim i hug, þessum þm., að hafa áhuga fyrir þessu af pólitískum ástæðum? Það er víst eitthvað allt annað, sem þar kemur til greina, en pólitískt. Það er bara Eysteinn og svoleiðis menn, sem hugsa um pólitík eða gera eitthvað eftir pólitískum hugsanagangi. Þessum mönnum dettur auðvitað ekki pólitík í hug? Nei, nei, það er af og frá.



Herra forseti. Þessum mönnum dettur vitanlega pólitík ekki í hug, segir hæstv. ráðh., og það er sjálfsagt ekki af pólitískum ástæðum, sem þír eru að tala hér um hag Verzlunarfélags Skaftfellinga. Það sýnir nú, hvað hæstv. ráðh. á erfitt með að verja sitt mál, þegar hann gerir ekki greinarmun á því, hvað hann hefur gert, að hann hefur misnotað sitt vald og níðzt á öðrum aðila, en við erum að fordæma gerðir ráðh. Það getur vel verið, að hæstv. ráðh. finnist eðlilegt, að enginn komi auga á þetta og hann eigi alveg að vera „stikkfrír“ í þessu efni. En hæstv. ráðh. verður að gera sér það að góðu, að þegar hann með þessu eindæma ofstæki á hendur þessa aðila næstum því brýtur lög, þá verður komið auga á það og það verða fleiri en ég og hv. þm. V-Sk., sem tala um þetta. Hæstv. ráðh. kemst ekki hjá því. Og eins og ég sagði áðan, þá mun hann hafa skömm af þessu og hans flokkur gjalda þess. Ég get nú þakkað hæstv. ráðh. fyrir ráðleggingarnar um að hafa mig hægan, því að ég hafi nóg með mig. En það er hans mat, og ég verð að biðja hæstv. ráðh, afsökunar á því, þótt ég leiti ekki ráða hjá honum, hvenær ég á að hafa mig í frammi og hvenær ég á að sitja í mínu sæti. Við skulum láta það alveg vera. En hæstv. ráðh. talaði um það, hvers vegna Verzlunarfélagið hafi ekki rækt sérleyfið, úr því að það eru hagsmunir fyrir fólkið, að það sé gert. Verzlunarfélagið rækti sérleyfið með því að fela Brandi Stefánssyni að annast þetta fyrir sína hönd, ekki aðeins flutninga hér á milli Reykjavíkur og Víkur og Kirkjubæjarklausturs, heldur einnig út um sveitir, þar sem þessi bíll fór. Og hvers vegna var fækkað ferðum? Hvers vegna féllst sérleyfisnefnd á það að fækka ferðum? Það var vegna þess, eins og hæstv. ráðh. sagði, að flutningamagnið var ekki nógu mikið, eftir að Kaupfélag Vestur-Skaftfellinga hafði fengið leyfi fyrir tveimur bílum. Og hvers vegna var erfitt hjá Brandi Stefánssyni að halda uppi áætluninni? Það var vegna þess, að Kaupfélag Vestur-Skaftfellinga með stuðningi framsóknarmanna var að bola aðalsérleyfishafanum út, og þegar Verzlunarfélagið fékk sitt sérleyfi, þá voru þrír sérleyfishafar í Vík, og það var erfitt að skipta því þannig á milli þessara þriggja aðila, að allir hefðu sæmilegt og að það gæti borið sig fyrir þá alla. Það er þess vegna, sem Verzlunarfélagið samdi við aðra sérleyfishafa, og það var þess vegna, sem sérleyfisnefndin féllst á það, að þetta væri skynsamleg ráðstöfun. En þegar sérleyfishöfunum er fækkað úr þremur niður í tvo, þá kemur allt annað til athugunar. Þá eru það aðeins verzlunarfélögin í Vík, sem um er að ræða, og þá vildi Verzlunarfélagið reka sinn eigin bíl, sem það nú hefur á prjónunum, en ekki að aðeins einn aðili annaðist þetta, eins og hæstv. ráðh. hefur nú gert ráðstafanir til að verði um sinn. Ég skal ekki orðlengja meira um þetta, enda er minn tími búinn og þess gerist ekki þörf. Það þarf ekki að segja meira um þetta mál. Það liggur skýrt fyrir. Það efast enginn um það í þessum hv. deildarsal, það efast enginn Skaftfellingur um það, að hæstv. ráðh. hefur misnotað sitt vald, að hann hefur enn á ný kynnt sig að því að hafa ekki drepið af sér ýmislegt af því versta, sem í fari hans var á stjórnarárunum 1934–39, að enn þá er gamli framsóknarhugsunarhátturinn til í hans huga.



Herra forseti. Þetta mál virðist liggja það ljóst fyrir, að það sé ekki þörf kannske að bæta þar miklu við. En ég tel þó nauðsynlegt, að menn geri sér grein fyrir vissum staðreyndum í því, sem ómögulegt er fram hjá að ganga. Það liggur alveg ljóst fyrir, ómótmælt, að Verzlunarfélagi Vestur-Skaftfellinga var á sínum tíma veitt sérleyfi á þessari leið ásamt aðalsérleyfishafanum, og þar áður hafði Kaupfélagi Vestur-Skaftfellinga verið veitt undanþága til þess að hafa bil í förum á þessari sömu leið. Það, sem síðar gerist, er það, að Verzlunarfélag Vestur-Skaftfellinga með samþykki sérleyfisnefndar fólksflutninga með bifreiðum felur aðalsérleyfishafanum að annast þessar ferðir um ótiltekinn tíma. Þetta er einnig ómótmælt, að það hafi verið með fullkomnu leyfi skipulagsnefndar fólksflutninga með bifreiðum. Þetta álít ég, að sé mjög veigamikið atriði í málinu, vegna þess að það hefði a.m.k. komið ótvírætt fram, ef slíkt leyfi hefði ekki verið veitt, hvort félagið hefði getu og vilja til þess að stunda þessar ferðir eða ekki. En úr því að það fær fullkomið samþykki þess aðila, sem með þessi mál hefur að gera, til að ráðstafa sínu sérleyfi á þann hátt, sem það gerir, þá sé ég ekki með nokkru móti, að hægt sé að láta það valda réttarmissi fyrir þennan sérleyfishafa, þegar það einnig liggur sannað fyrir eða ómótmælt, að breytingar, sem verða á sérleyfisferðum þetta tímabil og ég þekki ekki í einstökum atriðum, enda skiptir það ekki máli, hafa verið gerðar með fullu samþykki sérleyfisnefndarinnar. Það liggur því ekkert fyrir um það, þegar kemur til greina að breyta nú um aðalsérleyfishafa, að Verzlunarfélag Vestur-Skaftfellinga hafi í einu né neinu brotið þær skyldur, sem á því hvíldu sem sérleyfishafa. Þar sem þær ráðstafanir, sem félagið hefur gert og upplýst er hér að það hafi gert vegna þess, að það hafi gert sérstakan samning við aðalsérleyfishafann um vissa þjónustu fyrir það fólk, sem Verzlunarfélagið þurfti sérstaklega að veita þjónustu, - úr því að það er gert með fullu samþykki þeirra aðila, sem með völd fara í þessum efnum, þá er hér ekkert af sér brotið. Þetta er ómótmælanleg staðreynd. Af því leiðir, að það er ekki hægt að byggja synjun til Verzlunarfélags Vestur-Skaftfellinga á því, að það hafi vanrækt skyldur sínar sem sérleyfishafa og eigi þess vegna ekki rétt á að fá sérleyfið í hendur. Þó að það hafi ekki látið byggja yfir bíl á sínum tíma, meðan það hafði samning við annan aðila, þá sannar það ekkert í málinu. Nú er það upplýst, að Verzlunarfélag Vestur-Skaftfellinga hefur óskað eftir að fá sams konar leyfi og það áður hafði til þess að hafa ferðir á þessari sérleyfisleið og að skipulagsnefndin einróma, - ég endurtek það: einróma, mælir með því, að þetta leyfi sé veitt, sú nefnd eða sá aðili, sem bezta þekkingu á að hafa á flutningaþörfum og öðru, sem varðar sérleyfismálin, þá tekur hins vegar ráðherra sér það vald þvert ofan í þetta einróma álit nefndarinnar að svipta Verzlunarfélag Vestur-Skaftfellinga þessu sérleyfi, sem það hafði, og neitar að endurnýja það. Þetta hlýtur óneitanlega að vekja æðimiklar grunsemdir um, að hér sé ekki alveg hreint mjöl í pokanum, og þykir mér leitt að þurfa að segja það. En ég held, að hver sem með hlutleysi íhugar þetta mál til hlítar og skoðar allar staðreyndir þess og það, sem fyrir hefur legið í þessum umr., hljóti að gera sér grein fyrir því, að hér hefur eitthvað einkennilegt gerzt, því að svo þegar Verzlunarfélagið endurtekur umsókn sína og biður þá um, að það sé veitt aðeins sem undanþága, og sérleyfisnefndin mælir einnig einróma með því, þá er það enn haft að engu og það enda þótt áður hafi Kaupfélagi Vestur-Skaftfellinga, fyrir allmörgum árum, verið veitt undanþága á þessari leið. Og það virðist ekki hafa komið til greina að taka af því þessa undanþágu á sínum tíma, þó að það yrði að draga úr ferðum, vegna þess að aðalsérleyfishafinn hefði ekki nóg að flytja. Það virðist ekki hafa komið þá til álíta, að það væri rétt, að Kaupfélag Vestur-Skaftfellinga missti þetta leyfi sitt. Ég held því, að það verði erfitt að komast fram hjá þeirri staðreynd, að það, sem hér hefur gerzt, er, að ráðh. hefur neitað að framlengja leyfi til aðila, sem áður hafði það, að sá aðili hafði ráðstafað því á sínum tíma í fullu samráði og með samþykki þess valdhafa, sem með þessi mál hafði að gera, og verður því ekki sakaður um eitt né neitt um vanrækslu í þeim efnum, og að sá aðili, sem er ráðgefandi í þessum málum og hefur allra manna bezta sérþekkingu til þess að dæma um, hvað sé eðlilegt og rétt, hefur tvívegis nú í vetur einróma mælt með því, að leyfi til Verzlunarfélags Vestur-Skaftfellinga verði framlengt, að þá gerist sá undraverði hlutur, að ráðh. hefur þetta allt að engu. Ég skal ekki vera með neinar getsakir um það, hvað fyrir ráðherra hefur vakað með þessu, en ég efast ekkert um, að hver sá, sem með sanngirni lítur á þessi mál og íhugar þær upplýsingar, sem hér hafa komið fram, hlýtur að verða forviða yfir því, að ráðherra skuli hafa séð sér fært að beita valdi sínu á þennan hátt.



Það eina, sem að mínum dómi skiptir máli í þessu sambandi, er það, sem raunverulega gerðist, og það, sem raunverulega gerðist í þessu máli, var það, að Verzlunarfélagið fékk sérleyfi, en rækti sérleyfið aldrei, og þær ferðir, sem því var ætlað að fara, voru ekki farnar nema að litlu leyti fyrst. Þetta er það, sem í raun og veru skiptir máli. Þetta er kjarni málsins. Ef við lítum á kjarna málsins, þá átti Verzlunarfélagið engan sérstakan rétt, engan siðferðilegan rétt til þess að koma til greina fremur en hver annar, sem aldrei hafði nálægt þessum málum komið, nema síður væri, vegna þeirrar frammistöðu, sem hér hefur verið rædd í dag. Þannig lít ég á þetta mál. Þegar það nú lá fyrir, að kominn var myndarlegur sérleyfishafi og búið var að veita honum sérleyfi, þar sem gert var ráð fyrir fleiri ferðum en áður höfðu verið hafðar samtals, og þess vegna meiri þjónusta ráðgerð en áður hafði komið til greina, þá fannst mér ekki rétt að fara að setja inn á þessa leið þennan aðila, sem frá mínu sjónarmiði átti engan rétt til þess vegna þess, hvernig hann hafði haldið á málinu. Það eru margir, sem sækja um sérleyfi og ekki komast að. Það eru margir, sem vilja komast að og hafa sérleyfi við hliðina á öðru, og mörgum er synjað um það, vegna þess að yfirleitt er reynt að sneiða hjá því að gera ferðirnar óarðbærar með því að hafa of marga á leiðunum. Það er höfuðstefnan að reyna að forðast slíkt. Þetta eru ástæðurnar fyrir því, að ég taldi það alls ekki rétt, að Verzlunarfélagið fengi sérleyfi eða undanþágu.



Herra forseti. Ég hef nú lengi verið á þingi og í öðru samstarfi við hæstv. fjmrh. Ég hef aldrei heyrt til hans annað eins orðbragð eða slíkan rökstuðning og hann hefur viðhaft hér í dag, og virði ég það honum raunar til vorkunnar og að sumu leyti til lofs, vegna þess að það sýnir, að hann er miður sín og veit undir niðri, að hann hefur gert rangt. Og það, að ráðh. skuli leyfa sér að ávita þm. eins og 1. þm. Rang. fyrir, að hann noti þingmannsrétt sinn til þess að tala um alþjóðlegt málefni, er alveg fáheyrt, og það sýnir, hversu þessum hæstv. ráðh. er brugðið, auk þess sem orðaval hans að öðru leyti var honum með öllu ósæmandi. Hann byggir sína málsvörn á því, að hinn fyrri sérleyfishafi hafi svikið sína skyldu. Nú er það sannað og ómótmælt af hæstv. ráðh., að þessi sérleyfishafi hafði samráð við sinn eftirlitsmann og yfirmann í þessu efni, þá nefnd, sem um þetta fjallar, og sá aðili hafði beinlínis veitt samþykki sitt til þeirrar aðferðar í málinu, sem við var höfð, og það er auðvitað alveg fráleitt að ætla að leggja honum það til lasts, að hann skuli viðhafa aðferðina, úr því að hann er ekki aðvaraður um, að rangt sé farið að, heldur þvert á móti fær samþykki til þeirrar aðferðar, sem viðhöfð er. Til viðbótar kemur svo það, að yfir þessari nefnd var áður eins og nú ráðh., sem ber ábyrgð á meðferð málsins, þangað til þessi hæstv. ráðh. tók við, og sá ráðh. var flokksbróðir þessa hæstv. ráðh. Og ef einhver hefur svikizt um eitthvað í þessu efni, þá verður fyrst og fremst að beina ásökuninni að þeim hæstv. ráðh. fyrir að fylgjast ekki með því, ef þarna hefur verið um vanrækslu að ræða, og aðvara aðila um, að öðruvísi skyldi að farið. Fram hjá þessum staðreyndum kemst hæstv. ráðh. alls ekki, vegna þess að væntanlega ætlar hann ekki að halda því fram, að flokksbróðir hans hafi verið að leiða sérleyfishafann í gildru til þess síðar að geta níðzt á honum. Slíkt hátterni væri með öllu ósæmilegt. Hvernig sem á þetta mál er litið, er því alveg augljóst, að sú afsökun, sem hæstv. ráðh. hér færir fram, er ekki frambærileg. Ég efast ekki um, að ráðh. hafi haft heimild að l. til þess að gera það, sem hann gerði, en þau rök, sem hann færir fyrir máli sínu, eru óframbærileg, og framkoma ráðh. hér í ræðustólnum áðan sýnir, að ráðh. finnur þetta inn á sér.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Hv. 1. þm. Reykv. var að tala um, að ég hefði verið hér heldur stórorður. Ég er alls ófeiminn að láta fara hér fram úttekt á því, sem ég hef sagt, annars vegar og því, sem hv. þm. Sjálfstfl. hafa látið sér um munn fara, hins vegar í þessum umr. Ég er alveg ófeiminn að láta fara fram úttekt hlutlausra manna á því og mun þá sýna sig, hvernig útkoman af því dæmi verður. Ég vil svo aðeins segja þetta út af því, sem hv. 1. þm. Reykv. tók fram: Það er ekki vefengt hér, að ég hafi haft fullan rétt að lögum til þess að ráðstafa þessu máli. Spurningin er aðeins sú, hvort það hafi verið eðlilegt af mér eða sanngjarnt að fallast ekki á að veita þessu félagi, sem hér er um að ræða, sérleyfi, eins og ástæður voru. Þeir halda því hér fram, hv. talsmenn sjálfstæðismanna, að framkoma Verzlunarfélagsins hafi verið alveg eðlileg og ekkert að henni hægt að finna og þess vegna eðlilegt að verðlauna framkomu þess með því, að það fengi nú sérleyfi. Ég hef haldið allt öðru fram og er á annarri skoðun. Þeim finnst það hafa verið allt í lagi af félagsins hendi að kría sér fyrst út sérleyfi með þeim rökum, að það væri mikil nauðsyn á því, að það héldi uppi ferðum sjálfs sín vegna, félagsmannanna vegna og vegna fólksins í Vestur-Skaftafellssýslu, þeir halda því sem sé fram, að það hafi verið allt í lagi að kría sér út sérleyfi með þessum rökum, vanrækja síðan að koma þessum ferðum á, fá sér ekki einu sinni bifreið, sem hugsanlegt væri að nota til þessara ferða, fela öðrum manni ferðirnar, fyrst þannig, að þær væru ræktar að nokkru leyti, en fella þær síðan alveg niður. Þetta finnst þeim hafa verið allt í lagi og ekkert við þetta að athuga og þetta hafi verið hæfilegur undirbúningur að því, að þetta félag hlyti að eiga alveg sjálfsagðan rétt til þess að fá sérleyfi, þegar því sýndist, sem það ætlaði þá raunverulega að fara að rækja. En ég segi aftur á móti, að hvað sem formunum líður í þessu máli, þá væri það alveg óeðlilegt eftir svona frammistöðu, að félaginu væri veitt þetta sérleyfi. Um þetta verða menn svo að dæma.