Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Atvmrh. (Magnús Jónsson) : Brtt. þær, sem hér liggja fyrir til atkvgr., voru ræddar hér við 2. umr., og því taka flm. þeirra ekki til máls nú. Ég skal ekki gera að umtalsefni brtt. á þskj. 175, enda er frv. ekki mitt frv., og ég tala bara sem 1. þm. Reykv. En ég vil segja nokkur orð um brtt. 161, 3. lið, sem tekin var aftur til 3. umr. Við 2. umr. var numið burt ákvæðið, sem bannaði kosningar eftir kl. 12 að kvöldi og þar með greitt fyrir kosningunni þar, sem mest er fjölmennið. Þetta var óviðkunnanlegur hemill, og um leið var greitt fyrir því, að kosningar til sveita gætu farið fram í 2 daga. Mér þykir vænt um þetta, því að þó að kosningar standi að jafnaði ekki lengur en til kl. 12, er það svo, að í illviðrum er fullerfitt með því húsnæði, sem fyrir hendi er, að ná öllum saman. Mér finnst nokkur aukin ástæða til þess að verða þá einnig við óskum þeirra, sem dreifðara búa, svo að kosningarnar í haust geti farið fram með sem tryggustum hætti. Það, sem ágreiningur er um, er bara aðferðin. Þó að ég sé ekkert hræddur við haustkosningar, eru þær slæmar fyrir frambjóðendur, en í sveitunum er þetta rólegur tími. Hins vegar er óneitanlega mikill munur á vordegi og haustdegi, og þeim, sem orðnir eru vanir við að kjósa vorlangan daginn, hrýs hugur við að eiga að kjósa í skammdeginu. Þess vegna var enginn ágreiningur í n. um að gefa þeim þetta svigrúm. Aðalkosturinn við brtt. meiri hl. allshn. finnst mér sá, að þar er skýrar gert ráð fyrir, að kosningar eigi að fara fram á aðalkjördaginn, en í frv. var of mikið gefið undir fótinn um að draga kosningarnar þangað til síðari daginn. Samt eru þeir annmarkar á brtt., að ég get ekki fylgt henni. Ef á annað borð á að ákveða í skyndi, hvort ar kosningu verður, er ekki hægt að koma þeim skilaboðum til kjósenda svo fljótt, að kosning geti farið fram næsta dag. Maður getur hugsað sér, að illviðri gangi yfir nokkurn hluta landsins, svo að í fáeinum kjördæmum sé frestað t. d. um viku, en þá er ekki hægt að stöðva talningu allan þann tíma, og kosningar eiga að vera um garð gengnar, áður en nokkuð er uppvíst um úrslit. Þetta er meginatriði, og það er á móti þeim reglum, sem annars er fylgt, nefnilega, að kosningaundirbúningurinn einn komi til greina um að hafa áhrif á úrslit kosninganna. Ég var áður með brtt., en eftir vandlega íhugun er ég kominn á aðra skoðun. Ég tel það draga úr annmörkunum, að aðeins sé um bráðabirgðaákvæði að ræða í eitt skipti. Ég vildi greina þessa ástæðu fyrir því, að ég get ekki fylgt brtt. meiri hl. allshn., enda þótt ég hefði kosið skýrara orðalag í frv. sjálfu.

Frsm. (Bjarni Benediktsson) : Meiri hl. allshn. hefur borið fram till., sem er framhald af till. þm. Eyf. við 2. umr. og við töldum ganga of langt, en við höfum nú að nokkru leyti fallizt á rök þeirra og væntum samkomulags í hv. d. Efni till. skýrir sig sjálft. Munurinn kemur fram í því, að varamanni eru ekki talin fleiri atkv. til uppbótarsætis en helmingur þess, sem listi haus fékk, þar sem áður voru allar líkur til, að hann fengi þrjá fjórðu. Út af ræðu hæstv. atvmrh. skal ég geta þess, að ég legg ekkert kapp á, hvort fyrirkomulagið verður haft. Ef það þykir varhugavert að láta kjósa, eftir að talning atkv. hefur farið fram í öðrum kjördæmum, vil ég beina því til hv. þdm., hvort ekki sé ástæða til að hefja hvergi talningu fyrr en að kosningum loknum um allt land. Það væri ekki óeðlilegt að mæla svo fyrir, eða er ekki meiningin, að þessir tveir kjördagar yrðu vikudagar hvor á eftir öðrum?



Ég vil tjá hv. meiri hl. allshn. þakkir fyrir, að hann hefur með brtt. á þskj. 179 tekið upp efnið í þeirri till., er við þm. Eyf. fluttum við 2. umr. og felld var, því að þó að brtt. n. sé öðruvísi orðuð, nær hún þó sama marki. Okkar till. var um, að varaþm. í tvímenningskjördæmi gæti ekki orðið uppbótarþm., ef listi hans kæmi að manni. Eins og frv. var áður, hefði annar maður á lista fengið ¾ atkv., en þriðji maður helming atkv., en samkv. þessari till. skal, þegar um útreikning uppbótarsæta er að ræða, reikna frambjóðendum eins og flokkunum eru reiknuð atkv. Annar maður fær helming atkv., sem listanum eru greidd, og er því niðurstaðan alveg sú sama og við hugsuðum okkur. Við bárum fram till. okkar út frá þeirri hugsun, að það kæmi varla fyrir, ef flokkur kæmi að einum manni og annar maðurinn, sem væri varamaður, væri útilokaður frá uppbótarþingsæti, þá kæmi þriðji maðurinn til greina. Með till. n. er orðið jafnólíklegt, að annar maðurinn komist að. Við þm. Eyf. erum alveg ánægðir með þessa till. í stað okkar, því að formið var ekki aðalatriðið fyrir okkur, heldur töldum við óeðlilegt, að næststærsti flokkur í kjördæmi fengi tvo þm., en stærsti flokkurinn einn. Þetta torveldast á sama hátt með till. n. og okkar. Ég vil endurtaka þakklæti mitt til hv. allshn. og tel það til. bóta, ef þessi till. verður samþ.



Ég vil aðeins segja nokkur orð í tilefni af brtt. á þskj. 175. Þar er farið fram á að hafa kjördeildirnar 3 í stað 4, og ég vil benda á, að með þessu tel ég aðeins aukið á erfiðleika afskekktra héraða, og vænti þess, að hv. d. samþ. þessa brtt. ekki.



Herra forseti. Ég heyrði lítinn hluta af ræðu hæstv. atvmrh., en í þeim hluta, sem ég hlustaði á, kom sú skoðun fram, að rétt væri að samþykkja bráðabirgðaákvæðið eins og það kom frá hv. Nd. Mér kemur þetta mjög undarlega fyrir eyru, því að það virðist svo sem Sjálfstfl. sé nú að skipta um skoðun, ekki aðeins frá því, sem var í Nd., heldur einnig frá afstöðu flokksins, eins og hún var túlkuð af fulltrúa flokksins í n. þeirri, sem fjallar um þetta mál hér í hv. d. Í hv. Nd. var því svo háttað, að allir sjálfstæðismenn voru á móti ákvæðinu nema tveir, og það kemur ekki fram fyrr en nú í umr., að flokkurinn gangi nú inn á að samþ. þetta. –Breyt. þær, sem meiri hl. allshn. leggur nú til, er að gera ákvæðið rýmra, og taldi það fullnægjandi. Ég veit ekki, hvernig á þessum straumhvörfum stendur, en ef til vill er það af ótta við það, að sú leið, sem meiri hl. allshn. fer, sé ekki eins gott áróðursefni í sveitunum eins og hitt. - Um það verður ekki deilt, að með tveimur dögum notfærir fólkið sér að draga kosninguna til seinni dagsins af ýmsum ástæðum, þótt ekki hamli veður, því að það er vitað mál, að mjög hægt er um vík að koma af stað áróðri í sambandi við tvo kjördaga, ekki sízt, ef kunngert er fyrri daginn, hvernig kosning hafi farið í bæjunum. - Ef t. d. kosningin í Rvík hefur verið óhagstæð Sjálfstfl., þá hlýtur það óhjákvæmilega að verka á kjósendur úti um land. - Ég vil aðeins benda Sjálfstfl. á þetta, því að þetta snertir framsfl. ekki, þar eð hann hefur engra hagsmuna að gæta í bæjunum. Mér finnst þetta mjög óheillavænleg stefna, en hitt er annað að gefa sveitakjördæmum möguleika til þess að hafa tvo kjördaga, ef fresta þarf kosningu vegna óveðurs, og þá er hægt að fresta kosningu samkv. 134. gr., eins og meiri hl. allshn. leggur til. - Ég vænti þess, enda þótt útséð sé um örlög þessa máls, að brtt. verði bornar upp þannig, að í ljós komi, hverjir vilja hafa tvo kjördaga og hverjir ekki. - Ég skal svo ekki tefja með frekari umr. af minni hálfu, en vil benda á það, hvort ekki sé réttara, áður en lengra er farið, að setja inn í bráðabirgðaákvæðið, að eigi megi telja í neinum kjördæmum, fyrr en kosningu sé lokið alls staðar á landinu. - Ég hef átt tal um þetta við ýmsa hv. þm., og þeir eru mér sammála um þetta.



Herra forseti. Ég verð að játa, að ég skildi ekki fyllilega upphaf ræðu hv. 9. landsk., þegar hann var að tala um straumhvörf Sjálfstfl. viðvíkjandi bráðabirgðaákvæðinu. - Ég veit ekki annað en að í Nd. hafi skoðanir um þetta atriði ekki verið skiptar eftir flokkum, og ég get sagt það, hvað mér sjálfum við kemur, að ég hef alltaf verið opinn fyrir því að hafa 2 kjördaga í sveitum, og í gömlum þingtíðindum má áreiðanlega sjá, að svo er, svo að ekki er hægt að tala um straumhvörf hjá mér í þessu máli. Ég tel tvímælalaust, að hafa beri tvo kjördaga í sveitum. - Í raun og veru er ekki mikið, sem á milli ber nál. meiri hl. hv. allshn. og bráðabirgðaákvæðinu, eins og það kom frá hv. Nd., því að í báðum tilfellum er um tvo kjördaga að ræða, aðeins er í nál. meiri hl. ekki gert ráð fyrir, að það séu tveir dagar í röð, og ekki fast ákveðnir tveir dagar. Viðvíkjandi því, sem hv. 9. landsk. drap á, að það gæti haft áhrif á kosninguna seinni daginn, að þá væri búið að telja í bæjunum, vil ég segja, að ég tel ekki svo mikla hættu stafa af þessu, því að það hefur t. d. sýnt sig, að engin áhrif hefur það haft á kosningu í Rvík, þótt atkvæðatalningu hafi verið lokið og úrslit hirt í ýmsum kjördæmum, áður en kosningu væri lokið í Rvík. - Svo er líka mjög auðvelt að fyrirbyggja þetta með því að láta kosninguna fara fram í sveitunum einum fyrri daginn, og það er á valdi þess, sem ákveður, hvenær kosningar skuli fram fara. Með því móti yrði kosningu lokið alls staðar á sama tíma. - Ég tel sjálfsagt að hafa tvo kjördaga í röð, því að það gegnir öðru máli nú, þegar kosningar fara fram að hausti og allra veðra er von, heldur en á sumardegi.



Það er óþarft að lengja umr. um þessi atriði, sem hér eru rædd, sérstaklega þau, sem snerta tvo kjördaga í sveitum, á þann hátt, sem samþ. var í hv. Nd. Ég tel það ekki vera mikið atriði, sem hv. 9. landsk. (SÁÓ) gerði að verulegu atriði í þessu sambandi, þ. e., að kjósendur muni skipta um skoðun, ef þeir frétta um úrslitin í öðrum kjördæmum og höguðu kosningu í samræmi við það. Þegar verið er að finna lausn á einhverju máli, þá er ekki nema eðlilegt, að menn hagi sér í atkvgr. í samræmi við þær upplýsingar, sem fram koma. Það er ekki nema eðlilegt, að ýmsir hv. þm. séu ekki allir jafnkunnugir staðháttum út til sveita, og það er síður en svo niðrandi fyrir þá, þótt þeir skipti um skoðun, ef þeim eru gefnar upplýsingar um staðhætti þar, sem þeim voru eigi áður kunnar. Mér finnst þess vegna, að hv. 9. landsk. ætti ekki að ámæla þeim, sem skipta um skoðun af þessum ástæðum, heldur taka þá sér til fyrirmyndar. Það er ólíkt meira öryggi í því fyrir sveitirnar að hafa tvo kjördaga í haust heldur en einn. Ég var áðan staddur hér frammi í stofu og hitti þar tvo bændur úr Borgarfirði. Í þeirra sveit hafði einu sinni verið frestað hreppsnefndarkosningum eitt vor og þar til um haustið, en þegar þá átti að kjósa, gátu margir bændur ekki komið vegna þess, að þeir voru að bjarga fé sínu úr fönn.

Hvaða ár var þetta?

Mig minnir, að það hafi verið árið 1934 eða 1935. - Þegar slíkt getur hent í Borgarfirði, hverju er þá ekki hægt að búazt við á Norðurlandi? Ég er viss um það, að það mundi líta illa út nú, þegar kosningafyrirkomulaginu hefur verið breytt, ef sveitafólki yrði neitað um tvo kjördaga í haust. Hv. 9. landsk. ætti að haga skoðunum sínum í samræmi við upplýsingar þær, sem fram hafa komið í málinu. Jafnframt þessu liggur hér fyrir till. frá einum hv. þm. (EE), á þskj. 175, þar sem gert er ráð fyrir, að sú breyt. verði gerð við 6. gr. þessa frv., er hér liggur fyrir, að ekki megi vera meira en 3 kjördeildir í hverjum hreppi. Eftir kenningu hv. 9. landsk. má sá, er þetta flytur, ekki skipta um skoðun. En ég veit, að hann muni gera það, er hann kemst að raun um, að sums staðar eru 4 kjördeildir í sama hreppi. Ég get nefnt t. d. Sléttuhrepp og Árneshrepp, og sums staðar berjast hrepparnir fyrir að fá 5 kjördeildir, en þeim á að fækka niður í 3 samkv. þessari till. Hún mun fram borin af því að kjördeildirnar eru óvíða fleiri en 3, og ekkert við því að segja, þótt hún sé borin fram, en ég býst við, að hv. flm. taki hana aftur, er þetta er upplýst. Ég ætla svo ekki að eyða fleiri orðum um þetta mál. Ég tel vel farið, að það hefur verið rætt og upplýst hér rólega og virðist ætla að komast í einn viðunandi farveg.



Við 1. umr. þessa máls gat ég nokkurra atriða, er ég taldi betur mega fara. Hér hef ég gert brtt., er miðar að því, og eru þær á þskj. 175. Hv. þm. Str. (HermJ) var núna í ræðulokin að minnast á 1. brtt. þar, sem er um það, að hámark kjördeilda í hreppi skuli vera 3 í stað 4. Satt að segja bar ég fram þessa brtt. af því, að mér þótti, fljótt á litið, að þetta mundi nægja og hverjum hreppi mundi með því borgið. Ég skal fúslega játa, að mig brestur um þetta fullkominn kunnugleika. Það má vera, að slíkir erfiðleikar séu um samgöngur í einstaka sveitum, að 3 kjördeildir nægi varla í hrepp. En ég hygg þó, að það séu hreinar undantekningar. Þar sem svo er ástatt, verður manni á að detta í hug, að þeir, sem búa við svo erfiða kosningasókn, hljóti og að eiga erfiða aðstöðu um margt annað, svo sem t. d. læknissókn o. fl. En það er nú svo hér á Alþ., að hugulsemin í þessu efni er einna mest, þótt ég véfengi ekki, að hv. þm. Str. gangi gott. til í þessu máli. Ég veit dæmi um víðlent hérað, sundurskorið af stórám. Fyrir síðustu kosningar var áhuginn þar ekki meiri fyrir kjördæmaskiptingunni en svo, að því var ekki einu sinni skipt í 2 kjördeildir, hvað þá fleiri. Ég nefni þetta sem dæmi, og hver og einn tekur dæmi þaðan, sem hann er kunnugastur. Ef hv. d. samþ. að hafa hámarkið 4 í staðinn fyrir 3, þá mun ég sætta mig við það. En ég tek till. mína ekki aftur. En það er athugunarvert, þar sem kjördeildir eru mjög margar, að það líkist ekki um of gamla heimakosningafyrirkomulaginu. Það þótti nokkuð nærgöngult og vafasamt. Ég segi því, að menn mega ekki um of teygja armana heim til kjósendanna, því að um sama annmarkann getur þá orðið að ræða. Hv. d. sker úr um þetta. Mér er það ekki kappsmál. Þá er 2. brtt. mín, við 47. gr., sem fjallar um umframseðla. Það er sagt, að þeir megi vera minnst 10%. En mér þótti þetta vera nokkuð óákveðið og vil segja nákvæmlega 10% með nánari skilgreiningu, en sleppa orðinu „minnst“. Þá kemur 3. brtt., við 92. gr., þar sem ég óska lögfest, að kjörstjórn sé óheimilt að bjóða sjóndöprum eða fötluðum aðstoð sína við kosninguna, því að þess eru dæmi, að þær hafa boðið fram hjálp sína. En það er gott, að kjörstjórnirnar viti, að þetta varðar við lög og hvaða viðurlög eru fyrir hendi. Ég tel þessa brtt. sjálfsagða. 4. brtt. er um öryggi í frágangi kjörgagna. Þá vil ég að síðustu geta eins, það eru bráðabirgðaákvæðin. Ég ætla ekki að ræða um, hvort brtt. um 2 kjördaga eigi að samþ. eða ekki. En ég vil aðeins geta þess, ef þetta verður að l., eins og það nú er á þskj. 141, þá tel ég að breyta þurfi atriði í 1. málsgr., ákvæði til bráðabirgðu, þar sem gert er ráð fyrir tveimur kjördögum, þó ekki í kaupstöðum eða kauptúnum. Það er ekkert tekið fram um, hvernig er þar, sem hreppsfélag er með kauptúni. Ég leyfi mér því að bera fram skriflega brtt. um, að kjördeildirnar verði að öllu leyti að vera utan takmarka kaupstaða eða kauptúna, til þess að þar megi vera 2 kjördagar. Ég get t. d. nefnt Stokkseyri. Þar er stórt kauptún, en þar er alltaf ein kjördeild. Því tel ég þetta réttmætt og sanngjarnt, og fel ég hv. d. till. mínar til þeirrar afgreiðslu, er henni þykir bezt fara á.

Frsm. (Bjarni Benediktsson) : Það var út af orðum hv. 1. þm. Eyf. (BSt). Við þurfum ekki að deila um, hvort ég hafi fallizt á till. hans eða ekki. En ég hygg það þó rangt. Munurinn er fyrst og fremst sá, að eftir hans till. þá var 2. maður á lista útilokaður sem uppbótarþm., ef 1. maðurinn var kjörinn. En við teljum eðlilegra, að hann komist að sem uppbótarþm., ef atkvæðamagn er fyrir hendi. Í öðru lagi, eftir hans till., þá kom maður, sem kosinn var sem varaþm., ekki til greina sem uppbótarþm., þótt honum væri raðað á landslista. Röðin á landslista hafði ekki tilætluð áhrif. Ég veit ekki, hvort hv. þm. hefur gert sér þetta ljóst. Það var viss kjarni réttur í till. hans, og á hann höfum við fallizt. En hér er þó um efnismun að ræða, ekki aðeins formmun. Ég skal nú vera stuttorður. - Ég játa, að afstaða atvmrh. var önnur en mín í allshn., um 2 kjördaga, og ég skal játa, að bent hefur verið á þvílíkan annmarka á brtt. allshn., að ég er ekki jafnsannfærður og áður. En ég mun þó greiða atkv. með minni till. Það eru gallar á hvoru tveggja og álitamál. Ég skal þó lýsa yfir, að ef einum flokki þykir kjósendum gert erfitt um að greiða atkvæði, þá tel ég það nokkuð þungt á metunum, því að kosningalögunum má enginn telja misboðið, ef vel á að vera. Og þótt ég hafi ekki sannfærzt af rökum hv. þm. Str., þá munu þau þó borin fram í góðri trú, og eins og ég sagði áðan, þá er það mikils virði, að enginn telji sér misboðið í þessu efni. Eftir umr. hér í hv. d. býst ég við, að brtt. meiri hl. allshn. verði felldar. Við höfum því borið fram þessa brtt. skriflega við ákvæði til bráðabirgða um, að rétt sé að við næstu kosningar skuli hvergi á landinu hefja talningu atkvæða fyrr en kosningu er alls staðar lokið.



Ég hafði búizt við eftir 2. umr., að meiri hl. allshn. mundi taka aftur brtt. sínar um bráðabirgðaákvæði frv. En það hefur nú ekki orðið. Hv. 9. landsk. (SÁÓ) reyndi allt, sem hann gat, til að tína fram það, sem mælt gæti í móti tveimur kjördögum í sveitum. En þau rök hans voru vægast sagt ekki þungvæg, og það kom fram hjá honum, að hann hefur ekki mikla þekkingu á því, hvernig ástandið er í sveitunum á þessum tíma, sem kosningar eiga að fara fram á. Ég get vel skilið, að báðir þeir hv. þm., er standa að þessum brtt., þekki ekki annað til kosninga en kosningarnar í Rvík. Ég skal því ekki áfella þá. En þegar búið er með rökum að sýna fram á, að brtt. þeirra eru óheppilegar, þá álít ég, að þeir ættu að taka þær aftur. Hv. 9. landsk. var að tala um, að hér væri tekin upp einhver stefna. Það er engin stefna, þetta á aðeins að gilda fyrir mestu kosningar. Það er því þvert á móti. Við vorkosningar eru aldrei 2 kjördagar. Nú dettur mér í hug að bera saman þetta atriði og kosningar til sveitastjórna. Það er kosið á allt öðrum tímum í hreppsnefndir og sýslunefndir en í bæjarstjórnir, af því að kosningar í sveitum eru svo óhentugar um hávetur. Hér er í rauninni hið sama á ferðum, og það er lögfest fyrir fullt og allt. Hv. 9. landsk. sagði, að menn í sveitunum yfirleitt, sleppa fyrri deginum. Þetta er mesti misskilningur. Ef gott veður er þann dag, þá fara allir, sem geta. Það dettur engum í hug að bíða eftir vondu veðri. Sú mótbára er því einskis virði. Þá taldi hann, að með þessu móti væri fremur hægt að koma við áróðri og smalamennsku við kosningarnar. Heilaga einfeldni! Ætli það sé þá ekki einnig nóg um smalamennsku og áróður í kaupstöðunum? Og það er ekki hneykslunarefni. Það er orðið svo vanalegt. Eða heldur hv. 9. landsk. þm., að enginn áróður verði í sveitunum um kosningarnar, ef ekki er hafður nema einn kjördagur? Hann talaði um, að það gæti haft ákaflega mikil áhrif um það, hvernig menn sæktu kosningar í sveitum, ef menn færu að heyra úrslit héðan úr Rvík, áður en búið væri að ljúka kosningu í sveitunum. Og fleiri hafa minnzt á það hér, að óheppilegt væri að byrja talningu atkvæða í kaupstöðum, áður en lokið er atkvgr. í sveitum. Ég held, að engin hætta stafaði af þessu. Og svo er annað, sem ég vil benda á við þetta atriði. Hvers vegna er þörf á því í kaupstöðum að vaka alla nóttina við talningu atkvæða? Hvers vegna má ekki bíða með það til næsta dags, þegar fólk yfir höfuð er vakandi? Og ég get ekki séð annað en að kjörstjórar í kaupstöðunum geti ráðið þessu. Ég veit ekki til þess, að það sé fyrirskipað í kosningal., að telja skuli atkvæðin að næturlagi. Það eru engin fyrirmæli um þetta í sveitum eða kjördæmum úti um land, og ég hygg, að það sé heldur ekki í kaupstöðunum. Og ég get ekki betur séð en að kjósendur kaupstaðanna geti tekið á þolinmæðinni alveg eins og fólkið úti um sveitirnar um það að bíða eftir kosningaúrslitunum nokkrum klukkutímum lengur. Og þó að farið væri að telja atkv. í kaupstöðunum kl. 10 árdegis síðari kjördaginn í sveitunum, þá er ekki fjarska mikil hætta á, að það geti haft áhrif á kosningar úti um sveitir. Í fyrsta lagi eru úrslitin ekki komin strax. Og þó að úrslitin séu komin, þá eru þau sannarlega ekki komin inn á hvert heimili úti um sveitir, því að það er ekki sími á hverju heimili í sveit og ekki heldur útvarp á hverju heimili þar. Og ég hygg, að þau heimili séu mörg í sveit, þar sem ekkert útvarp er. Þessi röksemd á móti því að hafa tvo kjördaga í sveit er því einkis virði. Ég játa fullkomlega það, sem hæstv. atvmrh. sagði, að þetta er bæði aukin fyrirhöfn og aukinn kostnaður í sveitunum að hafa kjördagana tvo. En ég er jafnsannfærður um það, að sveitirnar telja það ekki eftir sér. Og ég er líka sannfærður um það, að það verður gert allt, sem hægt er, ef veður er hagstætt aðalkjördaginn, til þess að lúka kosningu þann dag. Svo á síðari dagurinn eiginlega að vera til vara. Og það er miklu hentugra, að menn geti gengið að því vísu og gefnu, að það verði líka kosið næsta dag, ef þeir fá ekki annað að vita, heldur en að menn séu í óvissu um það, hvort það verði nú kosið einhvern tíma og einhvern tíma seinna, eftir t. d. 134. gr. kosningal: Ég held, að það sé hugarburður hjá hv. 9. landsk. (SÁÓ), að einhver sérstakur flokkur geti skaðazt á þessu, en annar þá sennilega grætt. Ég bara skil ekki, hvernig hægt er að færa rök fyrir þessu. En það er annað, sem ég get sagt hv. 9. landsk. þm., að ef hans flokkur á eitthvað af atkvæðum í sveitunum, þá mun þeim atkv. áreiðanlega ekki fjölga, ef hann kemur í veg fyrir, að þar megi hafa tvo kjördaga í haust. Því að ég þekki svo vel til í sveitunum, að ég veit, að því er vel tekið þar, að það sé hægt að hafa rýmra um kosningarnar þar heldur en hefur verið. Það má heldur ekki gleyma því, jafnvel þó að gott veður sé kjördaginn, að um næstu kosningar verður skammdegi á Norðurlandi, eins og hæstv. atvmrh. (MJ) tók fram. Það er mikill munur á því, hvað birtutíminn er styttri þar þá heldur en hér. Og svo er annars að gæta, að fólk þar, sem fátt er í heimili, það þarf að hirða um búpening á morgnana, áður en það fer á kjörstað, og það þarf að komast heim helzt fyrir myrkrið að kvöldinu, af því að það er ekki eftirsóknarvert fyrir gamalt fólk og kvenfólk að þurfa að vera á ferð í kolsvarta náttmyrkri að vetrarlagi. Þetta er sem sé töluvert annað en að keyra um göturnar í Rvík við ljósin, sem þar eru. Og ég vil vona það, af því að hv. 9. landsk. og hans flokkur tapar ekkert á því, þó að tveir kjördagar séu hafðir í sveitum, að hann styðji að því, að þessi brtt. verði tekin aftur. Ég geng út frá því, að brtt. þessi hafi verið borin fram af ókunnugleika og athugunarleysi. Og það er engin niðrun fyrir neinn mann að taka skynsamlegum rökum, þegar þeir fá þær upplýsingar, að þessi mótspyrna gegn því að heimila tvo kjördaga í sveitum, hún er til ógagns, sveitunum fyrst og fremst, og hún er til ógagns þeim mönnum eða flokkum þeirra, sem ekki vilja leyfa þessa tvo kjördaga.



Það er nú búið að ræða svo mikið um þetta mál, að það ætti að vera óhætt að fara að stytta umr. um það. Ég skal því vera fáorður. Ég þykist sjá fram á það, að ákvæðin um heimild til að hafa tvo kjördaga í sveitum fái að standa óbreytt. Og mér þykir vænt um það vegna þess, að ég álít, að það sé réttlátt. Og mér þykir vænt um það líka vegna þess, að ég þykist alveg vita það, að hv. þdm. vilji gera það eitt, sem rétt er. Ef það misheppnaðist að gera það réttasta í þessu efni, þá hygg ég, að það yrði fyrir ókunnugleika. Og ég skal aðeins í þrem setningum segja, hvers vegna þarf að vera heimild til tveggja kjördaga víða í sveitum landsins. Í fyrsta lagi er dagurinn þá stuttur. Í öðru lagi geta þá kallað að óvenjulegar annir á sveitaheimilum. Og í þriðja lagi getur veður lagt sérstakar hindranir í leið manna. En nú hafa menn verið að búa sér til ýmiss konar rök fyrir því, að þetta væri ekki svona. T. d. ætla ég, að það hafi verið hv. 9. landsk. þm. (S ÁÓ), sem hér við umr. dró fram hagskýrslur (statistik) frá kosningunum 1919, 1923 og máske fleiri kosningum. Og hann leit svo á, að þær skýrslur sýndu það - það voru haustkosningar - að þá hefði kjörsóknin verið alveg eins mikil í sveitum eins og í kaupstöðum. En þegar litið er á þetta í heild, munar töluvert miklu þar á. 1919 hefur meðaltals kjörsókn í þremur kaupstöðum verið 72%, en hins vegar meðaltals kjörsókn á öllu landinu ekki verið nema 58.2%. Það þýðir það, að meðaltals kjörsókn í sveitakjördæmunum hefur ekki verið yfir 55%. Hins vegar árið 1923 er meðaltals kjörsóknin í 4 kaupstöðum landsins 90%. Það eru 4 kaupstaðir, sem kjósa þá. En meðaltals kjörsókn á öllu landinu er ekki nema 75,6%. Af þessu sést, að það eru ekki eins vel sóttar kosningar í sveitum. Og þó er á það að líta, að við kosningar þessar 1919 og 1923 er heimilt að kjósa heima á heimilum kjósendanna. Og 1923 er sú heimild notuð það mikið, að það eru bara 13% af öllum atkv. á landinu, sem eru greidd utan kjörstaða, aðallega heima á heimilum manna. Og það eru alls konar ástæður færðar fyrir þessum heimakosningum, elli fyrir 2 þús. atkvgr., veikindi og lasleiki fyrir 2 þús. og svo annríki. Og svo er hátt á fimmta hundrað manna, sem kýs utan kjörstaða án þess að gera nokkra grein fyrir hvers vegna. - Þetta hefur mikið aukið þátttöku í atkvgr. í þessum kosningum. Ég get nú ekki annað sagt við hv. 9. landsk. út af þessum skýrslum, en að það að líta svona gálauslega yfir skýrslur, að manni sýnist kjörsóknin vera álíka í kaupstöðum og í sveitum, eins og hann hefur gert, það getur náttúrlega ruglað menn þannig, að mönnum sýnist ekki þörf á því að létta undir með mönnum úti um sveitir um það að neyta kosningarréttar síns. Skal ég svo ekki fjölyrða um þetta meira, nema aðeins benda hv. 10. landsk. þm. (EE) á það, að í einni sveit í mínu kjördæmi eru töluvert á fimmta hundrað kjósendur. Og þar hefur nú fram að þessu verið kosið bara í einni kjördeild. Það er ljótt frá að segja, en það hefur aldrei orðið framkvæmd úr því að skipta hreppnum í fleiri kjördeildir, sem mun stafa af því, að þar er einn ákveðinn staður, sem er aðalmiðpunktur sveitarinnar. Þetta er Vopnafjörður, sem er ein víðlendasta og fjölmennasta sveit á landinu. En ef farið væri að skipta þessari sveit í kjördeildir, þá munu menn vera sammála um það, að ekki kæmi til mála að hafa þær færri en fjórar. Landsháttum er þar svo farið. Það væri því gott að vera laus við það, að dregið verði úr því ákvæði, að hafa megi 4 kjördeildir í einni sveit. Ég álít annars svo vel búið að upplýsa þetta mál, að frekari umr. um það hljóti að vera óþarfar.



Út af ummælum hv. 9. landsk. þm. (SÁÓ) um, að Sjálfstfl. hefði snúizt í þessu máli, vildi ég mega segja þetta: Ég var undrandi yfir því, að þessi hv. þm. skyldi halda þessu fram, vegna þess að hann fullyrti, að Sjálfstfl. mundi tapa á því að hafa kjördagana tvo, í sveitunum. Ég gat ekki betur skilið ræðu hv. þm. en svo, að hann áliti, að kjósendur Sjálfstfl. mundu sækja kjörfund fyrri kjördaginn, en hinir sitja frekar heima, af því að það væri örðugra fyrir þá menn að komast á kjörstað. Hefur ekki þessi hv. þm. lært meira í sambýlinu við Sjálfstfl. en þetta öll þessi ár, sem hann hefur alltaf sett flokkshagsmunina fyrst og réttlætið og þjóðarhagsmunina á eftir? Og ef hann hefur ekki gert það, er tími fyrir hann kominn til að læra það, að í þessu máli hugsa sjálfstæðismenn ekki eins og hann. Það er líka ákaflega einkennilegt hjá manni, sem alltaf þykist vilja berjast fyrir réttlætismálum, að hann skuli nú ekki vilja berjast fyrir því, að menn fái að njóta réttlætis í dreifbýli landsins. Ég álít, að ef einhver þm. væri kominn á þing fyrir það eitt, að kjósendum í kjördæmi, sem hann hefði boðið sig fram í, hefði verið fyrirmunað að sækja kjörfund fyrir flokkshagsmunastreitu annarra manna, ætti hann ekki að sitja á þingi, þó að hann fengi meiri hl. við kosningar. Ég vil nú í sambandi við það, að það virðist nú öruggt, að það verði samþ. hér í hv. d., að heimild verði til að hafa tvo kjördaga í sveitum benda á, að það er nauðsynlegt, að burt falli orðin í 1. málslið 1. málsgr. ákvaðis til bráðabirgða „eða kauptúns“, og mun ég bera fram skriflega brtt. við það atriði. Skal ég í stuttu máli gera grein fyrir þessari brtt. T. d. í Suðurfjarðarhreppi er ein kjördeild, og í hreppnum er Bíldudalur, sem er kauptún. Allur hreppurinn mundi ekki vilja hafa neinn annan kjörstað en Bíldudal, vegna þess að það er hægast að sækja til Bíldudals. Ef ákvæði til bráðabirgða væri samþ. án þess að breyta því eftir minni brtt., þá væru þessir menn útilokaðir frá því að geta haft tvo kjördaga í haust. Ég held ekki þessari breyt. fram vegna þessa hrepps vegna hagsmuna míns flokks, nema síður sé. En það er réttlætismál að laga þetta. Sama er að segja um Flateyjarhrepp. Þar er fjöldi íbúa, sem við kosningarnar í vor s. l. t. d. ekki gátu byrjað að kjósa, þeir sem þurftu á sjó að fara til Flateyjar, fyrr en kl. 4 á kjördaginn. Mér skildist áðan hjá hv. 2. þm. N.-M. (PHerm), að líkt stæði á um Vopnafjörð og um Bíldudal, ef ekki verður skipt hreppnum þar í fleiri kjördeildir. Ég tel því sjálfsagt, að þessi orð, sem ég greindi, falli burt. Ég álít, að aukinn kostnaður, sem því fylgir að hafa tvo kjördaga í sveitum, séu smámunir í samanburði við það réttlæti, sem í því felst, sem dreifbýlinu er sýnt með því að gera kjósendum þar auðveldara að neyta kosningarréttar síns.

Forseti (ÞÞ) : Mér hefur borist skrifleg brtt. frá hv. þm. Barð. (GJ). Hún er við ákvæði til bráðabirgða um, að orðin „eða kauptúns“ í niðurlagi 1. málsl. 1. málsgr. falli burt. Afbrigði þarf frá þingsköpum til þess að brtt. þessi verði tekin til meðferðar á fundinum.



Herra forseti. Það er nú farið að teygjast nokkuð úr þessum umr. En ég hef orðið þess var, að skeytum hefur verið til mín beint, og ég get ekki látið vera að víkja þeim frá mér og senda þau til föðurhúsanna. Að vísu eru þessar umr. að sjálfsögðu, eins og vera ber, hógværar, og menn rökstyðja sitt mál eins og þeir eru menn til. Vil ég þá víkja að því, sem hæstv. atvmrh. sagði. Hann vildi mótmæla því, sem ég sagði áðan, að það hefðu orðið nokkur skoðanaskipti hjá hans flokk í þessu máli. Ég benti honum á það í fyrri ræðu minni, sem ég veit ekki, hvort hann hefur heyrt, að allur flokkur hans í hv. Nd. að undanteknum einum eða tveimur, var á móti bráðabirgðaákvæðinu um tvo kjördaga. Því að það munaði aðeins einu atkv. í Nd. að það ákvæði komst inn. Ef maður lítur á meðferð málsins í stjskrn. Nd., því að þar var sérstök n. sett í málið, þá kemur ekkert fram í nál. - ekki frá einum einasta nm. - um það, sem lýtur að þessu bráðabirgðaákvæði um tvo kjördaga. Í þeim brtt., sem sú n. virðist standa öll að, kemur ekkert fram um tvo kjördaga. Ég geri ráð fyrir, að í stjskrn. Nd. hafi málið verið mjög rækilega rætt, og þar áttu allir þingflokkar fulltrúa. En svo kemur það fram, að 4 af hv. þm. Framsfl. bera fram þessa brtt. Sjálfstfl. í Nd. er ekki meira en svo fylgjandi till., að það eru aðeins tveir menn úr þeim fl. með henni, og Alþýðuflokkurinn og sósíalistar eru allir á móti þessu máli í hv. Nd. Undir meðferð málsins hér í hv. Ed. kemur í raun og veru mjög lítið fram um afstöðu flokka til þessa máls við umr. málsins. Þetta atriði er ekki rætt þá, en málið fer umræðulítið til allshn. Og nú, burt séð frá minni skoðun um málið og hvaða skoðun Alþfl. og Sósfl. hafa haft um þetta ákvæði, þá ætla ég að segja hæstv. ráðh. það, að ég hafði fullkomna ástæðu til að ætla, að Sjálfstfl. stæði hér í hv. d. óskiptur á móti þessari till. Og þess vegna er það fullkomlega rétt, sem ég sagði, að það virðast hafa orðið einhver straumhvörf í málinu. Ástæðurnar til þess skal ég ekki rekja. Hæstv. ráðh. getur sjálfsagt gert sér grein fyrir þeim. En viðvíkjandi ræðu hv. þm. Barð. (GJ) vil ég segja það, að við 2. umr. málsins víkur hann ekki einu orði að því, að hann sé á móti því að vera með þeirri till., sem fulltrúi hans flokks í n. hafði lagt til, heldur vill hann breyta till. í mildara horf með sinni brtt. Þetta gefur mér tilefni til þess að ætla, að hann sé á móti bráðabirgðaákvæðinu, eins og það er í frv. nú. Annars kem ég að honum síðar. - Þetta vildi ég segja í sambandi við það, sem ég áður taldi, að stefnubreyt. hefði orðið hjá Sjálfstfl. í þessu máli. Hitt er alveg rétt, eins og hæstv. ráðh. sagði, að náttúrlega geta hv. þm. að upplýstu máli haft ýmsar skoðanir á málum og nokkuð breyttar frá því upphaflega. En ég geri þó ráð fyrir, að þetta mál hafi verið ýtarlega rætt í hv. Nd. og þar hafi komið fram það í málinu, sem ekki hafi sannfært hans flokksbræður hér í hv. þd. Um rök fyrir þessu geta menn þráttað aftur og fram og þá sanngirni, sem hér liggi á bak víð. En ég skal taka það fram, að innan n. kom fram fullkominn skilningur á að greiða fyrir því, að fólkið í dreifbýlinu geti notað sinn kosningarrétt, ef illviðri eða ófærð ekki hamlar því, að það geti sótt kjörfund. En við vorum og erum enn í þessari n. á móti því að bjóða í öllum kjördæmum landsins, að kaupstöðunum undanskildum. upp á tvo kjördaga, en viljum greiða svo fyrir því sem unnt er, að fólkið í sveitunum geti neitt kosningarréttar síns innan þess ramma, sem er fullkomlega tryggur, svo að það er alveg út í hött, að kasta því til okkar, að við séum að sýna kjósendum sveitanna einhverja frámunalega ósanngirni og óréttlæti í þessu máli. Ég get svarað hv. þm. Str. því, að það er í samræmi við það, sem ég hef haldið fram í málinu bæði fyrr og nú, og sömuleiðis ritari og frsm. n., að við viljum láta þessa till. koma til atkv., og allt skraf þessa hv. þm. um, að við viljum neita fólkinu í sveitunum um að nota rétt sinn, er rakaleysa ein. Það kom fram hér í umr. áðan, að kjördeildirnar væru of margar. Að mínu áliti á að hafa kjördeildirnar eins margar og framast verður komið við. Ég er þess vegna alveg á móti því að fækka kjördeildunum. Það á þvert á móti að fjölga þeim. Það er það, sem á að gera fyrir sveitirnar. Það á að hafa kjördeildirnar svo margar sem unnt er til þess að stytta leiðina, og þá hygg ég, að ekki þurfi að óttast það, jafnvel þótt komið sé fram í október, ef veður er ekki því verra, að fólkið fái ekki neytt atkvæðisréttar síns. Ég held, að það sé ekki fleira í hans ræðu, sem ég þarf að svara. Hv. 2. þm. Eyf. (EÁrna), sá virðulegi maður, gerði hér tilraun til að hrekja sumt af því, sem ég hef haldið hér fram. Það kom það sama fram hjá honum, að við Reykvíkingar þekktum lítið til ástandsins í sveitunum, en hversu þekkingarsnauða sem hann álítur okkur vera, verð ég að segja honum það, að ég er kominn svo til ára minna og hef þá lífsreynslu, að ég veit fullkomlega, hvernig ástandið er í sveitunum. Ég hef heyrt það í blöðum, ræðum og ritum. Það þarf ekki að koma með neina nýja fræðslu eða kenningar, sem eiga að upplýsa mig um það, - Þá kom hann með það sem rök, að það væru hafðir tveir kjördagar við sveitar- og bæjarstjórnarkosningar. Það kemur ekki þessu við, því að þar er verið að kjósa til tveggja stofnana, en Alþ. er ein stofnun, ein heild, svo að þessi rök, ef rök skyldi kalla, eru alveg út í hött. Það hefur engum komið til hugar að hafa neitt við það að athuga, þótt kosningar í sveitarstjórnir færu fram á þeim tíma, sem óskað er. Hann lagði mikið upp úr því, að það væri eindreginn vilji í sveitunum að hafa 2 kjördaga. Ég veit nú ekki til þess. Ég les blöðin og hlusta á útvarpið, en ég hef aldrei heyrt eina rödd um það að hafa kjördagana 2. Þetta var ekki áróðursmál á kosningafundunum, a. m. k. ekki þar, sem ég þekki til, og þetta er bara fundið upp hér á þingi. Það getur verið að þetta hljómi vel í eyrum margra, en ekki annarra. Hann vildi draga það í efa, að það væri þörf á að telja atkv. strax. Ég vil benda á ákvæði 107. gr. kosningal., með leyfi hæstv. forseta, þar sem segir: „Ætíð skal talning fara fram svo fljótt sem verða má að dómi yfirkjörstjórnar.“ M. ö. o., þetta skil ég svo, að strax og kosningu er lokið, skuli talning fara fram og í sveitum, undir eins og búið er að koma kjörgögnum til yfirkjörstjórnar. Svo finnst honum ekki nauðsynlegt að telja strax í kaupstöðum, af því að ekki er talið strax í sveitum. Aðrir geta kallað þetta rök. Ég geri það ekki. Um hans spádóm, hvort okkar fylgismönnum fjölgi eða fækki, skal ég ekki dæma, en ég held, að þetta skipti ekki neinu máli og hafi litla þýðingu í þessu efni. Fólkið skilur, að hér er aðeins um mismunandi aðferðir að ræða, en ekki efnismun. Hann vildi einnig skora á mig að taka aftur þá till., sem hér er um að ræða. Ég skil ekki í, að hann þurfi að vera hræddur, ef hann telur hana til ávinnings fyrir sinn flokk, en til óþurftar fyrir Alþfl. og sennilega Sjálfstfl. Þá held ég, að honum mætti vera það kært, að till. sé borin fram, til þess að ná því marki, sem sennilega er stefnt að með öllu þessu, þ. e. að fá áróðursefni í sveitunum, þegar ekki er hægt að rífast um kjördæmamálið lengur. Hv. 2. þm. N.-M. (PHerm) flutti hér stutta ræðu og gagnrýndi það, sem ég hafði sagt um kosningaþátttöku fyrri ára. Hann fór nákvæmar út í þær tölur en ég hafði gert. Hann hefur ekki gert annað, og ég ekki heldur, en að bera saman kjörsóknina 1920–1923 við kjörsóknina á síðari árum, og ætla ég, að það sé svipað og að sumarlagi síðari árin. Hlutfallið hefur komizt niður í það, sem ég býst við, að það sé, burtséð frá því, á hvaða degi kosið var, og vildi ég svara honum aðeins með þessu. Ég vil svo að síðustu svara hv. þm. Barð. (GJ) út af hans afstöðu í málinu. Ég skal játa, að hann lýsti kannske ekki nógu skýrt fylgi sínu við okkar brtt., sem hér liggur fyrir, en hann belgdi sig hér upp afskaplega mikið, og þessi vindur fannst mér fara út í buskann, því að hann skaut yfir markið. Hann vildi segja, að ég væri að draga það fram, að það væru flokkshagsmunir Sjálfstfl., sem hér væri um að ræða. Hann sagði, að Sjálfstfl. mundi hér eftir hugsa meira um þjóðarheill en flokkshagsmuni. M. ö. o., að flokkurinn hafi metið meira flokkshagsmuni en þjóðarhagsmuni. Brögð eru að, þá barnið finnur. Ég skal ekki segja, hvort flokkshagsmunir Sjálfstfl. eru í veði, en átökin eru fyrst og fremst milli Framsfl. og Sjálfstfl., og ef til vill er þetta undanhald, sem nú er í málinu, vegna þess, að þeir eru hræddir um einhverja hagsmuni, ef ekki er fallizt á þessa tillögu. Að síðustu belgdi hann sig upp með það, að þeir, sem ekki skildu réttlætið, ættu ekki að vera að tala hér. Hann er nú ekki búinn að sitja hér nema tæpan mánuð eins og við hinir og ekki búinn að sýna, hve sterkur hann er á réttlætissvellinu, en grunur minn er sá, að hann muni líta meira á einkahagsmuni en alþjóðarheill.

Atvmrh. (Magnús Jónsson) : Það er nú liðið á fundartímann og æskilegt, að atkvgr. gæti farið fram á þessum fundi. Ég skal vera stuttorður, enda er ágreiningurinn svo lítill, að það er næstum ótrúlegt, að umr. skuli fara fram um það. Hér er ekki að ræða um 1 eða 2 kjördaga, heldur mismunandi aðferðir. Mér þótti einkennilegt það, sem hv. 9 landsk. (SÁÓ) sagði um skoðanaskipti í Sjálfstfl. Hv. þm. er svo þingvanur, að hann veit, að þetta er algengt fyrirbrigði, að það sé ágreiningur milli deildanna, að önnur d. afgreiði mál einróma, en hin felli það. Þetta er einn af leyndardómum deildaskiptingarinnar í þingi, að við það að ræða málin í tveim d. er eins og önnur d. vakni af dvala og að viðhorf, sem ekki komu fram í fyrri d., komi fram í hinni síðari. Eins er það, að þegar hv. þm. Barð. (GJ) bar fram brtt., þá er hv. 9. landsk. svo þingvanur, að hann veit, að það er algengt, að maður beri fram brtt. við till., sem hann er ekki með, en samþykki hana fremur svo breytta en óbreytta. Ég vil segja það, að ég álít, að ekkert sjónarmið eigi að vera í þessu máli nema það, að það er skylda þingsins, að greiða eins mikið fyrir því, að kjósendur taki þátt í kosningu, og hægt er, og það var út frá því, sem þingið fór svo langt að lögleiða heima-kosningar, sem voru svo mjög misnotaðar, en þetta er það rétta, til þess að kjósandi fái að neyta þess valds, sem honum er ætlað í þjóðfélaginu. Þetta er hið eina „Suverænitet“ í þjóðfélaginu. Og hvað á þá að sjá um annað en það, að kjósandi fái að nota þetta vald? Þess vegna held ég, að ekki eigi að bægja manni frá að njóta kosningarréttar síns, þó að svo vilji til, að hann liggi í fótbroti eða hitaveiki og komist ekki á kjörstað. En þetta var misbrúkað. Hér í Rvík fóru menn til læknanna, sem gáfu vottorð og kjörstjórnin tók á móti atkvæðaseðlunum, og þetta sýndi, að ekki gat orðið áframhald á þessu. En þetta átti að vera til þess að létta mönnum að neyta kosningarréttar síns, og hér er gengið út frá því sama, og það er vegna þess, að ég get ekkert séð á móti því að skipta hreppum í margar kjördeildir, því að þótt skipt sé í margar kjördeildir, fer kosning fram í réttu formi á kjörstað, og ég álít, að það eigi að vera á valdi þeirra, sem til þekkja, að skipta hreppum í deildir, og ég veit ekki hvers vegna á að takmarka deildirnar við 4. En ég álít, að það eigi að miða skiptinguna við fjölda kjósenda, svo að það minni ekki á heimakosningu. Um þessa skrifl. brtt., að það megi ekki byrja að telja fyrr en kosningu er lokið, - það hefur verið gert, að byrja dálítið að telja, áður en kosningu er lokið, og ég sé ekkert athugavert við það, þótt byrjað sé að telja á Seyðisfirði, áður en kosningu er lokið. Hví skyldu menn ekki hér mega hrópa húrra fyrir kosningaúrslitunum á Seyðisfirði, og hví skyldu menn ekki mega eftir erfiðan kosningadag njóta spenningsins við að heyra atkvæðatölurnar, ef menn vilja vaka við það? Ég legg ekki mikið upp úr þessu. Þá er það skriflega brtt. frá hv. 10. landsk. út af bráðabirgðaákvæðinu. Hvers vegna vilja menn ekki, úr því að þessir erfiðleikar eru, breyta þessu rétt og skipta í kjördeildir? Þetta er bara eitthvert þrætuatriði. Annars er ég ekkert á móti þessu. Það er ekki búið að athuga þetta, því að þetta ákvæði er ekki alveg ljóst, en það, sem ég legg áherzlu á, er það, að vilji kjósenda komi fram eins og hægt er, og tek undir það með hv. þm. Barð., að það væri leiðinlegt fyrir þann mann að sitja á þingi, sem þangað væri kosinn fyrir einhverja þvermóðsku Alþ. og að kjósendur geti þess vegna ekki notað kosningarrétt sinn. Að lokum vil ég segja það, að ég held, að við eigum í þessu efni að fara að óskum þeirra, sem hlut eiga að máli. Það er meinlaust kaupstöðunum, og hvers vegna getum við ekki, úr því að búið er að hliðra til svo, að við megum kjósa eftir kl. 12, hvers vegna má þá ekki hliðra til við þá kjósendur, sem búa við önnur skilyrði, ef þeir óska eftir því?



Ég skal ekki lengja umr., en tel mér skylt að játa, að það er rétt, sem hv. 5. þm. Reykv. (BBen), frsm. allshn., sagði, að mér láðist að geta um það, að sá einn er munur á þeirri till., sem við þm. Eyf. bárum fram, og þeirri till., sem meiri hl. allshn. ber fram á þskj. 179, að samkv. okkar till. eru varaþingm. í tvímenningskjördæmum útilokaðir frá því að hljóta uppbótarþingsæti, þótt þeim sé raðað á landslista flokksins, en samkv. till. allshn. hljóta þeir uppbótarsæti, ef þeim er raðað á landslista flokksins og flokknum beri það þingsæti, eða a. m. k. 3. sæti. Ég tel þetta að vísu sízt bót á till. og hefði engu að síður talið til bóta, að okkar till. hefði verið samþ., því að eins og ég færði glögg rök að og meiri hl. allshn. og n. öll hefur fallizt á síðar, er það órétt, að næststærsti flokkur í kjördæmi fái raunverulega tvo fulltrúa á þingi, en stærsti flokkurinn ekki nema einn. En þegar þess er gætt, að það er ekki nema þriðja hvert sæti á landslista, sem flokkarnir fá að raða, og að aldrei hefur komið fyrir, að raðað sé nema einum manni, þ. e. a. s. settur efstur, og þegar þess er gætt, að við síðustu kosningar var ekki raðað á landslista neins flokks, liggur í augum uppi, að þessi brtt., sem allshn. flutti um þetta efni, er til mikilla bóta við það, sem frv. var óbreytt. Að vísu má segja, að mögulegt sé, að næststærsti flokkurinn fái tvo þm. í kjördæmi, en stærsti flokkurinn ekki nema einn, sem ég teldi fullkomið hneyksli, ef það kæmi fyrir, og brot á öllum lýðræðisreglum, hvað sem menn skilja við lýðræði, því að svo skiptar skoðanir geta ekki verið um það atriði, að allir séu ekki sammála um, að það væri brot á öllu lýðræði. Hins vegar má benda á, að jafnvel þótt þetta kæmi fyrir, að varamaður hlyti uppbótarsæti vegna þess, að raðað er, og hann fengi sætið þar af leiðandi, en ekki með öðru móti, því að þegar manni er raðað á landslista flokks, má líta svo á, að flokknum sé meira áhugamál að koma honum að en öðrum, og þess vegna má frekar telja hann þm. flokksins alls, og sé litið á hann sem slíkan, en síður sem einstakan aukaþm. héraðs. Ég sný því ekki aftur með það, sem ég sagði áðan, að ég er ánægður með, að þessi till. kom fram, úr því að okkar till. var felld, og tel hana mikla umbót á frv.



Með þeim skilningi, að kjörstjórnarmanni sé ekki heimilt að hjálpa þeim, sem ekki þarfnast hjálpar, segi ég já. Brtt. 175,J felld með 9:4 atkv. - 179 samþ. með 11 shlj. atkv. - 171 samþ. með 11:2 atkv. - 161,3. a-b, svo breytt, felld með 9:4 atkv. - 189 samþ. með 13 shlj. atkv. - 191 samþ. með 9:4 atkv. - 190 tekin aftur. Frv., svo breytt, samþ. með 14 shlj. atkv. og endursent Nd.