Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Jónas Jónsson) Það má vel segja, að það sje dálítið óvenjuleg aðferð, sem við flm. þessarar till. höfum viðhaft til þess að hrinda af stað þessu máli, sem þó heyrir í sjálfu sjer undir tvær nefndir í þinginu. En ástæðan er sú, að það hefir viljað brenna við á undanförnum þingum við afgreiðslu þeirra mála, sem till. fjallar um, að togstreita hefir átt sjer stað milli einstakra þm. um þessi mál, vegna hagsmuna einstakra kjördæma, og starfsfyrirkomulag þingsins hefir verið það, að þessu máli hefir verið ráðið til lykta í kyrþey, og samgöngumálanefndir þingsins hafa ekki tekið fult tillit til heildarþarfa landsmanna allra. Þessi tillaga á að miða til þess að marka skýrari línur í strandferðamálinu. Í stuttu máli, eins og till. ber með sjer, viljum við fá strandferðirnar bættar frá því sem nú er. Skal stjórn og þing þar njóta aðstoðar sjerfróðra manna, eins og t. d. forstjóra Eimskipafjelags Íslands. Þessar umbætur á strandferðunum, sem till. miðar að, eiga að nást sumpart með því að nota betur þann skipakost, sem nú er til umráða, og sumpart með því að fá sjer fleiri skip. Skal jeg nú víkja að einstökum liðum tillögunnar. Fyrsti liðurinn, að fjölga strandferðum „Esju“, einkum haust og vor, styðst við þörf fólksins að komast fljótt milli hjeraða, vegna atvinnuleitar og vegna skólagöngu. Þá mælir með þessum lið þörf ríkissjóðs að láta skipin vinna betur fyrir sjer en gert hefir verið áður, til þess að sem mestar tekjur fáist af útgerð ríkissjóðs, með sem minstum tilkostnaði, Í greinargerð þessarar till. okkar sjest á skýrslu þeirri, sem þar fylgir um strandferðirnar, að vöruflutningaþörfin er einna mest á haustin. Í öðru lagi sjest þetta enn betur á skýrslu samgöngumálanefndar frá því í fyrra. Þá hafði strandferðaskipið verið látið fara tvær hraðferðir kringum land. Að vísu var það um mitt sumar, þegar minst var þörf fólksflutninga; hraðferðir þessar tóku ca. 8–9 daga hvor, og varð tekjuhalli útgerðarinnar fyrir þessar ferðir aðeins eitthvað um 2–3 þús. kr. En tekjuhalli hinna venjulegu 20–23 daga ferða er að jafnaði milli 15 og 20 þús. kr. þetta er auðskilið mál og hlýtur að vera svo, að kostnaðurinn sje meiri við hægfara ferðirnar með mörgu viðkomustöðunum. Jeg vil aftur minnast á þessar tvær hraðferðir, sem farnar voru í ágúst 1923 og nálega borguðu sig; hefðu þær verið farnar að vori eða hausti, mundu þær að líkindum alveg hafa borgað sig. Jeg verð að miða við þessar eldri skýrslur (frá 1923), því þr sanna ljóslega, að hraðferðir, sem farnar eru á lakasta flutningatíma ársins, borga sig betur en löngu ferðirnar um mesta annatíma ársins, á haustin. Á haustin streymir fólkið í útlendu skipin, sem fara þessar ferðir á styttri tíma en þau innlendu, og verða það því útlendir menn og fjelög, sem fleyta rjómann ofan af í þessum efnum. Allur hagnaður fer út úr landinu, til þess „Sameinaða“ og „Bergenska“. Jafnvel lítt hft mannflutningaskip, eins og t. d. „Diana“, hefir verið mjög mikið notað, vegna þess, að með því hafa fengist fljótar ferðir milli Norðurlands og Reykjavíkur. Það er því sjálfsagt í baráttunni milli íslensku útgerðarinnar annarsvegar og erlendu skipanna að nota „Esju“ betur en gert hefir verið, láta hana fara fleiri hraðferðir. Þá renna ekki fargjöldin og flutningsgjöldin eins ört til erlendu útgerðarfjelaganna. Sú eina mótbára, sem enn hefir heyrst gegn þessu, er sú, að þótt þetta sje alt rjett, sje ekki hægt að breyta þessu. „Esjan“ þurfi að koma sem víðast við, því ekki sje í önnur hús að venda með flutningaskip, vegna smáhafnanna. Viðvíkjandi C-lið till. getur vel verið, að á því finnist einhverjir meinbugir í svipinn, að „Suðurland“ fari einu sinni á mánuði til Breiðafjarðar, t. d. ef nú væri þegar búið að semja um Borgarnesferðirnar við eigendur skipsins, og gæti þetta hvorttveggja því rekist á. En þá viljum við flm. þessarar till., að skipalaginu verði breytt að ári, því það er alveg óviðunandi, að stór hjeruð, stórir hlutar af landinu, eins og Breiðafjarðarhjeruðin öll, sjeu látin vera svo að segja samgöngulaus. Það hefir verið reynt að bæta úr þessu samgagnaleysi á Breiðafirði með Svansútgerðinni, en hún svaraði ekki kostnaði. Líklega hefir þetta stafað af því, að „Svanur“ var aðeins flóabátur, ætlaður aðallega til ferða innan Breiðafjarðar. Enn fremur var þessi bátur mjög illa lagaður fyrir og laklega útbúinn til fólksflutninga, og hefir það atriði einnig valdið nokkru um, að tekjuhalli varð á þessari útgerð. En það allra mesta, sem gert hefir verið til þess að bæta úr þessu samgönguleysi Breiðafjarðarhjeraðanna, hefir verið það, að „Esja“ hefir verið látin fara eina ferð inn á Hvammsfjörð, alla leið inn að Búðardal Er það þó hálfgert óyndisúrræði að láta skipið, sem máske hefir 150–200 farþega innanborðs, flest langferðamenn, sem þurfa að flýta sjer, fara þennan langa krók. Ferðir um Breiðafjörð eru tafsamar mjög strandferðaskipum, og þarf að sæta sjávarföllum; verður þetta því allmikil töf skipum og bagaleg farþegum, sem lengra þurfa að fara. Og svo kemur þetta hjeruðum umhverfis Breiðafjörð að sáralitlu gagni. Þetta fullnægir hvergi nærri samgöngu- og flutningaþörf Dalasýslu, þó að dálítið betra sje en ekki, og Barðastrandarsýsla hefir alls engin not þessara ferða „Esju“ um Hvammsfjörð. Hið eina, sem gert hefir verið til að greiða fyrir samgöngum við Barðastrandarsýslu, hefir verið það, að skip eru nokkrum sinnum látin koma við í Flatey, en það er auðvitað alveg ófullnægjandi. Í greinargerð okkar flm. fyrir þessari till. höfum við bent á þá staðreynd, að sum hjeruð Borgarfjarðar- og Mýrasýslna, sem hafa einna bestar samgöngur við nágrenni sitt (um 30 ferðir til og frá Rvík á ári), bera augljós merki vaxandi velmegunar og aukinnar menningar, og er það gleðilegur vottur um hin heillavænlegu áhrif bættra samgangna við og um Faxaflóa. En því á þá að láta næsta stóra flóann, Breiðafjörðinn, 3–4 stórar sýslur, fjölbygðar sveitir, verða svo herfilega út undan? það er á engan hátt forsvaranleg meðferð á íbúum þessara hjeraða. Úr þessu verður alls ekki bætt með einni eða tveim ferðum „Esju“ eða skips af því tæi. En aftur á móti má fullyrða það, að þó að „Suðurland“ fari þessar ákveðnu 30 árlegu ferðir til Borgarness, er það alls ekki fullnotað eins og hægt væri. Jeg sje því ekki annað en að Suðurlandsútgerðin gæti vel bætt við sig þessum Breiðafjarðarferðum líka. Og þó að við höfum áætlað 12 ferðir árlega til Breiðafjarðar, getur verið, að menn verði að sætta sig við eitthvað færri ferðir; en þrátt fyrir það yrðu þessar auknu Suðurlandsferðir til Breiðafjarðar til stórhagnaðar bði fyrir Breiðafjarðarhjeruðin og Reykjavík. Þá skal jeg víkja nokkrum orðum að B-lið tillögu okkar, sem er um það að halda úti hæfilegu skipi til strand- og flutningaferða milli Hornafjarðar og Langaness. Jeg hefi átt tal um þetta við framkvæmdarstjóra Eimskipafjelags Íslands, hr. Nielsen, og er hann þessu fremur hlyntur, og þó að hann hafi ekki fallist á alt það, sem till. fer fram á, munar ekki miklu frá skoðunum hans, og sumt í till. er sett þar óbeinlínis samkvæmt bendingu hans. Hans álit er það, að nota skyldi til þessara ferða skip ca. 100 smálestir að stærð. Hann nefndi mjer í þessu sambandi norskan bát af líkri stærð og „Brimnes“, sem um aldamótin hefði verið notaður þar eystra til slíkra flutninga, með mjög góðum árangri. Jeg skal fúslega játa, að það eru meiri örðugleikar á því að taka nýtt skip á leigu en nota „Suðurland“ betur en gert hefir verið. En jeg hygg, að ef þetta yrði þó samþ., mundi hr. Nielsen hafa einhverjar upplýsingar handbærar um kostnaðinn við þetta leiguskip, og gæti það flýtt mjög fyrir og ljett undir störf samgöngumálanefnda þingsins, þegar þetta mál kæmi fyrir þær. Jeg hygg, að það verði heppilegast að taka lítið norskt skip á leigu til þessara ferða. Norsku skipin eru að ýmsu leyti ódýrari en önnur skip og hentugri okkar þörfum. Við höfum í till. tilnefnt þessa staði, Hornafjörð og Skálar, sem endastöðvar þessara ferða. Það er vegna þess, að þetta eru mjög stórir útgerðarstaðir austur þar, en samgönguleysi er vitanlega stórbagalegt allri útgerð, þótt minni væri en er á þessum stöðum. Þannig veit jeg til þess, að Þórhallur kaupmaður Daníelsson á Hornafirði hefir orðið að leigja skip til flutningaferða, milli Hornafjarðar og Austfjarða, og er ekki hægt að bera á móti því, að þar hefir hann í raun rjettri tekið á sig skyldu ríkisins að bæta úr samgönguþörfinni. En það má alls ekki búast við því, að einstakir menn muni framvegis halda uppi slíkum ferðum fyrir ríkið með tapi fyrir sjálfan sig. Þýðir ekki að benda á hinn óbeina hagnað í þessu sambandi, sem þessir menn auðvitað hafa haft af því fyrir sig og útgerðina, að þessar ferðir voru farnar, þótt þær bæru sig ekki að öðru leyti. Reynslan er löngu búin að sýna það, að „Esjan“ fullnægir ekki samgönguþörf Hornafjarðar; til þess er það skip of stórt. Á Hornafirði eru sömu annmarkarnir og á Hvammsfirði á Breiðafirði, að sæta verður sjávarföllum, og tefur það strandferðaskipin 6–12 stundir í sumum ferðunum. Þá ber og á það að líta, að mikill hluti Austfjarða, þ.e. Suður-Múlasýsla, hefir sama og ekkert fje fengið úr ríkissjóði til vegagerða eða annara samgöngubóta á landi. Stafar þetta af því, að landslagi er þar þannig háttað, að samgöngur allar verða greiðastar á sjó, ef þeirra væri kostur. Mælir því öll sanngirni með því, að í þessar samgöngubætur verði ráðist, ekki eingöngu vegna Hornafjarðar og Skála, heldur og vegna brýnna nauðsynja þessara hjeraða allra. Suður-Múlasýsla er í þessu efni ekki óáþekt sett og sum hjeruð í Noregi, þar sem allar samgöngur eru á sjó. Þar eru notuð lítil gufuskip til þessara ferða, og sumstaðar eru þar farnar 3–4 ferðir á dag milli hafna. En við þurfum nú ekki að hugsa okkur svo hátt að jafnast við Norðmenn í þessu; veldur því fámennið og stærð landsins. Þá er aðeins eftir að geta um D-lið till. Hr. Þórólfur Beck hefir látið í ljós þá skoðun, að mikið mætti bæta Esjuferðirnar fyrir farþega, ef landið hefði á leigu dálítið vöruflutningaskip á mesta annatímanum, einkum á haustin og fyrri hluta vetrar. Það mundi langhentugast að leigja fremur lítið skip til þessara vöruflutninga milli aukahafna og minni kauptúna. Ef skipið væri tekið á leigu frá því snemma á hausti til áramóta, mesta annatíma ársins, er enginn vafi á því, að það mundi borga sig. Á þessum tíma árs er mikil þörf vöruflutninga; sláturafurðir þurfa að komast í burt frá smærri höfnunum, og ýmsar vörur og vetrarbirgðir verða að fást fluttar frá smærri kauptúnunum til smáhafnanna víðsvegar um land. Jeg tel það sjálfsagt, að skip þetta hafi sama vöruflutningataxta og Eimskipafjelag Íslands, og að þar verði „gennemgaaende Takst“, svo að landsmenn þurfi ekki að greiða margsinnis flutningsgjald fyrir sömu vörusendingu. Jeg er hæstv. forseta (JóhJóh) þakklátur fyrir, hversu hann hefir vikist greiðlega undir að flýta fyrir meðferð þessa máls, og jeg vænti þess, að þessi tillaga okkar verði samþykt og komið í framkvæmd sem fyrst. Jeg er fullviss um, að það verður þjóðinni til mikilla hagsbóta að taka flutningana með ströndum landsins algerlega í sínar hendur. Jeg skal játa, að kostnaðurinn við þetta fyrirkomulag verður meiri en nú er. En svo er og um vegi og viðhald vega. Það er beinn kostnaður, en þó nauðsyn. Líkt er og um strandferðir. Tilætlunin er ekki, að útgerðin beri sig reikningslega. Ávinningurinn er hinn óbeini hagnaður, sem fólginn er í því, að fólkið og vörurnar kemst á ákvörðunarstað fyr og á ódýrari hátt en annars.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg get tekið undir það, sem hv. aðalflm. þessarar tillögu (JJ) tók fram í byrjun ræðu sinnar, að það sje óvanalegt að bera fram þáltill um svona efni, tillögu, sem gengur út á að skora á ríkisstjórnina, að hún í samráði við forstjóra Eimskipafjelags Íslands og samgöngumálanefndir Alþingis taki til athugunar, hvort ekki sje tiltækilegt að breyta skipulagi strandferðanna nú á þessu ári og framvegis, þannig að fjölga hraðferðum „Esju“, að halda úti hæfilegu skipi til strandferða og flutningaferða milli Hornafjarðar og Austfjarða, að láta „Suðurland“ fara að minsta kosti einu sinni í mánuði strandferð um Breiðafjörð og að leigja ca. 300 smálesta skip til flutningaferða með ströndum fram frá septemberbyrjun til ársloka. Jeg lít nú svo á, að tillaga þessi sje alveg óþörf, því að stjórnin hefir verið og er fús til að ræða um þetta við samgöngumálanefndir þingsins, eins og hún hefir altaf gert. Jeg sje því ekki, að tillagan hafi aðra þýðingu en þá að benda á þessar leiðir, sem alls ekki eru nýjar. En það hefði mátt gera eins vel með einföldu brjefi. Jeg læt mjer því í ljettu rúmi liggja, hvort tillaga þessi verður samþykt eða ekki, því að það, sem tillagan fer fram á, verður tekið til athugunar, að svo miklu leyti sem það er hægt, hvort sem hún verður samþykt eða ekki. Úr því að hv.flm. (JJ) fór nákvæmlega inn á hvern einstakan lið tillögunnar, skal jeg með fáum orðum gera hið sama, og tek liðina eftir þeirri röð, sem þeir eru í tillögunni. Í A-lið er farið fram á að fjölga hraðferðum „Esju“. Þar til er því að svara, að stjórn Eimskipafjelagsins hefir þegar gert uppkast að áætlun fyrir þetta ár. Er þar gert ráð fyrir hraðferðum, sem taka rúma viku, með viðkomu á 13 stöðum. En ætlist hv.flm. til þess að fá hraðferðir, sem taki ekki nema 7–8 daga, með viðkomu 25–30 höfnum, vil jeg benda honum á, að slíkt er ómögulegt, því að framkvæmdarstjóri Eimskipafjelags Íslands hefir leitt rök að því, að skipinu veiti ekki af þessum tíma til þess að koma á allar þessar hafnir, án þess þó að tefja nokkurn hlut og með því að sigla jafnan með fullri ferð. En eins og vitanlegt er, fer ekki svo lítill tími til að flytja úr og í skipið á höfnum farþega og flutning. Er þá sjáanlegt, að 7–8 dagar til slíkra ferða er alt of stuttur tími, alt að þriðjungi of stuttur. Uppkast þetta að áætlun „Esju“ er jeg fús til að afhenda samgöngumálanefndum þingsins. Að hraðferðirnar beri sig betur en hinar strandferðirnar, eins og hv.flm. (JJ) vildi halda fram, held jeg, að ekki sje rjett, og byggi jeg það á reikningi „Esju“ fyrir síðastliðið ár. Hugmyndin um þessar hraðferðir er bygð á því, að tafsamt sje fyrir skipið að koma á margar hafnir og taka þar flutning. En þess ber að gæta, að 1924 eru flutningsgjöldin aðaltekjugrein skipsins, því að þau nema þá 165 þús. kr., en fargjöldin 132 þús. kr. Hjer verður því fyrst og fremst að athuga, hvort gjaldið fyrir flutninginn vegur ekki á móti töf skipsins. Og í öðru lagi verður að taka tillit til þess, að oft er mjög mikil þörf fyrir að koma flutningi á milli hafna, alveg eins mikil og að flytja farþega, og þegar skipið er komið á höfnina, er töf við að taka slíkan flutning oft sáralítil, því venjulegast er hann fluttur út í sömu ferðinni og póstur og farþegar. Get jeg því ekki annað sjeð en það sje hyggilegra að láta sama skipið taka farþega og flutning en að láta annað skip koma rjett á eftir til þess að taka slíkan flutning. Jeg sje því ekki, að það sje fjárhagslega hyggilegt að hugsa sjer yfirleitt hraðferðir til fólksflutninga, með fáum viðkomustöðum, og annað skip, sem tíni upp flutningsgóss, enda mundi þetta hið versta, sem hægt væri að gera þeim, sem búa í nánd við smáhafnirnar, t. d. á Húnaflóa, Skagafirði og Vestfjörðum. Ef alltíðar Esjuferðir eru af þessum höfnum teknar, hafa þær aðeins „Goðafoss“ til þess að halda uppi ferðum, og það eru einmitt slíkar hafnir, sem hafa mest gott af „Esju“. Það væri því spor aftur á bak, ef aðeins ætti að láta „Esju“ koma við á stærri höfnum, jafnvel þótt einhver flutningsdallur ætti að koma við á smáhöfnunum. Annars getur það verið álitamál, hvað kallað er hraðferðir. En jeg skil, að hjer sje átt við ferðir, sem taka 7–8 daga hver, með viðkomu á 13–15 höfnum. Hv. flm. (JJ) mintist á, að það væri leiðinlegt að horfa á útlend skip taka farþega og flutning að norðan og flytja hingað suður. Þetta er alveg rjett. En það er nú svo, að fólk vill eðlilega helst fara með því skipinu, sem fljótast er í förum. Á þessu er ekki hægt að ráða bót með öðru móti en því að hafa skip, sem gengi milli Akureyrar og Reykjavíkur og hefði ekki aðra viðkomustaði en t. d. Ísafjörð og Seyðisfjörð. Ætti nú að haga ferðum „Esju“ þannig, hefði hvorki Húnaflói, Skagafjörður eða Vestfirðir neitt gagn af henni. En það eru einmitt þær hafnir, sem hugsað er fyrir með strandferðunum, því að þær eru einmitt gerðar sjerstaklega vegna slíkra hafna. Því að stóru hafnirnar hafa nógar ferðir, þó að „Esja“ sje ekki látin koma þar við. Á smáhöfnunum er vöruflutningurinn vitanlega stundum til skaða og tafar fyrir fólkið, en oft er þó, eins og jeg tók fram áðan, fólk og flutningur flutt fram í sama bátnum, og verður því töfin við að taka flutninginn tiltölulega lítil. Þá kem jeg að B-lið tillögunnar, um að halda úti hæfilegu skipi til strandferða og flutningaferða milli Hornafjarðar og Austfjarða, alt að Skálum á Langanesi. Mjer skildist svo á hv.flm., að hann hefði það eftir framkvæmdarstjóra Eimskipafjelags Íslands, að hann væri þessu samþykkur.

Ekki langt frá því

. En jeg talaði við framkvæmdarstjórann í morgun, og sagðist hann ekki mundu setja sig á móti þessum ferðum, ef þingið vildi kosta til því, er þyrfti til að halda þeim uppi, en það mundi verða frá 40–50 þús. kr. Annars fanst honum nóg að láta bát ganga frá Hornafirði til Austfjarða, bát, sem gæti flutt vörur og farþega í leiðina fyrir „Esju“. Þetta hefir og verið gert undanfarið, þó að styrkurinn til þess væri lítill síðastliðið ár, en það var líka lítið fje, sem var til skifta. Þessi liður tillögunnar er því aðallega útgjaldaliður, og þýðir því ekki að ræða um hann frekar, því að ekki verður ákveðið nú, hvort fje verður veitt í þessu skyni. Þá er C-liður tillögunnar, að láta „Suðurland“ fara a. m. k. einu sinni á mánuði strandferð um Breiðafjörð. Út af þessum lið skal jeg taka það fram, að það er þegar búið að semja við stjórn Eimskipafjelags Suðurlands um ferðirnar til Borgarness. En það er ekki því til fyrirstöðu, að skipið geti farið þessar ferðir til Breiðafjarðar, og var búið að taka upp samninga við stjórn fjelagsins áður en tillaga þessi kom fram, einmitt um þessar ferðir. Hafði stjórnin sent erindi til samgöngumálanefnda þingsins, þar sem farið var fram á að fá heimild til að semja við stjórn Suðurlandsfjelagsins um 10 ferðir til Breiðafjarðar, gegn ákveðinni þóknun fyrir hverja ferð. Var þetta gert til þess að reyna að losa „Esju“ við að fara inn á Hvammsfjörð. Síðast í morgun talaði jeg við formann fjelagsins, og eru miklar líkur til, að saman gangi með samningana. Spurningin er aðeins sú, hvort hann getur búið til áætlun, sem hægt verður að ganga inn á. Það er rjett hjá hv.flm., að samgöngurnar við Breiðafjörð hafa verið frekar slæmar, þó að sjerstaklega hafi svo verið fyrir vesturpart hans. En að þar hafi engar samgöngur verið síðastliðið ár, er alls ekki rjett, þar sem bæði „Esja“ og „Svanur“ gengu þangað, og „Skaftfellingur“ var styrktur þangað eina ferð, auk þess sem Flateyingum var greiddur dálítill styrkur til flutninga frá landi út í Flatey. Um síðasta lið tillögunnar er það að segja, að jeg hygg hann fyllilega á rökum bygðan. Stjórn Eimskipafjelags Íslands telur fulla nauðsyn á að fá lítið flutningaskip, sem gengi frá 1. október til miðs desembers, til þess að ljetta undir flutninginn með „Esju“. Hefir því framkvæmdarstjóri fjelagsins snúið sjer til Noregs og leitað tilboðs um slíkt leiguskip, en ekki fengið enn þá fullnægjandi svar, aðeins brjef, sem skýrir frá, að enn þá hafi ekki tekist að útvega það. Kostnaðinn við þetta áætlar framkvæmdarstjórinn 20–25 þús. kr. Verði nú að þessu horfið á þessu ári, er sýnilegt, að fjárhæðir þær, sem veittar eru til strandferða, verða alt of litlar, því jeg geri ráð fyrir, að verði þetta ákveðir fyrir árið 1926, þá eigi og hið sama að gilda fyrir árið 1925. Verður því að leita aukafjárveitingar fyrir þeirri fjárhæð, sem væntanlega þarf að greiða umfram það, sem veitt er. Að síðustu skal jeg geta þess, að mjer er alveg sama, hvort tillaga þessi verður samþykt eða ekki, því að jeg tel hana þýðingarlausa, að öðru leyti en því að vekja til umhugsunar um þessi atriði. Geta má og þess, að til orða hefir komið að senda póstmann með „Esju“, til þess að sjá um, að pósturinn úr henni komist reglulega í land, því að á því hefir þótt bera, að í raun og veru hafi oft farið í land á höfnum meira af pósti en fara hefir átt þangað, en ekki verið hægt að koma honum til baka, af því að skipið hefir staðið svo stutt við. Hefir svo stundum þurft að senda þetta með landpóstum, sem vitanlega hefir haft aukakostnað í för með sjer.

Jón Kjartansson Jeg er samþykkur tillögu þessari, að því leyti sem hún getur orðið til þess að bæta samgöngumar. En mjer finst hv.flm. alveg hafa gleymt Suðurlandsundirlendinu. Það er vitanlegt, að Skaftafells- og Rangárvallasýslur eru langverst settar af öllum sýslum landsins hvað strandferðirnar og allar samgöngur snertir. Jeg vil því vekja athygli Alþingis á því, ef fara á að taka strandferðamálið til nýrrar athugunar nú, að þá er með öllu ómögulegt að sleppa þessum sýslum, og þá sjerstaklega Vestur-Skaftafellssýslu. Því eins og kunnugt er, verður hún að hafa samgöngur sjóleiðina, því landleiðin hefir svo margar og miklar torfærur, að hún verður ekki notuð. Vestur-Skaftafellssýsla getur ekki notið góðs af ferðum „Esju“, því á það er ekki að treysta, að hún geti komið þar við, þó að hún eigi þangað áætlun, og verður Vestur-Skaftafellssýsla þess vegna að hafa sjerstakar bátsferðir, líkt og nú er með „Skaftfelling“. En Alþingi verður, til þess að þær ferðir geti haldið áfram, að veita ríflegan styrk til þessa báts, svo að hann geti haldið uppi ferðum á þessu hafnlausa svæði.

Tryggvi Þórhallsson Aðeins stutt athugasemd til varúðar, ef tillaga þessi verður samþykt, því að þó hún bindi ekki enda á þetta, má gera ráð fyrir, að verði hún samþykt, hafi hún áhrif á, hvernig strandferðum verði skipað framvegis. Þótt við eigum nú vitanlega allir að vera þingmenn fyrir alt landið, ber okkur og jafnframt skylda til að sjá um, að ekki sje gengið á rjett þeirra hjeraða, sem hafa sent okkur. Nú er svo um mitt hjerað, að það hefir ekki fengið þumlungslangan spotta af akvegi og verður því að hafa alla sína aðdrætti á sjó. Þar sem því ekki verður bygt þar á öðru en strandferðunum, á það fulla kröfu á, að þær verði þar sem hagstæðastar. Jeg vil því beina því til hæstv. stjórnar og hv. samgöngumálanefnda, að ef fara á að taka strandferðirnar til athugunar nú og gera á þeim gagngerðar breytingar, þá verði það ekki gert á þann hátt, að slík hjeruð sem þetta missi nokkurs í, því að samgöngurnar þar mega síst vera verri en þær eru nú. Að síðustu get jeg tekið undir það með hæstv. atvrh. (MG), að þörfin fyrir að koma flutningi milli hafna á Norðurlandi er mikil. Vænti jeg því, að sú aðferð verði ekki viðhöfð hjer að taka lambið frá fátæka manninum og slátra því fyrir hinn ríka.

Þorleifur Jónsson Þess gerist ekki þörf að tala mikið með tillögu þessari, því að hv. fyrsti flutningsmaður hennar, 5. landsk.þm. (JJ), tók alt það fram, sem nauðsyn bar til. En út af þeim ummælum hæstv. atvrh. (MG), að hjer væri óvenjuleg aðferð höfð, vildi jeg taka það fram, að okkur fanst ekki vanþörf vera á að vekja máls á þessu, þar sem ekkert bólaði á neinu frá stjórninni í þessa átt. Getur því ekki undarlegt talist, þó að hafið sje umtal um þetta þýðingarmikla mál. Vænti jeg svo, að tillaga þessi verði ekki látin gjalda þess, þó að hún þyki ekki sem formlegust í eðli sínu. Esjuferðirnar, sem ríkið kostar um þessar slóðir, eru algerlega ófullnægjandi, enda þótt þær kunni að vera þolanlegar þar, sem önnur skip fara um, eins og t.d. „Goðafoss“, sem kemur á allmargar hafnir norðanlands.  (Atvrh. MG: „Goðafoss“ kemur líka víða við á Austfjörðum)  . Satt má það vera, en þá verða margar smáhafnir algerlega út undan, eins og t. d. Stöðvarfjörður og Breiðdalsvík.  (Atvrh. MG: Svo er líka um Norðurland)  . Jeg skal ekki fara að metast um þetta, en það er ómótmælanlegt, að samgöngurnar um suðurhluta Austfjarða eru með öllu ófullnægjandi. Það þarf ekki annað en að nefna Hornafjörð, þar sem „Esja“ kemur að ósnum eða í hann tvisvar eða þrisvar á ári. Að vísu hefir verið veittur örlítill styrkur til ferða meðfram ströndum á þessu svæði haust og vor, en sá styrkur er svo lítill, að hann kemur að litlu eða engu gagni. Jeg held, að þótt einungis sje litið á kostnaðarhliðina, þegar um strandferðir er að ræða, ætti engum að dyljast sá óbeini gróði, sem af þessu leiðir. Flutningabrautin er sjálfgerð, og þarf engu til hennar að kosta, og það gagn, sem af strandferðunum leiðir, verður ekki með tölum talið. Hæstv. atvrh. (MG) ljest vera vantrúaður á, að það kæmist í framkvæmd, að sjerstakur flutningabátur gengi um Austfirði. Sjálfsagt hefir það töluverðan beinan kostnað í för með sjer fyrir ríkissjóð, en óbeini hagnaðurinn verður eflaust ekki svo lítill. Eins og kunnugt er, er nú rekin mikil útgerð á Hornafirði, og eru strandferðir þangað og þaðan því bráðnauðsynlegar fjóra vertíðarmánuðina, og þá ekki síður um haustmánuðina, til að koma frá sjer afurðum og draga að sjer lífsnauðsynjar. Á Skálum á Langanesi er líka allmikil útgerð, og hafa borist þaðan kvartanir yfir samgangnaleysi. Það þarf enginn að efast um, að þessar ferðir mundu margborga sig, þótt óbeinlínis sje. Þótt 30 smálesta bátur annist nú ferðir á þessum slóðum, þá er það fyrst og fremst ófullnægjandi og þar að auki alls ekki forsvaranlegt að nota slíkt kríli til mannflutninga í hrakviðrum á haustin. Því væri ekki úr vegi að bæta úr skák af þeirri ástæðu einni. Sennilega yrði þetta nýja fyrirkomulag nokkru dýrara. Þó mundi bátur, sem til þessara ferða væri ætlaður, spara „Esju“ viðkomu á ekki allfáum höfnum, sem hún nú kemur við á, og væri þá höggið nokkurt skarð í kostnaðinn. Eitt er víst, að þótt ríkissjóður sje í kreppu, verður ekki úr henni bætt með því að skera við nögl sjer fjárframlög til samgangna í landinu. Það er alviðurkent og margsannað, að samgöngurnar eru aðalskilyrðið fyrir vexti og viðgangi atvinnuveganna. Jeg vona því, að þetta mál verði þegar tekið til rækilegrar athugunar, og að mestu verði farið eftir tillögum vor flutningsmanna. Jeg skal að endingu geta þess í tilefni af ræðu hæstv. atvrh., að ef svo fer, að Austfjarðabáturinn fæst ekki að sinni, þá mun jeg fara fram á, fyrir tilmæli kjósenda minna, að styrkur sá, er veittur hefir verið undanfarið til þessara ferða, verði hækkaður upp í 15000 kr. á þessu þingi.

Flm. (Jónas Jónsson) Jeg vildi segja hjer fáein orð út af ræðu hæstv. atvrh. (MG). Hann talaði um, að varhugavert væri að koma fram með þáltill. í þessa átt, í stað þess að senda brjef til stjórnarinnar eða samgöngumálanefnda. Jeg hefi annað álit á þessu atriði. Þingið má ekki telja eftir tímann, þegar um slíkt stórmál er að ræða. Slíkt mál sem þetta á að ræða í sameinuðu þingi, til þess að fá heildaryfirlit yfir skoðanir þingmanna. Það er í raun og veru sama og að vísa málinu til nefndar, enda er hjer ekki farið fram á annað. Þessi undirbúningur málsins hefir þegar haft nokkur áhrif. Forstjóri Eimskipafjelags Íslands hefir rannsakað kostnaðinn við Austfjarðabátinn og haustbátinn. Jeg skal þegar taka það fram, að jeg tel strandferðunum hafa verið breytt í lakari átt síðastliðið ár. T. d. má geta þess, að árið 1923 fór „Esja“ tvær ferðir, sem tóku ekki nema 9 daga, en á árinu 1924 hefir hún engar ferðir farið svo hraðar. Þegar hæstv. atvrh. sjer, að hjer er um alvarlegan meiningarmun að ræða, þá ætti hann ekki að hafa á móti því, að málið sje rætt opinberlega. Það getur engum ilt gert, en aðeins orðið til skýringar og skilnings á nauðsyn málsins. Viðvíkjandi því, sem sagt er í athugasemdunum við till. þessa, að ætlast er til, að „Esja“ gæti farið 25 ferðir á ári, hverja á 8–9 dögum, þá held jeg, án þess að jeg vilji gera lítið úr forstjóra Eimskipafjelagsins, að þetta sje ekki ofætlun, einkum þar sem skipstjórinn á „Esju“ hefir lýst yfir því við einn af flm., að hann treysti sjer til þessa, en þó því að eins, að skipið þurfi ekki að flytja vörur til þeirra hafna, þar sem bryggjur eru ekki fyrir hendi. En þetta mun jeg ekki gera að deiluefni, því að úr þessu ætti rannsókn nefndarinnar að skera. Þá ljet hæstv. atvrh. svo um mælt, að ekki væru neinar sannanir fyrir því, að hraðferðirnar bæru sig betur en hinar hægari, og var hann yfirleitt á þeirri skoðun, að hægari ferðirnar gæfu meira af sjer, enda má það til sanns vegar færa, að þær gefi meiri farmgjöld af sjer, þar sem skýrsla um síðastliðið ár gefur líka allmikið undir fótinn í þessu efni. par koma nefnilega til greina tvær utanlandsferðir, til Kaupmannahafnar og Leith, og í þeim var einmitt flutt mikið af vörum, eins og skýrslan ber með sjer, en lítið af farþegum.  (Atvrh. MG: Jú, töluvert af farþegum líka)  . Ekki frá Leith, býst jeg við. Annað atriði kemur og til greina. Af því, hve skipið fer hægt - er 25, 23, 22, 20 og 19 daga á leiðinni - leiðir auðvitað það, að fólki, sem liggur á að flýta sjer, veigrar sjer við að taka sjer far með því. Menn kjósa fremur fjögra daga ferð milli Reykjavíkur og Akureyrar heldur en tíu daga ferð. Fólkið hleðst í útlendu skipin, vegna þess, hve hratt þau fara í samanburði við hin íslensku. Jeg vil aftur víkja lítið eitt að þessum tveim níu daga ferðum um mitt sumar 1923, einmitt á þeim tíma, þegar minst er um vöruflutninga. Farmgjöld í ferðum þessum voru lítil, 2000 kr. í annari, 3000 kr. í hinni. Fargjöldin námu hinsvegar 8000 kr. í annari og 7000 kr. í hinni. Hraðferðirnar mundu hafa stórum aukin fargjöld í för með sjer, en vöruflutningar með hverri ferð hinsvegar minka. Það er næsta augljóst, hve óþægilegar og dýrar þessar löngu ferðir eru skólafólki og verkafólki, sem þarf að komast leiðar sinnar á skömmum tíma. Það er nauðsynin á því að ferðast hratt, sem gerir breytinguna óhjákvæmilega. Úr því að þessar tvær ágústferðir, sem jeg hefi getið um, urðu með litlum tekjuhalla, einmitt á þeim tíma, þegar minstur er fólksstraumurinn og nær engar vörur, þá held jeg, að engin ástæða sje til að ætla, að hraðferðirnar beri sig ver en hinar, heldur þvert á móti. Þá töluðu þeir hæstv. atvrh. og hv.þm. Str. (TrÞ) um það, að með þessu fyrirkomulagi færu einstöku hafnir á mis við þær viðkomur, er þær ættu nú við að búa. Jeg skal reyna að skýra þetta nokkuð. Þrjár 9 daga ferðir koma hjer um bil með hinu breytta fyrirkomulagi í stað einnar 25 daga ferðar áður. Strandasýsla, Húnaflói og Skagafjörður, sem hv.þm. einkum nefndu í þessu sambandi, fengju tvær viðkomur í hverri ferð. Satt er það, að þetta kynni að vera einhver skaði fyrir sumar hafnir, en þar á móti legg jeg hlunnindi af fleiri ferðum en áður. Þar að auki geta Goðafossferðirnar bætt úr þessu. Hv. þm. Str. (TrÞ) sagði, að hver þingmaður ætti að vera þingmaður hjeraðs síns og alls landsins í senn. Þessi þáltill. gengur í þá átt að ákveða strandferðir fyrir alt landið og tryggja öllu landinu og um leið öllum hjeruðunum betri samgöngur á þessu sviði en áður. Mjer þótti leiðinlegt, hve mikið hæstv. atvrh. hafði á móti Austfjarðabátnum. Hann sagði, að ef ætlaðar væru til hans 45 þús., þá væri þetta aðallega kostnaðaratriði. Nú er varið árlega 30 þús. til ferða milli Reykjavíkur og Borgarness. Hjer er talað um 45 þús. í sama skyni til ferða, sem fjórar sýslur njóta góðs af, og getur ekki virst sanngjarnt að neita þeim um þann styrk, eftir samanburð við styrkinn til Borgarnesferðanna. Hjer er vitanlega um beinan kostnað að ræða - og óbeint gagn, sem vafalaust verður eins þungt á metunum. Þá kvartaði hv.Þm. V.-Sk. (JK) yfir því, að við flm. hefðum gleymt Skaftfellingum. þetta er þó ekki alls kostar rjett. Hjer var hvorki óvilja eða gleymsku til að dreifa, heldur hinu, að við álitum, að í bili nægði „Skaftfellingur“ á þessum slóðum og sá styrkur, er hann nýtur úr landssjóði til ferðanna. Hitt skal jeg játa, að jeg skal verða síðastur manna til að leggja stein í götu hv.Þm. V.-Sk. (JK), ef hann reynir að bæta samgöngurnar austur þar. En hjer stendur einnig nokkuð sjerstaklega á. Það mun vera í aðsigi, að Eimskipafjelag Íslands leggi upp vörur á vorin þar eystra, án þess að láta menn gjalda hafnleysisins í farmgjaldi, og er það þýðingarmikil umbót. Annars minnir mig, að hv.þm. V.-Sk. hafi einhvern tíma látið þá skoðun í ljós, að hann teldi Skaftfellingum hag að einangruninni og að hún hlífði heimilisfriði og siðferði við veraldarágangi. Er hann því að líkindum móti auknum samgöngum við kjördæmi sitt.

Hákon Kristófersson Við flm. þessa máls komum okkur þegar í þingbyrjun saman um að flytja það hjer. Jeg get þrátt fyrir það fallist á þá skoðun hæstv. atvrh. (MG), að sama tilgangi hefði mátt ná með brjefi til stjórnarinnar eða samgöngumálanefnda. En þó hygg jeg, að sú leið, sem farin hefir verið, verði þó eins happadrjúg, til að vekja athygli á málinu. Þátttaka mín í þessu máli nær aðeins til C-liðsins, og mun jeg því ekki víkja að hinum liðunum. Það munu flutningsmenn þeirra sjálfir gera. Það er ekki svo að skilja, að jeg sje mótfallinn hinum liðunum, en mig brestur kunnugleika til þess að dæma um þá. En hv. aðalflm. (JJ) hefir nú sýnt, hvílík nauðsyn er á þeim, og þarf jeg því ekki að fara út í það. En jeg vil þakka honum mjög hlýleg ummæli um þann lið till., sem jeg á hlut í. Hæstv. atvrh. sagði, að á þessu svæði, sem C-liðurinn ræðir um, hefði mb. „Svanur“ haldið uppi strandferðum Þetta er að vísu satt, að Svanur hefir að nokkru leyti annast ferðirnar á þessu svæði, þ. e. a. s. að sunnanverðu á Breiðafirði, en mjög hafa menn verið óánægðir yfir því, hvernig þær hafa verið ræktar, þótt þær hafi kostað ríkissjóð mikið fje. Og jeg held, að mjer sje óhætt að segja, að nú sje á daginn komið, að betra hefði verið, að sá farkostur hefði aldrei verið tekinn. Er þetta ekki út í bláinn sagt, heldur get jeg sannað það skjallega með erindum, sem nú liggja fyrir Alþingi. Þess ber og að gæta, að mb. „Svanur“ hefir aðeins haldið uppi ferðum við sunnanverðan Breiðafjörð og svo innanfjarðar, en ekki að norðanverðu. Þar hefir að vísu verið mótorbátur, sem fengið hefir landssjóðsstyrk, en altaf hefir verið dregið úr þeim styrk, og var hann minstur síðastliðið ár eða rjettara sagt sama sem enginn. Það, sem mjer gekk til þess að vekja menn til umhugsunar um þetta mál, var það, að jeg vildi, að athugað yrði, hvort ekki mundi hægt að láta „Suðurlandið“, sem nú gengur aðeins til Borgarfjarðar, annast einnig ferðir við Breiðafjörð, bæði að norðan og sunnan. Bjóst jeg við, að í rauninni gæti skipið int þessar ferðir af hendi, en mig skorti þekking á, hve mikinn tíma það mætti missa frá Borgarfjarðarferðunum. Eftir nánari yfirvegun á því máli býst jeg þó við, að þetta geti ekki verið samrýmanlegt. Við, sem búum við þennan hluta fjarðarins, höfum fundið mjög til þess, hve samgöngur eru þar erfiðar, enda hygg jeg, að sú sýsla verði verst úti að því er þau mál snertir, að Skaftafellssýslu undantekinni. Og skal jeg taka það hjer fram gagnvart því, sem hv.þm. V.-Sk. (JK) sagði, að jeg skal verða manna seinastur til að hindra það, sem orðið gæti til samgöngubóta fyrir kjördæmi hans, enda hygg jeg og, að jeg hafi sýnt það bæði nú og á fyrri þingum. En jeg vildi mega hjer minna á, að fyrir nokkrum árum flutti jeg ásamt þáverandi þm. Str. (MP) till. um, að mæld yrði leiðin frá Flatey til Hagabótar. Er þetta örstutt leið, en svo hefir viljað til, að hæstv. landsstjórn hefir aldrei fundið hvöt hjá sjer til þess að verða við þeirri beiðni. Hefir sennilega fjárhagurinn ráðið því, en ekki aðrar hvatir, að úr því hefir ekki orðið til þessa. Eins og gefur að skilja, eru það lífsskilyrði fyrir hvert hjerað, að samgöngur og sambönd við önnur hjeruð sjeu í góðu lagi, því óhætt mun að slá því föstu, að góðar samgöngur á sjó og landi sjeu mjög sterkur þáttur í afkomuskilyrðum hvers hjeraðs. Komið hefir til mála, að „Suðurlandið“ færi ferðir til Breiðafjarðar, en jeg ætla, að það muni ekki útrætt mál, og hefi jeg meira að segja heyrt, að eigendur þess hafi hvikað frá sínum upphaflegu tilboðum. Hvað viðkemur 1. lið till., þá verð jeg að segja, að jeg fyrir mitt leyti hefi ætíð verið dálítið óviss um, hve hagkvæmar þessar hraðferðir væru fyrir landið yfirleitt, og þær mundu aðeins geta átt sjer stað, eins og hv. aðalflm. (JJ) sagði, um hásumarið. Um B-lið till. hefir ætíð verið allmikill meiningarmunur í samgmn., bði fyr og síðar, en hv. aðalflm. (JJ) hefir gert mjög ljósa grein fyrir, hve mikil nauðsyn ber til þessa, og vil jeg síst gera lítið úr því. Jeg skal viðurkenna, að framkoma þessarar þáltill. hefir orðið til annars en jeg ætlaði. Jeg bjóst við, að flutningur hennar yrði ekki þannig, að hann lengdi þingtímann, en nú hefir sýnt sig, að miklar en ástæðulausar umr. hafa spunnist um þetta mál, sem að sumra dómi er harla lítilfjörlegt. Að svo sje, get jeg nú ekki sjeð, enda hefir mest verið rætt um það í pukri, hve málið væri ómerkilegt, fánýtt og vanhugsað, og að við flm. höfum eigi rent huga til annara hjeraða en okkar eigin, en slíkir sleggjudómar eru algerlega ómaklegir, a. m. k. hvað mig snertir. En því vil jeg lýsa yfir, að mjer kom síst til hugar að ganga á rjettindi nokkurs hjeraðs nje hv.þm. með flutningi þessarar till. Og í annan stað ætla jeg, að hún hafi verið rækilega yfirveguð, og vona, að hún verði til meiri bóta þessu máli en þótt brjef líks efnis hefðu verið rituð samgmn. þingsins. Jeg vil og geta þess, að þeir samningar, sem nú eru á leiðinni milli hæstv. landsstjórnar og eigenda „Suðurlands“, snúast að mestu um ferðir við Breiðafjörð sunnanverðan og svo innanfjarða, og því sýnist svo, sem sá hluti, sem norðan er fjarðarins og tekur yfir fjórar sveitir, verði eins samgöngulaus og verið hefir. Nú gefur að skilja, að þessi þáltill. getur vakið mann til alvarlegrar íhugunar um, hversu úr þessu megi bæta, og væri þá mínum tilgangi náð, ef á einhvern hátt rættist úr því í framtíðinni, þótt ekki yrði það nema að litlu leyti nú í ár. Jeg vil og skjóta því til hæstv. stjórnar, hvort hún sjái sjer ekki fært að framkvæma nú þá till., sem jeg gat um áðan, að við hv. þáverandi þm. Str. (MP) hefðum flutt hjer fyrir nokkrum árum. Hefði það mjög mikla þýðingu að því er snertir skipaferðir til þessara hjeraða, sjerstaklega hvað sambandið við Reykjavík snertir, og mundi ekki lítið greiða fyrir kjötflutningnum einkanlega. Jeg mun svo ekki tefja þessar umr. lengur, en jeg vænti þess, að ef þessi þáltill. verður samþ., þá muni hún leiða til mjög mikilla bóta á strandferðunum hjer við land.

Atvinnumálaráðherra (MG): Hv. þm. A.-Sk. (ÞorlJ) sagði, að ástæðan til þessarar þáltill. væri sú, að ekki hefði bólað á, að stjórnin ætlaði að bera fram neinar brtt. í þessu máli. Jeg held nú, að hann hefði ekki getað búist við, að slíkar brtt. lægju fyrir í byrjun þings, því að venjan hefir verið sú, að stjórnin hefir fyrst ráðgast um öll slík mál við samgmn. þingsins. Jeg minnist þess ekki heldur, að hv.þm. (ÞorlJ) hafi nokkru sinni spurt mig að því, hvort jeg hygði á nokkrar breytingar, svo að hann hefir ekki getað vitað neitt um þetta. Honum þótti styrkurinn til Austfjarðabátsins lítill, og viðurkenni jeg, að svo er. En um þetta er það að segja, að það er þingið, sem ákveður fjárveitinguna til slíkra hluta, og mig má aðeins saka um það, ef hv.þm. (ÞorlJ) finst styrknum ranglega skift.  Jeg skal ekki deila um gagnsemi þessarar þáltill. við hv. aðalflm. (JJ). Mjer stendur alveg á sama um hana og sýnist hún gera hvorki til nje frá í málinu. Hv. þm. (JJ) sagði, að þessar umr. væru jafngagnlegar og að málið væri skoðað í nefnd. En hjer stendur ekki svo á, að verið sje að ræða málið eftir að það kemur úr nefnd, og þingsköp vor eru á því bygð, að á þeim umr. sje mest að græða. Úr þessu mætti bæta með því að fresta nú umr. og láta athuga málið í nefnd áður en það væri tekið fyrir aftur, og teldi jeg þá aðferð langheppilegasta fyrir málið. Jeg ætla ekki að koma með neina till. í þá átt, en jeg teldi ekki óheppilegt, að stjórnin fengi nú að ráðgast um þessar till. við hv. samgmn. og Eimskipafjelagsstjórnina, og að það yrði síðan rætt. Skýt jeg þessu til hv. aðalflm. (JJ). Hv. þm. (JJ) talaði um, að breytingar hefðu verið gerðar á áætlun „Esju“ fyrir 1924. Getur vel verið, að svo hafi verið. Jeg var ekkert við samning þeirrar áætlunar riðinn. En mjer getur ekki heldur fundist það neitt undarlegt, þótt prófað sje fyrir sjer, hvaða áætlun muni leiða til minsts tekjuhalla og komi þó landinu að jafnmiklum notum og aðrar áætlanir. Um þá áætlun, sem nú liggur fyrir, segir stjórn Eimskipafjelagsins, að hún hafi nálega verið heilt ár að semja hana, og geri jeg satt að segja ekki ráð fyrir, að hv.þm. geri betur, þótt þeir ræði nú málið hjer í 1–2 eða 3 klukkutíma. Um A-lið þáltill. segir stjórn Eimskipafjelagsins svo í brjefi til mín: „. . . viljum vjer taka það fram, að því er A-lið tillögunnar snertir, að vjer teljum eigi fært að fjölga hraðferðum fram yfir það, sem gert er ráð fyrir í áætlunaruppkasti þessu, þar eð sú fjölgun þeirra myndi hafa það í för með sjer, að minni hafnirnar á landinu yrðu þá mjög illa settar með samgöngur alt strandferðatímabilið. Vjer höfum nú í undir það heilt ár unnið að áætlunaruppkasti þessu í aðaldráttunum, og eftir þeirri reynslu, sem vjer höfum fengið í þessu efni, virðist oss eigi vera veruleg þörf fyrir hraðferðir (ca. 8–10 daga ferðir) nema í maí og júní á vorin, og í september og október á haustin, auk hraðferðar snemma í júlí vegna fólks þess, sem komast þarf norður fyrir síldveiðitímann þar . .. . “ Samkv. þessu hefir svo áætlunaruppkastið verið búið til, ekki á meðan þessi þáltill. var á ferðinni, heldur hefir það tekið undir heilt ár. Og þess má geta, að ekki er gert ráð fyrir í uppkasti þessu, að nein ferð taki meira en 15–16 daga. Út af því sem hv. aðalflm. (JJ) sagði viðvíkjandi hraðferðum, sem tækju 8 daga, en þó yrði komið við á 25 höfnum, þá vil jeg leyfa mjer að lesa, hvað stjórn Eimskipafjelagsins segir um það atriði: „Að „Esja“ komi við á 25–27 höfnum á 7–8 dögum, eins og gert er ráð fyrir í greinargerðinni fyrir tillögunni, er algerlega ómögulegt, með því að siglingaleiðin ein kringum land með svo mörgum viðkomum er um 1400 sjómílur eða lengri en frá Reykjavík til Kaupmannahafnar“. Á þessu sjer hv. aðalflm. (JJ), að það er ekki rjett, sem hann segir í greinargerðinni um þetta atriði.

Jeg byggi líka á góðum heimildum

. Það veit jeg ekki. Jeg hefi fyrir mjer orð framkvæmdarstjórans, og hann sagði við mig í morgun, að ef þessar skyndiferðir ættu að takast, yrði að reka þennan skipstjóra, sem nú er, og setja annan, sem hann tilnefndi, sem sje hv. 5. landsk. (JJ). Hv. þm. (JJ) sagði, að fólkið færi síður frá Akureyri til Reykjavíkur, ef ferðirnar væru ekki beinar. Vitaskuld, en þarf ekki um aðra að hugsa en þá, sem fara vilja frá Akureyri til Reykjavíkur? Á að sleppa öllum höfnunum á Skagafirði, Húnaflóa, Vestfjörðum? Ef þetta er ekki að snúa við hugmyndinni um strandferðir, þá veit jeg ekki, hvernig það verður gert. Í þeim hraðferðum, sem hjer er farið fram á, er aðeins talað um einn viðkomustað á Húnaflóa, sennilega Blönduós, og þá verður Strandasýsla algerlega út undan og Vestur-Húnavatnssýsla sömuleiðis, og Skagafjarðarsýsla fær aðeins einn viðkomustað. En það eru einmitt smáhafnirnar, þar sem skip sjaldan koma, sem hugsa verður fyrir að fái sambönd við aðalhafnirnar. Ekki eingöngu við Reykjavík. Strandasýsla þarf að hafa greiðar samgöngur við Ísafjörð, Skagafjarðarsýsla við Akureyri, og til þess að þetta sje, er einmitt strandferðaskipið ætlað. Vitaskuld er þá ekki hægt að ná þeim farþegum, sem hafa aðra skipsferð beina. Hugsum oss, að við hv. aðalflm. (JJ) værum staddir á Akureyri og þyrftum að komast sem fyrst til Reykjavíkur. Við gætum nú valið um „Ísland“ og „Esju“. „Ísland“ færi beint, kæmi ef til vill aðeins við á Ísafirði, en „Esja“ yrði að koma á Sauðárkrók, Blönduós, Ísafjörð og í Stykkishólm. Sjálfsagt veldum við „Ísland“. Það er nú svo, að þessi útlendu fjelög hugsa aðeins um aðalhafnirnar, sinn eigin hag, ekki gagn landsins. En við getum ekki farið svo að, við verðum að hugsa um smáhafnirnar fyrst og fremst. Hv. þm. (JJ) tilfærði töluvert úr skýrslunni fyrir 1923. Jeg hefi hana ekki, hefi afhent hana hv. samgmn. En jeg játa, að með till. í heild muni Austfjörðum vera vel borgið, en aftur Norðurlandi og Vestfjörðum meira gleymt Vestfirðirnir eru margir, og jeg viðurkenni, að strandferðir eru þar ónógar, ekki aðeins á Breiðafirði, heldur og á öðrum fjörðum. Mjer skildist hv.þm. (JJ) hneykslast á því, að jeg taldi það fjárhagsatriði, hvort veita ætti styrk til nýs báts á Austfjörðum. Jeg ætla það enn. En jeg get ekki fallist á, að rjett sje að taka Borgarfjarðarbátinn til samanburðar, því að hann er til mikilla póstflutninga og flytur þar að auki margt fyrir önnur hjeruð en Borgarfjörð, einkum farþega. En þegar jeg sagði, að þetta væri fjárhagsatriði, þá meinti jeg að sjálfsögðu, að það væri fjárveitingaratriði. Það er undir þinginu komið, hvort það vill veita fje til þessa báts. En framkvæmdarstjóri Eimskipafjelagsins sagði mjer, að hann byggist við, að þessi bátur hefði sáralítið að gera, nema suma tíma á árinu. Hv. þm. Barð. (HK) þarf jeg litlu að svara. Hann hjelt, að eigendur „Suðurlands“ hefðu tekið aftur tilboð sín. Það er ekki rjett. Þeir voru að vísu dálítið óánægðir með það tilboð, er þeir gerðu, en jeg hygg, að þeim verði haldið fast við það og að samningar takist um 8–10 ferðir. Tilboð þeirra hljóðaði upp á alt að 10 ferðum, og þeir hafa komið með átlunaruppkast, sem tekur yfir 9 ferðir. Hve langt vestur farið verður, er ekki afgert. Um mæling á sjóleiðinni frá Flatey til Hagabótar man jeg ekki til að nein till. hafi komið fram, en jeg skal ekki rengja hv.þm. (HK) um það. En sannleikurinn er sá, að erfitt er að framkvæma slíkt, því að við höfum ekki önnur skip til þess en strandvarnaskipin, og þau hafa nóg annað að gera. En jeg skal hafa þetta í huga, og sje leiðin stutt, má vera, að það megi framkvæma það áður en mjög langt líður.

Forseti (JóhJóh): Umr. hafa nú staðið í tvær klst., og enn hafa nokkrir hv.þm. beðið sjer hljóðs. Er sjáanlegt, að verði umr. haldið áfram, þá verður ekki af deildarfundum í dag. Jeg ætla, því, í samráði við hv. aðalflm. (JJ), að taka málið af dagskrá.