Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Bernharð Stefánsson): Þetta litla frv. er komið frá Nd. Fjhn. hefir athugað það og borið það saman við gildandi lög. Að því er form þess snertir, getur frv. vel staðizt. Eins og menn sjá, er efni frv. það, að undanþiggja jarðræktartilraunastöðvar, sem reknar eru með opinberum styrk, fasteignaskatti til bæjar- og sveitarfélaga. En úrskurður er fallinn á þá leið, að samkv. l. eins og þau eru nú, eru slíkar stöðvar ekki undanþegnar fastelgnaskatti ef þær eru ekki eign ríkisins, bæjar- eða sveitarfélaga. Fjhn. álítur það sanngjarnt að undanþiggja þessar stöðvar skatti, og mælist því til, að frv. verði samþ.



Herra forseti! Mig langar til að benda fjhn. á það í sambandi við þetta frv-., sem ég er að öllu leyti sammála, hvort menn gætu ekki fundið ástæðu til þess ekki einungis að létta af hluta af fasteignaskatti af opinberum tilraunastöðvum, sem reknar eru af ríkinu sjálfu, heldur líka að létta af þeim fasteignaskatti, sem þær nú greiða eftir lögum um fastelgnaskatt frá 1921. Eg hygg, að ekki þurfi að breyta þeim lögum nema lítilfjörlega. Opinberar tilraunastöðvar, sem ættu að vera undanþegnar slíku gjaldi, eru tvær, önnur eign Ræktunarfélags Norðurlands, en hin eign Búnaðarfélags Íslands (stöðin á Sámsstöðum), og hvorugt er hægt að telja opinbera eign eftir þeim skilningi, sem var ríkjandi, þegar fasteignaskatturinn var lögfestur. Mér er kunnugt um. að það sem vakir fyrir háðum þeim tilraunastöðvum - en eftir ósk þeirra er málið hér flutt -, er ekki aðeins að fá létt af þessum skatti, heldur líka þeim skatti, sem þær borga samkv. l. um skattskyldu fasteigna frá 1921. Vildi ég mælast til, að fjhn. tæki til athugunar, hvort ekki væri hægt að taka inn í lögin heimild, sem næði yfir þennan fastelgnaskatt líka, eða breyta 1. frá 1921 og setja inn í upptalningu opinberu fasteignanna, sem þar eru taldar undanþegnar skatti, að gróðrarstöðvarnar heyrðu þar til.

* Frsm. (Bernharð Stefánsson): Ég álít, að til þess að undanþiggja þessar stofnanir fasteignaskatti til ríkisins samkv. fasteignaskattslögunum þurfi sérstakt lagafrv. Það þarf að gera breyt. við þau lög. Það er a. m. k. óviðkunnanlegt að setja ákvæði um það efni inn í þetta frv. Ég skal sjá um það, að n. taki til athugunar það, sem hv. 1. þm. N.-M. sagði. En ég get ekki sagt, hvort n. finnur ástæðu til þess að bera fram nýtt lagafrv. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, álít ég, að eigi að ganga áfram. hvað sem þessu líður, þar sem aldrei verður eðlilegt að setja þetta ákvæði inn í það.



Við 2. umr. þessa máls hér í hv. deild gerði ég grein fyrir brtt. þeim, sem ég flyt á þskj. 116. 1. brtt. mín er um það, að fella niður þá brtt. hv. meiri hl. sjútvn., að skipaskoðunarstjóri megi ekki hafa launuð aukastörf með höndum, nema með leyfi ráðh. Hvers vegna ég hefi flutt brtt. þessa, hefi þegar skýrt áður. Þá legg ég og til, að við b. lið nefndrar brtt. hv. meiri hl. verði gerð breyt., að því er snertir laun skipaskoðunarstjóra. Þar vil ég, að farinn verði millivegur á milli þess, sem mþn. leggur til, og till. hv. meiri hl., sem sé, að launin verði ákveðin 6 þús. kr., hækkandi upp í 8 þús. kr. Hinsvegar gerir mþn. ráð fyrir, að þau verði 10 þús. kr., en hv. meiri hl., að þau verði 5 þús. kr., hækkandi upp í 6 þús. Till. mína byggi ég á því, að hér er um ábyrgðarmikið starf að ræða, sem launa verður sómasamlega, svo að hlutaðeigandi starfsmaður þurfi ekki að hafa aukastörf á hendi, eins og eftirlit fyrir sérstök útgerðarfélög; allt slíkt tel ég, að geti rýrt álit hans. Með því að ákveða kaup skipaskoðunarstjóra 8 þús. kr., tel ég því mjög í hóf stillt, og til samanburðar má t. d. benda á að 1936, þegar lögin um matstjóra voru sett, voru honum ætluð þessi laun, og þó að starf hans sé án efa þýðingarmikið, þá er það þó síst þýðingarmeira en starf þessa manns. Og án þess að ég ætli að fara út í launajöfnuð eða samanburð, þá má þó benda á, að við margar ríkisstofnanirnar eru greidd hærri laun en hér er farið fram á, að verði greidd, og það þó fyrir miklu ábyrgðarminni störf. 3. brtt. mín er þess efnis, að fjölgað verði á skrifstofu skipaskoðunarstjóra um einn mann, sem verði aðstoðarmaður hans. Um þessa brtt. býst ég við, að hv. meiri hl. sjútvn. verði mér sammála. Það var nfl. upplýst fyrir n., að starf skipaskoðunarstjóra væri orðið svo erfitt og umfangsmikið, að hann gæti ekki rækt það fyllilega eins og til er ætlazt, nema með því að fá þessa aðstoð. Þá er það og tvímælalaus nauðsyn, sem ekki verður í móti mælt, að jafnan beri að hafa við hlið skipaskoðunarstjóra mann, sem sé vel kunnugur starfinn og geti því gripið inn í það, ef nauðsyn krefur, því að sjálfsögðu getur það komið fyrir, að skipaskoðunarstjóri forfallist frá störfum, eins og aðrir, og það mun einmitt vera þetta, sem hv. meiri hl. sjútvn. er fáanlegur til þess að taka til greina í sambandi við 3. brtt. mína. Að sjálfsögðu legg ég mikla áherzlu á, að till. mínar verði teknar til greina, því að ég er ekki í efa um, að þær miða allar til góðs, miða að því að auka öryggi sjómannastéttarinnar. Hvað snertir liðinn, 1800 kr. til skrásetningar, þá tel ég álitamál, hvort hann megi ekki falla niður. Kostnaðaraukinn af till. mínum myndi því ekki verða mjög tilfinnanlegur, rúmar 9 þús. kr. alls, sem áreiðanlega myndi ekki varið til ónýtis, heldur koma margfaldur aftur í auknu öryggi til handa sjómönnunum okkar. Ég teldi því Alþingi það mikinn heiður, ef það skæri ekki mjög við neglur sér fjárveitingar til þessara starfa.



Síðan 2. umr. þessa máls fór fram hér í hv. deild, hefir sjútvn. átt kost á að tala við þá, sem upphaflega sömdu frv. þetta, ásamt skipaskoðunarstjóra. Og þrátt fyrir það, þó að við hv. 2. þm. S.-M. höfum ekki viljað gera neitt það, sem á einn eða annan hátt getur orðið til þess að draga úr öryggi sjómanna, höfum við ekki getað fallizt á röksemdafærslu hv. minni hl., eins og t. d. það, að vilja hækka laun skipaskoðunarstjóra úr 6 þús. upp í 10 þús., með þeim forsendum, að tekið sé af honum eftirlit það, sem hann hefir nú með skipum Eimskipafélagsins. Við erum hvert á móti á þeirri skoðun, að það út af fyrir sig hafi engin áhrif á öryggi sjómanna, hvort hlutaðeigandi starfsmaður fái nokkurn hluta launa sinna frá þessu eina sérstaka félagi. Um þetta höfum við líka spurt skipaskoðunarstjóra, og telur hann slíkt fjarri lagi. Hann neitar því líka, að nokkur árekstur hafi orðið á milli aðalstarfs sins og þessa eftirlits með skipum Eimskipafélagsins. Þá var hann og spurður að því, hvort hann óskaði eftir að sleppa þessu eftirliti hjá Eimskip, en því svaraði hann neitandi, taldi það ekkert trufla aðalstarf sitt, það útheimti aðeins dálitla aukavinnu fyrir sig. Þá má og benda á það í þessu sambandi, að þegar skipaskoðunarstjóri þarf að framkvæma hina fyrirskipuðu skoðun á skipum Eimskipafélagsins, þá léttir það eðlilega ekki svo lítið undir með honum, að hafa haft stöðugt eftirlit með skipunum. En eigi að banna honum að hafa þetta eftirlit með höndum fyrir Eimskipafélagið, vill hann eðlilega fá þann skaða bættan. Á það má líka benda, að skipaskoðunarstjóri hefir einnig eftirlit með skipum ríkissjóðs, en fær ekkert fyrir það. Um það talar hv. minni hl. ekkert. Samkv. brtt. hv. minni hl. er stefnt að því, að rýra kjör skipaskoðunarstjóra, en til þess finnum við enga ástæðu. Það er alveg rétt hjá hv. minni hl., að þeir, sem mættu hjá n. til að ræða um þetta mál, færðu rök að því, að nauðsynlegt væri, að skipaskoðunarstjóri hefði aðstoðarmann, og það mun einnig vera rétt hjá honum, að við munum ekki leggjast á móti því. Hv. 2. þm. S.-M. og ég erum honum sammála um, að slíkt er mjög heppilegt, og má heita nauðsynlegt, að ef skipaskoðunarstjóri á einhvern hátt forfallast, að þá sé til maður, sem hafi verið í starfinu og geti komið í hans stað. En auk þess er þetta sjálfsagt orðið nokkuð umfangsmikið starf í heild sinni, og verður sjálfsagt ekki minná, þegar frv. er orðið að l., sem ég geri ráð fyrir að verði. En úr því myndi mikið bætast, ef aðstoðarmaður fæst, eins og gert er ráð fyrir í frv., og brtt. minni hl. Það styður líka að því, að þá er síður ástæða til að amast við því, þótt skipaskoðunarstjóri sé látinn starfa að þessum málum, eins og hann hefir gert hingað til, og hvorki kippt frá honum aukastörfum hans né aukin laun hans. Þetta virðist miklu framkvæmanlegra, ef honum er fengin meðhjálp við þessi störf, sem sé eins og frv. ætlast til, fullfær maður og komi í framtíðinni til með að vera góður og gildur staðgengili fyrir skipaskoðunarstjóra. Hv. minni hl., 3. landsk., kvaðst álíta, að það væri löglegt samkvæmt sinni till., að skipaskoðunarstjóri hefði önnur störf með höndum, sem ekki koma í bága við skipaskoðunina. Ég get ekki séð, að það sé hægt. Ef hans till. er samþ., þá er fallin alveg í burtu heimild skipaskoðunarstjóra til þess að hafa önnur störf með höndum, því að í frv. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Skipaskoðunarstjóri má engin aukastörf hafa á hendi önnur en þau, er lúta að yfirlitsskoðun á þeim skipum, sem eru flokkuð í flokkunarfélögum þeim, sem viðurkennd eru af ráuðuneytinu“. Hv. 3. landsk. hlýtur að vera ljóst, að samkvæmt hans brtt. má skipaskoðunarstjóri ekki hafa störf á hendi, þótt þau séu ekki talin koma í bága við skipaskoðunina. Annars virðist mér og okkur, sem erum í meiri hl., að með því að samþykkja aðstoðarmann handa skipaskoðunarstjóra, þá sé gengið alveg nægilega langt til móts við þær kröfur, sem gerðar hafa verið í þessu efni, svo að framkvæmd l. samkvæmt þessu frv. þurfi á engan veg að stranda á því, að mannafli eða tilkostnaður sé ekki nægilegur fyrir hendi, ef málið er afgreitt samkvæmt okkar till., að viðbættum þeim breyt., að aðstoðarmaður verði samþ. Hitt er svo annað mál, að framkvæmd þessara l., eins og allra l., getur oft aflagazt, ef illa er á haldið af einhverjum ástæðum. Það er svo með hvert og eitt starf. Það er út af fyrir sig ekki alltaf örugg trygging fólgin í því, að spara hvergi til á tilkostnaðinum. Hv. 3. landsk. sagðist lita svo á, að þær 1800 kr., sem varið er til að skrá á skipin, muni geta sparazt, ef aðstoðarmaðurinn er lögfestur. Það kann vel að vera. Ég þekki það ekki svo vel, að ég þori um það að dæma, hvort hann getur sparazt. Annars hélt ég, að hans starf ætti að vera meir miðað við það, að uppala hann til þess að verða það, sem sjálfsagt allir vilja, að hann verði, sem sé fullkominn staðgöngumaður skipaskoðunarstjóra, og þess vegna ætti að leggja höfuðáherzlu á að hafa hann með skipaskoðunarstjóra í hans starfi og fyrir hann, að svo miklu leyti sem hægt er að koma því við, en síður skrifstofustarf, eins og þarna er um að ræða. Ég geri jafnvel ráð fyrir, að þessi starfsmaður stjórnarráðsins, sem er við þetta, sé við þetta starf af því, að hann sé nokkuð lágt launaður við sitt aðalstarf. Það er enginn vafi á því, að það má undir vissum kringumstæðum, og sérstaklega ef kappsamlega er að því unnið, koma upp óánægju með starf skipaskoðunarstjóra, eins og öll önnur störf hjá þeim aðiljum, sem við það eiga að búa. Fyrir það verður tæplega girt með nokkrum l., að ekki sé hægt með undirróðri eða áróðri að gera sjómenn tortryggna í garð skipaskoðunarstjóra. Það hefir bryddað töluvert á því í n., að vitnað væri til óánægju sjómanna í garð skipaskoðunarstjóra, þótt ekki hafi verið dregnar fram neinar sannanir í n., sem sýni. að slík óánægja sé réttlætanleg. En á svona sviði er ákaflega hægt um vík að gera menn óánægða. Það getur oft verið mikið álitamál, hvað er það rétta í skipaskoðun, og hvað er ekki að öllu leyti það rétta eða jafnvel það ranga. Ég hefi ekki trú á því, að lagasetning ein geti girt fyrir slíka óánægju, og sérstaklega trúi ég því ekki, ef kappsamlega er að því unnið af einhverjum aðilja, að ala á henni. En það er álit okkar hv. 2. þm. S.-M., að þetta frv., ef það er samþ. með brtt. okkar, og sérstaklega, ef fallizt er líka á brtt. hv. 3. landsk. um sérstakan aðstoðarmann, sem ég býst við, að við fylgjum báðir, þá sé, hvað lagasetninguna sjálfa snertir og það, sem þar er til kostað, svo búið um þetta mál, að framkvæmdin, ef hún lendir í höndunum á réttum mönnum, geti orðið forsvaranleg.



Það má ef til vill segja, að ég sé að endurtaka það, sem ég hefi áður sagt. Ég ætla þá fyrst að minnast á það, sem fram kom í n. í morgun um þær fyrirspurnir, sem hv. þm. Vestm. segir, að lagðar hafi verið fyrir skipaskoðunarstjóra. Ég verð að segja við hann, að skýrsla hans er rétt, svo langt sem hún nær. Hann segir, að skipaskoðunarstjóri hafi svarað nei við þeim fyrirspurnum, sem hann hafi lagt fyrir hann, en það fylgdi með: „ef laun mín eiga að lækka“. Hann hefir ekki neitað því, að hann vildi vera laus við þessi aukastörf hjá Eimskip og Ríkisskip, ef honum er tryggður sá lífeyrir, sem hann telur sér samboðinn, svo að hann gæti rækt sitt aðalstarf betur en nú. Það kom fyllilega fram hjá honum í n., að eftirlitið samkvæmt alþjóðareglum væri orðið svo umfangsmikið, þar sem á honum hvíldi sú skylda, að stöðva erlend skip, ef þau fullnægðu ekki alþjóðareglum, ekki aðeins hér í höfninni, heldur líka í höfnum úti á landi. Hann benti líka á, að í þessu frv. væri hlaðið á sig enn meiri skyldustörfum en áður. Hann sagði þess vegna, að hann vildi að vísu ekki losna við Eimskip, nema sér væru tryggð þau laun, sem hann hefði fengið fyrir það starf. En allir vita, að hann hefir ekkert fengið greitt síðustu árin fyrir eftirlitið hjá Ríkisskip, en það hefir tekið mikinn tíma frá öðrum störfum hans. Það er því ekki nema hálfsögð sagan hjá hv. þm. Vestm. Ég sagði hér áðan, og ég mun aldrei víkja af þeirri skoðun, því að hún er rétt, að jafnþýðingarmikið starf og skipaskoðunarstarfið á að vera, þarf það að vera svo óháð sem frekast eru föng á, svo að það verði ekki talið hlutdrægt af þeim sökum, að þeir, sem að því vinna, eigi laun sín undir öðrum en því opinbera. Ég vitnaði við 2. umr. í 1. um hæstarétt, hvað það þótti mikilsvert, að dómararnir væru óháðir öllum einstaklingum þjóðfélagsins, og ríkið launaði þá svo vel, að þeir gætu þess vegna verið óháðir öðrum. Ég álit, að hér sé um hliðstætt dæmi að ræða. Svo kom hv. þm. að aukastörfunum og sagði, að ég vildi fella þau niður. En ég geri ráð fyrir, að hann geti haft aukastörf, sem ekki koma skoðuninni við. Hann vitnaði í 2. málsgr. 6. gr. í frv. Hún er að vísu nokkuð öðruvísi orðuð en í mínu frv., en það er nákvæmlega sama hugsun hjá mþn., þótt orðalagið sé svona. aukastörf, sem hann gæti innt af höndum, en ekki koma skoðuninni við, munu honum ekki vera bönnuð.

Það stendur: „engin aukastörf“.

Að vísu stendur það, en ég geri ráð fyrir, að það megi laga orðalagið, en aukastörfin má ekki binda við skoðun skipa. Það væri hart, ef þessi embættismaður mætti ekki hafa aukastörf, ef þau koma ekki embættinu við, þótt bann fengi borgun fyrir. En aukastörfin mega ekki koma í bága við hans aðalstarf sem skipaskoðunarmanns, því að það er aðalatriðið. Þá vildi hv. þm. ekki í raun og veru fallast á það, sem ég benti á, að þær 1800 kr., sem nú er varið til skrásetningarstarfsins samkvæmt l. um skrásetningu skipa, séu teknar út úr ráðuneytinu og fluttar inn í skipaskoðunarstjórastarfið. Þetta starf hefir verið flutt á skrifstofu skipaskoðunarstjóra, af þeim ástæðum, að þetta er svo skylt skipaskoðunarstjórastarfinu, að það var óumflýjanlegt að draga það út úr stjórnarráðinu og færa það niður á skrifstofu skipaskoðunarstjóra, en maður sá í ráðuneytinu, sem hafði þetta starf með höndum, var látinn fylgja því niður á skrifstofuna, því að það var enginn maður hjá skipaskoðunarstjóra til þess að vinna það. Hinsvegar benti skipaskoðunarstjóri á það í n. í morgun, að þetta væri tvímælalaust ekki það sérfræðilegt starf, að ef hann fengi aðstoðarmann, þá myndi hann geta innt þetta starf af hendi, sem sé skrásetningu skipa, svo að þessar 1800 kr. mætti draga þarna út. Hv. þm. sagði, að þetta mundi eiga að bæta upp laun ákveðins manns. Ég skal ekkert um það segja. Ég hygg, að þar hafi ráðið meir, að hann hafði þetta starf áður í ráðuneytinu. Ég efast ekki um, að það væri hægt að láta þennan mann fá annan starfa, sem gæti komið sem launauppbót til hans.

Þetta var aðeins ágizkun hjá mér.

Þessar 1800 kr. munn geta reiknazt sem frádráttur. Þá vil ég geta þess, að allt starf skipaskoðunarstjóra er ekki fólgið í því að vera úti í skipum. Hann verður oft að vinna fram á nætur við skýrslugerðir. Hann hefir t. d. núna með höndum að umsemja þýðingarmikla reglugerð, sem er um öryggi skipa og er frá 1922. Það er ætlazt til, að hún sé endurskoðuð ítarlega, eins og gert hefir verið nágrannalöndunum. Ég gat þess áðan, að sá eiginlegi kostnaður samkvæmt mínum till. gæti ekki orðið meiri en 9400 kr. við skipaskoðun þá, sem ég held fram, að eigi að koma á. Ég get alls ekki skilið þá menn, sem alltaf eru að tala um, að allt eigi að spara, og geta ekki séð af 10 þús. kr. til þess að auka eftirlitið með skipum í landinn. Ég minnist þess, að það er ekki lengra síðan en á síðasta þingi, að til þess að auka menntun við bændaskólana var varið 20 þús. kr. Það er auðvitað virðingarvert, en það er ekki síður þýðingarmikið að vernda hin ungu mannslíf, sem eru úti á sjónum, að þau farist ekki fyrir hirðuleysi einhverra manna. Ég vil a. m. k. borga 10 þús. kr. fyrir það, að hin ungu mannslíf farist ekki fyrir handvömm einstakra manna. Þá talaði hv. þm. um þann áróður, sem borið hefði á gegn skipaskoðunarstjóra og hann vildi meina, að hann væri kominn fram frá sérstökum mönnum. Ég veit ekki, hvort hann á við mig. En ég get sagt honum í fullri einlægni, að ég hefi kynnzt starfi skipaskoðunarstjóra um nokkurra ára skeið, og ég hefi sagt bæði við hann og án þess að hann heyrði til, að ég teldi, að hann hefði mjög góða þekkingu til þess að inna þetta starf af hendi og mörg skilyrði til þess. Ég hefi ekki komið auga á annan mann, sem líklegri væri til að inna þetta starf af hendi vel og af þekkingu. Hinsvegar er því ekki að leyna, að gagnrýni út af slælegri skipaskoðun hefir verið mjög hávær, og mun hún a. m. k. stundum hafa verið á fullum rökum reist. Það er reynt að koma í veg fyrir þessa gagnrýni með þessu frv., þar sem er verið að mynda nýtt skipulag til þess að reyna að útrýma því, að gagnrýnin geti verið á rökum reist. Þessi gagnrýni hefir ekki verið sprottin af illvilja, heldur af umhyggju fyrir lífi þúsunda manna, sem út á sjóinn fara. En ég frábið mér að hafa komið með nokkra gagnrýni á þennan mann. En ég játa, að ef ég vissi, að gagnrýnin væri á rökum reist, þá sé ég enga ástæðu til að láta hana liggja niðri. Ég get sagt hv. þm. Vestm. og öðrum, að ég á heilan lista yfir slælega skipaskoðun, sem átt hefir sér stað undanfarin ár. Þetta eru mjög sorgleg tilfelli, og er ég viss um, ef hv. þm: sæi þennan lista, þá myndi honum ekki verða um sel. En ég hefi ekki lagt þetta fram, af því ég taldi þess ekki þurfa. Hv. þm. sagði, að lagasetningin ein gæti ekki komið í veg fyrir tortryggni. Það er rétt, en framkvæmdin eftir lagasetningunni getur komið í veg fyrir tortryggni. Og með því að leggja það fé til framkvæmda, sem við teljum minnst hægt að komast af með, en það eru 10 þús. kr., gæti komið í veg fyrir tortryggni. Ég býst ekki við, að það beri árangur, þótt ég haldi fleiri ræður, og það verður að skeika að sköpuðu, hver skilningur hv. þm. er á því, að umbótanna sé þörf.



Ég hefi ekki mikið fram að taka sérstaklega fram yfir það, sem hv. þm. Vestm. hefir tekið fram fyrir meiri hl. n. Ég er mótfallinn brtt. á þskj. 116, að því er snertir 1. og 2. lið, en um 3. lið er það að segja, að það er ekki hægt að samþ. hann, elns og hann er orðaður, af því það hefir fallið úr honum nauðsynleg setning um það, á hvern hátt launin eigi að hækka. Þetta má leiðrétta, en það verður að leiðrétta það með brtt., því það stendur hér: „Laun aðstoðarmanns skipaskoðunarstjóra eru 4800 kr., hækkandi annaðhvort ár upp í 6000 kr.“ Það hefir fallið burtu, að þau eigi að hækka annaðhvort ár um 200 kr. Þetta þarf að leiðrétta. Önnur villa er þarna um, að þeir skuli njóta dýrtíðaruppbótar. Það eru leifar frá gr., sem stóð í frv. upprunalega. Þetta má líka leiðrétta, en það þarf að gera það með brtt. En um þessa brtt. vil ég segja það, að ég játa, að það eru rök fyrir því, að skipaskoðunarstjóri þurfi að hafa aðstoðarmann. Hinsvegar tel ég, að eftir brtt. okkar hv. þm. Vestm. sé þetta ekki útilokað. Það sé einmitt bent til þess, að skipaskoðunarstjóri elgi að fá alla nauðsynlega aðstoð. Það, sem aðallega ber á milli, er, að í brtt. okkar hv. þm. Vestm. er svo fyrir mælt, að skrifstofukostnaður og kostnaður vegna aðstoðar og eftirlitsferða sé ákveðinn í fjárl. Ég tel réttara, að það standi áfram, að þetta skuli ákveðið í fjárl. Ég játa hinsvegar, að það er nauðsynlegt, að skipaskoðunarstjóri fái eftirlitsmann, svo að það ber ekki svo ýkjamikið á milli eða aðeins það, hvort laun aðstoðarmanns skuli ákveðin í l. sjálfum eða í fjárl. Ég sé ekki ástæðu til að gera mikinn ágreining út af þessu. Ég tel, að brtt. okkar hv. þm. Vestm. nægi, og tryggi það, að skipaskoðunarstjóri geti fengið sér aðstoð, sem hann þarf. En ég álit þetta sem sagt ekki neitt ágreiningsatriði, og sé því ekki ástæðu til að leggja á móti þessari brtt. hv. 3. landsk. En það verður að leiðrétta hana, því að það verður að sýna þann stiga, sem launin eiga að hækka eftir. Ef sá stigi er notaður, þá hækka launin á 12 árum upp í 6000 kr., en þá er hann kominn í sömu laun og skipaskoðunarstjóri. Ég hefi ekkert á móti því út af fyrir sig, því að ég játa, að það er rétt hugsað, að þessi aðstoðarmaður eigi að alast upp til þess að verða eftirmaður skipaskoðunarstjóra. Ég álít því, að það skipti ekki miklu máli, þótt brtt. verði samþ.



Þegar þessi till. var rædd hér seinast, var henni vísað til landbn., sem tók málið til meðferðar. Nú liggur fyrir álit hennar í tvennu lagi, á þskj. 81 og 83. Á þskj. 81 er nál. það, sem ég og hv. 6. landsk. höfum skilað, en áður en ég sný mér að því, get ég ekki látið alveg hjá líða að drepa á nokkur atriði, sem fram komu í sambandi við þetta mál, er það var til umr. hér í deildinni. Það er nú svo langt liðið síðan, að ég hefi gleymt nokkru af því, sem ég þyrfti að svara, en nokkur einstök atriði þarf ég að minnast á. Ég skal fyrst drepa á það, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði, og aðallega tvö atriði í hans ræðu. Skal ég játa ánægju mína yfir því, að mér tókst að sannfæra hann um það, að það hefði verið rétt að hækka mjólkina um 2 aura lítrann þann 13. febr. Tel ég mér það mjög til inntekta, því við munum hér í hv. d., hver skoðun hv. 1. þm. Reykv. var á þinginu fyrir jólin. En það er gott, þegar menn bæta ráð sitt, og gleðst ég af sinnaskiptum hv. þm. Þetta er mikill fengur fyrir mig og bendir á, hvað ég sé rökviss í málum, og mikil gleði er alltaf, þegar menn snúast frá villu síns vegar; það þekkir hv. 1. þm. Reykv. úr fræðum sínum. Hv. 1. þm. Reykv., sem talaði fyrir hönd flokks sjálfstæðismanna, þess hluta landsmanna, sem alltaf hefir haldið því fram, að það, sem fyrst bæri að keppa að, væri fullt persónufrelsi einstaklinga þjóðfélagsins, og þar greindi þá mest á við aðra stjórnmálaflokka. Menn yrðu að hafa frjálst olnbogarúm og geta notið sín vel. Nú skeður það undarlega, að þessir þm. sjá enga leið út úr mjólkurmálinu aðra en þá, að banna framleiðendum, sem búa fyrir austan Þjórsá og ef til vill fyrir austan Ölfusá og uppi í Borgarfirði, að selja mjólk eða mjólkurafurðir á markaði í Reykjavík, svo að hinir, er nær búa, geti setið einir að þessum markaði. Það eru mjög fáir menn, sem geta fundið samræmi í því, að þeir menn, sem sjá ekki aðra leið út úr fjárhagsvandræðunum en að einstaklingar eigi að flytja hingað óhindrað vörur frá öðrum löndum upp á krít, þótt enginn gjaldeyrir sé til fyrir þær, skuli nú ekki vilja leyfa mönnum að selja mjólk til Rvíkur, ef þeir búa fyrir austan Ölfusá. Ég dreg þetta fram, svo að það komi skýrt í ljós, og vildi heyra, hvernig þetta samrýmist stefnu Sjálfstfl. almennt, er vill hafa frjálsan athafnarétt, að takmarka þannig mjólkursöluna hingað við svæðið kringum Reykjavík. Hann vill með því tryggja, að ekki komi þangað meiri mjólk en hægt sé að selja. Ég vil láta í ljós ánægju mína yfir því, að hv. 2. landsk. talaði hér af mikilli sannfæringu um það, hvað húsmæður hér í bænum ættu við erfið kjör að búa og erfiðari en lengi áður, en þá taldi hv. 2. landsk. allt ódýrara. Hún talaði fyrir hönd Húsmæðrafélags Reykjavíkur. Það er ekki nema eðlilegt og gleðilegt til þess að vita, að Húsmæðrafélagið skyldi hafa mikinn áhuga á almennu vöruverði í bænum; en við skulum athuga ofurlítið, hvernig frúrnar þekkjast af verkunum. Það kom fyrir í vetur, að Hagtíðindin skýrðu frá því, að um mánaðamótin október og nóv. hafi orðið sú breyt. á vöruverðinu hér í bænum, að allar þarfir 5 manna fjölskyldu hefðu lækkað um 4%. Hagtíðindin - hið óhlutdræga tímarit - segja, að þetta væri af því, að hér hefði verið stofnað kaupfélag, og kaupmenn hefðu til samkeppni við það lækkað margar vörur frá því, sem áður var, á sama tíma sem aðfluttar vörur voru dýrari í innkaupum. Það hefði nú mátt ætla, að Húsmæðrafélagið hefði gert fundarsamþykkt til að láta í ljós ánægju sína yfir batnandi aðstöðu húsmæðra að fá sínar vörur ódýrari en áður. En nú er fróðlegt að sjá, hvort það voru hinar sömu húsmæður í stjórn þessa félags og í kaupfélaginu, sem hafði orkað miklu um lækkun vöruverðsins. Ég forvitnaðist um það, hvaða húsmæður það voru, sem héldu fagnað í Oddfellowhöllinni, þegar Húsmæðrafélagið bauð mönnum sínum á skemmtun þar. En það voru ekki hinar sömu húsmæður, sem voru aðalmennirnir í Kron. Þær höfðu því ekki lagt neinn skerf til þess að koma þessu fram. En ef bændur fengju ofurlítið meira fyrir sína mjólk, kom strax fram óánægja með það. Kemur mér til hugar, að sú umhyggja fyrir vöruverðinu, sem kom fyrir stuttu fram hjá hv. 2. landsk., sé ekki alveg eins einlæg og af er látið. Hér hefir líklega legið eitthvað annað á bak við en að samþ. að lækka dýrtíðina og fá vöruverðið sem mest niður í bænum. Hv. 1. landsk. talaði um, að hann efaði það, að ég segði rétt frá því, að mjög erfitt væri að auka sölu á mjólk til bæjarins, úr því að hún væri orðin hálfur lítri á mann að meðaltali. Hann tók til dæmis, að í Svíþjóð væri mjólkurneyzlan 245 lítrar á mann. En Svíþjóð er ekki einn bær. Það, sem mestu máli skiptir, er, hve mikil mjólkurneyzlan er þar í stærstu bæjunum, t. d. Stokkhólmi. Ef hann vill gera svo vel og grennslast eftir því í heimildum, verður niðurstaðan sú, að í Svíþjóð nær mjólkurneyzlan í bæjunum hvergi hálfum lítra á mann, að m. k. ekki til ársins 1936. En á Þýzkalandi getur hann fundið 3 bæi, sem hafa jafnmikla mjólkurneyzlu og Reykjavík, og tvo, sem eru þar fyrir ofan. En hvergi annarsstaðar í nágrannalöndum okkar er mjólkurneyzlan svo mikil til ársins 1936. Þó er alls eigi víst nema hún geti orðið meiri hér á landi en nú er. Það breytir allmiklu, að hér eru önnur skilyrði en erlendis, þar sem mjólk er seld, og því líkur til, að hér væri drukkin meiri mjólk. Á Akureyri var hún lækkuð ekki alls fyrir löngu, en það hafði engin áhrif á neyzluna í bænum. Hér var hún hækkuð þann 13. febrúar. Dagana frá 1. til 13. febr. var mjólkursalan hingað til bæjarins 15088 lítrar að meðaltali á dag. Dagana 13. febr. til mánaðamóta 15185 lítrar, eða hér um bil 100 lítrum hærri. Dagana, sem af eru þessum mánuði, er hún líka ofurlítið hærri en síðustu dagana í febrúar. Það er því ekki sjáanlegt, að þessi hækkun mjólkurverðsins hér hafi haft nokkur áhrif á heildarsöluna í bæinn. Hún hefir verið mjög lík og áður, heldur meiri sala á heilflöskum og í lausri vigt, en minni á hálfflöskum. - Ég hygg ekki, að það hafi verið annað, sem ég hefi ástæðu til að benda á í ræðu hv. 2. landsk. Viðvíkjandi ræðu hv. 1. landsk. skal ég nú vísa til till. og álits meiri hl. landbn. hvað hana snertir. Till. er í 3 liðum, og við hana er brtt. frá hv. 2. landsk. Fyrsti liður till. fjallar um það, að hlutast væri til um, að neyzlumjólk væri hægt að lækka. Ég benti á það í hinni fyrri umr., að það stæði ekki í valdi landsstj. að gera þetta. Það yrði að gerast með því að breyta um þá menn, sem eru í mjólkurverðlagsnefnd. 1. landsk. mun hafa hugsað sem svo, að ef þeir væru ekki á þeirri skoðun, væri rétt að skipta um menn. En það er ekki á valdi ríkisstj. að gera það, nema aðeins um einn þeirra. Tveir hinir eru kjörnir af bæjarstj. Reykjavíkur, og tveir kjörnir af mjólkursölunefnd, sem kemur fram sem fulltrúi bænda. Það verður því að breyta því, á hvern hátt menn eru kosnir í mjólkurverðlagsnefnd, og til þess þarf lagabreytingu. Ef ætlazt er til þess, að ríkisstj. grípi þar inn í, verður að flytja brtt. á mjólkurlögunum, svo að aðrir menn geti komið þar til greina en nú eru í n. Hinsvegar viðurkennum við það, ég og hv. 6. landsk., sem höfum skrifað nöfn okkar undir nál. meiri hl., að það sé réttmætt að reyna að lækka neyzlumjólk. Annað mál er það, hve mikið verð bændur fá fyrir sína mjólk, og er það mjög veigamikið atriði. Þess vegna er ekki nema sanngjarnt, að ríkisstj. athugi, hvernig menn geti hlutazt til um það, að þarna náist sem mest réttlæti, bæði frá sjónarmiði þeirra, er þurfa að neyta mjólkur, að þeir þurfi ekki að búa við neitt okur, og frá sjónarmiði hinna, er selja mjólk, að þeir fái sanngjarnt verð fyrir framleiðslu sína. Er því lagt til að vísa málinu til stj. Ég skal í því sambandi benda á, að það megi taka til athugunar, hvort ekki sé rétt að gera verðbreyt. á mjólkurafurðum miklu oftar en gert hefir verið. Það hefir ekki verið gert síðan núv. mjólkurskipulag komst á, fyrr en nú um miðjan febrúar. Hér ber að athuga, að það kemur alloft fyrir, eins og um tíma síðastl. haust, að ekki var hægt af öllu þessu svæði að fullnægja mjólkurþörfinni í Reykjavík. Hingað var fluttur rjómi norðan frá Akureyri, og smjör einnig langt að. Þess vegna ber að athuga, hvort ekki sé rétt að lækka mjólkina á þeim tímum, þegar mikið er af henni í næsta nágrenni Reykjavíkur, og því vinna mjólkurvörur úr hlutfallslega miklum hluta mjólkurinnar. Þess vegna ber ríkisstj. að athuga, hvort ekki sé rétt að leggja fyrir þær nefndir, sem að því starfa, að gera miklu oftar verðbreytingar á mjólkinni en gert er. Annar liður till. fer fram á það, að látin sé fara fram rannsókn á því, hvað heppilegast sé að framleiða hér í nágrenni Reykjavíkur og hvað megi gera til að lækka framleiðslukostnaðinn. Rannsókn þessi heyrir miklu frekar undir búnaðarfélagsskap bænda heldur en ríkisvaldið. Það eru árlega veittir styrkir til búnaðarfélagsskaparins, til að vinna að sérhagsmunamálum bænda. Þetta er hagsmunamál þjóðarinnar, en allra fyrst hagsmunamál bændastéttarinnar, og heyrir frekar til verkahrings búnaðarfélaganna en undir ríkisvaldið. Þar að auki er æfinlega verið að reyna að gera ýmsar athuganir í þessa átt, en ef til vill mætti þó gera meira en hingað til hefir verið gert. Við leggjum líka til, að því sé vísað til stj. að ýta undir búnaðarfélagsskapinn til að gera eins mikið og unnt er að því að rannsaka, hvað megi gera til að lækka framleiðslukostnað við framleiðslu landbúnaðarvara og auka verkaskiptingu milli bænda. Sumar sveitir landsins eru miklu heppilegri til einnar framleiðslu, aðrar til annarar. Viðskiptin færast í eðlilegra horf, og enda þótt mikill meiri hluti bænda hafi bæði kýr og sauðfé, þá eru samt nú til bændur, sem ekki hafa neinar kýr, og aðrir, sem ekki hafa neitt sauðfé. Bændur hafa fengið aukin skilyrði til viðskipta með bættum samgöngum, og geta þá fremur unnið að þeirri framleiðslu á hverjum stað, sem bezt borgar sig. Er það verkefni búreikningahaldsins, sem stutt hefir verið af Búnaðarfél. Ísl. og ríkisstj., að sýna bændum á ýmsum jörðum, að aðstaðan sé misjöfn til ýmsrar framleiðslu, og leggja rækt við ýmsar greinar búnaðar, allt eftir staðháttum á hverjum stað. Smám saman mun komast á meiri verkaskipting í framleiðslunni hjá bændum, en hún þarf að koma frá þeim sjálfum, en ekki ofan frá með lögboði. Við leggjum því til að vísa öðrum lið till. líka til stj. og að hún í samráði við stjórn búnaðarfélagsskaparins reyndi að ná sem fyllstum og fullkomnustum árangri af þeim rannsóknum og athugunum, sem gerðar eru, og styðja að aukinni verkaskiptingu meðal bænda. 3. liður till. fer fram á það, að láta athuga, hvað heppilegast sé að gera til þess að auka mjólkurneyzluna í Reykjavík. Við flm. erum sammála um það, og allir, sem um þetta mál hafa talað, að það sé mjög mikilsvert, ekki eingöngu fyrir heilbrigði þeirra manna, sem eiga að neyta mjólkurinnar, heldur og líka fyrir bændur, sem mjólkina selja, að sem mest af mjólk seljist sem neyzlumjólk, og neyzlumjólkin verði þess vegna aukin. En nú er svo komið, að sala á neyzlumjólk er alveg í höndum einnar n. annarsvegar og að mjólkurafurðir eru að miklu leyti í höndum hennar líka, og við væntum, að það verði alveg í höndum hennar, því það þarf að vera og er stefnt að því. Og þessi n. hefir það til athugunar, hvernig þetta verði gert, og þá líka, hvort hægt væri að stuðla að aukinni mjólkurneyzlu. Út af því, sem hv. 2. landsk. var að tala um, að hafa hér fleiri mjólkurtegundir, þá teljum við líka, að þessum lið beri að vísa til ríkisstj. Menn eiga að líta á það, að þeir, sem hafa framkvæmdirnar - þ. e. a. s. mjólkursölun. - gera sitt ýtrasta til að athuga möguleikana og nota þá án þess að telja verði, að ríkisstj. sem slík geti gripið inn í og farið sjálf að ganga á milli og bjóða mjólkina til sölu. Það er ekki í hennar verkahring. Við leggjum þess vegna til, að till. í heild sé vísað til ríkisstj. til athugunar. - Ég hygg, að það sé ekki ástæða til að taka meira fram nú; minni hl. mun gera grein fyrir sínum till., og fæ ég þá væntanlega tíma til þess seinna að tala um þær. En í sambandi við brtt. á þskj. 28, frá hv. 2. landsk., skal ég í viðbót við það, sem ég sagði og sem er innifalið í 3. lið í nál. okkar meirihlutamanna, benda á það að eftir því, sem ég veit bezt, er hér alltaf til sölu í bænum bæði undanrenna og áfir, en það mun ekki vera í nærri öllum búðum. Og þegar við lítum á það, að yfirleitt hefir verið reynt að haga því svo til, að mjólk, sem kemur úr næsta nágrenni, sé seld sem neyzlumjólk, og undanrennan og áfirnar verða því að koma langt að, þaðan sem mjólkin er unnin, og með tiltölulega mjög dýrum flutningi, miðað við verðmæti, þá er það vorkunnarmál, þótt ekki sé tekið meira en reynslan hefir sýnt, að eftirspurnin er fyrir; þegar meira en helmingur af verði áfa og undanrennu, sem þarf að sækja austur fyrir fjall og upp í Borgarnes, fer í flutningskostnað. En hér er ekki hægt að vinna úr öðru en því, sem ekki selst upp, og því tilfellst í bænum lítið af áfum og undanrennu. En þó ekki sé hægt að fá mikið af þessum vörum, þá eru þær til í ýmsum búðum og alltaf hægt að hringja í samsöluna. - Hv. 2. landsk. var líka að tala um, að það vantaði barnamjólk, ógerilsneydda. Eftir því, sem ég bezt veit, er þessi mjólk líka alltaf til og á flöskum, og menn geta alltaf fengið hana. - Þá var hv. þm. að tala um það líka, að það mætti ekki selja mjólk, sem væri mjög slæm. Það er víst fylgt þeirri reglu á mjólkurmarkaðinum síðan mjólkursölunefnd tók til starfa, að selja ekki yfirleitt þá mjólk, sem ekki getur staðizt við flokkun að vera í fyrsta eða öðrum flokki. Sem neyzlumjólk er sú mjólk aldrei seld, sem kemur í 3., 4. og 5. flokk. Þess vegna er þetta, sem hv. 2. landsk. var að tala um, nú þegar að nokkru leyti framkvæmt, þó að kannske megi athuga, hvort ekki megi framkvæma það fullkomnar en gert er. Og það er ætlazt til, að það sé gert með því að vísa því til ríkisstj. og hún hlutist til um, að mjólkursölun. athugi þetta sem bezt og fullkomnast. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar að sinni. En ég geri ráð fyrir því, eftir að minni hl. hefir talað. að ég þurfi að segja eitthvað seinna.

* Frsm. minni hl. (Erlendur Þorsteinsson): Ég á nokkra sérstöðu í þessu máli innan landbn. Ég ætla að fara inn á tvö atriði í ræðu hv. 1. þm. N.-M. Hann sagði, að hann teldi það ekki á valdi ríkisstj. að breyta verðlagi á mjólk, en skömmu seinna sagði sami þm., að hann teldi rétt, að ríkisstj. léti n. athuga, hvort ekki væri fært að breyta verðlaginu oftar en gert er, - lækka mjólkina þegar mikið framboð er af henni, en hækka aftur þegar minna er um hana. M. ö. o., hv. 1. þm. N.-M. gengur inn á, að ríkisstj. geti haft áhrif á, hvaða afstöðu n. tekur í þessu máli, og þar af leiðandi getur hún líka haft áhrif á, að n. breyti þessari ákvörðun sinni oft. Í öðru lagi virtist mér koma fram hjá hv. þm., að mjólkurhækkunin 13. febr. hefði orðið þess valdandi, að mjólkursalan hefði aukizt. Ég tel slíkt óskylt og ekki sambærilegt. Mig minnir, að það væri samgönguteppa og mjólkurskortur áður, og þar af leiðandi ekki selt það, sem hægt var. En þeir örðugleikar hefðu fallið úr sögunni seinna. Ef ætti að taka þetta sem rök, þá ætti ekki að vera annar vandinn en að hækka ennþá meira mjólkina, sennilega í 60 til 70 aura lítrann, til þess að selja á öllu verðjöfnunarsvæðinu.

Þetta eru bara staðreyndir með neyzluaukninguna

. Sami þm. talaði líka um það, að hann vissi, að þessi mjólkurhækkun hefði haft þau áhrif, að flöskumjólk minnkaði, en aukizt hefði lauasalan. Í reikningum samsölunnar fyrir árið 1937 er einn liður, sem orsakar tekjur af flöskugjaldinu, sem nemur samtals kr. 42313.84. Ef þessi tekjuliður hverfur, þurfa þá ekki einhversstaðar að koma tekjur, sem rynnu til bænda? Ég skal þá nokkuð snúa mér að málinu sjálfu. Meiri hl. n. hefir tekið þá afstöðu til málsins, að láta það fá hægt og rólegt andlát, og hefir nú sett nokkurskonar eftirmæli með smekklegum orðum og tilheyrandi ályktun til ríkisstj. og ýmissa nefnda. Ég aftur á móti vil, að miðað sé að því, að því verði komið fyrir þannig, að hv. deild geti tekið greinilega afstöðu, er komi skýrt fram, hvort hún vilji samþ. eða fella till. Ég legg til, að till. verði samþ. með einni brtt. Þær meginástæður, sem liggja til þess, eru fyrst og fremst þær, að þegar mjólkurl. voru samin á síðasta Alþingi, var það skýrt tekið fram, a. m. k. af einstaka mönnum, að þeir greiddu þeim atkv. í trausti þess, að þessi breyt. á lögunum hefði engin áhrif til hækkunar á neyzlumjólk í bænum. Það er því vitanlegt, að afstaða þeirra til mjólkurl. hlýtur að hafa breytzt, þegar því trausti var brugðið, en verður til þess, að mjólkin hækkar. Þá er það eitt, sem ég tel og við alþýðuflokksmenn, með fullum rökum, að hækkun mjólkurverðsins hafi orðið til þess að minnka neyzluna. Þá er það, á hverju mjólkursölun. byggði hækkunina. Mér hefir verið sagt, að það væri vegna þess, að kauphækkun til verkamanna hefði orðið á þeim svæðum, sem næst liggja, síðan 1934. Ég skal ekki segja, hvað mikið er til í því. En ég hygg, að þetta atriði sé lítils eða einskis virði í þessu efni. Þá er það eðlilegast, að mjólkursölun. hefði lagt til grundvallar þann árangur, sem hefir verið af mjólkursölufyrirkomulaginu síðastl. ár. Ég hygg, að árangurinn hafi orðið til hagsbóta fyrir bændur, en ekki fyrir verkamenn. Maður skyldi halda, að verðhækkunin væri með tilliti til þess, að n. áliti, að skipulagningin í mjólkursölunni hefði brugðizt eða ekki reynzt eins vel og búizt var við þegar lögin voru sett. Ég fékk þess vegna, þó eftir mikla vafninga og milliliði, eitt eintak af reikningum samsölunnar fyrir árið 1937. Ég hefi athugað þennan reikning dálítið, og ætla að gera grein fyrir helztu tölum, sem þar eru. Samkv. þessum reikningi eru tekjur samsölunnar samtals kr. 501043.97, en tekjuafgangur samtals 200 þús. kr. Um verðjöfnunarsjóð sjálfan er það að segja, að tekjur hans, að frádregnum launum og kostnaði mjólkursölun., eru kr. 193596.94. Svo eru aftur kröfur, sem koma fram til verðjöfnunarsjóðs og hann verður að uppfylla. Fyrsti liður er ógreidd verðuppbót umfram sjóðseign í árslok 1936, er nemur samtals kr. 263089.12. Af þessu er greitt af tekjuafgangi mjólkursamsölunnar fyrir árið 1936 kr. 143291.37. Eftir þessu eru þá kröfur til verðjöfnunarsjóðs árið 1936 kr. 119797.75. Annar liður eru kröfur til verðjöfnunarsjóðs vegna vinnslu á mjólkurvörum 1937, kr. 284722.84. Þriðji liður, kröfur, sem gerðar eru til verðjöfnunarsjóðs, er vegna útflutnings á ostum 1937, samtals kr. 115770.32. Þær kröfur, sem liggja fyrir til verðjöfnunarsjóðs, eru samtals kr. 520290.91. En tekjur eru. eins og ég gat um, þessar kr. 193596.94. Frá þessum kröfum vil ég þó draga kröfur, sem eru ógreiddar frá 1936, því þær eiga engin áhrif að hafa á afkomu verðjöfnunarsjóðs 1937. Þá kemur í ljós, að það, sem fyrir liggur frá 1937, nemur samtals kr. 400493.16. Ef við drögum frá þeim kröfum tekjur, sem verðjöfnunarsjóður hefir, þá nemur það kr. 206895.22. Ef við síðan gerum ráð fyrir því, að um mjólkursöluna séu hafðar sömu reglur fyrir árið 1937 eins og fyrir árið 1936, og tekinn tekjuafgangurinn frá árinu 1937 til að greiða upp í verðjöfnunarkröfur, þá er það kr. 400111.59. Málið stendur þá þannig, að 1937 eru tekjur af samsölunni og tekjur verðjöfnunarsjóðs næstum nægilega miklar til að fullnægja þeim kröfum, sem fram hafa komið til verðjöfnunar; vantar aðeins kr. 60612.72, og það er vitanlega tiltölulega lítið. Útkoma ársins 1937 sýnir því, að mjólkurskipulagið á öllu verðlagssvæðinu hefir gefizt vel, og það hefir gefizt það vel, að það nægja tekjur af verðjöfnunargjaldinu og tekjuafgangur af mjólkursölunni til að mæta þeim kröfum, sem gerðar eru á því ári. En það, sem vantar á, eru kr. 119797.75, sem mjólkursamsalan er að draslast með frá árinu 1936, og sem hún nú vill láta mjólkurneytendur í bænum greiða í hækkuðu mjólkurverði á árinu 1938. Þá er að athuga, hvort líkur eru fyrir hendi, að mjólkurframleiðslan aukist að mun nú á næstunni; yrði þá að gera ráð fyrir því, að vinnslumjólk aukist í hlutfalli við neyzlumjólk, þannig, að meira verðjöfnunargjald þurfi að greiða. En allt bendir á, að svo verði ekki. Eins og allir vita, hafa - því miður - hey hrakizt, og lítur þannig út, að framleiðslan minnki eða e. t. v. standi í stað, og þá er minni vinnslumjólk, sem þarf að bæta upp, og þar af leiðandi minna verðjöfnunargjald, sem þarf að greiða. Mér skilst því, að með því að líta á tekjur samsölunnar og verðjöfnunarsjóðs árið 1937, og með því að líta á framleiðslumagn mjólkurinnar, þá hefði mjólkurverðlagsn. átt að vera það ljóst, að óþarft væri í þeim tilgangi að hækka verð mjólkurinnar. Það er ekki hægt að segja, að í höfuðatriðunum beri minni og meiri hl. n. á milli, heldur það, að ég held fram, og ég tel með fullum rökum, að lækkun mjólkurverðsins myndi leiða til aukinnar neyzlu. Og það er vitað og viðurkennt af hv. 1. þm. N.-M., að um leið og neyzlumjólk eykst og vinnslumjólk minnkar, getur verðið lækkað vegna þess, að minna þarf þá til að greiða upp í verðjöfnunina. Viðvíkjandi aukningunni má geta um, að eftir því sem talið er mjólkurmagnið í þessum reikningum, er það árið 1935 9943809 1/2 kg., 1936 11799741 1/2 kg. og 1937 12424597 1/2 kg. Þannig hefir aukningin á árinu 1937 verið miklu minni, allt að 2/5 minni, miðað við árið á undan. Enda er vitað, að framleiðsluaukningin hefði öll selzt í landinu, og er það nokkuð á annað hundrað þús. lítra, miðað við það mjólkurmagn, sem var 1936. Það er einn liður hér í þessari kröfu til verðjöfnunarsjóðs, sem ekki er nokkur leið annað en að drepa örlítið á og ræða um. Það eru þær kröfur, sem koma til verðjöfnunar vegna útflutnings á ostum árið 1937. Það er í raun og veru ekki svo létt að fá upplýsingar um það, hvað mikið af ostum er flutt út á árinu 1937 frá mjólkurverðjöfnunarsvæði Rvíkur. En samkv. hagskýrslum hefir verið flutt út af osti alls 1937 137970 kg., fyrir samtals 168880 kr. Og eftir þeim upplýsingum, sem ég hefi getað fengið, mun það vera um 40–50 þús. kg., sem flutt eru út annarsstaðar, fyrir utan þetta verðjöfnunarsvæði, og liggur nær að ætla, að hafi verið flutt út utan þessa verðjöfnunarsvæðis sem svarar ca. 90–100 þús. kg., og ætti mjólkurmagnið að samsvara ca. einni millj., eða um 1/5 af vinnslumjólk. Fyrir þetta verður að greiða samkv. kröfum 115 þús. kr., er svarar 11,5 aur. á lítrann. Vitanlega sjá allir, hvílíkur blóðskattur - liggur mér við að segja - þessi krafa er á hendur þeim, sem neyzlumjólkina nota og neyzlumjólk framleiða, ef á að greiða meira en helming þess verðs í verðjöfnunargjald, sem bændur fá fyrir mjólkina, sem fer í osta. Það hefir komið frá okkur alþýðuflokksmönnum skýrt og greinilega, að við erum á móti þessum till. eingöngu vegna þess, að við teljum, að þær séu neikvæðar sem hagsbótaatriði fyrir mjólkurframleiðendur, og líka er vitanlegt, að bændur og verkamenn eiga að hafa samleið í þessu máli, og það er hagur beggja aðilja, að mjólkurneyzlan aukist sem mest. En við teljum, að neyzla geti aldrei aukizt á meðan mjólkin er höfð í svo háu verði sem hún er nú. Það þarf ekki um það að deila, við vitum það vel, sem þekkjum til á heimilum verkamanna, að þeir geta ekki leyft sér að hugsa fyrst og fremst um það, hvaða vörur eru hollastar, heldur hvaða vörur eru ódýrar, og á meðan mjólkin er svona há, getur hún ekki keppt við aðrar nauðsynlegar fæðutegundir. Aftur á móti er það vitanlegt, að ef mjólkin lækkaði í verði, þá myndu verkamenn auka kaup á þessari vöru, er yrði bændum til stórfelldra hagsbóta. Væri nú gert ráð fyrir því, að úr þessari einu millj. lítra, sem flutt er út úr landinu í ostum og sem gerðar eru kröfur um til verðjöfnunarsjóðs að greiða 11,5 aura á hvern lítra, væri framleitt skyr og smjör, og selt með töluvert lægra verði, t. d. 50 aura í heildsölu kg. af skyrinu, og smjörið sem svaraði á 30 aura lítrinn, þá yrði vinnsluverðið rúmir 20 aurar á lítrann til bænda. Þannig er hægt að koma í veg fyrir, að af þessari einu millj. þurfi að borga verðjöfnunargjald. Nú munu andmælendur svara því til, hvort við höfum tryggingu fyrir því, að hægt væri að selja allt það skyr, sem framleitt yrði í viðbót við það, sem nú er selt. Vitanlega er ekki hægt að segja það alveg ákveðið, en það þarf ekki meiri aukningu en það, að ef skyrsalan ykist um 1/2 kg. á viku hjá hverri fimm manna fjölskyldu, þá myndi aukningin ganga út og meira. Þess vegna er ekki nokkur vafi á, að einmitt það, sem þarf að leysa í þessu máli, er að láta hlutfallið á milli neyzlumjólkur og vinnslumjólkur vera sem næst þannig, að neyzlumjólk ykist, en vinnslumjólk minnkaði. Þá skapast grundvöllur til að selja með lágu verði, og bændur fá meira fyrir mjólkina en nú er. Þá eru aðrir liðir till. og brtt. á þskj. 28, um það, að láta fara fram rannsókn á, hvort tiltækilegt sé að lækka framleiðslukostnaðinn, og athuga, hvaða leiðir eru heppilegastar til að auka mjólkurneyzluna. Þetta, sem hér um ræðir, er hagsmunamál ekki eingöngu fyrir verkamenn og neytendur í kaupstöðum, heldur og líka fyrir framleiðendur mjólkurinnar. Ég hefi gert eina brtt., þannig að burt falli orðin í 2. lið „og hvaða tegund framleiðslu hentar bezt á þessu svæði“, þ. e. kringum Reykjavík. Eins og ég tók fram í nál., gerði ég það vegna þess, að þótt um sinn hafi oftast verið það góð veðrátta, að svo að segja daglegar samgöngur hafa verið við fjarlægar sveitir, er það ekki alltaf hægt, t. d. yfir vetrarmánuðina geta samgöngur hæglega fallið niður um lengri tíma. Og ekki sízt ef neyzlan færi í vöxt, er það ekki forsvaranlegt, að þeir, sem hér búa í Reykjavík og Hafnarfirði, eigi að eiga undir því að fá sína mjólk, hvort hægt er að ná sambandi að vetrarlagi við fjarlægar sveitir. Ég tel, að slíkt nái ekki nokkurri átt, að taka þau lönd, sem nú eru notuð til mjólkurframleiðslu, til annars, svo framarlega sem ekki er vitað, að fullnægt er eftirspurninni. Ég held, að ég hafi nú að nokkru leyti gert grein fyrir afstöðu minni í þessu máli, en ég get þó ekki stillt mig um að drepa hér nokkuð á andstæður innan eins stjórnmálaflokksins, sem hér er í deildinni. Eftir þeim upplýsingum, sem maður hefir orðið var við hjá þeim hv. þm. Sjálfstfl., sem í þessu máli hafa látið uppi skoðun sína, þá er það stundum svo, að annar helmingurinn er með, en hinn er á móti. Hv. þm. Dal. -  (Raddir frá þm.: Hann er 6. landsk.)  . - Já, ég bið afsökunar, ég var nú búinn að gleyma sveitarflutningnum frá því í vor. Hv. 6. landsk. sagði, að með því að vísa till. til stj. væri henni þar með vísað frá. Hv. 2. landsk. hefir, að því er mér virðist, talað með till. og sjálfur borið fram brtt. í sömu átt. En hv. 1. þm. Reykv. er með báðum þessum aðiljum og hélt hér eina „haltu-mér-slepptu-mér“ ræðu, sem ómögulegt var að finna af, með hvorum aðiljanum hann er. Einn er með, annar á móti, og einn með báðum. Annars verð ég að segja það, að þegar hv. 1. þm. Reykv. var að ræða um málið, datt mér í hug ein fróm og góðsöm vinnukona í sveit, sem komizt hefir í kynni við tvo myndarlega vinnupilta, og vill hvorugan móðga, en vera góð við báða. Þegar annar er nærri, er hún góð við hann, en komi hinn, vandast málið, því að líka vill hún sýna honum blíðu, og hrópar þá: Slepptu mér! Og þessir vinnupiltar eru öðrumegin kjósendur þm. hér í Reykjavík, sem vilja láta lækka mjólkina, en hinumegin nokkrir íhaldsbændur í nágrenninu, sem vilja hækka hana og hafa gert kröfur til þess. Það er vitað mál, að nú fyrir bæjarstjórnarkosningarnar var tilkynnt með stórum fyrirsögnum og miklu málæði í blöðum sjálfstæðismanna, að alþýðuflokksmenn og framsóknarflokksmenn ætluðu að hækka mjólkina. Það er ákaflega skiljanleg aðstaða hv. þm. og erfið, enda hefir hann sem minnst viljað láta uppi skoðun sína, en verður nú neyddur til að taka afstöðu til þessarar till., sem hér liggur fyrir. Sjálfstæðismenn hafa skipt með sér verkum, að sjá um, að till. verði svæfð, þ. e. a. s. nokkrir hv. þm., sem engra hagsmuna þurfa að gæta gagnvart sínum kjósendum hér í Reykjavík, hafa tekið að sér að svæfa till. En hinir, sem sinna hagsmuna þurfa að gæta í Reykjavík, ætla sjálfir að greiða atkv. með till. En hv. 1. þm. Reykv. vill komast hjá því að láta sitt álit uppi, og þess vegna geri ég ráð fyrir, að hann hafi haldið þessa „haltu-mér-slepptu-mér“ ræðu. Um Framfl. má segja það, eftir því, sem fram hefir komið í ræðum hjá hæstv. forsrh. og hjá hv. 1. þm. N.-M., að þeir séu ákveðnir að halda áfram mjólkurhækkuninni, því engar kröfur hafa komið um það frá þeim flokki, að mjólkin lækki aftur í verði. Þeir hafa í þessu tilfelli, eins og oft áður, horft meira á pappírinn og þann ímyndaða hag, sem e. t. v. gæti orðið fyrir bændur af að fá þessa 2 aura fram á pappírnum sem verðhækkun. En þeir hafa gert minna að því að muna, að það sem gildir mest fyrir bændur landsins, er, að verkalýðurinn hafi samvinnu við þá (bændurna). Þeir ættu að minnast þess, þessir forsvarsmenn bænda, að þegar verkamaðurinn kemur með útrétta hönd og biður um samvinnu, þá er það ekki leiðin til þess að fá samvinnu, að koma með krepptan hnefann á móti.

*Guðrún Lárusdóttir: Ég skal vera stuttorð, því að ég var búin að gera grein fyrir till. minni og hvað fyrir mér vakti, er ég bar fram viðbótarbrtt. við brtt. hv. 1. landsk. En það er nú svo langt síðan þetta mál lá fyrir þessari hv. d., að það liggur við, að maður sé farinn að ryðga í því. En húsmæðrafélagið hefir ekki gert það að hlutverki sínu að vera á móti því, þó að verð lækki á vörum, heldur kaupa húsmæður vörur þar, sem þær eru ódýrastar, og þar á meðal mjólk. Húsmæðrunum er ekki það þakkandi, þó þær hagnýti sér lágt vöruverð. En að því leyti, sem að þessu máli snýr, vildi ég segja þetta: Hv. 1. þm. N.-M. heldur því fram, að undanrenna og áfir fáist hér á mjólkurmarkaðinum. Ég hefi ekki getað orðið vör við það. Ég veit að vísu, að ekki er ókleift að fá áfir, ef maður hefir allmikinn undirbúning, símar mörgum dögum áður en maður ætlar að nota þær í matinn, þá eru þær kannske til í þessari eða hinni mjólkurbúðinni, og kannske ekki. Það eru því líklega fleiri húsmæður en ég, sem hafa gefizt upp á því að útvega sér þessa fæðu. Ég hygg, að það yrði talsverð aukning fyrir mjólkursölu, ef meira væri til af þessari vöru á einum eða fleiri stöðum. En það er kannske afsakanlegt, þó að þessi vara sé ekki eins mikið á boðstólum á markaðinum eins og nýmjólk, þar sem flutningur á henni er tiltölulega dýr, eftir verði hennar. Ég hygg þó til bóta að gera tilraun með að auka sölu á þessari vöru. Og hv. 1. þm. N.-M. hefir góða aðstöðu til að sjá um, að með þetta verði gerð tilraun, og ég vil, að hann beiti sér fyrir því. Mergur málsins í minni vatill. var í raun og veru það, að athuguð yrðu betur gæði mjólkurinnar yfirleitt. Ég hugðist að ná því með því að benda á þessa leið, flokkunina, þannig að það væru fleiri tegundir mjólkur á markaðinum heldur en tvær, gerilsneydda og ógerilsneydda mjólkin. Menn eru almennt óánægðir með báðar þessar tegundir. Margir hafa kvartað undan því, að mjólkin væri þunn. Þó að ég hafi keypt ógerilsneydda mjólk frá mjólkursamsölunni, sem ég og aðrar húsmæður telja betri en hina, og setji hana að kvöldi til og láti hana standa í íláti til þess að vita, hvort hún safni ekki rjóma á yfirborðið yfir nóttina, þá er svo langt frá því, að það votti fyrir rjóma ofan á henni að morgninum. Það kann að vera, að þetta stafi af þeirri meðferð, sem mjólkin hefir fengið, en ekki af því, að rjómann vanti í hana. Ég veit það ekki. En þetta er nú svona; og mér finnst þetta bera vott um, að mjólkin sé ekki góð. Aftur er öðru máli að gegna, þegar maður kaupir nýmjólkaða mjólk. Ef hún er sett að kvöldi, er komin rjómaskán ofan á hana að morgni, eins og tíðkaðist í sveitinni í gamla daga. Þetta veit ég, að mörgum þykir einkennilegt um mjólkina frá samsölunni, og vilja margir fá á þessu bætur. Þetta er eitt af því, sem Húsmæðrafélag Reykjavíkur hefir reynt að fá lögun á, en það hefir ekki getað gengið fyrir sig. Það var í fyrstu ekki meiningin að hafa ógerilsneydda mjólk til á markaðinum. En þegar fólkinu mislíkaði, að þessi vara var ekki til á mjólkurmarkaðinum, þá komu háværar till. um, að hún yrði þar fáanleg, og hún kom svo á markaðinn. Við munum eftir læknisvottorðunum, sem ýmsir fengu um, að þeir þyrftu á ógerilsneyddri mjólk að halda. Ég fékk sjálf slíkt vottorð. Fór ég með það í margar búðir, en ógerilsneydd mjólk var þar ekki til. Hv. 1. þm. N.-M. ætti að vera með í að stuðla að því, að athugaðir yrðu allir möguleikar, sem fyrir hendi eru til þess fyrst og fremst að mjólkin, sem við fáum, sé góð. Það er eðlilegur hlutur, að við gefum meira fyrir þá vöru, sem við erum ánægð með. Hvort hv. 1. þm. N.-M. telur þetta af óeinlægni mælt af húsmæðrum, get ég ekki vitað. En hér er um alvörumál að ræða, sem menn þurfa að taka saman höndum um að lagfæra. Það gengur ekki til lengdar að hugsa aðeins um annan aðiljann, en ekki þann, sem kaupir og ríður lífið á að hafa viðskipti við. Þó að hv. 1. þm. N.-M. hafi þá ákveðnu afstöðu nú þegar að vera á móti þeirri till. húsmæðrafél. að lækka mjólkurverðið, þá ætti hann samt að taka til greina hitt, sem húsmæðrafélagið fer fram á, að athugað verði, hvers vegna mjólkin þarf að vera svona þunn. Þessi þáltill., sem hér liggur fyrir, fullyrði ég, að er samkvæm vilja almennings. Við meðferð málsins hér í hv. d. ætla ég ekki að segja neitt annað en það, að ég teldi skemmtilegra að samþ. þessa þáltill. og sýna með því yfirleitt vilja hv. þd. um það, að hún vilji láta málið til sín taka.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Án þess að fara að ræða almennt um mjólkurmálið vildi ég þó, út af því, sem hefir fram komið eftir að ég kom hér inn í þessa hv. þd. nú, segja nokkur orð. Það er vitanlega ekkert við það að athuga, nema síður sé, að neytendur hér í bænum finni að því, ef þeir fá ekki góða vöru. er þeir kaupa mjólk. Og síðan mjólkursöluskipulagið, sem nú er, var tekið upp, eða nú síðustu árin, hefir einmitt verið mikið gert til þess að reyna að auka vöndun þessarar vöru frá því, sem áður var. Það hefir verið fenginn maður, sem hefir lokið námi í Þýzkalandi og lokið þar fullkomnu prófi viðvíkjandi mjólkurvinnslu og því, sem þar að lýtur - þessi maður hefir verið fenginn til að starfa hér til þess m. a. að fylgjast með mjólkur- og skyrframleiðslu. Og ef neytendur hafa eitthvað um að kvarta viðvíkjandi gæðum þessara vara, þá eiga þeir að snúa sér til hans. Það er ekkert því til fyrirstöðu, heldur miklu fremur í okkar þágu, sem stöndum um framleiðslu þessara vara, að að því sé fundið, ef neytendur eru óánægðir með þessar vörur, og að þær aðfinnslur séu fyrir þennan mann lagðar. Þessi maður starfar í rannsóknarstofu ríkisins, og hans starf þar er fyrst og fremst að fylgjast með þessum málum og taka við umkvörtunum út af því, ef varan þykir ekki nægilega góð. Ég tek undir það, sem kom hér fram hjá hv. 2. landsk., að vitanlega á varan að vera góð. Til þess höfum við líka reynt að gera það, sem við höfum getað. Og ef hún er ekki góð, þá eiga umkvartanir um það að koma fram til rétts aðilja, sem er þessi maður, sem ég gat um. Vitanlega er okkur mest í mun að bjóða sem bezta mjólk og mjólkurvörur, til þess að við getum selt sem mest. Það er ekki lítill munur á því, hvernig skyrframleiðslan hefir verið eftir að þessi maður kom til þess starfs, sem hann hefir, er ég gat um, eða áður var. Hann hefir haft eftirlit með skyrframleiðslunni og séð um, að aðeins hreinræktaðir gerlar væru notaðir við skyrgerðina. Það kann að vera á rökum byggt, að mjólkin sé nú ekki eins feit og hún hefir verið undanfarin ár, sem stafar af því, að hey verkuðust mjög illa hér á Suðurlandi á síðastl. sumri. Það er alls ekki hægt að bæta það upp, að gott hey er yfirleitt alls ekki til hér sunnanlands, með því að gefa fóðurbæti, þannig að fitumagn mjólkur verði það sama og undanfarið hefir verið. Hinsvegar er reynslan sú, þegar það hefir verið rannsakað, að mjólk úr sveitum hér austanfjalls, sem t. d. er framleidd nálægt Safamýri, og af fóðri, sem þaðan er tekið, er miklu fitumeiri en mjólk, sem framleidd er hér í nágrenni Reykjavíkur, þar sem vegna vöntunar á heyi er gefið mikið af fóðurbæti, sem gengur út yfir gæði mjólkurinnar. Um þetta atriði getum við þess vegna verið sammála, ég og hv. 2. landsk. Það, sem ágreiningur er um, er frekast það, að okkur, sem þessi hv. þm. beinir máli sínu til hér í hv. d., finnst, að aðfinnslurnar viðvíkjandi mjólkursöluskipulaginu og gæðum mjólkurinnar hafi komið fram á öðrum vettvangi heldur en þær hafi átt að koma fram á. Þessum aðfinnslum hefir verið haldið mest að neytendum, en ekki að réttum aðiljum, og um það er nokkur ágreiningur. Nú er í undirbúningi að byggja nýja og fullkomna stöð til þess að tryggja gæði mjólkurinnar betur. Ég álít, að það liggi næst að byggja fullkomna stassaniseringarstöð, til þess að neytendur geti fengið þá fullkomnustu vöru, er þeir kaupa stassaniseraða mjólk. En viðvíkjandi gerilsneyðingu eða stassaniseringu er það að segja, að þó að mjólkin missi nokkuð af gæðum sínum við það að vera stassaniseruð, þá er svo álitið víðast hvar, þar sem mikið er selt af mjólk og mjólk frá mörgum heimilum tekin í söluna, að öryggið, sem fæst með stassaniseringunni, sé meira virði fyrir neytendurna heldur en þau gæði, sem tapast við þá meðferð mjólkurinnar. T. d. má benda á, að í Þýzkalandi hefir verið lögboðið, að öll neyzlumjólk, sem notuð er í bæjum, skuli vera stassaniseruð. Við höfum talið heppilegast að fara millileiðina, að taka smátt og smátt einstök bú hér í Reykjavík út úr, eftir því sem þrifnaður og annað um fyrirkomulag fjósa hefir batnað, og leyfa þeim að selja sína mjólk út úr fjósunum beint til neytendanna. Og mjólkurskipulagið hefir eftirlit með þessu öllu, til þess að þetta geti orðið með nægu öryggi. Ég er líka þeirrar skoðunar, að meira mætti gera en gert hefir verið til þess að halda mjólkinni að neytendunum með auglýsingum og með því að gera þeim auðveldara að ná í mjólkina til neyzlu. T. d. mun ég stuðla að því við mjólkursölun., að settar verði upp hér í miðbænum mjólkursölustöðvar eða „barar“, sem mjög eru algengir í borgum nágrannalandanna. Meira að segja eru í miðri London, og þar á dýrustu stöðum, slíkar stöðvar, þar sem menn geta gengið inn og fengið sér ódýrar mjólkurvörur og neytt þeirra þar á þessum stöðum. Það hefir verið hugsað lítilsháttar fyrir slíkum mjólkurbar hér í miðbænum. Eins má gera meira en gert hefir verið til að auglýsa mjólkina. Það má kannske finna að því við mjólkursölun., að það hefir ekki verið gert meira en raun er á orðin. En það hefir stafað af því, að í svo mörg horn hefir verið að líta viðvíkjandi mjólkurskipulaginu, að halda því uppi og treysta það, svo að þetta hefir verið látið af þeim ástæðum undir höfuð leggjast. Viðvíkjandi því, sem hér hefir verið sagt um, að þegar minnzt sé á að lækka verð mjólkurinnar, þá rétti Framsfl. krepptan hnefann á móti þeirri blíðu hendi, sem fram sé rétt til samninga, vil ég segja það, að þetta geta verið sæmileg slagorð. En þau standast ekki veruleikann um þetta mál. Það hefir verið talað hér um, að við horfum á gróða á pappírnum, en ekki það, sem raunverulega er. Ég skal ekki svara þessu frekar en því, að við, sem höfum verið fulltrúar bændanna í þessu máli, höfum reynt að skoða þessi mál nokkurn veginn ofan í kjölinn og í sambandi við raunveruleikann. Og ég held því fram, að við höfum líka gert það. En ómögulegt er að komast hjá að benda á, að þegar flutt er hér á Alþ. þáltill. um lækkun mjólkurverðsins til þess að neyzlan geti vaxið, og náttúrlega eru neytendur sammála um það að lækka verðið sem allra mest - vitanlega vildu þeir fá mjólkina fyrir svo sem 20 aura lítrann -, þá er því að svara, að að vissu leyti er þessi þáltill. ólögleg, og einnig vil ég benda á, að þetta verð mundi ganga út yfir verkkaup bændanna, sem þeir fá fyrir sína vinnu. Og þegar kaupgjald bændanna, eða vinnulaun þeirra, væru þannig lækkuð, þá mundi verða að vissu leyti meiri eftirspurn eftir vinnu í samræmi við það, sem eftirspurn ykist eftir mjólkinni. En ég býst við, ef við framsóknarmenn bærum fram þáltill. um lækkað kaupgjald á sama grundvelli og þessi þáltill, sem hér er til umr., er borin fram á, sem sé að við það ykist eftirspurnin og meiri vinnu væri þá að fá, þá hygg ég, að heyrðist nú hljóð úr horni, þar sem Alþfl. væri. Ef þessi matvæli, sem bændur framleiða, eru seld of háu verði, þá leiðir af því óumflýjanlega það, að neytendur kaupa önnur matvæli í þeirra stað að meira eða minna leyti. Bændur eru þess vegna bundnir við það eins mikið og nokkur önnur stétt í þjóðfélaginu, að selja sína vöru með sanngjörnu verði, þannig að verð þessara matvæla verði eins sanngjarnt og annara matvæla. En það er hart, þar sem bændurnir eru eina stéttin í þjóðfélaginu, sem beygði sig fyrir að lækka það kaup, sem þeir fengu fyrir sína vinnu, með því að lækka mjólkurverðið, þegar vöruverð almennt í landinu lækkaði árið 1934, að þá skuli hafa verið sagt við þá, eins og raun varð á, á þessa leið í blöðum og víðar: Hafið þið skömm fyrir þetta. Okkur munar ekkert um þessa tveggja aura lækkun. - Þegar svo allt verðiag hækkar yfirleitt í landinu og allar stéttir í þjóðfélaginu, sem ekki hafa farið að fordæmi bænda og lækkað kaupkröfur þegar allt lækkaði í verði, koma með kröfur um hækkað kaup og bændur hinsvegar segja: Nú viljum við fá verð mjólkurinnar hækkað upp í það, sem það var 1929, þegar aðrar vörur hækkuðu upp í sama verð og nú, - þá ætlar allt um koll að keyra. Bændur fóru að vísu fram á 7 aura hækkun á mjólkinni, en þeim var tildæmt að fá aðeins 2 aura hækkun, eða 2/7 af því, sem þeir fóru fram á. Og þeir beygja sig fyrir því. Hækkunin á nefnilega að nema því sama nú sem lækkun mjólkurverðsins nam 1934, þegar verðlag lækkaði almennt, en kaup almennt lækkaði ekki, og út af þessu ætlar allt um koll að keyra hjá talsmönnum neytenda og sagt af a. m. k. sumum þeirra, að þetta sé að koma með krepptan hnefann. Það kann að vera, að það sé nokkuð mikið kapphlaup meðal sumra hv. þm. um að geðjast kjósendum hér í bænum og að það ráði meiru en dómgreind fulltrúa neytenda um það, hvað sagt er hér af þeim á hæstv. Alþ. um þetta mál. Ég vil svo bara segja það að lokum, að ef þessi þáltill. verður samþ. og ætlazt er til, að hún verði framkvæmd, þó að hún sé óframkvæmanleg, þá er ekki réttsýni þar með hér á ferðum, heldur eitthvað annað, sem helzt á aldrei að koma til greina, þegar málalok eru ákveðin, því að ef nokkur stétt í þessu þjóðfélagi hefir farið sanngjarnlega með kröfur sínar, þá er það bændastéttin; og fyrir því liggja skýr rök, sem ekki er hægt að vefengja.

*Bjarni Snæbjörnsson: Ég ætlaði ekki að taka til máls nú. Mér finnst þáltill. svo sjálfsögð gagnvart neytendunum, að ekki sé umtalsmál að samþ. hana. En það eru nokkur ummæli, sem fram hafa komið frá ýmsum þm., sem gefa mér tilefni til að segja fáein orð. Það hafa staðið miklar deilur um mjólkurlögin, og varla hafi orðið lengri umr. hér en um þau. Það sýnir, hve rík óánægjan er manna á meðal, og einkum meðal neytenda. Það verður alltaf sú raunin á, að sú löggjöf, sem tekur hagsmuni aðeins annars aðiljans til greina, en ekki hins, verður ranglát, og það er gefinn hlutur, að allt þetta mjólkurskipulag gengur freklega á rétt neytenda og þeirra, sem framleiða mjólk í kaupstöðunum, og á síðasta þingi var hert á þessu ranglæti að því er snertir framleiðendur í nágrenni kaupstaða. Ég vil minna hv. 11. landsk. þm. á, að þessi l., mjólkurl., og breyt., sem gerðar voru á þeim á síðasta þingi, voru samþ. fyrir atbeina Alþfl. og Framsfl. Það verður hann að viðurkenna. Ég vil ennfremur benda á það til áréttingar því, að ekki er farið að vilja neytenda í þessu efni, hve lítið er hirt um að fá fram vilja þeirra, sem kosnir eru af bæjarstj. til þess að segja sitt álit. Ég á t. d. sæti í mjólkurverðlagsn. fyrir bæjarstj. Hafnarfjarðarkaupstaðar. Nú síðast þegar n. var kölluð saman, var mér ekki tilkynntur fundurinn fyrr en svo seint, að farið var að halda fundinn, þegar ég fékk tilkynninguna, og næst er fundur haldinn á þeim tíma, sem formaður n. vissi vel, að ég gat ekki mætt. Hann er svo hnísinn og forvitinn um hagi manna, að honum hefir ekki verið ókunnugt um, að einmitt þá átti ég að taka á móti sjúklingum á lækningastofu minni. Ég hringdi þá til hans og sagði honum, að ég væri á móti hækkuninni. Hann segir, að það geri ekkert til, því að hún verði samþ. fyrir því. Þessir menn, sem neytendur kjósa, eru sem sé alveg fyrir borð bornir. Enda gætti megnasta ranglætis í upphafi, þegar lögin voru samþ., gagnvart neytendum í Hafnarfirði og Rvík. Ég vil taka það fram út af orðum hæstv. forsrh. um, að mjólkin hefði verið lækkuð þegar l. komu til framkvæmda, að það er ekki rétt að því er Hafnarfjörð snertir, því að þar kostaði mjólkin 35 aura. Form. mjólkursölun. vissi það, og hann var vist sá eini af þm., sem vissi það að kröfur voru komnar um hækkun frá framleiðendum í Rvík, af því að þeir gátu ekki staðizt verðlagið samkv. mjólkursölul. Samt fær hann samþ. brtt., sem hljóta að hafa í för með sér aukið ranglæti. Svo á eftir er þeim kennt um allt, þeir hafi orðið til að hækka mjólkina. Þessi óheilindi hjá Framsfl. og Alþfl. endurtaka sig nú, bæði við afgreiðslu mjólkurmálsins í mjólkurverðlagsnefndinni í Rvík og einnig í orðum hv. 11. landsk. um Sjálfstfl. í sambandi við málið. Hv. 11. landsk. þm. má vita það, að ef Alþfl. hefði ekki orðið til þess að koma þessari ranglátu löggjöf á gagnvart mjólkurframleiðendum í Rvík og Hafnarfirði, þá hefði ekki orðið sú hækkun á mjólkinni, sem nú er komin. Það var bent á það af Sjálfstfl. á vetrarþinginu, að þetta yrði til þess að hækka mjólkina, og þó að Framsfl. vildi ekkert segja hér í hv. d., heyrði maður það út í frá, að þeim fyndist sjálfsagt, að mjólkin hækkaði um leið og ýmsar aðrar afurðir hækkuðu. Ég gerði skýra grein fyrir afstöðu minni í þessu máli á síðasta þingi, en vildi með þessum orðum sýna fram á óheilindi í þessu frá byrjun, og þar eiga sammerkt Framsfl. og Alþfl.