Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) : Þetta frv. er flutt af fjhn. eftir tilmælum hæstv. fjmrh. Það er í samræmi við núgildandi lög að öðru leyti en því, að hér er ekki sett hámark um fjárveitingu til verkfærakaupasjóðs, en þar kemur nýtt ákvæði í jarðræktarlögunum nýju. Hér er og talað um að fresta ýmsum fjárframlögum úr ríkissjóði, og er ekki ástæða til að rekja það nánar en gert er í frv.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Umr. um þetta mál hafa slitnað nokkuð í sundur vegna þess, að þær hafa staðið yfir marga þingfundi. Þess vegna má vera, að menn hafi gleymt tilefninu til sums af því, sem ég þarf að taka fram. - Þessar umr. hafa snúizt nokkuð almennt um stefnur, og var það flm. frv., sem gaf tilefni til þess með ræðu sinni. Í ræðu, sem hv. þm. G.-K. flutti í gær til svars við ræðu minni, sagði hann sem fyrr, að ég hefði átt að flytja fyrirfram till. um, hvernig vega ætti upp á móti halla þeim, sem er á fjárlfrv., og móti útgjaldaaukningu þeirri, sem hugsanlegt væri, að yrði gerð af Alþ. Um síðara atriðið er það að segja, að mér bar ekki skylda til að sjá fyrir, hvaða útgjöld mundu bætast við á Alþ., en ef ég eða minn flokkur berum fram till., sem hækka útgjöldin, verða líka lagðar fram á sínum tíma till. um, hvernig eigi að vega á móti því. Um hitt atriðið vil ég segja það, að þar sem samningar standa yfir um það, hvort núv. stj.flokkar geti komið sér saman um afgreiðslu mála á Alþ., þá er ekki eðlilegt, að ég. að svo stöddu máli, geri ákveðnar till. um þetta. Þetta álít ég nægilegt svar við því, sem hv. þm. G.-K. sagði. En þetta leysir ekki hann eða Sjálfstfl. undan þeirri skyldu, að um leið og þeir bera fram till. um aukin útgjöld, þá ber þeim að bera fram till. um, hvernig vega skuli upp á móti þeim. En það hafa þeir enn látið undir höfuð leggjast. Það er hinsvegar ekkert nýtt, þótt hv. þm. G.-K. færist undan slíkum skyldum eða Sjálfstfl., en það, sem er nýtt í þessu máli og því eðlilegt að umr. snúist um, er það, sem hv. form. Sjálfstfl. heldur fram, að það þurfi ekki að sjá fyrir neinum nýjum tekjum til að koma á móti útgjöldum þessa og annara útgjaldafrv., sem Sjálfstfl. stendur að. Þetta atriði er alveg nýtt og því ástæða til að ræða það frekar nú þegar. Að vísu halaði hv. flm. nokkuð í land, þar sem hann sagði í gær, að þar bæri þó að undanskilja frv. um tekjur bæjar- og sveitarfélaga. Ég get gert það fyrir hv. þm., til þess að gera umr. einfaldari, að undanskilja þetta frv. og taka þá skýringu hans gilda, að ef þetta frv. yrði samþ. og þessar 2 millj. og 300 þús. væru teknar úr ríkissjóði, þá þyrfti að afla einhverra nýrra tekna í staðinn. En ég leyfi mér að mótmæla því, sem hv. þm. sagði, að þörf bæjar- og sveitarfélaga fyrir auknum tekjum sé til orðin vegna frv. eða laga frá Alþ. á árum núv. ríkisstj. Eg mótmæli þessu og vil um leið benda á, að í tíð núv. ríkisstj. hafa verið aukin framlög til atvinnubóta, sem um leið hafa létt sveitarframfærslu í bæjum og sveitum. Það getur ekki heldur talizt álag á sveitar- og bæjarfélög, þótt fátækralögin hafi fært framfærsluskylduna nokkuð til milli héraða; það skapar ekki þörf fyrir nýjar tekjur, enda reyndi hv. þm. G.-K. ekki að færa nein rök fyrir þessari staðhæfingu sinni. Það mun vera einn lagabálkur frá þessu tímabili, sem eykur byrðar bæjar- og sveitarfélaganna; það eru tryggingarlögin. En ég hygg, að atvinnubótaframlagið muni vega á móti því, enda lækka framlög ríkissjóðs til trygginganna framfærið hjá sveitar- og bæjarfélögum. Ég skal ganga inn á það, sem hv. þm. sagði, að það mundi að sönnu þurfa að afla tekna á móti þessari upphæð og ekki hægt að treysta þar þeirri skýringu hans, að ný gjöld skapi nýjar tekjur. Bara að hann gleymi því ekki þegar þetta mál verður leyst hér á Alþ., að hann viðurkenndi, að það myndi þurfa að bæta ríkissjóði þetta tap á tekjustofni. En þó er eftir aðalatriði málsins, sem er sú nýja uppfinning, sem hv. form. Sjálfstfl. hefir gert, að að öðru leyti séu útgjaldatill. Sjálfstfl. þess eðlis, að þær muni hafa í för með sér stórkostlega aukningu á tekjum ríkissjóðs. Það þurfi ekki annað en að bæta nýjum útgjöldum á ríkissjóð og hækka svo tollaáætlanirnar, þá hækki tekjurnar af sjálfum sér. Við skulum athuga á ný þessa nýstárlegu kenningu og greiðslur þær, sem fram eiga að fara. Þá er fyrst niðurfelling útflutningsgjalds 600 þús., styrkur til niðursuðuverksmiðju 100 þús., frystihúsabyggingar 100 þús., byggingar í sveitum 100 þús., landhelgisgæzla 250 þús. og aukið framlag til fiskveiðasjóðs 200 þús., eða alls 13–14 hundruð þús. Um þessar greiðslur heldur hv. flm. því fram, að þær muni strax á næstu árum auka svo tekjur ríkissjóðs, að það sé alveg óhætt að bæta þeim á fjárlögin, þar þurfi engar auknar tekjur né nokkurn niðurskurð, það jafni sig allt sjálfkrafa. Eins og nokkrum hv. þdm. detti í hug að trúa því, að afnám útflutningsgjalds á saltfiski muni auka svo gífurlega útgerð og útflutning, að skatttekjur til ríkissjóðs hækki öll ósköp. Ég veit, að engum hv. þdm. dettur í hug að trúa því, að ef þessar 6–7 hundruð þús. væru látnar falla niður, þá mundi það valda stórbreytingum á útgerðinni og auka útflutningsmöguleika. Alveg er sama að segja um það. ef farið væri að styrkja 2–3 hraðfrystihús og svo sem eina niðursuðuverksmiðju; það mundi ekki valda þeim stórbreytingum á tolltekjum, að mikil tekjuaukning yrði að því. Það má vera, þegar búið er að starfa þannig fyrir útveginn í mörg ár, að tolltekjurnar aukist, en að það hafi nokkuð að segja fyrir tolltekjurnar hin næstu ár, býst ég við, að hv. þm. G.-K. sé einn um að halda. Sama er að segja um landhelgisgæzluna. Hún er talin vera í góðu lagi og engar kvartanir hafa komið um hana utan af landi nú síðustu ár, sem var þó algengt áður. Ég held ekki, að okkur sé nein þörf á því að auka framlög til hennar um 250 þús., og engum mundi detta í hug, að þótt sú upphæð væri sett í fjárlög nú, þá myndi hún koma inn aftur í auknum sköttum og tolltekjum hin næstu ár. Því myndi enginn treysta; ég efast meira að segja um, að hv. fim. trúi því sjálfur. Það er ekki minnsti vafi á, að ef einhverjum hv. þm. eða þingmeirihl. dytti í hug að veita till. hv. þm. G.-K. fylgi sitt, yrði afleiðingin sú, að hin mikla tekjuaukning, sem hv. þm. reiknar með, myndi alls ekki koma fram næstu ár. Við ættum að geta verið sammála um, að þessi kenning mundi ekki skapa jafnótt tekjur til ríkissjóðs, væri henni fylgt. Við ættum líka að geta verið sammála um, að þessi kenning er sköpuð út úr vandræðum, þeim vandræðum, að form. Sjálfstfl. virtust engar útgöngudyr færar aðrar en þær, að viðurkenna, að till. hans hér á Alþ. um niðurfelling tekna og aukin útgjöld myndu hækka skatta og tolla og niðurskurð fjárveitinga til atvinnubóta. Formann Sjálfstfl. skortir aðeins kjark til þess að viðurkenna þessa staðreynd, að ekki er hægt að gera allt í einu, að hækka útgjöld og lækka skatta, og því fundið upp þessa fáránlegu kenningu. Það er ekki hægt að gera allt í senn, lækka skatta og tolla, hækka útgjöld og afgreiða tekjuhallalaus fjárlög. Það er ýmislegt í framkomu hv. fulltrúa Sjálfstfl. viðvíkjandi þessum málum, sem er í raun og veru ákaflega einkennilegt. Við 1. umr. fjárl. var 1. þm. Reykv. fulltrúi Sjálfstfl. Deildi hann þá mjög á núv. stjórnarflokka fyrir það, að útgjöld ríkissjóðs færu alltaf hækkandi. Og ekki nóg með það, að hann almennt deildi á stjórnarflokkana fyrir það, heldur slær föstu, að í þessu sé fólgin þjóðnýtingarstefna. En svo kemur hv. 1. flm. þessa máls, form. Sjálfstfl., nokkrum dögum síðar hér fram á Alþingi og segir, að verið sé að stórauka ríkissjóðsútgjöldin til stuðnings við atvinnuvegina, - m. ö. o., að það verði að ganga ennþá lengra í þjóðnýtingunni, sem frsm. flokksins við 1. umr. fjárl. deildi á núv. stjórn og flokka fyrir að hafa framkvæmt. Að ég ekki tali um, að form. flokksins bætti við, að um tekjur þurfi ekki að hugsa, þær komi af sjálfu sér, bara ef gjöldin eru hækkuð nógu mikið. því að annað er ekki hægt að lesa úr þeim ummælum, sem hv. þm. G.-K. hafði um þetta mál. Hann segir, að ef þess sé aðelns gætt, að greiðslurnar fari til þess að styrkja atvinnuvegina, þá þurfi engar áhyggjur að hafa, peningarnir skili sér aftur. En hvað nú er orðið af þjóðnýtingarkenningunni, það er mér ekki kunnugt. Að lokum vil ég minnast á þá staðhæfingu, sem sett var hér fram á laugardaginn og í gær, að núv. stjórnarflokkar hefðu nær því einskorðað sig við auknar atvinnubætur, sem væru óarðbærar, og að þrengja innflutningshöftin. En engin rök hafa komið fram um þetta síðan á laugardag. Ég hefi sýnt fram á það í umr., að við höfum þvert á móti reynt að auka framlög til atvinnuveganna sjálfra. Ennfremur, að útgjöldin til atvinnubóta hafa verið notuð til að draga úr hinum mestu vandræðum meðan væri verið að stuðla að auknum framkvæmdum í sjálfum atvinnuvegunum. Og reynsla okkar undanfarin þrjú ár sýnir það ákaflega vel, hve mikil villukenning þessi nýja kenning hv. þm. G.-K. er undir núv. kringumstæðum, að með auknum útgjöldum komi alltaf auknar tekjur í ríkissjóð. Því að þótt ráðstafanir núv. stjórnarflokka síðustu árin hafi óneltanlega orðið að miklu gagni fyrir framleiðsluna og aukið hana í mörgum greinum, þá hefir ekki veitt af þeirri aukningu beinlínis til að vega upp það hrun, sem verið hefir í eidri atvinnugreinum, eins og t. d. saltfisksútgerðinni, og í innflutningi okkar til landsins, sem hefir skert mjög tolltekjurnar. Þetta sýnir ennþá betur en kannske nokkuð annað af því, sem ég hefi tekið fram, hversu mikil villukenning það er hjá hv. þm. G.- K., að það þurfi ekkert annað en auka útgjöld ríkissjóðs til atvinnuveganna, þá skili sér tekjur á móti.



Herra forseti! Þessar umr. hafa snúizt mjög á við og dreif, og sérstaklega var rætt um það á milli hv. þm. G.-K. og hv. 5. þm. Reykv. í gær, hvor þeirra væri meiri lýðræðissinni. Ég skal á engan hátt blanda mér í þær umr. En það er satt að segja dálítið kátbroslegt að heyra hv. þm. G.-K. vera að reyna að slá um sig með því hér á Alþingi, að hann sé mikill lýðræðissinni, því eins og alkunnugt er, komst þessi hv. þm. einu sinni í ráðherrastól um lítinn tíma, og eitt af hans aðalverkum þessa fáu daga, sem hann var ráðh., var að láta smíða 400 svartar eikarkylfur með leðuról í, til þess að berja á atvinnuleysingjum hér í Reykjavík, sem bæjarstjórn ætlaði að níðast á með því að lækka kaupið hjá. Þetta er það eina skipti, sem þessi hv. þm. hefir verulega fengið tækifæri til að sýna sinn lýðræðisvilja í verki. Hv. þm. G.-K. hélt því fram, að ég hefði minnzt á fiskimálan. sem heppilega til að hafa forgöngu um niðursuðu framvegis, eins og hún hefir þegar gert, til þess að leiða athygli frá einhverjum deilum um síldarútvegsn. En nú hafa engar slíkar deilur staðið í Alþingi. Að vísu hefir verið deilt um starf síldarútvegsnefndar utan þings. En ég þykist ekki hafa verið það verklítill í þeim deilum, að það þurfi að bera mér á brýn, að nokkuð hafi þar staðið upp á mig, þar sem ég m. a. hefi þurft að taka upp vörn fyrir þingkjörinn fulltrúa Sjálfstfl. í síldarútvegsn. Þá má vera, að hv. þm. G.-K. segi eins og stundum áður, að ég hafi hnýtt þessum fulltrúa Sjálfstfl. aftan í mig í síldarútvegsn. En ég get fullvissað hv. þm. um, að í síldarútvegsn. háttar þannig til, að hver nm. hefir starfað þar eftir beztu getu og samvizku. Það er fjarri því, að einn eða annar af nefndarmönnum í síldarútvegsnefnd hafi hnýtt hinum aftan í sig. Hitt er það, að hv. þm. G.-K. má vera þess minnugur, að það er búið að hnýta honum aftan í Sjálfstfl., og árangur þeirrar aftaníhnýtingar er sá, að Sjálfstfl., sem á fyrstu árum sínum virtist fylgja nokkurn veginn vissri stefnu, a. m. k. í orði kveðnu, þeirri stefnu að reyna að spara ríkisfé, reyna að hafa útgjöldin sem allra lægst og reyna að gera sem allra minnst, hann kemur nú fram með hverja till. annari meiri um að auka ríkisútgjöldin og um það að láta ríkið skipta sér af fleiri og fleiri þáttum atvinnunnar og um aukin útgjöld ríkissjóðs, þó að sjálfstæðismenn hafi að vísu ekki bent á neina tekjuöflunarleið til að vega upp á móti þessum gjöldum. M. ö. o., það, að búið er að hnýta hv. þm. G.-K. aftan í Sjálfstfl., virðist hafa haft sömu áhrif á flokkinn eins og ef hnýtt væri tómri blikkfötu aftan í fælinn hest. Sá fælni hestur myndi taka allskonar stökk í ofsahræðslu út í buskann, vitandi ekki hvert hann færi, og eins hefir farið með Sjálfstfl. síðan búið er að hnýta þessum hv. þm. aftan í hann. Hv. þm. var að minnast á mátfarstoð atvinnulífsins. Hann er nú ein af þessum máttarstoðum atvinnulífsins sjálfur, og eins og allir vita, þá stendur sú máttarstoð þannig undir atvinnulífinu, að skuldir fyrirtækis hans við Landsbankann eru tvöfalt eða þrefalt meiri en allt stofnfé Landsbankans. Mér þykir ekki ósennilegt, að hv. þm. standi nú hér á fætur og segi, að það muni þurfa að setja síldarútvegsn. undir eftirlit, og þá sennilega eitthvað svipað og það eftirlit, sem hans fyrirtæki var sett undir. Ég álít, að engin ástæða sé til, að slíkt eftirlit verði haft með síldarútvegsn., þar sem í n. starfa fyrst og fremst fulltrúi frá Alþýðusambandi Íslands, í öðru lagi fulltrúi kjörinn af útgerðarmönnum, og í þriðja lagi 3 fulltrúar þingkjörnir frá þremur stærstu flokkum þingsins. En það má vera, að eftirlitið, sem sett var á Kveldúlf, sé þannig komið á heila hv. þm., að hann álíti, að ekkert fyrirtæki geti starfað í landinu án þess, að yfir það sé settur alveg sérstakur eftirlitsmaður. Hv. þm. er vitanlega nokkur vorkunn, þar sem hans framkvæmdir í sjávarútvegsmálum hafa nú borið þennan árangur. Annars vildi ég benda hv. þm. G.-K. á það, að þær tölur, sem ég hefi hér undir höndum um framkvæmd fiskimálanna, eru ekki fyrir árið 1936, heldur fyrir árið 1937. Ég benti á það, að hraðfrysti fiskurinn, sem að mestöllu leyti er frystur í frystihúsum, sem fiskimálan. hefir sett á stofn eða veitt styrk til, myndi nema um 1 millj. 200 þús. króna, og að harðfiskur myndi verða um 600 þús. kr. Af rækjuniðursuðuvörum mun útflutningur nema um 200 þús. kr. Hv. þm. G.-K. getur gengið úr skugga um þetta með því að fá bráðabirgðayfirlit um útflutning, og upplýsingar að öðru leyti er hægt að fá hjá fiskimálan., hvað útflutt var af þessum vörum til ársloka. En ég held alveg fast við það, að eins og framkvæmdir fiskimálan. hafa verið, þá sé ekki nokkur ástæða til annars en láta n. hafa framkv. í þessu máli hér eftir eins mg hingað til.

Forseti (JörB): Menn hafa nú - og sennilega í byrjun, að mér skilst - vikið allmikið frá því efni, sem ræða átti um við þessa umr., svo að torveldara mun því að binda umr. úr þessu við efni frv. En ég vil biðja um það, að menn blandi ekki inn í umr. óviðkomandi aðiljum. Og hv. þm. ætti að nægja það hér í þingsal að bítast sin á milli. Mér hefir fundizt, að þetta væri orðinn einn allsherjar eldhúsdagur, en hefði búizt við, að menn biðu með slíkt til hátíðlegra tækifæris, og vænti nú, að hv. þm. hér eftir stytti svo mál sitt, að þessar umr. megi ljúkast sem fyrst. Hv. þm. G.-K. tekur til máls til að bera af sér sakir.

* Flm. (Ólafur Thors): Kallast naumast sakir, - úr þessari átt! - Ég þarf reyndar ekki miklu að svara því, sem þessir tveir síðustu ræðumenn hafa beint til mín, því að ég hefi í raun og veru gert það. Og einkum og sérstaklega í þeirri ræðu, sem ég flutti í gær, þegar ég gerði grein fyrir þessu máli eins og það horfir við frá sjónarmiði okkar sjálfstæðismanna. Hæstv. fjmrh. gaf mér þó tilefni til nokkurra málefnalegra athugasemda, sem ég mun leyfa mér að láta falla innan þess ramma, sem hæstv. forseti vill heimila. Hæstv. fjmrh. telur, að okkur sjálfstæðismönnum beri skylda til þess að gera þegar grein fyrir því, hvaða tekjuöflun eigi að koma ríkissjóði til handa í hvert skipti sem við berum fram frv., sem af kann að leiða kostnað fyrir ríkissjóð. almennt talað vil ég segja honum það, að þetta er ekki krafa, sem gerð er á þingi, hvorki þessu þingi né öðrum þingum, að flokkur, sem ber fram einhver umbótafrv. almenningi í landinu til framdráttar, sem kosta ríkissjóð einhver útgjöld, taki þar með á sig skuldbindingu til þess að benda um leið á, á hvern hátt ríkissjóður eigi að fá tekjur, sem hann kynni að þarfnast vegna þeirra útgjalda, sem viðkomandi frv. kynni að leggja ríkissjóði á herðar. Um þetta get ég nefnt óteljandi dæmi. Seinast var til umræðu í gærkvöldi - þeim umræðum var útvarpað - frv. frá kommúnistum um breytingar á tryggingarlögunum, sem, ef það nær lögfestingu, leggur nýjar kvaðir á ríkissjóð, án þess að á nokkurn hátt sé gerð grein fyrir, hvernig afla skuli tekna í staðinn. Og ég heyrði ekki þá frá flokki hæstv. ráðh. neinar sérstakar aðfinnslur út af þessu eða tilmæli um það, að þessi flokkur jafnframt benti á nýjar tekjuöflunarleiðir. Hér var líka í hv. Nd. til umr. í fyrradag frv. sósíalista um sumarvinnuskóla. sem einn voldugur maður þess flokks flutti, frv., sem leggur ný gjöld á ríkissjóð, án þess að nokkur grein sé gerð fyrir því, hvernig afla skuli þeirra tekna. En segjum nú, að þetta ætti við einhver rök að styðjast, þá leyfi ég mér að spyrja, hvort við stjórnarandstæðingar höfum aðrar og ríkari skyldur í þessu efni heldur en sjálfur fjmrh. Að mínu viti hefir enginn maður í þinginu og utan þings á hverjum tíma jafnar skyldur við fjmrh. til að gæta þessa boðorðs. En hæstv. fjmrh. hefir nú sjálfur lagt fram frv. til fjárlaga, þar sem tekjuhallinn nemur 900 þús. kr. Og þó að hann afsaki sig með því, að hann semji við sósíalista, ef hann nær samningum við þá, þá er það ekki frambærileg afsökun, vegna þess að það er hann persónulega, sem á að gera opinbera grein fyrir því, hvernig á að afla teknanna. Það eru ekki sósíalistar fyrst og fremst, sem eiga að ráða þessu, heldur flokkurinn, sem á fjmrh., og undir forustu þess manns, sem á hverjum tíma er fjmrh. Þetta hvílir því ómótmælanlega á hæstv. fjmrh. öðrum fremur. Og hvort sem hæstv. fjmrh. telur sig hafa einhver rök að færa, þegar hann skýtur fram fyrir sig væntanlegum samningum við sósialista, þá er hitt þó öllum ljóst, að gegnt þeirri hættu, sem nú er þegar orðin á raunverulegri tekjuþörf ríkissjóðs vegna vaxandi dýrtíðar, vegna aukinna útgjalda, sem koma fram á útgjaldaliðum fjárl., gegn þeirri hættu á hæstv. fjmrh. að gera uppástungur um tekjuöflun, ef hann vill halda við sína reglu. því að sennilega eru sósíalistar ekki svo voldugir, þó að þeir semji í náð sinni við hæstv. fjmrh., að þeir geti ráðizt svo á þessa dýrtíð og lækkað strax útgjöldin, sem nú hafa hækkað, svo að þau falli aftur til fyrra horfs. Ég vil nú endurtaka það, sem ég áður sagði sérstaklega um þau frv., sem ég nefndi til, og þar með það, sem hér er til umr., að það má vænta þess, að þegar á fyrsta ári eftir að stofnað er til slíkrar starfsemi í landinu undir forustu þar til bærra kunnáttumanna, muni ríkissjóð draga drjúgt af tekjum þeirrar starfsemi. En um þetta efni fór hæstv. fjmrh. skakkt með mín orð. En í öðru lagi er leið að athuga það, að við sjálfstæðismenn höfum alltaf tekið fram, að við erum alltaf reiðubúnir til samninga við hæstv. stj. um afgreiðslu tekjuhallalausra fjárlaga. En að sjálfsögðu innan þess ramma, að uppástungur okkar um aukin útgjöld ríkissjóðs og uppástungur um það, sem við teljum, að gera eigi almenningi til framdráttar, yrðu allverulega teknar til greina. Ég veitti því athygli eins og fleiri, að hæstv. fjmrh. var ákaflega samningafús og sáttfús við mig að því er snertir þessar 2,3 millj., sem hann sakfelldi sjálfstæðismenn um að vilja svipta ríkissjóð af tekjum, sem hann áður hafði.

Það var af því, að hv. þm. lofaði að vera með tekjum í staðinn

. Það var af öðru, - að hann féllst á rök mín í þessu máli. En mín rök eru þau, að þar sem búið er að viðurkenna af öllum flokkum, að bæjar- og sveitarsjóðir þurfi þessara tekna, og þar sem fjmrh. í hjarta sínu er sammála, að sú leið, sem ég og fleiri höfum bent á, er eðlilegri og farsællegri og í alla staði heppilegri heldur en það, sem annars kemur til greina, - þ. e. að rétt sé að láta þessa sjóði fá nokkurn hluta af þessum tekjum, sem nú falla til ríkissjóðs, heldur en að heimila þeim að koma fram sem sjálfstæðum aðilja við hliðina á ríkissjóði til beinnar tollheimtu af nauðsynjum almennings. Það eru þessi rök, sem hæstv. fjmrh. hefir fallizt á, en ekki komið auga á fyrr en ég færði þau fram. En af því leiðir, að hann finnur sök hjá sér um það að hafa ekki tekið tillit til þessa við samningu fjárlagafrv. Hann finnur, að þessar 2,3 millj. á ekki að skrifa á reikning okkar, heldur á hans eiginn reikning. Og það því fremur, sem það er réttmæli hjá mér, að mikið af þeim útgjöldum, sem hér koma til greina og skapað hafa þessa þörf fyrir sveitar- og bæjarfélögin. stafar af nýrri löggjöf, sem hann og stjórnarflokkarnir í aðalefnum bera ábyrgð á. Því að það er tvennt, sem hnígur að því einkum, að löggjöf síðari ára hefir skapað nýja þörf í tekjum fyrir bæi og sveitir. Annarsvegar er það, að með þessari löggjöf hefir ríkisvaldið lagt kvaðir á þessa sjóði, sem áður hvíldu ekki á þeim. Það er fleira en tryggingarmálin. Það eru aukin útgjöld til fræðslumála, það eru aukin útgjöld t. d. til lögreglunnar í Rvík og margt annað. En hinsvegar er bitt, að með þessum breyt. á löggjöfinni á öðrum sviðum og með stórfelldri hækkun á tekju- og eignarskattinum hefir ríkisvaldið seilzt mjög tilfinnanlega í einn gjaldstofn, sem áður stóð undir þörf bæjar- og sveitarsjóða, þar sem voru útsvörin. Það liggur í augum uppi, að því dýpra sem ríkissjóður seilist í vasa skattborgaranna með beinum sköttum, þ. e. tekju- og eignarskatti, því minni geta bæjarsjóðir tekið af þessum sömu borgurum í útsvörum. Það er allt þetta, sem hæstv. fjmrh. viðurkennir. Og ég er ekki hissa á því; hann er það greinagóður maður, að hann sér, að þetta eru rök ; þess vegna er hann svo einstaklega þýður í gangi þegar hann -  Ég skal svo aðeins, til þess að ofbjóða ekki þolinmæði hæstv. forseta, láta nægja að staðhæfa, að við sjálfstæðismenn höfum í þessum umr. sýnt og sannað, að það er óheilbrigð stefna, sem gerir vart við sig í fjárl., að leggja áherzlu á, að ríkissjóður sé nokkurskonar atvinnubótasjóður. Heldur viljum við reyna með fjáraflalögum, þ. e. a. s. með lögum um tekjustofna ríkisins, að haga öllu þannig, að einkafyrirtækin geti sem bezt notið sín í landinu. Ég hefi þá lokið mínu svari til hæstv. ráðh., og þarf ekki miklu að svara hv. þm. Ísaf., því að það er nú ekki venjulegt, að þeir, sem vilja halda sér að málefninu, þurfi miklu honum að svara. Ég vil mælast til þess, að meðan þessi hv. þm. lifir af beinum og bitlingum, sem hann þiggur af náð núv. stj., þá fari hann ekki í Alþingi að ráðast á hæstv. forsrh. með brigzlyrðum og ónotum, þegar hann er ekki viðstaddur. Því að sannast að segja á það dæmi, sem þessi hv. þm. færði um það, að ég hefði sýnt mig andvígan lýðræðinu, - að ég hefði látið smíða einhverjar kylfur, eins og hann sagði, til að berja á verkalýðnum, alls ekki við mig. Þessi ádeila, ef ádeilu skyldi kalla, er á hæstv. forsrh., því að hann var lögreglustjóri í Rvík þegar ég var dómsmrh. Það var hann, en ekki ég, sem lét smíða kylfurnar. Og ég hafði ekki séð eina einustu þeirra, fyrr en á þingmálafundi á Ísafirði í vor. En þáv. lögreglustjóri og núv. forsrh. þekkir þær. Þar sem ég sagði, að þessi hv. þm. væri að vekja deilur til að skýla forstöðu hans fyrir síldarmálunum, þá sagði hann, að sízt væri ástæða til að nefna þetta, því að hann hefði ekki verið svo „verklítill“ - eins og hann orðaði það - að það standi upp á hann í þessum deilum. Ég veit ekki, hvernig þingmaður á að vera ber að sök í opinberum deilum, ef þessi hv. þm. er það ekki, því að hann er orðinn það í meðvitund þjóðarinnar svo sem nokkur afbrotamaður getur orðið. Hans vörn var ekki annað en það, að þegar menn eins og Haraldur Böðvarsson og Kristján Einarsson, báðir þjóðþekktir útgerðarmenn, þegar þeir leyfa sér að láta í ljós skoðun sína um öfugstreymi viðskiptanna, sem þeir eigi við að búa, þá svarar hann því einu til, að betra sé fyrir Morgunblaðsritstjórana að fá einhvern þann til að skrifa um síldarmálin, sem ekki er helmingi vitlausari en þeir sjálfir. Þegar einn af elztu útgerðarmönnum hér á landi, Óskar Halldórsson, skrifar um þetta mál, þá svarar hv. þm. Ísaf. því, að Óskari Halldórssyni sé nú bezt að þegja um málið, þar sem hann sé nýbúinn að fara á hausinn. Er þetta röksemd? Ég fæ ekki betur séð en að þessi hv. þm. hafi í þessari deilu játað sekt sína á svo átakanlegan hátt, að það verði ekki gert betur. Annars ferst þessum hv. þm. sizt að núa öðrum því um nasir, að þeir fari á hausinn. Ég veit ekki betur en það fyrirtæki, sem hv. þm. veitti forstöðu, hafi kollsteypzt með meiri hraða og við minni orðstír en flest önnur fyrirtæki nú á seinni árum, og það varð svo aumt, að það gat ekki borgað meira en 5% af óveðtryggðum skuldum sínum. Ég vil ljúka máli mínu með þeirri yfirlýsingu, að ég tel enga þörf á að setja hv. þm. Ísaf. undir eftirlit. Það á að reka hann tafarlaust frá öllum opinberum störfum, og ef til vill setja hann undir lögreglueftirlit. Það er mitt álit.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Hv. 1. flm. frv. mun nú hafa talað sig dauðan, og ætla ég því ekki að víkja mikið að ræðu hans. - Mér skildist það á hv. 6. þm. Reykv., að hann teldi öll þau útgjöld, er stjórnin setur á fjárlagafrv., vera til eyðslu, eða réttara sagt, til óþarfaeyðslu, en þau útgjöld, sem hann og flokksmenn hans ætlast til, að inn verði tekin, fari öll til eflingar einkaframtakinu. Þessu hefir verið svo rækilega mótmælt, að ekki er þörf á því að endurtaka það nú. En það er dálítið merkilegt, að hv. 1. þm. Reykv. skyldi fyrir nokkrum dögum skamma stjórnina óbótaskömmum fyrir fjárveitingar, sem margbúið er að sýna fram á, að eru sama eðlis og þær fjárveitingur, sem hv. þm. G.-K. leggur til, að upp verði teknar. Hv. 1. flm. sagði, að ég hefði verið sáttfúsari í minni síðustu ræðu, viðvíkjandi þeim 2200000 kr., sem sjálfstæðismenn ætla að skenkja bæjar- og sveitarfélögum. En deilan um þetta atriði komst að sjálfsögðu yfir á annað stig, þegar hv. þm. var búinn að viðurkenna, að í stað þessara tveggja millj., sem ríkissjóður missti yrðu að koma nýir tollar og skattar. En það er fjarri því, að ég viðurkenni það sem eðlilega leið til að bæta úr vandræðum sveitar- og bæjarfélaga að reyta tekjustofnana af ríkissjóði. Enda liggur ekkert fyrir, sem sannar það, að þörf bæjar- og sveitarfélaganna sé sú, sem flm. frv. í hv. Ed. halda fram, að hún sé, þó að ég viðurkenni, að hún muni vera nokkur. Annars kom hv. þm. G.-R. lítið inn á það, sem er aðalatriðið í þessu máli og hefir nú valdið því, að talsverðar umr. hafa um það spunnizt, en það er sú spurning, hvernig hægt sé að auka stórum útgjöld ríkissjóðs án þess að tekjurnar hækki að sama skapi. Mér fannst hv. þm. vera að hala inn það, sem hann hélt fram í fyrri ræðum sínum. Nú hélt hv. þm. því fram, að yrðu ráðstafanir þær, er till. sjálfstæðismanna fjallar um, framkvæmdar af kunnáttumönnum, þá yrðu þær áreiðanlega til blessunar. - Hv. þm. ætlar sýnilegu að hafa vaðið fyrir neðan sig og kenna þeim um, sem kæmu til með að framkvæma ráðstafanir sjálfstæðismannanna, ef þær reyndust illa. Annars er þetta tal um kunnáttumenn í þessu sambandi hreint og beint hlægilegt. Það þarf svo sem ekki neina smáræðis kunnáttu til þess að láta vera að innheimta útflutningsgjaldið! Ég mun svo ekki orðlengja þetta frekar. Ég hefi sýnt fram á það, hve fáránleg kenning hv. þm. G.-K. er, að hægt sé að auka útgjöld ríkissjóðs að miklum mun án þess að ríkissjóðstekjurnar séu hækkaðar um leið, og samt að afgreiða tekjuhallans fjárlög. Ég vona, að ég hafi gengið svo frá þessari fráleitu kenningu, að hún stingi ekki framar upp kollinum.



Ég sé enga ástæðu til þess að draga nöfn utanþingsmanna inn í deilur þessar, eins og hv. þm. G.-K. gerði, og það ekki, þó að þeir sömu menn hafi gert sig hlægilega með því að þykjast geta selt síld fyrir hvaða verð sem er, og jafnvel meira, eins og þar stendur. Viðvíkjandi því, sem hv. þm. G.-K. sagði um það, hve mikið Samvinnufélag Ísfirðinga gæti greitt af óveðtryggðum skuldum sínum, skal ég aðeins láta þess getið, að ég mun ekki metast við þennan hv. þm. um það mál. Til þess er ekki kominn tími enn. Það veit enginn, hvað mikið verður til upp í óveðtryggðar skuldir Kveldúlfs, þegar hann verður gerður upp. Og enginn er kominn til með að segja, hve mikið er orðið ónýtt af veðskuldum Kveldúlfs. En ganga má að því vísu, að mikill hluti af veðunum sé nú þegar orðinn bráðónýtur. Því verður ekki mótmælt, að aðalástæðan til þess, að ekki er búið að gera Kveldúlf upp fyrir löngu, er sú, að menn hafa ekki þorað að hreyfa við þessu bíflugnabúi vegna þjóðbankans. Um síldarútvegsn. vil ég segja, að sjálfstæðismönnum væri sæmra að leita umsagnar þess fulltrúa, er þeir eiga sjálfir, þingkjörinn í nefndinni, áður en þeir hefja heiftúðuga árás á n. En þeir hafa haft þveröfuga aðferð. Fyrst er herferðin hafin, síðan er þessi fulltrúi sjálfstæðismanna í n. kvaddur hingað suður til þess að gefa upplýsingar. Og það er fyrst eftir að búið er að bera á þennan fulltrúa ærulausar skammir í blöðum Sjálfstæðisfl., að hann er kallaður til Rvíkur til að standa fyrir máli sínu. Þessi framkoma sjálfstæðismanna gegn hinum þingkjörna fulltrúa sínum í síldarútvegsnefnd er sjálfsagt einsdæmi, en Sjálfstfl. samboðin.

Forseti (JörB): Umr. um þetta mál hafa nú staðið lengi og farið mjög á við og dreif. Ég sé mig því neyddan til að takmarka ræðutímann niður í fimm mínútur.

*Sigurður Kristjánsson: Mér þykja fimm mínútur stuttur tími, en mun þó reyna að láta mér þær nægja. Það er ekkert nýtt, þó að reynt sé að þvæla svo um frv. okkar sjálfstæðismanna, og það við 1. umr., að þau tefjist vegna málskrafs. En mig undrar það samt, hvað umr. um frv. þetta hefir borið langt af leið, og mun þó hv. síðasti ræðumaður hafa sett met í því efni. Ég ætla að nota tækifærið til að leiðrétta tvær villur, sem komu fram í ræðu hæstv. fjmrh. Hann taldi framlag ríkisins til fiskveiðasjóðs með þeim till. um útgjaldaaukningu, sem við sjálfstæðismenn bærum fram. Þetta er ekki rétt. Samkv. núgildandi lögum á ríkissjóður að greiða fiskveiðasjóði eina millj. króna. Þessi greiðsla hefir ekki enn farið fram, en ég tel víst, að ríkissjóður muni greiða þessa upphæð. Annars er gert ráð fyrir því, að fiskveiðasjóður fái að nokkru tekjur sínar af útgerðinni. Ef útflutningsgjaldið verður afnumið, er tilætlunin, að nokkur hluti þess verði tekinn upp aftur sem tillag til fiskveiðasjóðs. Annar liður í útgjaldareikningi hæstv. ráðh. var till. um byggingu á nýju landhelgisgæzluskipi. Um það liggur ekkert annað fyrir en till. um að verja því fé, sem fékkst fyrir Óðin, til eflingar landhelgisgæzlunni. Út af ummælum hæstv. fjmrh. vildi ég mega spyrja: Hvað hefir verið gert í tíð núv. stj. til að létta undir með sjávarútveginum? Hæstv. ráðh. vitnaði í fiskimálanefnd. Það hefði hann ekki átt að gera, því að mér vitanlega telja útgerðarmenn, að sú n. hafi orðið til bölvunar og eigi að leggjast niður. Fiskimálanefnd hefir fengið mikið fé til að fara með, - fé, sem áreiðanlega hefði getað verið betur varið. Hæstv. fjmrh. heldur því enn fram, að við sjálfstæðismenn höfum eiginlega engan rétt til að bera fram frv., sem fela í sér útgjöld fyrir ríkissjóð. Við sjálfstæðismenn erum fulltrúar nærfellt helmings þjóðarinnar og eigum því heimtingu á að hafa hönd í bagga með því, hvernig þeim tekjum ríkissjóðs er varið sem ekki eru fastar í lögboðnum útgjöldum. Þessum hluta af tekjum ríkissjóðs á Alþ. að ráðstafa, og auðvitað hafa fulltrúar Sjálfstfl. sama rétt og aðrir þm. til að gera þar um till. Og ég vil ennþá einu sinni benda hæstv. ráðh. á það, að allar útgjaldatill. okkar sjálfstæðismanna miða að því að efla atvinnuvegina, og yrðu þannig í framkvæmd undirstaða að nýjum tekjustofnum handa ríkissjóði. Það er rétt hjá hæstv. fjmrh., að þetta fé kemur ekki strax. En það eru þó áreiðanlega þarfari útgjöld en margt af þeim eyðslubitlingum, sem hæstv. fjmrh. hefir á samvizkunni.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég skal ekki fara mikið út í málið, þar sem hv. flm. eru nú dauðir mjög. - Hv. 6. þm. Reykv. sagði, að það væri eðlilegt, að Sjálfstfl. vildi vera með í því að ráðstafa þeim hluta af tekjum ríkissjóðs, sem ekki væri bundinn. Já, þetta getur verið nógu eðlilegt, en hv. þm. verður að athuga það, að eins og stendur eru allar tekjur ríkissjóðs bundnar. Það fjárlagafrv., sem nú liggur fyrir þinginu, er lagt fram með tekjuhalla. Ef sjálfstæðismenn koma því fram með útgjaldatill., verða þeir jafnframt að sýna fram á, hverjir þeir liðir í fjárlagafrv. eru, sem víkja eigi fyrir þessum nýju útgjöldum, eða þá að koma með till. um nýjar tekjuöflunarleiðir. Annars þótti mér vænt um, að hv. 6. þm. Reykv. skyldi bera mér vitni gegn röksemdum hv. þm. G.-K. - Hv. 6. þm. Reykv. tók það sama fram og ég hefi gert, að auðvitað kæmu þær tekjur, er leiddi af eflingu atvinnuveganna með slíkum útgjöldum, ekki strax. Þetta er hárrétt, og þetta hafa allir skilið nema hv. þm. G.-K., en hann hefir sagt það níu sinnum, að verði þessar útgjaldatill. sjálfstæðismanna samþ., þá muni tekjur ríkissjóðs stórum aukast, og það strax. En mér þykir vænt um, að við hv. 6. þm. Reykv. skulum vera sammála um það, að þessar auknu tekjur verði ekki látnar í askana á næsta ári.



Lög þau um verzlunarbækur, sem nú gilda, eru orðin aldarfjórðungsgömul og að ýmsu leyti orðin úrelt og ófullnægjandi, vegna þeirra miklu breytinga, sem orðið hafa á atvinnu- og viðskiptalífi þjóðarinnar. Þetta er ástæðan til þess, að ég ber hér fram frv. til l. um bókhald, sem í ýmsu er frábrugðið núgildandi h; t. d. verða fleiri bókhaldsskyldir en áður, ef frv. nær samþykki. Ennfremur er gert ráð fyrir tvöfaldri bókfærslu, en þó eru gerðar undantekningar, þannig að smáatvinnurekendur geta fengið leyfi fyrir ákveðinn tíma í senn til að komast hjá því að færa bækur sínar ettir reglum tvöfalds bókhalds. En yfirleitt er hægt að færa svo tvöfalt bókhald, að það hafi lítinn eða engan meiri kostnað í för með sér en það fyrirkomulag, sem nú er lögboðið. Og kostir þess yfir einfalt bókhald eru mjög miklir. Það er þýðingarmikið fyrir atvinnurekendur að geta hvenær sem er haft greinilegt yfirlit yfir atvinnurekstur sinn, en það er ekki hægt nema með glöggu bókhaldi. Ég tel ekki þörf á því að útskýra frv. nánar, en vísa til grg. Legg ég svo til, að frv. verði vísað til 2. umr. og allshn.

* Flm. (Pétur Halldórsson): Herra forseti! Hv. þdm. er það kunnugt, að nú eru að verða tímamót í raforkumálum Reykjavíkurbæjar, við það, að Sogsvirkjunin er fullbúin. Ég þarf ekki að lýsa því, hve gagnlegt það er, ekki aðeins fyrir bæjarbúa, heldur einnig þjóðhagslega, að sú orka, sem þarna er framleidd, nýtist sem bezt. Og þá er ekki hvað sízt um að ræða orkuna á heimilunum, og í Reykjavík einkum orku til suðu á heimilunum. Bæjarstj. Rvíkur hefir ákveðið að gera allt, sem í hennar valdi stendur, til þess, að rafmagnsnotkun á heimilum í Rvík geti aukizt hratt, og til þess að gera bæjarstj. þetta mögulegt, er frv. borið fram. Hér er farið fram á það, að ríkisvaldið gefi bæjarstj. heimild til þess að sjá um útvegun og sölu á helztu rafmagnstækjunum. er til greina koma, um nokkurt tímabil, - í frv. eru til teknir 14 mánuðir. Bæjarstjórnin mundi áreiðanlega nota slíka heimild þannig, að hún yrði öllum að gagni. Eins og nú er, er sala á þessum tækjum tekjustofn fyrir ríkissjóð. Hér er í rauninni ekki farið fram á annað en það, að ríkissjóður falli frá því að hafa tekjur af sölu þessara tækja um stund, meðan verið er að koma á aukinni notkun þeirra. En aukin notkun tækjanna þýðir einnig auknar tekjur af sölu þeirra í framtíðinni. Ég vil þess vegna beiðast þess, að hv. þm. taki þessu frv. vinsamlega og afgreiði það fljótlega úr hv. d., því satt að segja er þetta orðið í seinna lagi, að hafizt sé handa um þetta. Það tókst ekki að fá frv. samþ. á fyrra þingi þessa árs, en ef það er afgr. fljótlega nú, þá sýnist mér, að það megi hafa mikið gagn af því enn, ekki aðeins fyrir Reykjavík, heldur allan almenning í landinu. Mig minnir, að frv. væri hjá fjhn. á fyrra þinginu, og vil þess vegna leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og fjhn. til fljótrar og góðrar fyrirgreiðslu.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Þetta frv., sem hér liggur fyrir, fer fram á tvennt: Annarsvegar fer það fram á það, að raftækjaeinkasala ríkisins hafi ekki innflutning á rafmagnseldavélum, eins og verið hefir, heldur hafi rafmagnsveita Rvíkur hann, og hinsvegar að tollar og önnur innflutningsgjöld, sem renna í ríkissjóð af rafmagnstækjum, falli niður. Ástæðan er talin sú, eins og hv. 1. flm. gerði grein fyrir, að flm. telja, að með þessu móti fáist ódýrari tæki fyrir þá, sem þau þurfa að nota. Ég verð að segja, að mér finnst engin frambærileg ástæða vera fyrir því, að þetta frv. er fram komið. Ég byggi það á því, að núv. verðlag á rafmagnseldavélum er þannig, að miðað við annað verðlag í landinu, er ekki hægt að koma með neinar rökstuddar kvartanir út af því. Sú tegund rafmagnseldavéla, sem algengust er, er samkv. því, sem ég hefi fengið upp gefið frá raftækjaeinkasölunni, seld á 245 kr. Það má segja, að þetta gefi mönnum ekki fullkomna hugmynd um, hvað eðlilegt væri að selja hana fyrir. En ég vil geta þess, að samkv. upplýsingum raftækjaeinkasölunnar er samskonar vél seld í útsölu á 320 kr. í Noregi. Fyrir atbeina raftækjaeinkasölunnar er verðið því eins lágt og bent hefir verið á. Það má kannske segja, að það sé hæpin fullyrðing, að ef raftækjaeinkasalan hefði ekki verið, þá hefði verðið verið hærra, en ég ætla að leyfa mér að fullyrða, að ef hún hefði ekki verið, þá hefði verðlagið á þessari vöru verið miklu hærra. Það má segja, að það séu getsakir að segja, að þá væri ekki jafnmikill áhugi fyrir því að fá verðið lækkað, en það ætla ég þó að gera. Ég byggi það á því, að mér vitanlega hefir ekkert komið fram frá þeim, sem standa að þessu frv., um það, að rafmagnsveita Rvíkur ætti að hafa með höndum verzlun á öllum tækjum, sem menn þurfa að kaupa til þess að geta notfært sér rafmagnið, því það þarf meira en að kaupa rafmagnseldavélar. Það þarf líka að kaupa ný áhöld á þessar vélar, eftir því sem mér er tjáð, og það eru allháar upphæðir, sem þarf að leggja út fyrir slíka hluti. Af þessu leyfi ég mér að draga þá ályktun, að þetta frv. sé sérstaklega komið fram vegna þess, að það er raftækjaeinkasala ríkisins, sem á hér hlut að máli. Ég vil beina því til þeirrar n., sem fær málið til meðferðar, að hún athugi þá hlið á því, sem snýr að þeim hlutum, sem verzlað er með í svokallaðri frjálsri samkeppni. Mig grunar, að það sé meiri ástæða til að snúa þangað geiri sínum heldur en til raftækjaeinkasölunnar. Um ástæður fyrir því að fella niður innflutningsgjöld, þá vil ég geta þess, að ég hefi ekki skýrslur um, hvað þau eru há, en há eru þau ekki, og ég sé enga ástæðu til þess að ganga inn á þessa braut með þessi tæki. Til þess að halda uppi ríkisbúskapnum þarf að taka innflutningsgjöld af ýmsum vörum, sem æskilegt væri, að engin gjöld væru tekin af, og ég sé ekki, að rafmagnstæki hafi þar neina sérstöðu, sem geri það eðlilegt, að innflutningstollur sé afnuminn af þeim.

Hvað er álagning verzlunarinnar mikil?

. Ég hefi það nú ekki í höfðinu. En ég vil benda fyrirspyrjanda á þá staðreynd, að vélar, sem eru seldar á 245 kr. hér, eru seldar í Noregi á 320 kr.

Það sannar ekkert

. Það sannar einmitt mikið, því í Noregi er það verzlunarfyrirkomulag, sem Sjálfstfl. telur æskilegast, en það er hin frjálsa samkeppni. Það er víst, að kostnaðurinn við að flytja tækin frá Þýzkalandi til Noregs er ekki meiri en að flytja þau til Íslands, svo verðmunurinn getur ekki byggzt á því, heldur hinn, að raftækjaeinkasalan hefir forðað mönnum frá álagningu, sem þeir hefðu annars orðið fyrir. Þá vil ég geta þess, að raftækjaeinkasalan mun væntanlega innan skamms geta gefið mönnum kost á verulegum gjaldfresti á þessum tækjum, og ætlar hún að reyna að ná samvinnu við rafmagnsveitu Rvíkur um, að hún innheimti fyrir hana. Raftækjaeinkasalan vill gera allt, sem hún getur, til þess að gera mönnum fært að eignast þessi tæki. Ég mun ekki mæla á móti því, að málið fari til n., og er þá rétt, að það fari í fjhn.

*Emil Jónsson: Ég skal ekki fara um málið mörgum orðum við 1. umr., en langar aðeins til að láta nokkur orð fylgja því til þeirrar n., sem fær það til meðferðar. Höfuðtilgangur frv. er sá, að tryggja það, að sem flest tæki fáist í notkun hið fyrsta, til þess að auka rafmagnsnotkunina til hagsbóta fyrir orkuverið og eins fyrir almenning. sem þessa orku á að nota. Um þetta höfuðsjónarmið frv. er gott eitt að segja, og ég er því samþykkur, að allar leiðir séu farnar, sem færar eru til þess að tryggja það, að þessi tæki komi hið fyrsta á markaðinn, bæði ódýr og örugg. En það getur verið dálítið álitamál, og frá mínu sjónarmiði er það allmikið álitamál, hvort sú leið, sem hér er stungið upp á, sé heppilegust eða öruggust til þess að ná meiri markaði heldur en sú leið, sem þegar hefir verið farin. Mér hefir verið sagt, bæði af raftækjaeinkasölunni og eins mönnum, sem kunnugir eru verzlun með þessi tæki erlendis, að hið lága verðlag, sem fengizt hefir hér gegnum raftækjaeinkasöluna, - en það er lægra en verð á tilsvarandi tækjum á erlendum markaði - hafi fengizt að verulegu leyti við það, að raftækjaeinkasalan gæti keypt í einu lagi og verzlað við eitt firma, svo að þar kemst ekki samkeppni að. Þegar rafmagnsveita Rvíkur fer að verzla fyrir sig, þá mun hún ekki taka allan innflutninginn. Kaupstaðirnir, Ísafjörður, Seyðisfjörður, Hafnarfjörður og Akureyri, mundu ekki verða þar með. Þeir myndu annaðhvort fara sömu leiðina og Rvík eða tryggja sér verzlunina gegnum raftækjaeinkasöluna. Þá væri innflutningurinn kominn á fleiri hendur og þá myndi minnka sá „kvantum rabbat“, sem raftækjaeinkasalan fær á sínum vélum. Verzlunargróðinn miðast að miklu leyti við það, hvað mikið er keypt, en um það atriði vil ég ekki fara fleiri orðum að sinni. Ég geri ráð fyrir, að þetta verði athugað í n., og þá fær sú n. allar upplýsingar þessu viðvíkjandi. Það er annað atriði, sem ég vil gera aths. við. Í 3. gr. frv. er gert ráð fyrir, að tollar og innflutningsgjöld ríkissjóðs af þessum tækjum verði felld niður. Nú stendur svo á, að hér á landi er tekin til starfa verksmiðja, sem býr þessi tæki til, og er því ósanngjarnt að afnema með öllu þann litla toll, sem er á þeim tækjum, sem flutt eru hingað tilbúin, en láta haldast toll og viðskiptagjald, sem er á efninu, sem við þurfum að kaupa til þess að framleiða þessar vélar hér. Það þyrfti því að vera svo, að ekki aðeins væri felldur niður tollur af tilbúnu vélunum, heldur væri líka felldur niður tollur og innflutningsgjald af því efni, sem fer í þessar vélar. Ég treysti því, að hvað sem Alþ. gerir í þessu máli, þá styðji það ekki það óréttlæti, að við, sem erum að reyna að framleiða þessi tæki, séum látnir borga fullan toll af efnivörunni á sama lima sem fullbúnu vélarnar sleppa tollfrjálsar. Það verður því að taka fram í frv., að auk þess sem þessar fullbúnu vélar séu undanþegnar tolli, þá séu efnivörurnar það líka, ef sanngirni á að vera í málinu. Ég þarf svo ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég vil aðeins benda á eitt atriði enn, sem til greina kemur í þessu efni. Til þess að kaupa þessi tæki þarf mikinn útlendan gjaldeyri, og mér hefir skilizt, að það væri gjaldeyrisskortur hjá bönkunum, svo þeir yrðu að takmarka við sig það, sem þeir gætu látið til hvers eins. Ég vil í því sambandi benda á, að ef þessi innlenda verksmiðja, sem hér er að rísa á fót, fær tækifæri til þess að keppa við hina erlendu keppinauta á markaðinum á heilbrigðum grundvelli, þannig, að hún fái tækifæri til að selja sína vöru, sem hún telur sig geta á samkeppnisfærum grundvelli, þá mun sparast við það mikill gjaldeyrir. Efnið, sem þarf að kaupa til vélanna, mun vera um helmingur þess, sem þær kosta fullbúnar. Ef um það er að ræða að fá sem flest tæki fyrir sem minnstan gjaldeyri, þá verður það bezt gert með því, að þessi tilraun yrði ekki kæfð í fæðingunni.

* Flm. (Pétur Halldórsson): Herra forseti! Hæstv. fjmrh. sagði það sem aðalröksemd móti frv., að núv. verðlag á tækjunum gæfi ekki ástæðu til umkvartana. Ég held, að það sé rétt, að þessi rafmagnstæki séu ekki seld, eftir að verðlækkun varð á þeim í sumar, við mjög háu verði. Ég bar það heldur ekki á raftækjaeinkasöluna í minni ræðu. En það er ekki fullnægjandi mótbára gegn þessari heimild, sem hér er farið fram á. Ég er sannfærður um, að sú aðferð, sem hér er stungið upp á til þess að auka sölutækjanna, er mjög mikilsverð og gagnleg, jafnvel þó lítið væri hægt að lækka verð á tækjunum frá því, sem nú er. Í sambandi við þetta hlyti að verða sett upp sérstök stofnun til þess að leggja kapp á að hvetja bæjarbúa til að eignast þessi tæki. Rafmagnsveita Reykjavíkur mun leggja kapp á að auka söluna, ekki aðeins með því að lækka nokkuð verð tækjanna, heldur líka að auka um leið skilning manna á því að nota þessi tæki og örva menn til þess að taka þau sem fyrst í notkun. Ég er viss um, að þetta tækist miklu betur, ef útsala tækjanna væri í höndum rafmagnsveitu Rvíkur. Það er stórt atriði, að rafmagnsveitan hafi þetta með höndum fyrst um sinn, og menn viti, að þangað sé að leita eftir beztum kjörum og þar sé hægt að kaupa tækin við beztu verði, um leið og menn fá upplýsingar um notkun þeirra. En ég er líka viss um, að það má lækka nokkuð verðið á tækjunum frá því, sem nú er. Hæstv. ráðh. sagði, að hér væri lægra verð heldur en í Noregi, og mundi það stafa af því, að hér væri einkasala á þessari vöru, og vildi lýsa því sem sinni skoðun, að það væri að þakka muninum á frjálsri verzlun og einkasölu, og einkasölufyrirkomulagið væri því sýnilega heppilegra en hin frjálsa verzlun. Þetta sagði hann aðeins til þess að nota þetta sem tilraun til að verja sína afstöðu í málinu, en það getur varla verið meining hans almennt, að þessu sé svo farið. Hann hefir sennilega gleymt að taka tillit til þess, að ef raftækjaeinkasalan selur ódýrara heldur en í Noregi, þá er það áreiðanlega vegna þess, að hún hefir viðskipti sín þar, sem samkeppnin kemur til greina og hefir áhrif á verðlagið. Ekki vildi hæstv. ráðh. fallast á það, sem ég benti á, að þó að rafmagnsveita Rvíkur hefði þessa heimild um eins árs skeið, þá kynni að mega vænta þess, að ekki yrði veruleg rýrnun á tekjum ríkissjóðs af innflutningi á þessum tækjum, þó fellt væri niður um þetta tímabil innflutningsgjald af þessum tækjum. Ég verð að halda því fram, að því örar sem tekst að kenna mönnum að nota rafmagn til suðu, því meiri tekjuvon er fyrir ríkissjóðinn í framtíðinni af innflutningsgjöldunum. Það er ekki hægt að reikna með því, að það takist að selja öllum heimilum í Rvík tæki á því eina ári, sem samkv. frv. á að fella gjöldin til ríkissjóðs niður. Ég mundi kjósa, að það væri hægt, en það er alveg vonlaust, að því verði komið til leiðar. Hv. l. landsk., sem jafnframt er kollega minn, var svo mildur, að hann sagðist ekki vilja fjandskapast við málið við 1. umr. Ég hélt, að hann myndi taka öðruvísi í þetta mál, ef hann vill hafa hagsmuni bæjarmanna í Hafnarfirði fyrir augum, því strax á næsta ári mun Hafnarfjörður nota rafmagn frá Soginu. Hann mótmælti því ekki, að þessi aðferð til þess að auka söluna á rafmagni til gagns fyrir virkjunina og almenning í landinu væri líkleg til þess að gefa þann árangur, sem vænzt er, enda sagði hv. þm., að það væri gott eitt að segja um höfuðtilgang þessa frv. Ég hélt, að kollega minn myndi halda áfram í sama tón og mæla með frv., en ég varð fyrir miklum vonbrigðum, þegar hann sneri við blaðinu í ræðu sinni og fór að draga kjark úr hv. þdm. með að gefa frv. fylgi sitt. Ég get ekki neitað því, að í þessu sambandi datt mér í hug, að það er ekki heppilegt að vera bundinn af öðru heldur en því, sem er til almenningsheilla, hér í þingsölunum. Ég vil þó ekki segja, að hv. þm. hafi vísvitandi annan tilgang en þann, að gera hið bezta í þessu sambandi. En þar sem hann sagði, að það væri gott eitt að segja um höfuðtilgang frv., þá vil ég, að hann taki afleiðingunum af því og fylgi frv. Hv. þm. sagði, að hið lága verðiag á þeim tækjum, sem raftækjaeinkasalan selur, komi af því, að hún kaupi í einu lagi og vegna þess, hvað hún kaupi mikið. Hann hélt, að ef rafmagnsveita Reykjavíkur fengi að flytja inn nokkurn hluta af þessum tækjum, þá myndi hverfa ástæðan til hins lága verðs. Ég óttast það ekkert, því ég sé ekkert því til fyrirstöðu, að hún fái tækin frá sama firma og einkasalan skiptir við. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu, að það væri samvinna við raftækjaeinkasöluna um þetta, ekki sizt ef það kæmi í ljós, að báðir aðiljar hefðu hagnað af því. Svo kom hv. þm. að því, að hér væri komin á fót verksmiðja, sem framleiddi nokkuð af þessum tækjum, en það er verksmiðjan í Hafnarfirði. Það er rétt, en hún má ekki verða til þess, að öll rafmagnstæki, sem notuð eru í landinu, verði dýrari. Hún verður að vera samkeppnisfær, og mér skilst líka, að hún sé það. Ég treysti þess vegna því, að það verði ekki til verulegra vandræða fyrir hana, þó þetta frv. nái fram að ganga. Það mætti jafnvel hugsa sér, að við hana yrði samið, ef hún gæti boðið þau kjör og varan væri samkeppnisfær. Ég vona, að þrátt fyrir þær mótbárur, sem hér hafa komið fram, þá fallist hv. þm. á að veita þessa heimild, sem hér er farið fram á, því það er augljóst, án verulegrar rannsóknar á þessu máli, að ef þessi heimild nær tilgangi sínum, þá verður hún öllum aðiljum til gagns. Hún verður til gagns fyrir Sogsvirkjunina, alla viðskiptamenn hennar og væntanlega fyrir ríkissjóðinn líka, því að því kemur, að þessi heimild fellur niður.

* Flm. (Einar Olgeirsson): Það fer ekki mikið fyrir þessari till., sem við hv. 5. landsk. flytjum viðvíkjandi úthlutun gjaldeyrisleyfa, en ég býst við, að svo framarlega sem till. nær samþykki d. og yrði framkvæmd af ríkisstj., þá myndi af því hljótast allveruleg bót á högum manna hér á landi, sérstaklega hvað verzlun og sjávarútgerð snertir. Ég vil þess vegna óska þess, að d. ræði þessa till. og athugi hana rækilega. Við höfum ekki sett þetta fram í frv.formi vegna þess, að við vitum, að hægt er með því að breyta starfsreglum gjaldeyrisnefndar að gera nægilega mikið í þessu máli til þess, að gott hljótist af. Ég býst við, að allir hv. þm. séu sammála um, að gjaldeyrishöftin eins og þau nú eru séu nauðsyn, að vísu ill nauðsyn. Ég býst við, að menn séu líka sammála um, að hægt sé að beita þeim nokkuð öðruvísi, og aðalatriðið hlýtur að vera það, að hægt sé að beita gjaldeyrislögunum þannig, að sem minnst dýrtíð hljótist af þeim. Það hefir verið svo undanfarið, að dýrtíð hefir farið jafnt og þétt vaxandi hér á landi. Það er m. a. vegna þess, hvernig gjaldeyrisleyfum hefir verið úthlutað. Þessi till. gengur út á það, að haga svo þeirri úthlutun, að dýrtíðin vaxi sem minnst, en samkeppnin sem mest, og að meiri möguleikar verði fyrir sem flesta til þess að fá vörurnar beinna og ódýrar en nú. Tillagan felur í sér tvo liði, og snertir annar nauðsynjar almennings, en hinn vörur til atvinnurekstrar, svo sem til útgerðar og iðnaðar. Fyrst vil ég ræða um, hverju hér er lagt til að breyta í verzlun með almennar nauðsynjar. Hingað til hefir verið beitt tveim reglum við úthlutun gjaldeyrisleyfa. Annað er höfðatölureglan, að veita innflutning miðað við þann fjölda heimila, sem stendur bak við verzlunina. Þetta hefir verið gert við neytendafélögin. Hinsvegar hefir þeirri reglu verið beitt við einkaverzlanir, að láta þær fá innflutning í beinu hlutfalli við það, sem þær hafa flutt inn áður. Ég er fyllilega samþykkur fyrri reglunni. En hin aðferðin og sú skoðun, að taka eigi mest tillit til þess, hverjar vörur innflytjandinn hefir tengið og getað selt fyrir 4–5 árum, nær varla nokkurri átt. Það er einmitt reglan, sem hefir orðið til þess að auka mjög dýrtíðina. Nokkrar heildverzlanir hafa fengið nálega allan innflutninginn á mörgum vörutegundum. Gjaldeyrisleyfin hafa jafngilt einkaleyfi fyrir þær. Þetta er gefið mál, enda öllum ljóst um sumar vörur. En þessi einokun getur færzt yfir flestar nauðsynjar. Það vona ég sé skiljanlegt, ef þess er gætt, að neytendasamtökin fá ekki innflutt nema rétt handa sér; hinu ráða heildsalar yfir. Það hefir vissulega komizt á raunveruleg einokun fyrir stórverzlanirnar. Þær nota þessa aðstöðu. Kjörin, sem þær veita smásölum, hafa versnað, verðið hækkað meir en erlendis, lánskjörin gerð örðugri. Smásalar hafa mátt þakka fyrir að geta fengið nokkrar vörur. Einokunin kemst með þessu lagi á það stig, að öll samkeppni er svo að segja drepin niður. Þetta á sérstaklega við um smásala í Reykjavík. Kaupmenn úti um land, sem selja beint til neytenda, hafa fremur getað fengið vörurnar beint frá útlöndum heldur en smákaupmenn hér, þar sem mest er fjölmennið og þarfirnar. Ég veit, að sterk hreyfing hefir verið meðal smásala fyrir því að losna undan þessari einokun og órétti og að fara fram á það við Alþingi, að þeim yrði sjálfum veittur réttur til innflutnings. Það er þeim, eins og gefur að skilja, lífsnauðsyn í samkeppninni við neytendasamtökin, sem fá vörurnar án milligöngu heildsalanna. Ég vil gefa hv. þdm. nokkra mynd af því, til hvers einkarétti á innflutningi er beitt. „Normal“álagning heildsala var áður 3–5% í beinni sölu, en í „lager“-sölu 8–12%. En álagning heildsalanna er nú að meðaltali 21%. Á hinn bóginn er álagning smásala 19%. Áður var heildsalaálagningin aðeins lítið brot af verðinu og miklu minni en hjá smásölum. Það hefir snúizt við. Smásöluálagningin er líkt og áður, undir 20%, en heildsöluálagningin hefir margfaldazt úr 5–10% upp í 21% að meðaltali. Það þýðir, að mennirnir, sem vinna allt verkið við dreifing vörunnar, vigta úr pokum, mæla, pakka inn, afgreiða o. s. frv., fá minna en 20%, en þeir, sem lítið eða ekkert vinna nema að hafa yfirumsjón með innflutningi vörunnar, fá yfir 20%. Enda er það svo, samkv. upplýsingum skipulagsnefndar atvinnumála, að árstekjur matvörukaupmanna í Reykjavík hafa verið að meðaltali 3300 kr. En meðallaun heildsala voru á sama tíma 16 þús. kr. Ég vonast þess vegna til þess, að hv. þm. sjái, að hér er verið að beita eina stétt órétti í þágu annarar - og það tiltölulega mjög fárra manna hér í Reykjavík. Þess vegna var það algerlega réttmætt, þegar matvörukaupmenn samþykktu í félagi sínu hér í bænum eindregna áskorun um það fyrst og fremst, að verzlun með matvöru yrði gefin frjáls, - eða í öðru lagi til vara, að gjaldeyrisleyfin yrðu veitt beint til smásala, en ekki heildsala, –vitanlega til þess, að smásalar gætu siðan keypt vörurnar erlendis með eigin samtökum. Þessi áskorun var lögð fram á verzlunarþingi síðast. Og sama sjónarmið verður uppi, ef athuguð er sú hliðin, sem að neytendunum snýr. Það er engan veginn rétt, að þeir þurfi að sæta verri kjörum, sem verzla við kaupmenn, heldur en þeir, sem eru í kaupfélögum. Neytendafélögin hafa líka sinna hagsmuna að gæta í þessu efni. Þau óska ekki eftir því að hafa sérstaka lagavernd. Þau vilja gjarnan, að verzlunin sé sem frjálsust, því að þau sigra í frjálsri samkeppni. Það væri ekki heilbrigt að skapa þeim sérstök réttindi um innflutning. En ef kaupfélög og kaupmenn standa jafnt að vígi, verður afleiðingin, að báðir aðiljar keppa saman að því að selja ódýrt. Það er sannað, að álagning og gróði stórkaupmanna eru óeðlilega há. Í frjálsri samkeppni, eða ef þeir færu aðeins með gjaldeyrisleyfin í umboði smásala, ætti öll þeirra viðleitni að stefna að því að fá sem ódýrastar og beztar vörur, í stað þess að fá nú nokkurskonar einkaleyfi til að útvega vöru, sem smásalar verða síðan að sjá um að koma út fyrir hvaða verð sem er. Ég tel vísvitandi stuðlað að þeirri verzlunarkúgun með því fyrirkomulagi, sem er á úthlutun gjaldeyrisleyfa. Með þessari þáltill. er farið fram á meira réttlæti og það, að hægt verði að rýra dýrtíðina í landinu. Og mér finnst engir geta kvartað um, að þeir yrðu sviptir rétti sínum með þessu. Því að það getur ekki verið meiningin að leyfa 10–20 mönnum slík sérréttindi, leyfa þeim að okra á öllum almenningi. Mér skilst ekki annað en að þeir, sem að gjaldeyrislöggjöf og veiting leyfanna hafa staðið, óski einmitt þess, að sem minnst dýrtið hljótist af. Ég vil henda hv. þm. á, að hér er ekki um neinar smáræðis upphæðir að tala. Í skýrslum skipulagsnefndar atvinnumála er árlegur kostnaður við það að selja landsmönnum ca. 50 millj. kr. innflutning talinn yfir 20 millj. kr. Það samsvarar rúmlega 40% álagningu á vörurnar eftir að þær eru komnar í höfn. Það samsvarar nákvæmlega því, sem ég gat um áðan, að heildsalar leggja 21% á vöruna og smásalar 19%. Ef hægt væri að minnka meðalálagning í heildsölu niður í 10%, mundi það þýða 5 milljónir, sem væru sparaðar fyrir alþýðuna í landinu. - Þetta kemur líka heim við það, að skipulagsnefnd atvinnumála hefir reiknað út hreinan gróða heildsalanna á árinu 1934 og talizt svo til, að hann væri um 5 millj. kr. Það er þess vegna í engum vafa, að bak við þessa till. stendur vilji smásalanna, eins og m. a. sést af samþykktinni í félagi matvörukaupmanna. Ég veit hinsvegar, að heildsalar munu gera allt, sem þeir geta, til að hindra framgang hennar. Ég vona, að Alþingi meti meir hagsmuni almennings og fjölmennrar stéttar smásala heldur en örfárra manna. Þá sný ég mér að siðara hluta till., þar sem ræðir um vörur til atvinnurekstrar. Það hefir að mínu áliti ekki minni þjóðhagslega þýðingu, ef smáútvegsmenn til dæmis gætu sjálfir fengið gjaldeyrisleyfi fyrir útgerðarvörum. Samkv. þeim reglum, sem ég hefi talað um, hefir innflutningur þeirra nauðsynja verið veittur þeim, sem önnuðust þann innflutning fyrir 4–5 árum. Með því móti hefir þessi innflutningur, eins og allir vita, haldizt í höndum örfárra heildsala. Álagning þeirra hefir verið frá tæpum 24% hjá kolaverzlunum upp í rúm 53%, eins og t. d. hjá olíufélögunum. Nauðsynlegustu útgerðarvörur, sem óhugsandi er, að framleiða megi innanlands, voru fluttar inn fyrir 8,8 millj. kr. árið 1933, en það er síðasta árið. sem handbærar skýrslur eru fyrir um það efni. Þetta þýðir m. ö. o., að hringarnir hafa tekið álagning sína af a. m. k. þeirri upphæð það ár og síðan. Sú álagning nemur bersýnilega fast að því 2½ millj. kr. á ári. Mikið af því er annaðhvort hreinn gróði eða peningar, sem fara í óþarfa kostnað við verzlunina; á því er enginn efi. - Nú hefir það verið upplýst hér í þinginu, að allt tap sjávarútvegsins væri upp undir tvær millj. kr. Ég vil vekja athygli á því, að álagning hringanna á útgerðarvörur hér á landi er meiri en nemur öllu því tapi. Í þessum skatti til hringanna felst allt það tap, sem útgerðarmenn reikna, að hafi orðið á rekstrinum hjá sér. - Það virðist ekki fjarri lagi, að álagning hringanna á sjávarúfvegsvörur gæti minnkað um helming. En til þess þyrfti annaðhvort harðvítuga samkeppni eða almenn samtök útgerðarmanna um að kaupa inn útgerðarvörurnar, og þeir yrðu þá að fá leyfin til þess. Ef álagning hringanna minnkaði um heiming, mundi það þýða 1¼ millj. kr., sem beinlínis rynni til sjávarútvegsins og yrði til þess að bæta úr tapi, bæta kjör manna og auka kaupgreiðslur. Nú mundi einhver segja, að þetta sé „utopia“, að hægt sé að minnka þannig þann skatt, sem veiting gjaldeyrisleyfanna leggur á þjóðina. En það er ekki. Ég skal taka dæmi. Það er sú verðlækkun, sem heftir átt sér stað á benzíni. Þegar ríkið hækkaði tollinn á benzíni um 4 aura á lítra, tókst að hindra það, að hringarnir hækkuðu verðið sem því nam. Um leið og tækifærið gafst til að taka þarna upp baráttu við hringana, reyndist mögulegt að spara þjóðinni upphæð, sem nemur 400 þús. kr. á ári, á þessari einu vörutegund. Þegar það sýnir sig, að þetta er hægt, væri þá fjarstæða að gera ráð fyrir, að lækkunin öll á olíu, kolum, salti o. fl. gæti numið 1¼ milljón? - Ég held, að með þessari þáltill., sem ekki kostar svo mikið sem lagabreyting, megi spara þá upphæð. Ég skil ekki í öðru en að smáútvegsmönnum ætti að vera fært að koma þessu fyrir ekki verr en t. d. bilstjórum. Ég skil ekki annað en neytendasamtökin ættu að vera fær um annað eins afrek og það var að lækka benzínið. Ég fæ ekki skilið annað en hægt sé með þessu að tryggja smáútvegsmönnum stórlækkun á öllum vörum. Ég tala ekki um þetta út í bláinn. Ég veit um olíuna, sem kostar 21 aura í Vestmannaeyjum nú, að það er hægt að fá hana fyrir 12 aura til landsins. Þessi leið til að styðja útgerðina þýðir ekki milljónaútgjöld fyrir ríkissjóðinn, - ekki eyris útgjöld -, heldur aðeins það, að veita ekki nokkrum hringum hér á Íslandi einkaréttindi til að selja vörur til smáútvegsmanna. Mér finnst satt að segja ekki farið fram á sérstaklega mikið. Með þessu er alis ekki verið að banna hringunum að verzla með þessar vörur hér á landi, heldur þýðir það einungis, að þeir verða að láta sér nægja sömu álagning og sömu skilyrði og aðrir menn - nema að því leyti, að þeir hafa fjármagn sitt við að styðjast. Aðalatriðið aðeins þetta, að smáútvegsmönnum sé leyft að ná rétti sinum í frjálsri samkeppni. Ég ætla ekki að fara langt út í þetta mál að því er snertir iðnaðarmenn og smáiðnrekendur; það væri eins umfangsmikið í sjálfu sér eins og útgerðarmálin. Það hefir sýnt sig glöggt, að oft hafa einstakir hringar sölsað undir sig allan innflutning á einhverju því hráefni, sem þurfti til ákveðinnar iðnaðarframleiðslu, og okrað á því. Það kemur auðvitað niður á framleiðendum og síðan á neytendum í hækkuðu vöruverði. Ég vonast til þess, að allir þingflokkar sjái sér fært að ljá þessari till. lið. Ég býst sérstaklega við, að Alþfl. og Rommfl. séu sammála um nauðsyn þessara umbóta. Ég vonast einnig til þess, að þeir fulltrúar Framsfl., sem telja sig sérstaklega fulltrúa samvinnuhreyfingarinnar, verði till. fylgjandi. Það getur ekki verið tilætlunin fyrir þeim að vilja skapa sambandi neytendasamtakanna nein sérstök lagaleg réttindi, sem öðrum eigi að neita um. - Við viljum verja þau samtök, munu þeir segja, fyrir hverskonar órétti, eins og tvöfalda skattinum, en við viljum ekki, að smákaupmenn geti sagt, að þeir séu misrétti beittir okkur í hag og að það sé lítill vandi fyrir kaupfélögin að selja ódýrt, þar sem þau séu óháð heildsölum og fái leyfin beint; - nei, þeir verða líka að fá leyfin beint. - Ég vona ennfremur, að fulltrúar Sjálfstfl. geti verið með þessari till. um að ryðja burt höftum, sem lögð hafa verið á frjálsa samkeppni. Mér finnst. að þeir geti ekki verið með því að setja einokun á innflutning til hagsbóta fyrir 10–20 menn hér í Reykjavík, en móti rétti fjölmennra stétta, sem þeir sjálfstæðismenn telja sig sérstaklega fulltrúa fyrir, verzlunarmannanna og smáútgerðarmannanna. Mér finnst, að þeir, sem telja sig fulltrúa verzlunarstéttarinnar, þ. e. a. s. sjálfstæðismenn, ættu hér að taka afstöðu með smákaupmönnunum og samþ. kröfur þeirra um, að gjaldeyrisleyfin verði þeim úthlutuð. Og ég vil ennfremur vænta þess hvað Sjálfstfl. snertir, sem talið hefir sig verndara smáútvegsmannanna, að hann taki undir með þessari till. um, að þeir geti fengið gjaldeyrisleyfi fyrir þeim vörum, sem þeir þurfa til útgerðarinnar, svo sem olíu, salti og kolum. Ég vil þá að síðustu minna hv. þm. á það, að samþykkt þessarar till. og framkvæmd hennar gæti þýtt um 5 millj. kr. sparnað fyrir hinn íslenzka þjóðarbúskap og a. m. k. 1½ millj. kr. fyrir útgerðina, og það án þess, að þetta kosti ríkissjóð einn einasta eyri. Ég vonast þess vegna til, að þessi till. verði rædd og athuguð ýtarlega, þar sem um hana er aðeins ein umr. Ég mun þó, ef till. kemur fram um það, vera því hlynntur, að málinu sé vísað til n., í trausti þess, að þm. rannsaki, hvaða afleiðingar það mundi hafa, ef þessum reglum, sem við stingum upp á, væri framfylgt, og þegar þeir hafa rannsakað það, taki afstöðu með till. og samþ. hana.

* Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Ég held, að það sé hreinasta „utopia“, svo að maður noti orð hv. flm., að láta sér detta í hug, að með samþykkt þessarar till. væri hægt að spara ó millj. kr. fyrir þjóðarbúið og 1½ millj. kr. fyrir útgerðarmenn. Hinsvegar neita ég því ekki, að till. gefur tilefni til athugunar. - að vísu er það svo, eftir því sem ég bezt veit, að úthlutun gjaldeyrisleyfa er ekki þannig bundin eins og hv. flm. taldi. Ég veit ekki betur en að smákaupmennirnir fái nokkuð af gjaldeyrisleyfum, þó að ýms leyfi séu bundin við heildsalana. En ég tel fulla ástæðu til að athuga, hvort ekki sé hægt að veita smákaupmönnunum meira af gjaldeyrisleyfum. En rétt er að benda á það, að þá þarf að setja rammar skorður við því, að hægt sé að braska með gjaldeyrisleyfin, þannig að þau gangi kaupum og sölum. Að því er snertir leyfin til útgerðarmanna og iðnaðarmanna, þá veit ég ekki betur en að þeirri reglu hafi verið fylgt, að þeir fengju viðstöðulaust innflutningsleyfi fyrir sínum þörfum, að undanskildum veiðarfærum, sem búin eru til í landinu, og jafnan hefir verið reynt að taka nokkurt tillit til þess, að sú iðngrein þyrfti ekki að falla niður. En mér er ekki kunnugt um það, að þeim hafi verið neitað um innflutning fyrir salti, kolum og olíu. - Ég hygg því, að það sé fjarri öllum sanni að láta sér detta í hug, að með framkvæmd þessarar till. fengist 1½ millj. kr. sparnaður fyrir útgerðarmenn. En ég hygg, að með viðtækari leyfum til smákaupmanna mætti í mörgum tilfellum losna við óhæfilega álagningu heildsalanna, og er ég að því leyti sammála hv. flm. Ég vil því, að þessu öllu athuguðu, leggja til, að umr. verði frestað að sinni og málinu vísað til fjhn., þar sem m. a. á sæti maður, sem um tíma hefir verið form. gjaldeyrisnefndar og er því þessum málum kunnugastur, að því er snertir úthlutun leyfa.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég mun ekki mæla á móti því, að þessi till. verði athuguð í fjhn., en ég vil bara taka það fram út af ræðu hv. flm., að hann hefir rangar hugmyndir um afleiðingar þessarar till., og það ekki sízt vegna þess, að eins og nú standa sakir, eru það samvinnufélögin, sem hafa afgerandi áhrif á verðlag mestu nauðsynjavaranna, svo sem matvara og nýlenduvara. Og það vill svo til, að það er einmitt þessi verzlunargrein, sem heildsalarnir starfa mest að. - Hvað snertir þær vörur, sem einna mest er lagt á. eins og vefnaðarvörur, skófatnað og aðrar hliðstæðar vörur, þá er það svo, að á þeim er í rann og veru engin heildsöluverzlun til, heldur flytja þeir vöruna inn, sem selja hana til almennings, þannig að þessi regla mundi þar mjög litlu um breyta. Þetta vildi ég taka fram, til þess að hv. þm. litu ekki allt öðrum augum á þetta mál heldur en vera ber. En þrátt fyrir það er ég ekkert á móti því, að till. fái að athugast í n., því að ég álít ekki óeðlilegt, að fjhn. þingsins kynni sér þetta nokkuð sérstaklega.

* Flm. (Einar Olgeirsson) : Mér finnst nú, að hæstv. ráðh. séu nokkuð dauftrúaðir á samtök fólksins sjálfs til þess að bæta sín eigin kjör, hvort sem það eru smákaupmenn eða smáútvegsmenn.

Ég trúi því, að það geri það í gegnum kaupfélögin

. Þá þarf að sjá þeim fyrir gjaldeyrisleyfum. - En þessir hæstv. ráðh. voru líka vantrúaðir á það hér á árunum, að hægt mundi vera að lækka benzínið, eftir að skatturinn var lagður á það af Alþ. Ég átti þá m. a. tal við hæstv. atvmrh., og sagði hann, að ómögulegt væri fyrir hringana að lækka verðið. Það sýndi sig nú samt, að það var hægt. Og ég hefi þá trú, að ef smákaupmenn fá sjálfir að ráða sínum gjaldeyrisleyfum, þá geti þeir stuðlað að minnkandi dýrtíð í landinu. Það er að vísu rétt, að það nægir ekki að samþ. þessa till., og gera svo ekkert meira. Vinstri flokkarnir þurfa að hjálpa millistéttunum að skapa sín eigin samtök. Það er hart að horfa upp á það, að á sama tíma, sem bændurnir hafa myndað sér sterk samtök, hafa smákaupmenn og fiskimenn engin samtök sín á milli. Hér er stórt svið eftir að vinna, þar sem vinstri flokkarnir mega ekki lengur sitja hjá. - Það er rétt, að það sparast engin 1½ millj. fyrir smáútveginn og 5 millj. fyrir þjóðarbúskapinn, ef till. er aðeins samþ., og svo búið. En ef ríkisstj. tæki upp þessa reglu, þá eru möguleikarnir fyrir því, ef sá réttur, sem væri innfærður, væri notaður til hlítar af sjálfum millistéttunum, vinnandi fólkinu í landinu. Það er rétt, að sjálf þáltill. flytur þetta ekki til fólksins, en hún skapar þeim réttinn til þess að notfæra sér þessa möguleika. Þetta vildi ég taka fram. Að öðru leyti felli ég mig vel við þá till., að málinu sé vísað til fjhn., og mun ég því ekki orðlengja frekar um það nú.

* Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Ég tók svo eftir, að hv. flm. léti þau orð falla, að ég hefði sagt, þegar benzínskatturinn var hækkaður, að olíufélögin gætu ekki lækkað verðið um 4 aura, eða það, sem skattinum nam. Þetta er rangt; ég hefi aldrei viðhaft slík orð. Ég veit ekki betur en að áður en til benzíndeilunnar kom, hafi þeim, sem þess höfðu óskað, staðið til boða að fá innflutningsleyfi fyrir benzíni, enda var leyfið veitt strax og beiðnin kom, bæði til þess að byggja geyma og eins fyrir benzíni. Hitt get ég sagt hér sem mína skoðun, að olíufélögin hefðu ekki gert þá lækkun, sem fram kom, ef ekki hefði bætzt við nýr innflytjandi. En það stafaði ekki af því, hvernig innflutnings- og gjaldeyrisnefnd starfaði, því að hún veitti leyfið, þegar um það var beðið. - Nú er búið að byggja olíugeyma í Vestmannaeyjum, og ég veit ekki betur en að þangað sé nokkurn veginn tryggur innflutningur. Svo að í þessum efnum mundi þál. enga breyt. gera. En það, sem hér er um að ræða, er, hvort olíufélögin - með þeirri aðstöðu, sem þau hafa, - geta haldið verzluninni í sinum höndum, þó að innflutningur sé veittur til annara.