Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefir borist til eyrna sá kvittur, að framsögum. eða jafnvel nefndin ætli sér að vekja úlfaþyt út af þessu máli nú við þessa umræðu. Eg get lýst yfir því, að það er síður en svo. Við teljum þvert á móti æskilegt, að sem minst verði um málið rætt, en væntum hins vegar, að Tillögur okkar verði teknar til greina. Nefndin hefir rætt þetta mál með sér og að því er snertir niðurstöðu hennar og ástæðurnar fyrir þeirri niðurstöðu nægir að vísa til nefndarálita meiri og minni hlutans, sem prentuð eru á þskj. 148 og 154. Meiri hlutinn hefir komist að þeirri niðurstöðu, að ráða háttv. deild til að fella frumvarpið eins og það liggur fyrir. ástæðurnar eru tilfærðar í nefndarálitinu, þó að stutt sé. Meiri hlutinn leit svo á, að ekki væri brýn þörf að breyta launalöggjöfinni að svo stöddu, sízt í þá átt, að hækka laun einstakra manna, sem áður eru sæmilega launaðir. Þá má og benda á það, að úr því að farið var að hrófla við launalöggjöfinni, var eins mikil ástæða til að taka tillit til ýmissa manna, sem hér er slept, svo sem aðstoðarmannanna í stjórnarráðinu. það er engu minni ástæða til að hækka laun þeirra en t.d. landritara og skrifstofustjóranna, nema fremur sé. Í athugasemdunum við frumvarpið farast stjórninni svo orð, að innan fárra ára geti það komið til greina, að endurskoða alla launalöggjöfina. Nefndin er stjórninni sammála um, að þetta beri að gera, þegar tími og tækifæri er til, en meiri hlutinn vill að þessar breytingar, sem hér er farið fram á, bíði þess tíma. En um leið og launalöggjöfin verður endurskoðuð, ætti að að yfirvega það, hvort ekki væri auðið að fækka embættunum og í sambandi við það gæti komið til greina að lækka eða helst afnema eftirlaun embættismanna. Á hverju þingi síðan 1903 hefir embættum og opinberum sýslunum verið fjölgað meir og meir. Eg segi ekki að það hafi verið óþarft með öllu, en víst er um það, að þjóðin lítur misjöfnum augum á þessar embætta-fjölganir, og eg verð að telja það mikið vafamál; hvort þær hafa verið eins nauðsynlegar og af hefir verið látið. Á Alþingi 1807, ef eg man rétt, voru stofnuð, sumpart með sérstökum lögum, og sumpart á fjárlögunum, 16–18 embætti og opinberar sýslanir, og á Alþingi 1909, háskólaþinginu, var 8–10 nýjum embættum bætt við. Þegar að því er gætt, að alt af er verið að fjölga embættunum, bæði að þörfu og óþörfu, er ástæða til að fara varlega í það, að hækka laun þeirra embættismanna, sem viðunandi laun hafa. Þegar litið er á fjárlagafrumvarpið sem liggur fyrir þinginu, og það athugað, hvílíkt feikna fé fer til þess að launa embættism. og öðrum opinberum starfsmönnum, þá getur engum manni dulist, að það er miklu meira en góðu hófi gegnir, þegar fátæk þjóð á í hlut, sem í mörg horn hefir að líta. Eg hefi gert hér dálítið yfirlit, eftir fjárlagafrumvarpinu, yfir það sem greitt er úr landssjóði á ári í laun og eftirlaun. Eg hefi ekki gert það nákvæmlega, alt af tekið lægri upphæðina, til þess að mér skyldu ekki vera bornar á brýn ýkjur, og auk þess hefi eg látið hlaupa á þúsundum. Yfirlitið er þannig: Til fastra starfsmanna stjórn arinnár . . . . . . . . 36 þús. Til dómgæzlu og lögreglustjórnar, þar með taldir allir sýslu menn . . . . . . . . 75 Til læknastéttarinnar, þar með taldir sérfræðingarnir . . . 92 – Til póstafgreiðslunnar . . . 35 – Flyt kr. 238 þús. Fluttar kr. 238 þús. Til Verkfræðings landsins og aðstoðarmanna hans . . . 10 Til landsímans . . . . . . . . 20 Til prestastéttarinnar . . . . 60 Til kennara við æðri skóla. 80 Til safnanna . . . . . . . . . . . .12 Samtals á ári kr. 420 þús. eða á fjárhagstímabilinu 840 þús. Þar við bætist eftirlaunafúlgan og styrkur til einstakra manna, sem er nálega 60 þús. kr. á ári eða 120 þús. á fjárhagstímabilinu. Þessi upphæð gengur til 90 heimilisfeðra. Enn má nefna fjárveitingar til einstakra manna, sem venjulega er kallað “bitlingar„. Sú upphæð er 30 þús. kr. á ári eða 60 þús. kr. á fjárhagstímabili. Samkvæmt þessu verða laun embættismanna, eftirlaunin og bitlingarnir meir en 500 þús. kr. á ári eða rúmlega 1 miljón kr. á fjárhagstímabili, eða með öðrum orðum 1/3 af öllum útgjöldum landsins. Þó hefi eg slept hér mörgu, sem réttilega mátti telja með þetta eru einungis aðalpóstarnir. Þegar á þetta er litið, er engin furða þó að þjóðin kveinki sér undan því, að embættum sé fjölgað og embættismannalaunin aukin. Meiri hluti nefndarinnar lítur því svo á, að ekki beri að taka til slíkra breytinga fyr en brýn nauðsyn krefur, og að því er þetta frv. snertir, er það samhuga álit hans að það beri að fella. Minni hluti nefndarinnar mun gera grein fyrir ágreiningsatkvæði sínu, og mun eg ekki fara út í það, að minsta kosti ekki fyr en eg hefi heyrt, hvað hann hefir um það að segja. Það segir svo á einum stað í nefndarliti meiri hlutans, að margir embættismenn hafi góðar aukatekjur, sumir jafnvel svo miklar, að margir embættislausir menn mundu telja sig fullhaldna af þeim einum. Í nefndarálitinu er engin nánari grein gerð fyrir þessu. Eg ætla heldur ekki að fara út í það atriði, að svo stöddu. En ef til þess kemur, að ummælin verði vefengd, mun meiri hlutinn leitast við að færa sönnur á sitt mál. Því hefir verið haldið fram, að hér í Reykjavík væri svo sérstaklega dýrt að lifa, og að því meiri ástæða væri til að bæta við laun þeirra embættismanna, sem hér eru. Nefndin kannast fúslega við það, enda er það kunnara en frá þurfi að segja, hverju það er orðið dýrt að lifa hér í Reykjavík. En þess ber að gæta, að það kemur ekki þyngra niður á embættismönnunum en öllum almenningi. Þess Vegna gat meiri hl. nefndarinnar ekki séð, að það mælti með launahækkuninni, og einkum þegar þess er gætt, að þegar svo stendur á, að embætti losnar hér í Reykjavík, þá eru margir fyrir einn, sem vilja komast í það, og þar á meðal jafnvel sæmilega launaðir menn utan af landi. Það lítur því svo út, að embættin hér í Reykjavík séu alment talin sæmilega launuð. Ennfremur má benda á það, að þegar menn út um land leggja niður embætti - hvort sem þeir fá nú lausn í náð, eða stjórnin losast við þá á annan hátt - þá sækja þeir allir hingað. Það bendir ekki á, að menn telji með öllu ólífvænlegt að vera hér. Þá er ein hliðin enn á þessu launamáli, og sem ekki er vikið að í nefndarálitinu. Með því að hækka sífelt laun sæmilega launaðra embættismanna, er mönnum gefið undir fótinn, að þyrpast í æðri skólana og ganga embættismannaveginn. Eg fyrir mitt leyti álít, að aðsókn að skólunum sé meir en nægileg og að hún sé í raun og veru svo mikil, að ekki sé á það bætandi. Það er því sízt ástæða til að bæta launakjör embættismanna af þeirri ástæðu, að ekki sé nóg til af embættismannaefnum. Þau eru jafn vel fleiri en góðu hófi gegnir. Á hverju ári útkrifast fleiri menn en geta fengið stöðu hér á landi. Nú er til stór hópur manna, sem tekið hafa embættispróf, en ekki geta komist að neinni stöðu. Eins og eg þegar hefi getið um, er aðsóknin að skólunum orðin alt of mikil og þjóðinni til skaða, en sízt mun hún minka við, að aukin séu laun embættismannanna. Eg gat áðan um það, að ef embætti losnaði hér í bænum, væri altaf fjöldi manna utan af landi reiðubúinn til að sækja um það. En það er alveg eins ástatt út um land. Það má segja um hverja opinbera stöðu, sem losnar, að það eru 10 fyrir 1, sem sækja um hana, enda er það eðlilegt, því borgunin er trygg meðan landssjóður er fær um að borga. Af þeim ástæðum, sem eg hef tekið hér fram og enn fleiri, verð eg að leggja til, að frumvarpið verði felt.



Það mun hafa þótt fyrirsjáanlegt þegar Við 1. umr., hver afdrif þessa frv. yrðu, eftir þeim vígahug, sem þá virtist í mönnum. Það hefir líka komið fram meðan nefndin hafði málið til meðferðar og eins í ræðu háttv. framsögum. meiri hlutans (S. S.), að ekki hefði hefir verið skipt um skoðun í þessu máli, heldur beri að skera það sem skjótast niður. Eg get ekki verið því samþykktur og finst mér það öfgakent. Það sem fyrir mér vakir, er, hve mikill munur er á hæstu og lægstu launum embættiamanna þjóðarinnar. Mér finst því eiga að bæta úr kjörum þeirra sem um langan aldur hafa átt við lág laun að búa. Þar á eg við kennarana. Ástæður meiri hluta nefndarinnar eru aðallega, að þótt hún að vísu viðurkenni, að það þurfi að breyta launakjörum kennaranna, beri ekki að gera það nema að launalöggjöfin sé öll í heild sinni gagngert endurskoðuð. Þetta hefir að vísu við allmikil rök að styðjast, en eg held að því verði ekki komið við. í allra nánustu framtíð. Það er ýmislegt, sem taka þarf til athugunar áður en slík gerbreyting á launalögunum getur farið fram, t. d. afnám eftirlauna o.fl., sömuleiðis þyrfti stjórnarskrárbreyting að vera á undan gengin: Eg held, að það sé að ætla stjórninni of mikið verk, að láta hana semja frv. um gagngerða breytingu á launalögum milli þinga, enda mundi það koma fram sem oftar, hver sem stjórnin yrði, að það yrði höfð sama aðferð og á sér stað nú á þinginu, menn mundu ekki aðhyllast tillögur stjórnarinnar. Ef ætti að taka málið fyrir á þennan hátt, yrði því óhjákvæmilegt að skipa milliþingauefnd, en málið hlyti þá að taka alllangan tíma, því að ekki er nóg með að nefndin þarf langan tíma til að starfa, heldur þyrfti að birta álit hennar, svo að þjóðinni gæfist kostur á að segja álit sitt um það. Eg verð að halda því fram að ekki sé rétt að álíta, að þjóðin vilji enga launahækkun. Eg álít, að þjóðin vilji einmitt launa embættismönnum sínum sæmilega, til þess að þeir þurfi ekki að gefa sig að aukastörfum til að auka tekjur sínar. Eg álít, að ekki sé heppilegt að embættismennirnir þura að hafa fjárhagslegar áhyggjur. Þeir þurfa að vera fjárhagslega óháðir, svo að þeir geti komið fram án manngreinarálits, hver sem í hlut á. Þess vegna álít eg það, sem eg hefi farið fram á, alveg bráðnauðsynlegt, því allir verða að játa, að laun kennara eru óhæfilega lítil, ef ætlast er til að fengnir séu í embættin allir inir beztu menn, sem völ er á í hverri grein. Flestir verða að játa, að hér sé um þýðingarmikil störf að ræða. Þykist eg vita, að allir foreldrar, sem senda börn ein í Mentaskólann, hafi áhyggjur út af því, hvernig ráðast muni um framtíð þeirra, og vilji, að kennarastöðurnar séu sæmilega launaðar. Enda er það stórkostlegur ábyrgðarhluti, ef miður tekst til en æskilegt væri. Á þessum síðustu árum hefir árangurinn verið mjög góður, og sá mikli munur á að svo sé, og að hann sé miður góður, ætti að gera það að verkum, að menn ekki horfðu í að hækka laun kennaranna um þessa lítilfjörlegu upphæð Eg vona, að háttv. þingm. hafi kynt sér breytingartillögur, þær sem eg hefi komið fram með. Þær eru eigi svo margbrotnar, að það þurfi að gera nákvæma grein fyrir þeim. 1. breytingartillagan er miðlunartillaga, sem eg vona að margir háttv. þingmenn muni aðhyllast. Hinar eru ekki annað en afleiðingar af 1. breytingartillögunni, og þurfa engrar skýringar við. Finn eg svo ekki ástæðu til að fjölyrða meir um þetta. Vona eg að það verði að minsta kosti nokkrir þingmenn í deildinni, sem finni, að breytingartillögurnar hafi mikið til síns mál.



Eg get verið samþykkur háttv. framsögumanni meiri hluta nefndarinnar (S. S.) um, að það sé óþarfi að hafa mörg orð um þetta mál. Forlög Kartagóborgar eru sem sé fyrirsjáanleg. Það er auðséð, hver muni Verða afdrif þessa frumvarps, bæði eftir undirtektunum við 1. umræðu og eftir nefndarálitinu að dæma, og virðist því óþarft að fara ýtarlega út í málið. Það hefir verið tekið fram nú eins og við 1. umræðu, að málið væri ekki nægílega undirbúið. En hvað er nægur undirbúningur? Einn kallar það nægan undirbúning, sem annar kallar alveg ónógan. Eg hefi sérstaklega heyrt að háttv. þingm. Seyðf. (V. G.) hafi við 1. umr. kvartað undan því, að það vantaði samanburð við launakjör embættismanna í nágrannalöndunum, Danmörku, Noregi og Svíþjóð. Þetta er öldungis rétt, þessu frumvarpi fylgir engu skýrara um þau, en það vita allir, að laun tilsvarandi embættismanna í þessum löndum, einkum í Svíþjóð, eru langtum hærri en hér er farið fram á. Auk þess, hvað hefði það þýtt, þótt skýrsla hefði fylgt um þetta, þegar alt af er viðkvæðið, að við getum ekki farið eftir því, hvernig til hagar hjá öðrum þjóðum, við verðum að sníða okkur stakk eftir vexti? Það er heldur ekki hægt að færa fram þessa ástæðu gegn tveim af frumvörpum stjórnarinnar, frumvarpinu um verkfræðing landsins og frumvarpinu um landsbókavörð. Í athugasemdunum við þau frumvörp er tekið greinilega fram, hversu mikil laun tilsvarandi embættismenn fái í þeim löndum, sem nefnd voru, en það virðist engin áhrif hafa haft á nefndina. Þá hefir nefndin fært það fram, að ekki hafi verið gefnar upplýsingar um, hversu miklar aukatekjur þeir embættismenn hafi, sem ætlast var til í frumvarpinu að fengju launaviðbót. En mér heyrðist á framsögumanni meiri hluta nefndarinnar (S.S.), enda skýrt tekið fram í nefndarálitinu, að nefndarmenn þættust vita, að embættismenn; sem hér eiga hlut að máli, hefðu margir einhverjir aukatekjur og þá hve miklar. Úr því að nefndinni var svona vel kunnugt um það, virðist hafa verið algerður óþarfi af stjórninni að vera að skýra sérstaklega frá því. Háttv. framsögumaður meiri hluta nefndarinnar sagði, að sér fyndist ekki meiri ástæða til að hækka laun landritara og skrifstofustjóranna heldur en aðstoðarmannanna í stjórnarráðinu. Þetta er alveg rétt, en laun þeirra hafa einmitt Verið hækkuð.  (Lárus H. Bjarnason: Hefir þeim ekki verið fjölgað ?)  . þeim hefir bæði verið fjölgað og laun þeirra bætt. Aðstoðarmaður einn, sem (byrjaði með 1500 kr. launum, hefir nú 2900 kr., hinir tveir 1800 kr. og 1650 kr. Þeir hafa því allir fengið launaviðbót. Skrifararnir, sem höfðu 1000 kr. í byrjunarlaun, hafa nú 1200 kr. Það er því ekki rétt, að það hafi ekki verið tekið tillit til þeirra. Og mér er óhætt að fullyrða, að stjórnin hefir eigi síður borið hag aðstoðarmannanna fyrir brjósti en hinna. Stjórnin fer í hverju fjárlagafrumvarpi fram á hækkaðan skrifstofustyrk, aðallega til þess að geta bætt kjör aðstoðarmannanna. Það er auðséð, að þetta frumv. verður felt, en þó að það verði felt að þessu sinni, geta menn verið vissir um, að það kemur bráðlega aftur. Það er blátt áfram réttlætiskrafa, að menn fái svo góð laun, að hægt sé að lifa af þeim. Ef allar lífsnauðsynjar stiga, er það sjálfgefið, að hækka verður laun embættismanna; einkum þeirra lægst launuðu, það er jafn-sjálfgefið sem að iðnaðarmaðurinn hækkar smíðakaup sitt, og verkamaðurinn dagkaup sitt. Við 1. umr. hafa komið fram ýmsar athugasemdir, sem gefa mér ástæðu til að segja nokkur orð. Ýmsir embættismenn kváðu þá hafa orðið fyrir aðdróttunum, ef ekki á að kalla það verra nafni, af því þeir hafi farið fram á launaviðbót. Eg get ekki skilið, hversvegna menn eiga að fá skammir, þó þeir hafi beðið um launahækkun, þegar sannanlegt er, að alt, sem til lífsviðurværis þarf, hefir stigið um 30–40 % in síðustu ár, og enn meira, sé miðað við þann tíma, er launalögin voru samin. Mér finst það vera ærleg sök, þó menn fari fram á launaviðbót. Það er heldur ekki eingöngu embættismenn í Reykjavík, sem farið hafa fram á launahækkun, heldur fjöldi annara manna. Get eg tilnefnt t. d. mjög marga póstafgreiðslumenn út um land, sem hafa sagt sér ómögulegt að halda áfram störfum sínum, ef þeir ekki fengju launaviðbót. Þessar kröfur hafa verið svo vel rökstaddar, að ekki hefir verið hægt að ganga fram hjá þeim, og laun þessara manna hafa venjulega verið hækkuð með samþykki þingsins, og hjá sumum oftar en einu sinni. Eg sé því ekki, að það sé neitt óheiðarlegt þó embættismenn fari fram á, að hækkuð séu laun þeirra, og finst mér ekki að Alþingismönnum beri að lá þeim það svo mjög, þar sem þeir sjálfir hækkuðu laun sín afarmikið í fyrra. Var mér þá ekki kunnugt um, að lægi fyrir neinn ákveðinn vilji þjóðarinn um, að fá því framgengt, eða neinir útreikningar eða áætlanir um, hve mikinn aukinn kostnað það hefði í för með sér, yfir höfuð engar þær upplýsingar, sem nú þykja nauðsynlegar. Sérstaklega virðist mér þó óhæfa að veitast að þeim mönnum, sem alls ekki hafa sótt um launahækkun. Það stendur í athugasemdum við frumvarpið, hverjir hafa gert það. Aðrir en þeir, sem þar standa, hafa ekki mér vitanlega sótt um launahækkun. Það ræður að líkindum, að þótt mér stöðu minnar vegna hafi verið kunnugt um frumvarpið, hafi eg eigi verið neitt sérlega hrifinn af því hvað sjálfan mig snertir, þar sem virðist vera rýrt gildi og álit embættis míns, er byrjunarlaunin eru færð niður, enda er mitt embætti það eina, sem eftir frumv. á að launa ver en áður, og eg er sá einasti embættismaður, sem eftir því fær enga launahækkun næsta fjárhagstímabil, þar sem aðrir fá mörg hundruð. Það ræður því að líkindum, segi eg, að eg geti rólegur séð þetta frumv. bíða eitt fjárhagstímabil enn. Mér finst ósanngjarnt og ómaklegt að beina ónotum og aðfinningum til mín út af þessu frumv. Eg hefi heyrt sagt, að eg eigi að vera upphafsmaður að þessu frv., en þó eg mundi alls ekki skammast mín fyrir það, þá verð eg sannleikans vegna að lýsa yfir því, að svo er ekki, enda ber frumvarpið það ljóslega með sér, hverjir eru upphafsmenn að því. Úr því að eg fyrir ið sorglega atvik, sem er öllum kunnugt, á sem stendur sæti í þinginu, ætla eg að nota tækifærið til að svara með nokkrum orðum þeim árásum, sem á mig hafa verið gerðar. Mun eg reyna að gera það án alls hita og skal reyna að forðast óþingleg orð, sem alt af eiga illa við, en sérstaklega sætu illa á mér, þar sem eg sit hér hér í sæti annars manns og er á hans ábyrgð. Eg hefi eigi lesið ræðu háttv. þm. N.Þing. (B. Sv.) í Alþingistíðindunum, en eg hefi hér fyrir mér blaðið Ingólf, sem “refererar„ hana, og þar sem það blað ber hana nafn sem ritstjóra, má telja það víst, að blaðið hafi hermt rétt ræðu hans. Það fyrsta, sem mér er þar fundið til foráttu, er, að eg vinni ekki nema 2 tíma á dag í stjórnarráðinu. Eg ímynda mér, að flestir bæjarbúar viti, að þetta er fjarri öllum sanni. Eg get vitnað um það til samverkamanna minna, að eg er engan virkan dag skemur en 6–7 kl.st. í stjórnarráðinu. Þar fyrir utan hefi eg oft heimavinnu. Það sama á sér stað um aðra starfsmenn á 1. og 2. skrifstofu, en á 3. skrifstofu er vinnan jafnari, og því ekki oft þörf á síðdegisvinnu. Hvað heimavinnu snertir, skal eg sem dæmis geta þess að eg hefi altaf samið fyrsta uppkastið af fjárlagafrumvarpinu með athugasemdum er þetta mikið verk, og hefir mest alt jafnan verið unnið heima á kvöldin. Í öðru lagi stendur - og þykir mér það þyngri ásökun -, að þær stundir, sem eg sé í stjórnarráðinu, væri eg að vinna fyrir sjálfan mig. Þetta verð eg að lýsa rakalaus ósannindi. Auðvitað hefir það komið fyrir, að eg hefi lesið bréf eða blöð þar, en að eg vinni þar fyrir sjálfan mig er blátt áfram ósatt. Er mér óhætt að segja, að á dauða mínum átti eg von, en ekki á slíkri ákæru. Þá hefir verið minst á stjórnarráðsfrímerkin og gerður mikill þytur og hvellur út af þeim. Það er ekki í fyrsta sinn, sem hefir verið minst á þau, en það ætti vissulega að verða í síðasta skiftið. Það er rétt, að fjöldi bréfa kemur stýluð til stjórnarráðsins, en eg hefi aldrei heyrt annað, en að frímerkin væru eign þeirra, sem bréfin eru stíluð til, og því þau frímerki, sem koma á bréfum til stjórnarráðains, eign þess, alveg á sama hátt sem frímerkin af bréfum þeim, sem áður komu til landshöfðingja, voru hans eign, án þess eg viti til að nokkur hafi véfengt það. Það sama má segja um póstmeistara og sýslumenn og yfirleitt alla embættismenn í landinu, að þeir skoða frímerkin, sem til þeirra koma á þjónustusendingum, sem sína eign. Eg get því ekki séð, að nokkrum komi það við, hvernig embættismenn hagnýta sér frímerkin af bréfum þeim, sem til þeirra eru stíluð, meðan ekki eru til sérstök lög um þau, og er það því bæði einstökum þingmönnum sem þinginu í heild sinni alveg óviðkomandi, hvernig stjórnarráðið ver andvirðinu af frímerkjum sínum. Þetta er svo blátt áfram og einfalt, að það er ekki frekari orðum að því eyðandi. Það var sérstaklega upphæðin, sem þessi frímerki kváðu eiga að nema, sem eg ætlaði að geta um. Hún er nefnilega svo ósæmilega uppskrúfuð í umtali manna, sem auðvitað stafar frá “Ingólfi„ að hún er hvorki meira né minna en tífölduð. Sérstaklega á þetta sér þó stað við frímerki, þau sem inn áttu að hafa komið til stjórnarráðsins út af manntalinu 1910, því að eg hefi heyrt því haldið fram, að stjórnarráðið hafi fengið 3000 krónur fyrir þau, þar sem sannleikurinn er sá, að þau seldust fyrir 300 kr. Það vill nú svo vel til, að þetta er hægt að sanna, hvenær sem er. Það hittist svo á, að skýrslurnar eða eyðublöðin urðu síðbúin af því, að prentsmiðjan hafði verið svikin um pappír, og þess vegna voru skýrslurnar sendar út að mestu með landpóstum, og varð því burðareyririnn um 700 kr. Þetta hefi eg eftir Indriða Einarssyni skrifstofustjóra, og sannanir fyrir því er að finna í póstkvittanabókum stjórnarráðsins. Þá sést nú strax, að ekki muni hafa kostað meira undir þær til baka aftur. En auk þess ber að gæta: 1. að skýrslurnar voru frá stjórnarráðinu sendar til allra presta á landinu, en þeir sendu frá sér til prófasta og þeir aftur til stjórnarráðsins í miklu stærri sendingum, og þess vegna með lægra burðargjaldi. 2. að skýrslurnar komu til baka aðallega með skipum í febr. 1911, því að þá var skipaferð vegna Alþingis, sem þá hófst í miðjum Febrúar, eins og menn muna, og varð það ódýrari flutningur en á landi. Í þriðja lagi var meira sent út af eyðublöðunum en brúka þurfti, og kom því færra aftur af útfyltum eyðublöðum en send höfðu verið út auð. Af öllu þessu er það ljóst, að burðargjaldið til baka hlaut að verða miklu minna en út um landið. Þessi frímerki að viðbættum öðrum, sem komið höfðu á bréfum frá áramótum voru seld í Apríl eða Maí 1911 og seldust á 300 krónur. Það var Aasberg skipstjóri á Botniu, sem seldi þau, og getur hann vitnað um, að þetta er rétt. Núna síðasta árið hafa frímerkin verið með mesta móti, en þó hefir andvirði þeirra ekki náð 300 kr., en þangað til árið 1911 voru þau alt af innan við 200 kr. á ári. - Eg hefi álitið það rétt að skýra frá þessu, af því að þetta frímerkjamál hefir svo oft verið notað til þess að ófrægja mig, til þess að menn fái einu sinni að vita ið rétta, og þar við legg eg drengskap minn, að þetta sé rétt, svo verði þessum ófrægingum og ósannindum hér eftir haldið á lofti, þá verður það gert víssvitandi. Það hefir verið minst á það, að eg hafi fengist við ritstörf utan embættis. Eg þykist eiga nóttina sjálfur og aðrar frístundir, sem kunna að verða frá embættisstörfum mínum, og vera sjálfráður um, hvernig eg ver þeim. Það hefir oft verið látið klingja, að embættismenn ynnu ekkert í frístundum sínum; hér sýnist því skjóta skökku við, að mér sé ámælt fyrir það, að nota frístundir mínar, enda skoða eg þetta ámæli fremur til lofs en hitt. Enn fremur hefir það verið notað til að sýna, hve gjarn eg sé í bitlinga, að bera mér á brýn, að eg hafi seilst eftir endurskoðun við Íslandsbanka. Sannleikurinn er sá, að eg hafði ekki hugmynd um, að stungið mundi verða upp á því, að kjósa mig fyrir endurskoðanda, og ef eg hefði vitað það, mundi eg að sjálfsögðu hafa aftrað því, því að það gat ómögulega sameinast stöðu minni sem varaformaður í bankaráðinu. Mér þykir það æði hart, að mér sé borið það á brýn, sem eg hefi enga sök á né hugmynd um. Háttv. þm. N.-Þing. (B. Sv.) og fleiri, þar á meðal hv. 1. þm. Rang. (E. J.) í gær, hafa sagt, að landritaraembættið Væri óþarft; hafa þeir Sérstaklega tekið það fram sem ástæðu, að eg var 2 mánuði burtu frá embættinu í vor og það að eg var 2 mánuði burtu, en þess er ekki getið um leið, að 7 ár eru síðan eg hefi haft nokkurt fri. Annarstaðar er það alsíða, að embættismenn fái 1–2 mánaða sumarfrí á, ári. En hér er þetta talið eftir, og svo er kallað, að eg hafi verið burtu mánuðum saman og við báðir samtímis, ráðherra og eg, þótt sannleikurinn sé sá, að við vorum að eins burtu 1 mánuð samtímis. Ef þeir sem telja landritaraembættið óþarft, vildu sýna alvöru í því máli, þá ættu þeir að beita sér fyrir stjórnarskrárbreytingu, til að afnema það embætti, og mundi fáum vera það kærara en mér, ef þeir vildu losa mig við það vanþakkláta og umsvifamikla embætti. Eg get nú samt ekki verið þeim samdóma, sem telja það embætti þýðingarlaust. Annað mál er það, að spursmál væri, hvort ekki ætti að breyta því. Þetta embætti hefir frá öndverðu verið hvorki fugl né fiskur. Eftir óskrifuðum lögum hefir það verið samróma álit allra, að landritararinn ætti ekki að vera við stjórnmál riðin. Þannig var það, er eg tók við því embætti; þá sagði eg af mér þingmensku. Sumir hafa jafnvel gengið Svo langt, að þeir hafa ekki viljað einu sinni, að landritari sinti borgaralegum skyldum, eins og kom fram, er eg var kosinn hér í bæjarnstjórn um árið. Þessi óskrifuðu lög um það, að landritari sé afskiftalaus um stjórnmál, virðast mér ekki samþýðast stjórnarskránni, sem gerir ráð fyrir því, að landritari gegni ráðherraembætti, og það á sína ábyrgð, ef ráðherra deyr, og verður þá sem slíkur að undirbúa frumv. og mæta á þingi, eða með öðrum orðum einmitt að fást við stjórnmál. Auk þess er ráðgert í stjórnarskránni, að ráðherra geti notað umboðsmann til að mæta fyrir sig á þinginu, og er þá sjálfsagt talið, að landritarinn sé þessi umboðsmaður, enda hefir líka alt af svo verið, þegar ráðherra hefir ekki getað mætt. Þessi óskrifuðu lög um afskiftaleysi landritara af stjórnmálum eru því brotin að þessu leyti. Oft er það einnig, þegar ráðherra er fjarverandi, að landritari verður að framkvæma ýmis mikilvæg embættisverk á ábyrgð ráðherra. Þetta hef eg oft hugsað um, og hefir mér virst sem heppilegast mundi, að veitz landritara víðtækara vald og láta hann þá bera sjálfan ábyrgð á embættisverkum sínum. Ef þessi breyting kæmist á, yrði afleiðingin líka eðlilega sú, að landritari færi frá, þegar ráðherraskifti verða, að minstakosti ef viðtakandi ráðh. óskar þess. Þetta, sem nú hefi eg sagt, hefir mér fundist eg vera neyddur til, til þess að bera hönd fyrir höfuð mér. Eg hirði ekki að endurtaka orð mín í blöðunum, því menn, sem verða þar fyrir aðkasti, geta aldrei haft þar síðasta orðið. Það nægir, að orð mín komi fram í þingtíðindunum, og álít eg þar með fullkomlega hnekt þeim áburði, sem eg hefi orðið fyrir. Eg hefi ekki ástæðu til að fara nánara út í frumv., þau að sem nú liggja fyrir, enda munu afdrif þeirra ráðin. En samt vil eg biðja menn að athuga vel sína eigin samvizku áður þeir greiða atkvæði til slátrunar þessum frumv., hvort þeir eigi gangi of nærri réttlætis- og sanngirniskröfum, ef þeir greiða atkvæði gegn þeim öllum.. Það er að vissu leyti rétt, að þeir, sem lægra eru launaðir, eiga erfiðara en hinir, og á það einmitt við um þá sem sent hafa beiðni um launahækkun, dómendurna við landsyfirdóminn og kennarana við mentaskólann. Laun þessara manna eru ekki boðleg, og með öllu ófullnægjandi fyrir fjölskyldumenn. Mér er kunnugt um það, að sumir sýslunarmenn landsins, þar á meðal einn nýr frá 1909, hafa meiri tekjur og þó minna að gera en þessir ennbættismenn, að minsta kosti kennararnir við mentaskólann. Það er hart að þurfa að sitja árum saman í embætti við að eins 2000 kr. laun, eins og lægsti kennarinn við mentaskólann hefir orðið að gera. Mig furðar loks á því, að nefndin skuli ekki hafa tekið meira tillit til þess að launin séu látin fara hækkandi stig af stigi. Þótt eg búist við, að orð mín hafi ekki mikið að þýða, þá vil eg samt biðja menn að athuga, að þótt þessi frumvörp verði nú feld, þá munu þau rísa upp aftur.



Eg stend að eins upp til þess að stinga upp á því, að umræðurnar um þetta mál verði sem styztar: Það var fyrirsjáanlegt strax, og allir voru samdóma um það, að öll þessi launahækkunarfrumvörp ættu að steindrepast; það var að eins af kurteisi við stjórnina, að þeim var vísað til nefndar. Það er því gagnslaust að vera að eyða tíma og peningum í umræður; það má vera nóg, að þessir embættismenn fái nei, þótt ekki séu þeir krufðir til mergjar með gerðir sínar og kröfur. Ef í hita slægi, kynnu ef til vill einhver ófögur orð að hrjóta, sem ekki væri viðurkvæmilegt, þar sem enginn þessara manna er viðstaddur til að bera hönd fyrir höfuð sér, nema landritari einn. Alt skraf um þetta er þýðingarlaust, því að eg skil ekki, að menn hafi látið svo hræra í sér, að þeir ljái frumv. atkvæði, þeir sem í þingbyrjun voru ráðnir í að stytta þeim aldur.



Eg hafði ekki ætlað mér að taka til máls nú, en orð háttv. umboðsmanns ráðherra neyða mig til að standa upp. Mér virðist hann, eins og aðrir, þeir sem lið hafa lagt þessum launahækkunarfrv., helzt færa það til síns máls, hve mjög nauðsynjar allar hafi hækkað í verði in síðari ár. Mér finst ekki alls kostar rétt að miða launahækkun embættismanna við þetta, því að þess ber að gæta, að það er ekki eingöngu fyrir embættismenn, sem nauðsynjar hafa hækkað í verði, heldur kemur það niður á öllum landsmönnum; verða því embættismenn að sæta sömu kjörum sem aðrir í þessu. Ef sú regla ætti að takast upp, að miða launin við það, hve lífsnauðsynjar væri í háu verði í þann og þann svipinn, þá er eg hræddur um, að mörgum þætti slíkt nokkuð hvikull grundvöllur. Lægi þá einna næst að taka forna verðgjaldið og reikna launin samkvæmt verðlagsakrá, t. d. í svo og svo mörgum hveitisekkjum, sykurkössum, rúsínukössum, vættum af harðfiski o. s. frv. og tala þessara gæða væri ávalt in sama, hvort sem þær kostuðu mikið eða lítið, en þó býst eg við, að flestir yrðu óánægðir með þess konar greiðslu og þætti hún flókin og ótilhlýðileg. HV. umboðsm. ráðh. (Kl. J.) kveinkaði sér undan einhverjum brigzlyrðum, sem á honum hefðu dunið úr ýmsum áttum, þar á meðal frá þm. N: Þing. (B. SV.). Fórust honum svo orð, sem eg hefði sagt, að það væri óheiðarlegt að biðja um launahækkun. Það hefi eg aldrei sagt, en við 1. umr. þessa máls fórust mér svo orð, að það væri óþarft að hækka laun embættismanna, einkanlega þeirra hálaunuðu, sem stjórnin hafði þó borið mest fyrir brjósti. Hann fór og mikillega að afsaka sig fyrir því að hann hefði beðið um nokkra launahækkun sér til handa. En þetta var reyndar óþarfi því að eg sagði aldrei að landritari hefði farið fram á launahækkun. Hitt er satt, að varla var hægt að skilja orð ráðherra öðruvísi en svo, að allir 25 embættismenn, sem frumvarpið telur upp, hefði sótt um launahækkun, nema biskup einn, því að hann tók það sérstaklega fram um hann einan, að hann hefði ekki sjálfur óskað launahækkunar, heldur verið tekinn með fyrir samræmis sakir. Í þessu virtist það felast, að hinir allir hefði einmitt sótt um launahækkun, úr því þessi einn var tekinn undan. Um vinnutíma landritara hafði eg ekkert fullyrt. En þess hafði eg getið, að landritari auglýsti í blöðunum tveggja stunda viðtalstíma á dag í stjórnarráðinu. Það er skiljanlegt, þótt slíkt kveiki þá hugmynd manna á meðal, að landritari sé ekki í stjórnarráðinu lengri tíma, því að menn eiga bágt með að skilja, að hann sé svo heilagur, að ekki megi hitta hann til viðtals þegar hann er á annað borð viðstaddur í stjórnarráðinu og gegnir þar opinberum störfum á landsins kostnað. Sjálfsagt má heldur ekki skilja það alt of bókstaflega, að landritari vinni ekkert annað en embættisverk, þegar hann er í stjórnarráðinu, því að kunnugt er t. d., að hann stefnir þangað til sín þeim mönnum, er skuldagreiðslur hafa með höndum eða önnur viðskifti við félög, þau sem hann er gjaldkeri fyrir. Háttv. umboðsm. ráðherra gerði lítið úr verði frímerkjanna og eftir því sem hann sagði, virðist hann hafa verið furðu óheppinn með markað fyrir þau síðustu árin. Hann sagði, að burðareyrir undir manntalsskýrslurnar hefði að eins orðið 700 kr., er þær voru sendar út um landið og hefði þær þó að mestu eða öllu leyti verið sendar út með landpóstum, en aftur komið með skipum, og þá hefði burðargjaldið undir þær verið miklu minna. - En þetta hlýtur að vera sprottið af misminni háttv. landritara, því að það er áreiðanlegt, að megnið af manntalsskýrslunum fór einmitt út með skipum, sem og er og auðséð af því, að ekki kostaði undir þær héðan nema 700 krónur samkvæmt játning landritara, en hefði ella átt að kosta um 3000 krónur eða meira, því að nálægt 3000 pundum var sent út. Aftur kom. megnið af skýrslunum til baka landveg og því með hærra burðargjaldi, því að menn voru ekki að eltast við skipið, sem flutti þingmennina um veturinn og að eins kom á örfáar hafnir. Þetta hefir alt ruglast í höfði háttv. landritara. Skýrslurnar voru um 3000 pund, er þær voru sendar héðan, og ætti þá burðar eyririnn ekki að skeika miklu frá því sem eg hafði sagt. Hér er um dýr frímerki að ræða, þjónustufrímerki, sem ættu að seljast nálega við frumverði er því harla ótrúlegt, að andvirði þeirra skuli að eins hafa orðið 300 kr. Háttv. umboðsmaður ráðherra þóttist hafa orðið fyrir aðkasti sakir þess, að hann hefði ætlað að krækja sér í atvinnu sem endurskoðandi Íslandsbanka. En þetta er misskilningur. Eg hafði alls ekki veitzt að honum persónulega, heldur lutu orð mín að því að sýna, hversu vel landritarinn situr fyrir hlunnindum, þar sem þau ber jafnvel upp á reka hans, án þess hann geri nokkuð til þess sjálfur. Eitt, sem flýtur af stöðu landritara sem Slíks, eru skipanir hans í milliþinganefndir.  (Umboðsm. ráðh.: Nei !)  . Landritari neitar þessu, og er reyndar óhægt að greina hann svo sundur, að ákveðið verði með vissu, hvort hann er í nefndunum sem slíkur eða sem prívatmaður. Eg held þó fremur að það sé hlunnindi af stöðu hans að eiga sæti í milliþinganefndum, eins og t. d. kolanefndinni, sem sat afarlengi, með 8 kr. dagkaupi. Eg nenni ekki að fara að telja upp önnur störf landritara, t. d. aukaskriftir hans, svo sem embættismannstalið. Meira er varið í tekjurnar af formensku hans í bankaráðinu í forföllum ráðherra, sem veittu honum 500 kr. aukatekjur á ári, þegar Björn Jónsson var ráðherra, og 250 kr. í tíð Kristjáns Jónssonar; nú er mér sagt að þetta sé aftekið; núverandi ráðherra vildi ekki greiða honum þetta gjald, taldi starfið við bankann eitt af skyldustörfum, þeim er landritaraembættinu fylgdu. En nú hefir háttv. landritari leitað í aðra átt og fengið því framgengt í utanför inni við hluthafana erlendis, að bankinn sjálfur greiðir honum framvegis 200 krónur á ári fyrir þann tíma, sem hann kann að gegna störfum ráðherra í bankaráðinu. Til allra slíkra hlunnina verður að líta, þegar verið er að meta nauðsynina á launahækkun. Mér fanst landritari hneykslast á því, að talað var um afnám landritaraembættisins; þó skildist mér sem ekki væri langt í milli skoðana okkar um það embætti; á það benda þau ummæli hans, að þetta embætti væri hvorki fugl né fiskur. Eg get alla ekki fallist á, að viðurkvæmilegt sé, að landritari eigi sæti í bæjarstjórn, því að hún getur iðulega átt talavert undir stjórnarráðinu; það verður oft að fella úrskurði um gerðir hennar, og fer það þá ekki vel saman, að stjórnarráðið sitji í bæjarstjórn.



Eg stend að eina upp til þess að gera stutta grein fyrir atkvæði mínu. Eg býst við, að það falli svo, að menn kynnu af því að ráða, að eg hafi aðrar skoðanir um þetta mál heldur en eg hefi í raun og veru. Mér skilst, sem aðalástæða nefndarinnar fyrir því að leggja á móti þessu frumv. sé sá, að bezt fari á því, að öll launalöggjöfin sé endurskoðuð í einu, jafnframt því að eftirlaunin séu afnumin. Þótt það sé sennilega vilji manna alment, að eftirlaun séu afnumin, og oft hafi um það heyrst háværar kröfur, þá getur þó orðið talsverður dráttur á því. Eg veit ekki betur en að 4. gr. stjórnarskrárinnar, um eftirlaun embættismanna, sé, eins og 2. gr., um eftirlaun ráðherra, skilin svo, að stjórnarskrárbreyting þurfi til þess að breyta eða afnema eftirlaunin. Ekki er það skoðun mín, að á meðan sé rétt að halda í svelti mönnum, sem allir játa að vanlaunað sé, eða stuðla að því, að nýtir menn missist frá störfum sínum, vegna þess að þeir eiga örðugt með að draga fram lífið með þeim kjörum, sem þeir eiga nú við að búa. Það er nú ef til vill ekki hætta á því, vegna þess að þeir munu ekki hafa í önnur hús að venda, og betra að veifa röngu tré en öngu. En þegar eg kem að þessu frumvarpi, þá finst mér nauðsynin misjöfn á því að breyta launakjörum þeirra manna, sem þar eru tilnefndir. Þetta játar líka háttv. nefnd. Í nefndarálitinu stendur, að ástæða sé til að bæta kjör aumra þeirra embættismanna, sem getur í frumv., og þá með persónulegri launaviðbót í fjárlögunum. Raunar hefði átt betur við, að nefndin hefði sjálf komið með beinar tillögur í þá átt, en það hefir hún ekki gert. Eg get verið háttv. nefnd samdóma í því, að ekki sé rétt að stofna nú ný eftirlaunaembætti, að minsta kosti rétt, að láta þau bíða þangað til séð verður hvernig fer um eftirlaunalöggjöfina, hvort eftirlaun embættismanna verða afnumin eða ekki. Þá er eg líka samdóma háttv. nefnd í því, að þetta frumv. hafi að ýmsu leyti verið ónærgætnislega eða illa undirbúið. Og þótt mikil sanngirni mæli með því að bæta kjör sumra þeirra manna, sem farið er fram á í frumv., þá býst eg ekki við að geta greitt frumv. í heild sinni atkvæði mitt. Eg er mótfallinn sumu af efnisástæðum, og sumu af beinlínis formlegum ástæðum. T. d. þykir mér það ekki rétt að samþykkja stighækkun í launum einstakra embættismanna fyr en sama reglan er látin gilda um alla. Heldur ekki býst eg við að mitt atkvæði mundi bjarga málinu. Af sömu ástæðu get eg ekki greitt atkvæði með breyt. till. minnihlutans, þó að þær láti ekki illa í augum. En verði komið með tillögur í þá átt, að bæta kjör einstakra embættismanna, sem, allir verða að játa að sé vanlaunað, með persónulegri launauppbót á fjár lögunum, þá mun eg verða því fylgjandi.

Frams.m. (Sigurður Sigurðsson): Um þetta frv. hefi eg lítið að segja. Get eg látið mér nægja að vísa til nefndarálitsins og inna almennu athugasemda minna við frumvarpið sáluga, sem fyrst var á dagskrá. Þó vil eg nota tækifærið til að geta þess, að nefndin álítur það rétta stefnu hjá stjórninni, að setja byrjunarlaunin lægri í fyrstu og láta þau fara hækkandi. Vonar nefndin að þeirri reglu verði fylgt þegar stjórnin leggur næst fyrir Alþingi frumv. um breytingu á launalöggjöfinni. Það er margt, er mælir með því og gerir það sanngjart að launin fari hækkandi með aldrinum. Sé eg svo ekki ástæðu til að fara frekari orðum um þetta frv. - Vona að afdrif þess verði söm og ins fyrra.

Frams.m. (Sigurður Sigurðsson): Þetta frv. um verkfræðing landsins fer fram á það að eins, að gera verkfræðingsstöðuna að konunglegu embætti með eftirlaunarétti. Nefndin var á þeirri skoðun, að ekki gæti komið til mála að aðhyllast þetta frumv., og það af þeim ástæðum, sem teknar eru fram í nefndarálitinu. Nú er krafa þjóðarinnar sú, að minka beri eftirlaunin, eða að minsta kosti að koma þeim í annað horf en nú er. Hún er því á móti þeirri stefnu að bæta við nýjum konunglegum embættum með eftirlaunarétti. Eg hefi svo ekki meira að segja um frumvarpið; eg býst við að það fari sömu leiðina og hin frumvörpin. Eg geri ráð fyrir að einn háttv. nefndarmaður, sem skrifað hefir undir nefndarálitið með fyrirvara, geri grein fyrir sinni skoðun á málinu, ef hún er frábrugðin skoðun meiri hlutans.

Flutn.m. (Magnús Kristjánsson): Eg sé ekki ástæðu til að tala mikið um þetta mál að þessu sinni, vegna þess að eg býst við að mönnum komi saman um, þótt það væri felt frá nefnd við 1. umr., að rétt sé að vísa því til nefndar, þeirrar sem kosin var í gær til að athuga ýmis málefni, sem snerta sjávarútveginn. Eg leyfi mér því að stinga upp á, að frumvarpinu verði vísað til sjávarútvegsnefndar og þessari 2. umr. verði frestað.



Þetta frumv. fer að nokkru leyti í öfuga átt við ýmis frumvarp, sem oft eru á gangi hér í þinginu, að því leyti sem það miðar til að fækka launuðum starfsmönnum og þar með apara útgjöldin. Það er kunnugt, að meiri hluti þjóðjarða í landinu liggur undir umsjón umboðsmanna, sem hafa 1/6 part afgjaldsins í umboðslaun. Sú upphæð nemur samkvæmt landsreikningnum fyrir árið 1911 4300 kr. En sparnaðurinn, sem af því verður ef hreppstjórum er falin innheimtan með 6% innheimtulaunum, eins og hér er gert ráð fyrir, nemur 2752 krónum. Þessi upphæð er að vísu ekki ekki mjög mikil, en munar þó landssjóðinn dálitlu, af því að það er þó óþörf eyðsla. Á fyrsta þinginu 1845 kom fram uppástunga frá þingmanni Skaftfellinga um að taka innheimtuna af umboðsmönnum og láta sýslumenn hafa hana á hendi, og var ætlast til að sýslumenn hefðu enga sérstaka þóknun fyrir það starf. En þessi uppástunga náði ekki fram að ganga. Næst Var málinu hreyft á þingi 1877 af þingm. Skaftfellinga, en komst þá ekki lengra áleiðis. Og enn kom málið fyrir þingið 1879. Var þá skipuð nefnd til að athuga bygging og ábúð jarða, og varð niðurstaða hennar sú, að umboð þjóðjarða skyldi falið sýslumönnum með 2% innheimtulaunum. Loks kom fram frumv. á þingi 1.901 frá þáverandi 2. þingm. G.-K. og núverandi 1. þm. Eyf., um að fela sýslumönnum umboð þjóðjarða með 4% af afgjaldinu í innheimtulaun. Skyldu þeir njóta aðstoðar hreppstjóra um bygging jarðanna., en þeir hafa 2% af jafnaðargjöldunum í ómakslaun. Í öllum þessum uppástungum hefir það aðallega vakað fyrir mönnum, að spara kostnaðinn. En hér er það aukaatriði. Aðalatriðið í frumvarpinu er að koma hagkvæmara skipulagi á umboð þjóðjarða. Fyrirkomulagið nú er sérstaklega óhentugt, af því að þjóðjörðum hefir fækkað mjög fyrir sölu á seinni árum og þær hafa því orðið strjálli. Við það hefir fyrirhöfn umboðsmanna aukist. Þeir hafa þurft að hafa eftirlit með fjarliggjandi jörðum, og getur verið að eftirlitið hafi orðið lakara fyrir það. Hér er farið fram á að hreppstjórum sé falið eftirlitið, og ætti það að koma tiltölulega hægt niður á þeim, þar sem hver hreppstjóri hefði að eins sinn eigin hrepp til eftirlits og þyrfti því sjaldan að takast á hendur ferðir til að skoða jarðirnar. Þetta fyrirkomulag, sem hér er farið fram á, er sniðið eftir því skipulagi, sem komið er á fyrir nokkurum árum viðvíkjandi umsjón á kirkjueignum samkvæmt lögum 16. Nóv. 1907. Þar eru það hreppstjórar, sem hafa eftirlitið. Reynslan hefir sýnt, að það fyrirkomulag er heppilegt, og virðist mér vera rétt, að láta sömu reglu gilda um allar opinberar jarðeignir, hvort sem jarðirnar eru kallaðar þjóðjarðir eða kirkjujarðir. Þó að þetta sé ekki neitt stórmál, býst eg við að réttara þyki að setja nefnd í það, og leyfi eg mér að gera það að tillögu minni, að kosin verði 5 manna nefnd að þessari umræðu lokinni.



Með því að þetta mál er skylt máli, sem hér hefir Verið fyrir deildinni, nefnilega frumv. til laga um stofnun fiskiveiðasjóðs Íslands, þá vil eg leyfa mér að stinga upp á, að því verði að lokinni umræðunni vísað til sömu nefndar, sem það mál hefir með höndum.



Það er að eins örstutt athugasemd til nefndarinnar, sem tekur við þessu máli. Eg vildi leyfa mér að skjóta því til nefndarinnar, hvort ekki væri rétt að breyta orðinu “Alþingi„ í 4. gr. í “löggjafarvaldið„.