Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Björn Bjarnason, 3. þm. Reykv., Davíð Oddsson forsrh., Egill Jónsson, 3. þm. Austurl., Guðjón Guðmundsson, 5. þm. Vesturl., Guðmundur Árni Stefánsson félmrh., Guðrún J. Halldórsdóttir, 18. þm. Reykv. Aðalmaður tekur sæti á ný: Ragnar Arnalds, 3. þm. Norðurl. v.

Borist hefur eftirfarandi bréf, dags. 14. október 1994: ,,Þar sem Matthías Bjarnason, 1. þm. Vestf., getur ekki af heilsufarsástæðum sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska eftir því að 1. varaþm. Sjálfstfl. í Vestfjarðakjördæmi, Guðjón A. Kristjánsson skipstjóri, Ísafirði, taki sæti á Alþingi í fjarveru hans. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti. Geir H. Haarde, formaður þingflokks Sjálfstfl.`` Guðjón A. Kristjánsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa. Þá er annað bréf til forseta Alþingis, dags. 14. október 1994: ,,Þar sem ég vegna veikinda get ekki sótt þingfundi næstu vikur leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varamaður Samtaka um kvennalista í Vestfjarðakjördæmi, Ágústa Gísladóttir útibússtjóri, Ísafirði, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti. Jóna Valgerður Kristjánsdóttir, 6. þm. Vestf.`` Ágústa Gísladóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa.

Virðulegi forseti. Á þskj. 77 höfum við Kristín Ástgeirsdóttir, Finnur Ingólfsson og ég fyrir hönd Samtaka um kvennalista, Framsfl. og Alþb. flutt tillögu um vantraust á ráðherra í ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Tillögunni var útbýtt í þingsalnum miðvikudaginn í síðustu viku. Mikilvægt er að umræða um slíka tillögu geti farið fram sem fyrst. Vantrauststillaga er þess eðlis að hún hlýtur að hafa forgang fram yfir önnur mál í þinginu. Þess vegna beini ég þeirri fyrirspurn til virðulegs forseta hvenær hann hyggst taka tillöguna til umræðu. Á þingflokksfundi okkar fyrr í dag kom fram að nokkrir ráðherrar væru erlendis og yrðu erlendis á næstunni svo að algerlega væri óvíst hvenær hægt væri að taka tillöguna til meðferðar. Auðvitað er mjög sérkennilegt og þættu sjálfsagt þó nokkur tíðindi í þeim lýðræðisríkjum, sem við viljum helst bera okkur saman við, að ekki sé hægt að taka fyrir á þjóðþinginu tillögu um vantraust vegna þess að ráðherrar telji sig hafa einhverjum öðrum mikilvægari málum að sinna erlendis en standa á þjóðþinginu og verja gerðir sínar fyrst vantrauststillaga hefur verið flutt. Virðulegi forseti. Ég óska þess vegna eftir því að það verði upplýst á forsetastól hvaða ákvarðanir forseti þingsins hefur tekið varðandi umræðu um þessa tillögu og hvenær hún getur farið fram svo að óvissu um málið verði eytt.

Það er rétt sem hv. 8. þm. Reykn. nefndi að venjan að sú að taka vantrauststillögur til umræðu svo fljótt sem verða má. Hins vegar hefur jafnan verið gert samkomulag um það milli þingflokka hvenær sú umræða fari fram. Eins og fram hefur komið eru ráðherrar fjarverandi og væntanlega verður hæstv. forsrh. kominn til þings síðdegis á miðvikudag. Eftir þann tíma er að vænta þess að hægt sé að koma sér saman um þetta mál.

Virðulegi forseti. Flokkum stjórnarandstöðunnar er ekkert að vanbúnaði að umræðan geti farið fram þegar á morgun. Hæstv. forsrh. kaus það í umræðu um störf ríkisstjórnarinnar að mana nánast fram vantraust á ríkisstjórn sína. Það er svo sérkennilegt að þegar vantraustið er komið fram má forsrh. ekki vera að því að ræða það. Það er heldur ekki ásættanlegt að það þurfi að bíða heimkomu forsrh. til þess að ræða hvenær umræðan geti farið fram. Hæstv. forsrh. er væntanlega í símasambandi við starfandi forsrh. og forseta þingsins. Ekki hefur verið upplýst hvaða erindum hæstv. forsrh. sé að sinna á erlendri grundu og væri mikilvægt ef starfandi forsrh. gæti upplýst það hvaða erindi eru svo mikilvæg að hæstv. forsrh. lætur þingið bíða eftir sér eins og hæstv. forseti lýsti hér áðan. Okkur er ekkert að vanbúnaði að ákveða nú þegar að umræðan geti farið fram og við teljum óeðlilegt að hún bíði eftir heimkomu forsrh. Að gefnu tilefni vil ég líka spyrja virðulegan forseta: Er þá tryggt að aðrir ráðherrar verði í landinu frá og með miðvikudagi í þannig að umræðan geti þó farið fram í þessari viku?

Virðulegi forseti. Ég tók eftir því í ræðu hv. þm. og að hann orðaði það svo að það þyrfti að vera hægt að taka fyrir tillögu um vantraust á ríkisstjórnina. Nú vil ég spyrja hv. að því hvort hér er á ferðinni vantraust á ríkisstjórnina eða vantraust á einstaka ráðherra í ríkisstjórninni. Ég spyr að sérstöku tilefni og það skiptir mjög miklu máli að fá um það skýrt svar frá hv. þm. hvort hér er á ferðinni vantraust á ríkisstjórnina eins og hann orðaði það sjálfur eða hvort það voru mismæli eða hvort hann hefur skipt um skoðun.

Vill starfandi forsrh. svara þeirri spurningu sem var beint til hans?

Virðulegur forseti. Mér virðist að hæstv. ríkisstjórn taki þessa vantrauststillögu ekki alvarlega en ég vil fullvissa hæstv. ríkisstjórn um það að að sjálfsögðu á að taka vantrauststillöguna alvarlega og hún er flutt á starfandi ríkisstjórn, ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar hafa haldið því fram að undanförnu í umræðu að hægt sé að treysta ríkisstjórninni vel þótt menn vantreysti einstökum ráðherrum. Því hefur verið haldið fram að það geti vel komið fyrir að það verði samþykkt vantraust á einstaka ráðherra en ríkisstjórnin njóti fulls trausts eftir sem áður. Þessi umræða hefur að sjálfsögðu ruglað allt þetta mál og þess vegna er nauðsynlegt að flytja vantrauststillöguna með þessum hætti. Það er vegna þess hvernig ráðherrar í hæstv. ríkisstjórn hafa talað að tillagan er flutt á þennan hátt. Eða reiknar Sjálfstfl. með því að verði vantraust samþykkt á hæstv. fjmrh., Friðrik Sophusson, að hann mundi starfa í ríkisstjórn eins og ekkert hefði skorist? Eða reiknar Alþfl. með því að verði samþykkt vantraust á hæstv. utanrrh. af nokkrum þingmönnum Sjálfstfl. ásamt stjórnarandstöðunni að Alþfl. starfaði í ríkisstjórn eins og ekkert hefði í skorist? Þess vegna er tillagan flutt á þennan hátt og ég bið hæstv. ríkisstjórn að vera heima og taka málið alvarlega. Ég mótmæli því að ekki eigi að ræða um það hvenær umræður fari fram í þinginu fyrr en seinni hluta þessarar viku. Þær umræður eiga að sjálfsögðu að fara fram milli flokkanna nú þegar eða í síðasta lagi á morgun. Það er engin ástæða til að bíða heimkomu hæstv. forsrh. í þessu sambandi enda stjórnar hann ekki þinginu eftir því sem ég best veit.

Virðulegi forseti. Ég tek undir síðustu orð hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar. Það er þingið sem ákveður það hvenær umræður eiga að fara fram, ekki forsrh. Hins vegar er afar athyglisvert að svo margir ráðherrar skuli vera erlendis og menn skuli ekki hraða för sinni heim þegar fyrir liggur vantraust á ríkisstjórnina því að þetta er vantraust á ríkisstjórnina. Tillagan heitir ,,Tillaga til þingsályktunar um vantraust á ráðherra í ríkisstjórn Davíðs Oddssonar`` og síðan eru þeir allir taldir upp þannig að það er ríkisstjórnin í heild sem á í hlut. Hins vegar gefst færi á því að greiða atkvæði um einstaka ráðherra ef menn óska þess. Ég vek athygli á því og það er afar umhugsunarvert fyrir þingið að engar reglur skuli gilda um meðferð á vantrauststillögum. Engar reglur eru í þingsköpum um það hvenær slíkar tillögur skulu teknar fyrir eða hversu langur tími megi líða frá því að þær koma fram þar til þær komast til umræðu og auðvitað er afar óeðlilegt að sitjandi ríkisstjórn geti frestað því að slíkar tillögur séu teknar til umræðu. Því er það krafa okkar þingmanna Kvennalistans að við þingflokksformenn höldum fund nú þegar í dag og tökum ákvörðun um það hvenær umræðan skuli fara fram.

Hæstv. forseti. Ég ítreka þá spurningu til starfandi hæstv. forsrh. hvar hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar séu og hvort þeir verði tryggilega og örugglega allir heima síðari hluta vikunnar.

Það sitja nú sumir í stólunum.

Já, það er nú að vísu þakkarvert að það er óvenjustór hluti af ríkisstjórninni viðstaddur í dag, sennilega bara met á þessum vetri. En það er nú svo að hæstv. starfandi forsrh. hlýtur að hafa yfirsýn yfir það hvar ráðherrarnir eru því að honum ber að tilkynna forsrh. á hverjum tíma hverjir fara með hin einstöku ráðuneyti ef aðrir eru hlaupnir úr landi. Það vekur athygli að ekki hefur komið fram að hæstv. forsrh. sé að sinna neinum tilgreindum opinberum erindum erlendis. Ég leyfi mér þess vegna að spyrja hæstv. starfandi forsrh.: Er hæstv. forsrh. erlendis í einkaerindum eða í fríi og er þá ekki mögulegt að hann geti stytt dvöl sína? Einnig ítreka ég spurninguna til hæstv. forsrh. eða forseta sem hefur væntanlega kannað það mál með hliðsjón af nauðsyn þess að umræðan geti farið fram. Er þá tryggt að allir ráðherrar hæstv. ríkisstjórnar verði í landinu, til að mynda á fimmtudaginn þannig að umræðunni verði þá viðkomið við þær aðstæður sem eru auðvitað einar eðlilegar, þ.e. að öll ríkisstjórnin sé til staðar þegar vantraustsumræðan og síðan atkvæðagreiðsla um hana fer fram? Ég held að alveg nauðsynlegt sé að fá við þessu alveg skýr svör: Hvar verður ríkisstjórnin á fimmtudaginn kemur og getur umræðan farið fram í trausti þess að hún verði þá öll í landinu eða má reikna með því að áframhald verði á þeirri þróun að einstakir hæstv. ráðherrar stökkvi úr landi í mismunandi merkilegum erindagerðum og sinni ekki jafnbrýnu verkefni og að standa fyrir máli sínu í vantraustsumræðum?

Forseti mun að sjálfsögðu láta kanna hvernig háttað verður viðveru hæstv. ráðherra.

Virðulegur forseti. Forsrh. er staddur erlendis í einkaerindum og hefur leyfi frá þingstörfum eins og hefur komið fram í yfirliti þingforseta. Í öðru lagi vil ég að það komi skýrt fram að ekki hefur staðið á sjálfstæðismönnum og þingflokki sjálfstæðismanna að eiga viðræður við fulltrúa þingflokka annarra flokka um hvernig og hvenær umræða um vantraustillögu má fara fram.

Frú forseti. Vantraust á forsrh. er í sjálfu sér vantraust á ríkisstjórnina. Ef vantraust á forsrh. væri samþykkt yrði ríkisstjórnin náttúrlega að fara frá. En þetta er jafnframt tillaga um vantraust á hvern ráðherra fyrir sig enda hafa þeir allir unnið til þess að fá slíka umræðu og eiga heimtingu á að vita hvort meiri hluti þingsins styður þá. Auðvitað bera að taka þessa tillögu til umræðu við fyrstu hentugleika. Það hefur verið upplýst að forsrh. er í fríi og getur komið heim. Það er líka hættulegt fyrir hæstv. forsrh. að bíða í marga daga með að ræða vantraustið. Ég sé ekki betur en hæstv. ráðherrar hafi lag á því að bæta við a.m.k. einu hneyksli daglega þannig að alltaf safnast í súpuna.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir að gefa hér skýr svör hvað það snertir að ekki standi á Sjálfstfl. í þessu sambandi og hæstv. ráðherran upplýsti jafnframt að hæstv. forsrh. væri í fríi og gæti af þeim sökum væntanlega komið heim til vantraustsumræðunnar. Það er auðvitað svo, hæstv. forseti, að það er afar óvenjulegt og sérkennilegt að ekki skuli vera keppikefli ríkisstjórnarinnar að drífa á umræðuna eins fljótt og við verður komið og að ríkisstjórnin skuli vilja hafa vantrauststillögu hangandi yfir sér dögum og jafnvel vikum saman. Ég hygg að það sé algjört einsdæmi í sögunni að ríkisstjórn sé svo illa á sig komin að hún vilji ekki hreinsa það frá þegar formleg vantrauststillaga er komin fram á hana. Að lokum, hæstv. forseti, gat ég ekki skilið orð hæstv. fjmrh. öðruvísi en svo að það stæði á Alþfl. Hæstv. starfandi forsrh., hæstv. fjmrh., tók sérstaklega fram að ekki stæði á Sjálfstfl. að drífa umræðuna á og ræða við stjórnarandstöðuna um það. Það er ekki hægt að túlka það öðruvísi en svo að vandamálið sé einu sinni sem oftar Alþfl., að það standi á honum, hann sé ekki tilbúinn í þessa umræðu. Þess vegna er óhjákvæmilegt að snúa málinu til hæstv. utanrrh. og spyrja hæstv. utanrrh.: Stendur á Alþfl. í þessu sambandi? Verða ráðherrar Alþfl. út um dal og hól, lönd og álfur, nk. miðvikudag og fimmtudag? Eða getur hæstv. utanrrh., formaður Alþfl., séð til þess að ráðherralið flokksins haldi sig heima síðari hluta vikunnar og að vantraustsumræðan geti farið fram af þeim sökum?

Virðulegur forseti. Ekki hefur staðið á Alþfl. að mæta á fund þingflokksformanna til að ræða hvenær umræða um vantraust gæti farið fram. Slíkur fundur hefur ekki verið boðaður og ekkert verið óskað eftir að við settumst niður til að skoða dagsetningar um slíkt. Allar getsakir um að við séum til trafala í þessu máli eiga því ekki við nein rök að styðjast. Hins vegar er það svo að tveir ráðherrar Alþfl. eru fjarstaddir. Þeir eru á þingi Sameinuðu þjóðanna þar sem þeir sem formenn sinna nefnda, ráðherranefnda á norrænum vettvangi, áttu að mæta og flytja þar ræður. Þeir koma heim um eða eftir miðja viku  Auðvitað eru allir ráðherrarnir með ýmis skyldustörf á sinni hendi sem þeir verða að sinna, einnig á erlendum vettvangi og það verður að sjálfsögðu skoðað hvernig þau skyldustörf koma inn í tímasetningu um umræðu um vantraust. Hingað til hefur ekkert staðið á því að við settumst niður til að skoða þessi mál, einfaldlega eins og þingflokksformenn vita þá hefur ekki verið boðaður fundur til þess að fjalla um hvenær umræða um vantrauststillögu skuli fara fram.

Forseti vill geta þess að búast má við að leita verði afbrigða --- og setja á tvo aukafundi, ef leyft verður --- og verður það þá gert þegar komið er það fjórða fundinum í dag. Þetta vil forseti láta koma fram strax og biður hv. þm. að taka tillit til þess.