Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Á þskj. 25 hef ég borið fram eftirfarandi fsp. til hæstv. félmrh.: ,,1. Hvenær ætlar ríkisstjórnin að leggja fram tillögur um úrræði til verndar börnum og unglingum sem henni var falið að gera samkvæmt þingsályktun er samþykkt var á Alþingi 9. maí 1992? 2. Telur ríkisstjórnin ekki að hinir tíðu válegu atburðir leggi henni þær skyldur á herðar að gera öflugt átak til að draga úr orsökum þeirra?`` Þingsályktunin sem þarna er vísað til, hljóðar svo með leyfi hæstv. forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta gera úttekt og semja skýrslu um orsakir vaxandi erfiðleika og hættur fyrir börn og unglinga sem koma m.a. fram í aukinni neyslu vímuefna, sjálfsvígum, ofbeldi og öðrum afbrotum. Til að vinna að þessu verkefni skipi ríkisstjórnin nefnd með fulltrúum frá öllum stjórnmálaflokkum á Alþingi. Í starfi sínu leiti nefndin upplýsinga hjá þeim stofnunum, félagasamtökum og öðrum aðilum sem um þetta málefni hafa fjallað. Nefndin skili skýrslu sinni og ábendingum um úrbætur svo fljótt að taka megi málið til meðferðar á næsta Alþingi í samræmi við þá niðurstöðu sem nefndin kemst að í starfi sínu.`` Nú er liðið það þing sem átti að fá tillöguna samkvæmt þál. og það næsta er hafið án þess að nokkuð jákvætt hafi komið frá ríkisstjórninni um það málefni. Flestum öðrum mun þó vera ljóst að brýnna aðgerða er þörf þó reynt sé að leita ólíkra skýringa á óheillaþróun síðustu ára. Ýmsar staðreyndir liggja þó fyrir. Nýlega voru birtar niðurstöður úr könnun sem sýndi að síðan meiri hluti Alþingis samþykkti sölu á áfengum bjór hefur áfengisneysla barna og unglinga 13--15 ára tvöfaldast og 16--19 ára aukist um 80%. Hjá báðum hópunum hefur neysla sterkra drykkja vaxið auk þess sem bjórinn bætist við. Sjálfsagt hefur það haft mikil áhrif að á þessum tíma hefur verið rekinn ofstækisfullur áróður fyrir því að allt eigi að vera frjálst, ekki megi leggja hömlur á neinn eða ætla sér að hafa vit fyrir öðrum. Allir virðast eiga að bera ábyrgð á sjálfum sér frá vöggu til grafar. Jafnframt hefur verið haldið uppi skefjalausum áróðri fyrir áfengisneyslu og er þar skemmst að minnast sjónvarpsauglýsingarinnar þegar forseta bæjarstjórnar sem kom í sjónvarpið og hvatningar hans þó að áfengisauglýsingar séu bannaðar með lögum. En athyglisvert var að hann birtist ekki þegar fréttir voru fluttar morguninn eftir af miklum árangri athafna hans. Það virðist þannig mörgum erfitt að tengja saman orsök og afleiðingu, eða a.m.k. að viðurkenna hana fyrir sjálfum sér og öðrum. En hvenær mun ríkisstjórninni finnast mælirinn fullur ef hinir hörmulegu atburðir gera það ekki? Þar við bætist að ríkisstjórnin þrengir nú að eða jafnvel lokar stofnunum sem geta tekið á móti þeim sem fótanna missa af völdum áfengisneyslu. Hvernig verður þá ástandið þegar afleiðingarnar af tvöföldun áfengisneyslu unga fólksins eru komnar fram af fullum þunga, en það er viðurkennd staðreynd að tvöföldun neyslu áfengis eykur miklu meira fjölda áfengissjúklinga.

Virðulegi forseti. Í tilefni af þessari fsp. vil ég upplýsa að nefnd sem falið var að vinna umræddar tillögur og úttekt áætlar að ljúka störfum sínum innan skamms og mun ég þá kynna samantekt nefndarinnar og sjónarmið og hef ég lagt áherslu á það við nefndina að þessum niðurstöðum verði hraðað. Ég vil jafnframt vekja athygli fyrirspyrjanda á því að í október 1992 skilaði samráðsnefnd um málefni barna og ungmenna á höfuðborgarsvæðinu tillögum. Þar var um að ræða viðamikla skýrslu um margvísleg atriði sem lúta að málefnum barna og ungmenna. Nokkrum þeirra atriða sem fram komu í skýrslu nefndarinnar hefur þegar verið hrint í framkvæmd eða eru í undirbúningi. Ég nefni það vegna þess að það kom fram í máli hv. fyrirspyrjanda að ekkert jákvætt hefði komið frá ríkisstjórninni í málefnum barna. Ég nefni í því sambandi að hafin er starfsemi lokaðrar meðferðadeildar á vegum Unglingaheimilis ríkisins. Ég nefni að heimili fyrir vegalaus börn hefur verið sett á laggirnar. Ég nefni að það er aukið fjármagn núna á fjárlögum næsta árs til málefna barna. Ég nefni að það er verið að vinna að endurskoðun lögræðislaga. Ég nefni að það er verið að kanna ástæðu þess að rýmka heimild þá sem er í lögum um vernd barna og ungmenna um nauðungarvistun ungmenna gegn vilja þeirra. Ég nefni að það er unnið að því að semja frv. til laga um skoðun kvikmynda. Það er unnið að undirbúningi þess að samræma betur starfsemi þeirra sem afskipti hafa af kynferðisbrotamálum og ég nefni að á vegum félmrn. hefur farið fram gagngerð úttekt á þeim stofnunum og þeirri þjónustu sem til er að dreifa fyrir börn og fjölskyldur og undir félmrn. heyra. Í grg. með till. til þál. um velferð barna og ungmenna sem fsp. nær til er fullyrt að vaxandi fjöldi unglinga lendi í miklum erfiðleikum áður en fullorðinsaldri er náð en með þáltill. var sú hugmynd sett fram að samin yrði skýrsla um orsakir vaxandi erfiðleika barna. Ég held að enda þótt vert sé að vera afar vel vakandi yfir málefnum barna og ungmenna sé óvarlegt án fullnægjandi vísindalegra gagna að fullyrða um atriði eins og það að ofbeldi aukist meðal barna, að börn séu í aukinni hættu svo sem hvað varðar neyslu fíkniefna, sjálfsvíga o.s.frv. Í því sambandi vil ég nefna að skýrslur lögreglunnar í Reykjavík frá árinu 1989 og 1990 leiddu í ljós að ofbeldismálum hefði fjölgað um 5% á milli þessara ára, nær eingöngu vegna aukningar á minni háttar málum. Á sama tíma fækkaði alvarlegum málum vegna líkamsmeiðinga um 23%. Þá fækkaði árásaraðilum yngri en 20 ára öll árin 1989--1991, enda þótt hlutfall hinna yngri sé talið af lögreglunni nokkuð hátt við aldursskiptingu íbúa. Sem betur fer er því ekki hægt að fullyrða að ofbeldi meðal barna og ungmenna hafi aukist undanfarin ár. Hvað sem þessu líður er þó ljóst að tilhæfulaust og óvægið ofbeldi ungs fólks í miðborg Reykjavíkur að kvöld- og næturlagi um helgar er mjög alvarlegt vandamál sem bregðast verður við af fullri festu. Það liggur líka fyrir að borgaryfirvöld og lögreglan í Reykjavík munu á næstunni grípa til margþættra aðgerða til að varna því að ofbeldisverk séu unnin í miðbæ Reykjavíkur og eru þær ráðstafanir sumar komnar til framkvæmda svo sem um að kynna útivistartíma barna og ungmenna. Vegna síðari liðar fsp. minni ég einnig á að lög um félagsþjónustu og vernd barna og ungmenna mæla fyrir um að ábyrgð á framkvæmd þessara laga hvíli á sveitarfélögum landsins. Það eru aðeins hinar sérhæfðu stofnanir fyrir börn og ungmenni, uppbygging þeirra og rekstur, eftirlit með störfum fagnefnda sveitarfélaganna, yfirstjórn og leiðbeiningar sem er á hendi ríkisins.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. félmrh. fyrir svörin þó að ég verði bæði að láta í ljós vonbrigði mín yfir því hversu hægt hefur gengið með aðgerðir og líka undrun á sumum viðhorfum hæstv. ráðherra. Hæstv. ráðherra sagði að það væri hafin starfsemi lokaðra deilda og ýmislegt fleira til þess að bjarga þeim sem illa fara en að öðru væri síðan hafinn undirbúningur. En ég held að það komi skýrt fram í þessari þál. og því sem ég hef sagt að það er til þess að koma í veg fyrir að börn og unglingar lendi í þessum voða sem ég tel að það þurfi að gera öflugri ráðstafanir en ekki það að glíma við afleiðingarnar þó að vissulega verði að gera það þegar illa er komið. En aðalatriðið hlýtur að vera að reyna að koma í veg fyrir að svona fari fyrir unga fólkinu. Að vísa því frá og segja að það sé á ábyrgð sveitarfélaganna en ekki Alþingis eða ríkisstjórnar að sinna þessum málum finnst mér furðulegt þegar það er Alþingi sem setur rammann um þær aðstæður sem hafa skapast, eins og t.d. með því að heimila sölu áfengis öls. Það þýðir auðvitað ekkert að segja að sveitarfélögin eigi að taka við vandanum þegar ríkisvaldið skapar hann. Það er þetta sem ég vil leggja áherslu á að verði gert. Og að segja að það sé varlegt að fullyrða að börn og unglingar séu í aukinni hættu þegar það liggur fyrir að áfengisneysla þeirra tvöfaldast. Ég skil satt að segja ekki hæstv. félmrh. sem segir svona lagað. Það er svo ótrúlegt.

Virðulegi forseti. Út af orðum síðasta ræðumanns þá var ég eingöngu að lýsa staðreyndum í málinu og nefndi hér það sem fram hefur komið varðandi sjálfsvíg o.fl. og vitnaði þar í skýrslu lögreglunnar um að dregið hefði úr alvarlegum líkamsmeiðingum. Ég er alls ekkert að gera lítið úr áfengisneyslu unglinga með þeim hætti eins og mér fannst koma fram í máli fyrirspyrjanda. Og þegar fyrirspyrjandi minnist á forvarnastarf og fyrirbyggjandi starf þá er það hlutur sem ég legg mikla áherslu á og er sammála honum um. Ýmis af þeim atriðum sem eru í undirbúningi og ég taldi hér upp lúta að forvarnastarfi og kom það skýrt fram í máli mínu áðan. Ég vil nefna það sem einmitt lýtur að forvarna- og fyrirbyggjandi starfi og unnið er að á vegum ráðuneytisins og ég nefndi ekki áðan. Það er undirbúningur að stofnun fjölskylduþjónustu ríkisins, þar sem einmitt verður lögð mjög mikil áhersla á fyrirbyggjandi og forvarnastarf. Veitt verður þjónusta ekki eingöngu fyrir unglinga á aldrinum 12--16 ára eins og er núna hjá Unglingaheimili ríkisins, heldur einnig fyrirbyggjandi og forvarnastarf fyrir yngri börn upp að 12 ára aldri. Ég tel að það sé ómaklegt að haga orðum sínum með þeim hætti sem fyrirspyrjandi gerði að það sé ekkert aðhafst á vegum ríkisvaldsins í þessu efni.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að lýsa ánægju með það að það var ákveðið að verja ákveðnum fjármunum til eflingar atvinnumálum kvenna í tengslum við gerð kjarasamninga. En ég hef hins vegar orðið vör við að það hefur verið nokkur óánægja í þjóðfélaginu með hvernig staðið var að t.d. auglýsingu þessa sjóðs og því hef ég leyft mér að leggja fram fyrirspurn hér á hv. Alþingi til hæstv. félmrh. um sjóðinn og fleira er hann varðar á þskj. 92. Það er ekki bara það að ég óttist að einhverjar konur hafi alls ekki sótt um vegna þess að þær hafi talið sig vera orðnar of seinar til þess að sækja um heldur líka hitt að þær umsóknir sem sendar voru inn hafa ekki verð nægilega vel unnar út af þessum stutta umsóknarfresti. Og mér þykir þetta enn torkennilegra, þegar svo langur tími hefur liðið frá því að átti að vera búið að skila inn umsóknum og ekkert hefur heyrst frá sjóðnum eða hæstv. ráðherra um það hverjir hljóti náð. En atvinnuleysi kvenna er mjög mikið og alvarlegt og sýna tölur það sem liggja fyrir opinberar í þessu þjóðfélagi. Ég get nefnt sem dæmi að í mínu kjördæmi, nánar tiltekið á Akureyri, varð sú breyting núna á sl. vori að konur urðu fleiri en karlar á atvinnuleysisskrá og gildir það fyrir alla mánuðina frá því í apríl og munar suma mánuði mjög miklu. T.d. í sept. eru 228 konur á atvinnuleysisskrá en 149 karlar. Fyrirspurnin hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,1. Hvernig var staðið að auglýsingu á ,,60 millj. kr. sjóði`` til eflingar atvinnumálum kvenna? 2. Hversu langur frestur var gefinn til að leggja inn umsóknir? 3. Hversu margar umsóknir bárust? 4. Hverjir meta umsóknir? 5. Hvenær verða niðurstöður um styrkveitingar birtar? 6. Hvernig verður háttað eftirliti með styrkveitingum?``

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi er spurt: ,,Hvernig var staðið að auglýsingu á ,,60 millj. kr. sjóði`` til eflingar atvinnumálum kvenna?`` Því er til að svara að starfshópur sá sem skipaður var hélt sinn fyrsta fund 17. ágúst sl. Föstudaginn 20. ágúst var sent auglýsing til allra dagblaða á símsendi með beiðni um birtingar í helgarblöðum um þá helgi. Einhver misbrestur varð á að auglýsingin birtist en í þeim tilfellum birtist hún bara í næsta blaði á eftir. Þá má geta þess að frétt um framlag þetta birtist í nokkrum fjölmiðlum, svo sem Morgunblaðinu, Ríkisútvarpinu og fleiri stöðum. Þá var öllum atvinnuráðgjöfum símsent bréf, dags. 20. ágúst, þar sem þeir voru beðnir að kynna framlag þetta og kynna starfshópnum hugmyndir sínar um skiptingu fjárins. Haft var samband símleiðis við sveitarstjóra stærstu sveitarfélaganna eða fulltrúa þeirra og þeim kynnt framlagið. ,,Hversu langur frestur var gefinn til þess að leggja inn umsóknir?`` er spurt í 2. tölul. Skilafrestur sá sem gefinn var var til 1. sept. Vegna þessa stutta frests var tekið við umsóknum allt til 10. sept. Engar kvartanir hafa borist frá umsækjendum um að þeir hafi ekki mætt lipurð og tillitssemi í sambandi við umsóknir. ,,Hversu margar umsóknir bárust?`` er spurt í þriðja lagi. Alls bárust yfir 150 umsóknir þar sem sótt var um rúmar 300 millj. kr., þar af um 250 millj. kr. frá einkaaðilum og um 60 millj. kr. frá sveitarfélögum. Það skýrir kannski það sem hv. fyrirspyrjandi kom inn á áðan að það hefur tekið nokkurn tímam að vinna úr þessum umsóknum en hér er um að ræða hvorki meira né minna en 150 umsóknir og það er mjög vandasamt að fara yfir allan þennan fjölda og meta þær. En ég tel líka að þessi fjöldi umsókna sýni að framlagið hefur verið vel kynnt og þess má geta hér að þau verkefni sem sótt var um styrki til voru mjög fjölbreytt. Það má nefna saumaskap hvers konar, vinnslu sjávarafurða, smáiðnað og margs konar aðhlynningu barna, fatlaðra, aldraðra og sjúkra og fleiri verkefni. ,,Hverjir meta umsóknirnar?`` er einnig spurt. Starfshópur var skipaður 10. ágúst sl. Hann var skipaður fulltrúfum ASÍ, VSÍ, fulltrúa fjmrn. og fulltrúa félmrn. sem var formaður starfshópsins. Auk þess vann starfsmaður ráðuneytis með hópnum en hópurinn hefur nú skilað tillögum sínum. Síðan er spurt hvenær niðurstöður um styrkveitingar verði birtar. Tillögur starfshópsins verða kynntar á ríkisstjórnarfundi á morgun. Öllum umsækjendum verða send bréf væntanlega í þessari viku með svari við umsóknum. Starfshópurinn lagði til að 64 einkaaðilar yrðu styrktir til hinna margvíslegu verkefna. Erfitt er að meta fjölgun stöðugilda en lausleg athugun sýnir að um 370 konur munu tengjast þessari fjárveitingu á einn eða annan hátt. Síðar munu um 190 konur bætast í þann hóp ef áætlanir umsækjenda ganga eftir. Auk þess má ætla að einhver margfeldisáhrif verði af þessum aðgerðum. Í lokin er spurt: ,,Hvernig verður háttað eftirliti með styrkveitingum?`` Það verður gerður sérstakur samningur vegna hverrar einustu styrkveitingar þar sem gerð verður grein fyrir með hvaða hætti styrkir verða greiddir, þ.e. óskað verði eftir greinargerð um gang verkefna áður en hver styrkhluti verður greiddur og ef misbrestur verður á að þetta verði notað í það sem umsóknin og styrkurinn gaf tilefni til þá verður þess krafist að framlagið verði endurgreitt. Í samningnum verður krafist þess að atvinnulausar konur verði látnar ganga fyrir vinnu. Ég vænti þess að ég hafi svarað þeim liðum sem fyrirspyrjandi spurði um.

Hæstv. forseti. Ég get ekki neitað því að þessi tími er stuttur frá 20. ágúst til 1. sept. ekki síst þegar það er haft í huga að dagblöðin, sem gefin eru flestöll út hér í Reykavík, eru nokkurn tíma að berast til landsbyggðarinnar en hæstv. ráðherra talaði um að það hefði verið tekið við umsóknum til 10. sept. og það er í sjálfu sér ágætt en það er þó ekki því að neita að þetta getur hafa orðið til þess að einhverjir hafa talið of seint að senda inn umsókn og ekki vitað af þessum liðlegheitum sem þarna áttu sér stað. En þar sem hæstv. ráðherra sagði að það hefðu engar kvartanir borist þá er ég hér með afrit af bréfi frá Sambandi sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi þar sem kvartað er yfir þessu. Þetta er sent af framkvæmdastjóra þeirra samtaka og gengur bréfið út á það, ég hef nú ekki tíma til að lesa það allt hér, að koma á framfæri mikilli óánægju með þennan stutta frest. Þetta er stílað á félmrn. og ráðherrann þannig að þessu er hér með komið á framfæri við hæstv. ráðherra. Það sýnir sig á svari ráðherrans að margir hafa þó frétt af þessum styrkjum og margar umsóknir borist og ég get vel skilið að það hafi tekið sinn tíma að fara yfir þær allar. Og það segir kannski meira um atvinnuástandið meðal kvenna í landinu en mörg orð hér úr þessum ræðustóli. Ég hef engar athugasemdir í sambandi við það sem kom fram hjá ráðherranum og tengist eftirlitinu. Það er í sjálfu sér skiljanlegt að það þurfi að vera til staðar og ég lýsi ánægju með það að atvinnulausar konur eigi að sitja fyrir um vinnu en það að ráðherrann skuli ekki hafa orðið vör við þetta bréf frá Austurlandi þykir mér einkennilegt.

Virðulegi forseti. Ég tel að sú hugsun sem býr að baki verkefninu sé góðra gjalda verð og ekki nema gott eitt um hana að segja. En ég vil í ljósi þess sem fram kom hjá hæstv. ráðherra að fyrir liggur tillaga um úthlutun spyrja ráðherrann hvernig skiptingin er eftir kjördæmum eða ef ekki er hægt að svara því til hlítar hvernig skiptingin er milli höfuðborgarsvæðisins annars vegar og landsbyggðarinnar hins vegar. Og mér finnst, svo að ég gagnrýni þetta pínulítið, einkennilegt á þeim tímum sem lögð er megnáhersla á að frumkvæði og þekking heimamanna eigi að ráða verkefnavali og ákvarðanatöku þá skuli ríkið taka það í sínar hendur að búa til sjóð og útdeila úr honum. Mér hefði fundist eðlilegra fyrst menn vilja á annað borð búa til sjóð að skipta honum þá upp og láta aðra útdeila sem nær eru vettvangi hvort sem það eru sveitarstjórnir, landshlutasamtök eða aðrir aðilar innan kjördæma.

Virðulegi forseti. Fyrst vegna þess sem fram kom hjá hv. 3. þm. Norðurl. e. þar sem hún las upp kvörtun sem borist hefði vegna þessa stutta frests þá er mér kunnugt um þessa kvörtun sem þarna kom fram þar sem ég lét koma fram í mínu máli hér áðan að það hefðu engar kvartanir borist frá umsækjendum um að þeir hefðu ekki mætt lipurð og tillitssemi í sambandi við umsóknir og gat þess að þó að umsóknir hefðu borist eftir 1. sept. þá hefði verið tekið við þeim. Út af fyrirspurnum hv. 5. þm. Vestf., Kristins H. Gunnarssonar, þá verða þessar tillögur kynntar í ríkisstjórn á morgun. Hann spyr um hlutfall milli höfuðborgarsvæðis og landsbyggðar. Hlutur höfuðborgarsvæðisins er 45% og þá er hann um 55% úti á landsbyggðinni. Vil ég í því sambandi minna á það að í þau 2--3 ár sem við höfum haft framlag til atvinnumála kvenna á landsbyggðinni, þá hefur það eingöngu gengið til landsbyggðarinnar en ekki til kvenna á höfuðborgarsvæðinu. Nú hefur atvinnuleysi aukist á höfuðborgarsvæðinu, ekki síst hjá konum, þannig að það er alls ekki óeðlilegt að það fari þetta hlutfall, sem er 45% til höfuðborgarsvæðisins en 55% út á landsbyggðina.

Virðulegi forseti. Fsp. mín á þskj. 50 er til hæstv. heilbr.- og trmrh. og er svohljóðandi: ,,Hyggst heilbrrh. tryggja áframhaldandi rekstur meðferðarheimilis SÁÁ að Staðarfelli?`` Ástæða þessarar fsp. er sú að vegna síminnkandi framlags til SÁÁ til reksturs meðferðarheimila hafa forráðamenn þeirra samtaka tjáð m.a. þingmönnum Vesturlands að þeir muni ekki geta að óbreyttu annað en lokað þeirri stofnun sem hér um ræðir strax á næsta ári. Nokkuð ljóst er að ef meðferðarheimilinu á Staðarfelli verður lokað þá verður það ekki opnað aftur, m.a. vegna þess að húsakynnin eru ekki í eigu Samtaka áhugamanna um áfengisvarnir. Húsnæðið er gamalt og mundi fljótlega drabbast niður ef það er ekki nýtt. Hér er mikið í húfi. Ekki þarf að rifja upp fyrir hæstv. heilbrrh. gildi þessarar stofnunar. Þær eru honum eflaust ljósar. 30 sjúklingar eru í senn að Staðarfelli og 8 starfsmenn. Árangur af meðferð er einstaklega góður. Staðsetning á heimilinu er slík að sjúklingar njóta mikils næðis, óvenjumikillar náttúrufegurðar og kyrrðar og hundruð manna telja í dag að þeir eigi líf sitt að launa verunni á þessum stað. Margoft hefur því verið haldið fram af þeim sem hafa ekki allt of mikið fyrir því að kynna sér hlutina að rétt sé að draga verulega úr meðferðarúrræðum varðandi áfengissýki. Þeir sem því halda fram telja að sífellt komi sömu drykkjusjúklingarnir sér til hressingar fyrir næsta túr en raunveruleikinn er annar. Hér er oftast um mjög ungt fólk að ræða sem leitar sér aðstoðar og þau úrræði sem boðið er upp á að Staðarfelli eru mun ódýrari en önnur úrræði fyrir unglinga. Ég heimsótti Staðarfell ekki alls fyrir löngu og það kom mér satt að segja á óvart hve ungir sjúklingarnir voru. Yngsti var 15 ára en algengast var fólk á aldrinum 18--20 ára. Að líta inn á meðferðarstofurnar hjá þessu fólki var eins og að horfa inn í bekk í framhaldsskóla. En þegar vel tekst til að lækna þessi börn áður en lengra er haldið þá er verið að vinna dýrmætt forvarnastarf og auk þess gert á langódýrastan hátt því að önnur meðferðarúrræði eru mun dýrari. Í atvinnulegu sjónarmiði hefur þetta mikið gildi fyrir Dalasýslu sem hefur þurft að heyja stöðuga varnarbaráttu í atvinnulegu sjónarmiði. Því er það afleitur kostur frá byggðasjónarmiði engu síður en frá heilbrigðissjónarmiði að loka Staðarfelli. Ég minnist þess í umræðunni um Gunnarsholt hér á dögunum að hæstv. ráðherra benti á að ef lokað yrði í Gunnarsholti færi hluti sjúklinga að Staðarfelli. Sú óvissa sem ríkir almennt um heilbrigðisstofnanir í landinu kostar ómæld óþægindi og hlýtur að koma niður á gæðum þjónustunnar. Það er ekki hægt að reka heilbrigðisstofnanir í stöðugri óvissu. Því er það ósk mín að hæstv. heilbrrh. staðfesti það hér, að hann muni tryggja áframhaldandi rekstur að Staðarfelli í Dölum.

Virðulegi forseti. Til mín hefur verið beint fsp. frá 2. þm. Vesturl., hvort heilbrrh. hyggist tryggja áframhaldandi rekstur meðferðarheimilis SÁÁ á Staðarfelli. Í fyrsta lagi hygg ég að engum blandist um það hugur að árangur þeirrar starfsemi hafi verið umtalsverður og óumdeildur. Ég get svarað því að ég hef áhuga á að tryggja áframhald þessa reksturs, í ljósi þess sem ég sagði áðan. Í öðru lagi liggur fyrir að hvort tveggja, fjárbeiðni Samtaka áhugafólks um áfengisvandamálið svo og fjárveiting í fjárlagafrv., er óskipt. Með öðrum orðum: ekki liggur fyrir á þessari stundu til hvaða einstakra verkefna SÁÁ hyggst verja þeim fjármunum sem þau hafa undir höndum, sem eru annars vegar framlög á fjárlögum og hins vegar seld þjónusta og framlög, auk fjáraflana meðal annarra af rekstri spilakassa Rauða krossins og samstarfsaðila, þar eru um 28 millj. kr. Í þessu ljósi liggur fyrir að samkvæmt núv. fjárlagafrv. er heildarframlag til SÁÁ á fjárlögum óbreytt frá yfirstandandi fjárlögum, þó þannig að sértekjur hækka en framlag lækkar að sama skapi, en brúttóniðurstaða er breytt. Ég vil hins vegar láta það koma hér skýrt fram að á næstu vikum mun ég vitaskuld ræða við forsvarsmenn SÁÁ um framhald málsins, skiptingu fjárins og með hvaða hætti félagið hyggst ráðstafa því fjármagni sem það hefur til gagnsemi fyrir þann rekstur sem félagið hefur með höndum. Þá vegur auðvitað rekstur Staðarfells þungt í því sambandi. Það er rétt sem kom fram hjá fyrirspyrjanda að Staðarfell er ekki í eigu samtakanna heldur er það í eigu menntmrn. Ég vil láta koma fram að ég er áhugamaður um að beita mér fyrir því að þessi eign geti orðið eign samtakanna, þannig að ekki þurfi að velkjast í vafa um þann þátt málsins. Í bláendann vil ég segja að samtök áhugafólks um áfengisvandamál hafa sannað tilverurétt sinn með árangursríkri starfsemi í gegnum árin. Ég tel að í þeirri stefnumörkun sem ég hef beitt mér fyrir í áfengismeðferðarmálum gegni Staðarfell hér eftir sem hingað til veigamiklu hlutverki.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. 2. þm. Vesturl. fyrir að hreyfa þessu máli. En ég vil segja við hæstv. heilbrrh. að hann verður að gera betur en hann gerði í svörum sínum. Hann svaraði spurningunni þannig að hann hefði áhuga á því að tryggja rekstur meðferðarheimilisins að Staðarfelli. Ég tel að ráðherra geti gert betur og eigi að gera betur og svara því afdráttarlausar hver hugur hans er, hver vilji hans er, hvað hann muni gera. Þá kom fram í máli ráðherrans að SÁÁ hefði tæplega 30 millj. kr. tekjur af rekstri spilakassa. Ég vildi því spyrja hæstv. ráðherra: ef svo færi að þær tekjur minnkuðu, af ástæðum sem mönnum gætu nú verið kunnar eftir umræðurnar í dag, mundi hann beita sér fyrir því að SÁÁ fengi tekjur í þess stað af fjárlögum?

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. heilbr.- og trmrh. svörin. Hann hefur áhuga fyrir að halda áfram starfsemi að Staðarfelli og er gott að heyra það, en það þarf meira til. Hann sagði réttilega að á fjárlögum væri óbreytt upphæð til SÁÁ, en inni í þeirri upphæð eru sértekjur upp á 17,5 millj. kr. af meðferðargjöldum. Ég held að það sé mikill vafi á að 17,5 millj. kr. innheimtist í meðferðargjöld hjá vímuefnaneytendum. Eins og ég sagði hér áðan, í fyrri ræðu minni, þá er þetta mikið til ungt fólk, mjög ungt fólk. Oft kemur þetta unga fólk frá heimilum þar sem eru miklir erfiðleikar. Og hinir sem koma þarna til meðferðar eru að stórum hluta fólk sem er búið að eiga við langvarandi drykkju og hefur því enga peninga til að borga þetta meðferðargjald. Þannig að þegar upp er staðið þá er miklu minna fjármagn til SÁÁ á þessum fjárlögum heldur en var í fyrra og var það þó of lítið til að hægt væri að halda óbreyttum rekstri. Það kom einnig fram í máli 5. þm. Vestf. að af spilakössum hefur SÁÁ 30 millj. kr. Nú er mikil óvissa um það hvernig þeim málum verður háttað. Það er því eðlilegt að menn hafi áhyggjur og það hefði verið mikilvægt að fá skýrari svör frá hæstv. heilbrrh. um þessi mál núna. Ég ætla að minna á það að ríkissjóður fær yfir 6 milljarða árlega frá ÁTVR í hreinar tekjur. Það eru því hreinir smáaurar sem koma á móti til áfengisvarna og meðferðar.

Virðulegi forseti. Ég hygg að það komi ekki að gagni að framlengja þá umræðu sem fram fór í þinginu fyrr í dag varðandi spilakassamálið. Ég tel æskilegt að við sjáum niðurstöðu þeirra mála áður en nokkuð er fullyrt í því efni. Vitaskuld hefur það engu að síður áhrif á starfsemi SÁÁ ef þau mál þróast á þann veg sem 5. þm. Vestf. gaf til kynna, að þar yrði tekjutap til SÁÁ. Ég trúi því hins vegar ekki fyrr en ég tek á. En ef svo fer þá er ég tilbúinn að endurskoða og endurmeta þær forsendur sem hér eru lagðar til grundvallar. Varðandi þann þátt málsins að sértekjur eru áformaðar hærri en verið hefur þá hygg ég að það séu um það bil 3.000 innlagnir á Vog, Staðarfell og Vík, þessi helstu meðferðarúrræði SÁÁ. Auðvitað er ekki hægt að fullyrða neitt um það á þessu stigi máls hvernig til tekst með gjaldtöku af þeim toga sem lagt er upp með. Hins vegar vil ég segja það að nálgun þess máls er með þeim hætti að við það verður miðað að meðferðaraðilar sjálfir leggi fram tillögur að gjaldtökunni, hvernig að henni verði staðið, en fyrirkomulagið verði síðan háð staðfestingu ráðherra. Í viðræðum við forsvarsmenn SÁÁ telja þeir þessa nálgun máls ekki óraunhæfa. Meðal annars er vísað til þess að fyrir árið 1987 þekktist slík gjaldtaka þó undir öðrum formerkjum væri. Hér er því ekki um nýmæli að ræða heldur fyrirbrigði sem áður er þekkt. En ég árétta að hugur minn til þessa máls er ljós. Ég hef áhuga á að tryggja áframhald þessa rekstrar. Á hinn bóginn liggur það fyrir að fjárveitingin er óskipt sem og fjárbeiðnin sem er auðvitað lykilatriði málsins.