Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs með ósk um, í samræmi við 16. gr. þingskapa, að eftirfarandi breytingar verði á mannaskipan þingflokksins í nefndum þingsins: Árni Þór Sigurðsson og Ögmundur Jónasson taka sæti í allsherjarnefnd í stað Atla Gíslasonar og Ásmundar Daðasonar. Ásmundur Daðason tekur sæti í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd í stað Ögmundar Jónassonar og í félags- og tryggingamálanefnd í stað Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur. Þuríður Backman tekur sæti í umhverfisnefnd í stað Ögmundar Jónassonar. Skoðast þetta samþykkt ef enginn hreyfir andmælum.

Frú forseti. Við sjálfstæðismenn vöruðum alvarlega við þeim skattahækkunum sem gengu í gegn í þinginu í desembermánuði. Við bentum á að það væri líklegt að þær mundu reynast hagkerfinu illa þegar upp væri staðið, það mundi jafnvel verða þess valdandi að drægi úr tekjum ríkissjóðs þegar upp væri staðið. Við ræddum sérstaklega eina tegund skattheimtu á þessum vettvangi sem snýr að vaxtagreiðslum, svokölluðum afdráttarskatti á vaxtagreiðslu sem snýr að erlendum fjármögnunar- og eignarhaldsfélögum sem hér hafa starfað. Þau fyrirtæki hafa verið á meðal hæstu skattgreiðenda í Reykjavík í það minnsta og fjögur slík fyrirtæki voru á lista yfir tíu hæstu skattgreiðendur á höfuðborgarsvæðinu. Samanlagt skiluðu þau fyrirtæki um það bil milljarði kr. í skatttekjur. Nú stefnir í það og hefur komið fram að þessi fyrirtæki munu líklega fara úr landi vegna þeirra skattbreytinga sem hafa verið gerðar og sérstaklega hafa menn áhyggjur af því hvaða skattbreytingar séu væntanlegar því að hæstv. fjármálaráðherra þjóðarinnar hefur lýst því yfir að menn hafi ekki séð allt hvað það varðar og reyndar hafi þeir ekki séð neitt af því að það eru svo miklar breytingar fram undan. Hér er fyrirsjáanlegt tekjutap fyrir ríkissjóð vegna skattahækkana sem getur hlaupið á hundruðum jafnvel milljörðum kr. Það gerir það að verkum að þeir peningar sem áður komu inn í ríkissjóð vegna þessarar starfsemi og var hægt að nota til að reka sjúkrahús og menntakerfi, fara úr landinu vegna þessara aðgerða ríkisstjórnarinnar sem gera það að verkum að fjárlagahallinn verður meiri en ella og niðurskurðurinn verður um leið meiri. Þetta sýnir í hnotskurn, frú forseti, hvaða áhrif það getur haft þegar menn fara hugsunarlaust og undirbúningslaust í skattahækkanir án þess að gera sér grein fyrir því hvaða afleiðingar verða þar af. Það skiptir öllu máli núna, frú forseti, að við snúum af þessari braut 

Virðulegi forseti. Það er gífurlega mikilvægt núna þegar dregur saman í hagkerfinu að halda uppi háu framkvæmdastigi í samgöngumálum. Þess vegna voru það mjög jákvæðar fréttir sem bárust á dögunum að heildarframlög til samgöngumála á þessu ári væru 11,5 milljarðar kr., sem er meira að meðaltali, borið saman við verga landsframleiðslu, en árið 2007 svo dæmi sé tekið. Þetta er mikið fagnaðarefni og þarna eru mörg mikilvæg þjóðþrifaverkefni undir. Núna fyrir örfáum dögum var fyrsti áfangi að tvöföldun á Suðurlandsvegi, 6,5 kílómetra kafli, sendur í útboð inn á Evrópa efnahagssvæðið. Eftir 50 daga verða þau útboð opnuð og framkvæmdir hefjast í apríl eða maí. Það tókst að afstýra því slysi að málið yrði stoppað í bæjarstjórn Kópavogs út af ágreiningi um mislæg gatnamót við Bláfjallaafleggjarann. Bæjarstjórnin tók mjög skynsamlega ákvörðun þannig að verkið gat farið í útboð. Má nefna mörg önnur stórverkefni eins og endurbætur á Vesturlandsvegi, Héðinsfjarðargöng, göng við Bolungarvík og margt fleira. Þar að auki eru framkvæmdir í Bakkafjöru sem í heildina eru upp á 3,5 milljarða. Þetta er gífurlega hátt framkvæmdastig og mikilvægt að halda því úti þrátt fyrir samdrátt af því að áfallið var mest og meira en annars staðar í mannvirkjagerðinni og þeim geira. Þetta eru störf og framkvæmdir sem skila sér eins og vítamínsprauta inn í hagkerfið og efnahagslífið um allt Ísland um leið og það byggir upp sterka og öfluga innviði út um allt land. Þarna verða miklar umbætur sérstaklega í umferðaröryggismálum þar sem á Suðurlandsvegi og Vesturlandsvegi er verið að stíga þau mikilvægu skref að skilja á milli akreina og ná þar fram miklu betri og öruggari samgöngum að öllu leyti. Ég vildi því beina því til fulltrúa stjórnarandstöðunnar í samgöngunefnd, hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar, hvort hann taki ekki undir það að mikilvægt sé að halda uppi háu og öflugu framkvæmdastigi í samgöngumálum þrátt fyrir samdrátt, kannski til að koma í veg 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Eins og honum er fullkunnugt um og flestöllum hér inni er ég mikill áhugamaður um hátt framkvæmdastig, en það er ekki hægt að segja það um blessaða ríkisstjórnina sem gerir ekkert annað en þvælast fyrir í því öllu. Ég deili ekki skoðunum með henni. Það er rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni að vissulega hefur verið framkvæmt mikið á þessu ári í samgöngumálum. En ég vil samt minna á að það verða engar nýjar framkvæmdir boðnar út á þessu ári nema farið verði út í svokallaðar einkaframkvæmdir. Ég fagna að sjálfsögðu þessum nýja vegarkafla á Suðurlandsvegi þótt ég hefði öllu heldur viljað sjá þessar framkvæmdir fara á suðurhluta Vestfjarða þar sem er enn þá meiri þörf fyrir vegaframkvæmdir en á Suðurlandsvegi. Ég geri þó ekki lítið úr þeirri þörf í heild sinni. Þegar við vorum að ræða fjárlögin sl. haust lögðum við sjálfstæðismenn til að Vegagerðinni yrði heimilt að nýta 4,4 milljarða við nýframkvæmdir og ný útboð á þessu ári. Það er alveg rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að það mundi verða mikill virðisauki fyrir samfélagið, það er gríðarlega mikilvægt, það hefði líka bjargað mjög mörgum verktökum frá gjaldþroti. Við megum heldur ekki gleyma því að mikið af þeim kostnaði sem ríkið setur í vegaframkvæmdir skilar sér til baka. Það er því gríðarlega mikilvægt að halda uppi framkvæmdastigi í landinu. Eins og við vitum öll er mikil þörf fyrir að fara í framkvæmdir. Þingflokkur Sjálfstæðisflokksins lagði til að farið yrði í mannaflsfrekar framkvæmdir um allt land vegna þess að annars, þegar við værum búnir að rétta úr kútnum eftir tvö, þrjú, fjögur ár og færum aftur í framkvæmdir, yrðu allir þessu litlu verktakar farnir, orðnir gjaldþrota. Þá eru hvorki verkþekkingin né tækin til staðar. Við deilum því þessari skoðun, ég og hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, að það er mikilvægt að hafa hátt framkvæmdastig í vegagerð á landinu.

Virðulegi forseti. Mig langar að stinga inn nokkrum orðum um atvinnuuppbyggingu í landinu sem er mikilvæg sem aldrei fyrr. Ég hvet þingmenn til að lesa þennan bækling frá Samtökum atvinnulífsins, Atvinna fyrir alla. Hann er gott innlegg í þá umræðu sem við þurfum að taka hér hvert í sínu lagi og hvert við annað. Nú um stundir held ég að það sé meira beðið um samstöðu þingheims en sundrungu, 

Frú forseti. Ég er sammála mörgu af því sem Samtök atvinnulífsins leggja til hvað varðar atvinnuuppbyggingu í landinu en alls ekki öllu, ekki því að hraða beri virkjana- og stóriðjuframkvæmdum. Eftir fall bankanna hafa orkufyrirtækin, ríkissjóður og fyrirtæki í landinu ekki aðgang að erlendum lánsfjármörkuðum. Brýnar, atvinnuskapandi aðgerðir eru því við þessar aðstæður að setja skuldsett fyrirtæki fjárglæframanna í þrot, hraða fjárhagslegri endurskipulagningu lífvænlegra fyrirtækja til að þau geti fjárfest og ráðið nýtt fólk, bæta rekstrarskilyrði fyrirtækja með lækkun vaxta í 5%, afskrifa tapaðar kröfur og færa niður höfuðstól lána heimilanna til að örva eftirspurn í hagkerfinu. Frú forseti. Hér á landi hafa fjárfestar fyrst og fremst áhuga á því að kaupa stórfyrirtæki og virðast hafa til þess nægilegt fjármagn. Velta má fyrir sér hvers vegna ákveðnir fjárfestar hafa svona mikið fjármagn á milli handanna. Líklegt er að þetta fé sé til komið í gegnum skuldsettar yfirtökur fjárfestingarfélaga á rekstrarfélögum sem nú eru tæmd að öllum eignum. Nauðsynlegt er að setja slík félög sem fyrst í þrot, þ.e. fjárfestingarfélögin og eignarhaldsfélögin, til að hægt verði að þjóðnýta illa fengið fé og til að tryggja að þeir sem best eru til fyrirtækjarekstrar fallnir eignist rekstrarfyrirtækin þegar þau fara í sölu. Frú forseti. Við tryggjum ekki atvinnu og velferð í landinu nema við hættum að tipla á tánum í kringum kröfuhafa og útrásarvíkingana. 
            

Virðulegi forseti. Á síðasta ári var boðið upp á sumarannir fyrir stúdenta Háskóla Íslands. Þúsund nemendur nýttu sér námið og náðu sér í dýrmætar einingar yfir sumartímann. Þessir stúdentar hefðu að öðrum kosti verið atvinnulausir, enda voru atvinnuhorfur í þjóðfélaginu heldur daprar þá og ekki í sjónmáli að þær batni í náinni framtíð. Sumarannir voru svar við bágu atvinnuástandi þar sem gripið var til aðgerða til varnar stúdentum. Það var góð ákvörðun hjá menntamálaráðherra að bjóða upp á sumarannir. Nú er svo komið að ekki stendur til að bjóða upp á lánshæf námskeið í Háskóla Íslands í sumar. Jafnframt liggur fyrir að réttur námsmanna til atvinnuleysisbóta hefur verið afnuminn og horfur á atvinnu fyrir námsmenn eru mjög litlar. Aldurshópurinn 20–34 ára er einmitt langstærsti hópurinn á atvinnuleysisskrá og þetta er jafnframt það fólk sem flytur hvað mest úr landi. Okkur þingmönnum barst bréf í morgun frá námsmanni sem sagði, með leyfi forseta: „Þetta ástand vekur örvæntingu meðal námsmanna, sérstaklega þeirra sem ekki hafa bakland í fjármálum og þeirra sem þurfa að standa skil á húsnæðislánum og öðrum lánum.“ Mig langar til að spyrja hv. formann menntamálanefndar, Oddnýju G. Harðardóttur: Er það rétt að ekki verði boðið upp á sumarannir við Háskóla Íslands? Og ef svo er, hver er ástæðan að baki þeirri ákvörðun? Einnig langar mig að spyrja: Hvað eiga tekjulitlir námsmenn að gera í sumar sem ekki hafa rétt til atvinnuleysisbóta eða náms? Hver er lausn hv. þingmanns og formanns menntamálanefndar á því ástandi sem nú blasir við námsmönnum?

Virðulegur forseti. Í fyrravor var gerð athugun á áhuga námsmanna til að stunda sumarnám og samkvæmt þeirri könnun voru allmargir tilbúnir í slíkt. Aðsókn reyndist hins vegar mun minni en spáð var en Háskóli Íslands hefur þó ekki formlega gefið það út að lánshæf sumarnámskeið verði ekki haldin í ár. Síðastliðið haust tóku gildi breytingar um LÍN og Atvinnuleysistryggingasjóð sem fól í sér hækkun mánaðargreiðslna námslána úr 100 þúsund í 120 þúsund samhliða því að réttur námsmanna til atvinnuleysisbóta var afnuminn. Samráð og sátt var um þetta málefni hjá menntamálaráðuneyti, félags- og tryggingamálaráðuneyti og námsmannahreyfinga. Breytingarnar byggðu m.a. á reynslu frá því í fyrra sem sýndi að nýting þeirra lánshæfu námsúrræða sem í boði voru reyndist langt undir væntingum 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka undir nánast hvert orð sem hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson sagði hér áðan, sérstaklega þar sem hann hvatti hæstv. ríkisstjórn til að lesa bæklinginn frá Samtökum atvinnulífsins til þess að gera sér grein fyrir því hvað þarf til þess að koma þessu þjóðfélagi aftur á lappirnar. Það vill þannig til, virðulegur forseti, að við hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson sitjum saman í fjárlaganefnd og gerum okkur vel grein fyrir því sem fram undan er þar sem þarf að skera niður við næstu fjárlagagerð um 50 milljarða. Þetta er 10–15% niðurskurður. Við þekkjum öll núna hvernig ástandið er þegar búið er að skera niður um 4–8%, þannig að við sjáum alveg verkefnið sem í vændum er og gerum okkur fulla grein fyrir því að það verður að fara að spýta í lófana og skapa gjaldeyri, skapa störf til þess að koma þjóðfélaginu á lappirnar aftur. Ég hvet hv. þingmann til þess að lesa þetta a.m.k. fyrir stóran hluta af hæstv. ríkisstjórn til þess að hún geri sér grein fyrir því hvernig við eigum að reisa þetta þjóðfélag við. Ástæða þess að ég kvaddi mér hljóðs undir þessum lið er sú að nú eru fjölskyldurnar í landinu í mjög miklum vandræðum eins og við vitum flestöll nema sumir hæstv. ráðherrar sem stinga nú hausnum í steininn eins og strúturinn. 

Virðulegi forseti. Það er hárrétt að bensínverð á Íslandi hefur hækkað umtalsvert, en gætum að því að ef ekki hefði orðið hrun á íslenskum gjaldmiðli væri bensínlítrinn 15 kr. ódýrari en hann er í dag, einhvers staðar á bilinu 185–190 kr. Gætum að því að bensínverð á Íslandi er 40–50 kr. lægra en það er í samanburðarlöndunum vegna þess að skattar ytra á bensín eru hærri. Kaupmáttur er vissulega lægri hjá Íslendingum og af hverju er það? Vegna þess að gengi krónunnar hefur hrunið sl. eitt og hálft ár. Næstum allt sem íslensk fjölskylda kaupir inn er dýrara og fjárhagur ríkisins er í rúst. Ég reyni að tala mildilega um þetta en eftir 18 ára valdatíð Sjálfstæðisflokksins er fjárhagur ríkisins í rúst og þess vegna þurfum við að hækka skatta í þessu landi. 
             Það sem ég segi er: Halli ríkissjóðs var 200 milljarðar þegar núverandi ríkisstjórn tók við, við erum búin að ná honum niður í 100 en við þurfum að gera enn betur. Krónan missti helming af verðgildi sínu og ég segi við Sjálfstæðisflokkinn: Ef þið viljið í raun og veru lækka kostnað heimilanna, lækka verð á bensíni, sykri eða cheeriosi, komið þá með okkur í þessa vegferð og skoðum það hvort við eigum ekki að taka upp nýjan gjaldmiðil í þessu landi.

Heyr, heyr.

Við getum orðað þetta svona: Þessi króna 

Heyr, heyr.

Hæstv. forseti. Eins og alþjóð veit og rætt hefur verið um hér í dag erum við Íslendingar í aðildarferli að Evrópusambandinu í boði Samfylkingarinnar með dyggum stuðningi Vinstri grænna.  Hér fer fram barátta á næstu missirum um það hvort þessi aðild sé æskileg fyrir okkur eða ekki. Ég óska eftir því að sú barátta verði drengileg og málefnaleg og verði byggð á réttum upplýsingum. Því tel ég brýnt að ráðist verði í þetta verkefni sem fyrst. Ég tel að þar sem þessi skýrsla kom út fyrir tæpri viku síðan hljóti að vera farin í gang vinna við að þýða þetta vegna þess að ekki getum við látið Íslendinga sitja við það borð að einu fréttirnar af þessari skýrslu komi í gegnum hæstv. utanríkisráðherra, sem virðist túlka skýrsluna, t.d. hvað varðar sjávarútvegskaflann, á mjög frjálslegan hátt. Spurningin er sem sagt þessi: Hvenær á að þýða skýrsluna? Hvenær liggur sú þýðing frammi? Ég vil jafnframt nýta tækifærið og hvetja hv. þm. Árna Þór Sigurðsson til að beita sér fyrir því að það gerist sem fyrst.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir þessa fyrirspurn. Mig langar fyrst að taka undir það með þingmanninum að það er mikilvægt að umræðan um þessi mál verði drengileg og málefnaleg. Vil ég þá sérstaklega beina því til þingmannsins vegna þess að hún lýsti því yfir að þetta aðildarviðræðuferli væri nú komið af stað í boði Samfylkingar með dyggum stuðningi nokkurra þingmanna Vinstri grænna. Það vill þannig til að það var Alþingi Íslendinga sem samþykkti þingsályktun þar að lútandi og greiddu þingmenn úr a.m.k. fjórum stjórnmálaflokkum, ef ég man rétt, atkvæði með þessari tillögu, bara til að halda því til haga og reyna að halda þessu á málefnalegum forsendum. Það voru líka þingmenn úr sennilega fjórum flokkum sem greiddu atkvæði gegn þessari tillögu eins og við þekkjum. Varðandi fyrirspurnir þingmannsins var sérstakur fundur boðaður í utanríkismálanefnd í gærmorgun til þess að ræða um álit framkvæmdastjórnarinnar vegna aðildarumsóknarinnar. Á þeim fundi vakti ég máls á því m.a. að það væri mikilvægt að þessi greinargerð framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins yrði þýdd á íslenska tungu og hæstv. utanríkisráðherra var boðaður á þann fund. Hann upplýsti þar að vinna við þýðingu væri þegar hafin þannig að svar mitt við þeirri spurningu er já, þetta álit verður þýtt og er reyndar þegar komið í þýðingu. Það er mikilvægt til þess að allir sem vilja kynna sér það geti gert það á sínu móðurmáli. Ég vil líka taka það fram að það er mjög mikilvægt í þessari umræðu að átta sig á því að hér er fyrst og fremst um að ræða álit framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins sem byggist á þeim svörum sem íslensk stjórnvöld gáfu við þeim fyrirspurnum sem sendar voru hingað sl. haust. Útgangspunkturinn hjá framkvæmdastjórninni er að sjálfsögðu regluverk framkvæmdastjórnarinnar og Evrópusambandsins. Síðan á eftir að taka ákvörðun um hvort Ísland verður formlegt umsóknarríki. 

Virðulegi forseti. Til að ná þeim hagvexti sem nauðsynlegur er til að endurreisa íslenskt samfélag á næstu árum er mikilvægt að skapa hér um 25–30 þúsund störf. Þetta er nauðsynlegt til þess að ná þeim aukna hagvexti sem við verðum að fá og til að skapa þau útflutningsverðmæti sem þurfa að vera til staðar. Það má segja að skattpeningastefna stjórnvalda virki alveg þveröfugt á þetta. Það kemur í ljós nú þegar á fyrstu vikum þessa árs að þessir auknu skattar skila sér ekki til ríkissjóðs heldur skila þeir sér í svartara hagkerfi og þverrandi skatttekjum. Það er alveg sama hversu löngum tíma við eyðum í að ræða um allar þær nauðsynlegu, félagslegu aðgerðir sem þarf að grípa til, ef við náum ekki að efla hér atvinnustigið sitjum við áfram með það vandamál í fanginu. Það mun ekki gera annað en að aukast og endar í einhverjum spíral aukins atvinnuleysis og verri afkomu. Það eru nokkur atriði sem hægt er að grípa til strax til þess að efla íslenskt atvinnulíf og það er sorglegt að horfa á að ríkisstjórnarflokkarnir skuli ekki koma sér saman um að fara í þau verkefni. Það má nefna orkufrekan iðnað. Það er hægt að fara strax í Búðarhálsvirkjun og Hverahlíðarvirkjun, ekki með einhverjum smáskömmtum eins og þessi ríkisstjórn hefur nú boðað heldur af fullum krafti. Það er hægt að fara í samgöngumannvirki og það er áhugavert að heyra hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson tala um hversu mikilvægt það er að halda uppi háu framkvæmdastigi í samgöngumannvirkjum. Verkefni upp á 8,4 milljarða voru sett á ís þegar þessi ríkisstjórn tók við, það er hægt að setja þessi verkefni af stað aftur. Ríkisstjórnin nefnir gjarnan að það sé ekki hægt að fjármagna þessi verkefni. Lífeyrissjóðirnir hafa lýst sig tilbúna til þess að fjármagna þessi verkefni, þetta eru verkefni upp á eina 60 milljarða, í lífeyrissjóðunum eru 1.800 milljarðar. Þeir fundir sem haldnir hafa verið með lífeyrissjóðunum af hálfu ríkisstjórnarinnar hafa valdið vonbrigðum fram að þessu og ríkisstjórnin hefur verið gagnrýnd fyrir hafa ekki gengið fram með þeirri 

Frú forseti. Það telst ekki til frétta í dag að heyra af miklum ágreiningi í herbúðum Vinstri grænna en nú ber nýrra við. Eldurinn sem þar logar stafna á milli virðist hafa tekið sér bólfestu í herbúðum Samfylkingarinnar því að hér kom hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson upp og kaghýddi ráðherra Samfylkingarinnar fyrir framan alþjóð vegna þess að hann er búinn að gefast upp á að tala yfir hæstv. ráðherrum í þingflokknum. Ég gat ekki annað séð en að hæstv. utanríkisráðherra Össuri Skarphéðinssyni og hæstv. iðnaðarráðherra Katrínu Júlíusdóttur liði ekkert sérlega vel undir mjög beittri ræðu hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar. 
             Sú málefnalega gagnrýni sem kemur úr herbúðum Samfylkingarinnar á sér því miður stoð í raunveruleikanum því að nú er eitt ár frá mjög frægum blaðamannafundi sem hæstv. ráðherrar í ríkisstjórn héldu þar sem þeir lofuðu þingi og þjóð 4.000 nýjum störfum. Hvar eru þau störf? Ég spyr eins og hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson. Það átti að skapa hvorki fleiri né færri en 2.000 ársverk með Búðarhálsvirkjun og orkufrekum iðnaði. Hvar eru þessi 2.000 störf?  Nú er tími til kominn að þessi ríkisstjórn fari að taka sig saman í andlitinu og fari að stunda einhverja raunverulega pólitík með framkvæmdum. Sú orðagleði og þeir blaðamannafundir sem haldnir eru með fallegum orðum duga einfaldlega ekki lengur. Þolinmæðin er ekki bara þrotin hjá almenningi og stjórnarandstöðunni, 

Frú forseti. Ég tek heils hugar undir gagnrýni hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar á ríkisstjórnina og aðgerðaleysi í atvinnumálum og ég tek líka undir þakkir hans til hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar sem sagði áðan að þetta væri áfellisdómur yfir stjórnvöldum, svo ég noti hans orð. Hann talaði um að ríki og bæjarfélög eigi ekki að bregða fæti fyrir framkvæmdir og hvatti þing og þjóð til að standa saman og sýna samstöðu. Ég tek undir hvatningu hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar og þakka honum líka hreinskilnina vegna þess að þegar þingmaðurinn var á leið úr pontu var kallað til hans: Þú ættir að tala svona í þingflokknum. Þá sagði þingmaðurinn: Ég er alltaf að því. Það sýnir okkur hvað örvæntingin er orðin mikil og ég fagna því að það séu þingmenn innan Samfylkingarinnar sem hugsa á þennan hátt vegna þess að ég var farin að örvænta sjálf um að þá væri ekki að finna innan þessa þingflokks. Ég fagna því að þar séu þingmenn sem hafa áhuga á og áhyggjur af atvinnusköpun í landinu. Ég tek undir með þingmanninum að þessi ríkisstjórn er sífellt að bregða fæti fyrir öll þau endalausu tækifæri til atvinnusköpunar sem hér eru út um allt. Ég nefni síðasta dæmið sem snertir þó ekki stóriðju eða uppbyggingu orkufrekra mannvirkja og iðnaðar sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa ekki getað komið sér saman um, það má ekki heldur koma með uppbyggingu í heilsutengdri starfsemi. Það er enn eitt tækifærið sem einstakir ráðherrar bregða fæti fyrir þannig að ég tek undir hvatningu og gagnrýni hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar, ég hvet 

Frú forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu um að hlutfall hvors kyns í stjórnum félaga og einkahlutafélaga með fleiri en 50 starfsmenn skuli ekki vera lægra en 40% í lok árs 2013. Þetta ákvæði á ekki við um opinber hlutafélög. 15. gr. laga um jafna stöðu og jafnan rétt karla og kvenna leggur þessa skyldu á öll opinber hlutafélög en ekki aðeins opinber hlutafélög sem eru með fleiri en 50 starfsmenn. Markmið kynjakvótans í lögum um hlutafélög og einkahlutafélög er ekki að takmarka þetta ákvæði í jafnréttislögum og því legg ég fram þessa breytingartillögu. Í frumvarpinu sem nú er komið til 3. umr. er að finna ákvæði sem eiga í fyrsta lagi að tryggja gagnsæi á eignarhaldi fyrirtækja, í öðru lagi að styrkja sjálfstæði stjórnarmanns og í þriðja lagi að jafna hlut karla og kvenna í stjórnum hlutafélaga og einkahlutafélaga. Ákvæði um 40% kynjakvóta í stjórnum félaga með fleiri en 50 starfsmenn í lok árs 2013 er fyrst og fremst nauðvörn. Vorið 2009 voru konur 19,8% stjórnarmanna hlutafélaga. Nú eru komnar fram upplýsingar um að hlutfall kvenna í stjórnum rekstrarfyrirtækja og fjármálafyrirtækja fari lækkandi en ekki hækkandi og því þarf að grípa til kynjakvótans. Endurmótun atvinnulífsins verður að fara fram á forsendum kvenna jafnt sem karla. Annað er óásættanlegt, ekki síst í ljósi þess að rannsóknir sýna að fyrirtæki sem stofnuð eru af báðum kynjum eru líklegust til að lifa af og arðsemi er meiri í fyrirtækjum með blandað stjórnendateymi.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög. Þetta er kynjakvótamálið margumrædda,  Flutningsmenn þessa frumvarps leggja til að gildistökuákvæðið sé ekki fyrr en 2013 og rökin fyrir því eru þau að gefa þessum samtökum tíma til að uppfylla þennan samning. Ég er ósammála því að setja þetta í lög og grípa þannig inn í það ferli sem farið er af stað. Það sýndi sig á fundi um daginn hjá þessum samtökum þar sem bæði karlar og konur höfðu verið hvött til að sækja, þar voru kynnt fyrirtæki sem skuldbundu sig til að uppfylla þennan samning. Ég tel að það sé vont verklag að fara í svona breytingar á lögum sem breyta því ferli sem farið er af stað hjá þessum samtökum, mér finnst að þarna vanti það að við gefum þessum þann tíma sem óskað er eftir. Ég minni á að við vinnslu þessa frumvarps komu fulltrúar frá þessum samtökum og lýstu sig andsnúna þeirri lagasetningu sem við stöndum frammi einmitt af þeirri ástæðu sem ég hef nefnt. Ég bendi líka á að við höfum haft þessa lagasetningu hjá hinu opinbera. Hvernig er staðan hjá hinu opinbera? Hvernig standa þeir stjórnarflokkar sem tala mikið í anda pólitísks rétttrúnaðar um þessi mál og fyllast vandlætingu þegar litið er til viðskiptalífsins þar sem þeir hafa sjálfir áhrif? Er t.d. hin nýja Icesave-samninganefnd skipuð jafnt körlum sem konum?  Ég bendi á aðra nefnd sem hæstv. sjávarútvegsráðherra skipaði á haustdögum sem kölluð hefur verið sáttanefndin þótt allt sé þar reyndar í upplausn varðandi sjávarútvegsmál. Þar eru, ef mig misminnir ekki, 17 nefndarmenn, þar af eru fjórar konur. Samt óskuðu stjórnmálaflokkar eftir því að þeir tilnefndu bæði karla og konur í þessa nefnd og þetta er afraksturinn. Eigum við ekki að hafa hlutina rétt eins og í barnauppeldi? Eigum við sem berum ábyrgð á löggjöf þessa lands og eiga þeir sem bera ábyrgð á stjórn þessa lands ekki að ganga á undan með gott fordæmi? Ættum við ekki að tryggja að hið opinbera geti uppfyllt þær kröfur sem gerðar eru til viðskiptalífsins núna, til einkaaðila sem fjárfesta og fórna sínum eigin fjármunum og hafa nóg að gera í augnablikinu við að reyna að bjarga verðmætum og skapa verðmæti og koma þessu ágæta landi aftur í gott horf? Ég leyfi mér að fullyrða að ýmis fyrirtæki sem þurfa að velta þessum hlutum fyrir sér einmitt um þessar mundir hafa nóg annað við tíma sinn að gera. Þess vegna finnst mér þetta vera pólitískur rétttrúnaður og íhlutun í frjálsa samninga þessara fyrirtækja og samtaka sem þarna hafa tekið sig saman um að bæta úr þessu vandamáli sem við erum öll sammála um að er ekki boðlegt að sé fyrir hendi. Auk þess þurfum við að líta í eigin barm áður en við förum af stað með þetta. Hvað svo með allar skilanefndirnar, slitastjórnirnar og bankastjórnirnar sem eru á herðum hins opinbera? Hvernig skyldu þær vera samsettar þegar grannt er skoðað? Ég hef því miður ekki þær tölur fyrir framan mig en ég leyfi mér að fullyrða að þar séu jafnréttismálin ekki í alveg nógu góðu lagi. Ég held að í þessu máli sem í öðrum sé hvatning frekar en refsing betur til þess fallin að ná árangri. Ég held að svona lagasetning sé ekki til þess fallin að bæta úr einu eða neinu eins og dæmin, sem ég hef verið að nefna úr opinberum rekstri, sýna. Það er ekki nóg að setja lögin, það verður að tryggja að þeim sé framfylgt. Ég bendi einmitt á það sem kom fram í umræðum fyrr í vetur, einhver umsagnaraðilinn benti á að það vantaði einmitt viðlagaákvæðið í þetta frumvarp. Hvað gerist ef þessum lögum er ekki framfylgt? Ég get hvergi séð þess stað í frumvarpinu að einhverjum refsingum verði beitt ef ákvæðið er ekki uppfyllt. Ég held að við þurfum að vanda okkur betur þegar verið er að setja lög, ekki bara setja lög til að setja lög heldur verða þetta að vera lög sem farið verður eftir. Ef ekki er farið eftir þeim gerist eitthvað, en þessi lög eru ekki þannig. Ég bendi líka á að við erum með tiltölulega ný jafnréttislög þar sem heimildir til Jafnréttisstofu til að kalla eftir upplýsingum og setja alls kyns skilyrði voru sett inn í lögin í fyrsta sinn. Jafnréttisstofu jafnframt gefnar heimildir til að leggja á dagsektir ef ekki væri farið eftir lögunum. Ég tel alls enga reynslu vera komna á þessi lög. Þess vegna hefði mér þótt eðlilegt að gefa þessari löggjöf tíma þar til einhver reynsla er komin á hana. Það var ekki rætt og kom fólki á óvart. Ég sé það í gamalli ræðu sem ég flutti að fulltrúar Samtaka atvinnulífsins eða þeirra félaga sem komu á þann fund kvörtuðu yfir því að þetta hefði ekki verið undirbúið af hálfu ríkisstjórnarinnar. Þvert á móti hefði félagsmálaráðherra verið með yfirlýsingar sem gengu ekki svona langt á þeim tíma þannig að þetta kom þeim að óvörum, sérstaklega í ljósi þess að allir stjórnmálaflokkar höfðu skrifað undir þann sáttmála sem áður var nefndur. Ég óttast að ekki verði hlustað á þessa gagnrýni mína hér eftir sem hingað til og mér finnst það vont vegna þess að við þurfum að vanda okkur, hvatt var til samstöðu í dagskrárliðnum á undan, Störfum þingsins. Ég held að það hefði farið miklu betur á því ef við þingmenn hefðum getað sameinast um að hvetja viðskiptalífið saman án þess að vera með hótanir um lagasetningu, að hvetja viðskiptalífið og taka að öllu leyti þátt í því starfi sem boðað er í þeim samningi sem allir fulltrúar stjórnmálaflokkanna gerðu við þessi samtök. Það hefði farið miklu betur á því ef við hefðum öll sett okkur töluleg markmið, jákvætt. Við hefðum getað safnað saman upplýsingum. Það er alveg rétt sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir sagði áðan, rannsóknir sýna að fyrirtækjum sem rekin eru af bæði körlum og konum vegnar betur. Auðvitað vegnar þeim betur. Það segir sig sjálft að þegar öll sjónarmið eru sett inn í jöfnuna hlýtur það að gefa betri árangur. Við þurfum að halda þessari hvatningu áfram. Jú, jú, það getur vel verið að fólk sé orðið óþolinmótt, ég er mjög óþolinmóð, en það breytir ekki því að við þurfum að gera þetta rétt. Við þurfum að vanda okkur en ekki setja af stað einhverjar popúlistalagasetningar sem virka ekki. Það er málinu ekki til framdráttar og gerir ekkert annað en skipa fólki í fylkingar í stað þess að við vinnum öll að þessu sameiginlega markmiði. Virðulegur forseti. Ég hef svo sem sagt það sem mér býr í brjósti um þetta mál hér og áður við 2. umr. þessa máls. Ég hvet stjórnarmeirihlutann til að endurskoða afstöðu sína í þessu máli og líka þá stjórnarandstæðinga sem styðja þetta mál vegna þess að ég held að við getum gert þetta betur með öðrum og jákvæðari hætti en með lagasetningu sem ekki er einhugur um.

Virðulegur forseti. Það er lengi hægt að koma manni á óvart hérna en ég er mjög hissa á því hvað Sjálfstæðisflokkurinn er andsnúinn þessari tillögu. Ég átta mig ekki á því á hvaða vegferð Sjálfstæðisflokkurinn er í jafnréttismálum. Hér hefur atvinnulífið sjálft sagst vilja fá þetta hlutfall kvenna upp í 40% árið 2013, atvinnulífið sjálft hefur kallað eftir því. Þá hlýtur atvinnulífið að meina eitthvað með því. Atvinnulífið fékk alla stjórnmálaflokka til að vera með á slíkri yfirlýsingu og svo kallast þetta núna að við séum með einhverjar hótanir um lagasetningu ef við ætlum að setja þetta í lög. Við viljum bara að það sé alveg klárt að þessu verði náð, þess vegna setjum við þetta í lög, að sjálfsögðu. Ég spyr hv. þingmann sem hér talaði áðan, Ragnheiði Elínu Árnadóttur: Ef atvinnulífið vill þetta og hvetur til þess, af hverju 

Frú forseti. Ég spyr hv. þingmann á móti: Ef atvinnulífið vill þetta og hefur sagst ætla að ná þessu markmiði fyrir árið 2013, af hverju í ósköpunum þurfum við að vera að setja á það lög? Af hverju í ósköpunum þurfum við að grípa inn í það ferli sem hefur alla burði til að ná þessu markmiði með jákvæðni án þess að löggjafarvaldið 

Virðulegur forseti. Eins og kom fram hjá hv. þm. Lilju Mósesdóttur áðan hefur þetta hlutfall lækkað, við erum að fara í vitlausa átt. Það er ekki gott þannig að við ætlum að setja öryggið á oddinn. Nú setjum við þetta í lög og reynum að ná þessu. Það er búið að hvetja mjög lengi, því miður höfum við ekki náð nógu góðum árangri þar. Þetta hefur verið í áttina en sumt fer lækkandi eins og þetta hlutfall þannig að nú ætlum við að setja öryggið á oddinn. Er það svona agalega hræðilegt þegar atvinnulífið sjálft hvetur okkur til að ná þessu markmiði? Ég átta mig ekki á því af hverju jafnréttissinnar innan Sjálfstæðisflokksins, sem ég tel að séu einhverjir, hoppa ekki á þetta mál og segja: Frábært, frábært, nú er tækifærið til að afgreiða þetta mál. Setjum þetta í lög, náum þessu markmiði, í staðinn fyrir að standa hér með einhverjar úrtöluraddir og tala um hótanir. Það hafa önnur lönd gert, 

Virðulegi forseti. Já, þetta hlutfall hefur lækkað og þess vegna brugðust þessi samtök sem ég nefndi áðan og allir stjórnmálaflokkar við með því að gera með sér samning um að setja sér þetta markmið af fúsum og frjálsum vilja. Þess vegna finnst mér algjörlega óþarft að setja þetta í lög núna. Hv. þingmaður spyr: Er það svo agalega hræðilegt að setja þetta í lög? Mér finnst agalega hræðilegt að setja lög sem, eins og ég benti á áðan, er engin leið til að bregðast við ef þeim er ekki fylgt. Ég spurði af hverju við kæmum ekki okkar eigin húsi í lag áður en við færum að setja kvaðir á aðra. Það er allt í ólagi í opinberum rekstri í þessum málum. Ég hefði haldið að ríkisstjórn þeirra flokka sem hæst hafa talað um þessi mál ætti fyrst að einbeita sér að því að laga 

Frú forseti. Hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir er á móti aðferðafræðinni sem beitt er við þetta ákvæði um kynjakvóta í hlutafélögum og einkahlutafélögum vegna þess að það þvingar fram val á konum í stjórnir þessara félaga. Hv. þingmaður gagnrýnir á sama tíma að ekki sé að finna sektarákvæði í þessum lögum sem jafnframt þvinga þá fyrirtækin til þess að hegða sér í samræmi við ákvæðið. Ég skil ekki alveg hver andstaða hv. þingmanns er í raun og veru við þetta kynjaákvæði. Ég bendi á að hlutfall kvenna í stjórnum hlutafélaga í Noregi er með því hæsta sem gerist í heiminum, um 36%, og það hlutfall náðist 

Frú forseti. Bara til að forða öllum misskilningi er ég ekki sérstaklega refsingaglöð manneskja. Ég er ekki að gagnrýna að ekki sé viðurlagaákvæði í þessum lögum vegna refsingagleði. Það sem ég var að segja og vil benda á er að það er engin leið til að tryggja að farið verði eftir þessum lögum, nákvæmlega eins og það er ekki farið eftir þeim lögum sem sett hafa verið um stjórnir opinberra fyrirtækja. Ég nefndi hér fullt af dæmum um fyrirtæki sem eru í umsjá og á forræði ríkisins og stjórnir sem er ekkert meira jafnrétti í en það sem þingmaðurinn er að gagnrýna. Þess vegna segi ég að við ættum að taka til heima hjá okkur áður en við förum lengra. Varðandi Noreg er alveg rétt að hlutfallið fór upp en það er ýmislegt sem hefur verið gagnrýnt í Noregi, til að mynda það að ákvarðanir hafa færst frá 

Frú forseti. Það er rétt að ýmislegt fór ekki eins og ætlað var þegar kynjakvótinn var settur í Noregi, m.a. það að hann náði bara til hlutafélaga þannig að mörg félög breyttust úr því að vera hlutafélög í einkahlutafélög. Við lærðum af þessari reynslu og tiltókum að kynjakvótinn næði líka til einkahlutafélaga. Síðan kom í ljós við innleiðingu á kynjakvótanum í Noregi að fyrirtækin þyrftu lengri tíma en tvo aðalfundi og í okkar ákvæði fá fyrirtækin fjóra aðalfundi til að uppfylla skilyrðin. Ástæðan fyrir því, hv. þingmaður, að við erum ekki með sektarákvæði í kynjakvótanum er sú að við viljum sýna samningi Félags kvenna í atvinnurekstri, Samtaka atvinnulífsins og Viðskiptaráðs virðingu okkar og 

Frú forseti. Þarna gætum við kannski náð saman vegna þess að við erum farin að tala um að sýna þessum samningi virðingu. Ég hefði lagt til að við sýndum þessum samningi þá virðingu að taka ákvæðið út. Við getum gert það núna áður en við samþykkjum frumvarpið. Við getum sameinast um að koma með breytingartillögu þess efnis, tekið ákvæðið út af virðingu við samninginn en jafnframt komið með sameiginlega yfirlýsingu þess efnis að við hvettum aðila og mundum leggja allt okkar á vogarskálarnar til að koma í veg fyrir að við þyrftum að fara í þessa lagasetningu 2013. Mér þætti mun betri aðferð að við tækjum höndum saman og hvettum til þessa í staðinn fyrir að ganga þannig fram að við séum að klára lagasetninguna og að þetta hangi yfir í gildistökuákvæði til 2013. Mér hefði þótt miklu meiri virðing við samninginn 

Forseti minnir á að ræðutíminn í þessum andsvörum er ein mínúta.

Hæstv. forseti. Ég ætla að blanda mér í þessa umræðu af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi kemur mér á óvart að hér skuli eiga sér stað umræða um að við þorum ekki að setja lög, þ.e. að við viljum gjarnan að frelsið haldi áfram og það eigi bara að beita hvatningu en ekki setja skýrari lagaramma. Ég hélt að við hefðum fengið þá reynslu að ekki veitti af að hafa umhverfið skýrara. Ég kveð mér líka hljóðs vegna þess að ég tók þátt í því sem formaður félags- og tryggingamálanefndar að leiða til lykta í þinginu jafnréttislögin 2007. Í ræðu sem ég flutti með því máli var sérstaklega tekið fram eftir umræðu í nefndinni að ekki yrði settur kynjakvóti um fyrirtæki en það yrði gert ef árangur næðist ekki á næstu árum. Nú er stefnt að því að við náum þessum árangri á fimm árum, eða sex árum raunar ef þetta verður 2013, og ég held að það sé bara fullreynt. Við erum búin að vera með þrjú ár, við töluðum þá um að á næstu 2–3 árum yrði að vera búinn að nást einhver marktækur árangur um fyrirtækin. Þau ár eru liðin þannig að mér finnst mjög rökrétt framhald 

Frú forseti. Í fyrsta lagi vil ég segja að þetta snýst ekki um það hvort við þorum eða þorum ekki að setja lög, þetta snýst alls ekki um það. Þetta er spurning um hvaða aðferðafræði við viljum beita í jafnréttisbaráttu. Í annan stað man ég eftir þessari jafnréttislagasetningu og ég verð að segja alveg eins og er að mér þykir tveggja ára reynsla alls ekki nóg vegna þess að ég veit ekki til þess - hv. þm. Guðbjartur Hannesson getur kannski uppfrætt mig um hversu mörg fyrirtæki hafa t.d. verið beitt dagsektum. Hvað hafa þau úrræði sem við settum í þau lög, og við vorum misánægð með verð ég alveg að viðurkenna, leitt til mikillar aukningar á jafnrétti? Ég hef ekki séð neina skýrslu með samantekt 

Hæstv. forseti. Við fáum reglulega skýrslur frá Jafnréttisstofu um hvað breytist og hvað ekki. Það kom réttilega fram í máli hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur að margt hefur farið úrskeiðis, þ.e. okkur hefur ekki miðað nægilega vel, og þar er m.a. hægt að kvarta yfir opinberum aðilum. Það réttlætir ekki að við reynum ekki að setja lagaverkið skýrt og reynum að setja okkur alveg klár markmið, gefum mjög öflug skilaboð og reynum að fylgja þeim eftir. Úrtölur og raddir eins og hér heyrast hjá hv. þingmanni eyðileggja einmitt fyrir því að jafnrétti náist. Það er alltaf verið að tala um að þetta skipti ekki meginmáli, það er gefið eftir þegar ekki er farið eftir þessum reglum. Ég ætla ekkert að verja ríkiskerfið, það þarf að taka sig verulega á í sambandi við skipanir í stjórnir og ráð. Við höfum fengið þau skilaboð á undanförnum árum frá efnahagslífi og umhverfi fyrirtækjanna þar sem karlaveldi hefur meira og minna verið stjórnað með vinargreiðum og samtryggingu. 

Virðulegur forseti. Það réttlætir ekki það að beita ekki sömu aðferðum, segir hv. þm. Guðbjartur Hannesson. Ég segi nú bara við þessu: Fyrst þingmaðurinn viðurkennir að hlutirnir eru ekki eins og þeir eiga að vera hjá ríkinu, af hverju í ósköpunum eigum við þá að fara að beita sömu aðferðum á einkageirann fyrr en við erum búin að tryggja að þetta gangi a.m.k. upp í ríkisrekstrinum?

Til að skilaboðin séu almenn.

Skilaboðin geta verið alveg kristaltær. Ég segi það hér og segi það aftur og segi það enn: Við þurfum að auka hlut kvenna í stjórnum og við stjórnun fyrirtækja á Íslandi. Þar erum við öll sammála. En hvernig gerum við það? Með lagasetningu sem ég er að benda á að hefur ekki gengið upp í hinu opinbera kerfi mun það ekkert ganga betur í viðskiptalífinu. Það er það sem ég er að segja. Við eigum heldur að hvetja til þess. Við getum farið alls konar 

Nú er andsvarstíminn eingöngu ein mínúta og bið ég hv. þingmenn að virða þann tíma.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur fyrir þær ábendingar sem hún kom með um stjórnir og nefndir á vegum hins opinbera. Ég vona svo sannarlega að við öll sem sitjum hérna í þingsal og erum að hlusta á þessa umræðu höfum verið að punkta hjá okkur því að þetta er nokkuð sem við þurfum þá að fara í að lagfæra. Hins vegar verð ég að segja að mér finnst töluvert áhyggjuefni að þingmaðurinn virðist enn þá vera fastur í gamalli og gamaldags hugmyndafræði, m.a. Viðskiptaráðs Íslands. Á vefsíðu þess má lesa ýmsar tillögur um að atvinnulífið ætti bara að ráða sér sjálft og það ætti ekki að setja nein lög til að koma einhverju skikki á það. Við sáum árangurinn af því við efnahagshrunið hérna 2008 og það sem við erum að fást við núna. Ég vildi jafnframt benda þingmanninum á að í því frumvarpi sem við samþykkjum vonandi fljótlega er talað um að ef stofnendur, stjórnendur, framkvæmdastjórar, endurskoðendur, skoðunarmenn o.s.frv. sinna ekki skyldum sínum samkvæmt lögum þessum 

Frú forseti. Ég vil í upphafi mótmæla því að ég sé með mótmælum mínum við þetta frumvarp að segja að ég sé andvíg því að á atvinnulífið séu sett lög. Ég bið hv. þingmann að gera mér ekki upp þá skoðun. Það sem ég er að segja og segi það eina ferðina enn er  Ég er ekki að boða að ekki megi setja nein lög í landinu. Ég er að segja um þetta ákvæði og þetta atriði að ég tel einsýnt 

Frú forseti. Ég vildi bara ljúka því sem ég nefndi áðan, hlutafélagaskrá getur boðið þeim að viðlagðri ákveðinni dagsekt eða vikusekt að inna skylduverk af hendi. Og með því að við setjum þetta inn í lögin er þetta náttúrlega eitt af þeim skylduverkum sem þeir eiga að sinna og sjá til þess að hlutfall hvors kyns sé ekki lægra en 40%. Varðandi það sem hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir sagði í svari sínu verð ég að segja að það er náttúrlega áhugavert að fá að heyra að við megum þá setja lög um eitt en ekki annað. Við eigum að hvetja stundum en í öðrum tilvikum eigum við sem sagt að geta sett lög. Ég held að við framsóknarmenn séum bara mjög sáttir við að vera ósammála fulltrúa Sjálfstæðisflokksins um þetta mál vegna þess að við teljum fullreynt að hvetja bara. Þegar menn hafa hvatt atvinnulífið 

Frú forseti. Já, eins og hv. þm. Eygló Harðardóttir er ég bara mjög ánægð með að við skulum vera ósammála í þessu samhengi. Við verðum ekki sammála um þessa aðferð, jafnvel þótt við séum, og það hefur komið hér ítrekað fram, sammála um þetta markmið. Það að setja megi lög um ákveðin atriði og ekki lög um önnur atriði, já, ég geri greinarmun á hlutum sem þarf að setja í lög og þeim sem ekki þarf að setja í lög. Ég er algjörlega hlynnt því, þó að einhverjum finnist það skerða frelsi sitt, að setja lög um að við eigum að vera í bílbelti og setja börnin í bílstól þó að það hefti frelsi barnanna í bílnum - vegna þess að það er skynsamlegt 

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs um þetta málefni hér í dag sem ég hef áður rætt nokkuð í ræðu, riti og á opinberum vettvangi. Margt það hefur komið fram sem ég hef farið í gegnum. Ég ætla samt sem áður að hnykkja á nokkrum atriðum og ekki síður að nota þetta tækifæri vegna þess að það er sjaldan sem við stjórnarþingmenn fáum að koma hingað og tala um eitthvað jákvætt, einhverja framþróun, einhver jákvæð skref. Allt of oft erum við í hlutverki þess sem þarf að skera niður eða koma með leiðinlegar fréttir. Hér eru hins vegar á ferð jákvæðar fréttir.

Kallarðu þetta ekki leiðinlegar fréttir?

Nei, það geri ég ekki, hv. þingmaður. Þar erum við ósammála og ég verð að viðurkenna að ég er eiginlega bara stoltur af því að vera ósammála þér í þessu máli. Ég ætlaði ekki síður að koma hingað til að gæta að kynjahlutföllum í þessari umræðu því að það er mikilvægt að að því sé gætt.

Ég er á mælendaskrá.

Já, gott, mér líst vel á að okkur karlmönnum hafi fjölgað við þessa umræðu, það er vel. Við virðumst vera búin að átta okkur á því, akademían og flestir í þingheimi, að samkvæmt niðurstöðum rannsókna skila félög sem konur koma að mun betri arðsemi, þau skila mun betri árangri. Það er marktækt samband á milli þess að hafa bæði kyn í stjórn fyrirtækis og arðsemi eigin fjár og jákvætt samband er við arðsemi heildareigna. Þetta er því jákvætt skref. Það má spyrja okkur þingmenn: Er þá forsvaranlegt að fresta gildistöku laganna til 2013? Er við núverandi stöðu atvinnumála í landinu ekki réttast að flýta bara þessari ákvörðun og gera hana sem allra fyrst? En nei, við tókum hins vegar þá ákvörðun að bíða með gildistöku laganna til ársins 2013 að einhverju leyti til að koma til móts við sjónarmið atvinnulífsins í þessu máli sem hefur nýlega sett af stað átak til að hvetja eigendur fyrirtækja til að setja konur í stjórnir fyrirtækja. Þess vegna var ákveðið að láta lögin taka gildi árið 2013 til að gefa nú atvinnulífinu sjálfu nægan tíma til að taka þessi skref. Lögin taka því gildi árið 2013, þ.e. eftir fjóra aðalfundi. Við sjáum á nýlegum gögnum að við, jafnréttissinnar og konurnar, erum að tapa baráttunni vegna þess að almennt séð eru konur 15% hlutfall stjórnarmanna íslenskra fyrirtækja. Í þeim fyrirtækjum sem stofnuð hafa verið eftir hrun er þetta hlutfall komið niður í 11%. Við erum sem sagt að tapa baráttunni. Það er hlutverk okkar sem hér erum, sem stöndum að löggjafarsamkundunni, að sýna vilja löggjafans og vilji löggjafans er vonandi sá að stíga fastar niður og tryggja það að konur komi að stjórnun fyrirtækja á Íslandi. Nota bene, hér erum við eingöngu að tala um lög sem taka á stærstu fyrirtækjunum, þeim sem eru mest ráðandi í atvinnulífi okkar, en gefum um leið atvinnulífinu ráðrúm til að taka til í ranni sínum. Ég sat fund á hóteli hér í bæ fyrir nokkru þar sem þetta átak var kynnt og er það vel. Það er vel að því staðið, þetta var fjölmennur fundur jafnt karla sem kvenna og þar voru menn sammála um að auka bæri hlut kvenna í íslensku atvinnulífi. En það þarf að stíga fastar niður. Við höfum mörg margoft setið fundi þar sem karlar og konur eru hvött til að taka ákveðið skref í að fjölga konum við stjórn, hvort sem er í atvinnulífi eða í stjórnmálum, en litlar eru efndirnar. Það má kannski segja að ekki hafi verið stigin almennileg stór skref í kynjamálum á pólitíska sviðinu fyrr en kynjakvótar voru settir á þegar valið var á framboðslista stjórnmálaflokka enda sjáum við að staða kvenna í þessu húsi er miklu betri en hún áður var. Að þessu sögðu, virðulegi forseti, vil ég segja að ég er hjartanlega sammála þeirri lagasetningu sem hér er að fara í gegnum Alþingi. Ég er stoltur af því að vera hluti af því að breyta lögum í þessu landi. Ég tel að við séum að koma til móts við óskir atvinnulífsins með því að láta lögin taka gildi eftir fjögur ár, en við erum að sýna okkur sjálfum, konum og atvinnulífinu að það er ljós við enda ganganna.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. viðskiptanefnd fyrir góða vinnu og ég þakka nefndarmönnum sérstaklega fyrir að hafa tekið tillit til þeirra óska sem ég bar fram í ræðustól um að kynjakvóti yrði settur í lög. Í stað þess að sagt væri að gætt yrði að kynjahlutföllum væri skýrt kveðið á um að það ætti að vera a.m.k. 40% af hvoru kyni í stjórnum fyrirtækja. Þau hafa valið þá leið að láta þetta ná til stærri fyrirtækja sem ég held að sé skynsamlegt, þau fyrirtæki eiga auðveldlega að geta fundið konur til að sitja í stjórnum fyrirtækja sinna. Þá vil ég stuttlega segja um þessa breytingartillögu að ég tel hana mjög til bóta, enda hefði verið mjög óheppilegt að með lögunum hefði verið dregið úr kröfunni um jöfn kynjahlutföll hjá opinberum hlutafélögum. Það var ekki markmiðið þannig að það er mjög heppilegt að þetta var gert. Þá langar mig, frú forseti, til að taka aðeins til umræðu að hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir harmaði mjög þá aðferðafræði sem hér er verið að beita. Þó að við hv. þingmaður deilum trúnni á markaðsbúskap er ég af þeim skóla að ég vil hafa mjög styrka stjórn á markaðnum en hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir var jafnframt í þeim hópi sem taldi t.d. að fjármálakerfinu okkar þyrfti ekki að setja sérstakar skorður.  Ég vildi bara koma hingað, frú forseti, til að ítreka að jafnrétti er ekki eitthvað sem hægt er að tala um að maður stefni að, heldur þarf að sýna skýran pólitískan vilja. Tillaga mín var í anda sáttmála ríkisstjórnarinnar þar sem segir, með leyfi forseta: „Áhrif kvenna í endurreisninni verði tryggð. Því mun ríkisstjórnin beita sér fyrir því að jafna hlutfall kynjanna á öllum sviðum samfélagsins og grípa til sértækra aðgerða sé þess þörf.“ Þessi breyting á lögum um hlutafélög er sannarlega í anda stjórnarsáttmálans. Ég fagna því jafnframt að þingkarlar og þingkonur Framsóknarflokksins ætli að greiða þessu frumvarpi til laga atkvæði sitt, enda held ég að þar innan borð sé mikið af góðum jafnréttissinnum.

Frú forseti. Ég vil í fyrsta lagi koma hér upp til að lýsa furðu minni á þeim ummælum hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur að ég hafi verið í hópi þeirra þingmanna sem ekki vildu setja lög á fjármálafyrirtæki. Ég spyr hv. þingmann hvort hún hafi eitthvað fyrir sér í því. Og í annan stað hvort það hafi verið virkilega þannig að mati þingmannsins að hér hafi ekki verið lög um fjármálafyrirtæki í gildi í landinu. Það getur vel verið að eitthvað hafi brugðist í þeim lögum og Evróputilskipunum sem við uppfylltum en ég alla vega minnist þess ekki að hér hafi ekki verið sett lög um fjármálafyrirtæki fyrr á tíð. Í öðru lagi þakkaði hv. þingmaður framsóknarmönnum fyrir að vera með á þessari tillögu - og er það mér svo sem alveg að meinalausu - og sagðist hún fagna því eða vissi að þar innan borðs væru margir jafnréttissinnar. Ég vil upplýsa hv. þingmann um það að innan þingflokks Sjálfstæðisflokksins eru mjög margir ef ekki allir þingmenn, leyfi ég mér að fullyrða, miklir jafnréttissinnar. Það að við styðjum ekki þetta frumvarp gerir mig eða aðra þingmenn í þingflokki Sjálfstæðisflokksins, leyfi ég mér að fullyrða við hv. þingmann, ekki að minni jafnréttissinnum en hv. þingmaður telur sig sjálfa vera. Þetta vildi ég segja vegna þess að eins og ég hef margítrekað í þessari umræðu er ég mjög mikill jafnréttissinni, ég er mjög fylgjandi því að við aukum hlutfall kvenna og jöfnum það sem víðast í atvinnulífinu, í stjórnmálalífinu, ekki vegna þess að ég telji að okkur sé betra að hafa einhverjar hausatalningar heldur vegna þess að ég trúi því að þegar við fáum bæði sjónarmiðin fram í hvaða umræðu 

Virðulegur forseti. Það er svo sannarlega rétt hjá hv. þingmanni að við erum ósammála um aðferðafræðina. Varðandi lög um fjármálamarkað sem komu hér inn þá ríkja hér í landi vissulega lög um fjármálamarkað, en sá skóli markaðshyggjunnar sem hv. þingmaður tilheyrir hefur talað gegn því að setja hömlur á starfsemi fjármálafyrirtækja. 
             Varðandi EES-tilskipan höfum við lögleitt lágmarksskilyrði Evrópusambandsins samkvæmt tilskipunum á meðan mörg Evrópuríki hafa  Nú ætla ég ekki að draga í efa jafnréttisást þingmanna Sjálfstæðisflokksins, ég ætla ekki að setja mig í það dómarasæti að vita hvað bærist í brjósti einstakra þingmanna. En ég sem kvenfrelsiskona er með þá pólitísku hugsjón að kvenfrelsi þurfi að ríkja í samfélagi til að það sé gott samfélag, bæði fyrir konur og karla. Það er til hagsbóta fyrir alla, enda eru karlmenn ekki á öllum sviðum í forréttindahópi, langt því frá í íslensku samfélagi, enda fylla þeir fangelsi, taka frekar líf sitt og eiga oft við erfið skilyrði að búa, sem er hluti af því karlveldi sem ríkt hefur á Íslandi. Þessi breyting á löggjöfinni er hluti af því að breyta Íslandi í átt til betra samfélags þar sem jafnvægi ríkir í völdum kynjanna.

Frú forseti. Þessi umræða hefur farið dálítið um víðan völl, við erum farin að analýsera, þetta frumvarp á núna að fara að koma í veg fyrir að karlmenn fari í fangelsi, það er þá svo sem ágætishliðarmarkmið með því. Ég verð að segja að áhersla á kvenfrelsi er kannski ekki það sem ég mundi leggja mesta áherslu á í jafnréttisbaráttunni vegna þess að jafnréttisbaráttan - ég held að það hafi verið það sem hv. þingmaður átti við þegar hún tók þessi dæmi - verður að ganga í báðar áttir. Í mínum huga snýst jafnréttisbaráttan fyrst og fremst um einstaklingsfrelsi og það að við höfum jöfn tækifæri. Mér að meinalausu má alveg vera eitthvert rót á hlutföllum í hinum einstöku nefndum, ráðum, bæjarstjórnum eða hvernig sem það er. Ég missi ekki svefn yfir því svo framarlega sem ég veit að fólk hefur jöfn tækifæri til að sækja sér þá menntun, það starf, þau tækifæri sem það sjálft kýs. Þá sef ég vel á nóttunni. Hugsunin á bak við fæðingarorlofið - það er alveg rétt að það skerti frelsi okkar til þess að ákveða sjálf hvort foreldrið tæki fæðingarorlof. Og ég get alveg fullyrt að fæðingarorlofslögin hefðu aldrei komist í framkvæmd nema vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn beitti sér fyrir því,  Það sem ég vildi sagt hafa er að hugmyndafræði fæðingarorlofsins var einmitt að auka tækifæri karla til að vera með börnum sínum, 

Virðulegi forseti. Ég tel fyrst rétt að taka af öll tvímæli um það að hv. þingmaður sem hér stendur telur ekki að þessi löggjöf muni koma í veg fyrir að karlar fari í fangelsi, ég er nú kannski óbrjáluð, vil ég leyfa mér að fullyrða úr þessum ræðustól. En ég tók það sem dæmi þegar ég var að ræða þá samfélagsgerð sem við búum í, sem er samfélagsgerð karlveldisins, sem er hvorki góð fyrir konur né meiri hluta karla. Þessi löggjöf er til þess fallin að víkka sjóndeildarhring þeirra sem stjórna íslenskum fyrirtækjum til að hafa áhrif á breyttar áherslur í rekstri fyrirtækja, til að hafa áhrif á hverjir verða valdir þar til að stjórna fyrirtækjum, sem mun vonandi verða í meira mæli konur. Svo langar mig að segja um kvenfrelsi mitt og jafnrétti hv. þingmanns að þá tilheyri ég stjórnmálahreyfingunni Samfylkingunni þar sem frelsi, jafnrétti og samábyrgð er grunngildi þeirrar hreyfingar. Og frelsi er nákvæmlega í því fólgið að þú hafir tækifæri til að nýta og þroska hæfileika þína en til þess þarftu samfélag sem gerir þér það kleift. Það gerist ekki með því að einstaklingar berjist áfram á eigin afli einir og sér heldur í samhengi við samfélag sem gerir einstaklingum jafnhátt undir höfði og gerir þeim kleift að þroska hæfileika sína. Ég tel þessa löggjöf eða breytingar á henni til þess fallnar að gefa slíkt tækifæri til heilla fyrir samfélagið.

Hæstv. forseti. Það var bara eðlilegur fótaskortur á tungunni að forseti sneri nafni mínu við, ég vona að þingforseti sé ekki farinn að temja sér að tala aftur á bak. Svo ég komi að efni málsins þá hef ég hugsað ákaflega mikið um þetta frumvarp vegna þess að í huga mínum takast á tvenn sjónarmið, annars vegar jafnrétti kynjanna, sem ég er ákaflega hlynntur í huga og hjarta, og hins vegar sjónarmið frelsisunnandi manns sem vill hafa sem minnsta og víðasta lagaumgerð um sitt líf. Ég benti á það við 1. umr. um frumvarpið að ekki væri hægt að leysa öll mál með lagasetningu og tók það sem dæmi að við getum ekki sett kvóta á það hversu margir einstaklingar eru dæmdir í fangelsi af hvoru kyni fyrir sig heldur verðum við að leysa þann vanda með öðrum hætti en einfaldri lagasetningu. Hitt er svo önnur saga að jafnréttismálum hefur hnikað áleiðis á ævi minni og það svið mála er eitt af þeim fáu sviðum þar sem ég hef séð verulegar framfarir. Málflutningur hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur hefur sannfært mig um að við þurfum lagasetningu í þessa átt og ég mun styðja þetta frumvarp.

Frú forseti. Ég fagna því að hv. þm. Þráinn Bertelsson ætlar að styðja frumvarpið. Hv. þingmaður talaði um að hann teldi óheppilegt að binda allt í lög í mannlegu samfélagi. Ég tek heils hugar undir þá hófsömu afstöðu þingmannsins og tel að lagasetningu eigi ekki að beita af geðþótta, en ég tel að stundum þurfi löggjafinn að grípa inn í til að ná árangri í ákveðnum stefnumálum sem útséð er um að annars verði, því að hér erum við, eins og með svo margt annað í okkar ágæta samfélagi, að fjalla um völd. Því fylgja mikil völd að sitja í stjórnum og sá sem hefur völd gefur þau ógjarnan frá sér. Það er fjöldinn að mjög frambærilegum konum sem sitja í stjórnum á Íslandi og þeim hefur fjölgað þó að þeim hafi síðan fækkað aftur. En þá er það þannig að oft er kunningjasamfélagið ansi sterkt og menn leita til félaga sinna sem þeir sitja með í öðrum stjórnum. Þess vegna held ég að það sé mjög mikilvægt að við gefum skýr skilaboð um það frá Alþingi Íslendinga að við teljum að konur jafnt sem karlar eigi að hafa völd og áhrif í íslensku atvinnulífi.

Virðulegur forseti. Það er mjög gaman að hlusta á þá umræðu sem fer hér fram af því að hún er hápólitísk. Hún sker úr um það hvaða flokkar, hvaða stjórnmálaöfl og hvaða þingmenn vilja taka skrefið í átt að jafnrétti og hverjir vilja fara hægt og treysta á að hlutirnir gerist bara með sæmilega góðum vilja. Hér skilur svolítið á milli þeirra sem vilja vera róttækir, ganga ákveðið fram og þeirra sem vilja frekar taka minni skref og vera íhaldssamir þannig að það er mjög gaman að hlusta á þessa umræðu og ég verð að segja að mér finnst þetta vera svolítill frískur andblær. Þegar þetta mál kom hingað inn frá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, þá var það ákvæði sem við ræðum mest um núna ekki í frumvarpinu. Það var ekkert um það í frumvarpinu. Það átti að stefna að þessu hlutfalli en núna erum við að tala um að lögbinda það, fara hina svokölluðu norsku leið. Þingið er að taka af skarið og mér finnst svolítið merkilegt að halda því til haga. Þingið sýnir að mínu mati hvað það er að verða sterkara, ég leyfi mér að segja það, þ.e. að því gefnu að þetta verði samþykkt. Þegar málið kom hingað inn tók hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir til máls í þessari umræðu, virðulegi forseti, og talaði mjög bratt fyrir því að efnahags- og viðskiptanefnd tæki það til skoðunar að setja inn lagagrein um að ná 40% kynjahlutfalli í stjórnum fyrirtækja árið 2013. Nefndin hefur skoðað það. Ég tek það fram að sú sem hér stendur er ekki í efnahags- og viðskiptanefnd en meiri hluti nefndarinnar leggur til að þetta kynjahlutfall verði tekið upp og í þeim meiri hluta er hv. þm. Eygló Harðardóttir sem situr þar fyrir hönd Framsóknarflokksins. Ég verð að segja að ég er alveg rosalega ánægð með að nefndin skuli taka þetta skref þrátt fyrir að það hafi ekki verið inni hjá hæstv. ráðherra, nefndin tók þetta upp, m.a. eftir ábendingu frá hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur. Þetta er frískur andblær og sýnir að þingið getur tekið róttæk skref þegar þau eru réttlætanleg og það eru þau svo sannarlega í þessu tilviki. Það má segja að þetta skref sé nokkuð róttækt enda eru nú við völd flokkar sem hafa jafnréttismál mjög hátt á stefnuskrá sinni. Það hafa framsóknarmenn líka, við höfum alltaf verið mjög ákveðin í okkar jafnréttismálum. Stundum hefur gengið mjög vel, stundum aðeins verr og núna erum við með níu manna þingflokk, þrjár konur og sex karla. Við þurfum aðeins að bæta hlutfall kvenna þannig að Framsóknarflokkurinn þarf að líta í eigin barm í ýmsu en það þurfa aðrir flokkar að gera líka. Við erum tilbúin til róttækni og að styðja þessa breytingu. En svo eru aðrir flokkar sem eru kannski aðeins hægfara, aðeins íhaldssamari. Við höfum heyrt fulltrúa Sjálfstæðisflokksins tala og hv. þm. Ragnheiði E. Árnadóttur líður þannig og segir að hún sé mikill jafnréttissinni og ég efast ekki um að hv. þingmanni líði þannig en hún vill samt nota tæki sem virka hægar en þau tæki sem eru í boði núna. Það er alveg óumdeilt að það að setja lög mun hvetja fyrirtæki mjög til að taka til í sínum ranni, líklega meira en ef lögin væru ekki til staðar. Fyrirtækin eru samt öll af vilja gerð. Eins og hér hefur komið fram er búið að undirrita samstarfssamning og fyrirtækin tóku frumkvæði að honum, sem er mjög gott. Félag kvenna í atvinnurekstri, Viðskiptaráð Íslands og Samtök atvinnulífsins töldu nauðsynlegt að efla hlut kvenna í stjórnum íslensks atvinnulífs enda verður íslenska þjóðin að nýta mannauð sinn til fulls. Í samstarfssamningnum segir, með leyfi forseta: „Á næstu fjórum árum munu þessir aðilar hvetja til þess og leggja ríka áherslu á að konum í forustusveit íslensks viðskiptalífs verði fjölgað þannig að hlutfall hvors kyns verði ekki undir 40% í lok árs 2013.“ Þessi samningur var undirritaður þann 15. maí 2009 af fulltrúum allra stjórnmálaflokka og fulltrúum Félags kvenna í atvinnulífinu, Viðskiptaráðs Íslands, Samtaka atvinnulífsins og Creditinfo. Það var svolítill lúðrablástur þegar þessi samningur var undirritaður og það var mjög flott, þetta var vel gert. Ég hef litið, virðulegur forseti, á fréttaumfjöllun um undirritun samningsins og fólk stillti sér upp á fína fréttamynd sem birtist í miðlum. Þar eru Þór Sigfússon, þáverandi formaður Samtaka atvinnulífsins, hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, hæstv. ráðherra Árni Páll Árnason, fulltrúi Samfylkingarinnar, Finnur Oddsson, framkvæmdastjóri Viðskiptaráðs, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir fyrir hönd Framsóknarflokksins, Rakel Finnsdóttir, framkvæmdastjóri Creditinfo, og Margrét Kristmannsdóttir, formaður Félags kvenna í atvinnurekstri. Þetta sýnir vilja bæði stjórnmálaflokkanna og atvinnulífsins til að ná þessu markmiði um 40% kvenna í stjórnum íslenskra fyrirtækja árið 2013, sem er nákvæmlega það sem við erum nú að fara að setja í lög, 40% hlutfall karla og kvenna í fyrirtækjunum árið 2013, þannig að ég átta mig ekki á því af hverju þessi andstaða sprettur upp fyrst menn eru sammála um þetta. Talað er um aðferðafræði, en nú erum við að tala um þá aðferðafræði sem virkar best að okkar mati, það er að setja þetta í lög, þá er mjög skýr pólitískur vilji í landinu um að það eigi að ná þessu hlutfalli. Að vísu veit ég ekki alveg hvað Hreyfingin ætlar sér en kannski kemur fulltrúi hennar upp á eftir, en þeir flokkar sem hafa tjáð sig hér hafa alla vega þann skýra vilja að koma þessu þannig fyrir að við förum norsku leiðina svokölluðu, setjum hér lagaákvæði til að ná 40% hlutfallinu. Það kom fram hjá hv. þm. Magnúsi Orra Schram að við erum að missa hlutfall kvenna í fyrirtækinu niður eftir bankahrunið. Það hefur farið úr 15% niður í 11% eftir hrun. Þetta er auðvitað gífurlega mikið áhyggjuefni og þess vegna er enn brýnna en fyrr að koma þessu ákvæði í lög, gefa fyrirtækjunum þessi þrjú ár til aðlögunar og síðan verður þetta kom ið í lag að þeim tíma liðnum. Fyrir þessu eru bæði réttlætissjónarmið og hagræn sjónarmið. Margoft hefur verið sýnt fram á það að fyrirtæki þar sem kynjahlutfall í stjórnum er blandað ganga betur en þau þar sem er einungis annað kynið er við stjórn. Síðan eru það líka rök að konur eru helmingur þjóðarinnar og það hlýtur að eiga að endurspeglast í efsta lagi fyrirtækjanna eins og annars staðar. Það er búið að bíða nógu lengi, virðulegi forseti, eftir því að þetta kynjahlutfall lagist og ég er mjög ánægð með að við skulum taka þetta róttæka skref. Af því að fólk lítur svo misjöfnum augum á jafnrétti þá vil ég nefna að á sínum tíma kom hingað sendinefnd frá öðru ríki. Ég ætla ekki að nefna hvaða ríki þetta var en það var við botn Miðjarðarhafs eða frá Miðausturlöndum og í því ríki voru á þeim tíma einungis karlar á þingi og konur höfðu ekki rétt til að bjóða sig fram. Fulltrúi í íslensku utanríkismálanefndinni, reyndar kona sem sat í utanríkismálanefnd á þeim tíma, spurði: Hvernig má þetta vera? Af hverju eru engar konur á þingi ykkar? Svarið kom ótrúlega snöggt og var ótrúlega bratt: Þetta er lýðræði. Það kom tillaga inn í þingið hjá okkur um að konur ættu að hafa rétt til að bjóða sig fram til þingsins en sú tillaga var felld í atkvæðagreiðslu í þinginu. Hún fékk lýðræðislega umfjöllun og var felld þannig að meiri hlutinn vildi það ekki. Þetta var svarið. Þetta sýnir hvað menn geta litið misjöfnum augum á hvað er jafnrétti og hvað er lýðræði, virðulegi forseti. Ég styð þetta mál eindregið og er mjög ánægð með að finna þann fríska andblæ sem leikur um sali Alþingis í sambandi við þetta mál og er stolt af því að eiga hlut að máli þegar ég segi nei við atkvæðagreiðsluna. 

Frú forseti. Það er gott að heyra að fríski andblærinn hefur breytt skoðun hv. þingmanns en ég vil nota tækifærið og leiðrétta fyrir hennar hönd, að sjálfsögðu ætlaði hún að segja já. Þingmaðurinn sagði að þetta frumvarp væri þannig að það skæri úr um það hverjir væru tilbúnir til að taka skref í átt til jafnréttis og hverjir ekki. Þar vil ég byrja á því að mótmæla hv. þingmanni vegna þess að ég ætla að segja það einu sinni enn að þetta snýst ekki um það hvort við séum með eða á móti jafnrétti. Þetta snýst um þær aðferðir sem við viljum nota til að ná því fram. Þingmaðurinn sagði enn fremur að sú sem hér stendur vilji nota tæki sem virka hægar til að ná þessu markmiði. Á sama tíma og hún fagnar því sérstaklega að gildistaka þessa lagaákvæðis er árið 2013, þá tekur samningurinn sem ég vildi láta reyna á að næði fram að ganga, og hv. þingmanni finnst ég vera of þolinmóð, einmitt til ársins 2013. Það er nákvæmlega þetta sem er um að tefla, mismunandi aðferðir, sama tímabilið en tækin eru mismunandi. Þess vegna segist ég vilja gera þetta á jákvæðan hátt og ég hlýt að ítreka það hér. Það er rétt hjá þingmanninum að frumvarpið kom ekki svona frá ráðuneytinu og ég taldi að tillaga ráðherrans og ráðuneytisins væri mun betri vegna þess að þar var setningin „að stefnt skuli að“ og það fannst mér ná ákveðinni málamiðlun í málinu. Ég vil lesa upp úr umsögn Viðskiptaráðs Íslands, með leyfi forseta: „Það er ekki heppilegt að löggjafinn grípi af fljótfærni fram fyrir hendurnar 

Virðulegi forseti. Það er rétt að ég ætlaði að segja já í lok fyrri ræðu minnar en varðandi það hversu hægfara eða hraðfara við eigum að vera þá er alveg ljóst að þetta skref sem við erum að taka er frekar djarft, þetta er frekar róttækt skref. Það er mun ólíklegra að við náum árangri bara með hvatningunni. Við höfum reynslu af því og fyrir stuttu var haldin ráðstefna þar sem einmitt þetta var rætt. Þessi ráðstefna var í háskólanum og ég sótti hana, virðulegi forseti. Einn af þeim sem stóðu að samkomulagi atvinnulífsins við stjórnmálaflokkana um að hvetja og reyna að ná þessu hlutfalli árið 2013 án laga var spurður: Telur þú að þetta hlutfall náist? Svarið var: Nei, líklega ekki. Einn af þeim sem stóðu að þessum samningi var frekar svartsýnn á að þetta hlutfall næðist. Ég hef því miður líka þá skoðun að ég er frekar svartsýn á að þetta náist, ef við setjum þetta ekki í lög. Þess vegna er ég tilbúin til að standa á þessari lagasetningu. Ég trúi því að Sjálfstæðisflokkurinn sé ekki á móti jafnrétti. Hver er á móti jafnrétti? Það er enginn á móti jafnrétti. En það er bara misjafnt hvað við setjum það hátt á dagskrána hjá okkur í flokkunum og ég tel að þeir sem treysta sér til að stíga það skref að binda í lög að lágmarki 40% hlutfall annars kynsins í stjórnum fyrirtækja setji jafnréttismálin hærra á sína pólitísku dagskrá en þeir sem vilja einungis hvetja. 
            

Frú forseti. Þarna er ég algjörlega ósammála hv. þingmanni. Það er fráleitt að halda því fram að þeir sem eru tilbúnir til þess að lögbinda þetta séu meiri jafnréttissinnar og setji þetta ofar á stefnuskrána. Þetta er mismunandi hugmyndafræði, frú forseti.

Þetta er uppgjöf.

Þetta er algjör uppgjöf, það er rétt hjá hv. þm. Pétri Blöndal, og ég ætla með leyfi forseta einmitt að lesa það sem ég náði ekki að gera áðan úr umsögn Viðskiptaráðs sem ég held að Framsóknarflokkurinn, eða alla vega sumir þingmenn hans, hafi einsett sér að vera á móti, sama hvað þaðan kemur. Það er þeirra mál. Hér er rætt um þennan ágæta samning sem þau hvöttu til að yrði látinn ná fram að ganga áður en til lagasetningar væri gripið, með leyfi forseta: „Í ljósi þessarar almennu samstöðu atvinnulífs og þingflokka um nauðsyn þess að fjölga konum í forustusveit atvinnulífsins með þeim hætti sem lýst var að ofan kemur þessi breytingartillaga á óvart.“ Breytingartillagan sem þingmaðurinn fagnaði kemur þeim á óvart. Síðar segir, með leyfi forseta: „Undanfari þessarar tillögu er eflaust að hluta umræða um að áðurnefnt samkomulag hafi ekki borið árangur.“ Það er nákvæmlega það sem hv. þingmaður vísaði til áðan. „Í þeim efnum er rétt að vekja athygli nefndarmanna á að samkomulagið var undirritað fyrir aðeins nokkrum mánuðum …“ Nákvæmlega þetta hef ég verið að gagnrýna. Blekið er varla þornað á þessu samkomulagi þegar gripið er inn í það. Hv. þm. Pétur Blöndal notaði einmitt rétta orðið þegar hann kallaði fram í, þetta er uppgjöf. Núna hefur nefnilega stjórnandinn sem hv. þingmaður vísaði til, sem sagðist ekki hafa trú á því að þetta næði fram að ganga - nú hefur hann hækju. Hann segir: Við þurfum ekki að hvetja til þess og við þurfum ekki að gera þetta af því að við viljum eða teljum að þetta sé rétt. Nei, við verðum að gera þetta af því að þetta er löggjöf 

Virðulegur forseti. Auðvitað vilja þeir sem styðja þessa lagasetningu ganga ákveðnar fram við að ná þessum hlutföllum en þeir sem vilja ekki styðja lagasetninguna. Það liggur í augum uppi og það þarf ekki að kryfja það frekar. Auðvitað er það þannig, enda sagði hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir hér áðan að eins og þetta kom frá hæstv. ráðherra um að hvetja, það væri góð málamiðlun - 

Það er rangt.

Það liggur í augum uppi og það er ekki hægt að færa rök fyrir öðru. Þess vegna finnst mér þetta svo skrýtið - af því að fyrirtækin sjálf hafa opinberlega sagst vilja ná þessu þá finnst mér eiginlega að það ætti að fagna þessari lagasetningu ef eitthvað er. Þetta er algjörlega í anda þess sem fyrirtækin vilja sjálf. Nú skulum við því bara taka af skarið og nýta þessa glufu sem opnast af því að það eru pólitísk öfl hér inni, meiri hlutinn vill setja þetta í lög, þetta er glufa og ríkisstjórnarflokkarnir styðja það, sem skiptir talsvert miklu máli því varla næðist þetta hér í gegn að öðrum kosti, býst ég við. Við eigum að nýta þessa glufu og taka þetta skref. Ég er mjög ánægð að við skulum sýna þennan fríska andblæ og að þingið sjálft taki af skarið. 

Frú forseti. Við ræðum hér mjög mikilvægt mál þegar við horfum til framtíðar, mál sem snýr að jafnrétti í íslensku samfélagi. Eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir benti á áðan hefur Framsóknarflokkurinn staðið þar í stafni á undangengnum árum og barist fyrir auknu jafnrétti á milli kynjanna. Hvernig er staðan í dag og hvað hefur gerst frá hruni? Jú, staðreyndin er sú að í nýstofnuðum fyrirtækjum er hlutur kvenna rýrari en áður. Þegar kemur að stjórnum fjármálafyrirtækja, hvert er hlutfall kvenna í þeim? Eigum við að hlusta á tölur? 6–27%. Þetta er eftir hrun.  Ég skal alveg viðurkenna að hér stendur einstaklingur sem hefur skipt um skoðun í þessu máli. Ég held að ef við getum lært eitthvað af hruninu og því að við þurfum að endurmeta margt, endurmeta okkar lífsgildi, þá eru þeir tímar uppi núna. Ég segi það, horfandi til ungs fólks, sérstaklega kvenna sem eru núna í háskólanámi: Hver eru tækifæri þeirra kvenna miðað við þær tölur sem ég hef verið að lesa hér upp? Þetta er búið að hjakka í sama gamla farinu á undangengnum árum, nú þurfum við einfaldlega róttækni til þess að breyta ríkjandi ástandi og ég er reiðubúinn til þess að beita mér fyrir því. Af því að hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir minntist aðeins á fæðingarorlofið áðan langar mig til að minna á aðdraganda þess máls. Það var lagt fram af hálfu Framsóknarflokksins með stuðningi Sjálfstæðisflokksins. Hæstv. félagsmálaráðherra Páll Pétursson lagði það mál fram eftir gríðarlegt stapp við Sjálfstæðisflokkinn á þeim árum. Ég ætla að minna á herferð sem Samband ungra sjálfstæðismanna fór í, einmitt í anda þeirrar umræðu sem hér fer fram, um að það ætti að ríkja algjört frelsi þegar kæmi að fæðingarorlofinu. Foreldrar ættu að ráða því hvernig þeir færu með sitt fæðingarorlof, ekki ætti að binda þetta við að þrír mánuðir væru í það minnsta hjá hvoru kyninu um sig heldur ættu hjónin einfaldlega að hafa sjálfdæmi um þetta. Hver væri staðan á Íslandi í dag ef við hefðum lengt fæðingarorlofið í níu mánuði og ákveðið að binda ekki þrjá mánuði við hvort kyn? Ég fullyrði að konur tækju þetta fæðingarorlof í yfirgnæfandi hluta tilfella. Hvað hefði þá orðið um réttindi barnanna - sem var nú nálgunin í frumvarpinu - til samvista við feður sína ? Hvað hefði orðið af því tækifæri sem okkur gafst þá? Löggjafinn gekk fram fyrir skjöldu og ákvað með róttækum hætti að setja fæðingarorlofslöggjöfina undir forustu Framsóknarflokksins á sínum tíma, löggjöf sem hefur vakið athygli víða um heim. Frændur okkar á Norðurlöndunum hafa í mörg ár sagt að þeir öfundi okkur hvað mest af þeirri hugsun og framsýni sem stjórnvöld sýndu á sínum tíma með fæðingarorlofslöggjöfinni undir forustu Framsóknarflokksins, 

Hann var í ríkisstjórn.

Ég vil minna á að ein meginhreyfing Sjálfstæðisflokksins, Samband ungra sjálfstæðismanna, barðist með oddi og egg gegn þeirri hugmyndafræði sem við framsóknarmenn töluðum fyrir og reyndar sumir í liði Sjálfstæðisflokksins á þeim tíma. Ekki man ég hvað hv. þm. Pétur H. Blöndal lagði til málanna þá.

Hann var eindreginn stuðningsmaður þess.

Hann var eindreginn stuðningsmaður þess, segir Ragnheiður Elín Árnadóttir, enda hefði nú þurft að segja mér annað þrisvar sinnum því að hv. þingmaður er jafnréttissinni. Þess vegna skil ég ekki að hann skuli ekki vera sammála okkur í þessu máli vegna þess að hér er verið að setja ákveðin takmörk eins og við gerðum í fæðingarorlofinu. Við horfum upp á það að mjög lítið hefur áunnist innan atvinnulífsins þegar kemur að hlut kvenna í stjórnum fyrirtækja. Þessu ætlum við að breyta núna þegar við reisum Ísland við á þeim tímum efnahagshruns sem blasa við okkur. Við ætlum að veita konum jöfn tækifæri á við karla, enda er það svo - hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir var ekki komin hér í salinn áðan - að konur hafa frá árinu 1984 verið í meiri hluta í íslenskum háskólum, í meira en aldarfjórðung. Samt er hlutfall kvenna í stjórnum fyrirtækja, sem krefst væntanlega ákveðinnar menntunar, svo lítið sem raun ber vitni. Þetta er ástand sem við verðum að breyta. Við í Framsóknarflokknum viljum breyta þessum hlutum og reyndar hefur Framsóknarflokkurinn einn flokka sett í sín lög ákvæði um hlutföll kynjanna. Setjum sem svo að það fari að komast skriður á þessi mál, þá getur verið að við þurfum á jafnréttislögum að halda fyrir karlmenn þegar fram í sækir, ef við höfum í huga að í 26 ár hafa konur verið í miklum meiri hluta í íslenskum háskólum. Hver eru tækifæri ungra drengja í dag ef þessi hlutföll snerust við? Mundum við sætta okkur við að karlmaður sem væri í námi ætti einungis örlitlar líkur á því að komast í stjórnir fjármálafyrirtækja í samanburði við konur? Ég segi nei. Það þarf að vera jafnræði í þessu. Kynin eru ólík og ég tel að með því að blanda þeim saman, að hafa ekki fulltrúa einungis annars kynsins við stjórn -  Ég segi því, hafandi verið á móti kynjakvótum í Framsóknarflokknum á sínum tíma, að þegar maður sest niður og fer að velta fyrir sér hvernig þetta samfélag hefur þróast á undangengnum árum sé ljóst að þeir tímar séu runnir upp eða eigi að vera á Íslandi í dag að staða karla og kvenna eigi að vera jöfn, hvort sem er á Alþingi, í sveitarstjórnum eða í stjórnum stærstu fyrirtækja landsins. Til þess að ná því markmiði verðum við ósköp einfaldlega að vera djörf í þeim efnum. Þeir sem eru á móti slíku skulu þá hugsa til dætra sinna og jafnvel barnabarna og þeirra tækifæra sem þeim hafa boðist í samanburði við karlmenn, þrátt fyrir að hafa jafnvel náð sér í meiri menntun en íslenskir karlmenn. Við þurfum að stíga ákveðið skref og ég skal með stolti viðurkenna það hér að ég hef breytt um skoðun í þessum efnum. Ég tel nauðsynlegt í dag að fá þetta jafnrétti fram. Ég ber virðingu fyrir þeim samningum sem gerðir voru á milli aðila vinnumarkaðarins og það hvarflar ekki að mér annað en að þeir samningar verði efndir. Hvað er þá að því að setja lög í anda þeirra samninga hér á vettvangi þingsins? Hvernig í ósköpunum er hægt að færa rök fyrir því að það sé rangt af Alþingi Íslendinga að setja löggjöf í anda þeirra samninga sem nú eru í gildi á vinnumarkaðnum? Gefa menn sér að þessir samningar muni ekki halda? Ég vona ekki. Við skulum gefa okkur að þeir haldi. Hvað er þá að því að Alþingi Íslendinga sýni í verki að við viljum stuðla að auknu jafnrétti í samfélaginu, sérstaklega núna þegar við erum að „byggja upp“, innan gæsalappa, þetta nýja Ísland og horfandi á þá þróun á þessu ári að nær eingöngu karlmenn skipi stjórnir íslenskra fjármálafyrirtækja?

Í eigu ríkisins.

Í eigu ríkisins, bendir hv. þingmaður réttilega á. Það er reyndar mjög erfitt að skilja málflutning ríkisstjórnarinnar á annan veg en þann að hún vilji halda í heiðri jafnrétti en það hefur ekki sýnt sig í orði miðað við þær tilnefningar sem hafa átt sér stað í stjórnir ríkisfyrirtækja að undanförnu, sem ríkisstjórnin ber náttúrlega ábyrgð á, þar sem hallar verulega á hlut kynjanna. Hafandi sagt þetta vil ég fagna því að eindreginn stuðningur sé við það markmið okkar að jafna hlut kynjanna, líka á sviði viðskiptalífsins. Þeir sjálfstæðismenn sem hér hafa talað hafa lýst því yfir. Við erum hins vegar ósammála um leiðirnar sem við viljum fara að þessu marki. Mér er þó alveg fyrirmunað að skilja, fyrst það liggur fyrir samningur sem menn ætla að efna, að Alþingi Íslendinga staðfesti ekki þau markmið sem í þeim samningi felast og að við afgreiðum þetta mál fljótt og vel. Fjórir aðalfundir eru fram undan í íslensku atvinnulífi til þess að leiðrétta þennan mismun og ég held að þessi tími, þar sem menn munu í fjögur skipti kjósa í stjórnir þessara fyrirtækja, sé alveg nægjanlega rúmur til þess að jafna hlut kynjanna í stjórnun fyrirtækja. Mér finnst því einboðið að við samþykkjum þetta frumvarp eins og það lítur út. Við framsóknarmenn studdum þessar breytingartillögur við 2. umr. undir forustu Eyglóar Harðardóttur, sem á sæti í viðskiptanefnd fyrir hönd flokksins. Það er keppikefli okkar að í framtíðinni búi allir við sömu tækifæri, sama hvort um konur er að ræða eða karla. Sagan hefur hins vegar sýnt okkur að innan atvinnulífsins hafa konur átt mjög erfitt uppdráttar. Þrátt fyrir að hafa lagt á sig gríðarlega mikla vinnu, m.a. með því að afla sér miklu meiri menntunar en íslenskir karlmenn, hafa þær ekki náð árangri innan viðskiptalífsins. Það er náttúrlega miður og því þurfum við að breyta. Í könnunum, eða þar sem menn hafa gert úttekt á mismunandi mynstri hjá kynjunum innan fyrirtækja, hefur m.a. komið í ljós að þar sem hlutur kynjanna er sem jafnastur og þar sem konur eru hafi fyrirtæki lengri líftíma og meiri arðsemi. Þetta hafa rannsóknir sýnt og þeim hefur svo sem ekki verið hnekkt. Við ákvarðanatöku þar sem hlutur kynjanna er jafn er tekið tillit til fleiri þátta en þar sem einungis karlmenn eru við stýrið. Ég sé því ekkert annað en tækifæri í þessari löggjöf. Ég held að menn þurfi ekki að vera hræddir við að hlutur karla og kvenna verði ekki ójafnari en 40:60 í prósentum talið. Við þurfum ekki að hræðast það. Það vill svo til að í þessu landi býr urmull af vel menntuðum konum og körlum sem eru reiðubúin til þess að leggja mikið á sig við uppbyggingu samfélagsins. Það er m.a. gert í gegnum stjórnir stærstu fyrirtækja landsins og ég er með mjög góða samvisku þegar kemur að því að greiða atkvæði um þetta mál. Í raun og veru er ég stoltur af því að við skulum ná því sem næst þverpólitískri sátt - kannski fyrir utan Sjálfstæðisflokkinn - um að þetta ákvæði fari í gegn, rétt eins og aðilar vinnumarkaðarins hafa komist að samkomulagi um. Fyrst að sá samningur er í gildi og er undirskrifaður er ekkert að því að við á Alþingi Íslendinga samþykkjum löggjöf í takt við þá samninga sem nú eru í gildi á milli aðila vinnumarkaðarins. Ég tel að Alþingi eigi, ef eitthvað er, frekar að ganga á undan með góðu fordæmi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir um margt ágæta ræðu þar sem ég var sammála sumu en öðru ekki. Ég er í fyrsta lagi mjög ósammála því sem hann ítrekaði í ræðu sinni, þ.e. spurningunni af hverju í ósköpunum menn geti ekki unnt Alþingi þess að staðfesta þann samning sem gerður hefur verið. Ég er ekki sammála því að Alþingi eigi að grípa fram fyrir hendurnar á þeim sem skrifuðu undir samninginn og það er þess vegna sem ég er ósammála aðferðafræðinni. Það hefur komið fram hér í umræðunni og það hefur komið fram í máli mínu. Annað sem ég var sammála þingmanninum um voru lokaorð hans hér í ræðustól þegar hann sagði að við ættum að ganga á undan með góðu fordæmi . Þá spyr ég hv. þingmann: Af hverju byrjum við ekki áður en við förum að setja lög, sem við erum ekkert endilega viss um að muni ná þessu markmiði, miðað við það að við höfum verið með lög um opinberan rekstur, um opinber fyrirtæki, um opinberar stjórnir, nefndir, jafnréttislög í gildi um margra ára skeið? Ég taldi hér upp - ég veit ekki hvort hv. þingmaður var í salnum þegar ég flutti ræðu mína - ég nefndi slitastjórnir, ég nefndi skiptastjórnir, ég nefndi bankaráð í eigu ríkisins og ég nefndi nýjasta dæmið, Icesave-samninganefndinna, 6:0, bara karlar þar. Þetta er allt á valdi ríkisstjórnarinnar og þetta hefur ríkisstjórnin sett í lög, að gæta eigi að sem jöfnustum hlutföllum, en það er ekki að virka. Spurning mín er þessi: Af hverju tökum við ekki fyrst til heima hjá okkur, klárum það, verum viss að þau tæki sem þingmaðurinn er svo ánægður með virki áður en við förum að grípa inn í ferli sem komið var af stað af fúsum og frjálsum vilja hjá þessum samtökum með fulltingi stjórnmálaflokkanna og við stjórnmálamenn höfum lýst okkur reiðubúin til að styðja? Það er það sem þessi samtök biðja um, að fá að gera þetta á sínum forsendum og með nákvæmlega sama tímaramma. 

Frú forseti. Mér finnst helst til langt seilst af hv. þingmanni að ætla að láta Framsóknarflokkinn svara fyrir gjörðir ríkisstjórnarinnar þegar kemur að  Frú forseti. Hv. þingmaður lýsir enn og aftur yfir andstöðu sinni við það að við afgreiðum þetta með þessum hætti og segir að sá samningur sem liggur fyrir eigi að fá að rúlla sína leið og við skulum síðan sjá hvað gerist árið 2013. Ef ekkert hefur áunnist á þeirri leið að rétta hlut kvenna samkvæmt þessu samkomulagi og við horfum upp á sömu hlutföllin árið 2013 og eru í dag, hvað ætlar þingmaðurinn að gera þá?

Ég svaraði því í ræðu minni.

Á að gera nýtt samkomulag eða er lagasetningin í lagi þá? Af hverju verður hún í lagi þá frekar en í dag? Ég segi það einfaldlega, í ljósi þess að íslenskar konur eru fullfærar um að stýra stórum fyrirtækjum líkt og karlmenn í dag, að mér finnst það óþolandi að horfa upp á það, hvort sem það er ríkisstjórn Íslands sem veldur því eða aðilar vinnumarkaðarins, að það séu eingöngu karlar í stjórnum þessara stærstu fyrirtækja. Mér finnst óþolandi, og það réttlætir það ekki þó að ríkisstjórnin standi ekki sína plikt - ég get ómögulega svarað fyrir hana - að þurfa að horfa upp á það árið 2013 ef þessi hlutföll verða þá enn í sama ólaginu og þau eru í dag. Ég vil geta sagt þá að ég hafi á Alþingi Íslendinga sem þingmaður sett lög sem kváðu á um það að jafna hlut karla og kvenna 

Frú forseti. Ég verð að segja að mér finnst það ekki of langt seilst að biðja Framsóknarflokkinn að taka ábyrgð á því að þetta hafi ekki gengið í ríkisrekstrinum vegna þess að Framsóknarflokknum var það ekkert um megn að taka allan heiðurinn af fæðingarorlofslögunum rétt áðan, þannig 

Þetta er misskilningur.

Aðdragandi þeirra laga, svo að ég endurtaki það sem ég sagði áðan, pólitískur aðdragandi þeirra laga og það hvernig þau lög komust í framkvæmd, hv. þingmaður veit alveg jafn vel og ég að það þurfti pólitíska forustu Sjálfstæðisflokksins innan ríkisstjórnarinnar sem fór með fjármálaráðuneytið á þeim tíma til þess. Ef fjármálaráðuneytið hefði ekki komið að því máli hefði þetta aldrei náð fram að ganga, ég leyfi mér að fullyrða það. Ég kom að þessu sjálf sem aðstoðarmaður ráðherra. 

Uss.

Ég er ekki að segja að Sjálfstæðisflokkurinn hafi gert það - ég bið þingmanninn um að hætta að sýna þessa vandlætingu - ég er að lýsa því hvernig það var ákveðið þá innan ríkisstjórnar að færa þetta mál yfir í félagsmálaráðuneytið sem fór með jafnréttismálin. Heilbrigðisráðherra, fjármálaráðherra og félagsmálaráðherra höfðu allir aðkomu að þessum málum. Fjármálaráðherra hafði forustu um að taka þetta mál úr þessu ferli og setja það í það ferli sem það varð á endanum í. Síðan getum við bitist um hvernig pólitíkin var á þinginu og í framhaldinu af því. En þetta var gott samstarf og ég leyfi mér að fullyrða 

Frú forseti. Það liggur við að maður finni til með hv. þingmanni í tilraunum hennar til að eigna Sjálfstæðisflokknum fæðingarorlofið.

Hann á það.

Hann á það, kallar svo Pétur H. Blöndal. Mér heyrist á þessari orðræðu að það hafi ekkert veitt af því árið 2007 að þessi flokkur fengi smáhvíld frá mjög löngu ríkisstjórnarsamstarfi samfellt, því að hér talaði hv. þingmaður eins og Sjálfstæðisflokkurinn hafi haft öll völdin og ef sá flokkur hefði ekki verið með þessu máli, sem Framsóknarflokkurinn hefur dregið og dró um langan tíma, hefði bara ekki orðið neitt af þessu. Þetta er greinilega aðalflokkurinn, Sjálfstæðisflokkurinn, sérstaklega þegar kemur að jafnréttismálum. Ég held að þeir sem hlusta á þessa útsendingu  Ég segi það mjög stoltur að það var Framsóknarflokkurinn sem þurfti að taka harða rimmu við öfl innan Sjálfstæðisflokksins á sínum tíma, m.a. Samband ungra sjálfstæðismanna sem töluðu svo heitir gegn fæðingarorlofslögum sem þáverandi félagsmálaráðherra Páll Pétursson, sem var ráðherra Framsóknarflokksins, lagði fram.

Var hann aleinn með lögin?

Var hann aleinn með málið? segir hv. þingmaður. Ja, það tók sinn tíma af hálfu okkar framsóknarmanna að rökræða m.a. við Samband ungra sjálfstæðismanna fyrir því að fæðingarorlofslögin ættu að vera með það jafnréttisákvæði sem þau eru með í dag og er fremsta löggjöf 

Frú forseti. Þegar ég hlustaði á þá umræðu sem hér fór fram, og þau ræðuhöld, fannst mér satt best að segja, frú forseti, heldur betur horft til fortíðar. Menn karpa um hver hefði gert hvað og hvenær.

Það er nú ástæða til.


             Þegar við erum að ræða hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög þar sem ræða á eignarhald, kynjahlutföll og starfandi stjórnarformenn var fæðingarorlofsfrumvarpið helst á dagskrá. Það er kannski dálítið langt seilst í umræðunni um þetta frumvarp.

Jafnréttismál.

Frumvarpið sem hér liggur fyrir og er til umræðu er ekki frumvarp um jafnréttismál. Þetta er frumvarp um breytingu á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög. Þetta er frumvarp sem breytingartillögu um kynjakvóta í stjórnum einkahlutafélaga var lætt inn í.  Frú forseti. Ég frábið mér að vera vænd um að vera ekki jafnréttissinni og hafa ekki áhuga á jafnréttismálum þó að ég sé ekki tilbúin til að beita valdboði með löggjöf á einkahlutafélög um það á hvern hátt þau skipa í stjórnir fyrirtækja sinna. Það á í mínum huga ekkert skylt við það hvort maður er jafnréttissinni eður ei. Það er sama hver löggjöfin er, ef hún er íþyngjandi eins og í þessu tilviki, ef hún jaðrar við að fara á skjön við eignarrétt er það ekki samboðið Alþingi að setja slík lög. Þess vegna, frú forseti, er ég andsnúin því að binda kynjakvóta á einkahlutafélög og eigendur þeirra félaga í lög á meðan löggjafinn sjálfur getur ekki sýnt framkvæmdarvaldinu það aðhald að framkvæmdarvaldið geri þá í það minnsta það sem löggjafinn leggur hér til að einkafyrirtækin eigi að gera. Hvers vegna hafa þeir þingmenn sem styðja þennan kynjakvóta ekki komið fram og umræður farið fram um það að framkvæmdarvaldið, sem situr í umboði löggjafarvaldsins, fer ekki að því sem hér er boðað? Enginn hefur gert neinar sérstakar athugasemdir við það. Stjórnarþingmenn almennt eru ekki að setja út á hvernig framkvæmdarvaldið og einstaka ráðherrar skipa í stjórnir og ráð. En löggjafinn ætlar síðan að hafa vit fyrir einkafyrirtækjum og eigendum þeirra úti í bæ og hlutast til um hvernig þeir fara með fyrirtæki sín og hverja þeir velja í þau. En við á Alþingi getum ekki veitt framkvæmdarvaldinu það aðhald að það í það minnsta fari eftir og sinni þeim lögum sem löggjafinn hefur sett í þessum málum almennt. Hvers konar tvískinnungur er þetta á hinu háa Alþingi þegar löggjafinn ætlar fram með þessum hætti? Af hverju geta þingmenn ekki verið sjálfum sér samkvæmir hvað þetta varðar?

Við erum það.

Við erum það, hrópar hv. þm. Birkir Jón Jónsson. Ég hef ekki séð neitt frumvarp, neina umræðu af hálfu hv. þingmanns almennt þegar ráðherrar hafa setið í stólum eða þegar þeir hafa skipað stjórnir og ráð, að hv. þingmaður hafi farið í ræðustól og gagnrýnt 

Það er margoft búið að gera það.

Það er margoft búið að gera það, segir hv. þm. Siv Friðleifsdóttir. Það virðist ekki hafa borið neinn árangur þó að það sé margoft búið að benda á það. Samt ætlar löggjafinn að ganga skrefinu lengra gagnvart einkafyrirtækjum í landinu og setja á þau lög um það með hvaða hætti þeir velja fulltrúa í stjórnir sínar. Ég vil hins vegar leyfa mér að binda vonir við að við efnahagshrunið og þær samfélagsbreytingar sem við erum að ganga í gegnum nú verði viðhorfsbreyting í samfélaginu, ekki bara gagnvart konum og körlum og setu kvenna og karla í stjórnum og ráðum, heldur ákveðin viðhorfsbreyting almennt sem leiði til þess að það verði sjálfsagt að ólík sjónarmið og bæði kyn komi að stjórnum og ráðum, en að ekki þurfi að binda það í lög. Mér finnst, frú forseti, slíkt inngrip af hálfu löggjafarvaldsins sem hér er lagt til dapurlegt. Mér finnst dapurlegt að við leggjum hér til að þetta verði sett í kvóta, kynjakvóta, sem aðrir en við sjálf eigum að fara eftir. Ég geri mér hins vegar fulla grein fyrir því að hér er meiri hluti á þingi. Hér hefur ríkisstjórnin stundum meiri hluta í sumum málum og hún virðist hafa oftar en ekki meiri hluta í minni háttar málum þó að hún hafi ekki meiri hluta í stórum málum. Eftir því sem umræðu hefur undið hér fram heyrist mér á öllu að hv. þingmenn Framsóknarflokksins muni greiða þessari breytingartillögu atkvæði sitt.

Er þetta minni háttar mál?

Það er vel. Já, frú forseti, að mínu mati er það minni háttar mál að hafa meiri hluta fyrir þessu frumvarpi miðað við mörg önnur stórmál sem við höfum rætt í þinginu frá hruni bankanna. Þetta er í mínum huga, frú forseti og hv. þingmaður, minni háttar mál. Það er einfaldlega þannig. Ég lýsi mig andsnúna því að löggjafinn setji lög sem bindi hendur þeirra sem eiga fyrirtækin með þeim hætti sem hér er gert. Það á ekkert skylt við það hvort ég er jafnréttissinni eða ekki jafnréttissinni. Ég er á móti íþyngjandi lögum, mér er sama í hvaða veru þau eru. 
            

Virðulegur forseti. Ég geri athugasemd við það sem hv. þingmaður sagði um að það væri verið að læða einhverju inn hérna. Þetta var svolítið lymskulega orðað. Það er aldeilis ekki verið að læða neinu hérna inn. Hins vegar kom þetta ákvæði ekki frá hæstv. ráðherra þegar málið kom hingað fyrst, nei. Það var minnst á þetta hér við 1. umr., þá tók hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir það sérstaklega upp og síðan flytur hluti nefndarinnar þessa tillögu í þingið, að vísu ekki fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í nefndinni. Hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir og Guðlaugur Þór Þórðarson voru ekki með í þeim tillöguflutningi og svo erum við að ræða þetta hér núna. Hér er því ekki verið að laumupúkast með neitt, hér er þetta rætt fyrir opnum tjöldum. Hv. þingmaður segir að þetta sé svo íþyngjandi. Það er a.m.k. ljóst, virðulegur forseti, að þetta er ekki íþyngjandi fyrir jafnréttismálin í landinu. 

Frú forseti. Það sem við ræðum hér, kynjakvóti í stjórnum og ráðum, var ekki í frumvarpinu þegar það kom fram. Menn hafa vitnað til Noregs um það á hvern hátt Noregur hafi farið að í þessum málum. Áður en Norðmenn bundu í lög kynjakvótann fór fram rík og mikil umræða, ekki bara á þingi heldur víðs vegar. Sú víðtæka umræða hefur hvorki átt sér stað hér né úti í samfélaginu. Það var ráðstefna í háskólanum ekki alls fyrir löngu þar sem í það minnsta við hv. þm. Siv Friðleifsdóttir vorum. Ég sat þar í pallborði og lýsti skoðunum mínum á kynjakvóta, það er það eina sem ég hef heyrt af umræðu um kynjakvóta eftir að þetta frumvarp kom fram. Kynjakvóti er ræddur í afmörkuðum hópum vítt og breitt en er ekki almennt í umræðunni. Það má vel vera, frú forseti, 

Virðulegur forseti. Þetta mál er ekkert svakalega flókið. Aðilar á vinnumarkaði hafa kallað eftir því að þetta kynjahlutfall yrði lagað og hafa gert sérstakan samning þar um.

Ekki með þessum hætti.

Það er margoft búið að ræða það hér.

Ekki binda þetta í lög.

Hér virðist stefna í talsvert mikinn meiri hluta fyrir því að binda þetta í lög, taka af skarið, tryggja það að konur sérstaklega - af því að það hallar á þær, það vill þannig til að það hallar á konurnar - nái a.m.k. 40% hlutfalli í stjórnum. Ég er eiginlega sannfærð um að þeir sem munu greiða hér atkvæði með þessu, sá meiri hluti sem ég held að stefni í, séu alveg ágætir í að endurspegla þokkalega þetta samfélag. Ég geri athugasemd við að sagt sé að þessi umræða sé tekin í einhverjum þröngum hópum 

Frú forseti. Það var ekkert rætt um að Alþingi væri á villigötum.

Það lá í orðanna hljóðan.

Menn geta þá bara túlkað orð mín eins og þeim hentar, en þeir ákveða ekki hvað þingmenn eiga við þegar þeir tala og segja það sem þeir segja.

Í þröngum hópum.

Ég talaði um þrönga hópa úti í samfélaginu. Það er ekki Alþingi úti í samfélaginu, hv. þm. Siv Friðleifsdóttir. Alþingi ræðir málin sín á Alþingi, á löggjafarsamkomunni, og hefur löggjafarvaldið. Ég er enn þá þeirrar skoðunar og verð þeirrar skoðunar að ekki eigi að beita valdboði með þessum hætti. Atvinnurekendur hafa sjálfir lagt fram samning og ætla sér að vinna að þessu verkefni. Þeir hafa farið fram á að ekki verði sett lög. Af hverju í ósköpunum er ekki hægt að veita þeim þetta tækifæri?

Frú forseti. Ég verð að segja að ræða hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur, þingmannsins sem stóð hérna í ræðustóli í miðju hruninu og talaði um að hún væri ekki sátt við að vera eins og einhver afgreiðslukona á kassa, kemur mér á óvart. Hún talar núna um að við dirfumst að læða inn einhverjum breytingum við lagafrumvörpum frá ráðherra. Ég veit ekki betur en að Alþingi Íslendinga fari með löggjafarvaldið þannig að þó að ráðherra komi hingað með einhver frumvörp er ekki þar með sagt að við getum ekki gert breytingar á þeim málum. Ég hélt að það væri einmitt það sem hv. þingmaður berðist fyrir, að við gætum gert breytingar, ekki bara það að við værum að laga orðalag heldur að við gerðum efnislegar breytingar á frumvörpum ef okkur þætti ástæða til. Það eru mikil vonbrigði að hlusta á þessa ræðu hjá hv. þingmanni og sjá hana bakka frá þeirri frábæru ræðu þegar hún talaði um að hún væri ekki sátt við þau vinnubrögð sem hefðu verið á Alþingi 

Frú forseti. Ég stend hér jafnkeik og ég stóð þegar ég sagði að löggjafinn hefði unnið þannig að hann tæki á móti verkefnum frá framkvæmdarvaldinu en hefði sjaldnar eða aldrei haft frumkvæði sjálfur að því að búa til frumvörp og koma málum þannig fram. Það er engin breyting fólgin í því hér vegna þess að þetta frumvarp er lagt fram af ráðherranum, það er ekki lagt fram af þingmönnum sem vilja koma með frumvarp þess eðlis að breyta kynjahlutföllum. Þetta er breytingartillaga við frumvarp sem komið er fram. Þannig hefur alltaf verið unnið á Alþingi, hv. þm. Eygló Harðardóttir, alltaf, og það á ekkert skylt við það sem ég sagði hér í miðju hruni, að þingmenn sjálfir þyrftu að taka af skarið og koma með frumvörp  
            

Frú forseti. Hér erum við að gera mjög umtalsverðar breytingar á því frumvarpi sem var lagt fram af hæstv. ráðherra, mjög mikilvægar breytingar, breytingar sem ganga út á að við tryggjum að orð sem nú standa í samningum munu standa. Við erum að tryggja að þið vitið að það sem þeir skrifa þarna undir á að standa. Þeir hafa þrjú ár og eftir það verður þetta sett í lög, orð þeirra eiga að standa, þau eiga að hafa eitthvert gildi. Þegar síðan er talað um að þetta sé íþyngjandi að einhverju leyti og menn hafa áhyggjur af eignarréttinum verð ég að segja að enn á ný erum við að fá sömu gömlu tugguna, sömu gömlu rökin frá Viðskiptaráði, það virðist sem það megi ekki vera nein takmörk á frelsinu í viðskiptalífinu, það má ekki að neinu leyti skerða þetta mikilvæga frelsi. Ég segi bara: Í dag erum við að reyna að byggja upp nýtt samfélag á nýjum gildum og nýjum forsendum og þetta er hluti af því.

Frú forseti. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni að í kjölfar efnahagshrunsins eigum við að breyta hér ýmsu og taka upp önnur og skynsamlegri gildi en réðu för hjá áhættusæknum bankamönnum. Ég get fallist á það, frú forseti, en ég get ekki sæst á að það sé gert á þann hátt sem hér er verið að gera. Þegar hv. þingmaður segir að orð skuli standa, og beinir þá orðum sínum til Samtaka atvinnulífsins sem hafa skrifað undir þann samning að þau ætli að reyna að ná markmiðum sínum og þess vegna eigi að tryggja það með löggjöf hér, væri fróðlegt að heyra frá hv. þingmanni hvað honum almennt finnst um það þá í þeirri löggjöf sem þegar ríkir í landinu um jafnréttismál. Hvað 

Frú forseti. Sú ræða sem hv. þingmaður flutti hér áðan var um margt athyglisverð. Á sumu sem þar bar á góma hefði ég ekki átt von í málflutningi frá hv. þingmanni. Hv. þingmaður talaði um að hér væri um íþyngjandi löggjöf að ræða og vísaði jafnvel í eignarréttinn, að þetta frumvarp sem við ræðum hér væri jafnvel aðför að einhverjum eignarrétti. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún sé bara almennt á móti því að menn setji svona lög. Finnst henni þá í lagi það hlutfall kvenna sem nú er í atvinnulífinu, að í stjórnum fjármálafyrirtækja skuli 6–27% vera konur? Það er ekki verið að tala um nein smáfyrirtæki, við erum að tala um stærstu fyrirtæki landsins sem þessi lög eiga að ganga út frá. Ég hafna því líka sem hv. þingmaður ýjaði að áðan, að menn væru með einhvern tvískinnung í þessari umræðu, 

Frú forseti. Ég er hjartanlega sammála því að það er óásættanlegt hve fáar konur sitja í stjórnum og ráðum, hve fáar konur eru forstjórar og hve fáar konur eru framkvæmdastjórar stórra fyrirtækja. Ég get heils hugar tekið undir það. Ég held hins vegar að löggjöf í þá veru breyti engu. Það er bara skoðun mín, frú forseti, að löggjöfin muni ekki breyta miklu í þá veru. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson sakar mig um að hafa sagt að hann og fleiri þingmenn væru með tvískinnung í þessum málflutningi. Svo var ekki. Ég sagði að það væri tvískinnungur hjá löggjafanum að setja lög á einkafyrirtæki um hvernig þau ættu að haga sér í stjórnum og ráðum en gera ekkert til þess að hið sama nái fram að ganga í þeim fyrirtækjum sem ríkið á sjálft og skipar fólk í. Það er tvískinnungur 

Frú forseti. Ég held að við þurfum að koma á fót einhverri þýðingamiðstöð í þinginu. Að hverju er þingmaðurinn að ýja? Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir skildi ræðu hv. þingmanns með allt öðrum hætti en hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir sjálf hélt fram. Hv. þingmaður nefndi það sérstaklega áðan að hv. þm. Birkir Jón Jónsson hefði ekki látið sig jafnréttismál mikið varða hér í umræðunni upp á síðkastið og í framhaldinu talaði hún síðan um tvískinnung. Ég sit ekki undir því að vera ekki talinn jafnréttissinni og að ég hafi ekki látið mig þau mál varða. Þvert á móti hef ég gert þá játningu hér að ég hafi m.a. skipt um skoðun í þessu máli og ég skammast mín bara ekkert fyrir það. Ég held að Sjálfstæðisflokkurinn mætti líka aðeins fara að hugsa sinn gang því að fjöldi fólks í Sjálfstæðisflokknum styður þann málflutning sem við höfum haft í frammi um að óásættanlegt hlutskipti kvenna í íslensku samfélagi blasi við okkur í dag og við ættum að láta þau mál okkur varða á vettvangi þingsins en ekki láta þau óátalin. 
            

Frú forseti. Það eru æðimargir ósáttir við stöðu kvenna í samfélaginu, konur jafnt sem karlar. En mig langar að segja við hv. þingmann að ég hef ekki séð að lögin sjálf hafi breytt miklu þar að lútandi. Það sem þarf til að breyta þessari stöðu kvenna í samfélaginu er ekki lagagjöf heldur viðhorf þeirra sem fara með hið svokallaða vald til þess að velja fólk af báðum kynjum í ábyrgðarstöður, hvort heldur er hjá ríkinu eða einkafyrirtækjum. Það þarf breytt viðhorf. Og mér vitanlega, frú forseti, hafa lögin aldrei breytt viðhorfum fólks. Það þarf að vinna það með einum 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir hressilega umræðu og tek undir með hv. þm. Birki Jóni Jónssyni í útleggingum hans hér. Hér ýjaði hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir í ræðu sinni um jafnréttislög að ákveðnum tvískinnungi en við vitum að opinber jafnréttislög kveða á um að gæta skuli að jafnrétti við skipan í stjórnir. Við vitum að sæki tveir hæfir einstaklingar um skal gætt að kynjasjónarmiðum þegar ráðið er í stöður. Það er framkvæmdarvaldsins að framfylgja þessum lögum og ég er viss um að það er hægt að gera betur. Það tekur samt sem áður ekki réttinn frá mér að viðkomandi aðilar á þessum bekkjum standi sig ekki. Þess vegna ætla ég að fá að halda áfram að berjast fyrir þessu máli. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvað hyggst þingmaðurinn gera? Segjum svo að þessi lög yrðu ekki samþykkt, hvað hyggst þingmaðurinn gera árið 2013 þegar átakið er búið og komið hefur í ljós að það virðist ekki ganga? Hvað vill þingmaðurinn gera þá? Vill hann íhuga lagasetningu þá, árið 2013, 

Frú forseti. Svarið er einfalt, ég tel ekki að lagasetning eigi hér við og ég verð alveg jafnmikið á móti henni árið 2013 og ég er núna. Það er ekkert flókið. Ég skipti ekkert um skoðun hvað það varðar af því að það hentar mér árið 2013 að vera annarrar skoðunar en ég er í dag, það er bara ekki þannig. Ég tel ekki að það eigi að setja lög með þessum hætti gagnvart einum eða neinum. Og ég ítreka enn að á meðan framkvæmdarvaldið sem situr í umboði löggjafans 

Virðulegi forseti. Það er því ljóst að Sjálfstæðisflokkurinn er ekki tilbúinn til að leita allra leiða til að jafna hlut kynjanna.

Það þarf …

Ég get ekki heyrt betur á hv. þingmanni -  Hvað segir þá þingmaðurinn við þeirri stöðu sem við horfum fram á að er í dag, að hlutur kvenna í stjórnum þeirra fyrirtækja sem eru stofnuð eftir hrun fer minnkandi ef borið er saman við heildartöluna? Við erum að tapa í baráttunni, úr 15% niður í 11%. Hlutur kvenna í stjórnum fyrirtækja á Íslandi er að minnka. Hvað eigum við að gera í því? Þess vegna tel ég rétt að við horfum til lagasetningar árið 2013 eftir að við erum búin að leyfa atvinnulífinu að rækta hlutverk sitt.

Frú forseti. Ég er tilbúin að fara í margs konar vinnu til að bæta hlut kvenna i stjórnum og ráðum aðra en löggjöf. Að því er ég tel eru þau fyrirtæki sem reist hafa verið úr öskustónni og hafa orðið til í hruninu flestöll ríkisfyrirtæki. Almenn einkafyrirtæki hafa ekki orðið til. Þar hefur hlutur kvenna verið rýrður, þar rýrir framkvæmdarvaldið í umboði löggjafans hlut kvenna í stjórnum og ráðum nýrra fyrirtækja sem það reisir úr rústum annarra fyrirtækja, svo einfalt er það. Á meðan erum við að velta því fyrir okkur hér að setja lög á einkageirann til að hann fari að lögum sem framkvæmdarvaldið í umboði löggjafans fer ekki eftir. Það er að mínu mati íþyngjandi og ekki réttmætt.

Frú forseti. Þetta er dálítið undarleg umræða og það gætir lítillar þolinmæði hjá stuðningsmönnum þessara breytingartillagna og frumvarpsins í garð annarra sem hafa aðrar skoðanir. Það er mikið um alhæfingar, hér kom m.a. fram áðan að allur Sjálfstæðisflokkurinn væri á móti jafnrétti.

Það hefur enginn sagt.

Það hefur verið dálítið rætt um fæðingarorlofið. Það vill svo til að þegar ég kom inn á þing 1995 flutti ég jómfrúrræðu, þá fyrstu af nokkrum ræðum sem ég hef haldið síðan, og hún fjallaði einmitt um fæðingarorlofið og jafnrétti kynjanna. Hún fjallaði um það hvernig karlar í þeirri stöðu voru ódýrari en konur vegna þess að þeir fóru ekki í fæðingarorlof. Þess vegna lagði ég til og var mjög hlynntur því að tekin yrði upp stefna sem gerði karla jafndýra og konur. Það varð kveikjan að fæðingarorlofinu sem nú er orðið víðfrægt. Það var nefnilega þannig að aðalkveikjan að fæðingarorlofinu var jafnrétti, ekki tengsl feðra við börn og barna við feður eða foreldra sína o.s.frv, sem er reyndar mjög jákvæð afurð úr þeirri lagasetningu og hefur sennilega miklu meiri áhrif en menn ímynda sér. Fæðingarorlofið varð því svona. Síðan geta menn rifist um það endalaust hvort Sjálfstæðisflokkurinn hafi búið fæðingarorlofið til eða Framsóknarflokkurinn eða einhverjir aðrir. Það vill svo til, frú forseti, að þegar það hentar virðist Sjálfstæðisflokkurinn hafa verið einn í stjórn í 18 ár og eiga sök á öllu, en þegar það hentar ekki var hann bara ekkert í stjórn og réði engu þegar eitthvað gott er í umræðunni. Þá var Framsóknarflokkurinn eða Samfylkingin eða einhver annar í stjórn. Þetta er dálítill tvískinnungur, frú forseti, og ég kann ekki við hann. Annaðhvort var Sjálfstæðisflokkurinn einn í ríkisstjórn í 18 ár og réði öllu og á þá bæði kosti og galla eða hann var í samstarfi við aðra flokka. Og þannig var það náttúrlega. Hann var í stjórn með öðrum flokkum. Ætla ég þá ekki að tala mikið meira um fæðingarorlofið. Kvennafrídagurinn mikli 1975, sem ég man gjörla eftir, er að verða 35 ára. Ég batt miklar vonir við þennan merkilega dag og átti von á því að jafnréttið mundi lagast, en afskaplega lítið og furðulega lítið hefur miðað á öllum þessum 35 árum. Í meira en aldarþriðjung hefur lítið miðað og er þó margt búið að gera. Ég batt líka vonir við að fæðingarorlofið - ég nefni það óvart aftur - mundi laga jafnréttið en það hefur heldur ekki gerst. Reyndar hafa menn skert hámarkið þannig að jafnréttið gildir ekki fyrir hæstu laun, það virðist vera stefna ríkisstjórnarinnar og annarra að jafnréttið eigi að gilda fyrir alla nema rétt fyrir ofan meðallaun eins og það er núna. Það virkar örugglega þannig. Árangur hefur ekki náðst í jafnrétti og hvers vegna skyldi ég vera hlynntur jafnrétti, frú forseti, hvers vegna er fólk yfirleitt hlynnt jafnrétti? Það er bæði réttlætið en líka efnahagsleg sjónarmið á bak við það. Réttlætissjónarmiðið er það að ég vil helst að dætur mínar njóti jafnréttis á við syni mína og annað fólk í þjóðfélaginu og ég vil líka að systur mínar og frænkur séu meðhöndlaðar eins og annað fólk. Ég vil sem sagt að það sé jafnrétti á milli fólks og það er kannski þar sem menn eru alltaf að gera mistök. Menn eru alltaf að tala um jafnrétti milli kynjanna en það er ekki jafnrétti milli fólks. Á það hef ég margoft bent. Þetta er í fyrsta lagi réttlætið, en svo er það arðsemin og hagkvæmnin. Þetta er efnahagsmál. Ef þjóðfélagið nýtir ekki hvern þegn vegna hæfileika hans heldur út af einhverju öðru sjónarmiði tapar þjóðfélagið. Þegar þjóðfélagið ræður lélegri og lakari karl og borgar honum jafnvel hærri laun en konu notar þjóðfélagið ekki besta vinnukraftinn og allt þjóðfélagið tapar. Það er alltaf tap fyrir þjóðfélagið þegar jafnrétti gildir ekki milli þegnanna. Nú passa ég mig á því að segja ekki jafnrétti kynjanna því að það þarf líka að vera jafnrétti milli karla og karla og kvenna og kvenna. Ég fullyrði að mörg konan sem er í réttum flokki og ættstór hefur miklu meiri tækifæri í lífinu en karlmaður eða einhver önnur kona en það kemur hvergi fram. Þetta er um mikilvægi jafnréttis og staðan er afskaplega dapurleg. Sjúklingurinn er veikur, hitamælirinn sýnir háan hita og nú ætla menn að breyta hitamælinum og halda að þá sé allt komið í lag. Þeir grafast ekki fyrir um það hvað sé eiginlega að sjúklingnum, af hverju þetta misrétti sé, hvernig standi á því. Það er ráðist á hitamælinn og honum skal breytt. Nú skal þvinga fram jafnrétti með lögum, það skal bara gert og þá er það bara búið og gert og allt í lagi. En það er ekki í lagi vegna þess að menn þurfa að velta fyrir sér af hverju þetta misrétti sé. Af hverju eru færri konur í stjórn? Það skyldu þó ekki vera fordómar einhvers staðar, fordómar karla gagnvart konum, fordómar kvenna gagnvart konum? Margir eigendur fyrirtækja eru konur og það eru eigendurnir sem kjósa stjórn en ekki stjórnin sjálf. Eigendur fyrirtækja kjósa stjórnir en ekki stjórnirnar sjálfar og það eru stjórnirnar sem ráða framkvæmdastjóra. Fordómar eigendanna - sem oft eru konur - eru gagnvart konum. Svo eru kannski fordómar einstaklingsins gagnvart sjálfum sér það mikilvægasta. Konum er sagt og þær trúa því að þær séu ekki eins hæfar og aðrir og þar myndast fordómar, inni í manneskjunni sjálfri. Það er þetta sem við þurfum að laga hjá öllum, líka mörgum karlmönnum en aðallega konum, ég verð mikið var við þetta hjá konum. Ekkert verður gert fyrr en við erum búin að laga þetta, annars breytist þetta ekki. Menn eru að gera alls konar hluti, menn eru t.d. með fléttulista í prófkjörum. Hugsið ykkur óréttlætið, hugsið ykkur hvað þetta brýtur lýðræðið. Það er haldið prófkjör og einhver listi kemur fram sem kjósendur vildu. Meiri hlutinn í efstu sætunum er kannski konur, eins og kom fyrir um daginn hjá Vinstri grænum. Þá breyttu þeir reyndar ekki fléttulistanum af því að það var í „réttu“ áttina. Ef það kæmu fram eintómir karlmenn - þetta vildu kjósendur - skyldi því breytt. Það eru mjög slæm dæmi um að lýðræðið hafi beðið hnekki vegna þess að menn beittu fléttulistum. Maður sem fékk miklu fleiri atkvæði í prófkjöri er settur neðar og nær ekki fram vegna þess að hann er af ákveðnu kyni, í þessu tilfelli oftast karlkyni. Hér er verið að tala um að brjóta eignarréttinn. Eignarrétturinn felst í því að eigendur fyrirtækja kjósa í stjórn. Nú mega þeir það ekki lengur, nú mega þeir ekki kjósa þá stjórn sem þeir vilja og treysta. Til að taka hinar öfgarnar, sem eru kannski frekar sjaldgæfar, getur verið að einhver eigandi einkafyrirtækis, lítils fyrirtækis, sem er með þrjá menn í stjórn eigi þrjár dætur og eigi bara systur. Maður þessa eiganda - sem er kona - er dáinn, það er sem sagt enginn karlmaður í fjölskyldunni og eigandinn vill gjarnan halda þessu inni í fjölskyldunni, vill ekki taka inn neinn utanaðkomandi en hann verður núna að ráða einn utan að, hann bara verður að gera það. Svo getur vel verið að eigandi einhvers annars fyrirtækis þekki þrjá öndvegispilta sem hann treystir 100%. Hann má ekki ráða þá þrjá í stjórn, hann verður að ráða einhvern annan sem hann kannski þekkir ekki neitt og treystir ekki. Þetta er brot á eignarrétti og ýmsu fleiru. Nú getur verið að menn segi að það sé allt í lagi að brjóta eignarréttinn af því að hinir hagsmunirnir séu meiri. Það sjónarmið er alveg réttmætt. Menn geta sem sagt viljað brjóta eignarréttinn og brjóta lýðræðið til að auka jafnréttið. Allt í lagi, þá er það bara ákveðið sjónarmið og það ætti að standa í frumvarpinu: Við ætlum að brjóta eignarréttinn, stjórnarskrána, til að ná fram þessu jafnrétti. Það getur vel verið að menn ætli að gera það og þá gera menn það en þeir verða að vita hvað þeir eru að gera. Það sem er kannski verst við þetta er að einhver kona kemst í stjórn og eftir að þessi lög hafa tekið gildi munu allir geta sagt við þessa konu: Þú fékkst stöðuna af því að þú ert kona, ekki vegna verðleika eða hæfileika, nei, menn urðu að velja þig í stjórn, menn höfðu ekkert val. Það munu allir geta sagt þetta við konuna, og hún jafnvel við sjálfa sig: Ég er ekki hæfust. Þetta eru hættulegar afleiðingar af þessu frumvarpi, hættulegar afleiðingar af lagasetningu. Það er dálítið undarlegt, frú forseti, að rétt eftir hrun, þegar ríkisvaldið eignaðist nánast allt atvinnulífið, öll stærri fyrirtæki, flutningafyrirtækin, tryggingafyrirtækin, bankana o.s.frv., skuli jafnréttinu hraka, þegar menn sem þykjast vera jafnréttissinnar, bæði í gömlu ríkisstjórninni sem varð til í febrúar 2009 og alveg sérstaklega í nýju ríkisstjórninni, þar sem allir hjala um jafnrétti alla daga. Það er svoleiðis í nösunum á þeim, frú forseti, að það er ótrúlegt. Samt sem áður, þegar þeir ráða öllu, þetta eru allt orðin ríkisfyrirtæki, hrakar jafnréttinu, þá eru ráðnir fleiri karlmenn. Hvernig skyldi standa á þessu? Þetta eru eigendurnir. Ríkið á þetta, Alþingi vill jafnrétti, ríkisstjórnin þykist vilja jafnrétti og samt hrakar jafnréttinu hjá eigandanum, þeim sem á nánast allt atvinnulífið. Hvernig stendur á þessu? Hefur einhver spurt, hefur ríkisstjórnin spurt sjálfa sig, hafa hæstv. ráðherrar spurt sjálfa sig hvernig stendur á þessu? Ræð ég engu? Af hverju setja menn ekki bara lög um að öll fyrirtæki í eigu ríkisins skuli virða jafnrétti? Það reyndar stendur um opinber hlutafélög að þar skuli vera jafnrétti og ég hef spurt hérna mörgum sinnum hvort öll þessi fyrirtæki séu ekki opinber fyrirtæki, ohf. Eru þau það ekki? Ríkið á þetta eða átti það áður en menn einkavæddu tvo banka í laumi. Það fór lítið fyrir því. Og þeir ráða a.m.k. einum banka núna, Landsbankanum, ríkið á hann. Og þá tel ég að öll dótturfyrirtæki sem Landsbankinn á séu alfarið í eigu ríkisins, þar með opinber hlutafélög, og þar ætti að vera jafnrétti kynjanna í stjórnum og allir aðalfundir opnir. En svo er ekki. Það er eitt að setja lög, annað að sjá til þess að þeim sé framfylgt. Ég tel að lögunum um opinber hlutafélög hafi bara ekkert verið framfylgt, þau hafi verið sett fyrst og fremst til að ná utan um Ríkisútvarpið ohf. og svo hafi menn gleymt öllu hinu. Menn eru mjög uppteknir af því að breyta hitamælinum og ég hef margoft sagt það. Það eru í gildi lög um jafnréttisáætlanir, jafnréttisráð og jafnréttis-þetta og jafnréttis-hitt, jafnréttisiðnað má segja. Þar eru menn uppteknir af því að telja hausa, búa til pappíra, dæla út jafnréttisáætlunum og ég veit ekki hvað og hvað, allt til þess að breyta hitamælinum en ekki til þess að breyta sjúkdómnum sem er undirliggjandi sem eru að mínu mati fordómar manna út og suður. Ég ætla ekki að tala mikið meira enda tíminn búinn. Mig langar til að ræða þessa breytingartillögu frá Lilju Mósesdóttur, sem er alveg réttmæt. Það uppgötvaðist allt í einu að opinber hlutafélög duttu úr því að vera jafnréttissinnuð yfir í það að vera jafnréttissinnuð eftir tvö ár. Ég vara menn við þessari breytingartillögu eins og hún er orðuð. Ég reyndi að skilja hana, ég reyndi að setja hana inn og þá stendur í frumvarpinu með breytingum svo ég lesi þetta, frú forseti: „Lög þessi öðlast þegar gildi. Þó skulu ákvæði 2.–4. málsl. 2. gr. um önnur hlutafélög en opinber hlutafélög.“ Punktur. Ég veit ekki alveg hvernig á að skilja þetta. Og: „ 3.–5. málsl. 8. gr. öðlast gildi 1. september 2013.“ Það á sem sagt að taka opinber hlutafélög út. En þarna stendur önnur hlutafélög án takmörkunar. Það á sem sagt þá við um öll önnur hlutafélög, líka þau sem eru með færri en 40–50 starfsmenn. Ég vara við þessu og bið menn um að skoða þetta mjög nákvæmlega því að nú á að fara að afgreiða frumvarpið og þá er það orðið lög. Það yrði mjög slæmt ef menn samþykktu hérna eitthvað sem var ekki meiningin að samþykkja. Ég skora á bæði nefndasvið og flutningsmann tillögunnar, Lilju Mósesdóttur, að gæta að því enda er stór hætta á að þetta verði samþykkt. Það verður eiginlega að samþykkja þetta því að annars væru menn að bakka með opinberu hlutafélögin. Ég óttast að þarna komi allt í einu almennt önnur hlutafélög inn, öllsömul, líka þau sem eru með fimm starfsmenn eða 10 starfsmenn þannig að ég bara bendi á þetta.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort hv. þm. Pétur Blöndal var í þingsalnum þegar hv. þm. Siv Friðleifsdóttir fór í gegnum  Ástæðan fyrir því að ég ákvað að fara í andsvar við hv. þingmann var túlkun hans á eignarréttarákvæðinu, að með því að setja þessar reglur værum við að ganga á eignarrétt eigendanna. Þá verð ég bara að spyrja: Samkvæmt skilgreiningu hv. þingmanns göngum við þá ekki á eignarrétt eigenda þegar við setjum almennt einhver lög um rekstur fyrirtækja, hvort sem það eru lög um fjármálafyrirtæki, heilbrigðiseftirlit eða það hversu marga vaska má hafa í eldhúsi á veitingastað? Megum við almennt setja nokkur lög sem takmarka frelsi eigendanna til að gera nákvæmlega það sem þeir vilja? Ég vona svo sannarlega að þingmaðurinn geti svarað þessari spurningu vegna þess að mér hefur fundist Viðskiptaráð Íslands, en töluvert hefur verið vísað í umsögn þeirra, túlka eignarréttarákvæðið á mjög takmarkaðan máta. Fyrirgefðu, frú forseti, þar sem ég er í andsvari en ekki ræðu þá er klukkan aðeins vitlaus. Það væri áhugavert að fá að heyra skýringu frá þingmanninum og nákvæma skilgreiningu á því hvenær við göngum á eignarrétt og hvenær ekki. Ég get ekki séð að við takmörkum á nokkurn hátt eignarrétt þegar við setjum skilyrði um það hvernig eigendur reka fyrirtæki sín vegna þess að við teljum að það sé til hagsbóta bæði fyrir fyrirtækin og samfélagið í heild.

Frú forseti. Mér er ljúft að svara þessu andsvari. Í fyrsta lagi varðandi það að þetta sé til hagsbóta fyrir fyrirtækin en þau viti það ekki. Það er nefnilega dálítið skrýtið. Ef það er til hagsbóta fyrir fyrirtækin að hafa jafnmarga af karlkyni og kvenkyni í stjórnum af hverju er það ekki gert? Hvað vantar upp á þekkinguna? Varðandi brot á eignarrétti. Það hvort að uppfylla þurfi heilbrigðisskilyrði, upplýsa ársreikninga og annað slíkt eru kvaðir sem menn gangast inn á þegar þeir stofna hlutafélag eða einkahlutafélag. Ef eigendurnir mega hins vegar ekki einu sinni vera sjálfir í stjórn nema falla undir þessi ákvæði þá finnst mér að gengið sé nærri eignarréttinum. Að menn megi ekki stjórna sínum eigin fyrirtækjum eins og þeir vilja finnst mér fulllangt gengið. Það er eins og ríkið segði: Ég ætla að skipa menn í stjórn þarna. Að ríkið segði að fjármálaráðherra mundi skipa þrjá menn í stjórn. Það mundi maður líka líta á sem brot á eignarrétti. Það að skikka menn til að taka fólk inn í stjórn sem þeir hugsanlega treysta ekki og geta ekki fundið  Það er verið að grípa inn í það hvernig menn mega tilnefna stjórnir fyrirtækja sinna, hvernig þeir mega stjórna fyrirtækjum sínum og mér finnst það vera töluvert mikið atriði að sá sem á fyrirtæki ráði því hvernig því er stjórnað. Það finnst mér vera hluti af eignarréttinum. 
            

Frú forseti. Það stendur hérna í bæklingnum Atvinna fyrir alla frá Samtökum atvinnulífsins að rannsóknir sýna, með leyfi forseta: „Rannsókn fyrirtækisins“ - það er verið að vísa til fyrirtækisins Creditinfo - „sýnir jafnframt að fyrirtæki sem stofnuð eru af báðum kynjum eru líklegust til að lifa og blandaðar stjórnir karla og kenna hafa reynst best“. Þetta eru rannsóknir sem eru ekki bara staðfestar á Íslandi heldur á heimsvísu. Síðan spyr hv. þingmaður: Ef þetta er til hagsbóta fyrir fyrirtækin, af hverju gera þau þetta bara ekki? Góð spurning, af hverju gera þau þetta bara ekki? Við getum líka spurt þeirrar spurningar: Hver er ástæðan fyrir því að fólk reykir? Það er ekki til hagsbóta fyrir viðkomandi, það er margbúið að sýna fram á að það dregur úr lífslíkum og fólk fær alls konar sjúkdóma. Það var líka svona á sínum tíma þegar við vorum að taka upp bílbeltin - það hefur nú margsýnt sig að bílbelti bjarga mannslífum - og við settum lög um að menn þyrftu að vera með bílbelti. Ég man eftir því að þá var mjög skemmtileg frétt með Ómari Ragnarssyni þar sem hann var að sýna ýmsum sem höfðu engan áhuga á að setja á sig bílbelti, þó að það mundi bjarga lífi þeirra ef þeir lentu í árekstri, hversu fljótir viðkomandi einstaklingar væru að setja á sig þetta blessaða belti, þetta tæki bara nokkrar sekúndur og fólk þyrfti ekki að hugsa um þetta, ef menn gerðu þetta fimm sinnum hættu þeir að hugsa um þetta næst þegar þeir settust í bílinn. En samt sem áður þurfti Alþingi að setja lög um þetta. Við höfum líka sett lög t.d. um það að að fólk tali ekki í síma í bílnum án þess að vera með ákveðin heyrnartól. Við höfum sett lög um margvíslega hluti þrátt fyrir að við hefðum getað sýnt fram á með fjölda mörgum rannsóknum að það væri til hagsbóta fyrir viðkomandi ef þeir gerðu þetta bara sjálfir. En þeir hafa ekki gert það. Alþingi hefur því metið það svo að það sé til hagsbóta fyrir viðkomandi einstakling, til hagsbóta fyrir viðkomandi fyrirtækjarekstur og til hagsbóta fyrir samfélagsheildina að setja lög um það. Það er nákvæmlega það sem við erum að gera hér.

Frú forseti. Þetta var mjög athyglisvert og athyglisverðar upplýsingar og skemmtileg sjónarmið. Málið er að spurningin er þessi: Af hverju vilja fyrirtækin ekki velja jafnt í stjórnir, jafnt af hvoru kyni ef þau græða á því? Það skyldi nú ekki vera að þeir frægu fordómar sem ég gat um áðan séu til staðar og það þurfi að útrýma þeim frekar en að setja lög? Það er það sem ég var að benda á áðan, að það er ákveðinn sjúkdómur undirliggjandi og það þarf að breyta honum, ekki hitamælinum. Hitamælirinn lagar enga sjúkdóma. Það getur verið að sjúklingurinn sýni minni hita og allir segi að hann sé bara hress, en hann er ekkert hress. Það er einmitt það sem þessi lagasetning dylur, hún mun fela það í áratugi að það er í rauninni undirliggjandi ójafnrétti og það mun ekki koma í ljós af því það er lagaskylda. Ég óttast þetta og ég óttast það líka, því miður, að konur muni heyra það, bæði frá sjálfum sér og öðrum, að þær séu í stjórn bara af því lögin segja það.

Frú forseti. Þar sem ég hef tekið nokkrum sinnum til máls í þessari umræðu í andsvörum held ég að það ætti að liggja fyrir hver skoðun mín er í þessu máli, að ég er mjög fylgjandi því og sérstaklega hvað varðar kynjahlutföllin. Það vill kannski gleymast í umræðunni að við erum náttúrlega að ræða fleira í frumvarpinu, þ.e. eignarhald og starfandi stjórnarformenn, og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur barist lengi fyrir því að takmarka það sem starfandi stjórnarformenn geta gert en hefur kannski ekki fengið mikla athygli fyrir einmitt þá lagabreytingu, en við virðumst nú flest vera sammála um það. Hins vegar hafa komið fram hjá nokkrum ræðumönnum áhyggjur af því hvernig jafnréttislögum er framfylgt og lögum um opinber hlutafélög hvað varðar jafnrétti kynjanna. Ég óskaði sérstaklega eftir því að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra Gylfi Magnússon kæmi í salinn og svaraði fyrir ríkisstjórnina, því að hér hafa verið nefnd dæmi þar sem ríkisstjórnin eða framkvæmdarvaldið hefur ekki staðið sig og sérstaklega hvað varðar fjármálafyrirtækin. Hér hafa verið að nefndar skilanefndirnar, slitastjórnirnar og stjórnir bankanna. Ég mundi gjarnan vilja fá að heyra frá ráðherranum til hvaða aðgerða hann telur sig geta gripið til að tryggja betur að lögum sé framfylgt í landinu, að það sé í raun verið að vinna að jafnrétti kynjanna, bæði hjá hinu opinbera og hjá hlutafélögum. Með því vil ég á engan hátt að það skiljist sem svo að ég sé að taka undir þann málflutning að vegna þess að framkvæmd laga sem við erum þegar búin að setja er ekki alveg eins og við höfum viljað sjá fyrir okkur, eigum við ekki að setja lög um önnur fyrirtæki eða aðra þætti samfélagsins sem við viljum að fari í sömu átt. Ég er hér með lista yfir hlutafélög E-hluta ríkisreiknings, hlutafélög og sameignarfélög sem eru að hálfu eða meira í eigu ríkissjóðs. Þegar ég renni yfir þennan lista er staðan alveg ágæt, þar er meira og minna búið að tryggja jafnan hlut kynjanna. Ég rek að vísu augun í að rannsókna- á háskólanet Íslands virðist ekki alveg standa sig nógu vel þar sem er bara ein kona, en hins vegar virðast fyrirtæki að flestu leyti standa sig nokkuð vel. Við virðumst eiga í nokkrum vandræðum með skilgreininguna á því hvað við eigum að gera við fyrirtæki sem eru 50–100% í eigu ríkissjóðs eða ef þau eru dótturfélög, ef þau eru komin í einhvers konar eignaumsýslufélög hjá ríkinu, þ.e. í eigu fyrirtækja í eigu ríkisins, hvernig við eigum nákvæmlega að framfylgja þessum lögum. Ég mundi gjarnan vilja heyra frá ráðherranum hvernig hann sér fyrir sér að hægt sé að tryggja þetta betur og til hvaða aðgerða hann ætlar að grípa. Síðan verð ég að segja að hér hefur líka verið nefnt nokkrum sinnum að þetta sé íþyngjandi af því að þarna sé verið að tala um eignarréttarákvæðið. Ég get bara ekki séð að það sé íþyngjandi að við reynum að tryggja það að helmingur Íslendinga komi að því að stjórna atvinnulífinu, komi að því að taka þátt í að byggja samfélag okkar aftur upp, komi að því að byggja upp nýtt samfélag.

Hárrétt.

Ef það þýðir að við séum þá að skerða hið margumtalaða viðskiptafrelsi, verður bara að hafa það. Við höfum þegar upplifað það að lesa tillögur frá Viðskiptaráði Íslands sem bendir á að það hafi oft verið þannig að fyrrum ríkisstjórnir, sem m.a. Framsóknarflokkurinn átti aðild að, hafi tekið tillögur upp hráar í lagafrumvörp og þeir hrósuðu sér meira að segja af því. Ég held, þegar við horfum til baka, að við eigum að læra af því, t.d. mörgum þeim athugasemdum sem hafa komið frá Viðskiptaráði Íslands sem var tiltölulega neikvætt gagnvart þessari breytingu að þeir höfðu bara ekki rétt fyrir sér, mjög margt sem þeir hafa bent á hefur reynst vera rangt. Við ætlum ekki að byggja upp sama samfélag og var hér 2007, við ætlum að byggja upp nýtt samfélag sem byggir á öðrum gildum, annarri hugmyndafræði. Það er algjörlega á hreinu að við erum ekki að reyna að bakka aftur til 2007. Núna er árið 2010 og árið 2013 verður vonandi þannig að við munum ekki einu sinni ræða slíkt mál vegna þess að það verður svo sjálfsagt að það séu að lágmarki 40% af hvoru kyni í stjórnum félaga að það verður engin umræða um þetta í samfélaginu þegar lögin taka gildi, vegna þess að þetta er eitthvað sem er þá þegar og við teljum eðlilegt.

Virðulegi forseti. Það stendur víst upp á mig að svara fyrir allar syndir ríkisvaldsins í þessu máli. Ég skal svo sem reyna að gera það en ég vek engu að síður athygli á því að það er skilningur minn að efnahags- og viðskiptaráðuneytið og þar áður viðskiptaráðuneytið undir minni stjórn, hafi staðið sig eins og til er ætlast, þ.e. þær skipanir sem við höfum staðið fyrir í stjórnir hafa allar uppfyllt þær kröfur sem gerðar eru almennt um jafnrétti og jafna skipan karla og kvenna, með einni undantekningu þó sem gerðist reyndar á föstudaginn var þegar kona kom í stað karls í stjórn FME og þar með voru þar tvær konur í aðalstjórn og tvær konur í varastjórn en á móti bara einn karl í aðalstjórn og einn karl í varastjórn. Það er eina syndin sem ég vil viðurkenna fyrir mitt ráðuneyti í þessum málum og það kann vel vera að okkur verði fyrirgefið það. Auðvitað er það svo að víða er pottur brotinn, ég ætla alls ekkert að neita því. Varðandi þá aðila sem hv. þm. Eygló Harðardóttir nefndi sérstaklega, skilanefndir og slitastjórnir og stjórnir bankanna, er staðan sú að skilanefndirnar voru flestar upphaflega tilnefndar af FME árið 2008 í miklum flýti. Slitastjórnirnar eru skipaðar af dómstólum með sama hætti og skiptaráðendur. Stjórnir bankanna eru skipaðar af Bankasýslunni sem hefur tekið upp mjög fagleg vinnubrögð í þeim efnum og er með sérstaka valnefnd og óskar eftir tilnefningum. Ég fæ ekki betur séð en að út úr því ferli sé að koma ágætisskipan mála og vonandi getur það orðið fordæmi fyrir aðra. Annað sem stendur upp á framkvæmdarvaldið er kannski fyrst og fremst það að huga að skipunum í þær stjórnir sem heyra undir viðkomandi ráðherra hverju sinni, og það höfum við gert að mínu mati. Síðan að koma frumvörp eins og þetta, og það höfum við gert og munum sjálfsagt gera áfram.

Virðulegi forseti. Ég ætla að fá að ítreka spurninguna hvað varðar dótturfélög eins og Landsbankans, hvert er lagaumhverfi þeirra og hvernig er hægt að tryggja betur - þar sem hann virðist mjög mikið skipa starfsmenn viðkomandi fyrirtækja í stjórnir félaga og svo virðist vera, enn sem komið er, að meiri hluti þeirra starfsmanna sem starfa hjá fjármálafyrirtækjum í eigu Landsbankans séu karlmenn - á hvern máta hægt er að tryggja betur að hann tilnefni konur og að sjálfsögðu hæfar konur, vegna þess að ég held að það sé eitthvað sem við erum öll sammála um hér í umræðunni að það er fjöldi hæfra kvenna sem hægt er að skipa í stjórnir. Síðan hefur líka verið rætt mjög mikið um eignarréttarákvæðið og það virðist vera mjög ríkt hjá sumum stjórnmálamönnum að hafa mjög miklar áhyggjur af eignarréttarákvæðinu í stjórnarskránni og túlka það mjög vítt. Ég hefði einmitt áhuga á að heyra sjónarmið hæstv. ráðherra hvað það varðar og hvort það sé þannig að okkur sé heimilt að tilgreina það t.d. að stjórnarmenn í stjórnum fjármálafyrirtækja skuli hafa háskólagráðu. Erum við þá ekki að takmarka eignarrétt viðkomandi fjármálafyrirtækja? Hver er skoðun hæstv. ráðherra á þessu og hversu langt telur hann að við getum gengið án þess að stíga á þennan margumtalaða eignarrétt?

Virðulegi forseti. Forsvarsmenn Landsbankans þurfa vitaskuld að fara eftir jafnréttislögum og verði þetta frumvarp að lögum verða þeir að fara eftir þeim lögum. Að öðru leyti lít ég svo á að það sé fyrst og fremst hlutverk Bankasýslunnar að móta með sinni eigendastefnu þau viðhorf sem Landsbankinn getur haft til hliðsjónar þegar hann mótar sína eigin stefnu í þessum málum. Vitaskuld er það alveg óásættanlegt fyrir alla ef það verður veruleg skekkja í kynjahlutföllum í þeim stjórnum sem starfa í umboði stjórnenda Landsbankans eins og reyndar stjórnenda annarra banka. Varðandi eignarréttinn og eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar lít ég svo á að löggjafanum sé vitaskuld heimilt að setja nauðsynleg og málefnaleg skilyrði í lög, jafnvel þótt þau í einhverjum skilningi þrengi athafnafrelsi þegnanna ef fyrir því eru eðlilegar og málefnalegar ástæður. Mér finnst ekkert ómálefnalegt t.d. að ríki geri þá kröfu til stjórnarmanna í stórfyrirtækjum sem sitja í umboði ríkisins að þeir hafi öðlast eða aflað sér tilskilinnar menntunar eða menntunar sem nýtist vel í starfi. Ég held að það hljóti að sama skapi að vera innan ramma þess sem stjórnarskráin leyfir að setja því einhverjar skorður hvort menn mega ganga algjörlega fram hjá kynjahlutföllum í skipun í stjórnir hlutafélaga, jafnvel þótt þau séu að fullu í einkaeigu.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir svör hans og ég þakka honum kærlega fyrir að hafa komið hingað í þingsal. Eftir að hafa hlustað á ráðherrann og svör hans held ég að nú sé ósköp lítið eftir af rökum Sjálfstæðisflokksins í þessu máli. Það er alla vega einn þingmaður Sjálfstæðisflokksins á mælendaskrá, hún verður kannski að reyna að bjarga málum fyrir flokkinn, en að mínu mati er ósköp lítið sem stendur eftir. Kannski er kominn tími til að flokkurinn taki hv. þm. Birki Jón Jónsson á orðinu og endurskoði stefnu sína í þessu máli. Ég held að það sé eitthvað sem þau ættu alvarlega að íhuga.

Virðulegi forseti. Stefna Sjálfstæðisflokksins er að sjálfsögðu í endurskoðun á hverju einasta ári, ég get glatt hv. þingmann með því. Málið sem við erum að ræða er kynjakvóti. Það kemur mér virkilega á óvart að við séum komin í þá stöðu hér í þinginu að ræða þetta mál akkúrat núna, því óumdeilt er að vilji til að efla hlut kvenna í forustusveit atvinnulífsins er til staðar í viðskiptalífinu. Samstarfssamningur margra aðila viðskiptalífsins og fulltrúa allra stjórnmálaflokka sem eiga sæti á Alþingi sýnir svo ekki verður um villst að viðskiptalífinu er veitt umboð til að leiða þetta brýna hagsmunamál án þess að til lagalegra þvingana komi af hálfu löggjafans. Það skýtur því skökku við að nú tæpu ári eftir undirritun samningsins sé komið á dagskrá Alþingis frumvarp um breytingu á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög þar sem lagt er til að komið verði á kynjakvóta í stjórnum fyrirtækja. Valdboð er ekki rétta leiðin til að auka hlut kvenna í stjórnum fyrirtækja. Það er ekki hlutverk ríkisins að hlutast til um það hverjir sitja í stjórnum fyrirtækja á frjálsum markaði. Hins vegar er nauðsynlegt að mannauðurinn verði nýttur til fulls, þannig að kraftar beggja kynja fái notið sín í atvinnulífinu. Framboð af hæfum, vel menntuðum og reynslumiklum konum sem fyrirtæki sjá sér hag í að fá til liðs við sig er til staðar. Hins vegar má færa rök fyrir því að konur þurfi með markvissari hætti að nýta fjármagn sitt, m.a. til að tryggja sér stjórnarsæti og stofna fleiri fyrirtæki, þar sem staðreyndin er sú að fjármagn hluthafa, þekking á rekstri og reynsla ræður mestu um val í stjórnir fyrirtækja. Ég held að það sé óumdeilt og allar rannsóknir benda til þess að konur hafi yfir að ráða hvað mestum fjármunum heimilisins hvað varðar neyslu, sparnað og annað slíkt. Það er spurning hvort við konur ættum kannski í frekara mæli að beina þessum fjármunum í þá átt að stofna fyrirtæki eða kaupa okkur inn í þau eða hvernig sem það er, ef við viljum sækja okkur þessi völd. Setning laga sem þessara sem fela í sér kynjakvóta stjórnarmeðlima í fyrirtækjum, felur í sér frelsisskerðingu fyrir fyrirtæki og eigendur þeirra og sendir röng skilaboð til kvenna sem vilja ná árangri í viðskiptalífinu. Konur þurfa hvorki né vilja meðgjöf í viðskiptalífinu. Vigdís Finnbogadóttir, fyrrverandi forseti Íslands, varð ekki fyrsti þjóðkjörni kvenforseti heims í krafti kynjakvóta. Ef svo hefði verið, held ég að máttur hennar í embætti hefði verið minni. Hæstv. Jóhanna Sigurðardóttir, fyrsti kvenforsætisráðherra Íslands, varð ekki forsætisráðherra í krafti kynjakvóta. Hún komst þangað á eigin verðleikum. Rannveig Rist er forstjóri Alcoa vegna eigin verðleika, ekki vegna kvóta. Hvaða skilaboð erum við að senda konum sem hafa náð árangri? Konur geta náð árangri án hjálpar kvóta. Hvað með þessar konur og margar fleiri, af hverju hafa þær náð árangri? Ekki var það kynjakvóta að þakka. Við getum þetta sjálfar á eigin forsendum. Ég er alveg til í að tala um kvóta í sjávarútvegsmálum en ekki þegar kemur að konum og körlum. Ég vil ekki draga kynin í dilka. Það er mitt mat að farsælast sé fyrir þjóðfélagið að konur og karlar vinni saman að heill þess, hvort sem er á almennum markaði, innan fyrirtækja eða hjá hinu opinbera. Mér þykir ótækt að löggjafinn sé að setja lög um kynjakvóta þar sem hinu opinbera hefur gengið mjög illa að framfylgja þeim reglum sem löggjafinn hefur sjálfur sett hvað varðar kynjahlutföll í stjórnum opinberra stofnana og fyrirtækja, nefndum og ráðum og margt fleira, líkt og Ragnheiður Elín Árnadóttir hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni fyrr í dag. Mig langar til að spyrja talsmenn þessa frumvarps út í það af hverju þessum kvóta sé einvörðungu beint að stjórnum fyrirtækja, fyrst við erum á annað borð að setja kvóta um kynjahlutföll í samfélaginu. Það er víða pottur brotinn samkvæmt þeirri hugmyndafræði sem hér liggur að baki. Staðan er t.d. sú í dag að konur eru einn þriðji vinnuafls á almennum markaði og þrír fjórðu vinnuafls hjá hinu opinbera. Þurfum við ekki að breyta þessu eitthvað ef við ætlum að hafa þetta að leiðarljósi alls staðar? Þurfum við ekki að hafa helming karla og helming kvenna hjá hinu opinbera og helming kvenna og helming karla á almennum markaði? Ég held að ef þessi hugmyndafræði eigi að vera ofan á, þetta valdboð, þessi lögþvingun, verði menn að skoða betur hvaða hugmyndafræði þeir boða. Við hljótum að líta til ýmissa stétta. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson kom inn á það hér áðan að konur hefðu verið mun fjölmennari í háskólum landsins  Mig langar til að rifja aðeins upp um hvað jafnréttisbaráttan snerist upphaflega. Jafnréttisbaráttan snerist upphaflega um það að kynferði ætti ekki að skipta máli, að konur ættu ekki að þurfa að þola misrétti fyrir það að vera kvenkyns og frekar ætti að líta til einstaklingsins sjálfs en kynferðis hans. Í dag erum við hér á Alþingi að snúa þessu á haus, tapa baráttunni, líkt og hv. þm. Magnús Orri Schram kom inn á. Við erum að tapa baráttunni. Nema hvað, það erum við konur sem erum að tapa baráttunni. Nú á að gera kynferðið aftur að aðalatriði og það í lögum. Ég verð að lýsa því yfir, virðulegi forseti, að ég er mjög ósátt við þá nálgun sem kemur fram í þessum lögum og ég tel að ef fyrirtækjum verður skylt að velja í stjórnir fyrirtækja sinna á grundvelli kynferðis, muni það vissulega leiða til þess að hlutur kynjanna verður jafnari, en ekki á okkar forsendum. Við komumst þá ekki inn á okkar eigin forsendum og í krafti eigin verðleika. En menn segja: Þetta eru ekki hótanir, þetta eru ekki hótanir. Þetta tekur gildi 2013. Hvað sagði hv. þm. Birkir J. Jónsson hér áðan?: Þetta mun hafa afleiðingar, þetta mun hafa afleiðingar. Hvað er það? Hvað er valdboð annað en hótun? Við ætlum að láta þetta hanga yfir hér í þrjú ár á meðan atvinnulífið hefur sett sér markmið. Ég treysti atvinnulífinu til að taka á þessum málum sjálft. Ég treysti því mun betur en einhverjum lagalegum þvingunum. Ég hef séð það í verki að vilji er hjá þeim til að gera þetta. Ég er sammála því sem fram hefur komið í ræðu hjá mörgum þingmönnum hér, að betra er að kynin starfi saman, en þarna er verið að stilla kynjunum upp hvoru á móti hinu. Í mínum huga snýst jafnrétti um jafnan rétt og jöfn tækifæri.

Frú forseti. Ég ætla að taka undir með hv. þingmanni að á þessum tímamótum þurfum við að ræða um hugmyndafræði. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort honum finnist eðlilegt að kennarastarfið sé orðið að allmiklu leyti kvennastarf, hvort ekki væri æskilegra að jafnari hlutföll væru á milli kynjanna, bæði í leikskólum, grunnskólum og framhaldsskólum. Þetta voru áður fyrr karlastörf, alla vega í grunnskólum og framhaldsskólum. Þetta eru kvennastörf í dag. Er ekki rétt að við skoðum aðeins hugmyndafræðina á bak við þetta og hvort ekki væri réttara að reyna að jafna þessi hlutföll, frekar en að hanga í 2007-farinu þar sem karlmenn hætta að velja sér þessi störf, en þeir eru mjög mikilvægar fyrirmyndir fyrir unga fólkið í landinu, eins og hv. þingmaður veit. Síðan vitnaði hv. þingmaður til þess að Jóhanna Sigurðardóttir væri nú íslenskur kvenforsætisráðherra. Ég segi: Það var nú kannski tími til kominn, 66 árum eftir að við stofnuðum þetta lýðveldi. Að mörgu leyti er ekki viðunandi hvernig staðið hefur verið að jafnréttismálum. Svo vil ég mótmæla því sem hv. þingmaður sagði að við nálguðumst þessi mál eingöngu á forsendum kvenna. Hvernig var það með fæðingarorlofslöggjöfina, þar vorum við að bæta réttindi karlmanna. Þá var verið að hugsa um rétt barna til að umgangast feður sína sem höfðu ekki kost á því áður. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún hafi verið sammála ungum sjálfstæðismönnum á þeim tíma að með því að fjölga mánuðunum upp í níu ætti það ekki við bæði kynin, þ.e. þrír mánuðir. Er hún sammála því að menn ættu að hefta frelsi með þeim hætti, eins og sjálfstæðismenn sögðu þá? Við framsóknarmenn sögðum að grundvallaratriði með þeirri löggjöf væri að hafa ákveðnar skerðingar hvað þessi mál varðaði til að vera jafnvel á undan og breyta samfélaginu. Karlmenn hafa verið að taka þetta fæðingarorlof með mjög góðum árangri og löggjöf 

Virðulegi forseti. Við förum hér vítt og breitt um sviðið, enda tilefni til. Hv. þingmaður spyr út í hugmyndafræði og þar af leiðandi spyr hann líka út í kennarastarfið, hvað mér finnist um það að karlmenn sækist í æ minna mæli eftir því starfi. Mér þykir mjög miður að karlmenn sækist ekki eftir þessu starfi, en ég held að aðrir þættir liggi þar að baki sem við getum skoðað, m.a. hvernig við menntum kennara á Íslandi. Við menntum þá bara í einum ríkisreknum skóla. Það mætti til dæmis vera fjölbreyttara framboð á kennaramenntun. Ef fleiri tegundir væru af rekstrarformum skóla, t.d. fleiri einkareknir skólar, þá væri meiri samkeppni um fólk og samkeppni um laun og fólk fengi laun í krafti ágætis síns og fyrir framlag sitt og þá væri þetta kannski eftirsóknarverðari vinna. Það sama á við um heilbrigðiskerfið, en þar erum við jafnframt með miklar kvennastéttir. Ég tel að meiri einkarekstur í menntakerfinu og heilbrigðiskerfinu mundi breyta þessari stöðu. En hvað hafa menn gert hér á þingi? Menn standa algjörlega í vegi fyrir því að einkaframtakið fái að njóta sín hér á Íslandi. Hvernig kynjahlutföllin eru í þessum geirum er bara ein afleiðing þess. Maður þorir varla að nefna ártalið 2007, það er orðið hálfgert skammaryrði hér á þingi. 

Frú forseti. Það er gott að heyra að hv. þingmaður er fylgjandi fæðingarorlofslögunum. Þar eru ákveðin lágmörk á milli kynjanna, rétt eins og við erum að tala um lágmörk hér líka almennt í atvinnuþátttöku. Mér þykir hv. þingmaður fara ansi langt út á þetta hála svell þegar hann lýsir afrekum einkaframkvæmdarinnar þegar kemur að jafnréttismálum. Það sem við erum að gagnrýna hér í þessari umræðu er einmitt að hjá einkaframkvæmdinni og einkaaðilum í samfélaginu eru konur í stjórnum stærstu fyrirtækja landsins með innan við fimmtungshlut. Það er algjörlega óásættanlegt og þessu ætlum við að breyta. Ég spyr hv. þingmann, af því að hún er mótfallin þeirri hugmyndafræði sem við ræðum hér: Er hv. þingmaður þá á móti öðrum boðum og bönnum, svo sem jafnréttislögum og fleira, vill hún hafa bara frelsið algjörlega óheft og hafa þetta eins og það er hjá atvinnulífinu í dag þar sem hlutur karla er 80% í stjórnum stærstu fyrirtækja og hlutur kvenna 

Virðulegi forseti. Hér er rætt um einkaframtakið og einkaaðila. Það sem hv. þingmaður kom inn á varðandi það og þann laka árangur sem hann heldur fram að þar hafi náðst fer það í rauninni eftir því hvernig maður lítur á málið. Ég get alveg tekið undir að hlutur kvenna í stjórnum fyrirtækja er mjög rýr og ég ætla ekkert að bera neitt annað á borð hér. Ég mundi svo sannarlega vilja sjá fleiri konur í stjórnum fyrirtækja og að fleiri konur tækju að sér forustustörf í atvinnulífinu. Þetta snýst ekki um það. Þetta snýst hins vegar um þau skilaboð sem við erum að senda út í samfélagið. Þetta snýst um þau skilaboð sem við sendum til ungra kvenna. 

Virðulegur forseti. Ég er fegin að hv. þingmaður notaði ekki eignarréttinn sem afsökun fyrir því að styðja ekki þetta mál. Hér kom hæstv. viðskiptaráðherra áðan og kvað alveg upp úr um að eignarrétturinn takmarkaði þetta ekki. Það er alls ekki þannig að þeir sem eiga fyrirtækin geti bara gert það sem þeim sýnist og þurfi ekki að taka tillit til grundvallargilda í samfélaginu eins og jafnréttismála. Að sjálfsögðu er ekki hægt að afsaka sig með eignarréttinum varðandi þetta mál. Hv. þingmaður dró hér fram að Vigdís Finnbogadóttir hefði orðið forseti á sínum tíma, og að hæstv. forsætisráðherra hefði náð því fyrst kvenna að verða forsætisráðherra í landinu. Hún sagði að það hefði verið gert án kvóta. Það er alveg rétt. En hvað með það? 

Ertu að gera lítið úr þessum árangri?

Nei, ég er ekki að gera lítið úr þessum árangri, alls ekki. Hv. þingmaður má ekki misskilja það. En hvað með það þó að þessar konur hafi náð þessum fína árangri án kvóta? Það réttlætir ekki það að setja ekki á kvótann vegna þess að við sjáum slakan árangur annars staðar. Hv. þingmaður sagði: Kynferði á ekki að skipta máli. Það er rétt, það er hárrétt hjá þingmanninum en kynferði skiptir svo sannarlega máli. Af hverju eru ekki fleiri konur í forustu í fyrirtækjunum? Af hverju ekki? Af því að kynferði skiptir máli. Kynferði skiptir alveg gríðarlega miklu máli. Það er svo mikil vöntun á konum og hefur verið um hundruð ára, maður getur sagt þúsundir ára. Kynjakvótinn er tæki til að laga það, tímabundið tæki þangað til þetta er komið í lag. Hver eru skilaboðin til ungra kvenna? Skilaboðin eru: Við ætlum að tryggja ykkur jöfn tækifæri eins og karlarnir fá. Það eru skilaboðin. Við ætlum að tryggja að hér sé kvóti þannig að konurnar fái jöfn tækifæri af því að það er þörf á því. Þetta hefur ekki skeð af sjálfu sér, því miður.

Virðulegi forseti. Hér er rætt um eigendur fyrirtækja. Þeir þurfa að fara að lögum sem gilda í samfélaginu, þeir munu jafnframt þurfa að fara að þessum lögum ef samþykkt verða en í þeim tel ég ansi langt seilst. Ég verð að segja að mér misbýður algerlega þegar gert er lítið úr þeim árangri þeirra kvenna sem náð hafa árangri,  Hv. þingmaður sagði að kynferði skipti svo sannarlega máli. Það er það sem við viljum ekki, við viljum ekki að kynferði sé aðalatriðið hér. Ég kem ekki hérna inn og er alltaf að hugsa um að ég sé kona. Ég er alþingismaður, ég er Erla Ósk, ég er Íslendingur. Ef við gerum svona mikið úr kynferði fer þetta á endanum að snúast allt um kynferði. Það er bara ekki stóra atriðið. Það er ekki vöntun á konum. Það er rangt að það sé vöntun á konum. Það er til fullt af hæfum konum sem eru tilbúnar til að gegna ábyrgðarstörfum og berjast fyrir því.

Virðulegur forseti. Ég frábið mér það sem kom fram hér hjá hv. þingmanni, að það sé verið að gera lítið úr árangri Vigdísar Finnbogadóttur og hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur. Það hefur bara enginn gert það, a.m.k. ekki sú er hér stendur. Alls ekki. Hins vegar skiptir kynferði máli, því miður. Því miður. Við sjáum það á öllum tölum. Af hverju eru konurnar svona fáar í stjórnum fyrirtækja? Af hverju? Af hverju eru karlarnir svona margir? Það er af því að kynferðið skiptir því miður máli. Þetta þarf að laga, því miður. Til þess er til tæki sem er hægt að nota sem heitir kvóti. Þegar við erum búin að bíða svona lengi eftir að hlutirnir lagist og þeir gera það ekki, þeir eru að fara í öfuga átt, grípum við til þessa tækis. Auðvitað erum við ekki öll að hugsa um það dagsdaglega: Hér er ég, kona, og stend og er að tala í ræðustól þingsins. Hvers lags er þetta? Við viljum laga þetta kynjahlutfall. Við höfum tæki til þess og við eigum að nota það. 
            

Virðulegi forseti. Ég hef bent á það hér áður í ræðu að fleiri leiðir eru til. Þetta er ekki eina leiðin. Kvótasetning er ekki eina leiðin.

Algjörlega rétt hjá þér.

Hún er kannski nærtækasta dæmið í sjávarútvegi eins og ég kom inn á áðan, en í þessu máli benti ég á það að konur eru einn þriðji af starfsmönnum á almennum vinnumarkaði. Konur eru 20% forustumanna í atvinnulífinu. Ég held að við ættum kannski að reyna að beina fjármagninu okkar meira inn í atvinnulífið, stofna fleiri fyrirtæki og þannig komast til valda í krafti eigin fjármagns og eigin ágætis. 
            

Frú forseti. Það er tvennt sem ég vildi nefna í tilefni af ræðu hv. þm. Erlu Óskar Ásgeirsdóttur. Í fyrsta lagi sagði hún að við ættum ekki að beita hótunum eins og gert væri með þeim tillögum sem hér liggja fyrir og benti á að atvinnulífið hefði sjálft sett sér markmið í þessu efni. Þá velti ég fyrir mér hvernig það getur verið hótun af hálfu löggjafans þegar breytingartillögurnar sem liggja fyrir þinginu eru í samræmi við þau markmið sem atvinnulífið hefur sjálft sett sér í þessu efni. Viðskiptanefnd Alþingis tók einmitt tillit til þeirra sjónarmiða sem komu fram frá atvinnulífinu, ekki síst konum í atvinnurekstri, og hafði hliðsjón af því samkomulagi sem þar var gert milli fjögurra stjórnmálaflokka og atvinnulífsins um markmið í þessu efni. Sú tillaga sem liggur fyrir Alþingi núna gengur út á að fest verði í lög nákvæmlega það markmið sem þessir aðilar hafa sett sér. Hvernig má það vera hótun? Í öðru lagi vek ég athygli á því að í þessari umræðu hafa nokkrir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins beitt sér, af alefli vil ég leyfa mér að segja, gegn þeirri breytingartillögu sem hér hefur aðallega verið til umfjöllunar í tengslum við þetta frumvarp, þótt það fjalli um fleiri mál. Ég leyfi mér þess vegna að spyrja hv. þingmann: Mun Sjálfstæðisflokkurinn, komist hann nú einhvern tímann í framtíðinni til áhrifa og valda í þessu samfélagi, beita sér fyrir því að þessum lögum verði breytt og tekið út þetta ákvæði sem hugsanlega verður hér að lögum?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir spurninguna sem hann bar hér fram. Hann spyr: Hvernig getur það verið hótun að setja núna í lög að kynjakvótar taki gildi eftir þrjú ár? Ja, mér finnst það augljóst, það er látið hanga yfir atvinnulífinu að ef það gerir þetta ekki sjálft er löggjöf á leiðinni. Þetta er hótun um valdboð og það er náttúrlega ekki hægt að segja að þetta sé neitt annað en það er. Mér finnst mjög skrýtið hvernig hægt er að skilja það öðruvísi. Hvað varðar þessi lög, ef við gefum okkur að frumvarpið verði samþykkt í dag, og hvort Sjálfstæðisflokkurinn muni beita sér fyrir því að þau verði afnumin er í rauninni ekki mitt að svara fyrir hér í dag. Framtíðarþingmenn Sjálfstæðisflokksins munu gera það. Ég mundi þó tala fyrir því að þau yrðu afnumin, ég sjálf mundi gera það af því að ég treysti atvinnulífinu og þeim sem stýra fyrirtækjunum til að kalla fram það besta sem mannauðurinn hefur upp á að bjóða og ég trúi því að þeir muni sjá að það er best fyrir fyrirtækin að hafa bæði konur og karla í stjórnum fyrirtækjanna.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir skilmerkileg svör við þeim spurningum sem ég beindi til hennar. Ég vil fyrsta segja að ég er ósammála því mati þingmannsins að í þessari löggjöf, ef af verður, felist einhver hótun. Hér er löggjafinn þá fyrst og fremst að marka stefnu sem byggir á sömu markmiðum og aðilar vinnumarkaðarins hafa sjálfir sett sér þannig að það er ekki hótun, það er einfaldlega verið að segja: Við tökum undir þau markmið sem atvinnulífið hefur sett og við viljum festa þau í lög að tilteknum aðlögunartíma liðnum sem er hinn sami og atvinnulífið sjálft hefur sett sér. Ég tel alls ekki neina hótun felast í því nema síður sé. Hitt finnst mér líka athyglisvert, að þingmaðurinn lýsti þeirri skoðun sinni, þótt það sé ekki bindandi fyrir framtíðarþingmenn Sjálfstæðisflokksins eins og þingmaðurinn komst að orði, að afnema ætti þessi lög ef Sjálfstæðisflokkurinn kæmist til áhrifa. Mér finnst athyglisvert að halda því til haga í þessari umræðu, að menn viti af því hvað bíður þeirra ef Sjálfstæðisflokkurinn verður leiddur í valdastólana.

Ekki lofar þetta nú góðu.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og viðbrögð hans við svörum mínum. Ég kem náttúrlega bara til dyranna eins og ég er klædd og svara samkvæmt samvisku minni. Og hún er þessi. Ég er hér, stend í ræðustóli Alþingis og tala fyrir því að þessi lög verði ekki sett. Þar af leiðandi mun ég halda áfram að vera þeirrar skoðunar og ég sé ekki fram á að það muni breytast. Í mínum huga er þetta grundvallaratriði. Þetta mætti heimfæra á ansi marga aðra staði sem ég ætla ekki að fara út í hér, en mér finnst mjög skrýtið ef menn ætla að fara út í þessa umræðu og einblína bara á stjórnir fyrirtækja.

Virðulegi forseti. Mig langar í nokkrum orðum til að lýsa yfir ánægju minni með þetta frumvarp til laga um breytingu á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög, sérstaklega sem kemur að því að jafna hlut karla og kvenna í stjórnum fyrirtækja. Það er svo sem löngu kominn tími til að fara í þessa lagasetningu, staðreyndirnar og tölurnar tala sínu máli. Það er alveg ótrúlegt að árið 2009 hafi einungis 15% allra fyrirtækja á Íslandi verið með konur í stjórn. Það segir okkur að það sé löngu kominn tími til að gera breytingar á þessu máli. Konur hafa löngum lýst sig viljugar til að taka sæti í stjórnum fyrirtækja og ég minnist margra heilsíðuauglýsinga í dagblöðum þar sem konur hafa lýst því yfir að þær séu tilbúnar til að taka sæti í stjórnum fyrirtækja sé vilji fyrirtækjanna fyrir hendi. Það hefur því miður ekki skilað sér. Það sýnir sig á þeirri tölu sem ég nefndi áðan, aðeins 15% fyrirtækja hafa konur í stjórn. Þetta er náttúrlega áfellisdómur yfir einkageiranum, því miður, eins og hann er viljugur á öðrum sviðum gengur þetta ekki lengur. Þess vegna grípum við til þeirra úrræða að setja lög um jafnan hlut karla og kvenna í stjórnum fyrirtækja. Noregur hefur sýnt mjög góðan árangur á þessu sviði. Í frumvarpinu kemur fram að árið 2004 var hlutfall kvenna í stjórnum norskra fyrirtækja aðeins 9% en í fyrra, árið 2009, var hlutfallið komið í 36%. Það ætti að vera hvetjandi fyrir okkur til að taka þessa lagasetningu upp. Það er góður tími fyrir fyrirtækin til að aðlagast þessu. Ég tel að samkomulagið sem aðilar vinnumarkaðarins undirrituðu í maí 2009 haldist í hendur við þessa lagasetningu. Fyrirtækin hafa góðan tíma til að aðlagast og geta sýnt á næstu þremur og hálfu ári að þau séu viljug til að taka konur inn í stjórnir fyrirtækja, þau hafa þrjú og hálft ár. Á þessum tíma skulum við meta hvort þetta hafi verið nauðsynlegt, en ég tel að við þurfum að setja öryggið á oddinn og hafa þessa lagasetningu fyrir hendi.

Forseti vill nota tækifærið og óska hv. þingmanni, 7. þm. Norðvest., til hamingju með jómfrúrræðuna.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hæstv. forseta og óska þingmanninum til hamingju með jómfrúrræðuna. Það eru stórtíðindi og þetta mál er vel til þess fundið að taka til máls í fyrsta sinn. Ég hef fylgst með umræðunni hér í dag og hún hefur verið málefnaleg og góð. Í mínum huga endurspeglast áherslumunur á milli stjórnmálaflokkanna í þessu máli. Við framsóknarmenn við styðjum það heils hugar og höfum verið á þessum nótum ansi lengi. Ég hef samt sagt að við eigum að hafa viðskiptalífið og atvinnulífið eins frjálst og kostur er en ég vil ganga mun lengra en sjálfstæðismenn í að móta skýran ramma utan um það. Ég tel að ef við hefðum gert slíkt á undanförnum árum værum við kannski í aðeins betri stöðu en við erum í dag. Ég er ekki að segja að við eigum að skipta okkur af daglegum rekstri sérhvers fyrirtækis heldur að hlutverk okkar hér á Alþingi sé einmitt að búa til þennan sterka ramma. Mér finnst að við eigum að skipta okkur af hlutum þar sem hallar á einhvern hóp, hvort sem um er að ræða konur eða karla. Þess vegna styð ég að núna sé lagt á atvinnulífið að það lagi sig að breyttum aðstæðum í þjóðfélaginu og reyni að jafna kynjahlutföllin í stjórnum fyrirtækja. Áðan kom fram að kannski væri með einum eða öðrum hætti verið að neyða fyrirtæki til þess að taka þetta upp en þetta er í fullu samræmi við þau skilaboð sem atvinnulífið sjálft hefur sent. Þess vegna held ég að það sé mjög gott að löggjafarvaldið fylgi því eftir og segi að ef atvinnulífinu takist þetta ekki sjálfu þurfi einfaldlega að setja þessar reglur, sem mér finnst afar jákvæðar. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu mikið lengri. Ég held að öll þau sjónarmið sem haldið hefur verið uppi í þessu máli hafi komið hér fram. Ég mun segja já við þessu máli og gott ef ég er ekki á því líka sem meðflutningsmaður. Ég hefði svo sannarlega viljað vera það ef ég er það ekki.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi um almenningssamgöngur sem ég flyt ásamt hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur, Atla Gíslasyni, Lilju Rafneyju Magnúsdóttur og Þuríði Backman. Hér er um að ræða frumvarp sem má segja að sé gamall kunningi en það var áður flutt á 136. löggjafarþingi. Því var vísað til samgöngunefndar og rétt er að geta þess að nefndinni bárust þá nokkrar umsagnir um málið. Þær voru að vísu ekki mjög margar en þær sem bárust voru almennt jákvæðar, þó að gerðar væru athugasemdir við nokkur atriði. Í núverandi búningi er frumvarpið að mestu óbreytt en þó hefur að nokkru leyti verið tekið tillit til ábendinga í þeim umsögnum sem bárust á 136. löggjafarþingi. Hér er um að ræða frumvarp um heildarlöggjöf á sviði almenningssamgangna. Frumvarpið markar viss tímamót vegna þess að til þessa hefur ekki verið til staðar heildarlöggjöf á sviði almenningssamgangna þar sem skilgreind er ábyrgð og markmið með almenningssamgöngum eða fjármögnun þeirra tryggð. Í 1. gr. þessa frumvarps segir, með leyfi forseta: „Markmið laga þessara er að stuðla að öflugum, öruggum og hagkvæmum almenningssamgöngum í lofti, á láði og legi með sjálfbæra þróun að leiðarljósi. Enn fremur að auka hlutdeild almenningssamgangna í samgöngum almennt, bæta skipulagningu þeirra og tryggja fjármögnun. Við skipulag almenningssamgangna skal hafa hliðsjón af þjóðhagslegri hagkvæmni og markmiðum stjórnvalda og alþjóðaskuldbindingum í umhverfismálum, m.a. í því skyni að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda.“ Segja má að í þessari 1. gr. sé reynt að hnýta saman þau mikilvægu meginmarkmið sem eiga að mati flutningsmanna þessa frumvarps að liggja að baki skipulagi og rekstri almenningssamgangna, þ.e. að tryggja að bæði á landi, í lofti og legi, séu skipulagðar markvissar almenningssamgöngur. Þær eiga að vera öflugar, þær eiga að vera öruggar og hagkvæmar og markmiðið eða leiðarljósið á að vera sjálfbær þróun. Enn fremur er eitt af mikilvægustu meginmarkmiðunum samkvæmt þessu frumvarpi að auka hlutdeild almenningssamgangna í samgöngum almennings. Það er í sjálfu sér mikilvægt markmið eitt og sér. Mörg sveitarfélög hafa sett sér tölusett markmið varðandi almenningssamgöngur vegna þess að á undanförnum árum hefur orðið æ meiri umræða í sveitarfélögum um mikilvægi almenningssamgangna. Að mati flutningsmanna þessa frumvarps á það að vera mikilvægt markmið hins opinbera, löggjafans, að hlutdeild almenningssamgangna verði aukin. Meginröksemdin fyrir því er auðvitað þjóðhagsleg hagkvæmni. Þar getum við talað um þann efnahagslega sparnað sem það getur haft í för með sér fyrir samfélagið allt að almenningssamgöngur séu efldar og þannig aukinn hlutur þeirra. Það getur leitt til minni kostnaðar við margs konar innviði og stofnframkvæmdir í vegamálum og gatnamálum. Það er auðvitað sérstaklega mikilvægt á þeim tímum sem nú eru, m.a. að því er varðar orkumálin, orkugjafana, að við getum dregið úr notkun innflutts jarðefnaeldsneytis sem knýr bílaflota landsmanna að mestu. Það er auðvitað líka mikilvægt þegar við horfum á viðskiptajöfnuðinn við útlönd að við getum aukið hlut almenningssamgangna og þar með dregið úr þeirri miklu fjárfestingu sem liggur í hinum almenna bílaflota. Hér er líka talað um þjóðhagslega hagkvæmni sem markmið við skipulag almenningssamgangna en þar hafa verið gerðar rannsóknir, m.a. eftir því sem ég best veit af hálfu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands um þjóðhagslega hagkvæmni almenningssamgangna þar sem kemur fram að hún er gríðarlega mikil. Einnig er vísað til markmiða stjórnvalda og alþjóðaskuldbindinga í umhverfismálum, m.a. í því skyni að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Þar höfum við tekist á herðar ákveðnar skuldbindingar sem við eigum að sjálfsögðu að reyna að uppfylla, enda er tilgangurinn með því að gangast undir slíkar skuldbindingar að sjálfsögðu sá að þær séu uppfylltar. Aukin hlutdeild almenningssamgangna er tvímælalaust þáttur í því. Ég held að enginn ágreiningur sé um að með því móti getum við dregið úr losun gróðurhúsalofttegunda. Í frumvarpinu er kveðið á um að samgönguráðherra fari með yfirstjórn þessa málaflokks. Við gerum tillögu um það í 3. gr. frumvarpsins að landinu öllu verði skipt í ákveðin þjónustusvæði almenningssamgangna og það eigi að gerast í samgönguáætlun samkvæmt lögum um samgönguáætlun. Þar eigi að koma fram hvernig landinu er skipt í þjónustusvæði og þá verði skilgreind þjónustuþörf og markmið hvers svæðis fyrir sig. Sú skilgreining þarf að sjálfsögðu að taka mið af þeim meginmarkmiðum sem lögð eru til grundvallar í 1. gr. og að sjálfsögðu þarf að taka mið af hagsmunum hvers svæðis fyrir sig, enda geta þau verið æði mismunandi. Í 4. gr. er gerð tillaga um að opinberir aðilar, ríki og sveitarfélög, beri ábyrgð á að almenningssamgönguþjónusta sé veitt samkvæmt lögum þessum og í samræmi við ákvæði samgönguáætlana. Það er ekki tekin afstaða til þess með hvaða hætti sú þjónusta er veitt en ábyrgðin á því að hún sé til staðar er á herðum opinberra aðila, ríkinu að því er varðar almenningssamgöngur með flugvélum og ferjum, sem nú þegar á sér stað í takmörkuðum mæli. Hér gætu strandsiglingar fallið undir ef ákveðið verður að taka þær upp í einhverjum mæli á nýjan leik og þar er vísað til laga um loftferðir og til vegalaga. Síðan á ríkið einnig að bera ábyrgð á fyrirkomulagi almenningssamgangna með bifreiðum samkvæmt sérleyfum. Ríkið hefur það reyndar með höndum í dag og veitir sérleyfi til aksturs, fólksflutninga og farmflutninga á tilteknum sérleyfisleiðum. Í öðru lagi er lagt til að sveitarfélög beri ábyrgð á fyrirkomulagi almenningssamgangna innan sveitarfélags með bifreiðum innan sveitarfélagsins. Þá erum við að tala um hina hefðbundnu strætisvagnaþjónustu, svo og milli sveitarfélaga sé um að ræða einkaleyfi til handa sveitarfélögum á grundvelli laga á fólksflutninga og farmflutninga. Einnig er gerð tillaga um að sveitarfélögum með meira en 10.000 íbúa sé skylt að skipuleggja almenningssamgöngur. Ég held raunar að flest sveitarfélög sem ná 10.000 íbúa markinu, sem eru reyndar ekki mörg hér á landi, skipuleggi nú þegar almenningssamgöngur með einhverjum hætti. Sveitarfélögin sinna því þessu verkefni þótt það sé ekki lögbundið en þar kemur líka til að þau hafa ekki sérstaklega tekjustofna til þess aðra en þá að greiða þann kostnað annars vegar með notendagjöldum og hins vegar af almennum útsvars- eða skatttekjum sveitarfélaganna. Í 5. gr. er síðan fjallað um fjárframlög og m.a. um að fjárframlög ríkisins til almenningssamgangna á vegum sveitarfélaga skuli taka til stofnkostnaðar, stofnframkvæmda og innviða, svo sem vegna forgangsakreina, umferðarstýringar og búnaðar, niðurgreiðslu opinberra gjalda eða beinna rekstrarstyrkja. Það er sem sagt veitt heimild samkvæmt frumvarpinu til þess að ríkið veiti framlög til almenningssamgangna á vegum sveitarfélaga í gegnum samgönguáætlun. Það eru einhverjar fjárhæðir til almenningssamgangna í samgönguáætlun nú þegar. Þær eru ekki háar en með markvissri stefnumótun á sviði almenningssamgangna og skilgreiningu á þjónustuþörf einstakra þjónustusvæða mundi framlag ríkisins til þessa málaflokks verða ákveðið í samhengi við önnur framlög í samgönguáætlun. Ég lít svo á, virðulegur forseti, að hér sé að mörgu leyti um tímamótafrumvarp að ræða. Það er kunnara en frá þurfi að segja að samgöngur af ýmsum toga eru hverju samfélagi mikilvægar og það er mikilvægt að boðið sé upp á fjölbreyttan samgöngumáta og að íbúar búi við visst jafnræði. Um leið þarf að tryggja að unnt sé að draga úr neikvæðum áhrifum samgangna með markmið sjálfbærrar þróunar að leiðarljósi og búa þannig um hnúta að við áætlanagerð í samgöngumálum sé umhverfisrask og mengun af völdum samgangna lágmörkuð. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum um langt skeið lagt ríka áherslu á almenningssamgöngur, bæði á landsvísu, á vettvangi Alþingis og eins á sveitarstjórnarvettvangi, þar sem við höfum tekið þátt. Undanfarið hafa þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lagt til að ríkið komi til móts við rekstur almenningssamgangna með frekari lækkun eða niðurfellingu á virðisaukaskatti og olíugjaldi. Þetta frumvarp er í raun framhald af málatilbúnaði flokksins í málefnum almenningssamgangna. Í markmiðsgrein frumvarpsins sem ég hef þegar lesið er farið yfir mikilvæga þætti, t.d. umhverfismálin, þjóðhagslega hagkvæmni og mikilvægi þess að ríkið móti sér stefnu í málefnum almenningssamgangna. Þar er m.a. vísað í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þar sem látið er að því liggja að efla eigi almenningssamgöngur. Við höfum gengist undir alþjóðlegar skuldbindingar, m.a. þar sem tekið er fram að ríkið eigi að efla almenningssamgöngur til að ná markmiðum alþjóðasáttmála á sviði umhverfismála. Það er einnig kunnara en frá þurfi að segja að almenningssamgöngur í þéttbýli hafa mikið og raunar alfarið verið á hendi sveitarfélaganna en þau hafa ekki fengið tekjustofna til að sinna þessum mikilvæga málaflokki. Sveitarfélögin sjálf hafa í vaxandi mæli fjallað um mikilvægi þess að efla almenningssamgöngur. Það hefur komið fram á fundum alþingismanna með sveitarfélögunum, m.a. hér á höfuðborgarsvæðinu, en á þeim fundum má segja að talsmenn sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu hafi nefnt þetta sem eitt fyrsta forgangsverkefni í samgöngumálum svæðisins, þ.e. að efla almenningssamgöngur. Ég held að það sé því orðið brýnna en nokkru sinni að þessum málaflokki verði gefinn meiri gaumur, um hann sett heildarlöggjöf og tryggt að við setjum aukið fjármagn til málaflokksins og það sé þá gert eins og ég sagði áðan á grundvelli þjóðhagslegrar hagkvæmni, þjóðhagslegrar arðsemi og þjóðhagslegra arðsemisútreikninga. Ég er sannfærður um að við getum sparað þjóðarbúinu heilmikið á öðrum sviðum með því að efla almenningssamgöngur. Ég tel sem sagt, virðulegur forseti, að hér sé mikilvægt mál á ferð sem ætti að geta orðið nokkuð góð samstaða um að veita brautargengi. Ég vænti þess að þetta mál fái góða umfjöllun á vettvangi samgöngunefndar Alþingis og vonast að sjálfsögðu til þess að fá jákvæðar umsagnir þegar málið fer í umsagnarferli á vegum nefndarinnar, sem ég geri ráð fyrir að verði gert. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessa framsögu mikið lengri. Greinargerð með frumvarpinu fer ágætlega yfir meginmarkmiðin með frumvarpinu og rökstyður hvers vegna mikilvægt er að efla almenningssamgöngur. Þar er enn fremur að finna athugasemdir við einstakar greinar. Þetta frumvarp er ekki mikið að vöxtum, aðeins sjö greinar, en hugsunin er að það myndi eins konar ramma utan um þessa mikilvægu þjónustu sem er starfsemi almenningssamgangna. Í frumvarpinu er að sjálfsögðu vísað til annarra laga, m.a. vegalaga, laga um loftferðir og laga um fólks- og farmflutninga á landi. Ég legg til, frú forseti, að frumvarpinu verði vísað til 2. umræðu og hv. samgöngunefndar til meðferðar að lokinni þessari umræðu.

Frú forseti. Almennt séð er ég ákaflega hlynntur því að íbúar svæða, byggðarlaga, bæja og borga, hafi aðgang að góðum almenningssamgöngum. Við fyrstu sýn og fyrstu kynningu á þessu frumvarpi sýnist mér að það sé alls ekki vitlausara en margt sem er lagt fram í þinginu og ég hlakka til að kynna mér það betur og taka afstöðu til þess þegar líður á seinni umræður. Mig langaði bara að nota tækifærið og vekja máls á einu. Ég hrökk í kút þegar ég las 1. gr. frumvarpsins þar sem er, með leyfi forseta, talað um „að stuðla að öflugum, öruggum og hagkvæmum almenningssamgöngum í lofti, á láði og legi með sjálfbæra þróun að leiðarljósi“. Sjálfbær þróun er yndislegt fyrirbæri þar sem hægt er að koma henni við. Ég er mjög forvitinn um sjálfbæra þróun og ég er líka svolítið smeykur við hana af því að þetta er tískuorð og merkir pólitískan rétttrúnað. Hvað er sjálfbær þróun í sambandi við almannasamgöngur? Ég sé ekki fyrir mér sjálfbæran strætisvagn eða sjálfbæra flugvél, ekki nema sem áhöld sem eru knúin eilífðarvélum sem enn hafa ekki verið fundnar upp. Mig langar til að biðja flutningsmann að upplýsa mig í fáfræði minni um hvort sjálfbær þróun í þessu frumvarpi er pólitískt rétt hugsað tískuorð 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir athugasemdina. Það kann vel að vera að þingmaðurinn upplifi hugtakið sjálfbæra þróun sem einhvers konar pólitískan rétttrúnað og kannski má segja að við þyrftum að búa yfir ríkara orðfæri á þessu sviði en við gerum. Á bak við þetta hugtak er nú býsna margt og hin opinbera skýring og skilgreining er að sjálfsögðu sú að við stöndum þannig að þróun samfélagsins að við göngum ekki á þau gæði sem okkur eru fengin þannig að komandi kynslóðir geti ekki notið þeirra með sama hætti. Eins og segir reyndar í athugasemdum með frumvarpinu erum við að vísa í alþjóðlegar skuldbindingar, m.a. Staðardagskrá 21, og almenna stefnumótun stjórnvalda, m.a. í umhverfismálum. Við viljum að þau séu höfð að leiðarljósi. Eins og hér er verið að reyna að færa rök fyrir getum við einmitt skilað betri árangri í umhverfismálum, í fjárhagsmálum, þ.e. efnahagsmálum, og félagslegum málum ef við aukum hlut almenningssamgangna og þá á kostnað einkasamgangna. Þetta á auðvitað ekki síst við um samgöngur á landi. Ég geri mér alveg grein fyrir að það er erfitt að hugsa þetta varðandi flugsamgöngur með öðrum hætti en að breyting verði á eldsneyti eða að farartækin verði þannig tæknilega útbúin að þau noti, getum við sagt, umhverfisvænni orkugjafa eða geti verið knúin áfram með minna eldsneyti. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir ágætissvar. Mér fannst ég grilla í skynsamlega hugsun sem ætti að hvíla að baki þessum pólitíska rétttrúnaðarorðafrasa, sjálfbærri þróun. Ef almenningssamgöngur eru rétt skipulagðar eru þær umhverfisvænni en einkasamgöngur ef ég skil þingmanninn rétt. Annars ætla ég ekki á þessu stigi að gera neinar athugasemdir við þetta frumvarp. Ég held að það hafi komið nógsamlega fram hérna að það þarf að huga að orðalagi lagafrumvapa þannig að öll orðin hafi augljósa merkingu og orðin séu nauðsynleg en ekki sett inn með óljósum hætti til að þjóna pólitískri tísku þess tíma sem frumvörpin eru lögð fram.

Frú forseti. Ég er algjörlega sammála því sem hv. þingmaður segir um þetta efni. Lagafrumvörp og lög þurfa að vera skýr og öllum þarf að vera ljóst hvað átt er við með þeim texta sem þar liggur að baki. Til viðbótar því sem ég nefndi áðan er m.a. fjallað um það í greinargerðinni hver röksemdin er nákvæmlega fyrir því að aukinn hlutur almenningssamgangna geti haft jákvæð áhrif, t.d. til þess að bæta loftgæði og auka umferðaröryggi sem eru þættir sem ég tengi m.a. við hugtakið sjálfbæra þróun. Þar er bent á að mengun á hvern farþega í almenningssamgöngutæki er minni að meðaltali af farþega en t.d. í einkabíl. Kostnaður vegna umferðarmannvirkja er væntanlega minni á hvern farþega í almenningsvagni en í einkabíl. Almenningssamgöngur krefjast minna landrýmis undir umferðarmannvirki en einkabílar. Umferðartafir eru ólíklegri í umhverfi sem býður upp á góðar almenningssamöngur sem raunhæfan ferðamáta. Hærra hlutfall farþega í almenningsvögnum dregur úr tíðni umferðarslysa. Svona má áfram telja. Ég held að það séu sem sagt margvísleg rök sem sýna fram á að við erum að búa til betra umhverfi fyrir okkur sjálf og fyrir komandi kynslóðir með auknum hlut almenningssamgangna, hvort sem við horfum á fjárhagsleg málefni, efnahagsleg málefni, umhverfismálin, loftgæði og annað slíkt, eða bara hið almenna samfélag, líka á milli íbúa svæða. Ég tel að ágæt rök séu færð fyrir þessu hér og ef  
            

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni og meðflutningsmönnum hans, hv. þingmönnum, fyrir að leggja þetta mikilvæga frumvarp fram í þinginu. Í upphafi vil ég koma þeirri ábendingu á framfæri að ég hefði kosið að hv. þingmenn Vinstri grænna hefðu leitað til þingmanna annarra flokka upp á að gerast meðflutningsmenn að frumvarpi sem þessu sem snýr að því grundvallarmáli sem almenningssamgöngur eru, þótt ekki væri nema til þess að reyna að ná meiri samstöðu á vettvangi þingsins um svona stórt mál og auka möguleika þess á að frumvarp þetta verði samþykkt, hvort sem er óbreytt eða með einhverjum breytingum sem eðlilega gerast í meðhöndlun nefndar. Þetta mál snýr í raun og veru að jafnræði íbúanna og líka að lífsgæðum fólksins í landinu. Ég lét hugann reika þegar ég las frumvarpið og ef við byrjum á höfuðborginni heyrum við, ef við tökum umhverfisþáttinn, reglulega fréttir um að svifryksmengun sé langt yfir leyfilegum mörkum. Alls kyns umhverfisþættir sem hafa þau áhrif að loftið sem fólk andar að sér á degi hverjum og sérstaklega á þeim dögum þegar stillt er í veðri er ekki eins heilnæmt og það gæti verið ef við mundum haga skipulagi borgarinnar og höfuðborgarsvæðisins með öðrum hætti. Þess vegna er ágætislausn eða atlaga að þeim vanda að efla almenningssamgöngur á höfuðborgarsvæðinu, gera þær að fýsilegri kosti og fækka þannig bílum sem er ekið á degi hverjum degi um götur borgarinnar. Fyrir utan það valda þeir atburðir sem hafa átt sér stað í efnahagslífi þjóðarinnar einfaldlega því að fólk getur ekki átt 2–3 bíla á hverju heimili og menn þurfa að horfa meira í budduna en áður fyrr þannig að þessi valkostur, almenningssamgöngur, ætti að verða fýsilegri í dag en fyrir nokkrum árum þegar fólk hafði meira á milli handanna. Þetta snýr sem sagt að mörgum þáttum. Einn er fjárhagsþátturinn, þ.e. það er rökstutt í þessu frumvarpi að auknar almenningssamgöngur séu þjóðhagslega hagkvæmar og er þá bent á minna slit á vegum og fleira í þeim efnum sem er allt saman satt og rétt. Ef við horfum aðeins út fyrir borgarmörkin er ekki hægt að hafa almenningssamgöngur þar með þeim hætti sem við þekkjum á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Við getum nefnt mörg sæmilega stór bæjarfélög þar sem eðli málsins samkvæmt er ekki hægt að reka einhverjar samgöngur á milli byggðarkjarna og fleira mætti nefna. Út frá jafnræðinu hefði ég viljað horfa aðeins víðar á það hugtak sem almenningssamgöngur eru. Frú forseti þekkir vel til á Egilsstöðum og í Fljótsdalshéraði og við þekkjum að það er ein höfuðborg í þessu landi sem hefur ákveðnar skyldur við landsbyggðina og margir þurfa að sækja sér þjónustu til hennar, fara til læknis, sækja félagslega þjónustu eða hvað það heitir allt saman, en í dag kostar flugfar fyrir einstakling á fjórða tug þúsunda. Það er nefnilega gríðarlega langur spotti að keyra frá Egilsstöðum til Reykjavíkur. Ef við tökum fjölskyldu sem dæmi, 3–4 manna fjölskyldu, er það fljótt að telja ef það er komið á annað hundrað þúsund krónur að fljúga til höfuðborgarinnar og svo til baka eða þá að velja sér einkabílinn þar sem stjórnvöld hafa hækkað gríðarlega álögur á heimilin, sérstaklega á landsbyggðinni, sem þurfa lífsnauðsynlega á því að halda að eiga bifreiðar. Bílar eru í raun og veru fætur fólksins því að vegalengdirnar svo miklar. Þess vegna velti ég fyrir mér og vil spyrja hv. þingmann um það, um leið og hann leggur hér til að við eflum samgöngur á höfuðborgarsvæðinu sem er göfugt markmið í sjálfu sér, hvort hann hafi eitthvað leitt hugann að íbúum þeirra byggðarlaga sem búa við mjög takmarkaða þjónustu að þessu leytinu til. Ríkið hlýtur að hafa skyldur gagnvart þeim rétt eins og íbúum höfuðborgarinnar. Hefur hann eitthvað velt fyrir sér hvernig við getum aukið jafnræði fólksins í landinu og þá lífsgæði fólksins á landsbyggðinni rétt eins og á höfuðborgarsvæðinu? Gjöld og skattar á eldsneyti hafa hækkað mikið á undangengnum árum. Þetta er farið að bitna mjög harkalega á fólki, sérstaklega á landsbyggðinni sem þarf oftar en ekki að keyra um langan veg til að sækja þjónustu. Það er grundvallaratriði, ef við næðum að koma þessu frumvarpi áleiðis með það að markmiði að efla og bæta almenningssamgöngur almennt í landinu, að einhverjir hópar af fólki verði ekki út undan þegar menn koma með slíkar breytingar sem eru til bóta fyrir fólk á höfuðborgarsvæðinu. Við getum tekið Eyjafjarðarsvæðið sem dæmi, þar býr fjöldi fólks sem nýtir sér almenningssamgöngur og menn hafa jafnvel rætt um að útfæra almenningssamgöngurnar þar út eftir firði, allt norður til Siglufjarðar. Er nú margt raunhæft í því. Hvað hefur hv. þingmaður hugsað sér með þessu? Um leið og við bjóðum upp á öflugar almenningssamgöngur og hagstæðar erum við að veita fólki ákveðin tækifæri til að eyða fjármunum sínum í eitthvað annað. Maður horfir kannski til annarra landshluta þar sem fólk verður hreinlega að nýta sér einkabílinn. Ég hef jafnvel velt því fyrir mér hvort menn eigi að horfa til þess kostnaðar sem fjölskyldur í viðkomandi landshlutum verða óhjákvæmilega fyrir vegna þessara miklu vegalengda. Hefur hv. þingmaður eitthvað velt fyrir sér stöðu þeirra fjölskyldna þegar kemur að samgöngumálum í þessu landi? Mig langar að spyrja hv. þingmann annars af því að við erum að tala um almenningssamgöngur. Íbúar eru búsettir í Hrísey, Grímsey og Vestmannaeyjum og við mörg höfum barist fyrir því á undangengnum árum að skilgreina ferjusiglingar á milli lands og eyja í þessum tilvikum sem þjóðveg og framlögin í því ljósi þannig að kostnaður íbúa lækki í viðkomandi byggðarlögum, Hrísey, Grímsey og Vestmannaeyjum, og jafnvel að þjónusta verði aukin. Nú er verið að fækka ferðum til Hríseyjar og mikil óánægja er þar eðlilega með það. Hefur hann velt fyrir sér hvort þeir aðilar sem búa í þessum eyjum ættu ekki að njóta aukinna réttinda og hvort ekki væri sjálfsagt mál að sinna samgöngum við þessi samfélög betur en nú er gert? Það er verið að skera heilmikið niður í ferðum til þessara samfélaga. Þetta eru í örfáum orðum nokkur hugrenningaratriði sem vakna upp í þeirri mikilvægu umræðu sem ég vonast til að verði fjölmenn því að þetta er ákveðið grundvallarmál sem menn þurfa að hugsa í þessum efnum. Allir þurfa á öflugum samgöngum að halda og þetta er endalaust umræðuefni en það var kannski þetta helst sem ég vildi spyrja hv. þingmann út í, auk þess sem ég ítreka að ég hefði talið málinu meira til framdráttar að þingmenn allra flokka, og þingmenn utan flokka eins og hv. þm. Þráinn Bertelsson sem er mjög áhugasamur um þetta mál, hefðu fengið að koma fyrr að þessu máli og hafa jafnvel einhver áhrif, kannski ekkert í grundvallaratriðum, til þess að geta verið með á þessu máli og reynt að fylgja því eftir. Sérstaklega á tímum sem þessum eru öflugar almenningssamgöngur nauðsynlegar fyrir fólk vegna þess að margir hafa einfaldlega ekki ráð á því í dag að lifa eins og menn lifðu á því herrans ári 2007. Þetta er eitt af þeim málum sem við þurfum að hugsa upp á nýtt í grundvallaratriðum og við framsóknarmenn erum til í það verkefni. Þegar hv. þm. Guðmundur Steingrímsson kemur úr fæðingarorlofi sem er ekki langt í veit ég að hann muni fylgja þessu máli eftir og vinna fyrir okkur framsóknarmenn í þessu mikilvæga máli sem ég vona að menn nái einhverju samkomulagi um á vettvangi nefndarinnar. Ég tek fram að ég hef ekki kynnt mér þetta mál út í ystu æsar, en það verður væntanlega gert á vettvangi nefndarinnar. Ég hlakka til að heyra svör hv. þingmanns við þeim spurningum sem ég lagði fyrir hann.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir innlegg hans í umræðuna. Ég tek undir það að kannski hefði mátt huga að því að hafa fleiri flutningsmenn. Nú kom þetta frumvarp fram strax í upphafi þings í haust og kannski hefði flutningsmaður átt að huga betur að því, þegar hann undirbjó endurflutning þessa máls áður en þing kom saman, að leita til þingmanna annarra flokka. Ég fagna þeim áhuga sem þingmaðurinn sýnir í þessu efni. Þó að við horfum oft á almenningssamgöngurnar út frá höfuðborgarsvæðinu og að mikilvægt sé að efla hlut almenningssamgangna á höfuðborgarsvæðinu þá helgast það ekki síst af því sem þingmaðurinn nefndi eins og umhverfismálum, loftgæðum og öðru slíku. Það má líka nefna að á undanförnum árum hafa skapast miklar umferðarteppur á álagstímum sem eru samt ekki nema kannski tveir til fjórir klukkutímar á sólarhring. Fyrir utan það standa umferðarmannvirkin auð eða lítið nýtt. Það er mikil sóun á fjármunum að bregðast alltaf við með því að bæta við umferðarakreinum. Þess vegna hefur þessi umræða skapast mjög mikið hér á höfuðborgarsvæðinu, að eðlilegt sé að nýta fjármagnið, markaða tekjustofna í samgöngumálum, að hluta í almenningssamgöngur ekkert síður en í götur og gangstéttir og annað slíkt. Þetta frumvarp horfir ekki bara á höfuðborgarsvæðið, alls ekki. Í 3. gr. er sérstaklega tekið fram að landinu öllu skuli skipt í þjónustusvæði almenningssamgangna. Í skýringum segir m.a. að gert sé ráð fyrir því að þjónustusvæðin séu skilgreind í samgönguáætlun og þar sé einnig að finna markmið fyrir hvert svæði m.a. að því er lýtur af þjónustuþörf. Frumvarpið er því hugsað sem rammi utan um skipulag almenningssamgangna. Það verði skilgreind svæði í samgönguáætlun, almenningssamgangnasvæði, og hin mismunandi þörf milli svæða 

Frú forseti. Ég þakka þetta svar. Þetta er, eins og hv. þingmaður nefndi, mjög mikilvægt mál. Hér er eingöngu verið að setja ramma utan um gríðarlega umfangsmikinn málaflokk sem almenningssamgöngur eru. Ég vil ítreka það og beini því til hv. þingmanns, ef þetta verður nú að veruleika - ég nefndi þau mikilvægu mál sem almenningssamgöngur eru hér á höfuðborgarsvæðinu - að menn gleymi ekki landsbyggðinni í þessum efnum. Reikningar heimila þar hafa verið að hækka í gríðarlega miklum mæli á meðan launin hafa verið að lækka og skattarnir hækka - við þekkjum þetta allt saman. Gæta þarf að því að þeir hlutar landsins verði ekki út undan í þessari mikilvægu vinnu. Ég ítreka enn og aftur spurningar mínar til hv. þingmanns, sem snúa m.a. að ferjusamgöngum, hvert hans álit sé í þeim efnum. Hvað mig varðar er ferjan til Grímseyjar, Hríseyjar eða Vestmannaeyja þjóðvegur þessara íbúa og þeirra sem vilja sækja þessar byggðir heim, það er vissulega þjóðvegurinn. Ég spyr hvort hv. þingmaður sé mér sammála um það að skilgreiningaratriðið ætti að vera þjóðvegur og að mögulega sé hægt að bæta þjónustuna að einhverju leyti eða hafa hana hagkvæmari fyrir íbúa eyjanna. Þetta er stórmál hér og eins þjónustuþörfin, sem hv. þingmaður nefndi, sem er í mörgum byggðarlögum í hinum dreifðu byggðum - fólk þarf lífsnauðsynlega að sækja þjónustu á höfuðborgarsvæðið. Eins og ég nefndi hér áðan, og benti á hv. þm. Þuríði Backman, eða frú forseta, er kostnaður, til að mynda íbúa á Austurlandi eða á Vestfjörðum við að sækja sér ákveðna þjónustu sem höfuðborgin veitir eingöngu orðinn óheyrilega hár. Hefur hv. þingmaður hugsað það hvort hægt sé að koma til móts við íbúa í þessum byggðarkjörnum 

Frú forseti. Ég er sammála því sem hv. þingmaður segir hér og því sem hann ræðir sérstaklega um í tengslum við landsbyggðina. Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir okkur að bjóða upp á góðar og öflugar almenningssamgöngur á landsbyggðinni innan svæða og milli svæða og að sjálfsögðu eins við höfuðborgarsvæðið. Það liggur í hlutarins eðli að þeir sem byggja eyjar og geta þar af leiðandi ekki farið upp í sinn einkabíl og keyrt eins og þeim sýnist eru háðir því að í boði séu annars konar samgöngur, eins og ferjusamgöngur. Þær eru auðvitað styrktar af almannafé í gegnum samgönguáætlun. Ég lít svo á að í því felist viðurkenning á því að þær eru hluti eða eiga að vera hluti af þjóðvegakerfi okkar. Ég er sammála þingmanninum í þessu efni. Ég fagna þeirri áherslu sem hann leggur á þetta. Eins og ég gat um hér áðan er þetta líka efnahagslegt atriði, bæði fyrir samfélagið í heild en líka fyrir sérhvern einstakling í samfélaginu sem nýtir sér samgöngur, því að allir gera það með einhverjum hætti. Þannig að það er líka efnahagslega mikilvægt að efla almenningssamgöngur og gefa fólki a.m.k. kost á raunverulegu vali milli samgöngumáta, því að svo hefur í sjálfu sér ekki verið hingað til. Það hefur verið skortur á því að almenningur í landinu hefði raunverulegt val um það. Getur það tekið strætisvagn eða getur það tekið rútu sem valkost við einkabílinn? Í því felst ekki endilega að menn eigi ekki að eiga bíla, það snýst ekki um það. Það snýst um það að fólk geti haft þetta raunverulega val og að jafnræði sé á milli samgöngumátanna. Það er m.a. hugtak sem er notað hér, það er jafnræði á milli samgöngumáta. Mér finnst það vanta mjög tilfinnanlega inn í skipulag okkar samgangna í dag. Við höfum markaða tekjustofna 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessi svör. Ég held við séum í öllum meginatriðum sammála í þeim efnum. Ég vil líka þakka fyrir orðræðuna því að það er ekki á hverjum degi sem menn skiptast á skoðunum og sameinast um verkefnin, hvort sem þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu. Við höfum reyndar talað fyrir því í Framsóknarflokknum í á annað ár að við förum að iðka meiri samvinnustjórnmál, reyna að nálgast grundvallarmál þvert á flokka og vinna þau vel og vandlega saman og reyna að ná sem víðtækastri sátt um stórmál sem almenningssamgöngur eru. Vonandi er þetta það sem koma skal. Ég veit að hv. þingmaður þekkir það vel að vinna með framsóknarmönnum, hann hefur gert það á vettvangi borgarinnar. Ég veit ekki betur en hann hafi hælt Framsóknarflokknum verulega í því samstarfi þannig  Hér er ekki um neitt smámál að ræða og því mikilvægt að sem flestir komi að þeirri vinnu. Við framsóknarmenn munum glaðir taka þátt í þessari vinnu sem snertir svona grundvallarmál, snertir jöfn lífskjör almennings í landinu. Þar má ekki undanskilja fólk á landsbyggðinni frekar en íbúa á höfuðborgarsvæðinu. Menn þurfa að taka víðan vinkil á þetta risastóra mál og við erum tilbúnir í það verk.

Virðulegi forseti. Ég hef rennt yfir þetta mál og líst ágætlega á það. Ég vil hins vegar gera athugasemdir við það að þetta er ekki stjórnarfrumvarp. Þetta er frumvarp nokkurra þingmanna í Vinstri grænum og jafnvel þó að þetta sé allra góðra gjalda vert hefði ég viljað að meiri alvara væri á bak við það. Ég er ekki að segja að þeim flutningsmönnum sem leggja þetta fram sé ekki full alvara með því en ég hefði viljað að ríkisstjórnin í heild sinni kæmi með svona frumvarp. Þá hefðu kannski fleiri stjórnarliðar líka tekið þátt í umræðunni en síðast þegar ég leit á mælendaskrána var ég síðasti maður á henni. Markmið þessara laga er göfugt, þ.e. að stuðla að öflugum, öruggum og hagkvæmum almenningssamgöngum í lofti, á láði og legi með sjálfbæra þróun að leiðarljósi. Enn fremur að auka hlutdeild almenningssamgangna í samgöngum almennt, bæta skipulagningu þeirra og tryggja fjármögnun. Ég vil samt benda á það að þegar við horfum á landið allt eru mismunandi sjónarmið á lofti. Á höfuðborgarsvæðinu geta samgöngur oft verið hægar og umferðin þung en önnur sjónarmið og aðrir hagsmunir eru kannski til staðar úti á landi. Á Austurlandi eða Norðurlandi eru menn fyrst og fremst að hugsa um það að stækka atvinnusvæðin, ná betri tengingu á milli einstakra bæjarfélaga, fyrst og fremst með það að leiðarljósi að ef einhver missir vinnuna á einhverjum stað þurfi hann ekki að rífa fjölskyldu sína upp og flytja heldur geti sótt vinnu á stað sem tekur innan við klukkutíma að keyra til - ef við gefum okkur einhver tímamörk. Þá þarf viðkomandi aðili ekki að selja húsið sitt og flytja úr því samfélagi sem hann hefur verið í. Það er þess vegna sem við landsbyggðarþingmenn tölum fyrir því að fara þurfi í stórtækar almenningsúrbætur almenningssamgangna eða samgönguúrbætur úti á landi. Hér er verið að ræða um almenningssamgöngur. Félagi minn í Framsóknarflokknum, hv. þm. Birkir Jón Jónsson, benti á það hér áðan að honum fyndist frumvarpið vera svolítið höfuðborgarlegt og ég vil taka undir það. Ég deili þeim sömu áhyggjum. Það er góðra gjalda vert og mjög mikilvægt að fara í að styrkja almenningssamgöngur á höfuðborgarsvæðinu. Ef fólk notaði strætó í meiri mæli en gengur og gerist mundi það minnka losun gróðurhúsalofttegunda, það mundi spara ýmsan kostnað. En það verður samt að taka tillit til þess að við búum á mjög köldu landi og kannski hrýs fólki hugur við því að standa úti og bíða. Samfélag okkar hefur líka þróast í þá átt að hlutirnir gerast hratt og menn þurfa að vera á mörgum stöðum, þannig að það er í rauninni bara einkabíllinn sem dugar. Fólk kýs hann frekar en að nota strætó. Ég get nefnt sem dæmi starf alþingismannsins. Við erum oft á ferðinni og ekki bara hér á höfuðborgarsvæðinu heldur út um allt land og því kýs maður frekar að vera á eigin bíl, bara vegna þess að maður sparar tíma. Það er líka annað í þessu, og ég held við megum ekki gleyma því, og það er sá hái kostnaður sem lendir á fólki sem þarf að fara víða, þarf að nota einkabílinn sinn, líka þeir sem eru að flytja vörur út um allt land, vegna þess að þær samgöngur, sá flutningsmáti, er fyrst og fremst um þjóðvegi landsins. Menn tala um að strandsiglingar séu hugsanlega einhver lausn á því að minnka álagið á þjóðvegum landsins. En nútíminn kallar á það að vörur sem kannski eru framleiddar á Akureyri eða á Austurlandi séu komnar í búðir á höfuðborgarsvæðinu eða annars staðar á landinu strax næsta dag. Þetta eru oft ferskvörur - það eru t.d. gríðarlega stór og mikil framleiðslufyrirtæki á Norðurlandi og þær vörur sem eru framleiddar þar eru komnar í búðir hér strax morguninn eftir. Það sem er að sliga þær er einmitt hár flutningskostnaður. Ég er 1. flutningsmaður á frumvarpi sem kemur á móts við þennan háa flutningskostnað og það verður rætt hér seinna í dag ef tími vinnst til. Þegar við ræðum um almenningssamgöngur verðum við líka að tala um flugsamgöngur sem skipta öllu máli fyrir þá sem búa í mínu kjördæmi, Norðausturkjördæmi, hvort sem um er að ræða milli Akureyrar og Reykjavíkur, Egilsstaða og Reykjavíkur, eða Akureyrar og Þórshafnar og Vopnafjarðar. Það er langt á milli staða og fólk þarf að vera komið þangað í tæka tíð. Mér finnst umræðan um flugsamgöngur oft vera skökk. Maður hefur heyrt einstaka borgarfulltrúa í Reykjavík tala fyrir því að flugvöllurinn verði færður, t.d. til Keflavíkur, sem ég tel afar óheppilegt, og vil meina að sú aðgerð mundi stórskaða samgöngur og hina mikilvægu hagsmuni sem búa að baki því að hægt sé að ferðast hér innan lands á einum klukkutíma. Við skulum líka hafa það í huga - vegna þess að stundum hefur verið sagt að flugvellir eigi ekki heima í miðborgum - að ég held að hvergi í heiminum fyrirfinnist sú borg þar sem ekki er samgöngumiðstöð, hvort sem um er að ræða flugvöll eða lestarstöð, í miðborgum. Af hverju eru menn með lestarstöðvar í miðborgum? Jú, það er vegna þess að þar aðalstjórnsýslan, þar er öryggistækið eins og sjúkrahúsin og fleira, sem þeir sem búa úti á landi þurfa svo mikið á að halda. Að því sögðu vil ég bara segja að þetta frumvarp slær mig ágætlega. Ég mun styðja það svo framarlega sem það kemst í gegnum Alþingi. Það hefði styrkt það ef þetta hefði verið stjórnarfrumvarp og ríkisstjórnin öll hefði verið á bak við það. En kannski er þetta til marks um þau nýju vinnubrögð sem ég tel mikilvægt að við höfum hér á Alþingi að þingmannafrumvörp komist í gegn og verði ekki endalaust svæfð í nefndum, hvort sem um er að ræða frumvörp stjórnarliða eða stjórnarandstæðinga. Ef við náum þessu getum við kannski náð að auka virðingu Alþingis, auka vægi Alþingis og styrkt það gagnvart framkvæmdarvaldinu. Nú reynir á flutningsmenn þessa frumvarps. Þeir verða að leggja sig alla fram til þess að koma því í gegnum nefndir. Það liggur á herðum þeirra að gera það. Við framsóknarmenn munum aðstoða við það eins og við best getum.

Frú forseti. Mig langaði í örstuttu máli að þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir þetta mjög svo mikilvæga þingmál. Þetta er brýnt fyrir nýja Ísland. Við höldum stundum að hið nýja betra Ísland snúist bara um annars konar fjármálakerfi en það gerir það ekki, það snýst um svo margt. Þar skipa bættar almenningssamgöngur stóran sess því það breytir lífsháttum okkar. Það gerir líf einstaklinga og fjölskyldna þægilegra á allan hátt fyrir utan að spara peninga sem eru, eins og hér hefur verið komið inn á, af skornari skammti nú en fyrir nokkrum missirum hjá ýmsum. Þetta er gott fyrir samfélagið sem heild, ekki bara fyrir stórhöfuðborgarsvæðið heldur líka landsbyggðina. Þetta bætir lífsgæði og bætir náttúrugæði sem er ekki síður mikilvægt. Þetta er þjóðhagslega hagkvæmt. Þetta gefur okkur til baka fjármuni frekar en að taka frá okkur. Þetta er því á allan hátt mikilvægt mál. Ég sem þingkona á höfuðborgarsvæðinu, stórhöfuðborgarsvæðinu, hef náttúrlega reynt eins og við öll sem búum hér á þessu svæði hvers lags mistök hafa í rauninni verið gerð í skipulagsmálum og samgöngumálum hvað þetta varðar. Það hefði þurft að leggja miklu meiri áherslu á bættar almenningssamgöngur. Ég tek undir líka það sem hér hefur komið fram að þetta er mjög mikilvægt fyrir landsbyggðina, að horfa einnig til landsins alls og landsbyggðarinnar. Ég tel að þetta frumvarp geri það. Ég tek líka undir það sem hér hefur verið sagt að mikilvægt er að greiða veg þingmála sem einstaka þingmenn leggja fram. Þetta er gott dæmi um mál sem einmitt er brýnt að vinna vel í nefnd á skilvirkan hátt og koma því svo til lokaafgreiðslu. Ég þakka því fyrir gott mál.

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hefur orðið um þetta mál og þakka hv. þingmönnum Birki Jóni Jónssyni, Höskuldi Þórhallssyni og Guðríði Lilju Grétarsdóttur fyrir viðbrögð þeirra við þessu þingmáli og þeirra orð. Ég vil fyrst segja vegna þeirra ummæla sem hér féllu að æskilegra hefði verið að þetta væri stjórnarfrumvarp, að það er áreiðanlega rétt svona miðað við þá hefð sem hér hefur skapast á mörgum undanförnum árum að það séu fyrst og fremst stjórnarfrumvörp sem fái brautargengi í meðförum Alþingis, en síður þingmannamál. Við því er það að segja í fyrsta lagi að þetta mál var upphaflega flutt af mér og nokkrum öðrum þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þegar ég var þingmaður í stjórnarandstöðu og hafði þá ekki sömu aðstöðu til að beita mér fyrir framlagningu stjórnarfrumvarpa. Ég hef verið að vekja máls á þessum málaflokki reyndar mjög lengi, ekkert bara hér á vettvangi Alþingis heldur um langt skeið sem borgarfulltrúi í Reykjavík og sem þátttakandi í samstarfi sveitarfélaga á landsvísu, innan Sambands íslenskra sveitarfélaga. Þetta er málaflokkur sem ég hef lengi látið mig varða og hef mikinn áhuga á. Þannig kemur það til að málið er flutt núna með þessum hætti. Síðan er auðvitað hitt, og það er rétt sem kemur fram í umræðunni, að það er sjálfsagt mál að þingmannafrumvörp eða þingmannatillögur fái efnislega meðferð á Alþingi í þingnefndum og komi þaðan út til afgreiðslu annaðhvort með því að leggja til að þau séu samþykkt, breytt eða óbreytt eftir atvikum, eða jafnvel að leggja til að þau séu felld, af því að mér finnst mjög eðlilegt að mál fái afgreiðslu út úr þingnefndum burt séð frá því hvernig þingnefndin síðan leggur til að afgreiðslan verði. Það hefur ekki verið hefð hingað til. Ég vil líka segja af því að hér komu fram sjónarmið um að frumvarpið sé höfuðborgarmiðað, þá má til sanns vegar færa að það eru svona vissir þættir í því sem líta mjög mikið á stöðu mála á höfuðborgarsvæðinu, einkum að því er varðar samgöngur á landi. Það helgast auðvitað af þeim vanda sem hér hefur skapast og farið vaxandi á undanförnum árum í samgöngumálum höfuðborgarsvæðisins, sem er umtalsverður og þeirrar skipulagsstefnu á þessu svæði um áratugaskeið, að byggja samgöngur á einkabílum fyrst og fremst. Það er ekki nýtt. Þannig hefur höfuðborgarsvæðið verið byggt upp um langa tíð. Það er erfitt að snúa því þegar menn eru komnir svo langt í því efni. Ég hef líka verið áhugamaður um að kanna kosti þess að notast við annars konar samgöngur, svokallað lestakerfi sem ekki er til hér á landi, og flutt þingsályktunartillögur þar að lútandi með flutningsmönnum úr öllum þingflokkum hér áður. Ég tel að það sé kostur sem við eigum að skoða alveg til þrautar, hvort það geti verið vænlegt fyrir okkur að leggja áherslu á það. Þó að vissulega sé mikill stofnkostnaður í því fólginn sparar það hins vegar á mörgum öðrum sviðum. Af því að hv. þm. Þráinn Bertelsson spurði um hvað væru sjálfbærir strætisvagnar má kannski segja að sporvagninn sé sjálfbær strætisvagn í sjálfu sér ef hann notar innlenda orkugjafa, mengar ekki andrúmsloftið og eykur öryggi, þá getur það verið ákveðið form á því. Hvað snertir landsbyggðina vil ég ítreka það sem ég sagði áðan í andsvörum við hv. þm. Birki Jón Jónsson að ég tel að það sé ekki síður mikilvægt að horfa á hagsmuni hinna dreifðu byggða og landsbyggðarinnar í heild í þessu efni. Ég tel að t.d. skilgreining á sérstökum þjónustusvæðum almenningssamgangna eins og þetta frumvarp gerir ráð fyrir um allt land eigi að tryggja það og þar sem þörfin er metin á hverju svæði fyrir sig. Hún er sannarlega mismunandi, það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni, að þarfirnar eru mismunandi milli landsvæða. Hugsunin er sú að í samgönguáætlun séu þessi svæði skilgreind og þarfirnar á hverju svæði fyrir sig skilgreindar. Það er augljóst að meiri áhersla verður á hefðbundnar strætisvagnasamgöngur innan höfuðborgarsvæðisins heldur en annars staðar, en það kemur ekki í veg fyrir það, eins og t.d. var nefnt hér um Eyjafjarðarsvæðið, að mikilvægt sé að bjóða upp á öruggar og góðar almenningssamgöngur á því svæði, bæði fyrir vinnandi fólk og skólanema. Við þekkjum öll þá mynd sem felst m.a. í því að verið er að skutla börnum og ungmennum af einum stað á annan, úr skóla, í frístundir og fram og til baka. Þetta kostar auðvitað heilmikið, bæði fyrir fjölskyldur og samfélagið. Það er því mikilvægt að við bjóðum líka upp á góðar almenningssamgöngur, ekki bara á höfuðborgarsvæðinu, heldur úti um allt land. Í umræðum um að efla byggð, efla atvinnu á svæðum allt í kringum landið, ein umræðan í því efni er sameining sveitarfélaga. Hvað hefur verið gert, t.d. á Ísafirði þar sem þrír, fjórir þéttbýliskjarnar eru sameinaðir í eitt sveitarfélag? Jú, þar er farið að bjóða upp á almenningssamgöngur. Það er ekki lögbundið verkefni sveitarfélagsins en sveitarfélagið telur að það sé mikilvægt að bjóða upp á almenningssamgöngur á milli byggðarkjarnanna fyrir íbúa sína. En það er engin löggjöf utan um það og engin trygging fyrir því að sveitarfélagið fái einhverja fjármuni til að standa straum af slíkri þjónustu, sem ég tel mikilvægt. Sama á við á öðrum svæðum. Það eru almenningssamgöngur í Reykjanesbæ, á Akureyri, á Eyjafjarðarsvæðinu. Hér á þessu svæði, í næsta nágrenni, hafa verið gerðir samningar á milli sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu sem reka sitt byggðasamlag, Strætó, við Akranes, við Hveragerði, um almenningssamgöngur til að tengja þau byggðarlög við höfuðborgarsvæðið, sem er líka mikilvægt. Ég tel að það sé brýnt fyrir okkur að horfa á þetta heildstætt og skilgreina hvaða þjónusta það er sem við viljum veita á þessu sviði og setja utan um það almennan ramma og tryggja síðan að bæði ríkið og sveitarfélögin hafi tæki og möguleika á að bjóða upp á slíka þjónustu. Hér var flugvöllurinn nefndur og flugsamgöngurnar við höfuðborgarsvæðið. Ég er þeirrar skoðunar að það sé líka mjög mikilvægt fyrir okkur að tryggja góðar flugsamgöngur alls staðar að af landinu við höfuðborgarsvæðið. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson og ég erum kannski ekki alveg nákvæmlega sammála um hvar flugvöllurinn á að vera í Reykjavík í því efni. Og af því að hann nefndi að það sé varla til nokkur borg sem ekki býður upp á einhvers konar samgöngumiðstöð í miðborginni, þá er nú verið að ræða um samgöngumiðstöð einmitt í miðborginni. Hann nefndi lestastöðvarnar í stórborgum til marks um það. Það er alveg rétt en víða eru þær skipulagðar þannig að til að lágmarka það rými sem fer undir þau samgöngumannvirki eru þær að hluta til neðan jarðar. Það er óhentugra með flug að skipuleggja það með þeim hætti. Það er því ekki alveg sambærilegt að mínu viti að bera saman lestarstöðina í miðborg Kaupmannahafnar og Reykjavíkurflugvöll. Þó að ég sé þeirrar skoðunar að mikilvægt sé að tryggja góðar flugsamgöngur alls staðar á landinu við höfuðborgina er ekki endilega þar með sagt að flugvöllurinn þurfi að vera í miðborginni sjálfri eins og hann er hér. Það er nokkur munur á því. Auðvitað vitum við að það eru flugvellir víða í borgum en ég held að séu ekki mörg dæmi um það að hann sé í sjálfri Kvosinni eins og hún leggur sig. Það hagar þannig til hér að við erum með annan flugvöll í um 40–50 km fjarlægð, það er kannski býsna langt fyrir marga en þá kæmi aftur í góðar þarfir tillaga mín um lestarsamgöngurnar og lestina milli Keflavíkur og Reykjavíkur ef við gætum búið svo um hnúta eins og víða í kringum okkur að það tæki ekki nema 15–20 mínútur að fara frá miðborg Reykjavíkur á flugvöll, þá væri það ásættanlegt að mínu mati. En það er nú kannski meiri framtíðarmúsík heldur en svo að við séum að leysa það alveg á allra næstu árum. Ég vil þakka hv. þingmönnum sem hafa tekið þátt í þessari umræðu fyrir viðbrögð þeirra og almennan stuðning eða stuðning við meginhugsunina sem þetta frumvarp felur í sér. Ég vonast að sjálfsögðu til að það fái góða og jákvæða umfjöllun í samgöngunefnd. Eins og ég gat um í framsögu minni var það sent til umsagnar á 136. þingi. Það komu nokkrar umsagnir og ég hef að einhverju leyti tekið mið af þeim og breytt frumvarpinu til samræmis en að öðru leyti ekki. Það kemur í ljós í frekari vinnslu í þinginu hvaða meðferð málið fær. Ég ítreka þakkir mínar til þeirra sem tekið hafa þátt í umræðunni og ég tel að það sé mikilvægt innlegg í umræður um bættar almenningssamgöngur á landinu öllu.

Virðulegi forseti. Mig langar í þessu stutta andsvari einmitt að ræða um Reykjavíkurflugvöll. Það er dálítill blæbrigðamunur á málflutningi okkar en engu að síður skiptir þetta mál gríðarlega miklu fyrir þá sem búa úti á landsbyggðinni. Mig langar til þess að fara örstutt yfir það af hverju landsbyggðarmenn eru einhuga um að það verði að vera flugvöllur sem næst stjórnsýslunni og sem næst miðborg Reykjavíkur. Það er einfaldlega vegna þess að stjórnsýslan er nánast öll hér á höfuðborgarsvæðinu. Hér er líka háskólaspítalinn, hér á að reisa endurbætt háskólasjúkrahús fyrir tugi milljarða og staðsetningin er einmitt hér í miðborg Reykjavíkur. Þegar menn tala um að það sé ekki svo langt til Keflavíkur þá bendi ég á að þetta eru um 30–40 km. Það eru 388 km á milli Akureyrar og Reykjavíkur. Ég veit það vegna þess að ég keyri þá leið stundum oft í viku. Ég er um það bil fjóra, fjóra og hálfan klukkutíma að fara þessa vegalengd, það fer eftir því hvort ég stoppa á leiðinni eða ekki. Ef það á að lengja flugtímann milli Akureyrar og Reykjavíkur fyrir mig þannig að ég þurfi alltaf að fara fyrst til Keflavíkur - maður sér fyrir sér að það sé varla hægt að komast undir tvo tíma - mun ég alltaf keyra. Ég leyfi mér að fullyrða að ég muni taka þann valkost í 90% tilvika og ég ímynda mér að aðrir sem fljúga í sama mæli og ég, eða eru á ferðinni, muni gera slíkt hið sama. Ef menn ætla að færa flugvöllinn til Keflavíkur, 

Hv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þessa athugasemd. Nú vil ég helst ekki fara mikið í umræður um Reykjavíkurflugvöll sérstaklega í tengslum við þetta mál vegna þess að ég held að það mundi ekki gera þessu máli sérstakt gagn. Það er stórt mál sem þarf að gefa sér miklu betri tíma til þess að ræða heldur en við getum hér í stuttum andsvörum við þetta mál sérstaklega. Ég vil ítreka það sem ég sagði í minni ræðu, ég tel að það sé mjög mikilvægt fyrir landið allt að það séu góðar samgöngur við höfuðborgarsvæðið, þar með talið flugsamgöngur. Ég tel að aðalatriðið sé að það séu góðar samgöngur. Ég hef aldrei litið svo á að það þýði að Reykjavíkurflugvöllur þurfi að vera nákvæmlega þar sem hann er í dag og ekki með neinum öðrum hætti. Það er í mínum huga ekki aðalatriðið heldur að það séu tryggðar þessar góðu samgöngur við höfuðborgarsvæðið. Ég hef á mínum tíma sem borgarfulltrúi velt því fyrir mér hvort aðrir staðir í námunda við höfuðborgarsvæðið komi til álita í því efni. Er hægt að breyta legu núverandi flugvallar í Vatnsmýrinni þannig að það komi betur til móts við þessi sjónarmið, annars vegar góðar samgöngur við Reykjavík og hins vegar þörf Reykjavíkur fyrir annars konar skipulagsstefnu sem ég hef líka talað um? Þetta eru hlutir sem þyrfti að skoða. Ég vil segja það út af Reykjavíkurflugvelli að ég hvet mjög til þess að það fari fram heildarsamráð yfirvalda í Reykjavík, á höfuðborgarsvæðinu og sveitarfélaganna út um land, sem nota þennan flugvöll mjög mikið, og samgönguyfirvalda á landsvísu um framtíðarfyrirkomulag þeirra mála. Eins og ég sagði áðan mun það ekki gerast hér á morgun eða hinn. Það er framtíðarmúsík  
            

Virðulegi forseti. Ég er sammála þingmanninum um að staðsetning flugvallarins skiptir ekki nákvæmlega öllu máli, hvort hann er þar sem hann er í dag eða hvort honum verði þokað um einhverja kílómetra. Ég held hins vegar að sú umræða sé óraunhæf. Ég held að enginn staður hér í Reykjavík sé betur til þess fallinn að gegna þessu hlutverki en staðurinn þar sem flugvöllurinn er í dag. Maður veltir líka fyrir sér hvernig hægt sé að færa hann til innan höfuðborgarsvæðisins án þess að það hafi í för með sér gríðarlegan kostnað. Hefðu menn ekki líka átt að hugsa fyrir annarri staðsetningu á t.d. háskólasjúkrahúsinu, sem stendur til að byggja fyrir gríðarlega fjármuni, ef menn hafa slíkar hugleiðingar eða hugmyndir í kollinum? Ég get alveg tekið undir að það þurfi að endurskoða þessi mál eins og önnur en það skapar gríðarlegt óöryggi meðal þeirra sem nýta sér þann kost að geta flogið beint í hjarta stjórnsýslu landsins þegar endalaust er talað um að það standi til að færa hugsanlega flugvöllinn. Hvernig væri t.d. að við kæmum okkur saman um að byggja hann upp eins og hann er og koma á þessari öflugu samgöngumiðstöð sem ég veit að er í farvatninu en hefur því miður tafist? Ég vil samt segja, og taka svo sem undir með hv. þingmanni, að þetta er ekki meginatriði frumvarpsins sem hér er til umræðu en var kannski ágreiningsflöturinn milli okkar. Ég fagna þessu frumvarpi og vona að það verði að veruleika en ég vona líka að við munum taka meiri umræðu um samgöngur 

Frú forseti. Ég vil heldur reyna að draga það fram sem sameinar okkur en það sem kann að skilja á milli í sjónarmiðum okkar hv. þingmanns í þessu efni. Okkur kann að greina á um tiltekna hluti eins og hér hefur komið fram en þess vegna segi ég frá mínum bæjardyrum sem þingmaður hér í Reykjavík og með minn bakgrunn sem borgarfulltrúi til margra ára að ég tel mikilvægt að við reynum að búa til sem breiðasta samstöðu og breiðasta nálgun á stefnumótun hvað þessi mál varðar, samgönguþjónustu við höfuðborgarsvæðið. Allir landsmenn þurfa að geta nýtt sér þá þjónustu sem hér er og hv. þingmaður rakti ágætlega, sjúkrahússþjónustu o.s.frv. Það má heldur ekki gleyma því að flugvöllurinn er staðsettur mjög vestarlega á höfuðborgarsvæðinu og þyngdarpunktur byggðarinnar hefur færst mjög mikið til. Auðvitað sækja margir þeirra sem nýta sér flugvöllinn annað en bara niður í Kvos, þótt það séu auðvitað mjög margir og stjórnsýslan sé hér. Margir sækja annað en bara í stjórnsýsluna. Þetta er í raun og veru aukaatriði í þessu samhengi. Ég segi bara: Mér finnst mikilvægt að það verði til sem breiðust samstaða og samráð allra aðila sem þurfa að koma að því máli, sveitarfélaganna hér á þessu svæði og út um landið, samgönguyfirvalda og annarra hagsmunaaðila sem koma að stefnumótun til langrar framtíðar hvað varðar staðsetningu flugvallarins. Í þessu efni finnst mér fyrst og fremst mikilvægt að það verði til ákveðinn rammi um almenningssamgangnaþjónustu fyrir landið allt, hvort sem er á landi, á sjó eða í lofti. Þess vegna er þetta frumvarp flutt, til þess að reyna að búa til eða skapa möguleika á slíkum almennum ramma. Ég vænti þess að um það geti orðið góð samstaða.

Virðulegur forseti. Ég flyt hér tillögu til þingsályktunar um setningu reglna um hámarksmagn transfitusýra í matvælum. Sú er hér stendur flytur þetta mál í félagi við átta aðra hv. þingmenn og ég ætla að leyfa mér að lesa þá upp, virðulegur forseti, en þeir eru: Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Álfheiður Ingadóttir, Þuríður Backman, Sigurður Ingi Jóhannsson, Vigdís Hauksdóttir, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Guðmundur Steingrímsson. Þetta eru þingmenn úr fjórum flokkum, þ.e. Framsóknarflokknum, Samfylkingunni, Sjálfstæðisflokki og Vinstri grænum. Síðan hef ég spurnir af því - alla vega einn hv. þingmaður í Hreyfingunni talaði við mig áðan, hann gat ekki verið viðstaddur umræðuna en lýsti sig mjög fylgjandi málinu. Ég tel því að nokkuð breið samstaða sé um að þetta mál sé til bóta. Ég vil líka, með leyfi virðulegs forseta, fá að lesa þingsályktunargreinina sjálfa. Hún hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að hefja undirbúning að setningu reglna um að hámarksmagn transfitusýra í matvælum verði tvö grömm í hverjum hundrað grömmum af fitumagni vörunnar.“ Svo fylgir greinargerð þessu til rökstuðnings. Tillagan er flutt núna í þriðja sinn, hún var áður flutt á 135. og 136. löggjafarþingi. Mikil umræða hefur verið um þessi mál síðustu árin, þ.e. magn transfitusýra í matvælum, og sú umræða hefur verið mjög mikil á Norðurlöndunum, m.a. á vettvangi Norðurlandaráðs. Þar heyrði ég fyrst af þessu máli og fór að kynna mér það. Bæði velferðarnefnd Norðurlandaráðs, sem ég veiti nú forstöðu eða er formaður í, og önnur nefnd, neytendanefndin, hafa sameiginlega skoðað þetta mál sérstaklega og er mikill vilji til að fá ríkisstjórnir Norðurlanda til að taka á þessu máli en Danir hafa nú þegar gert það. Nú er það svo, virðulegur forseti, að neysla á transfitusýrum eykur mjög mikið líkur á hjarta- og æðasjúkdómum og mun meira en neysla á mettaðri fitu sem margir þekkja þó sem mikinn áhættuvald fyrir slíka sjúkdóma, en hjarta- og æðasjúkdómar eru þeir sjúkdómar sem draga flesta í gröfina og því er þetta mikilvægt mál. Neysla á hertri fitu, þ.e. transfitusýru, eykur líka hættuna á offitu og sykursýki 2. Sett hafa verið fram töluleg líkindi á því að fá hjarta- og æðasjúkdóma og ljóst er að líkurnar á hjarta- og æðasjúkdómum eru taldar aukast um 25% ef neytt er 5 g af hertri fitu á dag. Sú tala, 5 g af hertri fitu á dag - það er ekki óalgengt að fólk neyti þess magns - eykur líkurnar á hjarta- og æðasjúkdómum um 25% og þetta er því gífurlega mikil vísbending um hve transfitusýrur eru hættulegar. En það er mjög auðvelt að fá margfalt þetta magn eingöngu í einni máltíð. Hvað eru transfitusýrur? Transfitusýrur myndast þegar olía er hert, en hörð fita er notuð til að matvæli fái ákveðna eiginleika sem taldir eru eftirsóknarverðir, svo sem aukið geymsluþol. Það er því verið að breyta fitunni, herða fituna í ákveðnu iðnaðarferli til að hún geymist mjög lengi og þá er hægt að selja vöruna lengur án þess að hún falli út á dagsetningu. Auðvitað er þetta eftirsóknarvert að mati þeirra sem framleiða og selja. Í þessu sambandi er einkum um að ræða matvörur eins og bökunarsmjörlíki eða djúpsteikingarfeiti sem innihalda herta fitu og þær vörur sem mögulega innihalda transfitusýrur eru t.d. smjörlíki, steikingarfeiti, kökur og kex, auk franskra kartaflna. Þá inniheldur djúpsteiktur skyndibitamatur, örbylgjupopp, snakk og sælgæti í mörgum tilvikum umtalsvert magn transfitusýra. Dæmi eru um að hert fita geti verið allt að 60% af heildarfitumagni í matvöru. Ég hef nú talið upp helstu matarflokka sem innihalda transfitusýrur, ég er ekki að segja að það séu transfitusýrur í þessu öllu en þær er helst að finna í þessum matvöruflokkum. Steen Stender, sem er yfirlæknir á Gentofte Hospital í Danmörku, hefur rannsakað magn transfitusýra í völdum fæðuflokkum, skyndibita, kexi, kökum og örbylgjupoppi, og það kemur fram í rannsóknum hans að Ísland er í 8. sæti á lista 24 þjóða sem rannsóknin náði til. Í greinargerðinni fylgir sérstök tafla sem sýnir meðaltalsmagn í þessum fæðuflokkum og það miðast við 100 g. Ef maður kíkir á þessa töflu sést að í löndum þar sem er mest transfitusýra í þessum fæðuflokkum; þ.e. skyndibita, kexi, kökum og örbylgjupoppi, er staðan verst í nokkrum austantjaldslöndum, í Bandaríkjunum og Kanada og svo komum við þarna þar á eftir. Þetta er langverst í Ungverjalandi, Tékklandi, Póllandi og Búlgaríu, síðan koma Bandaríkin, Kanada og Perú og síðan kemur Ísland. Þarna er verið að tala um meðaltalsmagn í 100 grömmum og það land sem toppar transfitusýrumagnið er Ungverjaland með 42 g og Ísland er í 8. sæti er með 35 g. Svo koma lönd sem eru fyrir neðan en það er mjög eftirtektarvert, virðulegur forseti, að Norðurlöndin eru lág og kemur ekki á óvart að Danmörk er langlægst, enda eru þar reglur, stífar reglur um transfitusýru. Noregur er í 20. sæti, þ.e. 5 neðsta sæti, með 16 g, Svíþjóð með 14 g í 21. sæti, þá kemur Finnland í 22. sæti með 10 g, Sviss í 23. sæti með 5 g og á botninum er Danmörk í 24. sæti með 0,4 g. Danmörk sýnir hér stórkostlegan árangur með lágt innihald af transfitusýrum í mat. Það vekur auðvitað mikla athygli, virðulegur forseti, að Ísland skuli raða sér á bekk með Austur-Evrópuþjóðum og Bandaríkjamönnum, en Norðurlandaþjóðirnar eru búnar að ná miklu betri árangri í þessum efnum. Ég átti þess kost að hitta Steen Stender á fundi þar sem hann kynnti þessi mál fyrir velferðarnefnd Norðurlandaráðs og neytendanefndinni. Hann fullyrti, og það var svolítið merkilegt að heyra það út frá þessari rannsóknum, að transfitusýrur væru svo sem ágætar í skóáburð og koppafeiti en ættu hreint ekkert erindi í matvæli. Það var merkilegt að heyra lækni taka svona djúpt í árinni. Samkvæmt ráðleggingum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar er æskilegt að neysla á transfitusýru fari ekki yfir 2 grömm á dag. Rannsóknir á neysluháttum Íslendinga gefa til kynna að neyslan á transfitusýrum sé hér nokkuð hærri en þau mörk og hærri en sambærilegar neyslutölur hjá mörgum öðrum Evrópuþjóðum. Neysla á transfitusýrum á Íslandi hefur minnkað um tæplega þriðjung á síðustu tveimur áratugum og það er jákvætt. Þar vegur þyngst minni smjörlíkisneysla og líka það að samsetningu smjörlíkis hefur verið breytt og það er til bóta. Enn sem komið er skipa Íslendingar sér þó á bekk með þeim sem neyta mestrar hertrar fitu eða um 3,5 g á dag, sem er tæplega tvöföld sú neysla sem mælt er með. Hér á landi er ekki skylda að merkja matvöru með næringargildismerkingu. Engar reglur eru í gildi hér um leyfilegt magn hertrar fitu í matvælum og engar reglur til um merkingar matvöru varðandi magn þessarar fitu. Neytendum er því ekki gefinn kostur á að sneiða hjá transfitusýrum þó að vilji væri fyrir hendi. Árið 2003 settu Danir reglur sem kveða á um að það feitmeti sem reglurnar ná til megi ekki innihalda meira en 2 g af transfitusýrum í hverjum 100 g af fitu. Það eru því skýr mörk í Danmörku, 2 g af 100 g af fitu mega vera transfitusýrur, ekki meira. Menn lentu í smávandræðum með þessar reglur. Evrópusambandið samþykkti reglurnar í upphafi en eftir kæru frá tveimur matvælaframleiðendum, sem töldu að þær hindruðu frítt flæði matvöru innan sambandsins, vildi sambandið að Danir felldu þær niður. Danir neituðu því og voru tilbúnir til að láta málið fara fyrir Evrópudómstólinn. Evrópusambandið féll síðan frá málaferlum á hendur Dönum því að sýnt þótti að Danir væru að sporna við hugsanlegu heilsutjóni þegna sinna af völdum óæskilegs mataræðis með þessum reglum. Þetta byggðist á niðurstöðum vísindarannsókna en var ekki eitthvað sem menn héldu, þetta hafði verið rannsakað það mikið að Evrópusambandið treysti sér ekki til að fara með málið áfram og bakkaði. Danir hafa þessar reglur enn í gildi og hafa náð stórkostlegum árangri. Danmörk er því fyrsta landið í heiminum sem tók af skarið og Danir hafa líka sett reglur um að það geti kostað tveggja ára fangelsi ef menn brjóta reglurnar, þannig að þeir eru nokkuð stífir á þessu. Reynsla Dana er sú að enn er talsvert magn matvæla flutt inn frá öðrum löndum sem hafa ekki sett sér reglur um hámark transfitusýra en í mörgum tilvikum hafa matvælaframleiðendur breytt framleiðsluháttum sínum til að koma til móts við hinar nýju reglur. Til að geta flutt inn vörur til Danmerkur hafa menn því breytt framleiðsluferlinu sem er jákvætt. Í Bandaríkjunum hafa menn valið þá leið að setja reglugerð um merkingar á matvælum þannig að þessar upplýsingar koma fram á umbúðunum en þetta er mjög flókið fyrir neytandann sem þarf að rýna í merkingarnar og reyna að reikna út hvað hann megi borða mikið af viðkomandi matvöru til að komast ekki í áhættuhóp. Ég tel þetta mjög óhentuga leið. Að mínu mati er miklu æskilegra að hafa þetta klárt frá fyrstu hendi, að ekki megi vera meira en 2 g af transfitusýru í hverjum 100 g af matvælum og verja þannig neytandann svo hann þurfi ekki sjálfur að rýna í merkingar og reikna út hvað hann þoli mikið af þessu magni, það er algjör óþarfi. Ég vil líka koma því að í þessu sambandi, virðulegur forseti, að í Bandaríkjunum hafa sum staðar verið tekin ákveðin skref sem eru jákvæð og það er auðvitað vegna þess að menn vilja ekki fá neikvæða umræðu um sinn mat. Í New York hefur frá júlí 2007 verið bannað að nota transfitusýrur í mat sem er framreiddur á veitingastöðum. Þeir hafa þannig reynt að verja neytendur. Íslendingar hafa samt ekki stráfallið út af hjartaáföllum, virðulegur forseti, eða æðasjúkdómum. Margir spyrja sig af hverju við séum ekki verr farin miðað við það hve mikið við neytum af transfitusýrum. Ég spurði þennan danska lækni sérstaklega út í það. Hann taldi það vera vegna þess að við notum svo mikið af lýsi og það vægi upp á móti transfitusýrunum og verði okkur. En rannsóknir benda til þess að lýsisneysla vinni gegn neikvæðum afleiðingum af neyslu transfitusýra. Vonandi hættir þjóðin ekki að halda í þá gömlu góðu reglu, í þau gömlu góðu gildi að taka lýsi af því að íslenskt lýsi ver okkur gegn transfitusýrunum. Eigi að síður telja flutningsmenn að við eigum að taka sama skref og Danir. Það er ekki flókið mál, þetta mundi kannski breyta einhverju hjá aðilum sem framleiða vöru með miklu hærra magn transfitusýra en æskilegt er talið, þeir þyrftu að aðlagast þessu að einhverju leyti. Við teljum að taka eigi þetta skref að takmarka magn transfitusýra við 2 g í hverjum 100 g af vöru til þess að verja neytendur. Neytendur sem eru í mestri hættu eru börn og unglingar sem neyta skyndibitafæðu og eins þeir sem grípa með sér skyndibita t.d. vegna aðstæðna í vinnuumhverfi sínu. Ýmsar stéttir gera það í meira mæli en aðrar. Þetta mundi koma þessum hópum mest til góða, þ.e. aðallega börnum og unglingum og þeim sem neyta skyndibita í of miklum mæli.

Herra forseti. Ég fagna þessari tillögu heils hugar, enda mikið í húfi, hreinlega almannaheill. Faraldsfræðilegar rannsóknir hafa sýnt okkur að neysla á matvörum sem innihalda transfitusýrur eykur líkur á hjarta- og æðasjúkdómum, einkum vegna þeirra áhrifa sem þær hafa til hækkunar á LDL-kólesteróli í blóði sem er oft kallað slæma kólesterólið og lækkunar á HDL-kólesteróli eða góða kólesterólinu. Mettuð fita er auðvitað einnig áhættuvaldur fyrir hjarta- og æðasjúkdóma, líkt og transfitusýrur en transfitusýrurnar eru þó taldar mun skaðlegri. Þess má geta að Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin telur óæskilegt að magn transfitusýra fari yfir 2 g á dag eins og kom reyndar fram í máli 1. flutningsmanns, en við Íslendingar neytum 35 g á dag að meðaltali, það þýðir að margir neyta mun meira magns. Transfitusýrur er að finna frá náttúrunnar hendi í vörum eins og rjóma og smjöri, sem okkur ber auðvitað að neyta eingöngu í hóflegu magni, en mesta magnið fær fólk þó úr hertri fitu sem notuð er við framleiðslu margvíslegra matvæla. Þetta á reyndar einkum við um bökunarsmjörlíki eða djúpsteikingarfeiti sem notuð er við að framleiða matvæli eins og t.d. djúpsteiktan skyndibita, snakk, sælgæti, kökur, kex og franskar kartöflur svo eitthvað sé nefnt. Mjög erfitt er fyrir neytendur að átta sig á hvort vara inniheldur transfitusýrur. Ekki er skylda að hafa næringargildismerkingu á matvörum hér á landi nema þegar fullyrt er um næringarfræðilega eiginleika í viðkomandi vöru. Reyndar er það svo að samkvæmt merkingarreglugerð má ekki tilgreina magn transfitusýra á umbúðum íslenskra matvæla. Þetta setur neytendum og matvælaframleiðendum nokkrar skorður. Það má hvorki vara við miklu magni né tilgreina að varan innihaldi ekki transfitusýrur og þetta gerir neytendum verulega erfitt fyrir. Neytendur eru því í nokkuð erfiðri stöðu, auk þess sem þetta fyrirkomulag er ekki hvetjandi fyrir framleiðslufyrirtækin til að framleiða hollari og betri vöru. Mikið er í húfi að þessi þingsályktunartillaga nái fram að ganga. Reynslan frá Danmörku hefur sýnt að neysla á transfitusýrum minnkaði úr 6 g á dag frá árinu 1976 niður í 1–2 g á dag eftir setningu laganna. Á þessum árum hefur tíðni dauðsfalla vegna hjartasjúkdóma í Danmörku minnkað um 50%. Þá hefur einnig verið rætt hvort neysla á transfitusýrum auki líkur á sykursýki 2 og krabbameini og þótt niðurstöður rannsókna séu misvísandi og ekki eins afgerandi eins og þegar um hjarta- og æðasjúkdóma er að ræða, ætti öllum að vera ljóst að við ættum öll sem eitt að reyna að takmarka neyslu á transfitusýrum eins og hægt er. Ljóst er að þær eru alla vega ekki til góðs og vel má framleiða matvæli án aukins tilkostnaðar með þeim hætti að transfitusýrur myndist ekki í fæðunni. Þetta er bara spurning um verklag og hráefni. Ég styð þessa tillögu eindregið og þakka flutningsmönnum hennar fyrir að leggja hana fram.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um réttarbætur fyrir transfólk eða transgender. Ásamt þeirri sem hér stendur eru flutningsmenn þessarar tillögu hv. þingmenn Björgvin G. Sigurðsson, Siv Friðleifsdóttir, Tryggvi Þór Herbertsson, Birgitta Jónsdóttir, Ögmundur Jónasson, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir og Eygló Harðardóttir. Tillagan felur í sér að Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd til þess að gera tillögur að úrbótum á stöðu transfólks á Íslandi. Nefndin verði skipuð fulltrúum dómsmála- og mannréttindaráðuneytis, heilbrigðisráðuneytis, félags- og tryggingamálaráðuneytis, hagsmunasamtaka transfólks og Amnesty International. Nefndin kanni lagalega og félagslega stöðu transfólks á Íslandi og geri tillögur um úrbætur og nauðsynlegar aðgerðir til að hvers kyns misrétti gagnvart transfólki hverfi hér á landi og full mannréttindi verði tryggð. Tillögur nefndarinnar liggi fyrir eigi síðar en 1. apríl 2010. Hvers vegna er þetta lagt hér fram? Jú, vegna þess að réttarstaða transfólks á Íslandi er bæði veik og óljós. Engin sérstök lög gilda um málefni transfólks hérlendis ólíkt því sem víða gerist erlendis og margt vantar upp á að lagalegt jafnræði og full mannréttindi séu tryggð. Þannig er m.a. ýmislegt óljóst þegar kemur að meðhöndlun transfólks innan heilbrigðisgeirans og umboð og réttarstaða þegar kemur að læknisfræðilegri meðferð er einnig óskýr. Þá er og ýmislegt óljóst þegar kemur að óskoruðum rétti transgender einstaklinga til að óska eftir breytingu á skráningu nafns og kyns í þjóðskrá. Einstaklingur sem lifir í nýju kynhlutverki getur ekki fengið nafni sínu breytt nema hafa gengist undir aðgerð til leiðréttingar á kyni, jafnvel þótt einungis hluti transfólks gangist undir slíka aðgerð. Í áliti umboðsmanns Alþingis sem snertir réttarstöðu transfólks, í máli nr. 4919/2007, dagsett 27. apríl 2009, segir m.a., með leyfi forseta: „Umboðsmaður taldi ljóst að skortur á lagafyrirmælum um það hvort og að uppfylltum hvaða skilyrðum þessir einstaklingar gætu óskað breytingar á opinberri skráningu nafns og eftir atvikum kyns gæti haft veruleg áhrif á aðstæður þeirra og einkalíf í merkingu 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.“ Að mati umboðsmanns Alþingis er réttur einstaklinga til auðkennis, sjálfsímyndar og nafns varinn af ákvæði 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar um friðhelgi einkalífs. Umboðsmaður taldi í þessu samhengi tilefni til að vekja athygli dómsmálaráðherra og Alþingis á nauðsyn þess að tekin yrði afstaða til þess hvort þörf væri á að setja skýrari reglur um rétt transfólks til að óska eftir breytingu á skráningu nafns og eftir atvikum kyns í þjóðskrá. Umboðsmaður vakti einnig athygli heilbrigðisráðherra, dómsmálaráðherra og Alþingis á nauðsyn þess að lagt yrði mat á, með leyfi forseta: „hvort mæla skuli með skýrum hætti fyrir í lögum um þær reglur sem eigi að gilda um möguleika einstaklinga með kynskiptahneigð til að gangast undir kynskiptiaðgerð og þá um málsmeðferð og skyldur stjórnvalda í því sambandi sem og þau réttaráhrif sem læknisfræðileg greining á kynskiptahneigð og kynskiptiaðgerðin sem slík kynni að hafa í för með sér fyrir þá einstaklinga sem í hlut eiga.“ Það er mat flutningsmanna þessarar tillögu að nauðsynlegt sé að tryggja transfólki full mannréttindi og skýra réttarstöðu á öllum sviðum hérlendis. Til að móta framsækna löggjöf í þessum efnum er m.a. hægt að sækja fyrirmyndir til hins besta sem finnst í löggjöf annars staðar, t.d. á Norðurlöndunum og í Hollandi, og betrumbæta það sem þar vantar upp á. Mikilvægt er að réttarbætur til handa transfólki séu gerðar með heildstæða löggjöf í huga sem taki á skýran og óyggjandi hátt á málefnum transfólks á Íslandi. Bein aðkoma fulltrúa hagsmunasamtaka transfólks að slíkri vinnu, sem og alþjóðlegra mannréttindasamtaka sem hafa látið sig málið varða, er nauðsynleg. Takmarkið hlýtur að vera að íslensk löggjöf verði í alla staði til fyrirmyndar þegar kemur að mannréttindum og jafnræði allra þegna samfélagsins, þar með talið transgender einstaklinga. Hér er í raun lagt til að sama aðferðafræði sé notuð og þegar Alþingi samþykkti réttarbætur fyrir samkynhneigða, svo sem um staðfesta samvist, en þar var settur á laggirnar breiður starfshópur til að fara yfir sviðið. Það hefur verið okkur mikil gæfa og það var líka mikil gæfa að það var einmitt þverpólitísk samstaða og sátt um að ráðast í þær réttarbætur sem þar var um að ræða. Það er okkur öllum gríðarlega mikilvægt. Bætt réttarstaða og full mannréttindi hlýtur að vera eitthvað sem hið nýja Ísland vill halda áfram að byggja upp. Frjálslynt Ísland mannréttinda er það sem við stefnum að og þessu getum við nú þegar verið stolt af og byggt styrk okkar á, þ.e. að tryggja minnihlutahópum fullt jafnræði og að hér getum við stolt litið á fjölbreytt mannlíf og umfaðmað það í anda mannréttinda og verið þar framarlega í flokki. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri að sinni. Þetta er e.t.v. lítill hópur í okkar samfélagi og ekki margir einstaklingar en málið er gríðarlega mikilvægt fyrir líf þessara einstaklinga sem við eigum að taka mjög alvarlega og gera þeirra baráttu að okkar.

Virðulegur forseti. Í ljósi tímarammans vel ég andsvarsformið til þess að koma því á framfæri að í þessari þingsályktunartillögu eru flutningsmenn úr öllum flokkum, m.a. sú er hér stendur. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að tekið verði á þessu máli og tek undir megininnihaldið í ræðu hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur. Sá hópur sem við ræðum hér um, transfólk eða transgender á Íslandi, er ekki stór hópur en það er mjög mikilvægt að hann njóti réttinda á við aðra. Umboðsmaður Alþingis hefur komið því á framfæri eftir að hafa skoðað mál þessa hóps að það þurfi að taka á stöðu hópsins í heild og hefur m.a. vakið athygli tveggja hæstv. ráðherra á því, bæði hæstv. heilbrigðisráðherra og hæstv. dóms- og mannréttindamálaráðherra, og einnig Alþingis alls um að það sé nauðsynlegt að skoða mál þessa hóps miklu betur og taka afstöðu til þess hvernig eigi að halda á réttindum þeirra. Sú er hér stendur telur mjög mikla þörf á því að samþykkja þetta mál, fagnar því að það sé komið fram og styður það heils hugar og ætlast ekki til þess að 1. flutningsmaður svari endilega þessu andsvari af því að þetta er yfirlýsing um mikinn stuðning við málið.

Virðulegi forseti. Hér ræðum við þarfa og tímabæra þingsályktunartillögu og vil ég þakka hv. flutningsmönnum hennar kærlega fyrir hana. Fylgiskjal með tillögunni lýsir málsmeðferð umboðsmanns Alþingis en hann fékk til umsagnar kæru vegna synjunar einstaklings um nafnabreytingu en tók svo upp af eigin frumkvæði að athuga lagaumhverfi um mál transfólks. Þingsályktunartillagan talar um transfólk en í fylgiskjölum er talað um fólk með kynskiptahneigð, kynáttunarvanda, transgender-fólk og sjúklinga með ákveðna og langvarandi sannfæringu fyrir að tilheyra hinu kyninu. Það hve hugtök eru á reiki endurspeglar að hér er um nýja stöðu að ræða, þótt án efa hafi transfólk alltaf verið til, þar sem breyting á kyni er sem betur fer möguleg nú á dögum og sífellt fleiri ákveða að leiðrétta sitt kyn þótt hópurinn sé að sjálfsögðu ekki mjög fjölmennur. Í þessum hugtakaflaumi megum við aldrei gleyma að hér er fyrst og fremst um manneskjur að ræða en ekki sjúklinga eða læknisfræðileg viðfangsefni og okkur ber að gæta að því að mannréttindi allra séu virt að fullu. Það er erfitt að ímynda sér aðstöðu og tilfinningar transfólks - það að finnast maður vera í líkama af röngu kyni - en það er engu að síður vel þekkt eins og dæmin sanna. Hlutverk samfélagsins hlýtur að vera að létta þegnunum lífið og það getum við svo sannarlega gert með því að rétta lagalega sem félagslega stöðu transfólks. Eitt atriði er fyrirferðarmikið í ágætu fylgiskjali frá umboðsmanni Alþingis en það er tregða kerfisins til að heimila fólki sem hefur hafið það ferli að skipta um kyn og er farið að lifa sem einstaklingur af hinu kyninu til að skipta um nafn. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að mér þætti ákaflega óhentugt ef í persónuskilríkjum mínum, svo sem vegabréfi, kredit- og debetkortum og ökuskírteini, stæði Steindór Sigurðsson eða Guðbjörn Haraldsson. Ég efa ekki að það yrði mér til töluverðra trafala í mínu daglega lífi. Í fylgiskjalinu frá umboðsmanni Alþingis er rakin í löngu máli þrautaganga manneskju til að fá nafni sínu breytt í samræmi við það kynhlutverk sem viðkomandi er farin að lifa. Mér varð hugsað til ágætra gamanþátta sem heita Little Britain en þar koma iðulega upp smávægileg vandamál sem ekki er hægt að leiðrétta vegna þess að tölvan leyfir það ekki. „The computer says no!“ eða „Tölvan segir nei!“ er iðulega það svar sem fólk fær. Kynskipti eru langt ferli sem tekur mörg ár og sumir kjósa að gangast ekki undir lokastig meðferðarinnar sem er skurðaðgerð. Við hljótum að geta virt þau sjálfsögðu mannréttindi fólks að fá að ráða hvenær í þessu ferli það vill breyta nafni sínu. Raunar skil ég ekki einu sinni þau sjónarmið að fullorðið fólk geti ekki bara fengið að heita það sem það vill heita, óháð öllum kynáttunarvanda. Ég get ekki séð að samfélagið beri af því nokkurn skaða en benda má á nýlegt dæmi um baráttu listamannsins Curvers fyrir því að fá að heita Curver en það samræmist víst ekki íslenskri nafnahefð. Hvenær og hvort fólk sem hefur ákveðið að skipta um kyn breytir nafni sínu í þjóðskrá er smávægilegt vandamál fyrir þjóðfélagið. Ég get ekki einu sinni ímyndað mér kringumstæður þar sem slíkt gæti verið raunverulegt vandamál en það er stórmál fyrir það fólk sem er í þessu ferli. Auðvitað er margt fleira sem þarf að huga að. Ég vil árétta að fólk kýs sér ekki það hlutskipti að fæðast í röngum líkama, það bara gerist. Fólk kýs ekki heldur að fæðast með klofinn hrygg en þegar það gerist leggst samfélagið á eitt að létta viðkomandi einstaklingi lífið og lækniskostnaður er greiddur af skattborgurunum. Mér skilst að transfólk beri hins vegar stóran hluta af kostnaði við kynskiptin sjálft. Ég vil taka undir það sem kemur fram í greinargerðinni með tillögunni að takmarkið hlýtur að vera að íslensk löggjöf verði í alla staði til fyrirmyndar þegar kemur að mannréttindum og jafnræði allra þegna samfélagsins, þar með talið transfólks.

Hæstv. forseti. Ég vil bara þakka aftur kærlega fyrir þær góðu viðtökur sem þetta mál hefur fengið. Ég ítreka aftur það sem hér kom fram að þessum einstaklingum og þessu máli öllu er það gríðarlega mikilvægt að þverpólitísk samstaða náist og haldist, að það sé sátt um málið. Einnig að tekið sé heildstætt á stöðu þessara einstaklinga og að hagsmunasamtök transfólks komi með beinum hætti að starfi þess hóps sem á að fara yfir málin. Þetta er ekki flókið, þetta er ekki tímafrekt, fyrirmyndirnar eru allt um kring. Þetta krefst ekki gríðarlegra fjárútláta en þetta breytir í grundvallaratriðum lífi einstaklinga í okkar samfélagi til góðs og er þeim afar mikilvægt. Ég vil því þakka þessar móttökur og vona að málið vinnist áfram vel í nefnd.