Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (BSt): Ég skal geta þess, að samkomulag hefur orðið um það í fjhn., þótt ekki væru allir nm. að vísu viðstaddir, að taka aftur brtt. nefndarinnar á þskj. 242 til 3. umr. Brtt. á þskj. 250 er einnig þar með tekin aftur, því að hún á við fyrri brtt. hjá nefndinni. Enginn hafði kvatt sér hljóðs, er umræðu var frestað hér síðast, og er umræðu lokið.



Herra forseti. Fjhn., þ.e.a.s. 4 af 5 nm., er sammála um að mæla með því, að þetta frv. verði samþ. óbreytt. Fimmti nefndarmaðurinn var ekki mættur, er málið var afgreitt, og get ég ekkert sagt um afstöðu hans. Efni frv. er, að framvegis skuli tóbaksvörur seldar með sama verði um land allt, en hingað til hefur verið lögð á aukaálagning vegna flutningskostnaðar utan Rvíkur. Fjhn. er sömu skoðunar og flm. og hv. Nd., að það sé alveg eðlilegt og sanngjarnt, að þessar vörur séu seldar með sama verði um land allt og fyrirtækið sjálft greiði flutningskostnað út um land, en það er hverfandi litill hluti af verði tóbaksins. N. er sammála um að mæla með, að frv. þetta verði samþ.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá landbn. Nd. og er flutt að beiðni ríkisstj., sem hefur látið semja það og leggja fyrir n. Við að bera saman frv. og lögin, sem á að breyta, kemur í ljós, að í Stjórnartíðindunum hefur misprentazt kr. 3.00 fyrir kr. 30.00, þ.e. 3. verðlaun fyrir stóðhesta. Þetta blað Stjórnartíðindanna var umprentað síðan og sent öllum, sem fá Stjórnartíðindin, og n. telur því óþarft að vera nú að samþykkja breytingu á þessari prentvillu, sem búið er að breyta, og leggur því til, að 1. gr. frv. falli niður. 2. gr. gerir ráð fyrir þeirri breyt., að inn í fyrri málsgr. 83. gr. laganna, sem breyta á, bætist orðin „og reglugerða.“ Eins og 2. gr. frv. ber með sér og útskýring á henni í greinargerð, eru teknar fram sektir fyrir brot á lögunum, en engin ákvæði eru um sektir fyrir brot á reglugerðarákvæðum. Nú er búið að setja reglugerð, sem lýtur að þessum lögum, og hafði ég haldið, að sektir við broti á lögunum giltu einnig um brot á reglugerðinni. En ég hef talað við hæstaréttardómara og fleiri af lögfróðustu mönnum landsins, og telja þeir, að betra og tryggara sé að bæta inn þessum orðum, því að oft séu sett reglugerðarákvæði, sem ekki standi beint í lögum. Því telja þeir þessa lagabreytingu nauðsynlega varðandi sekt við brotum á reglugerðarákvæðum. Þá er loks 3. gr. frv., og er breytingin, sem hún felur í sér, að vísu aðeins leiðrétting á prentvillu, það stendur skakkt númer á búfjárræktarlögunum frá 1931. En þótt þetta sé augljós prentvilla, þar eð lögin eru annars nefnd rétt, þá þykir rétt að leiðrétta þessa prentvillu nú, úr því að lögunum er breytt á annað borð. Þá hefur okkur einnig sýnzt rétt, einkum með tilliti til árstímans, sem við erum nú á, að bæta aftan við frv. nýrri grein um það, að lögin öðlist þegar gildi. Teljum við það rétt með tilliti til sýninga á búfé í vor. N. er sammála um að mæla með því, að frv. verði samþ. með framangreindum breytingum, sem um getur á þskj. 252.

Frsm. meiri hl. (Vilhjálmur Hjálmarsson) : Herra forseti. Þetta frv. hefur verið til meðferðar í sjútvn. síðan nokkru fyrir hátíðar, og leitaði n. umsagna stjórnar fiskimálasjóðs, Fiskifélags Íslands og Landssambands íslenzkra útvegsmanna. Þessar umsagnir hafa nú borizt n., þó ekki umsögn frá stjórn L. Í. Ú. Niðurstaðan varð sú í n., að hún gat ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins, og eru því fram komin tvö nál. Að áliti meiri hl. standa tveir nm. með mér, en form. n., hv. þm. Barð. (GJ), gefur út sérálit. Einn nm., hv. 2. þm. Árn. (ÉE), var fjarstaddur, þegar málið var afgreitt í n. - Mér þykir rétt, án þess að ég ætli að fara að halda langa ræðu á þessu stigi málsins, að gera gleggri grein fyrir því en ég hef áður gert. Viðvíkjandi því, hvort samþykkja beri þetta frv. með litlum breyt. eða fella það, verður að gera sér ljóst, hvort ástæða var til að flytja málið og hver þörf er fyrir þær ráðstafanir, sem frv. kveður á um. En ef spurt er um það, má eins spyrja, hvort þörf hafi verið fyrir löggjöfina um fiskimálasjóð, eins og hún var sett í upphafi, en þá þörf viðurkenndi Alþ. á sínum tíma. Starfsemi fiskimálasjóðs er aðallega og í fáum orðum sagt tvíþætt: Annars vegar beinir styrkir til nýjunga, skv. 4. gr. laganna, og hins vega.r viðbótarlánveitingar með hagkvæmum kjörum til þeirra aðila, sem búa við góð skilyrði til fiskveiða, en eru févana, skv. ákvæði 5. gr. Síðan þessi l. voru sett 1947, hafa nokkrar breytingar átt sér stað á aðstæðum almennt, en þær eru allar í þá átt, að þörfin fyrir starfsemi þessa sjóðs hefur vaxið. Þar hafa farið saman erfiðleikar framleiðslunnar og minni lánastarfsemi stofnlánadeildarinnar og fiskveiðasjóðs en gert var ráð fyrir í fyrstu. Þessar ástæður kalla á aukið fjármagn til fiskimálasjóðs, eða a. m. k. krefjast þær þess, að ekki verði dregið úr því fjármagni, sem gert var ráð fyrir við setningu l., að sjóðurinn fengi til umráða. Hér er farið fram á, að hin árlega greiðsla ríkissjóðs sé fest með lögum. Önnur ákvæði frv. eru um að mæta vaxandi lánaþörf og auknum erfiðleikum bátaútvegsins með hækkun einstakra lánveitinga úr sjóðnum og lækkun vaxta. Ein helzta mótbáran, sem hreyft var gegn frv., var sú, að það væri mjög óviðeigandi að festa svona greiðslur með lögum. Það ætti ekki að ákveða greiðslur úr ríkissjóði til margra ára í senn. Mér þykir rétt að fara um þetta nokkrum orðum. Ég minni fyrst á það, að þetta atriði er einmitt mjög venjulegt í löggjafarstarfi síðustu ára. Ég skal aðeins tilnefna tvö eða þrjú atriði. Ef litið er í ríkisreikningana 1947, eru greiðslur vegna jarðræktarl. hátt á fjórðu milljón króna, Og ég hygg, að ekki leiki á tveim tungum, að mestur hluti þessara greiðslna sé samkv. bindandi ákvæðum l. Á sama reikningi er greidd vegna ýmissa bygginga í kauptúnum og kaupstöðum rúmlega 1 millj. árlega, allt samkv. bindandi lagaákvæðum. Þá er enn fremur með l. frá 1946 um landnám og nýbyggðir í sveitum gert ráð fyrir vissu framlagi árlega í 10 ár. Af þessu sést, að greiðslur til fleiri ára eru alls ekki svo óalgengar. - Í öðru lagi lít ég svo á, að þetta sé síður en svo fordæmanlegur siður, heldur ætti hann að tíðkast í fleiri málum. Ég álít, að Alþingi eigi ekki að þjarka um sömu greiðslurnar á fjárlögum ár eftir ár. Það er áreiðanlega full þörf á því að gera skarpari skil eða draga gleggri markalínur á milli löggjafar og framkvæmda. En það er nú önnur saga. - Í þriðja lagi er þetta ákvæði um fastagreiðslur til fiskimálasjóðs rökrétt, ef litið er á það, að sjóðurinn innir af hendi greiðslur vegna sjávarútvegsins samkv. 4. gr., sem eru þannig vaxnar, að sýnigt er, að þar verður þörf mikils fjármagns um ófyrirsjáanlegan tíma. Sama má segja um lánveitingar sjóðsins samkvæmt 5. gr. l., ef það mál er skoðað nokkru nánar. Í skjóli ranglátra verzlunarhátta og í sambandi við margt fleira af líku tagi hefur skapazt það ástand í þessu litla þjóðfélagi, að fjármagnið hefur sópazt af landsbyggðinni til höfuðstaðarins. Þetta ástand tel ég þjóðarógæfu, og það hefur ekki skapazt á fáum árum, heldur hefur verið að þróast um langan tíma. M. a. vegna þessa tel ég rétt að binda þessar greiðslur, sem vega eiga á móti þessari þróun að nokkru, við mörg ár, en ekki aðeins eitt. Að lokum þetta: Ég tel, að frv. eigi fyllilega rétt á sér og óumdeilanleg þörf sé á því að styrkja báða aðalþætti sjóðsstarfseminnar. Hins vegar má auðvitað deila um það, hvernig úr eigi að bæta þeirri þörf, sem hér um ræðir, og kemur þar margt til greina, sem ég fer ekki út í að sinni. Um brtt. þær, sem meiri hl. n. flytur, get ég verið fáorður, en þær eru þess efnis í stuttu máli, að haldið skuli hámarksákvæði, 150 þús. kr., til þeirra aðila, sem fengið hafa full lán úr stofnlánadeildinni eða fiskveiðasjóði.



Herra forseti. Ég hef ekki getað orðið hv. meðnm. mínum sammála um afgreiðslu þessa máls og því flutt sérstakt nál. á þskj. 260. Meginefni frv., ef að l. verður, er, samkv. 1. gr., að hv. flm. vilja láta nema í burtu það ákvæði, að framlag ríkissjóðs sé bundið því skilyrði, að það sé samþ. á fjárl. hvers árs. Þetta atriði var mikið rætt, er lögin voru sett, og þótti þá nauðsynlegt að setja þetta ákvæði inn, því ekki þótti fært að ákveða svona mikil fjárframlög án þess að vita fyrst, hvort hægt væri, og var nú hagur ríkissjóðs mun betri þá en nú. Það er alveg rétt, sem hv. flm. minntist á, að l. um nýbyggðir og endurbyggingar í sveitum og nokkur önnur l. kveða svo á, að til ákveðinna framkvæmda skuli veitt árlegt og ákveðið framlag úr ríkissjóði. En það er sjáanlegt, ef löggjafinn ætlar að halda áfram á sömu braut og stefna hv. flm. þessa frv. ríkir hér á Alþingi, að ákveða með l. fjárgreiðslur til margra ára í senn, þá er hætt við, að sæki í það horf, að slík l., bæði þessi og önnur, verði ekki annað en pappírslög. Sérhver lög, sem sett eru um að skuldbinda ríkissjóð til margra ára um milljóna greiðslur, veikja það, að hægt sé að standa við slíkar skuldbindingar áður settar, og endar aðeins á þann hátt, sem kallað er bandormur. Það hefur gengið svo langt, að hæstv. ríkisstj. hefur orðið að fresta framkvæmd ýmissa slíkra l., því að ríkissjóður hefur ekki getað staðið við þær skuldbindingar, sem á hann höfðu verið lagðar. Vegna þessara ástæðna get ég ekki verið sammála 1. gr. frv., og 1. gr. er ekki um annað en að nema úr gildi það, sem stendur í 3. tölul. 2. gr. l. 89/1947, en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Árlegt framlag úr ríkissjóði, eftir því, sem ákveðið er í fjárlögum, allt að einni milljón króna á ári næstu 10 árin frá gildistöku laga þessara.“ Nú vil ég benda á, hvernig þetta frv. er raunverulega vanhugsað, því að í sömu gr. þessara l. frá. 1947 er ákvæði nm, að Fiskimálasjóðsstjórninni sé heimilt að taka allt að 10 millj. kr. lán og ríkisstj. heimilað að ábyrgjast það. Sé þessi heimild notuð, er takmarkinu náð og fjárhagshlið sjóðsins mun betur tryggð, en með þessu frv. Ég veit einnig, að þessi málsgr. var sett inn í l. frá 1947 með það fyrir augum, að hægt væri að fara þessa leið til fjáröflunar, ef hitt brygðist, sem tekið er fram í 3. tölulið 2. gr., að hægt væri að leggja fram á fjárl. ákveðna upphæð til sjóðsins. Sé því nú svarað til, að þessi heimild sé ekki notuð vegna þess, að ekki sé hægt að fá lán, ber að sama brunni, þótt þessi grein verði samþ. Það er nú vitað, að ríkissjóður er kominn í um það bil 200 millj. kr. skuld við bankana, og ef þetta verður samþ., er ekki annað fyrir höndum, en að ríkissjóður verður að nota heimildina í l. 89/1947 og taka enn lán. - Auk þessa er önnur veigamikil ástæða fyrir því að samþ. ekki þessa gr. frv., þ. e. a. s. fjárhagsafkoma ríkissjóðs, eins og hún er í dag, og sú skoðun sérfræðinga, að ekki megi, auka fjárfestinguna í landinu og fyrsta skilyrðið til að bæta ástandið sé að draga úr fjárfestingunni. Ef nú 1. gr. þessa frv. verður samþ., er farið í þveröfuga átt. Nú geta hv. flm. auðvitað sagt, að hægt sé að draga úr alhliða fjárfestingu, þótt þetta frv. sé samþ., og þar með aukin fjárfesting í þessum þætti atvinnulífsins. Um það má auðvitað deila, hvað ganga eigi fyrir, og skal ég ekki fara inn á þau atriði. En mér þykir rétt að benda á, að eftir skýrslum hagfræðinga er upplýst, að fjárfesting í þessum atvinnuvegi var 1947 97 millj., 1948 79 millj., 1949 67 millj., og ástæða er til að ætla, að fjárfestingin 1950 muni nema allt að 66 millj. Þetta mun svara til 18–19% af heildarfjárfestingunni hvert árið, eða um 6% af þjóðartekjunum. Talið er og, að í engu landi með séreignarskipulagi sé fjárfesting, sem ríkið tekur beint eða óbeint þátt í, eins mikil hlutfallslega og hér. Ég veit ekki, hvort hv. flm. hafa gert sér það ljóst, að samþykkt á 1. gr. þessa frv. verður einmitt til þess að torvelda lausn hins mikla dýrtíðarvandamáls og tefur þannig fyrir því, að hægt sé að starfrækja atvinnuvegina á heilbrigðum grundvelli. Það er mun mikilvægara fyrir alla aðila, að skapaður sé grundvöllur en að vera að auðvelda mönnum að fá lán, sem fyrir fram eru töpuð, ef ekki er lagður starfsgrundvöllurinn. Ég tel það því mjög vanhugsað, að menn, sem vilja þessum málum vel, - og það efa ég ekki, að hv. flm. vilja, - fari nú fram á samþykkt frv., sem einungis verður til þess að íþyngja atvinnuvegunum meira, en orðið er. Í sambandi við þetta tel ég rétt að geta þess, að hæstv. fjmrh. hefur ritað fjvn. bréf og óskað eftir því, að n. athugaði, hvort ekki væru möguleikar á að skera niður um 25% hina áætluðu fjárfestingu ríkisins 1950, þ. e. a. s. 25% af 66 millj. Á þeim lista, sem hæstv. ráðh. hefur sent n. þessu viðvíkjandi, eru einmitt mörg þau framlög, sem ákveðin hafa verið til margra ára, eins og hér er gert ráð fyrir, og ekki er hægt að skerða nema með því að búa til bandorm eða fresta framkvæmd l. um óákveðinn tíma. Mér finnst það því rekast nokkuð á, að tvær veglegar stofnanir, eins og fiskimálasjóður og Fiskifélag Íslands, skuli leyfa sér að mæla með samþykkt þessa frv., en taka það ekki til greina, að stöðva þarf fjárfestinguna um tíma til þess að lækka dýrtíðina. Ég vildi nú spyrja hv. flm., því að ég geri ráð fyrir, að frv. verði. að l., ef marka má fylgi þess hér í d., - á hvað vilja þeir benda til þess að mæta þeim útgjöldum, sem af þessu mun leiða? Vilja þeir draga úr annarri fjárfestingu eða minnka aðrar verklegar framkvæmdir, t. d. byggingu brúa, lagningu vega eða annað slíkt? Eða hafa þeir á reiðum höndum till. um nýjar tekjuöflunarleiðir? Þessar upplýsingar tel ég nauðsynlegt að fá, þegar slík ákvæði eru sett sem þetta, er hafa töluverð áhrif á fjárhagsafkomu þjóðarinnar. En að þessu mun ég víkja síðar. Það má með miklum rétti segja, að landbúnaðinum hafi ekki verið tryggðar fastar tekjur, þegar jarðabótastyrkurinn var samþ. Hins vegar fer það, hve styrkirnir eru háir, eftir því, hve framkvæmdir eru miklar. Það hefur verið talin þörf á því að styrkja landbúnaðinn, þótt ekki gæfi hann af sér mikil útflutningsverðmæti, heldur vegna þess, að mönnum finnst þjóðin missa svo mjög við það allan svip, ef landbúnaðinum er ekki sýnd sómasamleg rækt. Og ef ég með mínu atkv. ætti að skera úr því, hvort heldur ætti að stöðva jarðabótastyrkina og þetta frv. ná fram að ganga eða öfugt, mundi ég hiklaust greiða framhaldi jarðabótastyrkjanna atkv. Nú vildi ég spyrja hv. flm., hvort þeir eru á gagnstæðri skoðun, eða hvaða leiðir þeir vildu þá fara til þess að ná jafnvægi. Nú vil ég benda á, að samkv. l. 89/1947, um fiskimálasjóð, er verkefni þessarar stofnunar tvíþætt. Annað verkefni sjóðsins er samkv. 4. gr. nefndra l., en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fiskimálasjóður veitir styrk til: a. Hafrannsókna. b. Rannsókna á fiskigöngum og fiskistofnum. c. Tilrauna til að veiða með nýjum aðferðum eða nýjum veiðarfærum. d. Tilrauna við verkun og vinnslu sjávarafurða. e. Markaðsleita fyrir sjávarafurðir. f. Annarra rannsókna og nýjunga í þarfir sjávarútvegsins. Öll styrktarstarfsemi sjóðsins skal vera í samráði við ríkisstjórnina.“ Þetta eru bein fyrirmæli um, að sjóðurinn skuli veita o. s. frv., sem ekki er hægt að komast hjá, ef sjóðurinn hefur nokkurt fjármagn. En þetta hefur þó ekki verið gert, þótt svo ákveðið sé það tekið fram í l. Þvert á móti hefur verið horfið frá aðalatriðinu, því sem sjóðurinn skal gera, og það framkvæmt, sem: honum er heimilt að gera. Nú vilja hv. flm. enn auka það, sem eftir l. er aðeins heimilt að gera, en ekki skal gera. - Ég skal nú sýna fram á, hvernig verkefnum sjóðsins hefur alveg verið snúið við. Samkv. reikningi fiskimálasjóðs 1948 voru 390.365 kr. veittar til starfsemi, sem heyrir undir aðalatriðið og má ekki vanrækja, en aftur á móti var varið 1.141.120 kr. til starfsemi, sem sjóðurinn er ekki skyldugur að styrkja, heldur hefur aðeins heimild til að gera. Starfsemi sjóðsins hefur hér því alveg verið snúið við. Hann hefur á einu ári varið 1.141.120 kr. til starfsemi, sem honum ber ekki skylda til að styrkja, en hefur aðeins heimild til að styrkja og á ekki að ganga fyrir aðalstarfi hans. Hann hefur bókstaflega snúið við verkefnunum, sem honum var ætlað að vinna að, svo að maður verður alveg undrandi yfir, að slíkt skuli látið óátalið. Lánastarfsemi sjóðsins er rekin þannig, að 31/12 1947 á hann útistandandi 4.172.035 kr. og árið 1948 lánar hann 1.141.120 kr., en afborganir af lánum á árinu 1948, sem hann innkallar aftur - og eru sum þeirra lána mjög gömul -, eru aðeins 191.382 kr. Það er með öðrum orðum ekkert hugsað um að innkalla lán, heldur er það látið lönd og leiðir, þótt þessar millj. kr. séu útistandandi hjá Pétri eða Páli, eins og sést bezt á þessum lista. Og það er gengið lengra, það eru afskrifaðar á þessu ári 107 þús. kr. Ég verð því að segja það, að þeir menn, sem vilja nú með breyt. á þessum l. styrkja þá starfsemi, sem hér er rekin, þeir gera það ekki til þess að tryggja hagsmuni þeirra aðila, sem l. frá 1947 ætlast til, að séu tryggðir, heldur liggur eitthvað annað á bak við. Nú þykir mér rétt að benda á það í sambandi við þessa lánastarfsemi, að ég tel mjög vafasamt, að fiskimálasjóði sé heimilt að ganga eins langt og hann hefur gert, hvað hana snertir, og ég tel raunar alveg öruggt, að hann hafi ekki haft heimild til þess, eins og hann hefur gert í heild, en ég tei einnig mjög vafasamt, að hann hafi haft heimild til að lána einstökum aðilum eins og gert hefur verið samkvæmt skýrslum frá sjóðstjórninni. Það stendur hér í 5. gr. l., með leyfi hæstv. forseta: „Fiskimálasjóður má veita viðbótarlán“ það er heimild, en ekki fyrirskipun, gagnstætt því, sem sagt er í 4. gr. - „gegn síðari veðrétti til stofnunar alls konar fyrirtækja, er horfa til eflingar fiskveiðum og hagnýtingu sjávarafurða, og séu lán þessi einkum veitt til þeirra staða, þar sem er tilfinnanleg vöntun slíkra fyrirtækja, en lítið fjármagn fyrir hendi. Hvert þessara lána má ekki fara fram úr 25% af stofnkostnaði fyrirtækisins og ekki að viðbættum lánum með betra veðrétti nema meiru en 85% af stofnkostnaði. Engin lánveiting má nema yfir 150.000 kr. Lánskjörin séu þau sömu og hjá Fiskveiðasjóði Íslands.“ Nú er það vitað í sambandi við skýrsluna frá sjóðstjórninni, að á árinu 1949 hefur lánastarfsemi sjóðsins numið 1.193.000 kr., með öðrum orðum, hlutföllin milli lánastarfseminnar, sem aðeins er heimild til fyrir, og styrkjastarfseminnar, sem er skylda sjóðsins að framkvæma, eru eins og undanfarið heldur óhagstæð. En til hvaða aðila er þetta fé lánað? Meðal annars hefur verið lánað til Guðmundar Jörundssonar, Akureyri. Ég geri ráð fyrir, að það sé í sambandi við togara, sem hann lét byggja. Mér er ekki kunnugt um neina nýjung í sambandi við þá togarasmíði, aðra en þá, að lestar allar í skipinu eru klæddar með alúminium, en þessi nýbreytni hafði verið tekin upp áður í sambandi við smíði Reykjavíkur togarans Hallveigar Fróðadóttur. Ef þess vegna átt hefði að styrkja þessa nýjung, þá bar ekki síður að styrkja þá nýjung, sem fyrst var gerð. Ég skal ekki fara lengra út í það, en hins vegar var engin ástæða til að ganga lengra í því að veita lán í þessu skyni en því nam, sem þessi nýjung kostaði, og mér er vel kunnugt um það, að kostnaðarmismunurinn á því að klæða lestina á venjulegan hátt og að klæða hana með alúminium er ekki nema brot af þeirri upphæð, sem hér hefur verið lánuð. Ég skil þess vegna ekki, hvernig stjórn fiskimálasjóðs hefur treyst sér til að verja það, samkv. því sem fyrirmæli 5. gr. l. segja til um, að lána þessu fyrirtæki 150.000 kr. Það kann að vera, að þetta hafi verið lánað í sambandi við það, að hugsað var að setja fiskimjölsvélar í þetta skip, en þær vélar komu aldrei í skipið og það var fyrir fram vitað, svo að þetta lán byggist eingöngu á því, hve fjárfrek sú nýjung hefur verið, sem gerð var við smíði skipsins. Þá hafa verið lánaðar 85 þús. kr. til h. f. Mata, Reykjavík, og 150 þús. kr. til Ís h. f. Kópavogi. Ég skal ekkert um það segja, hvort þessi fyrirtæki vinna að hagnýtingu sjávarafurða. Ég hygg, að það sé mjög vafasamt um annað, kannske bæði, en hitt er alveg víst, að með þessum lánum eru þverbrotin ákvæði 5. gr. l., því að þar er tiltekið, að þeir staðir skuli ganga fyrir, þar sem ekki sé nægilegt fyrir af slíkum atvinnutækjum, en að þeir staðir gangi ekki fyrir, þar sem þeim hefur verið hrúgað upp, svo að þau standa mörg tóm og bíða eftir hráefnum, svo sem er um Fiskiðjuver ríkisins, sem stendur nú án hráefna og verður að taka á sig þá áhættu að ráða til sín fiskibáta, svo að hægt sé að starfrækja það. Ég verð að segja það, að þegar þannig er farið með þessi mál, þá get ég ekki lagt til, að lengra verði haldið á þessari braut, en nú hefur verið gert. Ég sé, að stofnunin hefur farið inn á þá, eins og þeir segja sjálfir í bréfi sínu, mjög vafasömu leið að lofa lánum af væntanlegum tekjum sjóðsins næstu tvö ár. Ég skal ekki segja um, hve vafasöm sú leið er, það eru þeirra eigin orð, en hér eru að minnsta kosti þrjú atriði, sem fróðlegt væri að fá upplýsingar um. Björn Benediktsson netagerðarmaður, Reykjavík. hefur lofað lán hjá fiskimálasjóði, að upphæð 150.000 kr. Ég veit ekki, hvort hann rekur frystihús, en þótt svo væri, þá teldi ég, að ekki mætti lána honum, vegna þess fjölda af frystihúsum, sem komin eru upp hér í Rvík. Fiskimálasjóður hefur einnig lofað vélsmiðjunni Þór, Ísafirði, láni, en það er vitað, að undanfarin ár hafa vélsmiðjur blómgazt mjög og verið hinar mestu afætur á útgerðinni yfirleitt. Ef það er líka hlutverk fiskimálasjóðs að lána þeim, þá verð ég að segja það, að þetta frv. þarf sannarlega að athugast betur að öðru leyti. Ég tel, að þessi lán, sem ég hef nú nefnt, samrýmist ekki heimild l., heldur sé algerlega óheimilt að lána til þessara fyrirtækja. Sama er að segja um dráttarbrautina á Norðfirði. Dráttarbrautir hafa 40% styrk úr ríkissjóði, en þar að auk styrkir ríkið þær með því að ábyrgjast 60% af lánum þeirra. Mér finnst því skörin fara að færast upp á bekkinn með slíkri lánastarfsemi. Ég verð að segja það, að ef ofan á þessi fríðindi á það að bætast, að ríkissjóður taki lán með 6 eða 6½% vöxtum í Landsbankanum og verji því til að lána þessum fyrirtækjum og það með 2½% vöxtum, þá er það fjármálaspeki, sem ég ekki skil. Og sá flokkur, sem stendur að slíkri fjármálaspeki, er ekki alveg ábyrgðarlaus. Hann getur sagt við viðkomandi fjmrh., að hann geti sagt af sér, ef þessir baggar skuli á ríkissjóð bundnir, en ábyrgðarlaus er ekki slíkur flokkur, sem vill knýja fram slíka meðferð í fjármálum landsins. Ég hef bent á, hvernig fé fiskimálasjóðs hefur verið varið undanfarin ár. En einmitt vegna þess, að svona átti ekki að fara með fé sjóðsins, voru ákvæðin sett í 4. gr. l. á sínum tíma, því að það er vitað - og það er svar við spurningu hv. 1. flm. um það, hvort ástæða hefði verið til að breyta l. -, að aðalástæðan til þess, að l. var breytt, var sú, að álitið var, að fiskimálan. gamla hefði farið langt út fyrir þau takmörk, sem hún hafði heimild til að fara samkv. l. Hún hafði t. d. ekki heimild til þess að leggja millj. kr. í fiskiðjuver. Með þessum l. átti að tryggja það, að fiskimálasjóðsstjórnin, sem við tæki eftir þessum l., gæti ekki farið á sama hátt með fé það, sem hún hefði yfir að ráða. En hún virðist ætla að fara eins að í þessu efni og hefur þegar gengið langt inn á þá braut. Hins vegar voru sett fyrirmæli í 4. gr. l., þar sem fyrirskipað er, hvert verkefni sjóðsins skuli vera. Og það er gert meira. Það er sett trygging fyrir því, að þessari fyrirskipun sé hægt að hlýða, með því að setja inn í 2. gr. frv., að fiskimálasjóður skuli hafa tekjur, eins og sagt er í 1. og 2. gr., af útflutningsgjöldum. Frv. er byggt upp með fullkomnu öryggi um, að annars vegar nægi tekjurnar einmitt frá sjávarútveginum, og hins vegar á að verja einmitt sömu tekjum til þess að undirbyggja og treysta sjávarútveginn í framtíðinni, á sama hátt og 4. gr. mælir fyrir um, en það er ekki byggt upp til að grafa undan sjávarútveginum, eins og gert hefur verið með framkvæmdum sjóðstjórnarinnar, þar sem meiri hluti fjárins er tekinn frá aðalverkefninu og lánað til manna, sem ekki stunda sjávarútveg eða koma nálægt sjávarafurðum. Og ég vil ekki vera með í því að viðurkenna eða halda áfram að styrkja slíkt. Ef fara á yfirleitt inn á lánastarfsemi, er langbezt að setja alveg ákveðin ákvæði um það í l. Ef frv. verður samþ. hér við 2. umr., þá mun ég bera fram brtt. við 3. umr., einmitt í sambandi við það, að þá er alveg sjálfsagt að setja ákvæði um það í l., hve mikill hluti af tekjum sjóðsins skuli fara til lánastarfsemi og hvað mikið til starfsemi samkv. 4. gr. Þeim mönnum, sem farið hafa með sjóðinn undanfarið, hefur ekki verið trúandi til þess að fara með hann samkv. l., og þess vegna er bezt að binda það svo með l., að þar sé enginn vafi á. Það verður að metast af Alþ., hvernig það vill skipta þessu fé. Ef svo á að halda áfram lánastarfsemi, sem ég skal út af fyrir sig ekki mæla á móti, ef hún er rekin innan viturlegra takmarka, þá á að sjálfsögðu að láta þá starfsemi ganga yfir til fiskveiðasjóðs og taka hana úr höndum þeirra manna, sem hafa haft með hana að gera undanfarin ár. Skal ég færa fyrir því nokkur rök. Fiskveiðasjóður hefur nú yfir að ráða um 30 millj. kr., en það er það fé, sem hann lánar út samkv. fyrirmælum l. um fiskveiðasjóð. Það hefur á árinu 1948 kostað kr. 94.622,05 að stjórna þessum málum, útlánum, sem nema um 30 millj. kr., og að innheimta þau og tryggja. Á reikningum sjóðsins er ekki neitt svipað því af afskriftum eða töpuðum skuldum - á árinu 1948 eru engar tapaðar skuldir - eins og hjá fiskimálasjóði, þar sem þær eru á annað hundrað þús. Fiskimálasjóðsstjórnin hefur á sama tíma kostað kr. 147.747,01, eða 50 þús. kr. meira en stjórn fiskveiðasjóðs. Ég hef rætt um það við stjórn fiskveiðasjóðs, hvort þeir mundu vera fúsir til að taka þetta verk að sér, og þeir telja, að það mundi vera þeim ljúft. Það mundi kosta sáralítið eða ekkert samanborið við þann kostnað, sem hefur verið við fiskimálasjóð, því að ekki þyrfti að bæta við mörgu starfsfólki til að vinna þessi störf. Auk þess hefur fiskveiðasjóður haft með höndum - og er það innifalið í þeim kostnaði, sem ég nefndi - aðstoðarlán til síldarútvegsmanna 1947, að upphæð 5 millj. kr., og aðstoðarlán til síldarútvegsmanna 1948, rúmar 4 millj. kr., og auk þess styrki úr lánasjóði fiskiskipa, nærri 7 millj. kr. Þetta heyrir allt undir verksvið Fiskveiðasjóðs Íslands, og er þá eðlilegt, að hann taki einnig við lánastarfsemi fiskimálasjóðs. Fiskveiðasjóðurinn er langkunnugastur hag útgerðarmanna yfirleitt og veit bezt, hvar skórinn kreppir að hjá þessum aðilum, og þekkir bezt skuldbindingar þeirra á öllum sviðum. Það er þess vegna langeðlilegast, að sá hluti þessa fjár, sem ætlaður er til útlána, sé afhentur Fiskveiðasjóði Íslands til meðferðar. Fiskifélag Íslands leggur einnig til í sinni umsögn, að þetta verði gert. Ég mun því, eins og áður er fram tekið, ef þetta frv. verður samþ. við þessa umr., bera fram till. um það í fyrsta lagi, að skipt sé tekjum sjóðsins á milli verkefnanna samkv. 4. og 5. gr. l. og að sá hluti. sem ætlaður er til útlána samkv. 5. gr., verði afhentur öðrum aðila. Á þann hátt má stórlega draga úr kostnaði við fiskimálasjóð. Þá er hann ekki orðinn nema nefnd til að ákveða, hvernig styrkveitingum skuli varið, og er alveg meiningarlaust, að borgaðar séu 150 þús. kr. á ári fyrir að veita styrki, sem nema 390 þús. kr. Það fer að verða skrýtin fjármálaspeki. Nú vil ég í sambandi við þetta leyfa mér að benda á það, að þrátt fyrir það að Alþ. 1947, fyrir margítrekaðar beiðnir útgerðarmanna, tryggði ákveðið fé og mjög mikið fé frá útgerðarmönnum sjálfum til þess að inna þau verkefni af hendi, sem tiltekin eru í 4. gr. frv. og eru aðalundirstöðuatriðin til að tryggja rekstur sjávarútvegsmála í framtíðinni, framkvæma rannsóknir í sambandi við fiskveiðar og hins vegar að leita öruggra markaða fyrir sjávarafurðirnar, þá er til þeirra mála aðeins varið 390 þús. kr. árlega. Hefur því orðið að leita til Alþ. hvað eftir annað til að krefja mjög hárra útgjalda til þessara framkvæmda, sem fiskimálasjóður á að annast. Í þessu sambandi vil ég leyfa mér að benda á það, að fyrir Sþ. liggur þáltill., þar sem skorað er á Alþ. að veita nú þegar mjög ríflega fjárhæð til að láta gera gagngerðar rannsóknir á því, hvernig hægt sé að veiða síld, sem vitað er, að liggur hér úti fyrir ströndum Faxaflóa, svo að þessi fyrirtæki, sem eru hér kringum flóann og eru í fjárþröng og verið er að styrkja, hafi eitthvað að starfa. Það er hugsað að senda út skip til þess að leita uppi, hvar helzt er hægt að ná veiðinni, láta athuga, hvort ekki er hægt að finna upp ný veiðarfæri o. s. frv. En þetta er einmitt það, sem fiskimálasjóði ber skylda til að gera samkv. 4. gr. l. Við höfum fengið umsókn frá fiskimálasjóðsstjórninni í sambandi við þetta mál, þar sem sagt er, að sjóðurinn geti ekki tekið þetta verkefni að sér, þar sem hann sé í fjárþröng. En hvers vegna er hann í fjárþröng? Hann er í fjárþröng af því, að hann hefur notað það fé, sem átti að standa undir þessum kostnaði, til annarra hluta, sem hann hafði mörgum sinnum minni heimild til að gera og er miklu minni ástæða til að gera. Það verður engan veginn hægt að tryggja með nokkru öryggi framkvæmd á 4. gr. l. um fiskimálasjóð, nema hér sé snúið við á þeirri braut, sem farin hefur verið í þessum efnum, og hætt sé við að láta meginhlutann af tekjum sjóðsins árlega ganga í vafasöm lán, vafasama fjárfestingu, en hugsa ekki um meginatriðin, að tryggja rannsóknir, tilraunir og markaðsleitir í þágu sjávarútvegsins og alveg sérstaklega, svo að þessi fyrirtæki geti komizt á fjárhagslega sterkan og öruggan grundvöll. Það er áreiðanlegt, að eigendur þessara fyrirtækja, sem hér hefur verið minnzt á, óska miklu frekar eftir því, að hægt sé að búa þannig að þessum málum, að þeir geti rekið fyrirtæki sin öruggir án þess að þurfa á þessari lánastarfsemi að halda. En það verður ekki gert með því að fara lengra í lánastarfsemi og lengra frá því verkefni, sem fiskimálasjóður fyrst og fremst á að vinna að. Í frv., eins og það liggur fyrir, vilja hv. flm. hækka takmörkin úr 150 þús. kr. upp í 350 þús. kr. Það er hámarkslán, sem lána má til einstaklinga úr sjóðnum. Sjálf sjóðstjórnin mælir á móti þessu í bréfi sínu og telur, að ekki sé tímabært að hækka hámarkslán úr sjóðnum, og þykir mér það ekki undarlegt, þar sem þeir eru búnir að hrifsa svo að segja allar tekjur hans, þó að þeir vilji ekki láta lögfesta slíka hækkun, enda kæmi það í beina andstöðu við þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið, þar sem stjórnin hefur skipt 2.661.000 fyrir fram úr sjóðnum, sem er allt það fé, sem hann hefur yfir að ráða á næstu tveimur árum. Mér þykir því engin furða, þó að sjóðstjórnin geti ekki fallizt á þessa mjög svo þrauthugsuðu till. hv. flm. En eftir frv. er samt sem áður ætlazt til, að þessi lán, sem eru að langmestu leyti áhættulán og lítil sem engin trygging fyrir að komi aftur, skuli lánuð með 2½% vöxtum á ári, meðan vitað er, að hvorki fiskveiðasjóður né nokkur önnur stofnun í landinu tekur svo lága vexti, að undanskilinni stofnlánadeildinni, sem nú er komin í þrot, mikið fyrir það, hvað vextir voru settir lágir hjá henni, eins og bent hefur verið á. Hver á að borga mismuninn? Er ætlazt til, að mismunurinn milli venjulegra vaxta og 2½% vaxta sé nokkurs konar styrkur til þessara manna? Mér virðist það vera hugsunin hjá hv. flm. Það er vitað, að eigi ríkissjóður að láta 1 millj. kr. árlega, þá þarf hann að greiða af því láni a. m. k. 6½%, ef ekki 7% vexti, og mér skilst, að hann eigi að bæta því við sitt lán að bera þá byrði. Það er áreiðanlegt, að í dag er hvergi hægt að fá lán með 2½% vöxtum, hvernig sem að er farið. Þessi fjármálastefna, sem hér er rekin, er fyrir neðan allar hellur. Það er fyrir neðan allar hellur að byggja upp nokkra lánastarfsemi á mjög vafasömum verðmætum á bak við annars vegar og meira en helmingi lægri vöxtum, en venjulegir eru hins vegar. Hér er komið inn á hreina styrkjastarfsemi en ekki lánastarfsemi, en það er ekki tilætlunin, heldur er það beint gegn fyrirmælum 5. gr., að slík styrkjastarfsemi sé rekin. Ég hef þá lýst, hvers vegna ég hef ekki getað orðið samferða meðnm. mínum um afgreiðslu málsins. Það getur vel verið, að bæði þeir og aðrir, sem mál mitt heyra, telji þetta fjandskap við sjávarútveginn, en ég tel hitt meiri fjandskap við sjávarútveginn, að vera að skapa upp á pappírinn skilyrði, sem aldrei verður hægt að veita þessum atvinnuvegi, og blekkja menn til áframhaldandi starfsemi á þeim grundvelli. Ég tel það nauðsynlegast í þessu máli að skapa þann starfsgrundvöll fyrir þessi fyrirtæki, að þau geti sjálf starfað að eðlilegum hætti undir eðlilegum lánskjörum, en ég kalla það eðlileg lánskjör, ef þau gætu fengið 4%. Ef þau gætu fengið þau lánskjör, sem talað er um í 5. gr., að megi veita, þá tel ég það eðlileg lánskjör, þó að ekki sé farið lengra út í fjarstæðuna, en komið er. Ég skal svo ekki á þessu stigi málsins ræða það nánar, en ég hef gert, en legg til, að frv. verði fellt.



Herra forseti. Mér þykir rétt nú þegar að gera nokkrar aths. við ræðu hv. þm. Barð., frsm. minni hl., og mun ég þá jafnframt víkja nokkuð að einstökum atriðum í nál. hv. þm. Það segir svo í nál. m. a. um það atriði, að það sé í senn harla óviðeigandi og sára þýðingarlítið að lögbinda þetta framlag. Hér sé raunverulega ekki um annað að ræða en viljayfirlýsingu þingsins. Um þetta atriði út af fyrir sig fór ég nokkrum orðum í fyrri ræðu minni og ætla ekki að bæta þar miklu við. Hv. þm. gat um það í ræðu sinni nú, að mjög kæmi til orða, mér skildist milli fjvn. og fjmrh., að taka til athugunar að lækka um 25% marga gjaldaliði ríkissjóðs, jafnvel einnig þá, sem bundnir væru með ákveðnum l. Ég vil aðeins benda á það, að jafnvel þótt þessi leið væri farin, væri þó stórum betur komið málum fiskimálasjóðs, ef hann hefði þetta framlag bundið í l. og fengi 75% af því, heldur en eins og það hefur verið undanfarið, að hann hefur ekkert fengið. Og að halda því fram, eins og gert er m. a. í nál. hv. þm., að löggjöf, sem hefur gjöld í för með sér fyrir ríkissjóð, sé ekki á neinn hátt bindandi, sýnist mér augljós fjarstæða. Þá virðist mjög koma í ljós sú skoðun hjá hv. þm., að það sé sjálfsögð starfsaðferð og eigi að vera föst regla, að í hvert sinn, sem flutt er frv., sem hefur gjöld í för með sér, þá eigi að taka inn í frv. tekjuöflun þar á móti. Það getur vel verið, að þetta ætti svo að vera. En ég hygg, að þessi leið hafi ekki verið farin undanfarið. Og meðan svo hefur ekki verið, þá get ég ekki tekið á móti neinum sérstökum skútum fyrir það, þó að ég flytji frv., sem að þessu leyti er eins úr garði gert og fjöldi annarra þingmála hefur verið á undanförnum árum. Í nál. segir m. a., að sama takmarki væri hægt að ná fyrir sjóðinn með því að nota lánsheimildina, sem gefin er í gildandi l., eins og að veita sjóðnum beint framlag úr ríkissjóði. Mér finnst alveg augljóst, að þetta fær ekki staðizt, að einu gildi fyrir sjóðinn, hvort hann fær féð sem framlag eða hvort hann fær það sem lán, sem hann þarf að greiða vexti af og skila á tilsettum tíma. Þá segir hv. þm., að lántökuheimildin hafi verið sett inn í l. upphaflega til þess að nota hana, mér skilst eingöngu, ef framlag ríkissjóðs fengist ekki. Ég held, að það séu ekki til þau ákvæði í l., sem geri það eðlilegt að skilja þau svo alveg ákveðið. Ég hef litið svo á, að þessi heimild væri sett inn í l. með það fyrir augum, að hún yrði notuð til að afla sjóðnum fjár til viðbótar við fastar tekjur af útflutningsgjaldi og til viðbótar við framlag ríkissjóðs. Þá var gert nokkuð mikið úr því atriði, að þessi hækkun, sem hér er farið fram á, mundi mjög vinna gegn því, sem nú er þó talið æskilegt, að draga úr fjárfestingunni. Það má kannske segja, að einhver fótur sé fyrir þessu. Ég vil þá leyfa mér að benda á, að eins og fyrir liggur í þeim fylgiskjölum, sem birt eru með áliti hv. minni hl., þá hefur sjóðstjórnin lofað lánum upp á allverulega upphæð. Þessi loforð hygg ég, að séu yfirleitt þannig og ástæður þeirra félaga og fyrirtækja, sem hér er um að ræða, þær, að þau eru þegar búin að ráðast í framkvæmdirnar. Framkvæmdirnar hafa verið gerðar og hin ýmsu fyrirtæki burðast nú með mjög dýr og óhagfelld lán, væntanlega mest víxla hjá sparisjóðum heima í sínu héraði og bönkum. Það, sem færi í þessa hluti af framlagi sjóðsins, mundi því ekki hafa í för með sér nýja fjárfestingu. Jafnframt liggur hitt alveg ljóst fyrir, að það verkefni sjóðsins, sem getið er um í 4. gr. l., er svo geysilega víðtækt, að það krefst mjög mikils fjármagns árlega á næstu árum, ef því er sinnt svo sem vera þyrfti. Enn fremur sýnist mér það liggja ljóst fyrir, að fjárfestingin á komandi árum - þó að það sé kannske ekki æskilegt, þá mun þó svo fara - verður takmörkuð af beinum afskiptum opinberra aðila. Þá segir í nál. minni hl., að allar fastar tekjur sjóðsins ætti að nota eingöngu samkvæmt 4. gr., þ. e. a. s. styrktarstarfsemi. Enn fremur segir á öðrum stað, að fiskimálasjóði hafi verið falin framkvæmd þeirra mála og sköpuð öll skilyrði til að sinna þeim mjög myndarlega. Ég held, að það sé eitthvað orðum aukið, svo að ekki sé meira sagt, að sjóðnum hafi verið falin framkvæmd þeirra mála, sem um getur í 4. gr., þar á meðal hafrannsókna, markaðsleita o. s. frv. En viðkomandi þessu, sem hv. frsm. minni hl. vildi telja, að l. gerðu mjög skarpa skilgreiningu á skyldum sjóðsins viðkomandi verkefnum þeim, er um ræðir í 4. og 5. gr. l., þá vil ég leyfa mér að benda einnig á 3. gr. l., sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fé fiskimálasjóðs skal verja til eflingar sjávarútvegi á þann hátt, er segir í 4. og 5. gr. þessara laga.“ Mér skilst, að 3. gr. brúi nokkuð þetta geysilega djúp, sem hv. þm. vildi vera láta, að væri milli skyldna fiskimálasjóðs varðandi þau verkefni, sem getið væri í 4. gr. annars vegar og 5. gr. hins vegar. Það kom mjög fram í ræðu hv. þm., og ég held, að hann hafi sagt það eiginlega berum orðum, að hann vefengi heimild sjóðstjórnarinnar að nota svo mikið fé úr sjóðnum til lánastarfseminnar eins og hún hefur gert. Jafnframt taldi hann mjög orka tvímælis um einstakar lánveitingar, hvort heimilar gætu talizt. Fyrst nú ekki eru skýr ákvæði í l. um það, - og um það verður ekki deilt, að þau eru ekki til, - hve mikið af fé sjóðsins eigi að nota til útlána og hve mikið til styrktarstarfsemi, þá held ég, að ekki sé hægt að vefengja heimild stjórnarinnar að þessu leyti. En hvað viðvíkur lánveitingum til einstakra aðila, þá getur verið örðugt að dæma til fulls í einstökum tilfellum, án þess að fyrir liggi nákvæmar upplýsingar um þau rök, sem legið hafa til grundvallar fyrir sérhverri lánveitingu. Hv. frsm. minni hl. minntist á lánveitinguna til Guðmundar Jörundssonar. Mér skildist, að hv. frsm. hefði eingöngu viljað láta hana byggjast á því, að í skip þessa manns hefðu verið sett ákveðin tæki, viss umbúnaður í lest, sem væri nýr, og þá mætti, samkvæmt anda l., upphæð lánsins ekki fara fram úr því, sem þeir hlutir, sem væru hrein nýjung, hefðu kostað. Mér skilst, að samkvæmt þessari reglu mætti t. d. ekki lána til frystihúsa umfram það, sem kosta mundu þeir hlutir, sem áður væru óþekktir í slíkri stofnun. Allir sjá, hve fáránlegt slíkt fyrirkomulag væri. Hins vegar skal ég viðurkenna það, að mér sýnist nú við að líta yfir skrána um útlánin, að þar séu ýmsar lánveitingar, sem fljótt á litið eru hæpnar. Nú er ég hins vegar ósköp hræddur um, að ef einstakir menn færu að athuga útlánaskrár hvaða stofnana sem vera skyldi á þeim tíma, þegar lánsfjár er beinn skortur og um það rifizt, þá mundu alltaf koma fyrir mörg lán, sem þessum sömu einstöku mönnum þættu mjög orka tvímælis. Svo var það viðkomandi því, að það hefðu verið mjög litlar og óeðlilega litlar afborganir af lánum árið 1948. Það má vel vera, að þetta sé alveg rétt. Mér fannst samt frásögn hv. þm. af þeim hlutum ekki fyllilega tæmandi. Þannig var ástatt samkvæmt gögnum, sem við höfum frá árslokum 1948, að rúmlega 4.127 þús. kr. lán var hjá Fiskiðjuveri ríkisins, en þá upphæð tei ég sérstaks eðlis, og það er engin afborgun af henni á þessu ári. En ef hún er dregin frá þessari upphæð og það, sem hefur verið afskrifað sem tapað, þá er eftir 2.800 þús. kr., en afborgun er 191 þús. kr., eða 7% af þessari upphæð, eða 1/14 hluti. Það má vel segja, að það sé óeðlilega lítil afborgun, en hinu má þó ekki gleyma, þegar því er slegið föstu, hversu geysilega erfið aðstaða er nú hjá viðkomandi atvinnuvegi. Ég get ekki varizt því, að mér finnst koma nokkuð fram í áminnztu nál. hv. minni hl. sjútvn., að þessi hv. þm. telji verkefni sjóðsins samkvæmt 4. gr. svo mikils verð, að ef þau væru rækt svo sem vera ætti, þá væru verkefnin samkvæmt 5. gr. allt að því óþörf. Þetta hélt ég þó, að okkur báðum, mér og hv. þm. Barð., sem höfum nokkra þekkingu á ástandinu úti á landi, ætti að vera ljóst, að ekki fær staðizt. Þörfin fyrir starfsemi sjóðsins samkv. 5. gr. hefur aldrei verið brýnni en nú, svo mjög sem bátaútvegurinn og honum tengd fyrirtæki eru aðþrengd orðin fjárhagslega. Hv. þm. telur, að það eigi að setja ný l. og reglur um skiptingu tekna sjóðsins á milli hinna tvíþættu verkefna stofnunarinnar. Má vel vera, að það sé athyglisvert, ég skal ekkert um það segja að svo komnu máli. Mér finnst dálítið villandi hjá hv. þm., þegar hann sagði, að stjórn Fiskifélagsins legði ákveðið til, að lánastarfsemi fiskimálasjóðs væri sameinuð starfi fiskveiðasjóðs. Í bréfinu segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Á fundi sínum í gær samþykkti félagsstjórnin að mæla með frumvarpi þessu, en vill þó í því sambandi benda á, hvort ekki gæti til mála komið að færa útlánastarfsemi þessa yfir í fiskveiðasjóð.“ Hér er aðeins bent á þetta sem hugsanlegan möguleika. Þegar l. um fiskimálasjóð voru sett í upphafi, var ástæðan sú, að rétt þótti að hafa skýra markalínu milli þess, sem var venjuleg bankastarfsemi, og þeirra lána, sem gert var ráð fyrir, að fiskimálasjóður veitti. Ég held, að það sé ekki rétt að hverfa frá þessu atriði. Ég skal að vísu viðurkenna, að með þeirri hækkun á hámarki einstakra lána, sem nú er gert ráð fyrir í reglunum, verða þessi mörk ógleggri, en þau voru samkvæmt upphaflegu l. um fiskimálasjóð. En ég tel, að till. um þessa hækkun hafi fram komið af breyttum ástæðum og brýnni þörf og það geri frv. frambærilegt, eins og á stendur, þó að það auðvitað engan veginn geri það óþarft að taka málið til nýrrar athugunar síðar, ásamt öðrum skyldum lögum. Ég vil svo að lokum aðeins segja það, að að minni hyggju þá er kjarni málsins sá að bæta úr þörf dreifbýlisins, einkum og sér í lagi þeirra staða, sem eru útgerðarhæfir og hafa brýnasta þörf fyrir aukið fjármagn. Afgreiðsla þessa litla frv. hygg ég, að fari eftir því, hvern skilning hv. þm. sýna þessu atriði.

Frsm. minni hl. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Ég skal ekki fara lengra út í þetta atriði. Ég hef tekið mestallt fram, sem máli skiptir, í minni framsöguræðu fyrir minni hl. En ég vil benda á, að hv. frsm. meiri hl. og 1. flm. þessa frv. kom alls ekkert inn á þau atriði, ekkert inn á kjarna málsins, bókstaflega ekkert inn á kjarna málsins, m. a. að þetta eru pappírslög. Hann sneiddi fullkomlega fram hjá því atriði. Ég ætla svo að svara aðeins örfáum orðum hans aths. Hann segist ekki kunna við þau ummæli mín á nál., að það væri ákaflega þýðingarlítið að lögfesta þetta frv. Ég vil spyrja hv. flm. að því. Telur hann það mikils virði að fá þetta inn í l., ef ekki er hægt að taka upp framlagið í fjárl. eða ríkissjóður getur ekki fengið á þessu tímabili, m. a. á þessu ári, lán til þess að veita lán til þess að standa undir þessum gjöldum og hvorki hann né aðrir hv. þm. treysta sér til að leggja á nýja skatta til þess að mæta þessum greiðslum og í þriðja lagi, ef menn sjá sér ekki fært að færa niður önnur gjöld ríkissjóðs móts við það, sem hér verður að leggja fram? En eitthvað af þessu verður að vera fyrir hendi, til þess að þessi l. verði eitthvað annað en pappírsgagn. Mér finnst hv. flm. ganga fram hjá kjarna þessa máls. Það er rétt, það hefur hvað eftir annað verið farið inn á þessa braut, að setja ný l., og lögbinda fjárframlag fyrir fram, án þess að bent væri á nokkrar tekjur. Hv. flm. finnst þá ekkert athugavert, þó að þessi braut verði farin áfram. Sannleikurinn er sá; að ef þetta er gert að aðalregl., að halda áfram takmarkalaust á sömu braut, þá leiðir það út í ógöngur. Ég veit, að hv. flm. er það skýr á þessi mál, að hann sér, að það getur ekki annað en leitt út í ógöngur. Það er hægt að koma með till. um fjárframlög, þó að bent sé á litlar eða engar tekjur á móti, til eins árs. En hér er um að ræða fasta upphæð, sem ríkið á að greiða í 10 ár, sem við getum engu spáð um, hvernig verða. Og svo er annað. Þessi sjóður, sem hér á að fá aukið fjármagn, hann hefur fastan og ákveðinn tekjustofn til þess að geta innt af hendi sín störf. Það er ákaflega mikill munur á því, hvort þessari stofnun væru ekki tryggðar neinar tekjur, bókstaflega ekki neinar tekjur, eða hvort henni eru tryggðar allverulegar tekjur, eins og gert er í l. um fiskimálasjóð. Sé hægt að undirbyggja þennan atvinnurekstur eins og ég hef rætt um og ætlazt er til í 4. gr., þá fær á þann hátt þessi stofnun enn meiri auknar tekjur árlega inn í sjóðinn. Mér finnst hv. frsm. líta algerlega fram hjá þessum kjarna málsins. Það er náttúrlega alltaf hægt að ákveða svona í l., eins og hv. flm. hefur bent á, og það er mikið gert að því, en hitt er annað mál, hvort það stenzt í veruleikanum. Það mætti deila um þetta, ef það væri aðeins í eitt skipti, en hér er um að ræða ráðstöfun, sem á að standa heilan áratug, og einhvern tíma grípur lífið inn í, fyrr eða síðar, og þá er sama, hvað hefur verið samþ., ef ekki er hægt að fá þessar tekjur á einn eða annan hátt, og ef fé er ekki til, þá verður það ekki heldur greitt. Það er raunverulega vantraust, hreint og beint vantraust á þm. að setja þetta inn í l. og treysta þeim ekki til að hafa þann kjark og manndóm á hverju ári að koma fram með till. um það að taka þetta ákvæði inn í fjárl. og berjast fyrir því þar. Þeir virðast ekki treysta sér til þess að gera þetta hér, heldur vilja fá þetta inn í lagabálkinn, en hugsa svo ekki um, hvort hægt sé að uppfylla l. á eftir. Ég veit ekki, hvor okkar, hv. 2. þm. S-M. eða ég, sýnir dreifbýlinu meiri andúð í sambandi við þetta mál, ég með því að sýna fram á staðreyndir í sambandi við málið eða hv. 2. þm. S-M. með því að flýja burt frá kjarna málsins. Af því að ég veit, í hvaða félagsskap hv. 2. þm. S-M. er, þá skil ég að vissu leyti, af hverju hann mun telja betra að skera niður um 25% framlög til verklegra framkvæmda yfirleitt, til þess að þessi stofnun, sem hann ber sérstaklega fyrir brjósti, fái fjárframlag. Þetta er nákvæmlega sams konar og það, sem hv. flokksbróðir hans, núv. hv. 1. þm. S-M. (EystJ), barðist fyrir, þegar hann fór í ráðherrastólinn síðast. Þá heimtaði hann sérstakar 10 millj. kr. inn á fjárl., en fór fram á að skera niður um 25% framlög til verklegra framkvæmda, en þá var hann búinn að tryggja 85% af þessum áður greindu tíu milljónum til ákveðinna verkefna. En ef skera ætti niður um 25% þá áætluðu fjárfestingu á þessu nýbyrjaða ári, 1950, og svo að bæta allmiklu við útgjöld ríkisins, útgjöldin til fjárfestingar, þá þarf að skera niður um meira en 25% þessar 66 millj., til þess að ná sama niðurskurði í heild. En ef þetta frv. væri samþ., þá mundu fleiri mál koma fram slík og ekki aðeins þetta, áður en farið væri að skera niður. Og hvar lendum við þá? Þá mundi koma fram sama kapphlaupið eins og á sér stað nú þegar hinir og aðrir, sem kaup taka, reyna að tryggja sér kauphækkun, áður en skerðing lífskjaranna kynni að koma til greina með dýrtíðarráðstöfunum. En hvert hefur slík stefna leitt? Hún hefur leitt til þess, að atvinnureksturinn og rekstur þjóðarbúsins er kominn í það ástand sem nú er. - Nei, fyrsta skilyrðið til þess, að hægt sé að tala um niðurskurð á fjárfestingunni í landinu, er að stöðva alla nýja fjárfestingu, nema til hluta, sem gersamlega er ómögulegt að ganga fram hjá í því efni. Nú viðurkenni ég það hjá hv. flm., að hann hefur mikið til síns máls, annars vegar, að búið sé að lofa þessum mönnum styrk eða láni, sem hér er um að ræða, og hins vegar, að þeir séu búnir að setja í fyrirtæki sín fjármagn, en það á við um 2½ millj. kr., sem búið er að lofa, en ekki á það við í sambandi við visst framlag á ári í tíu ár fram í tímann. En upp á 22. gr. fjárlaga er tekin sérstök heimild til þess einmitt að bjarga þessum sömu aðilum, sem við erum að ræða um nú, þannig að fyrir þessa sök, að búið sé að lofa þessum mönnum þessum styrk, er ekki ástæða til að samþ. frv. Ég get mjög vel skilið, að það beri að gera sérstakar ráðstafanir, til þess að uppfyllt séu loforð í þessum efnum, sem mönnum hafa verið gefin, sem annars vegar fiskimálasjóðsstjórnin, hvort sem hún er góð eða ill, hefur lofað og hins vegar ráðherra staðfest loforðin. Og hæstv. ráðh. hefur einmitt í sínum till. til fjvn. gert ráðstafanir til þess, að þessi loforð verði uppfyllt á þann hátt, sem ég hef skýrt frá, þannig að það er alveg óþarfi að blanda þessum málum saman, annars vegar þessum gefnu loforðum og hins vegar því að ætla sér að fara inn á þá meginstefnu að binda ríkinu fjárframlagabagga langt fram í tímann, ef á að taka upp þá stefnu, sem hv. Framsfl. virðist nú berjast fyrir með klóm og höndum. Hv. 2. þm. S-M. segir, að ég hafi talað um í nál., að hér sé aðeins að ræða um viljayfirlýsingu, sem komi fram í þessu frv., og telur það fjarstæðu. Hvaða fjarstæða er, að þetta sé ekki annað en viljayfirlýsing? Hvaða tryggingu getur hv. 1. flm. frv. gefið mér og öðrum fyrir því, að eftir tíu ár hér frá verði ríkissjóður megnugur þess að láta á ári 1 millj. kr. í þennan sjóð? Þetta er svo mikil viljayfirlýsing, að hvenær sem það skeður, að ríkissjóður hefur ekki fé til þess að greiða þetta framlag, hefur ekki heldur lánstraust til þess að fá féð að láni einhvers staðar og í þriðja lagi hefur enginn banki fé til, til þess að lána féð, né heldur aðrir, ef þjóðin og þegnarnir einnig eru svo aðþrengdir, að þeir geti ekki látið þetta í sköttum, þá verður þetta ekki greitt. Það er því annars vegar viljayfirlýsing, ef samþ. verður, að þetta eigi að greiða á næstu tíu árum, sem til er tekið í frv., ein millj. kr. á ári í þennan sjóð, og hins vegar bjartsýni, að hægt sé að gera þetta. - En ég teldi viturlegra að hafa, ef frv. verður samþ., það ákvæði í frv., sem er í mörgum lögum nú, að þetta skuli greitt eftir því, sem fé sé veitt til þess á fjárl. hverju sinni, því að sannarlega eru þeir hv. þm., sem með þessu máli eru, ekki of góðir til þess að berjast fyrir því, að féð sé þannig veitt. Ég held, að það væri meiri manndómur að segja sem svo: Á fjárl. 1950 skal fara ein millj. kr. í sjóðinn, - heldur en að vilja fá viljayfirlýsingu, sem hér er fyrir hendi. Hv. flm. segist vilja benda mér á 3. gr. l. Hún staðfestir það, sem ég hef sagt, en ekki það, sem hv. flm. heldur fram. Í 3. gr. segir, eins og hann las hér upp: „Fé fiskimálasjóðs skal verja til eflingar sjávarútvegi á þann hátt, er segir í 4. og 5. gr. þessara laga.“ Og því má ekki verja á annan hátt. Þ. e., það skal fyrst og fremst veita styrki samkv. 4. gr., þannig að fyrsta og aðalhlutverk sjóðsins er að standa undir kostnaði samkv. 4. gr. Og svo má lána samkv. 5. gr. að sjálfsögðu, ef fé er fyrir hendi. Og hv. flm. þarf ekkert að segja mér, hvað lá á bak við það, þegar sett var inn síðasta málsgr. 2. gr., því að ég var í n., sem fjallaði um þetta mál, þegar lögin voru sett. Og þetta ákvæði var sett inn til þess, ef svo skyldi fara, sem alltaf er hætta á, að ríkissjóður geti ekki innt þetta af hendi, þá séu möguleikar til þess, að sjóðurinn þurfi síður að draga saman sína starfsemi, með því að hann geti þá fengið lán upp á 10 millj. kr., sem ríkissjóður ábyrgist. Og á þeim tíma, þegar við vorum að semja þetta, var miklu hægara að fá lán til hlutanna en nú. Það getur verið, að þessi gr. sé minna virði nú en 1947. En sé hún einskis virði í l. eins og nú er, þá er einskis virði að lögfesta þetta frv., sem hér liggur fyrir nú til umr. Hv. 1. flm. sagði, að það væri alls ekki hægt að vefengja heimild sjóðstjórnarinnar til að veita lánin, og honum fannst rök mín, er ég nefndi dæmið um Jörund, ekki geta staðizt. Ég hef nú ekki löngun út af fyrir sig til þess að ræða sérstaklega það atriði, en það er rökrétt hugsað, sem ég hélt fram, því að það er lánað til byggingar þessa skips til þess að koma af stað nýjung í einangrun í klæðningu. Lánið er ekki hér lánað til þess að byggja skipið í heild, enda hefur fiskimálasjóðurinn ekki heldur það hlutverk né heimild til þess. Og lestar þessa skips eru ekki frábrugðnar öðrum togaralestum, sem áður voru smíðaðar, að öðru leyti en því, að þessi einangrun var úr sérstöku og nokkru dýrara efni, en í öðrum togurum hafði verið. Þess vegna gat, eftir reglum, sem sjóðurinn skyldi starfa eftir lögum samkvæmt, ekki verið um að ræða að lána úr sjóðnum í þessu efni, meira en það, sem nam mismuninum á kostnaðinum við að einangra lestir skipsins, þeim mismun, sem það var dýrara að einangra þær með alúminium, en með tré. Og sá kostnaðarmismunur hefur ekki verið nema brot af því, sem lánað var úr sjóðnum til byggingar þessa skips. Ef átt hefði að setja í skipið fiskimjölsvélar, sem rætt mun hafa verið um í fyrstu, þegar skipið var byggt, þá hefði það kostað töluvert fé að vísu. En þegar sjóðstjórnin afhenti lánið til skipsins, þá var vitað, að þessar vélar voru alls ekki settar í skipið og að þær mundu aldrei í það koma. En þær hefðu kostað miklu meira fé, en lestarklæðningarnar í skipinu. Hins vegar voru reyndar aðrir aðilar búnir á undan að láta framkvæma þessar sömu tilraunir með einangrun í lestunum, þannig að þetta var því ekki hrein nýjung í sambandi við Jörund. Hv. 1. flm. viðurkennir, að honum finnist sumar af þessum lánsaðferðum, sem ég gat um, að átt hefðu sér stað um lán úr fiskimálasjóði, mjög hæpnar. Ég held þá, að ég hafi ekki farið mjög um of langt í minni gagnrýni, því að eftir ákvæðum 4. og 5. gr. fær ekki staðizt, að hægt sé með réttu að lána fé sjóðsins þannig. En það virðist hvíla sá skuggi yfir þessari starfsemi, sem sjóðurinn innir af höndum, að þeir, sem sjóðnum stjórna, eru alltaf að gera hluti, sem er a. m. k. mjög vafasamt, hvort þeir hafa heimild til að gera, eins og t. d. þegar byggt var fyrir 8 millj. kr. fiskiðjuver við Grandagarð. Ég er ekki að segja, að það eigi að draga viðkomandi aðila fyrir landsdóm út af því. Hitt er víst, að það er mjög vafasöm ráðstöfun, og ég tel, að miklu réttara hefði verið, en að samþ. þetta frv., að kippa í lag stjórninni á rekstri sjóðsins og setja svo fastar reglur fyrir starfsemi fiskimálasjóðs, að ekki sé neinn vafi á, hvar línurnar séu í þeim efnum. Hitt tel ég ekki tímabært, að hækka fjárframlag til sjóðsins, eins og hér er ætlazt til, og þá sérstaklega meðan ekki er gripið inn í um hina daglegu starfsemi sjóðsins, sem virðist vera mjög rík nauðsyn á að gera. Hv. 1. flm. talaði um, að það væri sérstakt með þetta lán til fiskiðjuversins. Hvað er sérstakt með það lán? Það er það sérstaka með lánið, að eins og ég hef tekið fram, þá er það ákaflega vafasamt, hvort heimilt var að lána nokkurn eyri til þess fyrirtækis úr þessum sjóði. Og það er svo vafasamt, að þeir hafa ekki einu sinni treyst sér til þess að halda þessu fyrirtæki, sem eiga að sjá um fiskimálasjóðinn, þó að ákveðið sé í lögum, að fiskimálasjóður skuli yfirtaka allar eignir fiskimálanefndar. Það er svo vafasamt, að þeir hafa ekki treyst sér til þess að bera áfram ábyrgðina á þessari stofnun, heldur hafa kastað þessu, með litlum eða engum sóma, beint á ríkissjóðinn, eigandi hjá þessu fyrirtæki hundruð þúsunda, sem þeir líklegast fá aldrei, sem síðan hefur orðið til þess, að önnur fyrirtæki, sem sumpart voru fyrir og sumpart hafa risið upp síðan hér við Reykjavík, hafa ekki aðstöðu til þess að hafa nægilegt hráefni, svo að hægt sé að starfrækja þau. Og nú er farið inn á þessa mjög svo vafasömu starfrækslu, sem bókstaflega engin heimild er til í lögum, að leigja mótorbát og fara að gera út. Það er svo einkennilegt og sérstakt með það lán. Ég þarf ekkert að endurtaka um endurgreiðslur á lánum þessum úr sjóðnum, sem ég hef rætt um. Þær eru upp á um 200 þús. kr., af um 5 millj. kr., sem lánaðar hafa verið út úr sjóðnum. Það er eitthvað bogið við þá starfsemi sem lánastarfsemi. Þá sagði hv. 1. flm., að það væri ekki rétt, að fiskveiðasjóður hefði hvarflað frá því takmarki að inna af hendi alveg sérstaka lánastarfsemi. Ég veit ekki, hvort hv. þm. er ljóst, að ein deildin í fiskveiðasjóði hefur með höndum nákvæmlega sams konar starfsemi og hér er höfð með höndum af fiskimálasjóði. Hún lánar sömu áhættulán og með álíka kjörum og þessi stofnun, og er þetta alveg hliðstætt við þessa stofnun. Þetta var gert með ákvæði í l., er l. var breytt síðast, og þá áttum við þáv. hv. 1. þm. S-M., Ingvar heitinn Pálmason og ég, þátt í því og börðumst hart fyrir því hér í hv. d., að í staðinn fyrir að gefa mönnum stórkostlegt fé, þá yrði það lánað þeim sem áhættulán og því haldið áfram gagnvart eftirkomendunum, eftir því sem fé kæmi inn í sjóðinn. Svo að ég held, að það falli vel inn í starfsemi fiskveiðasjóðs, að sú stofnun verði látin yfirtaka þessa lánastarfsemi fiskimálasjóðs. Ég teldi slíka breyt. til mikilla bóta frá því fyrirkomulagi, sem er, og skil ég ekki, hvernig staðið verður á móti því að minnka stórkostlega kostnaðinn við lánin, því að það getur ekki vakað fyrir hv. flm. frv., að svo og svo mikið fé fari beint í stjórn sjóðsins, en ekki til þeirra, sem eftir l. eiga helzt að fá féð. Hv. 1. flm. sagði, að það sannaðist við afgreiðslu þessa máls, hvaða hug menn bæru til dreifbýlisins. Ég sé ekki, að afgreiðsla þessa máls sé neinn mælikvarði á það. Og ef málið er bara borið fram til þess að auglýsa sig sem einhvern fulltrúa dreifbýlisins, þá skýtur hv. þm. alveg fram hjá markinu. Það getur ekki styrkt dreifbýlið að setja nokkur hundruð þús. kr. eða milljónir í fyrirtæki eins og fiskiðjuver hér í Reykjavík, það get ég ekki skilið. Og það getur ekki heldur verið ráðstöfun til hagsbóta fyrir dreifbýlið að setja þau ákvæði um fjárframlög, sem í frv. er gert ráð fyrir, ef það yrði til þess, að skera þyrfti niður svo eða svo mikið af fjárframlögum til verklegra framkvæmda, svo sem vega, brúa og símalagninga í sveitum. Ég held því, að hv. flm. ætti að spara sér að slá um sig með að segja, að fylgi við þetta mál, sem hér er á ferð, sé mælikvarði á velvilja manna til dreifbýlisins á þann hátt, sem hann talaði um. Ég þori að mæta honum á því sviði, hvor okkar standi betur með hagsmunum dreifbýlisins, og ég þarf ekki að láta núa mér því um nasir, að afstaða mín til þessa máls sé einhver fjandskapur við dreifbýlið. Verði frv. þetta samþ. hér við þessa umr., mun ég við 3. umr. bera fram brtt. við það. Ég vil geta þess, að hv. 2. þm. Árn. (EE) var vegna veikinda ekki viðstaddur, er málið var afgr. í n., og hefur því ekki skrifað undir nál. Ég veit ekki um afstöðu hans til þessa máls.