Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eg flyt þetta litla og meinlausa frumv. eftir ósk fríkirkjusafnaðar Fróðárhrepps í Nesþingaprestakalli. Þó að þetta frumv. heiti og verði að heita breyting á prestakallalögunum frá 1907, þá er það þó ekki tilgangur þess að bæta við neinu nýju prestakalli, heldur aðeins að skifta einni sókn í tvær, sem sé Ólafsvíkursókn. Til þess að upplýsa málið betur, skal eg geta þess, að forðum þegar prestakallalögin vóru samþykt, þá var Fróðárkirkja lögð niður og flutt til Ólafsvíkur og sóknin kölluð Ólafsvíkursókn. En Ólafsvík er svo í sveit komið, að hún liggur á enda prestakallsins. Sveitarmönnum þótti það því hart, að missa kirkju sína, og hafa þeir ætíð síðan verið óánægðir með þetta fyrirkomulag. Þó hefir þetta mál legið niðri, þangað til Fróðársveitarmenn fóru fram á það á safnaðarfundi fyrir nokkru, að fá að mynda nýjan söfnuð og kalla hann Brimilsvallasöfnuð. En fyrir þeirri tillögu tekst þar ekki meiri hluti atkv., þótt héraðafundur væri henni samþykkur og biskup féllist á hana. Síðan var málið látið ganga til stjórnarráðsins, en stjórnarráðið sá sér ekki fært að gera neina breytingu í þessu efni, meðan meiri hluti safnaðarins sjálfs væri henni ekki meðmæltur. - Þá sáu Fróðárhreppsmenn sér ekki aðra leið færa, en að stofna fríkirkju, og það gerðu þeir á síðastliðnu vori. En þótt þeir gerði þetta, þá vilja þeir þó miklu heldur halda áfram að vera innan þjóðkirkjunnar, ef þeir gæti verið það sem sérstakur söfnuður. Og eg sé fyrir mitt leyti ekkert athugavert við þessa skiftingu, sem þeir fara fram á. Að vísu eru allmargir Ólafsvíkurbúar henni mótfallnir, af því að þeir sjá fram á, að hún hafi í för með sér tekjumissi fyrir kirkju þeirra. En sá missir verður hinn sami, hvort sem er, ef fríkirkjusöfnuðurinn heldur áfram, sem er alveg víst, ef þetta frumv. nær ekki fram að ganga. Og hins vegar er þess að gæta, að það væri gróði fyrir þann hluta landssjóðs, sem kallaður er prestlaunasjóður, ef þetta frv. yrði samþykt, því að ef söfnuðurinn heldur áfram að vera fríkirkjusöfnuður, þá missir Nesþingaprestakall nokkurs í af tekjum þess vegna, en verði þetta frumv. að lögum, þá kemur ekki til þess. Auk þess get eg fullyrt, að presturinn í Ólafsvík mun eigi heimta neina uppbót fyrir prestsverk sín, þótt þessi breyting verði gerð, eftir þeim yfirlýsingum, sem hann hefir gefið bæði biskupi og mér. Hér er, eins og eg þegar hefi sagt, ekki um annað að ræða, en að bæta inn nafni á einni nýrri sókn, og hygg eg þá, að eg hafi í stuttu máli gert þá grein fyrir frv., sem þarf, og get ekki séð að þörf sé á því, að skipa nefnd í málið, en óska aðeins að það fái að ganga til 2. umr.

Flutningsm. (Bjarni Jónsson) : Eg bar þetta frumvarp fram á þingi í fyrra, og gekk það þá í gegn um neðri deild, og mátti kalla, að það fengi þar góða meðferð. - Eg vona að það sé öllum ljóst, án þess að eg þurfi að halda langa ræðu, að það er nauðsynlegt í þessu landi eins og öðrum, að til sé einhverjir menn, sem geti lagt út skjöl og verið túlkar við réttarhöld, með þeirri tiltrú, sem allar þjóðir bera til eiðfestra þýðenda (translatora). Vil eg því að eins óska, að skipuð verði 5 manna nefnd til þess að athuga málið, og að því verði vísað til 2. umræðu.



Eg vildi að eina vekja athygli hæstv. forseta á einu atriði, sem raunar kemur ekki þessu máli við, fremur en öðrum. Það hefir verið regla, að bera það fyrst upp til atkvæða, hvort vísa skuli máli til 2. umr., og síðan hitt, hvort skipa skuli nefnd. Eg álít að þetta sé líka viðkunnanlegra, þegar hvorttveggja fer saman.

Forseti (Ó. Br.) : Nefnd má yfirleitt setja á hvaða stigi máls sem er, en hins vegar hefi eg ekkert á móti því að breyta þessu, ef þingmenn óska þess.



Það má segja sama um þetta mál og þau tvö síðustu. Það var til meðferðar hér á þinginu í fyrra og gekk greiðlega í gegnum þessa deild, en fekk ekki líf í efri deild. Það er nú í nákvæmlega sama formi og í fyrra, að undantekinni einni smábreytingu. Það er nú lagt til að bæjarstjórn kjósi sér forseta úr flokki bæjarfulltrúanna. Þetta er mjög lítilfjörleg breyting, en myndi vera heppileg. Eg hefi á bæjarstjórnarfundum tekið eftir því, að það er mjög óheppilegt, að borgarstjóri sé jafnframt fundarstjóri. Ef eg mætti taka dæmi til að sýna fram á þetta, lægi næst að jafna því saman við, að ráðherra stjórnaði fundum hér í deildinni. Borgarstjóri þarf að taka til máls í næstum því hverju máli og þarf oft og tíðum að standa fyrir máli sínu. Eg verð því að telja það mjög heppilega ráðstöfun að losa borgarstjóra við fundarstjórastörfin. Eg vona, að þessi litla breyting verði ekki til að hefta framgang málsins. Eins og kunnugt er, hafa allir þingmálafundir, sem hér hafa verið haldnir á síðari árum, samþykt að borgarar bæjarins skuli kjósa borgarstjóra. Tillögur um þetta mál hafa venjulega verið samþyktar í einu hljóði, og aldrei hefir verið hreyft andmælum gegn því. Það mun hafa verið tekið tillit til þessa hér í neðri deild í fyrra og málið því fengið svo góðar undirtektir hér þá, enda liggur hér fyrir óvanalega sterkur vilji kjósenda. Á þingmálafundi, sem haldinn var fyrir þennan bæ, nú rétt fyrir þing, kom fram tillaga um þetta mál, sem fór í sömu átt og þetta frumvarp; hún var samþykt í einu hljóði eða svo að segja. Það mun hafa verið tilgangurinn með lagabreytingunni 1907, að gefa Reykjavík meiri sjálfstjórn en áður. Sú sjálfstjórn er ekki fullkomin, meðan borgarar bæjarins fá ekki að kjósa sér borgarstjóra. Eg finn ekki ástæðu til að tala frekara um málið að þessu sinni, en vænti þess, að deildin taki vel á móti frumv. og leyfi því að ganga fram. Eg álít málið vel undirbúið og sting því ekki upp á nefnd, en mælist til að það fái að ganga fram nefndarlaust.



Þetta frumvarp er gamall kunningi, eins og þeir munu kannast við, er setið hafa á síðustu þingum. Eg get verið stuttorður um það nú, en vil aðeins minna á undirtektirnar undir það á þingi 1911. Þá vóru á ferðinni frumvörp um ýms ný læknahéruð og vóru sett í nefnd, og komst nefndin að þeirri niðurstöðu, að taka tvö þeirra til greina, sem sé Norðfjarðarhérað á Austurlandi og svo þetta. Þessar tillögur nefndarinnar gengu svo fram hér í Nd. og gegnum tvær umr. í Ed., en þá skifti um. Þá flaut Norðfjarðarhérað í gegn, en þetta var felt, og verð eg að álíta þetta nokkurkonar slys. Aftur lá þetta frumvarp fyrir þinginu í fyrra og var sett í nefnd, en druknaði í því málaflóði, sem þá var þar. Vænti eg þeirrar sanngirni af deildinni, að hún taki þessu máli eins vel og 1911, en skal ekki að svo stöddu fara fleiri orðum um málið, aðeins bæta því við, að eg óska ekki nefndar mín vegna, en verið getur, að aðrir vilji athuga málið í sambandi við óskir manna út um land, og sting eg því upp á 5 manna nefnd.



Það er eins ástatt með þetta frv., og tvö önnur frv., sem nú eru komin fyrir þingið, að það hefir verið rætt í bæjarstjórn Reykjavíkur, er samið og samþykt af henni, og okkur þingmönnum kjördæmisins svo falið að flytja það hér. Efni þess er að koma á fastri matsnefnd fyrir lóðir og lönd í Reykjavíkurbæ. Eina og ég hefi áður tekið fram hér í deildinni er bærinn sjálfur eigandi að allmiklum lóðum og löndum í Rvík, og ýmsir menn í bæjarstjórninni hafa á síðari árum hneigst meir og meir að því, að sýna þessari fasteign bæjarins meiri alúð en hingað til hefir átt sér stað. Sérstaklega vilja menn gæta þess vandlega, að það gangist ekki við framar, eins og áður, að farið sé með þessa eign, eins og hún væri einskis virði. Hér hafa mönnum verið gefnar lóðir, eða látnar á leigu fyrir örlítið verð, alt fram yfir síðustu aldamót. En nú hefir bæjarstjórnin komist að þeirri niðurstöðu, að leigja aldrei lóðir gegn fyrirfram ákveðinni leigu um langan tíma, því að þær stíga sí og æ í verði, eftir því sem meira er gjört bænum til þrifa og framfara, og þá vex auðvitað leiguverðgildi þeirra að sama skapi. Þess vegna hefir bæjarstjórnin tekið þá stefnu, að leigan skuli ákveðin á 5 ára fresti. En þá er eftir sá vandinn, hvernig á að ákveða leiguna fyrir hver 5 ár. Það hefir áður verið ákveðið í samningum, sem bæjarstjórnin hefir gjört, að það skuli gjört eftir mati tveggja óvilhallra manna, en það vill verða svo, að þegar ýmsir menn meta samskonar eða nálægar lóðir, þá verður mat þeirra ærið mismunandi, einkum eins og nú er ástatt, þar sem engar ákveðnar reglur eru settar þessum mönnum, til þess að fara eftir í mati sínu. Þess vegna hefir bæjarstjórninni hugkvæmst að fá skipaða sérstaka matsnefnd, er leitað sé til í hvert skifti, sem bærinn lætur land eða lóð af hendi. Og eins er það, að ef ákveðið verður að meta leigulönd bæjarins á 5 ára fresti, þá er ætlast til, að svo sé ákveðið í samningum bæjarins við leigjendur, að þeir hlíti mati þeirrar nefndar. Þetta ætti að vera til þess, að meiri festa yrði í matinu, þegar þessir sömu menn fengist við það, sem skipaðir væri til 6 ára, þó þannig, að skift sé um einn mann annaðhvert ár. Auk þess er gjört ráð fyrir að Samdar verði ítarlegar reglur handa matsnefndinni, sem hún á að fara eftir við matsgjörðirnar. Þetta er þá í stuttu máli efni og tilgangur frv. Hér er áreiðanlega um ráðstöfun að ræða, sem horfir til hagsmuna fyrir bæjarfélagið, og eg vona því, að háttv. deild hafi ekki á móti þessu frv., heldur leyfi því fram að ganga - helzt nefndarlaust. En vilji menn setja það í nefnd, þá óska eg að því verði vísað til nefndar þeirrar, er kosin hefir verið til að athuga frv. til laga um mæling og skrásetning lóða og landa í Reykjavík.



Það stendur alveg eins á með þetta mál, eins og það, sem var til umræðu næst á undan. Eg bar það fram hér á þinginu í fyrra og gekk það þá fram hér í þessari deild, en dagaði uppi í efri deild. Eg hefi nú tekið það upp aftur með þeim breytingum, sem nefndin, sem fjallaði um málið í fyrra, gerði á frumvarpinu. Af því að skoðanir manna á því, hve þarft þetta mál sé, eru tvískiftar, vil eg leggja til, að skipuð sé nefnd í það. Eg vil biðja hina háttvirtu deild að kjósa 5 manna nefnd í málið, og lofa því svo að fara til 2. umræðu, eg vona að þá verði tækifæri til að tala nánar um það, og læt því úttalað um það í þetta skifti.



Eg vil leyfa mér að stinga upp á, að þessu máli verði vísað til sömu nefndar og næsta mál á undan. Þessi mál fylgdust að í fyrra í nefnd og eru skild.