Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ólafur G. Einarsson (frh.) : Herra forseti. Ég var kominn þar í ræðu minni að ég var að rifja upp fyrirspurnir sem ég hafði beint til hæstv. heilbrrh. Áður en ég kem að þeim fyrirspurnum aftur þá ætla ég að ræða hér aðeins um brtt. Ég sé líka að hæstv. heilbrrh. er ekki kominn til fundar. Ég tek jafnframt fram að ég mun mjög reyna að stytta mál mitt, reiknandi með að enn þá standi ákvörðunin um að þinglausnir verði n.k. laugardag og mér er alveg ljóst að til þess að svo megi verða þurfa menn að stytta hér mál sitt sem mest þeir mega. Ég hafði að nýju gert í örstuttu máli grein fyrir brtt. þeim sem ég ásamt hv. þm. Inga Birni Albertssyni og Friðjóni Þórðarsyni flutti við 2. umr. málsins þess efnis að 6.--14. gr. frv. féllu brott. Jafnframt boðaði ég að við mundum flytja tvær brtt. til viðbótar og það höfum við nú gert á þskj. 1171. Þær eru um það að 16. og 17. gr. frv. falli brott. 16. gr. fjallar um að yfirstjórn skipulagslaga, nr. 19 21. maí 1964, verði flutt frá félmrn. og til umhvrn. 17. gr. er aftur um það að yfirstjórn byggingarlaga, nr. 54 16. maí 1978, er flutt frá félmrn. og til umhvrn. Við leggjum sem sagt til á þskj. 1171 að þessar greinar báðar falli brott. Ég hef þegar gert grein fyrir og þarf ekki að endurtaka það að fulltrúaráðsfundur Sambands ísl. sveitarfélaga sem haldinn var 22. og 23. mars sl. ályktaði í þessa veru og beindi þeirri áskorun til Alþingis að þessar greinar féllu brott. Rökstuðningurinn fyrir þessu er ósköp einfaldur. Hann er sá, sem á reyndar við ýmsar aðrar greinar frv., að ekki sé rétt að málaflokkur sem þessi, þ.e. sveitarstjórnarmálin, heyri undir tvö ráðuneyti, en þannig yrði ef 16. og 17. gr. yrðu samþykktar. Ég gerði að umtalsefni í þingskapaumræðu um daginn bréf sem hæstv. forsrh. hafði borist og dagsett er 30. apríl sl. þar sem forsvarsmenn ákveðinna stofnana leggja til að frestað verði samþykkt ákveðinna greina í frv. sem ágreiningur er um. Ég skal aðeins fara yfir þetta bréf aftur, mér sýnist það nauðsynlegt, en bréfið hljóðaði svo: ,,Undirritaðir forsvarsmenn stofnana, sem tillaga liggur fyrir um að flytjist undir yfirstjórn umhverfisráðuneytis að hluta til eða að öllu leyti, óska eftir að þær greinar 128. máls sem ágreiningur er um verði ekki afgreiddar á yfirstandandi þingi heldur fái frekari faglega umræðu. Afrit af þessu bréfi er sent formönnum þingflokka.`` Ég las upp hverjir og fyrir hvaða stofnunum þessir forstöðumenn væru. Það eru Hollustuvernd ríkisins, eiturefnanefnd, Siglingamálastofnun ríkisins, Landmælingar Íslands, veiðistjóri, Skógrækt ríkisins, Landgræðsla ríkisins, Skipulagsstjóri ríkisins og Geislavarnir ríkisins. Ég vakti athygli á því að þarna hefðu skrifað undir forstöðumenn þriggja stofnana sem áður höfðu mælt með að þær greinar sem þeirra stofnanir vörðuðu yrðu fluttar yfir til umhvrn. Ég skildi þetta bréf einfaldlega þannig að þessum aðilum hefði snúist hugur. Það var forstöðumaður Landmælinga Íslands, veiðistjóri og skipulagsstjóri ríkisins. Nú hafa þessir aðilar haft samband við mig og sjálfsagt fleiri og greint frá því að það hefði ekki verið ætlun þeirra að undirskriftin yrði skilin með þessum hætti. Ég tek það til greina þó að mér hafi verið alveg ómögulegt að skilja bréfið öðruvísi en svo að þeir væru að tala um sínar stofnanir. Nú er það svo að ég get alveg skilið afstöðu forstöðumanns Landmælinga Íslands vegna þess að það hefur ekki verið neinn sérstakur ágreiningur um að Landmælingar Íslands flyttust til umhvrn. Það er 19. gr. frv., þ.e. að yfirstjórn Landmælinganna flytjist frá samgrn. og til umhvrn. Að vísu mælti samgrn. ekki með því. En við getum litið svo á að um það sé ekki ágreiningur. Veiðistjóri hafði lýst því yfir að hann hefði ekkert við það að athuga að hans viðfangsefni flyttust undir umhvrn., en um það var hins vegar ágreiningur. Búnaðarþing hafði ályktað að það skyldi ekki gert og 7. gr. frv. varðar það mál. Þess vegna tók ég þessa undirskrift veiðistjóra alveg eftir orðanna hljóðan, að þessi grein skyldi tekin út úr eða gildistöku hennar frestað vegna þess að um það atriði var ágreiningur. Alveg nákvæmlega sama átti við um skipulagsstjóra ríkisins. Hann hafði að vísu sjálfur mælt mjög eindregið með því í umsögn til hv. allshn. að yfirstjórn skipulagsmála flyttist undir umhvrn. en um það mál reis hins vegar ágreiningur þar sem, eins og ég gat um áðan, fundur fulltrúaráðs Sambands ísl. sveitarfélaga ályktaði mjög eindregið í þá átt að yfirstjórn byggingarmála og yfirstjórn skipulagsmála skyldu ekki flytjast til umhvrn. heldur vera áfram undir fjmrn. Þess vegna skildi ég undirskrift skipulagsstjóra eftir orðanna hljóðan, að hann legði til að fallið yrði frá þessum áformum. Nú hefur hann á alveg sama hátt og forstöðumaður Landmælinganna greint mér frá því að svona hefði ekki átt að skilja hans undirskrift. Aðspurðir hvernig ætti þá að skilja þessar undirskriftir segjast þeir hafa verið að styðja hina sem skrifuðu undir bréfið. Það er náttúrlega afskaplega drengilega gert og ekkert frekar um það að segja. Ég vildi greina frá þessu hér þannig að misskilningurinn yrði leiðréttur. Herra forseti. Ég þarf svo sem ekki að hafa um þetta mikið fleiri orð. Ég rifja aðeins upp að hæstv. forsrh. hafði í ræðu sinni hér fyrir fáum dögum komið fram með þá sáttatillögu til þess að greiða fyrir því að umræðum um þetta mál gæti lokið, að hann fyrir sitt leyti mundi beita sér fyrir því að fallist yrði á okkar brtt., þ.e. að 6.--14. gr. frv. yrðu felldar brott. Við það tækifæri þakkaði ég hæstv. forsrh. fyrir viðleitni hans til þess að reyna að ná sáttum í málinu, en tók sérstaklega fram að ég hefði boðað flutning tveggja brtt. til viðbótar, sem ég hef nú gert grein fyrir, og okkur væri mikið kappsmál að þær greinar yrðu teknar inn í mögulegt samkomulag. Nú hefur þetta samkomulag ekki tekist enn þá en engu að síður læt ég í ljós þá von að samkomulag megi takast. Með það í huga og til þess að eyða ekki frekari tíma hér núna ætla ég ekki að lengja mál mitt frekar og vona að við getum sest niður einmitt nú og reynt að finna lausn á þessu máli til þess að þinglausnir geti farið fram á laugardaginn eins og ákveðið hefur verið.

Pálmi Jónsson Herra forseti. Það fer að sjálfsögðu ekki á milli mála að sá málatilbúnaður sem hér er á ferðinni er orðinn ærið vandræðalegur. Ég minni á að þegar þetta frv. var flutt ásamt fylgifrv. þess um breytingar á lögum um Stjórnarráð Íslands, þá var það sótt af miklu kappi að frv. bæði yrðu afgreidd að heita mátti óbreytt héðan frá Alþingi. Fyrra frv., frv. til laga um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands, var síðan afgreitt en fylgifrv. þess sem hér er á dagskrá, um yfirstjórn umhverfismála, er hér enn til 3. umr. í fyrri deild. Nú hefur það gerst að hæstv. forsrh., sem flytur frv. og ber alla ábyrgð á því fyrir hönd ríkisstjórnar sinnar, hefur flutt brtt. á þskj. 1065. Þær brtt. eru með þeim hætti að þær hljóta að vekja undrun því í þeim er lagt til að lögfestar verða breytingar á tilteknum lögum, breytingar sem síðan eigi ekki að taka gildi fyrr en eftir endurskoðun þeirra laga á næsta Alþingi. Ég minnist þess ekki að hafa séð tillögur um slíka lagasetningu fyrr, að gera tillögur um að breyta tilteknum lögum nú í þinglok, lögum sem taka síðan ekki gildi fyrr en eftir endurskoðun tiltekinna lagabálka á einhverju öðru Alþingi. Þessi málatilbúnaður er sérstæður og svo vandræðalegur að hann er auðvitað ekki hæstv. forsrh. samboðinn og ekki hv. Alþingi samboðið að afgreiða mál með þeim hætti. Nú hefur hæstv. forsrh., sem því miður er ekki hér viðstaddur en er væntanlega á fundi um skipan þinghaldsins þessa daga sem eftir lifa Alþingis, boðið það til viðbótar, vegna þess væntanlega að hann sér í hvílíkar ógöngur þessi málatilbúnaður allur er kominn, að fallast á flestar brtt. okkar sjálfstæðismanna sem hæstv. ráðherra hafði áður mælt mjög staðfastlega gegn. Það er þess vegna mikið hik á hæstv. forsrh. varðandi framgang þessa máls og maður heyrir það að hæstv. umhvrh., sem hefur verið ákaflega hljóður í þessari umræðu, er nú farinn að taka til máls við fjölmiðla og lýsa því yfir nú þegar þingi er að ljúka, að verði þetta frv. ekki afgreitt þá sé hæstv. ríkisstjórn dauð --- eins og hann orðaði það. Ég tel að hæstv. umhvrh., sem hér gengur í salinn, hefði átt að gera samráðherrum sínum og hæstv. forsrh. grein fyrir þessum skoðunum fyrr en á næstsíðasta degi þingsins eða svo. Þetta mál er komið í hið mesta óefni, enda málatilbúnaðurinn frá upphafi í því fari. Ég minni á að af nálega 80 aðilum sem leitað var umsagnar hjá, ellegar komu til viðræðna við hv. allshn. Nd., mælti yfirgnæfandi meiri hluti þeirra gegn öllum málatilbúnaðinum eða hafði verulegar athugasemdir við einstök atriði þessara mála. Og ekki að undra þótt hæstv. forsrh., sem er nú manna staðfastastur í sínum fyrirætlunum og hélt því ákaflega eindregið fram, a.m.k. lengst af, hvílík nauðsyn væri að afgreiða þessi mál og hversu mikil framför það væri fyrir íslenska stjórnkerfið að fá þessar breytingar lögfestar, sé farinn allmjög að hika. Ég lái honum það ekki heldur er ég í rauninni að segja að það hik hefði auðvitað átt að koma á menn miklu fyrr miðað við hvernig viðtökur allur þessi málatilbúnaður hefur fengið í þjóðfélaginu og hjá þeim aðilum sem gerst þekkja þau mál sem eiga að falla undir hið nýja umhvrn. Með tilliti til þess að hæstv. forsrh. og fleiri hæstv. ráðherrar eru hér viðstaddir leyfi ég mér, þó ég hafi áður gert það við 2. umr. þessa máls, að vitna til þess sem segir í dagblaðinu Tímanum þann 3. apríl sl. Þar er prentuð stjórnmálaályktun 6. stjórnarfundar Sambands ungra framsóknarmanna sem haldinn var laugardaginn 17. mars 1990. Í þessari stjórnmálaályktun er farið fremur viðurkenningarorðum um það að stefna að því að stofna umhvrn., en síðan segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Sá pólitíski hrossakaupaþefur sem af stofnun umhverfisráðuneytisins leggur gerir það mál þó ekki jafnánægjulegt og ella hefði orðið. Samband ungra framsóknarmanna hvetur hér eftir sem hingað til alla stjórnmálamenn að láta ekki eftirsókn eftir völdum og valdastólum hlaupa með sig í gönur.`` Ég tók vel eftir þessari stjórnmálayfirlýsingu ungra framsóknarmanna. Það er sannarlega bragð að þá barnið finnur. Og ég undrast það að reyndir forustumenn Framsfl. og vinsælir stjórnmálaforingjar þess flokks skuli haga málatilbúnaði sínum með þeim hætti að þeir verðskuldi slíkar kveðjur og leiðbeiningar frá ungliðum síns flokks. Þó er einkum tvennt sem þarna kemur fram. Í fyrsta lagi er sagt berum orðum að mál þetta sé liður í hrossakaupum, það sé hrossakaupaþefur af þessu máli. Í öðru lagi er áskorun til stjórnmálamanna um að láta ekki eftirsókn eftir völdum og valdastólum hlaupa með sig í gönur. Nú er það mála sannast að þessi orð eru ekki mælt að ófyrirsynju vegna þess að með þessum málatilbúnaði öllum eru forustumenn Framsfl., af því að hér er nú talað fyrst og fremst til þeirra af hálfu ungra framsóknarmanna, að fara í stríð gegn flestum þeim sem á undanförnum árum hafa unnið á vettvangi þeirra mála sem á að færa undir hið nýja umhvrn. Þarna eru ýmsir reyndir menn, menn sem hafa lagt sál sína í það starf sem þeir hafa unnið á sviði landgræðslu, skógræktar og varðveislu náttúruauðlinda, sumir hverjir í sambandi við mengunarmál og hollustuhætti o.s.frv. o.s.frv. Ýmsir þessara manna hafa í raun, að mér sýnist megi segja, lagt sál sína í það starf sem þeir hafa unnið að þessum verkefnum og hafa í ýmsum tilvikum skilað miklum árangri. Það er því býsna erfið staða sem hæstv. ráðherrar og hæstv. ríkisstjórn og hv. forustumenn Framsfl. eru komnir í þegar ungir framsóknarmenn senda þeim slíkar kveðjur, sem ekki er að ófyrirsynju, að fara gegn þeim mikla og þétta vegg andstöðu sem er við þetta mál allt saman. Og ég segi, það er ekki að undra þótt komið sé hik á hæstv. forsrh. Nú rakti ég þetta mál allítarlega hér við 2. umr. og ætla ekki að endurtaka það. Ég vil hins vegar rifja það upp að ég fór um þetta þá þeim orðum að með þessum hætti hefði Framsfl. gengið undir jarðarmen. Ég kalla það að ganga undir jarðarmen þegar sá stjórnmálaflokkur vill knýja þetta mál í gegnum þingið með þeim hrossakaupaþef sem ungir framsóknarmenn lýsa í sinni stjórnmálaályktun þó það kosti það að ganga gegn sjónarmiðum fulltrúa hinna ýmsu stofnana í stjórnkerfinu og utan þess sem margir hverjir hafa til þessa talið Framsfl. meðal sinna málsvara. Meðal þessara manna eru til að mynda nálega allir forustumenn stofnana landbúnaðarins, allt frá landbrn. sjálfu og niður í aðrar stofnanir landbúnaðarins og yfir í félagasamtök sem starfa á vegum landbúnaðarins eða starfa að t.d. skógræktarmálum, eins og Skógræktarfélag Íslands. Þetta er ekkert einskorðað við landbúnaðinn heldur er sömu sögu að segja um aðra málaflokka sem hér eiga hlut að máli, eiga að færast undir svokallað umhverfisráðuneyti samkvæmt þessu frv. Ég hlýt því að hvetja hæstv. forsrh., sem er ekki viðstaddur þessa stundina en hæstv. sjútvrh., varaformaður Framsfl., er hér staddur, ég hlýt að hvetja forustumenn Framsfl. til að taka nú tillit til þess sem ungir framsóknarmen segja í sinni ályktun, að láta ekki eftirsókn eftir völdum og valdastólum hlaupa með sig í gönur. Það er að láta hlaupa með sig í gönur að ganga gegn þeirri miklu andstöðu sem hefur komið í ljós í þjóðfélaginu gegn þessu máli öllu í pólitískum tilgangi sem ungir framsóknarmenn sjálfir kalla að hrossakaupaþefur sé af. Hæstv. umhvrh. sem hér situr og hefur verið býsna þaulsætinn við umræður um þetta mál og er það honum að sjálfsögðu til viðurkenningar, hefur sagt fátt í þessari umræðu. Það skal þó sagt vegna ásökunarorða í garð stjórnarandstöðunnar sem fram komu í umræðum um þingsköp sl. nótt að mál þetta hefur vitaskuld tafist í umræðum að verulegu leyti vegna þess að hæstv. umhvrh. sem menn óskuðu eftir að væri við umræðuna var tíðum erlendis og hlaut það auðvitað að tefja framgang málsins. En eigi að síður hefur hann, þegar hann hefur verið hér heima á landinu, sinnt þeim skyldum sínum vel að vera við þessa umræðu. Á hinn bóginn hefur lítið frá honum heyrst utan það sem nú heyrist í fjölmiðlum. Það hafði lítillega heyrst frá honum í fjölmiðlum áður um þetta mál eða mál er tengjast þessu nýja starfi sem hann hefur tekið að sér, svo sem þegar birtist við hann viðtal í forustublaði ríkisstjórnarinnar, Tímanum, þar sem hann lýsti því að hann hefði farið bæði sem ráðherra og einstaklingur upp á skíðasvæðin fyrir ofan Reykjavík til að skoða það sem hann kallaði ,,umhverfi landsins``. Miðað við orðanna hljóðan virðist hæstv. umhvrh. ekki vanþörf á að skoða sig um á landinu því að þessi orð tákna að hæstv. ráðherra telji að landið nái ekki nema hérna upp á Ártúnshöfðann eða svo og kannski suður í Hafnarfjörð og þegar hann sé kominn 6--8 km þar upp fyrir þá sé hann að skoða umhverfi landsins. Ég tel það vel til fundið hjá hæstv. umhvrh. að fara sem ráðherra og einstaklingur til að skoða þetta umhverfi sem er nú í rauninni ekki umhverfi heldur hluti af landinu sjálfu þó svo færi nú að sjálfur yrði hæstv. ráðherra umhverfisvandamál í þeirri skoðunarferð sinni. Látum það nú kyrrt liggja. Í þessari ferð komst hæstv. ráðherra að raun um það sem hann undraðist og þótti með nokkrum ólíkindum, hversu margt fólk var þarna upp frá. Það hafði honum ekki dottið í hug áður og það var alveg stórkostlegt vandamál sem þyrfti að bregðast við með einhverjum hætti og umhvrh. þyrfti að sjálfsögðu að taka til athugunar hversu margt fólk væri þarna uppi á skíðasvæðunum á góðviðrisdögum. Það er nú svo að það er víðar fólk á landinu en hér innan Elliðaáa og suður í Hafnarfjörð. Ég vil því hvetja hæstv. ráðherra til að fara fleiri ferðir af þessu tagi og kynna sér það sem er að gerast á landinu, kynna sér lífshætti fólksins og kynna sér hvaða hættur kunna að leynast í umhverfinu fyrir fólkið og þá auðvitað ekkert síður hvaða hættur kunna nú að steðja að náttúrunni og lífríkinu sem hlýtur að vera hans hlutverk, enda hefur hann aflað sér nokkurra tækja til að geta komið því við. Ég vil svo segja það að afstaða okkar sjálfstæðismanna í þessum málum er auðvitað hrein og skýr. Hún er sú að við teljum óþarft og rangt að stofna ráðuneyti um þennan málaflokk. Og eftir að illu heilli hefur þó verið gerð sú breyting á lögum um Stjórnarráð Íslands með þeim hrossakaupaþef sem því hefur fylgt að stofna slíkt ráðuneyti, þá eigi auðvitað að fara sem allra skemmst í að ákveða með lögum verkefni slíks ráðuneytis því ætla má að slík breyting á lögum um Stjórnarráð Íslands verði varla langlíf. Það er kunnugt að það er skoðun ýmissa að þörf sé á að taka lögin um Stjórnarráð Íslands til endurskoðunar og nauðsynlegt að vanda það verk vel. Ég beini því enn til hæstv. ráðherra sem hér sitja að það verk á vitaskuld ekki að vinnast af einhverri tiltekinni ríkisstjórn eða af einhverjum tilteknum stjórnarmeirihluta. Einhver ríkisstjórn skipar að vísu forustu í því starfi en verk af því tagi sem það er að endurskoða lög um Stjórnarráð Íslands og koma fram breytingum um skipan stjórnkerfisins á ekki að vinna með pólitísku meirihlutavaldi hér á hinu háa Alþingi vegna þess að þar er verið að semja leikreglur sem fara á eftir í stjórnskipaninni sem og eiga að þjóna mörgum ríkisstjórnum. Ef það verk er vandað á það að geta staðið um alllanga hríð. Það er ekki heppilegt og er raunar ekkert vit í því að knýja fram breytingar á stjórnskipaninni, þ.e. lögum um Stjórnarráð Íslands, með einhverju naumu meirihlutavaldi á Alþingi af einni ríkisstjórn. Því að það mundi æra óstöðugan ef hver einasta ríkisstjórn ætlaði að fara að knýja fram breytingar sem henni helst þóknuðust þegar hún settist á valdastóla og þá gjarnan með þeim hætti að slíkum breytingum fylgir hrossakaupaþefur. Þetta veit ég að hæstv. ráðherrar sem hér eru staddir viðurkenna þegar þeir hugsa sitt ráð. Það haggar vitaskuld ekki því að þarna er verk að vinna sem ástæða er til að leggja mikla alúð í og velja til hina hæfustu og reyndustu menn að huga að því verki. Því það er nú svo að stundum hafa verið valdir til þessa verks á undanförnum árum reynslulitlir menn, menn sem hafa kannski starfað skamma hríð í Stjórnarráðinu, stundum sem aðstoðarmenn ráðherra, menn sem þá eru kannski litaðir af ýmsum sérsjónarmiðum sem ekki fara saman við reynslu þeirra sem hafa lengra starf að baki. Ég minni svo á að um leið og við sjálfstæðismenn erum gersamlega andvígir þeim breytingum sem hér hafa verið gerðar á stjórnarráðslögunum þá höfum við tiltekin og eindregin sjónarmið varðandi það hvernig eigi að skipa umhverfismálum, sem þarf ekki að endurtaka. Við höfum lagt til að yfirstjórn þeirra mála verði skipuð einni tiltekinni stjórnarráðsdeild. En við byggjum auðvitað okkar afstöðu á tilteknum grundvallaratriðum og grundvallarsjónarmiðum, m.a. þeim að saman eigi að fara yfirstjórn á nýtingu, verndun og aðgerðum til að bæta tiltekna þætti lífríkisins og auðlinda landsins. Þó svo að þetta frv. yrði samþykkt þá yrði þessi skipan á höfð um auðlindir sjávarins. Þar er ekki haggað því að saman fari yfirstjórn á nýtingu auðlindanna og verndun og eftirlit. Það er hin rétta skipan. En hvers vegna skyldi verið að slíta þetta allt í sundur að því er varðar aðrar auðlindir þjóðarinnar, þ.e. auðlindir landsins, auðlindir á vegum landbúnaðarins? Það er auðvitað mál sem við erum gersamlega andvígir. Og þetta er ekkert sérsjónarmið okkar sjálfstæðismanna því þetta er sjónarmið sem er að öðlast alþjóðlega viðurkenningu. Ég skal ekkert vera að rifja það upp sem fram hefur komið um þessi mál í skýrslum sem gefnar hafa verið út á vegum alþjóðlegra nefnda og ýmsir pólitískir foringjar úti í heimi hafa staðfest að sé sú skipan sem þeir hafi komist að raun um að sé hin rétta. Afstaða okkar sjálfstæðismanna er byggð á slíkum grundvallarsjónarmiðum og það fer heim og saman við það sem til að mynda segir í einni af umsögnum um þetta mál, að mig minnir frá þeim mæta manni Sigurði Blöndal, fyrrum skógræktarstjóra, að með þessum tillögum sem hér eru á ferðinni sé gert ráð fyrir að slíta í sundur það sem ekki megi sundur slíta. Það er á sviði skógræktarmála og það er á sviði fleiri mála sem nú heyra undir landbrn. Sé það slitið í sundur sem eigi má í sundur slíta þá er verið að stofna til ófriðar, stofna til átaka, árekstra og margs konar erfiðleika í því starfi sem svo nauðsynlegt er að vinna í ýmsum málaflokkum, t.d. á sviði gróðurverndar og skógræktar, svo nokkuð sé nefnt. Þessi grundvallaratriði eru það sem við sjálfstæðismenn byggjum okkar stefnu á. Það felur þó í sér að nauðsynlegt er að hafa eina samræmda yfirstjórn yfir öllum þessum málum þar sem er samstarfsvettvangur og samræmingarvettvangur og síðan að þar sé á einum stað málsvari íslenska stjórnkerfisins og íslensku þjóðarinnar á þessum vettvangi, til að mynda á fundum erlendis. Þetta er nauðsynlegt og því höfum við valið þá leið að slík yfirstjórn og samræming skuli vera á vegum einnar stjórnarráðsdeildar sem við höfum lagt til að sé í samgrn. Ég held að ástæðulaust sé fyrir mig að flytja um þetta langt mál. Ég er búinn að láta mín sjónarmið koma fram áður. Ég vil ekki tefja tímann á því að velta hæstv. ráðherrum og hæstv. ríkisstjórn og hv. stjórnarmeirihluta hér á hinu háa Alþingi upp úr þessu máli eins og auðvelt er að gera og ég tel ekki þjóna neinum tilgangi á lokadögum þingsins að gerast stórorður um þetta mál. Það er þó augljóst að málafylgja okkar sjálfstæðismanna hefur haft mikil áhrif og það hefur verið létt verk að standa fyrir þeirri málafylgju vegna þess að andstaðan við þetta mál og við þennan málatilbúnað er svo samfelld, svo öflug og svo heil frá þorra þeirra aðila sem mesta reynslu hafa og mest starf hafa lagt í þá málaflokka sem hér er um fjallað á undangengnum árum, sumir þeirra um áratugi. Þetta hefur auðvitað létt þann málatilbúnað sem við höfum hér haft í frammi og það sýnir sig að okkar málatilbúnaður hefur haft nokkur áhrif á hæstv. ríkisstjórn. Ég er ekkert viss um hæstv. umhvrh., en þó hefur hann verið svo hljóður í allri þessari umræðu að það er eins og hann hafi ekki lagt í það að taka til máls hér á hinu háa Alþingi. Það út af fyrir sig bendir til þess að málafylgja okkar hafi einnig áhrif á hann þó með óbeinum hætti sé. Í ljós kemur að hæstv. forsrh. hefur hopað í málinu. Hann hefur í fyrsta lagi flutt brtt. sem eru, eins og ég lýsti hér í upphafi þessarar ræðu minnar, með næsta óþinglegum hætti og hvorki honum sjálfum sem forsrh. landsins eða Alþingi samboðnar, að lögfesta breytingar á lögum sem síðan eigi ekki að taka gildi fyrr en þeir lagabálkar hafa verið endurskoðaðir einhvern tíma á öðru Alþingi. Þetta er ekki samboðið hæstv. forsrh. né hv. Alþingi að láta ganga fram, enda hefur hann áttað sig á þessu og gengur nú lengra og býðst til að samþykkja þorra þeirra brtt. sem sjálfstæðismenn og fulltrúi Frjálslynda hægriflokksins hafa lagt fram við frv. Ég vænti þess að hæstv. forsrh. sé þessa stundina að leitast við að átta sig enn betur á þessu máli og komi með enn betra boð um lausn á því þegar hann kynni að ganga í salinn. Í þeirri vissu að að þessu sé nú unnið hef ég ekki gert kröfur um það sem í raun hefði verið eðlilegt undir öðrum kringumstæðum, að hæstv. forsrh. sem flm. þessa máls sé hér viðstaddur. En ég vænti þess að eftir þá málafylgju sem hér hefur verið á hinu háa Alþingi af hálfu okkar, fulltrúa Sjálfstfl. og fulltrúa Frjálslynda hægri flokksins, þá hafi opnast augu fleiri en hæstv. forsrh. fyrir því að þessi málatilbúnaður er gersamlega í óefni. Og ég hygg að fleiri, a.m.k. forustumenn Framsfl., sjái að það er ekki álitlegt að fá yfir sig kveðjur með líkum hætti og hér var vitnað til frá ungum framsóknarmönnum. Í trausti þess að niðurstaða fáist, annað tveggja að gengið verði inn á þær brtt. sem fulltrúar Sjálfstfl. og Frjálslynda hægriflokksins í hv. allshn. hafa flutt ellegar að þetta mál verði látið liggja, þá sé ég ekki ástæðu til þess að halda áfram mínum málflutningi. Þó að hæstv. umhvrh. hafi látið eitthvað frá sér heyra í fjölmiðlum um lífdaga hæstv. ríkisstjórnar þá tel ég nú ekki ástæðu til að taka orð hans um það mjög hátíðlega. Það gæti farið fyrir honum með líkum hætti og þegar hann fór ökuferð upp á skíðasvæðið hér fyrr í vetur.

Frsm. menntmn. (Guðmundur G. Þórarinsson) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir áliti menntmn. varðandi frv. til laga um Tilraunastöð Háskóla Íslands í meinafræðum að Keldum. ,,Nefndin hefur fjallað um frv. og fékk á sinn fund Stefán Stefánsson í menntmrn. Nefndin mælir með samþykkt frv. eins og það liggur fyrir á þskj. 1037 eftir afgreiðslu efri deildar. Ragnar Arnalds var fjarverandi við afgreiðslu málsins.`` Undir nál. rita aðrir menntamálanefndarmenn, Birgir Ísl. Gunnarsson, Árni Gunnarsson, Ólafur Þ. Þórðarson, Sólveig Pétursdóttir og Þórhildur Þorleifsdóttir. Rétt er að geta þess að við meðferð málsins í nefndinni urðu nokkrar umræður um framtíðarskipan og lagasetningu fyrir Rannsóknadeild fisksjúkdóma. Nefndin fjallaði nokkuð um þann kafla sem fram kemur í athugasemdum við frv. og hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Nefndin``, þ.e. sú nefnd sem frv. samdi, ,,ákvað eftir vandlega íhugun að leggja ekki til breytingar á lögum um Rannsóknadeild fisksjúkdóma að sinni, en telur afdráttarlaust að málefni er varða rannsóknir fisksjúkdóma eigi að falla undir lög og reglugerð um Tilraunastöðina. Rannsóknir á fisksjúkdómum eins og öðrum dýrasjúkdómum samræmast fyllilega hlutverki stofnunarinnar eins og það er skilgreint í 2. gr. frv. Að öðru leyti ættu málefni fisksjúkdóma eins og um þau er fjallað í núgildandi lögum um Rannsóknadeild fisksjúkdóma að heyra undir sérstök lög um fiskeldi, fisksjúkdóma og varnir gegn þeim, sem brýna nauðsyn ber til að setja hið fyrsta. Nefndin lítur svo á að núgildandi lög um Rannsóknadeild fisksjúkdóma samræmist ekki þessu frv. og skuli einungis gilda til bráðabirgða eða þar til sérstök lög um fiskeldi, fisksjúkdóma og varnir gegn þeim hafa verið sett.`` Mér þykir rétt í ljósi umræðna í nefndinni að árétta það að menntmn. Nd. var þeirrar skoðunar að einmitt þetta atriði, þ.e. að núgildandi lög um Rannsóknadeild fisksjúkdóma samræmist ekki þessu frv. og skuli einungis gilda til bráðabirgða, þurfi að koma hér skýrt fram. Í því sambandi hygg ég að sé ástæða til að hvetja hæstv. menntmrh. til að vinna að því helst í sumar að áframhald verði á þessu lagastarfi, nefnd verði sett til að ljúka þessu starfi og vinna þann þátt sem þarna er óunninn. Nokkrar umræður urðu jafnframt um málefni Tilraunastöðvarinnar að Keldum og það hlutskipti að málefni hennar falla að talsverðu leyti undir tvö ráðuneyti, en ekki tel ég efni til að ræða það frekar hér.

Frsm. landbn. (Alexander Stefánsson) Herra forseti. Ég mæli fyrir svohljóðandi nál. á þskj. 1156 um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 51 29. maí 1981, um varnir gegn sjúkdómum og meindýrum á plöntum: ,,Nefndin hefur fjallað um frv. og mælir með samþykkt þess með þeim breytingum sem gerðar voru á því í meðförum efri deildar. Ragnar Arnalds var fjarverandi við afgreiðslu málsins.`` Að öðru leyti skrifa allir nefndarmenn í landbn. undir þetta nál.

Frsm. félmn. (Rannveig Guðmundsdóttir) Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir svofelldu nál. á þskj. 1146 frá félmn.: ,,Nefndin hefur fjallað um frv. og leggur til að það verði samþykkt óbreytt.`` Undir nál. skrifa allir nefndarmenn.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um stjórn fiskveiða. Það mál sem hér er til umræðu hefur hlotið víðtækari og rækilegri umfjöllun en algengt er um þingmál áður en þau koma til umræðu á hv. Alþingi. Þá hefur það hlotið ítarlega yfirferð á sameiginlegum fundum sjútvn. beggja deilda Alþingis. Er þetta í góðu samræmi við mikilvægi málsins og vil ég leyfa mér að fullyrða að fá mál sem til umfjöllunar koma á þessu þingi skipti jafnmiklu máli og þetta fyrir þróun íslensks efnahagslífs og samfélags og þar með fyrir velferð þjóðarinnar. Þegar Alþingi samþykkti núgildandi lög til þriggja ára um stjórn fiskveiða um áramótin 1987/1988 ákvað það jafnframt að hafinn skyldi undirbúningur að löggjöf er tæki við í ársbyrjun 1991. Samkvæmt ákvæði til bráðabirgða I skipaði sjútvrh. nefnd samkvæmt tilnefningu þingflokka og helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi til að undirbúa tillögur um fyrirkomulag fiskveiðistjórnunar að loknum gildistíma laganna. Jafnframt var nefndinni falið að móta tillögur um breytingar á lögunum og gildistíma þeirra eftir því sem efni væri til. Átti nefndin m.a. að kanna áhrif laganna á afkomu og hagkvæmni í sjávarútvegi og skynsamlega nýtingu fiskstofnanna. Einnig skyldi hún athuga tilhögun veiðiheimilda, m.a. heimilda sem ekki eru bundnar við skip. Nefndin var skipuð 13. júlí 1988 eftir að tilnefningar höfðu borist frá þeim aðilum sem tilnefna áttu fulltrúa í nefndina. Nefndin hóf störf haustið 1988. Þar sem nefndin var mjög fjölmenn eða í allt 24 menn, var í upphafi starfsins ákveðið að nefndinni skyldi skipt í vinnuhópa og hver um sig hefði afmarkað verksvið. Var settur verkefnastjóri fyrir hvern vinnuhóp og fékk hann starfsmenn til aðstoðar. Þessir hópar störfuðu sl. vetur og skiluðu áliti til nefndarinnar í maímánuði sl. Kom í ljós að breið samstaða var í öllum hópunum um mörg mikilvæg grundvallaratriði fiskveiðistjórnar. Ákvað nefndin því að fela formanni ásamt verkefnastjórum hópanna að móta tillögur er byggðu á niðurstöðum þeirra. Sömdu formaður og verkefnastjórar drög að frv. til laga um stjórn fiskveiða á sl. sumri og fylgdu þeim minnisatriði um ýmis álitamál sem þeir voru sammála um að leggja fyrir nefndina sem umræðugrundvöll. Þessi frumvarpsdrög voru síðan rædd á nokkrum fundum í ráðgjafarnefndinni. Í október og nóvember var gert hlé á störfum nefndarinnar, en á þeim tíma eru haldnir ársfundir flestra hagsmunasamtaka í sjávarútvegi. Var stjórn fiskveiða og fyrirliggjandi frumvarpsdrög til ítarlegrar umfjöllunar hjá öllum þessum aðilum. Nefndin tók svo aftur til starfa um mánaðamótin nóvember og desember og hafði þá við að styðjast samþykktir fiskiþings og þinga sjómanna og útvegsmanna. Samkvæmt gildandi lögum átti nefndin að skila fyrsta áliti haustið 1989 og var að því stefnt í nefndinni að hún lyki þessum þætti starfsins og skilaði frumvarpsdrögum fyrir síðustu áramót. Þetta reyndist ekki mögulegt þar sem nokkrir nefndarmanna óskuðu eftir frekari tíma til umfjöllunar um málið. Skilaði nefndin því stuttri skýrslu í desember en hélt áfram störfum eftir áramót. Hélt nefndin nokkra fundi í janúar og er skilabréf hennar dags. 26. jan. sl. Á síðustu stigum nefndarstarfsins voru taldar líkur á að samstaða væri um þann texta sem er að finna í frv. eins og það var upphaflega lagt fram. Þegar á átti að herða reyndust sjónarmið þó nokkuð ólík og skiluðu margir nefndarmenn bókunum eða séráliti. Þessar bókanir ganga þó mislangt. Hins vegar er óhætt að segja að um ýmis veigamikil atriði frv. hafi verið almenn samstaða í nefndinni. Frv. er flutt óbreytt í því formi sem nefndin skilaði því af sér og fylgdu því bókanir og sérálit einstakra nefndarmanna. Við meðferð málsins í Ed. hafa orðið nokkrar breytingar á einstökum þáttum frv. en í meginatriðum er frv. enn í fullu samræmi við tillögur nefndarinnar. Frv. er byggt á þeim grunni sem lagður hefur verið með fiskveiðistjórn undanfarinna ára. Það byggir því á þeirri meginhugsun að fiskveiðum skuli stjórnað með úthlutun aflaheimilda á sérhvert skip sem liggi fyrir í upphafi hvers veiðitímabils. Í frv. eru hins vegar lagðar til viðamiklar breytingar á einstökum þáttum fiskveiðistjórnunarinnar og mun ég víkja að meginatriðum þeirra. Á undanförnum árum hafa reglur um stjórn fiskveiða ávallt gilt til skamms tíma í senn. Á árunum 1984 og 1985 giltu lög til eins árs hvort árið fyrir sig. Síðan tóku við lög er höfðu tveggja ára gildistíma og nú gilda lög frá ársbyrjun 1988 með þriggja ára gildistíma. Alþingi er því að fjalla í fimmta skipti á rúmlega sex ára tímabili um reglur um stjórn fiskveiða. Það liggur í augum uppi hvílíkt óhagræði það er þeim er við sjávarútveg starfa að búa við reglur sem hafa svo skamman gildistíma. Þeir þurfa að taka ákvarðanir um fjárfestingu og rekstur er horfir til margra ára. Það er alveg ljóst að forsendur sem slíkar ákvarðanir eru reistar á geta ekki verið traustar þegar jafnmikil óvissa ríkir um lögskipun fiskveiðistjórnar og verið hefur að undanförnu. Í frv. því sem hér er til umræðu er gert ráð fyrir að lög um stjórn fiskveiða verði ótímabundin. Er hafið yfir allan vafa að langur gildistími er forsenda þess að það hagræði náist sem stefnt er að með frv., t.d. varðandi stærð flotans. Ótímabundin lög er hið almenna form löggjafar á Íslandi og þarfnast í sjálfu sér ekki neins sérstaks rökstuðnings. Með því er sköpuð meiri festa og aðilum skapaðar forsendur til að vinna eftir. Alþingi ætti þó ekki með þessu á nokkurn hátt að binda hendur sínar til frambúðar. Alþingi er með þessu á engan hátt að veita einstökum útgerðum óafturkallanlegt og stjórnarskrárvarið forræði yfir fiskstofnunum eins og skýrt kemur fram í 1. gr. frv. Það hlýtur að vera ákvörðun Alþingis á hverjum tíma hvaða skipulag teljist best henta til að nýta fiskstofnana með hagsmuni heildarinnar að leiðarljósi. Enda þótt festa sé nauðsynleg í þessum efnum er það jafnmikilvægt að menn haldi vöku sinni og leiti stöðugt hagkvæmustu leiða við stjórn fiskveiða. Á grundvelli þeirrar hugsunar var bætt við frv. við meðferð þess í Ed. ákvæði um hagkvæmnisathugun og endurskoðun laganna á næstu tveimur árum. Lög um stjórn fiskveiða hafa á undanförnum árum þróast til aukinnar lögbindingar. Fyrstu lögin sem giltu fyrir árið 1984 voru rammalög sem fólu ráðherra mjög víðtækt vald til að taka ákvarðanir um einstaka þætti fiskveiðistjórnarinnar með reglugerðum. Undanfarin ár hafa ávallt fleiri og fleiri atriði verið ákveðin með lögum og heimildir ráðherra takmarkaðar að sama skapi. Engu að síður er ráðherra enn ætlað allvíðtækt valdsvið í gildandi lögum. Með frv. þessu er lagt til að áfram verði haldið á braut aukinna lögbindinga og þeim atriðum sem löggjafinn ákveður fjölgað og reynt að takmarka þau atriði sem ráðherra eru falin til ákvörðunar eins og kostur er. Hins vegar verður ekki hjá því komist varðandi ýmis mikilvæg atriði, svo sem ákvörðun heildarafla hverju sinni sem og smærri framkvæmdaratriði. Á undanförnum árum hafa gilt mjög strangar reglur varðandi endurnýjun fiskiskipaflotans. Aðgangur að fiskiskipaflotanum hefur í raun verið lokaður því einungis hefur verið heimilt að taka nýtt fiskiskip í notkun að sambærilegt skip hafi jafnframt horfið úr rekstri. Fyrir þessu eru augljós rök. Fiskiskipaflotinn er of stór miðað við afrakstursgetu fiskstofnanna og því nauðsynlegt að sporna gegn frekari stækkun hans. Með frv. þessu er lagt til að þessar meginreglur verði lögfestar áfram og framvegis verði þær einnig látnar gilda um báta undir 6 brl. að stærð að því er veiðar í atvinnuskyni varðar. Í núgildandi lögum eru hömlur á fjölgun báta á bilinu 6--10 brl. Hins vegar eru fjölgun minni báta engin takmörk sett í dag. Ástæða þess var fyrst og fremst sú að menn sáu í hendi sér að erfitt yrði í framkvæmd að leyfisbinda allar veiðar án tillits til stærðar báta, en slík leyfisbinding er forsenda þess að unnt sé að takmarka fjölgun báta af þessum stærðarflokki. Smábátum hefur hins vegar haldið áfram að fjölga og komið hefur í ljós að mælingareglur eru svo rúmar að unnt er að hanna afkastamikil fiskiskip sem mælast innan við 6 brl. Nú er svo komið að ekki verður lengur vikist undan því að taka á þessu máli þrátt fyrir alla framkvæmdarörðugleika. Í frv. er lagt til að allar veiðar smábáta í atvinnuskyni verði framvegis bundnar sérstökum veiðileyfum á sama hátt og veiðar báta 6--10 brl. hafa verið leyfisbundnar undanfarin tvö ár. Einungis er gert ráð fyrir að hægt verði að fá leyfi til veiða í atvinnuskyni fyrir báta sem beðið hefur verið um skráningu á hjá Siglingamálastofnun innan mánaðar frá gildistöku laga þessara, en þó er gefið þriggja mánaða svigrúm til að ljúka smíði á þeim bátum sem hafin er. Ekki er með frv. ætlunin að takmarka á nokkurn hátt fjölgun skemmtibáta eða frelsi manna til að renna fyrir fisk sér til gamans. Til að unnt sé að koma við banni við fjölgun atvinnumanna í greininni er því nauðsynlegt að um þessar tómstundaveiðar séu settar ákveðnar reglur og eru tillögur þar að lútandi í frv. Ég hef gerst nokkuð langorður um þær tillögur frv. að óheimilt verði að fjölga fiskiskipum og einungis verði heimilt að veita nýju eða nýkeyptu skipi veiðileyfi ef annað og sambærilegt hverfi úr flotanum. Ég tel hins vegar að ef þær meginreglur sem lagt er til að lögbundnar verði í frv. ná að festast sessi ætti þegar fram líða stundir að vera óhætt að afnema allar reglur um endurnýjun fiskiskipaflotans. Reglur frv. munu eflaust hafa þau áhrif þegar fram í sækir að menn sjái sér ekki hag í því að auka afkastagetu skipa sinna því það leiðir ekki til aukins afla. Stærð fiskiskipaflotans mun því þegar fram líða stundir aðlagast afrakstursgetu fiskstofna ef fiskveiðistjórn á borð við þá sem frv. þetta gerir ráð fyrir verður lögleidd. Það ætti því að vera óhætt þegar frá líður að afnema 5. gr. frv. Með frv. er lagt til að veruleg einföldun verði gerð varðandi útgáfu veiðileyfa. Samkvæmt gildandi lögum eru botnfiskveiðar allra skipa stærri en 6 brl. háðar útgáfu sérstakra veiðileyfa, svo og þorskfisknetaveiðar báta undir 6 brl. Veiðar á fjölmörgum öðrum fisktegundum eru háðar sérstökum leyfum og er lögbundið að slík leyfi þurfi til veiða á rækju, humri, skelfisk, síld og loðnu. Í frv. er gert ráð fyrir að öll fiskiskip sem leyfi fá til veiða í atvinnuskyni fái eitt almennt veiðileyfi fyrir viðkomandi fiskveiðiár. Þetta leyfi veitir heimild til veiða á öllum þeim tegundum sjávardýra sem ekki sæta ákvæðum um leyfilegan heildarafla. Til veiða á þeim tegundum sem sæta aflahámarki þarf viðkomandi skip auk veiðileyfis skilríki um aflamark í viðkomandi tegund. Þrátt fyrir þessa almennu stefnumörkun varðandi útgáfu veiðileyfa þykir nauðsynlegt að hafa nokkuð víðtæka heimild til útgáfu sérveiðileyfa ef sérstaklega stendur á. Hér er átt við leyfi til dragnótaveiða og leyfi til veiða í tilraunaskyni svo dæmi séu nefnd. Þar sem gert er ráð fyrir að tekin verði upp samræmd endurnýjunarákvæði fyrir öll fiskiskip þykir nauðsynlegt að gera skil á milli þeirra sem stunda veiðar í atvinnuskyni og þeirra sem stunda veiðar í frístundum, eins og áður er vikið að. Með frv. er lagt til að öllum fiskiskipum sem fá leyfi til veiða í atvinnuskyni verði úthlutað fastri aflahlutdeild í leyfilegum heildarafla. Lagt er til að sóknarmarkið verði afnumið og sérreglum um veiðar smábáta fækkað verulega frá því sem nú er. Sóknarmarkið var tekið upp á sínum tíma til að koma til móts vð sjónarmið þeirra sem höfðu laka aflareynslu á svokölluðum viðmiðunarárum. Reglur um það hafa tekið nokkrum breytingum frá því að þær voru fyrst settar. Á árunum 1986 og 1987 voru þessar reglur það rúmar að útgerðir flestra togara völdu þann kost jafnvel fyrir þau skip sem höfðu bestu aflareynsluna. Sá möguleiki, sem hefur falist í sóknarmarkinu, til að auka afla skips á kostnað annarra skipa í flotanum hefur án efa verið ein meginástæða þess að ýmsir útvegsmenn hafa á undanförnum árum séð sér hag í því að fjárfesta í sem stærstum og afkastamestum skipum. Sóknarmarksskipin gátu fram til ársins 1988 aukið aflamark sitt á kostnað þeirra skipa sem aflamark völdu. Enn þann dag í dag veldur val á sóknarmarki því að aflaheimildir færast til frambúðar milli skipa. Þessi tilflutningur hefur valdið nokkurri óánægju vegna þess að sumir telja að misvægis hafi gætt milli landshluta varðandi ávinning sóknarmarksskipa. Fullvíst má telja að reglur um sóknarmark hafi átt mestan þátt í því að sú hagkvæmni sem hægt er að ná með kvótakerfinu hefur ekki náðst að fullu. Auk þess að hvetja til óþarfa fjárfestinga í fiskiskipum hefur sóknarmarkið valdið mikilli óvissu um heildarafla og verið helsti skekkjuvaldurinn í spá um heildaraflamagn. Í ákvæði I, II og IV til bráðabirgða er að finna ákvæði um úthlutun aflaheimilda. Fyrir skip 10 brl. og stærri er lagt til að aflamark í botnfiski og úthafsrækju verði byggt á úthlutuðu aflamarki eins og það var í upphafi þessa árs. Með þessu eru tekin af öll tvímæli um að ávinningur vegna sóknarmarks á árinu 1990 hafi ekki áhrif á úthlutað aflamark verði frv. þetta að lögum. Lagt er til að reikna verði meðalaflamark í þorskígildum í hverjum sóknarmarksflokki fyrir sig. Við þá útreikninga verði lagt til grundvallar aflamark í botnfiski og úthafsrækju. Þau skip sem hafa lægra aflamark en sem nemur meðaltali síns flokks fái ákveðnar bætur er nemi 40% af mismun milli aflamarks viðkomandi skips og meðalaflamarks skipa í sama flokki. Ljóst er að þessar bætur munu ekki að fullu eyða þeim sveigjanleika sem sóknarmarkið hefur valdið, sérstaklega hvað þorsk varðar. Aflamark allra skipa verður því hækkað með sama hætti og mundi gerast ef heildarafli væri aukinn. Með þessari tillögu um úthlutun aflaheimilda í upphafi er reynt að koma til móts við sjónarmið þeirra sem hafa staðið í nýfjárfestingum án þess þó að líta fram hjá hagsmunum þeirra sem hafa þokkalega aflareynslu fyrir. Aflahlutdeild skipa í síld, loðnu, skelfiski, humri, innfjarðarrækju og hörpuskel yrði samkvæmt ákvæði IV til bráðabirgða leidd af hlutdeild viðkomandi fiskiskips í úthlutuðum aflaheimildum á því veiðitímabili er síðast lauk áður en lögin koma til framkvæmda. Með gildandi lögum voru í fyrsta sinn settar skorður við fjölgun báta 6--10 brl. og aflahámark sett á netaveiðar allra báta undir 10 brl. Þrátt fyrir skorður á veiðar þessara báta hefur hlutdeild þeirra í heildarafla haldið áfram að aukast. Þá hefur bátum undir 6 brl. fjölgað og byggðir hafa verið bátar sem mælast undir 6 brl. en eru afkastameiri en mörg skip yfir 10 brl., sem sæta stífum aflatakmörkunum. Í frv. er lagt til að bátum minni en 10 brl. sem stunda veiðar í atvinnuskyni skuli úthlutað aflamarki er byggi á aflareynslu áranna 1987--1989, en byggt verði á meðalafla tveggja bestu áranna. Sérreglur eru þó um úthlutun og framsal aflamarks til báta sem bætast í flotann eftir síðustu áramót og hafa því ekki aflareynslu. Gert er ráð fyrir að sömu reglur gildi um aflamark smábátanna og gilda um skip stærri en 10 brl. Þá er lagt til að bátum minni en 6 brl. gefist kostur á að stunda veiðar með línu og handfæri án aflahámarks en með dagatakmörkunum með hliðstæðum hætti og í gildandi lögum. Sett eru inn ákvæði sem eiga að tryggja að hlutur þeirra báta sem þann kost velja aukist ekki verulega umfram það sem nú er. Þá er lagt til að skipuð verði sérstök samstarfsnefnd til að gera tillögur um veiðiheimildir þeirra báta sem ekki hafa fulla aflareynslu á því tímabili sem lagt er til grundvallar. Þess misskilnings hefur gætt að þeim aðilum sem hafa stundað veiðar hluta úr ári í frístundum sínum gefist ekki kostur á öðru en tómstundaveiðum samkvæmt frv. þessu. Þessum aðilum gefst kostur á atvinnuveiðileyfi með aflamarki er byggir á eigin veiðireynslu. Tómstundaveiðarnar eru eingöngu ætlaðar fyrir þá sem ekki hafa aflareynslu. Gerð er tillaga um að fiskveiðiárið fyrir botnfisk hefjist 1. sept. ár hvert og ljúki 31. ágúst ári seinna. Hér er á ferðinni róttæk breyting frá gildandi lögum, en veiðiheimildum í botnfiski er nú úthlutað fyrir hvert almanaksár. Til að gera þessa framkvæmd mögulega þurfa tillögur Hafrannsóknastofnunar að vera tilbúnar fyrir 1. ágúst ár hvert. Kostir þessa fyrirkomulags eru allmargir. Flest veiðitímabil og vertíðir falla innan þessa tímabils. Slíkt fyrirkomulag getur haft jákvæð áhrif á afkomu fiskvinnslunnar ef það leiðir til þess að dregið verður úr aflatoppum yfir sumarmánuðina, en sá afli hefur jafnan nýst illa til vinnslu. Þá er mikilvægt út frá allri áætlanagerð um þróun og framvindu efnahagsmála að upplýsingar um leyfilegan heildarafla liggi fyrir snemma á hausti. Ekki er ólíklegt að þetta fyrirkomulag leiði til minni atvinnu yfir sumarmánuðina og getur þess vegna haft slæmar afleiðingar fyrir sumarvinnufólk, sérstaklega námsmenn. Þá skapar þetta fyrirkomulag einnig vandamál hvað varðar úthlutun veiðiheimilda í upphafi, eins og gerð er grein fyrir í ákvæði til bráðabirgða III. Í frv. þessu er tekið upp ákvæði gildandi laga um framsal aflamarks innan hvers árs. Þá er gerð sú breyting að séu minna en 25% af aflamarki skips ekki nýtt með veiðum skipsins sjálfs tvö fiskveiðiár í röð fellur aflahlutdeild þess niður. Með þessu er komið til móts við þau sjónarmið að óeðlilegt sé að skip liggi óhreyfð árum saman við bryggju til þess eins að framselja veiðiheimildir. Veiðiheimildirnar falla endanlega niður við upphaf næsta fiskveiðiárs og koma þær til hækkunar á veiðiheimildum annarra skipa. Þá er lagt til að ekki sé heimilt án samþykkis ráðherra að flytja aflamark til skips sem ekki hefur fyrir aflahlutdeild í þeirri tegund sem flutt er. Augljóst er að aukin hagkvæmni í fiskiskipaflotanum næst ekki nema með því að veita víðtækar heimildir til að færa aflaheimildir varanlega milli skipa. Með því móti einu geta menn hagrætt og dregið úr sóknarkostnaði við veiðar. Á þann hátt gefst aflamönnum kostur á að njóta sín því að sjálfsögðu munu aflaheimildir leita til þeirra í framtíðinni sem aflanum ná með minnstum tilkostnaði. Það er jafnframt eina leiðin til að sameina aflaheimildir skipa, fækka fiskiskipum og minnka þar með afkastagetu flotans. Framseljanlegar veiðiheimildir eru því grundvallaratriði í þessum tillögum um fiskveiðistjórn. Þær eru sá aflvaki sem stuðlar að aðlögun fiskiskipastólsins að afrakstursgetu fiskstofnanna. Nauðsynlegt er þó að menn geri sér ljóst frá upphafi að í fyrstu munu þessum framsalsheimildum fylgja vandamál. Athygli skal vakin á því að þrátt fyrir rúmar framsalsheimildir er óheimilt að safna á skip aflaheimildum sem bersýnilega eru umfram veiðigetu þess. Þá er framsal bundið því skilyrði að það skip sem framselt er til hafi fyrir aflahlutdeild í þeirri tegund sem framseld er. Þetta skilyrði er þó undanþægt. Með þessu er opnaður möguleiki fyrir stjórnvöld til að hafa áhrif á þróun ýmissa sérveiða. Óheftur flutningur veiðiheimilda getur valdið röskun í fiskiskipaflotanum innbyrðis, t.d. milli báta og togara, og getur jafnframt skapað staðbundin vandamál í byggðarlögum sem byggja alfarið á sjávarútvegi. Síðara atriðið er þó í raun alls ekki bundið við framseljanleika veiðiheimilda. Sala skipa úr byggðarlagi eða stöðvun undirstöðufyrirtækja í sjávarútvegi vegna rekstrarerfiðleika er raunar mun líklegri til að valda staðbundnum atvinnuvandamálum en framseljanleiki aflaheimilda. Ég tel miklu skipta að menn takist á við þennan vanda af raunsæi. Sumir vilja bregðast við með því að hefta framsal aflaheimilda verulega og binda þær við tiltekin byggðarlög með ýmsum hætti. Hætt er við að með því væri þróun og framvinda stöðvuð og hagkvæmni aflamarkskerfisins að litlu gerð. Aðrir vilja láta skeika að sköpuðu. Þeir telja að hagkvæmnin ein eigi að ráða ferðinni og engin ástæða sé til aðgerða til að vernda hagsmuni fólks í tilteknum byggðarlögum. Slík sjónarmið eru að mínu mati alls ekki ásættanleg. Óhjákvæmilegt er að taka tillit til þeirra byggðarlaga sem eiga allt sitt undir sjávarútvegi. Í frv. er ekki gert ráð fyrir bindingu aflaheimilda við byggðarlög eða landsvæði. Þegar frv. var lagt fram var gert ráð fyrir tilkynningarskyldu þeirra aðila sem hyggjast selja fiskiskip eða hluta af sínum veiðiheimildum varanlega. Var það gert til að skapa umþóttunartíma í skipasölu og gefa heimaaðilum færi á að bjóða í þau skip sem til sölu kynnu að vera. Við meðferð málsins í Ed. varð það ofan á að koma til móts við þessi sjónarmið með því að veita sveitarfélagi forkaupsrétt á skipi við sölu þess úr byggðarlagi í stað tilkynningarskyldunnar. Gefst sveitarstjórn kostur á að ganga inn í kauptilboð í fjórar vikur frá því að henni berst boð um forkaupsréttinn. Sveitarstjórn sem neytir forkaupsréttar ber síðan að gefa útgerðaraðilum í byggðarlaginu kost á að kaupa skipið og skal leita opinberlega tilboða í það. Varðandi áhrif skipasölu á atvinnulíf einstakra byggðarlaga vil ég einnig vekja athygli á að gert er ráð fyrir að annað meginhlutverk Hagræðingarsjóðs verði að koma til aðstoðar ef byggðarlög standa höllum fæti af þessum ástæðum. Þess skal hér sérstaklega getið að fram til þessa hefur ekki verið heimilt að framselja varanlega hluta aflahlutdeildar nema skip væri afmáð af skipaskrá. Þeir sem veðrétt áttu í skipinu þurftu ekki að óttast að skipið lækkaði í verði vegna flutnings aflahlutdeildar því afskráning skips var háð því skilyrði að skipið væri með öllu veðbandalaust. Verði frv. þetta að lögum verður framvegis nauðsynlegt fyrir veðhafa sem veðrétt öðlast í skipi eftir að lögin koma til framkvæmda að tryggja með sérstökum hætti að veð þeirra rýrni ekki vegna framsals aflahlutdeildar skipsins. Hins vegar er í ákvæði til bráðabirgða IV gert ráð fyrir að óheimilt sé að flytja hluta aflahlutdeildar af skipi nema fyrir liggi samþykki veðhafa sem veð eiga í skipinu þegar lögin koma til framkvæmda. Í ráðgjafarnefndinni náðist samkomulag um að álag vegna útflutnings á þorski og ýsu verði hækkað úr 15% í 20%, en álag vegna útflutnings á öðrum tegundum verði óbreytt frá því sem nú er eða 15%. Þá er lagt til að skipuð verði nefnd er kanni hvort, og þá með hvaða hætti, mögulegt sé að vinna að vigtun hérlendis á afla sem fluttur er óunninn úr landi. Einnig er lagt til að framkvæmd vigtunar afla verði samræmd og eftirlit með henni eflt. Gerð er tillaga um að afli verði ávallt veginn á löndunarstað og hafnaryfirvöldum fengin yfirumsjón með vigtunarmálum og söfnun upplýsinga um landað aflamagn á hverjum tíma. Með hliðsjón af minnkandi afla er hinn mikli útflutningur á óunnum fiski vaxandi áhyggjuefni. Allir eru sammála um að okkur beri að nýta ferskfiskmarkaðina í Evrópu eftir því sem hagkvæmt er á hverjum tíma. Með því að stilla framboði í hóf og gæta þess að senda aðeins úrvalsfisk fáum við á þessum mörkuðum hærra verð en með nokkru öðru móti. Menn greinir hins vegar á um hvaða aðferð skuli viðhöfð við að stjórna framboðinu á markaðina. Þrjár leiðir hafa einkum verið ræddar í þessu sambandi og eru raunar tvær þeirra samtímis í notkun nú. Þessar leiðir eru í fyrsta lagi skömmtun, í öðru lagi kvótaálag og í þriðja lagi skylda til sölu á öllum afla innan lands. Kvótaálagið er upphaflega tilkomið þannig að þau skip sem stundað höfðu siglingar á viðmiðunarárunum 1981--1983 þóttu ekki fá sanngjarnan hlut í kvótakerfinu nema tillit væri til þess tekið að þau hefðu verið frá veiðum vegna siglinganna. Var það leiðrétt með því að bæta 25% álagi ofan á þann afla þessara skipa sem landað var erlendis og láta hann þannig reiknaðan vera viðmiðun við ákvörðun aflamarks. Á hinn bóginn var svo ákveðið að sá afli sem seldur yrði erlendis skyldi á sama hátt reiknaður með 25% álagi og hið nýja skipulag yrði þannig í raun hlutlaust gagnvart ísfisksölum erlendis. Í ljósi þessarar forsögu hef ég talið eðlilegt að hækka ísfiskálagið í kvótanum úr 15% og færa það aftur í upprunalegt horf eða 25%. Það er fullljóst að þetta álag er hluti af okkar fiskveiðistjórnunarkerfi og brýtur ekki á nokkurn hátt í bága við alþjóðlegar skuldbindingar. Þetta verður enn ótvíræðara þegar forsaga málsins er höfð í huga. Með hækkun álagsins minnkar áhugi á að selja fisk óunninn úr landi og þar með þörfin á að grípa samhliða til annarra aðgerða til að takmarka útflutninginn. Virðulegi forseti. Ég hef í stuttu máli gert hér grein fyrir helstu aðalatriðum þessa stóra máls. Hér er hins vegar um tiltölulega einfalt frv. að ræða sem er aðeins í 23 greinum. Verður það að teljast einsdæmi um jafnmikilvægt mál þótt mörg veigamikil atriði þess komi fram í ákvæðum I--VI til bráðabirgða. Frv. hefur þegar hlotið ítarlega umfjöllun á sameiginlegum fundum sjútvn. beggja deilda. Ég vil að lokum leggja á það áherslu að mjög mikilvægt er að Alþingi takist að ljúka afgreiðslu þessa máls fyrir þinglok. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Matthías Bjarnason Herra forseti. Það hefur komið hér fram að stefnt sé að því að ljúka þingstörfum á laugardag. Í dag er fimmtudagur og þetta frv. hér kemur núna til 1. umr. á tólfta tímanum á þessum Drottins degi. Eldhúsdagsumræður fara fram í kvöld og þó hæstv. sjútvrh. segi að þetta frv. sé einfalt, það getur verið að það sé einfalt í hans huga en í mínum huga er þetta ekki einfalt frv. Það fer ekki eftir fjölda greina, jafnvel mættu greinar frv. vera fleiri til þess að gera ýmsa hluti skýrari en þeir eru í frv. Því er ég honum ekki sammála í þessu sem og fjöldamörgum öðrum atriðum í sambandi við þetta mál. Þó að það hafi verið haldnir, að mér er sagt, sjö fundir sameiginlega í sjútvn. deildanna þá voru þau fundahöld fyrst og fremst um það að hlusta á fulltrúa frá hagsmunasamtökum, spyrja þá nokkurra spurninga en ekkert hefur verið farið sameiginlega í efni þessa frv. Það allt er eftir. Ég spyr hæstv. sjútvrh. og í raun og veru alla þingdeildarmenn hvort þeir telji virkilega að þetta stóra og mikla mál, sem er núna fyrst hér til umræðu, geti verið afgreitt á nokkrum klukkutímum, að það eigi að vera búið á morgun að afgreiða þetta mál þegar ekki er einu sinni hægt að halda nefndarfundi vegna annarra funda á Alþingi. Þetta mál hefur verið rætt í þingflokki Sjálfstfl. mjög ítarlega. Ég spurðist þar fyrir um það í gær hvort menn vildu ganga inn á að lofa því að afgreiða þetta mikilvæga mál á sérstöku þingi sem yrði þá boðað fyrr en venja er til og taka fyrir bara þetta eina mál. Það var einróma álit þingmanna Sjálfstfl. að nauðsynlegt væri að vinna betur að þessu máli og afgreiða það t.d. í septembermánuði. Ætti það að fá staðist varðandi gildistöku laganna. Ég spyr hæstv. sjútvrh.: Telur hann ekki eðlilegra að slík vinnubrögð væru viðhöfð og reynt að skapa meiri og betri frið um þetta mikilvæga mál en verið hefur? Þetta mál fékk nauman meiri hluta í Ed. eins og allir vita og það er eftirtektarvert og vekur ekki traust þjóðarinnar á þingmönnum að þeir sem harðast hafa barist gegn þessari stefnu eru nú allt í einu orðnir stuðningsmenn. Ég hef verið bæði í stjórn og stjórnarandstöðu en ég hef haft alveg sömu skoðun á þessum málum hvort sem ég hef verið í stjórn eða stjórnarandstöðu. En hvað er það sem er að gerast hjá þingmönnum almennt? Er þetta ekki einn þátturinn í því að sveiflast til og frá í þessum málum eftir því hvort þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu? Ég held það sé ekki til harkalegri og skýrari málsmeðferð en flokkssamþykkt Borgfl. í andstöðu við þessa stefnu. Ég spyr Borgfl.: Hvað hefur breyst? Hann tók ekki lítið upp í sig, formaður Borgfl. og núv. umhvrh., gegn því frv. sem flutt var hér síðast og hefur verið gildandi nú á þriðja ár. Hver er breytingin? Af hverju verða þessar breytingar? Fulltrúar Alþb., sérstaklega hér í þessari hv. þingdeild, tóku mjög ákveðið á þessu máli síðast og höfðu mjög ákveðnar skoðanir á þessum málum. Það reynir því á þá hvort þeir hafa sveiflast til eins og lauf í vindi í þessum efnum, hvort ekki hafi verið nein meining á bak við það sem þeir sögðu þá. Eða er formaður Alþb. búinn að kúga þá til hlýðni þannig að hann geti setið nokkrar vikur til viðbótar í ráðherrastóli? Á sama tíma og frelsisalda fer um heiminn og öfl kúgunar sem hafa ráðið í fjölmörgum ríkjum eru að víkja úr vegi fyrir frelsi þá erum við að taka upp enn þá harðari skömmtun. Ég á ekki við það að hér sé verið að taka upp aðferðir við að kúga menn eða taka af þeim öll réttindi, eins og hefur verið hjá mörgum þessara þjóða, en hitt fer ekki á milli mála að það sem við höfum verið að fordæma á undanförnum árum, það sem við höfum verið að ganga út úr og stefna í frjálsræðisátt, frá því er nú verið að ganga með þessari miðstýringu allri í atvinnumálum þjóðarinnar, sérstaklega í sjávarútvegi og landbúnaði. Við höfðum hér gjaldeyris- og innflutningshöft. Það varð að bíða tímunum saman eftir því að fá smá innflutnings- og gjaldeyrisleyfi og krjúpa fyrir háum herrum hér í borginni. Verslun færðist til Reykjavíkur utan af landi, landsbyggðin hefur aldrei borið sitt barr eftir þá tíma. Hér mátti ekki selja útvarpstæki einu sinni nema í einkasölu. Hér mátti ekki selja bíla nema í einkasölu. Meira að segja ráðherrar voru uppteknir því þá komu bílar í kössum, aðaltími fjármálaráðherra á þeim árum fór í það að selja almenningi kassa utan af bílum. Hver talar núna um að innleiða þetta? Ekki nokkur einasti maður. Ekki einu sinni allra íhaldssömustu öfl í þjóðfélaginu. Ég minnist þess að það gekk svo langt hér, var rifist ofsalega eftir að ég kom inn í þessa virðulegu stofnun um þá ákvörðun að leggja niður mjólkur- og brauðbúðir í landinu. Það var heldur betur sprett úr spori hér innan þessara sala þá. Átti að gera afgreiðslustúlkur í brauðbúðum atvinnulausar og fara með mjólkina inn í matvöruverslun? Hér voru menn sem hneyksluðust á þessu tímunum saman. Hver talar núna um það að stofna sérstakar mjólkurbúðir? Nú þykir sjálfsagt að hver og einn taki mjólkina í matvöruverslunum hvort sem það eru kjörbúðir eða minni búðir. Þannig hefur breytingin orðið á fjölmörgum sviðum í frjálsræðisátt, eins og vera ber hjá framsækinni þjóð. Í 1100 ár hafa Íslendingar sótt sjóinn og gert það án þess að hafa nokkra fræðinga. Þá voru ekki til fiskihagfræðingar sem reiknuðu út hvort það borgaði sig að fara þessa sjóferðina eða hina. Og þetta var gert öll þessi ár. Þar sem við vorum ósjálfstæð þjóð komu útlendingar inn í fiskveiðilandhelgina. Þeir fiskuðu mikið, þeir fiskuðu miklu meira en Íslendingar sjálfir. Við unnum stórsigur og lokatakmarkið í landhelgismálinu, útfærslan í 200 mílur og að koma öllum útlendingum út fyrir 200 mílna fiskveiðilögsögu, var stórfellt átak. Aðeins 3--4 árum áður en þetta gerðist fiskuðu útlendingar hér 55% af aflanum. Ef ég man rétt var það árið 1972, svo breytingin varð ör og mikil. Mér er það alveg ljóst að við vorum á síðasta snúning með að taka þessar ákvarðanir vegna fiskstofnanna í hafinu umhverfis landið. Við losnuðum við útlendingana, við tókum upp stjórnun veiða, við ákváðum að nýta sjálfir þessa auðlind og við deilum ekki um það að það verður að vera stjórnun á fiskveiðum í landinu. En við deilum um það að taka stjórnunina upp með þeim hætti að æðsta stjórnvald í landinu ákveði hverju sinni hve mikið og meira að segja af hverri tegund hver bátkoppur má veiða. Þetta er það sem mér finnst ógeðfellt í alla staði. Mér finnst rétt að bera nokkuð saman það sem er að gerast hér og kröfurnar sem eru gerðar til íslensks sjávarútvegs, sem eru að mínum dómi að verulegu leyti afleiðing þess að veita mönnum þau forréttindi að selja fiskinn úr sjónum. Þær hafa orðið til þess að ákveðnir aðilar í þessu þjóðfélagi hafa farið fram á það að setja auðlindaskatt á sjávarútveginn. Áður en ég kem að því finnst mér rétt að minna á að á sama tíma og hér er talað um stórfelldan skatt á sjávarútveg eru aðrar þjóðir, bæði hér nálægt okkur og þjóðir í Evrópu, að efla sjávarútveg sinn með háum styrkjum. Norges Fiskarlag, sem er hagsmunasamtök útgerðar og sjómanna í Noregi, fór fram á á 2468 millj. nkr. í opinberan stuðning við sjávarútveg sinn á þessu ári. Samkvæmt tillögunum áttu 2022 millj. að fara til þorskveiða og 445,3 millj. til síldveiða. Krafa Norges Fiskarlag var 850 millj. kr. hærri upphæð en þeir fengu á sl. ári en þá var opinber stuðningur við þá 920 millj. nkr. Tilboð stjórnvalda hljóðaði í fyrstu upp á 550 millj. nkr. en þau hækkuðu það síðan upp í 1125 millj. Spánverjar eru nýlega til þess að gera komnir inn í Efnahagsbandalagið. Framkvæmdastjórn Efnahagsbandalagsins hefur ákveðið að verja 11,8 milljörðum íslenskra króna til fiskvinnslufyrirtækja á Kanaríeyjum og í spænsku borgunum Ceuta og Melilla sem eru á norðurströnd Afríku á tímabilinu 1990--1993. Hlutdeild bandalagsins í fjárfestingum í fiskiðnaðinum verður yfirleitt um 30% en í sumum tilfellum allt að 50%. Mikill áhugi er á Kanaríeyjum á fullri aðlögun að bandalaginu því að það mundi gera eyjaskeggjum kleift að sækja enn hærri upphæðir í sjóði bandalagsins. Svo langar mig að nefna enn þá eitt til viðbótar en það eru byggðaaðgerðir í Stóra-Bretlandi. Þar hefur verið við stjórn járnfrúin svokallaða, sem oft hefur borið á góma, bæði hér í þingsölum og í blöðum. Vinstri menn og þar með taldir framsóknarmenn hafa talið þessa járnfrú vera afskaplega ómanneskjulega og ekki taka nóg tillit til mannlegra sjónarmiða. Nú skulum við aðeins bera saman hvað hefur gerst í því þjóðfélagi undir stjórn járnfrúarinnar og í þessu þjóðfélagi sem hefur notið þeirrar miklu gæfu að hafa framsóknarmenn við völd og í forustu. Aðalþættir breskra byggðaaðgerða eru byggðaþróunarstyrkurinn og sérstök aðstoð í byggðamálum. Fyrir utan þessar aðgerðir er boðið upp á ódýrt verksmiðjuhúsnæði í eigu ríkisins auk fjölmargra minni háttar aðgerða sem m.a. eiga að stuðla að aðlögun vinnuafls og styðja við heimaaðila vegna opinberra útboða. Byggðaþróunarstyrkurinn er verkefnabundinn styrkur sem einungis er hægt að fá á þróunarsvæðunum svonefndu þar í landi. Styrkurinn getur verið í formi fjárfestingarstyrks eða styrks vegna nýrra starfa. Fer það eftir því hvort er hagstæðara fyrir umsækjandann. Fjárfestingarstyrkurinn nemur 15% af viðurkenndum fjárfestingarkostnaði en með efri mörk sem eru um 900 þús. ísl. kr. styrkur á hvert starf. Þegar um er að ræða verkefni sem eru vinnuaflsfrek er heimilt að greiða starfsstyrk sem nemur um 270 þús. ísl. kr. á hvert nýtt starf í stað fjárfestingarstyrksins. Lítil fyrirtæki þar sem færri en 200 manns starfa eru ekki háð 10 þús. sterlingspunda þakinu nema kostnaður vegna verkefnisins nemi um eða yfir 45 millj. kr. Hinn meginþáttur breskra byggðaaðgerða, sérstök aðstoð í byggðamálum, er venjulega fjárfestingarstyrkir, þjálfunarstyrkir, áhættutaka vegna gengismunar vegna lána á Evrópumarkaði. Slík aðstoð er sértæk og byggir á verkefnum. Hún hækkar hámarkið sem hægt er að fá í venjulegum breskum byggðaaðgerðum upp að hámarksþökum sem Evrópunefndin ákveður. Á hinn bóginn er sú sérstaka aðstoð sem í boði er, það lágmark sem nauðsynlegt er, til að verkefnum sé hrint í framkvæmd. Sérstök aðstoð er veitt á þróunarsvæðum og millisvæðum. Styrkir eru veittir vegna allra iðnaðargreina og flestra þjónustugreina. Fjárhagsárið 1985--1986 námu þessir byggðaþróunarstyrkir um 32,2 milljörðum en sérstök aðstoð nam um 19,1 milljarði ísl. kr. í báðum tilfellum. Ef upphæðin er færð hlutfallslega miðað við íbúafjölda á Íslandi þá nemur upphæð styrkja 224 millj. kr. Á undanförnum árum hefur aukist mjög útflutningur á óunnum fiski, svokölluðum gámafiski og ísfiski í heilum förmum. Hann er ýmist fluttur á markað í gámum, með vöruflutningaskipum eða þá fiskiskipum sem sigla beint með aflann. Mest af þessum fiski hefur verið flutt til Humber-svæðisins annars vegar og til Elbu-svæðisins í Þýskalandi hins vegar. Þar er fiskurinn seldur á uppboðsmörkuðum sem hafa gefið sjómönnum og útgerð mjög hátt verð ef framboðið fer ekki úr böndunum. Aðstæður á þessum tveimur mörkuðum eru nokkuð mismunandi. Þýskalandi hefur lengið verið þjónað með siglingum stórra togara sem einkum hafa selt þar ísaðan karfa en einnig aðrar fisktegundir. Á Humber-svæðinu hrundi allur sjávarútvegur þegar við Íslendingar náðum að stöðva veiðar Englendinga hér við land en samdráttur í veiðum á öðrum fjarlægum miðum kom einnig til. Þá hefur afli á heimamiðum dregist mjög saman vegna ofveiði og mengunar. Þetta landsvæði er því búið að fara í gegnum mjög alvarlega kreppu í atvinnumálum á síðustu árum. Þó hefur þarna orðið mjög mikil breyting á. Fyrir um það bil fjórum árum hófst mikil herferð fyrir nýsköpun í atvinnulífi á Humber-svæðinu. Það eru sveitarstjórnir á svæðinu sem standa fyrir þessari herferð, dyggilega studdar af stjórnvöldum í London og Brussel eins og ég áður gat um. Þessi herferð er með brennipunkti í matvælaiðnaði á svæðinu sem stendur á gömlum merg. Markmiðið er að skapa ný störf í fiskvinnslufyrirtækjum og öðrum matvælaiðnaði. Einnig er lögð áhersla á ferðamannaiðnað. Þá er lögð áhersla á að gömul fyrirtæki búi sig undir auknar gæðakröfur sem settar verða af Evrópubandalaginu á árinu 1992. Mjög er horft til meginlandsins með markaðssetningu en einnig lengra burt. Sú ímynd sem við Íslendingar höfum haft af fiskvinnslu í Englandi er úrelt. Fiskvinnslan er óðum að verða nýtískulegri og mörg fyrirtæki gefa okkur ekkert eftir í tækni, umbúðum og markaðssetningu. Þessum árangri er þetta landsvæði að ná með skipulegri þróunarvinnu þar sem allir leggjast á eitt, sveitarfélög, ríkisstjórn og stjórnvöld Evrópubandalagsins. Þetta kann að vekja nokkra athygli, einkum og sér í lagi sé tekið mið af þeirri ímynd sem hér á landi er af stjórnarháttum járnfrúarinnar og afskiptum hennar af þróun atvinnulífsins og þeirri byggðastefnu sem af henni hefur leitt. Fyrirtæki sem fjárfesta vilja í fiskvinnslu á Humber-svæðinu njóta ýmissar fyrirgreiðslu. Ekki er um að ræða beina rekstursstyrki til þeirra sem njóta fiskveiðanna. Aftur á móti má fá fjárfestingarstyrki, og þá frá Brussel, sem eru 15% af fjárfestingu. Þá njóta fyrirtækin styrkja vegna ráðgjafarstarfsemi í markaðsmálum, hönnunar, skipulags gæðaeftirlits, framleiðsluskipulagningar, fjármálastjórnunar og skipulagningar upplýsingakerfa. Er þar um að ræða greiðslu á 2 / 3 hlutum kostnaðar. Ný fyrirtæki geta fengið ódýrt húsnæði, hluta af launagreiðslum í upphafi rekstrar og ýmsa aðra aðstoð. Evrópubandalagið styrkir að mestu leyti ýmiss konar skipulögð verkefni. Til fróðleiks má geta þess að byggðastyrkir til fyrirtækja frá stjórnvöldum í London námu á árinu 1986 tæpum 700 millj. punda eða 70 milljörðum íslenskra króna. Sé upphæðinni deilt niður á þann hluta þjóðarinnar sem getur notið styrkveitinganna er niðurstaðan rúm 36 pund á íbúa eða 3600 kr. Ef við færðum það yfir á landsbyggðina á Íslandi með um 110 þús. íbúa jafngildir þetta um 400 millj. kr. Þetta mega stjórnarherrarnir hér á landi taka til alvarlegrar íhugunar. Það frv. sem hæstv. sjútvrh. var að fylgja úr hlaði hér í Nd. er um stjórnun fiskveiða. Það tekur í raun og veru á engan hátt á því mikla vandamáli sem er í fiskvinnslu. Í raun og veru tekur það ekkert á því vandamáli þrátt fyrir að ríkisstjórnin, sem er nú framhaldsstjórn þeirrar ríkisstjórnar sem mynduð var 28. sept. 1988, segi í sinni stefnumörkun: ,,Stefnan í landbúnaðar- og fiskveiðimálum verður endurskoðuð með byggðasjónarmið og aukna hagkvæmni fyrir augum.`` Hún segir jafnframt: ,,Mörkuð verður sérstök fiskvinnslustefna.`` Hvar er hún? Hafa engir þingmenn stjórnarliðsins spurt ríkisstjórnina um sérstaka fiskvinnslustefnu? Hún er ekki til, hún fyrirfinnst ekki. Í þessari sömu stefnuskrá segir að unnið verði að því að endurskoða lög og reglur til þess að búa íslenskum fyrirtækjum starfsskilyrði sem séu sambærileg við það sem samkeppnisaðilar þeirra erlendis njóti. Viljið þið bera saman ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar og ríkisstjórn Margrétar Thatcher í byggðamálum? Alls ekki. Margrét Thatcher er svo margfalt frjálslyndari en ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar, Halldórs Ásgrímssonar og þeirra félaga. Ef það hefði verið framsóknarstefna að vinna að byggðamálum þá held ég að Margrét Thatcher sé orðin ólíkt meiri og betri framsóknarmanneskja en þeir hérna. ,,Við fjárhagslega endurskipulagningu``, segir í þessum málefnasamningi, ,,útflutningsfyrirtækja, sem er eitt fyrsta verkefni þessarar stjórnar, verði stefnt að aukinni hagkvæmni í rekstri þeirra.`` Hvar er hagkvæmnin? Hvað er að gerast í fiskvinnslunni hér á landi? Það sem er að gerast er það að sífellt er verið að flytja meira af óunnum fiski úr landinu. Það er verið að bjóða erlent fjármagn til þess að stuðla að því. Á sama tíma er verið að byggja upp atvinnulífið á Humber-svæðinu, við Elbu í Þýskalandi og víðar á kostnað verkafólksins, fiskvinnslufólksins og atvinnufyrirtækjanna á landsbyggðinni hér. Hvað er svo að gerast hér á sama tíma og styrkir eru veittir sjávarútvegum þessara þjóða? Þá eru kröfur fínna manna úr Háskóla Íslands, þeirri virðulegu stofnun, hagfræðinga úr Seðlabankanum, að leggja auðlindaskatt á landsmenn. Á hvern kemur þessi auðlindaskattur? Hann kemur fyrst og fremst á fólkið sem vinnur að því að fiska, draga fiskinn að landi, fólkið sem kemur til með að vinna þennan fisk. Það á að borga þennan skatt. Höfuðborgarsvæðið er með um 10%. Það kemur jafnþungt á þau 10% sem hér eru. En hér eru fyrst og fremst þjónustugreinarnar í þessu þjóðfélagi, ekki í Reykjavík einni heldur á höfuðborgarsvæðinu öllu. Þess vegna kemur það minna við en úti á landi þar sem svo að segja hver maður vinnur við fiskveiðar og fiskvinnslu, enda er þetta farið að segja til sín. Vinnan minnkar úti á landi. Það er verið að ganga á rétt landsbyggðarinnar á hverju einasta ári. Á sama tíma og aðrar þjóðir eru að treysta efnahagslegan grundvöll sjávarútvegs og byggða í sínum löndum er verið að veikja grundvöllinn undir byggðinni hér á landi. Á þetta horfum við. Mér finnst leitt til þess að vita að þetta frv. skuli vera lagt hér fram með þessu ógnargati. Við getum deilt um það hvort eigi að vera kvóti á allar veiðar eða ekki kvóti eða annað fyrirkomulag. En ég hélt að við ættum ekki að deila um það að þetta allt vantar inn í frv. þrátt fyrir allar ráðgjafarnefndir og alla sérfræðinga og fiskihagfræði og alla þessa ofsalega lærðu menn sem hafa komið nálægt þessum málum. Mig langar til þess að rifja hér upp. Snemma í marsmánuði fékk ég bréf sem var undirritað af tveimur mönnum sem eru forustumenn í fiskvinnslu og útgerð í sínu kauptúni. Ég skal taka það fram að þeir eru ekki mínir flokksmenn en ágætir vinir mínir. Í þessu bréfi birta þeir yfirlit yfir aflaskerðingu togarans í sínu byggðarlagi frá 1987, eins og verða mun ef frv. sjútvrh. um stjórnun fiskveiða verður samþykkt. Á árinu 1991 verða aflaheimildir skipsins 1204 þorskígildum minni en afli var 1987. Miðað við það fiskverð sem nú er verður búið að skerða tekjur skipsins um 60 millj. kr. sem þýðir um 950 þús. kr. lækkun á hásetahlut. Laun við að vinna þennan afla í landi væru um 30 millj. þannig að tekjutap hvers verkamanns og konu er um 500 þús. kr. Árið 1987 voru unnin hjá þessu fyrirtæki 4600 tonn af slægðum fiski sem kom frá togaranum og minni bátum í kauptúninu. Vegna minnkandi hráefnis togarans keypti fyrirtækið þriðjungs hlutdeild í útgerðarfélagi í nágrenninu og fær þaðan um 300--400 tonn af fiski til vinnslu. Hins vegar liggur ljóst fyrir að aflakvóti togarans fer niður í 2486 tonn. Stendur rekstur skipsins þá engan veginn undir sér. Til að geta rekið skipið neyðist útgerðin til að senda þriðjung aflans á markað erlendis. Við aflaskerðingu togarans bætist svo það að þegar sóknarmarkið leggst niður verða aðrir bátar sem landað hafa 600--700 tonnum af þorski hjá fyrirtækinu nær kvótalausir vegna þess að aflamark þeirra er skert sem nemur veiðum þeirra. Til viðbótar þessu er svo fyrirhugað að allir smábátar sem hafa stundað handfæraveiðar verði settir á aflakvóta þannig að sú tegund vex niður smátt og smátt. Það sem fólkið í þessu kauptúni hefur því af fiski til vinnslu eru þessi 2486 tonn mínus þriðjungur sem selt er erlendis og svo einn þriðji af þessum bát sem keyptur hefur verið hlutdeild í. Samtals verða því til vinnslu 2086 tonn og samdráttur frá árinu 1987 verður um 2514 tonn. Þetta fiskmagn nægir til fimm mánaða vinnslu hjá þessu fyrirtæki. Það dugar fyrir sex mánaða úthald togarans. Ef þetta fyrirtæki ætti að halda í horfinu frá 1987 verður það að fjárfesta í skipum og aflakvótum fyrir um 300 millj. kr. Það er enginn smáskattur. Svo koma þeir fínu herrarnir í Háskólanum og Seðlabankanum og segja að það þurfi að leggja skatt á þessi miklu fríðindi. Það á víst ekki að leggja skatt á þá sem eru hér á miðju markaðssvæðinu. Það er víst litið á það öðrum augum. Kvótakerfinu var ætlaður margþættur tilgangur. Það átti öðru fremur að tryggja að heildaraflinn færi ekki fram úr viðmiðunarmarki stjórnvalda, koma í veg fyrir stækkun fiskiskipastólsins, treysta stöðu landsbyggðarinnar. Allt þetta hefur í stórum dráttum mistekist. Botnfiskaflinn hefur á hverju ári verið fjarri viðmiðunarmarki, fiskiskipastólinn hefur stækkað með ári hverju og staða landsbyggðarinnar er nú veikari en nokkru sinni fyrr. Á árinu 1984 voru gerðir út 836 bátar, 111.772 tonn, og 1461 opinn bátur, 4.835 tonn. Árið 1989 eru það 957 fiskiskip, 121.651 tonn, og 1631 opið skip, 6.560 tonn. Stækkun hefur orðið um tæpar 10 þús. lestir á þessu tímabili. Þannig hefur það brugðist algjörlega sem ætlað var þegar kvótinn var settur á. Sama er að segja um fiskveiðarnar. Tillaga fiskifræðinga 1980 voru 300 þús. lestir, aflinn fór það ár í 428 þús. lestir. Árið 1981 var tillagan 400 þús. lestir, veiðarnar fóru í 461 þús. lestir. Árið 1982 450 þús. lestir, þá fóru veiðarnar í 382 þús. lestir. Árið 1983 350 þús. lestir, þá fóru veiðarnar í 293 þús. lestir. Og árið 1984 leggur stofnunin til að veiðarnar verði 200 þús. lestir --- þá á að lækka um 150 þús. lestir frá tillögum árið á undan --- en þá verða veiðarnar 283 þús. lestir. Árið 1985 er tillaga Hafrannsóknastofnunar sú sama en þá fara veiðarnar í 323 þús. lestir. Árið 1986 er tillagan 300 þús. lestir --- allt í einu hækkuðu þeir um 50% --- og þá fara veiðarnar í 366 þús. lestir. Árið 1987 er sama tillaga, þá fara veiðarnar í 390 þús. lestir. Og árið 1988 300 þús. lestir, þá fara veiðarnar í 369 þús. lestir. Á þessu sést að farið hefur langt fram yfir það, ég tala ekki um það sem Hafrannsóknastofnun hefur lagt til, heldur líka það sem ráðuneytið hefur lagt til í sambandi við veiðar. Svo það hefur hvort tveggja brugðist, að minnka fiskiskipastólinn og það sem snertir veiðarnar. Það er eitt mesta hagsmunamál sjávarútvegsins og allrar landsbyggðarinnar og allra þeirra sem við sjávarútveg fást að meiri stöðugleiki sé í atvinnugreininni en verið hefur á síðasta áratug þegar þorskaflinn hefur sveiflast frá 469 þús. lestum árið 1981 í 283 þús. lestir árið 1984. Nú leggur Hafrannsóknastofnun til 250 þús. lesta afla næstu tvö árin, eða nærri þriðjungs minnkun frá meðaltali síðustu tíu ára. Það er minni þorskafli en verið hefur á Íslandsmiðum allt frá árinu 1947. Þessi óstöðugleiki er meiri en svo að nokkur atvinnuvegur geti búið við og kallar á gjörbreytta aðferð við ákvörðun heildarafla. Fiskveiðistefnan þarf að tryggja betur atvinnuöryggi allra þeirra sem við þennan atvinnuveg starfa. Seinasta áratuginn hefur meðalafli botnlægra fisktegunda verið um 670 þús. lestir á ári, 370 þús. lestir af þorski og 300 þús. lestir af öðrum tegundum. Því er nauðsynlegt að á næstu árum, t.d. næstu fimm árum, verði leyfilegur ársafli miðaður við þessa reynslu og árlega leyft að veiða 320--380 þús. lestir af þorski og öðrum fiskstofnum á hverjum tíma. Með því að taka upp slíkt fyrirkomulag væri tillit tekið til líffræðilegra og efnahagslegra sjónarmiða við nýtingu fiskstofnanna um leið og leitast er við að tryggja eðlileg starfsskilyrði í atvinnugreininni sjálfri. Ég minntist hér í upphafi á afstöðu Borgfl. Hér liggja fyrir ályktanir fyrsta landsfundar Borgfl. sem fylgt var mjög vel eftir af fulltrúum hans síðast þegar þessi mál voru til umræðu. Þar segir að flokkurinn leggi áherslu á að núverandi kvótakerfi hafi verið sett á sem neyðarlausn þegar ekki var samstaða um aðra tilhögun. Nú hafi þegar komið í ljós miklir vankantar á kerfinu sem skekki heilbrigðan rekstur í útgerð og beinlínis hamli gegn eðlilegri endurnýjun í atvinnugreininni. Því vill Borgfl. leggja niður kvótakerfið í núverandi mynd. Borgfl. vill taka upp heildarkvóta sem endurskoðaður verði árlega með tilliti til stærðar fiskstofnanna hverju sinni.  að verið sé að veikja atvinnugrundvöll fólksins í landinu á meðan hrossakaupin eru stunduð jafnstíft og nú er gert? Heildarkvótanum, segir Borgfl., verði skipt í ákveðin tímabil. Friðun á uppeldis- og hrygningarsvæðum verði aukin frá því sem nú er. Unnið verði að nánu samstarfi Hafrannsóknastofnunar, sjómanna og útvegsmanna til að ná þessum markmiðum. Gætt verði ákveðins sveigjanleika í framkvæmdinni og möguleiki verði á að færa heildarkvóta milli tímabila. --- Ég segi fyrir mitt leyti, ég get skrifað undir hvert orð, en ég vildi gjarnan spyrja þá, ef þeir gætu aðeins séð af smátíma frá hrossakaupum fyrir umræður í deildinni, hvað hafi breytt þessari skoðun þeirra. Formaður flokksins, hinn athafnasami hæstv. umhvrh., greiddi atkvæði með öllum þessum skerðingum í gærkvöldi. Og hann segist vera hugsjónamaður, búinn að margtaka það fram. Það er enginn hér frá Alþb., það hefur gufað upp. Það er ekki einu sinni að sá sem er hlutlaus gagnvart Birtingu sjáist. Stjórn Birtingar, félags jafnaðar- og lýðræðissinna, hefur tekið undir kröfu Geirs Gunnarssonar alþm. og ýmissa samtaka sjómanna um að frestað verði afgreiðslu frv. um stjórnun fiskveiða til næsta hausts. Nú væri gaman að vita hvað þeir ætla að gera alþýðubandalagsmennirnir, hvort þeir ætli að taka tillit til Geirs Gunnarssonar, sem ég tel alveg sjálfsagt að verða við, að fresta þessu til hausts. Og gaman væri að vita hver afstaðan er til þessarar ályktunar Birtingar hjá hinum. Hæstv. samgrh. Steingrímur Sigfússon hafði sig mjög í frammi hér síðast þegar þetta mál var til umræðu og flutti margar brtt. og fann þessu kvótafrv. flest til foráttu. Hann benti á hættuna sem landsbyggðinni stafaði af þessari stefnu. Sú hætta hefur ekki minnkað með þessu frv., hún hefur vaxið. --- En hvar er nú Steingrímur Sigfússon, baráttumaðurinn frá Þistilfirði? Hefur hann gleymt sér? Nú langar mig að spyrja um ýmsar tillögur þessara manna, hvað hafi komið fyrir þá. Hvort þeir hafi snúið blaðinu algjörlega við við sínum tillögum og þá af hverju eða hvort þeir hafa orðið fyrir einhverju áfalli. Kannski hafa þeir dottið. Fengið högg á höfuðið.

Dottið í ríkisstjórn.

Já, og sumir hafa verið um það bil að detta út úr henni síðustu daga en hafa þó alltaf náð til sama lands. --- Mér þykir ánægjulegt að sjá að fulltrúi ríkisstjórnarinnar, hæstv. sjútvrh., gengur nú í salinn, þó ég sakni mjög að sjá ekki hérna fleiri úr þessari virðulegu ríkisstjórn sem þyrfti að gera einhverja grein fyrir hugarfarsbreytingum sínum. Ég er með þessar tillögur þeirra allra en ég ætlast ekki til þess að hæstv. sjútvrh. svari fyrir þá hreingerningu alla sem hefur orðið í höfði þessara manna. Mig langar að benda hæstv. sjútvrh. á eitt. Samkvæmt V. lið í ákvæðum til bráðabirgða er óheimilt að framselja aflahlutdeild án þess að skipið hverfi varanlega úr rekstri og sé afmáð af skipaskrá, nema fyrir liggi samþykki þeirra aðila sem samningsveð áttu í skipinu við gildistöku laganna. Í athugasemdum í frv. við V. lið segir að veðhafar sem öðlast veð rétt eftir gildistöku laganna verði að tryggja með öðrum hætti að veð þeirra rýrni ekki því í frv. sé ekki lagt til að samþykki þeirra þurfi til varanlegs flutnings aflahlutdeildar eftir að lögin öðlast gildi í framhaldi af þessu. Geta veðhafar tryggt hagsmuni sína þannig að haldi gagnvart þriðja aðila að semja við handhafa kvóta um að kvóti verði ekki fluttur af skipi nema með samþykki veðhafa og er hægt að þinglýsa slíkum samningi sem kvöð? Ef svo er ekki, hvernig geta veðhafar í skipum tryggt sína hagsmuni framvegis, ekki eingöngu lánastofnanir heldur einnig t.d. seljendur skipa? Þetta þætti mér fróðlegt að fá umsögn hæstv. sjútvrh. um áður en þetta mál fer til nefndar. Ég sagði í upphafi að Alþingi nyti ekki þess trausts sem það á að njóta meðal þjóðarinnar. Og maður heyrir varla menn koma saman á smáfund svo þingmenn séu ekki snupraðir fyrir það að lítið sé að marka þá. Oft hefur mér fundist þessar raddir vera ósanngjarnar en á síðustu tímum finnst mér að fólk hafi töluvert til síns máls. Þessi virðulega stofnun sem þjóðin á að líta upp til starfar með þeim hætti að gjörbreyting hefur orðið á hugarfari manna. Hvernig á hinn almenni kjósandi að skilja það að þingmenn segjast hafa þessa og þessa skoðun, vilja berjast fyrir henni, flytja tillögur um hana, en svo allt í einu skipta þeir um skoðun svo snarlega að menn vita ekki hvað gerst hefur? Hvernig stendur á því t.d. að flokkur sem ég nefndi hér áðan, Borgfl., berst ötullega gegn þessari stefnu og vill taka upp allt aðra stefnu en svo, alveg án allra útskýringa, gjörbreytir formaður flokksins og annar til, sem var búinn að lýsa yfir andstöðu við frv., um skoðun? Sagan segir að við þá hafi verið samið um eitthvað allt annað óskylt mál. Alþb. barðist hatrammlega gegn lögfestingu frv. sem var um sama efni og þingmenn flokksins fluttu margvísleg rök fyrir sínu máli. Einn þeirra, Skúli Alexandersson, hefur staðið við sínar skoðanir, fylgt þeim eftir burt séð frá því hvort hann er í stjórn eða stjórnarandstöðu. Ég hef leyft mér líka að fylgja minni sannfæringu í þessu efni alveg burt séð frá því hvort ég er í stjórn eða stjórnarandstöðu. En hvað er að gerast í þessu landi? Hver ætlar svo að bera blak af þessari stofnun? Svo þegar stærsta mál þjóðarinnar er hér til umræðu þó að klukkan sé farin að halla í eitt, þá eru örfáir þingmenn hér inni og sést ekki einn einasti ráðherra nema hæstv. sjútvrh. Hinir eru allir að semja og selja. Ég held að einn stærsti hrossamarkaður þessa lands sé í höndum núv. hæstv. ríkisstjórnar og stjórnað af henni.

Kristinn Pétursson Hæstv. forseti. Um það frv. til laga um stjórnun fiskveiða sem hér liggur fyrir má auðvitað hafa mörg orð. Það er alla vega ljóst að hér er um að ræða einhverja umsvifamestu löggjöf sem hefur verið sett á Íslandi, þ.e. hér er verið að ræða um löggjöf sem takmarkar atvinnufrelsi stórs hluta þjóðarinnar. Í því ljósi lít ég á þessa lagasetningu sem mjög alvarlegs eðlis, sér í lagi vegna þess að takmörkun á atvinnufrelsi er mjög alvarleg löggjöf. Og ég verð að segja það í upphafi að ég sakna þess að hér í hv. Alþingi skuli ekki vera meira til af einhverjum gögnum eða við getum talað um vinnureglur, hver sé skylda stjórnvalda þegar um er að ræða takmörkun á atvinnufrelsi landsmanna. Atvinnufrelsi er einn af grundvallarhornsteinum lýðræðisríkja. Því er það ákaflega alvarlegur hlutur í mínum huga þegar þarf að beita jafnharkalegum takmörkunum og gert er í því frv. sem hér liggur fyrir og gert er með stjórnun fiskveiða í dag. Mér finnst eins og ekki hafi verið farið nægilega mikið ofan í þennan hluta málsins og ég vil því leggja ríka áherslu á þetta, sér í lagi hvað snertir 69. gr. stjórnarskrárinnar en samkvæmt henni er ekki heimilt að setja neina takmörkun á atvinnufrelsi manna nema almenningsheill krefji. Það hefur verið litið þannig á að almenningsheill krefjist þess að fiskveiðar væru takmarkaðar til þess að fiskstofnunum yrði ekki útrýmt. Í því ljósi á löggjöfin fullan rétt á sér. En þá kemur næsta spurningin: Hverjar eru skyldur stjórnvalda á Íslandi eða ráðherra og hv. Alþingis þegar verið er að takmarka atvinnufrelsi? Ég ætlaði mér að vera búinn að fá svar hjá lögmanni við þessari spurningu en það hefur því miður ekki verið hægt vegna þess að hann hefur verið upptekinn í öðru. En því miður, ég sakna þess að sú beiðni sem var send til Lagastofnunar Háskólans fjallaði ekki um þennan þátt málsins. Ég átti þátt í að skrifa undir þá beiðni en var nú þarna síðastur á lista og tók þátt í þessu með mikilli ánægju því að það var virkilegt gagn í þeim spurningum sem svarað var. En í áliti Lagastofnunar kemur einmitt fram varðandi 69. gr. stjórnarskrárinnar að í bréfi þingmannanna sé einungis óskað umsagnar um það ,,hvort tímabundinn og takmarkaður afnotaréttur fiskstofna myndi aldrei einstaklingsbundna stjórnarskrárvarða eign og hvort það að væntanleg lög verði ótímabundin myndi ekki frekar neinn framtíðareignarrétt. Er því ekki tilefni til þess að fjalla um 69. gr. stjórnarskrárinnar sem annars hljóðar svo: ,,Engin bönd má leggja á atvinnufrelsi manna nema almenningsheill krefji, enda þarf lagaboð til.``" Sem sagt, um þessa grein stjórnarskrárinnar var ekki fjallað og það litla sem til er um túlkun á þessu atriði stjórnarskrárinnar er í bók Ólafs Jóhannessonar. Það vantar nýja útgáfu, nýja túlkun á þessari grein stjórnarskrárinnar því að auðvitað hefur lögfræði þróast og breyst eins og aðrir hlutir. Ég kem þá að því að ræða mína persónulegu skoðun á þessu. Hún er sú að þegar sett verður takmörkun á atvinnufrelsi þá sé jafnréttisreglan sú regla sem hv. alþm. eiga að hafa í heiðri. Við skulum líta á það lauslega hvernig þessari jafnréttisreglu hefur verið framfylgt, t.d. í skattalögum. Í skattalögum er það svo að allir þeir sem hafa 70, 80, 90 eða 100 þús. kr. á mánuði borga sama tekjuskatt. Þar er um að ræða jafnréttisreglu. Það er ekki um að ræða að menn borgi mismunandi skatta sem hafa sömu tekjur. En í kvótalöggjöfinni er þetta því miður upp og niður allt saman. Það má vera að ekki sé hægt að búa til fullkomna löggjöf en það er a.m.k. lágmarkskrafa að það sé fjallað um þennan þátt málsins, jafnréttisregluna, þegar verið er að leggja bönd á atvinnufrelsi manna. Og ég vildi leggja sérstaka áherslu á að þetta fái nánari skoðun. Hvort sem tími vinnst til þess áður en þetta verður samþykkt nú eða síðar þá er mjög þýðingarmikið að hv. alþm. fái góða greinargerð um það hverjar eru skyldur þeirra hvað varðar jafnréttisregluna, bæði þegar verið er að takmarka atvinnufrelsi í sjávarútvegi, landbúnaði og fleiri atvinnugreinum og á fleiri sviðum. Við getum líka komið að atriði eins og því hverjir megi flytja út ferskan fisk. Það er reyndar þar í umræðunni sem ég hef viljað byrja að vinna slíkt mál sem þetta, þ.e. að búa til leikreglur um hverjir megi flytja út ferskan fisk. Stjórnarskráin segir að ekki megi leggja bönd á atvinnufrelsi manna nema samkvæmt lagaheimild. Hvaða lagaheimild er til í dag til að takmarka atvinnufrelsi varðandi útflutning á ferskum fiski? Það vantar slíka löggjöf. Það er byggt á lögum um útflutningsleyfi, en sú löggjöf heimilar ekki takmörkun á atvinnufrelsi í víðtækri merkingu og ekki í þeim skilningi sem ég legg í það mál. Þau lög voru samþykkt um útflutning á unnum afurðum en ekki útflutning á hráefnum. Ef við fjöllum lauslega um byggðaþáttinn í þessu máli þá tel ég einsýnt að nái þetta frv. fram að ganga þá muni hefjast hér veruleg byggðaröskun í landinu, svo ekki sé meira sagt, því að þessi ríkisstjórn sem í upphafi kenndi sig við jafnrétti og félagshyggju og hataðist út í frjálshyggju, eins og hún kallaði það, ætlar núna að láta einhverja örgfúlustu frjálshyggju allra tíma grisja landsbyggðina eftir einhverju autómatísku hagræðingarkerfi. Þá er hægt að nota slíkt orð þó menn hafi misnotað það í sambandi við fjármagnskostnað og annað þar sem menn vildu ekki viðurkenna staðreyndir í sambandi við eigin óstjórn í peningamálum og töluðu um að allt væri það frjálshyggjunni að kenna og hef ég sagt það hér áður að það þyki mér jafnsnjallt og að kenna loftvoginni um veðrið.  En byggðaröskun sem ég sé að muni verða hér fram undan er mjög alvarlegt mál og þá dugar ekki að hafa einhvern hrossalækningasjóð sem eigi að úthluta kvóta hingað og þangað. Menn tala um að þeir hafi 12 þús. tonn í einhverjum sjóði sem megi ráðstafa svona eftir því sem þurfa þykir, eftir því sem hentar pólitískum duttlungum ónefndra aðila. En það gleymist alltaf að það er önnur hlið á málinu. Þessi kvóti er tekinn af öðrum. Það er verið að skapa ný og ný vandamál alls staðar um leið og kvótinn er tekinn af mönnum sem á að fara að úthluta einhverjum öðrum, en 2-2 er náttúrlega 0 eða 5-5. En þá á bara handstýringin að ráða því hverjir eiga að fá kvótann o.s.frv. Það er dæmalaus sjálfsblekking að halda að það sé verið að leysa einhvern vanda með slíku. Það á sem sagt að láta frjálshyggjuna grisja og svo eiga þeir að ákveða hvar hún á að virka minna en annars staðar. Því miður verð ég að segja það að mér finnst margt í þessu frv. áhyggjuefni fyrir landsbyggðina og þá komum við aftur að jafnréttisreglunni. Hverjir standa sterkastir að vígi í þessu kerfi eins og frv. liggur hér fyrir? Hverjir standa sterkastir að vígi?

Þeir sem hafa fjármagn.

Við skulum bara skoða jafnréttisregluna. Þeir sem hafa fjármagn, segir hv. þm. Stefán Valgeirsson. Hann þekkir það hvaða áhrif fjármagn hefur. En skoðum jafnréttisregluna. Hverjir hafa sterkari stöðu í þessu kvótakerfi? Hverjir eru með sterkari stöðu en hinir? Er það t.d. jafnréttisregla þegar það er vitað mál að þeir fá sama kvóta sem sigla með fiskinn og hinir sem landa honum hér heima? Það er ekki verið að úthluta sömu verðmætum. Er jafnréttisreglan í gildi þar? Ég spyr. Sú jafnréttisregla sem alþingismönnum er skylt að virða samkvæmt stjórnarskránni. Er það jafnréttisregla að frystitogarar hafa miklu sterkari stöðu en aðrir í þessu dæmi af mörgum ástæðum? Er það jafnrétti? Síðan er þriðji flokkurinn, þeir sem geta landað hér á mörkuðum. Og hverjir standa veikastir fyrir? Það eru þeir sem landa fiskinum úti á landi og þetta vita allir. Það eru þeir sem standa veikast. Og hvernig fer svo hagræðingin fram? Hvernig verður svo hagræðingin, þessi sjálfvirka frjálshyggja jafnréttis og félagshyggju í byggðagrisjun? Það verður skelfilegt upplifelsi. Ég kvíði því að horfa á þetta. Það fer auðvitað þannig fram að sá veikasti verður keyptur. Það er það sem þessir hæstv. ráðherrar eru að ákveða. Þeir eru að ákveða það að hér skuli fara fram byggðagrisjun þar sem leikreglurnar eru ójafnar, jafnréttisreglan er brotin og þeir sem eru veikastir verða keyptir. Þetta er ákvörðun um stærstu búferlaflutninga á Íslandi fyrr og síðar þrátt fyrir alla hrossakaupasjóði og hrossalækningasjóði sem eiga að borga mönnum inn um bakdyrnar.  Ef við víkjum örlítið að hinum fiskifræðilega þætti málsins sem er nú kannski grunnurinn að þessari löggjöf, þ.e. takmörkun á atvinnufrelsi er einungis heimil ef almenningsheill er í veði og það er verið að takmarka fiskveiðar vegna þess að álitið hefur verið að almenningsheill væri í veði. Það væri verið að ofnýta fiskstofnana. En er það svo? Ég held að það verði að fara fram hreinskilin umræða núna næstu missiri, þó seint sé, af því að allt of litlum fjármunum hefur verið varið í hafrannsóknir og rannsóknir á vistfræðinni hér í kringum Ísland. Þó vel hafi verið gert á mörgum sviðum, það skal tekið fram, þá höfum við ekki verið nærri nógu opin fyrir því að fjalla um þessi mál því að það er svo langt, langt frá því að við höfum aflað okkur nægilegrar þekkingar á lífkeðjunni hér í kringum Ísland. Við erum að tala um að það þurfi að takmarka fiskveiði vegna ofveiði. Og ef það er svona lítill fiskur í sjónum, af hverju kemur þá fram í þessu nýjasta togararallíi að meðalþyngd þorsks á Íslandsmiðum er 5--10% minni en á fyrra ári? Ef það hefði verið meiri fiskur í sjónum eins og Hafrannsóknastofnun hefur lagt til, væri þá fiskurinn enn þá léttari? Fimm ára fiskur er núna 5--10% léttari en hann var fyrir ári síðan samkvæmt niðurstöðum úr togararallíinu. Í frétt í Morgunblaðinu frá því á sunnudaginn segir að meðalþyngd þorsks hafi lækkað um 5--10% fyrir Suðurlandi og um 10% fyrir norðan. Sé þetta umreiknað yfir í heildarstofninn þá munar þarna 60--120 þús. tonnum sem heildarstofninn er minni en reiknað var með að hann væri. Hvað þýðir þessi niðurstaða? Hún þýðir áframhaldandi skerðingar á þorskveiðum. Ég lít þannig á. Stofninn er minni en hann var og einhverra hluta vegna er kerfið í sjónum þannig að hann stækkar ekki jafnhratt og hann gerði. Og hvers vegna? Þurfum við ekki að leita að því? Það verður auðvitað ekki gert á einum sunnudegi, en ég segi það að það þurfa að fara fram miklu meiri rannsóknir á lífkeðjunni hér í kringum Ísland því að þorskstofninn og aðrir fiskstofnar á Íslandsmiðum eiga að geta gefið jafnmikið af sér og þeir gerðu hér á árum áður og oft hefur verið rætt. Við erum upptekin hér á hæstv. Alþingi við að búa til skömmtunarkerfi, við beinum öllum kröftum okkar að því þing eftir þing. Af hverju beinum við ekki meiri kröftum að því að reyna að finna hvað er að í hafinu? Hvers vegna gefa fiskstofnarnir minna af sér en þeir gerðu áður? Ég rakst hér á mjög fróðlega ritstjórnargrein í nýjasta sjómannablaðinu Víkingi og ég ætla að lesa hana vegna þess að hún kemur inn á þetta mál: ,,Blaðið er bara að verða trúarbragðarit hjá þér, sagði þingflokksformaður á Alþingi við mig, ritstjórann, um daginn þegar hann var að skoða síðasta Víking. Hann vísaði þar til talsverðrar gagnrýni á fiskveiðistefnu okkar Íslendinga.`` Og ritstjórinn segir hér: ,,Á vissan hátt get ég verið þingmanninum sammála. Blaðið fjallar um trúmál, en það berst gegn trúboði um óskeikulleika kenninga þeirra sem farið er eftir við stjórn fiskveiða á Íslandsmiðum.`` Enn fremur segir hérna: ,,Lítum á tölur úr opinberum veiðiskýrslum. Á átta ára tímabili, 1981--1988, bæði árin meðtalin, var meðalveiði þorsks við Ísland 363.159 tonn. En næstu átta árin þar á undan var veiðin 368.195 tonn. En á átta ára tímabili árin 1928--1935 var meðalþorskveiðin 484.618 tonn. Á öðru átta ára tímabili árin 1953--1960 var meðalveiðin á þorski 495.000 tonn. Og þar af mest árið 1957 546.000 tonn. Er nema von að spurt sé.`` --- Segir hér í þessari ágætu grein. --- ,,Hvenær var þessi ofveiði á þorski sem við erum nú að súpa seyðið af? Var hún fyrir 35 árum eða var hún ef til vill fyrir 60 árum? Tæplega hefur hún verið á síðustu tveim áratugum þegar veiðin hefur verið miklu minni en á tveim fyrrnefndum tímabilum.`` Þetta eru athyglisverð skrif og ég legg engan dóm á þau. En ég geri ráð fyrir því að þau séu skrifuð í þeim tilgangi að fjalla hreinskilið og opinskátt um þetta mál sem er almikilvægasta mál okkar Íslendinga, þ.e. fiskstofnarnir og hvernig viðkoma þeirra er hér í höfunum. Og ýmsar spurningar vakna í framhaldi af þeirri litlu ófullkomnu umfjöllun sem hefur farið fram hér í þingnefndunum í vetur því sjútvn. Nd. átti þess kost að sitja nokkra fundi með hv. nefndarmönnum í Ed. Mér persónulega finnst að fleiri spurningar hafi vaknað en hefur verið svarað. Þar á meðal spurði ég einnar spurningar, þ.e. um sóknarþunga á Íslandsmiðum, og einu gögnin sem eru til um sóknarþunga á Íslandsmiðum eru gögn sem eru reiknuð út frá stærð þorskstofnsins á hverju ári. Það eru ekki einu sinni til gögn um sóknarþunga reiknuð út frá fjölda skipa, stærð skipa, vélarstærð skipa og hvernig tæknin hefur breyst við fiskveiðar. Gögn um sóknarþunga að þessu leyti eru ekki til og hafa aldrei verið til. Samt skortir ekki að alls konar fræðingar eru að reikna og reikna og vilja reikna sér til hagsbótar auðlindaskatt og margt fleira sem þeir segja að sé einmitt patentlausn á öllu. En hvernig í ósköpunum geta allir þessir menn reiknað svona þegar frumgögnin eru ekki til? Sókn í þorskstofninn er reiknuð út frá ástandi þorskstofnsins. Það finnst mér vægast sagt ófullkomin aðferð. Ef þorskstofninn hefur minnkað þá hefur sóknin aukist. En hvað með fæðukerfið? Menn vita ekkert það um fæðukerfið að menn geti reiknað sig svona áfram. Þetta eru algerar ágiskanir. Ég viðurkenni þetta ekki sem vísindi. Ef rjúpnastofninn væri talinn á sambærilegan hátt á þá að segja: Samkvæmt þessari niðurstöðu hafa svona margir veiðimenn verið á ferðinni sl. haust með svona mörg skot. --- Þetta er nákvæmlega sams konar aðferð. Það þætti ekki gáfulegt að reikna þannig. En þetta er nú ekki sagt neinum til minnkunar heldur verða menn að ræða þetta í hreinskilni, þetta verður að ræðast eins og það er en ekki í neinu pukri. Ég verð að segja það líka, ítreka það að ég hef af því miklar áhyggjur að sá sterkari kaupi þann veikari í þessu kerfi. Leikreglurnar sem lagt er af stað með eru ójafnar og óréttlátar og það hefur ekki verið unnið í því að lagfæra þær til eftir faglegum leiðum. Og hvað með stjórnarskrá landsins? Hvaða grundvallarleikreglur gilda um löggjöf sem þessa? Um þann punkt hefur aldrei verið rætt. Það kemur fram í áliti Lagastofnunar. Svo er nú það að raunverulega er ekki verið að greiða atkvæði um þetta kerfi hér. Þá erum við nú komin að samskiptum löggjafarvalds og framkvæmdarvalds. Það er ekki verið að greiða atkvæði um þetta kvótakerfi hér á hæstv. Alþingi. Það er verið að greiða atkvæði um framhaldslíf þessarar hrossakauparíkisstjórnar. Stjórnarliðinu er hreinlega stillt upp og sagt við það: Ætlar þú að fella stjórnina? Og allir eru settir í þessa varnarstöðu, þessi aumingja þú. Ætlar hann að fella stjórnina. Hann er ekki að greiða atkvæði með þessu kerfi, hann er að greiða atkvæði með því hvort þessi hrossakaupastjórn á að lifa áfram eða ekki.  Það verður að mótmæla harðlega svona hrossakaupaaðferðum í mikilvægri löggjöf eins og þessari. Ég ítreka það að þetta er einhver sú alvarlegasta löggjöf sem hæstv. Alþingi hefur sett. Það er mitt mat. Og að afgreiða slíka löggjöf á nokkrum klukkutímum með hrossakaupum og þvingunum finnst mér vera fyrir neðan allt velsæmi.

Matthías Bjarnason : Herra forseti. Ég leitaði mikið á borðinu hjá mér þó þar sé nú mikið af pappírum, en ég finn ekki að þetta þingskjal, þetta frv. sé komið á borð þingmanna eins og það var afgreitt frá Ed. og er föst venja og skylda að útbýta. Ég vil því spyrja hæstv. forseta hvernig standi á því að þingskjal komi ekki en umræða sé nú búin að standa hér í þessu máli í næstum því tvo klukkutíma.

Forseti (Árni Gunnarsson) Vegna þessarar fyrirspurnar vill forseti geta þess að vegna anna hefur ekki unnist tími til að prenta og dreifa því þingskjali sem hefði réttilega átt að vera hér á borðum hv. þm. þegar þessi umræða hófst í morgun. Forseti vill hins vegar benda á að það eru fjölmörg fordæmi þess að mál hafi verið rædd án þess að þingskjöl hafi legið fyrir. Þetta verður ekki löng umræða. Ég hef fengið upplýsingar um að þetta þingskjal komi innan skamms og vænti þess að hv. þingdeildarmenn sýni nokkra þolinmæði í þessu máli. Þessi umræða verður ekki mjög löng, enda um það samið vegna eldhúsdagsumræðna sem hefjast hér í kvöld klukkan hálfníu að þessi fundur dragist ekki mikið fram yfir klukkan hálftvö.

Ólafur Þ. Þórðarson : Herra forseti. Ég ætlaði að vekja athygli á því að við þingmenn Framsfl. munum víst liggja undir nokkru ámæli fyrir að ákveðið mál í samgn. sé ekki tekið til umræðu. Ég hef verið boðaður á fund í samgn. klukkan eitt og sá sem ítrekaði það boð sagði að hér yrði slitið fundi klukkan eitt. Ég tel ekki við það búandi að vera kallaður til nefndarstarfa á sama tíma og þessi umræða fer hér fram því að ég hygg að ekki sé hægt um það að deila að hér er verið að tala um slíkt stórmál að ekki er við það búandi að menn þurfi að sitja á nefndarfundum á sama tíma og þessu máli er ætlað að vera hér á dagskrá í Nd.

Sighvatur Björgvinsson Virðulegi forseti. Ég vil einnig upplýsa að mér er kunnugt um að fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar hefur verið boðuð til fundar klukkan eitt, eftir sex mínútur eða svo, tjáði mér hv. nefndarformaður, Páll Pétursson, að hann mundi gera fyrir örskömmu síðan og veit ég ekki betur en sú ákvörðun standi nema henni hafi verið breytt. Það kann að vera.

Þórhildur Þorleifsdóttir : Virðulegur forseti. Það er alveg skiljanlegt að þingmönnum þyki það óviðunandi að vera boðaðir til nefndafunda á sama tíma og mikilvæg mál eru hér á dagskrá í deildinni. Hitt er líka með öllu óviðunandi ef forsetar þingsins, nefndaformenn og aðrir þeir sem málum ráða hér á Alþingi geta ekki samræmt störf sín og komið sér saman þannig að upplýsingar komi ekki sín úr hvorri áttinni og séu sífellt misvísandi. Ég á sæti í hv. fjh.- og viðskn. Nefndarfundur var boðaður þar klukkan eitt. Fyrir líklega einum og hálfum klukkutíma er tilkynnt að þeim fundi verði frestað þar til fundi sé lokið í þessari hv. deild. Nú koma aðrir þingmenn og tala um að annar háttur sé hafður á í sínum nefndum og hafa ekki betri upplýsingar um fyrrnefnda fjh.- og viðskn. en raun ber vitni. Ég vil fara fram á það við forseta að staðið verði við þá ákvörðun að láta þennan fund halda áfram og jafnframt kem ég því á framfæri að menn verði að reyna að samræma störf sín hér svo að maður geti treyst einhverjum hlut frá mínútu til mínútu.

Forseti (Árni Gunnarsson) Vegna þessara orða vill forseti taka það fram að störf voru samræmd. Það var ráð fyrir því gert að þessi fundur stæði til klukkan eitt eða hálftvö. Forseti hefur farið þess á leit við formann hv. samgn. deildarinnar að hann fresti fundi sínum til hálftvö svo þessi fundur geti staðið til klukkan hálftvö svo hv. 18. þm. Reykv. geti tekið til máls í þessari umræðu og forseti þurfi ekki að slíta fundi klukkan eitt eins og ráð var fyrir gert.

Þórhildur Þorleifsdóttir Virðulegur forseti. Ég vona að það sé nú ekki mín persóna sem ræður því að fundum er fram haldið hér í Nd. Alþingis. Ég ætla að vona að það sé mikilvægi málsins sem um er fjallað sem ræður því, en ekki persónulegar óskir þess þingmanns sem hér stendur. Það er vonum seinna að þetta frv. kemur til umræðu í þessari deild og það jafnvel þó frv. liggi ekki á borðum þingmanna. Nú kann vel að vera að það sé ekkert nýnæmi að svo sé en augljóst er þó að það er talandi dæmi um það óðagot sem ríkir í afgreiðslu þessa mikilvæga máls sem hefur svo afdrifaríkar afleiðingar fyrir alla afkomu íslensku þjóðarinnar. Hverju sá háttur sem við neyðumst nú til að beygja okkur undir er að kenna er ekki gott að segja. Það er skylt að taka það fram að hæstv. ráðherra sjávarútvegsmála skipaði nefnd strax í júlí 1988 og var það samkvæmt lögum um stjórn fiskveiða sem samþykkt voru í janúar sama ár. Sú nefnd tók til starfa og var ætlað mjög umfangsmikið og viðamikið verkefni en var síðan ætlað að skila áliti ekki seinna en á haustdögum 1989. Nú háttaði svo til að það tókst ekki og það var ekki fyrr en í janúar sem nefndin skilaði niðurstöðum. Hvort það var vísbending um að málið sé svo umfangsmikið og svo flókið og um það ríki svo ólík sjónarmið að nefndin hafi þurft allan þennan tíma eða hvort ekki hefur verið ýtt nógu mikið á, skal ósagt látið, en staðreyndin er sú að frv. kom ekki hér inn í þingið fyrr en, ég held ég muni það rétt, í mars. Svo ég staldri aðeins í byrjun við störf umræddrar nefndar þá var henni ætlað, eins og ég sagði, mjög umfangsmikið verkefni og var því ákveðið að skipta henni niður í vinnuhópa. Með tilliti til þess sem við kvennalistakonur höfum haft til málanna að leggja í umræðu um þetta frv. og reyndar í umræðu um stjórn fiskveiða fyrir tveimur árum, þá fékk einn hópurinn það verkefni að gera athugun á því hverjir gætu verið handhafar veiðiheimilda og til hve langs tíma og með hvaða takmörkunum slíkt forræði skyldi vera. Það er skemmst frá að segja að fjölmargir aðilar skila sérálitum, bókunum, með áliti nefndarinnar, þar á meðal fulltrúar Kvennalistans í nefndinni. Það munu hafa verið tíu aðilar af þrettán sem gerðu sérbókanir sem lýstu með einum eða öðrum hætti stuðningi við einhvers konar byggðakvóta. Síðan kemur málið til umfjöllunar í þingi og fer til sjútvn. Ed. Sá háttur var hafður á til hagræðingar og væntanlega flýtis og til þess að tvívinnsla yrði ekki of mikil að sjávarútvegsnefndir beggja deilda héldu þó nokkra sameiginlega fundi og voru þá líklega störf þeirrar nefndar sem sjútvrh. skipaði að mestu leyti endurtekin. Þangað mættu flestir þeir sömu aðilar sem mættu til viðtals við nefndina og það kann vel að vera að það séu eðlileg vinnubrögð. Þó segir mér svo hugur um að fæstir sem þarna voru hafi í rauninni þurft á þessum upplýsingum að halda eða viðræðum við þessa menn sem kallaðir voru til, heldur hafi þetta verið birtingarmynd þess flótta sem menn eru á frá þessu verkefni, að takast á við þetta stóra hagsmunamál og skiptast raunverulega á skoðunum um það hvernig því skuli hagað. Þessum sífelldu viðræðum við utanaðkomandi aðila, með fullri virðingu fyrir því sem þeir höfðu fram að færa, ég er ekki að dæma það ómarktækt, var haldið áfram þangað til allt var komið í eindaga og svo seinir voru menn til að breytingartillögur komu ekki fram fyrr en á síðustu stundu og sáralítil, nánast engin, skoðanaskipti fóru fram innan nefndanna um raunverulegar hugmyndir manna um stjórn fiskveiða. Þetta er þeim mun alvarlegra sem það liggur fyrir að mjög skiptar skoðanir eru um þessi mál. Ekki bara hér innan þingsins heldur út um allt land eru afskaplega skiptar skoðanir um hver sé best og réttlátust tilhögun þessara mála. Það er alvarlegt ef sú umræða nær ekki eyrum ráðamanna. Þeir virðast svo gjörsamlega lokaðir að það er ekki einu sinni á dagskrá að ræða tillögur eða taka þær til athugunar, þó að menn gangi ekki svo langt að fara fram á að þær séu samþykktar en að þær séu a.m.k. athugaðar eða ræddar af fullri sanngirni og skynsemi. Það hlýtur að vera affarasælast að stjórn þessara mála sé í sæmilegri sátt við þegna þessa lands því að þeir eiga þessa auðlind sem um er fjallað sameiginlega skv. 1. gr. frv. og skiptir því verulegu máli hvað fólkinu í landinu finnst um tilhögun málanna. Í minnispunktum sem lagðir voru fram á fundi beggja nefnda voru teknar saman í stuttu máli niðurstöður nokkurra sem sendu umsagnir um frv. Þar kemur mjög víða fram, með mismunandi orðalagi, stuðningur við aðra tilhögun úthlutunarkvóta en nú er og er þar byggðakvóti með einu eða öðru móti nefndur aftur og aftur. Það mun hafa verið svo þegar leiðir nefndanna skildu og nefnd Ed. sat ein á fundum að sama háttalag var á, harla lítil umfjöllun varð víst um raunverulegt inntak frv. og gætti þess verulega í umræðum í Ed. að menn eru fyrst og fremst að marka sér sína sérstöðu, sína afstöðu til stjórnar eða stjórnarandstöðu, en ekki að fjalla raunverulega um þau mál sem hér er tekið á. Ég hef ekki fyrr átt sæti í sjútvn Nd., á þar raunar ekki sæti en fæ að sitja sem áheyrnarfulltrúi, og ég verð að segja það að mér hefur fundist það nokkuð ævintýraleg upplifun oft og tíðum að vera viðstödd þessa stundum mjög hávaðasömu og vægast sagt líflegu fundi. Hefur mér oft fundist að hljóðar mætti fara en af meiri skynsemi. Ég ætla þá að víkja í nokkrum orðum að þeirri bókun sem fulltrúar Kvennalistans í margnefndri nefnd sjútvrh. lögðu fram með niðurstöðum nefndarinnar. Þar er auðvitað lýst stuðningi við 1. gr. frv. um að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu ,,sameign íslensku þjóðarinnar``. ,,Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu.`` En þar sleppir nú samstöðunni að mestu leyti því að við eigum ákaflega erfitt með að sjá hvernig aðrar greinar frv. samræmast þessari fyrstu og höfum því í framhaldi af því gert, eins og vonandi öllum er kunnugt, mjög ítarlegar brtt. við frv. í Ed. og munum að sjálfsögðu flytja þær aftur í Nd. í þeirri von að menn íhugi þær a.m.k. og beri saman og reyni að hugsa til enda það mismunandi fyrirkomulag sem lagt er til. Við gerum okkur auðvitað ekki vonir um það nú að þær verði samþykktar en við þykjumst þess fullvissar að að því muni koma. Við teljum að sú þróun sem átt hefur sér stað sl. tvö ár sýni það með óyggjandi hætti að þróunin stefnir í þá átt sem við kvennalistakonur höfum lagt til. Konur eru vanar því að bíða lengi og þreyja þorrann og góuna. Það munum við líka gera í þessu máli, halda áfram að reyna að koma okkar sjónarmiðum á framfæri í vissu þess að um síðir verði þau nú ofan á. Við höfum viljað gera nokkur atriði að megininntaki fiskveiðistjórnunar. Fæst þeirra koma fram í frv. eins og það liggur nú fyrir Alþingi. Þó ber að geta þess sem til bóta er og má þar t.d. nefna breytt mörk fiskveiðiárs sem stuðla að hagkvæmni í vinnslu og draga úr aflatoppum að sumrinu og geta hamlað gegn ársbundnu atvinnuleysi. Okkur þykir nú sem fyrr nóg um ofríki hæstv. sjútvrh. og leggjum því margt til til að draga úr hans valdi og dreifa ábyrgð og valdi víðar og er það auðvitað í réttu samræmi við aðrar valddreifingarhugmyndir okkar kvennalistakvenna. Svo að ég víki aðeins að þeim meginmarkmiðum sem við viljum leggja áherslu á, þá eru þau nokkur og ekki svo gott að gera upp á milli þeirra því að öll eru þau mikilvæg. Í fyrsta lagi viljum við auðvitað hindra ofveiði og vernda og byggja upp fiskstofna landsins. Þetta hefur ekki náðst með því stjórnarfyrirkomulagi sem nú er á fiskveiðum. Farið er fram úr því aflamagni sem Hafrannsóknastofnun leggur til ár hvert, og ekki sér fyrir endann á því hvernig fer ef niðurstöður þeirra sem best vita í þessari grein eru sífellt hafðar að litlu eða engu. Við viljum leggja til að sjútvrh. verði ekki heimilt að víkja meira en 2% frá tillögum Hafrannsóknastofnunar um leyfilegan heildarafla á ári hverju. Við teljum fullkomlega réttmætt að binda þetta við svona lítið frávik vegna þess að með aukinni reynslu og getu þeirra vísindamanna sem um fjalla verður nauðsynin brýnni á að fara að þeirra tillögum og virða þeirra niðurstöður en halda ekki að embættismenn eða framkvæmdarvaldið eða hagsmunaaðilar viti betur. Þar verða önnur sjónarmið því miður oft ofan á og því verður að fara að niðurstöðum þeirrar stofnunar sem um þessi mál á að fjalla. Í öðru lagi hljótum við að stefna að aukinni hagkvæmni og minni tilkostnaði, bæði við veiðar og vinnslu. Það markmið hefur heldur ekki náðst með núverandi fyrirkomulagi. Skipum fjölgar, þau verða sífellt stærri, búin betri tækjum og þar af leiðandi afkastameiri og sókn þeirra í fiskstofnana er of hörð og með of miklum tilkostnaði. Í þriðja lagi er auðvitað nauðsyn á að bæta meðferð sjávarafla. Þar ættum við að vera fyrirmynd annarra ef við viljum rísa undir nafni að vera matvöruframleiðsluþjóð. Vissulega hefur meðferð batnað með aukinni þekkingu og fyrst og fremst auknum skilningi þeirra sem nýta aflann, en hins vegar er því ekki að neita að enn eigum við langt í land með að viðunandi árangri sé náð. Meðferð afla er auðvitað samofin nýtingu hans. Þar er kannski alvarlegt mál á ferðinni hvernig nýtingu afla er varið. Um það eru ótal dæmi. Stundum er um að ræða slæma nýtingu þess afla sem um borð kemur eða í land kemur. Má þar t.d. nefna þá nýtingu sem sagt er að sé á frystitogurum, að þar nýtist rétt u.þ.b. 30% aflans og er það auðvitað alls óviðunandi. Mörg fleiri dæmi mætti tína til sönnunar. Við hirðum ekki um að nýta verðmæt hráefni sem nýta mætti til vinnslu, í ýmsa þarfaframleiðslu eins og lýsis svo að eitthvað sé nefnt. Það mætti nefna mörg dæmi um það hversu langt við erum frá því að nýta sjávaraflann vel. Við heyrum oft sögur og þar eru ekki síst sjómenn að verki, því miður, sem viðurkenna það blygðunarlaust að þeir hendi þúsundum, jafnvel tugþúsundum, tonna í sjóinn á ári hverju og veiði auk þess fisk í stórum stíl sem er langt undir leyfilegum mörkum. Í fimmta lagi ber að stefna að bættum kjörum þeirra sem vinna við sjávarútveg. Það fólk býr við slæmar vinnuaðstæður sem stofna oft heilsu þess og öryggi í hættu og bágborin laun. Ég kalla það ekki laun þó menn, eða konur oftast, geti fengið fleiri krónur í launaumslagið vegna þess að þær eru lamdar áfram af bónussvipunni. Ég vil halda mig við þau laun sem þær fá samkvæmt töxtum. Slys og atvinnusjúkdómar eru tíðari í þessari atvinnugrein en víðast annars staðar. Þarna ber að reyna að bæta úr auk þess að bæta kjör og við höfum einmitt lagt til að hluta þess fjár sem verður til umráða í þeim veiðileyfasjóði sem við viljum að verði stofnaður verði einmitt varið til þess að bæta aðstöðu fiskvinnslufólks og e.t.v. að verðlauna sérstaklega þau fyrirtæki sem standa sig sérstaklega vel í því. Í sjötta lagi má svo auðvitað tala um sanngjarna dreifingu arðs og atvinnu í þessum atvinnuvegi. Misjafnlega hefur til tekist en allt of mörg dæmi eru því miður um það að skip hafi verið seld milli byggðarlaga á margföldu verði vegna þess að það er ekki bara verið að selja tæki til veiðanna heldur er líka verið að selja óveiddan fiskinn í sjónum og það er auðvitað með öllu óviðunandi að einstaklingar eða útgerðarfyrirtæki geti auðgast með þeim hætti að selja það sem samkvæmt 1. gr. þessara frumvarpsdraga er sameign íslensku þjóðarinnar. Því er höfuðnauðsyn að rjúfa þessi óeðlilegu og sterku tengsl milli kvóta og skipa. Það má líka nefna varðandi atvinnu og dreifingu arðs að í skjóli þessa kerfis sem nú ríkir eða nú er við lýði hefur það mjög færst í vöxt að siglt væri með fisk ýmist til ferskfisksölu eða til vinnslu erlendis. Auk þess að draga úr atvinnu hér innan lands og veikja stöðu fiskvinnslunnar og fiskvinnslufólks er verið að renna stoðum undir atvinnu erlendis. Það ástand sem nú hefur skapast þegar fjölmargir, bæði í Bretlandi og Þýskalandi, hafa vinnu af vinnslu íslenskra sjávarafurða hefur vísast þegar veikt hugsanlega samningsstöðu okkar við EB. Þeir hafa komist upp á bragðið með það hversu arðvænlegt og gott það er að fá frá okkur hráefni til vinnslu í eigin landi og þann ávinning munu þeir eflaust ekki láta af höndum átakalaust. Nokkrar raddir hafa verið uppi um það að undanförnu að útgerðarmenn hafi hugsanlega í skjóli hefða áunnið sér einhvers konar eignarrétt á kvótanum og leiti nú m.a. lagastuðnings við þá söguskýringu. Það verður auðvitað strax að taka af öll tvímæli um að þetta má ekki og getur ekki gerst. Í því sambandi verður að minna á að það eru ekki útgerðarmenn einir sem hafa sótt sjóinn. Þeir hafa í flestum tilfellum auðvitað sent aðra til að draga fiskinn úr sjónum. Fólk hefur unnið þennan fisk í landi og gert hann verðmætari og öll þjóðin hefur lagt til útgerðar og fiskvinnslu eða til sjávarútvegsins í heild með því að greiða skatta því að hluti þess fjár sem næst með skattheimtu er og hefur oft með einu eða öðru móti verið notaður til stuðnings sjávarútvegi og auk þess hefur sama skattfé verið notað til að efla rannsóknir ýmiss konar í þágu greinarinnar og flestar þær gengisfellingar sem yfir okkur hafa gengið, öll jafnt, hafa verið í þágu sjávarútvegs svo að það er hrein firra að útgerðarmenn einir hafi lagt hér eitthvað af mörkum og hafi þar af leiðandi skapað sér einhvern rétt umfram aðra. Ég hef þegar lýst því að við kvennalistakonur í hv. Nd. munum að sjálfsögðu flytja þær tillögur okkar sem fluttar voru í Ed. aftur og ætla ég nú ekki að lýsa þeim í smáatriðum. Frv. eins og það mundi líta út að öllum okkar brtt. samþykktum hefur verið lagt fram sem fskj. við nál. 2. minni hl. sjútvn. í hv. Ed. En ég ætla ekki að ljúka máli mínu án þess að minnast á megininntak þessara brtt. Það er í fyrsta lagi að sjútvrh. verði ekki heimilt að víkja meira en 2% frá tillögum Hafrannsóknastofnunar um leyfilegan heildarafla á ári hverju. Ég þarf ekki að útskýra þetta nánar þar sem ég hef þegar fjallað um nauðsyn og réttmæti tillögunnar. Í öðru lagi munum við leggja til að 80% heildaraflans verði úthlutað til sveitarfélaga með hliðsjón af lönduðum afla síðustu fimm ára og reiknuðu meðaltali aflakvóta skipa skrásettra í sveitarfélaginu á sama tímabili. Síðan fylgja nánari útfærslur um hvernig sveitarstjórnum er heimilt að fara með þennan kvóta. Þess misskilnings hefur nokkuð gætt að sveitarstjórnir sjálfar mundu einar sitja að kvótanum, jafnvel í svo ríkum mæli að maður sér nánast fyrir sér sveitarstjórann ýta úr vör og sveitarstjórnina setjast undir árar. Svo er auðvitað ekki. Sveitarstjórninni er heimilt að leigja eða framselja kvóta til þeirra aðila sem hún telur hæfasta og færasta til með fjölmörgum skilmálum eða heimildum sem sveitarstjórnum er gert að framfylgja samkvæmt okkar brtt. Í þriðja lagi vil ég nefna að 20% heildaraflans renni í sérstakan sameiginlegan sjóð, veiðileyfasjóð, og verði til sölu, leigu eða sérstakrar ráðstöfunar til sveitarfélaga. Tekjum af sölu eða leigu veiðiheimilda verði varið til fræðslu sem nýtist sjávarútvegi, fyrirbyggjandi aðgerða vegna atvinnusjúkdóma fiskvinnslufólks, rannsókna tengdra sjávarútvegi og verðlauna til handhafa veiðiheimilda fyrir lofsverðan aðbúnað starfsfólks eða sérstaka frammistöðu við nýtingu og meðferð aflans. Þessar tillögur eru síðan nánar útfærðar í brtt. Í fjórða lagi að eftirlit með nýtingu fiskstofna verði fært frá hagnýtingarráðuneyti atvinnugreinarinnar til umhvrn. Við teljum að með þessu fyrirkomulagi sem hér er lagt til yrði rofið hið óeðlilega samband sem nú er milli skips og veiðiheimilda, að þetta fyrirkomulag taki fullt tillit til byggðasjónarmiða og það dragi úr ofstjórn og miðstýringu og það muni hvetja til betri nýtingar og bættrar meðferðar sjávaraflans og búa betur að fólki í sjávarútvegi og þar með verði þeim markmiðum náð sem ég lýsti hér áðan að við hefðum haft að leiðarljósi við samningu þessara brtt. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fjalla nánar um þetta við 1. umr. málsins, en taldi þó rétt að nefna okkar tillögur vegna þess tómlætis sem þær hafa mætt sem stafar e.t.v. bæði af tímaleysi og áhugaleysi. Grunar mig að seinni skýringin sé e.t.v. þyngri á metunum. Og ég ítreka það sem ég sagði hér áðan að það er alvarlegt ef kjörnir fulltrúar þjóðarinnar gefa sér ekki tíma eða hafa ekki vilja eða nennu til að kynna sér af kostgæfni allar þær tillögur sem koma fram um fyrirkomulag stjórnunar fiskveiða. Það er siðferðileg skylda þeirra að gera það, auðvitað í öllum málum em ekki síst í þessu stærsta og brýnasta hagsmunamáli íslensku þjóðarinnar.