Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. samgn. um frv. til l. um varnir gegn mengun sjávar sem eins og kunnugt er er 73. mál þingsins. Undir þetta nál. rita allir nefndarmenn nöfn sín nema einn, Jóhanna Leópoldsdóttir að vísu með fyrirvara, en Kolbrún Jónsdóttir var fjarstödd við afgreiðslu málsins. Að sjálfsögðu fóru fram umræður um málið á fundum nefndarinnar og það var sent til umsagnar Landssambandi ísl. útvegsmanna, Hafnasambandi sveitarfélaga, Olíufélaginu Skeljungi hf., Sambandi ísl. kaupskipaútgerða, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Sjómannasambandi Íslands, Hollustuvernd ríkisins og Náttúruverndarráði. Þegar umsagnir höfðu borist kom í ljós að nokkurs ágreinings gætti og var það þó sérstaklega varðandi Náttúruverndarráð og Hollustuvernd ríkisins. Til þess að unnt væri að ná nauðsynlegri samstöðu um málið var það tekið til athugunar að nýju í samgrn. og fjallað um það þar ásamt fulltrúum þeirra sem þetta mál varðar sérstaklega. Brtt. nefndarinnar eru niðurstaða þessara viðræðna og ég legg á það áherslu að um þær varð fullt samkomulag nema að því er varðaði 10. gr. frv. og þátt olíufélaganna í losun og eyðingu olíuúrgangs. Mér þykir vert að geta þess sérstaklega að Ragnhildur Hjaltadóttir, fulltrúi í samgrn., hafði forustu fyrir þessu starfi og kann ég henni miklar þakkir fyrir hversu vel tókst til um sameiginlega niðurstöðu á milli þessara aðila varðandi afgreiðslu málsins. Brtt. nefndarinnar má flokka í aðalatriðum í tvennt. Annars vegar eru þau ákvæði er lúta að mengun frá landstöðvum af völdum eiturefna og annarra hættulegra efna. Hins vegar eru svo ákvæði 10. gr. um móttöku olíuúrgangs. Breytingar á ákvæðum er varða mengun frá landstöðvum voru unnar í samvinnu við samgrn., Siglingamálastofnun ríkisins, Hollustuvernd ríkisins og Náttúruverndarráð. Breytingin er í grundvallaratriðum sú að gildissvið frv., sem áður takmarkaðist við varnir gegn mengun sjávar, tekur nú einnig til eftirlits með mengunarvörnum. Með þeirri breytingu er stefnt að því að forðast tvíverknað, að verkefni stofnana skarist og að draga sem mest úr réttaróvissu. Er þetta í samræmi við þá verkefnaskiptingu sem verið hefur á milli Siglingamálastofnunar ríkisins og Hollustuverndar og samkomulag er um. Til að tryggja að þessum tilgangi verði náð er enn fremur lagt til að við setningu reglna um mengun frá landstöðvum verði lögfest samráð við önnur stjórnvöld er með mengunarmál fara. Hliðstætt samráð er nú samkvæmt reglugerð um starfsleyfisskyldan atvinnurekstur. Í umsögnum Sambands ísl. kaupskipaútgerða og Olíufélagsins Skeljungs hf. kemur fram gagnrýni á 10. gr. frv. sem fjallar um móttöku olíuúrgangs. Leggur Skeljungur til að hafnaryfirvöldum verði gert skylt að koma upp aðstöðu til móttöku á olíuúrgangi í höfnum. Samband ísl. kaupskipaútgerða tekur ekki afstöðu til þess hverjir verði skyldaðir til móttöku á olíuúrgangi frá skipum, en gerir kröfu um að slík móttaka verði skipunum að kostnaðarlausu. Þrátt fyrir þetta er ekki talið rétt að breyta ákvæðum 10. gr. Það hlýtur að teljast eðlilegt af þeim sem annast sölu og dreifingu á olíu sé einnig gert skylt að taka við olíuúrgangi. Þeir hafa þekkingu, tæki og annan búnað til að annast móttökuna. Hins vegar þykir rétt með hliðsjón af umsögn Skeljungs að 3. og 4. mgr. 10. gr., sem fjalla um móttöku olíuúrgangs, falli brott og ný mgr. bætist við um setningu reglna hér að lútandi. Með því móti er betur tryggt að olíuúrgangi sé á hverjum tíma safnað saman með sem hagkvæmustum hætti fyrir alla aðila. Einnig væri þá unnt að fela öðrum aðilum móttöku olíuúrgangs við skipshlið. Að endingu vil ég svo benda á að á þskj. 663, þar sem gefur að líta brtt. nefndarinnar, kemur glögglega fram hvert er efni þessara breytinga. Þar er um að ræða 20 brtt. Ég sé ekki ástæðu til að fara að ræða þær hverja og eina sérstaklega þar sem þskj. gefur með glöggum hætti til kynna hverjar breytingarnar eru. Ég sé því ekki, herra forseti, ástæðu til að fjalla um þetta mál í lengra máli og læt ræðu minni lokið.



Herra forseti. Ég held að óhætt sé að segja að mál þetta hafi fengið allmikla og vandaða umfjöllun í hv. fjh.- og viðskn. á átta formlegum fundum og auk þess í margháttuðum viðræðum nefndarmanna við sérfræðinga og þá sem beinlínis voru boðaðir á fund nefndarinnar. A þessa formlegu fundi komu ýmist fulltrúar eða sendu umsagnir og þar var á meðal fulltrúi Fjárfestingarfélags Íslands hf., Kaupþings hf., Lögverndar og bankaeftirlitsins. Jafnframt hafa verið lagðar fyrir nefndirnar athugasemdir Jónatans Þórmundssonar prófessors um refsiákvæði frv. og viðræður við hann og fleiri sérfræðinga hafa átt sér stað milli funda. En þó að þessi vinna hafi verið æðimikil og raunar hafi verið unnið að gerð þessa frv.frá því að nefnd var skipuð í febrúarmánuði til að undirbúa frv., frá 15. febr. 1985 hefur þetta starf staðið yfir, er ég ekki þar með að segja að þetta verði gallalaus lög, ef þau verða samþykkt, sem ég á von á þar sem nefndarmenn allir standa að nál. og telja brýna nauðsyn á að lögfesta ákvæði um verðbréfamiðlun þó að sjálfsagt sé enginn í nefndinni sannfærður um að við höfum nákvæmlega hitt á allt það rétta, séð fyrir öll tilbrigði. Þvert á móti segir mér svo hugur um að einhverja annmarka þurfi að sníða af löggjöf,jafnvel strax á næsta þingi. Hugsanlega verða einhverjar breytingar líka gerðar, annaðhvort við þessa umræðu eða þá 3. eða þá í Nd. En við í nefndinni erum sammála um að sjá til þess að neðrideildarnefndin hafi nokkurt svigrúm til að skoða málið því að ljóst er að það þarf að ganga fram á þessu þingi því að svo margir endar eru lausir og þessi verðbréfaviðskipti eru í örri þróun án þess að um þau sé sérstök löggjöf. Auðvitað eru mörg ákvæði í hinum almennu lögum, hvort heldur eru refsilög eða ýmiss konar kröfuréttarákvæði sem gilda um þessi viðskipti eins og önnur, en heildarlöggjöf er ekki til. Brtt. eru mjög margar, sem við flytjum, og ég held að þó að það sé gerð grein fyrir því nokkuð ítarlega í nál. sé rétt að stikla á því helsta, en eins og ég sagði varð nefndin sammála um að flytja þessar tillögur þó að einstakir nefndarmenn áskilji sér rétt til að flytja eða fylgja öðrum brtt. sem fram kunna að koma. Í I. kafla laganna eru skýrð hugtökin verðbréf, verðbréfamiðlun, verðbréfamiðlari og verðbréfasjóður. Það má segja að þetta séu meira og minna nýyrði í málinu og þess vegna nauðsynlegt að skýra merkingu þessara hugtaka. Nefndin telur þessar skýringar fullnægjandi að því undanskildu að hugtakið "verðbréfasjóður" virðist skýrt of þröngt og leggur nefndin fram brtt. er felur í sér rýmkun á skilgreiningu hugtaksins. Í Il. kafla frv. er fjallað um leyfi til verðbréfamiðlunar og rekstrar verðbréfasjóðs. Það varð niðurstaða nefndarinnar að þessi starfsemi ætti að vera háð persónubundnu starfsleyfi þar sem það skilyrði væri m.a. sett fyrir veitingu leyfisins að umsækjandi setji bankatryggingu til að standa straum af greiðslu skaðabóta sem honum kynni að verða gert að greiða viðskiptamanni vegna starfseminnar. Það er einnig skoðun nefndarinnar að fyrirtæki sem sinnir þessari starfsemi eigi að vera skylt að láta löggiltan endurskoðanda annast endurskoðun. Það mun raunar vera svo í þessum fyrirtækjum, hygg ég, að þar séu löggiltir endurskoðendur, en okkur þótti sjálfsagt að festa í lögum að slík starfsemi væri háð þeirri endurskoðun. Um þetta eru sem sagt fluttar brtt. Ákvæði III. og IV. kafla frv. eru öll sömul fallin til að bæta réttarstöðu viðskiptamanns verðbréfamiðlara. Það þykir rétt að fara nokkrum orðum um efni 7. gr. frv., en skv. 3. mgr. þeirrar greinar er verðbréfamiðlurum heimilt að framselja verðbréf í nafni viðskiptamanns síns hafi hann fengið til þess skriflegt umboð. Síðan er í 5. mgr. nánar fjallað um að slík framsalsáritun er fullnægjandi þótt framsalsröð væri kannske ekki óslitin. Í V. kafla frv. er fjallað um eftirlit með verðbréfamiðlun og verðbréfasjóðum. Nefndin telur eðlilegt að bankaeftirliti Seðlabankans sé falið að hafa þetta eftirlit, enda hefur starfsemin m.a. þann tilgang að bjóða almenningi að ávaxta fé með tilteknum hætti. Það kann að vera að í framtíðinni megi koma þessu fyrir með einhverjum öðrum hætti en það verði það bankaeftirlit sem nú er í lögum. Vel má vera að einhver breyting verði talin heppilegri á því þegar tímar líða. En um þetta er ítarlega fjallað í nál. og ætla ég ekki að eyða tíma í að fara að lesa það upp. Menn geta held ég áttað sig mjög vel á því með því að renna augum yfir nál. Brtt. eru fluttar á sérstöku þskj. og eru þær í sjö töluliðum. Mig langar að fara nokkrum orðum um verðbréfamarkaði í veröldinni. Ég hafði tækifæri til þess fyrir einum tveimur áratugum að kynna mér það mál nokkuð. Það er hér um að ræða gífurlega flókin viðskipti og margháttuð og allt tengist þetta meira og minna atvinnulífi þjóðanna og sérstaklega félagarekstri og þá einkum og sér í lagi hlutafélögum sem eru auðvitað máttarstoð í atvinnulífi vestrænna lýðræðisþjóða. Hér er ekki um neitt nýtt að ræða. Við þekkjum úr sögunni að Englendingar og Hollendingar t.d. byggðu upp verslunarveldi sín á 17. öldinni og úr okkar eigin sögu þekkjum við framtak Skúla fógeta og innréttingarnar um miðja 18. öldina, en þar var einmitt um að ræða félagastofnun með hlutabréfum þó að það væri kannske ekki nákvæmlega sama form og í nútímalegum hlutafélögum. En það er á 19. öldinni sem framfarirnar verða mestar og framþróun í félagarekstri. Ýmiss konar vankantar urðu auðvitað á framkvæmd og eru enn, en með leyfi forseta langar mig að lesa upp úr bók, sem heitir "Alþýða og athafnalíf", einmitt um þennan þátt málsins sem við verðum að vera viðbúnir að mæta og höfum raunar þegar á árinu 1978 sett mjög frjálslynda og ítarlega löggjöf um hlutafélög með lögum nr. 32/1978 sem einhugur varð um hér í þinginu og ég tel vera mjög nútímalega og fullkomna hlutafélagalöggjöf. En um hlutafélögin má segja eins og er í þessari bók sem ég nefndi: "En deilurnar um stóru hlutafélögin hafa engu að síður haldið áfram. Menn gerðu sér fljótlega grein fyrir miklu valdi þessara öflugu stofnana og jafnframt vanköntunum sem á því væru að gera hluthöfunum, eigendum félaganna, kleift að hafa nægileg áhrif á stjórn þeirra. Upphaflega hugsuðu menn sem svo að hver einstakur hluthafi væri kapítalisti og ætti sem slíkur að gæta hagsmuna sinna, að hlutafé hans væri venjuleg eign sem hann ætti að hafa full umráð yfir og ráða hvernig með væri farið, en hlutaféð svaraði til ákveðinnar eignarhlutdeildar í fyrirtækinu í heild og þess vegna ætti hver hluthafi að geta haft áhrif á gang mála þar í samræmi við hlutafjáreign sína. En brátt gerðu menn sér grein fyrir því að félögin voru að verða sjálfstæðar stofnanir, sem hluthafar höfðu takmörkuð áhrif á, og deilur upphófust um leiðir til að tryggja rétt þeirra. Menn skiptust þá, eins og oft áður og síðar, í hópa og í þessum deilum einkum tvo hópa, þá sem kalla mætti frjálslynda og hina íhaldssamari, en þeir síðarnefndu telja hag og velgengni félagsins fyrir öllu og segja að hagsmunir þess séu best tryggðir með því að takmarka afskipti hins almenna hluthafa af málefnum þess. Þeim hljóti sérfræðingar og athafnamenn að ráða og hluthafar eigi ekki að angra þá meðan allt gengur stórslysalaust. Þeir megi þakka fyrir ef þeir fá greiddan sæmilegan arð af fé sínu. Þetta eru fyrst og fremst skoðanir eldri manna sem aldir eru upp í stóru hlutafélögunum og hafa tileinkað sér þann hugsunarhátt sem þar ríkir, þ.e. félagið sé yfir félagsmenn hafið." Þessu sjónarmiði hefur Alþingi Íslendinga þegar hafnað og tekið upp mun frjálslyndari löggjöf þar sem reynt er að tryggja sem allra best einmitt hag hluthafanna samhliða því sem félaginu er gert mögulegt að starfa af þrótti og hafa verulegt fé undir höndum. En það eru sem sagt þessi sjónarmið frjálslyndra manna sem hér sigruðu. Þeir segja að hagur félagsins og félagsmanna eigi að fara saman. "Þeir benda á að enginn hafi lagalegan rétt til að ráða málefnum félagsins nema hluthafarnir sjálfir og ráðstafanir verði að gera til að tryggja að þeir geti hagnýtt sér þennan rétt." Um þetta er deilt í hlutafélagarétti víða um veröld og engin allsherjarlausn er þar á frekar en á svo mörgu öðru í mannlegum samskiptum. En það sem er að gerast núna á íslenska verðbréfamarkaðinum eru nýjungar hér á landi í verslun með bæði skuldabréf og í litlum mæli enn að vísu með hlutabréf. Tilvikin eru svo mörg að það er engin leið að sjá út yfir þau öll sömul í einfaldri löggjöf þar sem þetta hefur þróast og eru kannske heilu doðrantarnir um hvert einstakt tilvik, en hér verðum við auðvitað að setja rammalöggjöf sem síðan verður fyllt upp í. Nokkur af þessum tilbrigðum eru einmitt nefnd í þessari bók og með leyfi forseta langar mig að lesa örlítið. "Það er t.d. það sem kallað er fjárfestingarklúbbar, en einfaldasta form samvinnu manna um fjárfestingu eru einmitt þessir klúbbar. Vísir að slíkri starfsemi er til hér á landi þar sem nokkrir einstaklingar leggja mánaðarlega fram hluta launa sinna í sameiginlegan sjóð sem síðan er varið til verðbréfakaupa og jafnvel fasteignakaupa. Hver félagi klúbbsins á sína hlutdeild í heildareignunum og telur hana fram til skatts. Svipaðs eðlis er til að mynda samstarf manna um kaup happdrættismiða sem allmikið tíðkast. Með slíkri samvinnu um fjárfestingu tekst mönnum betur en ella að dreifa áhættu sinni, en auk þess geta margir sameiginlega fremur fest kaup á ákveðinni eign en hver einstakur. Loks er hér venjulega um kunningjahóp að ræða, en menn hafa gaman af að hittast og ræða um vandamál viðskiptalífsins. Þetta form sameiginlegrar fjárfestingar verður þó aldrei nema í tiltölulega smáum stíl, en getur eigi að síður haft talsverða þýðingu því að það örvar menn til sparnaðar og skynsamlegrar meðferðar fjár." Síðan er nokkuð rætt um það sem nefnt er hér sameignarsjóðir og þar segir: "Stofnanir þær sem oft eru á erlendu máli nefndar "mutual funds" en hér er gefið heitið sameignarsjóðir eru miklu þýðingarmeiri en fjárfestingarklúbbarnir, en þó skyldar þeim. Sameignarsjóðir kaupa hlutabréf í fjölmörgum félögum og þátttakendur í sameignarsjóðum verða þannig eigendur að hlutdeild í margháttuðum atvinnurekstri. Áhætta þeirra dreifist, en hagnaður þeirra verður meðalágóði af hlutabréfaeign sjóðsins í hinum ýmsu fyrirtækjum. Stjórnendur stóru sameignarsjóðanna eru að sjálfsögðu meðal hæfustu manna á sviðum viðskiptalífsins og þessar stofnanir njóta yfirleitt mikils álits. Þátttakendur í sameignarsjóðum eiga að geta treyst því að skynsamlega sé farið með fjármuni þeirra og oftast mun betur en vera mundi ef einstaklingurinn ættaði sér að ákveða fjárfestingu í mismunandi atvinnufyrirtækjum því að hann skorti þá yfirsýn sem kunnáttumenn hafa. En sameignarsjóðirnir hafa ekki einungis þá þýðingu að auðvelda alþýðu manna fjárfestingu í atvinnulífinu. Þeir eru einnig öflugt aðhald atvinnufyrirtækjum því að þeir eru stöðugt að kaupa og selja hlutabréf og það er fyrirtækjunum álitshnekkir ef sameignarsjóðir selja hlutabréf sín í þeim eða hlífast við að fjárfesta í þeim. Og hið stöðuga auga sem starfsmenn sameignarsjóðanna hafa með öllum rekstri fyrirtækjanna hefur líka veruleg áhrif." Eins og ég sagði áðan eru þessi tilbrigði mjög margháttuð. Hér er sagt að sameignarsjóðirnir séu eins og önnur félög skipulögð nokkuð sitt með hverjum hætti, en fyrst og fremst greinast þau þó í opna sjóði, open end, eða lokaða sjóði, closed end. Fyrrnefndu sjóðirnir virðast vinsælli og eru öflugri, en síðarnefndu stofnanirnar geta fremur komið til greina hér á landi á næstunni eða vísir að þeim þótt opnu sjóðirnir kynnu að rísa hér upp þegar verðbréfamarkaður hefur náð nokkrum þroska. Það er einmitt í sambandi við það tilbrigði sem hér er komið upp af því sem nefnt er sameignarsjóðir eða ýmiss konar sameiginlegir fjárfestingarsjóðir sem nokkurrar tortryggni hefur gætt því að vissulega er það svo að það er takmarkað hvað almenningur getur fylgst með meðferð eigna í þessum sjóðum og þeir hafa verið mest til umræðu í nefndinni og meira og minna eru öll þau ákvæði sem við flytjum um brtt. í þá átt að tryggja enn frekar en gert var í frv. rétt almennings, eigendanna að þessum verðmætum. Herra forseti. Ég skal ekki fara lengra út í þessa sálma. Það væri auðvitað hægt að ræða þetta mál lengi dags og marga daga ef mönnum svo sýndist og auðvitað, eins og ég þegar hef getið um, eru sjónarmiðin mismunandi, en þeim mun ánægjulegra er að nefndin skyldi sameinast um að mæla með afgreiðslu þessa frv. með þeim breytingum sem tillögur eru gerðar um. En ég endurtek að mér dettur ekki í hug og engum okkar í nefndinni að við sjáum fyrir öll tilvik og það verða áreiðanlega margir sem eiga eftir að gagnrýna eitt og annað í þessari væntanlegu löggjöf hvort sem hún verður nákvæmlega eins og við leggjum til eða hugsanlega kemur til deildarinnar aftur eftir skoðun í hv. Nd.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Formaður fjh.- og viðskn., hv. 4. þm. Norðurl. v., hefur gert grein fyrir þeim brtt. sem nefndin flytur við þetta frv. Um þetta mál var í upphafi nokkur ágreiningur innan nefndarinnar og sýndist mönnum sitt hvað, en ég hygg að það hafi verið vel að þessu unnið innan nefndarinnar undir forustu formanns hennar og það var tekið fullt tillit til þeirra sjónarmiða og ýmissa efasemda sem fram komu, m.a. frá þeim sem þetta mælir, og komið verulega til móts við ýmis þau sjónarmið sem fram hafa komið og þær efasemdir sem menn hafa haft um að þarna væri nægilega tryggilega um hnútana búið. En þegar öllu er á botninn hvolft hlýtur að þurfa að meta hvort betra sé að samþykkja þetta frv. eins og það er nú úr garði gert en að láta vera nær reglulaust, fyrir utan hinar almennu lagareglur, um þetta viðskiptasvið þar sem umsvifin hafa farið svo mjög vaxandi að undanförnu. Þegar þeir kostir eru metnir er augljóst í mínum huga að betra er að samþykkja þetta frv. Það horfir til aukins réttaröryggis fyrir almenning og aukins aðhalds að þeim aðilum sem þessi viðskipti nú stunda. Það er auðvitað hvort tveggja til bóta. Hins vegar er hér um svið að ræða sem lítið hefur verið fjallað um í löggjöf og því líklegt, eins og fram kom raunar í máli frsm., hv. 4. þm. Norðurl. v., að líklegt er að breyta þurfi þessum lögum í ljósi reynslunnar. Ég hafði í upphafi, svo sem áður sagði, nokkrar efasemdir um ágæti þessa máls og sá á því ýmsa vankanta. Komið hefur verið til móts við þau sjónarmið og því styð ég þetta mál eins og fram kemur raunar í nál.



Herra forseti. Frv. það sem hér er til umræðu og staðfestingar væntanlega, staðfestingar á bráðabirgðalögum frá því 20. september 1985 þekkja menn og ástæðulaust held ég að sé að hafa mjög langa ræðu um það. Nál. er ítarlegt og þar er rakið að það hefur verið komið nýju skipulagi og betra á þessa löggjöf sem var orðin slitrótt, margbreytt og brtt. kannske ekki öllum komið fyrir á heppilegustu stöðum í löggjöfinni. Ég held að það sé alla vega til bóta að nefndarmenn og þó fyrst og fremst starfsmenn fjmrn. og stjórnarráðsins hafa hjálpað til að koma þessu í heilsteypt lög. Hvað sem menn vilja segja um efni laganna ætti þetta þó að vera sæmilega aðgengilegt öfugt við það sem áður var. Því fagna auðvitað allir. Ég held að við í nefndinni séum sammála um það atriði þó að menn, eins og að líkum lætur, séu kannske efnislega ósammála í máli sem þessu. Ég vil geta þess strax í upphafi að annað frv. fylgdi þessu frv. verið lækkaðir og þar stendur í rauninni ekki um breytingu á lögum um tollskrá. Síðan það gerðist hafa tollar á öllum þeim flokkum sem nefndir voru í þessu frv. verið lækkaðir og það stendur í rauninni ekki nema einn flokkur eftir, hvort sem það hefur verið af mistökum eða ekki. Það eru eingöngu snjósleðar sem mundi hækka tollur á, ef ekki yrði gerð á frv. bragarbót og lögunum eins og þau eru nú orðin, úr 70 í 80%. Hæstv. fjmrh. er viðstaddur umræðuna og ég geri ráð fyrir að hann greini þá frá því hvernig með skal fara. Nefndin hefur ekki afgreitt málið, ekki sent frá sér nál. um þetta litla mál. Ég hygg að það væri eðlilegast að á fundi í fyrramálið gengjum við frá því með þeim hætti sem hæstv. fjmrh. vill á því hafa. Ég á ekki von á að hann langi neitt til að tollurinn á þessari einu vörutegund hækki fyrir það að við tókum málið ekki til efnismeðferðar, en væntanlega fáum við upplýsingar um það. Ég ræddi þetta við fulltrúa úr fjmrn. áðan, en hef ekki haft tækifæri til að ræða við hæstv. fjmrh. Hérna er sem sagt um algjört smámál að ræða og í rauninni eingöngu tæknilega breytingu sem líklega er þó eðlilegt að flytja. Þá gæti það frv. sem staðfest yrði um tollskrána einfaldlega verið ein grein sem orðaðist svo: Tollur á vörum í tollflokksnúmeri 87.02.11 í 1. gr. tollskrárinnar lækki í 70%. Það þyrfti ekkert annað að standa eftir af lögunum til að tollalækkanirnar væru allar í gildi. Væntanlega mun nefndin ganga frá nál. varðandi þetta atriði í fyrramálið. Það er ýmislegt í þessu frv. sem orkar tvímælis. Einna mest hefur verið rætt um brtt. um heimild til lækkunar á gjaldi þar sem um er að ræða að afkastageta bifreiða nýtist ekki nema að takmörkuðu leyti. Ég hygg að það sé kannske helst það sem hér yrði rætt, sem er á bls. 4 í nál. Það eru þar tvær brtt. um heimildir til handa ráðherra. Það skýrir sig allt saman sjálft og þess vegna ætla ég ekki á þessu stigi að hafa um það fleiri orð, en minni hl. nefndarinnar skilar séráliti og mun áreiðanlega gera grein fyrir afstöðu sinni á eftir.



Herra forseti. Af hálfu minni hl. nefndarinnar hefur verið lagt fram nál. sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: "Nefndin hefur athugað frv. ítarlega og rætt við fulltrúa fjmrn. og hagsmunasamtaka. Frv. er flutt til staðfestingar bráðabirgðalögum sem gefin voru út 20. sept. 1985. Nefndin hefur ekki orðið sammála um afstöðu til frv. Minni hl. er andvígur því að skattheimta á bifreiðar sé aukin á sama tíma og útgjöld til vegamála eru skorin niður. Frv. gengur einnig þvert á þá stefnu, sem nú er uppi, að færa niður verðlag í landinu og standa gegn öllum hækkunum. Minni hl. leggur því til að frv. verði fellt." Einstakir nefndarmenn áskilja hér hins vegar rétt til að flytja og fylgja brtt. Undir þetta nál. skrifa Eiður Guðnason, Ragnar Arnalds og Sigríður Dúna Kristmundsdóttir. Það er sem sagt skoðun okkar, sem skipum minni hl., að þetta frv. beri að fella. Ég tel óhjákvæmilegt, herra forseti, að fara nokkrum orðum um þetta mál, aðdraganda þess og hvernig það hefur borið að í nefndinni og raunar einnig að fá ýmsar upplýsingar hjá hæstv. fjmrh. varðandi málið. Þetta mál á sér töluvert sérkennilega sögu. Það er flutt til staðfestingar bráðabirgðalögum sem voru gefin út 20. sept. s.l. af handhöfum forsetavalds, en skylt er að geta þess að þá var fjmrh. sá sem nú gegnir embætti iðnrh. Þetta var áður en stólahringekja Sjálfstfl. fór í gang með þeim afleiðingum sem allir þekkja. Þetta mál, sem er 126. mál þingsins, kom til fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar 25. nóv. s.l. og er búið að vera hjá nefndinni síðan. Ég er ekki með þessu, herra forseti, síður en svo, að gagnrýna formann fjh.- og viðskn. og störf hans að þessu máli, alls ekki. Það vil ég að skýrt komi fram. Hann hefur verið allur af vilja gerður til að koma þessu máli úr nefnd. Hins vegar hefur það gerst einu sinni eða oftar, þegar nefndin hefur verið að því komin að afgreiða þetta mál, að fjmrn. hefur óskað eftir því að fá að athuga málið betur. Af hálfu fjmrn. hefur verið ríkjandi alveg einstakur hringlandaháttur varðandi afgreiðslu málsins og ég tel mig knúinn til að koma betur að því síðar í ræðu minni. Það er sannarlega full ástæða til að fá ítarlegar skýringar á gangi þessa máls hjá hæstv. fjmrh. Samkvæmt fundargerðabók fjh.- og viðskn. er þetta mál tekið fyrir í sjötta skipti á 17. fundi nefndarinnar 20. febr. Þá er málið afgreitt og segir, með leyfi forseta, í fundargerðabókinni: "Málið afgreitt. Meiri hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt með brtt. sem flutt er á sérstöku þskj. Minni hl. skilar séráliti. Frsm. meiri hl. Eyjólfur Konráð Jónsson." Þetta er bókun frá fundi fjh.- og viðskn. 20. febr. s.l. Næsti fundur nefndarinnar var haldinn fimm dögum síðar, þ.e. 25. febr. Þá segir í fundargerðabók um 126. og raunar 128. mál líka, sem er fylgifrv. og frsm., hv. 4. þm. Norðurl. v., vék að áðan: "Fjármálaráðuneytið hefur tekið málið til sín að nýju til athugunar og kemur það ti1 nefndarinnar að nýju." 13. mars er málið enn einu sinni tekið fyrir í nefndinni og þá liggja fyrir nýjar tillögur fjmrn. 18. mars kemur fulltrúi fjmrn. á fund nefndarinnar og skýrir óljósar og um margt torskildar tillögur fjmrn. Þá er bókað að nefndin klofni um málið. Þetta er sem sagt gangur málsins innan nefndarinnar. Ég tek skýrt fram að ég er ekki að gagnrýna störf formanns nefndarinnar, síður en svo. Hann hefur unnið að þessu máli af skyldurækni og þeirri trúmennsku sem honum er eiginleg í því erfiða hlutverki, sem hann hefur, að vera formaður fjh.- og viðskn. í stjórnarliði þessarar ríkisstj. Nú er rétt að það komi fram strax að þetta frv. og þær breytingar sem nú er verið að tala um eru allt annað en bráðabirgðalögin sem voru gefin út 20. sept. Það eru ýmsar breytingar, m.a. tæknilegar, nánast uppsetningarbreytingar, sem er kannske ekki ástæða til að rekja í mjög löngu máli. Skýrt skal tekið fram að nefndarmenn fengu yfirleitt þær upplýsingar sem um var beðið og stóð ekki á því, utan upplýsingar um eitt atriði sem ég mun víkja nánar að á eftir. Sú meginbreyting sem felst í skattheimtunni sjálfri núna er að létta skattheimtu af minnstu dísilbílunum sem tvímælalaust er rétt stefna og þar mætti þó ganga enn lengra. Það hafa orðið miklar framfarir í framleiðslu og gerð dísilvéla þannig að þær eru settar í æ minni bíla með góðum árangri. Hins vegar hefur vantað þann hvata í löggjöfina sem nauðsynlegur er til þess að menn keyptu slíka bíla sem eru mjög hagkvæmir í rekstri eða ættu að vera það. Önnur breyting, sem hér er gert ráð fyrir, er rýmkun á afsláttarheimildum sem nú eru í gildi varðandi kílómetragjald vegna aksturs vöruflutningabifreiða, svo og festi- og tengivagna. Þessi breyting er í þá veru að lækkunin er mest hjá þeim sem aka mest, allt upp í 50% afslátt umfram 50 000 km á ári. Hér var t.d. sérstaklega talað um vöruflutningabifreiðar á langleiðum svo og malar- og vikurflutningabíla. Og þá kem ég að því atriði sem ég held að sé ástæða til að gefa sérstakan gaum og því atriði sem ég átti við þegar ég talaði um torskilin ákvæði í frv. sem skýringar fengust á seint og um síðir þegar nefndin ræddi við embættismenn úr tekjudeild fjmrn. Í gildandi lögum, 7. gr. laganna, er svohljóðandi ákvæði, með leyfi forseta: "Sé bifreið, festi- eða tengivagn eingöngu notuð við flutninga þar sem leyfð heildarþyngd nýtist ekki til fulls er ráðherra heimilt að ákveða að gjaldskyldan miðist við aðra þyngd en leyfða heildarþyngd." Þetta ákvæði hefur lengi verið í lögum. Nú er lagt til að þessu ákvæði verði breytt og í brtt., með leyfi forseta, segir svo á bls. 2: "Ef sérstakar ástæður eru fyrir hendi getur ráðherra ákveðið að gjaldskylda bifreiðar, festi- eða tengivagns miðist við aðra þyngd en leyfða heildarþyngd," - og taki menn nú eftir - "svo sem ef leyfð heildarþyngd nýtist ekki til fulls." Ég vek sérstaka athygli á því að það eru orðin "svo sem ef" sem hérna skipta máli og raunar var vakin sérstök athygli á því í nefndinni þegar nefndarmönnum gekk erfiðlega að sjá hver í raun breytingin væri. Þetta var raunar orðað öðruvísi. Þá stóð "t.d. ef leyfð heildarþyngd nýtist ekki til fulls". En í brtt. eins og þær nú liggja fyrir er þetta orðað "svo sem ef". Það er þetta sem skiptir öllu máli. Það ákvæði sem ég vitnaði til áður, þ.e. "sé bifreið, festi- eða tengivagn eingöngu notuð við flutninga þar sem leyfð heildarþyngd nýtist ekki til fulls er ráðherra heimilt að ákveða að gjaldskyldan miðist við aðra þyngd en leyfða heildarþyngd", hefur verið notað, eftir því sem upplýst var í nefndinni, með alveg ákveðnum hætti og þeim hætti einum að þegar þungatakmarkanir hafa verið í gildi hefur verið veittur afsláttur á kílómetragjaldi, þegar vöruflutningabifreiðar hafa vegna þungatakmarkana ekki mátt vera með fullan farm, þ.e. þar sem leyfð heildarþyngd nýtist ekki til fulls. Þetta ákvæði, skv. upplýsingum embættismanns úr fjmrn., hefur eingöngu verið notað með þessum hætti. Nú á að breyta og færa þetta út og það kom skýrt fram í nefndinni hvað það er sem þá vakir fyrir mönnum. Í nefndinni var lagt fram plagg sem heitir "Athugun á rekstrarkostnaði vikurbíla með vagni." Það var raunar um það fjallað í nefndinni með hvaða hætti væri hægt að létta þessum bílum, vikurbílum sem flytja vikur úr Suðurlandskjördæmi til Reykjavíkur, einkennileg tilviljun kannske, rekstur þeirra, þ.e. þessara einu flutninga. Þetta var rætt og það þótti ekki held ég tiltækt og ekki eðlilegt að setja sérstök ákvæði í lögin um vikurflutningabíla. En þá var farin sú leiðin að gefa ráðherra þessa heimild og var upplýst í nefndinni að það væri beinlínis með tilliti til þessara einu flutninga sem þessi breyting væri sett fram. Ég lýsi því sem minni skoðun að þetta sé fullkomlega óeðlilegt. Það var ekkert leyndarmál í hv. fjh.- og viðskn. að það var þrýstingur frá ákveðnum þingmönnum eða þingmanni, ekki í þessari hv. deild að vísu, sem olli því að þessi breyting var gerð. Það var ekkert verið að liggja á því. Þetta var sem sagt skýringin á því hvers vegna fjmrn. kallaði málið til sín aftur. Það þurfti að koma til móts við ákveðnar óskir þar sem þm. þótti ekki nóg fyrir flutninga af vissu tagi í sínu kjördæmi gert. Því var gengið í það að breyta þessu með þessum hætti sem ég hef nú lýst og tel ekki eðlilegt. Þegar þetta var til umfjöllunar í nefndinni var lagt fram minnisplagg þar sem segir, með leyfi forseta: "Eins og kunnugt er var afgreiðsla fjh.- og viðskn. á frv. um breytingu á lögum um fjáröflun til vegagerðar komin á lokastig þegar henni var frestað vegna nánari athugunar á því hvort gera mætti eitthvað í ívilnunarátt fyrir vikurflutninga á landi." Síðan segir í þessu plaggi: "Að mati tekjudeildar er óráðlegt að breyta lögunum á þá lund að lægra gjald skuli greiða fyrir þessa flutninga en aðra. Ef vilji er til þess að koma til móts við umrædda aðila er eðlilegast að mati tekjudeildar að rýmka heimild þá sem ráðherra hefur skv. gildandi lögum til þess að miða gjaldtöku við aðra þyngd en leyfða heildarþyngd ef ljóst er að hún nýtist ekki til fulls." Hér er sem sagt komin skýringin á þessari breytingu fyrir vikurflutningana í kjördæmi hæstv. fjmrh. sem hér á að ná fram að ganga. Nú er sjálfsagt ástæða til að hlúa að þessari atvinnugrein, sem er flutningur á vikri og sala til útlanda, en hvort á að gera það með nákvæmlega þeim hætti sem hæstv. fjmrh. og þm. Suðurlands gerir í þessu frv. er aftur annað mál. Og þegar verið er að setja fram svona orðalag, eins og er í þessum brtt., með tilliti til ákveðinna tilvika eins og komið hefur fram í störfum nefndarinnar, þ.e. það er bara verið að hugsa um flutninga á ákveðnu efni með ákveðnum bílum úr ákveðnu kjördæmi ákveðna leið, þá orkar málið meira en lítið tvímælis að mínu mati. Þetta er í rauninni opnað þannig að fjmrh. hefur heimild til að breyta þessari gjaldskyldu í hvaða tilviki sem er vegna þess að orðalagið "svo sem ef" galopnar þetta. Það var viðurkennt af hálfu ráðuneytisins þegar nefndarmenn leituðu skýringa á þessu ákvæði vegna þess að það þurfti virkilega að fá skýringar á þessu. Þær lágu ekki á lausu fyrr en um var spurt. Hérna er sem sagt verið að hygla einni tegund flutninga vegna sérstakra hagsmuna og það er óeðlilegt. Það væri ástæða til í þessu sambandi að fara nokkrum orðum um það vandamál sem blasir við vörubílstjórastéttinni almennt. Þeir sem veita þá þjónustu, kannske einna helst í dreifbýlinu þar sem þessi þjónusta verður að vera til staðar, þar sem þessir bílar verða að vera til vegna ýmissa tilfallandi verkefna, ná aldrei að aka þá vegalengd sem gefur þeim rétt til að fá afslátt af þungaskattinum þannig að það eru þeir sem síst skyldi sem fara í rauninni verst út úr þessu. Svo er þess að geta að það er farið í kringum lög um þungaskattinn á margvíslegan hátt. Ef menn nota t.d. dráttarvél og kerru til flutninga, eins og gert er mjög víða og eins og t.d. Reykjavíkurborg gerir í stórum stíl, borga menn engan þungaskatt vegna þess að þungaskattur er ekki borgaður af dráttarvélum. Dráttarvélar og kerrur eru notaðar sums staðar á landinu í allstórum stíl við löndun. Af þessu er ekki borgaður neinn þungaskattur. En þeir sem eiga og reka vörubíla í þessum plássum verða að standa skil á þungaskattinum. Það var raunar einu sinni svo að Reykjavíkurborg lét sér detta í hug að nota dráttarvélar og kerrur til mannflutninga til að flytja vinnuflokka milli staða í borginni en ég hygg þó að bifreiðaeftirlit og öryggiseftirlit hafi sameinast um að segja nei við því. En þarna er gat á lögunum sem ástæða virðist vera til að líta nánar á. Annað er það að í gildandi lögum um þungaskatt eiga eigendur jeppabifreiða rétt á endurgreiðslu á helmingi af skattinum ef þeir sanna með vottorði frá hlutaðeigandi skattstjóra að þeir hafi haft meiri hluta tekna sinna næstliðið ár að frádregnum kostnaði við öflun þeirra af búrekstri og ef mennirnir lýsa því yfir að bifreiðarnar hafi verið notaðar næstliðið ár að mestu eða öllu leyti við landbúnaðarstörf. Það er ár og dagur síðan ég minnist þess að hafa séð jeppa notaða við landbúnaðarstörf, en það kann að finnast. Ég óskaði eftir því í nefndinni að fá upplýsingar um hversu margir bílar það væru sem afsláttur væri veittur á. Um það hafa ekki fengist upplýsingar. Ég bað um þessar upplýsingar í nefndinni. Þær hafa ekki komið og ég óska eftir því að nefndin fái þær milli 2. og 3. umr. þessa máls. Ég hef grun um að kannske sé þetta ákvæði misnotað. Ég fullyrði ekkert um það. En það væri fróðlegt að fá að sjá þessar tölur sem fjmrn. einhverra hluta vegna treystir sér ekki til að leggja fram. Annað mál var rætt í nefndinni þó að ekki væri það gert mjög ítarlega. Það var fyrirkomulag innheimtunnar. Það eru margvíslegir annmarkar á því að innheimta þungaskattinn eftir kílómetramæli, en það er tvenns konar háttur á því varðandi minni bílana. Menn geta valið um að borga fast gjald eða vera með mæli. Það eru margháttaðir vankantar á því. Ég þori ekki alveg að slá því föstu, en kannske er eitt land í Evrópu fyrir utan Ísland þar sem sú aðferð er notuð að nota mæla. Bæði eru mælarnir dýrir, þeir eru bilanagjarnir og þetta hefur margháttaða erfiðleika í för með sér. Víða annars staðar hefur sú leið verið farin að lita olíuna, annaðhvort að lita þá olíu sem fer til notkunar á bifreiðar eða lita þá olíu sem fer til húsahitunar. Þetta mun hafa verið athugað hér. Okkur var sagt í nefndinni fyrst þegar fjmrn. tók málið til sín að nýju að þetta mál væri til athugunar. Síðan heyrðist ekkert meira frá því. En ég leyfi mér að vona að þetta mál sé enn í athugun af hálfu ráðuneytisins vegna þess að það bendir margt til þess í mínum huga að þetta sé miklu skynsamlegri leið, bæði ódýrari og hagfelldari á ýmsan hátt, að lita olíuna, en vera með þessa mæla og það eftirlits- og aflestrarkerfi sem óhjákvæmilega fylgir þeim. En ég legg á það mikla áherslu að þessi skattheimta kemur í rauninni kannske verst við þá sem síst skyldi, þ.e. bílstjórana sem reka vörubíla, oftast af minni gerð, út um allt land þar sem þessi tæki verða að vera til. Það hefur verið að þeim vegið og þeirra atvinnumöguleikum, eins og hv. þm. vita, m.a. með stórauknum útboðum þar sem verktakar hafa komið til skjalanna og tekið þá vinnu sem þessir menn margir hverjir treystu á áður. Ég veit ekki, herra forseti, hvort er ástæða á þessu stigi að hafa um þetta miklu fleiri orð. Ég hef óskað eftir því að áður en málið verður afgreitt héðan úr Ed. liggi fyrir þær upplýsingar sem ég óskaði eftir í nefndinni. Það kann að vera að það sé erfitt að afla þeirra, en ég hygg samt að annað eins hafi verið gert og það sé engin ofætlan að óska eftir því að þessar upplýsingar liggi fyrir. En ég stend ásamt hv. þm. Ragnari Arnalds og Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur að nál. og niðurstaða okkar er sú að þetta frv. eigi að fella. Við munum því greiða atkvæði gegn því.



Herra forseti. Frv. það sem hér er til umræðu er gömul lumma frá s.l. hausti sem búin er að brasa á pönnunni hjá okkur í fjh.- og viðskn. í allan vetur en er nú loks að koma til endanlegrar afgreiðslu. Það má áreiðanlega til sanns vegar færa að lumman sé dálítið farin að brenna við því að ýmislegt það sem hefur gerst í sambandi við frágang frv. á seinasta stigi hefur verið í hæpnara lagi, eins og hv. seinasti ræðumaður rakti áðan varðandi vikurflutning á Suðurlandi. Meginatriði þessa máls er að verið er að stórauka þungaskatt, verið að hækka hann mjög verulega jafnhliða því sem skattur á bensíni var hækkaður á s.l. hausti með brbl. eins og kunnugt er, en á sama tíma er hins vegar verið að lækka framlög til vegamála mjög verulega þannig að ríkissjóður er bersýnilega að taka til sín í auknum mæli þá tekjupósta sem ætlaðir hafa verið til vegagerðar. Eins og fram hefur komið felur þessi þungaskatts- og bensínhækkun í sér mjög verulega aukna skattheimtu á umferðina, en á hinn bóginn lækkar framlag til vegagerðar á þessu ári um 140 millj. frá því sem var á seinasta ári, hvort tveggja miðað við verðlag ársins 1986. Þetta kom fram í svari samgrh. við fsp. Þórðar Skúlasonar sem borin var fram fyrr í vetur um fjárframlög til vegagerðar, en samgrh. hefur nýlega sent skriflegt svar til þm. við þessari fsp. og þetta svar er að finna á þskj. 512. Ég vil sérstaklega vekja athygli á þessu svari vegna þess að ég hygg að fjölmiðlar hafi ekki gert mikla grein fyrir efni þess, en þar kemur greinilega fram, í svari samgrh., að um er að ræða verulega lækkun á framlögum til vegagerðar á þessu ári. Í tíð þessarar stjórnar hefur framlag til vegagerðar lækkað jafnt og þétt. Það var um 2% 1983-1984 sem var verulega miklu lægra en var á árunum þar á undan. Þó að ég viðurkenni að fsp. náði ekki til þeirra ára vil ég fullyrða að prósentuhlutföllin voru töluvert hærri þá. Síðan sígur þessi prósentutala niður í 1,8 á árinu 1985 og samgrh. spáir því að á árinu 1986 verði þessi prósentutala 1,64, sú lægsta sem verið hefur um langt árabil. Ef litið er á langtímaáætlun í vegamálum var áætlað að framlög til vegagerðar á árinu 1986 yrðu 2750 millj. kr. á þessu ári. En skv. vegáætlun verða framlögin 2040 millj., þ.e. 710 millj. kr. lægri en áætlað var skv. langtímaáætlun. Í langtímaáætlun var gert ráð fyrir því að við værum komnir með framlög til vegamála sem næmu 2,4% af þjóðarframleiðslu á þessu ári, en þau áform hafa orðið að engu í tíð þessarar stjórnar og hlutfallið hefur verið að síga jafnt og þétt niður á við, var sem sagt komið niður í 2% á fyrstu árum þessarar stjórnar, en var 1,8 í fyrra og er nú að síga niður fyrir 1,7, þ.e. niður í 1,64%. Sú regla hefur stundum verið höfð til viðmiðunar í sambandi við framlög ríkisins af skattlagningu umferðar til vegamála að a.m.k. 50% af heildarsköttum á bensín auk þungaskatts gengju til vegamála og þar fyrir utan legði svo ríkið fram allnokkra upphæð til viðbótar af fjárlögum. Þetta hefur staðist um langt árabil og alltaf hefur ríkið lagt eitthvað til viðbótar af mörkum miðað við þessa 50% reglu. Þannig lagði ríkið fram liðlega 200 millj. á árunum 1983 og 1984, fyrra árið 208 millj. og seinna árið 237 millj., en í fyrra seig þetta verulega niður, var komið niður í 182 millj., og í ár er þessi tala komin niður í mínus 128 millj. Í fyrsta skipti um langt árabil leggur ríkið minna en ekki neitt fram miðað við þessa 50% reglu. Það vantar 128 millj. upp á að þeim fjármunum sem aflað er af umferð sé skilað til vegagerðar. Í ljósi þessara talna, sem ég hef rakið hér, er augljóst að það er ekki hægt að réttlæta það með nokkrum hætti að leggja stórhækkaðan þungaskatt á umferðina og því munum við Alþýðubandalagsmenn greiða atkvæði gegn þessu frv. Í nál. meiri hl. er gerð grein fyrir því hvernig hlutfallið sé milli skattlagningar á umferð eftir því hvort menn nota olíu á dísilvélar eða bensín á bensínvélar. Þessi samanburður er mjög fróðlegur og ég hvet hv. þm. til að kynna sér hann. Samkvæmt þeim tölum sem þar eru birtar þarf að aka dísilbíl sem er lítillar gerðar, smábíl, yfir 20 þús. km á ári til þess að fastagjaldið af dísilkeyrslunni jafnist á við bensíngjaldið. Ég hygg að það sé frekar fátítt að menn aki bílum yfir 20 þús. km á ári. Ég er ekki að segja að það sé neitt einsdæmi því að ég t.d. geri það sjálfur á hverju ári. Ég keyri vafalaust töluvert meira en það. Svo er kannske um ýmsa aðra sem mikið þurfa að keyra, en þó hygg ég að allur þorri þeirra sem smábíla eiga aki verulega miklu minna en 20 km á ári. Heyrt hef ég nefnt að meðaltalið sé einhvers staðar milli 10 og 15 þús. km. Þessi staðreynd segir okkur þá að með skattlagningu sinni á dísilbifreiðar er ríkisvaldið eindregið að hvetja bifreiðaeigendur til að nota ekki dísilbíla, eindregið að hvetja þá til að spara ekki í eldsneytiskaupum því að eins og kunnugt er er dísilolían töluvert ódýrari en bensínið og það er þjóðhagslegur sparnaður fólginn í því að menn keyri frekar dísilvélar en bensínvélar. Vegna þess hvernig að þessari skattlagningu er staðið virðist vera um að ræða beina hvatningu af hálfu ríkisvaldsins til manna að aka frekar bensínbílum en dísilbílum. Það virðist vera harla öfugsnúið. Þetta vildi ég að kæmi skýrt fram vegna þess að ég álít að það sé enn einn ágallinn á þeirri skattlagningu sem hér gengur til atkvæða. - Fundarhlé.



Herra forseti. Ég óska eftir því að hv. formaður fjh.- og viðskn. sé viðstaddur þessa umræðu þar sem ég vildi beina til hans nokkrum spurningum.

Það verður séð til þess að hann mæti. Við dokum aðeins við.

Ég geri hlé á máli mínu þar til hann kemur í salinn. Herra forseti. Ég held þá áfram máli mínu þar sem formaður hv. nefndar er genginn í salinn. Mig langar til að varpa þeirri spurningu til formannsins: Hefur verið reiknað út hvað þær breytingar, sem er lagt til að gerðar verði á brbl., muni kosta ef svo má segja í tekjutapi fyrir ríkissjóð miðað við þær áætlanir sem voru gerðar þegar brbl. voru sett? Það er ekki mjög gott að gera sér grein fyrir, þegar maður les brtt. og um þann afslátt sem gefinn verður miðað við ekna kílómetra, hvað þetta kostar ríkissjóð eða hvernig þetta kemur til góða bifreiðaeigendum og þeim neytendum sem þurfa að greiða flutningskostnað. Eins og tölur hafa sýnt undanfarið er mjög mikill munur á verði á nauðsynjavörum eftir því hvar við erum á landinu. Það kemur svo sem engum á óvart þar sem flutningskostnaður vegur þungt og enn þá þyngra þegar hækkun verður á þungaskatti eins og hér er lagt til að verði um liðlega 50%. Mér finnst því mikilvægt að vita hvað þessar breytingar þýða. Ég átti þess kost að sitja einn fund í hv. fjh.- og viðskn. þar sem BJ hefur áheyrnarfulltrúa í nefndinni. Þar kom fram, ef ég man rétt var þetta seinni partinn í janúar eða byrjun febrúar, að þá þegar hefði flutningskostnaður til Akureyrar hækkað um 5%. Hækkanir hafa því nú þegar gengið í gildi vegna hækkunar á þungaskatti og er mikilvægt að gleggri upplýsingar komi fram en þær sem hér liggja á borðinu til að hægt sé að átta sig á þessum hlutum. Í nál. frá meiri hl. fjh.- og viðskn. kemur fram að þær lækkanir sem lagt er til að verði vegna smærri bíla eru taldar vera innan við 1 millj. kr. eða eins og segir í nál., með leyfi hæstv. forseta.: "Kostnaður ríkissjóðs af ofangreindri lækkun er talinn verða innan við 1 millj. kr., enda eru bílar, sem lækkunin nær til, innan við 100 talsins." Á þessum tölum sjáum við að hér er um mjög veigalitla breytingu að ræða. En það kemur ekkert fram varðandi stærri bíla, flutningabílana, nema að veita má afslátt frá 10 og upp í 50% eftir því hvað eknir eru margir kílómetrar. Þegar slíkur afsláttur er veittur verður manni á að hugsa: Þeir sem hafa lítið að gera og litla atvinnu ná ekki þessum afslætti. Það eru aðeins þeir sem hafa mjög mikla vinnu og keyra miklar vegalengdir sem ná upp í 50% afslátt. Er þetta réttlætanlegt? Eiga þeir ekki að greiða jafnmikið til vegakerfisins sem aka mikið og þeir sem aka lítið? Ég held að hér þyrfti að skoða mun fleiri þætti en bara ekna kílómetra. Það kom fram hjá einum hv. ræðumanni fyrr í dag að það hefði verið mikið til umræðu að lækka þetta gjald vegna vikurflutninga. Þá finnst mér ekki úr vegi að spyrja hv. formann nefndarinnar: Hvað um steinull sem er mjög létt í flutningum? Hvað um flutninga á steinulI eða öðrum þeim varningi sem er léttur í flutningi? Mér finnst mjög óeðlilegt að það sé miðað við yfir 45 þús. km. til að ná 50% afslætti og að miða við sérstaka vöru sem flutt er sérstaka vegalengd, en ef um aðra vöru er að ræða eru bílar ekki samkeppnisfærir við skip vegna þess að auk þess sem Ríkisskip eru styrkt með yfir 100 millj. kr. á þessu ári fá ekki aðrir bílar en þeir sem aka yfir 45 þús. km yfir árið lækkun. Ég held að það séu mun fleiri atriði sem þarf að skoða í þessu máli. Það kæmi kannske í veg fyrir að mönnum væri mismunað eftir því hvaða vöru er verið að flytja og eftir því hvað menn hafa mikla atvinnumöguleika. Undanfarin tvö ár hafa vörubílstjórar mjög oft kvartað yfir útboðum vegna þess að það hefur hert samkeppnisstöðuna og mjög margir eru atvinnulausir og að missa sínar bifreiðar vegna þess að atvinna hefur dregist saman. Þetta bætir ekki úr fyrir þeim mönnum. Þetta þyngir frekar róðurinn hjá þeim sem fá lítið að gera því þeir verða að borga fullan þungaskatt. Eins og ég gagnrýndi í 1. umr. um þetta mál er hér að mínu mati um óeðlilega mikla hækkun að ræða sem kemur alls ekki jafnt niður á landsmönnum vegna þess að þeir sem búa langt frá suðvesturhorninu þurfa að greiða mjög háan flutningskostnað. Þessi skattheimta kemur þyngst niður á þeim, eins og ég áður hef sagt. Það er í beinu samhengi við þá skattheimtu sem var lögð á Póst og síma því þar er nákvæmlega sama dæmið á ferðinni. Það er landsbyggðarfólkið sem ber þyngstu byrðarnar. Ég mun því greiða atkvæði gegn þessu frv., en óska enn fremur eftir því að fá gleggri upplýsingar um þær brtt. sem hér eru lagðar fram.



Herra forseti. Ég verð að játa að nákvæmar tölur hef ég ekki neinar fengið um hvað þessar brtt. frá upphaflegum brbl. þýða miklar upphæðir. Hér kom fram í ræðu hv. þm. Eiðs Guðnasonar að hann bað fjmrh. um skýringar á einmitt því ákvæði sem síðasti ræðumaður fjallaði einna mest um, það sem kennt hefur verið við vikurflutninga en er ekki orðað þannig heldur er það miklu rýmra, það er heimildarákvæði, getur gilt jafnvel fyrir steinulI eða eitthvað annað, fiskflutninga eða eitthvað slíkt, maður veit ekkert um það. En sérstaklega óskaði einn nefndarmanna eftir því og kannske fleiri að ráðherra yrði viðstaddur þessar umræður. Það er flokksfundur í mínum flokki, en það er vafalaust hægt að ná í ráðherra þannig að umræðan geti haldið áfram. Ég held að það sé eðlilegra að hann svari því fyrst við höfum hann hér á staðnum. Hann er gagngert hér til að hlusta á þessa umræðu og svara fsp. sem til hans hefur verið beint bæði utan fundar og eins héðan úr ræðustólnum sem hníga í sömu átt og spurningarnar sem var verið að spyrja mig. En ég segi eins og það er að við höfum ekki nákvæma útreikninga um hvað þetta geri í peningum í heild. Það voru einhverjar tölur sýndar, ágiskunartölur, og kannske gæti ég náð í eitthvað frekar í mínum plöggum, en ég er að gera mér vonir um að ráðherrann geti betur svarað því. Annars er þá hægt að afla frekari upplýsinga fyrir 3. umr. ef þm. kærir sig um, enda veit ég að það er farið fram á það núna að slíkar upplýsingar liggi fyrir. En ef þm. er ásáttur með að ráðherrann komi í minn stað hygg ég að það sé rétt.



Má ég biðja þingdeildarmenn að doka ögn við þar sem verið er að freista þess að ná í fjmrh. sem var viðstaddur umræðuna en hefur ekki svarað þeim fsp. sem til hans var beint. Ég vona að það verði ekki löng bið.



Herra forseti. Vegna þeirra spurninga sem fram hafa komið í þessari umræðu vil ég taka fram varðandi það atriði hversu margir hafi notið fyrirgreiðslu vegna heimildar til afsláttar af gjöldum á jeppabifreiðum að ekki liggja fyrir nákvæmar upplýsingar um það atriði en svo langt sem tekjudeild fjmrn. hefur komist í upplýsingaöflun hjá skattstjórum, sem gefa út vottorð til niðurfellingar samkvæmt þessari heimild, þá mun hér vera um að ræða 10 til 20 undanþáguheimildir á ári. Að því er varðar það atriði sem minnst hefur verið á og lýtur að vikurflutningum er þess að geta að þar stendur svo sérstaklega á að flutningskostnaðurinn er mjög stór hluti af heildarútflutningsverðmæti þessara flutninga og því þótti eðlilegt að hafa heimild til að veita tilslakanir í þessu efni, fyrst og fremst vegna þess að flutningskostnaðurinn er svo gífurlega stór hluti af heildarútflutningsverðmætinu og þeir bílstjórar sem í hlut eiga keyra þennan vikur ekki á töxtum heldur samkvæmt sérstökum samningum, allmiklu lægri en samningsbundnir taxtar segja til um. Hugmyndin að baki þessari heimild byggir á því að unnt sé að tryggja að þessi útflutningsstarfsemi leggist ekki með öllu niður. Það er hins vegar rangt að hún sé bundin við eitt kjördæmi. Ég þykist hafa vissu fyrir því að hún er starfrækt af fyrirtækjum í a.m.k. tveimur kjördæmum og kann að vera að það sé víðar. Um kostnað af þeim breytingum sem hér um ræðir hef ég ekki upplýsingar, en ég get beitt mér fyrir því að hv. fjh.- og viðskn. fái þær upplýsingar í framhaldsumfjöllun um málið. Ég hef ekki fleiri athugasemdir fram að færa eftir þær umræður sem fram hafa farið.



Herra forseti. Aðeins örfá orð í framhaldi af ræðu hæstv. ráðh. Mér leikur forvitni á að vita hvort ekki verður um fleira en vikur að ræða, steinull eða annan léttan varning sem flytja þarf á milli staða. Það hlýtur að gilda einu hver varan er. Eins vil ég nefna að það eru fleiri en þeir sem flytja vikur sem keppa um markaðsverð á flutningum. Þar má t.d. nefna kartöfluflutninga úr fyrrnefndu kjördæmi. Þar er um fasta flutninga að ræða, mikið magn. Því keppast menn um að halda verðinu niðri. Það kæmi neytendum ekki síður til góða ef þessir flutningar væru ekki hækkaðir úr hófi fram eins og hér er lagt til. Ég mun bíða róleg eftir því að fá upplýsingar um hvað þessar breytingar kosta, en eins og ég hef áður sagt úr þessum ræðustól er mjög erfitt að gera sér grein fyrir breytingum nema vita nokkurn veginn hvað þær þýða tölulega séð, hvað hér er um mikið magn að ræða og marga bíla. T.d. er yfirgnæfandi meiri hluti flutnings af landsbyggðinni fluttur með bílum sem keyra yfir 45 þús. km á ári og ná þar af leiðandi 50% afslætti. Þetta skiptir mjög miklu máli að mínu mati. Ég held því að ég verði að bíða róleg til 3. umr. til að sjá hvað þessar afsláttarbreytingar allar kosta. En ég endurtek: Ég er ekki sannfærð um að hér sé um mjög mikið réttlætismál að ræða þar sem það eru mjög misjöfn atvinnuskilyrði fyrir vörubílstjóra víðs vegar á landinu.



Herra forseti. Ég vil lýsa óánægju minni með þau vinnubrögð, sem nú eru viðhöfð í deildinni, að boða til fundar klukkan hálfsex, þ.e. á þingflokksfundatíma. Báðir þm. Alþfl. í þessari deild voru búnir að binda sig annars staðar kl. fimm, sem ekki varð breytt, og um það var látið vita. Engu að síður er fundurinn settur klukkan hálfsex. Mér berst til eyrna nú að hæstv. fjmrh. hafi verið að svara minni ræðu hér áðan. Ég hefði gjarnan kosið að heyra hans mál og athugasemdir, en gat ekki komið því við þar sem ég var búinn að binda mig annars staðar sem ég gat ekki breytt. Það virtist ekki hafa komið til tals að boða til þessa fundar kl. 17.30 fyrr en um kl. 16 í dag. Ég verð að lýsa mikilli furðu á þessum vinnubrögðum og mikilli óánægju. Þetta er ekki sú venja sem hefur verið viðhöfð hér í deildinni. Þegar fulltrúar eins þingflokks lýsa því yfir að þeir geti ekki með svo skömmum fyrirvara sótt fund sem boðaður er utan venjulegs fundartíma held ég að venjan sé sú að taka tillit til þess. Ég lýsi mjög eindreginni óánægju með þetta fyrirkomulag vinnunnar hér. Þetta er mjög óvenjulegt. Venjan er sú að það er leitað samstarfs og samráðs við alla þingflokka um fundahöld utan hins venjulega þingfundatíma og venjan er sú að það hefur tekist gott samstarf um það. Það var ekki gert í þessu tilviki og ég harma þessi vinnubrögð.



Að gefnu tilefni vill forseti taka fram að það var fyrst og fremst að beiðni þingflokksformanna stjórnarflokkanna að talað var um þennan fundartíma. Það var haft samráð við þingflokksformenn annarra þingflokka. Þannig stóð á að hv. 5. landsk. þm. var um það leyti í ræðustól. Það var ekki rétt fyrir fjögur heldur var það um eða upp úr þrjú að þessar samræður fóru fram. Ég benti hv. þingflokksformanni Alþfl. á, þegar hann sagðist mundu verða vant við látinn á þessum tíma, að hafa samband við hina þingflokksformennina um að breyta tímatilhögun þessarar umræðu. Ég var til umræðu um slíkt. Það komu engin boð um það. Þannig hélt ég þessum fundi áfram kl. hálfsex eins og talað hafði verið um. Það er heldur ekki loku fyrir það skotið að hv. 5. landsk. þm. geti kynnt sér svör hæstv. fjmrh. í þingtíðindum fyrir næstu umræðu þessa máls því umræðu er ekki lokið.



Herra forseti. Ég vil aðeins árétta það, sem raunar kom fram í máli forseta, til að það sé alveg skýrt: Það var ekkert samráð haft við þingflokk Alþfl. um boðun þessa fundar kl. 17.30. Ég vil að það sé alveg skýrt og liggi alveg ljóst fyrir. Það var ekkert samráð haft við þingflokk Alþfl. um boðun þessa fundar fyrr en eftir að búið var að taka ákvörðun um það. Það eru þau vinnubrögð m.a. sem mér þykja ekki viðunandi í þessari hv. deild.



Svo menn hafi alla hluti á hreinu var haft samband við formann þingflokks Alþfl. um leið og náðist til hans. Það þótti ekki gerlegt að trufla hann í ræðustól til þess. 1

Heilbr.- og trmrh. (Ragnhildur Helgadóttir): Herra forseti. Ég mæli hér fyrir örlítilli breytingu á lögum nr. 35/1978, um lyfjafræðinga. Með þeim lögum var mörkuð sú stefna að kveða á um réttindi lyfjafræðinga og skyldur í sérlögum í stað ákvæða í almennum lyfjalögum. Skv. lögum um lyfjafræðinga nr. 35/1978 er það skilyrði sett fyrir veitingu starfsleyfis að lyfjafræðingsefni hafi unnið a.m.k. eitt ár við framleiðslu lyfja, tilbúning, merkingu og afgreiðslu eða önnur lyfjafræðingsstörf hér á landi. Starfsþjálfun lyfjafræðingsefna fer að stærstum hluta fram í lyfjabúðum landsins. Við ákvörðun á áðurnefndri tímalengd starfsþjálfunar var m.a. höfð í huga sú lyfjaframleiðsla sem við setningu laganna árið 1978 fór fram í lyfjabúðum og nauðsyn á að lyfjafræðingsefni fengi þjálfun í móttöku símalyfseðla. Nú hefur þessi aðstaða breyst. Bæði fer lyfjaframleiðsla að mestu annars staðar fram en í lyfjabúðum og stjórnarnefnd lyfjafræði lyfsala lagði til við ráðuneytið að það hlutaðist til um breytingu á 4. tölul. 3. gr. laga um lyfjafræðinga þannig að starfsþjálfun verði stytt úr tólf mánuðum niður í níu og starfsþjálfun verði veitt á námstíma eða að háskólanámi loknu. Bæði Apótekarafélag Íslands og Lyfjafræðingafélag Íslands eru meðmælt þessum breytingum. Nái þessar breytingar fram verða sex mánuðir unnir á sjálfum námstímanum, en þrír að námi loknu. Ég legg til, herra forseti, að frv. þessu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. heilbr.- og trn. og 2. umr. með ósk um að málið hljóti skjóta afgreiðslu, en þessi breytta skipan, ef að lögum verður, mundi m.a. ná til þeirra sem nú eru í lyfjafræðinámi og útskrifast í vor.



Herra forseti. Mér skilst að það hafi verið samið, þó ekki við alla þingflokka einu sinni, í dag um að fundur yrði hér milli kl. 5.30 og 7.00. Nú lifa eftir þrjú kortér af þessum áætlaða fundartíma. Ekki veit ég hversu stjórnarliðið þarf lengi að verja gerðir sínar í framsögu hv. þm. Davíðs Aðalsteinssonar, en hitt veit ég að ég þarf allan þennan tíma a.m.k. til að mæla fyrir mínu nál. og hrekkur ekki til þannig að ég hygg að forseti verði að ákveða og reyna að komast að samkomulagi við menn um lengri fundartíma eða þá að öðrum kosti að fresta málinu við svo búið.



Herra forseti. Ég vil aðeins taka undir þau orð sem hv. 2. þm. Austurl. viðhafði áðan. Ég held að það sé rétt að láta skynsemina ráða í þessu máli og fresta þessari umræðu. Það hefur verið um það talað að fundur yrði ekki lengur en til kl. 7. Þó að um það hafi ekki verið samið við alla þingflokka eða rætt held ég að það þjóni ákaflega litlum tilgangi að byrja þessa umræðu núna. Þar að auki veit ég ekki betur en að einn af frsm., 1. minni hl. ef mér ekki skjátlast, hafi boðað veikindaforföll í dag. Ég held að láta verði í ljós efasemdir um hvort eðlilegt sé að halda áfram umræðum þegar frsm. 1. minni hl. nefndarinnar er ekki á þingfundi. Ég held að það sé skynsamlegast að láta þessa umræðu bíða, annaðhvort til fimmtudags eða þá þangað til eftir helgina.



Herra forseti. Við umfjöllun þessa máls í félmn. sem nú verður tekið á dagskrá varð að samkomulagi að taka það mál til umræðu í deildinni í dag. Það skal viðurkennt að deildarfundur hefur dregist nokkuð á langinn, fyrst og fremst að sjálfsögðu vegna þess að hér hafa verið mál til umræðu sem þm. hafa þurft, fleiri en einn og fleiri en tveir, að taka til máls um og umræður hafa orðið nokkuð langar. Ég mælist til þess að fundi verði frestað þó ekki væri nema í 2-3 mínútur. Ég æski þess að fá að ræða þetta mál við ekki síst þá aðila sem hér hafa tekið til máls um framgang frv. til sveitarstjórnarlaga. Ég segi það hér að ég hefði fremur kosið að hægt væri að hefja þessa umræðu. Það liggur ljóst fyrir að ekki verður lokið afgreiðslu málsins héðan frá deildinni í dag. Það liggur náttúrlega í augum uppi og var vitað við upphaf fundar. En ég mælist til þess, herra forseti, að ég fái tækifæri til að ræða þetta mál ekki síst við þá sem hér hafa tekið til máls um málsmeðferð þótt ekki væri nema í nokkrar mínútur.



Áður en lengra er haldið vil ég gjarnan upplýsa það vegna þess sem fram kom áðan að hv. 11. þm. Reykv., sem er í veikindaforföllum, hafði gefið samþykki sitt fyrir því að umræðan færi fram í dag að henni fjarverandi.



Herra forseti. Ég staðfesti það, sem hv. 5. þm. Vesturl. sagði áðan, að það var fullt samkomulag um það í nefndinni fyrir páska að við afgreiddum þetta mál jafnvel út úr deildinni á þessum degi. 



Í samræmi við fram komna beiðni fresta ég fundi núna í fimm mínútur til þess að menn geti borið saman bækur sínar. - Fundarhlé.



Herra forseti. Félmn. hefur haft til meðferðar frv. til sveitarstjórnarlaga. Því verður ekki neitað að æskilegt hefði verið að nefndinni gæfist rýmri tími til að gaumgæfa þetta umfangsmikla mál. Eins og kunnugt er unnu félmn. deildanna ekkí saman við meðferð málsins. Slík vinnubrögð eru síður en svo sjálfgefin, en verða stundum til að auðvelda og hraða umfjöllun um mál. Að sjálfsögðu hafa einstakir þm. þessarar hv. deildar eftir atvikum fylgst með framvindu málsins í Nd. Ég læt ekki hjá líða að þakka nefndarmönnum í félmn. Ed. fyrir einstaka lipurð varðandi meðferð þessa máls í nefndinni. En við hljótum öll að gera okkur grein fyrir því að slíkur hraði í meðferð mála, sem ekki geta kallast smámál, er tæpast til fyrirmyndar. Að mínum dómi er ekki ástæða til að fara yfir frv. allt, enda skammt liðið frá framsögu hæstv. ráðh. Í framsögu sinni fyrir frv. vitnaði hæstv. ráðh. til orða formanns félmn. Nd. um þær breytingar sem meiri hl. lagði til og samþykktar voru í þeirri hv. deild. Ef að líkum lætur eru hv. þm. nokkuð kunnugir flestum ákvæðum frv. eins og það var lagt fram á þessu þingi, enda fram komið öðru sinni. Félmn. reyndi eftir föngum að kynna sér þær breytingar sem urðu á frv. í Nd. og naut til þess stuðnings þeirra sem komu á fund nefndarinnar og þá sérstaklega Steingríms Gauts Kristjánssonar. Þau ákvæði frv. sem eiga við héraðsnefndir og flutning verkefna frá sýslunefndum vefjast fyrir sumum eins og fram kom við umfjöllun málsins í Nd. Ég mun því fara nokkrum orðum um þann þátt frv., ekki til að gera tilraun til að finna stórasannleika heldur til að varpa örlitlu ljósi á þau ákvæði. Ég lái þó engum sem lítur svo á að þau ákvæði frv. séu ekki nógu markviss. Það er ekki nema eðlilegt að menn vilji vita hvaða reglur muni gilda um þessi efni. Sýslumenn hafa oft verið nefndir í þessu sambandi, enda ekki að búast við öðru því að þeirra hlutskipti verður að hafa forgöngu um flutning verkefna frá sýslunefndum. Það er ekki nóg að segja að sveitarstjórnarmenn geti skipað þeim málum svo sem þeim sýnist á grundvelli frv., einfaldlega vegna þess að gert er ráð fyrir að ráðuneytið setji nánari reglur um málsmeðferð. Áður en lengra er haldið vil ég vekja athygli á þeim gestum sem komu til nefndarinnar og við leituðum ráða hjá. Þar eru til nefndir, auk Steingríms Gauts Kristjánssonar, Jóhann Einvarðsson, Magnús E. Guðjónsson, Húnbogi Þorsteinsson, Jón Gauti Jónsson, Júlíus Sólnes, Jóhannes Árnason og Rúnar Guðjónsson. Það skal að sjálfsögðu tekið fram að meiri hl. nefndarinnar mælir með því að frv. verði samþykkt eins og það var afgreitt frá Nd. og þeir sem rita undir nál. eru, auk þess sem hér stendur, Valdimar Indriðason, Salome Þorkelsdóttir og Vigfús Jónsson. En þá vil ég aftur víkja að frv. sjálfu. Við meðferð frv. í Nd. var, eins og kunnugt er, sú meginbreyting gerð að IX. kafli þess, um héraðsnefndir, var felldur niður, en í stað hans koma reglur í 6. gr., sbr. 97., 107., 117. gr. og ákvæði til bráðabirgða. Ákvæði þessi fela í sér þá meginreglu að sýslunefndir skuli lagðar niður, en sveitarfélög eða samtök þeirra skuli taka við verkefnum þeirra, eignum og skuldbindingum. Óski hreppsfélög þau sem standa að sýslunefnd ekki annars taka héraðsnefndir við störfum sýslunefnda eigi síðar en 1. janúar 1988. Sá kafli frv. sem fjallar um samvinnu sveitarfélaga er nú IX. kafli frv. og skv. 6. gr. gilda ákvæði hans um héraðsnefndir eftir því sem við getur átt. Í þeim kafla eru reglur um byggðasamlög og leiðir þá af viðkomandi ákvæði að reglur um byggðasamlög munu gilda um héraðsnefndir eftir því sem við getur átt, eins og þar stendur. Sýslunefndir skulu kjörnar í síðasta sinn 1986 og starfa aðallega sem eins konar skilanefndir, en oddvitar þeirra skulu hafa forgöngu um flutning verkefna og önnur skil af hálfu sýslufélaga til sveitarfélaga og samtaka þeirra eftir því sem nánar verður mælt fyrir um í reglugerð. Óski héraðsnefnd eftir eru umboðsmenn ríkisins, sýslumenn og bæjarfógetar, skyldir til að annast framkvæmdastjórn fyrir nefndina. Kaupstaðir geta orðið aðilar að héraðsnefndum og mörkum starfssvæða þeirra er hægt að breyta, m.a. með sameiningu héraða. Í ýmsum atriðum hefði e.t.v. verið æskilegra að kveða skýrar að orði svo að ekki verði óvissa um framkvæmd og árekstrar. Í 4. mgr. 6. gr. segir án fyrirvara eða takmarkana að héraðsnefndir skuli myndaðar um lausn verkefna sýslunefnda og annarra verkefna sem sveitarfélögin kunna að fela þeim eða þeim kunna að verða falin í lögum. Í 3. málsl. 4. mgr. 6. gr. er kveðið á um yfirtöku héraðsnefnda á eignum og skuldum sýslufélaga við gildistöku laganna, þ.e. þegar í stað að því er þennan kafla varðar. Í ákvæði í til bráðabirgða segir að sýslunefndir skuli fara með umboð þar til sveitarfélög eða byggðasamlög geta tekið við verkefnum þeirra. Þessi ákvæði fela í sér að sveitarfélög þau sem aðild eiga að sýslufélagi taki í sameiningu við verkefnum þess, réttindum og skyldum þá þegar er frumvarpið hefur verið afgreitt sem lög frá Alþingi og forseti Íslands staðfest það, en að sýslunefnd fari með málefni þess í umboði sveitarstjórnanna þar til héraðsnefnd, einstök sveitarfélög eða almenn byggðasamlög geta tekið við af sýslunefnd. Í frv. eru ekki sérstakar efnisreglur um hvernig skipta á eignum og skuldbindingum sýslufélaga ef leysa þarf út einstök hreppsfélög eða skipta búi sýslufélags til fullnaðar milli hreppa. Um aðferð við skil og skipti er gert ráð fyrir að ákveðið verði í reglugerð. Það getur verið álitaefni hvort stofna beri héraðsnefnd ef hreppsfélögin ákveða að taka öll verkefni sýslunefnda í sínar hendur eða mynda um þau almennt byggðasamlag. Ég tel þó ekki óeðlilegt að líta svo á að skylda til stofnunar héraðsnefndar sé bundin við að henni séu falin einhver verkefni með samkomulagi sveitarfélaga eða lögum. Það hefur vakið athygli sumra að í fyrri mgr. í ákvæði I til bráðabirgða er héraðsnefnda ekki sérstaklega getið. Þetta orðalag ætti þó ekki að valda ruglingi þegar þess er gætt að vel getur svo farið að almenn byggðasamlög verði mynduð um meðferð verkefna sýslufélaga í einhverjum mæli og að reglur um byggðasamlög eiga að gilda um héraðsnefndir eftir því sem við getur átt og líta má á héruðin sem sérstök byggðasamlög um fleiri en eitt verkefni. Sumir hafa fundið að því að í 3. mgr. 6. gr. er einungis gert ráð fyrir yfirtöku sveitarfélaga á eignum og skuldum sýslufélaga en ekki vikið að verkefnum í því sambandi. Með samanburði á 1., 2. og 3. mgr. 6. gr. og ákvæði I til bráðabirgða verður þó ljóst að gert er ráð fyrir að hreppsfélag geti ákveðið að taka að sér verkefni sem sýslunefnd er nú falið og jafnframt krafist þess að eignir sem tengjast framkvæmd þess verkefnis komi þá til skipta. Það veldur mönnum nokkrum heilabrotum hvaða efnisreglur verði taldar gilda um skipti eigna og skulda milli hreppa sem hugsanlega slíta samstarfi í sýslunefnd eða þurfa að leysa eitt eða fleiri hreppsfélög út úr samstarfinu. Ákvæði eru þó í sjálfu frumvarpinu sem geta gilt um þetta, auk þess sem tekið verði mið af almennum reglum eignarréttar um slit á sameign. Jafnframt mætti að einhverju leyti styðjast við ákvæði laga um stofnun kaupstaða. Samkvæmt almennum reglum eignarréttar skal skipta sameign milli sameigenda í hlutfalli við eignarhlutdeild þeirra í sameigninni. Í 3. gr. laga nr. 34/1983, um kaupstaðarréttindi til handa Ólafsvíkurhreppi, segir að sýslunefnd og bæjarstjórn skuli semja um skiptingu þeirra sjóða sem við gildistöku laganna eru í eign eða vörslu sýslunnar, fjárskuldbindingar, ábyrgðir og önnur atriði sem upp kunna að koma vegna laganna. Nái aðilar ekki samkomulagi skal félmrh. úrskurða hvernig með skuli fara. Samsvarandi ákvæði þessum eru í lögum um Selfoss, Njarðvík, Dalvík, Eskifjörð, Grindavík, Bolungarvík og Seltjarnarnes. Í IX. kafla frv. eins og það var lagt fyrir þingið var ekki gert ráð fyrir öðru en að héraðsnefndir tækju við verkefnum, réttindum og skyldum sýslufélaga. Þar var því ekki kveðið á um útlausn eða skipti á búum sýslufélaga. Hins vegar eru ákvæði í núverandi IX. kafla um úrsögn sveitarfélags úr byggðasamlagi og slit byggðasamlags sem geta átt við héraðsnefndir. Samkvæmt 102. og 103. gr. er ekki skylt að leysa sveitarfélag út á skemmri tíma en 20 árum. Náist ekki samkomulag um verðmæti eignarhlutans eða greiðslukjör skal það úrskurðað af dómkvöddum mönnum. Verði ákveðið að slíta byggðasamlagi skal skipa því skiptastjórn og jafna afgangi eigna eða eftirstöðvum skulda á viðkomandi sveitarsjóði í hlutfalli við íbúatölu. Ef byggðasamlag hefur verið stofnað um verkefni sýslufélags og síðan þarf að leysa eitt eða fleiri sveitarfélög út eða slíta samlaginu virðist ljóst að fara á eftir ákvæðum 102. og 103. gr. bæði um aðferð og efni. Samkvæmt þeim ákvæðum á að gera ráð fyrir hlutdeild hvers sveitarfélags miðað við íbúafjölda við skiptin. Sama efnisregla gæti gilt þegar hreppsfélag dregur sig út úr samstarfi í sýslunefnd við gildistöku laganna nema samkomulag verði um annað. Um aðferð við skipti fer því eftir ákvæði I til bráðabirgða, sbr. 117. gr., og væntanlegri reglugerð, en með hliðsjón af 102. og 103. gr. og ákvæðum áðurnefndra laga um stofnun kaupstaða. Leiði framkvæmd laganna í ljós að þörf sé á ítarlegri lagareglum um skil af hálfu sýslufélaga og um stofnun og störf héraðsnefnda er að sjálfsögðu óhjákvæmilegt að setja nánari ákvæði um þessi atriði á næsta þingi. Í fljótu bragði virðist mér þó að ekki skorti lagastoð í þessu sambandi að frumvarpinu samþykktu, en ég legg áherslu á að þeir sem eiga að hafa forgöngu um flutning verkefna frá sýslunefndum verði kallaðir til þegar reglur verða samdar um þessi efni, þ.e. sýslumenn. Eins og fram hefur komið liggur mjög mikil vinna að baki þessu frv. og jafnvel svo að einstakir menn í títtnefndri endurskoðunarnefnd hafi kynnt sér fyrirkomulag sveitarstjórnarmála allt frá Alpafjöllum til nyrstu héraða í Noregi. Almennt séð varðar þetta frv. fyrst og fremst stjórnun sveitarfélaganna á eigin málefnum og margt hefur verið lagað að breyttum tíma. Ég hef engan heyrt halda því fram að þetta frv. væri algott fremur en önnur mannanna verk, en að stórum hluta ríkir full samstaða um efnisþætti frv. Það fer ekkert milli mála að Samband ísl. sveitarfélaga fyrir hönd sveitarfélaganna í landinu leggur áherslu á að frv. verði að lögum í núverandi mynd. Skoðanir kunna eitthvað að vera skiptar meðal sveitarstjórnarmanna. Ég ætla þó engum óvitahátt í þessum málum. Það ber auðvitað að viðurkenna að frv. er ekki nema hluti af því sem varðar vettvang sveitarfélaganna. Verkaskipti ríkis og sveitarfélaga, tekjustofnar sveitarfélaga eru ekki síður mikilvæg mál. Í því sambandi legg ég áherslu á að samskipti og verkaskipting ríkis og sveitarfélaga þurfa að verða skýrari, þau þurfa að verða skilvirkari en nú er. Það er oft langur og dýrmætur tími sem sveitarstjórnarmenn verja í að krjúpa við fótstall löggjafar- og framkvæmdavalds til að ná fram rétti sínum þótt löghelgur sé. Herra forseti. Ég læt þá von í ljós að framkvæmd nýrra sveitarstjórnarlaga fari vel úr hendi og ég held að þrátt fyrir einhvern ágreining um sum ákvæði frv. taki enginn orð Árna Pálssonar sér í munn er hann mælti eitt sinn til vinar síns er þeir voru báðir staddir á Þingvöllum. Þessi vinur Árna var skáld. Þeir settust þar í brekku og hóf þá skáldið að lesa upp kvæði sem það hafði nýlega ort um Þingvelli og líklega hefur skáldið borið mikla virðingu bæði fyrir efni og formi kvæðisins og kannske ekki síst fyrir sjálfu sér. Árni hlustaði á kvæðið með hógværð og þolinmæði þar til kom að þessari hendingu: "Það vildi ég gjárnar sigi saman." Þá sprettur Árni upp og segir: "Og þú yrðir á milli." Umr. frestað.