Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ýmis gjörið og gjaldaviðaukar til ríkissjóðs hafa um mörg undanfarin ár verið framlengd til eins árs í senn. Þetta frv. felur í sér framlengingu á þessum sömu lögum, og er í því engin efnisbreyting frá því, sem verið hefur. Þessi lög eru talin upp í grg. þessa frv. Þau eru fimm að tölu, en er, eins og ég gat um, steypt hér saman í eitt, og kemur þetta frv. í stað þeirra mála, sem lögð voru fram á þessu hv. Alþingi sem mál nr. 7, 8, 9, 10 og 16. Þau gjöld, sem hér er um að ræða, eru vitagjald, stimpilgjald, lestagjald, skipagjöld, gjöld af ýmsum innlendum tollvörutegundum, skemmtanaskattur, gjöld samkv. lögum um bifreiðaskatt, gjöld samkv. lögum um dýrtíðarráðstafanir vegna atvinnuveganna, þ.e.a.s. framlenging á söluskatti, og enn fremur nokkrar breytingar á tollskrá. Eftir atvikum þótti réttara að steypa þessum fimm lögum saman í eitt frv., og hefur þetta frv. verið afgr. óbreytt í gegnum Ed. Ég legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og fjhn.



Herra forseti. Það virðist augljóst, að það muni vera tilætlun hæstv. ríkisstj. að berja fram þingfrestunina. Þó er því ekki lokið enn. En það er augljóst, að hverju stefnt er. Ég hef áður beint því til hæstv. forseta að eiga þátt í því að afstýra þessari óhæfu og eiga hlut að því að reyna að koma einhverju viti í vinnubrögðin og fyrirætlanir stjórnarflokkanna. Ég hef skorað á þá að gera þetta til þess að gæta í því virðingar og sóma Alþingis, vegna þess að það er ósæmilegt að senda nýkosið Alþ. heim þegar á fyrstu dögum þess og án þess að fyrir liggi nokkur frambærileg rök fyrir því, að slíkt geti yfir höfuð komið til mála. Þau rök, sem hér hafa verið flutt fram um vinnufrið, eru fundin upp til þess að leyna því, sem raunverulega er tilgangurinn, en tilgangurinn er fyrst og fremst sá að losna við þingið, losna við áhrif þingsins og losna við vald þess á vissum málum, sem stjórnin ætlar að skipa í þinghléinu eftir sínu höfði, láta menn síðan standa frammi fyrir því sem orðnum hlut, þegar þeir koma til baka, í því trausti, að þótt einhverjir af þingliði þeirra jafnvel væru óánægðir með það, sem gert var að þeim fjarstöddum, þá beygi þeir sig og samþykki það eftir á heldur en að gera uppsteyt. Og þá verður þeim rökum beitt, að þeir verði að gera það fyrir stjórnina og hennar metnað, og að þeir verði að gera það fyrir flokkinn sinn að fallast á þetta. Við vitum, að þessi þingfrestun, sem nú stendur til, á ekkert skylt við þau venjulegu starfshlé, sem hér hafa verið höfð um jólaleytið, þingmanna vegna og stundum hafa, að vísu stjórnarinnar vegna, náð nokkuð fram í janúar með alveg eðlilegum hætti. Við vitum, að það, sem nú er verið að gera, á ekkert skylt við þetta. Þetta er allt annars eðlis. Nú er stefnt að því að losna við þingið til þess að losna við áhrif þess og til þess að losna við vald þess á vissum málum. Og það leikur beinlínis grunur á því, sem mun sýna sig á næstunni, hvort styðst við full rök, að ætlunin sé að ganga svo langt í þessu, að allt þetta sé í raun og veru gert til þess að koma í veg fyrir, að þingviljinn um brbl. um landbúnaðarverðlagið fái nokkurn tíma að koma fram, og að það verði ekki skirrzt við að brjóta alla þingsiði, allar þingræðisvenjur og jafnvel sjálfa stjskr. til þess að geta komið þessu fram. Þetta á allt eftir að sýna sig. En ég vil enn einu sinni skora á hæstv. forseta þessarar d. að eiga þátt í því að koma hér á heppilegri vinnuaðferð og eiga þátt í því að bjarga sóma þingsins. Ég álít, að þingforsetar séu ekki skyldir til þess að hafa fundi alltaf, þegar stjórnin segir þeim. Ég álít, að þingforsetum beri ekki skylda til þess. Ég álít, að jafnhliða því sem þeir með eðlilegum hætti hafa samstarf við ríkisstj. og þann þingmeirihluta, sem styður hana, þá hafi þeir sérstakar skyldur við Alþ. sem stofnun og það sé þeirra verk að sjá um, að þingræði sé í fullum heiðri haft, - það sé fyrst og fremst þingforsetanna að sjá um þetta. Og ég vil ekki trúa því, fyrr en ég sé það, að hæstv. þingforsetar, ef þeir taka sig fram, geti ekki haft áhrif í rétta átt í þessu efni. Ég hef spurzt fyrir um þetta oftar en einu sinni síðustu dagana, síðan sú furðulega þáltill. kom fram um þingfrestun, sem nú liggur fyrir hv. Alþingi, þar sem gert var ráð fyrir því að fresta þinginu 30. nóv. - tveimur dögum eftir að stjórnarherrunum datt það í hug. Það sýnir álit þessara manna á Alþ. sem stofnun, að þeim skuli detta þetta í hug. Ég hef hvað eftir annað, síðan þessu furðulega þskj. var útbýtt, farið fram á það við hæstv. forseta, að þeir gengju hér á milli og reyndu að koma þessu í heppilegra horf. En þeir hafa aldrei svarað þessari málaleitan neinu. Ég vil taka fram, að ef þeir lýstu því hér yfir á Alþ., að þeir vildu vinna í þessa átt, þá mundi ég taka þá yfirlýsingu þeirra gilda og telja, að hún væri gerð af heilum hug og að þeir mundu gera það, því að ég trúi því ekki, að þeir mundu segja það hér á hv. Alþingi, ef þeir gerðu ekki tilraun í þá átt. En þeir hafa engu svarað. Þeir hafa ekki svarað því, hvort þeir vildu gera slíka tilraun til þess að koma í veg fyrir þessa málsmeðferð. Og ég er mjög óánægður með framkomu hæstv. forseta að þessu leyti, að þeir skuli ekki ganga fram fyrir skjöldu, svo að allir viti, og gera slíka einiæga tilraun. Ég skal svo ekki hafa þessi inngangsorð fleiri. En ég mun máske síðar koma ofur lítið nánar að því, hvers vegna það er slík óhæfa að fresta Alþingi eins og hæstv. ríkisstj. hefur hugsað sér. Við heyrðum það hér í gær í Sþ., að einn liður í áætlun hæstv. ríkisstj. er sá, að 1. umr. fjárlaganna fari ekki fram, áður en þingfrestun á sér stað. Þeir ætla að senda þingið heim, án þess að 1. umr. fjárlaga fari fram. Það á ekki að halda fjárlagaræðuna, og það á ekki að gefa þingmönnum upplýsingar hér á Alþ. um það, hvernig þjóðarbúið stendur nú á haustdögunum, áður en menn þurfa að móta sér skoðun um, hvað eigi að gera. Það er sagt, að það sé nóg fyrir þingmenn að heyra þetta, þegar þeir koma til baka og þegar stjórnin hefur þegar tekið ákvarðanir um, hvað eigi að gera. Hæstv. fjmrh. sagði hér í gær, að það væri alveg nóg fyrir menn að heyra þetta í janúar, þegar stjórnin væri búin að ákveða, hvað ætti að gera. Er hægt að hugsa sér meiri fyrirlitningu á þingræðinu og þingliðinu en fram kemur í þessum framslætti hæstv. fjmrh.? Ég efast um það. Ég efast um, að það séu nokkur dæmi til þess í þingsögunni, að yfirlýsingar þessa eðlis hafi komið fram. Ég efast um, að það sé nægilega snemmt, að menn fái að vita um þetta, þegar þeir koma til baka og þegar hæstv. ríkisstj. hefur ákveðið, hvað verði gert, - þá verði allt lagt fyrir menn og upplýsingar með og náttúrlega sagt við meirihlutamennina, sem verða sendir heim eða eiga að senda sjálfa sig heim næstu daga: Þetta eigið þið að samþykkja. Þetta var ákveðið, á meðan þið voruð heima. Það var einhver, - ég held það hafi verið hæstv. dómsmrh., - að minnast á það hér á dögunum, þegar hann flutti hér yfirlýsingu, að það væri svo sem hægt að hafa samráð við þingmenn um efnahagsmálin, þó að þeir væru heima hjá sér. Já, það er ákaflega líklegt, að ríkisstj. og þeir, sem með henni starfa, geti sett þingmennina, - við skulum segja í meiri hlutanum, - inn í öll þessi mál í gegnum síma, hvern og einn, og að menn geti þannig tekið fullan þátt í undirbúningi mála og ákvörðunum í einstökum atriðum og í heild. Þetta á að gera í gegnum sima í þinghléinu. Við höfum heyrt, að það á ekki að halda fjárlagaræðuna og það á ekki að fara fram 1. umr. fjárlaganna. Það liggur ekkert á því. Það hefur komið fram yfirlýsing í Varðarhúsinu. Hún er alveg nóg og engin ástæða til þess að vera að tala um það meir. Sú yfirlýsing, sem flutt var í Varðarhúsinu, hlaut náttúrlega að byggjast á einhverjum skýrslum. En þingmenn varðar ekkert um þær skýrslur, sem sú yfirlýsing byggðist á. Það er nægilegt að fá niðurstöðuna í einu lagi úr Varðarhúsinu. Það er alveg mátulegt handa Alþingi. Það er ekki þörf á meira. Svo geta menn farið heim. Menn verða kannske sumir, þeir sem eru mest í náðinni, hringdir upp einstöku sinnum, - auðvitað verður það nú aldrei, - hringdir upp einstöku sinnum til þess að segja þeim fréttir. Svo kemur þetta allt. Þegar menn koma til baka, þá verður stjórnin búin að ákveða, hvað eigi að gera, og þið getíð sagt já og amen, sem styðjið stjórnina. Það er alveg sama, hvað hinir segja, og þeir þurfa ekkert að vita. - Þetta er hugsunarhátturinn, og þetta eru fyrirætlanirnar. En ef hæstv. fjmrh. eða ríkisstj. hefur álitið, að þessi ákvörðun, að fjárlagaræðan skuli ekki haldin fyrir jól, 1. umr. fjárlaganna skuli ekki fara fram, - að þetta hljóti að verða til þess, að þá verði ekkert rætt nú um efnahagsmálin á Alþingi, - ef hæstv. ríkisstjórn álítur það, þá er það mikill misskilningur, af þeirri einföldu ástæðu, að efnahagsmálin hljóta a.m.k. að verða rædd af okkur hinum í sambandi við þau efnahagsmálafrv., sem hér eru lögð fyrir. Og eitt þeirra er það frv., sem nú er hér til 1. umr. í d. og tekið er á dagskrá með afbrigðum á þann smekklega hátt, sem ég hef verið að lýsa. Og ástæðan til þess, að ég og fleiri greiddum atkv. á móti afbrigðunum nú, var sú, að við vildum með því mótmæla þingfrestunarmálinu öllu saman, því að fyrirtekt þessa máls hér með afbrigðum í dag er eingöngu einn liður í því að koma þingmönnum heim, að losa sig við þingið, en ekki nein venjuleg beiðni um afbrigði fyrir þingmáli á þann hátt, sem tíðkazt hefur. Þess vegna greiddi ég atkv. á móti afbrigðunum, og það sama mun vera óhætt að segja um þá aðra, sem það gerðu. En það er misskilningur hjá hæstv. fjmrh. eða ríkisstj., að það sé hægt að tryggja það, að ekkert verði minnzt hér á efnahagsmál, með því að láta 1. umr. fjárlaganna dragast. Hitt er svo annað mál, að ríkisstj. nær þeim tilgangi sínum með þessu, að það upplýsist auðvitað ekki um þau mál, eins og hefði átt að gera og hefði orðið, ef hæstv. ráðh. hefði gert skyldu sína nú og gefið skýrslu. En þessi mál hljóta eigi að síður að verða rædd við þær umræður, sem eiga sér nú stað, áður en þingfrestunin fer fram. Ég skal ekki hafa langan sögulegan inngang að því, sem ég ætla að segja hér um efnahagsmálin eða fjármálin. Ég ætla ekki að fara langt aftur í tímann í því sambandi. En til þess að skilja það ástand, sem nú er orðið í efnahagsmálum landsins, er þó nauðsynlegt að rifja upp örfáa drætti í því, sem gerzt hefur í þeim efnum, a.m.k. síðustu missiri. Vitanlega er löng nót dregin að því, sem nú er í efnahagsmálum, og margs konar áhrif, sem koma þar til greina, en vitaskuld er það tvennt, eins og nú standa sakir, sem á einna mestan þátt í þeim vanda, sem við er að fást. Fyrra atriðið er skemmdarstarfsemi Sjálfstfl. í stjórnarandstöðunni gegn efnahagslöggjöfinni 1958. Þetta er annar höfuðþátturinn, sem menn eiga eftir að bíta úr nálinni með. Og hinn höfuðþátturinn er sú svikastefna í efnahagsmálum, sem núverandi stjórnarflokkar hafa haldið uppi síðan í fyrrahaust. Ég kalla það svikastefnu í efnahagsmálum, sem þeir hafa haldið uppi, síðan þeir tóku við þessum málum, um leið og stjórn Alþfl.-manna var mynduð af Sjálfstfl. s.l. haust. Og ég skal færa fyrir þessu nokkrar ástæður. Það er enginn vafi á því, að efnahagslöggjöfin, sem lögð var fyrir og samþ. vorið 1958, var á margan hátt mjög þýðingarmikil og markaði spor í rétta átt í efnahagsmálum þjóðarinnar. Það mætti færa fyrir þessu margar ástæður. Ég vil t.d. nefna, að í þeirri löggjöf var með vissum hætti stigið skref út úr uppbótakerfinu með því að minnka það ósamræmi, sem íslenzkir atvinnuvegir höfðu átt við að búa, þar sem sumar atvinnugreinar höfðu áður starfað nær uppbótalaust, en aðrar með geysilegum uppbótum. Ýmiss konar atvinnurekstur í landinu var að dragast upp af þessum ástæðum, eins og siglingar og margvíslegur annar atvinnurekstur. En með löggjöfinni var stigið spor til jöfnunar á milli atvinnugreina í þessu efni með almenna yfirfærslugjaldinu, en af því hlaut náttúrlega að leiða nokkra almenna verðhækkun. Hjá því varð ekki komizt. Í sambandi við þessa löggjöf kom það fram, að sjálfstæðismenn viðurkenndu það út af fyrir sig, að með þessu væri stigið spor í rétta átt. Ef hér hefði verið um heiðarlegan stjórnmálaflokk að ræða og málefnalegan, hefði afleiðingin af því átt að verða sú, að hann hefði a.m.k. ekki ráðizt með heift gegn þeim þætti í löggjöfinni, sem hann taldi til bóta. En það var öðru nær. Einmitt þetta atriði, að innleiddur var þessi jöfnuður með almennu gjaldi, - einmitt þetta atriði, sem sjálfstæðismenn höfðu þó lýst yfir, að væri til bóta, var alveg sérstaklega rógborið um landið þvert og endilangt af útsendurum sjálfstæðismanna og allt gert, sem unnt var, til þess að skera upp herör gegn löggjöfinni og ríkisstj. út af þessu atriði, sem sjálfstæðismenn þó viðurkenndu hér á Alþingi að hefði átt rétt á sér. Hver er sá, sem man ekki rógburð sjálfstæðismanna út af hækkun þeirri, sem varð á rekstrarvörum til landbúnaðarins í þessu sambandi? Hver er sá, sem man ekki hliðstæðan málflutning þeirra við sjávarsíðuna út af þeirri hækkun, sem hlaut að verða á rekstrarvörum til sjávarútvegsins, einnig í sambandi við þennan þátt löggjafarinnar? Hitt er svo annað mál og sýnir einnig, hvernig þessi málflutningur var, að síðan Sjálfstfl. kom aftur til áhrifa í þessum efnum, hefur hann auðvitað alls ekki stigið neitt skref í þá átt að aflétta þessu almenna gjaldi, sem hann þó rógbar af öllum kröftum víðs vegar um byggðir landsins, bæði í sveit og við sjó, - auðvitað alls ekki. Þá kom í ljós, að hér var aðeins um rógburð að ræða á lægsta plani. En þetta hafði verið ein aðaluppistaðan í öllum málflutningi þessa stærsta flokks í landinu á annað ár. Hvað segja menn um svona framkomu? Hvað segja menn um slíkan flokk? En það var ekki nóg með þetta. Sjálfstfl. vissi, að ef efnahagslöggjöfin gæti komið að fullum notum fyrir þjóðina og fyrir landið, þá mundi hún um leið styrkja í sessi stjórnina, sem að henni stóð. Og af því að Sjálfstfl. var þetta ljóst, tók hann vitanlega þann kostinn, sem í mestu samræmi var við hans forustu og eðli flokksins, sem er fyrst og fremst það að vera valdaklíka, - klíka, sem sækist eftir völdunum. Og sá kostur var, að af því að efnahagslöggjöfin var líkleg til þess að styrkja í sessi þáverandi stjórn og stjórnarmeirihluta, þá var sjálfsagt að reyna að eyðileggja hana í framkvæmd, þó að hún væri tvímælalaust að gagni fyrir þjóðina. Aldrei eitt andartak var nokkur vafi um það á þeim bæ, að þjóðarhagur skyldi í þessu alveg víkja fyrir þeirri nauðsyn flokksins, sem talin var, að reyna að koma vinstri stjórninni frá og brjótast til valdanna. Þó að það kostaði stórtjón fyrir landið og þjóðina, þá var það ekki það, sem úr skar. Sjálfstfl. hafði árum og áratugum saman lagt á það megináherzlu, að kaupgjaldsstefnunni yrði að haga þannig, að ekki leiddi til verðbólgu, það væri hið versta tjón, sem hægt væri að gera þjóðinni og launastéttirnar gætu gert sjálfum sér, ef þær hækkuðu kaupgjaldið ófyrirsynju. En þegar Sjálfstfl. þurfti á einhverju ráði að halda til þess að eyðileggja efnahagsmálalöggjöfina frá 1958 í framkvæmdinni og koma í veg fyrir, að hún yrði að því gagni, sem til stóð, þá stóðu þessar yfirlýsingar um þá stefnu, sem ætti að fylgja í kaupgjaldsmálum, ekki til hindrunar því, að flokkurinn gerði allt, sem í hans valdi stóð, til þess að reisa nýja kauphækkunaröldu í landinu með það fyrir augum að efla verðbólgu- og verðhækkunardrauginn á ný, koma efnahagsmálum þjóðarinnar úr jafnvægi á ný, skapa öngþveiti í þeim málum, sem yrði til þess, að nýjar ráðstafanir þyrfti að gera, nýjar álögur, gengislækkun eða eitthvað slíkt, - allt í því trausti, að ef þetta tækist, þá hlyti að koma upp ágreiningur á milli vinstri flokkanna, samtök þeirra sundrast, skapast öngþveiti í málefnum landsins, sem gæti leitt til þess, að Sjálfstfl. kæmist til valda. En það var aðalatriðið, að hann kæmist til valda. Þess vegna voru handlangarar þessara manna í verkalýðsfélögunum sendir út og samdar fyrir þá á skrifstofu Sjálfstfl. ræður, þar sem því var haldið fram, að það væri ekkert vit í öðru fyrir launafólk í landinu en að krefjast hækkaðra launa. Með hinni nýju löggjöf væri vinstri stjórnin búin að halda þannig á þessum málum, að það yrðu að eiga sér stað nýjar launahækkanir. Og ef það leit út fyrir, eins og stundum var, að meiri hlutinn í félögunum sæi í gegnum þennan svikavef og kæmi auga á, að hér væri ekki verið að ráða nein hollráð eða af heilum hug, ef hik var á mönnum að fara eftir ráðleggingum þessara útsendara og upp komu raddir um, að hyggilegra væri að bíða, eins og t.d. Dagsbrún gerði, til þess að sjá, hver yrði niðurstaðan, hvernig efnahagslöggjöfin yrði í reynd fyrir kjör fólksins, og það fengi að sýna sig, hvort hér væri um skref í rétta átt að ræða eða ekki, - þegar slíkar raddir komu fram, þá voru sendir út menn til þess að bjóða kauphækkanir í nafni atvinnurekenda. Það hlaut þó a. m, k. að duga til þess að losa fyrsta steininn. Flokksvél Sjálfstfl. vann þannig ekki með einu móti, heldur með öllu móti að því að reyna að koma skriðunni af stað og koma þessum málum úr böndunum. Og það tókst með þessum aðförum, sem ég hef verið að lýsa. Síðan, þegar flett var ofan af þessum óheilindum, voru náttúrlega fundin upp alls konar ráð - tylliráð - til þess að reyna að fela þessar aðfarir og skekkja þá mynd, sem blasti við þjóðinni út af þessum vinnuaðferðum. Þá var það blákalt borið fram, þó að það væru hrein ósannindi, að það væru allt aðrir, sem hefðu átt þátt í því, að ný kauphækkunaralda reis, og einskis svifizt í því sambandi, þvert ofan í fyrirliggjandi staðreyndir. Frægasta dæmið um þetta er það, þegar hæstv. núv. dómsmrh. bjó það hreinlega til og hélt því fram missirum saman, að upphaf þessarar hækkunaröldu hefði verið í því fólgið, að Samband íslenzkra samvinnufélaga hefði gengið á undan með kauphækkanir, eftir að efnahagslöggjöfin var sett. Þessu hélt hann fram, þó að það lægi fyrir sem staðreynd, að Sambandið hafði viðhaft þá aðferð að leiðrétta laun hjá sínu fólki, eftir því sem áður hafði verið gert annars staðar við hliðstæð verk. Þannig voru vinnubrögðin. En allt kom þetta auðvitað fyrir ekki, því að þetta mál lá of ljóslega fyrir, til þess að því yrði leynt, hverjir það voru, sem hér áttu raunverulega hlut að máli. Þessar aðfarir sjálfstæðismanna voru undirrót þess, að ný kauphækkunaralda reis í landinu árið 1958. En efnahagslöggjöfin var einmitt byggð á því, að á grundvelli hennar mundi geta tekizt að ná jafnvægi í þjóðarbúskap Íslendinga, ef ekki ættu sér stað almennar grunnlaunahækkanir, fyrr en ný framleiðsluaukning hefði komið til sögunnar, sem hefði getað staðið undir þeim. Og í þessari löggjöf var líka stigið fyrsta skrefið til þess að taka vísitöluna úr sambandi, ef svo mætti segja, með því að kippa út nokkrum stigum, en lögbjóða þess í stað í efnahagslöggjöfinni nokkra grunnkaupshækkun. Og það var álit þeirra, sem að þessu stóðu, að atvinnureksturinn mundi þola þessa grunnlaunahækkun, sem ákveðin var í efnahagslöggjöfinni, en ekki heldur meira, eins og sakir stæðu. Og þá var gert ráð fyrir því, að kaupmáttur tímakaupsins væri ekki minni en hann var í ársbyrjun 1958 og í október 1958. En það var einmitt þetta atriði í efnahagslöggjöfinni, sem sjálfstæðismönnum var sérstaklega ljóst. Frá þeirra sjónarmiði var löggjöfin einmitt hættuleg, af því að hún gat orðið að liði til frambúðar, ef rétt var að farið. Einmitt af því var hún hættuleg frá sjónarmiði sjálfstæðismanna og þurfti að raska henni, eins og ég hef þegar gert grein fyrir. Þessar aðfarir sjálfstæðismanna, sem ég hef lýst með nokkrum orðum, urðu svo til þess, að almennar launahækkanir urðu í landinu, og um haustíð 1958 voru þessi mál af þeim ástæðum komin í talsvert alvarlegan hnút. Það lá sem sé þá orðið fyrir, að vegna þess, sem gerzt hafði, var óhjákvæmilegt að gera nýjar ráðstafanir. Og þá kom því miður upp ágreiningur um, hverjar þær ráðstafanir skyldu verða. Ég skal ekki rekja þann ágreining hér í einstökum atriðum, því að hann kemur ekki því máli við, sem hér liggur fyrir til umræðu. En sá ágreiningur endaði með því, því miður, að vinstri stjórnin sá sér ekki annað fært en fara frá, því að það var álit þeirra, sem höfðu forustu í stjórninni, að það væri óhugsandi, að sú stjórn gæti haldið áfram, nema hægt væri að sjá efnahagsmálum landsins sæmilega borgið. Forusta þeirrar ríkisstj. var ófáanleg til þess að halda áfram, þegar það lá fyrir, að stórfelldur halli hlaut að verða í þjóðarbúskapnum, sem hefði hlotið að enda með því, að vandinn hefði farið vaxandi, en ekki minnkandi. Við þau skilyrði var vitanlega ekki hægt að halda áfram vinstri stjórninni. Þá hafði Sjálfstfl. að vissu leyti uppskorið ávöxt þeirrar iðju, sem hann hafði stundað. Honum hafði tekizt að vinna skemmdarverk á efnahagsmálalöggjöfinni og efnahagsmálum landsins. Honum hafði tekizt að tefla þeim í nýjan hnút. Og honum hafði tekizt að tefla þeim þannig í hnút, að það kom upp ágreiningur um það innan vinstri flokkanna, hvernig málið skyldi leysa. Og vinstri stjórnin fór frá. Í framhaldi af þessu voru svo gerð samtökin um kjördæmabreytinguna, sem ég skal ekki tefja tímann með að fara að ræða hér núna, þó að það væri í raun og veru full ástæða til þess, vegna þess að kjördæmabreytingin byggðist að mjög verulegu leyti á vissri skoðun í efnahagsmálum, sem nú er ætlunin að byrja að framkvæma af þeim þingmeirihluta, sem nú hefur tekið við. Menn skulu gera sér það ljóst, að sú efnahagsmálastefna, sem þeir flokkar, sem nú hafa tekið saman um ríkisstjórnina, ætla sér að framkvæma, er í raun og veru beint og hreint framhald af kjördæmabreytingunni og þeim hugsunarhætti, sem á bak við hana lá. Þessi efnahagsmálastefna verður byggð á því að þrengja að framkvæmdunum, draga saman fjárfestinguna og framkvæmdirnar í landinu og fyrst og fremst framkvæmdirnar víðs vegar úti um landið, bæði í sveitum og við sjávarsíðuna. Það þarf ekki lengi að skoða það, sem kemur nú þegar úr þeim herbúðum, þótt litið sé, til þess að sjá alls staðar, hvað til stendur í þessu efni. Ætlunin er að fórna þessari atvinnuframsókn að verulegu leyti á altari verðbólgudraugsins. Og af þessum toga eru spunnar allar þessar geigvænlegu lýsingar, sem farnar eru að koma fram nú þegar á því, hversu hættulegt sé að reka áfram t.d. sömu ríkisábyrgðapólitik og gert hefur verið. En einmitt sú ríkisábyrgðapólitík hefur verið einn helzti hornsteinninn undir uppbyggingunni víðs vegar um landið, eins og hægt væri að sýna fram á með hundruðum dæma, ef tími væri til þess nú. Af því stafa líka sumpart þær fyrirætlanir, sem gægjast fram um það að hætta jafnvel að mestu leyti að taka erlend lán til framkvæmda í landinu, og fjöldamargt annað af sama tagi, sem allt á eftir að koma betur í ljós, eftir því sem málum vindur fram á þessu þingi, ef þessi samsteypa stendur nógu lengi til þess að koma þessu samsæri öllu í framkvæmd. Það væri sem sagt rík ástæða til þess að ræða þennan þátt efnahagsmálanna allýtarlega nú þegar hér á hv. Alþingi. En ég ætla ekki, a.m.k. ekki í bili, að fara mjög langt út í það eða miklu lengra en ég hef gert, heldur halda áfram, þar sem ég hvarf frá áðan, en það var að rekja í fáeinum orðum nokkra þætti í sögu efnahagsmálanna síðustu þrjú missirin eða svo. Ég var kominn að því, að Sjálfstfl. hafði tekizt með þessum þokkalegu vinnubrögðum að koma vinstri stjórninni frá. Honum hafði tekizt að vinna óþurftarverk í efnahagsmálum landsins, og þá stóð fyrir að ákveða, hvað skyldi verða næst, hvað skyldi koma næst. Og þá skeður það, að fundið er upp það snjallræði til þess að brúa bil í þessum málum, til þess að komast yfir dauða punktinn, ef svo mætti segja, - til þess að komast yfir dauða punktinn í þeim snúningi, sem átti að verða í þjóðmálum, var fundið upp það snjallræði, að Sjálfstfl. myndaði Alþýðuflokksstjórn. Jú, það reyndist hægt. Það var sumpart byggt á kjördæmabreytingunni. En hún var þó bara einn liður í þessu. Fyrst og fremst var þetta byggt á því, hversu hugsunarháttur þeirra manna, sem nú ráða í Alþfl., er líkur hugsunarhætti hinna, sem ráða í Sjálfstfl. Það er þannig, að hægri klíka Alþfl., sem hefur algerlega tekið þar völdin og lagt fyrri stefnu Alþfl. gersamlega á hilluna, - að hugsunarháttur þessara manna í hægri klíku Alþfl. er ekki, að því er maður getur fundið, í neinu verulegu frábrugðinn hugsunarhætti þeirra manna, sem ráða raunverulega í Sjálfstfl. Ég get ekki fundið, hvar mismunurinn liggur, og þess vegna er það engin tilviljun, því miður, að hægt var að komast yfir dauða punktinn í snúningnum á þennan hátt, sem mörgum fannst fljótt á litið einkennilegur, að Sjálfstfl. myndaði Alþfl.-stjórn. En hvað gerðist síðan? Það var tekið upp kjördæmamálið og sagt, að allt væri undir því komið um góða framtíð Íslands, að gömlu kjördæmin yrðu öll lögð niður og innleitt alveg nýtt skipulag. - Ég lofaði því áðan að fara ekki út í kjördæmamálið, og ég skal efna það. - En þetta var haft á oddinum. Jafnframt var svo verið að koma á þessari nýju valdasamsteypu í efnahagsmálunum, sem ég lýsti áðan með aðeins örfáum orðum. Og fyrsta skrefið, sem stigið var í því efni, það var þetta, að Alþfl.-menn settust í ráðherrastólana. En hvernig átti að fara með efnahagsmálin? Venjulegum mönnum sýndust góð ráð dýr. Það var búið með skemmdarverkum að eyðileggja efnahagslöggjöfina frá 1958 í framkvæmdinni. Það hafði Sjálfstfl. gert eða haft forustu um, skulum við segja, því að ég sýkna ekki ýmsa aðra í því sambandi, þó að ég fari ekki út í það núna, því að það er ekki ástæða til þess, - en þar hafði Sjálfstfl. forustuna. Og efnahagsmálin voru komin í nýjan hnút. Þetta sýndist venjulegum mönnum vera nokkuð erfitt viðfangsefni, sem þarna blasti við, og að það þyrfti að grípa til einhverra raunhæfra úrræða, ef ekki ætti að fara illa. En þeir, sem nú voru komnir að, hugsuðu ekki þannig. Þeir höfðu ákaflega einfalt ráð í þessu efni, og það ráð notuðu þeir, og það varð í framkvæmdinni að því, sem ég kalla svikastefnu í efnahagsmálunum og ég skal leyfa mér að fara um nokkrum orðum og Alþfl. ber ekki ábyrgð á einn, heldur engu síður Sjálfstfl. og þeir menn, sem núna, eftir að komið er yfir dauða punktinn, hafa setzt við hliðina á Alþfl.-mönnum í ráðherrastólana. En þar eru þeir nú setztir til þess að skera upp ávextina af því, sem þeir sáðu sjálfir, á meðan þeir létu Alþfl.-menn vera þar eina, og svo náttúrlega líka til þess að ráða fram úr því, sem þeir efndu til, sjálfstæðismenn, með því að setja úr skorðum efnahagslöggjöfina 1958. Þetta er það verkefni, sem bíður þessara hæstv. ráðherra. En áður en við komum nánar að því, þá rifjum aðeins betur upp, hvað þeir gerðu, þegar búið var að mynda stjórnina með Alþýðuflokksmönnunum. Það var ákaflega einfalt. Þeir sögðu: Það eru til ákaflega einfaldar aðferðir í efnahagsmálunum, við ætlum að nota þær. Það er að halda niðri dýrtíðinni án þess að hækka skattana. Þetta er ákaflega einfalt, og þetta ætlum við að gera. - Ég var að spyrja kunningja minn að því áðan, hvort hann kannaðist við Ali Baba. Hann var ekki vel með á nótunum, en ég held, að Ali Baba hafi verið náungi, sem gat allt. Það var ekki til það verkefni, sem hann gat ekki leyst. Hann gat setíð í lausu lofti t.d., það var bara eitt lítilfjörlegt atriði af því, sem hann gat gert. Þessi stjórn sagði við þjóðina: Ég er Ali Baba. Ég get allt. Ég get stöðvað dýrtíðina án þess að hækka skattana. - Og síðan var byrjað á þessu. Hvernig fóru mennirnir að þessu? Það er spurningin. Þeir fóru fyrst og sömdu við framleiðendur um það að hækka útflutningsuppbæturnar. Þar næst tóku þeir sig til og juku niðurgreiðslur á verðlagi landbúnaðarafurða eins og þurfti, til þess að verðlagið stæði óbreytt í bili. Það skipti engu máli í augum þessara manna, hvort það kostaði 10 millj. kr. eða t.d. 100 millj. Þeir ákváðu bara að greiða niður það, sem þurfti, til þess að verðlagið stæði óbreytt. Þá var nú búið að efna annað loforðið, sem Ali Baba hafði gefið. Það var að stöðva dýrtíðina. Þá var hitt eftir: án þess að hækka skattana. Það var ekkert vandasamt heldur. - Hér vil ég skjóta inn í, að það var einn broslegur þáttur í þessu öllu saman, að þegar þetta gerðist og þessi stjórn var sett á laggirnar, þá byrjuðu forustumenn Sjálfstfl. að útmála það með ákaflega sterkum litum, hversu viðskilnaður vinstri stjórnarinnar hefði verið óhæfilegur á alla lund, allt hefði verið á svarta-, bólakafi. Það er satt, að sá þáttur þeirra mála, sem Sjálfstfl. hafði getað haft áhrif á, sem sé þróun dýrtíðarmálanna, var á geigvænlegu stigi. En það var aðallega verk Sjálfstfl., eins og ég hef þegar lýst. En þeir þættir, sem voru viðráðanlegir fyrir stjórnina, eins og t.d. afkoma ríkissjóðs, voru sannarlega ekki í neinu öngþveiti. Það lá sem sé fyrir, að það var verulegur greiðsluafgangur á sjálfum ríkisbúskapnum. Og þegar fyrrverandi stjórn fór að athuga, hvort það væri mögulegt að standa við þetta loforð, sem hún hafði gefið, að stöðva dýrtíðina án þess að hækka skattana, - þeim hafði að vísu auðvitað aldrei dottið í hug, að þeir gætu staðið við það nema örstutta stund, - þá fann hún greiðsluafgang fyrrv. ríkisstjórnar, sem hún hikaði ekki við að láta í svikamylluna. Það komu að sjálfsögðu fram till. um að verja þessum greiðsluafgangi eins og áður hafði verið gert, t.d. til íbúðalána í landinu og til þess að greiða fyrir uppbyggingu víðs vegar um landið. Allar slíkar till. voru felldar af Alþfl.-mönnum og sjálfstæðismönnum, en greiðsluafgangurinn var tekinn og látinn í svikamylluna, ef það mætti verða til þess, að stjórnin gæti dragnazt fram yfir kosningarnar samkv. þessum fyrirheitum, sem hún hafði gefið. En fyrirheitin voru ekki aðeins um það, hvað ætti að ske fram að kosningunum. Fyrirheitin voru um það, að stjórnin ætlaði sér að stöðva verðbólguna, stöðva dýrtíðina án þess að hækka skattana, og kem ég að því síðar. Þar næst var svo gengið í það að skera niður verklegar framkvæmdir, minnka það fjármagn, sem ríkið legði fram til verklegra framkvæmda í landinu. Það var skorið niður atvinnuaukningarféð, en atvinnuaukningarféð er það fjármagn, sem bezt hefur komið að liði nokkurra peninga, sem ég þekki til, til þess að byggja upp atvinnulífið í sjávarplássum landsins. En það var eitt fyrsta úrræði þessarar stjórnar að reyna að fleyta sér fram yfir kosningarnar með því að skera niður atvinnuaukningarféð. Og það er athyglisvert, að sá niðurskurður er látinn standa enn á því fjárlagafrv., sem núverandi stjórnarsamsteypa hefur lagt fram, enda er það ekkert einkennilegt, því að það eru sömu aðilarnir og sömu öflin, sem standa að því, sem nú er að gerast, og hinu, sem gert var í fyrravetur. Þá var ráðizt á raforkuáætlun dreifbýlisins og framlög til hennar skorin niður um 30–40 millj. á einu ári, sumpart af lánsfé og sumpart af því, sem veitt var á fjárlögunum sjálfum. Meira að segja var gengið svo langt, að bönkum landsins var sleppt við að efna loforð um lánaframlög í þessu skyni, sem þeir höfðu gefið fyrrv. stjórn. Þeir voru leystir undan því loforði. Það lá ekkert á rafvæðingunni úti um land, það þurfti ekki á þessu lánsfé að halda. Og með þessum aðförum voru raforkuframkvæmdir í landinu minnkaðar um marga milljónatugi á einu ári. Og nokkuð af því fé, þ.e.a.s. það, sem skorið var niður á fjárlögunum, gat gengið beint í svikamylluna eins og greiðsluafgangurinn. Þá var það vitað, að Sogsvirkjunin átti ógreidda tolla og mundi eiga að greiða tolla á þessu ári, en það vantaði fjármagn til þeirra tollgreiðslna. Og það var ákveðið af þessum úrræðagóðu mönnum að reyna að fá Seðlabankann til þess að lána í þessar tollagreiðslur og kasta því líka í svikamylluna, en það jafngilti bara því að ganga í Seðlabankann og taka þar að láni nokkra milljónatugi til þess að kasta í svikamylluna, sem ég hef leyft mér að kalla. En þetta var sýnilega ekki nóg, til þess að hægt væri, - ekki að standa við loforðin, það datt engum í hug, - til þess að hægt væri að leyna því fram yfir kosningarnar, hvað raunverulega var að ske. Þetta var ekki nóg. Þá var fundið eitt snjallræði í viðbót, alveg sérstaklega merkilegt, og það var að leggja megináherzlu á það í nokkra mánuði að flytja inn hátolla- og lúxusvörur til landsins og láta nauðsynjar sitja á hakanum, skrapa þannig saman um stutta stund verulegar auka- og umframtekjur í ríkissjóð og láta það líka ganga beint í svikamylluna. En hvað varðaði þessa menn um það, þó að hér væri á ferðinni, eins og í hinum dæmunum, aðferð, sem aðeins gat orðið notuð einu sinni, en svo ekki meir, þó að hér væri að ræða um aðferð, sem raunverulega var fólgin í því að éta sig út? Það átti ekki aðeins að éta út greiðsluafganginn og ógreidda tolla, sem hægt væri að skrapa inn, éta upp fé, sem áður hafði gengið að verulegu leyti til verklegra framkvæmda. Nei, það átti líka að éta út gjaldeyrinn, verja honum í hátollavörur meira en áður og lúxusvörur og auka þannig tolltekjurnar í bili, til þess að þeir gætu dragnazt áfram með þessi mál fram yfir kosningarnar og leynt þjóðina því, hvernig raunverulega var ástatt. Þegar þessi mál voru til umræðu hér í fyrravetur og ég benti hæstv. þáv. fjmrh. á, hversu háskalega braut þarna væri verið að fara inn á og hversu ábyrgðarlaust þetta væri, að ætla að fleyta sér á þennan hátt, þá svaraði hann af miklu yfirlæti hér, á milli kl.4 og 5 að nóttu, um hánótt, að af þessu skyldu menn engar áhyggjur hafa, þessar tekjur mundu skila sér. Ríkisstjórnin mundi sjá um, að þær hátollavörur, sem áætlaðar væru, kæmu inn í landið. Hæstv. ráðherra hélt víst, að ég mundi hafa áhyggjur af því einu, að þeir mundu ekki ganga nógu vel fram í því að flytja inn lúxusinn og hátollavörurnar til þess að fleyta sér á með þessum þokkalega hætti. Og hæstv. ráðh. sagði í þeim umræðum, að það hefði eiginlega verið helzt ljóður á vinstri stjórninni, að henni hefði mistekizt að flytja inn eins mikið af hátolla- og lúxusvörum og hefði þurft áð gera, til þess að nægilega vel hefði komið út þjóðarbúskapurinn. En menn skyldu engar áhyggjur hafa, það væri búið að gera um þetta alveg traustar áætlanir, mjög traustar áætlanir, og þeim yrði fylgt út í æsar Það kæmi ekki fyrir oftar, að menn flöskuðu á því að láta þessar vörur vanta. Hver er svo afleiðingin af þessari stefnu, sem þarna var tekin upp og framkvæmd? Hvernig er gjaldeyrisástandið í dag, og hver eru áhrif þessarar stefnu á þjóðarbúskapinn? Gjaldeyrisástandið er þannig í dag, að það má heita, að gjaldeyrisyfirfærslur séu stöðvaðar. Á hinn bóginn er mér sagt, þó að það sé eitt af því, sem okkur er neitað um upplýsingar um, og það er kannske m.a. þess vegna, að ekki er hægt að halda neina fjárlagaræðu að svo stöddu, - hins vegar er mér sagt, að þó að gjaldeyrisástandið sé svona, þá hafi verið fullkomlega staðið við þessa áætlun um innflutning lúxusvara, sem hæstv. fyrrv. fjmrh. var svo stoltur af. Og það er þá líklega eitt af því fáa, sem hefur verið staðið við af því, sem hæstv. fyrrv. ríkisstj. gaf fyrirheit um. En á hinn bóginn vantar gjaldeyri svo tilfinnanlega fyrir nauðsynjum, að það dregur áreiðanlega verulega úr framleiðslunni og tekjuöflun þjóðarinnar. Það er ekki hægt annað en taka eftir því, að það vantar víða nauðsynlegustu varahluti og nauðsynlegustu tæki til sjálfrar framleiðslunnar, byggingar standa opnar um háveturinn og eyðileggingu undirorpnar, vegna þess að ekki fæst gjaldeyrir fyrir þakjárni. Og þannig mætti telja alveg endalaust til vitnisburðar um það, hvernig framkvæmd þessarar stefnu hefur orðið að þessu leyti, hvernig þessi þáttur hennar hefur verkað á þjóðarbúskapinn. Og hvað heyrum við svo? Við heyrum nú, að það sé ekki hægt framvegis að gera ráð fyrir jafnmiklum innflutningi hátolla- og lúxusvara og orðið hafi á þessu ári. Þetta er bein yfirlýsing, bein játning frá yfirvöldunum um, að þau hafi haldið þessu gangandi m.a. með því að éta út gjaldeyri þjóðarinnar fyrir hátolla- og lúxusvörur. Þessi voru þá úrræðin hjá hæstv. fyrrv. ríkisstjórn. Svona átti að fara að því að stöðva dýrtíðina án þess að hækka skattana. Og takið eftir því, að þetta var kallað að stöðva dýrtíðina, að stöðva verðbólguna. Ég tók það dæmi af þessum aðförum í fyrravetur í þeim deilum, sem þá urðu um þetta, að hér væri ekki verið að stöðva dýrtíðina eða stöðva verðbólguna. Það var sagt þá af einum stuðningsmanni þessara aðfara, að það væri með þessu verið að hlaða stíflugarð fyrir framrás verðbólgunnar. Það var kannske verið að hlaða stíflugarð, ef menn vilja gefa svona löguðum aðferðum slík nöfn. En þá líktist sú aðferð því einna helzt, ef menn tækju sér fyrir hendur að byggja stíflugarð í stórfljót, sem fossaði fram, og héldu því svo fram, að framrás fljótsins hlyti að stöðvast, af því að garðurinn hefði verið byggður. Auðvitað hefði framrás fljótsins aðeins stöðvazt, á meðan það rúm, sem myndaðist fyrir ofan stífluna, var að fyllast. En þegar það rúm var orðið fullt, beljaði fljótið vitaskuld áfram með sama krafti og áður. En það er ekki einu sinni svo gott, að hér hafi verið farið þannig að, heldur hefur þessi stífla, sem hlaðin var, reynzt þannig, að nú er hún raunverulega sprungin. Og nú er okkur sagt, að í staðinn fyrir þessa stöðvun, sem átti að vera búið að koma á, eigum við von á því, sem nú er kallað óðaverðbólga, ef ekki séu gerðar stórfelldar nýjar ráðstafanir, og kem ég að því ofur litið síðar. Ég lýsti nokkuð hér áðan þeim aðferðum, sem hæstv. fyrrv. stjórn og núv. stjórnarflokkar viðhöfðu til þess að blekkja þjóðina í efnahagsmálunum í fyrravetur og þangað til búið var að kjósa í haust. En það, sem raunverulega gerðist í þeim málum, var það, að hæstv. ríkisstjórn og stuðningsflokkar hennar, þeir sem nú stjórna, sömdu við framleiðendur landsins um útflutningsuppbætur og framkvæmdu niðurgreiðslur á verðlagi innanlands án þess að afla nokkurs eyris til þess að standa undir þessu til frambúðar. Það var þetta, sem þeir leyfðu sér að kalla að stöðva verðbólguna, að stöðva dýrtíðina án þess að leggja á nýja skatta. En þeir gátu leynt þessu fyrir þeim, sem voru ekki nógu kunnugir þessum málum, með þeim ósvífnu aðferðum, sem ég nú þegar hef lýst, fram yfir kosningarnar: með því að skera niður á fjárlögum verklegar framkvæmdir, með því að éta upp greiðsluafgang þann, sem varð árið 1958, og með því að láta hátollaðar lúxusvörur sitja fyrir gjaldeyri landsmanna. Með þessum ósvífnu aðferðum tókst þeim að leyna þessu fyrir þjóðinni, og jafnvel má finna fólk, sem trúði því, að þessar ósvífnu fullyrðingar væru sannar, að þessari samsteypu hefði tekizt raunverulega að stöðva dýrtíðina, að stöðva verðbólguna án þess að hækka skattana. Í þessu sambandi er ástæða til þess að víkja að því, að til viðbótar þessum þakkalegu úrræðum, sem ég hef lýst, átti náttúrlega að láta safnast skuldir og óreiðuhala hjá ríkissjóði og útflutningssjóði, sem gengi yfir til framtíðarinnar, ef þessar aðfarir nægðu ekki fram yfir kosningarnar. Nú skal ég ekki fullyrða neitt um það, hversu mikil skuldasöfnun þarna mun eiga sér stað. Hitt veit ég, að afkoma ríkissjóðs er á annað hundrað millj. kr. verri en hún var á sama tíma í fyrra. Hitt veit ég líka, að skuldir ríkissjóðs í bönkunum hafa hækkað mörgum milljónatugum meira á þessu ári en í fyrra. Ég veit það líka um útflutningssjóð, að síðan Alþingi hætti störfum s.l. vor, hafa útflutningsuppbætur verið hækkaðar verulega frá því, sem þá var gert ráð fyrir og í það dæmi var sett, sem þá var verið að reikna. Til dæmis hafa síldaruppbætur hækkað frá því. Það kom sem sé á daginn, þegar átti að ákveða þessar uppbætur, að þá varð að ákveða þær miklu hærri en gert var ráð fyrir í þeirri áætlun, og ég hygg, að það muni muna á 6. tug milljóna. Auk þess hafa komið til aðrar uppbætur og aðrar greiðslur úr útflutningssjóði, sem bætast þar við, þannig að útgjöld útflutningssjóðs, ef miðað er við ársframleiðslu, verða sennilega upp undir 100 millj. meiri en ráðgert var í fyrravetur. Hitt er svo annað mál, að það verða eitthvað hærri tekjur útflutningssjóðsins en gert var ráð fyrir, m.a. fyrir það, hvernig hátollavörum og lúxusvörum hefur verið haugað inn. En samkvæmt öllu því, sem ég veit um þessi mál, er þó algerlega augljóst, að það mun skorta á, að tekjur útflutningssjóðs á þessu ári geti staðið undir uppbótum á framleiðslu þessa árs. Það er því enginn vafi á því, að útflutningssjóður mun draga á eftir sér hala til framtíðarinnar, og það mun koma í ljós, að ekki einu sinni þessar aðfarir, sem ég var að lýsa, munu nægja til þess að koma í veg fyrir lausaskuldasöfnun á þessu ári. M.ö.o.: greiðsluafgangur ársins 1958 að viðbættum þeim aukatollum, sem náð hefur verið inn með óvenjulegum innflutningi lúxusvara, munu ekki einu sinni hrökkva til þess að standa undir þeim halla, sem efnt var til af fyrrv. ríkisstjórn. Mun niðurstaðan verða sú, að skuldahalinn verður dreginn yfir á næsta ár. Mun allt það fram koma, sem við sögðum um þessi efni í fyrravetur og í sambandi við alþingiskosningarnar, þegar við vöruðum við þessum aðförum öllum saman. Nú fást efnahagsmálin ekki rædd hér á hv. Alþingi. Það á að senda Alþ. heim, án þess að fjárlagaræðan sé haldin og án þess að 1. umr. fjárlaga fari fram. Og það er haldið upplýsingum fyrir mönnum. Ég get sagt mönnum frá því, að ég fór fram á það við fyrrv. stjórn, - þá stjórn, sem stóð fyrir þessum þokka, sem ég hef verið að lýsa, og lýsti því yfir, að hún hefði stöðvað dýrtíðina, - ég fór fram á það Við forsrh. þeirrar stjórnar, rétt áður en þingið kom saman, að ég fengi aðgang að þeim upplýsingum um efnahagsmálin, sem stjórnin hefði yfir að ráða. Mér var neitað um þetta. Mér var neitað um að fá að sjá þær skýrslur, sem t.d. efnahagsmálaráðunautur stjórnarinnar hafði þá þegar samið og mér er kunnugt um að hann hafði samið. Náttúrlega vildi efnahagsmálaráðunauturinn, sem þá var kallaður, en nú heitir ráðuneytisstjóri, ekki gefa mér upplýsingar, án þess að húsbændur hans samþykktu, og lái ég honum það á engan hátt. En það var neitað um þessar upplýsingar. Nú hef ég beðið forsrh. fyrir milligöngu hæstv. fjmrh. um að fá aðgang að þessum upplýsingum, en ekkert fengið. Aftur á móti hefur hæstv. forsrh. þessarar stjórnar, sem þjóðkunnugt er orðið, farið á Varðarfund og sagt mönnum, að það vanti a.m.k. 250 millj. kr. á næsta ári, til þess að endarnir nái saman, ef ætti að halda áfram óbreyttum uppbótum og óbreyttum niðurgreiðslum. Og þó að þessar upplýsingar séu náttúrlega ekki nægilegar, verður maður þó að álíta, að þær byggist á einhvers konar skýrslum, sem hæstv. ráðh. hefur fengið, séu ekki draumvitrun eða þetta sagt alveg út í bláinn. Og vil ég enn þá einu sinni endurtaka þá kröfu til hæstv. fjmrh., að þinginu verði gefin skýrsla um það, á hverju hæstv. forsrh. byggir þessa fullyrðingu. Við eigum heimtingu á að fá að vita þetta ekkert síður en fólkið í Varðarfélaginu. Við erum kosnir á þing til þess að reyna að ráða fram úr málefnum landsins, þ. á m. efnahagsmálunum. Ef ég þekki hæstv. fjmrh. rétt og aðra hans félaga, þá mun ekki standa á því, þegar þar að kemur, að því verði haldið að okkur, að við eigum að hafa allt á takteinum, sem lýtur að því að ráða fram úr þessum málum, og okkur verður sennilega með fínum orðum sagt að þegja, - ég sagði með fínum orðum, - ef við höfum það ekki allt á reiðum höndum. Það verður áreiðanlega enginn vafi á því, að allir verða minntir á skyldur, sem þeir hafi. Látum þetta vera, bíðum þangað til það kemur. En ég krefst þess af hæstv. fjmrh., að hann sjái um það, að Alþingi fái þessar skýrslur, sem hæstv. forsrh. byggir á þessar upplýsingar, sem hann gaf í Varðarfélaginu. Og það þýðir ekkert að ætla að snúa út úr þessu eða hafa um þetta einhverjar vífilengjur, t.d. eins og þær, að það sé nóg fyrir okkur að vita þetta, þegar við komum til baka og ríkisstj. er búin að ákveða, hvað eigi að gera, - það sé betra að gera reikning þá, vegna þess að þá sé árið liðið o.s.frv. Ef það er hægt að gera skýrslur fyrir forsrh. og þá í Varðarfélaginu, þá er alveg eins hægt að gera skýrslur fyrir Alþingi, og þarf ekki að bíða eftir áramótum til þess eða því, að hæstv. ríkisstjórn ákveði, hvað hún ætlar að gera. Ég vil fá svar við þessu. Ég heimta svar við þessu. Við eigum heimtingu á að vita, á hverju þessar upplýsingar eða fullyrðingar eru byggðar. Hitt er svo annað mál, að það hljóta óneitanlega að hafa verið tíðindi nokkur fyrir suma af félögum hæstv. forsrh. að heyra, hvað í þessum skýrslum stóð eða lokaniðurstöðum þeirra, að það vantaði 250 millj. kr., til þess að dæmið gæti staðizt, eins og það er í dag. Það hlýtur óneitanlega að hafa sætt nokkrum tíðindum fyrir ráðh. Alþfl. t.d., sem fullyrtu það hér á hv. Alþingi í fyrravetur og síðan um tvennar kosningar, að þeir hefðu gert ráðstafanir til þess að stöðva dýrtíðina, til þess að stöðva verðbólguna án nýrra skatta, og sögðu allt annað ósannindi og dylgjur. Það hljóta óneitanlega að vera tíðindi fyrir þessa hæstv. ráðh., að það er nú upplýst af forustumanni hinnar nýju ríkisstj., að þegar þeir höfðu sagt, að allt væri í jafnvægi og raunverulega búið að stöðva verðbólguna, þá vanti 250 millj. kr. á ári, til þess að „stöðvunarstefnan“ geti staðizt. Og þá er komið að því, ef maður mætti leyfa sér að viðhafa nokkur gamanmál í þessu, að Ali Baba leysi hina nýju þraut og sýni fram á það, hvernig hægt er að leysa málið. Og þjóðin heimtar alveg áreiðanlega, - það geta menn verið vissir um, - að staðið verði við það fyrirheit, sem gefið var, er sagt var, að búið væri að stöðva verðbólguna, stöðva dýrtíðina án nýrra skatta. Hér hafa býsna alvarlegir hlutir skeð, sem ekki er búið að bíta úr nálinni með. En ræturnar að þessu eru aðallega tvær: Barátta Sjálfstfl. í stjórnarandstöðunni fyrir því að koma í veg fyrir, að efnahagslöggjöfin frá 1958 næði tilgangi sínum, og það tókst flokknum, og af því verður þjóðin nú að súpa seyðið, og það er létt í vasa, þó að flokkurinn súpi seyðið af því í leiðinni. En hitt atriðið er, að með þeirri svikastefnu í efnahagsmálum, sem Alþfl. og Sjálfstfl. hafa haldið uppi síðan í fyrrahaust, hefur þessi vandi verið aukinn. Við þetta er nú að fást. Þessi málefni öll voru miklu léttari viðfangs s.l. haust en þau eru nú. Og það getur hvert barn séð í hendi sér, sem athugar það, sem nú er fram komið um, hvernig þessu hefur verið haldið á floti eða hitt þó heldur s.l. ár, því að það hefur verið gert með því einu að grafa undan efnahagskerfi landsins og magna verðbólguháskann. Allur hallabúskapur og allt, sem gert hefur verið til þess að éta út, hefur gengið í þessa átt. Þess vegna m.a. kemur það nú fyrir, að fyrir aðeins örfáum vikum er búið að fullyrða. að verðbólgan hafi verið stöðvuð, en nú, örfáum vikum síðar, eftir kosningarnar, er því lýst yfir, að það, sem var kölluð stöðvun. sé í raun og veru óðaverðbólga og það sé búið að ganga þannig frá þessu máli með þessum aðferðum öllum saman, sem áttu að verða til þess að stöðva, að fram undan sé enn meiri óðaverðbólga og grípa verði til einhverra nýrra og að því er manni virðist áður óþekktra úrræða. Þetta er niðurstaðan. Margur mundi vafalaust álíta, að þegar þannig hefur verið haldið á þessum málum, mundi vera viturlegt fyrir hæstv. ríkisstj. að halda þannig á þingstörfum og öðru, að sem flestir tækju þátt í meðferð mála og að allur undirbúningur yrði sem vandaðastur og með sem flestra ráði. Mundi víst margur álíta, að af því mundi sízt veita. Og allra sízt skyldu menn hafa búizt við því, að þegar svona er ástatt, væri vefengdur og skágenginn gersamlega réttur þingmanna til þess að fá upplýsingar. En það er nú öðru nær en hæstv. ríkisstjórn hafi borið gæfu til að líta svona á eða vinna á þennan hátt. Þvert á móti leggur nú hæstv. ríkisstj. æðisgengið ofurkapp á að losa sig við þingið. Og það er ekki einu sinni látið svo litið að tala við andstöðuflokka stjórnarinnar um þinghaldið eða ráðgast nokkurn skapaðan hlut um, hvernig á þessum málum verði haldið yfir höfuð. Nei, slík vinnubrögð eru ekki viðhöfð, heldur er ofan á þetta allt saman kastað fram þessari alræmdu till. um þingfrestunina, sem átti að verða þegar 30. nóv., ef stjórninni byði svo við að horfa. Ég vil vara hæstv. ríkisstj. við svona löguðum vinnubrögðum. Þetta er mjög óviturlega að farið og mun mælast illa fyrir og er alveg áreiðanlega alls ekki í þeim anda, sem meginhluti landsmanna vill láta starfa að þessum málum, því að mönnum er ljóst, að það er talsverður vandi á höndum, eins og búið er að koma þessum málum. Það er kannske allt of seint að skora á hæstv. ríkisstj. í hundraðasta sinn eða svo að endurskoða þessa starfsáætlun. En ég vara við þessu. Þetta er ekki hyggilegt og ekki heppilegt og ekki skynsamlegur aðdragandi að því, sem á eftir kemur. Vafalaust eitthvað það óhyggilegasta, sem hæstv. ríkisstjórn gat gert. Það er alveg einstætt gæfuleysi, ef hæstv. ríkisstj. hefur ekki manndóm til þess að taka afstöðu t.d. í landbúnaðarmálunum og lætur bráðabirgðalagamálið og hræðsluna við það mál reka sig út í að viðhafa þessi vinnubrögð. Það er eiginlega ekki hægt að sjá annað en það sé algert getuleysi hæstv. ríkisstj. til að ráða fram úr þeim málum á þann hátt, að hún þori að standa frammi fyrir þinginu með lausnina, sem gerir það að verkum, að gripið er til þessara örþrifaráða, sem eru mjög háskaleg, bæði sem fordæmi og ekkert siður, þegar litið er á þann vanda, sem á að leysa á næstunni. Ég vil benda mönnum á, hvaða vandræði verða úr þessu á allan hátt, með því að greina litið dæmi. Í gær kom fram ósk frá 9 þingmönnum um að taka á dagskrá húsnæðismálið, íbúðalánamálið. Nú vitum við, að íbúðalánasjóðurinn er alveg þrotinn að fé, en þúsundir manna bíða úrlausnar í því efni. Hér er um að ræða mál, sem bókstaflega brennur á mönnum, og liggur við, að fjöldi manns, ekki sízt ungt fólk í landinu, verði að ganga frá íbúðum sínum hálfkláruðum og láta þær til annarra og sjá þar með allar sínar vonir um að eignast eigin heimili hrynja í rústir. Þannig er ástatt í þessu máli. Það var lagt til, að í þessu máli yrði gert átak s.1. vetur, eins og ég minnti á áðan, með því að samþ. nokkurn hluta af greiðsluafganginum 1958 í þessu skyni. Það var fellt, eins og ég gat um þá, og þeim peningum var fleygt í svikamylluna. En sleppum því. Nú liggur vandinn fyrir, þingmenn hafa flutt till. um þetta mál, og hún er ekki sett á dagskrá, vegna þess að stjórnin þarf að losna við þingið. Í gær kom svo fram ósk um það samkv. þingsköpum frá nægilegum fjölda þingmanna, að till. væri tekin á dagskrá. Ég skal játa, að ég er ekki vel minnugur á einstaka atburði og þori því ekki að segja um það, hvort það, sem gerðist hér í gær í því sambandi, er fordæmalaust eða ekki. Hitt vil ég segja, að þess munu fá fordæmi á Alþingi Íslendinga, að forseti hafi ekki tekið á dagskrá till. eftir slíkri ósk. En það gerði hæstv. forseti ekki í gær, heldur bar það strax undir sameinað þing. Og þá kom líka fljótt í ljós, af hverju till. var borin undir sameinað þing strax. Það var af því, að stjórnarliðið á Alþingi var búið að koma sér saman um að fella það, að þessi till. yrði tekin á dagskrá. Það var búið að gera samtök um það með flokksfundahöldum og fortölum að fella það, að íbúðalánamálið yrði tekið á dagskrá í sameinuðu Alþingi. Ég þori ekki að fullyrða, að þetta sé fordæmalaust, að það hafi verið fellt þannig að taka mál á dagskrá, en hitt fullyrði ég alveg, að fyrir því eru engin fordæmi í sögu Alþingis frekar en fyrir mýmörgu öðru, sem hv. þingmeirihluti er að gera þessa dagana, - ég segi mýmörgu öðru, sem er alveg fordæmalaust, - að fyrir því eru engin fordæmi á hv. Alþingi, að í annarri viku þingsins hafi verið synjað með atkvgr. í Sþ. að taka mál á dagskrá. Fyrir því eru áreiðanlega engin fordæmi til í þingsögu Íslendinga. En þetta er gert eftir fyrirskipun ríkisstj., sem getur ekki þolað, að Alþ. sitji, sem þarf að losa sig við Alþingi, og þetta er gert eingöngu til þess að flýta fyrir því, að þingið verði sent heim, og svo náttúrlega líka, býst ég við, til þess að það komi ekki fram, að hæstv. ríkisstj. á erfitt um úrræði í þessu efni. Við vitum, að það er talsverður vandi á höndum í þessu sambandi, en þeim mun meiri ástæða er til þess að taka málið á dagskrá og ræða hreinskilnislega um þann vanda. Og þeim mun verra afhroð er það að notfæra sér meiri hluta þings til þess að fella það, að slíkt mál komist á dagskrá. Þessar aðfarir í sambandi við íbúðalánatillöguna eru aðeins lítið dæmi, sem ég vil benda hv. þingmönnum stjórnarflokkanna á. Það er aðeins lítið dæmi, en þó talsvert þýðingarmikið dæmi um það, út í hvaða fjarstæðu er hægt að leiða menn og út í hvaða ógæfu er hægt að leiða menn, þegar forustan er ráðvillt og ófyrirleitin og ef menn fylgja henni gagnrýnislaust og blint. En þm. hv. stjórnarflokka er skylt að hugsa um Alþingi sem stofnun í sambandi við þessar aðfarir, og þeir eiga að beita áhrifum sínum til þess, að haldið sé uppi virðingu þingsins og aðstaða þingsins til þess að hafa áhrif á stjórnina sé að engu leyti skert. Við búum hér ekki við einræði, við búum við þingbundna stjórn. Alþingi er okkar æðsta stofnun, og þingið á að ráða. Menn gætu kannske sagt, að þetta sé gott og blessað, en það sé bara gert með því t.d., að meiri hluti þings samþykki að senda sig heim og hina, þá sé öllu þingræði fullnægt. En ég bið ykkur að athuga það, sem skipið meiri hlutann, að með þessu er ekki öllu þingræði fullnægt. Þið megið ekki láta hafa ykkur út í að setja Alþingi Íslendinga út af þeim starfsgrundvelli, sem það hefur starfað á frá öndverðu. Alþingi Íslendinga hefur ekki verið þing af því tagi, sem kallað er saman einstöku sinnum til þess að sitja í tvo eða þrjá daga og samþykkja það, sem stjórnarherrarnir hafa komið sér saman um. Alþingi Íslendinga hefur aldrei verið stofnun af þessu tagi, á ekki að verða það og verður það vonandi aldrei. En þá skuluð þið líka gæta þess, að ef sá háttur verður uppi hafður, að hvaða ríkisstj. sem er getur fengið þann þingmeirihluta, sem hana styður, til þess að senda Alþingi heim og losa ríkisstj. við það aðhald og þau áhrif, sem hún á að hafa frá þinginu, þá verður þingið óðar en varir orðið að nýrri stofnun, orðið að allt annarri stofnun en það hefur verið, og verður þá, áður en þið vitið af, orðinn allt annar og miklu óverulegri þáttur í okkar þjóðlífi en það hefur verið frá öndverðu og á að vera framvegis. Athugið þetta, og íhugið þann hugsunarhátt, sem kom hér fram hjá hæstv. dómsmrh. fyrir örfáum dögum, þegar um þetta var rætt og ég hélt því fram, að einmitt þegar erfiðleikar væru og óráðið væri um stærstu málin, þá færi vel á því, að Alþingi sæti, til þess að stjórnin gæti ráðgazt við Alþingi um það, hvað gera skyldi, og um sjálfan undirbúning málanna. Ég benti á það, að efnahagsmálin t.d. eru undirbúin stig af stigi, þau mótast í meðförunum, og það er ómögulegt að hafa nokkur veruleg áhrif á þau málefni, nema menn taki þátt í sjálfum undirbúningnum stig af stigi svo að segja, enda hefur sá háttur verið á hafður hér um nokkuð mörg ár á Alþingi Íslendinga undanfarið, og hann er til kominn af nauðsyn. Hann er upp tekinn vegna þess, að menn fundu, að ef þetta væri ekki haft þannig, yrði hætta á því, að þingið yrði að marklausri og áhrifalausri stofnun, sem hefði það eitt að gera að koma saman örstutt og örsjaldan til að samþykkja það, sem undirbúið væri af stjórnarherrunum að þinginu og þingmönnunum fjarverandi. Og takið eftir því, að þegar ég rakti þetta og lagði áherzlu á þetta hlutverk þingmanna og Alþingi sem valdastofnun, sem ætti raunverulega að móta úrlausnirnar og ráða þeim, þá réðst hæstv. dómsmrh. algerlega á móti þessari skoðun og sagði, að það hefði verið hneyksli á undanförnum árum, að þingið hefði setíð aðgerðalaust, sem hann kallaði, þingfundir stuttir, og sagði, að hitt væri réttari háttur, að stjórnin hefði undirbúnar úrlausnir sínar í öllum efnum, áður en þingið kæmi til, og talaði um þjóðþing annarra landa í því sambandi. Ég mótmæli þessum hugsunarhætti hæstv. dómsmrh., - hugsunarhætti, sem að verulegu leyti er undirstaða þess áhuga, sem nú hefur komið fram hjá hæstv. ríkisstj. og þingmeirihlutanum að senda þingið heim. Það er verið að fara með þessu inn á háskalega braut, stórhættulega braut. Og ég mun e.t.v. síðar í þessum umræðum, sérstaklega ef tækifæri gefst til, ræða þetta atriði nánar. En ég bið þm. að íhuga þessar umræður, sem nú verða um þessi efni. Það getur vel verið, að það sé ekki hægt að stöðva þessa þingfrestun núna. Það getur vel verið, að hæstv. ríkisstj. hafi slík tök á sínu þingliði núna, að menn samþykki að senda sjálfa sig heim við þau skilyrði, sem nú eru, þó að ég og fleiri álítum það hneyksli. En ég bið hv. þm. um að minnast þessara umræðna, sem hér hafa farið fram, og ég bið þá, hvað sem gert verður í þessu nú, að hafa þær í huga framvegis, jafnvel þótt svo fari, að þeir telji sér ekki núna fært að taka tillit til þess af því, hvernig búið er að setja þá í sjálfheldu. Ég bið þá að hafa það í huga framvegis, hvaða hlutverk Alþingi Íslendinga er ætlað að vinna, og láta þessar umræður verða til þess að koma í veg fyrir, að þetta komi fyrir aftur, - að svona verði búið að Alþingi framvegis. Og ef þetta, sem nú er til efnt, gæti orðið í hugum manna víti til varnaðar, þá mundi rætast sá gamli talsháttur, að fátt er svo með öllu illt, að ekki boði nokkuð gott, - ef þetta gæti orðið til þess að skýra fyrir þingmönnum og fyrir þjóðinni betur en áður, hvaða hlutverk Alþingi Íslendinga er raunverulega ætlað að rækja.



Herra forseti. Mér þætti mjög vænt um, ef hæstv. fjmrh. væri viðstaddur, af því að ég sá, að hann heiðraði okkar d. með nærveru sinni hér fyrir skömmu, og ég þyrfti ýmislegt við hann að tala. Ég mun fyrst víkja nokkuð að því frv., sem hér liggur fyrir, og einstökum atriðum þess, áður en ég fer út í nokkrar almennar hugleiðingar um það, sem veldur því, á hvern hátt þetta frv. er nú fram komið.

Fjmrh. er því miður ekki í húsinu.

Það er nú máske hægt að gera ráðstöfun til þess að láta hann vita af því, að það er óskað eftir honum. Ég mun þá máske geyma aðalhlutann, þangað til hæstv. fjmrh. kemur. Hann verður a.m.k. látinn vita af því, að hans sé óskað. Það er komið fram hér frv., sem þegar er kallað á þingmannamáli „bandormurinn, og það lítur satt að segja út fyrir, að það eigi á tíu ára fresti eins konar ormasýki að grípa um sig hér á Alþingi, og er það venjulega ills viti, þegar ríkisstj. finna upp á því að fara að íklæða frumvörp sin í slíkt form. Á þinginu 1939–40 gerðist þetta sama. Þá var líka flutt frv. til laga um bráðabirgðabreyting nokkurra laga og hlaut þá nafnið bandormurinn, og þannig er það orð komið inn í þingsöguna. Í því frv. var í 1. gr. verið að breyta 20 lögum eða fella niður alls um 20 atriði eða breyta eða draga úr, sem voru í öllum mögulegum öðrum lögum, og af því að þetta hafði aldrei tíðkazt á Alþingi áður, tók sú stjórn, sem þá sat að völdum, upp á þessu, og það var engum efa bundið, af hverju gripið var til þessa ráðs. Sú ríkisstj. hafði frekar ósamstæðan hóp að baki sér, Sjálfstfl., einn af þeim flokkum. sem fylgdu þeirri ríkisstj., var opinberlega svo að segja klofinn í stjórnarstuðninginum, og það var mikill órói í þingflokkum hinna beggja stuðningsflokkanna. Með þessum lögum var verið að fella úr gildi ótal endurbætur, sem framkvæmdar höfðu verið á árabilinu áður, og rýra hvers konar réttindi, sem almenningur í landinu hafði öðlazt. Þessi bandormur var upphafið svo að segja að öllum þeim afturhaldsráðstöfunum, sem gamla þjóðstjórnin gerði. Og allir muna, hvernig þessari illu göngu, sem hófst með bandorminum, lauk, hvernig sú stjórn eftir þrjú ár sundraðist við smán undir átökum alþýðunnar í landinu og megininu af þeim afturhaldsráðstöfunum, sem hún hafði gert, var kollvarpað, sumpart af þeim flokkum sjálfum, sem höfðu tekið þátt í henni, og sumpart undir áhrifum verkalýðssamtakanna og Sósfl. E.t.v. mætti þetta vera nokkur viðvörun fyrir þá stjórn, sem nú hefur tekið við völdum, hvernig fer fyrir stjórnum, sem þannig byrja, sérstaklega vegna þess að ástæðurnar til þess, að þetta frv. er flutt, eru nokkurn veginn þær sömu og þá. Þá var ríkisstjórnin hrædd, hrædd við Alþingi, hrædd við sinn eigin veikleika, hrædd við sitt eigið sundraða þinglið, og þorði ekki að eiga það á hættu að ræða málin eins og frumvörpin, sem átti að breyta, gáfu tilefni til. Lögfræðilega séð er svona bandormur hrákasmíði, óskapnaður, sem á ekki að sjást í þingsölunum, og menn hafa varazt það, síðan þetta gerðist, að gripa aftur til svona aðferða. Það hefur aðeins verið gert einu sinni, ef ég man rétt. Það var á árinu 1948, sem sé tæpum tíu árum seinna, þegar afturhaldsstjórnin var aftur tekin við, samsett af sömu flokkum og gamla þjóðstjórnin hafði verið samsett af, - var stundum kallað á þingmannamáli þá höggormurinn og var ills viti, var upphafið að þeim afturhaldsráðstöfunum, sem þá voru gerðar á næstunni, og þeim árásum, sem gerðar voru á lífskjör almennings. Það, sem er einkennandi fyrir þetta frv., sem hér liggur fyrir, þó að það sé ekki í sjálfu sér eins illkynjað og tvö þessi frumvörp voru, eru ástæðurnar til þess, að þetta frv. er komið fram, og aðferðin við að leggja það fram. Nú eins og þá óttast hæstv. ríkisstj. sitt eigið þinglið. Hún er hrædd um, að hún haldi því ekki saman, svo framarlega sem öll málin, sem um er að ræða og um þarf að ræða á Alþingi nú, verða rædd, þannig að öllum þm. stjórnarflokkanna verði alveg ljóst, um hvað er að ræða. Hæstv. ríkisstj. var hrædd við að hafa þau 5–6 mál, sem framlengja þurfti og framlengd hafa verið ár eftir ár nú upp undir tíu ár, sitt á hverju þingskjali. Um þau hefði þurft 35–36 umræður í þinginu, og það óttaðist hún. Hún óttaðist, að það kæmi svo margt fram í sambandi við þær umræður, að hennar eigin þm. færu að gera sér það ljóst, um hvað væri að ræða. Þess vegna er gersamlega áskyldum málum hrært saman í einn óskapnað, í einn hrærigraut, eins og þetta frv. er, sem hér liggur fyrir. Og svo óvenju ráðvillt virðist hæstv. ríkisstj. hafa verið, að hún hefur, þegar þing var sett og stjórnin var mynduð, auðsjáanlega ekki verið búin að ákveða að hafa þennan hátt á, vegna þess að þá hefði hún ekki látið leggja þessi 5–6 frv. fyrir þing. Hún virðist sem sé, rétt eftir að þing er byrjað, allt í einu hafa verið gripin hræðslu. Ég skal ekki um það fullyrða, hve mikið hæstv. ríkisstj. hefur talað við sína þm., hvort hún hefur yfirleitt nokkuð skýrt þeim frá, hvað hún hafi í hyggju að gera. Ég er frekar á því, að það hafi hún ekki gert. En ég er hræddur um, að það lítið sem hún hefur talað við sína þm., þá hafi hún orðið þess vör, að því færi ákaflega fjarri, að þeir væru reiðubúnir til þess að gera það, sem ríkisstj. helzt hefur dottið í hug enn sem komið er. Hæstv. ríkisstj. hafði þess vegna fljótlega komizt að þeirri niðurstöðu, að eitt yrði hún að gera, það væri að forða sínum þm. frá því að vera að hugsa um þessi mál og þaðan af frekar að fara að tala um þau. Það er engu líkara en hæstv. ríkisstj. hafi byrjað sína starfsemi með því að svipta þingmenn stjórnarflokkanna málfrelsi. Hún hefur látið eitt boð út ganga til þeirra, þ.e., að þeir skuli þegja, þeir skuli ekki segja eitt orð, þeir skuli ekki dirfast að fara að láta í ljós skoðanir sínar um þau mál, sem fyrir liggja. Meira að segja þeir menn í liði stjórnarinnar, sem eru hvað mestu mælskugarpar þingsins og aldrei liggja á liði sínu, þegar þarf að berjast vasklega fyrir hvort sem er góðum eða slæmum málstað, meira að segja slíkir þm. virðast vera alveg múlbundnir nú. Hæstv. ríkisstjórn virðist þess vegna leggja ákaflega mikið upp úr því, að hennar þm. hugsi sem minnst um þessi mál, heyri sem minnst um þessi mál og sérstaklega framar öllu tali alls ekki neitt um þessi mál, því að e.t.v. hafi þeir komið með ýmsar fallegar, en að því er ríkisstj. mundi finnast barnalegar hugmyndir úr nýafstöðnum kosningum, og það væri máske dálítil hætta, ef þeir færu að tala, að þeir færu að rifja upp eitthvað af því fagra og góða, sem þeir voru að lofa kjósendum í þeim tvennum kosningum, sem afstaðnar eru. Ég býst við, að það hafi verið eitthvað svipað, sem olli því fyrir 10 og 20 árum, að óskyldum málum var steypt saman í eitt til þess að forðast umræður og stjórnarliðinu þá fyrirskipað að hafa sig sem minnst í frammi um þau mál. Það voru að vísu ekki allir, sem hlýddu þá. Það voru á þeim tímum ýmsir menn úr stjórnarflokkunum, sem voru óþekkir, sem létu ekki binda sig til þess að samþykkja þá hluti, sem ríkisstj. þá vildi fara fram á. Þá voru þeir kallaðir kommúnistar. Og ég býst við, að núv. hæstv. ríkisstj. hafi máske óttazt, að það mundi fara svo, ef farið væri að ræða þessi mál allmikið í þinginu, að það kæmi í ljós, hvaða skoðanaágreiningur er til innan stjórnarflokkanna. Þess vegna, eftir að hæstv. ríkisstj. hefur uppgötvað, hvílíkt voðaástand ríki í hennar eigin þingflokkum, er gripið til þessara ráða, að gerbreyta öllum þeim lögum, sem ríkisstj. sjálf hefur lagt fyrir Alþ., steypa þeim saman í eitt, gefa út fyrirskipun til allra sinna fylgjenda á Alþ. um að ræða ekki málin og helzt varast að hugsa um þau og reyna síðan að knýja það fram með offorsi, að Alþ. sé sent heim hið allra fyrsta. Síðan eigi að reyna fyrst að laga ástandið innan ríkisstj. og því næst að ganga með oddi og eggjum að hinum ósamstæðu þingflokkum stjórnarinnar til þess að reyna að samræma skoðanir manna þar, á meðan þingmenn stjórnarflokkanna séu ekki undir áhrifum þeirra raka, sem fram koma við umr. á Alþ., og sem lausastir undan áhrifum kjósenda sinna. Mikið má vera, ef þær ráðstafanir verða ekki gerðar helzt að kalla þinglið stjórnarflokkanna saman, eftir að þingið væri sent heim, á einhverjum ákveðnum tíma og loka það helzt inni meginið af deginum í alþingishúsinu, í flokksherbergjunum, til þess að kenna því, hvernig það eigi að hugsa, og sérstaklega a.m.k., hvernig það eigi að greiða atkv. og hvernig það eigi að þegja um ýmis mál. Það hefur alltaf gefizt illa, þegar svona hefur verið farið að. Bandormurinn og höggormurinn voru upphaf að afturhaldstímabili í sögu þjóðarinnar, þó mismunandi lengi, svona 3–6 ár. En það er rétt, að nú einmitt, þegar svona einkennilega hefur viljað til, að ríkisstj. í þessu óðagoti hefur gripið til þess að beita þessari gömlu aðferð, þá má hún gjarnan íhuga forgengileik þessara bandorma og hvernig farið hefur fyrir þeim stjórnum, sem áður hafa gripið til svona ráða. Ég ætla ekki að fjölyrða um fráganginn á þessu frv. Hann er með sama hneykslisyfirbragðinu, sami óskapnaðurinn og slíkir bandormar hafa verið áður. Og það hefur ekki einu sinni verið snert við því að reyna að laga í meðferðinni það frv., sem þarna er fellt inn í og nú er 4, gr. og alltaf hefur verið hreint hneyksli að frágangi, þegar það hefur verið lagt hér fyrir, þannig að það virðist auðséð, að hæstv. fjmrh., - og nú er mig satt að segja farið að lengja eftir honum, - hinn nýskipaði fjmrh. virðist ekkert ætla að læra eða reyna að bæta úr því, sem áður hefur misfarizt hjá hans fyrirrennurum. Það er þess vegna dálítið fróðlegt að athuga einmitt það, sem er nú helzta uppistaðan hvað tekjuaflanirnar snertir af þessu öllu saman, söluskattinn, 4. gr., hvernig það er til komið og hvernig frágangurinn á því er, vegna þess að það ber að ekki ósvipað og var fyrir upp undir áratug. Í 4. gr. í þessu frv. segir, að gildi III. kafla l. nr. 100 1948 framlengist þannig, - og síðan kemur: a) ákvæðin um tekjuöflun, sem sett eru í III. kafla laga o.s.frv. M.ö.o.: hér er verið að framlengja enn einu sinni ákvæði um tekjuöflun úr lögum, sem fallin eru úr gildi. Lögin um dýrtíðarráðstafanir vegna atvinnuveganna eru sjálf fallin úr gildi. III. kafli þeirra, - og alltaf gengur hann undir nafninu III. kafli, þó að enginn I. og II. kafli séu til, - það er sem sé sporðurinn á þessu, þó að hausinn og búkurinn séu farnir fyrir löngu, og er sporðinum við haldið og þingið látið sporðrenna þessu hvert einasta ár. Og sá nýi fjmrh., sem nú tekur við, - ég veit ekki, hvort hann hefur nokkurn tíma hugsað um þetta áður eða yfirleitt um fjármál, en a.m.k. hefur hann ekki sýnt neinn lit á því að ætla að reyna að laga nokkurn skapaðan hlut það, sem þarna hefur farið aflaga. Og nú fer ég satt að segja, herra forseti, að kunna hálfilla við, að hæstv. fjmrh. skuli ekki vera kominn.  Þess vegna er það svo, að þessi III. kafli laganna er ekki framlengdur, nei, ekki einu sinni 1. gr. af honum, það eru bara ákvæðin um tekjuöflun í honum. Það eru margir nýir þm. nú á Alþingi. Það eru ekki nema 17 þm., sem enn sitja á Alþ. af þeim, sem voru 1948, þegar þess lög voru samþ., og það er máske rétt að rifja upp fyrir þeim hv. þm., hvers vegna þessi lög um söluskatt voru sett. I. kaflinn í þeim lögum er um ríkisábyrgð á útflutningsvörum. Það er kafli upp á 12 greinar, þar sem ákveðið er, að ríkisstj. ábyrgist fyrir hönd ríkissjóðs þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið til þess að tryggja bátaútveginn, fyrst árið 1949 og síðan áfram, og tryggja honum ákveðið verð. M.ö.o.: allar ráðstafanirnar í I. kafla laganna voru gerðar til þess að tryggja útveginn, og II. kafli fjallaði enn fremur um aðstoð til útvegsmanna. Þessi söluskattur var því í upphafi lagður á til þess að tryggja það, að útvegurinn á Íslandi gæti gengið. Það var a.m.k. hinn yfirlýsti tilgangur hans. Og fyrirsögn III: kafla er: Um dýrtíðarsjóð, og það átti að afla honum tekna á þann hátt, sem enn þá er viðhafður. Hvað hefur svo gerzt síðan? Það, sem hefur gerzt síðan, er það, að þegar þessi dýrtíðarsjóður var búinn að starfa um nokkurt skeið, þegar útflutningnum höfðu verið tryggðar útflutningsbætur um tveggja ára skeið, þá komu fram miklir spekingar og sögðu við ríkisstj.: Þessi söluskattur er ósköp ljótur. Hann er þungur á almenningi, og það er ósköp ljótt að vera að leggja svona skatta á almenning. Í öðru lagi eru þessar útflutningsuppbætur hreinasta óféti. Bátaútvegurinn eða annar útvegur á Íslandi á það alls ekki skilið, að það sé verið að leggja skatt á almenning, til þess að útvegurinn geti gengið. Geti hann ekki gengið af sjálfu sér, þá getur hann stöðvazt. Enn fremur getur það verið slæmt fyrir heildsalana, að það sé verið að gera sérstakar ráðstafanir til að tryggja sjávarútveginn og engar ráðstafanir til að tryggja heildverzlunina. - Þessir spekingar sögðu þess vegna við þáverandi ríkisstjórn: Við skulum breyta þessu. Við skulum fella niður þennan söluskatt, og við skulum fella niður allar þessar útflutningsbætur. Og þetta gerum við með afar einföldu ráði, sem liggur alveg í augum uppi og allar þjóðir mundu gera og þau einu sönnu vísindi boða, við gerum það með gengislækkun. - Og mennirnir, sem fluttu þennan boðskap til ríkisstjórnarinnar, ári eftir að þessi lög höfðu verið sett, voru hálærðir menn, komnir beint frá Ameríku með doktorsnafn bætur o.fl., höfðu meira að segja verið um nokkurt skeið, jafnvel um árabil, starfandi hjá Alþjóðabankanum, þeirri miklu stofnun, sem þykist vita, hvernig eigi að leysa efnahagsvandamál flestra þjóða, og þeir sögðu: Ráðið er afar einfalt, bara afnema útflutningsuppbætur og söluskatta og annað slíkt óféti og lækka gengið, og þá gengur þetta allt af sjálfu sér. - Og ríkisstj., sem þá var tekin við eftir kosningarnar 1949, trúði þessum mönnum álíka og keisarinn í ævintýri H. C. Andersens trúði sínum ágætu klæðskerum, skröddurunum, sem ætluðu að búa til fínu fötin handa honum. Og hæstv. ríkisstj. sagði við skraddarana: Búið þið til fínu fötin. Það er ósköp gott að losna við allan söluskattinn og enn þá betra að losna við útflutningsuppbæturnar. - Og svo bjuggu vísindamennirnir til ósköp fínt frv., langa, langa grg., svo langa, að ég efast um, að öll ríkisstj. hafi lesið hana. Við í fjhn. urðum að pæla í gegnum hana alla saman, en hvort ríkisstj. las hana nokkurn tíma, veit ég ekki. En forsrh. sagði, þegar hann sá niðurstöðurnar: Nú, er það svona mikið? - Og svo var gert það, sem skraddararnir sögðu. Útflutningsuppbæturnar voru afnumdar, gengið var fellt, - en hvað varð um söluskattinn? I. kaflinn var felldur burt úr þessum lögum, sem nú á að framlengja. II. kaflinn var felldur burt, hvað áttu menn að vera að aðstoða útgerðarmenn, þótt þeir væru að tryggja það, að bátaútvegurinn gæti gengið? En söluskatturinn var allur saman látinn haldast. í löngu grg., sem við fengum og urðum að pæla í gegnum í fjhn., var náttúrlega sagt, að söluskatturinn ætti ekki að hverfa. Söluskatturinn, það voru álögur á almenning. Hví í ósköpunum átti að vera að fella niður álögur á almenning? Nei, það var vist ekki mikil ástæða til þess. Það var eitthvað betra að láta ríkissjóð koma út með vænar fúlgur, leggja á 1–2 hundruð millj, meira en nauðsyn var á. Þetta kemur sér oft vel fyrir óráðsíustjórnir. Það er ósköp þægilegt fyrir stjórn, sem ekkert vissi, hvað hún átti að gera, að hafa í rassvasanum 100–200 millj. kr. afgangs, sem hafði verið lagt á of mikið og að óþörfu á almenning. Íhaldssamar ríkisstj. hafa tilhneigingar til þess og íhaldssamir fjmrh. að leggja álögurnar á, halda álögunum og hækka álögurnar. Þess vegna vildi ég gjarnan tala við hæstv. fjmrh. núna. En mér finnst hann þyrfti að segja okkur eitthvað ofur lítið um þennan blessaða söluskatt, sem hann leggur til að fara að framlengja, af því að hann er alltaf öðru hverju að minnast á gengislækkun um leið. Þess vegna vildi ég nú spyrja hæstv. fjmrh.: Hvað er meiningin hjá honum að gera? Ætlar hann að fella söluskattinn niður? Ætlar hann að lofa því sama, sem lofað var undir svipuðum kringumstæðum fyrir tíu árum? Eða er hann orðinn það vitrari af svikunum þá, að hann hugsi, að það sé bezt fyrir ráðh. að gera það, sem þeir fyrirskipa sínum þm., að þegja? En ef hæstv. ráðh. eru orðnir svona hvekktir á sínum vísindamönnum, á sínum eigin skröddurum, þegar þeir eiga að fara að búa til nýju klæðin handa þeim, að þeir þora ekki einu sinni að trúa neinu af því, sem þeir segja, og því, sem þeir hafa sagt áður, fer þá ekki að verða til nokkuð mikils mælzt að ætlast til, að alþýðan og Alþingi gleypi þetta allt saman hrátt eftir kannske tvo mánuði eða svo? Ég held þess vegna, að hæstv. fjmrh. þurfi að segja okkur það, - ég tala nú ekki um, þegar hann tekur nú svo djúpt í arinni, að hann er farinn að boða hér nýtt efnahagskerfi, - hann þarf að segja okkur það: Er meiningin að framlengja þennan söluskatt í þessu frv.? Er farið fram á að framlengja hann allt árið 1960? Það er ekki verið að tala um að framlengja hann fram að einhverri gengislækkun eða einhverju öðru slíku, fram að efnahagsráðstöfunum eða einhverju öðru slíku. Er máske meiningin, ef hæstv. ríkisstj. ætlar að grípa til slíkra ráða eins og gengislækkunarinnar, að allar álögurnar eigi að haldast eins og áður? Og mætti ég þá gefa hæstv. fjmrh. eina viðvörun, - og það væri gott, að henni væri komið til hans, því að ef ég fæ ekki að sjá það rækilega, að hann sé búinn að fá að vita þetta, og hann segir það sjálfur hér úr stólnum seinna, þá er alltaf hætta á, að ég verði að endurtaka þetta allt saman, - ég held, að það væri nauðsynlegt, að hann gæfi okkur yfirlýsingu um, að hann ætlaði ekki að framlengja þennan söluskatt, svo framarlega sem hann gerir ráðstafanir, sem miða að gengislækkun eða slíku. En þá vil ég um leið aðvara hann um eitt. Þegar því var lofað að afnema söluskattinn 1949–50 og það svikið, þá var gengið lækkað og útflutningsbæturnar afnumdar, og það var sagt: Loksins er komið eilífðarráðið. Héðan af gengur allt af sjálfu sér. Fyrst búið er að lækka gengið, gengur allt af sjálfu sér. - Og hvað var eilífðin löng? Gengið var lækkað 20. marz 1950, og 1951 var settur á bátagjaldeyririnn. Eilífðarráðið vísindamannanna, skraddaranna, dugði eitt ár. Og það hefði allur bátaútvegurinn stöðvazt, ef ekki hefði verið gripið til þessara sérstöku ráða. M.ö.o.: skraddararnir sýndu sig ekki vera neitt betri en skraddararnir í ævintýrinu. Það var náttúrlega ekki tekið tillit til barnanna, þegar þau voru að aðvara um þetta. En þegar útvegsmennirnir fóru að segja: Nú stöðvum við bátana, ef við fáum ekki uppbót eftir gengislækkunina, - þá lét sú ríkisstj., sem framkvæmt hafði gengislækkunina, uppbæturnar í té, m.ö.o.: ári eftir að eilífðarráð vísindamannanna var tekið upp, voru uppbæturnar settar á aftur. Þetta væri gott að hæstv. landbrh. gerði ekki aðeins fjmrh. ljóst, heldur og allri ríkisstj., prédikaði vel yfir hausamótunum á henni, fyrst hún nú sýnir sig ekki í því að hafa neina tilhneigingu til þess að læra nokkurn skapaðan hlut af afglöpum annarra fyrri ríkisstjórna, - er líklega búin að gleyma öllu, sem gerðist fyrir 10 árum, og virðist ætla í dag að trúa nýju skröddurunum alveg jafnvel og sú ríkisstj. núv. forsrh., sem tók við eftir kosningarnar 1949, trúði þeim þá. Það er slæmt, ef hæstv. ráðh. geta ekkert lært. Það var nefnilega aldrei sagt um keisarann í Kína, sem ævintýri H. C. Andersens fjallar um, að þessir sömu skraddarar hefðu getað komið til hans aftur og ginnt hann aftur á sama hátt og fengið hann til að ganga allsnakinn aftur eftir götunum í höfuðborg sinni. En hæstv. ráðh., sem mynda núverandi ríkisstj., virðast auðsjáanlega ekkert smeykir við, þó að yrði hlegið að þeim um alla Reykjavík og allt Ísland fyrir að láta ginna sig á nákvæmlega sama hátt aftur. Hins vegar hafa þeir náttúrlega mikla afsökun, ef þeir heyra aldrei nokkurn tíma neitt af því, sem talað er á Alþingi. Ég veit alveg, hvað þeir munu segja seinna. Þeir munu segja eftir svona tvö til þrjú ár, þegar allar vitleysurnar hjá þeim koma í ljós, - þá segja þeir: Já, mér datt þetta bara ekki í hug. Hvernig í ósköpunum átti ég að vita þetta, þetta voru hálærðir menn. - Þeim hefði verið nær að vera við. Og ég verð að segja það, að hæstv, landbrh. yrði bókstaflega látinn sligast undir þeirri ábyrgð, sem hann yrði að taka á herðar, af því að hann er samviskusamastur af öllum ráðh., að hann skuli verða að taka að sér að fara að flytja þeim skilaboðin. Og svo munu þeir seinna meir segja við hann: Ja, þetta var þokkalegt þarna fór þetta allt til andskotans hjá okkur og var tóm vitleysa frá upphafi vega. Og þú vissir það. Þú heyrðir þetta allt saman og gazt aldrei komið því inn í hausinn á okkur. - Ég skal segja ykkur það, að ég hef varla samvizku til þess að íþyngja svo hæstv. landbrh., sem mér er alveg sérstaklega vel við, að ætla að fara að láta alla hina sex hálfsleppa við ábyrgðina og ætla að koma henni yfir á hann, bara fyrir það að hann skuli einn hafa haft samvizku og sýnt Alþingi þá virðingu að sitja hér. Og svo að auki líka hitt, að þeir eru allir svo illa að sér í hagfræði, að þó að hann færi einu sinni að segja þeim þetta og hefði skilið þetta vel og skilmerkilega, þá mundi ekki veita af því, að þetta væri tuggið í þá tvisvar, þrisvar, fjórum sinnum, þangað til það færi loksins að opnast eitthvað hjá þeim fyrir því. Ég verð að segja það, að ég hef nefnilega því miður orðið var við slíka menn, sem eiga að vera sérfræðingar í þessum málum, - og er ég þó ekki að tala um hagfræðinga í þetta skiptið, ég á við bankastjóra, - ég hef reynt það hér á Alþ., að við vorum einu sinni búnir, n. hér frá þinginu, að kaupa eina 30 togara, höfðum nógan útlendan gjaldeyri í það og réðum honum sjálfir, höfðum keypt hann inn fyrir ríkið, en bankastjórarnir í Landsbankanum, - það var á þeim tíma stundum talað um landsbankavald, - réðu yfir íslenzku peningunum. Við réðum bara þeim útlendu og keyptum þessa 30 togara án þess að spyrja Landsbankann að. Og hver haldið þið svo að hafi verið vandræðin á eftir? Jú, vandræðin voru þau, að Ísland, íslenzka ríkið, íslenzka lýðveldið, sem var búið að eignast þessa 30 togara og borga þá út, gat helzt ekki flutt þessa togara heim upp á að láta nokkurn mann á Íslandi eignast þá, vegna þess að Landsbankinn, bankastjórarnir í Landsbankanum, þeir vildu ekki lána neina íslenzka peninga, til þess að neinn íslenzkur borgari, einstaklingur eða bæjarfélag, gæti eignazt þessa togara. Við náttúrlega vorum ekki í neinum vandræðum, sósíallstarnir, með þetta. Við sögðum: Nú jæja, ef þið ekki viljið, að það sé hægt að selja þessa togara ýmsum bæjarfélögum eða öðrum slíkum, þá á ríkið þá alla 30 og verður þá að gera þá út, og við þurfum aldrei að spyrja ykkur neitt um það, því að við erum búnir að borga þá. Bankastjórar Landsbankans gátu ekki skilið, áð það að snara út 100 millj. kr., íslenzkum krónum, fyrir þessa 30 togara, þýddi, að það kæmi aldrei neinn einasti af þessum seðlum í gang á Íslandi, vegna þess að þeir færu allir saman um leið til þess að kaupa þennan útlenda gjaldeyri, sem við vorum búnir að nota. Í hálft ár stóð Landsbankinn, bankastjórarnir, á móti því, að það væru hér á Alþingi gerðar ráðstafanir til þess, að íslenzkir borgarar og íslenzk bæjarfélög fengju að kaupa þessa togara, sem íslenzka ríkið var búið að kaupa. Og síðan urðum við í hálft ár í viðbót að knýja í gegn hér á Alþ. lagafyrirmæli, sem fyrirskipuðu Landsbankanum að stofna hina svokölluðu stofnlánadeild sjávarútvegsins og leggja þar þessar 100 milljónir fyrir. Svona er það undarlegt. Stundum er svo um einföldustu hluti, sem þarf að gera til þess að byggja okkar þjóðfélag upp, að mennirnir, sem eiga að heita sérfræðingar, mennirnir, sem jafnvel ráða peningamálunum, virðast ekki hafa hugmynd um, hvað það er, sem skapar peningana, sem þeir eru að reyna að ráðstafa. Þá virtist það vera svo, að bankastjórarnir, sem réðu öllum gjaldeyrinum, sem framleiddur var, gerðu sér ekki grein fyrir því, á hvern hátt þessi gjaldeyrir væri til kominn, sem sé frá sjávarútveginum, og ef menn ætluðu að útvega meiri gjaldeyri, þá yrði það að gerast með því að auka sjávarútveginn. Ég nefni þetta sem dæmi um, hvernig það er viðvíkjandi þessum málum, þegar farið er að tala um nýja efnahagsstefnu, eins og hæstv. fjmrh. var að tala um, þegar farið er að gera ráðstafanir með söluskatt, með útflutningsuppbætur, með gengislækkun og annað slíkt. Það, sem menn þurfa að skilja, til þess að ekki hljótist tjón af því, sem þeir gera, er að skilja grundvöllinn, sem okkar þjóðfélag byggist á, atvinnutækin og nauðsyn ríkisins, nauðsyn þjóðfélagsins á því, að þessi atvinnutæki séu rekin. Það hefði verið mjög gott, að hæstv. fjmrh. hefði gert sér þessa hluti ljósa. Hann er nýbyrjandi í að skipta sér af fjármálum, hvort sem hann ætlar sér að vera lengi í því eða ekki, og honum hefði verið ákaflega gott að læra af mistökum, sem gerð hafa verið áður. Og nú vildi ég alveg sérstaklega, að það væri gerð ráðstöfun til þess, að hæstv. fjmrh. kæmi, því að ég ætlaði að ræða við hann um eitt atriði, þar sem ég vil tala við hann ekki aðeins sem fjmrh., heldur einnig sem formann Sogsvirkjunarstjórnarinnar. Ég á sæti með honum í Sogsvirkjunarstjórninni og hef sjálfur kosið hann sem formann þar, þannig að mér þætti alveg sérstaklega vænt um, svo að ég neyðist ekki til, kannske einhvern tíma í nótt að fara að endurtaka þetta allt saman og fá hann til þess að ræða þetta þá, að í hann væri nú hóað. Það hefur komið fyrir, að ríkisstj. hafi verið að minnast á verðbólgu. Ég býst við, að það sé enginn hv, þm., sem ber á móti því, og mig langar til þess að gefa hæstv. fjmrh. ofur litið dæmi um, hvernig í sambandi við það lagafrv., sem hann hér leggur fyrir, og þær ráðstafanir, sem hann hefur verið með í að gera og fleiri með honum, - hvernig verðbólga er sköpuð og hve frámunalega vitleysíslega er farið að. Því háttar svo, að þessi söluskattur, sem hér er um að ræða, er lagður líka á öll ríkisfyrirtæki, og ég skal þá taka dæmi t.d. af Sogsvirkjuninni og vélunum til Sogsvirkjunarinnar. Það var svo bæði í virkjuninni 1953 og virkjuninni núna, raunar eins og af áburðarverksmiðjunni, að það var lagður söluskattur á allar vélarnar til Sogsvirkjunarinnar. Sogsvirkjunin er eign ríkisins og Reykjavíkurbæjar, er sem sagt alveg opinber eign. Söluskatturinn er lagður á til þess að afla ríkinu tekna. M.ö.o.: ríkið leggur skatt á andvirði vélanna, sem þarf til þessa opinbera fyrirtækis. Það er að taka úr einum vasanum til þess að láta í hinn. Nú vill svo til um þá samninga, sem ríkisstjórnir undanfarið hafa gert, - og eiga þar allar ríkisstjórnir sama mál, sem setíð hafa á undanförnum 6 árum, - að þær hafa venjulega gengið svo frá í sambandi við lántökur til Sogsvirkjunar, að það hafa ekki fengizt þau lán, sem þurfti til að borga þennan söluskatt, þannig að það hafa engir peningar verið til til þess að borga til ríkisins söluskattinn af vélunum til þessa ríkis- eða opinbera fyrirtækis. Þá hefur verið farin sú leið og er farin núna, að það er farið í einn ríkisbankann til þess að reyna að knýja þar út lán handa þessu ríkisfyrirtæki. M.ö.o.: ríkið leggur skatt á vélar til ríkisfyrirtækis, pínir það fyrirtæki til að fara til ríkisbankans til þess að taka lán í ríkisbankanum og borga með því skattinn í ríkissjóð. M.ö.o.: þrjár deildir ríkisins eru að innheimta hver hjá annarri, leggja skatt hver á aðra til þess, - já, til hvers á endanum? Það eru sömu aðilarnir, sem raunverulega borga þetta. Til þess að auka verðbólguna í landinu. Um það, hve slysalega þarna er að farið og vitleysislega, skal ég nefna eitt dæmi. Í sumar brast garður, sem hlaðinn hafði verið út í Þingvallavatn, og ég býst við, að það tjón, sem verktakar þeir, sem þar eru að byggja, verða fyrir af þessu, verði kannske 4–5–6 millj. kr. Það er tilfinnanlegt og sárt og slæmt. En hvert haldið þið að tjónið sé, sem Sogsvirkjunin sjálf verður fyrir af því að verða að borga þennan söluskatt? Söluskatturinn er 30 millj. kr., það sem ríkið innheimtir hjá ríkisfyrirtækinu, og ríkisfyrirtækið verður að fá lán hjá ríkisbankanum til þess að borga þessar 30 millj. kr. En hvað þarf þetta opinbera fyrirtæki, Sogsvirkjunin, að gera til þess að fá þessar 30 millj. kr. að láni til þess að borga ríkinu? Það þarf, - það er gert á móti mínu atkv., - að taka lán hjá ríkisbankanum; þessar 30 millj. kr., sem fara eingöngu í að borga söluskattinn, og hvað haldið þið að það þurfi að borga fyrir þessar 30 millj.? Það þarf að borga 6 millj. kr. fyrir það til ríkisbankans, m.ö.o.: það sama og slysið, sem varð uppi við Þingvallavatn, kostaði verktakana þar. Það sama kostar þetta slys, að ár eftir ár er það fjmrh., sem stjórnar landinu þannig, að þessi hringavitleysa innan ríkisbáknsins á sér stað og kostar okkur 6 millj. kr., sem náttúrlega leggst aftur á í auknu rafmagnsverði, sem þýðir aftur, að það verður að borga enn þá hærra, af því að þetta eru allt rafmagnsvísitölubréf, sem nú eru gefin út, - það verður að borga enn þá meira úr sjóði Sogsvirkjunarinnar á eftir. Og þetta hjálpar allt til þess að auka rafmagnsverðið hjá almenningi, sem aftur kemur fram í vísitölunni. Svona er hringavitleysan í þessum ráðstöfunum. Haldið þið nú, að hæstv. fjmrh., sem nú er nýtekinn við og kann ósköp lítið í þessu, hefði ekki haft gott af því að sjá, hvers konar hringavitleysa það er, sem hann leggur hér fyrir Alþingi, sérstaklega vegna þess, að hann er sjálfur formaður Sogsvirkjunarstjórnarinnar, hefur staðið sjálfur í því að verða að reyna að fá þessi lán, hefur sjálfur verið að stritast við að semja við bankastjóra Landsbankans eða Seðlabankans og situr sjálfur alveg eins og ég með sveittan skallann við að undirskrifa skuldabréf upp á alla þessa vitleysu? Haldið þið ekki, að það sé eðlilegt, að mönnum ofbjóði, þegar þessi sama hringavitleysa er lögð núna fyrir einu sinni enn þá, þó að það sé nýr fjmrh., sem ætti einmitt að þekkja þennan hlut betur en allir aðrir fjmrh.? Haldið þið ekki, að það sé von, að manni ofbjóði, þegar þetta er nú endurtekið, sama vitleysan og var 1953, nákvæmlega sama vitleysan? M.ö.o.: slysin, sem forráðamenn ríkisins og í þessu tilfelli líka meiri hlutinn í stjórn Sogsvirkjunarinnar valda, eru meiri og dýrari en slysið 17. júní í sumar austur við Þingvallavatn. Þið haldið kannske, fyrst ég minntist á vexti, þessar 6 millj. kr., sem við verðum að borga í vexti af þessum 30 millj., sem við verðum að taka í söluskatt, að það sé raunverulega hið eina, sem sé verulega erfitt viðureignar í þessum málum. Ég held nefnilega, að hæstv. fjmrh. ætti að gera sér ljóst, þegar verið er að tala um vexti, hvað þeir raunverulega þýða. Mér finnst, að í þeim prédikunum, sem fram fara til almennings, líka frá þessari hæstv. ríkisstj., sem nú hefur nýlega tekið við, sé stundum nokkuð lítið rætt um þá hluti. Ég varð nefnilega var við, að það var minnzt á það í yfirlýsingu ríkisstj., þegar hún tók við, að við Íslendingar lifðum um efni fram. Það virtist eiga við, að alþýða manna hefði líklega of hátt kaup, borðaði of mikið og klæddist of vel og byggi í of góðu húsnæði. Og manni virðist, að hjá þeim hagfræðingum, sem mest tala nú að því er virðist óbeint fyrir hönd ríkisstj., sé eins og gengið út frá því, að allur kostnáður í landinu, við alla framleiðslu og annað slíkt, sé óhjákvæmilegur og óhagganlegur nema kaupgjaldið. Ég skal nú, ef þm. hafa orðið hissa á því, að Sogsvirkjunarstjórnin skuli hafa orðið að taka lán bara til þess að borga söluskattinn, 30 millj. kr., og borgar 6 millj. kr. fyrir það lán, fræða menn á því, að helmingurinn og stundum upp undir 2/3 af öllum kostnaði við Sogsvirkjunina eru vextir, vextir og ekkert annað. Það er talað um, að það eigi e.t.v. að lækka gengið á íslenzku krónunni, og svo framarlega sem það væri gert, þar sem hér er mestmegnis um útlend lán að ræða, mundu þessir vextir stórhækka, vegna þess að Framkvæmdabankinn, sem hefur annazt lánin með þeim þokkaskilmálum, sem hann bindur slíkum stofnunum eins og Sogsvirkjuninni á herðar, veltir gengislækkunaráhættunni af sér yfir á þessar stofnanir. Það hefur undanfarin ár í sambandi við lánin til t.d. núverandi virkjunar Sogsins verið tekið lán með miklu dýrari vöxtum en þurfti, og hæstv. núverandi fjmrh. hefur beinlínis staðið að því. Það eru fleiri, sem eru honum samsekir um það. Ég hef hér fundargerðir Sogsvirkjunarstjórnarinnar, þegar þessara lána var leitað, og ég hef hér afrit af því, sem gerðist á ráðstefnu Sogsvirkjunarstjórnarinnar við þá ríkisstj., sem sat að völdum um það leyti. Og um eitt var meiri hlutinn í Sogsvirkjunarstjórninni, Sjálfstfl. og þeir tveir flokkar, sem þá voru með okkur í ríkisstjórn, Framsókn og Alþfl., - um eitt voru þessir 3 flokkar sammála, og það var að hindra, að tekin væru ódýr lán til Sogsvirkjunarinnar, - lán, sem staðfest er hér í þessum plöggum, sem ég get lesið upp, ef þörf gerist, sérstaklega ef hæstv. fjmrh. óskar eftir því, hann kæmi hér og væri búinn að gleyma þessu, þá liggur það fyrir, að það var hægt að fá lán með 21/2% vöxtum fyrir allri Sogsvirkjuninni, eins og hún lagði sig, söluskattinum handa fjmrh. líka. Meiri hlutinn í stjórn Sogsvirkjunarinnar, þar sem hæstv. fjmrh. er formaður, neitaði að leita fyrir sér um þessi lán. Í staðinn voru svo tekin alldýr lán, lán með 5–7% vöxtum í Bandaríkjunum, lán, sem mér skilst að hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstj. séu að hugsa um að hækka í verði núna með gengislækkun, þannig að það eigi að velta yfir á neytendur í landinu verðhækkunaröldu með gengislækkun, og um leið náttúrlega hækka vextirnir af þessu, sá íslenzki yfirfærði hluti þeirra. Og nú er Sogsvirkjunin að taka lán til þess að borga þessar 30 millj. kr, í söluskatt, er að borga 6 millj. kr. út í hönd, fyrir fram greidda vexti, til þess að rísa undir því að borga fjmrh. þessar 30 millj., og er að skuldbinda sig um leið samkv. ákvörðunum meiri hluta hér á Alþingi til að borga meira, svo framarlega sem rafmagnið hækkar á næstunni. Þó að hún hafi getað fengið lán til þess að borga með m.a. þessar 30 millj. með 21/2 %, þá verður hún nú að undirgangast að borga frá 5 og upp í 7% og með vísitölu og eiga gengislækkun yfir höfði sér. Menn eru kannske undrandi yfir því, að ég sé að ræða þessi mál. Hvaða máli skiptir það, þó að ríkið eða ríkisfyrirtæki séu féflett af þeim, sem stjórna þeim, og þó að þeir menn, sem ráða þessum hlutum, skeyti aldrei um hagsmuni þeirra? Ég er ekkert sérstaklega hissa á því, - það hefur komið fyrir hér í sambandi við aðra hluti, eins og Áburðarverksmiðjuna, sem ég var að ræða nýlega, - að maður verður ár eftir ár að standa hér í sömu pontunni, nú í nýjum stól, til þess að reyna að bjarga því, að það sé ekki stolið af ríkinu fyrirtæki upp á hundruð milljóna króna, og maður verður að standa ár eftir ár í baráttu til þess að reyna að bjarga því, að ríkið sé ekki féflett og ríkisfyrirtækin með hringavitleysu eins og þessum söluskatti á ríkisfyrirtæki og með allt of háum vöxtum. Ég veit, að það mun mörgum mönnum finnast hjákátlegt, að menn skuli yfirleitt vera að hugsa um hag ríkisins, um hag þjóðfélagsins í þessum efnum. Ég hef stundum orðið var við það, að miklum valdamönnum hér í ríkisstjórn og á Alþingi finnst ríkið og ríkisfyrirtækin vera eins og bráð, sem þeir hafi lagt að velll. Ef tveir flokkar hafa fengið meiri hluta á Alþingi, hvað eiga þeir þá að gera, finnst þeim? Þeir eiga að ganga í skrokk á ríkinu og reyta það eins og hægt sé. Maður hefði þó hugsað, að fjmrh. ætti að hafa einhvern áhuga fyrir ríkissjóði, og ég vil spyrja hæstv. fjmrh., hvort hann hafi nokkurn áhuga fyrir ríkissjóði, eða hvort honum sé alveg sama, hvernig með fé ríkisins sé farið. Og ég vil spyrja hann sérstaklega vegna þessa tilfellis, sem ég hér er búinn að rekja, af því að ég veit, að hæstv. fjmrh. á að þekkja þessa hlið málsins hinum megin frá. Hann er oft búinn að standa í sömu sporum og við aðrir í stjórn Sogsvirkjunarinnar að reyna að slást um að reyna að útvega þessa peninga, og hann hlýtur að vera farinn ofur lítið að skilja, hvers konar hringavitleysa þetta er. Þess vegna var ég forvitinn að heyra, hvort hann hefði nokkuð áttað sig og ætlaði að fara að breyta eitthvað um frá því, sem verið hefði áður, og þá dengir hann þessu frv. yfir okkur hér, þessum líka óskapnaði, með allan söluskattinn fram undan jafnvitlausan og áður, og svo kemur þetta allt saman til með að enda með því, að fjmrh. Gunnar Thoroddsen verður að keyra í hausinn á Sogsvirkjunarstjórnarformanninum Gunnari Thoroddsen þessari kröfu: rlt méð þessar 6 millj., út með þessar 30 millj. hækkaðar með rafmagnsverði o.s.frv. Það verður þokkalegt ástand, sem hæstv. fjmrh, verður kominn í, ef hann áttar sig ekki í tíma, og það var það, sem ég vildi reyna að hjálpa honum til að gera. Þess vegna vil ég taka það enn einu sinni fram, að það er ákaflega slæmt, að hæstv. fjmrh. skuli ekki vera viðstaddur, - ekki vegna þess, að ég treysti ekki hæstv. landbrh. til þess að reyna að troða þessu í kollinn á honum, en hæstv. fjmrh. hefði átt að bregðast fljótt við, ef hann hefði heyrt þetta allt saman, vegna þess að hann er vissum þáttum í þessu mjög kunnugur, en hefur aldrei fyrr en núna haft það tækifæri að vera fjmrh. um leið. Nú getur hann látið stjórn Sogsvirkjunarinnar njóta þess, að hann skilji eitthvað af þessum hlutum og að við þurfum ekki að standa frammi fyrir þeirri hringavitleysu, sem við höfum staðið frammi fyrir í sambandi við söluskattinn undanfarið. Þess vegna þykir mér ákaflega mikið miður, að hann skuli ekki vera mættur hér. Svo er líka alltaf slæmt að þurfa að vera að endurtaka hvað eftir annað yfir hausamótunum á honum það, sem hann þarf að vita, áður en hann tekur þátt í því að afgreiða svona frv. Ég get nefnilega vel skilið, að að sumu leyti hafi hann máske alls ekki hugsað neitt út í þetta, þegar hann setti þetta fyrir þingið. Það getur vel verið, að hann hafi alls ekki áttað sig á því, hvað þetta frv. sé vitlaust, og mundi þess vegna, þegar honum væri sýnt fram á það nú, vera reiðubúinn til að breyta þarna til. Ég vil líka í sambandi við þetta, ekki sízt í sambandi við þá mynd, sem ég hef dregið upp af vöxtunum og þeirra þætti í svona fyrirtæki eins og Sogsvirkjuninni, leggja áherzlu á, að þegar verið er að tala um það af hálfu hæstv. ríkisstj. við atmenning, að hann lifi um efni fram, þá verður hver sú ríkisstjórn, sem ætlar að leyfa sér að prédika slíkt, að byrja á því að sýna vilja sinn til þess að skera niður þann kostnað við framkvæmdir, framleiðslu og annað, sem hægt er að skera niður, og þar eru vextirnir stór liður. Vextirnir valda um þriðjungnum af allri dýrtíð á Íslandi. Og ef þessi hringavitleysa, sem þarna hefur verið með vextina, eins og ég lýsti núna, er ekki stöðvuð, þá er sama, hvað margar gengislækkanir eru framkvæmdar á 10 ára fresti á Íslandi. Það verður enginn endir á því, ef þið byrjið ekki þar á, sem upphafið er að, - áður en farið sé að segja við nokkurn alþýðumann í þessu landi, að hann lifi um efni fram, þá sé ríkisstj., sem með völdin fer, búin að skera niður á öllum þeim sviðum, sem spara má, allt, sem hægt er að skera niður. Ég hef hér sýnt fram á bara á þessu litla sviði í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir, viðvíkjandi söluskattinum, hvernig beinlínis ríkisstjórnirnar sjálfar gera ráðstafanir til verðbólgunnar, hvernig skatturinn á þessi ríkisfyrirtæki, eins og í þessu tilfelli, verður til þess að skapa sífellt aukið og hækkað verð á rafmagninu í þessu sambandi, hvernig ríkið innheimtir hjá sjálfu sér hluti, sem engum óvitlausum manni nokkurs staðar í veröldinni mundi detta í hug að framkvæma. Þess vegna eru vaxtagreiðslur langt yfir efni fram, gengislækkanir langt yfir efni fram hlutir, sem þarf að stöðva. Við höfum ekki efni á þess háttar vitleysispólitík, eins og er fólgin í þessum söluskatti, hvernig honum hefur verið beitt, og eins og fólgin er í þeim ráðstöfunum til gengislækkunar, sem gerðar voru 1950 með þeim afleiðingum, sem ég hef lýst, og talað er um að gera núna og mundu hafa sömu afleiðingarnar. Við höfum ekki efni á þessum ráðstöfunum. Þess vegna er nauðsynlegt, að Alþingi og ríkisstj., þegar rætt er um þetta frv., sem hér liggur fyrir, geri sér ljóst, að það er tími til kominn að stöðva þessa vitleysu. Það er tími til kominn að stinga þarna við fæti og breyta þarna um stefnu, ekki á þann hátt, sem gert var 1950, sem leiddi alla sömu vitleysuna yfir aftur, en tafði hins vegar fyrir virkjununum, heldur með því að taka upp þá stefnu að skapa stöðugt verðlag í landinu, með því að hafa skipulagt þjóðfélagið og atvinnuvegina þannig, að búið væri að nema brott allt, sem óþarfi væri, arðrán eða vitlausa stjórn, og ef það dygði ekki til að tryggja þau lífskjör, sem almenningur býr við í landinu, þá fyrst væri hægt að koma til hans og tala við hann um að breyta þeim. En hvernig stendur á því, að þetta frv. skuli vera lagt fyrir nú? Hvernig stendur á því, að þessar vitleysur, sem ég nú hef rakið, skuli af fjmrh., sem ætti þó að vita betur og eitthvað geta lært af reynslunni, vera endurteknar alveg á sama hátt og áður hefur verið gert? Jú, það stendur þannig á þessu, að það er verið að reyna að flaustra þinginu af. Það er verið að reyna að losna við þingið. Og í sambandi við það, í sambandi við þennan ótta, sem fram kemur hjá hæstv. ríkisstj., þennan ótta við Alþingi og umræðurnar hér, vildi ég gjarnan ræða nokkuð til viðbótar við hæstv. fjmrh. út af yfirlýsingu, sem hann gaf. Nú vildi ég mælast til þess við hæstv. forseta, að það verði gerð gangskör að því að vita, hvort ekki er von á hæstv. fjmrh. í þingið.  Hæstv. fjmrh. gaf þá yfirlýsingu í gær, að það væri stefna ríkisstj. að taka upp nýtt efnahagskerfi, ég held meira að segja, að hann hafi sagt: að taka upp nýtt efnahags- og fjármálakerfi. Ég varð satt að segja dálítið hissa. Ég hafði eins og aðrir hv. þm. hlustað á stefnuyfirlýsingu ríkisstj. Ég hafði hlustað á hæstv. forsrh. flytja stefnuyfirlýsingu ríkisstj. hér 20. nóv., þegar Alþingi var sett. Ég hef lesið þessa stefnuyfirlýsingu yfir, og ef menn væru búnir að gleyma henni, þá gæti ég lesið hana upp fyrir mönnum einu sinni enn þá, hún er ekkert mjög löng. Ég hef farið vel í gegnum hana; hafði hlustað á hana og hugsað ofur lítið um hana, af því að það féll í minn hlut að tala ofur lítið á eftir hæstv. forsrh. Og ég hef leitað með logandi ljósi í þessari ekki svo mjög löngu stefnuyfirlýsingu að boðuninni á nýju efnahagskerfl. Ég hef verið að athuga það. Byrjunin er, með leyfi hæstv. forseta: „Að undanförnu hafa sérfræðingar unnið að ýtarlegri rannsókn á efnahagsmálum þjóðarinnar. Skjótlega eftir að þeirri rannsókn er lokið, mun ríkisstj. leggja fyrir Alþingi tillögur um lögfestingu þeirra úrræða, er hún telur þörf á. Athuganir hafa þó leitt í ljós, að þjóðin hefur um langt skeið lifað um efni fram og að hættulega mikill halli hefur verið á viðskiptum þjóðarinnar við útlönd. Tekin hafa verið lán erlendis til að greiða þennan halla, og erlend lán til stutts tíma eru orðin hærri en heilbrigt getur talizt.“ Síðan er haldið áfram og talað um traustan og heilbrigðan grundvöll og ýmislegt slíkt, en hvergi nokkurs staðar í yfirlýsingunni er eitt einasta orð um nýtt efnahagskerfl. Ég held ég fari þar áreiðanlega rétt með. Ef einhver ber brigður á það, skal ég lesa þetta upp orð fyrir orð. En ég held, að menn megi hafa það fyrir satt, að það er hvergi nokkurs staðar í þessari stefnuyfirlýsingu með einu orði talað um nýtt efnahagskerfl. En hæstv. fjmrh. lýsir því yfir núna, - í gær, held ég það hafi verið, - að það sé stefna ríkisstj. að taka upp nýtt efnahagskerfl. Hvernig er þetta? Er ríkisstj. búin að fá nýja stefnu síðan 20. nóv.? Er allri rannsókninni lokið? Eru sérfræðingarnir komnir með þetta allt saman? Eru þeir alveg til með kerfið og ríkisstj. búin að fallast á það og búin að móta sína stefnu? Og því í ósköpunum er þá verið að senda okkur heim? Eða veit hæstv. fjmrh. svona miklu, miklu meira en hæstv. forsrh. vissi og ríkisstj. öll vissi, þegar ríkisstj. var mynduð? Menn tala ekki um, að það sé stefna ríkisstj. að skapa nýtt efnahagskerfi, fyrr en menn vita, hvers konar kerfi er ætlunin að skapa. Það er þess vegna ekkert undarlegt, þó að okkur þm. langi til þess, að hæstv. fjmrh. sé hér viðstaddur hjá okkur, til þess að við getum fengið að heyra um þetta nýja efnahagskerfl. Það væri ekki gaman fyrir okkur, ef það væru einu sinni enn bara nýju fötin keisarans, sem ætti að fara að klæða ríkisstj. í, ef aumingja hæstv. ríkisstj. ætti nú að standa berstrípuð eftir nokkurn tíma, ef þetta nýja efnahagskerfi væri ekkert haldbetra en nýju fötin keisarans. Þess vegna held ég, að það sé alveg óhjákvæmilegt, fyrst hæstv. fjmrh. er nú nýr í ríkisstj., nýr sem fjmrh., og gefur þess vegna svona skorinorðar yfirlýsingar, að hann lýsi þessu nýja efnahagskerfi fyrir okkur. Maðurinn fer varla að tala um nýtt efnahagskerfi, ef hann veit ekki um, að ætlunin sé að skapa kerfi, - og ætli maður að skapa kerfi, þá veit hann, hvernig það er. Það er kannske hitt til, að hann hafi einhverja hugmynd um, hvernig kerfið eigi að vera, en hinir ráðh. séu alls ekki búnir að fallast á það. Ef svo væri, þá væri náttúrlega enn þá meiri þörf á því, að hann lýsti þessu efnahagskerfi fyrir okkur. Ef til vill er þetta nýja efnahagskerfi hans svo gott, að ýmsir þm. vildu fara að fylgja því, ef hinir ráðh. væru með eitthvað miklu verra. Kannske er líka hitt til, að hans efnahagskerfi sé svo slæmt, að menn vildu miklu frekar aðhyllast eitthvað, sem hinir ráðh. væru með. Ég held það væri alveg nauðsynlegt, að við fengjum að vita um þetta. Ég tók eftir, að hæstv. ráðh. talaði dálítið flott, sló dálítið um sig. Hann sagði, að það mundi vanta 200–300 millj. kr. Ég hélt, að forsrh. hefði sagt, að það væru 250 millj. kr. En þetta er kannske nokkuð mikið á reiki, hvort það eru 200, hvort það eru 300, - vonandi fáum við ekki að heyra eftir einn mánuð, að það séu 400. M.ö.o.: ef annars vegar á að vera búið að skapa nýtt efnahagskerfi og móta stefnu ríkisstj. viðvíkjandi því og hins vegar sé vafamál, hvort það séu 200 eða 300 millj., sem vantar, þá er satt að segja ekkert óeðlilegt, þó að maður vilji gjarnan fá að vita, hvað af þessu öllu saman það er, hvort það eru 200 eða 300 og hvort búið er að ákveða stefnu ríkisstj. viðvíkjandi nýju efnahagskerfi eða ekki. Meðan hæstv. fjmrh, eða aðrir ráðh. gefa ekki neina yfirlýsingu um stefnuna í þessu og meðan við fáum ekki að heyra frá þeim hér á Alþingi, hvort það eru 200 millj., hvort það eru 250 millj. eða hvort það eru 300 millj., sem vantar, og með hvaða kerfi þeir ætla að skapa þessar milljónir, þá er máske ekki óeðlilegt, að við höldum okkur ofur lítið að einu upplýsingunum, sem við höfum fengið enn þá, - upplýsingum, sem enginn úr hæstv. ríkisstj. hefur mótmælt, og upplýsingum, sem eru frá helzta sérfræðingi ríkisstj. í þessum málum, frá æðsta samstarfsmanni ríkisstj. í efnahagsmálum, Jónasi Haralz ráðuneytisstjóra. Í ræðu, sem birt er í Morgunblaðinu og hann hélt 1. desember, í þeim sex boðorðum, sem hann segir ríkisstj., að hún eigi að breyta eftir, tekur hann m.a. fyrir, hvernig afgreiða skuli fjárlögin. Ég veit ekki, hvort hæstv. fjmrh. litur á það sem einhverja véfrétt, en ég vona a.m.k., að hann geri það ekki. Það stendur í þessari ræðu, eins og hún er birt í Morgunbl., í öðru boðorðinu þar, með leyfi hæstv. forseta: „Fjárlög verða að vera hallalaus og helzt með nokkrum greiðsluafgangi. Binda verður enda á lánveitingar úr ríkissjóði og draga úr eða helzt hætta með öllu veitingu ríkisábyrgða fyrir lánum. Þetta hvort tveggja, veiting lána og ábyrgða, er verkefni banka, sem ríkissjóður getur ekki tekið að sér, svo að vel fari.“ Er þetta stefnan? Er þetta einn liðurinn í nýja efnahagskerfinu? Ef svo er, má ég þá minna á, hvað gerðist hér á Alþingi í þessum efnum fyrir 25 árum? Þá var nýtekin við völdum ríkisstjórn. Ísland var fátækt, átti erfitt. Það var kreppa og atvinnuleysi í landinu, og ríkisstj. vildi gjarnan reyna að vinna að því að byggja upp atvinnulíf landsins. En til þess þurfti hún að fá leyfi til að taka erlent lánsfé. Það var m.a. á þeim tíma verið að undirbúa það að koma upp fyrstu Sogsvirkjuninni og verið að undirbúa það að koma upp hitaveitu í Reykjavík. Hver voru skilaboðin, sem sú ríkisstj. fékk viðvíkjandi lántökum erlendis og ríkisábyrgðum? Skilaboðin, sem sú ríkisstj. fékk, - það var ríkisstj. Framsóknar og Alþfl., sem tók við árið 1934, - voru þau, - það var frá Hambros Bank í London, sem var aðalviðskiptabanki Íslands, - að ríkisstj. yrði að gera svo vel að gefa yfirlýsingu um það, að hún ætlaði ekki að ganga í neinar ríkisábyrgðir og ekki aðstoða nein atvinnufyrirtæki á Íslandi til þess að vinna að þjóðþrifamálum, sem menn höfðu áhuga á, bæði Reykjavíkurbær og fleiri. Ríkisstjórnin varð að gefa svona yfirlýsingu, af því að útlendur banki heimtaði það, og þetta þýddi m.a., að ríkisstj. mátti ekki ábyrgjast Sogsvirkjunina, og það kostaði mörg ár og langa baráttu að útvega lán til Sogsvirkjunarinnar, af því að ríkið gat ekki ábyrgzt það. Og sömu baráttuna varð að heyja viðvíkjandi hitaveitunni og láta hana dragast lengi þess vegna. Ég hef ofur litla hugmynd um, hvernig hlutirnir gerast, þegar lán hafa verið tekin á Íslandi á síðustu tímum. Ég veit og hef upplýst það hér áður, að eitt af skilyrðunum fyrir lánunum, sem Sogsvirkjunin fékk, - sú Sogsvirkjun, sem fullgerð var árið 1953, Írafossvirkjunin, - var skilyrði frá hálfu Alþjóðabankans, að helmingurinn af öllu rafmagni, sem hægt væri að framleiða með virkjununum, væri seldur á verði, sem raunverulega var undir kostnaðarverði til áburðarverksmiðjunnar í næstu 15 ár. M.ö.o.: ég veit ósköp vel, hvernig Alþjóðabankinn setur íslenzkum stjórnarvöldum skilyrði í sambandi við lánveitingar. Ég veit líka, hvernig reynt var að koma áburðarverksmiðjunni úr ríkiseign, gera hana að hlutafélagi undir þrýstingi slíkra aðila, og ég veit, hvernig reynt var að koma sementsverksmiðjunni úr ríkiseign, þótt sú stjórn, sem þá sat að völdum, stæði vel á móti þeirri tilraun og léti hana ekki heppnast. Ég vil spyrja, og það væri gott, að hæstv. fjmrh. upplýsti það: Hvernig stendur á, að ráðuneytisstjóri efnahagsmrn. og ríkisstj. skuli gefa í ræðu, sem haldin er um sama leyti og einn helzti maður Efnahagssamvinnustofnunarinnar er á ferðinni hér, eins konar fyrirskipun, því að hér er að ræða um fyrirskipun: binda verður enda á lánveitingar úr ríkissjóði, - hvernig stendur á, að þetta er gert, á sama tíma sem á að senda Alþingi heim? Ég get svarað þessu. Það stendur þannig á því, að þessir menn, sem þarna eiga að starfa, standa í sambandi við útienda aðila, Alþjóðabankann, og fara eftir áliti frá þeim um þessi mál. Og hér koma útlendir aðilar, eins og Sargent nú, og gefa yfirlýsingar um það í fyrirlestrum í háskólanum, að ef kartöflurækt sé minnkuð á Íslandi og aðrar slíkar álíka viturlegar ráðstafanir, þá séu allir styrkir til reiðu, sem Efnahagssamvinnustofnunin geti í té látið, og annað slíkt. M.ö.o.: það eru þarna útlendir aðilar, sem hafa ekki hundsvit á íslenzkum atvinnuháttum, eins og þeir sýna í sínum ræðum og afskiptum, að gefa eins konar fyrirmæli til okkar Íslendinga, til ríkisstjórnar, til hæstv. fjmrh. um, hvernig eigi að afgreiða fjárlög til Alþingis, hvort það eigi að vera ríkisábyrgðir á fjárlögum. Þeir ætla að fara að fyrirskipa, hvernig 22. gr. sé. Hvað ætla þessir menn sér? Hvað leyfa þeir sér? Er þetta nýja efnahagskerfið, sem á að koma? Á það, sem var neyðarúrræði fyrir íslenzku þjóðina, þegar hún var beygð undir erlent vald, undir brezka bankavaldið árið 1934, á það að vera eitthvert evangelíum, á það að vera einhver fagnaðarboðskapur, sem sérfræðingar flytja núna um, hvernig traustur efnahagsgrundvöllur eigi að vera? Meðan hæstv. fjmrh. fæst ekki til að gera grein fyrir sínu nýja efnahags- og fjármálakerfi, verð ég að halda mér áfram við yfirlýsingar hins sameiginlega ráðuneytisstjóra allrar ríkisstjórnarinnar, sérfræðings hennar í efnahagsmálum. Hvernig byrjar fjórða boðorðið hjá honum í þessari ræðu, sem ég vitnaði í áður? Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Sama gengi verður að gilda fyrir útflutning og innflutning, er sé miðað við að skapa jafnvægi í greiðsluviðskiptum landsins við önnur lönd. Það er einmitt hlutverk gengisins að skapa slíkt jafnvægi, og ekkert annað tæki er til, sem getur komið í þess stað.“ Svo mörg eru þau orð. Má ég vekja athygli hæstv. ríkisstj. á því, hvað gengisbreyting, hún er venjulega aðeins rædd í sambandi við, hvort kaupgjald, raunverulegt kaupgjald hækki eða lækki, hvort útflutningsafurðirnar hækki eða lækki, og við höfum rætt það svo oft, að ég ætla ekki að gera það að umtalsefni, - en má ég vekja athygli hæstv. ríkisstj. á því, ef hún hefur ekki þrauthugsað það mál, hvers konar tilfærsla gengisbreyting nú væri á öllum eignum í landinu? Ég skal skýra, hvað ég á við. Það voru gerðar í tíð vinstri stjórnarinnar ýmsar ráðstafanir, sem ég fyrir mitt leyti var á móti. Með þeim ráðstöfunum, 55 prósentunum og öðru slíku, hefur engin eignatilfærsla verið gerð. Ég skal. skýra þetta nánar. Við skulum taka togareiganda, sem hefur fengið togara á 3 millj. kr. á sínum tíma, - fengið 75–85% af þessum 3 millj. kr. að láni frá ríkinu, og að nokkru leyti stendur þetta enn þá sem skuld við stofnlánadeild sjávarútvegsins við Landsbanka Íslands. Þrátt fyrir útflutningsuppbæturnar og 55 prósentin og önnur prósent, sem á hafa verið lögð, þá er eignaafstaða þessa togaraútgerðarmanns hin sama og hún var áður. Viðkomandi togaraútgerðarmaður eða ef hann er eigandi hraðfrystihúss, sem líka hefur fengið slíkt stórlán úr ríkissjóði, og aðrir slíkir, - viðkomandi togaraútgerðarmaður, hraðfrystihússeigandi eða slíkur er jafnháður ríkisvaldinu og áður um rekstur síns útvegs, og þar með er hans eignarhald á þessum eigum honum ekki sérstaklega mikils virði, ekki a.m.k. hægt fyrir hann að nota það sem eign á móti ríkinu og þjóðfélaginu, á meðan þetta ástand ríkir, sem nú er. Eigandi hraðfrystihúss og eigandi togara verður að koma á hverju ári til ríkisins, til þjóðfélagsins og segja við ríkisstj., hver sem hún er: Get ég fengið samning við ykkur um að reka minn útveg og mitt hraðfrystihús? Og ríkisstj. er þá í þeirri aðstöðu, að hún getur sagt við hann, eins og flestallar ríkisstj. hafa gert á Íslandi á undanförnum áratugum, - hún getur sagt við hann: Já, það er sjálfsagt, við viljum tryggja, að þú getir rekið þinn atvinnuveg, vegna þess að hann er um leið undirstaða okkar þjóðarbús, og við viljum tryggja, að þú getir rekið hann án þess, að það sé taprekstur. Þess vegna viljum við veita þér uppbætur. - Þetta hafa ríkisstj. sagt á Íslandi nú í meira en áratug. Þessar ríkisstj. hafa getað sagt þetta vegna þess, að viðkomandi eigandi varð að koma til ríkisins og biðja um að fá að reka þetta. Og ríkisstj. gátu um leið sett það skilyrði, að hann ræki þennan atvinnuveg, að togurunum væri haldið úti, að hraðfrystihúsin væru rekin. Hvað gerist nú, svo framarlega sem gengi er breytt? Ég vil undirstrika þetta, vegna þess að ég efast um, að þeir menn, sem tala núna um gengisbreytingar, reikni með því, hvaða afleiðingar þetta hefur. Eignin, sem eigandi hraðfrystihúss á núna í sínu hraðfrystihúsi, er orðin raunverulega hverfandi lítils virði. Þjóðfélagið hefur sterk tök á þessari eign, einmitt í gegnum þetta uppbótakerfi, sem alltaf er verið að bölva. Þjóðfélagið, ríkið hefur í gegnum það tök á þessum einkaatvinnurekendum til þess að geta knúið þá til að gera út og reka sin hraðfrystihús. Hvað gerist, um leið og gengi er breytt? Þá gerist það, að skuldirnar, sem þessir menn eiga, eru svo að segja afskrifaðar. Ég skal taka sem dæmi, að þeir hafa fengið þessi lán, fjöldinn af þessum mönnum, meðan dollarinn enn þá var kr. 6.32, og sumir hafa fengið lán seinna, eftir að hann komst upp í 16 kr. Ef dollarinn væri nú settur upp í 38 kr., þá yrðu svo að segja allar skuldir þessara manna, allar skuldbindingar þeirra hvað fjármuni snertir gagnvart ríkinu þurrkaðar út. Og þeir eiga þessar eignir. Þeim eru gefnar þessar eignir sem einstaklingseign þeirra, óháð ríkinu og óbundin því á allan hátt. Þessi till. frá þessum ráðuneytisstjóra þýðir fyrir utan allt annað, fyrir utan alla árás á lífskjör almennings, og allt saman annað slíkt, þá þýðir hún að gefa nokkrum atvinnurekendum í landinu hundruð milljóna króna, færa þeim ávísun fyrir því, gefa þeim sem algera einkaeign þeirra fyrirtæki, sem nú eru að vísu að nafninu til í þeirra eigu, en þjóðfélagið hefur svo sterk tök á, að þeir geta ekki ráðið þessum eignum nema í samkomulagi við þjóðfélagið. Ég veit ósköp vel, jafnvel og aðrir hv. þm., hve leiðinlegt uppbótakerfið er, hvaða galla það hefur, hvaða spilling er viða með því, hvaða óhagræði er í sambandi við það og tekjuöflunina til þess. En fyrir utan allt annað, utan alla þá tryggingu, sem það hefur verið fyrir stöðugri atvinnu í þjóðfélaginu, og annað slíkt, þá vil ég benda á þennan þátt. Og af hverju er ég að benda á hann? Af því að ég býst við, að meginið af þeim mönnum, sem fjalla um þessi mál nú, þekki alls ekki það ástand í þjóðfélaginu, þegar einkaeigendurnir gátu ráðið yfir þessum eignum án þess að spyrja þjóðfélagið og ríkisstj. Ég man eftir ástandinu hér 1936. Alþfl. hefði kannske gott af að hugsa um það, hann var þá í stjórn með Framsfl. Þá stöðvuðu togaraeigendurnir hér í Reykjavík, sem þá áttu alla togarana, þeir stöðvuðu alla togarana til þess að knýja ríkisstj. til þess að láta að vilja sínum. Ég vil vekja athygli þeirra, sem hugsa um gengislækkun bara sem eins konar bókfærslu í dag, á því, að það þýðir að stela raunverulega frá ríkinu og almenningi og þjóðinni hundruðum milljóna króna, sem yrðu gefnar ríkustu mönnum Reykjavíkur, afskrifaðar skuldirnar á þeirra fyrirtækjum, afskrifaðar allar skuldbindingar þeirra gagnvart ríkinu og þeim gefin í einkaeign öll þau hraðfrystihús og togarar, sem þeir hafa nú að nafninu til sem sína eign, en þeir geta ekki ráðstafað sem sinni eign nema í samfélagi við ríkið. Ég vil vekja athygli á þessu, vegna þess að strax og búið væri að breyta genginu svona, þá er skipt um herra í þjóðfélaginu. Í dag eru það ráðherrarnir, sem milljónamæringarnir í Reykjavík verða að koma til og spyrja þá: Get ég fengið samkomulag við þig nú fyrir nýárið um að fá að gera út? Get ég fengið samkomulag við þig? - Og ráðh. getur sagt: Já, ég skal láta þig hafa svona og svona miklar uppbætur, þú færð kannske 5000 kr. fyrir hvern dag, sem þú rekur togarann. - Og það þýðir, að atvinnurekandinn vill heldur reka togarann en láta hann liggja. Það voru þeir dagar hér, að togararnir voru bara gerðir út hundrað daga á ári, og þeir dagar geta komið aftur, ef togaraeigendurnir fá algera einkaeign yfir sínum togurum. Það er alveg rétt, að það er óttalegt ónæði að því fyrir ríkisstj. að þurfa um hver áramót að gera sérstakar ráðstafanir til þess, að útflutningsatvinnuvegirnir gangi. En ég veit ekki, hvort þeirri ríkisstj. þætti betra að vera við völd, sem væri stillt frammi fyrir því af voldugum milljónamæringum, sem væru búnir að fá alger eignaryfirráð yfir sínum fyrirtækjum eftir slíka gengislækkun, ef dollarinn væri settur upp í 38 kr., - ég veit ekki, hvort þeim ráðherrum þætti betra að vera í sínum sessi, sem sæju alla togarana og hraðfrystihúsin stöðvuð, vegna þess að atvinnurekendurnir væru að heimta þetta og þetta og skipuðu ríkisstj. að láta það í té. Það var ástand, sem við þekktum áður, t.d. 1936, við sem höfum lifað alla kreppuna hér. Ef gengislækkun er gerð og útflutningsuppbæturnar þurrkaðar burt, þá eru öll þau afskipti og öll þau áhrif, sem ríkið hefur haft undanfarið á einkaatvinnurekendurna, þurrkuð út. Það eina, sem við þá gætum gert til þess að knýja slík afskipti í gegn, er bein þjóðnýting, sem yrði helmingi harðvítugri að berjast um, vegna þess að eftir stjskr. er það nokkuð dýrt fyrir ríkið að verða kannske að taka eignarnámi seinna meir alla togarana og frystihúsin. Og af hverju yrði það dýrt? Það yrði dýrt vegna þess, að hér eru nú menn, sem ætla að fara að gefa atvinnurekendunum í Reykjavík, milljónamæringunum í Reykjavík, allar þessar eignir með gengislækkun. Ef Alþingi ákvæði á morgun að þjóðnýta togarana og hraðfrystihúsin, þá er það auðveldur hlutur og ódýr, ódýrt fyrir þjóðfélagið. Ef þessi gengislækkun verður gerð, þá kostar það þjóðfélagið hundruð milljóna króna, ef ekki meira, að kaupa þetta af þessum aðilum. Og þó er það ríkið, sem hefur lánað þessum mönnum allt, sem þeir þurftu svo að segja til þess að koma þessu upp, lánað þeim upp í 70 og 80% af andvirði þessara eigna. Ég veit ekki, hvort hæstv. ríkisstjórn eða sá ráðuneytisstjóri, sem skrifar þetta, hefur athugað þessa hlið á málinu. Það er að vísu ekki möguleiki á því nú að fá fram ráðstafanir um þjóðnýtingu á stærstu hraðfrystihúsunum. Því miður virðist hér stefnt í öfuga átt af meiri hlutanum. En það er ekki ástæða til þess að gera ráðstafanir til þess, ef menn vildu taka upp svo skynsamlegt fyrirkomulag eins og þjóðnýting á stærstu hraðfrystihúsunum mundi vera, að baka ríkinu með því þann óskapabagga, sem því væri bakaður, ef gengið nú væri fellt. Ég vil vekja athygli á því, að ef slíkt er gert, þá yrði það aldrei aftur tekið, það er ráðstöfun, sem einu sinni er búin og gerð. Ef maður ætlaði að fara að breyta því aftur, þá þýddi það bókstaflega „konfiskation“, þýddi það upptöku eigna án skaðabóta, sem er á móti stjskr., þannig að þeir menn, sem mundu gera svona ráðstafanir núna, þurfa helzt að vita, hvað þeir gera. Ég var líka í fjhn. þessarar hv. d., þegar gengislækkunin var gerð 1950. Ég stóð líka í því þá að yfirheyra þann efnahagsmálaráðunaut, sem ríkisstj. hafði, og við sáum þá strax, ýmsir í fjhn., hvert þetta mundi leiða, ráðstafanirnar, sem gerðar voru, og það sýndi sig árið eftir. Þeir höfðu reiknað vitlaust, reiknað allt vitlaust þessir menn, af því að þeir þekktu ekki ástandið hér á Íslandi. Þess vegna veit ég, hve mikil nauðsyn er á því, að hægt væri að ræða þessi mál við þá menn, sem nú eiga að taka ákvarðanir um þau, bara vegna þess, að við, sem eldri erum á þinginu, höfum ýmsa reynslu í þessum efnum, sem er gott að þeir yngri viti af. Þeir síðan um það, hvernig þeir vilja hagnýta hana. Það eru menn hér á þinginu, sem mundu svara viðvörun minni við því að gefa milljónamæringunum í Reykjavík mörg hundruð milljóna króna og ótakmarkað eignarhald á fyrirtækjum, sem ríkið hefur lánað þeim peninga til að koma upp, - það eru menn, sem mundu segja: Það er hið eina rétta í þjóðfélaginu, að örfáir menn eigi öll atvinnutækin, og þess vegna er ágætt, að ríkið gefi þeim þetta. Það eru til slíkir menn. En ég vildi a.m.k., að þeir, sem væru á annarri skoðun, þeir, sem álitu heppilegt, að almenningur réði sjálfur nokkru um og ríkið og bæjarfélögin réðu sjálf nokkru um þau fyrirtæki, sem við byggjum líf okkar á, gerðu sér það fullkomlega ljóst, hvað þarna væri um að ræða. Í því, sem ég vitnaði í áðan, segir þessi ráðuneytisstjóri: „Það er einmitt hlutverk gengisins að skapa slíkt jafnvægi, og ekkert annað tæki er til, sem getur komið í þess stað.“ Þessi setning ein sýnir, af hvílíkri fádæma fávizku og yfirborðshætti er talað um þessi mál, í tón, eins og menn væru að boða algildan sannleika, eins og gengið sé eina aðferðin til þess að skapa svona jafnvægi. Í meiri hluta af löndum veraldarinnar er gengið ekki einu sinni það, sem notað er til að skapa svona jafnvægi. Gengið var það einu sinni, um miðja 19. öld. Það var á tímum hinnar óhindruðu, frjálsu samkeppni, á tímum Manchester-stefnunnar, eins og það er kallað í hagfræðikenningum, þá var þetta rétt. Og hvernig var þá? Jú, þá var hægt að kaupa hvaða gjaldeyri sem var í hvaða landi sem var fyrir gjaldeyri annarrar þjóðar, - algerlega frjáls gjaldeyrissala, og gengi hverrar þjóðar var skráð af kauphöllunum daglega eftir því, hvernig gekk hjá viðkomandi þjóð. Þetta er fyrirkomulag, sem er horfið fyrir allmörgum áratugum, og það eru ekki nema tvær, þrjár, fjórar þjóðmyntir í veröldinni, sem þetta gildir um núna. Meginið af öllum þjóðum veraldarinnar hefur aðrar aðferðir til þess að skapa sér jafnvægi. Og meira að segja þær þjóðir, sem sjálfar þykjast nú halda mest í þetta við skulum segja Bandaríkjamenn með sinn volduga dollar, - meira að segja þeir skrá dollarinn hringlandi vitlaust og viðurkenna það. Hann er ekki skráður eftir gullgengi. Meginið af þjóðfélögum veraldarinnar hefur aðrar aðferðir til þess að skapa þetta jafnvægi. Sum þjóðfélög, eins og þau sósiallstísku þjóðfélög, gera þetta með algerlega framkvæmdum áætlunarbúskap. Þjóðir, sem eru okkur skyldastar og nánastar, blanda þessum kerfum saman, - við skulum segja Norðmenn, sem framkvæma allmikinn áætlunarbúskap og hvers konar eftirlit, en reyna að hafa vissa hluti frjálsa um leið, en undirbyggja með áætlunarbúskapnum þann atvinnurekstur, sem þeir álíta að geti gefið sem mestan gjaldeyri. En Norðmenn, hvað gera þeir um leið? Norðmenn styrkja sinn sjávarútveg. Ef það eru einhverjir menn, sem láta sér detta í hug, að afnám uppbóta sé fyrirkomulag, sem er einhvers staðar annars staðar í gildi í heiminum, þá eru þeir menn blekktir. Mér þætti gaman að sjá framan í þær þjóðir, sem hafa ekki uppbætur í einhverju formi. Við skulum taka fyrst og fremst Bandaríkin. Hvaða þjóð er það, sem gerir meira að því að kaupa upp landbúnaðarafurðir heldur en Bandaríkin, styðja landbúnaðinn með því? Þau gera þær ráðstafanir núna, að upp undir tveggja ára framleiðsla af landbúnaðarvörum Bandaríkjanna liggur í eigu bandaríska ríkisins uppkeypt. En það er keypt upp með því skilyrði, að um leið séu bændurnir að minnka ræktunina, eyðileggja ræktað land í Bandaríkjunum. Englendingar styrkja sína eggjaframleiðslu þannig, að þeir eru búnir með uppbótunum til eggjaframleiðenda að eyðileggja allan markað fyrir dönsk egg í Englandi. Uppbótakerfið er því hjá öllum þessum þjóðum, sem eru að senda sína sérfræðinga nú til okkar og segja okkur: Afnemið þetta. Skapið gengi, sem er alveg frjálst, og látið gengið eitt skapa jafnvægið. - Það er engin þjóð í heiminum, sem framkvæmir þetta. Ekki nokkur. Og það eru valdamenn vissra þjóða, sem dettur í hug að telja mönnum trú um, að þetta sé gert. Það eru engir stjórnmálamenn í veröldinni kosnir af sínum þjóðum til þess að stjórna, sem láta sér detta í hug að ætla að eyðileggja sinn eigin þjóðarbúskap með því að gera hann að tilraunastöð fyrir einhvers konar hagfræðikenningar. Hver einustu stjórnarvöld í veröldinni skipta sér af því, hvernig þjóðarbúskapurinn er rekinn, hafa áhrif á hann, á hinn undarlegasta hátt oft og tíðum. Þess vegna er það alveg fram úr hófi, ef t.d. nýju fötin keisarans, nýja efnahagskerfið hæstv. fjmrh., skyldi nú eiga að fara að búa til úr þessu efni. Það er ekki miklu betra en þegar átti að afnema söluskattinn um árið. Og ef svo skyldi nú vera, á meðan við fáum ekki að sjá framan í nýju fötin, að það ætti að sníða þau úr þessu, þá heldur ráðuneytisstjórinn áfram og segir í fimmta boðorðinu, með leyfi hæstv. forseta: „Breyta verður,“ - ekki vantar tóninn, „breyta verður núverandi reglum um tengingu verðlags og kaupgjalds og tengingu kaupgjalds og afurða- og fiskverðs, þannig að ekki sé hætta á víxlverkun verðiags og kaupgjalds.“ „Breyta verður“ - hvað hugsar þessi maður? Hverjir eiga að breyta? Er það Alþingi, sem á að breyta þessu? Það getur það að vísu á mjög eðlilegan hátt viðvíkjandi afurðaverðinu og fiskverðinu, sem sett var inn í lögin í vetur og Sjálfstfl. og Alþfl. þá stóðu að, og voru mjög vitlausir hlutir þar gerðir að mínu áliti. En „breyta verður núverandi reglum um tengingu verðlags og kaupgjalds“. Er það meiningin, að það eigi að fara að fyrirskipa, á hvern hátt kaupgjald og verðiag skuli tengt? Í 17 ár hefur nú kaupgjald meira eða minna breytzt í hlutfalli við verðlag. Allir aðilar, jafnt verkamenn sem opinberir starfsmenn, hafa fengið dýrtíðaruppbót, ef dýrtíðin hefur vaxið, til þess að firra því, að þeir þyrftu að fara út í sífelld verkföll til þess að laga sitt kaupgjald að dýrtíðinni, bæta sér hana upp. Og þó að margt megi að þessu fyrirkomulagi finna, þá hefur það gefizt þannig vel fyrir almenning, að það hefur tryggt hann gegn því, að dýrtíð, ef hún væri aukin í þjóðfélaginu, lenti einvörðungu á honum.

É:g vil spyrja hv. ræðumann, hvort hann eigi mikið eftir af ræðu sinni.

Já, ég á nokkuð eftir enn þá.

Ef svo er, þá vil ég biðja hann að gera svo vel að gera hlé á ræðunni.

- [Frh.].