Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í sjálfu sér hef ég ekki miklu að svara hæstv. ráðh. Það voru þó aðeins nokkur atriði í ræðu hans, sem ég vildi fara örlítið inn á. Hæstv. ráðh, vildi álita, að ég hefði haldið því fram í ræðu minni við 2. umr. þessa frv., að ég hef$i talið æskilegt og sjálfsagt, að verðskrá Verkfræðingafélags Íslands tæki gildi óbreytt eins og hún var lögð fram frá Verkfræðingafélaginu. Ég held, að hér gæti allmikils misskilnings hjá hæstv. ráðh. Í nál. mínu á þskj. 314 stendur, að ég taki ekki afstöðu til gjaldskrárinnar. Það er af allt öðrum ástæðum, sem ég legg til, að frv. verði fellt, heldur en því, að ég hafi tekið neina afstöðu til hennar, hvorki til né frá. Hinu held ég fram og hélt fram í minni framsöguræðu, að brbl. væru frekleg skerðing á samningafrelsi verkfræðinganna, að þeir gætu samið sjálfir um kaup sitt og kjör á frjálsum grundvelli. Ég endurtek það, sem ég sagði í minni framsöguræðu og fram kom í nál. á þskj. 314, að ég er algerlega mótfallinn því, að kaupdeilur séu leystar með löggjöf, slíkar aðgerðir af hendi ríkisvaldsins eru hin freklegasta skerðing á öllu samningafrelsi og eyðilegging á athafnafrelsi til samninga þeirra aðila, sem verða fyrir slíkum árásum af hendi ríkisvaldsins. Hinu hélt ég og fram, að öll afstaða hæstv. ráðh. í málinu væri mjög hæpin og rökstuðningur hans fyrir setningu brbl. gæti orkað tvímælis. Fyrir þessari skoðun minni færði ég fram að mínum dómi allveigamikil rök, og ég tel alveg óþarft að endurtaka þau hér, enda standa þau að mestu óhrakin. Þá þurfti hæstv. ráðh. að bregða sér austur á Volgubakka, enda er það vanalegt af þessum herrum, þegar þeir þurfa að verja lélegan og hæpinn málstað. Hæstv. ráðh. sagði, að ég væri með gjaldskránni m.a. til þess að skapa, eins og hann orðaði það, sem mestan launamismun. Í þessu sambandi vitnaði hann vitanlega til Rússlands, þar sem hann taldi launamismun þar mjög mikinn, og það væri þetta ástand í launamálum, sem ég stefndi að með því að vilja láta samþykkja gjaldskrána. Ég hef tekið það fram, að ég hef ekki tekið neina afstöðu til gjaldskrárinnar, aðeins mótmælt þeim starfsaðferðum, er viðhafðar voru, svo að hún næði ekki fram að ganga. Þetta hlýtur hæstv. ráðh. að vita, að ég nú ekki tali um, ef hann hefur lesið nál. Því miður er ég ákaflega ókunnugur launakjörum í Rússlandi. Ég tel mig hafa haft alveg nægilegt að gera með það að kynna mér laun hinna ýmsu starfsgreina hér á landi. Hins vegar hef ég að litlu leyti kynnt mér laun á Norðurlöndum og sömuleiðis örlítið í Englandi. Þar kemur í ljós, að mjög mikill mismunur er á milli launa hins almenna verkamanns og hins sérmenntaða, og því meiri er mismunurinn, eftir því sem viðkomandi aðili hefur notið meiri menntunar og þjálfunar í sérgrein sinni. Þetta veit ég, að hæstv. ráðh. er vel kunnugt um. Þetta sjónarmið hefur hæstv. ráðh. óbeint viðurkennt með því að fá hingað til lands ýmsa erlenda sérfræðinga, aðallega ameríska, sem að margra dómi var gert algerlega að óþörfu, þar sem fyrir voru í landinu menn, sem gátu leyst þessi störf af hendi að dómi þeirra, sem telja sig vera dómbæra þar um. Þessir útlendu sérfræðingar hafa sjaldan haft margt frumlegt fram að bera í þessum málum. En sem sagt, þeir, sem bezt þekkja, telja, að íslenzkir sérfræðingar hefðu verið alveg fullfærir um að vinna þessi verk. En hæstv. ríkisstj. hefur bara orðið að greiða þessum sérfræðingum sinum allt að þreföldu kaupi að dómi Verkfræðingafélags Íslands, eins og fram kemur í grg. þess, miðað við það, að íslenzkir menn hefðu leyst þessi störf af hendi. Við erum náttúrlega efnuð þjóð, Íslendingar. Ég dreg þó í efa, að við höfum efni á því að fá hingað erlenda sérfræðinga og borga þeim þrefalt kaup, miðað við það, sem hægt er að fá íslenzka menn fyrir. Annars er þetta dekur og þetta dálæti hæstv. ríkisstj. á hinum svokölluðu erlendu sérfræðingum og yfirleitt á öllu, sem er erlent, beinlínis hlægilegt og jafnvei þjóðhættulegt og ríkisstj. til lítils sóma. Í sambandi við þetta verkfræðingamál er hæstv. ríkisstj. búin að flæma úr landi stóran hóp verkfræðinga. Það skal þó tekið fram, að áður en þetta verkfræðingamál kom til, voru nokkrir farnir. Mér er sagt, að það séu, eins og nú standa sakir, hvorki meira né minna en 40 íslenzkir verkfræðingar, sem eru í starfi erlendis. Virðist mér svo og mörgum öðrum, að hér sé stefnt til stórvandræða, ef ekki fæst úr bætt. Það munaði ekki miklu, að hæstv. ríkisstj. vegna þjösnaskapax og algers skilningsleysis á kjörum starfandi lækna á sjúkrahúsum og viðar tækist að flæma burt mikinn fjölda lækna, starfandi lækna á sjúkrahúsum, til annarra landa, þar sem störf þeirra og þjónusta mundi hafa verið metin í öðru ljósi en hér hefur verið gert. En sem betur fór náðist samkomulag við læknana á síðustu stundu, áður en til stórvandræða kom. Það er ekki alltaf bezta leiðin í kaupdeilum að sýna mikinn þjösnaskap og stífni. Slíkar aðferðir eru að mörgu leyti fyrir fram fordæmdar til að mistakast, og væri hægt að benda þar á mörg hliðstæð dæmi. Ég vildi leggja til við hæstv. ríkisstj., að hún réði beinlínis til sín mann, sem kenndi henni mannasiði í meðferð kaupgjaldsmála hér á landi. Þess væri sannarlega ekki vanþörf. Ég mótmæli því sem alveg tilhæfulausum ósannindum hjá hæstv. ráðh., að ég hafi haldið því fram, að hann og ráðuneyti hans hafi ekki borið saman eldri gjaldskrá við hina nýútgefnu gjaldskrá Verkfræðingafélags Íslands. Það, sem ég sagði um það mál, var aðeins það, sem stóð í fundargerð og álitsgerð Verkfræðingafélags Íslands. Ég spurði aðeins hæstv. ráðh., hvort þau ummæli, sem stæðu í álitsgerð Verkfræðingafélagsins, væru rétt eða röng. Þessari fsp. minni lét hæstv. ráðh. ósvarað. Hæstv. ráðh. vildi halda því fram, að Verkfræðingafélag Íslands hefði ekki viljað afhenda allshn. reglugerðina. Sér er nú hvað! Á fundi í n., þar sem fulltrúar Verkfræðingafélags Íslands voru mættir, fékk ég að sjá gjaldskrána, en tími vannst ekki til að gera þar neinn viðunandi samanburð á eldri og yngri gjaldskrám. Hins vegar er það upplýst, að hæstv. ráðh. eða það rn., sem þetta mái fellur undir, og máske fleiri rn. hafa fengið hvorki færri né fleiri en 10 eintök af hinni nýju gjaldskrá. Það virðist því hafa verið útlátalítið af hendi hæstv. ráðh. að láta allshn, hafa eitt eintak til athugunar. Þá lét hæstv. ráðh. því ósvarað, hvort það væri rétt, að ríkisstj. hefði greitt til erlendra og amerískra verkfræðinga og sérfræðinga 25 dali á klst., eða í íslenzkum kr. 1075 á klst., fyrir rannsóknarstörf hér innanlands, eins og Verkfræðingafélag Íslands heldur fram að gert hafi verið. En þetta eru ekki mín orð, þetta stendur í áliti frá Verkfræðingafélaginu, og er við það að sakast, ef hér er ekki rétt með farið. Ég leyfi mér enn á ný að endurtaka þá fsp. til hæstv. ráðh. og skora á hann að svara því og segja til um, hvort hér sé rétt með farið eða ekki. Hæstv. ráðh. vildi halda því fram, að málflutningur minn fyrr við 2. umr. þessa máls hafi verið slíkur, að hann hafi ekki verið svaraverður. Hæstv. ráðh. má gjarnan hafa þessa skoðun sína alveg óáreittur frá minni hendi. Hitt get ég sagt þessum hæstv. ráðh., að öll framkoma hans í þessu máli verður honum lítt til álitsauka, heldur hið gagnstæða. Að nota ríkisvaldið á milli þinga til þess að knésetja með valdi þá aðila, sem vilja fá kjör sin bætt, er í hæsta máta ólýðræðislegt og í alla staði óþolandi. Hæstv. ráðh. neitaði að eiga viðræður við fulltrúa frá Verkfræðingafélaginu um gjaldskrána, og verður sú framkoma að teljast alveg með eindæmum. Hvernig sem það mál er skoðað, verður ekki hjá því komizt að álykta, að það, sem hafi ráðið gerðum hæstv. ráðh., hafi verið það eitt að beita valdboði í skjóli þess valds, sem ráðh. hafa á milli þinga, enda er það í fullu samræmi við sams konar afstöðu hæstv. ríkisstj. í hliðstæðum málum. Ég sé enga sérstaka ástæðu til þess að svara hv. 4. þm. Norðurl, v., frsm. meiri hl. allshn., nema að litlu leyti, enda kom fram í svarræðu hans fátt nýtt, sem máli skipti. Í minni framsöguræðu hélt ég því fram, að hann hefði ekki fært fram nein frambærileg rök fyrir nauðsyn þess, að brbl. voru sett. Rök hv. frsm. meiri hl, n. voru þau ein, sem felast í grg. fyrir brbl. Þau rök tel ég harla lítils virði, eins og fram kom í framsöguræðu minni. Ég get svo lokið máli mínu, en vil að lokum endurtaka það, að ég legg til, að frv. verði fellt. Verði till. mín felld og sömuleiðis rökstudd dagskrá hv. 4. þm. Sunnl., mun ég greiða atkv. með brtt. hv. 3. þm. Reykv.



Herra forseti. Við fjórir þm, þessarar hv. d. höfum leyft okkur að flytja frv. til l. um breyt. á I. nr. 93 frá 1947 um aðstoð af ríkisins hálfu til vatnsveitna. Í þessum lögum er kveðið á um efnahagslega aðstoð ríkissjóðs við sveitarfélög, sem koma sér upp vatnsveitu. Ákvæði l. um þetta atriði og reyndar fleiri eiga einnig við um vatnsveitufélög, sem stofnuð eru samkv. vatnalögunum frá 1923. Styrkur sá, sem heimilt er að veita í þessu skyni úr ríkissjóði, má nema allt að helmingi kostnaðar við stofnæðar, vatnsgeyma, dælur og jarðboranir. Þessi löggjöf frá 1947 hefur reynzt um margt hin nýtasta og gert mörgum sveitarfélögum kleift að leggja í tiltölulega dýrar vatnsveitugerðir með hliðsjón af því að fá kostnað að þessu leyti endurgreiddan. En í framkvæmd hefur þó sá hængur komið á ljós á þessari löggjöf, sem okkur flm. og enda fleirum kemur saman um að þörf sé á að ráða bót á. Það hefur komið í ljós, að þessi styrkur, sem heimilt er að veita úr ríkissjóði, getur orðið æðilitill, þegar sérstaklega háttar, og langt umfram það, sem ætla má að löggjafinn hafi á sinni tíð hugsað sér. Það er í tilfellum, þegar stofnæð svokölluð, sem er einn af fjórum flokkum þeim, sem styrkja má, er tiltölulega lítill hluti af öllu vatnsveitukerfinu. Þá koma svokallaðar aðaldreifiæðar til mjög snemma, og miðast þá styrkurinn við stofnæð, en ekki við dreifiæðar. Svo kemur hitt og til í slíkum tilvikum, að mannvirkjagerð að öðru leyti, sem er styrkhæf, svo sem jarðboranir, vatnsgeymar og dælur, er teljandi lítill hluti kostnaðarins. Þegar svo er, miðast styrkurinn samkv. löggjöfinni einungis við stofnæðina sjálfa, og hún er skilgreind af hálfu þeirra aðila, sem styrkjum úthluta, sem sá hluti vatnsæðar, sem liggur frá vatnsbóli eða upptöku vatns að fyrstu greiningu. Við þessa skilgreiningu er svo styrkurinn bundinn hverju sinni. Við flm. drögum það ekki í efa út af fyrir sig, að þessi túlkun af hálfu þeirrar nefndar, sem úthlutar styrkjum, sé rétt, en hitt er auðsætt, að þegar svo háttar sem ég hef litillega greint, þá er nauðsynlegt, að styrkurinn nái einnig til aðaldreifilínukerfisins að einhverju leyti, ef gagn á að vera að styrkjum úr ríkissjóði. Þessi aðstaða getur komið til, bæði í kauptúnum, þorpum og ekki hvað sízt í sveitum, þar sem strjálbýli er mikið og dreifingarkerfið hlýtur að verða æðiviðáttumikið oftast nær. Við þessar aðstæður getur svo beinlínis framkvæmd vatnsveitugerðarinnar stöðvazt eða orðið allsendis ónóg, nema ríflegur styrkur komi til, en þá skortir heimildir í löggjöfinni til nauðsynlegrar aðstoðar, en þörfin hvað brýnust. Til þess að ráða bót á þessu höfum við flm. gert till. um það í þessu frv., að heimildir til styrkja við vatnsveitugerð verði færðar nokkuð út og þannig, að styrkur úr ríkissjóði skuli einnig ná til aðaldreifiæða. Þetta er að okkar dómi, flm., mjög aðkallandi, þar sem við vitum, að vatnsveitugerðir eru áformaðar, þar sem nauðsynlegt er að geta komið við hærri styrkjum en annars væri, og víða sjáifsagt í kauptúnum og þorpum mun þannig haga til, að þessarar breytingar er þörf. Við flm. teljum, að ekki muni ágreiningi valda þessi okkar stefna í höfuðatriðum, og við lestur á ræðum og grg. frá því 1947, þegar frv. til l. um aðstoð til vatnsveitna var á ferðinni hér í hv. þingi, má ljóslega greina, að meining löggjafans hafi verið sú að geta hverju sinni greitt allt upp í 50% styrk til vatnsveitna á vegum sveitarfélaga eða einstakra vatnsveitufélaga, enda hefur oft komið til þess, að styrkurinn hafi numið allt að þeirri fjárhæð. Að öðru leyti hlýtur sú nefnd, sem þessum styrkjum til vatnsveitna úthlutar, að viðhafa mat um mörg atriði, og svo yrði að sjálfsögðu að nokkru leyti um túlkunina á svokölluðum aðaldreifiæðum, en við fim. erum óhræddir um að leggja slíkt á vald þeirrar nefndar, sem fjallar um úthlutun styrkja. Sé ég ekki ástæðu til þess að orðlengja frekar um frv., en óska þess, að málinu verði vísað að þessari umr. lokinni til 2. umr. og til heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Eg hafði í gær, er ég hætti ræðu minni og fundartíma var lokið, lokið við að skýra frá öllu því, er hafði verið rætt um frv. í n. allt að 54. gr. frv., og tekið þar fram þau atriði, er ég taldi nokkru máli varða af því, sem kom fram í umsögnum og viðræðum um málið, og eins þótt n. teldi ekki ástæðu til þess að taka upp þær till., sem fram voru bornar, og vænti, að hv. alþm. vilji fallast á, að ég hafi þar engu skotið undan, enda taldi það skyldu mína að skýra frá því, hvort sem n. féllst á þær till, eða ekki. Ég vil þá byrja með því að ræða um 1. og 2. till. á þskj. 263, en eins og ég gat um í gær, höfðu komið mótmæli frá Apótekarafélagi Íslands um orðalag á brtt, á fyrrnefndu þskj. Ég óskaði þá eftir því, að hæstv. forseti léti þetta ekki ganga til atkv. við þessa umr., og tók till. báðar aftur til 3. umr., og var það gert vegna þess, að ég bjóst jafnvel við því, að atkvgr. færi fram um málið á deildarfundi í gær, en eins og kunnugt er, var umr. frestað. En hv. heilbr.- og félmn. hefur í dag haldið fund um þetta og önnur mál, og var þar lagt fram bréf það frá Apótekarafélagi Íslands, er ég minntist á hér í gær, og þar færð fram þau rök, sem þeir taka fram í bréfi sínu. Eftir að n. hafði athugað þetta nákvæmlega, féllst hún á það einróma að halda við sínar fyrri tvær till., 1. og 2. till., og vildi ég óska þess af hæstv. forseta, a,ð þær væru einnig látnar ganga til atkv. við þessa umr., nema því aðeins að um það komi einhverjar aðrar óskir en frá n. N. sér ekki ástæðu til þess að fresta afgreiðslu málsins af þessum sökum og getur ekki fallizt á þau rök, sem koma fram í bréfinu, og telur, að frv. sé betur sett með því að afgreiða það með þeim till., sem hún færir þar fram. Það kom til n. umsögn frá Læknafélagi Reykjavikur um 54. gr. frv. Leggur félagið til, að gr. falli niður, þessi till. er einnig studd af Læknafélagi Íslands, en um þetta segir landlæknir, - mér þykir rétt að lesa fyrst umsögn eða ábendingu frá stjórn Læknafélagsins: „Læknafélagið telur mjög varhugavert að setja hömlur á sölu lyfja, þótt þau séu ekki skráð á lyfjaskrá. Má fullvíst telja, að slíkar hömlur mundu í einstökum tilfellum valda afdrifaríkum töfum, að sjúklingar fengju þá meðferð, sem bezt yrði talin hverju sinni. Lagt er því til, að 54. gr. falli niður.“ En um það segir landlæknir: „Heimild til innflutnings sérstakra sérlyfja er hér fyrir hendi. Aths. er því óþörf,“ og vísar í grg. Auk þess upplýsti landlæknir, að þetta væri á misskilningi byggt hjá Læknafélaginu, og var því ekki fallizt á að leggja til, að ábendingin yrði tekin upp sem brtt. við frv. Þá sendi Læknafélag Reykjavíkur einnig umsögn um 55. gr. frv., og hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í mörgum tilvikum eiga sérlyf fullan rétt á sér, og verður ekki án þeirra verið, þótt samsvarandi efni séu fáanleg á frjálsum markaði. Enda þótt krafizt sé vottorða, er ekki þar með alveg tryggt, að það efni, sem selt er á frjálsum markaði, sé eins hreint og jafnist fyllilega að gæðum á við efni sérlyfja. Eðlilegt er, að sérlyfjaframleiðendur vandi sem bezt þá vöru, sem þeir tengja nafn sitt við, og svo er um sérlyfin. Það mun einungis vera á færi hinna stærri lyfjagerða erlendis að búa ýmis virk efni þannig úr garði í lyfjaformi, að eiginleikar hins virka efnis haldist sem bezt og nýtist svo sem til er ætlazt eftir lyfjagjöf. Af eðlilegum ástæðum er augljóst, að lyfjagerð hér á landi mun seint komast í það form, að hún geti tekið eið sér hlutverk hinna stóru og reyndu erlendu lyfjaverksmiðja, og er því sérstaklega varhugavert að skapa með löggjöf hinni innlendu lyfjaframleiðslu einokunaraðstöðu. Samkeppni er hollt aðhald í þessum iðnaði sem öðrum. Of strangar hömlur á notkun sérlyfja geta því komið í veg fyrir, að sjúklingar fái ætíð hin beztu lyf, sem annars er völ á. Einnig er varhugavert og óviðeigandi, að það sé sett á vald annarra en starfandi tækna að hafa áhrif á lyfjameðferð og lækningu sjúkra, taka þannig óbeint fram fyrir hendurnar á læknum og rýra með því gildi hinna almennu lækningaleyfa, sem læknir hefur öðlazt fyrir þekkingu sína og reynslu. Verður að gera þá kröfu, að læknum sé að jafnaði í sjálfsvald sett að nota þau lyf, sem þeir telja bezt henta. Stjórn Læknafélags Reykjavíkur leggur því til, að 55. gr., ef ekki verður niður felld, verði breytt með tilliti til framangreindra sjónarmiða.“ Hér segir landlæknir, að ekki sé ástæða til að óttast neitun á skráningu sérlyfja, sem betri eru talin en skráð lyf, enda gert ráð fyrir slíku, sbr. 55. gr., c- og e-liði. Auk þess var þetta atriði sérstaklega rætt við þá sérfræðinga, sem mættu hjá n., m.a. forstjóra fyrir Lyfjagerð ríkisins, og voru þeir á þeirri skoðun, að það bæri ekki að breyta frv. í þá átt, sem hér er farið fram á. Vildi því n. ekki leggja hér til um breyt. á gr. eða að greinin yrði niður felld. Enn sendi sama félag umsögn um 63. gr. og 66. gr. Vildi n. eigi heldur leggja til, að þær breyt. yrðu teknar upp í frv., en þær brtt., sem talað er um þar, eru raunverulega afleiðingar af brtt., sem áður hafði verið gerð og hefur ekki verið tekin til greina, svo að þær eiga sjálfsagt ekki við, ef ekki eru teknar upp þær breyt., sem þá var farið fram á. Um síðustu brtt., sem er 14. brtt., en hún er við bráðabirgðaákvæði, skal hér fara nokkrum orðum. Hvað snertir a-liðinn urðu allmiklar umr. um þetta atriði. Ef frv. verður að lögum óbreytt, er hér fylgt þeim ákvæðum í l., að embættismenn skuli láta af störfum, er þeir eru 70 ára að aldri, en í 1. lið í ákvæði til bráðabirgða í frv, segir: „Lyfsali, sem er 67 ára eða eldri, er lög þessi öðlast gildi, heldur leyfi sínu í full 3 ár, en þó eigi lengur en til loka þess árs, er hann verður 75 ára." Þá er ákveðið, að lyfsali, sem er 67 ára eða eldri, er lög þessi öðlast gildi, haldi leyfinu í full 3 ár, þó ekki lengur en til 75 ára aldurs. Ef þessi ákvæði kæmu til með að verða samþ. óbreytt, mundu þau valda margvíslegri óánægju og vanda. Yrði þá maður, sem yrði 66 ára, er lögin öðlast gildi, að hætta 70 ára. En maður, sem er 67 ára eða eldri, mætti hins vegar halda leyfi sínu til 75 ára aldurs. Með því að hér er ekki um að ræða embættismenn, sem eiga kröfu á eftirlaunum úr lífeyrissjóðum auk möguleika um uppbót á 18. gr. fjári., ef lifeyrissjóðsgjaldið reynist ekki nægilega hátt til sæmilegrar framfærslu, má ekki láta sömu reglu gilda og um embættismenn almennt. Og með því að lyfsalar hafa þegar komið sér upp lífeyrissjóði, sem þó er enn svo ungur að aldri, að eldri lyfsalar öðlast ekki þar viðunandi lífeyri, þótti n. rétt að leggja til, að 1. tölul. bráðabirgðaákvæðanna yrði breytt svo sem hér segir: „Þeir lyfsalar, sem hafa lyfsöluleyfi, er lög þessi öðlast gildi, og fullnægja ákvæðum l., eiga rétt á að halda leyfinu til 75 ára aldurs.“ Verði till. samþ., eiga allir þeir lyfsalar, sem leyfi hafa fengið, þegar l. öðlast gildi, rétt til að halda þeim til 75 ára aldurs, enda uppfylli þeir ákvæði l. Má fyllilega gera ráð fyrir því, að ýmsir þeirra láti af störfum fyrr fyrir ýmsar aðrar ástæður, eins í þessari stétt og í öllum öðrum stéttum i landinu. Þá þótti og rétt að heimila ráðh. að veita einstaklingi, sem haft hefur innflutningsleyfi sem aðalatvinnu a.m.k. 10 s.l. ár, leyfi til þess að halda þeirri atvinnu áfram um eitt ár í senn, en þannig hljóðar b-liður 14. brtt.: „Við 2. tölul. bætist: Ráðherra má einnig veita einstaklingi, sem haft hefur innflutning lyfja sem aðalstarf a.m.k. síðastliðin 10 ár, leyfi til þess að halda þeirri starfsemi áfram um eitt ár í senn.“ N. hafði fengið erindi um þetta frá einum slíkum manni, sem hefur haft þessa atvinnu hér í fjöldamörg ár, eitthvað um 30 ára skeið, er nú að nálgast 70 ára aldur. Það er eini aðilinn, sem hefur snúið sér til n., en það kunna að vera einhverjir aðrir, sem hafa slíka atvinnu, sem n. er ekki kunnugt um. En n. þótti eðlilegast, að ráðh. hefði vald til þess að leyfa slíkt eitt ár í senn, eftir að l. öðlast gildi, og væntir því n., að Alþ. fallist á þessa breytingu. Rætt var um það í n., hvort rétt væri að taka upp ákvæði í þessu frv. um að ákveða gjald fyrir lyfsöluleyfi. Var talið, að slíkt ákvæði ætti heima í lögum um aukatekjur ríkissjóðs. N. var hins vegar þeirrar skoðunar, að rétt væri að setja þar slíkt ákvæði og eðlilegt væri, að gjaldið væri miðað við viðskiptamöguleika á því svæði, sem það er veitt, og væri ekki minna að upphæð en heildsöluleyfi og smásöluleyfi eftir því, hve viðskiptamöguleikar væru á hverjum stað. Út af þessu þykir mér rétt að upplýsa hér, að í fyrrnefndu bréfi frá Apótekarafélaginu er ákvæði, sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Um hugleiðingar n. varðandi sérstakt gjald fyrir lyfsöluleyfi, að því er virðist sem tekjuöflunarleið fyrir ríkissjóð, viljum við taka fram, að háttur sá, er frv. gerir ráð fyrir um tilhögun við verðlagningu lyfja, gefur ekki tilefni til slíks." Ég verð að segja, að það hryggir mig, að jafnvirðulegt félag og Apótekarafélag Íslands skuli láta slíkt frá sér fara eins og þessa grg. N. gefur ekkert tilefni til þess, að slíkt sé ritað til ráðh. Hún hefur aðeins bent á, að að hennar áliti sé sjálfsagt að taka upp í allt önnur lög ákvæði um gjald fyrir lyfsöluleyfi, setja ekkert um það inn í þetta lagafrv., sem hér er til umræðu. En úr því að Apótekarafélag Íslands óskar eftir umr. um þetta atriði, þá þykir mér rétt að taka hér fram, að ég tel það alveg fráleitt, að lyfsöluleyfi sé veitt án gjalds. Það er tekið gjald fyrir leyfi til að selja hvaða vöru sem er í landinu. Það fær enginn leyfi til þess að selja neina aðra vöru í landinu, nema greiða fyrir það allmikið fé, hvort heldur er um heildsölu eða smásölu að ræða, og lyfsala á Íslandi hefur sannarlega ekki þótt svo léleg atvinna, að það sé ástæða fyrir slíka menn að kvarta undan því, þótt þeir þurfi í eitt skipti fyrir öll að greiða eðlilegt gjald fyrir að selja þá vöru, eins og aðrir menn verða að gera um aðrar vörur. Ég tel, að Apótekarafélag Íslands hafi smækkað sig stórkostlega við að senda slíka aths. inn til hæstv. ráðh. N. leggur einróma til, að breyt. allar á þskj. 263 verði samþ. og frv. þannig samþ. í þessari hv. d. Að vísu geyma allir nm. sér rétt til þess að bera fram brtt. eða fylgja brtt., sem fram kynnu að koma. En n. er öll sammála um, að nauðsyn beri til þess, að frv. þetta verði að lögum á þessu þingi. Ég sé, að hv. 4. þm. Reykn. hefur borið hér fram brtt., sem útbýtt hefur verið í dag. Mér sýnist í fljótu bragði, að það sé nákvæmlega sams konar brtt. og hv. 4. landsk. hefur borið fram, að öðru leyti en því, að þar er ekki lagt til að fella niður IV. kaflann, en að öðru leyti séu brtt. nákvæmlega eins, og verður það að sjálfsögðu verkefni hæstv. forseta að skera úr því, hvor þeirra komi fyrr til atkv., þegar enginn er eðlismunur á brtt.

Þær eru ekki eins.

Mér sýnist þær vera alveg eins, nema bara ákvæðið um kafla, annars eru þær bornar saman í flýti.  Með því að ekki þótti neinn vinningur að því að birta allar umsagnir um málið, hef ég valið þann kostinn að skýra frá þeim atriðum, sem þar koma fram og einhverju máli skipta. Að sjálfsögðu liggja allar umsagnir frammi fyrir hvern þann hv. þm., sem vill kynna sér þær, og eins hv. Ed., þegar hún fær þetta mál til meðferðar. Ég held, að það hefði ekki heldur orðið neinn meiri vinningur fyrir hv. þm., þótt þetta hefði allt verið birt, vegna þess að það þarf að leggja mjög mikla vinnu í það að einangra hin einstöku atriði og bera þau saman, og hygg, að það hefði ekki orðið til bóta frekar en að hafa þann hátt á, sem hér hefur verið hafður á. En ég vil taka þetta fram til þess að fyrirbyggja það, að verið sé að álasa n. fyrir að birta ekki umsagnirnar sem fskj. Ég vil að lokum leyfa mér að færa landlækni, rektor háskólans og sérfræðingum þeim, sem mætt hafa hjá n., þakkir fyrir ómetanlega aðstoð þeirra við athugun á frv. og breyt. þeim, sem lagt er til að samþ. verði, og fyrir þann vilja, sem þeir hafa sýnt í máli þessu til að sætta alla viðkomandi aðila, að svo miklu leyti sem unnt var, án þess þó að rýra öryggi almennings með löggjöfinni. Það er engin launung, að lyfjanotkun fer alls staðar óðum vaxandi, og full nauðsyn er á því að hefta þá þróun. Verði frv, það, sem hér er til umr., samþ. með þeim breyt., sem n. ber fram á þskj. 263, er þess vænzt, að þau lög verði veigamikill þáttur i því að draga úr óþarfri og óhollri lyfjaneyzlu. N. hefur haft fullt samstarf við hæstv. heilbrmrh. um allar breyt., sem fram eru bornar á þskj. 263, og hefur hann tjáð mér sem formanni n., að hann væri þeim samþykkur. Ég legg svo til, hæstv. forseti, að allar brtt. n. á þskj. 263 verði samþ., og vænti, að á það fallist hv. n. og frv. verði þannig sent til 3. umræðu.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Vestf., formaður heilbr.- og félmn., hefur nú gert grein fyrir frv. því til lyfsölulaga, sem hér er til umr. Hann hefur greint frá störfum n., og er ekki ofsögum af því sagt, að n. lagði allmikinn tíma um a.m.k. þriggja vikna skeið í það að fara í gegnum þennan mikla frv.-bálk, sem er, eins og hv. þm. hafa séð, í 70 gr. og í 12 köflum, með allra umfangsmestu lagabálkum, sem fyrir þinginu liggja, enn fremur að fara vandlega í gegnum umsagnir þær, sem bárust frá hinum 10–11 aðilum, sem frv. hefur verið sent til umsagnar, og bera saman allar þær brtt., sem frá hinum ýmsu aðilum komu, en þar var sannarlega ekki samræmi á milli, þannig að einn lagði til það, sem annar lagðist gegn. Okkur var í upphafi sagt, og það mun standa í grg. með þessu mikla lyfsölufrv., að nú væri svo komið, að þetta mál, sem hefur verið mikið deilumál milli ýmissa aðila, sem hagsmuna hafa að gæta í sambandi við lyfjasölu, væri nú orðið samkomulagsmál. En það hefur síðar komið í ljós, að það er langt frá því enn, að sættir hafi verið allir þeir ólíku hagsmunir, sem hér eiga hlut að máli, og enn þá meira að segja eru að berast bréf til ráðh. fram hjá n., eins og hv. frsm. gat hér um áðan, út af því, að þeir telja enn deiluatriði og ágreiningsatriði vera uppi, sem n. hafði ekki fallizt á að leysa á þann hátt, að aðilar sættu sig við. En allt þetta rakti hv. frsm. rækilega og skal ég ekki annað en undirstrika það, að n. lagði mikla vinnu í þetta mikla mál, enda er það mín sannfæring, að þetta sé mjög þýðingarmikil og þörf löggjöf. Þess vegna var það, að þó að ég hefði kannske kunnað að vilja bera fram ýmiss konar brtt. við málið, þá vildi ég, þegar til kom, ekki bera fram brtt. um neitt annað en höfuðágreiningsefni mín. Ég vildi miklu fremur sneiða fram hjá ágreiningi um smærri atriði, því að mér er það kappsmál, að þessi löggjöf komist loks í höfn. Á þeim tveimur árum rúmum, sem ég hafði stjórn heilbrigðismála á hendi, lét ég líka leggja fyrir frv. til lyfsölulaga, sem þáv. landlæknir hafði undirbúið, Vilmundur Jónsson, og vildi freista þess að koma löggjöfinni þá fram, og það var ekki í fyrsta sinn, sem hún var borin fram. En einnig þá og alltaf fyrr hafði málið strandað í meðferð þingsins á miklu hagsmunatogi þeirra, sem hagsmuna hafa að gæta í sambandi við lyfjasölu. Því er ekki að neita, að síðan hafa ýmsir mætir og góðir menn unnið að því að reyna að sætta þessa ólíku hagsmuni og áreiðanlega skilað þar góðu verki. Á þar vafalaust ekki hvað sízt núv. landlæknir hlut að máll. En með sér hefur hann haft í þessu ýmsa ágæta menn, eftirlitsmann lyfjabúða, rektor háskólans og marga fleiri. Og málið hefur þó með þessu móti þokazt það langt fram, að nú virðast yfirstignir þeir örðugleikar, sem hingað til hafa orðið málinu að falli. Ég geri mér því fyllstu vonir um, að málið nái nú fram að ganga, enda held ég, að allir, sem að málinu hafa starfað til þessa, vilji leggja sig fram um það, að svo verði. Og ég lýsi því nú þegar yfir, að þó að ég voni, að mínar brtt. verði samþ., þá læt ég það ekki varða afstöðu mína til málsins í heild. Ég greiði atkv. með málinu, þó að engar aðrar breyt. fáist á því en meiri hl. hefur orðið sammála um í þeim 14 brtt., sem við leggjum fram sameiginlega á þskj. 263. Þær till. tel ég að séu allar óumdeilanlega til bóta og eru margar þannig gerðar, að landlæknir hefur gengið í það með n. að fá form á breytingar, sem samkomulag næðist frekast um milli þeirra, sem höfðu skiptar skoðanir um þessi atriði, sem brtt. fjalla um. Margar þessara brtt. eru því millileið, sáttavegur milli þeirra, sem höfðu ólíkar skoðanir um ýmis efnisatriði frv. Og þó, eins og ég áðan sagði, er samt ljóst, að ýmsir aðilar vilja ekki sætta sig við þessar millileiðir, sem þarna eru farnar með þessum brtt., og vilja enn freista þess að fá sínar skoðanir fram óbreyttar hver um sig. Málið liggur þá þannig fyrir hv. d., að heilbr-.og félmn. hefur skilað sameiginlegu nál. og stendur þannig öll að því að mæla með samþykkt frv. og stendur að sameiginlegum flutningi brtt. í 14 töluliðum á þskj. 263, og um sérstök 2-3 atriði flyt ég svo brtt. á þskj. 338, sem eru þess eðlis, að afstaða mín til málsins í heild er óbreytt, þó að þær næðu ekki fram að ganga. Það er rétt, sem hv. frsm. gat hér um í ræðu sinni á næstsíðasta þingfundi, að það hefur engin ýtarleg löggjöf verið til á Íslandi um þessi viðkvæmu og víðtæku mál, lyfjasöluna, sem snertir nærri því hvert mannsbarn i landinu, nema tilskipun um lækna og lyfsala frá 1672, frá 17. öld, en hefur fram til þessa verið talin sá lagagrundvöllur, sem þessi starfsemi hefur byggzt á í aðalatriðum. Þetta er eins konar kúríositet, og vil ég vona, að hæstv. forseti taki það ekki illa upp fyrir mér, þó að ég verji einni eða tveimur minútum, meira verður það ekki, til þess að lesa upp 2–3 atriði úr þessari þýðingarmiklu tilskipun, konunglegu tilskipun frá 17. öld, sem er enn þá prentuð í lagasafninu og á þeirrar tíðar máli. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta, fyrst: „Enginn má halda nokkra lyfjabúð, nema hann hafi þar til allranáðugast leyfisbréf Vort (og vort er skrifað með stórum staf, af því að þar er átt við konunginn sjálfan) og hafi unnið Oss eið (og oss er með stórum staf líka í lagasafninu) .“ Þar segir enn fremur, að lyfsalar skuli „jafnan hafa á boðstólum í lyfjabúðum sínum góð, ný, ósvikin og óskemmd simplicia og materalia, svo og alls konar præparata og composita, sem til eiga að vera í velbirgri lyfjabúð. Þarna er slett latínu, og skal ég ekki ábyrgjast, að rétt sé fram borin hjá mér latínan, því að enginn latínumaður er ég. Þá segir, að lyfsalar skulu „eigi láta neina töf verða á tilbúningi lyfjanna, heldur afgreiða sjúklingana svo fljótt sem þess er kostur og hafa lyfjabúðir sinar opnar virka daga og helga, nótt og dag“ - engin miskunn með það. Svo kemur hér atriði, sem oft hefur orðið að taka til í framkvæmd, og það er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Ef nokkurri lyfjabúð verður bersýnilega ábótavatn fyrir vanhirðu og fyrirhyggjuskort, þá skal lyfsali hafa fyrirgert leyfi sínu og lyfjabúð hans lögð niður og önnur sett á staðinn.“ Þá er hér um eftirlít með lyfjabúðunum. Þar er gert ráð fyrir í tilskipuninni, að árlegt eftirlít fari fram, og segir þar. „Skal honum (þ.e. eftirlitsmanninum) fyrirstöðulaust sýnt, annaðhvort af lyfsölum sjálfum eða sveinum þeirra,“ - allt, sem eftirlitsmaðurinn biður um að fá að skoða, það skal honum fyrirstöðulaust leyft að skoða og honum sýnt það. Þetta dettur mér í hug að dvelja við, vegna þess að ein till. eftirlitsmanns lyfjabúða vék að því, að honum gæti verið bagi að því í rannsókn gagnvart lyfjabúð að þurfa að leita sérstaks umboðs ráðh., og taldi, að árangur gæti í vissum tilfellum aðeins fengizt af rannsókninni um, hvort um misferli hefði verið að ræða, með því að geta strax heimtað að skoða allt bókhald og hvað eina hjá lyfjabúðareigandanum. En á það hefur ekki verið fallizt að breyta frv. að þessu leyti eftir till. eftírlitsmanns lyfjabúða, þykir ganga of nærri lyfjabúðareiganda, og menn telja, að leyfi ráðh. mundi í þessum tilfellum fást svo fljótt, að ekki kæmi til baga. En mér sýnist tilskipunin þó eiginlega vera afdráttarlausari um þetta en till., sem nú er uppi um að leysa þetta mál. Svo er gert ráð fyrir því, að brot kunni að verða á þessari tilskipun og þá skuli sektirnar vera 100 ríkisdalir og 1/3 falli „til Vor“, þ.e.a.s. til konungs, annar „til borgmeistara og ráðs“ og þriðji til lyfsalans í viðkomandi bæ, þar sem brotið hefur átt sér stað. Þannig áttu hinir 100 ríkisdalir að skiptast. Sektarákvæðið er mjög hátt að þeirra tíma peningagildi. Svo liður rúm öld, en 1797 er gefið út kansellíbréf til stiftamtmanns um lyfjasölu. Og það er út af því, að landlæknir, sem þá hafði ekki setið lengi í landi voru, hefur kært yfir því, að kaupmenn norðanlands séu farnir að verzla með ýmiss konar lyf, og vill ekki þola það og leitar til hins konunglega heilbrigðisráðs. Og þetta bréf er tekið fyrir í Danmörku af hinu konunglega heilbrigðisráði og fallizt á skoðun landlæknis um það, að slík verzlun með lyf af hinum og þessum kaupmönnum megi ekki eiga sér stað og sé brot á tilskipuninni frá 1672. Þetta er í raun og veru aðallagagrundvöllurinn undir lyfjasölunni um aldir á Íslandi, og er þar fátt um lagasetningu aðra, þegar sleppir konunglegu tilskipuninni og kansellíbréfinu. Næstu lög um tilbúning og verzlun með lyf eru lögin um tilbúning og verzlun með ópíum 1923. Og svo koma 1935 lög um heimild fyrir rannsóknastofu ríkisins til lyfjasölu í sambandi við rannsóknir sínar. En þá held ég líka, að allt sé tæmt, sem til lagagrundvallar má teljast fyrir lyfjasölu í landinu. Efni l. frá 1935 fellur nú inn í þennan lagabálk, sem hér er til umr., og var þá skoðanamunur um það, hvort rannsóknastofur ríkisins ættu að halda þeim rétti, sem þeim er heimilaður í l. frá 1935. En ofan á verður það, að þær skuli mega verzla með þau lyf, sem rannsóknir þeirra miðast við, bæði rannsóknastofa háskólans og aðrar rannsóknastofur ríkisins. Ég skal ekki dveljast lengur við þetta, en þetta sýnir tvímælalaust, að þessi löggjöf, sem til hefur verið fram að þessu um lyfjasölu, er allsendis ófullnægjandi um svo þýðingarmikil og viðkvæm mál. Á grundvellí þessarar tilskipunar og kansellíbréfsins hafa svo verið byggðar ýmiss konar reglugerðir, og telja lögfræðingar vafasamt, hvort þær mundu hafa lagagildi, ef á það reyndi. Efni lagabálksins skal ég ekki fara út í. Það hefur nú verið rakið, aðallega að því er snertir ágreiningsatriðin, en mjög er löggjöfin í heild sniðin eftir hinni dönsku lyfsölulöggjöf og þó alls staðar kannað vandlega, hvað henti íslenzkum staðháttum, og hafa þar margir um fjallað, eins og margupplýst er. Allt frá tilskipuninni hefur verið miðað við það, að lyfjasalan væri einstaklingsbundin, og er enn þá gert ráð fyrir því í þessu frv. Frá þessu hafði þó verið vikið allsnemma, þ.e.a.s. þegar Reykjavíkur Apótek var stofnað, en það mun vera á 18. öld, sem það hefur sína starfsemi. Og þar hefur það gilt, að lyfjabúð sú, án tillits til þess, hver væri eigandi hennar á hverjum tíma, hefði lyfsöluréttindi. Að öðru leyti hafði allt lyfsöluleyfi alltaf verið bundið við ákveðið nafn einstaklings. Svo kom það til, með því að það þótti ekki bannað með tilskipuninni frá 1672, að samvinnufélagi var heimilað að setja upp lyfjabúð. Það var Kaupfélag Eyfirðinga, sem setti upp slíka lyfjabúð, og nokkru síðar fékk Kaupfélag Árnesinga einnig sams konar leyfi, og hafa þá verið hér um nokkurt skeið þrjár lyfjahúðir, sem ekki hafa verið með persónubundið leyfi. Í þessu frv. er ætlazt til, að hið óhlutbundna leyfi Reykjavíkur Apóteks haldist og við því sé ekki hróflað. En að því er snertir leyfin, sem tvö samvinnufélög hafa þegar haft, er lagt til í þessu frv., að þeirra leyfi verði framlengd í 25 ár og megi síðan framlengja þau áfram á 25 ára fresti, en ekki gert ráð fyrir því, að nein önnur samvinnufélög en þau tvö, sem nú hafa slíkt lyfsöluleyfi, fái þau. Þetta tel ég ástæðu til þess að taka skýrt fram, því að að þessum atriðum lúta tvær af brtt. þeim, sem ég flyt. Nú er sem sé komin löng reynsla á rekstur Reykjavíkur Apóteks, og það hefur verið talið ein af höfuðlyfjabúðum landsins og ekki þótt koma að neinni sök. þó að hinn hátturinn almenni væri ekki á hafður að binda leyfi til rekstrar þeirrar lyfjabúðar við nafn. Allir eru og sammála um, að það fyrirkomulag megi haldast, þó að þessi löggjöf verði sett. Allir, sem um hafa verið spurðir, hvernig rekstur lyfjabúðanna hjá Kaupfélagi Árnesinga og Kaupfélagi Eyfirðinga hafi farið úr hendi, hafa og vottað það, að þær lyfjabúðir séu reknar af myndarskap og ekkert upp á rekstur þeirra að klaga, og komi ekki til mála að takmarka eða svipta þau félagasamtök leyfi af þeim sökum. Það hafa aðeins verið færð fram ein rök frammi fyrir heilbr.- og félmn., og þau rök flutti hv. formaður n. í sinni ræðu. Það voru þau rök, að það væri auðveldast að koma fram ábyrgð gegn einstakri persónu, ef misferli yrði með lyfjasöluna, og skal því ekki neitað, að það er e.t.v. eitthvað til í þessu. En þó er samkv. þeim ákvæðum, sem í frv. eru og eiga að gilda í þau 25 ár, sem þau samvinnufélög, sem lyfsöluleyfi hafa nú, eiga að búa við, gert ráð fyrir því, að sérfræðingurinn, sem þau eru skyldug til að hafa, sé að öllu leyti ábyrgur á sama hátt og forstöðumenn hinna einstaklingsbundnu lyfjabúða. Fæ ég því ekki séð annað en þannig sé um búið, að lögum verði fyllilega fram komið við hinar félagsreknu lyfjabúðir, á sama hátt og gagnvart hinum, svo að mikið virðist ekki leggjandi upp úr þessum einustu rökum, sem ég hef um þetta heyrt. Í. brtt. mín á þskj. 338 er við 7. gr. frv. Í 7. gr. frv. segir, að lyfsöluleyfi verði aðeins veitt einstaklingum. En ég legg til, að þessi hluti greinarinnar hljóði svo: „Leyfi til að reka lyfjabúð (lyfsöluleyfi) má veita einstaklingum, sveitarfélögum, sjúkrasamlögum, samvinnufélögum, svo og Háskóla Íslands. Leyfishafa er skylt að hlíta ákvæðum laga og stjórnarvaldsreglna, svo sem þau eru á hverjum tíma, um réttarstöðu hans og starfshætti, þ. á m. um búnað, fyrirkomulag og rekstur lyfjabúða.“ Sem sagt, þessar félagsreknu lyfjabúðir, sem hérna er lagt til að verði heimilaðar, búi að öllu leyti við sömu lagaskyldur og einstaklingsreknu búðirnar. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé ekki óeðlilegt, að sveitarfélag hafi heimild til þess að geta fengið lyfsöluleyfi. Ég tel einnig eðlilegt, að sjúkrasamlög hafi slíka heimild. Og samvinnufélög, félagssamtök fólks í heilum byggðarlögum, eru e.t.v. líklegust allra aðila til þess að rækja þessa nauðsynlegu verzlun í almenningsþágu á ódýrari og hagkvæmari hátt og þó jafnöruggan og einstakur lyfsali gerði það, og gæti e.t.v. verið, að fámennt hérað risi ekki undir því, að sjálfstæð lyfjabúð væri þar. Mætti þá e.t.v. hugsa sér þetta sem deild í hinni almennu félagsverzlun viðkomandi sveitarfélags, gæti e.t.v. orðið til þess að tryggja ódýrari lyf en ef þetta skyldi vera lyfjabúð einstaklings, sem hefði ekki nema takmarkaða aðstöðu til annars verzlunarrekstrar. Það eru þessir þrír aðilar: sveitarfélögin, sjúkrasamlögin og samvinnufélögin, sem ég legg til að fái heimild til lyfjasöluleyfis auk einstaklinga, og svo Háskóli Íslands. Háskóli Íslands hefur á hendi kennslu í lyfjafræði. Þar eiga lyfjafræðingarnir að fá sína menntun, og það er vitanlega hagkvæmt að hafa fullkomna lyfjabúð við höndina í sambandi við þessa kennslu lyfjafræðinganna. Og það heyrðist mér á sérfræðingunum, sem mættir voru á fundi heilbr: og félmn., að þeir féllust á. Þeir töldu, að það væri eðlilegt, að háskólinn hefði slíkan rétt, og þetta lyfjabúðarhald háskólans yrði þáttur í kennslu lyfsalanna, yrði eins konar kennsluapótek. Hins vegar tók rektor það fram, að þetta væri ekki aðkallandi mái fyrir háskólann eins og stæði, það væri naumast aðstaða til þess að koma þessu upp. En ég tel, að þegar verið er að setja ýtarlega löggjöf, sem markar tímamót um lagasetningu í þessu efni, þá sé ekki óeðlilegt, að háskólinn sé þarna tekinn með, þegar flutt er brtt. um, að fleiri en einstaklingum veitist lyfsöluleyfi. Ég held, að ástæðulaust sé að fara mörgum orðum um þetta. Skoðanir kunna að vera skiptar um. það, hvort hinni gömlu aðalreglu eigi að halda að veita engum lyfsöluleyfi nema einstaklingum, þrátt fyrir þá góðu reynslu, sem fengin er bæði af félagsreknum lyfjabúðum og lyfjabúð, hverrar lyfsöluleyfi er ekki bundið við persónu eða nafn, og um þetta hefur margoft verið rætt á undanförnum árum, að sjúkrasamlög ættu að hafa rétt til lyfjasölu, og margir þeirrar skoðunar, að samvinnufélög ættu að hafa hana, - og því þá ekki sveitarfélög undir vissum kringumstæðum einnig? A- og b-liðir 2, till. minnar eru bein afleiðing af því, að ég legg til með minni 1. brtt., að félagsreknar lyfjabúðir megi starfa hér á landi, og eru þannig viðbót við 9. gr., þannig að orðalagið sé allt miðað við, að lyfjabúðirnar séu ekki aðeins í höndum einstaklinga, heldur einnig félagsreknar lyfjabúðir. Ég legg til í fyrsta lagi, að næstsíðasta mgr. 9. gr. orðist svo: „Forstöðumaður félagsrekinna lyfjabúða skal fullnægja ákvæðum 1. mgr. (tölul. 1–6), og ber að auglýsa stöðu hans samkv. ákvæðum 7. gr., og skal ráðh. samþykkja ráðningu hans að fenginni umsögn samkv. 3. mgr. 7. gr.“ Umsókn hins ábyrga sérfræðings, sem félagsrekin lyfjabúð verður að hafa, skal sæta sömu meðferð og umsókn lyfsala, sem fengið hefur persónulegt leyfi eða er að sækja um persónulegt leyfi. Það er nefnd sérfræðinga, sem á að fjalla um þetta, og náttúrlega á svo ákvörðunin að hvíla i hendi ráðh. B-liðurinn er svo hljóðandi: „Áður en leyfisbréf er afhent, ber lyfsala að undirrita heit um, að hann muni rækja störf sín af kostgæfni og samvizkusemi og í samræmi við landslög.“ Þannig hljóðar gr. nú í frv. Svo kemur viðbótin: „Gildir þetta einnig um forstöðumann lyfjabúðar, sem rekin er af sveitarfélagi, sjúkrasamlagi, samvinnufélagi eða af Háskóla Íslands.“ Svo heldur greinin áfram eins og hún er: „Svo og um forstöðumann lyfjaútibús, sbr. 43. gr., og um forstöðumann lyfjagerðar, sbr. 13. gr. Ráðh. ákveður form ofangreindrar yfirlýsingar eða heitstafs.“ Það nýja í þessu er eingöngu ákvæðið um, að félagsreknu lyfjabúðirnar skuli allar lúta sömu kvöðum og öllum sömu lagaskyldum og einstaklingsreknu lyfjabúðirnar. Þá er 3. brtt. mín um það, að 17.-19. gr. að báðum meðtöldum falli niður, þ.e.a.s. IV. kafli frv. Sá kafli fjallar að engu leyti um sölu lyfja og á því að mínu áliti ekki heima í lyfsölulöggjöf. Þessi kafli fjallar einungis um, hvernig með skuli fara, ef kjaradeila verði milli félags lyfsala annars vegar og félags lyfjafræðinga og aðstoðarlyfjafræðinga hins vegar, og skuli þá gerðardómur, sem báðir aðilar kosti og skipaður er með ákveðnum hætti, skera úr deilunni. Þar með er vikið frá þeirri málsmeðferð, sem nú er í gildandi vinnulöggjöf, að fyrsta stig deilu sé það að vísa henni til sáttasemjara ríkisins, og hefði ég talið það eðlilegra, að hér yrði einnig mál á deilustigi látið ganga til sáttasemjara ríkisins, en ekki til sérstaks gerðardóms. Efnisatriði kaflans að öðru leyti eru í ýmsum atriðum mjög áþekk núgildandi lögum eða lagaákvæðum í vinnulöggjöfinni, lögunum um stéttarfélög og vinnudeilur, og held ég, að allur þessi kafli, sem fjallar um kjaradeilur og hvernig með skuli fara og leysa, eigi ekki heima í lyfsölulöggjöf, heldur ef ástæða þykir til að setja vinnulöggjöf um þessa stétt, þá eigi að fella þann kafla inn í núgildandi vinnulöggjöf. Ég tel og óeðlilegt að taka lyfsölustéttina eingöngu og setja um hana sérstaka vinnulöggjöf. Því þá ekki um lækna, því þá ekki um hjúkrunarlið og aðrar hliðstæðar stéttir? En ég hef ekki séð neina tilburði í þá átt að setja sérstaka vinnulöggjöf um þær stéttir. Það er líka nokkuð misráðið að fara að setja vinnulöggjafarákvæði um hverja einstaka stétt. Þau mál á öll að leysa með almennri vinnulöggjöf. Af þessum ástæðum hef ég lagt til, að þessi kafli sé felldur út úr þessu frv., og sé ekki, að hann sé í neinum tengslum eiginlega við hin miklu lyfsöluvandamál, sem þessi lagabálkur á að koma í fast og lögbundið form. Fleiri orð skal ég nú ekki hafa um málið né heldur um mínar brtt. Ég hef þegar gert grein fyrir þeim. Ég tek það að síðustu fram, að ég tel mikla nauðsyn á, að þessi löggjöf verði sett, og vil sem sé stuðla að því, að málið fái hér afgreiðslu, þá að svo kynni jafnvel að fara, að mínar brtt. yrðu felldar. En ég tel, að þær eigi þó að samþykkja. Þessi lagabálkur snertir unga og gamla í landinu, karla og konur, sem sé alla Íslendinga eða getur snert, og það er allt of illa um það búið í löggjöfinni eins og er, að þessi mál séu framkvæmd á öruggan og þó þann hátt, að öllum sé fyrir beztu. En ég held, að þessi löggjöf, þó að vafalaust kunni að finnast á henni við reynsluna ýmsir vankantar, þá sé hún mikilsvert lagasetningarverk, sem við séum stórum bættari að koma fram.



Herra forseti. Hv. tveir síðustu ræðumenn hafa rakið ýtarlega efni þess frv., sem hér er til umr., og skal ég litlu við það bæta, sem þeir hafa sagt um efni frv., enda stend ég að afgreiðslu þess ásamt meðnm. mínum í heilbr: og félmn. þessarar hv. d. Ég held, að vart geti leikið á því vafi, að þörf sé fyrir lagasetningu sem þá, sem við erum nú að ræða hérna. Það hefur verið upplýst í hv. deild, að engin heildarlöggjöf er til á Íslandi um meðferð lyfja. Það getur því ekki verið ágreiningur um þörfina á þessu frv. Hins vegar kom það fram í n., að nm. voru ekki sammála um öll þau atriði, sem frv. felur í sér, og höfum við tveir hv. nm., ég og hv. 4. landsk., flutt brtt. um þau stærstu ágreiningsatriði, sem í n. voru um frv. Hv. 4. landsk. gerði grein fyrir tillöguflutningi sínum hér áðan, og vegna þess að málflutningur hans um þær getur að mjög vissulegu leyti gilt sem rökstuðningur fyrir tillöguflutningi mínum, af því að brtt. mínar og hans eru að mestu leyti samhljóða, þá get ég verið mjög stuttorður i því, sem ég segi hér á eftir um þær. Sá ágreiningur, sem kom fram í hv. heilbr-.og félmn. um efni 7. gr. frv., er aðalágreiningsefnið. Í frv. er gert ráð fyrir því, að lyfsöluleyfi skuli vera bundið við persónur, vera veitt einstökum mönnum. Ég fæ ekki séð, hvaða rök mæla með því að binda þessa leyfisveitingu svo þröngum skilyrðum. Í 7. gr. er að finna ákvæði um það, hvernig með umsóknir um lyfsöluleyfi skuli fara, eftir að það hefur verið auglýst laust. Sú athugun, sem á að fara fram, áður en leyfi er veitt, á að vera mjög nákvæm. Þetta ætti að tryggja það, að lyfsöluleyfi gætu ekki aðrir fengið en þeir, er rækt gætu þennan starfa á viðunandi hátt. Enn fremur ráðgerir frv., að eftirlit með störfum lyfsala skuli vera strangt og hægt sé að svipta leyfishafa leyfinu, hvenær sem hann verður uppvís að brotum. Þetta hvort tveggja ætti að mínu viti að tryggja það, að meðferð þessara mála væri í góðu lagi. Og ég held, að almannahagsmunir væru betur tryggðir, ef leyfisveitingin væri ekki eingöngu bundin við einstaklinga. Ég vildi í því sambandi aðeins taka fram, að ekki er ósennilegt, að í ýmsum héruðum þessa lands, sem einstaklingar hafa ekki áhuga á að setja upp lyfjabúðir í, vegna þess að fámenni sé þar of mikið og því ekki nægilega arðvænlegt að reka þar lyfjabúð, að á slíkum stöðum geti félagsreknar verzlanir, sem eru þar fyrir, séð sér fært að veita þessa nauðsynlegu þjónustu. Og ég fæ ekki séð, að nokkur rök mæli með því, að þeim skuli fyrirmunað að gera það. Ég hef því leyft mér, eins og hv. 4. landsk. þm., að flytja brtt. við ákvæði 7. gr. frv., er gengur út á það, að ekki einasta skuli heimilt að veita einstaklingum lyfsöluleyfi, heldur geti verið heimilt að veita sveitarfélögum, sjúkrasamlögum, hvers kyns félögum og svo Háskóla Íslands slík leyfi. Munurinn á brtt. hv. 4. landsk. þm. og minni er sá, að hann bindur leyfisveitinguna við samvinnufélög. Ég vil, að félög almennt, sem hafa skilyrði og aðstöðu til þess að reka lyfjabúðir, geti haft möguleika á að fá slíkt leyfi. Við 9. gr. flyt ég brtt., sem er nánast afleiðing þeirrar brtt., sem ég hef flutt við 7. gr. frv., og er því ástæðulaust að fara um hana mörgum orðum. En ég vil mótmæla því, að nokkur ástæða sé til þess um þau tvö samvinnufélög, sem nú hafa lyfsöluleyfi, að leyfi þeirra skuli tekin til endurskoðunar á 25 ára fresti og þurfi þá að endurnýja þau. Lyfsöluleyfi samvinnufélaganna tveggja hafa verið veitt á sínum tíma án slíkra skilyrða, og ekkert tilefni hefur gefizt til þess að æskja breytinga á því. Ég tel því óeðlilegt að setja ákvæði í lögum nú, mörgum árum eftir að leyfin hafa verið veitt, er breyti þessu. Það er ekki með nokkurri sanngirni hægt að halda því fram, að þessi sjálfkrafa réttindamissir samvinnufélaganna sé nauðsynlegt aðhald vegna eftirlits og góðs rekstrar í lyfjabúðum þeirra, því að frv. gefur bæði landlækni og ráðh. fullnægjandi vald til aðhalds, eftirlits og réttindasviptingar, ef ástæður krefjast. Því hefur ekki heldur af nokkrum verið haldið fram, að lyfjabúðir þessara tveggja samvinnufélaga þurfi eða séu verr reknar en aðrar lyfjabúðir í landinu, sem eru í einkaeign, enda falla þær að öllu leyti undir ákvæði þessara laga, hvort félagsformið sem notað er. l grg. frv. er ekki heldur gerð nein tilraun til þess að leiða rök að því, að félagsreknar lyfjabúðir njóti síður tillitssemi til almenningsheilla en lyfjabúðir í einkarekstri. Væri og erfitt að heimfæra slíkt. Má jafnvel ætla, að þjónusta lyfjabúða samvinnufélaganna við almenning sé á ýmsan hátt meiri en annarra lyfjabúða í landinu, og þegar af þeirri ástæðu sízt ástæða til þess að láta þau búa við annan og verri rétt en aðrar lyfjabúðir. Eins og ég sagði áðan, hafa tveir hv. síðustu ræðumenn rakið efni þessa frv. allýtarlega, og m.a. hefur frsm. hv. heilbr.- og félmn, getíð þeirra umsagna, sem borizt hafa um frv. Ég tel, að frv. þetta sé mjög nauðsynlegt og að undirbúningur þess hafi á margan hátt verið góður. Ég held líka, að í hv. d. sé ekki ágreiningur um að hraða afgreiðslu þessa máls, því að þörfin fyrir það er mikil. En ég fæ ekki skilið þær röksemdir, er leiða til þess, að lyfsöluleyfi skuli vera einstaklingsbundin. Ég tel jafnvel, að hagsmunir lyfsalastéttarinnar falli ekki allir á sama veg í þessu máli, þannig að allir lyfjafræðingar hafi ekki hagsmuni af því, að þessu fyrirkomulagi sé haldið. Í því sambandi vil ég upplýsa, að nú munu vera starfandi í landinu um 23 lyfjabúðir, en tala lyfjafræðinga mun vera a.m.k. 50, og sennilegt er, að í framtíðinni verði tala starfandi lyfjafræðinga miklu hærri en lyfjabúða, sem í gangi eru, þannig að það gefur auga leið, að ekki geta allir lyfjafræðingar verið eigendur og rekið lyfjabúðir. Hv. 4. landsk. þm. flytur till. um það á þskj. 338, að IV. kafli frv., sem fjallar um vinnudeilur og kjarasamninga, falli niður. Ég er ekki sammála þessari brtt. hans af þeirri ástæðu, að fullt samkomulag er á milli lyfsala annars vegar og lyfjafræðinga hins vegar um efni IV. kafla frv., hvernig með skuli fara, ef til vinnudeilu dregur í þessari starfsgrein, og ég tel, að það samkomulag, sem ríkir milli þessara aðila, eigi í heiðri að hafa og þess vegna eigi IV. kaflinn að standa í frv. óbreyttur, eins og hann er þar nú.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka góðar undirtektir við þetta frv., sem mikil vinna hefur verið lögð í að undirbúa, eins og fram hefur komið. Það má segja, að það sé nærri því nú í heilan mannsaldur verið búið að vinna að þessu máli. Það var um 1920, sem athuganir hófust fyrst á undirbúningi þessa máls, og a.m.k. frá því um 1940 hafa öðru hvoru verið frv. um málið fyrir Alþ. og margir menn þar hönd á lagt. Og lengst af hefur verið ágreiningur um ýmis höfuðatriði málsins. Nú orðið má segja, að tekizt hafi að útrýma flestum meiri háttar ágreiningsefnum, svo að það eru aðeins aukaatriði, sem menn deila um. Eins og fram hefur komið hjá þeim þremur nm., sem talað hafa, skilst mér, að þeir séu allir sammála um að leggja með samþykkt frv., hvað sem verður um einstakar brtt. Það er vitað mál, að bæði fyrrv. landlæknir, Vilmundur Jónsson, og núv. landlæknir, dr. Sigurður Sigurðsson, hafa lagt mikla vinnu í þetta mál, og það er ekki sízt þeirra forgöngu og þeirra aðstoðarmanna að þakka, að svo vel hefur tekizt að eyða ágreiningsefnum sem raun ber vitni. Ég vildi aðeins gera aths. við það, sem hv. 4. landsk. þm. gat um, þar sem hann setti réttindi Reykjavíkur Apóteks að jöfnu við réttindi þeirra tveggja lyfjabúða, sem samvinnufélög reka. Ég skal ekki fara út í lögfræðilegt þvarg um það efni, en ég hygg þó, að réttur Reykjavíkur Apóteks sé alveg með sérstökum og einstæðum hætti hér á landi, þannig að það sé ljóst, að ekkí væri hægt að taka réttinn af þeirri lyfjabúð nema með fullum skaðabótum, þar sem slíkt hið sama gildir ekki um þessar tvær hinar lyfjabúðir, án þess að hægt sé að fara út í það mál frekar. En það er ljóst, að Reykjavíkur Apótek eitt hefur alveg sérstöðu meðal íslenzkra lyfjabúða. Það er einnig rétt, að það komi hér fram, að fyrir utan Reykjavíkur Apótek eru tvö lyfsöluleyfi tengd við ákveðna menn, þ.e. eiganda Laugavegs Apóteks og Akureyrar Apóteks, hygg ég, að það heiti. Þau leyfi, sem þessir tveir menn hafa, eru bundin nokkrum forréttindum þeim til handa, en þó hvergi nærri eins ríkum og Reykjavíkur Apótek, þannig að það er ekki ástæða til þess að gera um þau neinn fyrirvara í lögum. En þeir fengu með þeim leyfum, sem þeim voru veitt, um 1920 - fyrir eða eftir, annað var a.m.k. fyrir 1920, hvort hitt var alveg á sama tíma eða ekki, þori ég ekki um að segja, - heimild til þess að hafa ríkari áhrif á val sinna eftirmanna en öðrum lyfsölum á landinu. En það er ekki neitt hliðstæður réttur, sem þeim er veittur, eins og Reykjavíkur Apótek eitt hefur. Varðandi þau leyfi, sem tvö samvinnufélög hafa fengið, þá get ég mjög tekið undir það, sem hér hefur verið sagt, að mér hafa a.m.k. aldrei borizt til eyrna neinar ásakanir á þær lyfjabúðir um, að þær væru reknar öðruvísi en með gáðum og hliðstæðum hætti við aðrar lyfjabúðir, en heldur hef ég aldrei heyrt talað um neina kosti þeirra lyfjabúða umfram aðrar lyfjabúðir, og ég tek undir það, sem hv. frsm. n., 1. þm. Vestf., sagði um ástæðuna til þess, að ekki séu rök fyrir því að halda slíkum lyfjabúðum í framtíðinni, eða a.m.k. veita fleiri lyfjabúðum hliðstæðan rétt. Fyrst og fremst er það, eins og hann vitnaði til, að það verður flóknara og erfiðara, gegn hverjum eigi að koma fram ábyrgð, ef eitthvað ber út af. Er það þá forstöðumaður lyfjabúðarinnar, eða er það stjórn fyrirtækisins? Og það sama á í raun og veru við um brtt. hv. 4. þm. Reykn., sem ætlast til þess, að þessi réttur sé ekki aðeins veittur samvinnufélögum, heldur öllum félögum. Vafamál hlýtur að vakna upp, hvenær sem eitthvað ber á milli. En til viðbótar þessum rökum, sem ég hygg raunar skera úr, vildi ég þó einnig benda á, að eftir þessu frv. er það ljóst, og um það er ekki ágreiningur, hvorki í frv. né í brtt., hvorki hv. 4. landsk. þm. né 4. þm. Reykn., að þá er veitingarvaldið á forstöðumanninum raunverulega hjá ráðh. Það er ráðh., sem hefur veitingarvaldið, jafnt hvort sem það er hjá einstaklingslyfjabúð eða félagsrekinni lyfjabúð, og orðalagið verður að skiljast þannig, bæði í frv. og í brtt., að það er ráðh., sem hafi innan þeirra marka, sem umsögn landlæknis og n. segir til um, úrskurðarvaldið, hverjum eigi að veita forstöðumannsembættið í þessum félagsreknu lyfjabúðum. Ég er ekki óhræddur um, að í ýmsum tilfellum geti, þegar þannig stendur á, stofnazt til margháttaðs ágreinings milli þess, sem á að bera fjárhagslega ábyrgð á rekstri lyfjabúðarinnar, og þess ráðh., sem á að veita forstöðumannsembætti á ábyrgð allt annarra aðila. Það er sök sér, að ráðh. velur úr hópi manna, sem sækja sjálfir um lyfjabúðarréttindi og vilja sjálfir reka lyfjabúð, bæði upp á sína fjárhagslegu ábyrgð og upp á sína persónulegu ábyrgð um rekstur lyfjabúðarinnar. En allt öðru máli gegnir, ef ráðh. á að fara að velja mann til þess að reka lyfjabúð upp á kostnað, hvort heldur samvinnufélags eða hlutafélags einhvers annarlegs hóps manna. Það er ekki einungis, - eigum við að segja, fræðileg forstaða, sem þarna veltur á, heldur skilst mér, að það hljóti ætíð að verða svo, að sá lyfjafræðingur, sem er forstjóri lyfjabúðar, sé þar ekkí einungis fræðimaður í sinni grein, hann er verkstjóri og hann er að vissu leyti verzlunarstjóri, sem á að reka fyrirtæki upp á annarra manna ábyrgð og kostnað fjárhagslega, ef till. hv. 4, landsk. þm. og 4. þm. Reykn. yrðu samþ. Það má segja, að þetta sé eftir frv. um þær tvær samvinnufélagslyfjabúðir, sem þegar eru fyrir hendi. Menn vilja sætta sig við það á báða bóga, vegna þess að enginn vill svipta samvinnufélögin þeim rétti, sem þau þegar hafa. En ég bið menn, án þess að við förum í ágreining um það, hvort sé heppilegri einstaklingsrekstur eða samvinnufélagsrekstur eða félagsrekstur, að hugleiða það, hvort þeir telji heppilegt, að misjafnir ráðherrar, eins og við hv. 4. landsk. þm. erum, eigi að tilnefna forstöðumenn fyrirtækja, sem einhverjir borgarar okkur meira eða minna geðfelldir eigi. Ég er hræddur um, að menn séu hér að efna til óvinafagnaðar og ágreinings, sem enginn vinningur sé við að efna til. Ég játa, að ef menn fallast á það, að ráðh. eigi að hafa í þessu úrskurðarvaldið, þá megi segja, að frá heilbrigðissjónarmiði sé tryggilega frá þessu gengið. Ráðh. má ekki velja aðra en þá, sem búnir eru að ganga í gegnum hreinsunareld þessarar nefndar, sem lögskipuð verður, og landlæknis, en ráðh. hefur úrskurðarvaldið. En hvað verður þá um úrskurðarvald samvinnufélagsins eða félagsins, eftir því hvor brtt. er valin, yfir málefnum síns eigin félags, ef það er ráðh., sem raunverulega hefur valdið, eins og ég hygg að sé eftir öllum þeim till., sem hér fyrir liggja fyrir? Ég held, að hér sé verið að efna til vandræða, sem betra sé að komast hjá. Hitt skal ég játa, að það getur vei farið svo, að eftir því sem lyfjabúðir verða dýrari og þörf verður á þeim víðar á landinu, þá kunni að vera ástæða til þess, að félagssamtök þurfi að leggja fé fram og beita sér fyrir, að þeim verði komið upp. Vel má vera, að sú verði reynslan. Ef það verður tryggilega frá því gengið, eins og í frv., um val forstöðumannsins, þá má segja, að frá því meginsjónarmiði, sem hér ræður, sé ekki við það neitt að athuga. En eigum við ekki að láta sjást, hvort þörf verður á því? Í þeim tveimur tilfellum, sem slíkar félagsreknar lyfjabúðir hingað til hafa verið stofnaðar, þori ég að fullyrða, að einstaklingar hefðu fengizt til að stofna þær lyfjabúðir, bæði á Akureyri og á Selfossi. Það getur verið, að menn rekist á annað, t.d. nú í Dalvík, þar sem auglýst hefur verið lyfjabúð. Það getur verið, að enginn lyfsali vilji fara til Dalvíkur, og ef sú verður raunin, þá er ég fyllilega til viðtals um það, að opnaður verði möguleiki til félagsrekstrar. En ég trúi því vart, að sú verði raunin, og ég vil sjá, hver þróunin í þessu verður. Úr því að við erum búin að koma okkur saman um meginreglurnar, látum þetta þá þroskast. Meðan nógu mikils er krafizt af forstöðumanninum, þá er vei fyrir þessu séð, og þá er hitt einungis fjármálaatriði, hvort hann fær nógu mikið fé til þess að geta komið undir sig fótunum á einhverjum stað. Mjög er eftirtektarvert við þessar umr., að fyrir 30–40 árum og þegar verið var að stofna þessar samvinnulyfjabúðir fyrst, hygg ég, að menn hafi hugsað, að gróðinn við rekstur lyfjabúða yrði svo mikill, að það yrði til hags fyrir samvinnufélögin, að fá þennan rekstur í sínar hendur. Nú er þeirri ástæðu alls ekki hreyft hér, heldur einungis hinni, að það geti orðið erfitt að fá lyfsala á tiltekna staði, nema félagssamtök efli hann. Við skulum bíða og sjá, hvort þróunin verður sú. Ef það kemur fram einn einasti staður, þar sem ekki fæst lyfsall til þess að setja sig niður, en rétt stjórnarvöld telja, að þörf sé þar á lyfsala, og félagssamtök, hvort heldur samvinnufélag, félag einstaklinga eða sveitarfélag eða sjúkrasamlag, vilja beita sér fyrir stofnun lyfjabúða, þá skal ég verða manna fyrstur til þess að veita því vinsamlega aðstoð. Ég held, að ágreiningur okkar í þessu máll sé miklu minni, jafnvel í þessu aukaatriði, heldur en í fljótu bragði mætti ætla. Ég vil einungis endurtaka mínar þakkir fyrir vinsamlegar undirtektir við þetta frv., sem á mjög langa sögu. Og gleður mig mikið, að allir eru sammála um, að þörf sé á að fá þessa löggjöf setta, því að hvað sem þessu atriði liður, þá er vissulega þörf á því að fá ákveðnari, yfirgripsmeiri lyfsölulöggjöf fyrir Íslendinga en hingað til hefur gilt.



Herra forseti. Það er ekki óeðlilegt, að sett verði lög um lyfjasölu, úr því að þau eru engin til, því að mikið er selt og keypt af lyfjum hér á landi, og hefur svo verið lengi. Frv., sem hér liggur fyrir, er mikill bálkur. Það eru 70 gr. og brb.-ákvæði að auki. Ég mun aðeins gera að umtalsefni eitt atriði í þessu frv. Það er í 7. gr. þess. Upphaf hennar er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Leyfi til að reka lyfjabúð (lyfsöluleyfi) verður aðeins veitt einstaklingum.“ Og í 9. gr. frv. eru talin upp skilyrði til að öðlast lyfsöluleyfi. Þar er 4. tölul. þannig: „Umsækjandi skal hafa lokið lyfjafræðiprófi, sem metið er gilt hér á landi. Samkv. þessu er það stefna frv., að aðeins einstaklingar geti fengið leyfi til að reka lyfjabúð og aðeins þeir einstaklingar, sem lokið hafa lyfjafræðiprófi. Hvernig stendur á þessu? Hvers vegna mega ekki aðrir einstaklingar og félög reka lyfjabúðir? Auðvitað yrðu þeir aðilar að hafa sérmenntaða menn, lyfjafræðinga, i þjónustu sinni til að stjórna rekstrinum. En að uppfylltu því skilyrði er ekki hægt að koma auga á nokkur frambærileg rök gegn því, að félög og einstaklingar aðrir en lyfjafræðingar geti rekið lyfjabúðir. Mikill hluti af verzlun landsmanna er rekinn af félögum, aðallega hlutafélögum og samvinnufélögum, og félög eru athafnasöm á mörgum fleiri sviðum í þjóðfélaginu, og engum hefur komið til hugar mér vitanlega að banna atvinnurekstur þeirra fyrr en nú, að lagt er til í þessu frv. að banna félögum lyfjaverzlun. Við skulum hugsa okkur, að þessi regla, sem hér er lagt til að verði í lög tekin, væri gerð að aðalreglu við atvinnurekstur í þjóðfélaginu. Þá mætti enginn gera út skip nema einstaklingur, sem lokið hefði skipstjóraprófi. Hvernig litist mönnum á það? Það þarf sérmenntaðamenn til að stjórna skipum, eins og lyfjabúðum, og skipin verða ekki hreyfð, nema slíkur maður sé um borð og annist stjórn þeirra. En mikið af útgerð landsmanna, bæði veiðiskipa og flutningaskipa, er rekið af félögum, og enginn hefur séð ástæðu til þess að amast við slíku. Sama má segja t.d. um rekstur flugvéla. Til að stjórna þeim þarf lærða flugmenn. Þrátt fyrir það er flugvélarekstur landsmanna að langmestu leyti hjá tveimur hlutafélögum. Og enginn hefur gerzt svo frumlegur að bera fram frv. hér á hv. Alþ. um, að leyfi til flugvélarekstrar mætti aðeins veita einstaklingum, sem lokið hefðu flugprófi. Ég hef nefnt þessi tvö dæmi til samanburðar, útgerð skipa og flugvéla. Að sjálfsögðu mætti nefna til viðbótar mikinn fjölda dæma um það, að atvinnurekstur er í höndum einstaklinga og félaga, sem þurfa að hafa sérmenntaða menn í þjónustu sinni við ákveðin störf Ég hef ekki heyrt færð fram nokkur frambærileg rök til stuðnings því, að rétt sé að setja í lög, að lyfsöluleyfi megi aðeins veita lyfjafræðingum. Séu þau nokkur til, væri æskilegt, að þau kæmu fram. Það hefur verið nefnt, að það væri hægara að koma fram ábyrgð á hendur einstaklingum en fyrirtækjum félaga, ef eitthvað bæri út af. Það mætti kannske alveg segja með sama hætti, að það væri þægilegra að koma fram ábyrgð á hendur einstökum skipstjóra eða einstökum flugmanni, ef eitthvað ber út af við þann rekstur, heldur en á hendur félögum, sem eiga skipin og flugvélarnar? Þetta eru engin rök. Ég lít svo á, að með þessu ákvæði frv. séu sett að nauðsynjalausu alveg óviðunandi höft á athafnafrelsi einstaklinga og félaga. Hér liggja fyrir tvær brtt. um þetta atriði frá tveimur hv. nm. í heilbr: og félmn. Á þskj. 338 er brtt. frá hv. 4. landsk. um það, að leyfi til að reka lyfjabúð megi veita einstaklingum, sveitarfélögum, sjúkrasamlögum, samvinnufélögum, svo og Háskóla Íslands. Hin brtt. er á þskj. 341 frá hv. 4. þm. Reykn. Hún er samhljóða till. hv. 4. landsk. að öðru leyti en því, að í staðinn fyrir orðið „samvinnufélögum“ í till. hv. 4. landsk. þm. er orðið „félögum“ í till. hv. 4. þm. Reykn. Hún sem sagt felur það í sér, að það megi veita ekki aðeins samvinnufélögum, heldur einnig öðrum félögum, leyfi til að reka lyfjabúð. Ég felli mig betur við þetta. Mér finnst engin ástæða til að útiloka hlutafélög eða sameignarfélög, svo að tvær tegundir félaga séu nefndar, frá því að reka lyfjaverzlun, - sé enga ástæðu til þess. Þetta eru félög, t.d. hlutafélögin, sem hafa á mörgum sviðum mjög umfangsmikinn rekstur, eins og ég hef þegar vikið að. Hví skyldu ekki hlutafélög fá að reka lyfjaverzlun, ef þau hafa áhuga fyrir því? Hlutafélög og sameignarfélög ættu að sjálfsögðu eins og samvinnufélög að geta hlotið leyfi til að reka lyfjabúðir. Það má vel vera, og ég býst við því, að ef þessi till. hv. 4. þm. Reykn. yrði samþ., þá væri ástæða til að gera fleiri breytingar á frv., t.d. viðkomandi skipun forstöðumanna fyrir þessar lyfjabúðir, sem reknar væru af öðrum en lyfjafræðingum. Vil ég nefna þetta út af því, sem fram kom í ræðu hæstv. ráðh. áðan um þetta atriði. Og þá er vitanlega hægt og reyndar eðlilegt að gera breyt. á ákvæðum frv. um þetta. Ég fæ raunar ekki séð, hvers vegna það er ekki nóg, að menn hafi lokið lyfjafræðiprófi, sem metið er gilt hér á landi, til þess að þeir megi veita forstöðu lyfjabúð. Mér finnst, að þetta ætti að nægja, slíkir menn væru þar með orðnir fullgildir til þess að veita þessari starfsemi forstöðu, en þyrftu ekki að ganga í gegnum neinn sérstakan hreinsunareld, hvorki hjá hæstv. ráðh, né öðrum. Þetta ætti að nægja þeim sem réttindi til atvinnurekstrar, alveg eins og læknum nægir læknaprófíð og fleiri slíkum sérmenntuðum mönnum nægja þeirra próf. Ég tel, að þessi lokunarstefna, sem hér birtist í þessu frv., sé alröng. Og allir þeir, sem aðhyllast vilja viðskiptafrelsi, ættu því að samþykkja brtt. hv. 4, þm. Reykn.



Herra forseti. Iðnn. hefur athugað frv. og leggur til, að það verði samþ. óbreytt. Einstakir nm. áskilja sér rétt til þess að fylgja brtt., sem fram kunna að koma við frv. Eins og fram kemur í grg. í þskj. 135, er frv. þetta efnislega svo til samhljóða lögum nr. 24 1937, um rétt manna til þess að kalla sig verkfræðinga, húsameistara eða iðnfræðinga, að öðru leyti en því, að lagt er til, að heitið „tæknifræðingur“ verði eftirleiðis tekið upp sem starfsheiti þeirra manna, sem nú nefnast iðnfræðingar samkv. 1., enn fremur, að sá maður, sem fengið hefur leyfi ráðh. skv. 5. og 6. gr. frv. til þess að nefna sig tæknifræðing, megi nota orðið „ingeniör“ í sambandi við starfstitil sinn, en verkfræðingar noti þá samsvarandi erlend starfsheiti (diplom-ingeniör eða civil-ingeniör). Þar sem breyta þurfti meira en helmingi greina í l. nr. 24 1937 vegna þessara nýmæla og auk þess fyrirsögn 1., þótti henta betur að orða -frv. sem frv. til heildarlaga en breyt. við l. frá 1937. Verkfræðingafélag Íslands og Arkitektafélag Íslands hafa tjáð sig andvíga því, að orðið tæknifræðingur fái lagalega staðfestingu sem starfssvið iðnfræðinga, og undir það álit hefur verkfræðideild háskólans tekið. Þessir aðilar telja orðið tæknifræðingur of víðtækt heiti til þess, að það geti átt við iðnfræðinga eina saman. Í grg. frv. er skýrt frá því að það hafi verið samið samkv. beiðni Tæknifræðingafélags Íslands, en það félag var stofnað af mönnum, sem lokið höfðu „ingeniör“-prófi frá viðurkenndum skólum erlendis. N. barst bréf frá nemendum við tækniskóla í Kaupmannahöfn og Óðinsvéum, og þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Við undirritaðir, sem stundum nám við tækniskóla í Kaupmannahöfn og Óðinsvéum, leyfum oss að lýsa yfir ánægju og stuðningi við frv. það, sem lagt hefur verið fyrir Alþ. varðandi starfsheiti þeirra Íslendinga, er lokið hafa prófi frá viðurkenndum tækniskólum erlendis. Teljum við, að í frv. felist sú viðurkenning á tæknifræðinámi, sem nauðsynleg er til að glæða áhuga meðal ungra manna fyrir slíku námi, og þannig stuðli frv. að því, að rétt verði við þau hlutföll, sem nú eru milli fjölda tæknifræðinga og annarra stétta þjóðfélagsins, svo að þau verði svipuð og hjá öðrum tækniþróuðum þjóðum. Mun það verða mikill styrkur fyrir þjóðina í hinni hörðu samkeppni og hröðu þróun á sviði tækni og iðnaðar. Einnig teljum við, að með því að gefa tæknifræðingum rétt til að nota heitið „ingeniör“, sem hinir dönsku skólabræður þeirra bera að námi loknu, sé stuðlað að því, að íslenzkir tæknifræðingar snúi heim, þegar námi lýkur, en á því hefur því miður verið nokkur misbrestur. N. leggur til, að frv, verði samþykkt óbreytt.