Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ríkisútvarpið er flestum landsmönnum mjög kært. Oft deila menn þó um hið pólitíska vald sem annars vegar birtist okkur í ákvörðunum útvarpsráðs og hins vegar í stöðuveitingum. Einnig er deilt um skylduáskriftina en skylduáskriftin á að leiða til þess að allir landsmenn njóti svipaðrar þjónustu hvar sem er á landinu. Því er hins vegar ekki að heilsa sé litið til dreifikerfisins annars vegar og einnig þjónustu svæðisútvarpsins. Svæðisútvörp hafa verið rekin myndarlega á Vestfjörðum, Norðurlandi og Austurlandi og ber að fagna því, enda hafa þau gríðarlegt menningarlegt gildi. Suðurland og Vesturland hafa hins vegar ekki notið sömu þjónustu svæðisútvarps Ríkisútvarpsins. Hér er því um aðstöðumun að ræða. Árið 1999 var gerður þriggja mánaða tilraunasamningur við áhugamannaútvarpsstöð sem heitir Útvarp Suðurland. Sú stofnun er góðra gjalda verð en þessi tilraunasamningur hefur aldrei verið endurskoðaður, hvort heldur litið er á innra starf eða greiðslur fyrir þjónustuna. Á Suðurlandi er einnig annar verktaki Ríkisútvarpsins, þ.e. ágætur fréttaritari þess, Þóra Þórarinsdóttir. Hún sér um dagskrárgerð á svæðinu. Því má spyrja: Hver er hinn fjárhagslegi ávinningur með þessu tvöfalda kerfi Ríkisútvarpsins á Suðurlandi? Það er í raun skylda Ríkisútvarpsins að koma á legg metnaðarfullu svæðisútvarpi í öllum landshlutabundnu kjördæmunum sem nú eru að verða að veruleika. Það á við um Norðvesturkjördæmi, Norðausturkjördæmi og Suðurkjördæmi. Því spyr ég hæstv. menntmrh.: 1. Hverjar eru helstu væntanlegar breytingar á starfsemi og þjónustu Rásar 2 samfara flutningi starfseminnar til Akureyrar? 2. Eru áform um að allir landshlutar njóti á svipaðan hátt þjónustu svæðisútvarps Rásar 2? 3. Eru áform um að bæta dreifikerfi Ríkisútvarpsins þannig að allir landsmenn nái útsendingu útvarps og sjónvarps allra landsmanna?

Herra forseti. Hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason hefur beint til mín fyrirspurnum um Ríkisútvarpið og þar sem hér er um sjálfstæða ríkisstofnun að ræða hef ég snúið mér til Ríkisútvarpsins og fengið svör við þessum fyrirspurnum. Við fyrstu fyrirspurninni er svarið svohljóðandi: Snemma sumars var ráðinn dagskrárstjóri Rásar 2 sem hefur aðsetur á Akureyri. Ráðinn hefur verið einn dagskrárgerðarmaður á Akureyri sem sinnir morgunútvarpi Rásar 2. Annar dagskrárgerðarmaður á Akureyri hefur verið ráðinn í fullt starf fyrir dægurmálaútvarp Rásar 2 síðdegis virka daga. Frá því samsending Akureyrar og Reykjavíkur hófst 1. október í morgunútvarpi Rásar 2 féllu jafnframt niður svæðisbundnar morgunútsendingar RÚV á Norðurlandi. Starfskraftar starfsstöðvarinnar á Akureyri eru með öðrum orðum nýttir í landsútvarpi í meiri mæli en áður var. Á næstunni er ráðgert að auka framlag til dagskrár Rásar 2 frá svæðisútvarpinu á Austurlandi. Svæðisbundnar morgunútsendingar á föstudögum falla aftur á móti niður þar eystra. Unnið er að tæknilegum breytingum á starfsemi RÚV á Akureyri og verður þessi starfsemi að öllu leyti stafræn í nýju húsnæði í hjarta Akureyrarbæjar. Í kjölfarið verður hugað að möguleikum á að varpa út tónlistarefni frá Akureyri inn á dreifikerfi Rásar 2. Heimild er fyrir að ráða dagskrárgerðarmann fyrir Rás 2 í hálfa stöðu að svæðisútvarpi Vestfjarða og svæðisútvarpi Austurlands. Þessi þáttur málsins er enn ekki kominn til framkvæmda. Þannig er gert ráð fyrir reglubundnu framlagi frá öllum svæðisstöðvum RÚV til Rásar 2 þegar áætlunin er að fullu komin í framkvæmd. Önnur spurningin er svohljóðandi: ,,Eru áform um að allir landshlutar njóti á svipaðan hátt þjónustu svæðisútvarps Rásar 2?`` Svarið er svohljóðandi: RÚV hefur engar starfsstöðvar á Vesturlandi, Suðurnesjum og Suðurlandi. RÚV stendur þó að rekstri svæðisútvarps í samvinnu við Útvarp Suðurland með sérstökum samningi og aðgangi þess að dreifikerfi Rásar 2. Reglulega berst dagskrárefni frá Suðurlandi og Vesturlandi til dagskrár Rásar 2 og er vilji til þess af hálfu dagskrárstjórnar að auka þetta. Ríkisútvarpið telur sig vinna markvisst að framkvæmd þeirra tillagna sem samþykktar voru um flutning á hluta starfsemi Rásar 2 til Akureyrar og aukinn hlut svæðisstöðva í dagskrá rásarinnar. Einnig er talið að sú nýja tækni sem nú er að ryðja sér til rúms í útvarpsmálum muni auðvelda dagskrárgerð og flutning dagskrárefnis og geri kleift að auka hlut þeirra landshluta sem ekki hafa starfsstöð eða svæðisútvarp í dagskránni. Á bak við þá ákvörðun að flytja stjórn Rásar 2 til Akureyrar og auka hlut landsbyggðarinnar í dagskrá hennar liggur sú viðleitni og skylda Ríkisútvarpsins að endurspegla fjölbreytni íslensks þjóðlífs bæði á höfuðborgarsvæðinu og landsbyggðinni betur en nú er gert og nýta þá yfirburði sem felast í starfsemi stofnunarinnar um allt land. Í þriðja lagi er spurt: ,,Eru áform um að bæta dreifikerfi Ríkisútvarpsins þannig að allir landsmenn nái útsendingu útvarps og sjónvarps allra landsmanna?`` Í svarinu segir að í dreifikerfi Ríkisútvarpsins séu nú um 340 sendar fyrir útvarp og sjónvarp víðs vegar um landið auk langbylgjustöðvanna á Gufuskálum og Eiðum. Árlegur rekstrarkostnaður þessa kerfis er samkvæmt samningi við Landssímann um 150 millj. kr. Útsendingar Ríkisútvarpsins ná til um 99,8% landsmanna sem er hærra hlutfall en gerist annars staðar í Evrópu. Unnið hefur verið samkvæmt framkvæmdaáætlun um styrkingu dreifikerfisins en fjárskortur hefur hamlað framkvæmdum. Á yfirstandandi ári er aðeins 10 millj. kr. varið til þessa verkefnis. Áætlunin gerir einkum ráð fyrir styrkingu dreifikerfisins með endurnýjun og stækkun gamalla senda en ekki er stefnt að fjölgun þeirra. Samtímis var unnið að breytingum á dagskrárflutningi til aðalsenda frá hinu gamla örbylgjukerfi yfir á ljósleiðarakerfi Landssímans. Markmiðið er að auka öryggi og gæði í móttöku dagskrárefnis. Að auki liggja fyrir fjölmörg önnur verkefni sem ekki hafa verið sett nákvæmlega á tímaáætlun. Nýverið hefur verið samþykkt í ríkisstjórn að vinna að byggingu stafræns dreifikerfis fyrir sjónvarp. Samfara áætluninni skal lokun gamla dreifikerfisins tímasett. Ríkisútvarpið hefur hafið athugun á möguleikum þess að senda dagskrárefni útvarps og sjónvarps um gervitungl og einnig hvort hægt er að beita þeirri tækni til að bæta útsendingar til sveitabæja sem ekki ná útsendingum núna. Hins vegar er óvíst hvort þessi tækni leysir vanda þeirra. Ljóst þykir að mikill kostnaður fylgir þessari þjónustu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir þessi svör. Ég sakna þess þó, þar sem talað er um hálft starf í svæðisútvarpi Vestfjarða og hálft starf í svæðisútvarpi á Austurlandi, að ekki sé gert ráð fyrir starfsstöð í hinu nýja Suðurkjördæmi. Það þykir mér slæmt vegna þess að við borgum öll afnotagjöld af þessum miðli sem er okkur öllum mjög kær. Mér finnst mjög eðlilegt að það séu starfsstöðvar í þessum þremur landsbyggðarkjördæmum og þess vegna sakna ég þess mjög að við þær breytingar sem verða á Rás 2 skuli ekki gert ráð fyrir þessu. Það skiptir auðvitað landsbyggðarkjördæmi miklu máli að góður og mikill fréttaflutningur sé frá landshlutabundnum stöðvum. Þess vegna sakna ég þess mjög að ekki skuli gert ráð fyrir þessu í þeim breytingum sem nú eiga sér stað. Ég geri mér grein fyrir því að Ríkisútvarpið er sjálfstætt fyrirtæki en engu að síður er hæstv. menntmrh. í raun ábyrgðarmaður þessa fyrirtækis af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég hvet hæstv. menntmrh. til að skoða þann möguleika að setja upp starfsstöð í hinu nýja Suðurkjördæmi. Það kemur fram hér, samkvæmt þeim upplýsingum sem hæstv. menntmrh. veitir okkur, að 99,8% landsmanna ná útsendingum Ríkisútvarpsins. Við skynjum það hins vegar, þegar við ökum t.d. á þjóðvegunum, að Ríkisútvarpið dettur mjög gjarnan út á ákveðnum stöðum þar sem hægt er að ná sjálfstæðum útvarpsstöðvum á sama tíma. Þess vegna er auðvitað nauðsynlegt að bæta dreifikerfið.

Herra forseti. Ég skil vel áhuga hv. þm. á því að settar verði upp starfsstöðvar víðar á landinu en nú eru starfandi en þó endurspegla þessar starfsstöðvar markvissa tilraun til að efla tengslin við þá landshluta sem fjærst eru höfuðborgarsvæðinu, þar sem viðurhlutamest er að stunda fréttastarfsemi út frá höfuðborgarsvæðinu. Þess vegna má segja að þær starfsstöðvar sem nú eru starfræktar hafi verið mjög eðlilega staðsettar. Bættar samgöngur hafa leitt til að þessar starfsstöðvar eru virkari fyrir fjarlægari landshluta en þær voru áður. Sama gegnir að sjálfsögðu um Suðurland og Vesturland, að með bættum samgöngum er auðveldara að sinna þessum svæðum frá höfuðstöðvunum í Reykjavík. Það skiptir mestu máli að fréttaflutningur frá þessum svæðum sé mikill og stöðugur. Það skiptir líka mjög miklu máli að í dagskrárgerðinni og í dagskrárstefnunni endurspeglist sjónarmið fólksins úti á landi. Ég lít á það sem meginviðfangssefni en ég skil mjög vel áherslu hv. þm. á að þarna verði settar upp sérstakar starfsstöðvar. Varðandi útbreiðslu Ríkisútvarpsins þá er hún mjög mikil. Þó næst ekki til allra landsmanna. Þó er enn alvarlegra mál, að það næst ekki til heyrnarskertra. Þar er allstór hópur skjólstæðinga Ríkisútvarpsins, kannski á bilinu 30 þúsund manns, sem eiga ekki aðgang að þessum miðli eins og tryggja þyrfti þeim. Ég lít á það sem forgangsverkefni í sambandi við útbreiðslu Ríkisútvarpsins að ná til þessa stóra hóps og leggja fram áætlun um með hvaða hætti það verði byggt upp. Ég þakka fyrir fyrirspurnina.

Herra forseti. Fyrirspurn mín er nú gamall kunningi vegna þess að tilefnið gufar aldrei upp. Menn muna að mikið var um dýrðir 7. janúar 1999. Þá var stór dagur. Það dugði ekki minna til en fjórir ráðherrar á blaðamannafundi þegar kynnt voru hin glæstu áform ríkisstjórnarinnar um menningarhús á landsbyggðinni. Ef ég man rétt var yfirskrift átaksins: Til að menning og listir fái blómstrað. Svo mættu þeir þarna, hvort það var í Ráðherrabústaðnum eða hvar sem það var: Björn Bjarnason, þáv. hæstv. menntmrh.; hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson, hvað sem utanrrn. hefur nú með menningarhús á landsbyggðinni að gera; hæstv. forsrh. Davíð Oddsson og Páll Pétursson, hæstv. félmrh. Maður skyldi ætla að þessi áform væru þar með nokkuð grunnmúruð í stjórnskipuninni þegar allir þessir höfðingjar, meira og minna formenn og forustumenn flokka sinna auk þess að vera ráðherrar viðkomandi málaflokka, mættu þar í einum hóp og kynntu þessi glæstu áform. Síðan eru, herra forseti, liðin þrjú ár og 10 mánuðir mínus einn dagur. Ríkisstjórnin er sú sama. Enn er samstarf sömu flokka og þarna voru við völd fyrir kosningarnar 1999. Ríkisstjórnin hefur haft þrjú ár og 10 mánuði mínus einn dag, rétt tæplega heilt kjörtímabil, til að láta eitthvað gerast í málunum. En enn er þetta bara í athugun. Þannig standa þau mál. Að sjálfsögðu voru aðstæður víða mismunandi og mismunandi úrlausnir komu til greina. Sem betur fer voru menn með opinn hug fyrir því að þetta gæti orðið nýbygging á einum stað eða endurgerð gamalla húsa á öðrum, allt er það hið besta mál. Vel að merkja, herra forseti. Staðirnir sem til greina komu voru af einhverjum undarlegum ástæðum fyrir fram ákveðnir. Nefndir voru til sögunnar Ísafjörður, Sauðárkrókur, Akureyri, Egilsstaðir og Vestmannaeyjar og möguleiki á að þetta risi á fleiri stöðum. Að minnsta kosti á einum stað, á Akureyri, tóku heimamenn þessum boðskap fagnandi, réttu strax fram höndina og buðu stjórnvöldum samstarf um að byggja menningarhús á Akureyri. Þar eru aðstæður þannig að ljóst er að um nýbyggingu yrði að ræða. Þar vantar sárlega húsnæði fyrir hluta af þeirri þróttmiklu lista- og menningarstarfsemi sem þar þrífst. Þar er gamalt leikhús sem svarar ekki að öllu leyti köllun tímans þó yndislegt sé. Þar vantar og algerlega húsnæði fyrir tónleikahald af þeim gæðum eða stærð sem hér um ræðir. Maður hefði ætlað að a.m.k. samningur um kostnaðarskiptingu eða aðrir slíkir áfangar væru þegar að baki, ef ekki húsið beinlínis að rísa eða risið, hefðu menn tekið til hendinni. En svo er ekki. Þess vegna, herra forseti, neyðist ég til að spyrja einu sinni enn hér úr ræðustól á Alþingi út í efndir þessa kosningaloforðs síðustu ríkisstjórnar: Hvað líður efndum fyrirheita ríkisstjórnarinnar frá því fyrir síðustu alþingiskosningar, sem kynnt voru 7. janúar 1999 af fjórum ráðherrum, um að koma upp menningarhúsum á landsbyggðinni?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir fyrirspurnina. Frá því að menntmrh. svaraði síðast fyrirspurn þingmannsins fyrir um ári, m.a. um undirbúning að byggingu menningarhúsa á landsbyggðinni, hafa áform ríkisstjórnarinnar um að taka þátt í að reisa menningarhús utan höfuðborgarsvæðisins þróast með eftirfarandi hætti: Á Ísafirði er þess óskað að ríkið standi að því með heimamönnum að ljúka við endurgerð Edinborgarhúss, taka þátt í kostnaði við byggingu tónlistarsalar við Tónlistarskólann og að breyta gamla sjúkrahúsinu í safnahús fyrir skjalasafn og listasafn. Ráðuneytið hefur átt í viðræðum við Ísfirðinga um þessi mál og þær viðræður standa yfir. Á Sauðárkróki hafa menn kosið að ráðast ekki í smíði menningarhúss að svo stöddu heldur eiga samstarf um menningarmál á öðrum forsendum og þá fyrst og fremst á sviði íþrótta- og æskulýðsmála. Tvær skýrslur um menningarhús á Akureyri liggja fyrir. Sú fyrri var gerð af fulltrúum Akureyrarbæjar og hin síðari af bandarísku ráðgjafarfyrirtæki. Ég hef átt í viðræðum við fulltrúa Akureyrarbæjar um hvaða stefnu eigi að móta í þessum málum en einkum eru tveir kostir til skoðunar nú. Annars vegar að í einu húsi verði salur fyrir tónlistarstarfsemi og hins vegar leikhús og staðsetningin miðuð við hafnarsvæðið í miðbænum. Hinn kosturinn, sem er í raun og veru verið að skoða og er verið að klára skoðun á nú, er að tónlistarhús, fyrirlestrasalur og ráðstefnusalur yrði reistur á háskólalóðinni og nýttist fyrir háskólann sem í því tilfelli gæti fallið frá áætlunum sínum um að byggja tvo 230--250 sæta fyrirlestrasali. Í því tilfelli yrði reist 350 manna leikhús í miðbæ Akureyrar. Tónlistarskóli Akureyrar yrði tengdur tónlistarsalnum. Ekki hafa verið teknar ákvarðanir í þessum efnum en stefnt er að því að niðurstaða fáist fyrir árslok og grundvelli undirbúningsvinnunnar er nánast að verða lokið. Í viljayfirlýsingu sem fylgir samningnum um samstarf ríkis og 16 sveitarfélaga á Austurlandi um menningarmál, sem gerður var í fyrra, er kveðið á um að á samningstímabilinu verði unnið að þátttöku ríkissjóðs í uppbyggingu fjögurra menningarmiðstöðva á Austurlandi. Í viljayfirlýsingunni er miðað við að fjárframlög ríkissjóðs til þriggja menningarhúsa verði samtals 51 millj. kr. og dreifist á þrjú ár. Fénu á að skipta með eftirfarandi hætti: Kirkju- og menningarmiðstöðin í Fjarðabyggð á Eskifirði, þar sem er aðstaða til tónleika og sýninga, fær 21 millj. kr. Menningarmiðstöðin Skaftfell í Seyðisfirði, sem leggur mesta áherslu á myndlist og sýningar, fær 9 millj. kr. til að ljúka endurbótum á húsinu. Menningarmiðstöðin í Hornafirði, þar sem áhersla er lögð á söfn, handverk, bókmenntir og aðstöðu fyrir fræðimenn, fær 21 millj. kr. Á fjárlögum yfirstandandi árs var varið 17 millj. kr. til þessa verkefnis. Vonir standa til að hægt verði að tryggja áframhaldandi stuðning við stofnframkvæmdir með hluta af því fé sem koma mun inn fyrir sölu ríkisfyrirtækja. Í fjárlagafrv. 2003 er gert ráð fyrir að um 9 millj. kr. styrkur verði veittur til að reka þessi þrjú hús. Í fyrrahaust skipaði menntmrh. starfshóp til að móta tillögur um menningarmiðstöð á Austur-Héraði. Hópurinn lagði fram tillögur í vor og komst að þeirri niðurstöðu að skynsamlegt væri að byggja hús í tengslum við stjórnsýslubyggingu í miðbæ Egilsstaða. Ekki hefur verið tekin formleg afstaða til þessara tillagna en geta má þess að einnig eru uppi hugmyndir einkaaðila um að byggja upp mjög mikla menningaraðstöðu á Eiðum. Hugmyndir Vestmanneyinga um menningarhús í nýja hrauninu hafa ekki verið þróaðar frekar enn sem komið er en ráðuneytið hefur átt viðræður við nýja bæjarstjórn í Vestmannaeyjum um með hvaða hætti þeir vilji halda á því máli. Ég hef látið í ljós þá skoðun að forgangsraða eigi byggingu þeirra menningarhúsa sem fjærst liggja höfuðborgarsvæðinu. Brýnt er að hvergi verði ráðist í þessa uppbyggingu nema fyrir liggi allar forsendur, ekki síst um kostnaðarskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga. Þær ákvarðanir liggja hins vegar ekki fyrir enn sem komið er gagnvart þeim stöðum sem um er að ræða. Með ðrum orðum: Framkvæmdir eru hafnar á Austurlandi og miðað er að því að klára sem fyrst hluta af þeim verkefnum sem þar eru í deiglunni. Það eru að verða komnar mjög sterkar forsendur fyrir því að taka ákvörðun um Akureyrarmálið. Það skiptir mjög miklu máli hvernig það mál er uppbyggt. Það þarf ekki einungis að líta á stofnkostnaðinn við þessi menningarhús heldur ber að líta mjög gaumgæfilega á rekstrarhlið málsins þannig að þeir fjármunir sem fara til liststarfseminnar í þessum húsum nýtist sem best en minni peningar fari í það að reka húsin sjálf. Þessi hugsun hefur verið lögð til grundvallar í síðustu athugunum varðandi menningarhúsið á Akureyri. Ég hygg að við séum að nálgast niðurstöðu í því máli.

Hæstv. forseti. Nú er hafin enn ein lotan um þetta umræðuefni, menningarhús á landsbyggðinni, sem fyllti okkur öll af fögnuði fyrir meira en þremur árum þegar málið var tilkynnt hátíðlega. Mig langar af því tilefni að minna á sal fyrir leikhús og tónleikahald sem reis á Selfossi fyrir áratugum í tengslum við hótelbyggingu sem hefur staðið óinnréttaður síðan. Nú stendur þannig á að ungir fjölbrautaskólanemar eru að æfa þar fyrir söngvakeppni næsta laugardagskvöld. Þarna er ekki hiti og engar innréttingar af neinu tagi. Þar er allt hálfkarað og ég verð að segja að mér þætti mjög mikilvægt ef hæstv. ríkisstjórn sæi sér fært að setja eitthvert framlag í þetta, þó ekki væri nema að koma hita í húsnæðið til að byrja með.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir að koma með þessa fyrirspurn. Það er mjög gott að vekja athygli á þessu núna, einmitt á þessum tíma, því nú fara að verða komin akkúrat fjögur ár síðan sýningin mikla átti sér stað. Það gladdi mig að heyra hæstv. ráðherra segja frá því sem lýtur að mínu kjördæmi, á Vestfjörðum, þ.e. að viðræður séu í gangi vegna tónlistarsalarins, sjúkrahússins og Edinborgarhússins. Ég vona að drifið verði í þessu og farið að gera eitthvað í málinu þannig að orðin verði að efndum. Ég reikna með því að eitthvað verði úr þessu fyrir næstu kosningar og er það þá vel.

Herra forseti. Ég þakka að sjálfsögðu svörin. Það er út af fyrir sig þakkarvert að málin hafa verið á einhverri hreyfingu síðan síðast var eftir þessu innt. Ég hef reyndar reglubundið tekið málið upp og fylgt því eftir síðan loforðin voru gefin í aðdraganda kosninganna 1999. Mér sýnist satt best að segja ekkert hafa veitt af að veita stjórnvöldum aðhald og halda þeim við efnið í þessum málum. Það má velta því fyrir sér hvort yngstu menn hefðu náð að lifa að þessi hús risu nema vegna þess að stjórnvöldum er haldið við efnið. Ég tek undir það að eitt af því sem vakti athygli á sínum tíma voru þeir staðir sem hæstv. ríkisstjórn hafði tekið sér fyrir hendur að ákveða að skyldu fá menningarhús og þá kannski ekki síður þeir staðir sem áttu ekki að fá þau. Á Selfossi háttar einmitt svo til, eins og hv. þm. Sigríður Jóhannesdóttir nefndi, að þar stendur gríðarlega mikið hús, og hefur lengi gert, ónýtt sem gæti orðið glæsilegt menningarhús, tónlistar- og leiklistarsalur. Þar er gryfjusalur með stóru sviði. Það má spyrja: Væri ekki alveg eins ástæða til að hlúa að menningunni þar, í þessu stóra sveitarfélagi Árborg, eins og úti í Vestmannaeyjum, sem að sjálfsögðu er líka gott og gilt? Ég fagna því að málið er að skýrast á fleiri stöðum, t.d. á Austurlandi þar sem þetta hefur raunar verið fellt inn í fyrirliggjandi samning ríkisins og viðkomandi svæðis um menningarstarfsemi. Það er ein útfærsla af þessu þó það geti út af fyrir sig þýtt að svolítið erfiðara verði að greina í sundur hvað séu efndir á gamla loforðinu og hvað séu eðlileg framlög ríkisins til menningarmála á þessu svæði. En látum það gott heita svo fremi sem þetta verði mönnum raunverulega að liði og nýtist til að styrkja menningarstarf á viðkomandi svæðum. Varðandi Akureyri þá fagna ég því ef ákvörðun nær þar að liggja fyrir fyrir áramót. Ég tel báða kostina sem hæstv. ráðherra reifaði koma vel til greina en legg aðallega áherslu á að bindandi samningar um þessi verkefni með fjárveitingum liggi fyrir vel fyrir næstu alþingiskosningar. Annars verður hæstv. ríkisstjórn heldur snautleg upplits á fundum er ég hræddur um.

Herra forseti. Ég held að óhjákvæmilegt sé að rifja upp að ákvörðun um menningarhús á landsbyggðinni var frá upphafi tengd sölu ríkiseigna. Eins og við vitum öll þá frestuðust áform ríkisstjórnarinnar um sölu Símans og síðan hefur verið unnið fumlaust að þessum sölumálum. Það hefur komið mjög skýrt fram að menn hafa ekki talið sig þurfa að selja með hraði heldur hafa menn viljað skoða bestu kosti. Nú virðast vera að opnast möguleikar á að sala ríkiseigna geti fjármagnað þetta verkefni ásamt nokkrum öðrum verkefnum. Þá skiptir miklu máli að öll undirbúningsvinnan hafi farið fram. Varðandi staðina sem hér hefur verið minnst á liggur fyrir yfirlýsing um þessa staði og því vinn ég sem menntmrh. út frá því. Val staðanna skýrist að hluta af því að menn nálgast málið í ljósi þess að samgöngur hafa batnað mjög mikið og það hafa skapast forsendur fyrir því að byggja upp menningarhús sem þjóna stórum svæðum. Síðan hafa menn farið dálítið misjafnar leiðir eftir því hvaða staðir eiga í hlut. Ég ber þá sérstaklega saman Akureyri annars vegar og hins vegar Austurland þar sem menn hafa kosið að fara aðrar leiðir. Selfoss var ekki inni í þessum yfirlýsingum. Hitt er annað mál að Selfyssingar hafa lýst sínu máli mjög vel. Þeir hafa fært sterk rök fyrir því að menningarmiðstöð rísi á Selfossi. Ég lít svo á að ekki beri að rugla því saman við þessa yfirlýsingu. Hún stendur og hana á að framkvæma. En það á að líta á Selfossdæmið sem sérstakt verkefni.

Herra forseti. Öflugt menntakerfi sem nær til allra landsmanna er forsenda velferðar og hagvaxtar. Framboð menntunar leggur grunn að samkeppnishæfni atvinnulífs og búsetu á hverjum stað. Það er mikil blóðtaka fyrir hvert byggðarlag að senda allt ungt fólk burt til menntunar frá 16 ára aldri og verður æ erfiðara eftir því sem skólaárið lengist, fjarveran eykst og fjölskyldubönd og rætur í heimahögum slitna. Það reynir mjög á ungt fólk á þessum árum og það er hluti góðra lífskjara að fjölskyldan geti veitt hvatningu og stuðning unglingum sínum í námi. Aukið námsframboð í heimabyggð styrkir sjálfsímynd byggðarinnar og hefur feikileg margfeldisáhrif. Rannsóknir hafa enn fremur sýnt að menntun hefur áhrif á tekjur fólks síðar á lífsleiðinni. Í skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands kom fram að einmitt þeim var hættast að lenda í fátæktargildru sem höfðu minnsta menntun. Í nýsamþykktri byggðaáætlun er lögð þung áhersla á að efling menntunar og menntunar í heimabyggð fyrir fólk a.m.k. til 18 ára aldurs sé forsenda fyrir samkeppnishæfri búsetu um allt land. Þessu hafa Snæfellingar líka gert sér grein fyrir og þeir hafa á undanförnum árum sótt eftir því við menntmrn. og stjórnvöld að fá að stofna framhaldsskóla á norðanverðu Snæfellsnesi. Í ágætu erindi sem bæjarstjóri Grundarfjarðar flutti á fundi Sambands sveitarfélaga í Borgarnesi í sumar segir, með leyfi forseta: ,,Rannsóknir sýna að í sveitarfélögum eins og á Snæfellsnesi, sem byggja afkomu sína að langmestu leyti á veiðum og vinnslu sjávarafurða, er menntunarstig almennt lægra en gerist t.d. á höfuðborgarsvæðinu. Betra aðgengi að menntun mun án efa stuðla að hærra menntunarstigi og skapa enn jákvæðara viðhorf til menntunar. Fjárfesting felst einnig í því ef unga fólkið fær að eyða uppvaxtar- og mótunarárum í heimabyggð, þá eru ræturnar styrktar og meiri líkur á að það vilji búa á svæðinu á fullorðinsárum.`` Síðar segir, með leyfi forseta, í þessari ágætu ræðu Bjargar Ágústsdóttur: ,,Snæfellingar eiga þann draum að unga fólkið geti dvalist heima og notið góðrar menntunar, að samfélagið njóti þessa aldurshóps sem virkra þátttakenda, að fjölskyldur og þar með samfélagið allt þurfi ekki að reiða af hendi umtalsverða fjármuni til að kosta unga fólkið til náms og að ungt fólk þurfi ekki að verða af námi sökum fjárskorts.`` Herra forseti. Ég hef lagt eftirfarandi spurningar fyrir hæstv. menntmrh.: ,,1. Hvað dvelur ákvörðun um stofnun nýs framhaldsskóla á norðanverðu Snæfellsnesi sem stefnt hefur verið að á undanförnum árum? 2. Mun ráðherra beita sér fyrir því að veitt verði framlag í fjárlögum næsta árs til stofnunar slíks skóla eins og sveitarstjórnir og íbúar í Snæfellsbæ, Grundarfirði, Helgafellssveit og Stykkishólmi hafa sóst mjög eftir?``

Herra forseti. Fyrirspurn hv. þm. hljóðar svo: ,,1. Hvað dvelur ákvörðun um stofnun nýs framhaldsskóla á norðanverðu Snæfellsnesi sem stefnt hefur verið að á undanförnum árum? 2. Mun ráðherra beita sér fyrir því að veitt verði framlag í fjárlögum næsta árs til stofnunar slíks skóla eins og sveitarstjórnir og íbúar í Snæfellsbæ, Grundarfirði, Helgafellssveit og Stykkishólmi hafa sóst mjög eftir?`` Ég þakka hv. þm. fyrir þessa fyrirspurn. Svarið er svohljóðandi: Undanfarin tvö, þrjú ár hafa farið fram umræður á milli ráðuneytisins og sveitarfélaga á Snæfellsnesi um stofnun og rekstur framhaldsskóla á norðanverðu Snæfellsnesi. Jafnframt var í gangi tilraunaverkefni um fjarkennslu á framhaldsskólastigi í samvinnu Grundfirðinga og menntmrn. Við undirbúning málsins var það skilyrði sett af hálfu ráðuneytisins að skoðaðir yrðu möguleikar á alveg nýju námsfyrirkomulagi og skólum sem byggðu að verulegu leyti á nýrri upplýsingatækni, dreifnámi og fartölvuvæðingu. Ljóst er að svo fámennur skóli sem hér um ræðir mundi eiga í miklum erfiðleikum með að vera með nægilega breitt námsframboð nema með því að vera með mjög fámenna námshópa. Einnig má búast við að erfitt yrði að fá menntaða kennara að skólanum ef hann yrði rekinn með hefðbundnu sniði. Í vor sem leið lágu fyrir allar upplýsingar og tillögur um stofnun framhaldsskóla Snæfellinga, heimamenn höfðu undirbúið málið vel og það var komið á ákvörðunarstig. Hins vegar hafa málefni framhaldsskóla á landsbyggðinni almennt, sérstaklega málefni verkmenntunar, verið til umfjöllunar í ráðuneytinu að undanförnu. Það er ljóst að einkum smærri framhaldsskólar eiga við talsverða erfiðleika að stríða og samkeppnisstaða þeirra er þröng. Verkmenntun á landsbyggðinni á undir högg að sækja vegna lítillar aðsóknar sem veldur því að námshópar eru mjög litlir og óhagkvæmir. Við þessar aðstæður ákvað ég við undirbúning fjárlagagerðar að leggja áherslu á að tryggja stöðu starfandi framhaldsskóla einkum hvað varðar verkmenntunina. Af því leiðir að ekki var svigrúm til þess í fjárlagatillögum ráðuneytisins fyrir árið 2003 að stofna framhaldsskóla á Snæfellsnesi. Í framhaldi af framansögðu er ekki gert ráð fyrir stofnun framhaldsskóla á Snæfellsnesi í fjárlagafrv. næsta árs. Sveitarfélögum á Snæfellsnesi var tjáð þessi ákvörðun ráðuneytisins í bréfi, dagsettu 8. júlí sl. Ég vil að lokum geta þess að í hinum dreifðu byggðum er sennilega ekkert mál eins mikilvægt og framhaldsnám. Sennilega er ekkert byggðamál eins mikilvægt og það að bjóða upp á framhaldsnám í hinum dreifðu byggðum. Það er mjög skiljanlegt að Snæfellingar hafi áhuga á að byggja upp framhaldsskóla. Ég geri fastlega ráð fyrir því að það yrði byggðarlaginu til mikillar uppbyggingar og mjög til framdráttar. Það er hægt að segja það líka um smærri byggðarlög, t.d. Höfn í Hornafirði þar sem starfræktur er einn minnsti framhaldsskóli landsins að hann er kjölfestan í því byggðarlagi. Það er líka ljóst að framhaldsskólarnir á Húsavík og á Laugum eru mikilvægar stofnanir fyrir sín héruð og afar margt hefur byggst upp í kringum þessar stofnanir. Hins vegar er afar brýnt, ef farið verður út í stofnun framhaldsskóla á Snæfellsnesi eða, eins og rætt hefur verið um, við utanverðan Eyjafjörð, að forsendur fyrir slíkri starfsemi séu mjög traustar. Það er ekki gott að fara af stað með slíka tilraunastarfsemi ef forsendurnar eru ekki traustar. Ef við berum þetta saman t.d. við Höfn í Hornafirði þá er þar um að ræða til þess að gera einangrað landsvæði og nemendur leita til skólans í Höfn ekki síst vegna þess að ekki er um aðra valkosti að ræða nema fara þá langar leiðir til þess. Þessu er ekki til að dreifa við utanverðan Eyjafjörð þar sem tveir framhaldsskólar eru í nágrenninu. Engu að síður kunna forsendur fyrir framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð að breytast, þá ekki síst miðað við að jarðgöng tengi Siglufjörð við þetta svæði. Þar er mjög mikilsvert að forsendurnar séu sem traustastar. Að því er varðar Snæfellsnes þá eru líka valkostir þar fyrir. En þeir eru þó í meiri fjarlægð en fyrir norðan. Það er með öðrum orðum afar eðlilegt og skiljanlegt að íbúar þessara svæða vilji byggja upp framhaldsnám á sínu svæði því það yrði sjálfsagt ein besta byggðaaðgerð sem hægt væri að grípa til. Ég er mjög jákvæður gagnvart þessum hugmyndum. En miðað við fjárlagaramma næsta árs sé ég mér ekki fært að leggja áhersluna á það og hef gert þeim grein fyrir því.

Herra forseti. Þetta eru náttúrlega dapurleg tíðindi. Þarna erum við að tala um Hellissand, við erum að tala um Rif, við erum að tala um Ólafsvík, við erum að tala um Grundarfjörð og við erum að tala um Stykkishólm. Við erum að tala um skóla fyrir öll þessi byggðarlög. Það er alveg með eindæmum að þess eigi ekki að sjá stað í fjárlögunum núna að framlög komi til þessa skóla. Á sama tíma talar hæstv. ráðherra um það að menntamál séu eitt mikilvægasta byggðamálið.  Þetta er algerlega óásættanlegt, sérstaklega þegar verið er að tala um forvarnir og annað. Hvar eru mestu gildrurnar fyrir unglingana í dag í sambandi við eiturlyfin, brennivínið og allt það? Það er þegar þeir eru ekki heima hjá sér og eru ekki undir vernd heimilanna. Ég óska eftir því að þetta verði snarlega endurskoðað í fjárlögunum.

Hæstv. forseti. Ég ætla að byrja á að fagna því að hæstv. ráðherra sagðist ætla að taka á í sambandi við verkmenntun. Það er svo sannarlega ástæða til þess og hefur verið lengi. Ég vona að hann standi þar við stóru orðin. Hitt er annað mál að það er ömurlegt að hlusta á hæstv. ráðherra tala um að hann hafi enga penninga til þess að setja í menntamál á landsbyggðinni. Samtímis talar hann um það í ræðunni að menntamálin sé eitthvert mikilvægasta byggðamál sem hægt sé að hugsa sér að leggja peninga í. Hæstv. ráðherra hefur aðgang að miklum peningum vegna sölu ríkiseigna. Ég hlustaði á hann segja það sjálfan, einhvern tíma fyrir ekki löngu síðan, að hann teldi að þeir peningar gætu vel nýst í menntamál ekki síður en samgöngumál á landsbyggðinni. Mér finnst að hann ætti líka að standa við þau orð. Það er sannarlega ástæða til að menn veki athygli á því sem hæstv. ráðherra hefur sagt í sölum Alþingis.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra sagði áðan að ekkert byggðamál væri jafnmikilvægt og framhaldsnám. Það er sannarlega rétt hjá honum. Það er merkilegt, herra forseti, að eftir að ráðherrann hefur gert grein fyrir þessari mikilvægu staðreynd skuli hann síðan þurfa að greina þingheimi frá því að vegna fjárlagaramma næsta árs sé ekki svigrúm til að aðhafast neitt. Það er dapurlegt vegna þess að þörfin er mikil en líka vegna þess að nú þegar liggja fyrir staðreyndir um hvernig hægt er að bjóða upp á framhaldsnám víða úti um land, vegna hinnar nýju tækni, þeirra möguleika sem eru á fjarkennslu og þeirra möguleika sem skólarnir hafa til samstarfs en höfðu ekki áður. Hann nefndi skólann á Höfn í Hornafirði sem er á einangruðu svæði. Rétt er það. Sá skóli hefur hins vegar náð að bjóða upp á fjölbreytt nám vegna hinnar nýju tækni. Þeir möguleikar eru sannarlega til staðar og þess verðir að skoða þá við uppbyggingu framhaldsnáms.

Herra forseti. Ég kem hér til að taka undir með hv. fyrirspyrjanda Jóni Bjarnasyni og lýsa í leiðinni vonbrigðum með að hæstv. menntmrh. boði þá niðurstöðu hvað varðar næsta ár að ekkert verði af áformum um að stofna framhaldsskóla á vestanverðu Snæfellsnesi. Ég tel það mjög spennandi og sama gildir um áformin við utanverðan Eyjafjörð. Ég er þeirrar skoðunar að það sé alger tímaskekkja, eins og mál hafa þróast í okkar samfélagi, að nemendum gefist ekki almennt kostur á að stunda framhaldsnám frá heimili sínu a.m.k. til 18 ára aldurs. Framhaldsskólar á fleiri svæðum, a.m.k. fyrir tvö fyrstu árin eins og t.d. áform hafa verið um við Eyjafjörðinn, væru stórfellt innlegg í það mál og mikilvægt byggðamál og menntamál hvernig sem á það er litið. Ég bendi svo á þann möguleika, herra forseti, þó að hæstv. ráðherra telji sig ekki hafa mikla fjármuni, að á þessu þingi verði tekin hin stefnumótandi ákvörðun. Það er hægt að taka stefnumótandi ákvörðun og leggja fram undirbúningsfjárveitingu, merkta undirbúningsfjárveitingu. Þá væri málið a.m.k. í höfn hvað það varðar.

Herra forseti. Ég held að svör hæstv. ráðherra um afgreiðslu þessa máls á Snæfellsnesi hljóti að valda vonbrigðum. Það er líka dapurlegt að þurfa að hlusta á hæstv. ráðherra lýsa því hér yfir, eftir áratuga setu Sjálftstfl. í menntmrn., að hann rói núna lífróður til að bjarga leifunum af verkmenntun í landinu. Það væri þó lofsvert ef tækist að byggja hana upp aftur. Á Snæfellsnesi er um að ræða, á þessum aldri frá 16 ára til tvítugs, 350--360 ungmenni sem öll verða að fara heiman frá sér til þess að stunda nám. Reyndar er í Stykkishólmi framhaldsdeild fyrir fyrsta ár. Slík framhaldsdeild var í Ólafsvík og hefur verið undanfarin ár fyrir fyrsta árs nemendur í framhaldsskóla en henni var lokað í haust. Þetta er staðreyndin. Ég skora á hæstv. menntmrh. sem ég hygg að sé, eins og hann lýsti yfir sjálfur, málinu velviljaður, að sýna velvild sína í verki í þessu máli. Það á að vera ríkissjóði alveg að meinalausu að leggja fram byrjunarfjárveitingu til að hefja undirbúning að stofnun þessa skóla. Ég mun, herra forseti, komi ekki tillaga fram um það af hálfu ráðherrans sjálfs, beita mér fyrir því að lögð verði fram á þinginu við afgreiðslu fjárlaga tillaga um að veitt verði byrjunarfjárveiting til stofnunar framhaldsskóla á Snæfellsnesi. Ég hygg að sú fjárveiting muni ekki ríða baggamuninn fyrir ríkissjóð en hún væri sterk og öflug vísbending til þessa byggðarlags um nýtt átak í menntamálum.

Herra forseti. Mér finnst að hv. ræðumenn sem hafa lagt áherslu á þýðingu menntamála fyrir landsbyggðina, eins og sá sem hér stendur hefur gert, hafi farið svolítið fram úr sjálfum sér ef þeir álíta að íslenskt samfélag hafi ekki byggt upp menntun úti á landi. Ekkert samfélag í Evrópu hefur gengið eins langt og íslenska ríkið í að byggja upp menntun úti á landi. Hér eru reknir fámennir skólar við erfiðari aðstæður en nokkurs staðar annars staðar í Evrópu. Við göngum lengra í að flytja menntunina til skjólstæðinga okkar en nokkurt annað samfélag. Við beitum m.a. til þess framhaldsskólum. Við rekum smáa skóla hér og gerum það af mikum dugnaði. Það er bæði gert af hálfu ríkisins vel og myndarlega og skólarnir standa vel undir þessari miklu ábyrgð. Síðan göngum við lengra en nokkurt annað þjóðfélag í að flytja menntun til dreifbýlisins í gegnum tæknina. Mér finnst að við ættum, um leið og við leggjum áherslu á hversu mikilvæg menntamálin eru fyrir byggðamálin, að viðurkenna það sem vel hefur verið gert. Ég þykist reyndar vita að allir þeir þingmenn sem hér eru inni og hafa tekið þátt í þessari umræðu meti þetta mikils. Mér heyrðist líka sem þeir væru mér sammála um að ástæða væri til að styrkja stöðu verkmenntunarinnar en staða hennar er veik vegna þess að námshóparnir eru smáir. Vegna þess hve langt við teygjum okkur til að reka smáa skóla verða námshóparnir smáir eðli málsins samkvæmt. Það er forgangsverkefni að koma til móts við þetta. Síðan munum við einnig líta á hitt málið.

Herra forseti. Ég vil spyrja hæstv. menntmrh. um stuðning hans við baráttuna gegn einelti. Eins og menn þekkja af fréttum hefur Stefán Karl Stefánsson leikari barist mikilli og óeigingjarnri baráttu gegn einelti og fyrir aðstoð við fórnarlömb þess. Framtak hans hefur vakið verðskuldaða athygli og hann fengið stuðning frá fyrirtækjum. Hann hefur haldið 400 fyrirlestra í skólum endurgjaldslaust og hann fær hundruð tölvupóstsendinga á dag frá þeim sem við þetta búa. Síðastliðinn vetur fékk hann 48 símhringingar með beiðnum um að tala við börn sem voru við dauðans dyr af örvæntingu vegna eineltis. Ég hef sjálf séð skelfileg bréf frá börnum í slíkri aðstöðu sem þau hafa sent Stefáni. Stefán Karl mun næstkomandi laugardag stofna samtök sem heita Regnbogabörn til að vinna gegn einelti og koma þessu fólki til hjálpar. Hann hefur ekki fengið neinn opinberan fjárstuðning til þeirrar vinnu. Tveir félagar, ungir menn, Sigurður Hólm Gunnarsson og Kristbjörn Björnsson, hafa einnig gert, nánast algerlega á eigin kostnað, mjög átakanlegan og áhrifaríkan heimildarþátt um einelti sem þeir nefna Einelti -- helvíti á jörð. Reyndar fengu þeir smástyrk frá Kvikmyndasjóði til gerðarinnar. Einnig hafa þeir haldið úti heimasíðu en þeir hafa ekki fengið neinn frekari fjárstuðning frá hinu opinbera og reyndar verið synjað um fjárstuðning, a.m.k. frá félmrn. Einelti viðgengst í skólum landsins, á vinnustöðum og víðar í samfélaginu. Þeir sem fyrir því verða eru mjög vanmáttugir, eiga erfitt með að bregðast við því og bera þess oft merki ævilangt. Einstaklingar sem hafa reynslu af þessu böli hafa vakið umræðuna um einelti og hafa hafið þessa baráttu án stuðnings frá hinu opinbera. Ég minni einnig á rausnarlega gjöf Bents Schevings Thorsteinssonar til rannsókna á einelti við Háskóla Íslands. En ég vil spyrja hæstv. menntmrh., vegna þess að ekki hefur komið stuðningur til þessarar vinnu allrar frá hinu opinbera: 1. Hyggst ráðherra leggja baráttunni gegn einelti lið með fjárveitingum eða á annan hátt? 2. Hvað er gert nú þegar á vegum ráðuneytisins í baráttunni gegn einelti og til að aðstoða þá sem hafa orðið fyrir því?

Herra forseti. Einelti er viðkvæmt og erfitt vandamál við að glíma. Stefnumótun í eineltismálum þarf að tengjast heildarumhverfi skólans og hafa að markmiði að tryggja jákvætt skólaumhverfi þar sem vitað er að ofbeldi, svo sem einelti, er ekki liðið, boðleiðir eru skýrar og brugðist er við vandanum. Ég vil því þakka fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á þessu máli. Ég mun hér á eftir gera grein fyrir því með hvaða hætti menntmrn. hefur fylgt eftir umræðunni um einelti og gripið til ráðstafana. Fyrir það fyrsta snertir þetta ákvæði í skólastefnu og aðalnámskrá grunnskóla. Foreldrar og forráðamenn skipta ævinlega meginmáli sem fyrirmynd í uppeldi barna og ungmenna. Undir það sjónarmið er tekið í nýrri aðalnámskrá grunnskóla sem tók gildi 1999. En ábyrgð skólans er einnig skýr eins og hún birtist í skólastefnunni og aðalnámskrá grunnskóla. Skólinn er vinnustaður barnanna og þar verja börnin drjúgum tíma dagsins samvistum hvert við annað, við leik og störf ásamt kennurum, skólastjórnendum og öðru starfsfólki skólans. Í almennum hluta aðalnámskrár grunnskóla er sérstakur kafli helgaður velferð nemenda. Þar er m.a. undirstrikað mikilvægi samábyrgðar, samstarfs skólasamfélagsins og að kennarar, skólastjórnendur og aðrir starfsmenn skólans, jafnt sem foreldrar, þurfi að gera sér grein fyrir ábyrgð sinni sem fyrirmynda. Ítekað er mikilvægi umsjónarkennarans en hann er öðrum fremur tengiliður skólans við heimilin og fylgist náið með námi nemenda sinna og þroska. Skólanum ber að setja skólareglur sem varða allt skólasamfélagið en setning þeirra er á ábyrgð skólastjóra. Með gildistöku aðalnámskrár grunnskóla varð námsgreinin lífsleikni skylduámsgrein í 4.--10. bekk grunnskóla. Áherslur í lífsleikni undirstrika þá staðreynd að skólinn er vinnustaður nemenda þar sem verðmætt uppeldi fer fram. Markmið námsgreinarinnar er m.a. að efla félagsþroska nemenda, sið, vit og virðingu fyrir sjálfum sér og öðrum. Í gegnum lífsleikni gefst skólanum tækifæri til að fjalla um mál sem upp kunna að koma hverju sinni og snerta líðan og velferð nemenda, svo sem þegar um einelti er að ræða. Annar hluti svarsins snertir íslenskar rannsóknir á einelti í grunnskólum. Árið 1998 fól menntmrn. Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála að gera rannsókn um umfang og eðli eineltis í íslenskum grunnskólum. Niðurstöður rannsóknarinnar voru birtar í september 1999. Rannsóknin leiddi m.a. í ljós að 13% barna í 5. bekk töldu sig hafa orðið stundum eða oftar fyrir einelti á tilteknum vetri og um 4,6% höfðu lagt aðra í einelti stundum eða oftar. Í framhaldi af þessari rannsókn gerði stofnunin, fyrir tilstuðlan menntmrn., rannsókn á úrræðum skóla við lausn á eineltisvandamálum og lágu niðurstöður fyrir í september 2000. Markmið þeirra rannsókna var m.a. að kanna hvernig tekið væri á eineltismálum í skólum og hvernig foreldrar, nemendur og sérfræðingar tengdust því ferli. Markmiðið var einnig að rannsaka helstu boðleiðirnar, hvar vandamálin væri að finna og hvert væri úrlausnarferlið. Ég vil að lokum, af því að tími minn er farinn að styttast, gera sérstaklega grein fyrir starfshópi um aðgerðir gegn einelti sem skipaður var af samráðsnefnd grunnskólanna. Í desember 2000 var tekin ákvörðun í samráðsnefnd grunnskóla sem í eiga sæti fulltrúar menntmrn., Sambands íslenskra sveitarfélaga, Samtaka kennara og skólastjóra og Heimilis og skóla, um stofnun samstarfshóps um einelti í grunskólum. Í starfshópnum eiga sæti fulltrúar áðurnefndra aðila auk fulltrúa frá Heimili og skóla. Starfshópnum var falið að koma með tillögur að samræmdri aðgerðaáætlun fyrir grunnskóla um hvernig skuli bregðast við ef og þegar einelti kemur upp. Ein af tillögum starfshópsins var að efna til málþings í nóvember sama ár og var markmiðið fyrst og fremst að kynna og ræða hugmyndir um markvissar aðgerðir gegn einelti og huga að forvörnum. Menntmrn. stóð fyrir þessari ráðstefnu og bauð prófessor Dan Olweus frá Noregi til að vera fyrirlesari. Olweus hefur gert viðamiklar rannsóknir á einelti í Noregi og skrifað fjölda fræðibóka. Hann hefur þróað aðgerðaáætlun gegn einelti í grunnskólum sem byggir á niðurstöðum rannsókna sem 2.500 nemendur í 42 skólum í Bergen tóku þátt í. Í lok verkefnisins hafði dregið úr einelti um 50% meðal nemenda auk þess sem skemmdarverk og önnur hegðunar- og samskiptavandamál höfðu sýnilega minnkað. Prófessor Olweus hefur komið fram með markvissa áætlun um fræðslu og aðgerðir byggðar á rannsóknum sínum sem felur fyrst og fremst í sér menntun og handleiðslu kennara. Þess má geta að norska ríkisstjórnin hefur hrint af stað átaki í Noregi þar sem kerfi Olweusar er lagt til grundvallar. Að fengnu samþykki menntmrh. og þeirra aðila sem standa að aðgerðum gegn einelti var verkefninu hrint í framkvæmd nú í haust. Kennslu og þjálfun íslensku kennaranna annast norskir sérfræðingar, þar á meðal prófessor Dan Olweus. 45 grunnskólar sem ná til 15 þúsund nemenda víðs vegar á landinu taka þátt í þessu verkefni en grunnskólar í landinu eru um 200 talsins. Verkefninu lýkur formlega vorið 2004. Menntmrn. styrkir verkefnið um 4 millj. kr. úr endurmenntunarsjóði grunnskóla en auk þess leggur ráðuneytið til starfsmenn í starfshópinn.

Herra forseti. Það er gott að heyra þau svör hæstv. menntmrh. að verið sé að vinna vel í þessum málum. Er það mjög gott því að einelti er náttúrlega slæm hegðun sem kemur illa niður á fólki og hefur verið eyðileggjandi. Það er mjög þakkarvert að Stefán Karl Stefánsson skuli hafa komið fram á sviðið með svo sterka umræðu sem hann hefur hafið. Það er alltaf þörf á því að vera vakandi í þessum málum því sá sem verður fyrir einelti líður alltaf fyrir það, jafnvel alla ævi þótt eineltið taki ekki langan hluta hennar. Þess vegna fagna ég því að verið sé að gera mikið í þessum málum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. Því miður komu þó engin svör frá ráðherranum um það hvort hann hygðist setja peninga í þá vinnu sem verið er að vinna utan aðgerðaáætlunarinnar sem hann nefndi. Vissulega eru starfshópar, málþing og aðgerðaáætlanir af hinu góða en það þarf meira til. Eins og kom fram hjá ráðherra eru það fleiri en eitt af hverjum tíu börnum í skóla sem telja sig hafa liðið fyrir einelti. Margir eru illa farnir eins og við þekkjum af dæmunum frá Stefáni Karli Stefánssyni og þeim félögum Sigurði Hólm Gunnarssyni og Kristbirni Björnssyni. Þessir menn sem vinna að þessu úti í samfélaginu eru að bjarga mannslífum, og sú vinna sem þeir sinna er mjög dýr, t.d. það að Stefán Karl ætlar að setja upp einstaklingsráðgjöf, hópráðgöf og síðan vinahópa til að hjálpa þeim sem eiga í þessu og eru illa farnir eftir einelti. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hyggst hann styðja við þá vinnu sem farið hefur af stað hjá þessum aðilum sem hafa liðið fyrir einelti sjálfir og tekið það upp hjá sjálfum sér að reyna að hjálpa þeim sem eru í sömu sporum? Mun hann leggja því lið? Mun hann setja fjármagn í þetta? Ég sé að það er ekkert á fjárlögum nú til þessara hópa. Hæstv. ráðherra hefur auðvitað yfir ákveðnu fjármagni að ráða sem ráðherra, t.d. ráðstöfunarfé sínu, og ég spyr hæstv. ráðherra: Mun hann leggja þessu lið með fjármagni? Þarna er verið að vinna mjög mikilvæga vinnu, ekki síður en aðgerðaáætlun hæstv. ráðherra sem er einnig af hinu góða. Það þarf hins vegar líka að leggja lið sjálfsprottnu starfi eins og því sem þeir vinna hér og ég hef nefnt fyrr í ræðu minni.

Það má segja, herra forseti, að viðbrögð við þessum vanda sem er alvarlegur og snertir sjálfar undirstöður lýðræðisins þurfi að vera á tvenns konar sviðum. Annars vegar þurfum við að hafa kerfi innan skólanna sem kann að bregðast við þessum vanda, og bregst rétt við honum. Það er það sem ég lýsti hér í nokkuð ítarlegu máli í svari mínu fyrst, hvernig verið er að vinna að því að byggja upp viðbragð til bráðabirgða í nokkrum tilraunaskólum sem taka aðra skóla í fóstur. Það er meiningin að þetta nái á endanum til allra skóla á landinu. Hitt er að það skiptir líka miklu máli að snúa sér til foreldranna og til nemendanna sjálfra, og til þess þurfum við fólk sem hefur hæfileika til að sannfæra fólk, bæði foreldra og nemendur, um hvert vandamálið sé í hnotskurn, og að mikilvægt sé fyrir alla aðila, ekki síst þá sem stunda einelti, að brjótast út úr þeim vanda. Þá eru einmitt bestir einstaklingar eins og þeir sem hafa verið nefndir hér, þeir sem hafa mikla hæfileika til að ná til fólks, sannfæra það og vinna þar gott verk. Ég hef sjálfur átt viðræður við Stefán Karl Stefánsson um það að koma á fundi þar sem hann skýrir fyrir menntmrn. það mikla og góða starf sem hann vinnur, og menntmrn. skýrir fyrir honum það starf sem þar er verið að vinna til þess að aðilar vinni vel saman. Það er ljóst að ég mun ýta undir samstarf af þessu tagi og ég mun styrkja það. Ég tel mjög mikilvægt að við virkjum á þessu sviði eins og svo mörgum öðrum, t.d. í æskulýðsmálunum, þá einstaklinga sem eru reiðubúnir til þess að láta gott af sér leiða. Það þarf að vinna þetta mál á tvennum vígstöðvum og hinir áhugasömu einstaklingar eru hluti af þessu liði, því mikla sjálfboðaliði sem vill láta gott af sér leiða í þessum efnum. Ég vil vinna með þeim.

Herra forseti. Vorið 2000 var lögð fram og afgreidd till. til þál. um staðfestingu ýmissa ákvarðana sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingar á viðaukum og bókunum við EES-samninginn. Ein af þessum tilskipunum sem í hlut átti var tilskipun nr. 96/92/EB um innri markað fyrir raforku. Það vakti litla athygli og satt best að segja voru fáir sem hreyfðu þessu máli þegar það fór hér í gegn á vordögum 2000. Nú er öldin önnur, nú brennur það á mönnum að hrinda eigi þessari tilskipun í framkvæmd og þá kostar það mikla umbyltingu á raforkukerfi landsmanna. Heyrst hafa á síðustu vikum sjónarmið um að rétt sé að Ísland leiti að varanlegum fyrirvara frá þessari tilskipun og í þann hóp hafa m.a. blandað sér stjórnarþingmenn sem studdu það að Ísland félli frá svokölluðum stjórnskipulegum fyrirvara gagnvart tilskipuninni á sínum tíma. Helstu markmið þessarar tilskipunar eru að gera raforkugeirann að hluta innri markaðar Evrópusambandsins, tryggja öryggi í afhendingu raforku, auka samkeppni í framleiðslu á raforku og gera fyrirtækjum kleift að eiga viðskipti með raforku milli landa á svæðinu. Eins og menn heyra af þessari upptalningu á Ísland satt best að segja ákaflega lítið erindi inn í efni þessarar tilskipunar. Að minnsta kosti tvö af fjórum meginmarkmiðum hennar eiga alls ekki við á Íslandi sem er, eins og mönnum á að vera kunnugt, eyja og algjörlega einangruð í orkulegu tilliti. Það að auðvelda viðskipti milli landa með raforku og tengja raforkumarkaði einstakra landa markaði Evrópska efnahagssvæðisins eða Evrópusambandsins í heild á því alls ekki við hér. Það vekur mikla furðu að Ísland skyldi ekki huga betur að stöðu sinni í þessum efnum. Maður veltir fyrir sér hvað íslenskir ráðamenn hafi verið að hugsa, að taka það a.m.k. ekki til skoðunar að Ísland færi fram á varanlega undanþágu frá þessari tilskipun þangað til, ef sú tíð rynni upp, Ísland yrði tengt hinum sameiginlega orkumarkaði með sæstreng. Það hefur stundum verið til umræðu. Í aðildarviðræðum nýrra umsóknarríkja um aðild að Evrópusambandinu, hafa eftir því sem ég best veit a.m.k. þrjú ríki fengið eða eru líkleg til að fá meira eða minna varanlega undanþágu frá því að tengja sig þessum innri markaði með raforku. Þetta eru eyjarnar Malta og Kýpur, og Eistland vegna sérstakra tengsla sinna við raforkumarkað Rússlands. Þess þá heldur vakna spurningar um hvers vegna þessi kostur var ekki athugaður fyrir Ísland. Vel má vera að þetta sé enn mögulegt. Ég hef af því tilefni lagt eftirfarandi spurningar fyrir hæstv. iðnrh.: 1. Hefur iðnaðarráðuneytið kannað eða óskað eftir að utanríkisráðuneytið kanni möguleika á að Ísland verði undanþegið ákvæðum tilskipunar 96/92/EB um sameiginlegar reglur um innri markað á sviði raforku? 2. Hvaða leiðir teldi ráðuneytið helst færar til að fá Ísland undanþegið ákvæðum áðurnefndrar tilskipunar í ljósi þess að fallið var frá stjórnskipulegum fyrirvara af Íslands hálfu vorið 2000? 3. Hvaða afleiðingar telur ráðherra að það geti haft að Ísland hefur vanefnt skuldbindingar sínar um að innleiða efni tilskipunarinnar í íslenska löggjöf fyrir 1. júlí 2002?

Hæstv. forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur lagt fram fyrirspurn. Sem svar við fyrstu spurningunni er þetta að segja: Með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 168/1999, var tilskipunin felld inn í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Með ályktun vorið 2000 samþykkti Alþingi að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara vegna tilskipunarinnar. Þegar innleiðing tilskipunarinnar var í undirbúningi var af Íslands hálfu bent á að aðstæður á Íslandi væru sérstakar og ólíkar því sem tíðkaðist á meginlandi Evrópu, m.a. vegna smæðar markaðarins, einangrunar hans og eðlis orkulindanna. Skýrt kom fram af hálfu framkvæmdastjórnarinnar að undanþágur frá III. kafla tilskipunarinnar sem fjallar um vinnslu kæmu ekki til greina, ekki einu sinni fyrir lítil og einangruð raforkukerfi. Af því leiðir að ekki var unnt að fá undanþágu frá tilskipuninni í heild sinni. Hér er verið að vísa til fundar vinnuhóps EFTA um orkumál með sérfræðingum framkvæmdastjórnarinnar þann 18. janúar 1996. Á fundi sama vinnuhóps sem haldinn var 20. apríl 1998 skýrði fulltrúi Íslands frá því að tilskipunin hefði verið til umfjöllunar í ríkisstjórn Íslands sem teldi að fella ætti hana inn í EES-samninginn. Jafnframt greindi fulltrúinn frá því að þessi afstaða ríkisstjórnarinnar byggði á tveimur forsendum, í fyrsta lagi þeirri að Ísland fengi tveggja ára aðlögunartíma, þ.e. til 1. júlí 2002, og í öðru lagi að Ísland fengi sömu stöðu og lítil einangruð svæði líkt og Lúxemborg. Sú varð niðurstaðan. Í framansögðu felst að Ísland hefur sömu möguleika og lítil einangruð svæði til að fá undanþágu frá öðrum köflum tilskipunarinnar en þeim er varða vinnslu. Til þess að fá undanþágu þarf Ísland með sama hætti og hin litlu einangruðu svæðin að sýna fram á veruleg vandkvæði við að koma þessum reglum tilskipunarinnar í framkvæmd. Á fyrri hluta ársins 1997 fól iðnrn. Orkustofnun að leggja mat á hvort vandkvæði væru því samfara að taka tilskipunina inn í EES-samninginn. Það var niðurstaða stofnunarinnar að ekki væru vandkvæði á því að tilskipunin næði til Íslands. Þvert á móti var það meginniðurstaða stofnunarinnar að tilskipunin styrkti stefnu stjórnvalda um fyrirkomulag orkumála og um nýtingu orkulinda landsins. Sem svar við annarri spurningu: Af svari mínu við fyrstu spurningu leiðir að eini möguleiki Íslands til þess að fá undanþágu frá öðrum köflum tilskipunarinnar en þeim er varða vinnslu er að sýna fram á að það sé verulegum vandkvæðum bundið að láta þessar reglur tilskipunarinnar koma til framkvæmda. Sönnunarbyrðin í þeim efnum gagnvart Eftirlitsstofnun EFTA hvílir á Íslandi og eru gerðar mjög ríkar sönnunarkröfur þar sem um undanþágur frá grundvallarreglum er að ræða. Þá verður að undirstrika að svigrúm Eftirlitsstofnunarinnar til að heimila frávik takmarkast ávallt af því svigrúmi sem samningurinn sjálfur veitir. Ég átti nýlega fund í Brussel með fulltrúum framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins og fulltrúum frá ESA þar sem framangreindur skilningur var staðfestur. Á þessum fundi kom fram að eina ríkið sem fengið hefur undanþágu frá þessum ákvæðum tilskipunarinnar er Lúxemborg. Lýtur undanþágan eingöngu að kröfum tilskipunarinnar um aðskilnað milli flutnings og dreifingar og byggist á því að flutningskerfi Lúxemborgar er eingöngu 12 km langt. Jafnframt kom fram að þessir fulltrúar framkvæmdastjórnarinnar töldu útilokað að Malta gæti fengið undanþágu frá ákvæðum tilskipunarinnar um vinnslu raforku. Sem svar við þriðju spurningu: Vanræksla á að innleiða efni tilskipunar sem felld hefur verið inn í EES-samninginn er brot á þeim samningi. Afleiðingar slíkra brota geta verið ýmsar. ESA mun hefja formlega málsmeðferð í þeim tilgangi að knýja ríkið til að efna þessar samningsskuldbindingar og getur það mál endað fyrir EFTA-dómstólnum. Ísland hefur þegar fengið áminningu frá ESA um að frestur til að innleiða tilskipunina sé liðinn. Geti einstaklingur eða lögaðili sýnt fram á það fyrir íslenskum dómstólum að vanrækslan hafi bakað honum tjón getur íslenska ríkið orðið skaðabótaskylt að öðrum bótaskilyrðum fullnægðum.

Herra forseti. Vanræksla er brot á EES-samningnum, sagði hæstv. ráðherra áðan. Í dag er 6. nóvember árið 2002 og frv. til nýrra raforkulaga sem byggir þá á upptöku tilskipunarinnar sem hér um ræðir liggur ekki enn fyrir hinu háa Alþingi. Herra forseti. Það væri fróðlegt fyrir þingheim og væri til upplýsingar fyrir þá umræðu sem hér fer fram ef okkur væri gerð grein fyrir því af hverju frv. hefur ekki komið fram og af hverju það hefur ekki þegar verið tekið til umræðu. Það er auðvitað mjög mikilvægt að þingheimur fái tækifæri til að takast á við þau nýmæli sem þar eru. Frv. hefur reyndar verið kynnt og það hefur komið fram áður en einhverra hluta vegna er tregða á því að það komist hér sem þinggagn til umfjöllunar. Herra forseti. Það skyldi þó ekki vera vegna þess að bæði hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson og hv. þm. Björn Bjarnason hafa opinberlega gagnrýnt það með hvaða hætti þetta frv. varð til?

Virðulegi forseti. Það kom fram hjá hæstv. iðnrh. að það væri álíka skilningur úti í Brussel og hér heima á því hvernig tilskipunin ætti að vera. Mér heyrist þó á hæstv. ráðherra að hún sé kannski að gera þetta gegn sannfæringu sinni vegna tilskipunarinnar, og þá spyr ég: Af hverju er ekki hreinlega sótt um undanþágu og keyrt á það mál í staðinn fyrir að velta fyrir sér gagnkvæmum skilningi á tilskipuninni? Við höfum ekki látið reyna á það og það er hægt að sækja um og keyra það mál úti í Brussel. Af hverju er það ekki gert?

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Þau eru um margt athyglisverð. Hér er upplýst, sem ég vissi a.m.k. ekki fyrir, að það hafi verið formleg ríkisstjórnarákvörðun og þar með hafi báðir stjórnarflokkarnir staðið á bak við það á sínum tíma, að reyna ekki að fá undanþágu heldur skuli stefnt að því að fella efni tilskipunarinnar inn í EES-samninginn. Þar með fór af stað það ferli sem síðan hefur haldið áfram. Hér kemur auðvitað upp spurningin um orðalag og túlkun, hvað teljast ,,veruleg vandkvæði`` og spurningin er um hvaða hugur fylgir máli af hálfu þeirra sem reka erindin. Lýsing hæstv. ráðherra verkaði á mig eins og að menn hefðu ósköp auðmjúkir farið til Brussel með sendinefnd, á fyrri árum og einnig síðar, og numið erkibiskups boðskap um hver væri skilningur Evrópusambandsins á þessu, hvað væri líklegt og ekki líklegt að menn fengju. Þar við er látið sitja á sama tíma og aðrar þjóðir eru í hörkusamningaviðræðum um að fá undanþágur. Miðað við upplýsingar sem ég hef tiltölulega nýlegar frá Evrópusambandinu og einstökum aðildarríkjum þá eru a.m.k. þrjú ríki í umsóknarhópnum, Malta, Kýpur og Eistland, að reyna að sækja sér meiri og minni undanþágur frá þessari tilskipun og alls ekki talið ólíklegt miðað við mínar heimildir að þau fengju þær, a.m.k. að einhverju leyti. Varðandi undanþágu frá öðru en vinnslunni, sem er mögulegt samkvæmt því sem hæstv. ráðherra segir, munar náttúrlega um minna en það ef undanþága fengist frá kröfunni um að aðskilja framleiðslu og dreifingu. Það munar náttúrlega um minna en það við þær aðstæður sem eru hér á Íslandi þar sem orkufyrirtækin eru eiginlega í öllum tilvikum með þetta samþætt. Mér finnst, herra forseti, að síðustu, að sá vandræðagangur sem hefur einkennt framgöngu ríkisstjórnarinnar í þessu og sú staðreynd að ekkert frv. er enn fram komið mörgum mánuðum eftir að við áttum að hafa fullgilt innleiðingu tilskipunarinnar, segi náttúrlega sína sögu.

Hæstv. forseti. Það má alveg tala um vandræðagang en raunin er sú, eins og allir vita, að þessi tilskipun hefur ekki verið innleidd. Það átti að vera búið í sumar. Ég held að mikilvægt sé að hv. þingmenn átti sig á aðalatriði málsins, þ.e. að það er ekki hægt að fá undanþágu frá þessari tilskipun hvað varðar vinnsluna. Við höfum samþykkt það á hv. Alþingi að tilskipunin sé hluti af EES-samningnum. Ísland fékk það hins vegar viðurkennt að vera einangrað ríki og fá stöðu eins og Lúxemborg. Ísland þyrfti hins vegar að sýna fram á að það væri verulegum vandkvæðum bundið að innleiða tilskipunina ef það ætti að vera einhver möguleiki á að fá undanþágu frá einhverjum hluta tilskipunarinnar. Orkustofnun hefur gefið svar um að það sé ekki verulegum vandkvæðum bundið að innleiða þessa tilskipun. Ég er algerlega sammála því. Hv. þm. hafa bara ekki kynnt sér málið nægilega vel ef þeir halda öðru fram. Með því að innleiða þessa tilskipun erum við að tala um gegnsætt kerfi. Hver veit í dag hvernig raforkuverð verður til? Það veit ekki nokkur maður. Með því að innleiða þessa tilskipun erum við að búa til gegnsætt kerfi þar sem neytandinn veit meira um hvernig rafmagnsverð verður til. Það skiptir kannski ekki litlu máli. Það er ekkert launungarmál að ýmsir hafa beitt sér gegn þessu máli hér á hv. Alþingi og einnig fyrirtæki í þjóðfélaginu. Ég tel að þar á bak við séu ýmsar ástæður en engu að síður lifi ég í þeirri von að það styttist í, eins og ég hef stundum sagt áður, að frv. líti dagsins ljós öllum Íslendingum til hagsbóta.

Virðulegi forseti. Á síðasta þingi var gengið frá heimildum fyrir ríkið til að kaupa hlut sveitarfélaganna í Orkubúi Vestfjarða. Við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði lögðumst gegn þessum kaupum og vildum að sveitarfélögin fyrir vestan gætu áfram rekið orkufyrirtæki sitt af myndarskap. Ég tel mikilvægt að fylgjast með framvindu mála hvað varðar orkubúið og afhendingu orku á Vestfjörðum í framhaldi af þessum gjörningi. Ég mun fylgjast með því með fyrirspurnum til ráðherra í framtíðinni. Ég vil fá að vita hvernig þróunin verður. Orkubú Vestfjarða bjó við að framleiða 40% af eigin orku og hafði því töluvert lægri taxta en t.d. viðmiðunartaxtar Rariks. Þess vegna, virðulegi forseti, vil ég beina eftirfarandi spurningum til hæstv. iðnrh.: Hver hefur þróun gjaldtaxta verið frá því að ríkið tók við rekstri Orkubús Vestfjarða: a. taxta einstaklinga, b. taxta iðnfyrirtækja? Og í öðru lagi spyr ég um það sem e.t.v. er enn þá mikilvægara að fá hugmyndir um: Hvaða áætlanir eða áform eru uppi hjá Orkubúi Vestfjarða um þróun gjaldskrár á þessu ári og næstu tveimur árum, þ.e. 2002--2004? Þar vil ég líka fá áform um gjaldskrárbreytingar vegna: a. gjaldskrár einstaklinga, b. gjaldskrár iðnfyrirtækja.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson hefur lagt fram fyrirspurn til mín og fyrsta spurningin er þessi: ,,Hver hefur þróun gjaldtaxta verið frá því að ríkið tók við rekstri Orkubús Vestfjarða: a. taxta einstaklinga, b. taxta iðnfyrirtækja?`` Orkubú Vestfjarða varð að hlutafélagi 1. júlí 2001 og í apríl 2002 var fyrirtækið að fullu komið í eigu íslenska ríkisins. Orkubú Vestfjarða hf. er sjálfstætt fyrirtæki og yfir því er stjórn sem eigandi þess kaus á aðalfundi 3. maí sl. Gjaldskrár Orkubús Vestfjarða hækkuðu um 4,9% frá 1. júlí 2001 og um 3% frá 1. ágúst sl. Þessar hækkanir eru ívið minni en almennar verðlagshækkanir og hliðstæðar hækkanir annarra orkufyrirtækja. Hækkanir þessar náðu jafnt til heimila og fyrirtækja. Og önnur spurningin er: ,,Hvaða áætlanir eða áform eru uppi hjá Orkubúi Vestfjarða um þróun gjaldskrár á þessu ári og næstu tveimur árum, 2002--2004: a. gjaldskrár einstaklinga, b. gjaldskrár iðnfyrirtækja?`` Ekki eru uppi áform um hækkun gjaldskráa Orkubús Vestfjarða umfram verðlagshækkanir á næstu árum en það er á valdi stjórnar fyrirtækisins að taka slíkar ákvarðanir.

Herra forseti. Það er ánægjulegt að heyra frá hæstv. ráðherra að alls ekki séu uppi áform um að hækka raforkuverð hjá Orkubúi Vestfjarða umfram það sem eðlilegt má teljast. Það er vel. Ég minni á að þó að ríkið sé búið að kaupa Orkubú Vestfjarða á það ekki að breyta neinu um hvernig fyrirtækið er rekið eða staðsett, raunar enn síður. Ef ríkið er eini eigandinn að fyrirtækinu þá eru miklu hægari heimatökin með staðsetninguna og starfsemina. Ég vil taka það fram við þessa umræðu, herra forseti, að ég vona að ekki verði dregið úr starfsemi orkubúsins á einn eða annan hátt þótt ríkið sé orðið eigandi þess, enda er ábyrgðin meiri þar.

Herra forseti. Þessi hækkun sem hæstv. ráðherra tekur til, 4,9% almenn hækkun á alla, jafnt á alla. Ég hefði viljað fá að heyra hverjir voru taxtar til orkufrekra iðnfyrirtækja og einstaklinga fyrir og eftir þá eignabreytingu sem varð þarna til að menn sjái það svart á hvítu. Við erum í heildina að tala um um 8--10% hækkun á rafmagninu. Það er vert að gera sér grein fyrir því að Orkubú Vestfjarða var með lægri taxta til bæði einstaklinga og fyrirtækja en almennt gerðist þannig að í raun rann arður fyrirtækisins af góðum rekstri þess beint til einstaklinganna og atvinnulífsins. En með eignabreytingunni er hægt að innheimta arðinn beint til eigandanna. Þarna varð á grundvallarformbreyting. Ég ítreka það, herra forseti, að ég hefði heldur viljað fá að heyra beinharða taxtana í krónum talið sem hér er um að ræða.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þær upplýsingar sem fram hafa komið um þessa 7,9% hækkun frá breytingunni. En ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort skilja beri ráðherrann svo, þegar hún segir að ekki séu áform um hækkun á næstu árum, að Orkubú Vestfjarða verði næstu ár rekið sem sérstakt fyrirtæki, þ.e. Orkubú Vestfjarða, en ekki sameinað öðrum fyrirtækjum eins og hefur komið fram í umræðunni undanfarið. Þá er verið að tala um sameiningu við Rarik eða jafnvel Rarik og Norðurorku. Það væri nauðsynlegt að fá upplýsingar um það hjá hæstv. ráðherra hvort skilja beri þessi ummæli þannig að það sé stefnubreyting hvað þetta varðar og Vestfrðingar megi búast við að halda Orkubúi Vestfjarða þó að það sé eign ríkisins eftir þessar breytingar.

Hæstv. forseti. Ég get ekki þulið hér taxta. Ég verð að segja það eins og er. Mér þykir það leitt en ég kann þá ekki utan að. Varðandi arðinn þá er það almennt svo að hann gengur til eigendanna hvort sem það er í þessu fyrirtæki eða öðrum. Þegar hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson spyr hvort tekin hafi verið ákvörðun um að Orkubú Vestfjarða verði rekið sem sérstakt fyrirtæki þá er það ekki svo. Það sem ég sagði hins vegar í svari mínu var að ekki væru uppi áform um hækkun gjaldskrár umfram verðlagshækkanir á næstu árum. Það var það sem ég sagði. Hvað varðar framtíð þessa ágæta fyrirtækis þá er það eins og allir vita 100% í eigu ríkisins alveg eins og Rarik. Þess vegna hefur verið talað um það að sameina fyrirtækin. Það mál er hins vegar ekki komið það langt að ég geti greint nákvæmlega frá niðurstöðum. Allt er þetta meira og minna samtengt, raforkulagafrv. og síðan ýmsar hugsanlegar breytingar í sambandi við raforkufyrirtækin og raforkumál almennt. Lykillinn að því að við getum fengið svör við ákaflega mörgum spurningum er sá að við afgreiðum raforkulagafrv. frá Alþingi. Þegar það er afstaðið verður miklu betra að gera sér grein fyrir því hvernig best er að haga rekstri orkufyrirtækjanna almennt. Þá þarf náttúrlega að huga að hagræðingu og ýmsu. Auðvitað hlýtur það að vera aðalatriðið að bæði hinn almenni neytandi og fyrirtækin í landinu geti búið við bærilega viðunandi orkuverð. Það hlýtur að vera aðalatriði málsins. Að því vil ég alla vega vinna.

Virðulegi forseti. Eins og þingheimi er kunnugt keyptu Rafmagnsveitur ríkisins Rafveitu Sauðárkróks nýlega. Í framhaldi af því hafa borist upplýsingar og kvartanir frá iðnfyrirtækjum á Sauðárkróki þess efnis að í framhaldi af yfirtökunni hafi orkuverð hækkað stórlega. Að vísu hækkaði orkuverð mjög verulega til að byrja með en hækkanir voru dregnar til baka á síðari stigum, sem bendir til þess að upplýsingaöflun og gagnrýni hafi e.t.v. haft einhver áhrif. Stór iðnfyrirtæki, miðað við bæjarstærð á Sauðárkróki, eru nefnd til sögunnar eins og Loðskinn ehf., Sauðárkróksbakarí og Efnalaug Sauðárkróks, bara sem dæmi. Síðan hefur ríkið nýverið selt hlut sinn í Steinullarverksmiðjunni hf. á Sauðárkróki. Það er mjög mikilvægt að fylgja því eftir til hvers ráðstafanir eins og þessi yfirtaka leiða. Ég vil því spyrja hæstv. iðnrh.: 1. Hvernig hefur orkuverð til iðnfyrirtækja þróast eftir að Rarik tók við rekstri Rafveitu Sauðárkróks, t.d. til Steinullarverksmiðjunnar hf., Loðskinns ehf., Sauðárkróksbakarís og Efnalaugar Sauðárkróks? 2. Hvernig gerir Rarik ráð fyrir að raforkuverð til fyrrgreindra aðila þróist á þessu ári og næstu tveimur árum, 2002--2004? Mér hafa borist upplýsingar um að á þessu tímabili hafi verið tilkynntar verulegar hækkanir eða hækkunaráform til þessara iðnfyrirtækja og orkunotenda.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson hefur lagt fram eftirfarandi fyrirspurn, með leyfi forseta: ,,Hvernig hefur orkuverð til iðnfyrirtækja þróast eftir að Rarik tók við rekstri Rafveitu Sauðárkróks, t.d. til Steinullarverksmiðjunnar hf., Loðskinns ehf., Sauðárkróksbakarís og Efnalaugar Sauðárkróks?`` Svar: Í samningi Rariks, sveitarfélagsins Skagafjarðar og Rafveitu Sauðárkróks um kaup Rariks á rafdreifikerfi á Sauðárkróki segir um raforkuverð í 7. gr., með leyfi forseta: ,,Kaupandi mun jafna út þann mun sem er á afltaxta í gjaldskrá seljanda og gjaldskrá kaupanda með þeim hætti að helmingur hækkunarinnar komi til framkvæmdar þann 1. janúar 2003 og helmingur komi til framkvæmda 1. janúar 2004. Þá mun kaupandi veita öllum afltaxtanotendum ráðgjöf til að lágmarka útgjöld þeirra vegna raforkukaupa. Að öðru leyti mun gjaldskrá kaupanda gilda frá yfirtökudegi.`` Við undirritun á kaupsamningi var verðmunur á afltaxta Rariks og Rafveitu Sauðárkróks metinn um 16% að meðaltali. Verðmunurinn var nokkuð mismunandi eftir fyrirtækjum og eðli notkunar. Aðlögun afltaxta Rafveitu Sauðárkróks að afltaxta Rariks fer fram með þeim hætti að frá 1. janúar 2002 er veittur 16% afsláttur frá gjaldskrá Rariks. Afslátturinn er lækkaður í 8% 1. janúar 2003 og fellur niður frá 1. janúar 2004. Gjaldskrá Rariks er beitt með sama hætti á öllu orkuveitusvæði fyrirtækisins og er þess sérstaklega gætt að kaupendur sitji við sama borð og njóti sambærilegra kjara. Önnur spurning: ,,Hvernig gerir Rarik ráð fyrir að raforkuverð til fyrrgreindra aðila þróist á þessu ári og næstu tveimur árum?`` Svar: Verðþróun á gjaldskrártöxtum mun verða sú sama á Sauðárkróki og á orkuveitusvæði Rariks, að undanskildu ákvæði 7. gr. kaupsamningsins. Ég vil gjarnan bæta því við, hæstv. forseti, að miðað við orð hv. þm. áðan heyrist mér hann vera á móti jöfnun. Hann er sem sagt á móti því að Rarik jafni raforkuverð á þjónustusvæði sínu. Það mundi þýða það að verð til sveita og t.d. á norðausturhorni landsins yrði miklu hærra en á Sauðárkróki svo dæmi sé tekið. Miðað við orð hans skil ég hann þannig. Ég undrast það ef hann er þessarar skoðunar. Ég vil líka taka það fram varðandi raforkulagafrv., sem verður vonandi lagt fram mjög fljótlega eins og ég hef margsagt, að í öðru frv. verður kveðið á um að taka sérstaklega á þeim kostnaði sem er í raforkukerfinu vegna svonefndra óhagstæðra eininga. Þarna er um nokkur hundruð millj. að ræða, 500--600 millj. Það er þá í fyrsta skipti sem reynt er að gera sér grein fyrir hver þessi kostnaður er og tekið á því máli með sérstökum hætti. Það mun að sjálfsögðu hafa áhrif á raforkuverð á stöðum eins og Sauðárkróki, þ.e. á öllum stærri stöðunum. Það er augljóst að þeir staðir hafa lagt mikið af mörkum í sambandi við jöfnunina.

Herra forseti. Rafveita Sauðárkróks var vel rekið fyrirtæki. Það rak sig sjálft og skilaði jafnvel hagnaði. Ein af forsendum fyrir því að selja hana, þ.e. þvinga sveitarfélagið til þess að láta rafveituna upp í skuldir, var að það mundi styrkja atvinnulífið á Sauðárkróki. Staðreyndin er hins vegar allt önnur, herra forseti. Staðreyndin er sú að hjá einu fyrirtæki t.d. var taxtinn, fyrir þessi kaup, einungis um 2,84 á kílóvattstundina. Hann hrökk skömmu seinna upp í 7,50 en eftir nokkurt þref var hann lækkaður aftur niður í 6,41. Svona gekk þetta fyrir sig. Þegar leitað hefur verið eftir umræðum eða skýringum hjá Rarik á hinum ýmsu töxtum sem í boði eru þá er heldur fátt um svör. Herra forseti. Ég tel að svör hæstv. iðnrh. séu allsendis ófullnægjandi gagnvart þeim spurningum sem hér voru bornar fram.

Virðulegi forseti. Ég hlýt að mótmæla því harðlega þegar hæstv. iðnrh. kýs að svara spurningum mínum með útúrsnúningum. Staðreyndin er sú að þessi breyting leiðir til þess að iðnaðarfyrirtæki á Sauðárkróki horfast í augu við 16% hækkun á raforkuverði.  Hæstv. ráðherra tekur undir þessi orð núna með því að segjast hugsanlega koma fram með 500--600 millj. í þessu skyni. Ég er ekki á móti jöfnun. Ég vil öðruvísi vinnubrögð við jöfnun. Ég hef talað fyrir framlögum úr ríkissjóði. Hæstv. ráðherra er fullkunnugt um framsetningu mína í málinu. Það að snúa þessari umræðu og fyrirspurninni upp í túlkun á orðum mínum og stefnu minni og minna félaga á þann hátt sem hér er gert er tilraun til þess að drepa umræðu um mistakamál á dreif. Sauðkrækingar standa frammi fyrir gríðarlegri hækkun á orkuverði, 16% og kannski miklu meira. Þessi mál þarfnast miklu meiri umræðu.

Hæstv. forseti. Hv. þm. var nokkuð mikið niðri fyrir og talar um mistakamál. Það er ekki erfitt að tala um þetta mál af minni hálfu vegna þess að eins og hann veit var það þannig að yfirvöld á Sauðárkróki vildu selja rafveituna.  Síðan gerist það sem er bara skiljanlegt, miðað við það hvernig Rarik hefur hagað verðlagningu sinni á raforku, að bæirnir taka á sig mikinn kostnað vegna dreifbýlisins, þ.e. þeir bæir sem njóta þjónustu Rariks. Hins vegar hefur sú ákvörðun verið tekin af hálfu ríkisstjórnarinnar að í tengslum við breytingar á raforkulögum verði sérstaklega tekinn út fyrir sviga þessi kostnaður og honum jafnað til allra landsmanna. Þetta tel ég mikið framfaramál. Í rauninni hefur það sem viðhaft hefur verið, að gera þetta á þennan hátt, verið ósanngjarnt. Þess vegna beiti ég mér fyrir því að á því verði breytingar. Ég heyri að hv. þm. Vinstri grænna munu styðja þessa breytingu og gleðst alveg sérstaklega yfir því.

Herra forseti. Eignarhaldsfélög landshlutanna hafa gegnt mikilvægu hlutverki á síðustu árum í atvinnulífi landsbyggðarinnar. Á sumum stöðum kom það púður einmitt frá þessum eignarhaldsfélögum sem þurfti til að hjólin snerust hraðar í atvinnulífinu úti á landi. Hlutverk þessara félaga við að eyða atvinnuleysinu á 10. áratugnum er óumdeilt. Það var einmitt þetta mikilvæga hlutverk sem varð til að þáv. byggðamálaráðherra, Davíð Oddsson forsrh., lagði til í byggðaáætlun árið 1998 að eignarhaldsfélög og atvinnuþróunarsjóðir landshlutanna fengju árlega styrki gegnum Byggðastofnun. Sú tillaga var samþykkt einróma í Alþingi á sínum tíma. Styrkirnar áttu að nema 300 millj. kr. á ári í fjögur ár og var gert ráð fyrir að á móti kæmi framlag frá sveitarfélögunum og helmingur af því til viðbótar frá atvinnulífinu í hverju héraði. Þáverandi stjórn í Byggðastofnun hafði lagt þessa tillögu fram á sínum tíma og var einróma niðurstaða um þessa tilhögun í stjórninn. Með þessari tillögu áttu að renna um 3 milljarðar kr. til atvinnuuppbyggingar úti á landsbyggðinni á fjórum árum. Það fer ekki milli mála, herra forseti, að þessi aðgerð hefur styrkt landsbyggðina verulega þar sem skilyrðum fyrir framlagi Byggðatofnunar hefur verið fullnægt. Ef Suðurnesin eru tekin sem dæmi skipta þau fyrirtæki tugum sem hafa náð fótfestu vegna þess að eignarhaldsfélag Suðurnesja hefur veitt þeim brautargengi. Sá andi ríkti á síðasta kjörtímabili í Byggðastofnun að færa valdið til héraðanna og sver sú tilhögun sem lýst var á undan sig einmitt í ætt við þá hugmyndafræði. Hún kemur einnig fram í því að gerður var samningur við atvinnuþróunarfélög landshlutanna um að greiða laun þriggja manna sem væru starfsmenn sveitarfélaganna á héraðsgrunni. Þar var um að ræða starfsmenn sem einbeittu sér að ferðamálum, viðskiptaáætlunum og atvinnuþróun. Þessir voru starfsmenn sveitarfélaganna sem fengju greiðslur frá Byggðastofnun en væru jafnframt ráðgjafar Byggðastofnunar um málefni héraðsins. Þessa starfsmenn fjármagnaði Byggðastofnun einmitt í þeim tilgangi að færa völdin heim í hérað. Þessi mikilvæga stefna hefur ekki haldið á yfirstandandi kjörtímabili. Framlög til eignarhaldsfélaganna hafa verið tekin frá þeim og samningar við atvinnuþróunarsjóðina verið í uppnámi. Ég vil því leggja eftirfarandi fyrirspurnir til hæstv. byggðamálaráðherra sem hljóða svo: Hve há voru framlög Byggðastofnunar til eignarhaldsfélaga og atvinnuþróunarsjóða á landsbyggðinni hvert ár síðustu fjögur ár og hvar á landinu eru þau? Hver er ástæða þess að hætt er að veita þessi framlög?

Hæstv. forseti. Hv. þm. Kristján Pálsson hefur lagt fram fyrirspurn til mín. Fyrsta spurningin er eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Hve há voru framlög Byggðastofnunar til eignarhaldsfélaga og atvinnuþróunarsjóða á landsbyggðinni hvert ár síðustu fjögur ár og hvar á landinu eru þau?`` Svarið er eftirfarandi: Samkvæmt upplýsingum Byggðastofnunar námu heildargreiðslur stofnunarinnar til eignarhaldsfélaga á landsbyggðinni rúmum 528 millj. kr. á árinu 1999 og fram til þess sem af er ársins 2002. Árið 1999 námu framlögin 172 millj. 381 þús. kr. til fjögurra eignarhaldsfélaga. Eitt þeirra var á Reykjanesi, eitt á Austurlandi, eitt á Vesturlandi og eitt á Norðurlandi. Árið 2000 greiddi Byggðastofnun 98 millj. og 478 þús. kr. til sex eignarhaldsfélaga. Eitt er á Suðurlandi, eitt á Reykjanesi, eitt á Vesturlandi, eitt á Vestfjörðum, eitt á Norðurlandi og eitt á Austurlandi. 121 millj. kr. var greidd árið 2001 og 141 millj. kr. hefur verið greidd það sem af er árinu 2002. Auk þess námu ógreidd loforð um 177 millj. kr. þann 15. okt. sl. Samtals hefur stofnunin því ráðstafað um 700 millj. kr. til eignarhaldsfélaga á landsbyggðinni. Á gildistímabili áætlunarinnar fyrir árin 1999--2001 námu heildarframlög ríkissjóðs til eignarhaldsfélaga með þátttöku Byggðastofnunar 900 millj. kr. Þegar tekið hefur verið tillit til þess að stofnunin hafði þann 15. október sl. ráðstafað 700 millj. kr. þá er 200 millj. kr. enn óráðstafað. Skilyrði fyrir framlagi Byggðastofnunar til einstakra félaga er að félögin nái að safna framlögum í heimahéraði frá sveitarfélögum, lífeyrissjóðum, fyrirtækjum og einstaklingum. Eignaraðild Byggðastofnunar má ekki verða meiri en 40% í hverju félagi fyrir sig. Misvel hefur gengið að safna mótframlaginu. Það skýrir það að enn sem komið er hefur stofnunin ekki ráðstafað öllu því fé sem hún fékk á árunum 1999--2001 til eignarhaldsfélaga. Árið 1999 greiddi Byggðastofnun 172 millj. og 381 þús. kr. til fimm eignarhaldsfélaga, tvö félög voru á Reykjanesi, eitt á Austurlandi, eitt á Vesturlandi og eitt á Norðurlandi. Árið 2000 greiddi Byggðastofnun 98 millj. og 478 þús. kr. til sex eignarhaldsfélaga. Eitt þeirra var á Suðurlandi, eitt á Reykjanesi, eitt á Vesturlandi, Vestfjörðum, Norðurlandi og Austurlandi. Árið 2001 greiddi Byggðastofnun 120 millj. og 791 þús. kr. til þriggja eignarhaldsfélaga sem eru á Reykjanesi, Norðurlandi og Suðurlandi. Árið 2002 greiddi Byggðastofnun 141 millj. og 436 þús. kr. til fjögurra eignarhaldsfélaga. Tvö þeirra voru á Suðurlandi en eitt á Reykjanesi og eitt á Norðurlandi. Annar liður fyrirspurnarinnar hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Hver er ástæða þess að hætt er að veita þessi framlög?`` Svar: Samkvæmt upplýsingum Byggðastofnunar eru enn til ráðstöfunar 200 millj. kr. til eignarhaldsfélaga. Þessum fjármunum verður varið til eignarhaldsfélaga í samræmi við reglur stofnunarinnar. Í fjárlögum ársins 2002 var gert ráð fyrr að verja 200 millj. kr. til Byggðastofnunar vegna eignarhaldsfélaga. Á fundi ríkisstjórnarinnar í sumar var tekin ákvörðun um að leggja til við Alþingi að þessum fjármunum yrði frekar varið til þess að framkvæma byggðaáætlun 2002--2005 sem Alþingi samþykkti sl. vor. Tillögur þar að lútandi er að finna í frv. til fjárlaga sem nú liggur frammi á Alþingi.

Virðulegi forseti. Það sem hæstv. iðnrh. er að segja er að hann hyggist taka fjármagn frá einum þætti byggðaaðgerðanna, eignarhaldsfélögunum, og færa til annarra þátta byggðaáætlunar. Það er ekkert nýtt fé að koma inn. Þetta er bara tilfærsla. Þessu fé var varið til eignarhaldsfélaganna og það sýnir sig að allt of harðar kröfur voru gerðar um mótframlög og arðsemi. Hvers vegna voru þessar kröfur ekki endurskoðaðar þannig að þetta fyrirkomulag virkaði? Þetta gaf í sjálfu sér möguleika til að fá þarna eigið fé inn. Hvers vegna voru ekki kröfurnar endurskoðaðar þannig að þetta virkaði? Atvinnuþróunarfélögin líða líka fjárskort og hafa ekki fengið að halda fjármagni sínu miðað við það sem var fyrir nokkrum árum og verðgildi þess þá. Hvers vegna er ekki stóraukið fjármagn til atvinnuþróunarfélaganna? Það hefur sýnt sig að þau gegna lykilhlutverki í þróunarstarfi og uppbyggingu í sveitarfélögunum. Sveitarfélögin koma sum saman og taka á. Hvers vegna er þessi slyttingsháttur við að framfylgja byggðaáætlun?

Herra forseti. Ég vil þakka þessa fyrirspurn og svör ráðherra. Það kemur fram hjá ráðherra að til eru 200 millj. til þess að verja til eignarhaldsfélaga. Það gleður mig svo sannarlega vegna þess að eignarhaldsfélög á landsbyggðinni, sérstaklega á Suðurlandi, Reykjanesi og reyndar víðar, hafa staðið sig afar vel hvað þetta varðar. Starfsemi þeirra skiptir gríðarlega miklu máli fyrir héruð og byggðarlög. Á nákvæmlega sama hátt eru atvinnuþróunarsjóðirnir sterkir og skipta þessi byggðarlög og önnur miklu máli. Það skiptir líka miklu máli fyrir þá sem eru að hefja atvinnurekstur að geta leitað til stofnana og sjóða eins og þessara. Ég veit um mjög mörg dæmi þess að menn hafa komið, t.d. í Atvinnuþróunarsjóð Suðurlands og fengið aðstoð þar við að byggja upp rekstrarplön og þess háttar. Ég hvet eindregið til þess að það verði passað upp á að þessum sjóðum og þessari starfsemi verði áfram haldið úti. Ég gleðst yfir að vita af þessum 200 millj. sem byggðamálaráðherra hefur til skiptanna.

Herra forseti. Ég þakka svör ráðherrans og þátttöku þingmanna í umræðunni. Ég tek undir orð síðasta hv. ræðumanns, Ísólfs Gylfa Pálmasonar. Þetta eru afskaplega mikilvægar stofnanir sem hafa gegnt miklu hlutverki. Sama segir hv. þm. Jón Bjarnason sem gerir sér góða grein fyrir því hversu öflug slík félög geta verið þar sem þau hafa náð að virka. Það er staðreynd að þar sem þetta hefur ekki náð að virka er um það að ræða að sveitarfélögin hafa ekki talið sig hafa burði til að mæta framlögum Byggðastofnunar. Það er vandamálið. Sama má segja um atvinnureksturinn sem átti að leggja 20%, sem hefur heldur ekki getað séð af þeim peningum, því er verr og miður. Það hefur einnig tekið tíma að gera sveitarfélögunum grein fyrir því hve mikilvægt þetta er og kynna þeim hvað er þarna í rauninni í húfi. Þess vegna hafa þeir peningar sem ætlaðir voru í eignarhaldsfélögin ekki komist til skila eins og til var ætlast. Ég geri ráð fyrir því að þær 200 millj. sem eftir á að ráðstafa bíði eftir þeim eignarhaldsfélögum sem ekki hafa fengið sinn hlut. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort það komi til greina að önnur eignarhaldsfélög sem geta komið með framlag á móti mundu fá hlut í þessum 200 millj. Ég tek undir hvatningarorð annarra til hæstv. ráðherra um að standa vörð um eignarhaldsfélögin, að hún haldi áfram að leggja til fjármuni í eignarhaldsfélögin til að hægt sé að byggja upp atvinnulífið úti á landi. Það þarf á því að halda. Það eru ýmsar blikur á lofti og engir betri til að taka á því en heimamenn sjálfir.

Hæstv. forseti. Ég er ánægð að heyra að hv. þingmönnum finnst að eignarhaldsfélögin hafi verið til hagsbóta fyrir landsbyggðina. Til þess var leikurinn vitanlega gerður. Því er hins vegar ekki að neita að það hefur verið nokkuð mismunandi milli landshluta. Sums staðar hefur verið erfitt að fá mótframlag og þar hafa þessir fjármunir því miður ekki komið að eins miklu gagni og ella. Þetta var alltaf hugsað sem tímabundin aðgerð, þessi eignarhaldsfélagaaðferð. Þess vegna verður henni ekki fram haldið. Það er ekki gert ráð fyrir fjármunum til eignarhaldsfélaga í næstu fjárlögum eins og hv. þingmenn hafa eflaust séð í fjárlagafrv. Hins vegar er ákveðið að verja fjármagni til nýsköpunar á landsbyggðinni, þ.e. samtals 1 milljarði kr. á því tímabili sem byggðaáætlunin ríkir. Það held ég að sé líka mikilvægt mál og ég vona að það komi ekki að minna gagni en fjármagnið sem veitt hefur verið til eignarhaldsfélaganna. Nú er það þannig með Byggðastofnun, sem hefur þetta fjármagn til ráðstöfunar, að hún lýtur sinni stjórn. Það er ekki þannig að Byggðastofnun sé stjórnað úr iðnrn. Henni er að sjálfsögðu stjórnað af stjórn stofnunarinnar og þar verður tekin ákvörðun um hvernig þeim 200 millj. verður varið sem enn er óráðstafað. Ég tel mjög eðlilegt og sjálfsagt að þeir fjármunir fari til eignarhaldsfélaga á landsbyggðinni, svo fremi sem mótframlag fæst.

Herra forseti. Hæstv. dómsmrh. hefur gefið undir fótinn hugmyndum um að komið verði á fót leyniþjónustu á Íslandi. Starfsmenn dómsmrn. hafa endurómað þessi viðhorf, t.d. á fundi Varðbergs í september sl. og æðstu stjórnendur lögreglunnar hafa einnig látið líklega. Eins og oft áður er vísað til þess að margar aðrar þjóðir hafi leyniþjónustur og þess vegna þurfi Íslendingar líka að hafa leyniþjónustu. Herra forseti. Það er mikilvægt að Alþingi verði upplýst um áform stjórnvalda í þessu efni. Þess vegna vek ég máls á þessu. Fram til þessa hefur lögreglan staðið vörð um öryggi okkar og er mjög vandséð hvers vegna við ættum að færa löggæslu yfir í sérstaka öryggisstofnun eða leyniþjónustu. Lögreglan sinnir ákveðnu eftirliti með glæpamönnum og það er á allra vitorði að símar sumra þeirra hafa verið hleraðir en jafnan með dómsúrskurði. Ég hef ekki heyrt það gagnrýnt af nokkrum manni að reynt sé að hafa uppi á glæpamönnum, þá sérstaklega fíkniefnasölum, með þessum hætti. Þetta er og á að vera á verksviði lögreglunnar. Öðru gegnir þegar stjórnmálaskoðanir fólks eru annars vegar. Í tengslum við komu forseta Kína sl. sumar urðum við vitni að mannréttindabrotum sem talin eru eiga rætur sínar í kínversku leyniþjónustunni. Þá sýndu íslensk stjórnvöld því miður hversu veiklunduð þau eru gagnvart erlendum valdstjórnarmönnum. Þegar Kínaforseti kom hingað til lands krafðist hann þess að hann þyrfti aldrei að berja augum neina sem vildu mótmæla stjórnarháttum hans heima fyrir. Allir muna hvað gerðist. Fólki sem ætlaði að hafa í frammi mótmæli var meinað að koma til landsins, á annað hundrað manns. Um tíma var barnaskóli í Njarðvíkum gerður að fangabúðum. Þetta er öllum í fersku minni. Þess eru dæmi, víða í kringum okkur, að leyniþjónustum hefur verið misbeitt gegn fólki sem hefur stjórnmálaskoðanir sem ekki eru valdhöfum þóknanlegar. Ekki fyrir svo ýkja löngu var upplýst um símhleranir í Noregi þar sem símar friðarsinna höfðu verið hleraðir svo dæmi sé tekið. Fyrirspurn mín til hæstv. dómsmrh. er eftirfarandi: ,,Eru uppi einhver áform um að koma á fót leyniþjónustu innan embættis ríkislögreglustjóra til að sinna verkefnum sem eru talin varða öryggi ríkisins? Ef svo er, hvers konar upplýsingum er þá ætlunin að safna og hvaða reglur mundu gilda um þessa starfsemi?``

Herra forseti. Ég vil byrja á að taka fram að ég tel ekki ástæðu til að nota orðið leyniþjónustu um þá löggæslustarfsemi sem hv. fyrirspyrjandi vísar til. Það liggur fyrir að lög kveða á um að lögreglan hafi eftirlit með ýmsum þáttum sem snúa að innra öryggi ríkisins. Rökstuðningur hv. fyrirspyrjanda vekur líka nokkra undrun mína. Þar eru fullyrðingar sem ég vísa á bug. Þetta mál, eins og það hefur verið rætt, snýr að því að treysta betur réttaröryggi almennings og efla eftirlit með þessari starfsemi lögreglunnar. Skal ég nú skýra þetta mál frekar. Samkvæmt 1. gr. lögreglulaga er það hlutverk lögreglu að gæta almannaöryggis og halda uppi lögum og reglu, leitast við að tryggja réttaröryggi borgaranna og vernda eignarrétt, opinbera hagsmuni og hvers konar lögmæta starfsemi. Nánari útlistun á því hvernig lögreglan sinnir þessum og öðrum verkefnum er síðan að finna í lögreglulögunum. Í 5. gr. laganna segir að meðal sérstakra verkefna ríkislögreglustjóra sé að starfrækja lögreglurannsóknardeild sem rannsaki landráð og brot gegn stjórnskipun ríkisins og æðstu stjórnvöldum þess. Í samræmi við ákvæði laga hefur lögreglan á liðnum árum sinnt þessu verkefni og starfrækir ríkislögreglustjóri m.a. deild af þessu tagi. Verkefni deildarinnar er að rannsaka brot gegn stjórnskipun ríkisins og æðstu stjórnvöldum og sinna eftirgrennslan og áhættugreiningu. Ég vakti máls á því fyrir nokkru að æskilegt væri að skoða ofan í kjölinn hvort ekki væri rétt að setja sérstaka löggjöf um þessa starfsemi sem sumir hafa kosið að kalla leyniþjónustustarfsemi --- ég notaði reyndar ekki það orð. Ástæðan fyrir því er ekki sú að heimildir skortir til að sinna þessu verkefni. Þær eru eins og ég rakti skýrar og ótvíræðar. Ástæðan er mun frekar sú að skýrari ramma skortir í löggjöfina utan um þessa starfsemi, þ.e. nánari útlistun á í hverju hún eigi að felast o.s.frv. og ekki síður hvernig haga skuli eftirliti með þessari starfsemi. Í Danmörku og Noregi er þessum málum komið fyrir með sama hætti og hér en þó þannig að fjallað er um þetta verkefni lögreglunnar í sérstakri löggjöf. Þar er m.a. kveðið á um að eftirlit með þessari starfsemi sé á hendi sérstakrar þingnefndar. Mér finnst slíkt fyrirkomulag áhugaverður kostur. Þessi starfsemi lögreglunnar er að sumu leyti frábrugðin hefðbundinni lögreglustarfsemi sem gjarnan gengur út á rannsóknir á afbrotum. Þessi starfsemi miðar meira að því að kortleggja hvort almenningi og stjórnvöldum stafi hætta af aðgerðum og áætlunum sem beinast beint gegn ríkisvaldinu og æðstu stjórnvöldum þess, þar á meðal Alþingi. Á undanförnum árum hefur sjónum einkum verið beint að hryðjuverkum í þessu sambandi. Þar sem mikilvægt er að almenningur beri traust til starfsemi af þessum toga þarf að hafa virkt og traust eftirlit með henni. Starfsemin er eins og liggur í hlutarins eðli einnig gríðarlega viðkvæm. Því verður að gera skýrlega lögákveðið að þeir sem annast eftirlit með henni séu bundnir trúnaði. Í kjölfar hryðjuverkaárásanna á Bandaríkin fóru ríki heims ítarlega yfir löggjöf sína og framkvæmd á þessu sviði. Jafnframt var í mörgum ríkjum hafin rannsókn á því hvort hryðjuverkastarfsemi þrifist þar. Við vorum að sjálfsögðu ekki undanskilin í því sambandi. Aukin umsvif á þessu sviði ýttu fremur en annað á að ég vakti máls á þessu mikilvæga máli. Margir höfðu af því áhyggjur í kjölfar hryðjuverkanna í Bandaríkjunum að lögregluyfirvöld mundu grípa tækifærið til að skerða ýmis sjálfsögð mannréttindi, m.a. friðhelgi einkalífs. Ég hef ekki sérstakar áhyggjur af því en mikilvægt er engu að síður að almenningi sé ljóst að eftirlit sé haft með allri starfsemi lögreglu af þessum toga. Hv. þm. spyr einnig hvers konar upplýsingum sé safnað og hvaða reglur gildi um þessa starfsemi. Eðli máls samkvæmt er ekki hægt nema í grófum dráttum að lýsa verkefnum áðurnefndrar deildar hjá embætti ríkislögreglustjóra, eins og ég hef þegar gert. Um þessa starfsemi gilda ákvæði lögreglulaga, m.a. að því er varðar eftirlit. Í dag er eftirlit með starfsemi lögreglu í höndum dómsmrh. og ríkislögreglustjóra í umboði ráðherra, ríkissaksóknara hvað ákveðna þætti varðar og síðan að sjálfsögðu dómstóla í þeim málum sem þangað rata. Norðurlöndin hafa talið ástæðu til að taka upp sérstakt fyrirkomulag á eftirliti með þeirri starfsemi lögreglunnar sem hér er til umræðu. Ég er þeirrar skoðunar að eðlilegt sé að við skoðum og ræðum ítarlega hvort ekki eigi að vera sambærilegar reglur um þetta atriði hér á landi en hef ekki tekið beina afstöðu til þess máls á þessu stigi.

Herra forseti. Nú á haustdögum voru hugmyndir fyrst viðraðar um leyniþjónustu svokallaða hér á landi, gott ef það var ekki á fundi 11. september sl. Ég verð að segja eins og er, herra forseti, að leyniþjónusta er gott og gegnsætt íslenskt orð og lýsir ágætlega þeirri starfsemi sem fer fram innan slíkrar stofnunar. Ég held að flestir geri sér í hugarlund hvað það er. Umræðan hefur verið nokkuð einkennileg, verð ég að segja, herra forseti, því að fyrst er varpað fram hugmynd, óljósri þó, og síðan um leið og ráðuneytið er byrjað að ræða málin fer það að draga í land. Svo kemur í ljós að í raun er verið að tala um starfsemi sem nú þegar fari fram en ekkert eftirlit sé með. Mér finnst þetta mál og umræðan um hugsanlega leyniþjónustu mjög einkennilega vaxið. Mér finnst hæstv. dómsmrh. í raun ekki hafa svarað því hvað hún hafi í hyggju og hver hin raunverulega þörf fyrir leyniþjónustu á Íslandi sé.

Herra forseti. Ég held að það hafi komið skýrt fram að það er ekki ætlunin að koma á fót leyniþjónustu hér. Á hinn bóginn er verið að tala um að styrkja og reyna að efla innra öryggi ríkisins. Ég vil benda á það sem kom fram á fundi hv. allshn. sl. mánudag, herra forseti. Þar var, að frumkvæði ráðuneytisins, talað um að eiðsvarin þingnefnd, væntanlega fámenn, hugsanlega mynduð eða mótuð af fólki sem væri í allshn., hefði m.a. eftirlit með ákveðnum skilgreindum verkum lögreglunnar. Ég tek undir að það er nokkuð sem við ættum að skoða mun betur, og hugmyndin fékk mikinn og góðan hljómgrunn innan allshn. allrar.

Herra forseti. Ég var sleginn nokkrum óhug þegar þetta tal um leynilögreglu byrjaði og ég rakti það allt saman inn fyrir veggi dómsmrn. Ég vil að það komi alveg skýrt fram að ég er á móti því að Íslendingar setji upp leyniþjónustu. Hæstv. dómsmrh. sagði að í reynd væri umræðan á þessu stigi ekki önnur en sú að koma upp eftirliti með því hvernig menn fylgja og notfæra sér núverandi valdheimildir á þessu sviði. Það finnst mér vera allt annað en að setja upp einhvers konar leyniþjónustu. Ég tel af hinu góða að fylgjast með því hvernig embættismenn fara núna með þær heimildir sem er að finna í lögum. Ég get því út af fyrir sig tekið undir að það er nauðsynlegt að ræða það að setja upp með einhverjum hætti þingkjörna nefnd til að fylgja því eftir en ég er alfarið á móti því að samþykkt verði frv. sem gefur ríkinu auknar heimildir til þess að fylgjast með þegnum sínum.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra segir að ekki skorti lagastoð til þess að starfrækja leyniþjónustustarfsemi innan lögreglunnar. Síðan segir hæstv. ráðherra að það sé mikilvægt að þetta sé allt almenningi ljóst og fyrir opnum tjöldum en botnar setninguna með því að segja að eðli máls samkvæmt sé ekki hægt að upplýsa um hvað eigi sér stað núna í störfum af þessu tagi. Það má ekki nota nafngiftina leyniþjónusta. Starfsmenn dómsmrn. hafa engu að síður gert það og hér segir m.a. í frétt frá Morgunblaðinu 12. september, með leyfi forseta: ,,... skrifstofustjóri í dómsmálaráðuneytinu, sagði á fundi Varðbergs og Samtaka um vestræna samvinnu, sem haldinn var á Hótel Sögu í gær, að eftirlit af því tagi sem fella mætti undir leyniþjónustustarfsemi væri nauðsynlegt hér á landi sem annars staðar.`` --- Leyniþjónustustarfsemi. Það er mikið rétt að rædd var í allshn. fyrir fáeinum dögum sú hugmynd að eiðsvarin nefnd hefði eftirlit með leyniþjónustu af þessu tagi. Það kann vissulega að vera hugmynd en ég minni á að í Noregi er slíkt eftirlit með leyniþjónustunni, og undir handarjaðri þessarar eftirlitsnefndar viðgekkst það að símar pólitískra andstæðinga valdhafa voru hleraðir. Hleraðir voru símar friðarsinna og andstæðinga hernaðarbandalaga svo dæmi sé tekið. Verkefnið sem blasir við okkur er að uppræta hvers kyns pólitíska njósnastarfsemi af þessu tagi. Hún samrýmist ekki hugmyndum okkar um lýðræði. Ég vil minna á að í sjálfri nafngiftinni ,,leyniþjónusta`` felst viðurkenning á því að hún eigi að fara leynt með störf sín. Það á ekki að viðgangast.

Herra forseti. Umræðan hefur ekki verið neitt einkennileg um þetta mál, öllu fremur sá misskilningur sem virðist hafa komið fram hjá sumum hv. þm. Það er ekki verið að tala um að koma upp heimildum fyrir stofnun einhvers konar leyniþjónustu, eða öryggisþjónustu eins og sumir vilja kalla það. Það er verið að tala um að taka upp eftirlit með þeirri starfsemi sem þegar eru heimildir fyrir í lögreglulögum. Jafnvel í sérstakri þingnefnd. Það er verið að tala um að tryggja betur réttarstöðu borgaranna. Ég hefði haldið að hv. þm. mundu raunar fagna því, og ég heyri það hjá hv. formanni allshn. að hv. þm. í allshn. hafa tekið undir tillögur af þessu tagi. Í ljósi þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram, m.a. um þetta orð ,,leyniþjónusta``, tel ég ástæðu til að taka skýrt fram að engar fyrirætlanir eru uppi um það að koma á fót einhverri leyniþjónustu hér á landi í hefðbundnum skilningi þess orðs. Við erum ekki að ræða um einhverja starfsemi í líkingu við leyniþjónustu Breta eða CIA í Bandaríkjunum sem fást m.a. við njósnastarfsemi sem tengist öðrum ríkjum og fara fram í hernaðarlegum tilgangi að miklu leyti. Ég tel ekki þörf fyrir slíka stofnun hér á landi. Eingöngu er um að ræða hrein löggæsluverkefni sem snúa að innra öryggi ríkisins eins og fjallað er um í lögreglulögunum og ég vísaði til í fyrri ræðu. Rætt hefur verið um að gera heimildir lögreglu skýrari og einnig eftirlit með starfseminni.

Herra forseti. Eins og við vitum búum við við ríkisstjórn sem er afskaplega áhugasöm um einkavæðingu. Hún má ekkert sjá, hvorki lifandi né dautt, án þess að vilja koma því á markað. Þess vegna brá mörgum í brún þegar fjárlagafrv. birtist en á bls. 46 í því er þess farið á leit að Alþingi veiti ríkisstjórninni heimild til að leigja með kauprétti sérhannað fangelsishúsnæði sem byggt yrði í Reykjavík. Spurning mín til hæstv. dómsmrh. er hvort áætlanir séu uppi um að einkavæða fangelsin. Þetta er aldeilis ekki úr lausu lofti gripið. Árið 1998 birtist skýrsla um einkaframkvæmd. Þetta er afurð nefndar sem fjmrh. skipaði á sínum tíma til þess að gera tillögur um einkaframkvæmd, hvar ætti að hefjast handa næst. Þá var t.d. lagt til að Reykjavíkurflugvöllur yrði einkavæddur. Það var lagt til að heilsugæslan á höfuðborgarsvæðinu yrði öll einkavædd. Það er hægt að hafa á þessu mismunandi form, bæði beina einkavæðingu og einnig er hægt að fara í einkaframkvæmd sem þá hugsanlega er hér verið að óska eftir að ríkisstjórnin fái heimild til að gera. Spurning mín er þessi: Stendur til að einkavæða fangelsin á Íslandi?

Herra forseti. Ég geri ráð fyrir að hv. fyrirspyrjandi eigi við rekstur fangelsa og svar mitt við fyrirspurninni er neikvætt. Það eru ekki uppi áætlanir um að einkavæða fangelsisrekstur. Tilefni fyrirspurnarinnar er væntanlegt orðalag sem finna má í 6. gr. fjárlagafrv. fyrir næsta ár en það snýr að fyrirhugaðri byggingu nýs gæsluvistar- og móttökufangelsis. Með því orðalagi er gert ráð fyrir að slíka byggingu megi fjármagna með því að leigja sérhannaða byggingu með kauprétti en innleysa hana síðan til ríkissjóðs á leigutímanum eða í lok hans. Ég ítreka að þetta snýr að fjármögnun byggingarinnar en ekki rekstri hennar. Ég vonast raunar til þess að fljótlega verði mögulegt að hefjast handa við að reisa nýtt fangelsi. Markmiðið með byggingu nýs fangelsis er tvíþætt, annars vegar að koma á fót aðstöðu fyrir gæsluvarðhaldsfanga á höfuðborgarsvæðinu sem sparar að sjálfsögðu tíma fyrir lögregluna í Reykjavík við rannsókn flókinna mála þegar gæsluvarðhaldsfangar eru staddir á Litla-Hrauni og undirstrikar auðvitað réttarstöðu gæsluvarðhaldsfanga. Hins vegar er um að ræða aðstöðu fyrir þá fanga sem eru að hefja afplánun og hina sem afplána styttri refsingar. Hugmyndin er sú að þetta verði greiningar- og móttökufangelsi sem markar upphaf fangavistarinnar og þar verði teknar ákvarðanir á grundvelli mats sérfræðinga um framhald afplánunar, svo sem í ljósi stöðu hvers einstaklings, vímuefnavanda fanga og fleira. Ég tel að þessi framkvæmd og sú hugmynd sem að baki býr stuðli að því að þeir einstaklingar sem afplána refsingu vegna afbrota eigi auðveldara með að samlagast samfélaginu á nýjan leik þegar refsingin hefur verið tekin út. En ég ítreka vegna fyrirspurnar hv. þm. að þetta orðalag í fjárlagafrv. snýr að fjármögnun byggingarinnar en ekki að rekstri hennar.

Herra forseti. Rétt út af þessari fyrirspurn langar mig einfaldlega að ítreka hversu mikilvægt það er að þetta greiningar- eða gæsluvarðhalds- og vistunarfangelsi komist á koppinn því að við þekkjum öll þá erfiðleika sem eru til staðar í fangelsismálum. Með þessu fangelsi mundu leysast ýmis vandamál og þá sérstaklega, eins og hæstv. ráðherra gat réttilega um áðan, varðandi greiningu og vímuefnavanda fanga. Hægt væri að einbeita sér meira að hverjum og einum einstaklingi innan fangelsisveggjanna. Það sem ég vildi koma hér á framfæri, herra forseti, er að það er mikilvægt að mínu mati að þetta fangelsi komist í gegn.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Þessar hugmyndir eru ekki úr lausu lofti gripnar. Við vitum að pólitískir samherjar hæstv. dómsmrh., t.d. í Bretlandi, Margrét Thatcher og Tony Blair, hafa einkavætt fangelsin þar með hörmulegum afleiðingum fyrir starfsfólk og einnig þá sem þar dvelja. Hæstv. ráðherra segir afdráttarlaust að það standi ekki til að einkavæða reksturinn á fangelsinu. Hins vegar skil ég það svo að til standi að fara í svokallaða einkaframkvæmd um sjálfa bygginguna. Þá spyr ég: Í ljósi þess að slík einkaframkvæmd er miklu kostnaðarsamari fyrir skattborgara, hvers vegna í ósköpunum ræðst ekki ríkið sjálft beint í að reisa þessa byggingu? Hvers vegna er hafður þessi milliliður sem eykur kostnað skattborgara? Það er hörmulegt til þess að vita hve slaka hagsmunagæslumenn þjóðin og skattborgarar eiga í þessari ríkisstjórn.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmönnum fyrir stuðning þeirra við hið brýna hagsmunamál að reisa nýtt fangelsi á höfuðborgarsvæðinu. Ég minntist áðan á sérstöðu gæsluvarðhaldsfanga. Það er mjög mikilvægt að hafa í huga að hver maður er saklaus þar til sekt hans er sönnuð og þess vegna á að vista þá á sérstökum stað en ekki með afplánunarföngum. Marga aðra möguleika sé ég að auki í þessu fangelsi. Varðandi spurningu hv. fyrirspyrjanda vil ég vekja athygli á því að þetta er einungis heimild sem er sett fram í fjárlagafrv. til að fara í svokallaða einkaframkvæmd. Ég skal ekki um það segja hvort hún verður nýtt eða einhver önnur leið farin. Það sem mér finnst þó mikilvægast og vil undirstrika hér er að þessi heimild er komin í fjárlagafrv. Ég vonast því til þess að geta byrjað byggingu á þessu fangelsi fljótlega á næsta ári. Hún kostar auðvitað mikið fé og þess vegna þótti mönnum rétt að hafa þennan háttinn á, að koma með heimildina fram í fjárlagafrv.