Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég leyfði mér fyrir jól að bera fram fsp. til hæstv. iðnrh. um ráðstöfun á aðlögunargjaldi. Fsp. er í fjórum liðum og varðar ráðstöfun á tímabundnu aðlögunargjaldi sem lagt var á samkv. lögum nr. 58/1979, en Alþ. samþ. lög um þetta efni s.l. vor. Ég ætla í upphafi að leyfa mér að lesa fsp. og víkja síðan að henni nokkrum orðum. Fyrst er spurt: „Hvernig rökstyður ríkisstj. ráðstöfun sína á tímabundnu aðlögunargjaldi á árinu 1979 með tilliti til ákvæða 7. gr. laga nr. 58/1979 og þeirrar kynningar á málinu, sem fyrrv. ríkisstj. beitt'i sér fyrir gagnvart EFTA og EBE og leiddi til þess að EFTA samþ. formlega að gjaldið yrði lagt á?“ 2. liður: „Hvert er í einstökum atriðum það „uppsafnaða óhagræði“ og hverjar eru forsendur fyrir þeim endurgreiðslum til útflutningsiðnaðar og annarra greina samkeppnisiðnaðar, sem ríkisstj. ákvað í nóv. s.l. að fá skyldu samtals 516 millj. kr. af aðlögunargjaldi á árinu 1979?“ Í þriðja lagi: „Hvaða tillögur hefur ríkisstj. mótað um ráðstöfun tekna af tímabundnu aðlögunargjaldi á árinu 1980?“ Og í fjórða lagi: „Hefur ríkisstj. tekið afstöðu til þess, með hvaða hætti og hvenær eigi að afnema „uppsafnað óhagræði“ innlends samkeppnisiðnaðar eða afla tekna til endurgreiðslu þess framvegis?“ Varðandi þessa fsp. vil ég minna á að tilgangurinn með álagningu hins tímabundna aðlögunargjalds var fyrst og fremst: Í fyrsta lagi að skapa innlendum samkeppnisiðnaði lítils háttar framlengingu á tollvernd frá því sem ella hefði orðið samkv. ákvæðum fríverslunarsamninga, og var það í samræmi við stefnuyfirlýsingu fyrrv. ríkisstj. Og í öðru lagi að skapa fjárhagslegt svigrúm til nauðsynlegra iðnþróunaraðgerða, sbr. 7. gr. laganna um tímabundið aðlögunargjald, en hún hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Tekjum af aðlögunargjaldi á árinu 1979 skal varið til sérstakra iðnþróunaraðgerða samkv. nánari ákvörðun ríkisstj., að fengnum tillögum iðnrh. Á sama hátt skal tekjum af gjaldinu á árinu 1980 varið til eflingar iðnþróunar samkv. ákvæðum fjárlaga.“ Samkv. ákvörðun fyrrv. ríkisstj. 6. febr. 1979 var tekin stefna á að leggja þetta gjald á, en jafnframt var samþ. í ríkisstj. að áður en endanleg ákvörðun yrði tekin skyldi sendinefnd fara til EFTA og Efnahagsbandalags Evrópu til að kynna viðhorf Íslands og kanna undirtektir, eins og segir í þessari ríkisstjórnarsamþykkt. Tvær nefndir unnu síðari hluta vetrar að kynningu þess máls hvor á eftir annarri. Hin fyrri var eins konar embættismannanefnd, en hin pólitísk nefnd, báðar undir forustu Inga R. Helgasonar hrl. Með honum voru í síðari nefndinni tveir valinkunnir alþm., þeir Einar Ágústsson fyrrv. utanrrh. og Eiður Guðnason, hv. núv. 5. þm. Vesturl. Sú nefnd heimsótti ríkisstjórnir EFTA-landa, allra nema Portúgals, og náði mjög góðum árangri þar eð EFTA-ráðið samþykkti formlega álagningu gjaldsins. Sá rökstuðningur, sem fram var borinn gagnvart EFTA-ráðinu, var iðnaðarpólitísks eðlis og reistur á fyrirvara sem Ísland gerði við inngönguna í EFTA og fallist var á á ráðherrafundi EFTA 3. des. 1970, en sá fyrirvari heimilaði okkur að gripa til ráðstafana til bjargar ýmsum iðngreinum sem ættu í vök að verjast vegna tollalækkana sem af EFTA-aðildinni leiddi. Mál þessi eru ítarlega rakin í grg. með frv. um aðlögunargjald, sem lagt var fram í þinginu af hæstv. fjmrh. í fyrra. Þar kemur m.a. greinilega fram það mat íslensku kynningarnefndanna, að ekki var unnt að vinna álagningu gjaldsins stuðning með rökum um skattaóhagræði eða aðra mismunun gagnvart íslenskum samkeppnisiðnaði sem stafaði af íþyngjandi gjöldum hér innanlands og mismunun gagnvart atvinnuvegunum innbyrðis, svo sem með mismunandi háu aðstöðugjaldi og launaskatti. Talsmenn okkar lögðu áherslu á nauðsyn á lengdum aðlögunartíma fyrir íslenskan samkeppnisiðnað, sem notaður yrði jafnframt til að treysta undirstöður iðnaðar hérlendis. Var í því sambandi m.a. vísað til stefnumörkunar um iðnþróun, sem þá hafði verið undirbúin í iðnrn. og á vegum samstarfsnefndar um iðnþróun. Lögin taka líka af tvímæli um að tekjum af gjaldinu skyldi varið til sérstakra iðnþróunaraðgerða, en tekjurnar voru áætlaðar um 600 millj. kr. á síðari árshelmingi 1979 og hafa verið áætlaðar allt að 1700 millj. kr. fyrir árið 1980. Iðnrn. fól samstarfsnefnd um iðnþróun s.l. sumar að gera tillögu um ráðstöfun tekna af gjaldinu. Flutti ég tillögu þessarar samstarfsnefndar, sem í eiga sæti fulltrúar frá helstu samtökum iðnaðarins og starfsfólks í iðnaði, óbreytta í ríkisstj. fyrri hluta októbermánaðar s.l. Hún fól í sér í fyrsta lagi ráðstöfun á fé til sérstakra tiltekinna iðnþróunarverkefna að upphæð 250 millj. kr. og í öðru lagi að leggja það, sem afgangs var, til Iðnrekstrarsjóðs, 350 millj. kr., með það fyrir augum að sjóðurinn verði því til úthlutunar lána og styrkja til að stuðla að nýsköpun og brýnum verkefnum í iðnaði eftir nánari athugun. Stefnumörkun ráðuneytisins var að efla sjóðinn þannig og fá honum aukið verksvið. Jafnframt skyldi tryggt að fjármagn þetta nýttist sem best til undirstöðuaðgerða varðandi iðnþróun og í nýiðnaðarverkefni og yrði ávaxtað fram yfir gildistíma hins tímabundna aðlögunargjalds sem rennur út við lok þessa árs. Ég ætla ekki að gera að sérstöku umtalsefni tillögur hæstv. fyrrv. fjmrh. um meðferð þessa aðlögunargjalds, því það væri of langur lestur og varðar ekki beinlínis þá fsp. sem hér er til umr., en þá ráðstöfun gagnrýndi iðnrn. harðlega s.l. haust. Hins vegar lýtur fsp. að meðferð núv. hæstv. ríkisstj. á gjaldinu samkv. ákvörðun sem tekin var af henni að tillögu núv. hæstv. iðnrh. í nóv. 1979. Með þeirri ákvörðun var að verulegu leyti snúið við blaði frá því sem áður var fyrirhugað og ákveðið að ráðstafa meginhluta tekna af gjaldinu til að endurgreiða svokallað „uppsafnað óhagræði“, allt að 516 millj. kr. af um 700 millj. kr. sem þá hafði verið áætlað að gjaldið mundi gefa á s.l. hálfu ári sem það var innheimt. Eins og ég gat um áður tel ég að sú ráðstöfun á gjaldinu stangist á við ákvæði laga um gjaldið og undirstöðu þeirra samninga sem tókust við EFTA um álagningu gjaldsins og Efnahagsbandalag Evrópu gerði ekki sérstakar athugasemdir við. Ég tel að með ráðstöfun hæstv. núv. ríkisstj. á aðlögunargjaldinu á liðnu ári sé verið að grípa til handahófsaðgerða til að reyna að bæta úr rekstrarerfiðleikum íslenskra iðnfyrirtækja, sem bregðast hefði átt við með öðrum hætti en verja þessum dýrmæta tekjustofni til þess að rétta þar við. Og það er spurt um hvert stefni á árinu 1980 með ráðstöfun gjaldsins og hvað ríkisstj. hyggi á í því efni. Ég vil segja að það kom mér mjög á óvart að þessi stefna var tekin af hæstv. ríkisstj., og ég veit að margir aðilar í iðnaði hafa mikið við það að athuga. Það sýna t.d. ljóslega viðbrögð Sambands málm- og skipasmiðja, sem óskuðu sérstaklega eftir því við iðnrn. að gjaldinu yrði varið til iðnþróunarverkefna, en ekki úthlutað til umbjóðenda þeirra, fyrirtæk ja í málmiðnaði og skipaiðnaði. Á það var svo fallist eftir þrábeiðni þessa sambands. Ég hygg að ólíkt happadrýgra hefði verið að ráðstafa þessu gjaldi til tiltekinna verkefna og sérstaklega til Iðnrekstrarsjóðs, þannig að hann gæti íhugað hvernig gjaldinu yrði best ráðstafað til undirstöðuverkefna í íslenskum iðnaði og til að treysta iðnþróun til frambúðar.



Herra forseti. Svar mitt við þeim fsp., sem hv. þm. var að gera grein fyrir í ræðu sinni, hljóðar svo: Ríkisstj. ákvað hinn 8. nóv. 1979 að áætluðum tekjum af aðlögunargjaldi, 700 millj., yrði varið á eftirfarandi hátt: Til útflutnings-, veiðarfæra-, umbúða-, fóður-, málm- og skipasmíðaiðnaðar 516 millj. kr., til Útflutningsmiðstöðvar iðnaðarins 45 millj. kr., til tilrauna með saltvinnslu á Reykjanesi 70 millj. kr., til starfsþjálfunar í fata-, ullar- og skinnaiðnaði 30 millj. kr., til rannsókna á steinullariðnaði og álbræðslu 24 millj. kr., til sérstakra iðnþróunaraðgerða á Norður- og Austurlandi í samvinnu við viðkomandi sambönd sveitarfélaga 10 millj. kr. Þessi ráðstöfun á tekjum af aðlögunargjaldi hefur verið kynnt EF'TA og rökstudd þannig, að tekjum af. gjaldinu hafi verið varið til að styrkja stöðu vissra iðngreina með því að fjármagna almennar framleiðniaukandi aðgerðir og starfsþjálfun. Eins og kom fram í aths. um frv. til l. um sérstakt tímabundið aðlögunargjald er höfuðmarkmið þeirra laga að veita íslenskum iðnaði aukinn tíma til aðlögunar að fríverslun og skapa fjárhagslegt svigrúm til nauðsynlegra iðnaðaraðgerða. Bakgrunni þeirrar stefnu, sem mörkuð var með álagningu aðlögunargjalds, er m.a. lýst í grg. með frv. á eftirfarandi hátt: „Þessi stefnumörkun á rætur sínar að rekja til þess, að eftir því sem lengra hefur liðið á aðlögunartíma íslensks iðnaðar að fríverslun hefur komið greinilegar í ljós að staða hans á heimamarkaði er í mörgum greinum veikari en æskilegt væri. Enn fremur hefur þróun útflutningsiðnaðar hér á landi orðið mun takmarkaðri en ráð hafði verið fyrir gert, miðað við þann tollfrjálsa markað sem hann fékk aðgang að með aðildinni að EFTA og gerð viðskiptasamnings Íslands við EBE. Þessi staða iðnaðarins á sér margar ástæður sem hér verður lauslega drepið á. Þótt samið hafi verið um 10 ára aðlögunartíma tollalækkana gagnvart bandalögunum má benda á, að hvert skref tollalækkana var mun stærra en iðnaður annarra þjóða Vestur-Evrópu þurfti að taka á sig í aðlögun sinni að fríverslun, þar sem algengt var að íslenskir verndartollar væru allt að 100% í upphafi aðlögunartímans á móti 10–30% verndartollum í upphafi fríverslunar í Evrópu. Á þeim tíma, sem íslenskur iðnaður hefur þurft að aðlagast fríverslun, hefur hagvöxtur verið mun hægari í Vestur-Evrópu en á sjöunda áratugnum, þegar önnur lönd álfunnar gengu til fríverslunarsamstarfs, en þetta var tímabil óvenjumikils hagvaxtar. Þessi almennu skilyrði, samhliða því að samkeppnisþjóðir okkar hafa sumar hverjar gripið til víðtækra og vaxandi stuðningsaðgerða við sinn iðnað, hafa ugglaust hamlað þróun íslensks iðnaðar á þessu tímabili. Á áttunda áratugnum fer fyrst að gæta í ríkum mæli vaxandi samkeppni á mörkuðum Vestur-Evrópu frá láglaunalöndum Suðaustur-Asíu. Þessar þjóðir hafa á síðustu árum rutt sér mjög til rúms á mörkuðum hinna þróuðu þjóða og þá helst í vinnuaflsfrekum greinum sem krafist hafa lítillar tækniþekkingar. Má raunar segja, að margar hefðbundnar iðngreinar Vestur-Evrópu eigi í mjög miklum erfiðleikum vegna þessarar þróunar og vafasamt að þær nái nokkru sinni fyrri styrk. Mikilvægt er að Íslendingar dragi réttar ályktanir af þessari þróun við uppbyggingu iðnaðar hér á landi. Sambýli íslensks iðnaðar við öflugan sjávarútveg hefur að margra dómi verið verulegur þröskuldur á þróunarbraut hans á síðustu árum, þegar verndartollar vega ekki lengur upp það misræmi sem verður til innbyrðis milli sjávarútvegs og iðnaðar, með margháttaðri sérstöðu sjávarútvegsins. Má þar nefna hærri framleiðni, betri fjármagnsfyrirgreiðslu, aðstöðumun í sköttum og að því ógleymdu að á undanförnum árum hefur útvegurinn notið hagstæðra ytri skilyrða. Gengisskráning sú, sem af þessari hagstæðu þróun hefur leitt, hefur verið iðnaðinum ófullnægjandi eins og mörg dæmi undanfarin ár sýna, bæði hvað varðar samkeppnisstöðu á heimamarkaði og við útflutning. Þá má nefna sem veigamikla skýringu á þróun iðnaðarins á þessum áratug, að af hálfu stjórnvalda hefur hingað til ekki verið mótuð samræmd stefna um iðnþróun með þeirri nauðsynlegu samstillingu margvíslegra aðgerða sem slík stefna óhjákvæmilega gerir kröfu til. Skortur á slíkri stefnu hefur valdið því að iðnaðurinn býr að mörgu leyti við ófullnægjandi samkeppnisaðstæður sem brýna nauðsyn ber til að bætt verði úr.“ Hér lýkur tilvitnun í grg. með frv. og skýrir vel tilgang og fyrirætlan löggjafans í sambandi við lagasetninguna um aðlögunargjaldið. Eins og kom skýrt fram í grg. með lagafrv. og ég var að lesa nú hefur sambýli íslensks iðnaðar við sjávarútveg að mörgu leyti verið erfitt. Margháttaður aðstöðumunur þessara greina hefur endurspeglast í gengisskráningunni vegna ráðandi stöðu sjávarútvegsins í útflutningi landsmanna. Gengið tengir innlent og erlent verðlag saman og af þeim sökum er hlutverk þess einkum að koma á samræmi milli innlends og erlends verðlags og kostnaðar þannig að samkeppnisstaða innlendra atvinnuvega gagnvart erlendum sé viðunandi. Á þann hátt er lagður grunnur að jafnvægi þjóðarbúsins gagnvart öðrum löndum. Vegna sérstöðu íslensks efnahagskerfis hefur gengisskráning einkum miðast við afkomu í sjávarútvegi og hefur þessi gengisstefna valdið íslenskum iðnaði miklum vanda, sérstaklega í kjölfar samninga Íslendinga við Fríverslunarsamtök Evrópu og Efnahagsbandalagið, en fyrir þann tíma var iðnaður verndaður með háum tollmúrum og innflutningshöftum. Með þátttöku Íslendinga í fríverslunarsamtökum og þar með afnámi tolla og hafta í utanríkisviðskiptum hefur þýðing gengisskráningarinnar fyrir íslenskan iðnað gjörbreyst. Gengið er nú nákvæmlega jafnþýðingarmikið fyrir afkomu útflutningsiðnaðar og iðnaðar í samkeppni við innflutning og það er fyrir sjávarútveginn. Af ýmsum ástæðum hefur það misræmi, sem er í aðbúnaði sjávarútvegs og iðnaðar, ekki verið afnumið enn þá. Af þeim sökum er rík ástæða að verja hluta tekna af aðlögunargjaldinu til sérstakra aðgerða vegna útflutningsiðnaðarins og þess iðnaðar sem á í samkeppni við innflutning sem aðlögunargjald leggst ekki á. Þessi ráðstöfun er í fullu samræmi við 7. gr. laga nr. 58/1979. Reiknað hefur verið út að sá mismunur, sem stafar af því að fiskveiðar greiða ekki launaskatt, greiða lægra aðstöðugjald en iðnaður og skattfríðindi sjómanna, skekki gengisskráningu um 3.6%. Þetta er almennt nefnt „uppsafnað óhagræði“. Þegar aðlögunargjaldið var lagt á leiðréttist aðstöðumunur eða „uppsafnað óhagræði“ þeirra iðnfyrirtækja sem eiga í samkeppni við innfluttan iðnvarning og á leggst aðlögunargjald. Í innflutningi leggst aðlögunargjald ekki á veiðarfæri, umbúðir, fóðurvörur, skip og ýmsar vörur í málmiðnaði. Til þess að þessar iðngreinar svo og útflutningsgreinarnar fái leiðréttingu vegna „uppsafnaðs óhagræðis“ taldi ríkisstj. rétt að ráðstafa mestum hluta af tekjum af aðlögunargjaldi með áðurnefndum hætti að þessu sinni. Var ákvörðun þessi tekin eftir að iðnrh. hafði ráðgast við forustumenn í íslenskum iðnaði. Jafnframt var leitað aðstoðar Útflutningsmiðstöðvar iðnaðarins, Félags ísl. iðnrekenda og Landssambands iðnaðarmanna um framkvæmd þessarar ákvörðunar. Í fjárlagafrv. Tómasar Árnasonar, bls 166, segir um ráðstöfun á tekjum af aðlögunargjaldinu: „Þá er gert ráð fyrir að þeim hluta af aðlögunargjaldi, sem innheimtist á árinu 1980, verði ráðstafað á árinu 1981. Tekjur af aðlögunargjaldi eru áætlaðar 1.7 milljarðar á árinu 1980.“ Í fjárlagafrv. því, sem núv. ríkisstj. lagði fram á Alþ., er bætt við nýju viðfangsefni: aðlögunargjaldi undir lið lánasjóða iðnaðarins, en til viðfangsefnisins renna 300 millj. kr. Gert er ráð fyrir að þessari fjárhæð verði ráðstafað til iðnaðarmála á líkum kjörum og gilda hjá lánasjóðum iðnaðarins að fenginni atvinnuvegaáætlun samkvæmt 22. og 23. gr. laga nr. 13 1979, um stjórn efnahagsmála o.fl. Framlög til viðfangsefnisins iðnþróun hækka um 200 millj. kr. og er þar um hluta af tekjum af aðlögunargjaldi að ræða. Fjárveitingunni verður samkv. síðari ákvörðun iðnrh, og fjmrh. varið til sérstakra áhættuverkefna og endurgreiðslu lána sem slíkum verkefnum fylgja. Iðnrn. lagði fram í byrjun des. tillögur um ráðstöfun aðlögunargjalds á árinu 1980. Þar var gert ráð fyrir sömu stefnu og ríkisstj. samþykkti hinn 8. nóv. 1979. Af 1700 millj. skyldi 1200 millj. kr. varið til útflutningsiðnaðar, veiðarfæra-, umbúða-, fóður- og málm- og skipasmíðaiðnaðar, en 500 millj. til annarra iðnþróunaraðgerða, þar af 270 millj. kr. framlag í Iðnrekstrarsjóð. Tillögur þessar koma nú til kasta fjvn. og Alþingis. Hér vil ég geta þess til skýringa, að sökum tímaskorts var ekki fjallað eins ítarlega um tillögurnar í fjárlagafrv. og iðnrn. óskaði eftir, og því er tekið hér svo til orða - tillögur þessar koma nú til kasta fjvn. og Alþ. - að þær verða verulega ítarlegri en lagt er til í fjárlagafrv. Í fjórða lagi er spurst fyrir um hvort ríkisstj. hafi tekið afstöðu til þess, með hvaða hætti og hvenær eigi að afnema „uppsafnað óhagræði“ innlends samkeppnisiðnaðar eða afla tekna til endurgreiðslu þess framvegis. Til að afnema það sem nefnt er „uppsafnað óhagræði“ eru tvær leiðir færar. Sú fyrri er að gengi íslensku krónunnar verði leiðrétt sem því nemur og gengisákvörðunin taki aukið mið af rekstrarhorfum í iðnaði. Í öðru lagi verði misvægi milli rekstraraðbúnaðar iðnaðar og sjávarútvegs afnumið. Ljóst er að niðurfelling aðlögunargjaldsins í lok þessa árs mun setja iðnaðinn í vanda á nýjan leik. Nauðsynlegt er því að gera ýmsar ráðstafanir til að mæta þeim vanda. Eðlilegt væri að iðnrh. setti á fót starfshóp til að gera tillögur um þessi mál, en mér hefur hins vegar fundist rétt að doka við með slíkt ef vera mætti að ný ríkisstj. væri alveg á næsta leiti og þá eðlilegra að ákvörðun um þetta kæmi í hlut þess iðnrh. er þá kæmi til starfs. Að lokum vil ég geta þess, að þessi aðferð við úthlutun á aðlögunargjaldi hefur verið kynnt EFTA og það ekki haft við málið að athuga á annan hátt en þann, að því hefur alltaf verið illa við aðlögunargjaldið. Eins og lögin eru og allir hér í þd. munu vita er ætlast til að í lok þessa árs falli gjaldið niður. Ég held að ég þurfi ekki að taka fleira fram að sinni. - Það er kannske rétt að geta þess, að yfirleitt hefur rn. fengið þakkir fyrir hvernig aðlögunargjaldinu var úthlutað eða því beitt, m.a. hefur ullariðnaðurinn mjög þakkað fyrir sig og fleiri aðilar. Eini aðilinn, sem kvartaði undan meðferð þessari sérstaklega, var það samband sem hv. þm. nefndi áðan, málm- og skipasmíðasambandið. Um það hefur náðst samkomulag milli þess og rn. hvernig málum verður hagað, þannig að ég held að sambandið sé nú fullkomlega ánægt með það.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir svör hans við fsp. mínum um þetta efni. Ekkert í þeim svörum kom mér út af fyrir sig á óvart, þar eð í fréttatilkynningu sem iðnrn. sendi frá sér í nóv. komu fram röksemdafærslur af svipuðu tagi og hér voru fram bornar. Mér þótti athyglisvert að hæstv. ráðh. vitnaði allmikið í upphafi í grg. með frv. um aðlögunargjald, en hann vék ekki að því atriði, sem ég kom að áðan, að samkomulag það, sem náðist við EFTA um álagningu gjaldsins, byggðist ekki á þeirri röksemdafærslu sem iðnrn. nú ber fram varðandi ráðstöfun gjaldsins. Það „uppsafnaða óhagræði“, sem þar er lagt til grundvallar og Félag ísl. iðnrekenda hefur sérstaklega fært rök fyrir að sé á rekstraraðstæðum íslensks samkeppnisiðnaðar miðað við sjávarútvegs og komi fram í gengisóhagræði, hreif ekki sem röksemd á vettvangi þessara fríverslunarsamtaka sem við eigum aðild að. Og ég get vel skilið að aðstæður, sem við höfum í hendi okkar varðandi þessa atvinnuvegi okkar, séu ekki taldar sérstakt tilefni til styrkja af þessu tagi eða álagningar slíkra gjaldstofna. Meginatriðið í þessu máli, sem kann að virðast nokkuð flókið fyrir suma hv. þm. sem ekki hafa sett sig þeim mun meira inn í það, er að brýn nauðsyn er á að treysta undirstöður samkeppnisiðnaðar okkar. Það verður ekki best gert með því að dæla inn tímabundið styrkjum til íslenskra iðnfyrirtækja, eins og hér er verið að gera, án þess að tryggja að ástæðurnar fyrir umræddu óhagræði séu afnumdar. Það verður best gert með því að gera almennar ráðstafanir til að treysta margháttaðar undirstöður í iðnaði okkar og skjóta fótum undir ný verkefni á sviði iðnaðar okkar og efla þannig iðnþróun. Ég tel því að sú gagnrýni, sem ég bar fram áðan, hafi við fyllstu rök að styðjast og að það sé hið mesta óráð hvernig hæstv. ríkisstj. hefur tekið á þessu máli, það séu handahófsvinnubrögð. Hún hefur ekki beitt sér á neinn hátt fyrir því, svo mér sé kunnugt, og hæstv. ráðh. staðfesti það raunar, að afnumið verði hið „uppsafnaða óhagræði“, sem lagt er til grundvallar úthlutun á verulegum hluta af þessu gjaldi. Og ég verð að segja það, að ég tel að þetta mál sé eitt af nokkrum málum sem upp úr standa og eru þess eðlis að með öllu er óeðlilegt að stjórn af því tagi sem nú situr taki ákvarðanir í slíku máli, nema það sé þá ábyrgðarflokkur ríkisstj., Sjálfstfl., og hv. þm. hans sem styðja slíka gjörð. Mér þykir rétt að spyrjast sérstaklega fyrir um, hvort þar hafi verið leitað álits á þessu máli. Það kom fram í máli hæstv. ráðh. að iðnrn. hafi gert tillögur vegna ársins 1980 um að halda áfram endurgreiðslum á „uppsöfnuðu óhagræði“ að upphæð 1200 millj. kr. af áætluðum 1700 millj. kr. tekjum af þessu gjaldi. Ég tel þessa fyrirætlan á sama hátt mikillar gagnrýni verða. Ég vil benda sérstaklega á að í fjárlagafrv. hæstv, fjmrh. er alls ekki gert ráð fyrir þeim greiðslum. Þær eru þar hvergi gjaldamegin svo mér sé kunnugt. Ég vænti að hv. fjvn.-menn leggi við eyra. Hitt er rétt, að þar er gerð þó bragarbót frá þeirri dæmalausu meðferð hæstv. fyrrv. fjmrh., Tómasar Árnasonar, að ætla að hirða tekjur af þessu tímabundna gjaldi til stuðnings iðnaðinum í ríkiskassann á árinu 1980, en það er látið að því liggja í aths. við frv. hans, að þær geti verið til ráðstöfunar á árinu 1981. Þetta er þó aðeins skárra hjá hæstv. ríkisstj. sem nú situr. Hún er þó með 500 millj. kr. til sérstakra verkefna og fyrirhugaðra lánveitinga til iðnþróunarverkefna, en hjá fyrrv. hæstv. fjmrh. var, algerlega andstætt þeim tillögum, sem fyrir honum lágu, og gegn þeim samtölum, sem milli okkar höfðu farið, ekki gert ráð fyrir krónu af þessu gjaldi til iðnþróunaraðgerða á árinu 1980. Ég tel að hér sé um eitt af eflaust mörgum stórum málum að ræða, sem hv. fjvn. þurfi að taka til gaumgæfilegrar athugunar, og ég vænti þess, að það verði gert og þá höfð til hliðsjónar lagafrv, og grg. með lagafrv. ásamt lögunum, sem samþykkt voru s.l. sumar, og þau áform, sem uppi voru hjá fyrrv. ríkisstj. og iðnrn. á þeim tíma um ráðstöfun á þessu gjaldi. Ég vil nota þetta tækifæri til að vekja athygli hv. þm. á þeirri meðferð sem fjárveitingar til iðnaðarmála hafa fengið á hv. Alþ. um árabil. Það er með þeim hætti að það er Alþ. til lítils sóma. Beinar fjárveitingar til málefna iðnaðarins hafa farið lækkandi ár frá ári frá árinu 1973 að telja. Þær námu um 0.84% af upphæð fjárlaga á því ári og höfðu ekki farið hærra um skeið. En þær voru komnar á s.l. ári niður í 0.46% af fjárlagaupphæð, og samkv. fjárlagafrv. fyrrv. hæstv. fjmrh. var þetta hlutfall enn lækkað niður í 0.32%. Það kann að vera að hlutfallið nú sé aðeins skárra vegna 500 millj. sem ég gat um áðan, ég vil ekki fara með það, en eftir stendur að málefni iðnaðarins hafa fengið hina hraklegustu meðferð í sambandi við stuðning af opinberri hálfu á undanfórnum árum. Þetta gerist á sama tíma og eiginlega allir stjórnmálaflokkar ljá iðnþróun varaþjónustu, hafa á orði nauðsyn iðnþróunar í landinu og hafa fyrir augum í skýrslum og grg. að það eru ekki aðrir atvinnuvegir líklegri til þess að taka við mönnum sem koma út á vinnumarkaðinn á næstu árum. Um það liggja fyrir skýrar grg., m.a. frá Framkvæmdastofnun ríkisins, að á næstu þremur árum séu líkur á að iðnaðurinn þurfi að taka við 3000 nýliðum í störf og 5–6 þús. ef horft er til næstu 8 ára. Það gerist ekki nema menn taki sig á í sölum Alþingis og taki með öðrum hætti á fjárveitingum til iðnaðarmála en gert hefur verið. Það verður vissulega ekki allt tekið beint úr ríkissjóði. Þar skiptir að sjálfsögðu meðferð á lánasjóðum iðnaðarins og fjárveitingum til þeirra talsverðu máli. Á því kom fram aukinn skilningur í tíð fyrrv. ríkisstj., þannig að staða t.d. Iðnlánasjóðs vænti ég að verði betri en áður var, en sótt var fast á að fá aukið fjármagn til hans. En það verður að brjóta hér í blað, og það má til, að mínu mati; að hverfa frá þeirri stefnu sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur verið að burðast við að setja fram, því að það er í engu samræmi við það, hvernig æskilegt er og réttmætt er að ráðstafa þessu gjaldi, burt séð frá þeim samningum sem gerðir hafa verið. Ég treysti því, að hv. fjvn. taki þessi mál til gaumgæfilegrar skoðunar og líti á tillögurnar sem lágu fyrir s.l. haust frá iðnrn. um þetta efni.



Herra forseti. Ég er bæði sammála og ósammála hv. þm. sem talaði áðan. Ég leit svo á að þær tillögur, sem lágu fyrir í iðnrn. frá honum og hv. starfsmanni sem hann hafði aðallega fengið til að skoða þessi mál, væru að verulegu leyti skýjaborgahugmyndir. Og ég leit líka svo á að í þeirri aðstöðu, sem við erum nú í, þýddi ekki að horfa á skýjaborgir, þó það væri skemmtilegra, við yrðum að skoða raunveruleikann. Raunveruleikinn var sá, að þessi gjöld voru lögð á til að bæta hag útflutningsiðnaðarins og hag þeirra sem áttu í samkeppni við innflutningsiðnað. Þess vegna hagaði ég mér eftir því að þeir aðilar, sem gjöldin voru ætluð til hagræðis, fengju að njóta þessa, en ekki að fénu væri dreift í smáum upphæðum hingað og þangað til undirbúnings einhverju sem væri æskilegt að kæmi eftir 2, 3, 4, eða 10 ár. Þetta er grundvallarmunurinn á skoðun minni og hæstv. fyrrv. ráðh. um hvernig nota skyldi fé þetta. En ég er sammála hv. þm. um að hv. fjárveitingavald þarf að veita iðnaðinum miklu betri fyrirgreiðslu en hefur verið gert undanfarið, vegna þess að hjá iðnaðinum hlýtur að liggja vaxtarbroddurinn að þeim atvinnugreinum sem geta tekið við þeim aukna mannafla sem kemur á vinnumarkaðinn næstu ár. Hinu verð ég jafnframt að vekja athygli á, að undir iðnaðinn heyra líka orkumálin og þar hefur að mörgu leyti verið reynt að taka talsvert á málum, þannig að ef það er skoðað líka er framlagið til iðnaðarins ekki eins hraklegt og ef maður tekur iðnaðinn í þrengri merkingu. En ég skal samt sem áður fúslega taka undir það sem hv. síðasti ræðumaður sagði hér, að það þarf bæði í fjárlögum, lánsfjáráætlun og í umr. og atfylgi hér á Alþ. að taka meira og betra tillit til iðnaðarins með það fyrir augum að gera hann hæfari um að taka við þeim mannafla sem auðsjáanlega hlýtur að bætast á vinnumarkaðinn hvað úr hverju og við sjáum ekki að hinir atvinnuvegirnir, aðalatvinnuvegirnir, eins og sjávarútvegur og landbúnaður, geti nema mjög takmarkað tekið við.



Herra forseti. Ég skal ekki ganga á tímarin frekar, ég hef sjálfsagt notað rösklega minn tíma áðan, en ég vildi aðeins koma að aths. vegna þeirra ummæla hæstv. iðnrh., að fyrir hafi legið í rn. tillögur, sem hann líkti við skýjaborgir, varðandi ráðstöfun á aðlögunargjaldi vegna ársins 1979. Ég vil mótmæla þessu, þó að ég sé út af fyrir síg ekkert feiminn við að taka við einkunninni skýjaborgahugmynd. Það hafa ýmis framfaramál í landinu verið nefnd skýjaborgir, þó að svo hafi ekki reynst þegar tekist hefur að hrinda þeim í framkvæmd. Ég held að í þessu orði endurspeglist kannske mismunandi mat og vantrú á fyrirliggjandi hugmyndir. En ég tel rétt að það komi fram, að fyrir utan fjárveitingu til tiltekinna verkefna, sem eru í gangi og verið er að vinna að, iðnþróunarverkefna, að upphæð 250 millj. kr., gerði rn. ráð fyrir að ráðstafa til Iðnrekstrarsjóðs afganginum af gjaldinu, einmitt til þess að vel mætti gaumgæfa til hvaða undirstöðuverkefna ætti að verja því. Það var hugsunin að svipað yrði með farið á árinu 1980 til þess að gjaldstofninn entist iðnaðinum til lengri tíma en gjaldtakan á aðlögunargjaldinu, sem er til ársloka 1980. Ég vil svo bæta því við, að ég tel að orkumálin, þó að stundum sé talað um orkuiðnað, séu það sérstæð og standi þannig utan við að það sé ekki réttmætt að vera að rugla þeim reytum saman þegar verið er að fjalla um fjárveitingar til iðnaðarmála.



Herra forseti. Þegar vinstri stjórnin hóf störf haustið 1978 var það eitt af stefnumiðum hennar að freista þess að fá framlengdan aðlögunartíma Íslands að Fríverslunarsamtökum Evrópu. Hugmynd ríkisstjórnarflokkanna var að fresta lækkun tolla, því þrepi sem átti að taka gildi frá og með 1. jan. 1979. Enda þótt þetta væri mjög skýrt ákvæði í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna, sem þá voru, náðist ekki um það samkomulag, þegar á átti að herða, innan þáv. ríkisstj. og því var valin sú leið að reyna aðrar aðferðir til þess að knýja á um lengdan aðlögunartíma Íslands að Fríverslunarsamtökum Evrópu. Undir þeim forsendum var aðlögunargjaldið samþykkt af Fríverslunarbandalaginu á sinum tíma, að hér væri verið að grípa til ráðstafana til að styrkja íslenskan iðnað til frambúðar gagnvart þeirri samkeppni innflutningsvara sem fylgdi aðildinni að EFTA. Þetta grundvallaratriði finnst mér alveg óhjákvæmilegt að menn hafi í huga og þm. átti sig skýrt á því, að þessi ráðstöfun hafði þann tilgang númer eitt að styrkja íslenskan iðnað, samkeppnishæfni hans til frambúðar, þ.e. í lengd, en ekki aðeins í bráð. Sú aðferð, sem fyrrv. hæstv. fjmrh., Tómas Árnason, ætlaði að nota í þessu skyni, að taka þessa peninga í ríkissjóð, í ríkishítina, en ætla þeim ekki sérstakan farveg til iðnaðarins, var vitaskuld algjörlega fráleit. Og sú aðferð, sem núv. hæstv. ríkisstj. virðist beita í þessu skyni, er einnig fráleit, eins og hér hefur verið lýst af hv. 5. þm. Austurl. Þó er hún alveg sérstaklega fráleit vegna þess að hér er um að ræða starfsstjórn annars vegar og hins vegar er hér um að ræða tiltekinn milliríkjasamning sem Íslendingar hafa gert gagnvart Fríverslunarbandalaginu þegar samþykkt þess er gerð í maímánuði 1979 um álagningu þessa aðlögunargjalds. Mér finnst að það skipti ákaflega miklu máli að allir hv. alþm. átti sig á hvað hér var í rauninni um þýðingarmikið skref að ræða þegar Fríverslunarbandalagið samþykkti lengri aðlögunartíma. Það skref þýddi að Fríverslunarbandalagið viðurkenndi að Ísland hefði algjöra sérstöðu innan bandalagsins. Það hefur ekki gerst áður og kemur í rauninni þvert á kenningar ýmissa embættismanna og annarra sem börðust fyrir aðild Íslands að EFTA á sínum tíma og töldu útilokað að Íslendingar gætu náð fram slíkri sérstöðu. Félag ísl. iðnrekenda hafði árum saman reynt að knýja á um að viðurkennd yrði sérstaða sem fælist í svokölluðu „gengisóhagræði“. Því var algjörlega hafnað af þessum aðilum. En þegar fyrrv. vinstri stjórn lagði spilin þannig á borðið að hér væri verið að knýja á um aðeins lengri aðlögunartíma vegna sérstöðu hins íslenska markaðar og hins íslenska iðnaðar, þá var á þau sjónarmið fallist. Mér finnst mikilvægt að átta sig á þessu, ekki síst fyrir þá hv. alþm. sem hér sitja enn og báru ábyrgð á því að Ísland var knúið inn í fríverslunarbandalagið á sínum tíma.



Herra forseti. Aðeins stutt aths. Ég vil taka fram, að ég veit ekki betur en fyrrv. hæstv. ríkisstj. hafi gert ráð fyrir að leggja fram ákveðnar tillögur um ráðstöfun aðlögunargjalds til styrktar íslensks iðnaðar við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1980. Þetta kemur raunar fram að nokkru leyti í aths. með því fjárlagafrv. sem fyrrv. fjmrh. lagði fram. En allir vita hvernig fór með framhald þessa máls, þar sem fyrrv. ríkisstj. fór frá völdum eftir að þeir atburðir skeðu á s.l. hausti sem enn eru í fersku minni. Í fjárlagafrv. núv. hæstv. fjmrh., sem hann hefur lagt fram, er lagt til að til lánasjóða iðnaðarins fari 300 millj. og til iðnþróunar, þ.e. til nýrra viðfangsefna í iðnaði, 200 millj. kr. af aðlögunargjaldinu. Fyrir fjvn., sem nú hefur starfað um hríð, hefur ekkert erindi eða frekari skilgreining á þessum atriðum borist frá núv. hæstv. iðnrh., eins og raunar hefur komið hér fram. Ég vildi aðeins segja það hér, að ég geri ráð fyrir að fjvn. sem og flestir hv. alþm. hafi mikinn áhuga á að málefnum iðnaðarins verði komið í það form að til framtíðarheilla horfi. Við höfum áreiðanlega allir fullan áhuga og skilning á þessum málum. En eðlilega bíður núv. fjvn. eftir stefnumótun ríkisstj., og ég held þess vegna að á þessu stigi málsins sé ákaflega lítið hægt að fjölyrða um framtíð þessa máls, fyrr en ný ríkisstj. verður mynduð og væntanlega leggur þá stefnu sína fyrir fjvn. til úrvinnslu. - Ég vildi láta það koma fram hér, að ég veit ekki til þess að það sé nokkur fyrirstaða gegn því að gera það sem mögulegt er til eflingar íslenskum iðnaði, ekki hvað síst í sambandi við það mál sem hér hefur komið fram.



Herra forseti. Það er aðeins stutt aths. út af því sem kom fram hjá hv. þm. Alexander Stefánssyni. Frá tillögum iðnrn. var gengið í des., að vísu ekki fyrr en seint í des., og þær sendar hagsýslustofnun af því að þá var ekkert Alþingi. Ég skal taka það á mig. Að hinu hef ég ekki gáð, eftir að þing kom aftur saman, að tillögurnar kæmust til fjvn., en ég skal bæta úr því strax.



Herra forseti, Ég lagði í desembermánuði s.l. fram fsp. til hæstv. iðnrh. varðandi hagræðingarlán til iðnaðar. Fsp. er svo hljóðandi: „Samkv. 26. gr. laga nr. 13/1979 er gert ráð fyrir, að ríkisstj. útvegi 1000 millj. kr. að láni til hagræðingar í undirstöðugreinum atvinnulífsins á árinu 1979. Fyrrv. ríkisstj. samþykkti s.l. haust, að af þessari upphæð skyldu 400 millj. kr. koma í hlut iðnaðar. Hvað hefur ríkisstj. gert til að útvega þetta fjármagn og ráðstafa því í samræmi við lagafyrirmæli og heimild til lántöku samkv. fjárfestingar- og lánsfjáráætlun 1979?“ Ég vil fara um þessa fsp. nokkrum orðum. Í lögum um stjórn efnahagsmála o.fl., sem vitnað er til í fsp., er gert ráð fyrir lántöku að upphæð 1000 millj. kr. á árinu 1979 til hagræðingar í undirstöðugreinum atvinnulífsins og 2000 millj. kr. sérstakri lántöku í sama skyni á árinu 1980. Þetta mál var til meðferðar í fyrrv. ríkisstj. á s.l. sumri og þar knúði ég á um skiptingu á þessu fjármagni og lagði fram tillögur í ríkisstj. um að til iðnaðarins kæmu 400 millj. kr. Raunar höfðum við ráðh. atvinnumála á þeim tíma, hæstv. landbrh., sjútvrh. og ég, fjallað um þetta mál okkar á milli og náð samstöðu um að til iðnaðarins kæmi þessi upphæð og til sjávarútvegsins eða fiskiðnaðar jafnhá upphæð, en til landbúnaðar 200 millj. kr. Á þessa skiptingu var fallist, hún var staðfest af fyrrv. ríkisstj., en tillaga mín um að þessum 400 millj. kr. yrði ráðstafað til Iðnlánasjóðs til útlána í umræddu skyni náði ekki fram að ganga, eða réttara sagt: afstöðu til hennar var frestað þegar þetta mál var til meðferðar á einum af síðustu fundum fyrrv. ríkisstj. Til frekari glöggvunar vil ég geta þess, að í lögum um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun 1979 og lögum þar að lútandi um heimild til lántöku, ábyrgðarheimildir og aðrar ráðstafanir vegna fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar er gert ráð fyrir þessari lántöku að upphæð 1000 mill j. kr. til hagræðingarmála, að slík heimild verði þar inni. Í texta fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar 1979, á bls. 15, stendur, með leyfi hæstv. forseta, svofellt: „ Ríkisstj. getur, auk þess sem fram er sett hér, heimilað Framkvæmdasjóði að taka 1000 millj. kr. sérstaklega að láni á árinu til hagræðingar í undirstöðugreinum atvinnulífsins.“ Í lögum um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun er þessi upphæð innifalin í upphæð samkv. 9. gr., þar sem Framkvæmdasjóði er heimilað að taka erlend lán á árinu 1979 að fjárhæð 4450 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt, eins og þar stendur. Þannig liggur fyrir, að heimild til þessarar lántöku er lögfest, að það er jafnframt lögfest samkv. lögunum um stjórn efnahagsmála að þessi upphæð skuli tekin að láni og nýtt til hagræðingar í undirstöðugreinum atvinnulífsins. Ég veit að á það hefur verið knúið við núv. hæstv. ríkisstj., ég hygg bæði hæstv. iðnrh. og fjmrh., að tryggja að þetta fé yrði til ráðstöfunar á liðnu ári. En ég hygg að undirtektir hafi ekki verið þær sem vonast var eftir. Það verður væntanlega upplýst í svari hæstv. ráðh. Ég vil að það komi fram hér einnig, að þegar í undirbúningi voru lög um stjórn efnahagsmála lögðum við Alþb.-menn, þingflokkur Alþb. og ráðh. Alþb., mjög ríka áherslu á að það yrði gert átak til að efla atvinnuvegi landsins þannig að þeir skiluðu meira, að þar yrði gert átak til hagræðingar og framleiðniaukningar. Sérstakur kafli, V. kafli, þessara laga fjallar einmitt um málefni atvinnuveganna og þar er að finna þá lagagrein sem ég vitnaði í áðan. Það kann vissulega ekki góðri lukku að stýra ef ákvarðanir af þessu tagi eru ekki framkvæmdar, og ég hygg að hér hafi orðið misbrestur á. Ég tel að einmitt á þessu sviði þurfi að gera mjög verulegt átak, eins og raunar hefur verið mjög til umr. í sambandi við þær tilraunir til stjórnarmyndunar, sem nú standa yfir, og þá fyrst og fremst í tillögum okkar Alþb.-manna í sambandi við þau efni. En svar fáum við væntanlega frá hæstv. ráðh. um þetta, og ég vil ekki segja meira um það að sinni.



Herra forseti. Fyrrv. iðnrh. lagði hinn 15. okt. s.l. fyrir ríkisstj. tillögu þess efnis, að umræddum 400 millj. kr. yrði varið til hagræðingar í iðnaði og yrði Iðnlánasjóði falið að veita fyrirtækjum lán í þessu skyni. Tillaga þessi fékk ekki afgreiðslu á þeim fundi. Tveim eða þrem dögum síðar hygg ég það hafi verið sem fyrrv. ríkisstj. fór frá. Það er rétt, að á þessum ríkisstjórnarfundi var formlega samþykkt skipting á þeim 1 milljarði kr. sem verja átti til hagræðingar í undirstöðugreinum atvinnulífsins samkv. 26. gr. laga nr. 13/1979 og samkv. heimild í lánsfjáráætlun ríkisstj. Skiptingin var, eins og hv. þm. tók held ég fram, að til landbúnaðarins ættu að fara 200 millj., 400 millj. til sjávarútvegsins og 400 millj. kr. til iðnaðarins. Núv. ríkisstj. tók þá ákvörðun að erlend skuldasöfnun yrði takmörkuð sem frekast væri kostur, og var því ákveðið að fresta um sinn útvegun þessa fjár, enda má vísast líta svo á að hér hafi fremur verið um stefnumark að ræða og heimild en lögbundna skyldu þótt ugglaust hafi menn á því mismunandi skoðanir. Annað get ég í raun og veru ekki sagt um þessa fsp. en það, að hvorki fyrrv. né núv. ríkisstj. hefur útvegað þetta fé. Ég held að fyrrv. ríkisstj. hafi heldur enga tilburði haft til þess, nema ég verð að nefna eina undantekningu sem virðist hafa farið eftir dálítið sérstakri leið. Rn. landbúnaðarins hafði, þegar ég kom þar inn fyrir dyr, útvegað 100 millj. kr. hjá Framkvæmdastofnun ríkisins til að fjármagna byggingu og uppsetningu refabúa við Eyjafjörð. Ég varð fyrst var við þetta þannig að það komu menn frá Rannsóknastofnun landbúnaðarins og óskuðu eftir sérstakri ráðstöfun á 100 millj. kr. sem eftir væru. Þegar ég fór betur ofan í þetta var ég leiddur í allan sannleika um þessar eitt hundrað milljónir og hvernig að útborgun þeirra hefði verið staðið. Áframhald af þessu var það, að þegar kom lengra fram á þann tíma sem ég hef setið í landbrn. reyndust 100 millj. ekki nægilegar til þess að fullljúka refabúunum og kaupum á dýrum þangað, þannig að það hefur verið að því staðið að fá til viðbótar hjá sama lánsaðila 40 millj. kr. Þannig má segja að 140 millj. kr. hafi verið útvegaðar til landbúnaðarins, en ekkert til iðnaðarins og ekkert til sjávarútvegsins. Þetta held ég að sé nokkurn veginn sannleikurinn í málinu.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svar hans og upplýsingar um þetta efni, en ég vil átelja það mjög, að svo hafi verið haldið á þessu máli af núv. hæstv. starfsstjórn að ekki hefur verið framfylgt lagafyrirmælum um þessa lántöku og þeirri stefnumörkun sem fyrrv. ríkisstj. stóð að með lagasetningu um þetta efni og með því að skipta þessu fjármagni milli atvinnuveganna. Það hefur ekki verið farið eftir henni. Ég tel að hér sé í rauninni alveg verið að brjóta gegn skýrum lagafyrirmælum um þetta mál og stjórnaraðgerðum að þessu leyti. Ég tók það svo, að sá fyrirvari, sem kom fram á áðurnefndum ríkisstjórnarfundi frá ráðh. Alþfl., þar sem þessi skipting var samþ., hafi fyrst og fremst verið sá, að þeir vildu, vegna þess að sýnilega voru stjórnarskipti í nánd og núv. starfsstjórn var þá upprennandi, aðeins doka við að ganga frá þessu máli. Ég dró ekki þann skilning af umræðum um þetta efni hjá ráðh. Alþfl., sem þeir tóku þátt í í ríkisstj., að þeir ætluðu að koma í veg fyrir að þessa fjármagns yrði aflað og það notað í því skyni sem lög mæltu fyrir. Það kom fram í svari hæstv. ráðh. að á annað hundrað millj. kr. hafa farið til sérstakrar ráðstöfunar í landbúnaði. Ég vil út af fyrir sig ekki átelja það. En það er mjög til samræmis við aðrar aðgerðir núv. hæstv. starfsstjórnar í sambandi við málefni iðnaðarins, að svo skuli hafa verið haldið á þessu máli að ákveðið var að nýta ekki fyrirliggjandi lántökuheimild undir því yfirskini að ekki mætti bæta við erlendum lántökum. Ég held að það sé umhugsunarefni fyrir menn, hvort það eigi að vera leiðarstjarna okkar að við eigum að hafna því að taka lán - og þar með erlend lán - til brýnna aðgerða í atvinnulífi landsmanna og þá ekki síst á sviði iðnaðar, en auðvitað einnig á sviði annarra atvinnuvega. Ég tel að það séu engin rök fyrir því að hika við að afla lánsfjár til aðgerða sem eiga að koma atvinnuvegum okkar til góða, eiga að auka framleiðni þeirra. Lántökur af slíku tagi og ráðstöfun fjármagns á, ef rétt er á haldið, að skila sér aftur á stuttum tíma í þjóðarbú okkar. Það hefur komið fram hjá ýmsum á undanförnum mánuðum og vikum, að það geti verið torvelt að efla þannig innlenda atvinnuvegi okkar að verulega meira verði til skipta í þjóðarbúskapnum en verið hefur. Þar er trú manna mjög misjöfn á hverju hægt sé að ná fram. Það er sannarlega skiljanlegt að þeir aðilar, sem þannig halda á málum að hika við að útvega nauðsynlegt fjármagn til þessara mála, hafi ekki mikla trú á því að hægt sé að ná árangri á þessu sviði. Ég tel að sú ákvörðun, sem hæstv. ráðh. greindi hér frá og tekin var af þessari hæstv. starfsstjórn, sem svo er kölluð, sé ekki gildari en svo að það beri að útvega þetta fjármagn til viðbótar þeim 2000 millj. kr. sem lög um stjórn efnahagsmála kveða á um að taka skuli að láni til hagræðingar í undirstöðugreinum atvinnulífsins, - það beri að bæta því fjármagni við á þessu ári til þess að efla undirstöður atvinnulífs okkar og sérstaklega til þess að auka þar framleiðni.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið né heldur taka upp þau efnisatriði sem hér er verið að ræða, en þessar umr. eru satt að segja dálítið skringilegar. Hér er verið að krefja starfsstjórn sagna og bera henni á brýn að hún fari ekki að lögum. Það gerir hæstv. fyrrv. iðnrh., þótt vitað sé að hann átti í stríði innan sinnar hæstv. ríkisstj. um sömu mál og varð reyndar að lúta í lægra haldi fyrir hv. þm. Tómasi Árnasyni, sem þá var fjmrh. Hitt er svo annað mál, að það er eðlilegt að fyrrv. hæstv. ráðh. komi í ræðustól nú og afsaki sig í bak og fyrir þar sem hann hafi ekki farið að lögum. Undir það skal tekið og undirstrikað að þessar umr. eru þess vegna kannske eðlilegar. Ég vil láta koma fram, að ég hef fulla samúð með þeim málstað sem kemur fram hjá hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni efnislega. En ég get ekki orða bundist þegar hann kemur hér og fer að skammast út í þá stjórn sem nú situr og er valdalaus með öllu, er starfsstjórn, og ætlast þannig til meira af henni en eigin stjórn. Það er raunar það sem hv. þm. er að gera. Við þurfum jafnframt að hafa í huga, að þessi tvö mál, sem hefur verið rætt um í dag, eru samofin aðildinni að Fríverslunarbandalaginu og samningum við Efnahagsbandalag Evrópu. Þeir samningar eru ekki einhliða til hagræðis fyrir þær þjóðir sem flytja til landsins. Þeir eru öðrum þræði til þess að við getum eflt útflutning okkar. Þetta eru tvíhliða samningar sem báðir aðilar eiga að hafa gagn af. Því er rangt þegar hv. þm. Svavar Gestsson, fyrrv. viðskrh., kemur hér upp í stól og lætur líta svo út að þetta sé einhliða fyrirbæri orðið til að hamast á Íslendingum, þannig að útlendingar geti flutt hingað vörur til landsins og skákað íslenskum iðnaði. Þetta verða menn ætíð að hafa í huga þegar rætt er um þessi viðskiptamál. En það, sem eiginlega rak mig upp í ræðustólinn, eru þau orð fyrrv. hæstv. ráðh., að hér beri að fara að lögum. Ég veit ekki betur en í þeim lögum, sem heita lög um stjórn efnahagsmála o.fl., nr. 13 frá 1979, finnist varla grein sem farið hafi verið eftir. Ég get nefnt ýmsar tölur í þessum lögum. Í 10. gr. segir, að það eigi að lækka ríkisútgjöld, og nefndar 1000 millj. kr. Við getum flett þessum lögum áfram og lítið á ýmsar tölur. Við getum litið á 30. gr.: „Á árinu 1979 skal að því stefnt að aukning peningamagns í umferð fari ekki fram úr 25% frá upphafi til loka árs.“ Með leyfi forseta er ég að lesa úr þessum lögum. - Var farið að þeim lögum? Í 31. gr. er fjallað um innistæðubindinguna 28%. Svona má lengi telja. Svo kemur fyrrv. ráðh. í ræðustól á Alþ. og segir: Á ekki að fara að lögum? Það hefur aldrei verið farið eftir þessum lögum, og væri viðurlagabálkur í þeim sætu kannske einhverjir hv. alþm. inni fyrir vikið.



Herra forseti. Ég ætla ekki að haga orðum mínum þannig að þau þurfi að vekja upp deilur, en ég get ekki orða bundist út af sumu sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson sagði áðan. Ég leit á það sem skyldu okkar í hinni svokölluðu starfsstjórn að halda þannig á málum að við ykjum ekki að óþörfu á þann vanda sem fyrir væri. Og ég tel það eitt af vandamálum okkar, hve ríkið er í miklum skuldum. Þess vegna, þó mér væri alveg ljóst að líka væri nauðsyn að efla iðnaðinn, sjávarútveginn og landbúnaðinn eftir þeim línum sem getið er um í efnahagslögunum sem við höfum verið að ræða um, taldi ég sjálfsagt og skylt að búa samkvæmt þeim aðstæðum sem fyrir hendi voru. Ég taldi þýðingarmest að verjast skuldasöfnun eins og málin stóðu. Þess vegna fylgdi ég þeirri tillögu, sem kom fram í ríkisstj., að láta við svo búið sitja, fyrst fyrrv. ríkisstj. hefði ekki útvegað þetta fé skyldum við ekki heldur gera það og ætla frekar að málin þróuðust þannig, að fremur væri vel búið en illa búið þegar næsta ríkisstj. tæki við. Það var þetta sem ég vildi taka fram. Að sjálfsögðu lít ég svo á, að stundum verður að taka erlend lán til að efla vissar atvinnugreinar. En mér var ekki ljóst að á þessu stigi málsins væri það rétt, af því að við yrðum að búa við þær aðstæður sem fyrir hendi voru. Það er dálítið annað fyrir ríkisstj., sem hefur eitthvert langtímamarkmið fram undan, heldur en aðra, sem býst við að vera kannske farin eftir einn mánuð, að taka stórar ákvarðanir. Í þessu tilfelli er ég þeirrar skoðunar, að þeir, sem búast við að sitja stutt, verði framar öðrum að gæta þess að skuldir hækki ekki.



Herra forseti. Það er aðeins af því, að hv. þm: Friðrik Sophusson fór að blanda inn í umr. óskyldu atriði og dálítið einkennilegu, sem ég vil segja örfá orð. Hann sagði að lögin um stjórn efnahagsmála, nr. 13 frá 1979, hefðu alls ekki verið framkvæmd. Ég held að þetta séu stóryrði sem hv. þm. geti ekki staðið víð. Ég hef ekki lögin við höndina, en ég kann svolítinn graut í þeim. M.a. vil ég benda honum á að 11. kafli fjallar um samráð. Það var eitt af seinni verkum mínum í fyrrv. ríkisstj. að ganga frá reglugerð um það efni. Ef samráð hefur ekki verið framkvæmt eins og stendur í þeirri reglugerð og lögunum er það á ábyrgð þeirrar stjórnar sem nú situr. Það þýðir ekkert að vera að klifa á því að hún sé starfsstjórn. Þetta er stjórn sem ber fulla ábyrgð. Og ef ráðh. vilja ekki bera ábyrgð verða þeir að gera svo vel að fara til forseta og fara þess á leit við hann að hann hverfi frá fyrri ákvörðun sinni um að biðja þá að sitja lengur, því að þeir losna ekki undan ábyrgðinni meðan þeir sitja í stólunum. III. kaflinn fjallar um fjárlagagerð, ef ég man rétt. Ég hygg að við fjárlagagerð og við undirbúning fjárlagafrv., sem fyrrv. ríkisstj. stóð að, hafi verið fylgt ákvæðum laganna bókstaflega. Annars er fyrrv. fjmrh. betur fær til frásagnar um þau atriði. IV. kaflinn fjallar, ef ég man rétt, um lánsfjáráætlun og atriði þar að lútandi. Mér er óhætt að segja að í tíð fyrrv. ríkisstj. var líka unnið að undirbúningi lánsfjáráætlunar á þeim grundvelli sem er lagður í efnahagslögunum. V. og VI. kaflinn munu fjalla um peningamál og vaxtamál. Þar er m.a. gert ráð fyrir að tekin verði upp verðtrygging og að henni verði að fullu komið á í áföngum fyrir árslok 1980. Ég veit ekki betur en í höfuðatriðum hafi verið farið eftir því og þeim stefnumörkum sem sett eru í þessum köflum. Vera kann að það séu einhverjar prósentur nefndar þar sem einhverjir höfðu sérstakan áhuga á. Það er gott að hafa þær á pappír, en það er ekki alltaf sem þær standast í veruleikanum. En það er hæpið af hv. þm., sem er lögfræðingur, að vera að tala um lögbrot í því sambandi eins gífuryrt og hann gerði, að jafnvel mundu menn sitja inni fyrir þær sakir að ekki hefði verið farið eftir þessum lögum. Ef ég man rétt er næsti kafli á eftir um verðbætur á laun. Ég veit ekki betur en að farið hafi verið alveg nákvæmlega eftir þeim kafla við útreikning á verðbótavísitölu. Að vísu var gerð breyting á bráðabirgðaákvæði hans með lögum. Svo er kafli um vinnumarkaðsmál. Ég veit ekki betur en hæstv. félmrh. hafi unnið að því að hrinda honum í framkvæmd, jafnt fyrir andlátið sem eftir upprisuna, - jafnt í tíð fyrrv. ríkisstj. og í tíð núv. stjórnar. Hann hefur ráðið sérstakan mann, að ég ætla, sem fulltrúa eða deildarstjóra í félmrn. til þess að annast um þessi mál, sem geta verið mjög mikilvæg að mínum dómi. Svo er kafli um endurskoðun á sjóðum sjávarútvegsins. Ég efast ekki um að hæstv. sjútvrh. hefur hugað að þeim málum. Það eru því ekki rök til þess fyrir hv. þm. að haga máli sínu eins og hann gerði. Herra forseti. Það er stærra viðfangsefni að ræða um þessa löggjöf en svo að hægt sé að gera slíkt í fyrirspurnatíma, enda var þetta innskot og aukaþáttur hjá hv. þm. En jafnvel þó menn hafi ánægju af því að auglýsa sjálfa sig og skjóta auglýsingaþáttum inn í annars óskyld mál mega menn ekki gerast offara eins og hv. þm. með því að vera með jafngífurlegar fullyrðingar og hann fór með áðan.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður. Mér þykir ágætt að hv, þm. Ólafur Jóhannesson hefur leitt mig í allan sannleika. Hann gerði það forðum þegar hann kenndi mér lög í Háskólanum. Ég sagði áðan að ef viðurlagabálkur væri í lögunum, sem aðalhöfundur laganna sá fyrir að þýddi ekki að hafa í þeim, gæti svo farið að menn yrðu að sæta einhverri refsingu. En sá bálkur er ekki til í lögunum og þess vegna er ekki um slíkt að ræða. Ég skal viðurkenna fúslega að sumt í þessum lögum hefur verið framkvæmt. Lögin eru nánast lögbinding á samningum fyrrv. stjórnarflokka um hvert átti að stefna. Það er ekki venjulegt að setja slíkt stefnuatriði í löggjöf, held ég., en það var gert að þessu sinni og voru ærnar ástæður til, en dugði þó ekki lengi því að einn flokkurinn klauf sig út úr því lögbundna stjórnarsamstarfi. Að lokum þetta: Ef prósentur eru aðeins tölur til að skrifa á blað, en ekki til að fylgja ef þær eru settar í lög, er ég hræddur um að ýmsir líti björtum augum til framtíðarinnar, ekki síst ef við lesum áfengislöggjöfina með þessum hætti því að þá mega allir drekka bjór á Íslandi.



Herra forseti. Ég skal segja örfá orð og verða við tilmælum hæstv. forseta um það. Varðandi fjárlagagerðina vil ég taka það fram og taka af öll tvímæli og staðfesta það sem hv. þm. Ólafur Jóhannesson sagði áðan, að farið var að þeim ákvæðum sem um hana giltu og sett voru í löggjöfina nr. 13 frá 1979, sem nefnd hefur verið lög um stjórn efnahagsmála o.fl. eða Ólafslög. Varðandi atriði, sem hér kom fram um niðurskurð ríkisútgjalda, er rétt að kveðið er á um það í lögum nr. 13/1979 að ríkisútgjöld skyldu skorin niður um 1 milljarð á árinu 1979. Lagabrotum í því efni vísa ég algerlega frá mér, vegna þess að árið var alls ekki liðið þegar ég lét af embætti. Ég hafði í undirbúningi tillögur í þessu efni. Þær hafa að nokkru verið framkvæmdar, en ekki til fulls. Það var skorið niður, held ég, um 500 millj., ef ég man rétt, og því var borið við, að nokkru leyti með fullum rétti, að það var liðið það mikið á árið að erfitt hefði verið að koma við niðurskurði. Ég hygg að kosningarnar hafi haft sitt að segja í þessum efnum, svo ég segi ekki meira um það. Atriði, sem mér hefur borist til eyrna að hafi verið rædd áðan undir öðrum lið, skal ég ekki ræða hér, enda er það ekki rétt, heldur aðeins skjóta því að fyrrv. iðnrh., hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni, að til fjmrn. bárust engar sundurliðaðar tillögur um hvernig ráðstafa skyldi hinu sérstaka iðnþróunargjaldi. Í lögum er tekið fram að það skuli verja tekjum af því gjaldi á þessu ári til eflingar iðnþróun samkv. ákvæðum fjárlaga, og gert er ráð fyrir að iðnrn. geri tillögur um hvaða sérstakar iðnþróunaraðgerðir það skuli vera. Slíkar tillögur bárust ekki fjmrn., þannig að ekki voru tök á að leggja fyrir Alþ. í fjárlagafrv. sundurliðaðar tillögur um til hvaða iðnþróunaraðgerða gjaldið skyldi renna á þessu ári. Mín ætlun var sú, en mér entist ekki aldur í embætti til þess, að gera nánari grein fyrir þessu máli í fjárlagaræðu, en hana flutti ég aldrei, eins og kunnugt er. Þá hefði ég rætt þetta mál og gert grein fyrir því, hvers vegna málið var lagt fram í fjárlagafrv. eins og raun ber vitni um. - Til viðbótar við það er þess að geta, að ég lagði þetta fjárlagafrv. fram á eigin ábyrgð. Það er svo mál út af fyrir sig.



Herra forseti. Varðandi fsp. hefur komið skýrt fram hjá hæstv. iðnrh., að hann hefur metið það svo og ríkisstj. hans að ekki væri ástæða til að leggja út í það hagræðingarátak sem gert var ráð fyrir í umræddum lögum. Ég hef sagt álit mitt á því og hvernig ég lít á þann lagabókstaf. En það er fróðlegt fyrir menn að átta sig á hvaða viðhorf hæstv. ríkisstj. hefur í þessum efnum og varðandi fleiri þætti í málefnum iðnaðarins. Svo aðeins vegna þess sem kom fram hjá fyrrv. hæstv. fjmrh., 1. þm. Austurl., Tómasi Árnasyni, að engar tillögur hefðu borist fjmrn. varðandi ráðstöfun á aðlögunargjaldi, vil ég segja þetta: Hann skaut að vísu inn orðunum „engar sundurliðaðar“, og það var ákveðinn öryggisventill. Það var gott að hann sagði þetta, því að við undirbúning fjárlaga í seinni hluta júnímánaðar var gerð um það tillaga frá iðnrn. að höfðu samráði við fjárlaga- og hagsýslustofnun að tekjur af aðlögunargjaldi skyldu færðar til gjalda í fjárlagafrv. undir liðnum til iðnþróunar, en þegar tekjuáætlun hefði borist frá fjárlaga- og hagsýslustofnun um afraksturinn af þessu gjaldi á árinu 1979 ætlaði iðnrn. að leggja fram sínar tillögur. Tekjuáætlun hafði ekki til okkar komið og ég vissi ekki til að það væri neinn ágreiningur um að þessi upphæð stæði þarna í fjárlagafrv. hæstv. þáv. fjmrh. Það var einmitt verið að vinna að sundurliðuðum tillögum um þetta efni um það leyti sem fyrrv. ríkisstj. fór frá.



Herra forseti. Lögin um hvernig aðlögunargjaldi skuli ráðstafað hljóða svo, með leyfi hæstv. forseta: „Tekjum af aðlögunargjaldi á árinu 1979 skal varið til sérstakra iðnþróunaraðgerða samkv. nánari ákvæðum ríkisstj., að fengnum tillögum iðnrh. Á sama hátt skal tekjum af gjaldinu á árinu 1980 varið til eflingar iðnþróunar samkv. ákvæðum fjárlaga.“ Það var engin spurning um, að tekjur af þessu gjaldi mundu nema um 1700 millj. kr. á þessu ári, í þann mund sem gengið var frá fjárlagafrv. En það lágu ekki fyrir neinar tillögur frá iðnrn. um til hvaða sérstakra iðnþróunaraðgerða gjaldið skyldi renna. Og það var aldrei ætlun mín að þannig væri farið að með þetta mál að iðnrn. eitt réði hvernig frá því væri gengið. Gert er ráð fyrir því samkv. lögunum að það skuli gert í fjárlögum. Þess vegna vildi ég ekki ganga frá málinu í einu lagi þannig að það væri á færi iðnrh. eins og fjvn. að ganga frá ráðstöfun gjaldsins. Ég vildi að það væri ríkisstjórnarmál og kæmi fram í fjárlagafrv. sundurliðað. Um það hefur þessi deila snúist.



Herra forseti. Ég harma að jafnmætur maður og ég tel Hjörleif Guttormsson, hv. þm., vera skuli - áreiðanlega viljandi - mistúlka orð mín áðan. Það, sem ég sagði, var ekki að ég teldi ekki þörf á fjármunum til iðnþróunarverkefna, heldur hitt, að ég hefði metið það í þeirri stöðu sem við vorum í nú, að réttara væri að komast hjá auknum erlendum lántökum en að fara í umrædda iðnþróun. Þar með sagði ég ekki að ekki væri þörf á iðnþróun, heldur hitt, að ég mat það meira virði að verjast auknum lántökum eins og málin stóðu og standa.