Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill taka fram að þar sem fimm hv. þingmenn hafa óskað eftir því að taka til máls um störf þingsins þá sér forseti sér þann kost vænstan að gefa þeim orðið í þeirri röð sem þeir tilkynntu skrifstofunni um fyrirspurnir sínar og jafnframt þeim þingmönnum sem þeir beina máli sínu til. Að öðru leyti gildir mælendaskrá.

Frú forseti. Skattkerfið og bótakerfið mynda rammann sem fjölskyldur og einstaklingar lifa í og mikilvægt er eftir þau áföll sem þjóðin hefur orðið fyrir að þetta sé skynsamlega og réttlátlega hannað. Ég hef verið í forustu fyrir nefnd sem hæstv. fyrrverandi heilbrigðisráðherra skipaði fyrir rúmu ári í því skyni að bæta greiðsluþátttöku almennings í heilbrigðiskerfinu, sem í dag er afskaplega flókið og mjög óréttlátt. Í umræðu sem fór fram 5. febrúar 2009 sagði hæstv. heilbrigðisráðherra, með leyfi frú forseta: „Hins vegar verð ég að segja að umræðan [þ.e. í nefndinni] hefur beinst í farveg sem ég hef verið mjög gagnrýninn á, þ.e. að búa til ákveðinn grunn en opna síðan á markaðsvætt kerfi.“ Hann segir sem sagt að það sé gagnrýni vert að þarna sé verið að búa til ákveðinn grunn að markaðsvæddu kerfi. Vegna þeirra orða langar mig að spyrja hv. þm. Árna Pál Árnason, sem einnig átti sæti í nefndinni, hvort hann sé sammála þessu og hvort hann telji ekki að mikilvægt sé að nefndin ljúki störfum sínum þannig að greiðsluþátttaka almennings í heilbrigðiskerfinu sé takmörkuð eins og tilefni stóð til. En í dag borga margir langt yfir 100 þús. kr., jafnvel 200 þús. kr., á ári í heilbrigðiskerfinu og meiningin er að reyna að takmarka það og einfalda kerfið verulega.

Virðulegur forseti. Sú nefnd, sem við hv. þm. Pétur H. Blöndal og hæstv. núverandi heilbrigðisráðherra Ögmundur Jónasson sátum í, hafði með höndum að koma á nýju heildarkerfi um greiðsluþátttöku almennings í heilbrigðiskerfinu. Markmiðið var að koma á einu heildstæðu kerfi fyrir greiðsluþátttöku jafnt vegna lyfja og læknisþjónustu. Í dag er þessi greiðsluþátttaka mjög misjöfn eftir því hvaða sjúkdóma fólk er svo „óheppið“ eða „heppið“ að fá. Sum lyf eru ókeypis við sumum sjúkdómum og við öðrum ekki. Þetta getur leitt til alls konar niðurstaðna sem eru mjög óheppilegar fyrir fólk. Þess vegna skiptir miklu að reyna að finna réttlátt kerfi sem jafnar kostnaðinn út með það grunnmarkmið að leiðarljósi að þeir sem eru mikið veikir og oft, borgi minna en hinir sem sjaldan eru veikir borgi meira. Það væri hin réttláta leið. Eftir því sem ég skil hæstv. heilbrigðisráðherra stendur til að taka tillit til niðurstöðu nefndarinnar hvað varðar lyfjaþáttinn í heilbrigðisráðuneytinu. Hann hefur í hyggju að koma því áfram, því það sé í sjálfu sér eini þátturinn í starfi nefndarinnar sem er nokkurn veginn tilbúinn. Við komumst að öðru leyti ekki mjög áfram með málið og þar vil ég líka kenna um endurteknum tilraunum hv. þm. Péturs H. Blöndals til að reyna að fella greiðsluþátttöku á spítölum undir þetta verkefni. Ég lagðist mjög eindregið gegn því í nefndarstarfinu og taldi ekki að til nefndarstarfsins hefði verið stofnað með það að leiðarljósi að reyna að finna nýjar leiðir til að leggja álögur á sjúklinga á sjúkrahúsum. Þvert á móti átti að finna heildstætt kerfi til að taka á þeirri greiðsluþátttöku sem nú þegar 

Herra forseti. Steingrímur J. Sigfússon, hæstv. fjármálaráðherra, sagði í ræðu á Alþingi þann 20. desember, með leyfi forseta: „Nokkrum mínútum á Alþingi hefur verið eytt fyrir minna en það sem hér er undir þannig að ég er ekki feiminn við að tefja hv. þingmenn í örfáar mínútur í viðbót þegar þvílíkir þjóðarhagsmunir eru í húfi.“ Þá ræddum við þingmenn frumvarp mitt, sem varð að lögum, um fjárhagslega fyrirgreiðslu ríkisins til að styðja við bakið á málsóknum gegn breskum stjórnvöldum vegna beitingu hryðjuverkalaga gegn Íslendingum og íslenskum hagsmunum. Frá því að Bretar beittu hryðjuverkalögum á okkur Íslendinga hef ég alltaf verið þeirrar skoðunar að draga bæri bresk stjórnvöld fyrir dómstóla til að svara fyrir gerðir sínar en einnig til að Íslendingar sýndu með afgerandi og táknrænum hætti að þeir sættu sig ekki við að vera meðhöndlaðir sem hryðjuverkamenn. Undir þá skoðun mína tóku þingmenn þegar þeir samþykktu frumvarp mitt sem lög frá Alþingi og ég hef ekki orðið var við annað en að þjóðin sé sama sinnis. Nú ber hins vegar svo við að í breska blaðinu Financial Times er haft eftir hæstv. viðskiptaráðherra Gylfa Magnússyni að engin áform séu uppi af hálfu íslenskra stjórnvalda að leita réttar síns fyrir dómstólum vegna málsins. Breska fjármálaráðuneytið hefur auðvitað fagnað þessum ummælum og því er lýst í blaðinu að nú sé lokið einni hörðustu deilu Íslands og Bretlands frá því í þorskastríðunum. Það kemur mér verulega á óvart og veldur miklum vonbrigðum, svo ekki sé meira sagt, að ákvarðanir um að Íslendingar ætli ekki - þrátt fyrir þá gríðarlegu hagsmuni sem í húfi eru fyrir þjóðina, almenning, bankakerfið, stolt íslensku þjóðarinnar og sjálfsmynd hennar - að höfða mál gegn breskum stjórnvöldum og að sú ákvörðun skyldi vera kynnt af hæstv. viðskiptaráðherra í erlendu blaði. Samkvæmt upplýsingum mínum liggur ríkisstjórnarsamþykkt ekki að baki þessarar yfirlýsingar hæstv. viðskiptaráðherra. Ákvörðunin hefur hvorki verið rædd á vettvangi utanríkismálanefndar né á Alþingi og ég hlýt að spyrja hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur, varaformann utanríkisnefndar, 

Frú forseti. Mér er ljúft og skylt að reyna að svara spurningu hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar vegna ívitnaðra ummæla hæstv. viðskiptaráðherra í Financial Times í dag. Því er til að svara að ákvörðun ríkisstjórnar Geirs H. Haardes frá því í ársbyrjun 2009, um það að leita allra leiða til að sækja málið fyrir Mannréttindadómstóli Evrópu, stendur. Frá því hefur ekki verið fallið. Hins vegar er rétt að það mál hefur hvorki verið leitt til lykta né kannað til þrautar, eins og samþykkt var að gera í ríkisstjórn Geirs H. Haardes. Að því er ég best veit er sú vinna í gangi og ekki útilokað að henni ljúki með þeim hætti að farið verði í mál fyrir Mannréttindadómstólnum. Ekkert er útilokað í þeim efnum en hins vegar er það svo að ekkert hefur breyst í málinu. Staðan er í raun sú sama og hún var í fyrri ríkisstjórn og sú ríkisstjórn sem nú tók við er að vinna það áfram sem hófst í haust. Ný samninganefnd hefur verið skipuð og það liggur fyrir hvernig fara eigi í þau mál. Það þarf að semja um Icesave-skuldbindingarnar og um þær verður samið. Í sjálfu sér er ekkert nýtt í þessu nema 

Frú forseti. Ég er með fyrirspurn til hv. þm. Gunnars Svavarssonar, formanns fjárlaganefndar, um hvar í fjárlögum gert var ráð fyrir fjárveitingu til tónlistarhúss við Reykjavíkurhöfn. Ég spyr út af því að hæstv. menntamálaráðherra og borgarstjórinn í Reykjavík hafa skrifað undir samning um að þeir ætli að halda áfram byggingu tónlistarhússins. Það kemur dálítið á óvart ef hæstv. menntamálaráðherra og borgarstjóri geti gert svona hluti og skrifað undir skuldbindingar fyrir hönd Alþingis án þess að það sé samþykkt af Alþingi. Ég hefði talið að þeir 14 milljarðar sem fara í þessa ágætu byggingu væru betur komnir annars staðar í atvinnuuppbyggingu, til að skapa útflutningsverðmæti, gjaldeyristekjur og varanlega atvinnu. Ég held að þegar þetta ágæta hús verður upp komið verði mikill kostnaður af rekstri þess og á svona krepputímum eins og nú eru er peningum illa varið með þessum hætti. Ég tel að við þurfum að fá upplýsingar um það með hvaða hætti og hvar þetta er í fjárlögum og hvernig við erum að vinna á Alþingi í dag.

Virðulegi forseti. Ég vissi ekki að enn væri eftirspurn eftir mér í störfum þingsins, gott er til þess að vita að Grétar Mar hefur áhuga á mér. 
             En um þetta mál, virðulegur forseti og hv. þingmaður, fjárlaganefnd hefur sett niður fund á mánudaginn þar sem fulltrúar menntamálaráðuneytisins munu m.a. koma og gera grein fyrir málinu, sem á sér forsögu. Á sínum tíma var gerður samningur á milli Reykjavíkurborgar og ríkisins um þetta hús og um leið var stofnað enn eitt E-hluta fyrirtækið, Austurhöfn-TR ehf. sem er í E-hluta ríkisreiknings og tengist þessu heildarverkefni. Ég geri ráð fyrir því að í samræmi við fjárreiðulögin hafi aðilar í sjálfu sér vitað að hverju þeir gengu en um leið tel ég fullljóst, miðað við þá umræðu sem húsið hefur fengið á umliðnum árum, - ekki bara síðustu mánuði heldur á umliðnum árum - að þinginu sé gerð grein fyrir þessu og við getum þá rætt það í þingsölum ef menn telja svo. Ég vil hins vegar ítreka það sem ég tilkynnti í síðustu viku að þingið þarf alla jafnan að vera á tánum varðandi eftirlitið sem það á að halda úti gagnvart fjárreiðum ríkisins og ekki hvað síst gagnvart E-hluta fyrirtækjum ríkisins. E-hluta fyrirtækin falla einnig undir fjárreiðulögin og ég tók þess vegna ákvörðun um að kalla eftir minnisblaðinu og fá fulltrúa menntamálaráðuneytisins á fund fjárlaganefndar og ég geri ekki ráð fyrir öðru en að það verði góður fundur eins og alla jafna í fjárlaganefndinni.

Virðulegi forseti. Ég beini orðum mínum til formanns efnahags- og skattanefndar, hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar, og spyr um afstöðu hans og Samfylkingarinnar til þess að hefja vaxtalækkunarferli sem allra fyrst. Háir stýrivextir eru að sliga íslensk heimili og fyrirtæki. Hið háa vaxtastig í landinu er langt komið með að þurrka upp allt lausafé íslenskra fyrirtækja og stefna fjölda heimila í greiðsluþrot. Sem dæmi má nefna að Guðmundur Kristjánsson, forstjóri Brims, lýsti því yfir í fréttum útvarpsins í dag að það væri lífsspursmál fyrir þjóðina að keyra vextina niður og það eins og skot. Á sama tíma og helstu viðskiptalönd okkar eru að bregðast við minnkandi eftirspurn með því að lækka stýrivexti sína, í sumum tilvikum í allt að 0%, býr íslenskur almenningur við okurvexti. Stýrivextir Seðlabankans eru 18% og algengt er að fólk sé að borga 25–26% vexti af yfirdráttarlánum. Stýrivextir Seðlabankans hafa verið þetta háir frá því að gengið var frá samkomulagi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um neyðarlán til íslenska ríkisins. Öll rök hníga að því að hefja lækkunarferlið strax, og þau eru einna helst, eins og við höfum áþreifanlega orðið vör við, mikill samdráttur í íslensku efnahagslífi, verðbólgan er farin að lækka, vöruskiptajöfnuður er jákvæður, atvinnuleysi hefur ekki mælst í þvílíkum hæðum lengi og minnkandi eftirspurn er í samfélaginu. Vaxtalækkunin var því ein af aðaltillögum okkar framsóknarmanna um aðgerðir til hjálpar efnahagslífinu. Í stöðuskýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins frá því í desember kom fram að Seðlabankinn hefði óskað eftir því við sjóðinn að hefja vaxtalækkunarferlið þá þegar en engin svör hafa borist frá sjóðnum. Lítið hefur heyrst frá ríkisstjórnarflokkunum sjálfum, bæði þeim sem sátu í síðustu ríkisstjórn og nú þeirri sem Samfylkingin leiðir. Einna helst virðist sem þetta sé tengt væntanlegu brotthvarfi núverandi aðalbankastjóra þrátt fyrir að fram komi í stöðuskýrslunni að Seðlabankinn hefur þegar óskað eftir því að byrja að lækka vexti. Ég spyr: Hefur erindi verið sent til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eða 

Virðulegi forseti. Stödd er á landinu nefnd frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem er að taka út stöðuna. Það lá alltaf fyrir, frá því að samkomulag við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn var gert í nóvember, að eftir þá úttekt yrði tekin ákvörðun um vaxtastigið. Ákvörðun um vaxtastig á þeim tíma var tekin í samkomulagi við þá til að forða algjöru gjaldmiðilshruni, koma í veg fyrir það, og freista þess að koma aftur verði á krónuna bæði með því að hækka vextina og setja miklar hömlur á gjaldeyrisviðskiptin. Samfylkingin og ríkisstjórnarflokkarnir styðja það báðir eindregið að vaxtalækkunarferli hefjist hið allra fyrsta. Við erum bjartsýn á að strax í kjölfar úttektar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á stöðunni, á samkomulaginu og íslenska efnahagslífinu, hefjist vaxtalækkunarferli, jafnvel innan einhverra fárra daga. Spálíkön sem unnið er eftir, bæði af fyrri ríkisstjórn og þeirri sem nú situr, eru þau að stýrivextir verði komnir niður í 5–6% í árslok, að vaxtalækkunarferlið sem hefst í febrúar/mars gangi það hratt fram að stýrivextir verði við árslok um 6% og skiptir gríðarlega miklu máli að það gangi eftir. Sama á við um verðbólguna. Þegar verðbólguskotið hefur komið að fullu fram þá mun hún ganga mjög hratt niður. Ekkert skiptir meira máli til að örva efnahagslífið en að lækka stýrivextina svo að hér verði skaplegt og boðlegt vaxtastig. Það vita það auðvitað allir sem fylgjast með að bölvaldar íslensks efnahagslífs eru aðallega vaxtastigið, gengisflöktið, gengissveiflurnar og verðbólgan sem hér hefur staðið allt of lengi. Þetta er að sliga bæði fyrirtækin og heimilin. Ég er mjög bjartsýnn á að þegar Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur lokið úttekt sinni verði tekin ákvörðun um að lækka vextina. Það tengist því ekkert hver fer fyrir Seðlabanka Íslands. Það er ákvörðun sem verður tekin af bankanum, stjórnvöldum og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum í samræmi við samkomulagið sem gert var í október síðastliðnum.

Forseti. Ég hyggst spyrja hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson, sem eina fyrrverandi ráðherra Sjálfstæðisflokksins hér í salnum, um ummæli Davíðs Oddssonar, formanns bankastjórnar Seðlabanka Íslands, í gærkvöldi. Þar tjáði Davíð þjóðinni að hann hefði varað við því á fundi 30. september að bankarnir væru allir á leiðinni í þrot. Sá ríkisstjórnarfundur mun nú hafa verið daginn eftir, ef ég skil þetta rétt, að Glitnir var fallinn. Davíð sagði líka að þá hefðu að vísu ekki verið nein ráð sem hægt hefði verið að færa fram en hann hefði ítrekað varað ríkisstjórnina við eða einstaka ráðherra. Þetta virðast ráðherrar ekki kannast við og ég spyr nú, vegna þess að það kynni að vera að Davíð Oddsson hefði rætt það sérstaklega við einhverja af ráðherrum Sjálfstæðisflokksins að þetta væri svo - hann hefur þá gert það í einhverjum einkasamtölum því eins og menn vita var allt í lagi í lok mars, á ársfundi Seðlabankans, og allt var líka í lagi í ræðu sem Davíð flutti 10. apríl. Í maí kom út skýrsla um fjárhagslegan stöðugleika hjá Seðlabankanum þar sem allt var í góðu lagi og Seðlabankinn veitti viðskiptabönkunum há lán rétt fyrir þá atburði sem við tölum um þrátt fyrir hinar meintu aðvaranir Davíðs Oddssonar á þeim tíma. Ég spyr hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson hvort hann viti eitthvað um þetta, hvort hann hafi verið með í þeim hópi ráðherra sem Davíð aðvaraði eða hvort Davíð Oddsson fer með staðlausa stafi.

Virðulegi forseti. Ég var ekki á títtnefndum ríkisstjórnarfundi 30. september sem hv. þingmaður vísar í og fór ekki yfir þessi mál með seðlabankastjóra. Ef ég skil seðlabankastjóra rétt þá fór hann yfir þetta með oddvitum ríkisstjórnarflokkanna og þeirra ráðherrum sem tengdust þessum málum beint - það voru ekki bara ráðherrar Sjálfstæðisflokksins eins og allir vita. Það hefði kannski verið eðlilegra að hv. þingmaður hefði beint spurningum sínum til þeirra, hann gerir það kannski á þingflokksfundi Samfylkingarinnar. Hvað sem því líður vil ég nota tækifærið og hvetja hv. þm. Árna Pál Árnason til dáða þegar kemur að greiðsluþátttökukerfinu í heilbrigðiskerfinu. Það eru mjög slæmar fréttir ef menn ætla að leggja af þær áætlanir og þá vinnu sem var til staðar með því að jafna kostnað, þ.e. færa kostnað frá þeim sem þurfa að nota kerfið mjög mikið yfir til þeirra eða okkar sem notum það endrum og eins. Það er engin afsökun að vera að vísa í spítalana. Eins og allir vita sem hafa komið inn á spítala greiða menn fyrir þjónustu þar. Ég var sjálfur að greiða ákveðna þjónustu eftir að ég lagðist inn á spítala um daginn, 25 þús. kr. reikning sem ég gat svo sem alveg þolað. Það var ekkert vandamál. En það er brýnt að þetta mál komist í gegn og mjög slæmt ef ný ríkisstjórn ætlar að tefja það. Ég hvet hv. þm. Árna Pál Árnason til þess að ýta eftir þessu máli því að ég veit að hann hefur góðar skoðanir í því. Ég vil líka nota tækifærið og hvetja forsvarsmenn stjórnarflokkanna til að upplýsa hæstv. viðskiptaráðherra um stefnu ríkisstjórnarinnar ef hún er í samræmi við það sem hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir nefndi hér áðan. Það er ekki gott ef hæstv. viðskiptaráðherra er mikið í útlöndum að tala fyrir einhverju öðru. 
            

Virðulegi forseti. Rætt hefur verið um málsókn af hálfu Íslendinga á hendur breskum stjórnvöldum. Það er grundvallaratriði að Íslendingar sæki mál gegn Bretum. Það er grundvallaratriði fyrir hönd metnaðar Íslendinga og sjálfstæðis Íslendinga. Bretar sýndu okkur ófyrirleitinn dónaskap með því að setja hryðjuverkalög á Íslendinga og reyndar fylgdu Evrópuþjóðirnar í Evrópusambandinu því allar eftir og sýndu okkur dónaskap og faðmlag sem við eigum ekki að þola. En við eigum að beina þessu gegn Bretum af fullri einurð. Það er sannfæring mín að það er krafa fólks á Íslandi, almennings á Íslandi, að það verði gert. Gert af fullum þunga. Þó að leikfléttur réttarkerfisins kynnu að veikja stöðu okkar í því máli þá eigum við ekki að láta slíkt yfir okkur ganga en sýna einurð og festu og gefa hvergi eftir. Annaðhvort erum við sjálfstæð þjóð í þessu landi með eðli okkar þjóðar að leiðarljósi  Það er alveg rétt sem hv. þm. Mörður Árnason segir, í svona málum eigum við ekki að víkja. Við eigum að sækja og sækja fast. Við eigum að verja okkur og verja okkur út á við og nýta það tækifæri til þess að vekja athygli á öðrum þáttum sem eru jákvæðir og sterkir í okkar samfélagi. Og þess vegna er það krafa að slíkt sér gert. Það var sorglegt hvernig hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir sló úr og í þegar hún fjallaði um málflutning hæstv. 

Hæstv. forseti. Ég vil fylgja hér eftir fyrirspurn hv. þm. Péturs H. Blöndals til Árna Páls Árnasonar þar sem hann nefndi það réttilega að við byggjum við tryggingakerfi sem væri óréttlátt og að greiðsluþátttaka almannatryggingakerfisins væri flókin. Þannig er það. Því var þessi nefnd, sem hv. þingmaður hefur veitt forstöðu, sett á laggirnar og ég tel að sú nefnd hafi unnið vel. Henni var falið að hefja vinnu við að skoða hvernig hægt væri að einfalda greiðsluþátttöku sjúklinga í lyfjum og gera kerfið réttlátara. Vinna nefndarinnar varð viðameiri eftir því sem leið á. Fleiri þættir voru teknir inn og ég tel að undir lokin hafi í rauninni verið orðið of mikið undir til þess að við gætum við núverandi aðstæður farið í það mikla skipulagsvinnu og tel miklu heppilegra, eins og hæstv. heilbrigðisráðherra hefur gert, að einfalda þessa vinnu, nýta þessa vinnu og skoða þann þátt sem átti að gera í upphafi, þ.e. lyfjamálin og endurgreiðslur til sjúklinga vegna lyfjakaupa. Sjá hvernig það reynist og yfirfæra þá það kerfi yfir á fleiri þætti og taka þetta svona í skrefum. Ég tel að það sé líklegra til að gefa okkur mynd af því breytta kerfi sem farið var að vinna að. Ég tel að sú mikla undirbúningsvinna sem nefndin hefur unnið muni nýtast inn í margþætta vinnu sem við þurfum og verðum að fara í í framtíðinni til þess að einfalda kerfið, ég tala nú ekki um að gera bótakerfið réttlátara 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að undirstrika mikilvægi þess máls sem Eygló Harðardóttir tók hér upp áðan um vaxtalækkunina. Ég vil líka bregðast við því sem sagt var um að sækja Breta til saka vegna hryðjuverkalaganna og orða hv. þm. Árna Johnsens hér áðan. Síðasta ríkisstjórn, sem var ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, skoðaði þetta einmitt, hvort við ættum ekki bara að fara í mál við Bretana vegna hryðjuverkalaganna. Og hver varð niðurstaða Sjálfstæðisflokksins í því, og Samfylkingarinnar? Niðurstaðan varð að gera það ekki og sú niðurstaða var ekki gripin úr lausu lofti. Þetta var sérstaklega skoðað og bresk lögfræðistofa fengin til að fara yfir málið. Niðurstaða þeirrar lögfræðistofu var að afar litlar líkur væru á að slíkt mál ynnist, mjög litlar líkur á að ná fram skaðabótum og bresk stjórnvöld hefðu ríkar heimildir til að beita hryðjuverkalöggjöfinni. Það var sameiginleg niðurstaða ríkisstjórnarinnar að fara ekki í mál gagnvart Bretunum. Sjálfstæðisflokkurinn sat þar við borðið og ríkislögmaður var sammála þessu mati og það var líka þjóðréttarfræðingurinn í utanríkisráðuneytinu. Það er ekki eins og menn séu eitthvað að finna upp hjólið hér allt í einu núna í þessu máli. En það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur að það er enn opið gagnvart Mannréttindadómstólnum sem er allt annað mál. Sjálfstæðisflokkurinn ákvað að fara ekki í mál við Breta vegna hryðjuverkalaganna, rétt skal vera rétt. Ég kom hingað upp, virðulegur forseti, til að tala um heilbrigðismálin af því að ég ásamt fleiri þingmönnum fékk kynningu á því kerfi sem var til skoðunar undir forustu hv. þm. Péturs H. Blöndals og ég verð að segja að mér leist frekar vel á þær hugmyndir. Það er mjög skrýtið ef vinstri grænir ætla ekki að vinna áfram með þetta mál, þarna átti að jafna út. Það er svolítið sósíalísk hugsun í því kerfi en núna vilja sjálfstæðismenn, sem oft hafa talað um raunkostnað, 

Virðulegur forseti. Ég ætla að taka hér örlitla umræðu um greiðsluþátttöku almennings í heilbrigðiskerfinu, þá nefnd sem hv. þm. Pétur H. Blöndal veitti forstöðu og varaformaður nefndarinnar var núverandi félags- og tryggingamálaráðherra, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir. Þessi nefnd var sett á laggirnar til að betrumbæta gatslitið kerfi og reyna að jafna þátttöku sjúklinga í heilbrigðiskerfinu öllu, ekki bara, hv. þm. Árni Páll Árnason, lyfjamálum heldur öllu heilbrigðiskerfinu eins og það leggur sig. Vandamálið við þetta kerfi í dag er að það er gatslitið og því miður mismunar það fólki eftir sjúkdómum og meðferðum. Það er einfalt, það mismunar fólki eftir sjúkdómum og meðferðum. Heilbrigðiskerfið íslenska gerir það og þessi nefnd átti að lagfæra þann mismun, koma með tillögur um að breyta. Það hlýtur, hæstv. forseti, að skjóta verulega skökku við að nú, þegar við höfum í ríkisstjórn heilbrigðisráðherra frá Vinstri grænum, hæstv. Ögmund Jónasson, sem margoft og oftar en kannski flestir talar um að bæta þurfi kjör þeirra sem höllum fæti standa, skuli hann sem heilbrigðisráðherra, þegar honum virkilega gefst tækifæri til að vinna þessa vinnu, að jafna greiðsluþátttöku almennings í heilbrigðiskerfinu, ætla að fara einhverja aðra leið, taka einn þátt undan en ekki kerfið í heild sinni, halda áfram að halda inni „forréttindahópum“ og halda áfram að mismuna sjúklingum með þátttöku í heilbrigðiskerfinu. Þetta er með ólíkindum, hæstv. forseti, og ég skora á hæstv. heilbrigðisráðherra og ríkisstjórnina 

Frú forseti. Það er mér mikið ánægjuefni að vera kallaður, eða allt að því, sósíalisti. Málið snýst um það í þessari nefnd um greiðsluþátttöku að þeir sem eru sjaldan veikir, kannski einu sinni á þriggja ára fresti, borgi mikið en hinum sem eru stöðugt veikir, gigtarsjúklingar, sykursjúklingar og aðrir sem eru kannski veikir í áratugi, sé hlíft við miklum kostnaði. Þeir borga mjög mikið í dag, sumt fólk borgar 250.000 á ári í heilbrigðiskerfinu. Það borgar hingað og þangað, það er með ólíkindum hvað fólk er að borga í kerfinu. Það eru ferliverk, rannsóknir, myndatökur, læknisheimsóknir og sjúkrabílar o.s.frv. Ég gleymdi lyfjum, stundum mikil, stundum ekki nein. Nefndin ætlaði að líta á allt heilbrigðiskerfið frá sjónarhorni einstaklinga og það munaði eiginlega bara nokkrum dögum, þá féll ríkisstjórnin. Eins og með margt annað í þjóðfélaginu þýða þessi miklu skipti að þjóðin bíður sennilega í sex mánuði, það verður sex mánaða bið þar sem ekkert er gert. Við sjáum það með ríkisstjórnina, það kemur eiginlega ekkert frá henni. Þessi nefnd er núna í biðstöðu. Ég lít þannig á að hún sé enn þá starfandi og ég reikna með því að hún skili nefndaráliti. En það er spurning um vilja ríkisstjórnarinnar til að taka upp þær hugmyndir sem nefndin var búin að vinna og hún komst að þeirri niðurstöðu að það væri ekki skynsamlegt að taka lyfin fyrst. Þá mundu sumir þurfa að borga sem borga ekki neitt í dag og þeir borga jafnframt annars staðar. Það mundi búa til meira ójafnrétti þannig að það yrði að taka allt kerfið upp í einu. Það var búið að gera áætlanir um það, bæði tæknilega og framkvæmdalega og allt slíkt, þannig að ég skora á hæstv. ríkisstjórn að taka sér tak og keyra þetta mál áfram.

Virðulegi forseti. Ég vil gera athugasemd við þá fundarstjórn forseta að hér raðast inn á mælendaskrá þingmenn Sjálfstæðisflokks, hafa uppi ýmsar lýsingar á nefndarstarfi sem ekki standast skoðun. Upphafsmaðurinn sem beindi til mín spurningu, hv. þm. Pétur Blöndal, fær að ljúka máli sínu og ég fæ ekki að svara. Ég hlýt a.m.k. að fá að svara þegar spurningu er beint til mín og hér er komið fram með ýmsar rangtúlkanir um það hvernig starf nefndarinnar lá. Ég vil gera athugasemd við þetta og óska eftir því að mér verði veittar tvær mínútur til að svara þeirri fyrirspurn sem fram kom.

Forseti vill taka fram að tíminn er liðinn sem ætlaður var undir dagskrárliðinn um störf þingsins. Margir eru á mælendaskrá, eins og ég tók fram áðan, og því miður komast ekki fleiri að.

Virðulegi forseti. Uppröðun verður þá að vera með þeim hætti, þegar svona háttar, að mönnum gefist tækifæri á að svara. Hér er staðhæft af hálfu þingmanna Sjálfstæðisflokksins að tilbúnar hafi verið tillögur sem séu núna vegna stjórnarskipta í uppnámi. Það er bara hreinlega rangt. Ástæðan fyrir því að ekki var hægt að ganga frá tillögum fyrir stjórnarslit var sú að hv. þm. Pétur H. Blöndal vildi blanda þar inn í aukinni kostnaðarþátttöku fólks á sjúkrahúsum. Þess vegna komum við því máli ekki í höfn. Ég hlýt að gera um það kröfu - þegar sett er fram fyrirspurn, henni beint til ákveðins þingmanns sem svarar, síðan kemur fyrirspyrjandinn aftur í lokin - að þá fái sá sem fyrirspurninni er beint að að svara. Það hlýtur að vera grundvallaratriði í uppröðun þessa dagskrárliðar af hálfu forseta. Ég geri athugasemd við þetta og tel hér ekki rétt með farið í fundarstjórn af hálfu forseta.

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. fjármálaráðherra. Ég bíð eins og aðrir í ofvæni eftir því að sjá aðgerðir ríkisstjórnarinnar í þágu heimilanna og fyrirtækjanna í landinu sem lítið bólar á. Meðan ekkert liggur fyrir lifir almenningur í óvissu og á erfitt með að gera áætlanir sínar til lengri eða skemmri tíma. Ein óvissan sem uppi er að mínu mati varðar áform ríkisstjórnarinnar um skattheimtu. Við núverandi efnahagsaðstæður er eðlilegt að leitað sé allra leiða við að draga úr útgjöldum ríkisins og endurskoða tekjupósta þar. Það er eðlilegt, en það skiptir ákaflega miklu máli við þessar aðstæður hvernig það er gert. Þegar áætlanir venjulegs fólks eru í uppnámi vegna hækkandi lána og lækkandi launa er mikilvægt að stjórnvöld auki ekki á óvissuna. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra aðeins um fyrirætlanir hans í skattamálum. Ég beini sjónum mínum sérstaklega að hinum svokallaða, reyndar oft ranglega nefndur svo, hátekjuskatti. Ég tek strax fram hér í upphafi til að forðast allan misskilning að áhyggjur mínar beinast fyrst og síðast að venjulegu vinnandi fólki, venjulegum skattgreiðendum. Fólk hefur gert skuldbindingar, m.a. í húsnæðismálum, miðað við þær tekjur sem það hefur og því slæmt að hafa yfirvofandi skattheimtu í óvissu. Þegar hinn svokallaði hátekjuskattur var afnuminn hér á landi árið 2006 var hann allt annað en hátekjuskattur og lagðist á tekjur fólks yfir 350.000 kr. Þetta var vondur skattur og vinnuletjandi og bitnaði ekki síst á ungu fólki, barnafjölskyldum, fólki sem vann mikið, oft tímabundið, við að koma sér þaki yfir höfuðið. Framkvæmdin var líka með þeim hætti að skatturinn var greiddur eftir á þannig að sveiflur í launum milli ára eða tímabundnar launabreytingar gátu komið illa við fólk. Fólk greiddi skattinn ári síðar þegar launin höfðu kannski lækkað mikið og þetta kom sér oft illa. Hæstv. fjármálaráðherra var fyrr í vetur einn flutningsmanna frumvarps sem hafði það að marki að leggja þrepaskipt álag á hærri tekjur, sem sagt var markmiðið að koma hér aftur á hátekjuskatti í gegnum fjölþrepaskattkerfi. Þannig liggur það fyrir að ráðherranum hugnast þessi leið afar vel. Hæstv. forsætisráðherra sagði í Morgunblaðinu þann 4. febrúar sl. að við skattahækkanir sem hugsanlega gætu orðið af hálfu þessarar ríkisstjórnar þyrfti fólk með meðaltekjur ekki að óttast að settur yrði á hátekjuskattur sem miðaðist við einhverjar lágar tekjur. Þetta var allt reyndar mjög óljóst. Forsætisráðherrann skilgreindi ekki frekar hvað fælist í meðaltekjum, reyndar ekki heldur hvað fælist í lágum tekjum eða háum ef því er að skipta. Formaður Samfylkingarinnar sagði á hinn bóginn fyrir jól að hátekjuskattur væri fyrst og síðast táknrænn skattur sem gæfi ekki mikið í aðra hönd, væntanlega vegna þess að tekjumörkin þurfa að vera það lág til að skatturinn fari að gefa af sér þær tekjur sem um munar. Þetta stangast allt saman á og þess vegna spyr ég hæstv. fjármálaráðherra hvort hann geti útskýrt þetta betur fyrir mér og greint mér frá fyrirætlunum sínum og flokks hans í þessum efnum. Fyrirspurn mín til fjármálaráðherra er: Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að lagður verði á svokallaður „hátekjuskattur“? Ef svo er, hver verða tekjumörkin og hvað er áætlað 

Frú forseti. Það er athyglisvert að hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir spyr hér fjármálaráðherra og virðist hafa mestar áhyggjur af því hvort til standi að leggja á svokallaðan hátekjuskatt. Hv. þingmaður gerir sér væntanlega ljóst að áralöng óstjórn í efnahagsmálum og fjármálum þjóðarinnar, undir forustu Sjálfstæðisflokksins, hefur leitt yfir þjóðina miklar efnahagslegar hörmungar og niðursveiflu í efnahagsmálum sem á sér vart fordæmi, a.m.k. ekki á Norðurlöndum.  Hann er staðreynd vegna þess að þessa hluti mun þurfa að borga. Og hvernig á að gera það? Þessir skattar eru sannarlega arfleifð frá fyrri ríkisstjórn, það er verkefni þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr að reyna að greiða úr þessum málum og bjarga samfélaginu í gegnum veturinn. Að sjálfsögðu tekur hún ekki ákvarðanir í skattamálum á öndverðu fjárlaga- og skattaári, hún situr í 80 daga eða hvað það nákvæmlega verður. Það bíður hins vegar ríkisstjórna á komandi árum að leysa úr þessum gríðarlega vanda og afla ríkinu tekna til að standa undir samneyslunni, velferðarþjónustunni - og borga skuldirnar sem Sjálfstæðisflokkurinn skilur eftir sig. Ef einhver kann betri ráð til þess en m.a. þau að reyna að afla einhverra tekna með sanngjörnum og réttlátum hætti þannig að þeir borgi sem eitthvað hafa til að borga með lýsi ég eftir því. Það er alveg á hreinu að áherslur þessarar ríkisstjórnar í skattamálum verða ekki þær sem Sjálfstæðisflokkurinn beitti sér fyrir á veltiárunum, að dekra sérstaklega við best setta fólkið, tekjuhæsta fólkið. Er það virkilega þannig að þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafi hér ekkert annað til að hafa áhyggjur af en tekjuhæsta fólkið í landinu?  Málið stendur einfaldlega þannig að breytingar á skattamálum eru ekki á dagskrá þessarar ríkisstjórnar af augljósum ástæðum. Það verður verkefni nýrrar ríkisstjórnar. Hins vegar er undirbúningur undir fjárlög næsta árs og ríkisfjármálaramma til meðallangs tíma í verkefni núverandi ríkisstjórnar vegna þess að það þarf að undirbúa. Hefðbundinn fjárlagaundirbúningur er að sjálfsögðu í gangi. Þá þarf að leita leiða til þess að brúa gríðarlegt bil milli tekna og gjalda ríkissjóðs sem við stöndum frammi fyrir. Skildi ekki ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins eftir fjárlög fyrir þjóðina með 150 milljarða króna halla? Jú, ef ég man rétt. Ætla menn að reka þetta lengi þannig? Hvernig endar það? Það endar þannig að vaxtakostnaður drekkir samfélaginu, drekkir ríkinu, ef það rekur sig með halla af þessari stærðargráðu endalaust. Það væri sama útkoma og kom út úr því að reka viðskipti Íslands við útlönd með dúndrandi viðskiptahalla á löngu árabili. Það þarf nefnilega alltaf að borga slíka reikninga að lokum, það verða einhverjir að gera það. Það skal vera algerlega á hreinu að ef ég fer höndum um það á næsta kjörtímabili hvernig þessum byrðum verður dreift verður reynt að gera það á félagslegan og sanngjarnan og réttlátan hátt. Ég tek undir þau orð forsætisráðherra að að sjálfsögðu er markmið að hlífa fólki með lágar tekjur og meðaltekjur eins og kostur er. Hvað þýðir það? Væntanlega þá að þeir sem eru best settir leggja meira af mörkum. Það er félagslega réttlátt, sanngjarnt, samábyrgt fyrirkomulag í anda þess besta sem þekkist á norræna vísu. Og að slíku munum við vinna. Vonandi hefur þetta svarað spurningunni. Á 80 daga starfstíma þessarar ríkisstjórnar verða ekki lagðir á nýir skattar en það er augljóst mál að það verkefni bíður nýrrar ríkisstjórnar 

Forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir snarpa og góða ræðu. Nú er það svo, þó að menn tali öðruvísi, að íslenska tekjuskattskerfið er í mörgum þrepum. Það er í raun og veru síþrepakerfi vegna þess að persónuafslátturinn sér til þess að hin raunverulega prósenta af heildartekjum er lægst hjá þeim sem hafa lægstar tekjur, en þó yfir skattleysismörkum, og hæst á þá sem hafa hærri tekjur og fer stigvaxandi. Það sem skiptir miklu máli í þessu er þess vegna upphæð persónuafsláttarins. Ef persónuafslátturinn er lágur verður skattinnheimtan þannig að hinir hæstu borga lægri prósentu en ella væri ef hann er hár. Það sem Sjálfstæðisflokkurinn gerði á sínum 18 árum í fjármálaráðuneytinu var að lækka alltaf persónuafsláttinn þannig að ekki var eingöngu um það að ræða að hinn svonefndi hátekjuskattur væri afnuminn heldur var skatturinn lækkaður á hátekjumönnum með þeim hætti. Ég tel að hátekjuskattur komi til 

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir hreinskilið svar. Það fór ekki fram hjá neinum sem á þetta hlustaði að hann lofaði hátekjuskatti og skattahækkunum, bæði fyrir hönd Vinstri grænna og Samfylkingarinnar, ef þeir fengju tækifæri til þess eftir kosningar og það ber að þakka slíka hreinskilni. Það er líka rétt, sem kom fram hjá hv. þm. Merði Árnasyni, að skattkerfið sem við höfum núna er stighækkandi. Það þýðir að eftir því sem menn hafa hærri tekjur greiða þeir hærra hlutfall. Það er þetta samspil prósentunnar og persónuafsláttarins sem gerir það að verkum. Vandinn við það, eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, að setja fleiri þrep, eins og hátekjuskattinn, er sá að það eykur mjög hættuna á jaðaráhrifum. Menn töluðu áður um jaðarskatta og það var mjög áberandi í kosningabaráttunni, t.d. 1995, vegna þess að menn töpuðu hreinlega á því að hækka í tekjum og kom það mjög illa niður á ungu fólki, sérstaklega ungu fólki með miklar skuldir. Það er alveg ljóst að ef menn 

Frú forseti. Það er greinilegt að það er tungunni tamast sem er hjartanu kærast hjá hæstv. fjármálaráðherra sem lýsti því hér yfir að framtíðarstefna hans og flokks hans og þessarar ríkisstjórnar inn í næsta kjörtímabil sé að hækka skatta. Því var þó lýst yfir að þetta væri slíkt stórmál að ríkisstjórn sem ætlar að sitja í 80 daga mundi ekki ráðast í skattahækkanir fyrir kosningar þó svo að hún ætli að ráðast í miklar breytingar á stjórnarskránni og í rauninni að endurskrifa stjórnskipulagið sem er auðvitað ekki minna mál. Ég hef áhyggjur af því að heimilin í landinu ráði ekki við skattahækkanir. Það er rétt að hér hefur orðið efnahagshrun en þegar við horfum upp á háa vexti, háa verðbólgu, lækkun launa, atvinnuleysi, hrun krónunnar og fleira slíkt þá held ég að stjórnvöld ættu að forðast að stíga það skref að hækka 

Frú forseti. Ég verð að segja eins og er að mér finnst það býsna vogað af hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, sérstaklega frjálshyggjumönnunum tveimur, sem töluðu á undan mér, hv. þingmönnum Guðlaugi Þór Þórðarsyni og Sigurði Kára Kristjánssyni, að tala um skattamál í þessu umhverfi. Það er eins og þeir hafi ekki áttað sig á að það er gjaldþrot efnahagsstefnu Sjálfstæðisflokksins að kenna að við stöndum í þessum sporum. Eins og hæstv. fjármálaráðherra sagði hér í afarsnarpri ræðu hefur sú efnahagsstefna og sú skattastefna gert það að verkum að við stöndum í þessum sporum núna. Vaxandi ójöfnuður hefur átt sér stað í íslensku samfélagi undir stjórn Sjálfstæðisflokksins á síðustu 18 árum og einhver þarf að borga, við vitum það. Við vitum að einhver þarf að borga. Það er ekki hægt að koma upp í ræðustól Alþingis og ætla núna í aðdraganda prófkjöra að gera allt fyrir alla. Það er einfaldlega ekki hægt. 

Hæstv. forseti. Ég fagna því að við ræðum skattamál og ég er sammála hæstv. fjármálaráðherra í því að það er verk næstu ríkisstjórnar að móta langtímastefnu í skattamálum. Ég vil hins vegar minna ágæta sjálfstæðismenn á það, sem koma hér upp sem boðberar skattalækkunar, að í valdatíð þeirra hefur samneyslan aukist ár frá ári. Skattar á fólk og fyrirtæki hafa þannig almennt verið að hækka. Ríkið hefur verið að taka til sín meira í samneysluna en ekki öfugt. 

Hæstv. forseti. Ég held að það sér algjör óþarfi fyrir stjórnarliða að vera viðkvæmir fyrir því þó að spurt sé um skattamál á hinu háa Alþingi. Við skulum minnast þess að það kemur fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, þeirrar sem nú situr, að hún ætli sér að fara í skattahækkanir. Það er fullkomlega eðlilegt að spyrja hver meiningin sé með því en það væri jafnframt gott fyrir þingmenn og aðra þjóðfélagsþegna að fá upplýsingar og skilgreiningar á því hvað eru háar tekjur og hvað eru millitekjur. Ég held að hæstv. fjármálaráðherra hafi skautað býsna létt í gegnum svörin við þessu þegar einfaldlega var verið að spyrja um hvað ríkisstjórnin eigi við þegar hún talar um að hún ætli að hækka skatta.

Hún hefur ekkert talað um það.

Það kom að vísu loksins fram 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir svörin svo langt sem þau ná. Ég fékk frekar gamla góða ræðu frá hæstv. ráðherra sem ég hef heyrt áður og svaraði kannski ekki spurningunni beint. Ég tók það sérstaklega fram í fyrirspurn minni til að forðast allan misskilning, og kannski til að forðast að fá þá ræðu frá hæstv. ráðherra sem ég svo fékk, að ég er að hugsa um hag venjulegs vinnandi fólks, fólks sem vinnur baki brotnu við að koma sér upp þaki yfir höfuðið og hefur, hvort sem það er varanlega eða tímabundið, tekjur yfir einhverjum ákveðnum mörkum. Það kemur sér mjög bagalega fyrir þetta fólk, sem lendir kannski í því núna að missa vinnu, missa tekjur og lækka í launum að nú sé líka yfirvofandi skattahækkun. Hæstv. fjármálaráðherra tók af allan vafa um það að sú ríkisstjórn, sem nú á eftir 60 daga í starfi, ætli að beita sér fyrir skattahækkunum og ég fagna því. En það liggur líka fyrir og hv. þm. Mörður Árnason, þingmaður Samfylkingarinnar, staðfesti það að Samfylkingin væri tilbúin til að beita sér fyrir hátekjuskatti, fá hún umboð til, og hæstv. fjármálaráðherra gerði það líka. Það er ágætt, það liggur þá fyrir að þetta er sú leið sem þessir flokkar mundu beita sér fyrir eftir kosningar. Mig langar til að ítreka spurningu mína til hæstv. ráðherra af því að mér fannst henni ekki svarað: Hverjar telur ráðherra að séu lágar eða meðaltekjur? Það er mjög mikilvægt að kjósendur viti þetta vegna þess að það sem ég hafði eftir hæstv. forsætisráðherra í fyrri ræðu minni: „Við munum vissulega standa þannig að málum að fólk með meðaltekjur þurfi ekki að óttast að settur verði á hátekjuskattur sem miðast við einhverjar lágar tekjur.“ Þetta er allt mjög óljóst og ég mundi gjarnan vilja að hæstv. ráðherra svaraði þessu fyrir sinn hatt.

Frú forseti. Ég get m.a. svarað þannig að 70 milljónir kr. á mánuði eru háar tekjur þegar Ísland átti tekjuhæsta mann Norðurlanda 

Til að koma í veg fyrir jaðaráhrif.

Var það ekki vegna erfiðleikanna? Var það ekki vegna hallans á ríkissjóði? Var það ekki til þess að reyna að minnka gatið? Skattkerfið flattist hér út í tíð Sjálfstæðisflokksins þótt reyndar væri hátekjuskattur þar við lýði sennilega fyrstu 10, 12 árin af tæplega 18 ára valdatíma Sjálfstæðisflokksins. Sjálfstæðisflokkurinn kvartaði undan því að viðmiðunarmörkin væru of lág, þetta væru ekkert háar tekjur. Hann hækkaði ekki viðmiðunarmörkin. Nei, hann afnam skattinn. 

Hverjar eru lágar tekjur?

Tekjujöfnunargildi íslenska skattkerfisins hefur minnkað, við höfum þokast upp Gini-stuðulinn svonefnda vegna þess að stefna Sjálfstæðisflokksins var að fletja skattinn út og auka skattbyrðina á lágtekjufólki. Það gerðist með því að skattleysismörkin fylgdu ekki verðlagsþróun, hvað þá launaþróun. Ofan af þessu þarf að vinda. Hitt er rétt sem hér var sagt, að það er mikilvægt að skoða vandlega stöðu venjulegra heimila og þau eru ekki aflögufær um auknar byrðar. Það verður því mjög erfitt að útfæra þetta þannig að við höfum tekjur til að reka samneysluna, til að borga óráðsíuskuldir Sjálfstæðisflokksins og að við getum aflað þeirra án þess að byrðarnar leggist of þungt á fólk sem á í miklum erfiðleikum fyrir. Þetta verður gríðarlega snúið verkefni sem verður vonandi í höndum einhverra manna sem hafa bæði pólitíska sýn og bein til að ráða við það.

Virðulegi forseti. Mig langar til að fá svar við spurningu minni hvort hæstv. samgönguráðherra hyggist beita sér fyrir gjaldfrjálsri umferð um Hvalfjarðargöng líkt og flokkur hans lagði til fyrir síðustu kosningar. Í síðustu kosningum lofuðu samfylkingarmenn gjaldfrjálsum göngum, afhentu fólki frímiða í göngin og sögðu að ef þeir kæmist til valda yrði gangagjaldið afnumið. Þar á meðal stóð núverandi forseti Alþingis - ekki þó sá sem situr í stól forseta í augnablikinu - við göngin með sínu fólki og lofaði gjaldfrjálsum göngum. Einnig var þetta loforð Samfylkingarinnar í kosningabæklingum og í öllum ræðum manna þar á bæ, alla vega á Vesturlandi. Samfylkingin talaði um Sturlaðar samgöngur með stórum staf og var þar vitnað til fyrrverandi samgönguráðherra. En samgöngurnar eru enn þá sturlaðar með litlum staf. Þar sem samgönguráðherra Samfylkingarinnar er ekki enn búinn að afnema gjaldið af göngunum samkvæmt loforðum samfylkingarmanna spyr ég: Er jafnræðisreglunnar samkvæmt stjórnarskránni gætt þó að göngin hafi verið byggð í einkaframkvæmd? Þessi gjaldtaka var barn síns tíma en er til háborinnar skammar á tímum mikilla erfiðleika í þjóðfélaginu. Við íbúar Norðvesturlands eigum ekki að þurfa að vera 2. flokks þjóðfélagsþegnar með aukna skattlagningu á við aðra landsmenn þar sem engin önnur göng í landinu eru gjaldskyld. Stöðugt er verið að safna gögnum og rannsóknum fyrir öðrum samhliða göngum og hvað skyldi það hafa kostað? Og hvað skyldi rúmlega 300 þúsund manna þjóð hafa að gera með önnur göng þegar milljónaþjóðir munu láta sér nægja ein göng? Álagið sem stundum er við göngin er vegna þess að gjaldskýlið stoppar umferð og með afnámi gjaldtökunnar mundi umferðin ganga mun betur fyrir sig. Ég ræddi við Gylfa Þórðarson, forstjóra Spalar, í morgun og hann sagði mér að skuldir Spalar væru um það bil 4 milljarðar í dag vegna misgengis vísitölu og gengis. Gróðinn sem talinn var koma fram í fjölmiðlum á sínum tíma var vegna gengishagnaðar. Ef farið yrði í framkvæmdir samhliða núverandi göngum undir Hvalfjörð mundi Vegagerðin sennilega standa að þeim, eða það taldi Gylfi líklegast. Ég spyr: Telur ráðherra að farið verði í slíkar framkvæmdir og ef svo er, hvers vegna? Hvað höfum við við önnur göng að gera í því ástandi sem nú er? Ég spyr líka: Væri ekki viturlegra að laga veginn á Kjalarnesinu og að göngunum?

Hæstv. forseti. Veggjald um Hvalfjarðargöng hefur lækkað heil ósköp frá því að göngin voru opnuð sumarið 1998. Umferðin var mun meiri en ráð var fyrir gert og auknar tekjur gera mögulegt að láta viðskiptavinina njóta þess með lægra gjaldi en ella. Miðað var við í upphafi að veggjaldið fylgdi vísitölu neysluverðs en reyndin er sú að það hefur lækkað, bæði í krónum talið og miðað við verðlag. Sem dæmi um það má nefna að gjald fyrir einstaka ferð venjulegs fólksbíls í 1. flokki árið 1998 var 1.000 kr. Það ætti að vera 1.560 kr., miðað við mars 2008 - ég er með það gamlar tölur - en var, miðað við sömu vísitölu, 800 kr. Lægsta mögulega áskriftargjald fyrir venjulegan fólksbíl sem var í upphafi 600 kr. 1. júlí 2008, ætti sennilega að vera 935 kr. 1. mars 2008 og töluvert hærra nú. En nú er það 230 kr. þannig að við sjáum hvað áunnist hefur hvað þetta varðar. Skömmu eftir síðustu kosningar hófst umræða af hálfu rekstraraðila ganganna, Spalar ehf., um að tvöfalda ætti Hvalfjarðargöng á allra næstu árum, enda væri umferðarþunginn orðinn slíkur. Vegagerðin og Spölur ehf. gerðu í því skyni með sér samkomulag árið 2007 m.a. um að hefja frumundirbúning að tvöföldun Hvalfjarðarganga. Í því sambandi þurfti að horfa til margra þátta eins og aukinnar afkastagetu, aukins umferðaröryggis, gerðar umhverfisskýrslu vegna framkvæmdanna og laga og reglna um sérleyfi og útboð. Það var því ljóst að forsendur gjaldfrjálsra ganga væru brostnar. Í mínum huga kom ekki til greina að afnema gjaldtöku á sama tíma og í umræðunni voru hugmyndir um meiri háttar framkvæmdir gerð annarra ganga við hlið þeirra sem nú eru. Sjónarmið mitt var að tvöfalda ætti göngin þegar umferðarþunginn væri orðinn slíkur að það réttlæti slíka framkvæmd. Á síðasta ári var mun minni umferð en verið hefur undanfarin ár. Má segja að við höfum færst aftur í svipaðan umferðarþunga og var árið 2002. Gjaldfrjáls Hvalfjarðargöng mundu hafa í för með sér mikinn kostnað fyrir ríkið eða ríflega 4 milljarða kr. sem menn sáu fyrir sér að væri kannski raunhæft í kosningunum árið 2007 en það var bragur þess ágæta árs. Það var svona dálítið 2007. Nú er öldin önnur. Gjaldfrjáls Hvalfjarðargöng voru ekki á stefnuskrá síðustu ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar og eru heldur ekki á stefnuskrá núverandi ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs en eitt er að yfirtaka skuldirnar, 4 milljarða og ýmsar aðrar skuldbindingar eru þarna líka. Við getum tekið dæmi af rekstrarkostnaði ganganna sem er um 100–120 millj. kr. á ári og vextir af lánum eru nú í kringum 170 millj. kr. þannig að skuldbinding ríkisins, ef af þessu yrði, væri miklu hærri en 4 milljarðar kr. Ég vildi láta þetta koma fram, virðulegi forseti, í umræðunni en ef við getum ímyndað okkur að skuldbinding ríkisins væri kannski upp undir 6 milljarðar kr. sem væri kostnaðurinn við framkvæmdina, er það sama upphæð og við höfum núna til nýrra útboða á vegum Vegagerðarinnar á þessu ári - 6 milljarðar, ný útboð. Það er sama upphæð og samgönguáætlun var skorin niður um vegna erfiðleika í þjóðarbúskapnum við síðustu fjárlagagerð. En á móti kemur, virðulegi forseti, að á þessu ári, 2009, verður annað mesta framkvæmdasöguár í samgönguframkvæmdum á Íslandi. Við munum vera í samgönguframkvæmdum fyrir allt að 21–23 milljarða kr. á þessu ári sem er erfiðleikaár, eins og við ræðum oft um. Því segi ég, virðulegi forseti, að þetta ber líka að hafa í huga þegar talað er um að gera Hvalfjarðargöng gjaldfrjáls, þá verður að taka það einhvers staðar frá. Mig langar í lok fyrri ræðu minnar að spyrja hv. þingmann: Hvað mundi hún vilja láta skera niður í samgönguframkvæmdum ef skuldir Spalar yrðu yfirteknar fyrir allt að 6 milljarða kr., hvar ætti að skera niður í samgönguframkvæmdum í staðinn?

Hæstv. forseti. Ég fagna því að rætt skuli um gjaldfrjáls Hvalfjarðargöng og þakka framsögumanni, hv. þm. Ragnheiði Ólafsdóttur, að vekja athygli á baráttu Samfylkingarinnar í Norðvesturkjördæmi fyrir gjaldfrjálsum göngum. Ég fagna því líka að hv. þingmaður skuli hafa þá óþolinmæði að ætlast til að það yrði klárað á fyrsta eina og hálfu árinu sem ríkisstjórnin sat. Hún náði ekki lengri tíma áður en bankakerfi og fjármálakerfi landsins hrundi. Verkefnið er enn óleyst og það hefur margt breyst síðan þær kröfur komu fram sem mæla með því að gjaldfrjáls göng verði tekin upp sem fyrst en jafnframt, eins og kom fram í ræðu hæstv. ráðherra, erfiðleikana við að fjármagna þá 4–6 milljarða sem það mundi kosta á næstu árum. Málið er einfaldlega það að þetta er mikið réttlætismál og gjaldið er á hluta þjóðvegar 1 en hvergi annars staðar. Ég held að það sé klárt mál að við þurfum að stefna að því að afnema þetta gjald og þurfum 

Forseti. Gjaldtaka eða veggjöld koma auðvitað vel til greina og væri fráleitt að hrinda þeirri aðferð frá með öllu en eins og hér háttar til tel ég að tími sé kominn til að endurskoða þetta. Hér er veggjald sem á að standa áratugum saman á einhverri mestu þjóðleið á Íslandi og það er auðvitað fráleitt að halda því fram að menn komist í raun og veru aðra leið þó að enn þá sé hægt að fara fyrir Hvalfjörð. Það er stundum uppi sá misskilningur að þessi göng, Hvalfjarðargöngin, séu í Norðvesturkjördæmi. Það er ekki, þau tengja saman tvö kjördæmi, þau tengja saman Vesturland og síðan Reykjavík. Þau áttu mikinn hlut að því að stækka höfuðborgarsvæðið og hafa þannig nýst ekki bara höfuðborginni heldur landinu öllu því að um þessi göng þarf líka að fara til Norðurlands. Ég tel að hæstv. samgönguráðherra eigi að taka því vinsamlegar 

Frú forseti. Það er mín afdráttarlausa skoðun að sérstök gjaldtaka á þjóðvegum landsins eigi ekki að eiga sér stað. Þjóðvegirnir eru lífæð allra landsmanna og hluti af því grunnneti sem byggir upp samfélag okkar og starfsemina sem við höldum úti og öllu sem gerist. Þeir eru hluti af grunnnetum samfélagsins. Og þó að menn hafi fundið rök fyrir gjaldtöku á sínum tíma þegar Hvalfjarðargöngin voru gerð við þær aðstæður sem þá voru, eru þau ekki lengur fyrir hendi. Hvalfjarðargöngin eru hluti af almenna þjóðvegakerfi landsins og ég tel að sá kostnaður sem fólginn er í því, hvort sem það er fjármagnskostnaður eða viðhaldskostnaður, sem er reyndar minni þar en á vegum annars staðar sem eru ofan jarðar, 

Virðulegi forseti. Aðeins út af umræðu um gjaldtöku í vegakerfinu verð ég að lýsa þeirri skoðun og vera aðeins ósammála þeim hv. þingmönnum sem hafa talað hér fyrr. Ég tel að við séum á þeim stað í samgönguuppbyggingu landsins að við verðum að vera tilbúin til að skoða gjaldtöku, ekki bara í Hvalfjarðargöngum heldur líka víðar. Efnahagsástand þjóðar okkar býður einfaldlega ekki upp á það við þessar aðstæður að þetta gjald sé lagt niður. Það er mín sannfæring. Það er líka mín sannfæring að við eigum að vera opin fyrir því í framtíðinni að skoða gjaldtöku víðar, sérstaklega á stórum umferðarmannvirkjum sem verið er að gera kröfu til. Það er verið að gera kröfu til jarðganga hér og þar og við erum einfaldlega þannig stödd í efnahagslífi samfélags okkar að við höfum ekki efni á að gera allt fyrir alla. Þá er ég ekki að tala um að það eigi að eiga sér stað einhver óhófleg gjaldtaka en ég vil hins vegar vera opin fyrir því að það sé skoðað frá öllum hliðum.

Hæstv. forseti. Það kristallast mjög vel í þessu máli að stjórnarflokkarnir eru ósammála um gjaldtöku í Hvalfjarðargöngin og gjaldtöku almennt og það kristallast líka í þessari umræðu að Samfylkingin er líka ósammála innbyrðis. En ég verð hins vegar að taka undir með hæstv. samgönguráðherra þegar hann segir í ljósi þess að fjárlagagatið er um 160 milljarðar: Hvar á að fá peningana? Það er auðvitað mjög eðlileg spurning hjá honum. Ég ætla að leggja aðeins í púkkið. Ég held að það væri mjög sniðugt t.d. að fara núna með Vaðlaheiðargöng í einkaframkvæmd, byggja þau göng, taka gjald þar og bjóða síðan jöklabréfaeigendum að verða eigendur þeirra ganga og fá þannig borguð jöklabréfin sín til baka. Þannig gætum við tekið þátt í uppbyggingu innviðanna á Íslandi um leið og þeir eru öruggir um að fá peningana sína 

Virðulegi forseti. Það eru tvær hliðar á þessu máli eins og öllum öðrum. Í fyrsta lagi voru göngin mikið framfaraspor fyrir Vesturland. Þau tengdu það við höfuðborgarsvæðið í eitt atvinnusvæði, ferðatími styttist og ferðakostnaður lækkaði. Þannig að jafnvel þótt greitt væri gjaldið í göngin þá sparaði fólk með því að nota þessa samgöngubót. Það er ávinningurinn miðað við það sem var. Hin hliðin er sú að þetta er frávik frá því sem er að öðru leyti, t.d. á þjóðvegi 1. Það er hvergi greitt gjald fyrir að fara um þann þjóðveg þó að þar hafi verið ráðist í mjög dýrar vegabætur. Það er ljóst af athugunum sem Vífill Karlsson hagfræðingur hefur gert að gjaldið hefur áhrif til þess að draga úr ávinningnum af göngunum á Vesturlandi og það skekkir samkeppnisstöðu Vesturlands gagnvart öðrum nágrannasvæðum höfuðborgarsvæðisins, 

Virðulegi forseti. Ég þakka samgönguráðherra fyrir svörin og ég ætla að svara honum til baka þeim spurningum sem hann beindi að mér, þ.e. hvar eigi að taka fjármunina til þess að koma á móts við eða ríkið yfirtaki. Eigum við ekki bara að byrja á því að taka það sem nú er á áætlun, tónlistarhúsið, af? Væri það ekki nær? Og að taka utanríkisráðuneytið meira og minna í nefið og skera þar niður? Þar mætti skera ansi mikla fjármuni niður til hjálpar við vegauppbyggingu á landinu. En ef gjaldtaka á að vera á landinu, af hverju setjum við þá ekki bara toll á alla vegi landsins?

Viltu það?

Ég vil það ekki en það virðist vera að ráðherra vilji það. Ég vil benda ráðherra á að til þess að fá lægsta gjald í gegnum göngin þá kostar það einstakling 23–27 þús. kr., sem hann verður að reiða fram fyrir fram. Getur ráðherra séð það fyrir sér í því árferði sem er í dag hvernig fátækir einstaklingar, einstaklingar sem eru í þrotum eiga að reiða þetta fram? Það eru ýmsar hliðar á þessum málum. Og ef samfylkingarfólk ætlar að gefa slíkt loforð í næstu kosningabaráttu, sem nú er að hefjast, að göngin skuli verða gjaldfrjáls skuluð þið vara ykkur á því að hafa kjósendur að fíflum. Það borgar sig ekki.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þeim sem hafa tekið þátt í þessari umræðu, bæði fyrirspyrjanda og þingmönnum. Hér er rætt um veigamikið atriði sem er gjaldtaka í Hvalfjarðargöngum, í því mikla og góða verki sem varð tíu ára á síðasta ári. Við vitum hvernig var stofnað til þess verks, það var áætlað að veggjöldin mundu borga niður lánin eins og er að gerast núna. En, eins og ég sagði hér áðan, sitt sýnist hverjum. Ég vil taka undir það sem komið hefur fram, m.a. frá formanni samgöngunefndar Steinunni Valdísi Óskarsdóttur sem fjallaði á ákaflega faglegan hátt um þætti sem við Íslendingar stöndum frammi fyrir að ræða um, þ.e. að við hugum að því hvernig við ætlum að afla fjár til vegaframkvæmda á komandi árum. Það er nokkuð ljóst, virðulegi forseti, að bensíngjald, olíugjald og þungaskattur munu ekki og eru ekki að gefa okkur jafnmikið í tekjur til vegaframkvæmda og var áður fyrr. Þau gjöld höfðu ekki hækkað í mörg, mörg ár þegar þau hækkuðu síðast. Umhverfisvænir bílar sem nú streyma til landsins og munu gera það á næstu árum munu ekki borga slík gjöld til ríkissjóðs. Og hvernig ætlum við þá að haga skattheimtunni? Virðulegi forseti. Ég held að langeðlilegast væri að allir stjórnmálaflokkar settu það á dagskrá hjá sér að ræða þau mál. Það má alveg segja að það sé sanngirnismál, við höfum rætt það ég og hv. þm. Guðbjartur Hannesson, á upphafsárum þessa kjörtímabils, að eigi jafnræði að gilda um þetta þá þurfi gjaldheimta að vera á fleiri stöðum. Virðulegi forseti. Þetta er veigamikið atriði í þessari umræðu vegna þess að við verðum að skoða hvernig við ætlum að fjármagna vegaframkvæmdir næstu ára, það mikla verk sem þarf að vinna, vegna þess að þeir sérstöku tekjustofnar sem eru til munu aldrei standa undir 

Hæstv. forseti. Við Íslendingar höfum lagt á það ríka áherslu að byggja upp öflugt fjarskiptanet við umheiminn og var ljósleiðari Farice mjög mikilvægt framlag í þeim efnum. Það var líka merki um mikinn stórhug í upplýsingatæknimálum að ráðist var í gerð Danice-ljósleiðarans eða lagningu sem hefur margfalda burðargetu í samanburði við Farice-strenginn sem þó er öflugur. En lagning Danice-strengsins er langt á veg komin. Öflug alþjóðleg fyrirtæki hafa beðið í röðum eftir því að fá að byggja gagnaver á Íslandi. Ástæðan liggur í þeim miklu möguleikum sem fyrrgreindir ljósleiðarar gefa á slíkri starfsemi. Fjöldi menntaðra Íslendinga á þessu sviði er mikill. Hitastig landsins gerir það líka að verkum að mjög gott er að vera með gagnaver hér vegna þess að þá er auðvelt að kæla þann búnað sem þarf til þess að reka slíkt gagnaver. Þá er vatnsmagnið hér náttúrlega einstakt í heiminum en það þarf mikið vatnsmagn til að kæla þennan búnað. Því má segja að allar aðstæður á Íslandi séu mjög ákjósanlegar fyrir slík gagnaver. Ég vil taka það fram að ég lagði fram fyrirspurn fyrir hæstv. iðnaðarráðherra þar sem ég spurði um þann fjölda starfa sem einstaka atvinnustarfsemi gæfi af sér. Í svari hans kemur fram, með leyfi forseta: „Gagnaver á Suðvesturlandi sem nýtti allt að 25 MW rafafl í byrjun gæti þurft 30–60 fasta starfsmenn. Af þeim mundi helmingurinn eða allt að tveir þriðju starfsmanna þurfa að hafa háskóla- og fagskólamenntun. Reiknað er með að jafnmörg störf skapist við alls kyns þjónustustörf utan veggja gagnaversins. Um 60–120 störf mundu því tengjast þessum rekstri beint og óbeint.“ 60–120 störf beint og óbeint, með einu gagnaveri upp á 25 megavött. Við sjáum af þessu að þarna eru gríðarleg tækifæri. En það er nú ekki það eina, frú forseti, heldur er tiltölulega fljótlegt að taka ákvörðun um þetta og ráðast í byggingu gagnaversins. Þetta eru störfin sem yrðu eftir þegar búið væri að byggja gagnaverið. Hins vegar þarf 150–200 manns til að byggja eitt svona gagnaver. Það tekur um það bil eitt og hálft ár. Það væri hægt að byrja á því mjög fljótlega. Í ljósi þess að nokkur fyrirtæki vilja koma hingað spyr ég hæstv. samgönguráðherra: Hversu mikil er flutningsgeta ljósleiðarastrengjanna Farice annars vegar 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ármann Kr. Ólafsson spyr mig um ljósleiðaratengingar Farice og Danice. Spurningin er svohljóðandi: „Hversu mikil er flutningsgeta ljósleiðarastrengjanna Farice annars vegar og Danice hins vegar og hversu mikið er búið að selja af flutningsgetunni nú þegar?“ Uppsett flutningsgeta Farice-1 strengsins eru 100 gígabæti á sekúndu. Mesta mögulega flutningsgeta strengsins eru 720 gígabæti á sekúndu. Af uppsettri flutningsgetu Farice eru um 80% seld eða samningsbundin. Hvað varðar Danice-strenginn sem ákveðið var í tíð síðustu ríkisstjórnar að leggja og verið er að vinna við núna, þótt vinna hafi legið aðeins niðri í vetur út af veðrum, þá miða áætlanir við að í júní á þessu ári verði sett upp 100 gígabæti á sekúndu af þeim 5.120 sem strengurinn býður upp á í flutningsgetu. Samkvæmt upplýsingum ráðuneytisins hafa samningar náðst um sölu á um 80% þeirrar flutningsgetu sem fyrirhugað er að setja upp í júní næstkomandi. Virðulegi forseti. Þetta er svarið við þeirri spurningu sem hv. þingmaður setur fram. En ég get heils hugar tekið undir allt sem hann talaði um, þ.e. um öflugt fjarskiptanet og allt það. Það var auðvitað ástæðan fyrir því að strax í upphafi þessa kjörtímabils í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar og eftir að ég kom í samgönguráðuneytið var unnið mjög hörðum höndum að því að koma því í gang að leggja hinn nýja streng sem hefur fengið nafnið Danice, frá Landeyjasandi til Danmerkur. Það var m.a. gert vegna þess að þau fjölmörgu netþjónabú sem voru í viðræðum við okkur á þeim tíma, sem m.a. hefur leitt til samnings við eitt þeirra, fyrirtækið Verne sem er búið að kaupa sér húseignir á Keflavíkurflugvelli og ætlar sér að byggja upp gagnaver þar, settu það sem skilyrði að við yrðum að vera með fullkomna hringtengingu, þ.e. Farice og Danice. Við gátum ekki treyst á gamla Cantat-strenginn sem var orðinn gamall og lúinn og flutti lítið. Þetta var m.a. það sem lá á bak við lögnina á Danice. Það voru þau áform um gagnaver sem ég gat um áðan, hin græna stóriðja sem er að koma og sem var forsenda fyrir því að við fórum út í þessa framkvæmd með Danice. þ.e. samninginn sem gerður var við Verne. Hins vegar hefur ástand efnahagsmála í heiminum gert það að verkum að þeim áformum hefur verið seinkað örlítið. Það hefur svo sem komið ágætlega út fyrir Farice vegna þess að vegna slæmra veðra í vetur gekk erfiðlega að leggja og því seinkaði verkinu aðeins. Virðulegi forseti. Ég hef bara gert að umtalsefni eitt gagnaverið sem þegar er í höfn. Ég get sagt að bæði hjá hæstv. iðnaðarráðherra Össurar Skarphéðinssonar og í samgönguráðuneytinu hjá okkur hefur verið mikil vinna og við höfum tekið á móti fjölmörgum aðilum sem hafa komið til fundar við okkur, kynnt áform sín og áhuga sinn á að byggja fleiri netþjónabú á Íslandi. Við höfum tekið þeim öllum vel og ég er mjög bjartsýnn á það að þegar fer að batna í efnahagslífi heimsins fari þetta aftur á fulla ferð. Við þetta má bæta einu í viðbót sem er líka í umræðunni en það er að talað er nauðsyn á nýjum sæstreng frá Íslandi til Bandaríkjanna. Það eru ekki nema u.þ.b. tvær til þrjár vikur síðan mikill hópur fjárfesta var í samgönguráðuneytinu til að ræða um það verkefni, m.a. Þar er um að ræða hugmyndir sem falla vel að þeirri uppbyggingu sem við höfum verið með hér, þ.e. varðandi gagnaverin og að efla fjarskiptanetið bæði til Evrópu og til Bandaríkjanna og ég er mjög bjartsýnn á það, virðulegi forseti, að þegar efnahagsástandið skánar fari þetta aftur á fulla ferð.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjandanum hv. þm. Ármanni Kr. Ólafssyni fyrir þessa fyrirspurn. Ég tel gríðarlega mikilvægt að þessir strengir verði lagðir vegna þeirra netþjónabúa sem áhugi er fyrir að reisa á Íslandi. Ég veit að Verne Holding hefur sýnt áhuga á að byggja netþjónabú á Keflavíkurflugvelli sem er þegar komið af stað en hefur seinkað og því mun fylgja fjöldinn allur af atvinnutækifærum. Þess vegna tel ég, eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra, það vera mjög mikilvægt að byggja netþjónabú um landið, og það eru nokkrir aðilar sem hafa sýnt áhuga á því 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir svör hans. Eins og fram kom hjá honum er flutningsgeta Farice-strengsins 720 GB á sekúndu, það er búið að setja upp 100 GB og selja 80% af þessum 100 GB. Það þýðir að verið er að slíta smáhluta af strengnum. Sama má segja um þennan Danice-streng, menn hyggja að setja upp 100 GB á sekúndu og telja sig vera búna að selja inn á það. En hann flytur, ef ég kann þetta rétt, 5.000 GB, þannig að það er varla byrjað að selja nema bara brotabrotabrot inn á þá flutningsgetu. Samt bíða fyrirtæki hér í röðum og vilja koma, hæstv. samgönguráðherra. Ég held að ég geti fullyrt að þau séu þrjú, fjögur sem væru nánast alveg klár í að koma hingað ef verðlagið sem verið er að bjóða þeim inn á þessa strengi væri ekki svona hátt. Það er mjög hátt og ég veit það að þeim er þröngur stakkur sniðinn, forráðamönnum þessara fyrirtækja, Danice og Farice. En þetta er hins vegar spurningin um pólitískan vilja. Ég vil að aðgerðaríkisstjórnin grípi til aðgerða í þessum málum í stað þess að setja málin á ís. Það þýðir ekki bara að funda og funda og bjóða fólki í heimsókn. Það þarf að klára málin. Við erum í samkeppni við umheiminn og þess vegna þarf að leiðrétta verðið á þessu. Ástæðan fyrir því að ég segi að þetta sé spurning um pólitískan vilja er sú að eignarhaldið er þannig að Landsvirkjun, ríkið og Orkuveita Reykjavíkur hafa langmest með þetta að gera. Svo er þetta líka spurningin um hvernig innheimta opinberra gjalda fer fram. Ég fullyrði að það er ekkert mál að koma tveimur gagnaverum hér af stað á næstu vikum sem skapa 400 störf á meðan er verið að byggja þau næsta eina og hálfa árið og í framhaldinu erum við að tala um 200–300 störf miðað við þau svör sem ég hef fengið frá hæstv. iðnaðarráðherra. Þetta skapar atvinnu og þetta skapar gjaldeyristekjur 

Virðulegi forseti. Það virðist vera að tveir þingmenn hafi komið upp og borið fram þessa fyrirspurn, annar er Ármann Kr. Ólafsson í þeirri fyrri og í seinni einhver allt annar hv. þm. Ármann Kr. Ólafsson. Það er rétt að margir tala um að koma til Íslands og byggja gagnaver. Það er rétt að segja við hv. þingmann að það er ekkert hér sem tefur það að gagnaver verði byggð upp á Íslandi, það er ekkert sem tefur það. Það er alheimskreppan, efnahagskreppan, sem tefur það. Nýlegar fréttir úr blöðum um Verne, fyrirtæki sem búið er að gera samning um. Ég sé það að hv. þingmaður hristir höfuðið. Ég las það í blöðum og hann hlýtur að hafa getað lesið það líka og séð það. Þannig að það er ekkert hér heima fyrir sem gerir það að verkum nema kannski efnahagshrunið. Ég ætla nú bara af virðingu við síðustu ríkisstjórn að fara ekkert að rifja þau mál upp. Það er alveg hárrétt að eignarhaldið er eins og það er. Orkufyrirtækin koma inn í það, það var nauðsynlegt til þess að geta fjármagnað Danice-strenginn, auka hlutafé í Farice. Ég veit alveg hvaða barátta var fyrir því. Það var enginn vilji fyrir því í síðustu ríkisstjórn að leggja beinan pening fram hjá ríkissjóði inn í það heldur var sjálfsagt að peningur kæmi frá orkufyrirtækjunum inn í það enda munu þau líka hagnast vel á því að selja raforku til gagnaveranna. Ég verð því, virðulegi forseti, að vísa seinni fyrirspurninni og seinni ræðunni frá hv. þm. Ármanni Kr. Ólafssyni til föðurhúsanna. En það er sannarlega rétt að allt það sem hér hefur verið gert, Farice, uppfærsla á Farice sem ég gat ekki um áðan, lagning á Danice, allt eru þetta liðir í því að bjóða og hafa tilbúið fyrir gagnaverin sem geta komið hvenær sem þau vilja, þau eru velkomin þess vegna í dag, en það eru aðrar ástæður sem hindra það en að ríkisstjórnin berjist gegn því. Þessi ríkisstjórn tekur fegins hendi á móti öllum 

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra um starfsemi vistunarmatsnefnda. Ég ræddi þetta við félagsmálaráðherra hér fyrir stuttu og fékk mjög góð og jákvæð svör frá henni. Ég skynja það svo að ekkert samráð sé milli vistunarmats ríkis og sveitarfélaga eða þeirra svæða sem vistunarmatsnefndir eru fyrir. Einnig langar mig að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort einstaklingur sem fær synjun á vistun þar sem úrræði hafa ekki verið fullreynd, hvort hann eigi þá rétt á einhverjum öðrum úrræðum. Vandinn er sá að það virðist vera einhver brotalöm í kerfinu þar sem aldraður einstaklingur sem er kannski líkamlega ótrúlega heilbrigður en andlega mjög skertur eða öfugt fær ekki svör, eða fjölskylda einstaklingsins, þannig að þessi brotalöm virðist vera mjög slæm. Eftir því sem öldrunarlæknir segir mér stangast allt á í kerfinu vegna reglna um ríki og sveitarfélög. Einhvers staðar þar er brotalömin. Það er mjög mikilvægt - vegna þess að þetta er orðið það stórt vandamál um allt land, og það er jafnvel enn þann dag í dag verið að flytja fólk hreppaflutningum, liggur mér við að segja, til þess að koma því inn einhvers staðar í heilbrigðisgeiranum - að þetta verði ekki látið líðast lengur. Ég ætla ekki að vera með langa tölu um þetta en ég vonast eftir skýrum svörum frá ráðherra og þá um það sem ég tel mjög mikilvægt, hvort ekki sé tímabært að þessi öldrunarmál öll sem slík fari undir félagsmálaráðuneytið úr heilbrigðisráðuneytinu. Ég veit að krafa er um að þau fari til sveitarfélaganna, sem væri mjög gott og jákvætt að mörgu leyti, en sveitarfélögin í dag eru ekki í stakk búin til þess að taka við þessum málaflokki. Þar af leiðandi held ég að það væri mjög gott ef ríkisstjórnin gæti fundið farsæla lausn á því að setja þetta yfir í félagsmálaráðuneytið. Ég vænti skýrra svara.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Ólafsdóttur fyrir þessa fyrirspurn. Það er brýnt að vekja máls á þessum málaflokki, hvernig honum er skipað og hvernig framkvæmd laganna er. Samkvæmt reglugerð sem sett var 1. janúar 2008 var kveðið á um að í hverju heilbrigðisumdæmi skuli starfa vistunarmatsnefnd og eru þær sjö talsins. En í 4. gr. þessarar reglugerðar um vistunarmat er kveðið á um að landlæknir skuli hafa með höndum framkvæmd þessa mats á landsvísu. Umsjónin felur í sér leiðbeiningar til nefndanna um upplýsingaöflun og gerð vistunarmats samkvæmt skilgreiningum þess en einnig fer landlæknir með faglegt eftirlit með störfum nefndanna og hefur umsjón með rekstri, viðhaldi og þróun rafrænnar vistunarskrár. Samkvæmt þessari grein skal halda reglulega samráðs- og fræðslufundi. Voru tveir slíkir fundir haldnir á síðasta ári með öllum vistunarmatsnefndunum sjö auk fulltrúa landlæknisembættisins og ráðuneytisins. Svarið við fyrri spurningunni er þetta: Það eru starfandi sjö vistunarmatsnefndir í landinu. Á þeim hvílir ekki lögboðin skylda um samráð sín í milli. Hins vegar segir í reglugerð að landlæknisembættið skuli hafa yfirumsjón með þessu mati og reyna að fylgja því eftir að þær viti hver af annarri. Það er sem sagt ekki lögbundin skylda um samráð en landlæknisembættið hefur þetta með höndum. Síðan er spurt um réttindin sem fólk hafi um forgang í kerfinu og þá einnig um eftirfylgni með úrræðum sem kveðið er á um í reglugerðinni og tilgreind eru í 10. gr. hennar. Þessu er til að svara að þessi reglugerð byggist á þeirri stefnumótun að styðja fólk til sjálfstæðrar búsetu á eigin heimili sem lengst. Þessi stefnumótun felur í sér að fólk hafi fengið viðeigandi greiningu, meðferð og endurhæfingu en einnig að það hafi reynt hvers konar stuðning annan sem til þess er fallinn, svo sem heimaþjónustu og heimahjúkrun, dagvistun, skammtímainnlagnir og annað það sem við getur átt. Það er verkefni vistunarmatsnefndanna að skoða hvert mál fyrir sig með hliðsjón af þessum sjónarmiðum. Viðkomandi nefnd tekur fyrst og síðast afstöðu til þess hvort viðkomandi einstaklingur sé í varanlegri þörf fyrir hjúkrunarrými. Vistunarmatsnefnd höfuðborgarsvæðisins leggur sig fram um að benda á þá þætti sem komið gætu umsækjendum til góða ef varanleg vistun í hjúkrunarrými á ekki við. Þannig getur fólki verið vísað á að leita eftir endurhæfingu eða greiningarvinnu eða sérstökum stuðningi, svo sem dagvistun. Þá er fólki einnig bent á bæði heilsugæslu og félagsþjónustu til að fylgja slíkum hugmyndum eftir og afrit send til þeirra aðila sem voru upplýsingagjafar í viðkomandi máli. Það er þessara aðila í samfélagsþjónustu að styðja umsækjandann til áframhaldandi búsetu heima eins lengi og unnt er. Þeir umsækjendur sem fá synjun eiga ekki formlegan rétt á forgangi að slíkri þjónustu, hver sem hún er, umfram aðra. Þetta er kjarninn í svari við spurningu hv. þingmanns. Það eru þeir aðilar sem formlega sjá um viðkomandi þjónustu sem forgangsraða eftir þeim upplýsingum sem þeim berast um bráðleika hvers máls um sig. Svarið er að samkvæmt þeim upplýsingum sem hér eru reiddar fram af sérfræðingum heilbrigðisráðuneytisins kemur fram hverjar eru megináherslurnar. Það veiti ekki viðkomandi einstaklingi forgang að hafa gengið í gegnum þetta mat heldur er skoðað hversu brýn þörfin er fyrir hvern og einn.

Virðulegi forseti. Mig langar að taka aðeins til máls undir þessari umræðu og benda á að þær breytingar sem gerðar voru á vistunarmati, sennilega haustið 2006 eða vorið 2007, hafa verið til verulegra bóta í þjónustunni. Ég tala nú ekki um þegar reglugerð um vistunarmat tók gildi í byrjun síðasta árs sem breytti algjörlega forgangsröðun í vistun á öldrunarstofnunum í þá veru að í stað þess að öldrunarstofnanir gætu valið um tugi manna til að fara inn var fólk sett á forgangslista. Það þýddi að t.d. á Landspítalanum hafa biðlistar fyrir aldraða inn á öldrunarheimili algjörlega dottið niður, gangainnlagnir hafa algjörlega dottið niður. Þetta var því til mikilla bóta. En mér þætti fróðlegt að heyra svar frá hæstv. heilbrigðisráðherra við spurningu hv. þingmanns í þá veru hvort hann hafi hug á að færa heilbrigðisþjónustu við aldraða á öldrunarstofnunum undir félagsmálaráðuneytið og láta þannig 

Hæstv. forseti. Þessi fyrirspurn og efni hennar brennur á mörgum. Það hefur verið mikið til bóta að reglur um vistunarmat voru settar á. Það er sem sagt samræmt mat sem allir ganga út frá. Það hjálpar sjúkrastofnunum, sjúkrahúsum, sem þurfa að útskrifa, að þessir einstaklingar hafi ákveðinn forgang inn á hjúkrunarstofnanir. En ekki síður að í ljós komi að þeir einstaklingar sem ganga í gegnum vistunarmatið eða óska eftir því fái ekki þá þjónustu sem vistunarmatið gefur tilefni til, að komast inn á hjúkrunarheimili, þ.e. eru í þeirri stöðu að þeir þurfi meiri þjónustu. Það er ljóst að sveitarfélögin þurfa að fá öruggari og betri tekjustofna til að geta staðið 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að fara yfir þetta mál en ég held að við getum verið sammála um það að sú reglugerð, sem var sett 1. janúar 2008, var afskaplega mikið gæfuspor og til bóta. Hugmyndin var alveg hrein og klár, að samræma vistunarmatið á milli landshluta, þannig að menn verði að fara eftir sömu reglum og sömu viðmiðunum. Þetta ásamt því að menn náðu samningum við Grund eftir útboð á Landspítalanum, aukinn fjöldi hvíldarrýma, fyrst á Barónsstíg og núna á Hrafnistu, og sömuleiðis aukin áhersla á heimahjúkrun hefur gert það að verkum að við höfum náð afskaplega góðum árangri hvað þessa hluti varðar. Við sjáum það t.d. núna á Landspítalanum að svokallaðar gangainnlagnir eru að mestu leyti horfnar. Það fólk sem beið á spítalanum eftir þjónustu, eftir að vera í rauninni útskrifað, þarf ekki að bíða þar lengur. Ég hvet hæstv. ráðherra, ef hann hefur hug á að breyta þessum hlutum, að fara varlega í það.

Virðulegi forseti. Ég þakka heilbrigðisráðherra fyrir hans svör. Miðað við þau svör sem ég fæ í þessari umræðu ætla ég að taka það skýrt fram að vistunarmatið hefur verið til mikilla bóta. Ég er ekki að kvarta yfir vistunarmatinu sem slíku. Ég er ekki að kvarta yfir þeim úrræðum sem eru til staðar nú þegar. Ég er að tala um þá brotalöm sem er þá á milli, ef mér skilst rétt, landlæknisembættisins og heilbrigðisumdæmanna. Einstaklingar á biðlistum fá ekki svör eða þjónustu samkvæmt reglugerðinni, þeir eru ekki upplýstir um stöðu sinna mála, hvorki hvort þeir eru að detta út af biðlista eða aðstandendum gert viðvart og annað því um líkt. Með þessum allt of stóru heilbrigðisumdæmum er kannski verið að vista fólk innan sama svæðis en í hinum endanum þannig að það kemur niður á einstaklingnum, hann þekkir ekki umhverfi sitt. Nærþjónustan er þar af leiðandi ekki í lagi að mínu mati og mér finnst að viss afturför hafi orðið þrátt fyrir ýmislegt gott sem hefur komið fram. Lögboðin skylda á milli svæða er hjá, eftir því sem ég skildi, hjá landlæknisembættinu en þá virðist bregða svo við að það á milli nefndanna og landlæknisembættisins og einstaklinganna sem hlut eiga að máli eða fjölskyldna þeirra virðist vera mikil brotalöm. Ég talaði sjálf við öldrunarlækni sem hæstv. heilbrigðisráðherra ætti að eiga góðan og greiðan aðgang að, Ólaf Þór. Hann tjáði mér á sínum tíma að mjög mikil brotalöm væri þarna í kerfinu og þess vegna er ég að ítreka þetta. Ég er ekki að kvarta yfir allri þeirri þjónustu 

Hæstv. forseti. Ég vil að það komi fram í þessari umræðu að þó svo einstaklingur sem þarf á hjúkrunarheimili að halda og uppfyllir kröfu um vistunarmat en það er ekki hægt að leggja hann inn, það er ekki pláss - þá verður að horfa til þess að einstaklingur sem býr til sveita, og ætti þar af leiðandi hugsanlega að vera í þjónustu sveitarfélagsins, í heimahjúkrun frá heilsugæslustöð, þarf oft að fá vistun inni á dvalarheimili 

Hér varð forseta á í messunni því að í slíkum fyrirspurnum getur þingmaður aðeins tekið til máls einu sinni og gert stutta athugasemd.

Hæstv. forseti. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef frá heilbrigðisráðuneytinu þá er reynt að stuðla að upplýsingamiðlun á milli vistunarmatsnefndanna og vísað til þess að þær hafi upplýsingar í gagnagrunni sem þær hafi aðgang að. Hins vegar eru fram komnar ábendingar sem nauðsynlegt er að taka til skoðunar. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir það og því verður vísað áfram til landlæknisembættisins sem hefur þessi mál með höndum. Varðandi samþættingu félagslegra úrræða og heilsufarslegra tek ég undir með hv. þm. Ástu Möller að það er mikilvægt að þar séu náin og þess vegna stofnanaleg tengsl í milli. Ég held að þróunin verði sú á komandi árum að heilbrigðisþjónustan og félagsþjónusta almennt muni færast til sveitarfélagsstigsins. Það eru óskir um það frá sveitarfélögunum almennt. Spurningin er um fjárhagslega burði til að sinna slíkum verkefnum en um þetta fara fram viðræður í ráðuneytum. Annað í þessari þróun er að aukin rækt hefur verið lögð við aðstoð við fólk á eigin heimilum. Það er stefna sem ég held að þverpólitísk samstaða sé um á þingi að beri að styrkja og ýta undir. Sú þjónusta hefur verið að batna á undanförnum árum og er það mjög vel þó að það verði ætíð þannig að svo geti farið í mörgum tilvikum, þegar fólk er orðið mjög aldrað og ósjálfbjarga, að það eigi ekki annarra kosta völ en að leita inn á hjúkrunarrými. Þetta þarf að sjálfsögðu að verða blanda hvað þetta snertir þegar úrræðin eru annars vegar.

Virðulegi forseti. Fyrirspurn mín til hæstv. heilbrigðisráðherra snýr að því hvernig heilbrigðisyfirvöld hafi hugsað sér að bregðast við upplýsingum um að sýklalyfjanotkun hér á landi sé allt að 40% meiri en annars staðar á Norðurlöndunum. Jafnframt spyr ég hæstv. heilbrigðisráðherra um afleiðingar þessarar miklu lyfjanotkunar á heilsufar landsmanna sem er aukið sýklalyfjaónæmi. Ég er þeirrar skoðunar að stefnumótun í heilbrigðisþjónustu eigi að taka mið af rannsóknum í heilbrigðisvísindum og ekki síst í þeim tilvikum þar sem rannsóknir benda á vankanta í skipulagsþjónustu og benda á leiðir til bætts heilbrigðis og ekki síst ef breytt vinnulag leiðir til betri nýtingar opinbers fjármagns og það á við í þessu tilviki sem mín fyrirspurn snýr að. Tilefni hennar eru skrif dr. Vilhjálms Ara Arasonar heilsugæslulæknis sem hefur með rannsóknum sínum athugað tengsl sýklalyfjanotkunar og lyfjaónæmis hér á landi og unnið ötullega að því að kynna niðurstöður sínar. Niðurstöður hans benda til þess að í allt of mörgum tilvikum sé verið að meðhöndla sýkingar með lyfjum að óþörfu þar sem vitað er að þau virka ekki. Langtímaafleiðingar af slíkri ofnotkun eru vaxandi sýklalyfjaónæmi sem þýðir að bakteríur verða ónæmar fyrir lækningaáhrifum lyfsins í sumum tilfellum til verulegs tjóns. Það mun færa okkur marga áratugi aftur í tímann ef það ástand verður útbreitt, hvort heldur hér á landi eða erlendis. Vilhjálmur bendir á að allt að 80% af allri sýklalyfjanotkun í þjóðfélaginu séu vegna notkunar þeirra utan sjúkrahúsa og þar af er meiri hluti vegna öndunarfærasýkinga þar sem meðferð með sýklalyfjum er oftast óþörf. Sýklalyfjanotkun hér á landi er um 40% meiri en á öðrum Norðurlöndum eins og ég hef getið um hér á undan. Hún fer vaxandi sem samsvarar 16% aukningu á milli áranna 2003 og 2007. Þannig hefur t.d. sýklalyfjanotkun aukist um 35% hjá börnum undir 5 ára aldri á síðustu 10 árum. Jafnframt er sýnt fram á að mikill munur er á sýklalyfjanotkun milli landshluta. Hún er t.d. helmingi minni á Akureyri en í Reykjavík og er mjög athyglisvert að sjá það. Hún getur verið þrefalt minni í einum landshluta en í öðrum. Á sama tíma hefur verið dregið verulega úr sýklalyfjanotkun í nágrannalöndum okkar. Sýklalyfjakostnaðurinn er mikill í þjóðfélaginu og hann skipar 5. sætið í heildarkostnaði vegna lyfjamála þannig að það er töluvert tilvinnandi til að ná þessum báðum markmiðum, að bæta heilsu og minnka kostnað. Mikil notkun sýklalyfja hefur þannig í för með sér óþarfa kostnað fyrir samfélagið og getur þar að auki valdið miklum heilsufarslegum skaða fyrir einstaklinga og samfélagið allt. Það á ekki síst við um börn en svo virðist sem mikill þrýstingur sé á að lækna jafnvel smávægilega sýkingu hjá þeim með sýklalyfjum með alvarlegum hliðarverkunum eins og ég benti á. Stjórnvöld geta beitt sér fyrir því að snúa þessari þróun við og náð árangri. Til þess hafa m.a. rannsóknir dr. Vilhjálms Ara Arasonar bent. Ég mun í seinni ræðu minni ræða frekar hvaða aðferðum hægt er að beita en ég hlakka til að heyra svör hæstv. ráðherra.

Hæstv. forseti. Svör mín byggjast á upplýsingum sem heilbrigðisráðuneytið og sérfræðingar þar hafa reitt fram. Margt athyglisvert kom fram í máli hv. þingmanns eins og um mismikla notkun á sýklalyfjum eftir landshlutum. En það er rétt sem fram kemur í spurningunni að sýklalyfjanotkun er allt að 40% meiri hér á landi en gerist annars staðar á Norðurlöndum. Heildarsala sýklalyfja hér á landi hefur stöðugt verið í nákvæmri skoðun og vel er fylgst með sölu þessara lyfja. Á árunum 1990–2000 var um að ræða 14% minnkun í heildarsölu sýklalyfja hér á landi en hún jókst um um það bil 13% á árunum 2000–2005 og hélst óbreytt fram til ársins 2007 en á milli áranna 2007 og 2008 minnkaði hún um 5%. Hvað varðar samanburð á milli Norðurlandanna var heildarsala sýklalyfja árið 2006 um 10–40% hærri hér á landi en á hinum Norðurlöndunum - þannig að 40% virðast vera í efri kantinum þarna - en á árinu 2007 var þessi munur heldur minni, eða frá 8–30% hér á landi. Þetta fer eftir því við hvert Norðurlandanna við miðum okkur. Þannig hefur sala sýklalyfja farið vaxandi á Norðurlöndunum almennt en Ísland og Svíþjóð verið undantekning, og eins og fram kom í þeim tölum sem ég vísaði til þá hefur hún heldur verið að dragast saman hér eða staðið í stað á síðustu árum. Öllum er ljóst að notkun þessara mikilvægu lyfja leiddi til byltingar á sínum tíma þegar þau komu fram. Hins vegar lærðist mönnum fljótt að ofnotkun þeirra gat leitt af sér ónæmi sýklanna sem sáu við lyfjunum og mynduðu þol. Þetta hefur leitt af sér að margar bakteríur eru nú orðnar vel þolnar gagnvart sýklalyfjum þannig að um færri lyf er þá að velja fyrir einstaklinginn. Nú er svo komið að til eru bakteríustofnar sem engin sýklalyf duga við og má í því sambandi t.d. nefna suma stofna berklabakteríunnar. Skynsamleg notkun er því mjög nauðsynleg. Að mati sérfræðinga heilbrigðisráðuneytisins er fræðsla og þekking lykillinn að því að rétt sé staðið að málum, og tek ég hjartanlega undir það sjónarmið. Í öðru lagi spyr hv. þm. Ásta Möller hvernig heilbrigðisyfirvöld hyggist bregðast við afleiðingum þessarar miklu sýklalyfjanotkunar. Því er til að svara að eins og áður er getið getur notkun sýklalyfja leitt til alvarlegs lyfjaónæmis en hafa ber í huga að fleira hefur áhrif á útbreiðslu slíks ónæmis en notkun sýklalyfjanna einna og sér. Þau eru engu að síður afar mikilvæg við meðferð smitsjúkdóma og skynsamleg notkun því mjög nauðsynleg. Öll fræðsla, upplýsingar og hvatning um skynsamlega notkun sýklalyfja til lækna og annarra er nauðsynleg en forðast skyldi að beita hræðsluáróðri. Hér á landi er það hlutverk sóttvarnalæknis að fylgjast með notkun sýklalyfjaónæmis. Sýklalyfjagrunnur er nýlega kominn í gagnið og gefur hann áreiðanlegar upplýsingar um lyfjaávísanir á sýklalyf og auknar upplýsingar um heildarnotkun sýklalyfja. Einnig er fylgst með notkun sýklalyfja á stofnunum. Til ráðgjafar um þessi mál hafa heilbrigðisyfirvöld nefnd um sýklalyfjanotkun og sýklalyfjaónæmi en hlutverk nefndarinnar er að vakta ónæmi fyrir sýklalyfjum, m.a. sýkla í mönnum, dýrum og umhverfi, og er hún til ráðgjafar um aðgerðir til að hindra myndun ónæmis. Fljótlega er von á ítarlegri skýrslu um sölu og ávísanir á sýklalyf fyrir árin 2007 og 2008 og mun nefndin fara vel yfir þær niðurstöður. En eins og fram kemur í þessum upplýsingum, sem komnar eru frá sérfræðingum heilbrigðisráðuneytisins, er vel fylgst með þessum málum og von á ítarlegri skýrslu von bráðar.

Hæstv. forseti. Eins og sýklalyf eru nauðsynleg við alvarlegum sýkingum eru þau einnig ónauðsynleg við mörgum kvillum og gera í raun ekkert annað en valda skaða hjá sumum ef ónæmi myndast gegn algengustu sýklalyfjum eins og borið hefur á. Ávísun sýklalyfja er í höndum lækna. Þeirra er ábyrgðin að ávísa lyfjunum. En við vitum líka að það er mjög mikill þrýstingur á lækna að ávísa lyfjum, sérstaklega þegar börn eiga í hlut, eyrnabólga eða öndunarvegssjúklingar. Því eru læknar oft undir pressu og eiga í erfiðleikum með að neita foreldrum. Þeir þurfa því tíma til að geta sinnt því hlutverki og leiðbeiningum. Fleiri geta komið þar að, hjúkrunarfræðingar geta líka tekið þátt í því að leiðbeina foreldrum en eftirlitið þarf að vera gott svo ekki sé teflt á tvær hættur með eyrnabólgu, að hún þróist á verri veg. En 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir hans ágætu svör. Þó hefði ég kannski kosið að hann væri ögn róttækari í þeim ráðstöfunum sem hann mundi vilja láta stjórnvöld grípa til. Stjórnvöld hafa raunverulega yfir að ráða ýmsum tækjum í þessum efnum. Það kom fram í rannsókn dr. Vilhjálms Ara Arasonar að með vitundarvakningu sem beinist m.a. að foreldrum barna er hægt að stýra í meira mæli óskum þeirra um hvort börn þeirra eigi að fara á sýklalyf eða ekki. Foreldrarnir eru lykilaðilar þar og það eru einmitt mjög oft óskir þeirra sem verða til þess að læknar ávísa sýklalyfjum. Það er vettvangur sem hægt er að snúa sér að. Það er líka hægt að hafa áhrif á ávísanavenjur lækna og veita þeim upplýsingar, m.a. í gegnum lyfjagagnagrunninn sem er gott tæki og núna komið í fulla starfsemi. Hann gefur læknum ákveðnar upplýsingar um það hvernig þeir ávísa lyfjum, þar á meðal sýklalyfjum. Síðan hefur landlæknir gefið út klínískar leiðbeiningar um meðferð við miðeyrnabólgum, hann gerði það núna í desember. Það er mjög gagnlegt að hafa þær leiðbeiningar til hliðsjónar en það þarf að ganga eftir því að þeim sé fylgt. Við þurfum að höfða þarna til bæði ábyrgðar foreldra og einstaklinga og ekki síður til ábyrgðar lækna í þessum efnum. Við megum ekki gleyma því að þótt ríkið beri ákveðinn kostnað af sýklalyfjum kemur stærsti hlutinn af kostnaði úr buddu einstaklinganna. Síðan er það atriðið sem hv. þm. Þuríður Backman benti á, það er hægt að skapa aðstæður á heilsugæslustöðvum sem leyfa ákveðið vinnulag sem gerir það að verkum að hægt er að upplýsa fólk mun betur. Þá er ég ekki síst að horfa til þess að auka samstarf lækna og hjúkrunarfræðinga á heilsugæslustöðvum til þess að veita upplýsingar. Síðast en ekki síst langar mig til að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra um afstöðu hans til lyfjakynningar til heilbrigðisstarfsmanna. Telur hann ástæðu til að takmarka þær í einhverjum mæli? Lyfjakynningar hafa 

Hæstv. forseti. Ég held að það eigi við um lyfjakynningar eins og margt annað, spurningin snýst um vitundarvakningu kannski frekar en beina löggjöf. Ég tek undir það sem fram kom í máli hv. þm. Ástu Möller og máli hv. þm. Þuríðar Backman, þetta snýst að verulegu leyti um að efla vitund samfélagsins um hvað hér er á ferðinni, bæði foreldra og lækna. Í þessu sambandi má geta þess að það er náið samstarf á milli heilbrigðisyfirvalda á Íslandi og sóttvarnastofnunar Evrópusambandsins um skynsamlega notkun sýklalyfja og baráttu við að halda sýklalyfjaónæmi í skefjum. Sú stofnun hefur ákveðið að helga þessari baráttu sérstakan dag á ári hverju og var fyrsti slíki dagurinn haldinn 17. nóvember sl. Þá stóð sóttvarnalæknir fyrir fræðsluaðgerðum, m.a. í fjölmiðlum. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur einnig látið lyfjaónæmi sig miklu varða og fylgjast heilbrigðisyfirvöld hér á landi vel með upplýsingum og ráðleggingum sem þaðan berast. Mér sýnist vera mikil vitund um þetta mál hjá heilbrigðisyfirvöldum á Íslandi.

Ekki nóg.

Ekki nóg, segir hv. þingmaður. Það má vel vera að svo sé. Menn hafa sett upp gagnagrunn, sýklalyfjagrunn, og það er verið að efla vitund þjóðarinnar, læknanna og foreldranna um mikilvægi þess að horfa gagnrýnið á þessi mál og það er vel.

Virðulegi forseti. Fyrirspurn mín til hæstv. heilbrigðisráðherra lýtur að því hvaða hugmyndir hann hefur um nýtingu á nýjum skurðstofum á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja sem hafa ekki haft næg verkefni til að tryggja rekstur þeirra. Fyrrverandi heilbrigðisráðherra hugðist gera skipulagsbreytingar á St. Jósefsspítala í Hafnarfirði sem fólu það m.a. í sér að hluti af þeim skurðaðgerðum sem framkvæmdar eru á St. Jósefsspítala áttu að flytjast á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja. Nú hefur hæstv. heilbrigðisráðherra ákveðið að hætta við breytingarnar á St. Jósefsspítala. Sú ákvörðun hefur mikil áhrif á áform Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja sem bjó sig undir að umsvif mundu frekar aukast en minnka þar sem fyrirhugaðar breytingar voru hugsaðar til að efla starfsemina á nýjum fullkomnum skurðstofum og þar með efla stofnunina í heild til að taka við verkefnum frá Landspítala – háskólasjúkrahúsi sem eitt af kragasjúkrahúsunum svokölluðu. Samningur var undirritaður á síðasta ári vegna þeirrar samvinnu og veit ég ekki betur en að það samstarf gangi mjög vel. Nú háttar þannig til á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja að þar standa tvær nýjar og fullkomnar skurðstofur nánast ónotaðar. Nýtingin er nú þannig að önnur skurðstofan er notuð fjóra daga vikunnar en hin stendur enn ónotuð. Í þessum nýju skurðstofum liggur um það bil 150 milljarða kr. fjárfesting og þær nýttar jafnlítið og raun ber vitni. Þær hlýtur að vera hægt að nýta töluvert betur, skurðstofurnar eru einungis í 50 km fjarlægð frá höfuðborginni og samgöngur á Suðurnesjum eru mjög góðar. Nú hefur viðsnúningur hæstv. heilbrigðisráðherra varðandi St. Jósefsspítala sett starfsemi Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja enn einu sinni í uppnám. Nú standa stjórnendur frammi fyrir því að þurfa að skera niður, m.a. með því að segja upp bakvöktum á skurðstofum sem þýðir enn frekari samdrátt í nýtingu þeirra. Eins og hæstv. heilbrigðisráðherra veit hefur mikil óvissa einkennt starfsemi heilbrigðisstofnunar Suðurnesja í mörg ár. Með skipulagsbreytingu fyrrverandi heilbrigðisráðherra var að nást ágæt niðurstaða varðandi reksturinn á skurðstofunum og hefði þessi breyting náð fram að ganga hefði niðurskurður ekki þurft að vera eins mikill þar sem stofnunin hefði getað haft tekjur vegna aukinna umsvifa á skurðstofum. Þess vegna spyr ég hæstv. heilbrigðisráðherra: Hvaða úrræði eru í stöðunni fyrir stofnunina? Eða er kannski ætlunin að láta skurðstofurnar standa ónotaðar til framtíðar?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Björk Guðjónsdóttur fyrir þessa fyrirspurn sem varðar rekstur skurðstofu á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja. Spurt er um fyrirætlanir varðandi rekstur skurðstofu þar. Eins og Alþingi er kunnugt hafa orðið talsverðar umræður um fyrirhugaða starfsemi á skurðstofum á höfuðborgarsvæðinu almennt og hafði fyrirrennari minn í embætti, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, uppi hugmyndir um ýmsar breytingar í þeim efnum, m.a. að loka skurðstofunni á St. Jósefsspítala í Hafnarfirði og færa stóran hluta þeirrar starfsemi inn á skurðstofurnar á Suðurnesjum sem ekki eru að fullu nýttar eins og hér hefur komið fram. Ég hef ákveðið að fara betur yfir allar upplýsingar sem að þessu máli snúa og hef í dag skipað nefnd sem hefur það verkefni með höndum að samhæfa starfsemi á Landspítala – háskólasjúkrahúsi annars vegar og Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja hins vegar. Í þessari nefnd sitja forstjórar þessara stofnana tveggja auk fulltrúa lækningasviðs og hjúkrunarsviðs. Að nefndinni eiga einnig aðild fulltrúar almannasamtaka á svæðinu, hollvinasamtaka sjúkrahússins og félags eldri borgara auk fulltrúa frá sambandi sveitarfélaga á svæðinu. Þarna er reynt að kalla saman að máli fulltrúa þeirra stofnana sem tengjast þessari samhæfingu og þá er ég að horfa til Landspítalans og sjúkrahúss Suðurnesja auk þessara almannasamtaka. Samkvæmt erindisbréfi er þessari nefnd gert að skila frá sér áliti 16. mars nk. Ég vil taka það fram að einnig er að störfum nefnd sem er að skoða svipað og samsvarandi verkefni varðandi St. Jósefsspítala. Sú nefnd á að skila af sér 12. mars, þ.e. nokkrum dögum áður, enda var hún skipuð fyrir fáeinum dögum. Það er verið að hraða þessu starfi því að ég tek undir með hv. þingmanni að óvissan er slæm og mikilvægt að greiða úr þessum málum hið allra fyrsta. Mikilvægast af öllu er þó náttúrlega að fá lausn sem sátt er um í umhverfinu og er jafnframt hagkvæm fyrir skattborgarana.

Frú forseti. Staða Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja hefur lengi verið erfið og sýnt hefur verið fram á að ekki hafi verið rétt gefið við reiknilíkön heilbrigðisstofnana. Fjárveitingar hafa ekki verið í nokkru samræmi við íbúafjölda. Í sumar lofaði hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra leiðréttingu og allir fóru glaðir af þeim fundi, en það var svikið. Fyrri ríkisstjórnir hafa vanrækt Heilbrigðisstofnun Suðurnesja og stuðningur Reykjanesbæjar, meiri hluti sjálfstæðismanna, hefur því miður verið í skötulíki við stofnunina. Það má allt að því ætla að svelta hafi átt þessa heilbrigðisstofnun til einkavæðingar. Nú heyri ég að Reykjanesbær, meiri hluti sjálfstæðismanna, hafi uppi fyrirætlanir um heilbrigðisstofnunina, þ.e. um einkavæðingu skurðstofunnar. Ég spyr hv. þm. Björk Guðjónsdóttur: Hverjar eru fyrirætlanir Reykjanesbæjar í þessum efnum? Hvað hyggjast þeir fyrir? Hvað vokir bak við þar? Hvernig stendur á þessu stuðningsleysi meiri hluta sjálfstæðismanna í Reykjanesbæ við heilbrigðisstofnunina?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Björk Guðjónsdóttur fyrir þessa fyrirspurn. Hún á rétt á sér og ég vil taka undir það sem í henni kemur fram. Vandamálin þarf leysa varðandi heilbrigðisstofnunina á Suðurnesjum. Það hafa lengi verið tiltekin vandamál en þetta er stór og myndarleg stofnun sem hefur burði og húsnæði og aðstöðu til að gera vel fyrir þá íbúa sem þarna búa og horft hefur verið til þess að stofnunin geti þjónað víðar á þessu svæði. Ég fagna því að nefnd skuli vera sett á stofn af hæstv. heilbrigðisráðherra til að skoða þessi mál. Það kemur kannski eitthvað út úr slíku. En mig langar að skjóta inn lítilli spurningu vegna Heilbrigðisstofnunar Suðurlands á Selfossi og Heilbrigðisstofnunar Vestmannaeyja: Er fyrirhugað að einhverjar slíkar nefndir komi þar að málum líkt og nefnt var áðan þannig að fara megi yfir þá starfsemi sem þar er?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Björk Guðjónsdóttur fyrir fyrirspurnina og hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svörin. Ég held að mikilvægt sé að menn fari rétt með mál og tali málefnalega um þetta. Hv. þm. Atli Gíslason veit að hann hefur ekki farið rétt með með því að tala um að verið sé að svelta einhverja stofnun, hvort sem það er þessi eða einhver önnur, til einkavæðingar. Vandinn er sá eins og hæstv. ráðherra er meðvitaður um að margar skurðstofur eru á þessu svæði. Fyrir liggur að við þurfum að spara um 7.000 millj. kr. og liggur mjög á að komast að niðurstöðu. Ég hvet hæstv. ráðherra til að skoða líka þá vinnu sem farið hefur fram í ráðuneytinu á undanförnum mánuðum áður en hann kemst að niðurstöðu, því að þrátt fyrir allt verða menn líka að hafa í huga að mikil tækifæri eru í þessu. Það er ekki rétt að bæjarstjórn Reykjanesbæjar hafi verið áhugalítil. Þvert á móti hafa ýmsir aðilar verið mjög áhugasamir um að nýta þá aðstöðu þar sem atvinnuleysi er hvað mest til að koma atvinnustarfsemi af stað og eru þar mjög miklir möguleikar. Við Íslendingar verðum að nýta þá nú þegar í að veita öðrum þjóðum heilbrigðisþjónustu. Þar eru mikil sóknarfæri fyrir landsmenn og sérstaklega heilbrigðisstarfsfólk.

Hæstv. forseti. Ég vil aðeins blanda mér í þetta og ég fagna fyrirspurn hv. þm. Bjarkar Guðjónsdóttur. Ég vil aðeins koma því að að á Sjúkrahúsinu á Akranesi er rekin mjög góð skurðstofa sem hefur nýst Norðvesturlandi mjög vel, Snæfellsnesi alveg vestur í Dali, Vestfjörðum, Norðurlandi og Húnavatnssýslu. Þar hefur farið fram mjög góð vinna. Fólk af Stór-Reykjavíkursvæðinu og Mosfellsbæ hefur komið og lagst inn á sjúkrahúsið, farið þar í liðskiptaaðgerðir, æðahnútaaðgerðir og ýmiss konar aðgerðir sem hinir færustu læknar og sérfræðingar sem starfa við Sjúkrahúsið á Akranesi framkvæma, og það er mjög ánægjulegt. Ég styð það heils hugar að skurðstofur verði nýttar sem best á Suðurnesjum því ekki veitir af að nýta þau góðu sjúkrahús sem við eigum um landið og þá sérstaklega til að létta undir með Landspítala.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svörin. Auðvitað fagna ég því að eitthvað er að gerast í þessum málum og hann hafi skipað nefnd, sem ég held að sé mjög gott, til að fara yfir þessi mál. Ég tel það alveg nauðsynlegt og ekki gott að láta fullkomnar og nýjar skurðstofur standa lengi ónotaðar. Ég vildi með fyrirspurn minni fyrst og fremst vekja athygli á að á Suðurnesjum eru tvær nýjar og fullkomnar skurðstofur sem standa nánast ónotaðar eins og fram hefur komið. Í því geta falist fjölmörg tækifæri ef þeir sem eru við stjórnvölinn eru opnir fyrir slíku. Tækifærin gætu t.d. verið þau að létta á skurðstofum Landspítala með einhvers konar samvinnu á milli þessara stofnana um að nýta skurðstofurnar og sjúkrahúsið fyrir aðgerðir sem þarf ekki að framkvæma á hátæknisjúkrahúsi. Ein af þeim hugmyndum sem unnið var með í tíð fyrrverandi heilbrigðisráðherra var að skurðteymi frá Landspítala störfuðu nokkra daga vikunnar á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja, nýttu þannig fullkomnar skurðstofur og léttu á skurðstofum Landspítalans. Ég vil jafnframt segja að tækifæri gætu einnig verið í einkarekstri. Ég tel að skynsamlegt væri að skoða allar leiðir í þessum efnum ef það leiðir til þess að fjölga atvinnutækifærum á svæðinu þar sem atvinnuleysi er mjög mikið. Ég vil að lokum fullvissa hv. þm. Atla Gíslason um að stuðningur meiri hluta sjálfstæðismanna í bæjarstjórn Reykjanesbæjar við starfsemi Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja hefur alla tíð verið mjög mikill. Fyrirætlanir bæjarstjórnar Reykjanesbæjar um einkarekstur á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja eru með þeim hætti að það þarf að gera allt þarna upp í samráði við ríkið sem rekur þessa stofnun.

Hæstv. forseti. Hvað varðar þá spurningu sem fram kom um hvort svipaður háttur verði hafður á varðandi heilbrigðisstofnanir á Selfossi og Vestmannaeyjum, eins og ég hef verið að skýra frá gagnvart St. Jósefsspítala annars vegar og Heilbrigðisstofnun Suðurnesja hins vegar, þá er svarið játandi. Það verður reynt að gera. Það er rétt sem fram kom hjá forvera mínum í embætti að staðreynd er að offramboð er á skurðstofurými á höfuðborgarsvæðinu og spurningin er hvernig við nýtum þetta rými á sem hagkvæmastan hátt. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að í þessu felast ýmis tækifæri. Spurningin er fyrir hverja tækifærin eru. Eins og kom fram hjá fyrirspyrjanda, fulltrúa Sjálfstæðisflokksins við þessa umræðu, þykir mönnum rétt að horfa líka til einkareksturs. Í skýrslum forvera míns í embætti var líka að finna hugmyndir um slíkt, að gera sjúkrahúsið á Suðurnesjum að hluta til að einkareknum spítala. Menn mega fyrir mér búa til allan þann einkarekstur sem þeir vilja, alla þá einkaspítala og allan þann einkarekstur sem þeir vilja. Ef menn ætlast hins vegar til þess að ég borgi fyrir það sem skattgreiðandi þá vil ég hafa hönd í bagga. Það er það sem við erum að reyna að gera núna, það er að sjá til þess að fjármunirnir séu nýttir á sem allra hagkvæmastan hátt frá sjónarhóli skattborgarans og með hliðsjón af þörfum og óskum íbúanna á svæðinu og eftir þeirri reglu er nú unnið.