Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Frv. þetta er fram komið að ósk og tilhlutan þeirra manna, sem bezt þekkja og gegna störfum þeim, sem lögmannsembættinu í Reykjavík eru samfara. Meðan Reykjavík var að okkar mælikvarða lítill bær, þótti mega nægjast með einn embættismann til þess að leysa af hendi starf bæði fyrir bæinn og ríkið. Það var bæjarfógetinn í Reykjavík, sem fór með öll þessi störf fram til 1. jan. 1908. Þá var þessu gamla bæjarfógetaembætti í Reykjavík skipt þannig, að bæjarfógetinn fór með ríkisstörfin, og borgarstjórinn, sem þá fyrst var kosinn, fór með bæjarstörfin. Þá var það orðið svo, að það þótti ofætlun einum manni að fara með öll þessi störf og ekki heppilegt bæjarins vegna, því að starfsþrek hans og tíminn til þessara starfa mundi verða of lítill, þegar hann hefði jafnframt ríkisstörfin með höndum. Þessu skipulagi er haldið í tíu ár, að bæjarfógetinn og borgarstjórinn fara með þessi störf. En 1918 er bæjarfógetaembættinu skipt í bæjarfógeta- og lögreglustjóraembætti. Lögreglustjóri hefur lögreglustjórn og tollheimtu, en bæjarfógeti yfirleitt dómsvaldið. Þetta skipulag stendur svo næstu 11 árin, því að þá er gerð skipting með l. frá 1927, þannig að nú verða þessi embætti þrjú. Lögmaður hefur aðallega dómstarfið, lögreglustjóri fer með lögreglustjórn og dómstarf opinberra mála og svo tollstjórn. Þannig er þessu varið, að með ríkisstarfið hafa farið þrír embættismenn, og var svo til 1940. Þá er lögreglustjóraembættinu skipt í lögreglustjóraembætti og sakadómaraembætti. Lögreglustjóri fer með lögreglustörf, en sakadómari með opinber mál. Hér í bæ eru því sem stendur fjögur ríkisembætti í þessum málum, lögmannsembættið, lögreglustjóraembættið, sakadómaraembættið og tollstjóraembættið. En eins og ég sagði í upphafi, þá telja þeir menn, sem þessum málum eru kunnugastir, að lögmannsembættið sé svo margþætt og umsvifamikið, að ofætlun sé einum manni að hafa nægilega yfirsýn og eftirlit með rekstri þess embættis. Eins og kunnugt er, heyra öll dómstörf í einkamálum, skiptagerðir, fógetagerðir, uppboðsgerðir, þinglýsingar og ýmislegt fleira undir þetta embætti. Í frv. þessu er þess vegna stungið upp á, að þessu embætti sé skipt í tvö embætti. Heiti annað embættið borgardómaraembætti, og undir það heyri dómstarf í þrengri merkingu í einkamálum. Þau eru orðin afar mikil hér og hafa raunar lengi verið. Bæði er það, að viðskiptalíf er í Reykjavík umfangsmeira en á öllum öðrum stöðum á landinu, og svo er að því að gæta, að það er ekki svo lítill fjöldi mála, sem menn utan af landi beinlínis semja um, að skuli flutt og varin og dæmd hér í Reykjavík. Hitt embættið er lagt til, að heiti borgarfógetaembætti. Í því starfi séu fógetagerðir, skiptagerðir, uppboð, veðmálabókahald auk fleira. Það má náttúrlega deila um það, hvernig þessi skipting sé heppilegust. En mér hefur virzt, að skipta ætti þessu þannig í aðaldráttum. Höfuðnýmælið í þessu frv. er vitanlega skipting þessa embættis. En ég vil þó rétt benda á tvö önnur. Annað er niðurfall lóðamerkjadóms. Er ætlazt til, að borgardómari sé formaður lóðamerkjadóms og nefni sér meðdómendur eftir því, sem l. standa til, og vísast til 3. kafla landamerkjalaga nr. 41 frá 1919, m. ö. o., að það gildi sömu reglur um fasteignamál hér í Reykjavík sem annars staðar á landinu. Hitt nýmælið, sem ástæða er til að minnast á, er það, að stungið er upp á, að þinglýsingum svo kölluðum á fasteignum o. fl. verði hætt. Þessar þinglýsingar eru orðnar ekkert annað en hreint form. Það er skráð í þingbækurnar litra og númer á þeim bréfum, sem á að þinglýsa. Efnið er vitanlega ekki lesið upp, því að það tæki svo langan tíma, að ekki yrði yfir komizt. Á þetta hlustar enginn maður, nema dómarinn og réttarvottarnir. Ég hef þá vakið athygli á hinum þremur höfuð nýmælum, sem í frv. eru. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta frv., en geri að till. minni, að málinu verði að lokinni umr. vísað til allshn.



Herra forseti. Frv. þetta um breyt. á l. um kjötmat o. fl. fer fram á þá einu breyt., að kjöt, sem selt er til neyzlu innanlands, skuli metið á sama hátt og það, sem til útflutnings er ætlað. Samkv. gildandi l. var eigi skylt að meta af því nema saltkjötið. Af tveim ástæðum virðist sjálfsagt að meta kjötið allt. Ekki er vitað, hvað geti orðið flutt út og hvað selt á innlendum markaði. Og það er réttlætiskrafa innlendra neytenda, að þeim sé veitt jöfn trygging um kjötgæði og erlendum kaupendum. Í s. l. ágústmánuði var að tilhlutun atvmrh. haldinn fundur í Rvík um kjötsölumálin. Sóttu hann yfirkjötmatsmennirnir, umboðsmenn fyrir stærsta kjötútflytjandann og menn úr kjötverðlagsnefnd. Fundurinn ræddi um kjötmat, og ein af niðurstöðum hans var að leggja til, að þessi lagabreyt. yrði gerð. Ég vildi mæla eindregið með því, að málinu yrði hraðað gegnum d., svo að það gæti verið orðið að l., þegar haustslátrun hefst í þessum mánuði. Ég legg til, að frv. verði vísað til landbn. að lokinni umr.



Herra forseti. Frv. þetta er í raun og veru einfalt mjög og gerð grein fyrir framkomu þess í aths. við það. Erfðalög þau, sem nú eru í gildi, erfðatilskipun frá 1850, var til meðferðar á þingunum 1847 og 1849. Erfðatilskipunin frá 1850 var því sett með ráðum Alþingis. Þessi erfðatilskipun var óbreytt í 70 ár, og sýnir það sig því, að l. þessi hafa verið vel gerð og við hæfi þjóðarinnar. Aðeins gæti maður sagt, að á þessu tímabili hefði sú breyting orðið, að ríkisvaldið tók sinn rétt til erfða með því að auka erfðafjárskattinn, hækka hann og gera hann mismunandi, gera þannig mun á því, til hverra arfurinn félli. En á sjálfri erfðatilskipuninni var gerð fyrst breyt. með l. 1921, þar sem erfðaréttur óskilgetinna barna var víkkaður. Þar næst var gerð breyt. á erfðatilskipuninni með l. 1923, þegar erfðaréttur eftirlifandi maka var aukinn. Þrátt fyrir það að þessar breyt. hafa verið gerðar, virtist stj., að tími væri til kominn að gera enn breyt. sökum breytts viðhorfs í þjóðfélaginu, - hvernig ættir yfirleitt líta á skyldur sínar gagnvart meðlimum sínum, og enn fremur, að ættartilfinningin er í raun og veru heldur að sljóvgast. Tilfinningin fyrir framfærsluskyldunni, sem var rík í ættunum áður gagnvart meðlimum ættarinnar, hefur dofnað. Og lögin hafa ekki gert kröfur í jafnríkum mæli og áður, til þess að ættin framfærði meðlimi sína. Þá hafa og hinar sósíölu tryggingar, sem hefur vaxið svo mjög ásmegin síðustu árin, komið því til leiðar, að framfærsluskyldan er eiginlega horfin úr meðvitund manna nema innan mjög þröngra takmarka. En vegna þess að framfærsluskylda og erfðaréttur eru nátengd, þótti stj. nú rétt að stíga það skref, sem gert er með þessu lagafrv., þ. e. að takmarka rétt ættarinnar til erfða. Við, sem höfum fengizt við skiptamál um lengri eða skemmri tíma, höfum rekið okkur á það, hversu - ég vil segja herfilega - hefur farið um álitlegar fjárfúlgur, einmitt vegna þess, hvað þær dreifðust víða og margir áttu arftökurétt. Álitlegar fúlgur og eignir hafa skipzt og orðið að engu fyrir þessar sakir. Þetta frv. breytir ekki erfðagrundvellinum, en takmarkar réttinn til erfða. Nú getur það verið álitamál, hver takmörkunin á að vera. En höfuðsjónarmiðið, sem vakir fyrir stj., er það, að frændsemiserfðarétturinn eigi að vera bara í eina línu, upp og niður, og ná til systkina, en þegar línan lengist niður á við eða um hliðarlínu er að ræða, þá skuli skera yfir. Systkinabörn eigi ekki rétt, þótt foreldrið eigi rétt. Þetta getur verið álitamál, og þetta fær n. og þingið nú til athugunar. Í öðru lagi hefur verið víkkaður réttur á einu sviði. Óskilgetin börn fengu rýmkaðan erfðarétt 1921. En í 2. gr. þessara l. er rétturinn enn dálítið færður út. Það getur verið álitamál, hvort þetta sé rétt, en stj. virðist það nú. Annars er í aths. við þá gr. gerð grein fyrir þessu. Enn fremur er í 3. gr. víkkaður réttur, og er það réttur kjörbarna. Hann var áður þannig, að kjörforeldrarnir gátu ekki látið kjörbörn fá meira en einn fjórða, ef þeir áttu niðja á lífi. Í raun og veru á ekki frekar að takmarka rétt kjörbarna með l. heldur en það væru kynborin börn. En hins vegar er í gr. látinn haldast réttur kjörforeldra til að setja í upphafi takmörk fyrir því, hvað kjörbörn skuli erfa. Þá vil ég taka fram, að réttur til að gera erfðaskrár er eiginlega alveg látinn halda sér eins og hann var. En ég vil í því sambandi benda sérstaklega á 19. gr. þessa frv., og gæti n. athugað, hvort ekki er ástæða til að rýmka réttinn til að gera erfðaskrá frá því, sem þar er. Annars skal ég ekki fara lengra inn á það. Ef þetta frv. verður að lögum, má búast við því, að meira fé falli utan ættarerfðanna og falli því til hins opinbera meiri fúlgur en áður. Og þá er spurningin um það, hvernig er bezt farið með það fé. Út frá því sjónarmiði, að erfðir standa í nánu sambandi við framfærslu og uppeldi, þá hefur stj. þótt það réttast að stinga upp á því, að þeir arfar, sem falla til hins opinbera, féllu til sjóða, sem væri sérstaklega varið til framfærslu og uppeldis. Og fyrir því er gerð sú till., sem í 24. gr. segir. Ég hirði ekki að eyða fleiri orðum að frv., en vænti þess, að n. sú, sem fær það til meðferðar, gefi stj. kost á að fylgjast með starfi sínu. Ég ætla, að réttast sé, að það sé allshn., og geri það að till. minni.