Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Klukkan 3.30 fer fram umræða utan dagskrár um útboðsreglur ríkisins. Málshefjandi er hv. þingmaður Birkir J. Jónsson. Hæstv. fjármálaráðherra Geir H. Haarde verður til andsvara.

Herra forseti. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra út í viðhorf hans og ríkisstjórnar hans til stöðu efnahagsmála og sérstaklega stóriðjustefnunnar í því sambandi. Það er óþarfi að fjölyrða um þau hættumerki sem við blasa alls staðar í efnahagslífi okkar og í hagstjórnarlegu tilliti um þessar mundir og lýsa sér einkum í verðbólgu, viðskiptahalla og óviðunandi afkomu útflutnings- og samkeppnisgreina. Stóriðjustefnan á þar stóran hlut að máli. Um það eru velflestir ef ekki allir hagfræðingar sammála. Í þeim efnum hefur verið opið hús. Það hefur verið opinn faðmur og menn hafa aldrei verið glaðari en þá daga sem sendinefndirnar eru fleiri en færri sem fara um landið og skoða kosti þess í því skyni. Hæstv. iðnaðarráðherra fagnaði því sérstaklega að svo mikill væri áhugi erlendra fjárfesta að fimm eða sex aðilar væru nú að sýna því áhuga að byggja hér eða stækka álver og mikil ósköp, það er ekki nema von. Útsölur eru alltaf vinsæl fyrirbæri í samfélaginu og fjölmennar samkomur. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur einnig farið um Norðurland og þar eru menn á mörgum stöðum að slást um hituna. Hins vegar ber nú svo við að það virðist votta fyrir efasemdum í hæstv. ríkisstjórn um að kannski sé að verða nóg komið. Að vísu á að fara upp í 1 millj. tonna í framleiðslu en þó eru hugsanlega einhverjar efasemdir farnar að læðast að ríkisstjórninni um ruðningsáhrifin sem stefnan hefur í för með sér. En þar duga ekki hálfkveðnar vísur. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra: Kemur til greina að opinber yfirlýsing verði gefin út um breyttar áherslur í þessum efnum, að nóg sé komið í bili? Ég vísa í því sambandi sérstaklega til þingsályktunartillögu okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um að einmitt þetta verði gert sem liður í því að reyna að endurheimta efnahagslegan stöðugleika.

Herra forseti. Það er stundum þannig í lífinu að það sem einum finnst neikvætt finnst öðrum jákvætt. Okkur í ríkisstjórninni finnst afar jákvætt að ýmsir aðilar hafi áhuga á því að fjárfesta á Íslandi og sem betur fer hafa erlendir aðilar og erlendir fjárfestar miklu meiri áhuga fyrir Íslandi sem fjárfestingarkosti en áður var. Þar er fyrst og fremst um að þakka því hagstæða umhverfi sem hér er í efnahagslegu tilliti, góðu umhverfi að því er varðar skattlagningu og fleira mætti tína til. Það hlýtur að vera jákvætt að ýmsir aðilar hafi m.a. áhuga á því að fjárfesta í stóriðju. Hv. þingmaður talar um útsölu. Það dettur engum í hug að hafa útsölu í því sambandi og eftir því sem fleiri eru áhugasamir um slíkar fjárfestingar þeim mun líklegra er að það takist að ná góðum samningum í því sambandi. Auðvitað eru líka ákveðin mörk sem við þurfum að líta til. Gert er ráð fyrir að álver á Austurlandi taki til starfa árið 2007. Það væri ekki hagkvæmt að vera með mjög margar slíkar stórfjárfestingar í gangi á sama tíma en það kemur mjög til álita að farið verði í sambærilega fjárfestingu eftir þann tíma. Því hefur verið haldið opnu í ríkisstjórninni og hæstv. iðnaðarráðherra hefur talað fyrir því í nafni ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Það er því miður ekki nema hálf sagan að ýmsir aðilar hafi áhuga á að fjárfesta almennt í atvinnulífi okkar. Því miður er það ekki svo. Það eru fyrst og fremst þeir aðilar sem eru á höttum eftir ódýrri orku sem hafa verið að skoða og eru að skoða Ísland. Áhugi Íslendinga er ekki á því að fjárfesta í landinu heldur í útlöndum, eins og kunnugt er. Það er vissulega gott að menn átti sig á því að einhvers staðar þarf að setja mörkin, en það sem hæstv. forsætisráðherra er að boða er sú óbreytta stefna að til greina komi að hella nýjum stórfjárfestingum af þessu tagi í hagkerfið í beinu framhaldi af þeim sem standa yfir. Með öðrum orðum á ekki að gefa hagkerfinu neinn tíma til að jafna sig, það á ekki að kæla það niður, það á ekki að leyfa öðru atvinnulífi að sjá neins staðar ljós við enda ganganna. Eða hvað mun það þýða ef sambærilegar stórframkvæmdir og við Kárahnjúka fara af stað í beinu framhaldi, t.d. á árinu 2007? Það þýðir að sjávarútvegur, ferðaþjónusta, iðnaður, útflutnings- og samkeppnisgreinar þurfa að búa við þetta, ekki bara næstu tvö árin heldur kannski næstu fjögur, fimm eða sex ár. Er það stefnan sem gildir í ríkisstjórninni?

Herra forseti. Ég bið hv. þingmann að sjá ekki allt svart í þessu sambandi. Við þurfum að sjálfsögðu að huga að því á mörgum sviðum að fjölga störfum hér landi, bæði að því er varðar iðnað og á ýmsum öðrum sviðum. Það fer ekki á milli mála að uppbygging í stóriðju hefur skipt sköpum sem hreyfiafl í efnahagslífi okkar og ég veit að ég og hv. þingmaður erum ósammála um það. Það er stefna ríkisstjórnarinnar að líta til allra tækifæra en útiloka ekki einhver ákveðin tækifæri, eins og ég veit að hv. þingmaður vill. Hann er á móti stóriðju og telur að það eigi ekki að beisla þá orku. Þar erum við ósammála og það er líka allt í lagi. Hv. þingmaður veit að ríkisstjórnin hefur allt aðra stefnu í þessum málum en flokkur hans hefur haft í langan tíma.

Herra forseti. Ég sé ekki allt svart í þessum efnum, en ég sé heldur ekki allt hvítt eins og mér virðist því miður hæstv. forsætisráðherra gera áfram og fer þá að verða lítið hafandi með efasemdir hæstv. iðnaðarráðherra eða nýju stefnuna sem boðuð var á iðnþinginu. Vandi minn er sá að ég deili áhyggjum með forsvarsmönnum iðnaðarins, sjávarútvegsins, ferðaþjónustunnar, nýsköpunar- og sprotafyrirtækjanna sem búa nú við óviðunandi skilyrði vegna þess að það er ójafnvægi í íslensku hagkerfi, m.a. og alveg sérstaklega af völdum stóriðjustefnunnar og skattalækkunarstefnunnar sem ríkisstjórnin hefur keyrt inn með handafli í hagkerfið. Það þarf að hætta handaflinu sem heldur uppi gengi krónunnar, skapar bullandi viðskiptahalla, erlenda skuldasöfnun og er að gera starfsskilyrði almenns atvinnulífs gersamlega óbærileg. Því miður hafa allir, nema einn mikilvægur aðili, áttað sig á þessu og það er ríkisstjórnin undir forustu hæstv. forsætisráðherra, Halldórs Ásgrímssonar, sem er alveg meðvitundarlaus í þessum efnum eins og við heyrum af svörum hans eða svaraleysi hér.

Herra forseti. Það er mikill misskilningur að það eina sem er að gerast í íslensku efnahagslífi sé uppbygging áliðnaðar á Austurlandi og stækkun álversins á Grundartanga. Það er margt annað. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það er mikið innstreymi erlends fjármagns í íslenskt efnahagslíf og það sem hér um ræðir er aðeins hluti af því innstreymi. Ég deili áhyggjum hv. þingmanns út af afkomu atvinnuveganna, en hins vegar er nauðsynlegt að líta til þess jákvæða sem er í íslensku efnahagslífi og þar er flestallt jákvætt. Því miður virðist hv. þingmaður ekki deila þeim skoðunum sem koma ekki aðeins fram hjá ríkisstjórninni heldur koma skýrt fram hjá þeim matsfyrirtækjum sem hafa fjallað um Ísland og þeim alþjóðlegu stofnunum sem hafa fjallað um Ísland.

Hæstv. forseti. Síðastliðinn fimmtudag ræddum við í hv. Alþingi tillögur tekjustofnanefndar um breytingu á tekjustofnum sveitarfélaga. Þær breytingar gera ráð fyrir 9,5 milljarða kr. aukningu á ráðstöfunarfé sveitarfélaganna á næstu árum og 1,5 milljarða í varanlegri breytingu á tekjustofnum sveitarfélaga. Í þann mund sem við ræddum tillögur tekjustofnanefndar boðaði borgarstjóri til blaðamannafundar og tilkynnti gjaldfrjálsan leikskóla í Reykjavíkurborg. Að vísu á fyrsti hluti þeirra breytinga ekki að taka gildi fyrr en ný borgarstjórn er tekin við, haustið 2006. Borgarstjóri hefur sagt að kostnaður við áætlun hennar um gjaldfrjálsan leikskóla sé rétt tæpur milljarður en þegar búið er að fella niður systkinaafslátt og inn koma auknar tekjur af aukastundum verði útgjaldaaukning Reykjavíkurborgar um 850 millj. kr. Borgarstjóri vísar ítrekað í það í fréttum að hún reikni með því að ríkið komi að því að greiða niður gjaldfrjálsan leikskóla. Ég vil því beina þeirri spurningu til hæstv. fjármálaráðherra hvort eitthvert samkomulag hafi verið gert við Reykjavíkurborg um að ríkið greiði fyrir gjaldfrjálsan leikskóla í Reykjavíkurborg. Eða hefur Reykjavíkurborg metið það svo að niðurstaða tekjustofnanefndar væri svo hagstæð fyrir sveitarfélögin að þau gætu bætt við sig viðbótarkostnaðinum?

Herra forseti. Þetta er vægast sagt hið furðulegasta mál sem hér er fitjað upp á. Við ræddum í þinginu á fimmtudag að frumkvæði hæstv. félagsmálaráðherra þær tillögur sem fyrir liggja og samkomulag er um milli ríkis og sveitarfélaga hvað varðar tekjuskiptingu þessara aðila. Þar er um að ræða fullkomlega einhliða tilfærslu mikils fjármagns frá ríkinu til sveitarfélaganna þar sem ekki er um að ræða að verkefni fylgi með eða aðrir tekjustofnar komi á móti, þetta er fullkomlega einhliða afsal fjármuna frá ríki til sveitarfélaga í mjög stórum stíl, eins og hæstv. félagsmálaráðherra rakti í síðustu viku. Hugmyndin var að sjálfsögðu sú og forsendan af hálfu okkar í ríkisstjórninni að peningarnir rynnu fyrst og fremst til þess að koma til móts við þau sveitarfélög sem höllum fæti standa. Er það ekki það sem hefur verið vandamálið, þau sveitarfélög sem hafa átt undir högg að sækja í landinu? Það var a.m.k. skoðun okkar. Ef menn skoða hins vegar heildarmyndina hjá sveitarfélögunum - það þarf ekki annað en að fara inn á heimasíðu Sambands íslenskra sveitarfélaga og sjá hver spáin er um afkomu sveitarfélaga í ár og hver útgjaldaþróunin er, tekjur annars vegar og útgjöld hins vegar - þá er ekki að sjá að sveitarfélögin sem heild séu á neinu sérstöku flæðiskeri stödd. Hins vegar gat borgarstjórinn í Reykjavík ekki á sér setið og var byrjuð að eyða peningunum um leið og búið var að tilkynna samkomulagið, þ.e. þeim hluta fjármagnsins sem á að renna til Reykjavíkurborgar. Mér er spurn: Er þetta hugmyndin sem var á bak við samkomulagið og kröfur sveitarfélaganna? Ég vil segja: Það er illa komið í bakið á okkur í ríkisstjórninni með þessu máli og ég vil svara spurningu þingmannsins alveg skýrt. Það stendur ekki til af hálfu ríkisins að koma neitt inn í málið. Leikskólinn er málefni sveitarfélaganna. Ef þau hafa efni á því að gera hann gjaldfrjálsan er það að sjálfsögðu þeirra mál, gott ef svo er, en það er ekki málefni ríkisins. Svo verð ég að bæta því við, virðulegi forseti, að það er engu líkara en Vinstri grænir hafi tekið að sér fjármálin í borginni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir svörin. Það er reyndar svo að komið hafa viðbrögð frá forsvarsmönnum annarra sveitarfélaga um þetta útspil borgarstjórans og þau eru afskaplega misánægð með það. Reyndar sagði borgarstjóri í fréttum Ríkisútvarpsins að yfirlýsingar annarra forsvarsmanna sveitarfélaga væru hysterískar. Ekkert skal ég segja um það en auðvitað þurfa menn að ræða svona hluti í samhengi. Ég tek undir með hæstv. fjármálaráðherra að það sem rætt var í aðdraganda þess að samkomulag náðist um tekjustofna ríkis og sveitarfélaga var einmitt að komið væri að fjárhag þeirra sveitarfélaga sem höllum fæti standa og þurfa virkilega á því að halda að fá hjálp. Ég held að það hafi nákvæmlega sýnt sig núna, 

Virðulegi forseti. Þetta er auðvitað margþætt mál, spurningin um tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga, og búið að togast á um þetta mjög lengi. Það fékkst um málið niðurstaða sem ég taldi viðunandi, þó að hún byggðist á einhliða tilfærslu og tekjurýrnun ríkissjóðs með mjög stórfelldum hætti á næstu árum, vegna þess að ég sá í hendi mér að það var eðlilegt og hægt að færa fyrir því rök að viss sveitarfélög stæðu það höllum fæti að þau þyrftu meira fjármagn frá ríkinu. Það er það sem við höfum verið að reyna að ná samkomulagi um. Síðan kemur á daginn að vegna þess að í pakkanum er stórfelldur flutningur fjármuna vegna greiðslu fasteignaskatta af eigum ríkisins er engu líkara en að borgin hafi af þeim sökum talið sig hafa svigrúm sem ekki var fyrir hendi nokkrum dögum áður. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að mér finnst þetta ekki trúverðugt og mér finnst þetta því miður ekki til marks um það góða samstarf sem á að ríkja milli ríkis og sveitarfélaga í þessum efnum. Þetta er ekki 

Hæstv. forseti. Ég held að það hafi verið mjög nauðsynlegt að fá þetta fram því við heyrðum það á forsvarsmönnum annarra sveitarfélaga að hugsanlega væri eitthvað verið að fara á bak við þau. En ljóst er að þrátt fyrir yfirlýsingar borgarstjórans í Reykjavík um að ríkið ætli að koma inn í að greiða niður gjaldfrjálsan leikskóla er það ekki svo. Ég held að við getum jafnframt verið mjög ánægð með það samkomulag sem náðist á milli ríkis og sveitarfélaga um tilfærslu fjármuna til veikari sveitarfélaganna, en maður fer sannarlega að efast um að ástæða hafi verið til þess að fjármunir flyttust til Reykjavíkur þar sem fjárhagur Reykjavíkurborgar er með þessum hætti, yfirlýsingar um að hann sé svo góður að hún geti bætt á sig nýjum kostnaði.

Herra forseti. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur tekið öll völd í Reykjavíkurlistanum, það er alveg ljóst. En aðalatriðið í þessu er kannski að með þeirri ákvörðun sem búið er að tilkynna af hálfu Reykjavíkurborgar er verið að setja pressu á öll hin sveitarfélögin, þau sem minna mega sín, og klessa þeim upp að vegg þegar búið er að láta þau hafa alla þessa peninga til að reyna að bjarga sér - í það minnsta var okkur talin trú um að hin nýju framlög gætu orðið til þess að sveitarfélögin gætu frekar bjargað sér. Nú er búið að setja þau upp við vegg með þessum hætti og gera þar með kröfu innan raða sveitarfélaganna um stóraukin útgjöld á þessu sviði. Ég tel þetta ekki vel að verki staðið.

Hæstv. forseti. Ég vil bjóða hæstv. samgönguráðherra velkominn heim frá Siglufirði. Um leið vil ég nota tækifærið og óska Siglfirðingum og Eyfirðingum öðrum til hamingju með þær framkvæmdir í samgöngu- og byggðamálum sem þar er að stefnt með Héðinsfjarðargöngum. Ég vil spyrja hæstv. samgönguráðherra og óska skýrra svara: Ber að líta á þá ákvörðun sem hæstv. ráðherra kynnti á Siglufirði, að bjóða út göng frá Ólafsfirði til Siglufjarðar, þannig að á miðju næsta ári verði sérstökum niðurskurði í vegamálum vegna þenslu á vinnumarkaði lokið? Ég tel mjög mikilvægt að fá svör við þessu. Ég spyr vegna þess að sú forgangsröðun sem ríkisstjórnin hefur uppi í samgöngumálum og þar með byggðamálum er umdeild. Nú standa yfir mestu framkvæmdir Íslandssögunnar í orku- og iðnaðarmálum í Austurlandskjördæmi ásamt mestu framkvæmdum síðustu ára í samgöngumálum og með þeirri ákvörðun kostnaðarsamasta ákvörðun í byggðamálum sem nokkurn tíma hefur verið tekin í landinu. Þess vegna er nauðsynlegt að fá það á hreint hvort að með þeirri ákvörðun frestist fyrirhugaðar framkvæmdir á vegáætlun áfram eða hvort þær ákvarðanir sem teknar hafa verið um niðurskurð muni ganga til baka um sama leyti og fjárveitingar til þessa stóra verkefnis hefjast. Fyrirhuguð göng uppfylla öll skilyrði sem nefnd hafa verið til sögunnar um mannvirki sem innheimta megi veggjöld af og því er ástæða til að spyrja líka um það hvort hæstv. ráðherra stefni að því að innheimt verði gjald fyrir akstur um göngin. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji að þrátt fyrir þessa ákvörðun sé svigrúm fyrir ákvörðun í samgöngu- og byggðamálum í Norðvesturkjördæmi þar sem 43% vega landsins liggja, t.d. veg um Arnkötludal á þessu kjörtímabili, sérstaklega með tilliti til yfirlýsinga hæstv. forsætisráðherra 

Virðulegur forseti. Þegar tekin var ákvörðun um að fresta framkvæmdum við Héðinsfjarðargöng var jafnframt tilkynnt um að það verk yrði boðið út haustið 2005 og framkvæmdir hæfust svo á árinu 2006. Það á því ekkert að koma hv. þingmanni á óvart um þessi efni. Tilkynnt var sumarið 2003 hvernig að þessu yrði staðið og því ekki um neina nýja hluti að ræða hvað þetta varðar. Við gerðum ráð fyrir því í langtímaáætlun um ríkisfjármál að hægt yrði á framkvæmdum og dregið úr framlögum til samgöngumála á þessu og næsta ári. Engu að síður eru áformin um framkvæmdir og ákvarðanir í fullkomnu samræmi við það sem rætt var m.a. við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið í ár og þau áform sem eru um ríkisfjármálin á næsta ári. Hvað varðar gjaldtöku vegna einstakra framkvæmda, eins og jarðganga, liggur ekkert fyrir um það. Greint hefur verið frá því að starfandi var nefnd sem gerði tillögur um gjaldtöku og einkaframkvæmd í samgöngumálum. Þær tillögur liggja fyrir, það hefur ekki verið tekin afstaða til þeirra en væntanlega verður fjallað um þær í tengslum við afgreiðslu samgönguáætlunar þegar þar að kemur. Hvað varðar svigrúm til framkvæmda í Norðvesturkjördæmi sérstaklega, sem ég gleðst yfir að hv. þingmaður skuli hafa áhuga á, hefur það svigrúm verið býsna gott á undanförnum árum og það verður nýtt áfram.

Hæstv. forseti. Kannski er ástæðan fyrir því að ekki hefur gengið jafnvel og skyldi í Norðvesturkjördæmi hvað varðar framkvæmdir sem tengjast byggðamálum sú hvað hæstv. ráðherra er ánægður með sig. Ég veit ekki til þess að þar hafi verið í gangi neitt sérstakt átak í þeim efnum og hæstv. ráðherra forðaðist að svara spurningu minni um það hvort svigrúm væri til þess að fara í eitthvert átak sem hlyti að vera tengt vegamálum ef það ætti að vera einhver veigur í því fyrir þetta svæði. Ég fer fram á að hæstv. ráðherra svari því skýrar á eftir hvort hann ætli að beita sér fyrir því og hvort ekki eigi að ganga eftir því að staðið verði við þær yfirlýsingar sem hæstv. forsætisráðherra gaf hvað þessi málefni varðar.

Virðulegur forseti. Það á ekki að koma hv. þingmanni á óvart að auðvitað er það vilji forsætisráðherra og ríkisstjórnarinnar að standa vel að verki hvað varðar uppbyggingu í því kjördæmi sem hv. þingmaður nefndi sérstaklega. Við vitum að úti um allt land eru miklar væntingar um uppbyggingu samgöngumannvirkja og það er mikill vilji til þess. En við höfum tekið ákvarðanir um að hægja á ferðinni í þeirri uppbyggingu á þessu ári vegna efnahagsmála og það er að sjálfsögðu afar mikilvægt að það standist allt saman. Það eru miklar framkvæmdir í gangi um land allt í samgöngumálum og hv. þingmaður styður vonandi þau áform sem verið er að undirbúa í samgönguáætlun í Norðvesturkjördæmi ekki síður en annars staðar.

Hæstv. forseti. Það er erfitt að svara því hvort maður styður einhverjar hugmyndir í samgönguáætlun, ekki höfum við séð hana í Alþingi enn þá þennan veturinn. Ég verð að segja að mér finnst hæstv. ráðherra býsna borubrattur vegna þess að í byggðamálum hefur hæstv. ráðherra sem 1. þm. Norðvest. setið eftir með Svarta-Pétur allt síðasta kjörtímabil og það sem af er þessu. Mér finnst vera kominn tími til að hann rétti aðeins úr kútnum og sjái til þess að farið verði í einhverjar veigamiklar framkvæmdir sem skipta máli fyrir byggðir í Norðvesturkjördæmi. Þar nefndi ég til Arnkötludalinn sérstaklega áðan og mér finnst að hæstv. ráðherra ætti að fara að geta komið sér úr sporum og svarað því til hvort hann vilji beita sér fyrir einhverju slíku átaki í Norðvesturkjördæmi þar sem hann á auðvitað að bera ábyrgð sem 1. þingmaður kjördæmisins og hefur að auki áhrif í ríkisstjórn.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Jóhann Ársælsson veit það, held ég, ágætlega að ég er áhugamaður um að lagður verði vegur um Arnkötludal eins og fleiri hv. þingmenn í því kjördæmi. Talandi um áherslur í byggðamálum finnst mér hv. þingmaður tala úr miklu glerhúsi. Vil ég minna hv. þingmann á að ekki hefur farið mjög mikið fyrir stuðningi hv. þingmanna Samfylkingarinnar þegar kemur að mikilvægum byggðamálum, eins og háskólamálefnum á Vestfjörðum svo ég taki eitt dæmi þar sem hv. þingmenn hafa haft allt á hornum sér. Þegar staðið hefur verið í góðri samvinnu við heimamenn á Vestfjörðum að því að styrkja háskólastarfsemi á Vestfjörðum hafa þeir snúist algerlega gegn því. Það er þess vegna afskaplega merkilegt að hv. þingmaður skuli koma hingað upp, breiða úr sér og væna aðra um lítinn áhuga fyrir uppbyggingu og eflingu byggðanna á því svæði.

Herra forseti. Nýlega auglýstu sparisjóðirnir lánveitingar í samstarfi við Íbúðalánasjóð með 4,15% vöxtum, allt að 40 ára lánstíma og 25 millj. kr. hámarki. Fyrirspurn mín til hæstv. félagsmálaráðherra er þessi: Hvernig er þessum samningum milli Íbúðalánasjóðs og sparisjóðanna háttað? Koma aðrar lánastofnanir inn í þá? Getur verið að Íbúðalánasjóður kaupi lánveitingar sem lánaðar eru á 2. veðrétti, þ.e. það sem er umfram hámark Íbúðalánasjóðs á 1. veðrétti þannig að hámarkið sé í raun komið upp í 25 millj. kr.?

Hæstv. forseti. Eins og hv. fyrirspyrjanda Pétri H. Blöndal er kunnugt samþykktum við á Alþingi fyrir um hálfu ári ný lög um húsnæðismál og þar með um starfsemi Íbúðalánasjóðs. Með þeim lögum er sjóðnum gert að ástunda virka fjárstýringu og áhættufjárstýringu þar með. Ég kannast ekki við dæmi þess sem þingmaðurinn nefndi, að Íbúðalánasjóður tæki þátt í að lána umfram þau mörk sem honum eru sett með lögum og reglugerð. Þvert á móti er alveg skýrt hvert hámark lána Íbúðalánasjóðs er. Sjóðurinn hefur heimild til að lána með allt að 90% lánshlutfalli allt að 14,9 millj. kr. og við það hefur sjóðurinn að sjálfsögðu staðið. Með breyttum lögum lýtur starfsemi Íbúðalánasjóðs líka fyllilega eftirliti Fjármálaeftirlitsins og eftir því sem ég best veit, hæstv. forseti, hafa engar athugasemdir komið af hálfu þess við fjárstýringu sjóðsins.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. félagsmálaráðherra fyrir svörin. Eins og hann kom inn á er ekki um það að ræða að Íbúðalánasjóður kaupi veðbréf sem eru á 2. veðrétti í þeim íbúðum þar sem hann er jafnframt með lán á 1. veðrétti. Þá spyr maður sig náttúrlega: Hver kaupir þau lán? Þau eru að sjálfsögðu miklu áhættusamari en þau lán sem eru á 1. veðrétti. Ég þakka aftur fyrir svörin og það róar mig að menn skuli ekki hafa farið þessa leið.

Herra forseti. Mér finnst æðiundarlegt ef einn þingflokkur, Frjálslyndi flokkurinn, fær ekki að koma að fyrirspurn. Mér finnst það algjörlega óþolandi, sérstaklega í ljósi þess að fyrirspurnir til ráðherra eru mjög mikilvægar til að veita framkvæmdarvaldinu aðhald. Hér koma samflokksmenn ráðherra Sjálfstæðisflokksins og spyrja hann út úr og gefa honum sviðið. Í rauninni er þetta mjög mikilvægur vettvangur til að veita framkvæmdarvaldinu aðhald og þetta er ekki í fyrsta skipti sem okkur í Frjálslynda flokknum er misboðið af hæstv. forseta. Á eftir erum við að fara að ræða hér sama mál og var rætt í síðustu viku, þ.e. varðandi skipasmíðastöðina á Akureyri, og það er alveg furðulegt að á sama tíma eru mál stjórnarandstöðunnar látin dragast úr hömlu, fá ekki umræðu, og jafnvel hafa sumir stjórnarþingmenn komið í veg fyrir að ákveðin mál yrðu tekin á dagskrá. Í öðru lagi hefur maður orðið vitni að því að hæstv. utanríkisráðherra hefur dregið að svara fyrirspurnum svo mánuðum skiptir. Ég held að hún sé orðin fjögurra mánaða, fyrirspurn um kostnað til framboðs í öryggisráðið. Þetta er auðvitað óþolandi og ég tel að hæstv. forseti verði að gefa einhverja skýringu á þessu, á störfum þingsins. Utandagskrárumræða um skattamál hefur verið sett til hliðar. Það var beðið um utandagskrárumræðu um að skattfé landsbyggðarinnar rynni í stærri mæli til höfuðborgarsvæðisins og væri notað þar. Hún var sett til hliðar. Síðan fer hv. þm. Birkir Jónsson að ræða á ný sama mál og var í síðustu viku. Það er eitthvað að forgangsröðun þingsins þegar farið er fram með þessum hætti. Fyrirspurnin sem ég ætlaði að beina hér til hæstv. viðskiptaráðherra er mikilsvert mál, mál sem varðar lífeyrissjóðina í landinu.

Hv. þingmaður beinir ekki fyrirspurn til viðskiptaráðherra nú.

Nei, en ég var að útskýra hvað átti að ræða hér. Ég vona að hæstv. forseti þingsins virði málfrelsi mitt hér. Fyrirspurnin sem ég ætlaði að beina til viðskiptaráðherra varðaði lífeyrissjóðina í landinu. Hún er ekki tekin á dagskrá en mál eru tekin á dagskrá þar sem í rauninni er verið að þjónka fjármálaráðherra og gefa honum sviðið til að skíta út R-listann í Reykjavíkurborg. Ég hélt að sá maður hefði frekari tækifæri til þess en að standa hér í fyrirspurnatíma þingsins. Mér finnst þetta mjög undarlegt og ég tel þessa framkomu forseta þingsins við að stjórna þingfundum mjög ámælisverða.

Ég vil fyrst biðja hv. þingmann að gæta velsæmis. Í öðru lagi vil ég benda hv. þingmanni á að það er erfitt að gefa mönnum orðið sem ekki hafa beðið um það.

Ég var búinn …

Gera svo vel og þegja. Það barst engin beiðni til mín frá neinum þingmanni Frjálslynda flokksins um að fá að taka til máls um óundirbúnar fyrirspurnir. Í öðru lagi, það sem hv. þingmaður sagði um vinnubrögð á fundum formanna þingflokka og forseta mun ég ræða á þeim fundum sérstaklega, þær athugasemdir sem koma fram frá hv. þingmanni, en ég vil biðja hv. þingmenn að gæta hófs í því að veitast að fundarstjórn forseta ef þeir hafa annað í huga.

Virðulegur forseti. Ég kveð mér hljóðs um fundarstjórn forseta eins og síðasti hv. ræðumaður. Ég átti, og vona að forseti geti staðfest það, óundirbúna fyrirspurn til hæstv. félagsmálaráðherra. Það er út af fyrir sig ekki í fyrsta sinn sem ég legg fram óundirbúna fyrirspurn til ráðherra sem ekki fæst tekin á dagskrá sökum tímaskorts. Það er eflaust reynsla þingmanna almennt og vel hægt að skilja að forseti Alþingis hafi úr nokkuð vöndu að ráða að þurfa að velja hvaða fyrirspurnir eiga að komast að og hverjar ekki þegar fyrirspurnir eru fleiri en tíminn sem til ráðstöfunar er. Ég hef þess vegna aldrei gert athugasemdir við val forseta fyrr. Ég verð þó að segja að mér þykir nokkuð einkennilegt þegar þingfundurinn hér er farinn að verða einhvers konar framhald á þingflokksfundum Sjálfstæðisflokksins og ég verð að beina þeim almennu tilmælum til forseta Alþingis að þingflokksfundi Sjálfstæðisflokksins ljúki kl. þrjú og hér hefjist fundur á Alþingi eftir það. Ég lagði fram fyrirspurn um gjaldfrjálsan leikskóla sem var fyrirspurn til þingmanns úr öðrum flokki, hæstv. ráðherra Framsóknarflokksins, Árna Magnússonar. Þegar forseti þarf að velja úr fyrirspurnum sem eru fleiri en hægt er að koma að velur hann fyrirspurn frá hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur, Sjálfstæðisflokki, til hæstv. fjármálaráðherra, Geirs Haardes, úr Sjálfstæðisflokki, sem þá fær tækifæri til að ganga í ræðustólinn og reyta hár sitt og skegg yfir því að ósanngjörnustu skattar á Íslandi, leikskólagjöldin á barnafjölskyldurnar í landinu, heyri sögunni til. 

Ég vil biðja hv. þingmann ...

innanflokksleikrit í Sjálfstæðisflokknum í staðinn fyrir að fá að hlýða á málefnalegar fyrirspurnir frá þingmönnum til ráðherra sem standi fyrir máli sínu.

Hv. þingmaður.

Ég vil biðjast undan svona innanflokksleikritum Sjálfstæðisflokksins í ræðustól á Alþingi, 

Ég vil biðja hv. þingmann að beina orðum sínum til forseta ef hann hefur yfir einhverju að kvarta en vera ekki með persónulegar aðfinningar að öðrum hv. þingmönnum. Það er ekki viðeigandi þegar verið er að ræða um fundarstjórn forseta. Í annan stað vil ég segja að ég get látið gera samantekt á því hvort óeðlileg brögð séu að því að ég gefi þingmönnum Sjálfstæðisflokksins orðið undir þessum lið, fyrirspurnum til ráðherra, og er sjálfsagt að hún verði lögð fram á fundi með þingflokksformönnum næst þegar þingflokksformenn hittast. Getur þá hver sem er gengið úr skugga um hvort ég hafi í stjórn þingsins hyglað flokksmönnum mínum undir þessum dagskrárlið.

Virðulegi forseti. Þetta er dálítið sérkennileg umræða. Nú er búið að snúa við þingsköpum Alþingis. Nú er verið að tala þannig að þetta eigi að vera óundirbúnar fyrirspurnir til ráðherra sem megi bara koma frá stjórnarandstöðuþingmönnum.  Nú gerist það að hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir tekur upp mál sem var mjög mikið rætt á fundi sveitarstjórnarmanna og forseta í mars, vakti mikla furðu og mikla gagnrýni og það var mjög eðlilegt að undir þessum dagskrárlið kæmi þetta mál fram vegna þess að það snerti líka umræðu sem hér fór fram á fimmtudaginn var. Ætlar einhver hv. þingmaður að halda því fram að það hafi verið óeðlilegt að mál af þessu tagi yrði borið inn í Alþingi eða er það þannig að hér eigi að fara fram eins konar ritstýring af hálfu stjórnarandstöðunnar um það hvað megi taka fyrir, hvenær stjórnarliðar megi taka til máls? Ég ætla að koma því á framfæri við hæstv. forseta að á lestrarsal Alþingis verði lagt fram yfirlit um það nákvæmlega hvaða fulltrúar hvaða flokks hafa tekið til máls undir þessum dagskrárlið í vetur þannig að það komi algjörlega fram hvernig það skiptist milli þingflokkanna. Ég geri ráð fyrir því að þá komi glögglega fram að a.m.k. hafi fulltrúar Sjálfstæðisflokksins ekki verið mjög fyrirferðarmiklir í þeirri umræðu. Kannski stafar það af því að hæstv. forseti hafi ekki gefið mönnum orðið, það veit ég ekkert um, en a.m.k. þarf þetta að koma fram. Þetta er undarleg umræða, að taka hana svona upp og gera það tortryggilegt þegar hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, stærsta þingflokksins, taka til máls undir þessum dagskrárlið, bera fram mjög eðlilegar fyrirspurnir um mál sem verið er að ræða í þjóðfélaginu og kalla á miklar tilfinningar af hálfu stjórnarandstöðunnar, enda er greinilega verið að koma við kaunin á undarlegu máli sem bar að með sérstökum hætti. Í annan stað er hitt að það er auðvitað fullkominn réttur stjórnarliða að taka upp mál af þessu taginu. Þess vegna er umræðan bæði fráleit, undarleg og tilefni hennar algjörlega út í loftið.

Virðulegur forseti. Mér finnst það eiginlega ekki virðingu Alþingis samboðið hvernig hv. þm. Sigurjón Þórðarson hefur vaknað greinilega stúrinn nokkuð í morgun og skeytir skapi sínu á virðulegum forseta með mjög ómaklegum ásökunum. Það sem hefur gerst er að forseti hefur farið eftir því vinnulagi sem hér hefur tíðkast áratugum saman. Virðulegur forseti tekur við beiðnum frá þingmönnum og skiptir þá ekki máli hvort það eru stjórnarsinnar eða stjórnarandstæðingar. Það ætla ég að biðja hv. þingmann að hafa í huga að stjórnarsinnar hafa fullt leyfi til að bera fram óundirbúnar fyrirspurnir alveg eins og stjórnarandstæðingar. Það er síðan hæstv. forseti sem vinnur úr þeim eins og gert hefur verið í áratugi. Það að gera athugasemdir við það með hvaða hætti utandagskrárumræða er hér sett á dagskrá er fráleitt og ég bið hv. þingmann að skeyta skapi sínu á þingflokksformanni sínum því að ákvarðanir um utandagskrárumræður eru ávallt teknar á fundi formanna þingflokka með virðulegum forseta. Um það er samkomulag þannig að ég bið hv. þingmann að beina úrillsku sinni og skapvonsku að sínum eigin mönnum en hlífa þingheimi við því.

Herra forseti. Herra forseti gerði það að umtalsefni að hann hefði ekki fengið fyrirspurnina og það kemur mér æðimikið á óvart vegna þess að ég hafði komið boðum til skrifstofustjóra þingsins um að ég hygðist ræða þessi starfslokamál og viðbrögð hæstv. viðskiptaráðherra við þeim. Svo virðist vera að eitthvert sambandsleysi sé þar á milli sem ég tel að við þurfum að fara yfir í þinginu, þ.e. ef menn ná ekki saman með þessi atriði og að þessi liður sé í rauninni að breytast. Við verðum að skoða hvort sá liður sem við ræðum hér sé að breytast, þ.e. hvort óundirbúnu fyrirspurnirnar séu í rauninni að breytast í það að vera undirbúnar fyrirspurnar, 

Ég vil benda hv. þingmanni á að skrifstofustjóra, skrifstofu Alþingis og forseta barst engin beiðni frá hv. þingmanni um að hann hygðist taka til máls undir þessum dagskrárlið á þessum fundi í dag. Engin.

Herra forseti. Við getum farið yfir það seinna. Ekki ætla ég að þrátta við hann en ég er sannfærður um að hafa sent ágætum skrifstofustjóra þau boð. Hvað varðar stjórnina á þinginu almennt og það að einhver vakni illa - mér finnst mjög undarlegt þegar menn taka frá tíma í þinginu til að fara yfir sama mál tvisvar. Ég bið þjóðina að skoða þá umræðu sem fer fram hér á eftir. Nú erum við að fara að ræða skipasmíðaiðnaðinn á Akureyri, sem er þarft mál, og aðkomu Ríkiskaupa að því máli. Það er með ólíkindum og sýnir kannski ástandið á stjórnarheimilinu þegar framsóknarmenn og sjálfstæðismenn eru farnir að varpa frá sér ábyrgð á því að taka á ákveðnu máli. Í stað þess að taka á því og leysa það koma þeir hér upp, taka frá tíma í þinginu og eyða honum í að varpa frá sér ábyrgð. Mér finnst það vera stórundarlegt háttalag í staðinn fyrir að leysa málið.

Að gefnu tilefni vil ég taka fram að formaður þingflokks Frjálslynda flokksins, hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson, hv. 9. þm. Suðurk., var á þeim fundi með forseta þar sem þessi utandagskrárumræða var ákveðin. Ég spurði hann sérstaklega að því hvort hann hefði við það að athuga, sem hann ekki hafði. Ég vil jafnframt segja það að ég hef spurt skrifstofustjóra Alþingis að því hvort honum hafi borist beiðni frá þingmanninum. Það þarf að berast skrifleg beiðni til þess að menn geti fengið orðið undir þeim dagskrárlið sem hér var ræddur, fyrirspurnir til ráðherra skv. 7. mgr. 49. gr. þingskapa. Hann segir mér að honum hafi ekki borist skrifleg beiðni um það frá hv. þingmanni að hann óskaði eftir því að taka til máls á þessum fundi. Af þeim ástæðum er það ljóst að mér var ómögulegt að gefa hv. þingmanni orðið, enda renndi mig ekki í grun að hann langaði til að taka til máls og átti ekki von á því.

Hæstv. forseti. Ástæða þess að ég kveð mér hér hljóðs utan dagskrár er útboð Ríkiskaupa fyrir hönd Landhelgisgæslunnar á viðgerð á varðskipunum Ægi og Tý. Einungis 13 millj. kr. munur var á tilboði Slippstöðvarinnar á Akureyri og pólskrar skipasmíðastöðvar. Spurningar vakna hvort hagkvæmara hefði verið að taka tilboði Slippstöðvarinnar þar sem mikill kostnaður er því samfara að flytja varðskipin til Póllands og hafa þar eftirlit með framkvæmdinni. Ég tel ljóst að Ríkiskaup hafi vanmetið kostnaðinn sem felst í því að verkið sé unnið í Póllandi og ég hef undir höndum áætlun einkaaðila um að það mundi kosta hann 5,8 millj. kr. að flytja eitt skip til Póllands og hafa þar í slipp í þrjár vikur. Í tilfelli Landhelgisgæslunnar er um að ræða tvö skip sem munu vera úti í fjóra mánuði en einungis er reiknað með að það muni kosta svipaða upphæð, þ.e. tæpar 6 millj. kr. Hér er því um hróplegt ósamræmi að ræða en kannski er munurinn á þessum áætlunum sá að útgerðarmaðurinn þarf að greiða kostnaðinn úr eigin vasa en skattgreiðendur í hinu tilvikinu. Þessi atburðarás leiðir því hugann óneitanlega að því hvernig við Íslendingar meðhöndlum útboð hér innan lands sem við þurfum jafnframt að auglýsa á hinu Evrópska efnahagssvæði. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra hvort hann sé ekki jákvæður gagnvart hugmyndum sem komu fram í tillögum Samtaka iðnaðarins og iðnaðarráðuneytisins haustið 2002 varðandi opinber innkaup. Þar var lögð áhersla á að koma á formlegu samráði skipaiðnaðarins og viðkomandi stjórnvalda um framkvæmd opinberra útboða vegna kaupa á nýsmíði og/eða þjónustu. Þessi tillaga er einn liður í því að bæta samkeppnisstöðu íslensks skipaiðnaðar gagnvart erlendum keppinautum, og ekki veitir af því. Enn fremur hefur vinna staðið yfir undir forustu Samtaka iðnaðarins með opinberum innkaupaaðilum um að vinna að sameiginlegum markmiðum um gæðamál og hvaða kröfur verði gerðar til verktaka í framtíðinni. Aðilar að þessu verkefni eru auk Samtaka iðnaðarins Ríkiskaup, Vegagerðin, Landsvirkjun, Framkvæmdasýsla ríkisins og fleiri opinberir aðilar. Vinna við þessi gæðamál stendur yfir en meðal þeirra atriða sem rætt hefur verið sérstaklega um á þessum vettvangi er að verkkaupar munu innan fárra ára gera auknar kröfur er byggjast á svonefndum ISO-staðli 9001:2000. Þó er þess sérstaklega getið að um langtímaverkefni er að ræða í þessu samstarfi og að innleiðing gæðakerfa og kröfur um vottun verði að haldast í hendur hjá aðilum markaðarins. Þrátt fyrir þessi sameiginlegu markmið og þá ágætu vinnu sem m.a. Ríkiskaup hafa átt með Samtökum iðnaðarins henda forsvarsmenn Ríkiskaupa þessum ISO-staðli inn í umrætt útboð, sem hefur 20% vægi í því, vitandi það að íslenskur skipasmíðaiðnaður hefur ekki innleitt þennan staðal. Ég fullyrði að með því að gefa áðurnefndum ISO-staðli 20% vægi í útboðinu var í raun að mínum dómi ákveðið að þetta verkefni skyldi ekki unnið hér innan lands. Útboð Ríkiskaupa er því ekki í þeim anda sem einkennt hefur það samstarf sem ég hef að framan greint frá. Það er jafnframt mikilvægt að íslensk stjórnvöld séu vakandi fyrir því hvort skipasmíðaiðnaður sé ríkisstyrktur í Evrópu. Það hefur hvorki verið sannað né afsannað og mikilvægt að komast til botns í því. Íslenskur skipasmíðaiðnaður er ekki að biðja um ríkisstyrki, heldur að iðnaðurinn geti stundað samkeppni við erlenda keppinauta á grunni jafnræðis og að þeir fái sanngjarna og jákvæða meðferð hjá íslenskum stjórnvöldum. Þá hljótum við að spyrja okkur hvort það sé pólitískur vilji fyrir því að halda verkefnum eins og viðgerðum á varðskipunum innan lands. Ég fullyrði að pólitískur vilji er til staðar í þeim efnum. Ég vitna til ummæla nokkurra hæstv. ráðherra ríkisstjórnarinnar í því samhengi. Ríkiskaup ákváðu að hafna öllum tilboðum í viðgerðirnar á varðskipunum, lokuðu sig inni með Pólverjunum og sömdu við þá án þess að tala eitt orð við forsvarsmenn Slippstöðvarinnar á Akureyri. Því miður var ekki vilji til þess hjá forsvarsmönnum Ríkiskaupa en það er ljóst að pólitískur vilji er fyrir því að vinna slík verk hér innan lands. Hæstv. forseti. Er nema von að spurt sé: Hver ræður hér för?

Herra forseti. Vissulega er mjög miður að viðgerðir á varðskipunum tveimur skyldu ekki lenda á Akureyri heldur í Póllandi samkvæmt því útboði sem fram fór. Það er þó ánægjulegt að svo litlu skyldi hafa munað í kostnaðartölum eða útboðsfjárhæðum eins og raun ber vitni. Það er til marks um að íslenskur skipasmíðaiðnaður er þrátt fyrir allt orðinn býsna samkeppnisfær við það sem gerist í löndum eins og Póllandi sem greinilega er ekki lengur það láglaunaland sem áður var. Á Íslandi búum við við ákveðnar reglur í sambandi við opinber innkaup. Hér í landi gilda lög frá 2001 um það efni sem við í þessum sal samþykktum. Þessum lögum ber að fara eftir. Þau eru eins og við þekkjum vel byggð á leikreglunum á Evrópska efnahagssvæðinu og eiga fyrirmynd sína í þeim reglum sem þar gilda. Þess vegna er hálfhjákátlegt, svo ekki sé meira sagt, og reyndar furðulegt á köflum þegar þeir gagnrýna það að farið skuli eftir þessum reglum sem gera í hina röndina kröfur um að við sökkvum okkur enn dýpra ofan í hið evrópska reglugerðafargan með því að ganga í Evrópusambandið eða eru að gæla við hugmyndir í þá átt. Það skýtur nokkuð skökku við, virðulegi forseti. Um þetta mál gilda lög. Það var alveg ljóst að það gat ekki annað en farið fram útboð um þetta verkefni. Ég tel að þeir sem að því stóðu hafi unnið það verk samviskusamlega og í samræmi við það sem fyrir er lagt í gildandi reglum. Ríkiskaup annast í umboði stofnana ríkisins hundruð útboða á ári hverju án pólitískra afskipta af minni hálfu eða annarra ráðherra. Það tíðkast ekki lengur að ráðherrar séu með pólitísk inngrip í útboð af þessu tagi. Kannski er það það sem menn eru að kvarta undan að hafi vantað í þetta mál. Málið var til lykta leitt samkvæmt þeim reglum sem um slík mál gilda. Ríkiskaup eru eins og kunnugt er sérhæfður þjónustuaðili við ríkisstofnanir á þessu sviði og jafnframt eins konar regluvörður gagnvart því að farið sé að settum reglum um þessi mál og að leikreglunum sem um þetta gilda. Auðvitað er það öllum fyrir bestu að það sé jafnan gert. Ef upp kemur ágreiningur milli kaupanda tiltekinnar þjónustu eða vöru sem Ríkiskaup annast milligöngu um, milli þeirrar stofnunar og Ríkiskaupa, er unnt að skjóta þeim ágreiningi til fjármálaráðuneytisins. Fyrr kemur mál ekki til kasta ráðuneytisins. Það var ekki gert í þessu máli. Það var ekki ágreiningur milli kaupandans og Ríkiskaupa. Þar af leiðandi kom þetta mál aldrei inn á borð þess sem hér stendur. Hins vegar tek ég undir margt af því sem fram kom í máli hv. þingmanns. Sérstaklega hafa tvö atriði valdið mér umhugsun í þessu máli, annars vegar spurningin um það hvers vegna Landhelgisgæslan og Ríkiskaup, hvort í sínu lagi eða saman, gera kröfu um þessa ISO-vottun þegar vitað er að íslensku stöðvarnar eru ekki með hana. Það er fyrra atriðið. Hitt atriðið er svo: Hvers vegna er þessari vottun gefið 20% vægi? Með því er raunverulega verið að gefa hinum erlendu skipasmíðastöðvum 20% forskot áður en gengið er til útboðs.

Getur þú ekki svarað þessu?

Mér er spurn: Hvers vegna er þessi krafa gerð? Ég hef ekki svar við því. Ég legg til að þeir þingmenn sem vilja afla sér svara við því kalli fyrir sig í þingnefnd aðilana sem fóru yfir þetta mál, forustumenn Gæslunnar, og spyrji hvers vegna þeir vildu hafa þessa ISO-vottun, spyrji Ríkiskaup af hverju þau hafi gefið henni 20% vægi í þessu máli.  Við vitum vel að íslensku skipasmíðastöðvarnar eru ekki með þessa vottun. Það má vel vera að með því að gera kröfu um hana hafi verið bægt frá einhverjum stöðvum, undirboðsstöðvum austar í álfunni, það er ekki ólíklegt að það hafi verið gert. Mér finnst þetta umhugsunarefni og ég tel rétt að t.d. iðnaðarnefnd þingsins afli sér upplýsinga um þetta tiltekna atriði. Varðandi hins vegar kostnaðarútreikning og annað þess háttar er að sjálfsögðu byggt á reynslutölum. Landhelgisgæslan hefur reynslu af því að skipta við þessa pólsku skipasmíðastöð, veit hvað það kostar. Þær tölur voru lagðar til grundvallar. Kjarni málsins er ekki sá, heldur hitt að jafnvel þó að tilboð Slippstöðvarinnar hefði verið lægra hefði þessi krafa um ISO-vottun gert það að verkum að stöðin hefði ekki náð þessum viðskiptum. Það er það sem 

Virðulegi forseti. Okkur sem tökum þátt í þessari umræðu er nokkur vandi á höndum. Þetta mál er rætt a.m.k. í annað sinn á hinu háa Alþingi og gengur almennt út á það að enginn vill bera á því ábyrgð. Í síðustu viku var rætt við hæstv. viðskiptaráðherra sem hafnaði því að bera ábyrgð á þessu tiltekna máli og nú held ég að hæstv. fjármálaráðherra hafi slegið flest met sem hægt er að slá í einni slíkri umræðu. Þegar leið á umræðuna hjá hinum sagði hann að Evrópusinnar bæru væntanlega einhverja ábyrgð á þessu því að þeir vildu sökkva þjóðinni í reglugerðafarganið í Evrópu. Þegar lengra var haldið í ræðunni voru það Ríkiskaup og síðan Landhelgisgæslan og síðan skyldi bara kalla þessa aðila fyrir sig. Þetta var nokkurn veginn ræða hæstv. ráðherra og minnir um margt á söguna um litlu, gulu hænuna sem á endanum vildi þó taka einhverja ábyrgð sem verður þó ekki sagt um hæstv. fjármálaráðherra. Okkur er nokkur vandi á höndum og hér hefur verið dregið fram með mjög skýrum hætti það ástand sem virðist vera á ríkisstjórnarheimilinu, að enginn vilji bera á þessu ábyrgð. Kjarni málsins er hins vegar þessi: Hér er um að ræða sömu skip og rætt var um árið 2001. Hér er um að ræða sömu vandamál og þá voru uppi og hér er um að ræða svipaðan mun og þá var. Það hefur verið full ástæða til að leysa úr þessu. Ef veruleikinn er sá sem kom fram hjá hv. málshefjanda, að við erum að tala um 13 millj. kr. mismun í viðgerðarkostnaði, vantar svar við vissri spurningu, og þeirri spurningu svarar enginn nema hæstv. fjármálaráðherra: Af hverju voru ekki teknar upp viðræður við Slippstöðina á Akureyri í ljósi þeirra staðreynda sem lágu fyrir? Það er það sem við erum að kalla eftir í utandagskrárumræðu númer tvö 

Herra forseti. Dauðyflisháttur ríkisstjórnarinnar þegar kemur að málefnum skipaiðnaðarins er og hefur verið með endemum mörg undanfarin ár. Það er dapurlegt að heyra hæstv. ráðherra og stjórnarliða vera á harðahlaupum við að varpa ábyrgðinni hver á annan, og af sjálfum sér og niður á embættismenn. Hv. málshefjandi fullyrti að í landinu væri pólitískur vilji til að halda þessum verkefnum í landinu. Er það? Í hverju birtist hann? Eru þetta bara vondir embættismenn sem ganga sjálfala? Er þetta allt saman Landhelgisgæslunni og Ríkiskaupum að kenna sem bara ganga sjálfala?  Sami atburður gerðist fyrir 3–4 árum. Þá var lofað bót og betrun og talað um alls konar samráð, gerðar skýrslur og guð má vita hvað. Nú endurtekur sagan sig alveg gjörsamlega nákvæmlega. Það er augljóst mál að það er óhagstætt fyrir Landhelgisgæsluna að taka ekki tilboði Slippstöðvarinnar. Það er furðulegt að það skuli ekki vera gert. Það er furðulegt að verkið skuli ekki beinlínis vera undirbúið og áfangaskipt þannig að það greiði götu þess að það verði unnið á Íslandi. Allar líkur eru á að það yrði ódýrara fyrir Gæsluna sem slíka og miklu ódýrara fyrir ríkissjóð og þjóðarbúið þegar margfeldisáhrifin af því að setja verðmætin í umferð hér eru tekin með í reikninginn. Skulum við ekki muna eftir því líka að ætli Landhelgisgæslunni þyki ekki gott að hafa Slippstöðina á Akureyri til að skríða þangað inn ef hún þarf að öxuldraga allt í einu um hávetur? Þá á að vera til skipasmíðaiðnaður til að þjóna mönnum þegar þeir komast ekki annað. Það er svo mikil skammsýni og barnaskapur að standa svona að málum að það er þyngra en tárum taki. Við höfum ár eftir ár flutt tillögu um að endurreisa íslenska skipaiðnaðinn. Það er mannanna verk að hann skuli hafa verið látinn koðna svona niður. Hæstv. ríkisstjórn, og ég tala nú ekki um ríkisstjórn sem er búin að sitja í hátt á annan áratug, getur ekki skriðið í felur 

Herra forseti. Nú erum við að ræða sama málið aftur og var rætt í síðustu viku í utandagskrárumræðu. Það stafar af því að enginn vill taka ábyrgð. Það er svo sérkennilegt að ekki einu sinni forseti þingsins, það kom fram fyrr í umræðunni, vill taka ábyrgð á þessari umræðu. Hann kenndi þingflokksformanni Frjálslynda flokksins, hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni, um að þetta mál væri hér á dagskrá. Það er sérstaklega aumt að verða vitni að því að hv. þm. Birkir Jón Jónsson komi hér upp og kenni embættismönnum um hvernig komið er og líti ekki í eigin barm. Hver ber ábyrgð á skipasmíðum í landinu? Er það ekki hæstv. iðnaðarráðherra? Ég hefði haldið það. Hér koma samt stjórnarliðar og leyfa sér að tala niður til embættismanna sinna, þeir hafi lokað sig inni með Pólverjum og eitthvað í þá áttina. Auðvitað verða menn að horfast í augu við þá ábyrgð sem þeir bera á eigin verkum. Ég verð að taka undir það sem hefur komið fram í máli allra hér, það er fáheyrt að þetta mál sé komið úr landi vegna 13 millj. kr. Það eru allar líkur til þess að miklum mun hagkvæmara hefði orðið að vinna verkið á Íslandi. Það er óskiljanlegt að við skulum standa í þessum sporum. Í rauninni væri miklu karlmannlegra fyrir stjórnarliða að axla ábyrgð og koma hér fram með einhverjar tillögur til framtíðar í staðinn fyrir að kenna embættismönnum um út og suður. Að lokum ætla ég að taka undir með hæstv. fjármálaráðherra, það er e.t.v. rétt að kalla þá sem eiga aðild að þessu máli til allsherjarnefndar þingsins og fara yfir það. Það er greinilegt að hæstv. ráðherrar þessarar ríkisstjórnar eru algjörlega ófærir um að sinna verkum sínum.

Virðulegur forseti. Mér finnst hálfraunaleg óhamingja hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar á þessum fallega degi en ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir að hefja umræðuna hér. Tilefnið er ærið, það lýtur ekki einungis að útboði á viðgerðum þessara tveggja skipa núna, heldur einnig árið 2001, eins og hér hefur komið fram. Í rauninni lýtur þetta mál ekki bara að framtíð íslensks skipaiðnaðar, heldur almennum leikreglum við útboð á hinu Evrópska efnahagssvæði. Þar af leiðandi er mikilvægt að velta upp nokkrum grundvallarspurningum í tengslum við það. Málið er ærið. Hér hefur komið fram, og má taka undir það, spurningin um af hverju þessum nýja ISO-staðli hafi verið bætt inn í útboðið að ástæðulausu og í rauninni þvert gegn því samráði sem verið hefur í gangi við aðila vinnumarkaðarins og hagsmunaaðila. Við hljótum líka að spyrja hvort við séum kaþólskari en páfinn í að túlka þær leikreglur sem gilda á Evrópska efnahagssvæðinu. Við hljótum enn fremur að spyrja um samráð Ríkiskaupa við þau fyrirtæki og Samtök atvinnulífsins sem þetta mál snertir, og snertir í rauninni íslenskan vinnumarkað almennt. Við hljótum líka að spyrja okkur hvort verið geti að erlendar skipasmíðastöðvar eða almennt erlend fyrirtæki sem eru að reyna að seilast inn á þennan markað okkar, íslenska markaðinn, séu að misnota opinbera styrki og þar með að skekkja samkeppnisstöðuna. Með öðrum orðum, eru leikreglur almennt nógu skýrar? Yfir þetta þarf að fara og ég trúi því að hæstv. ráðherra sem og hinn virðulegi formaður iðnaðarnefndar muni skoða þetta eins og fram hefur komið hér í umræðunni. Það er full ástæða til þess því að samkeppnisstaða íslenskra fyrirtækja er í húfi.

Virðulegi forseti. Hér eru til umfjöllunar opinber innkaup og útboðsreglur ríkisins. Ég vil í upphafi máls míns leggja áherslu á að menn fari rétt með þær reglur sem um þessi efni gilda. Í þeirri umræðu sem fram hefur farið hér um þetta tiltekna mál, þ.e. viðhald varðskipanna Ægis og Týs, hafa menn verið svolítið að hlaupa eins og kettir í kringum heitan graut með það hvort reglurnar hafi verið brotnar eða ekki. Ég held að það sé mjög mikilvægt þegar menn taka þátt í umræðunni að þeir segi bara hreint út ef þeir telja að ekki hafi verið farið eftir reglum. Við vitum auðvitað öll að ef svo er höfum við úrræði fyrir bjóðendur til að leita réttar síns, til að mynda um það að lægsta tilboðinu hafi ekki verið tekið þegar allt er tekið með. Þá er auðvitað langeinfaldast fyrir bjóðendur að láta reyna á þá skoðun sína. Engin ástæða er til þess að blanda hæstv. fjármálaráðherra í það mál sérstaklega enda hefur hann, eins og fram hefur komið, enga beina aðkomu haft að þessu máli. Að því leytinu til er dálítið einkennilegt að sjá hv. þm. Birki J. Jónsson fjalla um þátt hæstv. fjármálaráðherra vegna þess að hann var hér í mínum sporum fyrir nokkrum dögum að vekja athygli þingmanna á því að hæstv. iðnaðarráðherra hefði enga aðkomu haft að málinu. Það er alveg sama staðan uppi með hæstv. fjármálaráðherra, hann hefur enga beina aðkomu haft að afgreiðslu þessa máls. Aðeins varðandi ISO-vottunina sem gerð var krafa um. Skoðun mín er að það sé fullkominn óþarfi að gera skilyrði í útboðinu sem íþyngja innlendum iðnaði sérstaklega og alveg óskiljanlegt ef svo er og mikið umhugsunarefni fyrir Ríkiskaup ef þau hafa gerst sek um að setja skilyrði sem setja íslenska þátttakendur í útboðinu í þrengri stöðu gagnvart öðrum bjóðendum en ástæða er til.

Hæstv. forseti. Það er vissulega karlmannlegt að axla ábyrgð eins og hefur verið sagt í þessum ræðustóli. En það getur líka verið karlmannlegt í stjórnmálum að tileinka sér hagfræði hinnar hagsýnu húsmóður. Hefðu menn gert það á öllum stigum þessa máls hefðu þeir náttúrlega gert sér grein fyrir því að hagstæðasta tilboðið þarf ekki endilega að vera það lægsta. Það segir sig sjálft að það þarf ekki að vera hagstæðasta tilboðið vegna þess að þá hafa menn í huga ákveðin pólitísk og samfélagsleg markmið í þessum efnum. Hér hefur verið minnst bæði á áfangaskiptingu verkefna og margfeldisáhrifin, að sjálfsögðu, og ég hygg að ef allt þetta hefði verið tekið inn frá upphafi, á öllum stigum þessa máls, hefði legið fyrir hvar hagkvæmast væri að láta fara fram viðhald á varðskipunum Ægi og Tý. Hvað 20% forskotið varðar sem hæstv. fjármálaráðherra gerði að sérstöku umtalsefni stendur hnífurinn þar í kúnni. Hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. dómsmálaráðherra geta að sjálfsögðu ekki skotið sér undan þeirri ábyrgð sem þeir báðir bera, annars vegar á Ríkiskaupum og hins vegar á Landhelgisgæslunni. Það kom hér fram að það hefði verið ákvörðun þessara tveggja aðila að notast við ISO-staðalinn svokallaða. Það segir sig því sjálft hverjir eiga að axla ábyrgð í málinu. Síðan þessi einkennilega krókaleið inn í EES-samninginn. Eins og fram kom í máli hv. þm. Hjálmars Árnasonar virðast Íslendingar vera kaþólskari en páfinn þegar kemur að því að túlka reglurnar á hinu Evrópska efnahagssvæði. Ég hygg að margt væri hér með öðru horfi og svigrúmið meira ef menn legðu á sig þá vinnu að fara almennilega yfir það hvað þarf að gera og hvað þarf ekki að gera innan ramma hins Evrópska efnahagssvæðis.

Hæstv. forseti. Þetta er svolítið skemmtileg umræða að mörgu leyti, sérstaklega fyrir áhugamenn um pólitíska landafræði, að fylgjast með skeytasendingum á milli stjórnarflokkanna og innbyrðis í flokkunum. Hæstv. fjármálaráðherra vísaði réttilega í EES-reglurnar því að EES-samningurinn setur vissulega á okkur ákveðnar hömlur, hömlur sem við mörg hver vöruðum við á sínum tíma þegar við undirgengumst EES-kvaðirnar. Það er nú bara staðreynd að sjónarmið hinnar hagsýnu húsmóður eiga ekki alltaf upp á pallborðið í því samhengi. Þetta eru staðreyndir sem við verðum að horfast í augu við. Hitt er svo annað mál, og það er ámælisvert, ef við höfum ekki hannað þessi útboð með íslenska hagsmuni í huga. Mér heyrist það vera hið rétta í málinu. Það kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda og ég heyrði ekki betur en að hæstv. ráðherra tæki undir það, og hann spyr: Hvers vegna kallar viðeigandi nefnd ekki viðeigandi aðila til fundar við sig? Þá spyr ég: Hverjir eru þeir? Hverjir eru forsvarsmenn Landhelgisgæslunnar sem ráðherrann nefndi réttilega? Ég man ekki betur en að sá maður heiti Björn Bjarnason og sé hæstv. dómsmálaráðherra landsins. Þegar allt kemur til alls þyrftum við kannski að fá þriðju umræðuna og ræða málið við hæstv. dómsmálaráðherra, Björn Bjarnason. Að lokum vil ég minna á þingmál sem við fluttum í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði um aðgerðir til endurreisnar íslenskum skipaiðnaði þar sem við tíundum ýmis atriði sem við teljum mikilvægt að tekið verði á.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu og þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir svörin. Ég vil í fyrsta lagi bregðast við því sem hv. þm. Bjarni Benediktsson sagði áðan. Ég er honum sammála um það að okkur beri að virða reglur og ég legg áherslu á að ég tel ekki að neinar reglur hafi verið brotnar í þessu útboði. Leikreglurnar sem Ríkiskaup settu sér í þessu tiltekna verkefni varða ISO-staðalinn þannig að hann skyldi vega 20% í þessu útboði, vitandi það að íslenskur skipasmíðaiðnaður hefur ekki þennan ISO-staðal til að bera. Til útskýringar endurspeglar umræddur ISO-staðall einungis ákveðin vinnubrögð og verkferla við ákveðin verkefni. Hann segir ekkert til um gæði verksins enda mun Siglingastofnun eða viðkomandi flokkunarfélag þurfa að fylgjast með framvindu verksins í Póllandi á verktímanum. Það er vert að geta þess í þessu samhengi að þó að Slippstöðin á Akureyri hafi ekki umræddan ISO-staðal hefur stöðin verið rómuð fyrir mjög gott verklag í gegnum tíðina og staðist ströngustu alþjóðlegu kröfur um verkstaðla. Sá er akkúrat kjarni málsins, ég tel að hér hafi engar alþjóðlegar EES-reglur verið brotnar, það er einungis spurning um það hvaða kröfur Ríkiskaup gerðu í útboði sínu og þær voru að fyrirtæki hefðu þennan ISO-staðal sem Ríkiskaup vita að íslenskur skipasmíðaiðnaður hefur ekki. Ég legg áherslu á að mér er fullkunnugt um að hæstv. fjármálaráðherra hafði enga beina aðkomu að þessu máli. Ég spyr hins vegar hv. þingmenn: Hvert á maður að beina fyrirspurnum sínum hér ef ekki til yfirmanns viðkomandi stofnunar?

Herra forseti. Það er kannski ekki miklu við þetta mál að bæta. Auðvitað er eins og ég sagði áðan mjög miður að þetta útboð skyldi hafa farið á þann veg sem það gerði. Það er rétt sem menn hafa sagt hér, engar reglur voru brotnar í þessu máli. Það var farið í einu og öllu eftir útboðsreglunum sem hér gilda og þarna var byggt upp ákveðið valmódel, sem svo er kallað, þar sem verðinu er gefið ákveðið vægi, ISO-vottuninni er gefið ákveðið vægi, 20%, og síðan líka reynslu af sambærilegum verkum, 10%. Vegið saman er niðurstaðan sú að pólska stöðin fær langhæsta einkunn og reyndar það háa að jafnvel þó að ISO-vottuninni væri sleppt væri niðurstaðan sú sama. Þar munar þeim milljónum í verðinu sjálfu sem menn hafa gert að umtalsefni. Ég tel rétt að fá þau atriði upplýst sem ég gat um í fyrri ræðu minni upp á framtíðina að gera. Það verður ekki snúið til baka í þessu máli, það er búið að gera bindandi samning og honum verður ekki rift nema gegn greiðslu hárra skaðabóta. Það liggur alveg fyrir. Upp á framtíðina að gera er nauðsynlegt að við komumst til botns í því hvort við erum kaþólskari en páfinn, eins og hv. þm. Hjálmar Árnason orðaði það, hvort við nýtum okkur ekki allt það svigrúm sem reglurnar gefa í þágu okkar eigin atvinnuvega og hvort við setjum óþarfakvaðir á okkar eigin fyrirtæki sem aðrar þjóðir gera ekki. Þar er auðvitað stærsta málið þessi ISO-vottun og ef í ljós kemur að sú krafa er ómálefnaleg með einhverjum hætti, eins og hæstv. dómsmálaráðherra sagði hér um daginn, eiga menn auðvitað ákveðinn kærurétt sem þeir geta nýtt sér en sem ekki hefur komið fram að menn hyggist gera. Þannig stendur nú þetta, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa sem lagt er fram af allsherjarnefnd. Ég leyfi mér að vísa til þskj. 950 um efnisatriði frumvarpsins en hér er um það að ræða að með bráðabirgðaákvæði verði bætt við lögin sérstöku gildistökuákvæði sem varði þá aðila sem hafa nú þegar skráð sig á námskeið til löggildingar sem fasteignasalar. Þannig háttar til að lögin sem sett voru á Alþingi á síðasta ári hafa gildistöku gagnvart þessum aðilum 1. apríl en þeir hafa frá því að lögin voru sett ekki haft svigrúm til að uppfylla ný skilyrði laganna sem eigendur að fasteignasölum. Þess vegna er nauðsynlegt að þingið setji þau lög sem hér er gerð tillaga um í frumvarpinu og veiti þeim aðilum sem þegar hafa skráð sig á námskeiðið og með því gert það sem í þeirra valdi stendur til að standa undir nýjum skilyrðum laganna kleift að uppfylla skilyrðin áður en lögin taka að fullu gildi gagnvart þeim. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð en er tilbúinn til þess að eiga orðaskipti við menn ef frekari skýringa á málinu er þörf. Ég tel þó að það sé tiltölulega einfalt og auðskilið. Ég mælist til að málið fari ekki til nefndarinnar þar sem það stafar frá henni.