Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram svo hljóðandi fsp. til sjútvrh. á þskj. 336: „Hvað líður framkvæmd þál. frá 1977 um könnun á því, hvernig koma megi við fullnýtingu lifrar og hrogna úr fiskafla landsmanna?“ Á sínum tíma var þál. samþ. á Alþ., 15. mars 1977, og hljóðaði þannig, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj., að hún hlutist til um að gerð verði hið fyrsta könnun á því, hvernig koma megi við fullnýtingu lifrar og hrogna úr fiskafla landsmanna.“ Að flutningi þessarar till. stóðu á sínum tíma sú er hér talar og Jón heitinn Árnason á Akranesi, sem sýndi þessum málum jafnan mikinn áhuga. Ég vil - með leyfi forseta - vitna í grg. með till., en þar segir m. a., með leyfi forseta: „Vísindamenn okkar á sviði fiskirannsókna og stjórnvöld eru því á einu máli um að nauðsyn beri til að beina sókninni meir að nýjum fisktegundum og draga þannig úr áframhaldandi ofveiði þorsksins. Jafnframt verður það æ ljósara, að okkur ber í senn efnahagsleg nauðsyn og siðferðileg skylda til að nýta öll verðmæti sjávaraflans svo vel sem kostur er, en í því tilliti er því miður víða pottur brotinn.“ Það kemur fram í grg. þessarar till., að árið áður, á árinu 1976, var áætlað að hent væri lifur úr fiskafla Íslendinga fyrir verðmæti sem næmu 250 millj. kr. Nú er áætlað að hér sé ekki um að tefla 250 millj., heldur næstum því 1 milljarð. Þetta er ljót saga og þess vegna er það að vonum að spurt sé um hvort stjórnvöld hafi staðið við það, sem heitið var á Alþ. með samþykkt þessarar till., að leita leiða til að örva sjómenn sérstaklega til að hirða lifrina og færa hana að landi þannig að hún gæti orðið fullnýtt. Það hefur margt orðið til þess að sú óheillaþróun hefur átt sér stað að hætt var að hirða lifur úr þorskinum okkar. Hér áður fyrr var öll lifur hirt á gömlu togurunum, en með tilkomu skuttogaraflotans er það hverfandi lítið sem hirt er. Það munu nú vera örfáir togarar, að ég hygg, þar sem lifrin er hirt. Það er ýmislegt sem skýrir þessa tregðu sjómannanna. Mjög erfitt er að færa lifrina ferska til lands. Hún er viðkvæmt hráefni. Þó hafa verið fundin upp tæki til að koma með hana það ferska að landi að nýta mætti hana til vinnslu. Á sama tíma og við fleygjum lifrinni okkar í sjóinn fer eftirspurn á erlendum mörkuðum stöðugt vaxandi og það eru fjölmargir ónýttir möguleikar, ekki aðeins í lýsisbræðslu, heldur einnig í lýsisherslu, sem á síðustu árum hefur þótt mjög vænleg atvinnugrein ef lifrarhirðingunni væri sinnt. Lifrarverð hefur stórhækkað upp á síðkastið. Það hækkaði um hvorki meira né minna en 73% á s. 1. ári, úr 44 kr. í 76 kr. Þeir, sem hafa verið að basla við nýtingu lifrar, og þar má fyrst og fremst til nefna verksmiðju Haralds Böðvarssonar á Akranesi, standa uppi ráðalausir vegna hráefnisskorts. Pétur Pétursson forstjóri Lýsis hf. segir í blaðaviðtali, að við látum hér stóra möguleika ónýtta. Hann bendir m. a. á loðnulýsi, en nú er loðnulýsi yfirleitt flutt út óunnið. Með lýsisherslu, sem ég drap á áðan, væri hægt að auka verðmæti loðnulifrarinnar stórkostlega. Hann segir hér, með leyfi forseta, - hér vitna ég í ágætt sérrrit Þjóðviljans í marsmánuði s. l. um fiskvinnslu, en þar segir Pétur Pétursson, með leyfi forseta: „Sé gert ráð fyrir, að 25 þús. tonn af því loðnulýsi, sem nú er selt óunnið út, væri hert og síðan selt út, fengjust fyrir það um 5 milljarðar kr. Fyrir lýsið óunnið fást aðeins tæplega 3.2 milljarðar. Verð á hertu lýsi á síðasta ári var um 200 kr. fob-verð, en á óunnu loðnulýsi 127 kr. Útlendingar, að sögn þessara manna, sem eru að fást við útflutning og vinnslu þessara sjávarverðmæta, segja að útlendingar, kaupendur lýsisafurða, séu hissa á því hve standi á þessari hráefnisöflun Íslendinga, sem þó ættu sem ein mesta fiskveiðiþjóð heimsins að hafa aðstæður og áhuga til þess að sinna þessu meir.“ Ég vona að hæstv. sjútvrh. gefi okkur svör sem gefi tilefni til bjartsýni.



Herra forseti. Ég hef að beiðni fyrirspyrjanda og með tilliti til þess, sem fram kemur í fsp., óskað eftir því í sjútvrn. að aflað yrði upplýsinga um þróun þessara mála og kynnt mér þau nokkuð. Í fáum orðum sagt er það skoðun þeirra manna, sem um þessi mál hafa fjallað, að nýting hrogna hafi farið jafnt og þétt batnandi og megi telja að nýting hrogna sé e. t. v. viðunandi nú. En ég vek athygli á því að við nýtingu hrogna eins og nýtingu lifrar, sem er töluvert stærra vandamál, er árangur mjög háður því hvernig hinum ýmsu sölustofnunum tekst að koma þessari vöru á markað fyrir það verð sem krafist er hér innanlands, og er þetta öllum að sjálfsögðu ljóst. Því hefur í þessu sambandi verið haft samstarf við sölustofnanir. Einnig hafa verið til kvaddir aðilar eins og Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins. Svarið viðvíkjandi hrognunum er sem sagt þetta, að nýting hafi færst í viðunandi horf og sé að mati þeirra, sem að þessari úttekt hafa unnið, ekki ástæða til sérstakra aðgerða eins og nú er. Hins vegar verður að segjast eins og er, að miklu erfiðar hefur gengið með nýtingu á lifur úr þorski, ýsu og ufsa og þar hefur þróun verið mjög öfug allt frá árinu 1960. Segja má að nýting tilfallandi lifrar úr þorskfiskum hafi farið versnandi allt fram til ársins 1979. Í ársbyrjun 1979 er talið að um 55% þorsklifrar úr heildarafla hafi verið fleygt. Á árinu 1979 mun þessi hundraðshluti hafa lækkað nokkuð vegna aðgerða og þróunar sem aukið hafa áhuga manna á að nýta þorsklifrina. Ætla ég að rekja nokkru nánar hvernig sú þróun hefur verið. Samkvæmt þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, er ætlað að á svæðinu frá Hornafirði vestur um til Ísafjarðar muni lifur úr þorskafla, sem færður er að landi óslægður, almennt vera fullnýtt. Á það fyrst og fremst við um vetrarafla. Á sumrin og haustin er nýtingin verri, þar sem aðgerð fer þá fram á sjó úti og innvolsi er þá almennt fleygt. Undantekning er þó í Vestmannaeyjum, þar sem verulegur árangur hefur náðst með nýtingu sumar- og haustlifrar. Á svæðinu Ísafjörður norður og austur um til Hornafjarðar er nýting lifrar verri en á Suður- og Vesturlandi, enda hlutfall aflans, sem landað er óslægðum, miklum mun lægra og því óhægara um bræðslu í landi. Eins og ég hef áður nefnt er mestu magni lifrar fleygt úr fiski sem gert er að úti á rúmsjó, og munar þar mestu um skuttogarana, eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda. Fyrir þremur árum var talið að einungis 3–4 togarar hirtu lifur að einhverju marki. Þessi tala er nú komin í 10–12 skip. Talið er að um þriðjungur minni skuttogaranna hafi upphaflega verið útbúinn til að hirða lifur í tanka, en sumum þessara skipa mun hafa verið breytt þannig að lifrartankarnir hafa verið numdir brott til að auka lestarrými. Engu að síður hefur reynslan sýnt að allir togarar geta hirt lifrina með notkun fiskkassa ef tankar eru ekki fyrir hendi. Ástæða þessarar óheillavænlegu þróunar á nýtingu þorsklifrarinnar er fyrst og fremst hlutfallslega lækkandi verðlag þorskalýsis á erlendum mörkuðum. Eftir seinni heimsstyrjöldina komu í auknum mæli á markað A- og D-vítamín sem framleidd voru af manna höndum og fór verðið stöðugt lækkandi eftir því sem tækninni fór fram. Við þetta missti þorskalýsið mikið af hefðbundnum mörkuðum sem meðala- og fóðurlýsi. Samkeppni við Norðmenn, Breta og Þjóðverja harðnaði stöðugt og verð féll á heimsmarkaðnum. Áhrif þessa hlutu að koma fram í lifrarverðinu, sem fór hlutfallslega lækkandi allt fram til ársins 1979. Á árinu 1979 snerist þessi þróun við og mun lifrarverð hafa hækkað um 70% milli áranna 1978 og 1979. Hefur verðlagsþróunin þegar haft áhrif til aukinnar nýtingar, þar sem aukning framleiðslu þorskalýsis 1979 er verulega meiri en aukning í þorskafla. Þessu má telja að valdi fyrst og fremst þrennt: 1. Minnkað framboð þorskalýsis á heimsmarkaði. Bretland og Þýskaland eru nú nettóinnflytjendur og kaupa verulegt magn lýsis frá Íslandi í stað þess að keppa við Íslendinga um markaði. Norðmenn hirða nú einungis um 30–40% þorskalifrarinnar með tilsvarandi samdrætti í framboði og Færeyingar fleygja allri þorskalifur. 2. Læknisfræðilegar rannsóknir hafa sýnt að þorskalýsi hefur læknisfræðilegt gildi á öðrum sviðum en áður var vitað, t. d. í sambandi við „coronari thrombosis“ o. fl., sem aukið hefur verulega á eftirspurn eftir þorskalýsi. 3. Sjútvrn. hefur í samvinnu við þorskalýsisiðnaðinn gert ráðstafanir til að auka útflutning á meðalalýsi, sem er verðmætasta framleiðsla þorskalýsis. Höfðu þessar ráðstafanir áhrif til aukningar útflutnings um tæp 24% milli áranna 1978 og 1979 og er áætlað að aukningin verði um 90% í árslok 1980 miðað við 1978. Slík fullvinnsla lýsisins leiðir til hærra verðs og gerir mögulegt að greiða hærra verð fyrir hráefnið. Standa vonir til að þessi þróun í vinnslu- og markaðsmálum leiði til hærra lifrarverðs, en það er undirstaða þess að bæta megi nýtingu þeirrar lifrar sem til fellur við þorskveiðar hérlendis. Svo mörg eru þau orð sem tekin hafa verið saman í þessu sambandi. Ég vil taka undir það, sem kom fram í framsögu hv. fyrirspyrjanda, að um mikil verðmæti er að ræða og illt til þess að vita að þeim skuli í miklum mæli fleygt í hafið. En vitanlega er staðreyndin sú, eins og um aðra slíka hluti, að verðið verður að vera nægilega gott til að greiða þann kostnað sem verður af því að hirða þessi gæði. Þarna hefur heldur horft til betri vegar upp á síðkastið. M. a. hefur sjútvrn. og þær stofnanir, sem undir það heyra, beitt sér fyrir því, en ég hygg þó að árangur sé fyrst og fremst undir því kominn að hærra markaðsverð fáist. - Eins og ég sagði hefur heldur horft til betri vegar og við skulum vona að sú þróun haldi áfram.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin. Það kom mikill fróðleikur fram í því, sem hann hafði hér fram að færa, og kom mér raunar fæst á óvart. Eftir situr sú staðreynd, að við gerum okkur seka um að henda fyrir milljarða kr. kostafæðu á fiskiskipum okkar á meðan milljónir manna um heim allan svelta og farast úr hungri. Þetta er náttúrlega óhæfa hvað sem Færeyingar gera og Norðmenn. Hún er alveg jafnmikið til vansa fyrir okkur fyrir því. Mér fannst ekki koma nógu ljóst fram í svari hæstv. ráðh. hvað hefði verið gert af hálfu sjútvrn. til að stuðla að fullnýtingu lifrar og hrogna. Ég heyrði ávæning af því að skipuð hefði verið nefnd þegar á árinu 1977 á vegum ráðuneytisins til að kanna þetta og sú nefnd hefði skilað áliti í desember það sama ár. En síðan hefur ekkert meira um það heyrst. Ég vonaði að upplýsingar um þetta kæmu fram hjá hæstv. ráðh. nú, en ég saknaði þess að þær komu ekki fram. Ég vil aðeins benda á að þeim mönnum, sem fást við iðnað af þessu tagi, sem lýtur að fullnýtingu lifrar og hrogna, finnst að stjórnvöld gætu örvað þá m. a. með því að íþyngja þeim ekki með söluskattsheimtu af ýmsum aukaefnum sem þarf að flytja inn til fullnýtingar lifrarinnar og á ég þar sérstaklega við lýsishersluna. Það hefur í vaxandi mæli verið létt undir með atvinnuvegum með því að létta á söluskattsheimtu af innfluttum vörum, sem til þarf að framleiðslan geti farið fram. Þarna tel ég að ein leið fyrir stjórnvöld væri fyrir hendi til að örva þennan þátt í fiskiðnaði okkar. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðh. um það frekar, hvort hann geti upplýst mig um hver var niðurstaða nefndarinnar sem skipuð var vorið 1977. Upplýsingar um hana hef ég úr sjútvrn., en hef ekkert heyrt frekar um störf hennar eða niðurstöður.



Herra forseti. Ég vil taka undir það með hv. fyrirspyrjanda hve mikið stórmál hér er á ferðinni. Það er auðvitað ljóst að það þarf að tryggja með einhverjum hætti að sjómenn fáist til að hirða þessi dýrmætu hráefni. Ég veit að til þess þarf átak og það þarf vissar breytingar, en það átak og þær breytingar þurfa að koma fram. Það þarf einnig að skipuleggja betur af stjórnvalda hálfu aðgerðir til nýtingar á þessu hráefni. Í sambandi við það vildi ég minnast á það, vegna þess að það snertir mig beint í tengslum við þetta mál, að í minni heimabyggð, Reyðarfirði, eru núna uppi áætlanir um hvernig þar megi koma á einhvers konar nýtingu hráefna af þessu tagi, reisa lýsishersluverksmiðju eða eitthvað í þá áttina og gera fleira í tengslum þar við. Það verður sannarlega fróðlegt að fylgjast með því, hvernig viðbrögð verða við þessari málaleitan og þeirri athugun sem þar fer fram á því hver hagkvæmni þar er að. Ég tel að þar sé vel að verki staðið og ekki í neinu rasað um ráð fram, en þar vilja menn reyna til hins ýtrasta að átta sig á því, hvort fyrir þessu sé grundvöllur. En mér er ljóst að þungur verður róðurinn, ef ekki verður frekar að gert en þegar er í þessum málum, og vonlítið að þessi verksmiðja eða annar iðnaður í tengslum við nýtingu hráefnanna þróist nema með enn frekara átaki í þessum efnum.



Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki nákvæmlega niðurstöðu nefndarinnar, enda er ljóst að viðhorf eru sem betur fer orðin töluvert önnur en þegar nefndin skilaði áliti og því ástæða til að vinna svarið upp að nýju. Það, sem ég las áðan, var unnið af mönnum sem voru í þessu einmitt þá og mönnum sem fróðastir eru um nýtingu á lifur. Eins og kom fram í því sem ég sagði áðan varð veruleg breyting á frá 1978 til 1979 af því að markaðurinn batnaði vegna nýrra sölumöguleika sem komið hafa í ljós á lifur, en mér skilst og reyndar veit, að á árunum 1977–1978 hafi ástandið verið þannig að það, sem fékkst fyrir lifrina, borgaði ekki vinnulaunin við að hirða hana. Ég verð að viðurkenna að ég kann ekki örugg ráð til að fá menn til að leggja á sig slíka vinnu, þó að þarna sé um veruleg verðmæti að ræða, þó að ég taki undir það með hv. fyrirspyrjanda að æskilegt er að lifrin sé hirt þótt lágt verð fáist. Menn verða að athuga að frá því að lifur var í góðu verði fyrr á árum og fram til 1976–1977 verður hlutfallslegt verðfall á lifur og afurðum úr lifur sem er mörg hundraðfalt. Lifur hefði átt að hækka margfalt í verði miðað við almenna verðlagsþróun, en það eru gerviefnin sem kippa grundvellinum undan. Og því miður hafa margar tilraunir á þessum árum hér til til að nýta lifur, sjóða hana niður og á annan máta koma henni á markað, reynst árangurslausar af þessum ástæðum. Sem betur fer skilst mér að sá vonleysisandi, sem var í mönnum þá, hafi nokkur breyst og nú horfi til betri vegar. Ráðuneytið hefur óskað eftir því við Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, að þar verði jafnt og þétt unnið að því að benda á betri leiðir til að nýta lifur. Eins og kom fram í svari mínu áðan hefur ráðuneytið beitt sér fyrir markaðsátaki með sölu á þorskalýsi og kom fram í svarinu að það er talið hafa leitt til nokkurs árangurs. Þessu verður vitanlega haldið áfram, en ég undirstrika það sem ég sagði áðan, að að mati þeirra manna, sem í þessu vinna og eru fyrir þeim samtökum sem þarna standa að baki, er grundvöllurinn algjörlega sá að betra markaðsverð fáist erlendis. Þeir telja það vera nauðsynlegt til að þessi þróun snúi við. Þó að ég vilji ekki mæla með því að við tökum Færeyinga okkur til fyrirmyndar að þessu leyti, alls ekki, eru þeir þó þekktir fyrir góða nýtingu og við gætum ákaflega margt af þeim lært. Og þegar ég spurði hvernig stæði á því, að þeir nýttu ekki lifrina, var svarið það, að þeir teldu það ekki borga sig. Það finnst mér þó vera vísbending um að þarna sé um erfitt verkefni að ræða. En ég vil taka undir það, bæði hjá fyrirspyrjanda og hv. þm. Helga Seljan, að vitanlega ber að vinna markvisst að því, að nýta þessi miklu verðmæti.



Herra forseti. Á þskj. 322 hef ég leyft mér að bera fram fsp. til fjmrh., sem heitir: um ríkissjóð og fyrirtækið Olíumöl. Með leyfi hæstv. forseta er fsp. svo hljóðandi: „Hvernig hyggst hæstv. fjmrh. framfylgja samþykkt meiri hl. Alþingis frá því við 3. umr. fjárlaga varðandi fyrirtækið Olíumöl? Nú er því við þessa fsp. að bæta, að í þingflokki Alþfl. höfum við fengið upplýsingar um það eftir að fsp. var fram borin, að hinn 10. apríl s. 1. hefði hæstv. fjmrh. skrifað fjvn. bréf þar sem segir, með leyfi forseta: „Samkv. ákvæðum í 6. gr. fjárlaga fyrir árið 1980, lið 3.7, er fjmrh. heimilt að breyta kröfum ríkissjóðs á hendur Olíumöl hf. í hlutafé að fengnu samþykki fjvn. Alþingis. Hér með er óskað samþykkis fjvn. á því að ofangreind heimild verði notuð.“ Í þessu ívitnaða bréfi sýnist raunar hæstv. fjmrh. hafa þegar gert upp hug sinn um að fara fram á það við fjvn. að hún veiti umbeðið leyfi. Ég er raunar á því, að við 3. umr. fjárlaga hafi Alþ. gert afar skrýtna samþykkt þegar valdið til að fjalla um þetta mál var framselt meiri hl. fjvn., sem kann að telja fimm menn, svo og fjmrh., eða sex mönnum alls. Það er alrangt, sem fram hefur komið um þetta, að málið snúist einvörðungu um þær 300 millj. sem nema vangoldnum söluskatti og að breyta þeim vangoldna söluskatti í hlutabréfakaup ríkisins. Það hefur verið upplýst að tap þessa fyrirtækis muni nema u. þ. b. 2 milljörðum kr. eða jafnvel rétt rúmlega það, og það er alveg augljóst að ef ríkisvaldið fer að setja puttana í þennan vonda rekstur, í þennan taprekstur, er verið að leggja á herðar skattgreiðenda upphæðir sem væntanlega munu fara nærri 2 milljörðum kr. Verður raunar ekki séð hvaða tilgangi slík tilfæring þjónar. Vegna þess að hér hefur verið lesið bréf, sem ég vissi ekki um fyrr en eftir að fsp. var borin fram, þar sem ljóst er að hæstv. fjmrh. sem slíkur hefur þegar gert upp sinn hug, væri raunar æskilegt að talsmenn þingflokkanna segðu hug sinn í þessu máli: Getur verið að hin vanhugsaða samþykkt Alþ. verði til þess að 2 milljarðar kr. eða því sem næst verði færðir inn í þennan taprekstur? Það eru falskar forsendur, sem gefnar hafa verið í umræðum um þetta mál, að verði þetta ekki gert muni það hægja á framkvæmdum t. d. víða úti um land í sumar. Það er ekkert í þessu máli sem slíkt þarf að hafa í för með sér, ég held að hér sé um fullkomna rökleysu að ræða, heldur er hér verið að halda áfram þeim vonda sið, sem því miður hefur um of verið einkennandi á hagkerfi okkar, að þjóðnýta tapið, að taka illa rekið tapfyrirtæki, þar sem jafnvel margir af hefðarmönnum þjóðarinnar standa framarlega, og velta því tapi yfir á skattgreiðendur. Ég hef raunar neitað að trúa því fyrr en ég heyri það af munni hæstv. fjmrh. sjálfs að hann sé búinn að taka á sínar herðar ábyrgðina, sem hann sannarlega hefur vald til eftir samþykkt Alþ., að hann fyrir sína parta ætli að ganga þessu samtryggingarkerfi á hönd, svo sem nú kann að standa fyrir dyrum. Það er svo annar handleggur þessa máls og alveg furðulegt að stjórnmálaflokkur einkaframtaksins í landinu skuli taka þátt í því að vilja - sem mér skilst að sé - þjóðnýta þetta tap með þeim hætti sem hér er verið að leggja til. En sem sagt, herra forseti, fsp. er til hæstv. fjmrh. og svo sem hún kemur fram á þskj. 322.



Herra forseti. Í 6. gr. fjárlaga lið 3.7 er heimild veitt fjmrh. til að breyta kröfum ríkissjóðs á hendur Olíumalar hf. í hlutafé að fengnu samþykki fjvn. Alþingis. Í þessu sambandi er rétt að geta þess strax, að þegar orðalag á heimildargreininni var ákveðið með þessum hætti var það þannig hugsað af hálfu þingflokkanna og ríkisstj. að fjvn. væri falið að gera sérstaka úttekt á fjárreiðum þessa fyrirtækis og lífsmöguleikum þess og að undangenginni þeirri úttekt yrðu ákvarðanir teknar. Það er því mesti misskilningur, sem fram kom í máli hv. þm. Vilmundar Gylfasonar áðan, að með því að rita fjvn. bréf það sem hann nefndi hafi ég gert endanlega upp hug minn í þessu efni og tekið ákvörðun um að nota þessa heimild. Svo er ekki. Þetta bréf er nánast formsatriði og til þess ætlað að fela fjvn. með formlegum hætti að inna það verk af hendi sem áður hafði verið gert samkomulag um að hún innti af henni, þ. e. að hún tæki sér fyrir hendur að gera úttekt á fjárreiðum og forsögu þessa fyrirtækis. Það var rætt um það, fljótlega eftir að fjárlög höfðu verið samþ., í samtali mínu og formanns fjvn., að n. liti svo á að til þess að hún gæti hafið þessa úttekt þyrfti hún að fá bréf þessa efnis. Ég ákvað því að skrifa n. þetta bréf til þess að hún gæti látið úttekt fara fram og að úttekin gæti hafist þegar í stað. Ég held að það fari ekkert milli mála að hér er á ferðinni mjög flókið mál, margþætt og erfitt, og ég held að það hafi komið berlega fram í þeirri rannsókn, sem fjvn. hefur beitt sér fyrir, að það eru margar hliðar á þessu máli og alls ekki neitt einsýnt hvernig á því skuli tekið. Ég held að það sé margt sem bendir til þess að þrátt fyrir þá athugun, sem fram hefur farið á vegum fjvn., sé ekki fullvíst að öll kurl séu til grafar komin. Ég hef í því sambandi talið ástæðu til að rita Seðlabanka Íslands bréf og óska sérstaklega eftir að Seðlabankinn legði fram öll þau gögn í þessu máli sem tiltæk væru hjá þeirri stofnun og úttekt yrði gerð á fjármálalegum viðskiptum þessa fyrirtækis við bankakerfið. Ég á von á að skýrsla um þetta efni frá Seðlabankanum berist fjmrn. innan ekki of langs tíma. Það eru því alveg hreinar línur að ég mun ekki gera upp hug minn í þessu máli fyrr en í fyrsta lagi að fyrir liggur skýrsla frá fjvn. um rannsókn hennar á málinu, úttekt hennar á málinu, og í öðru lagi ekki fyrr en borist hefur grg. frá Seðlabankanum um þau atriði sem ég hef beðið Seðlabankann að athuga sérstaklega. Ég get því alls ekki svarað þeirri fsp. sem fram er borin hér og er á þessa leið: „Hvernig hyggst hæstv. fjmrh. framfylgja samþykkt meiri hl. Alþ. frá því við 3. umr. fjárlaga varðandi fyrirtækið Olíumöl?“ - Ég get ekki svarað þessari fsp. fyrr en ég hef fengið gögn í hendur sem ég get byggt svör mín á. Bréfið, sem sent var fjvn., er frá mínu sjónarmiði séð einungis formleg afgreiðsla málsins í hendur fjvn. til að gera henni kleift að hefja þá úttekt sem gert var ráð fyrir að fjvn. beitti sér fyrir, enda þótt það sé ekki sérstaklega tekið fram í heimildagr. í fjárlögunum. Það var og er á vitorði allra, sem um þessi mál fjölluðu, áður en heimildin var sett inn í fjárlögin, að gert var ráð fyrir að fjvn. beitti sér fyrir úttekt af þessu tagi. Ég vænti þess fastlega að hv. fyrirspyrjandi, sem greinilega hefur ekki vitað um þennan þátt málsins, geri ekki tilraun til að snúa þessu bréfi upp í það að heita efnisleg ákvörðun af minni hálfu því svo er alls ekki.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að leggja hér inn orð. Ég skil mætavel fsp. hv. þm. Vilmundar Gylfasonar. Hér er augljóslega á ferðinni mesta vandræðamál, eitt af mörgum slíkum. Það er auðvitað alveg ljóst að á þessu fyrirtæki hefur verið fullkomin óstjórn um árabil og óeðlileg fjárfesting að öllu leyti miðað við að aldrei lá fyrir að þessu fyrirtæki væru tryggð næg verkefni í samræmi við þá fjárfestingu sem fyrirtækið hafði stofnað til. Það sem verra er, er að eftir þá heimild, sem hér hefur verið samþykkt við afgreiðslu fjárlaga bæði af mér og öðrum, liggur jafnframt fyrir að ekki verða næg verkefni handa þessu fyrirtæki. Þannig er augljóslega um að ræða að það verður að gefa með þessu fyrirtæki milljónir og hundruð milljóna á næstu árum með sama rekstrarformi. Það hljómar auðvitað hjákátlega að nú er verið að tala um að gera úttekt á þessu fyrirtæki. Það er búið að vera vitað töluvert lengi að fyrirtækið var á hvínandi kúpunni og maður hlýtur að undrast af hverju þessi úttekt hefur ekki verið gerð fyrir löngu. Það liggur alveg ljóst fyrir líka, að við vítum nánast ekkert um ástand fyrirtækisins annað en að það skuldar núna hátt í 2 milljarða. Og það er ekki að undra þó að þm. vilji doka við og fá að vita dálítið meira um fyrirtækið áður en farið er að hella í það peningum. Þá kynni einhver að spyrja hvers vegna þetta fyrirtæki er bara ekki gert gjaldþrota og sveitarfélögin og ríkið taki sig þá frekar saman um að bjóða í það og reyni síðan að reka það á einhvern annan hátt. En þetta er svo sem ekkert ný bóla, að fyrirtæki, sem rekið er meira og minna fyrir almannafé, eftirlitslaust að mestu, kemst á það stig að geta sett Alþingi Íslendinga upp við vegg og sagt: Ef þið bjargið okkur ekki verða engir vegir lagðir á Íslandi í sumar eða engin olíumöl borin á vegi landsins. - Það er fyrir neðan allar hellur að svona lagað skuli geta gerst, því að auðvitað er ekki hægt að tala um þetta fyrirtæki öðruvísi en sem raunverulega opinbert fyrirtæki, þó að einkaaðilar kunni að eiga 8 eða 9% í því. Þess er skemmst að minnast að ekki alls fyrir löngu var stórt verktakafyrirtæki hér í bæ líka á hausnum og fékk reyndar að fara á hausinn, en það varð til þess að umfangsmiklar framkvæmdir í opinberum íbúðarbyggingum, verkamannabústöðum, drógust á langinn. Þetta er auðvitað alveg orðið óþolandi, að fyrirtæki, sem hefur meira og minna, eins og þetta fyrirtæki, einokun á opinberum framkvæmdum, skuli vera látið komast á það stig að þær sömu opinberu framkvæmdir séu í voða. Þessu hljótum við auðvitað að mótmæla og ég vil taka undir það hér að farið verði vandlega ofan í það mál, hvort nokkurt vit er í að halda þessu fyrirtæki gangandi í núverandi formi.



Herra forseti. Ég verð að segja að það kemur mér svolítið á óvart hvaða stefnu þessi umr. er að taka. Fjvn. hefur fjallað um þetta mál á mörgum fundum. Hún hefur gert það að eigin frumkvæði, ekki vegna þess að hæstv. fjmrh. óskaði eftir neins konar úttekt eða rannsókn, heldur hefur fjvn. skoðað þetta mál að eigin frumkvæði. Ég vek athygli á því, að það fyrirtæki, sem hér er um að ræða, er einkafyrirtæki, hlutafélag, og fjvn. getur óskað upplýsinga, en hún hefur ekkert vald til að krefjast eða heimta upplýsingar og hún hefur kannske á þessu stigi fremur litla aðstöðu til að sannreyna hversu sannar þær upplýsingar eru sem fyrir n. eru lagðar. Ég hygg að allir fjárveitinganefndarmenn muni geta tekið undir að þetta mál er flóknara, margþættara og á því fleiri fletir en við blasa við fyrstu sýn og kannske málið allt ekki eins fallegt og menn héldu við fyrstu skoðun. En vegna ummæla hæstv. fjmrh. áðan og út af því bréfi, sem hann skrifaði fjvn. 10. apríl s. l. vil ég aðeins segja þetta: Hæstv. ráðh. viðhafði þau orð að hann hefði ekki gert upp hug sinn í þessu máli. En ég verð að segja að ég veit ekki hvernig hægt er að lesa bréf hans öðruvísi en að skilja það svo, að hann hafi þegar gert upp hug sinn í málinu. Þess vegna ætla ég, með leyfi forseta, að lesa það sem stendur í þessu bréfi. „Til fjvn. Alþingis. Alþingi, 10. apríl 1980. Samkvæmt ákvæðum í 6. gr. fjárlaga fyrir árið 1980, lið 3.7, er fjmrh. heimilt að breyta kröfum ríkissjóðs á hendur Olíumöl hf. í hlutafé að fengnu samþykki fjvn. Alþingis. Hér með er óskað samþykkis fjvn. á því að ofangreind heimild verði notuð. Hjálagt sendir ráðuneytið minnisblað um fjárhagsstöðu Olíumalar hf. o. fl., dags. 25. mars 1980, og grg. um fjármálastöðu Olíumalar hf., dags. 2. október 1979.“ Undir þetta skrifar Ragnar Arnalds. Ég fæ ekki skilið þetta bréf öðruvísi og ég sé ekki hvernig hægt er að skilja þetta bréf öðruvísi en að hæstv. ráðh. hafi þegar gert upp hug sinn til málsins. En það get ég sagt á þessari stundu, að það hefur fjvn. ekki gert enn þá, og eigi að láta fara fram þá ítarlegu rannsókn, sem fjmrh. ræddi um áðan, held ég að það sé margra mánaða verk. Mér finnst í rauninni sjálfsagt að slík rannsókn eigi sér stað, en fjvn. hefur ekki starfslið eða starfsaðstöðu til að framkvæma þá rannsókn eins og gera þyrfti.



Herra forseti. Ég vil taka það fram til upplýsinga, að þegar hafa verið gerðar allmiklar úttektir á hag Olíumalar hf. og framtíðarrekstrarmöguleikum fyrirtækisins, þannig að ekki er rétt að það hafi þurft að biðja fjvn. um sérstaka athugun á því máli vegna þess að gögn um það hafi ekki verið til. Slík gögn eru til og athugun var gerð áður en Alþ. samþykkti þá heimild í fjárlögum sem um var rætt. Ég gat þess í grg. fyrir atkv. mínu og í umr. um fjárlögin og þetta tiltekna mál að slík gögn lægju fyrir og ef þm. hefðu áhuga á að kynna sér þau væri ég sannfærður um að hæstv. fjmrh. mundi beita sér fyrir því að þm. fengju þessi gögn. Ég vil minna á að í þeirri heimild, sem Alþ. veitir, heimilar Alþ. hæstv. fjmrh. að breyta söluskattsskuld fyrirtækisins við ríkissjóð í hlutafé að fengnu samþykki fjvn. Hæstv. fjmrh. óskar síðan eftir því í bréfi til fjvn., ekki að hún rannsaki málið, hann minnist ekki einu orði á það, heldur að hún veiti sér þessa heimild. Láta menn sér það til hugar koma að hæstv. ráðh. óski eftir því að fá heimildina frá fjvn. ef hann hefur ekki gert upp hug sinn til málsins? Það er bókstaflega rangt að hæstv. ráðh. hafi beðið fjvn. um að rannsaka þetta mál. Það er ekki minnst á það einu orði, heldur óskar hæstv. ráðh. eftir því að sér verði veitt heimild til að ganga frá málinu. Það er furðulegt að óska eftir slíkri heimild ef maður hefur ekki gert upp hug sinn. Þá er ekki tímabært að óska eftir heimildinni. En það er ekki nýtt að menn hafi við nánari athugun breytt um skoðun á því hvað gera eigi til að hægt verði áfram að leggja varanlegt slitlag á götur og vegi hér á Íslandi án þess að þetta fyrirtæki þurfi að flosna upp. Ég minni á að Framkvæmdastofnun ríkisins fékk á sínum tíma tvö bréf frá hæstv. þáv. ríkisstj., undirrituð af forsrh., fyrst um að Framkvæmdastofnunin beitti sér fyrir tilteknum aðgerðum og fjárútvegun til lausnar málinu, en síðar, þegar hæstv. ríkisstj. hafði fjallað betur um málið og kynnt sér það betur, snerist henni hugur. Ég held að sama hafi komið fyrir hæstv. fjmrh. núna. Hann er að reyna að krafla sig með einhverjum hætti út úr þessu máli vegna þess að að fengnum nýjum upplýsingum hefur hæstv. ráðh. snúist hugur. Þetta á hann að segja afdráttar- og umbúðalaust, en vera ekki að reyna að fela hina raunverulegu ástæðu með svo ómerkilegum hætti sem hæstv. ráðh. var að gera áðan.



Herra forseti. Það er greinilega fátækt mikil ríkjandi meðal stjórnarandstæðinga, svo ekki sé meira sagt, og það er greinilegt hvert stefnir í þessum umr. Menn, sem vita betur, eins og formaður fjvn., ætla að skáka í því skjóli að það var ekki talað berum orðum um þessa rannsókn í fjárlagafrv. eða í fjárlögunum sjálfum og ekki heldur í því bréfi sem ég ritaði n., en það vita fleiri menn hér í salnum en fingur tveggja handa, að það var frá því gengið að þessi rannsókn færi fram og að hún yrði á vegum fjvn. og að ríkisstj. mundi ekki taka afstöðu til málsins fyrr en að undangenginni slíkri rannsókn. Formaður fjvn. veit nákvæmlega jafnvel og ég hvað okkur fór á milli í þessum efnum. Hann veit það vel að hann bað sjálfur um að ég ritaði þetta bréf til þess að fjvn. gæti látið rannsókn fara af stað, látið úttekt fara af stað. Og ég verð að segja að mér finnst harla furðulegt ef menn ætla að reyna að negla mig upp við vegg í þessu máli út af því að það er ekki berum orðum tekið fram í þessu bréfi, sem var hins vegar á allra vitorði að stóð til, að fjvn. gerði sérstaka úttekt á þessu máli. Ég vil ítreka það, sem ég hef sagt hér þegar, að ég hef talið óhjákvæmilegt að láta gera ítarlega úttekt á stöðu þessa máls áður en ákvarðanir yrðu teknar. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. þm. Sighvati Björgvinssyni, að það liggja fyrir miklar og langar skýrslur um þetta mál í fjmrn. og í samgrn., og ég kannast vel við heilmiklar úttektir á þessu máli sem framkvæmdar voru á árinu 1979 þegar ég var samgrh. En ég tel, eins og margir aðrir, að þær upplýsingar, sem fyrir hafa legið, séu ófullnægjandi. Þess vegna hef ég ætlast til þess að fjvn. eyddi talsverðum tíma í að komast til botns í þessu máli, og einnig hef ég ritað Seðlabankanum bréf í sama tilgangi. Ég verð að segja það alveg eins og er, að mér finnst lágkúrulegt ef menn ætla nú að notfæra sér það að ekki er berum orðum tekið fram í þessu bréfi það sem um var rætt manna á milli, m. a. milli fulltrúa þingflokka.



Herra forseti. Mér finnst ástæða til að koma inn í umr. um þetta mál sem hefur verið allfyrirferðarmikið á borðum fjvn. undanfarið. Ég verð að segja það eins og er í upphafi, að rétt áður en fjvn. lagði lokahönd á fjárlög til 3. umr. bárust tilmæli um það frá fjmrn. að inn í 6. gr. yrði tekið ákvæði eða heimild í sambandi við fyrirtækið Olíumöl varðandi söluskattsskuldir fyrirtækisins við ríkissjóð. Ég man ekki betur en við fjvn.-menn værum allir sammála um að hlutverk fjvn. í þessu máli yrði að vera meira en að gefa þessa heimild við 3. umr. fjárlaga, málið yrði að koma til skoðunar hjá fjvn. þar sem óljóst var hvernig þetta fyrirtæki væri í raun og veru í stakk búið til framtíðarrekstrar. Það, sem hefur gerst síðan, er að farið hefur verið mjög ítarlega ofan í þessi mál. Ég vil segja það í sambandi við ummæli fyrrv. hæstv. fjmrh., Sighvats Björgvinssonar, að samkv. þeim upplýsingum um stöðu málsins, sem áttu að vera til í fjmrn., var skuldastaða fyrirtækisins rúmlega 1.5 milljarðar og uppfærð eignastaða fyrirtækisins á sama grundvelli um 1.3 milljarðar, en því miður hefur síðar komið í ljós að skuldastaða fyrirtækisins er að nálgast 2 milljarða. Það gerir málið vissulega miklu, miklu flóknara þegar þess er gætt um leið, að það, sem máli skiptir í sambandi við fyrirtækið, er markaðurinn fyrir þá vöru sem það framleiðir. Því miður, samkv. upplýsingum sem liggja nú fyrir, skortir þarna verulega á að markaður sé í samræmi við framleiðslugetu og framleiðsluþörf fyrirtækisins til að hafa jákvæðan rekstur. Það er líka ljóst að í fyrirtækinu er yfirfjárfesting, þannig að málið er miklu vandasamara en að hægt sé að afgreiða það við svona umr. En ég vil leiðrétta hv. fyrirspyrjanda að einu leyti. Hann sagði að tap fyrirtækisins væri 2 milljarðar. Þetta er vissulega alrangt. Það hefur komið fram í athugunum hjá fjvn. að tapið á s.1. ári var tæpar 400 milljónir, en skuldir þess eru að nálgast 2 milljarða. Eignastaðan er aftur á móti um 1.5 milljarðar.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svörin svo langt sem þau ná. En hann notaði orð eins og að einhver málflutningur hefði verið lágkúrulegur. Það má heita skrýtinn málflutningur þegar verið er að tala um bréf þar sem farið er fram á heimild, en rannsókn ekki nefnd á nafn, að koma nú og segja að hann hafi verið að biðja um rannsókn, ekki neina heimild. Þeim, sem eru læsir og lesa þetta bréf, er auðvitað augljóst hvað í því stendur og hvað ekki stendur í því, jafnvel þó að hæstv. ráðh, kunni að hafa snúist hugur síðan 10. apríl. Ég vil svo bæta því við um þetta mál, að mér er kunnugt um að í ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar var á árinu 1979 gerð samþykkt í þá veru að ekki væri rétt að ríkisvaldið væri með þessum hætti að koma þessu fyrirtæki til bjargar, fyrirtækið yrði að ganga sína leið og fara til gjaldþrotaskipta ef önnur leið væri ekki fær. Ég vil taka undir það með hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur, að þetta mál snýst auðvitað um annað og meira. Mál af þessu tagi, þegar illa rekin fyrirtæki, eins og hér á í hlut, eru orðin gjaldþrota og koma jarmandi á hnjánum til fulltrúa skattgreiðenda og biðja þá um að kippa í spottana og borga það sem á vantar, þá nálgast það auðvitað eða er fjárkúgun á hendur almannavaldinu. Því miður hefur það verið svo hér, m. a. vegna þess að höfðingjar eiga í hlut, að hv. alþm. hafa verið ákaflega veikir fyrir því að láta fjárkúga sig með þessum hætti. En það er auðvitað ekkert annað en bein fjárkúgun að koma með gjaldþrota fyrirtæki og bera á borð að ekki sé hægt að leggja olíumöl á vegi landsins í sumar nema skattgreiðendur séu látnir borga hinn feikilega taprekstur á hinu illa stjórnaða fyrirtæki. Hvað halda menn að lífskjörin í landinu hafi á undanförnum árum og áratugum sett niður með nákvæmlega þeim hætti að þjóðnýtt er tapið hjá hinum vonda rekstri? Og furðulegt er það með fulltrúa einkaframtaksins hér í salnum hvernig þeir setja hausana niður og horfa í gaupnir sér, sem kannske vonlegt er, enda gaf hv. þm. Sverrir Hermannsson okkur nasasjón af því hér um daginn hver var afstaðan.

Þetta er opinbert fyrirtæki.

Það hefur komið hér fram að nokkur hluti af því, stór hluti meira að segja, er í einkaeigu, hv. þm. Lárus Jónsson. Kjarni málsins er sá, að hér er verið að skírskota til skattgreiðenda og ætlast til þess að þeir borgi þennan taprekstur. Það hlýtur að koma að því að menn fari að líta á sig sem fulltrúa skattgreiðenda og að fulltrúar skattgreiðenda standi upp og segi: Það má ekki misfara með fé okkar með þessum hætti. Því miður er það svo um bréf fjmrh., sem hér er í vitnað, að það, sem hann segir nú að hann hafi ætlað að stæði í því er ávísun á að misfara með fé skattgreiðenda og leggja í hendur fyrirtæki sem hefur verið illa rekið og er á barmi gjaldþrots ef ekki gjaldþrota. Það ætti að vera skylda okkar, sem hér erum, að ég ekki tali um hina sönnu fulltrúa einkaframtaksins, að standa upp fyrir hönd skattgreiðenda og segja nei. Það er til þess sem þessi umræða er hafin á hinu háa Alþingi.



Herra forseti. Ég ætla ekki að munnhöggvast um það við hæstv. fjmrh. úr hverri áttinni kemur mest lágkúran í þessu máli. Það, sem stendur auðvitað skýrt og óhaggað, er að í bréfinu er óskað samþykkis fjvn., en þar er ekki óskað neinnar rannsóknar. Ég get vel fallist á að í samtali okkar hæstv. fjmrh. hafi komið fram að auðvitað ætti fjvn. að skoða þetta mál. Það er sjálfsagt alveg rétt. En það var hvergi talað um rannsókn eða úttekt, enda hygg ég að ljóst sé að fjvn. hefur ekki vald til slíks. Hún getur skoðað svona mál að vissu marki, en hún hefur ekki raunverulegt vald til að framkvæma neins konar rannasókn á slíku máli. Hafi fjmrh. ekki verið búinn að gera upp hug sinn hefði hann auðvitað ekki átt að skrifa í sínu bréfi: „Hér með er óskað samþykkis fjvn. á því að ofangreind heimild verði notuð.“ Hann hefði átt að óska eftir því að fjvn. athugaði þetta mál og hvort hún mundi geta samþykkt að þessi heimild væri notuð. En þetta bréf stefnir í allt aðra átt og ber auðvitað glögglega með sér að ráðh. hefur á þessu stigi málsins verið búinn að gera upp hug sinn. Ég ætla ekkert að lá honum það, vegna þess að svo kann vel að hafa verið um fleiri. En hins vegar hygg ég að því betur sem menn skoða þetta mál, því fleiri tölur sem menn heyra og því fleiri upplýsingar sem menn fá í hendur, þeim mun vafasamara virðist vera að ráðast í þá aðgerð sem hér er óskað eftir. Þeim mun flóknara virðist málið vera, sem það er lengur skoðað, - og ég hygg að það hafi runnið tvær grímur á fleiri menn en hæstv. ráðh. varðandi þetta mál.



Herra forseti. Ég held að þetta sé ekki mjög gagnlegt karp sem hefur gengið hér undanfarnar mínútur. Þessi fsp. er að vissu leyti úrelt vegna þess að síðan hún var borin fram, eins og kom fram hjá fyrirspyrjanda, hefur fjvn. undir forustu flokksbróður fyrirspyrjanda haft málið til athugunar. Ég held að fjvn. hafi unnið gott starf við athugun á málinu. En því starfi er ekki lokið og heimildin, sem tekin var upp í fjárlögin, var samþykkt með þeim fyrirvara að áður en til þess kæmi að hæstv. fjmrh. notaði þessa heimild legði fjvn. blessun sína yfir að hann gerði það. Ég man eftir því, að þegar ég gerði grein fyrir mínu atkvæði við atkvgr. um málið hér í þinginu við afgreiðslu fjárlaganna var mitt samþykki til að heimildin væri veitt bundið því, að fjvn, og þingflokkarnir fengju tækifæri til að skoða þetta mál nákvæmlega. Þingflokkur Framsfl. er ekki reiðubúinn til að taka endanlega ákvörðun í þessu máli. Það er ekki komið á það stig. Þetta er flókið mál og sífellt eru að koma nýjar og nýjar upplýsingar fram og við erum að leita að heppilegustu leiðinni til að halda hér uppi varanlegri gatnagerð og eðlilegum framkvæmdum við bundið slitlag í landinu. Mér er það persónulega ekki ljóst enn þá að réttast sé að endurreisa þetta fyrirtæki fremur en að stofna nýtt. Sumt af vélakosti Olíumalar hf. er úrelt eða óheppilegt. Ég held að það sé rétt að fjvn. vinni áfram að þessu máli með eðlilegum hraða og þingflokkum gefist tóm til að athuga það betur. Síðan er hægt að fara að ræða um framtíð þessa fyrirtækis.



Herra forseti. Ekki ætla ég að fara að bera blak af fyrirsvarsmönnum Olíumalar og hvernig þeir hafa haldið á málum í rekstri þess fyrirtækis. Af þeim sökum á það fyrirtæki skilið að fara þráðbeint á hausinn. En það hefur dálítið vafist fyrir mönnum til hvers það mundi leiða. Það eru þær ástæður sem til þess liggja að menn hafa haft svona miklar og margvíslegar athafnir í frammi til að sjá á hvaða ráð væri skynsamlegast að bregða. Ef þetta fyrirtæki væri gert upp og yrði gjaldþrota liggur það fyrir að nærri öllu fjármagni, sem þar tapast, tapa hálfopinberir eða opinberir aðilar. Sársaukafyllst er tap sveitarfélaga ýmissa og mundi það vafalaust nema milli 300 og 400 millj. kr., þar næst ríkissjóðs að sjálfsögðu með þær tæpar 300 millj. sem söluskattsskuld nemur, þá Útvegsbanka Íslands sem einnig er auðvitað opinbert fyrirtæki með ómælt tap, en þeir einstaklingar, sem við þetta voru að flækjast, mundu mjög litlu tapa og óverulegu í þessu sambandi. Þetta er það fyrsta, þannig að þegar menn hugsa til þess að rétta þetta fyrirtæki við mundi það ekki síst vera til að verja fjármuni opinberra aðila að langsamlega mestum hluta. Í hinu fallinu er það, að menn hafa leitt hugann að því til hvers mundi leiða í sambandi við framkvæmdir við varanlega vegagerð þar sem staðið hefur verið að málum með mjög slökum hætti, eins og allir þekkja, og gjörsamlega óviðunandi hætti. Menn hafa álitið, og það hafa menn verið sammála um, að sundrun þessa fyrirtækis gæti leitt til þess að tefja mjög fyrir framkvæmdum sem okkur bráðliggur á að ráðast i. Það er önnur aðalröksemdin fyrir því, að menn hafa beitt sér fyrir því að reyna að rétta þetta fyrirtæki við. - Ég er alveg að ljúka máli mínu, hæstv. forseti. Nú er það svo, eins og fram kom hjá einum hv. ræðumanni, að það er auðvitað markaðurinn fyrir vöruna sem skiptir öllu máli. Framkvæmdasjóður Íslands hefur tekið ákvörðun um að kaupa hlutafé í þessu fyrirtæki fyrir 500 millj. kr. Ég hef, svo ég tali alveg hreint út um það mál, gert ráð fyrir að þetta fyrirtæki yrði Framkvæmdasjóðurinn að taka að sér, svo skapfellilegt sem það er eða hitt þó heldur. Það eru fleiri dæmi þess að hann hafi neyðst til þess, og nefni ég sem dæmi Álafoss og Norðurstjörnuna, en okkur hefur tekist allvel til, þó að ég segi sjálfur frá, að gera þau að myndarlegum fyrirtækjum sem veitt hafa mikla atvinnu og miklar gjaldeyristekjur. Enn fremur er þessi heimild, sem sjálfsagt er að nota eins og komið er málum, með þessar 300 millj. Þá var það á Framkvæmdastofnunarfundi í morgun að stjórn Framkvæmdastofnunar ákvað að bjóða fram 700 millj. kr. af Byggðasjóðsfé - því fé sem hann á að hafa til ráðstöfunar í ár - til framkvæmda í varanlegri vegagerð. Hygg ég að þetta geti að sínu leyti ráðið úrslitum, m. a. um það að þarna yrði þá fjármagn til að kaupa vöru og afurðir Olíumalar hf. Ég hef tafið umr., hæstv. forseti, en taldi nauðsynlegt að þetta kæmi fram. En málið er, eins og hv. 1. þm. Norðurl. v. tók fram, ekki á enda kljáð. Það hlýtur þó mjög að draga að því innan tíðar. Ég held að þessar umræður færi okkur kannske ekkert nær takmarkinu í þeim efnum. Menn eru að leggjast nokkuð lágt með því að reyna að koma pólitísku höggi hver á annan í þessu máli, og ég verð að segja um umræður manna sem ekkert vit hafa á rekstri eða þessu máli, þar sem þeir standa á blístri og krefjast úttektar sem þeir svo hafa ekkert vit á heldur þegar hún kemur, að mér leiðast þær.



Herra forseti. Ég tel það ánægjuleg tíðindi út af fyrir sig að hæstbjóðandi í Framkvæmdastofnun hafi með svo myndarlegum hætti gengið fram fyrir skjöldu bæði ríkisstj. og Alþingis að menn þurfi ekki frekari áhyggjur að hafa af Olíumöl né heldur varanlegri vegagerð í landinu eftir því sem mér heyrðist af máli hans.

Slakaðu þá á.

Þá ætti að vera nærtækast fyrir hæstv. fjmrh., hæstv. ríkisstj., fjvn. og Alþingi að hætta að hugsa um þetta mál fyrst svona er komið. En ég vil taka það fram í sambandi við þetta mál, að umr. snýst ekki um hvort eigi að leggja niður þá starfsemi, sem fyrirtækið Olíumöl hefur stundað, og sundra starfsemi þess, heldur á hvaða verði ríkisvaldið eða af almannafé, hvort sem það heitir nú ríkissjóður eða Byggðasjóður, eigi að kaupa þetta fyrirtæki til áframhaldandi rekstrar. Á að kaupa þetta fyrirtæki til áframhaldandi rekstrar á langt yfir sannvirði, sem gerir að verkum að það muni aldrei geta staðið undir sér, eða á að kaupa fyrirtækið, sem er gjaldþrota, á því verði sem gerir fært að reka það án taprekstrar á næstu árum miðað við þær framkvæmdir sem við vitum að unnið verður að í vegamálum á þeim tíma? Við skulum gera okkur ljóst að það eru ekki aðeins nokkur hundruð millj. og jafnvel milljarðar á árinu 1980 sem verið er að ræða um. Það er verið að ræða um hvort kaupa eigi þetta fyrirtæki á svo langt yfir sannvirði að almenningur í landinu þurfi að borga kannske 200–400 millj. á hverju einasta ári á næstunni vegna þess að fjármagnskostnaður fyrirtækisins er langt umfram það sem reksturinn stendur undir. Ég ætla ekki að fara að munnhöggvast neitt við hæstv. fjmrh. um hvað hann hafi meint með hinu afdráttarlausa bréfi sínu. Hitt er alveg ljóst, að það, sem má marka af bréfinu, virðist ekki vera meining hæstv. ráðh. Ég vil hins vegar taka alveg skýrt og skorinort fram, að það var aldrei minnst á neina rannsókn við okkur Alþfl.-menn í sambandi við þetta mál. Um hana heyrði ég ekki rætt fyrr en samþykktin hafði verið gerð. Hafi það verið og sé það hugmynd hæstv. fjmrh. að það eina, sem fjvn. eigi að gera í þessu máli, sé að rannsaka er að sjálfsögðu nauðsynlegt að fjvn. fái það rannsóknarvald sem stjórnarskráin gerir ráð fyrir að þn. hafi í þessu sambandi. Þá þarf Alþ. að samþykkja slíka heimild til handa fjvn. Ég spyr hæstv. fjmrh.: Ef það er ætlun hans að fjvn. sé rannsóknarnefnd í þessu tilviki, mun hann þá ekki vera fús að styðja það að hv. fjvn. fái það rannsóknarvald sem stjórnarskráin gerir ráð fyrir í slíkum tilvikum? Og ég legg áherslu á það í lokin, að alveg ljóst er að hæstv. fjmrh., miðað við yfirlýsingar hans áðan, ætlast ekki til þess að svarið sé já eða nei frá fjvn. vegna þess að hann hefur ekki spurt um slíkt þó að bréf hans sé með þeim hætti. Hann ætlast aðeins til þess að fjvn. rannsaki þetta mál. Til þess að hæstv. fjmrh. fái afstöðu fjvn. þarf hann að spyrja hana um hvort hún vilji veita heimild til þeirra tilteknu aðgerða, sem í samþykkt Alþingis felast, og áður en hæstv. fjmrh. getur um það spurt þarf hann að sjálfsögðu að gera upp hug sinn til málsins.



Herra forseti. Ég kemst enn ekki hjá því að mótmæla því, sem kemur hér fram hjá þm. Alþfl. hverjum af öðrum, að það hafi ekkert verið talað um það fyrir fram að fjvn. tæki að sér rannsókn þessa máls áður en heimildin var gefin. Ég vil spyrja hv. þm. að því, hvort þeir hafi ekki - margir hverjir - það gott minni að þeir minnist þess hvað gerðist við 3. umr. um fjárlög þegar þessi heimildargrein var samþykkt. Það fór fram nafnakall þegar heimildin var samþ. og nokkrir þm, gerðu grein fyrir atkv. sínu. Ég hef því miður ekki fengið skrifaðar ræður manna í hendur, en ég man vel, og ég veit að það muna margir hér, að sumir þm. tóku það sérstaklega fram að þeir litu á það sem forsendu fyrir sínu samþykki að fjvn. tæki að sér rannsókn af þessu tagi. Ég get t. d. nefnt hv. þm. Pál Pétursson, sem gerði alveg sérstaklega grein fyrir atkv. sínu á þennan veg, og ég get minnt hér á sératkv. og orð hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, sem kom hér upp og sagði að nú væri fengið samkomulag um að fjvn. tæki að sér þessa rannsókn og hann væri undrandi á því að þeir Alþfl.-menn skyldu hafa á móti því að fjvn. yrði rannsóknarnefnd í þessu máli. Þetta tók hann alveg sérstaklega fram í fullu samræmi við það sem farið hafði á milli manna áður en þessi heimild var tekin inn. Svo koma menn hér einum mánuði síðar og ætla að reyna að telja fjölmiðlum - að sjálfsögðu ekki þm. því að þeir vita betur - trú um eitthvað allt annað. Mér finnst þetta nokkuð gróft. En staðreyndin er sú, að ef flett er upp í þingtíðindum munu menn finna ummæli Ólafs Ragnars, sem eru greinileg sönnun þess hvað fór á milli manna þegar greinin var samþykkt. Ég vil svo að lokum taka það fram, að að sjálfsögðu hef ég ekkert á móti því að fjvn. fái það rannsóknarvald sem 39. gr. stjórnarskrárinnar kveður á um. Ekki mundi ég greiða atkv. á móti því. Ég mundi telja það út af fyrir sig ágætt. Ef n. telur sér þörf á því að fá slíkt vald á hún að biðja um það. Ég er viss um að hver einasti þm. hér inni mun samþykkja það ef n. fer fram á það.  Svo vil ég að lokum segja það eitt, að í kjölfar þess að samkomulag varð um að fjvn. rannsakaði málið, skrifaði ég þetta bréf, eftir að hafa ráðgast við formann fjvn. um það. Í bréfinu er ósköp einfaldlega farið fram á að fjvn. taki afstöðu til málsins, því að fjmrn. gat ekki tekið afstöðu til málsins fyrr en afstaða fjvn. lá fyrir, og það er beðið um þessa afstöðu með því orðalagi sem í bréfinu er. Ég frábið mér frekari rangtúlkun þess, sem er greinilega gegn betri vitund, hjá ýmsum sem hér hafa talað.



Herra forseti. Ég vil undirstrika það hér, að það voru skilyrði fjvn. fyrir því, að heimildin færi inn í 6. gr., að fjvn. fengi málið til meðferðar til að gera grein fyrir sinni afstöðu, samþykki eða synjun, áður en þessi heimild yrði notuð. Þannig hefur verið um málið fjallað síðan. Ég vil enn fremur segja það, að ákveðið var frá hálfu fulltrúa Framsfl. í fjvn. að þingflokkur Framsfl. fengi að fylgjast með málinu í heild og taka sameiginlegar ákvarðanir þegar að því kæmi. Ég vil taka undir það, að hlutur sveitarfélaga í málinu er vissulega vandamál í heild. Ég vek enn fremur athygli á því, að með því að samþykkja þessa heimild um að breyta 300 millj. skuld í hlutafé og með því að Framkvæmdasjóður hefur samþ. 500 millj. hlutabréfakaup er fyrirtækið orðið ríkisfyrirtæki, frá því getur enginn hlaupist, og verður ríkisstj. þá að taka á sig þær skuldbindingar sem af tilveru fyrirtækisins leiðir. Ég er einnig á þeirri skoðun að fjvn. geti ekki samþ. þessa heimild nema með ákveðnum skilyrðum eftir að n. er búin að fá þau gögn á borðið sem hún bíður nú eftir. Ég tel að það sé ekki heldur hægt og ekki raunhæft á einn eða neinn hátt að ákveða, þegar verið er að ráðgast um eða gera áætlanir um varanlega vegagerð í landinu, að slíkar ákvarðanir eða framkvæmdir eigi að vera eingöngu bundnar því hvort eitt tiltekið fyrirtæki eigi að starfa áfram eða ekki. Málið er svo miklu stærra og þýðingarmeira en það, þ. e. að vinna að framförum í gerð varanlegs slitlags á vegi á Íslandi, að við getum bundið okkur einu fyrirtæki í því sambandi. Við eigum að leita að sameiginlegri skynsamlegri lausn sem stuðlar að stórátaki í varanlegri vegagerð.



Herra forseti. Þetta eru orðnar ærið einkennilegar umr. Hér stendur upp einn ágætur talsmaður Sjálfstfl. og segir t. d. að fyrirtækið Olíumöl hafi haft svo lélega forsvarsmenn að það ætti að fara þráðbeint á hausinn. Ég er hræddur um að nærri sé höggvið ýmsum trúnaðarmönnum í Sjálfstfl. Síðan gefur sami þm. þá yfirlýsingu að auðvitað megi fyrirtækið ekki fara á hausinn. Annar þm. stóð upp og hélt því fram að fsp. væri úrelt úr því að ráðh. hefði þegar ákveðið að nýta heimildina. Nú hefur það hins vegar gerst að ráðh. hefur gefið yfirlýsingu um að hann hafi ekkert ákveðið um hvort hann muni nýta heimildina. Þá get ég varla séð að fsp. sé mjög úrelt. Sama gildir um yfirlýsingar ráðh. Hann lætur það ganga út í bréfi að hann óski eftir að nýta þessa heimild, en í umr. upplýsist að það sé ómark, í þessu bréfi felist alls ekki það sem í því stendur, heldur eigi það að þýða eitthvað allt annað. Það gæti verið athyglisvert fyrir Alþ. að átta sig á því, hvort það gildi almennt hjá ráðh., ef hann lætur eitthvað eftir sér hafa, að þá þýði það einmitt hið gagnstæða, ekki það, sem hefur gengið út á þrykk, eða þær yfirlýsingar sem hann hefur gefið, heldur eitthvað allt annað. Þegar hann biður um heimild til að gera eitthvað meinar hann að það eigi að framkvæma úttekt t. d., og þegar hann biður um úttekt er hann í rauninni að óska eftir heimild. Ég held að þessi umr. sanni að menn hafi í raun og sannleika komist að því eftir nánari íhugun - þeir sem voru þeirrar skoðunar að hér skyldi láta til skarar skríða og bjarga þessu fyrirtæki á kostnað almennings - að slíkt væri kannske ekki svo einfalt. Ég held að alveg liggi ljóst fyrir að þetta fyrirtæki verður ekki rekið með eðlilegum hætti á grundvelli þeirra björgunaraðgerða sem ýmsir hafa verið að tala fyrir og sem heimildin er byggð á. Sannleikurinn er sá, að þau verkefni, sem hér þarf að sinna, eru ekki það umfangsmikil að þau standi undir öllu því sukki sem átt hefur sér stað í þessu fyrirtæki áður, og þess vegna þarf að gera á því uppskurð. Auðvitað er okkur öllum í mun að haldið verði áfram að sinna þeim verkefnum, sem vinna þarf á sviði vegalagningar, og það þarf að tryggja. En það verður ekki gert með eðlilegum hætti með því að spýtt verði almannafé inn í fyrirtækið.



Herra forseti. Svo að við rekjum söguna eins og hún gekk til voru greidd hér 2. apríl atkv. um brtt. á þskj. 270. Það var við 3. umr. fjárl. Þetta voru brtt. frá fjvn. Fyrri liður brtt. á þessu þskj. er þannig: „Við 6. gr. Nýr liður: 3.7 Að breyta kröfum ríkissjóðs á hendur Olíumöl hf. í hlutafé að fengnu samþykki fjvn. Alþingis.“ Þarna lá ljóst fyrir, að það átti nú aldeilis að koma til Teits og Siggu. Það vildi svo til, að fjórir þm. gerðu grein fyrir atkv. sínu við afgreiðslu þessa máls. Ég ætla að sleppa fyrstu grg., það er grg. Vilmundar Gylfasonar. Ólafur Ragnar Grímsson, formaður þingflokks Alþb., sagði þetta, með leyfi forseta: „Herra forseti. Þegar við ýmsir, sem erum nýliðar hér á þingi, komum á þing fyrir tveimur árum varð það meðal okkar helstu baráttumála að þn. ættu að taka virkan þátt í að athuga og kanna mál. Hv. þm. Vilmundur Gylfason var meðal þeirra sem í þessum baráttuhópi voru. Ég harma það eindregið, að hann skuli nú hafa gengið úr liðssveit þeirra hér á þingi sem vilja ætla þn. það athugunarstarf sem hér er kveðið á um. Ég fagna því að hér er ætlunin að fjvn. Alþ. taki málefni þessa fyrirtækis, sem hefur unnið mörg merk verk þó að sumt kunni kannske að vera umdeilanlegt, til athugunar. Ég lýsi því yfir, að ég treysti fyllilega þeirri athugun og könnun sem fjvn. undir forustu Eiðs Guðnasonar, þm. Alþfl., mun framkvæma. Ég segi því já við þessari till. og vona að liðsmönnum sjálfstæðra rannsókna og athugana þn. fari ekki svo ört fækkandi eins og fram kemur í atkvgr. sumra Alþfl. manna hér nú.“ Ég sagði, með leyfi forseta: „Herra forseti. Í trausti þess að fjvn. skoði þetta mál vandlega og hafi samráð við þingflokkana segi ég já.“ Formaður þingflokks Alþfl. tók til máls og sagði: „Á mjög stuttum tíma hafa þrívegis verið gerðar sérfræðilegar úttektir á málefnum þessa fyrirtækis, fyrst á vegum Framkvæmdastofnunar ríkisins, síðan á vegum sérstakrar vinnunefndar, sem fór ofan í sauma fyrirtækisins á vegum ríkisstj., og loks í þriðja lagi á vegum fjmrn. Skriflegar skýrslur eru til um allar þessar athuganir, sem eru nýjar af nálinni, og frekari skoðun mundi engu þar við bæta“ - ég endurtek: „engu þar við bæta. Ef hv. þm. hafa áhuga á að kynna sér niðurstöður þessara athugana gætu þeir gert það með einfaldri fsp. til hæstv. fjmrh. hér í þinginu því að ég er sannfærður um að hæstv. fjmrh. mundi, ef hann væri spurður, skýra þingheimi frá þeim upplýsingum sem uppi eru í hv. fjvn. um þessi mál. Vegna þess að ég hef kynnt mér efni þessara skýrslna og fylgst vel með gerð þeirra segi ég nei.“ Hér hafa sem sagt formenn þriggja þingflokkanna gert grein fyrir atkv. sínum. Formaður þingflokks Sjálfstfl. gerði það hins vegar ekki, en ég tel að það skipti ekki meginmáli. Ég held að það hafi verið gengið út frá því að fjvn. og þingflokkarnir fylgdust með þessu máli og legðu yfir það blessun sína áður en fjmrh. færi að taka lokaákvörðun í málinu.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. sagði í ræðu sinni áðan að haft hefði verið samráð við fulltrúa þingflokkanna um að þessi lausn yrði á málinu áður en til samþykkisins kom á umræddu ákvæði við fjárlagaafgreiðsluna. Ég vil taka það fram, ef að hefur ekki komið nógu skýrt fram hjá mér, að ekki var haft samráð við þingflokk Alþfl. um að framkvæma umrædda rannsókn á vegum fjvn. og það fyrsta, sem ég heyrði af slíku, kom fram í grg. formanns þingflokks Alþb., hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar. Fyrr hafði ég og aðrir þm. Alþfl., sem ég hef heyrt frá, ekki hugmynd um að til stæði að gera þessa athugun að einhverju skilyrði fyrir samþykktinni. Það kom mér gersamlega á óvart og það er ósatt, hvort sem það skiptir nú miklu að eða litlu máli, að haft hafi verið samráð við þingflokk Alþfl.

Það stendur hér í þskj.



Herra forseti. Þetta gerast nú þjáningarfullar umr. Það er ekki nóg með að hv. 3. þm. Vestf. fái að tala þrisvar, heldur tekur hv. 1. þm. Norðurl. v. sig til og fer að þylja yfir öllu þessu fólki greinargerðir eftir hann, hv. þm. Sighvat Björgvinsson og Ólaf Ragnar Grímsson ofan í kaupið. Ég vil varpa þeirri spurningu fram: Hverjir tapa þegar og ef sveitarfélög tapa 350–400 millj. kr. vegna gjaldþrots þessa fyrirtækis? Hver borgar það? Hverjir tapa og hverjir borga ef ríkissjóður tapar 300 millj. kr. við gjaldþrot þessa fyrirtækis? Hverjir skyldu borga ef Útvegsbanki Íslands tapar 600 millj. kr.? Það er enginn að tala um að skattborgarar verði látnir borga brúsann vegna þessa fyrirtækis. Það er ætlunin að reisa þetta fyrirtæki við þannig að það geti skilað ágóða og skilað aftur því sem nú um hríð verður látið af hendi rakna. Og mín skoðun er sú, enda mundi ég aldrei leggja til að til þessa leiks yrði gengið nema af því að ég hef trú á því, að við höfum óhemjulegan markað fram undan ef við ætlum að manna okkur upp í að fara að hefjast handa um framkvæmdir á þessu lífsnauðsynlega sviði okkar. Það liggur alveg ljóst fyrir. Mér dytti aldrei í hug að leggja það til sem ég hef gert í þessu máli nema af því að ég sé engan annan veg til að bjarga því sem bjargað verður. Það er hægt að leiða að því mörg óyggjandi rök. Ég vil bæta því við að stjórn Framkvæmdastofnunar gerði einróma með sjö atkv., þar sem allir flokkar eiga fulltrúa, samþykkt fyrir utan samþykktina sem ég gat um áðan, um 700 millj. 



Herra forseti. Ég á sæti í fjvn. og þekki þess vegna dálítið til málsins og ætla því ekki að ræða það sérstaklega hér, en ég vil þó gefa þá yfirlýsingu, að mér þykir þetta upphlaup vera líkast leiksýningu. Það er vitað mál að öll fjvn. stóð að þeirri till. sem var samþykkt í fjárlögum á sínum tíma um stöðvunarrétt, ef svo má kalla fyrirvara fjvn. Fulltrúar allra flokka beittu sér fyrir þeirri samþykkt. Mér er kunnugt um að allir þingflokkar hafa tekið þessi mál fyrir, rætt þau út frá þeim fjölmörgu gögnum sem fyrir liggja um þessi mál, nema einn flokkur. Það er Sjálfstfl. Frá upphafi hefur það verið ljóst að hann hefur treyst sínum mönnum í fjvn. algerlega fyrir því að fara með umboð flokksins hvað þetta varðar, enda er það fjvn. sem hefur umboðið, en ekki þingflokkarnir. Þar þurfum við ekki að skýla okkur bak við aðra. Að lokum vil ég segja það, að aðeins er hægt að gleðjast yfir einu af því sem hefur komið fram í þessum umr. Það var yfirlýsing hv. þm. Sverris Hermannssonar þegar hann sagði að Framkvæmdastofnunin eða stjórn hennar hefði í morgun ákveðið að láta leggja fram 700 mill. til varanlegrar vegagerðar í landinu. Það er í fyrsta skipti sem ég get hælt þessari stofnun. Og það er í fyrsta skipti sem það kemur fram að mörkuð hafi verið einhver byggðastefna af viti í þessu landi.



Herra forseti. Það ætti að vera í lagi að tala einu sinni þegar hinir fá að tala þrisvar, en ég skal ekki lengja þessar umr. mikið og skal ekki segja mörg orð að þessu sinni um þetta mál. Menn hafa hér mikið deilt um hvað hæstv. fjmrh. hafi meint með margívitnuðu bréfi. Ég hef verið samtíða hæstv. núv. fjmrh. á þingi a. m. k. sjö ár og ég hef oft grunað hæstv. ráðh. um græsku, grunað hann um að segja ósatt, en ekki oft talið mig sjá þess næg merki til að geta fullyrt það. Ég er þó fullviss um það nú, eftir þeim afskiptum sem hæstv. ráðh. hafði af málum í ræðustól, að hæstv. ráðh. er að segja ósatt um það sem hann telur sig hafa gert. Hann fór fram á að þessi heimild yrði veitt, auðvitað vegna þess að hann var búinn að taka ákvörðun um það sjálfur að nýta hana, og ég ætla ekki að ásaka hann fyrir það, en hann á auðvitað að standa við það. Ef hann er orðinn annarrar skoðunar núna á hann að viðurkenna þau mistök. Ég hef verið einn af þeim þm. og er það enn sem hafa talið að það væri ábyrgðarhluti af Alþingis hálfu að standa þannig að málum að framkvæmdir varðandi bundið slitlag, ekki bara á vegum Vegagerðar ríkisins, heldur á vegum bæjar- og sveitarfélagá víðs vegar í kringum landið, færu ekki fram á komandi sumri. Menn geta deilt um það hér, hverjir séu sérstakir fulltrúar skattþegna í landinu, ég ætla ekki að fara út í þá umr., en mér er ekki alveg ljóst hvort það er einhver sérstakur greiði við skattþegna landsins að þetta fyrirtæki verði meðhöndlað með þeim hætti að sveitarfélögin og ríkið tapi mestum hluta þess sem þau eiga í því. Það getur verið meiri greiði við skattþegnana að sjá svo um að áfram verði haldið, ekki síst á þeim stöðum víðs vegar úti á landi sem eru orðnir á eftir. Nauðsynlegt er að auka og hraða framkvæmdum í vegagerð. Það er ekki síður greiði við fólk, að áfram verði haldið á þeirri braut og jafnframt séð svo um að það haldi nokkuð sínum hluta af skattfénu.



Herra forseti. Í þessari umr. hefur verið vísað til ummæla Ólafs Ragnars Grímssonar, sem hann viðhafði við 3. umr. um fjárlög þar að lútandi, að fjvn. ætti að verða rannsóknarnefnd og þess vegna væri það óskiljanlegt með öllu að t. d. þm. Alþfl., sem hafa talað fyrir rannsóknarvaldi nefnda, samþykktu ekki þessa till. Málið er auðvitað það, að hér er ónákvæmlega vitnað til þingskapa. Eins og hv. formaður fjvn. hefur upplýst hefur fjvn. ekki slíkt rannsóknarvald nema Alþ. samþykki það sérstaklega. Það er auðvitað kjarni þessa máls. Aðeins þetta að lokum: Þetta mál snýst auðvitað fyrst og fremst um hvort líða eigi að illa rekinn atvinnurekstur geti í fjárkúgunarskyni komið til almannavaldsins á eftir og krafist þess að almannavaldið greiði fyrir. Það er „prinsip“-málið sem um er að ræða.