Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Það kom fram á sumarþinginu till. í sömu átt og sú, sem hér liggur fyrir, að víða á landinu er mikil þörf athugana á því, hvernig skuli hlaupa undir bagga með þeim, sem erfiðast eiga um flutninga, sérstaklega á svo kölluðum langleiðum á landi. Till., sem nú liggur fyrir, er lítið eitt breytt að orðalagi frá því, sem hin var, til þess að það komi skýrar fram, að um tvær stefnur er að ræða í þessu máli. Önnur sú, að ríkið annist þetta frekar en nú er, en hin, að ríkisvaldið leggi styrk þeim, sem verða að halda uppi flutningum á langleiðum við erfið skilyrði. En áður en þm. geta tekið afstöðu til málsins, þykir hlýða, að nokkrar athugasemdir komi fram um það, hvora leiðina mætti álíta heppilegri eða hvort ef til vill kæmu fleiri leiðir til greina. Það má ekki lengi draga að komast að niðurstöðu um þetta. Í grg. till. er tekið upp nokkuð af því, sem áður var fram komið. Hæstv. forseti hefur ákveðið tvær umr. um till., og hef ég ekkert við það að athuga, þó að það hefði eins mátt vera ein umr., því að um fjárútlát úr ríkissjóði yrði ekki að ræða, nema nýjum mönnum yrði falið málið í hendur, en það virðist óþarft, þar sem ríkisstj. hefur á að skipa góðum embættismönnum, sem leyst gætu þetta mál. Till. fór til allshn. á sumarþinginu, og vil ég því, að þessi till. fari til allshn. Ég vænti, að Alþ. samþykki till. Ég legg það á vald hæstv. forseta, hvort hann vill fresta umr. nú eða láta till. ganga til síðari umr.



Þar sem ákveðnar hafa verið tvær umr. og málið fer til n., þarf ég ekki margt að segja nú. Það væri mikil meinsemi að vilja ekki láta fram fara skoðun á þessu máli, einkum með þeim forsendum, sem hv. flm. lætur fylgja því, að ekki sé til ætlazt, að sérstakur kostnaður verði fyrir ríkissjóð af því. En heimild þyrfti að vera til einhverra gjalda, ef með þyrfti. Það hafa komið fram till. um að styrkja flutninga á ákveðnum langleiðum, en þá komu þegar í stað viðaukatill., og svo mun ef til vill verða hér líka. Það má búast við, að þetta verði nýr liður í fjárl. í framtíðinni, sem erfitt verður við að eiga. Sum héruð eru styrkt með því, að þangað eru lagðir vegir og þeim haldið við. Þau héruð, sem ekki geta notfært sér slíkt og verða að hafa öðrum þræði samgöngur á sjó, hafa fengið styrk. Ég lít svo á, að þetta hafi nokkuð jafnað sig upp. Sums staðar hafa átt sér stað þær breytingar, eins og t.d. í héraði hv. flm., að landleiðin hefur orðið greiðfærari á sama tíma sem sjóleiðin hefur verið miklu minna notuð. Annars staðar hagar því aftur á móti svo til, að bæði sjó- og landleiðin hefur verið notuð svo að segja jöfnum höndum. Tökum t.d. Dalasýslu. Þar má kannske segja, að flutningar á landi séu yfirleitt hentugri, en þó er reynt að samræma þungavöruflutninginn við skipaferðirnar. Fyrir nokkrum árum var farið að skipuleggja landferðir og flutninga að nokkru, og mér virðist, að hv. flm. till. vilji láta því verki haldið áfram að því leyti, sem nútímaþörf krefur, með hliðsjón af því, að ekki falli niður þær ferðir, sem nauðsynlegar eru, en erfiðast að halda uppi. Ég vil svo ekki frekar vera að fjölyrða um þetta mál, en vil aðeins skjóta þessum aths. mínum til n. og að hún athugi mál þetta rækilega í heild fyrir landið allt.



Herra forseti, hv. þm. - Ég ætla ekki að halda langa ræðu um þetta mál. Till. er um stofnun mþn. í sjávarútvegsmálum. Það er nokkuð greint í till. um þau mál, sem flm. finnst eiga að koma til rannsóknar, en þessar uppástungur eru engan veginn tæmandi og ástæða til að athuga fleira en þar kemur fram. Alþ. hefur haft vaxandi afskipti af sjávarútvegsmálum síðustu árin, enda afskipti ríkisvaldsins af atvinnulífinu yfirleitt farið vaxandi, m.a. vegna þess, að atvinnuvegirnir áttu margir hverjir erfitt uppdráttar og neyddust til að hafa meiri samvinnu við ríkisvaldið en meðan betur gekk. Þó hefur aldrei af Alþ. verið sett nefnd til að rannsaka almennt þau mál, sem sjávarútvegurinn telur, að þurfi að leysa. Samt hafa einstök mál sjávarútvegsins verið tekin til meðferðar, en aldrei farið fram almenn athugun á málum hans. Að vísu var skipuð nefnd árið 1938, en hún hafði aðeins eitt bráðabirgðarverkefni, að athuga, hvað rétt væri að gera til að bæta þá rekstrarerfiðleika, sem sjávarútvegurinn átti þá við að búa. Það er ætlun flm. þessarar till., að skipuð verði n. til að athuga almennt, hvaða afskipti ríkisvaldið skuli hafa af málum sjávarútvegsins. Það er ákaflega áberandi, hve mörg verkefni eru óleyst í sjávarútvegsmálum. Ekki þarf annað en að athuga ályktanir, sem gerðar eru á fundum sjómanna og fiskifélaga, til þess að sjá mörg dæmi. Þaðan hefur mörgum till. verið beint til Alþ., en þau mál hafa þó ekki fengið þann undirbúning, sem þau hefðu þurft að fá, áður en hægt væri að taka þau til meðferðar á Alþ. Um einstök mál skal ég vera fáorður. En einna efst á dagskrá eru félagsmál útvegsmanna. Eins og allir vita, hefur Fiskifélag Íslands starfað mikið og vel. Þó hefur komið í ljós, að útvegsmönnum sjálfum hefur ekki fundizt það alls kostar fullnægjandi, sem sést m.a. af því, að þeir hafa stofnað með sér ýmis önnur félög, svo sem Landssamband útvegsmanna. Þetta ástand hefur orðið til þess að dreifa kröftum útvegsmanna og minnka áhrif þeirra á afgreiðslu eigin mála á Alþ. Þó eru nokkrar stofnanir, sem Alþ. hefur sett á fót og ætlað umsjón með vissum framkvæmdum, svo sem fiskimálanefnd og fleiri hliðstæðar nefndir En heildarskipulag allt hefur verið ákaflega óglöggt. Ef við lítum hins vegar á skipulagið í málum landbúnaðarins, þá er þar öllu betur fyrir komið. Búnaðarfélag Íslands er betur skipulagt til að fara með mál landbúnaðarins en Fiskifélag Íslands með mál sjávarútvegsins. Enda er undirstaðan sú, að Búnaðarfélagi Íslands er falin meiri forsjá en félagsskap útvegsmanna, m.a. af því, að hann er ekki eins vel skipulagður. Ef hægt væri að koma á hann jafngóðu skipulagi og á Búnaðarfélagið, þá mætti fela honum hliðstæð verkefni í þágu útvegsmálanna og Búnaðarfélagi Íslands eru falin í þágu landbúnaðarins. Mér er kunnugt um skipun nefndar í félagi útvegsmanna til þess að ræða þetta mál. Ég hygg og, að nefnd hafi verið skipuð af ríkisstj. í svipuðum tilgangi fyrir nokkru síðan. En mér finnst ástæða til þess, að þessi mþn. verði skipuð eigi að síður. Ástæðan fyrir því, að mér finnst þörf á mþn. í málinu, er sú, að það er ekki hægt að slíta þetta mál frá öðrum sjávarútvegsmálum. Mér finnst vel geta komið til greina, að löggjafarvaldið geti fallizt á að fela félagsskap sjávarútvegsmanna framkvæmd þeirra mála, sem sjávarútveginn varða, ef sjávarútvegsmenn byggja félagsskap sinn upp á þessum grundvelli. Þá er hér gert ráð fyrir, að þessi mþn. athugi einnig um, hvernig háttað er nú um verzlunarmál útvegsmanna, og njóti aðstoðar útvegsmanna og fiskimanna til þess að afla sér nauðsynlegra upplýsinga um afurðaverð og afurðasölu þessara manna, sérstaklega með það fyrir augum, að hve miklu leyti kynni að vera ástæða fyrir ríkisvaldið að rétta sérstaka hjálparhönd í þeim málum. Einstökum atriðum þessa máls sé ég ekki ástæðu til að gera grein fyrir hér á þessu stigi málsins. Hv. alþm. er ljóst, að margt í þessum efnum stendur enn til bóta, þó að mismunandi skoðanir séu um það, á hvern hátt úr þeim verði bezt leyst. Þá geri ég ráð fyrir, að eitt af verkefnum þessarar n. mundi vera að athuga og gera till. um, hverjar greinir iðnaðar ættu að koma hér upp í sambandi við sjávarútveginn og hvaða hluta ríkisvaldið ætti að hafa að þeim málum, t.d. með stuðningi við slík fyrirtæki, og hvaða verkefni það ætti að taka að sér sérstaklega í þeim efnum. Einnig ætti það að vera verkefni þessarar n. að rannsaka þær iðngreinir, sem komið hefur verið á fót, hverja vaxtarmöguleika þær hafa og hvernig þær ættu að halda áfram, og hvort - og þá hvernig - ætti að auka við þann stuðning, sem þær hafa fengið frá hinu opinbera. Þá er gengið út frá því, að tekin verði til meðferðar af þessari n. endurnýjun fiskiflotans og að hve miklu leyti og í hvaða formi ríkisvaldið veitti stuðning því máli. Það eru sjálfsagt allir sammála um það, að það þurfi að auka fiskiflotann. En mismunandi leiðir geta verið til þess að styðja útveginn í þeim efnum. Og þær leiðir þarf að rannsaka gaumgæfilega, áður en stefnan er tekin. Og nauðsynlegt er, að sú rannsókn fari fram sem fyrst, til þess að menn séu ekki í óvissu um það, hvaða skoðanir þeir hafa. þegar hafizt verður handa. Í því sambandi er gert ráð fyrir, að sérstaklega verði rannsökuð þau skilyrði, sem nú eru í landinu til þess að byggja skip og gera við skip, og að hve miklu leyti ríkisvaldið geti gert ráðstafanir til þess að bæta þessi skilyrði frá því, sem þau nú eru. Í því sambandi getur margt komið til greina, sem of langt mál væri að fara út í í slíkri stuttri framsöguræðu. T.d. kemur þar til athugunar, hvaða lánakjör menn vilja hafa fyrir útveginn til þessara framkvæmda; enn fremur hvort menn vilja hallast að því, að um beina styrki sé að ræða, - yfirleitt hvernig fyrirkomulagið um þetta skuli vera. Þá höfum við einnig minnzt á í sambandi við þetta mál, að gerðar verði áætlanir um hafnargerðir, sérstaklega með tilliti til þess, hvaða hafnargerðir hefðu mesta þýðingu fyrir fiskveiðarnar, og ætla ég ekki að nefna nein einstök dæmi í því sambandi. Mönnum er ljóst, að eftir því sem bátar hafa stækkað frá því, sem áður var, og vélbátaflotinn hefur stækkað, hefur það tíðkazt meir og meir, að bátarnir væru notaðir svo að segja allan ársins hring og flyttu sig milli verstöðva eftir aflabrögðum á hverjum árstíma. Þetta hefur í för með sér vaxandi þörf á góðri hafnaraðstöðu og lendingaraðstöðu á hinum ýmsu stöðum á landinu. Má í því sambandi sérstaklega nefna Faxaflóa. Á mörgum þessum stöðum, þar sem þörf er á bættum hafnarskilyrðum, eru hafnarskilyrði nú mjög slæm. Og við flm. þessarar þáltill. gerum ráð fyrir, að það sé eitt af þeim málum, sem full ástæða sé til, að þessi n. hafi til athugunar, hvaða frumkvæði ríkisvaldið eigi að eiga í þessum málum og hvern stuðning þurfi að veita í þessum málum af hálfu ríkisvaldsins. Nú er það sjálfsagt, að ýmis önnur mál hefði mátt nefna hér í sambandi við þessa þáltill. Verða þau þá væntanlega nefnd af öðrum við meðferð málsins. Að lokum ætla ég að minnast á það, að ég geri ráð fyrir, að ýmsum þyki undarlegt, að í þessari þáltill. er ekki minnzt neitt á, að rannsaka skuli í n., hvaða úrræðum eigi að hallast að til þess að leysa þá atvinnukreppu, sem nú er fyrirsjáanleg fram undan fyrir a.m.k. mikinn hluta sjávarútvegsins. Ástæðan til þess, að í þessari þáltill. er ekki farið inn á þetta mál, er sú, að atvinnukreppa sú, sem í vændum er, verður ekki neitt einstakt fyrirbrigði fyrir sjávarútveginn. Hún mun hitta alla atvinnuvegi landsins. Og þau úrræði, sem grípa verður til í sambandi við hana, verða almenn úrræði. Við óttuðumst líka, að það að beina því til mþn. þeirrar, sem hér er gert ráð fyrir, að taka eigi þetta mál til meðferðar, mundi verða til þess, að þau mál, sem nefnd eru í þáltill., yrðu þá út undan og fengju ekki þann undirbúning, sem þau þyrftu að fá. Af þessum ástæðum tókum við ekki neitt í þáltill. um þetta efni, en gerðum ráð fyrir, að þetta stórkostlega mál yrði að leysa með afskiptum ríkisvaldsins af atvinnumálum landsmanna í heild. En ráðstafanir í þá átt viðkomandi atvinnuvegunum í heild hljóta að verða gerðar, hvort sem lengra eða skemmra er eftir þeim að bíða. Þá vil ég einnig minnast á annað mjög stórt mál, sem er ekki nefnt í þessari þáltill., og gera grein fyrir, af hverju það er ekki heldur nefnt þar. Þeim fjölgar nú óðum, sem játa það, að þörf sé á, að það fyrirkomulag, sem hér hefur verið á stærsta atvinnurekstri okkar yfirleitt, verði endurskoðað og því verði breytt. Þeim fjölgar stöðugt, sem viðurkenna, að þetta fyrirkomulag, ótakmarkaður einstaklingsrekstur á stærstu fyrirtækjum í landinu, leiði sí og æ til árekstra, sem ríkisvaldið ræður ekkert við. Og það er mönnum að verða augljósara og augljósara, að stærstu vandamálum atvinnuveganna verði ekki ráðið til lykta með fullnægjandi hætti vegna þess ástands, sem fyrirkomulag þetta skapar. Meðan ótakmarkaður einstaklingsrekstur á sér stað um stærri atvinnurekstur landsins, helzt við óheppileg tortryggni milli atvinnurekenda og verkamanna, þannig að hætta er á, að þó að rekstrarkostnaður verði of hár, fáist ekki leiðrétting á því, vegna þess að verkafólkið trúi ekki á þörfina fyrir þær ráðstafanir, sem nauðsynlegar eru til slíkrar leiðréttingar, og einnig, að ekki fáist leiðrétting á því af hinu, að verkafólkið óttist, að ef það gengi inn á að leiðrétta þetta, mundi það ekki fá að njóta ávaxtanna af því, ef betur gengi aftur síðar fyrir atvinnurekstrinum. Það er þess vegna hin mesta þörf á því, að fyrirkomulag á stóratvinnurekstrinum hér á landi verði endurskoðað og því breytt með það fyrir augum,að afstaða þeirra, sem vinna við reksturinn, geti breytzt frá því, sem verið hefur. Það hefðu mátt segja, að frá sjónarmiði þeirra manna, sem eru með því, að hér sé mikil þörf breytinga, þá hefði þetta átt að vera nefnt hér í þessari þáltill. En við vildum ekki blanda því inn í þessa þáltill., af því að þetta er verkefni, sem snertir ekki aðeins sjávarútveginn, heldur alla atvinnuvegi landsins. En n. yrði falið það verkefni sérstaklega, þá mundu önnur verkefni, sem n. er falið að leysa, verða meira út undan en æskilegt væri. Þess vegna höfum við lagt til, að verkefni n. takmarkist, eins og greinir í þáltill., og sleppt þessum tveimur málum, sem margir hafa álitið, að ættu að vera til meðferðar í þessari n. En auðvitað erum við flm. tilbúnir að ræða um breyt. á þessari þáltill., sem talizt gætu til bóta. Gætum við vel rætt um það á síðara stigi málsins, hvort rétt væri, að n. þessi hefði víðtækara verkefni heldur en gert er ráð fyrir í þáltill. Til þess að fyrirbyggja misskilning vil ég taka það fran1, að við lítum þannig á, að þessi n. hljóti að starfa þannig að taka fyrst þau verkefni, sem mest eru aðkallandi. Sum þau verkefni, sem n. þessari er ætlað að leysa, eru ákaflega aðkallandi, og við gerum ráð fyrir, að n. taki þau fyrst til meðferðar og skili till. frá sér og svo koll af kolli, þannig að miðað sé við það, að hvert mál geti komizt fram í tækan tíma. Við gerum okkur vonir um það t.d., að ef þessu máli væri hraðað og n. þessi kjörin nú fljótlega, þá gæti hún mjög vel skilað jafnvel kannske einhverjum málum þegar á þessu þingi og þá öðrum málum fyrir þingið, sem haldið verður síðar í vetur, en svo auðvitað sumum ekki fyrr en síðar. Verkefnin eru ákaflega mörg. Og þau eru mismunandi stór. Sum þurfa minni rannsóknar við en önnur, og af því leiðir það, að það ætti að mega gera sér vonir um það, að fljótlega gæti sézt nokkur árangur af starfi n., ef hún verður sett á fót. Að lokum vil ég svo óska eftir því, að þessu máli verði að lokinni umr. vísað til síðari umr. og allshn.



Ég tel rétt strax á þessu stigi málsins að láta a.m.k. í ljós ánægju mína yfir því, að það vottar hér ekki svo lítið fyrir áhuga á framgangi og þrifum útvegsmálanna. Það hefur nú verið talið af ýmsum mönnum hér, bæði hv. þm. og mönnum utan þings, að hagur landsins mundi velta að verulegu leyti á viðgangi sjávarútvegsins. Sammála hafa menn þó ekki verið um þetta. En það má segja, að það sé gleðilegt, að nú er svo komið, að jafnvel steinarnir eru farnir að tala og vitna um mikilvægi þessa máls, en sjálfsagt má svo að orði kveða um það, þegar framsóknarmenn gerast brautryðjendur um þrifnaðarmál sjávarútvegsins. Ég vil nú strax í upphafi taka það fram, að það hefur áður verið kostur á því fyrir þann hv. þingflokk, sem stendur hér að þessari till., að sinna þessum málum. Og það er ranghermi í grg. þáltill. og eins í framsöguræðu hv. frsm., að ekki hafi áður verið skipuð mþn. til þess að athuga hag sjávarútvegsins á svipaðan hátt og gert var viðkomandi landbúnaðinum, því að 'a Alþ. 1933 kom fram þáltill. og var samþ. um það að skipa mþn. í sjávarútvegsmálum. Og sú n. var skipuð. Vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa þau atriði úr þáltill. þeirri, þar sem sérstaklega er bent á, hvað eigi að vera verkefni þeirrar n. að rannsaka og gera till. um. Þau verkefni voru: „1. Að rannsaka og safna skýrslum um fjárhagsástæður og afkomuhorfur sjávarútvegsmanna um land allt. 2. Að undirbúa till. til úrlausnar á vandamálum útvegsmanna, einkum um ráðstafanir af hálfu hins opinbera til að firra þá vandræðum vegna yfirstandandi krepputíma. 3. Að athuga leiðir til þess að treysta letur en nú er sameiginlega hagsmuni vinnuþiggjenda og vinnuveitenda, þeirra er vinna að sjávarútveginum, bæði á sjó og landi, og gera tillögur til að draga úr fjárhagsáhættu útvegsins. 4. Að rannsaka skilyrði fyrir bættum og fjölbreyttari verkunaraðferðum. 5. Að gera till. um framkvæmdir til aukins markaðar fyrir fisk, fiskafurðir og aðrar innlendar framleiðsluvörur. 6. Að undirbúa rekstrarlánsstofnun fyrir bátaútveg landsmanna.“ Þessi þáltill. var flutt af þáv. og núv. hv. þm. Vestm. (JJós), af hv. þm. G.-K., sem nú er hæstv . forsrh. (ÓTh), þáv. þm. N.-Ísf., Jóni Auðuni Jónssyni, þáv. fyrri þm. Rang., Jóni Ólafssyni, af þáv. 4. þm. Reykv., Pétri Halldórssyni, og þáv. þm. Ak., Guðbrandi Ísberg. Þáltill. var samþ. og nefndin skipuð, og hún skilaði áliti, sem ég er með hér í höndum, og gerði margar till. Það vildi svo til, að Framsfl. hafði þá stjórn landsins með höndum og tók við þessum till. og átti kost á að framkvæma eftir þeim, eftir því sem honum hefði þótt nauðsyn til bera til eflingar sjávarútveginum. Þessu hefur Framsfl. gleymt. Þessi mþn. sendi Alþ. m. a. fjögur tilbúin frv. með grg., eitt um skuldaskil útvegsmanna, eitt um vátryggingar opinna vélbáta, eitt um rekstrarlánastofnun fyrir sjávarútveginn og eitt um efling fiskveiðasjóðs. Auk þess lagði n. til ýmislegt viðvíkjandi markaðsleitun, verkunaraðferðum, svo sem niðursuðu á sjávarafurðum og ýmislegt fleira, sem ég skal nú ekki tefja tímann með að telja upp, en allt má sjá í áliti n. N. hafði rannsakað þessa þætti alla, sem tilgreindir eru í þáltill., safnað skýrslum, ekki aðeins um hag útgerðarinnar hér innan lands, heldur líka framleiðslu sjávarafurða í nágrannalöndunum, verkun þeirra, markaði fyrir þær og nýjar leiðir, sem farnar höfðu verið, einkum til þess að vinna meira verðmæti úr sjávarafurðum heldur en tíðkazt hafði og tíðkast enn hér á landi, og bent á leiðir til þess að feta í fótspor þeirra, sem lengra eru komnir í þessum efnum. - Frv. n. voru öll í þá átt að gera umbætur samkv. þessum rannsóknum og till. n. ýmsum, sem voru ekki í frumvarpsformi. Engu af þessu var sinnt af Framsfl., sem þá hafði stjórnarforustuna og forseta þingsins líka. En eitt þessara frv., um vátryggingu opinna vélbáta, var lagt fyrir þingið af þáverandi ráðh. Alþfl. En hinum frv. var ekkert sinnt og ekkert af þessum málefnum tekið til meðferðar af ríkisstj., eða hún tók ekki forustu um þau að neinu leyti. En sjálfstæðismenn báru fram frv. um ýmis þeirra, - þau voru ýmist svæfð eða drepin. Nú má vel vera, að það séu orðin sinnaskipti í þessum málum, sem væri mér og sjálfsagt fleirum mikið fagnaðarefni, og að þess vegna megi vænta meiri stuðning við þessi mál frá Framsfl. hér eftir en hingað til. En minna vil ég þó á það í þessu sambandi, að það hefur áður verið stjórnaraðferð Framsfl. í málum að drepa þeim á dreif, þegar þau hafa komið fram frá öðrum, með því að koma með ýmsar krókaleiðir. M.a., þegar hitaveitumálið fyrir Rvík var á ferðinni, þá var ekki sá leirpyttur á landinu, að ekki þætti sjálfsagt að rannsaka hann í botn, áður en hafizt væri handa um hitaveituna. Og mér dettur í hug, að till. um efling fiskveiðasjóðs muni hafa verið tilefnið til þess, að þetta mái kom fram. Ég hef mjög takmarkaða trú á þessari nefndarskipun. Þó mundi mér ekki þykja sæma að vera móti því, að þáltill. þessi verði samþ., ef það yrði til þess að einhverju leyti að rannsaka hag útgerðarinnar og þær leiðir, sem hægt væri að fara til eflingar sjávarútveginum. En ég vil, að samþ. þáltill. verði á engan hátt til þess að tefja fyrir þeim málum sjávarútvegsins, sem fram hafa komið eða fram kunna að koma hér á hæstv. Alþ.

Flm.:(Eysteinn Jónsson): Mér fannst dálítið undarlegur tónn í ræðu hv. 7. þm. Reykv. (SK). Hann hefur talið sig mikinn áhugamann fyrir sjávarútvegsmálum. Og ég geri þess vegna ráð fyrir, að það megi rekja eitthvað af hans nuddi nú við þessa umr. til þess, að honum gremjist, að aðrir en hann skyldu verða til þess að flytja þessa till. til framdráttar sjávarútveginum, þó að það sé undarlegur hugsunarháttur, ef menn hafa áhuga fyrir einhverju máli, að vonzkast yfir því, að aðrir hafi áhuga fyrir því líka. Ræða hans virtist eiga að vera eins konar úttekt á áhuga Framsfl. og Sjálfstfl. á sjávarútvegsmálum. Vil ég minnast á örfá orð í því, sem þessi hv. þm. sagði. Hann sagði, að það mætti gleðjast yfir því, að nú væru steinarnir farnir að tala, þar sem Framsfl. hygðist að gerast brautryðjandi um sjávarútvegmál. Ég veit, að sjálfstæðismenn eru búnir að endurtaka þau ósannindi svo oft, að Framsfl. sé tregur til þess að halda fram málum sjávarútvegsins, að þeir eru farnir að trúa því. Ég mun því ekki taka svo hart á ræðu hv. þm., eins og efni standa til að öðru leyti, þar sem hann er nú búinn að staglast á þessu um áratug og því kannske varla hægt að virða honum það til fjandskapar og því ekki gerlegt að kippa sér svo mjög upp við það. Ég sé, að það er misskilningur, að ekki hafi verið skipuð mþn. í sjávarútvegsmálum. En sá misskilningur stafar af því, að tilgangur þeirrar n. var að rannsaka hag sjávarútvegsins í sambandi við kreppuna. Enda kom það fram af því, sem hv. þm. upplýsti um störf þessarar n., að hún hefur sérstaklega verið sett til þess að gera ráðstafanir vegna þeirrar kreppu, sem þá var ríkjandi varðandi sjávarútveginn. Af því stafa þau ummæli, sem ég hafði áðan, og um þetta er getið í grg. þáltill. Hv. þm. minntist á afskipti eða afskiptaleysi Framsfl. af sjávarútvegsmálum og sagði, að það mætti segja, að steinarnir væru farnir að tala, þegar framsóknarmenn gerðust brautryðjendur í sjávarútvegmálum. Ég get ekki komizt hjá því að minna þennan hv. þm. á það, að það var Framsfl., sem átti frumkvæðið að því, að byrjað var að byggja síldarverksmiðjur ríkisins og að byrjað var á nýtízku síldariðnaði í landinu. Ég get ekki komizt hjá að minna þennan hv. þm. á, að það voru einmitt kempur Sjálfstfl. á þingi, sem börðust gegn því, að Alþ. færi að sletta sér fram í þessi mál. Ég veit ekki, hvort hv. þm. kallar þetta brautryðjendastarf, en það er það. Ég veit ekki, hvort Sjálfstfl. er mikill greiði gerður með því að benda á þetta, því að nú á síðari árum hafa sjálfstæðismenn verið á þönum á hverju þingi með till. um að auka þennan rekstur. Það var dálítið annað hljóð í þeim, þegar þeir börðust gegn því, að hann væri tekinn upp. Sama máli gegnir, þótt ekki sé það eins glöggt, um afskipti Framsfl. af síldarsölu og síldarsöltun, og það var Framsfl., eða stjórn sú, sem hann studdi, sem kom þessu á, en Sjálfstfl. var því andvígur, Nú er látið sem minnst á þessari andstöðu bera, enda eru menn orðnir sammála um, að þetta skipulag sé rétt í aðalatriðum, þótt eitthvað megi að fyrirkomulaginu finna. Þá fór hv. þm. mörgum orðum um afskipti Framsfl. af sjávarútvegsmálum eftir 1933. Ef athuguð eru afskipti Framsfl. af málefnum sjávarútvegsins á þeim árum, verður allt annað uppi á teningnum. Þá sést það, að sú ríkisstj., sem þá starfaði, greiddi meira fyrir málefnum sjávarútvegsins en nokkru sinni hafði verið gert áður. Þessi stjórn lét fitja upp á mörgum nýmælum, sem studd voru af ríkisfé, og sum af þessum nýmælum komu að góðu gagni, svo að það þýðir ekki að vera með órökstuddar slettur um, að Framsfl. hafi verið með einskisnýtar till. um sjávarútvegsmál. En að till. Sjálfstfl. ekki voru afgreiddar, var ekkert viðkomandi fjandskap, því að það er enginn kominn til að segja, að þessar till. hafi verið þær, sem mest lá á. Til þess að vita það þarf að taka upp umr. um málið sjálft í stað þess að vera með slettur. Það er náttúrlega fullkomið tilefni til að minnast á það, að Sjálfstfl. taldi sér skylt að spyrna á móti hverju því, sem þá var flutt sjávarútveginum til framdráttar, og segja, að það ætti ekki að gera svona, heldur á hinn veginn. Ég er ekki að telja það til fjandskapar, en á máli hv. þm. og eftir þeim skilningi, sem hann leggur í það, átti þetta að stafa af fjandskap við sjávarútveginn. Það er full ástæða til að minna hv. þm. á það, - og ég vil kalla það fram, - að þegar sjávarútvegurinn átti erfiðast og allir voru sammála um, að eitthvert stórt átak þyrfti að gera, var það Framsfl., sem tók forustuna og hratt í framkvæmd því, sem sjávarútvegsmenn sjálfir vissu, að þurfti að gera, þótt það væri neyðarúrræði. Þetta hygg ég, að allur þingheimur viti, en hvort það á að reikna Framsfl. þetta sem fjandskap við sjávarútveginn, er annað mál. En það er a.m.k. á einkennilegan hátt látið í ljós, ef það er. Það getur vel verið, að hv. 7. þm. Reykv. álíti, að hann geti djarft úr hópi talað um vináttu við sjávarútveginn og starfsemi honum til gagns eftir þeim ráðstöfunum, sem gerðar voru í dýrtíðarmálunum, og að það sé kannske einn þáttur í fjandskap Framsfl. til sjávarútvegsins að reyna að stinga þar við fótum og hljóta fyrir það ámæli frá öllum flokkum. Mér hefði ekki dottið í hug að fara að hefja hálfgerðar þingmálafundarumr. um sjávarútvegsmál, ef hv. 7. þm. Reykv. hefði ekki beinlínis neytt mig til þess. Mér þykir það einkennilegt, að menn skuli telja það nauðsynlegt að taka þetta upp í hvert skipti, sem mál er tekið upp, sem menn eru sammála um. Það er hvort tveggja, að slíkt er lítið til að greiða fyrir störfum þingsins og lítið til að efla framgang málsins, enda eru nóg tækifæri önnur fyrir slíkar umr. Ég gaf ekki nokkurt tilefni til þess í minni ræðu, að farið væri út í þetta. Út af getsökum hv. 7. þm. Reykv., að þetta væri eitthvað illa meint, vil ég benda honum á það, að sá fjandsamlegi Framsfl. mundi ekki hafa nema einn fulltrúa í n., svo að það yrði hægur hjá fyrir hina fjóra nm. að sjá um, að hann gæti ekki komið skemmdarstarfsemi sinni fram og töfum í málinu. Sennilega er það vottur um, hvernig hv. 7. þm. Reykv. telur, að taka eigi á málum, er hann tekur upp þessa málsmeðferð við fyrri umr. málsins. Ég mun svo ekki taka þátt í frekara hnútukasti um þetta mál, en óska þess, að það fari til allshn.

Forseti (HG): Forsrh. hefur óskað þess, að fundi yrði fljótlega lokið vegna nefndarstarfa. Umr. um þetta mál er því frestað.



Herra forseti. - Þetta mál var flutt á sumarþinginu síðasta, en var ekki útrætt. Það vakti óskipta athygli íslenzkra farmanna, og hefur fjöldi þeirra síðan látið í ljós við mig, að þeim væri umhugað um, að málið næði fram að ganga á þessu þingi. Samkv. reglum útvarpsins er það ekki leyft nú að birta aflaskýrslur skipa á Íslandi né heldur söluskýrslur. Það er í samræmi við þær ákvarðanir að birta ekki afkomu veiðiflotans í heild eða afkomu um útflutning og innflutning á vörum til landsins. Slíkt gæti gefið bendingar um ferðir skipa vorra og leitt athygli að ferðum sjómannanna og valdið tjóni á mannslífum og verðmætum. Hvert ógætilegt orð í því sambandi getur ekki aðeins valdið ómetanlegu eignatjóni, heldur líka leitt óbætanlega sorg yfir þjóðina. Ég vil því mælast til þess, þó að aðeins hafi verið ákveðin ein umr. um till., að þeirri umr. verði frestað og till. vísað til meðferðar allshn. Vænti ég, að allshn. afgreiði málið svo fljótt, að till. geti komið til atkvgr. innan skamms og málið orðið útkljáð á þessu þingi.



Ég ætlaði aðallega að leggja til, að umr. væri frestað og málinu vísað til n. Till. er afar víðtæk eins og hún er orðuð. Hún er ekki aðeins um að forðast að gefa upplýsingar í útvarp um innflutning og útflutning, heldur og um alla afkomu þjóðarinnar. En ég hygg, að það yrði ákaflega erfitt, ef útvarpsstarfsemi er rekin á annað borð í landinu, að komast hjá því, að inn smjúgi slíkar upplýsingar. Eins og þm. er kunnugt, eru þegar miklar hömlur á fréttaflutningi í útvarpinu. Fyrst og fremst er flutningur veðurfregna alveg bannaður. Þá er einnig bannað að skýra frá nokkru um síldveiðar, og það er merkilegt, hve erfitt er að komast í kringum það, þótt takmarkað sé. Ef t.d. þarf skjótlega að koma boðum út um land, þótt ekki sé nema um úthlutun síldarmjölsins síðastliðið haust, þá er erfitt að koma því fyrir án þess að brjóta settar reglur. Það er á allra vitorði, að útvarpsfréttirnar eru háðar skoðun þeirra, sem álitnir eru færastir til að meta, hvað stríðsaðilum gæti verið fengur í að vita. Manni gæti virzt, að slík skoðun ætti að vera nógu víðtæk, og það er m.a. atriði, sem n. ætti að taka til athugunar, því að við verðum líka að gæta þess að gera okkur ekki of svipuð einræðisríkjunum í þessu efni. Það er að vísu erfitt að mæla á móti hörðum ráðstöfunum í þessu efni. Ef illa fer, er erfitt að forsvara, að það hafi ekki stafað af aðgerðum, sem kenna má um þessu eða hinu stjórnarvaldi. Þess vegna fylgir því nokkur ábyrgð að lina á tökunum um þetta atriði. En hinu má ekki heldur gleyma, hversu mikið gagn er að útvarpsfréttunum fyrir allan landslýð. Í bréfi, sem útvarpsstjóri ritaði Alþ. og n. mun kynna sér, er m.a. bent á hinar opinberu umr. í útvarpi. Það er útvarpað umr. frá Alþ. og umr. fyrir kosningar. Allar þær umr. eru beinlínis um afkomu landsins. Það yrði erfitt að haga umræðum þingflokkanna fyrir kosningar þannig, að ekki yrði skýrt frá afkomu þjóðarinnar. Ef n. vill mæla með till., álít ég bezt, að henni yrði vísað til stj., sem tæki svo til athugunar, hvað hægt væri að ganga langt, og svo ætti að reyna að binda þetta við ákveðin svið, t.d. síldveiðar, ferðir skipa á milli landa o.s.frv. Ég veit, að þm. eru að sjálfsögðu allir sammála um að vilja engar upplýsingar gefa, sem geti stefnt neinu í voða, hvorki á sjó né landi, en hins vegar er ástæða til, að mál þetta verði skoðað frá öllum hliðum.



Herra forseti. - Ég skal ekki vera langorður út af ræðu hæstv. atvmrh., en ég vil taka það fram út af því, sem hann sagði um hinar opinberu umræður í útvarpinu, að ég hef einmitt oft hugsað um það, að í kosningaumræðum er þess stundum ekki gætt nógu vel að flytja ekkert, sem gæti orðið okkur til tjóns. Það ætti fyrst og fremst að vera í meðvitund hvers þm. og frambjóðanda að fara ekki lengra í slíku að sjálfs hans dómi en hollt er þjóðinni. Ég vil benda á, að ég sé t.d. enga þörf á að útvarpa skýrslum Landsbankans, eins og gert hefur verið, eða ýmiss konar hagskýrslum, sem allir geta lesið í blöðunum, en fæstir hlusta á í útvarp, hvort sem er. Það er einmitt slíkt, sem getur haft í för með sér tjón fyrir þá stétt, sem okkur ber alveg sérstök skylda til að vernda, þá stétt, sem flytur nauðsynjar að landinu, til þess að hægt sé að halda uppi þjóðarbúinu.



Þessi till., sem hér er flutt á þskj. 10, var og flutt á sumarþinginu. Hv. Alþ. vísaði þá málinu til fjvn., en sökum þess hversu þingið var stutt, var eigi hægt að afgreiða það þá, en n. lét það hins vegar í ljós, að hún mundi verða þessu máli hlynnt. Ég vil því leyfa mér að leggja til, að málinu verði enn á ný vísað til fjvn. og hún fái aftur tjáð sig þessu máli fylgjandi. Hef ég átt tal við hæstv. ríkisstj. út af þessari þáltill. um þá undanþágu af aðflutningstollunum, sem þar um ræðir, og tjáði hún sig þessu máli hlynnta, en áleit þó réttara, að fjvn. fjallaði um þetta mál sem önnur slík mál, er hún hefur til meðferðar. Ég þykist svo ekki þurfa fleiri orðum um þetta að fara enn á ný. Mér skilst, að hv. þm. séu þessu máli hlynntir, en þó er auðvitað ekki hægt að segja neitt um það með vissu fyrr en á reynir. Legg ég að lokum til, að máli þessu verði vísað til fjvn. að þessari umr. lokinni.



Herra forseti. - Eins og sjá má á þskj. 18, er ég annar af tveim flm. þeirrar þáltill., sem er þess efnis, að farið er fram á heimild fyrir ríkisstj. til þess að ábyrgjast fyrir Akureyrarbæ lán til aukningar Laxárvirkjuninni og raforkuveitu Akureyrar. Ábyrgðarheimild sú, sem hér er farið fram á, að veitt verði Akureyrarbæ, hefur tvisvar áður verið flutt á Alþ., á vetrarþ. og sumarþ. þessa árs. Aðeins hefur verið gerð sú breyt., að ábyrgðarupphæðin hefur verið hækkuð úr 2 millj. kr. í allt að 21/2 millj. kr. Í bæði þessi skipti hefur málið dagað uppi, þrátt fyrir það, að þm. hafi sýnt því velvild og skilið nauðsyn þess, en mikið ofurkapp hefur verið í framgangi sumra mála, og hefur þetta mál á þskj. 18 orðið að líða nokkuð við það. En við svo búið má ekki lengur standa, þar sem nú er svo komið, að mál þetta þolir enga bið, þar sem svo er ástatt, að bjóða þarf út lán fyrir áramótin, og óska ég því eindregið eftir því, að hv. Alþ. vildi hraða málinu eins og því er frekast unnt. Mér þykir rétt að fara nokkrum orðum um þáltill., eins og hún liggur hér fyrir, þar sem nokkrir þm. eru hér nýir, er ekki munu kunnugir þessu máli. En að öðru leyti vil ég vísa til fyrri grg. um fjárreiður rafveitunnar og virkjunarinnar. Á árunum 1938 og '39 var Laxá virkjuð þannig, að hún gat framleitt 2400 hestöfl. En auk þess var séð fyrir því, að húsakostur og annar útbúnaður væri á þann veg, að hægt væri að bæta við annarri vélasamstæðu, ef á þyrfti að halda, sem gæti gefið allt að 400 hestöfl. Þó að í upphafi hafi verið gert ráð fyrir því, að þessi eina vélasamstæða mundi nægja, þá hefur það þó komið á daginn, að hún er alls ekki nægileg, og að fyrirsjáanlegur skortur verður á rafmagni, ef ekkert verður aðhafzt í þessu máli. Eins og nú hagar til, ganga vélarnar allan sólarhringinn fyrir fullu álagi, og þegar svo er komið, getur hver maður, sem eitthvað þekkir til þeirra hluta, séð, að það er ekki mikið öryggi í því að hafa aðeins eina vélasamstæðu, þar sem mjög er hætt við vélabilun, er svo mikið er lagt á þessa einu vélasamstæðu. Svo ber og að líta á það, að mjög erfitt er að fá varahluti til vélanna, en af stöðvun rafstöðvarinnar gæti leitt stórtjón og því meira sem stöðvunin yrði lengri. Síðar hefur það komið í ljós, að byggðarlög hafa óskað eftir því að fá rafmagn úr þessari rafveitu, svo sem Húsavík, Svalbarðseyri, Grenjaðarstaðartorfan, og fleiri smærri byggðarlög óska eftir að komast í þetta rafmagnssamband. Af þessum ástæðum hefur svo bæjarstjórn Akureyrar leitað tilboða um nýja vélasamstæðu í Ameríku með aðstoð ríkisstj.. og rafmagnseftirlits ríkisins, og rafmagnsstjóri ríkisins gekk að einu tilboði, sem kom, fyrir hönd bæjarstjórnar Akureyrar, er hann var á ferð í Ameríku á síðastl. vetri. Þá kostaði sú vélasamstæða hátt á aðra millj. kr., en sökum þess, að verðlag hefur hækkað nokkuð frá þeim tíma, þótti rétt að hækka ábyrgðarheimildina upp í 21/2 millj. kr., sem mun samsvara þeirri verðhækkun, er átt hefur sér stað. Í grg. í vetur og sumar fylgdi reikningur um rekstrarafkomu rafveitunnar, er sýndi, að stöðin er svo vel rekin, að engin hætta fylgir því að veita þessa ábyrgðarheimild. Auk þess hækka rafmagnsgjöldin á Akureyri sem þessari umgetnu hækkun á ábyrgðarheimildinni nemur. Allir hv. þm. hafa sjálfsagt heyrt um það útflutningsbann á rafmagnsvörum frá U.S.A., sem sett hefur verið á, og mætti því í fljótu bragði ætla, að það bann næði til þessarar vélasamstæðu, sem ég var að tala um. En svo er ekki, og í því sambandi hef ég átt til við rafmagnsstjóra ríkisins, og hefur hann tjáð mér, að engin hætta væri á ferðum með það, að þessi vélasamstæða fengist ekki innflutt, þegar þar að kæmi. Ég vildi geta um þetta, svo að það þyrfti ekki að tefja málið, sem ég vona, að hv. þm. séu sannfærðir um, að þolir enga bið. Óska ég því eftir, að málinu verði hraðað sem mest vegna lánsútboðsins. Legg ég svo til, að málinu verði vísað til fjvn. að lokinni umr.



Það er ekki á neinn hátt til þess að tefja þetta nauðsynjamál rafveitu Akureyrar eða til þess að draga það á langinn, sem ég tek hér til máls, heldur geri ég það af því, að mér þykir rétt að koma með nokkrar aths. í sambandi við þáltill. þá, er hér liggur fyrir til umr. Eins og hv. þm. muna, voru þessi mál, rafmagnsmálin, mikið rædd á sumarþ., og kom þá fram allmikill áhugi meðal þm. á því að koma rafmagninu út til sveitanna í landinu á sem hagkvæmastan og beztan hátt. Í þessu skyni var svo kosin n. til þess að rannsaka málin. N. hefur nú hafið starf sitt, en er að vísu skammt komin í því að rannsal:a þetta mál til fulls. Það er býsna þýðingarmikið, að ekki séu stigin nein víxlspor í þessum málum, er kynnu að torvelda þær leiðir, sem n. kynni að verða sammála um, að bæri að fara við framkvæmd þessara mála. Komið hafa til greina tvær leiðir, er fara bæri í því að veita sveitunum rafmagn, sem í aðalatriðum eru þær að virkja stór en fá vatnsföll, er fær væru um að framleiða rafmagn til heilla sveita eða landshluta, með því að leggja rafleiðslur um svæðin og tengja aflstöðvarnar saman, eða þá að virkja minni en fleiri vatnsföll fyrir hin einstöku byggðarlög. Margt bendir til þess, að hin fyrri leið verði fyrir valinu, og er þá óhjákvæmilegt, að ríkið verði höfuðaðili að þeim framkvæmdum, er gerðar verða. Engum efa er það undirorpið, að Laxá norðan lands en Sogið sunnan lands yrðu heppilegustu stórfljótin til slíkrar virkjunar, en slíkt yrði ekki gert, nema ríkið yrði höfuðaðili í þeirri starfsemi. Austfirðir og Vestfirðir yrðu þá að vera sér um virkjun þeirra fljóta, er hagkvæmust eru á hvorum staðnum fyrir sig. Nú er svo ástatt, eins og menn vita, að Akureyrarbær óskar eftir viðbót við það rafmagn, sem þar er nú hægt að fá, og hv. 1. flm. þáltill. upplýsti það, að fleiri byggðarlög hefðu óskað eftir rafmagni úr þessari sömu rafveitu Akureyrarkaupstaðar, og finnst mér það eigi vera nema eðlilegt. En ég veit ekki til. að ríkið hafi neinn íhlutunarrétt um framkvæmd eða rekstur Laxárvirkjunarinnar, og gegnir að því leyti nokkru öðru máli um Sogið, því að ríkið getur gerzt þar aðili hvenær sem er. En ég vek máls á þessu fyrir þá sök, að ég tel rétt, að þingið geri sér grein fyrir, hvað er að gerast í þessum málum, og rasi ekki um ráð fram í framkvæmd málanna, því að eins og líklegt er, að stefnan verði í rafmagnsmálinu, þá verður að athuga. það. hvort ekki sé rétt, áður en lengra er haldið, að ríkið geti á sínum tíma gerzt aðili að þessari virkjun Laxár, þar sem líkindi mæla með því, að hún eigi eftir að verða til þess að framleiða rafmagn fyrir margar sveitir norðan lands. Ég varpa þessu svona fram, þó að rannsókn sé enn skammt á veg komin. En þrátt fyrir það, að þessi varnagli verði sleginn, er ekkert á móti því að auka nú virkjunina eins og ætlazt er til með þáltill., og vænti ég því þess, að flm. taki þessari aths. vel. Ég vil og mega vænta þess, að hv. Alþ. sjái nauðsyn þessa máls, sem ég hef nú drepið á, og framkvæmdir í þessu efni verði þannig, að landið allt megi hafa sem mesta ánægju og hagnað af þeim, en ekki aðeins einstakt hérað. Framkvæmdir um raforkuaukningu eru bráðnauðsynlegar og það aðkallandi, að það getur ráðið miklu um það, hvort byggð helzt við viða úti um sveitir landsins, hvað mikið verður aðhafzt í þessu efni. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta mál, en aðeins mælast til þess, að hv. Alþ. taki það til alvarlegrar athugunar.



Ég tek það eins og það var talað, sem hv. 1. þm. Árn. sagði, að hann vill ekki mæla gegn till., heldur vill hann, að framkvæmdir Alþ. verði á þann veg, að þær nái til víðara verksviðs og haldi leiðinni opinni til stórfelldari framkvæmda en till. gerir ráð fyrir. En þótt ríkisstj. ábyrgist lán til aukningar raforkuveitu Akureyrar, þá ættu að vera opnar leiðir eftir sem áður til þess, að ríkið geti fengið hlutdeild í rekstrinum eða tekið hann að sér. Aðalatriðið er, að það er bráðnauðsynlegt, að Akureyrarbær fái meiri raforku og það sem fyrst. Nú getum við fengið vélarnar, og við verðum að fá vélarnar. Við verðum að hugsa fyrst um þá þörf, sem brýnust er, og þetta mál þarf að geta gengið hraðbyr gegnum þingið. Það mun ekki standa á Akureyrarbæ að semja við ríkið, þegar þar að kemur, ef ríkið skyldi taka raforkuframleiðsluna í sínar hendur. En nú eru samningar á döfinni eða þegar gerðir milli Akureyrarbæjar og annarra héraða um raforku, t.d. Húsavíkur og Svalbarðseyrar. Það er einmitt vegna þessara samninga, vegna þessarar væntanlegu starfsaukningar, sem ábyrgðarheimildin er aðkallandi, og málið þarf að fá skjóta afgreiðslu. Ég legg til, að málinu sé vísað til síðari umr. og til fjvn.



Herra forseti: - Ein, og kunnugt er, var þessi sjóður tekinn til afnota fyrir ríkissjóð, eins og segir í grg., og hefur féð að mestu leyti gengið til almennra þarfa. Ég hygg, að núv. fjmrh. hafi lagt í hann nokkurt fé, en þó ekki nema lítinn hluta þess, sem í honum var. Það verður varla um það deilt, að eins og málið er undirbúið, verður að ljúka við byggingu Þjóðleikhússins, og er þá eðlilegt að greiða aftur í sjóð þess það fé, sem þar var tekið að láni. Ég hygg sérstaka ástæðu til að taka þetta mál fyrir nú, þar sem telja má, að brezka setuliðið hafi minni þörf fyrir húsið nú en þegar það tók það upphaflega til notkunar, þó að það hafi ekki enn fengizt til að flytja úr því. Ég hygg, ef ríkissjóður endurgreiðir nú þjóðleikhússjóði þessa fjárhæð, þá kunni það að hafa óbein áhrif í þá átt að losa þjóðleikhúsið. Mér þykir líklegt, að núverandi leigjendur kynnu þá miður við að halda húsinu frá réttri notkun heldur en áður. Það mátti segja, þegar herinn kom, að við hefðum ekki brýna þörf fyrir húsið. Það var búið að vera í vanhirðu í átta ár, og skilyrði voru ekki fyrir hendi til að nota það til hinna upprunalegu þarfa. Nú hefur þetta breytzt, og finnst mér þá ætti að byrja á því að endurgreiða sjóðnum áminnzta fjárhæð. Ég legg svo til, að till. sé vísað til fjvn.



Þetta mál snertir fjmrh. að verulegu leyti, og það fór því miður fram hjá mér, að það væri á dagskrá nú. Þótt ég sé búinn að spyrjast fyrir um það, hvað mikil sú fjárhæð er, sem hér um ræðir, þá eru þau gögn ekki komin í mínar hendur. En það er sjálfsagt talsvert á aðra milljón. Ég vil aðeins, af því að Þjóðleikhúsið heyrir undir mitt ráðuneyti, láta í ljós ánægju mína yfir því, ef hv. Alþ. sæi sér fært að skila aftur þessu fé, sem að vísu var ekki lán, en hluti af því fé, sem tekið var í þarfir ríkissjóðs, þegar illa áraði. En það má segja, að það hvíli á Alþ. og ríkissjóði siðferðisleg skylda til þess að líta á þetta sem lán, er beri að endurgreiða á sama hátt og önnur lán, og vil ég leggja þessu máli meðmæli mín. En það er eitt atriði, sem ég vildi draga athygli þingsins að, fyrst við erum að tala um þjóðleikhússjóðinn og þá um leið skemmtanaskatt. Ég vildi gjarnan, að hægt væri að hnýta við till. einhverju algildu ákvæði um það, hvaða undanþágur megi veita frá skemmtanaskatti. Eins og nú er, eru „lekar“ á lögunum og hægt að veita undanþágu frá næstum því hverju sem er. Með því lakasta, sem hægt er að leggja á ráðuneyti, eru óákveðnar undanþáguheimildir. Ég álít, að það verði að setja þeim ákveðnar skorður. Ég hef ekki séð mér annað fært en að veita nokkrar undanþágur í samræmi við það, sem tíðkazt hefur. Það veit enginn, nema sá sem reynir, hve ákaflega, erfitt það er að stöðva sig á þeirri braut eða marka línurnar. Það er Alþ., sem hefur valdið, og það á ekki að láta ráðuneytið um það, heldur marka línurnar skarpt. Þegar verið var að semja tollalöggjöfina, tollskrána, var talið nauðsynlegt að banna allar undanþágur. Ég hefði ekkert á móti því, að Alþ. léti í ljós ákveðna skoðun um takmarkanir á undanþágu frá skemmtanaskatti. Það væri einkennilegt að leggja þetta fé til hliðar í hinum lofsverðasta tilgangi, en svo vera sí og æ að skerða það með undanþágum. Ég vil því skjóta því til fjvn., hvort henni finnst ekki ráðlegt að setja einhver ákvæði um takmörkun á undanþágum frá skemmtanaskatti. Ég verð að segja, að það hefur ekki veriðsótt um undanþágu fyrir önnur málefni en þau, sem eru mjög lofsverð. Sum hafa fengið undanþágu ár frá ári. Sum geta talizt, ef til vill, enn þá lofsverðari en Þjóðleikhúsið. En Alþ. hefur nú einu sinni ákveðið, að skemmtanaskattur skuli renna til þjóðleikhússins, og þess vegna held ég, að Alþ. ætti að halda fast við þann tilgang að efla sjóðinn sem bezt, og helzt veita engar undaþágur.