Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. málsins fór ég þess á leit við flm. þeirrar brtt., sem nú liggur fyrir, um málið, að hann drægi hana til baka til 3. umr., þannig að mér gæfist kostur á að ræða þá till. við hv. nm. iðnn. Formlegur fundur hefur ekki farið fram í n., en hins vegar hef ég talað við hvern einstakan nm. og eru menn á einu máli um að mæla með því, að sú brtt., sem flutt er á þskj. 648, verði samþykkt.



Herra forseti. Ég mun nú ekki lengja þessar umr., sem hér hafa orðið um þetta mál, enda er nú komið að því, að eðlilegt væri, að matarhlé væri tekið, og ég hef ekki heldur neina sérstaka tilhneigingu til þess að tefja þetta mál. Það er sýnilegt, að það á a.m.k. í aðalatriðum að ganga fram og þeir, sem valdið hafa hér í hv. þd., eru ákveðnir í því að beita því til þess að hindra það, að gerðar verði á frv. þær gagngerðu breytingar, sem nauðsynlegt væri á því að gera. Ég vil samt við þessa síðustu umr. málsins hér í hv. deild freista þess að sníða af því þann agnúa, sem ég lýsti hér í minni fyrri ræðu og tel vera höfuðágallann á þessu frv., sem sé þann, að það gerir ekki ráð fyrir því að létta neitt fyrir í þeim átökum og þeirri baráttu, sem nú er að fara fram í landinu um launajafnréttismálið, og ætlar konum í öllum starfsgreinum ekki að fá neina leiðréttingu sinna mála fyrr en í byrjun næsta árs og þá aðeins mjög lítilfjörlega, þannig að frv. mundi ekki hafa í för með sér, að létt væri á nokkurn hátt undir með þessari jafnréttiskröfu yfir þetta tímabil, næstu tvö árin a.m.k. En ég teldi, að málið horfði þó töluvert öðruvísi við, ef gert væri myndarlegt átak nú þegar í þessa átt, jafnvel þó að það tæki nokkur ár að koma á fullum launajöfnuði, t.d. ef hv. Alþingi vildi fallast á að lögfesta það, að nú skyldi ganga í gildi sem lög sú lágmarkskrafa, sem verkakvennafélögin í landinu öll hafa sett fram, um það, að þeirra hlutur verði nú á þessu ári 90% af launum karla. Ég vil leyfa mér að bera fram um þetta efni skriflega brtt. og sleppa þá öllum öðrum ágreiningi, sem um málið hefur orðið. Tillagan er skrifleg og of seint fram komin, en ég vil vænta þess, að hæstv. forseti leiti nauðsynlegra afbrigða fyrir því, að hún komi fram.

Frsm. 2. minni hl. (Alfreð Gíslason læknir) ; Herra forseti. Hv. 2. þm. Reykv., frsm. meiri hl. heilbr.- og félmn., talaði hér áðan. Hv. þm. gat þess, að í ráðherratíð Hannibals Valdimarssonar hefði þál. um fullgildingu á alþjóðasamþykkt um jöfn laun karla og kvenna fyrir jafnverðmæt störf verið samþ. hér á þingi fyrir hans atbeina. Síðan ásakaði hv. þm. þennan fyrrv. ráðherra fyrir að hafa ekki gert meira á þeim tíma, sem hann var ráðherra. Hv. þm. benti á, að Hannibal Valdimarsson hefði þá, sem ráðherra og forseti Alþýðusambands Íslands, haft sérstaklega góða aðstöðu til að koma málinu fram, launajafnréttinu, og vildi telja, að það hefði verið heppilegra, að hann hefði sýnt sama áhuga þá á málinu og fyrr og síðar. Í þessu sambandi vil ég benda á, að samkvæmt þessum sáttmála, sem samþ. var hér á þingi á miðju ári 1957, var ekki auðvelt aðgerða um lagasetningu á þessu sviði fyrst um sinn, því að í lok 6. gr. sáttmálans segir svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Síðan gengur þessi samþykkt í gildi að því er snertir hvert aðildarríki 12 mánuðum eftir að fullgilding þess hefur verið skráð“. Sáttmálinn gekk sem sagt ekki í gildi og gat ekki gengið í gildi fyrr en á árinu 1958. Tækifærið þá til þess að koma fram lagasetningu gafst ekki fyrr en haustið 1958, eftir að Alþingi kom saman. Hvað gerðist á því þingi öndverðu, vita allir, sem hér eru staddir. Það urðu stjórnarskipti. Ríkisstj. Hermanns Jónassonar sagði af sér, en við tók ríkisstj. Emils Jónssonar. Það var því ekki möguleiki til að hreyfa þessu máli fyrr en á þessu þingi, einhvern tíma á þessu þingi, og tækifærið gafst ríkisstjórn Emils Jónssonar. En hvernig notaði hún það? Hún hreyfði ekki málinu, þótt þá væri kominn tími til þess og auðvelt að gera það í fullu samræmi við þennan sáttmála. En þessi ríkisstj. hreyfði hvorki legg né lið. Hún vílaði ekki einu sinni fyrir sér að fella till. um að undanþiggja konur frá kauplækkun á öndverðu árinu 1959. Hér á hinu háa Alþingi kom fram till. um það, að konur, vegna þess að þær hafa lægra kaup en karlmenn, skyldu ekki lækka í launum til jafns við karlmenn, þegar launalækkunarfrv. ríkisstj. Emils Jónssonar var á ferðinni. En ríkisstj. Emils Jónssonar, með tilstyrk Sjálfstfl. og Alþfl., felldi þá till. Laun kvenna skyldu skert engu síður en karla með þeirri löggjöf ríkisstj., og það var í engu hlífzt við það. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram hér, vegna þess að sú árás, sem hv. 2. þm. Reykv. hóf á hendur hv. 4. landsk. þm., er með öllu ómakleg. Hv. 10. þm. Reykv. (EggÞ) flutti hér ræðu í dag. Þar leitaðist hann við að afsaka sjálfan sig. 1953 flutti hann ásamt öðrum frv. um sömu laun kvenna og karla, frv., sem var langtum ótvíræðara, skorinorðara og gekk lengra en það frv., sem nú er hér til umr. Ég flutti á sérstöku þskj. brtt., sem voru orði til orðs teknar upp úr þessu frv., sem hv. þm. var meðflm. að 1953. Hann reyndi nú í dag að afsaka, hvers vegna hann gæti ekki stutt þessar brtt., sínar gömlu till. frá 1953, með því að það væri betra hálfur skaði en allur, það væri betra að fá fram það, sem felst í þessu frv., sem liggur fyrir, heldur en fá ekki neitt. Þess vegna styddi hann það og þess vegna bjóst hann til að greiða atkv. gegn sínum fyrri till. Þetta gæti í sjálfu sér verið frambærileg afsökun, það játa ég. En hún er alls ekki frambærileg eins og aðstæður eru nú, vegna þess að ef þessi hv. þm. hefði viljað standa við sínar gömlu till. nú, þá átti hann kost á því að styðja þær og sennilega kost á því að fá sína samflokksmenn í d. til að styðja þær líka. En ef Alþfl.-menn hér í þessari hv. d. hefðu stutt þessar gömlu till. hv. þm., þá hefðu þær náð fram að ganga. Það er áreiðanlegt, að þessi afsökun hv. þm. var því tylliástæða. Sú raunverulega ástæða er hlutdeild Alþfl. að þessari ríkisstj. og bann Sjálfstfl.-manna við því, að brtt. næðu fram að ganga. Nú gefst hv. Alþfl.-mönnum hér í þessari hv. d. enn tækifæri til að sýna hug sinn til þessa máls og hug sinn til baráttu verkalýðshreyfingarinnar með því að styðja fram komna tillögu, sem nýlega hefur verið gerð grein fyrir. 90% er það mark, sem verkalýðshreyfingin hefur sett sér í þessu baráttumáli, hækkun kvennakaups upp í 90%. Þetta er sums staðar fengið og vel það og líkur fyrir, að þetta muni fást með einbeittri og öruggri baráttu innan skamms. Ætla nú hv. Alþfl.-menn hér í þessari d. að bregða fæti fyrir þetta og greiða atkv. gegn þessari hugmynd? Það fáum við nú brátt að sjá.



Herra forseti. Ég hafði nú reyndar ekki hugsað mér að taka til máls við þessa umr., en get þó ekki stillt mig um að víkja aðeins að einu atriði í ræðu hv. síðasta þm. Ég hef sjaldan heyrt af öðrum eins vanefnum reynt að bera í bætifláka fyrir neinn og þegar hv. þm. var að afsaka fyrrv. félmrh., Hannibal Valdimarsson, fyrir það, að hann skyldi hafa látið undir höfuð leggjast að ýta jafnlaunamálinu áleiðis í ráðherratíð sinni. Hv. þm. vitnaði til greinar í jafnlaunasamþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, þar sem hann segir, að hún gangi í gildi að því er snertir hvert aðildarríki 12 mánuðum eftir að fullgilding þessi hefur verið skráð. Út úr þessu fær hann það, að það hafi verið beinlínis bannað eða ekki hægt, sagði hann, að flytja til að mynda frv., eins og ég vék að í minni ræðu, frv. um launajafnrétti. Það sjá allir, hvað aumlegt yfirklór þessi tilraun til skýringar á jafnlaunasamþykktinni er. Ég vil líka benda á viðbótina við heimildina til þess að fullgilda jafnlaunasamþykktina, sem er á þessa leið: „Jafnframt ályktar Alþingi að fela ríkisstj. að gera hið fyrsta ráðstafanir til, að samþykktin komist í framkvæmd hér á landi.“ Hér er ríkisstj. - og þar hlaut félmrh. að hafa forgöngu um - falið að gera ráðstafanir hið allra fyrsta, til þess að samþykktin komist í framkvæmd hér á landi. Það sýndi sig, að það var ekki vanþörf á því að bæta þessu við þáltill., enda sjálfsagt einhverjir haft grun um, að það mundi ekki vera of mikið aðhafzt, eftir að búið var á pappírnum að fullgilda hana. En að ætla að skýra þetta ákvæði jafnlaunasamþykktarinnar á þann veg, að aðildarríkin megi ekkert hafast að fyrr en 12 mánuðum eftir að þau fullgilda samþykktina, það er svo fráleitt, að ég er satt að segja undrandi á hv. þm. að vera að halda slíkri firru fram.



Herra forseti. Þetta eru aðeins örfá orð í tilefni af ræðu hv. frsm. meiri hl. sjútvn, í dag. - Ég hafði bent á það í ræðu minni áður, að lögin um síldarútvegsnefnd væru búin að standa í 27 ár án nokkurra breytinga og þetta benti til þess, að lögin hefðu verið vel undirbúin og það hefði verið vel við þau unað. Hann gat þess aftur á móti, að ýmis ákvæði þessara laga væru orðin úrelt, og ég vil ekki neita, að svo kunni að vera um einhver ákvæði laganna. En þótt einhver þeirra séu úrelt, þá hefur það ekki komið að sök, að ég ætla. Ég hygg, að hann eigi við það, að það hefur verið óþarflega heft frelsi manna til sölu og útflutnings á vissum tegundum síldar og hafi þess vegna sífellt þurft að leita útflutningsleyfa til síldarútvegsnefndar vegna þessa. Það er rétt, að þetta mun hafa þurft að gera, en það hefur ekki komið að neinni sök, því að þessi leyfi munu yfirleitt hafa verið veitt. Hins vegar ætla ég alls ekki að neita því, að þetta sé rétt hjá honum, að slík ákvæði sum, sem nú eru í lögunum, mættu gjarnan hverfa. Hann ræddi nokkuð um Landssamband ísl. útvegsmanna, að ástæðan til þess, að einn fulltrúi síldarútvegsmanna hefði verið kosinn beinni kosningu fram að þessu, væri sú, að Landssamband ísl. útvegsmanna hefði ekki verið til, þegar lögin voru sett. Þetta er að vísu rétt líka, en landssambandið er orðið æði gamalt núna, og aldrei hefur komið mér vitanlega nein ósk um það frá því að breyta þessu ákvæði. Ég held, að það samband hafi unað því vel, að síldarútvegsmenn sjálfir kysu beinni kosningu sinn fulltrúa. Hann vill ekki gera neinn mun á þessu og þeirri skipan, sem er lögð til í þessu frv. Ég geri nokkurn mun á því, því að það er ekkert, sem tryggir, að það verði útvegsmaður, þ.e.a.s. síldarútvegsmaður eða sjómaður, sem kemur sem fulltrúi landssambandsins, eftir að þetta frv. væri orðið að lögum. Það getur hreinlega orðið síldarsaltandi. Um þetta getur maður ekki vitað. En það er einmitt höfuðtilgangur þessa frv., að mér skilst, að síldarsaltendur verði allsráðandi í síldarútvegsnefnd, og ég býst ekki við, að hv. frsm. meiri hl. neiti þessu. Þetta er aðaltilgangurinn með frv., að fjölga upp í 7, þannig að félög síldarsaltenda fái þarna tvo auk þeirra saltenda, sem reynslan hefur sýnt, að jafnan eru kosnir í nefndina. Þeir eru tveir fyrir af þeim fulltrúum, sem Alþingi kýs, svo að þar er kominn meiri hl. Þeir geta auðveldlega orðið 4–5 eða kannske allir saltendur. En mjög ólíklegt er, að þeir verði nokkurn tíma í minni hluta, eftir að þessi skipan er komin á. Ef þetta á að verða þannig, að síldarsaltendur hafi svona mikil áhrif í síldarútvegsnefnd, þá held ég, að önnur skipan væri miklu skynsamlegri, og hún er sú að leggja síldarútvegsnefnd niður, svo að félög síldarsaltenda hafi þarna öll ráð. Ég ætla ekki að neita því, að þetta getur komið til greina, en ég vil ekki sætta mig við það, að Alþingi sé að kjósa 3 menn af 7, minni hluta í nefnd, ef þetta er tilgangurinn og hlýtur að verða í framkvæmdinni, að síldarsaltendur ráði þarna yfirleitt öllu, sem þeir vilja ráða. Ég hef aftur á móti lítið svo á, að útgerðarmenn og sjómenn, sem stunda síldveiðar, eigi að hafa hliðstæðan rétt til áhrifa í þessari nefnd eins og síldarsaltendur, því að það sjá allir, að enginn saltar síld, nema hún sé veidd. Og ég get ekki séð, að saltendurnir eigi að vera svona miklu rétthærri en hinir, sem vinna að veiðunum. En séu menn þessarar skoðunar, að síldarsaltendur eigi að hafa svona mikil ítök þarna, þá er réttara að mínum dómi að gefa þetta alveg frjálst, svo að félagsskapur þeirra hafi þarna öll ráð. Hins vegar er tillaga okkar minnihlutamanna sjávarútvegsnefndar langt frá því að vera neitt óvinsamleg í garð þessa máls, því að hin rökstudda dagskrá, sem við flytjum, fer aðeins fram á það, að þetta mál verði undirbúið og lögin endurskoðuð fyrir næsta þing, hæstv. ríkisstjórn hafi um það forgöngu, svo að sjónarmið allra, sem eru nákunnugir, hafa reynsluna og hafa hagsmunanna að gæta, geti komið sínum sjónarmiðum þarna að, enda hef ég bent á, að jafnvel meðal saltendanna er ekki ánægja með þetta frv., þar sem það á sér stað, að félag síldarsaltenda í stærsta síldarútvegsbæ landsins lýsir andstöðu sinni við þetta frv. Þess vegna held ég, að það sé fyrir alla aðila skynsamlegra að samþykkja þá dagskrá, sem við flytjum.