Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Thor Thors Ég á hér nokkrar brtt. á þskj. 815 og vil fara um þær nokkrum orðum, svo að þingheimi verði ljóst, hver nauðsyn er á því, að þær nái fram að ganga. Ég er þess fullviss, að hv. stjórnarliðar, sem hafa líf þeirra f hendi sér, fallast á rök mín, er þeir hafa heyrt mál mitt, og sjá, að full ástæða er til að veita fé úr ríkissjóði samkv. brtt. mínum. Fyrsta brtt. er við 13. gr.fjárlfrv., um vegamál. Það hefir nú áður verið sýnt fram á, að Snæfellsnessýsla hafi orðið útundan um framlög úr ríkissjóði til vegamála. Þannig minnist ég þess, að fyrir nokkru, er hv. núv. þm. S.-Þ. sótti alla framboðsfundi í sýslunni, hélt hann því fast fram, að kjördæmið hefði verið svo mjög vanrækt í þessum efnum, að vegir þar hefðu aðeins lengzt um 13 km. á 13 árum. Þetta eru nú að vísu rangfærslur, eins og flest úr þeirri átt, en hitt er þó ómótmælanleg staðreynd, að Snæfellsnessýsla hefir orðið hart úti í þessum efnum í samanburði við flest önnur héruð, einkum ef miðað er við íbúatölu og það, sem hún hefir látið af mörkum í ríkissjóð. Frá 1873 til 1930 hefir Snæfellsnessýsla fengið 420 þús. kr. til vegamála. Íbúar þar eru nú 3536. En á sama tíma hefir Mýrasýsla með 1764 íbúa fengið 1380 þús. í sama skyni. Mýrasýsla hefir því fengið allt að einni millj. kr. meira en hin sýslan. Og sé tekin Norður-Múlasýsla, hefir hún á sama tíma fengið 570 þús., þótt íbúar séu þar ekki nema 2766. Suður-Múlasýsla hefir á sama tíma fengið 575 þús. Ég get þessa, af því að talað hefir verið um, að Austfirðir hafi til þessa farið varhluta af vegafénu. Ef nú hefði átt að jafna hlut kjördæmanna, hefðu stjórnarflokkarnir átt að sjá um, að Snæfellsnessýslan fengi ríflegan skerf af vegafénu. En reyndin hefir nú orðið önnur. Vegamálastjóri ætlaði 19 þús. kr. til vegagerða í Snæfellsnessýslu, en hæstv. fjmrh. færði þessa upphæð niður í 5 þús. kr. á fjárlfrv. Nú hefir framlagið verið hækkað upp í 10 þús. kr. En Suður-Múlasýsla, kjördæmi hæstv. fjmrh., sem átti samkv. till. vegamálastjóra að fá 5 þús. kr., á nú eftir frv. að fá 35 þús. kr. Ef Snæfellsnessýsla hefði borið úr býtum réttan skerf af vegafénu síðan fjárveitingavaldið komst í hendur Alþingis, hefði hún átt að fá 775 þús. kr., en ekki 420 þús. Það má nú vel vera, að svo skýrar tölur sem þessar hafi lítil áhrif á hv. stjórnarliða. En ég vil þá til viðbótar benda þeim á það, að menn, sem eru í miklum metum hjá þeim, og þá einkum sjálfur hæstv. forseti Sþ., hafa borið fram till., sem ganga mjög í sömu átt og mínar og sýna, að honum hefir verið ljóst ranglæti það, sem þetta kjördæmi hefir verið beitt í úthlutun vegafjárins og ákvörðun þjóðvega undanfarið. Hæstv. forseti hefir þannig verið flm. að till. um að taka fjóra langa vegakafla í Snæfellsnessýslu í þjóðvegatölu. Þetta sýnir glögglega, hve vegagerð er skammt komin áleiðis þarna og hve mikil nauðsyn er á umbótum þar. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta almennt, heldur skal ég snúa mér að þeim einstökum brtt., er ég flyt til þess að rétta hlut íbúanna í þessari sýslu. Fyrsta brtt. mín er við 13. gr. A. II.a.4, um að veita til Stykkishólmsvegar í stað 5000 kr. 15000 kr. Vegamálastjóri hafði í till. sínum lagt til, að þessari upphæð, 15000 kr., yrði varið til þess vegar á næsta ári, en hæstv.ríkisstj. fann ástæðu til að skera þessa fjárveitingu niður í 5000 kr. En fáist ekki leiðrétting á þessu, og verði þessi lága fjárveiting látin duga, þá hefir það nánast þá þýðingu, að ekki tekur því að byrja á þessu verki. Þetta smámunalega framlag er svo langt frá allri sanngirni, að ekki nær nokkurri átt. Út af þessu máli hefir hreppsnefnd Stykkishólmshrepps sent Alþingi erindi, sem ég vil leyfa mér að lesa, þar sem þetta mál er skýrt til hlítar af kunnugustu mönnum. Erindið er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Á fundi hreppsnefndar Stykkishólmshrepps, sem haldinn var hinn 17. október s. l., var samþ. eftirfarandi fundarályktun: „Þar sem hreppsnefndinni er kunnugt um, að í fjárlfrv. því, er lagt hefir verið fyrir Alþingi það, er nú situr, er aðeins gert ráð fyrir 5000 kr. framlagi úr ríkissjóði árið 1935 til framhalds þjóðveginum yfir Kerlingarskarð (Stykkishólmsbraut), skorar hún á þingið að samþykkja a. m. k. 25000 kr. fjárveitingu til framhalds vegar þessa á árinu 1935. Vill nefndin í því sambandi benda á, að á næsta sumri verður byrjað á að leggja veginn yfir Gæshólamýri á Kerlingarskarði, og kemur sú vegalagning eigi að notum sem samgöngubót, nema veginum sé komið í gegnum mýrina inn á Sanda, en til þess mun þurfa þá fjárupphæð, er vér áður nefndum. Loks vill nefndin benda á, að bygging Stykkishólmsbrautar frá Borgarnesi til Stykkishólms, sem eigi er nema 100 kílóm. að lengd, hefir staðið yfir frá síðustu aldamótum, og hefir því legalagningu þessari miðað mjög hægt áfram, borið saman við lagningu annara þjóðvega á landinu, þar sem enn eru ólagðir 15-20 km. af brautinni“. Hreppsnefndin væntir þess fastlega, að hið háa Alþ. taki þessa kröfu til greina og veiti hina umbeðnu upphæð, kr. 25000, til vegarins. Stykkishólmi, 18. október 1934. F. h. hreppsnefndar Stykkishólmshrepps. Kristján Bjartmars, oddviti.“ Á bak við þessa áskorun stendur öll hreppsnefnd Stykkishólmshrepps, og í henni eiga sæti sjálfstæðismenn, framsóknarmenn og jafnaðarmenn, og þeir eru allir sammála um það, að rík nauðsyn sé til þess að auka tillag til þessa að verulegum mun frá því, sem stendur í fjárlfrv. Ég hefi ekki séð mér fært að taka þessa upphæð, 25000 kr., upp í till. minni, heldur gæti þess hófs, til þess að frekar megi vænta árangurs, að fara ekki hærra en 15000 kr., eins og upphaflega var lagt til af vegamálastjóra. Þegar þess er gætt, hve lengi þessi vegalagning hefir staðið yfir og hversu fjölmenn héruð hér eiga hlut að máli, virðast allar ástæður mæla með því, að einmitt þessi vegagerð verði tekin rækilega fyrir á næsta ári. Í Stykkishólmi eru yfir 600 íbúar, en auk þeirra njóta allir íbúar Helgafellssveitar stórkostlegs hagræðis af þessum vegi, og ennfremur í sambandi við bátaferðir frá Skógarströnd einnig íbúar þess hrepps. Þessi leið hefir einnig verið fjölfarin ferðamannaleið undanfarið, og er alveg víst, að ef hún yrði bætt, mundu fólksflutningar aukast þar stórmikið. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þennan lið, mér finnst hann svo sjálfsagður, að ég leyfi mér að vænta þess, að hv.þm. líti svo sanngjarnlega á þetta mál, að þeir samþ. þessa litlu fjárveitingu. 2. brtt. mín er um það, að nýr liður komi eftir þessum lið, til Staðarsveitarvegar, 4000 kr. Þessi till. er einnig í samræmi við álit vegamálastjóra. Hafði hann lagt til, að veittar yrðu 4000 kr. til þessa vegar, og þar með yrði Ólafsvíkurkauptún betur tengt við vegakerfi landsins. Það eru nokkrir kaflar á þessari leið um Staðarsveitina, sem verða gersamlega ófærir yfir veturinn eins og nú er ástatt. Vegna þessara kafla slitnar allt bílasamband milli Ólafsvíkur og Staðarsveitar og annara héraða, a. m. k. að vetrarlagi. Til þess að bæta úr þessum ófærum þarf ekki meira en 4000 kr., og þegar þess er gætt, hve mörgum þessi litla fjárhæð kemur að liði, að því er snertir samgöngubætur fyrir hlutaðeigendur, þá verð ég að vænta, að hv.þm. fallist á að veita þetta framlag. Þá er þriðja brtt. mín um vegamál einnig við 13. gr., til Hellusandsvegar, 15000 kr. Sá vegur var tekinn í þjóðvegatölu 1931. Mun hafa verið fallizt á það á því þingi, að það væri óverjandi, að jafnstórt kauptún og Hellusandur, sem hefir yfir 600 íbúa, væri gersamlega sambandslaust við vegakerfi landsins. Það hefir verið gerð áætlun um þennan veg. Hann er 10,6 km. að lengd, og er ráðgert, að hann muni kosta 37000 kr. Það tillag, sem ég fer fram á til þessa vegar að þessu sinni, er 15000 kr., því ég tel það fyllilega upplýst, að þessi fjárhæð nægi til þess að leggja veg yfir verstu torfærurnar, þannig að koma mætti á nokkru bílasambandi við þennan stað fyrir þessa upphæð. En þar sem mér er ljóst, að fjárhagur ríkissjóðs er erfiður eins og nú er ástatt, þá hefi ég, ef samkomulag gæti orðið um að einhverjar aðgerðir skuli þarna byrja, til vara farið fram á 7500 kr. fjárveitingu. Ég tel, að með því sé gengið svo langt til samkomulags, ef það á annað borð á að vera stefna stjórnarflokkanna, svo sem hv.frsm. fyrri kafla fjárl., 6. landsk., sagði og aðrir hv.þm. þessara flokka hafa talið sjálfsagt, að vegafénu ætti sérstaklega að verja þangað, sem flestir hefðu not af því, þá hljóti þessir flokkar að fallast á þetta litla fjárframlag. Ég þekki ekkert dæmi þess, að svo fjölmennt kauptún sé svo gersamlega slitið úr öllu sambandi við vegakerfi landsins sem Hellusandur, sem einnig sakir staðhátta skortir samband við nærsveitirnar. Ég hefi ástæðu til að vænta þess, að till. um að koma þessu kauptúni í vegasamband fái góðar undirtektir frá ýmsum stjórnarliðum, því menn úr þeirra hópi hafa flutt till. um tvo nýja vegi á þessum hluta Snæfellsness, sem gætu komið á enn betra vegasambandi þar heldur en sá vegarspotti, sem hér um ræðir, getur gert. Ég dreg það því ekki í efa, að flm. þessa frv., hæstv. forseti Sþ. og hv. form. fjvn., muni greiða atkv. með þessari fjárveitingu, því ég skal ekki að óreyndu staðhæfa það, að frv. um þessa vegi hafi þeir ekki flutt í fyllstu alvöru. Þess vegna dreg ég það ekki í efa, að þeir samþ. þetta bráðabirgðaframlag, sem till. mín gerir ráð fyrir. Þá hefi ég ekki fleiri brtt. í sambandi við vegamál, en á þskj. 815,XV á ég eina brtt. um hafnarmannvirki í þessu kjördæmi. Hin fyrsta brtt. er við 13. gr. C.VIII. í fjárlfrv., þess efnis að bæta inn nýjum lið til hafnargerðar í Ólafsvík, 20000 kr. Það er svo, að hafnargerð í Ólafsvík er ákveðin með l. nr. 60 frá 28. nóv. 1919. Þar er ákveðið fjárframlag úr ríkissjóði til þessarar hafnargerðar og ríkisstj. heimilað að taka ábyrgð á láni, sem hreppsnefnd Ólafsvíkurhrepps kann að taka til hafnargerðarinnar á hverjum tíma. Að sjálfsögðu ætlast ég til þess, ef brtt. mín verður samþ., að skilyrði l. um hafnargerð í Ólafsvík verði uppfyllt að öðru leyti, þ. e. a. s., að hreppsnefnd Ólafsvíkurhrepps leggi fram tvöfalt fé, eða í þessu tilfelli 40000 kr. Það er búið í mörg ár að vinna að þessari hafnargerð, en þetta gengur svo seint, að enn er þessu verki ekki það langt á veg komið, að það verði hreppsbúum að verulegum notum. Meðan svo er, má nánast segja, að þessar umbætur séu enn sem komið er byrði á hreppsfélaginu, en verði ríflegt fé veitt til þessa mannvirkis á næsta ári, er það tryggt, að það verður bæði útgerðarmönnum og sjómönnum í kauptúninu til mikils hagræðis. Hinsvegar er mikil hætta á því, ef ríkissjóður lætur hjá líða að styrkja þetta nauðsynjamál á næstu árum, að það leiði til þess, að margir útgerðarmenn í kauptúninu neyðist til að gefast upp við sína útgerð, sakir hinnar erfiðu aðstöðu vegna hafnleysisins, sem þar er enn. Slíkt er auðvitað hið mesta tjón, ekki aðeins fyrir íbúa kauptúnsins, heldur einnig fyrir þjóðina, því það verður erfitt að finna skilyrði fyrir þetta fólk, sem þarna býr, til viðunandi lífsafkomu á öðrum stöðum á landinu, ef þeir hrekjast þaðan burt atvinnu- og eignalausir fyrir vanrækslu ríkisvaldsins. Væri slík niðurstaða hið mesta óvit, þegar á það er litið, hve miklu fé búið er að verja í hafnargerð þarna, en það mun vera, með því fjármagni, sem notað var þar á þessu ári - en það var 21000 kr. - samtals l07414,28 kr. Það, sem ógert er af þessu verki, mun samkv. áætlun vitamálastjóra nema samtals 90 til 100 þús. kr., en þá er miðað við það, að eigi sé aðeins lokið ytri skjólgarðinum, sem aðallega hefir verið unnið að undanfarið, heldur einnig innri garðinum, þannig, að höfnin yrði fullkomin fyrir þá báta, sem gerðir eru út í þessu kauptúni. Það er því minna, sem til þess þarf að fullgera höfnina, heldur en það, sem búið er að verja til hennar, og sjá allir hv.þm., sem nokkra ábyrgðartilfinningu hafa og vilja líta óhlutdrægt á þetta mál, að það er gersamlega óverjandi að láta jafnmikil verðmæti, yfir 107 þús. kr., verða að engum notum meðan höfnin er ekki lengra komin. Þrátt fyrir þetta ástand hefir verið nokkur útgerð þarna undanfarin ár, sem ráða má af því, að árið 1932 voru gerðir þarna út 9 bátar undir 12 smál. að stærð og nokkrir stærri bátar. Og aflinn á þessum bátum var samtals yfir 400 smál. Það er öldungis víst, að ef höfnin í Ólafsvík kæmist í gott horf, þá mundi útgerð aukast þar talsvert, því aðstaðan er sú, að mjög skammt er þaðan á einhver fiskisælustu mið hér við land, og má ennfremur benda á, að á þessum miðum aflast sérstaklega mikið af verðmætustu tegundum fiskjar. Ég þykist nú hafa sýnt fram á það, hversu mikið nauðsynjamál þessar hafnarbætur eru fyrir alla sjómenn- og útgerðarmenn innan kauptúnsins. Og ég þykist ennfremur hafa sannað, hversu eðlilegt og nauðsynlegt sé að halda þessu verki áfram, sem þegar er búið að verja til yfir 100 þús. kr. Það má ennfremur benda á, að þessi löggjöf um hafnargerð í Ólafsvík er frá árinu 1919, en önnur hafnarmannvirki hér á landi, sem talsvert eru yngri, eiga nú að fá úr ríkissjóði, eftir fjárlfrv. stj., rífleg tillög, eins og sjá má á þessum lið fjárl., sem er c-liður við 13. gr. VII. Þar á að leggja til hafnargerðar á Húsavík 25 þús. kr. og til hafnargerðar á Skagaströnd 18 þús. kr., og nú er í till.hv. meiri hl. fjvn. 10 þús. kr. framlag til hafnargerðar á Hornafirði, en lög um hafnargerð á Hornafirði hafa ekki verið sett fyrr en á þessu þingi. Af öllum þessum ástæðum verð ég að leyfa mér að vænta þess, að till. þessi verði samþ., en hana flyt ég hér eftir tilmælum frá sameiginlegum fundi hreppsnefndar og hafnarnefndar Ólafsvíkurhrepps, en í þessum n. eru menn úr öllum stjórnmálaflokkum, og er það sameiginlegt álit þeirra allra, að þetta sé hið mesta nauðsynjamál, hrein lífsnauðsyn fyrir kauptúnið, og ég hika ekki við að fullyrða það, að verði till. drepin, mun það valda mjög sárum vonbrigðum hjá flokksbræðrum hæstv. stj. í þessu kauptúni. Þá á ég brtt. á þskj. 815, XVIII, sem sömuleiðis er við 13. gr. C.VIII, um bryggjugerðir og lendingarbætur. Hún er þess efnis, að framlag til þessa skuli hækka um 6500 kr., og sé þessu fé varið á þann hátt, að til bryggjugerðar í Krossavík á Hellissandi sé varið 5000 kr. og til bryggjugerðar á Arnarstapa 1500 kr. Ég skal svo leyfa mér að fara nokkrum orðum um þessar till. hvora fyrir sig. Það er þá fyrst að geta um brtt. um bryggjugerð á Hellissandi. Sú bryggjugerð er mannvirki, sem lengi er búið að vera á döfinni, og mun hafa verið byrjað á því árið 1922, og er þegar, með því fjárframlagi, sem lagt var fram í ár - en það var 18400 kr. - búið að verja til þessa mannvirkis 76300 kr. Það hefir nú verið komið upp bryggju innan þessa hafnarvirkis, sem áður var komið þar upp, en sú bryggja er of stutt til þess að hún komi að fyllstu notum, þar sem aðeins er hægt fyrir báta að fljóta upp að henni um háflóð. En til þess að koma bryggjunni það langt út, að bátar geti einnig lent við hana þegar lágsjóað er, mun þurfa alls um 15 þús. kr., og hér er farið fram á, að ríkið leggi fram þann 1/3 hluta, sem það jafnan leggur fram til hafnar- og lendingarbóta. Enda þótt þetta sé fátækt hreppsfélag, sem hér á hlut að máli, er svo mikill og almennur áhugi fyrir framgangi þessa máls hjá sjómönnum á Hellissandi, að hreppsnefndin er reiðubúin til þess að taka 10 þús. kr. lán, sem þarf til þess að verkið geti orðið framkvæmt. Það er mikil útgerð frá þessum stað. Árið 1932 voru gerðir út þaðan 19 bátar undir 12 smál. stærð, auk nokkurra annara báta. Og aflinn innan þessarar verstöðvar var það ár samtals um 600 smálestir. Þetta kauptún hefir einhverja þá allra æskilegustu aðstöðu til útgerðar, vegna þess hversu nærri það liggur einhverjum hinum ágætustu fiskimiðum hér við land. Það er í raun og veru ekkert, sem hefir takmarkað feng þessara báta, sem þaðan hafa verið gerðir út á undanförnum árum, eins mikið og hin erfiða aðstaða um löndun aflans. En nú er að nokkru ráðin bót á þessu með þeirri aðgerð, sem þar var framkvæmd síðastl. ár, en til þess að það komi að fullum notum vantar ennþá einn áfanga, og er farið fram á það með þessari brtt., að ríkisvaldið rétti þessu kauptúni þá hjálparhönd, sem nauðsynlegt er til þess að verkið verði framkvæmt til fullnustu. Það hafa borizt til þingsins mjög ákveðnar áskoranir frá hreppsnefnd þessa kauptúns, þ. e. a. s. Neshrepps utan Ennis, um þetta fjárframlag. Og ennfremur var haldinn fjölmennur borgarafundur, sem samþ. einróma áskorun til þingsins um að verða við þessum tilmælum. Þá er hin brtt. mín við þennan lið þess efnis, að til lendingarbóta á Arnarstapa sé varið 1500 kr. Þar hefir nokkuð verið framkvæmt til lendingarbóta, eða samtals fyrir nær því 13 þús. kr. En kostnaðaráætlun yfir verkið í heild er samtals 17500 kr. Það er því eftir að leggja fram 4500 kr. til þess að þetta mannvirki komist í fullkomið horf. Hreppsnefnd sú, er hér á hlut að máli, þ. e. a. s. hreppsnefnd Breiðavíkurhrepps, er reiðubúin að leggja fram þær 3 þús. kr., sem koma í hlut hreppsins, til þess að verkið verði unnið fyrir þessar 4500 kr. Það má segja það sama um þá aðstöðu, sem þarna er, eins og ég er búinn að segja bæði um Ólafsvík og Sand. Aðstaðan til útgerðar er þarna mjög góð. Þetta er fámennur hreppur, sem hefir verið mjög afskiptur um öll fjárframlög af hendi ríkisins, einkum og sér í lagi til vegamála. En þrátt fyrir það hefir talsverð útgerð verið frá Arnarstapa á undanförnum árum, miðað við fólksfjölda, enda er svo ástatt um marga bændur í þessum hreppi, að þeir leggja næstum því að jöfnu stund á sjávarútveg og landbúnað. Það er hreppsbúum mjög mikið ábugamál, að lendingarbótum á Arnarstapa verði lokið þegar á næsta ári, og þeir vænta þess, að Alþingi rétti þeim þá hjálparhönd í lífsbaráttu þeirra, sem felst í þessu litla fjárframlagi, sem hér er farið fram á. Þá á ég loks eftir að minnast á eina brtt., sem ég hefi flutt, hún er einnig á þskj. 815, undir rómv. lið LXXII, og er við 22. gr. fjárlagafrv., XII-lið, um að þar komi nýr liður um að ábyrgjast fyrir hreppsnefnd Stykkishólmshrepps allt að 180 þús. króna lán til rafvirkjunar, gegn þeim tryggingum, sem stj. metur gildar. Ég flutti þessa till. einnig við 2. umr. og gerði þá í tveimur ræðum sérstaka grein fyrir henni. Sé ég því ekki ástæðu til þess við þessa umr. að fara mörgum orðum um þetta. Vil ég aðeins fara um hana örfáum orðum, ef hér skyldi vera einhver hv.þm. viðstaddur, sem ekki hlýddi á mál mitt þá, sem ekki er ósennilegt, þó að fáir séu nú, því að þeir voru ennþá færri þá. Þetta er ekki aðeins nauðsyn vegna þess, að rafstöðin í Stykkishólmi er ekki aðeins ófullnægjandi fyrir hreppsbúa sjálfa, heldur einnig fyrst og fremst vegna þess, að nú er komið þar upp mjög stórt og fullkomið sjúkrahús, sem þarf mikið rafmagn til starfrækslu sinnar, og verði ekki ráðizt í þessa virkjun, er ekki annað fyrirsjáanlegt en að sjúkrahúsið geti ekki tekið til starfa. Ég ætla að gera ofurlítið hlé á ræðu minni og beina til hæstv. forseta, af því að ég vil, að það komi fram í þingtíðindunum, hvort það sé sæmilegt að ræða fjárlög þegar frsm. stjórnarfl. að fyrri og síðari kafla fjárl. eru hvorugur viðstaddur, og þegar að því er ég hygg, enginn úr meiri hl. fjvn. er viðstaddur nema einn, og þegar hæstv. fjmrh. skýzt inn í þingsalinn á klukkustundarfresti. Ég vil spyrja hæstv. forseta, hvað hann áliti um þetta.  Ég hefi við 2. umr. málsins bent á, hver nauðsyn er á þessu, af þeim tveimur ástæðum, er ég hefi drepið á, og ég vil benda á það, að hv.frsm. síðari kafla fjárl. fyrir hönd. hæstv.ríkisstj., form. fjvn., sem var viðstaddur á því augnabliki, er ég flutti ræðu mína þá, viðhafði þau orð, að hann gæti ekki mótmælt þeim rökum, er ég færði máli mínu til stuðnings. Og þegar svo er, að andstæðingar mínir geta ekki á neinn hátt mótmælt þeim rökum, er ég hefi teflt fram í þessu máli, verð ég að leyfa mér að ætlast til, að þeir samþ. þessa till.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Ég á hér fáar og smáar brtt. við fjárl. að þessu sinni, sem ég ætla að gera nokkra grein fyrir. Fyrsta brtt. er á þskj. 815. Hún er viðvíkjandi styrk, sem veittur er til flóahátaferða. Það, sem er farið fram á, er, að styrkur til flóabátaferða verði hækkaður um 3200 kr. og að þessi hækkun skiptist á milli Hvalfjarðarbátsins og Akranessbátsins „Fagraness“. Ég geri ráð fyrir í minni till., að styrkurinn til Hvalfjarðarbátsins, sem í till. samgmn. er 1 þús. kr. verði hækkaður upp í 1200 kr., og að veittar verði 3 þús. kr. til Akranessbátsins „Fagraness“. Það hefir nú í mörg ár verið veittur nokkur styrkur, þetta frá 1000 og upp í 1500 kr. á ári, til Hvalfjarðarbátsins. Með þessum bát er flutt öll þungavara bæði á Hvalfjarðarströnd og í Svínadalinn og nærliggjandi hreppa. Auk þess hefir báturinn flutt mjólk til Rvíkur af þessu svæði. Síðan mjólkurflutningur var tekinn upp á þessu svæði, hefir ferðunum fjölgað mikið frá því, sem áður var, því að vitanlega er ekki hægt að koma við mjólkurflutningi nema því aðeins, að nokkuð tíðar ferðir séu. Að öðrum kosti er útilokað að koma mjólk á markaðinn hér í Rvík af þessu svæði. Nú er það svo, að ekki eru horfur á, að takist samvinna um þennan bát fyrir næsta ár með aðeins 1000 kr. styrk. Hinsvegar eru nokkrar líkur til þess, að takast muni að koma á samningum um þessar bátsferðir í Hvalfjörðinn, ef styrkurinn er hækkaður upp í 1200 kr., og er hann þó 300 kr. minni heldur en hann hefir verið á stundum, og þó einkum síðan mjólkurflutningarnir voru teknir upp. Ég þarf ekki að lýsa því, hversu mikils virði það er bændum, eins og nú er erfitt í ári og þröngt fyrir dyrum um afurðasöluna og lítið upp úr henni að hafa, að geta haldið áfram að selja mjólk til Rvíkur og þar með að fá tækifæri til þess að njóta góðs af þeirri miklu ræktun, sem gerð hefir verið þar á undanförnum árum eins og víða annarsstaðar, sem bændur vitanlega allmargir hafa hleypt sér í skuldir fyrir, er þeir eiga erfitt með að standa straum af, nema hafa sæmilega aðstöðu með afurðasölu. En stór liður í því er vitanlega mjólkursalan til Rvíkur. Það veltur því allmikið á því fyrir bændur á þessu svæði, að þingið vildi nú veita þessa styrkhækkun, sem aðeins er herzlumunurinn til þess að þeir geti þá komizt að viðunandi samningum um þessar bátsferðir. Um Akranessbátinn er það að segja, að bændur úr hreppunum upp frá Akranesi hafa flutt sína mjólk á markaðinn í Rvík með honum nú um nokkur undanfarin ár. Þessum beinu ferðum milli Akraness og Rvíkur hefir verið haldið uppi með mótorbát af venjulegri fiskibátastærð þangað til á síðastl. vetri, að hafizt var handa með það á Akranesi að bæta mjög úr þessum samgöngum með því að byggja 60 smálesta bát, sérstaklega með það fyrir augum að hafa þessar ferðir á hendi. Þessi bátur kom til landsins á síðastl. sumri og tók strax við þessum ferðum milli Rvíkur og Akraness og heldur þeim nú áfram. Þetta er ágætisbátur í alla staði, og er útbúinn með svo góðum og miklum þægindum til fólksflutninga, sem frekast er hægt að koma við í ekki stærra skipi, auk þess sem vel er séð fyrir rúmi til vöruflutninga, þar á meðal mjólkurflutninga, sem vitanlega verður stærsti liðurinn í flutningastarfsemi bátsins, því að það er allstórt svæði, sem báturinn flytur mjólk af. Þessi bátur hefir fastar áætlunarferðir í vetur þrisvar í viku milli Akraness og Rvíkur. Það kemur ekki að notum við mjólkurflutningana nema svo tíðar ferðir séu. En hinsvegar geri ég ráð fyrir því, að með vorinu og næsta sumar fari þessi bátur daglega á milli Rvíkur og Akraness, því að á sumrin eru mikil vandkvæði á að koma mjólkinni óskemmdri á markaðinn, nema því aðeins, að hægt sé að koma henni daglega þangað. Og það er sérstaklega með það fyrir augum, sem farið er fram á að fá nokkurn styrk til þessara ferða. Hefir Alþingi verið sent erindi um þetta, þar sem farið er fram á 5000 kr. styrk. Ég hefi hér í minni brtt. ekki farið fram á nema 3000 kr., og það er vitanlega mjög skorið við neglur og hið allra minnsta, sem hægt er að fara fram á til svo tíðra ferða og mikilla flutninga, sem hér er um að ræða. Samgmn. hefir ekki tekið upp neina fjárveitingu til þessa báts, og hygg ég, að það sé eina styrkbeiðnin til bátaferða um flóa og fjörðu, sem n. hefir synjað. Verð ég að láta í ljós undrun mína yfir því, þar sem hér liggur á bak við svo mikið hagsmunaatriði fyrir þá, sem hlut eiga að máli, og þar sem hv. samgmn. virðist hafa tekið með allmiklum skilningi á öðrum slíkum beiðnum, að hún skuli algerlega synja mönnum á þessu svæði um styrk til sinna samgangna. Það má geta þess að vísu, að Borgarnesskipið hefir viðkomur á Akranesi, og náttúrlega fær það nokkurn styrk úr ríkissjóði. En ég vil taka það fram, ef það skyldi hafa átt nokkurn þátt í því, að þessa styrks var synjað, að samgönguþörf Akurnesinga væri e. t. v. leyst með Borgarnesferðunum, að reynslan hefir verið og mun verða sú, að ómögulegt er að samræma t. d. mjólkurflutninga Akurnesinga við Borgarnesferðirnar. Mjólkin þarf að vera komin hingað til Rvíkur snemma dags, svona kl. 9-10 f. h., en Borgarnesskipið kemur venjulega ofan að síðla dags. Auk þess verður samgönguþörfin milli Akraness og Rvíkur að öllu leyti bezt leyst með skipi, sem á heima á Akranesi. Ég vil vænta þess, að hv. Alþingi verði við þessari þörfu og hóflegu till. minni, að hækka styrkinn til flóabáta um 3200 kr. og skipta honum á þann hátt, sem till. greinir. Næsta till., sem ég á hér, er um það, að séra Sigurjóni Guðjónssyni presti á Saurbæ á Hvalfjarðarströnd verði veittur 1000 kr. utanfararstyrkur til þess að kynna sér kirkjumál og bókmenntir á Norðurlöndum. Eins og allmörgum mun kunnugt, er hann mikill bókmenntamaður. Hann er skáld gott og hefir mjög lagt sig eftir bókmenntum, bæði þeim, er að kirkjumálum lúta, og öðrum bókmenntum. Þess vegna álít ég, að það gæti orðið allmikill gróði fyrir andlegt líf í landinu, ef þessum áhugasama, gáfaða og duglega manni væri gefið tækifæri til þess að kynnast nýjustu framförum á þessu sviði erlendis. Auk þess er séra Sigurjón prestur á þeim stað, sem mjög er tengdur minningu hins ódauðlega snillings, Hallgríms Péturssonar. Nú hefir verið hafin fjársöfnun með einhverjum þeim bezta árangri, sem þekkist hér á landi, til þess að reisa. Hallgrími Péturssyni óbrothættan minnisvarða, sem á að vera mikil og vegleg kirkja í Saurbæ. Því máli er nú svo vel á veg komið, að væntanlega verður hægt að hefjast handa á næsta sumri. Því ætti það að vera metnaðaratriði að gefa þeim presti, sem er og verður væntanlega um langt skeið þjónandi í Saurbæ, tækifæri til að njóta hæfileika sinna sem bezt, tækifæri til að glæða anda sinn og auka þá víðsýni, sem fæst við það að kynnast andlegu lífi erlendra þjóða. Ætla ég, að þar með tæki Alþingi sinn þátt í því að byggja upp minningu Hallgríms Péturssonar á þessum stað, Saurbæ á Hvalfjarðarströnd. Ég vænti því, að hv. Alþingi ljái þessari till.samþ. sitt. Þriðja till., sem ég flyt hér, er ósköp lítil. Þar er farið fram á, að Kvenfélagasamband Mýra- og Borgarfjarðarsýslu fái 400 kr. styrk í stað 300 kr. Með því er þetta kvenfélagasamband sett á bekk með öðrum kvenfélagasamböndum landsins, sem ég ætla, að öll fái 400 kr. styrk hvert um sig. Þessi sambönd hafa unnið þarft verk, m. a. með því að glæða áhuga á heimilisiðnaði víðsvegar úti um byggðir landsins, og er þess vegna því litla fé, sem ríkissjóður veitir til að stuðla að þessari starfsemi, ákaflega vel varið og vel þegið af þeim, sem hlut eiga að máli. Ég vænti því, að þessi litla till. mín verði samþ., og þessu sambandi þar með gert álíka til og öðrum samskonar samböndum hvað snertir styrk úr ríkissjóði. Þá er ég ekki einn um fleiri brtt., en ég skal aðeins geta þess, að við erum hér 12 saman um eina brtt. á sama þskj., sem fer fram á 150 þús. kr. framlag til kaupa á húseign og lóðaréttindum templara hér í Rvík og til að styrkja starfsemi þeirra. Samkv. mati mun verðmæti eignarinnar nema a. m. k. helmingi þessarar upphæðar. Ég ætla ekki að fara að mæla fyrir þessari till., það mun hv. 1. flm., þm. S.-Þ., gera, er hann talar öðru sinni við þessa umr. Ég vil einungis vekja athygli á, að nú stöndum við á þeim vegamótum, að vert er að gefa því sérstakan gaum að efla og styrkja bindindisstarfsemina í landinu. Og það leiðir af sjálfu sér, að hér í höfuðstað landsins verður ávallt höfuðsetur bindindisstarfseminnar, og því ríður mikið á að hlúa sem bezt að henni hér, ekki einungis vegna bindindisstarfseminnar í Rvík, heldur vegna bindindisstarfseminnar um allt land. Mér finnst þau efni standa til, að Alþingi ætti að finna allríka skyldu hvíla á herðum sér til þess að búa sem bezt að bindindisstarfseminni í landinu, því eins og nú er komið hygg ég, að það sé mest undir henni komið, hvernig okkur tekst að standa af okkur það fyrirsjáanlega þjóðarböl, sem af því leiðir, að veitt er nýjum vínstraumum inn í landið. Vænti ég því, að till. þessi hljóti góðan byr þegar gengið verður til atkv. Þá vil ég með nokkrum orðum gera að umtalsefni fjárveitinguna til nýrra vita, og þá sérstaklega það atriði í nál. minni hl. fjvn., þar sem n. leggur til, að varið verði 2500 kr. til þess að byggja innsiglingarvita við Krossvík á Akranesi. Eins og kunnugt er, hefir nú hafnarbótum á Akranesi skilað allmikið áfram. Á síðastl. sumri var byggð viðbót við hafnargarðinn, sem bætir aðstöðuna við alla skipaafgreiðslu og skapar auk þess möguleika til þess að flytja hluta af bátaflotanum yfir á Krossvík, en hingað til hefir hann allur orðið að hafast við á mjög þröngri legu vestanvert við kauptúnið, svokölluðu Lambhússundi, og hefir bátaútvegnum stafað af því mikil hætta. En til þess hægt sé að njóta þessara hagsmuna, sem af hinum nýju mannvirkjum leiðir, verður að koma þarna innsiglingarviti, án þess er ekki hægt að flytja bátaflotann yfir á Krossvík. Bygging þessa vita mun kosta 7500 kr., og í nál. minni hl. er gert ráð fyrir, að til innsiglingavita á þessum stað og öðrum, þar sem hafnir er verið að gera, verði veittur sami styrkur og til hafnargerðanna sjálfra, eða 2/5 kostnaðar. Verða svo vitanlega hafnirnar sjálfar að sjá fyrir rekstri vitanna. Það vantar að vísu 500 kr. á að upphæð sú, sem tiltekin er í nál., nemi 2/5 kostnaðar, en vænta má, að það verði bætt upp síðar. Ég vænti, að hæstv. stj., sem hefir úthlutun þessa fjár með höndum, taki fullt tillit til þess, sem þarna stendur, að því er snertir framlag til þessa innsiglingarvita, og greiði styrkinn á næsta ári, því nú er einmitt verið að hefja undirbúning byggingarinnar, og vitinn verður að vera kominn upp snemma í janúarmánuði, því eftir áramótin hefst vetrarvertíðin á Akranesi. Þá vil ég minnast örfáum orðum á styrk þann, sem ætlaður er til byggingar nýrra sundlauga og sundskjla, en sá liður er 5000 kr. Eins og venja er til á ríkisstj. að annast skiptingu þessa styrks. Ég vil geta þess í því sambandi, að fyrir fjvn. lá beiðni frá íþróttafélögunum á Akranesi, sem eru búin að koma sér upp steyptu sundskýli, veglegu húsi, sem mun hafa kostað nokkuð á 3. þús. kr., þar sem þau fara fram á að fá greiddar 1200 kr. upp í þann kostnað. Í fjárlagafrv. ætla ég að sé komizt svo að orði, að styrknum skuli varið til nýrra sundlauga og sundskýla. En svo hagar til á Akranesi, að þar eru hvergi í nánd heitar laugar. Aðeins á einum stað verður vart jarðhita utan Skarðsheiðar, en vatnsmagnið og hitinn er þar svo lítill, að engin tök eru á að byggja þar sundlaug. Getur sundmennt á þessu svæði því ekki byggzt á öðru en því, að menn læri að synda í sjónum. Nú hagar mjög vel til þarna innan við Akranes, þar sem sundskýlið hefir verið reist. Þar er svokallaður Langisandur, útfiri mikið og grynningar, en brekkur háar fyrir ofan, sem taka af norðan og vestan næðingana, svo skjóllegt er þegar vindur blæs af þeirri átt, og aðstaðan til þess að iðka sund í sjó yfirleitt hin bezta. Nú er meining íþróttafélaganna, sem sýnt hafa mikinn dugnað og áhuga, bæði með því að koma upp sundskýlinu og gera stóran leikvöll með ærnum kostnaði upp af því, að þegar sá draumur rætist, sem nú ætti ekki að vera langt að bíða, að rafmagni frá Soginu verði veitt um Borgarfjörð, þá verði byggð þarna þró, sem dælt sé í sjó og hituð með rafmagni. Aðstaðan er sæmileg til þess rétt hjá sundskýlinu. Nú leiddi ég það í tal við fjvn., hvort nauðsynlegt væri að breyta ákvæðunum fyrir þessari styrkveitingu til þess að hægt væri að styrkja sundskýlið þarna, þó ennþá væri ekki komin upp í sambandi við það heit laug. Var n. öll sammála um, að það væri óþarft, með tilliti til kringumstæðnanna á þessum stað, og sjálfsagt væri, að þessi styrkbeiðni gengi alveg til jafns við aðrar styrkbeiðnir, þaðan sem um heitar laugar væri að ræða. Ég vildi taka þetta fram, og vænti, að þegar hæstv. stj. fer að úthluta þessu fé, veiti hún íþróttafélögunum á Akranesi umbeðinn styrk. Það er vitanlega mikilsvert fyrir þau að fá styrkinn greiddan út á næsta ári, því þau hafa lagt þarna í mikinn kostnað á einu ári við byggingu sundskýlisins og hins stóra leikvallar, sem þau hafa komið upp þar rétt við. Í sambandi við það, sem ég sagði áðan um styrk þann, sem farið er fram á til bindindisstarfseminnar í landinu til þess að greiða fyrir húsbyggingarmáli bindindisfélaganna hér í Rvík, vil ég ennfremur geta um brtt. frá hv. 3. þm. Reykv. um að hækka styrkinn, sem veittur er í fjárl. til hinnar eiginlegu útbreiðslustarfsemi bindindisfélaganna, úr 15 þús. kr. upp í 20 þús. kr. Ég vona, að hv. Alþingi sjái sanngirnina í þessari kröfu og finni nauðsynina, sem á því er að greiða götu bindindisstarfseminnar í landinu með því að samþ. þessa hækkun. Þá held ég, að það sé ekki fleira, sem ég þarf að minnast á í þessu sambandi. Hv. 1. þm. Skagf. hefir talað fyrir brtt. minni hl. fjvn. og ennfremur talað nokkuð um heildarviðhorf þessara mála, og hefi ég þar engu við að bæta. Ég vil aðeins að lokum benda á, að hv. meiri hl. fjvn. hefir að nokkru leyti orðið við beiðni, sem fyrir n. lá um styrk til Knattspyrnufélags Rvíkur. Þetta félag réðist í það fyrir nokkrum árum að kaupa dýrt hús hér í bænum, sem var nauðsynlegt fyrir þá miklu íþróttastarfsemi, sem það hefir með höndum. Til þess að létta nokkuð þá þungu byrði, sem á félaginu hvílir vegna þessara kaupa, er nú lagt til, að því sé veittur 2500 kr. styrkur úr ríkissjóði, gegn því að Rvíkurbær leggi fram annað eins á móti, svo félagið fái alls 5000 kr. styrk. En nú sé ég, að fram hefir komið í dag viðbótartill. þess efnis, að það skilyrði sé einnig sett fyrir þessari fjárveitingu, að húsið sé einungis notað til íþróttastarfsemi. Það er náttúrlega svo, að þetta hús er að langsamlega mestu leyti notað til íþróttastarfsemi. En það, sem hefir gert félaginu kleift að halda í húsið, og bæta þar með stórum aðstöðu sína til þess að vinna íþróttamálunum gagn, er það, að það hefir leigt húsið út til fundarhalda og skemmtana. Mér virðist því geta verið varasamt að binda fjárveitinguna þessu skilyrði, því e. t. v. væri félagið með því svipt meiri hlunnindum heldur en þeim stuðningi nemur, sem því er veittur. Vil ég mælast til, að hv. meiri hl. athugi, hvort rétt sé að halda þessari viðbótaraths. til streitu. Álít ég heppilegra að samþ.till.hv. meiri hl. eins og hún kom fyrst fram.

Gísli Sveinsson [óyfirl.]: Herra forseti. Ég vil byrja mál mitt á því að lýsa yfir óánægju minni út af því, að hæstv. stj. skuli öll vera utan dyra, og einnig sá hæstv. ráðh., sem hefir þó verið þaulsætnastur undir þessum umr., en allir þeir þm., sem hér flytja brtt., þurfa helzt að hafa áheyrn hæstv. stj. Einn maður úr meiri hl. fjvn. hefir verið hér öðruhvoru, en nú mun hann einnig farinn. Þeir, sem hér taka til máls, verða því að tala yfir daufum eyrum, en ég mun þó verða að sýna nokkur skil þeim brtt., sem mér við koma. Þá skal ég fyrst geta þess, að við 2. umr. bar ég fram brtt. við fjárl. um að veita til sandgræðslu og landvarna í Meðallandi 12000 kr. Ég gerði þá nokkra grein fyrir, hvernig á þessu stæði, sem sé að Búnaðarfélagið hefði rannsakað staðhætti þarna hvað sandgræðslu snertir og vatnságang. Þessi áætlun Búnaðarfél. er í fleiri liðum og má fara fleiri leiðir. Ein leið hefir verið tekin út úr í samkomulagi milli mín og hæstv. landbrh., svo nefnd Arnargljúfursleið. Þarna er um að ræða bæði sandgræðslu og varnir gegn vatnságangi, því að nú eru byggðir og ból þar mjög í hættu vegna vatna sem hafa flóð þar yfir í stórum stíl. Í staðinn fyrir 12000 kr. fjárveitingu hefir nú meiri hl. fjvn. eftir samkomulagi við hæstv. landbrh. tekið upp till. um fyrri greiðslu, sem er 5000 kr., en síðari greiðsla verður 7000 kr., af því að það er gert ráð fyrir, að það þurfi 12000 kr. til þess að fullgera þetta verk. Þetta verk er svo nauðsynlegt, að hæstv. landbrh. sagði, að þó að engin fjárveiting hefði legið fyrir, þá hefði hann viljað leggja eitthvað fram í þessu skyni. Þessi till. er því sjálfsögð, þegar þess er líka kostur að sýna fram á, að það er meining stj. að vernda bæi, ból og býli í Meðallandi. Nú felli ég mig við þetta að svo vöxnu máli, og má vænta, að nú megi gera alvöru úr að byrja á þessu verki, og má vænta, að ef til vill megi takast að ljúka þessu á næstu árum og verði síðan beðið með kaupgreiðslu, þangað til síðari fjárveiting fer fram. Þá á ég ennfremur, eins og ég að nokkru leyti kom með og að nokkru leyti boðaði við 2. umr., fleiri brtt. Eru mínar brtt. þó með þeim fæstu frá einstökum þm., og eru þær flestar nauðsynlegar og fara fram á óhjákvæmileg útgjöld til að halda við eignum og mannvirkjum. Þessi brtt., sem ég var að tala um og fjvn. hefir fallizt á, er á þskj. 784, 35. Hefi ég þegar talað fyrir fyrri hluta þessarar brtt., en í síðari hluta till. leggur meiri hl. fjvn. til að ljúka við frárennsli á sandgræðslusvæðinu á Steinsmýrarbæjunum. Þetta er eins og himnabréf frá n., og er ég ekkert við það riðinn. En það má einu gilda, hvaðan gott kemur, og því tek ég líka við þessu fyrir hönd þeirra, sem þarna búa. Þá eru brtt. á þskj. 813, sem er einskonar syrpa af brtt. frá einstökum þm., sem eiga sér ekki allar viðreisnar von, þó að vonast megi eftir góðum undirtektum undir sumar þeirra, en ekki mun á þessu stigi málsins vera auðvelt að sannfæra stj. eða meiri hl. fjvn. Reynslan verður að skera úr, en ekki munu hv.þm. láta sitt eftir liggja að gera þá tilraun, sem þeir geta gert til að koma fram málum sínum. Á þskj. 815, LXX á ég brtt. við 22. gr. A-liðinn flutti ég við 2. umr. og tók hann þá aftur, en flyt hann aftur nú. Till. er um að heimila stj. að kaupa 3 jarðir í Mýrdal, sem liggja undir skemmdum af ágangi Hafursár. Hið opinbera hefir leyft sér að taka ána úr sínum eðlilega farvegi til þeirra nota, sem vegamálastjórnin hefir talið hæfa til brúargerðar, og veitt henni á þessar jarðir. Eftir almennum skaðabótareglum eiga þessir menn heimtingu til fullra skaðabóta til þeirra, er þetta gerðu, en það er það opinbera. Auk þess munu menn kannast við þá gömlu reglu, þó að það sé ekki lög, að „vötn skulu falla þar, sem runnið hafa“. Ég geri ráð fyrir, að fasteignamat þessara jarða verði lagt til grundvallar, sem er 10000 kr., svo að hér er ekki um mikið að ræða, en í till. er þó gert ráð fyrir, að 3 dómkvaddir menn skuli meta þessar jarðir. Ég bygg, að ef hæstv. landbrh. kynnir sér þetta mál, muni hann taka till. vel og ef til vill ganga inn á hana, og ef hann vildi ræða við mig um till. og taka henni með fullri velvild, gæti svo farið, að ég tæki hana aftur, því að þá mætti fara svo, að hún kæmi fram á næsta þingi, og má þá fara svo, að hæstv. fjmrh. beri hana sjálfur fram, og þá er málinu vel borgið. Þá er b-liður þessarar brtt., að greiða Vigfúsi Gunnarssyni í Flögu eftirstöðvar af brunatjóni. Hv. þm. kannast við það, þó að hér sé nú allmargt nýrra manna, að við samþ. fjárl. 1932 var það samþ. eftir talsverða rekistefnu, að greiða allt að helmingi af því brunatjóni, sem bóndinn í Flögu varð fyrir. Á þessum bæ var landssímastöð, og það var upplýst, að það var eingöngu af símans völdum að bærinn brann. því að eldingu laust í símann, og sú var ástæða hrunans. Tjónið var metið á 18 þús. kr. Þetta var gróið bú og miklir munir innanstokks, sem brunnu. Að lokum gekk þingið inn á, þó að ég álíti, að landssíminn hefði átt að bæta þetta tjón, þá var gengið inn á að heimila stj. að greiða allt að helmingi af þessum metnu skaðabótum. Nú fór svo, að sá ráðh., sem hafði með fjármálin að gera, borgaði að vísu nokkra upphæð, 6000 kr., en það var helmingur tjónsins, sem heimild var til að greiða, eða 9000 kr., svo að hér er um 3000 kr. að ræða, sem hér er farið fram á. Hér er því um nokkurskonar endurveitingu að ræða, því að í fjárl. fyrir 1932 var heimilað að greiða þetta. Ég sé, að hæstv. fjmrh. situr og hlýðir með athygli á mál mitt, og ég skil, að hann muni vera að taka saman meðmæli með till. minni, og af því að ég er svo rólegur og nægjusamur, þá mun ég taka með þökkum, ef ég fæ góð orð, þó að minna verði um betalning. Annars vil ég í lengstu lög treysta mönnunum vel, og þá eins hæstv. ráðh. Þá er XXIII. brtt. á þessu þskj., sem við 3 þm. berum fram við 14. gr., A.b.9, að nýr liður verði þar látinn koma, sem sé að veittar verði 2000 kr. (og til vara 1500 kr.) til að létta ferðakostnað leikmanna, sem lengst eiga að sækja kirkjufund, er halda á í Rvík eða á Þingvöllum sumarið 1935. Prestafélagið sendi Alþingi erindi, sem var látið ganga til fjvn., að veita þessa upphæð til þess, að þeir, sem áhuga hafa á að sækja þennan kirkjufund og erfiðast eiga með það, gætu fengið nokkurn styrk. Mönnum kann nú að finnast, að þetta séu nokkrir peningar, en það eru til fordæmi fyrir, að styrkir hafa verið veittir í svipuðum tilgangi. Og þó að þessi fjárhæð verði veitt, þá er það aðeins 50 kr. handa 40 mönnum, og er það þó nokkur styrkur til að standast þann kostnað, sem leiðir af því að ferðast til Rvíkur og dvelja þar nokkra daga. Ég þykist vita, að sá hæstv. ráðh., sem ég hrósaði áðan fyrir þolinmæði og á skylt mál þeim geistlegu, hann muni tilbærilega taka slíku sem þessu, og ég hefi ekki enn orðið var við, að hann játi sig sem heiðinn mann. Þess vegna ber honum að líta góðum augum á slíkt. Ég þekki menn úr hans héraði, sem hann hefir lagt mikla rækt við á allan hátt, sem vilja styðja þetta. Fundur slíkur sem þessi var haldinn í sumar á Þingvöllum og hér, og þá var það eindregin ósk fundarins, að leikmönnum yrði veittur slíkur styrkur. Ég tel það ekki aðeins frá veraldlegu sjónarmiði, heldur einnig frá andlegu sjónarmiði rétt að veita slíkan styrk, og tel það ekki aðeins trúarlega heldur einnig mannlega skyldu að taka slíkri beiðni vel. Þetta erindi Prestafélagsins var svo sent til fjvn., en þar var það ekki einu sinni lesið. Í þessari n. er þó einn maður, sem hefir fengið vígslu, en reykelsisilmurinn mun nú vera farinn að rjúka utan af. Það hefði þó mátt vona, að hann hefði a. m. k. lesið þetta erindi, þó að ekki hefði verið til annars en að hnýta í það, því að það hefði þó verið nokkurs vert, því að það hefði þó kannske orðið til þess, að aðrir hefðu fremur fengizt til að fylgja þessari till. fram, en hann hefir nú ekki hitt á þessa till. né heldur hans fylgifiskar. Nú skorum við flm. þessarar till. á hv.þm. að ljá þessu lið, og láta svo lítið, að samþ. nú þetta þráttnefnda erindi, sem hér liggur fyrir. En það lítur út fyrir, að meiri hl. vilji nota sína aðstöðu nú til þess að fara sínu fram, en sinna lítið annara manna ráðum eða till. Það er í fyrsta skipti þann tíma, sem Alþingi hefir staðið, sem slíkri aðferð er beitt, sem nú er viðhöfð hér á þingi. Það er byggður kínverskur múr í kringum hæstv. stj., sem enginn á að geta komizt yfir. Það er svo, að það þarf varla nokkur pólitískur andstæðingur að hugsa til að fá sínar till.samþ., því að þó að þeir beri fram góðar og sanngjarnar till., þá þora stjórnarliðar ekki að greiða þeim atkv. Vitanlega er þetta hneyksli, en það er mín von, að þeir sjái nú að sér og taki til greina till. frá öðrum.

Hv. þm. er búinn að gleyma hrósinu, sem hann var með í upphafi ræðu sinnar

. Það eru till. fleiri manna en mínar, sem hér er um að ræða, þó að mínar skari fram úr að réttlæti og sanngirni. Og þegar ég hefi getað sparkað spor í þennan kínverska múr, þá vil ég ekki láta við það sitja, heldur að fleiri komi á eftir mér og ráðist til uppgöngu í vígið, og þá vil ég ekki, að ráðh. liggi eins og Fáfnir á gulli landsins. Ég vil því, að fleiri taki sér í hönd sverð og skjöld til að herjast þar með mér fyrir hagsmunum almennings. Þessar till., sem ég ber fram, eru ekki fyrir sjálfan mig, heldur almenning í mínu héraði. Þær eru svo sanngjarnar, að jafnvel hæstv. landbrh. verður að taka tillit til þeirra, og jafnvel sjálfur meiri hl. fjvn. stendur að nokkrum þeirra. Ég skal þá láta útrætt um þessar till. mínar, en ég vil aðeins mæla með till. XXVI. á sama þskj., frá hv.þm. Rang., þar sem þeir ætlast til, að af því fé, sem ætlað er til sundlauga, fari 800 kr. til sundlaugar á Seljavöllum undir Eyjafjöllum. Það er undarlegt, að ekki skuli hafa verið af þingsins hálfu lögð meiri rækt við þessa sundlaug. Þó að einkennilegt sé, þá er á öllu þessu mikla eldgosasvæði frá Árnessýslu og austur um allt land ekki volgt vatn nema á þessum eina stað, og þar hafa Eyfellingar byggt sér vandaða sundlaug, en hún hefir orðið dýr, og þeir þurfa því styrk til þess að gera hana fullkomna. Þessi laug er ekki einungis notuð af Eyfellingum, heldur af mörgum öðrum, jafnvel austan úr Mýrdal. Við sóttum þangað austan úr Vík síðasta vor og lágum þar við í viku til hressingar og heilsubótar, og þar var meiri árangur af sundnámi í þá einu viku en þó að menn hefðu verið 4 vikur að busla í köldu vatni. Við lögðum mikinn kostnað á okkur fyrir þetta, en við komumst að raun um, að sundlaug eins og þessi er mikilsverð. Það er ungmennafélag Eyfellinga, sem átti forgönguna að því að koma lauginni upp. Skýlið vantar 800 kr. Vil ég skjóta því til hæstv. fjmrh., að hann ljái þessu eyra. Þó að ég beri ekki fram þessa till., tek ég afstöðu til hennar eins og ég hefði gert það sjálfur. Þá mæli ég eindregið með till. á þskj. 815, XLII frá hv. 8. landsk. o. fl., að veita Árna Pálssyni prófessor 1200 kr. til að ljúka við samningu sagnarits um kirkjusögu Íslands á lýðveldistímanum. Ég þarf ekki margt um Árna að segja. Allir vita, að á þessu sviði er enginn honum fremri. Þetta verður mikið rit, sem varpa mun fróðlegu og þjóðlegu ljósi yfir kirkjusögu okkar og eins almenna sögu. Mun því verða vel tekið, ekki aðeins hér heima, heldur líka erlendis, því að það verður brunnur af nýjum sjónarmiðum að því er þetta efni snertir. 1200 kr. er ekki nema lítill hluti þess, sem verið er að velta inn á ýmsa einstaklinga, sem spáð er, að verða muni frægir og aftur frægir, vegna þess, að þeir hafa hrúgað upp bókum, enda þótt það sé spurning, hversu mikið almenningur á þeim upp að unna. Ég vil ekki deila á þingmeirihlutann fyrir þetta, því að ég er því yfirleitt hlynntur, að hlúð sé að rithöfundum. En hér ætti þá ekki síður að láta eitthvað af mörkum. Hér er áreiðanlega búið að vinna fyrir þessari upphæð. - Lýk ég svo þessum orðum mínum, sem ég vildi hafa mælt til þeirra, sem heyrandi vilja heyra og sjá, þótt þá syfji.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég á nokkrar brtt. við fjárlfrv., og skal ég gera grein fyrir þeim.

Ég tel rétt að benda hv.þm. á, að völ er á kaffi á Hótel Borg, ef þeir vilja halda sér vakandi fram eftir nóttunni

. Ég vil spyrja hæstv. forseta, hvort þetta á að vera sneið til hv.þm.N.-Þ., af því að hann sofnaði hér í salnum núna um daginn. En af því að hann er ekki viðstaddur í augnablikinu, vegna þess að hann sefur hérna inni í ráðherraherberginu, finn ég mig knúðan til að taka málstað hans.

Ég held, að það sé rangt hjá hv.þm. G.-K., að hv.þm.N.-Þ. hafi sofnað. Hann hlustaði með svo mikilli andagt á hv.þm. G.-K., að hann hélt að hv.þm.N.-Þ. svæfi

. 1. brtt. mín er á þskj. 815,III. Fer ég fram á, að héraðslæknunum Karli G. Magnússyni og Jóni Karlssyni sé veittur 1500 kr. utanfararstyrkur hvorum. Till. er flutt samkv. ósk þessara lækna. Hafa þeir sent erindi til Alþingis, og vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa það upp: „Við undirritaðir héraðslæknar leyfum okkur hér með að fara þess á leit við Alþingi, að það veiti okkur styrk til framhaldsnáms og sjúkrahúsdvalar í Danmörku á árinu 1935, að upphæð fimmtán hundruð krónur handa hvorum okkar. Virðingarfyllst 10. október 1934. Jón Karlsson, héraðslæknir í Reykjarfjarðarhéraði. Karl G. Magnússon, héraðslæknir í Hólmavíkurhéraði. Greinargerð: Það mun vera öllum ljóst, að héraðslæknar, sem sumir hverjir dvelja meiri part starfsæfi sinnar í afskekktum héruðum, þurfi nauðsynlega á 5 til 10 ára fresti að endurnýja og bæta við kunnáttu sína með dvöl erlendis, sé þess kostur, ef þeir eiga að geta fullnægt sem opinberir starfsmenn hinum vaxandi kröfum, sem til þeirra eru gerðar. Minna hafa læknar gert að þessu en skyldi, en orsakir til þess eru aðallega fátækt, of lítið framlag af hálfu þess opinbera og skortur á hentugum plássum, þar sem héraðslæknum væri tryggður árangur af kostnaðarsömu ferðalagi. Á síðastliðnu ári hefir verið unnið að því af kappi af hálfu íslenzkra lækna og velviljaðra danskra lækna að bæta úr hinu síðasttalda atriði. Og fyrir mikið starf og velvild lækna í Danmörku hefir það áunnizt, að nú er vel séð fyrir framhaldsnámi íslenzkra læknakandidata í Danmörku, og ennfremur hefir verið útvegað handa þremur íslenzkum héraðslæknum á ári sjúkrahúspláss til framhaldsnáms í nokkra mánuði á þremur nýtízku sjúkrahúsum utan Kaupmannahafnar, og ætlum við undirritaðir utan í tvö af þessum plássum. Héraðslæknir, sem ætlar að hagnýta sér þetta, verður að sjá af öllum launum sínum og aukatekjum til aðstoðarlæknis, meðan hann er fjarverandi. - Þegar þar við bætist, að hann verður að kosta til úr eigin vasa, af litlum eða engum efnum, stórum fjárhæðum, er ekki nema eðlilegt, að leitað sé til þess opinbera um nokkurt framlag, jafnmikinn hlut og það á hér að máli. Héraðslæknir, sem án þess að vera knúður til þess af öðru en áhuga fyrir starfi sínu, tekur ef til vill á sig fjárhagslegar byrðar í þessu skyni, gerir það fyrst og fremst sem starfsmaður ríkisins, sem með því að auka þekkingu sína vill kappkosta að gegna vel sínu embætti sem opinber starfsmaður. Það virðist því ekki nema sanngjarnt og rétt, að hið opinbera taki að nokkru hlutdeild í þeim kostnaði, sem til er stofnað að jafnmiklu leyti í þess eigin þágu. Og þess vegna höfum við undirritaðir farið fram á nokkurn fjárstyrk í þessu skyni, í trausti þess, að það fái góðar undirtektir hjá Alþingi. Það skal tekið fram, að sanngjarnt virðist, að viðkomandi héraðslæknir sýni skilríki fyrir því við greiðslu styrksins, að hann hafi hagnýtt tíma sinn erlendis á þann hátt, sem til var ætlazt. Virðingarfyllst Karl G. Magnússon. Jón Karlsson.“ Þetta erindi læknanna hefir hlotið meðmæli landlæknis, og vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa það upp. Það er örstutt: „Hér með erindi tveggja héraðslækna til Alþingis, þeirra Jóns Karlssonar, sem undanfarin ár hefir verið settur héraðslæknir í Reykjarfjarðarhéraði, og Karls Magnússonar, sem er héraðslæknir í Hólmavíkurhéraði, um utanfararstyrk sér til aukinnar fræðslu. Jafnframt ítreka ég tilmæli mín til nefndarinnar um að ætla nokkurn styrk til utanferða héraðslækna og ekki minni en áður var orðin hefð að veita.“ Þessi rökstuðning sjálfra styrkbeiðenda annarsvegar og landlæknis hinsvegar segir í rauninni það, sem þörf er á að segja í þessu máli. Ég get engu við bætt, sem hafi gildi umfram þessa rökstuðningu. Þessir aðilar eru hnútunum kunnugastir og færastir um að dæma. Ég geri ráð fyrir, að Alþingi taki a. m. k. til greina meðmæli landlæknis. Þá er brtt. mín á þskj. 815,VI, um hækkun framlags til Kjósarvegar úr 10 þús. kr. í 25 þús. Vegamálastjóri lagði til, að veittar yrðu 25 þús., en meiri hl. fjvn. færði það niður í 10 þús. Það er upplýst, að 10 þús. kr. geta ekki komið þarna að neinum notum, þar eð tengja þarf Kjósarveg, sem kominn er framhjá Hálsi í Kjós, við sæmilegan veg norðan við Reynivallaháls. En þetta er ekki hægt að gera fyrir 10 þús. kr. Sá vegur, sem nú þarf að fara, yfir taglið á Reynivallahálsi, er svo illur, að hættulegt er að láta bíla fara hann. Mér er það ráðgáta, hvernig meiri hl. fjvn. hefir farið að því að færa rök gegn till. vegamálastjóra. Ég hefi ekki heyrt þá gera tilraun til að rökstyðja mál sitt.

Ég vek athygli hv.þm. á því, að verið er að útbýta till. frá honum. Mun ég þegar leita afbrigða, og getur hann þá mælt fyrir þessum till. um leið

.

ÓTh [frh.]: Ég var að tala um Kjósarveg, þegar hæstv. forseti fór fram á, að ég frestaði máli mínu um stund. Ég sagði, að nauðsyn bæri til að hækka aftur þessa fjárveitingu, m. a. af því, að 10 þús. kr. koma ekki að gagni. Þetta er því nauðsynlegra sem það er bein mannhætta að fara yfir Reynivallaháls, eins og sá vegur er nú. Næst er XX. brtt. á sama þskj. Fyrri hl. till. er um lendingarbætur á þrem stöðum í mínu kjördæmi. Fyrst er farið fram á 12 þús. kr. til bátabryggju í Staðarhverfi í Grindavík. Hefir legið fyrir fjvn. allýtarleg skýrsla, er sýnir, hversu rík nauðsyn er fyrir því, að útvegsmenn í Staðarhverfi verði styrktir til þessa. Fjvn. hefir viðurkennt þessa þörf, en vill þó ekki veita nema 5000 kr., sem er alveg ófullnægjandi. - Í öðru lagi fer till. fram á 5800 kr. til lendingarbóta í Kirkjuvogi í Höfnum og 4000 kr. til lendingarbóta á Stafnesi. Á öllum þessum stöðum verða sjómenn að bera aflann á bakinu úr bátunum og upp á land. Er það alveg ótilhlýðilegt níð á þessa menn, að bæta þessum þrældómi ofan á þá örðugleika, sem þeir eiga í við erfiða sjósókn, enda er víðast hvar hér á landi svo komið, að þetta fornaldarsnið hefir verið afnumið. En þetta kjördæmi, sem er ríkissjóði mikill tekjustofn, hefir á áberandi hátt orðið útundan um fjárveitingar í þessu skyni. Úr þessu myndi verða bætt að nokkru ef samþ. yrðu þessar till. mínar, enda þótt það væri hvergi nærri fullnægjandi. Hér eru nú svo fáir þm. viðstaddir, að ég sé ekki mikinn ávinning að því að fara að lesa upp umsóknir og grg., enda væri það nokkuð mikið mál að því er Grindavík snertir. En margir hv.þm. hafa komið á þessa staði og séð, hvernig til háttar. Hefir það leitt til þess, að Grindavík hefir á undanförnum árum fengið nokkra leiðréttingu sinna mála, að því er annað hverfið snertir, en þetta hverfi, Staðarhverfi, hefir orðið algerlega útundan, þó að þörfin væri ekki minni þar. Viðvíkjandi þeim 5800 kr., sem ég fer fram á til lendingarbóta í Kirkjuvogi í Höfnum, vil ég taka það fram, að Magnús Guðmundsson hafði heitið því að sjá íbúunum þar fyrir nokkru fé til þessara hluta, ef hann færi áfram með þessi mál. Eftir stjórnarskiptin bað ég hæstv.atvmrh. að sjá um, að styrkur til þessara lendingarbóta kæmi í fjárl. Hann kvaðst ekki geta það, en tók vel í að styðja mig um þetta mál á Alþingi.  Að öðru leyti er sama um þessa till. að segja og um framlagið til bátabryggju í Staðarhverfi í Grindavík. Þörfin er brýn og augljós og krafan réttlát. Enn má segja hið sama um till. um 4000 kr. framlag til lendingarbóta á Stafnesi, þar hefir verið lagt í mikinn kostnað við bryggjugerð, og hafa útgerðarmenn aðallega staðið að því sjálfir. En sú bryggja fullnægir hvergi nærri þörfinni, og er við búið, að brim brjóti hana og valdi stórtjóni. Er því nauðsyn, að þessar framkvæmdir verði hafnar tafarlaust. Ég myndi færa fleiri rök fyrir máli mínu, ef salurinn væri ekki því nær tómur. Hér sést hvorki fjmrh. né frsm. meiri hl. fjvn. né nokkur úr fjvn. Er þetta óneitanlega hálfgerður skrípaleikur, að halda mönnum við fjárl.umr., en hæstv. fjmrh. nennir ekki að vera viðstaddur. Ég hefi nú ekki setið lengi á þingi, en þó hefi ég setið hér 10 þing, og ég man ekki til, að fjmrh. hafi ekki talið sér skylt að vera viðstaddur, þegar rætt var um fjárl. (Forseti BÁ): Óskar hv.þm., að náð sé í hæstv. fjmrh?). Já, ég óska þess, enda þótt mér leiðist alltaf að sjá hæstv. fjmrh. (Fjmrh. kemur). Ég hefi verið að kvarta um, að hæstv. fjmrh. hafi varla sézt hér við umr.

Það er misskilningur

. Það er enginn misskilningur. Ég þekki hann, og þó hann sé nú ekki stærri en þetta, kemur maður þó auga á hann, ef hann er viðstaddur. Ég hefi verið hér allajafna við þessar umr., og hefi ég lítið séð hæstv. fjmrh. Mér þótti miður, að hann skyldi ekki vera viðstaddur meðan ég var að ræða um aðaltill. mínar, þskj. 815,XX. Ég færði þar rök að því, hvílík nauðsyn væri á framlagi til þeirra hluta, sem þar eru nefndir, og þetta framlag er ekki svo mikið, að það sé ofvaxið þeim ríkissjóði, sem ætlað er að standa undir slíkum fjárl., sem hér eru lögð fram. Ætla ég ekki að endurtaka þau rök, en vænti þess, að hæstv. ráðh. hlusti að öðru leyti á mál mitt. Þá er 2. liður sömu brtt., að ríkisstj. leggi til bryggjugerðar og lendingarbóta í Gerðavör 2/3 kostnaðar, eða allt að 27000 kr. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp þessa styrkbeiðni frá oddvita Gerðahrepps: „Hér með vil ég fyrir hönd Gerðahrepps biðja um, að hið háa Alþingi vildi veita hreppnum að 2/3 hlutum kostnað við að byggja bryggju hér við Gerðavör, það stóra, að hægt sé að lenda við hana vélbátum hreppsins. Hr. verkfræðingur Benedikt Jónasson hefir mælt út og áætlað, að bryggja kosti um kr. 27000,00. Ástæður fyrir beiðni þessari eru sem hér segir: Árið 1928 veitti hið háa Alþingi hreppnum helming kostnaðar við að byggja sjóvarnargarð við Gerðavör. Sá garður átti að vera 150 metra langur, og var áætlað, að hann myndi kosta um kr. 30000,00. Nú er búið að byggja af honum 100 metra, sem kostuðu um kr. 19000,00. Það var nægjanlegt meðan vörin var aðeins notuð fyrir opna vélbáta. En ef við fáum hjálp til að byggja bryggju fyrir stærri vélbátana, þarf að fullgera garðinn, og mun það þá kosta um kr. 13000,00, eða bryggja og viðbótin við garðinn kr. 40000,00. Það eru því kr. 27000,00, sem farið er fram á, að hið háa Alþingi veiti á næstu fjárlögum. Ég vona nú, að hið háa Alþingi sjái, hve nauðsynlegt er fyrir okkur að fá þessi mannvirki, svo við getum gert út báta okkar hér heima, í stað þess að kaupa viðlegu fyrir þá í öðrum hreppum. Að við erum svo djarfir að biðja um styrk að 2/3 hlutum, kemur til af því, að við erum nú búnir að eignast 10 vélbáta að stærð 12-30 smálesta, án þess að biðja um styrk eða ábyrgð ríkisins til þeirra kaupa. Við erum því í miklum skuldum og þess vegna ófærir til að koma þessu mannvirki upp nema að litlu leyti. Og ennfremur vegna þess, að hið háa Alþingi, með löggjöf, leyfði dragnótaveiðar hér í allri landhelgi, og með því gerði allan opna báta skipastól okkar arðlausan um ófyrirsjáanlegan tíma. Virðingarfyllst. (Sign.) Guðm. Þórðarson.“ Hér eru færð skýr rök fyrir því, að nauðsyn er á, og sanngirni mælir með því, að framlagið til þessarar bryggju sé hærra en venjulega. Hvað sem menn annars segja um hið stóra ágreiningsmál, dragnótaveiðina, hvort hún skuli leyfð eða ekki, þá er það víst, að heimildin til dragnótaveiða í landhelgi hefir alveg sérstaklega skaðað þennan hrepp. Það er því hin mesta sanngirni, að orðið sé við þessari beiðni. Ég vil leyfa mér að skýra frá því, að þessi styrkbeiðni hefir verið lögð fyrir fiskiþing Íslands til umsagnar. Þar var samþ. af fjárhagsnefnd fiskiþingsins - en í henni eru þeir Magnús Sigurðsson bankastjóri, Páll Halldórsson, Níels Ingvarsson, Bjarni Eggertsson og Jón Jóhannesson - að mæla eindregið með því, að Alþ. verði við þessari beiðni. Af þessu mega menn marka, að hinir kunnugustu menn, sem ekki er hægt að væna um þingmannsins eðlilegu tilhneigingu til þess að draga taum kjósenda sinna, hafa hiklaust lýst því yfir, að þeir telji þetta nauðsynjaverk. Ég vænti því, að það verði vel undir þetta tekið. Á sama þskj., rómv. 30, á ég brtt., sem fer fram á, að veittur sé 17000 kr. styrkur til heimavistarskóla í Vatnsleysustrandarhreppi. Umsókn liggur fyrir um þetta, sem er undirrituð af allri hreppsnefnd Vatnsleysustrandarhrepps. Ég sé ekki annað en niður verði að falla kennsla, ef ekki er hlaupið undir bagga með að byggja skólann. Í þessum hreppi er ástandið svo, að ég held, að það komist ekki helmingur barnanna í þann kofa, sem reynt er að halda skólann í. Það hefir verið reynt að leigja húspláss hjá ungmennafélaginu, en það er ekki annað sýnilegt en niður falli kennsla, ef ekki verður breyting á. Annaðhvort verður að breyta l. um kennslu barna og unglinga eða skapa hreppunum þá aðstöðu, að þeir geti fullnægt fyrirmælum l. Það liggur við, að það sé verra en fjós það húspláss, sem verður að notast við til kennslu í þeim hreppi, sem hér um ræðir. Þetta er hættulegt heilsu barnanna og dregur úr gagnsemi þeirra af skólanáminu. Ég ætla að sjá, hvernig undirtektirnar verða undir þessa till. Ég hefi stillt í hóf, þar sem ég flyt ekki viðtækari till. En það getur enginn láð mér, þó að ég reyni að koma fram hinum nauðsynlegustu umbótum fyrir mitt kjördæmi. Þá er á sama þskj., rómv. 35, brtt., sem fer fram á 5 þús. kr. framlag til íþróttaskólans á Álafossi vegna sundlaugarbyggingar. Ég hygg, að svo hafi verið um flestar sundlaugar hér á landi utan kaupstaða, að framlagið úr ríkissjóði hafi numið helmingi kostnaðar. Kostnaður við byggingu þeirrar sundlaugar, sem hér um ræðir, var 29 þús. kr., og ætti framlag ríkissjóðs því í raun og veru að vera 14½ þús. kr. En í samráði við manninn, sem hefir byggt laugina, hefir verið sýnd sú hófsemi og mér liggur við að segja óviðeigandi kurteisi, að fara ekki fram á meira en 5 þús. kr. Það hefði verið eðlilegt, að þessi sundlaug væri að öllu leyti kostuð af ríkinu. Það hefði ekki verið nema lítilmótleg verðlaun til þessa manns fyrir hans dæmalausu starfsemi í þágu íþróttanna hér á landi, sem hefir borið ríka ávexti og leitt af sér meiri blessun fyrir þjóðfélagið en starf margra alþm., sem sitja hér 3 mánuði á ári og þiggja laun fyrir úr ríkissjóði. Ég veit ekki, hvernig undir þetta verður tekið, en það veit ég, að ef þessi maður væri liðsmaður stj., þá væri búið að birta af honum tugir mynda, og hundruð dálka af lofsamlegum ummælum hefðu verið skrifaðir um hann í blöðin, og það hefði verið hægt án þess að ljúga einu orði. En það er búið við því, að úr því þessi maður er ekki samherji þessara manna í stjórnmálum, þá sé það hæpið, að þessi hógværa till. nái samþykki. Ég hygg, að íþróttaskólinn á Álafossi hafi gert mest gagn af öllum íþróttaskólum landsins. Ég geri mér vonir um, að fyrir ötula starfsemi íþróttafrömuða hér á landi verði það svo í framtíðinni, að það verði ekki talið sæmilega menntað barn, sem ekki lærir að synda. Ég er sannfærður um, að sú íþrótt er heilsusamlegust, auk þess sem það er sérstök skylda okkar sem fiskiþjóðar að kenna unga fólkinu sund. Það er ekki mikil viðleitni að ýta undir það hér á Alþ., ef þessi till. verður felld. Það er ástæða fyrir mig að bera kinnroða fyrir, að bera fram till. um 5 þús. kr., þegar aðrar sundlaugar utan kaupstaða hefðu fengið 14500 kr., og þar sem í raun og veru hefði átt að gera þessari sundlaug hærra undir höfði. En ég fer ekki fram á, að henni sé gert hærra undir höfði, heldur aðeins að þessi sundlaug fái að njóta 1/3 af þeim styrk, sem henni ber. Það skyldi nú ekki vera, að ég ætti eftir að sjá það, að hún yrði ekki samþ. Ég vona, að hv. 2. þm. Árn. (BB) hjálpi mér til þess að fá þessa till.samþ. Hann hefir ríka ástæðu til þess að hjálpa mér í þessu efni, því hann sér í daglegu lífi sínu hina miklu gagnsemi laugavatnsins, en ef hann fylgir mér af kappi, þá fer till. í gegn. Það er í raun og veru klaufaskapur af mér að hafa ekki fengið hann til þess að gerast meðflm. að till. Þá á ég smátill. á sama þskj., rómv. 63, um að veita Snæbirni í Hergilsey 300 kr. styrk á ári. Hann hefir verið hreppstjóri í 50 ár, en er nú farinn að heilsu. Ég geri ráð fyrir, að hann sé svo vel þekktur, að þessi till. nái fram að ganga, og að margir hafi tilhneigingu til þess að lauma upp hendinni, þrátt fyrir flokkssamþykkt, þegar um svona litla fjárupphæð er að ræða til einstaks manns. Allir vita, að gamli maðurinn verðskuldar þetta. - Þá á ég ekki fleiri brtt. á þessu þskj. Þá er brtt. rómv. l. á þskj. 888, sem fer fram á það, að 10 þús. kr. fjárupphæð sé veitt til ljósbauju á Skagarifi. Sjómenn telja ekki gagn af því að hafa þarna annað en ljósbauju. Mér hefir skilizt á vitamálastjóra, að það þurfi að setja þarna nýja bauju, sem áætlað er að muni kosta 14 þús. kr. Það dregst frá kaupverð legufæranna, og þá hugsa ég, að það láti nærri, að 10 þús. kr. muni duga til þess að ljúka þessu verki. Þessi bauja, sem farið er fram á að sett sé ljós á, er í siglingaleið, og er það fjöldi báta, sem stundar veiðar þarna um háveturinn í vondum sjó og dimmviðri. Ég veit, að það er allt að því að vera óverjandi, að vilja spara þessa fjárupphæð og hika við að koma ljósi á þessa bauju. Það hefir verið meira af happi en forsjá, að ekki hefir hlotizt slys af því að hafa þarna ljóslausa bauju. Það er ekki rétt fyrir Alþ. að bíða eftir því, að slys verði. Það er réttara fyrir það að veita þessa fjárupphæð nú þegar, og verða þar með við beiðni þúsunda sjómanna. Seinast var á fjölmennum fundi í Keflavík, þar sem staddir voru þm. þriggja stjórnmálaflokkanna, samþ. einróma áskorun til Alþ. um að verða við þessari beiðni. Þá létu allir vel yfir því að vilja styðja þetta, og er nú eftir að sjá, hvort það hefir verið meira en látalæti. Ég mun svo láta útrætt um þessa till. Þá er það smátill. á þskj. 915, sem er brtt. við á. brtt. á þskj. 904, en sú till. er flutt af meiri hl. fjvn. og er um það, að ábyrgjast fyrir útgerðarsamvinnufélag Vatnsleysustrandarhrepps áfallna vexti af stofnlánum félagsins, allt að 5000 kr., enda fáist trygging fyrir því, að félagið haldi áfram rekstri. Mín brtt. er um það, að fyrir 5000 kr. komi 8000 kr. Eftir því, sem mér hefir skilizt, þá benda engar líkur til þess, að félagið geti haldið áfram rekstri, ef það fær ekki þessar 8000 kr. Útvegsbankinn hefir sett því svo harða kosti, að það getur ekki komizt af með minna en 8000 kr. Um félagið er það að segja, að Útvegsbankinn er búinn að svipta það öðrum bátnum, sem það hafði, og mér liggur við að segja, að hann hafi gert það með hörku, eða a. m. k. er mikil ósanngirni í því fólgin. Mér þykir rétt að segja frá því, að bankinn tók persónulega tryggingu, sem nam 22 þús. kr., sem þeir voru ekki skyldir til að láta. Félaginu gekk ekki vel í ár, og bankinn gekk á lagið og ætlaði að svipta það báðum bátunum. En fyrir ötula framgöngu góðra manna, aðallega hv.þm. Vestm. (JJós), tókst að knýja bankann frá þeim ásetningi, svo að hann er reiðubúinn til þess að láta félagið halda öðrum bátnum, ef ríkissjóður tekur á sig ábyrgð á 2 ára vaxtagreiðslum fyrir félagið. Þessari málaleitun sýndist meiri hl. fjvn. nauðsynlegt að verða við, og flutti því brtt., en eftir þeim plöggum, sem fyrir liggja, mun bankinn ekki sætta sig við minni ábyrgð en 8000 kr. Þessum lofsamlega tilgangi meiri hl. n., sem minni hl. er líka sammála um, er á engan hátt náð, ef upphæðin er ekki höfð svo há, að hinn kröfuharði banki sætti sig við það. En þörfin á að styðja útgerðarfélagið er mikil, því Vatnsleysustrandarhreppur er mjög fátækur, og ekki annað sjáanlegt en hann komist á vonarvöl, ef hann er sviptur atvinnumöguleikum þeim, sem leiðir af starfi þessa útgerðarfélags. Það er því lífsnauðsyn fyrir hreppinn, að starfsemi þessa útgerðarfélags leggist ekki niður. Ég á svo ekki fleiri brtt. við fjárlögin. Ég vil gera nokkrar almennar aths. bæði við mínar brtt. og annara flokksbræðra minna. Við munum sætta okkur við það, þó að allar brtt. okkar verði ekki samþ. En hitt sýnist mér, að meiri hl. ætti ekki að gera vegna síns eigin velsæmis, að fella þær allar. Annað af stj.blöðunum hefir verið með heilaga vandlætingu og gert að umtalsefni, hvað illa hefir verið farið með það kjördæmi, sem ég er fulltrúi fyrir. Höfundur þessarar greinar mun vera mótframbjóðandi minn af hálfu Alþfl. við síðustu kosningar. Hann er að reyna að sýna fram á, að þetta megi ekki viðgangast, og nú vil ég gefa flokksbræðrum hans hér á hv.Alþ. kost á að sýna það, hvort þeir vilja gera hann ómerkan með því að greiða atkv. á móti till. mínum. Þeir eiga valið milli þess að aðstoða mig við að koma till. mínum fram, eða að lýsa því yfir, að það sé ekki tekið mark á honum í hans eigin flokki, og að þetta séu aðeins látalæti hjá honum sem frambjóðanda í G.-K. Ég vona, að þetta nægi til þess að flokksbræður hans sjái sóma sinn í því að hlaupa undir bagga með mér í því að koma þessum till. fram. Ég mun þá láta þennan keppinaut minn njóta góðs af því í baráttunni við hann í kjördæmi mínu við næstu kosningar. Ég þykist hafa boðið mikil fríðindi, og ef þetta dugir ekki, þá veit ég ekki, hvaða mútum ég á að beita. Eins og ég hefi áður sagt, þá erum við reiðubúnir til þess að horfa á það með rólegum huga, að sumt af brtt. okkar verði fellt. En hinu tökum við ekki með jafnaðargeði, að þær verði allar felldar. Það er ekkert vit í því, ef þingmeirihl. ætlar að halda fast við þá stefnu að ráða því á flokksfundum, hvernig fjárl. verða afgr., þar sem einfaldur meiri hl. ræður því, hvaða till. stj.liðið aðhyllist. Það er ekkert vit í þessu, ef það gætir ekki sæmilegs velsæmis í því að sýna réttsýni í garð andstæðinganna. Það má vel færa frambærileg rök fyrir því, að réttlátt sé, að þingmeirihl. girði fyrir, að einstakir þm. með hrossakaupum hækki fjárframlög úr ríkissjóði kannske allt að 1 millj. kr. En við skulum allir vera sammála um, að engin rök sé hægt að færa fyrir þeirri meðferð stjórnarliðsins á fjárl., ef það er ekki hæfilega réttsýnt í garð allra kjördæma, en hugsi ekki eingöngu um þau kjördæmi, sem hafa sent stjórnarliða á þing. En afgreiðsla fjárl. nú bendir ekki til, að svo sé eða stjórnarliðið hafi gætt velsæmis í þessum efnum. Það getur ekki gengið og verður ekki þolað til lengdar, að ríkissjóður sé gerður að flokksklíkusjóði. Ef stjórnarliðið vill skapa sér rétt til að ákveða, hvernig afgr. skuli fjárl., þá verður það a. m. k. að byggja þau á grundvelli sæmilegs réttdæmis allra kjördæma, og vil ég sérstaklega biðja hæstv. fjmrh. að minnast þessa. Ég vil þá nota tækifærið, það fyrsta, sem mér gefst, til að óska hæstv. forseta Sþ. til hamingju með afmælið sitt, þar sem hann frá því kl. 12 í nótt mun vera 52 ára að aldri. Vorkenni ég honum að vera nú að taka við fundarstjórn og þurfa að sitja hér í alla nótt. Ég verð að segja, að ég vænti þess, að almennt verði þessi ummæli mín tekin til athugunar, og hvort ég má ekki gera mér sérstakar vonir um réttdæmi stjórnarliðsins um mínar till. Ef þær verða virtar alveg að vettugi, vil ég minna á ummæli annars stjórnarblaðsins um mitt kjördæmi, og vona, að þær verði því teknar til greina a. m. k. af Alþfl. - Ég ætla svo ekki að gera að umtalsefni önnur atriði í fjárlfrv., nema sérstakt tilefni gefist til.

Sigurður Kristjánsson Þrátt fyrir það, þó ýmsir hv.þm. hafi tjáð mér, að þeir væru nokkuð bundnir með atkv. sín, þykir mér ekki annað hlýða en að segja nokkur orð, a. m. k. um þær brtt., sem ég hefi flutt. Ég verð að segja, að ég tel ekki vonlaust, þó menn séu handjárnaðir, að járnin kunni að bila. Því hefir verið hvíslað að mér, að afgreiðsla fjárl. hafi verið dregin fram á síðustu stundu, þar til komið væri að jólahelginni, svo menn sættu sig betur við krossfestinguna. Ég get skilið þetta. En þegar dregur nær jólahelginni, muna menn einkum eftir því, að frekar ber að hlýða guði en mönnum, og handjárnin eða böndin halda þá væntanlega síður. - Hv. þm., sem síðast talaði, sagði, að við sjálfstæðismenn mundum sætta okkur við, þó eitthvað yrði fellt af okkar tillögum. En ég verð að taka það fram, að ég verð mjög óánægður, og kynni jafnvel að gleyma að biðja fyrir óvinum mínum um jólin, ef nokkur till. mín verður felld. Og það stafar af því, að þær eru svo réttmætar og sanngjarnar, að ómögulegt er að greiða atkv. gegn þeim nema bíða um leið tjón á sálu sinni. Þar að auki eru þær ekki nema þrjár og fara ekki fram á hærri fjárveitingu úr ríkissjóði en 1200 kr. samanlagt. Þess vegna hljóta menn að sjá, að ég hefi ekkert ofmælt, enda meinti það allt. Fyrsta till. af þremur, sem allar eru á þskj. 815, er við 15 gr. fjárl. og er nýr liður, um að veittar séu 600 kr. til Margeirs Jónssonar, bónda á Ögmundarstöðum í Skagafirði, til að halda áfram rannsóknum sínum og söfnun á torskildum bæjarnöfnum. Af því allir þm. eru prýðilega læsir og eru smekksamir á bækur, munu þeir allir hafa lesið bækur Margeirs. Hann er félítill bóndi norður í landi og hefir því haft öðru að sinna en starfa að rannsóknum og ritstörfum, sem hæfileikarnir vísa honum til. En það er svo með þá menn, sem hæfileikarnir vísa á verkefnin, að þeir vinna fleira en beint til að afla sér brauðs. Margeir Jónsson er hneigður mjög til fræðslustarfa, prýðilega greindur maður með ágæta dómgreind. Þetta hefir orðið til þess, að hann hefir farið að fást við fræðistörf. En hann hefir gert ýmislegt fleira fyrir íslenzkar bókmenntir - þó að það sé ekki í stórum stíl - en að safna, skrásetja, rannsaka og skýra örnefni og bæjanöfn. Hann hefir einnig safnað íslenzkum alþýðukveðskap, þeim er honum hefir fundizt beztur, en hinsvegar óttazt að mundi glatast og gleymast, ef ekki væri safnað saman. Hefir hann gefið út talsvert safn af alþýðukveðskap, sem að mínu viti hefir tekizt vel og er smekklega valið. Hefir hann tekið eftir nokkra hagyrðinga í hvert sinn, og lítur út fyrir, að það verði gott safn. En hitt, sem er merkilegra starf og hann hefir lagt meira verk í, er að skýra torskilin bæjanöfn á Norðurlandi. Ég held, að hann hafi byrjað á Húnavatnssýslu og sé nú í Þingeyjarsýslu. Fróðir menn, sem hafa meira vit á þessu en ég, hafa sagt, að verk þetta sé merkilegt og hafi tekizt prýðilega vel, sé mjög vandvirknislegt. Mér er kunnugt um, að það er áhugi á þessu efni, sem kom honum til að rannsaka þetta, en hann hefir aldrei fengið neinn styrk til þess, svo ég viti. Þó hefir hann eytt í þetta miklum tíma, og fé óbeint, þó ekki hafi hann varið til þessa miklu fé beint. Finnst mér, að þessi viðleitni sé vel þess verð, að hún sé launuð. Ég verð að taka það fram, að hann hefir ekki farið fram á það við mig að flytja þessa till. hér, og ég, veit því ekki, hvort hann telur, að sér sé með þessu nokkur greiði ger. Býst ég þó við, að þessi litli styrkur mundi koma sér vel fyrir hann. Hitt er mér einnig ljóst, að ef hann vill halda áfram þessu starfi, er enginn vafi á því, að það er til mikilla nytja fyrir þjóðina. Þessi styrkur er svo lítill, að ég geri ekki ráð fyrir, að þm. felli hann af þeim ástæðum, að hér sé um svo mikil fjárútlát að ræða; það er þá af því, að þeir telja þetta ekki nytsamt verk. Næsta till. er ekki um bein fjárframlög úr ríkissjóði. Þetta er líka brtt. við 15. gr.fjárlfrv. og er á þá leið, að Kristjáni Magnússyni málara verði veitt 5 þús. kr. lán. Ég bar hér fram þá till. við 2. umr., að honum væri veitt þessi upphæð sem styrkur til að koma upp vinnustofu, en það var þá fellt með eins atkv. mun hér í Sþ. Þessi atkvgr. sýndi, að menn voru þeirrar skoðunar, eða nálega helmingur þm. viðurkenndi, að rétt væri að veita Kristjáni Magnússyni þennan styrk, en það mun hafa valdið úrslitum, að þm. mun hafa þótt varhugavert að ganga lengra í styrkveitingum en orðið var, eða réttara sagt, sparnaðarástæður hafa valdið ákvörðun þingmeirihl. Ég hefi nú breytt þessu svo, að veitt yrði lán með þeim skilyrðum, að það yrði endurgreitt með málverkum eftir hann, og verð þeirra ákveðið eftir mati menntamálaráðs. Láni þessu á að verja til hins sama og ég tók fram áður, að koma upp vinnustofu. Ég vil ekki endurtaka það sem ég sagði við 2. umr., aðeins vil ég segja það, að hann hefir ekki beðið um né þegið neinn styrk úr ríkissjóði áður. Sem drengur milli fermingar og tvítugs brauzt hann til náms við skóla í annari heimsálfu án nokkurs styrks eða hjálpar í 6 ár. Síðan hann kom hér heim hefir hann unnið fyrir sér með málarastörfum, og það vita nú allir þm. eins vel og ég, að hér er ekki mikill markaður fyrir listina, og þess vegna hefir Alþ. oft verið hugulsamt við listamennina. Nú hefir ríkisstj. ekki einu sinni sýnt þessum manni þá velvild og nærgætni að kaupa af honum málverk, sem þó er gert, að ég ætla, í styrktarskyni við aðra málara, eldri sem yngri. Ég vildi því mega vænta þess, að hæstv.Alþ. vildi veita honum þetta lán, með því skilyrði um endurgreiðslu, sem ég hefi lýst, því með því fær málarinn meiri vinnufrið og afkastar meiru en ella, ef hann fær vinnustofu, heldur en ef hann hefir enga, eða litla og dýra eins og hann hefir nú. Ég læt mér nú ekki annað til hugar koma en að þessi breyting á till. úr styrk í lán vinni þetta eina atkvæði. Ég sé á hæstv. fjmrh., að hann hefir ákveðið sig, hann situr hér beint á móti mér og andlitið á honum er eitthvað svo vingjarnlegt og listrænt.

Valt er nú að treysta því

. Þá kem ég að 3. og síðustu till. Það stendur svo einkennilega á um hana, að það er till. um að hækka skáldalaun Guðm. Friðjónssonar upp í 3 þús. kr. Þegar þing kom saman í haust, skrifaði ég hv.fjvn. bréf um þetta, og er það eina erindi mitt til hennar, annað ónæði gerði ég ekki þeirri hv. nefnd. Fjvn. tók þessari málaleitun vel, en það hefir vissulega orðið einhver misskilningur í þessu, því form. hennar tjáði mér, að málaleitun mín hefði verið samþ. Ég sagði nú, að það hefði ekki verið gert. Hann sagði jú, að styrkurinn hefði verið hækkaður um 300 kr., en það, sem ég fór fram á, var, að hann yrði hækkaður upp í 3 þús. kr. Þetta hefir því ruglazt eitthvað hjá n. Þykist ég vita, að fjvn. muni taka þetta til greina. Ég þarf ekki að gera grein fyrir, hvað þessi till. er sjálfsögð. Það er öllum kunnugt, hvílíkur Guðm. Friðjónsson er sem skáld og hverra vinsælda hann nýtur. Ég held, að enginn muni neita því, að hann sé annað mesta núlifandi skáld þessa lands. Hann er fátækur bóndi norður í afskekktu héraði, og hefir þó afrekað eins og hann hefir gert, sem er dæmalaust afrek, ekki einasta á þessu sviði, heldur hefir hann afrekað mikið á öðrum sviðum. Hann hefir verið, eins og ég sagði, fátækur alla æfi, og þar að auki þjáðst af langvarandi heilsuleysi, en samt hefir hann komið upp 11 börnum, menntað þau og komið þeim til manns, og er það eitt talið mikið starf út af fyrir sig, þó menn séu hraustir og sæmilega efnaðir. Hann hefir og unnið fleira til gagns að ég tel. Hann hefir setið allan sinn búskap á föðurleifð sinni, bætt hana og prýtt. Hann er maður ofarlega á sjötugsaldri, og mundi því vitanlega ekki þjá ríkissjóð lengi hér eftir. Eins og vitanlegt er, hafa þeir ekki miklu safnað til elliáranna alþýðustéttarmenn eins og Guðm. Friðjónsson. Væri það sérstök minnkun fyrir þjóðfélagið, ef þessi maður þyrfti síðustu ár æfi sinnar að strita fyrir brauði sínu með líkamlegri vinnu, einkanlega af því, að því fylgja miklar þjáningar, vegna heilsubrests hans. Því hefir verið fleygt, að menn væru hér dregnir í dilka eftir pólitík eða þjóðmálaskoðunum, þegar útbýtt er náðarbrauðinu, og Guðm. Friðj. hefir verið svo ógætinn að láta í ljósi sína pólitísku skoðun. En menn eiga nú að vera sýknir af þessum hlutum, þegar maður eins og Guðm. Friðjónss. á í hlut og hvað frekast eiga þm. að vera upp yfir það hafnir að láta sér til hugar koma, hvaða skoðun slíkir menn hafa á landsmálum. Ég ætla ekki að ræða þessa till. meira í sambandi við G. Fr., en vil aðeins bæta þessu við. Alþingi hefir nú, eins og áður, hætt sér inn á þá hálu braut að meta bókmenntaafrek manna. Úthlutun skáldastyrkja er í sjálfu sér ekki annað en dómur þm. um skáldskap, en þó þm. séu ekki ábyrgir orða sinna, eiga þeir að vera ábyrgir gerða sinna. Þegar þm. leyfa sér að leggja dóm á bókmenntir, verða þeir að gæta þess, að ekki verði þeir í því fundnir að koma fram - ég vil ekki segja eins og bjánar, en eins og flón í þessum hlutum. Því það hefir óneitanlega komið í ljós, að hv.þm. hafa sumir lítið vit á bókum. Ef þessi till. verður því ekki samþ., er ekki hægt annað en leggja þann dóm á, að þingið sé ekki sem bezt skipað að því leyti, sem snýr að bókmenntum og skáldskap. Mér finnst rétt, að þingið varpaði af sér ábyrgðinni af að úthluta styrkjunum, en léti valda menn fá umráð yfir upphæðinni og jafna henni niður. Eflaust eru skáldalaun ekki eingöngu veitt vegna þess, sem maðurinn hefir skrifað, heldur einnig tekið tillit til hvaða verðleikar eru að öðru leyti hvaða þjóðnytjastarf maðurinn hefir unnið að öðru leyti og hvað hann hefir fyrir sig að leggja til að lifa af eða bjargast. Ef tillit er tekið til þessa, þá verður því ekki neitað, að þá ættu skáldalaun Guðm. Friðjónssonar ekki að vera 3000 kr., heldur ef til vill 6000 kr., því að hann er kominn á sjötugsaldur, og ástæður hans eru og hafa verið mjög erfiðar. Það verður að gæta þess, að menn, sem slíkt upplag hafa sem skáld og listamenn, þurfa raunverulega meira til lífsviðurværis heldur en fólk almennt. Það er ekki hægt að bera þeim í fingurbjörg, því að það misþyrmir upplagi þeirra. Ég hefi þá mælt fyrir þessum till, sem að sönnu mæla með sér sjálfar, því að þær voru gerðar af réttsýni, sem nægði til þess að leiða þær til sigurs. En nú stendur svo á, að ég er með nokkur skilaboð til hv.þm. Svo er mál með vexti, að hv.þm. Vestm. er veikur, og hann bað mig fyrir þessi skilaboð til hv.þm. Hann á hér 2 brtt., sem ég lofaði að minnast á. Fyrri till. er við brtt.hv. meiri hl. fjvn. um ræktunarveg í Vestmannaeyjum. Þetta hefir einhvernveginn fallið niður af fjárlfrv., en hv. meiri hl. fjvn. hefir borið fram till. til breyt. við 16. gr. og leggur til, að ræktunarvegi í Vestmannaeyjum verði ætlaðar 6000 kr. Hv. þm. Vestm. fer fram á, að þessi upphæð verði hækkuð upp í 12000 kr., og til vara 10000 kr. Ég verð að vera fáorður um þetta, sökum þess að ég er þessu máli ekki eins kunnugur og hv.þm. sjálfur. En samt er mér kunnugt um, að Vestmannaeyjakaupstað er þessi ræktunarvegur mjög mikils virði. Árið 1926 var fyrst veittur slíkur styrkur, en síðasta Alþ. synjaði um styrkinn. Mér er tjáð, að árið 1926 hafi fengizt um 4000 hestar af töðu í Eyjum, en síðan hefir ræktuninni fleygt svo fram, að þrátt fyrir það, þótt landið sé illa fallið til ræktunar, að nú fást þar 9000 hestar af töðu. Það er óþarft að taka það fram, að það er mjög þýðingarmikið fyrir þetta fjölmenna fiskiver og kaupstað, að ræktunin aukist sem mest, því að áður voru mjög litlar grasnytjar, svo að fólkið átti við mikinn mjólkurskort að búa. Það er eitt af allra mestu menningarmálum Eyja, að allt ræktanlegt land í Eyjunum verði ræktað. Það er líka heilbrigðismál, að fá nóga mjólk fyrir allan þann mannfjölda, sem í Eyjum býr. Auk þess er þessi ræktunaraukning einhver bezta atvinnubótavinna, sem um er að ræða í þessum kaupstað. En þessari ræktun verður ekki haldið áfram, nema ræktunarvegurinn verði fullgerður. Alþingi hefir í raun og veru gengið inn á það fyrir nokkru síðan, að það sé ein af lífsnauðsynjum eyjaskeggja að fá þennan ræktunarveg, og vitanlega er ekki ætlazt til þess, að ríkið leggi þarna aðra vegi en ræktunarveg, svo að það virðist vera sanngjarnt, að styrkur þessi sé hækkaður a. m. k. eitthvað upp úr 6000 kr. Önnur till., sem ég hefi sjálfur veitt sérstaka athygli og vildi mæla sem bezt með, er till. á þskj. 815 um styrk, 6000 kr. að upphæð, til sundlaugarbyggingar í Vestmannaeyjum. Það er stutt síðan menn fundu upp á því að byggja sundlaugar með kolaupphitun. Þetta var fyrst reynt í Bolungavík með svo góðum árangri, að nú lærir svo að segja hvert mannsbarn, bæði ungir og gamlir, að synda þarna á staðnum. Sund getur aldrei orðið almenn íþrótt, nema sundlaugar séu byggðar á fjölmennum stöðum. Það er svo dýrt fyrir fólk að þurfa að kosta sig að heiman til sundnáms í fjarlæga staði, að það verða aldrei nema örfáir, sem það gera. Nú læra kringum 70 unglingar og fleiri fullorðnir að synda á sumrin í Bolungavík. Allir sjómenn þar eru nú syndir að heita má. Þó yrði tvímælalaust meiri aðsókn að lauginni, ef staðarbúar hefðu ráð á því að byggja yfir laugina. Vestmannaeyingar hafa tekið þetta upp eftir Bolvíkingum. Strax í upphafi var gert ráð fyrir því, að ríkið styrkti þetta fyrirtæki. Með leyfi hæstv. forseta ætla ég að lesa upp skjal, sem mikill meiri hl. hv.þm. hefir skrifað undir. Þar er farið fram á, að ríkið veiti helming kostnaðar, en þó ekki minna en 12000 kr. Skjalið hljóðar svo: „Við undirritaðir alþm. úr báðum deildum Alþ. mælum með því, að ríkissjóður styrki sundlaugarbyggingu þá, sem nú er hafin í Vestmannaeyjum og verður eign bæjarfélagsins, með fjárframlagi, allt að helmingi kostnaðar, en þó ekki minna en 12000 kr. Áætlað kostnaðarverð er 38000 kr. Pétur Magnússon, Jón Ólafsson, Jakob Möller, Héðinn Valdimarsson, Gísli Sveinsson, Finnur Jónsson, Tryggvi Þórhallsson, Jón Baldvinsson. Ingólfur Bjarnarson, Jón Sigurðsson, Jón Pálmason, Vilmundur Jónsson, Bernharð Stefánsson, Eysteinn Jónsson, Bjarni Ásgeirsson, Bergur Jónsson, Jörundur Brynjólfsson, Jóhann Jósefsson, Guðbrandur Ísberg, Þorleifur Jónsson, Haraldur Guðmundsson, Jónas Jónsson, Bjarni Snæbjörnsson, Páll Hermannsson, Ólafur Thors, Björn Kristjánsson, Kári Sigurjónsson, Eiríkur Einarsson, Guðrún Lárusdóttir, Þorsteinn Þorsteinsson.“ Hugmynd hv.þm. virðist vera, að styrkurinn yrði um 19000 kr., en ekki minni en 12000 kr. Ég vil upplýsa það, að búið er að verja til sundlaugarinnar 32000 kr. og ríkið hefir lagt fram 6000 kr. Talið er, að allur kostnaður við sundlaugarbygginguna muni verða um 40000 kr. Það er víst, að það var vilji meiri hl. þingsins, að þessi styrkur yrði veittur. Nöfn undirskrifenda eru 30 að tölu, eins og ég er þegar búinn að lesa upp. Nöfnin eru því hvorki fá né heldur smá, og vil ég því halda, að þessu máli sé vel borgið, þar sem því er fylgt úr hlaði af þessum mönnum, enda þótt þeir sitji ekki allir á þessu þingi. Nú hefir ríkisstj. greitt 6000 kr., og ég tel víst, að hún muni a. m. k. vilja greiða þessa 12000 kr. lágmarksupphæð. Og þm. Vestm. fer fram á það, að bætt verði við 14. gr. 6000 kr. greiðslu til viðbótar við það, sem búið var að greiða. Ég get engu við þetta mál bætt, því að ég get ekki gefið þessu nauðsynjamáli betri meðmæli heldur en það hefir þegar fengið. Þau eiga að geta verið fullkomin líftrygging fyrir till. Ég vona því, að báðar þessar till. fái samþykki hér á hv. Alþingi. Að endingu vil ég taka það fram, að fyrir hendi eru nokkrar aðrar till., sem ég er ekki flm. að, en varða nauðsynleg málefni, er ég vildi styðja. En þar sem ég hygg, að hv.flm. þeirra hafi betri rök fram að færa þeim til meðmæla heldur en ég mun ég ekki taka þessar till. með og læt ég máli mínu lokið.

Ásgeir Ásgeirsson [óyfirl.]: Ég vil minnast á till., sem ég og hv. 2. landsk. höfum flutt um að greiða 300 kr. styrk til frú Sigríðar Gísladóttur, ekkju Kristjáns heitins Kristjánssonar skjalavarðar. Hv. þm. munu minnast þess ágæta manns. Ekkjan situr eftir með hóp af börnum. Það elzta er 12 ára gamalt, en það yngsta 1 árs. Heimilisástæðurnar eru þannig, að það mun vafalaust mikið muna um þessa upphæð. Þingið hefir að vísu sýnt ekkjunni virðingarvott með því að taka á fjárl. fjárveitingu vegna barnanna, en samt mun varla unnt að halda heimilinu saman, nema nokkuð bætist við til hennar sjálfrar. Fyrirvinna heimilisins er engin nema konan sjálf, börnin og tvö gamalmenni sem varla eru vinnufær. Ég vil því vona, að hv.þm. sé svo minnisstætt hið vel unna starf Kristjáns Kristjánssonar, að þeir samþ. þessa 300 kr. greiðslu. Næst vil ég minnast á nokkrar till., sem ég hefi áður flutt. Ég er þakklátur hv.fjvn. fyrir að hafa tekið upp 15000 kr. fjárveitingu, og þess vegna hefi ég enga till. um þetta flutt. Ég vil endurtaka till. mína um hafnarbætur á Suðureyri við Súgandafjörð. Ég veit, að Súgfirðingum mun bregða í brún ef þeir fá ekki þessar 6000 kr. móti jafnmiklu framlagi annarsstaðar að, á sama tíma sem margir aðrir landsbúar fá slíkan hafnarbótastyrk, sem víða er ekki eins mikil þörf fyrir og á Súgandafirði. Ég mælti fyrir þessari till. við 2. umr., og mun ég því ekki fjölyrða um hana nú. Þá hefi ég borið fram brtt. um það, að orðin „200 kr. á mann“ falli niður í aths. um styrk til utanfarar barnakennara. Þessi till. er fram borin af því, að það er ekki víst, að 25 kennarar sæki um þennan styrk, og æskilegt er, að hver kennari fengi 300-350 kr. Það er ekki of mikið til slíkrar farar. Ég vona, að þessi till. verði samþ., því að hér er ekki um hækkun að ræða, heldur, að ef 15-20 kennarar fara, þá geti þeir fengið 300-350 kr. styrk hver í stað 200 kr. Þá kem ég að till. um styrk til vísindastarfa handa Leifi Ásgeirssyni, skólastjóra á Laugum. Leifur er óvenjumikill gáfumaður og fræðimaður í sinni grein. Hann hefir lagt stund á þá grein stærðfræði og eðlisfræði, sem ókunn er hér á landi, og til þess að geta haldið áfram vísindastörfum sínum, þarf hann að geta farið til útlanda og komizt í samband við menn, sem svipuð störf fást við. Leifur hefir unnið að verki, sem í ráði er að gefa út í Þýzkalandi næsta sumar. Það heitir: „Über eine Mittelwertseigenschaft von Lösungen homogener linearer partieller Differentialgleichungen 2. Ordnung mit konstanten Koëffizienten.“ Af þessu, sem ég las upp, mun hv.þm. vera ljóst, að ég get ekki skýrt nánar eðli þessarar fræðigreinar, sem hér um ræðir, en þó vil ég geta þess, að síðastl. vor hitti ég tvo menn, sem þekktu nokkuð til L. Ág., bæði Nóbelsverðlaunamanninn Niels Bohr og próf. Frank í Göttingen á Þýzkalandi. Þeim bar báðum saman um, að L. Á. væri mjög mikill hæfileikamaður á þessu sviði, og prófessorinn sagði, að L. Á. væri einhver gáfaðasti nemandi, sem hann hefði hitt á sinni tíð við háskólann. Ég hefi fengið meðmæli með þessum óvenjulega skarpa unga manni frá Harald Bohr, próf. í stærðfræði við Hafnarháskóla, og frá próf. Courant, próf. í stærðfræði og frumeðlisfræði. - Eins og ég hefi áður tekið fram, er það ekki á mínu færi að ræða nánar um þessa vísindagrein, sem Leifur leggur stund á, enda munu það fáir gera aðrir en fræðimenn á þessu sviði. L. Á. mun vera einhver allra mesti námsmaður, sem nokkru sinni hefir lokið prófi við menntaskólann. Af þessum ástæðum finnst mér, að hv.þm. ætti að vera það fullkomlega ljóst, að slíkur maður verðskuldi styrk til þess að geta haldið áfram vísindaiðkunum sínum og ritgerð þeirri, sem hann hefir ekki enn lokið við, en fengið leyfi til þess að fá birta í frægu tímariti, þegar hann hefir lokið við hana. Nú vil ég minnast á till. um það, að dýrtíðaruppbót á laun embættis- og starfsmanna ríkisins haldist næsta ár jafnhá og á yfirstandandi ári. Ég ber fram till. til vara um það, að sama dýrtíðaruppbót og greidd var yfirstandandi ár haldist til 1. júlí 1935. Varatill. ber ég fram sökum þess, að búið er að setja launalaganefnd á laggirnar, og ef til vill kemur þingið saman fyrir 1. júlí og mundi álit launamálanefndar og stjfrv. með endanlegu fyrirkomulagi á launum embættis- og starfsmanna ríkisins liggja fyrir þinginu og verða afgr. fyrir þann tíma. Síðastl. ár voru greidd 15% í dýrtíðaruppbót handa þeim starfsmönnum ríkisins, sem höfðu meira en 5000 kr. laun. Eftir útreikningi hag stofunnar verður dýrtíðaruppbótin fyrir næsta ár 20%. Það sem ég legg til, er ekki það, að greidd verði dýrtíðaruppbót eftir launalögunum, heldur 5% lægra en áætlað er fyrir næsta ár, eða sama og síðasta ár. Till mín er því í rauninni lækkunartill. frá því, sem verið hefir og fram borin vegna þess, hvernig tekið hefir verið í þetta mál á þingi. Ég mælti fyrir þessari till. við 2. umr. málsins og gerði þá grein fyrir henni. Öllum er kunnugt um það, að fyrir flest þau störf, sem talin eru meiri háttar störf, er greitt meira en 5000 kr. Mönnum er varla boðið upp á minna en 7200 kr. laun fyrir skrifstofustöðu hjá nýrri nefnd eða einhverju fyrirtæki. Fyrir nokkrum dögum síðan var ráðinn maður til þess að hafa með höndum yfirstjórn mjólkursölunnar í Rvík. Hann fær 12000 kr. í laun. Hvernig stendur á því, að sumir menn eru ráðnir upp á svo há laun? Skýringin er sú, að varla er hægt að lifa sæmilegu fjölskyldulífi fyrir minna en 6000-7200 kr. laun á ári. Hvers vegna á, þegar þetta er athugað, að skera niður laun gamalla kennara við menntaskólann og háskólaprófessora? Ég get ekki skilið það. Ég skil ekki heldur, að bændur skuli gangast fyrir „agitation“ um það, að heppilegt sé að hækka tekjur þeirra af kjöti og mjólk um leið og kaupgeta kaupendanna er minnkuð. Þeir menn, sem hér um ræðir, sérstaklega aldraðir menntaskólakennarar, háskólaprófessorar, sýslumenn og hæstaréttardómarar, hafa ekki safnað fyrir fé undanfarin ár. Það eru sagðar ótrúlegar sögur um, hve erfitt þeir eiga að komast af með þau kjör, er þeir eiga við að búa. Það vita a. m. k. allir hv.þm. Reykv., að það er herfilegt ranglæti, ef önnurhvor till. mín verður ekki samþ. Í aðaltill. minni er gengið út frá því, að dýrtíðaruppbótin verði hin sama og var á árinu 1934, en í varatill. að dýrtíðaruppbótin verði sú sama til 1. júlí 1935 og greidd var á árinu 1934. Kákbreytingar eiga ekki að eiga sér stað meðan verið er að vinna að allsherjarbreyt. á launalögunum. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því, að önnurhvor till. verði ekki samþ.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Ég á örfáar brtt. Um tvær þeirra þarf ég ekki að vera margorður, því að ég flutti samskonar till. við 2. umr. - Á þskj. 815,IX á ég till. um 2500 fjárveitingu til Vesturhópsvegar. Við 2. umr. var fellt 3000 kr. framlag. Hér er um að ræða að koma á sambandi milli tveggja stórra vegakafla. Það hefir alltaf verið talin nauðsyn að leggja fram fé, þegar svo stendur á, að ekki þarf nema nokkur þús. til þess að stórir vegakaflar komist í samband hvor við annan. Það væri óforsvaranlegt af þinginu að hlaupa hér ekki undir bagga, og það því fremur, sem héraðið hefir lagt mikið á sig í sambandi við þennan veg. Ég vænti því, að þessi upphæð verði samþ. Þá á ég till. á þessu sama þskj, við 18. gr., að þar komi nýr liður, 300 kr. styrkur til Friðriks Halldórssonar fyrrum vegavinnuverkstjóra. Ég þarf ekki að rökstyðja þetta nú, því að ég gerði það við 2. umr., og vænti ég, að hv.þm. sé það í fersku minni. - Út af þessari till. vil ég geta þess, að ég hefi átt tal við hæstv. fjmrh. og góðvini mína jafnaðarmennina, og þeir telja betra að fá þetta fram með hækkun á styrk þeim, er vegamálastjóri fær til útbýtingar meðal slíkra manna. Ég hefi átt tal við vegamálastjóra um það, hvort F. H. mundi geta fengið eitthvað af þeim 1000 kr., sem áætlaðar eru í þessu skyni, en hann sagði, að ef þessi fjárveiting yrði samþ., þá væri henni þegar ráðstafað. Ég hefi því borið fram brtt. á þskj. 911 við brtt. á þskj. 894, um það, að í stað 1000 kr. komi 1300 kr., og mun ég þá taka aftur till. á þskj. 815. Þá á ég brtt. á þskj. 815, LXVI, um að greiða til bráðabirgða úr ríkissjóði styrk, er nemi allt að ¼ af stofnkostnaði mjólkurbúanna í Eyjafirði, Borgarfirði, Ölfusi og Reykjavík, þar til Mjólkurbú Flóamanna hefir lokið þeim greiðslum, sem ákveðnar eru með l. nr. 95 19. júní 1933, um mjólkurbúastyrk o. fl., og heimilast ríkisstj. að taka lán til þessarar greiðslu, ef nauðsyn krefur. Þessi l., sem vitnað er í frá 1933, fela í sér heimild fyrir ríkisstj. til þess að greiða til mjólkurbúanna viðbótarstyrk, er nemi allt að ¼ af stofnkostnaði þeirra. Þessi styrkur er þó nokkuð bundinn í 3. gr.l., þar sem gert er ráð fyrir því, að greiðslu á þessum viðbótarstyrk skuli þannig hagað, að Búnaðarbankinn taki við skuldabréfi því eða bréfum, sem Mjólkurbú Flóamanna gefur út fyrir skuld sinni við ríkissjóð, en þó ekki fyrir hærri upphæð en nemur niðurfærslu þeirri á viðlagasjóðslánum hinna búanna, er samsvara viðbótarstyrknum. Mjólkurbú Flóamanna kostaði 400 þús. kr. Framlag ríkissjóðs 100 þús. kr. og viðbótarstyrkur 100 þús. kr. Eftir verða þá 200 þús. kr., sem Mjólkurbú Flóamanna skuldar ríkinu, því ríkið lagði fram allan stofnkostnað búsins í upphafi. Á þinginu 1933 var gert ráð fyrir því, að þessar 200 þús. kr. ættu að skiptast milli hinna búanna. Nú hefir Mjólkurbú Flóamanna hinsvegar ekki getað greitt ríkissjóðsskuld sína og er það varla von á þeim erfiðu tímum, sem nú eru, en það hefir haft í för með sér, að mjólkurbúin hafa ekki fengið þennan viðbótarstyrk. Nú ætlumst við, sem flytjum þessa till., til þess, að stj. fái heimild til lántöku til þess að inna þessa greiðslu af hendi. Það er ástæðulaust að bíða eftir Mjólkurbúi Flóamanna. Ríkið þarf ekki annað en að komast í samband við Búnaðarbankann og láta yfirfæra viðlagasjóðslán búanna yfir á ríkissjóð. Fyrrv. og núv. stj. hafa ekki séð sér fært að gera neitt í þessu máli fyrr en skil væru komin frá Mjólkurbúi Flóamanna. Það er því sjálfsagt að taka í taumana, svo að búunum verði veittur sá sjálfsagði stuðningur, er l. frá 1933 ætlast til. Bæði í grg. frv. og í öllum umr. um það á þinginu 1933 er það skýrt tekið fram, að ekki er ætlazt til, að beint fé sé lagt fram í þessu skyni fram yfir það, sem áður er fest í Mjólkurbúi Flóamanna. Það er ætlazt til, að yfirfærsla eigi sér stað. Ég geri ráð fyrir því, að vel verði tekið í þessa brtt., og vildi óska þess, að fá að heyra frá hv. stj., hvort hún hefír nokkuð við till. að athuga, svo að hægt sé að skýra málið betur, ef þess þætti þurfa. Það eru svo fáir hv.þm. við, að það er ekki hægt að koma að brtt., sem enn hefir ekki fengið afbrigði frá þingsköpum, en ég hefi eina slíka brtt., sem ég vildi gjarnan fá að tala fyrir nú, svo að ég þurfi ekki að tala seinna, þótt ég hinsvegar hefði gjarnan viljað ná eyrum allra hv.þm., er ég talaði fyrir henni. 

Þorsteinn Briem Ég skal fyrst minnast á brtt. mínar á þskj. 815, VIII., við 13. gr. A. II a. 5., Suðurdalavegur. Brtt. fer fram á hækkun á till. meiri hl. fjvn. úr 4000 kr. upp í 8000 kr., og til vara 6000 kr. Um þennan veg vísa ég til orða minna við 2. umr.fjárlfrv. En síðan hefir hv.fjvn. tekið þennan veg lítilsháttar til greina, svo sem sjá má á þskj. 784. Þessi vegur hefir áður verið óskabarn a. m. k. tveggja stjórnmálaflokka, og þykir mér nú við bregða, er hann er gerður að olnbogabarni. Vegamálastjóri lagði til, að veittar væru 10 þús. kr. til þessa vegar; er það sízt of mikið, og vafalaust skorið svo við nögl sem hann hefir séð sér fært. Þessi vegur er oft ófær haust og vor, og í votviðrum á sumrum, og er því nauðsyn á, að vegagerðin verði ekki því nær stöðvuð. Þó að vegamálastjóri legði til, að veittar væru 10 þús. kr. til vegarins, þá er ekki hér farið fram á nema 8 þús. kr., og til vara 6 þús. kr. Jafnframt flyt ég brtt. á sama þskj., sem er nýr liður, um 3000 kr. framlag til Laxárdalsvegar, frá Búðardal að Borðeyri, og til vara 2000 kr. Þetta er mjög fjölfarinn vegur, ekki eingöngu af héraðsbúum beggja megin við heiðina, heldur af langferðamönnum. Og það mundi berlega koma í ljós, þegar þessi vegur yrði fullgerður, að hann yrði miklu lengur bílfær á haustin og fyrr fær á vorin heldur en vegurinn á Holtavörðuheiði. Fáar sýslur hafa orðið eins afskiptar um fjárframlög til vega í þessu fjárlfrv. eins og Dalasýsla. Að vísu hefir hún oft verið mjög afskipt áður um framlög til vega. Skal ég bera Dalasýslu saman við þau héruð, sem sérstaklega hafa verið talin afskipt undanfarið. Ég skal þá geta þess, að í skýrslu, sem vegamálastjóri hefir gert um fjárframlög úr ríkissjóði til vega í öllum héruðum landsins fram að 1930, er talið, að til vega í Dalasýslu hafi verið varið 261 þús. kr. En þær sýslur, sem stjórnarflokkarnir telja, að hafi verið sérstaklega. afskiptar, svo sem Múlasýslur, hafa þó borið meira en tvöfalt úr býtum. T. d. hefir Norður-Múlasýsla hlotið 570 þús. kr. og Suður-Múlasýsla 574 þús. kr. til sinna vega. Auk þess hafa Múlasýslur báðar notið mjög góðs hlutar af þeim lánum, sem heimilað var að taka til vegagerða s. l. tvö ár, svo að fá héruð hafa notið jafnmikils og þessar sýslur í því efni. Ennfremur má geta þess um Múlasýslur, sem taldar hafa verið svo sérstaklega afskiptar, að þær hafa nokkrar samgöngur innanhéraðs á sjó, en Dalasýsla hefir engar samgöngur innanhéraðs nema á landi. - Ég hygg því, að öllum hljóti að verða það ljóst, að af þessum héruðum, sem mest hafa verið talin fyrir borð borin undanfarið, hefir Dalasýsla verið langmest afskipt. En nú horfir þetta svo við, að í staðinn fyrir það, að legið hefði nær að bæta nokkru við till. vegamálastjóra um framlög til vega í Dalasýslu, þá hefir meiri hl. n. lækkað það meira en um helming, en í stjfrv. var þessi fjárveiting alveg þurrkuð út, þrátt fyrir það, að fjárveitingar til vega voru sumstaðar stórum auknar samkv. stjfrv., t. d. eigi minna en sjöfaldaðar til vega í S.-Múlas. Má öllum vera ljóst, hversu geysileg hlutdrægni hér er höfð í frammi, og er varla hægt að gera ráð fyrir, að nokkur stjórn geti látið sér sæma slíka framkomu. Hér er ekki farið fram á það, í till. mínum, að Dalasýslu verði sýnd full sanngirni, heldur aðeins að minni hlutdrægni verði sýnd í þessu efni en til stóð. Vænti ég, að hv.þm. líti sanngjarnlega á þetta og að einhverjir, jafnvel úr stjórnarflokkunum, séu svo réttsýnir, að þeir sjái, að það er ekki sæmilegt, að þetta hérað verði svo afskipt um framlög til vega eins og ætlazt er til í fjárlfrv. Viðvíkjandi Laxárdalsvegi skal ég geta þess, að sýslusjóður Dalasýslu hefir áður lagt fúslega fram fé til vegarins á móti ríkissjóði, og mundi ekki á því standa í þetta sinn, ef framlag fæst úr ríkissjóði til þessa vegar. Þá skal ég minnast á brtt. LXV. á þskj. 815, við 22. gr. I, nýr liður, um verðuppbót á útflutt kjöt af framleiðslu þessa árs, sem flutt er af okkur þremur bændafl.þm. í félagi. Við 2. umr.fjárlfrv. hefi ég bent á nauðsyn þess, að bætt verði upp verðið á því kjöti, sem ekki er selt á innlendum markaði. Og m. a. benti ég þá ennfremur á þá stórkostlegu verðlækkun á útfluttu saltkjöti og freðkjöti, sem verða mundi á þessu ári. Verðið á saltkjötinu verður að líkindum 50 au. á kg., og á freðkjötinu 60-70 au. kg., og er það miklu lægra en í fyrra, en þá var það 60-70 au. á saltkjöti og 80-85 au. kg. af freðkjöti. Upphaflega var ætlazt til, að verðjöfnunarsjóður gæti jafnað mismuninn á verði kjötsins, sem selt er á útlendum markaði, og því sem selt er innanlands. En vonir manna um getu verðjöfnunarsjóðs í því efni virðast algerlega ætla að bregðast, þannig að það er varla von á meiru en 3-5 aura uppbót á hvert kg., eins og nú stendur. Nú munu vera um 60-70 þús. kr. í verðjöfnunarsjóði, og má vera, að hann komist upp í 130-150 þús. kr., en ekki hærra; og það svarar til 3-5 au. uppbótar á hvert kg. af útfluttu kjöti. Þá ber þess að gæta, að þau héruð, sem selja kjöt á erlendum markaði, hafa orðið fyrir afskaplegum skakkaföllum vegna ótíðar síðastl. sumar og haust, og þar af leiðandi þurft að verja geysimiklu fé til kaupa á fóðurbæti, og standa því miklu verr að vígi þess vegna. Því var að vísu slegið fram af hv.forsrh. við 2. umr.fjárlfrv., að það mundu verða gerðar einhverjar ráðstafanir á næsta þingi til að bæta úr þessu, og er það ekki annað en óákveðin vilyrði. En hitt mundi bæta mikið lánstraust bænda til fóðurbætakaupa sinna, ef fullkomin vissa fengist fyrir því á þessu þingi, að styrkur yrði veittur úr ríkissjóði til uppbótar á kjötverðinu. Og þess vegna er þessi brtt. borin fram einnig við þessa umr.Till. fer fram á, að varið verði 150 þús. kr. af fé því, sem ætlað er á fjárl. til atvinnubóta í kaupstöðum og kauptúnum, til að greiða verðuppbót á kjötinu; hún er því ekki hækkunartillaga á heildarútgjöldum fjárl., heldur aðeins tilfærsla frá útgjaldalið í 16 gr., þar sem stj. er heimiluð ½ millj. kr. til atvinnubóta. En í till, okkar er jafnframt felld niður sú kvöð, sem lögð er á hlutaðeigandi bæjarfélög, að þau sjái fyrir tvöföldu framlagi á móti atvinnubótafé úr ríkissjóði að því er þennan hluta upphæðarinnar snertir. Enda er þess ekki að vænta, að kaupstaðirnir geti útvegað þetta fé á móti ríkissjóðsframlaginu, meira en sem svarar 700 þús. kr., en gegn þeirri upphæð fá þeir ekki nema 350 þús. kr. úr ríkissjóði. Þessi ½ millj. kr. upphæð til atvinnubóta er því aðeins sýnd gæs, en ekki gefin. Jafnframt má vænta þess, að atvinnubótaþörfin verði minni á næsta ári, einkum hér í Rvík, þar sem hún hefir verið fjárfrekust. Nú er verið að undirbúa stórkostlegar framkvæmdir vegna Sogsvirkjunarinnar, sem byrjað verður á í vor og heldur áfram næsta ár. Er nú þegar búið að útvega lán til virkjunarinnar og ákveðið að framkvæma verkið, en fyrir því var engin vissa, þegar fjárlfrv. var samið síðastl. haust. Og þar sem engar líkur eru fyrir því, að kaupstaðir og kauptún geti útvegað meira fé til atvinnubóta á móti ríkissjóði en þær 700 þús. kr., sem ég nefndi áðan, og að ríkissjóður þurfi því ekki að leggja meira fram en 350 þús. kr., þá leggjum við til, að stj. fái þær 150 þús. kr., sem afgangs ættu að verða, til þess að bæta upp kjötverðið. Við flm. lítum svo á, að þessir bændur hafi ekki minni þörf fyrir atvinnubótastyrk en kaupstaðabúarnir, sízt þeir bændur, sem búnir eru að verða fyrir tvöföldum skakkaföllum á þessu ári - fóðurbætiskaupum vegna óþurrkanna í sumar og hinu geysilega verðfalli á kjötinu, sem er aðalframleiðsluvara bænda í þeim héruðum, sem ekki geta notfært sér innlendan markað. Um LXVI. brtt. á þskj. 815 þarf ég ekki að tala, það er um styrkinn til mjólkurbúanna, hv. 1. flm. hefir mælt svo rækilega fyrir henni. - En þá er L. brtt. á sama þskj., um 300 kr. styrk til Eggerts Magnússonar í Saurbæ til að stunda dýralækningar, gegn jafnmiklu framlagi annarsstaðar að. Það hefir þegar verið tekinn hliðstæður maður inn í fjárlfrv., Guðmundur Andrésson, og hv. meiri hl. fjvn. lagði það einnig til við 2. umr., að annar maður væri tekinn upp í frv. með samskonar styrk, Halldór Jónsson. Það mun ekki standa á því, að frá sýslufélagi Dalasýslu komi jöfn upphæð á móti, og er það augljós vottur um það, að héraðið telur brýna nauðsyn á, að þessum dýralækningum sé haldið uppi og að það ber fullt traust til þessa manns, sem að vísu er að nokkru leyti sjálflærður, en hefir stundað dýralækningar með góðum árangri um fleiri áratugi. Þá kem ég að brtt. á þskj. 888, sem við hv. 1. þm. Skagf. erum flm. að. Það er styrkur til Ásmundar Jónssonar. Þessi maður hefir sótt til þingsins um styrk til þess að dvelja við erlend bókasöfn og kynna sér skáldbókmenntir erlendra þjóða fyrr og síðar. Hann fór utan 1932 í þessum erindum en gat ekki lokið starfi sínu vegna veikinda og varð að hverfa heim fyrr en hann hafði ætlað sér. Í það sinn fór hann án styrks af opinberu fé, en nú sækir hann um þennan styrk til að ljúka við það, sem fyrr var frá horfið. Þá er ég flm. að till., sem er á þskj. 875, III, við 16. gr., um það, að á eftir 31. lið komi nýr liður, til Ingólfs Davíðssonar, sem mun vera að ljúka námi í grasafræði við háskólann í Kaupmannahöfn og hefir mikla löngun til þess að loknu embættisprófi í grasafræði að leggja stund á plöntusjúkdómafræði. Eins og menn vita, þá er hin mesta nauðsyn á, að landið eignist mann, sem sé fær í þessari vísindagrein, því hér á landi er mestallt órannsakað, sem rannsaka þarf í þessum efnum. Við höfum orðið fyrir miklum skakkaföllum og stórskaða af ýmsum jurtasjúkdómum, eins og t. d. kartöflusýkinni í fyrra. Og ég hygg, að ef við hefðum þá ekki notið leiðbeiningar erlends sérfræðings í þessum efnum, prófessors Ferdinandsens, þá hefðum við tæpast getað varizt sýkinni eins vel og þó varð raun á nú í ár. Þá varð mér það ljóst, hversu mikil þörf landinu væri á sérfræðingi, sem gæti snúið sér að rannsóknum í þessum efnum hér innanlands, og prófessor Ferdinandsen sagðist telja óhjákvæmilegt fyrir okkur að eiga sérfræðing á þessu sviði, ef við ættum ekki að eiga það á hættu að verða hvað eftir annað fyrir stórskaða á framleiðslu okkar fyrir þekkingarskort í þessum efnum. - Eftir þeim upplýsingum, sem ég hefi fengið um þennan stúdent, þá er hann sérstaklega efnilegur í þeim fræðum, sem hann hefir lagt stund á, og hefir áhuga á því að leggja þessa vísindagrein fyrir sig. Ég vænti því, að þeir, sem búnaði unna, telji ekki eftir þessar 1 þús. kr., sem hér er farið fram á. Þá er Alþ. það kunnugt, að við háskólann í Edinborg er íslenzkur stúdent við nám, að nafni Halldór Pálsson. Hann leggur stund á sauðfjárræktarfræði og er fyrsti Íslendingurinn, sem leggur stund á þá námsgrein. Hann hefir notið lítils háttar styrks af opinberu fé, en þetta nám hans er sérlega kostnaðarsamt, þar sem allt nám í Englandi er mjög dýrt, og er hann ekki þannig efnum búinn, að hann treysti sér til þess að halda náminu áfram, nema styrkur hans sé ríflegri heldur en venja er til með námsmenn, sem stunda nám við aðra erlenda háskóla. Ég hefi því flutt brtt. um það, að þessi styrkur til Halldórs Pálssonar verði hækkaður úr 1 þús. kr. upp í 1500 kr., en til vara 1200 kr. Ég vil vænta þess, að á þessa brtt. verði litið með sanngirni og að mönnum þyki þar ekki til of mikils mælzt fyrir landbúnaðinn.

Þorsteinn Þorsteinsson Þó að ástæða hefði verið til að tala um nokkuð marga liði af brtt., sem fyrir liggja við fjárlfrv., þá ætla ég samt að takmarka mál mitt við aðeins örfáar þeirra. - Skal ég þá fyrst minnast á þá brtt., sem ég á einn á þskj. 815, 32. lið. Þar er farið fram á, að veittar verði 300 kr. til athugunar á skilyrðum fyrir rafveitu í Staðarfellsskóla. Það mun vera svo um flesta héraðsskóla landsins, fyrir utan þennan og annan til, að þeir hafa annaðhvort hitaveitu eða rafmagn, og sumir hvorttveggja. Það er því nauðsynlegt að gera þessum skóla eitthvað til góða, svo hann geti talizt sambærilegur við aðra skóla landsins. Ég hefi að vísu ekki verið viss um, hvað góð skilyrði fyrir rafveitu væru þarna, en mér finnst, að ekki megi láta undir höfuð leggjast að athuga það. Ég fer aðeins fram á lítinn styrk í þessu tilliti, en ég vonast til þess, að hann sé nægilegur til þess að þetta mál verði nægilega athugað, og því fremur er ástæða til þess, að þetta verði samþ., að nú á þessum fjárl. er verið að veita styrki til rafveitu til annara skóla, og þá ekki svo litla. Eins og hv.þm. mun vera kunnugt, þá er það alveg sérstakt með þennan skóla, að hann hefir aldrei notið styrks af ríkisfé. Skólinn er stofnaður og rekinn af sjóði Herdísar Benediktsen og gjafafé Magnúsar Friðrikssonar. En nú hefir svo farið, að á þennan sjóð hefir verið gengið svo undanfarið, að hann er orðinn miklu minni en hann áður var og því ekki fær til þess að leggja fram mikið fé til umbóta á skólanum, og ef ráðizt væri í rafveitu, þá mundi verða svo mikil rýrnun á sjóðnum, að hann mundi ekki lengur geta haldið skólanum uppi. Þess vegna fyndist mér skylt og sjálfsagt, að ríkið tæki að sér þann kostnað, sem af rafveitulagningu leiddi, ef til þess kæmi, og þá að sjálfsögðu byrjaði á því að greiða rannsóknina. Ég er með sjálfum mér sannfærður um það, að hv.þm., meira að segja mikill hluti af þeim, sem fylgja núv. stjórn, séu það sanngjarnir og réttsýnir, að þeir muni óhikað fylgja því, að þessi smáa upphæð verði veitt í þessu skyni í fjárl. Þá flyt ég ásamt hv. 10. landsk.till. á sama þskj., 50. lið. Það er smáupphæð til Eggerts Magnússonar, til þess að stunda dýralækningar, gegn jafnmiklu framlagi annarsstaðar að, 300 kr., og til vara 200 kr. Það er um þennan mann að segja, að hann stundaði dýralækningar með Magnúsi heitnum Einarssyni hér í Rvík nær eitt ár. Þá sótti hann um styrk til Alþ. og hafði meðmæli frá kennara sínum, sýslunefnd og héraðslækni Dalasýslu og fjölda mætra manna í nágrenni sínu, og var honum þá veittur 300 kr. skilyrðislaus styrkur í fjárl. 1933. En svo hefir nú farið, að hann hefir á einhvern hátt fallið niður í fjárl. 1934. Maður þessi hefir um langt skeið stundað dýralækningar í Dalasýslu, nokkrum hluta Barðastrandarsýslu og jafnvel eitthvað í Strandasýslu, og hefir þegið lítil eða engin laun fyrir þetta starf sitt. Hann er nákvæmur við skepnur og hefir yfirleitt farizt starfið prýðilega úr hendi. Mér finnst hér vera um sanngirniskröfu að ræða, að fara nú ekki, eftir að þingið hefir viðurkennt hæfileika þessa manns, að fella hann af fjárl. og svipta hann öllum styrk. Ég vonast því til þess, að það verði litið á þessa till. okkar með sanngirni og hún samþ. Þó ég eigi hluta af brtt., sem eru á þskj. 813, þá ætla ég samt ekki að vera langorður um þær, en aðeins minnast á þá fyrstu, sem er veikindastyrkur til Sigurðar Sigurðssonar sýslumanns, 3000 kr. Mér finnst, og ég hygg, að fleiri þm. sé þannig farið, að þeim finnist þessi styrkur sjálfsagður. Meðan sjúkrastyrksmálum er ekki komið í sæmilegt horf, þá vitum við, að erfiðar kringumstæður eru hjá mörgum, þar sem veikindi ber að höndum, og löggjöfin hefir að nokkru leyti viðurkennt þetta, með því að nú er lögákveðið, að ef hjú verði fyrir veikindum, þá sé húsbónda þess skylt að kosta veikindin um tíma, án þess að það missi nokkurs í af kaupi sínu. Mér fyndist því ótilhlýðilegt, ef hinu opinbera færist verr við þetta hjú sitt heldur en löggjöfin hefir gert almennum húsbónda að skyldu að fara með sitt hjú. Við, sem til þekkjum, vitum, að hér er um nauðsynjamál að ræða. Hlutaðeigandi sýslumaður er bláfátækur maður með 9 börn, sem mörg eru á ómagaaldri og hin er verið að kosta til nauðsynlegrar menningar. Það sjá því allir nauðsynina og skyldu hins opinbera að verða við þessari beiðni um þennan veikindastyrk, sem hér er farið fram á, enda eru fordæmi fyrir þessu, og hafa jafnvel menn í þessari stöðu fengið styrk til að leita sér lækninga, þó þeir væru betur efnum búnir heldur en þessi sýslumaður er. Þá vildi ég minnast á till. til vegagerðar í Dalasýslu, þó að hv. 10. landsk. sé búinn að hreyfa því máli. Þegar ég las fjárlfrv. stj., kom mér á óvart, hve mikilli rangsleitni Dalasýsla hafði verið beitt í þeim efnum. Það var ekki einum eyri varið til nýrra vega í allri sýslunni, en ég verð að segja meiri hl. fjvn. það til lofs, að hann hefir þó nokkuð bætt úr þessu, þó það sé hvergi nærri til hlítar. Hv. 10. landsk. sýndi fram á það með tölum, hvað Dalasýsla hefir orðið útundan með fjárveitingar til vega á undanförnum árum, og ég ætla því ekki að fara að endurtaka það. En ef maður lítur á þetta mál frá annari hlið, þá má taka það með í reikninginn, að Dalasýsla er ein af þeim fáu sýslum, sem hafa verið alveg afskiptar um styrk til hafnarbóta á undanförnum árum. Ég tel það mjög mikið ranglæti, hvernig rutt er í sumar sýslur bæði fé til hafnar- og lendingarbóta, og eins til vega, en aðrar alveg látnar mæta afgangi. Ég álít eins og sakir standa fulla nauðsyn á því að verja meiru fé til vegagerðar en gert er víðsvegar um landið. Atvinnubótastyrkurinn hverfur allur til kaupstaðanna, en ég hefði talið nauðsynlegt að láta nokkurn hluta ganga af honum til vegagerðar í sveitum, því eins og nú standa sakir þurfa bændurnir ekki síður atvinnubætur heldur en sumir kaupstaðarbúar. Ástandið er þannig hjá mörgum bændum, að framleiðsla þeirra rennur öll til nauðsynlegra búþarfa, vaxta og afborgana af skuldum, og svo er ekkert fé eftir til opinberra gjalda, en á þann eina hátt geta þeir unnið sér inn fé til þess að greiða þau, að þeir verji öllum þeim tíma, sem þeir mega missa frá búum sínum, til vegavinnu. Það er því ekki svo mikið tap fyrir ríkissjóð að leggja fram fé í þessu skyni, heldur en láta e. t. v. opinber gjöld standa óinnheimtanleg. Og væri vegavinnunni þannig fyrir komið, að hinir bágstaddari væru látnir sitja fyrir vinnunni, þá bætti það afkomuna þegar stórlega. Með þessu væri tvennt gert í einu: sveitin gerð byggilegri vegna bættra samgangna, og bændunum hjálpað á kreppuárunum. Ég tel þá leið vel færa, að ríkissjóður legði fram í þessu skyni nokkurn hluta og bændurnir sjálfir nokkuð, segjum frá 1/5-1/3 hluta. Ýms héruð myndu fegin slíku tilboði og vafalaust notfæra sér það að einhverju leyti. Þetta myndi greiða mikið úr erfiðleikum þeim, sem við vitum allir, að þjaka nú sveitir landsins, því að þótt svokölluð kreppuhjálp hafi komið í góðar þarfir, þá lifa bændur ekki á henni til frambúðar, og verði ekki skilyrði sköpuð til framhaldandi atvinnu í sveitunum, mun brátt sækja í sama horfið aftur.

Jónas Guðmundsson Á þskj. 893 er brtt., sem við flytjum 4 þm., sem sæti eigum í fjvn., um, að ríkisstj. sé heimilt að fresta framlagi til malbikunar vega til þeirra kaupstaða og verzlunarstaða, sem ekki leggja tilskilinn hluta á móti ríkisframlaginu, og framkvæma ekki malbikun á árinu 1935. Eins og hv.þdm. muna, á að skipta 15% af bifreiðaskattinum milli bæja og kaupstaða eftir reglugerð, sem ríkisstj. setur. Það fé, sem kaupstaðirnir leggja ekki fram á móti, á að setja í sjóð, er geymist í vörzlum atvmrh. Nú er það svo, að á þessu þingi hefir verið lagt óvenjumikið fé fram til vegagerðar. Því fannst fjvn. rétt að taka eitthvað af þessu fé og verja einnig til þess. En þetta nær aðeins til þeirra kauptúna, sem ekki leggja fram fé í malbikun. Það er því ekki gengið á rétt þeirra sveitarfélaga, sem aðstöðu hafa til þess að leggja fram fé til malbikunar. Vænti ég, að þetta valdi ekki ágreiningi.

Jakob Möller [óyfirl.]: Ég er hræddur um, að nokkur misskilningur sé á bak við þessa brtt. Ég hygg, að þessi varnagli, um að leggja þetta fé í sjóð og geyma frá ári til árs, sé gerður vegna þess, að þar, sem hlutdeild einstakra aðila er lítil, þar þyki ekki gerlegt að leggja árlega í malbikun, og því sé fénu safnað saman til þess að vinna verkið síðar. Ég er ekki viss um, að nm. hafi gert sér þetta ljóst. Ég hefi ekki haft tíma til að rifja þessi l. upp, en hygg þó, að þetta sé tilgangurinn, og því gangi brtt. þvert á móti honum. Þó ekki sé hægt að leggja fé á móti, þarf ekki að vanta viljann til framkvæmda, heldur geta legið til þess ýmsar aðrar ástæður. Ég er yfirleitt mótfallinn þessari tilraun til að seilast eftir þessu fé, sem af skornum skammti hefir verið lagt til kauptúna og kaupstaða af bifreiðaskattinum, sem í raun og veru ætti að mestu að renna til þeirra. Þar eru bifreiðarnar langmest notaðar, og sumar þeirra koma aldrei út fyrir bæjarlandið, og því engin ástæða til þess, að skattur af þeim renni í aðra vegi. Annars þykir mér leiðinlegt, þegar á síðasta þingi var sýnd þessi sanngirni, ef nú á strax á næsta þingi eftir að fara að seilast eftir þessu gjaldi og taka það aftur.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Við hv. 2. landsk. flytjum brtt. við þetta frv. á þskj. 812. Ég sé, að nokkrir hv.þm. ætla að feta í okkar fótspor, en þó til þess að beina fénu í annan farveg en við leggjum til. Brtt. okkar á þskj. 812 gengur eins og brtt. á þskj. 893 í þá átt, að fresta framkvæmd þessara laga til ársloka 1935. En við höfð um áður í Sþ. reynt að færa til samræmis 2 liði í fjárl., en ekki fengið því framgengt. Og ennfremur vegna þess, að það lítur út fyrir, að eigi að láta daga uppi í þinginu frv., sem borið var fram í Ed. og fór í þá átt, að hækka styrkinn til jarðræktarframkvæmda, svo sem til votheys- og þurrheyshlöðubygginga, safngryfjugerðar, garðræktar og framræslu til ræktunar, samkv. reglum, er Búnaðarfélag Íslands setur, en landbúnaðarrh. staðfestir. Nú viljum við sameina þessa tvo liði þannig, að því, sem sparast við að fresta framkvæmd þessara l., verði varið til styrktar landbúnaðinum eftir till. okkar hv. 2. landsk. Ég er ekki í neinum vafa um það, að mönnum er ljóst, að bændur hafa fulla þörf á að fá aukinn styrk til þessara framkvæmda, sem ég nefndi. Og þegar hægt er að framkvæma þetta á þennan hátt, að framkvæma þessi l., sem mér virðist stjórnarflokkarnir vilja fallast á, þá virðist mér málið vera auðleyst, því að vitanlega er ætlazt til, að þegar þessi upphæð er sett í fjárl., þá verði hún borguð út, og því er hér ekki um nein ný útgjöld að ræða frá því, sem hæstv. fjmrh. hefir gert ráð fyrir í sínu fjárl.frv. Það er því ekki hægt að mæla á móti till. okkar, eins og oft hefir verið gert hér á þingi, þegar eitthvað hefir átt að gera til hagsbóta fyrir bændurna, á þeim grundvelli, að ekki sé til fé til þess. Hér hefir verið bent á fjárhæð, sem hæstv. fjmrh. hefir gert ráð fyrir, að yrði borguð úr ríkissjóði, en við viljum, að það sé greitt til þessarar bráðnauðsynlegu eflingar fyrir bændurna. Þar sem mér sýnist, að svo sterkur vilji muni vera fyrir því, að þetta verði framkvæmt, þá virðist mér ekki þurfa frekari rökstuðning fyrir því. Ég held, að ekki þurfi heldur að ræða um það, hver nauðsyn er að styrkja þessar framkvæmdir sveitabænda og létta undir með þeim að koma á þessum framkvæmdum, sem aftur á móti munu skapa þeim betri aðstöðu til að koma búskap sínum í sæmilegt horf. Ekki síður er þetta nauðsynlegt fyrir það, að mér sýnist ekki blása sérlega byrlega fyrir því, að það frv., sem flutt var í Nd. um nokkra endurbót á lánskjörum á fasteignaveðslánum bænda, fái greiðan gang gegnum þingið. Ég hefi nýlega heyrt, að það muni verða lagðar fram talsvert róttækar brtt. við það í Ed., og því vafasamt, að það muni ná fram að ganga á þessu þingi. Þó hefir það verið viðurkennt af svo að segja öllum í Nd., að það væri nauðsynlegt, að þar væri eitthvað gert til umbóta, þó að ekki væri hægt að fallast á þær till., sem fólust í frv. og gengu lengra. Af öllum þessum ástæðum vil ég vænta, að hæstv. ráðh. og hv. d. taki vel undir þessa brtt. og samþ. hana.

Jónas Guðmundsson Út af ummælum hv. 3. þm. Reykv. vil ég segja það, að ég held, að það sé á misskilningi byggt, sem hann hafði á móti þessari frestun. Að vísu er það rétt, að þessum 15% af bifreiðaskattinum, sem er ekki nema 60 þús. kr., á að skipta milli allra kaupstaða og verzlunarstaða á landinu, sem hafa 300 íbúa og þar yfir. Sér þá hver maður, hversu örlítill verður hlutur hvers sveitarfélags. Þess vegna er gert ráð fyrir, að þessu verði safnað í sjóð, þar til nokkur upphæð er komin á hvert sveitarfélag og það hefir möguleika til að framkvæma malbikun með þeim tækjum, sem til þess þarf, og getur lagt fram allt að helmingi á móti þeirri upphæð, sem það á þá í sjóði. Nú munu það aðeins vera tveir bæir á landinu, sem geta framkvæmt malbikun, Rvík og Akureyri. Hafnarfjörður getur það ekki, nema þá með því að kaupa sér tæki eða fá þau lánuð frá Rvík. Svo er ekki heldur loku skotið fyrir frestun á þessu í öðrum kaupstöðum, því að það geta aðrir kaupstaðir bætzt við. Þessu er aðeins frestað að því leyti, sem það er ekki notað 1935 og tilskilinn hluti lagður á móti. Þeim kaupstöðum er því enginn óréttur gerður, sem geta lagt fé til malbikunar á næsta ári. Þeir fá sinn tilskilda hluta greiddan, ef þeir vilja það. Hinir kaupstaðirnir, sem alls ekki geta þetta, fá nú í vegafénu allmikið fé til að byggja þjóðvegi til þess að koma þeim í samband við þjóðvegakerfið eins og ég áður hefi tekið fram, og mér finnst það ekki nema sanngjarnt, að þeim sé gefinn eftir sinn hluti úr þessum sjóði þetta ár og fái það heldur í vegi til þess að tengja þá við þjóðvegakerfið. Nú er t. d. lagt fram fé til Siglufjarðar og Norðfjarðar og til vegar milli Seyðisfjarðar og Héraðs og milli Eskifjarðar og Norðfjarðar, til Fáskrúðsfjarðar og til kaupstaðanna á Snæfellsnesi, til vega í Barðastrandarsýslu og Norður-Ísafjarðarsýslu, sem mest kemur í þágu ýmissa kauptúna. Það er svo til ætlazt að bifreiðaskattinum sé skipt í fjóra parta, 50% gangi til akfærra þjóðvega - það hefir verið greitt -, 15% til sýsluvega, en ekki er það þó skylt, enda ekki nú tekið upp í fjárl.frv., 20% til malbikunar þjóðvega, sem hefir verið farið fram á að fresta, og 15% til malbikunar í kaupstöðum og verzlunarstöðum. Hvað viðvíkur brtt. á þskj. 812, þá er hún mjög á annan veg en það frv., sem hér liggur fyrir. Þar er um það að ræða, að taka það fé, sem ætlað er kaupstöðunum til vega- og gatnagerðar, og verja því sem styrk á votheysgryfjur og safnþrær. Það nær engri átt að taka þannig vegafé og láta það ganga til alóskyldra hluta, og það er mikill munur á, að hver kaupstaður, sem á að fá þetta fé, fái það í nærliggjandi vegi, eða að láta það fara til að gera áburðargryfjur og súrheysgryfjur. Ég er því eindregið á móti þessari brtt.hv.þm. V.-Húnv. enda tekur hún til alls fjárins og ætlast til, að liðnum sé að öllu leyti frestað, þar sem okkar till. fer fram á, að fresturinn komi aðeins fram gagnvart þeim kauptúnum, sem sýnilega geta ekki notað þetta fé árið 1935.

Jakob Möller [óyfirl.]: Mér er nær að halda, að þetta ákvæði um að geyma þennan hluta bifreiðaskattsins hafi verið gert í samráði við vegamálastjóra, einmitt með tilliti til þess, að við það standi í framkvæmdinni, en með því er gengið á móti þeirri kröfu, að þeir, sem leggja fram bifreiðaskattinn, fái að njóta hans að einhverju leyti, og þessi till., sem hér liggur fyrir, þó að hún sé miðuð aðeins við eitt ár, gengur á móti þeim tilgangi, sem sé að það er hindrað, að mögulegt verði að gera varanlegar götur innan þorpanna, en það tel ég ekki rétt. Annað mál er með vegi að þorpunum; það er óskylt mál og ómögulegt að réttlæta það á neinn hátt, að taka það fé, sem af eðlilegum ástæðum á að renna til vegagerða innan þorpanna, til þess að standast kostnað af vegagerð utan þeirra. Það er yfirleitt svo, að með þessari skiptingu á bifreiðaskattinum er það viðurkennt, að þorpin eigi að hafa rétt til að ráðstafa hluta af þessum skatti til eigin þarfa. En þar sem þau ummæli eru látin fylgja þessu nú, að þetta eigi aðeins að gilda í eitt ár, þá vil ég vísa til þess, að þessi l. um frestun á framkvæmd nokkurra l. hafa verið sett um eitt og eitt ár í einu og svo framlengd þing eftir þing. Eins verður gert um aðra liði, sem teknir verða inn í frv., að þeir verða framlengdir þing eftir þing, svo að þetta fé verður alveg af kaupstöðunum tekið, sem þeim hefir verið úthlutað til þeirra sérstöku þarfa. Það er það, sem um er að ræða, að svipta kaupstaðina þessari hlutdeild í skattinum, sem þeim er ætlað til sinna sérstöku þarfa, og að verja því til almennra vegagerðaþarfa ríkisins. Ég tek undir það, sem hv. 6. landsk. sagði viðvíkjandi brtt. á þskj. 812, að mér finnst það engri átt ná að samþ. hana. Það er rétt, sem hann tók þar fram, að þar er farið fram á að verja þessu fé í svo geróskyldum tilgangi, að það kemur ekki til greina.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Hv. 6. landsk. sagði, að það væri fjarstæða að hugsa sér að láta þessa upphæð renna til allt annars en ætlazt væri til með l. Ég vil benda honum á, að öll þessi frestun á umræddum l., sem um ræðir í þessu frv., gengur í þá átt að láta fé renna til allt annars en því er ætlað með þessum 1., t. d. með frestun á því, að ríkið leggi til landsbankans 100 þús. kr. Því er frestað til þess að ríkið geti fengið það fé og ráðstafað því til allt annars en til er ætlazt með þeim l., þó að ekki sé sérstaklega tekið fram, til hvers þessar 100 þús. kr. skuli fara. Eða t. d. með skemmtanaskatt og þjóðleikhús. Hér á að taka það fé og láta það fara til allt annars en ætlazt er til með l. um skemmtanaskatt. Ríkissjóður er þegar búinn að ráðstafa þessu fé til allt annars en ætlazt er til í l., sem hér á að fresta framkvæmd á. Sama er að segja um tekjur af tóbakseinkasölunni og framlag til bjargráðasjóðs. Það fé á hér að renna til allt annars en upphaflega var til ætlazt. Þannig má taka hvern einasta lið í þessu frv. Hitt er aðeins lítilsháttar formsatriði, hvort á að ráðstafa þessu fé beint í þessu ákveðna augnamiði, eða hvort það er látið renna í ríkissjóð og síðan aftur ráðstafað úr ríkissjóði. Ég vil halda því fram, að það sé að öllu leyti réttlátara að breyta ýmsum farvegi og láta féð ekki renna beint í ríkissjóð á þessu tímabili. Það getur vel verið, að öðrum finnist það öfugt, en hitt sé réttara, að láta það renna í þeim farvegi, sem 1. sjálf ákveða, og þá verður að minni hyggju að gera það upp við sjálfan sig og greiða atkv. eftir því, en á annan hátt er ekki hægt að greiða atkv.Hv. 6. landsk. segir, að þeir kaupstaðir, sem ekki geta lagt fram fé á móti, verði ánægðir, af því að þeir fái þennan styrk úr ríkissjóði til þess að komast í samband við þjóðvegakerfið. Hvað má þá segja um þá, sem hafa fjárhagslega betri aðstöðu? Hefir ríkið ekki líka lagt fram fé til að koma þeim í samband við þjóðvegakerfið? Við skulum t. d. taka Reykjavík. Það er jafnmikið gert fyrir Rvík eins og héruðin í kring, að miklu fé er varið til að gera þjóðvegasambandið þar eins gott og gert hefir verið. Þessir tveir aðilar hafa þar báðir sömu hagsmuna að gæta. Þá má segja, að þeir kaupstaðir, sem eru betur staddir fjárhagslega, eigi ekki heldur að fá þennan styrk, því að þeir hafa fengið svo mikinn stuðning til að komast í samband við vegakerfi landsins. Hér getur ekki komið til greina annað en aðeins það eitt, mat á því, hvort eðlilegra er, að þessi upphæð renni á næsta ári til þess, sem við leggjum til, eða eins og gert er ráð fyrir í frv. Ég hefi áður bent á, að þau mál, sem ganga í sömu átt, t. d. umbót á fasteignaveðlánum bænda, fái annaðhvort ekki afgreiðslu á þessu þingi, eða að þeim verði breytt svo í Ed., að lítið gagn verði að. Þess vegna er ennþá meiri ástæða til, að eitthvað sé gert í þessu efni til þess að létta undir með afkomu bændastéttarinnar.

Magnús Torfason [óyfirl.]: Ég vil leyfa mér að mæla með brtt. á þskj. 812. Ég álít, að það þurfi ekki að fara mörgum orðum um þá till. Það hefir verið talað mikið um að hjálpa bændum, eins og þeir eiga örðugt uppdráttar. Og hvað sem því líður, þá er víst um það, að ef á að gera það, þá verður það á engan hátt gert betur en með því að hjálpa bændum til að rækta landið. Það er sú hjálp, sem að haldi kemur til langframa. Þess vegna legg ég áherzlu á, að þessi till. verði samþ., ekki vegna þess, að hér sé um verulega fjárhæð að ræða, heldur vegna þess, að ef þessi till. verður samþ., þá er því máli, sem fram var borið af hálfu Bændafl. snúið á réttu leið, og þessi till. er þá nokkurskonar vísir að því. Ég vænti því fastlega, að hv. d. líti svo á, að það sé rétt að samþ. eitthvað í þessa átt, og það er vissulega rétt braut, sem hér er farið út á.

1) ÓTh: Svipuð till. og þessi lá fyrir við 2. umr., þá flutt af landbn., með þeim skilaboðum til d., að mér skildist, að um þetta hefði náðst samkomulag milli þeirra aðila, sem við það eiga að búa. Nú er komið í ljós, að ekkert samkomulag er fengið, hvorki um þetta atriði né önnur, sem snerta hagsmunastreitu Rvíkur og annara kjördæma í þessu máli. Ég hefði óskað eftir að geta verið með þessari undanþágu, en ég vil ekki setja lögin í þann voða, sem mér sýnist þeim búinn, ef þetta er samþ., og sé mér því ekki fært annað en að segja nei.

2) HV: Þar sem Reykvíkingar geta sloppið undan skatti af þessu með því að vera með í samsölunni, segi ég nei. Brtt. 871,3.b samþ. með 18:11 atkv. - 881,2.c samþ. með 27 shlj.atkv. - 881,2.d samþ. með 26 shlj.atkv. - 871,3.c felld með 16:16 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: GÍ, GTh, HannJ, JakM, JÓl, JónP, JS, MT, ÓTh, PHalld, PO, SK, TT, ÁÁ, GÞ, GSv. nei: HV, JG, PZ, PÞ, SigfJ, SE, StJSt, ÞorbÞ, BJ, BÁ, BB,1) EmJ, EystJ, FJ, GG, JörB. Einn þm. (JJós) fjarstaddur. Brtt. 891 samþ. með l7:l atkv. - 870,2.a-b, svo breytt, felld með 18:4 atkv. - 871,4.a-b felld með 17:12 atkv. - 881,3.a -c samþ. án atkvgr. - 87l,4.c tekin aftur. - 870,2.c tekin aftur. - 871,5.a-b tekin aftur. - 881,4.a-b samþ. án atkvgr. - 871,5.c felld með 22:9 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: PHalld, SK, TT, GÞ, GÍ, GTh, JakM, JónP, ÓTh. nei: ÁÁ, BJ, BÁ, BB, EmJ, EystJ, FJ, GG, HannJ, HV, JÓl, JS, JG, MT, PZ, PÞ, PO, SigfJ, SE, StJSt, ÞorbÞ, JörB. GSv greiddi ekki atkv. Einn þm. (JJós) fjarstaddur. Brtt. 881,5 samþ. án atkvgr. - 881,6 samþ. með 24 shlj.atkv. - 881,7 samþ. án atkv. - 881,8 samþ. án atkvgr. - 881,9 , samþ. án atkvgr. - 871,6 felld með 18:10 atkv. - 881,10 samþ. með 23 shlj.atkv. - 871,7 felld með 19:7 atkv. - 881,11 samþ. með 24 shlj.atkv. Frv., svo breytt, samþ. með 25:3 atkv. og endursent Ed.

1) BB: Það er ekkert ákvæði í l., sem meinar mönnum þetta, og því segi ég nei.

Magnús Guðmundsson Ég vil geta þess, að ég hefi ekki getað fylgzt með því, hvað samþ. hefir verið af brtt. við þetta frv. í hv.Nd. og þykir mér undarlegt, ef hæstv. landbrh. skýrir ekki frá því hér í d., þar sem vitanlegt er, að við hér í d. höfum ekki haft nokkurt tækifæri til að fylgjast með því, sem gerist í Nd., því að fundur hefir staðið hér yfir í allan dag. Annaðhvort verður því að gefa skýringu eða fresta málinu.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Brtt. þær, sem samþ. voru við þetta frv. í hv.Nd., fara í þá átt í fyrsta lagi, að þeim mjólkurframleiðendum, sem búa innan lögsagnarumdæmis Rvíkur, má nú heimila að selja mjólk beint til neytenda, með því skilyrði, að þeir borgi af henni verðjöfnunargjald. Jafnframt var stungið upp á því, þó að varla þurfi að skýra frá því, af því það var ekki samþ., að ganga enn lengra og leyfa hverjum þessum mjólkurframleiðanda að hafa 2000 lítra af mjólk án verðjöfnunargjalds, þó að þeir seldu mjólkina beint til neytenda; síðan var svo þessi uppástunga færð í 1800 lítra, en hún var felld. Eins og frá frv. var gengið við 2. umr. í Nd., var þeim, sem framleiða mjólk innan lögsagnarumdæma kaupstaða, heimilað að velja um það tvennt: að selja mjólk sína beint til neytenda og greiða fullt verðjöfnunargjald af henni, eða að afhenda sölumjólk sína til samsölunnar og njóta undanþágu verðjöfnunargjalds samkv. 2. gr. Þó getur mjólkursölunefnd svipt mjólkurframleiðanda rétti til beinnar sölu til neytenda, ef henni þykir hann hafa misnotað þá heimild. Við 3. umr. var þessu aftur breytt, vegna þess að fram höfðu komið svo margar óánægjuraddir, bæði úr Mosfellssveit og frá mjólkurframleiðendum í Rvík. Var þá látið undan þessum háværu kröfum, sem töldu þetta söluleyfi til skemmda, er mjólkurframleiðendum í kaupstöðum var veitt, og var það því við 3. umr. sett inn í 5. gr. frv. sem heimild til mjólkursölunefndar, m. ö. o., mjólkursölunefnd er nú heimilað að leyfa þeim beina sölu á mjólkinni til neytenda, gegn greiðslu á verðjöfnunargjaldi. Aðra undanþágu geta þeir ekki fengið, ef jafnframt á að gæta þeirra heilbrigðisráðstafana, sem gert er ráð fyrir í þeim ákvæðum, er sett voru inn í frv. við 3. umr., og ef það er misnotað, getur mjólkursölunefndin tekið leyfið aftur. Aðrar breyt., sem máli skipta, hafa ekki verið gerðar á frv. í hv.Nd. Smávægilegar breyt. voru að vísu gerðar, svo sem þær, að í stað þess, að áður var gert ráð fyrir, að félag mjólkurframleiðenda ætti að skipa einn mann í stjórn mjólkursölunnar, þegar hún tekur til starfa, skuli félag mjólkurframleiðenda innan þess kaupstaðar, sem salan fer fram í, hafa þennan rétt. Þar sem áður var miðað við félag mjólkurframleiðenda almennt, er nú miðað við þann félagsskap innan þess kaupstaðar, sem mjólkin er seld í. Þetta er að vissu leyti lagfæring á frv., því að frv. óbreyttu er ekki gott að segja, hvað mörg félög kynnu að hafa orðið stofnuð á verðjöfnunarsvæðinu til þess að fá að skipa í n. Að þessu leyti er um lagfæringu að ræða, og ekki um að villast, að átt er við eitt, og einungis eitt félag framleiðenda innan hvers kaupstaðar, þar sem mjólkin er seld. Þetta er aftur á móti dálítill réttindaauki fyrir kaupstaðina, sem taka við mjólkinni, en það er atriði, sem ekki skiptir miklu máli. Og þótt ég rísi á móti því í hv.Nd., að þessu væri breytt, þá óska ég, úr því sem komið er, að þetta verði samþ. Ég hefi þá lokið að gera grein fyrir þeim aðalbreyt., sem á frv. hafa verið gerðar. Meginefni frv. er óbreytt, og ég vil leyfa mér að óska, að það verði nú samþ. í þessu horfi.

Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) Meiri hl. hefir skilað stuttu nál. í þessu máli, en um þriðja nm., hv. 2. þm. Rang., er það að segja, að um afstöðu hans til málsins er ekki vitað, því að hann gat ekki mætt á fundi n., en meiri hl. leggur til, að frv. sé samþ. Frv. talar sjálft skýru máli um tilgang sinn, og kostnaðurinn, sem af því mundi leiða, er ekki meiri en það, að kostnaður allra n. yrði ekki meiri en stjórnarkostnaður eins ríkisfyrirtækis er nú. Það er um það deilt, hvort þetta eftirlit sé nauðsynlegt, en eftir því sem ríkisfyrirtækin verða fleiri er ekki óeðlilegt, að það séu ekki forstjórarnir einir, sem standi gagnvart ríkinu, og er nefndunum ætlað að hafa hönd í bagga með ákvörðunum þeirra og um leið nokkurskonar trúnaðarmenn þess ráðh., er stofnunin heyrir undir. Þetta er í stuttu máli efni frv. Nefndin eða meiri hl. hennar mælir með því, að frv. verði samþ.

Magnús Guðmundsson Ég varð hissa, er ég sá þetta frv. Ég skil ekki, að það verði nein bót að setja einhverja þrjá pólitíska menn yfir einhvern flokk ríkisstofnana, menn, sem eiga að koma á fund við og við og fá 12 kr. fyrir hvern fundardag. Það er ákveðið í frv., að þeir eigi a. m. k. að koma á. fund tvisvar í mánuði, en þeim er hinsvegar hvergi bannað að hafa fundi á hverjum degi, en ef þeir færu að koma oft saman á fundi, þá er ég hræddur um, að kostnaðurinn yrði meiri en hv.frsm. meiri hl. vildi vera láta. Hann hélt því fram, að kostnaðurinn yrði ekki meiri en fyrir stjórn einnar ríkisstofnunar. Hann mun hafa átt við landssmiðjuna, og það er vitaskuld vitleysa að hafa alla þessa menn í stjórn hennar, og nægði að hafa þrjá, en það er líka kunnugt, að mönnum var bætt í stjórnina bara af pólitískum ástæðum. Það merkilega við þetta frv. er sú braut, er farið er inn á með því, sem sé að blanda saman löggjafarvaldinu og framkvæmdarvaldinu. Í stjórnarskránni er löggjafarvaldið, framkvæmdarvaldið og dómsvaldið aðskilið hvert frá öðru, en með þessu frv. er löggjafarvaldið að seilast inn á svið framkvæmdarvaldsins. Það, sem þingn. eiga að gera, er að fylgjast með framkvæmdum opinberra stofnana, en framkvæmdir stofnana eru ekki löggjafarmál. Þetta er ekki eina frv., sem fram hefir komið í þessa átt; þau eru mörg fleiri, og þetta er gert í öðrum löndum, en þetta er einn af sjúkdómum þingræðisins og getur orðið því hættulegt. Ef þessi n. verður skipuð skv. því, sem hv.frsm. meiri hl. hugsaði sér, þá verður kostnaðurinn lítill, en þá verður líka eftirlitið lítilfjörlegt. Þessi n. á að fylgjast með og gera sér grein fyrir innkaupum, kaupgjaldi, starfsmannahaldi, álagningu á vörur, - í stuttu máli, þeir eiga að fylgjast með öllu hjá öllum opinberum stofnunum. Ef n. á að gera þetta, þá er það svo mikið verk, að ég er viss um, að þó lítið sé núna látið yfir kostnaðinum, þá mun það leiða til stofnunar nýrra starfa með smátt og smátt hækkandi launum, því ef þetta á að ganga svo vel sé, þá þarf að leggja mikla vinnu í það. Það er ekki svo lítið að fylgjast með póstinum, símunum, ríkisútgerðinni og útvarpinu, sem allt er sett í einn flokk, eða vegamálum, vitamálum, störfum húsameistara, ríkisprentsmiðjunni og landssmiðjunni. Þetta allt eiga mennirnir að fá inn í hausinn á tveimur fundum í mánuði. Ef þetta hinsvegar eiga að verða pólitísk bein -.

Sjálfstfl. fengi þrjú bein

. Já, en hann er ekkert gráðugur í þau.

Sjálfstæðismenn í allshn.Nd. voru með málinu

. Það skiptir í rauninni ekki máli hvað mína afstöðu snertir, því að það er skoðanafrelsi í Sjálfstfl., en annars hefi ég hér á þskj. 419 nál. þeirra, og þar stendur, að frv. sé vanhugsað. 
             . Ég hefi engin bréf fyrir því, en nál. liggur hér fyrir, og er þetta mál var rætt í Nd., heyrði ég frsm. minni hl. tala snarplega móti því. Ég verð að segja það, að annaðhvort verður kostnaður við eftirlitið meiri en hér er gert ráð fyrir eða það verður humbug. Hvort sem er, er ég á móti þessu máli. Ég get ekki skilið, hvaða bót yrði á framkvæmdastjórninni, þótt þar kæmu þrír menn, sinn úr hvorum flokki og togi sinn í hvern skekilinn. Framkvæmdarstjórarnir vita ekki, hvað þeir eiga að gera til þess að þóknast öllum, og loks verður svo ráðh. að skera úr, alveg eins og nú. Ég mun ekki orðlengja þetta frekar. Ég ætla, að þetta sé eitt af afkvæmum hinnar svokölluðu „Rauðku“ og býst við, að hv.þm. S.-Þ. renni blóðið til skyldunnar og hann segi nokkur orð.

Jónas Jónsson [óyfirl.]: Ég þarf ekki að segja mikið til varnar frv., því hefir verið svo vel tekið, og samkomulag var milli flokkanna í Nd. um það. Þetta er heldur ekki að furða, því að frv. bendir á nýja leið til þess að bæta úr göllum á okkar stjórnarfari. Hv. 1. þm. Skagf. vildi halda því fram, að ef þetta væri illa borgað. mundi lítil vinna verða í það lögð. Hér er þó fjöldi manna, sem vinna mikið starf fyrir litla borgun, t. d. hreppstjórar og oddvitar, sem ætlazt er til, að inni þennan þegnskap af hendi án þess að full laun komi fyrir. Hv. þm. er þetta kunnugt sem fyrrv. sýslumanni. Hann hélt því fram, að hér væri verið að blanda saman löggjafarvaldinu og framkvæmdarvaldinu og hélt sig að þeirri þrískiptingu sem mikið hefir borið á síðan seint á 18. öld. Hann veit þó, að þessu er blandað saman. Hann hefir sjálfur með röggsemi blandað þessu saman, er hann var bæði dómari og hafði framkvæmdarvald sýslumanns á hendi í Skagafjarðarsýslu. Okkar aðstaða er þannig vegna dreifbýlis og fátæktar, að ekki er hægt að koma á fullkominni verkaskiptingu. Ég játa, að koma mætti á eftirliti með ríkisstofnunum á annan hátt, t. d. með því að auka starfskraftana í stjórnarráðinu, en húsið rúmar ekki fleiri en þar eru, og með núv. starfsfólki væri ekki hægt að anna þessu. Ég er viss um, að hv. 10. landsk., sem hafði umsjón með þessum fyrirtækjum, viðurkennir, að vitaskuld er ómögulegt fyrir einn mann að vera kontrollerandi í þessu efni. Hv. 1. þm. Skagf. hefir sem ráðh. haft yfirumsjón með varðskipunum. Ég býst við, að hann hafi ekki haft tíma til að kynna sér ýtarlega allt þeim viðvíkjandi. Ég hafði heldur ekki tíma til þess, er ég var ráðh. Ef húsakostur væri betri í stjórnarráðinu og Alþingi vildi setja hjálparstarfsmenn, er ættu að framkvæma eftirlitið, þá væri það vegur, en það mundi verða dýrt. Stjórnarráðið fékk sér t. d. fulllærðan endurskoðanda og varð að borga honum allhátt kaup, eins og slíkum mönnum var borgað annarsstaðar. Ef margir menn yrðu fengnir, er ég hræddur um, að eftirlitið yrði dýrara en ráð er fyrir gert í frv. Ef frv. nær fram að ganga, er viðurkennt, að hér er fengið ódýrt aðhald, en þó nokkuð áhrifamikið. Það er gert ráð fyrir því, að í eftirlitinu taki þátt þeir flokkar, sem hafa aðalfylgið í þinginu. Ef tveir menn ættu að vera í n., kosnir meirihl.kosningu, væri andstaða hv. 1. þm. Skagf. skiljanlegri. En það er þvert á móti. Þrír menn eru í n. og flokkarnir eiga sinn manninn hver, til þess að skapað verði alhliða aðhald. Ég vil nefna nokkrar stofnanir, sem núv. stjórnarflokkar hafa átt mestan þátt í að byggja upp, í þeirri trú, að þær yrðu til almennra nytja, t. d. ríkisútvarpið, tóbakseinkasalan, landssmiðjan og ríkisprentsmiðjan. Okkur er ljóst, að á þeim flokkum hvílir sama skylda, að búa svo um, að þær komi að sem mestu gagni fyrir þjóðina og séu tryggilega reknar. Og mér finnst ómögulegt annað en að hv. 1. þm. Skagf. meti það nokkurs, að einmitt andstöðuflokkum stj. er með þessu gefið tækifæri til að hafa eftirlit með þessum fyrirtækjum og fylgjast með rekstri þeirra. Þeim ætti að vera þetta kærkomið, því fremur, sem þeir hafa sýnt þessum stofnunum mikla mótstöðu og andúð. En við í stjórnarflokkunum látum það koma fram með þessu, að við erum ekkert hræddir við athugun og gagnrýni andstæðinga okkar, og höfum engu að leyna. Við lítum svo á, að það sé æskilegt, að þeir flokkar, sem af principi og hagsmunaástæðum eru andvígir þessum stofnunum og öðrum af sama tægi, hafi aðstöðu endurskoðandans til þess að gera sínar aths., segja frá því, sem þar er að gerast, og gefa minni hl. eða andófsmönnum stj. á hverjum tíma aðstöðu til að skapa þessum rekstri heilbrigt aðhald með rökstuddri krítík, sem þá kemur fram í skýrslum eða aðfinnslum á Alþingi. Ég þykist þess vegna viss um, að hv. 1. þm. Skagf. muni sjá það við nánari athugun, að þetta er einmitt gott fyrir hans flokk, á meðan hann er í minni hl. og í stjórnarandstöðu. En frá flokkssjónarmiði er það enginn ávinningur fyrir stjórnarflokkana. Þetta frv. er þó ekki borið fram til þess að gera fyrirtækin þóknanlegri fyrir andstöðuflokkana, heldur af því, að stjórnarflokkarnir álíta, að það sé heppilegt að hafa eftirlit með opinberum rekstri. Í ensku máli er líka talað um andstöðuflokka hans hátignar konungsins, þá sem eru á móti stjórninni. Kónginum er ekki einungis tignaður sá flokkur, sem stj. styðst við - þingmeirihlutinn -, heldur andstæðingarnir líka, af því að kritíkin þykir svo nauðsynleg og sjálfsögð í stjórnmálabaráttunni. Ég skal benda á það, að við tvær af þessum eldri ríkisstofnunum eru nú þriggja manna stjórnir, sem mundu falla niður, þegar þetta frv. er orðið að lögum. Fyrir Gutenberg er þriggja manna nefnd, og hafa nefndarmenn, hver um sig, 500 kr. þóknun á ári fyrir störf sín. Fyrir landssmiðjunni er einnig þriggja manna stjórnarnefnd, og þeir hafa um 600 kr. á ári fyrir störf sín, hver um sig. Eftir því sem gert er ráð fyrir í frv., þá hygg ég, að allur kostnaðurinn við þessi þrjú ráð yrði eitthvað dálítið minni en hann hefir verið við þær tvær stjórnarnefndir, sem áður hafa starfað og nú verða lagðar niður. Á aukaþinginu síðastl. haust var samþ. að skipa eina yfirstjórn allra sjúkrahúsa í landinu, og hygg ég, að hv. 1. þm. Skagf. hafi undirbúið það sem heilbrigðismálaráðh. með landlækni, og er það meiningin, að þessi yfirstjórn spítalanna taki til starfa nú um áramótin. Að vísu er henni dálítið öðruvísi fyrir komið. En landlæknir hefir játað við mig í einkasamtali, að hann gæti hugsað sér, að spítalanefndinni yrði breytt í samskonar ráð og frv. fjallar um, af því að hann áleit, að starfssvið hennar væri sama eðlis. - Vegna þess að ég er einn af þeim, sem hafa unnið að samningu þessa frv., þá vildi ég skýra það í fáum dráttum, áður en til atkvgr. kæmi. Og mér finnst, að margt bendi til þess, að afstaða hv. 1. þm. Skagf. breytist til fylgis við þetta frv., þegar hann hugsar málið betur, af því að það gefur andstöðuflokkum stj. betri aðstöðu til að fylgjast með rekstri þessara stofnana.

Magnús Guðmundsson Ég held ég verði að hryggja hv.þm. S.-Þ. með því að láta hann vita, að ég hefi ekki breytt skoðun minni á þessu máli við ræðu hans. Það er svo erfitt að koma mér í skilning um það, að þeir menn, sem sitja í þessum ráðum og eiga að koma í þessar ríkisstofnanir einu sinni eða tvisvar í mánuði, muni geta sett sig inn í öll smáatriði viðkomandi rekstri þeirra. Og það mun jafnvel reynast erfitt fyrir þá að athuga öll hin stærri atriði og fylgjast með stjórn og störfum fyrirtækjanna. Hv. þm. var eitthvað að tala um samkomulag milli flokka í Nd. um þetta mál, einskonar samkomulag, eins og hann orðaði það. Ég veit ekkert um, hverskonar samkomulag það hefir verið. En hitt kann að vera, að það hafi ekki verið þar neitt hitamál og ekki um það deilt. Það ætla ég ekki heldur að gera hér í d. En ég vil bara benda á, að hér er um 9 óþarfa bitlinga að ræða, sem ekki leiða til nokkurs gagns. Þessir menn geta ekki leyst þessi eftirlitsstörf af hendi svo að nokkur mynd sé á, nema að leggja í það miklu meiri vinnu en hin tiltekna borgun svarar til. Og ef unnið yrði að þessu með alúð og kostgæfni, hlýtur kostnaðurinn að verða mikill, eins og við hvert annað starf, sem krefst mikillar vinnu. Hver fundardagur þessara ráða kostar ríkið 108 kr. Út af þrískiptingu valdsins fór hv.þm. S.-Þ. að minna mig á það, að ég hefði einu sinni verið sýslumaður í Skagafirði og farið þar bæði með dómsvald og framkvæmdavald sameinað í einu starfi. Ég viðurkenni, að það er slæmt fyrirkomulag. Og í öðrum löndum þykir það svo illt, að þar er það alstaðar fullkomlega aðgreint. Þetta eru því engin rök, þó að það verði að láta þetta viðgangast hér á landi, að sýslumannsstarfið sé tvíþætt vegna sérstakra staðhátta. En í þessum efnum þarf ekki að fara þannig að. Það væri annars nógu gaman, ef einhver er svo minnugur, að hann geti talið á fingrum sér, hvað búið er að stofna mörg ráð og nefndir á þessu þingi.

Það hafa líka verið lögð niður ýms störf

. Ég kem að því síðar. En þetta væri ákaflega fróðlegt. Það hefir einhver sagt, að þessi bitlingastörf væru orðin á annað hundrað að tölu. Ég veit það ekki með vissu og þori ekki að fullyrða þetta, en þau eru mörg. Hv. þm. sagði, að varðskipin hefðu verið eftirlitslaus og óreiða á stjórn þeirra. Nú er búið að setja þau undir skipaútgerð ríkisins, og það hélt ég, að hann áliti nægilegt, enda álít ég líka, að svo sé. En svo á líka að setja varðskipin undir eitt af þessum nýju ráðum, en það heyrir náttúrlega undir hlutaðeigandi ráðh. í stjórnarráðinu, og ráðh. undir þingið. Svo að varðskipin eru nú ekki orðin alveg stjórnlaus! Þá var hv.þm. eitthvað að miklast af því, hversu mikil óhlutdrægni væri sýnd með þessu frv. við val manna í ráðin. En það er bara dálítið leiðinlegt, að hann og stj. skyldi ekki muna eftir 4. flokki þingsins. Ekki er nú sanngirnin meiri en það, að sá flokkur á ekki að koma að mönnum í ráðin; og þó eiga þau ekki að kosta mikið.

Máske kommúnistar eigi líka að komast þar inn?

. Það á að sýna öllum þingflokkum fulla sanngirni í þessu efni. Þá gerði hv.þm. mikið úr því, að það væri gott fyrir andstöðuflokka stj. að láta endurskoðendur frá sér vera með netið niðri í hverjum dalli hjá stj., svo að hann geti tilkynnt sínum flokki, hvað þar er að gerast. Ég er nú þannig gerður, að ég gef ekkert fyrir þetta og vil ekkert með það hafa. Ég vil, að hver stj. beri fulla ábyrgð á sínum framkvæmdum gagnvart þinginu, og vil ekki hafa neina spíóna á hennar vegum, sem svo er ætlað að bera út um borg og bý, meira eða minna afbakað og orðum aukið, það sem þeir kunna að komast á snoðir um. Ég álít, að það sé ekki gott t. d. fyrir stofnun eins og landssmiðjuna að vera undirgefin þriggja manna ráði, sem e. t. v. telur það sína pólitísku skyldu að snuðra um verkefni hennar og rekstur og flytja öðrum fregnir af því, en ganga máske framhjá stærri atriðum, sem meira er um vert, og nenna ekki að leggja vinnu í að setja sig inn í það, sem er flóknara og vandasamara og veldur máske mestu um rekstrarafkomu stofnunarinnar. Það er þetta, sem ég óttast að verði afleiðingin, að þessir eftirlitsmenn snuðri aðeins eftir hinum snöggu pólitísku blettum á opinberum stofnunum. Hv. þm. sagði, að það ætti að afnema núv. stjórnir landssmiðjunnar, ríkisprentsmiðjunnar og viðtækjaverzlunarinnar. Ég man ekki, hverjir eru í þessum nefndum, en ég tel þetta gott og blessað og álít, að það hefði átt að afnema þær án þess að nokkuð kæmi í staðinn. Ég er viss um, að landssmiðjan hefir ekkert gagn af slíkri yfirumsjón, og forstjórinn í Gutenberg getur áreiðanlega verið einn um stjórn þar og þarf ekki á þessum meðráðamönnum að halda. Annars er mér mikil ánægja að benda á það, að hann leysir sitt starf prýðilega af hendi, og þó að einhver pólitískur eftirlitsmaður væri sendur þangað upp eftir, þá á hann ekkert erindi þangað nema sem spíón. - En kostnaðurinn við þessi ráð hlýtur að verða töluverður, og hver nefnd getur ráðið miklu um það, hve mikið hún leggur í kostnað. Þá minntist hv.þm. á yfirstjórn spítalanna, sem skipuð var samkv. lögum frá síðasta þingi. Ég átti engan þátt í þeirri nefndarskipun; það mun vera eftir till. landlæknis. Ég hefi alltaf litið svo á, að þessar nefndir eða ráð væru flest óþörf. En ég get náttúrlega skilið, að því er öðruvísi varið um hv.þm. S.-Þ. sem er þessi dæmalausi ráðamaður og vill hafa sæg af ráðum og nefndum yfir öllum stofnunum, sem ég hefi nú sýnt fram á, að hafa annaðhvort enga þýðingu eða leiða ekki til góðs fyrir stofnanirnar. Það er náttúrlega rétt, að þessum ríkisfyrirtækjum fjölgar árlega, og til mikilla muna nú á þessu þingi. Mætti máske réttlæta þessar nefndarskipanir með því að sýna fram á, að hlutaðeigandi ráðh. komist ekki yfir að hafa eftirlit með starfsemi þessara stofnana. En ég álít, að þá sé miklu heppilegra að bæta við ráðh. til þeirra starfa, því að hann ber þó ábyrgð á þeim, en nefndirnar eru algerlega ábyrgðarlausar. Hver nm. gerir ekkert annað en að mæta þar í umboði síns stjórnmálaflokks, og ég held, að það leiði ekki til annars en ills eins.

Thor Thors Það má sennilega segja um þetta mál, eins og reyndar flest mál, sem þetta þing hefir haft til meðferðar, að það hafi litla þýðingu fyrir okkur sjálfstæðismenn að rökræða það og benda á missmíði þess og ranglæti, því það virðist regla á þessu þingi, að því greinilegar sem bent er á gallana, því fíknara virðist stj.liðið í að koma málunum fram, og þeim mun betri rök sem færð eru fyrir því, að málið sé óheillavænlegt og því eigi að fella það, því meira kapp er lagt á að koma því fram. Og um þetta mál er það að segja, að það virðist engin undantekning frá þessari reglu. Hæstv. forsrh. hefir tekið það að sér og sækir það með slíku ofurkappi, að það er engu líkara en glímukóngurinn sé nú kominn upp í honum, þó að hann eigi hér ekki við sterkari andstæðinga en embættismenn, sem slitið hafa sér út í þjónustu ríkisins og eru orðnir 65-70 ára gamlir. Það má vera, að hinum forna glímukonungi, hæstv. núv. forsrh., þyki frækilegt að leggja slíka menn að velli, og ef svo er, þá óska ég honum til hamingju með þann frama. Það verður að fyrirgefa okkur sjálfstæðismönnum það, þrátt fyrir þá reglu, sem hér virðist ríkjandi, að hafa orð okkar að engu, að við munum ekki láta það hafa áhrif á þá aðstöðu okkar, sem málfrelsi, þingsköp og þjóðarvilji hefir skapað okkur. Og þó að við vitum, að rök okkar séu hér lítils metin af andstæðingum okkar, þá vitum við, að það er skylda okkar gagnvart þjóðinni að láta skoðun okkar koma skírt fram. Annars verð ég að segja, að það er hættulegur leikur hjá þessum flokkum, sem vilja skreyta sig með 1ýðræðisnafninu, að beita meirihl.valdi sínu eins og þeir hafa gert hér. Það er alveg sama, hvað þörf og skynsamleg till. hefir komið frá okkur sjálfstæðismönnum á þessu þingi, það hefir alltaf verið ákveðið fyrirfram, að hún skuli drepin. Þetta er ekki til þess að auka virðingu þjóðarinnar fyrir þinginu, auk þess sem þetta er hættulegur leikur, sem mun fyrr eða síðar hefna sín á þessum sömu þm. Það voru ýms atriði í síðustu ræðu hæstv.forsrh., sem ég þarf að svara. Ég átti ekki kost á því að taka aftur til máls við þá umr., en ég mun nú rekja efni máls hans. Eins og menn rekur kannske minni til, sagði hann, að við sjálfstæðismenn hefðum yfir engu að kvarta, þó að fáir sætu í þingstólunum og hlustuðu á okkur, því slíkt hefði oft komið fyrir á undanförnum þingum, og hefði hann verið sjónarvottur að því. Ég hefi oft verið viðstaddur þingfundi á undanförnum þingum, en ég hygg, að það hafi aldrei kveðið eins mikið að vanrækslu í þessum efnum og nú. Ég hefi að vísu aðeins setið á einu stuttu aukaþingi, en ég man ekki eftir, að menn gerðu sér þá leik að því að fara út úr þingsalnum, þegar andstæðingarnir tóku til máls. Hæstv. forsrh. kvaðst hafa verið viðstaddur fyrri ræðu mína. Það getur vel verið, en ég sá hann ekki, enda er ókleift að standa í þingsæti sínu og halda ræðu, en verða jafnframt að eltast við hann um króka og kima þinghússins. Ég verð að telja skyldu hæstv. ráðh. að vera viðstaddur, þegar rætt er mál, sem hann flytur og sækir af slíku kappi, hvað sem annars liður málflutningi hans. Orðið „málþóf“ er nú orðið svo margtuggið, að það er eins og hv.þm. stjórnarflokkanna séu búnir að fá það á heilann. Hæstv. forsrh. fór strax að tala um málþóf eftir að ég hafði flutt eina ræðu sem frsm. minni hl. allshn. Ég verð að segja, að ég skil ekki, hvaða málfrelsi er hér, ef frsm.n. má ekki tala einu sinni án þess að honum sé brigzlað um málþóf. Hann sagði, að það væri leikur stj.liða gegn málþófinu að hlusta ekki á okkur. Þeir hafa nú leikið það oft á þinginu, en það gerir okkur sjálfstæðismönnum ekkert til, því að orð okkar eru ætluð sanngjarnari mönnum en fulltrúum stj.flokkanna hér á þingi. Ég hygg, að það verði áður en lýkur verst fyrir þá sjálfa að hafa ekki viljað hlusta á mál okkar og svara því eins og oftast hefir verið fyllsta nauðsyn fyrir þá að gera. Hæstv. forsrh. sagðist ekki hafa getað skilið af ræðu minni, hvort ég væri fylgjandi aldurshámarki eða ekki. Ég gat þess, að ég teldi það rannsóknarefni, hvort við ættum að taka okkur Dani og Norðmenn til fyrirmyndar, en það eru þær tvær nágrannaþjóðir okkur, sem tekið hafa upp aldurshámark. Ég taldi, að málið væri þess eðlis, að engin ástæða væri til þess að flaustra því af núna í þinglokin. Ég sagði, að það gæti og ætti að bíða til næsta þings. En það, sem við sjálfstæðismenn höfum sérstaklega á móti þessu frv., er hin kaldranalega aðferð gegn einstökum embættismönnum, sem kemur þar fram og er til ósóma fyrir ríkisstj. Hæstv. forsrh. staðhæfði, að vegna þess að við tvær stofnanir gilti 65 ára aldurshámark, þá væri fullkomin ástæða til að lögleiða það almennt. Ég vék að því í fyrri ræðu minni, að þó að slík ákvæði giltu við þessar tvær stofnanir, Hæstarétt og Landsbankann, þá horfði málið þar öðruvísi við. Hæstaréttardómarar, sem eiga að fara frá eftir 65 ára aldur, njóta fullra launa, og með starfsmenn Landsbankans hefir þeirri reglu verið fylgt, að þeir hafa fengið 1-2 ára frest áður en þeir eru látnir fara, og er það ólíkt því, sem ætlazt er til í þessu frv. En það nær engri átt, að slegið sé föstu sem almennri reglu því, sem er framkvæmt í tveimur undantekningartilfellum. Hæstv. forsrh. sagði, að ríkisstj. gæti sett ákveðnar reglur um það að reka menn úr embættum hvenær sem er. En þetta er misskilningur, því embættismenn eru ráðnir æfilangt. Ég veit, að hæstv.forsrh. minnist þess, ef hann krefur málið til mergjar, að hafa numið það í lagadeild háskólans, að það er byggt á því sem almennri reglu, að embættismenn séu ráðnir æfilangt.

Hvar eru þau lög

. Ég fjölyrði nú ekki um það, en bendi á það, að í stjórnlagafræði Lárusar H. Bjarnasonar stendur um embættismenn á bls. 275: „Starfið verður að vera veitt manni um óákveðinn tíma, og er vanalega veitt manni æfilangt.“ Þetta er sú almenna regla, sem byggt er á. Þessu er slegið föstu af Lárusi H. Bjarnasyni. Þetta er einnig skoðun hins danska stjórnlagafræðings Matsens, og þetta er ennfremur skoðun núv. prófessors í ríkisrétti, Bjarna Benediktssonar. Með allri virðingu fyrir lögfræðiþekkingu hæstv.forsrh., þá verð ég að meta álit þessara þriggja stjórnlagafræðinga meira en skoðun hans, sérstaklega þegar hún er flutt til rökstuðnings máli, sem hann sækir af slíku ofurkappi, mér liggur við að segja grimmd. Ég hefi haldið því fram, að ekki hafi legið fyrir nein skýrsla um það, hvað þessi 1., ef þau verða samþ., ná til margra manna, en um það hefðu átt að liggja fyrir upplýsingar hjá n. þeirri, sem hafði málið til meðferðar. Það er rétt, sem hæstv.forsrh. sagði, að skýrsla um þetta birtist í Morgunblaðinu, og þó hún sé auðvitað góð, þar sem hún er birt í jafnmerku blaði, þá hefir þó ekkert legið opinberlega um þetta hér á þinginu. Um það almenna atriði málsins, hvort rétt sé að beita aldurshámarka og hvenær, skal ég ekki neitt fullyrða. Öllum má vera það ljóst, að það, hversu vel menn endast, er einstaklegt atriði. Sumir eru með fullum starfskröftum alveg til elli, en öðrum er farið að förlast, þó aldurinn sé ekki hár. Ég benti á það við fyrri umr., að mörg af mikilmennum sögunnar hafa haldið fullri starfsorku fram í háa elli. Ég vil nefna fleiri dæmi. Ég vil minna á Hindenburg, fyrrv. forseta Þýzkalands. Hann andaðist 87 ára að aldri sem forseti Þýzkalands. Hann varð ekki forseti Þýzkalands fyrr en eftir að hann hafði náð 70 ára aldri, og var þá um langt skeið forseti Þýzkalands. Hann sat lengi við stjórn með sameiginlegu samþykki allra, þangað til nazistar komust til valda 1931. Þessi maður var að áliti þýzku þjóðarinnar bezt fær til þess að verða forseti eftir að hann var kominn yfir 70 ára aldur. Ég vil minna á Bismarck, sem lifði við góða heilsu til 83 ára aldurs og var mjög áhrifaríkur meðal sinnar þjóðar. Þá vil ég minna á Briand, sem naut almennrar virðingar fyrir störf sín í þágu þjóðabandalagsins fram í háa elli. Þá má nefna brezka stjórnmálamanninn Lloyd George, sem er 71 árs að aldri og er enn einn af áhrifaríkustu stjórnmálamönnum Bretlands, og er núna nýbúinn að semja víðtækt og þýðingarmikið kosningaprógramm fyrir flokk sinn, og er álitið af stjórnmálaflokkunum í Englandi, að það muni skipta miklu máli í kosningum þeim, sem fram undan eru. Þá má geta tveggja frægra rithöfunda, sem lifðu við góða starfskrafta fram í háa elli, en það voru þeir Henrik Ibsen og Björnstjerne Björnson. Þá má nefna eitt dæmi úr sögu Íslands, sem öllum er kunnugt, en það er Jón Sigurðsson, sem lézt 68 ára að aldri og hélt sæmilegri heilsu til dánardægurs og naut virðingar og trausts allrar þjóðarinnar. Það mun sumum finnast nokkuð kuldalegur vottur við minningu Jóns Sigurðssonar, að ætla nú með l. að dæma hann ómerkan til starfa fyrir þjóðfélagið þrjú síðustu ár æfi hans. Þetta atriði er svo einstaklegt og persónubundið, að skilyrðislaus löggjöf hlýtur í einstökum tilfellum að vera mjög óréttlát. Ég er hlynntur því, að málið verði rannsakað, en ef löggjöf verður sett um þetta, þá verða þar að vera svo ríkar undantekningarheimildir, að þjóðfélagið geti notið starfskrafta þeirra manna, sem eru fullhraustir til sálar og líkama fram í háa elli. En það er meiningin með þessu frv., að menn eigi að fara skilyrðislaust, þegar þeir eru komnir yfir 70 ára aldur. Þó er það ekki þetta ákvæði, sem veldur mestri andstöðu frá minni hendi, heldur þær kuldalegu kveðjur, sem ríkisvaldið sendir starfsmönnum sínum með því að ætla að reka þá svona fyrirvaralaust eins og ákveðið er í þessu frv. Svo er ákveðið í 4. gr., að l. skuli þegar öðlast gildi, og í 3. gr. er ákvæði um, að þeir embættismenn, sem náð hafa aldurshámarkinu, skuli víkja úr embætti 1. jan. 1935, eða m. ö. o. eftir nokkra daga, en ef l. öðlast síðar gildi, þá fyrsta dag næsta mánaðar eftir að l. hafa öðlazt gildi. Þetta er ranglátt og harðneskjulegt ákvæði. En hæstv.forsrh. hefir gefið í skyn, að hann ætli ekki að beita því eins harkalega og gert er ráð fyrir í frv., en eins og ákvæðið er í frv., þá er ráðh. beinlínis varnað að beita linkind í þessum efnum. Það er þess vegna rangt hjá hæstv. ráðh., að engin ástæða sé til þess að lögleiða þetta frekar á næsta þingi. Því að með því að fresta málinu til næsta þings, þá er þeim mönnum, sem hér eiga hlut að máli, gefinn nokkur frestur til þess að venjast þeirri lífsvenjubreytingu, sem þeir verða að taka upp, ef þeir eiga að vera sviptir stöðum sínum. Með því að fresta málinu má gera frv. betur úr garði, svo að allir geti þolanlega við það unað, og þá þarf það ekki að tefja tíma þingsins mikið. Það er þeim mun meiri ástæða til þess að fresta málinu til næsta þings, að þá eru líkindi til, að liggi fyrir frv. til 1. um breyt. á launalögunum, og fer vel á því að leysa þetta mál í sambandi við launamálið. Hæstv. forsrh. sagði, að það væri gott og fallegt að vilja hugsa embættismönnunum fyrir áhyggjulausri elli. Hann hefir víst sjálfur samið grg. fyrir frv. og segir þar: „Það þykir ekki rétt að níðast á hinum opinberu starfsmönnum, sem komnir eru svo til ára sinna, með því að láta þá sitja lengur að starfi, heldur þykir rétt að unna þeim rólegs og amsturslauss æfikvölds.“ Þetta er hugnæmt og fallegt, en meiningin er samt að reka þá fyrirvaralaust út á gaddinn. Fyrr má nú vera umhyggjan! Þá fullyrti hæstv. ráðh., að embættismennirnir hefðu engan meiri rétt til eftirlauna en aðrar stéttir þjóðfélagsins. En þetta er rangt. Þeir hafa fengið embætti sitt með þeirri forsendu, að þeir nytu eftirlauna. Þeir hafa goldið af kaupi sínu árlega 7% í sérstakan sjóð, hinn svonefnda lífeyrissjóð. Þetta er framlag mannanna sjálfra og þeirra eigið fé, og því nær það engri átt að segja, að þessir menn hafi ekki frekari rétt til eftirlauna en aðrar stéttir. Hæstv. forsrh. fer hér með rangt mái. en hann ætti að vita þetta, þar sem hann er og hefir verið embættismaður. Þetta er mjög tilfinnanlegt gjald fyrir einstaka embættismenn, sem eru lágt launaðir. Annars er sú stefna núna uppi, að gera meira en gert hefir verið til þess að tryggja menn í ellinni, og hafa þess vegna komið fram frá öllum flokkum till. um almennar tryggingar. Allir flokkar eru sammála um, að ellitryggingar séu teknar upp. Hv. 3. þm. Reykv. talaði líka um þetta mál. Ég get tekið undir flest af því, sem hann sagði. Hann sagði, að það væri rétt að láta eldri menn víkja og hvíla sig frá störfum, svo að yngri menn gætu tekið við. Ég get verið þessu samþykkur, en það verður að koma fram gagnvart eldri mönnum með fullri mannúð, en ekki sparka þeim í einn vetfangi. Á þessu þingi eru nú fleiri ungir menn en nokkru sinni fyrr, en ég vil segja, að það séu kaldar kveðjur til eldri mannanna, sem með atkvæði sínu hafa falið okkur umboð til að ráðstafa málefnum þjóðarinnar hér á þingi, ég vil segja, að það séu kaldar kveðjur til þeirra, ef við yngri mennirnir notum þingvald okkar til að níðast á þeim eldri eins og gert er ráð fyrir með þessu frv. Það eru fram komnar nokkrar brtt. við þetta frv., og skal ég þá víkja að brtt. frá minni hl. n., okkur hv. 8. landsk., á þskj. 856. - Ef forseti hugsar sér að hafa fundarhlé, er nú kominn venjulegur tími til þess, og skal ég þá bíða með síðari hluta ræðu minnar.  Ég var kominn að því að ræða um einstakar brtt., sem fram hafa komið við frv. þetta. Eins og hv.þdm. er kunnugt um, bar ég fram þá rökst. dagskrá við 2. umr. málsins, að þar sem eigi væri vitað, til hversu margra embættis- og sýslunarmanna þetta frv. næði, né heldur hvernig ætti að sjá fyrir þeim, og þar sem það yrði að teljast óheppilegt, að ríkisvaldið veitti embættismönnum sínum ekki einhvern uppsagnarfrest, þá teldi ég heppilegast, að þessu máli yrði frestað til næsta þings. Þetta er aðaltill. okkar minni hl. allshn. En þar sem þessi till. var felld, berum við minni hl. allshn. fram brtt. á þskj. 856. Ég hefi sérstaka ástæðu til þess að gera grein fyrir efni þessara brtt., þar sem ég sá, mér til mikillar undrunar, grein í einu víðlesnasta dagblaði landsins, sem hv. 5. þm. Reykv. hefir skrifað. Þar ásakar hann mig og hv. 8. landsk. fyrir það, að hafa borið fram brtt. við þetta frv. og enga grein gert fyrir því. Mér finnst það koma úr harðri átt, að flokksbróðir minn, sem ég met mjög mikils, skuli hefja árás á mig í blaði fyrir það, að hafa ekki gert þessu máli nógu góð skil sem nm. í allshn. Ég vil bera þessi ámæli hv. 5. þm. Reykv. saman við þau ummæli, sem hæstv.forsrh. leyfði sér að viðhafa, að ég væri með málalengingar í þessu máli. Þetta tvennt fer ekki vel saman. Þessar brtt. okkar miða að því að draga úr þeirri harðneskju , sem í frv. felst, og veita mönnum þeim, sem hér um ræðir, nokkurn uppsagnarfrest. 1. brtt. er við 3. gr. og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þeir opinberir embættis- og starfsmenn, sem eru á aldrinum 65-70 ára, er lög þessi öðlast gildi, skulu þó ekki skyldir að víkja úr stöðum sínum fyrr en þeir eru fullra 70 ára.“ Næði þessi till. fram að ganga, er a. m. k. að nokkru leyti dregið úr þeirri óréttmætu og óeðlilegu harðneskju, sem í frv. felst. Önnur brtt. er við 4. gr. frv. og felur það í sér, að gildistöku laganna skuli frestað um eitt ár, eða til 1. jan. 1936. Mér finnst það engin ofrausn, þó að þessum öldruðu mönnum sé veittur ársfrestur áður en þeir eru reknir úr embættum sínum. Brtt. þessa höfum við orðað svo hóflega, að ég vænti þess fastlega, að henni verði vel tekið af öllum hv.þdm. Við flm. þessara brtt. hreyfðum því í allshn., að höfuðaldurstakmarkið væri sett 68 ár, í staðinn fyrir 65, en á það vildu andstæðingar okkar í n. ekki fallast. Ég má víst ekki fara út í að ræða brtt. á þskj. 868, sem hv. 2. þm. Reykv. flytur, þar sem hann hefir ekki gert grein fyrir þeim ennþá. Í síðustu málsgr. 1. gr. frv. er svo ákveðið, að ákvæði laganna nái ekki til ráðherra, þingmanna og annara opinberra fulltrúa, sem kosnir eru almennri kosningu. Þetta ákvæði er að sjálfsögðu rétt, því að Alþingi hefir sett það ákvæði í stjskr., að kosningaréttur og kjörgengi fylgist að. Úr því nú að löggjafinn treystir mönnum á aldrinum 65-70 ára eins og öðrum til þess að gegna því vandamikla starfi að eiga sæti á Alþingi, þá hljóta þeir einnig í mörgum tilfellum að vera færir um að gegna öðrum störfum. Ég býst t. d. ekki við, að hæstv.forsrh. vilji halda því fram, að aldursforseti þessa þings, hv. 2. þm. Skagf., sem er 68 ára, sé ekki fær til þess, eða hitt, að hann telji hv. 2. landsk., sem nú er fullra 66 ára, ekki færan til flestra starfa, engu síður en hann er fær um að greiða með honum atkv. nær því í hverju máli, sjálfum sér til vansæmdar og flokki sínum til óþurftar. Þá mun og ekki heldur þurfa að gera ráð fyrir því, að hæstv. núv. forsrh. beiti því ákvæði þessara laga, sem gefur honum sem ráðh. vald til þess að láta embættismenn fara frá embættum sínum, þegar þeir hafa náð 65 ára aldri, gegn þessum embættismanni, sem jafnframt er þm. Þetta sýnir, hve mikið vald ráðh. fær yfir embættismönnum á aldrinum frá 65-70 ára. Við flm. þessara brtt. o. fl. viljum, að það komi skýrt fram, að það, sem við finnum frv. þessu mest til foráttu, er sú harðneskja, sem kemur fram í því gagnvart þeim embættismönnum, sem búnir eru að slíta sér út í þjónustu ríkisins, að láta þá fara frá embættum sínum fyrirvaralaust og veita enga undanþágu, heldur láta lögin öðlast gildi nú þegar. Hvað snertir grg. frv., þá finnst mér hún afar undarlega orðuð. Þar er t. d. komizt að orði eins og frv. feli í sér einhver hlunnindi fyrir þessa menn. M. a. segir þar, að 65 ára embættismenn eigi að njóta sömu hlunninda og 70 ára. Og „hlunnindin“ eru þau, að reka þá fyrirvaralaust út á gaddinn! Yfir höfuð að tala er grg. öll mjög lævíslega orðuð; það er reynt að láta það skína í gegn, að þegar verið er að reka þessa gömlu embættismenn, þá sé það vegna mannkærleika. Slíkt yfirskin er alveg óþolandi. Ég hefði helzt viljað fresta þessu frv. til næsta þings, en ef það fæst ekki, þá viljum við sjálfstæðismenn fá frv. fært í það form, að það verði til sem allra minnstrar vansæmdar fyrir ríkisvaldið sem atvinnuveitanda.

Héðinn Valdimarsson Ég ætla ekki að fara að hjálpa sjálfstæðismönnum til þess að halda áfram málþófinu með því að fara að taka upp umr. um. efni frv., sem þegar er orðið mjög þrautrætt í þinginn. En ég flyt hér 2 brtt., sem ég vildi aðeins minnast á. Fyrri brtt. miðar að því, að ráðh. þurfi ekki að láta þá embættismenn, sem sleppa eiga embættum sínum samkv. ákvæðum þessara laga, fara 1. dag næsta mánaðar eftir að þeir hafa átt afmæli. Heldur fái ráðh. heimild til þess að þurfa ekki að láta þá fara fyrr en síðar á árinn, þegar hagkvæmara er vegna mannaskipta. Þannig yrði t. d. um kennara, að þeir færu ekki frá nema að vori eða hausti. - Þá er 2. brtt. Hún er þess efnis, að 4. gr. frv. falli niður. En sú gr. frv. kveður svo á, að lög þessi öðlist þegar gildi. Með því að fella gr. þessa úr frv. myndu lögin eðlilega ekki öðlast gildi fyrr en á venjulegan hátt, eða 12 vikum eftir staðfestingu, og þá myndi komið nokkuð fram undir vorið, og því verða nokkur frestur til umhugsunar fyrir þá menn, sem þegar eiga að sleppa embættum sínum. - Ég leyfi mér svo að vænta þess, að brtt. þessar verði samþ. og að tími vinnist til að ganga frá málinu í Ed.

Pétur Halldórsson [óyfirl.]: Herra forseti! Út af orðum þeim, sem féllu hjá hv.þm. Snæf. vegna þeirra ummæla minna í grein, er ég skrifaði í Morgunblaðið í morgun, að ekki væri ennþá komið nál. eða brtt. frá minni hl. allshn.Nd. í þessu máli, vil ég taka það fram, að þetta var sagt aðeins til þess að sýna fram á, hvern áhuga stjórnarflokkarnir legðu á að knýja mál þetta fram, að ekki væri einu sinni beðið eftir brtt. eða nál. í málinu. Annað eða meira átti ég ekki við með þessum ummælum mínum. Um frv. það, sem hér liggur fyrir, er það að segja, að mér finnst það hreint og beint með einsdæmum, - að ég ekki tala um grg., sem er alveg dæmalaust plagg, svo dæmalaust, að ég er alveg hissa á, að hún skuli hafa fylgt frv., sem kemur frá einum dómsmrh. Eins og hv.þm. Snæf. tók fram, þá er helzt í grg. að sjá, að það eigi að vera einhver hlunnindi, sem þessir gömlu embættismenn eigi að fá með frv. þessu. Það eiga kannske að heita hlunnindi fyrir þessa menn, þegar þeir eru reknir frá embættum sínum til þess að víkja fyrir yngri mönnum, eftir að vera búnir að slíta út kröftum sínum við slík sultarlaun alla æfi, að þeir hafa engu fé getað safnað. Við þessu væri í raun og veru ekki mikið að segja, ef þessir gömlu menn ættu von á þeim eftirlaunum, sem þeir gætu lifað af það sem eftir væri æfinnar. En það er nú ekki alveg því að heilsa, því að þau eftirlaun, sem íslenzka ríkið ákveður embættismönnum sínum, munu vera lægst allra eftirlauna á Norðurlöndum, a. m. k. Er því engin leið fyrir þá að lifa af þeim eingöngu. Að halda því fram, eins og gert hefir verið af ýmsum, að laun embættismanna eftir launalögum hafi verið og séu enn svo há, að vel megi af þeim lifa og safna fé að auki, er alveg ósæmilegt. Það skiptir vitanlega engu máli þó að ef til vill sé hægt að vitna til einhverra manna, sem hafi jafnvel við verri kjör að búa en þeir. Og það er vitanlega ekkert nema lýðskrum til þess að æsa þjóðina, þegar verið er að lauma því inn hjá borgurunum, að þessir menn séu öfundsverðir sakir embætta sinna og launa. Annars er ég alveg hissa, að hæstv.forsrh. skuli hafa getað fengið allshn. til þess að flytja alla þá speki, sem í grg. er, eins og t. d. þá, að á vissu tímabili æfinnar hætti menn að þroskast og standi þá í stað andlega og líkamlega um skeið. Þetta er merkilegt náttúrufyrirbrigði. Það sýnir, að nokkurn hluta æfinnar eru menn á þroskaskeiði. Svo heldur spekin áfram og gr. segir: „Úr því verði hvorki andlegar né líkamlegar breytingar á mönnum nema afturför ein.“ Hvílík speki! Að eftir visst tímabil æfinnar sé ekki um neinn þroska að ræða hjá mönnum, að eins afturförina eina. Ég hefði nú helzt viljað lesa grg. alla, en hætti við það, ef hv.þdm. vilja lofa því að lesa hana orði til orðs, en það tel ég hreint og beint skyldu þeirra, því að grg. eiga að taka fram allt það, er máli skiptir um frv. og þær stoðir, sem undir löggjöfina falla. Og sé engin rök að finna í grg. fyrir málunum, þá er næst að halda, að þau sé hvergi að finna. Það hefir verið sagt, að embættismenn hefðu það til að vilja sitja í embættum sínum eftir að vera orðnir ófærir til þess að gegna þeim, og að tilgangur frv. þessa sé m. a. sá, að verjast þessu. Ég vil nú spyrja: Hefir þjóðfélagið nokkurn tíma orðið fyrir skakkaföllum vegna þessa? Ég held ekki. Venjan hefir verið sú, og er enn, að þegar einhver embættismaður hefir sakir aldurs síns þótt lítt fær um að gegna embætti sínu, þá hefir hann annaðhvort sagt af sér sjálfur, eða stjórnarvöldin hafa bent honum á að segja af sér. Þannig hefir og þetta verið hjá einstökum atvinnurekendum. Það hefir jafnan farið eftir samkomulagi, hvenær hinir aldurhnignu menn hafa látið af störfum sínum. Umfram þetta tel ég enga stjórn þurfa að hafa lög eða fyrirmæli, nema ef vera skyldi einhverja löggjöf til að vitna til, ef hlutaðeigandi menn vildu ekki fara, þegar það væri sanngjarnt. Í þessari frægu grg. segir á einum stað, að það þyki rétt að unna þessum gömlu mönnum „rólegs og amsturslauss æfikvölds.“ Ég held nú, að þessir menn muni unna sér þess sjálfir, eftir því sem föng eru til, og þurfi því ekki að setja sérstök lög um það. Mér þykir það óneitanlega hljóma dálítið einkennilega, að þessi hæstv. ráðh. skuli vera að tala um að unna þessum gömlu mönnum rólegs og amsturslauss æfikvölds, þegar hann leggur ekki annað til f. h. ríkisvaldsins en að þeir séu fyrirvaralaust reknir frá embættum sínum. Það er vitanlega sagt, að þeir eigi að lifa á eftirlaunum sínum, en eins og margsinnis er búið að taka fram undir þessum umr., þá ná þau skammt. a. m. k. fyrir flesta þeirra, til þess að lifa af. Það er því víst, að eins og nú standa sakir, þá hefir ríkisvaldið ekki búið svo að þessum mönnum, að þeir geti lifað rólegu og amsturslausu æfikvöldi. Í lok grg. segir, að hvernig sem fari um þetta frv., þá sé stj. fastráðin í að fara eftir þeim reglum, sem þar eru settar. M. ö. o., stjórnin ætlar að láta alla þá embættismenn, sem komnir eru yfir 65 ára aldur og henni þykir ástæða til, fá hvíld, hvort sem frv. verður að lögum eða ekki. En slíkt yrði ekki hægt með öðru móti en því, að láta þessa starfsmenn alla frá full laun, a. m. k. ef frv. nær ekki samþykki þingsins. En þá kemur önnur hlið málsins, og hún er sú: Er þetta fært vegna fjárhagsins? Gera fjárl. ráð fyrir slíkum útgjöldum? Ég fæ ekki séð, að svo sé. Um þetta vil ég fá frekari upplýsingar hjá hæstv. ráðh. Eins og málið liggur fyrir nú, þá virðist mér munurinn aðeins vera sá, að verði frv. ekki að 1., þá fari þessir menn frá með fullum launum, en annars fái þeir aðeins eftirlaun, úr því að hæstv. stj. er ráðin í að fara inn á þessa braut. Það hafa komið fram ýmsar brtt. við frv. þetta; sumar þeirra eru til bóta, en aðrar lítið. Skal ég þá með fáum orðum víkja að þeim till., sem ég tel til bóta sérstaklega. [Eyða í handr.]. Og ég vil að lokum segja það, að ef það eiga að verða aldurslaun embættismanna ríkisins að eiga það undir geðþótta þess manns, sem fer með ráðh.embættið í hvert skipti, hvort þeir eru reknir eins og óbótamenn frá störfum sínum á aldrinum 65 ára, þá þarf a. m. k. að sjá fullkomlega fyrir þessum mönnum með mikið bættum eftirlaunum frá því, sem nú er.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég hefi flutt við þetta frv. eina brtt., sem er á þskj. 389, vegna þess að í 1. gr. frv. síðustu málsgr. er sem ákveðið, að ákvæði þeirrar gr. nái ekki til ráðh., alþm. og annara opinberra fulltrúa, sem kosnir eru almennri kosningu. Með þessu hefir höfundur frv. viljað láta í ljós þá skoðun, að þeir, sem eiga embætti sitt undir kjörfylgi, skuli ekki láta af því vegna aldurs. nema því aðeins, að sá aðili, sem veitti þeim kjörgengi, óski eftir því, og þá náttúrlega á þann hátt, sem slíkir aðilar eiga kost á því. Ég tel þetta rétta hugsun, sem þarna kemur fram í síðustu málsgr.l.gr. frv., en þeir, sem viðurkenna, að sú hugsun sé rétt, hljóta líka að geta aðhyllzt mína brtt., sem er á þá leið, að ef embættismaður, sem hlotið hefir embætti sitt með almennri kosningu, fer frá samkv. ákvæðum þessara l., þá skuli honum heimilt að sækja um embættið af nýju. Og hljóti hann kosningu, þá skuli hann fá veitingu fyrir embættinu um 3 ára skeið. - Með þessu eru slíkir embættismenn gerðir jafnréttháir til embættis eins og höfundur frv. hefir gert ráðh. og alþm. og þá opinberu fulltrúa, sem kosnir eru almennri kosningu. Mér finnst það rökrétt afleiðing af þeirri hugsun, sem höfundur frv. hefir viljað láta í ljós með ákvæðum 1. gr., að mín brtt. verði samþ. Það getur að vísu orkað tvímælis, hversu langan tíma slíkur embættismaður ætti að öðlast embætti sitt aftur eftir að hann hefði hlotið nýja kosningu. Ég hefi ákveðið 5 ár í minni brtt., en ég mundi geta gengið inn á 4 ár og jafnvel 3 ár, ef mönnum þætti það eðlilegra. Mér finnst það ekki skipta miklu máli, ef menn bara vilja viðurkenna þá hugsun, sem felst í brtt., því hún styðst fullkomlega við þann tilgang höfundar frv., sem kemur fram í 3. málsgr. 1. gr., en hún er auk þess studd af þeirri staðreynd, að með þessum hætti gefst kjósendum tækifæri til þess að dæma um það sjálfir, hvort embættismaður, sem kosinn er með almennri kosningu, vegna aldurs eða einhvers annars fullnægir ekki lengur þeim kröfum, sem þeir gera til hans. Þetta eitt út af fyrir sig tel ég nægilegt til þess, að þessi till. ætti að ná samþykki allra. Það verða náttúrlega allir að viðurkenna, að um leið og það er rétt, að löggjöfin setji vissar tryggingar gegn því, að menn hafist lengur við í embættum sínum en þeir fyrir aldurs sakir eru færir til, þá er það kostur, ef hægt er að bjóða upp á fyrirmæli, sem rúma í sér þann möguleika, að embættismaður, sem er starfhæfur, enda þótt hann hafi náð settu aldursmarki, geti haldið áfram starfi sínu. Þetta þykist ég gera með þessari till. minni, sem náttúrlega eins og l. eru nú fyrst og fremst nær til prestastéttarinnar. Ég þykist ekki þurfa að færa önnur eða fleiri rök fyrir því, að þessi till. á, ef réttlætið ræður, að öðlast fylgi þd. Um málið almennt ætla ég ekki að ræða, því sá málstaður, sem ég aðhyllist, hefir rækilega verið rökstuddur af flokksbræðrum mínum hér í d., og ég sé ekki ástæðu til að fara að færa fram sömu rökin og þeir. Af því leiðir náttúrlega það, að ég er andvígur því, að frv. verði samþ. Ég mun greiða atkv. með þeim brtt., sem flokksbræður mínir hafa flutt hér fram og gert grein fyrir, en ég mun svo greiða atkv. gegn frv. Það er engum vafa undirorpið, að ef þetta mál væri ekki sótt með ofurkappi, þá væri mjög auðvelt að setja löggjöf um þetta efni á næsta þingi, sem þeir aðilar, sem hlut eiga að máli, gætu betur unað við heldur en fyrirmæli þessa frv., sem hér liggur fyrir. Og þar sem engin rök hafa verið færð fyrir því, að það sé þjóðarnauðsyn að lögfesta fyrirmæli frv. einmitt núna, þá sýnist mér allt of mikið ofurkapp vera lagt í þessar málsóknir. - Ég mun því af þessum ástæðum og með tilvísun til þeirra raka, sem flokksbræður mínir hafa fært fram, greiða atkv. með þeirra brtt. og vitaskuld minni brtt., en gegn sjálfu frv.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Það hefir verið deilt um þetta mál hér í d., og þau andmæli, sem komið hafa fram gegn frv., eru næstum því eingöngu þau sömu og komið hafa fram í hv.Ed. Það eru líka að miklu leyti þær sömu ástæður færðar gegn frv. núna eins og við 1. umr. málsins hér í d. Ég sé því ekki ástæðu til að endurtaka til prentunar í þingtíðindunum sömu ræðurnar aftur og aftur um þetta mál. Deilunni, sem risið hefir um það, hvort embættismenn ættu að hafa embætti sín æfilangt, hefi ég svarað í hv.Ed., og get því vísað til þess, sem ég sagði þar. Hvað viðvíkur eftirlaununum, þá fá þessir embættismenn vitanlega eftirlaun samkv. launalögunum, en það, sem hér er um að ræða, er það, hvað mikil þeirra eftirlaun verða umfram það, sem ákveðið er í launalögunum. Ég vil því ekki lengja mikið umr. með því að karpa um það sama. Þjóðin verður sjálf að skera úr því á sínum tíma, hvor stefnan sé heppilegri, að ungir menn taki við störfum eða að gamlir menn séu látnir sitja við störf, þó þeim sé farið að förlast frá því, sem er um menn á bezta aldri. Um þessar tvær stefnur skal ég ekki deila frekar, en ég skal taka það fram í þessu sambandi, að ég mæli með því, að till.hv. 2. þm. Reykv. verði samþ. Ég hélt því fram í hv.Ed., að l. mundu alltaf verða framkvæmd á þann veg, sem nú er gert ráð fyrir í þessari brtt., og til þess að sýna, að ég hefi alltaf ætlað mér að framkvæma l. þannig, þá vil ég mælast til þess, að þessi brtt. verði samþykkt. Að öðru leyti ætla ég ekki að ræða um þetta mál til þess að karpa um einstök atriði.

Gunnar Thoroddsen Hv. 2. þm. Reykv. hóf ræðu sína áðan með því að ávíta okkur sjálfstæðismenn fyrir málþóf í þessu máli. En það vildi svo til, að þegar hann tók til máls, hafði aðeins einn sjálfstæðismaður talað, hv.þm. Snæf., frsm. minni hl., og hafði hann þá flutt um hálftíma ræðu. Mér þykja slíkar ásakanir harla kynlegar og vil hafa þær að engu, og mun bera fram þær aths. við frv., sem ég tel þörf á. Hæstv. forsrh. gat þess, að sömu rökin hefðu komið fram gegn frv. við þessa umr. eins og við 1. umr. málsins. Ég vil benda hæstv. ráðh. á það, að við 1. umr. voru engar umr. um þetta mál, heldur var því vísað umræðulaust til n.Hæstv. ráðh. gat þess ennfremur, að hér væru borin fram sömu rökin gegn þessu frv. eins og í hv.Ed. Ég veit nú ekki betur en að við höfum nóg að starfa á fundum hér, þótt við séum ekki að hlusta á umr. í Ed., enda er það líka skylda ráðh. að skýra Nd. frá þeim rökum, sem hann hefir fært fram í Ed. Mér finnst því þessar ásakanir um málþóf ekki hafa við neitt að styðjast. Þá skal ég víkja nokkuð að frv. sjálfu og þeim grundvelli, sem það byggist á. Meginefni þessa frv. er það, að setja í l. ákveðið aldurshámark fyrir opinbera embættis- og starfsmenn. Í frv. er farið fram á, að þetta aldurshámark sé yfirleitt 65 ára aldur; þó er leyfilegt að hafa menn í stöðum til 70 ára aldurs, en þá skal þeim skilyrðislaust vikið úr embættum. Hæstv. forsrh. talaði um 2 stefnur í þessu máli, og var á honum að skilja, að þjóðin ætti að dæma milli þeirra, annarsvegar stefnu Sjálfstfl. og hinsvegar stefnu stjórnarflokkanna. Hann vildi gefa það í skyn, að sjálfstæðismenn væru andvígir aldurshámarki embættismanna og að þeir vildu helzt hafa gamla menn í embættum. Ég held, að slíkt fleipur sé varla svaravert. Það hefir komið skýrt fram hér við umr., að sjálfstæðismenn eru því engu síður fylgjandi, að sett sé aldurshámark embættismanna. En það, sem greinir á um, er það, hvernig þetta skuli framkvæmt. Sjálfstæðismenn vilja sýna mönnum, sem starfað hafa áratugum saman í þjónustu ríkisins og slitið út kröftum sínum í þágu þess, þá sanngirni, að veita þeim a. m. k. sama uppsagnarfrest og starfsmenn hafa yfirleitt, bæði hjá einstökum mönnum og því opinbera, og búa sæmilega að þeim, er þeir láta af störfum. Það er þetta, sem við sjálfstæðismenn viljum, en ekki það, að hafa gamla og elliæra menn í embættum, eins og hæstv.forsrh. lætur sér sæma að halda fram hér í d. Hvað viðvíkur aldurshámarkinu sjálfu, þá tel ég 65 ára aldur of lágan, hinsvegar gæti ég fellt mig við 70 ára aldur. En þó er þess að gæta, eins og bent hefir verið á, að menn eldast mjög misjafnlega fljótt. Það eru mörg dæmi þess, að menn á þessum aldri séu eins færir til þess að gegna störfum og aðrir á aldrinum 50-60 ára. Það er þess vegna í sjálfu sér varhugavert að skylda alla embættismenn til þess að láta af störfum á tilteknum aldri, hvort sem þeir eru færir til þess að gegna störfum eða ekki. Samt sem áður getur verið rétt að setja ákveðið aldurshámark, vegna þess að algengt er, að menn um 70 ára aldur séu ófærir til starfa, en hinsvegar teldi ég nauðsynlegt að gefa þá undanþáguheimild frá slíku hámarki, þannig að ef mönnum ber saman um, að maður um sjötugt sé fullfær til þess að gegna sínu starfi, þá sé honum heimilt að halda því áfram. Í Danmörku er aldurshámark embættismanna 70 ár, en ég held mér sé óhætt að fullyrða, að það sé ekki fortakslaust, heldur sé heimilt að veita undanþágur, og var hent á það í Ed., að í hæstarétti Dana sæti maður, sem kominn er hátt á áttræðisaldur. Það má líka benda á, að þó að rætt sé um það í grg. frv., að menn milli sextugs og sjötugs séu á afturfararskeiði, er það að ýmsu leyti misskilningur. Að því er snertir t. d. dómara, þá hika ég ekki við að fullyrða, að þeir muni yfirleitt einna hæfastir til þess starfs eftir 50 ára aldur, og jafnvel allt fram til 70 ára aldurs. Það starf er mjög komið undir hlutleysi manna og því, að menn líti rólegum augum á það mál, sem dæma á um. Menn á bezta skeiði og yngri árum eru oft kappsamir, en þegar menn fara að eldast nokkuð, líta þeir rólegri augum á málin, og þess vegna má segja, að þeir séu hæfastir til þessa starfs á aldrinum 50-70 ára, auk þess sem búast má við, að þeir séu þá búnir að fá meiri reynslu í þessu starfi og meiri þekkingu heldur en ungir menn. Ég bendi aðeins á þetta dæmi til þess að sýna, að það getur verið varhugavert að setja fortakslaust aldurshámark fyrir embættismenn og starfsmenn hins opinbera. Hitt mun vera rétt, að setja einhverjar hámarksreglur, en jafnframt gefa heimild til þess að veita undanþágur frá þeim, ef sérstaklega stendur á. Það hefir verið minnzt á af hv.þm. Snæf., enda eru þess mörg dæmi, að margir stórmerkir menn með öðrum þjóðum hafi verið í fullu fjöri eftir að þeir voru komnir yfir það aldurshámark, sem ákveðið er í þessu frv. Ég skal þess vegna ekki nefna mörg dæmi þessa en aðeins minnast á einn mann í okkar þjóðfélagi, sem samkv. þessum l. ætti fortakslaust að víkja úr sínu embætti, og það er dr. Hannes Þorsteinsson þjóðskjalavörður, sem kominn er yfir 70 ára aldur. Ég held samt, að fáum blandist hugur um, að hann sé allra manna færastur til þess að gegna sínu starfi. Ég nefni aðeins þetta eina dæmi til að sýna, hvað slík undantekningarlaus regla getur verið varhugaverð. Í frv. er gert ráð fyrir, að þetta aldurshámark nái til mjög margra embættis- og starfsmanna. Það eru ekki aðeins embættismenn í venjulegum skilningi, heldur og starfsmenn bæjar- og sveitarfélaga og ennfremur stofnana, sem ríkið, bæjar- eða sveitarfélögin ráða yfir eða eiga. Það má að vísu deila um það, hvort rétt sé að hafa þetta hámark svo víðtækt sem hér er farið fram á. Ég fyrir mitt leyti teldi öllu réttara að fella burt úr slíkum l. ákvæðið um starfsmenn bæjar- og sveitarfélaga, því að ég lít svo á, að þau eigi yfirleitt að ráða sínum málum sjálf, en löggjafarvaldið eigi ekki að grípa allt of mikið fram fyrir hendurnar á þeim. En það er einkennilegt að undanskilja í frv. ákveðna starfsmenn, ráðh., alþm. og opinbera fulltrúa, sem kosnir eru almennri kosningu, sem ekki verður séð, að gegni ábyrgðarminni störfum en þeir, sem eiga að falla undir l. Að vísu er ekki hægt án stjórnarskrárbreyt. að setja aldarshámark fyrir þm., en að því er snertir ráðh., þá er engin ástæða til þess að undanskilja þá. Ég skal ekki fara frekar út í þetta að sinni, en víkja að annari hlið þessa máls, þeirri hlið, sem snýr að embættismönnum og starfsmönnum ríkisins sjálfum. Það er auðvitað, að þegar ríkisvaldið setur slík l. sem hér er um að ræða, þá er skylda þess jafnframt að sjá að einhverju leyti fyrir því, að þeir embættismenn, sem samkv. slíkum ákvæðum verða að fara frá störfum, séu ekki settir út á gaddinn, svo að segja launalausir. Þegar menn eru látnir fara frá störfum á þessum aldri, þá er erfitt fyrir þá að byrja nýtt æfistarf, og þess vegna er einmitt ríkari ástæða til þess, að ríkisvaldið búi sæmilega að þeim. Þegar litið er á launakjör embættismanna hér á landi, þá kemur strax upp í huga manns, hvort slíkar reglur sem þessar geti átt eins vel við hér og annarsstaðar þar sem laun embættismanna eru hærri. Á Norðurlöndum yfirleitt hafa embættismenn talsvert hærri laun heldur en hér á landi og geta þess vegna verið betur undir það búnir að láta af störfum 65-70 ára, auk þess sem þeir hafa yfirleitt miklu hærri eftirlaun. Ég held, að það sé rétt í þessu sambandi að benda á það með tilvitnun í þau l., sem gilda um eftirlaun hér hjá okkur, hvernig búið yrði að þeim embættismönnum, sem verða að fara frá störfum, því að mér hefir skilizt, bæði af umr. og viðtali við þm., að þeir gera sér ekki nokkra grein fyrir því, hverjum kjörum þessir menn eiga að sæta. Ég heyrði það á sumum þm. skömmu eftir að frv. kom fram, að þeir bjuggust við, að þessir menn ættu að fara frá með fullum launum. en aðrir höfðu enga grein gert sér fyrir því. Þar sem stj. hefir ekki séð ástæðu til þess að upplýsa þm. um þetta, þá álít ég sjálfsagt að gefa fáeinar upplýsingar um þetta efni. Ég vil fyrst geta þess, að ýmsir starfsmenn, sem heyra undir þessi l., fá ekki nein eftirlaun, svo þeir mundu standa uppi alveg launalausir. Aðrir mundu aftur á móti fá eftirlaun, og það gildir fyrst og fremst um hina svo kölluðu „embættismenn“, sem starfa hjá ríkinu. Við höfum þrenn l. um eftirlaun embættismanna, þau elztu frá 1855, önnur frá 1904 og þau þriðju frá 1921. Þessi lög veita embættismönnunum mjög misjöfn eftirlaun. Hin elztu veita yfirleitt hæstu eftirlaunin. Samkv. þeim getur maður, sem búinn er að starfa tiltekinn tíma í þjónustu ríkisins, fengið allt að 2/3 launa sinna í eftirlaun, en aldrei meira. Ég skal játa, að ef þessi eftirlaun væru ákveðin fyrir alla þá, sem undir þetta frv. falla, þá væri ekki beint frágangssök að samþ. frv. En að því er snertir eftirlaunal. frá 1904, þá eru þau langlélegust af þessum þrennum eftirlaunal. Grundvallarreglan er þessi skv. 2. gr. - með leyfi hæstv. forseta. - „Upphæð eftirlaunanna skal þannig reikna, að sá, er fengið hefir lausn frá embætti, fær í eftirlaun þeirrar embættislaunaupphæðar, er hann hafði, þegar hann fékk lausn frá embættinu, og auk þess 20 kr. fyrir hvert ár, er hann hefir þjónað embætti með eftirlaunarétti; þó koma eigi til greina fleiri þjónustuár en 35“. Við skulum nú gera ráð fyrir, að embættismaður hafi haft 5 þús. kr. í árslaun, - en það eru auðvitað margir embættismenn, sem ekki hafa þau laun -, þá á hann að fá 1/5 þeirrar upphæðar, eða 1 þús. kr. á ári, og auk þess þessa 20 kr. uppbót fyrir hvert starfsár. Við skulum segja, að hann hafi starfað í 30 ár í þjónustu ríkisins - það eru ekki margir, sem komast yfir það -, þá eru það 600 kr., sem bætast við þessar 1 þús. kr. M. ö. o., hann fær þá 1600 kr. eftirlaun á ári, eða ekki mjög mikið yfir 100 kr. á mánuði. Þegar maður nú athugar það, að ýmsir af þessum mönnum, sem eiga að fara frá, eru menn með stórar fjölskyldur, og margir þeirra eiga óuppkomin börn, þá ætti öllum að vera það ljóst, hvílík fjarstæða það er að reka þá fyrirvaralaust frá störfum og veita þeim rúmar 100 kr. í eftirlaun á mánuði. Ég býst við því, að þeir þm., sem hafa látið teyma sig, vil ég segja, til þess að fylgja þessu frv. gegnum þingið, hafi ekki gert sér grein fyrir því, hvernig þetta verkar í ýmsum tilfellum. Ég vil skora á þá að íhuga, eftir að þeim hefir a. m. k. einu sinni verið bent á það, hvort það sé forsvaranlegt af ríkinu að reka þá starfsmenn frá með slíkum smánar eftirlaunum, sem starfað hafa í áratugi hjá ríkinu og slitið sér út í þjónustu þess. Þriðju eftirlaunal. eru frá 1921, og eru um lífeyrissjóð embættismanna. Þau eru yfirleitt skárri en l. frá 1904. Þó er þess að gæta um þennan lífeyrissjóð, sem er búinn að starfa í 12 eða 13 ár, að hann er ennþá ekki farinn að verka eins og til er ætlazt, að hann geri. Tekjur þessa sjóðs eru þær, að embættismenn greiða yfirleitt 7% af launum sínum í þennan sjóð, og svo eiga þeir, þegar þeir láta af störfum, að fá greiddan úr sjóðnum lífeyri, sem nemur 27 0/00 af launum þeim samanlögðum, sem embættismaðurinn hefir greitt iðgjöld af í sjóðinn. Þetta verða sæmileg eftirlaun, ef búið er að borga iðgjöld af þessum launum í 20 til 30 ár, en fyrr ekki. En þar sem sjóðurinn hefir nú starfað aðeins í 12 til 13 ár, þá eru eftirlaunin samkv. þessu mjög lítil. Ég hefi nú rakið það nokkuð, hvernig búið er að þessum starfsmönnum, sem á nú að reka frá störfum eftir nokkra daga, samkv. því, sem frv. gerir ráð fyrir. Skv. till. frá hv. 2. þm. Reykv. eiga l. ekki að ganga í gildi fyrr en eftir 3 mánuði, og er það náttárlega nokkur bót, þó að hún sé ekki mikil. Ég skal þá víkja að því, hversu langan uppsagnarfrest sé rétt að veita þessum mönnum. Ég fyrir mitt leyti teldi nú, að þegar l. sem þessi ganga í gildi, þá ætti það ekki að verða fyrr en nokkrum árum eftir að þau eru samþ. af þinginu. Það hefir verið bent á, að starfsmenn hins opinbera ganga yfirleitt út frá því, þó að sá réttur sé ekki tryggður með beinum lagaákvæðum, að þeir fái embætti sitt eða starf æfilangt, nema þeir brjóti eitthvað af sér. Þegar á svo að svipta þessa menn störfum, og það þegar þeir eru komnir á efri ár, þannig að þeir geta tæplega byrjað nýtt æfistarf, þá er það sjálfsögð mannúðarkrafa að veita þeim ríflegan uppsagnarfrest. Það má benda á í þessu sambandi, að í l. er gert ráð fyrir því, að þegar embætti er lagt niður, þá fái sá maður, sem því hefir gegnt, biðlaun í 5 ár, og eru það, að mig minnir, 2/3 eða 3/4 af þeim launum, sem hann hefir haft. M. ö. o., löggjafinn gengur út frá því, að þegar embætti er lagt niður, þá eigi sá maður, sem hefir haft það með höndum, rétt á 5 ára uppsagnarfresti. Mér finnst nú, þegar komið er með frv. um aldurshámark opinherra embættis- og starfsmanna, að það lægi mjög nærri, að hliðstæð regla gilti og að l. kæmu ekki til framkvæmda fyrr en eftir nokkur ár. Í stað þess á nú að láta þau ganga í gildi þegar í stað, eða ef till.hv. 2. þm. Reykv. verður samþ., eftir 3 mánuði. Ég man ekki betur en að það hafi verið vítt stórlega í blöðum stj., að þegar nazistabyltingin í Þýzkalandi varð núna fyrir nokkru, þá var fjöldi manna flæmdur frá sínum störfum, og meðal þeirra voru menn, sem voru orðnir nokkuð rosknir. Þegar þeir þannig voru flæmdir frá störfum sínum og urðu að flýja úr landi, þá fór svo um þá suma, að þeir treystu sér ekki til þess að byrja nýtt æfistarf í öðru landi, heldur urðu þau sorglegu æfilok þeirra, að þeir frömdu sjálfsmorð. Og ég man ekki betur en að Alþýðublaðið hafi talað af mikilli vandlætingu um þetta ofsóknaræði nazista, að flæma menn frá störfum, þannig, að þeir ættu ekki annars úrkosti en að stytta sér aldur. Ég vona, að það fari ekki svo fyrir þeim mönnum, sem hér á nú að reka úr embættum sínum, en mér finnst, að þeir, sem víttu þetta athæfi nazista í Þýzkalandi, ættu að líta með sanngirni á aðstöðu þeirra manna, sem nú á að segja upp fyrirvaralaust. Ég skal nú fara að stytta mál mitt. Það, sem ég taldi sérstaklega rétt að benda á í þessu sambandi, var, hvernig búið væri að þessum embættismönnum, sem nú eiga að láta af störfum, og m. a. vegna þess, að ég veit, að það eru margir þm., sem höfðu ekki gert sér grein fyrir afleiðingum þessara laga, þegar þeir við 2. umr. greiddu atkv. með þessu máli. Á aukaþinginu í fyrrahaust var samþ.þáltill. um að skipa mþn. í launamálum, og það er einn af hv.þdm., sem sæti á í þessari n. Ég teldi nú alveg sjálfsagt, að slík ákvæði sem þessi, um aldurshámark opinberra embættis- og starfsmanna, yrðu einn liðurinn í þeirri allsherjar launamálalöggjöf, sem væntanlega verður lögð fyrir næsta þing. Og mér er það óskiljanlegt, hvers vegna þarf endilega að taka þetta eina atriði út úr og knýja það fram á þessu þingi. Það lægi miklu nær að taka þetta upp í launalöggjöfina, sem nú þegar mun vera undirbúin, en hefir aðeins ekki unnizt tími til þess að leggja fyrir þetta þing til afgreiðslu. Ég sé ekki heldur, að það sé nein sérstök nauðsyn til þess að keyra þetta mál í gegn nú á þessu þingi. Ég get ekki skilið, að þeir, sem nú eru orðnir 65 ára eða eldri og sitja í embættum, geri svo mikið tjón fram til næsta þings, að það sé ekki viðlit að bíða með að reka þá úr embættum. Það hefir líka verið bent á það sem eina ástæðu til þess að fresta þessu máli, að það vantar allar upplýsingar um, hversu margir embættismenn yrðu að víkja úr stöðum skv. frv. og hvernig þeirra kjör yrðu, þegar þeir yrðu að fara frá störfum. Þetta tvennt ætti að vera nægilegt til þess að þessu máli yrði slegið á frest. En meiri hl. d. hefir ekki fallizt á þessar röksemdir, og felldi því við 2. umr. rökst. dagskrá um að fresta málinu til næsta þings. Ég skal ekki víkja mikið að grg. frv., sem er að mörgu leyti mjög einkennileg, því að út í hana hefir verið farið allrækilega af hv.þm. Snæf. og eins af hv. 5. þm. Reykv. Ég vil þó undirstrika það, að í grg. er beinlínis verið að gera tilraun til blekkingar, þar sem segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Það þykir ekki rétt að níðast á opinberum starfsmönnum, sem komnir eru svo til ára sinna (þ. e. orðnir sjötugir), með því að láta þá sitja lengur að starfi, heldur þykir rétt að unna þeim rólegs og amsturslauss æfikvölds“. Nú er það svo skv. öllum þeim þrennum eftirlaunal., sem ég gat um, að sjötugum embættismönnum er gefinn kostur á að láta af störfum með eftirlaunum. Það er því ekki verið að auka rétt þeirra með því að láta þá fara frá störfum með venjulegum eftirlaunum heldur er sá réttur fyrir hendi áður. Og að láta sér slík orð um munn fara, eins og gert er í þessari grg., að það eigi að unna þessum mönnum rólegs og amsturslauss æfikvölds, þessum mönnum, sem setja á frá embættum alveg fyrirvaralaust, og sem eiga sumir hverjir að hafa í eftirlaun um 1/5 af því, sem þeir áður hafa haft, það get ég ekki skilið hvað er annað en bein tilraun til blekkinga. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta frekar. Það hefði kannske verið ástæða til að minnast á brtt., sem fyrir liggja. Ég mun þó ekki gera að umtalsefni nema eina þeirra. Það er brtt., sem hv. 2. þm. Reykv. ber fram og er um það, að fella niður l.gr. frv., en þýðir, að l. ganga ekki í gildi fyrr en 3 mán. eftir birtingu þeirra, sem mundi þá verða í apríl. Ég skal játa, að þetta er auðvitað sanngjarnara en að láta l. öðlast gildi þegar 1. jan. Mér finnst samt, að þetta sé hálfgert kák, því að 3 mánaða uppsagnarfrestur gerir hér mjög lítið gagn. Eins og ég gat um áðan, þá hefði ég talið sanngjarnt og alveg í samræmi við skoðun löggjafarinnar, að veita nokkurra ára frest. Þegar embætti er lagt niður, er veittur 5 ára frestur, og mér hefði fundizt sanngjarnt, að eitthvað svipað yrði haft í þessu tilfelli. Ég vænti þess nú, þó að sú von byggist ekki á miklu, að þetta frv. nái ekki fram að ganga í þetta skipti. Mér skilst, að hæstv.forsrh. og stjórnarflokkarnir leggi mikið kapp á að fá málið fram á þessu þingi. Ég vil þó biðja þá hv.þdm., sem vilja líta með einhverri sanngirni til þeirra manna, sem um áratugi hafa unnið í þjónustu ríkisins, að samþ. a. m. k. brtt. þeirra hv.þm. Snæf. og hv. 8. landsk., um að þessi l. gangi ekki í gildi fyrr en 1. jan. 1936, eða m. ö. o., að veita þessum starfsmönnum eins árs uppsagnarfrest. Mér finnst samþ. þeirrar till. vera sú minnsta sanngirniskrafa, sem hægt er að gera til hv.þdm. í þessu máli.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt svo hljóðandi áskorun, undirrituð af 6 alþm.: „Undirritaðir alþm. í Nd. krefjast þess samkv. 37. gr. þingskapa, að gengið verði til atkv. um það, að umr. um 4. dagskrármálið verði slitið nú þegar“. Alþingi, 19. des. 1934. Gísli Guðmundsson, Páll Þorbjörnsson, Stefán Jóh. Stefánsson. Bjarni Bjarnason, Þorbergur Þorleifsson, Páll Zóphóníasson.

Sigurður Kristjánsson Ég vildi bara spyrja hæstv. forseta um það, hvort þetta á að skilja þannig, að ef þessi till. yrði samþ., þá yrði orðið tekið af þeim mönnum, sem hafa kvatt sér hljóðs?

Forseti (JörB): Samkv. orðalagi þessarar áskorunar er ekki hægt að skilja þetta öðruvísi, því að þar er tekið fram, að þeim skuli slitið nú þegar.

Það mun vera föst venja að leyfa þeim að tala, sem eru á mælendaskrá, þegar slíkar till. koma fram

. Þeir, sem áskorunina stíla, hafa það eigi að síður á valdi sínu. Og ég veit, að hv.þm. muna það, að ég snemma á þessu þingi vildi miðla málum, þegar samskonar till. þessari var borin fram, en það bar ekki árangur, enda er þetta fullur réttur þm. Þetta á vitaskuld að gera umræðulaust. Þingsköp mæla svo fyrir, að atkvgr. um slíkar till. skuli fara fram umræðulaust.

Garðar Þorsteinsson Ég vil gera fyrirspurn til forseta um það, hvort hann sjái ástæðu til þess að skilja þá gr. þingskapanna, sem um þetta fjallar og hann vísar til, á þann veg, að það beri að svipta þá menn orði, sem um það hafa beðið. Ég vil benda hæstv. forseta á það, að ég er meðflm. að till., og ég hefi setið í þeirri n., sem um málið fjallaði. Ég hefi ennfremur ekki haft neitt óþarfa málæði um þetta mál, þar sem ég hefi aldrei tekið til máls í umr. um það. Að þessu athuguðu þykir mér það ákaflega hart, ef nú á með ofbeldi í þessu, eins og svo mörgu öðru, að svipta þm. rétti til þess að lýsa afstöðu sinni til þeirra till., sem þeir sjálfir flytja. Ég hefi aldrei vitað slíka afstöðu tekna, né heyrt getið um annað eins. Mér þykir ákaflega undarlegt, ef hæstv. forseti vill leyfa atkvgr. um þetta, þegar honum er það kunnugt, að flm. að till. hafa ekki fengið að taka til máls, eins og hér er um að ræða. Ég hefi kvatt mér hljóðs og tel það hreint og beint ofbeldi, ef ég fæ ekki að lýsa minni afstöðu til þeirra till., sem ég hefi flutt.

Forseti (JörB): Þetta er nú náttúrlega miklu meira en fyrirspurn. En látum það vera, því að það er nú liðið hjá. Hv. 8. landsk. veit það vel, að ég hefi ekki á valdi mínu skýlaus ákvæði þingskapanna. Ég verð þeim að hlýða og fara eftir. Ég hefi áður viðvíkjandi þessari gr. þingskapanna gefið mína skýringu á því, hvernig ég hlýt að skilja ákvæði hennar, sem eru alveg skýlaus, eftir minni meiningu. Ég þarf ekkert að segja um afstöðu þm. viðvíkjandi þessu máli, og leiði það alveg hjá mér. Ég get ekki í þessu efni farið eftir öðru en því, sem mér ber skylda til, og það er að bera þessa áskorun upp.

Má ég gera fyrirspurn?

. Ef það er eitthvað, sem snertir þessa áskorun og atkvgr. um hana, þá er það heimilt, en umr. um þetta mál þýðir ekki að viðhafa.

Sigurður Kristjánsson Ég var ekki alveg viss um, hvert svar hæstv. forseta var áðan. Hvort hans úrskurður var sá, að þeir hefðu ekki heimild til þess að taka til máls, sem höfðu kvatt sér hljóðs. Er það meiningin? 

Forseti (JörB): Ég vil biðja hv. dm. að athuga það, að ég hefi ekki neitt úrskurðarvald í þessu efni, samkv. ákvæðum þessarar gr. Þegar atkvgr. fer fram um till., þá dæmir hver einasti þm. um málið, eftir því hvernig hann lítur á það, og ég get þess vegna ekki annað gert en að bera till. upp.

Garðar Þorsteinsson Hæstv. forseti hefir í raun og veru viðurkennt það, að ég eigi verulega sanngirniskröfu til þess að fá að taka til máls um þetta mál, sem hefir verið í þeirri n., sem ég á sæti í, og þar sem ég auk þess ber fram brtt. við það og hefi ekki tekið til máls, hvorki við 1. eða 2. umr. þess, né heldur nú. Og ef hann viðurkennir þetta, þá leiðir þar með af því, að hann er ekki á sama máli og a. m. k. flm. þessarar till., um, að umr. hafi dregizt úr hófi fram. Það er forseta eins að skera úr því, hvort umr. hafa dregizt úr hófi fram, og þar með að skera úr um það, hvort till. sem þessar skuli bera upp eða ekki. - Hlustar hæstv. forseti á mig? - Ég vildi spyrja hæstv. forseta um það, hver það er, sem á að dæma um það, hvort umr. hafi dregizt úr hófi fram eða ekki annar en forseti. Ef hann álítur, að þær hafi ekki dregizt úr hófi fram, þá er honum ekki heimilt að bera till. upp. Krafa um að skera niður umr. má ekki koma fram, nema því sé um leið og fyrirfram slegið föstu, að umr. hafi dregizt úr hófi fram, Forseti hefir þess vegna ekki leyfi til þess að skjóta sér undan því að kveða upp úrskurð um þetta, því að hann á að kveða upp úrskurðinn, og enginn annar.

Thor Thors Ég vil aðeins spyrja hæstv. forseta um það, hvort hann hefir aðgætt það, hvort þessir þm., sem loks var hægt að ná í til þess að skrifa undir þetta skjal, séu staddir hér á fundi, því að mér skilst, að hv.þm.N.-Þ. sé búinn að vera að smala upp undir klukkutíma, til þess að safna þessum nöfnum saman, því að sumir af þessum mönnum hafa ekki verið á fundi. Ég vil, að hæstv. forseti athugi það, hvort þessir menn eru allir mættir, því að ég hygg, að það sé ekki nægilegt að skrifa undir áskorun sem þessa, ef menn eru ekki mættir á fundi. Það er a. m. k. einkennilegur þingmannaréttur, ef þeir sýna ekki meiri áhuga en það, að þeir nenna ekki að mæta, þegar málið er rökrætt, og svo stillilega og þinglega eins og gert er í alla staði. Ég verð að telja það skilyrði til þess, að hægt sé að taka slíkar undirskriftir alvarlega, að menn séu staddir á fundinum, þegar þeir rita nöfn sín undir þær. Annars verð ég að segja það, að þetta þras um málþóf, sem stjórnarliðar eru stöðugt með hér á þessu þingi, það hefir við æðilítil rök að styðjast í þessu máli. Við 1. umr. var ekki tekið til máls. Við 2. umr. þess voru haldnar 2 nokkuð stuttar ræður, og nú við 3. umr. hefir ekki einu sinni annar nm. Sjálfstfl. úr allshn. fengið að taka til máls. Þetta verð ég að telja alveg tvímælalaust á móti orðum þingskapanna, þar sem þar er skýrt fram tekið, að til þess að hægt sé að beita þessu, þá þurfi umr. að hafa gengið úr hófi fram.

Héðinn Valdimarsson Það er öllum vitanlegt, hvernig þessu málþófi sjálfstæðismanna er varið. Þar sem nú er stutt til þingslita og þeir hafa von um að geta drepið málið með því að halda umr. um það nógu lengi áfram, þá vil ég fastlega skora á hæstv. forseta að leyfa ekki frekari umr. Því að samkv. þingsköpum á að bera þetta upp umræðulaust.

Forseti (JörB): Hv. 2. þm. Reykv. hefi ég veitt orðið eins og öðrum, og vitaskuld þó lýst því yfir, að umr. um þetta atriði ættu ekki fram að fara. En af því að menn töldu sig þurfa að bera fram sérstakar fyrirspurnir, þá hefi ég leyft það, en nú vænti ég, að umr. sé lokið.

Ólafur Thors Nú er mátulegt að ganga til atkvgr. Stjórnarliðið mun vera búið að smala sínum sauðum inn í d.

Forseti (JörB): Það er ekki mín skuld, þó að einhverjir kunni að vera fjarstaddir. En viðvíkjandi fyrirspurn hv. 8. landsk. vil ég benda honum á að lesa 37. gr. þingskapanna. Ég hefi áður allrækilega skýrt þessa gr. og fer ekki að endurtaka þá skýringu. Þess gerist engin þörf.

1) TT: Ég tel, að slíkt ofbeldi sem hér er haft í frammi, eigi algerlega að vera á ábyrgð stjórnarflokkanna, og mun ég því ekki greiða atkv.

Sigurður Einarsson Með því að frv. sjálft gerir ráð fyrir, að menn geti verið í störfum til 70 ára aldurs, ef þeir eru færir um það, og þó jafnframt að starfskraftar þeirra nýtist að fullu, segi ég nei.

Bergur Jónsson Ég sé ekki betur en þeir, sem kosnir eru almennum kosningum, séu undanþegnir í frv., og segi því nei.

Gísli Sveinsson Herra forseti! Ég stend upp til að mótmæla skýringu hv.þm. Barð.; hún nær aðeins til ráðh., alþm. og opinberra fulltrúa, en ekki embættismanna.

Hvað er fulltrúi?

. Það er allt annað en embættismenn; fulltrúar eru þeir, sem kosnir eru almennum kosningum.

Ólafur Thors Hv. þm. V.-Sk. hefir tekið fram að mestu það, sem mér þótti ástæða til að vekja athygli á, að það kenndi nokkurs misskilnings hjá hv.þm. Barð., og vildi ég beina því til hans, hvort hann vildi ekki breyta sínu atkv. eftir að hafa fengið þessa skýringu frá hv.þm. V.-Sk.

Bergur Jónsson Af því að það hefir verið beint til mín fyrirspurn um, hvort ég vildi ekki breyta atkv. mínu, vil ég taka það fram, að ég skil 3. málsgr. 1. gr. svo, að hún nái til allra einstaklinga, sem kosnir eru almennum kosningum, þar á meðal presta. Þetta er mín lagaskýring, og tel ég því brtt. að því leyti óþarfa. Brtt. 868,1 samþ. með 24 shlj.atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HannJ, HV, JÓl, JG, MT, PZ, PÞ, PHalld, SigfJ, SE, StJSt, TT, ÞorbÞ, ÁÁ, BJ, BÁ, BB, EmJ, EystJ FJ, GÞ, GG GSv, GTh. JakM, JónP, JS, ÓTh, PO, SK, GÍ, JörB greiddu ekki atkv. Einn þm. (JJós) fjarstaddur. Við nafnakallið um brtt. 868 gerðu þrír þm. grein fyrir afstöðu sinni á þessa leið:

Jakob Möller Ég hafði kvatt mér hljóðs áður en umr. voru skornar niður, m. a. til þess að gera grein fyrir atkv. mínu í sambandi við þessa till., en ég get eins vel gert það nú. Ég vil vekja athygli hv.þm. á því, að þó till. sé borin fram undir því yfirskini að vera mildandi fyrir embættismennina, þá er það ekki svo, heldur að breyta frv. þannig, að ráðh. geti hagað þessu eftir því, sem honum þóknast og þykir hagkvæmast, en ekki af umhyggju fyrir embættismönnunum. Þar að auki vil ég vekja athygli á því, að það hefir verið talað um, að till. væri borin fram til samkomulags, en hún getur aldrei náð til annara en þeirra, sem eru á aldrinum 65-70 ára, því síðar í frv. er ófrávíkjanlega skilyrði um, að enginn embættismaður eldri en 70 ára megi sitja í embætti. Till. er því þýðingarlaus, vegna þess að ráðh. hefir vald til þess að láta þá halda áfram störfum um lengri eða skemmri tíma, sem hann telur færa um það og ekki eru fullra 70 ára. Till. er því alveg þýðingarlaus. Ég vil vitna til ummæla, sem ég sagði um þetta áður, að flm. hafa viljað haga þessu eftir því, sem ráðh. þætti bezt henta. Ég benti t. d. á kennara, að þá er bægt að láta fara hvort sem er að vori eða hausti. Það er ekki svo mikið verið að taka tillit til þess, hvenær þessir menn eru sviptir atvinnu; allt fer það eftir geðþótta ráðh. og hvenær hans gæðingar eru reiðubúnir. Af þessum ástæðum sé ég ekki ástæðu til þess að greiða atkv. um till., ég tel hana ekki þess verða. - vona ég, að hæstv. forseti taki þessa grg. gilda.

Sigurður Kristjánsson Ég get að mestu leyti haft sömu grg. og hv. 3. þm. Reykv., að því viðbættu, að ég sé ekki, að till. sé stíluð til annars en að bíða eftir mönnum, sem ríkisstj. ætlar að láta taka við af gamla manninum, ef búið er að jeta upp alla bitlinga hjá stj.

Thor Thors Enda þótt ég telji brtt. í alla staði ófullnægjandi, en óvíst er, hvort brtt. á þskj. 856 verður samþ., og þar sem þetta þó er heldur til bóta, segi ég já.

Héðinn Valdimarsson Ég á hér litla brtt. á þskj. 880, sem ég vil mæla með, að verði samþ., ef frv. verður á annað borð samþ.Brtt. þessi er um það eitt, að í stað tveggja eftirlitsmanna, sem frv. gerir ráð fyrir, þá verði þeir þrír. Er það til meira samræmis við flokkaskiptingu í þinginu að hafa þá þrjá heldur en tvo. Hinsvegar tel ég, að ekki eigi að samþ. þetta frv., vegna þess aðallega, hve skammt það nær. Hefi ég því borið fram rökst. dagskrá í málinu á þessa leið: „Þar sem ríkisstjórnin hefir með höndum skýrslusöfnun og annan undirbúning til löggjafar um opinbera sjóði, þykir deildinni ekki rétt að afgreiða málið án þess að þeim undirbúningi sé lokið, og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá.“ Þessa dagskrá vænti ég, að hv. d. samþ., og ber því að skoða brtt. mína aðeins sem varatill.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt svo hljóðandi rökst. dagskrá frá hv. 2. þm. Reykv.: [Sjá að ofan]. Liggur þá þessi dagskrá einnig fyrir til umr.

Frsm. (Ólafur Thors) Það er búið að ræða þetta mál það mikið hér í þinginu, að það má telja að fullu upplýst. Ég sé ekki, að þessi dagskrá hv. 2. þm. Reykv. hafi við rök að styðjast. Ég hygg, að hún muni vera í raun og veru fram borin vegna þess, að hin svokallaða „Rauðka“ vill gjarnan seinna hafa eitthvert gagn af þeirri hugsun, sem bak við frv. liggur, með því að skila henni síðan sem sínu eigin fóstri. Mér er ekki skiljanlegt, hvað annað getur legið til grundvallar fyrir því, að þessir hv.þm. vilja fresta þessu máli. Ég vil benda hv.flm. dagskr. á það, ef hann telur sig hafa viturlegri till. fram að bera í þessu mál heldur en þær, sem í frv. felast, að hann hefir næga aðstöðu til þess að koma þeim á framfæri síðar, þó frv. þetta verði samþ. hér. Brtt. hv. 2. þm. Reykv. um að eftirlitsmennirnir skuli vera 3, en ekki 2, eins og lagt er til í frv., tel ég meinlausa, en líka þýðingarlausa, og hefi ég ekki meira um hana að segja, en ég mun greiða atkv. á móti henni, af því ég tel, að af samþykkt hennar gæti leitt það, að frv. kynni að daga uppi, því þá þyrfti frv. að koma aftur fyrir hv.Ed., og þar sem svo áliðið er þingtímans sem nú er orðið, þá tel ég ekki öruggt, ef farið yrði að þvæla frv. milli d., að málið fái afgreiðslu. Hinsvegar fæ ég ekki séð, að slík endurskoðun sem þessi sé svo pólitískt atriði, að hver flokkur þurfi að hafa mann við það starf, en sú hugsun mun standa á bak við till. Ég óska því, að þetta frv. verði afgr. sem lög nú frá þessari umr.

Héðinn Valdimarsson Ég veit ekki, hvort það stafar af minnisleysi hjá hv.þm. G.-K., að hann falar svo sem það sé í fyrsta sinni á þessu þingi, að hugmynd sú, sem liggur á bak við þetta frv., kemur fram. Við jafnaðarmenn höfum tvisvar flutt frv. um eftirlit með opinberum sjóðum, og í síðara skiptið var samþ.þál. um það, að ríkisstj. safnaði skýrslum um opinbera sjóði, og greiddi hv.þm. G.-K. atkv. með þeirri brtt. Því fer fjarri, að „Rauðka“ vilji nokkuð ásælast þetta mál. Dagskrártill. mín er fram komin fyrir það eitt, að málið er í rannsókn hjá ríkisstj. Því er gersamlega ótímabært að vilja afgr. þetta mál á þessu stigi, enda er það svo, að frv. þetta gengur mikið styttra en þörf er á, og ég get ekki betur skilið en að ástæðan fyrir því, að hv. sjálfstæðismenn sækja svo fast að koma frv. fram, hljóti að vera sú, að flm. frv. er úr þeirra flokki. Það er áður viðurkennt í þessari hv. d., að sú rannsókn á þessu máli, sem stj. hefir verið falin, sé nauðsynleg, og get ég ekki annað skilið en að hv. d. verði sjálfri sér samkvæm í því efni, er til atkvgr. kemur. Hvað það snertir að þetta mál sé ekki pólitískt, þá hefir það, sýnt sig áður, að lánveitingar úr opinberum sjóðum geta verið pólitískar, og nægir í því sambandi að nefna hið fræga Hlaðgerðarkotsmál. Slík dæmi benda ótvírætt til þess, að full þörf sé á því fyrir stjórnmálaflokkana að hafa þátttöku í eftirlitinu.

Stefán Jóh. Stefánsson Ef dagskrártill. hv. 2. þm. Reykv. verður felld, kemur til atkv.brtt. mín á þskj. 882. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þessa brtt., því ég gerði grein fyrir henni í gær, en hún er um það, að gefa fjmrh. heimild til að setja reglugerð uni ávöxtun opinberra sjóða, sem tryggi það, að sjóðirnir séu alltaf ávaxtaðir á sem öruggastan hátt. Ég tel því alvel sjálfsagt, að brtt. þessi verði samþ., ef frv. þetta verður að l. En úr því að ég stóð á fætur, skal ég taka það fram, að ég ætla að greiða atkv. með dagskrártill., vegna þess að felldar voru þær brtt., sem ég bar fram við frv. við 2. umr. Ef þær hefðu verið samþ., þá taldi ég frv. það bætt, að sómasamlegt væri að gera það að l. En í þeim búningi, sem frv. er nú, tel ég það svo lítilsvert, að ekki sé rétt að samþ. það, heldur eigi það að bíða.

Frsm. (Ólafur Thors) Það mun vera sameiginlegt með okkur hv. 2. þm. Reykv., að við látum það ekki spilla fylgi okkar við mál, þó aðrir flytji en okkar eigin flokksmenn, og hygg ég því, að honum sé rétt að deila vægilega á mig í þessu efni. Ætti honum því að vera ljúft að fylgja þessu frv. þrátt fyrir það, þó það sé flutt af andstæðingi, þar sem jafnaðarmenn hafa verið fylgjandi þessu máli á undanförnum þingum, eins og hann lýsti í ræðu sinni. Svo undarlega bregður þó við, að hann kveðst nú ætla að tefja fyrir þessu frv. með því að greiða atkv. með dagskrártill. Sú skýrslusöfnun, sem hann minntist á, getur ekki réttlætt þá afstöðu eða dregið úr þörf þeirrar endurskoðunar, sem frv. mælir fyrir um. Í sambandi við þá lánveitingu, sem hann nefndi og taldi verið hafa pólitíska, þá vil ég taka fram, að það er ekki rétt. Sú lánveiting var ekki pólitísk, þó hún væri gerð að pólitísku máli í sambandi við þann ráðh., sem veitti þetta lán. Um brtt.hv. 2. þm. Reykv. og hv. 1. landsk. ætla ég að gera það tilboð, að greiða fyrir samþ. þeirra hér í hv. d., ef hv.flm. vilja tryggja mér það, að frv. nái fram að ganga í hv.Ed., en vilji þeir það ekki, þá beiti ég mér gegn þeirra brtt. Ég verð að láta í ljós undrun mína yfir framkomu hv. 1. landsk. í þessu máli. Fyrst skrifar hann undir nál. um að samþ. frv., en þegar dagskrártill. kemur fram um að vísa málinu frá, þá kveðst hann muni samþ. hana. Sú grein, sem hann gerði fyrir þessari breyttu afstöðu sinni, var lítt skiljanleg, en hann hefði getað komið með aðra grg., sem allir hv.þdm. hefðu skilið, og það eru þau rök, að hv. 2. þm. Reykv. bæri till. fram. Það hefðu allir getað skilið. Hv. þm. hefir með undirskrift sinni lagt til, að frv. verði samþ., með yfirlýsingu sinni hefir hann lagt til, að það verði fellt; nú skora ég á hann að taka einn snúninginn enn, þegar að atkvgr. kemur, og þá með handauppréttingu að samþ. frv. Það er ekkert óheiðarlegt fyrir hann að láta að síðustu skoðanirnar ráða.

Sigurður Kristjánsson Þegar hv. 2. þm. Reykv. flytur brtt. um að fjölga eftirlitsmönnunum í þrjá, held ég, að hann hafi ekki athugað það, að í 2. gr. frv. er svo fyrir mælt, að stjórnir þessara sjóða séu skyldar til að gefa árlegar skýrslur til eftirlitsmannanna um hag sjóðanna, og að eftirlitsmennirnir geti krafizt frekari skýrslna, ef þeim sýnist, og stjórnir sjóðanna séu skyldar til að svara fyrirspurnum eftirlitsmannanna, annars eða beggja, um allt, sem þeir vilja vita viðvíkjandi meðferð sjóðanna. Með þessum ákvæðum skilst mér, að það sé tryggt, að engar misfellur eigi að vera hægt að fela í sambandi við meðferð sjóðanna, þó að ekki sé eftirlitsmaður fyrir hvern pólitískan flokk í þinginu, þar sem öllum spurningum verður að svara, hvort sem annar eftirlitsmaðurinn eða báðir bera þær fram. Ef hv. 2. þm. Reykv. hefir ekki sézt yfir þessi ákvæði 2. gr., er hann samdi sínar brtt., þá skil ég ekki, hvað vakað hefir fyrir honum, nema ef vera kynni það, sem stendur í 5. gr. frv., að eftirlitsmenn skuli árlega fá þóknun fyrir starf sitt, er greiðist úr ríkissjóði, og þar stendur, að fjmrh. skuli ákveða þá þóknun. Það getur skeð, að þetta hafi haft áhrif. En þrátt fyrir þetta ætla ég ekki að fylgja þessari brtt. Um brtt.hv. 1. landsk. held ég, að sama máli sé að gegna og með brtt.hv. 2. þm. Reykv., að hv.flm. þessarar brtt. hafi ekki lesið 3. gr. frv. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Nú þykir eftirlitsmönnum athugavert við fjárgæzlu sjóðs eða brotin skipulagsskrá hans, og ber þeim þá að tilkynna það fjármálaráðuneytinu, sem gerir ráðstafanir til, að því verði hrundið í lag, sem ábótavant kann að vera.“ Í þessari gr. eru ákvæði um sama efni og felst í brtt., og er það tryggt með þessari gr., að ráðh. hafi vald til þess að gera þær ráðstafanir, er geri fjárgæzluna örugga. Ég held þess vegna, að till. þessi sé óþörf og mundi verða einskonar líkþorn á frv., ef samþ. yrði. Ég álít þess vegna, að ekki sé rétt, að hún hljóti samþ. Frv. þetta tel ég þarflegt og mun greiða því atkv. Þar af leiðandi greiði ég að sjálfsögðu atkv. gegn dagskránni frá hv. 2. þm. Reykv. Ég get ekki stillt mig um, þó þetta mál sé ekki persónulegt, að láta í ljós undrun mína yfir því, að hv. 1. landsk. skuli ætla að greiða atkv. með dagskránni. Ég fæ ekki séð, hvernig hann fer að því í einu að samþ. mál og að vísa því frá. Ég held, að þetta hljóti að stafa af því, að þessi hv.þm. hafi komið of nærri því virðulega sköpunarverki, sem kallast Rauðka, og hafi fyrir það freistazt til að hverfa frá sinni skoðun. Kemur mér í huga frásögn Snorra um byggingu borgarveggja Ásgarðs. Goðin höfðu gert samning um það við mann einn, er til þess bauðst, að hann skyldi byggja borgarmúrinn. Skyldi hann ljúka verkinu fyrir fyrsta sumardag þann næsta, en missa verkalaunanna, ef hann fengi ekki lokið verkinu á tilsettum tíma. Smiðurinn beiddist þess, að hann mætti hafa lið af hesti sínum, þeim er Svaðilfari hét, og samþykktu goðin það. Tók nú smiðurinn til starfa og vannst verkið skjótt, en þó var það miklu meira, sem hesturinn vann en smiðurinn, og undruðust goðin, hve miklu sá hestur orkaði. Og er leið að sumarmálum, sáu goðin, að smiðurinn mundi fá lokið borgarsmíðinni á tilsettum tíma. Tóku þau þá með sér ræðu um það, hver því hefði valdið, að smiðnum var leyft að hafa lið af hestinum, og kom öllum ásamt, að því hefði Loki valdið. Var það því dæmt, að hann skyldi setja ráð til þess, að smiðurinn yrði af smíðakaupinu. Loki brá sér þá í líki Rauðku og rann í nánd hestinum og til skógar. En er hesturinn skildi, „hvat hrossi þat var“, þá trylltist hann og sleit af sér aktygin. Nú ætla ég, að hv. 1. landsk. hafi farið svipað og Svaðilfara. „Rauðka“ hefir komið of nærri hönum, og hann hefir kennt, „hvat hrossi þat var“, og því hefir hann nú slitið af sér sannfæringuna og gengið frá fyrri orðum sínum.

Stefán Jóh. Stefánsson Ég þarf ekki að svara hv. 6. þm. Reykv. mörgum orðum, en ég vil benda honum á það, að það er algerður misskilningur hjá honum, að í 3. gr. felist það, sem borið er fram í viðaukatill. minni, og er það einmitt höfuðgalli frv., að fjmrh. hefir ekkert vald yfir sjóðunum. Þess vegna kemur það eins og skollinn úr sauðarleggnum í 3. gr., þegar talað er um, að fjmrh. skuli gert aðvart, er misfellur finnast á meðferð sjóðanna, og síðan eigi hann að gera ráðstafanir til þess að lagfæra það, sem aflaga fer. En fjmrh. er hvergi í frv. gefið neitt vald eða nein heimild til þess að skerast í þau mál. Hér er því um fullkominn misskilning að ræða hjá hv.þm.

Hver hefir þá umráð yfir sjóðunum?

. Það eru langoftast skipulagsskrár sjóðanna, sem kveða á um það. Um það frumlega tal hv. 6. þm. Reykv. og hv.þm. G.-K. um afstöðu mína til dagskrártill. hv. 2. þm. Reykv. skal ég ekki ræða. Þeir halda því fram, að ég hafi skipt um skoðun við það, að foringi minn hafi borið fram þessa dagskrá. Ég skal í því tilefni taka það fram, að ég skrifaði undir nál. með fyrirvara, og í sambandi við þann fyrirvara flutti ég brtt., sem umsteyptu frv., og var fyrirvari minn miðaður við það, að brtt. yrðu samþ. En þetta mistókst. Af því leiðir það, að ég tel mér rétt að greiða atkv. með hinni rökst. dagskrá. Ég ætla, að hv.þm. skilji þetta, þó hann vilji ekki skilja það og sjái ástæðu til að færa þetta út á annan veg heldur en rétt er. Og ég vildi þá mega spyrja hv.þm., í hverju er fólginn fyrirvari um undirskrift nál., ef ekki í því, að maður áskilji sér rétt til breyt. Og ef manni er ekki sama um, hvernig þeim brtt. reiðir af, getur svo farið, að maður sjái ekki ástæðu til að vera með framgangi málsins. Í fyrirvaranum felst sú forsenda, að maður fylgi málinu, ef þær breyt. komast fram, sem maður telur nauðsynlegar. Þetta er svo auðskilið mál, að ég ætla, að báðir þessir hv.þm. skilji það, þó þeir vilji ekki svo vera láta.

Héðinn Valdimarsson Ég ætla ekki að tefja umr. um þetta mál, en aðeins leggja fram skrifl. brtt. við þskj. 676, samkv. bendingu hv. 6. þm. Reykv. Viðvíkjandi þeim orðum, sem hv.þm. G.-K. beindi til mín, þess efnis, hvort það tefði ekki málið í Ed., ef þessar brtt. mínar og samflokksm. míns yrðu samþ., verð ég að lýsa yfir því, að ég get ekkert um það fullyrt. Ég hefi ekki talað við samflokksmenn mína þar, en ég vænti þess, að þeir hindri ekki afbrigði og tefji ekki málið. Vona ég, að hin rökstudda dagskrá verði samþ.

Forseti (JörB): Ég get þess, áður en umr. lýkur, að ég álít ekki þörf þessarar skrifl. brtt., því að ef brtt.hv. 2. þm. Reykv., verður samþ., þá leiðir þetta af sjálfu sér, því að þá er ekki nema um „redaktionella“ breytingu að ræða.

Sigurjón Á. Ólafsson Eins og hv. d. er kunnugt, fór mál þetta í gegnum 2. umr. án þess að það væri athugað í n. Á milli umræðna höfum við farið yfir frv., og hefir meiri hl. n. gert nokkrar brtt. við það, en minni hl. hefir óbundin atkv. um þær till.Brtt. við 1. gr. er í því fólgin, að gert er ráð fyrir nokkuð öðru fyrirkomulagi á síldarn. Er ætlazt til, að Alþ. kjósi 3 menn hlutfallskosningu, Alþýðusamband Ísl. 1 og síldarútvegsmenn 1. N. yrði því samkv. brtt. skipuð 5 mönnum, en í frv. er gert ráð fyrir 7. Þetta er aðalatriði þessarar brtt. Aðalbreyt. við 4. gr. er fólgin í því, að rýmkað er allverulega um það, hverjir geti orðið þátttakendur í þessu samlagi. Það var áður bundið því skilyrði, að þátttakandi hefði 25 þús. tunnur síldar til umráða, en eftir brtt. er það lagt í vald n., hve mikla síld þátttakandi þurfi að hafa til umráða. Ég hygg, að þessar breyt. stuðli að því, að menn geti orðið ánægðari með frv., og að málið gangi því fremur fram. En um frv. í heild er það að segja, að hér er aðeins um skipulag að ræða, sem talið er nauðsynlegt til þess að takmarka framboð á síld til erlendra kaupenda. Reynsla síðasta árs hefir sýnt, að þörf er á slíkum ráðstöfunum. Ágreiningur er um það, hvort þessar takmarkanir eigi að ná lengra en yfir sérverkaða síld, en samkv. frv. er n. falið að úrskurða það. Reynslan verður að skera úr, hvort þörf er á frekari takmörkunum. Mér hefir skilizt af andmælum, sem fram hafa komið, að sumir telji ekki þörf á skipulagi um sölu annarar síldar en þeirrar sérverkuðu, en ég held, að allir séu sammála um, að nauðsynlegt sé að skipuleggja sölu svokallaðrar matjessíldar. Frá mínu sjónarmiði skal ég taka það fram, að ég er hræddur um, að frv. nái ekki þeim fullkomna tilgangi, sem ég vildi og teldi nauðsynlegt, en takmarkið á að vera það, að sjómennirnir fái sjálfir það raunverulega verð, sem fyrir síldina fæst á erlendum markaði. Ég er hræddur um, að reyndin verði sú, sem við þekkjum ofur vel, að milliliðunum takist að ná til sín að mestu þeim hagnaði af sölunni, sem sjómennirnir sjálfir að réttu lagi ættu að fá í sinn hlut.

3858Jón Auðunn Jónsson: Ég hefi ekki getað skrifað undir þessar till. frá hv. meiri hl. sjútvn., vegna þess, að í aðalatriðum er ég andstæður þessu frv. og tel, að allt aðra skipun þurfi á þessum málum en þar er farið fram á. Það er nokkuð öðru máli að gegna með síldarútveginn en sölu á fiski, því að markaðsmöguleikar fyrir síld eru margir. Hún er borðuð víðast hvar í Mið-Evrópu og talsvert í Ameríku, einkum af Skandinövum, Pólverjum og Þjóðverjum. Markaðsmöguleikar eru því miklu rýmri fyrir síld heldur en saltfisk. Af því leiðir, að ég tel ekki rétt að binda mjög sölu á síld, sízt með l. eins og hér er stefnt að, því að það mundi draga úr hvöt manna til að leita nýrra markaða, svo sem nauðsynlegt er til eflingar síldarútveginum. Menn vita, að eftir að síldareinkasalan var lögð niður hafa einstakir menn farið að vinna að því að, verka matjessíld, og það hefir borið þann árangur, að helmingur síldarútflutningsins síðasta ár var fluttur á matjessíldarmarkað í Póllandi og Þýzkalandi. Einnig er á það að líta, að útgerðarmenn og síldarútflytjendur, sem staðið hafa að freklega helmingi þeirrar síldar, sem útflutt var á þessu ári, hafa sent Alþ. mótmæli gegn þessu frv., en hinsvegar telja þeir rétt að setja 1. um matjessíldarsamlag á svipuðum grundvelli og síðasta ár og með tilstyrk þeirra bráðabirgðal., sem þá voru gefin út. En þeir eru alveg andstæðir því, að önnur síld en matjessíld sé tekin undir þessi l. Mér hefir verið tjáð, að ef að því væri horfið að setja alla síld undir þetta skipulag og hefta aðra sölu, gæti verið hætta á því, að við það stöðvaðist atvinna ýmissa smærri útgerðarmanna, einkum þar sem svo stendur á, að bankarnir eru ófúsir á að lána útgerðarmönnum fé til að kaupa tunnur og salt, en hinir smærri útgerðarmenn hafa ekki fjármagn til þeirra kaupa og verða því að fá lán annarsstaðar frá til þess að geta gert út. Það er ýmislegt annað í framþróun þessa atvinnuvegar, sem þeir telja, að frv. mundi hefta, ef það yrði að 1., og því leggja þeir eindregið til, að þetta frv. verði ekki samþ. Það verður líka nokkur vandhæfni á því að þurfa að ákveða í byrjun vertíðar, hvernig síldin skuli verkuð. Það getur vel farið svo, að á þennan hátt verði of mikið verkað fyrir einn markað, en of lítið fyrir annan. Á þessu ári var t. d. verkað of mikið af matjessíld, þannig að nokkur hluti af þeirri síld, sem þannig er verkuð, er annaðhvort óseljanlegur, eða þá að samningum um þessa síld hefir verið riftað. Hinsvegar hefir verið. eftir því sem mér hefir verið skýrt frá, hægt að selja meira af saltsíld, sérstaklega til Svíþjóðar. Brtt. hv. meiri hl. sjútvn. snerta ekki grundvöll frv. Það snertir ekki þann grundvöll, að skip. n. með kosningu í Sþ. að nokkru leyti, og fækka mönnum í n. Hinsvegar álít ég miklu skynsamlegra að hafa 5 manna stj.; e. t. v. væri hægt að komast af með 3 menn í þessu tilfelli, en ég tel tæplega til bóta, að þingið eigi að kjósa þessa menn eftir pólitískum flokkum, í stað þess, sem frv. gerir ráð fyrir, að síldarútflytjendur ráði nefndarskipuninni. Jafnvel þótt svo sé, að oftar verði skaði að fyrirframsölu á síld, er útgerðin samt þannig stödd, og hefir alltaf verið, að án þess er ekki hægt fyrir marga fátæka útvegsmenn að gera sín skip út. Ég hygg einnig, að það fyrirkomulag haldist áfram, að bankarnir vilji ekki lána fé til kaupa á tunnum og salti til útgerðarinnar, en án þess að fá það fyrirfram í byrjun vertíðar, er ómögulegt fyrir þessa menn að gera út. Ég verð því að leggja til, að þetta frv. verði fellt. Hinsvegar hefði ég viljað taka upp allt aðra skipun þessara mála, en það er engin von um, að brtt. í þá átt næði samþykki hér í hv. d., því að það var svo áliðið þingtímans, þegar frv. þetta kom frá hv.Nd. Því er engin von um, að slík till. næði fram að ganga, jafnvel þótt meiri hl. fengist fyrir samþ. hennar hér í d., en þar að auki er það svo, að þessi mál eru þannig selt fram, að svo virðist sem stjórnarflokkarnir vilji í engu raska grundvelli frv. Af þessum ástæðum einnig er ólíklegt, að það bæri nokkurn árangur að bera fram brtt. í þessu efni.

Magnús Guðmundsson Ég lít á frv. það, sem hér liggur fyrir, sem hálfbróður frv. um meðferð saltfiskjar. Vitanlega er ég jafnt á móti þessu og hinu. Ég hygg, að útgerðarmenn hafi alls ekki óskað eftir l. í þessa átt, sem hér er farið fram á. Ég veit ekki betur en að fyrir liggi sterk mótmæli gegn þessu frv. frá útgerðarmönnum víðsvegar af landinu. Það er rétt, sem hv. 4. þm. Reykv. tók fram, að útgerðarmenn væru ekki eini aðilinn í þessu sambandi, heldur einnig sjómannastéttin. En ég efast um, að sjómenn telji sig yfirleitt hafa borið svo mikið úr býtum meðan síldareinkasalan sál. var við lýði, að þeir séu fíknir í að fá svipað fyrirkomulag á þessa vöru aftur.

Hér er ekki um neina síldareinkasölu að ræða

. Fljótt á litið ekki, því að hún er vafin inn í margfaldar umbúðir í þessu frv. Það er vissulega góðra gjalda vert og sýnir ljóslega, að hv.flm. þessa frv. vita, að síldareinkasalan er ekki sérlega vinsæl, eins og nú stendur, enda er ekki við öðru að búast, þegar tekið er tillit til þess, með hverjum ósköpum hún skildi við þennan heim. Það hefði a. m. k. mátt búast við því, að hún fengi að kólna í gröfinni, áður en farið yrði að gera tilraun til þess að vekja hana upp aftur frá dauðum. Enn er þrotabúinu óskipt, og maður veit ekki enn, hve mikið ríkissjóður þarf að greiða. Það verður a. m. k. ekki undir 1 millj. kr., og þó segja fróðir menn, að minnstur skaðinn af þessari einkasölu sé fólginn í þessari 1 millj., því að miklu meira hafi farið til spillis á mörkuðunum erlendu. Síldareinkasalan kenndi Svíum að veiða hér við land miklu meir en þeir áður höfðu gert, og ég sé ekki betur en að hér eigi að reyra alla saltsíld í svo mikinn dróma, að varla verði unnt að snúa sér við. Þessi n. á að hafa með höndum úthlutun útflutningsleyfa og veiðileyfa. Það má ekki einu sinni fara út á sjó í friði til þess að veiða síldina, nema n. gefi leyfi til þess. Hún á ennfremur að úthluta söltunarleyfum. Ég hefði nú haldið, að það nægði að fá leyfi til að veiða síldina, og að ekki þyrfti að sækja um leyfi til þess að fá að salta hana á eftir. Ég get ekki skilið, til hvers á að veiða síldina til verkunar, ef það er ekki gert til þess að salta hana. Svo þarf leyfi til þess að flytja síldina út. Ég hefði haldið, að flestir veiddu síld til söltunar og útflutnings, og þetta gæti því verið í einn lagi. Svo má ekki gleyma því, að það á að leggja 2% skatt á andvirði síldarinnar. Öllum er svo bannað að bjóða síld til sölu erlendis o. s. frv., sem ég skal ekki fara nánar út í að sinni. Ég held, að við ættum að muna, hvernig Svíar tóku einkasölu hér hjá okkur 1928. Því ættum við sannarlega að fara varlega í að sýna þeim aftur þennan gamla draug, en það er einmitt gert með þessu frv., sem hér liggur fyrir. Því verður ekki neitað með nokkurri sanngirni. Ég hefi haft lítinn tíma til þess að athuga brtt.hv. meiri hl., en samt geri ég ráð fyrir að greiða atkv. með þeim. Það mun ég samt ekki gera af því, að ég sé svo hrifinn af því fyrirkomulagi, að pólitískir flokkar séu látnir kjósa í stj. þessarar síldarútvegsn., heldur af því, að mér virðist vafamál, að málið fari í gegn, ef þessi breyt. verður samþ. hér. Ég get ekki skilið, hvers vegna ekki mátti fara eftir óskum útgerðarmanna í þessu efni, að hafa ekki fast skipuleg á grófverkaðri síld.

Það er hægt að undanskilja hana. Það er á valdi n. að gera það

. Menn geta svo sem sagt, að þetta sé á valdi n., en ég fæ ekki skilið, hvers vegna verið er að veita n. þetta vald í hendur, þar sem útgerðarmenn eru yfirleitt á móti því. Sjómenn óska ekki heldur eftir þessu, svo kunnugt sé. Ég ætla ekki að tefja tímann lengur; ég vildi aðeins láta mína skoðun á málinu í ljós.

Jón Auðunn Jónsson Það er rétt, að ég tel nauðsynlegt að breyta skipulagningu þessara mála frá því, sem verið hefir undanfarið. Ég tel sjálfsagt, að þeir menn, sem mest eiga undir affarasælli úrlausn þessara vandamála, útgerðarmenn og sjómenn, leggi drýgstan skerf til sköpunar skipulags í þessu efni. Hitt er ég sannfærður um, að grípi ríkisvaldið fram fyrir hendurnar á þessum aðilum, þá mun illa fara. Við höfum séð þess dæmi undanfarið, að það eina, sem eitthvað dugir, er, að þeir, sem hafa hér mestra hagsmuna að gæta, útgerðarmenn og sjómenn, myndi með sér félagsskap til þess að bæta úr ágöllum síldarverzlunarinnar. Með tilliti til þess símskeytis, sem borizt hefir frá síldarútflytjendum norðanlands, hygg ég, að bráðabirgðal., sem lögð hafa verið fyrir þingið, muni nægja. Hv. frsm. meiri hl. hélt því fram, að öll síld væri seld og seljanleg á næstunni. Ég hygg nú samt, að það sé rétt, sem ég heyrði síðast í dag, að „refúserað“ hefði verið sölu á 15 þús. tunnum af matjessíld, og að lítil von væri um, að sú síld seldist nema fyrir lágt verð. Ég hefði talið, að bráðabirgðal. ætti að staðfesta sem skipulagningu fyrst um sinn a. m. k. Þau voru sett samkv. óskum útgerðarmanna og síldarútflytjenda og í fullu samræmi við óskir þær, sem fram komu á hv.Alþ. í símskeyti frá útgerðarmönnum á Norðurlandi. Þess vegna tel ég ekki rétt, að þessum málum verði öðruvísi skipað í bili, þangað til þessir aðilar óska einhverra breyt. á skipulaginu, en þær geta þeir alltaf fengið hjá þinginu, hvenær sem þeir vilja.

Frsm. (Páll Hermannsson) Eins og hv.þdm. er sjálfsagt vel kunnugt, hefir oft verið á það minnzt, að framleiðendur í þessu landi, og þá ekki sízt framleiðendur, sem landbúnað stunda, þyrftu að sæta vaxtakjörum á lánum sínum, sem þeim væri um megn. Þetta hefir nú líka verið viðurkennt af ríkisvaldinu og löggjafarsamkomunni, á þann hátt, að að undanförnu hefir verið heimild fyrir því, að ríkissjóður greiddi að nokkru fasteignalánsvexti fyrir bændur. - Nú á þessu þingi hefir verið reynt að færa niður þá vexti, er bændur greiða af sínum fasteignaveðslánum, á þann hátt, að ríkissjóður þurfi ekki að öllu leyti að bera þau útgjöld, er af því stafa að færa vextina frá því, sem þeir eru hjá lánstofnunum, og niður í það, sem bændur hafa greitt. Svo stendur á, að Söfnunarsjóður Íslands er lánveitandi til allmargra bænda og hefir að undanförnu veitt sín lán með 6% ársvöxtum. Þetta frv. er liður í þeirri tilraun að færa vextina niður, og gerir ráð fyrir því, að framvegis verði Söfnunarsjóði ekki heimilt að reikna hærri vexti en 5 af lánum, sem tryggð eru með fasteignaveði. Eftir lögum frá 1888 hefir Söfnunarsjóður, samkv. c-lið 6. gr. þeirra laga, heimild til þess að taka hærri vexti heldur en 4% um árið, en það er þar hinsvegar ekki ákveðið, hvað hátt hann megi fara. Það er sjálfsagt, að þá hefir aðallega verið gengið út frá 4% vöxtum, þó að tímarnir séu að því leyti mikið breyttir nú. Þetta frv. ætlast sem sé til þess, að þessi heimild laga um Söfnunarsjóð Íslands frá 1888 skuli þó ekki ná lengra heldur en í 5%. Þetta frv. er borið fram af landbn. Nd. og hefir fengið afgreiðslu þeirrar hv. d. Landbn. þessarar hv. d. hefir nú athugað frv. og gefið út um það stutt nál. á þskj. 845. Tveir nm. leggja til fyrirvaralaust, að frv. verði samþ., en aðrir tveir nm., hv. 4. landsk. og hv. 10. landsk., skrifa undir þetta nál. með fyrirvara. Ég vil og geta þess um fimmta nm., hv. 2. þm. Rang., að hann var ekki á fundi þegar málið var tekið fyrir, og hann hefir ekki skrifað undir nál. síðan. Ég geri þó ráð fyrir, að honum hafi verið gefinn kostur á því, en að hann hefir ekki skrifað undir nál., geri ég ráð fyrir, að stafi af því, að hann vill leggjast á móti frv. N. ber hér fram, jafnframt því að hún leggur til, að frv. verði samþ., litla brtt., sem vel má vera, að megi skoða sem leiðréttingu. Það er sem sé í frvgr. vitnað í 6. lið 6. gr. í l. frá 1888, en þessi 6. liður er ekki til, heldur er þar sjáanlega átt við c-lið. Leiðréttingin er því ekki önnur en sú, að í staðinn fyrir 6. kemur c. Það má vel vera, að hv.þd. og hæstv. forseti líti svo á, að þetta megi leiðrétta án brtt., en okkur í n. þótti samt réttara að bera þessa brtt. fram, ef hennar kynni að vera þörf, því að ef það er álitið af hæstv. forseta og hv.þd., að það megi leiðrétta þetta í prentun, er vitanlega hægt að taka brtt. aftur. - Ég vil svo ekki að sinni fjölyrða meira um þetta, en legg til við hv. d., að hún samþ. frv.

Þorsteinn Briem [óyfirl.]: Ég vil gera með nokkrum orðum grein fyrir því, hvers vegna ég skrifaði undir nál. landbn. með fyrirvara. Ég er í sjálfu sér meðmæltur þeirri hugsun, sem að nokkru leyti kemur fram með flutningi þessa frv., sem sé þeirri hugsun að lækka vexti af lánum landbúnaðarins. Það má öllum ljóst vera, að slíks er hin mesta þörf, en jafnframt verð ég að láta þá skoðun í ljós, að þó að tilgangurinn sé góður, eru svo miklir annmarkar á þessari leið, sem þar er farin, að ég vil gera grein fyrir þeim. Það hefir verið farin sú leið þessi tvö ár, sem liðin eru frá því að lög um sérstakar ráðstafanir vegna landbúnaðarkreppunnar voru samþ., að greiða vaxtatillag úr ríkissjóði, og skoðun mín er sú, að meðan ekki er betur fyrir þessu máli séð á annan veg heldur en ennþá er fram komið, muni vart fært að fara aðra leið í málinu til bráðabirgða en þá, sem þingið 1933 fór. Og sérstaklega finnst mér varhugavert að taka þá stefnu, sem hér er farið fram á, að ákveða lækkun vaxta á útlánum úr Söfnunarsjóði. Skal ég nú gera grein fyrir, hvers vegna það er. Það er þá fyrst og fremst það, að Söfnunarsjóður er ekki, eins og sumir hv.þm. virðast telja, venjuleg lánstofnun. Söfnunarsjóðurinn er stofnaður til þess að varðveita fé og ávaxta það og útborga vexti um ókomna tíð. Þetta er beint tekið fram í 7. gr. Söfnunarsjóðslaganna, og liggur það því beint fyrir, að sjóðurinn hefir nú ýmsar aðrar leiðir til þess að ávaxta fé sitt heldur en að lána það út sem almenn fasteignaveðslán. Árið 1888, þegar lögin um Söfnunarsjóðinn voru sett, var vart um aðra leið að ræða en að lána féð gegn fasteignaveði eða að kaupa erlend ríkisskuldabréf. En þetta hefir nú breytzt þannig, að stjórn sjóðsins mun hafa tekið þá ákvörðun að hætta útlánum að mestu, en kaupa í þess stað innlend verðbréf með ríkisábyrgð. Ég hygg, að þar séu m. a. jarðræktarbréf, og einnig hygg ég, að sjóðstj. hafi ákveðið að kaupa fyrst og fremst veðdeildarbréf af bændum, a. m. k. veit ég ekki betur en að svo sé nú. - Ég hygg, að Söfnunarsjóðurinn eigi nú um 30 þús. kr. lausar, og það fé hefir hann einmitt geymt til þess að kaupa veðdeildarbréf af bændum og mun þegar hafa fengið loforð fyrir láni úr veðdeildinni, en ekki komið því í kring ennþá. Það ætti að vera ljóst, að ef Söfnunarsjóðurinn heldur þeirri stefnu áfram að kaupa veðdeildarbréf og jarðræktarbréf, vinnur hann fyrir bændastéttina á þann veg, að hann kaupir bréfin hærra verði heldur en almennt er hægt að fá fyrir þau. Í lausasölu munu veðdeildarbréfin ganga frá 70% til 75%, en allra hæst 78%, en Söfnunarsjóður kaupir þau fyrir 80%. Ef þetta á að vera áfram í starfi sjóðsins, má það vera ljóst, að það verkar ekki eins mikið til almennrar vaxtalækkunar á lánum bænda eins og mun hafa vakað fyrir þeim, sem fluttu frv. En jafnframt er á annað að líta, og það er, hvaða fé það er, sem er ávaxtað í Söfnunarsjóðnum. Sjóðurinn mun alls vera um 3½ millj. króna. Þar af er fé ellistyrktarsjóða um 1 millj. og 6 til 7 hundr. þús. og ekknasjóðir og sjúkrasjóðir þar til viðbótar munu nema til samans um 2/3 af innstæðu sjóðsins. Þessir sjóðir eru eingöngu til styrktar gamalmennum, sjúklingum og fátækum ekkjum. Þá eru í Söfnunarsjóðnum nokkrir styrktarsjóðir til styrktar fátækum, efnilegum unglingum til náms, framfarasjóðir sveitarfélaga og sjóðir til styrktar vísindum og fræðiiðkunum, t. d. í náttúrufræði. Ennfremur eru sjóðir búnaðarfélaga og sjóðir, sem á að verja til þess að fegra og prýða einstakar sveitir eða héruð, t. d. til blómaræktar í Héraði og skógræktar í Vatnsdal. Og síðast má nefna nokkra sjóði einstakra manna. Það er ýmist fé, sem menn hafa lagt til hliðar sér til framfærslu í elli sinni og eiga að fá það útborgað þegar þeir eru 60 eða 65 ára. Svo er fé, sem hefir verið lagt á vöxtu vegna barna og unglinga, sem þeir eiga að fá útborgað 20 eða 25 ára sér til menntunar eða annars þess, er að gagni má koma. Þá er ennþá ótalið það fé, sem stendur í erfingjarentudeild sjóðsins, en það er ekki nema um 64 þús. kr. Það er því af þessu ljóst, hverskonar fé það er, sem er varðveitt í sjóðnum. Það er mest styrktarfé gamalmenna, ekkna og munaðarleysingja. Eins og menn vita, eru ellistyrktarsjóðum sveitarfélaga greiddir hálfir vextir af innstæðu sinni, og þá er það ljóst mál, að þetta kemur þegar fram á þeim örvasa gamalmennum, er njóta ellistyrks. Það virðist því, að út í óefni stefni, ef ekki er hægt að finna aðra leið til þess að fullnægja þessum lofsverða tilgangi heldur en að skattleggja þá, sem þarna eiga hlut að máli, þ. e. að svipta gamalmenni, ekkjur og sjúklinga 1/6 hluta af þeim styrk, sem þeir mundu annars fá. Annað fé í Söfnunarsjóði er frá styrktarsjóðum fátækra námsmanna og framfarasjóðum sveita og búnaðarfélaga, sem hafa litlar tekjur, en gott væri að gætu gefið sem mestan arð. Það er því ljóst, að það fé, sem Söfnunarsjóðurinn samanstendur af, heyrir undir þessa framangreindu sjóði. Hv. frsm. gat þess, sem rétt er, að í 6. gr.l. frá 1888 um Söfnunarsjóð Íslands, er svo ákveðið, að sjóðurinn megi taka hærri vexti heldur en 4%. Hv. frsm. dró út frá því þá ályktun, að það hefði verið ætlazt til, að vextir sjóðsins yrðu þar skammt fyrir ofan. En ég hygg, að það sé á misskilningi byggt, þó að árið 1888 væru almennir vextir af fasteignaveðslánum 4%. En það, sem sagt er í þessu ákvæði, er í raun og veru ekki annað en það, að sjóðnum er heimilt að taka hærri vexti heldur en venjulega af fasteignaveðslánum. Nú er það fjarri því, að Söfnunarsjóður taki hærri vexti heldur en venjulegt er af fasteignaveðslánum. Að vísu hefir það verið svo síðan veðdeildin var stofnuð, að sjóðurinn hefir nokkuð miðað vexti sína við þá vexti, sem þar hafa verið teknir, en þó jafnan haft þá lægri heldur en þar, og við það situr enn þann dag í dag. En það mun vera yfirlýst frá stjórn sjóðsins, að ef vextir verða almennt lækkaðir af fasteignaveðslánum, þá muni Söfnunarsjóður jafnan gæta þess að lækka sína vexti svo mikið, að þeir verði heldur fyrir neðan hina almennu fasteignaveðslánavexti. Ég hefi nú bent á helztu annmarkana á þeirri leið, sem með frv. er bent til, að farin verði. Það er í raun og veru verið að skattleggja þá, sem sízt skyldi, örvasa gamalmenni, ekkjur og munaðarleysingja, og virðist mér því, að betur lægi við, að sú leið yrði farin að greiða vaxtatillagið beint úr ríkissjóði, til þess að lækka vextina af fasteignaveðslánum bænda, því að þeir peningar, sem koma í ríkissjóðinn, eru a. m. k. að minnstu leyti frá þessum aðilum teknir. Það kann að vera, að sumir líti svo á, að þessi stofnun geti vel haft lægri vexti heldur en aðrar lánstofnanir, en það eru nokkrir annmarkar á því. Afleiðingin mundi verða sú, að menn hættu að leggja sjóði í Söfnunarsjóðinn, ef hægt væri að fá miklu hærri vexti annarsstaðar. Ég tel það athugaverða afleiðingu, því að reynslan hefir sýnt, að sjóðir, sem eru ávaxtaðir á annan veg, t. d. með því að leggja þá í sparisjóði eða jafnvel með því að kaupa vaxtabréf, eru ekki eins tryggir. Það má vera, að það muni vera reynsla, að slíkir sjóðir varðveitist vel fyrstu árin, meðan stofnendurnir eða einhverjir þeim nákomnir hafa yfir sjóðnum að segja, en það er reynsla með þá sjóði, sem geymdir og ávaxtaðir eru í sparisjóðum eða með því að kaupa fyrir þá vaxtabréf, að þeir vilja skerðast eða fara forgörðum fyrir ýmiskonar óhöpp. Það þarf ekki nema að gjaldkeri sjóðsins sé athugaminni maður en æskilegt væri, þá getur sjóðurinn rýrnað og jafnvel að engu orðið. Ég vildi á þetta benda, af því að ég hygg, að þessi dæmi séu ekki svo fá. En hinsvegar má vænta þess, að ef vextir, sem greiddir eru í Söfnunarsjóði, verða miklu lægri en annarsstaðar er hægt að fá, t. d. fyrir verðbréf, yrðu menn tregari til þess að geyma ýmsa sjóði í Söfnunarsjóðnum, þó að það sé sá öruggasti staður, sem til er hér á landi. Ég verð því að telja það skoða fyrir þjóðfélagið, ef menn ganga framhjá Söfnunarsjóðnum með að ávaxta fé sitt. Það hefir verið á það bent, að það væri auðvelt að koma þessari vaxtalækkun fram gagnvart Söfnunarsjóðnum, af því að það fé, sem hann hefði, væri algerlega innlent fé. En það eru fleiri stofnanir, sem geyma innlent fé. Það er t. d. margfalt hærri upphæð, sem geymd er í bönkum og sparisjóðum, og er það algerlega innlent fé. Það er a. m. k. tífalt meira heldur en þessar 31/4 millj., sem Söfnunarsjóðurinn varðveitir. Söfnunarsjóðurinn hefir jafnan gætt þess að láta þá, sem gátu boðið jarðarveð, sitja fyrir lánum, en þó hefir það orðið svo, að af því að sjóðurinn hefir ekki getað veitt lán nema um það hafi verið sótt með alllöngum fyrirvara, hafa umsóknir um lán gegn jarðarveði ekki verið svo örar, að jafnan hafi legið fyrir umsókn, þegar sjóðurinn hefir haft lausa peninga. Þá hefir sjóðurinn orðið að grípa til þess ráðs að lána gegn fasteign í kaupstað. Ég hygg, að það vaki ekki sérstaklega fyrir flm. þessa máls að létta á þeim, sem hafa verið svo heppnir að fá lán úr Söfnunarsjóði gegn veði í fasteign í kaupstað. En ég hefi ekki neina skrá yfir, hversu há sú upphæð er, sem sjóðurinn á í útlánum gegn jarðarveði, en þegar litið er á þá heildarupphæð, sem sjóðurinn hefir nú til umráða, og þó að það sé mikil upphæð, sem bændur almennt skulda gegn fasteignaveði, er það ljóst mál, að það er tiltölulega ekki mjög há upphæð, sem ríkissjóður yrði að leggja fram sem vaxtatillag, ef eingöngu ætti að létta á þeim lánum, sem í Söfnunarsjóði eru. Hinsvegar mun mega benda á það, að ýmis sveitarfélög leggja mikið kapp á að fá lán úr Söfnunarsjóði, af því að þau telja sig hvergi geta fengið jafngóð lánskjör og þar. Ég hygg því, að afleiðingin af samþykkt þessa frv. yrði sú, að tekið yrði alveg fyrir slík lán, heldur aðeins keypt veðdeildarbréf. Hygg ég, að íslenzkum sveitarfélögum væri lítill greiði gerður með því. Ég veit ekki til, að Söfnunarsjóður hafi notið nokkurs styrks frá því opinbera, og einnig af þeirri ástæðu er það dálítið varhugavert að krenkja hans rétt til þess að ávaxta fé sitt með allt að því eins góðum kjörum og fé er ávaxtað annars í landinu gegn fasteignaveði. Og eins og ég gat um áðan, hefir Söfnunarsjóður þegar gert nokkuð til þess að auka „kursinn“ á veðdeildarbréfum, þannig, að þegar Söfnunarsjóður hóf veðdeildarbréfakaup, þá var ekki um hærri „kurs“ að ræða en 75%, en hann keypti fyrir 80% og hefir ákveðið að halda sér fyrir ofan gangverð á veðdeildarbréfum. Má af því vera ljóst, að sjóðurinn getur að því leyti gert talsvert gagn fyrir þá, sem á fasteignalánum þurfa að halda, og hann getur nokkru áorkað um að hækka „kursinn“ og þar með bæta kjör þeirra, sem þurfa að fá fasteignaveðslán. Þó að ég sé mjög fylgjandi þeirri stefnu, sem ég vænti, að bak við þetta frv. liggi, að lækka vexti hjá þeim bændum, sem hafa fasteignaveðslán, þá tel ég þá leið eðlilegri í þessu máli, að greitt sé beint vaxtatillag úr ríkissjóði, heldur en að ráðast þarna á garðinn, því að þarna virðist mér hann vera lægstur.

Frsm. (Páll Hermannsson) Hv. 10. landsk. hefir hér bent á nokkra annmarka, sem væru á því að samþ. þetta frv., jafnvel þó að hann sé sammála því aðalatriði frv., að vextir af fasteignaveðslánum bænda lækki. Hv. þm. benti á það, að Söfnunarsjóður sé ekki venjuleg lánsstofnun. Það mun mega telja, að það sé alveg rétt, en hitt er þó líka rétt, að hann lánar út mikið fé með venjulegum lánskjörum. Hann á sem sé hjá bændum allmikið fé, en það veit hvorugur okkar fyrir víst, hversu mikið það er, en það er sennilega meiri hlutinn af öllu fé sjóðsins. Af þessu fé þurfa bændur að greiða 6% ársvexti. Og það er einmitt með hliðsjón af þeirri staðreynd, að ráðizt hefir verið í að leggja til, að vextir Söfnunarsjóðs skuli ekki framvegis vera svona háir, fyrir það, hvað sjóðurinn á nú mikið fé hjá bændum. Í öðru lagi benti hann á það, að Söfnunarsjóður muni í framtíðinni hverfa frá því að lána fé gegn fasteignaveði, en kaupa heldur verðbréf. Ég heyri sagt, að Söfnunarsjóður hafi eiginlega hugsað sér það fyrir framtíðina, að kaupa veðdeildarbréf, en lána ekki. Það mætti í þessu sambandi viðurkenna það, að ef Söfnunarsjóður ætti kost á hærri vöxtum með verðbréfaskiptum en útlánum, þá kynni hann að ráðast í að innheimta lán, sem hann á hjá bændum, til þess að koma þeim betur fyrir, en ég geri ekki ráð fyrir, að yrði undinn að því bráður bugur, af því að ég hugsa, að það yrði ekki þægilegt að koma því við, og þar að auki mjög óvinsælt. Þá bendir hann á það, hverskonar fé það er, sem Söfnunarsjóður hefir með höndum, og hann segir, að þessi vaxtalækkun komi fram á örvasa gamalmennum, og hann segir, að hún svipti þessi gamalmenni 1/6 af því fé, sem þeir mundu fá á þennan hátt. Vitanlega er það rétt, að ef vextir lækka úr 6% niður í 5%, þá lækka þeir um 1/6. Ef maður virðir fyrir sér ellistyrktarsjóðina og þær reglur, sem þar gilda, þá er það þannig, að þeir hafa þrennskonar tekjur. Í fyrsta lagi 2 kr. gjald af hverjum verkfærum karlmanni og 1 kr. af hverri verkfærri konu. Í öðru lagi sérstakan styrk úr ríkissjóði, 1 kr. á hvern gjaldþegn, og í þriðja lagi vexti af sínu innstæðufé. Ef svo er aftur litið á það, hvernig Söfnunarsjóður notar þessar tekjur, þá er það þannig, að til að greiða ellistyrkinn er notað 2/3 af ellistyrktarsjóðsgjaldinu og helmingur af tillagi ríkissjóðs, þannig að eftir verður hjá Söfnunarsjóði 1/3 af árgjaldi, helmingur af vöxtum og helmingur af tillagi ríkissjóðs. Þetta eru þær reglur, sem ellistyrktarsjóðirnir starfa eftir nú. Nú eru ellistyrktarsjóðirnir rösklega 1½ millj. kr. 1% vaxtalækkun þýðir þá 15- 17000 kr. á ári eftir þeim reglum, sem ellistyrktarsjóðirnir starfa eftir nú. Sýnist mér engin frágangssök að lækka vextina um 1% og búa svo um hnútana, að ellistyrkur verði útborgaður jafnhár og verið hefir. Þetta mundi auðvitað þýða það, að sjóðirnir yxu ekki eins ört, en það finnst mér vel forsvaranlegt á slíkum vandræðatímum sem nú standa yfir, þó að það væri vitanlega ánægjulegast að geta látið þá vaxa sem örast, ef maður hefði ráð á því. Hv. þm. vildi halda, að það hefði verið misskilningur hjá mér, sem ég sagði í sambandi við þá 4% vexti, sem hefðu verið ákveðnir, þegar Söfnunarsjóðslögin voru sett. Ég benti á, að það væri nú orðið mörgu breytt frá því, sem þá var. En það er þó persónuleg skoðun mín, að 5% vextir séu góðir fyrir þá, sem eiga fé í þessum sjóði og hafa tryggt bæði höfuðstól og vexti, og ég tel það ekkert neyðarúrræði, þó að peningaeigendur verði að sætta sig við 5%, jafnvel þó að erfitt sé að koma því í öllum tilfellum fyrir, því að það er margreynt, að þeir, sem hafa fé í atvinnuvegunum, hafa ekki meira upp úr því. Hann benti á það, að það væri nú meira innlent fé til heldur en það, sem Söfnunarsjóður hefir yfir að ráða. Það er vitanlega alveg rétt, en ég ætla, að sparifjáreigendur fái ekki hærri vexti af sínu fé en jafnvel þau 5%, sem ætlazt er til, að Söfnunarsjóður taki af útlánum eftir frv., og það er upplýst, að Söfnunarsjóður er þannig staddur, að hann getur greitt sömu vexti þeim, sem leggja í hann fé, eins og þá, sem hér um ræðir. Hv. þm. benti á það, að sjóðurinn hefði ekki notið neins styrks frá því opinbera. Það má vera, að það sé rétt, að hann hafi ekki fengið beinlínis fjárstyrk, en hann hefir samt fengið aðstöðu til þess að geyma fé og fara með fé og hefir til þess nokkur hlunnindi. Ég hefi þess vegna ekki getað sannfærzt af aths. hv.þm. um það, að það væri nokkuð úr vegi, að samþ. þetta frv. Sérstaklega lít ég á þetta frv. sem einn lið í þeirri viðleitni, sem þegar er uppi um að lækka vexti á útlánum, sérstaklega til landbúnaðarins. Ég játa það, að ef ætti að taka þessa einu stofnun út úr, þá gæti það verið mesta álitamál. En nú er það svo, að það er meiningin að láta fara, fram vaxtalækkun á lánum bænda á fleiri sviðum og með því móti, að ríkissjóður þurfi sem minnst að láta beinlínis af mörkum í því efni. Ég er fyrir mitt leyti sannfærður um það, að ef hægt væri að framkvæma vaxtalækkun án þess að þar þyrftu stór framlög úr ríkissjóði að koma til, þá væri það áreiðanlega heppilegra, því að ég renni grun í það, að ef ríkissjóður á hér að fara að leggja fram styrk, þá vilji fleiri njóta sömu hlunninda, og þá getur það orðið efamál, hvort ríkissjóður getur staðið undir þeim kröfum eða ekki.

Magnús Guðmundsson Ég vil benda á, að mér finnst talsvert vafamál, hvort það bæti fyrir bændum að samþ. þetta frv. Það er auðsætt, að afleiðingin af samþykkt þessa frv. verður fyrst og fremst sú, að Söfnunarsjóður hættir alveg að lána, og má raunar vera, að hann sé hættur því nú þegar. En hér eftir er útilokað, að hann geri það. Með því að kaupa vaxtabréf, hvort heldur er veðdeildarbréf Landsbankans eða bréf Ræktunarsjóðsins, gæti sjóðurinn fengið 6% vexti. Það vita allir, að veðdeildarbréfin fást nú á 80%, og ef menn reikna 5% vexti, eins og þau gefa, þá eru það rúmlega 6% af kaupverði bréfanna. En svo er það athugandi, að auðsætt er, að sjóðurinn fær hvöt til þess að reyna að losa sig við þau fasteignalán, sem hann hefir nú, á þann hátt að segja þeim upp til þess að græða vexti. Nú er ég ekki að segja, að sjóðurinn geri þetta, en ég hygg, að það sé hægt með 6 mánaða fyrirvara, ef ég man ákvæði skuldabréfanna rétt. Það er ekki ólíklegt, að sjóðurinn noti sér greiðsludrátt til þess að segja upp lánunum, að maður nú ekki tali um, að sjóðurinn geri það, sem hann hefir fullan rétt til, að segja upp öllum lánunum. Verði þetta, þá verður frv. þetta ekki til góðs, heldur ills. Ég sé ekki heldur, að það sé sanngirni, sérstaklega ef sjóðurinn er hættur að lána, að færa vextina niður í 5%, þegar aðrar stofnanir lána raunverulega fyrir 6%, eins og t. d. veðdeildin. Ég hygg því, að frv. þetta sé einkum komið fram af því, hve háa innlánsvexti Söfnunarsjóður greiðir. En það mega menn ómögulega láta villa sig. Það gerir sjóðurinn vegna þess, hve ódýrt hann er rekinn og hve hyggilega um allt er búið frá byrjun. En þar við bætist það, sem hv. 10. landsk. tók svo greinilega fram, að mikið af því fé, sem nýtur þessara háu vaxta, kemur til góða fólki, sem er mjög illa statt. Þetta frv. er flutt í góðum tilgangi, það veit ég, en efast um, að það verði þeim bændum til góðs, sem lán hafa fengið úr sjóðnum. En á það er einnig að líta, að ekki eru öll lán úr sjóðnum til bænda. Sjóðurinn hefir líka lánað mikið til húsa í kaupstöðum. Mér finnst ekki fara vel á því að gera Söfnunarsjóði að skyldu að lána fyrir lægri vexti en ýmsar ríkisstofnanir gera, eins og t. d. veðdeild Landsbankans.

Jón Baldvinsson [óyfirl.]: Ég hafði skrifað undir nál. með fyrirvara, ef ég man rétt. Annars ruglast málin algerlega í þessum mikla hraða, sem nú er hafður á afgreiðslu mála, og e. t. v. er nokkur þörf á. En fyrirvarinn snerti það, að ég vildi gera grein fyrir mínu atkv., þegar þetta mál yrði tekið fyrir. Og sú grg. er á þá lund, að ég mun greiða atkv. með frv., þótt hinsvegar sé nokkuð til í því, sem hér hefir verið fært fram, að það muni lækka vextina í ellistyrktarsjóðnum og þá útborganirnar eitthvað ofurlítið. En sú er bót í því máli, að hægt mun að koma því fyrir með löggjöf, þótt það sé ekki hægt á þessu þingi, þannig að ekki snerti ellistyrktarsjóðinn, þar sem úthlutun mun vera búin á þessu hausti, en á næsta þingi er hægt að breyta þannig til, að ekki leggist jafnmikið við sjóðinn og áður, og á þann hátt bæta upp missinn, sem hlytist af lækkun vaxtanna.

Það er skammgóður vermir

. Það er svo mikið, sem leggst til aukningar Söfnunarsjóðs, að vel myndi mega bæta þetta upp, eins og ég hefi sagt. Í öðru lagi stendur fyrir dyrum gagngerð breyt. á tryggingarmálunum yfirleitt, og myndu þá ellistyrktarsjóðirnir koma þar undir. Þetta breytta skipulag liggur sjálfsagt fyrir á næstunni, e. t. v. á næsta þingi, svo að önnur breyt. væri óþörf á þessu. En verði það nú ekki, vil ég vinna að því, að slík breyt. komist á, sem ég hefi nefnt, og mun greiða þessu frv. atkv. Þegar við athuguðum þetta frv. í n., fannst okkur, að við þyrftum að gera smábrtt. vegna skakkrar tilvitnunar. Það er vitnað í 6. lið í staðinn fyrir c-lið í l. frá 1888, um Söfnunarsjóð Íslands. En brtt. hefir þó ekki komið fram, og sýnist mér mega líta á þetta sem prentvillu, þegar það er upplýst, að n. í hv.Nd. var ljóst, að hún hafði haft þetta rétt, og vitnað í c-lið í sínu handriti, en það hefir misfarizt að leiðrétta villu, sem komizt hefir inn í prentun. - Ég vil því skjóta því til hæstv. forseta, hvort hann telji ekki mega lagfæra þetta án brtt., þar sem villan hefir komizt í frv. í meðförum þingsins.

Þorsteinn Briem [óyfirl.]: Hv. frsm.n. hefir svarað þeim aths., sem ég hefi komið fram með. Og m. a. minntist hann á það, sem ég drap á, að afleiðingarnar gætu orðið þær e. t. v., að stjórn Söfnunarsjóðs segði upp einhverju af lánunum. Ég hafði ekki sagt eða verið með neina spádóma um það, að svo mundi verða, en einungis bent á það sem hugsanlegan möguleika, vegna þess, að því er ekki að neita, að freisting er það fyrir þá stjórn, sem ber hag sjóðsins fyrir brjósti, að reyna að ávaxta féð á þann hátt, að sem hæstir vextir fáist, ef tryggingin er annars nægileg. Mér finnst hv.frsm. leggja litla áherzlu á það, hverskonar fé það er, sem ávaxtað er í sjóðnum. Ég hugði mig hafa tekið )það fram, að það eru einar 84 þús. kr., sem gætu að einhverju leyti talizt einstakra manna eign af þessum 31/4 millj., sem í sjóðnum eru alls. Hitt eru ellistyrktarsjóðir, helmingurinn, og ekknasjóðir allskonar, styrktarsjóðir, sjóðir búnaðarfélaga og sveitarfélaga og aðrir slíkir sjóðir, sem allflestir fara að mestu leyti til þess að létta undir með þeim, sem lakast eru settir í þjóðfélaginu, eða þá til þess að styðja að framförum í þjóðfélaginu á annan hátt. Með tilliti til þessa, sérstaklega hverskonar fé það er, sem varðveitt er í sjóðnum, benti ég á, að þetta væri vissulega, ef athugað er, varhugaverð leið, og rannsaka ætti, hvort ekki er hægt að finna aðra heppilegri. Sem bráðabirgðalausn benti ég þar á vaxtatillag úr ríkissjóði, eins og framkvæmt hefir verið tvö síðustu ár, þangað til komið yrði skipulagi á fasteignaveðslánin í landinu yfirleitt, sérstaklega þau, sem landbúnaðinum tilheyra. Hv. frsm. gat þess, að ellistyrktarsjóðirnir myndu ekki tapa við þetta nema 20 þús. kr., tæpum. Það er líka fé, þegar bágstatt fólk á í hlut, eins og það, sem ellistyrktarsjóðanna á að njóta. En tap þessara mjög þurfandi manna er ekki nema að hálfu talið, þegar rætt er um ellistyrktarsjóðina eina, því að ekknasjóðir og aðrir slíkir styrktarsjóðir nema nærri því jafnmikilli upphæð. Það skiptir að vísu ekki miklu máli í þessu sambandi, að þegar frsm. talaði um ellistyrktarsjóðina, þá miðaði hann við eldri l. en þau, sem nú gilda, sem eru nr. 68 frá 19. júní 1933, en þar eru önnur hlutföll um greiðslu úr ellistyrktarsjóðunum en þau, er hann tilgreindi. - Hann vék að því, hv.frsm., og það var endurtekið af hv. 4. landsk., að útborganir ellistyrktarsjóðanna þyrftu ekki að lækka fyrir þessu. Fyrir því mætti sjá á annan hátt. En mér er ekki ljóst, hvaðan sá styrkur ætti að koma til jöfnunar, nema að meira eða minna leyti úr ríkissjóði, og þá bara um aðra leið að ræða til þess að fara ofan í ríkissjóðinn en ef veitt væri vaxtatillag. En það var lítið eða ekkert vikið að þeirri hlið málsins, sem lýtur að vexti sjóðsins. Ég hygg, að á þá hlið sé einnig lítandi, ekki einungis vegna þess, að það er almenn nauðsyn fyrir okkar þjóðfélag, að „kapitalið“ geti aukizt í landinu, til þess að við þurfum ekki í hvert skipti hjá erlendum þjóðum lán að taka þegar ráðizt er í framkvæmdir, og sízt ætti það „kapital“ að minnka, sem styður þá, sem bágast eru staddir í okkar þjóðfélagi. Og það er ekki að mínu skapi að fara þá leið út úr vandræðunum, sem ég skal vissulega játa, að er hér fyrir hendi, nefnil. að taka frá niðjunum. Því að fái ellistyrktarsjóðirnir að vaxa eins og þeim er ætlað, þá munu þeir verða mikils megnugir með tíð og tíma. Og frumhugmynd þeirra manna, sem að ellistyrktarsjóðunum stóðu í upphafi, var sú, að smásaman myndaðist þarna „kapital“, sem yrði þess megnugt að standa undir framfærslu þeirra gamalmenna, sem í landinu væru, án þess að aðrar leiðir til fjáröflunar kæmu til. Ég hygg, að sá tilgangur hafi verið með þjóðfélagslega velferð fyrir augum, og ég vil ekki fyrir mitt leyti líta smáum augum á þann tilgang. Þess vegna get ég ekki tekið undir það, sem tveir hv.þm. hafa ymprað á, að það skipti ekki miklu máli, þótt dregið sé úr vexti sjóðsins. Það er miklu meira en rétt, að atvinnuvegirnir eru á yfirstandandi tíma ekki þess megnugir að greiða háa vexti. En þá er þess að gæta, að það er lítið meira en krækiber í heiltunnu, sú upphæð, sem þarna er um að ræða. Þótt þetta eitt sé allmikið fé í okkar augum, þá er það ekki nema örlítið brot af því mikla rekstrarfé, sem verður að standa í atvinnuvegunum. Þetta út af fyrir sig er því ekki nein fullnaðarlausn á málinu. Og ég hygg, að því þurfi í engu að kvíða, ef þing og stjórn sér sér fært að útvega þeim mönnum, sem þurfa að fá rekstrarfé með fasteignalánum, vaxtalækkun almennt, að Söfnunarsjóður muni ekki lækka sína vexti fullkomlega til jafns við veðdeildina eða hverja aðra lánstofnun, sem veita á slík lán. Ég verð því að álíta, að þar sem ekki er um meiri upphæð að ræða en þetta, þegar litið er á þá miklu tekjuöflun, sem þegar hefir verið samþ. og verður samþ. á þessu þingi, þá sé það í bili heppilegasta leiðin að greiða vaxtatillag úr ríkissjóði í þessu skyni, með því að peninganna er yfirleitt aflað þannig, að þeir koma frá þeim, sem betur mega, en ekki þeim, sem minnst mega, eins og yrði, ef skert væri það fé, sem gamlar ekkjur og einstaklingar eiga rétt á.

Frsm. (Páll Hermannsson) Ég þarf litlu við þessar umr. að bæta. Það er rétt, sem hv. 10. landsk. bendir á, að á þingi 1933 hefir verið breytt þeim reglum, sem gilt höfðu um ellistyrktarsjóði, og það á þann hátt, að vöxtur sjóðanna, eftir því skipulagi, verður dálítið minni en eldri ákvæðin gerðu ráð fyrir, en aftur á móti er hækkuð nokkuð sú upphæð, sem árlega kemur til styrktar gamalmennum, þannig, að procentvis munar minna um þessa lækkun en verið hefði eftir eldri reglum. Ég fór í þessu eftir lögbókinni, og sýnir þetta dæmi, að bókina verður að nota varlega. Hv. 10. landsk. vildi halda því fram, að lítið tillit hefði verið tekið til þess, hverskonar fé er ávaxtað í Söfnunarsjóði. Ég játa, að þar eru góðir peningar geymdir og gagnlegir, en ég er þeirrar skoðunar, að eins og ástandið er nú og útlitið, þá megi teljast gott að geta fengið 5% vexti af fé, sem vel er tryggt. En það skal ég játa, að ef ekki væri til þess hugsað að reyna að koma á svipuðum ráðstöfunum á fleiri sviðum en þarna, þá víki þessu máli allt öðruvísi við. Hv. 1. þm. Skagf. benti á það, að það væri ástæðulítið að færa niður vexti Söfnunarsjóðs á meðan veðdeildin tæki hærri vexti. Náttúrlega þyrftu að finnast ráð til þess, að veðdeildin gæti tekið lægri vexti en gert er, en munurinn á þessu er fyrst og fremst sá, að Söfnunarsjóður hefir innlent fé með höndum, sem þægilegt er að ráða yfir, en veðdeildin starfar aftur á móti aðallega með erlendu lánsfé, sem verður að lúta þeim vaxtakjörum, sem á því eru erlendis. Auðvitað væri æskilegt, að þau ráð fyndust, sem gætu orðið til þess, að vextir veðdeildarinnar lækkuðu. Ég verð að álíta, að meðan ekki er hægt að finna leið til að gera bændum kleift að fá lán með lægri vöxtum, þá verði að hafa vaxtatillag ríkissjóðs, meðan hægt er að pína það út úr honum.

Jón Auðunn Jónsson Þetta frv. er flutt til þess að draga úr útgjöldum ríkissjóðs, því að vaxtatillag ríkissjóðs til fasteignalána bænda minnkar, ef þessir vextir Söfnunarsjóðsins eru færðir niður. Það er því eins og nú stendur á engin bót fyrir þá bændur, sem tekið hafa fasteignalán í sjóðnum. - Ég er á móti þessu frv. af sömu ástæðum og hv. 10. landsk. Hér er um að ræða eitt hið bezta söfnunarfé, sem við eigum, því er varið til þess að hjálpa þeim, sem erfiðast eiga, þarna eru ellistyrktarsjóðir, ekknasjóðir og líknarsjóðir ýmsir. Af þessum ástæðum er það óeðlilegt að ætlast til, að Söfnunarsjóður taki lægri vexti en hægt er að fá í frjálsum viðskiptum. Stjórn sjóðsins hlýtur að telja það skyldu sína að ávaxta fé það, sem hún hefir með höndum, eins vel og hægt er. - Ég vil benda á það í sambandi við þá fullyrðingu, að hér sé verið að létta á sveitafólkinu, að 70% af því fé, sem sjóðurinn hefir yfir að ráða, er eign sveita. Nálega allir þeir sérstöku sjóðir, sem þarna er um að ræða, eru eign sveitahéraða, gefnir af góðu fólki, oftast í líknarskyni, til hjálpar ekkjum og öðru illa stæðu fólki, eða þá í menningarskyni. Ég tel það því vera andvígt hagsmunum sveitanna að samþ. þetta frv.

Þorsteinn Briem [óyfirl.]: Hv. frsm. talaði um nauðsynina, sem væri á því að gera almennar ráðstafanir til lækkunar á fasteignalánsvöxtum. Ég tek undir það, að á þessu er hin mesta nauðsyn. En hv.frsm. hlýtur að vera mér sammála um það, að þetta geta ekki talizt almennar ráðstafanir í þá átt, þar sem þær snerta ekki nema lítinn hluta af því mikla fé, sem atvinnuvegirnir verða að hafa til nauðsynlegrar veltu og framkvæmda. Hann benti á, að hér væri um innlent fé að ræða, en ég vil benda á það, að sparisjóðsféð í landinu mun vera tífalt meiri upphæð en sú, sem hér um ræðir, og það er líka innlent kapital. Með því mætti gefa lánstofnunum miklu áhrifameira aðhald um lækkun vaxta en með þessum ráðstöfunum með Söfnunarsjóð. - Hv. frsm. minntist á það, sem ég benti á áður um l. frá 1933, um breyt. á l. um ellistyrktarsjóði, sem verka í þá átt, að meira er borgað út en áður, en jafnframt dregið úr vexti sjóðsins. Það er því enn tilfinnanlegra, eigi nú að fara að þrengja kosti hans og svipta þar með þá, sem eftir oss koma, voninni um styrk úr þessum gagnlega sjóði. Það er rétt, sem hv.þm.N.-Ísf. tók fram, að um 3/4 hlutar þess fjár, sem er í Söfnunarsjóði, er eign sveitanna, það eru ekki nema 800000 kr., sem svo er ekki ástatt um, m. ö. o., þarna er verið að taka frá sveitunum til þess að hjálpa sveitunum og íbúum þeirra. Í framkvæmdinni verður það því svo, að hér kemur nýr skattur til ríkissjóðs, þannig, að ríkissjóður losnar við að greiða gjöld, sem hann hefir hingað til greitt; þetta er skattur á gamalmennin, ekkjurnar, búnaðarfélagsskapinn, menntunina í landinu, o. s. frv. Og þá held ég, að borið sé niður þar, sem sízt skyldi, og vildi ég óska, að n. sú, sem hefir málið til meðferðar, sæi sér fært að fara aðrar leiðir en þessa til að létta vaxtabyrði bænda, sem vissulega er nauðsynlegt. Með tilliti til þess, hvað sú nauðsyn er brýn, hefi ég skrifað undir nál. með fyrirvara, þótt ég eigi erfitt að fella mig við þá leið, sem hér er lagt til að fara.

Bernharð Stefánsson Þessi þáltill. er svo til komin, sem kunnugt er, að fram kom við áfengislagafrv. brtt. sama efnis. Nefndinni, sem hafði það frv. til meðferðar, þótti slíkt ekki eiga við í þeim lögum. Ég lýsti hinsvegar yfir því, að ég teldi sjálfsagt, að fræðslu um skaðsemi tóbaks væri komið á í skólum og bauðst til þess að flytja sérstaka till. um þetta með flm.brtt., ef hún væri tekin aftur. Ég held, að aðalflm. þessarar till. hafi þá flutt nægileg rök fyrir efnishlið málsins og hefi því engu við þau að bæta, og má auk þess vísa til grg.till. Við flm. leggjum áherzlu á það, að till. verði samþ.

Gísli Guðmundsson Aðalflm., hv. 2. þm. S.-M. er ekki viðstaddur, og vil ég því mæla nokkur orð fyrir þessari till. Tillagan er þess efnis, að stj. láti fara fram rannsókn á því, hversu bezt verði komið fyrir vátryggingum á fiskibátum og leggi frv. um það efni fyrir næsta Alþingi. Ennfremur, að Samábyrgðin verði ekki lögð niður samkv. lögum frá 1928 fyrir þann tíma. Eins og kunnugt er, hefir verið gert ráð fyrir því, að Samábyrgðin yrði lögð niður, en okkur hefir dottið í hug í sambandi við þetta mál, að önnur skipun yrði þar á gerð, og förum því fram á, að framkvæmd laganna frá 1928 verði frestað unz rannsókn þeirri, sem þáltill. okkar gerir ráð fyrir, er lokið. Nú hafa verið samþ. lög um tryggingar á opnum vélbátum, en það ætti sízt að standa í vegi fyrir víðtækari tryggingum.

Finnur Jónsson Frsm. þessa máls, hv.þm. Vestm., er veikur, svo ég vil f. h. sjútvn. segja nokkur orð um málið. Eins og hv.þdm. er kunnugt, hafa Danir leyfi til að veiða hér síld í landhelgi og sömu aðstöðu og Íslendingar. Hinsvegar hafa Danir kryddsíldartoll á þeirri kryddsíld, er Íslendingar senda til Danmerkur, en engan á sinni eigin síld. Þetta hefir komið til umr. í lögjafnaðarnefndinni, og var viðurkennt af Dönum þar sem brot á jafnréttisákvæðunum milli Íslands og Danmerkur. Í sjútvn. Nd. lágu fyrir umr. frá fundum lögjafnaðarnefndarinnar, þar sem þetta kom skýrt fram. Í l. í Danmörku er ákveðinn tollur á kryddsíld, en með tilskipun frá fjmrn. danska var Dönum veitt undanþága frá að greiða tollinn. Þar sem Danir og Íslendingar hafa sömu réttindi til síldveiða hér við land, er það ranglæti, að Íslendingar séu látnir greiða þennan toll, og rétt að fá því kippt í lag. Það er að vísu ekki mikið selt af íslenzkri kryddsíld til Danmerkur, en það er þó um 4000-6000 tunnur. Þeir, sem flytja þessa till., leggja því áherzlu á, að stj. kippi þessu í lag.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Ég vil mæla með því, að þessi till. verði samþ. Stj. mun leitast við eftir föngum að fá því til vegar komið, að Íslendingar fái jafna aðstöðu við Dani í þessu efni, eins og Danir hafa samkv. sambandslögunum jafnan rétt við okkur til síldveiða hér við land. Um árangurinn þori ég hinsvegar ekki að fullyrða neitt fyrirfram.