Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 5. þm. Vesturl., Jónasi Árnasyni, að flytja þáltill. um aðstoð við varanlega gatnagerð í þéttbýli og rykbindingu þjóðvega. Till. er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að gera þegar í stað róttækar ráðstafanir til þess að auðvelda sveitarfélögum að standa að varanlegri gatnagerð. Stefnt verði að gerð 5 ára framkvæmdaáætlunar á sviði varanlegrar gatnagerðar, sem taki til allra þéttbýlisstaða með 200 íbúa og fleiri. Í þessu skyni skal m. a. leitað eftirtalinna leiða: 1. Ríkið útvegi sveitarfélögum lánsfé til framkvæmdanna. Á framkvæmdaáætlun ríkisins hvert ár skal vera ákveðin upphæð til varanlegrar gatnagerðar í þéttbýli. Fé þetta skal lána sveitarfélögum með hagstæðum kjörum. 2. Hlutur sveitarfélaga af bensínskatti verði aukinn svo, að hið svokallaða þéttbýlisvegafé tvöfaldist. Einnig verði endurskoðaðar reglur um úthlutun fjárins og fólksfjöldatakmörk þeirra sveitarfélaga, sem fjárins njóta. 3. Ríkið taki á sig stóraukna hlutdeild í rykbindingu þjóðvega, sem liggja um kaupstaði og kauptún. Jafnhliða þessu skal gert verulegt átak í því af hálfu ríkisins að rykbinda þjóðvegi, þar sem þeir liggja um bæjarhlöð bænda og gegnum ræktunarlönd.“ Í grg. till. eru nokkuð raktar ástæðurnar fyrir flutningi hennar, sem eru reyndar margþættar. Sveitarfélögin eru mjög misjafnlega á vegi stödd með gatnagerð sína. Einstaka þeirra búa við allsæmilegt ástand, Reykjavík í krafti aðstöðu sinnar þó auðvitað langbesta. Langflest sveitarfélögin hafa hins vegar búið við óhæft ástand gatna, sem hafa, eins og í grg. stendur, verið forarleðja ein í rigningatíð, en umbreyst í mikla rykmekki í þurrkum. Fyrst nú á síðari árum hafa sveitarfélögin almennt farið að líta á það sem óhjákvæmilegt verkefni sitt að koma þessum málum í betra horf, leggja götur varanlegu slitlagi með tilheyrandi umbótum í holræsakerfi sínu, þ. e. gera verulegt stórátak til þess að gerbreyta ástandinu í gatnakerfi sínu og allri ásýnd staðanna. Segja má, að alls konar umr. um hreinlætis- og hollustuaðstöðu, m. a. í sambandi við okkar dýrmæta matvælaiðnað, hafi hér miklu um valdið. En mestu hefur þó tvímælalaust ráðið um aðgerðaleysi sveitarfélaganna margra hverra í þessum málum sú staðreynd, að þau hafa verið að sinna öðrum verkefnum og blátt áfram ekki getað af fárhagsástæðum sinnt svo dýru og veigamiklu verkefni. Þá vaknar sú spurning með tilliti til stórframkvæmda á þessu sviði í dag, sem hvarvetna blasa við, hvort hagur og aðstæður sveitarfélaganna hafi breyst svo mjög til batnaðar, að nú geti þau auðveldlega leyst þetta verkefni af hendi og það á skömmum tíma. Ekki er það svo vel, þó að óneitanlega hafi ráðstöfunartekjur til framkvæmda aukist hjá sveitarfélögunum með tilkomu nýrra tekjustofnalaga. Það eitt hefur gerst, að verkefnið er allt í einu komið í forgangsröð. Krafa íbúanna er sú, að hér verði á gerð stórkostleg bragarbót. Fólk unir því einfaldlega ekki, að það sé einkaréttur þeirra, sem í mesta þéttbýlinu búa, að hafa mannsæmandi götur, sem framar öðru tryggja bætt umhverfi í heild í hinum mörgu kauptúnum og kaupstöðum víðs vegar um landið. Þessi er sú meginástæða, sem því veldur, að þetta er nú eitthvert helsta, en um leið fjárfrekasta verkefnið, sem sveitarfélögin glíma við. Og við blasir nú augljósa staðreynd, að sveitarfélögin ráða ekki við þessa framkvæmd með óbreyttu fyrirkomulagi. Núgildandi skipting og upphæð þéttbýlisvegafjár var ákveðin með allt aðrar framkvæmdir í huga, með minna umfang og af allt annarri gerð og ódýrari. Það, hve hraða þarf framkvæmdunum, m. a. vegna krafna erlendis frá, frá viðskiptavinum okkar, um aukið hreinlæti, kallar enn fremur á sérstaka aðstoð við fjármagnsútvegun. Ríkisvaldið kemur óhjákvæmilega inn í þessa mynd á allt annan og virkari hátt, þegar sveitarfélögin ætla á stuttum tíma að gerbreyta gatnakerfi sínu og raunar allri ásýnd staðanna til bóta. Því er þessi till. flutt, ef vera mætti, að þar væri að finna leiðir til úrbóta. Í fyrsta lagi er í till. bent á, að nauðsynlegt sé að gera áætlun um brýnustu framkvæmdir á þessu sviði. Til þess bæði að gera sér nokkra grein fyrir umfangi verkefnisins, svo og besta fyrirkomulagi á framkvæmd, hlýtur þetta að teljast sjálfsagt. Svo mjög sem nú tíðkast að gera áætlanir um hvað eina, þá gildir það alveg tvímælalaust um þetta verkefni. Um það ætti enginn ágreiningur að verða. Í 1. tölul. till. er bent á þá nauðsyn, sem sveitarfélögunum er á því að fá fjármagn að láni með hagstæðum kjörum. Það hlýtur að teljast sjálfsagt, að ríkið komi hér enn frekar á móti sveitarfélögunum en gert er, og skal þó t. d. síst vanmetið það framlag, sem Lánasjóður sveitarfélaga nýtur á fjárl. ár hvert, en það framlag fer vitanlega til margra og mismunandi verkefna. Það telst ekki óeðlilegt, þegar þetta verkefni er komið í fremstu röð velflestra þéttbýlisstaða á Íslandi, að til þess sé sérstaklega varið í fjárhæð til lána handa sveitarfélögum. Aðalþungi till., má segja, að liggi í tölul. 2, þar sem lagt er til, að hlutur sveitarfélaga í bensínskatti eða kannske réttara sagt heildartekjum til vegamála ár hvert verði aukinn svo, að hið svokallaða þéttbýlisvegafé tvöfaldist. Hér er vissulega um stórt stökk að ræða og reyndar miðað við að miklu leyti annan skilning á notkun þessa fjár en er í núgildandi vegal., enda er það megintilgangur till. í heild að hreyfa við ýmsum ákvæðum í þeim lögum. Okkur sýnist sem sé, flm., að hér þurfi breytinga við, þótt um það megi svo deila, hve langt á að ganga. Þegar reglurnar um þéttbýlisvegafé voru upphaflega settar og prósenta þess af heildarupphæð ákveðin, var það við allt aðrar aðstæður en nú ríkja, eins og ég sagði áðan. Fyrst og fremst var þá um að ræða gerólíkt umfang framkvæmda á vegum sveitarfélaganna og af allt annarri gerð, sem útheimti ólíkt minna fé. Það er því ekki óeðlilegt, að á þessu verði breyting nú, þegar svo stór viðfangsefni eru á döfinni. Hvort bensínskatturinn verði í heild aukinn sem þessu nemur, til þess er á þessu stigi ekki tekin afstaða, en reynist það nauðsynlegt vegna annarra vegaframkvæmda, verður að skoða það mál á jákvæðan hátt. Sú upphæð, sem sveitarfélögin fengu til sinnar ófullkomnu gatnagerðar, var þeim óneitanlega mikil hjálp, en nú er hér um alls ófullnægjandi upphæð að ræða, sem þarf óhjákvæmilega að taka til endurskoðunar. Svo þýðingarmikið mál sem hér er á ferð, er ekki hægt að láta sitja í sama farinu, búa við óbreytt ástand ár eftir ár, nema hvað krónutala hækkar nokkuð til samræmis við verðhækkanir almennt. Hér þarf því endurskoðunar og athugunar við. Til þess þarf vissar breytingar á vegal. En hið sama má segja um þá tölul. till., sem lúta að íbúafjölda þeirra staða, er þéttbýlisfjár njóta, svo og þátttöku ríkisins í rykbindingu þjóðvega, er liggja gegnum kaupstaði og kauptún og koma hér reyndar beint inn i. Allt eru það atriði, sem ýmist snerta vegal. beint eða reglugerðir þar að lútandi. Þegar sveitarfélögin á Austurlandi hófu samræmt átak í gatnagerðarmálum sínum s. l. sumar, - átak, sem vegna samvinnu og uppbyggingar framkvæmda er vissulega til fyrirmyndar, þá kom upp það vandamál, hvernig minnstu þéttbýlisstaðirnir fengju risið undir þessu verkefni, þ. e. þeir, sem vegna ákvæða í lögum fengu ekki úthlutað þéttbýlisfé og stóðu því mun lakara að vígi en önnur sveitarfélög, sem í þéttbýli voru. Í till. okkar hv. 5, þm. Vesturl. er einmitt vikið að því, að þessi ákvæði skuli endurskoðuð, og bent á töluna 200 til viðmiðunar í stað 300 áður. Í grg. er tekið fram, að þessi tala sé aðeins til ábendingar, en annars megi vel hugsa sér aðra tölu lægri eða jafnvel að miðað sé við alla þéttbýlisstaðina. E. t. v. er það sanngjarnast að mörgu leyti, en með því að færa markið úr 300 í 200 er vissulega komið töluvert til móts við minnstu sveitarfélögin, sem gætu nú fleiri notið góðs af þessum sameignarsjóði ríkis og sveifarfélaga, sem bensíngjaldið er að mínu viti og mínum skilningi, og þó einkum ef hækkun fengist fram á heildarupphæð þéttbýlisvegafjár, eins og till. gerir sérstaklega ráð fyrir. Frá sýslufundi Suður-Múlasýslu hefur einmitt komið fram eindregin krafa um breytingu í þessa átt, og tillögumaður þar var einmitt hv. 5. þm. Austf., sem ég veit að hefur fullan hug á að fylgja því máli eftir innan þings. Eflaust er víðar svipað ástand og eystra, að nokkrir þéttbýlisstaðir ná ekki tilskildu lágmarksákvæði nú, en mundu með breytingunni komast í jafnréttisaðstöðu á borð við hin fjölmennari og um margt betur settu sveitarfélög. Þá vil ég víkja að því atriði um endurskoðun þeirra reglna um úthlutun þéttbýlisvegafjár, sem till. gerir ráð fyrir. Eflaust er hér komið að umdeildasta og viðkvæmasta atriðinu, því að hver vill halda sínu, hvernig sem aðstaða hans er og geta til framkvæmda að öðru leyti. Í grg. er sérstaklega vikið að þessu atriði og þar m. a. á það bent, hve vafasamt sé að láta fólksfjöldann einan ráða útdeilingunni. Reykjavík, sem í krafti sinnar góðu aðstöðu hefur getað framkvæmt langmest á þessu sviði og er hiklaust langbest sett í þessu efni, nýtur árlega nær helmings alls þess fjár, sem veitt er á þessum lið, aðeins í krafti íbúatölu sinnar, án alls tillits til ástands gatnakerfis hinna ýmsu staða. Þau önnur sveitarfélög, sem fjölmennust eru og komin eru vel á veg með sínar framkv., hafa kannske einnig nokkra. sérstöðu. Nú er ég alls ekki að segja það, að stórlega eigi að skerða hlut Reykjavíkur eða þeirra þéttbýlisstaða, sem best eru settir, því fer fjarri, að við flm. höfum það í huga, enda leggjum við til samhliða þessari endurskoðun stórhækkun á upphæð þéttbýlisvegafjárins í heild. En með breyttum reglum um útdeilingu þessa fjár, - reglum, sem m. a. tækju tillit til þess sérstaklega, hvernig ástand gatnakerfis hinna einstöku staða kann að vera, hvar á vegi þau eru stödd með sínar framkvæmdir, aðstöðu sveitarfélagsins í heild, m. a. vegna mismunandi landslags í sveitarfélögunum og ýmissa erfiðleika þess vegna, svo og annars þess, sem hér kemur inn í heildarmyndina; þá gæti eðlilega svo farið, að Reykjavík fengi hlutfallslega ekki eins mikinn skerf og nú, einfaldlega af því að staða hennar reyndist svo góð samanborið við önnur sveitarfélög, og þá hlýtur að teljast sanngjarnt, að eftir því færi um hennar réttláta skerf. Hér kæmi framkvæmdaáætlun og ítarleg könnun, sem þar kæmi fram, að góðu gagni við ákvörðun nýrra reglna. Það eitt er ljóst að íbúafjöldinn einn segir hér ekki alla sögu, og þótt sá mælikvarði sé einfaldastur og um margt eðlilegur að hluta, hljóta önnur sjónarmið að koma til einnig, og til þeirra verður að taka sérstakt tillit. Því er fram á þessa endurskoðun farið. En hér koma fleiri atriði inn í en svo, að þau sé hægt að rekja nákvæmlega. Aðeins skal á það bent, að sjálfsagt hlýtur að teljast, að um þá endurskoðun sé haft náið samráð við Samband ísl. sveitarfélaga, og á það raunar við um önnur þau atriði till., sem lúta beint að sveitarfélögunum, ef þessi till. verður samþ. Ég kem þá að þeim hluta till., sem lýtur að þjóðvegum, sem liggja um kaupstaði og kauptún. Hér um hef ég a. m. k. alveg sérstaka skoðun. Þar er um mjög misjafna aðstöðu að ræða, hvað snertir hina ýmsu þéttbýlisstaði. Sums staðar liggur fjölfarinn þjóðvegur eftir endilöngum þéttbýlisstaðnum, svo sem dæmi eru um á Austfjörðum og vitanlega miklu víðar, annars staðar aðeins að hluta eða ekki og svo eru endastöðvar einnig til. Þegar nú sveitarfélögin fara að leggja sína vegi úr varanlegu slitlagi, m. a. þessa þjóðvegi, fær það engan veginn staðist, að þau beri ein kostnaðinn af því verkefni. Þar sem umferðarþungi gegnumaksturs er mikill, hlýtur ríkið að þurfa að taka á sig aukna hlutdeild frá því, sem nú er. Svo að ég nefni dæmi frá heimastað mínum, Reyðarfirði, þá er umferðarþungi þar í gegn sá þriðji mesti á Austurlandi. Þjóðvegurinn liggur eftir endilöngu kauptúninu, og ríkið hefur aðeins tekið að sér ysta hluta hans, sem mun vera 1/5 af allri vegalengdinni. Nú þegar er búið að leggja slitlag á þriðjung af þessum hluta vegarins, og á næsta ári mun við þann hluta lokið að 2/3. Öll sanngirni mælir með því, að ríkið taki a. m. k. þátt í þessu verkefni að hálfu, því að á þéttbýlisvegaféð lít ég hreinlega sem réttmætan hluta sveitarfélaganna í þeirri skattheimtu ríkisins, sem þar stendur að baki, og kemur það því ekki á neinn hátt inn í þessa mynd. Hér er að miklu leyti um óleyst mál að ræða, sem viðunandi lausn verður að finna á. Dæmið, sem ég vék að frá Reyðarfirði, er aðeins eitt af mörgum, og eflaust má finna staði, sem enn verr eru staddir gagnvart þessu atriði. Hins vegar eru svo þeir staðir, sem náð hafa því að vera með vegi, sem flokkast undir hraðbrautir. Þar horfa málin ólíkt betur við, og er ekki nema gott um það að segja. En samur og jafn hlýtur vandi hinna að vera, sem hafa mikla umferð um sinn aðalveg, en ná þó ekki þessu hraðbrautarmarki. Öll þau atriði, sem hér hefur verið að vikið, ber að skoða í samhengi. Öll hljóta þau að teljast sjálfsögð til athugunar og umr. Margt hlýtur þar að koma upp, sem ekki er drepið á hér, enda till. fyrst og fremst til þess flutt að koma málinu á hreyfingu og fá fram nauðsynlegustu lagfæringar á núgildandi ástandi. Að síðustu er í till. okkar vikið að mjög viðamiklu viðfangsefni og erfiðu, sem engu að síður þarf að fara að huga að. Hér er um að ræða rykbindingu þeirra vegahluta, sem liggja um ræktunarlönd bænda og bæjarhlöð, þ. e. þar sem umferð er nokkur að ráði. Ekki get ég gert mér neina grein fyrir stærð þessa verkefnis, en ég veit það eitt, að stærð þess muni ærin. Hins vegar held ég, að hér sé á ferð mál, sem á einhvern veg þurfi að leysa í framtíðinni og má reyndar segja, að ekki verði fyrr lokið en með rykbindingu alls þjóðvegakerfisins, sem enn á langt í land og er fjarlægt takmark, sem þó er stefnt að. Það þarf ekki að lýsa því ástandi, sem fjölmörg sveitaheimili búa við í þurrkum sumarsins, ef fjölfarinn þjóðvegur liggur um hlaðið eða meðfram túnum, vinnustöðum sveitafólksins. Sjálfur hef ég fengið duglega að kenna á slíku ryki við heyskap á sumri hverju. Víða hagar svo til, að rykmökkinn lægir aldrei allan daginn. Svo er t. d. um hina fallegu og þéttbýlu Norðfjarðarsveit, þar er nægileg umferð til þess að viðhalda rykmekki daglangt. Að næturlagi verkar rykið sem misturmóða yfir sveitinni. Þetta eru aðeins einstök dæmi, en víða mun þau að finna. Og eins og við víkjum að í grg. okkar, þetta er ekki aðeins vandamál sumarsins, rykið sest í heyið, og vetrarlangt glímir bóndinn og fólk hans við þetta sumarryk umferðarinnar. Það skal hins vegar játað, að þótt hér sé vandamál á ferð, sem leysa þarf með einhverjum hætti í nánustu framtíð, þá er síður en svo auðhlaupið að því eða það auðleyst. Stórkostleg framkvæmdaþörf í vegamálum kallar á enn meira fjármagn en unnt er að veita, og því vilja verkefni eins og þessi, þótt brýn séu, verða út undan. Við flm. álítum hins vegar sjálfsagt að vekja athygli á þessum vanda sveitafólksins um leið og við erum uppi með till. um það að létta þéttbýlisbúum baráttuna við rykið og forina. Eins og í grg. segir, mætti vel hugsa sér áætlun um framkvæmdir, sem tæki til 5 ára, þar sem hafist yrði handa um að bæta þar úr, sem brýnast þætti, og gerum við okkur þá fullljóst, að þar muni víða verða þrýst á, ef til kæmi. Ég sé ekki mikla ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta atriði eða till. í heild. Okkur flm. er það mikið áhugamál, að fram fari gagnger athugun á þessum málum öllum. Við lítum á till. okkar fyrst og fremst sem ábendingar, sem vissulega má útfæra og bæta nýjum þar inn í. Við treystum á það, að hv. alþm. séu almennt á svipaðri skoðun og við, þyki full ástæða til ýmiss konar lagfæringa og úrbóta, einkum í þágu sveitarfélaganna á þessu sviði, og við trúum því, að af þessari till., ef samþykkt verður, muni ýmislegt gott leiða. Í trausti þess er hún flutt. Herra forseti. Ég vil svo leyfa mér að óska þess, að till. verði að lokinni þessari umr. vísað til síðari umr. og hv. fjvn.



Herra forseti. Það eru nokkur orð, sem ég vildi segja vegna þeirrar till., sem hér er til umr. og nú hefur verið mælt fyrir. Ég vil þá fyrst lýsa yfir stuðningi við meginefni till., þ. e. að ríkisstj. geri þegar í stað róttækar ráðstafanir til þess að auðvelda sveitarfélögum að standa að varanlegri gatnagerð, eins og það er orðað í till. Öllum er nú orðið ljóst, hvert hagsmunamál það er íbúum þéttbýlisstaða, að götur verði lagðar bundnu slitlagi. Menn sætta sig ekki lengur við það að vaða forina, þegar rignir, eða vera í stöðugum rykmekki, þegar þurrt er. Þetta er, eins og drepið er á í grg. till., umhverfis- og heilbrigðismál, sem verður að fá skjóta lausn á. Til þessa hafa þær ástæður verið helstar fyrir því, að ekki hefur meira gerst af hálfu einstakra sveitarfélaga, að víða hefur skort áhuga og skilning ráðamanna, víðast hvar hefur skort fjármagn, og á flestum stöðum hefur eina leiðin verið sú að steypa göturnar, sem er allt of dýrt. Malbikun verður ekki komið við nema í næsta nágrenni malbikunarstöðva, en þær eru ekki til nema í Reykjavík og á Akureyri, auk Keflavíkurflugvallar, og reyndar í Vestmannaeyjum, en mér er ekki kunnugt um ástand þeirrar stöðvar nú. Með tilkomu olíumalar sem slitlags eru möguleikarnir hins vegar allt aðrir til þess að vera stórátak í þessum málum. Bæði er það, að olíumölin er langódýrasta slitlagið og hana má flytja blandaða hvert á land sem er. Það er því hægt nú að láta til skarar skríða, ef öðrum skilyrðum er fullnægt. Flm. leggja til, að gerð verði 5 ára framkvæmdaáætlun á sviði varanlegrar gatnagerðar, sem taki til allra þéttbýlisstaða með 200 íbúa eða fleiri. Mér er ekki ljóst, hver á að gera þessa áætlun, en býst þó við, að ætlast sé til að ríkið geri hana og þá væntanlega Framkvæmdastofnunin. Ef sú er ætlunin, þá lýsi ég mig andvígan þeirri hugmynd. Gatnagerð er verkefni sveitarfélaganna, og ríkið á ekki á neinn hátt að teygja arma sína inn á það verksvið. Auðvitað eiga sveitarfélögin sjálf að gera sínar áætlanir eða þá samtök sveitarfélaganna í umboði viðkomandi sveitarfélaga, eins og þau hafa reyndar gert, bæði á Austurlandi og Vestfjörðum, einmitt í sambandi við gatnagerð. Þessu fyrirkomulagi á ekki að breyta. Á grundvelli þessara áætlana sækja síðan sveitarfélögin um lán til framkvæmdanna. Hv. flm. benda á nokkrar leiðir til þess, að markmiðinu verði náð. Ég get skrifað undir flest af því, sem þar er sagt, en mundi þó vilja hafa þar aðra röð a. m. k. Veigamesta atriðið fyrir sveitarfélögin er, að þau fái stóraukna hlutdeild í bensínskatti og reglum um úthlutun fjárins verði breytt, eins og flm. leggja áherslu á. Eins og reglurnar eru nú, eru framlög bundin við þéttbýlisstaði með 300 íbúa eða fleiri, og framlagið er ekki greitt, nema því sé varið til varanlegrar gerðar svonefndra þjóðvega í þéttbýli. Þegar þéttbýlisvegur er svo varanlega gerður, má fyrst nota framlagið til annarra gatna. Ég þekki ekkert sveitarfélag, sem hefur notið þessa fjár til annarrar gatnagerðar. Þéttbýlisvegirnir gleypa það allt og það mörg ár fram í tímann. Þessu fyrirkomulagi þarf að breyta, og tek ég undir það með hv. flm. Það er raunar einn liðurinn í endurskoðun verkaskiptingar milli ríkisins og sveitarfélaganna. Á fundi sínum í byrjun sept. s. l. ályktaði fulltrúaráð Samband ísl. sveitarfélaga um þetta mál þannig, að sveitarfélögin taki algerlega að sér þéttbýlisvegina, að sveitarfélög í strjálbýli taki að sér sýsluvegina og að framlög úr Vegasjóði verði aukin verulega og þeim skipt með hliðsjón af íbúafjölda og ófullgerðum verkefnum í gatna- og vegagerð. Hér er um grundvallarbreytingu að ræða frá núv. fyrirkomulagi, breytingu, sem líkleg er til að auðvelda sveitarfélögum að leysa þessi mál. Verði þessi breyting gerð, er 3. liður þáltill. óþarfur eða öllu heldur fellur hann saman við 2. lið. Í 3. lið er talað um, að ríkið taki á sig stóraukna hlutdeild í rykbindingu þjóðvega, sem liggja um kaupstaði og kauptún og reyndar bæjarhlöð. Þótt framlög úr Vegasjóði til sveitarfélaga yrðu stóraukin, þá dugir það ekki til þess, að stórátak verði gert á skömmum tíma í varanlegri gatnagerð þéttbýlisstaða. Eins og hv. flm. benda á, þarf lánsfé, og þar verður atbeini ríkisins að koma til. Eðlilegt er hins vegar, að öll lán til slíkra framkvæmda sveitarfélaga fari í gegnum Lánasjóð sveitarfélaga, eins og verið hefur. Lánasjóður hefur fengið lán hjá Framkvæmdasjóði undanfarin ár til þess að endurlána sveitarfélögunum. Hafa þau lán verið á framkvæmdaáætlun og einkum verið varið til hitaveituframkvæmda. Á þessu ári, 1973, lánar Lánasjóður sveitarfélaga um 173 millj. kr. í fjárfestingarlán til sveitarfélaga, þar af rúmar 60 millj. til gatnagerðar, og er það í fyrsta skipti, sem sjóðurinn lánar að ráði til slíkra framkvæmda. Til þess að framhald geti orðið á þessari lánastarfsemi, verður að efla Lánasjóðinn og ætla honum ríflegan hlut á framkvæmdaáætlun. Á þessu ári fékk sjóðurinn 105 millj. að láni hjá Framkvæmdasjóði, en sótti hins vegar um 195 millj. kr. Ég þarf ekki að hafa mál mitt miklu lengra. Ég fagna því, að þessi till. er fram komin. Hér er hreyft þörfu máli, sem ég vona, að fái skynsamlega afgreiðslu og skjóta. Aðalatriðin eru þessi: Sveitarfélögin í landinu þurfa að gera stórátak í gatnagerðarmálum. Til þess verða þau að fá lánsfé, sem eðlilegast er að þau fái í gegnum Lánasjóð sveitarfélaga, sem verði efldur. Hlutur sveitarfélaga af bensínskatti verði stóraukinn. Framlög til hinna einstöku sveitarfélaga verði miðuð við ófullgerðar götur, umferðarþunga og íbúafjölda, en ekki við svonefnda þéttbýlisvegi, eins og nú er, og höfðatölureglu. Ríkið sjálft geri stórátak í rykbindingu eða lagningu bundins slitlags á þjóðvegina sjálfa. Um þetta sýnist mér, að allir hv. alþm. ættu að geta sameinast.



Herra forseti. Ég ræddi nú fyrir skemmstu við tvo forustumenn í málefnum sveitarfélaga á Snæfellsnesi, þá Skúla Alexandersson oddvita í Neshreppi utan Ennis og Árna Emilsson sveitarstjóra í Grundarfirði, og spurði þá, hvað þeir vildu helst leggja áherslu á í sambandi við þessa till. okkar hv. 6. landsk. þm. Þeim kom saman um, að næst aðstoðinni við íbúðabyggingar hefði aðstoð af hálfu ríkisins við varanlega gatnagerð (eða við að gera það, sem hv. síðasti ræðumaður nefndi „bundið“ slitlag á götur, sem mér sýnist miklu betra orð heldur en „varanlegt“ slitlag) - næst aðstoðinni við íbúðabyggingar hefði aðstoð af hálfu ríkisins við þetta mesta þýðingu í þeirri viðleitni að koma í veg fyrir flutning fólks úr sjávarþorpunum, viðhalda byggðinni þar, auka hana. En um nauðsyn slíks fyrir allt þjóðarbúið ætti ekki að þurfa að ræða, enda mun öllum ljóst, hve stór hlutur þessara byggðarlaga er í sköpun þjóðarauðsins. Þeir héldu því fram, báðir þessir menn, að þessi byggðarlög ættu það inni margfalt hjá þjóðfélaginu í heild, að götum þar yrði komið í sama horf að því er snertir varanlegt eða „bundið“ slitlag og nú er orðið hér á höfuðborgarsvæðinu. Þegar svo væri komið og þá en ekki fyrr mætti segja, að goldin væri skuld þjóðfélagsins í heild við þessi byggðarlög að því er varðar gatnagerð af þessu tagi. Þessi byggðarlög hefðu að undanförnu, sögðu þessir menn, orðið að nota takmörkuð efni sín til að laga göturnar næst fiskvinnslustöðvunum. Í þetta hefðu þau orðið að verja miklum fjármunum, enda yrðu ekki með öðru móti uppfylltar þær kröfur um hreinlæti, sem hinir útlendu kaupendur framleiðslunnar gera. En fólkið, sem ynni við framleiðsluna, hlyti einnig að gera sínar kröfur um aukið hreinlæti við híbýli sín og gerði enda slíkar kröfur, þetta væru réttlætiskröfur. Viðkomandi sveitarfélögum væri hins vegar með öllu ofviða að verða við þeim kröfum, nema til kæmi aðstoð af hálfu hins opinbera, eins og gert er ráð fyrir í þessari till. Ef ekki kæmi til þessi aðstoð af hálfu ríkisins, ætti þessi sveitarfélög ekki annars kost til þess að verða við þessum sjálfsögðu kröfum um varanlega gatnagerð og aukið hreinlæti, sem henni fylgir (aukið hreinlæti, sem ætti auðvitað að miðast við það að þóknast ekki aðeins þeim útlendu aðilum, sem kaupa framleiðsluna, heldur einnig því fólki, sem vinnur við hana) - án aðstoðar ríkisins mundu þessi sveitarfélög ekki eiga annars kost til þess að koma slíku fram en að auka álögurnar á þetta fólk. En auknar álögur gætu svo valdið því, að fólkið hrektist burt úr þessum byggðarlögum, burt frá hinum þýðingarmiklu framleiðslustörfum, sem þar eru unnin, til annarra starfa, sem flest hver mundu að líkindum verða miklu þýðingarminni fyrir þjóðarbúið. Þetta vildu þeir, þessir tveir sveitarstjórnarmenn á Snæfellsnesi, að bent yrði á, svo að mönnum mætti vera ljósara, hvað þessi sveitarfélög eru komin í slæma klemmu með þessi mál og einnig hve mikla þýðingu það hefði fyrir þjóðarbúið í heild, að lausn þessara mála yrði hagað eins og lagt er til í þessari till. Við flm. till. vekjum einnig athygli á nauðsyn þess, að eitthvað verði gert, til þess að sveitafólk, sem verður að stunda heyskap í námunda við þjóðvegi, verði ekki ofurselt plágu einni vondri í hvert sinn sem blessuð sólin skin. Sú plága er rykið af þjóðvegum. Ég hef heyrt bændur segja, að þeim sé að mestu horfin hin forna heyskapargleði, síðan þessi plága kom yfir þá. Bændur verða varla sjálfir taldir eiga sök á þessari plágu. Bújarðir þeirra flestra eiga sér miklu lengri sögu í landinu heldur en bílvegir. Víst er líka, að í þurrkum á sumrin eru það ekki bændur, heldur allt annað fólk, sem hefur tíma til þess að aka um þessa vegi og róta upp rykinu. Okkur flm. till. finnst sem sagt ekki nema sjálfsagt, að þetta „annað fólk“ taki á sig nokkurn kostnað við að binda það ryk, sem það hefur verið að þyrla upp í vit bænda.



Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt með því að lýsa ánægju minni með þá till., sem hér liggur frammi í mikilvægu og tímabæru máli. Ég get tekið undir allt það, sem hv. frsm. sagði hér, og ætla að forðast að endurtaka það. Ég vil hins vegar fara örfáum orðum um fyrst og fremst 2. mgr. í 2. lið till., sem fjallar um endurskoðun á reglum um úthlutun hins svonefnds þéttbýlisfjár. Mér skilst, að hér muni vera átt við V. kafla vegalaga, sem fjallar um þjóðvegi í kaupstöðum og kauptúnum, og þar segir í 32. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Árlega skal veita ákveðna fjárhæð til lagningar þjóðvega í kaupstöðum og kauptúnum, sem hafa 300 íbúa eða fleiri, og skal skipting fjárins fara eftir íbúafjölda. Skal árlegt framlag vera 12.5% af heildartekjum vegamála það ár.“ Ég held, að mér sé óhætt að segja, að ákvæði sem þetta um skiptingu almannafjár í hlutfalli við íbúafjölda sé nálagt því einsdæmi hjá þeim þjóðum, sem telja sig hafa að stríða við byggðavanda, enda hygg ég, að færa megi ákaflega mörg rök að því, að þéttbýlið hefur óhemjumiklar ótaldar tekjur af þeirri miklu þjónustu, sem það veitir dreifbýlinu. Það hefur tekjur af hverjum þeim manni, sem hingað kemur að leita sér læknis, leitar eftir verkfræðingi til að aðstoða við framkvæmdir, m. a. vegagerð o. fl., og þannig mætti lengi telja. Af því sýnist mér, og ég hef skoðað þau mál nokkuð, að annars staðar séu aðrir hlutir lagðir til grundvallar, fyrst og fremst það, eins og er lögð áhersla á í till., að ná þessum sjálfsögðu mannréttindum, sæmilegum vegum, upp í ákveðinn hundraðshluta af vegakerfi því, sem um er að ræða á hinum ýmsu stöðum. En því geri ég þetta sérstaklega að umræðuefni, að á þessu þingi á að ganga frá nýrri vegáætlun, og mér sýnist höfuðnauðsyn á því, að þetta ákvæði verði tekið til endurskoðunar og fundin þarna einhver viðmiðun, sem allir geta sætt sig við. Ég vil geta þess, að mþn. í byggðamálum, sem var kjörin í lok síðasta Alþ., hefur lítillega rætt um þetta mál og hefur hug á því að láta það til sín taka. Ég vil einnig taka undir það, sem fram kemur í till., að viðmiðunin við 300 íbúa er óeðlileg og hana þarf að endurskoða. Loks vil ég leggja áherslu á enn eitt atriði, sem er mjög þýðingarmikið í þessu sambandi og hefur komið fram að nokkru í því, sem hér hefur verið sagt. Þjóðvegir í þéttbýli, í kaupstöðum og kauptúnum, liggja jafnan, vil ég leyfa mér að segja, eða mjög oft í næsta nágrenni fiskvinnslustöðva. Nú er uppi sú krafa, að nágrenni fiskvinnslustöðva verði búið þannig, að þaðan komi ekki rykmökkur sá, sem hv. síðasti þm. var að lýsa. Er gert ráð fyrir því, að malbikun eða olíumöl eða steypa, eftir því sem við á, verði lögð á slíkum stöðum innan næstu örfárra ára. Ég þarf ekki að nefna neina staði. Ég veit, að hv. þm. þekkja fjölmarga staði, þar sem þjóðvegirnir liggja í nágrenni, eins og ég sagði, og rykmökkurinn stendur af þeim, og engar áætlanir hafa verið gerðar um rykbindingu þeirra þrátt fyrir þessa kröfu þessa stærsta útflutningsatvinnuvegar okkar landsmanna. Þarna held ég að hið opinbera verði að taka til höndum. Á einn máta eða annan verður það að sinna þeirri skyldu sinni að rykbinda þessa vegi, annars stendur það alls ekki í stöðu sinni. Samkv. áætlun um endurbætur á vegum frystihúsanna, á að ljúka þessum framkvæmdum á næstu 4–5 árum. Verja á miklum fjárhæðum, 3–4 eða nálægt 5 þús. millj., þegar öll kurl eru komin til grafar. En mér er ekki kunnugt um, að nein slík áætlun sé til um hlut hins opinbera, þ. e. a. s. rykbindingu þjóðveganna. Þetta mál er því æði víðtækt og ekki aðeins það, sem mætti nefna „prinsip“-mál um skiptingu fjárins, heldur einnig þessi skylda, sem líta verður á nú þegar.

Flm. (Helgi F. Seljan) : Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka þeim hv. þm., sem hér hafa tekið til máls og lýst yfir stuðningi við þessa till. okkar hv. 5, þm. Vesturl. Það voru aðeins tvö atriði, sem komu mér til að fara aftur upp í ræðustól. Það voru atriði í máli hv. 11. landsk. þm. Hann ræddi um það, að við segðum það ekki í þessari till. okkar, hver ætti að gera þá framkvæmdaáætlun, sem að væri vikið, þ. e. a. s. stefnt verði að því að gera 5 ára framkvæmdaáætlun á sviði varanlegrar gatnagerðar. Hann taldi sig ekki geta staðið að samþykkt þess arna, ef Framkvæmdastofnun ríkisins ætti að taka það verkefni að sér, heldur ætti þetta verkefni að vera í höndum sveitarfélaganna, svo sem það hefði verið. Ég get að nokkru tekið undir það, þó að ég lýsi auðvitað yfir fullkomnu trausti mínu á Framkvæmdastofnun ríkisins og öllum hennar góðu og mörgu áætlunum. Ég hygg einnig, að þetta sé líka að því leyti til rétt, að Framkvæmdastofnunin hefur þegar fengið á sig ærið mikið að vinna úr af áætlunum, og m. a. af því sé það ósköp eðlilegt, að sveitarfélögunum verði falið að annast þetta verkefni, en auðvitað með tilheyrandi styrk og þá með þeirri tilheyrandi aðstoð einnig, sem Framkvæmdastofnunin gæti veitt í þessu efni, svo að það er varla, að það verði mikið ágreiningsatriði milli okkar hv. 11. landsk. þm. Eins minntist hv. þm. á, hvernig þessi lán ættu að koma til sveitarfélaganna, sem við erum þarna að leigja til, að verði útveguð sveitarfélögunum. Ég sé heldur ekkert á móti því og get alveg fallist á það fyrir mína hönd - og ég vænti fyrir hönd okkar flm. beggja, að þessi lán renni í gegnum Lánasjóð sveitarfélaga. Ég vil svo aðeins undirstrika það, sem ég sagði áðan í minni framsöguræðu, að um öll þessi atriði, sem þarna er að vikið, ef till. verður samþ., þá hlýtur að vera nauðsynlegt og sjálfsagt að hafa fullt samráð við Samband ísl. sveitarfélaga.

Flm. (Steingrímur Hermannsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt öðrum þm. Framsfl. að leggja fram till. til þál. um útbreiðslu sjónvarps. Ég skal ekki hafa langt mál um þessa till., enda fáir hv. þm., sem virðast hafa tíma til að sitja þennan fund. Þeir, sem hér eru, þekkja málið vel og eru áreiðanlega áhugamenn þar um. Þó vil ég geta þess, að þetta mál er flutt - við getum sagt sem þáttur í byggðastefnu- og byggðamálum. Það er rétt, sem hæstv. fjmrh. gat um í sinni ítarlegu ræðu s. l. þriðjudag, að mikið hefur verið gert í byggðamálum. Mikið fjármagn hefur verið veitt til dreifbýlisins, til uppbyggingar atvinnuvega fyrst og fremst, en einnig á nokkrum öðrum sviðum félags- og menningarmála. En e. t. v. er það vegna þessa átaks, sem þarna hefur verið gert, að mönnum hefur smám saman orðið ljóst, að sambærileg lífskjör í dreifbýlinu við þéttbýlið eru ekki eingöngu fólgin í því að hafa þar næga atvinnu og jafnvel það sem nálgast atvinnuþrælkun sums staðar, það verður að tryggja íbúum aðgang að öðrum þáttum nútímalífskjara. Einn af þessum þáttum er sjónvarpið. Hygg ég, að enginn muni andmæla því. Um sjónvarpið urðu miklar umr. á síðasta Alþ. Þá voru fluttar fsp., bæði um útbreiðslu sjónvarps almennt og um útbreiðslu sjónvarps í einstökum landshlutum. Þá var einnig lögð fram þáltill. um sama efni. Í þeim umr., sem þá urðu, og í svörum við þessum fsp. komu fram ítarlegar upplýsingar. Þar kom m. a. fram, að 471 býli á landinu hefur nú ekki aðgang að sjónvarpsútsendingu eða a. m. k. svo ófullnægjandi, að ónothæft getur talist. Í þessum umr. kom jafnframt fram, að gert væri ráð fyrir því, að sums staðar á landinu, m. a. á Austfjörðum, var gert ráð fyrir því, að sjónvarp kæmist á allmarga sveitabæi, en staðreyndin hefur hins vegar því miður orðið sú, að úr þessum framkvæmdum samkv. framkvæmdaáætlun þeirri, sem Landssíminn hefur gert, hefur ekki orðið. Er þar kennt um fjárskorti. Því mun svo vera, þótt nokkur breyting hafi orðið á fjölda þeirra býla, sem ekki hafa sjónvarp, að fjöldinn mun vera mjög nálægt því, sem um getur í grg. með þessari þáltill. og ég nefndi áðan, eða um 470–471 býli. Báðar tölurnar hafa verið nefndar hér á hinu háa Alþ. Staðreyndin er sú, að sum býli, sem talin voru með sem hafandi sjónvarp, teljast það þó varla. Bæði var það svo, að þá var byggt á áætlun, sem aldrei komst til framkvæmda, og sums staðar hafa skilyrði reynst ófullnægjandi, lakari en ráð var fyrir gert. Ég hirði því ekki að fara að tíunda það hér, hvernig þessi tala er nákvæmlega í dag. Í raun og veru held ég, að það skipti ekki höfuðmáli. Þau býli, sem eftir eru, eru yfirleitt þannig staðsett, að þau eru út við jaðar okkar byggðar. Þau eru oft á stöðum, sem hafa erfiðar samgöngur, oft lokaðar nálægt því frá umheiminum mánuðum saman, a. m. k. með tilliti til samgangna. Það eru m. ö. o. þau býli, sem ég hygg, að við getum verið sammála um, að einna mesta þörf hafi fyrir sjónvarp. Ég hef fengið þær upplýsingar, að fé því, sem til útbreiðslu sjónvarps hefur verið notað, er öllu ráðstafað og raunar nokkuð fram í tímann. Hér hefur fyrst og fremst verið um innflutningsgjald af sjónvarpstækjum að ræða, en jafnframt hafa endurvarpsstöðvar verið fjármagnaðar með lánsfé, sem endurgreiðast á með þessum innflutningsgjöldum. Samtals mun lánsféð nema um 120 millj. kr., og afborganir og vextir eru á næstu 3–4 árum hærri en toll- og aðflutningstekjur af sjónvarpstækjum. Jafnframt er upplýst, að vart sé unnt að gera ráð fyrir því, að tekjur af innfluttum sjónvarpstækjum hrökkvi til annars, þegar lánin eru greidd á 3–4 árum en að viðhalda tækjabúnaði sjónvarpsins. Í fyrsta lagi er ljóst, að gera má ráð fyrir því, að þær tolltekjur lækki, þegar flestir hafa náð sér í tæki, og í öðru lagi má mönnum vera ljóst, að þessum búnaði verður að halda við og viðhaldskostnaður er í mörgum tilfellum mikill. Niðurstaðan virðist því vera sú, að ekki megi vænta þess, að af þessum tekjum sé unnt að fjármagna frekari útbreiðslu sjónvarps, a. m. k. svo að nokkru nemi. Auk þess vil ég leyfa mér að halda því fram, að sjónvarp á þau býli, sem ekki hafa fengið það enn, sé jafnvel fyrst og fremst félagslegt mál. Við teljum okkur, Íslendingar, í þeim flokki þjóða, sem vilja byggja landið á félagslegum grundvelli. Við viljum aðstoða þá, sem ekki geta notið þeirra lífskjara, sem við teljum sjálfsögð. Ég lít því svo á, að með þennan hala, sem þarna er, verði að fara á nokkurn annan veg en gert hefur verið með útbreiðslu sjónvarps hingað til. Í þessari till. er því lagt til, að gerð verði þriggja ára framkvæmdaáætlun um útbreiðslu sjónvarps og að því stefnt, að sjónvarp verði þá komið til allra býla, sem þess geta notið af tæknilegum ástæðum og með viðráðanlegum stofnkostnaði. Í þessari till. er jafnframt bent á það, að unnt er að koma sjónvarpi til einstakra býla, a. m. k. í mörgum tilfellum, á ódýrari máta en með byggingu endurvarpsstöðva. Tækni leyfir, að kaplar með mögnurum staðsettum á ákveðnu millibili séu lagðir alllanga leið, a. m. k. um 2 km, í sjónvarpsloftnet, þannig að viðunandi móttökuskilyrði fáist. Þetta hefur verið gert á nokkrum bæjum, að vísu ekki svo langa vegalengd, en kostnaður við þetta hefur nýlegt verið áætlaður fyrir tvö býli norður á Ströndum, og er upplýst, að efniskostnaður muni verða um 180 þús. kr. Ég hygg því, að ef málið er skoðað í heild sinni, þá megi finna ýmsar leiðir ódýrari en byggingu endurvarpsstöðva fyrir þá bæi, sem erfiðast er að koma sjónvarpi til. Í grg. með þessari till. er gerð lausleg tilraun til að áætla kostnað samkv. þeim upplýsingum, sem fram komu á síðasta þingi. Hámarkskostnaður samkv. þeim virðist vera 225 millj. kr. En með öðrum leiðum, eins og ég hef nú nefnt, virðist mér, að áætla megi, að hann geti orðið nokkru minni. Reyndar er rétt að geta þess, að í ræðu á síðasta þingi var einnig áætlað, að kostnaður yrði um 150 millj. kr. Þarna ber því nokkuð á milli, en mér sýnist það ekki skipta neinu máli. Hér er, eins og ég sagði áðan, fyrst og fremst um þjóðfélagslegt mál að ræða, sem þjóðinni ber allri skylda til að leysa. Hér er einnig um mál að ræða, sem þjóðin getur leyst. Það eru ekki stórar upphæðir, sem við erum að tala um hér. Þetta er í raun og veru dropi í það haf opinberra framkvæmda og þjónustu, sem nú eru í okkar samneysluþjóðfélagi. Mér sýnist því, að þjóðin eigi að taka á þessu máli af myndarskap, gera um það þriggja ára áætlun, eins og hér er lagt til, útvega fjármagn til þeirra framkvæmda og láta bændur og aðra vita, hvenær þeir mega eiga von á sjónvarpi. Ég hygg satt að segja, að slíkur framkvæmdamáti geti haft veruleg áhrif á byggð víða í okkar landi. Þetta er, eins og ég hef reynt að leggja áherslu á hér, mannréttindamál. Herra forseti. Ég sagðist ekki ætla að hafa um þetta mörg orð og læt þessi orð nægja. Vil ég að svo mæltu mælast til þess, að þessari till. verði vísað til hv. allshn. 
            



Herra forseti. Till. sú, sem hér er á dagskrá, er sams konar till. og ég ásamt 7 sjálfstæðismönnum höfum flutt hér og er næsta mál á dagskrá. Báðar þessar till. gera ráð fyrir, að ráðstafanir verði gerðar til að koma upp endurvarpsstöðvum fyrir þá sveitabæi, sem nú njóta ónothæfra eða engra sjónvarpsskilyrða, þetta verði gert innan ákveðinna tímamarka og sérstaks fjármagns verði aflað í þessu skyni. Till. sú, sem ég vitnaði í, að ég væri flm. að ásamt 7 öðrum sjálfstæðismönnum, er endurflutt. Hún var flutt á síðasta þingi. Ég sagði, að þessar till. væru að efni eins. Öll þau rök, sem hv. 1. þm. Vestf. færði fyrir sinni till., get ég tekið undir, enda eru þau algerlega shlj, grg., sem fylgdi till. okkar sjálfstæðismanna á síðasta þingi og er endurprentuð með till. þeirri, sem hér hefur verið lögð fram. Með tilliti til þessa tel ég ekki rétt að taka frekari þátt í umr. um afrit af till. okkar sjálfstæðismanna, en mun ræða þetta mál í heild, þegar kemur að umr. um frumritið.



Herra forseti. Ég veit, að hv. síðasti ræðumaður hefur mikið álit á þeirri till., sem hann flutti á síðasta þingi, en ég vil fullvissa hann um, að sú till., sem hér liggur fyrir, er ekki afrit af þeirri till., enda mun hann geta sannfært sig um það, ef hann les till. Ég hygg, að það fari þar ekkert á milli mála. T. d. má benda á þá einföldu staðreynd, að við gerum ráð fyrir þriggja ára framkvæmdaáætlun, í till. hv. þm. er rætt um að ljúka framkvæmdum innan tveggja ára. Við teljum þriggja ára framkvæmdatímabil raunhæfara en tveggja ára. Fleiri atriði gæti ég talið upp, sem eru þarna önnur. Báðar till. stuðla að miklu og mikilvægu framfaramáli, og mér fyrir mitt leyti dettur ekki í hug að gera litið úr þeirri till., sem hv. þm. lagði fram á síðasta þingi og hann hefur nú lagt fram. Við flm. þáltill. á þskj. 13 höfðum að sjálfsögðu enga vissu fyrir því, að hv. flm. mundi endurflytja till. sína frá síðasta þingi.



Herra forseti. Ég vil aðeins segja það í sambandi við ummæli hv. 1. þm. Vestf., að ég hygg, að við, sem stöndum að þáltill. með hv. 5. þm. Vestf., unum því vel, að eini munurinn á þessum tveim till. skuli vera sá, að við erum því meiri framkvæmdamenn heldur en þeir hinir, að við viljum gera það á tveimur árum, sem hinir vilja gera á þrem. En annars vil ég taka undir það með hv. síðasta ræðumanni, að þessi munur, 2–3 ár, þó að það sé ekki nema einn tölustafur, sem þarna er á milli, þá er þetta geysilegur efnismunur, og ég fellst þess vegna vel á það, að þetta sé ekki afrit eða endurrit af hinni till., heldur stæling og það léleg stæling.



Herra forseti. Till. sú, sem hér er til umr., er endurflutt. Hún var flutt á síðasta þingi, eins og ég gat um rétt áðan. Ég flutti allítarlega ræðu fyrir þessari till. á síðasta þingi, og það sparar mér nú að flytja jafnítarlega ræðu um efni till. Það virðist líka ekki í sjálfu sér vera deiluatriði hér, að rétt sé að gera það, sem till. gerir ráð fyrir. Ég mun því að þessu leyti stytta mál mitt, en hins vegar mun ég víkja nokkuð í sambandi við rök mín fyrir till. þeirri, sem hér er til umr., að till. þeirri, sem hv. 1. þm. Vestf. o. fl. hafa flutt og var á dagskrá hér á undan. Till. okkar sjálfstæðismanna er byggð á áætlun, sem lá fyrir í febr. 1972. Það er áætlun póst- og símamálastjórnarinnar, sem hefur með höndum að reisa endurvarpsstöðvar fyrir sjónvarp á vegum Ríkisútvarpsins. Það er till. þeirra um það, hvernig verk þetta verði framkvæmt, byggt á því hvernig ástandið var þá í þessum málum. Þessi áætlun var send útvarpsstjóra með bréfi, dags. 10. febr. 1972. Það fer ekki á milli mála, hvernig ástandið var þá. Fyrir þessu er gerð ítarleg grein í grg. þeirri, sem fylgdi till. okkar á síðasta þingi og er endurprentuð með till. þessari, sem nú liggur fyrir. Þar kemur ljóslega fram, að hér er um ítarlega og nákvæma áætlun að ræða. Það er enginn vafi á því, hvert umfang þessa verkefnis er, né heldur, hvað kunnáttumenn telja, að þurfi að gera til þess að leysa það. Þetta lá fyrir í febr. 1972, og það var ekki óeðlilegt, vegna þess að það hafa margir þá þegar haft áhuga á að hrinda þessu máli í framkvæmd og ekki síst Ríkisútvarpið sjálft. Þessi áætlun er líka gerð á vegum Ríkisútvarpsins, þó að hún sé framkvæmd af Landssíma Íslands. Samkv. þessari áætlun voru það 472 sveitabæir, sem höfðu ekki sjónvarpsskilyrði eða ónothæf sjónvarpsskilyrði. Það lá ljóst fyrir þá þegar, og var gerð skrá yfir alla sveitabæi, sem hér var um að ræða, alla á landinu. Og í þessari áætlun var búið að leggja niður fyrir sér, hvað þyrfti margar endurvarpsstöðvar til þess að koma þessum sveitabæjum í sjónvarpssamband. Það voru 150 endurvarpsstöðvar. Áætlunin var nákvæmlega útfærð. Það lá fyrir, hvað hver sendistöð gæti leyst vanda margra sveitabæja. Þetta lá fyrir um alla land. Ef við tökum t. d. Vestfirðina, þá var gert ráð fyrir, að 17 sendistöðvar gætu ekki leyst vanda nema eins sveitabæjar hver, 11 leyst vanda tveggja sveitabæja hver, 4 þriggja, 3 fimm, 2 sex, 1 sjö, 2 sendistöðvar átta bæja og 2 níu. Þetta voru Vestfirðir. Alveg hliðstæðar upplýsingar eru um það, hvað þurfti í öðrum kjördæmum landsins. Töflur yfir þetta voru á síðasta þingi prentaðar með grg., er fylgdi málinu þá, og þær eru endurprentaðar með grg., sem fylgir málinu núna. Þetta hefur ekki verið vefengt. Ég sé raunar ekki, hvernig á að vefengja það, þetta liggur alveg ljóst fyrir. Þetta er staðreynd. Vegna þessa gerði till., sem ég og meðflm. mínir fluttu á síðasta þingi, ekki ráð fyrir neinni áætlanagerð, og við gerum ekki heldur ráð fyrir henni nú. Slíkt er einungis til þess að tefja málið að óþörfu. Þetta er ekki svo flókið mál, að það sé ekki hægt að byggja á þeim áætlunum, sem helstu kunnáttumenn í þessum efnum hafa gert og skilað formlega til útvarpsstjóra um þetta mál. Hvað eru menn að tala um áætlanir? Það er rétt, að frá frumtill. felst frávik í till. hv. l. þm. Vestf. og þeirra félaga. Það er rétt. Ég var ekki að nefna það hér áðan, þegar ég sagði nokkur orð í umr. um það mál. Það var kannske ekki ástæða til þess að vekja athygli á þessu af tillitssemi við hv. 1. þm. Vestf. En hann stóð hér upp í pontuna á eftir og gerði það sjálfur, svo að það verður ekki um það að sakast, þó að ég geri það. Í áætlun póst- og símamálastjórnarinnar var líka athugun á því, hvað verkið mundi kosta. Það var gert ráð fyrir í febr. 1972, að það mundi vera nálægt 1 millj. á sendistöð að meðaltali eða um 150 millj. alls. En um þessa tölu voru gerðir fyrirvarar af hálfu Landssímans, og fyrirvarar voru líka gerðir í till. okkar á síðasta þingi og í till. þeirri, sem hér liggur fyrir. Það er bent á, að síðan þessi áætlun hafi verið gerð, hafi komið til gengislækkanir o. fl., sem raska þessu. Það er þess vegna ekki rétt, sem hv. 1. þm. Vestf. var að gera eitthvert atriði úr, að það væri einhver ágreiningur um, hvort þetta verk kostaði 150 millj. eða 225. Það er enginn ágreiningur um það. Það er líklegast, að kostnaðurinn sé eitthvað þarna á milli, og líklega verður hann meiri, áður en lýkur, sérstaklega ef verkið verður tafið. Ég sagði, að ég gæti sparað mér að endurtaka hér þá röksemdafærslu, sem ég flutti fram fyrir nauðsyn þessa máls á síðasta þingi. Meginkjarninn er sá, að Ríkisútvarpið getur ekki framkvæmt þetta verk, eins og fjárhag þess er komið og tekjumöguleikum. Sá tekjustofn, sem samkv. lögum á að fara til þessa verkefnis, þ. e. a. s. tolltekjur af innfluttum sjónvarpstækjum, er smámunir og segir ekkert í þessu efni. Auk þess er það svo, að Ríkisútvarpsins biða fjölmörg önnur viðfangsefni, sem mætti segja, að væri eðlilegra, að það stæði undir með sínum almennu tekjustofnum, ef búið er sómasamlega að Ríkisútvarpinu í þeim efnum, sem ekki er nú. En þar á ég við brýnt verkefni, sem er framundan og er aðkallandi, þ. e. að koma upp svokölluðu örbylgjukerfi í stað endurvarpskerfisins, sem sjónvarpið byggir nú á. Auk þess er rétt í þessum sambandi að benda á hið þýðingarmikla verkefni, sem enn er óleyst, þ. e. að bæta sjónvarpsskilyrði umhverfis landið á fiskimiðunum. Það er því bæði, að Ríkisútvarpið hefur engin tök nú á því að láta framkvæma það verk, sem þáltill. þessi fer fram á, og þó að eitthvað rættist úr fjármálum Ríkisútvarpsins frá því, sem nú er, þá eru næg aðkallandi og mikilvæg önnur verkefni. Ég geri ráð fyrir því, að við hv. 1. þm. Vestf. séum sammála um þetta, og liggur í augum uppi, að hann hefði ekki tekið upp þessa till., nema svo væri. Ég sagði, að ég vildi frekar ræða frumrit till. heldur en afrit. Að sjálfsögðu var þetta nokkuð fært í stílinn, en það, sem ég sagði, var, að höfuðefni beggja till. er hið sama. Ég mun þá með nokkrum orðum koma að því, sem hv. 1. þm. Vestf, hefur talið heppilegra að víkja frá till. okkar sjálfstæðismanna, til þess að ekki mætti bókstaflega segja, að um hreint afrit væri að ræða. Ég held, að ég hafi leitað svo vel, að mér sé óhætt að segja, að það séu ekki nema þrjú atriði. Og hver eru þessi atriði? Það er í fyrsta lagi, að það er talað um áætlun. Ég er þegar búinn að tala um áætlun í till. hv. 1, þm. Vestf. og þeirra félaga. Ég er þegar búinn að gera grein fyrir því, að þessi áætlun liggur fyrir, svo að mér finnst hv. 1. þm. Vestf. hafa verið nokkuð mislagðar hendur, út því að hann vildi laga þetta eitthvað til fyrir sér. Og það er líka greinilegt, að hann hefur vitað betur sjálfur, því að þótt hann megi þetta í sjálfri þáltill., þá förlast honum ekki sýn, þegar út í grg. kemur. T. d. er ein setning í grg. á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Ekki hefur verið unnið að framkvæmdum samkv. framkvæmdaáætlun þeirri, sem Landssíminn hafði gert.“ Ég get nefnt fleiri atriði í grg. Þetta liggur alveg ljóst fyrir. Áætlun þessi hefur verið gerð, og hv. 1. þm. Vestf. kemst ekki sjálfur fram hjá þessu í sinni eigin grg. Þá er gert ráð fyrir í þeirri till., sem hér liggur fyrir, að framkvæmdin verði gerð á tveim árum, en í hinni till. er gert ráð fyrir þriggja ára áætlun. Hér sýnist mér, að hv. 1. þm. Vestf. verði á aðalskyssan, þegar hann vill með þessum hætti koma í veg fyrir það, að við getum sagt í bókstaflegri merkingu, að hans till. sé afrit. Það er vegna þess, að þetta felur í sér drátt á þessu þýðingarmikla máli, sem hv. 1. þm. Vestf. hafði ekki nógu sterk orð um, hve væri mikið þarfamál og mikið réttlætismál. Ég bið menn að taka eftir, að hv. 1. þm. Vestf. ásamt fleirum ber raunverulega ábyrgð á því, að stjórnarliðið á Alþ. svæfði till. okkar sjálfstæðismanna í fyrra. Ef hann hefði séð réttlætið þá og þörfina, þá læt ég ósagt um það, hvort við hefðum ekki fengið till. samþ. í fyrra, og það hefði þá þýtt, að þessu verki væri lokið á árinu 1974, sama árinu og hann leggur nú til, að það verði hafið. Geta menn nú tekið alvarlega svona hluti? Væri ekki rétt af hv. 1. þm. Vestf. að gera þá bragarbót að fylgja hreinlega þeirri till., sem hér liggur fyrir. Ef hann gerði það, þá mundi það þýða, að framkvæmd þessa verks væri flýtt um eitt ár. Ég spyr: Hvers vegna ekki? Ég sagði, að mér virtust það vera þrjú atriði, sem hv. 1. þm. Vestf. hefði sett inn í sína till. aðeins til þess að víkja frá upprunalegu till. Það síðasta, sem ég ætla að víkja að, er, að hann skýtur inn í sína till. orðunum: „með viðráðanlegum stofnkostnaði“. Hann gefur í skyn, að það eigi að draga úr þessu verki, að því er virðist. Ef þetta hefur einhverja meiningu aðra en aðeins bara að sýna fram á, að það sé ekki alveg sama orðalag og í till. þeirri, sem hér liggur fyrir. Hann er þá með einhvern undanslátt í þessu máli og ætlar að velja úr einhverja bæi á Vestfjörðum eða annars staðar, sem eiga ekki að hljóta þessi réttindi, sem hann réttilega kallar svo, að fá aðstöðu til þess að horfa á sjónvarp. En hv. 1. þm. Vestf. virðist ekki alls varnað í þessu efni, því að hann hefur fengið einhverja bakþanka um þetta. Í grg. eru einhverjar óskiljanlegar hugleiðingar um, að það eigi að leggja einhverja kapla frá sveitabæjum að fjarlægum loftnetum, eins og hann segir. Svo er hann að tala um, að heimamennirnir geti sjálfir grafið fyrir þessum köplum. Ég verð nú að segja, að það er ansi hart að verða að taka við slíku frá hv. þm. og það meira að segja hv. þm. Vestf. Slíkar hugleiðingar fela í sér, að gera eigi ráð fyrir því, að það eigi að gera eitthvað minna fyrir fólkið í dreifbýli í þessu efni heldur en fólk almennt og það eigi að setja bændur í skurðgröft til þess að koma niður einhverjum köplum. Ég held, að þetta atriði stoði hv. 1. þm. Vestf. lítið til þess að færa sönnur á það, að hann sé að meina eitthvað annað með sinni till. heldur en þeirri, sem við sjálfstæðismenn höfum borið fram og hér liggur fyrir. Það er annars spaugilegt, að þegar hv. l. þm. Vestf. útbýr sína till. og hefur till. okkar sjálfstæðismanna fyrir sér og fylgir henni og meira að segja í grg., þá þurfi hann, aðeins til þess að hafa það ekki nákvæmlega orðrétt, að tala um, að það sé 471 býli, sem hafi ekki sjónvarpsskilyrði, en í skýrslu Landssímans stendur 472, og það er sú skýrsla, sem er birt sem þskj. með till. okkar sjálfstæðismanna. Er þetta nokkur munur! Breytir þetta nokkru um það, sem ég var að segja áðan, að hér væri um afrit að ræða af frumtill? Það er spaugilegt að koma með slíka hluti sem þessa. Og þó að hv. þm. forðist að tala um „sveitabæi“ í sinni till., af því að það er talað um sveitabæi í till. okkar sjálfstæðismanna, og tali þess vegna bara um „býli“, halda menn, að það séu einhver rök fyrir því, að hér sé um eitthvert annað mál að ræða? Nei, ég held, að það sé ekki. Hv. 1. þm. Vestf. með sinni síðari ræðu í umr. um síðasta dagskrármál gaf mér tilefni þess að fara nokkrum orðum um þetta, og ég hef gert það og ætla ekki að eyða fleiri orðum að þessu atriði. Ég vil svo að lokum leggja áherslu á það, hve þýðingarmikið mál þetta er. Og við megum ekki, þó að till. séu tvær, láta það verða til þess að tefja fyrir þessu máli. Ég vil treysta því, að það sé meiri hl. í Alþ. til þess að hrinda þessu máli í framkvæmd, þegar menn séu að tala um þörfina í þessu efni og réttlæti í þessu efni, þá meini þeir það og standi að því, að raunverulegar framkvæmdir verði gerðar í málinu. En ég verð að segja, að það eru mér mikil vonbrigði, ef Alþ. fellst ekki á till. þá, sem ég er hér að mæla fyrir, vegna þess að hún gerir ráð fyrir, að verkið sé framkvæmt á tveimur árum. Mér eru það mikil vonbrigði, ef Alþ. fellst ekki á þetta, en fari að hlaupa eftir till. hv. 1. þm. Vestf. o. fl. að framlengja þetta þannig, að það verði 3 ár, þegar svo virðist samkv. allri röksemdafærslu hv. 1. þm. Vestf., að þetta frávik sé einungis sett til þess að geta sagt, að till. hans sé ekki bókstaflega afrit af till. þeirri, sem hér er mælt fyrir.



Herra forseti. Ég skal lofa því, að ég skal vera stuttorður og ekki lengja mál mitt, eins og hv. síðasti ræðumaður hefur tamið sér. Hv. þm. reyndi að gera nokkurn samanburð á þessum tveimur till., en hann gleymdi einu mikilvægasta atriðinu, og það er, að till. okkar, sem við flytjum hér 8 framsóknarmenn, er raunhæf, en till hv. þm. er óraunhæf og fyrst og fremst yfirboð. Ég ætla að líta á nokkra þætti, sem hann nefndi jafnframt, máli mínu til stuðnings og til rökstuðnings því, sem ég held, að allir muni sjá, að svo er sem ég hef nú sagt. Hv. þm. talaði mikið um, að það þyrfti ekki að gera áætlun. En það er eftirtektarvert, að í þeirri grg., sem fylgir þessari till., er yfirleitt og raunar alltaf talað um athugun Landssímans. Í ræðu hv. þm. frá því í fyrra er talað um skýrslu og yfirlit Landssímans. Aðeins á einum stað í grg. er minnst á áætlun, og þar segir svo: „Þó að hér sé um grófa áætlun að ræða.“ En ég tók ekki betur eftir en í orðum hv. þm. væri nú talað um ítarlega framkvæmdaáætlun. Það er rétt, að ég minnist á framkvæmdaáætlun, en sú framkvæmdaáætlun var til eins árs aðeins yfir það, sem Landssíminn áleit, að ætti að gera á næstunni. Og ég get upplýst hv. þm. um það, að ég hef rætt um þessa svokölluðu áætlun við starfsmenn Landssímans, sem ekki kalla þetta áætlun, þetta heildaryfirlit, sem nær til 471 býlis. Þeir tala um yfirlit. Og ég vona, að hv. þm. sé ljóst, að sums staðar í okkar eigin kjördæmi er svo ástatt, að ekki er búið að mæla þannig, að unnt sé að staðsetja endurvarpsstöðvar. Ég treysti því, að hann þekki svo vel til mála þar a. m. k. þessi er ein aðalástæðan fyrir því, að við leggjum áherslu á, að gerð sé áætlun til þriggja ára, sem nái til þeirra býla, sem unnt er að koma sjónvarpi til með viðunandi kostnaði. Ég skammast mín heldur alls ekki fyrir það að tala um viðunandi kostnað. Á 12 ára tímabili viðreisnarstjórnarinnar tókst ekki að koma rafmagni til 233 býla á Vestfjörðum. Varla var komið rafmagni til nokkurs býlis. Það er ekki fyrr en hæstv. ríkisstj., sem nú situr, kom til valda, að gerð var ítarleg og viðunandi áætlun um rafvæðingu sveitabýla hér á landi í framhaldi af því, sem áður hafði verið gert. Og ég held, að við verðum að horfast í augu við þær staðreyndir, að til eru býli, sem eru þannig staðsett, að ekki er unnt að koma til þeirra sjónvarpi nema með mörgum endurvarpsstöðvum, og ég skammast mín ekkert fyrir að standa frammi fyrir þeim mönnum, sem þannig er ástatt fyrir, og ræða þau mál við þá og gera þeim grein fyrir þessu. Menn þessir skilja, að fyrst og fremst er um yfirboð eitt að ræða, þegar fullyrt er, að unnt sé að koma sjónvarpi til hvers og eins sveitabýlis. Hv. þm. gerir lítið úr því, sem ég benti honum á og bent er á í grg., að sums staðar megi leysa þetta með ódýrari máta en með endurvarpsstöð, með svokölluðum köplum. Hann hefur aldrei verið sérstaklega vel að sér í tæknihlutum, það veit ég, en ég hefði haldið, að honum væri kunnugt um, að m. a. er verið að berjast í því núna að leysa vandamál býla á Vestfjörðum á þennan máta. Ég vona, að hann viti t. d., að það liggur núna fyrir áætlun frá Landssímanum um þessa lausn fyrir Munaðanes á Ströndum, einn þann bæ, sem afskekktastur er í því kjördæmi e. t. v. og ekki er unnt með viðunandi hætti að koma sjónvarpi til með endurvarpsstöðvum. Ég veit ekki, hvort hv. þm. veit, að menn þar hafa lagt á það ríka áherslu, að ef þeim yrði lagt til efni,. Þá skyldu þeir leggja það í jörðu. Þeir skammast sín ekkert fyrir það. Og ég veit ekki, hvort hv. þm. er kunnugt um, að svo hefur verið gert viðar á þessu landi. Landssíminn hefur lagt til efnið, og bændur hafa sjálfir gengið frá því. Þeir vilja leggja þetta á sig. Ef þetta getur orðið til þess að flýta útbreiðslu sjónvarps, sé ég satt að segja ekkert athugavert við slíkt, þó að því verði vitanlega fagnað, ef unnt er að gera þetta á annan máta. Ég vil taka fram, að ég tel það einn meginmun á þessum tveimur till., að í till. okkar er gert ráð fyrir þremur árum í stað tveggja. Ég held, að hver meðalgreindur maður sjái, að 150 endurvarpsstöðvar verða ekki reistar á tveimur árum, tveimur sumrum. Um þetta getur hv. þm. rætt við tæknimenn Landssímans. Þeir hafa ekkert bolmagn til þess, alveg útilokað mál. Því verð ég að segja, að satt að segja er mjög vel á málum haldið, ef unnt er að gera það á þremur árum. Niðurstaðan verður því sú, að till. hv. þm. og hans kollega er yfirboð, till., sem þeim hefði sjálfsagt aldrei dottið í hug að flytja, ef þeir hefðu verið í stjórnaraðstöðu. Það sýnir m. a. framkvæmdavilji þeirra í raforkumálum, sem ég hef rakið hér áðan. Það er því ákaflega mikill munur á þessum tveimur till. Till. okkar er raunhæf, en þeirra till. er óraunhæf.



Herra forseti. Það má kannske segja, að ég hafi ekki mikla ástæðu til þess að svara hv. síðasta ræðumanni, vegna þess að það voru ekki sterk rök, sem hann kom með. En mér þykir samt hlýða að sýna honum þá virðingu að segja nokkur orð í tilefni af því, sem hann sagði. Hann fullyrti það og sagði, að það væri aðalatriði þessa máls, að hans till, væri raunhæf, en till. okkar sjálfstæðismanna óraunhæf og hún væri yfirboð. Till., sem gerð var á undan, er orðin yfirboð á till., sem gerð var á eftir.

Hún var eftir á þessu ári.

Hún var eftir á þessu ári, segir hv. þm. En breytir það nokkru um það, að till. var til meðferðar á þinginu síðasta? Getur nokkur byggt á slíku sem haldgóðum rökum? Nei, við verðum að ræða þetta mál á annan veg en þennan. Og hann sagði, að það væri ekki alls staðar í grg. með till. þeirri, sem hér er til umr., okkar sjálfstæðismanna, talað um áætlun Landssímans, þó væri það sums staðar. En hann sagði, að þá hefði verið talað um grófa áætlun. En af hverju var talað um grófa áætlun? Hann sleit úr sambandi það, sem verið er að tala um, að kostnaðaráætlunin hljóti að vera gróf, vegna þess að kostnaðurinn er kominn undir svo mörgum óvissum atriðum, sem eiga sér stað, frá því að áætlunin er gerð og þar til verkið er framkvæmt. Það er meira að segja í þessu sambandi talað um gengislækkanir tvær, sem þá höfðu orðið, frá því að áætlunin var gerð og þar til þetta er fært í letur, sem hv. þm. hélt, að hann gæti stutt sig við í þessum orðum, sem hann var að reyna að færa fram máli sínu til stuðnings. Og hv. þm. dregur starfsmenn Landssímans inn í þessar umr. og segir, að þeir hafi sagt, að engin áætlun væri til. Ég vil ekki segja, að þetta séu ósannindi hjá hv. 1. þm. Vestf., vísvitandi. En þetta er ekki rétt. Það geta fleiri talað við starfsmenn Landssímans heldur en hv. 1. þm. Vestf., meira að segja 5. þm. Vestf. getur talað líka við þessa menn. Og dettur hv. 1. þm. í hug, að áður en við sjálfstæðismenn lögðum fram till. okkar á síðasta þingi, höfum við ekki athugað þetta mál gaumgæfilega og ekki rætt við Landssímann? Hver trúir svona fullyrðingum? Það er alveg rétt, að þó að það liggi fyrir áætlun, sem gerð er 1972, þá þarf í meðferð verksins að taka þá áætlun til meðferðar á hverju ári. Það liggur í hlutarins eðli. En það er skjalfest hér í bréfi frá póst- og símamálastjórninni til útvarpsstjóra, að 1. hluti af þessari framkvæmdaáætlun, þ. e. a. s. það, sem þeir gerðu ráð fyrir, að eðlilegt væri að gera á árinu 1972, liggur fyrir í febr. 1972.

Vill ekki hv. þm. lesa bréfið?

Ég get lesið þessa setningu, ég fer ekki að lesa allt bréfið, nema hv. þm. ítreki þá ósk, þá get ég lesið það, því að það er mjög til stuðnings við minn . . .

Ég ítreka.

Ja, ég skal gera það, með leyfi hæstv. forseta: „S. l. vetur sendum vér yður lista yfir þá sveitabæi á Íslandi, sem búist var við, að mundu njóta slæmra eða ónothæfra sjónvarpsskilyrða, þegar áætluðum framkvæmdum ársins 1971 væri lokið. Ýmsar athuganir og mælingar voru gerðar á þessum málum s. l. sumar, og sendum vér yður nú endurskoðaðan lista. Á þessum lista eru nú 472 sveitabæir. Eins og áður hefur þeim nú verið raðað saman til þess að sýna, hverjir þeirra gætu hugsanlega verið saman um endurvarpsstöð. Út frá þessari röð má síðan gera sér nokkra grein fyrir þeim fjölda endurvarpsstöðva, sem þarf, eftir því sem lengra er gengið á sjónvarpsvæðingu landsins. Tafla 1 sýnir niðurstöður þessarar athugunar, en samkv. henni mun þurfa um 150 stöðvar til viðbótar til að ná 100% þjónustu. Að líkindum yrði þessi tala nokkru hærri í raun, þar eð sumar endurvarpsstöðvarnar mundi verða að staðsetja þar, sem sjónvarpsmerki eru ekki fyrir hendi, og þyrfti því tengistöð til viðbótar. Á framkvæmdaáætlun fyrir árið 1972, sem yður hefur áður verið send, var gert ráð fyrir byggingu endurvarpsstöðva, sem þjónaði allt niður í 50 manns eða um 8 sveitabæi hver: Hér fylgja svo margar töflur og skýrslur, sem ég ætla ekki og kemur ekki til hugar að fara að lesa hér upp. En ég vil aðeins benda á það, að þegar á þessum tíma lá fyrir áætlun um það, sem ætti að gera 1972. En þá var gert ráð fyrir, að það yrði lokið vissum framkvæmdum á árinu 1971. Þeim framkvæmdum hefur ekki enn verið lokið sumum, og þar á ég við sveitabæi á Tjörnesi og í Breiðdalsvík. Þessu átti að vera lokið fyrir árslok 1971. Af þessu sést, hve hörmulega er komið þessum málum, að þessu er ekki enn þá lokið í dag. Sannleikurinn er sá, að það hefur ekki staðið upp á neina áætlunargerð í þessum efnum. Það hefur staðið á fjármagni. Og það hefði verið hægt að vinna sleitulaust að þessum málum á árinu 1972 og 1973, ef fjármagn hefði verið fyrir höndum. Með sama hætti hefði verið hægt að vinna samkv. till. okkar, sem við lögðum fram á síðasta þingi, á árunum 1973 og 1974 og ljúka þessu á tveim árum. Það er ekkert, sem fram hefur komið í þessum málum, sem segir, að það sé óraunhæft að gera ráð fyrir því, að loksins sé hægt að ljúka þessum framkvæmdum á næstu tveim árum, eins og till. sú, sem hér er til umr., gerir ráð fyrir. Ég held, að hv. 1. þm. Vestf. geri sér grein fyrir, hve höllum fæti hann stendur í þessu efni. Þess vegna bregður hann sér á létt skeið og fer að tala um 12 ára viðreisnartímabil og rafmagnsmálin í því sambandi. Nei, það eru ekki rök í þessu máli. Það eru heldur engin rök í þessu máli, að ég sé ekki vel að mér í tæknimálum. Auðvitað undanskilur hann, að hann sé vel að sér í tæknimálum. En er það nokkuð hér til umr.? Er ég að byggja á mínum athugunum og mínum áætlunum? Ég byggi minn málflutning á því, sem unnið hefur verið af tæknimönnum Landssímans í þessu efni. Ég ætla mér ekki meira hlutskipti. En ég vil leyfa mér að halda fram, að það sé engin fjarstæða að byggja á þessu og segja hv. 1. þm. Vestf. frá þessu, þó að hann telji sig mikinn tæknimann. Svo er hv. þm. að nefna einn bæ á Vestfjörðum, Munaðarnes á Ströndum, og þá heldur hann að það sé eitthvert haldreipi í þessu máli, að hann segist hafa haft samband við bændur í Munaðarnesi. Ja, ég var í Munaðarnesi sjálfur, það geta fleiri en hv. 1. þm. Vestf. komið í Munaðarnes. Ég hafði þar næturgistingu nú fyrir 4 vikum, og ég taldi mig alveg eins geta rætt um þetta mál við þessa ágætu menn eins og hv. 1. þm. Vestf. Nei, það stoðar ekki að koma með svona atriði og tefla slíku tali sem þessu fram sem nokkrum rökum í þessu máli. Ef við ætlum að rökræða um þetta mál, þá ættum við að gera það á öðrum grundvelli en þessum. En það, að hv. 1. þm. Vestf. hefur kosið að leiða umr, inn á þessa braut, sýnir, að hann hefur ekki áhuga á miklum rökræðum um málið. Ég lái honum það ekki. En ég vænti þá þess, að hann láti sér það að kenningu verða og gerist nú eindreginn stuðningsmaður og fylgjandi þeirrar till., sem hér liggur fyrir.

ATKVGR. Till. vísað til allshn. með 39 shlj. atkv. og umr. frestað.