Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Síðustu daga og vikur hafa forsetar þingsins og þm. lagt sig í líma við afgreiðslu ýmissa mikilvægra mála sem ríkisstj. hefur óskað afgreiðslu á fyrir þinglok. Nefndir og deildir þingsins hafa setið á látlausum fundum frá því snemma á morgnana til miðnættis. Ég er ekki að kvarta undan vinnuálaginu. Það hefur hins vegar komið fyrir hvað eftir annað að frsm. nefnda hafa lýst yfir því, að vart hafi gefist nægur tími til að fjalla um mikilvæg frv. og tillögur. Þetta hefur komið rækilega í ljós í umr. síðustu daga. En þm. hafa gert það sem í þeirra valdi hefur staðið til að gegna þingskyldu sinni og reynt að koma í veg fyrir meiri röskun á stjórn þjóðmála en þegar er orðin. Enn er eftir að afgreiða mikilvæga málaflokka. Nefni ég sérstaklega lánsfjáráætlun og vegáætlun. Við þessar aðstæður hefði ég talið eðlilegt að þingið nyti aðstoðar og stuðnings hæstv. forsrh. En því fer nú aldeilis fjarri. Hæstv. forsrh. lætur ekki svo lítið að greina þinginu frá áætlunum sínum um þingrof og nýjar kosningar. Inn í þingsali berast flugufréttir um þingrof á morgun, á mánudag eða einhvern tíma í næstu viku. Hæstv. forsrh. hefur ekki tekið þátt í fundum með forsetum þingsins og formönnum þingflokkanna, þar sem reynt hefur verið í góðri samvinnu að greiða fyrir framgangi mála. Ekki einu sinni hefur hann látið í té lista yfir þau mál sem hann vill fá afgreidd fyrir þinglausnir. Mál eru afgreidd samkv. óskum einstakra þm. og ráðh. Þessi óvissa veldur gífurlegum erfiðleikum og margvíslegum óþarfa vandamálum. Stjórnarflokkarnir reyna að skapa sér hvert tækifærið á fætur öðru til að slíta stjórnarsamstarfinu. Hæstv. forsrh. reynir að niðurlægja formenn flokkanna í stjórnarskrármálinu á meðan hann hugar að eigin framboðsmálum. Allt verður þetta til að draga upp dekkri mynd af þinginu en fyrir er og vart er á það bætandi. Stjórnarflokkarnir virðast nauðugir viljugir taka þátt í þessu valdaspili sem ég tel bæði ódrengilegt og óheiðarlegt. Formaður Alþfl. hefur ritað forsrh. bréf og krafist svara um þingrof og nýjar kosningar. Með leyfi forseta hljóðar þetta bréf svo: „Alþfl. telur að yfirlýsingu um þingrof og kosningar hinn 23. apríl eigi að gefa út nú allra næstu daga, en þinglausnir geti beðið um sinn. Þetta jafngildir því að þingið starfi áfram að mikilvægustu málum, þótt þingrof hafi verið dagsett svo að kosningaundirbúningur geti hafist.“ Þingið getur ekki lengur tekið þátt í þessu sjónarspili. Þess vegna krefst ég þess, herra forseti, að hæstv. forsrh. skýri frá því þegar í stað, hvenær hann ætlar að senda þingið heim og efna til nýrra kosninga. Fáist þau svör ekki er það skoðun mín að þm. eigi að neita að taka þátt í afgreiðslu mála með þeim hætti sem verið hefur síðustu daga. Ástandið er ekki lengur sómasamlegt. Herra forseti. Þar sem hæstv. forsrh. lætur ekki svo lítið að vera hér við upphaf fundar í Sþ. vildi ég biðja forseta að koma þessu áleiðis til hans.



Það er mikill misskilningur sem fram kemur í þessu máli, á sumum sviðum a.m.k. Hæstv. forsrh. var á fundum með forsetum þingsins í gærdag og fyrir nokkru afhenti hann lista með málum sem hann óskaði eftir að næðu hér fram að ganga. Þeir listar voru afhentir formönnum þingflokka. Ég mun ekki fjalla frekar um þetta.



Herra forseti. Vegna orða hæstv. forseta vil ég láta það koma hér fram að fyrir fáeinum dögum lagði hæstv. forseti Sþ. fram lista á fundum formanna þingflokkanna yfir þau stjfrv. sem ætlunin væri að reyna að afgreiða hér í þinginu. Mál voru þar flokkuð í þrjá flokka og það var skýrt tekið fram að þetta væri listi frá hæstv. forseta Sþ. Ég fór með þann lista á fund í mínum þingflokki og gerði grein fyrir honum þar og við fjölluðum um hann sem lista frá hæstv. forseta Sþ. en ekki sem lista frá hæstv. forsrh. En hæstv. forseti sagði hér fyrir fáeinum mínútum að okkur formönnum þingflokkanna hefði verið afhentur listi frá hæstv. forsrh. um mál sem ætti að afgreiða. Ég hef síðustu daga ekki séð slíkan lista, en hef hins vegar tekið við lista frá hæstv. forseta Sþ. sem var í hæsta máta eðlilegur. Við tókum hann til meðferðar og afgreiðslu og ég þakka hæstv. forseta Sþ. fyrir hann. En fyrst hér var sagt opinberlega úr forsetastól að ég hefði móttekið lista frá hæstv. forsrh. gat ég ekki látið þeim orðum ómótmælt, því að það er ekki rétt.



Það er rétt hjá síðasta ræðumanni að ég útbýtti þessum lista. En nokkru áður hafði borist listi frá forsrh. sem formenn þingflokka fengu í hendur.



Herra forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Árna Gunnarssonar sem hann lét falla hér áðan. Við höfum ekki orðið varir við það formenn þingflokka, a.m.k. ekki formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar, að hæstv. forsrh. hafi nokkurs staðar nálægt komið í þeim viðræðum sem farið hafa fram milli formanna þingflokka og forseta um þinghald. Það eina sem við vitum um aðild hæstv. forsrh. að því eru að vísu lausafregnir, sem við höfum ekki fengið staðfestar, að hann hafi haft ýmislegt við það að athuga sem reynt hefur verið að ná samkomulagi um, án þess að koma þar nokkru sinni nálægt sjálfur. Ég hef ekki eitt aukatekið orð heyrt frá hæstv. forsrh., hvorki um þinglok né hvaða mál eigi að afgreiða frá þinginu, nú um langa hríð. Herra forseti. Ég vil einnig láta það koma fram að plaggið, sem hæstv. forsrh. afhenti okkur fyrir milligöngu hæstv. forseta Sþ., ég man ekki hvort það var fyrir 2–3 vikum eða lengri tíma, var aðeins listi yfir öll stjfrv., sem flutt hafa verið á Alþingi í vetur, en þess ekki látið getið með einu aukateknu orði hvaða frv. af öllum þessum bálki ætti að reyna að afgreiða. Þetta var aðeins samantekt yfir öll stjórnarmál sem flutt hafa verið hér. Sá listi sem mér var afhentur ásamt öðrum formönnum þingflokka fyrir 2–3 dögum var frá hæstv. forseta Sþ. kominn og var okkur afhentur sem hans persónulega álit á því, hvaða stjórnarmál væri e.t.v. hægt að afgreiða og hvaða stjórnarmál þyrfti að afgreiða áður en þinglausnir færu fram. Ég spurðist sérstaklega fyrir um það hvort þessi listi væri til orðinn með vitund og stuðningi ríkisstj. Hæstv. forseti upplýsti að svo væri ekki. Ég óskaði þá eftir því við hæstv. forseta að hann færi með þennan lista á vettvang ríkisstj. svo að við fengjum upplýsingar um það, hvort persónulegt álit forseta um mál sem hægt væri að afgreiða og þyrfti að afgreiða nyti stuðnings ríkisstj., eða hvort ríkisstj. hefði á þeim málum einhverja aðra skoðun og þá hverja. Ég hef ekki enn fengið nein svör við þessari beiðni minni frá hæstv. forseta. Hann tók þetta verk að sér og hefur ekki svarað þessari spurningu enn. Það er sjálfsagt vegna þess að hæstv. forseti hefur sjálfur engin svör fengið frá ríkisstj. Ég hef ekki trú á því, hafi hæstv. forseti Sþ. fengið þau svör, að hann liggi á þeim svörum við okkur. En ég vil ítreka það, sem kom fram hjá formanni þingflokks Alþb., að okkur hafa engin tilmæli borist frá hæstv. forsrh. um afgreiðslu mála. Okkur hefur engin vitneskja borist frá honum um það hvernig hann eða ríkisstj. hyggst haga hér þingstörfum. Það eina sem við höfum orðið varir við afskipti hæstv. forsrh. virðist vera það, að hann hafi reynt að hafa áhrif á samkomulagstilraunir, sem reyndar hafa verið í þinginu, til óhagræðis fyrir það samkomulag sem reynt var að gera.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér efnislega í þessar umr. Ég hygg þó að nokkurs misskilnings kunni að gæta að því leyti sem hæstv. forseti raðaði niður, eftir því sem hann hugði að tök væru á að afgreiða, stjfrv., stjórnarmálum og afhenti hv. þingflokksformönnum. sú flokkun var af honum gerð, en á þeim málum sem hæstv. forsrh. hafði fyrir hann lagt að ríkisstj. legði áherslu á að næðu framgangi. En erindi mitt var að fara fram á frestun þessarar umr. því að hér snúast umr. um verklag og verkstjórn hæstv. forsrh. sem að líkum lætur, og það er með öllu óþolandi að hann sé ekki viðstaddur þegar þær fara fram. Ég fer eindregið fram á að þessari umr. verði ekki haldið fram fyrr en að honum viðstöddum, því að það er ekki sæmandi, auk þess sem hann er sá sem helst getur setið fyrir svörum um allt verklag að þessu leyti.



Það hafa þrír kvatt sér hljóðs hér um þingsköp. En ég vildi mælast til þess, að þeir tækju tillit til þess sem hv. síðasti ræðumaður sagði.



Herra forseti. Ég ætla ekki að tala um hæstv. forsrh. svo að það er vonandi í lagi að ég segi hér nokkur orð. Það er út af fyrir sig fallega gert af hæstv. forseta að taka upp hanskann fyrir hæstv. forsrh. Það veitir ekkert af. En ég vil aðeins segja hvernig þessir málalistar, sem hér hafa komið til umr., horfa við mér. Okkur formönnum þingflokka hafa verið afhentir tveir listar yfir óafgreidd mál. Sá fyrri, ég man ekki hvenær, einhvern tíma í febr., yfir öll óafgreidd mál í þinginu og stöðu þeirra, hvort þau væru komin til nefndar eða hver væri staða þeirra í þingdeildum og Sþ. Ég held að ég megi fullyrða að þessi listi hafi ekki verið gerður að frumkvæði hæstv. forsrh. Hann var gerður af skrifstofu Alþingis og ég hef grun um að það sé vegna beiðni frá ritara þingflokks sjálfstæðismanna um að við fengjum í hendur slíkan lista. Seinni listinn, sem var afhentur fyrir örfáum dögum, þremur dögum eða svo, var afhentur okkur formönnum þingflokka af hæstv. forseta Sþ. Þar voru talin upp óafgreidd stjfrv. og þáltill. Það var skýrt tekið fram af hæstv. forseta Sþ. að þessum lista væri ekki raðað í forgangsröð af ríkisstj., hvorki hæstv. forsrh. né öðrum hæstv. ráðh., heldur væri þessi listi gerður af sér og eins og honum þætti líklegast að lögð yrði áhersla á afgreiðslu mála. Þetta er það sem við höfum haft til þess að fara eftir. Það hefur háð okkur í starfi hér í þinginu - þar tek ég undir með hv. þm. Árna Gunnarssyni - að við höfum ekki fengið að vita hvenær þinglausnir yrðu. Það er ekki hægt að láta okkur hafa í hendur lista sem þennan og segja svo jafnframt að þinglausnir skuli fara fram á föstudag. Í þessu tilviki gengur það ekki upp, það er alveg ljóst. Og ég held að hæstv. ríkisstj. sé loksins orðið það ljóst líka, að ef á að ljúka hinum allra nauðsynlegustu málum verður þingi ekki slitið á föstudaginn kemur. Þetta vildi ég láta koma hér fram, herra forseti.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. 6. þm. Norðurl. e. fyrir að vekja athygli á þeirri pólitísku stöðu sem hér er nú á Alþingi Íslendinga. Þannig stendur á, að á dagskrá þingsins eru tvær tillögur, sem hafa það í för með sér, að ef sú fyrri verður samþykkt, sem er á dagskrá síðdegis í dag, um viðræðunefnd við Alusuisse, mun Alþb. hlaupa úr ríkisstj. Ef hin till., um samkomudag Alþingis, - þær eru reyndar tvær, en ef önnur þeirra verður samþykkt mun Framsfl. fara úr ríkisstj. Ef báðar þessar tillögur verða samþykktar, þá sitja eftir í hæstv. ríkisstj. þrír ráðh. Tveir, hæstv. dómsmrh. og hæstv. landbrh., sem þegar eru ráðnir sem frambjóðendur Sjálfstfl., og hæstv. forsrh., sem ennþá er að velta því fyrir sér hvort hann eigi að bjóða sig fram á móti sínum fyrri félögum hér í Reykjavík, og mun þá sitja í minnihlutastjórn sjálfstæðismanna væntanlega þegar báðir stjórnarflokkarnir eru hlaupnir fyrir borð. Þetta er sannarlega skrýtin staða. Ég tek undir það með hv. þm. að það sé mjög nauðsynlegt að höfuðpaurinn sjálfur hæstv. komi hér og geri grein fyrir málinu.



Herra forseti. Það eru tvö atriði sem þingið þarf að fá að vita. Í fyrsta lagi er brýnt að yfirlýsing verði gefin um þingrof og nýjar kosningar, ef hugmyndin er sú að kosningar fari fram 23. apríl eins og um hefur verið talað. En það þarf ekki að fara saman við þinglausnir. Í annan stað þarf þingið að fá ákvörðun um þinglausnardag. Þetta eru tvö aðskilin mál. Það eru mörg fordæmi fyrir því, að ákvörðun um þingrof og þinglausnardagur fari ekki saman. Árið 1963 var t.d. gefin yfirlýsing um þingrof hinn 5. apríl, en þinglausnir fóru ekki fram fyrr en hinn 20. apríl. Það er þetta tvennt sem þingið þarf að fá að vita. Ákvörðunina um þingrof þarf að tilkynna alveg á næstu dögum ef kosningar eiga að geta farið fram hinn 23. apríl. Hins vegar liggja fyrir þinginu margvísleg mikilvæg mál sem nauðsynlegt er að afgreiða. Hér er verið að kokka upp bráðabirgðalausnir og menn eru á þönum og geta ekki skoðað mál. Þess vegna þarf að liggja fyrir yfirlýsing um það hvenær þinglausnir eiga að fara fram. Þingið á að starfa áfram að dómi okkar Alþfl.-manna og menn eiga að ætla sér eðlilegan tíma til þeirra verkefna sem þarf að vinna. Og það er vitaskuld lágmarkskrafa að það þurfi ekki að vera ágiskun forseta Sþ. hver sé vilji ríkisstj., heldur að ríkisstj. láti sjálf í ljós sinn vilja, ekki síst með tilliti til þess hvernig ástandið er sem hér ríkir núna. Óvissan um hvort kosningar geti farið fram á réttum tíma, óvissan um það hvenær þinglausnir muni fara fram, óvissan um það hvaða mál eigi að afgreiða er gersamlega óviðunandi. Þingið getur að dómi okkar Alþfl.-manna alls ekki unað því, að hæstv. forsrh. haldi málum í þessari óvissu og þessari úlfakreppu. Því beini ég því eindregið til forseta Sþ. að hann taki nú í taumana og sjái til þess að hér verði komið skikkan á málin. Og ég geri jafnframt þá kröfu til annarra flokka, sem aðild eiga að ríkisstj., Framsfl. og Alþb., að þeir sinni þessari skyldu við þingið.



Herra forseti. Ég ætla ekki að bæta hér miklu við. Ég tel að það þurfi að nota tímann til afgreiðslu mála í hv. Alþingi. En þó vil ég taka undir orð þess þm. sem hóf þessar umr., að nauðsyn var að hefja þessa umr. og benda á hvernig málum er hér háttað. Ég öfunda ekki hæstv. forseta af því hlutskipti sem hann hefur undir þessum kringumstæðum. Það þarf að koma betri skipan á. Forsrh. verður að hafa frumkvæði að því að skapa sátt og samlyndi við afgreiðslu mála. Og þá er fyrsta skilyrði að ákveða hvenær á að ljúka störfum þingsins og hvaða málum á að leggja áherslu á að ljúka. Þegar þingheimur veit þetta, þá ganga störf betur. Ég hef átt hér sæti í 20 ár og ég minnist þess ekki að slíkt ástand hafi nokkru sinni verið fyrr en á síðustu þremur árum Forsrh. hafa allan þennan tíma gengið fram fyrir skjöldu að ná samkomulagi við stjórnarandstöðu og stjórnarflokka í afgreiðslu mála. Við verðum að halda virðingu þingsins í heiðri og starfa samkv. því. Að síðustu langar mig til að beina þeirri ábendingu ekki eingöngu til hæstv. forseta Sþ. heldur einnig til forseta deilda, að það hefur verið svo mikill gusugangur undanfarna daga, fundir frá því snemma á morgnana og fram á nótt í nefndum, í þingdeildum og í Sþ., að ég held að ég hafi aldrei átt verra með að fylgjast með en í gærkvöld hér í hv. Nd., samhliða því að sitja nefndafund eftir nefndafund, á meðan þingfundir eru haldnir, til þess að greiða fyrir afgreiðslu mála. Ég ætla því að óska eftir því við alla forsetana þrjá að þeir láti sér ekki koma til hugar að hafa kvöldfund í kvöld, fjórða kvöldið í röð. Ég er sannfærður um það að þm. úr öllum flokkum, hvort sem þeir fylgja þessari ríkisstj. eða ekki, láta ekki bjóða sér fjórða kvöldfundinn í röð. A.m.k. ætla ég fyrir mitt leyti ekki að mæta ef boðað verður til kvöldfundar.



Herra forseti. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Matthías Bjarnason sagði, að síðustu daga í þessari viku og fyrri viku hefur verið ótrúlegt vinnuálag hér í þinginu. Nefndafundir hafa verið haldnir frá því snemma á morgnana og fram að fundum í deildum og Sþ. og oft og tíðum einnig á kvöldin. Hér eru fjölmörg veigamikil mál til umfjöllunar og afgreiðslu og það er varla að nægur tími gefist í nefndum þingsins til þess að skoða þau sem skyldi. Ég hef fundið fyrir því sem formaður í fjh.- og viðskn. Ed. að hafa ekki haft nægan tíma til þess að fjalla um mál, sem þangað hafa komið, og eiga þó ýmis höfuðmál þingsins eftir að koma til okkar. Það er mjög erfitt á sama tíma og maður verður hér á kvöldin að sitja fundi í deild og Sþ. að þurfa sem formaður nefnda að undirbúa þar fundi og tryggja að viðræðuaðilar og gögn séu þar þegar fundir eiga að hefjast snemma næsta morgun. Ég vil því eindregið taka undir þá ósk hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar, að það verði ekki kvöldfundur hér í kvöld svo að tími gefist til þess í kvöld fyrir nefndaformenn og aðra ábyrga aðila í nefndum þingsins að undirbúa þau mál sem enn er eftir að fjalla um í nefndum þingsins. Ég er ekki að biðja hæstv. forseta um leyfi handa þm. í kvöld, heldur fyrst og fremst að það gefist tóm í kvöld til þess að undirbúa þá lokalotu í deildafundum á morgun sem þarf óhjákvæmilega að eiga sér stað. Ég tek því eindregið undir þessa ósk, að fundum verði lokið hér um 7–8 leytið í kvöld. Það hefur komið fram í þessum umr. að hér hefur mikið verið að gerast undanfarna daga og ýmsir sakna áhrifa forsrh. í meðferð þeirra mála. Eru helst flokksbræður hans sem hafa hér í ræðustól saknað mjög áhrifa hans á gang mála. Mér finnst þessar umr. nú gefa nokkuð ranga mynd af því hvernig þetta hefur gengið. Ég vil upplýsa það, að mér finnst forsetar þingsins, forseti Sþ. og forsetar deilda, hafa staðið sig mjög vel í því að láta mál ganga hér fram og formenn nefnda og þingflokksformenn einnig. Ég segi það, þó ég eigi þar sjálfur hlut að máli, að ég tel menn hafa stuðlað að því með góðum árangri við erfiðar aðstæður að afgreiðsla mála gengi fljótt og vel. Og ég er ekkert viss um að þau vinnubrögð kunni að batna þótt sá hv. þm. og ráðh. sem hér hefur títt verið nefndur í umr. færi að blanda sér mikið inn í það.



Herra forseti. Ég vil mjög styðja þau tilmæli sem hér hafa fram komið vegna þess að sannleikurinn er sá, að eins og var hér á fundi í gærkvöld, þá voru menn meira og minna búnir að missa sjónar á því sem verið var að gera. Auðvitað gengur það ekki til lengdar, ef menn sem eiga að afgreiða hér mikilsverð mál eru meira og minna orðnir sér ómeðvitaðir um hvaða mál eru til afgreiðslu og hvaða mál er verið að afgreiða. Ég get upplýst það, að á fundi fjh.- og viðskn. í morgun voru tekin fyrir tvö stór mál til afgreiðslu og við, sem eigum að skila þeim hingað til hv. Nd. Alþingis, höfum hreinlega ekki komist í það enn að ganga frá okkar álitum. En það er gert ráð fyrir því að taka þau til umr. jafnvel í dag. Þetta nær auðvitað ekki nokkurri átt og gengur ekki. En ég vil líka kvarta mjög undan því við hæstv. forseta, að á sama tíma og þetta mikla vinnuálag er hér á þingi og allir þm., að ráðherrum meðtöldum, sitja hér á fundum langt fram á kvöld og nætur til þess að geta verið viðstaddir og svarað fsp. og veitt upplýsingar, þá skuli ávallt vera einn af hinum 60 þm. sem virðist vera stikkfrí í þessari vinnu. Það er hæstv. forsrh. sjálfur. Hann hefur ekki mætt hér á mjög mörgum þingfundum upp á síðkastið. Og það er athygli vert að hér fer fram utandagskrárumræða um starfshætti Alþingis við þessar aðstæður og það er ekki hægt að ræða það mál við hæstv. forsrh. því að hann er eini þm. af þessum 60 sem mætir ekki til funda. Sjálfsagt er mikið hjá hæstv. forsrh. að gera í forsrn. við þær pólitísku ákvarðanir sem hann virðist nú vera að taka. En ýmsir þm. þurfa nú að fara í framboð án þess að geta tekið sér frí frá þingstörfum.



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns taka undir orð hv. þm. Sverris Hermannssonar, þar sem hann óskaði þess eindregið að menn dokuðu við eftir hæstv. forsrh., þannig að hann mætti vera viðstaddur þegar menn frýja honum hugar og dugnaðar. Sjálfur verð ég að líta í eigin barm og játa það, að mér finnst best að fá að vera viðstaddur sjálfur þegar þess háttar er beint til mín. Að öðru leyti vil ég taka undir þá ósk, sem borin hefur verið hér fram á undan mér af ýmsum þm., til hæstv. forseta að þess verði nú til kostað að ekki þurfi að verða kvöldfundir hér þá fáu daga sem eftir eru eða þá fáu sólarhringa sem eftir eru til þingslita. Það má hugsa til þess, að í gildi eru lög, lagabálkar, sem upp á það hljóða hversu mönnum má halda til vinnu, hversu langan tíma. Hirði ég ekki að þylja upp heiti þeirra lagabálka. En jafnvel þótt hinir vöskustu menn í hópi okkar hv. alþm. treysti sér til fyrir karlmennsku sakir og drengskapar, svo að ég víki nú að orðfæri Bergþóru heitinnar á Bergþórshvoli, að leggja nótt við dag og halda greind sinni jafnvakandi eigi að síður, þegar fjallað er um hin þýðingarmestu mál, þá má hugsa til þess að einnig þessu er misskipt meðal vor alþm. Í þessum hópi eru menn sem ekki treysta sér til þess að láta loga jafnskært á skarinu sínu jafnvel sólarhringum saman með slíkum vinnubrögðum. Í okkar hópi eru menn, sem ekki hafa heilsu til slíkra vinnubragða en eiga þó fullkominn rétt á því að fá að leggja sitt hér til málanna, enda skil ég ekki, hv. alþm., hvers konar æðibunugangur þetta er með hækkandi sól, að við þurfum að leggja hér nótt við dag sem þrælar eða íslenskir sjómenn fyrir vökulögin af ótta við að missa pláss. Eða er það kannske þannig að menn óttist um að missa plássið?



Herra forseti. Ef einhverjum hv. þm. dettur í hug að mér hafi verið hlátur í hug þegar ég hóf þessa umr. hér um þingsköp, þá er það mikill misskilningur. Ég tel hér mikið alvörumál á ferðinni og ég fagna því að hæstv. forsrh. er kominn í salinn. Ég segi það eins og er, ég gerði tvær tilraunir í morgun til þess að ná sambandi við hann. Það tókst ekki og þá reiknaði ég með því að hér gerðist það sem þingsköp gera ráð fyrir, að menn sinni mætingarskyldu sinni. Ég verð að segja það eins og er, að mér hefur runnið ákaflega í skap hér síðustu daga þegar ég hef fylgst hér með þingstörfum og hver frsm. n. á fætur öðrum kemur hér upp og lýsir yfir því, að hann hafi og hans nefnd varla haft tíma til þess að athuga nógu rækilega, kanna nógu vel þau frv. sem nefndir hafa fengið til afgreiðslu. Þetta geta menn lesið í útskrift af ræðum manna hér. Og þetta gengur auðvitað ekki. Á sama tíma svífur þingið hér í einhverju tómarúmi vegna þess að engin svör fást um það hvenær hæstv. forsrh. ætlar að rjúfa þing og boða til kosninga. Við heyrum í véfréttastíl í fjölmiðlum að það sé hugmynd, það kunni að vera o.s.frv. Það er þess vegna, herra forseti, að ég hóf þessa umr. Það er þess vegna að ég geri kröfu til þess að við fáum að vita um þessa einföldu hluti, svo að menn geti skipulagt störf sín samkv. því. Þetta er virðingarleysi gagnvart 60 mönnum, sem hér sitja á löggjafarsamkundu þjóðarinnar, að greina þeim ekki frá jafneinföldum hlutum og þeim hvenær á að senda þing heim og hvenær á að halda kosningar í landinu. Það er nefnilega þjóð utan veggja þessa húss sem hefur líka áhuga á þessum málum og vill fá að vita hvað er að gerast og hvað á að gerast í náinni framtíð. Ef menn í raun og veru eru að hugsa fyrir virðingu þessarar stofnunar, þá er öllum fyrir bestu að þessi mál séu á hreinu. Herra forseti. Ég verð að segja það að mér finnst ekki sómasamlegt, eins og ég sagði hér í upphafi, að þm. haldi áfram störfum á sama eða svipuðu róli og verið hefur undanfarna daga, án þess að þeir fái svör við spurningum, svör sem þeir eiga fullan rétt á að fá, lýðræðislegan, stjórnarfarslegan rétt. Þetta gengur ekki svona lengur. Þessi svör verðum við að fá. Ég skora á hæstv. forsrh., að greina nú þinginu írá því hvenær hann ætlar að senda það heim og hvenær hann ætlar að láta kosningar fara fram. Þetta mál kemur ekki okkur einum við, sem ætlum í framboð, heldur þeim sem hyggjast taka þátt í kosningunum líka.



Herra forseti. Út af þessari fsp. hv. þm. Árna Gunnarssonar, sem er nú flutt hér af ástæðulausum þjósti, er þess að geta að grundvöllurinn að þessari spurningu er náttúrlega algerlega rangur og rökfærslum snúið við. Varðandi kjördag hefur það verið tilkynnt opinberlega fyrir alllöngu að hann verði eigi síðar en 23. aprílmánaðar. Ég tel að því sé slegið föstu að hann verði 23. apríl. Að vísu hafa núna undanfarna daga komið fram óskir um að þessu verði ekki endanlega slegið föstu meðan ekki er séð hvenær Alþingi ljúki. Ég hef gengið út frá því að það yrði 23. apríl. Varðandi hitt atriðið, hvenær þing verði rofið og þingstörfum hætt, þá munu vera líklega um tvær vikur að ég ætla síðan ég ræddi um það við forseta þingsins alla þrjá að ríkisstj. vildi stefna að því að ljúka þingi föstudaginn 11. mars eða laugardaginn 12. mars. Forsetarnir allir voru sammála því að vinna á þessum grundvelli og það hefur verið gert. Ég taldi ekki rétt að tilkynna þinginu úrslitakosti um það hvaða dag þingstörfum yrði lokið, eins og mér skilst að hv. þm. Árni Gunnarsson krefjist nú að ég geri og hafi gert fyrir löngu. Hann telur það virðingarleysi fyrir Alþingi af minni hálfu að gera slíkt ekki. Mér finnst þessum röksemdum gersamlega snúið við. Það mætti segja að það væri virðingarleysi og óviðfelldin vinnubrögð gagnvart Alþingi að gera slíka úrslitakosti, að slíta þingi og rjúfa á tilteknum degi með löngum fyrirvara, áður en vitað er hvar þingmál eru á vegi stödd sem þurfa fram að ganga. Nú í dag horfir svo um þingmál, sem fram þurfa að ganga, - ég get nefnt þau, það er frv. um kjördæmabreytingu, lánsfjárlög, vegáætlun og veggjald, svo að þau helstu séu nefnd, sem ríkisstj. hefur lagt áherslu á að fá afgreidd, - að það er engan veginn útilokað að þeim gæti orðið lokið í dag og á morgun. Það hefur komið inn í þetta dæmi að þingflokkur sjálfstæðismanna hefur skorast undan þingfundum á laugardaginn kemur, laugardaginn 12. mars, vegna fundar sem flokkurinn hefur boðað fyrir alllöngu. Það er gert ráð fyrir því í þingsköpum að eldhúsumræður fari fram á síðari hluta þings. Að vísu hefur það komið fyrir að þing hefur verið rofið áður en eldhúsumræður færu fram og þá hafa þær fallið niður af sjálfu sér. Það var ætlunin að eldhúsumræður yrðu í kvöld, fimmtudagskvöld hinn 10. mars og útvarpað. Samkv. þingsköpum eru formenn þingflokka aðilar að ákvörðunum um útvarpsumræður. Úr þeim hópi munu hafa komið fram óskir um að þær umr. yrðu eftir helgi, á mánudag, og yrði sjónvarpað. Þannig standa þessi mál nú. Það hefur verið stefna og vilji ríkisstj. og þar með forsrh. að haga þinglausnum í samræmi við það hvernig málum miðar áfram og með það fyrir augum að reyna að halda sæmilegum friði um þessi mál. Ég segi: Þannig standa málin og mér finnst málum alveg snúið við með kröfu hv. þm. Árna Gunnarssonar um það að fyrir fram hefði átt að setja úrslitakosti um dagsetningu í þessu efni.



Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða að vekja athygli þingsins á því, að hæstv. forsrh. hefur það yfirbragð á máli sínu hér að það geti verið undir þingstörfum komið hvort kosningar geti farið fram hinn 23. apríl. Þetta er alrangt. Það virðist mega ráða það af ræðu hæstv. forsrh. að þingkosningum þurfi e.t.v. að fresta vegna þess að afköst í þinginu séu ekki nægilega mikil. Þetta er gersamlega rangt. Hitt er rétt, að ákvörðunarvaldið um það hvort tekst að hafa kosningar 23. apríl n.k. er í höndum hæstv. forsrh. En til þess að það takist þarf hann að birta yfirlýsingu um þingrof þessa dagana. Annars hefst það ekki, annars verður að fresta kosningum. En þingið getur og á að halda áfram störfum og þinglausnir geta og eiga að fara fram síðar. Það er þetta sem er kjarni málsins. Auðvitað veit hæstv. forsrh. ekki bara þetta, heldur veit hann líka að það greiðir fyrir þingstörfum að í fyrsta lagi sé ætlaður eðlilegur tími til afgreiðslu þeirra mála sem þarf að afgreiða og í annan stað að lagðar séu línur um það á hvaða tíma þinglausnir eiga að fara fram. Að þessu leyti var sú umr. sem hér fór fram mjög þörf. Það er fyllsta ástæða til þess að ítreka það að skýrari svör fáist frá hæstv. forsrh., að hann gefi afdráttarlaus svör. En það liggur í hendi forsrh. sjálfs hvort hann birtir yfirlýsingu um þingrof þessa dagana og sér til þess að sá vilji þingsins komi fram, að kosningar fari fram 23. apríl eða ekki. Það er ekki þinginu um að kenna ef það getur ekki lokið störfum sínum nógu snemma. Forsrh. getur hvenær sem er birt þessa yfirlýsingu.



Herra forseti. Ég tel nú ekki að hæstv. forsrh. hafi einkarétt á því að tala með þjósti. Ég mun leyfa mér það þegar mér dettur í hug. Ég vil eingöngu, herra forseti, minna á það, að þingreyndir menn - mér margfalt þingreyndari hafa litið svo á að verkstjórn á Alþingi Íslendinga hverju sinni væri í grundvallaratriðum í höndum hæstv. forsrh. Ég held að það vefengi enginn þennan skilning á málinu. Í öðru lagi vil ég segja það, að hæstv. forsrh. hefði verið í lófa lagið að semja við stjórnarandstöðu um þingrof og kosningar og afgreiðslu mála hér á þingi. En það var ekki gert.



Herra forseti. Hv. þm. Árni Gunnarsson lýstir hér almennri reglu, sem hann taldi að hefði verið við lýði og ætti að vera við lýði, að forsrh. á hverjum tíma, hvort sem hann heitir Gunnar Thoroddsen eða hvað svo sem hann heitir, eigi að vera verkstjóri í störfum þingsins. Ég hef aldrei heyrt neinn mann staðfesta þessa kenningu. Ég er algerlega andvígur þessari kenningu og fel að hægt sé að færa sterk rök að því að ýmsar grundvallarreglur í okkar stjórnskipun séu andstæðar slíkri kenningu. Hitt er svo rétt, að það hefur oft og tíðum gerst áður fyrr, þegar sitjandi forsrh. var óumdeildur foringi í sínum flokki og sá flokkur var sterkt og ráðandi afl í þinginu, að slíkur maður hefði mikil áhrif á gang mála í þinginu. En ég vildi, herra forseti, andmæla þeirri kenningu og ekki láta þessari umr. lokið hér án þess að ítreka, bæði vegna þess sem gerst hefur á undanförnum árum og þess sem kann að gerast í framtíðinni, að ég er algerlega ósammála þeirri kenningu að forsrh. á hverjum tíma sé sjálfskipaður verkstjóri starfa í þinginu. Það eru forsetar þingsins og flokkarnir, í samvinnu þeirra á millum, sem eiga að annast þá verkstjórn, en þó fyrst og fremst þeir forsetar sem til þess eru kjörnir, aðallega forseti Sþ., sem hefur auk þess þann sérstaka sess í stjórnskipun lýðveldisins að vera jafngildur hæstv. forsrh. sem handhafi forsetavalds í lýðveldinu.



Herra forseti. Ég fagna yfirlýsingu hæstv. forsrh. um að líta megi svo á, að kjördagur verði 23. apríl. Það er líka ástæða til þess að fagna því, að við sitjum hér ekki undir neinum úrslitakostum um það hvenær þingstörfum skuli lokið. Mér hefur satt að segja stundum fundist á fundum með forsetum þingsins núna að undanförnu að það væri nánast ákvörðun um að ljúka hér á morgun. Ég held að það sé ennþá tími til að ljúka mikilvægum málum án þess að þurfi að reikna með að kjördegi verði frestað fram yfir 23. apríl. En það eru fleiri mál sem þarf að afgreiða hér í þinginu, a.m.k. að dómi okkar stjórnarandstæðinga, en þau stjfrv. og þáltill. sem hæstv. forsrh. nefndi. Ég get talið upp hér aðeins þrjú, sem eftir er að ræða í þinginu og við vildum gjarnan fá afgreiðslu á. Það er í fyrsta lagi skipan álviðræðunefndar, það er í öðru lagi flugstöðvarmálið svonefnda og það er í þriðja lagi tillaga um samkomudag hins nýja þings. Þetta viljum við allt fá rætt, og ég fæ ekki séð að það geti gengið, jafnvel þótt við hefðum laugardaginn til stefnu, að við lykjum þessum málum fyrir helgi. En sem sagt, tími virðist ennþá fyrir hendi til að halda áfram þingstörfum, e.t.v. fram í miðja næstu viku, án þess að verulega þurfi að stytta fresti, framboðsfresti og annað. Það hafa menn í hendi sér að gera. Svo má auðvitað fara þá leið, sem hv. þm. Kjartan Jóhannsson hefur hér nefnt sérstaklega, að tilkynning um kjördag og þingrof verði gefin út, en þingstörf haldi áfram. Þessir möguleikar eru enn fyrir hendi.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að gera fsp. til félmrh. á þskj. 263 um varnir vegna hættu á snjóflóðum og skriðuföllum. Ekki þarf að taka fram að náttúruhamfarir af völdum snjóflóða og skriðufalla hafa alla tíð valdið miklu tjóni hér á landi, miklu manntjóni og eignatjóni og þarf ekki að rifja þá sögu upp hér, en skemmst er að minnast þeirra atburða sem urðu á þessum vetri þegar snjóflóðin féllu á Patreksfjörð með hörmulegum afleiðingum. Það er einmitt vegna þess að reynslan hefur sýnt hve mikið tjón hlýst af snjóflóðum og skriðuföllum, sem menn hafa verið að tala um að vinna markvisst að vörnum til að mæta þessum náttúruhamförum. Þessi mál hafa oftsinnis komið til umr. hér í þinginu áður. Á þinginu 1980–81 var flutt till. til þál. um heildarlöggjöf, skipulag og varnir vegna hættu af snjóflóðum og skriðuföllum. Það voru fimm valinkunnir alþm. sem voru flm. að þeirri till., þeir Helgi Seljan, Árni Gunnarsson, Stefán Valgeirsson, Sverrir Hermannsson og Stefán Jónsson. Till. fjallaði um það að fela ríkisstj. að undirbúa og leggja fram á Alþingi frv. til l. um skipulag varna gegn tjóni af völdum snjóflóða og skriðufalla. Það var gert ráð fyrir því að við samningu löggjafar um þetta efni yrði höfð hliðsjón af vissum atriðum, sem fram voru tekin í þessari þáltill., svo sem að staðið yrði skipulega að gagnasöfnun um snjóflóð og skriður sem fallið hafa. Það yrði við skipulag byggðar tekin upp sú meginregla að byggja ekki hús til íbúðar eða atvinnurekstrar á svæðum sem talið er af sérfróðum aðilum að snjóflóð eða skriðuföll geti náð til. Það var gert ráð fyrir að gerðar yrðu tillögur um varanleg varnarmannvirki fyrir byggð á hættusvæðum. Það var gert ráð fyrir rannsóknum á þessu sviði og fyrirbyggjandi varnaraðgerðum. Það var gert ráð fyrir að á stöðum þar sem byggð er risin og hætta er á snjóflóðum verði komið upp eftirlitsog viðvörunarkerfi. Það var gert ráð fyrir að slík atriði sem þessi yrðu höfð í huga þegar samið yrði frv. að lögum um skipulegar aðgerðir til varnar snjóflóðum og skriðuföllum. Þessi þáltill. frá þinginu 1980–81 var samþykkt 2. apríl 1981. Nú er því liðið nær eitt ár, sem hæstv. ríkisstj. hefur haft til þess að sinna því verkefni sem þál. gerir ráð fyrir og ég hef þegar gert grein fyrir. Það er með tilliti til þessa sem nú er flutt fsp. á þskj. 263 til félmrh. um það, hvað líði undirbúningi að frv. til l. um skipulag varna gegn tjóni af völdum snjóflóða og skriðufatla, sem ríkisstj. var falið að gera með þál. frá 2. apríl 1981.



Herra forseti. Eins og hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson gat um var afgreidd hér þáltill. 2. apríl 1981 um skipulag varna gegn tjóni af völdum snjóflóða og skriðufalla. Þessi mál hafa lengi verið til meðferðar í stjórnkerfinu, löngu áður en ég kom þar og áður en sú till. var flutt sem samþykkt var og hér var vitnað til. M.a. stafar það af því, að það hefur í raun og veru ekki verið nægilega ljóst hvar í stjórnkerfinu þessi málaflokkur ætti að vera. Því miður hefur það komið fyrir að deilur um slíkt hafa stundum tafið það að tekið væri á málum sem skyldi. Þó að þessar deilur séu ekki háværar, þá eru þær engu að síður þannig að þær geta stundum orðið til að tefja mál. Þegar kemur að máli eins og snjóflóðavörnum, þá eru margir aðilar sem telja sig sjálfkjörna til að hafa þar nokkra forustu eða a.m.k. hönd i bagga um alla framkvæmd. Ég vil nefna aðila eins og t.d. Almannavarnir ríkisins, Skipulag ríkisins, Viðlagatryggingu Íslands, Veðurstofu Íslands, Raunvísindastofnun Háskólans, Vegagerð ríkisins og Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins. Ég fór fram á það á síðasta ári, þrátt fyrir þessa óvissu, við ráðuneytisstjórann í félmrn. að hann tæki saman fyrir mig skýrslu um þessi mál. Það kemur fram í þessari skýrslu, sem er dags. 21. des. 1982, að allt frá árinu 1975, í ársbyrjun, hafa þessi mál verið á dagskrá hér og þar í okkar stjórnkerfi. Ýmsar ákvarðanir hafa verið teknar, sumar þannig að þær hafa haft veruleg áhrif, einkum varðandi gagna- og upplýsingasöfnun og rannsóknir, en að öðru leyti hefur ekki verið fjallað um málið með heildstæðum hætti svo sem þurft hefði að vera. Hinn 7. mars 1978 var fsp. um þessi mál á dagskrá á hv. Alþingi. Í svari, sem þáv. hæstv. félmrh., Gunnar Thoroddsen, hafði undirbúið við fsp. frá Tómasi Árnasyni, núv. hæstv. viðskrh., segir: „Þessi þáltill. var send félmrn. 1977, enda þótt telja verði að réttara hefði verið að senda hana þeim ráðuneytum sem Rannsóknaráð ríkisins, Almannavarnir, vegamál og Veðurstofa heyra undir.“ Þannig var það skoðun þáv. hæstv. félmrh. að eðlilegra hefði verið að vista málið í þessum ráðuneytum. Af þessum sökum er það vafalaust sem þáv. ríkisstj., ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar, tók um það ákvörðun vorið 1978 að vista þessi mál í samgrn. Það var gert og kemur það fram m.a. í umr. um þessi mál sem síðan urðu. Á Alþingi 1980 fylgdi hv. þm. Helgi Seljan í nóvembermánuði úr hlaði till. til þál. um snjóflóð og snjóflóðavarnir, sem síðan var samþykkt vorið 1981 og hér var vitnað til í máli hv. fyrirspyrjanda. Þrátt fyrir þá óvissu sem uppi var um þessi mál taldi ég engu að síður rétt að félmrn. færi rækilega yfir þau. Ráðuneytisstjórinn í félmrn. taldi hins vegar mikið vafamál að þessi mál ættu heima í því rn. og segir í þessari skýrslu til mín að það sé í raun og veru aðeins í einu tilviki að þessi mál snerti félmrn. beint. Það sé í sambandi við og samkv. nýju byggingarlögunum, sem kveða á um tilteknar skyldur byggingarfulltrúa í þessu efni, en nýju byggingarlögin eru frá 1979. Þetta vildi ég nefna, herra forseti, í upphafi máls míns. En eins og ég gat um óskaði ég eftir þessari skýrslu frá ráðuneytisstjóranum í félmrn. og í framhaldi af því kallaði ég saman fund í rn. seint í janúarmánuði eftir að hafa kynnt málið í ríkisstj. Þann fund, sem ég kallaði þar saman, sóttu fulltrúar frá þeim stofnunum sem ég las upp hér í upphafi, auk þess sem þar var fulltrúi frá Sambandi ísl. sveitarfélaga. Á fundinum var það niðurstaða okkar, sem hann sátum, að fara fram á það við Vilhjálm Lúðvíksson, forstjóra Rannsóknaráðs ríkisins, að hann tæki saman yfirlit um vinnubrögð til að bæta varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum. Skilaði Vilhjálmur þessu plaggi til mín 30. jan. s.l. þar sem er að finna ítarlegar tillögur um þessi mál. Eftir að skýrsla Vilhjálms Lúðvíkssonar lá fyrir var enn kallaður saman fundur þeirra aðila sem hér um ræðir. Niðurstaða fundarins, sem var haldinn 4. febr. 1983, var sem hér segir: „Í umr. kom m.a. fram hjá fundarmönnum að ekki mundi vera um vöntun á lögum að ræða. Fremur væri spurning um framkvæmd og skipulag. Talið er óhjákvæmilegt að mikið af varnar- og athugunarstarfi verði að vera hjá heimamönnum, en þó ekki eingöngu, þar sem það hefði sýnt sig að um gæti verið að ræða mikla fjárhagshagsmuni einstakra aðila.“ Ég er að lesa hér orðrétta fundargerð sem ég tek fram að er ekki samin af mér.. „Varðandi kort yfir svæði þar sem einhvern tíma hefðu fallið snjóflóð væri ekki að finna heimildir um aðra staði en þar sem byggð hefði verið, en nú hefði byggð víðast aukist mjög og skipulögð svæði þar sem aldrei hefði verið byggt áður.“ Að lokum var samþykkt að leggja til við ráðh. að stofnuð yrði nefnd eða skipaður starfshópur, sem safnaði og kannaði lög sem í gildi eru og í framhaldi af því gerði tillögur um endurskoðun og samræmingu eða heildarlöggjöf og var Vilhjálmi Lúðvíkssyni falið að gera tillögur, sem aðilar afgreiddu síðan á fundi mánudaginn 7. febr. 1983. Niðurstaða þess fundar var svo uppistaða í samþykkt, sem ríkisstj. gerði að minni till. 10. febr., en fréttatilkynning um málið var send út 28. febr. Niðurstaða fundarins var þessi: Að skipuð verði nefnd til að hafa forustu um að efla varnir gegn snjóflóðum í landinu. Hlutverk nefndarinnar verði að samræma störf opinberra aðila í þeim tilgangi að koma svo sem unnt er í veg fyrir tjón og slys af völdum snjóflóða og skriðufalla. Nefndina skipi fulltrúar eftirtalinna sex aðila: 1. Almannavarna ríkisins. 2. Sambands ísl. sveitarfélaga. 3. Skipulags ríkisins. 4. Viðlagatryggingar Íslands. 5. Veðurstofu Íslands. 6. Raunvísindastofnunar Háskólans. 7. Vegagerðar ríkisins. 8. Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins. Nefndinni verði falið að leita samráðs við sveitarfélög og aðra aðila sem hagsmuna eiga að gæta eða hlutverki gegna í þessu efni. Verði nefndinni ætlað að hafa forustu um framkvæmdir á þeim sviðum sem m.a. eru rakin í ályktun Alþingis um heildarlöggjöf, skipulag og varnir gegn hættu af snjóflóðum og skriðuföllum. Áhersla verði lögð á að framkvæmdir á einstökum liðum þál., sem samþykkt var á Alþingi 2. apríl 1981, hefjist strax á grundvelli gildandi laga, en leiði störf nefndarinnar í ljós þörf á breytingum á lögum eða setningu nýrra laga geri hún tillögur þar um. Gert er ráð fyrir að í byrjun verði fyrst og fremst um skipulags- og undirbúningsstörf að ræða á vegum nefndarinnar. Verði nefndinni falið að gera heildaráætlun um aðgerðir í þessu efni með tillögum um tímamörk til framkvæmda og fjármögnunar. Nefndin skili fyrstu yfirlitstilhögun fyrir septemberlok 1983. Nefndinni verði heimilað að ráða sérstakan starfsmann til að vinna með nefndinni. Þessi till. var samþykkt i ríkisstj. 10, febr. s.l. og í samræmi við samþykkt ríkisstj. hef ég skrifað þeim stofnunum sem hér voru nefndar. Ég hef beðið þær um tilnefningar og ég hef einnig ritað fjmrn. sérstakt bréf og óskað eftir því, að viðkomandi nefnd fái að ráða sér starfsmann strax og hún getur hafið störf eftir að hún er fullskipuð. Það er gert ráð fyrir því að nefndin skili af sér störfum í septembermánuði n.k. Tilgangurinn með því er sá; að þá geti legið fyrir tillögur vegna fjárlaga ársins 1984, því að hér er fyrst og síðast um að ræða fjárhagsmál. Það verður að tryggja með einhverjum hætti að komið verði á farvegi fyrir sveitarfélögin til að leita til, ef þau þurfa á stuðningi að halda við að koma upp snjóflóðavörnum. Ég tel að það sé fjárveitingahliðin á þessu máli sem er langsamlega stærst. Mér sýnist, eftir að hafa farið vel og rækilega yfir lög og reglur um þetta, að í sjálfu sér þurfi hér ekki ný lög, ef Alþingi samþykkir fjárveitingar í þessu skyni á fjárlögum hverju sinni samkv. áætlun, sem þá yrði hugsanlega gerð að fengnum tillögum slíkrar nefndar. Ef hins vegar nefndin kemst að þeirri niðurstöðu að nauðsynlegt sé að setja lög, sem hún hefur ekki gert til þessa, þá held ég að hafa verði hraðan á og setja þau strax á haustþingi svo að hérna verði alveg skýr ákvæði um það með hvaða hætti eigi að fjármagna varnir gegn snjóflóðum og skipuleggja þær. Í sambandi við þetta mál hefur verið bent á að enn sé hugsanlega eitthvað um það í landinu að byggt sé á hættusvæðum. I því efni vil ég bara taka það fram að í nýju byggingarlögunum frá 1979, sem núv. hæstv. forsrh. beitti sér fyrir að sett voru, eru alveg ótvíræð ákvæði sem heimila byggingarnefndunum að banna að byggt sé á slíkum svæðum. Spurningin er hér því frekar um framkvæmd, eins og segir í áliti starfshópsins, sem ég nefndi áðan, en um skort á lagafyrirmælum. Herra forseti. Ég vænti þess að ég hafi svarað þeirri fsp. sem til mín var beint.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. félmrh. fyrir greinargóð svör við fsp. minni, en mér þykir svarið gefa tilefni til nokkurra aths. af minni hálfu. Og það er fyrst og fremst vegna þess hver töf hefur orðið á þessu máli, þ.e. því máli að ríkisstj. léti undirbúa og leggja fram á Alþingi frv. til l. um skipulag varna gegn tjóni af völdum snjóflóða og skriðufalla. Hæstv. ráðh. vék að þessu og það var meginþáttur hans máls að skýra í hverju þessi töf væri fólgin. Hæstv. ráðh. sagði að það hefði ekki verið ljóst hvar í stjórnarkerfinu þessi málaflokkur ætti heima og hann hefði falið ráðuneytisstjóranum í félmrn., að því er mér skildist, að kanna það mál og skila skýrslu um það. En jafnframt kom fram í máli hæstv. ráðh. að í tíð ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar, árið 1978, hefði verið tekin ákvörðun um að vista þessi mál í.samgrn. Með hliðsjón af þessum upplýsingum er mér ekki alveg fullkomlega ljóst í hverju það liggi að þetta hafi ekki mátt öllum vera ljóst fyrst búið var að vista málið í samgrn. Hæstv. ráðh. skýrði svo frekar sínar aðgerðir í þessu máli og þátt Vilhjálms Lúðvíkssonar í því. Og mér skilst að á fundi, sem haldinn var nú í byrjun febr., hafi eftir allar þessar athuganir komið í ljós að ekki væri vöntun á lögum um þessi efni, heldur þurfi skipulag, og það hafi verið settur á fót starfshópur til þess að kanna hvaða lög væri um að ræða eða til þess að gera tillögur um heildarlöggjöf ef það þætti rétt. Síðan upplýsir ráðh. að 10. febr. hafi verið skipuð nefnd til þess að vinna að því að efla varnir og samræma aðgerðir til varnar gegn snjóflóðum og skriðuföllum og að nefndinni sé ætlað að vinna að framkvæmdum á grundvelli gildandi laga. Ég hef í sjálfu sér ekkert við þetta að athuga, ef það er alveg augljóst að ekki sé hyggilegra að setja heildarlöggjöf um þessi efni. En það komu ekki, fannst mér, fram nægileg rök fyrir því af hálfu ráðh. að það væri röng stefna, sem hv. Alþingi tók með samþykkt þáltill. frá 2. apríl 1981, en þar er fjallað um að það sé sett löggjöf um þetta efni. Hæstv. ráðh. sagði að vísu að fyrst og síðast væri þetta fjárhagsmál. Auðvitað er það rétt að það skiptir miklu máli. En það er líka mikið skipulagsmál hvernig haldið er á þessum málum. Og ég leyfi mér að efast um að það sé rétt að setja ekki heildarlöggjöf um varnir gegn tjóni af völdum snjóflóða og skriðufalla eins og Alþingi hefur þegar falið ríkisstj. að gera.



Herra forseti. Mér finnst nú satt að segja að þetta mál sé þannig vaxið, að við eigum að reyna að sameinast um að laða fram jákvæða niðurstöðu. Það er mín meginafstaða í málinu. Ég hef engan áhuga á því að neyða tiltekna lausn á þessu máli og fyrirkomulag á því í stjórnkerfinu upp áeina stofnun fremur en aðra. Ég hef ekki heldur áhuga á því að láta kerfistogstreitu tefja þetta mál miklu lengur. Þess vegna lagði ég á það megináherslu að ná þessum stofnunum saman, sem þarna voru kallaðar saman til fundar með fulltrúum sínum, til þess að ná tiltekinni vinnuniðurstöðu frekar en láta málið standa fast langtímum saman eins og það hefur gert á liðnum árum. Og það er af þeim ástæðum sem töf hefur orðið á málinu. Það var ég að skýra hér áðan og það finnst mér óþarfi af hv. þm. að leggja út á verri veg. Töfin stafar af þessu, sem ég rakti mjög rækilega og samviskusamlega hér áðan, og ég held að það sé aðalatriðið að við þessar aðstæður ákveði alþm. að reyna að halda þannig á þessum málum að þeir leggi þessari starfsemi fé á fjárlögum næsta árs. Það er grundvallarpunkturinn í þessu máli. Og ég vil taka það fram út af orðum hv. þm. að ég var út af fyrir sig ekkert að rekja hér sérstaklega minn þátt og þátt Vilhjálms Lúðvíkssonar. Hans nafn kom eitthvað við sögu nokkrum sinnum. Það eru fjöldamargir aðrir einstaklingar sem hér hafa komið við sögu og ég skil ekki af hverju hv. þm. þurfti endilega að tína þennan eina ágæta mann út úr. Það er fjöldinn allur af góðu fólki sem hefur hjálpað til við að vinna að þessu máli núna á undanförnum mánuðum. En vegna þeirra fsp. sem hv. þm. bar beinlínis fram um samgrn. í þessu efni, þá hef ég ekkert fyrir mér í þeim efnum annað en það, að samkv. greinargerðum tillögunnar frá 1978–1979, 279. máls, og frá 1980, 49. máls, kemur fram að vorið 1978 fól forsrn. samgrn. að fara með málefni sem varða snjóflóðavarnir. Samgrn. mun hafa falið Veðurstofu Íslands að annast þessi mál. Þannig fæ ég þetta mál í þeirri skýrslu sem tekin er saman fyrir mig um það og ég skýrði frá því eins og það kom mér sannast og réttast fyrir. Engu að síður taldi ég félmrn. skylt að sinna þessu, sérstaklega út frá skipulags- og byggingarsjónarmiðum, en ég hefði einnig talið að það gæti vel komið til greina að heilbr.- og trmrn. fjallaði um þetta mál sérstaklega vegna hinna nýju laga um Viðlagatryggingu Íslands, sem opna fyrir það að nokkru fé sé varið af tekjum Viðlagatryggingarinnar til rannsókna og forvarnarstarfs í þessu skyni. Það er rétt að Alþingi var þeirrar skoðunar að semja þyrfti frv. til l. um snjóflóðavarnir eins og hér var getið um áðan. En það var niðurstaða manna eftir að hafa farið mjög ítarlega yfir málið á þessum vetri, að fyrst ætti að vinna eftir þeim lagaheimildum sem þegar eru fyrir áður en tekin væri ákvörðun um að setja sérlög um þetta mál, vegna þess að í slíkum sérlögum yrðu menn að taka fram hvar þetta mál ætti að vera til frambúðar. Og það stóð ekki þannig á, að menn væru tilbúnir til að taka af skarið um það. Þess vegna held ég að hér hafi verið valin mjög góð leið og ég er sannfærður um að hún skilar betri árangri en þófið sem verið hefur í þessum efnum á liðnum árum. Það leyfi ég mér a.m.k. að vona. Ég er reiðubúinn til þess að aðstoða hv. þm. og aðra, sem áhuga hafa á þessum málum, við að tryggja að þetta starf, sem þarna er verið að vinna, skili þeim árangri sem okkar fólk hefur orðið að bíða eftir allt, allt of lengi.



Herra forseti. Ég verð nú að segja það, að mér kom nokkuð einkennilega fyrir eyru tónninn í ræðu hæstv. ráðh. Hann var að tala um að það þyrfti að laða fram jákvæða niðurstöðu. Geta ekki allir verið sammála um það? Hvaða tilefni gaf ég til þess að leggja sérstaka áherslu á þetta? Jú, hann sagði að ég hefði verið að leggja út á verri veg það sem hann hefði verið að segja og ég hefði gert þá óhæfu að nefna nafn eins manns og hann spyr: Hvers vegna er hann nefndur sérstaklega? Skýringin er sú, að hann nefndi ekki nema einn mann á nafn. Og ég var hvorki að nefna nafn þessa manns til hnjóðs eða heiðurs ráðh. Þetta voru bara upplýsingar sem ráðh. kom með. En aðalatriðið í þessu er það, að ég sagði að ég efaðist um að það væri rétt að sefja ekki heildarlöggjöf. En ég hefði átt að haga orðum mínum öðruvísi og geri það að gefnu tilefni nú. Ég spyr hæstv. ráðh.: Ætlar hann að hunsa vilja Alþingis? Það er ekki hæstv. ráðh. að ákveða hvort frv. verði undirbúið og lagt fyrir Alþingi. Alþingi hefur þegar ákveðið þetta og ég vil fá svör við því hvort hæstv. ráðh. og ríkisstj. ætli ekki að hlíta ákvörðun Alþingis eða vilja Alþingis í þessu efni.



Herra forseti. Það er rétt að það hefur ekki verið talin skynsamleg regla eða starfsaðferð á þessu stigi málsins að fara út í það að semja lagafrv. Það hefur ekki verið undirbúið og er ekki í undirbúningi. Það er verið að reyna að vinna að málinu með öðrum hætti, eins og ég hef reynt að skýra fyrir hv. 4. þm. Vestf. þegar í tveimur ræðum.



Herra forseti. Efst á dagskrárlistanum í dag er fsp., sem ég er 1. flm. að ásamt öðrum þm. Reykjaneskjördæmis, fsp. til forsrh. um hlutdeild Hafnarfjarðarkaupstaðar í framleiðslutekjum frá ÍSA L. Ég hef nú beðið nokkuð þolinmóður eftir því að fá svör við þessari fsp. Mér brá þess vegna í brún þegar hæstv. forseti tók hana ekki til umr. hér þó hún væri efst á dagskrá. Þegar ég leitaði skýringar, þá var svarið það, að svar við fsp. væri ekki tilbúið. Þessi fsp. er ekki ný, hún er þriggja mánaða gömul. Hún var send hæstv. forsrh. 8. des. s.l. Það eru þrír mánuðir og tveir dagar síðan. Það er ótvírætt samkv. þingsköpum, að það er ætlast til þess að fsp. frá þm. sé svarað. Það er gert ráð fyrir því að fsp. sé tekin á dagskrá ekki síðar en átta virkum dögum eftir að hún var leyfð - og þá væntanlega í þeim skilningi að fsp. sé þá svarað um það leyti sem hún er tekin á dagskrá, ekki að það dragist í þrjá mánuði, hvað þá að þegar hún er orðin efst á dagskrárliðunum sé ekki unnt að svara henni. Það er ótvírætt samkv. þingsköpum að ráðherrar eiga að svara fsp. frá þm. Það stendur beinlínis í þingsköpum: Ráðherra eða ráðherrar, er hlut eiga að máli, svara síðan fsp. Þessi fsp. varðar viðræður milli ríkisstj. og Hafnarfjarðarkaupstaðar um hlutdeild bæjarins í framleiðslutekjum ÍSALs. Það er spurningin um efndir á samkomulagi, sem var gert 1976, og það er spurningin um efndir á yfirlýsingu sem hæstv. forsrh. gaf hér fyrir ári síðan: Mér finnst það gersamlega óviðunandi, herra forseti, að þm. fái ekki svör við fsp. sínum og get ekki annað en borið fram harðorð mótmæli gegn því að þessari fsp. sé ekki svarað hér í dag.



Herra forseti. Þeirri fsp. sem hér er um að ræða er beint til forsrh., en hún snertir forsrn. ekki nema að litlu leyti heldur önnur rn. Ég harma það að ekki hefur tekist ennþá að taka saman svar við þessari fsp. En það er staðreynd að það hefur reynst meira mál að svara þessu en gert var ráð fyrir. Má því í þessu sambandi líka minna á það, af því að hv. fyrirspyrjandi nefndi þingsköp í því sambandi, að það er skýrt tekið fram í þingsköpum að fsp. eiga að vera með þeim hætti að hægt sé að svara þeim í stuttu máli. Mér þykir þetta leitt, en ástæðan til þess að ég geri ekki ráð fyrir að svara fsp. nú er að svarið var ekki tilbúið.



Herra forseti. Ég tel ótvírætt að þessi fsp. fjalli um afmarkað mál og fsp. hefur verið leyfð. Þess vegna ber að svara henni. Ég get ekki komist hjá því að lesa þessar fsp. vegna þeirra svara sem ég fékk hjá hæstv. forsrh. Þetta eru tvær fsp. Önnur er svona: „Hvað líður viðræðum milli ríkisstj. og Hafnarfjarðarkaupstaðar um hlutdeild bæjarins í framleiðslugjaldstekjum af ÍSA L. sem forsrh. lét í ljós vilja um að teknar yrðu upp að nýju í svari við fsp. hinn 4. maí s.l.?“ Hafa einhverjar viðræður átt sér stað. engar? Hvert stefnir? Ég get ekki séð annað en þetta sé mjög afmörkuð fsp. Í annan stað: „Hefur það verið útkljáð í ríkisstj. hvort borið verði fram lagafrv. um þetta efni í samræmi við ákvæði samninga milli iðnrn. og bæjarstjórnarinnar frá því í maímánuði 1976?“ Hefur það verið útkljáð? Hefur ákvörðun verið tekin? Svarið gæti ekki verið einfaldara. Annaðhvort er það já eða nei.