Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (BF): Umræðan fer þannig fram í kvöld, að hver þingflokkur fær 55 mínútna ræðutíma, sem skiptist í þrjár umferðir, 25 mín. í 1. umferð, 20 mín. í 2. umferð og 10 mín. í 3. umferð. Röð flokkanna í öllum umferðum verður þessi: Alþb., Sjálfstfl., Alþfl. og Framsfl. Ræðumenn verða fyrir Alþb. í 1. umferð Hannibal Valdimarsson, 5. þm. Vestf., í 2. umferð Eðvarð Sigurðsson, 3. landsk. þm. og Ragnar Arnalds, 5. landsk. þm., og í 3. umferð Gils Guðmundsson, 5. þm. Reykn. Fyrir Sjálfstfl. í 1. umferð Jónas Pétursson, 3. þm. Austf., og Sverrir Júlíusson, 6. landsk. þm., í 2, umferð Jóhann Hafstein dómsmrh. og í 3. umferð Magnús Jónsson fjmrh. Fyrir Alþfl. í 1. umferð Gylfi Þ. Gíslason menntmrh. og Friðjón Skarphéðinsson, 9. landsk. þm., í 2. umferð Jón Þorsteinsson, 4. landsk. þm., og í 3. umferð Benedikt Gröndal, 5. þm. Vesturl. Fyrir Framsfl. í 1. umferð Ólafur Jóhannesson, 3. þm. Norðurl. v., og Ágúst Þorvaldsson, 2. þm. Sunnl., í 2. umferð Halldór E. Sigurðsson, 3. þm. Vesturl., og í 3. umferð Þórarinn Þórarinsson, 5. þm. Reykv. Hefst nú umr. og tekur fyrstur til máls hv. 5. þm. Vestf., Hannibal Valdimarsson, og talar af hálfu Alþb.



Herra forseti. Góðir hlustendur um land allt. Sennilega hafa ekki margir áheyrenda minna komið inn á vinnustofu vísindamanns, sem hefur þann starfa að rækta bakteríur. Vökvinn í tilraunaglösunum hans getur sýnzt vera hreinn og tær og ómengaður, en skoðir þú hann í smásjá, getur komið í ljós, að krökkt sé af bakteríum í glasinu hans og ófagurt á að líta. Nú, þegar líður að kosningum, er ekki nema sjálfsagt, að kjósendur taki fram tilraunaglös stjórnarinnar og bregði þeim undir smásjána, gangi þannig úr skugga um, hvað í þeim er raunverulega, leiti sannleikans. Ég tek aðeins fram eitt einasta glas. Á því stendur stóru og skýru letri: Verðstöðvun. Vökvinn sýnist hreinn og tær, gæti meira að segja verið Gvendarbrunnavatn, hreinasta vatn í heimi. En hvað er þetta? Undir smásjánni er vökvinn nánast sagt eins og þunnur grautur, allt á iði. Furðuljót kvikindi þeytast þarna fram og aftur hvert um annað þvert. Hvað hefur stjórnin verið að rækta í þessu glasi? Bakteríur verðbólgu og dýrtíðar og það með slíkum frábærum árangri. En á glasið setti hún samt áletrunina: Verðstöðvun. Ekki var það nú beinlínis vísindalegt, en svona er það nú einmitt með verðstöðvun hæstv. ríkisstj. Hún er yfirborðsfyrirbæri. Undir niðri er allt á ferð og flugi. Dýrtíð og verðbólga aldrei æðisgengnari en nú. Það er bara yfirborðsfyrirbærið vísitala, sem er stöðvuð. Henni er haldið kyrri með hundraða milljóna greiðslum úr ríkissjóði og úr ýmsum almannasjóðum. Vísitalan má ekki hækka fram yfir kosningar. Það er allt og sumt. Kosti hvað það kosta vill. Þetta er verðstöðvun hæstv. ríkisstj., en skuldadagarnir koma bara, góðir kjósendur, eftir kjördaginn. Aðeins eitt dæmi til skýringar. Tryggingastofnun ríkisins gengur á sjóði sína um 40–50 millj. kr. á einu ári vegna verðstöðvunarlaganna. En á næsta ári verður hún að taka þá upphæð tvöfalda af hinum tryggðu, þ.e.a.s. þér og mér. Þannig er sýndarverðstöðvun stjórnarinnar. Þetta er sannleikur málsins. Alþb. var heils hugar með stöðvun verðbólgu og dýrtíðar. Það vissi, að raunveruleg verðstöðvun var óhugsandi nema með því að þrengja að ýmsum, gera margvíslegar þjóðfélagsráðstafanir, sem gátu komið sér illa, og það bar fram fjölda margar till. í þá átt. En þær voru allar kolfelldar. Stjórnin vildi bara sýndarstöðvun fram yfir kosningar, og svo mátti flóðið koma. Þannig var nú með þetta tilraunaglas ríkisstj., þegar undir smásjána kom, og nú heiti ég á þig, hlustandi minn. Taktu hvert tilraunaglasið hjá stjórninni á fætur öðru, settu það undir smásjá dómgreindar þinnar, leitaðu sannleikans og myndaðu þér svo heilbrigðar þjóðmálaskoðanir; hvað sem moldviðri fjársterkra málgagna líður. Ræðumenn Alþb. í fyrrakvöld, þeir Lúðvík Jósefsson, Geir Gunnarsson og Björn Jónsson, sýndu hlustendum með sterkum rökum, sem ekki hefur verið hnekkt, hvernig komið er í atvinnumálum þjóðarinnar, efnahagsmálum hennar, húsnæðismálum og á fleiri sviðum þjóðlífsins eftir nær 9 ára samstjórn íhaldsins og Alþfl., þrátt fyrir hið mesta uppgripagóðæri, sem yfir land og þjóð hefur nokkru sinni komið. Inn á þau svið sé ég því ekki ástæðu til þess að fara, enda er sá eldurinn heitastur, sem á sjálfum brennur, þ.e.a.s. reyndin er öllum orðum áhrifameiri. Ekki batnar heldur hlutur stjórnarinnar, ef smásjá dómgreindarinnar er beint að ástandi heilbrigðismálanna, skólamálanna eða dóms- og réttarfarsmálanna. Létu sérfræðingar í heilbrigðismálum nýlega til sín heyra hér í höfuðborginni um þann málaflokk og var þá sem hulu væri svipt frá margra augum. Við blasti ömurleg mynd ráðleysis, aðgerðaleysis og óstjórnar, eins og á flestum öðrum sviðum. Skal ég þó hlífa hlustendum við að endurvekja óhugnað þeirrar myndar. Líka skal ég að þessu sinni sleppa skömmum og skætingi í garð stjórnarinnar, nóg er nú samt, sem hún verður að heyra og þola um þessar mundir. Alþb. er ungur flokkur. Ég tel því rétt að verja meginhluta máls míns til þess að gera hlustendum ljóst, hvað Alþb. vill á þeim alvörutímum, sem í hönd fara, ef kjósendur gefa því aðstöðu til úrslitaúrræða með dómsúrskurði sínum á kjördaginn. Auðvitað kemur þá fyrst í hugann uppbygging atvinnulífsins og hvernig Alþb. vilji standa að því höfuðmáli. Það er þá fyrst, að byggja verður upp ítarlega framkvæmda- og framfaraáætlun í nánu samstarfi við fulltrúa atvinnuveganna, héraðanna og hins vinnandi fólks. Styrkja verður þróun atvinnulífsins í þeim byggðarlögum, þar sem samdráttur eða stöðnun hefur orðið. Þannig skal vinna að þjóðhollu byggðajafnvægi. Reynslan sýnir, að séu gróðasjónarmiðin ein og skipulagsleysið látin ráða staðsetningu atvinnutækja, vilja þau hrúgast saman á mesta þéttbýlissvæðið og raska þannig þjóðfélagsjafnvægi. Landhelgismálið er grundvallarmál, hvort sem á það er litið sem atvinnumál eða sem sjálfstæðismál, en það er hvort tveggja. Um það vil ég fyrst segja þetta. Alþb. telur, að samningar núv. ríkisstj. við Breta, þar sem ákveðið er, að Íslendingar séu háðir samþykki erlends dómstóls um stækkun landhelginnar, séu nauðungarsamningar og þannig ekki bindandi fyrir íslenzku þjóðina. Beri því að vinna að því, að þeir verði formlega niður felldir hið fyrsta. Landgrunnið allt verði friðað fyrir rányrkju og friðunarráðstafanir allar byggðar á fiskifræðilegum rökum og efnahagslegum þörfum íslenzku þjóðarinnar. Sjávarútvegur og fiskiðnaður verða enn um langa framtíð undirstaða atvinnulífsins. Festa verður strax kaup á 5 nýtízku skuttogurum eftir till. sérfróðra manna. Aflinn sé heilfrystur á skipsfjöl, en síðan fullunninn í vinnslustöðvum í landi. Áframhaldandi uppbyggingu nýs togaraflota ber síðan að dreifa á nokkurt árabil. Smíði fiskiskipa að öðru leyti ber að færa inn í landið og gera smíði fiskibáta að fastri framleiðslugrein í nokkrum kaupstöðum og kauptúnum. Takmarkið er og hlýtur að vera það, að Íslendingar smíði öll sín fiskiskip sjálfir. Tryggja verður það, að fiskiskipastóll og fiskverkunarstöðvar séu fullnægjandi fyrir íbúana á hverjum stað. Því má blind tilviljun alls ekki ráða. Auðvelda ber rekstur útgerðarinnar með lækkun vaxta og útgerðarnauðsynjar eins og olíur, salt og veiðarfæri á að útvega útgerðinni á réttu verði. Okur í því efni er vitleysa. Vátryggingarkerfið verður einnig að endurskipuleggja útgerðinni til hags og styrktar. Þá ber einnig að lækka útflutningsgjöld sjávarafurða. Það eru hrein öfugmæli að tala um styrki til útgerðarinnar og það öfugmæli verður að hverfa. Þaðan koma nálega allar gjaldeyristekjur íslenzku þjóðarinnar. Sameinum svo reynslu og vísindi um uppbyggingu fiskiðnaðarins. Með því margföldum við verðmæti sjávarafurðanna. Nýtum enn um skeið saltsíldar- og saltfiskmarkaði eins og tök eru frekast á. Þá er hraðfrysting fiskafurða hvergi nærri fullnýtt enn þá. Niðursuðuiðnaðurinn í margs konar myndum á þó framtíðina. Komum upp lýsisherzluverksmiðju. Fullkomin fiskiðjuverksmiðja, sem framleiði tilbúna fiskrétti, hygg ég einnig, að eigi rétt á sér hér á landi. Komið verði á fót tæknistofnun sjávarútvegsins og leggja ber þunga áherzlu á hafrannsóknir og fiskileit. Loks verður hið opinbera að stjórna víðtækri og skipulegri markaðsleit fyrir íslenzkar framleiðsluvörur og leita þar engu síður til Afríku- og Asíulanda en til okkar fyrri viðskiptaþjóða. Iðnaðurinn var orðinn annar aðalatvinnuvegur íslenzku þjóðarinnar, en nú er mjög að honum þrengt og liggur við hruni hans. Það verður að kanna vandlega, hvaða iðngreinar hafi mesta þjóðhagslega þýðingu. Sýna ber hráefnum nauðsynjaiðnaðarins tollahlífð, sem um munar. Það er óviturlegt að spilla innanlandsmarkaði með óþörfum innflutningi iðnaðarvara, svo sem niðursoðnum síldarvörum og kökubotnum. Iðnfræðslan verður að svara nútímakröfum og tæknimenntun verður að efla í landi okkar. Vegna smæðar þjóðfélagsins verður öll stóriðja á Íslandi að vera ríkiseign. Þar höfum við góða reynslu af Síldarverksmiðjum ríkisins og Sementsverksmiðjunni og Áburðarverksmiðjan á einnig að verða ótvíræð ríkiseign. Alþb. telur rétt að skipa stóriðjunefnd, sem með aðstoð hæfustu sérfræðinga geri t.d. 10 ára áætlun um þróun stóriðju á Íslandi, um beztu hagnýtingu auðlinda þjóðarinnar, svo sem vatnsorku, raforku og jarðhita og um það, hvaða íslenzk hráefni og erlend geti orðið gagnlegust íslenzkri stóriðju. Ef svona væri að iðnaðarmálunum staðið, mundi iðnaðurinn í senn geta tryggt ómetanlegt jafnvægi og öryggi í íslenzku atvinnulífi. Um landbúnaðinn vil ég segja þetta. Bændum ber óskoraður samningsréttur gagnvart ríkisvaldinu um verðlagsmál landbúnaðarins, um önnur hagsmunamál stéttarinnar og margvíslegar nauðsynlegar ráðstafanir, sem jafnan hljóta að fylgja þessum málum. Gera ber áætlun til nokkurra ára um þróun landbúnaðarins. Það sé meginstefna í framleiðslumálum landbúnaðar, að hann sé jafnan fær um að fullnægja þörfum vaxandi þjóðar um landbúnaðarvörur. Þeir menn eru óheilir landbúnaði, sem halda því fram, að útflutningsuppbætur gefi bændum til lengdar tekjuöryggi; sem þeir geti treyst. Þar kemur fyrr en varir að óyfirstíganlegum takmörkum. Og versnaði í ári, gæti hæglega svo farið, að ríkið yrði að fella slík útgjöld niður með öllu, og það gæti verið hart áfall og þungt fyrir landbúnaðinn. Lengja ber lánstíma og lækka aftur vexti landbúnaðarlána, styrkir eiga helzt að hverfa, þeir eru svo lágir og litlir, að engu munar. Auk þess eru þeir niðurlægjandi fyrir stéttina. Efla ber mjólkurframleiðslu, þar sem ræktunar- og markaðsskilyrði eru bezt, en sauðfjárræktina, þar sem bezt eru beitilöndin. Efla ber fiskirækt í ám og vötnum, ekki bara sem sport, heldur sem arðvænlega framleiðslugrein í landbúnaði. Ullariðnaður á Íslandi býr yfir miklum möguleikum. Ef engin ull væri flutt óunnin úr landi, mundi verðmæti ullarframleiðslunnar margfaldast. Á sama hátt má vinna dýrmætar iðnaðarvörur til útflutnings úr íslenzkum skinnum, og verður að teljast sjálfsagt, að bæði ullar- og skinnaiðnaðurinn verði í miðstöðvum sveitanna. Þá er það stefnumál Alþb., að því fólki, sem við landbúnað starfar, tryggi þjóðfélagið lífvænleg kjör, sem séu í fullu samræmi við kjör starfandi fólks í öðrum atvinnugreinum. Að lokum þetta um landbúnaðinn: Alþb. telur, að vísindalegar rannsóknir í þágu landbúnaðarins verði að stórauka og þó einkum sé það nauðsynlegt, að ráðstafanir séu gerðar til þess, að niðurstöður rannsóknanna og árangur geti sem allra fyrst komið landbúnaðinum að almennum notum. Þetta verð ég að láta nægja um stefnu Alþb. í atvinnumálum, en verð að sleppa mörgu úr stefnu þess varðandi önnur minni háttar málefni. Öngþveiti því, sem röng stefna ríkisstj. í efnahagsmálum hefur valdið og skilur nú eftir sig, hefur verið lýst af mörgum í þessum umr. Þar vil ég engu við bæta. En ég vil undirstrika það alveg sérstaklega, að Alþb. vill miða stefnu sína og allar aðgerðir í efnahagsmálum við það, að allar helztu framleiðslugreinar atvinnulífsins búi við öruggan rekstrargrundvöll, svo að hægt sé að fullnýta framleiðslutæki þjóðarinnar og vinnuafl hennar. Sé á þessum grunni byggt, munu mörg önnur vandkvæði efnahagsmála leysast eins og af sjálfu sér. Og eitt legg ég alveg sérstaka áherzlu á. Það verður að sameina öll ábyrg þjóðfélagsöfl um það verkefni, að verðlagsþróunin hér á landi verði ekki hraðari en í helztu viðskiptalöndum okkar. Sem einstakar aðgerðir í efnahagsmálum leggjum við Alþb.-menn ríka áherzlu á þetta: 1. Að vextir verði lækkaðir. 2. Að söluskatti verði létt af brýnustu lífsnauðsynjum. 3. Að álagning verði lækkuð, þar sem rannsókn sýnir, að hún sé umfram nauðsyn. 4. Að dregið verði úr verzlunarkostnaði, sem stafar af skipulagsleysi, svo sem sóun vinnuafls. 5. Að íbúðarhúsnæði verði lækkað með félagslegri byggingarstarfsemi og ráðstöfunum af hendi ríkisvaldsins. 6. Löggjafarráðstafanir verði gerðar til þess að ákvarða hóflega húsaleigu. 7. Verðlagseftirlit verði skerpt, m. a. með nánu samstarfi við almannasamtök. Þá telur Alþb., að ríkisvaldið verði að hafa örugga yfirstjórn á utanríkisviðskiptum þjóðarinnar, einkum með það fyrir augum, að sala á útflutningsvörum og innkaup á vörum til landsins séu í samræmi við hagsmuni þjóðarheildarinnar, en ekki ákvarðaðar af sérhagsmunum einstaklinga. Nú sé ég, að ég verð tímans vegna að stikla á stóru. Þó vil ég enn nefna nokkra, einstaka drætti í stefnu Alþb. og minni hér á þetta. Til varðveizlu þjóðernis og þjóðmenningar verður í fyrsta lagi að tryggja, að allar menningarmiðstöðvar í landinu séu undir íslenzkri stjórn. Í öðru lagi verður þjóðin sjálf að hafa full og óskoruð umráð yfir atvinnulífi landsins, auðlindum þess og efnahagskerfi. Alþb. lýsir yfir andstöðu sinni við þá stefnu að hleypa erlendum auðhringum til úrslitaáhrifa í íslenzkt atvinnulíf. Það er stefna Alþb., að atvinnutæki og náttúruauðæfi öll á Íslandi eigi landsmenn einir að eiga, Alþb. vill engar herstöðvar þola á íslenzkri grund á friðartímum. Það telur, að Ísland eigi að segja sig úr Atlantshafsbandalaginu, strax og samningstímabilinu lýkur eða árið 1963. Ísland á að stuðla að því, að öll hernaðarbandalög verði leyst upp og í krafti vopnleysis síns og hlutleysis á það afdráttarlaust að fordæma beitingu vopnavalds í samskiptum ríkja, hvar sem er í heiminum og hver sem í hlut á. Alþb. vill, að Ísland taki virkan þátt í störfum Sameinuðu þjóðanna og einnig vill það efla praktíska norræna samvinnu, sérstaklega á sviði menningarmála og félagsmála og viðskiptamála. Alþb. telur nauðsynlegt, að tekin verði upp heildarstjórn á þjóðarbúskapnum samkv. fyrirfram gerðum áætlunum. Nauðsynlegt er að skipuleggja fjárfestingu landsmanna með alþjóðarhag fyrir augum í stað þess að láta blind peningalögmál og gróðasjónarmið ráða þar stefnunni. Ríkið sjálft á að annast mikilvægar greinar innflutningsverzlunarinnar, svo sem t.d. olíuverzlunina. Alþb. vill leita félagslegra úrlausna á margvíslegum vandamálum nútímaþjóðfélags. Það vill, að komið verði á fót lífeyrissjóði og ókeypis heilbrigðisþjónustu fyrir alla landsmenn. Vilji Ísland með réttu heita menningarþjóðfélag, ber sérstaklega að tryggja framfærslurétt og öryggi barna og öryrkja, einstæðra mæðra, ekkna og aldraðs fólks. Útiloka ber með löggjöf, að húsnæðisneyð fólks sé gerð að gróðalind húsaleiguokrara og fasteignabraskara. Það er þjóðfélagslega mikilvægt fyrir okkar fámennu þjóð, að stórátak sé gert til þess að bæta aðstöðu kvenna til þátttöku í atvinnulífinu, t.d. með byggingu nægilegra dagheimila, leikskóla og vistheimila fyrir börn. Alþb. hóf fyrir löngu baráttuna fyrir launajafnrétti kvenna og karla og vill halda áfram baráttunni fyrir algerri jafnréttisaðstöðu kynjanna. Með námslaunakerfi verður að tryggja æskufólki fullt jafnrétti til náms og mennta án tillits til efnahags. Alþb. telur, að jafna verði fjárhagslega aðstöðu þegnanna án tillits til stéttargreiningar með látlausri baráttu fyrir réttlátri skiptingu þjóðartekna. Í þeirri jafnréttisbaráttu vill Alþb. standa við hlið verkalýðssamtakanna og annarra launþegasamtaka og veita þeim allt það brautargengi, sem það megnar. Nú verð ég að hætta hér að lýsa stefnu Alþb., en ég skýri frá því, að Eðvarð Sigurðsson mun ræða verkalýðsmálin sérstaklega í þessum umr. Í kosningum velja kjósendurnir um leiðir. Þetta er í megindráttum leið Alþb. Leið stjórnarstefnunnar er blindgata að mínu áliti. Það er hin hæga leið, sem hallar undan fæti, eins og skýrt hefur komið fram í þessum umr. Og eins og vænta mátti dugði Framsókn ekki ein leið fremur en fyrri daginn. Hún býður nú upp á þrjár leiðir, „hina leiðina“, nýju leiðina og nú seinast jákvæðu leiðina. Nafngiftin virðist benda til þess, að rétt hafi þótt að láta hana heita vel eins og Eiríkur rauði orðaði það, þegar hann gaf Grænlandi nafn, og eins og hann bætti við „svo að fleiri skyldi fýsa þangað“. En annar Íslendingur löngu síðar sagði um þetta land: „Landið hátt við lýðapróf litur grænn ei skrýðir. Það er grátt af geitnaskóf, gamburmosa og víðir.“ Já, skyldi jákvæða leiðin e. t. v. eiga eitthvað skylt við gambur þeirra framsóknarmanna við kjósendur núna fyrir kosningarnar? Og sennilegast þykir mér nú, að heitið á leiðinni þeirra, framsóknarmanna, sé sízt meira réttnefni en nafnið Grænland á landi geitnaskófar og gamburmosa. Ég fagna þeirri ágætu samstöðu, sem ríkt hefur í röðum Alþb.-manna úti um allt land. Þeir gengu rösklega og snemma frá öllum framboðsmálum sínum. Var það ólíkt eða hjá hinum flokkunum, sem sums staðar áttu í hinum mestu hörmungum með að lemja lista sína saman og eru raunar ekki enn komnir frá þeim mannraunum. Ég var farinn að vona, að við kæmumst kannske einir flokka klakklaust yfir kosningaundirbúninginn. En því miður fóru framboðsmál Alþb. ekki eins vel úr hendi hjá þeim, sem úrslitum réðu í Reykjavík. Það verð ég mjög að harma. Að því framboði var ekki staðið af þeim sama einhug og einingarvilja og út um landið og hvað af því kann að hljótast, get ég ekki sagt á þessari stundu. Ég og margir aðrir í verkalýðshreyfingunni höfum barizt fyrir stjórnmálalegri einingarstefnu verkalýðshreyfingarinnar og þeirri baráttu verður hiklaust áfram haldið, þótt hún verði fyrir áfalli á einum fundi í einu kjördæmi landsins. Sú stefna fer nú sigurför um Vestur-Evrópu og alveg sérstaklega um Norðurlönd. Hún verður borin fram af fólkinu sjálfu á Íslandi. Ef ég þegði og mínir samherjar, mundu steinarnir tala. Og vissulega geta kosningarnar nú orðið mikilsverður áfangi á þeirri braut. Herra forseti. Að lokum þetta: Ég heiti á ykkur, Alþb.-fólk úti um allt land, að standa vel saman, að starfa og berjast fyrir góðum málstað Alþb. Það getur mikið oltið á styrkleika þess, hvernig samansöfnuð og óleyst vandamál viðreisnarstjórnarinnar leysast að kosningunum loknum. Gerum Alþb. að úrslitaaðila í því örlagaríka uppgjöri. - Góða nótt.



Herra forseti. Gott kvöld, góðir áheyrendur. Mælt mál Íslendinga geymir fjölda talshátta. Einn er að sækja vatnið yfir lækinn. Er þá gjarnan um það að ræða, sem ekki heyrir undir hagræðingu, sem nú er mjög um talað. Það er í ótal efnum nokkur hætta á að sækja vatnið yfir lækinn. Hið einfalda, óbrotna líf, sem leitar ánægjunnar í daglegum störfum, er ekki einkenni dagsins í dag. En því miður er margt af því, sem telja verður tízkufyrirbæri, í ætt við þetta, að sækja vatnið yfir lækinn. Orku og fjármunum er eytt til að leita að einhverri fullnægju, sem raunar aldrei fæst, eða a. m. k. ekki svo sem ætlað var og hefði betur náðst við bæjarlækinn. Hraðinn, sem ná er orðinn á öllu, setur okkur í hættu. Við þurfum að huga ögn betur að, hverju fram vindur, flýta okkur lítið eitt hægar. Nú vilja flest fyrirbæri gleymast fljótt, líka þau, sem gildi hafa lengur en í dag. Það virðist enginn tími nú orðið til að safna í minningasjóð. Í stað þess að staldra við og rísla við minningasjóðinn, sem líkja má við lækinn, sem getur svalað þorsta okkar, þá erum við á hlaupum eftir svölun langt yfir lækinn. Við erum arftakar þjóðar, sem um aldir átti þrá, sem ekki varð fullnægt. Í velferð nútímans er aftur á móti býsna auðvelt að láta ýmislegt eftir sér og þá er nokkur hætta á öfgum. En ég held, að þau einkenni þessa tímabils liði hjá, að hin gegndarlausa kröfupólitík til hinna misskildu lífsgæða eigi sitt gönuskeið, sem nú sé að renna. Það eru alþingiskosningar í vor eftir tveggja kjörtímabila stjórn undir forystu Sjálfstfl. Má því telja eðlilegt, að spurt sé líkt og í kvæði Jónasar: „Höfum við gengið til góðs götuna fram eftir veg?“ Ég ætla ekki að fara að rifja upp ástandið í þjóðfélaginu við uppgjöf vinstri stjórnarinnar. Það hefur svo oft verið gert. En það er vert að gera sér nokkra grein fyrir breytingum tímabilsins, drepa á nokkra þætti þjóðmálanna til glöggvunar. Við skulum líta til landbúnaðarmálanna. Efling lánasjóðanna með l. um stofnlánadeild landbúnaðarins er eitt farsælasta spor, sem stigið hefur verið í landbúnaðarmálum. Lánsfjárveitingar hafa síðan stóraukizt. Stofnlánadeildin vex af eigin fé og verður brátt hinn öflugasti sjóður. Framsóknarmenn börðust hatramlega á móti þessari löggjöf, á móti 1% framlagi af verði framleiðslunnar frá bændum gegn jöfnu framlagi úr ríkissjóði, auk 0.75% álags frá neytendum. En með þessu fæst afl þeirra hluta, er gera skal, fjármagn. Svo hatramlega börðust framsóknarmenn gegn 1% gjaldinu frá bændum, að þeir felldu Pál á Refstað í Vopnafirði úr stjórn Stéttarsambands bænda, af því að hann átti framsýni og einurð til að láta í ljós fylgi sitt við málið. En nú eru framsóknarmenn þagnaðir út af þessu máli. Nú, þegar árangur af framsýnni forystu sjálfstæðismanna í lánamálum bænda verður áþreifanlegri með hverju árinu, sem líður, í sífellt vaxandi sjóði stofnlánadeildar og þar með getu til stuðnings margvíslegra þarfa landbúnaðarins. Og nú er vaxandi skilningur almennt á gildi sjóðsmyndana til að undirbyggja stofnlánakerfi. Má þá nefna auk stofnlánadeildar landbúnaðarins fiskveiðasjóð, sem raunar var fyrirmynd í þessum efnum, iðnlánasjóð, húsnæðislánasjóð, jafnvel atvinnuleysistryggingasjóð, sem nú er orðinn hinn öflugasti fjárfestingalánasjóður. Ég vil minna á stórlega réttan hlut í verðlagsmálum bænda. Það dylst engum bónda, sem man tímana fyrir 1950. Sérstaklega á þetta þó við sauðfjárbændurna. Um það verður ekki deilt, enda hafa þess sézt menjar í góðum sauðfjársveitum. Þar hefur ríkt meiri bjartsýni síðustu árin en áður var. Ég vil minna á öfluga viðleitni til að rétta hlut minni bændanna með auknum ræktunarstuðningi upp að 25 ha túnstærð og með aukaframlagi, 5 millj. kr. á ári í 5 ár, til að lyfta smærri búunum. Ef ekki næst verulegur árangur með þessum aðgerðum, er það ekki sök ríkisstj. eða landbrh., sem haft hefur forystu um þessi mál. Landgræðsla og gróðurvernd hefur verið stóraukin á þessum árum með auknu fjármagni og bera sandatúnin í Austur-Skaftafellssýslu m. a. glöggt vitni þar um. Framleiðsluaukning í landbúnaði hefur verið mikil í aðalframleiðsluhéruðunum. Hún stafaði m. a. af hagstæðu árferði 1964–1965. Þegar verr árar eins og 1966, segir það til sín í minni framleiðslu, en landbúnaðarframleiðslan mun hafa orðið um 3% minni 1966 en 1965. Hinar miklu framkvæmdir í landbúnaði að undanförnu í ræktun, í byggingum, í vélvæðingu eru mikil trygging fyrir framtíðina, að ekki liggi eftir hlutur þessa þáttar framleiðslustarfseminnar í landinu. Í upphafi núv. kjörtímabils voru samþ. ný vegalög. Með þeim var stofnaður vegasjóður og vegamálin þannig skilin frá fjárl. og framkvæmdir byggðar á sjálfstæðum tekjustofnum. Vegalögin nýju mörkuðu merkileg tímamót. Stórfelld aukning hefur orðið á því fjármagni, er til vegamála hefur gengið, og stórfelld átök verið gerð í vegamálunum. En fram undan eru þó enn þá stærri átök. Hin gífurlega aukning í bílaeign annars vegar og hins vegar stóraukin þörf viðskiptaþjóðfélags á greiðum og öruggum samgöngum, ekki sízt á landi, gera þetta óumflýjanlegt. Ég vil sérstaklega minna á, að með vegalögunum nýju voru sýsluvegasjóðirnir mjög efldir og hefur orðið gerbreyting á aðstöðu þeirra til að leysa sín verkefni. Kaupstaðir og kauptún fengu hlutdeild í vegasjóðum. En fram undan hlýtur að bíða að taka stór erlend lán í vegakerfið. Varanlegt slitlag á fjölförnustu vegina verður ekki lagt án þess, og árlegar tekjur vegasjóðs geta þá gengið í miklu stærri mæli til uppbyggingar malarveganna, sem auðvitað verða um langa framtíð enn aðalsamgönguæðar í okkar víðáttumikla landi. Enda sýnir reynsla síðustu ára, að góða vegi má gera á þann hátt með þeim tækjum, sem nú er völ á. Með gerð varanlegra vega á mestu umferðarleiðunum losnar fjármagn, sem nú þarf að verja í vonlaust viðhald á þessum vegum, en verja má þá til annarra hluta. Samgöngumálin eru ein hinna stóru mála bæði strjálbýlis og þéttbýlis og þótt tamara sé að festa augun á óloknum verkefnum, skulum við ekki gleyma stórfelldum framkvæmdum í vegamálum að undanförnu. Má þá nefna Keflavíkurveg, Strákagöng, Múlaveg, Ennisveg, vegi eftir Vestfjarðaáætlun og brúagerðir í Austur-Skaftafellssýslu. Þegar fjmrh. gerði grein fyrir framkvæmdaáætlun ríkisstj. 1967 fylgdi ítarleg skýrsla um þjóðarframleiðslu, verðmætaráðstöfun o. fl. um nokkur undanfarin ár. Vöxtur þjóðarframleiðslunnar hefur verið mjög mikill á 5 ára tímabili, meiri en 5% að meðaltali árlega. Vöxtur þjóðartekna þó enn meiri vegna hagstæðra viðskiptakjara, þ. e. vegna hækkandi verðlags á framleiðsluvörunum erlendis. Hér valda, mestu um síldveiðarnar fyrir Austurlandi á undanförnum árum. En þessar veiðar hafa orðið svo miklar vegna hinna nýju fiskiskipa, sem aflað hefur verið til landsins með fullkomnasta tæknibúnaði, og vegna rannsókna og síldarleitar og stórbættrar aðstöðu í landi til móttöku. Undirstaða þessa er stefna ríkisstj. til athafnafrelsis, sem leysti úr læðingi þau öfl atorku og sjálfsbjargar, sem allar þessar athafnir bera vott um og greitt hefur verið fyrir, að þau öfl fengju notið sín. Og enn er mikill floti stórra síldveiðiskipa í smíðum, sem koma á þessu og næsta ári. En þótt meginhluti verðmætasköpunar síldveiðanna hafi farið fram á svæðinu frá Raufarhöfn og austur og suður til Djúpavogs, hefur blóðrás viðskiptalífsins dreift afrakstrinum meira og minna um allt land. Er sérstök ástæða til að leggja áherzlu á það, hversu öll þjónustustarfsemi og verzlun í landinu hefur blómgazt vegna síldveiðanna undanfarin ár. Þær raddir heyrast, að of langt sé gengið nú orðið í uppbyggingu síldariðnaðarins á Austurlandi. Ég vil benda hér á fróðlegar upplýsingar, sem fylgja í grg. með frv. sjálfstæðismanna um fiskimálaráð, m. a. um vinnslugetu síldarverksmiðja á Suðvestur- og Vesturlandi, á Norðurlandi til Langaness og Austurlandi sunnan Langaness. Vinnslugeta í tonnum er þessi: Suður- og Vesturland, 17 síldarverksmiðjur, afköst 5995 tonn á sólarhring eða ca. 6 þús. tonn. Norðurland, 15 síldarverksmiðjur, afköst 6725 tonn eða ca. 6700 tonn á sólarhring og Austurland, 14 síldarverksmiðjur, afköst 5630 tonn eða ca. 5600 tonn á sólarhring. Hver vill á annan deila, þegar þessar tölur eru athugaðar? Við skulum ekki láta okkur detta í hug, að ekki eigi sér stað einhver vafaatriði, sem nefna mætti mistök, í athafnalífi landsins. Og þótt þau eigi sér vafalaust stað í sjávarútvegi sem öðrum atvinnugreinum, verðum við að muna, hver undirstaða sú atvinnugrein er, muna, að síldveiðarnar síðustu árin hafa verið undirstaða hinnar auknu velmegunar, m. a. vegna þess að stjórnarstefnan hefur rétt örvandi hönd. Nú er um það bil ár liðið frá því, að Alþ. samþykkti samninginn um álverksmiðju í Straumsvík. Vafalaust er flestum í fersku minni, að flestir stjórnarandstæðingar börðust á móti þeirri löggjöf, Alþb.-menn óskiptir, en nokkur sneið klofnaði út úr Framsókn. En það er athyglisvert, að stjórnarandstöðumenn halda nú þessu máli lítið á lofti. Stofnun álverksmiðju í Straumsvík byggist á nýtingu vatnsorku í Þjórsá. Engum getur dulizt, er rennir huga að verðmætum landsins, að náttúrugæðum Íslands, að orka fallvatnanna er einn okkar dýrmætasti auður, en því aðeins, að menn kunni að nota hana. Við megum ekki óttast að nýta náttúruauðinn, þótt við hefðum margir kosið fremur, að hann hefði að þessu sinni getað komið meir að liði í strjálbýli okkar á þeim landsvæðum, þar sem fólkinu hefði fjölgað hægt eða íbúatala þeirra staðið í stað. Það kemur síðar. Raforkan er vaxandi þáttur í lífi þjóðarinnar. Við eigum að ganga ótrauðir í það að hagnýta þennan náttúruauð, að þessu sinni í Þjórsá, síðan áfram í öðrum fallvötnum í ört vaxandi mæli. Ég minni á strjálbýlissjóðinn, atvinnujöfnunarsjóðinn, sem einnig var stofnaður með lögum frá síðasta Alþ., sjóð til að styðja strjálbýli landsins, sem í þessum skilningi eru allar byggðir aðrar en Reykjavík og nágrenni hennar. Sjóð, sem auk verulegs stofnframlags og árlegs framlags úr ríkissjóði í 10 ár, fær tekjur sínar frá Straumsvíkurverksmiðjunni, þegar hún er tekin til starfa. Á þann hátt á Straumsvíkurverksmiðjan að styðja alla byggð í okkar landi. Mætti það lengi vera munað í sveit og við sjó um þvert og endilangt Ísland, hverjir lýstu trausti sínu á land og þjóð í þessu máli. Búrfellsvirkjun, álbræðsla í Straumsvík og kísilverksmiðja við Mývatn, sem núv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir, eru tákn framsýni. Við erum með þessum framkvæmdum, eins og þjóðskáldið Matthías orðaði það, að fella stein við stein og styðja hverjir annan. Og áfram verður haldið. Sjálfstæðismenn óttast ekki stór átök. Án erlends fjármagns verða þau ekki gerð. Fram undan eru stór átök í vegamálum, í raforkuframkvæmdum, á atvinnusviði, en bæði raforkan og samgöngurnar eru þar frumskilyrði. En í strjálbýlismálum er það mikilvægast, að fólkið í hinum strjálu byggðum trúi á sjálft sig, eigi frumkvæði að athöfnum, skipi sér saman í sterkar heildir, eins og t.d. í sveitarstjórnarmálum, beiti fjárhagsorku sinni að þýðingarmestu verkefnunum. Austfirðingar eiga t.d. ekki að hika við að axla nokkra byrði í byrjun til að mynda raforkufyrirtæki, Austurlandsvirkjun, sem yfirtæki alla raforkuvinnslu á Austurlandi og áframhaldandi orkuöflun með virkjun í Lagarfossi. Dreifing raforku um sveitir landsins hefur verið eitt af viðfangsefnunum á undanförnum kjörtímabilum og mikið hefur áunnizt. En til þess að örar mætti ganga dreifingin, upp að 2 km vegalengd milli bæja, væri hyggilegast að njóta beinnar og óbeinnar aðstoðar strjálbýlissjóðsins. Þannig er hægt að ná því marki, að þeim framkvæmdum verði lokið 1970. Góðir áheyrendur. „Hin leiðin“ heillar ekki. Við þurfum að halda áfram að starfa með athafnaþránni, með sköpunargleði fólksins, með sól og sumri fyrir land og þjóð til að nýta auðæfin í mold og á miðum, fossum og hverum, en leitast jafnframt við að flýta okkur með þeim hraða, er farsæld fylgir. Slík er viðleitni sjálfstæðismanna og til þeirra hluta treystum við á stuðning fólksins. - Góða nótt.



Herra forseti, góðir Íslendingar. Að tveim mánuðum liðnum munum við Íslendingar ganga að kjörborðinu. Á Alþ. og í málgögnum stjórnmálaflokkanna má sjá þess mörg dæmi, að kosningar nálgast. Því er nauðsynlegt fyrir kjósendur að rifja upp hleypidómalaust, hvaða áhrif stjórnmálastefna Framsóknar hafði á sínum tíma á afkomu almennings og hag hvers einstaklings í landinu, nú þegar Sjálfstfl. hefur verið leiðandi aflið um stjórn landsins um 8 ára skeið. Ég vil vekja menn til umhugsunar um þessi atriði um leið og ég bendi á, að Framsfl. er sá flokkur, sem lengst hefur viljað ganga í stjórnarathöfnum og afskiptum í atvinnumálum, húsnæðismálum, verzlunar- og viðskiptamálum, að ógleymdu skömmtunarkerfinu, er náði til alls gjaldeyris og allra lífsnauðsynja. Svo ekki sé minnzt á, þegar Framsókn ætlaði á vinstri stjórnar árunum að víkja til hliðar nær helmingi þjóðarinnar, öllum sjálfstæðismönnum, og gera þá áhrifalausa. Það var þá talið forsenda þess, að hægt væri að stjórna þessu landi. En hvernig fór? Eftir 2½ árs forystu hljóp hún frá vandanum í annað sinn, í des. 1958, en í fyrra skiptið var það, eins og kunnugt er, árið 1938, þegar fyrra vinstri stjórnar tímabilinu lauk. Þá var leitað til sjálfstæðismanna og þjóðstjórnin mynduð. En hver var aðkoman, þegar sjálfstæðismenn tóku við 1959? Allir gjaldeyrissjóðir tómir, miklar skuldir í erlendum gjaldeyri og lánstraust landsins alveg þrotið. Það var því ærið verkefni fyrir viðreisnarstjórnina að rétta við lánstraust þjóðarinnar og mynda gjaldeyrissjóði. Öllum mun vera ljós nauðsyn trausts efnahags hverju sjálfstæðu ríki, er lifa vill menningarlífi við vaxandi velmegun, okkur Íslendingum eigi síður en öðrum þjóðum, vegna þeirrar miklu uppbyggingar, sem þjóðinni er lífsnauðsyn vegna þeirrar kyrrstöðu, er ríkti um aldaraðir. Viðreisnarstjórninni hefur tekizt að rétta við lánstraust og álit þjóðarinnar það vel, að nú standa alþjóðalánastofnanir henni opnar. Einmitt þess vegna hefur reynzt kleift að ráðast í stærstu mannvirkjagerð, sem er lykill að stóriðju á Íslandi, er rennir fleiri stoðum undir atvinnulíf og gjaldeyrisöflun þjóðarinnar. Það er ekki ætlun mín að segja, að ekkert megi finna að stjórnarfari síðustu 7–8 ára. Nei, alltaf er hægt að finna eitthvað, sem betur má fara. En höfuðverkefnin, er viðreisnarstjórnin tók að sér, hefur tekizt að leysa. Í því sambandi endurtek ég myndun gjaldeyrissjóðs, endurheimt lánstraust þjóðarinnar, aukna sparifjármyndun og að aldrei hefur verið flutt inn jafnmikið af stórvirkum atvinnutækjum til lands og sjávar, að ógleymdum loftflota landsmanna. Hafizt hefur verið handa um stærstu virkjun landsins, Búrfellsvirkjun, er gerir kleift að hefja stóriðju á Íslandi. Á það má minna, að stjórnarandstaðan var á móti þessum framkvæmdum, þ.e.a.s. álverksmiðjunni. Aðeins tveir framsóknarmenn sátu hjá við afgreiðslu þessa máls. Myndun gjaldeyrisvarasjóðs er forsenda frjálsra viðskipta við aðrar þjóðir og má benda á, að þrátt fyrir hinn mikla innflutning, er átt hefur sér stað síðustu árin, og frjálsræði um sölu erlends gjaldeyris, var gjaldeyrissjóður landsmanna um síðustu áramót nær 2 milljarðar kr. Um það er vart ágreiningur, að forsenda fyrir mannsæmandi menningarlífi í landinu er sú, að þannig sé búið að atvinnuvegunum af hálfu hins pólitíska valds, að þeir geti staðið undir sér með eðlilegum hætti og eigi hvað sízt sé búið vel að þeim atvinnuvegum, er standa að verulegu leyti undir gjaldeyrisöflun þjóðarinnar. Enginn atvinnuvegur í landinu er jafn áhættusamur og sá þáttur sjávarútvegsins, er að hráefnaöflun lýtur. Hann er jafnframt sá þáttur, sem þjóðin nú sízt án vera. Að mínu áliti eru það nokkrir samverkandi þættir, sem verða að vera til staðar, svo þjóðin njóti ávaxta af þeim auði, er fiskimið okkar bjóða upp á: Nægilegur fjöldi dugandi sjómanna, er sækir gull í greipar Ægis á hverjum tíma. Athafnamenn, er bæði hafa vilja og þor til að hætta, fjármunum sínum í þennan áhættusama atvinnurekstur, sem fiskveiðar eru. Nægilegt fjármagn til byggingar fiskiskipa sé fyrir hendi á hverjum tíma. Til séu verksmiðjur og verkunarstöðvar til úrvinnslu aflans. Fyrir hendi sé þekking á markaðsmálum og sölusamtök fyrir ísl. sjávarafurðir. Í sjötta lagi, ekki hvað sízt þarf að ríkja skilningur hjá þeim stjórnmálamönnum, er með völdin fara hverju sinni. Eðlileg aukning og uppbygging þessa atvinnuvegar er ekki aðeins lífsnauðsyn fyrir þá, sem næst honum standa, heldur einnig vegna þjóðarheildarinnar. Þá getur verið rík nauðsyn, að ríkisvaldið komi til aðstoðar, þegar sérstaklega stendur á. Ósanngjarnt væri að segja annað en að vaxandi skilnings hafi gætt hjá öllum stjórnmálaflokkum á síðustu árum. Einn er sá flokkur þó, þ.e.a.s. Framsókn, er fram eftir árum hafði hvað minnstan skilning á þessum málum og beinlínis vann á móti eðlilegri þróun þeirra, þegar sá flokkur var í stjórnaraðstöðu. Og staðreynd er, að Framsókn hefur verið utan dyra á mestu uppbyggingartímum sjávarútvegsins, sem var á nýsköpunarárunum og viðreisnartímabilinu s.l. 8 ár. Ég vil nú taka nokkur dæmi. máli mínu til sönnunar. Í árslok 1938, þegar Framsókn leitaði á náðir Sjálfstfl. og þjóðstjórnin var mynduð, var vélbátafloti landsmanna samtals 496 bátar eða tæpar 13 þús. smál. Af þessum fjölda voru 218 fleytur undir 12 lestum, 400 undir 30 lestum. Á þessum tíma var bannaður innflutningur fiskibáta og einn mektar útvegs- og athafnamaður var sektaður fyrir að gera tilraun til vöruskipta á síld til Svíþjóðar og fiskibáti til Íslands. Það er ekki fyrr en að verka nýsköpunarstjórnarinnar fór að gæta, að aukning varð á vélbátaflotanum á árunum 1947–1949. Bátarnir stækkuðu og þeim fjölgaði. Á þessum árum nær tvöfaldaðist rúmlestafjöldi þeirra, komst upp í tæpar 26 þús. rúmlestir og nær helmingur þeirra yfir 30 rúmlestir. Í árslok 1958 fór vinstri stjórnin frá völdum. Þá var bátafjöldinn 649, samtals röskar 28 þús. rúml. Það er athyglisvert, að þegar 1. kjörtímabili viðreisnarstjórnarinnar lauk, var bátafloti landsmanna 787 skip, tæpl. 42 þús. rúml., og nú um s.l. áramót, þegar ½ ár er eftir af öðru kjörtímabili viðreisnarstjórnarinnar, er fjöldinn 761 bátur, að rúmlestatölu tæpl. 55 þús. lestir. Við þetta má bæta, að í smíðum voru um s.l. áramót 34 bátar, samtals 10 800 rúmlestir. Mér virðist, að þessar tilvitnanir sýni, að þegar Sjálfstfl. hefur stjórnarforystu, þá leyfir hann einstaklingunum að njóta sín. Hann vill laða fram dug og dáð og leyfir þeim innan hæfilegra marka að njóta ávaxta af hugkvæmni sinni og dugnaði, til velferðar sér og sínum. Enginn getur náð langt í þessum efnum, nema samborgararnir og þjóðfélagsheildin njóti þar einnig góðs af. Þetta sýnir, að fjármagnið hefur leitað í stærri bátana, þ.e.a.s. síldarbátana, en sjómenn hafa leitað þangað, sem meiri hagnaðarvon er. Þess vegna hefur mjög lítið verið byggt af bátum, sem fyrst og fremst eru ætlaðir til bolfiskveiða. Þetta er áhyggjuefni vegna hráefnisöflunar fyrir fiskvinnslustöðvarnar víðs vegar um landið og verð ég að láta nægja að benda á þáltill., er við þrír þm. stjórnarflokkanna höfum flutt, um athugun á sérstökum ráðstöfunum til endurnýjunar smærri vélbátanna og bættum rekstrargrundvelli fyrir þá. Við skulum eigi álíta, að ekki hafi orðið erfiðleikar á vegi þjóðarinnar, sem stjórninni hefur ekki tekizt að hafa í fullu tré við. Verðbólgan hefur verið það verkefni, sem þessari stjórn hefur ekki tekizt að ráða niðurlögum á, frekar en öðrum ríkisstj., er með völdin hafa farið allt frá stríðslokum. Það eru svo mörg samverkandi öfl, sem við er að glíma, en sérstaklega veldur þetta útflutningsatvinnuvegunum miklum erfiðleikum. Þegar þar við bætist, að mikið verðfall hefur orðið á ýmsum aðalútflutningsvörum okkar, svo sem síldarmjöli, síldarlýsi og hraðfrystum fiski, þá er vandinn þeim mun meiri. Alþ. samþ. á s.l. hausti verðstöðvunarlög, er gilda skulu til 31. okt. n. k. Svo bezt ná lög þessi tilgangi sínum, að kaupgjaldið hækki ekki umfram það, sem atvinnuvegirnir geta borið. Þá hefur hæstv. ríkisstj. samið við útflutningsatvinnuvegina um nokkrar uppbætur og verðtryggingu á útflutningsafurðum hraðfrystiiðnaðarins og eru tekjur til þessara ráðstafana fengnar án nýrrar skattlagningar. Minnisstæð frá umr. um frv. til l. um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins verða mér ummæli hv. stjórnarandstöðuþm. og þá sérstaklega hv. þm. Lúðvíks Jósefssonar, en þar lék hann svo tveim skjöldum, að jafnvel er einsdæmi, þegar hann gaf í skyn, að 260 millj. kr., sem er millifærsla frá útgerðinni sjálfri, vátryggingariðgjöld og greiðslur í aflatryggingarsjóð, væru uppbætur úr ríkissjóði. Þeir eru margir, er telja, að of langt sé gengið til stuðnings hraðfrystiiðnaðinum, og átti þessi kafli í ræðu Lúðvíks að ná eyrum þeirra manna. Hins vegar var sá kafli, er ætlaður var frystihúseigendum. Um þeirra óánægju vissi hann, en þeir telja, að of skammt sé gengið til móts við þeirra þarfir vegna þess verðfalls, sem þegar er skollið yfir og horfur eru á, að verði á frystum afurðum. En í sambandi við lögin um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins vil ég benda framleiðendum á hugmyndina um verðtryggingarsjóði, sem þar kom fram, og er að mínu viti mjög athyglisverð. Við framleiðendur eigum að veita þeirri hugmynd verðskuldaða athygli, - svo við verðum betur undir það búnir að taka verðsveiflum, sem alltaf geta orðið á afurðum sjávarútvegsins. Það eru ýmis vandamál, er bíða úrlausnar, eins og alltaf verður, bæði varðandi útgerð báta og togara sem og vinnslustöðva í landi. Því miður leyfir tími minn ekki að fara langt út í þá sálma nú. Ég vil aðeins benda á mál, sem varða þessar greinar sjávarútvegsins, þó ekki verði nema upptalning. Fyrir Alþ. liggur frv. til l. um fiskimálaráð, flutt af 8 þm. Sjálfstfl., um samvinnu allra aðila, sem hlut eiga að máli, um mótun heildarstefnu í áframhaldandi uppbyggingu sjávarútvegsins, aukningu fiskiskipastólsins, um eðlilegt jafnvægi milli hinna mismunandi útgerðargreina, svo og uppbyggingu fiskvinnslu- og fiskiðnaðarfyrirtækja, sem og samvinnu um markaðsmál. Einnig þáltill. um endurbyggingu togaraflotans o. fl., flutt af 4 þm. Sjálfstfl. Þá vil ég einnig minna á þrjú mikilsverð mál, sem núv. ríkisstj. hefur til lykta leitt, til hagsbóta fyrir útvegsmenn og sjómenn. Það eru í fyrsta lagi lögin um verðlagsráð sjávarútvegsins, er sett voru árið 1961, en þau auka samstöðu útvegsmanna og sjómanna. Í verðlagsmálum ferskfiskafla eiga þeir samleið, eins og á þeim málum hefur verið haldið frá árinu 1960. Einnig fyrirbyggja lögin stöðvun vegna ágreinings um skiptaverð til sjómanna. Þá var á síðasta þingi sett löggjöf um sameiningu stofnlánasjóða sjávarútvegsins, fiskveiðasjóðs og stofnlánadeildarinnar. Það er trú mín, að þessi sameining með auknu fjármagni verði til mikilla hagsbóta fyrir sjávarútvegsframleiðendur. Í þriðja lagi vil ég benda á, að fyrir tilstuðlan hæstv. ríkisstj. var tekin upp á s.l. ári vigtun á allri bræðslusíld á Austur- og Norðurlandi. Við nokkrir þm. Sjálfstfl. bárum fram þáltill. um það mál á þinginu 1964, en mál þetta hafði verið baráttumál útvegsmanna og sjómanna um langan tíma. Ég get ekki stillt mig um að vekja athygli á ummælum hv. þm. Eysteins Jónssonar s.l. þriðjudagskvöld, þar sem hann gerði að umtalsefni framlög ríkissjóðs til hafnarframkvæmda og sagði m. a. orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisstj, hefur nú lagt fram frv., sem gerir ráð fyrir að fella úr lögum skyldu ríkissjóðs til þess að leggja fé í hafnirnar.“ Sannleikur málsins er sá, að skv. 6. gr. frv. greiðir ríkissjóður 75% stofnkostnaðar hafnargarða, dýpkana á siglingaleið að og frá höfn og hafnarsvæða innan marka, sem ákveðin eru af rn., í stað 40% áður. Af stofnkostnaði annarra styrkhæfra hafnarmannvirkja verða greidd 40%, eins og verið hefur hingað til. Þá eru í nefndu frv. till. um eflingu hafnabótasjóðs, bæði með auknu framlagi úr ríkissjóði og heimild til lántöku allt að 350 millj. kr. Ég spyr, með hvaða hugarfari hefur hæstv. formaður Framsfl. lesið frv. þetta? Að mínu viti er frv. þetta til mikilla hagsbóta fyrir hafnarframkvæmdir í landinu. Það er nú til athugunar í sjútvn. Alþ. og vonandi vinnst tími til að afgreiða það á þessu þingi. Það fer ekki á milli mála, að afkoma landsmanna fer eftir því, hvernig að atvinnuvegunum er búið, og þá ekki hvað sízt undirstöðuatvinnuvegunum. Ég sýndi hér áðan, hvernig var að vélbátaflotanum búið, þegar Framsókn hafði að mestu ráðið um 10 ára skeið, eða árið 1938. Það er ekki fjarri sanni, að þá muni góðar meðaltekjur háseta á vélbátaflotanum hafa numið um 2000 kr. á ári, en það jafngildir, miðað við neyzluvísitölu ársins 1938 og 1966, 45 704 kr. Skv. nýjasta hefti Hagtíðinda eru meðaltekjur sjómanna, þ.e.a.s. háseta, árið 1965 kr. 290 þús., en meðaltekjur allra kvæntra karla á aldrinum 25–66 ára árið 1965, kr. 248 þús. Meðaltekjur sjómanna 1938 hafa því verið um 16 af hundraði, miðað við tekjur þeirra árið 1965. Ég held, að þessar tölur tali sínu máli. Ef nokkuð líkar aðstæður væru nú fyrir hendi, yrðu miklar lífsvenjubreytingar að eiga sér stað með þjóðinni. Framsfl. hefur nú nýlega haldið sitt 14. ársþing og haldið upp á 50 ára afmæli flokksins. Hefur að vonum verið gert mikið úr þessum tímamótum í málgagni flokksins, en við lestur samþykkta þeirra framsóknarmanna hef ég ekki getað varizt þeirri hugsun, að í trúarlegum efnum er talað um, að menn geti frelsazt, jafnvel hér á jörðu, og fengið fyrirgefningu synda sinna. Mér virðast þeir framsóknarmenn ætla nú að reyna að telja landsmönnum trú um, að eitthvað svipað þessu hafi gerzt með flokk þeirra og nú ætli þeir að bæta ráð sitt og lifa og stjórna sem réttlátir menn eftirleiðis og hætta að veita þeim framsóknargæðingum forgang, þar sem þeir gætu komið því við. En hver trúir því? Mín vissa er, að nógu margir Íslendingar muni þeirra valdatíð og forði því, að ofstjórn Framsóknar hefji innreið sína aftur hér á landi. Þeir munu fylkja sér um Sjálfstfl., svo áfram verði haldið við uppbyggingu til farsældar fyrir land og lýð, tryggja með því áframhaldandi velmegun og réttlátt stjórnarfar í landinu, minnugir þess, að aðalkosturinn við frjálsa stjórnskipan þjóðarinnar er sá, að einstaklingurinn fær að hugsa sjálfur. Þökk þeim er á hlýddu. - Góða nótt.



Herra forseti, góðir áheyrendur. Fyrir skömmu var ég á morgungöngu til vinnu minnar. Leið mín lá, eins og oftast, um Hljómskálagarðinn. Kemur þá gangandi á móti mér gamall skólafélagi minn og kunningi, búsettur úti á landi, en var að reka erindi í Reykjavík og hafði gengið sér til hressingar í Hljómskálagarðinn á góðviðrismorgni. Urðu þetta fagnaðarfundir, og tókum við tal saman. Hér er um vel menntaðan gáfumann að ræða, og hafði ég ánægju af samtalinu. Þó að hann sé óflokksbundinn, að því er ég bezt veit, hefur hann áhuga á stjórnmálum og vék m. a. að þeim. Hann sagði, að nú ætluðum við að láta kjósa. Ég svaraði því til, að réttur tími væri kominn til þess skv. lýðræðisreglum. Þá sagði hann: Trúið þið því í raun og veru, að þið séuð að halda uppi lýðræði með þessum kosningum? Er ekki alveg sama, hvernig kosningarnar fara, er ekki alveg sama, hvort þið í stjórnarflokkunum vinnið eða stjórnarandstaðan sigrar? Gerir ekki ríkisstj. eftir kosningar alveg hið sama, hvort sem þið eruð í stjórn eða einhverjir aðrir? Heldurðu t.d., að Framsfl. hefði ekki gert eitthvað ósköp svipað og þið hafið verið að gera undanfarin ár, ef hann hefði verið í stjórn? Og heldurðu t.d., að verkalýðsforingjarnir í Alþb. hefðu beitt sér fyrir jafnmiklum kauphækkunum og þeir hafa gert undanfarin ár, ef þeir hefðu verið í stjórn? Ekki gerðu þeir það á vinstri stjórnar árunum. Nei, blessaður vertu, sagði hann, þeir sem stjórna þurfa að vera ábyrgir, hvort sem það eru þið eða aðrir. Þeir reyna alltaf að stjórna af viti, hverjir svo sem það eru, en hinir, sem eru í stjórnarandstöðu, eru alltaf óábyrgir og segja allt annað en þeir myndu gera, ef þeir væru í stjórn. Þess vegna held ég, að ekki skipti svo miklu máli, hvern maður kýs af þessum flokkum. Aðstæðurnar leiða í ljós, hvaða ráðstafanir eru nauðsynlegar, og þær verða gerðar, hver svo sem fer með völdin. Ég hef oft áður orðið var við, að sumir telja, að það skipti í raun og veru litlu máli, hvaða flokkar fari með völd. Þeir hegði sér allir svipað við stjórnvölinn. Munurinn á flokkunum er að sjálfsögðu ekki eins mikill og deilurnar hér á þingi, að ég ekki tali um blaðadeilurnar, gefa tilefni til að halda. En það hefur engu að síður grundvallarþýðingu á mörgum sviðum, hverjir með völdin fara. Í þessum orðum mínum langar mig til að leiða rök að því, hvers vegna aukin áhrif, annaðhvort Framsfl. eða Alþb., nú, mundu verða til tjóns og hvers vegna skynsamir og ábyrgir kjósendur ættu ekki að efla þessa flokka. Ég býst við, að ýmsum muni bregða, þegar þeir heyra mig segja, að ég telji Framsfl. nú vera mesta og í raun og veru eina afturhaldsflokk landsins. En ég skal færa rök fyrir þessari skoðun minni. Hvað er afturhaldssemi í stjórnmálum? Það er að vilja varðveita ríkjandi ástand, jafnvel þótt breyting myndi t.d. auka þjóðartekjur eða jafna lífskjör. Það er að vilja viðhalda þjóðfélagskerfi, jafnvel þótt það sé ranglátt og efli þrönga sérhagsmuni, en sé heildinni til tjóns. Það er að vilja ekki laga sig að breyttum aðstæðum og nýjum hugsunarhætti. Og nú skal ég nefna nokkur dæmi um afturhaldssamar skoðanir Framsfl. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að síðustu tvo áratugi hafa allar þjóðir á Vesturlöndum aukið frjálsræði í viðskiptum og til framkvæmda, samtímis því sem þær hafa eflt heildarstjórn efnahagsmála með beitingu markvissrar stefnu í peninga- og fjármálum og hagnýtingu áætlunargerða til langs tíma í vaxandi mæli. Með þessu móti hafa orðið meiri efnahagsframfarir og betra jafnvægi náðst í efnahagsmálum en nokkru sinni fyrr. Jafnframt hefur verið horfið frá hvers kyns höftum í viðskiptum og framleiðslu. Þessari sömu stefnu hefur verið fylgt hér á landi á undanförnum árum. Framsfl. hefur hins vegar enn trú á höftum og úthlutunarnefndum sem hagstjórnartæki. Hann hefur beitt sér gegn ráðstöfunum ríkisstj. til þess að auka viðskipta- og athafnafrelsi. Hann hefur engan skilning á gildi gjaldeyrisvarasjóðs fyrir viðskiptafrelsi og lánstraust þjóðarinnar erlendis. Hann hefur engan skilning á nauðsyn ábyrgrar stefnu í peningamálum. Framsfl. telur sig að vísu hlynntan áætlunargerð. En þegar flokkurinn var í ríkisstj. og hafði tækifæri til að stuðla að áætlunargerð, var áhuginn fyrir henni enginn. Og þetta var raunar eitt helzta ágreiningsefnið innan vinstri stjórnarinnar milli Framsfl. annars vegar og Alþfl. og Alþb. hins .vegar. Heilindin í þessu máli eru ekki heldur meiri en það nú, að í öðru orðinu tala fulltrúar flokksins um áætlunargerð sem allra meina bót, en í hinu orðinu ráðast þeir á þá áætlunargerð, sem framkvæmd hefur verið á undanförnum árum og er fyrsta viðleitni hér á landi í þessu efni. Einn ræðumaður flokksins í fyrrakvöld réðst meira að segja með offorsi á þær endurbætur í skipulagi skólabygginga, sem framkvæmdar hafa verið á undanförnum 3 árum, og orðið hafa til að flýta fyrir skólabyggingum víða um land. Á þessu mikilvæga sviði, þ.e.a.s. að því er snertir sjálfa stjórn efnahagsmálanna, sem hefur verið þungamiðja stjórnarathafna, bæði hér á landi og annars staðar á undanförnum áratugum, eru skoðanir Framsfl. því afturhaldssamar, en ekki framsæknar. Aðild hans að ríkisstj. mundi tvímælalaust leiða til þess, að hætt væri að beita stefnunni í fjármálum og peningamálum til að tryggja efnahagsjafnvægi og örva hagvöxt, og að hætt væri við beitingu áætlunargerðar í fullri alvöru. Í stað þess mundi koma afturhvarf til haftakerfis og nefndafargans, með öllum þeim töfum á framkvæmdum og framförum og allri þeirri spillingu, sem þeirri skipan fylgir. Ég skal nefna annað dæmi. Allir skynsamir menn munu nú hafa gert sér grein fyrir því, að eitt brýnasta viðfangsefni ísl. efnahagsmála er að endurskipuleggja málefni íslenzks landbúnaðar og dreifbýlisins yfirleitt. Ísl. landbúnaður á ekki að framleiða fyrir erlendan markað, heldur til innanlandsneyzlu. Framleiðsluaukning landbúnaðarins á undanförnum árum hefur verið keypt dýru verði með gífurlegri fjárfestingu, en hún hefur ekki aðeins verið verðlaus að mestu fyrir þjóðfélagið í heild, heldur hefur hún jafnvel um skeið orðið bændastéttinni sjálfri til tjóns. Þær gífurlegu fjárfúlgur, sem greiða verður í uppbætur á útfluttar landbúnaðarvörur, eru mjög þungur baggi á skattgreiðendum í landinu. Hér þarf nýja stefnu. En Framsfl. bendir ekki á hana. Sú stefna, sem nú hefur leitt til offramleiðslunnar og byrðanna á skattgreiðendurna, var að verulegu leyti mótuð af Framsfl. og verður áreiðanlega ekki breytt í samstarfi við hann. Á þessu sviði vill hann enn gömlu stefnuna. Hann er afturhaldsflokkur, og hið sama verður uppi í dreifbýlismálunum yfirleitt. Á því sviði er framsækin stefna auðvitað fólgin í því, að færa byggðina skipulega saman, skv. vandlega gerðri áætlun, til þess að bæta afkomuskilyrði og menningarlíf fólksins. En það er ekki stefna Framsfl. Hann vill viðhalda því, sem er, með því að viðhalda hvers konar styrkjum og jafnvel auka þá. Framsfl. spyr t.d. aldrei þeirrar spurningar, hvað það kosti að leggja rafmagn eða veg til afskekkts bæjar. Meðan bærinn er þarna, skal hann fá bæði rafmagn og veg, jafnvel þótt líklegt sé, að fólkið flytji burt að ári. Þetta er afturhaldsstefna. Og þriðja dæmið skal ég nefna. Á undanförnum áratugum hefur þróunin orðið sú, ekki aðeins í V.-Evrópu, heldur einnig í A.-Evrópu, og ekki aðeins í Evrópu, heldur einnig í öðrum heimsálfum, að efnahagssamstarf og viðskiptatengsl landa í milli hafa aukizt og jafnvel verið efnt til ýmiss konar efnahags- og viðskiptabandalaga. Þetta hefur yfirleitt haft í för með sér aukin milliríkjaviðskipti og aukna framleiðslu. Íslendingar standa enn að mestu utan þessarar þróunar. Enginn vafi er þó á því, að á næstu árum og áratugum á Ísland eftir að tengjast umheiminum sterkari viðskiptaböndum en nú á sér stað. Það er framsækin stefna og frjálslynd að taka þátt í þessari alþjóðaþróun. Í þessum efnum fylgir Framsfl. hins vegar þröngsýnni og úreltri einangrunarstefnu. Flokkurinn telur sig eflaust vera að halda á lofti þjóðernisstefnu, og væri það út af fyrir sig lofsvert, ef hún kæmi ekki fram sem innilokunarstefna, í algerri mótsögn við það, sem aðrar þjóðir hafa verið að gera og eru að gera í þessum efnum. Að þessu leyti er Framsfl. tvímælalaust afturhaldsflokkur. Og nú finnst mér ekki frekar þurfa vitnanna við um það, að Framsfl. stendur því miður ekki lengur undir nafni sínu. Þessi flokkur er ekki lengur það, sem hann var á dögum hinna frjálslyndu foringja, Tryggva Þórhallssonar og Jónasar Jónssonar. Hann er ekki lengur það, sem hann var, meðan hann naut enn raunhæfrar forystu Hermanns Jónassonar og stefndi að því að byggja stjórn landsins á einlægri samvinnu við launþegasamtökin. Framsfl. kafnar nú undir nafni. Þá er að víkja að Alþb. Skyldu aukin áhrif þess geta orðið til góðs? Engum heilskyggnum manni mun nú geta blandazt hugur um, að kommúnistar ráða lögum og lofum í Alþb. og móta stefnu þess. Hafi nokkur einhvern tíma verið í vafa um það, hlýtur sá efi að hafa horfið eins og dögg fyrir sólu, þegar framboðslisti Alþb. í Rvík var kunngjörður fyrir fáeinum dögum. Þótt sá listi sé talinn listi Alþb., er hann alveg augljóslega framboðslisti Sósíalistafélagsins í Rvík, hins forna vígis þeirra hörkukommúnista, sem ekkert hafa lært og engu gleymt af þjóðfélagsþróun síðustu áratuga. Hversu margir sem þeir menn eru enn þá innan Alþb., sem hafa í raun og sannleika allt aðrar skoðanir en þessir kommúnistar, þá fer ekki á milli mála, að Alþb. er stjórnað af mönnum, sem engan skilning hafa á gildi lýðræðis, málfrelsis og mannréttinda. Því er stjórnað af mönnum, sem aldrei dettur annað í hug en að þeir hafi alltaf rétt fyrir sér, og mundu því taka allt vald í hendur lítils harðsnúins minni hluta, ef þeir hefðu aðstöðu til. Slíkt hefur gerzt í fjöldamörgum löndum á undanförnum áratugum, t.d. í A.-Evrópu. Hafið þið nokkurn tíma heyrt leiðtoga ísl. kommúnista gagnrýna einræðið í A-Evrópu, skoðanaófrelsið, skortinn á mannréttindum? Nei, auðvitað ekki. Þeim finnst einræði kommúnistaflokks jafnréttlátt og þeim fyndist einræði einhvers annars flokks ranglátt. Slíkir menn eru satt að segja varhugaverðir. Þetta geta verið greindarmenn og persónulega bezta fólk. En þeir eru slegnir blindu á sálinni. Sú blinda er eflaust hættulítil, meðan þeir eru áhrifalitlir. En ef þeir verða áhrifamiklir, getur þessi hörmulega sálarblinda orðið afdrifarík. Meðan Alþb. er undir forystu slíkra manna, geta aukin áhrif þess í ísl. stjórnmálum ekki orðið til góðs. Góðir áheyrendur! Alþfl. hefur nú átt aðild að ríkisstj. í næstum 11 ár. Það er lengri samfelld stjórnarþátttaka en dæmi eru til um áður í ísl. stjórnmálasögu. Á þessum árum hefur Alþfl. lagt sig allan fram að stuðla að þess konar skipan á efnahagsmálum þjóðarinnar, sem leitt geti til sem mestra þjóðartekna. Hann hefur lagt sig allan fram að stuðla að þess konar skipan á félagsmálum þjóðarinnar, að jöfnuður og réttlæti ríkti. Hann hefur lagt sig allan fram að stuðla að þess konar skipan á menningarmálum þjóðarinnar, að menntun æskunnar yrði sem bezt og listir og vísindi gætu blómgazt og bætt líf þjóðarinnar og fegrað það. Enginn sanngjarn maður mun bera á móti því, að mikið hafi áunnizt á öllum þessum sviðum á undanförnum 11 árum, og að Alþfl. eigi þar farsælan hlut að, þótt mér komi auðvitað ekki til hugar að eigna honum einum allt það, sem vel hefur verið gert á undanförnum árum. En Alþfl. hefur lagt ríkari áherzlu á að stuðla að framgangi góðra mála og ná þeim árangri, sem völ er á hverju sinni, en að halda fast í bókstaf gamalla yfirlýsinga, hvað þá að starf hans hafi nokkurn tíma verið kreddubundið. Og Alþfl. hefur jafnan lagt sérstaka áherzlu á að vera drengilegur aðili í samstarfi. Það vill hann ávallt vera. Alþfl. er því miður minnsti stjórnmálaflokkurinn, þótt ekki muni að vísu miklu á fylgi hans og Alþb. En það jafngildir ekki því, að hann sé áhrifaminnsti stjórnmálaflokkurinn. Alþfl. hefur haft mikil áhrif á ísl. stjórnmál undanfarna áratugi, bæði meðan hann hefur verið í stjórnarandstöðu og einkum þó, þegar hann hefur verið í stjórn. Ef áhrif Alþfl. í ísl. stjórnmálum minnkuðu, yrði það til mikils tjóns. Hann er sá ísl. stjórnmálaflokkur, sem af mestu frjálslyndi og minnstri kreddufestu hefur hagað störfum sínum eins og hann hefur talið, að þjóðarheildinni væri fyrir beztu hverju sinni. Hann hefur aldrei látið neins konar ofstæki stjórna gerðum sínum. Hann hefur aldrei viljað hundsa eða lítilsvirða neinn minni hluta, hvað þá lumbra á honum, heldur ávallt verið reiðubúinn til þess að virða skoðanir annarra og taka sanngjarnt tillit til þeirra. Hann hefur viljað láta skynsemi, góðvild og drengskap stjórna gerðum sínum. Af þessum sökum yrði það áreiðanlega til góðs í íslenzkum stjórnmálum, ef kosningarnar í sumar leiddu til aukinna áhrifa Alþfl. Hann mundi nota þau auknu áhrif til þess að halda áfram að stuðla að betra þjóðfélagi á Íslandi, þroskaðra þjóðlífi, fegurra mannlífi.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Þegar líður að lokum þessa Alþ. og kjörtímabili er einnig að ljúka, er eðlilegt og sjálfsagt, að menn rifji upp og velti fyrir sér, hvernig störf Alþ. hafa tekizt og hvernig þjóðinni hafi vegnað undir forystu þeirrar ríkisstj., sem með völd hefur farið undanfarin ár. Það er einnig eðlilegt, að menn geri samanburð á þessum síðustu árum og öðrum tímabilum í tiltölulega náinni fortíð, þegar aðrar ríkisstj. fóru með völd. Þeim, sem hafa haft þolinmæði til þess að hlusta á hrollvekjuræður stjórnarandstæðinga í eldhúsdagsumr. á þriðjudagskvöldið var og jafnvel í kvöld líka og leggja einhvern trúnað á það, sem þar hefur verið sagt, gefst heldur en ekki á að líta. Samkv. því, sem þeir segja, er hér allt í kaldakoli. Nálega hvergi stendur steinn yfir steini. Þjóðin sé skattpínd og mergsogin, segja þeir, og atvinnuvegirnir í rúst. Varla nokkurs staðar sé ljósglætu að sjá og ömurleikinn uppmálaður hvert sem litið er. Þetta er í aðaldráttum inntakið úr ræðum stjórnarandstæðinga. Ég varð raunar ekkert undrandi yfir þessum málflutningi. Á slíkan málflutning er maður búinn að hlusta ár eftir ár á mörgum þingum og er raunar orðinn hálfleiður á. En ég á von á því og er raunar viss um, að fjölmargir fylgismenn stjórnarandstöðunnar hafa orðið undrandi. Það getur engum dulizt, sem heilskyggn getur talizt, að verulegur hluti af þessu moldviðri nálgast mjög að vera hrein öfugmæli. Engum blöðum er um það að fletta, að samanburður á afkomu og lífskjörum þjóðarinnar það tímabil, sem núv. ríkisstj. hefur setið að völdum, við hvaða ríkisstj.-tímabil annað sem er, er hagstæður fyrir núv. ríkisstj. og þá stjórnarstefnu, sem hún hefur fylgt. Það er fyrst og fremst þetta, sem miða á við, því að það er æðsta skylda hverrar ríkisstj. að hlutast til um, að lífskjör þjóðarinnar séu sem bezt í efnalegu, menningarlegu og félagslegu tilliti. Það vita allir, að ekkert fyrra tímabil stenzt samanburð við stjórnartíð núv. ríkisstj. að þessu leyti. Þetta viðurkenna sumir stjórnarandstæðingar í öðru orðinu, þó að þeir virðist að vísu hálffeimnir við það, en bæta því þá gjarnan við, að þetta sé eingöngu vegna þess, að aldrei hafi jafn hagstætt árferði yfir þetta land komið eins og hin síðari ár. Sigurður Ingimundarson benti réttilega á það s.l. þriðjudagskvöld í ræðu sinni, að þetta er beinlínis rangt. Hitt er vitanlega rétt, að aldrei hefur sjávarafli Íslendinga orðið jafn mikill og hin síðari ár, en það hefur gerzt einfaldlega vegna þess, að það var ekki fyrr en hin síðari ár, að Íslendingar eignuðust skip, tæknibúnað og tæknikunnáttu til þess að veiða síld í stórum stíl á fjarlægum miðum. Þetta var mögulegt fyrst og fremst vegna þess að skynsamlegri stjórnarstefnu var fylgt. Hinu verður að vísu ekki neitað, að hagstæð verðlagsþróun á hér talsverðan hlut að máli, þar til hin síðustu missiri, að brugðið hefur til hins lakara í þeim efnum. Þó að ástæða sé til að gleðjast yfir framförum og velgengni hinna síðari ára, fer því þó fjarri, að ég vilji halda því fram, að hér sé allt eins og bezt verður á kosið. Því miður er það ekki svo, enda mun það seint verða. Verðbólguþróunin hefur verið mönnum alvarlegt áhyggjuefni í aldarfjórðungsskeið og núv. ríkisstj. hefur ekki tekizt að ráða niðurlögum hennar þrátt fyrir góðan vilja fremur en fyrri ríkisstj. Í henni er fólgin alvarleg hætta, enda hefur ríkisstj. sýnt fyllstu viðleitni til þess að halda henni í skefjum eins og raunar stjórnarandstæðingar viðurkenna. Engum mun koma til hugar að halda því fram, að framsóknar- og Alþb.-mönnum hefði tekizt að halda verðbólgunni í skefjum, þó að þeir hefðu setið í stjórn þessi ár. Það munu seint koma þeir tímar, að ekki verði vandamál og erfiðleikar við að etja, og aldrei mun nein ríkisstj. geta þannig haldið á spilum, að ekki geti orkað tvímælis um vissa hluti, sem hún aðhefst. Það er lögmál, sem ekki verður haggað, og til þess er stjórnarandstaða í lýðræðislöndum að vekja athygli á slíku og benda á skynsamlegri leiðir að hennar dómi. Á undanförnum árum hefur verið mikið um opinberar framkvæmdir á vegum ríkisins og yfirleitt stórum meira en nokkru sinni fyrr. Vissulega hefðu þó flestir óskað þess, að þær hefðu getað verið meiri. En því eru takmörk sett, hverju fámenn þjóð getur afkastað. Það er engan veginn óeðlilegt, að nokkurrar óþolinmæði gæti hjá ýmsum, vegna þess að of hægt þykir ganga með ýmsar framkvæmdir. Það er t.d. kunnugra en frá þurfi að segja, að margir læknar og þó einkum yngri kynslóð þeirra hefur haldið uppi gagnrýni á seinagang í byggingu og viðgangi ýmissa heilbrigðisstofnana. Vissulega vita þessir menn bezt, hvar skórinn kreppir í þessum efnum, en hitt vita þeir líka, þegar þeir leiða að því huga, að við erum með ótal verkefni önnur í takinu, sem óhjákvæmilegt er, að unnin verði samtímis og því miður eru því nokkur takmörk sett, hve miklu hægt er að verja til jafnvel svo brýnna mála sem heilbrigðismála. Ég held því ekki fram, að þessi gagnrýni sé ástæðulaus, en um það má sjálfsagt deila eins og margt annað. Ef við leiðum hugann að vegakerfi landsins, vita allir, að á því sviði eru óhemjumikil verkefni fram undan til þess að ná því marki, að vegakerfið nálgist það að verða sambærilegt við vegakerfi flestra annarra þjóða. Um þetta tjáir ekki að sakast. Við völdum einfaldlega ekki því fjárhagslega átaki, sem til þess þyrfti, að gera þetta á fáum árum. Hins vegar hljótum við að setja markið það hátt, að það gerist á sem skemmstum tíma, og aldrei hefur jafnmiklu fé verið varið til vegamála og nú hin síðari ár. Sama máli gegnir um aðra þætti samgöngumála. Við höfum til skamms tíma verið vanþróuð þjóð í þessum efnum og má að vísu segja, að við séum það enn. En Róm var ekki byggð á einum degi. Þó að skólabyggingar hafi verið meiri hin síðari ár en nokkru sinni fyrr, eru þar einnig ótæmandi verkefni fyrir höndum. Þannig er þetta á flestum sviðum og engin furða, þó að þjóðin finni til einhverra vaxtarverkja. Almannatryggingakerfið í núv. mynd sinni hefur verið byggt upp á síðustu 20 árum. Stærsta átakið fram á við, eftir að kerfið var stofnað, gerðist 1960, eftir að Sjálfstfl. og Alþfl. höfðu myndað ríkisstj. Þá voru bætur trygginganna hækkaðar stórkostlega og miklu meira en áður hafði átt sér stað. Síðan hafa verið gerðar mjög þýðingarmiklar umbætur á kerfinu, eins og áður hefur verið bent á í þessum umr. Við Alþfl.-menn teljum þó, að hér megi ekki láta staðar numið. Elli- og örorkulífeyrir þarf að hækka verulega og raunar fleiri tegundir bóta og fleiri umbætur eru æskilegar. Þó að þetta kosti mikið fé, leggjum við á það áherzlu, að þetta gerist eins fljótt og hægt er og eins myndarlega og hægt er. Eins og hér á landi hefur átt sér stað atvinnubylting á hinum síðustu áratugum og með vaxandi hraða hin síðustu ár, eru almannatryggingarnar samsvarandi bylting á félagsmálasviði. Talið er, að greiddar bætur almannatrygginga á s.l. ári hafi numið nokkuð yfir 1 milljarð kr. og gefur sú upphæð nokkra hugmynd um þýðingu þeirra. Fullvíst má telja, að stjórnarskrárbreyting um lækkun kosningaaldurs í 20 ár verði samþ. á þessu þingi. Alþfl. hefur beitt sér fyrir þessu máli og ungir jafnaðarmenn tóku fyrir allmörgum árum upp baráttu fyrir lækkun kosningaaldurs í 18 ár. Er þetta raunar í samræmi við hefðbundna skoðun Alþfl. um rúman kosningarrétt. Samkomulag varð um það hjá stjórnarflokkunum, að kosningaaldurinn verði færður niður um eitt ár. Er það vissulega mikil réttarbót fyrir ungt fólk, þó að ýmsir hefðu viljað ganga lengra. En ætla má, að allir flokkar styðji þetta mál. Hins vegar mun Alþfl. vafalaust, þegar stundir líða, vinna að frekari lækkun kosningaaldurs og leita samstöðu á Alþ. um það, þegar tækifæri gefst. Ungu fólki mun vafalaust aukast ábyrgðartilfinning með auknum félagslegum réttindum og þessi réttarbót mun áreiðanlega verða þjóðinni í heild til góðs. Á hinum síðustu missirum hefur verið rætt talsvert um svokallaðar landshlutaáætlanir, fyrst og fremst Vestfjarðaáætlun og nú síðast um Norðurlandsáætlun. Segja má, að áætlunarbúskapur og áætlunarkerfi hafi verið stefna og baráttumál Alþfl. jafnvel áratugum saman. Málinu hefur hins vegar lítt eða ekki verið hægt að þoka áfram fyrr en á hinum síðari árum. Það gerðist fyrst fyrir atbeina núv. ríkisstj., að hafizt var handa í þessum efnum, enda var þetta einn liður í samkomulagi stjórnarflokkanna. Fyrsta tilraunin af þessu tagi hér á landi var þjóðhags- og framkvæmdaáætlun 1963–1966, sem unnin var á vegum Efnahagsstofnunarinnar, eins og kunnugt er. Áætlanir um framkvæmdir bæjar- og sveitarfélaga eru nú í uppsiglingu á ýmsum stöðum, enda hafa bæjar- og sveitarfélög stöðugt með höndum óhemju miklar framkvæmdir. Vestfjarðaáætlunin, sem áður er nefnd, fjallar um vegi og önnur samgöngumannvirki, sem þar hefur skort mjög tilfinnanlega, og hefur nú verið unnið eftir henni um skeið og verður fram haldið eins og efni standa til. Talsmenn Framsfl. hafa nú um sinn tamið sér að tala um röðun framkvæmda eftir fyrir fram gerðri áætlun og sé þá farið eftir því, hvað nauðsyn hvers verkefnis er brýn. Um þetta er ekkert nema gott að segja og batnandi mönnum er bezt að lifa. En þetta er ekkert nýmæli, heldur í samræmi við þá viðleitni, sem núv. ríkisstj. hefur uppi haft í sambandi við áætlunargerðir. Hér er ekki um nýja leið að ræða og vonandi verður framhald á þessu í auknum mæli, því að augljóst er, að skipulag á framkvæmdum er æskilegra en skipulagsleysi. Vitað er, að Efnahagsstofnunin vinnur nú að samningu Norðurlandsáætlunar, en í þeirri áætlun mun megináherzla verða lögð á uppbyggingu atvinnuvega, enda hafa ýmsir bæir og kaupstaðir þar haft laklega atvinnuafkomu nú um skeið. Eru miklar vonir bundnar við það, að framkvæmd Norðurlandsáætlunar, þegar til kemur, geti orðið til þess að bæta afkomu fólksins á því svæði og þar með hamla gegn fólksflótta til Suðurlands, þar sem afkomumöguleikar hafa óneitanlega verið betri. Norðurland á miklar auðlindir í óbeizluðum fallvötnum. Að því kemur áreiðanlega fyrr eða síðar, að stór raforkuver verða þar reist og stóriðnaður hafinn einnig á Norðurlandi. Þá fyrst munu myndast raunhæf skilyrði fyrir örri fólksfjölgun á Norðurlandi í stað fólksfækkunar eða kyrrstöðu, eins og lengi hefur átt sér stað. Engin skilyrði eru þó til þess, að um þetta mál verði fjallað í áætlun þeirri, er ég gat um. En það er spá mín og von, að að því komi fyrr heldur en síðar, að tilefni verði til, að þetta mál komist á dagskrá. Að lokum beini ég því til Alþfl.-manna og velunnara flokksins um allt land, að þeir skeri upp herör og hefji baráttu fyrir gengi flokksins í kosningunum, sem væntanlega fara fram að tveim mánuðum liðnum. Á því veltur ekki aðeins mikið fyrir þann flokk, heldur alla hina íslenzku þjóð og þá stjórnarstefnu frjálslyndis og víðsýnis, sem fylgt hefur verið undanfarin ár og áreiðanlega er líklegust til, eins og á stendur, framvegis eins og hingað til, að tryggja vaxandi velgengni þjóðarinnar. Með þeim orðum læt ég máli mínu lokið og býð góðar nætur.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Núv. stjórnarflokkar hafa farið með völd í landinu í tvö kjörtímabil samfleytt. Þeir hafa því haft nægilegt ráðrúm til þess að framkvæma stefnu sína og standa við gefin heit. Þeir hafa ekki þurft að glíma við illt árferði eða ófyrirsjáanlega erfiðleika, því að líklega hefur engin innlend ríkisstj. búið við öllu hagstæðari ytri skilyrði en núv. stjórn. En hvernig hefur henni tekizt að halda á málum og valda verkefnum sínum? Það er sú spurning, sem menn verða að kryfja til mergjar um þessar mundir og einkanlega áður en þeir fella sinn dóm í kosningunum í vor. Á stefnuskrá stjórnarflokkanna fyrir nær 8 árum stóð það fyrirheit efst á blaði, að atvinnuvegum þjóðarinnar skyldi komið á traustan og heilbrigðan grundvöll til frambúðar. Það taldi stjórnin sitt höfuðverkefni. Það átti að gera með hinu svokallaða viðreisnarkerfi, sem m. a. átti að leiða til verðbólgustöðvunar, skattalækkunar, sparnaðar í opinberum rekstri og bættra lífskjara. Í viðreisnarpésanum stóðu m. a. þessi orð: „Bótakerfi það, sem útflutningsframleiðslan hefur búið við síðan 1951, verði afnumið, en skráningu krónunnar breytt þannig, að útflutningsframleiðslan verði rekin hallalaust án bóta og styrkja.“ Já, atvinnuvegunum skyldi komið á traustan og heilbrigðan grundvöll, uppbótagreiðslum hætt og gengið rétt skráð. Hver er nú dómur reynslunnar um þetta fyrsta boðorð ríkisstj.? Standa ekki atvinnuvegirnir án allra styrkja á föstum fótum? Ónei, það er nú eitthvað annað en svo sé. Eftir nær 8 ára viðreisnarstjórn blasir sú kalda staðreynd við, að rekstrargrundvöllur undirstöðuatvinnuveganna er gersamlega brostinn. Þeir geta ekki með nokkru móti lengur staðið undir þeim tilkostnaði og því verðlagi, sem hinn öri verðbólguvöxtur hefur skapað í landinu. Öll útflutningsframleiðsla, að heita má, nema síldarafurðirnar fær nú beinar uppbætur í einu eða öðru formi. Ekki tugi millj., heldur hundruð millj. Þar fyrir utan eru svo allar niðurgreiðslurnar, sem í núgildandi fjárl. eru áætlaðar 708 millj. í 10 mánuði, en hvað þá tekur við, veit enginn. Útgjaldaárið er þar sem sagt stytt um tvo mánuði, og sífellt er af illri nauðsyn verið að auka uppbótagreiðslurnar, sbr. nýlega samþ. ráðstafanir til aðstoðar sjávarútveginum. Enginn heldur því fram, að of vel sé gert við sjávarútveginn. Hitt mun sönnu nær, að sú aðstoð, sem honum og fiskiðnaðinum er veitt, muni reynast allsendis ófullnægjandi. Svo grátt eru þessar atvinnugreinar leiknar eftir 8 ára viðreisnarstjórn og það þrátt fyrir einstæð aflabrögð undanfarinna ára og óvenjulega hagstæð markaðskjör. Hvernig ætli ástandið hefði verið, ef við hefðum búið við aflaleysi og markaðshrun? Hér er ekki aðeins um að ræða staðhæfingar stjórnarandstöðu eða barlóm atvinnurekenda sjálfra eins og forsrh. lét liggja að í umr. í fyrrakvöld. Stjórnskipaðar n. hafa komizt að sömu niðurstöðu. Vélbátanefndin svokallaða, er skipuð var af þm. úr öllum flokkum og skilaði áliti í júnímánuði s.l., var sammála um, að fiskverð til minni bátanna yrði að hækka um a. m. k. 10% frá því, sem það var þá, til þess að rekstrargrundvöllur bátaútgerðarinnar yrði ekki lakari en hann var árið 1962, en taldi jafnframt, að auk þess yrði að gera ýmsar aðrar ráðstafanir bátaútveginum til aðstoðar. Sést af þessu nál., hversu sigið hefur á ógæfuhlið frá því 1962. Togaranefndin, sem skilaði áliti í nóv. s.l., komst að þeirri niðurstöðu, að árlegur rekstrarhalli á olíukyntum nýsköpunartogara mundi vera 5–6 millj. á ári. Hér er um að ræða dóm flokksmanna, já, trúnaðarmanna ríkisstj. sjálfrar. Í tíð núv. ríkisstj. mun togurum hafa fækkað um rúman helming. Hér er vissulega um mikið vandamál að tefla, eitt allra alvarlegasta vandamálið, því að hvar erum við stödd, ef þessar undirstöður þjóðfélagsins hrynja? En aðgerðir stjórnarvaldanna í þessum málum hafa svo sannarlega ekki við það miðazt að koma atvinnugreinum þessum á traustan og varanlegan grundvöll, heldur hitt að fleyta þeim aðeins í bili með sífelldum bráðabirgða úrræðum. Og enn hefur t.d. nær ekkert verið framkvæmt af till. vélbátan. Þess hefði þó ekki verið vanþörf, því að bátarnir, sem stunda þorskfiskveiðar, eiga við sívaxandi erfiðleika að etja og hefur farið fækkandi ár frá ári, en sú þróun á aftur sinn þátt í hráefnisvandamáli hraðfrystihúsanna. Vandamál togaranna bíða úrlausnar. Þar virðast engin ný úrræði vera á ferðinni af stjórnarinnar hálfu. Hjá þeim er þó ekkert fram undan nema algert þrot, ef ekki verður neitt að gert. Hafa þó togaraskipstjórar margbent á þá nauðsyn að endurnýja togaraflotann og búa skipin nýtízkutækjum til úthafsveiða. Þeir hafa og bent á nauðsyn bættrar aðstöðu í landi. Auðunn Auðunsson skipstjóri segir t.d. í sjómannablaðinu Víkingi 1966: „Út af fyrir sig má segja, að löndunaraðstæður í Reykjavík og Hafnarfirði eigi mikinn þátt í, hvernig komið er fyrir togaraútgerðinni, því að það tekur 3–5 daga að fá afgreiðslu á 350 tonna afla, 3 daga í löndun og 1 dag að ísa aftur er algengt. Tæknina vantar svo gersamlega í löndunarstarfsemina, að þar er um algera kyrrstöðu að ræða. Og oft verða skipin að vera lengur úti, stundum viku, en æskilegt er, vegna þess að enginn möguleiki er til þess að fá aflanum landað.“ Hvað er gert til þess að bæta úr þessu ófremdarástandi? Mér er það ekki kunnugt. Nú hefur stjórnin hins vegar rétt fyrir kosningar gefið út tilkynningu um það, að hún muni beita sér fyrir kaupum á 4 skuttogurum. Það hefði hún svo sannarlega átt að gera fyrr. Afkoma iðnaðar og landbúnaðar er því miður einnig allt annað en glæsileg. Þar er við mörg vandamál að glíma, svo sem hækkandi tilkostnað og lánsfjárskort. Iðnaðurinn á í mörgum greinum í vök að verjast, í sumum tilfellum vegna vaxandi samkeppni, og sum iðnfyrirtæki hafa blátt áfram gefizt upp. Landbúnaðurinn á einnig við ýmis sérstök vandamál að stríða, en ég mun ekki gera þau hér að umtalsefni, enda verður það gert af öðrum ræðumanni hér á eftir. En svona fór nú um fyrsta boðorð stjórnarinnar. Í stað atvinnuvega á traustum grunni án allra styrkja og uppbóta sjáum við atvinnugreinar, sem riða til falls, þrátt fyrir það, að nú sé varið miklu hærri fjárhæð til útflutningsuppbóta og niðurborgana en gert var, þegar viðreisnarstjórnin tók við. Ég held, að þetta ástand atvinnuveganna feli í sér þyngsta áfellisdóminn yfir stjórnarstefnunni, því að vissulega er það hún og hennar afleiðingar, sem mestu valda um, hvernig komið er. En hvað segir reynslan um annað boðorð um stöðvun verðbólgunnar. Það var eitt af höfuðmarkmiðum núv. stjórnar að vinna bug á verðbólgunni. Því var lýst yfir í stjórnarmyndunarræðu 1959, að ríkisstj. legði á það höfuðáherzlu að halda þannig á málum, að ekki leiddi til verðbólgu og á þessu var síðan hert af þáv. forsrh. í áramótaræðu, er hann sagði, að ef ekki tækist að stöðva verðbólguna, væri allt annað unnið fyrir gýg. En þrátt fyrir hin stóru orð og fögru fyrirheit hefur verðbólgunni alls ekki verið haldið í skefjum. Hún hefur þvert á móti magnazt ár frá ári á valdatímum núv. stjórnarflokka. Þá sögu þekkja allir, en það er bezt að leiða vitni, sem stjórnin mun ekki andmæla. Í skýrslum Efnahagsstofnunarinnar til hagráðs í ágústmánuði s.l. segir m. a. svo: „Á undanförnum 5 árum hefur verðlag hér á landi hækkað ört og miklu örar en í nálægum löndum. Meðalhækkunin á ári yfir tímabilið 1960–1965 er 11%, sé miðað við vísitölu framfærslukostnaðar, en 12%, sé miðað við vísitölu neyzluvöruverðlags. Á sama tíma hefur meðalhækkun verðlags í nálægum löndum numið 5–6% á ári, þar sem hún hefur verið mest, í Danmörku og Finnlandi, en meðalhækkun í 11 Evrópulöndum hefur verið um 4%.“ Ljóst er af þessari skýrslu Efnahagsstofnunarinnar, að Ísland á ótvírætt Evrópumet í verðbólguvexti. Lætur nærri, að hann sé hér þrefalt meiri en í nálægum löndum. Skaðlegar afleiðingar þessarar óðaverðbólgu blasa við í öllum áttum. Þær eiga mesta sök á hallarekstri atvinnuveganna, sem áður er lýst. Þær birtast í óeðlilegri eignatilfærslu í þjóðfélaginu, auknum aðstöðumun þjóðfélagsþegnanna, óviðráðanlegum byggingarkostnaði, alls konar spákaupmennsku og mætti þannig lengi telja. Öll viðureign stjórnarflokkanna við verðbólguna einkennist af ósigrum og flótta. Þeirri hrakfallasögu verður ekki breytt né bundinn á hana endir með innantómum slagorðum um stöðvunarstefnu nú rétt fyrir kosningar. Hin svokallaða verðstöðvun, eins og til hennar er stofnað nú, er því miður að verulegu leyti blekking. - Víxill, sem þarf að greiða eftir kosningar. - Verðstöðvunarlögin, sem samþ. voru fyrir áramótin, eru aðeins staðfesting þeirra heimilda, sem stjórnin hefur frá upphafi haft, nema hvað bannað er þar að hækka útsvör og önnur opinber gjöld án stjórnarleyfis. En heimildirnar til að ákveða álagningu og verðlag notaði stjórnin lítt eða ekki. Kjörorðið var frelsi, ótakmarkað álagningarfrelsi, verðmyndun án verðlagseftirlits. Nú er í ofboði kúvent. Allt skal sett fast. Verðlagseftirlit á öllum sviðum. Ef verðstöðvunin er þvílíkt bjargráð nú, sem látið er í veðri vaka, er spurt: Hvers vegna var ekki gripið til hennar fyrr? Hvers vegna vanrækti stjórnin að beita heimildum sínum í 7 ár? Hvers vegna notaði hún ekki þetta töfralyf fyrr? Þeirri spurningu verður stjórnin að svara. Að vísu má segja, að betra sé seint en aldrei og verðstöðvunin er út af fyrir sig spor í rétta átt, og hún gæti sjálfsagt gert gagn, ef allt væri rétt í pottinn búið. En ef raunveruleg verðstöðvun ætti að takast, hefði fyrst þurft að koma atvinnuvegunum á heilbrigðan rekstrargrundvöll. Það hefur verið vanrækt. Þess vegna kom það strax á daginn eftir áramótin, sem sagt hafði verið fyrir, en ekki var þá á hlustað, að veita þurfti sjávarútveginum aukinn stuðning. Fjárlög gerðu ekki ráð fyrir því. Þá var gripið til þess óyndisúrræðis að klípa af fjárveitingu til verklegra framkvæmda. Fjárl. eru augljóslega við það miðuð, að spennan haldi áfram, innflutningur verði sá sami og áður og í sömu hlutföllum, að því er hátollavörur snertir. Slíkt er í rauninni útilokað, ef verðstöðvun tækist eða bæri einhvern verulegan árangur. Þá eru litlar líkur til, að tekjuáætlun fjárl. stæðist. Þetta er viðurkennt í skýrslu Seðlabankans nýútkominni. Þar segir: „Þótt með þessu móti hafi tekizt að stöðva verðhækkanir um sinn, munu þessar aðgerðir fyrirsjáanlega hafa í för með sér versnandi afkomu ríkissjóðs á árinu 1967, einkum vegna aukinna útgjalda til að greiða niður verðlag.“ En niðurgreiðslurnar til að stöðva dýrtíðina eru aðeins miðaðar við 10 mánuði, þ. e. til 1. nóv. þetta ár. Menn gætu ímyndað sér, hvað þá tæki við, ef stjórnin héldi velli. Menn muna 1959. Þá var slagorðið einnig stöðvun. Þá var sagt fyrir kosningar, að verðbólgan væri stöðvuð, en strax eftir kosningar var stórkostleg gengisfelling talin óhjákvæmileg. Það er ekki að ástæðulausu að margir óttast, að nú sé verið að leika sama sjónarspilið og þá. Það dylst engum hugsandi manni, að hin svokallaða verðstöðvun ræður ekki við kjarna vandamálsins, heldur er fyrst og fremst við það miðað að skjóta vandanum á frest fram yfir kosningar - sem sagt, vísitölustöðvun með niðurborgunum fram yfir kosningar. - Þetta er auðvitað hinum greindari mönnum stjórnarflokkanna ljóst. Sjálfur forsrh. kallaði verðstöðvunarlagafrv. neyðarúrræði til bráðabirgða. Það er einmitt það rétta. Það er mergur málsins. Samkv. stjórnarstefnunni skyldi komið á sparnaði í opinberum rekstri, og fjárlög áttu að vera hallalaus. Illa hefur stjórninni gengið að fylgja þessu boðorði. Það hefur ekki borið á sparnaði í opinberum rekstri, heldur þvert á móti. Nefndum hefur verið fækkað, embættum og stjórnarstofnunum hefur verið fjölgað. Parkinsonslögmálið hefur verið í góðu gengi. Fjárlög hafa sífellt hækkað ár frá ári. Fjárlög þessa árs eru nær 5 milljarðar og hækka á einu ári um nær því 1 milljarð. Álögur fara síhækkandi, vitaskuld sumpart af verðbólguvöldum. Eitt boðorð stjórnarstefnunnar var jafnvægi í peningamálum. Á það mál má líta frá ýmsum hliðum. En ég held, að það sé næstum sama, frá hvaða sjónarhóli er á það lítið. Niðurstaðan yrði alltaf sú sama, að sjaldan hefði ríkt hér meira jafnvægisleysi í peningamálum en einmitt í tíð núv. stjórnar og er þá ekki aðeins hið hríðfallandi verðgildi íslenzku krónunnar haft í huga. Það væri synd að segja, að núv. ríkisstj. hafi verið stefnuföst. Hún hefur tekið upp uppbótastefnu, sem í upphafi var fordæmd. Hún ætlaði ekki að hafa nein afskipti af vinnudeilum, en hefur snarsnúizt frá þeirri stefnu, svo sem alkunnugt er, og hefur innleitt þá stefnu, að í vinnu- og verðlagssamningum er farið að semja um ýmis þjóðfélagsmál og löggjöf. Hún boðaði frelsi í innflutnings- og verðlagsmálum, en hefur nú að nafninu til horfið að víðtækari verðlagsbindingu og verðlagseftirliti en áður eru dæmi til og mun reynast ókleift að halda því verðlagseftirliti í framkvæmd og innflutningsfrelsið hefur ekki hvað sízt miðazt við það að ýta undir innflutning hátollavarnings til landsins. Kaupgjaldsvísitala var í upphafi fordæmd og aftekin. En 1964 var um hana samið og hún lögfest á nýjan leik. Þannig mætti lengi telja. Ég hef hér gagnrýnt nokkuð misheppnaða stjórnarstefnu og ráðleysi ríkisstj. Um einstakar stjórnarathafnir hef ég ekki rætt, enda þótt þar mætti benda á sitthvað, sem miður hefur farið að mínum dómi. Það má að sjálfsögðu segja, að það sé auðveldara hlutskipti að gagnrýna og finna að, ekki sízt eftir á, en fara með ákvörðunarvald og bera ábyrgð. Það er rétt. En gagnrýnin er heldur ekki nema annar þátturinn í hlutverki stjórnarandstöðu. Hinn þátturinn er að benda á ný úrræði, aðrar leiðir en stjórnin hefur farið, svo að kostur sé að velja þar á milli. Framsfl. hefur á nýafstöðnu flokksþingi sínu samþ. ítarlega stefnuskrá, ekki aðeins almennar stefnuyfirlýsingar, heldur og nánari útfærslu að því er varðar einstaka málaflokka. Vil ég hvetja alla til að kynna sér þá stefnuskrá sem rækilegast. Hér er þess ekki kostur að gera grein fyrir þeirri jákvæðu stefnu nema að litlu leyti. Ég vík aðeins að örfáum atriðum. Þar segir m. a., að það sé nauðsynlegt, að tekin sé upp ný stefna í efnahags- og atvinnumálum og nýjum viðhorfum sé mætt með nýjum úrræðum. Hin nýja stefna og endurreisn atvinnuveganna skal byggð á eftirfarandi grundvallaratriðum: Stjórn efnahags- og peningamála verði við það miðuð að efla atvinnuvegina og stefna að örum hagvexti, framförum og aukinni framleiðni án ofþenslu og verðbólgu. Lífskjör þjóðarinnar verði bætt og tryggt, að allir landsmenn eigi kost á fullri atvinnu. Tekin verði upp skipuleg stjórn í fjárfestingarmálum þjóðarinnar undir forystu ríkisvaldsins í samstarfi við fulltrúa samtaka atvinnulífsins. Meiri háttar framkvæmdir séu gerðar samkv. fyrirfram geðri áætlun, þar sem verkefnum sé raðað og þau látin sitja fyrir, sem mest þörf er á, að leyst séu. Ríkisvaldið tryggir, að nauðsynlegar framkvæmdir í þágu alþjóðar sitji í fyrirrúmi. Megináherzla skal lögð á skipulega uppbyggingu atvinnulífsins og byggingu nauðsynlegs íbúðarhúsnæðis. Ríkisvaldið hafi í nánu samstarfi við einstaklingsframtak og félagsframtak forystu um ráðstafanir til eflingar og stuðnings atvinnulífsins og um val verkefna og framkvæmd þeirra. Ríkisvaldið taki upp náið samstarf og stuðning við atvinnuvegina um markaðsrannsóknir og markaðsöflun, er verði grundvöllur að nýrri sókn í útflutningsframleiðslunni. Samhliða heildaráætlun um þróun þjóðarbúsins og einstakra þátta þess skulu gerðar áætlanir um þróun tiltekinna landsvæða og þannig stuðlað að blómlegum vexti atvinnuveganna og lífvænlegri aðstöðu fólks um allt land. En það skiptir að dómi Framsfl. meira máli en flest annað, að takast megi að efla jafnvægi í byggð landsins. Ráðstöfun ríkisfjármuna verður á komandi árum að verulegu leyti að vera við það miðuð, og ríkisvaldið þarf með það fyrir augum að beita áhrifum sínum á staðsetningu framkvæmda og atvinnureksturs í landinu. Nánari útfærsla er svo í stefnuskránni á einstökum málaþáttum, svo sem landbúnaðarmálum, sjávarútvegsmálum, iðnaðarmálum, menningarmálum og félagsmálum. Er eigi kostur að rekja það nánar hér. Fyrir framkvæmd þessarar stefnu mun Framsfl. beita sér eftir kosningar, eftir því, sem hann fær aðstöðu til. Engum er hollt að fara lengi með völd í senn. Í lýðræðisþjóðfélagi verður farsælast, að flokkarnir skiptist nokkuð á að fara með völd. Með því móti leita þjóðfélagsöflin jafnvægis. Núv. stjórnarsamsteypa hefur setið að völdum í 8 ár. Hún hefur fengið meira en nóg tækifæri. Árangurinn sýnir sig. Vegur hennar er varðaður glötuðum tækifærum. Nú þurfa valdahlutföllin að breytast. Það þarf að gefa öðrum tækifæri til að sýna, hvað þeir geta gert. Áhættan er í sjálfu sér engin, því að engum getur verr tekizt en núv. stjórn. Framsfl. er aðalstjórnarandstöðuflokkurinn. Hann er eini flokkurinn hér á landi, sem er vaxandi. Það liggur því í augum uppi, að leiðin til að hnekkja núv. stjórnarsamstarfi er að efla Framsfl. Það er stjórnarflokkunum ljóst. Þeir beina nú, eins og allir heyra, skeytum sínum fyrst og fremst að Framsfl. Í því er viss viðurkenning fólgin. Fyrir hana er út af fyrir sig vert að þakka. Hins vegar verður að vara við þeim villandi og varhugaverðu blekkingum Alþb.-manna hér í fyrrakvöld, að atkvæðafjölgun Framsfl. komi ekki að fullu gagni, þar sem hann hafi ekki möguleika til þess að bæta við sig þingsætum. Þetta er alrangt. Með svipuðum vexti og í alþingiskosningunum og sveitarstjórnarkosningunum síðustu eru einmitt allar líkur til þess, að Framsfl. vinni þingsæti af stjórnarflokkunum, og getur það oltið á einu atkv. hvar sem er á landinu. Fram á það mætti sýna með tölum, ef tími væri til. En áþekkur áróður Alþb. átti sinn þátt í að tryggja stjórnarflokkunum áframhaldandi meiri hl. í alþingiskosningunum 1963 og bjarga íhaldsmeirihl. í Reykjavík í síðustu bæjarstjórnarkosningum. Kjósendur, sem á annað borð vilja breyta til, þurfa að sjá til þess, að sú saga endurtaki sig ekki í vor. Það þarf vissulega, góðir áheyrendur, að hreinsa til í eldhúsi núv. ríkisstj. Það þarf að opna glugga og hleypa inn nýju lofti. Ég held, að æ fleiri skilji, að hér þarf nýja stefnu, ný vinnubrögð og nýja menn. - Góða nótt.



Herra forseti. Heiðruðu áheyrendur. Flestum, nema þm. Alþfl., þeim er hér hafa talað, ber saman um, að sjaldan eða aldrei í tíð núlifandi manna hafi náttúran verið eins gjöful til lands og sjávar og s.l. 7–8 ár. Hefur það sannazt á þessum árum, enn sem fyrr, að Ísland er farsældarfrón, sem býður börnum sínum nóg starf og gnóttir lífsins gæða. Jón Ólafsson vissi, hvað hann var að segja, þegar hann kvað hina bráðsnjöllu stöku: Hér er nóg um björg og brauð, berirðu töfrasprotann. Þetta land á ærinn auð, ef menn kunna að nota hann. Síðan þetta var kveðið, höfum við eignazt töfrasprotann, þar sem er síaukin vísindaleg þekking, tækni og verkmenning. Með þessum töfrasprota hefur verið slegin mikil björg úr ísl. auðlindum á yfirstandandi góðæristímabili. Saga landsins vitnar um það, að góðæristímabilin hafa á liðnum öldum styrkt bændastétt þessa lands. Á góðæristímum hafa bændur eflzt efnalega, jarðir hafa hækkað í verði og byggðum býlum hefur fjölgað. Hvernig hefur þetta verið á því góðæristímabili, sem nú gengur yfir landið? Hefur bændum fjölgað? Hafa jarðir hækkað í verði? Hefur fólki fjölgað í sveitum? Er áhugi fyrir sveitabúskap að glæðast? Því miður verður að svara öllum þessum spurningum neitandi. Jarðir fara í eyði, jafnvel í miðjum góðsveitum. Bændum fækkar og meðalaldur bænda er ískyggilega hár, sem auðvitað leiðir brátt til þess, að margir hverfa úr bændatölunni á næstu árum. Hvernig stendur á þessari þróun í góðæri? Sjálfsagt ber margt til, en ein meginástæðan er viðhorf og afstaða ríkisstj. til landbúnaðarins og bændanna. Tekjum bænda er haldið niðri. Þeir eru enn langtekjulægsta starfsstétt þjóðfélagsins, skv. opinberum skýrslum Hagstofunnar fyrir árið 1965. Meðaltekjur framteljenda í landinu voru á því ári 248 þús. kr., en bænda ekki nema 199 þús. kr., er það 25% fyrir neðan meðallag. Raunverulega er þetta þó meira, ef tillit er tekið til þess, að af þessum tekjum eiga bændur að borga vexti af skuldum vegna bús síns, fyrningar og fasteignagjöld útihúsa. Ekki eru þessar tekjur bænda þó svo litlar vegna þess, að þeir eða þeirra fólk vinni minna en aðrir, framleiðsluafköst bænda eru mjög mikil, og framleiðniaukning í landbúnaði hefur vaxið hröðum skrefum. Meðalbóndinn framleiðir yfir 20 tonn af nýmjólk, yfir 2 tonn af kindakjöti, rúmlega ½ tonn af stórgripakjöti, 1 tonn af kartöflum, auk þess talsvert magn af ull, gærum o. fl. Þetta er gert með mjög lítilli aðkeyptri vinnu, en auðvitað er hjálp tækninnar notuð, enda hefur landbúnaðarframleiðslan fimmfaldazt á síðustu 3½ áratug, um leið og fólki við þessi störf hefur fækkað um 40 af hundraði. Bændur hafa ekki haldið að sér höndum við umbætur og tæknibúnað á búum sínum og í því að rækta og bæta landið. Hafa bændur varið til slíkra framkvæmda mörgum hundruðum millj. kr. á ári af eigin fé og með eigin vinnu sinni. Margt hefur áunnizt í kjarabaráttu bænda. Þar hafa stéttarsamtök þeirra unnið mikið og gott starf. Einkennilegt var að heyra hv. 3. þm. Austf., Jónas Pétursson, þakka landbrh. allt, sem þannig hefur áunnizt. Þar er þó fyrst og fremst bændasamtökunum að þakka, þeim gleymdi þm., þegar þakklætistilfinningunni skaut upp í huga hans. Það, sem gerir bændum, eins og öðrum framleiðendum hér á landi, nú sérstaklega erfitt og áhættusamt fjárhagslega að starfa við framkvæmdir og framleiðslu, er hinn óhóflegi fjármagnskostnaður, sem gengislækkanir og dýrtíð hafa valdið. Bændastéttin var öðrum fremur hlunnfarin í sambandi við hina miklu gengislækkun 1960. Þá var stofnaður sérstakur sjóður, gengistapssjóður, til þess að borga töp ýmissa lánasjóða vegna gengislækkananna. En svo var mikið ranglæti framið, að lánasjóðir bænda, ræktunarsjóður og byggingarsjóður sveitabæja, sem tekið höfðu erlent fé að láni, svo að þeir gætu fullnægt lánsþörf bænda, voru látnir bera gengistöpin sjálfir og einir slíkra stofnana, þegar allir aðrir fengu sín töp bætt. Með slíku bolabragði setti núv. ríkisstj. lánasjóði bændanna á hausinn og fann síðan upp það ráð, sem landbrh. hefur verið mjög drjúgur af síðan, að láta bændastéttina sjálfa borga þessi töp, og raunar miklu meira með því að leggja sérstakan skatt á bændur til stofnlánadeildar landbúnaðarins, sem jafngildir um 2% af launum þeirra. Í sömu lotu var vísitala á jarðræktarframlag sett föst í 4 ár og þannig haft af bændum stórfé. Fyrir harða baráttu framsóknarmanna fékkst þetta þó lagað, þegar jarðræktarlögunum var breytt. Ræktunar- og byggingarkostnaður hefur margfaldazt, svo og verð véla og tækja, vextir hafa hækkað um fullan þriðjung. Skv. verðlagsgrundvelli landbúnaðarafurða skuldar meðalbóndinn stofnlánadeild landbúnaðarins 80 500 kr. og greiðir af því í vexti 4428 kr. og þar að auki í stofnlánadeildarskatt af framleiðslu sinni 3640 kr. Samanlagt eru þetta rúmlega 8000 kr. og jafngildir um 10% vöxtum af fjárfestingarlánum bóndans, sem eiga að greiðast upp á 15–20 árum. Sé gert ráð fyrir því, að meðalbúskapartími bóndans sé 30 ár, sem ekki mun vera fjarri lagi, borgar meðalbóndinn á þessu tímabili um 110 þús. kr. í skatt af tekjum sínum til stofnlánadeildar landbúnaðarins, ef gert er ráð fyrir, að framleiðslan og verð hennar verði allan tímann eins og verðlagsgrundvöllurinn á þessu ári segir til um. Slíka leigu af lánsfé hygg ég, að bændur í öðrum löndum þekki ekki. Og ég fullyrði, að sá framleiðsluatvinnuvegur er ekki til, sem þolir svo háa leigu af lánum til fjárfestingar, og allra sízt landbúnaður, því að í landbúnaði getur aldrei verið um skjótfenginn gróða að ræða, sem hægt er að nota til að borga lánin með. Nú munu sumir í hópi núv. valdhafa telja, að sú þróun, sem átt hefur sér stað á landbúnaðarsviðinu síðustu 7–8 ár fyrir þeirra tilverknað, að bændum hefur fækkað, jarðir farið í eyði og ræktað land fallið í órækt, sé nauðsynleg frá þjóðhagslegu sjónarmiði, til þess m. a. að losa vinnuafl í sveitunum, svo fremur verði eftirspurn eftir vinnu á hinum almenna vinnumarkaði í bæjunum, því að þá verði hægara að standa gegn auknum kaupkröfum. Slíkur er hugsunarháttur þeirra, sem vilja, að stórkapítalískt samkeppnisþjóðfélag þróist hér með sterku auðvaldi annars vegar sem ráðandi afli, en hins vegar sundraðri og veikri stétt launþega og bænda. Slíka þróun þjóðfélagsins teljum við framsóknarmenn mjög hættulega. Við teljum, að borgarar þjóðfélagsins þurfi og eigi að vera sem óháðastir ríkisvaldinu, það séu þeir, sem eigi að móta ríkisvaldið og ráða stefnu þess til að efla land og lýð. Til þess að ísl. þjóðin geti í nútíð og framtíð átt við farsæld að búa, þarf m. a. að rækta og bæta landið og vernda landkostina. Við vitum, að forfeður okkar urðu af illri nauðsyn að ganga mjög á landgæðin. Vísindamenn telja, að gróið land hafi minnkað síðan á landnámsöld um helming. Þá hafi um 50% af yfirborði landsins verið gróið, en nú séu aðeins orðin eftir 26% af yfirborði þess, sem eigi að heita gróið land, og árlega fari það minnkandi. Túnræktin er nú 3–4 þús. ha. á ári. Þetta finnst ýmsum mikið. Þó er þetta ekki meira en svo, að það vegur ekki á móti því, sem árlega tapast vegna uppblásturs. Stærra gróðurland blæs upp árlega og skolast fyrir vatni og vindum á haf út heldur en það, sem ræktað er. Þetta er álit þeirra fræðimanna, sem gerst mega um þetta vita og bezt þekkja til náttúrufars landsins. Alls staðar er það hlutskipti bændanna öðrum fremur að rækta landið. Allar menningarþjóðir vita, hvaða þýðingu slíkt starf hefur fyrir nútíð og framtíð, og þess vegna er það alls staðar talin fávísleg ráðstöfun að veikja bændastéttina. Menn skilja, hvaða gildi það hefur að eiga öfluga bændastétt og þess vegna styðja stjórnmálaflokkar með öðrum þjóðum bændur þar í starfi sínu og telja þá kjölfestu þjóðarinnar. Það er nokkuð annað en það, sem hæstv. menntmrh., Gylfi Þ. Gíslason, vill, eins og fram kom í ræðu hans hér áðan. Hann mun því halda áfram að þjarma að bændum og fækka þeim, ef hann fær í kosningunum meiri hl. með Sjálfstfl., en þá fara þeir áfram með völdin. Framsfl. skilur þýðingu öflugrar bændastéttar betur en aðrir flokkar hér á landi og telur, að hændum megi ekki fækka frá því, sem orðið er. Hér munu það nú vera um 12–13% af þjóðinni, sem hafa framfærslu sína af búskap og rækta jörðina. Það er svipuð hlutfallstala og meðal þeirra þjóða, þar sem fæst fólk vinnur að þessum störfum. Hér þarf því að spyrna fast við fótum, svo að ekki fækki meira í bændastéttinni. Tekjur bænda verða að hækka. Það er fyrsta takmarkið. Og það, sem næst þarf að gera bændastéttinni til viðreisnar, er að afnema þann hátt í landbúnaðarlöggjöfinni, sem núv. stjórn hefur sett, að skuldugir og þjakaðir bændur af of mikilli vinnu eru skattlagðir til lánastofnana. Slíkur skattur er í ætt við miðaldafjötra, eins og t.d. aflausnargjald til páfa, ef menn áttu að geta fengið inni í himnaríki. Það munar um minna fyrir lægst launuðu stétt landsins, í viðbót við okurvexti, að verða að láta á þessu ári af lágum tekjum um 20 millj. kr. í aflausnargjaldið, svo að þeir megi fá fyrirgreiðslu í lánastofnunum til þess að rækta og bæta Ísland fyrir núlifandi og komandi kynslóðir. Það var þetta, sem hv. 3. þm. Austf., Jónas Pétursson, lýsti gleði sinni yfir hér áðan og taldi eitt hið farsælasta spor, sem stigið hafi verið. Sá er frjálslyndur gagnvart skattheimtu af lágum tekjum bænda. Mér finnst, að þar höggvi sá, er hlífa skyldi. Ég hef ekki getað drepið hér á nema fátt eitt á þessum mínútum, og nú er minn ræðutími að verða búinn. Ég tel, að okkar góða landi hafi verið illa stjórnað á gjöfulu tímabili frá náttúrunnar hendi og að miklum auði hafi verið sóað, sem betur hefði verið varið til að efla atvinnuvegi þjóðarinnar og tryggja þegnum landsins jafnari lífskjör og traustari framtíð. Það er ekki nóg fyrir þjóðina að eiga gott land og að hafa í höndum töfrasprota vísinda og tækni, þjóðin þarf einnig að eiga yfir sér stjórnvald, sem kann og vill þjóna landi og þjóð með almannahagsmuni efst í huga. Þeir, sem nú standa við stýrið á þjóðarfleyinu, hafa ekki siglt beitivind, heldur slegið undan verðbólgusjó og vindi. Verðbólgualdan hefur risið hærra og hærra. Ráðh. eru hræddir við, að stjórnarskútan brotni undan þeim. Verðstöðvunarlögin eru sá bárufleygur, sem þeir ætlast til að lægi svo ólguna, að þeir fái tekið land og geti búið skip sitt til nýrrar ferðar, Ég ráðlegg þjóðinni að afmunstra þessa stýrimenn í vor.



Herra forseti. Heiðruðu áheyrendur. Gylfa Gíslasyni, hæstv. menntmrh., vildi ég segja það, að Alþb. er lýðræðisleg samtök, og framboð þess hér í Reykjavík, sem ráðh. sveigði að, var ákveðið með atkvgr. félagsmanna sjálfra, eins og vera ber, og kom þar vilji félagsmannanna greinilega í ljós. Í þessum útvarpsumr. hafa talsmenn stjórnarfl. lagt höfuðkapp á að sanna fyrir hlustendum, að velgengni undanfarinna veltiára sé stjórnarstefnunni að þakka, velgengnin sé ávöxtur viðreisnarinnar. Einhvern grun hafa stjórnarsinnar þó um, að þetta sé kannske ekki vel ljóst fyrir almenningi og þess vegna þurfi að útskýra það rækilega. Fulltrúi Alþfl., Sigurður Ingimundarson, eyddi t.d. öllum ræðutíma sínum í fyrrakvöld í að reyna að sanna, að aflametin og góðæri undanfarinna ára væri viðreisninni að þakka. Auðvitað er þessu þveröfugt farið, og flestir landsmenn vita, að nær sanni væri að segja, að hin góða fjárhagsafkoma þjóðarinnar hin síðari ár hefur orðið, þrátt fyrir stjórnarstefnuna - þrátt fyrir viðreisnina. Hér hafa allt önnur öfl verið að verki. Það er hinn mikli sjávarafli, og þar fremst síldveiðarnar, sem eru undirstaða hinnar góðu afkomu. Annað höfuðatriði er mjög hagstætt og lengst af hækkandi verð á útfluttum sjávarafurðum. Hvorugt þessara atriða, aflametin eða verðið á afurðunum, sem standa undir allri fjárhagslegri velgengni okkar á undanförnum árum, verða þökkuð ríkisstj. eða stefnu hennar. Stefna ríkisstj. og stefnuleysi birtist hins vegar í því, að sá atvinnuvegur, sjávarútvegurinn, sem mesta björg hefur fært í búið, á nú við mikla erfiðleika að stríða og er kominn á nýtt uppbótakerfi. Ástæðurnar fyrir þessari stöðu sjávarútvegsins eru þessar helztar: Algert getuleysi ríkisstj. til að hafa hemil á verðbólgunni og hið óhefta frelsi verzlunarvaldsins og hvers konar milliliða og braskara, sem hrifsað hafa til sín bróðurpartinn af því, sem undirstöðuatvinnuvegirnir hafa fært í búið. En það eru fleiri atvinnugreinar, sem nú eiga við erfiðleika að stríða og þá ekki sízt meginhluti verksmiðjuiðnaðarins. Stöðnun og samdráttur er nú víða í atvinnulífi okkar. Verkafólk um land allt hefur fengið af því reynslu á þessum vetri. Atvinna hefur dregizt saman og víða verið atvinnuleysi. Hér í höfuðborginni hefur það skeð í vetur, að fullvinnufærir verkamenn hafa á tímabili enga atvinnu haft, og fyrir nokkrum dögum skýrði eitt dagblaðanna hér frá því, að kona frá verksmiðjuiðnaðinum hefði sótt um bætur úr atvinnuleysistryggingasjóði, sú fyrsta í þeirri grein þau 10 ár, sem sjóðurinn hefur starfað, en atvinna fyrir konur hefur einmitt verið með allra minnsta móti hér í vetur. Í mörgum atvinnugreinum hefur samdrátturinn lýst sér í því, að yfirvinna hefur algerlega lagzt niður, og menn hafa þá misst þann hluta af tekjum sínum, sem hefur gert þeim fært að lifa af kaupi sínu í þeirri miklu dýrtíð, sem hér ríkir. Það er ekki ofsagt, að í vetur hefur margur maðurinn ekki átt mikið eftir af kaupi sínu, þegar gjaldheimtan hafði hirt sitt og húsnæðiskostnaðurinn verið greiddur. Emil Jónsson, hæstv. utanrrh., sagði í þessum umr., að gæfusamlegast væri, að atvinna hefði verið næg undanfarið. Því miður er ekki hægt að segja þetta um ástandið á þessum vetri. Umsamið kaup flestra verkamanna er nú 9–10 þús. kr. á mánuði fyrir dagvinnu. Hæstv. forsrh. lýsti því hér, hversu mjög ráðstöfunartekjur launþega hefðu aukizt. Það er á allra vitorði, að launþegar hafa mætt síhækkandi verðlagi með þrotlausri vinnu á óhóflega löngum vinnudegi. Í þessu felast engar kjarabætur, nema síður væri, en þetta hefur verið hægt vegna mikils framboðs á atvinnu. En þegar þessum möguleika er kippt burtu, er engin von til þess, að verkafólk geti haldið í horfinu með tekjur af dagvinnunni einni. Til þess er dagkaupið allt of lágt. Það væri áreiðanlega lærdómsrík reynsla fyrir þá, sem stöðugt halda því fram, að það sé kaup verkafólksins, sem allt sé að sliga í þjóðfélaginu, að reyna sjálfir að lifa af 9–10 þús. kr. á mánuði. Alvarlegasti samdráttur í atvinnulífinu er, hve atvinna í sjávarútveginum hefur minnkað, og þá ekki sízt hér í Reykjavík. Í þessum efnum verða menn að gera sér grein fyrir, hvaða undirstaða togaraútgerðin hefur verið í atvinnulífi borgarinnar. Í tíð viðreisnarstjórnarinnar hefur togurum í rekstri landsmanna fækkað um 30, eða jafnmarga og nýsköpunarstjórnin festi kaup á á sínum tíma, og má það teljast táknrænt. Í Reykjavík hefur togurum í rekstri fækkað um helming á nokkrum árum. Þessi stórvirku atvinnutæki á ekki að selja úr landi eða að leggja þeim, þótt rekstur þeirra sé erfiður, án þess að annarra sé aflað í staðinn. Verzlunarhallir geta ekki komið í þeirra stað og heldur ekki atvinna við erlenda stóriðju. Stjórnarliðar kalla það svartsýni að draga fram þessa hlið málanna, og þá svartsýnismenn, sem það gera. Ég læt mér slíkar nafngiftir í léttu rúmi liggja, því að hér hefur aðeins verið bent á staðreyndir, en þeir, sem ekki sjá eða vilja ekki sjá þessar staðreyndir, fljóta sofandi að feigðarósi og ættu því ekki að hafa nein afskipti af þessum málum. Eitt það nauðsynlegasta í ísl. atvinnumálum nú er, að öll heilbrigð öfl í þjóðfélaginu sameinist um að treysta og byggja upp undirstöðuatvinnuvegi okkar og bægja frá allri hættu á samdrætti í atvinnulífinu. Í þessum umr. hafa ræðumenn stjórnarflokkanna mjög lofsungið það óhefta athafna- og viðskiptafrelsi, sem þeir telja sig hafa komið á. Sjálfsagt eru þeir orðnir æðimargir fjáraflamennirnir og braskararnir, sem fullum hálsi og með þakklátum huga taka undir þennan söng. Viðreisnarárin hafa verið þeirra tíð. En það væri einnig þess virði fyrir launþega þessa lands að staldra aðeins við og íhuga, hvernig þetta marglofaða frelsi hefur snúið að þeim. Skal þess þá fyrst minnzt, að með gengislækkunarlögunum 1960 voru afnumin úr frjálsum samningum verkalýðsfélaganna þau ákvæði, að greiða skyldi verðlagsuppbætur á kaup eftir vísitölu. Það var að því stefnt, að launþegar skyldu bótalaust þola allar verðhækkanir af völdum gengislækkunarinnar. Vitað var, að því mundu verkalýðsfélögin ekki una, og hlaut því þessi lagasetning að stofna til ófriðar á vinnumarkaðinum. Þegar svo verkalýðsfélögin sömdu um kauphækkun, eftir harða verkfallsbaráttu, sumarið 1961, kauphækkun, sem ekki jafnaði metin um verðhækkanirnar, greip ríkisstj. til þess dæmalausa úrræðis að fella gengi krónunnar enn á ný, einvörðungu í hefndarskyni við verkalýðshreyfinguna, til þess að sanna launþegum, að hún hefði öll þeirra ráð í hendi sér og að kaupgjaldsbarátta borgaði sig ekki. Næst er svo, að haustið 1963 hafði ríkisstj. knúið í gegnum allar umr. á Alþ. frv. að l., sem bannaði allar kauphækkanir um nokkurt skeið, en á síðustu stundu tókst sameinaðri verkalýðshreyfingu að koma í veg fyrir, að frv. yrði samþ. Þetta eru nokkrar skyndimyndir af því frelsi, sem viðreisnarstjórnin hefur haft upp á að bjóða launþegum og verkalýðsfélögum þessa lands. Það ber að þakka styrkleika verkalýðshreyfingarinnar og sjálfsagt einnig ráðum hyggnari og gætnari manna í stjórnarflokkunum, að ekki tókst alltaf eins og til var stofnað, og því hafa samskipti í samningamálum verið með öðrum og betri brag síðustu þrjú árin. Það verður að teljast hin mesta kaldhæðni, að það skyldi einmitt vera Ingólfur Jónsson, hæstv. landbrh., sem hæst kyrjaði frelsissönginn hér í fyrrakvöld, en það verður nú vart komið tölu á þau brbl., sem þessi maður hefur gefið út í ráðherratíð sinni til að banna verkföll og koma í veg fyrir frjálsa samninga fjölmargra starfsstétta, allt frá verkfræðingum til verkamanna. Öðrum ferst máske, en honum ekki. Grundvallarsjónarmið verkalýðshreyfingarinnar í kaupgjaldsmálum hefur ávallt verið að meta kaupið í hlutfalli við verðlagið á hverjum tíma, þ. e. kaupmátt launanna, en ekki hitt fyrst og fremst, hversu krónurnar væru margar. Verkalýðshreyfingin telur hinn mikla vöxt verðbólgunnar, sem hér hefur orðið, óhagstæðan launafólki, en við höfum lagt ríka áherzlu á að tryggja launin fyrir verðhækkunum, tryggja kaupmátt launanna. Vorið 1964 bauð A.S.Í. ríkisstj. samstarf um gerð kjarasamninga og baráttu gegn verðbólguþróuninni. Árangur þess varð júnísamkomulagið. Þá var því heitið, að hemill skyldi hafður á verðhækkunum, en efndir urðu engar. Hvort mundi nú ekki margt með öðrum hætti og hagur atvinnuveganna betri, ef þá hefði verið farið að ráðum verkalýðshreyfingarinnar og verðhækkanir stöðvaðar. Með júnísamkomulaginu endurheimti verkalýðshreyfingin verðtryggingu á launin, eftir vísitölu, og því hafa kauphækkanir, sem síðan hafa orðið, komið að meiri notum og þokað kaupmættinum upp á við. Samt er kaupmáttur tímakaupsins nú svipaður og hann var 1959 og þó nokkru lægri, ef stytting vinnutímans er ekki reiknuð með, svo mikil var kjaraskerðingin orðin á viðreisnartímanum. Í samningum verkalýðsfélaganna 1964 var samið um verulega hækkun á lánum til húsnæðismála og fjáröflun til byggingarsjóðs. Þá var einnig samið um sérstakan byggingarflokk fyrir meðlimi verkalýðsfélaga í Reykjavík, þar sem lán verða 80% af byggingarkostnaði. Þessi mál voru meginefni í afrekaskrá ríkisstj. á sviði félagsmála, sem hæstv. félmrh., Eggert G. Þorsteinsson, tíundaði hér í fyrrakvöld. Má með sanni segja, að þær skrautfjaðrir voru fengnar að láni. Í haust kom ríkisstj. á hinni svonefndu verðstöðvun, sem kosta mun ríkissjóð nokkur hundruð millj. kr. Sagt er, að ekki þurfi að leggja á nýja skatta vegna þessara útgjalda, en allir vita þó, að þessum málum er aðeins frestað fram yfir kosningar og þá muni koma að skuldadögunum. Ef Alþ. verður eins skipað eftir kosningar og nú er, mun þessum skuldaböggum verða velt yfir á almenning. Það hefur verið sagt í þessum umr., að kjarabarátta verkalýðshreyfingarinnar væri í sjálfheldu. Þetta er að vissu leyti rétt, en enginn skyldi þó halda, að verkalýðshreyfingin muni sætta sig við aðgerðarleysi í kjaramálunum vegna skipulagsleysis og óstjórnar stjórnarvaldanna í málum þjóðarinnar. En allt launafólk þarf nú jafnframt að tygja sig til pólitískrar sóknar. Í kosningunum í sumar getur atkvæðaseðillinn ráðið úrslitum um framgang kjaramálanna, en það verður aðeins með því móti, að launþegar fylki sér um Alþb. og efli það til áhrifa með fleiri mönnum á Alþingi. Alþb.-fólk um allt land, og þá ekki sízt hér í Reykjavík! Vinnum vel að sókn og sigri samtaka okkar í kosningunum í sumar.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Það mátti glöggt heyra á lokaorðum Eggerts G. Þorsteinssonar í umr. hér í fyrrakvöld, að Alþfl. er farinn að óttast verulegt fylgistap, eftir 8 ára auðsveipa þjónustu í þágu Sjálfstfl. Ráðh. taldi nauðsynlegt að minna á, að tveir þm. Alþfl. væru nú mjög valtir. Í fyrsta lagi sá af kjörnum þm. flokksins í Reykjavík, sem aftar ríður á merinni, þ. e. ráðh. sjálfur, og í öðru lagi Benedikt Gröndal í Vesturlandskjördæmi, sem helzt gæti fallið fyrir frambjóðanda Alþb., Jónasi Árnasyni. Ótti Alþfl. við fylgistap er vissulega ekki ástæðulaus, eins og hann er orðinn, þessi forustuflokkur verkalýðsins, sem nú á sér enga aðra hugsjón en sitja í ríkisstj. og fá þó engu ráðið. Alþfl. var eftir styrjöldina aðili að nýsköpunarstjórninni, og þó er eins og flestir séu búnir að gleyma stjórnaraðild hans. Í vitund almennings var þetta fyrst og fremst samstjórn Sósfl. og Sjálfstfl. Eins var þessu varið með vinstri stjórnina, þar voru Alþb. og Framsfl. í forustu, en jafnvel leiðtogar Alþfl. hafa eftir á talað um vinstri stjórnina eins og þeir hafi þá verið í stjórnarandstöðu. Og alveg það sama mun gilda um núv. stjórnarsamstarf. Fólkið í landinu mun fyrst og fremst minnast þess, að sú stjórn, sem kenndi sig við viðreisn, var harðvítug íhaldsstjórn. Alþfl. er eins og hundur í smalamennsku. Það er mjög gott að hafa hann með, til þess að hægt sé að smala, en eftir á minnist enginn á það, að hundurinn hafi smalað. Það gerði húsbóndinn, enda réði hann ferðinni. Birgir Finnsson og Sigurður Ingimundarson voru að miklast af því hér á þriðjudagskvöldið, að Alþfl. hefði stuðlað að því, að ríkisstj. gerði svokallaða þjóðhags- og framkvæmdaáætlun 1963–1966. Þetta áttu að vera hin góðu áhrif Alþfl. Ég held, að varla hafi verið unnt að finna ömurlegra dæmi um áhrif Alþfl. og sýndarmennsku ríkisstj. en einmitt þessa margumtöluðu áætlunargerð. Það er skemmst frá að segja, að slík áætlun hefur aldrei verið til. Í þessu mikla plaggi, sem nefnt var framkvæmdaáætlun, voru næstum engar framkvæmdir nefndar á nafn, og þær hagfræðilegu hugleiðingar, sem í því fólust, stefndu ekki að neinu ákveðnu marki, eins og sérhver áætlun hlýtur þó að gera. Hvernig gat líka annað verið, þegar húsbóndinn á stjórnarheimilinu, Sjálfstfl., hefur það beinlínis á stefnuskrá sinni, að ríkisvaldið skuli hafa sem minnst afskipti af fjárfestingu og uppbyggingu atvinnuveganna. Gróðasjónarmiðin eiga ein að ráða, hvaða fyrirtæki eru byggð og hvar þau eru byggð. Raunveruleg áætlunargerð er auðvitað vonlaus frá upphafi, meðan slík efnahagsstefna er allsráðandi. Áhrif Alþfl. hafa því engin verið á þessu sviði fremur en öðrum, þegar allt kemur til alls. Og eins og til að kóróna vanmátt Alþfl. lýsti Magnús Jónsson fjmrh. yfir því fyrir fáeinum dögum, að ríkisstj. hefði algerlega gefizt upp við að gera nýja þjóðhags- og framkvæmdaáætlun til nokkurra ára, a. m. k. fyrst um sinn. Fyrir tæpum tveimur árum beitti norðlenzk verkalýðshreyfing afli sínu, undir róttækri forustu, og knúði fram það loforð, að gerð yrði áætlun um atvinnuframkvæmdir á Norðurlandi, sem tryggði öllu vinnufæru fólki viðunandi atvinnu. Hvað líður svo þessari áætlunargerð? Sá grunur styrkist óneitanlega með degi hverjum, að Norðurlandsáætlun verði ekki öllu merkilegra plagg en hin innantóma þjóðhags- og framkvæmdaáætlun, sem aldrei var nema nafnið tómt. Þeir, sem unnið hafa að þessari áætlun, hafa skýrt frá því, að hún verði ekki birt fyrr en eftir kosningar. Hvers er að vænta, þegar ríkisstj. þorir ekki að sýna Norðurlandsáætlunina, þetta langþráða afkvæmi sitt, fyrir kosningar. Er áætlunin svo fátækleg, að hún er ekki einu sinni nothæf sem kosningabeita? Aðgerðarleysi ríkisstj. gagnvart atvinnuvandamálum Norðlendinga er óvenjuskýrt dæmi um þá óstjórn og skipulagsleysi, sem nú er ríkjandi á flestum sviðum. Í miðju góðærinu, á þeim tíma, þegar Íslendingar eru ein tekjuhæsta þjóð í heimi, er verulegt atvinnuleysi ríkjandi í mörgum sjávarplássum, en svo að segja ekkert er gert árum saman til að ráða á því bót. Þetta er ekki mál, sem varðar Norðlendinga eina. Þetta ástand sýnir og sannar landsmönnum öllum, hvar sem þeir eru búsettir, hvers er að vænta af núv. ráðamönnum, ef atvinnuleysisvofan ber að dyrum víðar en á Norðurlandi. Í þessum umr. hafa margir ræðumenn sýnt fram á, hvernig stjórnarstefnan hefur kippt grundvellinum undan helztu útflutningsatvinnuvegum þjóðarinnar. Segja má, að í þessu efni hafi ríkisstj. ekki verið sjálfrátt og gáleysi ráði gerðum hennar. Öðru máli gegnir um sinnuleysi hennar gagnvart uppbyggingu atvinnulífsins. Þar er um ásetning að ræða. Afskiptaleysi ríkisvaldsins er einmitt mikilvægur liður í sjálfri stjórnarstefnunni. Við Alþb.-menn mótmælum þessari stefnu, og bendum enn á nauðsyn þess, að tekin verði upp heildarstjórn á þjóðarbúskapnum og gerðar raunverulegar áætlanir um framkvæmdir og fjárfestingu til langs tíma. Jafnframt minnum við sérstaklega á nauðsyn þess, að ríkisvaldið sinni forustuhlutverki sínu í uppbyggingu ísl. atvinnuvega og komi þegar til aðstoðar til að útrýma atvinnuleysi, hvar og hvenær sem það birtist. Vafalaust verða atvinnumál þjóðarinnar efst á dagskrá í komandi kosningum. En þegar landsmenn ganga að kjörborðinu, mættu þeir einnig minnast þess, að á næsta kjörtímabili verður utanríkisstefna landsins tekin til gagngerðrar endurskoðunar og úr því skorið, hvort Ísland heldur áfram hernaðarsamvinnu við Bandaríkin og Atlantshafsbandalagið. Að undanförnu hefur mátt sjá þess glögg merki, að kalda stríðinu er að ljúka, a. m. k. í Evrópu. Loksins rofar fyrir heiðum himni eftir tveggja áratuga púðurreyk og pólitískt þrumuveður. Evrópuþjóðir í austri og vestri rísa yfir hálffallið járntjaldið og hefja margvísleg samskipti, og smám saman eru stríðsbandalög stórveldanna, NATO og Varsjárbandalagið, að tærast upp og liðast í sundur eins og bryndrekar frá löngu horfnum tíma. Ef svo fer sem nú horfir, að Atlantshafsbandalagið leysist upp í frumparta sína að fáum árum liðnum, verða Íslendingar staddir á vegamótum. Þá vofir sú hætta yfir, að Íslendingar verði eina þjóðin í Evrópu, sem eftir situr í hernaðarneti Bandaríkjanna. Þá geta orðið síðustu forvöð fyrir Íslendinga að gera það upp við sig, hvort þeir ætla að slíta sig lausa eða ekki. Nú þegar landsmenn ganga að kjörborðinu til að kjósa það Alþ., sem marka mun stefnuna, eiga þeir heimtingu á því að vita, að hverju flokkarnir vilja stuðla. Vitað er, að áhrifamikil öfl í ríkisstj.-flokkunum báðum munu leggja á það ofurkapp, að núv. hernámsstefnu verði haldið áfram og myndu því ekki harma, þó að Ísland héngi eitt eftir á spýtunni í höndum Bandaríkjamanna. Afstöðu Alþb. til þessa máls þekkja allir. Við munum beita öllum áhrifum okkar til að losa landið undan áhrifavaldi Bandaríkjamanna. Við viljum, að Ísland taki upp óháða og sjálfstæða utanríkisstefnu, afneiti hvers konar vígbúnaði, segi sig úr NATO, strax og samningar leyfa og lýsi yfir hlutleysi í hernaði. Jafnframt viljum við, að Ísland leiti eftir náinni samvinnu við hin Norðurlöndin. En þá er komið að gömlu spurningunni: Hvað gerir Framsókn? Hver verður afstaða Framsóknar? Eins og kunnugt er, hefur Framsfl. nánast verið stefnulaus í þessu máli um árabil, sveiflazt til, og frá, eftir því hvaðan hann blés í það og það skiptið. Loksins í vetur ákvað flokksforustan að reyna að koma sér upp stefnu í málinu og sullaði saman tillögubræðingi, sem átti að heita stefna flokksins fram yfir kosningar. Í till. þessum er ráð fyrir því gert, að íslenzkir menn taki við störfum erlendra sérfræðinga við gæzlu hernaðarmannvirkja, en herinn sjálfur fari af landi brott á fjórum árum. Nú hafa ýmsir velt því fyrir sér, hvers vegna framsóknarmenn leggja til, að herinn fari á fjórum árum, en ekki á einu ári, eins og samningar gera ráð fyrir. Íslendingar eiga ekki, skv. þessum till., að taka við störfum hersins, heldur aðeins við sérfræðingastörfum, og þess vegna ætti ekkert að vera því til fyrirstöðu, að herinn hypjaði sig á brott á einu ári. Hvers vegna vilja þá framsóknarmenn miða brottförina við fjögur ár? Skýringin er sú, að kjörtímabil Alþ. er fjögur ár. Skv. herstöðvarsamningnum frá 1951 verður fyrst að liða a. m. k. hálft ár, frá því að krafa kemur fram um endurskoðun samningsins, þar til unnt er að segja honum upp eða breyta honum með nýjum samningi. Bandaríkjamenn munu því raunverulega fá frest í tæp fimm ár a. m. k., ef talið er frá næstu alþingiskosningum. Ef till. Framsóknar næðu fram að ganga, yrði herinn ekki farinn úr landi, þegar næsta kjörtímabili lyki. Þetta nýja loforð er því eins konar kosningavíxill, sem búinn er þeim einstæða eiginleika, að hann fellur ekki í gjalddaga á næsta kjörtímabili. Framsókn mundi því geta gengið til kosninga aftur 1971, án þess að þurfa að hafa áhyggjur af þessu vandræðamáli. Eftir kosningarnar þá yrði svo vafalaust unnt að finna nýjar ástæður til þess að slá málinu á frest enn einu sinni. Framsóknarflokknum er því ekki treystandi, hvorki í þessu máli né öðru. Enginn veit, hvaða afstöðu hann tekur, þegar til kastanna kemur. Til þess að reyna að breiða yfir stefnuleysi flokksins hafa framsóknarmenn reynt að undanförnu að gera afstöðu Alþb. tortryggilega með því að spyrja, hvort við myndum setja það að skilyrði fyrir þátttöku í ríkisstj., að hugsanlegir samstarfsflokkar lofuðu einnig brottför hersins. Alþb. knúði fram slík loforð í vinstri stjórninni 1956, en þau dugðu þó skammt, því að Framsfl. og Alþfl. sviku loforð sín við fyrsta tækifæri. Þá, eins og nú, er það ekki afgerandi um heilindi flokka, hvort þeir hafa mátt til að knýja fram stefnu sína í ríkisstj., heldur hitt, hvað þeir vilja, þegar á reynir. Afstaða Alþb. hefur alltaf verið skýr og ótvíræð. Sé þess nokkur kostur, mun Alþb. knýja það fram, að tekin sé upp sjálfstæð og óháð utanríkisstefna og herinn hverfi úr landi. Hins vegar getur enginn vitað fyrirfram, á hvora sveifina Framsfl. muni hallast. Það gerir gæfumuninn. Góðir tilheyrendur. Tími minn er senn á þrotum. Í þessum umr. hefur verið minnzt á þann ágreining, sem varð um framboð Alþb. í Reykjavík. Ágreiningur um menn á framboðslista er vissulega ekkert nýnæmi. Skemmst er að minnast hinnar hatrömu baráttu á Vestfjörðum, bæði innan Framsfl. og Sjálfstfl. Ég vil minna á það hér, að ágreiningur um menn á lista er aldrei alvarlegur, ef ekki er deilt um málefni. Það er staðreynd, sem enginn getur mælt á móti, að í Alþb. er fullkomin samstaða og einhugur um öll höfuðatriði íslenzkra stjórnmála í dag. Við Alþýðubandalagsmenn munum minnast þess, að það veltur á framgöngu okkar, hvort ríkisstj. missir meiri hluta sinn í kosningunum nú í vor. Framsfl. getur hvergi unnið ný þingsæti, þó að hann bæti við sig atkvæðum. En hann fær heldur ekki uppbótarþm. og hefði Ólafi Jóhannessyni, sem talaði hér rétt áðan, ekki enzt öll nóttin til þess að sanna hið gagnstæða, þótt hann hefði reynt það. Því aðeins fellur ríkisstj., að Alþb. vinni sigur og fái fleiri landskjörna þm. en seinast. Ég vil því sérstaklega taka hér undir þau orð, sem Björn Jónsson mælti í umræðunum á þriðjudag: „Allan ágreining, stóran og smáan, innan Alþb. ber að harma, en hann getur ekki og má ekki hindra það, að allt hið stóra, sem sameinar, ráði úrslitum, þegar meira er í húfi í tvísýnni baráttu fyrir framtíð íslenzku þjóðarinnar en nokkru sinni áður.“



Herra forseti. Háttvirtu hlustendur. Það hefur áreiðanlega ekki verið til vegsauka fyrir Alþ. eða þm., þegar þeir lýsa í ádeiluræðum sínum eins og við þessar útvarpsumr. ástandi og atvikum í þjóðfélaginu allt öðru vísi en staðreyndir segja til um og allt öðru vísi en meginþorri manna veit af eigin raun. Þetta hefur hent stjórnarandstæðinga mjög alvarlega fyrra kvöld þessara umr., og enn heldur sami sónninn að þessu leyti áfram í kvöld. Nú liggur það í hlutarins eðli, að í takmörkuðum ræðutíma er ekki hægt að hrekja allar þær firrur stjórnarandstæðinga, sem fram hafa verið bornar, en þó getur það ekki hafa farið fram hjá hlustendum, að talsmenn stjórnarflokkanna hafa haft allt aðra sögu að segja um stjórnmálaástandið í landinu og þróun mála en stjórnarandstæðingar. Þegar formenn stjórnarandstöðuflokkanna höfðu lokið sínum lestri, mátti helzt skilja, að hér væri allt í grænum sjó. Bar þeim samþingsmönnum Eysteini og Lúðvík lítið á milli í hrollvekjum sínum, og minni spámennirnir hafa svo höggvið í sama farið. Ég skal nú taka nokkur dæmi af málflutningi formanna stjórnarandstöðunnar. Eysteinn Jónsson segir: „Aðgerðir ríkisstj. hafa verkað eins og eitur“. Minna mátti ekki gagn gera. Lúðvík Jósefsson segir: „Hann á ekkert skylt við stefnu ríkisstj., sá hagvöxtur, sem hér hefur átt sér stað“. Í kvöld sagði Ólafur Jóhannesson: „Vissulega er það að kenna stjórnarstefnunni, þeir erfiðleikar, sem vissar atvinnugreinar eiga við að búa“. Svona er samræmið. Hagvöxturinn á ekkert skylt við stefnuna, en ef einhverjir erfiðleikar koma á daginn, er það afleiðing stjórnarstefnunnar. Ólafur Jóhannesson sagði einnig, að stjórnin hefði ekki þurft að glíma við erfitt árferði, engin stjórn setið við aðra eins hagsæld frá náttúrunnar hendi. Einstæð aflabrögð og óvanalega hagstætt verðlag á erl. mörkuðum. Eins og Sigurður Ingimundarson o. fl. hafa bent á í þessum umr., þá verður hagvöxtur þjóðarframleiðslu og þjóðartekna á viðreisnartímabilinu alls ekki rakinn bara til góðæris. Aflabresturinn fyrir norðan og óhemju kalskemmdir fyrir austan segja sína sögu. Hey fyrir milljónatugi var flutt til hér á landinu til bændanna fyrir austan. Togaraútgerð á takmörkuðum veiðisvæðum hefur verið með afbrigðum erfið og línuútgerð að úreldast. Naumast hægt að fá verkafólk eða sjómenn til þeirra starfa. Bæði árin 1955 og ekki síður 1958 voru viðskiptakjör mjög hagstæð, ekki síður en nú undanfarið. Samt gafst vinstri stjórnin upp í desember 1958. Á árunum 1961 og 1963 var verðlag með eðlilegum hætti og ekkert meira en það. Árin 1964 og 1965 voru viðskiptakjörin aftur á móti mjög hagstæð, en síðari hluta ársins 1966 dynur yfir stórkostlegt verðfall á útflutningsafurðunum. Það veldur hver á heldur, og enn hefur tekizt að mæta hinu gífurlega verðfalli án verulegra skakkafalla vegna skynsamlegrar stjórnarstefnu, einmitt skynsamlegrar stjórnarstefnu. Eysteinn Jónsson sagði, að allt hefði nú staðið í blóma, ef óstjórnin hefði ekki komið til. Þessu lýsti nú Hermann Jónasson allt öðruvísi, þegar vinstri stjórnin gafst upp í desember 1958. „Ný verðbólgualda skollin yfir“, sagði þessi forsrh. vinstri stjórnarinnar, „við erum að fara fram af brúninni“, og loks upplýsti hann, að ekki væri nokkur samstaða um nein úrræði til bjargar í þeirri sælu ríkisstjórn vinstra samstarfsins og þar með voru dagar hennar taldir. Báðir voru formenn stjórnarandstöðunnar innilega sammála um, að viðreisnin hefði grafið undan afkomu almennings. Vaxandi samdráttur í iðnaði, landbúnaður í úlfakreppu og álögin eru ofboðsleg. Verðstöðvunarstefnan bara sjónhverfingar bugaðra manna, lágkúrulegar tilraunir til þess að fela ófremdarástandið. Skuldir við útlönd hefðu vaxið, skorin niður framlög til sjúkrahúsabygginga, - ég held að þeir hafi næstum allir verið að tala um það, - ekkert raforkuver byggt. Mörg fleiri málblóm gat að líta og verður kannske vikið betur að þeim, áður en lýkur. Allt var ástandið hrollvekjandi að dómi þessara manna. Ég verð að játa, að þetta er ekki álitlegur grundvöllur til þess að byggja framtíðina á, ef satt væri. En er þetta þá satt? Er allt í grænum sjó í þjóðfélaginu? Er það virkilega hrollvekjandi að búa á Íslandi í dag? Að þessu skal nú vikið, en viðfangsefnið verður að nálgast frá nokkuð öðrum sjónarhóli. Auðvitað verður hér ekki brugðið upp nema skyndimyndum. Það verður hins vegar ekki hrakið og má hver einstaklingur vita nokkuð af eigin raun, að á síðustu 7–8 árum hafa orðið meiri framfarir í efnahag Íslendinga en á nokkru öðru sambærilegu tímabili í sögu þeirra hingað til. Á viðreisnartímabilinu hefur þjóðarauðurinn í raunverulegum verðmætum aukizt um 40–50%, eins og forsrh. upplýsti í sinni ræðu. Mest hefur aukningin orðið í vélum og tækjum og mannvirkjum atvinnuveganna. Auknar skuldir við útlönd, þegar frá er talinn gjaldeyrisvarasjóður og aðrar innistæður, nema aðeins nokkrum hundruðum millj. kr., á sama tíma sem eignamyndunin, aukin verðmæti í landinu sjálfu, hafa numið 13 þús. millj. kr. Fjármunamyndun á mann er meiri á Íslandi en í nokkru öðru Evrópu- eða Ameríkuríki. Næst á eftir Íslandi koma Sviss, Bandaríkin, Kanada og Svíþjóð. Þetta hefði einhvern tíma þótt nokkurs virði, að Ísland væri á undan þessum þjóðum. Vöxtur þjóðarframleiðslu hefur verið mjög mikill hér á landi á þessum árum, hvort sem miðað er við fyrri tímabil hérlendis eða önnur lönd. Í þessu efni hefur t, d. orðið mikil breyting frá því á árunum 1955–1960. Þá var vöxtur þjóðarframleiðslunnar hægari hér á landi heldur en í nokkru öðru landi í Vestur-Evrópu, aðeins 1% að meðaltali á ári. Eitt árið, 1957, minnkaði þjóðarframleiðslan jafnvel, miðað við næsta ár á undan. Á árunum 1961–1965 hefur þjóðarframleiðsla Íslendinga hins vegar vaxið um 5.4% á ári til jafnaðar, sem er meiri vöxtur en í nokkru öðru iðnþróuðu landi í Evrópu og Ameríku. Skv. nýútkominni skýrslu Efnahags- og framfarastofnunarinnar fyrir árið 1965, var Ísland það ár hið 3. í röðinni af aðildarríkjum stofnunarinnar í þjóðarframleiðslu á mann. Aðeins í Bandaríkjunum og Svíþjóð var framleiðslan á mann meiri. Þennan grundvöll framtíðarvelmegunar hefur tekizt að leggja, á sama tíma og launastéttir hafa fengið vaxandi hluta af þjóðartekjum, þar sem ráðstöfunartekjur kvæntra verkamanna, sjómanna og iðnaðarmanna með börn á framfæri hafa vaxið að meðaltali á viðreisnartímanum um 47%, samtímis aukningu þjóðartekna á mann að meðaltali 33%. Af hálfu ríkisvaldsins hefur svo sérstaklega verið leitazt við að rétta hlut hinna lægst launuðu. Í því skyni voru m. a. á árinu 1961 sett lög um launajöfnun karla og kvenna, en með þeim var ákveðið, að á árunum 1962–'67 skyldu laun kvenna hækka til jafns við laun karla fyrir sömu störf í almennri verkakvennavinnu, verksmiðjuvinnu og skrifstofuvinnu. Við byrjun tímabilsins var yfirleitt 21% munur á lágmarkslaunum karla og kvenna í þessum starfsgreinum, en 1. jan. s.l. var fullum launajöfnuði náð. Eins og félmrh. upplýsti í sinni ræðu, hafa ótalmargar breyt. orðið á félagsmálalöggjöfinni, sem hafa jafnan stefnt að því að létta lífsbaráttu þeirra, sem standa höllum fæti. Auk framangreindra lífskjarabreytinga, sem flestar eru mælanlegar í tölum og koma fram í vísitölu, verður svo að hafa í huga önnur atriði, sem að vísu hafa ekki áhrif á vísitölu, en hafa engu að síður mjög mikil áhrif á lífskjörin, m. a., að allt viðreisnartímabilið hefur víðast á landinu verið næg atvinna handa öllum og víða beinlínis skortur á vinnuafli, að vegna afnáms innflutningshafta hefur vöruval og framboð komið í stað vöruskorts og svartamarkaðsbrasks, svo almenningur getur betur nýtt hinar miklu tekjur, að vegna tollalækkana hefur lækkað verð á ýmsum vörutegundum, sem áður voru taldar lúxusvörur og eru því ekki í vísitölugrundvellinum, en eru nú taldar til sjálfsagðra lífsþæginda. Hin margvíslegu lífsþægindi, sem þorri ísl. þjóðarinnar nýtur nú, eru talandi tákn um mikla og vaxandi velmegun hennar. Samanburður við aðrar þjóðir sýnir, að almenningur nýtur óvíða jafn mikilla lífsþæginda og hér á landi. Eru dæmin talandi og almenningi kunn, þótt ekki veitist tími hér til þess að rekja það frekar. En á fleira er að líta. Fleiri hrollvekjandi staðreyndir, svo notuð séu þeirra eigin orð, stjórnarandstæðinga. Stöðvun allrar framleiðslu landsmanna er ekki langt undan, sagði Lúðvík Jósefsson. Landbúnaður hefur dregizt saman, en Eysteinn Jónsson taldi þessa atvinnugrein vera í úlfakreppu. Landbrh. Ingólfur Jónsson er búinn að hrekja þessa firru og Ágúst Þorvaldsson, sem talaði hér af hálfu Framsfl., hann gerði það að verulegu leyti líka í kvöld, þó að það yrði kannske alveg óvart hjá þessum bónda. En hann var að lýsa því, eins og menn heyrðu, hvað bændur hefðu getað varið mörg hundruð millj. kr. árlega í framkvæmdir á viðreisnartímabilinu. Þetta var hans dómur um samdráttinn og úlfakreppuna hjá landbúnaðinum. Ágúst var að vísu að fárast yfir greiðslum bænda í stofnlánadeild landbúnaðarins. Það væri í ætt við miðaldafjötra, að bændur greiða lága prósentu af launum sínum í þeirra eigin stofnlánasjóð. Nú, ekki er talið eftir af framsóknarmönnum sams konar gjald til bændahallarinnar eða Hótel Sögu. Samræmið er ekki sem allra bezt. En á það skal minnt, að aðrir stofnlánasjóðir, sérstaklega sjávarútvegsins, fiskveiðasjóður, og að nokkru leyti iðnlánasjóður, hafa einmitt verið byggðir upp á sama hátt og enginn talið eftir. Landbrh. sýndi fram á, að Stéttarsamband bænda sjálft hefði ákveðið að láta semja framkvæmdaáætlun fyrir landbúnaðinn fyrir áratuginn 1961–'70. Á miðju áætlunartímabilinu eða eftir 5 ár er yfirleitt komið langt fram úr áætlunargerð bændanna sjálfra, langt fram úr því, sem þeir sjálfir gerðu kröfu til og ætluðust til að koma áleiðis í þjóðfélaginu á þessum áratug. Þurrheyshlöður átti að byggja, 600 þús. teningsmetra á 10 árum, en á 5 árum var búið að byggja 741 þús. teningsmetra. Súgþurrkunarkerfi átti á 10 árum að koma upp skv. óskum bændanna og áætlun, sem svaraði 200 þús. teningsmetrum. En eftir 5 ár hafði verið byggt sem svaraði 640 þús. teningsmetrum. Þetta er úlfakreppan. Dráttarvélar áttu bændur að eignast á 10 ára tímabilinu 4000 talsins, en höfðu eignazt 3000 á 5 ára tímabili viðreisnarinnar. Íbúðarhús áttu bændur að eignast 700 talsins á 10 árum, en höfðu eignazt 538 hús á 5 ára tímabilinu. Er furða, þó að setji hroll að formanni hins gamla bændaflokks, Framsóknar, þegar svona er ástatt? En það voru fleiri fjólur í málflutningi stjórnarandstæðinga. Form. Framsfl. sagði, að það væri ráðsmannanna á þjóðarbúinu að gera grein fyrir, hvað orðið hefði af þjóðartekjunum á undanförnum árum. Þetta er þessi maður sí og æ að endurtaka, sagði það líka á flokksþinginu. Veit hann ekki, hvað hefur orðið af þjóðartekjunum, þessi maður? Sér hann ekkert í kringum sig? Sér hann ekki bátaflotann, sér hann ekki byggingarnar, sér hann ekki tækin, vélarnar og allt, sem allur almenningur hefur fyrir augum? Auðvitað speglast þjóðartekjurnar í velmegun fólksins, eins og ég hef verið að gera grein fyrir, í raunverulega vaxandi þjóðarauði. En stjórnarandstæðingar segja, að atvinnuvegirnir hafi verið sérstaklega grátt leiknir. Þar er þó fjármunamyndunin mest. Um þetta eru til greinargóðar upplýsingar, sem birzt hafa fyrst í þjóðhagsog framkvæmdaáætluninni fyrir árið 1963–'66 og síðan í yfirliti Efnahagsstofnunarinnar um fjármundamyndunina árin 1962 og 1965. Sé samanburður gerður á milli tveggja fjögurra ára tímabila, áranna 1956–1959 annars vegar og 1962–1965 hins vegar, hefur orðið stórmikil aukning fjármunamyndunar í vélum og tækjum í hverri einustu grein, að rafvirkjunum og rafveitum undanteknum. Er þá miðað við fast verðlag, þ. e. verðlag ársins 1960. Í heild er fjármunamyndunin eða verðmætasköpunin í vélum og tækjum h.u.b. 50% meiri á síðara tímabilinu, viðreisnartímabilinu, en því fyrra. Vélar og tæki í landbúnaði eru h. u. b. 100% hærri, fiskiskip 55% hærri, vélar í iðnaði 38% hærri og ýmsar vélar og tæki, en í þeim flokki eru flestar vinnuvélanna, 62% hærri. Ástæðan fyrir því, að fjármunamyndunin í rafvirkjunum og rafveitum, minnkar á milli tímabilanna er að sjálfsögðu sú, að Steingrímsstöð er í byggingu á fyrra tímabilinu, en Búrfellsvirkjun ekki hafin á því síðara, sem endaði 1965. En framkvæmdir við Búrfellsvirkjun hófust á s.l. ári, 1966, fyrstu stórvirkjun í fallvötnum landsins, jafnframt því, sem hafizt er handa um stóriðju með byggingu álbræðslu við Straumsvík. En áður var búið að framkvæma virkjunarrannsóknir á 30–40 stöðum á landinu í miklu stærri stíl en nokkru sinni áður og verja til þess á annað hundrað millj. kr. Og ef borin er saman fjármunamyndun í vélum og tækjum fyrr og síðar, miðað við sama verðlag, þ. e. ársins 1965 í þessu tilfelli, kemur í ljós, að hún er um það bil helmingi meiri á s.l. ári einu en tveim árum vinstri stjórnarinnar 1957 og 1958, og þá er miðað við sama verðlag, en þessi 2 ár var hún 2279 millj., en 2100 millj. kr. á s.l. ári. Þarna getur form. Framsfl. m. a. leitað að því, hvað orðið hefur af þjóðartekjunum í tíð viðreisnar. Þetta kallaði svo Ingvar Gíslason í fyrradag „ár hinna glötuðu tækifæra“. Það eru hin glötuðu tækifæri. Tvöföld fjármunamyndun í vélum og tækjum atvinnuveganna á við það, sem áður hefur þekkzt. Það er stórvirkjun í Þjórsá. Það er stóriðja við Straumsvík. Það er stórskipahöfn í Straumsvík. Það er bygging kísilgúrverksmiðju við Mývatn. Það er nýr 50 millj. kr. vegur á milli Húsavíkur og Mývatnssveitar. Það eru byggðaáætlanir, fyrst Vestfjarðaáætlun og síðan Norðurlandsáætlun, og það er löggjöf um stofnfjárframlög og tekjuöflun til framkvæmda á byggðaáætlunum, þar sem eru l. um atvinnujöfnunarsjóð. Það er upphaf stálskipasmíði í landinu. Það er bygging dráttarbrauta fyrir hinn nýja skipastól, og svona mætti lengi telja. Þetta kalla þessir menn „ár hinna glötuðu tækifæra“. Margendurteknar staðhæfingar stjórnarandstæðinga um dæmalausa verðbólgu eða óðaverðbólgu, eins og þeir orða það, á viðreisnartímabilinu, að hún sé meiri en nokkru sinni áður, eru ýmist blekkingar eða bein ósannindi. Óvefengjanlegur, fræðilegur og réttur samanburður staðfestir þetta. Á áratugnum 1. jan. 1950 til 1. jan. 1960 er hækkun vísitölu framfærslukostnaðar að meðaltali á ári 8.5%. Hækkunin á ársgrundvelli var síðasta hálft ár vinstri stjórnarinnar 35.5%. En voðinn sjálfur var þá framundan, er sú stjórn gafst upp, ef ekki hefði verið tekið í taumana. Frá 1. maí 1964 til 1. maí 1965 er hækkun framfærsluvísitölunnar aðeins 4.7%. Áhrif júní-samkomulagsins áreiðanlega, sem hér eru að verki, og það er því rangt hjá Eðvarð Sigurðssyni, að ríkisstj. hafi svikið þetta samkomulag, og átti ég sannast að segja sízt von á því frá honum. Þetta er lægsta hækkun vísitölu á ársgrundvelli, 4.7%, allt frá 1950. Enn þá minni hækkun er þó frá 1. maí 1966 og til 1. marz nú, eða aðeins 2.6% og alls er hækkun vísitölu framfærslukostnaðar á ári frá 1. maí 1964 eða undanfarin 3 ár og þar til nú aðeins 6.5%. Allt eru þetta eðlilegar staðreyndir, þegar haft er í huga, að allar ráðstafanir núv. ríkisstj. hafa fyrr og síðar verið við það miðaðar, eins og lýst var yfir, að vinna gegn vexti verðbólgunnar. Það hefur hins vegar verið viðurkennt, að ríkisstj. hefur ekki tekizt að ráða niðurlögum verðbólgunnar, en því var heldur aldrei lofað. Ólafur Jóhannesson sagði hér áðan: „Verðstöðvunin er bara blekking,“ og svo: „Því var ekki gripið til hennar fyrr?“ Það var gripið til verðstöðvunarinnar fyrr. Eðvarð Sigurðsson var að tala um það hér áðan. Það átti að beita henni haustið 1963. Það var eitt síðasta verk Ólafs Thors á stjórnmálasviðinu og hér á Alþ. Öll stjórnarandstaðan reis upp á móti því. Henni var enn beitt, verðstöðvuninni, í samkomulaginu 1964. Framsókn var auðvitað utangátta og hafði þar ekkert erindi. Hins vegar ber að þakka góða samvinnu fulltrúa verkalýðsins og vinnuveitenda við ríkisstj. um þetta farsæla samkomulag. Hver stjórnarandstæðinga á fætur öðrum hefur geipað um það, að dregið hafi verið úr ríkisframlögum til sjúkrahúsabygginga og meðferð heilbrigðismála sé áhyggjuefni. Hannibal Valdimarsson sagði í kvöld, að læknar hefðu svipt hulunni frá á fundi nýlega, en hann sleppti nú alveg frekari skýringu á því, hvernig hulu þeir hefðu svipt frá - lét hér við sitja. Það var syndsamleg þögn hjá hv. þm., því að allt eru þetta beinlínis ósannindi, og þeim þm., sem halda þessu fram, er það engin ofætlun að fara með rétt mál. Þeir hafa aðgang að ríkisreikningunum og fjárlögum, og sjálfur hef ég nýlega gert grein fyrir framlögum til heilbrigðismála á stúdentafundinum og enginn hreyft andmælum, sem heldur ekki var hægt, og enginn af þessum ágætu læknum - ekki einn einasti. Ef borin eru saman útgjöld ríkisins í tíð vinstri stjórnar 1958 og nú, og allt fært til sama verðlags, 1965, sést óyggjandi, að ríkisframlögin eru nú meira en helmingi hærri eða 127% hærri en þá til heilbrigðismála á helztu greinum fjárlaga. Enn fremur stóraukin félagsleg fjáröflun fyrir vangefið fólk og hjartaverndarsamtök. Þeim síðarnefndu tryggðar árlegar tekjur um 8 millj. kr., en styrktarsjóði vangefinna árlegar tekjur um 24 millj. kr. Sagt hefur verið, að læknishéruð skorti lækna. Ekki er það ný bóla. Það hefur verið svo frá aldamótum. Einhvern veginn var það svona líka, þegar Framsókn var í stjórn, þótt þeir séu að fárast yfir þessu núna. Hins vegar hafa verið sett ný læknaskipunarlög árið 1965, sem veita héraðslæknum margs konar hlunnindi, staðaruppbót, utanfararstyrki, sérstök námslán, styrki til bifreiðakaupa, sérstakar aldursuppbætur og margt fleira, sem þegar er farið að hafa sín áhrif. Unnið er að því að setja skipulagsreglur um læknamiðstöðvar fyrir beiðni fólksins heima í héruðum á fjórum stöðum, og margt fleira mætti telja, svo sem breyt. á læknakennslunni, sem undirbúin hefur verið, og aðstöðu heimilislækna, endurskoðun alls heilbrigðiseftirlits í landinu og margt, margt fleira. Þessa stundina eru sérfræðingar heilbrigðisstjórnar á fundum með erl. sérfræðingum frá Danmörku og víðar að til þess að ljúka skipulagi Landsspítalalóðar, raða þar verkefnum og áætla kostnað hvers stigs framkvæmda fyrir sig. Ráðgert er, að hægt verði að ljúka byggingu Landsspítalans, miðað við það, sem nú er undir, á árunum 1967–'69 og nauðsynlegum öðrum byggingum, svo sem nýju mötuneyti og eldhúsi fyrir ca. 1400 manns, sem kosta mun yfir 50 millj. kr. eitt út af fyrir sig. Fjölgun sjúkrarúma, auk nýrra deilda og gjörbreyttrar aðstöðu, yrði nærri 22% , en líkleg fólksfjölgun á sama tíma 5-6%. Séu stjórnarandstæðingar nú með áhyggjur vegna heilbrigðismála, er það alveg nýtt fyrirbrigði í þeirra herbúðum. Sagt er, að ég hafi bannað útvarpsþátt, „Þjóðlíf“, um heilbrigðismál. Þetta er ósatt. Ég gerði við útvarpsráð aths. um það, hvernig að þessum þætti væri ráðgert að vinna. Undir þá gagnrýni mína, hefur sá gamli, fyrrv. útvarpsstj. Jónas Þorbergsson, fullkomlega tekið. Þetta er líka sá gamli ritstjóri Tímans, þótt hann fengi ekki, fyrr en seint og um síðir, inni í því blaði með aths. sína. Útvarpsráðið sjálft tók lögum samkv. þær ákvarðanir um þennan útvarpsþátt, sem því fannst við eiga. Ég hef hvorki fyrr né síðar heyrt efni hans og því aldrei tekið afstöðu til þess. Ósannindin um mína afstöðu er búið að kyrja svo oft, að e. t. v. trúa stjórnarandstæðingar nú sínum eigin ósannindum. Iðnaðurinn er sagður kominn á vonarvöl. Ekki vitnaði hin merka iðnsýning 1966 þar um, þótt S.Í.S.-fyrirtækin hirtu ekki um þátttöku af sinni hálfu. Skv. skýrslum Hagstofunnar hefur verið vöxtur í velflestum iðngreinum tímabilið 1961–1965. Stofnfjármál iðnaðar hafa verið tekin föstum tökum og tekið stakkaskiptum. Iðnlánasjóður hefur á 4 síðustu árum lánað 20 sinnum meira en í tíð vinstri stjórnarinnar á sama tíma. Árleg lán voru þá um 2 millj. kr., voru 76.5 millj. kr. 1966, verða á annað hundrað millj. kr. í ár. Lausaskuldum hefur verið breytt í föst lán, hagræðingardeild stofnuð við iðnlánasjóð og einnig veiðarfæradeild, lánsheimildir stórauknar og sjóðnum útvegað lánsfé til ráðstöfunar. Aukning útlána aðeins fjögur síðustu árin er á áttunda hundrað prósent. Iðnaðarbankinn hefur á sama tíma aukið rekstrarlán sín um 230% og sett upp útibú í Hafnarfirði, Akureyri og við Grensás. Nýjar iðngreinar hafa risið upp, þótt dregið hafi úr öðrum. Iðnþróunarráð hefur verið sett á laggirnar til þess að stuðla að framtíðarrekstri þessarar atvinnugreinar. Rannsóknarstofnanir hennar liafa verið efldar. Hér væla og skæla stjórnarandstæðingar og hafa gert svo undanfarin ár, á meðan unnið hefur verið að því að treysta framtíð iðnaðar á Íslandi. Það er ekki nýtt að heyra það úr herbúðum stjórnarandstæðinga, að stjórnarliðið sé þreytt og úrræðalaust, það vanti forustu. Hér í þingsölunum og á göngum þingsins, ekki síður yfir kaffibollanum, bera þeir sig hins vegar aumlega upp undan því, að stjórnin beri fram allt of margþætt og umfangsmikil lagafrv. Þeir séu vanbúnir að taka afstöðu til þessara frv., svo sem til er ætlazt. Hér yrði allt of langt mál að tíunda mjög umfangsmikla og blómlega löggjöf, sem vitnar um rösklegt forustuhlutverk viðreisnarstjórnarinnar og stuðningsliðs hennar, en andstæðingarnir verða minntir rækilega á hina umfangsmiklu löggjöf viðreisnarstjórnarinnar í kosningabaráttunni, það mega þeir vita. Lög um frjálsa verzlun, en með henni hefur verið endurheimt lánstraust út á við, byggður upp gjaldeyrisvarasjóður, sem nemur nærri 2000 millj. kr., og almenningi skapað frjálst vöruval. Lög um stórvirkjanir og stóriðju. Lög um stofnlánasjóði, byggðajafnvægi og margs konar menningu og framfarir. Lög um álbræðslu og kísilgúrverksmiðju, ásamt mjög veigamikilli húsnæðismálalöggjöf og fjárveitingum þess opinbera til íbúðarbygginga í ríkara mæli en nokkru sinni áður fyrr. Það verður af nægu að taka. Herra forseti. Góðir hlustendur. Ég hef nú dregið upp svipmyndir úr þjóðlífinu, sem ég hygg, að ekki verði um deilt, að vitni örugglega um ríkulegan árangur viðreisnarstefnunnar. Hafa verður einnig í huga aðrar ræður stjórnarsinna í þessum umr. Ég hef borið óyggjandi staðreyndir saman við hrollvekjandi lýsingar form. Framsfl. og annarra stjórnarandstæðinga á þróun þjóðfélagsmála á viðreisnartímabilinu. Við getum róleg látið hverjum og einum eftir að dæma, á hvoru sé meira mark takandi, staðreyndum eða hrollvekjum þeirra framsóknarmanna. Það er slíkan samanburð, aðeins í miklu, miklu ríkara og fjölbreyttara mæli, sem við sjálfstæðismenn munum gera okkur far um að leiða fram í dagsljósið í kosningabaráttunni í vor. Síðan látum við öruggir kjósendurna dæma. Á hverju byggjum við í framtíðinni? Sjálfstæðismenn byggja á traustri og grundvallaðri stefnu, sjálfstæðisstefnunni, þar sem sköpunargáfa, athafnaþrá og þrek einstaklingsins er í senn driffjöður og burðarás framfara og frelsi í orði og athöfnum leiðast gjarnan. Við munum byggja á þeim trausta grundvelli, sem þróazt hefur alhliða í þjóðfélaginu á viðreisnartímabilinu. Við spyrjum ekki um ferðir kommúnista eða svokallaðs Alþb. Sjálfir vita þessir menn ekki lengur, hvað þeir vilja. Þeir eru sjálfum sér sundurþykkir, pólitísk samtök þeirra margklofin „eða ekki að látast“, eins og Hannibal Valdimarsson hefur komizt að orði. Þegar hann byrjaði að tala um bakteríuglösin í kvöld, hélt ég að hann ætlaði að fara að skýra fyrir okkur, hvað kommúnistar hafa verið að brugga honum og sonum hans í þessu svokallaða Alþb. að undanförnu. Annars skal ég ekki angra Hannibal í sorgum þeim, sem hann tjáði í lok ræðu sinnar. Hann sagði, að steinarnir mundu tala í kosningabaráttu Alþb. Hvað við er átt með slíku, veit ég ekki. Framsókn vill fara „hina leiðina“. Það setur að þeim góðu mönnum hroll við að horfa upp á allar þær stórstígu og margháttuðu framfarir og þróun, sem átt hefur sér stað í þjóðfélaginu, meðan þeir voru utan stjórnar. Allt er á huldu um „hina leiðina“ nema eitt. Meiri ríkisafskipti, aukin ríkisforsjá, aftur höft og úthlutunarnefndir. Við óskum framsóknarmönnum góðrar ferðar á göngu þeirra hina leiðina. Við sjálfstæðisfólk vil ég segja: Göngum gunnreif til kosninganna í júní. Viðreisnartímabilið er mesta blómaskeið íslenzkrar þjóðfélagsþróunar. Viðreisnarstefnan hefur lagt öruggan grundvöll að framtíðinni. Okkar litla þjóð býr yfir miklum möguleikum. Unga kynslóðin, sem nú horfir vonglöð fram á veginn, erfir betra Ísland en nokkur önnur ung kynslóð á undan henni. Látum ekkert tækifæri ónotað í kosningabaráttunni, tökum höndum saman og göngum fram til sigurs. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Andstæðingar ríkisstj. halda því oft fram, bæði í ræðu og riti, að viðreisnarstefnan hafi leitt til fólksflótta utan af landsbyggðinni. Straumurinn liggi til höfuðborgarinnar og næsta nágrennis hennar. Þannig sé byggðajafnvæginu raskað á óheillavænlegan hátt og verði að skrifa þetta á reikning ríkisstj., sem vanræki hagsmunamál landsbyggðarinnar. Bergmál af þessum boðskap mátti heyra í ræðu Gísla Guðmundssonar í fyrrakvöld. Í raun og veru ætti ekki að þurfa að deila um hluti, þar sem óyggjandi staðreyndir liggja fyrir í opinberum skýrslum, sem hvert mannsbarn hefur aðgang að. Í hagtíðindunum eru yfirleitt birtar skýrslur og yfirlit yfir mannfjölda á öllu landinu og í einstökum byggðarlögum. Samkv. þessum skýrslum eru eftirfarandi staðreyndir ljósar. Á áratugnum 1940–1950 fjölgar allri þjóðinni um 19%, en mannfjöldinn á Reykjavíkursvæðinu vex á þessum sama tíma um 51%. Reykjavíkursvæðið er hér talið ná til Kópavogs og Seltjarnarness auk höfuðborgarinnar sjálfrar. Á áratugnum 1950–1960 fjölgar þjóðinni allri um 22%, en mannfjöldinn á Reykjavíkursvæðinu vex þá um 36%. Á þessum árum heldur því öfugþróunin áfram, þótt röskunin sé ekki jafn geigvænleg og á styrjaldarárunum og fyrstu árunum eftir stríðið. Þá er rétt að athuga, hvað gerzt hefur í þessum efnum síðustu 6 árin, þ.e.a.s. árin 1960–1966. Á þessu tímabili fjölgar þjóðinni í heild um 12%, en fjölgunin á Reykjavíkursvæðinu á sama tíma er aðeins 14%. Óheillaþróunin hefur m. ö. o. næstum því stöðvazt, eftir að núv. ríkisstj. kom til valda og byggðajafnvægið raskazt langtum minna heldur en meðan hinnar svokölluðu byggðastefnu Framsfl. naut við. Við þetta má svo bæta, að ávextirnir af því mikilvægasta, sem núv. ríkisstj. hefur gert til stuðnings hagsmunum landsbyggðarinnar, eru enn ekki fram komnir nema að litlu leyti. Á ég þar við hina stórfelldu eflingu atvinnujöfnunarsjóðs, sem lögfest var á s.l. ári, svo og undirbúning landshlutaáætlana, sem hefur þó vissulega tekið lengri tíma en æskilegt er. En minna má þjóðina á það, að það voru einmitt stjórnarandstæðingar, sem voru andvígir því máli, sem lagði fjárhagslegan grundvöll að aukningu atvinnujöfnunarsjóðs. Skömmu fyrir áramótin voru samþ. á Alþ. lög um verðstöðvun. Undanfari þessarar löggjafar voru stórauknar niðurgreiðslur vöruverðs úr ríkissjóði síðari hluta ársins 1966, sem haldið er áfram á yfirstandandi ári. Stjórnarandstæðingar voru lítt hrifnir af þessum aðgerðum og sögðu, að ríkisstj. væri að fela dýrtíðina á bak við verðstöðvunarfrv. á líkan hátt eins og Sósfl. felur sig á bak við Alþb. Hér er þó ólíku saman að jafna, þar sem ríkisstj. hefur ekkert að dylja og vill ekkert dylja í þessum efnum. Mælikvarði á verðbólguna, löggiltur og viðurkenndur, er vísitalan. A. m. k. hika stjórnarandstæðingar ekkert við að vitna til vísitölunnar, þegar hún sýnir verðhækkanir, en nú hefur hún staðið í stað á annað misseri og einhverra hluta vegna fer þetta ósköp í taugarnar á stjórnarandstæðingum. Alþfl. lítur á niðurgreiðslur vöruverðs sem áhrifaríka aðferð til að hafa hemil á verðbólgu, enda þótt hún sé ekki einhlít og kosti sannarlega mikil fjárútlát. Kostirnir við niðurgreiðslu vöruverðs eru þessir: 1. Niðurgreiðslurnar draga úr vexti verðbólgunnar og geta jafnvel stöðvað hana um lengri eða skemmri tíma. 2. Niðurgreiðslurnar spara ríkissjóði útgjöld á öðrum sviðum. 3. Niðurgreiðslurnar eru stuðningur við útflutningsatvinnuvegina, sem ekki þola að taka á sig verðlagshækkanir innanlands, eins og nú standa sakir. 4. Niðurgreiðslur á landbúnaðarafurðum auka innanlandsneyzluna og draga úr því afurðamagni, sem bændur yrðu ella að selja úr landi fyrir mjög lágt verð. 5. Niðurgreiðslur á mjólk og öðrum nauðsynjavörum eru sérstök kjarabót fyrir láglaunafólk og barnmargar fjölskyldur, þar sem þetta fólk verður að verja stærri hluta af tekjum sínum en aðrar stéttir til kaupa á lífsnauðsynjum. Á hinn bóginn kosta niðurgreiðslurnar mikla peninga. Forsendan fyrir því, að unnt sé að fara þessa leið er því sú, að fjárhagsafkoma ríkissjóðs sé góð. Að því leyti, sem góð fjárhagsafkoma byggist á auknum innflutningi og meiri tolltekjum, verður traust gjaldeyrisstaða einnig að vera fyrir hendi, en það var einmitt þessi hlekkur, sem varð sífellt veikari og veikari á árum vinstri stjórnarinnar og sem að lokum brast alveg í árslok 1959 og olli því, að hverfa varð frá stöðvunarstefnunni á þeim tíma. Nú horfir þetta betur. Undir viðreisnarstjórn hefur gjaldeyrisstaðan batnað og er enn traust, þrátt fyrir lækkandi verð á útflutningsafurðum okkar. Niðurgreiðsluleiðin er því nú færari en áður, ef sérstök áföll henda ekki. En það eru ekki allir jafn hrifnir af þessari leið. Eysteinn Jónsson kallar þetta einfaldlega að moka peningum í niðurgreiðsluhítina. Hann hefur önnur og betri ráð á takteinum til þess að vinna bug á verðbólgunni og vík ég að þeim síðar. Þungamiðjan í gagnrýni Framsfl. á hendur núv. ríkisstj. er sú, að ríkisstj. hafi ekki ráðið við verðbólguna í landinu. Framsóknarmenn nota margvísleg orð yfir þetta. Fyrst töluðu þeir um verðbólgu, þar næst töluðu þeir um mikla verðbólgu. Svo komu heitin óðaverðbólga, skriðuverðbólga, hrikaleg verðbólga og loks eftir að stöðvunarl. komu og farið var að hafa meiri hemil á verðbólgunni en áður, er þeim tamast að tala um ofsalega óðaverðbólgu. Nú má ekki gleyma því, að Framsfl. hefur haft tækifæri til að sýna í verki, hvers hann er megnugur í baráttu gegn verðbólgunni. Framsfl. sat samfellt í ríkisstj. frá því í marzmánuði 1950 þar til í des. 1958. Fyrsta ár þessa tímabils óx verðbólgan um 40%, sem er algert Íslandsmet, og síðustu þrjá mánuði þessa tímabils óx verðbólgan um 9½% miðað við vísitölu vöru og þjónustu, en það er sama hækkun og átt hefur sér stað undanfarna 16 mánuði. Þegar hér var komið sögu, gafst Framsfl. upp á stjórnarforystu eins og alkunnugt er, vegna þess að verðbólgualda var skollin yfir og hann treysti sér ekki til þess að stýra þjóðarskútunni gegnum brimgarðinn. Þá tók minnihlutastjórn Alþfl. við og bjargaði því, sem bjargað varð með stöðvun og niðurfærslu, en Framsfl. lýsti sig andvígan þeim ráðstöfunum. Síðan tók viðreisnarstjórnin við, gengið var fellt og verðbólgan óx á nýjan leik, en þótt vöxtur verðbólgunnar væri nokkuð mikill, varð hann samt mun hægari en sá geigvænlegi verðbólguvöxtur, sem framundan var að dómi efnahagssérfræðinga, þegar Framsfl. gafst upp. Sagan um viðureign Framsfl. við verðbólguna er sagan um flokk, sem ýmist réð ekki við vandann eða hljóp burt frá vandanum. Nú kemur þessi flokkur fram fyrir þjóðina og segist kunna ráð við öllu. Framsóknarmenn hafa þó í rauninni ekkert lært, en treysta því, að þjóðin hafi öllu gleymt, en þar mun þeim skjátlast. Lyfseðill Eysteins Jónssonar til lækningar á verðbólgunni hljóðar á þessa leið. Verðbólga verður ekki læknuð nema með nýjum, jákvæðum aðgerðum, þar sem meginkjarninn er sá að taka hæfilega mikið fyrir, en þá verður það líka að sitja fyrir, sem mestu skiptir, því að annars grefst undan afkomu þjóðarinnar. Svo mörg eru þau heilögu orð og svona einfalt er að leysa þennan mikla vanda. Framsóknarmenn hafa þó ekki gefið neinar greinargóðar skýringar á því, eftir hvaða reglum á að raða niður framkvæmdum að þeirra dómi og hvaða framkvæmdir það eru sem eiga að sitja á hakanum. Eðlilegt er að spyrja í þessu sambandi, af hverju verðbólguvöxturinn hafi stafað á árunum 1950–1955 að áliti framsóknarmanna. Var þá of mikið tekið fyrir eða var þá of lítið tekið fyrir eða var það látið sitja fyrir, sem minna máli skipti? Framsóknarmenn boða stefnu sína í nokkrum setningum, sem hljóma vel, en segja lítið, eins og t.d. þessar: Að skoða vandamál togaranna frá rótum. Að auka framkvæmdaafl þjóðarinnar. Að leysa atvinnuvegina úr sjálfheldunni. Að taka upp skynsamlegan áætlunarbúskap. Að aflétta vaxtaokri og lánsfjárkreppu o.s.frv., o.s.frv. Hins vegar segir flokkurinn ekkert um það, hvernig á að gera þetta. Stefna Framsfl. er fyrirheit án fyrirhyggju og verður því boðskapur án brautargengis. Það er engum vafa undirorpið, að á yfirstandandi kjörtímabili hafa verkalýðsstéttirnar hlotið meiri kjarabætur en nokkru sinni áður frá styrjaldarlokum. Er þar fyrst og fremst um að ræða kauphækkanir, styttingu vinnuvikunnar, tilfærslu milli launaflokka og aukinn orlofsrétt. Þetta er ekki einvörðungu álit okkar, sem styðjum ríkisstj. og þá stefnu hennar að hafa góð samskipti við verkalýðshreyfinguna og greiða fyrir faglegum og félagslegum kjarabótum eftir því, sem föng eru á, heldur er þetta einnig skoðun andstæðinga okkar. Í júlímánuði 1965 átti vikublaðið Frjáls þjóð viðtal við Björn Jónsson alþm., sem jafnframt er form. stærsta verkalýðsfélags á Norðurlandi. Viðtalið fjallaði um nýafstaðna kjarasamninga, sem ríkisstj. hafði sérstaklega beitt sér fyrir að leiða til lykta. Blaðið spyr Björn: Nú, þegar samningunum er að heita má lokið alls staðar, hvert er þitt heildarmat á þeim? Og Björn Jónsson svarar: „Í heild eru þetta óvenjuhagstæðir samningar. Engir samningar eftir stríð hafa verið eins hagstæðir launþegum“. Það er eftirtektarvert, að Björn Jónsson viðurkennir, að á valdatíma viðreisnarstjórnarinnar hafi verkalýðnum tekizt að fá betri samninga heldur en á valdatíma þeirra stjórna, sem hans eigin flokkur studdi. Þessum staðreyndum virtist Björn hins vegar vera búinn að gleyma, þegar hann flutti ræðu sína á þriðjudagskvöldið. Við þetta má svo bæta, að á s.l. þremur árum hefur ríkt óvenjugóður vinnufriður í landinu og á síðasta ári fengu láglaunastéttirnar kjarabætur umfram aðra þjóðfélagsþegna. Í þessum eldhúsdagsumr. hafa húsnæðismálin verið ofarlega á baugi. Alþb. hrósaði vinstri stjórninni á sínum tíma fyrir að semja við verkalýðshreyfinguna um aukið framlag til húsnæðismála. Hins vegar finnst talsmönnum Alþb. nú, að það hafi verið eiginlega fráleitt af núv. ríkisstj. að hafa samráð við verkalýðshreyfinguna um húsnæðismál. Umbæturnar í húsnæðismálunum á valdatíma vinstri stjórnarinnar voru vissulega góðra gjalda verðar, en þó verða þær að teljast smávægilegar miðað við þær mikilvægu úrbætur, sem átt hafa sér stað á undanförnu kjörtímabili. Í upphafi þessa kjörtímabils voru lán húsnæðismálastjórnar út á hverja íbúð 150 þús. kr. Nú nema lánin fyrir þá, sem hefja byggingu á þessu ári, 355 þús. kr. og að auki 75 þús. kr., ef byggjandinn er meðlimur í verkalýðsfélagi eða alls 430 þús. kr. lán út á hverja íbúð. Á sama tíma og byggingarkostnaðurinn hefur hækkað samkv. vísitölu um 64%, hafa lán húsnæðismálastjórnar hækkað um 137–187% út á hverja íbúð. Á miðju ári 1965 gaf ríkisstj. út yfirlýsingu um húsnæðismál í sambandi við lausn á kjaradeilu verkalýðsfélaga. Í þessari yfirlýsingu var kveðið á um að reisa í Reykjavík á næstu 5 árum 1250 íbúðir handa láglaunafólki, en áætlun þessari skyldi hrinda í framkvæmd í samvinnu við verkalýðshreyfinguna og Reykjavíkurborg. Íbúðirnar skyldi selja á kostnaðarverði og lán út á hverja íbúð nema allt að 80% af kostnaðarverðinu. Með byggingum þessum á að gera alvarlega tilraun til lækkunar byggingarkostnaðarins, m. a. með því að taka upp fjöldaframleiðsluaðferðir. Síðar var svo lögfest heimild til samsvarandi byggingaráætlana út um landið með sömu kjörum. Um þetta mikilvæga framfaraspor komst Guðmundur J. Guðmundsson, varaformaður Dagsbrúnar, svo að orði í blaðaviðtali: „Félagsleg lausn húsnæðisvandans er stórsigur í réttindabaráttu alþýðu“. Ég er alveg sammála niðurstöðu Guðmundar J. Guðmundssonar í þessu efni. Í síðustu viku hófust byggingarframkvæmdir við 1. áfanga hinna 1250 íbúða, er reisa á í Reykjavík. Ef allt gengur samkv. áætlun, verða um það bil 100 íbúðir fullgerðar um næstu áramót. Við þessar byggingar eru reyndar ýmsar nýjungar í byggingarmálum okkar. Ég skal ekkert um það segja, hvern árangur þær kunna að bera til lækkunar á byggingarkostnaði í fyrstu atrennu. Samt er nú þegar ljóst, að á vissum sviðum er auðvelt að spara talsvert fé, ef byggingaráfangar eru nógu stórir. Framkvæmdanefnd byggingaráætlunar hefur á undanförnum mánuðum sent frá sér um það bil 30 útboð. Síðast í gærdag voru opnuð tilboð í eldhúsinnréttingar og þá kom í ljós, að samkv. lægstu tilboðunum kostar hver eldhúsinnrétting, efni, vinna og uppsetning innifalið, tæpar 25 þús. kr. Þetta er vissulega góður árangur. Yfirleitt hefur það komið í ljós við útboðin, að innlendir framleiðendur hafa reynzt vel samkeppnisfærir við erlenda aðila um verðlag og gæði og þeir búa yfir þekkingu, tækni og aðstöðu til fjöldaframleiðsluaðferða. Stórir byggingaráfangar og heilbrigð samkeppni eru tvímælalaust leiðarvísir á brautinni til lækkandi byggingarkostnaðar. Viðreisnarstefnan hefur fært bændum landsins, sem lengi hafa verið ein tekjulægsta stétt þjóðfélagsins, þýðingarmiklar kjarabætur á undanförnum árum. T. d. hefur kaupmáttur árslauna bóndans samkv. búvörugrundvellinum aukizt um 28% á síðustu þremur árum, er skýrslur taka til. Með stofnun framleiðnisjóðs landbúnaðarins og jarðakaupasjóðs er brotið blað í sögu íslenzks landbúnaðar, framtíðargrundvöllur lagður að bættum búrekstri og leystur brýnasti vandi þeirra, sem verst eru settir. Íslenzkt sjónvarp, sem innan fárra ára verður komið um land allt, hefur farið af stað með myndarbrag. Sjónvarpið mun rjúfa einangrun hinna dreifðu byggða og færa sveitirnar og þéttbýlið nær hvort öðru. Alþfl. hefur sett svip sinn á stefnu núv. ríkisstj. og hann hefur á síðustu áratugum með ábyrgri afstöðu sinni knúið fram margfalt fleiri umbótamál fyrir íslenzka alþýðu heldur en Sósfl. og Alþb., enda er það afar fátítt að heyra talsmenn þessa bandalags vitna til þess, sem þeir hafa afrekað fyrir íslenzka alþýðu, þegar þeir komust til áhrifa í ríkisstj. Nú ákalla Alþb.-menn þjóðina til fylgis við sig, á sama tíma og foringi þessa bandalags er nýbúinn að lýsa því yfir á fundi í Reykjavík, að bandalagið sé að dauða komið, en Þjóðviljinn lýsir því yfir á sama tíma, að ágreiningur innan þessa bandalags sé einmitt styrkleiki þess. Innan fárra vikna gengur þjóðin til kosninga. Í kosningabaráttunni mun Alþfl. einkum skírskota til unga fólksins, sem veitti honum vaxandi traust í sveitarstjórnarkosningunum á síðasta ári. Það er mikilvægt, að unga fólkið leggi það á sig að kryfja stjórnmálin til mergjar og neyti atkvæðaréttar síns að vel yfirveguðu máli. Nú hafa þeir atburðir gerzt, er sýna ljóslega, að jafnaðarmenn eiga ekkert erindi í bandalag með Sósfl. Allt það fólk, sem hvarf úr röðum Alþfl. fyrir rúmum áratug og gekk til samstarfs við Sósfl., er velkomið heim í sinn gamla flokk á ný. Þá gefst því tækifæri til eðlilegra áhrifa á störf og stefnu Alþfl. til heilla fyrir land og lýð. Alþfl. lofar ekki þjóðinni gulli og grænum skógum. En hann heitir því að hlaupast eigi á brott frá þeim skyldum, er þjóðin kann að leggja honum á herðar. Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Út af því, sem Sverrir Júlíusson vitnaði í ræðu Eysteins Jónssonar um frásögn Eysteins af hafnarlagafrv., vil ég geta þess, að í 6. gr. frv. segir, að styrkur til hafnargerða skuli vera allt að 75%, en ekki „skylt er að veita“ eins og segir í núgildandi l. Heyrzt hefur hins vegar, að slegið hafi óhug á stjórnarliða og í ráði sé að breyta þessu framlagi í skyldu, svo að augljóst er, að barátta Framsfl. fyrir því mun bera árangur. Út af spádómi Lúðvíks Jósefssonar og þeirra félaga um kosningarnar, vil ég segja þetta: Framsfl. er sá stjórnmálaflokkur, sem mest hefur vaxið á síðustu árum. Hann á víðar en á einum stað möguleika til þess að fá kosinn þm. til viðbótar þingliði sínu nú. Og tölurnar frá sveitar- og borgarstjórnarkosningunum í sumar sýna, að flokkurinn á möguleika á landsk. þm., ef hitt bregzt. Það, að Hannibal Valdimarsson náði kosningu á Vestfjörðum síðast, en ekki Bjarni Guðbjörnsson, bjargaði ríkisstj. þá. Þess vegna fagnaði Morgunblaðið kosningu Hannibals. Alþb. tókst að blekkja eitthvað af framsóknarfólki til þess að kjósa sig í borgarstjórnarkosningunum í sumar, það bjargaði meiri hl. Sjálfstfl. í Reykjavík. Ég vara við þessum blekkingum og undirstrika að aðeins fylgisaukning Framsfl. getur fellt ríkisstjórnina. Við Emil Jónsson vil ég segja það út af tali hans um höft og haftastjórn. Er Emil Jónsson búinn að gleyma því, að formaður Alþfl., Stefán Jóhann, myndaði mestu haftastjórn, er setið hefur á Íslandi, og hann, Emil Jónsson, var haftamálaráðh. með fyrrv. þm. Sjálfstfl. sér við hlið sem formann fjárhagsráðs. Emil byggir því á reynslu, þegar hann talar um, að höft séu notuð til þess að hygla flokksgæðingum. Ræður stjórnarliða hafa yfirleitt gengið út á það, að allt sé í lagi, ástandið í efnahags- og atvinnumálum þjóðarinnar eins traust og gott og það geti bezt verið. Verðbólga hafi ekki einu sinni aukizt verulega á síðustu árum. Þjóðin eigi að vera bjartsýn, engar úrtölur eigi rétt á sér. Rétt er það. Allt ætti að vera í lagi í slíku góðæri, eins og verið hefur undanfarin ár. Bjartsýni er nauðsynleg. Það er bjartsýni að trúa á land sitt og fólkið í landinu. Þá bjartsýni á stjórnarliðið ekki. En hvers vegna tala þeir stjórnarliðar um, að þjóðin sé stödd á tímamótum velgengni og vandræða, fyrst ekkert er að? Því gera þeir ráðstafanir eins og verðlagseftirlit, sem þeir kalla sjálfir neyðarráðstafanir, fyrst allt er eins og bezt verður á kosið? Af hverju segir fjmrh., að ekki sé hægt að gera áætlanir fram í tímann vegna óvissu, fyrst ekki er meiri óvissa fyrir hendi? Af hverju er verið að gera ráðstafanir í fjármálum eins og niðurskurð á verklegum framkvæmdum, fyrst þörf fyrir slíka framkvæmd er ekki til staðar? Af hverju er verið að styrkja atvinnuvegina með hundruðum millj. kr. af almannafé, fyrst fjárhagur þeirra er traustur og afkoma örugg? Ykkur stjórnarsinnum væri nauðsynlegt að líta í kringum ykkur, því að tal ykkar í þessum umr. um efnahagsmál gerir ykkur broslega í augum alþjóðar, eins og þið eruð í augum lækna, þegar þið talið um ágæti ykkar í heilbrigðismálum og í augum vegfarenda, þegar þið talið um góða þjóðvegi. Eitt vinnst þó við þetta. Þeim verður ekki treyst til umbóta, sem ekki sjá, að umbóta sé þörf. Að þessu sinni mun ég aðeins minna á það, sem einkennt hefur ríkisbúskapinn síðustu árin, skattheimtuna og hringlandaháttinn. Á þessu kjörtímabili, sem nú er senn á enda runnið, hefur söluskattur verið hækkaður úr 3% í 7½% og gaf hann ríkissjóði áður 250–300 millj. kr. í tekjur, en nú um 1200 millj. kr. Mismunurinn hefur sagt til sín í verðlagi þjóðarinnar. Leyfisgjöld af bifreiðum hafa verið færð á fleiri flokka þeirra og gáfu ríkissjóði árið 1966 nærri þrefalt hærri fjárhæð heldur en 1963. Við afgreiðslu fjárl. fyrir árið 1966 var staða ríkissjóðs talin svo tæp, að lagður var á sérstakur rafmagnsskattur, 40 millj. kr., sem hækkaði allt rafmagnsverð í landinu um 15–25% samstundis og hann var á lagður. Jafnframt var felld niður fjárveiting á fjárl. til vegamála, 47 millj. kr., þrátt fyrir fyrirheit ráðh. um hið gagnstæða. Það leiddi til hækkunar á benzíni og þungaskatti bifreiða til að mæta tekjumissi í vegasjóð. Hækkunin streymdi út í verðlagið. Gjaldeyrisskattur var á lagður. Aukatekjur ríkissjóðs og stimpilgjöld voru margfölduð ofan á háa vexti. Áður hafði launaskattur verið á lagður, svo og margir smáskattar, svo sem skattur á byggingarefni, eignarskattur hækkaður. Allt þetta kjörtímabil hefur ríkisstj. verið haldin hálfgerðu skattaæði. Svo mikils þótti við þurfa að bæta hag ríkissjóðs á s.l. ári, að hætt var við niðurgreiðslur á saltfiski og smjörlíki á vormánuðum. S.l. laugardag skýrði hæstv. fjmrh. Alþ. frá fjárhagsafkomu ríkissjóðs árið 1966, er var í stuttu máli þessi: Tekjur ríkissjóðs fóru 842 millj. kr. fram úr áætlun fjárl. eða 17½%. Alls hafa tekjur ríkissjóðs farið um 1½ milljarð fram úr áætlun fjárl. á 4 árum. Þannig hefur tekizt, með því að leggja á þjóðina skatt ofan á skatt, að ná í ríkissjóð tekjum, sem ekki eiga sér neinar hliðstæður áður fyrr. Til hvers hefur svo álögustefna hæstv. ríkisstj. leitt? Eins og áður er fram tekið, fóru skattálögur ríkisstj., svo sem söluskattur, rafmagnsskattur og fleiri skattar beint út í verðlagið, enda ekki hirt um annað. Skattheimtan varð að ná fram að ganga. Það var heldur ekki hirt um vöxt dýrtíðarinnar og hækkun vísitölu, þegar hæstv. ríkisstj. ákvað að hætta niðurgreiðslum á saltfiski og smjörlíki á s.l. vori. Þessi stefna hæstv. ríkisstj. átti sér hins vegar ekki langa lífdaga. Um mitt sumar hafði ríkisstj. tekizt að magna svo dýrtíðina, að hún ógnaði atvinnu- og viðskiptalífi landsmanna. Ríkisstj., sem ætlaði sér að spara 30 millj. kr. fyrir ríkissjóð með því að hætta hluta af niðurgreiðslum, ákvað í skyndi 4 mánuðum seinna að bæta á ríkissjóð útgjöldum til niðurgreiðslna, sem nema munu 200–250 millj. kr. Það verður lítið eitt talið af útgjöldum þeim, sem verðbólgustefnan hefur bakað atvinnuvegunum í landinu síðustu árin, en geta vil ég þess, að nú fyrir páskana afgreiddi Alþ, stjfrv. um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins, sem kosta mun ríkissjóð um 230 millj. kr. útgjöld, sem að verulegu leyti eru afleiðing af dýrtíðarstefnu ríkisstj. Það hefði mátt ætla, þegar hæstv. ríkisstj. hafði safnað til sín svo miklum umframtekjum, sem raun varð á á s.l. ári, hefði hún notað eitthvað af þeim til þess að greiða sveitarfélögunum vangreiðslur ríkisins vegna hafna, skóla, sjúkrahúsaframkvæmda eða til að skila vegasjóði aftur þeim 47 millj. kr., sem ranglega voru af honum teknar, eða auka rafvæðinguna í landinu. Ekkert af þessu er gert. Þess í stað eru framlög til verklegra framkvæmda lækkuð um 10% árið 1967 frá því, sem gert var ráð fyrir í fjárl., sem afgreidd voru fyrir þremur mánuðum. Er þar höggvið aftur í sama knérunn, sem gert var árið 1965, er framlög ríkissjóðs til verklegra framkvæmda voru skert um 20%. Ekki þótti hæstv. ríkisstj. nóg að gert gagnvart sveitarfélögunum að láta þau greiða vexti af vangreiddum ríkisframlögum, heldur lagði hún skurðarhnífinn á jöfnunarsjóð sveitarfélaganna og skar þaðan 20 millj. kr. snúð sér til handa. Það vekur undrun, að hæstv. ríkisstj. skuli leggja sig í þann sparðatíning að tína saman 65 millj. kr. með þeim hætti að draga úr þeim framkvæmdum, sem landsfólkið þráir og kemst ekki af án. Slík vinnubrögð eru fráleit á 5 milljarða fjárl. og að það skuli gert á sama fjárhagsári og fjárveitingar til reksturs ýmissa embætta voru hækkaðar um 30–40%, eins og gert er á yfirstandandi fjárl. Tilgangur hæstv. ríkisstj. er að draga úr framkvæmdum og jafnvel að stöðva víða framkvæmdir við byggingu skóla, hafna og sjúkrahúsa og rafvæðingu í sveitum. Það sýnir svo vinnubrögðin, stefnu- og stjórnleysið, hvernig að þessum málum er staðið. Í desember eru samþ. fjárlög með ákveðnum fjárveitingum til verklegra framkvæmda. Í febrúarmánuði er ákveðið að lækka fjárveitinguna um 10%. Í apríl er svo lögð fram framkvæmdaáætlun og jafnhliða lánsfjárheimild til að afla fjár til að koma í framkvæmd sumum af verkefnum þeim, sem fyrri ákvörðun ríkisstj. átti að draga úr eða stöðva. Þannig rekur eitt sig á annars horn, enda er nú meiri óvissa ríkjandi um afkomu atvinnuveganna og verklegar framkvæmdir ríkis og sveitarfélaga en verið hefur. Svo augljóst er það nú öllum, að jafnvel ríkisstj. viðurkennir slíkt ástand með yfirlýsingu fjmrh. um, að ekki sé fært að gera framkvæmdaáætlun fram í tímann. Afstaða hæstv. ríkisstj. til fjárveitingar vegna verklegra framkvæmda hefur leitt til þess, að ríkið skuldar að sínum hluta til vega, hafna, skóla, sjúkrahúsa og flugvalla og rafvæðingar um 1 milljarð í lok þessa árs, þrátt fyrir góðærið, þrátt fyrir 1½ milljarð í umframtekjur ríkissjóðs á einu kjörtímabili. Þetta er arfurinn, sem góðu árin skila til framtíðarinnar. Þannig er ráðsmennska hæstv. ríkisstj., þannig gleypir dýrtíðin stóran hluta af skattheimtunni, skattheimtunni, sem hefur átt verulegan hlut í því að skapa hana. Eins og ég vék að í ræðu minni hér að framan, var það eitt af bjargráðum hæstv. ríkisstj. við fjárlagaafgreiðslu fyrir árið 1966 að fella niður á fjárl. framlag ríkissjóðs til vegamála. Svo var einnig á fjárl. fyrir árið 1967, sem eru þó um 5 milljarðar. Þar er enginn eyrir til framkvæmda í vegum. Þetta er hvort tveggja í senn brot á samkomulagi hæstv. ríkisstj. við afgreiðslu vegalaga, eins og áður er frá skýrt og brot á þeirri stefnu, sem mörkuð er með vegal. Þar er mörkuð sú stefna, að ríkið skuli leggja til vegasjóðsins fé, aldrei minna en 47 millj. kr. Samkomulagið og stefnan er staðreynd, þótt það hafi ekki verið haldið. Það breytir heldur engu, þótt hæstv. samgmrh. tali digurbarkalega um sitt ágæti í vegamálum og noti útflutningssjóð 1958 í samanburði við fjárlög nú, til þess að fá hagstæðan samanburð fyrir sig. Það er álíka vitleysa eins og að ég umreiknaði gengisbreytinguna 1960 og 1961 í krónutali og bætti við fjárl. nú og gerði síðan samanburð við árið 1958. Ástandið í vegamálunum sannar ágæti ráðh. eða hið gagnstæða. Nú á t.d. að auka framkvæmdafé í öllum landsbrautum á Íslandi um 800 þús. kr. Það munar um minna. Í þjóðbrautum um 6.2 millj. og hraðbrautum engan eyri. Þessi þróun og aðgerðaleysi stjórnvalda í vegamálum er með öllu óþolandi og það á sama tíma, sem ríkissjóður sópar til sín hundruðum millj. kr. í nettótekjur af umferðinni. Það er ekki hægt að koma til þjóðarinnar ár eftir ár og segja, að það skorti fjárhagsgrundvöll til framkvæmda í hraðbrautum eins og hæstv. fjmrh. gerði í fyrra og nú í sambandi við framkvæmdaáætlunina. Það er hæstv. ríkisstj. að skapa þann fjárhagsgrundvöll. Það er ekki aðeins fjárhagsgrundvöllur vegna hraðbrautanna, sem vantar, vegasjóður veldur ekki verkefnum sínum. Verði ekki meira fé til vegamála á næstu árum en nú er, brestur vegakerfið sjálft undan árlegri fjölgun bifreiða, vegna stærri bifreiða, vegna aukinna vöruflutninga. Þá verða fleiri og fleiri vegir eins og Vesturlandsvegurinn upp að Álafossi er nú. Þá falla brýr undan þunga bifreiða, eins og nú er farið að eiga sér stað. Þá verður að auka þá aðferð að taka fé að láni til viðhalds vega eins og gert var á s.l. sumri til þess að gera færan veg austur yfir Flóa. Þetta er það, sem blasir við í vegamálunum, ef ekki verður þar brotið í blað. Það sem verður að gera og á að gera, er, að tekjur af sérsköttunum gangi beint í vegasjóðinn. Ríkissjóður greiði til vegasjóðsins vegna vegaviðhaldsins eftir mati Alþ. á hverjum tíma, þó aldrei minna en 47 millj. kr. Erlend ríkislán verði tekin til framkvæmda í hraðbrautum, vegasjóður taki innlend lán vegna framkvæmda í landsbrautum og þjóðbrautum. Eins og áður er að vikið, hafði hæstv. ríkisstj. tekizt með skattheimtu sinni og stjórnleysi að búa svo að atvinnu- og efnahagslífi landsmanna, að hún lýsti því sjálf á haustmánuðum, að þjóðin stæði á vegamótum velgengni og vandræða. Var þá horfið að því ráði að setja allt verðlag undir eftirlit, þar sem ríkisstj. var sjálf yfirverðlagsnefndin: Hæstv. ríkisstj., sér í lagi Sjálfstfl., hefur talið sig sérstakan boðbera frelsis í athafna-, viðskipta og verðlagsmálum landsmanna. Raunar hefur þetta ekki við nein rök að styðjast. Slíkt ófrelsi sem skattheimtan, háir vextir, lánsfjárhöft og alls konar ríkisafskipti eru í viðskipta- og athafnalífi þjóðarinnar nú. Hér var þó um algert skipbrot að ræða á frelsistali þeirra og hjá viðreisn sem efnahagsmálastefnu. Ríkisstj. hugðist komast út út skipbrotinu með því að setja á svið á nýjan leik sýndarmennskuna frá 1959 með tali um verðstöðvun. Nú hefur hún að vísu gefizt upp við það að halda þessari sýndarmennsku um verðstöðvun fram sem framtíðarleið, sbr. ummæli fjmrh. um óvissu í efnahags- og atvinnumálum þjóðarinnar, svo að áætlunargerð fram í tímann sé óraunhæf. Sannleikurinn er líka sá, að á fjárl. eru ekki einu sinni til tekjur til þess að standa undir niðurgreiðslum að fullu nema til 1. nóv. n. k. Þó að tekjuáætlun fjárl., sem mun miðuð við verðbólgu í innflutningi og verzlun, fái staðizt. Svo og hitt, að atvinnuvegunum er nú haldið gangandi með fjárveitingum, sem aflað var á s.l. ári. Þeir fjármunir verða ekki notaðir aftur. Aðrir eru reknir með halla eins og Tryggingastofnun ríkisins. Verðstöðvunin er því gaspur eitt, tjaldið fellur að kosningunum loknum eins og 1959. Herra forseti. Í ræðu minni hér að framan hef ég sýnt fram á, að óhófleg skattheimta, stjórnleysi í fjármálum ríkisins hefur átt verulegan þátt í vexti verðbólgunnar og þar af leiðandi erfiðleikum atvinnuveganna. Ég hef einnig bent á það, hvernig verðbólgan hefur sogað til sín ríkistekjurnar gegnum niðurgreiðslur og eyðslu. Framkvæmdir ríkisins hafa að verulegu leyti verið gerðar fyrir lánsfé. Verðstöðvunin er blekking. Tækifærin, sem góðu árin gáfu, hafa ekki verið nýtt. Um orðinn hlut þýðir ekki að sakast. Þjóðin á tækifæri með kosningunum í sumar til að kveðja til nýja forystu. Dauðþreytt og úrræðalaust forystulið stjórnarliða mun ekki frekar eftir kosningar en fyrir þær leysa vandann. Enda ekki von, þar sem þeim er ekki ljóst, að neitt sé að. Framsfl. hefur áður sýnt örugga forystu í málefnum þjóðarinnar og á erfiðum tímum reynzt henni bjargvættur. Honum einum getur þjóðin treyst til að leysa vandann. Hann einn hefur möguleika til að auka svo fylgi sitt í næstu kosningum, að ríkisstj. falli. Honum mun þjóðin fela forystuna með fylgi sínu í kosningunum í júní til sóknar á leið til alhliða framfara. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Síðasta þingi kjörtímabils er að ljúka. Það er því alls kostar eðlilegt, að hér hafi farið fram nokkur heildarúttekt á störfum þings og stjórnar, úttekt á stjórnarstefnu síðustu ára. Eftir tvo mánuði á að leggja málin undir dóm kjósenda. Maður heyrir oft sagt, að ekki sé mikið mark á slíkum umr. sem þessum takandi, heldur lítið upp úr þeim leggjandi. Þar endurtaki sig oftast sama sagan, stjórnarandstæðingar haldi því jafnan fram, að ríkisstj. hafi flest illa tekizt, henni sé um að kenna það, sem í ólestri er. Hins vegar fullyrði stjórnarliðar, að stjórnarfarið hafi verið með þeim ágætum, að naumast verði á betra kosið, árangurinn sé stórkostlegur. En hugsandi menn, sem líta í kringum sig í þjóðfélaginu, spyrja: Ætli sannleikurinn liggi ekki einhvers staðar þarna á milli, sumt hafi allvel tekizt, annað stórum miður? Dómur kjósenda um stjórnarstefnuna hlýtur að markast af því, hvort vegur þyngra að þeirra mati, það, sem vel var gert, eða hitt, sem miður fór. Þegar dómur skal felldur yfir þeirri ríkisstj., sem ráðið hefur stefnunni s.l. 8 ár, fæ ég ekki betur séð en það sé rétt, sem sagt hefur verið áður í þessum umr., að þetta sé ríkisstj. hinna glötuðu tækifæra. Þetta er staðreynd. Það er staðreynd, þótt Jóhann Hafstein dómsmrh. væri að reyna að mótmæla því hérna áðan. Þessi ríkisstj. hefur setið lengur að völdum samfleytt en nokkur önnur. Í mesta góðæri, sem Íslendingar hafa lifað, hefur fólkið í landinu með dugnaði, tilstyrk nútímatækni og auðlinda landsins lagt upp í hendur stjórnarvalda þvílík tækifæri, sem engin ríkisstj. hefur áður haft. Tækifærið til að treysta undirstöður þjóðfélagsins, tryggja efnahagslegt, menningarlegt og stjórnarfarslegt sjálfstæði þess á varanlegan hátt. Rangt væri að segja, að öllum tækifærum hafi verið glatað, en sorglega mörg hafa ekki verið nýtt nema til hálfs og önnur alls ekki. Mér dettur ekki í hug að segja, að þessi óhappasaga um hin glötuðu tækifæri stafi af illvilja ráðamanna eða vísvitaðri ætlan þeirra að vinna þjóð sinni tjón. Skýringanna er annars staðar að leita. Fyrst er að nefna þá háskalegu villukenningu, sem ráðið hefur gerðum núv. ríkisstj. frá upphafi og hún einkennir með orðinu frelsi, frelsi á athafna- og viðskiptasviði, frelsi einstaklingsins, sem til þess hlýtur aðstöðu að græða á náunganum. Þessar kenningar um algert frelsi fjármagnsins hafa leitt til þess skipulagsleysis og stjórnleysis, sem hér ríkir nú á mörgum sviðum. En þessi ranga og háskalega stjórnarstefna veldur því fyrst og fremst, að undirstöðuatvinnuvegir þjóðarinnar eru nú að þrotum komnir og fá ekki risið undir þeim kröfum; sem til þeirra eru gerðar. Ég skal ekki fara langt út í þá sálma, hvernig sjávarútvegur og iðnaður hafa verið leiknir. Það hafa aðrir ræðumenn gert í þessum umr. Það veit líka hvert mannsbarn í þessu landi. Ég get þó ekki stillt mig um að kveðja hér til eitt vitni, vitni, sem ríkisstj. og talsmenn hennar hljóta að taka nokkurt mark á. Í ræðu, sem Jóhannes Nordal seðlabankastjóri hélt nýlega, komst hann svo að orði, að árin 1965 og 1966 hefðu einkennzt af lánsfjárskorti og sagði síðan orðrétt: „Ekki vegna þess að framboð á lánsfé minnkaði, heldur vegna hins, að eftirspurn verður þá óseðjandi, þar sem kapphlaup um fjárfestingu og hvers konar spákaupmennsku nær tökum á efnahagslífinu. Þannig var þetta tvímælalaust, hér á landi,“ hélt Jóhannes Nordal áfram, ,,einkum síðari hluta ársins 1965 og fyrri hluta ársins 1966, en þá leiddi fjárfestingarkapphlaupið til mikillar eftirspurnar eftir lánsfé og óskynsamlegra fjárráðstafana fyrirtækja, sem festu rekstrarfé sitt í nýjum framkvæmdum í trausti þess, að verðþenslan héldi áfram.“ Ég fæ ekki betur séð en seðlabankastjórinn taki hér eindregið undir þá gagnrýni, að fjárfestingin hafi einkennzt af óskynsamlegu og háskalegu kapphlaupi um verðbólgugróða og hvers konar spákaupmennsku. Í þessu kapphlaupi hafa útflutningsatvinnuvegirnir verið þannig leiknir, að þeir eru nú bókstaflega að gefast upp. Það er nöturleg staðreynd, að þrátt fyrir gífurlegan vöxt þjóðartekna og þjóðarframleiðslu um margra ára skeið erum við að dragast aftur úr og búum jafnvel við hreint og beint ófremdarástand, að því er varðar gilda þætti og jafnvel sjálfar undirstöður þjóðfélagsbyggingarinnar. Þetta blasir við í atvinnu- og fjármálum, húsnæðismálum, fræðslu- og menntamálum, í heilbrigðismálum, í samgöngumálum. Getur ástæðan verið önnur en sú, að fylgt hafi verið rangri stjórnarstefnu, stefnu hinnar svokölluðu viðreisnar, sem fólgin hefur verið í sýndarfrelsi, frelsi spákaupmennsku og verðbólgubrasks? Ég held varla. Ein af mörgum háskalegum afleiðingum rangrar stjórnarstefnu síðustu ára er sú, að núv. ráðamenn hafa verið að missa traustið á grundvallaratvinnuvegum þjóðarinnar og orðið æ áfjáðari að flytja þann boðskap, að þessir atvinnuvegir geti ekki lengur staðið undir blómlegu atvinnu- og menningarlífi hér á landi. Þar þurfi annað að koma til og þá einkum stórfelldur iðjurekstur á vegum útlendra auðhringa. Og þegar slíkir eiga í hlut, er ekki hikað við að bjóða upp á tollfrelsi, ódýra raforku og önnur fríðindi, sem innlendur atvinnurekstur fær alls ekki að njóta. Sjálfstæðis- og utanríkismál hafa ekki verið mikið rædd í þessum umr. Ég tel það miður farið. Ég viðurkenni að vísu, að atvinnumálin eru gildur þáttur íslenzkra sjálfstæðismála og þau eru eðlilega mjög í brennidepli nú. Blómlegt atvinnulíf er einn af hornsteinum sjálfstæðrar þjóðartilveru. Verði atvinnuvegirnir hornrekur, sé þeim ekki gert kleift að þróast með eðlilegum hætti, svo að þeir fái risið undir yfirbyggingunni, getur þess vissulega verið skammt að bíða, að við glötum því frelsi, sem mest er um vert, frelsinu til að lifa einir og óháðir í landi okkar. En það er vissulega víðar en á sviði atvinnu- og fjármála, sem stjórnarár núv. ríkisstj. hafa verið ár hinna glötuðu tækifæra. Við búum enn þá við háska og smán erlendrar hersetu á Íslandi. Enn er verið að reisa hér ný hernaðarmannvirki, að þessu sinni í Hvalfirði. Dátasjónvarpið fæst ekki stöðvað. Við erum áfram aðilar að herbandalagi og kröfu Alþb. um það, að endurskoðun fari a. m. k. fram á afstöðu Íslendinga til NATO, hefur í engu verið sinnt, hvorki af stjórnarflokkunum né Framsfl. Nálgast þó óðum sá tími, að úrsögn úr bandalagi þessu er heimil samkv. stofnsamningi bandalagsins og ýmsar aðrar aðildarþjóðir ræða fullum fetum um breytta afstöðu sína til þess. Á stjórnartíma núv. ríkisstj. hefur utanrmn. Alþ. verið gerð óstarfhæf, enda má segja, að pukur og laumuspil hafi öðru fremur einkennt meðferð þessara mála á liðnum árum. Jafnvel stærstu lífshagsmunamál þjóðarinnar, þar sem á öllu veltur, að alger þjóðareining náist um málsmeðferð og ákvarðanir, eru meðhöndluð eins og einkamál stjórnarflokkanna, ef þau eru þá ekki vanrækt með öllu. Það er yfirlýst stefna Íslendinga að öðlast yfirráðarétt yfir landgrunninu öllu og þetta er eitthvert stærsta og brýnasta hagsmunamál íslenzku þjóðarinnar. Stjórnarherrarnir hafa neitað samvinnu allra flokka um þetta mál, eins sjálfsögð og hún ætti þó að vera. Þetta er orðið sérstakt feimnismál stjórnarflokkanna og er ástæðan án efa óheillasamningurinn við Breta frá 1961, þar sem undir það var gengizt að breyta í engu núv. fiskveiðilögsögu með einhliða ákvörðunum, heldur skjóta öllum slíkum málum undir alþjóðadómstól. Barátta Íslendinga fyrir stækkun landhelgi og einhliða útfærsla hennar árið 1958 upp í 12 mílur hafði úrslitaáhrif á viðhorf margra þjóða til fiskveiðilögsögu. Nú er svo komið, að 12 mílna landhelgi hefur hlotið alþjóðaviðurkenningu. Jafnvel höfuðandstæðingar okkar í landhelgisdeilunni, Bretar, hafa tekið upp 12 mílna fiskveiðilögsögu. Þannig hefur tekizt að þoka þessum málum áfram með einhliða útfærslu, og það er langt frá því, að 12 mílur séu neitt alþjóðlegt hámark. Mörg ríki utan Evrópu hafa 50 mílna landhelgi, sum jafnvel enn víðáttumeiri. Í alþjóðlegri skýrslu fiskifræðinga, sem lögð var fram í fyrra, voru færðar á það sönnur, að rányrkja útlendra veiðiskipa á Íslandsmiðum stofnaði fiskistofnunum hér við land í stórhættu og ógnaði hagsmunum þeirra þjóða, sem á þessi mið sækja og þá fyrst og fremst Íslendinga sjálfra. En ríkisstj. Íslands hefur með ógæfusamningi sínum við Breta frá 1961 torveldað nauðsynlegar aðgerðir í þessu máli með því að semja af okkur möguleika til frekari útfærslu án þess að leita til Alþjóðadómstólsins. Á þann veg hefur ríkisstj. viðurkennt úrskurðarvald þessa dómstóls, enda þótt vitað sé, að hann dæmir jafnan eftir þrengsta ríkjandi réttarskilningi á hverjum tíma. Afleiðing þessarar frammistöðu er sú, að þetta stórmál er í algerri sjálfheldu í höndum núv. ríkisstj. Þess vegna neitar hún samstarfi allra flokka um þetta erfiða og vandmeðfarna lífshagsmunamál þjóðarinnar. Þess sjást nú víðar merki, að núv. ríkisstj. er orðin enn þá úrræðaminni, fálmkenndari og máttlausari til allra athafna en nokkru sinni fyrr. Vandamálin hrúgast upp, án þess að hún sýni umtalsverða tilburði til að leysa þau. Þreytumerkjanna gætir alls staðar. Í rauninni er ekki hægt að tala lengur um neina stjórnarstefnu. Af viðreisninni er ekki annað eftir en tætlur einar. Margt gullið tækifæri hefur glatazt. Það ber að harma. En fyrst og fremst verðum við að draga rétta lærdóma af biturri reynslu. Eins og nú standa sakir, er efling grundvallaratvinnuvega þjóðarinnar brýnasta verkefnið, sem leysa verður. Þar eru ekki aðeins hagsmunir alls almennings í húfi, heldur er sjálfstæði okkar og þjóðartilvera í veði. Kosningarnar í sumar geta markað tímamót og þær þurfa að gera það. Hverfa verður frá þeirri happa- og glappastefnu, sem fylgt hefur verið nú um sinn. Í hennar stað þarf að móta nýja stefnu, sem á markvissan hátt tryggir undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar stórbætta aðstöðu og gerir þeim kleift að rækja það hlutverk sitt að bera uppi efnahagslegt, menningarlegt og stjórnarfarslegt sjálfstæði íslenzku þjóðarinnar. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Þessar útvarpsumr. eru nú á enda. Talsmenn stjórnarflokkanna hafa með skýrum rökum dregið upp mynd af mesta framfaratímabili í sögu þjóðarinnar og bent jafnframt á þau margvíslegu viðfangsefni, sem nú þyrfti að beita samstilltum átökum að, svo auðið verði að treysta betur það velferðarþjóðfélag, sem við nú lifum í. Það er eftirtektarvert, að stjórnarandstæðingar hafa ekki gert tilraun til þess að hrekja þær tölulegu staðreyndir, sem bent hefur verið á, heldur staðhæft í einum kór, að allt hið góða, sem gerzt hafi síðustu árin, hafi orðið án tilverknaðar ríkisstj., en allt hið slæma hafi verið hennar sök. Geta hlustendur naumast komizt hjá því að álykta, ef þeir á annað borð taka eitthvert mark á orðum forystumanna stjórnarandstöðunnar, að annaðhvort hljóti ráðherrarnir að vera fábjánar eða illmenni eða þá hvort tveggja, því þeir virðast hafa lagt sig fram um það undanfarin 8 ár að vera þjóðinni til óþurftar og reyna að hagnýta sér sem verst hinar góðu gjafir máttarvaldanna. Þau ummæli eins framsóknarþm., að þessi ár mætti kalla ár hinna glötuðu tækifæra, eru raunar einkennandi fyrir ræður allra hv. stjórnarandstæðinga í þessum umr. Það eina, sem stjórnarandstæðingar hafa vendilega forðazt að minnast á nema í þokukenndum upphrópunum, er hvernig hefði átt að nota betur tækifærin og eftir hvaða leið þeir ætla að leiða þjóðina í land hinna miklu fyrirheita, þar sem bíða betri lífskjör fyrir launþega, betri hagur atvinnuveganna, nóg húsnæði fyrir alla, minni skattar, meiri framkvæmdir, nóg lánsfé, lægri vextir og engin verðbólga, svo nokkuð sé tíundað af dýrðarlýsingunum. Stjórnarflokkunum hugkvæmist ekki að halda því fram, að ekki hafi eitt og annað mátt betur fara í þeirra stjórnartíð. En enginn réttsýnn og góðviljaður maður getur neitað því, að á flestum sviðum þjóðfélagsins hafa á síðustu árum verið meiri framfarir en áður hafa þekkzt, og við búum nú í betra þjóðfélagi og við jafnari og betri lífskjör en nokkru sinni áður. Skipting arðsins af þjóðarbúinu er grundvallarágreiningsefni hér á landi sem víðast annars staðar. Það er því flestum viðfangsefnum brýnna að finna úrræði til friðsamlegrar lausnar þess vanda. Það skiptir meginmáli, að allir aðilar finni, að réttar leikreglur séu notaðar og ekki reynt að falsa staðreyndir. Ég efast um, að nokkur ríkisstj. hafi lagt sig meir fram um að sætta fjármagn og vinnu í þjóðfélaginu, enda aldrei verið lagt eins mikið kapp á að afla hlutlausra upplýsinga um grundvallaratriði efnahagsmálanna. Því ber vissulega að fagna, að verulegur jákvæður árangur hefur orðið af þessari viðleitni. Forystumenn áhrifaríkustu hagsmunasamtaka launþega og framleiðenda hafa sýnt lofsverðan skilning á mikilvægi skynsamlegra viðbragða um kröfugerð á síðustu árum, og reynslan hefur þegar sannað, að með nýjum vinnubrögðum er hægt að stuðla að betri lífskjörum almennings. Þetta nýja andrúmsloft í samskiptum atvinnurekenda, launþega og ríkisvalds hefur tryggt lengri samfelldan vinnufrið heldur en áður. Því miður hafa ýmsir stjórnmálamenn, sem hafa viljað telja sig sérstaka vini bænda og verkamanna og sumir hafa látið ljós sitt skína hér í þessum umr. og fordæmt ríkisstj. fyrir dýrtíðarstefnu, beinlínis lagt sig fram um að spilla þessum samstarfsvilja forystumanna stéttarsamtakanna, sem þó er forsenda þess, að hægt sé að ráða við verðbólguna. Sú saga er ljót, ef hún væri öll sögð. Og jafnvel á opinberum vettvangi hafa talsmenn stjórnarandstöðunnar lýst furðu sinni og sárindum yfir því, hversu forystumenn stéttarfélaganna hafa verið vinsamlegir við ríkisstj. Auðvitað hafa forystumenn þessara samtaka ekki verið að ganga erinda ríkisstj., heldur hafa þeir áttað sig á því, að ný vinnubrögð hentuðu betur hagsmunum umbjóðenda þeirra. Ríkisstj. lætur sér það svo í léttu rúmi liggja, hvort einhverjir telja sér henta að halda því fram, að í sambandi við samningagerðir þessar hafi hún verið neydd til að fallast á umbætur í húsnæðismálum eða atvinnumálum. Allir vita, að þar var um vandamál að ræða, sem ríkisstj. hefði orðið að leysa, en kjarni málsins var, að hagsmunasamtökin gerðu sér grein fyrir því, að kröfugerðarstefna síðustu áratuga hefur ekki leitt til þeirra hagsbóta, sem að var stefnt, heldur varð að finna raunhæfari úrræði. Allir fordæma verðbólgu í orði. En því geta menn þá ekki sameinazt um að vinna gegn henni? Ætli skýringin sé ekki fyrst og fremst sú, að þótt verðbólga sé meinsemd, þá getur verið töluvert sársaukafullt að skera þá meinsemd burtu og slíkar aðgerðir kosta pólitísk óþægindi. Það er t.d. vægast sagt barnaleg fullyrðing að halda því fram, að aðgerðir, sem allar þjóðir með svipað hagkerfi og við beita gegn verðbólgu, eigi ekki við á Íslandi. Hvaða furðuverk halda þessir menn að efnahagskerfi okkar sé? Vitanlega er orsök þessara fullyrðinga sú, að í þjóðfélagi, sem ólgar af athafnavilja, er óvinsælt að takmarka útlán og hafa háa vexti. Og af því að kosningar eru í nánd og fjárhagsörðugleikar eru hjá mörgum vegna erfiðrar vertíðar og verðfalls afurða, þá er jafnvel gengið svo langt, að lagt er til, að aflað verði fjár til ríkisframkvæmda á þessu ári með því að láta Seðlabankann leggja fram allt féð, sem væri sama og að hella olíu á eld verðbólgunnar. Þá voru önnur viðbrögð stjórnarandstöðunnar í Finnlandi, sem nýlega átaldi ríkisstj. þar harðlega fyrir að leysa fjárhagserfiðleika ríkissjóðs þar með lántöku hjá seðlabanka Finnlands. Það er engum efa bundið, að stefna ríkisstj. í fjármálum hefur unnið gegn verðbólgu. Hitt er annað mál, að kenna má ríkisstj. um verðbólguna að því leyti, að alltaf er hætta á verðbólgu á miklum framkvæmda- og velmegunartímum. Ef hér hefði ríkt atvinnuleysi, þá væri verðbólguvandinn minni. Þá má með nokkrum rétti saka ríkisstj. um það að hafa ekki haft meiri hemil á framkvæmdum, en það skal fúslega játað, að hún hefur heldur viljað tefla á tæpt vað en skapa atvinnuleysi eins og ýmsar þjóðir beinlínis skipuleggja til baráttu gegn verðbólgu. Einnig á þessu sviði stangast ádeilur stjórnarandstæðinga harkalega á. Þeir átelja óhæfilega þenslu í framkvæmdum, en strax og dregur úr yfirvinnu og hinni miklu eftirspurn eftir vinnuafli, en þessi eftirspurn er einmitt þensluvaldurinn, er óskapazt yfir minnkandi vinnu. Á fáum sviðum hefur verið jafn rækilega reynt að villa fólki sýn og í umr, um verðbólguna og orsakir hennar. Það er talað um skattheimtu ríkisins sem verðbólguvald, þótt skattarnir komi jafnan eftir á til að mæta verðhækkunum. Við heyrum oft sagt og síðast í þessum umr. oftar en einu sinni, að nær væri að verja fé ríkissjóðs til einna eða annarra umbótamála heldur en ausa því í verðbólguhítina og er þá átt við niðurgreiðslur og útflutningsstyrki. Hér er um grundvallarmisskilning að ræða. Það væri ekki hægt í senn að stöðva verðbólgu og halda öllu þessu fé nema þá með stórfelldri kjaraskerðingu, því að mikið af því er tilkomið vegna verðbólgunnar og er því aðeins hér um millifærslur að ræða. Þá er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því, að verðbólgan stafar af ýmsum ástæðum, svo sem mismunandi gjaldþoli og framleiðni atvinnuveganna. Það er ekki verðbólgan, sem hefur valdið vandræðum togara og minni báta, heldur allt annað. Það má ekki skrifa alla erfiðleika á reikning verðbólgunnar. Meðal fárra skynsamlegra aths. stjórnarandstöðunnar í þessum umr. voru þau orð Jóns Skaftasonar í fyrrakvöld, að það hefði átt að forðast verðbólguáhrif hinnar miklu hækkunar síldarafurðaverðs með því að taka kúfinn í verðjöfnunarsjóð. Þetta er vissulega rétt, en hver fæst til þess að geyma sína jólaköku hér á Íslandi? Sigldi ekki allur síldarflotinn í höfn, af því að smávægileg tilfærsla var gerð á verði síldar í salt og bræðslu? Þar var þó ekki einu sinni um það að ræða að taka neitt af síldarverðinu. Og var ekki málgagn Jóns Skaftasonar þá að venju háværast allra í að fordæma ríkisstj.? Stjórnarandstæðingar halda því fram, að viðreisnin hafi nú beðið skipbrot. Því fer víðs fjarri. Einmitt erfiðleikarnir nú sanna, hversu skynsamlega hefur verið á haldið. Hvenær halda menn, að hefði áður verið auðið hér á landi að mæta stórfelldri lækkun á verði meginhluta útflutnings þjóðarinnar án þess að grípa samstundis til viðskiptahafta og jafnvel skömmtunar og greiða hundruð millj. kr. til að lækka vöruverð og til aðstoðar útflutningsframleiðslunni, án þess að leggja á nýja skatta? Er þetta ekki ljós sönnun þess, hversu traustum fótum við stöndum efnahagslega? Verðstöðvun í eitt ár er framkvæmanleg án kjaraskerðingar. Verðstöðvunin er engin kosningabeita, heldur raunhæf aðgerð til þess að mæta erfiðleikum atvinnuveganna sökum verðfalls, sem varla er hugsanlegt, að geti orðið varanlegt, þar eð verðlag í flestum löndum fer almennt hækkandi. Í framhaldi af verðstöðvuninni þarf að marka þá stefnu í verðlags- og kjaramálum, er sé í samræmi við greiðslugetu atvinnuveganna. Íslendingar búa nú við betri lífskjör en flestar aðrar þjóðir og áreiðanlega eru allir sammála um að reyna að tryggja þau lífskjör. Þar skiptir meginmáli að reyna að halda uppi sem arðbærastri framleiðslu og auka framleiðni atvinnuveganna þannig, að hver vinnandi hönd afkasti sem mestu. Þetta hafa atvinnurekendur skilið, enda hefur fjármunamyndun í vélum og tækjum aukizt geysilega síðustu árin. Er brýn nauðsyn, að þjónustustofnanir atvinnuveganna haldi uppi leiðbeiningastarfsemi varðandi vélvæðingu og margvíslega hagræðingu í rekstri. Árið 1960 var gerbreytt um stefnu í efnahagsmálum þjóðarinnar. Horfið var að frelsi í viðskiptum og framkvæmdum í stað hafta og ríkiseftirlitskerfis, sem hafði leitt til stöðnunar í hagvexti og lakari lífskjara en í mörgum nálægum löndum. Þjóðin var furðu fljót að taka við sér eftir hin lamandi ríkisafskipti. Lífsþróttur og framtak var leyst úr læðingi og framkvæmdir á öllum sviðum jukust ár frá ári. Með endurskipulagningu og mikilli eflingu stofnsjóða atvinnuveganna og fyrirgreiðslu við ýmsar framkvæmdir stuðluðu stjórnvöldin að því að beina fjármagni að nauðsynlegum framkvæmdum, en að öðru leyti var hugviti og framtaki einstaklinganna og frjálsra félagasamtaka fengið það hlutverk, sem pólitískar nefndir áður höfðu, að meta það, hvað væri hagkvæmt og nauðsynlegt. Vitanlega hefur fé ekki alltaf verið varið skynsamlega, en hverjum dettur í hug, að hinar pólitísku nefndir hafi verið trygging skynsamlegra ráðstafana? Staðreyndin er sú, að síðustu árin hefur stærri hluti þjóðarteknanna farið til fjármunamyndunar hér en hjá flestum öðrum þjóðum og langmest hefur aukning verðmæta verið í framleiðsluatvinnuvegunum. Oft er talað um, að öll ógæfa stafi af byggingu verzlunarhalla. Allt er þetta orðum aukið. Fjárfesting í verzlunarhúsum, og þá einnig meðtaldir olíugeymar, gistihús og ýmsar þjónustubyggingar, nemur aðeins 5% af fjármunamynduninni. Sagt er í átölutón, að fjárveitingar ríkissjóðs til verklegra framkvæmda hafi dregizt mjög saman. Á þenslutímum er nauðsynlegt, að opinberar framkvæmdir séu hóflegar, svo að fé og vinnuafl sé ekki óeðlilega dregið frá atvinnuvegunum. Engu að síður hafa fjárveitingar ríkisins til verklegra framkvæmda hækkað að meðaltali um 128% frá árinu 1958, miðað við fasta byggingarvísitölu. Íbúðarbyggingar hafa aukizt verulega og var á s.l. ári fjárfest í íbúðarbyggingum um 1700 millj. kr. Með gerð framkvæmdaáætlana hefur af stjórnvalda hálfu verið fylgzt með þróun inni og jafnframt með sérstakri fjáröflun tryggt, að nauðsynlegar framkvæmdir yrðu ekki út undan. Form. Framsfl. sagði í þessum umr., að ríkisstj. hefði gefizt upp við gerð framkvæmdaáætlana. Þetta er rangt. Vinna er þegar hafin við enn nákvæmari áætlanagerð en hægt var að koma við, þegar fyrsta langtímaáætlunin var samin. En talið var rétt að bíða fram eftir árinu með að ganga frá henni vegna óvissunnar í verðlagsþróun útflutningsframleiðslunnar, sem vitanlega hefur úrslitaþýðingu varðandi það fjármagn, sem til ráðstöfunar verður. Fyrsta skipulega byggðaáætlunin hefur verið hafin. Einn hv. framsóknarmanna lýsti hér í umr. áhuga Framsfl. á þessu máli. Þar kemur fram eins og á mörgum öðrum sviðum, hvað framsóknarmenn verða miklir umbótamenn, þegar þeir eru ekki í ríkisstj., því að á samstjórnarárum Framsfl. og Sjálfstfl. flutti ég ásamt fleiri þm. Sjálfstfl. þing eftir þing frv. um ráðstafanir til byggðajafnvægis, en þetta merkilega mál komst fyrst á rekspöl, eftir að framsóknarmenn voru farnir úr stjórn. Sérstakar ráðstafanir hafa verið gerðar vegna erfiðleika útgerðar á Norðurlandi og var furðulegt að heyra ummæli Ragnars Arnalds um það mál. Gerbreyting hefur orðið til batnaðar í tolla- og skattamálum á viðreisnartímabilinu og heildarskattheimta hins opinbera á borgurunum er nú hér minni en í flestum nálægum löndum, beinir skattar miklum mun lægri og söluskattur lægstur hér á Norðurlöndum. Var næsta kaldhæðnislegt að heyra Halldór E. Sigurðsson fordæma núv. ríkisstj. fyrir skattaæði, þegar hafðar eru í huga hinar dæmalausu skattaálögur í fjármálastjórnartíð Framsfl. Eigi síður blygðunarlaust var hjá sama ræðumanni að halda fram þeim ósannindum, að ríkið sé í vanskilum við sveitarfélögin um 1 milljarð kr. Það er höfuðviðfangsefni næstu ára að treysta og efla undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar og gera ný átök til að hagnýta auðlindir landsins. Það verður mikið vandamál að sjá hraðvaxandi þjóð fyrir nægri atvinnu, því að trygging lífskjaranna er einmitt fólgin í fækkun mannshandanna við framleiðsluna. Það er því mikilvægt að hafa augun opin fyrir nýjum viðfangsefnum. Það mun ekki gleymast, hverjir voru andvígir álbræðslu og kísilgúrverksmiðju. Afrek hafa verið unnin í uppbyggingu íslenzkra atvinnuvega á síðustu árum. Verðlag hefur verið hagstætt í sjávarafurðum, en árgæzka síður en svo meiri en oft áður. Síld hefur verið áður austur í hafi, meðan engin veiddist hér við land. Með miklu framtaki útvegsmanna og vegna efnahagsmálastefnunnar hefur nú verið á fáum árum byggður stór floti nýtízku síldveiðiskipa, sem flutt hefur hinn mikla afla að landi. Þannig hefur vélvæðing og tækni haldið innreið sína á mörgum sviðum og þarf enn að aukast. En öll þessi stóru átök í þjóðfélaginu, sem gerbreytt hafa lífskjörum þjóðarinnar og aukið henni trú á framtíðina og á mátt sinn og megin, hafa farið fram hjá forystumönnum stjórnarandstöðunnar. Þeir hafa ekki séð til sólar allt þetta tímabil. Jafnhliða því, sem atvinnuvegirnir auka fjármuni sína um þúsundir milljóna, eru þeir komnir á vonarvöl að dómi stjórnarandstæðinga. Að þeirra dómi eru síðustu 8 ár tímabil hinna glötuðu tækifæra. Þessir svartsýnismenn biðja nú þjóðina um að velja sig til forystu. Þeir fara ekki dult með það, að þeir ætla að stefna inn á nýjar brautir. Frelsið er þeim þyrnir í auga. Allt hlýtur að ganga á tréfótum, nema pólitískir eftirlitsmenn raði framkvæmdum og úthluti leyfum til þeirra, sem þóknanlegir eru taldir. Allar vestrænar þjóðir hafa hafnað haftastefnunni. „Hin leiðin“ er að vísu af stjórnarandstæðingum búin í sætlegan þokuhjúp og kölluð skipulagt frelsi. Sjálfstfl. boðar þjóðinni áframhald þeirrar frjálslyndu efnahagsstefnu, sem á fáum árum hefur gerbreytt til batnaðar hinu íslenzka þjóðfélagi. Hann býður ekki þjóðinni nein óséð hnífakaup. Hann biður um það eitt að verða dæmdur af verkum sínum og varar þjóðina alvarlega við afleiðingum þess, ef ríkjandi stjórnarstefnu verður hafnað og stöðnun og spilling haftakerfisins heldur á nýjan leik innreið sína. Mennirnir, sem gáfust upp á brún hengiflugsins 1958, mega ekki fá tækifæri til að leiða þjóðina fram af brúninni. Það væri þjóðarógæfa. Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Margt er talað og misjafnt sagt, segir máltækið. Eftir að þessar umr. hafa staðið í meira en 7 klst., líklega nær 8, ætla ég að biðja ykkur að rifja upp fyrstu ræðuna, sem flutt var á þriðjudagskvöld. Hv. þm. Lúðvík Jósefsson talaði fyrir hönd Alþb. og tilkynnti að sjálfsögðu þjóðinni, að allt væri í kaldakoli og efnahagslegt hrun fram undan. En Lúðvík lét ekki sitja við almennar ásakanir. Hann nefndi hörmungarnar réttu nafni og eitt versta dæmið um lélegt, hroðalegt stjórnarfar var að hans sögn sú óþarfa eyðsla þjóðarinnar að flytja inn 5 þús. bíla og 10 þús. sjónvarpstæki á síðasta ári. Annað var það, sem hneykslaði Lúðvík Jósefsson jafnvel enn meir en þessi voðalega eyðsla. Það var, að útgerðarmenn höfðu ekki nóga peninga með höndum. Þetta var athyglisverð ræða. Leiðtogi Alþb. á þingi hneykslaðist nú á því, að almenningur skuli hafa ráð á að kaupa Volkswagen og sjónvarpstæki og í sömu ræðu er þessi alþýðuforingi að sálast úr áhyggjum yfir peningaleysi útgerðarmanna. Einhvern tíma hefðu Alþb.-menn lofað útgerðarmönnum sjálfum að kljást við bankana um lánsfé. Þeir eru vanir að bjarga sér. Einhvern tíma hefðu leiðtogar Alþb. haft meiri áhyggjur af því fólki, sem ekki hefur ráð á litlum bíl eða sjónvarpstæki eða einhverju enn nauðsynlegra. Einar Olgeirsson talar nú alltaf tíu sinnum á dag hér í þinginu síðustu vikurnar, sem hann á hér sæti, en aldrei kvartar hann um peningaleysi útgerðarmanna og seint mun það koma fyrir Hannibal Valdimarsson. Ætli það sé þess vegna, sem bandamenn hans, kommúnistar í Reykjavík, hafa nú svikið hann og snúið við honum bakinu? Ragnar Arnalds og margir fleiri ræðumenn Alþb, hafa reynt að fegra dellurnar, sem nú eru í flokki þeirra hér í Reykjavík. Þeir segja, að þetta séu aðeins eðlilegar, lýðræðislegar deilur um menn. Þetta er ekki rétt. Alþb. á að heita bandalag þriggja aðila, Sósfl., Málfundafélags jafnaðarmanna og Þjóðvarnar. Þegar einn aðili tekur öll völd af hinum, er ekkert bandalag eftir. Það er þetta, sem hefur gerzt hér. Alþb. í Reykjavík er úr sögunni. Listinn er listi Sósfl. Reykjavíkur. Þess vegna eru þetta ekki venjuleg, lýðræðisleg átök um menn á framboðslista. Ragnar Arnalds líkti Alþfl. við fjárhund. Ég er ekki viss um, að ég uni neitt illa við það. Fjárhundar njóta virðingar og ástar þjóðarinnar, þeir hafa oft bjargað smala og fé, þeir hafa vísað leið út úr dimmviðri. Hins vegar mætti líkja Ragnari Arnalds við pólitískan kjölturakka, sem ekkert kann enn þá annað en gelta að heiðarlegu fólki. Að sjálfsögðu má alltaf deila um, hvort bankarnir lána útgerðarmönnum eða heildsölum eða iðnrekendum of mikið eða of lítið fé, en þær skoðanir form. þingflokks Alþb., að fjölskyldubílar og sjónvarpstæki séu óþarfa eyðsla, eru 20 ár á eftir tímanum. Maðurinn virðist alls ekki gera sér grein fyrir þeim breytingum, sem hafa orðið á högum þjóðarinnar. Hann lifir enn í löngu liðnum heimi hafta og gjaldeyrisskorts. En mundi Alþb. t.d., ef Lúðvík yrði aftur ráðh., stjórna í þeim anda, að fjölskyldubílar og sjónvarpstæki séu óþarfa eyðsla? Mundu þeir stöðva innflutning þeirra? Ég spyr. Þeir hafa nóg tækifæri til að svara síðar. Íslenzka þjóðin er hins vegar í dag að komast í þau efni, að hún getur vel veitt svo til hverri fjölskyldu, sem vill, bifreið og sjónvarpstæki. Þessi og mörg önnur þægindi eru að verða almannaeign hér á landi eins og í grannlöndum okkar. Svo má minnast þess í leiðinni, að ríkissjóður fær jafnan stórfé í aðflutningsgjöld af þessum lífsþægindum og eru þau gjöld nú þegar notuð til að aðstoða útveginn, til þess að reisa sjúkrahús og skóla og koma sjónvarpi út um landið. Í stað þess að vorkenna útgerðarmönnum, ættu Alþb.- foringjarnir að beina athyglinni að þeim fjölskyldum, sem ekki hafa getað veitt sér þau þægindi, sem eru að verða algeng á Íslandi. Þar eru tekjulægstu samborgarar okkar, þeir, sem við ættum að sameinast um að lyfta til betri lífskjara. Ég hef gripið bíla og sjónvarp á lofti úr ræðu hv. þm. Lúðvíks Jósefssonar, en að sjálfsögðu eru þetta aðeins dæmi. Margt annað kemur á undan hjá hverri fjölskyldu. Fyrst af öllu húsnæðið, síðan innbú og tæki, sem létta vinnu húsmæðra, en þær eru, þrátt fyrir öll þægindi, líklega mest vinnuþjakaða stétt í landinu enn þann dag í dag. Stjórnarandstæðingar stagast á því allar þessar umr., að í tíð núv. ríkisstj. hafi einkaframtakið blómgazt, sérstaklega í verzlun, dregið til sín mikið fé og grætt. Augljóst er, að afnám gjaldeyrishafta og stóraukinn innflutningur hlutu að leiða til uppgangstíma og vaxtar á sviði verzlunar og þess mundu fljótt sjást merki, m. a. í byggingum. Þetta er þó aðeins önnur hlið þess, sem gerzt hefur undir stjórn Alþfl. og Sjálfstfl. Hin hliðin er stórfelld aukning á þátttöku ríkisins í atvinnu- og athafnalífi og fastri stjórn þess á ýmsum efnahagsmálum. Á undanförnum árum hefur vaxið upp voldugasti banki landsins, Seðlabanki Íslands. Hann hefur verið styrktur og áhrif hans hafa aukizt í tíð ríkisstj. Hann framkvæmir stefnu og vilja þeirrar stjórnar, sem er við völd hverju sinni. Þetta er stóraukið ríkisframtak. Stjórnin samdi við verkalýðshreyfinguna um að hefja mestu íbúðarbyggingar í sögu þjóðarinnar samkv. byggingaráætlun. Þetta er líka stórfellt ríkisframtak. Fyrir forgöngu Alþfl. og með samþykki stjórnmálaflokkanna allra er undirbúinn lífeyrissjóður fyrir landsmenn. Hann á að tryggja okkur í ellinni sömu lífskjör og við höfðum á beztu starfsárum ævinnar. Þar bætist okkur stórfelld tryggingastarfsemi með milljarðasjóði til útlána. Þetta er líka stóraukið ríkisframtak. Stærstu verksmiðjur þjóðarinnar, eins og t.d. Sementsverksmiðjan, eru opinber eign og auka stöðugt starfsemi sína. Hið opinbera er meginaðili að kísilgúrverksmiðju. Hið opinbera kaupir togara, reisir nýjar síldarverksmiðjur og niðurlagningarverksmiðju. Það hefur fiskirækt, rekur sjónvarp og svo mætti lengi telja. Allt er þetta stóraukið ríkisframtak. Jafnaðarmenn hafa lagað gamlar hugmyndir eftir nútíma aðstæðum og fundið þeim raunhæf form. Allt þetta ríkisframtak, sem ég hef talið, eru þjóðnýtingarhugmyndir í nútíma myndum. Hinn opinberi rekstur hefur blómgazt og aukizt við hliðina á einkarekstri og samvinnurekstri hin síðari ár og mun án efa gera það í komandi framtíð. Þegar dæmd eru verk ríkisstj. verður að hafa þennan þátt í starfi hennar í huga. Þetta er ein meginástæðan fyrir því, að Alþfl. hefur tekið þátt í núv. stjórnarsamstarfi og gert það af einlægni. Alþfl. vill einnig benda á, að þessi ríkisstj. hefur verið ein hin frjálslyndasta í félags- og menningarmálum, sem nokkru sinni hefur setið við völd hér á landi. Í upphafi viðreisnarinnar var gert stórátak í tryggingamálum með auknum bótum. Síðan hefur hver stórbreytingin verið gerð á fætur annarri, skerðingarákvæði afnumin, byggðamismunur afnuminn, bætur tengdar við almennt kaupgjald og svo mætti lengi telja. Fram undan er ekki aðeins lífeyrissjóður allra landsmanna, heldur stórfellt félagslegt starf fyrir hina öldruðu borgara, en þeim fer innan skamms að fjölga mjög verulega. Fyrir utan glímuna við dægurmál, sem er ærið verkefni hverri ríkisstj., telur Alþfl. merkum áfanga hafa verið náð á fleiri sviðum síðustu tvö kjörtímabil. Má þar t.d. nefna grundvallarréttlætismál eins og sömu laun fyrir sömu vinnu kvenna og karla. Fyrir atbeina Alþfl. og með stuðningi Sjálfstfl. var það mikla baráttumál leyst á farsælan hátt með því að stíga þrep fyrir þrep. Nú eru konurnar komnar upp stigann. Um síðustu áramót varð launajafnréttið að veruleika og bæði verkalýðshreyfingin og kvenþjóðin gátu fagnað mikilsverðum sigri, sem vannst með hægð og hugsun í friði og sátt allra. Alþfl. starfar af ábyrgð og hann nær árangri. Flokkurinn okkar hefur í 51 ár barizt fyrir breytingum á íslenzku þjóðfélagi. Hann hefur frá upphafi haft ljósar hugmyndir um, hvað hann vildi, og till. um, hvernig þeim markmiðum mætti ná. Fjölmargar þessara hugmynda hafa orðið að veruleika á Íslandi, þjóðinni til ómetanlegrar blessunar, ekki aðeins vegna Alþfl., heldur af því, að aðrir flokkar hafa gengið til fylgis við hugmyndirnar og tekið þær upp. Hafi þeir þökk fyrir það. En vaxtarbroddurinn er enn á grein Alþfl. Það kom í ljós, þegar flokkurinn varð fyrstur til að taka upp á stefnuskrá sína 18 ára kosningaaldur. Við fluttum málið inn á Alþ. á þann hógværa hátt að biðja hina flokkana að hugleiða það í eitt ár. Nefnd var sett í málið og hún varð sammála um lækkun kosningaaldurs um 1 ár í 20. Ýmsir vildu ganga lengra, en um það varð ekki samkomulag. Alþfl. gekk inn á þessa breytingu. Hún er ekki allt það, sem stefnt er að, en hún er stórt spor í rétta átt og mikill sigur fyrir æskuna. Jafnvel löng ganga hefst á einu skrefi. Það er vandalaust að hrópa hátt og flytja frv. eða till. með yfirboðum, en það er ekki aðferð okkar að jafnaði. Alþfl. starfar af ábyrgð og hann nær árangri í þessu máli eins og mörgum öðrum. Við kosningarnar eftir tvo mánuði munu neyta atkvæðisréttar 10–12 þús. nýir kjósendur á aldrinum 21–24 ára. Þetta unga fólk mun byggja íslenzkt þjóðfélag tæknialdar á árunum eftir 1970 og það mun sennilega stjórna landinu eftir 1990. Þetta unga fólk í dag mun flest lifa góðu lífi árið 2000 og fjöldi þess mun ekki ljúka æviskeiði sínu fyrr en árin 2010–2020. Þessir ungu kjósendur voru um og undir fermingu, þegar viðreisnin hófst. Þeirra kynslóð mun örugglega ekki kjósa yfir sig haftafargan Framsfl. Þeirra kynslóð skilur ekki menn eins og form. þingflokks Alþb., sem finnst það syndsamleg eyðsla að eignast bíl eða sjónvarp. Kjósendum hefur fjölgað mikið síðan 1963. Það er nálega allt ungt fólk. Við þetta unga fólk vil ég segja að lokum: Ykkar tími er að koma. Þið eruð fjölmennustu árgangarnir, sem nú hafa kosningarrétt á Íslandi. Þið getið haft mikil áhrif. Notið kosningarréttinn vel. - Góða nótt.



Herra forseti. Benedikt Gröndal hrósaði núv. ríkisstj. mjög fyrir það, að bætur almannatrygginga hefðu hækkað. Þess gat hann að sjálfsögðu ekki, að mest af hækkuninni væri tekið af bótaþegum aftur í útsvörum og tekjuskatti. Ég flutti till. á þessu þingi um að undanþiggja elli- og örorkulaun, fjölskyldubætur og aðrar bætur almannatrygginga útsvari. Alþfl. hjálpaði íhaldinu til að fella þessa till. Jóhann Hafstein sagði hér áðan, að hann hefði engan þátt átt í því að stöðva útvarpsþáttinn „Þjóðlíf“, heldur hefði hann gert till. til útvarpsráðs um aðra meðferð þáttarins en stjórnandi þáttarins viðhafði. Þetta stangast alveg á við það, sem ráðh. sjálfur sagði í Morgunblaðinu 4. marz, en þar sagði hann orðrétt í viðtali við blaðið: „Ég var strax þeirrar skoðunar, að kjaramál lækna væru viðkvæmari en svo, að þau ættu að ræðast í slíkum útvarpsþáttum“. Það var fyrst og fremst þessi afstaða ráðh., sem réði því, að þátturinn var stöðvaður. Til útvarpsráðs barst aldrei till. frá Jóhanni um aðra meðferð þáttarins. Benedikt Gröndal, formaður útvarpsráðs, spurðist nýlega fyrir um það að gefnu tilefni á útvarpsráðsfundi, hvort nokkur slík till. hefði borizt útvarpsráði frá Jóhanni eftir einni eða annarri leið, en fékk þau svör, að engin slík till. frá Jóhanni hefði borizt ráðinu. Það eru því hrein ósannindi Jóhanns og yfirklór eftir á, að hann hafi gert slíka till. Það hefur mér þótt raunalegast í þessum umr. að hlusta á Gylfa Þ. Gíslason, vegna gamals kunningsskapar. Ég held, að öllu lengra sé ekki hægt að komast í skinhelgi en hann gerði í ræðu sinni. Hann talaði eins og hann væri ákaflega andvígur höftum. Ég held, að það sé ekki ofsagt, að aldrei hafi verið meiri haftamaður á Íslandi en Gylfi Þ. Gíslason. Sem bankamálaráðh. ber hann aðalábyrgð á því, að flesta morgna koma nú 400–500 manns í biðstofur bankanna í Reykjavík til að bíða þar tímum saman eftir viðtali við bankastjóra. Flestir fara þaðan aftur með óleyst erindi. Fjöldi vel stæðra fyrirtækja er í vanskilum vegna þess að þau fá ekki eðlilega þjónustu í bönkunum. Lánsfjárhöftin, sem ríkisstj. hefur komið á með sparifjárfrystingunni, eru að draga allt efnahagslíf í dróma. Fyrir þessu hef ég ummæli fjölmargra manna, sem fást við atvinnurekstur og viðskipti. Svo þykist bankamálaráðh. vera á móti höftum. Er nokkur svo fáfróður, að hann blekkist af þessari hræsni hans? Það hefur mjög einkennt þessar umr., að kommúnistar, sem nú hafa tekið öll völd í Alþb., telja sig ekki geta biðlað til vinstra fólks vegna stefnu sinnar, heldur gera það nær eingöngu á þeim grundvelli, að öruggasta ráðið til að fella ríkisstj. sé að kjósa þá, en ekki Framsfl. Þennan sama áróður ráku þeir fyrir seinustu þingkosningar í Reykjavík. Þá var sagt, að Framsfl. fengi örugglega einn mann kosinn, en öll atkv., sem hann fengi umfram það, færu til ónýtis. Hefði þessi áróður borið árangur, hefði Framsfl. fengið einn mann kosinn í stað tveggja, en Sjálfstfl. fengið 7 þm. kosna í stað 6. Sem betur fór bar þessi áróður kommúnista ekki árangur í þingkosningunum 1963, en hann bar illu heilli árangur í borgarstjórnarkosningunum 1966. Þá var rekinn sá áróður, að Framsfl. væri öruggur með tvo borgarfulltrúa, en vonlaus með þrjá. Þess vegna ættu vinstri menn ekki að kjósa hann, heldur Alþb., sem væri að tapa þriðja manni sínum. Þess vegna fór svo, að Framsfl. vantaði tæp 400 atkv. til að fá 3 borgarfulltrúa kosna og fella með því 8. mann Sjálfstfl. Sjálfstfl. getur fyrst og fremst þakkað þessum áróðri kommúnista það, að hann missti ekki þetta sterkasta vígi sitt á s.l. vori. Það er ekki í fyrsta sinn sem kommúnistar hafa reynzt íhaldinu mest hjálparhella, þegar það hefur verið í mestri hættu. Það er því ekki að furða, þótt Bjarni Benediktsson hafi lánað þeim 10. þm., þegar kosið hefur verið í bankaráð og þýðingarmiklar nefndir. Og nú fara kommúnistar enn á stúfana til að reyna að vinna það óþurftarverk, sem eitt gæti hjálpað stjórnarflokkunum til að halda þingmeirihl. sínum. Þeir segja enn, að atkv. verði ónýt, ef þau falli á Framsfl. Sannleikurinn er hins vegar sá, að það eru engar líkur til þess, að meiri hl. stjórnarinnar tapist nema Framsfl. bæti við sig einu eða fleiri þingsætum. Þetta þingsæti eða þessi þingsæti getur flokkurinn unnið í þeim kjördæmum, þar sem tvísýnt er um seinasta sætið, en ekki er öruggt, að flokkurinn vinni það nema hann fái svo mörg atkv., að hann fái uppbótarsæti, ef hann vinnur ekki nýtt eða þá ný þingsæti í kjördæmunum. Það er ekkert fjarlægt takmark að keppa að, að Framsfl. fái 20. þingsætið sem uppbótarsæti. Til þess þarf flokkurinn aðeins að auka áfram fylgi sitt líkt og í þingkosningunum 1963 og bæjarstjórnarkosningunum 1966. Til þess benda allar líkur, að hann geri það. Menn skilja fleiri og fleiri nauðsyn þess að efla einn sterkan umbótaflokk. Menn eru óánægðir með ríkisstj. Menn vantreysta Alþb. í vaxandi mæli, eftir að kommúnistar hafa tekið þar öll völd. Það eitt getur bjargað meiri hl. ríkisstj., að óháðir vinstri menn láti blekkjast af þeim áróðri kommúnista í annað sinn, sem tryggði afturhaldinu áframhaldandi völd í borgarstjórn Reykjavíkur á s.l. vori. Það hefur í þessum umr. verið deilt hart á ríkisstj. og hún og stuðningsmenn hennar reynt að færa henni flest til ágætis. Það ætla ég, að sé öllum ljóst eftir þessar umr., að þjóðin býr í dag, þrátt fyrir langvarandi góðæri undanfarið, við hallarekstur í mörgum atvinnugreinum og mikla óvissu í efnahagsmálum. Það eru allir sammála um, að með hinni svonefndu verðstöðvun sé aðeins tjaldað til einnar nætur. Það búast allir við því, að eftir kosningarnar verði að grípa til stórfelldra og róttækra efnahagsaðgerða, ef atvinnureksturinn á ekki að stöðvast. Mundi slíkt blasa við eftir hið mesta góðæri, ef fylgt hefði verið réttri stjórnarstefnu og góðærið notað til að búa í haginn fyrir framtíðina? Trúa menn því, að ríkisstj., sem hefur ekki haldið betur á málum í góðærinu, sé fær um að mæta erfiðleikum, þegar þá ber að höndum? Verður þá hægt að treysta þreyttri og úrræðalítilli ríkisstj. til að sýna þá úrræðasemi og þann manndóm, sem þá verður krafizt, ef farsællega á að leysa vandamálin? Þau ummæli, sem fallið hafa í þessum umr. og mér hafa orðið minnisstæðust, voru sögð af Emil Jónssyni. Hann komst svo að orði, að í tíð núv. stjórnar hefðu orðið tímamót. Hver voru þessi tímamót, sem ráðh. átti við? Átti Emil kannske við það, að nú hefði togaraflotinn, sem lengi var bjargvættur Hafnarfjarðar, verið efldur og styrktur og íslenzka þjóðin hefði eigi síður en aðrar fiskveiðiþjóðir bætt stórum og glæsilegum skuttogurum í flota sinn? Nei, ekki átti Emil við þetta, því að aldrei hefur togurum fækkað meira né togaraútgerð vegnað verr en í tíð núv. ríkisstj. Átti Emil þá e. t. v. við, að þorskveiðiflotinn hefði verið efldur og styrktur, svo að valdið hafi tímamótum? Nei, saga þorskveiðiflotans hefur orðið hin sama og togaranna í tíð núv. stjórnar. Átti Emil þá við, að iðnaðurinn hefði verið almennt efldur eða ný stórfyrirtæki á vegum Íslendinga, líkt og Áburðarverksmiðjan og Sementsverksmiðjan, hefðu verið stofnsett? Nei, ekkert slíkt hefur verið gert, heldur býr iðnaðurinn nú við versnandi kjör og vaxandi samdrátt. Átti Emil þá kannske við það, að stórt átak hefði verið gert til að efla vísindi og tækni? Nei, vissulega ekki, því að þar eru öll framlög enn skorin við nögl. Átti Emil kannske við það, að gert hefði verið stórátak í vegamálum og hafnarmálum? Nei, ekki átti hann við það, enda hefur ástand íslenzkra þjóðvega aldrei verið hörmulegra en nú og framlög ríkisins til hafnarmála hafa hlutfallslega aldrei verið lægri. Átti Emil e. t. v. við það, að tímamót hefðu orðið á sviði skólabygginga og skólamála? Nei, ekki átti hann við það, enda hefur skorturinn á skólahúsnæði ekki verið meiri um langt skeið en nú og ekkert hefur verið gert til endurbóta á hinni úreltu skólalöggjöf. Átti Emil þá við það, að tímamót hefðu orðið á sviði heilbrigðismála? Nei, enda hefur ríkt þar hið mesta sinnuleysi og sleifarlag á undanförnum árum, eins og bezt sést á því, að dregið hefur verið úrum saman að fullgera Borgarspítalann og viðbyggingarnar við Landsspítalann, meðan hver verzlunarhöllin annarri meiri hefur þotið upp. Og seinast en ekki sízt, átti Emil e. t. v. við það, að tímamót hefðu orðið í viðskiptasiðferði og ráðvendni og skilvísi aukizt í fjármálum? Nei, sannarlega átti hann ekki við það, því að nú er að verða uppvíst um hvert fjársvikamálið öðru meira og aldrei hafa vanskil verið almennari og stórfelldari, enda er það óhjákvæmileg afleiðing þeirrar stefnu, sem fylgt er í stjórn bankamálanna. En hver voru þá tímamótin, sem Emil Jónsson átti við? Það var koma svissneska álhringsins til Íslands. Það var tilkoma erlends atvinnureksturs á Íslandi. Þar var rudd brautin, eins og forsrh. hefur orðað það, til lausnar þeim efnahagslega vanda, sem þjóðin glímir við. Það er forsjá og forysta útlendinga í atvinnumálum, sem á að bjarga þjóðinni úr ógöngunum, sem núv. stjórn hefur leitt hana í. Það er atvinnurekstur útlendinga á Íslandi, sem núv. ríkisstj. trúir á sem lausn alls vanda. Þess vegna er það aðaltakmark hennar að koma Íslandi í efnahagsbandalög, er myndu skapa útlendingum greiðan aðgang til atvinnureksturs á Íslandi. En hver er þá sannleikurinn um hinn svissneska bjargvætt í Straumsvík? Hefur hann tekið að sér að reka atvinnufyrirtæki á Íslandi við önnur og lakari skilyrði en íslenzk atvinnufyrirtæki búa við? Hyggst hann þannig sanna, að íslenzkir framtaksmenn séu skussar og kunni ekki að reka fyrirtæki? Sannarlega ekki. Hann krefst í nær öllum efnum betri aðbúnaðar af hálfu hins opinbera en íslenzk fyrirtæki búa við. Hann krefst lægri skatta, lægri tolla og svo lágs raforkuverðs, að litlar líkur eru til, að kostnaðarverð fáist fyrir það rafmagn, sem við seljum honum. Þannig vill hann búa við allt önnur og betri skilyrði en íslenzkir atvinnurekendur. Halda menn svo, að það séu slíkir atvinnurekendur, sem eigi eftir að bjarga Íslandi? Nei, það verður aldrei erlent framtak, sem bjargar Íslandi. Það er hin fjarstæðasta villukenning, sem stjórnarblöðin halda fram, að svonefnd efnahagsundur hafi aðallega gerzt hjá þjóðum, sem leyft hafa erlenda fjárfestingu í ríkum mæli. Svo fjarstæð er þessi kenning, að mesta efnahagsundur seinustu ára hefur einmitt gerzt hjá þjóð, sem útilokar erlenda fjárfestingu. Hér er átt við Japan. Í stað þess að treysta á erlent framtak, hafa Japanir treyst á eigið framtak. Það hefur gert gæfumuninn. Ég er nú kominn að því, sem ég vildi láta verða trúarjátningu mína að þessu sinni. Það er öllum ljóst, að við þurfum að glíma við mikil efnahagsleg vandamál næstu missirin. Hvert á að vera höfuðráð okkar við þessum vanda? Ég get svarað þessari spurningu fyrir mitt leyti með aðeins fjórum orðum: Að efla íslenzkt framtak. Í þeim efnum er ekki um að ræða neitt einfalt úrræði. Það verður að leita margra ráða, stórra og smárra, sem öll beinast að því, marki, að framtak sem allra flestra fái notið sín. Það verður að vera grundvallaratriði að búa þannig að öllum þeim atvinnurekstri, sem réttmætt er talið að starfrækja í landinu, að hann geti borið sig. Það er ekki aðeins hagur atvinnurekenda, heldur einnig hagur launþeganna, því að launakjör verða ekki bætt, svo að raunhæft sé, nema atvinnuvegirnir aukist og eflist. Það verður að fella niður þá mörgu sérskatta, sem núv. ríkisstj. hefur lagt á atvinnureksturinn og valda samanlagt óþolanlegri byrði og hóflausri skriffinnsku. Það verður að lækka tolla á vélum og hráefnum. Það verður að tryggja nóg reksturslán og lækka vextina. Það verður að tryggja nóg stofnlán til þess að auka hagræðingu og tæknibúnað fyrirtækja. Það verður að margfalda framlög til hvers konar rannsókna í þágu atvinnuveganna. Þetta er hið stóra, sameiginlega verkefni atvinnurekenda og launþega, því að þetta er undirstaða bættra launakjara og heilbrigðs atvinnureksturs. Ég vil halda því fram, að það sé trú, sem styðst við örugga reynslu, að trúa á íslenzkt framtak og getu þess til að fást við vandamálin fram undan, ef rétt er að því búið. Meðan hér drottnaði erlent framtak, bjó þjóðin við eymd og neyð. Strax og það íslenzka framtak leystist úr læðingi, komu framfarirnar og framsóknin til sögunnar. Ég efast um, að hægt sé að benda á nokkurt annað land í heiminum, þar sem framfarir hafa orðið meiri á þessari öld en á Íslandi. Það er enginn þjóðargorgeir að segja þetta. Það er ekki annað en segja frá staðreyndum. Íslenzkt framtak getur ekki síður í framtíðinni náð glæsilegum árangri, ef leystir yrðu af því þeir fjötrar, sem núv. ríkisstj. hefur hneppt það í með lánsfjárhöftum, vaxtaokri og alls konar nýjum sköttum. Það er margt, sem skilur málefnalega á milli okkar framsóknarmanna og ráðh. En ekkert skilur meira en ólík trú á landi og þjóð. Ég efa ekki, að þeir elski landið eins heitt og við. Ekki efa ég, að þeir vilji byggja landið eins og við. En þeir treysta ekki eins mikið á landið og þjóðina eins og við. Þeir trúa ekki á, að Íslendingar geti einir og óstuddir haldið uppi blómlegu og vaxandi þjóðfélagi. Þess vegna verða útlendir að koma til. Þeim finnst í tíma og ótíma, að þeir séu í ónýtri bátskænu og þeir verði umfram allt að komast um borð í hafskipið. Það er hér, sem mest skilur á milli okkar og þeirra. Herra forseti. Það er komið að lokum þessara umr. Við framsóknarmenn stefnum að því í næstu kosningum að fella ríkisstj. Það er frumskilyrði þess, að stefnubreyting geti orðið. En við höfum annað engu minna framtíðartakmark. Það er að koma á traustari og heilbrigðari flokkaskipun. Stjórnarfar hefur orðið traustast hjá þeim þjóðum, þar sem meginfylkingarnar í stjórnmálum eru tvær. Smáflokkar hafa alltaf með sér aukinn glundroða. Hér á landi háir það nú mest heilbrigðu stjórnmálalífi, að umbótaöflin eru enn ekki eins samstæð og íhaldsöflin eru í Sjálfstfl. Þó hefur þetta verið að breytast á síðari árum. Framsfl. hefur alltaf verið að eflast sem alhliða umbótaflokkur, sem hefur sameinað framsækið og frjálslynt fólk undir merki sitt. Þessi þróun verður að halda áfram í kosningunum í vor. Hvert atkv., sem Framsfl. fær, stuðlar að því að fella stjórnina. Hvert atkv., sem Framsfl. fær, stuðlar að heilbrigðri flokkaskipun. Hvert atkv., sem Framsfl. fær, styður að því, að trúin á íslenzkt framtak móti þróun stjórnmálanna á komandi árum og þannig verði tryggð batnandi kjör frjálsrar þjóðar í frjálsu landi. Ég óska svo hlustendum gleðilegs sumars og býð góða nótt.