Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um veiðigjöld. Nefndin hefur fjallað um málið. Nefndin telur óheppilegt hversu seint henni bárust viðeigandi upplýsingar til að leggja fram frumvarp um breytingar á lögum um veiðigjald sem ljóst hefur verið að þyrfti að koma fram þar sem gildandi lög renna úr gildi við lok þessa fiskveiðiárs hvað varðar þær tegundir sem stjórnað er samkvæmt fiskveiðiári. Með frumvarpinu er lagt til að veiðigjald fiskveiðiársins 2017/2018 verði framlengt óbreytt og gildi út almanaksárið. Í því skyni að ná samkomulagi um þinglok telur meiri hlutinn rétt að ræða þær breytingar sem kveðið var á um í frumvarpi meiri hlutans á haustþingi. Þær breytingar sem lagðar eru til í því máli eru grundvallarbreytingar þar sem veiðigjöld verða afkomutengd og færð nær rauntíma. Ljóst er að afkomutenging og það að færa útreikninga nær rauntíma mun hafa áhrif á upphæð innheimtra veiðigjalda í samræmi við afkomu greiðenda veiðigjalda hverju sinni. Mikilvægt er að við undirbúning nýs frumvarps sjávarútvegsráðherra um veiðigjald verði horft til afkomu greinarinnar og sérstaklega lítilla og meðalstórra fyrirtækja sem mörg hver hafa átt í erfiðleikum með að takast á við versnandi rekstrarskilyrði. Meiri hlutinn telur brýnt að horft verði til afkomutengdra veiðigjalda í rauntíma og sérstaks þrepaskipts afsláttar sem skili sér fyrst og fremst til lítilla og meðalstórra fyrirtækja í vinnu við heildarendurskoðun veiðigjalda sem bíður þingsins í haust. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir það rita sú sem hér stendur Lilja Rafney Magnúsdóttir, Halla Signý Kristjánsdóttir, Ásmundur Friðriksson, Kolbeinn Óttarsson Proppé og Njáll Trausti Friðbertsson. Við í atvinnuveganefnd fengum málið í fangið. Það kom vissulega of seint fram til þess að hægt væri að fara í ítarlega umræðu um það miðað við þann skamma tíma sem eftir er til að ljúka þingstörfum. Við metum það þannig að við þurfum að taka þetta stóra verkefni fyrir strax í haust. Verkefnið bíður okkar, það hverfur ekki. Staðreyndir málsins bíða okkar líka, staða lítilla og meðalstórra fyrirtækja er mjög erfið. Það eru vissulega miklar áhyggjur gagnvart þeim fyrirtækjum sem hugsanlega munu leggja upp laupana því að ekki var hægt að afgreiða aukin afslátt til þessara litlu fyrirtækja sem eiga erfitt. En við vonum að þau fyrirtæki standi það af sér og við getum komið hér í haust og komið okkur saman um heildarlöggjöf þar sem horft er til afkomu á rauntíma og þess að við þurfum að mæta hinum litlu og meðalstóru fyrirtækjum með sérstökum afslætti. Ég vona að við náum samstöðu. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að við, þingið, tökumst á við það stóra og mikla verkefni sem bíður okkar í haust þó að við höfum ekki gert það núna og þó að þessi málsmeðferð hafi verið hluti af samningum um þinglok.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um veiðigjöld, nr. 74/2012, veiðigjald 2018, frá minni hluta atvinnuveganefndar. Fyrsti minni hluti leggur til breytingartillögu við frumvarpið í þá veru að ákvæði til bráðabirgða II við lögin verði framlengt, frá þeim tíma er það rann út og gildi til loka ársins 2018 eða þar til Alþingi hefur samþykkt ný lög um veiðigjald. Í ákvæðinu er kveðið á um lækkun veiðigjalds vegna vaxtakostnaðar við kaup á aflahlutdeildum. Ákvæðið féll úr gildi við lok fiskveiðiársins 2016/2017. Rekstur margra minni og meðalstórra fyrirtækja hefur komist í uppnám, m.a. vegna styrkingar á gengi krónu, en alvarlegust áhrifin á rekstrarskilyrði smærri og millistórra útgerða eru tilkomin vegna þess að gjaldstofn veiðigjalda er reiknaður út frá rekstrarforsendum sem ekki eiga við í dag. Því er mikilvægt að ákvæðið öðlist gildi að nýju svo að komast megi hjá gjaldþrotum eða sölu minni fyrirtækja. Fyrsti minni hluti leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Við bætist ný grein er verði 1. gr., svohljóðandi: Eftirfarandi breytingar verða á ákvæði til bráðabirgða II í lögunum: a. Í stað ártalanna ,,2016/2017“ í 1. mgr., 1. málsl. 2. mgr. og 2. málsl. 6. mgr. kemur: 31. desember 2018. b. Í stað dagsetningarinnar ,,31. desember 2016“ í 1. málsl. 6. mgr. kemur: 31. desember 2018. c. Í stað ártalanna ,,2012–2016“ í 3. málsl. 6. mgr. kemur: 2012–2018. Undir þetta ritar sá er hér stendur sem er í atvinnuveganefnd. Ég vil segja það um þetta mál að ég var búinn að spyrja sjávarútvegsráðherra að því í vetur hvað væri að frétta af veiðigjaldamálinu. Það svar kom að málið væri í vinnslu. Síðan gerist ekki neitt en núna fyrir nokkrum dögum kom þetta frumvarp inn í atvinnuveganefnd. Ég greiddi því atkvæði að það yrði afgreitt úr nefnd, var á málinu, til þess að það fengi umræðu í þinginu því að það er mjög brýnt að þetta mál fái framgöngu. Síðan greiddi ég atkvæði gegn því að málið kæmist á dagskrá. Þá urðu margir mjög hissa en ég útskýrði það í pontu Alþingis, þ.e. það var vegna þess að mál, sem við í minni hlutanum vorum með sem ég vildi að fengju afgreiðslu, voru föst í nefnd. Þess vegna greiddi ég atkvæði á móti því að þetta mál kæmist á dagskrá, svo það sé sagt aftur. En þá ætla ég ekki að segja meira um það í bili.

Herra forseti. Hagur útgerðarinnar hefur vænkast um 366 milljarða kr. frá hruni til loka árs 2016. Arðgreiðslur til útgerðarmanna námu 66 milljörðum frá 2010–2016 en á sama tíma greiddu útgerðirnar einungis 45 milljarða í veiðigjöld. Takið eftir að þessi arður og hagnaður er vegna nýtingar á auðlind sem þjóðin á samkvæmt lögum en ekki fáein fyrirtæki eða fjölskyldur. Eigið fé sjávarútvegsfyrirtækja jókst frá hruni um 300 milljarða kr., sem er 50% meira en það sem við setjum í allt heilbrigðiskerfið. Þá var heldur ekki annað að sjá á þeim álagningarskrám sem birtar voru í síðustu viku en að eigendur og fyrrverandi eigendur margra af þeim fyrirtækjum, sem nú áttu að fá ríflegan afslátt, hafi haft það bara býsna gott undanfarið. Eigendur útgerðarfyrirtækja, sem á sama tíma fengu kvótann sinn gefins. Þrátt fyrir þetta ætlaði ríkisstjórnin að lækka veiðigjöld um tæpa 3 milljarða hér á lokaspretti þingsins. Stórútgerðin hefði fengið bróðurpartinn af því. Þessu mótmæltum við flest harðlega í stjórnarandstöðunni. Því var á endanum fallið frá frumvarpi meiri hlutans. Við í Samfylkingunni teljum ásættanlegt að á meðan betri lausn liggur ekki fyrir verði veiðigjöldin í núverandi mynd framlengd eins og meiri hlutinn leggur til. En spurningunni um hvert og með hvaða hætti arður af fiskveiðiauðlindinni okkar rennur til framtíðar er enn ósvarað. Hún verður eflaust rædd til hlítar á næsta þingi. Það hefur verið stefna Samfylkingarinnar frá stofnun að bjóða út fiskveiðikvóta. Þannig er almenningi best tryggður sanngjarn auður af sameiginlegri auðlindinni. Útgerðirnar borga þá mikið þegar vel árar og minna þegar verr árar og þannig er tryggt að reksturinn geti gengið. Útboð á aflaheimildum á jafnræðisgrundvelli til hóflegs tíma með gagnsæjum hætti myndi líka veita nýliðum aðgengi og skila, eins og áður, sagði eðlilegum arði til eigandans, þjóðarinnar. Það deilir enginn um að smærri útgerðir eru margar í vanda og eru flestir sammála um að nauðsynlegt sé að koma til móts við þær með einum eða öðrum hætti. Þær aðgerðir verða þó að vera markvissar og beinast að þeim sem þurfa raunverulega á þeim að halda. Þá er hluti vandans tilkominn vegna þess að þær þurfa að kaupa kvóta á frjálsum markaði af öðrum kvótahöfum og greiða þær heimildir háu verði. Og veiðigjaldið ofan á. Þau áform sem uppi voru hjálpa þeim því lítið. Það verður aldrei sátt um kerfi sem hyglir útgerðarmönnum eða kerfi þar sem gjaldið er ákveðið með tilfallandi hætti, allt eftir því hvaða ríkisstjórn er við völd. Það er þess vegna bæði þjóðinni og útgerðinni nauðsynlegt að ná sáttum í þessu máli. Ég vona svo sannarlega að við færumst nær því á nýju þingi. Samfylkingin lofar að koma inn í þá umræðu með málefnalegum hætti. Ég hef hins vegar mínar efasemdir um að sú verði raunin á meðan Vinstri græn, Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn mynda hér meiri hluta. Það frumvarp sem lagt var fram í síðustu viku sýnir það því miður. En við bjóðum út opna arma og erum tilbúin næsta haust til að takast á og ræða og finna leiðir til sátta í þessari langvinnu deilu.

Forseti. Hér er um að ræða frumvarp um að viðhalda veiðigjöldum óbreyttum til áramóta, að vísu þó þannig að afslátturinn, sem gildir vanalega yfir tólf mánaða tímabil, gildi yfir fjögurra mánaða tímabil í haust. En ekki er ástæða til að hafa áhyggjur af því fyrirkomulagi núna heldur frekar að halda því til haga í umræðunni í haust. Það er ágætt að afslátturinn haldi sér en ég mæli gegn því að fólk láti sér detta í hug að þetta þýði að tvöfaldur afsláttur verði á næsta ári út af rugli með skilgreiningar. Frumvarpið er niðurstaða samningaviðræðna þingflokkanna á Alþingi og er því í raun ekki uppáhaldsniðurstaða nokkurs manns. En ég þakka meiri hlutanum fyrir þann liðleika að sjá að sér og komast að samkomulagi þótt það samkomulag sé samkomulag um biðstöðu. Ég vona að það feli líka í sér að umræða í haust verði á grundvelli staðreynda og skynsemi. Það er kannski ekki margt að segja um frumvarpið sem slíkt en mig langar til að ræða aðeins um það pólitíska stórslys sem leiddi af sér að við komumst á þennan punkt. Eins og þruma úr heiðskíru lofti eftir sveitarstjórnarkosningarnar kom fram frumvarp í atvinnuveganefnd sem unnið var í ráðuneytinu og var alfarið á skjön við þá umræðu sem hafði verið í gangi fram að því. Þetta var frumvarp til stórfelldrar lækkunar veiðigjalda á þann hátt að yfirgnæfandi meiri hluti þeirrar lækkunar skilaði sér til örfárra stórra útgerða, þrátt fyrir að frumvarpið væri ranglega markaðssett sem einhvers konar góðmennska við trillukarla. Auðvitað varð mikil reiði vegna þessa hjá stjórnarandstöðunni. Við stóðum okkur vel í samstöðunni gegn því, enda var um að ræða gríðarlega aukningu á félagslegum velferðarúrræðum fyrir stórútgerðarmenn sem flestum þykir kannski að séu aðnjótandi of mikilla hlunninda nú þegar. En það komu auðvitað upp erfiðar spurningar í þessu samhengi. Hvers vegna var ekki hægt að gera þetta á heiðarlegri hátt í góðu samstarfi yfir lengri tíma? Hvers vegna lá svo mikið á að klára þetta að öllu þinghaldi var stefnt í voða vegna þess? Hvers vegna höfðu Vinstri græn ákveðið að taka 180 gráðu beygju í auðlindamálum? Þessum spurningum verður auðvitað ekki svarað nema með tilvísun í stjórnarsamstarfið. En við erum komin hingað. Ríkisstjórnin virðist vera að reyna að ýta undir þá söguskýringu að það hafi verið vonda stjórnarandstaðan sem kom í veg fyrir lægri veiðigjöld fyrir litlar og meðalstórar útgerðir. Þeirri söguskýringu ættu auðvitað allir að hafna ef þeir horfa á staðreyndir málsins. Hér er í raun um að ræða fullnaðarsigur stjórnarandstöðunnar í þessari umferð áframhaldandi stríðs til að koma í veg fyrir gríðarlega tilfærslu auðs frá almenningi til sjávarútvegsrisanna en auðvitað viljum við líka hlúa að smáum og meðalstórum útgerðum. Þetta er viðhald gallaðs kerfis sem mun alltaf ýta undir samþjöppun auðlindaaðgengis og veiðiheimilda á hendur örfárra aðila. Það mun alltaf gera að verkum að bæjarfélög úti um allt land eru ýmist þrælar stóru útgerðanna sem eru þar eða fórnarlömb þeirrar útgerðar sem seldi sig burt þaðan. Þetta er það kerfi sem við búum við. Frumvarpið viðheldur núverandi stöðu. Ég tel samt að það sé fyrsta skrefið í átt að viðsnúningi á umræðunni um auðlindagjöld í sjávarútvegi þar sem áform Sjálfstæðisflokksins hafa verið rekin til baka með hörku. Næstu skref skipta því máli. Markmið Pírata í sjávarútvegsmálum eru rosalega einföld. Íslenska ríkið fyrir hönd íslensku þjóðarinnar, sem er eigandi auðlindarinnar, á að bjóða upp aflaheimildir til leigu á opnum markaði og skal leigugjaldið renna í ríkissjóð og úrslit uppboða vera opinberar upplýsingar. Allur afli á að fara á markað til að gera viðskipti með sjávarútvegsauðlindir eðlilegri og bæta hag sjómanna, minni sjávarútvegsfyrirtækja og annarra fyrirtækja sem vinna með afleiddar afurðir. Að þessum markmiðum munum við stefna áfram vegna þess að þetta eru ótrúlega einfalt markmið: Frjáls markaður, frjálst fólk og frjálst samfélag.

Herra forseti. Þetta veiðigjaldamál allt er með miklum ólíkindum. Það er vissulega rétt að frumvarp atvinnuveganefndar er seint fram komið á vormánuðum þessa þings. Ég vil reyndar meina að þetta mál sé að minnsta kosti ári of seint fram komið því að það var alla vega fyrir rúmi ári síðan sem ég og fleiri hófum máls á því hversu alvarleg staðan væri fyrir framan okkur. Það er staðreyndin. Staðan í sjávarbyggðum landsins er grafalvarleg. Vandinn mun ekkert hverfa. Það eina sem liggur fyrir í þessu máli, með þessu frumvarpi, er að einungis er verið að fresta því til haustins að taka á honum. Það er staðreynd. Á meðan mun samkeppnishæfni landsins halda áfram að versna í sjávarútveginum. Á meðan mun einyrkjum halda áfram að fækka og samþjöppun aukast. Á meðan mun starfsöryggi fjölda starfsfólks í sjávarútvegi áfram verða í uppnámi. Og áfram heldur los í byggðafestu að grafa um sig um landið allt. Samfélagslega tjónið sem af þessari himinháu skattlagningu veiðigjalda leiðir er ómælt og fæst ekki bætt eftir á, því miður. Þetta eru þeir almannahagsmunir sem eru undir í þessu máli. Raunverulegir og brýnir almannahagsmunir um landið allt. Hæstv. sjávarútvegsráðherra mun leggja fram frumvarp strax í haust til að koma á betri skikkan á álagningu veiðigjalda og lækka álögð veiðigjöld á þessu yfirstandandi fiskveiðiári. Það frumvarp verður að lögum fyrir áramót. Af þeim sökum og þeim sökum einum fellst ég á það lögfræðilega bix sem þetta frumvarp er.

Herra forseti. Vandræðagangur ríkisstjórnarinnar út af þessu máli er henni einni að kenna og engum öðrum. Ef við ætlum að taka á raunverulegum vanda lítilla útgerða sem oft hafa verið nefndar í umræðunni, þá er það frumvarp sem ríkisstjórnin kynnti korteri fyrir þinglok ekki lausnin. Það frumvarp sem var kynnt hér gerði ráð fyrir 3 milljarða lækkun á veiðigjöldum en sú lækkun fór að mestu til þeirra stærstu, um 80–85%. Ef við ætlum raunverulega að einblína á þá sem eru í vanda í sjávarbyggðunum eigum við ekki að fara þessa leið. Við eigum miklu frekar að fara þá leið sem að hluta til var kynnt í frumvarpinu sem lagt var fram, þ.e. að reyna að einblína á afsláttinn sem beinist að litlum og smærri útgerðum og tengist svonefndum persónuafslætti til útgerða. Þá erum við að reyna að fókusera og einblína á þá sem verst eru staddir í greininni. Það sama gildir um endurskoðun á almennum byggðakvóta. Þær tillögur liggja fyrir, hvernig hægt er að endurskoða það kerfi til þess að einblína á þær brothættu byggðir landsins sem enn hafa aðgang að almennum byggðakvóta. Þá útfærslu er hægt að fara í. Sú útfærsla styður sveitarfélögin á landinu, þau sveitarfélög sem hafa almenna byggðakvóta, og ýtir undir sjálfsákvörðunarrétt þeirra um það hvernig best er að útfæra almenna byggðakvóta. Færum völdin til sveitarfélaganna, til brothættu byggðanna á landsbyggðinni. Ég vil hrósa forsætisráðherra fyrir að ganga þau svipugöng - þannig hefur maður upplifað það - að reyna ekki bara að sætta stjórnarandstöðuna og koma til móts við réttmætar kröfur hennar og ábendingar heldur ekki síður að sætta stjórnarliða og stjórnarflokkana. Ég veit að það hefur reynst erfitt, en mér finnst hæstv. forsætisráðherra hafa nálgast það mál með aðeins öðrum hætti en allir aðrir forsætisráðherrar sem ég hef starfað með. Ég vil helst hrósa henni fyrir það. Stjórnmálaumræðan bíður síðan til haustsins. Miðað við það sem menn hafa verið að segja hér í dag af hálfu stjórnarliða er greinilegt að haustsins bíður stórpólitískur slagur. Við eigum náttúrlega að tala um fílinn í partíinu  Ég fagna því að búið er að leysa þetta mál tímabundið. Það hefur verið sett í kæli. Það á að framlengja núverandi fyrirkomulag, núverandi gjaldtöku. Ég styð það. Mér fannst vont að heyra talað um það hér áðan að eiginlega sé búið að ákveða hvernig fyrirkomulagið eigi að vera. Enn og aftur eru vísbendingar um að ekki eigi að reyna að ná sátt í þessari mikilvægu atvinnugrein. Mér finnst það vond skilaboð ef við förum heim fyrir sumarið og fáum síðan annað frumvarp, þegar við mætum hér á ný, sem á ekki bara að troða ofan í stjórnarandstöðuflokkana heldur líka hluta af stjórnarflokkunum. Ég veit að Vinstri græn eru í hjarta sínu ekki sátt við þær leiðir og þær úrlausnir sem kynntar voru af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég vil hvetja hæstv. ríkisstjórn til að hafa forgöngu um það að reyna að ná sem breiðastri sátt um þessa atvinnugrein, að við náum sátt um gjaldið fyrir sameiginlega auðlind okkar Íslendinga sem er fiskurinn í sjónum. Ég veit að það er hægt, það má ekki gefast upp við það. Ég hef enn tröllatrú á því að við getum miðlað málum. Við höfum sýnt það hér á síðustu dögunum að það er hægt. Ólík öfl innan þingsins geta náð saman um mikilvæga hluti. Við eigum að reyna að nýta þann vilja í þágu sjávarútvegs og almannahagsmuna.

Herra forseti. Það eru örugglega margir út um allt land sem urðu fyrir miklum vonbrigðum með að komið skyldi í veg fyrir að hér fengist umræða, efnislega umræða, og umfjöllun um frumvarp til breytinga á lögum um veiðigjald, á þskj. 1049, eins og það var lagt fram. Vil ég fá að vitna, með leyfi hæstv. forseta, m.a. í umsögn Landssambands smábátaeigenda sem sagði: „Landssamband smábátaeigenda lýsir ánægju sinni með frumvarpið sem sýnt er að kemur til móts við rekstrarvanda smáútgerðarinnar.“ Síðar í sömu umsögn segir orðrétt, aftur með leyfi forseta: „Allt frá upphafi þessa fiskveiðiárs hefur félagið reynt að tala kjark í menn sem vita ekki sitt rjúkandi ráð varðandi framhaldið. Farið hefur verið í gegnum atburðarásina sem endað hefur á þann hátt að útilokað sé annað en að veiðigjöld verði lækkuð. Því miður hafa slík samtöl ekki skilað nægilegum árangri sem sýnir sig í því að LS [þ.e. Landssamband smábátaeigenda] hefur horft á eftir aflahlutdeild frá gríðarlega hæfum útgerðaraðilum þar sem skuldastabbinn óx þeim yfir höfuð.“ Smábátaútgerðarmenn um allt land hafa ekki séð vonir sínar rætast. Alþingi Íslendinga hefur a.m.k. ekki séð ástæðu til þess að bregðast við vanda þeirra. Með því að koma í veg fyrir efnislega umfjöllun um það frumvarp sem ég var að ræða um, brást þingið þessum aðilum. Við verðum að hafa staðreyndir í huga. Það er ljóst að útflutningsverðmæti sjávarafurða, sem nam 197 milljörðum á síðasta ári, hefur dregist saman um 68 milljarða frá árinu 2015 - 68 milljarða. Afkoman í sjávarútvegi hefur orðið lakari sem því nemur. Það var í ljósi þessara staðreynda sem ríkisstjórnin og meiri hluti þingheims taldi rétt, taldi nauðsynlegt, taldi það réttlætismál, að veiðigjöld yrðu endurskoðuð og þau myndu taka mið af raunveruleikanum í afkomu sjávarútvegsins, en komið var í veg fyrir það í þessum sal að það yrði gert. Bundnar voru vonir við að menn myndu hlusta á útgerðarmenn, fyrirtæki sem eiga allt sitt undir að þjónusta útgerð um allt land. Það var ekki gert. Það er nöturlegt að þurfa að standa frammi fyrir þessu, sem er auðvitað gerður hlutur, hér í þinglok. En ég hygg að þeir sem tóku afstöðu, þeir sem tóku þá ákvörðun að koma í veg fyrir að hægt væri að bregðast við vanda sjávarútvegsins um allt land, þurfi aðeins að líta í eigin barm þegar þeir labba út í sumarið. Þeir ættu að gera sér far um það að heimsækja útgerðarstaði á Snæfellsnesi, á Vestfjörðum, í Vestmannaeyjum, í Grindavík og annars staðar og ræða við fólkið og spyrja: Hvernig hef ég staðið undir þeim væntingum sem þú barst til mín? Hef ég gert það? 
             Það verður fróðlegt næsta haust að fá að vita hvaða svör þið hafið fengið.

Herra forseti. Það frumvarp sem hér liggur fyrir á rót sína í samkomulagi á milli flokkanna sem starfa á Alþingi. Flokkur fólksins á aðild að því samkomulagi og mun styðja frumvarpið á þeim grundvelli. Það er ekki efni til þess að ræða ítarlega á þessari stundu efni frumvarpsins, en ég vil þó láta þess getið að við berum hag þeirra fyrirtækja fyrir brjósti sem eiga í mestum erfiðleikum, það eru litlu fyrirtækin og hin meðalstóru. Það er alveg rétt sem hér hefur komið fram í ræðum og í breytingartillögu Sigurðar Páls Jónssonar, að hluti þessa vanda á rætur að rekja til styrkingar á gengi krónunnar sem orðið hefur á undanförnum misserum. Það setur útflutningsgreinar, samkeppnisgreinar, sprotafyrirtæki, í mjög erfiða stöðu og er sérstakt vandamál sem þarf að ræða út af fyrir sig. Herra forseti. Það verður ekki hjá því komist að gera alvarlegar athugasemdir við framgöngu ríkisstjórnarinnar sem varpaði þessu máli eins og hverri annarri sprengju, eins og það hefur verið orðað, inn á Alþingi eftir sveitarstjórnarkosningar og örskömmu fyrir áætluð þinglok. En við blasir að málið kemur fyrir að nýju á hausti komanda. Við í Flokki fólksins viljum stuðla að farsælli niðurstöðu og munum leggja okkur fram í því efni.

Virðulegi forseti. Við hv. þm. Smári McCarthy leggjum fram breytingartillögu á frumvarpi til laga um veiðigjald þar sem í stað orðanna „Langreyður 51.440 kr.“ komi: Langreyður, 2.572.000 kr. Langreyður er dýr í útrýmingarhættu. Það er flokkað í næstefsta hættuflokki, eins og það er kallað, „endangered“, en ekki „extremely in danger“ - ég biðst afsökunar á enskunotkun - í útrýmingu en ekki í gríðarlegri útrýmingarhættu. Eftir það eru flokkar eins og útrýmt, ekki í haldi eða í dýragörðum, eitthvað því um líkt, sem mun augljóslega ekki gerast með langreyði. Ástæðan fyrir því að langreyðar eru á þessum lista er að fjöldi þeirra hefur hrapað um 70% eða meira á síðastliðnum þremur kynslóðum dýranna, 70%. Ástæðan er veiðar, það er ekkert flóknara en það. Eftir ítarlega útreikninga á þessu veiðigjaldi komumst við að þeirri niðurstöðu að til þess að koma í veg fyrir að veiðar á langreyði borgi sig þurfi að hækka veiðigjaldið. Það er einfaldlega óboðlegt að við séum að gefa út veiðileyfi á dýr í útrýmingarhættu. Ég bið þingheim vinsamlegast um að taka tillit til þessarar breytingartillögu. Við þyrftum að hækka veiðigjaldið meira, það ætti að sjálfsögðu að vera 10 billjónir eða eitthvað því um líkt. Það á ekkert að veiða þessi dýr.

Virðulegur forseti. Þó að hv. þm. Óli Björn Kárason sé ekki hér í salnum og ég hafi ekki náð að heyra hvert orð af ræðu hans hér áðan verð ég samt aðeins að koma in á það að mér þyki það ansi snautlegt að stjórnarandstöðunni sé kennt um að veiðigjöld fái ekki efnislega umræðu þegar öllum má ljóst vera að ástæða þess að þetta mál er nú fyrst að koma inn í þingið er sú að stjórnarflokkarnir lögðu ekki í að það kæmi fram fyrir sveitarstjórnarkosningar. Þetta vita allir sem eru hér inni og þingmenn stjórnarflokkanna enn betur en þingmenn stjórnarandstöðunnar. Þannig að ég vísa þessu bara til föðurhúsanna hjá mínum ágæta félaga, hv. þm. Óla Birni Kárasyni. Það var áhugavert að sjá hv. þm. Teit Björn Einarsson koma í pontu og lýsa yfir þeirri staðföstu trú, sem ég gef mér að byggð sé á samtölum við hæstv. sjávarútvegsráðherra, samflokksmann hans, að í haust verði lagt fram frumvarp sem verði með ákveðnum útfærslum og hætti. Af því að ég veit að hæstv. ráðherra er hér næsti maður í pontu á eftir mér vil ég nota þetta tækifæri til að hvetja hann til þess að fara aðeins inn á þær ákvarðanir sem teknar hafa verið um hvernig þetta verði útfært. Í hinu orðinu er nefnilega sagt að fara eigi í mikið samstarf um það hvernig þessu verði háttað. Innan stjórnarflokkanna eru skiptar skoðanir, það hefur legið fyrir. Innan stjórnarandstöðunnar eru sömuleiðis skiptar skoðanir. Þetta er flókið mál. Við hjá Miðflokknum höfum haft af þessu miklar áhyggjur, þ.e. að veiðigjöldin séu að leggja byrðar á útgerðina, sérstaklega á litlu og millistóru útgerðina, sem eru henni ofviða. Það er tónninn sem við heyrum alls staðar, sama hvaðan hlustað er, að rekstraraðilar lítilla og smærri útgerða eru í stórkostlegum vandræðum þessi misserin. Það eru margvíslegir þættir sem koma þar inn, en stærsta breytan er auðvitað sú að útreikningur veiðigjalda miðar við rekstrarafkomu alls annars tíma en við lifum á núna. Það er í þessu ljósi sem hv. þm. Sigurður Páll Jónsson, fulltrúi Miðflokksins í atvinnuveganefnd, leggur fram breytingartillögu við þetta frumvarp þar sem þó er lagt til að svokallaður skuldaafsláttur, eins og hann er þekktur í umræðunni hvað veiðigjöld varðar, verði innleiddur aftur. Hann rann út við lok síðasta fiskveiðiárs og það hjálpar að nokkru marki þeim útgerðum sem harðastan lífróður heyja núna. Ef við horfum yfir þingið þá trúi ég ekki öðru en að þingmenn hafi skilning og vilja til þess að liðka til með þessum útgerðum. Samþjöppunin er að verða bara þessa dagana, þessar vikurnar, þessa mánuðina. Veiðiheimildir eru að fara frá litlum og millistórum útgerðum til stærri og það mun halda áfram á meðan ekki er brugðist við. Þessi tillaga okkar um að innleiða skuldaafsláttinn aftur til næstu áramóta eða þar til Alþingi hefur samþykkt ný lög um veiðigjöld er plástur á bágtið, skulum við segja, en ekki nægjanlegt. Við verðum að fara í grundvallarendurskoðun á þessari veiðigjaldanálgun í haust og væri áhugavert að heyra frá hæstv. ráðherra, sem kemur næstur í pontu, hvort einhvers lags samningar eða útfærsla liggi þegar á borðinu. Það mátti ráða af orðum hv. þm. Teits Björns Einarssonar hér rétt áðan að svo væri,  Að endingu hvet ég þingheim til að fylkja sér á bak við þessa breytingartillögu, þ.e. að skuldaafslátturinn verði innleiddur aftur. Ég veit að margir hér inni eru þeirrar skoðunar að það myndi liðka fyrir. Ég brýni þingmenn til að standa með litlum og millistórum útgerðum hvað þetta varðar.

Herra forseti. Þetta mál hefur lengi verið þrætuepli í stjórnmálunum. Stærsta vandamálið í þessu er kannski það viljaleysi að reyna að ná einhverri þverpólitískri niðurstöðu um málið og hefur þýtt það að sífellt er verið að fikta í hvernig veiðigjöld eru reiknuð út frá einu tímabili til annars og það skapar auðvitað ákveðinn ófyrirsjáanleika fyrir greinina. Það er samstaða um það, hygg ég, í þessum sal að heppilegra væri að álagningin væri nær í tíma. Hins vegar er rétt að hafa í huga að þetta fyrirkomulag hefur verið við lýði um allnokkurt skeið og var algjörlega fyrirsjáanlegt hvaða gjöld yrðu lögð á greinina í ár út af þessu. Það væri kannski heppilegra að vanda til verka ef á að endurskoða þetta fyrirkomulag, sem ég held að víðtæk sátt gæti náðst um. Auðvitað er sorglegt að horfa til þess að fáir virðast hafa trú á markaðslausn í þeim efnum, þ.e. að greinin verðleggi í raun og veru þessar veiðiheimildir sjálf, hvaða gjald sé sanngjarnt eða eðlilegt út frá markaðsaðstæðum hverju sinni og stjórnmálamönnum falið þess í stað að reyna að finna út úr því með misgóðum árangri. Þegar talað er um að þingið og minni hlutinn standi í vegi fyrir því að tekið sé á vanda lítilla og meðalstórra útgerða, þá er það auðvitað ekki það sem frumvarpið snerist um, 80% þeirrar lækkunar sem það fól í sér hefði farið til stærri útgerðanna. Ef komið hefði verið fram með frumvarp sem hefði snúið að vanda lítilla og meðalstórra útgerða þá held ég að hér hefði getað skapast ágætissátt um það. Það er á ábyrgð þeirra sem fluttu málið hvernig það var lagt upp frá upphafi og augljóst að það var einfaldlega verið að beita vanda lítilla og meðalstórra útgerða fyrir sig sem afsökun fyrir því að lækka veiðigjöldin almennt. Ef við hugsum til þess líka að þegar horft er á vanda útgerðarinnar sem slíkrar, þá er alveg rétt að síðasta ár virðist hafa verið útgerðinni þungt, m.a. út af styrkingu krónunnar, en ekki síst kannski vegna sjómannaverkfalls sem geisaði eða stóð yfir á fyrstu vikum ársins. Við sjáum mjög glögglega í útflutningstölum það sem af er ári að greinin er að rétta mjög hratt úr kútnum út af því og útflutningsverðmæti sjávarafurða hafa aukist um 22 milljarða á milli ára fyrstu fimm mánuði ársins, um liðlega 30%. Það ber ekki með sér að greinin sé komin að fótum fram. Stærsta málið kannski í þessu öllu saman er hins vegar að það er ekki bara sjávarútvegur sem líður fyrir sterkt gengi, hátt raungengi, heldur allar útflutningsatvinnugreinar landsins, allar þær greinar og atvinnugreinar hér innan lands sem keppa við innflutning. Það væri kannski betur farið að ríkisstjórnin sýndi einhvern áhuga á því að taka á þeim vanda. Það væri hægt að gera með almennum hætti með því að leggja fram t.d. tillögur um lækkun tryggingagjalds. Það væri líka hægt að gera með því að stuðla þannig að stjórn ríkisfjármála að vaxtastig í landinu myndi lækka sem kæmi þá fyrirtækjunum öllum til góða og almenningi. En nei, einhvern veginn er það alltaf svo og hefur verið í raun og veru um áratugaskeið að áhugi stjórnmálamanna virðist fyrst og fremst snúa að vanda sjávarútvegs í þessum efnum en ekki annarra útflutningsatvinnugreina í landinu. Þarna verðum við einfaldlega að gæta jafnræðis. Það líða öll fyrirtæki fyrir það ástand sem er í himinháu gengi krónunnar og mikillar raungengisstyrkingar sem hefur átt sér stað á undanförnum árum. Það væri kannski við hæfi að við reyndum einu sinni að taka á þeim vanda með almennum hætti, taka á rót vandans, sem er auðvitað þessi örmynt, þessi óstöðuga mynt sem við búum við og það háa vaxtastig sem hún hefur leitt af sér. Það hefur ítrekað verið sýnt líka að enginn vilji er fyrir því. Staðreyndin er sú, ef við horfum á staðreyndir máls, að sem betur fer hefur sjávarútvegur heilt yfir á undanförnum árum verið vel rekin atvinnugrein. Kvótakerfið hefur skilað mikilli hagræðingu í greininni. Útflutningsverðmæti hafa verið að aukast jafnt og þétt. Fiskverð eða sjávarafurðaverð í erlendri mynt hefur hækkað um liðlega 50% á röskum áratug og það er fagnaðarefni. Það er fagnaðarefni að almennt hafi gengið vel í greininni. Það er ekkert það neyðarástand, alla vega hvað afkomu stærri útgerða varðar við þær kringumstæður sem hér eru, sem kallar á svo óvönduð vinnubrögð sem hér voru ástunduð, að koma fram á síðustu stundu með það frumvarp sem síðan hefur verið dregið til baka. Ég hvet hæstv. sjávarútvegsráðherra til að sýna ögn meiri sáttavilja í þessu máli en greina mátti í máli hv. þm. Teits Björns Einarssonar, að hér eigi einfaldlega bara að valta yfir minni hlutann að nýju í haust. Ég held að það væri þess virði að reyna 

Virðulegi forseti. Átök um sjávarútveginn hafa staðið lengi, alveg frá því seint á síðustu öld, fyrst um kvótakerfið sjálft eða aflamarkskerfið. Við erum að stærstum hluta komin út úr þeirri umræðu. Átökin standa núna um gjaldtökuna. Ég held, hvað svo sem mönnum finnst um umræðuna, að við séum að færast nær því að ná einhverri sameiginlegri niðurstöðu í það. Í það minnsta held ég að greinin sé ekki andvíg því lengur að greiða gjald fyrir nýtingu á sameiginlegri auðlind. Það ber hins vegar enn þá töluvert á því að þetta mikilvæga mál sé rætt með gífuryrðum og palladómum um einstaklinga eða fyrirtæki eða hvað eina. Það bera allir sök í þeim efnum, hvort heldur það er stjórn eða stjórnarandstaða, eða guð má vita hvaðan svo sem úr þjóðfélaginu það fólk kemur sem kýs að taka þátt í þeirri umræðu. Ég ætla bara að minna á að það eru rúmlega þúsund kennitölur í þessari atvinnugrein. Þegar við erum að ræða málefni hennar eigum við að hafa það í huga að þetta er breið, skemmtileg, góð og öflug flóra. Ég trúi því sömuleiðis að mikill vilji sé hér í salnum til að þeirri grein verði búið stöðugt rekstrarumhverfi, hún búi við eðlilega gjaldtöku og ég ætla rétt að vona að þingmenn allir séu sammála um að sú atvinnugrein standist samkeppni við erlendar samkeppnisgreinar. 98% af afurðum sjávarútvegsins á Íslandi er flutt á erlendan markað. Það er grundvallaratriði að löggjöfin í landinu geri þeirri atvinnugrein að standast þá hörðu samkeppni sem þar bíður íslenskra fyrirtækja við að koma afurðunum úr auðlindinni í verð á erlendum mörkuðum. Ég bið þingmenn líka að hugleiða á hvaða stað við erum komin þegar við ræðum auðlindagjaldið eða veiðigjaldið. Í mínum huga er veiðigjaldið lagt á, eins og reglurnar eru núna, kíló af t.d. þorski burt séð frá því hver er að veiða. Þegar við erum farin að ræða hvort það skipti máli hver fær aðganginn að auðlindinni og veiðir fiskinn, þá erum við komin í aðra hugsun varðandi gjaldtöku af nýtingu sameiginlegra auðlinda. Þá erum við komin í annað kerfi en er við lýði í dag, var sett á fyrst til eins árs árið 2014 og var þá framlengt til þriggja ára, 2015–2018, og er að renna sitt skeið um þessar mundir. Hér er spurt hvort það liggi fyrir að búið sé að ganga frá þáttum eða hvort búið sé að ákveða fyrirkomulagið sem tekur við. Það er ekki. Meginatriðið í vinnunni sem á eftir að fara af stað verður að færa álagninguna á veiðigjaldinu nær í tíma, tengja það betur afkomunni og tryggja með einhverjum hætti, hvernig svo sem það verður gert, að álagningin ýti ekki undir rót í byggðum landsins, að við nýtum okkur að atvinnugreinin er á mörgum stöðum vítt um land ákveðinn grunnur í búsetunni og byggðinni. Ég fagna því sem komið hefur fram í umræðu þingmanna að þeir vilji taka málefnalega umræðu um þessi atriði í haust. Ég fagna því sérstaklega og hlakka til þeirrar umræðu. Það er ekkert að því að vera ósammála um leiðir að einhverju sameiginlegu markmiði, ekkert að því, en hin pólitíska stefnumótun, samráðið, átökin og málamiðlanir eiga að fara fram í þessum sal og hér á vettvangi þingsins. Frumvarpið sem ég hyggst leggja fram í haust, og vinna í sumar, mun byggja á því og þeim þremur meginsjónarmiðum að við getum komið okkur saman á hausti komanda um skynsamlega gjaldtöku af sameiginlegri auðlind, við náum samkomulagi, vonandi, með einhverjum hætti um hvernig við viljum haga gjaldtökunni og hún taki þá gildi um nýtt fyrirkomulag 1. janúar 2019 og þeim reglum sem þingið kemur sér saman um við innheimtu veiðigjalds verði sömuleiðis beint á árið 2018 og metið með hvaða hætti það gjald hafi runnið til ríkissjóðs og hvort unnt sé að beita þeim reglum sem við komum okkur saman um á gjaldtöku þessa árs sem nú stendur.

Herra forseti. Við þinglokasamninga gerðum við samkomulag um að óbreytt lög um veiðigjöld yrðu framlengd fram að áramótum. Samfylkingin hefur eins og kunnugt er sína skoðun á fiskveiðistjórnun á Íslandi og þingflokkur Samfylkingarinnar er alfarið á móti veiðum á langreyði. En við stöndum við samkomulagið sem við gerðum og þess vegna munum við segja nei við öllum breytingartillögum.

Virðulegi forseti. Nú undir lok þessa þings varð það samkomulag í meiri hluta atvinnuveganefndar að leggja til breytingar á veiðigjaldi sem hefðu haft áhrif á endanlega álagningu veiðigjalds vegna fiskveiðiársins 2017–2018 og fram til næstu áramóta. Ekki verður fram hjá því horft að tillagan var mjög seint fram komin og þrátt fyrir að látið hafi verið reyna á afbrigði um að fá málið strax á dagskrá var ekki nægilegur stuðningur við það hér í þinginu. Þess vegna er það niðurstaðan við lok þessa þings að veiðigjöld verði áfram óbreytt. En það bíður okkar þá bara á haustinu að taka á þeirri stöðu sem frumvarpinu var ætlað að taka á og um leið að ákveða veiðigjöld til framtíðar. Með því er þetta þing að senda málið áfram inn á haustið.

Herra forseti. Ríkisstjórnin hefur verið gerð afturreka með gjafapakka til stórútgerðarinnar. Því fögnum við ákaft. Það lýsir stórkostlega illa ígrundaðri forgangsröðun hjá ríkisstjórninni að það mál hafi á annað borð verið lagt fram. En þetta mál er hins vegar ágætissamkomulag og við fögnum því og samþykkjum það að sjálfsögðu. Von Pírata er að þessi pólitíski afleikur ríkisstjórnarinnar verði til þess að opna á eðlilegar og staðreyndaháðar umræður um framtíð auðlindagjalda í haust frekar en að ráfa í villu í áframhaldandi þróun velferðarúrræða fyrir auðmenn.

Virðulegur forseti. Líkt og kannski gefur að skilja, standandi að meirihlutaáliti atvinnuveganefndar, tek ég undir að mál þetta kom seint inn og ekki gafst nægur tími til að ræða það. Í haust bíður okkar að ræða framtíðarfyrirkomulag þegar kemur að innheimtu veiðigjalda, hvernig stuðla eigi að endurútreikningi þeirra. Í mínum huga er þar mikilvægt að við séum eins nálægt rauntíma og mögulegt er. Ég tel mikilvægt að veiðigjöldin séu afkomutengd og að við hugum vel að litlu og meðalstóru fyrirtækjunum. Við verðum öll að átta okkur á því að ef við förum eftir þessu, að færa þetta nær í tíma, og afkomutengja, mun innheimt upphæð veiðigjaldanna breytast. Í þessu tilviki núna hefði hún lækkað um 1,7 milljarða kr. Ég veit ekki hver staðan verður nákvæmlega í haust en ef við teljum þessar tvær forsendur réttar verðum við að horfast í augu við að innheimt upphæð mun breytast eitthvað.

Herra forseti. Við í Viðreisn munum styðja við framlengingu á gjaldtökuheimildinni varðandi veiðigjöldin og þá sátt sem náðist undir lokin um það umdeilda frumvarp ríkisstjórnarinnar sem var reyndar flutt af atvinnuveganefnd; er engu að síður, að mínu mati, ríkisstjórnarfrumvarp. Tilgangi frumvarpsins var ekki náð, þ.e. að hjálpa raunverulega litlum og meðalstórum útgerðum. Engan veginn. Allar tölur, allar skýrslur sem hafa verið unnar, vilji menn á annað borð lesa þær, sýna fram á að frumvarpið náði ekki tilgangi sínum. Ég lýsi því hér yfir að við í Viðreisn viljum vinna að og stuðla að sátt til þess að hjálpa þeim útgerðum sem á þurfa að halda og hjálpa þá þeim litlu útgerðum, sérstaklega á landsbyggðinni, sem við getum stutt við. Þetta var ekki leiðin til að gera það, aðrar leiðir eru betri og færari. Ég vil hvetja hæstv. ríkisstjórn til að vinna það frumvarp sem nú þegar er búið að boða í meiri sátt en gert hefur verið með það frumvarp sem við erum að leggja til hliðar með þeirri afgreiðslu sem verið er að fara í.

Herra forseti. Eins og ég gat um í ræðu minni áðan lítum við svo á að þetta frumvarp sé niðurstaða af samkomulagi flokkanna hér á Alþingi og styðjum það á þeim grundvelli. Það er alveg rétt, sem hér hefur verið sagt, að með þessari ákvörðun er þessu máli í raun og veru varpað inn á haustið. Það gegnir furðu að ríkisstjórnin skyldi ætla sér að knýja þetta mál fram á elleftu stundu, eftir kosningar, rétt fyrir þinglok. Auðvitað er mikil reiði í samfélaginu. En ég leyfi mér að lýsa þeirri von að um þetta mál takist sátt á hausti komanda og við viljum leggja okkar af mörkum til að vinna að farsælli niðurstöðu.

Virðulegur forseti. Ég verð að játa að ég veit eiginlega ekki alveg í hvaða farsa ég er staddur akkúrat núna með því að vera að greiða atkvæði um þessa breytingartillögu. Hv. flutningsmaður hennar er einn af flutningsmönnum frumvarps meiri hluta atvinnuveganefndar sem var lagt hér fram og nú er ákveðið að fresta fram á haustið. Hann barðist með kjafti og klóm gegn því að eigin tillaga kæmist á dagskrá Alþingis til umræðu. Miðflokkurinn tók svo þátt í samkomulagi um þinglok. Síðan er hér lögð fram breytingartillaga sem - ég verð bara að segja eins og er - er ekki til neins annars en að slá pólitískar keilur heima í héraði. Mér finnst þessi vinnubrögð forkastanleg. Það gerðu allir ráð fyrir því varðandi það samkomulag sem hér var gert um þinglok að þessu máli, efnislega, yrði frestað fram á haustið, að ræða það, og þau veiðigjöld sem voru í gildi yrðu einfaldlega framlengd eins og tillaga meiri hluta atvinnuveganefndar gengur út á.

Virðulegi forseti. Ég styð að sjálfsögðu þessa tillögu sem fulltrúi Miðflokksins er skrifaður fyrir og við styðjum að sjálfsögðu. Ég furða mig hins vegar á ræðu hv. þm. Kolbeins Óttarssonar Proppés sem kemur hingað upp, þenur sig og gerir sig breiðan, þykist geta haft þann rétt af þingmönnum að flytja tillögur. Ég veit ekki hvaða upplýsingar hv. þingmaður hefur en það hefur aldrei verið samið um að hægt sé að múlbinda þingmenn í þessari umræðu. Það að brigsla hv. þm. Sigurði Páli Jónssyni um að hafa barist með kjafti og klóm gegn því frumvarpi sem hér um ræðir - ég held að þingmaðurinn ætti að fara á vef Alþingis og rannsaka aðeins … 
            

Hv. þingmaður er að gera grein fyrir atkvæði sínu.

... hvernig hv. þingmaður talaði og hvernig hv. þingmaður hefur barist fyrir þessu máli. Hugsa sér að þessi orð skuli falla hérna.

Herra forseti. Langreyður er í útrýmingarhættu. Veiðar eru leyfðar út af samningum sem fela ekki í sér neinn skaða fyrir ríkisstjórn verði þeim rift. En þar sem ríkisstjórnin vill ekki rifta þeim er eðlilegt að í minnsta lagi verði beitt gjaldtöku til að lágmarka skaðsemi gagnvart lífríkinu vegna veiðanna, úr því að ekki er hægt að stöðva þær með öðrum hætti. Því leggjum við til fimmtíuföldun á veiðigjöldum á langreyði en það þykir okkur afar hófleg hækkun, sem ég vona að allir náttúruverndarsinnar sameinist um að styðja. Ólíkt öllu öðru sem er til umfjöllunar í þessu máli er það þannig með dýr í útrýmingarhættu að ekki er hægt að bíða fram á haustið með það. Þetta er einföld leið til að laga stórt vandamál.