Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) : Herra forseti! Þetta mál hefir legið fyrir sjútvn. og er komið frá hv. Nd. Eins og nál. sjútvn. ber með sér, standa ekki að till. n. nema tveir nm. Þriðji maður n. tók að vísu þátt í umr. um málið, en var ekki viðstaddur lokaafgreiðslu þess í n.

Af hverju?

. Þetta var að vísu á fundi, sem hv. þm. ekki var kunnugt, að málið yrði tekið fyrir, en hv. form. n. mun gefa um þetta frekari skýringar. Þetta frv. gerir nokkrar smábreyt. við 1., 2. og 3. gr. l. um fiskimálan. frá 1935, en aðalefni frv. er í 5. gr. Meiri hl. n. er algerlega sammála aðalefni frv., en ég sé ekki ástæðu til að rekja efni þess í sérstökum atriðum fyrr en ef andmæli koma fram gegn því hér í hv. d., að ég mun þá að sjálfsögðu svara þeim, en sem sagt, meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ.

*Jóhann Jósefsson: Ég vil láta þess getið fyrir mitt leyti, sem sennilega hefði orðið minni hl. sjútvn. í þessu máli, en er í bili eiginlega ekki neitt, að mál þetta var afgr. á aukafundi í sjútvn., sem mér var ekki boðaður. Mér gafst þess vegna ekki tækifæri eða tími til að ræða við meðnm. mína um þær breyt., sem ég hefði kosið á frv. Að öðru leyti get ég látið frekari umr. um málið bíða 3. umr. Ég vildi aðeins geta þessa, að mér var ókunnugt um afgreiðslu málsins í n., og skil ég eiginlega ekki í því, að meiri hl. skyldi ekki þykja viðkunnanlegra, að minni hl. n. væri viðstaddur afgreiðsluna, þó ég hinsvegar skilji, að meiri hl. þætti þessi afgreiðsla á vissan hátt heppilegri.

* Frsm. (Ingvar Pálmason): Það varð að samkomulagi í sjútvn. að málið skyldi ganga til 3. umr. Eins og drepið er á í nál., er fylgi eins nm. bundið við það, að brtt., sem hann hefir þegar flutt, nái fram að ganga, en verði ekki svo geri ég ráð fyrir, að fylgi hans við frv. sé þrotið, eins og hann mun sjálfur gera grein fyrir. Frv. þetta er sama eðlis og mörg önnur frv., sem hafa legið fyrir þinginu fyrr og síðar. Það snertir eitt af þeim málum, sem eru töluvert áhrifarík í okkar þjóðfélagi, þ. e. tryggingamál. Það má með sanni segja, að við séum á ýmsan hátt mjög skammt á veg komnir í tryggingamálum, og það, sem við höfum hingað til bjargazt við, eru aðallega skipti við útlend tryggingafélög. - Ég þarf ekki að hafa langt mál um þetta. Reynslan er sú, að hér á landi hefir ekki lánazt að koma á tryggingum nema þær væru lögboðnar. Frjálsar tryggingar hafa farið í handaskolum, og þau kjör, sem einkum hin smærri skip hafa átt við að búa, hafa verið lítt bærileg. því er ég þeirrar skoðunar, að ekki verði hægt að koma á skipulagningu þessara mála nema með skyldutryggingu, og því er ég fylgjandi þessu frv. Ég skal játa, að það eru atriði í þessu frv., sem ég tel, að betur hefðu mátt fara, en vegna þess, hve ég tel mikla nauðsyn bera til, að þetta mikilvæga mál nái fram að ganga, mun ég ekki að þessu sinni flytja brtt. við frv. Í 15. gr. er mælt svo fyrir, að þegar greiddar eru tjónbætur fyrir viðgerð á skipi, sem er eldra en eins árs, skuli draga frá viðgerðarkostnaðinum eða matsverð 3% fyrir hvert ár, allt upp að 9 ára gömlum skipum. Eftir að skipin eru orðin 9 ára á ekki að fást útborgað nema 75% af viðgerðarkostnaðinum. Þessi ákvæði eru mjög út í bláinn. Ég játa það, að 9 ára gamalt skip, sem verður fyrir tjóni og fær viðgerð, getur orðið betra eftir viðgerðina en áður, og teldi ég sanngjarnt, að það, sem skipið hefði aukizt í verði við viðgerðina, yrði dregið frá skaðabótaskyldu félaganna. En að miða þetta við 25%, er algerlega út í bláinn. Ég hefði kosið að fá þessu breytt, en mun þó ekki gera það að neinu stóratriði. Ég held, að rétt sé að fá einhverja reynslu um þessi lög; það er þá hægurinn hjá að breyta þeim síðar. Það eru ýms smærri atriði í frv., sem ég hefði óskað að hafa á annan veg, en ég býst við, að breytingar á frv. úr þessu gætu orðið til þess að það dagaði uppi, og hefi ég því afráðið að flytja engar brtt. Ég geri ráð fyrir, að þessar tryggingar verði óvinsælar í byrjun, en svo hefir það alltaf verið um tryggingar. Ekki komst neitt lag á brunatryggingarnar, fyrr en þær voru lögboðnar. En nú er komið svo, að flestir þeirra, sem við þær búa, munu viðurkenna, að þær eru til mikilla bóta. Það hefir brunnið við, að við Íslendingar misskildum allar tryggingar. Mönnum hættir við að líta á iðgjöldin sem fé, er sjálfsagt sé að ná í aftur, og það sé ranglæti að borga iðgjöld árum saman og fá ekkert aftur. Ég hefi grun um, að það ólag, sem er á tryggingarmálum skipa, eigi rót sína að rekja til þessa skakka hugsunarháttar. Tryggingarnar eru ekkert annað en félagsskapur til að bera uppi þau slys, er fyrir kunna að koma. Sá, sem aldrei verður fyrir tjóni, er undir flestum kringumstæðum heppnari en sá, sem fyrir tjóninu verður. Okkur er þetta ljóst um brunatryggingarnar. Sá, sem geldur iðgjöld sín alla æfi og aldrei brennur hjá, er heppnari en sá, sem verður fyrir brunatjóni. Annars eru allar tryggingar tvíþættar. Með tryggingum á að bæta tjón, sem verða, en einnig að fyrirbyggja tjón, og á það að vera aðalþátturinn. Í brunatryggingunum er þessi skilningur að sigra, og hefir Brunabótafélag Íslands unnið virðingarvert starf til að gera mönnum þetta ljóst. Þó að nauðsynlegt sé að fá tjón bætt, þá er þó nauðsynlegra að fyrirbyggja, að tjón verði. Brunabótafélagið hefir gengið á undan öðrum í því að veita betri tryggingarskilyrði, ef umbúnaður allar er góður. Það sama er uppi á teningnum með sjúkratryggingarnar. Sá maður er hamingjusamari, sem allt af er hraustur og þarf aldrei að fá endurgreitt af iðgjöldum sínum, en hinn, sem liggur lengi veikur og þarf að fá stórar útborganir. Ég er sannfærður um, að verði þetta frv. að lögum, verður það til þess að koma betra skipulagi á tryggingar fiskiflotans en verið hefir, en þær eru sannast að segja í svo hörmulegu ástandi, að slíkt má ekki lengur líðast, þó að til séu heiðarlegar undantekningar. - Um brtt. hv. þm. Vestm. mun ég ekki ræða fyrr en hv. flm. hefir mælt fyrir henni.

*Jóhann Jósefsson: Herra forseti! Í þessu frv. um vátryggingafélög fyrir vélbáta eru ýms ákvæði, sem orka tvímælis, og hefði ég kosið, að sjútvn. hefði lagt meiri vinnu í að athuga, hvort ekki væri hægt að færa ýms ákvæði frv. til betri vegar. Ég vonaðist eftir því, að málið yrði tekið fyrir til sameiginlegrar meðferðar, en það varð ekki. Síðan nál. var gefið út, hefir n. fengið ábendingar um ýms atriði, sem rétt væri að lagfæra í frv. Ég er sammála hv. frsm. um það, að sjálfsagt sé að koma betra skipulagi á vátryggingar skipa og báta. Hitt getur orkað tvímælis, hvort rétt væri að láta skylduvátrygginguna ná til allra farkosta, líka þeirra, sem aðeins eru notaðir stuttan tíma á árinu, en svo er um talsverðan hluta af þeim opnu bátum, sem frv. nær yfir. En þó að skylduvátrygging sé nauðsynleg á þeim stöðum, sem ekki hafa komið upp hjá sér neinum félagsskap um vátryggingu skipa og báta, þá er ekki hægt að segja, að skylduvátrygging sé eins óhjákvæmileg, þar sem allir vélbátar eru tryggðir í innlendu vátryggingarfélagi. Í hv. Nd. kom fram till. um, að þeir bátaeigendur, sem hefðu báta sína vátryggða hjá innlendum félögum, væru um nokkur ár undanþegnir skylduákvæðunum. Í frv. er ætlazt til, að Fiskifélag Íslands eigi að gangast fyrir stofnun þessara félaga og mundi það ærið starf að koma vátryggingarfélögum á stofn þar, sem engin félög eru fyrir. Mitt kjördæmi hefir þá sérstöðu í þessum málum, að þar hefir starfað vátryggingarfélag síðan árið 1862, og verður það 76 ára 26. jan. næstkomandi, og hefir starfað óslitið allan þennan líma. Ég ætla ekki að fara hér langt út í sögu þessa félags, en hún er bæði löng og merkileg. Ég vil aðeins geta þess, að iðgjöld í félaginu á undanförnum árum hafa farið lækkandi, árið 1932 voru þau 4%, 1933 3,75%, 1934 3,75% og 1935 3,25%. Félagið á sér talsverða sjóði, og kemst vel af, og álít ég enga þörf á, að svo gamall og þrautreyndur félagsskapur sé keyrður inn í þennan nýja stakk, og vænti ég, að þessi hv. d. sýni meiri lipurð í afgreiðslu málsins en hv. Nd., og fallist á brtt. þá, sem ég hefi borið hér fram á þskj. 316. Þar er farið fram á, að þau vátryggingarfélög fyrir vélbáta, sem nú eru starfandi í landinu, og þeir vélabátaeigendur, sem nú hafa vátryggt báta sína í innlendu vátryggingarfélagi, séu undanþegnir skyldutryggingu samkvæmt lögum þessum um fimm ára skeið, og ennfremur séu eigendur opinna vélbáta undanþegnir skyldutryggingu á bátum sínum um jafnlangan tíma. Ég vil benda á, að þó slík undanþága sé veitt nú, er ekkert því til fyrirstöðu, að þessi félög geti gengið inn í heildarkerfið síðar. En ég sé enga ástæðu að ganga hart að þeim mönnum með skyldutryggingu, sem nú þegar hafa uppfyllt helztu ákvæðin, sem frv. fer fram á, að lögfest verði. Um opnu bátana er það að segja, að víðsvegar um land eru þessir opnu vélbátar, „trillurnar“, aðeins notaðir stuttan tíma. Ég tel því. að rétt væri að gefa nokkurn frest á því að taka opnu bátana undir skyldutrygginguna. Ég skal játa það, að ég legg aðaláherzluna á þessa brtt. vegna þess gamla félags í Vestmannaeyjum, og tel ekki nema sanngjarnt, að löggjafinn sýndi því þá viðurkenningu, að það þyrfti ekki að ganga inn í heildartrygginguna fyrr en eftir fimm ár, nema það óski þess sjálft.

* Frsm. (Ingvar Pálmason): Ég hefi allmargt að athuga við brtt. hv. þm. Vestm. og ræðu hans. Við erum sammála um það, að vátryggingarmál smábátaútvegsins sé í megnasta ólagi, nema á einstaka stað, t. d. í Vestmannaeyjum. Brtt. fer fram á, að félögum og einstaklingum verði veittar þær undanþágur, að þurfa ekki að ganga inn í tryggingarnar fyrr en að fimm árum liðnum. Ég get ekki séð, hvað ætti að vinnast við þann frest. - Hv. þm. lýsti tryggingarfélaginu í Vestmannaeyjum, sem nú væri að verða 76 ára og væri enn í bezta gengi, ætti talsverða sjóði. En hvers vegna á að gefa félaginu 5 ára frest, áður en það gengi inn í heildartryggingarnar? Ég sé ekki, hvað getur unnizt með því, annað en það, að gera lögin að dauðum bókstaf næstu fimm árin. -Ef hv. þm. Vestm. vill á annað borð skyldutryggingu, þá á hann ekki að þurfa fimm ár til að búa sig undir að taka þátt í henni. Bæði ég og aðrir munu vera fúsir á að sýna bátavátryggingafélagi Vestmannaeyja alla viðurkenningu, en það verður að sætta sig við að hlíta almennum landslögum. Hinsvegar tel ég sjálfsagt, að Vestmannaeyjar verði tryggingarsvæði út af fyrir sig. Þá geta Vestmannaeyingar haldið öllum sínum réttindum, ráðið iðgjöldum sínum eftir sem áður, og sjóðum þeim, er þeir hafa safnað, alveg eins þó að þeir gangi inn í heildartrygginguna. En með því að gangast undir lögin styrkja Vestmannaeyingar þá, sem nú eiga við erfiðari aðstæður að búa. - Það er rétt, að sumstaðar hafa einstaklingar tryggt báta sína hjá Sjóvátryggingarfélagi Íslands. En þau kjör, sem þeir hafa fengið þar, eru ekki aðgengileg. Mér fannst, að í ræðu hv. þm. Vestm. kæmi fram einmitt sá misskilningur á eðli trygginganna, sem ég talaði um í fyrstu ræðu minni, að um væri að gera, að menn sjálfir hefðu sem mestan hagnað af tryggingunni. Þarna kemur stór misskilningur fram í því, hvað er aðalkosturinn við tryggingarnar, en hann er sá, að allir félagsmenn beri byrðarnar hver með öðrum. Hv. þm. fannst það hart fyrir smærri báta, sem kannske ekki fara á sjó nema mánaðartíma á ári, að þurfa að tryggja. Hvers vegna er það hart? Slysin geta alltaf viljað til, jafnvel þó að um stuttan tíma sé að ræða. Hitt væri vitanlega hart, ef eigendur þeirra báta, sem ekki ganga nema hálfan eða einn mánuð, ættu að greiða sömu iðgjöld og þeir, sem láta báta sína ganga allt árið. En það er alls ekki meiningin. Að vísu efast ég ekki um, að fyrst í stað verði ekki hægt að komast hjá því, að kjörin verði talsvert misjöfn á hinum einstöku tryggingarsvæðum. Það á að skipta landinu í tryggingarsvæði, og er það ekki vandalaust verk. Ég skal játa það. En erfiðast verður þó að brjóta ísinn þar, sem tryggingarnar eru í mestu ólagi, en ég efast ekki um, að með tímanum geti þar vaxið upp alveg samskonar tryggingarstarfsemi eins og í Vestmannaeyjum, sem gefizt hefir ákaflega vel. En svo er annað, sem ég álit aðalkostinn við að fara þá leið, sem frv. gerir ráð fyrir, sem sé að skipta landinu í mörg tryggingarsvæði, og hann er sá, að á þann hátt verður betur náð þeim þætti trygginganna, sem ég legg aðaláherzluna á, að fyrirbyggja slys. Og ég held, að eitt af því, sem hefir gert það að verkum, að bátaábyrgðarfélag Vestmannaeyja hefir lukkazt eins vel og raun er á, sé einmitt það, að þar hefir eftirlitið með öllum útbúnaði verið miklu betra heldur en almennt gerist hér á landi, því að ég ímynda mér, að hætturnar séu ekki neitt minni í Vestmannaeyjum heldur en annarsstaðar hér við land. Ég held því, að enda þótt Vestmannaeyingum kunni að vera það óljúft að ganga undir skyldutrygginguna, þá þurfi þeir ekki að líða við það neitt tjón, en hinsvegar geti landsmenn yfirleitt haft af því mikinn hagnað að fá jafnöflugan félagsskap inn í skyldutrygginguna. Þeir hafa bæði fordæmið og stuðning þaðan, og það sem mest á ríður í sambandi við þetta mál, er að geta sameinað kraftana til þess að koma málinu á þann grundvöll, sem það þarf að komast á. Og ég held, að hvorki bátaábyrgðarfélag Vestmannaeyinga né önnur vátryggingarfélög á landinu geti með nokkrum rökum lagzt á móti því, að skyldutryggingar verði lögleiddar. Ég trúi því ekki heldur fyrr en ég tek á því, að menn, sem búnir eru að fá jafnmikla reynslu í tryggingarmálum eins og Vestmannaeyingar, séu ekki fúsir til þess að leggja sitt lóð á vogarskálina til þess að koma þessum málum á fastan grundvöll. - Ég skal taka það fram, að á síðasta þingi átti sæti í sjútvn. þáv. þm. N.- Ísf. (JAJ), sem um mörg ár hafði starfað við bátaábyrgðarfélag, er gengið hefir mjög sæmilega, eftir því sem hann sjálfur upplýsti, og var hann þessu fylgjandi, að skyldutryggingar yrðu lögleiddar. Og ég hygg, að hin mörgu vátryggingarfélög úti um land muni einnig taka svo í þetta mál, því að annars gæti ekki legið til grundvallar önnur ástæða en sú, að þau hugsuðu sem svo: Við getum séð um okkur, –sjái hinir um sig. - En þetta vil ég ekki ætla mönnum, sízt þeim, sem hafa áratugareynslu af þessum málum. - Og ég tel, að Vestmannaeyingum sé sýnd full viðurkenning með því, að þeir fá að vera tryggingarsvæði út af fyrir sig, og það tel ég sjálfsagt vegna allra staðhátta og einnig vegna þess, að þá geta þeir notið þeirra hlunninda, sem þeir eru búnir að skaffa sér á undanförnum árum, að því er snertir lægri iðgjöld.

*Jóhann Jósefsson: Hv. 2. þm. S.-M. hefir nú mælzt vel og skörulega í þessu máli, og þó að hann hafi ekki viljað fallast á mína till., þá skal því sízt neitað, að hann hafi haldið mörgum góðum málstað vel fram. En hitt er svo annað mál, að sínum augum lítur hver á silfrið, og ef það væri komið inn í hug og hjarta allra þeirra, sem standa að bátaábyrgðarfélagi Vestmannaeyja, að þeir mættu treysta því, að allt færi svo í hinni nýju tryggingu eins og ég veit, að hv. 2. þm. S.-M. meinar og vill, að það fari, þá kynni þetta að vera minna tilfinningamál. Og nokkur vorkunn má það nú heita, þó að aðilja, sem starfað hefir að þessum þjóðþrifamálum innan síns umdæmis svo langan tíma sem vitanlegt er um þetta félag, hugnist ekki að því að fá opinbera íhlutun um starf sitt eftir 75–76 ára reynslu á þessu sviði. Opinber íhlutun er ekki alltaf svo vinsæl hér á landi, sízt af öllu nú í seinni tíð, að þeim mönnum, sem lifa sjálfstæðu lífi á einhvern hátt, er nokkur vorkunn, þó að þeir vilji vera lausir við hana í lengstu lög. En till. mín fjallar um fleiri aðilja heldur en bátaútgerðarfélag Vestmannaeyja, og þrátt fyrir sínar glöggu röksemdir kom hv. frsm. þó aldrei að þeim kjarna málsins, sem ég benti á, sem sé, að nauðsyn væri á því að koma þeim fyrst inn í þennan félagsskap, sem hans hefðu þörf, en lofa hinum, sem ekki hefðu þörf fyrir þessa starfsemi, að biða um stund. Framhjá þessu atriði gekk hv. frsm. alveg, að vísu kannske óviljandi, en mér finnst það vera stórt atriði í sambandi við þetta mál. Ég er nú ekki heldur eins fullviss um það og hv. frsm., að peningalega skoðað geri þetta engan mismun fyrir bátaábyrgðarfélagi Vestmannaeyja, en um hitt er ég fullviss, sem líka er aðalatriðið fyrir Vestmannaeyingum, að þeirra sjálfsákvörðunarréttur í þessu efni verður ákaflega mikið skertur með hinum nýju lögum, þar sem þeim er gert að skyldu að breyta sinum lögum samkv. hinni nýju löggjöf o. s. frv. Ég ætla þá ekki að verja lengri tíma við þessa umr. til þess að rökstyðja till. mína. Ég læt það ráðast, hvernig hún verður afgr., og ef hún verður felld, getur verið, að ég komi með aðra till. við 3. umr. málsins. - En ég vil aðeins að lokum benda hv. frsm. á þetta, sem ég tók fram áðan að væri höfuðatriði málsins, sem sé að koma á vátryggingum fyrir þá, sem ekki hafa vátryggingarfélög nú. Það hlýtur að vera aðalatriðið.

* Frsm. (Ingvar Pálmason): Ég held nú, að þessar umr. séu nokkurnveginn tæmdar. - Hv. þm. Vestm. segir, að ég hafi ekki komið að aðalkjarna málsins, sem væri sá, að þröngva þeim, sem ekki hefðu vátryggt, inn í vátrygginguna. þetta er nú alveg út í hött, því að frv. undanskilur engan, en það er hv. 1 þm. Vestm., sem vill undanskilja þá, sem þegar eru búnir að koma þessum málum í lag hjá sér. En það er bara vegna þess, að ég tel, að hér þurfi stuðnings allra góðra krafta til þess að koma þessum málum í framkvæmd, að ég ekki vill láta Vestmannaeyinga, sem sýnt hafa óvenju mikinn þroska í þessum málum, skerast úr leik með að styðja þetta nauðsynjamál. Annað er það ekki, sem á milli ber. Hv. þm. Vestm. vék að því, að sjálfsákvörðunarréttur eldri félaganna væri nokkuð skertur með lögum þessum. Það er ekki alveg hægt að neita því, en það er þó miklu minna heldur en hann vill vera láta, því að ef tryggingarsvæðunum er haganlega fyrir komið, þá snertir þetta ákaflega lítið þeirra ákvörðunarrétt. Ég geng sem sagt út frá því, að þau hafi endurtryggt áður, en ef svo er ekki, þá eru þarna lagðar kvaðir á þau, en það eru líka að mínu viti þær einu kvaðir, sem um er að ræða. Mér hefir sérstaklega orðið tíðrætt um bátaábyrgðarfélag Vestmannaeyja, bæði af því, að viðkomandi andmælandi minn er því skyldastur, og sérstaklega vegna þess, að ég tel það muni vera eitthvert fullkomnasta tryggingarfélag á landinu, og hefir það fært mér og öllum landslýð sönnun fyrir því, að ef rétt er að farið, þá er hægt að tryggja allan okkar bátaflota á skynsamlegan hátt og það með miklu betri kjörum heldur en við eigum nú kost á.

* Frsm. 1. minni hl. (Jóhann Jósefsson) Þetta mál, sem hv. þm. Hafnf. flutti ásamt mér snemma á þessu þingi, hefir nú verið til athugunar í sjútvn. þessarar d., og þess utan boðaði hæstv. atvmrh. nm. á sameiginlegan fund beggja sjútvn. til þess að ræða um þetta sérstaka mál ásamt öðrum þeim till., sem fram höfðu komið bæði á Alþingi í frv.formi og till. frá stj. síldarverksmiðja ríkisins, sem einnig höfðu samþ. álitsskjal um það hvað hægt væri að ráðast í. Ég skal þó taka fram, að á þeim fundi voru ekki rædd ýtarlega sum frv., sem fram höfðu komið t. d. um síldarverksmiðju á Sauðárkróki og Húsavík o. s. frv., heldur aðeins skýrt frá, hvað fram hefði komið í þessu efni, og ennfremur hvaða beiðnir hefðu komið frá einstökum mönnum um að fá að reisa síldarverksmiðjur víðsvegar. Hæstv. ráðh. fórust þannig orð, að hann mæltist til, að nm. létu uppi álit sitt um, hvað þeim þætti tiltækilegast á þessu sviði, eftir að hafa heyrt alla málavöxtu, og létu svo stj. eða honum það álit í té. Síðan hefir enginn sameiginlegur fundur verið haldinn um þessi mál, en hinsvegar hefir hæstv. ráðh. rætt við sjútvn. þessarar d. um þá brtt., sem liggur fyrir á þskj. 334. við höfum þess vegna ekki átt kost á að láta uppi n sameiginlegum fundi sjútvn. neitt sameiginlegt álit um síldarverksmiðjubyggingar í heild. Ég vil taka fram fyrir mína hönd, að þótt ég og sumir mínir flokksmenn hafi verið með að leggja til við þingið að reisa verksmiðjur fyrir ríkisins reikning á ýmsum stöðum, og líka á Raufarhöfn, þá er það ekki af því, að við teljum heppilegast, að ríkið reki þessar verksmiðjur, heldur af þeim ástæðum, að þegar svo ber við, að nauðsynlegt sýnist vegna þeirra, sem síldveiði stunda, að verksmiðjurnar séu reistar á heppilegum stöðum, að þegar ekki er vitað, að neinn einstaklingur eða félag hafi í hyggju eða óski eftir að reisa verksmiðjur á slíkum stöðum, þá tel ég fyrir mitt leyti, og ég hygg, að fletir minna flokksmanna séu mér sammála í því efni, að þá sé rétt, ef ekki er annars kostur til að greiða fyrir útveginum og þeim, sem hann stunda, að ríkið taki að sér þær framkvæmdir, sem nauðsyn er á. Ég vil taka þetta fram vegna þess, að það brennur stundum við, að það er lagt þannig út, sérstaklega af andstöðuflokkum okkar, stjfl., að við séum með þessu sérstaklega að reka erindi ríkisrekstrarins, en svo er ekki. Við erum aðeins að stuðla að því, að unnin séu þau verk, sem nauðsynleg eru til þess að síldarútvegurinn geti þrifizt. Við erum sömuleiðis þeirrar skoðunar á þessum málum, a. m. k. er það svo með mig og þá flokksmenn mína, sem ég hefi talað við, að ekki sé heppilegt, að ríkið leggi of miklar hömlur á, að einstaklingar reisi verksmiðjur, ef þeir geta það án aðstoðar ríkisins, því að við það, að fleiri verksmiðjur eru reistar eykst áhuginn fyrir að veiða síld, og má þannig vænta þess, að útflutningsmagn og útflutningsverðmæti fyrir landið í heild geti aukizt. Svo er á það að líta, að þegar menn vitna í, hvað skipaflotinn sé mikill og vilja miða allar framkvæmdir við það, að með þeirri breyt., sem ætlazt er til, að verði við síldarverksmiðjur ríkisins, þar sem eiga að koma hraðvirk löndunartæki við þessar verksmiðjur, þá er það sama sem aukning á afköstum flotans og þýðir í framkvæmdinni það sama og að flotinn stækki, því að eftir því sem hraðvirkari verður afgreiðsla skipanna hjá síldarverksmiðjum ríkisins, þeim mun fleiri veiðidaga geta skipin fengið, og er því að nokkru leyti það sama og aukning skipastólsins. Í viðræðum um þetta mál, sem hér liggur fyrir, við stj. síldarverksmiðja ríkisins og hæstv. ráðh., hefir komið fram, að það þykir fulllangt farið að samþ. frv. það, sem hér liggur fyrir um síldarverksmiðju á Raufarhöfn, óbreytt. Við höfum athugað málið og fallizt á þá skoðun, sem kemur fram í brtt. á þskj. 334. Þar er gert ráð fyrir, að stj. sé heimilt að reisa nýja verksmiðju á Raufarhöfn, sem geti tekið til starfa 1938 eða 1939 og geti unnið úr 2400 málum á sólarhring. Það hefir bólað allmikið á því, þegar menn hafa farið að ræða aðstöðuna til að hafa stóra verksmiðju á Raufarhöfn, að ekki hefir verið talið af þeim kunnugustu mönnum; svo sem vitamálaskrifstofunni o. s. frv., að fullkomlega væri tryggt, að hægt væri að starfrækja stóra verksmiðju án þess að höfnin væri bætt til muna. Með tilliti til þess þykir hyggilegast að haga framkvæmdum eins og lagt er til í brtt. Þá heftir n. einnig fallizt á að heimila stj., auk þessarar nýbyggingar á Raufarhöfn, að stækka síldarverksmiðjurnar á Siglufirði á þinn veg, að afköst þeirra aukist um 2400 mál síldar á sólarhring. Sumum mönnum kann að þykja álitamál, hvort rétt sé frá öllum sjónarmiðum að auka síldarvinnsluna á Siglufirði. En á það ber að líta í þessu sambandi, að eftir þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, kostar aukningin á Siglufirði að sama marki og gert er ráð fyrir að nýja verksmiðjan mundi afkasta á Raufarhöfn, aðeins um helming þeirrar upphæðar, sem ný verksmiðja á Raufarhöfn mundi kosta. Siglufirði er nægur húsakostur fyrir hendi, svo að það, sem þyrfti við að bæta, eru aðallega vinnsluvélar. N. er sammála um að leggja þetta til, að fengnum þeim upplýsingum, sem ég hefi lýst. Ég held, að ég þurfi svo ekki að taka fleira fram um þetta mál. Mér hefir skilizt á þeim viðræðum, sem fram hafa farið, að þótt ákvörðun um þessa till. hafi eingöngu verið tekin af sjútvn. þessarar d., þá megi gera ráð fyrir, eftir því viðtali, sem við höfum átt við menn úr sjútvn. Nd., að þessi till. muni einnig fá fylgi í þeirri n. og geti þannig orðið sú lausn á málinu á þessu þingi, sem fyrir liggur í þessari brtt. Að síðustu vil ég aðeins taka það fram, að við flm. málsins, og ég geri ráð fyrir einnig hv. samnm. mínir í sjútvn., leggjum fyllstu áherzlu á, að hæstv. stj. geri allt, sem unnt er í þessu máli, þannig að heimildin verði notuð, svo framarlega sem þess er kostur, þegar á árinu 1938, svo að sú aukning, sem hér er um rætt, nýbygging verksmiðju á Raufarhöfn, komi síldarflotanum að gagni, ef þess er nokkur kostur, þegar á næsta ári. Hinsvegar vitum við það, að þær ástæður geta legið fyrir hendi, að ekki verði unnt að koma þessu í kring svo snemma sem við vildum óska. En samt sem áður eru allar líkur til, að það mætti takast, ef hæstv. stj. vinnur vel að þessum málum, að þessi aukning gæti komið þegar á árinu 1938. - Fleira þarf ég ekki að taka fram fyrir hönd sjútvn.

* Frsm. 2. minni hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) : Það eru aðeins örfá orð. Ég hefi litlu að bæta við það, sem hv. frsm. hefir sagt hér um þá sætt, sem hefir orðið í þessu máli, sem ég fagna mjög. En ég vil aðeins geta þess, að sú till., sem ég flutti við 2. umr. og tók þá aftur, hún er að sjálfsögðu tekin aftur með þessari till. Þessi till. gengur lengra. Í fyrsta lagi er tekin hér upp heimild handa Siglufjarðarverksmiðjunum, og gengur hún að vísu skemmra um það, hversu byggja skuli, af ástæðum, sem hv. frsm. tók til greina, sem er í fullkomnu samræmi við það álit, sem er í brtt. á þskj. 2k4, sem fylgdi mínu nál. Ég tel ekki þörf á að upplýsa frekar í þessu máli annað en það, að þótt mér þyki leitt, að svo geti orðið, að verksmiðjan verði ekki tilbúin á árinu 1938, þá er það af ástæðum, sem að ýmsu leyti eru óviðráðanlegar, eins og það er þegar talið vist af hálfu þeirra manna, sem hafa gert athuganir á málinu, að kostnaðurinn við að breyta höfninni, svo að hún komi að notum fyrir stóra verksmiðju, mun vera allmikill, og einnig mun það verk taka talsverðan tíma. Kostnaður við höfnina hefir verið talinn 100 þús. kr. En með því að heimila þá stækkun á verksmiðjunum á Siglufirði, sem hér er um að ræða, þá er þó nokkur hjálp veitt á næsta sumri, því að það er talið víst, að sú aukning komi til nota á síldveiðitímanum á næsta ári, og er gert ráð fyrir. að hún sé 2400 mál á sólarhring. Hinu ber ekki að neita, að hún getur ekki bjargað smáskipafiotanum, sem síldarverksmiðjan á Raufarhöfn er fyrst og fremst starfrækt fyrir og er tvímælalaust nauðsyn að stækka. Nú væntum við, að þetta mál geti gengið nokkurnveginn hljóðalaust í gegnum þingið, fyrst samkomulag er fengið um það. Ég ætla ekki að fara neitt út í afsakanir hv. þm. Vestm. um ríkisreksturinn. Ég sé ekki annað en að hann og hans flokkur sé fullkomlega sammála hinum flokkunum, að það séu ríkisverksmiðjurnar, sem fyrst og fremst verði að leggja kapp á að umbæta og auka af óumflýjanlegri nauðsyn, til þess að gera öllum síldveiðimönnum kleift að losna við afla sinn á sem fljótlegastan hátt og koma honum í peninga. Það er sönnun þess, að það eru ríkisverksmiðjurnar á þessum stöðum, sem geta gert þetta með minnstum kostnaði og verið sú lyftistöng fyrir síldarútgerðina, sem allir eru sammála um, að þarf að koma.

* Frsm. 1. minni hl. (Jóhann Jósefsson): Ég get ekki algerlega látið þessa síðustu aths. hv. þm. fara framhjá mér án þess að svara henni. - Það er langt frá, að ég sé með þessari til1. að slá því föstu, að það séu ríkisverksmiðjurnar einar, sem beri að auka, og að þær séu hæfastar til að vinna úr síldinni. Það er síður en svo, því að útkoman hefir verið sú, eins og ég sýndi fram á á síðasta þingi. þegar deilt var um síldarverðið, að ríkisverksmiðjunum hefði ekki tekizt að ná eins miklu verðmæti úr síldinni og þeim nýrri verksmiðjum. En ég skal þó taka fram, að það er út af fyrir sig skiljanlegt vegna þess, að ríkisverksmiðjurnar vinna sumpart með miklu eldri vélum en þær nýju verksmiðjur. Ég tel, að þótt ríkið ræki ekki þessar verksmiðjur, heldur einstaklingar, þá kæmu þær sjávarútveginum að allt eins miklu gagni. Ég hefi fyrir mér upplýsingar um, hvað mikið kostar vinnslan á mál á Hjalteyri, Djúpavík og í ríkisverksmiðjunum s. 1. sumar, og það sýnir sig, að það er langhæst hjá ríkisverksmiðjunum. svo að við skulum halda okkur við það, sem ég sagði í byrjun. að það er af þessari nauðsyn, að við leggjum til, að stækkun verði gerð á Siglufirði og ný verksmiðja byggð á Raufarhöfn, og við vitum. að á hvorugum þessum stað er stækkunar að vanta frá öðrum aðilja en ríkinu, og þá er það réttlætanlegt fyrir afkomu sjávarútvegsins að stuðla að því, að ríkið geti komið þarna upp verksmiðjum. Svo veit hv. þm. vel, að það er ekki einungis hjá sjálfstæðismönnum, heldur einnig hjá öðrum flokkum uppi sú stefna, að breyta rekstrarfyrirkomulagi síldarverksmiðjanna úr ríkisrekstrarfyrirkomulagi og í annað, sem þykir heppilegra fyrir alla aðilja. - Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að orðlengja um málið.

*Bjarni Snæbjörnsson: Það eru aðeins örfá orð, því að ég þarf litlu að bæta við það, sem hv. frsm. sagði. Ég vil samt minnast ofurlítið á það, sem hv. 3. landsk. sagði, að vafasamt væri, að hægt væri að reisa þessa verksmiðju á næsta ári. Eins og hv. frsm. minntist á, þá leggjum við flm. mikla áherzlu á, að atvmrh. taki þetta mál þegar fyrir og rannsaki það, kaupi vélar og annað, sem til þess þyrfti, að hægt væri að reisa verksmiðjuna á árinn 1938, því að það er þegar upplýst af ýmsum, sem þessu máli eru kunnugir og hafa unnið þarna á sumrin, að hægt muni vera fyrir mótorbáta og línubáta að koma inn á höfnina og afferma sig þar, eins og hún er nú. Þess vegna er það gefinn hlutur að það mun verða hægt á næsta ári að reisa þessa verksmiðju, svo framarlega sem lán fæst, og ég ber það traust til hæstv. atvmrh. og forstjóra vitamálaskrifstofunnar, sem báðir eru í flokki með 3. landsk., úr því að hann álítur þetta svo slæmt fyrir smábátaflotann eins og það er, að þeir muni hrinda þessu máli í framkvæmd á næsta ári, þegar er tiltækilegt að gera það. En mér fannst skjóta skökku við ummæli hans áðan, þegar hann kom með þær aðfinnslur, að ekki væri hægt að framkvæma þetta, en nú harmar hann, að ekki sé hægt að gera þetta nógu fljótt. Svo vil ég taka það fram, þar sem hann við 2. umr. var að tala um, að afgreiðslan gengi treglega vegna þess, að þyrfti að hafa lýsið í tunnum, þá hefi ég nú fengið þær upplýsingar, að svo er ekki, heldur er kominn lýsisgeymir þar á Raufarhöfn, sem var byggður síðasta sumar, svo að allt virðist benda til þess, að hægt verði að hefjast handa þegar á næsta ári, og óska ég því og vænti þess fastlega, að svo verði gert.

* Frsm. 2. minni hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) : Það er út af ummælum hv. þm. Hafnf., að ég vildi segja nokkur orð. Það er enginn ágreiningur milli mín og n. og hans um það, að við leggjum áherzlu á það, eins og hv. frsm. gat um, að verksmiðjan geli orðið byggð á næsta sumri. Þetta er í samræmi við mína till. við 2. umr., því að í henni var tekið fram, að hún skyldi byggð á næsta sumri, en ég varð af ástæðum, sem þegar eru kunnar, að draga úr till., að fengnum upplýsingum, eins og skýrt hefir verið frá hér í d., og ganga inn á, eins og stendur í till., að ákveðið verði að byggja verksmiðjuna 1938 eða 1939. Þetta er gert til þess, að ef ekki yrði hægt að framkvæma bygginguna á árinu 1938, þá skuli heimildin einnig ná til ársins 1939. í m þetta eru allir nm. sammála, fyrst vafi leikur á, að hægt sé að koma henni það fljótt upp, að hún verði starfrækt á næsta veiðitímabili, en það er skoðun n. að vinna beri að því, að koma verksmiðjunni upp 2 árinu 1938, svo að hér er í raun og veru ekki um ágreining að ræða. Hinsvegar er það rangt hjá hv. þm., að ég hafi dregið í efa, að hægt væri að gera þetta 1938. Ég hefi aðeins tæpt á því, að eftir þeim upplýsingum, sem fyrir lægju, væri vafasamt, hvort það yrði hægt, og sá grunur minn hefir staðfestst betur síðan. - Hv. þm. heldur því fram, að bátar geti afgr. sig við höfnina eins og hún er nú. Það kann að vera, en það verður líka að taka tillit til stærri skipa. Þarna kæmu stór skip með efni til verksmiðjunnar, og svo þarf líka að flytja frá henni. Þá er olíugeymirinn ekki nægilegur, svo að í fyrra varð að nota tunnur til viðbótar. Ég setti inn í till. ákvæði um, að verksmiðjan skyldi vera útbúin nýtízku tækjum til losunar og vinnslu. Það er rétt athugað hjá hv. frsm., að eftir því. sem skipin geta losað sig fyrr, þess meiri afla geta þau náð. Það mundi líka létta nokkuð hin mjög erfiðu störf sjómanna. Ég hygg, að sú stefna sé mjög uppi hér, að vinna beri að því; að ríkisverksmiðjurnar fái losunartæki. Ég vil mótmæla því, að ég hafi dregið úr júní. að verksmiðjan yrði byggð árið 1938, ef unnt væri. En ég lét strax í ljós, að ég teldi lítt kleift að gera þetta í eins stórum stíl og hv. þm. vildi. Ég vil ekki fara út í deilur við hv. þm. Vestm. um gildi ríkisrekstrar og einkarekstrar. Hv. þm. segir, að útkoman hafi orðið betri í einkarekstri. Það er alveg ósannað mál, en ég hygg, að það muni koma í ljós, að útkoman hjá sumum einkaverksmiðjunum verði ekki eins góð og hv. þm. vill vera láta, nema hjá verksmiðjunni á Djúpavík, sem skarar fram úr um fljóta vinnslu og góða vöru, enda eru vélarnar þar alveg nýjar. En að hún skilur betra fitumagni en aðrar verksmiðjur, liggur í því, að síld í hana er veidd á því svæði, þar sem hún er feitust. Það er rétt, að sumar ríkisverksmiðjurnar hafa gamlar vélar, og er verið að stefna að því, að þær geti útbúið sig nýtízku vélum, og hefir verið um það deilt. En það á að gera allar verksmiðjur svo úr garði sem efni standa til, um það verður ekki deilt. Ég tel, að ríkisverksmiðjurnar hafi á ýmsum sviðum sýnt sína yfirburði. En svo geta komið nýir menn, sem nota sér þá reynslu, sem þar er fengin, og gera e. t. v. betur. Ég vil ekki vera að pexa lengur um þetta við hv. þm., þar sem við erum sammála um aðalatriðin.

Forseti (EÁrna) : Allar brtt. við þetta mál voru ræddar ýtarlega við 2. umr., svo að ég býst við, að þessar umr. muni aðallega snúast um hinar nýju brtt., sem eru fram komnar síðan.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) : Við 2. umr. voru þær brtt., sem hér liggja fyrir, nema brtt. á þskj. 336, teknar aftur til 3. umr., til þess að fjhn. tæki þær til athugunar á milli umr. Fjhn. hefir síðan haldið fund og rætt till. nokkuð, og einnig málið í heild sinni, en samkomulag hefir ekki orðið í n. um till., og þess vegna hefi ég ekki neitt sérstakt um þær að segja frá hálfu n. Það var ráðgert á fundinum að ræða málið við stjórn Landsbankans, en úr því hefir ekki orðið. Aftur á móti hefi ég rætt málið við formann innflutnings- og gjaldeyrisn., og hann er mótfallinn till., sem fyrir lágu við 2. umr. að undantekinni till. á þskj. 223, frá hæstv. fjmrh. Að því er snertir till. um það, að veita útvegsmönnum undanþágu frá 1., og reyndar fleirum, þá telur hann, að það sé mjög varhugavert, og að ýmsir aðrir gætu haldið því fram, að þeim bæri sami réttur. Hitt muni ekki koma til, að á því standi, að útgerðarmenn fái leyfi og gjaldeyri til nauðsynlegra útgerðarvara. Þá hefir 3. mgr. 1. gr. orðið nokkurt deiluefni, og hefir komið fram till. um að fella hana niður. Ég hefi leyft mér, án þess að bera mig saman við meðn. mína, að bera fram till. um breyt. á málsgr., nefnilega að fella niður ákveðið um, að óheimilt sé að selja farmiða, nema menn hafi vottorð frá lögreglustjóra um, að þeir hafi gefið þá skýrslu, sem um er að ræða. Samkv. till. minni er ferðamönnum engu að síður skylt að gefa þessa skýrslu, en það á bara ekki að ganga eftir henni áður en farmiði er seldur. Ennfremur legg ég til þá breyt., að skýrslan skuli gefin annaðhvort lögreglustjóra eða tolleftirlitsmanni. Er þetta gert til þess að létta framkvæmdina. Ég vænti þess, að till. mína á þskj. 336 megi skoða sem málamiðlun og að hv. þdm. geti sætzt um þetta atriði.



Ég heyrði hv. frsm. ekki minnast á afstöðu n. til hinna ýmsu till., m. a. til till. minnar, hvort hv. n. er með henni eða móti. Ég óska eindregið eftir umsögn n. um það, hvort gjaldeyrisn. hefir leyfi til að neita um gjaldeyri, ef till. mín verður felld, þar sem það mundi vera í ósamræmi við lögin.



Ég sat um það, að n. hefði að vísu rætt þetta mál á fundi, en að samkomulag hefði eigi náðst um till. og því engin ákvörðun um þær tekin. Nm. hafa sem sé óbundin atkv. um allar till. Annars get ég sagt það fyrir mig, að ég get fallizt á till. hv. þm. (SÁÓ). Það má vel vera, að hinir nm. geti það líka. Ég man ekki til, að þessi brtt. væri sérstaklega rædd í n., heldur aðallega tillögurnar um gjaldeyri útgerðarmanna og um ferðamennina, því þetta tvennt hefði valdið mestum ágreiningi við 2. umr.

*Magnús Jónsson: Hv. frsm. sýndi mér samkomulagstill. sína varðandi gjaldeyri til utanfara, og mér þykir hún betri en ákvæði frv. Hún hefir einkum dregið talsvert úr því, hvað menn eru ófrjálsir ferða sinna samkv. frv. Að ekki mátti setja mönnum farseðil, nema þeir sýndu vissar skýrslur, setti áþolandi ófrelsismark á alla þjóðina og var enda alveg óþarft ákvæði. Þetta er numið burt í till. hv. frsm., án þess þó, að tekinn sé úr frv. að öðru leyti sé hemill, sem það leggur á utanferðir landsmanna. Ég gat ekki fallizt fullkomlega á till. og vildi því ekki heldur taka aftur mína brtt. Ég býst við, að mín till. komi fyrr til atkv., þar sem hún gengur lengra.

*Jóhann Jósefsson: Ég heyrði, að hv. frsm. sagði, að hann hefði átt tal við formann gjaldeyrisn. um gjaldeyri til útgerðarmanna, og hefði hann talið víst, að útgerðarmenn mundu fá leyfi og nauðsynlegan gjaldeyri fyrir útgerðarvörum. Ég efa það ekki, að formaður gjaldeyrisn. hafi sagt þetta, né heldur hans góða vilja til þess að verða við réttmætum óskum útgerðarmanna um innflutnings- og gjaldeyrisleyfi, ekki sízt fyrir það, að núverandi formaður gjaldeyrisn. hefir mikla þekkingu á því, hvaða vörur eru útgerðarmönnum nauðsynlegastar. En ég sannaði það við 2. umr. þessa máls, að þrátt fyrir vilja gjaldeyrisn. er það svo, að útgerðarmenn fá ekki nærri því þann gjaldeyri, sem þeir nauðsynlega þurfa, og sizt nógu snemma. Ég þarf ekki að endurtaka þau dæmi, sem ég las upp. Þau eru deginum ljósari um það, hve miklum óþægindum það veldur útgerðarmönnum, að hafa ekki umráð yfir neinum hluta gjaldeyrisins. Ég sannaði og við 2. umr., að í þessu efni á sér stað mikið misrétti á milli þegnanna, þar sem t. d. S. Í. S. er annarsvegar með meginið af sinum gjaldeyri frjálst, en útgerðarmenn algerlega í viðjum bankanna. Það má geta þess, að síðan þessar umr. fóru fram hafa útgerðarmenn komið til ríkisstj. með sín vandamál og sett fram kröfur, sem ganga lengra en hér í frv. Mér þykir fyrir því, að þau sönnunargögn, sem lögð voru fyrir hæstv. fjmrh. um hag útgerðarmanna, skuli ekki hafa mildað hans strangleik í þeirra garð. Ég geri ráð fyrir, að það tjái ekki á þessum vettfangi að færa fleiri rök fyrir þessu máli, hvorki fyrir því ranglæti, sem haft er í frammi, né fyrir nauðsyninni, sem knýr útgerðarmenn til að setja fram kröfur sínar. Það er bara að berja höfðinu við steininn. Og ég býst við eftir framkomu hv. fjhn., að hún sé ákveðin í því að vera ranglætisins megin í þessu máli. Við, sem höfum bent á rétta leið í þessu efni, berum ekki ábyrgð á því, þótt þannig sé vegið enn á ný í hinn sama knérunn í mismun á útgerðarmönnum; það bera þeir, sem fyrir því standa. Benda mætti einnig á, og það ætti hæstv. fjmrh. að athuga, að svo mikið mál er þetta fyrir útgerðarmenn, að búast má við, að þeim verði að lokum nóg boðið. Brtt. hv. 1.. þm. Eyf. um gjaldeyrisverzlun, ég á við þá, sem er á þskj. 336, er mjög viðurkenningarverð. Hún er tilraun til málamiðlunar og gengur mjög í þá átt að taka sárasta broddinn af því ákvæði frv. að hindra frjálsa menn í ferðalögum sínum. Ég tel, að hv. 1. þm. Eyf. hafi farizt vel í þessu máli, þar sem hann hefir litið á þau rök, sem fram komu við 2. umr. gegn þessu ákvæði, en hinsvegar tel ég réttara, eins og hv. 1. þm. Reykv. líka hefir tekið fram, að ákvæðið væri alls ekki í frv., en brtt. hv. 1. þm. Eyf. er þó stórum til bóta.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég ætla að taka fram, að ég er meðmæltur till. hv. 1. þm. Eyf., sem er flutt á þskj. 336, um málamiðlun í þessu máli, og sætti mig vel við þau málalok eftir öllum ástæðum. Ég ætla ekki að taka upp deilur við hv. þm. Vestm., og endurtaka með því það, sem við sögðum við 2. umr., þótt hann gæfi fullt tilefni til þess með því að halda ræðu um ranglæti og fleira slíkt í sambandi við gjaldeyri útvegsmanna. Ég vil taka það fram, að þótt till. mín væri samþ., þá er heimilt að veita útgerðarmönnum eða félögum þeirra leyfi til að greiða af sinum eigin gjaldeyri fyrir vörur, sem réttlátt er, að þeir fái, og ég mundi reyna að fylgjast með, hvort ástæða væri til þess. En ég vil benda hv. þm. Vestm. á, að ekki er hægt að bera saman einstaka útgerðarmenn og félagsskap eins og Samband ísl. samvinnufélaga, sem er samtök heillar stéttar, en væri stofnaður líkur félagsskapur fyrir útgerðina, mundi ég taka til athugunar, hvort ekki væri rétt að láta einnig hann öðlast þessa heimild, því það er fjarri mér að vilja gera nokkurn mun á einstökum stéttum. Mín meining er að hafa gjaldeyrislögin sem heilsteyptust, svo að eftirlit sé með, að allur gjaldeyrir komist til skila. Ef fara ætti lengra út í þetta mál og taka sem dæmi, hvernig vöruverð er á sumum útgerðarvörum, eins og t. d. kolum og salti og olíu, mætti færa margt því viðvíkjandi sem rök fyrir því, að þessu máli væri betur komið án samþykktar þessa frv. Ég skal taka fram, að ég hefi átt tal um þetta mál við bankastjóra Landsbankans, sem hefir einna mest með þessi gjaldeyrismál að gera, og hann var mér sammála um, að verra væri að hafa þetta ákvæði í l. Sama sagði formaður innflutnings- og gjaldeyrisn. Hitt er annað mál, hvernig þetta verður framkvæmt á hverjum tíma.