Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. S. l. sunnudag kl. hálfsjö að kvöldi voru forustumenn þingflokka stjórnarandstöðunnar kallaðir fyrir hæstv. forsrh. að hans ósk. Tilgangurinn var að óska eftir samráði við þingflokkana, þ. á m. þingflokka stjórnarandstöðunnar, um hvernig háttað skyldi afgreiðslu mála til páska. Markmiðið með fundinum var augljóst. Fyrir lá að mjög naumur tími var til stefnu fram að páskaleyfi og nauðsynlegt væri fyrir stjórn þingsins, til þess að þinghaldið gæti farið eðlilega fram, að vita hvað unnt væri að gera á þeim tíma og hvað ekki. Okkur kom ekki til hugar annað en að hugmynd ríkisstj. með því að leita eftir samráði við þingflokkanna að þessu leyti væri að reyna að haga störfum hér á Alþ. eftir því. Að vísu var seint af stað farið með beiðni um samráð. En til okkar stjórnarandstæðinga var beint tilteknum spurningum. Við vorum beðnir að svara því, hvort við gætum hugsað okkur að afgreiða fimm tiltekin mál á þessum fáu klukkutímum fram að páskahléi með tilteknum hætti. Þingflokkur Alþfl. vildi einskis láta ófreistað að auðvelda gang þingmála og stjórn þingsins og var fús að veita hæstv. ríkisstj. umbeðið samráð, þó seint væri eftir því leitað. Þess vegna tókum við Alþfl.-menn þá ákvörðun að flýta þingsflokksfundi okkar, sem átti að vera klukkan fjögur á mánudag, til klukkan ellefu sama dag þannig að afstaða til óskar ríkisstj. gæti legið fyrir áður en þingfundir hæfust. Ég veit að sama gerðist hjá hinum stjórnarandstöðuflokknum, Sjálfstfl. Klukkan hálftvö á mánudaginn gengum við á fund með formönnum þingflokka stjórnarliðsins og tilkynntum þeim afstöðu okkar til óska ríkisstj. Við höfðum verið beðnir, eins og ég sagði áðan, um að svara tilmælum um afgreiðslu mála. Við Alþfl.-menn tilkynntum klukkan hálftvö á mánudag að við værum í fyrsta lagi fúsir til að standa að afgreiðslu fjárlaga fyrir páska, að því tilskildu að við fengjum tilteknar upplýsingar um lánsfjáráætlun. Við þetta höfum við staðið. Við sátum hér til klukkan fjögur í nótt til þess að hægt væri að ljúka 3. umr. um fjárlög. En ég vil leyfa mér að benda á að meginhluta kvöldsins og alla nóttina var aðeins einn ráðh. viðstaddur. Hæstv. forsrh. sást hér ekki í allt gærkvöld og alla nótt. Hæstv. landbrh. kom ekki í þetta hús. Hæstv. dómsmrh. mun eitthvað hafa komið inn fyrir dyr, en gert stuttan stans og sást ekki í þingsölunum. Hæstv. menntmrh. var fjarverandi. Hæstv. sjútvrh. tók engan þátt í þessum fundarstörfum. Stjórnarandstaðan gerði þó allt sem í hennar valdi stóð til þess að afgreiða fjárlögin með því að sitja á fundum til klukkan fjögur í nótt, en hæstv. ríkisstj. hafði ekki meiri áhuga á þessu máli sínu en lýsti sér í mætingum ráðh. í gærkvöld. Í öðru lagi lýstum við því yfir að þm. Alþfl. væru reiðubúnir til að standa að afgreiðslu frv. um tekjustofna sveitarfélaga fyrir páska. Það frv. hefur nú verið afgreitt sem lög frá Alþingi. Í þriðja lagi lýstum við því yfir, að við værum reiðubúnir til samkomulags um afgreiðslu frv. um skattstiga, þannig að menn gætu gengið að afgreiðslu málsins að loknu páskaleyfi, eins og hæstv. ríkisstj. óskaði eftir. Einnig á þá beiðni féllumst við og hefur samkomulag um afgreiðslu þegar verið gert. Í fjórða lagi lýstum við yfir, að við værum reiðubúnir til að greiða götu frv. um olíugjald til fiskiskipa á Alþ. fyrir páska, við samþ. að falla frá því að ræða það mál til að auðvelda afgreiðslu þess og gætum fyrir okkar leyti staðið að því að unnt væri að afgreiða það mál fyrir páska, sem þó hafði ekki enn verið sýnt á hinu háa Alþingi á sunnudaginn þegar við vorum kvaddir á fund hæstv. forsrh. Fimmta málið, sem við vorum beðnir að taka afstöðu til, var frv. um hækkun söluskatts um tvö stig. Við lýstum því yfir á fundinum klukkan hálftvö með formönnum þingflokka stjórnarliðsins, að við teldum í fyrsta lagi mjög vafasamt að samfara afgreiðslu allra umræddra mála, sem ég hef þegar getið, gæfist tími til að klára á fáum klukkutímum þrjár umræður í Nd. og þrjár umræður í Ed. um jafnumsvifamikið mál. Í öðru lagi lýstum við því yfir, að við teldum óverjandi að taka það mál til 2. umr. fyrr en fyrir lægi: Í fyrsta lagi afstaða allra aðila vinnumarkaðarins til málsins, eins og fyrir er mælt í lögum. Í öðru lagi að sýnt hefði verið frv. sem hæstv. ríkisstj. boðaði um hvernig verja skyldi umræddum 4 milljörðum til að greiða niður húshitunarkostnað. Í þriðja lagi tókum við fram, að Alþfl. væri andvígur þessari aðferð til tekjuöflunar, þar sem flokkurinn hefði þegar flutt - ekki einu sinni, heldur tvívegis - tillögur um að fjár til niðurgreiðslu á húshitunarkostnaði væri aflað innan ramma fjárlaganna með niðurskurði annarra útgjalda. Alþfl. mundi að sjálfsögðu vilja fá að ræða slíkt mál, sem hann væri í mikilli andstöðu við, og væri því ekki þess að vænta að hægt væri af þeim sökum að afgreiða svo umdeilt mál á fáum klukkutímum. Við réðum hæstv. ríkisstj. og formönnum þingflokka hennar þannig frá því að leggja fram frv. um hækkun söluskattsins s. l. mánudag, þar sem við töldum mjög ólíklegt að unnt væri að afgreiða það mál fyrir páska. Engu að síður var frv. þetta lagt fram á hinu háa Alþingi á mánudaginn, þrátt fyrir að afstaðan lægi fyrir, sem eftir var leitað á sunnudag, og hún lægi fyrir það tímanlega að hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokkum hennar væri hún ljós áður en þingstörf hófust á mánudag -og til þess höfðum við Alþfl.-menn allt gert, við höfðum flýtt fundum okkar, við höfðum haldið okkar reglubundnu fundi árdegis í stað síðdegis til að geta veitt hæstv. ríkisstj. þessar upplýsingar og auðvelda henni þannig stjórnina á þinginu. En hvað hefur síðan verið gert í þingstörfum? Starfstíminn í fyrradag var sáralítið notaður. Þrívegis þurfti þá að fresta fundum Alþingis, í fyrsta lagi vegna þess að einn af flokkum ríkisstj. hafði ekki eða virtist ekki hafa rætt málið um hækkun söluskattsins um tvö stig og krafðist þingfundarhlés í reglulegum þingfundatíma til að halda þingflokksfund um það mál sem við stjórnarandstæðingar notuðum árdegið til. Á meðan lágu þingstörf niðri á hinu háa Alþingi. Tvívegis þurfti þennan sama dag að fresta fundum þingsins vegna þess að hæstv. fjmrh., sem átti að vera viðstaddur umr. um fjárlög, hafði ekki tíma til að sinna þeim þingskyldum sínum. Þannig fór um sjóferð þá, að mikið af eðlilegum og reglulegum fundartíma Alþ. í fyrradag fór fyrir ekki neitt. Og hvernig var í gær? Þá hófust ekki þingstörf fyrr en klukkan fimm síðdegis. Ástæðan var sögð sú, að þingskjöl vegna fjárlagaafgreiðslunnar væru ekki til. En það var mætavel hægt að halda fundi í deildum þingsins í gær á eðlilegum fundartíma þó að þskj. væru ekki til vegna umr. um fjárlög, enda var sú ekki ástæðan fyrir því að menn sátu hér aðgerðalausir í gær. Ástæðan var sú, að þingflokkar stjórnarliðsins, stjórnarliðarnir allir að undanskildum hæstv. forsrh. og hinum tveimur fylgisveinum hans, þurftu að sitja á fundum vegna ágreinings, sem upp kom í þeirra liði, allan eðlilegan starfstíma þingsins í gær. Þannig voru þingflokksfundir stjórnarliða frá klukkan tvö til klukkan fimm í gærdag og á meðan var ekkert starfað í þinginu. Svo ætlar ríkisstj. að leyfa sér, eftir að menn - að vísu ekki hún sjálf, en aðrir þm., þ. á m. stjórnarandstöðuþingmenn flestir hverjir - eru búnir að vera á fundum til klukkan þrjú í fyrrinótt og til klukkan fjögur í nótt til að reyna að greiða gang þeirra mála sem hún óskar eftir, að hæstv. ráðh. þó flestum fjarstöddum, þá ætlar hæstv. ríkisstj. að mælast til þess klukkan tíu árdegis síðasta dag fyrir páska, þegar fundur hefur verið boðaður klukkan þrjú til að greiða atkvæði um fjárlög, að hv. alþm. afgreiði á þessum tveimur og hálfa klukkutíma, sem líklega er til ráðstöfunar, ekki aðeins frv. um olíugjald til fiskiskipa, sem við Alþfl.-menn erum reiðubúnir til að standa að afgreiðslu á, heldur einnig frv. um hækkun söluskatts sem nú á að nema 1.5%. Þetta er að sjálfsögðu ekki hægt. Stjórnarandstæðingar hafa lýst andstöðu sinni við þetta frv. og hafa óskað eftir því við hæstv. ríkisstj., að hún gerði ekki tilraun til að fá frv. afgreitt fyrir páska, og ráðlagt hæstv. ríkisstj. að reyna ekki einu sinni að leggja frv. fram til að koma sér ekki í þá klípu sem hún er komin í. Hæstv. ríkisstj. ætlast samt til þess af okkur, sem erum andvígir frv. og viljum berjast gegn slíkri skattahækkun, að við föllumst á að að afgreiðslu þess verði staðið með þeim óeðlilega hætti að andstæðingar frv. fallist á að taka ekki til máls. Hæstv. ríkisstj. ætlar sér að krefjast þess að við sviptum okkur sjálfa málfrelsinu á Alþ. um þetta viðkvæma deilumál. Það er augljóst að ef við samþykkjum ekki slíkt er ekki unnt að afgreiða málið. Mér er fyllilega ljóst að hæstv. ríkisstj. og Alþ. eru komin í klípu með því að leggja fram frv. eins og þetta um stórhækkun á söluskatti og verða að horfast í augu við þá staðreynd, að sú öxi sé reidd yfir höfðum manna dögum saman án þess að unnt sé að afgreiða málið. Slíkt kallar að sjálfsögðu á hvers kyns brask. Slíkt kallar að sjálfsögðu á kaupæði og þrýsting. En þetta er klípa sem hæstv. ríkisstj. hefur sjálf komið sér í. Hún hefur sjálf ákveðið að leggja fram þetta frv., þótt fyrir lægi að stjórnarandstaðan teldi ekki æskilegt og ekki eðlilegt að afgreiða málið á þeim stutta tíma sem til stefnu var, samhliða öllum þeim öðrum málum sem hæstv. ríkisstj. óskaði afgreiðslu á. Ef menn eru komnir í klípu í þessu sambandi hefur hæstv. ríkisstj. aðeins við sjálfa sig að sakast og engan annan. Það er út af fyrir sig allt í lagi þó að hæstv. ríkisstj. geri nú tilraunir til að tvö viðkvæm deilumál, sem bæði sæta mikilli andstöðu í þinginu, afgreidd á einum og hálfum klukkutíma með þeirri óbeinu ósk við stjórnarandstöðuna að hún tali ekki í þessu máli. Við Alþfl. menn erum reiðubúnir að afgreiða olíugjald til fiskiskipa umræðulítið, en okkur kemur ekki til hugar að neita okkur um að tala gegn hækkun söluskatts um 1.5% og nota til þess þann rétt sem við höfum sem alþm. Við munum ekki beita neinu málþófi í því sambandi, en við munum taka okkur þann tíma til að ræða það mál sem við teljum okkur þurfa. Hv. þm. Stefán Valgeirsson glottir að slíku. Mér er ósköp vel ljóst að honum finnst það ekki stór baggi þó að lagður sé á 1.5% söluskattur, einkum og sér í lagi ef hann sjálfur og starfsbræður hans ættu að njóta góðs af þessu fyrir milligöngu ríkissjóðs í útflutningsbótum eða einhverju slíku. En eitt sinn gerðist það nú á hinu háa Alþingi, hæstv. forseti, að menn voru sviptir atkvæðisrétti þegar kom að því að greiða atkvæði um fjárútgjöld úr ríkissjóði til fjárþarfa þeirra sjálfra. En látum það vera. Ég vil láta þetta koma fram og leyfi mér að benda á að þessi afstaða hefur legið fyrir alveg frá því um hádegi s. l. mánudag. Og ég vil leyfa mér að vekja athygli hæstv. ríkisstj. á því, að klukkan er nú að verða hálfellefu síðasta starfsdag Alþ. fyrir páska og það er óeðlilegt, óæskilegt og óheilbrigt, eins og búið er að halda á þingstörfum af hálfu hæstv. ríkisstj. tvo síðustu daga, að láta sér koma til hugar að hægt sé á einum og hálfum eða tveimur klukkutímum að afgreiða jafnviðkvæmt deilumál og stórhækkun á sköttum, þegar litið er jafnframt til þess, hvernig stjórn hæstv. ríkisstj. á þinginu hefur verið undanfarna fáa daga. Ég vil því mælast til þess að hæstv. ríkisstj. geri sér ekki leik að því að hafa umr. af þessu tagi þann tíma sem eftir lifir af starfstíma Alþ. fyrir páska. En ég ítreka það, að við Alþfl.-menn erum reiðubúnir á þeim stutta tíma til að standa að afgreiðslu frv. um olíugjald umræðulítið, nánast umræðulaust. Afstaða okkar til hins málsins hefur legið fyrir síðan fyrir hádegi á mánudag. Hæstv. ríkisstj. er um hana kunnugt. Það er alveg af og frá að hægt sé að fallast á að afgreiða málið um hækkun söluskattsins með þeim takmörkuðu upplýsingum, sem fram eru komnar, og á þeim takmarkaða tíma, sem eftir lifir. Við Alþfl.-menn munum ekki beita neinu málþófi til að koma í veg fyrir þá afgreiðslu sem ég tel ekki mögulega, en við teljum okkur þurfa meiri tíma til að koma sjónarmiðum okkar að en svo, að hægt sé á tveimur klukkutímum að afgreiða málið gegnum 2. umr. í þessari hv. d. og síðan með afbrigðum gegnum 3. umr., taka það síðan fyrir með afbrigðum til 1. umr. í Ed., vísa því þar til n., ljúka þar nefndarstörfum, ljúka síðan 2. umr. með afbrigðum í þeirri hv. d, og 3. umr. með afbrigðum þegar í kjölfarið. Það er ekki rétt af hæstv. ríkisstj. að óska eftir því, að þannig sé staðið að afgreiðslu mála síðustu klukkutímana fyrir páskahlé. Það er ekki hægt að ætlast til þess af hæstv. ríkisstj., eins og hún hefur haldið á stjórn þingsins á undanförnum dögum, að Alþ. fallist á að afgreiða umdeilt mál með þeim hætti.



Herra forseti. Vegna ummæla hv. þm. um fjarveru mína í gærkvöld vil ég upplýsa að fyrir mig situr á þingi varamaður og ég taldi mér því frjálst að sækja ágætan og fjölmennan fund útvegsmanna í Grindavík í gærkvöld. Ég taldi það satt að segja þarfara en hlusta á hv. 3. þm. Vestf. hér.

Varamaðurinn var ekki heldur mættur í gærkvöld.

Það er hans mál.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. fékk þetta frv. til meðferðar aðfaranótt þriðjudags og hélt fund um það snemma í gærmorgun, aftur eftir hádegið og enn aftur seinni hluta dagsins. Ég vil leggja á það áherslu fyrir mitt leyti, og við nm. allir, sem í n. störfum, erum að ég held, sammála um að mjög mikilvægt er að afgreiða þetta mál. Það er út af fyrir sig rétt, að ýmislegt má að finna varðandi vinnubrögð í sambandi við þetta mál og ýmis önnur og svo hefur tengi verið á hv. Alþ., en Alþ. hlýtur að bera ábyrgð, þegar mál er komið í hendur þess, að það sé afgreitt með einu eða öðru móti. Þegar um hækkun söluskatts er að ræða er svo mikilvægt að því máli sé ráðið til lykta að það hlýtur að vera skylda Alþ. að gera allt sem í stofnunarinnar valdi stendur til að ganga frá því máli. Varðandi það, eins og fram kom í máli hv. þm. Sighvats Björgvinssonar, að fyrir liggi mjög takmarkaðar upplýsingar um þetta mál, vil ég geta þess, að við í n. öfluðum allra þeirra upplýsinga sem um var beðið í n., að undanskilinni beiðni um að fyrir lægju upplýsingar um hvernig þessu gjaldi skyldi ráðstafað. Það er ljóst að þörfin fyrir þetta fjármagn er svo gífurleg að það verður ekki vandamál að finna því farveg hvernig því skuli ráðstafað, en það þarf að gerast með sérstakri löggjöf. En ég hygg að allir þm. séu sammála um það, sem ég hef heyrt til, að hér sé um algera lágmarksupphæð að ræða í þessu skyni. Mér finnst það vera dálítið undarlegur tónn sem oft kveður við á Alþ., ekki bara nú, heldur oft áður, að það sé einhver sérstakur greiði við ríkisstj. að afgreiða mál sem til Alþ. koma. Það er náttúrlega fyrst og fremst hlutverk Alþ. að taka á þeim málum og þar er ekki um neinn greiða við ríkisstj. að ræða. Ég vil leggja á það áherslu að þetta mál verði afgreitt og ef það verður ekki hægt í dag, þá verði notaður til þess helgidagur á morgun. (Gripið fram i.) Ég vildi síður nota hann en morgundaginn. Varðandi meðferð málsins að öðru leyti komu upplýsingar til n. um þann gífurlega mun sem er á upphitunarkostnaði í landinu, og allir nm. fengu þær í hendur. Þar kemur í ljós að upphitunarkostnaður með hitaveitu er miðað við olíu allt niður í 15.5% og er þá miðað víð að 1200 lítra af gasolíu þurfti til að kynda hverja 100 rúmmetra af íbúðarhúsnæði, sem ég hygg að sé frekar í lægra lagi en hitt. Nauðsynin á jöfnun í þessu skyni er því öllum ljós og var öllum nm. ljós og ég sé ekki ástæðu til að fjalla um þann þátt málsins á þessu stigi, en vil aðeins leggja áherslu á að hér hlýtur að vera um algera lágmarksupphæð að ræða í þessu skyni. Frv. gerði ráð fyrir að lagt yrði á 2% orkujöfnunargjald á söluskattstofn, sem þýðir að ofan á þann stofn koma 2%. Heildarálagning söluskatts að viðbættu orkujöfnunargjaldi yrði þá 24%. N. reyndi að kanna sem best hvaða tekjur mundu af þessu gjaldi koma. Samkv. áliti Þjóðhagsstofnunar, sem barst n., kom fram að það væri rétt að miða við að söluskattsstigið skilaði 500 millj. kr. á mánuði miðað við verðlagsforsendur fjárlagafrv. Miðað við 7.5 mánaða innheimtu gætu þá heildartekjur af orkujöfnunargjaldinu numið 7.5 milljörðum. Áætlun Hagstofu Íslands um hækkun framfærsluvísitölu 1. maí n. k. bendir til að verðbreytingar frá upphafi til loka árs 1980 verði hins vegar meiri en reiknað er með í fjárlagafrv. Nýjar verðlagsspár fyrir árið allt voru ekki fyrirliggjandi þegar n. starfaði að málinu, en allt bendir hins vegar til þess að gera megi ráð fyrir að söluskattsinnheimta á árinu geti orðið hæst 550 millj. kr. á hvert stig í innheimtu á mánuði á síðari hluta ársins 1980. Með því móti yrði heildarinnheimtan á hvert stig rúmir 4 milljarðar á árinu 1980. N. taldi ástæðu til að kanna hvaða áhrif þessi hækkun hefði á framfærsluvísitölu. Fram kom að búast má við að hvert söluskattsstig hækki vísitölu um 0.45 stig eða hún hækki samtals um 0.9, en frá megi draga vegna ákvæðis laga um efnahagsmál o. fl. í kaupgjaldsvísitölu allt að 0.2, sem er ákvörðunaratriði kauplagsnefndar, en miðað við fyrri reynslu megi reikna með slíku. Þessi hækkun á vísitölu hefur að sjálfsögðu áhrif á allt kaupgjald í landinu miðað við þær reglur sem gilda um vísitölubætur. Það má reikna með að laun á marsverðlagi í landinu séu 505–510 milljarðar, þá eru bændur og sjómenn ekki taldir með, og lífeyrisbætur 42 milljarðar. Þessar greiðslur eru því samtals 550 milljarðar. Auk þess má búast við að laun sjómanna séu um 52 milljarðar og bænda 23 milljarðar, en þeir aðilar eru ekki beint háðir því vísitölukerfi sem aðrir launþegar eru. Hitt er svo annað mál, að þeir eru það óbeint, því að hækkanir launa á einu sviði hljóta að hafa áhrif á launakröfur og samninga alla. Því má búast við að í fyrstu lotu hækki laun um 3850 millj. við það að leggja á tvö söluskattstig. Þannig hlýtur í ljósi þess að vera mjög mikilvægt að slík álagning eigi sér ekki stað nema brýn ástæða sé til. N. taldi fulla ástæðu til að kanna hvort ekki væri mögulegt að lækka þessa álagningu. Því lauk með því, að um það náðist samkomulag að orkujöfnunargjaldið yrði 1.5% í stað 2%, en vissulega hefði verið æskilegt að þetta gjald hefði getað orðið lægra. N. leitaði eftir upplýsingum frá aðilum vinnumarkaðarins um afstöðu þeirra. Það kom engum á óvart að þeir voru mótfallnir þessari ráðstöfun. Ég hafði hugsað mér að gera grein fyrir áliti þeirra, en ég sé, að 2. minni hl. n. hefur dreift þessum álitsgerðum með þskj. 279 til allra hv. alþm., og sé því ekki ástæðu til að gera grein fyrir þeim. 2. minni hl. hefur tekið af mér það ómak. Ég vísa til þeirra skjala, en þar koma almennt fram fyrirvarar og mótmæli vegna þessarar álagningar. Ég sé, herra forseti, ekki ástæðu til að gera frekari grein fyrir þessu máli. Ég verð þó að láta í ljós, að það er mikil ástæða til að hafa áhyggjur af þeim skattstofni sem söluskattur er. Hann er uppistaðan í tekjuöflun ríkisins. Undanþágum frá þeim skatti hefur farið mjög fjölgandi á undanförnum árum, sem gerir hann erfiðari í framkvæmd og allt eftirlit með honum erfiðara. Því er orðið mjög brýnt að taka allar þessar undanþágur til rækilegrar endurskoðunar í því skyni að tryggja öruggara eftirlit með skattinum og öruggari innheimtu. Það er einnig ljóst, að eftir því sem þessi skattur verður hærri þeim mun meiri ástæða er til að hraða því máli. Ég vil að lokum, herra forseti, leggja á það áherslu fyrir mitt leyti að allt verði gert til þess að þetta mál geti orðið að lögum áður en Alþ. fer heim. Ég tel að Alþ. beri skylda til að skilja ekki við þetta mál í vindinum, ef svo mætti segja.

Það er engin þörf á þessari skatthækkun.

Ég vildi gjarnan losna við samtöl. Ef engin þörf er á þessari skattlagningu getur Alþ. fellt málið. Ég á við, að fyrir liggi hvað þarna á að gerast, hvort Alþ. ætlar sér að samþykkja þetta mál eða ekki. Ef Alþ. telur að engin þörf sé á þessari skattahækkun mun Alþ. væntanlega fella málið.



Herra forseti. Ég verð að segja að umr. þær, sem nú fara fram hér á hv. Alþ., fara fram með - að mínum dómi - nokkuð óvenjulegum hætti. Hér er til umfjöllunar frv., sem í upphafi var gert ráð fyrir að legði á skattborgarana nýja skatta sem á 12 mánaða tímabili hefðu orðið sjálfsagt eitthvað á annan tug milljarða. Það er talinn eðlilegur gangur máls af þeim mönnum, sem beita sér fyrir þessu frv., að það sé kynnt Alþ. á mánudegi og reiknað með að afgreiðslu þess sé lokið þegar liðnar verða ekki yfir 50 klukkustundir. Það má vel vera að í augum þeirra, sem standa að þessu máli, sé það mikill hégómi að málið þarfnist skoðunar. Ég get verið sammála frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. um að það er allajafna æskilegt að slík mál séu ekki lengi til meðferðar í þingi, og ég get verið sammála honum um að slík afgreiðsla sem þessi mál þurfa er allajafna með öðrum hætti og hraðari en mörg þau mál sem fjallað er um hér á Alþ. Ég get hins vegar ekki verið sammála þeim mönnum, sem telja ekki ástæðu til þess að um þetta mál fari fram á Alþ. umr., og ég get ekki verið sammála þeim mönnum sem ekki telja ástæðu til þess að þn. fái tækifæri til að skoða slíkt mál, fái tækifæri til að gera sér grein fyrir hvað í raun og veru verið er að gera. Hér er gjarnan einblínt á þann útgjaldalið, sem er í sambandi við þetta frv., þ. e. fjármagn til olíustyrks, en það er af flestum látið fram hjá fara hvað í raun og veru hér er að gerast: hin mikla skattlagning og afleiðing hennar á efnahags- og fjármál ríkisins. Það er að mínum dómi svo stórpólitískt mál með hvaða hætti nú er lagt til að afla fjár til þessara útgjalda, að ekki er bjóðandi að tveir sólarhringar séu til athugunar þess og menn geri sér ekki grein fyrir því, hvert stefnir og hverjar afleiðingar af samþykkt þess í raun og veru eru. Hv. frsm. 1. minni hl. vék að því áðan hvað þetta frv. þýddi í auknum launagjöldum í landinu, en á örfáum klukkustundum er alþm. ætlað að rétta upp hendur, þ. e. stjórnarliðinu, og greiða atkv. með slíkum útgjaldabagga á atvinnulífinu. Menn fá ekki tækifæri til að gera sér grein fyrir hver verður þróun verðbólgumálanna á þessu ári, og þegar fundur er haldinn í fjh.- og viðskn. þessarar d. eru þm., sem þar sitja, upplýstir um að vitlaus útreikningur hafi átt sér stað varðandi það frv. sem flutt hafi verið, það gefi ekki 7 milljarða, heldur eitthvað á níunda milljarð kr. - Ég er þeirrar skoðunar, að þetta mál þyrfti miklu meiri athugunar við en fjh.- og viðskn. hafði tækifæri til. Og ég held að sá tími, sem Alþ. er ætlaður til skoðanaskipta í þessu máli, sé líka með þeim hætti að upp á það sé ekki bjóðandi. Með verðlagsforsendum fjárlaganna, sem nú er verið að afgreiða á Alþ., er gert ráð fyrir 31% hækkun á árinu. Þegar við nú við afgreiðslu fjárlaga erum að skoða málið er dæmið orðið þannig, að ekki munar um 10%, 20%, það er 50% skekkja komin í forsendur fjárlagafrv. Það má ekki gera ráð fyrir að verðlagsþróunin verði 31% heldur 45% eins og dæmið stendur - að minnsta kosti, var skotið fram í úr hliðarherbergi. Það er alveg rétt. Við höfum ekki enn, og gátum ekki vegna þess hversu mikill hraði var á afgreiðslu þessa máls, fengið upplýsingar um hver megi búast við að framfærsluvísitalan verði hinn 1. maí. Við fengum að vísu upplýsingar um að gera megi ráð fyrir, eins og dæmið nú stendur og miðað við að þetta frv. verði að lögum og þá miðað við 2% söluskattshækkun, að verði hækkun á framfærsluvísitölu 1. maí um 12.5%, nærri 13%. Þó er vitað að inn í þá útreikninga skortir upplýsingar. Þar er um að ræða þjónustugjöld sem ekki hefur verið tekin ákvörðun um hversu mikið skuli hækka, en mér skilst að hækkunarbeiðnirnar séu á milli 40 og 50%. Hér er átt við Hitaveitu, Rafmagnsveitu og gjöld Strætisvagna Reykjavíkur. Aðeins 10% hækkun á þessum gjöldum kemur til með að hækka framfærsluvísitöluna um milli 0.6 og 0.7%. Það liggur því ljóst fyrir af þessu, að framfærsluvísitalan 1. maí verður ekki undir 13%. Ég skal ekki vera með neinar hrakspár. Ég hef ekki lagt það í vana minn og hef heldur talið eðlilegra og réttara að við gerðum okkur grein fyrir málunum og virtum fyrir okkur hvað fram undan er. Ég held að það hafi ekki komið fyrir þegar ég hef talað úr þessum stól eða látið eitthvað frá mér fara í tölum varðandi þróun mála, hvort heldur það er í sambandi við efnahagsmálin eða fjármál ríkisins, að þær tölur hafi ekki fyllilega staðist. Því fer miður vissulega fyrir þjóðfélagið og þjóðfélagsþegnana, því að hversu hart sem við deilum í stjórnmálum skulum við þó alltaf vera með því hugarfari að það, sem aflaga hefur farið, sé því miður. En ef við berum saman þróun mála á árinu 1979 og 1980 horfir uggvænlega, að mér sýnist, því að vísitöluhækkunin 1. febr. 1979 var 4.7%, en er 1. febr. 1980 9.11%. Hækkun framfærsluvísitölunnar 1. maí 1979 var 12.38%, en eins og ég sagði áðan verður hún ekki undir 13% 1. maí n. k. Árið 1979 endaði með því að framfærsluvísitöluhækkunin frá upphafi árs til loka var 61%. 13% framfærsluvísitöluhækkun þýðir að verðbólgustigið er komið yfir 63%, komið nærri 65%. Þegar lagt er svo fram frv. á Alþ. um 2% söluskattshækkun telja menn ekki ástæðu til þess að alþm., sem eiga að greiða atkv. um frv., fái tækifæri til að skoða málið og þaðan af síður tækifæri til að tala í málinu. Hér er á ferðinni dæmigert frv. fyrir stefnuleysi núv. ríkisstj.: eitt frv. í viðbót um auknar skattaálögur, eitt frv. í viðbót til að auka á dýrtíðina, eitt frv. í viðbót til að minnka kaupmáttinn í landinu. Frv., sem innifelur öll þessi atriði, er ekki talið þess virði að tími sé gefinn til þess að ræða málin á þingi. Ég veit að hv. frsm. i. minni hl. fjh.- og viðskn. meinti ekki það sem hann sagði áðan þegar hann talaði um að halda umr. áfram á morgun. Ég er sannfærður um að það var sagt óhugsað.  Það er enn fremur rétt að víkja að því hér, áður en komið er að efni frv., hvernig að þessu máli hefur verið staðið með tilliti til þeirra laga sem sett voru á síðasta þingi og ýmsir þm. voru hreyknir af að setja, en ég hefði hins vegar talið að væri skólabókardæmi um hvernig ekki á að semja lög. Það eru hins vegar í lögunum örfá ákvæði. Þó þau séu nánast meira um stefnumið og þar að lútandi orðalag eru samt sem áður ákveðin atriði í lögunum sem segja til um með hvaða hætti fara skuli með ákveðin frv., þ. á m. það frv. sem hér um ræðir. Það er tekið fram í þessum ákveðnu lögum - ég á þar við lögum um efnahagsmál - hvernig fjárlög skuli lögð fram og hvað þeim skuli fylgja, þ. e. lánsfjáráætlun. Það er ekki bara nefnt orðið framkvæmda- og lánsfjáráætlun, heldur er talið upp til öryggis fyrir þá sem færu með stjórn landsmálanna hvað í lánsfjáráætlun skuli standa, frá hverju hún skuli skýra. Lánsfjáráætlun var lögð fram haustin 1975, 1976 og 1977 án nokkurrar lagaskyldu. Ég beitti mér fyrir því á sínum tíma að hún yrði samin og Alþ. gerð grein fyrir þessum hlutum á réttum tíma, þ. e. við afgreiðslu fjárlaga. Það þótti réttara, til þess að það væri ekki að dragast fram eftir hausti, til 2. umr., að leggja fram lánsfjáráætlun, að það skyldi lögbundið. Það átti að taka af allan vafa. Engin ástæða var til að líta í lánsfjáráætlanir frá fyrri árum, hvað í þeim hefði staðið, en það var lögfest til að taka af allan vafa hvað í lánsfjáráætlunum skyldi standa. En víð erum komnir að lokaafgreiðslu fjárlaganna. Það hefur að vísu verið lagt fram fskj. um lántökur vegna framkvæmda í A-hluta fjárlaga og B-hluta, en það bólar ekki á því, sem í raun og veru er mergurinn málsins þegar Alþ. er að ræða fjárlög, hver sé efnahags- og fjármálastefna ríkisstj. Í lögunum um efnahagsmál er gert ráð fyrir að haft skuli samráð við ákveðna aðila þegar um sé að ræða ráðstafanir í efnahagsmálum. Og það er ekki aðeins að það standi í lögunum um efnahagsmál, heldur er það undirstrikað í stjórnarsáttmálanum að við framlagningu á tillögum í efnahagsmálum skuli haft samráð við ákveðna aðila þar að lútandi. Frv., sem hér er til umr., hefur aldrei verið sýnt aðilum vinnumarkaðarins. Þeir fengu enga vitneskju um málið. Þetta kom glöggt fram á fundum í fjh.- og viðskn. Ég veit að meðnm. mínir eru reiðubúnir að staðfesta það sem hér var sagt. Þessu var ekki mótmælt. Það var hvorki talað við þá aðila, sem gert er ráð fyrir í lögum að haft sé samráð við, né heldur að Alþ. hafi verið kynnt þetta mál með nokkrum fyrirvara áður en það var lagt fram. Það kom fram áðan hjá form. þingflokks Alþfl., að á sunnudagskvöldið var fundur haldinn af hálfu forsrh. með formönnum þingflokka og þeim þar kynnt málið og spurðir álits á hvort þeir teldu möguleika á framgangi málsins fyrir hátíðar. Það staðfestir að stjórnarandstöðunni var ekki kunnugt um það. Og mig grunar að það gildi um fleiri þm. en þm. stjórnarandstöðunnar, að þeir hafi ekki haft hugmynd um þetta frv. fyrr en það var lagt á borð alþm. á mánudaginn eftir hádegið. Að því hefur einnig verið ýjað hér úr ræðustól, að jafnvel hafi menn ekki haft hugmynd um samkomulagið sem sagt var að gert hefði verið um að lækka 2% niður í 11/2%, og sumum hverjum fulltrúum í ríkisstj., ráðh., hafi ekki verið þetta ljóst fyrr en þeir heyrðu lesið upp í ræðustólnum af hv. 4. þm. Reykn. að samkomulag hefði tekist um að það skyldi nú ekki keyrð í gegn 2% hækkun, heldur aðeins 11/2%. Ég segi: Þetta eru vinnubrögð sem við getum ekki viðhaft hér. Mér er mjög vel ljóst að ríkisstj. sækir oft eftir því að fá frv. sín fram og stundum finnst þm. það gerast með of miklum hraða. Ég skal viðurkenna að slíkt hefur átt sér stað, að menn hafa ætlað að hraða málum um of. En þá hafa forsetar Alþ., sem eru fulltrúar þm., tekið í taumana og beint mönnum inn á réttar brautir. Það hefur stundum gerst að stjórnarandstaðan hefur einmitt með því að ræða málin við ríkisstj. og ráðh., með því að ná samkomulagi um málsmeðferð getað komið að þeim sjónarmiðum og ríkisstj. náð málinu miklu fyrr fram en hefði orðið ef til slíkrar pressu hefði komið. Það er nú komið svo í þingsalnum að ekki er einn einasti ráðh. viðstaddur. - Hæstv. forsrh. situr þarna í milliherberginu. Þar kom annar til viðbótar. Hann var kominn á þingmannabekk. Kannske er það fyrirboði, maður veit það ekki. - En ég veit að forsrh. hefur heyrt það sem ég sagði. Ég er líka sannfærður um að hann leggur vel við hlustirnar þegar á þarf að halda og vonandi verður árangur af því sem hann hefur heyrt. En ég held að ef við ætlum okkur að fara að viðhafa slík vinnubrögð hér á Alþ. sé illa fyrir okkur komið. Við getum, eins og ég sagði áðan, skipst á skoðunum og haft harðar skoðanir og ákveðnar, en ég held að það geti aldrei komið til þess hér að við fáum ekki tækifæri til að skiptast á skoðunum í sölum Alþingis. Hvar annars staðar - ég segi: hvar annars staðar eiga þjóðkjörnir fulltrúar að skiptast á skoðunum, láta í ljós skoðanir sínar, en í sölum Alþingis? Ég veit að til eru víða þjóðlönd þar sem þess er ekki óskað að skoðanaskipti fari fram, en ég trúi því ekki að það séu neinir hér sem óski eftir því að færa störf Alþ. í það horf. Ég vildi í upphafi gera nokkra grein fyrir sjónarmiðum mínum varðandi málsmeðferðina og því, að hér er ætlað að keyra áfram frv. um nýja skattlagningu, hér er ætlað að keyra áfram frv. sem kemur til með að magna verðbólguna og gera erfiðleikana, sem við eigum við að glíma í þeim efnum, miklu meiri. Ég taldi rétt að víkja að því og benda á að þegar rætt er um tekjuöflun ríkissjóðs til að ná peningum, sem fyrir hendi voru, í olíustyrk erum við að ræða miklu stærra mál. Við erum að ræða hvort við ætlum að halda áfram á þeirri braut sem við höfum verið á - þeirri óðaverðbólgubraut. Ef fer sem horfir verður árið 1979 ekki lengur metár. Það met stendur ekki nema í eina 12 mánuði. Árið 1980 verður búið að slá það út. Menn telja ekki ástæðu til að staldra við. Menn telja ekki ástæðu til þess að setjast niður og gera sér grein fyrir þessum hlutum. Ég vék áðan að því sem ég taldi að á skorti í sambandi við þessa málsmeðferð. Það er ákvæði í lögum um efnahagsmál um samráð við samtök launþega í landinu. Fjh.- og viðskn. taldi eðlilegt að gefa þessum aðilum kost á að tjá sig um málið, og þeir komu á fund eftir hádegið í gær og lögðu þar fram samþykktir sem sýna okkur hvernig á þessi mál er þar lítið. Það er eðlilegt og skiljanlegt þegar þessar samþykktir eru lesnar, en þær eru birtar sem fskj. með nál. 2. minni hl., hvers vegna menn vildu ekki hafa samráð. Ég hef ekki þá trú, að menn eigi aðeins að hafa samráð ef þeir reikna með jákvæðum undirtektum. Það er kannske minni ástæða til að hafa samráð ef menn eru sammála. Þá er e. t. v. minni ástæða til að heyra hvað gagnaðili segir. Það er einmitt þegar búast má við að menn séu ekki sammála að leitað er samráðs og reynt að finna leið til að ná sameiginlega að því markmiði sem hér var og er fyrst og fremst fjármögnun á olíustyrkjum. Hjá hv. frsm. 1. minni hl. kom fram áðan að þessi 2% hækka launin í landinu um 4 milljarða. Það eru 4 milljarðarnir sem útgjöldin eiga að vera til olíustyrksins. Með því að ná 4 milljörðum í olíustyrk, sem er meginsjónarmiðið með þessu frv., er vísitalan látin hækka og launaútgjöld í landinu hækka um nákvæmlega sömu krónutölu. Sjá menn ekki í raun og veru hvað hér er að gerast? Ég hef ekki enn hirt um að víkja að því sem er til hliðar við þessa 4 milljarða, en það er að olíuverðshækkunin er notuð til að ná í viðbótartekjur í ríkissjóð. Það er ekkert verið að virða fyrir sér hvað í raun og veru þetta þýðir fyrir kaupmátt launa. Og einfaldlega vegna þess að menn áttu von á þeim yfirlýsingum, sem hér eru birtar sem fskj. leituðu menn ekki samráðs. Hæstv. ríkisstj. hefur þegar látið stuðningsmenn sína flytja tillögur við fjárlögin um tekjur og útgjöld og ætlar sér bersýnilega, eins og komið hefur fyrir áður hjá vinstri stjórnum, að samþykkja fjárlög áður en tekjuöflunarfrv. hafa verið samþykkt. Ríkisstj. ætlar sér bersýnilega að taka inn í fjárlagafrv. tekjurnar af 1.5% söluskatti og deila þeim út þannig: 4 milljarðar í olíustyrk, 500 milljónir í rannsóknir og afgangurinn til að styrkja stöðu ríkissjóðs. Ég held að það væri mun skynsamlegra fyrir ríkisstj. að óska eftir frestun á þessum umr. og taka til við málið strax og Alþ. kemur saman að loknu páskafríi, væntanlega miðvikudaginn eftir páska. Þá sýndist mér að eðlilegur tími til afgreiðslu þessa máls væri sú vika og þá væri hægt að ljúka afgreiðslu málsins. Þá fengju þm. tækifæri til að skoða það, gera grein fyrir sjónarmiðum sínum og þeim afleiðingum sem frv. hefur. Frv., sem hér er til umr., er til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð vegna olíuverðshækkana. Það er verið að nota hina miklu olíuverðshækkun og afleiðingar hennar til að afla ríkissjóði tekna. U. þ. b. 25% eða fjórðungur landsmanna hefur ekki aðgang að innlendum orkugjöfum og verður því fyrir barðinu á þeirri miklu olíuverðshækkun sem verið hefur á undanförnum árum og varð mikil á s. l. ári. Þessi olíuverðshækkun hafði áður verið að hluta til greidd niður með styrkjum frá ríkissjóði, en það er í fjárlagafrv. hæstv. ríkisstj. þurrkað út. Ef ég man rétt var í fyrstu útgáfu frv. gert ráð fyrir 2.3 milljörðum í olíustyrk. Nú er ætlunin að hann verði 4 milljarðar. Leiðin til þess að hann verði 4 milljarðar er að þurrka út fyrst 2.3 milljarðana og leggja síðan á nýja skatta, ekki bara fyrir 4 milljörðum, heldur á ársgrundvelli fyrir þrisvar sinnum 4 milljörðum. Ég get vel ímyndað mér að söluskattstigið komi til með að skila nærri 6 milljörðum á ári, þannig að skattheimtan verði á þessu ári ekki nema 7 milljarðar, eins og gert er ráð fyrir með lækkuninni úr 2% í 1.5%. Og með því verður niðurstaðan ekkí 12, heldur 9.5 milljarðar, þ. e. einn tugur milljarða bætist við skattheimtuna. Þetta er gert í stað þess að halda þeim olíustyrk inni í fjárlagafrv. sem var og nota hluta af tekjuauka ríkissjóðs á s. l. ári vegna olíuverðs- og bensínhækkunar til að bæta við og ná þeim 4 milljörðum sem hér er hugsað að leggja til. Mér var sagt í fyrrahaust að tekjur ríkissjóðs af hækkun olíu og bensíns á ársgrundvelli væru nokkrir milljarðar. Það var ekki talið sanngjarnt að nota eins og 1.7 milljarða til að auka olíustyrkinn og þá sleppa við nýja skattlagningu. Þetta kostaði auðvitað það, að fara varð ofan í saumana á ríkisútgjöldunum, eins og talað er um í stjórnarsáttmála ríkisstj. Það kostaði auðvitað það, að gæta varð aðhalds í rekstrargjöldum hjá ríkissjóði. En það var alls ekki hugsunin hjá hæstv. ríkisstj., heldur hitt, að ná í meira fjármagn til að eyða. Það sýnir sig best með því að með þessu frv. er ekki aðeins ætlað að ná inn fyrir olíustyrknum, heldur teknir nokkrir milljarðar í viðbót til að auka enn á útgjöld ríkissjóðs. Sjálfstæðismenn gera sér mjög vel grein fyrir því, að olíustyrkur verður að vera í útgjöldum fjárlaganna, enda beittu þeir sér fyrir því á sínum tíma að greiddur yrði olíustyrkur, þegar olíuverðshækkunin mikla varð á árinu 1973. Í þessum sal var vakin athygli á því máli og stjórnarandstaðan þá gekk til liðs við stjórnarliða. Sjálfstæðismenn hafa því í meðferð fjárlaga gert tillögur um með hvaða hætti olíustyrkurinn skyldi fjármagnaður án þess að lagðir yrðu á nýir skattar. Það kostaði auðvitað að framkvæma varð samdrátt á öðrum sviðum. Það hafa menn ævinlega verið að tala um, en hafa átt erfitt með, a. m. k. vinstri flokkarnir þegar þeir hafa ráðið ferðinni, að draga saman og nota minna fjármagn af þjóðarframleiðslunni til hins opinbera. En þetta frv. stefnir að sjálfsögðu í hina áttina, að meira fjármagn rennur til ríkissjóðs, stærra hlutfall af þjóðarframleiðslunni, og þá verður minna fyrir þjóðfélagsþegnana til ráðstöfunar. Upphæð þess olíustyrks, sem sjálfstæðismenn leggja til, er 5 milljarðar, þ. e. 25% hærri tala en ríkisstj. hyggst hafa til meðferðar samkv. þeim tillögum sem hér liggja fyrir. Með hvaða hætti menn hugsa sér þessa ráðstöfun hefur ekki fengist upplýst við meðferð málsins. E. t. v. skapast tími fyrir ráðh. til að vinna að því á þeim dögum sem Alþ. verður í leyfi. Það hvarflaði að mér, þegar hv. frsm. 1. minni hl. stakk upp á því að við yrðum hér á morgun í umr., að miklu skynsamlegra væri að ríkisstj. sæti á fundum á morgun til að gera sér grein fyrir því, hvernig hún hygðist útdeila þessum peningum, og þingið fengi vitneskju um það þegar það kæmi til funda aftur og þá lægi málið allt miklu ljósar fyrir. Í nál. á þskj. 279 er skýrt tekið fram með hvaða hætti við sjálfstæðismenn höfum lagt til að þessum vanda verði mætt, og ég vonast til þess, að við afgreiðslu fjárlaga sýni stjórnarliðar okkur að þeir séu reiðubúnir til að draga saman útgjöld ríkissjóðs, reiðubúnir til að hætta við að leggja á nýja skatta og reiðubúnir til að veita fjármagn í olíustyrk. Það geta þeir gert með því að standa með okkar tillögum víð 3. umr. fjárlaga. (Gripíð fram í.) Jú, jú, aðrar slíkar till., sem koma og stefna í sömu átt, er að sjálfsögðu rétt að samþykkja. En það er ekki úr vegi, þegar verið er að ræða olíustyrkinn, að örlítið sé vikið að þeirri viðbótarskattlagningu sem átt hefur sér stað á undanförnum mánuðum. Það er ekki einu sinni hægt að segja: undanförnum árum, því að tæp 2 ár eru liðin síðan vinstri stjórnin tók við völdum og svo háar upphæðir í viðbótarskattlagningu hafa verið lagðar á þjóðfélagsþegnana að ástæða er til að rifja þær upp, ég tala nú ekki um þegar verið er að leggja á á annan tug milljarða í nýjum sköttum. Mér telst svo til, að ef þetta frv. verður að lögum nemi ný skattlagning frá því á miðju ári 1978 40 - 45 milljörðum kr. Ef þær álögur giltu í dag sem giltu fyrir valdatöku ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar 1978 væru skatttekjur ríkissjóðs minni sem næmi 40–45 milljörðum kr. Og þegar verið er að auka þessa skattbyrði um 25%, eins og með þessu frv., telja menn ekki ástæðu til þess að Alþ. eyði svo mikið sem hálfum degi til að ræða þessi mál. Menn telja bara að af því að frv. hafi verið lagt fram þurfi það að fara í gegn, hversu vitlaust sem það er og hversu slæmar afleiðingar sem það kemur til með að hafa. Af því að það var lagt fram skal það í gegn, hversu vitlaust sem það er og hversu slæmar sem afleiðingarnar verða. Ef við alþm, eigum að lifa eftir slíkri forskrift bið ég guð að hjálpa mér, hafandi þessa ríkisstj. Hvaðan svo sem menn hafa þessa forskrift ætla ég að vona a. m. k. að fulltrúar þm., þ. e. forsetarnir, láti ekki ríkisstj. komast upp með slíkt. En víkjum að þessum sköttum öllum saman.  1977 var skattbyrðin af tekjum þess árs 10.6%, og þótti mörgum nóg innheimt af þáv. fjmrh. og töldu að það mætti vera minna. Nú er skattbyrðin komin upp í 14.2%. Ríkisútgjöldin sem hlutfall af þjóðarframleiðslu voru þá 27%. Hann þótti ógurlegur eyðsluseggur, sá fjmrh. Ég minnist þess, að þáv. orkumálaráðherra talaði um að setja þak á fjárlögin, menn gerðu sér þá fyrst grein fyrir hvað þeir ætluðu að eyða miklu, hvað þeir ætluðu að hafa miklar tekjur og svo eyddu þeir ekki meira en þeir hefðu í tekjur. (Gripið fram i.) Ég sagði það. Þáv. iðnaðar- og orkuráðherra. Núna er dæmið þannig, að þegar menn eru komnir upp í hæsta skattstigann greiða þeir orðið allt upp í 85% til ríkisins. Beinu skattarnir hafa hækkað, og hæstv. forsrh. ætlar að viðhalda því, um 25%. Óbeinu skattarnir hafa hækkað líka. Um 4 kr. af hverjum 5 kr., sem þessir aðilar hafa, ganga til ríkisins í heild þegar komið er upp í hæsta skattstiga. Ég veit að hæstv. forsrh. hafði ekki þessar skoðanir þegar hann á sínum tíma var fjmrh. Í ræðu á Alþ. 1972 vék hann sérstaklega að skattamálunum og nefndi alveg ákveðnar tölur um það sem hann taldi vera algjört hámark hjá skattgreiðanda svo að sjálfsbjargarviðleitnin væri ekki drepin. Með leyfi forseta ætla ég að lesa úr ræðu sem hæstv. forsrh. flutti hér 1972 við fjárlagaafgreiðslu fyrir árið 1973. Þá segir hann: „Varðandi skattamálin skal ég fara fljótt yfir sögu. Það gefast önnur tækifæri til að ræða þau mál. En það er algjör nauðsyn að spyrna hér við fótum og lækka stórlega hina beinu skatta, sem ríkið tekur til sín. Sumpart verður það auðvitað að gerast með verulegri lækkun ríkisútgjaldanna og sumpart með því að taka þarfir ríkissjóðs meira með óbeinum sköttum en beinum. Um rökstuðninginn fyrir því þarf auðvitað ekki að fara mörgum orðum. Það er ljóst og er held ég reynsla flestra þjóða, að háir beinir skattar draga úr vinnulöngun manna.“ - Og síðan kemur: „Þeir minnka þjóðartekjurnar, því að þegar skattborgari hefur náð hámarksskattstiga og önnur hver króna“ - takið eftir: „önnur hver króna eða jafnvel 2 af hverjum 3, sem hann vinnur sér inn til viðbótar, fara í skatt, þá finnst mönnum sem þeim sé refsað fyrir framtak og sjálfsbjargarviðleitni, og háir beinir skattar vinna gegn sparifjársöfnun, valda stóraukinni hættu á undandrætti og skattsvikum, auk þess sem beinir skattar eru dýrari í álagningu og innheimtu en óbeinir skattar.“ Þegar þetta hefur verið lesið og borið saman við framkvæmd núv. hæstv. ríkisstj. í skattamálum undir forsæti Gunnars Thoroddsens, sem þetta sagði, er hér mikill munur á. Það, sem hann sagði í þessari ræðu, er enn í gildi að mínum dómi. Það má vel vera að hann hafi skipt um skoðun og hann telji í dag að það dragi ekki úr sjálfsbjargarviðleitni manna að greiða háa beina skatta, - ég tala nú ekki um þegar bæði beinir og óbeinir skattar eru orðnir svo háir, eins og ég sagði áðan, að af seinustu 10 kr., sem maðurinn vinnur sér inn, fari 8 til ríkisins. Ég held, eins og ég sagði áðan, að það sé skynsamlegast í þessu máli að þessari umr. sé frestað fram yfir páska og að ríkisstj. fari að tillögum frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. og komi sér niður á það á morgun - eða hvaða aðra daga þeir nota - hvernig þessu gjaldi eða þessum tekjum skuli útdeilt, þannig að menn viti, þegar verið er að samþykkja slíkt frv., til hvers nota skuli fjármagnið. Ég held að þau vinnubrögð, sem ríkisstj. hefur viðhaft, séu þess eðlis að þau eigi að forðast. Það er enn möguleiki á að gera það. Ég trúi því, að forseti deildarinnar kanni það, þar sem nú er senn liðið að hádegi, hvort menn telji þetta ekki skynsamlegra en að hér fari fram umr. og hér sé reynt að pressa fram afgreiðslu á svo stóru máli sem ég hef hér lýst. Slík málsmeðferð sem hér á að viðhafa er ekki að mínum dómi Alþ. til sæmdar. Eins og fram kemur á nál. á þskj. 279 og heyra má af máli mínu mæla fulltrúar Sjálfstfl. í fjh.- og viðskn. gegn samþykkt þessa frv., hvort heldur er með þeirri brtt., sem fram er borin, eða ekki.



Herra forseti. Áður en ég vík að því að ræða það mál, sem hér er til umr., þykir mér ástæða til að fara örfáum orðum um nokkuð af því sem fram kom hjá hv. frsm. 1. minni hl., formanni fjh.- og viðskn. Það var merkilegt að hlýða á þennan annars ágæta þm., hv. þm. Halldór Ásgrímsson, upprennandi stjörnu innan Framsfl., æskja þess sérstaklega að framin yrðu helgispjöll á Alþ., óska eftir að fundir yrðu á morgun. Og í beinu áframhaldi af því vildi ég gjarnan spyrja hæstv. forseta hvort hann hyggist verða við þessari beiðni framsóknarfulltrúans um að helgispjöll verði framin á Alþ. með fundarhöldum á morgun.

Má ég minna hv. þm. á að verkalýðsfélögin -

. Ég beindi ekki spurningu minni til hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar, en vegna ástands í sálarlífi hans undanfarna daga og ekki síst með tilliti til þess máls sem hér er til meðferðar, þá er ekki óeðlilegt og ég tek það ekki illa upp og frekar vorkenni honum að hann skuli tala með þessum hætti. Ég var ekki að spyrja um frystihús eða Dagsbrún eða neitt slíkt. Ég var að spyrja um Alþ.  Það er sjálfsagt að nota þann tíma, sem eftir er fram til matarhlés, til að ræða um þessa hlið mála. Það er ástæðulaust að fara að byrja á aðalefni málsins fyrr en eftir hádegi úr því sem komið er. Það er ekkert nýtt að sjálfsögðu, að mönnum þyki óeðlileg og óæskileg vinnubrögð viðhöfð á Alþ., jafnvel í hinum stærstu og mestu málum. Ég hef ekki lengi setið á Alþ., en ég hef oft látið það í ljós að mér finnst allt of oft á því bera að hér eru í raun og veru stjórnlaus vinnubrögð. Ég er ekki með þessu að ásaka hæstv. forseta, ég vil taka það fram. Hér er fyrst og fremst um að ræða málatilbúnað hæstv. ríkisstj. á hverjum tíma. En ég held að nú keyri úr hófi fram varðandi málsmeðferð á Alþ. Hér er fleygt á borð þm. hverju stórmálinu á eftir öðru og til þess ætlast að þeir taki afstöðu til þessara mála án þess að hafa til þess tækifæri, nema að örlitlu leyti, að kynna sér efni og innihald málanna sem um er að ræða. Hæstv. forsrh. - og ég met það mikils hjá honum, ég skal taka það fram strax - ber mikla umhyggju fyrir virðingu Alþingis. Ég er sammála honum um að þar þarf um að bæta og auka þarf virðingu Alþ. frá því sem verið hefur. En það verður ekki gert með vinnubrögðum eins og hér hafa verið viðhöfð á undanförnum dögum. Það þurfa gjörbreytt vinnubrögð að koma til í sambandi við afgreiðslu mála hér ef það á að verða til að auka virðingu Alþingis. Hv. þm. Halldór Ásgrímsson sagði áðan, og í sjálfu sér er ég sammála honum í því, að það væri afskaplega óæskilegt að mál eins og þetta væru lengi til meðferðar í þinginu. En svo er spurningin hvað menn telja lengi. Ég hygg að hann sé mér sammála um að það verði ekki litið svo á að þetta mál hafi verið lengi í þinginu. Það kemur fram á mánudegi.  En svona gengur þetta til, að það eru mörg stórmál til umr. og meðferðar á sama tíma í þinginu og það er ætlast til þess, að þm. afgreiði þau svo til á stundinni með handauppréttingum með eða á móti. Þessu verður að breyta. Og þó að sumir hverjir hv. flokksbræður hæstv. forsrh. hafi ekki mikla trú á að hann breyti þessu, þá er ég a. m. k. að vona að hugur hans stefni til þess að breyta vinnubrögðum frá því sem verið hefur. Það var að mínu viti vonlaust mál hjá hæstv. ríkisstj. að ætlast til þess á sunnudagskvöldið s. l. að stjórnarandstaðan fengi ekki meiri tíma til að kynna sér það mál, sem hér er um að ræða, en fram til miðvikudags og þá ætti að ljúka málinu á Alþ. Og það er með ólíkindum ef ekki hefur verið til þess tími hjá hæstv. ríkisstj. að ganga frá þessu máli með einhverjum öðrum hætt: í hendur þingsins, því að vandamálið, sem hæstv. ríkisstj. hyggst leysa með þeirri skattheimtu, sem hér er nú til umr., er búið að vera til umr. í þinginu allt frá því í desember meira og minna. Það hefur staðið upp á hæstv. ríkisstj., frá því að hún var mynduð í byrjun febrúar, að taka afstöðu til málsins. Það verður því að vísa til hæstv. ríkisstj. og stjórnarliða á Alþ. ef mönnum sýnist langur tími í það fara að koma þessu máli frá þinginu. Ég tel það ekki langan tíma þó að þetta mál yrði ekki afgreitt fyrr en eftir páska. En þar er ekki við stjórnarandstöðuna að sakast, heldur við hæstv. ríkisstj. og stjórnarliða. Hv. formaður fjh.- og viðskn., frsm. 1. minni hl., vék að nokkrum atriðum og sagði í fyrsta lagi að allra upplýsinga, sem um hefði verið beðið, hefði verið aflað, að undanteknu því sem hann gat réttilega um, hvernig ætti að ráðstafa þeim fjármunum sem hér er verið að afla. Og mér skildist - vel má vera að það sé misskilningur - á hv. þm., og auðvitað væri ég sammála honum um það, að það væri ekkert vandamál hjá hæstv. ríkisstj. að eyða þessum peningum öllum og þótt helmingi meiri hefðu verið. Hún verður ekki í vandræðum með það. En spurningin er ekki um það. Við viljum fá að vita hver verður framkvæmdin á ráðstöfun þess fjár sem hér er verið að leggja til að afla. Og það er auðvitað meginspurningin. Auðvitað hefði það átt að vera svo, hefði allt verið með felldu, að samhliða tekjuöflunarfrv., sem hér er til umr., hefði komið frv. sem gerði grein fyrir því, með hvaða hætti ætti að ráðstafa fjármununum. Það er óeðlilegt að mínu viti, að alþm. sé ekki gerð grein fyrir því, þegar verið er að leggja til skattahækkun upp á um 11 milljarða miðað við eitt ár, - að jafnhliða sé ekki gerð grein fyrir því með hvaða hætti og á hvern hátt á að ráðstafa því fé. Um þetta hafa ekki fengist neinar upplýsingar aðrar en þær, að tæplega helmingur af þessu fjármagni eigi að renna samkv. því frv., sem hér er um að ræða, til jöfnunar á upphitunarkostnaði. Frá því að núv. hæstv. ríkisstj. kom til valda, sem er að nálgast tvo mánuði að ég hygg, hefur hún verið æðidugleg að koma í gegn á Alþ. málum sem hafa leitt til stórkostlegrar skatthækkunar, aukinnar skattbyrði miðað við það sem áður var. Það má raunar kannske furðu telja hversu greiðlega hæstv. ríkisstj. og stjórnarliðum hefur gengið að koma öllum þessum skatthækkunarmálum í gegn. Hér er búið að samþykkja hækkun útsvarsins t. d., heimild til hækkunar á útsvari upp á 10%, sem er á sjötta milljarð miðað við eitt ár. Verði þetta frv. samþ. þýðir það 11 milljarða kr. skatthækkun miðað við eitt ár. Tekjuskattshækkun verður a. m. k. 40% í ár, hækkun flugvallagjalds í kringum 60% og hækkun sjúkratryggingagjalds eitthvað álíka. Öllum þessum skatthækkunarfrv., að undanskildu því sem hér er nú til umr., hefur hæstv. ríkisstj. tekist að koma í gegn í þinginu, svo óskiljanlegt sem það nú er. Allar þessar hækkanir eiga að koma yfir landslýð á sama tíma, og yfirskrift fjárlagafrv. núv. hæstv. fjmrh. er: 4.5% kjaraskerðing, engar grunnkaupshækkanir hjá launafólki í ár.

Ég vil benda hv. ræðumanni á að nú slær klukkan tólf og ætlunin var að gera hlé á fundi hv. deildar til hálftvö, ef nú stendur þannig á fyrir honum að hann kýs að gera hlé nú á máli sínu eða fljótlega.

Hæstv. forseti. Það er hægt að hætta hvenær sem er. Ég skal hætta strax.

Alveg, já.

Nei, það geri ég ekki fyrir hæstv. forsrh. að hætta alveg. Það skal hann vera viss um, að áfram verður haldið að loknu matarhléi. [Frh.]

Forseti (Sverrir Hermannsson) Hv. 6. landsk, þm. beindi fsp. til forseta um fundarhald í hv, deild, og fleiri hv. ræðumenn hafa að vísu vikið að því máli. Mér er kunnugt um að það er vilji hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokka hennar að bæði dagskrármálin, sem liggja fyrir, fái fullnaðarafgreiðslu á hinu háa Alþingi í dag. Ég vil gera öllum vitanlegt að forseti telur sér skylt að greiða fyrir því, eftir því sem kostur er, að svo megi verða. – 



Herra forseti. Hæstv. forseti orðaði það svo, áður en frestað var fundi, að eins og hv. þm. væri alkunna legði hæstv. ríkisstj. á það ofurkapp að afgreiða bæði þau mál sem hér væru á dagskrá. Ég skildi hæstv. forseta svo, að hann teldi ástæðu til að hann legði sig í líma til að framkvæma þá sérstöku ósk hæstv. ríkisstj. Heldur fannst mér þetta í véfréttastíl af hálfu hæstv. forseta, og vildi ég gjarnan endurtaka þá spurningu til hæstv. forseta, sem ég vona að hann svari þá á eftir, hvort hann hyggst verða við þeirri beiðni hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar að halda hér fund á morgun, þ. e. á skírdag, sem ég teldi vera helgispjöll. Ég æski þess að hæstv. forseti gefi nánari skýringar á áformum sínum um hvað hann hyggst fyrir í þessu efni.

Skírdagur hefst ekki fyrr en á miðnætti.

Það mun fleiri en hæstv. ráðh. vera kunnugt um hvenær skírdagur hefst. Þetta var ekki spurning um það. Ég sagði á skírdag. Hæstv. ráðh. er það væntanlega ljóst. - En sé það hins vegar orðið stefnumál Framsfl. að hér beri að haldi þingfundi jafnvel á helgum dögum til að koma fram málum sem hæstv. ríkisstj. hefur fyrst og fremst áhuga á, þó að það séu í mörgum tilfellum óþurftarmál, er það ný vitneskja, að ég hygg. En kannske ætlar hin nýja forusta Framsfl. að hafa þetta á oddinum.

Nei, nema á laugardaginn.

Hæstv. ráðh. hefði átt að vera hér á virkum dögum þegar þingfundir hafa verið haldnir, en ekki að vera að pressa á að þeir væru endilega á helgidögum. Og það nær kannske til fleiri hæstv. ráðh. en sjútvrh. Þeir ættu frekar að vera hér á venjulegum fundartíma á þingfundum á virkum dögum en að vera að pressa á að þingfundir séu haldnir á helgidögum.  Þá er líklega rétt að fara að snúa sér að dagskrármálinu, sem hér er til umræðu, eða efnisatriðum þess. Að vísu er rétt að bæta nokkrum orðum við út af því, sem ég sagði áðan um vinnubrögð á Alþ., og því, að hv. þm. stjórnarliðsins hafa beint að stjórnarandstöðunni að hún bæri ábyrgð á því, ef þetta mál yrði ekki afgreitt fyrir páskaleyfi. Rétt er að ítreka það, sem hér hefur raunar komið fram áður: Var það stjórnarandstöðunni að kenna að hér var frestað þrívegis í gær fundi í Sþ. þegar átti að byrja 3. umr. fjárlaga? Var það stjórnarandstöðunni að kenna? Hverjum var það að kenna? Ætli það hafi ekki verið fyrst og fremst að kenna stjórnendum þingsins, sem eru hæstv. ríkisstj. og að sjálfsögðu hæstv. forsetar, að svo miklu leyti sem þeir vilja taka tillit til óska eða krafna hæstv. ráðh.? Ég hygg að það sé ekki með neinum sanni hægt að ásaka stjórnarandstöðuna um að hér var þriggja tíma fundarhlé í gær án þess að nokkuð væri gert. Það hefði hugsanlega gefist tími til að ræða þetta mál á slíkum tíma. Hér er nú til umr. það frv., sem lagt var fram á mánudaginn, um 2% hækkun á söluskatti, sem hæstv. ríkisstj. virðist ætla að nota sem tekjulind til að ná í a. m. k. 4–5 milljarða á þessu ári til að nota í annað en haft er að yfirvarpi við flutning frv. Frv. er nú með brtt., sem flutt er við þessa umr., komið í það að vera 1.5% hækkun á söluskatti. Nú vil ég, áður en lengra er haldið, taka það fram, að ég hygg að allir hv. alþm. séu um það sammála að veita þurfi fé til að jafna þann gífurlega mismun sem er á upphitunarkostnaði meðal landsmanna. Um hitt greinir menn á, hvaða leiðir skuli fara að því marki. Hæstv. ríkisstj. leggur til, að söluskattur verði hækkaður um 2%, sem þýðir að það á að skattleggja landsmenn um 11 milljarða miðað við heilt ár umfram það sem nú er lagt á í söluskatti. Af þessum 11 milljörðum ætlar hæstv. ríkisstj. allra náðarsamlegast að láta 4 milljarða til þess verkefnis sem hér er verið að tala um. Hitt á að fara í ríkishítina. Hér er því um það að ræða að hæstv. ríkisstj. notar sér það neyðarástand, sem í þessum málum ríkir úti á landsbyggðinni, til að ná í stórkostlega aukna fjármuni í gegnum söluskattinn til að eyða, en ekki til að jafna þann gífurlega aðstöðumun sem í upphitunarkostnaðinum er. Hér er því um að ræða frv. frá hæstv. ríkisstj. um 2% hækkun á söluskatti. Nú ber að athuga að fyrrv. hæstv. fjmrh., Tómas Árnason núv. viðskrh., lagði fram á Alþ. frv. til fjárlaga á s. l. hausti. Í því frv. voru, ef ég man rétt, 2.3 milljarðar sem áttu að fara í niðurgreiðslu á olíu vegna þess munar og þeirra byrða sem fólkið, sem á olíusvæðunum býr, verður við að búa. Þetta var líka innifalið í frv. Sighvats Björgvinssonar, hæstv. fjmrh. Alþfl.-stjórnarinnar. Þar voru líka 2.3 milljarðar ætlaðir til þessa. En svo bregður við að þegar frv. hæstv. núv. fjmrh., fulltrúa - að eigin mati - þeirra sem verst eru settir, fulltrúa öreiganna, eins og þeir orða það oft svo Alþb.-menn, er lagt fram á ekki að verja einum einasta eyri í olíustyrki. Samkv. því fjárlagafrv., sem hæstv. fjmrh. Ragnar Arnalds lagði fram, á ekki að verja einum eyri til að jafna þann mun sem hér er um að ræða. Þessa 2.3 milljarða tekur því hæstv. fjmrh. Alþb. í aðra eyðslu. Og eins og lýsir sér í frv. ætlar hann að nota tækifærið - ég vona að honum takist það ekki - til að skattleggja almenning langt umfram það sem hann ætlar að skila aftur í niðurgreiðslu á olíu. Það er athyglisvert, að það skuli vera Alþb.-maður, hæstv. fjmrh., sem með þessum hætti stendur að máli. Það er ekki síst athyglisvert í ljósi þess að sá hinn sami hæstv. ráðh., eins og ég vék að áðan, lýsir því yfir í fjárlagafrv. að það skuli verða 4.5% kjaraskerðing á yfirstandandi ári og að það skuli engin grunnkaupshækkun eiga sér stað til launafólks í landinu á yfirstandandi ári. Eru ekki þessar yfirlýsingar alveg samhljóða því sem frambjóðendur Alþb. boðuðu í kosningunum í des. s. l.? Er þetta ekki samhljóða því sem þá var sagt? Ætli það muni ekki fleiri hv. þm. en ég hinar fjálglegu yfirlýsingar frambjóðenda Alþb. um að það kæmi ekki til mála að skerða almennar launatekjur fólks í landinu? Jú, ég hygg að margir muni eftir þeim yfirlýsingum frá s. l. hausti úr munni hv. þm. og frambjóðenda Alþb. En það hefur farið svo í þetta skipti, eins og raunar oft áður, að orð eru annað en efndir. Breytingin kemur mér ekki á óvart frá orðum frambjóðenda Alþb. til gjörðanna nú, en kannske kemur það einhverju launafólki á óvart hver breyting er hér og hvaða svik er hér verið að framkvæma miðað við það sem lofað var á s. l. hausti. Ég tek það enn fram, sem raunar þarf ekki að gera, það er öllum ljóst, að það er enginn ágreiningur um að leggja beri fram fjármagn til að jafna þann aðstöðumun sem hér er um að ræða. En menn greinir á um leiðir. Alþfl. lagði fram við 2. umr. fjárlagafrv. tillögur um að mæta þessum vanda innan ramma fjárlagagerðarinnar án þess að auka nokkuð skatta á landsmönnum til þess að svo gæti orðið. Þessu var hafnað af stjórnarliðum á Alþ. Þeir höfnuðu því að fara þá leið, sem Alþfl. vildi, að mæta þessum vanda verði mætt með tiltölulega litlum sparnaði í ríkisríkiskerfinu sjálfu og fría þannig landsmenn við stórkostlega aukna skatta vegna þessa vanda. Þessu var hafnað við 2. umr. fjárlaga. Alþfl. flytur enn við 3. umr. fjárlaga tillögur í samræmi við þá afstöðu sína að þessum vanda verði mætti með tiltölulega litlum sparnaði í ríkiskerfinu og samdrætti, en að sleppa launþegum og almenningi í landinu við stóraukna skatta til viðbótar því sem hæstv. ríkisstj. hefur komið í framkvæmd á þeim tíma sem hún hefur setið að völdum. Eins og fram hefur komið hér áður, mættu á fundi hjá fjh.- og viðskn. fulltrúar bæði frá Alþýðusambandi Íslands og BSRB að ósk nm., svo að kæmu fram viðhorf fulltrúa launþegasamtakanna til þessa máls. Það hefur margoft verið um það rætt hér áður í umr., ekki einvörðungu um þetta mál, heldur og um önnur mál, að í gildi eru lög sem leggja þá skyldu á herðar stjórnvöldum að þau hafi samráð við aðila vinnumarkaðarins, við fulltrúa launþegahreyfingarinnar í landinu um hvernig haga eigi stefnunni í efnahagsmálum þjóðarinnar. Þetta er lagaskylda um samráð við forsvarsmenn hreyfinga launamanna um hvernig stjórnvöld á hverjum tíma hyggist haga framkvæmd efnahagsmála. Um þetta er sérstök reglugerð til, um samráð við launþegahreyfinguna í landinu. - Og í salinn gengur nú hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, sem ég hygg að sé einn af þeim sem gengu frá eða a. m. k. lýstu stuðningi við þessa samráðsreglugerð við aðila vinnumarkaðarins af hálfu stjórnvalda. Ég hygg ég fari ekki með rangt mál er ég segi að hann hafi átt talsverðan hlut að máli við þá reglugerðarsmíð.  Um þetta hefur verið talsvert mikið rætt í þinginu á undanförnum vikum og á það deilt, að það er brot á landslögum af hálfu núv. hæstv. ríkisstj. og hverrar þeirrar stjórnar, sem hagar sér eins og hún, uppfylli hún ekki ákvæði laga og reglugerðar um samráð við launþegahreyfinguna í landinu, eins og t. d. í málum eins og hér er verið að ræða. Það hefur verið vikið að þeim áður, og prentaðar eru sem fskj. með nál. 2. og 3. minni hl. ályktanir sem gerðar voru af hálfu Alþýðusambands Íslands og BSRB um þessi mál einmitt í gær. Fulltrúar Alþýðusambandsins og BSRB voru sérstaklega spurðir hvort haft hefði verið samráð við ASÍ og BSRB af hálfu hæstv. ríkisstj. um þá skatthækkun sem hér er lagt til að verði. Og hvert var svarið? Hvað skyldi svarið hafa verið? Því var fljótsvarað af þeirra hálfu, að ekkert samráð á neinu stigi máls hefði verið haft við fulltrúa þessara launþegahreyfinga varðandi þetta mál né önnur þau mál sem hér hafa verið til umr. eða afgreidd og í sér fela stórkostlega aukna skatta. Að vísu sagði starfandi forseti Alþýðusambands Íslands að sér hefði verið tilkynnt um þetta eftir að hæstv. ríkisstj. hefði verið búin að ganga frá málinu. Ég hygg að þetta sé rétt. Í áframhaldi af þessu langar mig til að spyrja hv. þm. Guðmund J. Guðmundsson sem form. Verkamannasambands Íslands - þess sambands sem hefur innan sinna vébanda nafninu samkvæmt verst setta og lægst launaða fólkið í landinu: Var haft samráð við fulltrúa eða forsvarsmenn Verkamannasambands Íslands um þetta mál af hálfu hæstv. ríkisstj.?

Ég get svarað þessu strax.

Mín vegna. Ég þykist vita hvert svarið er.

Nei.

Er svarið nei? Já, ég þóttist vita það. 

Heldurðu að það hafi verið gert?

Er verið að spyrja mig? Ég er ekkert viss um að að fyrra bragði hafi verið leitað þessa samráðs af hálfu forustuliðs Alþb. í hæstv. ríkisstj., en ég skal þó ekki fortaka það. Hitt þykist ég vita af kynnum mínum við hv. þm. Guðmund J. Guðmundsson, að hann gengur nauðugur til þess leiks sem hér er verið að leika, að ætla að hækka um 1.5% söluskatt í landinu sem verkalýðshreyfingin alfarið og um langt árabil hefur harðlega mótmælt, ekki síst fulltrúar láglaunamanna innan hreyfingarinnar. Og ég þykist vita að hv. þm. yrði það ekkert leitt þó að drægist að afgreiða þetta frv. frá Alþ. Ég þykist vita að það sé mjög á móti sannfæringu hans að stuðla að því að þetta mál nái fram að ganga. Hvað svo kann að verða endanlega við afgreiðslu málsins eiga menn eftir að sjá. En þetta er aðeins eitt dæmið um það, að hvað viðkemur fögrum fyrirheitum og fögrum loforðum er ekki betur við þau staðið en hér hefur verið rakið og raunar rakið af miklu fleiri en mér. Ég er nærri því viss um að hefði hæstv. ríkisstj. borið gæfu til að taka upp samráð við launþegahreyfinguna í landinu um það, með hvaða hætti hún teldi eðlilegast og æskilegast að ráðast gegn þessum vanda, þá hygg ég að það hefði fengist samkomulag við hreyfinguna. Ég vil a. m. k. trúa því og hef ekki ástæðu til annars, að fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar í landinu geri sér ljóst að það verður ekki búið við þennan ójöfnuð lengur og það verður að lagfæra hann. En menn greinir á um leiðir að því marki. Það mun reyna á það við atkvgr. í Sþ. á eftir hvort enn á að hafna þeirri leið sem lagt hefur verið til að farin væri til að jafna aðstöðumun í orkuneyslu með því að gera það innan ramma fjárlaganna án þess að auka skattheimtu í landinu. Um þetta eru gerðar tillögur bæði af hálfu Alþfl. og Sjálfstfl. við 3. umr. fjárlaganna sem atkvgr. fer fram um hér á eftir. Og það verður vissulega forvitnilegt að fylgjast með því, hvaða afstöðu hv. þm. eins og t. d. Guðmundur J. Guðmundsson og Guðrún Helgadóttir, fulltrúar launþega taka.

Launafólks.

Launafólks, segir farandverkamaðurinn eða fulltrúi þeirra. Það skiptir mig engu máli hvort það er launþega eða launafólks. Það er í mínum munni sama merking í þeim orðum. En það verður fróðlegt að fylgjast með því, hvaða afstöðu þessir tveir hv. þm., fulltrúar launafólks, við skulum hafa orðrétt eftir formanni þingflokks Alþb., hafa, hvort þeir kjósa fremur að stórauka skattheimtu á launafólki, svo við höfum nú rétt orðalag, langt umfram það sem þarf til þess að mæta þeim vanda sem hér er verið að tala um, eða hvort þessir fulltrúar á Alþ. vilja heldur fara þá leið, sem Alþfl. hefur lagt til, að draga örlítið úr umsvifum ríkisins, draga úr ríkisútgjöldunum til að brúa þetta bil. 

Gleymdu ekki borginni.

Ég ætlaði helst ekki að fara inn á þau mál hér, en kannske gefst tími og tækifæri til þess. Það er af nógu að taka í sambandi við þetta mál. Ég er alveg viss um að það verður eftir því tekið af launafólki víðs vegar um landið, ef það fer svo, mót minni von, að það verði fellt á Alþ. að mæta þessum umtalaða vanda án þess að efna til stórkostlegrar nýrrar skattheimtu, en farið í kjölfar þess, sem hæstv. ríkisstj. leggur til, og skattheimta stóraukin á launafólki almennt til að ná fjármagni og langt umfram það sem þarf til olíuniðurgreiðslunnar. Mig langar í framhaldi af þessu til að spyrja t. d. hv. þm. Guðmund J. Guðmundsson og Guðrúnu Helgadóttur hvort það hefði nægt til að mæta því, sem ríkisstj. ætlar að gera í þessu máli, að leggja á 1% til viðbótar því sem er. Telur ekki hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, form. Verkamannasambandsins, að miðað við þær hugmyndir, sem hæstv. ríkisstj. hefur um að minnka þennan mun, hefði nægt að hækka söluskattinn um 1%? Ég heyri að eitthvað stendur í hv. þm. Ekki býðst hann til að svara strax núna eins og áðan. En vonandi kemur svarið þó síðar verði.

Þú getur farið á þingflokksfundinn hjá Alþb. á eftir.

Ég er að geta mér þess til af minni góðvild í garð hv. þm., að hann telji að til þess að gera það sem hæstv. ríkisstj. ætlar að gera í málinu nægi að hækka þetta um 1%. 

Það er alls ekki leyfilegt að menn kveðist á hérna í salnum.

Það hefur ekki alltaf verið spurt um hvað leyfilegt er, hæstv. forseti, ekki forseti sjálfur heldur. En ég bíð rólegur varðandi þetta. Eins og fram kemur á nál. 3 minni hl. fjh.- og viðskn. er ljóst að Alþfl. er andvígur þeirri skattheimtu, sem hér er lagt til að framkvæmd verði, og hefur beitt sér fyrir og flutt tillögur um að farnar verði aðrar leiðir án þess að íþyngja launþegum eða skattborgurum meira en þegar er orðið. Og það er hörmulegt til þess að vita, að núv. hæstv. ríkisstj. og .stjórnarliðar skuli ætla að notfæra sér það neyðarástand, sem nú ríkir á olíuhitunarsvæðunum, til að skattpína launafólk í landinu langt umfram það sem þarf til að mæta vandanum, miðað við það sem hugmyndir ríkisstj. eru. Langt umfram það á að skattpína launafólk í landinu og að því standa fulltrúar öreiganna í landinu. Ég hefði kosið hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni annað hlutskipti en það, ef hann verður til þess neyddur. Ég veit að ef hann samþ. frv. verður hann neyddur til að greiða atkv. með því. Ég hefði kosið honum annað hlutskipti og betra. Það hefur margt komið fram í þessum umr., þótt ekki séu þær langt enn, miðað við það sem þær kunna að verða ef hæstv. ríkisstj. ætlar að halda uppi þeim þvergirðingshætti að stilla stjórnarandstæðingum upp við vegg í þessu máli. Það er þó ástæða til að ítreka það við hæstv. forsrh. Það þýðir ekkert að tala um þetta við hæstv. fjmrh., hann er eins og þverdrumbur í þessu máli, eins og því miður virðist vera raunin með a. m. k. tvo hæstv. ráðh. Alþb., hæstv. fjmrh. og félmrh., að þeim málum, sem þessir hæstv. ráðh. eru með á dagskrá þingsins, koma þeir yfirleitt í hnút vegna þvergirðingsháttar í garð þm. almennt.  En ef svo fer að hæstv. ríkisstj. ætlar að halda sig við að knýja þetta mál í gegn með fundarhöldum um páskahelgina, öðruvísi verður það ekki gert, er ljóst að gæfuleysi hæstv. ríkisstj. er miklu meira en ég þó taldi vera.

Þm. er búinn að tala svona lengi.

Hv. þm. Guðrún Helgadóttir sagði að ég væri búinn að tala mikið. Ég get talað miklu lengur. Ef hv. stjórnarliðar ætla sér að knýja þetta mál í gegn er ekkert vandamál að tala við þá fram yfir páskahelgi. Hins vegar vil ég í lengstu lög afbiðja mig því að þurfa að standa í streði við þá hv. þm., sem herja á mörgum sviðum, yfir helgidagana, til að fría launafólk við syndaregistri þeirra með dyggum stuðningi við hæstv. ríkisstj. Hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson sagði áðan, að í Dagsbrún og í frystihúsunum væri enginn helgidagur. Það má rétt vera. En við eigum að vinna að því að verkafólk fái frí þessa daga. Og við eigum að vera fyrirmyndin að því. Alþ. á að ganga á undan með góðu fordæmi og sýna fram á að við virðum helgina sem fram undan er, en óskum þess ekki eindregið, eins og einn hv. þm. Framsfl. gerði áðan, að það verði fundir á skírdag, líklega þá á föstudaginn langa líka, ef málið verður ekki búið, en þá eru hvorki Dagsbrúnarfundir eða unnið í frystihúsum. Það þykist ég vita.  Af því, sem ég hef sagt, er ljóst að Alþfl. hafnar alfarið þeirri leið sem hér er lagt til að farin verði til aukinnar skattpíningar launafólks í landinu. Alþfl. tekur undir þau viðhorf Alþýðusambandsins, BSRB og ég vænti Verkamannasambands Íslands, að þessi fyrirhugaða skattheimta hæstv. ríkisstj. er með þeim hætti að ekki verður hjá því komist, bæði fyrir þessar hreyfingar og fyrir þá aðila sem kenna sig við verkalýðshreyfingu í landinu, að snúast hart gegn. En ég ítreka það enn einu sinni, að það er enginn ágreiningur um að veita þurfi fjármagn til þessa verkefnis. Það er ljóst. Við Alþfl.-menn viljum gera það án þess að leggja á fólk nýja skatta. Við viljum gera það innan ramma fjárlagafrv. eða fjárlaganna með smávegis sparnaði og aðhaldi, en fulltrúar hæstv. ríkisstj. vilja stórauka skattheimtu til þess að af þessu geti orðið. Þar skilja leiðir. Og mér finnst satt að segja - ég verð að viðurkenna það - hryggilegt ef það á eftir að koma í ljós við afgreiðslu þessa máls í þinginu að fulltrúar launafólksins í landinu ætla sér að stuðla að því að þetta frv. nái fram að ganga á Alþ. Ef þeir vilja það heldur en taka saman höndum við okkur hina, sem viljum leysa málið án nýrrar skattheimtu, er eitthvað öðruvísi en það á að vera eftir að fulltrúar launafólks eru sestir á þingbekki. Þá hafa þeir aðrar skoðanir en þeir hafa haft í baráttunni innan hreyfingarinnar sjálfrar. En það verður þá að koma í ljós. Þess verður beðið og eftir því verður tekið hvort þessir einstaklingar úr forustusveit launþegahreyfingarinnar í landinu, og þá ekki síst þeirra lægst launuðu og verst settu, ætla að vera í fylkingarbrjósti fyrir því að skattpína launafólk með þessum hætti langt umfram það sem þörf er til að sinna því verkefni sem hér er verið að tala um. Þá liggja aðrar hvatir að baki en góður hugur eða það sjónarmið að fylgja fram því sem umbjóðendur þeirra hafa falið þeim í þingmennsku. Þetta á allt eftir að koma í ljós. Ég skal ekki, herra forseti, að sinni hafa orð mín öllu fleiri. En ég vænti þess, að hæstv. forseti svari öllu skýrar þeirri spurningu, sem ég beindi til hans fyrr, hvort hann ætlar að verða við kröfu fulltrúa Framsfl. um að þingfundur verði hér yfir páskahelgina. Ég segi svo það að lokum að þessu sinni, að Alþfl. leggur til að þetta frv., eins og það er nú, verði fellt. Til þess er tækifæri. Í stað þess verði farin sú leið, sem Alþfl. lagði til við 2. umr. og tekur upp í lítt breyttu formi við 3. umr. fjárl., að málið verði leyst innan fjárlagadæmisins. Það er aðeins hægt ef stjórnarliðið er fáanlegt til að falla frá því að stórhækka skatta til að leysa málið.

Forseti (Sverrir Hermannsson) Hv. 6. landsk. þm. hefur ítrekað varpað fram fsp. til forseta um fundarhald. Ég hygg að það sé misskilningur hans, að hv. 3. þm. Austurl. hafi krafist fundar á morgun eða um páskahelgi, heldur tók ég svo eftir að hann hafi vikið að því, að svo kynni að fara að fundarhald yrði hér á skírdag til þess að þau mál næðu í höfn sem hér eru til umr. Dagur er enn þá hátt á lofti og ástæðulaust fyrir forseta að taka neina afstöðu til þess enn sem komið er hvernig hagað verður fundarhaldinu. Það mun verða gert síðar og hv. þdm. tilkynnt um það jafnóðum. Nú eftir 12 mínútur eða svo er ákveðið að fresta fundi vegna þingflokksfundahalds, síðan hefst fundur í Sþ. kl. 3 og líklega lýkur honum ekki fyrr en um kl. 4. Þá er svo, að ef þingflokkar hyggjast notfæra sér hina föstu fundartíma miðvikudaga verður auðvitað ekki við því spornað, en farið fram á, ef svo skipast mál, að það verði þá stytt mjög til þess að hv. d. gefist kostur á að sinna áfram störfum sínum. Til máls tekur hv. 7. landsk. þm., en ég minni hann á að hafi hann eigi lokið af ræðu sinni fyrir hálfþrjú, þá mun ég trufla þulu hans.



Herra forseti. Það er svona eftir öðru með hvílíkum hætti þetta mál hefur verið rakið. Ég vil sérstaklega vekja athygli á því, að frsm. - ég veit ekki hvort á að kalla það 1. minni hl. - fjh.- og viðskn. fór með fleipur hér áðan, var með óviðurkvæmileg ummæli í garð þn.-bræðra sinna og svigurmæli. Mér þykir að vísu hálfóviðkunnanlegt að hann skuli ekki vera viðstaddur þegar honum er svarað, en hins vegar eftir öðru að sá háttur skuli vera á hafður í þessu þinghaldi, að ekki sé hægt að koma við eðlilegum aths. og leiðréttingum við þá menn, sem þykjast hafa það í hendi sér að þetta þinghald standi yfir hátíðisdagana. En það, sem þessi hv. þm. gaf í skyn og talaði um með miklum ábyrgðarþunga, var að það væri eitthvað einsdæmi - ég sé að hann er kominn, hv. þm., - það væri eitthvert einsdæmi í þingsögunni þótt Alþ. tæki sér tíma til þess að athuga skattaálögur eins og þær sem hér eru til umr. Það er alger misskilningur hjá hv. þm., eins og glöggt kemur í ljós þegar þessi saga er rakin. Og þá mun það einnig koma í ljós, sem þessi hv. þm. ætti einnig að vita, að einmitt með því að fresta því, að ríkisstj. komi fram skattaálögum sem þessum, hefur hvað eftir annað tekist að fá þær lækkaðar í meðförum þingsins, jafnvel allt fram á síðasta dag, jafnvel í síðari þd., vegna þess að þm. hafa þá fundið þann andbyr, sem þessar ráðstafanir ríkisstj. mæta, og gert sér grein fyrir því, að með nýrri skattlagningu af þessu tagi eru þeir að fara ofan í vasa skattborgaranna með þeim hætti sem almenningur í landinu kann ekki við og allra síst á tímum eins og núna, þegar kaupmátturinn fer ört minnkandi og ríkisvaldið hefur úti öll spjót til þess að níðast enn meira en ella á lítilmagnanum, svo að ég fullyrði að þess eru engin dæmi í þingsögunni, að ríkisstj. hafi á jafnskömmum tíma og nú sýnt með jafnmargvíslegum og fjölbreytilegum hætti fjandskap sinn við launafólkið í landinu. Ég vil minna á það, að hinn 1. apríl árið 1960 lagði hæstv. núv. forsrh. á 3% söluskatt, - hinn 1. apríl árið 1960. Sú löggjöf var mjög vel undirbúin og fór ekki leynt. Sérstök nefnd var skipuð í málið og engin ummæli þá höfð um það, þegar það frv. kom fram, að það yrði afgreitt á einum degi í gegnum þingið, eins og nú er krafist. Næst gerist það, að þessi sami maður - þá fjmrh. enn þá - hækkar söluskattinn 1. febr. 1964 upp í 5.5%. Hækkunin var í tengslum við ráðstafanir vegna sjávarútvegsins. Málinu var útbýtt á fundi Nd. 23. jan. og samþ. á fundi viku síðar. Þá fékk Alþingi m. ö. o. heila viku til þess að fjalla um málið, og þótti eðlilegt og sjálfsagt á þeim tíma, jafnvel þótt þá væri gert ráð fyrir því að hækka söluskattinn úr 3% í 5.5%, sem er enn hærra hlutfall en nú er og nær tvöfalt meiri hækkun söluskattsins en hér er um að ræða, þar sem talað er um 1.5%. Hinn 1. jan. 1965 hækkar söluskatturinn enn og að þessu sinni upp í 7.5%. Frv. um þá hækkun var lagt fram á Alþ. 15. des. 1964, og ef þingtíðindi eru lesin kemur í ljós að Framsfl. sennilega - eða a. m. k. stjórnarandstaðan óskaði eftir útvarpsumr. um málið sem fram fóru sex dögum síðar eða 21. des. Ef þetta er haft í huga þarf ekki að lýsa því ábyrgðarleysi sem flokksbræður hv. 3. þm. Austurl., Halldórs Ásgrímssonar, hafa sýnt með þessu tiltæki sínu, að ætlast til að þetta mál fáist ítarlega rætt á Alþ. í tengslum við fjárl. Það kom aldrei til greina að þetta mál yrði sýnt á mánudegi og síðan gusað út úr þinginu tveim dögum síðar án þess að það fengist tekið upp og rætt í tengslum við fjáröflunarleiðir ríkissjóðs í heild, eins og eðlilegt hlýtur að teljast. En það er eftirtektarvert, að í þetta skipti voru lögin gefin út 24. des. eða á aðfangadag, en það mátti heyra á þessum þm. í dag, þegar hann talaði um að þinghaldið ætti að halda áfram núna á skírdegi, að hann óskaði sér þess helst að þessi söluskattshækkun yrði undirskrifuð á föstudaginn langa, og mun hann þá hafa í huga að hátíð sé til heilla best. Hv. 9. þm. Reykv. segir svo í ljóðinu Kveðja: Við dauðlegir menn eigum líf sem við árangurslaust gróðursetjum í eyðimörkum vona okkar. Í samfélagi þar sem vinir hata eða óvinir skilja þar lifnar ást okkar og deyr. Þar kveðjast vinir og hlátur og söknuður heyja hæglátt stríð: Partir c'est mourir un peu. Á stundum eru langir föstudagar en engir páskar. Og það er einmitt þetta, sem verið er að boða hér, að föstudagurinn langi haldi áfram, í líkingum talað, það verði ekki aftur bjart fljótt á eftir og minnir á vísu úr Krukkspá: Er frægðarþjóðin fjálga festir sig upp í gálga, veit heimurinn hálfur fyrr en haninn sjálfur, hverjum er verið að sálga. Mun svo vera, að eins og komið er nú meiri hl. hér á Alþ. og þeirri ríkisstj., sem kaus að bjarga sæmd þess, þá sé sú þjóð, sem henni treystir til þess að hækka ekki skattana og reyna að bæta heldur lífskjörin í landinu, komin langt með að sálga öllu framtaki hér, þannig að fram undan verði daprir dagar, langur föstudagur og lítil upprisuhátíð. Hinn 1. mars 1970 var söluskatturinn hækkaður upp í 11%. Frv. um það var útbýtt 11. des. 1. mars 1973 var lagt á sérstakt viðlagagjald, 7. febr. var það frv. lagt fram. 25. mars 1974 var söluskatturinn enn hækkaður, svokallaður söluskattsauki upp fundinn, 4%, þannig að söluskattur 11%, viðlagasjóðsgjald 1%, olíugjald 1% og 4% söluskattsauki voru samtals 17%. Þessu var útbýtt 6. mars. Ég minnist þess sérstaklega í þessu sambandi, að í þessu frv. hugðist þáv. vinstri stjórn hafa söluskattsviðaukann hærri, ég man ekki hvort það voru 5 eða 6%, en í meðförum þingsins og þegar þm. fengu þrýstinginn að heiman, fundu andstöðuna frá fólkinu í landinu og fundu að þeir voru að tapa fylgi, þá reyndu þeir þó að bjarga því sem bjargað yrði með því að gefa eftir, eins og hæstv. núv. ríkisstj. hefur gefið eftir og hrokkið úr 2% niður í 1.5%. Söluskatturinn er hækkaður 1. okt. 1974 með brbl. Söluskatturinn er hækkaður 1. mars 1975, og raunar ekki söluskatturinn, heldur er viðlagasjóðsgjaldið þá hækkað upp í 2%. Þetta mál gengur fljótt í gegnum þingið vegna þess að þar var um ráðstafanir að ræða vegna snjóflóðanna á Norðfirði og kemur þessu máli ekki við og er ekki um eiginlega söluskattshækkun að ræða. Síðan hefur söluskatturinn ekki verið hækkaður fyrr en 15. sept. 1979, þegar hann var með brbl. hækkaður upp í 22%. Eins og af þessu sést er það alger misskilningur og beinlínis rangt hjá hv. þm., að það sé eitthvert einsdæmi, að það sé eitthvað óeðlilegt, að Alþ. óski eftir því að fá að ræða ítarlega um þá söluskattshækkun, sem fyrir þingið hefur verið lögð. Þvert á móti er það skylda alþm. að fara nákvæmlega ofan í hvert einasta atriði í þessu sambandi og gæta vel að því, hvort ríkisstj. sé ekki á villigötum, hvort það sé t. d. svo, að ekki megi koma fram sparnaði innan ríkiskerfisins í staðinn fyrir að auka skattheimtuna eða hvort - eins og nú sýnist - ríkisstj. sé ekki fullfrek til fjárins og ætli sér um of og hyggist fara dýpra ofan í vasa skattborgaranna en efni standa til. Og ég verð að segja það, að það þætti saga til næsta bæjar, þar sem hér á sæti t. d. maður í stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, ef sá hv. alþm. mundi ekki lýsa afstöðu sinni til þessa frv., útskýra fyrir sínum umbjóðendum, bæði kjósendum sínum og umbjóðendum sínum innan Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, hvaða skoðun hann hefur á þeirri samþykkt sem gerð hefur verið í stjórn BSRB í sambandi við ofurskattlagningu ríkisstj., sem bitnar með ofurþunga á launafólki í landinu. Ekki síst vil ég segja það um þá skattlagningu sem hér um ræðir, að það kemur illa við þá mörgu menn innan BSRB sem munu vera skilvísustu skattgreiðendur beinna skatta í landinu, þannig að beinu skattarnir koma þyngra á þá heldur en flesta aðra í þjóðfélaginu, að svo virðist sem þessi stjórnarmaður í BSRB muni nú óhikað og af fúsum og frjálsum vilja vera reiðubúinn til þess að samþykkja þessa skattlagningu ofan á þá knöppu og kröppu skattstiga, sem hæstv. fjmrh. hefur gerst svo djarfur að veifa framan í þjóðina - og leyfir sér að segja um leið að hann ætli að bjarga hinum lægst launuðu. Ég verð að segja það, að ósvífni af þessu tagi á sér varla hliðstæðu í þingsögunni, nema þá með því að koma hingað inn á hið háa Alþingi í skjóli loforða og yfirlýsinga Sjálfstfl. um að berjast ekki aðeins gegn allri frekari skattheimtu, heldur einnig troða öllum sköttum vinstri stjórnarinnar ofan í ruslakörfuna, þar sem þeir eiga þó svo sannarlega heima - og væri í því sambandi líka fróðlegt og skemmtilegt að fá að sjá hvernig hæstv. iðnrh. varði því fé, sem hann fékk á síðasta ári til þess að draga úr orkukostnaði í landinu, til margs konar orkusparandi aðgerða. - Fundarhlé.



Það vill þannig til að á miðvikudögum frá kl. 4–6 eru fastir þingflokksfundar tímar. Það hefur verið farið fram á að gefið yrði hlé til þingflokksfunda nú. Ég hlýt að fara fram á vegna mikilla anna í hv. d. að hálftími verði látinn nægja til þess ráðslags, og ef enginn mótmælir því skoða ég það samþykkt.  Fundarhlé.



Herra forseti. Á þskj. 278 liggur fyrir nál. frá meiri hl. sjútvn. um tímabundið olíugjald til fiskiskipa. Það hljóðar svo: „Nefndin hefur athugað frv. og kvaddi til fundar Jón Sigurðsson forstjóra Þjóðhagsstofnunar og Ingólf Ingólfsson. Nefndin klofnaði í afstöðu sinni. Meiri hl. leggur til að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir á þskj. 254. Alþingi, 1. apríl 1980. Garðar Sigurðsson, Páll Pétursson, Halldór Ásgrímsson, Karvel Pálmason, með fyrirvara.“ Eins og menn hafa vafalaust tekið eftir eru mjög skiptar skoðanir um þetta mál. Það urðu miklar umr. hér þegar það var til 1. umr. og menn fundu því margt til foráttu. Að sjálfsögðu orkar olíugjald yfirleitt tvímælis. En afstaða mín er sú, að það sé mikilvægt að koma á fiskverði. Og eins og segir í frétt frá Verðlagsráði sjávarútvegsins er það forsenda þessarar ákvörðunar að lögum nr. 3 frá 1980, um tímabundið olíugjald til fiskiskipa, verði breytt þannig að olíugjald lækki úr 5% í 2.5% af skiptaverði frá og með 1. mars 1980. Ríkisstj. hefur lýst því yfir, að frv. þessa efnis verði lagt fram á Alþ. í dag. Þegar tillit hefur verið tekið til þessarar væntanlegu lagabreytingar má lýsa niðurstöðum fiskverðsmálsins að þessu sinni í meginatriðum á eftirfarandi hátt: Skiptaverð til sjómanna hækkar um 4%. Hlutur útgerðar í fiskverði hækkar um 0.6%. Hráefniskostnaður fiskvinnslunnar hækkar um 1.7%. Mér sýnist réttmætt að fara þessa leið af ýmsum ástæðum. Dregið hefur verið í efa hér að þetta hefði stoð í lögum. Ekki gerðu nm. í Verðlagsráði það og voru þó sérstaklega eftir því inntir áður en gengið var frá málinu í Verðlagsráði. Eyjólfur Ísfeld Eyjólfsson lét m. a. bóka: „Ég efast ekki um lagalegt gildi þessarar fiskverðsákvörðunar, en tel þó þessa afgreiðslu neyðarúrræði.“ Það eru fordæmi fyrir því, að fiskverð hafi verið ákveðið með tveimur atkv. Árið 1963 var verð á karfa ákveðið með tveimur atkv., þrír sátu hjá, og 1974 var með sömu atkvæðatölum ákveðið verð á loðnu. Hvað varðar afturvirkni þá sem er í þessu frv., ef að lögum verður, þá er afturvirknin leiðinleg aðferð. En því miður hefur iðulega farið svo, að hún hefur verið látin gilda. Fiskverð var t. d. ákveðið í janúarlok í vetur, og það var ákveðinn olíustyrkur þá; ofan í ástand þar sem enginn styrkur var fyrir. Nú er þetta fiskverð miðað við 1. mars og þá er ekkert óeðlilegt að olíuverðið sé samferða. Það þurfti að finna milliveg í Verðlagsráði. Sjómenn vildu fá 6.67% hækkun á fiskverði. Fiskvinnslan vildi láta fiskinn lækka um 12%. Niðurstaðan er sem sagt þessi: 4% hækkun til sjómanna. Það er alveg rétt, sem hér hefur komið fram í þessum umr., að kjör sjómanna þurfa að vera góð. Og ég vil gera það að lokaorðum mínum, að ég tel nauðsynlegt að gera vel við sjómenn. Þeirra starf er undirstaða undir því þjóðfélagi sem við lifum í í dag. Það verður ekki of rækilega undirstrikað, að við eigum þeim allt gott upp að unna. En ef við erum að reyna að stemma stigu við verðbólgu, þá verðum við að standa að nokkrum jöfnuði í launamálum, og þar með hygg ég að Verðlagsráðið hafi hitt á lausn sem eðlilegt sé að nái fram að ganga. Ég treysti því, að menn sýni því skilning að við þurfum að fá fiskverð og við komumst ekki af án þess að láta það taka gildi sem allra fyrst. En eins og ég sagði áðan er þessi lagasetning undirstaðan undir því að það geti öðlast gildi.



Herra forseti. Eins og fram kom hjá frsm. meiri hl. sjútvn. þessarar hv. d., var sjútvn. ekki samhljóða í afgreiðslu á þessu frv. sem hér var lagt fram s. l. mánudag til 1, umr. og umr. urðu um. s. l. mánudagskvöld og gengið var til starfa um í sjútvn. beggja d. sameiginlega. Á þann fund komu tveir aðilar, formaður yfirnefndar Verðlagsráðs sjávarútvegsins, Jón Sigurðsson forstöðumaður Þjóðhagsstofnunar, og Ingólfur Ingólfsson, fulltrúi sjómanna í Verðlagsráði, formaður Vélstjórafélags Íslands. Við nm. lögðum allmargar fsp. fyrir þá báða og fulltrúi sjómanna í Verðlagsráði, Ingólfur Ingólfsson, sagði að núv. sjútvrh. hefði ekkert samráð haft við sjómannasamtökin allan þann tíma sem stóð á því að fiskverð yrði ákveðið. Það kom jafnframt fram að það er í fyrsta skipti, þegar jafnerfið staða hefur verið eins og nú við ákvörðun fiskverðs, að sjútvrh. hefur ekki rætt við alla aðila þessa máls. Út af fyrir sig finnst mér það skrýtinn háttur hjá hæstv. núv. sjútvrh. að ræða ekki við fulltrúa launþega í verðlagsráðinu, því að það vissi sjútvrh. og ríkisstj. í heild, að sjómannasamtökin lögðu á það mikla áherslu að fiskverðið hækkaði til samræmis við uppbætur á laun frá 1 mars sem allir aðrir launþegar hafa fengið í þessu þjóðfélagi. Fulltrúi sjómanna sagði á fundinum að þegar séð var að ekki mundi reynast unnt að ná fram þessari eðlilegu hækkun á fiskverði til sjómanna, þá tók hann þá afstöðu að sitja hjá við afgreiðslu á tillögu oddamanns yfirnefndar um 4% hækkun á fiskverði, til þess að eiga ekki á hættu að afgreiðsla málsins drægist lengur en þegar var orðið. Ef við lítum yfir þetta verðlagstímabil, sem átti að gilda frá 1. jan. til maíloka, þá hefst það á því, að fiskverð er ekki ákveðið fyrr en 23. eða 24. jan. Og vegna þeirra almennu launahækkana eða uppbóta á laun, sem urðu hjá launþegum í landinu l. mars. s. l., sögðu sjómenn upp fiskverðinu af þessari ástæðu, eða fulltrúar þeirra, og fiskkaupendur af hinni ástæðunni, hvernig hag fiskvinnslunnar var komið og þá sér í lagi hraðfrystiiðnaðarins. Einn aðili sagði ekki upp fiskverðinu. Það var útgerðin. Það var ljóst, að hagur útgerðar fór versnandi frá áramótum, en útgerðarmenn ætluðu að reyna að þrauka út verðlagstímabilið. Það er svo aftur notað til þess að gera sérstaka árás á útgerðina í landinu með því að lækka olíugjaldið úr 5% í 2.5%. Ég heyri að sumir stjórnarliðar eru að halda því fram, og aðrir eru að bera hæstv. forsrh. fyrir því, að það sé ekkert fiskverð fyrr en þetta frv. sé orðið að lögum. Þetta er eins og hvert annað kjaftæði út í bláinn. Í frétt frá Verðlagsráði segir: „Það er forsenda þessarar ákvörðunar að lögum nr. 3/1980, um tímabundið olíugjald til fiskiskipa, verði breytt þannig að olíugjaldið lækki úr 5% í 2.5% af skiptaverði frá og með 1. mars 1980.“ Þetta er forsenda oddamannsins og þess manns sem veitti honum aðstoð til þess að koma fiskverðinu á. „ Ríkisstj. hefur lýst því yfir, að frv. þessa efnis verði lagt fram á Alþ. í dag. Þegar tillit hefur verið tekið til þessarar væntanlegu lagabreytingar má lýsa niðurstöðum fiskverðsmálsins að þessu sinni í meginatriðum á eftirfarandi hátt“ - eins og síðar segir. Það hefur alltaf verið tekið gilt í Verðlagsráði, ef ríkisstj. eða stjórnvöld hafa heitið að afgreiða eitthvert mál. Þá hefur ákvörðun Verðlagsráðsins tekið gildi þann sama dag og til var ætlast og ákveðið er, svo að þetta er ekkert annað en útúrsnúningur sem þessir hæstv. ráðh. eru að bera hér á borð. Þetta snertir ekki á nokkurn hátt uppgjör hjá skipum almennt við sjómenn. Olíugjaldið fer fram hjá skiptum, hvort sem það er 5% eða 2.5%. Fiskverðið er ákveðið á hinar einstöku tegundir. Það er reikningur sem útgerðin gerir til þeirra sem fiskinn kaupa. Þeir borga það verð. Það eina, sem má þá deila um á milli útgerðar og fiskkaupenda, er þetta: Á að borga 2.5% olíugjald ofan á fiskverðið eða 5%? Ég skil ekki í því að himinn og jörð farist þó að afgreiðsla þessa máls bíði fram yfir páska. Er ekki fiskveiðibann núna? Er ekki hvíld frá störfum yfirleitt í útgerðinni? Eru ekki skrifstofur yfirleitt lokaðar þessa viku? Uppgjör samkv. þessari ákvörðun Verðlagsráðsins getur farið fram og þetta ákvæði varðar sjómenn ekki neinu, því þeir eiga rétt á sínu. Það er hægt að halda þessu fram við einhverja óvita, en það er ekki hægt að halda því fram við menn sem þekkja þessi mál. Og ég tel mig vera einn af þeim. Ef við lítum á það sem gerist í Verðlagsráðinu, þá skeður það nú eftir langt árabil að minni hluti yfirnefndar Verðlagsráðsins ákveður hið almenna fiskverð. Þrisvar sinnum, skömmu eftir að verðlagsráðslögin tóku gildi, var gripið til þessa örþrifaráðs, að oddamaðurinn kvað upp einhliða úrskurð um fiskverð. Það var í janúar 1964 sem Hákon heitinn Guðmundsson kvað upp úrskurð einn um almennt fiskverð. Næst var það 1967, mig minnir að það hafi verið í sambandi við síldarverð, sem Bjarni Bragi Jónsson kvað upp einhliða úrskurð. Og 14. febr. 1968 kvað Jónas Haralz upp einhliða úrskurð. Þessir eins manns úrskurðir voru orðnir það illa séðir hjá öllum aðilum sjávarútvegsins, að ef þeim hefði verið beitt oftar hefðu lögin um Verðlagsráð sjávarútvegsins ekki orðið að neinu. Þá hefðu þau verið úr sögunni, og þá væri þetta kerfi ekki til. Það má auðvitað segja: Hvað gerir þá til að þetta kerfi hrynji? En hafa menn eitthvað annað betra að benda á? Ég hef engan heyrt enn sem hefur komið fram með betri tillögu til þess að ákvarða fiskverð heldur en þessa löggjöf, þó að ýmislegt megi út á hana setja. Í fjögur ár stóð ég oft frammi fyrir svipuðum vanda og hæstv. núv. sjútvrh. og við miklu erfiðari aðstæður, þegar stórfelld lækkun varð á velflestum útflutningsafurðum okkar. Þá var erfiðara að ákvarða fiskverðsbreytingar heldur en nú við nokkurn veginn stöðugt verðlag, þrátt fyrir tiltölulega litla verðlækkun á tiltölulega litlu magni af heildarútflutningi nú fyrir skömmu. Þá þurfti að beita mikilli vinnu til þess að fá menn til að setjast niður og skilja sjónarmið hver annars og ná meirihlutafylgi við verðlagsákvarðanir. Það er rétt, sem hv. frsm. meiri hl. sjútvn. sagði, að það kom til tvisvar sinnum í sögu Verðlagsráðsins að tveir af fimm í yfirnefndinni ákváðu verð á fiski. En í báðum tilfellum var um tiltölulega smávægilega verðlagningu að ræða. Annað þetta fordæmi er frá 1962. Þá var um að ræða að ákveða verð á karfa til bræðslu, sem var samþ. af tveimur mönnum af fimm í Verðlagsráði, en þrír sátu hjá. Í hinu tilfellinu, sem var nokkrum árum síðar, kom líka til að ákveða verð á loðnu til frystingar, sem var gert með atkvæðum tveggja manna, en þrír sátu hjá. Alla tíð síðan hefur verð ekki verið ákvarðað - þegar máli hefur verið vísað til yfirnefndar - nema af meiri hluta yfirnefndar Verðlagsráðs, þannig að í öllum öðrum tilfellum hafa þrír orðið ásáttir um það fiskverð eða verðlag sem ákvörðun hefur verið tekin um hverju sinni. Svo hefur þó nokkuð oft orðið samkomulag milli allra fimm í yfirnefndinni, og einnig og ekki síður hefur það oft verið að tveir hafa greitt atkvæði á móti. Ég tel - og um það hljóta allir að vera sammála - leiðinlegt þegar á að taka jafnmikilvægar ákvarðanir og um verðlag á sjávarafurðum að ekki fæst meiri hluti og það sé gert með minni hluta atkvæða. Hins vegar dregur enginn í efa lögmæti þessarar fiskverðsákvörðunar, því að þrír af fimm nefndarmönnum í yfirnefnd tóku þátt í atkvæðagreiðslunni, tveir með og einn á móti, svo að þessi ákvörðun Verðlagsráðsins er í fyllsta máta lögmæt. Þá komum við að hinu sem deilan stendur um. En áður en ég vík að því vil ég almennt segja nokkur orð um hið svokallaða olíugjald eða tímabundna olíugjald, eins og svo margir skattar í okkar landi eru kallaðir þó þeir verði í reynd til langframa. Ég er ekki neinn sérstakur talsmaður þess að leggja á olíugjald og því síður hef ég verið ánægður með hvernig þessu olíugjaldi hefur verið ráðstafað almennt til skipa. Það geta verið um það skiptar skoðanir, og það er engin skoðun sem ber svo af annarri að hún sé algerlega fullkomin í sambandi við skiptingu á slíku gjaldi. Hins vegar eru kostir hinna ýmsu leiða mismunandi og mismunandi góðir. En fullkomið réttlæti fæst sennilega aldrei í sambandi við skiptingu á þessu olíugjaldi. En það sem gerðist hér á hæstv. Alþ. var það, að vinstri stjórnin sálaða tók upp olíugjaldið á árinu 1979, þá um vorið. Í marsmánuði í fyrra kostaði gasolíulítirinn 68,90 kr. Og olían hélt áfram að hækka. Eftir að Alþ. lauk störfum um vorið gaf þáv. hæstv. ríkisstj. út brtt. til þess að hækka enn prósentuna í olíugjaldi til fiskiskipanna. Þessi brbl. komu til umr. hér á þingi strax í haust, en þá stóð þinghald ekki lengi og engin mál afgreidd, svo að þessi brbl komu til staðfestingar á þinginu í desember, eftir kosningar, og voru lögð fram af þáv. ríkisstj., minnihlutastjórn Alþfl., sem leitaði samráðs við þm. úr öllum flokkum til að afgreiða og staðfesta þessi brbl. En þessi lög áttu að renna út og runnu út 31. des. 1979. Þá var sjáanlegt við fiskverðsákvörðun og viðræður allar í janúarmánuði að ekki væri hægt að hverfa frá olíugjaldinu, því að það mundi hafa svo geigvænleg áhrif vegna fiskiskipa í landinu almennt að ekkert samkomulag mundi nást um fiskverð og sjáanlegt væri að meginhluti fiskiskipaflotans mundi stöðvast ef olíugjaldið yrði lagt niður. Þá tók þáv. sjútvrh. upp það ráð að lofa fiskvinnslunni nokkrum fríðindum í sambandi við gengissig og þess háttar og útgerðinni því að leggja fram nýtt frv. til l. um olíugjald, sem átti og á að gilda fyrir árið 1980. Þetta frv. bar hæstv. þáv. sjútvrh. fram og við fulltrúar flokkanna hér á Alþ. fengum þetta frv. til meðferðar og afgreiddum það sem lög 24, jan. 1980, eða réttara sagt það var samþ. á Alþ. þann dag, þó að forseti hafi staðfest lögin nokkrum dögum síðar. Í þessum lögum segir, að „þegar fiskiskip selur afla í innlendri höfn, eða afhendir afla sinn til vinnslu án þess að sala fari fram, skal fiskkaupandi eða fiskmóttakandi greiða útgerðarmanni eða útgerðarfyrirtæki olíugjald, sem nemi 5% miðað við fiskverð eins og það er ákveðið af Verðlagsráði sjávarútvegsins. Hið sama gildir, þegar fiskiskip selur afla sinn öðru skipi til löndunar í innlendri höfn. Olíugjald þetta kemur ekki til hlutaskipta eða aflaverðlauna.“ Og í 4. gr. þessara laga segir: „Lög þessi öðlast þegar gildi og skulu ákvæði þeirra taka til fiskafla og hlutaskipta frá upphafi til loka árs 1980, nema aðilar að kjarasamningum sjómanna og útvegsmanna komi sér saman um önnur hlutaskipti.“ Setning þessara laga var því algert samkomulagsatriði allra aðila sem stóðu að fiskverðsákvörðun, samkomulagsatriði sjómanna, útvegsmanna, fiskkaupenda, stjórnvalda, og staðfesting Alþingis var með samhljóða atkvæðum. Í hæstv. ríkisstj. eiga sæti a. m. k. sjö ráðherrar sem stóðu að setningu löggjafar um efnahagsmál o. fl., sem samþ. var á Alþ. 7. apríl 1979, þar sem þeir ákveða með þessari löggjöf að hafa samráð stjórnvalda við samtök launafólks, sjómanna, bænda og atvinnurekenda. Í 3. gr. þeirra laga segir að efla skuli reglubundið samráð og samstarf stjórnvalda og launafólks, sjómanna, bænda og atvinnurekenda í efnahags- og kjaramálum. Þar segir einnig að þátttakendur í samráði samkv. 3. gr. laganna skuli vera fulltrúar launafólks, sjómanna, bænda og atvinnurekenda og opinberra aðila. Samráðsfundi má halda bæði með fulltrúum einstakra samtaka og fulltrúum ríkisstj. og öllum samráðsaðilum í senn. M. ö. o. á að vera samráð og samstarf á milli hins opinbera, milli stjórnvalda og allra þeirra sem aðild eiga að kjaramálum í þessu landi. En eftir að þessi lög eru samþ. af Framsfl., Alþb. og Alþfl. eru þau þverbrotin hvað eftir annað. Samráð við launþegana í landinu hefur aldrei verið minna en eftir að það var lögfest. Okkur, sem vorum í stjórnarandstöðu þá, fannst ekkert mikið til þessara laga koma og mörg ákvæði þeirra lítils virði. En lög, sem eru samþykkt, eru lög á meðan þau eru í gildi, og þá er ætlunin að þjóðfélagsþegnarnir fari eftir þeim lögum. Fyrir brot á hegningarlögum er mönnum refsað, en nær engin hegning yfir þessa ríkisstj. þegar hún brýtur lögin? Það væri fróðlegt að fá eitthvað að heyra frá hæstv. dómsmrh. í sambandi við það, hvað hann segir þegar ríkisstj. brýtur landslög, hvort það sé í lagi. En hinn óbreytti borgari má það ekki, því að þá er hann tekinn. Og ef brotið er alvarlegt, þá er hann látinn undir lás og slá. Það er undarleg ríkisstj. sem hagar sér á þennan hátt. Það er eins og þessir menn skilji alls ekki hvað þeir hafa gert, ekki eingöngu í þessu máli, heldur í öllu öðru, einnig í þeim skattpíningarfrv. sem hér liggja fyrir hv. Alþ. Það er haldið áfram á þessari sömu braut. Ef þessi ríkisstj. er ákveðin í því að hafa ekkert samráð við aðila vinnumarkaðarins í þessu landi, hví í ósköpunum manna þeir sig ekki upp í það að afnema þessi lög? Hver bannar þeim það? Fulltrúi útgerðarinnar í Verðlagsráðinu, sem greiddi atkv. á móti þessari fiskverðsákvörðun, segir að með þessari fiskverðsákvörðun sé vandi fiskvinnslunnar fluttur yfir á útgerðina. Vegna launahækkana 1. mars og vegna áhrifa gengissigs á aðföng útgerðarinnar, sem nú er ráðgert 8% á næstu dögum, breytist afkoma útgerðarinnar frá því að vera 1% hagnaður í 4% tap. Hvað sér hæstv. sjútvrh. og hin glöggskyggna ríkisstj., hinir níu sem með honum sitja, hvað sjá þeir í því að færa frá útgerðinni, sem stóð aðeins yfir núll fyrir, - færa frá henni þessar tekjur þannig að hún er rekin með tapi? Þetta minnir á það þegar menn pissa í skóinn sinn, þá volgnar fóturinn svolítið í bili, en verður því kaldari á eftir. Þessi aðferð, að pissa í skóinn sinn, hefur aldrei gefist vel og hún kemur ekki til með að gefast vel.  (Gripið ham í: Þeir vita það fyrir vestan.)  Nei, það er aðallega fyrir sunnan sem þeir stunda þessa iðju núna, og það meira að segja í ríkisstj. sem hv. þm. styður enn þá, með semingi þó sem von er. Þó að ég beri ekkert traust til núv. ríkisstj., þá verð ég auðvitað að viðurkenna það, að hún er ríkisstj. í landinu sem á að heita að hafi meiri hl. þm. á bak við sig, þó að sumir hverjir styðji hana með hangandi hendi, fleiri en einn og fleiri en tveir, svo að það er aldrei að vita hvenær þessi hryggðarmynd hrekkur upp af. Ég hugsaði á þann veg, og vildi ekki vera verri þm. en það, að skynsamlegra væri að leysa fiskverðsmálin núna á miðju verðtímabili í sátt og samlyndi við sjómenn, þegar ekki var um meira að ræða en 2.67%, í sátt og samlyndi við útgerðina, sem hefði einnig getað gengið til samninga um aðeins minna en sjómenn fengu. En með því að leysa málið með þessum hætti er ríkisstj. að velta vaxandi vanda yfir á maímánuð eða yfir í maílok. Þá stöndum við frammi fyrir meiri verðbótum til launþega í þessu landi en þeir fengu 1. mars. Þá stöndum við frammi fyrir kröfu sjómanna um sömu verðbætur og aðrir koma þá til með að fá, auk 2.67% verðbóta sem þeir voru snuðaðir um við þessa fiskverðsákvörðun. Þannig hefur ríkisstj. gert þennan vanda meiri en hann þarf að vera. Það hefði verið betra að ná samningum um eitthvað minna og hafa menn sæmilega ánægða og fara ekki í leiðindi út af ekki meiri ágreiningi en hér er um að ræða. Mér er það alveg ljóst, að ríkisstj. á við erfiðleika að etja í þessum efnum eins og allar ríkisstj. á hverjum tíma. Og nú segja menn og að sjálfsögðu segir hæstv. sjútvrh.: Hvað segir þá frsm. Sjálfstfl. í sjútvn. um vanda fiskvinnslunnar? Vandi fiskvinnslunnar er gífurlegur. Ég var einn af þeim fyrstu, a. m. k. hér á Alþ., sem gerðu að umræðuefni hinn geigvænlega vanda fiskvinnslunnar, og gerði það hér í ræðustól utan dagskrár. En þá hafði forsrh. áður látið hafa eftir sér í blöðum og öðrum fjölmiðlum að þeir hefðu grætt svo á undanförnum árum að þeir yrðu að bera sínar byrðar sjálfir og það kæmi ekki til greina að líta neitt til fiskvinnslunnar. Svona er nú óþægilegt þegar menn eru að tala um hluti sem þeir hafa ekkert vit á. Og þetta frumhlaup forsrh. kostaði það, að gengissigið var stöðvað í nokkra daga til þess að gera hann ekki að algjörum ómerkingi nema þá stuttan tíma. Sjútvrh. boðaði gengislækkun og fékk snuprur fyrir. Að mörgu leyti var það eðlilegt, en hann er ekki einn um það. Það eru margir Íslendingar sem hafa boðað gengislækkun til þess að auka spákaupmennsku í þessu landi. Annar hæstv. ráðh. sagði alveg fram á elleftu stundu að það yrði engin gengisbreyting gerð. Og meira að segja eftir að Seðlabankinn var búinn að fella gengi dollarans þrætti hann fyrir það. En hann sagðist hafa sagt alveg satt allan tímann og fór tvo hringi sama daginn og hafði mikinn heiður af, að því er sagt er. Svo kom hér þm. í nótt og sagði að það ætti að láta sjútvrh. fara úr ríkisstj. fyrir að tala svona opinskátt um gengislækkanir, en hinn, sem sagði ekki satt frá, átti að vera áfram.

Ég þykist vita að hv. þm. eigi eftir mikið af ræðu sinni, en gæti hann hugsað sér að gera hlé á henni.?

Það er alveg sjálfsagt að verða við beiðni hæstv. forseta í þeim efnum. - [Frh.]