Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Pétur Ottesen): Ég get f. h. n. látið mér nægja að skírskota til þeirra ástæðna, sem hv. 1. flm. þessa frv. færði fyrir því hér við 1. umr. málsins, og hefi ekki í rauninni neinu við það að bæta. Þetta ákvæði, sem slæddist inn í frv., sem flutt var á síðasta þingi, í Ed., og sem hér er lagt til að fella niður, kemur, ef svo má segja, eins og skollinn úr sauðarleggnum og felur í sér möguleika fyrir ráðh. að kollvarpa alveg ýmsum ákvæðum l. eins og þau eru nú. Að því leyti, sem ástæða þætti til að breyta frá því, sem nú er, þá er vitanlega sjálfsagt að gera það með þeim hætti að bera fram brtt. við hin sérstöku ákvæði l., en ekki með því að heimila ráðh. að gefa út reglugerð, sem gæti þurrkað út svo og svo mikið af þeim tilgangi, sem í l. felst; því er sjálfsagður hlutur að fella niður 2. gr. l. frá seinasta þingi í þeirri mynd, sem hún er nú i, og er það till. n.

*Gísli Sveinsson: Á þskj. 56 hefi ég borið fram brtt. ásamt hv. þm. Dal. og hv. 1. þm. Rang., þess efnis, að að því er prestana snertir verði alveg hliðstæðu atriði bætt við það, sem frvgr. á þskj. 54 fer fram á. Það er kunnugt, að ekki síður en lækna vantar í ýms héruð, þá vantar líka presta í prestaköllin, og þau ekki fá. Ýmsir þeir menn, sem hafa stundað guðfræðinám, vilja ekki ganga þann veg, að fara í þjónustu kirkjunnar. Það er löngu kunnugt um prestana, að bað er ekki nein leið fyrir þá að draga fram lifið með sómasamlegum hætti með þeim launum, sem þeim eru greidd, þegar þeir eru komnir í þjónustu kirkjunnar. Sérstaklega á þetta við hina ungu presta, sem hafa komið skuldugir frá námi og sumir stofnað til fjölskyldulífs snemma, sem ekki er að lasta. Þeir hafa setið við sultarkost alveg ósæmilegan. Það er af nauðsyn, að þau hvortveggja ákvæði koma fram, sem hér um ræðir. Það má benda á, að það er í rauninni dálítið óviðkunnanleg nauðsyn að þurfa að breyta þeirri reglu, sem annars er sanngjörn, að þeir, sem hafi þjónað um árabil, fái sína uppbót eins og l. ætlast til, en nú er svo komið, að byrjunarlaunin eru enganveginn fullnægjandi til þess að þeir, sem annars eiga úrkosta, vilji við þeim líta. Ég skal svo ekki fara frekar inn á þetta mál. Brtt. er fram komin til þess að hún fljóti með til 2. umr. og að n., sem fær málið til meðferðar, taki hana upp með sama velvilja sem ég býst við, að frv. sjálft fái að njóta hjá hv. n. og siðar hjá hv. Alþ.

Frsm. (Vilmundur Jónsson) Hv. þm. N.- Þ. hefir nú á seinustu þingum borið fram frv. um, að Raufarhöfn og nágrenni verði gerð að sérstöku læknishéraði, og er þetta borið fram samkv. eindreginni ósk Raufarhafnarbúa. Þetta mál hefir verið sent til mín sem landlæknis, og ég hefi talið mér skylt að vara við því að verða við þessum tilmælum. en engan veginn vegna þess, að ég sjái ekki, hversu erfitt það er fyrir Raufarhafnarbúa að leita læknis til Kópaskers. Mér eru þeir erfiðleikar fyllilega ljósir, en reyndar er svo ástatt um fleiri staði hér á landi, svo sem t. d. Grímsey, Skála á Langanesi, Hóls- og Möðrudalsfjöll, Skagann utanverðan á milli Húnaflóa og Skagafjarðar, Bæjarhrepp í Strandasýslu, Suðureyri í Súgandafirði, ýmsar byggðir í Snæfellsnessýslu, Ijós, Kjalarnes, Þingvallasveit og Öræfi í Austur-Skaftafellssýslu. Beinar óskir um að fá sérstakan lækni hafa komið fram frá a. m. k. 2 þessara staða, Suðureyri og Bæjarhreppi í Strandasýslu, og hvað eftir annað. Þó að því væri ekki til að dreifa, að horft væri í kostnaðinn við að stofna læknishérað á Raufarhöfn, þá álít ég ástæðu til að vara við því að hverfa að þessu ráði fyrir það, hversu illa horfir með að fá lækna í hin fámennari og afskekktari héruð. Þannig eru engin líkindi til, þó að læknishérað yrði stofnað á Raufarhöfn, að þangað fengist læknir nema með höppum og glöppum, og tæplega nema yfir sumartímann. Þetta leiddi því varla til annars en þess, að eftir sem áður yrði að fela héraðslækninum á Kópaskeri að þjóna Raufarhöfn. En hann myndi þá eðlilega telja sig hafa minni skyldu en áður til að sinna héraði, sem ekki væri hans eigið hérað, að ég ekki tali um, að þetta gæti leitt til þess, sem kannske væri það hættulegasta, að næst þegar Öxarfjarðarhérað losnaði, yrði það enn minna eftirsóknarvert en áður, og þá gæti ráðstöfunin orðið til þess, að bæði læknishéruðin yrðu læknislaus. Mér hefir skilizt, að hv. flm. hafi í rauninni fallizt á þessa röksemdafærslu, því að hann hefir breytt frv. frá síðasta þingi í það horf, sem það er nú í. Hann fer ekki fram á, að þetta læknishérað verði stofnað fyrr en landlæknir mælir með því, en það er sama sem að falla frá þeirri kröfu, þar sem afstaða landlæknis er kunn. Frv. hefir svo ekki annað að innihalda en það, að þangað til héraðið verði stofnað sé fenginn læknir um sumartímann til Raufarhafnar og honum greidd einhver þóknun fyrir, en það er sannarlega of mikill íburður að búa til sérstök l. um það, og nóg að hafa styrk í því skyni í fjárl. Í samræmi við þessa niðurstöðu var það, að allshn. á seinasta þingi vísaði ekki málinu til d. aftur, en ritaði fjvn. og fór fram á, að hún legði til, að lítilsháttar styrkur yrði veittur í fjárl. til þess að kosta lækni á Raufarhöfn yfir síldveiðitímann. N. varð góðfúslega við þessum tilmælum, styrkurinn fekkst samþ., og hæstv. ríkisstj. hefir síðan affur tekið upp þennan styrk í fjárlfrv. það, sem nú liggur fyrir þinginu. N. finnst eðlilegt, að séð verði, hvernig þessi ráðstöfun gefst, og vill því ekki mæla með því, að frv. verði samþ. að sinni, og í samræmi við það Ieggur hún til, að það verði afgr. með þeirri rökst. dagskrá, sem liggur fyrir á þskj. 58. - Meira hefi ég ekki um málið að segja, en vænti, að þetta þyki eðlileg úrslit þess.

*Gísli Guðmundsson: Frsm. allshn. hefir í ræðu sinni gert nokkra grein fyrir því, hvernig þetta mál er til komið. Eins og hann sagði, hefi ég flutt þetta frv. - að vísu ekki alltaf eins og það er nú - á undanförnum þingum, og er það samkv. áskorunum manna, sem myndu eiga að njóta þess læknis, sem settur yrði í það læknishérað, sem stofnað yrði samkv. frv. Þegar ég bar þetta frv. hér fyrst fram, þá var það sent til umsagnar landlæknis, og hann taldi það til fyrirstöðu, að erfitt myndi verða að fá nokkurn lækni til að sækja um þetta hérað. Það væri svo fámennt og tekjuvonir litlar. Þó að í þessu héraði myndu ekki teljast nema 400 manns, þá er það svo, að það eru í rauninni miklu fleiri, sem koma þarna til greina, vegna þess að á sumrin er þarna síldarverksmiðja starfandi, og sömuleiðis kemur þangað fjöldi skipa, sem oft þurfa að leita læknis, eins og gefur að skilja. Vegna þessara aths., sem fram komu frá landlækni, gerði ég þó þá breyt. á frv., að stofnun héraðsins yrði lögð á vald landlæknis, og var það ákvæði við það miðað, að landlæknir grennslaðist eftir, hvort hægt væri að fá mann til þessa starfs og héraðið yrði ekki stofnað fyrr en gengið hefði verið úr skugga um það. Jafnframt er í frv. ákvæði um það, að á meðan héraðið verði ekki stofnað, þá sé settur læknir á Raufarhöfn yfir mánuðina júní–september, eða yfir síldveiðitímann. Nú varð sú afgreiðsla þessa máls á seinasta þingi. að það var ekki afgr. af hv. allshn., heldur varð það úr, að fyrir atbeina n. komst inn í fjárl. nokkur fjárveiting til þess að greiða lækni, sem væri á Raufarhöfn yfir síldveiðitímann. Þessi fjárveiting er, ef ég man rétt, 1000 kr. Yfirleitt sætti ég mig við þessa lausn, en eigi að síður virðist mér þetta ekki fullnægjandi, m. a. vegna þess, að mér finnst dálítið vafasamt, að maður fáist til að gegna þessu starfi fyrir þessa upphæð. Þess vegna bar ég fram frv. í þeirri von, að n. og Alþingi mundu nú sinna þessu máli eitthvað frekar. Það hefir samt ekki orðið svo, að meiri hl. allshn. fengist til að mæla með málinu, heldur hefir hann lagt til, að það yrði afgr. með þeirri rökst. dagskrá, sem hér liggur fyrir og ég get ekki sætt mig við. Ég vil benda á, að þessi staður, sem hér er um að ræða. er ekki allskostar sambærilegur við suma þá staði, sem hv. frsm. nefndi áðan. Ég hjó eftir því, að hann nefndi t. d. Skála á Langanesi og Hólsfjöll, sem eru báðir í sömu sýslu. En sá munur er þar, að þótt á þessum stöðum sé þörf fyrir lækni, þá eru samt ekki búsettir nema 50–70 menn á hvorum þessara staða, en á þessu svæði eru, eins og grg. segir. um 400 manns. Þá nefndi hv. þm. Bæjarhrepp í Strandasýslu, en ég sé ekki, að hann sé heldur sambærilegur, því að hann er fámennur, og þar að auki mun vera bílfært um þann hrepp frá þeim stað, þar sem læknirinn á heima, og því meiri fjarstæða er að nefna Kjalarnes og Kjós, með þeim samgöngum, sem þeir staðir hafa. Á Raufarhöfn hinsvegar er svo ástatt, að ef þarf að leita læknis til Kópaskers, þá þarf að fara yfir heiði, sem er ekki bílfær, eða þá á sjó langa leið, og sama er að segja, ef farið er til Þórshafnar. Af þessum ástæðum hefi ég ekki getað sætt mig við þá afgreiðslu, sem n. vill hafa á málinu. Ég verð því að telja, að það væri réttlátt og sanngjarnt, að þingið sinnti þeim málaleitunum, sem borizt hafa úr þessum stað, á þann hátt, sem frv. gerir ráð fyrir, og samanburð þann, sem hv. frsm. var með, tel ég ekki sanna það, sem hann vildi vera láta.