Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Umræðan fer þannig fram, að hver þingflokkur fær til umráða hálfa klst. Auk þess fá sjálfstæðismenn, sem styðja ríkisstj., 20 mín. ræðutíma. Umferðir verða tvær, 15–20 mín. í fyrri umferð og 10–15 mín. í þeirri síðari, en sjálfstæðismenn, sem styðja ríkisstj., fá til umráða 10–15 mín. í fyrri umferð og 5–10 mín. í síðari umferð. Röð flokkanna verður þessi í báðum umferðum: Sjálfstfl., Alþfl., Framsfl., sjálfstæðismenn, sem styðja ríkisstj., og Alþb. Ræðumenn verða: Fyrir Sjálfstfl. Geir Hallgrímsson, 1. þm. Reykv., í fyrri umferð, en Þorv. Garðar Kristjánsson, 4. þm. Vestf., í síðari umferð. Fyrir Alþfl. Kjartan Jóhannsson, 2. þm. Reykn., og Vilmundur Gylfason, 9. þm. Reykv., í fyrri umferð, en Magnús H. Magnússon, 5. þm. Suðurl., í þeirri síðari. Fyrir Framsfl. Steingrímur Hermannsson sjútvrh. og Guðmundur Bjarnason, 5. þm. Norðurl. e., í fyrri umferð og Tómas Árnason viðskrh. í þeirri síðari. Fyrir sjálfstæðismenn, sem styðja ríkisstj., Gunnar Thoroddsen forsrh. í fyrri umferð og Pálmi Jónsson landbrh. í þeirri síðari. Fyrir Alþb. Hjörleifur Guttormsson iðnrh. og Guðmundur J. Guðmundsson, 7. þm. Reykv., í fyrri umferð, og Svavar Gestsson heilbr.- og trmrh. í þeirri síðari. Hefst nú umr. og tekur fyrst til máls Geir Hallgrímsson, 1. þm. Reykv., og talar af hálfu Sjálfstfl.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Þing það, sem nú er að ljúka, verður síður en svo talið til merkari þinga. Ríkisstj. hlýtur eðli málsins samkvæmt að hafa forustu í þingstörfum og afgreiðslu mála, en þessa forustu hefur algerlega skort af hálfu ríkisstj. Komið hefur í ljós enn betur en áður að málefnaleg samstaða lá ekki til grundvallar myndun núv. ríkisstj., heldur sundrungariðja. Það var ekki samið um lausn vandamála, heldur setu í ráðherrastólum. Á þessu þingi hafa andstæðurnar innan núv. ríkisstj. komið æ betur í ljós, andstæður sem lama hana í störfum og gera henni ókleift að taka nokkra ákvörðun eða móta og fylgja fram markvissri stefnu í þeim stórmálum sem bíða afgreiðslu. Gleggsta dæmið er orkufrv, ríkisstj. sem fyrst er lagt fram tíu dögum fyrir áætlaðar þinglausnir og er þá hvorki fugl né fiskur vegna þess að ráðh. og stjórnarsinnar hafa ekki komið sér saman. Í orkufrv. ríkisstj. er engin ákvörðun tekin, ríkisstj. hefði eins getað lagt fyrir Alþingi skýrslu um stöðu orkumála. Ráðh. voru búnir að lofa að í frv. væri tekin afstaða til röðunar framkvæmda, en nú er þeirri ákvörðun frestað þar til Alþingi kemur aftur saman. Í frv. er slegið úr og í hvort Landsvirkjun eða Rafmagnsveitur ríkisins skuli vera framkvæmdaraðilinn. Og í orkufrv. er engin stefna mörkuð í stóriðjumálum sem þó eru forsenda viðamikilla orkuframkvæmda. Annað dæmi um úrræðaleysi og andstæður í ríkisstj. og á Alþingi kemur skýrt í ljós á þriggja til fjögurra mánaða fresti við útreikning verðbóta á laun og ákvörðun fiskverðs. Í hvert skipti lýsa talsmenn Framsfl. ýmist yfir því, að eitthvað verði að gera, eða aðgerðir, ef einhverjar eru, séu ekki fullnægjandi nema frekari ráðstafanir komi til, en Alþb.-menn telja allt vera í lagi og yppta öxlum. Þessar gagnstæðu yfirlýsingar sýna glögglega að innan ríkisstj. er engin samstaða í efnahagsmálum. Þriðja dæmið um andstæður innan ríkisstj. má nefna stefnuna í verðlagsmálum. Bæði Gunnar Thoroddsen á fundi vinnuveitenda og Tómas Árnason á fundi Kaupmannasamtakanna hafa lýst því yfir, að þeir væru fylgjandi frjálsræði í verðlagsmálum. Þrátt fyrir þessar yfirlýsingar eru sett á verðlagshöft sem að dómi atvinnurekenda eru einhver þau hörðustu sem um getur. Ástæðan er auðvitað sú, að Alþb. vill ströng verðlagshöft, sem draga allan kraft úr atvinnurekstrinum, og sjónarmið tveggja aðila af þremur í ríkisstj. ná ekki fram að ganga. Kommúnistar ráða ferðinni. Fjórða dæmið um andstæður innan ríkisstj. er flugstöðvarmálið. Ríkisstj. Sjálfstfl. og Framsfl. gerði sérstakt samkomulag við ríkisstj. Bandaríkjanna um byggingu flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli og aðgreiningu varnarsvæðis og almennrar flugstarfsemi. Miðstjórnarfundur Framsóknar samþykkti mjög ákveðna ályktun um nauðsyn flugstöðvarinnar. Ganga má út frá því, að meiri hluti Alþingis sé málinu fylgjandi, en þegar á þing er komið greiða framsóknarmenn með einni undantekningu og ráðh. úr röðum sjálfstæðismanna atkv. gegn lánsfjárheimild til stöðvarinnar. Skýringin er: Alþb. er á móti og hótar stjórnarslitum ef ekki er farið að vilja þess. Og í málefnasamningi ríkisstj. fórna framsóknarmenn og sjálfstæðismenn sjálfræði sínu. Ákvörðun um byggingu nýrrar flugstöðvar verður ekki frestað lengur en til afgreiðslu fjárlaga næsta árs, ella fellur mótframlag Bandaríkjanna til flugstöðvarinnar úr gildi og fram hefur komið á Bandaríkjaþingi áhugi á að nota peningana í annað. Ég hef nefnt hér fjögur dæmi um andstæður innan ríkisstj. sem valda því, að ríkisstj. er ekki starfhæf. Hvort heldur litið er til orkumála, efnahagsmála, verðlagsmála eða utanríkismála liggur afturhald Alþb. eins og mara á allri framþróun. Þessi valdaaðstaða Alþb. innan ríkisstj. er með ólíkindum. Skýringin fékkst í vetur þegar upp kom að gerður hafði verið skriflegur leynisamningur sem veitti hverjum hinna þriggja stjórnaraðila stöðvunarvald um framgang allra meiri háttar mála. Nú þarf sá samstarfsaðili í ríkisstj., sem andvígur er máli, ekki að gera upp við sig, hvort hann segi sig úr ríkisstj. til að stöðva málið eða fylgja andstöðu sinni eftir, heldur verða þeir, sem vilja að mál nái fram að ganga, en eru beittir slíku stöðvunarvaldi, að rjúfa stjórnarsamstarfið. Hér er heilbrigðum þingræðis- og lýðræðisreglum snúið við, auðvitað að kröfu kommúnista. Í skjóli neitunarvalds síns geta þeir áfram hreiðrað um sig í ráðherrastólunum og aflað sér valds og áhrifa langt umfram það kjörfylgi sem þeir hafa með þjóðinni. En það verður æ ljósara, að Alþb. er að einangrast málefnalega frá öðrum stjórnmálaöflum í landinu, og það hlýtur að vera tímaspursmál, hvenær lýðræðissinnar taka höndum saman og létta af þjóðinni því oki sem fylgir stöðvunarvaldi kommúnista. Kjósendur og landsmenn allir eiga kröfu til þess, að flokkar, frambjóðendur og þingmenn séu sjálfum sér samkvæmir í orðum og athöfnum fyrir og eftir kosningar. Fyrir kosningarnar 1978 tók Alþb. vígorðin „samningarnir í gildi“ og „kosningar eru kjarabarátta“ í sína þjónustu. Við stjórnarmyndun 1978 og 1980 skýrði Alþb. frá því, að það tæki þátt í ríkisstjórnum, þótt þær hefðu ekki brottför varnarliðsins á stefnuskrá sinni, til þess að tryggja kaupmátt launa. Nú liggur fyrir að það skortir nálega 20% í kaupmætti að samningarnir frá 1977 séu í gildi. Kaupmáttur launa hefur farið minnkandi á þriðja ár sem Alþb. hefur setið í stjórn, og sér ekki fyrir endann á áframhaldandi rýrnun kaupmáttar undir stjórn þess. Framsfl. hljóp frá efnahagsstefnu sinni strax eftir kosningar 1978 og hét að setja samningana í gildi, sem framsóknarmenn höfðu áður sagt að væri ógerlegt. Síðan hafa framsóknarmenn ekki haft við að kyngja eigin orðum og telja verðlagið upp í staðinn fyrir niður. Sjálfstæðismenn í núv. ríkisstj. lögðu helst áherslu á ásamt öðrum sjálfstæðismönnum fyrir kosningar 1979 að vinna bug á verðbólgu, afnema skatta vinstri stjórnarinnar og hefja nýja sókn í orku- og iðnaðarmálum. Á s. l. ári, fyrsta starfsári ríkisstj., varð verðbólgan nær 60% eða álíka og 1979. Ekki voru það efndir á orðum fyrir kosningar. Gunnar Thoroddsen á sjálfsagt eftir að segja hér á eftir, eins og hann sagði í sjónvarpi um daginn, að á þessum fyrstu fjórum mánuðum ársins 1981 hafi hækkun vísitölunnar miðað við heilt ár orðið um 32%, og þegar hún hefur s. l. tvö ár verið nær 60% hvort árið er þetta náttúrlega stórt spor í rétta átt og við munum auðvitað stefna áfram á þeirri braut. Ákaflega væri það ánægjulegt ef treysta mætti þessum orðum. En því miður hafa efndir ekki fylgt orðum Gunnars Thoroddsens áður um verðbólguþróun. Um þetta leyti í fyrra sagði Gunnar Thoroddsen: Ef hins vegar tekst í meginatriðum að fylgja stefnu ríkisstj., sem hún er staðráðin að gera, eru líkur til að verðbólgan á þessu ári verði um 40% í stað 61% í fyrra. - Þetta voru orð Gunnars Thoroddsens á Alþingi í fyrra, fyrir nákvæmlega einu ári. Hann reyndist ekki sannspár. Verðbólgan var áfram nálægt 60%. Og því miður er lítil ástæða að ætla hann raunsærri í verðbólguspám nú en áður. Sjálfstæðismenn í núv. ríkisstj. hafa því miður ekki verið samkvæmir sjálfum sér frekar en aðrir stjórnaraðilar fyrir og eftir kosningar í baráttu gegn verðbólgu, og því miður er sömu sögu að segja í skattamálum og orkumálum. Í stað þess að afnema vinstristjórnarskattana hafa þeir verið nálægt tvöfaldaðir. Í stað þess að hefja öfluga sókn í orku- og iðnaðarmálum ríkir þar algjör stöðnun. Stefna ríkisstj. í efnahags- og atvinnumálum ber vitni stöðnunar og hætta er á verulegum samdrætti í atvinnumálum, einmitt þegar við ættum að vera byrjaðir á nýrri framfarasókn. Stefna ríkisstj., ef stefnu skyldi kalla, er forskrift fyrir atvinnuleysi ef henni verður fylgt fast eftir. Föst gengisskráning, þegar frysting sjávarafurða og togaraútgerð er rekin með tapi þrátt fyrir meðgjöf úr Verðjöfnunarsjóði sjávarafurða, hlýtur að leiða til stöðvunar atvinnufyrirtækjanna. Verðstöðvun í orði, þegar öll útgjöld halda áfram að hækka, hlýtur að leiða til taprekstrar og stöðvunar fyrirtækja og síðan verðsprengingar þegar stíflan brestur. Forsmekk fáum við hækkun landbúnaðarvara um næstu mánaðamót. Verðtrygging í 50–60% verðbólgu hlýtur að leiða til fjármagns- og vaxtakostnaðar sem kemur í veg fyrir endurnýjun véla og tækja og byggingu íbúða jafnt og atvinnuhúsnæðis. Stórauknar skattaálögur, sem jafnóðum er varið í alls konar eyðslu, og erlend skuldasöfnun dylja e. t. v. alvöru ástandsins fyrir landsmönnum um tíma, en verka eins og olía á verðbólgubálið. Þjóðarframleiðsla hefur lítið sem ekki aukist síðustu 2–3 vinstristjórnarár, og á yfirstandandi ári er spáð algjörri stöðnun og lækkun þjóðartekna. Þetta gerist þrátt fyrir góðæri. Þessi stöðnun í þjóðarframleiðslu verður þrátt fyrir stóraukinn þorskafla í kjölfar 200 mílna fiskveiðilögsögu sem við sjálfstæðismenn höfðum forgöngu um. 1. júní n. k. verða 5 ár liðin síðan Oslóarsamkomulagið var undirritað er færði okkur fullnaðarsigur í landhelgismálinu, og árangurinn hefur ekki látið á sér standa. Við þurfum að leggja áherslu á fullnýtingu fiskstofna, en varast ofnýtingu þeirra. Við hljótum að leggja áherslu á aukna hagkvæmni í sjávarútvegi og alhliða þróun og aukna fjölbreytni í landbúnaði til að sjá um þarfir innanlandsmarkaðarins. En þetta er ekki fullnægjandi. Við sköpum ekki sambærileg lífskjör hér á landi og í nágrannalöndum, við komum ekki í veg fyrir flutninga Íslendinga til annarra landa ef við nýtum ekki allar auðlindir okkar, orkuna í fossum og iðrum jarðar og byggjum upp almennan iðnað og stóriðju í landinu. Í dag átti tillaga sjálfstæðismanna og Alþfl.-manna um stefnumótun í stóriðju að koma til atkv., en atkvgr. var frestað að beiðni forsrh. Reynir nú á að framsóknarmenn og ráðh., er telja sig sjálfstæðismenn, láti ekki Alþb. hafa sig í taumi. Við brjótumst ekki út úr vítahring verðbólgu nema með stórhuga stefnu auðlindanýtingar til lands og sjávar. Atvinnuvegirnir veða að vera reknir með hagnaði svo að þeir geti greitt hærra kaup. Örva verður samkeppni til að lækka vöruverð. Fólk og fyrirtæki verða að ráða sem mest sjálfsaflafé sínu. Snúa verður af braut þeirrar skattastefnu sem leitt hefur til 30–40% þyngingar beinna skatta frá 1977. Fólk og fyrirtæki borga nú til hins opinbera 65% eða meira af síðustu krónum sem þau vinna sér inn. Slík skattastefna leiðir til þess, að menn leggja sig ekki fram við vinnu til verðmætasköpunar fyrir þjóðarbúið. Óréttmæt skattalög leiða til undandráttar og spillingar. Við sjálfstæðismenn fluttum brtt. við skattalögin til þess að ná því marki, að fyrirheit til launþega um skattalækkun á þessu ári væri efnt og að einstaklingar og fyrirtæki héldu alltaf eftir helmingi af síðustu krónunni sem þau vinna sér inn. Við fluttum till. um að eignarskattar lækki í það sem þeir voru 1977. En slíkar till. voru allar felldar. Reynslan af gosdrykkjaskattinum ætti að kenna stjórnarliðum að tekjur af sköttum aukast ekki með skattstigahækkun og þurfa ekki að dragast saman að sama skapi og skattstigar eru lækkaðir, því að stofninn, sem skattar eru lagðir á, sjálf verðmætasköpunin, eykst. Herra forseti. Góðir Íslendingar. Við verðum að sameina alla þjóðina til nýrra átaka. Ríkisstj., sem mynduð var til að sundra, getur ekki sameinað þjóðina. Alþb. sýpur nú seyðið af eigin sundrungariðju þegar sterkir talsmenn þess segja sig úr flokknum. Óánægja er rík í Framsfl. með stjórnarsamstarfið. Við lifum nú á válegum tímum þegar allra veðra er von í alþjóðamálum. Innrásin í Afganistan og þróun mála í Póllandi gera þá kröfu til lýðræðissinna á Vesturlöndum að standa saman og treysta varnarbandalag sitt. Íslendingar eiga skyldum að gegna í Atlantshafsbandalaginu og varnarsamstarfinu við Bandaríkin til að tryggja sjálfstæði lands og þjóðar. Ísland má ekki vera veikasti hlekkurinn í eigin varnarbandalagi, eins og kommúnistar vilja. Ríkisstj. landsins er ekki ábyrg þegar ágreiningur er um utanríkis- og öryggismál á þessum örlagatímum og á að víkja einnig af þeim ástæðum. Íslenskir lýðræðissinnar verða að sameinast um það. Það má ekki dragast öllu lengur að þessi ríkisstj. fari frá, að þessi sundrungarvaldur hverfi úr þjóðlífinu og við taki ný ríkisstj. sem getur sameinað þjóðina til nýrrar framfarasóknar. - Ég þakka áheyrnina.



Herra forseti. Aftur og aftur í allan vetur hefur iðnrh. boðað að eftir fáeinar vikur mundi hann birta þjóðinni stefnu sína í virkjunarmálum. Fyrir rúmri viku fékk svo þjóðin að sjá hvað þessi ráðh. Alþb. telur vera stefnumörkun, þegar hann lagði fram frv. sitt um raforkuver. Það er skemmst frá að segja að í frv. fólst engin stefnumörkun. Þvert á móti var það staðfesting á áframhaldandi aðgerðaleysi ráðh. og ríkisstj. í þessum málaflokki. Samþykkt frv. í núverandi formi gefur iðnrh. hins vegar tækifæri til þess að halda áfram að flækjast fyrir og tefja allar framkvæmdir, eins og hann og hans flokkur, Alþb., hafa tíðkað fyrr og síðar. Í raun og sannleika fjallar frv. ríkisstj. einungis um að halda áfram að teikna og hanna virkjanir. Að því leytinu var frv. óþarft. Hitt er verra, að í því felst möguleiki þessa ráðh. Alþb. til að tefja málin enn frekar og spilla þannig fyrir sókn til bættra lífskjara. Það er kannske ekki nema von að þessum ráðh. Alþb. gangi illa að koma saman skynsamlegri orkustefnu. Hann er nefnilega fangi eigin fordóma og síns flokks, fangi þeirra fordóma, að ekki megi reisa hér orkufrek iðjuver. Sannleikurinn er sá, að án uppbyggingar á orkufrekum iðnaði er allt tal um stórfelld virkjunaráform út í hött. Sé ekki ætlunin að reisa og reka iðjuver, sem byggja framleiðslu sína á stórnotkun raforku, er hvorki ástæða né aðstaða til stórfelldra virkjunarframkvæmda. Það er eins víst að ráðh. sé þetta ljóst, en vilji reyna að dylja það í lengstu lög og af því stafi sú sýndarmennska sem hann nú leikur með frv. sínu. Án orkufreks iðnaðar geta Austfirðingar gleymt áformum um virkjun í sínum landshluta á næstu árum og Norðlendingar sömuleiðis því að nærtækar endurbætur á vatnsvegum á Þjórsár- og Tungnaársvæðinu munu þá duga að sinni. Á næstu tveimur áratugum þarf að finna ný atvinnutækifæri fyrir 25–30 þús. manns. Ekki gerist það í landbúnaði, ekki í sjávarútvegi með auðlindirnar í sjónum ýmist fullnýttar eða ofnýttar. Virkjun orkunnar í fallvötnum landsins til orkufreks iðnaðar er á hinn bóginn álitlegasti valkosturinn sem Íslendingar eiga til að treysta lífskjörin í landinu og fjölga atvinnutækifærum. Verði ekki þegar tekin upp sú stefna má búast við vaxandi landflótta og stöðvun efnahagslegra framfara. En hér verður ekki skapað traustara og betra þjóðfélag nema fylgt sé fastmótaðri stefnu og að stefnan í málefnum orkufreks iðnaðar og í virkjunarframkvæmdum fylgist að. Alþfl. telur brýnt að þegar í stað verði teknar ákvarðanir um slíka stefnumörkun. Alþfl. telur að slík stefna eigi að fela í sér eftirfarandi meginþætti: Í fyrsta lagi, að samningagerð um sölu raforku til orkufreks iðnaðar verði tekin af iðnrh. og falin sérstakri orkusölunefnd sem Alþingi kjósi, enda hafa iðnrh. og ríkisstj. þegar sannað getu- og áhugaleysi sitt í þessum málum. Orkusölunefndin ætti að miða störf sín við að sala til orkufreks iðnaðar a. m. k. fjórfaldist á næstu tveimur áratugum og vinna sérstaklega að því að fljótlega rísi þrjú ný iðjuver: eitt á Austurlandi, eitt á Norðurlandi og eitt í suðvesturhluta landsins, auk stækkana á þeim orkuverum sem fyrir eru. Í öðru lagi teljum við, að virkjunarframkvæmdir ættu að vera á hendi eins aðila, Landsvirkjunar, sem öllum sveitarfélögum landsins yrði gert kleift að gerast aðilar að. Í þriðja lagi, að til þess að geta nýtt þau tækifæri, sem bjóðast, og til að tryggja samfelldar virkjunarframkvæmdir verði að taka upp þau vinnubrögð, að á hverjum tíma séu fyrir hendi nokkrir fullhannaðir virkjunarvalkostir umfram það sem er í rekstri eða í byggingu þannig að gripa megi þau tækifæri sem gefast. Í fjórða lagi, að þeim virkjunarvalkostum, sem nú eru til umfjöllunar, verði þegar raðað og framkvæmdir tímasettar með eftirfarandi hætti: Í fyrsta lagi, að framkvæmdir á Þjórsár- og Tungnaársvæðinu miðist við 250 mw. viðbót í raforkuframleiðslu á árunum 1983–1985 að meðtalinni seinustu vél Hrauneyjafossvirkjunar. Í öðru lagi, að Blönduvirkjun og framkvæmdir við hana verði miðaðar við að orkuframleiðsla þar geti hafist árið 1986. Og í þriðja lagi, að Fljótsdalsvirkjun geti hafið orkuframleiðslu í áföngum á árunum 1987–1989. Ef hins vegar ekki nást samningar við landeigendur um virkjun Blöndu fyrir mitt sumar verði Blönduvirkjun frestað, en Fljótsdalsvirkjun flýtt að sama skapi. Þessi virkjunarstefna á að vera grundvöllurinn sem miðað er við í uppbyggingu orkufreks iðnaðar, og frá henni verði einungis vikið ef ekki nást samningar um hagkvæma orkusölu í samræmi við hana. Með stefnumótun þessari yrði höggvið á þann úrræðaleysishnút sem nú drepur öll virkjunarmál í dróma. Öllum málsaðilum væri ljóst hver stefnan er, og allir gætu einbeitt sér að því að framkvæma verkin í stað þess að eyða kröftunum í orðagjálfur, skýrslugerð og tilgangslausa togstreitu, eins og nú viðgengst fyrir forgöngu ríkisstj. Það er ekki hægt að hafa alla enda lausa eins og ríkisstj. gerir. Það verður að miða virkjunarstefnuna við ákveðin markmið og vinna að því að finna orkufrek iðnaðartækifæri í samræmi við hana. Þannig teljum við Alþfl.-menn að eigi að halda á málum, og við erum reiðubúnir til samstarfs við aðra um meginþætti þessarar stefnu. Sjálfstæðismenn hafa lýst svipaðri stefnu, og ég ætla að samstaða verði milli Alþfl. og Sjálfstfl, um veigamikla þætti þessara mála. Og ég þykist vita að margir framsóknarmenn séu í hjarta sínu samþykkir þessari stefnumörkun, og ég vildi vona að þeir létu hyggjuvit sitt og skynsemi ráða - þjóðinni til heilla - og losuðu sig af þeim klafa núllstefnunnar sem Alþb. hefur bundið þá á. Á sama hátt eru vitaskuld skynsemdarmenn innan Alþb. sem ættu að fylgja fordæmi Alþb.-mannsins Hrafnkels Jónssonar á Eskifirði og koma til liðs við þessa umbóta- og framfarastefnu, segja skilið við Alþb. Ég þykist vita að Hjörleifur Guttormsson iðnrh. komi hér á eftir og mæli fagurlega og segi ykkur að þetta sé nú allt á góðri leið og málin vandlega undirbúin og vel að öllu hugað. En ég segi ykkur bara: Trúið honum varlega, því að enginn undirbúningur stenst þegar forsenduna vantar. Hjörleifur getur talið upp langar romsur af skýrslum og athugunum, en í þeim er ekkert hald þegar ákvarðanir eru ekki teknar. Hann gæti t. d. vitnað í frv. um stálbræðslu, steinullarverksmiðju og sjóefnavinnslu. En hvað sem um þau verður skipta þau engu varðandi orkufrekan iðnað og beislun fallvatnanna. Stálbræðsla og steinullarverksmiðja mundu nefnilega samtals einungis nýta 15.5 mw eða minna en 7% af uppsettu afli Blönduvirkjunar, það er allt og sumt. Annars hefur iðnrh. ekki einungis orðið þjóðinni til skaða með töfum og tafsi og neitunarvaldi í orku- og iðnaðarmálum. Hann hefur líka með framkomu sinni og málatilbúnaði í svonefndu ÍSAL-máli, hvað svo sem niðurstöðum kann að líða, rýrt traustið á Íslendingum erlendis og stórspillt möguleikum okkar á skynsamlegum viðræðum við erlenda aðila um orkufrek iðnaðartækifæri. Er það reyndar með endemum ef rétt er að nú síðast hafi iðnrh. afþakkað það, að fulltrúar endurskoðunarfyrirtækisins Coopers & Lybrand, sem gera áttu upp ágreininginn milli ráðh. og ÍSAL, kæmu hingað í síðustu viku til að skýra frá viðhorfum sínum. Ætli ráðh. vilji tryggja að þingið sé farið heim þegar niðurstaðan berst? Herra forseti. Virkjun fallvatnanna samhliða uppbyggingu orkufreks iðnaðar er leið okkar Íslendinga til bættra lífskjara. Þingflokkur Alþfl. hefur mótað afdráttarlausa stefnu í þeim málum. Í herbúðum ríkisstj. ríkir aðgerðaleysi í orkumálum sem reyndar mörgum öðrum málum. Þessari ríkisstj. virðist ekki einu sinni ætla að takast að nýta þær góðu ytri aðstæður, sem nú ríkja, til að ná stöðugleika í efnahagsmálum. Á hinn bóginn birtist nei-stefnan, núllstefnan í hverju málinu á eftir öðru: ekki flugstöð, ekki nýja olíutanka í Helguvík, enga breytingu á olíuviðskiptum, enga nýja uppbyggingar- og framfarastefnu í átvinnumálum, ekki orkufrekan iðnað og þá ekki virkjanir. Íhaldssemin ríður húsum. Það má engu breyta. Erkiíhaldið birtist Alþb. Þessa íhaldssömu nei-stefnu, núllstefnu ættu allir um bótasinnar að taka höndum saman um að hrista af sér. Við verðum að hefja hér framfarasókn, treysta lífskjörin og atvinnumöguleikana svo við getum sinnt þeim brýnu félagslegu verkefnum sem óleyst eru: leyst úr húsnæðismálum ungs fólks með eðlilegum hætti í stað þeirrar villimennsku sem nú ríkir, séð öldruðum fyrir þeirri umönnun sem þeir þurfa og eiga kröfu á, bætt aðbúnað á vinnustöðum og sinnt málefnum fatlaðra af myndarskap, svo nokkur dæmi séu tekin. Að þessu teljum við Alþfl. menn að verði að vinna. Óvissan og óstöðugleikinn verða að víkja úr íslensku þjóðfélagi. Við getum byggt hér traust þjóðfélag og stefnt til betri líkskjara ef við nýtum auðlindir landsins af framsýni og skynsemi. Við getum búið öllum Íslendingum gott líf í þessu landi ef við leggjumst á eitt og hættum að hjakka í sama farinu eins og núv. ríkisstj. gerir. Það sem þarf er samstaða allra umbótasinna. Um slíka framfarasókn ættum við að sameinast og að því telur Alþfl. að verði að stefna. - Góðar stundir.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Í desembermánuði árið 1979 fóru fram sögulegar kosningar til Alþingis. Fyrir þessar kosningar boðaði Framsfl. stefnu í efnahagsmálum sem hann kallaði niðurtalningu á verðbólgu. Með þeirri aðferð skyldu þeir ná verðbólgunni niður í 30% á árinu 1980 og 18% á árinu 1981, það var klippt og skorið. Þeir unnu síðan verulega á í nefndum kosningum svo sem kunnugt er. Þessi stefnumörkun átti sér nokkurn aðdraganda. Alþfl. hafði ári fyrr, eða í desember 1978, lagt fram í ríkisstj. nákvæma áætlun undir heitinu: jafnvægisstefna, sem í raun var niðurfærsla dýrtíðar í áföngum. Reynsla annarra þjóða talaði þar skýru máli vegna þess að jafnaðarmenn bæði í Bretlandi, en einkum þó í Noregi, höfðu farið slíka leið með góðum árangri. Um þessa stefnumörkun varð hins vegar ekki samkomulag í ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar nema að mjög óverulegu leyti. Þegar það reyndist þrautreynt stóðum við upp og báðum þjóðina að kveða upp dóm sinn að nýju. Stjórnmálaflokkur á að því leyti að vera eins og einstaklingur, að hann á að hafa samvisku. Það þarf að vera lágmarkssamræmi milli orða og verka. Vitaskuld búum við í þjóðfélagi samkomulags, þjóðfélagi þar sem menn og flokkar fá aðeins fram hluta af vilja sínum - ekki allan vilja sinn. Hins vegar hefur sáttfýsin snúist í ranghverfu sína og orðið skrípamynd af sjálfri sér þegar hún er notuð sem átylla og skálkaskjól til þess að svíkja sérhvert það fyrirheit og sérhverja þá lífsskoðun sem menn segjast standa fyrir og hljóta kjörfylgi til. Því er þetta rifjað upp að sannfæring mín stendur til þess, að þetta mat kjósenda á sínum tíma hafi reynst dýrt. Við uppskárum ekki fyrir stefnufestu sem þó var innan þeirra marka sem hægt var að ætlast til af öðrum með góðu og sanngjörnu móti og aðrir hafa dregið sína lærdóma af. Framsfl. hét niðurtalningu og fékk kjörfylgi til þess. Hann hét 30% verðbólgu á árinu 1980, verðbólgan varð 59%. Og verðbólgan verður ekki 18% á árinu 1981, heldur verður ástandið óbreytt þrátt fyrir 7% beina kjaraskerðingu nú 1. mars. Þetta hafa því reynst svikin tóm. En við horfum hjá skaðsemi verðbólgunnar, lítum á það eitt, að tilteknum árangri var heitið í máli sem efst var á baugi, væntanlega til þess að vinna kjósendur. Því er auðvitað borið við, að í samsteypustjórnum nái menn ekki öllu fram. Rétt er það. En þetta árangursleysi blasti við hverju barni strax þegar núv. ríkisstj. hafði verið mynduð. Einhverjir yppta öxlum og segja sem svo: Þeir eru allir eins. - Svarið við því er þvert nei. Kosningarnar 1979 snerust einmitt um það og það verða næstu kosningar einnig að gera. Í nóvember 1979 var boðaður blaðamannafundur í Reykjavík. Þar sátu Geir Hallgrímsson og dr. Gunnar Thoroddsen og kynntu fyrir alþjóð það sem þeir kölluðu „leiftursókn gegn verðbólgu“. Látum skynsemi þessarar áætlunar liggja á milli hluta, en í þeim kosningum, sem í hönd fóru, hlaut flokkur þeirra félaga rúmlega þriðjung kjörfylgis í landinu. Skyldi nokkurn hafa grunað á þeim tíma að að tveimur mánuðum liðnum sneri dr. Gunnar við blaðinu, legði leiftursóknina til hliðar og leiddi Framsfl. og Alþb. til valda í þjóðfélaginu? Og það sem meira er: Þeir eru vissulega til sem þykir dr. Gunnar hafa fléttað vel, hann hafi reynst öðrum slóttugri, stjórnmál séu hvort sem er ekki annað en heldur óheiðarlegur leikur. Og þeir eru einnig til sem telja að niðurtalningin hafi verið meiri háttar kosningabrella, sem hafi átt að þjóna þeim tilgangi og þeim tilgangi einum. Þeir eru líka til sem telja svik og pretti í viðskiptum bæði eðlilega og sjálfsagða. Það er orðið að veruleika í hegðunarmunstri stjórnmála sem árum saman hefur viðgengist í efnahagsmálum. Horfum til samanburðar til annars stjórnkerfis þar sem kosningar hafa nýlega farið fram. Í Frakklandi sigraði jafnaðarmaðurinn Mitterand í kosningum nýverið. Frakkar hafa undanfarin ár átt við efnahagslegt ægiböl að búa, sem er atvinnuleysi hundraða þúsunda. Mitterand setti fram kosningastefnuskrá um lækningu á þessu böli með sköpun atvinnutækifæra á vegum ríkis. Auðvitað er þetta einnig erfið lausn. Hún mun þýða annaðhvort hækkaða skatta eða aukna verðbólgu. En hugsum okkur að Mitterand færi að eins og Framsfl. íslenski eða dr. Gunnar Thoroddsen, hann stæði upp að kosningum loknum og segði Frökkum að því miður hefði stefna hans haft of miklar hættur í för með sér, hún hefði reynst á misskilningi byggð, hann væri því hættur við að reyna að leysa atvinnuleysisvandann, en sætti sig við óbreytt ástand. Eigum við ekki að segja, að á þeim slóðum væri það óhugsandi með öllu? Engin ríkisstj. er algóð og engin ríkisstj. er alvond. Litróf slíkra dóma hefur ekki fyrst og fremst svarta líti og hvíta. Hins vegar er það auðvitað svo, að hér á hinu háa Alþingi eru fjölmörg mál sem til framfara horfa, og mörg eru undirbúin á vegum hæstv. ríkisstj. nú sem fyrr, síðan unnin og yfirfarin í nefndum þingsins og loks samþykkt, oft án ágreinings. Öðrum málum er gerbreytt í meðförum þingsins og iðulega falla atkv. eftir allt öðrum línum en hinum einföldu línum stjórnar og stjórnarandstöðu. En að þessu slepptu er spurt um stjórnarstefnuna. Stefna núv. hæstv. ríkisstj. er röng og hættuleg. Hún er röng og hættuleg vegna þess, að verðbólgustigið er of hátt og batamerki ónóg með öllu. Hún er röng vegna þess, að þrátt fyrir mikið ytra góðæri blasir það við, að lífskjör á Íslandi hafa stórlega dregist saman á undanförnum árum, kaupmáttur launa hefur rýrnað. Sums staðar er að finna svo lág laun að fátækt má kalla. Við bjóðum ekki upp á lífskjör sem eru sambærileg við helstu nágrannaþjóðir okkar. Þetta eru staðreyndir sem engir talnaleikir fá breytt. Stjórnarstefnan er röng vegna þess, að ótrúlegra tregðuúrræða og getuleysis gætir að því er varðar að nýta þá auðlind sem við eigum stærsta ónýtta og býður upp á stórkostleg framtíðartækifæri: orkuna í fallvötnunum. Stjórnarstefnan er í meginatriðum röng vegna þess, að framfarir eru minni og lífskjör lakari en í löndunum í kringum okkur. Þrátt fyrir þetta er það hláleg staðreynd, að á einu stóru sviði efnahagsmála horfir til réttrar áttar. Það er í vaxta-og verðtryggingarmálum. Þetta er hláleg staðreynd vegna þess, að á undanförnum árum hafa þeir stjórnmálaflokkar, sem standa að hæstv. núv. ríkisstj., barist gegn verðtryggingarstefnunni með oddi og egg. Þm. Alþb., ekki síst Lúðvík Jósepsson, héldu árum saman uppi hatrömmum áróðri gegn raunhæfri ávöxtunarstefnu. Steingrímur Hermannsson hefur lýst því, að hann hefði látið Alþfl. glepja sig - það voru óbreytt orð hans - til þess að fylgja þessari stefnu. Um grundvallarhugsun verðtryggingarstefnunnar hafa átt sér stað mikil átök í þjóðfélaginu á undanförnum árum. Það er þrátt fyrir allt mikilvægur sigur, að þessi stefna, sem var fyrir ekki mörgum misserum gerð tortryggileg og þá ekki síst af þeim öflum sem mynda núv. ríkisstj., er smám saman að verða að veruleika. Sá þjófnaður á sparifé, sem átti sér stað árum saman, einkum úr höndum eldri borgara og barna, er nú að nokkru að hverfa. Lífeyrissjóðir hafa í vaxandi mæli fylgt þessari þróun og tekið upp verðtryggingu. Og auðvitað hefur dregið úr misrétti í lánastofnununum og óarðbærri fjárfestingu, eins og spáð var að gerast mundi. Fjármagn í bönkum hefur aukist. Í ræðum hér á Alþingi að undanförnu, þegar hæstv. forsrh. hefur tíundað það sem honum hefur þótt horfa til réttrar áttar í efnahagsstefnu stjórnarsinna, hefur hann í raun fyrst og fremst verið að fjalla um jákvæðar afleiðingar verðtryggingarstefnunnar og mun eflaust gera svo hér á eftir. Þjóðin auðvitað þekkir þessa baráttu undanfarin ár og veit hvernig þessi mál eru til komin. En sá galli er þó á gjöf Njarðar, að þótt grundvallarhugsunin í þessari stefnu sé rétt - hafi verið rétt og sé rétt - vantar mikið á að framkvæmd hennar sé rétt og skynsamleg. Í fyrsta lagi: Þegar við gefum okkur þá forsendu sem rétt er að gera, að það sé ekki aðeins efnahagslega, heldur einnig siðferðilega rétt að verðtryggja sparifé, þá setur það auðvitað auknar skyldur á herðar ríkisvalds að halda verðbólgu í skefjum. Þessum skyldum hefur ríkisstj. brugðist. Ráðh. tala um það sýknt og heilagt að hverfa aftur frá sinni brotakenndu framkvæmd. En hvað þýðir það? Það þýðir að ríkisstj. segir: Þar sem við ráðum ekki við verðbólguna sjáum við ekki annað ráð en að byrja aftur að stela í stórum stíl frá sparifjáreigendum, frá fullorðnu fólki og frá börnum. Í annan stað hefur ríkisstj. brugðist vegna þess, að hún hefur ekki unnið samtímis að auknum verðtryggingum og lengingu lánstíma. Einkum hefur þetta bitnað á ungum húsbyggjendum. Veigamikið atriði verðtryggingarstefnunnar, eins og við jafnaðarmenn sögðum að ætti að útfæra hana, var auðvitað að búa samtímis svo um hnútana að húsnæðislán hækkuðu og greiðslubyrði húsbyggjenda dreifðist meira. Að þessu hefur ríkisstj. ekki unnið, sennilega fyrst og fremst vegna þess að hún hefur aldrei haft trú á þeirri stefnu sem samfélagið þó er að meðtaka og er að verða að raunveruleika. Þm. Alþfl. í Ed. hins háa Alþingis lögðu í vetur fram frv. sem í raun er ákaflega einfalt og fjallar um bætt kjör sparifjáreigenda, íbúðarbyggjenda og íbúðarkaupenda. Þar er gert ráð fyrir að samfara innlánsreikningum, sem beri fulla verðtryggingu og lágá vexti, verði tekinn upp hjá innlánsstofnunum sérstakur útlánaflokkur: viðbótarlán til íbúðarkaupa og íbúðarbygginga, er beri fulla verðtryggingu og 2–3% ársvexti. Lán þessi verði veitt til 15 ára og nemi helmingi þeirra lána er lánþegi á kost á hjá Húsnæðisstofnun ríkisins. Þessi hugmynd er ofureinföld og auðveldlega framkvæmanleg. Verðtryggingarstefnan gerir slíka starfsemi einmitt kleifa. En þá er auðvitað grundvallarnauðsyn að ríkisstjórnarflokkar, vegna þess að þeir eru meiri hl. á Alþingi, skilji réttmæti hennar, skilji möguleika hennar og vilji hagnýta þá í þágu húsbyggjenda sem og annarra. Á þetta hefur því miður skort og á því ber hæstv. ríkisstj. mikla ábyrgð. Auðvitað vantar víða á að þessi stefna sé framkvæmd. Dæmi um það er lánadeild Framkvæmdastofnunar ríkisins. Þar afhenda stjórnmálamenn niðurgreidd og feikieftirsótt lán í nafni byggðastefnu, peninga sem auðvitað vaxa ekki á trjám, heldur eru sóttir eftir öðrum leiðum í vasa skattborgarans. Jafnaðarmenn hafa í vaxandi mæli leitt hugann að valddreifingu í þjóðfélaginu, atvinnulýðræði og efnahagslýðræði. Veigamikil stefnumótun í allra næstu framtíð á einmitt að snúast að grundvallarbreytingu í efnahagskerfinu, og að því er varðar þessa þætti hafa þm. úr Alþfl. í vetur flutt frv, til laga um grundvallarbreytingu á verkalýðshreyfingunni, sem gengur út á að vinnustaðir yfir ákveðinni stærð myndi félög sem annist samninga um kaup og kjör, og um aukið lýðræði í samvinnuhreyfingunni, sem miðar að beinni kosningu allra félagsmanna til æðstu stjórnar. Mín sannfæring er sú, að hin fyrrnefnda breyting mundi hafa í för með sér byltingu í þágu láglaunafólks og launajafnaðarstefnunnar. Slíkar hugmyndir eru auðvitað ekki fram settar til þess að boða þvingunarlög ef slíkt er andstætt vilja félagsmanna, heldur til þess að kynna hugmyndir og vinna menn til fylgis við þær. Þessar hugmyndir eru nefndar til dæmis um félagslegar breytingar á þjóðfélagi sem hefur staðið of mikið í stað og of lengi. Stjórnmál snúast öðrum þræði um ídealisma, hugmyndir sem menn og fylkingar hafa og trúa á að séu samfélaginu til góðs. Um hæstv. ríkisstj. Sjálfstfl., Framsfl. og Alþb. verður ekki sagt að hugsjónir þvælist fyrir henni. Til hennar var stofnað með refskap þar sem kosningaúrslitum var snúið við, og lífsakkeri hennar eru út af fyrir sig ekki eigin verk, ekki áætlun og ekki framtíðarsýn, heldur hitt, að stjórnarandstaðan geti ekki tekið við. Þessi röksemd er auðvitað fáránleg. Í þingræði njóta ríkisstj. meiri hl. á löggjafarsamkomum. Það þýðir að stjórnarandstaðan hefur minni hl. Stjórnarskipti fara því ekki fram nema annað af tvennu gerist: stjórnarmunstrið raskist eða valdahlutföllum er gerbreytt í almennum kosningum. Um hitt spyrja menn hins vegar og eftir því er ríkisstj. dæmd: Þrátt fyrir hagstætt árferði og ágæt ytri skilyrði er verðbólgan mikil, stöðnun á veigamiklum sviðum atvinnumála og lífskjör sífellt að dragast saman. Þrátt fyrir hagstæð ytri skilyrði ríkir hér félagsleg og pólitísk stöðnun. Fólk er frjálst ferða sinna. Í vaxandi mæli þekkir það lífskjör og lífsstíl nágranna okkar í austri og vestri. Það er skylda stjórnvalda að svo hátti almennri stjórn efnahagsmála, að lífskjör okkar, félagskerfi og menningarumhverfi sé fyllilega sambærilegt við þessa nágranna okkar. Og þetta er hægt. Um þetta hefur ágreiningur stjórnmálamanna m. a. snúist í vetur. Núv. ríkisstj. hefur mistekist í þessum efnum. Þegar til hennar var stofnað var það ferð án fyrirheits. Framkvæmd hefur verið endurtekin lífskjaraskerðing í góðæri. Sú stefna er hvort tveggja: ástæðulaus og hættuleg. Ég þakka þeim sem hlýddu. Góðar stundir.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Á þeim stutta tíma, sem ég hef til umráða, hlýt ég að stikla á stóru. Því mun ég aðeins ræða um nokkra mikilvæga málaflokka sem lýsa stefnu ríkisstj. í efnahagsmálum og í framleiðslu- og framkvæmdamálum. Við myndun þessarar ríkisstj. lögðum við framsóknarmenn höfuðáherslu á efnahagsmálin, enda má öllum vera orðið ljóst að áframhaldandi og vaxandi víxlhækkun verðlags og launa hlaut fljótlega að leiða til stöðvunar atvinnuveganna. Á þetta sjónarmið var fallist og jafnframt var samþykkt að vinna þannig að hjöðnun verðbólgu að ekki leiddi til byggðaröskunar og atvinnuleysis. Eftir slíkum leiðum hefur verið unnið. Að vísu þótti okkur framsóknarmönnum dragast mjög að hefja markvissar aðgerðir gegn verðbólgu á s. l. ári, og get ég að því leyti til tekið undir það sem hv. þm. Vilmundur Gylfason sagði. Um það tel ég þó ekki ástæðu til að fást þar sem fyrir áramótin náðist samkomulag um efnahagsáætlun sem er mjög í anda þeirrar niðurtalningarstefnu sem við framsóknarmenn höfum lagt áherslu á. Með efnahagsáætlun ríkisstj. er það markmið ákveðið að verðbólga verði á árinu 1981 ekki yfir 40%. Til þess eð þetta megi takast var nauðsynlegt að draga mjög úr þeim mikla verðbólguhraða sem orðinn var. Það var gert með verulegri takmörkun á verðhækkun launa og á hækkun búvöruverðs og fiskverðs 1. mars s. l. Ljóst var jafnframt að vísitalan 1. maí mátti ekki fara að ráði yfir 8% ef fyrrgreindu markmiði átti að ná. Þetta tókst að tryggja með því m. a. að takmarka hækkanir til opinberra stofnana og með niðurgreiðslu verðlags, sem fjármagns var aflað til með samdrætti í opinberum rekstri og framkvæmdum. Má því segja að ríkissjóður og opinberar stofnanir hafi rutt brautina 1. maí s. l. Því er spáð, að vísitöluhækkun 1. ágúst n. k. verði einnig um 8%. Þá má, eins og hver maður getur reiknað, vísitala 1. nóv. ekki fara yfir 10% og samsvarandi nóv. og des. til þess að fyrrgreindum markmiðum, 40% verðbólgu á árinu 1981, verði náð. Þetta ætti að vera auðvelt ef vilji er fyrir hendi, sem ég sé ekki ástæðu til að efast um. Það er satt að segja ekki lítill áfangi þegar að því er gáð, að spáð var 70–80% verðbólgu á árinu 1981. Og ég verð satt að segja að lýsa furðu minni yfir orðum hv. þm. Vilmundar Gylfasonar úr þessum stól áðan, þar sem hann fullyrti að verðbólga á þessu ári yrði svipuð og á árinu 1980. Þetta er rangt. Þetta getur jafnvel hv. þm. Vilmundur Gylfason sjálfur reiknað. Ég vil einnig vekja athygli á því, að það er gífurlegur munur á þeirri hávaxtastefnu, sem Alþfl. boðaði og barðist fyrir með oddi og egg í samstarfi Alþfl., Alþb. og Framsfl., og þeirri verðtryggingarstefnu sem upp hefur verið tekin. Þar er reginmunur á. Í sambandi við aðgerðir í efnahagsmálum var jafnframt ákveðið að lækka skatta og auka tryggingagreiðslur til þess að kaupmáttur lægri launa lækkaði ekki við þessar aðgerðir umfram það sem orðið hefði með óheftri verðbólgu. Við þetta hefur verið fyllilega staðið. Þrátt fyrir ýmsar þess háttar ráðstafanir til þess að draga úr áhrifum efnahagsaðgerða á afkomu einstaklinga og fyrirtæki hlýtur fyrir slíku að finnast fyrst um sinn. Það er mikil hræsni þegar stjórnarandstaðan heldur því annars vegar fram, að lítið gangi að lækka verðbólgu, en hneykslast hins vegar nánast í sama orðinu á því, ef skerða verður þjónustu t. d. Ríkisútvarps og Pósts og síma, þegar slíkar stofnanir fá ekki nema hluta af þeirri hækkun sem nauðsynleg er til þess að halda óskertri þjónustu og framkvæmdum. Þó er slíkt að sjálfsögðu gert til þess að draga úr hækkunaráhrifum á vísitölu og verðbólgu. Slík tímabundin óþægindi eru þó smámunir hjá þeim hag sem allir hafa af minnkandi verðbólgu þegar til lengri tíma er litið. Slagurinn við verðbólguna er að sjálfsögðu ekki unninn með þessum mikilvæga áfanga á árinu 1981. Segja má að illt sé að verðbólguhraðinn muni að öllum líkindum aukast eitthvað í lok ársins, eins og reyndar hefur yfirleitt verið. Mjög er æskilegt að svo verði ekki. Það mun auðvelda áframhaldandi niðurtalningu verðbólgunnar á árinu 1982 sem að er stefnt að sjálfsögðu, eins og segir greinilega í stjórnarsáttmála: Stefnt er að því að verðbólga hér á landi verði á því ári orðin svipuð og í helstu viðskiptalöndum okkar. Vaxandi verðbólga undanfarin ár hefur sett sitt mark á flestar íslenskar atvinnugreinar. Svo hefur t. d. verið í sjávarútvegi og fiskvinnslu. Þegar þessi ríkisstj. tók við var ástandið, sérstaklega í fiskvinnslunni, mjög alvarlegt. Á fjögurra mánaða tímabili setustjórnar Alþfl, höfðu kostnaðarhækkanir orðið um 15%, en fiskvinnslan aðeins fengið um 5% hækkun sinnar framleiðslu. Til viðbótar við þetta olli birgðasöfnun og sölutregða og engin verðhækkun á fiski í Bandaríkjunum miklum erfiðleikum. Þessu var annars vegar mætt með ýmsum aðgerðum, eins og lækkun vaxta Fiskveiðasjóðs, tollalækkun á nokkrum fjárfestingarvörum fiskvinnslunnar, tímabundinni hækkun afurðalána og umtalsverðri, endurgreiðslu Seðlabankans á fjármagnskostnaði, en hins vegar með aðlögun gengis að þeirri kostnaðarhækkun sem orðin var. Við slíkar aðgerðir hefur staða frystingar lagast mjög þótt hún sé enn að mínu mati erfið. Vegna verðhækkana á saltfiski og skreið má segja að heildarafkoma fiskvinnslunnar sé hins vegar viðunandi. Þar er þó ekkert svigrúm og því verður að mæta þeim hækkunum, sem fram undan eru 1. júní n. k., með opinberum aðgerðum í einhverri mynd. Í því sambandi vil ég vekja athygli á þeirri staðreynd, að gengisbreyting er vægast sagt heldur vafasöm lækning. Eins og nú er orðið, með flesta hluti gengistryggða, veldur 1% gengisfelling jafnmikilli hækkun verðbólgu á ársgrundvelli. Öllu meiri áhyggjur hef ég þó af útgerðinni, sérstaklega togaranna. Gífurlegar olíuhækkanir valda vaxandi erfiðleikum. Að meðaltali rennur nú um fjórðungur af aflaverðmæti togarans í olíukostnað, en á neta- og línuveiðum er olíukostnaður hins vegar aðeins um 7–8% aflaverðmætis. Því er spáð, að olía hækki á næstu árum um a. m. k. 10% á ári umfram verðbólgu og þá um leið fiskverð. Þetta þýðir að olíukostnaður togara yrði orðinn 45–50% aflaverðmætis eftir fimm ár. Þarna stefnir í mikið óefni sem við verður að snúast strax, enda er á vegum sjútvrn. hafin athugun á þessu máli. Að öðru leyti má segja að horfur í sjávarútvegi séu góðar. Afli hefur verið ágætur. Það var a. m. k. áður fyrr ekki talið slæmt. Mikilvægara er þó að þrátt fyrir góðan afla eru nú flestir, einnig fiskifræðingar, orðnir sammála um að þorskstofninn og fleiri fiskstofnar eru í vexti. Alvarlegast er ástand loðnustofnsins. Hann verður að nýta af mikilli gát næstu árin. Stærstu verkefnin framundan á sviði sjávarútvegsins eru tvímælalaust viðbrögð við gífurlegri hækkun olíu, aukin gæði afla og framleiðslu, aukin hagkvæmni í rekstri og skynsamleg endurnýjun bátaflotans. Nú liggur fyrir Alþingi stjfrv. um virkjanir. Orkumálin eru tvímælalaust eitt stærsta mál þessarar þjóðar. Í orkulindum eigum við mikinn auð sem getur og reyndar hlýtur að verða einn megingrundvöllur íslensks efnahagslífs. Vegna gífurlegrar verðhækkunar á olíu og að öllum líkindum skorts eftir fáein ár verður að dómi okkar framsóknarmanna ekki hjá því komist að auka verulega virkjunarframkvæmdir á næstu árum. Á aðalfundi miðstjórnar Framsfl. á s. l. ári markaði flokkurinn mjög ákveðna stefnu í orkuframkvæmdum og orkunýtingu. Hér er ekki ráðrúm til að rekja það í smáatriðum. Aðeins verður drepið á fáein grundvallarmarkmið. Við framsóknarmenn viljum stefna að því að verða fyrir aldamót sjálfum okkur nógir um orku, bæði með notkun jarðvarma og raforku beint, þar sem því verður við komið, með framleiðslu eldsneytis í stað innflutts eða með framleiðslu iðnaðarvarnings sem selja má erlendis í stað þeirrar olíu sem óhjákvæmilegt verður að flytja inn. Orkuvinnslugetan verður orðin um 4000 gwst. eftir að tvær vélar Hrauneyjafossvirkjunar hafa verið teknar í notkun. Til þess að ná því markmiði að jafna orkureikning landsmanna um aldamótin þyrfti orkuframleiðslan þá líklega að verða um 10 þús. gwst eða að aukast um 6 þús. Frumvarpið um raforkuver gerir ráð fyrir um 3500 gwst. aukningu. Þá vantar enn um 2500 upp á það markmið sem hér er sett fram. Með tilliti til þessa og jafnframt með það í huga, að um 5–6 þús. Íslendingar þurfa að fá vinnu við iðnað á næstu 12–15 árum, teljum við framsóknarmenn skynsamlegt að stefna að því, að þeim virkjunum, sem ráð er fyrir gert í frv., verði lokið á 12 árum. Hér lýsti hv. þm. Kjartan Jóhannsson hugmyndum þeirra Alþfl.-manna í virkjunarmálum. Undir margt það, sem þeir hafa sett fram, get ég tekið. Ég verð hins vegar að lýsa því, að eftir ítarlega athugun á þeim virkjunarhraða, sem þeir leggja til, þ. e. að virkja nánast þetta sama á 8 árum, fæ ég ekki séð að slíkt geti staðist, og augsýnilega mundi það valda gífurlegri þenslu. Því hygg ég að ráðlegra sé að fara aðeins varlegar í málin. Við höfum því sett markið við 12 ár eins og ég var að lýsa. Að sjálfsögðu er slíkur virkjunarhraði háður því, að komið verði á fót arðbærum iðnaði til þess að nýta þá orku, sem er umfram almennar þarfir, og til framleiðslu eldsneytis, sem arðbær verður orðin á þessum tíma. Í því sambandi er sjálfsagt að leggja áherslu á ýmsar minni iðngreinar sem nýtt geta raforkuna. Hins vegar er að mínum dómi fjarstæða að afneita orkufrekri stóriðju, jafnvel með erlendri aðild. Við framsóknarmenn höfum á því sviði markað ákveðna stefnu. Við leggjum áherslu á að slík stóriðja sé að meiri hluta í eigu Íslendinga. Tryggja verður fullkomnar mengunarvarnir og verksmiðjan verður að lúta íslenskum lögum. Að sjálfsögðu eru minni verksmiðjur hentugri fyrir íslenskar aðstæður. Á þær ber því að leggja áherslu. Því miður liggja enn ekki fyrir nægar upplýsingar um arðbæran orkufrekan iðnað til þess að unnt sé að móta ákveðna orkunýtingarstefnu. Í þessu sambandi er jafnframt nauðsynlegt að hafa í huga, að stærri virkjanir, t. d. Fljótsdalsvirkjun, geta verið vafasamar án iðnaðar sem nýtir verulegan hluta af afgangsorku þeirra. Iðnaðarathugunum þarf því að hraða. Ef ákveðið er að virkja allt það, sem frv. gerir ráð fyrir, á 12 árum skiptir að mínu mati í raun og veru litlu máli í hvaða röð virkjað er. Æskilegt er að virkja utan eldvirkra svæða, eins og stjórnarsáttmálinn gerir ráð fyrir. Hins vegar er mikilvægast að ekki verði að nýju orkuskortur eins og varð í vetur. Á því höfum við engin efni. Þjóðhagsleg hagkvæmni verður því fyrst og fremst að ráða virkjunarröð. Frumvarp ríkisstj. um raforkuver er fyrst og fremst mikilvægur áfangi í stefnumörkun á sviði orkuvinnslu og orkunýtingar. Á þeim grundvelli, sem þar er lagður, þarf að vinna áfram og mikið á næstu mánuðum þannig að orkunýtingarstefna liggi fyrir í lok ársins. Á morgun verður afgreidd frá Alþingi ný vegáætlun. Með henni er gert ráð fyrir verulegri aukningu fjármagns til vegamála. Eftir töluverða aukningu, sem varð á árinu 1980, var framlag til vegamála það ár 1.92% þjóðarframleiðslunnar. Nú verður það nálægt 2.1%. Það er í samræmi við till. til þál. sem ég hef lagt fram um langtímaáætlun í vegamálum. Í þessum áætlunum er m. a. gert ráð fyrir að leggja 150–200 km af bundnu slitlagi á ári. Það er gífurleg aukning frá því sem verið hefur. Samtals eru nú þjóðvegir með bundnu slitlagi aðeins um 360 km á landinu öllu. Góðir hlustendur. Ég hefði gjarnan viljað ræða fleira, t. d. landbúnaðarmálin þar sem mjög athyglisverð aðlögun á sér stað að breyttum markaðsaðstæðum. Það og margt fleira verður að bíða seinni tíma. Þessum orðum lýk ég með því að lýsa þeirri von okkar framsóknarmanna, að þessari ríkisstj. megi takast að standa við þau markmið sem hún hefur sett sér í efnahagsmálum. Það er sannfæring okkar, að þá muni henni og þjóðinni vel farnast. Samfara því er nauðsynlegt að auka og bæta framleiðsluna. Á slíkri framleiðslustefnu hvílir framtíð þessarar þjóðar. Ég þakka þeim sem hlýddu.



Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Eitt af grundvallaratriðum í stefnu Framsfl. er að halda uppi öflugri byggðastefnu sem hefur að markmiði jöfnuð með landsmönnum hvar sem þeir búa og að treysta hverja þá byggð sem lífvænleg er. Framsfl. leggur áherslu á að fólki séu búin skilyrði til þess að lifa og starfa í því umhverfi sem það kýs sér. Árið 1971 urðu mikil þáttaskil í íslenskum stjórnmálum. Þáverandi formaður Framsfl., Ólafur Jóhannesson, myndaði ríkisstj. sem mótaði nýja stefnu í byggðamálum, grundvallaða á málflutningi og tillögugerð Framsfl. Síðan hefur flokkurinn haft áhrif á stefnu stjórnvalda í byggðamálum og má líkja breytingunum á þessum áratug við byltingu. Í nýútkominni ársskýrslu Framkvæmdastofnunar ríkisins kemur fram að á þessum áratug hefur fólksflóttinn af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins stöðvast og trúin á gildi þess og möguleika að byggja landið allt vaxið á ný. Sem gott dæmi um þessa byltingu má nefna tvo staði, sinn í hvorum landshluta. Það eru Grindavík með 64% fólksfjölgun og Hvammstangi með 62.9% fólksfjölgun á 10 árum. Í byggðastefnu felst m. a. það að efla og treysta atvinnulíf um land allt, að bæta skilyrði til menntunar og menningarlífs, auka öryggi fólksins í hinum strjálu byggðum með fullkominni heilbrigðisþjónustu, efla og auka samstarf og samskipti fólks með stórátaki á sviði samgöngumála. Á það jafnt við um Vestfirði sem Austfirði, um Langanes sem Reykjanes. Samkvæmt þessari stefnu hefur Framsfl. unnið í þeirri ríkisstj. sem nú er við völd sem og á undanförnum árum. Það sést best á ýmsum aðgerðum og ráðstöfunum stjórnvalda undanfarnar vikur og mánuði svo og af störfum þess þings sem nú er senn að ljúka. En það er oft erfitt að stilla saman svo vel fari þau tvö mikilvægu markmið: byggðastefnu með fullri atvinnu og uppbyggingu um land allt annars vegar og hins vegar baráttu við óðaverðbólgu, en það er eitt af meginviðfangsefnum ríkisstj. að ná verðbólgunni á næsta ári niður í svipað stig og í helstu viðskiptalöndum okkar. Vissulega hefur nokkuð dregið úr spennu á vinnumarkaði, sem fyrst bitnar á ýmsum þjónustugreinum, svo sem byggingariðnaði, og þarf því að fylgjast mjög vel með þróun atvinnumála því atvinnuleysi er sá vágestur sem Framsfl. mun aldrei sætta sig við að hafa sem bandamann í baráttunni við verðbólguna. Þar sem brotalöm hefur orðið í atvinnulífi hefur ríkisstj. brugðið við og aðstoðað í slíkum tilvikum. Má í því sambandi nefna staði eins og Þórshöfn, sem mikið var til umræðu fyrr í vetur, og Djúpavog, en nú er einmitt leitað lausnar á atvinnuvandamálum þess staðar. Þarna koma einnig til aðstoðar Framkvæmdastofnun ríkisins og Byggðasjóður. En það var eitt af verkum ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar árið 1971 að koma á fót þessum stofnunum fyrir atbeina Framsfl., og hafa þær margoft síðan sannað gildi sitt við framkvæmd byggðastefnunnar. Varðandi nýja þætti í atvinnumálum skal þess getið, að fyrir Alþingi liggja nú lagafrv. um þrjár verksmiðjur, þ. e. sjóefnavinnslu, stálbræðslu og steinullarverksmiðju, sem vonandi eiga allar eftir að styrkja og efla atvinnulíf í landinu. Þá eru og ýmsir aðrir atvinnumöguleikar og nýiðnaðartækifæri í athugun hjá ríkisstj. Annar þáttur byggðastefnunnar, sem ég nefndi, voru bætt skilyrði til menntunar og menningarlífs. Af hálfu menntmrh. er nú unnið að þessum málum á ýmsum sviðum. Frv. að nýrri löggjöf um framhaldsskóla er nú nánast fullbúið og verður lagt fyrir Alþingi næsta haust og vonandi lögfest á því þingi. Þá er unnið að undirbúningi löggjafar um fullorðinsfræðslu, en með breyttum atvinnuháttum er mjög knýjandi að skapa skilyrði fyrir fræðslu handa fullorðnum og stuðla að auknum rétti og möguleikum fólks til endurmenntunar. Þá hefur menntmrh. mjög látið til sín taka málefni Ríkisútvarpsins. Þó stöðugt séu gerðar kröfur til hins opinbera um strangasta aðhald í fjármálum er jafnframt hert á kröfum um aukna þjónustu. Á þetta ekki síst við um Ríkisútvarpið. Ráðherra hefur þó ákveðið lagt til og markað stefnu um að áfram skuli haldið byggingu útvarpshúss, enda stofnuninni mjög þröngt sniðinn stakkur í húsnæðismálum svo ekki sé meira sagt. Þá er og fyrirhugað átak við byggingu dreifikerfis sjónvarps nú í sumar, og er það bæði erfitt og kostnaðarsamt verkefni. Sem betur fer munu sjónvarpsútsendingar nú ná til þorra þjóðarinnar, en enn eru þó eftir þeir sem afskekktastir eru og búa við mesta einangrun og þurfa því frekast á þessari sjálfsögðu þjónustu að halda. Á sviði félagsmála, heilbrigðis- og tryggingamála, vinnur ríkisstj. að mörgum umbóta- og framfaramálum, enda er góð heilbrigðisþjónusta ein af meginforsendum öflugrar og traustrar byggðastefnu. Af mörgu er að taka, en ég mun aðeins nefna tvö frumvörp sem eru til umfjöllunar í þinginu þessa dagana. Annað lætur lítið yfir sér, en er þó þýðingarmikið fyrir þá sem í hlut eiga, en það fjallar um úrbætur á opinberum byggingum í þágu fatlaðra og hvernig greiða skuli kostnað við breytingar á byggingum þessum til að gera þær aðgengilegar fyrir fatlað fólk. Hitt frv. er öllu stærra í sniðum, en ekki síður mikilvægt, en það fjallar um heilbrigðis- og vistunarþjónustu fyrir aldraða. Þrátt fyrir töluverðar úrbætur á undanförnum árum er hér um gífurlegt vandamál að ræða í ýmsum sveitarfélögum, og er ástandið líklega hvað verst hér á höfuðborgarsvæðinu, nálgast að tala megi um neyðarástand. Á þessu sviði verða stjórnvöld að bregða við bæði skjótt og ákveðið, en varast þó eins og unnt er að byggja upp kostnaðarsamt bákn stofnana, nefnda og ráða. Nú þegar þarf þó að stofna byggingarsjóð aldraðra og verða landsmenn allir að taka saman höndum um það verkefni. Að lokum vil ég nefna þann þátt byggðastefnu sem að samgöngumálunum lýtur. Í dag var rædd hér á Alþingi vegáætlun til næstu fjögurra ára, en með henni er gert ráð fyrir verulegu átaki í vegagerð á áætlunartímabilinu. Sérstök áhersla er lögð á lagningu bundins slitlags sem sparar mikið fé í viðhaldi, bæði á vegakerfinu svo og hjá þeim bifreiðaeigendum sem aka eftir vegum með bundnu slitlagi. Þá fylgir áætluninni einnig fyrirheit samgrh. um sérstaka fjármögnun til að vinna að úrbótum á þeim köflum vegakerfisins þar sem vegfarendur eru tíðum í lífshættu vegna snjóflóða, skriðufalla og grjóthruns, en það er í Óshlíð, Ólafsvíkurenni og Ólafsfjarðarmúla. Á fjárlögum þessa árs er veruleg hækkun á fjárveitingum til flugmála og er með því lögð aukin áhersla á þann þátt samgangna. Með bættum flugsamgöngum hefur tekist að koma ýmsum áður afskekktum byggðarlögum í nær daglegt samband við aðra landshluta. Símamál hafa mikið verið til umræðu í vetur. Síminn er mikið öryggistæki og fyrir löngu orðinn ómissandi þáttur í daglegu lífi fólks. Það er því nánast óviðunandi að enn skuli 3200 sveitabýli, og oftast þau sem lengst liggja frá þéttbýliskjörnum, búa við handvirkt samband um innansveitarlínur og ná ekki símasambandi út úr viðkomandi sveit nema um landssímastöð sem í sumum tilfellum er aðeins opin 4–6 tíma á sólarhring. Það var því mikið ánægjuefni er Alþingi samþykkti í gær sem lög frv. samgrh. um lagningu sjálfvirks síma, en lög þessi gera ráð fyrir fimm ára áætlun til að leggja sjálfvirkan síma á þau 3200 sveitabýli sem enn búa við handvirkt símasamband og það öryggisleysi sem því fylgir. Herra forseti. Ég hef nú varið tíma mínum til að gera nokkra grein fyrir þeim málum sem Framsfl. hefur beitt sér fyrir og stutt að á sviði byggðastefnu, bæði í núverandi stjórnarsamstarfi og á undanförnum árum, en tímans vegna aðeins stiklað á stóru. Margt er enn ógert í þeim efnum sem heyra byggðastefnu til og flokkurinn mun áfram berjast fyrir. Nefni ég þar t. d. jöfnun á raforkuverði og jöfnun flutningskostnaðar. Ég geri mér vonir um og hef ekki ástæðu til að ætla annað en að núverandi stjórnarsamstarf muni áfram ganga eins vel og það hefur hingað til gert og heyrist í því brestir séu það aðeins traustabrestir. Stjórnarandstaðan hamast og hamast, heimtar aðgerðir, en leggst síðan gegn öllum skynsamlegum og óhjákvæmilegum ráðstöfunum stjórnarinnar. Slík vinnubrögð fá ekki hljómgrunn hjá þjóðinni. Það sýna best skoðanakannanir, þó að sjálfsögðu sé rétt að taka þær með vissum fyrirvara. Stjórnarliðið mun áfram vinna að þeim markmiðum, sem stjórnarsáttmálinn greinir frá, og jafnhliða glímunni við verðbólgudrauginn halda áfram þeirri byggða- og uppbyggingarstefnu sem framsóknarmenn hafa lagt áherslu á: Framfarir landsins alls, framfarir þjóðarinnar allrar. Á þann hátt telur Framsfl. að best verði borgið sjálfstæði og öryggi fólksins, sem í landinu býr, í nútíð og framtíð. Ég þakka þeim sem hlýddu.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Þegar við Íslendingar fáum fregnir af því, að í góðum grannlöndum gangi menn atvinnulausir þúsundum saman, ungir sem fullvaxta, þá setur að okkur hroll. Í Bretlandi eru nú 2.5 millj. manna atvinnulausir, tíundi hver verkfær maður. Í Danmörku eru atvinnulausir um 200 þús. manna eða um 7.5% af verkfærum mönnum. Og til eru þeir menn hér sem trúa því, að atvinnuleysi sé ráð til að draga úr verðbólgu. Ríkisstj. hefur sett sér það markmið að gera allt það sem hún megnar til þess að tryggja landsmönnum næga atvinnu og bægja böli atvinnuleysis, þessari siðferðilegu, sálrænu og efnahagslegu ógn, frá íslenskum heimilum. Ríkisstj. hafnar þeirri leið, að atvinnuleysi eigi að nota til viðnáms gegn verðbólgu. Sjónarmið ríkisstj. er að tryggja næga atvinnu og viðhalda kaupmætti og auka hann, en til þess þarf að draga úr verðbólgu. Það var og er eitt af okkar meginmarkmiðum. Enginn getur séð fyrir alla hluti og enginn getur spáð með öryggi um hið óorðna. Öllum bregðast stundum bjartar vonir, og gangur mála verður annar en ætlað var. Um þá stjórn, sem nú hefur starfað í nærfellt 16 mánuði, gildir þetta sama lögmál lífsins. Sumt hefur ræst, annað ekki, sumt gengið vel, annað miður. Okkur tókst ekki að ná verðbólgunni niður á liðnu ári eins og við höfðum vonað. Til þess lágu ástæður, einkum af erlendum toga, sem áður hafa verið ítarlega raktar. En þeim mun fastari er ásetningur okkar nú í glímunni við verðbólguna að beita þeim fangbrögðum að dugi. Um áramót samþykkti ríkisstj. efnahagsáætlun og markaði stefnu um atvinnumál og viðnám gegn verðbólgu. Það, sem einkennir þessa efnahagsáætlun, eru fyrst og fremst samræmdar aðgerðir og heildarsýn. Sumir virðast þeirrar skoðunar, að engar efnahagsaðgerðir séu til nema þær felist í kauplækkun eða kaupskerðingu. Þetta er vitaskuld rangt og háskalegt sjónarmið. Orsakir verðbólgunnar eru ákaflega margþættar og það eru allir þessir þættir sem verður að hafa auga á samtímis, ekki missa sjónar á eða missa tök á neinum einum þeirra. Þá er óvíst að aðrir skili árangri þó sæmilega gangi með þá. Í efnahagsáætlun ríkisstj. var m. a. ákveðið að nýta svo vel sem unnt væri áhrif gjaldmiðilsbreytingarinnar sem kom til framkvæmda um síðustu áramót. Eitt grundvallaratriðið í efnahagsáætlun var að falla frá og hætta því gengissigi sem hafði þá staðið um langan tíma. Ríkisstj. ákvað í samráði við Seðlabankann að halda stöðugu gengi fyrstu mánuði ársins. Nú hefur tekist að halda genginu föstu og stöðugu frá áramótum til þessa dags, töluvert á fimmta mánuð, og fer það fram úr björtustu vonum okkar í því efni. Annað atriðið er jafnvægi í ríkisfjármálum. Þriðja atriðið er jafnvægi í þróun peningamála, inn- og útlána, og ef við lítum yfir peningamálin svokölluðu er skemmst frá því að segja, að nú síðan á áramótum hefur sparifjáraukning orðið mjög veruleg og miklu meiri en undanfarin ár. Útlánaaukning hefur verið hófleg og gjaldeyrisstaðan er sterk. Þennan góða árangur í öllum þáttum peningamálanna verður að tryggja og fylgja fast eftir á næstu mánuðum. Varðandi innflutning og útflutning eða vöruskipta- og viðskiptajöfnuð er hægt að segja að þróun innflutnings og útflutnings hefur verið hagstæðari það sem af er þessu ári en á sama tíma í fyrra. Það eru margir fleiri þættir sem ástæða væri til að nefna hér í sambandi við efnahagsaðgerðir ríkisstj., en tími leyfir það ekki. Hins vegar er alveg ljóst öllum mönnum sem fylgjast með, að þessar aðgerðir allar hafa dregið úr spennunni. Það er meiri stöðugleiki, meira jafnvægi en áður í efnahagslífi landsmanna. Á fyrstu fjórum mánuðum ársins varð verðbólgan verulega minni en undanfarin ár, eða um 32% ef miðað er við heilt ár. Ég vil taka það skýrt fram, að sumir stjórnarandstæðingar og málgögn þeirra hafa snúið út úr þeim ummælum, sem ég hef áður haft í þessa átt, og túlkað þau svo, að þar með hafi ég verið að spá 32% verðbólgu fyrir allt árið 1981. Vitanlega er þetta útúrsnúningur einber. Þessi 32%, sem ég hef nefnt um þróunina á fyrstu fjórum mánuðum ársins ef reiknað er til heils árs, eru ekki spá, heldur staðreynd sem liggur fyrir. Af hálfu annars arms stjórnarandstöðunnar hafa oft og tíðum verið gerðar harðar árásir á okkur sjálfstæðismenn í ríkisstj. Ein þessara árása er sú og hún var endurtekin hér í kvöld, að við sjálfstæðismenn í ríkisstj. séum bandingjar Alþb. eða Framsóknar - eftir því sem henta þykir fyrir þann sem talar og skrifar - sem engu ráðum í þessari ríkisstj. Svo gerðist það fyrir nokkrum dögum, þegar ég skrapp til Svíþjóðar í heimsókn þangað, að þá skrifaði næststærsta stjórnarandstöðublaðið leiðara með stórri fyrirsögn um það, að nú væri illt í efni, Gunnar væri farinn til útlanda, ekkert fengist afgreitt í ríkisstj., því að ráðherrarnir væru gersamlega ráðvilltir og þetta stafaði af því, eins og blaðið sagði, að „pabbi er ekki heima“. Þetta sýnir samræmið í málflutningnum. Annað atriði, sem er kannske öllu alvarlegra, er að því er haldið er fram, að allt sé í rauninni í hinni mestu óvissu í varnar- og öryggismálum landsins. Eitt af þeim innihaldslausu og villandi slagorðum, sem búin eru til, er að Alþb. hafi verið falin lykilaðstaða í öryggis- og varnarmálum landsins. Þetta er básúnað út hér á landi og náttúrlega símað til útlanda til að skapa vantrú bandamanna okkar í Norður-Atlantshafsbandalaginu. Hver er sannleikurinn í þessum málum? Þessir menn, sem uppi hafa þessar árásir, vita ósköp vel að það var ein af forsendum stjórnarmyndunar að fylgt yrði áfram óbreyttri stefnu í utanríkis-, varnar- og öryggismálum. Það er kannske rétt að minnast á það, að í lok nóvembermánaðar var haldinn fundur í næstæðstu stofnun Sjálfstfl., næst landsfundi, þ. e. flokksráði, meira að segja sameiginlegur fundur flokksráðs og formanna í sjálfstæðisfélögum. Þar var gerð einróma ályktun á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta. „Flokksráðstefnan og formannafundurinn fagnar því, að fylgt er þeirri stefnu í utanríkismálum, öryggis- og varnarmálum sem Sjálfstfl. mótaði á fyrstu árum lýðveldisins og flokkurinn hefur síðan staðið vörð um.“ Þessi ályktun er samþykkt einróma m. a. af formanni Sjálfstfl., 10 mánuðum eftir að ríkisstj. var mynduð, þar sem allt þetta lá ljóst fyrir. Í rauninni þarf ekki að fara fleiri orðum um slíkan málflutning sem þennan. En það vil ég þó segja að lokum, að víst er að varnir landsins eru ekki veikari í dag en þær voru í stjórnartíð hv. 1. þm. Reykv. Formenn stjórnarandstöðuflokkanna hafa talað í umr. í kvöld, og þeim þykir ósköp gaman, formönnunum, að telja upp mörg ágæt mál sem þeim tókst ekki að koma í framkvæmd meðan þeir voru í stjórn, en þeir ætlast til að núverandi stjórn hrindi í framkvæmd þegar í stað og sé helst búin að því öllu saman. Þetta ber náttúrlega vott um alveg sérstakt traust á núverandi ríkisstj. sem skylt er að þakka. Orkumál eru meðal forgangsmála núv. ríkisstj., og nú eru ýmist í framkvæmd eða í undirbúningi mestu virkjunarframkvæmdir sem um getur. Stærsta virkjun landsins, Hrauneyjafossvirkjun, er langt komin, og áður en henni lýkur verður hafist handa um næstu stórvirkjun og svo koll af kolli, stundum tvær samtímis. Jafnframt þessu er unnið að könnun á margvíslegum möguleikum um orkufrekan iðnað. Herra forseti. Góðir hlustendur. Störfum ríkisstj. miðar áfram rólegum en öruggum skrefum. Verðbólgan er á niðurleið sem stendur, og við munum halda áfram því starfi og stuðla að því jafnvægi á öllum sviðum sem nauðsynlegt er. Við vitum að meiri hluti þjóðarinnar stendur að baki og styður okkur í þessari viðleitni. Við munum ekki láta öfgar og upphrópanir hrekja okkur af þeirri leið. Þökk þeim er hlýddu.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Mikilvægustu mál hverrar þjóðar eru varðveisla efnahagslegs og pólitísks sjálfstæðis og meðferð auðlinda og landgæða. Þessi stórmál þurfa að vera meginviðfangsefni stjórnmálanna á hverjum tíma því að þau eru forsenda þess, hvernig ræðst um önnur mál: baráttu fyrir bættum lífskjörum í víðri merkingu og auknum jöfnuði meðal þegna þjóðfélagsins. Ef við glötum sjálfstæði okkar og stundum hér rányrkju á auðlindum um langan tíma er kippt forsendum undan þróun og tilvist íslensks þjóðfélags. Í ellefu alda sögu þjóðarinnar hafa þessi atriði skipt sköpum og þau eru órjúfanlega samtvinnuð. Efnahagurinn hvílir á arði af auðlindunum og afrakstri þeirra og þar með þjóðartekjurnar eru komnar undir því, að við nýtum landgæðin skynsamlega og högum fjárfestingu og öðrum þáttum efnahagsstarfseminnar þannig að sem mestu skili til lengri tíma. Skjóttekinn gróði má ekki vera leiðarljós í atvinnurekstri eða auðlindastefnu. Slíkt hefnir sín fyrr en varir. Íslenska þjóðin hefur í þrjá auðlindabrunna að sækja: gróðurmoldina, hafið með fiskimiðunum og orkulindir landsins, fallvötn og jarðhita. Allt geta þetta verið nægtabrunnar og staðið undir traustum lífskjörum í landinu um langa framtíð ef rétt er á haldið. Fáar þjóðir standa raunar jafnvel að vígi með undirstöðu hagsældar í landi sínu og Íslendingar með hin gjöfulu fiskimið og orkulindir sem tengdar eru náttúrulegri hringrás þótt magn þeirra sé eins og annað takmörkunum háð. Verulegt átak stendur nú yfir í orkumálum, og hefur það einkum beinst að því að taka innlenda orku í gagnið í húshitun í stað innfluttrar olíu. Þessu takmarki er ætlunin að ná að mestu á næstu 3–4 árum. Þá eiga um 80% landsmanna að búa við jarðvarma til upphitunar og nær 20% við beina rafhitun. Fjármunum í þessu skyni er vel varið, og fátt er meiri lífskjarabót. fyrir almenning ef rétt er á haldið. Jafnframt þarf að ná lengra en orðið er í jöfnun orkuverðs til heimilisnota og í atvinnurekstri um land allt. Samhliða lokaátaki í húshitun með innlendum orkugjöfum hljótum við að hefja nýja sókn inn á orkusviðið með skynsamlega hagnýtingu þessara miklu auðlinda til uppbyggingar og eflingar atvinnulífs um land allt að markmiði. Að því stefnir frv. ríkisstj. um raforkuver, sem nú liggur fyrir Alþingi og mikið hefur verið um rætt að undanförnu. Þar er leitað víðtækari heimilda til nýrra vatnsaflsvirkjana á næstu 10–15 árum, auk jarðvarmavirkjana og varaaflsstöðva, en áður hefur gerst, og stefnt er að því að meira en tvöfalda raforkuframleiðslu á röskum tíu árum. Tryggja á aukna orkuvinnslu og öryggi vatnsaflsstöðvanna á Suðurlandi, m. a. í ljósi reynslunnar frá s. l. vetri, með því að veita kvíslum, sem falla í Þjórsá, og hluta af efri Þjórsá inn í Þórisvatn og reisa stíflu við Sultartanga sem hluta af væntanlegri virkjun þar. Jafnframt verður ráðist í tvær stórvirkjanir utan Suðurlands, Blönduvirkjun og Fljótsdalsvirkjun, og að því stefnt að þær komist í gagnið innan tíu ára, enda verði tryggður markaður fyrir orkuna í íslenskum fyrirtækjum. Þetta þýðir að unnið verður að undirbúningi við þessar virkjanir samhliða á næstunni eins og að undanförnu og framkvæmdir við þær munu skarast nokkuð. Skorið verður úr um forgangsröð og gerð framkvæmdaáætlun fyrir þessar virkjanir og aðrar stórframkvæmdir í orkumálum á næstunni og reynt að ganga frá þeim endum sem enn eru lausir varðandi undirbúning. Þar skiptir ekki minnstu að fundin verði viðunandi lausn á hinni viðkvæmu deilu um virkjunartilhögun við Blöndu. Framkvæmdaundirbúningi þarf að haga þannig að hann verði til að efla atvinnulíf og renna stoðum undir iðnað í viðkomandi landshlutum. Út frá byggingasjónarmiði getur ekki talist meginmál hvort virkjun kemst í gagnið fáum árum fyrr eða seinna í viðkomandi landshluta og rúmur framkvæmdatími getur komið sér betur fyrir atvinnulíf viðkomandi svæða en virkjunarframkvæmdir sem lýkur á fáum árum. Þessi atriði og önnur ótalin voru höfð í huga við undirbúning þessara mála af hálfu iðnrn. og nauðsyn þess að skapa sem breiðasta samstöðu um tillögugerð. Mér hefur sem iðnrh. verið legið á hálsi af pólitískum andstæðingum fyrir seinlæti í þessum málum. Ég læt mér slíkar ásakanir í léttu rúmi liggja um leið og ég staðhæfi að engar tafir hafa orðið á undirbúningi framkvæmda í virkjunarmálum að undanförnu né munu verða svo fremi sem Alþingi samþykki frv. um raforkuver á þessu vori. Hér er um stórt og viðamikið mál að ræða sem snertir hagsmuni margra. Hafa menn ekki fengið nóg af árekstrum á borð við Laxárdeiluna og áföllum eins og við Kröfluvirkjun? Og telja menn ekki tímabært að tryggja öryggi í raforkumálum með dreifingu virkjana um landið? Að mínu mati er þar um stóra þjóðarhagsmuni að tefla sem varða ekki síður íbúa Suður og Suðvesturlands en fólk í öðrum landshlutum. Ég hef að framan rakið hvernig staðið hefur verið að undirbúningi mála varðandi orkuvinnsluáformin. Ekki þarf síður hlutlæga skoðun mála varðandi orkunýtinguna. Stórt átak í hagnýtingu orkulindanna býr að baki framkvæmdaáformum ríkisstj. í virkjunarmálum. Þar er stefnt að frumkvæði íslenskra stjórnvalda um uppbyggingu meiri háttar nýiðnaðar, ekki síst orkufreks iðnaðar á vegum landsmanna sjálfra, eins og það er orðað í sáttmála ríkisstj. Jafnframt er lögð áhersla á að draga úr notkun innfluttrar orku, hinnar dýru olíu í atvinnurekstri, þar sem því verður við komið, svo sem með skynsamlegum orkusparnaði. Þar koma ekki síst fiskimjölsverksmiðjur landsmanna við sögu þar eð þær eiga stærstan hlut í núverandi olíunotkun í iðnaði. Bæði þessi markmið eru jafngild: gjaldeyrissparnaður með útrýmingu innflutts eldsneytis og gjaldeyrisöflun með útflutningi orkufrekra iðnaðarvara. Ríkisstj. telur það eðlilegt og viðráðanlegt markmið fyrir íslenskan þjóðarbúskap að jafna orkureikninginn gagnvart útlöndum ekki síðar en fyrir lok aldarinnar. Þetta getur gerst með því, að við hefjum framleiðslu á fljótandi eldsneyti hér innanlands er komi í stað innfluttra olíuvara eftir því sem hagkvæmt getur talist og með því að auka útflutning á orkutengdum afurðum frá íslenskum fyrirtækjum. Með þessu yrði brotið blað í orkubúskap þjóðarinnar, og með þetta í huga er unnið að undirbúningi mála á vegum iðnrn. og ríkisstj. Jafnhliða eðlilegri þróun annarra atvinnuvega og almenns iðnaðar er hér um stórbrotið verkefni að ræða sem reyna mun á krafta og hugvit. Þar dugar ekki minna en leiða saman alla þá þekkingu og kunnáttu, sem við höfum yfir að ráða sem þjóð, í því skyni að geta valið úr þeim kostum sem okkur standa til boða í orkufrekum iðnaði. Í þessu sambandi þurfum við að læra af fenginni reynslu og mistökum fortíðarinnar eins og þau birtast okkur í erlendri stóriðju á borð við samninginn um álverið í Straumsvík. Íslensk stjórnvöld hafa ákveðið að óska endurskoðunar á þeim samningi um leið og þau gera kröfu til að ekki sé á okkur brotið í skjóli hans. Deilur um fortíðina mega þó aldrei verða aðalatriðið, heldur hitt, að menn fylki sér að baki íslenskum hagsmunum og einbeiti sér að atvinnuþróun í landinu út frá okkar eigin forsendum með ótvíræð íslensk yfirráð yfir atvinnulífi og auðlindum landsins að leiðarljósi. Þetta jafngildir ekki að við höfnum samvinnu við útlendinga. Íslendingar eru eins og aðrar þjóðir háðir efnahagsþróun viðskiptalanda og grannríkja og við hljótum að kosta kapps um að eiga við þau góð samskipti. Alþb. hefur ekki útilokað samvinnu við erlenda aðila um einstaka þætti í stórrekstri, svo sem markaðssamstarf, rannsókna- og tæknisamvinnu og minnihlutaeignaraðild í fyrirtækjum ef æskileg er talin að vel athuguðu máli. Slíkt á hins vegar fremur að vera undantekning en regla, og við eigum að kappkosta að hafa ótvírætt forræði yfir öllum þáttum atvinnustarfsemi í landinu. Með þetta í huga er nú unnið að athugunum á uppbyggingu orkufreks iðnaðar. Er við það miðað að fara fordómalaust yfir sviðið og kanna til hlítar þá kosti sem hagkvæmir og viðráðanlegir eru fyrir okkur Íslendinga. Til þess að vinna að þessu hefur iðnrn. leitað til innlendra sérfræðistofnana og einstaklinga og ekki hikað við að afla vitneskju erlendis frá og kanna markaðsmöguleika. Þetta er hins vegar andstæða þeirrar stefnu sem stjórnarandstöðulið Sjálfstfl. boðar með núverandi formann, hv. þm. Geir Hallgrímsson, sem forsöngvara og við undirleik hv. 4. þm. Austurl., Sverris Hermannssonar. Formaður Sjálfstfl. orðaði áhyggjur sínar og hugmyndir um þessi efni á eftirfarandi hátt á fundi í Breiðholti um daginn samkvæmt frásögn Morgunblaðsins 12. maí s. l., þar sagði Geir Hallgrímsson m. a.: „Við skulum ekki vera svo einföld að álíta að menn bíði í biðröðum eftir því að reisa hér fyrirtæki og kaupa af okkur orkuna. Sannleikurinn er sá, að það krefst útsjónarsemi og ákveðinnar sölumennsku ef við ætlum að vekja áhuga manna fyrir því að reisa slík fyrirtæki hér á landi og selja þeim þá orku sem við getum framleitt úr orkulindum okkar. En það er fyrst og fremst forsenda þess að við getum bætt lífskjör okkar, byggt hér upp heilbrigt þjóðfélag og aukið þjóðarframleiðsluna og þjóðartekjur.“ Þetta er grunntónninn í atvinnustefnu stjórnarandstöðu Sjálfstfl.: að virkja til að selja útlendingum orkuna. Og Alþfl. eltir leiftursóknarliðið dyggilega í þessu máli sem flestum öðrum, eins og glöggt mátti heyra í máli formanns Alþfl., Kjartans Jóhannssonar, áðan. Herra forseti. Góðir hlustendur. Orkumálin eru stórmál fyrir okkur Íslendinga sem og aðrar þjóðir. Fyrir hverja þjóð skiptir það miklu að tryggja sem best öryggi sitt í orkumálum og hagnýta þá margþættu kosti sem felast í auðlindum hennar. Ríkisstj. hefur markað stefnu um dreifingu virkjana og uppbyggingu þeirra í þremur landshlutum á næstu árum og að efla iðnþróun víðs vegar um landið í kjölfar orkuframleiðslunnar og í krafti hennar. Að slíkum undirbúningi er nú unnið undir merkjum íslenskrar atvinnustefnu og verða mál lögð fyrir til ákvörðunar eftir því sem aðstæður bjóða. Þessa dagana fjallar Alþingi um heimildir varðandi þrjár verksmiðjur sem hagnýta eiga innlend hráefni og orku. Þetta eru sjóefnavinnsla á Reykjanesi, steinullarverksmiðja og stálbræðsla. Önnur og stærri verkefni eru á könnunarstigi eins og fram hefur komið. Þjóð okkar þarf á því að halda að geta tekið samhent á í stórmálum og hefja sig yfir hreppasjónarmið og þrönga sérhagsmuni. Það tókst í landhelgismálinu seint um síðir, og það þarf einnig að takast um varðveislu og nýtingu orkulindanna. Undirstaða batnandi lífskjara verður að felast í hagkvæmri fjárfestingu, fjölbreyttri atvinnuþróun um land allt og auðlindastefnu er miðist við langtímahagsmuni íslensku þjóðarinnar. Sú er stefna Alþb. Ég þakka áheyrnina. Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Í gær fékk þjóðin að heyra ein furðulegustu tíðindi sem hún hefur lengi heyrt. Sjúkrahúslæknar hafa sagt upp störfum þótt kjarasamningar þeirra séu ekki úr gildi fallnir. Þeir hafa stofnað félag sem tekur að sér að vinna eftir reikningi, og nú hefur hin fyrirhugaða þjónusta verið verðlögð. Tímakaup sérfræðings verða 420 kr. lágmarkskaup, 420 kr. á klst., í gömlum krónum 42 000 kr. á klst. á meðan almennt verkafólk hefur 20–26 kr. á klst. Fyrir hvert útkall að degi til ætla þessir sérfræðingar sér að fá minnst 6 klst. sem gerir um 250 þús. gkr. plús 7 þús. kr. í ferðastyrk, eða um 260 þús. gkr. fyrir hvert útkall sérfræðings að degi til. Fimm útköll sérfræðings á dag ættu eftir þessum taxta að kosta tæpar 1300 þús. gkr. eða rösklega mánaðarkaup alþingismanns og þykja alþingismenn þó vel launaðir. Þetta eru kröfur frá sérfræðingum sem að vísu eru hæfir, flestir hverjir, en ríkið hefur kostað nám þeirra og hefur ekki talið það eftir sér. Ríki og bæjarfélög hafa byggt sjúkrahúsin, og öll hin dýru tæki til þeirra hefur almenningur borgað. Öll aðstaða er ókeypis. Og lágmarkskrafa er u. þ. b. eða upp undir tuttuguföld laun verkamanns. Á sama tíma krefst stór hluti þessara manna að læknadeildinni sé að mestu lokað. Hvað er raunverulega hér að ske? Ef læknar komast fram með þessar kröfur, þá vitanlega koma aðrir sérfræðingar á eftir og þá er verið að skapa sérfræðingaveldi á Íslandi sem verður algjörlega sérstakur þjóðflokkur í íslensku þjóðfélagi. Það hefur verið baráttumál almenns launafólks í landinu að koma á fullkominni heilsugæslu og læknaþjónustu, og það er forsenda þess velferðarþjóðfélags sem við stefnum að. Að undanförnu hefur verið mikið rætt um neyðarástand í aðbúnaði og heilbrigðisþjónustu aldraðra. Frumvörp til að bæta hér úr hafa verið flutt hér á hv. Alþingi. Er nú ekki brýnna í hugum almennings að halda áfram á þessari braut en að fimmfalda laun lækna? Ég vil spyrja þig, almenni hlustandi: Telur þú að brýnasta málið í dag sé að margfalda laun lækna? Ég hélt að það væri brýnna að hækka kaup hinna lægst launuðu og elli- og örorkulífeyrisþega sem margir hverjir búa enn við óviðunandi kjör. Það má vel vera að einhver byrjunarlaun lækna í föstu starfi sé réttlátt að lagfæra til samræmis þegar samningar eru lausir. En læknar almennt búa ekki við léleg launakjör í dag. Það hefur verið svo um árabil að læknar hafa verið ein virtasta stétt landsins. Í hópi þeirra eru afburðamenn sem aldrei verður fullþakkað. Og læknar eiga að hafa góð laun. En hinu er ekki að neita, að meðal yngri manna í stéttinni ber sífellt meira á þeirri ófélagslegu tilhneigingu að halda sig utan sjúkrasamlaga og grimmari peningasjónarmiðum en áður hafa þekkst. Ég er ekki að leggja hér dóm á bandarískt þjóðlíf í heild, en allir kunnugir menn þar í landi telja læknaþjónustu og öryggisleysi gagnvart henni einn dimmasta blettinn á bandarísku þjóðlífi. Vill ekki læknastéttin, sem skipuð er að miklum meiri hluta frábærlega hæfum mönnum og virtum, athuga sinn gang betur áður en hún fer að umturna íslensku þjóðlífi og gera lækna og þjónustu þeirra að lúxus í íslensku þjóðfélagi? Þegar rætt er um íslenskt efnahagslíf, sem við gagnrýnum mjög, verðum við þó að hafa vel í huga að á Íslandi er nær ekkert atvinnuleysi. En í flestum nágrannalöndum okkar er atvinnuleysi og í sumum löndum mjög víðtækt, t. d. í Bretlandi. Fólk, sem komið er yfir tvítugt, hefur þar aldrei fengið vinnu og sumir hafa enga von um að úr rætist á næstu árum. Við skulum þó þakka að Íslendingar eru lausir við það jarðneska helvíti sem atvinnuleysi er. Umræður á þessu Alþingi hafa á margan hátt verið sérstæðar. Alþfl. er utangátta, enda virðist gengi hans vera lágt meðal kjósenda í dag. Einstakir þm. Sjálfstfl. hafa einbeitt sér að persónulegum svívirðingum og illyrðum um hæstv. forsrh. og samflokksmenn hans í ríkisstj. Þetta heimilisböl flokksins yfirskyggir allan annan málflutning annarra þm. flokksins sem að ýmsu leyti standa vel og efnislega að málum. Og svo heiftúðugur er þessi málflutningur einstakra þm. flokksins að í málflutningi þeirra eru Alþb.-menn sakleysingjar og jafnvel dýrlingar á móti samflokksmönnum þeirra í ríkisstj. Allur lestur og innanflokksdeilur Sjálfstfl. eiga frekar heima í Valhöll en hér á Alþingi. Í stjórnarmyndunarviðræðunum eftir kosningar kom ákaflega skýrt fram að sjálfstæðismenn með Geir Hallgrímsson í broddi fylkingar töldu skilyrði þess, að hægt væri að ráða við verðbólguna, væri að vísitala væri tekin af kaupi að mestu eða verulegu leyti eða kaup beinlínis lækkað. Því miður tók Alþfl. undir þennan söng. Það tókst að mynda ríkisstj. án þess að þessi áform kæmust í framkvæmd. Stjórnarandstaðan hefur hampað því, að vísitalan hafi verið skert um 7 stig 1. mars s. l. Það má að vísu geta þess, að kaupmáttur á árinu 1981 hefur alla mánuði ársins fram til þessa verið hærri en á árinu 1980. En þetta er rétt með 7 stigin. En þess er aldrei getið, hvað launþegar fengu í staðinn. Í staðinn kom 1.5% skattalækkun á lægri laun og meðallaun. Þetta hefur verið vefengt af stjórnarandstöðunni. En menn úr öllum flokkum frá Alþýðusambandinu áttu þess kost að fara ítarlega í skattaútreikningana og viðurkenndu allir að skattalækkunin væri staðreynd. Sá minnkandi kaupmáttur, sem var á árinu 1980, var vegna vísitöluákvæða í svokölluðum Ólafslögum sem skertu vísitölugreiðslur. Nú strax 1. júní n. k. fá launþegar tæplega 1% meiri vísitöluhækkun en ella hefði orðið vegna breyttra ákvæða um vísitölugreiðslur samkvæmt bráðabirgðalögunum frá áramótum. Og það sem eftir er ársins verða vísitöluákvæði hagstæðari launþegum sem getur numið 2–4 stigum. En brbl. fólu líka í sér hert verðlagsákvæði, og það ætti að vera launþegum til hagsbóta. En þegar ríkisstj. framlengir hindrun á verðhækkunum umturnast Geir Hallgrímsson og Vinnuveitendasambandið og segja að með þessum lögum sé verið að gera Ísland að lögregluríki. Persónulega er ég á því, að á ýmsum sviðum hefði mátt standa fastar á verðlagseftirliti þó ég viðurkenni að ýmsar hækkanir hafi verið óhjákvæmilegar. En sjá menn ekki pólitík Geirs Hallgrímssonar? Í stjórnarmyndunarviðræðum er krafist afnáms vísitölugreiðslu á kaup til að hindra verðbólgu. Ári síðar umturnast sami maður yfir, að ótakmarkaðar verðhækkanir skuli ekki leyfðar í landinu, og það kallað lögregluríki. Baráttan gegn verðbólgunni virðist eingöngu vera gegn launum, en ekki gegn verðhækkunum. Hér er ekki tími til að gera þessum málum ítarlega skil. En það er sérstætt ástand á Íslandi þessi árin. Í verkföll fara atvinnurekendur sem margir hverjir hika ekki við að loka atvinnufyrirtækjum sínum eða stöðva þau ef þeir fá ekki verðhækkanir sem þeir krefjast. Síðan koma flugmenn og læknar utan samninga og ýmsir aðrir forréttindahópar. En alþingismenn skulu muna það, að fyrst og síðast hafa þeir dýrustu skyldurnar við þá, sem lægst hafa launin, að tryggja atvinnuöryggi þeirra. Og þeir hafa ríkar skyldur við elli- og örorkulífeyrisþega og heilbrigðisþjónustu við þá. Hálaunastéttirnar allar eiga að koma þar langt á eftir. - Ég þakka áheyrnina.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson vék að læknadeilunni sem nú er í uppsiglingu. Það var ekki óeðlilegt út af fyrir sig að víkja að þessu alvarlega máli. En ég spyr: Blasir ekki ranghverfa kjarabaráttunnar hvarvetna við sjónum þeirra sem sjá vilja? Samtökin, sem stofnuð voru til stuðnings lítilmagnanum, standa nú undir forustu kommúnista í lítilfjörlegu bögglauppboði á félagsmálapökkum til hinna verst settu meðan hátekjumennirnir einir hafa efni á kjarabaráttu. Hæstv. iðnrh. var hér að kyrja afturhaldssöng sinn um íslenska iðnaðarstefnu. Á máli iðnrh. heitir það að virkja fyrir útlendinga ef rafmagn er hagnýtt í formi útfluttrar iðnaðarvöru. Á sama máli heitir það að veiða fyrir útlendinga ef þú dregur fisk úr sjó og hagnýtir þér hann til útflutnings í stað þess að éta hann sjálfur. En engin mál ber hærra nú um þessar mundir en einmitt orkumálin. Það er af því að meginverkefnið nú er að hagnýta hin gífurlegu verðmæti sem fólgin eru í orkulindum landsins. En leiðin til þess er m. a. stórvirkjanir í fallvötnum landsins. Þess vegna lögðum við sjálfstæðismenn fram á þessu þingi frv. um ný orkuver í Fljótsdal, í Blöndu, við Sultartanga og stækkun Hrauneyjafossvirkjunar. Hér er meira en tvöfaldað virkjað vatnsafl í landinu. Með þessum framkvæmdum, sem við sjálfstæðismenn leggjum til, verður hægt að fullnægja orkuþörfinni samkvæmt orkuspá hvað varðar heimilisnotkun, húshitun og almennan iðnað. En auk þess skapar þetta möguleika til nýrrar stóriðju sem nemur í lok framkvæmdatímabilsins árlegri notkun sem er allmiklu meiri en öll núverandi stóriðja notar á ári. Samkvæmt frv. okkar sjálfstæðismanna eru gefin fyrirmæli um að reisa og reka þau raforkuver sem þar greinir. Jafnframt eru sett viss skilyrði fyrir því, að þetta megi verða. Mælt er svo fyrir að taka verði ákvörðun um stóriðju á Austurlandi jafnhliða ákvörðun um Fljótsdalsvirkjun. Leiðir þetta af þeirri staðreynd, að hagkvæmni þessarar stórvirkjunar er beinlínis háð stóriðju. Enn fremur er kveðið á um að ekki komi til ákvörðunar um byggingu Blönduvirkjunar fyrr en tryggð hafi verið nauðsynleg réttindi vegna virkjunarinnar. Við sjálfstæðismenn leggjum til að Landsvirkjun eða landshlutafyrirtækjum sé falið að reisa og reka orkuver þau sem hér um ræðir. Ef engin landshlutafyrirtæki yrðu stofnuð í þessum tilgangi utan núverandi veitusvæðis Landsvirkjunar bæri að fela Landsvirkjun að reisa og reka þessar virkjanir. Þessi ákvæði frv. um virkjunaraðila eru í samræmi við till. okkar sjálfstæðismanna um skipulag orkumála. Við sjálfstæðismenn bárum fram snemma á þessu þingi frv. til orkulaga. Er þar um að ræða fjölbreytileg og róttæk nýmæli sem miða að því að svara kröfum tímans um skipulag þessara mikilvægu mála. Margháttaðar tillögur er að finna um nýmæli er varða skipan og starfsemi orkuráðs, Orkustofnunar og Orkusjóðs, jöfnun orkuverðs og gerð orkumálaáætlana til langs tíma. Í frv. okkar sjálfstæðismanna um ný orkuver er gert ráð fyrir, að framkvæmdum verði lokið á tíu árum, og kveðið er á í frv., að undirbúningi að byggingu orkuveranna svo og framkvæmdunum sjálfum skuli hraðað svo sem kostur er. Til þess að þetta megi verða er nauðsynlegt að hefjast þegar handa og hvar sem við verður komið. Með tilliti til þess kveður frv. ekki á um forgang framkvæmda, áfangaskipti eða röðun orkuvera sem reisa skal. Gert er ráð fyrir að hagkvæmni- og öryggissjónarmið ráði gangi framkvæmda og að þau vinnubrögð verði viðhöfð að þeim verði öllum lokið á framkvæmdatímabili heildaráætlunar um byggingu allra virkjananna. Það gæti verið beinlínis til þess að tefja og torvelda framkvæmd þessarar áætlunar um virkjunarframkvæmdir ef í lögum væri kveðið á um röðun framkvæmda. Þetta leiðir af því, að nú liggur ekki ljóst fyrir í öllum tilfellum hvenær verður lokið undirbúningi framkvæmda eða forsendum fyrir framkvæmdum verði fullnægt. Þess vegna verður að vinna að þessum verkefnum eftir því sem í ljós kemur hvernig þau liggja fyrir til úrlausnar. Slík vinnubrögð eru besta tryggingin fyrir því að ljúka megi framkvæmdunum öllum á hinum tiltekna tíma. En hvað er að frétta af ríkisstj. í þessum málum? Það var ekkert að frétta þaðan lengi vel. Iðnrh. hefur legið þversum eins og þvara í gangvegi allra aðgerða. Ekkert hefur mátt gera í skipulagi orkumálanna vegna þess að ráðh. hefur ekki fundið út hvernig hann getur komið í veg fyrir þá þróun, að fólkið í hinum einstöku landshlutum taki orkumálin í sínar hendur, svo sem raun hefur orðið á með Orkubú Vestfjarða og þróunin stefnir að með Hitaveitu Suðurnesja. Ekkert má gerast í byggingu orkuvera meðan ráðh. bjástrar við að leysa þá óleysanlegu þraut að stofna til stórvirkjunar á Austfjörðum án stóriðju. En nú loks á lokadögum þingsins er drattast til að bera fram frv. til laga um raforkuver. Og hvað felur þetta frv. ríkisstj. í sér? Að svo miklu leyti sem frv. markar nokkra stefnu er þar tekinn versti kosturinn. Þar er ekki um að ræða framkvæmdir sem er einungis sniðinn stakkur að þörfum heimilisnotkunar, húshitunar og almenns iðnaðar. Þar er ekki heldur gert ráð fyrir stóriðju sem er grundvöllur fyrir stórátaki í virkjunarmálunum. Valinn er versti kosturinn: stórvirkjanir án nauðsynlegs orkumarkaðar sem stóriðjan ein getur skapað. Slík stefna eða réttara sagt stefnuleysi leiðir til sjálfheldu í orkumálum þjóðarinnar. Frv. ríkisstj. ber vott um ráðleysi í skipulagsmálum orkuframleiðslunnar. Gefist er upp við að lögfesta hlutverk Landsvirkjunar um allt land sem aðalorkufyrirtækis, heldur skal fara bónarveg eða samningaleið til að freista þess að fá Landsvirkjun til þess að reisa og reka orkuver utan núverandi veitusvæðis fyrirtækisins. Því eru gerðir skórnir að þessar fyrirætlanir takist ekki, og skal þá styðjast við Rafmagnsveitur ríkisins sem virkjunaraðila. Útilokað er að fólkinu í hinum einstöku landshlutum heimilist, ef það óskar, að taka virkjunarmálin í eigin hendur í formi landshlutafyrirtækja. Í frv. ríkisstj. er þess ekki gætt, að hraðað verði öllum undirbúningi og framkvæmdum að virkjunum, heldur eru vangaveltur um röðun virkjunarframkvæmda. Lögfesting á framkvæmdaröð verður hins vegar til trafala ef hugur fylgir máli um þær stórvirkjanir sem frv. tiltekur á framkvæmdatímabilinu. Frv. er þannig í fleiru sannkölluð vansmíð sem ber vott um vingulshátt og sýndarmennsku í orkumálunum. Staðan í orkumálunum í dag blasir við þannig að undirmál iðnrh. hindra virkjun Blöndu, bein andstaða ráðh. við stóriðju kemur í veg fyrir Fljótsdalsvirkjun, stjórnarsáttmálinn bannar Sultartangavirkjun, frv. ríkisstj. um raforkuver boðar lögfestingu á aðgerðarleysinu. Frv. okkar sjálfstæðismanna um ný orkuver markar stærsta sporið sem tekið hefur verið í virkjunarmálum landsmanna. Hér er um að ræða stærsta átakið sem enn hefur verið gert til þess að nýta orkulindir landsins til verðmætasköpunar fyrir þjóðarbúið. Stefna þessi í framkvæmd þýðir þáttaskil í íslenskri hagsögu. Hér er á ferð mál sem ætti að verá hafið yfir hvers`dagsleik og dægurþras. Hér er mál fyrir þjóðina til að sameinast um. En því miður er því ekki að heilsa. Það er við dragbíta að fást sem stjórna orkumálunum í dag. En megum við þá ekki vænta þess, að allir sjálfstæðismenn standi saman um stefnu flokksins í orkumálum? Að frv. okkar sjálfstæðismanna um ný orkuver, sem ég hef hér gert að umtalsefni, standa allir þm. flokksins, hvort sem þeir eru í stjórnarandstöðu eða hafa stutt ríkisstj. Þetta er ekki tilviljun. Stefna sú, sem þar er mörkuð, er svo ótvíræð og eindregin í anda sjálfstæðisstefnunnar, stefnumótunar flokksins í orku- og stóriðjumálum fyrr og síðar. Í trú á land og lýð er nú kallað á menn til dáða. Flokkurinn vill marka stefnu til grundvallar bættum lífskjörum og atvinnuöryggi. Það er í anda sjálfstæðisstefnunnar sem leitt hefur þjóðina á undanförnum áratugum frá fátækt til bjargálna. Valið stendur milli stefnuleysis orkumálaráðherrans, Hjörleifs Guttormssonar, og stórhuga stefnu Sjálfstfl. Enginn sannur sjálfstæðismaður getur lotið vilja kommúnista í svo örlagaríku máli fyrir hina íslensku þjóð. Í afstöðunni til orkumálanna í dag skilur á milli feigs og ófeigs. En ekki er ein báran stök. Í vindmylluslag ríkisstj. við verðbólguna er ekki annað en ótíðindi að hafa. Forsendan fyrir gjaldmiðilsbreytingunni um síðustu áramót var sú, að hún væri liður í víðtækri stefnumótun til þess að koma á jafnvægi í efnahagsmálunum. Gjaldmiðilsbreytingin er ráðstöfun þess eðlis, að hún getur orðið til þess að skvetta olíu á verðbólgubálið ef forsendur hennar eru ekki fyrir hendi. Ríkisstj. þverskallaðist í þingbyrjun við kröfu okkar sjálfstæðismanna um að móta og leggja fram efnahagsstefnu sem gæti orðið grundvöllur fyrir gjaldmiðilsbreytingunni. Hún sagðist mundu leggja fram efnahagsstefnu sína um leið og gjaldmiðilsbreytingin færi fram. Þannig voru til komin brbl., sællar minningar, sem ríkisstj. setti á gamlársdag. Þannig var ekkert gert til þess að skapa fyrir fram það traust á gjaldmiðilsbreytingunni sem nauðsynlegt var. En verra var þó hitt, að þegar brbl. litu dagsins ljós var þar ekki um að ræða neina stefnumörkun sem hefði nokkurt gildi til þess að koma á jafnvægi í efnahagsmálunum, hvort sem gjaldmiðilsbreytingu hefði verið fyrir að fara eða ekki. En verst er að glatað er það tækifæri sem hefði getað orðið til styrktar og stuðnings við raunhæf úrræði til viðnáms gegn verðbólgunni, því að gjaldmiðilsbreyting er einstæður atburður, en ekki hversdagslegar aðgerðir. Þetta kallaði hæstv. forsrh. hér áðan að nýta vel áhrif gjaldmiðilsbreytingarinnar. Meginávirðingar núv. ríkisstj. í meðferð efnahagsmála eru þær, að ekki er um neina heildarstefnu að ræða. Skammtímaráðstafanir til svokallaðs viðnáms gegn verðbólgu, sem ríkisstj. vaknar upp til á þriggja mánaða fresti og nú síðast að loknu páskaleyfi, eru þess vegna þegar best lætur vottur úrræðaleysis og fálmið eitt. Sér til huggunar dútlar ríkisstj. sér svo við hugleiðingar sínar um verðbólguhorfurnar. Við höfum heyrt í þessum umr. hvernig hæstv. ráðh. Steingrímur Hermannsson og hæstv. forsrh. gömnuðu sér við þennan leik. Spár eru birtar um það, hvað verðbólgan fari hátt, annars vegar ef ríkisstj. héldi að sér höndum og hins vegar ef eitthvað væri að gert. Þykir þá þakkarvert ef ekki má einu gilda. Það þykja mikil tákn og furður þegar menn þykjast geta spáð t. d. 5 stiga lækkun á verðbólgunni, rétt eins og slíkt skipti sköpum við verðbólgustig sem nemur 50% eða meira, hvað þá þegar slíkt byggist á fölsun vísitölunnar. Meðan þessu fer fram finnur almenningur æ meir fyrir hrammi verðbólgunnar sem stöðugt skerðir hag heimilanna og þrengir stöðu atvinnuveganna. Ekki skal ríkisstj. vænd um það, að hún vilji ekki ráða bót á verðbólgunni. En um leið og hún beri sig til við það kyndir hún undir verðbólguþróuninni. Framferði og æði ríkisstj. má líkja við ökumann sem stígur á hemla bifreiðar sinnar um leið og hann gefur inn meira bensín. En svo er sýndarmennskan mikil, að haldið er að þjóðinni að það sé harla góð aðferð og vænleg til árangurs í viðnámi gegn verðbólgu. Það væri ósanngjarnt gagnvart núv. ríkisstj. að halda því fram, að ekki hafi stundum áður verið brotinn pottur í þessu efni. En það er áhyggjuefni að nú skuli menn vera hættir að fyrirverða sig fyrir ávirðingar sínar, heldur þykja menn að meiri, eins og ríkisstj. gerir. Af þessum ástæðum er þess ekki að vænta, að ríkisstj. sé í raun fær um að gera nokkrar ráðstafanir til viðnáms gegn verðbólgunni. Þvert á móti munu aðgerðir ríkisstj. þegar til lengdar lætur auka á glundroða og óvissu í efnahagsmálunum. Það er nauðsyn að höggva að rótum verðbólguvandans með kerfisbreytingum. Það er ekki nægilegt að hafa fögur markmið í augsýn ef menn vilja ekki fara leiðir sem nauðsynlegar eru til þess að ná þeim. Þykjustunni og sýndarmennskunni verður að linna. Ef t. d. á að lækka skatta þarf að skapa skilyrði fyrir því, að það sé hægt, með því að endurskipuleggja ríkisfjármálin á þann veg að færð séu verkefni frá ríkinu til sveitarfélaga og einstaklinga. Ef menn vilja losna við víxláhrif kaupgjalds og verðlags verður að breyta fyrirkomulagi vísitölugreiðslna þannig að verðbætur á laun verði miðaðar við þjóðartekjur. Ef menn vilja koma í veg fyrir gengissig og gengislækkanir sem óhjákvæmilega fylgifiska fiskverðsákvarðana verður að hætta að taka ákvörðun um fiskverð án tillits til markaðsverðs erlendis. Þannig verður að ráðast að orsökum verðbólgunnar einni af annarri. Það ætti að vera hægt að ná víðtækri samstöðu um ýmsar slíkar grundvallaraðgerðir sem höfða til rökréttrar afstöðu, ef mönnum er alvara að veita verðbólgunni viðnám. En til slíks þarf forustu, forustu umfram allt. Þjóðin er orðin þreytt á vingulshætti og vettlingatökum, og þjóðin á ekki skilið að vera á fölskum forsendum hlaðin böggum hildar vegna haldlausra aðgerða gegn verðbólgu. En þjóðin mun taka á sig byrðar ef þeim verður réttlátlega skipt og þær skila árangri í bættum lífskjörum til frambúðar. Það er sögulegt hlutverk Sjálfstfl. að veita nú forustu. Stjórnmálaflokkar eru grundvöllur þess lýðræðis og þingræðis sem við búum við og viljum búa við í framtíðinni. Það verður ekki fram hjá þessu gengið. Og okkur sjálfstæðismönnum ætti ekki síst að vera þetta ljóst vegna þess að við höfum þá sannfæringu að einmitt okkar flokkur sé burðarásinn í þeirri stjórnmálaskipan sem er hér á landi. Ef burðarásinn brestur fellur húsið og við vitum ekkert hvað rís úr rústunum. Ísland verður annað land en það hefur verið ef Sjálfstfl. heldur ekki stöðu sinni í þjóðfélaginu og mótar þjóðlífið eins og hann hefur gert í hálfa öld. Góðir sjálfstæðismenn um land allt. Við höfum skyldum að gegna við þjóð okkar og flokk. Við stöndum nú í ströngu. Enn er ekki of seint að taka höndum saman. Enn er tími til stefnu. Enn falla ekki vötn öll til Dýrafjarðar. Við skulum ekki æðrast. Við skulum hafa það hugfast, að málstaður okkar, hugsjón okkar er gædd þeim eiginleika, að hún felur í sér mátt til þess að breyta erfiðleikum og andstreymi í nýjar vonir, nýjan kraft. Ég þakka þeim sem hlýddu.



Herra forseti. Hv. þm. Guðmundur Bjarnason hrósaði mjög áðan lögum um Byggðasjóð og er ég honum þar sammála. En hvernig skyldi standa á því, að núv. hæstv. ríkisstj. lætur aðeins sem nemur 0.7% fjárlaga renna til Byggðasjóðs í stað 2% eins og lög segja til um að eigi að vera? Þetta takmarkar auðvitað mjög getu sjóðsins til þess að sinna ætlunarverki sínu. Lög eru ekki góð nema þeim sé framfylgt. Hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson sagði að Alþfl. hafi tekið undir söng um nauðsyn almennra kauplækkana við stjórnarmyndunarviðræðurnar veturinn 1979–80. Það er rétt, að stundum hefur Alþfl. talið nauðsynlegt, sérstaklega þegar viðskiptakjör fara mjög versnandi, að lækka kaupmátt hærri launa og jafnvel miðlungslauna. Aftur á móti hefur Alþfl. aldrei lagt til, fallist á eða stutt till. um lækkun kaupmáttar lægstu launa eða bóta almannatrygginga, en því hefur Alþb. ekki flökrað við eins og dæmin sanna. Í tíð núv. hæstv. ríkisstj. hefur ótrúlega lítið komið fram af nýjum umbótamálum á félagsmálasviðinu. Og það litla sem er hefur náðst fram með samtakamætti launþegahreyfingarinnar. Flest umbótamál á félagsmálasviðinu, sem núv. ríkisstj. hefur borið fram, voru ýmist fullbúin eða svo til fullbúin af fyrri ríkisstj., þ. e. ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar og ríkisstj. Benedikts Gröndals. Sum þeirra hafa verið lögð fram af núv. ríkisstj. meira eða minna breytt og þá síður en svo til bóta. Önnur hafa ekki enn fengið afgreiðslu. Ég nefni örfá dæmi. Ríkisstj. Benedikts Gröndals lagði fram á Alþingi á fyrstu dögum þess eftir kosningarnar 1979 mjög vandað frv. til l. um Húnnæðismálastofnun ríkisins sem byggt var á stefnumótun í húsnæðismálum sem ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar hafði samþykkt að till. Alþfl. Það kom í hlut núv. stjórnarliða að ganga endanlega frá afgreiðslu málsins á Alþingi. Segja má að meginefni frv., svo sem hinir ýmsu lánaflokkar, hafi verið samþykkt efnislega óbreytt. Að öðru leyti var frv. stórskemmt í meðförum stjórnarliða. Einn aðaltilgangur frv. var að hækka lánshlutfall Byggingarsjóðs ríkisins í ákveðnum árlegum áföngum í 80% brúttó-byggingarkostnaðar og skyldi sá áfangi, lokaáfanginn, nást eigi síðar en árið 1990. Í frv. voru nákvæmir útreikningar á því, hvað til þyrfti að koma frá ári til árs til að ná þessu marki. Á þetta allt blésu stjórnarliðar og kipptu um leið fjárhagslegum grundvelli undan lögunum. Eru afleiðingar þess óðum að koma í ljós. Mörg góð áform laganna verða lítið annað en nafnið tómt ef fram heldur sem horfir. Ef frv. Alþfl. hefði verið samþykkt óbreytt væru lán Húsnæðisstofnunar nú að lágmarki 35% brúttó-byggingarkostnaðar, en eru 19.5% af verði staðalíbúða eins og Húsnæðisstofnun reiknar það út. Það munar um minna. Og það sem meira er, ef frv. Alþfl. hefði orðið óbreytt að lögum færu lánin hækkandi frá ári til árs upp í 80% á árinu 1990. Að óbreyttum lögum og með hliðsjón af stefnu ríkisstj. eins og hún kemur fram í fjárlögum þessa árs koma almenn byggingarlán ekki til með að hækka á næstu árum, það má þykja gott ef þau lækka ekki. Það bjargar þó e. t. v. nokkru fyrir Byggingarsjóð ríkisins að verulega hefur dregið úr nýbyggingum húsa og tel ég orsök þess að miklum hluta vera þá, hve lág húsnæðislánin eru. Talsmenn Alþb. í húsnæðismálum segja að það geri ekkert til þótt lánshlutfall Byggingarsjóðs ríkisins hækki ekki, allt tal Alþfl.-manna um nauðsyn þess séu út í hött vegna þess að svo til allir, sem eru að byggja eða kaupa á hinum almenna markaði, séu að gera það í annað, ef ekki þriðja eða fjórða sinn, þeir þurfi því ekki á miklum lánum að halda. Hvílík rök! Þarna eins og á mörgum öðrum sviðum hafa stjórnarliðar hausavíxl á orsökum og afleiðingum. Ungt fólk og aðrir, sem vilja byggja eða kaupa í fyrsta sinn, getur það einfaldlega ekki vegna þess, hve fyrirgreiðsla Húsnæðisstofnunar er hörmulega lítil. Þetta fólk er horfið af markaðnum, eins og fasteignasalar segja. Það getur enginn venjulegur maður, sem er að byggja eða kaupa í fyrsta sinn, staðið undir þeim skammtímalánum sem markaðurinn býður ef þau á annað borð fást. Alþb.-menn benda á verkamannabústaðina og telja þá allra meina bót. Rétt er að ákvæðin um félagslegar íbúðir í frv. Alþfl. eru svo til óbreytt í lögunum eins og frá þeim var gengið. Tekju- og eignaminnsta fólkið getur eignast íbúðir í verkamannabústaðakerfinu eins og til var ætlast í upphaflega frv. Er það auðvitað mjög gott svo langt sem það nær. En mikill meiri hluti fólks, minnst 70% húsbyggjenda og kaupenda, hefur ekki rétt til að eignast íbúðir innan þess kerfis. Þar getur smávægilegur mismunur tekna síðustu árin skipt sköpum um rétt eða ekki rétt. Það er bráðnauðsynlegt að taka aftur upp þráðinn þar sem frá var horfið af ríkisstj. Benedikts Gröndals og koma þessum málum á tiltölulega skömmum tíma í mannsæmandi horf, svipað og gerist á hinum Norðurlöndunum þar sem jafnaðarmenn hafa lengst af ráðið gangi mála. Annað dæmi - og það snýr fyrst og fremst að fullorðnu fólki - eru lífeyrissjóðsmálin. Þar hefur ekkert markvert gerst síðan núv. ríkisstj. tók við nema það að auka enn á misréttið með síðustu samningum hæstv. fjmrh. við opinbera starfsmenn. Var það þó ærið fyrir. Ríkisstj. Benedikts Gröndals fékk samþykkt lög í árslok 1979 um eftirlaun til aldraðra þar sem þeir, sem engin eða lítil réttindi eiga í lífeyrissjóðum, fá ákveðin lágmarksréttindi, gjarnan helming af fullum réttindum. Þetta átti að vera fyrra skrefið af tveimur til að koma á samræmdu lífeyrisréttindakerfi fyrir alla landsmenn. Seinna skrefið átti að taka ári síðar eða svo. Í höndum núv. ríkisstj. hefur framkvæmd laganna um eftirlaun til aldraðra tekist svo óhöndulega að einungis 10–15% þeirra, sem réttindi eiga, hafa notið þeirra. Og langt virðist vera í land með síðara skrefið: að koma á samræmdu lífeyrisréttindakerfi fyrir alla landsmenn. Áhugi hæstv, núv. ríkisstj. á þessu máli virðist ótrúlega lítill. Bæði Alþfl.-menn og sjálfstæðismenn hafa á yfirstandandi þingi lagt fram vel útfærðar og framkvæmanlegar till. í þessu máli. En þær fást ekki afgreiddar á Alþingi, stjórnarliðið sér um það. Núverandi mismunun fólks hvað þetta áhrærir er með öllu óþolandi. Hver sú ríkisstj., sem kemur þessum málum ekki í viðunandi lag á skikkanlegum tíma, á skilyrðislaust að segja af sér. Enn eitt dæmi vil ég nefna, en það er heilbrigðis- og félagsleg þjónusta fyrir aldraða. Allir vita að þessi mál eru í mjög miklum ólestri. Hv. þm. Guðmundur Bjarnason talaði áðan um neyðarástand og er það ekki langt frá lagi. Þetta þarfnast skjótrar úrlausnar. Á árinu 1979 var unnið að samningu frv. um aukningu og samræmingu á allri félagslegri og heilbrigðislegri þjónustu fyrir aldraða. Sú nefnd, sem að þessu vann af miklum áhuga og mikilli alúð, skilaði frv.-drögum 1. febr. 1980 og voru drögin í frekari skoðun í heilbr.- og trmrn. þegar stjórnarskiptin urðu. Síðan hefur núv. hæstv. ráðh. marglofað því að leggja þetta frv. fyrir Alþingi. Fyrst nú, 15 mánuðum síðar, var meingallað frv. um þessi mál lagt fyrir Alþingi. Félagslegum þætti vandans, sem oft er enn sárari en sá heilbrigðislegi, var nú alveg sleppt og frv. að öðru leyti svo gallað að enginn umsagnaraðili mælir með samþykkt þess. Í þessu máli eins og mörgum öðrum er ríkisstj. að reyna að fela það, að undirbúningur umbótamála er frá öðrum kominn. Stjórnin reynir að breyta fyrirliggjandi frumvörpum breytingarinnar einnar vegna, og það tekst stundum svo óhöndulega að enginn mælir skapnaðinum bót. Ég hef hér nefnt þrjú dæmi um lítinn áhuga hæstv. núv. ríkisstj. á umbótum í félagsmálum, en af mörgu er að taka. Til að koma aftur þungu skriði á nauðsynleg félagsleg umbótamál þarf að draga úr áhrifum Alþb. á þessi mál, en auka að sama skapi áhrif Alþfl. Ég veit að Alþb.-menn munu - og það mun hæstv. félmrh. örugglega gera hér á eftir - svara þessu þannig að Alþfl. vilji ávallt eigna sér öll mál á sviði félagslegra umbóta og viðurkenni ekki það sem aðrir hafa gert. Sannleikurinn er samt sá, að Alþfl. og verkalýðshreyfingin hafa haft frumkvæði um öll meiri háttar félagsleg umbótamál hér á landi frá byrjun og hafa enn. En Alþb. og forverar þess í íslenskum stjórnmálum hafa aldrei sýnt þessum málum verulegan áhuga og aldrei haft frumkvæði um nein þeirra, a. m. k. ekki um nein þeirra sem miklu máli skipta. Þetta hljómar andkannalega, en er staðreynd eigi að síður. Herra forseti. Það, sem mér finnst vera mest áberandi í íslenskum stjórnmálum í dag, er sú staðreynd, að Alþb. ræður ferðinni í flestum meiri háttar málum þótt vitað sé að í mörgum þeirra er mikill meiri hluti þjóðarinnar á allt annarri skoðun en Alþb. Þetta á ekki aðeins við um utanríkis-, öryggis- og varnarmál, heldur og þýðingarmestu svið atvinnulífs okkar og er af mörgu að taka. Ég tel t. d. að mikill meiri hluti þjóðarinnar skilji nauðsyn þess að hraða uppbyggingu orkufrekra iðnfyrirtækja af mismunandi stærðum og gerðum víðs vegar um landið og um leið að flýta uppbyggingu stórra raforkuvera ef takast á að bæta lífskjör almennings fljótt og vel. Það er staðreynd, að lífskjör hér á landi hafa farið rýrnandi undanfarin ár og gera enn. Á meðan svo er höfum við ekki efni á því að sitja með hendur í skauti og láta lítt notaða þá einu af meiri háttar auðlindum okkar sem ekki er nú þegar full- eða ofnýtt, og á ég þá við orkuna í fallvötnum og jarðvarma. Hana verðum við að nýta í stórauknum mæli landi og lýð til blessunar. Þessa þróun hefur dauð afturhaldshönd Alþb. stöðvað undanfarin ár og gerir enn. Spurningin er: Hversu lengi ætlar meiri hluti þjóðarinnar og meiri hluti alþm. að líða það? Ég þakka þeim sem hlýddu. Góðar stundir.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Stjórnarandstæðingar syngja þann söng, að allt, sem ríkisstj. gerir í efnahagsmálum, sé tóm vitleysa og hafi engin áhrif á að sporna gegn vaxandi verðbólgu í landinu. Lengst af öllum gengur þó aðalmálgagn stjórnarandstöðunnar, Morgunblaðið, sem sífellt reynir að æsa þrýstihópana í þjóðfélaginu til frekari kröfugerðar á hendur ríki og atvinnulífinu. Á næstu blaðsíðu Moggans getur svo að líta stórar fyrirsagnir um lélega afkomu atvinnuveganna og um að allt sé að velta um hrygg. Utanríkismálin eru mjög mikilvægur málaflokkur. Ólafur Jóhannesson utanrrh. lagði fyrir Alþingi ítarlega skýrslu um utanríkismál. Hann fylgdi henni úr hlaði með ágætri ræðu. Þar segir á einum stað: „Mér virðist að Íslendingar hafi almennt miklu meiri áhuga á innanlandsmálum en á utanríkismálum. Það skal ég ekki gagnrýna, enda liggja til þess skiljanlegar ástæður. En þegar allt kemur til alls getur þó framvindan í alþjóðamálum skipt sköpum um framtíð okkar þjóðar. Því ættum við ekki að gleyma.“ Þetta sagði Ólafur Jóhannesson í ræðu sinni. Það veltur á miklu að vel sé staðið að þessum mikilvægu málum. Utanríkismálum Íslendinga er vel borgið í traustum höndum Ólafs Jóhannessonar. Magnús H. Magnússon sagði að landslög væru brotin þar sem lagaskylda væri að leggja 2% af fjárlögum til Byggðasjóðs. Þetta er ekki rétt, heldur skal ráðstöfunarfé Byggðasjóðs nema 2% af fjárlögum. Ráðstöfunarfé Byggðasjóðs er í fyrsta lagi eigið fé sjóðsins, í öðru lagi framlag ríkissjóðs til hans og í þriðja lagi lánsfé sem Byggðasjóður tekur og lánar öðrum. Það var á sínum tíma deiluefni milli Framsfl. og Sjálfstfl., hve mikið framlag skyldi vera úr ríkissjóði til Byggðasjóðs. Framsfl. vildi 2%, en Sjálfstfl. að ráðstöfunarfé sjóðsins yrði 2%. Þannig urðu lögin. Þrátt fyrir olíukreppu og óðaverðbólgu er staða íslenska efnahagskerfisins furðanlega góð í sumum greinum. Á seinasta ári voru utanríkisviðskiptin hagstæðari hér en hjá mörgum viðskipta- og grannþjóðum okkar þrátt fyrir stórhækkun vaxta á erlendum lánum og erfiðleika í flugrekstri. Ríkisfjármálin hafa verið í þokkalegu lagi síðan árið 1979, en þá urðu þau mikilsverðu umskipti að greiðsluafgangur varð í viðskiptum ríkissjóðs við Seðlabankann í fyrsta skipti síðan 1972. Þetta hélt áfram árið 1980 og þarf að verða í framtíðinni. Heildarinnlán banka og sparisjóða jukust um 10% umfram heildarútlán á árinu 1980. Þessi staðreynd ber glöggt vitni um marktækan árangur í peningamálum og bendir til hjöðnunar verðbólgu. Þessi hagstæða þróun hefur haldið áfram á þessu ári. Af þessum ástæðum var mögulegt að semja við bankakerfið um að breyta stuttum lánum og lausaskuldum húsbyggjenda eða þeirra, sem keypt hafa íbúð til eigin nota, til allt að átta ára. Bankar og sparisjóðir vinna nú að framkvæmd þessa máls. Það var því rangt hjá Vilmundi Gylfasyni að ríkisstj. hefði ekkert aðhafst í þessum málum. Á seinasta ári hélst full atvinna í landinu fyrir þá sem geta og vilja vinna. Þjóðarframleiðslan óx á árinu um 2.5%, sem er meira en meðaltal 24 meðlimaríkja Efnahags- og framfarastofnunarinnar. Hins vegar jukust þjóðartekjurnar aðeins um 1.2% vegna rýrnandi viðskiptakjara, en viðskiptakjörin gagnvart útlöndum voru 12% lakari á s. l. ári en var á árinu 1978. Af þessu er ljóst að engin viðbótarverðmætasköpun á mann var á seinasta ári. Allt, sem ég hef nú rakið, er af hinu góða. Það sem hins vegar hefur hrjáð okkur Íslendinga í efnahagsmálum mörg undanfarin ár er verðbólgan sem var 58.5% í fyrra og veldur vaxandi erfiðleikum í atvinnulífi landsmanna. Ég legg áherslu á að nauðsyn ber til að haga verðlagsmálum þannig að unnt sé að reka vel rekin fyrirtæki með eðlilegum hætti. Það er grundvallaratriði að skapa atvinnuvegunum raunhæfan rekstrargrundvöll til þess að tryggja mikla framleiðslu sem eykur velmegun þjóðarinnar. Þjóðhagsstofnun hefur í skýrslu sinni um þjóðarbúskapinn sagt að verðbólga hefði orðið um 70% á þessu ári ef ekkert hefði verið að gert. Þetta er raunar sá hrikalegi vandi sem ríkisstj. varð að takast á við um s. l. áramót. Tæpir fimm mánuðir eru liðnir síðan ríkisstj. samþykkti efnahagsáætlunina á gamlársdag. Fram til 1. maí hefur verðbólgan vaxið um 10% sem svarar til rúmlega 32% á ársgrundvelli. Það er því alveg ljóst að um áramótin var brotið blað í þessum málum. Þó þessar upplýsingar Hagstofunnar gefi ekki að mínu mati rétta mynd af hinu raunverulega verðbólgustigi hagkerfisins liggur þó fyrir að öll skilyrði eiga að vera til þess að ríkisstj. geti náð því markmiði sínu að koma verðbólgunni niður í 40% við n. k. áramót. Í samræmi við efnahagsáætlun ríkisstj. hefur gengi krónunnar verið haldið stöðugu síðan um áramót. 1. mars s. l. voru verðbætur á laun skertar um 7% . Hert verðstöðvun var í gildi til 1. maí. Vextir af gengistryggðum afurðamálum voru lækkaðir úr 8.5% í 4%. l. mars voru vextir útlána lækkaðir um 1%. Þá er verið að lækka skatta sem svarar 1.5% í kaupmætti lægri launa og meðallauna og lánum húsbyggjenda hefur verið breitt í lán til lengri tíma eins og áður sagði. Ágæt samvinna hefur tekist milli ríkisvalds og bankakerfisins um strangt aðhald í útlánum banka og sparisjóða. Þessar margþættu ráðstafanir ríkisstj., sem eru m. a. fólgnar í niðurtalningu verðlags, verðbóta á laun, vaxta, gengis og skatta, hafa borið verulegan árangur í viðureigninni við verðbólguna. Framsfl. leggur ríka áherslu á að þessum ráðstöfunum verði fylgt eftir með aðgerðum síðar á árinu til að tryggja áfram hjöðnun verðbólgunnar. Þess vegna leggjum við áherslu á að viðræður haldi áfram við samtök launafólks og aðra hagsmunaaðila atvinnulífsins um samræmda stefnu í kjaramálum, atvinnumálum og efnahagsmálum til næstu tveggja ára. Hv. þm. Geir Hallgrímsson sagði að Framsfl. ræddi mikið um nauðsyn efnahagsaðgerða. Þetta er rétt, enda hafa verið gerðar ráðstafanir sem stefna hiklaust til réttrar áttar í þessum málum, eins og ég hef nú rakið. Í stað heiftarlegrar gagnrýni á allar efnahagsráðstafanir ríkisstj., þótt sumar séu líkar þeim sem hv. þm., Geir Hallgrímsson beitti sjálfur á sinni tíð, ætti hann og flokksbróðir hans frekar að gera þjóðinni grein fyrir sinni stefnu. Það er nú vonum lítið rætt um leiftursóknina gegn verðbólgunni og er það raunar vel. 1. mars s. l. gengu í gildi lög um aðhald í verðlagsmálum, hækkun vörugjalds og bindiskyldu innlánsstofnana. Þessi lög er nú verið að framkvæma en fram undan er ákvörðun um fiskverð og búvöruverð. Ríður á miklu að hægt verði að samræma þessar ráðstafanir í átt til hjöðnunar verðbólgu, m. a. með aðhaldi í gengismálum og lækkum vaxta 1. júní n. k. Þá hefur ríkisstj. samþykkt aðgerðir í verðlags- og verslunarmálum sem leiða til umbóta á sviði verslunar. Nú er heimilt að færa upp vörubirgðir í smásöluverslunum sem á að tryggja meira vöruúrval og hagkvæmari viðskipti. Þá hefur ríkisstj. einnig samþykkt nýjar reglur um álagningu sem fela í sér aukna hvatningu til innflytjenda um ódýrari innkaup til landsins. Vona ég að verðlagsráð afgreiði þetta mál næstu daga. Hv. þm. Kjartan Jóhannsson sagði að fylgt hefði verið óbreyttri stefnu í olíuviðskiptum. Þetta er ekki rétt með farið. Olíuviðskiptum er nú dreift til fleiri landa en áður var til þess að auka öryggið. Enn fremur er nú byggt á þrenns konar verðviðmiðunum í olíuinnkaupum til þess að forða frá hinum miklu verðsveiflum á uppboðsmarkaðnum í Rotterdam. Fram að þessu hefur þessi breyting ekki leitt til ódýrari innkaupa á olíuvörum. En allir stjórnmálaflokkar eru sammála um að dreifa viðskiptum og reyna að forðast snöggar og óvæntar verðsveiflur í olíuviðskiptum. Góðir hlustendur. Ég rakti áður aðgerðir ríkisstj. í efnahagsmálum sem yfirleitt hafa fengið góðar móttökur hjá öllum almenningi, sem táknar auðvitað það að þjóðin vill áframhaldandi aðgerðir sem leiða til hjöðnunar verðbólgu án mikillar kjaraskerðingar. Auðvitað hljóta allir að gera sér grein fyrir því, að vegna versnandi viðskiptakjara við útlönd, sem leiða til minni þjóðartekna, verða minni verðmæti til skipta á þessu ári. tekna, verða minni verðmæti til skipta á þessu ári. Almennar launahækkanir munu því ekki leiða til meiri kaupmáttar launa, heldur til meiri verðbólgu og upplausnar. Það er því ógnvekjandi að vel launaðar stéttir skuli ætla að hrinda af stað nýrri verðbólguskriðu. Ég held að fólk geri sér í vaxandi mæli grein fyrir þeim sannleika, að minnkandi verðbólga er mesta kjarabótin þegar til lengdar lætur. Óðaverðbólgan leiðir hins vegar hægt og bítandi til minni framleiðslu, verri lífskjara og ótryggari atvinnu. Ég álít að hin mikla verðbólga hafi t. d. leitt til þess að Íslendingar verða að vinna miklu lengri vinnutíma en grannþjóðirnar til að hafa sambærileg kjör. Á aðalfundi miðstjórnar Framsfl. í aprílmánuði var m. a. samþykkt að stuðlað yrði að lækkun vöruverðs, m. a. með lánum til hagkvæmari vörukaupa og skynsamlegri álagningarreglum. Þá verði dregið úr hækkunum á gjaldskrám opinberra stofnana með ráðdeild í rekstri og jafnvel samdrætti í framkvæmdum og þjónustu án þess að stefna rekstrinum í hættu. Hækkun búvöruverðs og fiskverðs verði takmörkuð eins og frekast er kostur, en þó gætt samræmis um kjör bænda og sjómanna við aðra. Niðurgreiðslur á landbúnaðarvörum verði auknar og leitað nýrra leiða til að mæta stórauknum olíukostnaði fiskiskipa. Þá segir í samþykkt miðstjórnar að ef nauðsyn beri til verði leitað eftir samstöðu með launþegum um hámark verðbóta á laun 1. sept. og 1. des. n. k., enda verði sú kaupmáttarskerðing bætt á lægri laun með lækkun skatta eða hækkun fjölskyldubóta. Framsfl. hefur alltaf verið þeirra skoðunar að gera verði breytingar á okkar vísitölukerfi til að draga úr víxlverkun launa og verðlags. Sennilega verður aldrei ráðið við verðbólguna til fulls án slíkra aðgerða. Þess vegna samþykkti miðstjórn Framsfl. að leitað verði eftir samkomulagi um almennar reglur varðandi útreikning vísitölu sem miða að því að draga úr hraða verðbólgunnar. Að lokum ályktaði svo miðstjórnin að Framsfl. leggi áherslu á að hið fyrsta verði hafinn undirbúningur að áframhaldandi niðurtalningu verðbólgunnar á árinu 1982 í samræmi við ákvæði stjórnarsáttmálans. Það er ákaflega áríðandi að sem flestir taki þátt í baráttunni við verðbólguna. Náðst hefur marktækur árangur á þessu ári og honum þarf og verður að fylgja eftir. Við erum á réttri leið. Verðbólgan er minnkandi. Þess vegna má ekki líðast að óþjóðhollar aðgerðir einstakra þrýstihópa geri að engu þann árangur sem hefur náðst og verður að halda áfram með markvissum hætti. Ég þakka áheyrnina. Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Flestum munu í fersku minni þeir erfiðleikar sem sóttu að þjóðarbúinu þegar ríkisstj. tók við fyrir rúmum 15 mánuðum. Við blasti 61% verðbólga, hallarekstur útflutningsatvinnuvega, þverrandi sparifjármyndun, en vaxandi ótti við kreppuástand og atvinnuleysi. Einkenni um meinsemdir í efnahagslífinu voru hvarvetna ljós. Auðvitað hefur ekki tekist að vinna bug á öllum þessum meinsemdum á þeim tíma sem síðan er liðinn. Á hinn bóginn hefur ýmist tekist að halda vel í horfinu eða snúa við blaðinu þannig að um verulega breytingu til batnaðar hefur verið að ræða. Atvinnuástand er gott, hjól atvinnulífsins hafa snúist, staða peningamála hefur farið batnandi, jafnvægi hefur verið á ríkisbúskapnum og verðbólgan hefur hægt á sér. Þetta hefur tekist þrátt fyrir það að á síðasta ári varð að mæta versnandi viðskiptakjörum og raunverulegu verðfalli afurða á erlendum markaði með miklu gengissigi sem hefur sjálfkrafa í för með sér aukna verðbólgu hér innanlands. Efnahagsaðgerðir ríkisstj. á gamlársdag voru tengdar gjaldmiðilsbreytingunni. Þær voru nauðsynlegar til þess að draga úr verðbólgu, treysta stöðu atvinnuveganna og vernda hagsmuni launafólks. Þær höfðu jafnframt það markmið að treysta hinn nýja gjaldmiðil í sessi og auka trú almennings á því, að gjaldmiðilsbreytingin hefði efnahagslega þýðingu. Óhætt mun að fullyrða að þjóðin hafi tekið þessum efnahagsráðstöfunum vel. Hún veit að í baráttunni við verðbólgu næst ekki árangur án þess að spyrna við fótum og grípa til ráða sem geta þrengt að í bili. Ég minnist þess ekki, að það hafi í annan tíma gengið með friði að skerða vísitölubætur eins og gert var 1. mars og draga sem því nam úr tekjum launafólks, sjómanna og bænda. Þetta sýndi að fólk er reiðubúið að axla nokkrar byrðar til þess að unnt sé að ná árangri í viðureigninni við verðbólguna. Forustulið stjórnarandstöðunnar var hins vegar á móti þessum aðgerðum í heild, enda þótt viðurkennt væri að þær höfðu í för með sér að verðbólga á árinu yrði 20–30% minni en ella. Meira að segja gagnrýndi stjórnarandstaðan harðlega að gengið skyldi sett fast um áramót, en það hefur þó átt hvað drýgstan þátt í því, að meiri ró hefur hvílt yfir efnahagslífinu á fyrri hluta þessa árs en oftast áður. Ríkisstj. er staðráðin í því að halda fast við markmið sitt að koma verðbólgunni niður í um 40% á þessu ári og grípa til þeirra efnahagsráðstafana sem nauðsynlegar kunna að reynast til þess að það markmið náist. Fróðlegt verður að sjá hinn nýja vísitölugrundvöll sem nú er í undirbúningi. Hitt er jafnljóst að núverandi vísitölukerfi er meingallað og stuðlar að óréttlæti láglaunafólki í óhag. Sjálfvirkar hækkanir samkvæmt vísitölu á þriggja mánaða fresti riðla öllu efnahagskerfi og gera allar efnahagsráðstafanir haldminni en ella. Strax væri til bóta að fækka útreikningsdögum niður um í tvo á ári. Það mundi draga úr margfeldisáhrifum vísitölukerfisins og stuðla að meiri stöðugleika. Um breytingar á þessu kerfi þarf að ná samstöðu á pólitískum vettvangi og við hagsmunaaðila. Við þær breytingar þarf að hafa hagsmuni þjóðarheildarinnar að leiðarljósi, en þó gæta þess, að hinir verst settu dragist ekki sífellt aftur úr. Stjórnmálaumræða er oft því marki brennd, að erfiðleikar eru málaðir sterkum lítum, dregnar eru fram neikvæðar hliðar á flestum málum. Gangi slík umræða linnulítið er hætt við að hún hafi þau áhrif að veikja trú fólks á möguleika til lífsbjargar í okkar landi. Slík umræða getur verið niðurrifsstarf, enda þótt nauðsynlegt sé að segja satt og rétt til um stöðu mála hverju sinni. Í hinu venjulega stjórnmálaþrasi heyrist miklu sjaldnar rætt um framtíðarmöguleika okkar þjóðar og reynt að vekja á þeim áhuga. Þó er víst að þessir möguleikar eru miklir og þeir af ýmsum toga. Okkar gamalgrónu atvinnuvegir, sjávarútvegur og landbúnaður eru að vísu í þeirri stöðu nú að þar er ekki svigrúm til mikillar aukningar þótt þessir bjargræðisvegir verði áfram meginstoðir búsetu og afkomuskilyrða í landinu. Aukin fiskisæld nú hlýtur þó að auka bjartsýni í sjávarútvegi. Í landbúnaðinum höfum við gengið í gegnum tímabil þar sem nauðsynlegt var að draga saman mjólkurframleiðslu vegna markaðsaðstæðna. Nú er tímabært að þessu samdráttarskeiði sé lokið því að á síðasta ári var mjólkurframleiðsla litlu meiri en við hæfi innlenda markaðsins. Sauðfjárframleiðsla þarf að haldast í svipuðu horfi og verið hefur, bæði til þess að standa undir tekjumöguleikum fólksins í sveitunum, sem vinnulega hafa beðið nokkurn hnekki við samdrátt í mjólkurframleiðslunni, og eins hins, að sauðfjárframleiðslan leggur iðnaði og þjónustugreinum til mikilvæg viðfangsefni sem halda uppi atvinnustarfsemi í þéttbýli allt í kringum landið. Til þess að mæta nokkrum útflutningi sauðfjárafurða og e. t. v. mjólkurafurða þarf áfram að vera í gildi sú verðtrygging sem landbúnaðurinn hefur í útflutningsbótum. Um þetta hefur náðst aukinn friður og skilningur á síðustu misserum, og raddir, sem stefna í aðra átt, eru orðnar fátíðar. Jafnhliða þessu er unnið að því að leggja grunninn að auknum tekjumöguleikum fólksins í sveitum landsins með eflingu nýrra búgreina, einkum refaræktar og fiskiræktar, ásamt auknum afrakstri hlunninda, garðyrkju og ylræktar. Allt þetta tekur sinn tíma og sumpart þarf að fara að með gát. En samanlagt eiga þessar aðgerðir að leiða til aukinna tekjumöguleika fyrir bændur og annað sveitafólk og jafnframt að treysta byggðina. Á síðasta ári var varið 500 millj. gkr. til nýjunga í landbúnaði, nýrra búgreina og ýmissa hagræðingarverkefna sem höfðu þennan tilgang. Á þessu ári verður nokkru meira fé varið í þessum tilgangi, væntanlega 700–800 millj. gkr. Víst er miklum erfiðleikum bundið að halda jafnvægi milli framleiðslu og markaðar, t. d. í mjólkurframleiðslunni. Að því þurfa bændur þó að keppa. Ég hef látið í ljós að nú beri að forðast stórar sveiflur í framleiðslumálum, beina framfarahug bændastéttarinnar í þann farveg um sinn að auka hagkvæmni og framleiðni með tiltækum ráðum. Þótt auðlindir fiskimiðanna í kringum landið og afrakstur gróðurmoldarinnar beri í sér mikla framtíð, þá er þó víst að við eigum nú meiri vaxtarmöguleika í orkulindum okkar, vatnsföllum og jarðvarma. Þessar orkulindir ber okkur að nýta þjóðinni til hagsældar: í fyrsta tagi til þess að nýta innlenda orkugjafa sem mest í stað innfluttra, helst þannig að við höfum útrýmt innfluttri orku fyrir lok þessarar aldar, en jafnframt til þess að efla arðgæfan atvinnurekstur í smærri og stærri stíl til þess að taka við aukningu vinnuafls á komandi árum. Í þessum umræðum hefur mikið verið rætt um orkumál og þau eru brennandi á Alþingi þessa dagana. Í frv. ríkisstj. er rætt um víðtækar heimildir til framkvæmda í orkumálum með virkjun fjögurra nýrra vatnsaflsvirkjana, auk annarra aðgerða. Ríkisstj. vill koma þessum verkum af á 10–15 árum, þó helst eigi lengri tíma en tólf árum. Tillögur ríkisstj. í virkjunarmálum boða verulega aukningu á orkufrekum iðnaði sem geti tekið við meira en helmingi þeirrar orku sem þessi nýju orkuver framleiða. Þetta virtist hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson ekki hafa komið auga á þegar hann flutti ræðu sína áðan. En að undirbúningi þessara fyrirtækja þarf að vinna af dugnaði og fyrirhyggju og nýta til þess þá þekkingu og reynslu sem við höfum yfir að ráða. Deilt er um það, hvort nauðsynlegt sé að taka ákvörðun um næstu vatnsaflsvirkjun nú fyrir þinglok eða ekki. Ég tel æskilegt að ákvörðun sé tekin hið allra fyrsta. En með tilliti til þess, sem ákveðið hefur verið að vinna að undirbúningi þessara mála nú í sumar, tel ég mögulegt að það dragist til haustsins án þess að tafir verði á framkvæmdum. Þær framkvæmdir, sem ákveðnar hafa verið á þessu ári, eru í fyrsta lagi að hefjast handa um að auka orkuvinnslugetu raforkukerfisins með vatnaveitum til Þórisvatns og að auka miðlunarrými þess, hefja framkvæmdir við Sultartangastíflu og einnig að heimiluð verði þriðja vélasamstæðan við Hrauneyjafossvirkjun. Þessar aðgerðir eiga samanlagt að tryggja að nægilegt orkuframboð verði í raforkukerfinu fram á síðari hluta þessa áratugar eða a. m. k. til 1986 eða 1987. Jafnframt þessum aðgerðum verði á þessu sumri unnið að eftirfarandi verkefnum.: Hraðað verði verkhönnun við Blönduvirkjun. Lokið verði rannsóknum vegna Fljótsdalsvirkjunar og verkhönnun hafin. Hafnar verði tilraunir með uppgræðslu og gróðurbætur á virkjunarsvæði Blöndu í samráði við sérfræðinga og heimamenn og ráðist í vegagerð á virkjunarsvæðinu. Samhliða þessu verði leitast við að ná sem fyrst samningum við hagsmunaaðila vegna Blönduvirkjunar. Á þennan hátt verði tryggt að ekki verði tafir á undirbúningi næstu vatnsaflsvirkjunar þótt ákvörðun um hana verði tekin síðari hluta ársins og leitað staðfestingar Alþingis á haustþingi, svo sem gert er ráð fyrir í frv. ríkisstj. um raforkuver. Það er sameiginleg skoðun ríkisstj. og flestra annarra að við ákvörðun um næstu virkjun beri að taka mið af þjóðhagslegri hagkvæmni og öryggi í raforkukerfi landsins. M. a. hefur ríkisstj. samþykkt í þessu sambandi að verja til undirbúnings Blönduvirkjunar allt að 12 millj. kr. á þessu ári, þar af til vegagerðar 3–4 millj. kr. Stefnt verði að því að haga undirbúningi þannig að gerð úfboðsgagna geti hafist fyrir árslok. Það er afar mikilvægt að samningar geti tekist milli hagsmunaaðila að því er varðar landsréttindi vegna Blönduvirkjunar. Slíkt mál þarf að leysa með sanngjörnum bótum án þess að málinu sé teflt í tvísýnu með stífni. Blönduvirkjun er nú talin hafa yfirburði hvað hagkvæmni snertir umfram aðra virkjunarkosti og staðsetning hennar er heppileg með tilliti til raforkukerfisins. Hér er því um að ræða ákaflega stórt mál fyrir þjóðarheildina. Herra forseti. Í þeim mikilvægu málaflokkum, sem ég hef nefnt hér að framan, liggur efnahagsleg framtíð okkar þjóðar. Ef við berum gæfu til að nýta af hyggindum og áræði þessar auðlindir okkar mun þjóðin eiga blómlega framtíð í landinu. Víxlspor mega ekki verða til þess að spilla þeirri framtíðarsýn. Slík víxlspor geta orðið ef pólitískir flokkadrættir og harðar deilur eru metin meira en tilraunir til að ná efnislegri samstöðu um hin mikilvægustu mál. Sömu sögu er að segja um baráttu okkar í efnahagsmálum. Flokkspólitísk afstaða verður að sjálfsögðu ekki lögð til hliðar. En það er sannfæring mín að þeir muni vaxa að virðingu og trausti meðal þjóðarinnar sem taka efnislega afstöðu til mála, en láta ekki stjórnast af því að vera móti í þeim tilgangi einum að það komi pólitískum andstæðingum illa. Stjórnmálastarf verður að byggjast á því að taka tillit til ólíkra sjónarmiða, ólíkra hagsmuna. Niðurstaða, sem þannig er fengin, er líklegri til að lægja öldur og hún getur skapað það hugarfar sem kann að vera forsenda fyrir því, að fullnægjandi árangur náist í þeim ásetningi ríkisstj. að koma efnahagsmálum þjóðarinnar á eðlilegan grundvöll. Ég þakka þeim sem hlýtt hafa. Góða nótt.