Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. varaþm. Jónas Jónsson var 1. flm. þessa máls fyrir nokkru, þegar hann átti setu í hv. d., en þar sem hann er nú ekki hér, leyfi ég mér að mæla nokkur orð til skýringar þessu máli. En till. er þess efnis, að Alþ. álykti að fela ríkisstj. að koma upp klak- og eldisstöð fyrir lax og silung og aðra nytjafiska, ef henta þykir, svo fljótt sem nauðsynlegt fé fæst til framkvæmda. Stöðin verði á þeim stað í Þingeyjarsýslum. þar sem skilyrði reynast hagstæðust. Í 62. gr. laga nr. 76 frá 1970 segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Rétt er ráðh. að koma upp klak– og eldisstöð. einni eða fleiri, þegar fé er veitt í fjárlögum. Rétt er, að slík stöð sé reist og rekin af félagi, er bæði ríkissjóður og aðrir aðilar standa að. Veiðimálastjóri hefur umsjón með stöðvum þessum.“ Nú er það svo, eins og hv. þm. er kunnugt, að ríkið hefur þegar fyrir nokkuð löngu síðan, það mun hafa verið á árinu 1961, beitt sér fyrir því, að slíkri klak– og eldisstöð væri komið upp hér sunnanlands, í Kollafirði. Nú hefur hún verið rekin síðan og allmikið alið upp af laxaseiðum og reyndar einnig silungsseiðum. og af þessu hefur þegar orðið nokkur árangur, þannig að lax er nú síðustu árin genginn í stöðina úr sjó, vegna þess að sleppt hefur verið gönguseiðum úr stöðinni. Og þarna er í Kollafirði unnið merkilegt tilraunastarf í sambandi við fiskrækt í vötnum, og menn hafa átt þess kost að fá þaðan seiði, sem reyndar eru nú einnig til staðar í öðrum eldisstöðvum. Það hefur alllengi verið áhugi fyrir því norðanlands, að þar yrði komið upp annarri stöð á vegum hins opinbera. og árið 1966 að ég ætla, var samþ. hér á hinu háa Alþingi till. þess efnis að skora á ríkisstj. að láta athuga möguleika á því að koma upp slíkri stöð norðanlands. Úr því hefur nú ekki orðið, en hins vegar hefur farið fram athugun norðanlands á skilyrðum til þess að koma upp slíkum stöðvum. Sú athugun hefur verið framkvæmd af veiðimálastjóra og með verkfræðilegri aðstoð, sem hann hefur tekið sér til þess. Okkur. sem að þessu máli stöndum er kunnugt um það, að í Stjórnarráðinu liggur fyrir skýrsla um þessa athugun, þar sem gerð er grein fyrir fiskeldisskilyrðum á ýmsum stöðum norðanlands. Við höfum haft aðstöðu til þess að athuga þessa skýrslu, og á grundvelli hennar höfum við leyft okkur að flytja þessa till. um það, að ríkisstj. verði falið að koma upp eldisstöðinni og hún verði á þeim stað í Þingeyjarsýslum. þar sem skilyrði reynast hagstæðust. Okkur sýnist, að slík stöð mundi verða bezt sett á austanverðu Norðurlandi og þá annaðhvort í Norður- eða Suður-Þingeyjarsýslu, en á þessu svæði, á Norðurlandi austanverðu, eru mjög margar ár, sem lax gengur nú þegar í, auk annarra vatna, sem án efa væri hægt að rækta í bæði lax og silung, þó að lax gangi þar ekki nú, ef áherzla væri á það lögð og ráðstafanir til þess gerðar. En ég hygg, að það séu ekki færri en 14 ár á þessu svæði, og á ég þar við svæðið milli Ólafsfjarðar og Langaness, sem nú þegar eru laxaár, þ.e. það gengur í þær lax og hefur gengið. Rúmlega helmingurinn af þessum ám er í Norður-Þingeyjarsýslu, flestar í Þistilfirði, og það vill nú svo til, að einn af þeim stöðum, sem sérstaklega hefur verið bent á sem mjög heppilegan á þessu svæði, er í því héraði, við Litlu-Á í Kelduhverfi. Í þessari till. er ekki bent á neinn ákveðinn einn stað, og vil ég vænta þess, að þetta verði nú nánar athugað og að sú n., sem málið fær til meðferðar, beri saman ráð sín við veiðimálastjóra og þá aðila, sem hér mundu einkum koma við sögu í sambandi við rekstur slíkrar stöðvar, hvort sem þar yrði um að ræða stöð, sem ríkið eitt ræki, eða stöð, sem það reki í félagi við aðra, eins og reyndar er gert ráð fyrir, að til mála komi í lögum um þetta efni. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð, en leyfi mér að leggja til við hæstv. forseta, að umr. verði frestað og málinu vísað til allshn.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hér hljóðs til þess að fagna þeirri till., sem hér er fram komin. Ég vildi aðeins láta þess getið í sambandi við þetta mál, að athugun hefur verið framkvæmd á því á vegum veiðimálastjóra, hvar væru beztir möguleikar til fiskræktar og fiskeldis á Norðurlandi. Þetta var gert í samræmi við till., sem gerð var, þegar upphaflega var byrjað að framkvæma atvinnumálaþátt Norðurlandsáætlunar. Ég verð að taka fram, að mér er ekki kunnugt um niðurstöður þessarar athugunar, en hún átti að vera eins konar kortlagning á því, hvar væru beztu skilyrði til þess á Norðurlandi að efla fiskrækt og fiskeldi. Það gefur auga leið, að slík stöð, eldisstöð fyrir lax og silung á Norðurlandi, hefur mikilvæga þýðingu í því efni að koma því nauðsynjamáli fram að efla fiskeldi á öllu Norðurlandi, og þess vegna lít ég svo á, að þessi till. sé mjög nauðsynleg og tímabær, og fagna því, að hún er komin hér fram.



Herra forseti. Till. sú til þál., sem hér er til umr., er endurflutt nú á þessu þingi. Samhljóða till. var flutt á síðasta Alþ., en varð þá eigi útrædd. Um till. vil ég segja það, að ég tel hana tímabæra og góðs maklega. En ég vil samt sem áður leggja til, að tillgr. verði breytt og einnig fyrirsögn till., svo sem ég gat um, þegar þessi sama till. var rædd hér á síðasta Alþ. Breytingin verði í þá átt, að í stað þess að einskorða staðsetningu þessarar eldisstöðvar við Þingeyjarsýslur, verði till. á þá lund, að Alþ. álykti að fela ríkisstj. að koma upp klak- og eldisstöð fyrir lax og silung o.s.frv. á Norðurlandi, þar sem bezt þykir henta. Fyrirsögn till. breytist í samræmi við það. Ég mun flytja brtt. við þessa till. til þál. í samræmi við það, sem ég hef hér þegar sagt. Frsm. till., hv. 1. þm. Norðurl. e., gat um það, að fram hefðu farið rannsóknir á vegum Veiðimálastofnunarinnar á hagkvæmni þess að setja upp fiskeldisstöð víðs vegar á Norðurlandi. Þetta er rétt. Þessar athuganir hafa verið gerðar, og mér er tjáð af veiðimálastjóra, að fyrr eða síðar verði skýrslu, er gerð hefur verið um niðurstöður þessarar athugunar, dreift meðal þm. Það var helzt að skilja, að ekki væri búið að vélrita þessa skýrslu, en að öðru leyti væri hún til. Veiðimálastjóri hefur tjáð mér, eins og mér var fullkunnugt um, að ýmsir staðir annars staðar en í Þingeyjarsýslum væru álitlegir í þessu efni. Má þar nefna staði t.d. á Norðurl. v. í Húnavatnssýslum við Laxárvatn, þar sem bæði er nægilegt heitt og kalt vatn. Þar er líka ein allra bezta veiðiá landsins, Laxá á Ásum, þar sem nú á s.l. sumri veiddust að ég hygg yfir 1.500 laxar á tvær stengur á dag. Ég efast um. að aðrar veiðiár hafi getað sýnt betri útkomu. Einnig nefndi veiðimálastjóri ákjósanlega staði við Helgavatn í Vatnsdal og á Sauðárkróki. Þar er einnig nægilegt heitt vatn, og þar er fiskeldi þegar. Hann nefndi einnig Ólafsfjörð. Fleiri staðir gætu væntanlega komið til greina við framhaldsrannsóknir. Það er öllum kunnugt, að t.d. við Miðfjarðará, sem er ein af hinum betri veiðiám landsins, er mikill jarðhiti, en nægilegt heitt og kalt vatn er einmitt eitt af frumskilyrðum þess, að slík stöð verði reist og rekin með hagkvæmni. Þá eru einnig fyrirhugaðar rannsóknir á næsta sumri við Höfðavatn í Skagafirði, ef fé fæst til þeirra rannsókna á fjárlögum, en það er vatn, sem væntanlega gæti gefið stórkostlega möguleika á þessu sviði. Þess vegna hygg ég, að það sé réttmætt, að í till., sem stefnir að því, að upp verði sett á vegum ríkisins önnur klak- og eldisstöð fyrir lax og silung heldur en sú, sem þegar er rekin hér í Kollafirði, verði staðarval slíkrar stöðvar ekki á þessu stigi einskorðað við Þingeyjarsýslur, heldur komi fleiri staðir á Norðurlandi mjög til greina. Hv. frsm. þessarar till. sagði, að í Þingeyjarsýslum, eða mig minnir, að hann nefndi frá Ólafsfirði til Langaness, væru a.m.k. 14 góðar laxveiðiár nú þegar. Ég ætla nú ekki að fara í neinn meting um þetta atriði á milli kjördæma eða innan landsfjórðungsins, en ég hygg, að ekki séu færri góðar laxveiðiár á vestra svæðinu. Það er kunnugt, að á Norðurlandi, bæði í Þingeyjarsýslum og Húnavatnssýslum, eru margar af hinum betri veiðiám landsins. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð á þessu stigi. Ég tek undir það, sem fram kom hér hjá hv. 5. þm. Norðurl. e., að e.t.v. er einnig ástæða til að tengja þetta mál þeim atriðum, sem tekin eru til meðferðar í sambandi við Norðurlandsáætlun, og með hliðsjón af því væri þá líka eðlilegt að leita umsagnar Fjórðungssambands Norðlendinga, þegar fyrir liggja tæknilegar og lífeðlislegar upplýsingar um hagkvæmni þess að setja upp slíka eldisstöð á hinum ýmsu stöðum norðanlands.



Herra forseti. Ég hef ásamt fjórum öðrum austanþingmönnum flutt till. til þál. um atvinnu– og framkvæmdaáætlanir fyrir Austurland. Till. er á þessa leið: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj.: 1. Að láta gera atvinnumálaáætlun fyrir Austurlandskjördæmi. 2. Að láta undirbúa áætlun til langs tíma um opinberar framkvæmdir í Austurlandskjördæmi. Verk þessi verði unnin í náinni samvinnu við Samband sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi.“ Ég þarf ekki að hafa langa framsögu með þessari till. Ég vil þó vekja athygli á því, að það er alveg fyrirsjáanlegt að á Austurlandi hljóta að fara fram á næstu árum miklar aðgerðir til uppbyggingar í atvinnulífi. Aðstaða Austurlands í þessu efni er með nokkrum hætti sérstæð. Þegar síldarævintýrið gerðist hér á árunum, varð mikið umrót í atvinnulífi Austurlands, ör vöxtur á þeim kanti, er að síldinni sneri, en nokkur stöðnun á ýmsum öðrum sviðum. Það var í sjálfu sér mjög merkilegt. hversu tókst með hörðu viðbragði að koma í veg fyrir hrun og atvinnuleysi, þegar síldin þvarr. En þrátt fyrir þau hörðu viðbrögð, fer því víðs fjarri, að viðfangsefnið sé tæmt eða að nokkur varanleg lausn hafi náðst á atvinnumálum Austurlands á því tímabili, sem liðið er, síðan síldin hvarf af miðunum. Það má rétt aðeins minna á það, að frystihúsin eystra eru, eins og víðar á landinu, mjög vanbúin á ýmsan hátt og það þarf mikið átak til þess að koma þeim í viðunandi horf. Einnig er, þrátt fyrir þau bátakaup, sem átt hafa sér stað til Austurlandsins síðan síldin hvarf, mikið óunnið á því sviði að tryggja hráefnisöflun fyrir vinnslustöðvarnar. Og uppbygging annars iðnaðar en frumvinnslu úr sjófangi er aðeins á byrjunarstigi, þó að vissulega hafi verið hafizt þar handa um merkilega hluti bæði í skipasmíðum og í fleiri greinum. Eins má auðvitað minna á það, að á sviði landbúnaðarins eru mörg viðfangsefni í miðjum klíðum eða óleyst. Sláturhúsamálið er þar þýðingarmikið mál, eins og annars staðar á landinu. Austfirðingar hafa sín áform varðandi eflingu fóðurframleiðslunnar, varðandi kynbætur búfjárins o.s.frv. Það má minna á það í þessu sambandi, að talið er, að Austurland sé eini landshlutinn, sem enn þá er ekki ofbeittur. eins og nú er háttað ræktun lands og meðferð afrétta. Og það hvetur til þess að efla landbúnaðarframleiðslu í þessum landshluta, að svo er ástatt. Það er þess vegna alveg sýnilegt, eins og ég sagði í byrjun, að það hlýtur að verða varið æði miklu fé til atvinnuuppbyggingar í þessum landshluta á allra næstu árum. Það verður ekki komizt hjá því ef á að tryggja og efla byggðina, og ég held, að það blandist engum hugur um það, að það er þýðingarmikið frá þjóðhagslegu sjónarmiði að efla byggð og atvinnulíf á Austurlandi. Það er auðvelt og hefur raunar verið gert að sýna með tölum. að framleiðsla byggðanna á Austurlandi, t.d. sjóþorpanna, er mjög þýðingarmikill þáttur í þjóðarbúskapnum og ekki sízt ef miðað er við mannfjölda á þessu svæði. Og engin ástæða er til annars en ætla, að hún geti orðið það áfram, ef myndarlega verður staðið að þeirri uppbyggingu atvinnulífs, sem þar þarf að fara fram. Það varðar þess vegna miklu með tilliti til meðferðar fjármagnsins, að þarna sé skipulega að unnið. Á Austfjörðum eru einnig á annan hátt nokkuð sérstakar aðstæður. Á Austfjörðum eru 13 þéttbýlisstaðir. Margir þeirra eru tiltölulega líkrar stærðar. Þetta svæði, Austfirðir, er ákaflega sundurskorið frá náttúrunnar hendi. Nú er mjög myndarlega að því unnið að tengja þessa staði með vegi, sem ætti að geta verið fær að vetri. Þessar landfræðilegu aðstæður og svo jafnframt það, að verið er að tengja staðina, kallar á skipulegar aðgerðir í uppbyggingu atvinnulífs. Í því sambandi þarf að gera hvort tveggja, að taka tillit til hinnar dreifðu byggðar, eins og hún hefur verið og er raunar enn, og svo einnig að leitast við að nýta þá möguleika til samstarfs og samhæfingar á milli nálægra byggða, sem vetrarfær vegur skapar. Og þessir staðhættir varða auðvitað einnig þróun opinberra framkvæmda margs háttar alveg eins og þróun atvinnulífsins. T.d. má benda á það, að ýmsar opinberar stofnanir veita mjög verulega atvinnu, þar sem þær hafa sinn rekstur, mjög verulega atvinnu, sem getur haft mikla þýðingu fyrir vöxt og viðgang jafnvel stærri staða, stærri byggðarheilda, en til er að dreifa á Austurlandi í dag. Einnig á því sviði er þess vegna þörf skipulegra vinnubragða. Við teljum það eðlilegt flm. þessarar till., að um slíka áætlanagerð og slíkt skipulag verði náið samstarf með ríkisvaldinu og heimaaðilum. Og við teljum það sjálfboðið, að sá aðili, sem kemur fram fyrir heimamenn við slíka áætlunargerð, verði Samband sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi. Það er eitt með elztu landshlutasamtökunum og hefur í nokkuð mörg ár haft fastan starfsmann og rekið sína skrifstofu eystra. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri. Ég vil aðeins árétta það, að það er skoðun okkar flm. þessarar till., að hér sé þörf skipulagslegra vinnubragða, bæði með tilliti til nýtingar fjármagnsins út af fyrir sig og með tilliti til aðstöðu byggðanna heima fyrir. Ég vil svo, herra forseti, leyfa mér að leggja til, að þessari till. verði vísað til allshn.



Herra forseti. Efni þeirrar till. til þál., sem hér er til umr. er, að Alþ. skori á ríkisstj. að staðsetja nú þegar íslenzkt sendiráð í Kanada. Um það hefur verið rætt á opinberum vettvangi, að tímabært sé orðið að taka til endurskoðunar staðsetningu íslenzkra sendiráða á erlendri grund. Í stefnuyfirlýsingu núv. ríkisstj. er gert ráð fyrir, að utanríkisþjónustan verði endurskipulögð og staðsetning sendiráða endurskoðuð. Í fljótu bragði kann hv. alþm. að finnast, að eðlilegt sé, að sú hugmynd, sem í till. felst, komi til athugunar við þá endurskoðun. En það er nú svo með þá loforðalista, sem ríkisstjórnir gefa út, þegar þær koma til valda, að þeir bera fyrst og fremst vitni um góðan ásetning. Reynslan af efndum á slíkum loforðum hjá þeim ríkisstj., sem ósparastar hafa verið á þess háttar yfirlýsingar á liðnum áratugum hér á landi, er nefnilega sú að mínum dómi, að öruggast sé að taka slíka óskalista með hæfilegri varúð og vera við því búinn, að bið geti orðið á ýmsu því, sem þar stendur skrifað, svo að ekki sé meira sagt. Mér sýnist örlætið í fyrirheitum um hvers konar aðgerðir og framkvæmdir í stefnuyfirlýsingu núv. hæstv. ríkisstj. vera á þann veg, að tryggilegast sé að gera ráð fyrir, að dráttur geti orðið á ýmsu, sem þar er fyrirhugað að gera, án þess að ég vilji vera með nokkrar hrakspár í því efni. Svo mikið er víst, að það hefur ekki tekið hæstv. utanrrh. langan tíma að afgreiða þá hugmynd, sem felst í þessari þáltill. um sendiráð Íslands í Kanada og hér kemur til umr., án þess að hafa heyrt gerða grein fyrir málinu í framsögu hér á hinu háa Alþingi, en neikvæð afstaða hans til þess kom fram í umr. hér á þessum vettvangi fyrir skömmu. Afgreiðsla þess í huga hæstv. utanrrh. hefur ekki þurft mikillar umhugsunar eða athugunar við. Sýnir þetta e.t.v. betur en margt annað, hversu mikil alvara og áhugi eða hitt þó heldur hefur legið að baki fjálglegu tali og skrifum framsóknarmanna í stjórnarandstöðu um nauðsyn þess að endurskipuleggja utanríkisþjónustuna með það fyrir augum að gera hana virkari og öflugri í þágu útflutningsatvinnuveganna. Því að það eru einkum vissir sameiginlegir hagsmunir Íslands og Kanada, sem tengdir eru fiskveiðum og sölu sjávarafurða, sem valda því, að mikilvægt er að staðsetja nú þegar sendiráð Íslands í Kanada, að áliti flm. þessarar till., svo sem nánari grein verður gerð fyrir hér á eftir. Það mál getur ekki beðið þeirrar endurskoðunar, sem ríkisstj. segist ætla að láta gera og óhjákvæmilega tekur sinn tíma, ef hún verður þá framkvæmd. Af og til hefur verið vakin athygli á utanríkisþjónustunni á opinberum vettvangi í sambandi við ýmiss konar bollaleggingar um sparnað í ríkisrekstri. Munu slíkar umr. hafa átt sér stað hér á hinu háa Alþingi. Jafnframt slíkum sparnaðarhugmyndum hafa komið fram kröfur á hendur utanríkisþjónustunni um stóraukið starf og vinnu að viðskiptamálum í íslenzkum sendiráðum. Ég vil taka fram í þessu sambandi, að mér hefur virzt á umr. og blaðaskrifum um þessi mál, að fjölmargir geri sér alls ekki grein fyrir því, hversu ákaflega umfangsmikil störf utanríkisþjónustunnar eru. En þetta stafar nú sjálfsagt fyrst og fremst af ókunnugleika. En með hliðsjón af þeim sparnaðaranda. sem ríkt hefur í hugum manna gagnvart utanríkisþjónustunni og því viðhorfi hjá sumum, að nær væri að fækka sendiráðum en fjölga þeim, er tekið fram í grg. með till., að ekki beri að skoða hana sem áskorun til ríkisstj. um fjölgun sendiráða. Þeir sem eru andvígir fjölgun íslenzkra sendiráða af sparnaðarástæðum, geta því ekki verið andstæðir þessari till. á þeim grundvelli. Auk þess eru þau rök, sem liggja að baki þessu máli, á þann veg, að forsvaranlegt er að færa til staðsetningu eins af sendiráðum okkar, þannig að það hafi aðsetur í Kanada. Áður en ég kem að því að gera grein fyrir þeim röksemdum. sem liggja til grundvallar mikilvægi þess að staðsetja íslenzkt sendiráð í Kanada nú þegar, skal með örfáum orðum drepið á, hvernig staðsetningu íslenzkra sendiráða er nú háttað. Þau eru nú 11 talsins og eru í Kaupmannahöfn, Osló, Stokkhólmi, Washington, London, Bonn, París, Moskvu, Brüssel, New York og Genf, en í tveimur hinum síðast nefndu borgum er um að næða fastar sendinefndir Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum og Fríverzlunar samtökum Evrópu. Samtals mun Ísland nú hafa stjórnmálasamband við 42 ríki og margar alþjóðastofnanir. Sendiherrarnir annast því stjórnmálasamband við fleiri ríki, en það land, sem þeir eru búsettir í. Þannig er sendiherra Íslands í Bandaríkjunum með búsetu í Washington jafnframt sendiherra Íslands í Kanada og sendiherra Kanada á Íslandi staðsettur í Noregi, en þar er hann jafnframt sendiherra lands síns. Ísland hefur verið í stjórnmálasambandi við Kanada frá því árið 1947, og hefur það ávallt heyrt undir sendiráðið í Washington, þar sem ekki hefur verið talið unnt að hafa sérstakt sendiráð í Kanada. Í Kanada er talið að séu a.m.k. 40 þús. einstaklingar af íslenzku bergi brotnir. Eru þetta að mestu leyti afkomendur um 7 þús. manna, er fluttust af Íslandi árið 1874 og næstu árin á eftir, en þá var fólksfjöldi hér á landi talinn um 80 þús. Tildrög þessara miklu mannflutninga munu hafa verið þau, að landstjóri Kanada á árunum 1872-1878 að nafni Dufferin lávarður lagði til við Kanadastjórn, að hún sendi fulltrúa sína til Íslands í því skyni að hvetja menn til vesturferða, en lávarðurinn hafði alllöngu áður en þetta gerðist gist Ísland og eignazt þar fjölda vina og orðið kunnugur sögu landsins og bókmenntum. Fögur fyrirheit sendimanna Kanadastjórnar um frjálsræði og ónotuð tækifæri í Kanada fengu góðan hljómgrunn hjá mörgum hér á landi á þeim árum, sem ekki var óeðlilegt, eins og högum þjóðarinnar hafði þá verið háttað allt frá því um miðbik 19. aldar a.m.k. og fram til þess tíma, sem hér um ræðir. Miklir erfiðleikar höfðu steðjað að íslenzkri þjóð á þessu tímabili, einkum þeim, sem byggðu norðanvert landið. Hafís hafði verið landfastur jafnvel um hásumarið og hamlað fiskveiðum. Óvenjulega kaldviðrasöm tíð og oft ákaflega rýr grasspretta olli því, að fénaður féll unnvörpum. bæði af völdum fóðurskorts og sjúkleika. Eldgos höfðu einnig þjarmað að þjóðinni og öskufall lagt byggðir í auðn. Þá var verzlunin í landinu að miklu leyti í höndum danskra með þeim óheilla afleiðingum. sem því voru samfara. Það var því ekki að undra, þótt margir yrðu til þess að ljá eyra gylliboðum fulltrúa Kanadastjórnar og flytjast vestur um haf. En hvers konar fólk skyldi það hafa verið, sem yfirgaf ættjörð sina til búsetu í Kanada á þessum árum, kynnu einhverjir að spyrja. Nokkrar vísbendingar er hægt að fá um það m.a. af eftirfarandi orðum Dufferins lávarðar í ræðu, sem hann hélt í Gimli, höfuðborg nýlendunnar Nýja Ísland við Winnipegvatn, 14. sept. 1877. Honum fórust þá svo orð m.a. með leyfi hæstv. forseta: „Enginn þjóðflokkur verðskuldar fremur búsetu vor á meðal en þér, því að það er e.t.v. harðfengi íslenzkra sjógarpa að þakka, að þetta meginland var uppgötvað.“ Og enn fremur sagði Dufferin lávarður: „Ég hef hvergi þar komið hér í nýlendunni, ekki í eitt einasta hús eða einn einasta kofa, að ekki blasti við augum 20 eða 30 binda bókasafn, enda þótt veggskrauti væri ekki til að dreifa og húsbúnaður í fátæklegra lagi. Mér hefur og verið tjáð, að naumast sé það barn til yðar á meðal, að ekki sé bæði læst og skrifandi.“ Á öðrum stað í þessari ræðu hafði landstjórinn einnig sagt: „Ég treysti því, að þér munið ætíð meta og virða hinar ágætu bókmenntir yðar og að mann fram af manni muni þeir hinir yngri í yðar hópi halda áfram að sækja þangað djörfung og dug og styrkja þannig þann eiginleika sinn, sem ég vildi nefna þrákelknislega þrautseigju, en sá eiginleiki hefur einmitt verið höfuðeinkenni hins ættgöfuga íslenzka kynstofns.“ Af því, sem hér hefur verið haft eftir landstjóra Kanada um Íslendinga og íslenzka landnema í Kanada, má segja, að ekki þurfi að koma á óvart, þótt þessir landnemar og afkomendur þeirra hafi látið sig miklu skipta viðhald íslenzkrar tungu, sögu landsins og bókmenntir, svo og efling gagnkvæms skilnings og samvinnu milli Íslendinga austan hafs og vestan. Ég mun ekki rekja hér margháttað starf, sem kanadískir Vestur-Íslendingar hafa unnið í þágu Íslands í heimalandi sínu á liðnum árum. Í því efni er af miklu að taka. Mætti í því sambandi benda á starfsemi Þjóðræknisfélagsins, sem stofnað var árið 1919, Íslenzka-kanadiska félagið, útgáfustarfsemi þess, en það var stofnað á fjórða tug þessarar aldar, blaða útgáfu Vestur-Íslendinga á liðnum árum og menningarfélagið „Canada-Iceland Foundation“, svo að nokkuð sé nefnt. Ég skal heldur ekki ræða hér, hvað gert hefur verið af hálfu Íslendinga hérna megin hafsins til að viðhalda og efla tengslin við þjóðbræður og -systur í Kanada, né leggja dóm á, hvernig að því hefur verið staðið, en vil hvetja til þess, að enn meira verði gert af okkar hálfu, Íslendinga austan hafs, til þess að treysta þau bönd menningar, vináttu, skilnings og bræðraþels, sem tengja okkur Kanadamönnum af íslenzkum ættum. Staðsetning íslenzks sendiráðs í Kanada væri ákaflega mikilvægur þáttur í slíkri viðleitni af Íslands hálfu og mundi vafalaust mikils metinn af Vestur-Íslendingum. Og þó ekki væru önnur veigamikil rök fyrir staðsetningu sendiráðs á vegum Íslands í Kanada en gildi þess að efla samskiptin við Vestur-Íslendinga í Kanada, þá væri það út af fyrir sig fullnægjandi til þess, að mjög réttlætanlegt og eðlilegt væri að setja niður slíka starfsemi þar í landi sem hér um ræðir og ekki ætti að telja eftir þá fjármuni, sem í það færu. En það eru einnig fleiri gild rök, sem liggja að baki þeirri till., sem hér er til umr., og mun ég nú víkja að þeim örfáum orðum. Ég hygg, að á liðnum árum hafi Kanadastjórn reynzt að ýmsu leyti einn öflugasti talsmaður þeirra sjónarmiða, sem Íslendingar hafa barizt fyrir í sambandi við ráðstafanir gegn ofveiði og rányrkju á fiskimiðum og útfærslu fiskveiðilandhelgi. Má segja, að Kanadamenn og Íslendingar hafi að ýmsu leyti staðið saman í þeim málum á erlendum vettvangi. Það er mikilvægt fyrir Íslendinga að styrkja þá samstöðu, sem í þessum efnum hefur verið á milli Íslendinga og Kanadamanna, og ekki hvað sízt er þetta knýjandi um þessar mundir og á næstu mánuðum, þegar Ísland stendur á örlagaríkum tímamótum í baráttu sinni fyrir verndun fiskistofna og útfærslu fiskveiðilandhelgi. Öflug liðveizla Kanadamanna við málstað Íslendinga á komandi mánuðum gæti haft talsvert að segja um það, hvernig um þessi mál fer. Af þessum ástæðum fyrst og fremst legg ég áherzlu á, að ekki dragist, að íslenzkt sendiráð verði staðsett í Kanada. Eitt meginhlutverk þess á næstu mánuðum yrði væntanlega, ef til kæmi, að skýra sjónarmið Íslendinga í landhelgismálum og afla stuðnings við málstað okkar á því sviði svo sem frekast væri kostur. Á það hefur verið lögð áherzla í umr. um þau mál hér á hinu háa Alþingi, að okkur beri að vinna með þeim þjóðum, sem stefndu að stækkun landhelgi eða hefðu fært landhelgi sína út og miðað að þeirri þróun í þjóðarétti, sem styddi málstað okkar. En þjóðarétturinn er fyrst og fremst skapaður af hinum eldri og voldugri þjóðum. Eitt þeirra ríkja, sem gæti orðið okkur einn öflugasti bandamaðurinn að þessu leyti, er einmitt Kanada. En á fleiri sviðum hafa Íslendingar og Kanadamenn haft gott samstarf, sem báðum hefur orðið til ávinnings. Í því sambandi skal bent á samskipti, sem Kanadamenn höfðu frumkvæði að og snerti markaði fyrir helztu útflutningsvöru okkar, freðfiskinn. Að þeim eiga einnig aðild Norðmenn og Danir, en þau byggja á upplýsinga skiptum og öðru, sem að gagni má koma til að stuðla að traustum og öruggum freðfiskmarkaði. Aðdragandi þessara samskipta var sá, að Kanadastjórn gerði ráðstafanir til að rétta við hag freðfiskiðnaðarins þar í landi, sem var illa á vegi staddur eftir verðfall á Bandaríkjamarkaði á árunum 1967 og 1968. Til þess að reyna að fyrirbyggja slík skakkaföll í framtíðinni, ákvað Kanadaþing að leggja fram talsvert fjármagn úr ríkissjóði, sem nota skyldi, ef á þyrfti að halda, til uppkaupa af birgðum af kanadiskum freðfiski, þegar útlit væri fyrir tímabundið offramboð á mörkuðunum. sem kynni að geta valdið verðfalli. Slíkar birgðir yrðu svo settar á sölumarkað síðar, þegar framboð væri minna. Hefur þetta fyrirkomulag Kanadamanna reynzt með miklum ágætum og alveg vafalaust stuðlað að styrkari og traustari freðfiskmarkaði. Ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að það sé skoðun þeirra, sem til þekkja og hafa með höndum sölu á freðfiskafurðum á vegum Kanadamanna, Íslendinga, Norðmanna og Dana, að samskipti þessara aðila um sölumál freðfisks hafi orðið til mikils gagns, svo að ekki sé meira sagt, þó að ekki megi að sjálfsögðu gleyma því, að hér er um að ræða keppinauta á freðfiskmörkuðunum. Til skamms tíma hafa Íslendingar verið mikils ráðandi á Norður-Evrópu mörkuðunum fyrir saltsíld, grásleppuhrogn og þorskhrogn. Það er staðreynd, sem ekki er unnt að líta fram hjá og útflytjendur hafa gefið gaum, að Kanadamenn reyna nú að koma sér fyrir á þessum mörkuðum. Söltuð grásleppuhrogn eru nú seld í samkeppni við íslenzk í Þýzkalandi og Danmörku, en svo var ekki til skamms tíma. Þá hófu Svíar kaup á saltsíld frá Kanada árið 1969 og hafa verið að athuga um kaup á sykursöltuðum þorskhrognum undanfarið þaðan. Þá skal einnig vakin athygli á því, að Kanadamenn eru í vaxandi mæli að reyna að hasla sér völl á rækjumörkuðum Evrópu í samkeppni við íslenzka rækju. Hugsanlegt er, að í náinni framtíð geti Íslendingar átt að mæta samkeppni Kanadamanna einnig á saltfiskmörkuðum, en svo hefur ekki verið til þessa. Í framhaldi af því, sem ég hef hér sagt um samkeppni við Kanadamenn á fiskmörkuðum og samskipti við þá á því sviði, vil ég undirstrika, að það er afar mikilvægt og gagnlegt að hafa sem allra bezt og vinsamlegust samskipti við þær þjóðir, sem átt er í samkeppni við á sviði verzlunar viðskipta. Íslenzkt sendiráð í Kanada gæti unnið ómetanlegt starf í þessum efnum, ef rétt er á málum haldið. Það ætti þar að fylgjast náið með öllu, er snerti fiskveiðar, vinnslu sjávarafurða, með söluverði, kjörum og samningum, sölumálum og öðrum atriðum, sem að gagni mættu koma til samanburðar á Íslandi og til upplýsinga fyrir íslenzka sölumenn hérlendis og erlendis. Þá gæti skipulagt og öflugt starf sendiráðs í Kanada orðið að góðu liði til frekari markaðsöflunar fyrir íslenzkar iðnaðarvörur í Kanada, en þar hefur opnazt slíkur markaður fyrir skömmu. Að lokum vildi ég benda á, að sendiráð Íslands í Bandaríkjunum sinnir nú stjórnmálasambandi við þau ríki, sem Ísland hefur haft slíkt samband við í SuðurAmeríku, með einni undantekningu, en þessi lönd munu nú vera átta talsins. Það verður alveg vafalaust í auknum mæli að leggja áherzlu á að efla góð samskipti við þjóðir Suður-Ameríku með viðskipta- og fiskveiðihagsmuni fyrir augum á komandi tímum. Ef íslenzkt sendiráð yrði staðsett í Kanada, lægi beint við, að það sinnti stjórnmálasambandi við Suður-Ameríkuríki ásamt sendiráðinu í Washington, enda væri það í alla staði eðlilegur hlutur, m.a. með hliðsjón af því, að sendiráð í Kanada mundi væntanlega, ef til kæmi, hafa að meginverkefni fyrsta kastið a.m.k. að sinna fiskimálum og verkefnum þeim skyldum, en þar er landhelgismálið að sjálfsögðu efst á blaði, eins og sakir standa. Það eru einmitt þau málefnin, sem mest kalla að í samskiptum við Suður-Ameríkuríkin á næstu árum. ef að líkum lætur. Herra forseti. Ég hef farið nokkrum orðum um þær röksemdir, sem liggja til grundvallar þeirri till., sem hér er til umr., en þær byggjast einkum á þremur meginatriðum, sem eru: 1. Mikilvægi þess að efla tengslin við kanadíska Vestur-Íslendinga. 2. Aðkallandi þörf fyrir aukin samskipti við Kanadamenn á sviði landhelgis- og viðskiptamála. 3. Nauðsyn þess að efla góð samskipti við þjóðir Suður-Ameríku með viðskipta- og fiskveiðihagsmuni fyrir augum. Slík verkefni væri heppilegt að sendiráð Íslands, staðsett í Kanada, hefði með höndum ásamt sendiráði okkar í Washington. Ég leyfi mér að svo mæltu að leggja til, að umr. um till. verði frestað og henni vísað til utanrmn.



Herra forseti. Mér heyrðist vera svo lítill urgur í hv. 1. flm. þessarar till. yfir því, að ég skyldi leyfa mér að gera hana að umtalsefni hér á þriðjudaginn var, að gefnu tilefni. En hér var á þriðjudaginn, eins og hv. þm. er kunnugt, flutt skýrsla um utanríkismál og þar á meðal um staðsetningu sendiráða, sem til stendur að endurskipuleggja, og í tilefni af þeim kafla ræðunnar mun hv. 8. landsk. þm., að mig minnir, hafa rætt um það, að til greina kæmu ýmsar breytingar, sem hann gat um, t.d. stofnun sendiráðs í fjarlægari Austurlöndum eða stofnun sendiráðs í Kanada. Þetta var ástæðan til þess, að ég gerði þetta mál að umtalsefni með örfáum orðum. Ég vil ekki kannast við, að það sé neitt óeðlilegt, að utanrrh. hverju sinni hafi skoðun á þeim till., sem fram koma um breytingar á utanríkisþjónustunni, og ég vil nú segja það, að sú framsöguræða, sem hv. 5. landsk. þm. flutti. kom ekki með nein ný rök fyrir því að stofna sendiráð í Kanada. Þau rök, sem hann flutti, sem vissulega eru til athugunar, eru öll í grg. með frv., og ég leyfði mér að minnast á þau nokkrum orðum um daginn og sagði sem svo, að það væri vissulega allt rétt, sem í grg. segir um gott samband við Kanada og mikinn fjölda íslenzk ættaðra manna í því landi og þess vegna væri Kanadaþjóðin alls góðs makleg frá okkar hálfu. En ég leyfði mér að bæta því við, og við það mun ég standa fyrir mitt leyti, að ég tel, að fyrir hagsmunum okkar í Kanada sé vel séð, bæði vegna þess að við höfum nú þegar tvö sendiráð í Norður-Ameríku, hjá Sameinuðu þjóðunum í New York og í Washington og svo líka vegna hins, að við höfum mjög mikið af duglegum konsúlum í Kanada, sem flestir eru af íslenzkum ættum og eins og ég leyfði mér að segja hér á þriðjudaginn var, spara hvorki fé né fyrirhöfn til þess að halda uppi merki Íslands. Auk þess er Kanadaþjóðin okkur mjög vilhöll í alla staði. Það er vissulega vel hugsað, og ég er ekki að bera á móti því, að það geti verið heppilegt að sýna vinveittum þjóðum, sem standa með okkar málstað, þann sóma að opna þar sendiráð, og ef sú verður niðurstaða hv. alþm., að verja beri meira fjármagni til utanríkisþjónustu en verið hefur um skeið, þá er það sjónarmið, sem vissulega kemur til athugunar. En meðan svo er farið, að fjárveitingar til utanríkismála eru skornar svo við nögl sem raun ber vitni, þá finnst mér, að það sé ríkari ástæða til þess að stofna sendiráð annars staðar en í Kanada. Ég hef ekkert á móti því, að einstakir þm. reyni að hafa áhrif á það, hvernig utanríkisþjónustunni er breytt, það tel ég sjálfsagt. Þess vegna hef ég síður en svo neitt á móti þessari till., að hún komi fram og þeirri hugsun, sem hún býr yfir, sé lýst hér og hún verði athuguð í utanrmn. Það finnst mér sjálfsagt. En það er náttúrlega ekki nægilegt að mínum dómi til þess að gera grein fyrir því, að svona till. auki ekki útgjöld til utanríkisþjónustu, að segja bara það, að hún eigi ekki að auka útgjöld til utanríkisþjónustu og það eigi bara að leggja niður eitthvert sendiráð í staðinn. Ég vil mjög mælast til þess, að flm. geri það upp við sig og geri þm. grein fyrir því þá, hvaða sendiráð það er, sem á að leggja niður í staðinn fyrir það, sem opnað verður í Kanada, því að það skiptir vissulega verulegu máli. Ég hef að vísu bent á það hér við umr. fyrr, að vegna hugsanlegra breytinga á Fríverzlunarsamtökum Evrópu geti komið til þess, að sendiráð okkar eða skrifstofa okkar í Genf verði óþörf og henni verði lokað. Það má vel vera, að það sé þessi skrifstofa eða það fjármagn, sem fer til þessarar skrifstofu, sem hv. flm. till. um sendiráð Íslands í Kanada ætla að greiða kostnaðinn af sendiráðinu með, en þá held ég, að væri mjög nauðsynlegt, að þeir í fyrsta lagi gerðu grein fyrir því, að það væri það fjármagn, og í öðru lagi tjáðu sig þá um það ákveðið, að það sé fyrst og fremst sendiráð í Kanada, sem Ísland þurfi á að halda til viðbótar sinni utanríkisþjónustu. Það er sjónarmið út af fyrir sig, eins og ég sagði hér áðan, og ég hef síður en svo á móti því, að utanrmn. og Alþ. geri það upp. Kannske er það skoðun Alþingis, en það er ekki mín skoðun, eins og sakir standa, að það, sem íslenzkum utanríkismálum liggi allra mest á í svipinn, sé sendiráð í Kanada, og ég verð að biðja þm. að virða mér það til vorkunnar og hv. 1. flm. þá líka, þó að ég láti þessa skoðun í ljós við 1. umr.



Herra forseti. Það hefur komið ákaflega skýrt fram af því, sem hæstv. utanrrh. hefur hér sagt, hver afstaða hans er til þeirrar till., sem hér er til umr. Hann hefur sína skoðun á þessu máli og það þjónar ekki neinum góðum tilgangi að fara að pexa við hann hér um þá skoðun hans. En ég er ekki talsmaður þess, eins og raunar kom fram í mínum orðum hér áðan, að það eigi að fara að skera niður utanríkisþjónustu okkar. Ég tel, að það beri miklu fremur að efla hana til stærri átaka á því sviði, þar sem hún á að starfa og helzt að beita sér. Það reyndi ég að taka skýrt fram hér í orðum mínum áðan. Og þegar það kemur fram í grg. með þessari till., að hún sé ekki hugsuð til aukningar á útgjöldum á þessu sviði, þá er það fyrst og fremst vegna þess, að ég hygg, því miður, að hv. þm. geri sér almennt ekki grein fyrir mikilvægi þess starfs, sem utanríkisþjónustan vinnur. Mér hefur fundizt það koma fram hér á undanförnum árum í umr. á Alþ. Þess vegna töldum við kannske vænlegra til árangurs til þess að fá málið fram, eða það sem fyrir vakir með till., að gera ekki ráð fyrir fjölgun sendiráða, heldur hinu að eitthvert þeirra, sem þegar er fyrir hendi, verði fært til. Ég veit ekki, hvort það er eðlilegt, að ég fari að úttala mig á þessum vettvangi um það sendiráð eða þau, sem ég hef í huga og mætti kannske fella niður eða flytja til Kanada, en hæstv. ráðh. minntist á eitt sendiráð í því sambandi, og það gæti virkilega komið til álita, að einmitt það flytti til Kanada. Ég sé annars ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um það, sem fram hefur komið hér hjá hæstv. ráðh.



Herra forseti. Á þskj. 59 hef ég ásamt átta öðrum þm. Sjálfstfl. leyft mér að bera fram till. til þál. um endurskoðun orkulaga. Tillgr. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta nú þegar endurskoða orkulög, nr. 58 29. apríl 1967, með það fyrir augum, að komið verði á sérstökum orkuveitum landshluta, er taki við verkefnum Rafmagnsveitna ríkisins. Aðilar að þeim landshlutaveitum gætu einnig orðið aðrar rafveitur, sem fyrir eru á hverju svæði. Þá skal einnig athuga, hvort ekki sé rétt, að ákvæði IV. kafla laganna, um Rafmagnseftirlit ríkisins, verði í sérstökum lögum og að stofnun sú heyri beint undir ráðh. Enn fremur. skulu ákvæði laganna um hlutverk Orkustofnunar endurskoðuð, svo og önnur ákvæði, ef þurfa þykir.“ Seint á síðasta þingi var borin fram till., sem var samhljóða þessari till., en náði á eigi að hljóta fullnaðarafgreiðslu. Till. er því nú endurflutt. Orkulögin, sem hér er lagt til að endurskoða, eru, svo sem fram kemur í tillgr., frá 29. apríl 1967 eða rúmlega 41/2 árs gömul. Allt fyrir það þó að löggjöfin sé ekki eldri, teljum við flm. till. það vera bæði tímabært og nauðsynlegt, að orkulögin séu nú endurskoðuð með það fyrir augum að gera á þeim verulegar breytingar eða a.m.k. sumum köflum laganna. Nú nálgast óðum, að íslenzka þjóðin öll fái notið þeirra lífsþæginda, sem raforkan veitir. Það er því sérstök ástæða til þess, að nú verði mörkuð sú stefna, sem ríkja á til frambúðar í þeim efnum, sem veit að stjórnun og rekstri rafveitnanna. Tveim árum áður en orkulögin voru samþ. á Alþ. voru samþ. á Alþ. lög um Landsvirkjun, en þar er gert ráð fyrir vissri sameign ríkis og sveitarfélaga hvað varðar orkuframleiðslu og dreifingu orkunnar með samveitum. Eins og ég hef þegar sagt, er nú aðeins um endasprettinn að ræða hvað viðvíkur lagningu á samveitukerfi til þeirra bæja, sem talið er að komi til greina með að fá rafmagn frá samveitum. Ég hygg, að flestir séu sammála um það, að á meðan uppbygging rafveitukerfisins um hinar dreifðu byggðir landsins hefur átt sér stað, hafi það verið eðlilegt, að sú framkvæmd ætti sér stað undir forustu ríkisins eða ríkisstofnunar. Kemur þar til m.a. að stór hluti af því fjármagni, sem staðið hefur undir kostnaðinum, er bein framlög úr ríkissjóði. En þegar þessum þætti rafvæðingarinnar er nú að ljúka, er fyllilega eðlilegt, að tekið sé til athugunar, á hvern hátt hagkvæmast muni reynast til frambúðar að haga rekstri rafmagnsveitnanna. Hvað þessa hlið málsins snertir er það álit okkar flm. till., að hagkvæmast muni reynast að skipta landsbyggðinni í sérstök orkuveitusvæði eftir landfræðilegum mörkum og kemur þá m.a. til greina að miða stærð orkuveitusvæðanna við kjördæmaskipunina, eins og hún er í dag. Fyrir þessari skipan raforkumálanna hygg ég, að sé mikill og vaxandi áhugi um land allt. Svo sem kunnugt er, eru nú þegar fyrir hendi í öllum landshlutum orkuver, sem munu þá verða grundvöllurinn að þessum landshlutaveitum. Eins og nú á sér stað, hafa Rafmagnsveitur ríkisins á hendi rekstur samveitna víðs vegar um landið. Þessum rekstri er stjórnað frá einni aðalskrifstofu hér í höfuðborginni. Það gefur auga leið, að slíkri fjarstýringu fylgja ýmsir annmarkar, sem ekki verður komizt hjá og óhjákvæmilega fylgja slíkri skipan. Ég vil þó taka það sérstaklega fram, að ég tel, að stjórn og forstaða Rafmagnsveitna ríkisins sé í höndum ágætra starfsmanna. Hitt er svo annað mál, að mörgum finnst þungt í vöfum að sækja allt sitt til höfuðborgarinnar og telja, að stjórnun þessara mála eigi frekar að vera heima í héruðunum sjálfum en fjarstýrð frá Reykjavík, eins og nú á sér stað. Það er því okkar álit, að þessum þætti raforkumálanna ætti að skipa með sérstökum lögum og þá með þeim hætti, sem fram kemur í tillgr. Annar þáttur raforkumálanna, sem lagt er til að endurskoða, er raforkugjaldið og ráðstöfun þess fjármagns. Ég tel, að það sé fullkomlega eðlilegt, að tekið sé raforkugjald í einhverju formi, sem renni í sérstakan sjóð, er verja skal til að jafna aðstöðu ýmissa byggðarlaga til raforkunotkunar. Sá sjóður ætti fyrst og fremst að veita framlag til stofnkostnaðar, t.d. til lagningar á dreifilínum eða á þeim stöðum, þar sem kostnaður er hvað mestur vegna mikilla fjarlægða á milli býla. Það hefur ekki farið leynt, að mörgum finnst óeð1ilegur og ósanngjarn sá mismunur, sem á sér stað á rafmagnsverði í landinu. Ástæðuna fyrir því má að sjálfsögðu rekja til fleiri orsaka. Ég tel hins vegar, að þegar samveitukerfið er að mestu leyti komið um landið og hinir nýju aðilar, landshlutaveiturnar, kaupa rafmagnið í heildsölu af Landsvirkjun, þá verði auðveldara að skapa meira jafnvægi í raforkuverðinu og þá muni koma í ljós, að með þessu nýja formi skapist meiri hagsýni í rekstrinum. Því að þá finnur hver og einn til meiri ábyrgðar en ella og skapast jafnframt samkeppni um að ná sem mestri hagkvæmni í sjálfum rekstrinum. Annar þáttur raforkumálanna, sem full ástæða er til að endurskoða, er verðjöfnunargjaldið sjálft og ráðstöfun þess fjármagns. Og það er, eins og ég hef þegar vikið að, eðlilegt að verja þessu fjármagni til að taka þátt í þeim mikla stofnkostnaði, sem verður víðs vegar um landið umfram það, sem aðrir eiga við að búa. Ég tel það eðlilegra vegna þess, að ég tel, að það eigi að gilda það sama varðandi reksturinn á hverjum stað og þar eigi hver og einn að standa undir sínum rekstrarkostnaði. Þegar samveitukerfið er komið um allt landið og hinar nýju landshlutaveitur eiga þess kost að fá raforkuna keypta á heildsöluverði frá Landsvirkjun, að svo miklu leyti sem ekki er þá um það að ræða, að raforkan sé frá þeirra eigin orkuveitum, þá verður auðveldara að skapa þetta jafnvægi á raforkuverðinu og þá mun koma í ljós, að það mun verða minni mismunur á sjálfu orkuverðinu, en nú á sér stað í dag. Ég tel því , að þann skatt, sem lagður er á orkuverin, svokallað verðjöfnunargjald, eigi fyrst og fremst að nota til þess að færa niður stofnkostnað á dreifilínunum, en ekki til almenns rekstrar. Þá er í þessari till. gert ráð fyrir því, að athugað verði sérstaklega, hvort ekki sé rétt, að Rafmagnseftirlit ríkisins verði tekið út úr orkulögum og verði þá sett sérstök, sjálfstæð löggjöf um þessa stofnun og hún heyri þá beint undir rn. eða ráðh. Slíka skipun verður að telja eðlilega, þar sem hér er um að ræða stofnun, sem gegnir mjög þýðingarmiklu hlutverki í öryggismálum. Raforkumálin og skipan þeirra eru nú ofarlega á dagskrá í hinum ýmsu landshlutum. Má því vissulega gera ráð fyrir því, að áhrifa frá dreifbýlinu muni gæta í sambandi við þá endurskoðun orkulaga, sem hér er lagt til, að eigi sér stað. Herra forseti. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál að sinni, en legg til, að umr. verði frestað og málinu vísað til allshn.



Herra forseti. Það er orðið nokkuð um liðið síðan þessi till. var til umr., en var tekin út af dagskrá, áður en umr. lauk. Svo hittist á, að ég hafði þá beðið um orðið og hugðist segja nokkur orð í tengslum við það, sem áður hafði komið fram. Þá hafði hv. þm. Einar Oddsson gert málinu alllöng skil, og lagði flm. allríka áherzlu á þjóðhagslegt gildi þess, að höfn yrði gerð við Dyrhólaey. Auk hans ræddi málið hv. 4. þm. Sunnl. og snerti hinn sögulega streng, sem virðist vera orðinn í lengra lagi. Sem sagt: Þetta er orðið gamalt baráttumál Skaftfellinga og í stuttu máli má segja, að hafnarmálið sé þeirra langstærsta mál. Það mætti orða það þannig, að þetta væri framtíðarmál þeirra, sem búa þar eystra. Mér virðist sanngjörn krafa þessa fólks, að málinu sé verulegur gaumur gefinn og rannsókn fari fram á því, hvort unnt sé að gera þarna höfn, hvar hún yrði staðsett og með hvaða hætti hún yrði gerð og hve mikið hún kostaði. Rannsókn á þessum atriðum hlýtur að vera all yfirgrips mikið verkefni, ef hún á að ná yfir alla þá þætti, sem nauðsynlegir eru. Það þarf að gera bylgjumælingar til athugunar á venjulegri bylgjuhæð og mestri bylgjuhæð væntanlega. Það þyrfti að koma til rannsókn á efnisflutningi með ströndinni, en miklar líkur benda til, að sandburður sé verulegur á þessu svæði og er ekki þörf á að rekja það nánar, hverjar afleiðingar það gæti haft fyrir höfn við sandströnd, ef ekki væri tekið tillit til þessa atriðis og athuganir gaumgæfðar sérstaklega. Þeir brimbrjótar, sem ættu að verja höfnina, eru í senn forsenda hafnarinnar og um leið langdýrasti þáttur hennar. Þeir mega ekki sigla sinn sjó, eins og dæmi eru um, í einhverju ofviðrinu eða skekkjast né heldur siga. Þar af leiðir, að rannsaka þarf vel með hverjum hætti undirstaða þeirra yrði tryggð, en með nútímatækni vona ég, að ekki þurfi að kosta óhóflega miklu til þeirrar athugunar. Hin hafnvana strönd gerir það að verkum, að Skaftfellingar þurfa að flytja sinn varning langar leiðir með bílum og greiða mikið fé fyrir. Hafnleysi kemur þá að sjálfsögðu í veg fyrir alla möguleika til útgerðar, en þeir Skaftfellingar hafa lagt nokkra áherzlu á, að fengsæl fiskimið séu skammt undan og muni höfn við Dyrhólaey auka verulega fiskveiðar með þjóðinni. Ég er reyndar ekki alveg viss um, að svo sé í raun, því að þessi umtöluðu fiskimið eru þegar ofsetin og það reyndar fyrir löngu og alls ekki meiri sókn á þau bætandi. Þó er ekki fyrir það að synja, að kostur væri fyrir fiskiskip, sem veiðar stunda undan Vík og Kötlutanga, auk þeirra, sem sækja lengra, t.d. austur fyrir Ingólfshöfða, að þau gætu stytt sér siglingu með aflann að landi með því að leggja upp í Dyrhólahöfn í stað þess að sigla með aflann t.d. til Faxaflóahafna. En frá sjónarmiði Skaftfellinga er að mínu áliti langmikilvægast, að með Dyrhólahöfn skapaðist þéttbýliskjarni í kringum útgerð og fiskvinnslu, vöruflutninga o.s.frv. sem gerir það að verkum, að unga fólkið gæti setzt að í héraðinu í stað þess að flytjast á mölina hér syðra. Fólkinu fjölgar ekki þar eystra, því að þó að þarna séu fagrar sveitir, lifir fólkið ekki á náttúrufegurðinni einni saman. Ég vil nú ekki fjölyrða um þetta mál að þessu sinni, en ég vil ítreka það, að hvert álit sem aðrir hafa á þessum framkvæmdum, eiga Skaftfellingar kröfu til þess, að vönduð rannsókn fari fram á þessum atriðum öllum, sem lúta að hafnargerð við Dyrhólaey. Auk þess er nauðsynlegt að draga saman þær athuganir, sem þegar hafa verið gerðar í þessu skyni. Að þessum rannsóknum loknum, þegar búið er að gera sér grein fyrir framkvæmda möguleikum, framkvæmda aðferðum og fjármagnsþörf, kemur til kasta Alþ. að vega og meta, hvort félagslegt gildi og notagildi annars vegar, kostnaðarhliðin hins vegar standi í þeim hlutföllum, að rétt sé að ráðast í hafnargerð við Dyrhólaey.



Herra forseti. Ég ætla að segja hér örfá orð. Ég vil nota tækifærið til þess að þakka hv. 4. þm. Sunnl. fyrir ræðu hans hinn 18. nóv. s.l. svo og hv. 5. þm. Sunnl., Garðari Sigurðssyni, fyrir ræðu hans núna áðan. Það er vitað mál, að á suðurströnd landsins eru náttúrleg skilyrði til hafnargerðar minni, en víða annars staðar á landinu og hafnargerð þar er og verður dýrari, en þar sem firðir ganga inn í landið og lítið eitt þarf til þess að gera skipum aðstöðu. Samkv. niðurstöðum þeirra rannsókna, sem gerðar hafa verið, er Dyrhólaey langálitlegasti staðurinn. Náttúruskilyrði eru þar bezt, þar er lang stytzt út á 16 metra dýpi, sem sérfræðingar hafa talið hæfilegt fyrir hafnarmynni á þessum slóðum, eða ca. 900 metrar. Þetta er um það bil helmingi styttri vegalengd út á þetta dýpi, en frá sumum þeim öðrum stöðum, sem helzt hafa komið til greina í sambandi við hafnargerð á þessu svæði. Aðalkostnaður við hafnargerð við suðurströndina eru hafnargarðarnir. Má ætla, að höfn við Dyrhólaey verði allt að því helmingi ódýrari, en höfn á þeim stöðum, þar sem 1.800 metrar eru út á 16 metra dýpi. Ýmis önnur skilyrði eru betri við Dyrhólaey en annars staðar á umræddu svæði svo sem lega, dýptarlína og straumar, svo sem ég hef getið um við fyrri hluta umr. þessarar. Þá er eyjan sjálf góður skjólgarður svo langt sem hún nær. Hafnarmannvirki í landi verður að sjálfsögðu að gera, þegar höfnin er komin eða samhliða henni. Þegar landhelgin hefur verið færð út og Íslendingar ráða henni einir og verða einir um veiðar á landgrunninu, þá má gera ráð fyrir, að við getum veitt um það bil helmingi meira, en við veiðum nú á landgrunnssvæðinu. Þetta þýðir það, að við verðum að kaupa fleiri skip, byggja fleiri hafnarmannvirki í landi, frystihús, fiskvinnsluhús og fleiri mannvirki til þess að geta nýtt aukinn sjávarafla. Það er engin spurning um það, heldur getur orðið spurning um það, hvar eigi að byggja þessi mannvirki. Það er mín skoðun, að þegar landhelgin hefur verið færð út, verði þjóðhagsleg nauðsyn að byggja höfn við Dyrhólaey. Ein beztu fiskimið landsins eru þar við bæjardyrnar, á landi blómlegar sveitir. Staðurinn liggur vel við samgöngum, bæði á landi og sjó. Á rúmlega 300 km hafnlausri strandlengju Suðurlandsins er brýn nauðsyn að komi höfn af slysavarnaástæðum og mörgum ástæðum fleiri, sem ég skal ekki fjölyrða um hér. Þessi till. hefur haft góð áhrif á vitamálaskrifstofuna. Mér hefur verið tjáð þaðan, að þar sé nú unnið af krafti að frumskýrslu um málið, þar sem dregnar verða fram þær staðreyndir, sem fyrir hendi eru. Síðan er víst ætlunin að gera lauslega kostnaðaráætlun. Ég vil halda því fram, að þessa frumskýrslu og kostnaðaráætlun hafi verið hægt að gera fyrir mörgum árum, fyrst hægt er að gera þetta nú. Ég hef svo ekki fleiri orð um þetta mál.



Herra forseti. Ég hef ásamt hv. 10. landsk. þm. leyft mér að flytja hér á þskj. 76 till. til þál. um fjölda erlendra starfsmanna við sendiráð erlendra ríkja hér á landi. Þegar utanrrn. birti skýrslu sína um fjölda erlendra starfsmanna við hin ýmsu sendiráð hér í Reykjavík, jafnframt skýrslu yfir fasteignir og lóðir þessara aðila, kom í ljós, að hér var í einstaka tilvikum um mjög mikið og áberandi og óeðlilegt misræmi að ræða milli hinna einstöku sendiráða. Ísland hefur, eins og vitað er, misjafnlega mikil samskipti við hin ýmsu ríki, bæði viðskiptaleg og menningarleg og er því ekki nema eðlilegt, að sendiráð landsins séu misjafnlega umfangsmikil í hinum ýmsu löndum og fer það eftir samskiptum okkar við hvert land fyrir sig. Á sama hátt er það eðlilegt, að sendiráð erlendra ríkja hér á landi séu misjafnlega umfangsmikil og gildir þar um að sjálfsögðu sama regla og um sendiráð okkar erlendis. Það sem hlýtur þó að vekja athygli í umræddri skýrslu utanrrn., er að eitt ríki, þ.e. Sovétríkin, hefur hér mun fleiri erlenda starfsmenn í þjónustu sinni en nokkurt annað ríki og fasteignir þess og lóðir eru áberandi meiri, en annarra ríkja og hvort tveggja mun umfangsmeira en séð verður, að þörf sé fyrir. Samkv. skýrslunni eru erlendir starfsmenn við þetta sendiráð 30 talsins, sem er rúmlega þriðjungur allra erlendra starfsmanna við þau 10 sendiráð, sem hér eru og einum fleiri en sex ríki önnur samanlagt hafa í þjónustu sinni og verður þó ekki séð, að þessi ríki hvert fyrir sig hafi nokkuð minni diplómatísk samskipti við okkur en umrætt ríki. Ef litið er á fasteignir þessa sendiráðs, blasir það sama við. Þar er um að ræða fjórar fasteignir, sem að rúmmáli eru rúmlega 1/4 hluti af rúmmáli allra fasteigna hinna 10 sendiráða, sem hér eru. Svipuð hlutföll eru varðandi flatarmál lóða þessa sendiráðs og hinna sendiráðanna samanlagt. Þegar þetta er athugað og einnig það, að sennilega er engum hv. þm. kunnugt um nokkur þau samskipti Íslendinga og Sovétríkjanna, sem gefa tilefni til jafn umfangsmikils sendiráðs þeirra hér á landi og raun ber vitni um, er ekki hægt að telja annað en að hér sé um óeðlilegt misræmi að ræða miðað við stærð og umfang annarra sendiráða. Þm. allir vita, að samskiptum okkar við þetta ríki er á þann veg háttað, að um vöruskipti er að ræða. Samningar um þessi viðskipti munu gerðir einu sinni á ári eða annað hvert ár og eru það þá sérstakar sendinefndir af hálfu beggja ríkjanna, sem þessa samninga annast, þó að sendiráðin komi þar að sjálfsögðu að einhverju leyti við sögu. Ekki mun hv. þm. heldur kunnugt um nein umfangs mikil menningartengsl okkar Íslendinga við þetta ríki. Munu hlutfallslega fáir íslenzkir námsmenn stunda nám í Sovétríkjunum og fjölda námsmanna þaðan við háskólann hér er ekki til að dreifa. Þegar allt þetta er athugað, liggur það alveg ljóst fyrir, að um alveg óeðlilegan fjölda starfsmanna er að ræða við þetta sendiráð og finnst flestum óskiljanlegt, hvernig það fólk, sem þar starfar, getur eytt tímanum miðað við venjuleg diplómatísk störf. Það skal tekið fram, að starfsfólk við APN-fréttastofuna, Novosty, er ekki talið með í fjölda starfsfólks þessa sendiráðs. Verður ekki annað sagt, en að þetta tilvik í skýrslu utanrrn. um fjölda erlendra starfsmanna við sendiráðin gefi fullkomna ástæðu til að skora á ríkisstj. að setja einhverjar reglur, sem hamli gegn því, að nokkurt sendiráð geti haft í þjónustu sinni alveg ótakmarkaðan fjölda erlendra starfsmanna eða farið í stórfelld lóða– og fasteignakaup hér á landi langt umfram það, sem séð verður, að nauðsyn beri til. Varla getur talizt óframkvæmanlegt að setja slíkar reglur, sem hlytu í grundvallaratriðum að byggjast á diplómatískum og viðskiptalegum samskiptum okkar við hvert ríki fyrir sig og er að sjálfsögðu ekki til þess ætlazt, að sendiráðinu sé í nokkru þröngur stakkur skorinn í þessum efnum, heldur aðeins, að í framtíðinni verði komið í veg fyrir, að nokkurt sendiráð geti þanið út starfsemi sína með óeðlilegum fjölda erlendra starfsmanna eða fasteigna uppkaupum langt umfram það, sem séð verður, að nauðsyn beri til. Íslenzka þjóðin er ekki mannfleiri en svo, að hún verður að hafa fulla aðgæzlu með því, að á þessu sviði sé allt með eðlilegum hætti, þar sem erlendir starfsmenn sendiráða njóta þeirrar sérstöðu að vera ekki háðir íslenzkum lögum. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til, að umr. um málið verði frestað og till. verði vísað til hv. utanrmn.



Herra forseti. Um till. til þál. á þskj. 76, er fjallar um fjölda erlendra starfsmanna við sendiráð erlendra ríkja á Íslandi, vil ég aðeins leyfa mér að segja örfá orð. Athuganir hafa verið gerðar í utanrrn. undanfarin tvö ár á fjölda erlendra starfsmanna við sendiráð hér. Það má vera, að það hafi verið gert fyrr, en þessar athuganir liggja fyrir og það liggur jafnframt fyrir, að þessi fjöldi hefur ekki breytzt á undanförnum tveimur árum. Jafn þingreyndum manni og hv. 3. þm. Sunnl. geta því ekki komið á óvart þær upplýsingar, sem í skýrslu utanrrn. eru um fjölda erlendra starfsmanna. Fyrrv. ríkisstj. sá enga ástæðu til þess að gera neinar ráðstafanir til þess að takmarka fjölda erlendra sendimanna hér. Ég vil segja, að það er sjálfsagt að gera athugun á því máli, sem þáltill. fjallar um, frá almennu sjónarmiði. Það eru alþjóðlegar reglur til um það, að móttökuríki getur, ef sérstakar ástæður eru fyrir hendi, takmarkað fjölda erlendra sendimanna. Það er um það samningur, sem gerður var í Vínarborg 1961 og Ísland hefur nýlega gerzt aðili að, þannig að tæknilegir örðugleikar þurfa ekki að vera fyrir hendi í þessu atriði, sem hér um teflir. Hitt vil ég segja sem mína skoðun, að ég tel ekki, að það sé neinn óeðlilegur fjöldi við nokkurt sendiráð á Íslandi, þannig að ástæða sé til að beita þeim samningsákvæðum, sem hér um teflir. En utanrmn. getur að sjálfsögðu fengið og fær að sjálfsögðu umrædda þáltill. til meðferðar og þar verður þetta mál skoðað. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa um þessa till. fleiri orð. Ég get vel metið þá hugsun og þá viðleitni hv. 3. þm. Sunnl.; að hann vilji ekki hafa fleiri útlendinga hér á Íslandi en nauðsyn ber til.



Herra forseti. Hæstv. utanrrh. taldi, að mér gætu ekki komið á óvart þær upplýsingar, sem utanrrn. hefur nýlega birt um tölur erlendra starfsmanna við sendiráðin hér. Ég get fullvissað hann um það, að mér kom þetta alveg á óvart. Síðan ég tók sæti á hv. Alþ. minnist ég þess ekki, að þessi mál hafi nokkurn tíma verið þar rædd og ég hef aldrei séð opinbera skýrslu um þessi mál, þannig að ég hygg, að þetta hafi ekki einungis komið mér, heldur sennilega öllum þm. eða flest öllum þm. alveg á óvart, hvernig þessum málum var háttað hjá okkur. Og ég verð að segja, að mig undrar mjög, að hæstv. utanrrh. skuli segja það hér, að hann sjái ekki, að neinn óeðlilegur fjöldi erlendra starfsmanna sé við neitt sendiráð hér á landi. Ég til tók hér eitt sendiráð áðan, sem skar sig alveg úr samkv. skýrslu utanrrn. um fjölda starfsmanna og ég verð að segja það, að ég hygg, að flestir eigi mjög erfitt með að skilja það, til hvers séu starfandi 30 erlendir starfsmenn í þessu eina sendiráði, þegar við vitum það, að önnur sendiráð, sem ekkert hafa minna umfangs hér á landi, láta sér nægja kannske 5-7 manns. En hæstv. utanrrh. telur þetta í sjálfu sér ekkert óeðlilegt og það er auðvitað hans mat á hlutunum, en mitt mat er það, að þarna sé um mjög óeðlilegt misræmi að ræða á milli hinna einstöku sendiráða hér í höfuðborg landsins. Ég skal einnig taka það fram, að það kom mér alveg á óvart,-ég hef ekki vitað um það, -þegar blöðin birtu um það fréttir, sem ekki hefur verið mótmælt af utanrrn., að íslenzkir sendiráðsmenn væru háðir vissum kvöðum sem starfsmenn íslenzka sendiráðsins í Moskvu. Blöðin hafa skýrt frá því og því hefur ekki verið mótmælt, að þeir fengju aðeins að ferðast vissan kílómetrafjölda, 40 km, út frá miðborginni. Ég hygg, að það þættu harðir kostir hér á landi, bæði af hendi þess sendiráðs, sem ég hef hér mest rætt um og annarra sendiráða, ef starfsmenn þeirra fengju ekki nema með sérstöku leyfi, eins og gildir í okkar sendiráði í Moskvu, að ferðast t.d. austur að Selfossi eða eitthvað austur í sveitir, til þess þyrfti sérstakt leyfi íslenzkra stjórnvalda. En það hefur verið upplýst jafnframt, að þetta gilti einnig um starfsmenn annarra sendiráða í höfuðborg Sovétríkjanna og þá er ekkert við því að segja. Auðvitað hljótum við að vera háðir þeim kvöðum, sem um önnur sendiráð gilda þar, fyrst við á annað borð teljum þörf á að hafa sendiráð þar, eins og lengi hefur verið talin þörf á, jafnvel þó að þessir annmarkar væru á því, að starfsmenn þjóðarinnar þar, sem eiga að vera háðir íslenzkum lögum, skuli vera hálfgerðir fangar í sendiráði okkar í þessari höfuðborg.



Herra forseti. Ég hef því miður ekki þessa till. undir höndum, en ég vil byrja á því að þakka hæstv. utanrrh. hans svör, þó að þau lægju nú ljós fyrir í fjölmiðlum áður að mestu leyti. En ég vil aðeins vekja athygli á þeirri skoðun minni, að það sé heildarfjöldi starfsmanna við sendiráðin, sem máli skiptir. Bandaríkjamenn hafa langflesta starfsmenn í sendiráðinu, yfir 30. Það er staðreynd. Hins vegar væri kannske sanngjarnt að setja einhver skynsamleg mörk um heildarfjölda starfsmanna að meðtöldum starfsmönnum fréttastofa eins og þeirrar rússnesku, - ég man ekki, hvað hún heitir, - og upplýsingastofnana eins og Upplýsingastofnunar Bandaríkjanna. Að vísu kæmu slík mörk langharðast niður á Bandaríkjamönnum, en fyrst hv. 3. þm. Sunnl. hefur vakið máls á þessu, þá getur hann varla verið þekktur fyrir að standa á móti svo sanngjarnri lausn. Hins vegar er skylt að benda á, að slík takmörkun gæti verið viðkvæmt mál og sízt vildi ég verða til þess að styggja þá ágætu Bandaríkjamenn í þessu efni. Að lokum vildi ég aðeins taka undir orð hæstv. utanrrh. um nákvæma skoðun á þessu máli.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessar umr. mjög lengi, en kveð mér hljóðs í fyrsta lagi vegna þess, að ég er annar af flm. þessarar þáltill. og ef ráðh. sér ástæðu til þess að tala um, að hér sé ástæðulaust fyrir menn að bera fram þáltill., vegna þess að þeir eigi að vita einhverja hluti vegna sinnar þingreynslu, þá er ekki hægt að segja það um mig eða mína undirskrift á þessari þál. og lýsi ég reyndar furðu minni á þeim rökum, sem fram koma í slíku svari. Fyrri flm. till. hefur reyndar lýst því og ég geri það líka, að þessar upplýsingar, sem komu fram um fjölda starfsmanna ýmissa sendiráða, kæmu sér mjög á óvart. Satt að segja gerði ég mér alls ekki grein fyrir því, hversu ótrúlega mikill fjöldi er hér af erlendum starfsmönnum á vegum ýmissa sendiráða í Reykjavík. Í því sambandi er ástæðulaust að blanda saman íslenzkum starfsmönnum og útlendum hjá þessum sendiráðum. Sú staðreynd blasir við, að hjá ýmsum sendiráðum, án þess að verið sé að nefna hér þau sendiráð eða þjóðir þeirra, er um mikinn fjölda að ræða af erlendum mönnum og þessi till. snýst fyrst og fremst um þessa erlendu starfsmenn, vegna þess að íslenzk lög ná ekki yfir þá. Um þá íslenzku starfsmenn, sem starfa hjá þessum sendiráðum, gilda að sjálfsögðu íslenzk lög og ástæðulaust fyrir okkur að hafa áhyggjur af því, hversu marga starfsmenn er þar um að ræða. Við erum ekki að hafa áhyggjur af því í sjálfu sér, hvaða starfsemi fer fram eða hvað þetta fólk er að gera. Það má í sjálfu sér velta vöngum yfir því, hversu eðlilegt það sé, að sendiráð, sem eiga í eðli sínu að hafa engu meiri starfsemi en önnur, séu hér með margfalt, margfalt fleiri starfsmenn. En látum það vera. Við skulum ekki fara að gera því skóna, að þeir séu að gera hér nein voðaverk eða að grafa undan þessari þjóð og sjálfstæði okkar. En það er hitt, sem veldur okkur áhyggjum, að þessi sendiráð geta óáreitt safnað til sín liði hér án nokkurra afskipta íslenzkra yfirvalda. Safnað bæði til sín liði, þ.e. fólki, og líka eignum, alveg án nokkurra aths. Það er þessi ástæða fyrir þessari till. okkar, að við höfum virkilegar áhyggjur af því, að hér skuli vera sendiráð, sem safnar hér eignum, alveg eins og aðrir safna frímerkjum nánast og ég vil leyfa mér að spyrja: Má virkilega skilja svar utanrrh. svo, að hann sé á móti því, að settar séu almennar reglur, sem a.m.k. fela það í sér, að viss athugun fari fram á þessu máli?



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til menntmrh. á þskj. 83, svo hljóðandi: Er 100 þús. kr. fjárveiting í fjárlagafrv. ríkisstj. til æskulýðsráðs ríkisins í samræmi við óskir og hlutverk æskulýðsráðs? Með lögum nr. 24 frá 1970 var samþ. frv., sem lengi hafði legið hér fyrir þinginu og varðaði æskulýðsmál. Mál þetta hafði nokkuð dregizt, einkum vegna vissrar tortryggni, sem gætti í röðum æskulýðshreyfingarinnar þess efnis, að þetta mál væri þess eðlis, að þetta ætti að draga úr hinni frjálsu æskulýðshreyfingu og sníða henni þannig stakk, að hún heyrði nær eingöngu undir hið opinbera. Hér var um nokkurn misskilning að ræða, sem í ljós kom, að var að mestu ástæðulaus, og með lögum þessum eru flestir sammála um, að samþ. hafi verið mjög merk ákvæði, sem eiga að stuðla að öflugra æskulýðsstarfi í þessu landi. Það var mat manna, að hér hefðu verið mörkuð tímamót, og því var vel fagnað, ekki sízt meðal þeirra, sem þá sátu í stjórnarandstöðu, og ég minnist þess, að einn hv. þm. notaði þau orð um þetta frv., að það gæti jafnframt orðið til þess að koma á sáttum milli ungra og gamalla Íslendinga í þjóðfélaginu, svo að mikið var nú hlutverk þessa máls. Samkv. lögunum er gert ráð fyrir því, að æskulýðsráð beiti sér fyrir ýmsu ráðstefnuhaldi á vegum æskulýðssamtaka og æskulýðsleiðtoga, styðji félags- og tómstundastarfsemi, efni til námskeiða, þjálfi leiðtoga, komi á sumarbúðum, stofni til útivistar og efni til ýmissa annarra nýjunga og tilrauna á þessum vettvangi. Það kom því mjög á óvart, þegar í ljós kom í nýútgefnu fjárlagafrv., að til æskulýðsráðs ríkisins var einvörðungu veitt 100 þús. kr. og styrkur til hinna ýmsu samtaka, sem í þessum sama lið eru nefnd, hækkaði lítið eitt. Ég hef ástæðu til að halda, að æskulýðsráð ríkisins hafi hugsað sér að fara af stað með myndarlegri hætti en svo að hafa til þess starfs 100 þús. kr. og vildi af þessum sökum leyfa mér að spyrjast fyrir um það, hvort ekki mætti búast við því, að fjárveiting til þessara mála yrði hækkuð allverulega. Ég hef fyrr á þessu þingi beint fsp. til ráðh. og af öðru tilefni vegna mjög þröngra fjárveitinga til þess máls, og sá ráðh. brást mjög myndarlega við og lofaði hækkun á einu augabragði í svari til mín hér á Alþ. Ég vænti þess, að svör menntmrh. verði jafnmyndarleg í þessu máli.



Herra forseti. Fsp. hv. 9. landsk. þm. er á þessa leið: „Er 100 þús. kr. fjárveiting í fjárlagafrv. ríkisstj. til æskulýðsráðs ríkisins í samræmi við óskir og hlutverk æskulýðsráðs?“ Svar mitt við fsp. er svo hljóðandi: Lög um æskulýðsmál eru frá 17. apríl 1970, og samkv. þeim lögum var komið á fót æskulýðsráði ríkisins. Æskulýðsráð gerði samkv. lögunum í fyrsta sinn till. til menntmrn. um fjárveitingar til æskulýðsmála við undirbúning fjárlagafrv. fyrir árið 1972, sem nú liggur fyrir hv. Alþ. Till. æskulýðsráðs um fjárframlög í fjárlögum 1972 námu samtals 6.1 millj. kr., þar af til æskulýðsráðs sjálfs 300 þús. kr. vegna ráðstefnuhalds og annars rekstrar, vegna einstakra verkefna til stuðnings félags- og tómstundastarfi 3.5 millj. kr. og bein framlög til æskulýðssamtaka 2.3 millj. kr. Menntmrn. sendi till. þessar áfram til fjmrn. og mæltist til, að þær yrðu teknar til greina við undirbúning fjárlagafrv. Við gerð fjárlagafrv. voru teknar í frv. 100 þús. kr. til æskulýðsráðs í staðinn fyrir, að farið var fram á 300 þús. Til einstakra verkefna var ekkert tekið í fjárlagafrv., en sem bein framlög til æskulýðssamtaka voru teknar 2 millj. 60 þús. í stað þess, að æskulýðsráð fór fram á 2.3 millj. Að sjálfsögðu er enn óútkljáð, hver verður afgreiðsla Alþingis á fjárveitingum til þessara mála sem annarra við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1972. En ég vil benda á, að í fjárlagafrv. eins og það liggur nú fyrir Alþ. eru í heild ætlaðar 29.1 millj. kr. til æskulýðs- og íþróttamála í stað 19.4 millj. kr. í þessu sama skyni á fjárlögum fyrir yfirstandandi ár. Veldur þarna mestu hin mikla hækkun á fyrirhuguðum framlögum til íþróttasjóðs úr 5 millj. í 13 millj. og veruleg hækkun er einnig ráðgerð á framlagi til Ungmennafélags Íslands. Ég mun að sjálfsögðu beita mér fyrir því að fá sem mest fjármagn til æskulýðsmála. En það væri óraunsætt að gera sér ekki grein fyrir, að í mörg horn er að lita og endanleg afgreiðsla fjárlaga, bæði að því er varðar þessi mál og öll önnur, er háð getunni til þess að sinna hinum óendanlega mörgu og þýðingarmiklu verkefnum, sem jafnan eru miklu meiri en fjármagn leyfir, að leyst séu öll í einu.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka fyrir svar það, sem menntmrh. hefur gefið við fsp. minni. Því miður varð mér ekki að þeirri von minni, að hann gæfi hér yfirlýsingu um, að þessi fjárveiting mundi hækka í meðförum, og veldur það mér að sjálfsögðu miklum vonbrigðum eins og öllum þeim aðilum, sem að þessu máli standa. Enda þótt ráðh. minnist hér á, að ýmsar fjárveitingar séu til æskulýðsmála, m.a. til Íþróttasjóðs og annarra stofnana, á öðrum liðum fjárlagafrv., þá er það ekki inntak minnar spurningar og er ekki höfuðatriði þessa máls. Með lögum um æskulýðsmál frá 1970 eru mörkuð ákveðin verkefni fyrir æskulýðsráð ríkisins og fyrir æskulýðsfulltrúa ríkisins. Þessi fulltrúi var ráðinn hér á s.l. ári, og æskulýðsráðið var skipað á síðasta ári, og þessir aðilar hófu þegar störf og hafa sett fram till. og hafa á prjónunum ýmiss konar starfsemi innan ramma þessarar löggjafar. Það er ekki hægt að sjá með góðu móti, hvernig þessu æskulýðsráði er ætlað að starfa í samræmi við lögin með 100 þús. kr. veganesti. Það hlýtur að standa næst þessum aðilum nánast að segja af sér þeim störfum, þegar virðing og umhyggja ríkisvaldsins er ekki meiri fyrir æskulýðsmálum og þessum lögum en raun er á. Ég vil af þessu tilefni minna lítillega á, að þegar þetta frv. var til meðferðar á þinginu hér fyrir 1–2 árum síðan, var þáv. menntmrh. núið því um nasir, að hann hefði ekki hugsað sér að láta þessi lög koma til mikilla framkvæmda, og þó að þau segðu um mikinn og merkan hlut í sínum ákvæðum, þá stæði þetta mál og félli með fjárveitingunni til þessara mála. Með leyfi hæstv. forseta vildi ég leyfa mér að vitna til ummæla hv. þm. Jónasar Árnasonar við umr. um þetta mál á sínum tíma, en þar segir hann m.a. um menntmrh. og þann félagsskap, sem hann taldi hann vera í á þeim tíma: „En þessi staðreynd, þessi vafasami félagsskapur, sem hæstv. ráðh. hefur valið sér, veldur mér einnig nokkrum beyg í sambandi við framkvæmd þeirra mála, sem ráðgerð eru í þessu frv. Það er talað um fjárveitingar. Það er hins vegar lítið talað um það, hve háar þær eiga að verða, né heldur hvernig þær verði tryggðar. Margt bendir sem sé til þess, að eftir að hæstv. menntmrh. hefði fengið frv. þetta samþ., færi fyrst verulega að reyna á einlægni hans í málinu og dugnað, hvernig honum tækist til með að fyrirbyggja óæskileg áhrif þess mammonssafnaðar, sem mestu ræður um aðgerðir hæstv. ríkisstj., og að tryggja nægan stuðning fjárveitingavaldsins. Það hygg ég, að verði þrautin þyngst.“ Að endingu sagði þessi sami hv, þm.: „Þó að frv. þetta nefnist frv. til l. um æskulýðsráð, lít ég svo á, að framkvæmd slíkra laga eigi ekki að vera bundin einvörðungu við æskulýðsmál í þröngri merkingu. Ég vil vona, að framkvæmdin verði með þeim hætti, að frv. hefði eins mátt nefnast frv. til l. um heilbrigð samskipti og sættir milli ungra og gamalla Íslendinga.“ Svo mörg voru þau orð. Svo merk voru þau verkefni, sem þessum lögum var ætlað að gegna. Nú spyr ég: Er ætlazt til þess, að æskulýðsráð sætti unga og gamla Íslendinga fyrir 100 þús. kr., og er það rétt, að núv. menntmrh. sé í engu betri mammonssöfnuði heldur en fyrrv. menntmrh.?



Herra forseti. Ég hef dregizt svolítið inn í umr. þessar. Hv. síðasti ræðumaður vitnaði í ummæli, sem ég viðhafði, þegar þetta mál var hér fyrst flutt. En það vill svo til, að ég er nýlega kominn til þings og hef illa fylgzt með þróun ýmissa mála á þessu þingi, og ég skal játa það, að ég hafði ekki gert mér ljóst, að vægast sagt hefði ekki verið tekið rækilega til hendinni í sambandi við þessi mál, hvað fjárveitingar snertir. Ég tek undir það með hv. síðasta ræðumanni, að fjárveitingar, sem ætlaðar eru til þeirrar starfsemi, sem hér um ræðir, starfsemi æskulýðsráðs, eru að sjálfsögðu allt of litlar og þurfa að stóraukast, og ég fagna því að heyra þessa rödd af hálfu ungra sjálfstæðismanna. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu, að við, þó að allmikill aldursmunur sé á okkur, hv. síðasta ræðumanni og mér, sameinumst í að fá einhverju því framgengt, sem tryggt gæti betri og öruggari framgang þessara mála, sem eru sameiginlegt áhugamál okkar beggja. Ég ítreka það, sem ég sagði í umræddri ræðu minni, sem vitnað var í hér áðan, að lausnin á æskulýðsmálunum er einmitt ekki sú, að æskulýðurinn sé, eins og ég held, að ég hafi orðað það þá, sorteraður í sérstakan dilk alla tíð stöðugt, heldur á að stefna að því hér á okkar landi, að sem mest samstarf og félagsleg samskipti eigi sér stað milli kynslóðanna. Ég álít, að mörg þessi æskulýðsvandamál okkar stafi af því, að við höfum flutt inn vandamálin frá öðrum þjóðum og stærri. Og tilhneigingin hér hefur verið þessi, að skilja að kynslóðirnar og tala sí og æ um einhver sérstök æskulýðsvandamál og byggja upp sérstaka æskulýðsstarfsemi, þar sem eldra fólkið er meira og minna útilokað. Þetta á að sjálfsögðu miklu meira við um Reykjavík en landsbyggðina, þar sem við vinnum saman í ungmennafélögunum á hvaða aldri sem við erum. En ég ítreka það, sem ég sagði áðan, að ég er feginn því að heyra þessa rödd úr hópi ungra sjálfstæðismanna, og ég vænti þess, að við getum, ég og hv. síðasti ræðumaður, sameinazt um að fá einhverju því framgengt, sem verði til þess, að þessi mál fái skaplega lausn og skaplega skipan.