Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. til laga um skotvopn, sprengiefni og skotelda var samþ. hér í hv. Ed. fyrr í vetur og er nú komið til d. á ný með þeim breytingum sem gerðar voru á því í hv. Nd. Þessar breytingar eru þær helstar, að aftan við 1. mgr. 14. gr. kom nýr málsliður, þar sem segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fyrir skotvopnaleyfi skal greiða sérstakt gjald samkv. nánari ákvörðun dómsmrh.“ Það var ekki í frv., eins og það var áður, sérstakt ákvæði um gjaldtöku. Hins vegar leit allshn. Ed. svo á að slík gjaldtaka væri heimil samkv. öðrum lögum. En eftir atvikum sér allshn. nú ekki ástæðu til að gera athugasemd við þessa breytingu. Þá er í þeim breytingum, sem gerðar voru, gert ráð fyrir því, að þegar skotvopnaleyfi er endurnýjað geri handhafi skotvopnaleyfis grein fyrir hæfni sinni og þekkingu á því vopni sem hann hefur leyfi til að fara með. Það er eins, að allshn. Ed. gerir ekki aths. við þessa breytingu. Loks eru gerðar breytingar á 15. gr. frv., fyrst sú að 1. mgr. falli niður. Sú málsgr. fjallar um það, að þeir, sem sækja um skotvopnaleyfi, skuli gera grein fyrir þörf sinni og öðrum ástæðum fyrir því að þeir óska eftir að eiga skotvopn. En eins og ég sagði áður, þá er frv. nú án þessa ákvæðis. Allshn. Ed. treysti sér ekki til að mæla með því að algjörlega verði felld niður öll ákvæði um að menn geri grein fyrir þörf sinni fyrir því og ástæðum, að þeir vilja kaupa skotvopn, og telur nauðsynlegt að í lögum um skotvopn, sprengiefni og skotelda séu ákvæði sem geri yfirvöldum kleift að takmarka skotvopnafjölda hvers einstaklings eða skotvopnaleyfi hvers einstaklings. Þess vegna varð samkomulag um það í n. að leggja til, að í stað þeirrar málsgr., 1. mgr. 15. gr., sem felld var niður í Nd., komi ný mgr. sem er nokkuð breytt frá því sem áður var og sleppt úr ákvæðunum um að gerð sé grein fyrir þörf umsækjanda fyrir skotvopnið. Vil ég leyfa mér að lesa þá till. sem allshn. gerir nú um upphaf 15. gr., með leyfi hæstv. forseta, en till. er á þessa leið: „Hver sem leitar leyfis til að eignast skotvopn skal gera grein fyrir því, í hverju skyni hann leitar leyfisins. Setja má reglur um fjölda leyfa sem veitt verða hverjum einstaklingi.“ Þetta er orðin nokkur breyting bæði frá því, sem frv. er nú, og eins frá því, sem frv. gerði ráð fyrir. Það er sem sagt fellt úr ákvæðið um að umsækjandi leyfis skuli gera grein fyrir því, að hann þurfi á skotvopninu að halda. Það varð samkomulag í n. um að leggja til að upphaf 15. gr. yrði á þessa leið. Sú breyting var gerð við 15. gr., að bætt var við nýrri mgr. um það, að lögreglustjóri skyldi, eftir því sem tök væru á, halda námskeið í meðferð skotvopna fyrir þá menn sem sækja um skotvopnaleyfi eða endurnýja þau. Nm. litu svo á að það hlytu að vera nokkur vandkvæði á að halda slík námskeið, en eftir atvikum þótti þó ekki rétt að gera till. um breytingu á þessu ákvæði á ný. Loks var gerð smávegis orðalagsbreyting á 32. gr. frv. Ég vil að þessum orðum sögðum leyfa mér að vænta þess, að hv, d. samþ. þá brtt. sem allshn. leggur fram, og ég vil vænta þess jafnframt, að Nd. og allshn. Nd. taki þessa breytingu til athugunar svo að málið mætti ná fram að ganga áður en þingi lýkur nú.



Herra forseti. Ég vildi aðeins láta í ljós, að ég fellst alveg á þá breytingu sem hv. allshn. leggur til. Ég tel hana til bóta frá því sem 15. gr. er, eins og gengið var frá henni í Nd. Ég tel að það hafi e. t. v. orðið af hálfgerðu slysi að henni var breytt á þá lund sem gert var í Nd., og reyndar var samþ. með eins atkv. mun þessi breyting sem þar var gerð. Menn hafa kannske ekki áttað sig fyllilega á að þetta var orðið mjög opið ef öllu aðhaldi var þarna sleppt úr greininni. Ég vona að menn geti sæst á að afgreiða málið með þessari breytingu.



Herra forseti. Allshn. hefur rætt frv. til 1. um viðauka við lög nr. 94 19. júní 1933, um tékka, en þessi viðauki fjallar um refsiákvæði og er þar gert ráð fyrir að þeim, sem gefa út tékka án þess að innistæða sé fullnægjandi fyrir honum eða án sérstakrar ástæðu afturkalla tékka eða ráðstafa innistæðu og hindra á þann hátt að tékki, sem hann hefur gefið út, greiðist við sýningu, skuli refsað með sektum eða allt að 3 mánaða fangelsi. N. hefur rætt þetta frv. á nokkrum fundum og orðið sammála um að mæla með því að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég vil benda hv. þm. á þá staðreynd, síðan tölvur komu í bankakerfið, þótt peningar séu lagðir inn fyrir hádegi eða jafnvel seinna að degi til og ávísanir gefnar út skömmu eftir að innlegg hefur verið fært til bókunar í banka, - ég ætti nú kannske ekki að nota orðin „fært til bókunar“, vegna þess að það fer ekki inn á reikninginn fyrr en í lok starfsdags, að það vill oft brenna við, þó menn eigi peninga inni í bankanum, að þeir hafi ekki löglegan aðgang að þeim samkv. þessu frv. fyrr en daginn eftir að þeir leggja inn. Ég vil líka benda á það, að þó að það sé refsivert að gefa út falskar ávísanir, og ég ætla ekki að mæla því bót, þá er spurning hvort hægt er að setja slík lög að menn taki nokkurs konar sjálfsafgreiðslu á refsingu, þó svo að þeir telji sig eiga fé inni í bönkunum. Því greiði ég atkv. gegn þessu frv.



Herra forseti. Menntmn. hv. Ed. hefur haft þetta frv. til meðferðar, og eins og fram kemur á þskj. 573 fékk n. til fundar við sig þá Finnboga Guðmundsson landsbókavörð og Ólaf Pálmason deildarstjóra. N. varð sammála um að mæla með samþykkt frv., en flytur nokkrar brtt. við það á sérstöku þskj. Fjarverandi við afgreiðslu málsins voru þeir Ingi Tryggvason og Þorvaldur Garðar Kristjánsson. Breytingar þær, sem menntmn. leggur til að gerðar verði, eru fyrst og fremst til að kveða ákveðnar á, marka skýrari línur, sérstaklega að draga skýrari línur á milli ákvæða um skilaskyldu og varðveisluskyldu. Auk þess leggur n. til að felld verði niður varðveisluskyldukvöðin á Amtsbókasafninu í Stykkishólmi, Bókasafninu á Ísafirði og Amtsbókasafninu á Seyðisfirði. Ég vil þá, herra forseti, víkja aðeins að þeim brtt. sem n. flytur á þskj. 574. Fyrsta brtt. er efnislega í þá átt, að þar komi inn tilvísun í til II. kafla laganna, til þess að kveða ákveðið og skýrt á um að skilaskyldan er bundin við fjögur eintök, og í þeim kafla er einnig vísað til ákveðinna aðila sem þau skulu fá. Það er Landsbókasafnið tvö eintök, Háskólabókasafn og Amtsbókasafnið á Akureyri hvort fyrir sig eitt eintak. Þess vegna segir í fyrstu brtt. að í stað orðanna „í lögum þessum“ komi: í II. kafla laga þessara. Önnur brtt. á þskj. 574 er vegna breytingar sem lögð er til á 10. gr. Þess vegna þarf að fella burt tilvísun í hana, þ. e. a. s. 2. mgr. 10. gr. Því er lagt til að orðin „sbr. einnig 10. gr.“ í lok 1. mgr. falli burt. Þriðja brtt. á fyrrnefndu þskj. er á sama hátt afleiðing af þeirri breyt. sem lögð er til varðandi 10. gr., þ. e. að í stað þess, að vísað verði til 10. gr. í 7. gr. frv., þá verði vísað til V. kafla sem lagt er til að verði nýr kafli í frv. og að mestu leyti innihaldi það sem tekið er út úr 10. gr., þ. e. a. s. 2. mgr. í 10. gr. eins og hún er nú. Brtt. er einungis sú, að aftan við gr. bætist: og V. kafla - það verði vísað til V. kafla þar einnig. Fjórða brtt. er sömuleiðis afleiðing af fyrrgreindri breyt. á 10. gr., þ. e. a. s. að 2. mgr. 10. gr. falli brott. Ástæðan fyrir því, að það er lagt til, er fyrst og fremst að efnislega á hún ekki heima með öðrum ákvæðum gr. sem fyrst og fremst kveða á um varðveisluskyldu þá er hvílir á Landsbókasafninu varðandi tvö af fjórum skyldueintökum og Háskólabókasafni og Amtsbókasafninu á Akureyri varðandi eitt eintak hvoru fyrir sig af fyrrgreindum fjórum skylduskilaeintökum, svo og af hljómplötum og annars konar tón- og talupptökum sem gefnar eru út, þar skal Landsbókasafn varðveita tvö eintök og Amtsbókasafnið á Akureyri eitt. Fimmta brtt. n. á fyrrgreindu þskj. er að flytja meginefnið úr 2. mgr. 10. gr. í nýjan kafla, sem verði V. kafli og þá 13. gr. frv., undir fyrirsögninni: Ríkisstyrkt útgáfa, og að greinin orðist eins og þar segir. Efnislega er þetta fyrst og fremst varðandi þá aðila sem njóta styrks af almannafé til útgáfu á ritum og skuli þeir afhenda Landsbókasafninu ókeypis allt að tíu eintökum hvers slíks rits, ef landsbókavörður óskar þess, og ber Landsbókasafninu að taka frá þrjú eintök af hverju þeirra og ætla þau Amtsbókasafninu í Stykkishólmi, Bókasafni Ísafjarðar og Amtsbókasafninu á Seyðisfirði, eitt eintak hverju. Ráðh. skal setja nánari reglur um framkvæmd þessa ákvæðis. Þá er rétt að geta þess, að efnisbreyting, sem lögð er til nú varðandi það sem stendur í 2. mgr. 10. gr. sem verið er að færa til í frv., er eingöngu sú, að felld er niður varðveisluskyldan á þeim bóksöfnum sem ég vék að í upphafi míns máls, þ. e. a. s. Amtsbókasafninu í Stykkishólmi, Bókasafninu á Ísafirði og Amtsbókasafninu á Seyðisfirði. Það var álit landsbókavarðar og Ólafs Pálmasonar, og undir það var tekið af hálfu menntmn., að það væri um verulega fjárhagslega kvöð að ræða að leggja varðveisluskyldu á þessi bókasöfn öll varðandi það sem gefið er út af ritum og nýtur ríkisstyrks. Má í því sambandi nefna blöðin, sem njóta nú ríkisstyrks. Ef ætti að binda þau inn, þá mundi það ekki kosta undir millj. kr. á ári nú. N. þótti því ástæða til að taka undir þessar ábendingar landsbókavarðar og fella niður varðveisluskyldu á þessum þremur söfnum. En hún er auðvitað eftir sem áður á hinum fjórum sem ég tilgreindi áður. Eins og ég gat um í upphafi, herra forseti, þá er hér fyrst og fremst um brtt. að ræða sem kveða skýrar á um einstök atriði og draga ákveðnari línur milli ákvæðanna um skylduskil annars vegar og varðveisluskyldu hins vegar, ásamt þessari efnisbreytingu að fella niður varðveisluskyldu þriggja fyrrgreindra bókasafna. Ég legg svo til, að frv. verði samþ. með þeim brtt. sem ég hef hér kynnt og eru á þskj. 574.



Herra forseti. 16. maí árið 1975 voru lög um breyt. á lögum nr. 57 27. apríl 1973, um atvinnuleysistryggingar (fæðingarorlof), samþ. á Alþingi. 1. gr. laganna hljóðar svo: „Aftan við 5. mgr. d-liðar 15. gr. laganna komi nýr málsliður, svo hljóðandi: Þó skulu þær konur, sem forfallast frá vinnu vegna barnsburðar, njóta atvinnuleysisbóta í 90 daga samtals.“ Þarna var líka að finna ákvæði til bráðabirgða sem hljóðar svo: „Fyrir 1. jan. 1976 skal ríkisstj. láta kanna á hvern máta megi veita öllum konum í landinu sambærilegt fæðingarorlof og tryggja tekjustofn í því skyni.“ Um nokkurra ára skeið höfðu konur, sem vinna á vegum hins opinbera, þ. e. a. s. starfsmenn ríkis og bæja, fengið fæðingarorlof. Það þótti því sanngjarnt að sá hópur kvenna, er nyti þessara hlunninda, stækkaði nokkuð enda þótt skrefið væri ekki tekið til fulls, og eftir alllangar umr. var þetta frv. samþ. á Alþ. Um það voru ekki allir á einu máli, voru að vísu á einu máli um að konur skyldu fá fæðingarorlof, en ekki hver ætti að vera greiðandinn. Margir töldu eðlilegra að almannatryggingar önnuðust þessa fyrirgreiðslu og þessa greiðslu. En útkoman varð sú, að samþ. var að Atvinnuleysistryggingasjóður skyldi leysa þessa þjónustu af hendi. Þegar til framkvæmda kom varð sú framkvæmd ekki á einn veg. Í sumum tryggingaumboðum var þetta framkvæmt á þann veg að aðeins þær konur, þar sem makar höfðu undir 1400–1500 þús. kr. í árslaun, fengu fæðingarorlof, en á öðrum stöðum var talið að konur skyldu hljóta fæðingarorlofið hverju sem liði um tekjur maka. Þetta olli því, að nú á þessu þingi var borið fram frv. til l. um breyt. á l. nr. 56 frá 26. maí 1975, um fæðingarorlof. Efnislega er frv. þannig: „Aftan við 1. gr. laganna komi nýr málsl., svo hljóðandi: Ákvæði í 16. gr. g. 1. málsgr. og í 18. gr. 2. málsgr. skulu ekki skerða bótarétt í forföllum vegna barnsburðar.“ Þetta þýðir það, að tekjur maka eiga ekki að skerða bótarétt vegna barnsburðar. Heilbr.- og trn. hefur fjallað um þetta frv. á fundi sínum. Formaður stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs mætti á fundinum til þess að gefa upplýsingar um framkvæmd laganna og um viðhorf stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs til þessa máls. Formaður stjórnarinnar tók fram að það væri álit stjórnarinnar að þessar orlofsgreiðslur ættu að vera með sama hætti og aðrar atvinnuleysisbætur, þ. e. a. s. með skerðingarákvæðum. Hins vegar taldi hann það vera rétt, að þetta hefði ekki verið framkvæmt á einn veg og þess vegna væri eðlilegt að þarna væri um breytt. Hann er þess vegna andvígur því að sjóðnum sé íþyngt með frekari greiðslum, einkum þar sem hann tók fram að handbært fé Atvinnuleysistryggingasjóðs væri ekki fullnægjandi og að halli mundi verða á lausafjárstöðu sjóðsins á þessu ári. Meiri hl. komst hins vegar að þeirri niðurstöðu, að það væri ekki hægt að hafa þessa framkvæmd óbreytta eins og verið hefur, og leggur því til að frv., sem fyrir liggur, verði samþ. óbreytt. Nú er það svo, að þetta frv. kveður svo á í ákvæði til bráðabirgða, að ákvæði 1. gr. skuli einnig gilda um þær konur sem synjað hefur verið um fæðingarorlofsgreiðslur vegna þeirra aðstæðna sem 1. gr. á við. N. leit svo á að þetta ákvæði skyldi ekki einungis eiga við um þær konur sem hefði verið synjað, heldur um þær konur sem rétt hefðu átt á þessum bótum ef þetta ákvæði til bráðabirgða hefði verið komið inn í lögin við upphaf framkvæmdar þeirra, þ. e. a. s. við áramótin 1975 og 1976. Helgi F. Seljan mun skila séráliti um þetta mál og Halldór Ásgrímsson skrifar undir nál. með fyrirvara, en meiri hl. n, leggur sem sagt til að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja brtt. við þetta frv. svo og hef ég gefið út sérstakt nál. þar sem svo segir: „Undirritaður er enn sem fyrr þeirrar ákveðnu skoðunar, að svokallað fæðingarorlof eigi að falla inn í lög um almannatryggingar, svo sem það fyrst var flutt í tillöguformi af Bjarnfríði Leósdóttur á árinu 1974. Þar hlýtur að vera þess rétti staður. Með lögunum frá 1975 fylgdi ákvæði til bráðabirgða, sem átti í raun að miða að annarri og réttari skipan þessara mála, svo og átti það að beinast að því að allar konur í landinu fengju notið þessa réttar. Að framkvæmd þessa virðist ekki einu sinni hafa verið hugað, og er því vafasamt í meira lagi að treysta nú nýju bráðabirgðaákvæði sem fylgir frv. frá Nd., þó rétt sé að láta aftur reyna á vilja og getu ríkisstj. til að tryggja fullt jafnrétti og eðlilega framkvæmd fæðingarorlofs innan ramma réttra laga. Það er hins vegar ekki vansalaust, að þessi skerðingarákvæði, sem hér er lagt til að falli úr gildi varðandi fæðingarorlofið eitt, gildi áfram um giftar konur, sem njóta eiga atvinnuleysisbóta, ekki síst þegar þar er um atriði að ræða sem snertir meginhlutverk sjóðsins. Í 16. gr. laganna um atvinnuleysistryggingasjóð, 1. málsgr. g.-lið, eru viss tekjumörk maka enn við lýði sem valda réttindamissi kvenna til atvinnuleysisbóta. Þegar hafa borist víða að óskir um niðurfellingu þessa ákvæðis. Það hlýtur því að teljast skylda Alþ., að um leið og skerðingarákvæðið er afnumið gagnvart fæðingarorlofi, þá verði það numið að fullu úr gildi, svo ekkert slíkt skerði rétt giftra kvenna til atvinnuleysisbóta. Um það flytur undirritaður brtt. á sérstöku þskj.“ En brtt. er um það að 16. gr. 1. málsgr. g.-liður falli úr gildi. Um þetta mætti vissulega hafa langt mál, og kannske er best að játa það nú þegar, að það veldur mér töluverðri eftirsjá, svo ekki sé meira sagt, að hafa ekki fylgt á sínum tíma dagskrártillögu sem hér var flutt af þeim hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni, Axel Jónssyni, Stefáni Jónssyni og Jóni Árm. Héðinssyni í þessu máli, þar sem það var samþ. að fela ríkisstj. að semja frv. til l. um málið er yrði lagt fram í upphafi næsta reglulegs Alþingis. Ég held sem sagt að í ljósi þeirrar reynslu, sem við höfum haft af þessu, hafi hér verið um rétta skipan mála að ræða og ég og kannske einhverjir fleiri hér í d. hafi gert rangt í því að eiga þátt í því að fella þessa tillögu. Aðalspurningin varðandi þetta mál er enn sem fyrr hvar í okkar kerfi þetta á heima, og í raun og veru eru allir sammála um það, það er enginn vafi þar á. Þetta var aðeins túlkað sem bráðabirgðalausn á þessum tíma, eini möguleikinn til að láta þær konur, sem höfðu minnstar tekjur, áttu kannske við erfiðust kjör að búa, njóta þessa fæðingarorlofs. Þannig var þetta túlkað á sínum tíma, og fyrir þessari túlkun féll ég ásamt fleiri hv., þm., þrátt fyrir það að ég væri sannfærður um að við værum þarna á rangri leið. Ég treysti því aðeins að hér væri um algera bráðabirgðalausn að ræða, þannig að ákvæði til bráðabirgða, sem fylgdi lögunum, yrði einhvers metið, það yrði eitthvað með það gert. En þar sagði: „Fyrir l. janúar 1976 skal ríkisstj. láta kanna á hvern máta megi veita öllum konum í landinu sambærilegt fæðingarorlof og tryggja tekjustofn í því skyni.“ Nú er liðið næstum eitt og hálft ár frá því að þetta ákvæði átti að koma í raun og veru til framkvæmda á einhvern hátt, og ekkert hefur verið í málinu gert. Atvinnuleysistryggingasjóður eða stjórn hans hafði á sínum tíma uppi eðlilega andstöðu við þetta mál, ekki fyrir það að hún væri andstæð málinu í sjálfu sér, heldur af hví að kannske fundu engir og skildu betur en hún að þetta mál var á röngum stað, og það kom ljóslega fram í máli formanns Atvinnuleysistryggingasjóðs, sem mætti á fundi n., að vissulega hefði þessi skipan mála valdið sjóðnum verulegum erfiðleikum. Ég legg nefnilega ekki minni áherslu á það framlag sjóðsins sem hefur runnið til þess að koma í veg fyrir atvinnuleysi, til þess að styrkja sveitarfélög og fyrirtæki víða með lánastarfsemi sem hefur bjargað atvinnufyrirtækjum eða þá komið nýjum á fót. Þar eru ótalin dæmi um. Og það er alveg rétt, þetta hefur valdið því, þetta réttlætismál, af því það er á röngum stað, það hefur orðið til þess, að þessi fyrirgreiðsla hefur dregist saman, og hefði atvinnuleysi orðið meira eða enn alvarlegra, þá auðvitað hefði verið um margfalda erfiðleika í þessu að ræða fyrir stjórn sjóðsins. Ég sem sagt fylgdi þessu máli á sínum tíma vegna þessa ákvæðis til bráðabirgða sem þarna var komið inn í. Og núna virðist mér að ákvæðið til bráðabirgða sé aðeins til friðunar. Mun það hafa borið á góma í Nd. að nú ætti að endurskoða lög um atvinnuleysistryggingar og einnig væri verið að endurskoða lög um almannatryggingar og þetta hvort tveggja mundi valda því að önnur og betri skipan mundi fást á þessi mál. Þetta ber nú allt saman nokkurn keim af skollaleik og vitnar allt um vissa sýndarmennsku, svo að ég er nú farinn að verða örlítið í vafa um hvað ég á yfirleitt í þessu máli að gera. Og ekki bætir það úr að sjá sig hafa gert skyssu áður í þessu máli, en það skal fúslega viðurkennt. Þá tók ég það einmitt fram, eins og ég gerði hér við 1. umr. málsins um daginn, að af því að þetta virtist vera eina leiðin sem bráðabirgðalausn í þessu máli og í trausti þess, að sá frestur á gildistöku, sem fram hefur fengist, yrði notaður til annars tveggja að tryggja Atvinnuleysistryggingasjóði nýjar tekjur eða létta af honum byrðum, - annars vegar þetta og hins vegar það að ég treysti því, að í framhaldi af því yrði þetta fært inn í almannatryggingakerfið, þá greiddi ég atkvæði gegn þessari dagskrártillögu þessara ágætu þm. sem ég rakti hér áðan, en með frv. eins og það lá þá fyrir. Í ljósi þessa, sem ég hef sagt núna, munu menn eflaust segja: Hvers vegna þá með umhyggjunni fyrir Atvinnuleysistryggingasjóði, sem hér hefur komið fram hjá mér, hvers vegna þá að auka á byrðar hans með því móti sem ég legg til í brtt? Þar koma til allt aðrar ástæður, samtvinnaðar einmitt því að það er verið að koma þessu í gegn núna um fæðingarorlofið. Frumtilgangur Atvinnuleysistryggingasjóðs var vitanlega sá að vera til hjálpar ef atvinnuleysi skylli á, að greiða atvinnuleysisbætur, og það er ósæmilegt með öllu, finnst mér, þegar þessi skerðingarákvæði eru í gildi varðandi atvinnuleysisbæturnar, frumtilgang þessa sjóðs, þá sé verið að fara í það að breyta þessu sérstaka atkvæði um fæðingarorlofið. Till mín er hér aðeins til þess að eitthvert samræmi sé í þessu - í allri þessari vitleysu, mætti kannske segja, en það verður þó að vera eitthvert samræmi í þessu máli. Það má ekki vera gert alveg út í bláinn af eintómri sýndarmennsku. Ég veit að það er eðlilegt, þegar um það hefur verið rætt að láta þessi tekjumörk eða skerðingarákvæði falla niður varðandi fæðingarorlofið, að konur í hinum ýmsu verkalýðsfélögum hafi óskað eftir því að þetta yrði fellt niður einnig varðandi atvinnuleysisbæturnar. Ég nefni þar áskoranir frá félögum eins og ASB, og það er ósköp eðlilegt að sú áskorun hafi komið fram frá því félagi, því þær konur hafa fyrir skömmu orðið hart úti einmitt vegna lagasetningar hér á Alþingi, og það er ekki mikið þó að þær hafi óskað eftir því í vandræðum sínum, að þetta ranglæti væri afnumið, úr því að á að fara að afnema það gagnvart fæðingarorlofinu. Ég get nefnt hér fleiri dæmi, eins og frá Félagi starfsfólks í veitingahúsum, Kvennadeild Verkalýðsfélagsins á Akranesi, frá hinu fjölmenna félagi Sókn, Starfsstúlknafélaginu Sókn, frá Verkalýðsfélaginu á Húsavík, og einnig fékk ég mjög harðort bréf frá Seyðisfirði í vetur varðandi þetta mál, þar sem mér var bent á mjög ágætt dæmi um það misrétti sem í þessu væri. Þangað kom á staðinn maður sem hafði unnið við Sigöldu og hafði haft eitthvað í kringum 3 millj. kr. á s. l. ári, og vitanlega gekk hann beint inn í atvinnuleysisbætur, fékk atvinnuleysisbætur um leið og hann kom til Seyðisfjarðar. Hann fékk ekki atvinnu þar strax, og hann fékk sínar atvinnuleysisbætur, á meðan konunum, sem unnu í frystihúsinu og voru með eitthvað milli 700 og 800 þús. kr. árið áður, var neitað um bætur vegna þess að mennirnir þeirra höfðu einhvers staðar á bilinu milli 1500 og 1600 þús. kr. í tekjur. Það er auðvitað glöggt að þarna var um miklu lægri tekjumörk að ræða fyrir fjölskylduna, þessar 2.2 millj., heldur en 3 millj. kr. tekjurnar sem Sigöldumaðurinn hafði haft, og skal þó tekið fram að þessi maður átti konu sem var með svipaðar tekjur og konurnar í frystihúsinu, milli 700 og 800 þús. kr. Þarna var sem sagt spurningin um 3.7 millj. fyrir heimilið annars vegar eða 2.2 millj. hins vegar og þá sést vitanlega að þarna var um misræmi að ræða. Nú er ég ekki að segja að þetta eigi að vera algilt með þessi tekjumörk. Það kann vel að vera að einhver tekjumörk eigi þarna að hafa. Þau eru bara allt of lág, eins og þau eru í dag. Það kann vel að vera að það sé rétt að setja einhver mörk þarna, en það á þá að setja þau jafnt yfir línuna og ekki endilega að binda þau við tekjur maka. Það þyrfti auðvitað að athuga miklu betur og kemur ekki inn í þetta dæmi hér, úr því að þetta mál er tekið hér fyrir á þennan hátt. Ég viðurkenni það ósköp vel, að þessi afgreiðsla á málinu er mér ekki að skapi. Ákvæðið til bráðabirgða friðar mig ekki lengur, og alveg eins og hv. þm. Oddur Ólafsson tók fram, 1. málsgr. þar er vitanlega mikil fjarstæða: „Ákvæði 1. gr. skal einnig gilda um þær konur, sem synjað hefur verið um fæðingarorlofsgreiðslur vegna þeirra aðstæðna, sem 1. gr. á við um.“ Sá ágæti maður Hjálmar Vilhjálmsson benti okkur skýrlega á það í n., að þetta væri vitanlega fráleitt með öllu. Hv. þm. Oddur Ólafsson talaði um að það væri skilningur n., að allar þær konur, sem hefðu átt rétt ef skerðingarmörkin hefðu ekki verið, ættu nú að fá fæðingarorlofsgreiðslur. Það stendur hvergi og ég óska þess bara að það rætist, að þessi skilningur verði í það lagður. Ég er bara hræddar um að það verði óskhyggja hjá hv. þm., en ekki annað. Sem sagt, eins og Hjálmar Vilhjálmsson benti okkur glögglega á, þær konur, sem virtu lögin og datt ekki einu sinni í hug að sækja vegna þess að þær vissu um þessi skerðingarmörk, þær eiga vitanlega ekki að fá neitt skv. þessu ákvæði, það verður ekki skilið öðruvísi. Ég ítreka svo það, að það er hin mesta nauðsyn að öllum konum í landinu sé tryggt sambærilegt fæðingarorlof, og ég tek sveitakonurnar alveg sérstaklega sem dæmi um þær konur sem vissulega þurfa og eiga að fá þetta fæðingarorlof. Það var gerð misheppnuð tilraun og að mínu viti sennilega alveg röng með tillöguflutningi um þetta mál varðandi bændakonurnar. Hún auðvitað rann út í sandinn, enda ranglega upp byggð eftir því sem upplýst var þá af þeim manni sem gerst þekkti til þess sjóðs sem átti að taka þetta á sig. En það hefði verið mér reglulegt fagnaðarefni að fá núna frv. til breyt. á l. um almannatryggingar sem hefði ákveðið fæðingarorlof til allra kvenna, í staðinn fyrir þennan - ég vil nú kannske ekki segja óskapnað, en það liggur við, eftir að málið er eins og það er nú komið hér til okkar. En sem sagt, ég legg til að þetta skerðingarákvæði falli niður varðandi frumtilgang Atvinnuleysistryggingasjóðs. Ég tel mjög nauðsynlegt að það geri það, þrátt fyrir það að ég sjái ýmis vandkvæði á því eins og reyndar á því að fella niður þetta skerðingarákvæði almennt. Ég sé betur og betur að það hefur verið rétt, sem haldið var fram hér m. a. af mér og fleirum, þó við beygðum okkur fyrir vissum rökum í þessum efnum, að þetta mál á alls ekki hér heima, þetta mál á heima í almannatryggingalögum.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. frá meiri hl. heilbr.- og trn. rita ég undir nál. með fyrirvara. Á sínum tíma, þegar lögin um fæðingarorlof voru afgreidd hér frá Ed., flutti ég ásamt hv. þm. Axel Jónssyni, Stefáni Jónssyni og Jóni Árm. Héðinssyni svo hljóðandi dagskrártillögu: „Þar sem í till. heilbr.- og trn. þessarar hv. d. er lagt til að lög þessi komi ekki til framkvæmda fyrr en 1. janúar 1976 og með tilvísun til þess, að lagaákvæði þessi þurfa nánari athugunar við, samþ. deildin að fela ríkisstj. að semja frv. til l. um málið, er verði lagt fram í upphafi næsta reglulegs Alþ., og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá.“ Í framhaldi af þessum tillöguflutningi var flutt till. um að inn í frv., sem þá var flutt, kæmi ákvæði til bráðabirgða, þess efnis, að ríkisstj. láti kanna á hvern hátt megi veita öllum konum í landinu sambærilegt fæðingarorlof og tryggja tekjustofn í því skyni. Þess var farið á leit við okkur flm. dagskrártill. að draga okkar till. til baka í framhaldi af þessari till. um ákvæði til bráðabirgða. Við töldum hins vegar, að þessi till. um ákvæði til bráðabirgða væri ekki fullnægjandi, og drógum till. okkar ekki til baka. Okkur var ljóst þá, að þessi löggjöf mundi valda Atvinnuleysistryggingasjóði verulegum vandræðum, þar sem ekki var hugað að því að tryggja Atvinnuleysistryggingasjóði fjármagn í þessu skyni, og það hefur sannast í þessu máli, að fyrirhyggjan var lítil og í slíkum málum verða eftirköstin venjulega mikil og slæm. Ég vil því aðeins ítreka það, að ég var mótfallinn þessari skipan mála á sínum tíma, og ég tíma í þessari deild. Alþ. hlýtur að gera þá kröfu er það ekki síður í dag. Hins vegar vil ég ekki leggja stein í götu þess, að ákveðnar leiðréttingar eigi sér stað, en hlýt jafnframt að lýsa yfir vonbrigðum mínum og undrun hversu lítið hefur verið unnið að málum í samræmi við ákvæði til bráðabirgða sem samþ. var á sínum tíma í þessari deild. Alþ. hlýtur að gera þá kröfu til ríkisstj., að það verði eigi lengur dregið að skila málinu til Alþ. í samræmi við þetta ákvæði. Það hefur oft áður verið rakið, hvers vegna þetta ákvæði til bráðabirgða var samþ. Það var fyrst og fremst vegna þess, að það eru ýmsar konur til sveita og annars staðar sem njóta ekki þessara sjálfsögðu réttinda, og Alþ. hlýtur að gera þá kröfu að ríkisstj. vinni að þessu máli í samræmi við samþykkt hér á Alþingi.



Herra forseti. Hv. þm. Helgi F. Seljan talaði um þetta sem sýndarmennskufrv., frv. um fæðingarorlof. En ég held að við getum nú sagt með fullum rétti, að þetta frv. hafi verið nokkurs virði þjóðfélaginu. Konur munu nú hafa fengið einhvers staðar á milli 150 og 200 millj. kr. í fæðingarorlof frá uphafi þessara laga. Í ljós hafa komið við framkvæmd þeirra vissir annmarkar sem við nú erum að reyna að leiðrétta, og ég vil taka það skýrt fram, að ég hef nú álit lögfræðings á því, að þessi leiðrétting muni ná til þeirra kvenna sem ekki hafa hlotið orlofið í samræmi við þessi lög, en hefðu átt að gera það ef þau hefðu verið frá upphafi eins og þau verða nú eftir samþykkt þessa frv. Það virðist vera almenn skoðun að fæðingarorlof eigi ekki heima í atvinnuleysistryggingalögunum. Eins og ég tók fram 1975 við umr. um upphaflegu lögin, þá er ég ekki jafnsannfærður um þetta atriði. Í lögum um atvinnuleysistryggingar er kveðið svo á, að þeir, sem verða atvinnulausir af öðrum ástæðum en sjúkdómum, skuli hljóta atvinnuleysisbætur. Nú er fæðing ekki sjúkdómur, og ég sé ekki annað en að það komi vel til greina að fæðingarorlof kvenna eigi fulkomlega heima þarna, því þær eru atvinnulausar, ekki vegna sjúkdóms, heldur vegna þess að þjóðfélagið skapar þeim ekki aðstöðu til að geta unnið. Þær verða að gæta barna sinna einhvern ákveðinn tíma. Ef þeim væri sköpuð t. d. aðstaða til heimavinnu, þá væru þær færar um að leysa hana af hendi, en að fara út á vinnustað og sækja sína vinnu eins og þær höfðu gert fyrir fæðingu, það geta þær ekki þennan ákveðna tíma. Ég er því alls ekki viss um, jafnvel þó að þetta verði rannsakað af þar til hæfum mönnum, eins og vera ber og ákvæði til bráðabirgða leggja áherslu á, hvar þetta skuli vera og hvaða tekjustofn skuli fá, þá held ég að það þurfi að rannsaka það vel hvort fæðingarorlofið á ekki einmitt heima þarna og er ekki á réttum stað. Ég held að það sé á réttum stað.



Herra forseti. Mig langar gjarnan að láta koma fram við umr. um þetta frv., að ég get tekið undir þá skoðun sem komið hefur fram hjá öðrum hv. þm. þessarar d., að á sínum tíma, þegar þetta mál var til umfjöllunar hér í þessari hv. d., þá ríktu í huga mínum ákaflega ríkar efasemdir um það, hvort hér væri stefnt á rétta braut með þeirri tilhögun sem ákveðin var í því frv, sem þá var samþ. Og úr því að menn hafa verið að lýsa afstöðu sinni þá, þá skal ég gjarnan gera þá játningu, að það var mjög tilviljunarkennt hvernig afstaða mín var endanlega við afgreiðslu málsins í þessari hv. d. Nú er ég ekki þannig skapi farinn að ég vilji mikið ræða það sem liðið er og það sem ekki er hægt að taka til baka, en ég vildi gjarnan að ég væri í þeirri aðstöðu að greiða aftur atkv. um þær till. sem þá lágu fyrir. Það má sjálfsagt finna að því og gera það með rökstuðningi, að ekki sé úr vegi og það sé sanngirniskrafa til þjóðfélagsins að létta undir í vissum tilfellum þegar svo stendur á að móðir, sem er kannske fyrirvinna og framfærsla hvílir með þunga á, missir af tekjumöguleikum sínum vegna barnsburðar. En ég er innilega samþykkur þeirri skoðun, sem kom hér fram, að það er mjög vafasamt að sú tilhögun eigi að ríkja um þá aðstoð, að hún eigi að koma úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Það var áreiðanlega mjög réttmæt ráðstöfun þegar Atvinnuleysistryggingasjóður var stofnaður. Ég held að við séum allir sammála um að það hlutverk, sem hann á að gegna, er mjög mikilvægt og er áreiðanlega heillavænlegt og skapar ákaflega mikið öryggi, sem hinn vinnandi maður hefur alltaf þráð að væri fyrir hendi. Enda var ekki ágreiningur um það, þegar Atvinnuleysistryggingasjóður var stofnaður og sveitarfélög t. a. m. tóku á sig verulegar byrðar til þess að standa undir skuldbindingum sjóðsins og efla hann svo fjárhagslega að hann væri fær um að gegna því hlutverki, sem honum var frá upphafi vega ætlað. Hins vegar er ég þeirrar skoðunar, að síðan Atvinnuleysistryggingasjóður var stofnaður hafi hann oft og á mörgum sviðum verið misnotaður. Og ég er ekki í nokkrum vafa um það, að kominn er tími til þess að endurskoða lögin eða a. m. k. reglugerðina um alla starfshætti. Atvinnuleysistryggingasjóðs, því að samkv. eðli málsins var hlutverk hans fyrst og fremst að grípa inn í þegar hættulegt ástand skapast á vinnumarkaðinum, en hann á ekki að vera bótasjóður sem menn geta sátt í bætur bara af því að einhverra hluta vegna falla niður einhverjir vinnudagar, hversu svo sem er háttað um efnahagslega afkomu hlutaðeigandi. Þetta eru hlutir sem búnir eru að ganga úrskeiðis allt of lengi, og ég held að það væri öllum aðilum til góðs að fyrr en síðar yrði gengið af alvöru og festu að því máli, að endurskoða þetta og færa til betri vegar þau framkvæmdaatriði sem úrskeiðis hafa farið, því miður, á liðnum árum í sambandi við þennan að öðru leyti ágæta sjóð, Atvinnuleysistryggingasjóð. En þessar álögur, sem voru settar á sjóðinn með þeim lögum sem samþ. voru 1975 um fæðingarorlofið, ég er einn þeirra aðila sem stóðu í þeirri meiningu og stend enn, að þessi lagaákvæði hafi einungis átt að vera til bráðabirgða, því að ég held að það geti engan veginn verið ætlun þjóðfélagsins að þessar greiðslur, ef þær teljast réttmætar, eigi að vera á vegum Atvinnuleysistryggingasjóðs. Og ég er sammála þeim hv. þm., sem hér hafa talað, að ef - og nú vil ég leggja mikla áherslu á orðið „ef“ - ef það er talið réttmætt undir öllum kringumstæðum að inna slíkar greiðslur af hendi af þjóðfélagsins hálfu, þá á sú tilhögun áreiðanlega að vera innan ramma almannatrygginga. En ég vil þó einnig skýlaust láta þá skoðun mína í ljós, að áður en tekin er endanleg ákvörðun um það málefni, þá tel ég í fyrsta lagi að þurfi að endurskoða til hvaða hóps slíkar greiðslur eigi að ná. Ég er ekki á því að við höfum þjóðhagslega efni á því að greiða þetta hverjum og einum, því það hefur alltaf sýnt sig þegar svona greiðslur byrja, að þá er það þannig að þetta kemur fram í frumhugmyndinni, að rétt sé að styrkja ákveðna hópa sem eigi við eitthvað erfiðari lífskjör að búa heldur en almennt gerist og gengur í þjóðfélaginu, en svo gerist það bara að þróunin verður þannig að þetta nær út yfir heildina, nær til allra, og slík tilhögun er á móti minni lífsskoðun, að það eigi að fara að borga margra mánaða laun í sambandi við það að börn fæðist á heimilum í þjóðfélaginu. Einhvers staðar verður að setja takmörk fyrir því, hvernig við getum hagað opinberum greiðslum, eða þá kannske af meira raunsæi sett fram: hvað mikið fé við getum látið af hendi til þegnanna fyrir ekki neitt. Við verðum, held ég, að fara að skoða hug okkar um það, hversu langt er hægt að ganga í þeim efnum, því ef ekki verður á stemmd að ósi í þeim málum í okkar þjóðfélagi með sívaxandi kröfum um alla mögulega félagslega aðstoð sem á að greiðast af hinu opinbera, þá sé ég ekki hvert stefnir. Ég ætla a. m. k. að áskilja mér allan rétt til þess að mega skoða þau mál betur og vita betur um raunverulegar upphæðir í tölum, hvað slík tilhögun kostar. Herra forseti. Ég skal ekki orðlengja þetta frekar. Ég mun ekki setja fótinn fyrir það að þetta frv. nái fram að ganga, en aðeins þótti mér rétt að láta afstöðu mína til málsins í heild koma hér fram.



Herra forseti. Ég mun nú mæla hér aðeins nokkur orð um mál það er hér fyrir liggur. Ég vil rifja upp það sem gerðist er þessi hv. d. samþ. frv. um fæðingarorlof á sínum tíma. Ég staðhæfi það og mun, ef mönnum þykir við þurfa, rifja það upp úr Alþingistíðindum, með hvaða hætti deildin var fengin til meirihlutasamþykkis við frv. Dagana á undan hafði sérstakur áhugaþm. og málflytjandi úr Nd. raunar ólmast hér í d. hjá okkur eins og - ja, við skulum segja ljónynja í poka, að knýja þetta mál fram. Því er ekki að neita að deildarþm. höfðu ákveðna samúð - ég er í þeirra hópi - með málstað þeim sem túlkaður var í frv. Við sáum ýmsa agnúa á því, að fé yrði veitt úr Atvinnuleysistryggingasjóði til þess arna, og töldum að enn fleiri agnúar væru á þessu frv. þar sem fæðingarstyrknum væri ekki ætlað að ná til næstum því allra kvenna á Íslandi. Það var eingöngu vegna túlkunar hæstv. ráðh. á ákvæðum til bráðabirgða sem meiri hl. fékkst hér í d., - eingöngu fyrir túlkun hæstv. ráðh. Og ég get tekið undir með hv. þm. Jóni G. Sólnes um það atriði, að ég skildi það svo, að hér væri um algjöra bráðabirgðaráðstöfun að ræða. Að því er lýtur að fyrirheitinu í bráðabirgðaákvæðinu treysti ég mér alls ekki til að skáka enn í skjóli þessara ummæla hæstv. ráðh. eftir að það hefur komið berlega í ljós að þau var ekki að marka. Ég tel mig ekki þurfa að afturkalla nokkurn skapaðan hlut, sem ég gerði við hina fyrri atkvgr., þó ég láti það vera nú að ítreka mistök sem voru afsakanleg í hið fyrra sinnið, en væru það alls ekki núna. Nú værum við, þeir þm. sem lögðum fyrrnefndan skilning í ummæli ráðh. á þeim tíma, vissulega að gera vísvitandi rangt ef við gerðum það núna. Ég tel að það sé borin von að aflað verði, eins og ráð var fyrir gert, tekna eftir öðrum leiðum og eðlilegri og skynsamlegri til þess að standa straum af kostnaðinum við framkvæmd þessara laga, eins og von var gefin um á sínum tíma, og treysti mér því ekki til að styðja frv. í þeirri mynd sem það nú liggur fyrir deildinni. Ég vildi mjög gjarnan að það yrði athugað, hvort við gætum ekki fundið til þess aðrar leiðir og komið þessum málum þannig fyrir, að fæðingarstyrkurinn megi ná tilgangi sínum og koma réttlátt niður og verða kostaður af þeim aðilum sem með slíkt hafa að gera.



Herra forseti. Ég vil taka það fram fyrst, að það kann að vera að orð mín hafi getað misskilist áðan varðandi það mál að greiða fæðingarorlof þessum tilteknu konum, að það atriði væri sýndarmennska. Ef hægt hefur verið að skilja orð mín svo, þá vil ég taka það skýrt fram að sú var ekki meining mín. Það, sem ég átti við með sýndarmennsku voru fyrst og fremst þau ákvæði til bráðabirgða, sem nú eru aftur tekin hér upp, og reyndar hvernig málið hefur borið að og hvernig því hefur verið hagað hér í þinginu. Ég er sannarlega á þeirri skoðun og hef tekið rækilega undir það, að tryggja beri sem allra flestum konum og helst öllum sambærilegan rétt við það sem þær konur hafa, sem í dag eru í opinberri þjónustu, og dreg ekkert þar úr. Það er ýmislegt annað í þessu máli sem mér finnst bera vott sýndarmennsku, en ekki beinlínis það, hvernig þetta hefur verið framkvæmt, því að féð hefur sannarlega runnið í langflestum tilfellum til réttra aðila, það fæðingarorlof sem hefur verið greitt út á þessum árum. Þar hefur verið um konur að ræða sem sannarlega hafa þurft á þessu að halda að langmestum meiri hluta. Ég held að það sé alveg óhætt að fullyrða það, a. m. k. hef ég engin dæmi um það, hvað sem túlkun líður á lagagreinum Atvinnuleysistryggingasjóðs, þá held ég að við höfum engin dæmi þess að orlofsgreiðslur af þessu tagi eða fæðingarorlof eigi heima í svipuðum lögum annars staðar. Ég held að það sé alveg ótvírætt, að hvar sem þessar greiðslur eru, þá séu þær inntar af hendi gegnum almenna tryggingakerfið og það er þess vegna hið eðlilega í þessu máli. Auk þess er það svo, að ef við ætlum að halda okkur við þennan sjóð, Atvinnuleysistryggingasjóð, þá auðvitað tryggjum við sveitakonum aldrei fæðingarorlof, það er útilokað, nema með einhverri kollvörpun á lögum þess sjóðs. Það er, held ég, alls ekki mögulegt. Ég óska þess, eins og ég sagði áðan, að túlkun hv. þm. Odds Ólafssonar á fyrri setningunni í ákvæði til bráðabirgða megi gilda. Það væri svo sannarlega vonandi að það yrði þannig, að einnig þær konur, sem ekki sóttu á s. l. ári, nytu sama réttar og þær sem synjað hefur verið um þetta. Það vona ég sannarlega að verði. En tryggingu fyrir því hef ég vitanlega enga. En það er rétt að rifja það upp, sem kom fram í n. hjá okkur, hvað endalaust er eiginlega gengið á þennan sjóð, Atvinnuleysistryggingasjóð, um lögbundin framlög hér og þar, og það er alveg sýnt að við erum búnir að binda sjóðnum allt of mikla bagga. Það kom glöggt fram í máli formannsins. Hann reiknaði með greiðsluhalla á þessu ári á þessum sterka sjóði. Í fyrsta lagi þarf hann að inna af hendi atvinnuleysisbætur, svo sem frumskylda hans er. Í öðru lagi þarf hann að endurgreiða vissan hluta til atvinnurekenda vegna atvinnuleysisdaga, og þar er um verulega upphæð að ræða enn þá. Hún fer minnkandi að vísu. Það er í þriðja lagi fæðingarorlofið sem nam á s. 1. ári 135 millj. kr. og gæti farið hátt í það að tvöfaldast á þessu ári, farið mjög nálægt því, yrðu alla vega milli 200 og 250 millj. kr. sem yrðu bundnar í þessu af fé sjóðsins. Auk þess fara svo nokkur hundruð millj. eða um 300 millj. í eftirlaun aldraðra. Síðan er Atvinnuleysistryggingasjóður bundinn Byggingarsjóði ríkisins um milli 600 og 700 millj. kr. Og þá er auðvitað von að útkoman úr þessu öllu saman verði greiðsluhalli sem nálgast um 100 millj. Það er því von að maður hiki við, nú þegar við sjáum þessar tölur á borðinu og sjáum hvað þetta skiptir miklu máli, og mönnum finnst þess vegna nokkurt ósamræmi í því, að ég skuli flytja þessar brtt. En samræmisins vegna, vegna þess að við erum að breyta þessum skerðingarmörkum varðandi fæðingarorlofið, þá er annað ekki hægt varðandi frumtilgang sjóðsins en að láta þetta gilda um atvinnuleysisbæturnar, það sem sjóðurinn á fyrst og fremst að standa við. Það er því miður ekki annað hægt. Það er því miður ekki hægt að skoða þetta mál betur. En nú veit ég ekki hvort sá hæstv. ráðh., sem með þessi mál fer, er hér í húsinu. En þetta ákvæði til bráðabirgða, seinni hluti þess og gáfulegri hluti þess og réttari er fluttur af tveimur ágætum framsóknarmönnum í Nd. og er kominn þar inn fyrir þeirra tilverknað, og þökk sé þeim fyrir það út af fyrir sig og þó alveg sérstaklega að þeir skuli enn þá treysta ríkisstj. sinni, það er lofsvert í alla staði. En annar þessara hv. þm. er nú hér í d., og ég efast ekki um að hann treysti því að við þetta ákvæði verður staðið. En ég veit ekki og við höfum ekki fengið um það yfirlýsingar hér í þessari d., hvernig hæstv. ráðh. hyggst standa við þetta ákvæði sem þeir hv. þm. Stefán Valgeirsson og Þórarinn Þórarinsson komu inn í þetta frv. í Nd., og það væri ákaflega æskilegt að fá nú hæstv. ráðh. hér inn í d. og fá yfirlýsingu hans um það, hvernig þetta yrði gert, því við eigum heimtingu á að fá það, og ég treysti forseta - 



Herra forseti. Ég vil aðeins með nokkrum orðum gera grein fyrir afstöðu minni og undirskrift undir nál. um þetta frv. Ég skal ekki leggja mat á réttmæti fæðingarorlofs, - ég segi það í framhaldi af ræðu hv. 2. þm. Norðurl. e., - hvort við höfum efni á að standa undir slíkum kostnaði sem liggur að sjálfsögðu þungt á Atvinnuleysistryggingasjóði, eins og fram kom hjá formanni sjóðsins og fyrrv. ráðuneytisstjóra, Hjálmari Vilhjálmssyni, á nefndarfundi. En mér finnst óhjákvæmilegt að haga lögum þannig, að allar konur njóti sama réttar. Úr því að við erum á annað borð að setja lög, þá hljótum við að láta þau lög ná jafnt yfir alla. Áður en við setjum þau hljótum við að gera okkur grein fyrir því, hvort við höfum efni á að gera það. Þá tek ég að sjálfsögðu undir það, sem hv. síðasti ræðumaður, 7. landsk. þm., sagði áðan, að það ætti að ná lengra en til þeirra kvenna sem vinna hjá opinberum aðilum og þá að sjálfsögðu sveitakvenna ekki síður en annarra. En þá kem ég að merg málsins, en það eru bráðabirgðaákvæðin. Ég ætla að leyfa mér - með leyfi hæstv. forseta - að lesa þau hér upp og lýsa skoðunum mínum. Þau hljóða svo: „Ákvæði 1. gr. skal einnig gilda um þær konur, sem synjað hefur verið um fæðingarorlofsgreiðslur vegna þeirra aðstæðna, sem 1. gr. á við um. Fyrir 1. jan. 1978 skal ríkisstj. láta kanna á hvern hátt megi veita öllum konum í landinu sambærilegt fæðingarorlof og tryggja tekjustofn í því skyni. Niðurstöður þessarar könnunar skal leggja fyrir Alþingi.“ Ég vil túlka þetta þannig, að við samþykkt þessa frv. beri ríkisstj. að tryggja þeim konum, sem áttu sama rétt og þær konur, sem sóttu um fæðingarorlofsgreiðslu, fengu ekki, en eiga nú að fá, þó að þær konur hafi ekki sótt um slíka greiðslu, að njóta sama réttar. Að öðrum kosti er þetta markleysa sem stendur í seinni hluta ákvæðis til bráðabirgða. Á þann eina hátt er hægt að segja að allar konur njóti sambærilegs fæðingarorlofs, en ríkisstj. er falið að tryggja tekjustofn til þess að svo geti orðið.



Herra forseti. Aðeins vegna þeirrar ánægju að sjá hæstv. ráðh. koma hér inn í d. til okkar og í von um að hann geti gefið einhver svör þar við, þá bar ég fram þá fyrirspurn áðan og vildi gjarnan að hann svaraði, á hvern hátt ríkisstj. hygðist koma þessu ákvæði í framkvæmd. Þá á ég ekki við að þetta er ný samþykkt, heldur að hér er um að ræða ítrekað ákvæði, ákvæði sem áður hefur verið í lögum, og hlýtur að hafa verið hugað að áður á hvern hátt mætti framkvæma. En auðvitað geri ég þetta alveg sérstaklega vegna þess, að þetta ákvæði var sett inn í frv. af tveimur óbreyttum framsóknarþm. í Nd., eflaust í samráði við hæstv. ráðh. þó. Ég vildi sem sagt vita hvort ráðh. hefði þar gefið einhverja yfirlýsingu um það, hvernig þetta væri hugsað, og þá fengjum við sams konar yfirlýsingu hér, m. a. til að friða samvisku okkar nokkurra þm. hér í deildinni.



Herra forseti. Svar mitt er ákaflega stutt og einfalt. Ég hef enga yfirlýsingu gefið, hvorki þessum tveimur þm., sem hv. þm. nefndi, né öðrum. Þessi mál liggja alls ekki ljóst fyrir, með hvaða hætti því verði komið á að konum í landinu verði öllum veitt sambærilegt fæðingarorlof. Og þá sérstaklega liggur það alls ekki fyrir, hvernig á að tryggja tekjustofn í því skyni. Eftir að þetta frv. er orðið að lögum verður auðvitað að kanna það mál til hlítar. Ég er hræddur um að það verði erfitt og jafnvel ógjörningur að það verði gert á þann veg, að Atvinnuleysistryggingasjóður standi undir öllum greiðslum af fæðingarorlofi. En þetta er miklu flóknara og erfiðara mál en það, að ég geti svarað þm. hér á stundinni þó ég gjarnan vildi það.