Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera hér fram fsp. til hæstv. fjmrh. um áætlað tekjutap ríkissjóðs vegna undanþága frá söluskatti. Fsp. eru svohljóðandi, með leyfi forseta: „1. Hver yrði áætlaður tekjuauki ríkissjóðs ef söluskattur (óbreytt álagningarhlutfall) yrði lagður á allar þær vörur (tollskrárnúmer) og þjónustu sem nú eru lögum skv. án söluskatts? 2. Hver yrði áætlaður tekjuauki ríkissjóðs ef allar undanþágur frá söluskatti á annars skattskylda vöru og þjónustu yrðu afnumdar? 3. Hver gæti tekjuauki ríkissjóðs orðið, að mati fjmrh., vegna bættrar innheimtu söluskatts ef allar undanþágur skv. lögum, heimildum og reglugerðum yrðu afnumdar? 4. Hvað mætti þá lækka núverandi söluskattsálagningu mikið, ef miðað er við að halda tekjum ríkissjóðs af söluskatti óbreyttum frá því sem nú er, til þess að lækka vöruverð?“ Herra forseti. Þetta er af minni hálfu tilraun til þess að knýja hæstv. fjmrh. til svara um einhver þýðingarmestu mál sem nú eru uppi í íslensku þjóðfélagi. Á sama tíma og þjóðfélagið er að gliðna í tvennt, í tvær þjóðir, annars vegar þá þjóð sem ber þunga skattbyrði en þiggur lág laun fyrir vinnu sína, eru hins vegar uppi háværar raddir um að önnur þjóð sé í landinu sem skammti sér sjálf kjör, ákvarði laun sín sjálf, ákvarði að verulegu leyti skatta sína sjálf og að undan séu dregnir skattar skv. lögum til ríkisins með löglegum eða ólöglegum hætti svo að nemi mörgum milljörðum kr. Ég minni á umr. vegna tveggja tillagna hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur á seinasta þingi, um rannsókn á umfangi skattsvika og tillögur til úrbóta. Sjálfur er ég sannfærður um að í svari fjmrh. hlýtur að koma fram að þær upphæðir sem hér um ræðir séu afar háar og það er fróðlegt fyrir þm. að leggja við hlustir þegar umr. fer annars vegar fram um það að ríkissjóður er rekinn með halla og atvinnurekendur og ríkisvald svara launþegum í landinu með því að peningar séu ekki til til að greiða mannsæmandi laun. Að lokum, herra forseti. Þessi spurning hefur vakið nokkra athygli og nú skal ég skýra frá því að til mín kom, áður en ég mætti til þings í dag, maður sem rekur sjoppu, en það er útbreiddur og mikilsvirtur atvinnuvegur á Íslandi. Hann bað mig að færa hæstv. fjmrh., með leyfi forseta, varning af tvennu tagi sem hann selur í sinni sjoppu. Þetta mun vera mjög algeng næring fyrir skólabörn á Íslandi. Annað heitir Hraunbitar og er í pakka, hitt heitir víst bara Hraun og er í poka. Hraunpakkar eru án söluskatts og flokkast undir matvæli. Hraun í poka er hins vegar söluskattsskylt. Það er sælgæti. Maðurinn sagðist hefði getað tæmt lagerinn af hillum sínum og hrúgað hér inn með spurningu til hæstv. fjmrh. um hvernig í veröldinni ætti að framfylgja söluskattsreglum sem svona væru og nefndi eitt dæmi enn. Maður kemur inn í búð og biður um heita samloku. Það er matur, söluskattslaus. Hann kemur inn og biður um þessa sömu samloku í plastpoka, kalda, með söluskatti. Þetta eru aðeins tvö dæmi, einföld og auðskilin dæmi, um undanþágufargan frá þessum skatti sem er meginástæðan fyrir því að milljónir kr. eru, að mati margra sem til þekkja, dregnar undan þessum skattskilum til ríkissjóðs. Þetta er stórmál hv. þm. Herra forseti. Ég vænti greiðra svara frá hæstv. fjmrh.



Herra forseti. Ég hélt augnablik að virðulegur 5. þm. Reykv. ætlaði að hætta við að færa mér þetta, að gegna þeirri skyldu sinni, sem hann tók að sér fyrir sjoppueiganda, að gefa mér gott hér í ræðustólnum. Ég get ekki svarað hvernig á því stendur að önnur tegund þessa varnings er söluskattsfrjáls og hin ekki, en mér þykir gott að fá þessi sýnishorn. Þetta eru glögg dæmi um að sams konar vara, mismunandi stór og öðruvísi pökkuð inn, er seld annars vegar án söluskatts og hins vegar með söluskatti. Og ég fagna því að verslunareigandi þessi er það löghlýðinn og honum liggur mikið á hjarta að fá líklega söluskatt á það sem er söluskattsfrjálst þannig að ríkissjóður fái þá meiri tekjur. Ég vil ekki meina að fsp. séu almennt til að knýja ráðherra til eins eða annars. Það er eins og með fsp. í þetta sinn sé verið að pína ráðh. fjármála til að svara spurningum sem hann hefur þá, eins og tekið var til orða, hugsanlega neitað að svara. Þetta gefur alranga mynd af því sem hér fer fram á þessu augnabliki. Fsp. hafa verið lagðar fram á hefðbundinn hátt og fjmrh. svarar þeim að sjálfsögðu á hefðbundinn hátt. Það þarf ekki að knýja hann til þess að gera það. Hann er ekkert neyddur til þess. Það blandaðist hér inn í ræðu hv. 5. þm. Reykv. um skattamál fsp. frá öðrum þm. Alþfl. sem koma á á dagskrá seinna í dag. Ég sé ekki ástæðu til að fara að svara því eða ummælum hans um skattsvik í sambandi við þær spurningar sem fyrir mig hafa verið lagðar af hv. 5. þm. Reykv. Spurningar hv. þm., ef ég sný mér að þeim, eru á þskj. 38 og hann hefur sjálfur lesið þær upp þannig að ég sé ekki ástæðu til þess að ítreka það, en svör mín eru svohljóðandi: Undanþágur frá hinni almennu söluskattsskyldu eru ákaflega margþættar og verður að telja fráleitt að unnt sé eða skynsamlegt að afnema þær með öllu. Þannig er söluskatturinn almennt bundinn við síðasta stig viðskipta og sala á vörum því skattfrjáls til aðila sem kaupir vöruna til að selja þær aftur í atvinnuskyni eða sem efni í vöru sem hann hefur atvinnu af að framleiða eða selja. Þetta skattfrelsi endursöluvöru væri fráleitt að afnema, enda mundi söluskatturinn þá hlaðast margfaldlega upp í vöruverði. Önnur undanþága sem útilokað sýnist að afnema eru undanþágur við vörusölu úr landi. Væri skattur lagður á sölu útflutningsvara væri fótunum gersamlega kippt undan samkeppnisaðstöðu íslenskrar framleiðslu erlendis, enda alþjóðleg regla að neysluskattar leggist ekki á útflutningsvörur. Ég vil því leyfa mér að skilja fsp. hv. þm. þannig að átt sé við tekjuauka af niðurfellingu annarra undanþága en þeirra er að framan greinir. 1. liður fsp. hljóðar svo: „Hver yrði áætlaður tekjuauki ríkissjóðs ef söluskattur (óbreytt álagningarhlutfall) yrði lagður á allar þær vörur (tollskrárnúmer) og þjónustu sem nú eru lögum skv. án söluskatts?“ 2. fyrirspurnarliðurinn er svohljóðandi: „Hver yrði áætlaður tekjuauki ríkissjóðs ef allar undanþágur frá söluskatti á annars skattskylda vöru og þjónustu yrðu afnumdar?“ Ekki er fullljóst hver munurinn er á þessum spurningum, en líklega munu þær beinast að því að sundurliða tekjuáhrif af brottfellingu þeirra undanþága annars vegar sem beinlínis eru lögbundnar og annarra undanþága hins vegar. Þessi skipting milli undanþága skv. lögum og annarra undanþága er fjarri því að vera skýr. Allar undanþágur frá söluskatti byggjast á lögum eða heimildum í lögum. Sumar vörur eru beinlínis undanþegnar söluskatti í lögum og undanþágan þar nokkuð skýrt mörkuð. T.d. tilbúinn áburður annar en í smásölu. Í reglugerð er þessi undanþága endurtekin með þeirri skýringu þó, að með smásöluumbúðum sé átt við að hver sölueining fari ekki yfir 5 kg. Í öðrum ákvæðum er ráðh. ætlað meira svigrúm til skilgreiningar. Þannig segir t.d. í 8. tl. 7. gr. söluskattslaga að undanþegin söluskatti séu lækningar og lögfræðistörf og önnur hliðstæð þjónusta eftir því sem ráðh. ákveður. Með 10. tölul. 14. gr. söluskattsreglugerðar hefur ráðh. ákveðið hvaða þjónusta teljist hliðstæð við þá sem upp er talin í lagagreininni, þar á meðal þjónusta endurskoðenda. Telja menn að flokka eigi undanþágu endurskoðunarþjónustu undir undanþágu skv. lögum eða aðrar undanþágur? Það er spurning. Enn þá skýrari verða mörkin milli undanþágu skv. lögum og annarra undanþága ef litið er á ýmsar hinar veigamestu undanþágur. Í brbl. nr. 96 frá 8. sept. 1978, 6. gr., segir að fjmrh. sé heimilt að fella niður söluskatt af matvörum. Sama dag er gefin út breyting á reglugerð um söluskatt þar sem heimildin er nýtt og nær öll matvæli eru undanþegin söluskatti. Þessi undanþáguheimild er síðan staðfest af Alþingi, sbr. 6. gr. laga nr. 121 frá 1978. Sama verður uppi á teningnum varðandi niðurfellingu söluskatts af vélum til samkeppnisiðnaðar. Þar hefur á undanförnum árum verið í 6. gr. fjárlaga ákvæði er heimilar ríkisstj. að fella niður söluskatt af vélum þessum og fela fjmrn. að setja reglur um framkvæmd ákvæðisins. Á grundvelli þessa ákvæðis hafa síðan verið settar almennar reglur um niðurfellingu eða endurgreiðslu söluskatts af vélum og tækjum til samkeppnisiðnaðar. Á grundvelli framansagðs tel ég óraunhæft að sundurliða undanþágur á þann hátt sem fyrirspyrjandi virðist gera og mun því svara tveimur fyrstu liðunum í einu lagi. Miðað við að allar vörur aðrar en endursöluvörur, hráefni og útflutningsvörur og öll þjónusta yrðu söluskattsskyldar mundi skattstofn söluskatts lauslega áætlað tvöfaldast. Brúttótekjuauki ríkissjóðs yrði því nálægt 9 milljörðum kr. á árinu 1985 miðað við forsendur fjárlagafrv. og að enginn hluti tekjuaukans rynni í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Er miðað við að söluskattur leggist m.a. á aðföng framleiðslunnar og opinberar framkvæmdir þannig að um það bil 10% af tekjuaukanum verði aftur beinn útgjaldaauki fyrir hið opinbera. Beinn tekjuauki gæti því verið nálægt 8 milljörðum kr. Ég vil taka það skýrt fram að í þessum útreikningi er við það miðað að söluskattur leggist á alla þjónustu, þar á meðal á heilbrigðisþjónustuna og ýmsa félagslega þjónustu. Þá er miðað við að allar undanþágur falli niður sem ætlað hefur verið að styrkja samkeppnisaðstöðu íslenskra fyrirtækja, svo sem í samkeppnisiðnaðarvélum, skipum og flugvélum. Skattskyldusviðið er því geysilega víðtækt, víðtækara en þekkist í nokkrum grannlöndum okkar og mun víðtækara en gert var ráð fyrir í virðisaukaskattsfrv. Þessar tölur ber því frekar að líta á sem fræðilega athugun en raunhæfan möguleika á tekjuauka ríkissjóðs. Í 3. lið fsp. er spurt hvaða mat fjmrh. hafi á tekjuaukningu ríkissjóðs vegna bættrar innheimtu söluskatts ef allar undanþágur skv. lögum og reglugerðum yrðu afnumdar. - Því er til að svara að ákaflega erfitt er að leggja tölulegt mat á þessi áhrif. Er reyndar starfandi nefnd til könnunar á umfangi skattsvika í samræmi við þáltill. sem samþykkt var á s.l. vori. Ég vil geyma mér fullyrðingar um þessi efni þar til niðurstaða af störfum þeirrar nefndar liggur fyrir. Ljóst er þó að niðurfelling á ýmsum núverandi undanþáguliðum, einkum á undanþágum einstakra vörutegunda, mun stórbæta möguleika til söluskattseftirlits. Ekki eru þó allar undanþágur þessu marki brenndar. Niðurfelling sumra þeirra mundi leiða til fjölgunar skattskyldra aðila og þar með aukinnar þarfar á eftirliti. Í 4. lið er spurt hvað mætti lækka núverandi söluskattsálagningu mikið ef miðað er við að halda tekjum ríkissjóðs af söluskatti óbreyttum frá því sem nú er. - Sé tekið mið af þeirri útvíkkun söluskattsskyldusviðsins sem fram kom í svari mínu við fyrstu tveimur liðum fsp. lætur nærri að 12% söluskattur skilaði ríkissjóði sömu tekjum og núverandi skattkerfi. Ég vil hins vegar ítreka að svo víðtæk skattskylda er ekki raunhæfur eða framkvæmanlegur möguleiki. Virðulegi forseti. Ég vona að ég hafi svarað fsp. fyrirspyrjanda á þann hátt að hann uni vel við og þakka fyrir sendinguna sem hann færði mér.



Herra forseti. Að þessu sinni get ég með glöðu geði sagt að ég þakka hæstv. fjmrh. greinargóð, skilmerkileg og stórmerk svör. Hæstv. ráðh. tók þann kost að draga saman tvær fyrstu fsp. í eina. Og þá er spurningin: Hver yrði tekjuauki ríkissjóðs ef söluskattsundanþágur yrðu afnumdar á vöru og þjónustu? Í svari hæstv. ráðh. kemur þetta fram: Miðað við að allar vörur aðrar en endursöluvörur, hráefni og útflutningsvörur yrðu söluskattskyldar þá mundi skattstofn söluskatts lauslega áætlað tvöfaldast og brúttótekjuauki ríkissjóðs yrði því nálægt 9 milljörðum kr. Miðað við að hluti af þessum 10% af tekjuaukanum kæmi í hlut hins opinbera yrði nettótekjuauki nálægt 8 milljörðum kr., hvorki meira né minna. Og við erum að ræða um fjárlög af stærðinni 20 milljarðar. Ég endurtek: Hér er um að ræða áætlaðan tekjuauka ríkissjóðs þrátt fyrir að ekki yrði lagður söluskattur á endursöluvörur vegna útflutnings. Engu að síður er um svona gífurlegar upphæðir að ræða. Þriðja spurningin var: Hver gæti tekjuauki ríkissjóðs orðið vegna bættrar innheimtu ef allar undanþágur yrðu afnumdar? Ég vil bæta hér einu við: Í umræðum um skattalækkunarleið var talað um það í alvöru að lækka tekjuskatt sem svaraði kannske 1100 millj. kr. Í fjárlagafrv. hæstv. ráðh. er í framhaldi af þáltill. Alþfl. og Sjálfstfl. frá fyrra þingi talað um verulega lækkun tekjuskatts eða um 600 millj. Þetta mundi þýða, ef gengið væri lengra í þá átt að afnema hinn óréttláta tekjuskatt, að starfslið skattstofa gæti einbeitt sér að eftirliti með einfaldara og skilvirkara söluskattskerfi, enda segir hæstv. ráðh. í svörum sínum: Ljóst er að niðurfelling á ýmsum núverandi undanþáguliðum, einkum á undanþágum einstakra vörutegunda, mun stórbæta möguleika til skatteftirlits. - Og í því efni vek ég athygli á þáltill. hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, sem samþykkt var á seinasta þingi og spurt er um efndir á hér á eftir undir öðrum dagskrárlið, þ.e. hvað líði störfum nefndar um aukið eftirlit með innheimtu skatta. Niðurfelling á undanþágum mundi þess vegna hvorki meira né minna en hugsanlega geta tvöfaldað tekjur ríkissjóðs fyrir utan það að einfaldara kerfi og bætt eftirlit mundi að áliti hæstv. ráðh. stórbæta möguleika til skatteftirlits. Þá er komið að þriðja meginatriðinu: Hvað mætti þá lækka núverandi söluskattsálagningu mikið, ef miðað er við að halda óbreyttum tekjum, til þess að ná því markmiði að lækka vöruverð? Þessu svarar hæstv. ráðh. á þá leið að það láti nærri að 72% söluskattur í stað 23.5% skili ríkissjóði sömu tekjum og núverandi skattkerfi. Ef við sleppum öllum fyrirvörum hæstv. ráðuneytismanna um að hér sé gengið lengra en í ýmsum öðrum löndum um afnám undanþága, ef við gefum þeim til eða frá nokkur prósentustig af þeim sökum, þá er það engu að síður staðreynd að að mati ráðuneytisins mætti lækka söluskattinn um helming og halda sömu tekjum og er þó vafalaust ekki að fullu komið til skila hver tekjuaukningin yrði við bætta innheimtu. Nú ætla ég ekkert að halda því fram að ekki séu örðugleikar á svo víðtæku afnámi á undanþágum. Ef sú leið yrði farin er augljóst mál að hluta af tekjuaukanum yrði að verja til beinna greiðslna á móti til barnmargra fjölskyldna í formi barnabóta eða fjölskyldubóta til þess að bæta þeim upp hækkun á matvörum. En engu að síður leiða svör hæstv. ráðh. í ljós að hér er um slíkt stórmál að ræða í ríkisbúskapnum að fátt þolir þar samanburð. Hér stóð hv. Alþingi á öndinni mánuðum saman á s.l. vetri til þess að ræða eitt visið fjárlagagat upp á 2 milljarða. Hæstv. ríkisstj. kunni engin önnur ráð en þau að leysa það að lokum með auknum erlendum lántökum sem eru ávísun á nýja skatta í framtíðinni. En það hvarflaði ekki að hæstv. ríkisstj. að fara þá leið að viðurkenna þær staðreyndir að við búum við hripleki skattakerfi sem skilar ríkissjóði ekki nema broti af því sem ætla mætti lögum skv. og á það bæði við um söluskatt og tekjuskatt. 



Virðulegi forseti. Ég held að það sé óeðlilegt að tala þannig, og á ég við hvaða þm. sem er, að auðvelt sé að leggja söluskatt á alla þjónustu og alla samneyslu yfirleitt á þann hátt sem hv. 5. þm. Reykv. gaf í skyn þegar hann talaði í annað sinn. Hann spurði í sínum fjórum spurningum hversu hár söluskatturinn mundi vera ef engin undanþága væri veitt og ég gaf honum þær upplýsingar. Það var eðlilegt svar við hans spurningu. En ég reikna ekki með að það hafi farið fram hjá neinum að til þess að ná þeirri upphæð að hægt væri að minnka söluskattsálagninguna niður í 12% þarf að leggja á allt það sem nú er undanþegið söluskatti og þar með alla samneyslu og heilbrigðisþjónustu og ýmsa félagslega þjónustu. Ég efast um að það finnist þm. í hv. Sþ. sem væri reiðubúinn til að ljá því atkvæði sitt.



Herra forseti. Í fsp.-tíma er ekki aðstaða til að rökræða um skattamál eins flókin og þau eru, en ég get ekki látið hjá líða að andmæla þeim yfirlýsingum fyrirspyrjanda og þeim ályktunum fyrirspyrjanda að svar fjmrh. hafi gefið tilefni til hugleiðinga um stórfelldar breytingar á þessu söluskattskerfi í þá átt sem hv. fyrirspyrjandi var að lýsa. Ég er sem sagt ekki þeirrar skoðunar að margar þeirra undanþága frá söluskatti, sem eru í gildandi kerfi, séu komnar til af engu og ég teldi það litla framför, að ekki sé nú meira sagt, ef hækka ætti matvörur um 22 eða 23% eða leggja 22–23% skatt á alla heilbrigðisþjónustu eða alla menningarstarfsemi. Þessir þættir eru undanþegnir söluskatti í dag og ég hygg að ef þeir yrðu áfram undanþegnir yrði nú ekki mikið eftir af tekjuaukanum sem hv. fyrirspyrjandi var að gera svo mikið stórmál úr áðan. Vissulega má velta fyrir sér einstaka tilvikum í þessu sambandi, hvort er réttlætanlegt að hafa þessa undanþáguna eða hina, en í grófum dráttum ítreka ég að þessar undanþágur eru ekki komnar til af engu. Það er verið að hlífa einhverju-því sem talin er sérstök ástæða til þess að hlífa og ég mundi ekki mæla með því að þær breytingar yrðu gerðar á söluskattskerfinu að söluskattur yrði lagður á mikilvægar vörur sem almenningur kaupir, eins og matvörur eða á heilbrigðisþjónustuna eða menningarstarfsemina í landinu.



Herra forseti. Ég vil leiðrétta hv. 3. þm. Norðurl. v. því að hér er ekki fyrst og fremst um að ræða mínar ályktanir. Ég lagði fram spurningar til hæstv. fjmrh. Hæstv. fjmrh. svaraði á þá leið hvað mætti álykta af gefnum staðreyndum um tekjuauka ríkissjóðs. Ég hef ekki slegið neinu föstu um hvort sú leiðin væri réttari að halda áfram afnámi söluskatts á hluti eins og heilbrigðisþjónustu, en vil vekja athygli á því að í tillögum um upptöku virðisaukaskatts í stað söluskatts byggja allar fram komnar tillögur á því að virðisaukaskatturinn geti því aðeins orðið framför að hann verði í stórum dráttum án undanþága. Hér væri því um það að ræða, ef við stefnum á virðisaukaskatt, að stíga skref í þá sömu átt, m.ö.o. hæfileg aðlögun að virðisaukaskatti. - Hitt kemur mér ekki á óvart að hæstv. fyrrv. fjmrh. skuli vera mikill andstæðingur þess að afnema undanþágur þar sem hann var mjög mikilvirkur undanþágusmiður sjálfur.



Herra forseti. Jóhann Ársælsson, varamaður minn, sem sat hér á hv. Alþingi fyrstu fundi þingtímans, bar fram þá fsp., sem nú hefur verið tekin á dagskrá, fyrir hæstv. samgrh., en ekki gafst tækifæri til að svara fsp. á þeim tíma sem Jóhann var hér á þingi. Ég flyt útskýringu Jóhanns á fsp. eins og hann hafði samið hana. - En fsp. er svohljóðandi: „Hvernig hefur Siglingamálastofnun ríkisins háttað skoðun á opnum fiskibátum og skemmtibátum á sjó og vötnum?“ Þá segir Jóhann: Öryggismál sjómanna hafa verið mikið til umræðu að undanförnu og er það vel. Sú umræða hefur þó beinst að ákveðnum þáttum í öryggisbúnaði stærri báta og skipa. Eftirlit með bátum og búnaði þeirra í þeim stærðarflokkum sem eru tilgreindir í þessari fsp. er í megnasta ólestri. Ég þekki það og fullyrði að svo er. Allt í kringum landið eru á floti bátar sem menn nota, sumir sér til skemmtunar aðrir sér til framfæris að hluta eða öllu leyti. Með langflestum þessara báta er ekkert eftirlit. Það hefur ekkert eftirlit verið með bátum styttri en 6 metrar og skemmtibátum á sjó og vötnum svo að ég viti til, nema með smíði nýrra báta. Bátum af þessu tagi fjölgar mikið um þessar mundir. Það virðist vera mikill áhugi á alls konar útivist tengdri sjómennsku, veiðiskap eða siglingum. Það er þess vegna mikil ástæða til að yfirvöld geri upp við sig hvaða eftirlit verður að telja nauðsynlegt með þessum fleytum. Fsp. mín er þó fyrst og fremst fram komin til að draga athygli yfirvalda að öryggismálum sjómanna á opnum vélbátum. Ég vil leggja sérstaka áherslu á að bátar í þessum flokki eru 3.3 tonn að meðaltali samkvæmt síðustu skrá Siglingamálastofnunar. Þetta eru þess vegna alvörufiskibátar og víða róið mestallt árið. Eftirliti með þessum bátum er mjög ábótavant. Og innan um þennan flota eru margar manndrápsfleytur sem hafa ekki verið skoðaðar áratugum saman. Það er þó skylda að láta skoða þessa báta árlega. Ég vona að í svari hæstv. samgrh. komi fram að hve miklu leyti þessum reglum er framfylgt og hvers vegna Siglingamálastofnun hefur ekki fylgt þessum reglum eftir. Einnig hvort uppi eru áform um að bæta þetta eftirlit.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. 1. janúar 1984 var alls 1461 opinn vélbátur á skrá hjá Siglingamálastofnun ríkisins, stærð þeirra samtals 4835 brúttólestir. Af þessum opnu vélbátum eru 1430 skráðir fiskibátar með samtals 4725 brúttólestir. Skráðir skemmtibátar voru 1. jan. 1984 alls 31, samtals 110 brúttólestir, og 15 seglbátar voru á skrá þá, samtals 67 brúttólestir. Bátar sem eru 6 metrar eða lengri eru skráningar- og skoðunarskyldir og ber eigendum þeirra að fara fram á árlega skoðun hjá Siglingamálastofnun ríkisins. Eins og kunnugt er eru opnir fiskibátar mismunandi mikið í notkun. Nokkur fjöldi þessara opnu fiskibáta stundar fiskiveiðar reglulega hluta úr árinu og eru þeir því í notkun sem atvinnutæki. Þessir bátar eru langsamlega flestir skoðaðir árlega og eru yfirleitt í sæmilegu eða góðu ástandi. Mikill fjöldi opinna fiskibáta er mjög lítið notaður. Skoðun á opnum fiskibáti er tilgangslaus nema eigandi bátsins sé viðstaddur og hafi um borð allan þann búnað sem krafist er. Engin leið er yfirleitt fyrir eigendur að hafa allan lausan búnað um borð í opnum bátum sem liggja fyrir legufærum, liggja við bryggju eða eru dregnir upp á land. Slíkur búnaður mundi fljótt hverfa úr bátum sem ekki eru í notkun. Siglingamálastofnun ríkisins hefur enga möguleika á að leita uppi eigendur opinna vélbáta til að framkvæma skoðun þeirra, enda ber eiganda skylda til að fara fram á skoðun. Auk þess er alls ekki hægt að treysta því að skráður eigandi opins vélbáts sé raunverulegur eigandi hans þótt hann standi á skrá hjá Siglingamálastofnun ríkisins. Töluvert er um að opnir bátar séu seldir eða þeim fargað án þess að báturinn sé umskráður eða strikaður út af skrá. Með nokkru millibili hefur Siglingamálastofnun ríkisins endurskoðað þessa skrá fyrir opna vélbáta og þá með aðstoð skipaskoðunarmanna vítt um land. Þeir bátar sem ekki finnast eru þá oft strikaðir út af skrá. Opnir vélbátar eru auðveldir í flutningi. Þeir eru oft fluttir langar leiðir og sumir jafnvel geymdir heima við hús eða bæi langt frá sjó. Af framansögðu er augljóst að því fer fjarri að allir opnir vélbátar í landinu 6 metrar og lengri séu rétt skráðir og skoðaðir árlega eins og reglur gera ráð fyrir. Siglingamálastofnun hefur því lagt megináherslu á að opnir vélbátar, sem eru í notkun, séu skoðaðir reglulega, en stofnunin hefur hvorki starfslið né fjármuni til að leita opinna vélbáta sem ekki eru í notkun og leita eigenda þeirra vegna ársskoðana. Varðandi skemmtibáta þá eru þeir líka skoðunar- og skráningarskyldir ef þeir eru 6 metrar eða lengri. Eigendum þessara báta ber einnig að fara fram á skoðun árlega. Til að auka aðhald við skoðun opinna vélbáta, bæði fiskibáta og skemmtibáta, væri hægt að taka upp skyndiskoðanir þessara báta á vegum Siglingamálastofnunarinnar, en til þess þarf hins vegar starfslið og rekstrarfé til ferðalaga. Ég tel æskilegt að það sé aukið, en hins vegar er útilokað að ná til allra þessara báta til skoðunar eins og háttar enn. Fyrirspyrjandi fékk mér í hendur nokkru eftir að fsp. var lögð fram fjórar spurningar sem hann óskaði eftir að ég svaraði um leið og hinni prentuðu fsp. Hann sagði það vegna þess að hann væri óvanur þingstörfum, enda kominn á þing í fyrsta sinn. Þessar spurningar eru þannig og svör við þeim þessi: 1. Hvaða breytingar hafa orðið á fjölda þessara báta síðustu fimm árin? - Skráðir opnir bátar 6 metrar og lengri miðað við 1. jan. ár hvert voru: 1979: 944 og samtals 3182 brúttólestir, 1980: 1026 eða 3388 lestir, 1981: 1148 eða 3748 lestir, 1982: 1267 eða 4117 lestir, 1983: 7366 eða 4474 lestir og á þessu ári: 1461 eða 4835 lestir. 2. Hvaða reglur gilda um hve oft skoðun eigi að fara fram? - Ákvæði laga nr. 52/1970, um eftirlit með skipum, ná til allra íslenskra skipa og báta sem eru 6 metrar eða lengri, mæli milli stafna. Þannig eru allir þessir bátar skoðunarskyldir árlega. 3. Hve margir bátar voru skoðaðir 1983? - Skoðaður var nálægt helmingur af þeim bátum sem skráðir voru. Flestir eru um átta metrar. Þeir sem eru í stöðugri notkun til fiskveiða voru allir skoðaðir. 4. Hvort er uppi breyting á þessu eftirliti? - Þessu atriði er almennt svarað í því sem ég sagði hér á undan. Eftirlit með opnu bátunum sem ekki eru í stöðugri notkun er erfitt, en einna helst kæmu til greina skyndiskoðanir. En þær krefjast starfsliðs og fjárveitinga til aukinna ferðalaga. Ég vil segja til viðbótar þessu að í sambandi við þá vinnu sem nú er lögð í öryggismál sjómanna tel ég rétt að auka þessa skoðun með þeim hætti að taka upp skyndiskoðun. Hitt yrði allt of þungt og erfitt í vöfum þar sem þessir litlu bátar eru fluttir jafnvel marga tugi ef ekki hundruð kílómetra. Það yrði erfitt fyrir opinbera stofnun að elta uppi, fyrir utan hvað það er dýrt og aldrei hægt að ná til allra. En hins vegar er vakning uppi í þeim efnum að hvetja menn til aukinnar varkárni og til þess að fara eftir settum reglum. Það er mönnum að lærast í ríkara mæli á seinni árum þó enn vanti mikið á að það sé fullnægjandi.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. svörin. Jóhann Ársælsson er vel kunnugur þeim málum sem hann var að spyrja um og hafði búið sig undir svarið. Flest af því sem þar kemur fram kemur beint heim við það sem hæstv. samgrh. sagði til að svara fsp. og þeim aukaspurningum sem Jóhann hafði borið fram. Ég sé því ekki neina ástæðu til annars en flytja hér það sem Jóhann hafði undirbúið til að svara ráðh. í sambandi við fsp. Ég held að það stangist ekki í einu eða neinu á við þau svör sem hæstv. ráðh. gaf hér: Svarið er því miður staðfesting á því, sem ég hélt fram í máli mínu hér á undan, að það er ekki allt eins og það á að vera í framkvæmd þessa eftirlits. Ég vil fyrst segja hvað varðar báta styttri en 6 metra og skemmtibáta á sjó og vötnum að þeir hafa ekki verið skráningarskyldir. Það verða oft slys á bátum af þessu tagi og er full nauðsyn á að koma á eftirliti með þeim og búnaði þeirra. Ég vil hvetja til að Siglingamálastofnun verði falið að koma á nauðsynlegu eftirliti með bátum í þessum flokki. Aðaltilgangurinn með fsp. var að draga athyglina að öryggismálum opinna vélbáta. Ég vil taka fram að eftirlit með smíði þessara báta er í nokkuð góðu lagi af hendi Siglingamálastofnunar, a.m.k. þar sem ég þekki til. Það er ástæða til að gefa þessum málum sérstakan gaum nú vegna mikillar fjölgunar þessara báta á síðustu árum. Þeim fjölgaði, þ.e. opnum vélbátum, úr 944 1. jan. 1979 í 1430 1. jan. 1984. Bátar í þessum flokki eru að meðaltali 3.3 tonn að stærð. Þetta eru fyrst og fremst fiskibátar. Þessa báta ber að skoða árlega. Skoðun er hins vegar ekki framkvæmd nema eigandi óski þess. Þetta hefur það auðvitað í för með sér að aðeins lítill hluti þessa flota er skoðaður árlega. Þeir bátar, sem menn vita að uppfylla ekki öryggiskröfur, eru aldrei færðir til skoðunar. Afleiðingin af þessu er að langflestir eru þessir bátar með ófullnægjandi öryggisbúnað, margir í mjög lélegu ásigkomulagi og sumar fleyturnar hreinlega ónýtar. Menn geta svo gert sér í hugarlund hvaða hættur eru þessu samfara. Þessar lélegustu fleytur ganga gjarnan kaupum og sölum og eru keyptar í grandaleysi af mönnum, kannske óvaningum, sem sitja uppi með bát sem er stórhættulegur, jafnvel ónýtur eða kostar stórfé að gera nothæfan. En hvers vegna sér Siglingamálastofnun þá ekki um að þetta eðlilega öryggiseftirlit fari fram? Siglingamálastjóri ber því við að hann hafi árum saman reynt að fá aukið starfslið í þeim tilgangi að sinna þessum ótvíræðu skyldum stofnunarinnar, en ekki orðið ágengt. Hann segist hafa óskað eftir þremur og hálfu stöðugildi skoðunarmanna vegna fjárlaga nú, en verið synjað. Ég vil spyrja hæstv. samgrh. hvort hann telji ekki að ástæða sé til að endurskoða þessa afgreiðslu á beiðni Siglingamálastofnunar. Hvernig ástand halda menn að yrði á bílaflota landsmanna ef Bifreiðaeftirlitið hefði ekki mannskap til að framkvæma eðlilegt eftirlit og menn réðu því sjálfir hvort þeir færðu bíla sína til skoðunar? Ég vil biðja hv. alþingismenn að gefa gaum að þessum málum. Það er óverjandi að stofnun eins og Siglingamálastofnun ríkisins geti ekki rækt skyldu sem þessa vegna fjárskorts. Það kann vel að vera að það megi spara með því að draga úr eða leggja niður eitthvað af starfsemi Siglingamálastofnunar. Mér finnst sjálfsagt að það sé athugað. Ég vil t.d. benda á til athugunar að tollar eru eftirgefnir af hverri vél sem inn er flutt í fiskibáta. Það er eftir því sem ég best veit, starfsmaður í stofnuninni í því að fylgjast með þessu og skrifa upp á þessar tollaniðurfellingar. Væri ekki einfaldara að þessi innflutningur væri tollfrjáls? Þá gæti Siglingamálastofnun sparað sér þetta eftirlit og útgerðarmenn losnuðu við hvimleiðan eltingaleik við bankatryggingar og fleira sem fylgir því að fá tolla eftirgefna. Herra forseti. Ég fullyrði að það eru miklar hættur því samfara að fylgja ekki þessu eftirliti eftir. Ég skora á hæstv. samgrh. að hann beiti sér fyrir því að Siglingamálastofnun verði gert mögulegt að koma á eðlilegu eftirliti með þessum bátum.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Varðandi orð hv. 4. þm. Vesturl. vil ég svara því til að ég mun gjarnan beita mér fyrir því og vinna að því að Siglingamálastofnunin fái fjárveitingu til þess að sinna betur þessu hlutverki. En ég hygg að skoðun allra slíkra báta sé óframkvæmanleg. En það má með skyndiskoðunum koma í veg fyrir og finna ýmsa ágalla sem núna eru, það er rétt hjá hv. þm. Varðandi þann starfsmann í Siglingamálastofnuninni sem skrifar upp á tollaeftirgjöf þori ég nú ekki að segja neitt því að ég vil ekki fara inn á verksvið annarra rn. Best er að passa sig mjög á landamærum þar. En sjálfsagt er fjmrh. að hugsa málið því að hann heyrði til hv. þm.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. í fjórum liðum til hæstv. samgrh. á þskj. 66. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „1. Hverjar voru tekjur Pósts og síma af sölu íslenskra frímerkja til annarra landa árið 1980–1983? 2. Hvernig er staðið að kynningu og sölustarfsemi? 3. Eru tekjur af þessari sölu í samræmi við tekjur annarra Norðurlandaþjóða af sambærilegri starfsemi? 4. Hve miklu fé er varið árlega til kynningar á íslenskum frímerkjum erlendis og hversu margir starfsmenn Pósts og síma annast hana?“ Ástæðurnar fyrir fsp. minni eru þær að mikill munur er á sölu íslenskra frímerkja erlendis og sams konar sölu hjá nágrannaþjóðum okkar. Frímerkjasala er arðvænleg atvinnugrein í hæsta máta og getur skilað umtalsverðum tekjum auk mikilsverðrar landkynningar. Því skyldi maður halda að leggja bæri áherslu á öfluga upplýsingastarfsemi og kynningu á hverri nýrri útgáfu íslenskra frímerkja. Færeyingar hafa t.d. lagt áherslu á útflutning frímerkja til safnara og er frímerkjasala nú 1% af heildarútflutningi eyjanna, þ.e. næst á eftir útflutningi fiskafurða. Hafa þeir nú 70 þús. fasta áskrifendur að hverju nýju frímerki, sem þar er út gefið, en til samanburðar má nefna að einungis 14 þús. fastir áskrifendur eru að íslenskum frímerkjaútgáfum. Sú deild Pósts og síma sem annast sölu frímerkja hérlendis og erlendis til safnara nefnist Frímerkjasalan. Þar vinna nú átta manns. Til samanburðar má geta þess að fimm manns vinna í þeirri deild er annast skráningu fjarvista starfsmanna. Hljóta þessi hlutföll að vera í meira lagi undarleg og ekki bera vott um að mikil áhersla sé lögð á sölu frímerkja. Það er enda ljóst að mikið vantar á að Frímerkjasalan ráði við annað en að afgreiða þær pantanir sem berast. Hún hefur nær engin afskipti af kynningarstarfseminni, enda telst hún ekki í verkahring hennar. Hana annast aðrir í stofnuninni og er útgáfa kynningarrita vægast sagt dapurleg. Sem dæmi um dauflegan áhuga stofnunarinnar á kynningu á nýjum útgáfum má nefna að árið 1983 birtist engin auglýsing frá íslensku póststjórninni í helstu ritum frímerkjasafnara á Norðurlöndum. Til þess að hv. þm. hafi einhverja hugmynd um hverjar tekjur hér er um að ræða, hafi einhverjum fundist nokkuð smátt farið í málin hér þegar talað er um frímerki, skal upplýst að Færeyingar seldu frímerki til safnara fyrir 30 millj. d. kr. árin 1980–1981. Það eru rúmar 90 millj. ísl. kr. Á sama tíma seldi Frímerkjasalan á Íslandi, árið 1980 fyrir 5 millj. og árið 1981 fyrir 9 millj. Á þessu er töluverður munur. Á tímum kreppu og niðurskurðar sýnist hér ekki haldið á málum sem skyldi og ekki að sjá að mikill áhugi sé á þessum augljósa tekjuauka. Í nýbyggðu húsi Pósts og síma við Suðurlandsbraut 28 hefur Frímerkjasalan aðeins 130 fermetra til umráða og er augljóst að skortur á rými hamlar starfseminni nú þegar. Ekkert tillit var heldur tekið til tillagna starfsmanna, sem síðar. verður aðeins vikið að, við byggingu hússins. Mikilvægur þáttur í kynningu á íslenskum frímerkjum er þátttaka í samsýningum víða um lönd. Deildarstjóri Frímerkjasölunnar hefur sáralítil afskipti af ákvörðun um þátttöku í þeim, enda hefur af þeim þætti veg og vanda íslensk kona, búsett í Stokkhólmi, en hún er raunar ekki starfsmaður stofnunarinnar né félagi í samtökum póstmanna. Rétt er að geta þess að frú Svana Karlsson, sem hér um ræðir, hefur rækt þetta starf ötullega og á síðustu árum með aðstoð dætra sinna, en það hlýtur að teljast með öllu óeðlilegt að þessi mikilvægi þáttur í starfsemi stofnunarinnar sé unnin án samstarfs við þá deild sem söluna á að annast. Persónuleg sambönd eru mikilvæg í þessari sölustarfsemi og þess vegna afar óheppilegt að þau séu ekki beint við þá aðila sem söluna eiga að annast, þ.e. starfsmenn Frímerkjasölunnar. Hefur enda komið fyrir að starfsmenn hennar hafa ekki haft hugmynd um hvaða sýningum Íslendingar taka þátt í. Það má margt fleira segja um þetta. T.d. vil ég geta þess að árið 1958 hófst útgáfa „fyrstadagsumslaga“ svokallaðra, og seljast nú um 25 þús. slík umslög hverju sinni. Stimplun á slíkum umslögum og raunar öðrum frímerkjum til safnara erlendis er hér heldur frumstæð og verður starfsmaður enn að handstimpla hvert umslag. Annars staðar hafa menn fyrir löngu tekið upp tölvuvæðingu við þetta verk. Einhver vél mun hafa verið keypt til stofnunarinnar, en starfsmenn hafa gefið þá skýringu að enginn tími hafi unnist til þess að koma þeirri vél í notkun. Það er auðvitað mikilvægt að vandað sé til útgáfu frímerkja hverju sinni og magn hvers frímerkis sé skynsamlega ákveðið. Hér hefur sérstök nefnd það verkefni að ákveða útgáfu og hafa frímerkjasafnarar þar fulltrúa. Póststjórnin ákvarðar hins vegar magnið og er algengast að nýtt frímerki sé gefið út nú í 1 millj. upplagi. Starfsmenn Frímerkjasölunnar koma hins vegar hvergi nálægt þátttöku í ákvörðunum um nýjar útgáfur. Hér skal staðar numið, herra forseti, þó að ég gæti haft margt fleira að segja um þetta mál. Ég mun doka við þar til svör hæstv. ráðh. hafa borist. En ég vil þó minna hann á að árið 1981 fól fyrrv. hæstv. samgrh. hópi manna að gera tillögur til úrbóta í málefnum Frímerkjasölunnar. Þeim tillögum var síðan skilað 1983, en lítið sýnist hafa verið gert með þær enn þá. Ég tel fulla ástæðu til að óska upplýsinga um það hvort hér sé veruleg tekjulind vanrækt, sem telja verður undarlegt á tímum fjárskorts og niðurskurðar auk þess sem hér er um menningarstarf að ræða sem gæti verið öflug kynningarstarfsemi á landi og þjóð, enda hefur starfshópurinn, sem áður var nefndur, lagt til að tekið verði upp samstarf við Ferðamálaráð. En það er fyrst og fremst áhugavert að Íslendingar lærðu nú smátt og smátt að afla fjár á annan hátt en að fá það lánað. Því vænti ég að heyra skoðun hæstv. ráðh. og fyrirætlanir hans í þessum efnum.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Fyrsta spurningin er: „Hverjar voru tekjur Pósts og síma af sölu íslenskra frímerkja til annarra landa árin 1980–1983?“ Svar: Tekjur Frímerkjasölu Pósts og síma af sölu frímerkja til annarra landa á þessu tímabili voru sem hér segir: Árið 1980 3 millj. 345 þús. Aukning frá fyrra ári 33%. Árið 1981 6 millj. 254 þús. Aukning frá árinu á undan 87%. Árið 1982 9 millj. 584 þús. Aukning frá árinu á undan 53%. Árið 1983 18 millj. 620 þús., aukning frá árinu á undan 94%. Önnur spurning: „Hvernig er staðið að kynningu og sölustarfsemi?“ Svar: a) Upplýsingabréf á fimm tungumálum (íslensku, dönsku, ensku, þýsku og frönsku) um ný frímerki eru send föstum viðskiptavinum, blöðum, tímaritum, söfnum, frímerkjaklúbbum o. s. frv. um víða veröld, samtals yfir 20 þús. eintök hverju sinni. b) Almennir kynningarbæklingar, þar sem annars vegar er gerð grein fyrir útgáfustefnunni almennt og hins vegar þjónustu Frímerkjasölunnar við safnara (föst áskrift að nýjum frímerkjum o.s.frv.) eru látnir liggja frammi á frímerkjasýningum og víðar og hafa verið þýddir á ýmis tungumál eftir því sem við hefur átt. c) Með þátttöku í frímerkjasýningum og eftir atvikum með sérstakri söludeild eða með því að hafa til sýnis íslensk frímerki. Þannig hefur Frímerkjasalan tekið þátt í sölusýningum erlendis, bæði vestan hafs og austan, en sleppt að fara til fjarlægari landa, svo sem Austurlanda nær og fjær og Ástralíu, svo að dæmi séu nefnd. Þátttaka í sölusýningum var sem hér segir: Árið 1980 í 12 sýningum, 1981 í 13, 1982 í 13, og 1983 í 8 en 11 eru ráðgerðar á yfirstandandi ári. d) Með því að hafa á boðstólum (innanlands og utan) söluvarning til þess fallinn að gera íslensk frímerki eftirsóknarverðari t.d. til gjafa. Það eru m.a. ársmöppur svonefndar. Enn fremur má í þessu sambandi nefna gerð póstkorta með myndum af frímerkjum (maxikort), sérstaka stimpla til notkunar á sýningum o.fl. e) Með auglýsingum í sýningarskrám og blöðum og tímaritum í sambandi við þátttöku í sýningum. Þriðja spurning: „Eru tekjur af þessari sölu í samræmi við tekjur annarra Norðurlandaþjóða af sambærilegri starfsemi?“ Svar: Eftir því sem best er vitað eru tekjur Frímerkjasölunnar af sölu frímerkja til safnara erlendis hlutfallslega síst lakari, þegar á heildina er litið, en tekjur hinna Norðurlandanna að Færeyjum undanskildum. Fastir áskrifendur erlendis eru nú um 11 þús. Handbærar upplýsingar er að fá úr skýrslu sænsku póststjórnarinnar fyrir fjárhagsárið 1982–1983, 1. júlí til 30. júní, og var heildarsala sænsku frímerkjasölunnar 123.5 millj. sænskra kr., en það eru um 6–7% af heildarpósttekjum þar sem eru 8 170.9 millj. sænskra kr. Samsvarandi tölur hér á landi eru 18 millj. 620 þús. kr., en það eru um 7%, af heildarpósttekjum sem nema 262 millj. kr. Í skýrslu norsku póststjórnarinnar fyrir 1982 er hvergi minnst á tekjur af frímerkjasölu til safnara sérstaklega. Aðeins er þess getið í skýrslu um frímerkjasölu póststöðva í Noregi að sala frímerkjadeildarinnar í Osló hafi verið 26 millj. norskra kr. Heildartekjur norska póstsins voru sama ár 3 977 millj. norskra kr. þannig að fyrrnefnd sala virðist innan við 1% af heildarpósttekjum. Fjórða spurning: „Hve miklu fé er varið árlega til kynningar á íslenskum frímerkjum erlendis og hversu margir starfsmenn Pósts og síma annast hana?“ Svar: Það má ætla að þetta verkefni útheimti starf samsvarandi einu til tveimur ársverkum. Ef við lítum á þátttöku í sýningum erlendis þá var kostnaður vegna þátttöku í sölusýningum frímerkja erlendis á árinu 1981. þ.e. kostnaður Svönu M. Karlsson, 479 þús. ísl. kr., en sala 655 þús. kr. tæpar. Árið 1982 var kostnaður við sölusýningar Svönu M. Karlsson 720.2 þús. ísl. kr. en brúttósala 1 millj. 238 þús. kr. Þá tekur íslenska frímerkjasalan fyrst þátt í því og varð kostnaður hennar það ár 45.2 þús. kr. en heildarsala 47 þús. kr. Árið 1983 var kostnaður Svönu M. Karlsson 643 þús. ísl. kr. en sala 1 millj. 202 þús. Hjá Frímerkjasölunni varð kostnaður 165.4 þús. kr. en sala 168.5 þús. Árið 1984, á þessu ári, til 1. ágúst var kostnaður Svönu M. Karlsson 1 millj. 59 þús. kr. en heildarsala til 1. ágúst 2 millj. 512 þús. Kostnaður Frímerkjasölunnar varð 446 þús. kr. en heildarsala 502 þús. kr. Ég skal játa það að ekki hefur verið gert nóg að því á undanförnum árum að vinna að aukinni sölu frímerkja, þó að þróunin sé í þá átt eins og ég hef sýnt fram á með tölum. En ég tel ekkert athugavert við það að því brautryðjendastarfi sem þessi ágæta kona hefur unnið haldi hún áfram að vissu leyti, ákveðinni hlutdeild í kynningu, á sama tíma sem íslenska frímerkjasalan er að auka sín umsvif í frímerkjum. Ég ætla hvorki að tala um húsnæði, tölvur eða annað sem hv. þm. ræddi um, um það var ekki spurt, en ég get auðvitað flutt um það langa ræðu eða svarað því ef fram kæmu um það fsp. Ég hélt að fsp. væru fluttar í þeim tilgangi að fá svör við þeim en ekki að búið væri að fá svör fyrir fram og bæta svo við spurningum þegar fsp. kemur hér inn til umr. En nú skil ég af hverju fyrirspyrjandi hefur ekki getað mælt fyrir fsp. fyrr. Hún hefur þurft að fá svör annars staðar.



Herra forseti. Ég þakka hv. 10. landsk. þm. fyrir þessa fsp. Ég tel að hér hafi verið hreyft mjög merku máli. Mig undrar það ekkert þó hæstv. samgrh. beri sig illa yfir því að spurt sé um fleira en ráðh. hefur undir höndum upplýsingar um, því að það kom fram í máli hv. 10. landsk. þm. að hún hefur kynnt sér mjög vel þetta mál. Og niðurstaðan er einfaldlega sú, að jafnvel í þessum málaflokki getum við margt lært af Færeyingum. E.t.v. þurfum við að fá ráðgjafa frá Færeyjum til að fræða póst- og símamálastjórnina íslensku um það hvernig eigi að standa að sölumálum á frímerkjum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir hans svör. Hins vegar hélt ég að það þyrfti ekki að koma honum á óvart að fyrirspyrjandi vissi e.t.v. örlítið um það efni sem gerð er fsp. um. Það er ekki mikil ástæða til að standa hér upp og spyrja hæstv. ráðh. landsins: Hvernig er að vera ráðh.? Svarið væri eflaust: Gaman. Fsp. á hinu háa Alþingi eru ekki þess eðlis. Fsp. eru til komnar vegna þess að fyrirspyrjandi hefur ástæðu til að ætla að einhverju.sé ábótavant sem e.t.v. megi lagfæra. Og þess vegna búast hv. þm. auðvitað ekki við að fá bara blönk svör um nákvæmlega það sem spurt er bókstaflega um, heldur auðvitað einhver stefnumið ráðh. í viðkomandi málaflokki. Ég þakka svörin sem sagt, en vil aðeins fá að gera aths. við þau og skal ekki tala lengi, herra forseti. Sú hækkun sem hæstv. ráðh. talar um á upphæðum fyrir sölu frímerkja fylgir að mestu leyti verðbólgu, a.m.k. milli áranna 1980, 1981 og 1982 pg er þess vegna engin umtalsverð aukning. Tvímælalaust mætti selja þarna miklu meira og afla miklu meiri tekna með sölu frímerkja. Síðan gat hæstv. ráðh. ýmislegs þess sem um var spurt, svo sem hvað væri gert til að kynna íslensk frímerki. Þeir upplýsingabæklingar sem hann nefndi eru tvímælalaust ófullnægjandi - og ég vildi reyndar að ég hefði ekki skilið þá eftir úti í skrifstofu minni heldur komið með þá svo að hægt væri að bera saman hina íslensku útgáfu og hina erlendu. Sem dæmi má taka að þegar vinir okkar, Færeyingar, gefa út ný frímerki og svokallaðar ársmöppur, þá útbúa þeir afskaplega skemmtilega hannaða litmyndabæklinga með landslagsmyndum og atvinnulífsmyndum frá landi sínu, þannig að þetta er aðgengileg og skemmtileg vinargjöf eða hlutur fyrir ferðamenn til að taka með sér heim. Þeir hafa t.d. samstarf við atvinnufyrirtæki þjóðarinnar á þann veg að þegar þeir gefa út frímerki með myndum úr atvinnulífinu, þá sjá þeir til þess að þeir sem þann atvinnuveg stunda noti þessi frímerki sérstaklega og annað slíkt. Þessir bæklingar, ef bæklinga skyldi kalla, þessi blöðungur sem um árabil hefur verið sendur frá íslensku póststjórninni er í fyrsta lagi ekki í litum og satt að segja afskaplega dapurlegt plagg sem lítt er líklegur til þess að vekja áhuga á íslenskum frímerkjum. Ráðh. gat þess eftir því sem ég best heyrði að sölusýningum færi hreinlega fækkandi. Ég vil enn ítreka það að ég var ekki að ýja að því að frú Svana Karlsson hefði ekki rækt starf sitt af mestu prýði. Ráðh. gat þess einnig að á þeim sýningum sem starfsmenn Pósts og síma hefðu annast sjálfir hefði orðið minni ágóði. Það er ekkert óeðlilegt, hæstv. ráðh., vegna þess að hér hefur ekki verið um nóg samstarf að ræða. Sölustarfsemi af þessu tagi krefst mikilla persónulegra sambanda, þekkingar á áhugasviðum og áhugamálum hinna ýmsu safnara víða um heim. Auðvitað hafa starfsmenn Pósts og síma ekki haft minnsta tækifæri til að komast í þessi sambönd. Ég vil eindregið taka undir það með hæstv. ráðh. að auðvitað er alveg sjálfsagt að frú Svana Karlsson gegni þessu starfi á meðan hún það kýs og vill, en vitaskuld í nánu samstarfi við starfsmenn Pósts og síma sem hvenær sem er væru síðan tilbúnir til að taka við. Þess eru dæmi að um sölu hefur verið að ræða gjörsamlega fram hjá Pósti og síma á frímerkjum sem e.t.v. voru uppseld hér heima. Slíkt á auðvitað ekki að geta átt sér stað. Ég var áður búin að segja að auglýsing í blöðum og tímaritum, sem hæstv. ráðh. minntist á, hefði nú ekki verið merkilegri en svo, að það var engin auglýsing í frímerkjatímaritum á Norðurlöndum árið 1983. Hæstv. ráðh. minntist á að að sínu mati þyrfti 1–2 ársverk til að annast kynningu og þátttöku í sölusýningum. Mér er mjög til efs að það sé nægilegt, án þess að ég vilji nú hafa um það alveg heimasaumaðar meiningar, en trúa mín er sú að þar þyrfti til að koma meiri starfskraftur og ekki síst kannske samhæfing innan stofnunarinnar á þessum verkefnum. Auðvitað ættu þeir hinir sömu og sölustarfsemina annast að hafa hönd í bagga með kynningu. Ég held því að hér sé fyrst og fremst um skipulagningu að ræða. 
             Ég skal ljúka máli mínu, herra forseti. Ég hefði kosið að víkja örlítið að tillögum starfshópsins sem falið var að gera tillögur til úrbóta, en ég skal ekki eyða tíma í það, enda forseti þegar búinn að hringja. En ég vil mælast til þess að hæstv. ráðh. kynni sér þær vandlega og athugi hvort ekki megi þarna úr bæta svo nokkru meiri sómi sé að. Síðast en ekki síst held ég að það sé tvímælalaust orðið brýnt að þessi tvö stórveldi, Póstur og sími, verði að nokkru aðskilin hvað stjórnun varðar. Ég held að það sé óvenjuleg sparsemi af hálfu hins íslenska ríkis að ætla einum manni að stýra bæði pósti og síma. Sú tíð er liðin að það sé verkefni fyrir einn mann.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Hv. 5. þm. Vestf. kaus auðvitað að leggja vitsmuni inn í þessar umr. eins og hans var von og vísa. En til þess að fyrirbyggja allan misskilning þá er það hrein fjarstæða hjá honum að ég hafi verið að bera mig eitthvað illa. Ég var aðeins að svara hér fsp. Hann má auðvitað leggja það út eins og hans náttúra stendur til fyrir mér. Ég mun hvorki bera mig vel eða illa yfir því. Varðandi frímerkjasöluna og frímerkjaútgáfu er það rétt, eins og hv. fyrirspyrjandi sagði, að sérstök frímerkjaútgáfunefnd hefur nýlega verið skipuð af því að skipunartími hinnar var liðinn. Ég held að yfirleitt hafi tekist nokkuð vel um útgáfu frímerkja á Íslandi. Um það er ekki deilt verulega. Það hafa verið gefin út einstaka frímerki sem menn hafa ekki verið ásáttir með, en mörg íslensk frímerki hafa verið sérlega falleg og vel hönnuð. Þessi nefnd hefur sjálfstætt verksvið eins og við vitum og auðvitað eru takmörk fyrir því hversu margir fulltrúar eiga að vera. Póstmálafulltrúi á sæti í þessari nefnd, maðurinn sem ræðir við og hefur höfuðsamskipti við póststjórnir allra annarra landa og þar af leiðandi um leið þá sem hafa áhuga fyrir frímerkjum. Því er enginn hlutur eðlilegri en að hann eigi aðild að þessari nefnd. Það er verið að undirbúa ýmsar breytingar í sambandi við frímerkjasöluna sem ég ætla ekkert að tíunda hér, tölvunotkun o. fl. Þessi mál hafa verið rædd í sumar við póst- og símamálafulltrúa og framkvæmdastjóra þeirrar stofnunar sem þessi deild heyrir undir. Mál sem þessi verða ekki leyst á örstuttum tíma, en vitaskuld má margt betur fara. Það bið ég menn að hafa hugfast að ég er ekki að segja að hér sé allt slétt og fínt og engrar breytingar sé þörf, síður en svo.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þá yfirlýsingu sem ég vil hér leggja sérstaka áherslu á. Hann sagði að nú væri verið að vinna að úrbótum í málefnum Frímerkjasölunnar. Ég fagna því að sjálfsögðu og vil leggja áherslu á það svar svo það fari ekki fram hjá neinum.



Herra forseti. Á Alþingi 1981 voru samþykkt barnalög. Með ákvæði 40. gr. þeirra laga átti að tryggja að forræðislausir foreldrar gætu notið samvista við börn sín þó um sambúðarslit eða hjónaskilnað væri að ræða og eins að tryggja umgengnisrétt föður óskilgetins barns við barn sitt. Því hefur verið haldið fram, m.a. í ítarlegri blaðagrein í Helgarpóstinum s.l. sumar, að lögin er þetta varðaði væru gagnslaus og raunin sú að forræðislausir feður væru nær varnarlausir gagnvart fyrrverandi konum sínum ef þær neita þeim að njóta samvista við börn sín. Til að leiða hið rétta í ljós og fá fram hvort breytinga er þörf á lögum er þetta varða til að tryggja betur umgengnisrétt forræðislausra foreldra við börn sín er borin fram eftirfarandi fsp., með leyfi forseta: „1. Hafa ákvæði 40. gr. barnalaga, nr. 9/1981, stuðlað að auknum umgengnisrétti forræðislausra foreldra við börn sín? 2. Hafa komið í ljós vandkvæði við framkvæmd þessarar greinar barnalaganna? 3. Hversu margir úrskurðir hafa verið kveðnir upp til samþykktar eða synjunar á umgengnisrétti forræðislausra foreldra við börn sín? 4. Hversu oft hefur þurft að beita dagsektum, sbr. ákvæði 3. mgr. 40. gr. barnalaganna?“



Herra forseti. Hv. 2. landsk. þm. hefur borið fram fsp. til mín á þskj. 73 um umgengnisrétt forræðislausra foreldra. Við fyrstu spurningu vildi ég segja þetta: Fyrir gildistöku barnalaga áttu einungis foreldrar skilgetinna barna lögbundinn rétt til umgengni við börn sín. Við gildistöku barnalaga 1. jan. 1982 var lögmælt sú skipan að það foreldri sem ekki hefur forsjá barns hafi rétt og skyldu til umgengni við barnið og barnið rétt til umgengni við það. Gildir það jafnt um foreldra skilgetinna og óskilgetinna barna. Það var því nýmæli að viðurkenndur var umgengnisréttur föður óskilgetins barns við barn sitt, auk þess sem fjallað er um umgengnisréttinn bæði er varðar gifta og ógifta foreldra og skiptir ekki máli hvort foreldrar hafa búið saman. Nær öruggt má telja að ákvæði barnalaga hafi stuðlað að auknum umgengnisrétti forsjárlausra foreldra við börn sín. Kemur þar ekki síst til að stór hópur foreldra, þ.e. foreldrar óskilgetinna barna, hafa nú fengið umgengnisrétt skv. lögum sem þeir höfðu ekki áður. Þá þarf að hafa í huga að til úrlausnar hjá dómsmrn. koma einungis þau umgengnisréttarmál þar sem ágreiningur er milli foreldra um umgengnisréttinn eða inntak hans. Gera má ráð fyrir að þau tilvik séu mun fleiri þar sem foreldrar koma sér saman um tilhögun umgengnisréttar á eigin spýtur og þurfa því ekki á aðstoð dómsmrn. að halda. Án efa hefur tilvist hinna nýju reglna haft sín áhrif í þjóðfélaginu og stuðlað að aukinni umgengni forsjárlausra foreldra við börn sín. Engin kerfisbundin athugun hefur þó farið fram á þessu sviði og samanburður við fyrri réttarstöðu erfiður vegna breyttra reglna svo sem gerð hefur verið grein fyrir hér að framan. Í öðru lagi: Vandkvæði við framkvæmd 40. gr. barnalaga eru ekki önnur en efni hennar gefur tilefni til. Við úrlausn umgengnisréttardeilna er áhersla lögð á að ná samkomulagi við foreldra um framkvæmd umgengnisréttarins, sem vissulega er tímafrekt starf en skilar oft góðum árangri, þar sem samkomulag foreldra er að sjálfsögðu æskilegri grundvöllur fyrir umgengnisrétti foreldris við barn heldur en yfirvaldsákvörðun. Þegar samkomulag foreldra næst ekki sker rn. úr deilum þeirra varðandi umgengnisréttinn og leitar umsagnar barnaverndarnefndar þegar ástæða þykir til. Gífurlegt vinnuálag er á barnaverndarnefnd Reykjavíkur og fleiri bæjarfélaga. Verður það iðulega til að draga niðurstöðu máls á langinn, sem eðli málsins samkvæmt er mjög bagalegt. Þyrfti þar úr að bæta. Í þriðja lagi, svar við 3. spurningu: Alls 71 úrskurður. Þar af hefur umgengni foreldris við barn tvisvar verið hafnað. Og við fjórðu spurningu: Enn hefur ekki til þess komið en tvær beiðnir um álagningu dagsekta liggja nú fyrir í rn.



Herra forseti. Ég vil aðeins lýsa þeirri skoðun minni að mér finnst næstum því sorglegt að fsp. af þessu tagi skuli þurfa að koma fram og hér skuli þurfa að tala um dagsektir til foreldra sem umgangast ekki börn sín lögum samkvæmt. Vitaskuld á hvort tveggja rétt á sér vegna stöðu mála eins og þau eru í dag. Þó vil ég minna hæstv. ráðh. á að þessi leiðinlegu hugtök „skilgetin“ og „óskilgetin“ börn hélt ég að hefðu horfið með barnalögum vegna þess að þá féllu úr gildi lög um afstöðu foreldra til skilgetinna barna annars vegar og lög um afstöðu foreldra til óskilgetinna barna hins vegar. Ég held að það sé okkur öllum farsælast að gera ekki greinarmun á því hvernig samband foreldrar hafa haft þegar barnið varð til. Það er ekki spurt að því síðar, þegar þau koma út í þjóðfélagið til þess að vinna sínu landi og þjóð. Mín skoðun er sú í stuttu máli að hér þurfi gjörbreytingu á hugarfari og því miður er ekki hægt að gera hana með lögum. En auðvitað ættu foreldrar, hvernig sem þau kjósa annars að búa, að bera bæði forsjá barna sinna. Og þess vegna ætti allt sem heitir forræði að hverfa úr málinu og úr lögunum. Það er auðvitað fráleitt að tvær manneskjur, sem hafa eignast barn saman, skuli ekki bæði hafa forræði barnsins, hvort sem þau kjósa að vera gift eða ógift, í sambúð eða ekki sambúð. Þetta er ábyrgð sem engin siðmenntuð manneskja getur afsalað sér. Og það er beinlínis skelfilegt að nokkur manneskja þurfi að afsala sér forræði yfir sínu eigin barni. Í Danmörku hefur mál af þessu tagi verið lagt fyrir þingið, þar sem kom fram frv. til l. um að forræðishugtakið skyldi afnumið og báðir foreldrar sjálfkrafa hafa forræði barna sinna, hvernig sem þeirra sambúð væri annars háttað. Ég vildi aðeins segja frá þessu vegna þess að ég hef um nokkurt skeið verið dálítið að vinna í þessu, og vel má vera að það takist að leggja fram mál af þessu tagi hér fyrir hið háa Alþingi. Ég tel að þm. hljóti að geta verið sammála um það að annað foreldri eigi aldrei að hafa forræði yfir barni sínu eitt saman, heldur foreldrarnir báðir.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. svör hans. Mér fannst þess gæta í máli dómsmrh. að varðandi þetta ákvæði barnalaganna væri þetta í frekar góðu lagi allt saman. Ég get ekki verið alveg sammála hæstv. dómsmrh. um það. Ég held að þarna sé einmitt nokkuð stór brotalöm að því er varðar umgengnisrétt forræðislausra foreldra við börn sín. A.m.k. hafa forræðislausir feður séð ástæðu til að hafa með sér samtök um hagsmunamál sín og er þar m.a. sett á oddinn þetta mál, að geta notið umgengnisréttar við börn sín. Ég held að feður sérstaklega eigi verulega undir högg að sækja og dæmi séu um það að feður þurfi að berjast í því langan tíma, jafnvel mörg ár, að fá umgengnisrétt við börn sín og fái jafnvel ekki að sjá þau á þeim tíma. Hæstv. dómsmrh. gefur hér upplýsingar um að 71 úrskurður hafi fallið í slíkum málum, þar af umgengnisréttarkröfu tvívegis hafnað. Ég held að jafnvel þó úrskurðir dómsmrn. séu feðrum í vil þá virðist það ekki nægja. Því vil ég spyrja hæstv. dómsmrh. hvort hann hafi ekki frekari upplýsingar en fram komu í hans máli. Jafnvel þó þessir úrskurðir hafi gengið, 71 úrskurður, hvernig hefur gengið að framfylgja þessum úrskurðum? Ég held að það sé nokkuð mikilvægt að fá það fram. Ég geri mér grein fyrir því að hér er vissulega um flókin og viðkvæm mál að ræða og kannske bitnar það ekki síst á börnunum ef þeim er meinaður umgengnisréttur við foreldra sína. Ég held líka að umgengnisréttarmál taki of langan tíma í dómskerfinu. Margir telja að mjög sé á reiki hvernig ákvæði um dagsektir eigi að beita og hver eigi að innheimta slíkar dagsektir, enda kemur í ljós í máli hæstv. dómsmrh. að slíkum dagsektum hefur ekki verið beitt. Því vil ég spyrja hann í framhaldi af þessu hvort erfiðleikar séu á framkvæmd við þessar dagsektir þar sem þeim hefur ekki verið beitt hingað til, og hvernig hafi gengið að framfylgja þessum 71 úrskurði sem hann upplýsti að hafi fallið í slíkum málum. Ég held að það sé mikilvægt að fá það fram vegna þess að jafnvel þó þessir úrskurðir hafi gengið feðrum í vil þá held ég að það sé mjög erfitt um alla framkvæmd á þeim.



Herra forseti. Ég er ekki hér með greinargerð yfir það hver hefur orðið niðurstaða í þessum 71 úrskurði og hvernig framhaldið hefur þar orðið og veit ekki hversu auðvelt er að afla þeirra upplýsinga. Ég vil aðeins undirstrika það, sem ég held að hafi komið hér fram hjá báðum síðustu ræðumönnum, að þessi mál eru ákaflega viðkvæm og erfið. Vissulega er hörmulegt að það skuli þurfa að koma til úrskurðar um umgengnisrétt, því að æskilegt er að samkomulag geti orðið milli foreldra um það hvernig umgengnisréttinum yrði hagað þrátt fyrir að þau hafi ákveðið að slíta samvistir. En vegna þess sem hv. 10. landsk. þm. sagði, að ekki ætti að gera greinarmun á skilgetnum og óskilgetnum börnum eins og ég hefði gert í mínu svari, þá held ég að það sé ómögulegt annað en gera það í sambandi við þá breytingu sem varð á lögunum. Ég sé ekki hvernig í ósköpunum ég hefði átt að gera það á annan hátt vegna þeirrar breytingar sem einmitt varð á þessu atriði við lagabreytinguna. Ég held að í mínu máli hafi hvorki komið fram neinn dómur eða sakfelling á þessi börn, heldur var ég aðeins að skýra frá staðreyndum lagabreytingarinnar. En sá annmarki sem ég hef orðið var við er fyrst og fremst sá sem ég gat um í mínu svari, þ.e. dráttur á svari frá barnaverndarnefndum þegar til þeirra hefur þurft að leita. Og jafnframt að þessi mál taka nokkurn tíma því að það hlýtur að verða að skoða þau rækilega til þess að kveða þar ekki upp einhverja sleggjudóma heldur reyna að leita þeirrar lausnar sem er sanngjörnust og best, fyrst og fremst auðvitað fyrir barnið en síðan þá einnig fyrir foreldrana.



Herra forseti. Aðeins örstutt aths. Hæstv. dómsmrh. upplýsir að hann geti ekki frætt okkur um það hvernig hefur gengið að framfylgja þessum 71 úrskurði. Ég tel það mjög veigamikið atriði að fá slíkt upplýst. Ég held að einmitt þegar slíkar upplýsingar lægju fyrir væri hægt að leggja mat á það hvort ástæða væri til að breyta á einhvern hátt þessu ákvæði 40. gr. barnalaganna. Því vil ég spyrja hæstv. dómsmrh. hvort hann sé reiðubúinn að láta kanna hvernig hefur gengið að framfylgja þessum úrskurðum og leggja það þá hér fram fyrir hv: Alþingi með skriflegu svari.



Herra forseti. Aðeins örstutt aths. við þessa síðustu spurningu. Ég held það sé ákaflega varhugavert að leggja hér fram niðurstöður um hvern einasta úrskurð og hvernig hvert mál hefur gengið. Ég held það sé svo persónulegt mál að ég treysti mér ekki til að gera það.



Herra forseti. Á þskj. 80 hef ég leyft mér að bera fram svohljóðandi fsp. til hæstv. dómsmrh.: „Hvað veldur þeirri breytingu á löggæslu á Reyðarfirði sem á er orðin og hver tók ákvörðun um þá breytingu?“ Þetta kallast víst ekki stórmál hér, en skiptir nokkru fyrir heimaaðila. Og ástæða fsp. er alleinkennileg. Nú í haust flutti lögregluþjónn sá sem á Reyðarfirði var út á Eskifjörð og hefur nú búsetu þar. Tveir áratugir eru síðan sérstakur lögregluþjónn var ráðinn til starfa á Reyðarfirði og að sjálfsögðu hefur hann verið búsettur þar alla tíð. Í dómsmálaráðherratíð Friðjóns Þórðarsonar var uppi hugmynd um breytingu, en rn. hans snérist öndvert við - ég hygg að mestu hafi ráðið afstaða ráðh. sjálfs - enda fá rök fyrir þessari breytingu. Að þessari skipan er vægast sagt lítið hagræði og enn minni sparnaður. Það skal ekkert úr því dregið að vísu hversu löghlýðnir sveitungar mínir eru, en ýmis verkefni eru þó alltaf í 750 manna þorpi þar sem er t.d. mikill gegnumakstur, tíðar skipakomur, umsvif á síldarvertíð o.s.frv. og hafi þörf verið fyrir lögregluþjón að störfum fyrir 20 árum hlýtur svo að vera enn. Og nágrannar mínir, Eskfirðingar, hafa ekki sótt hér á og ekki veit ég til þess að viðbótarlöggæslu sé þörf á Eskifirði, enda sjálfur sýslumaðurinn búsettur þar og yfirlögregluþjónn embættisins einnig. Vegalengdin er alls ekki löng þarna á milli, 15 kílómetrar. en oft ærið seinfarin á vetrum ef eitthvað gerist. Eftirlit það er lögreglan annast verður ærið kostnaðarsamt, fullyrði ég, ef sí og æ þarf að aka þarna á milli. Ég spyr einnig að því hver tók ákvörðun um þá breytingu sem á er orðin því að ég hef heyrt að sýslumaður fullyrði að rn. hafi ákvarðað, svo sem er vafalaust eðlilegt, og svo aftur öfugt. Fróðlegt væri því að fá úr því skorið í svari hæstv. ráðh. og einnig um ástæður þessarar skipunar, sem mér þykir alveg ógerlegt að sjá hverjar eru og einnig eru þær óskiljanlegar frá sjónarmiði íbúanna að maður tali nú ekki um hver sparnaður eigi af að verða, nema traust ráðamanna á Reyðfirðingum sé svona ótakmarkað og trú þeirra á að þar gerist yfirleitt ekkert sem lögreglu varðar um. Þá hafa lögregluþjónar undangenginna tveggja ára hins vegar verið heldur þýðingarlitlir og spurning um það vaknar hvort ekki megi fækka um einn lögregluþjón hjá sýslumannsembættinu á Eskifirði.



Herra forseti. Aðdragandi þessa máls er nokkur. Í árslok 1978 skipaði þáv. dómsmrh. nefnd til að kanna möguleika á aukinni hagræðingu hjá löggæslunni í landinu. Í tillögum, sem nefndin skilaði í aprílbyrjun 1979, segir m.a. svo um Suður-Múlasýslu: „Í þessu umdæmi teljum við að gera þurfi þá breytingu að löggæslan á Eskifirði og Reyðarfirði verði sameinuð og vakt gangi út frá Eskifirði.“ Með tilkomu hins nýja sýsluhúss á Eskifirði, sem tekið var í notkun fyrr á þessu ári, opnaðist fyrst möguleiki til þess að sameina löggæsluna á Reyðarfirði og Eskifirði. Í sýsluhúsinu er fullkomin lögreglustöð með fangageymslum, en fram að þeim tíma var engin lögreglustöð fyrir á Eskifirði og aðstaðan á Reyðarfirði líka ófullnægjandi. Með bréfi dómsmrn., dags. 18. maí s.l., var sýslumanni Suður-Múlasýslu tilkynnt eftirfarandi: „Með tilkomu hinnar nýju lögreglustöðvar á Eskifirði er ástæða til að endurskoða skipulag löggæslunnar á svæðinu Reyðarfjörður/Eskifjörður, en eins og yður er kunnugt, herra sýslumaður, hefur rn. lengi stefnt að því að lögreglumaðurinn á Reyðarfirði gengi vaktir ásamt lögreglumanninum á Eskifirði, en vegna andstöðu sveitarstjórnarmanna á Reyðarfirði o. fl. hefur enn ekki orðið af því. Tímabært þykir að lögreglumennirnir gangi í sameiginlega vakt með aðsetur í nýju lögreglustöðinni á Eskifirði og sinni hinu sameiginlega varðsvæði. Fjarlægðar vegna hafa þeir góð tök á að sinna útköllum á Reyðarfjörð. Í skipunarbréfi lögregluvarðstjórans á Eskifirði, dags. 18. apríl 1983, segir að hann skuli gegna störfum við embætti yðar, en hvergi er tilgreint hvar hann á að hafa aðsetur né hvar hans starfsvettvangur eigi að vera. Telur rn. því ótvírætt að þér getið falið honum að gegna stærra starfssvæði en áður var með beinu lögreglustjóravaldi. Ekki þarf að lýsa því fyrir yður, herra sýslumaður, hversu mjög aðstaðan batnar með hinu breytta skipulagi, en af því leiðir bætta svörunarskyldu, lengri viðveru lögreglumanns dag hvern, betri nýtingu húsnæðis, bifreiða og annars búnaðar o.fl. Þess er vænst að þér kynnið þessar breytingar fyrir hreppsnefnd Reyðarfjarðarhrepps og lögreglumönnunum tveimur sem í hlut eiga. Ef samþykki þeirra fæst fyrir því að hefja störf á Eskifirði 1. júní n.k. fer best á því að miða breytinguna við það tímamark. Ef ekki fæst samþykki skal setja upp nýju varðskrána fyrir 1. júní og láta breytinguna taka gildi 1. júlí 1984. Mikilvægt er að löggæslu á Reyðarfirði verði áfram sinnt í ríkum mæli og fer best á því að þeir setji ítarleg fyrirmæli um hversu oft eftirlitsferðir skuli farnar á Reyðarfjörð, viðdvöl þar, hvaða sérstökum verkefnum eigi að sinna o. s. frv. Einnig ber að huga að því hvernig tryggja megi fullnægjandi löggæslu á Reyðarfirði að vetrarlagi þegar ófært verður milli Reyðarfjarðar og Eskifjarðar. F. h. ráðherra. Baldur Möller. Hjalti Zóphóníasson.“ Breytingin fór fram 1. júní s.l. og hafa lögreglumennirnir frá þeim tíma gengið sameiginlega vakt frá Eskifirði. Tekið hefur verið fullt tillit til óska Reyðarfjarðarhrepps um að aðstöðu verði komið upp fyrir lögreglu á Reyðarfirði, þannig að skýrslutaka geti farið fram á staðnum o.fl. er varðar störf lögreglunnar. Í þessu skyni var skrifstofuherbergi tekið á leigu á Reyðarfirði 1. okt. s.l. Af hálfu sýslumanns er lögð rík áhersla á að lögreglan fari í eftirlitsferðir á Reyðarfjörð og hafi þar viðdvöl. Daglega er það nákvæmlega bókað í dagbók lögreglunnar hvernig löggæslu á Reyðarfirði er sinnt. Þetta er í stórum dráttum skýringin á þeirri breytingu sem átt hefur sér stað varðandi löggæslu á Reyðarfirði. Rétt er að taka fram að það var rn. sem tók þessa ákvörðun. Varðandi búsetu lögreglumannsins, sem starfaði og bjó á Reyðarfirði en er nú fluttur búferlum til Eskifjarðar, er rétt að láta þess getið að aldrei hefur af hálfu sýslumanns eða rn. verið sett neitt skilyrði um búsetu hans, hvort heldur hann byggi á Reyðarfirði eða Eskifirði eða annars staðar á löggæslusvæðinu. Rn. telur sig skorta vald til að skylda lögreglumenn til að búa á ákveðnum stöðum. T.a.m. búa margir lögreglumenn, sem starfa á Keflavíkurflugvelli, í Reykjavík. Einnig starfa margir lögreglumenn í Kópavogi, Reykjavík og Hafnarfirði sem eiga búsetu í Mosfellssveit o.s.frv. Það eina sem unnt er að krefjast í þessu sambandi er að lögreglumenn sem gegna útkallsvöktum, en þannig háttar til um lögreglumenn í Suður-Múlasýslu, eigi ekki um langan veg að sækja til að sinna útköllum. Til fróðleiks skal þess að lokum getið að á s.l. áratug hefur löggæsla verið sameinuð á fleiri stöðum og má þar nefna að fyrir fimm árum var löggæsla á Hellissandi og Ólafsvík sameinuð. Og eins var löggæslan í Sandgerði sameinuð Keflavíkurlögreglu í hagræðingarskyni þegar Gullbringusýsla var skilin frá Kjósarsýslu og bæjarfógetinn í Keflavík varð jafnframt sýslumaður hennar í stað bæjarfógetans í Hafnarfirði.



Herra forseti. Fjarri sé mér sem 5. þm. Reykv. að skipta mér af hvort heldur er kristnihaldi undir Jökli eða eftirsjá þeirra Reyðfirðinga eftir lögregluþjóni sínum. En þar sem fyrirspyrjandi er hv. 2. þm. Austurl. vil ég rifja upp að flokkur hv. þm. hefur mjög mótaða stefnu í þessu máli. Sú stefna kom fram á ráðstefnu um sveitarstjórnarmál þar sem rædd var reglugerð um nauðsyn löggæslu og hversu margir lögregluþjónar skyldu vera til halds og trausts per íbúafjölda. Þá stóð upp merkasti bæjarstjórnarmaður þeirra Alþb.-manna, Bjarni Þórðarson, og hélt stystu en merkustu ræðu þessarar ráðstefnu, en hún hljóðaði svo með leyfi forseta: „Samkv. þessari reglugerð ættum við í Neskaupstað að hafa tvo lögregluþjóna. Við höfum einn, þurfum engan. Takk fyrir.“ Með vísan til þess að Neskaupstaður er hin rauða borg og hið sterka vígi Alþb. í sveitarstjórnarmálum, svo sem eins og áður voru rauðu bæirnir Ísafjörður og Hafnarfjörður hjá okkur krötum, þá lít ég svo á að þetta sé stefnumarkandi fyrir Alþb. og vil þess vegna að gefnu tilefni koma þeirri stefnu á framfæri.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsrh. svör hans og alveg sér í lagi það að allt er þetta frá hans ágæta rn. komið. Í því undarlega nál. sem hann las upp hér áðan kom m.a. fram að ein ástæðan fyrir þessu væri sú að það væri komin góð fangageymsla á Eskifirði og þar af leiðandi væri sjálfsagt að flytja lögregluþjóninn út á Eskifjörð eða þannig gat maður skilið það á þessu téða nál. Ég hef ekkert á móti því að það sé það hagræði viðhaft í þessum efnum að þetta svæði sé sameinað. Það kann vel að vera skynsamlegt og ágætt. Búsetan er vitanlega alls óskyld þessu. En ég veit mætavel, þó að ég viti ekki hvort hæstv. dómsmrh. er kunnugt um það, að það hefur verið kappsmál embættisins á Eskifirði að lögregluþjónn yrði þarna búsettur og væri þess vegna betur, eins og hann kallar það, til taks. Engu að síður ætla þeir sérstaklega að gæta þess að það sé fullnægjandi vakt á Reyðarfirði yfir vetrarmánuðina. Þá sjá menn hagræðið af þeim akstri sem þar fylgir á milli stöðugt því að þessi skýrslugerð, sem oft hefur verið rætt um í sambandi við lögregluþjón á Reyðarfirði, skýrslugerð hans út á Eskifjörð, er að mínu viti alveg óskiljanleg nema í undantekningartilfellum vegna þess að það er til sími þarna eystra alveg eins og annars staðar á landinu. Það hlýtur að vera hægt fyrir viðkomandi lögregluþjón að gefa embættinu skýrslu í síma um það sem minna máli skiptir. Þá þarf ekki nema einhverja stóratburði til þess að hann þurfi að gegna skyldum sínum á Eskifirði vegna skýrslugerðar og mundi nægja einu sinni í viku, giska ég á í því efni, með hin meiri mál. Ég minni á að nýlega hefur hreppsnefnd Reyðarfjarðarhrepps mótmælt þessu harðlega, enda ómögulegt að sjá hvað veldur því að þessi tveggja áratuga hefð er nú rofin varðandi búsetu þessa lögregluþjóns. Ég minni sér í lagi á það öryggi, ef öryggi skyldi kalla, sem óumdeilanlega verður minna. Það fer auðvitað eftir því hvort á að taka orð þess ágæta manns, látna manns Bjarna Þórðarsonar, bókstaflega að löggæslu sé yfir höfuð ekki þörf á Austfjörðum og sér í lagi ekki í Neskaupstað. Það er rétt og á það má benda að við erum orðnir það nægilega rauðir á Reyðarfirði að vel kann að vera að dómsmrn. þyki að löggæslu sé ekki mjög mikillar þörf þar. En síðast en ekki síst er ég sannfærður um að það verður augljós kostnaðarauki ef sinna á starfinu á annað borð og lögregluþjónn að gegna svipuðum störfum og hann hefur gegnt á Reyðarfirði. Það er það sem skiptir auðvitað öllu máli í þessu, en ekki spurning um búsetuna til eða frá eða hvar maðurinn situr. Ég hygg að það verði mín niðurstaða af þessum svörum og nál. sem dómsmrn. hefur tekið gott og gilt að óhætt sé að flytja við fjárlögin breytingu um lækkun á liðnum löggæsla á Reyðarfirði og Eskifirði - það er sér liður enn þá fyrir Reyðarfjörð - eða fella hann niður með öllu og fella þá um leið niður starf eins starfsmanns.



Herra forseti. Ég held að ég hafi ekki talað nægilega skýrt í svari mínu áðan til þess að það hafi komist til skila þar sem hv. þm. telur að á bak við liggi að draga eigi úr þessari löggæslu. Í svarinu var einmitt lögð áhersla á að henni yrði þarna haldið uppi ekki síður en hingað til og með samvinnu þessara tveggja manna væri þá alltaf einhver til taks, einhver á vakt sem er vitanlega útilokað ef aðeins er einn maður. Ég talaði um skýrslugerð og sagði að aðstæða væri á Reyðarfirði til þeirra hluta þannig að þeir sem væru svo óheppnir að þurfa að gefa lögreglunni skýrslu þyrfti ekki að fara til Eskifjarðar þrátt fyrir þessa breytingu. Það er, eins og í svarinu kom fram einnig, búið að útvega húsnæði fyrir lögregluna á Reyðarfirði líka. En ég vil ítreka að rn. hefur ekki möguleika á að setja skilyrði um hvar menn búa ef menn mæta til starfa þar sem þeim er það skylt. Hins vegar get ég tekið undir það með hv. fyrirspyrjanda að heppilegra hefði verið að þessi lögregluþjónn hefði ekki flutt sína búsetu núna því að það er óskylt þessari skipulagsbreytingu og hann hefði búið áfram á Reyðarfirði. En þar munu persónulegar ástæður hafa legið á bak við sem rn. hefur ekki í sínu valdi að hafa áhrif á.



Herra forseti. Það getur verið örstutt. Ég skildi alveg mál hæstv. dómsmrh. og þau undarlegu rök sem hann tilgreindi fyrir þessari ráðstöfun. Það er alveg greinilegt að hans rn. og sýslumannsembættið á Eskifirði ætla að halda þessari löggæslu uppi að fullu eftir þessu að dæma og jafnvel auka hana, en það á greinilega ekki að horfa í kostnaðinn.



Herra forseti. Ég leyfi mér að flytja hér tvær fsp. til hæstv. félmrh. um búseturéttaríbúðir. Þær eru svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „1. Hvenær er að vænta frv. til l. um „stefnumörkun um byggingu leiguíbúða., búseturéttaríbúðir og kaupleigusamninga“ sem félmrh. boðaði á Alþingi 14. og 16. maí s.l. að yrði „lagt fyrir í byrjun næsta þings“? 2. Hefur náðst samkomulag milli stjórnarflokkanna um tilverurétt búseturéttaríbúða og hlut húsnæðissamvinnufélaga í hinu opinbera húsnæðislánakerfi? Ef svo er, hvaða tillögur hafa verið mótaðar um fjármögnun slíkra lána og lánskjör?“ Af þessu tilefni vil ég rifja upp að á seinasta þingi urðu miklar deilur um þetta mál. Því var haldið fram m.a. í fjölmiðlum og jafnvel héðan úr þessum ræðustól að stjórnarflokkarnir hefðu samið innbyrðis um það að hæstv. fjmrh. félli frá áformum sínum um skattlagningu á tilteknu fyrirtæki undir pólitískri vernd Framsfl. gegn því að félmrh. seldi réttindi Búsetahreyfingarinnar fyrir þann baunadisk. Hvað sem um það er, þá vil ég vekja athygli, herra forseti, á nýlegri grein sem birtist í Þjóðviljanum eftir Jón Rúnar Sveinsson, einn af forustumönnum Landssambandsins um samvinnufélög í húsnæðismálum, en þar segir hann, með leyfi forseta: „Niðurstaða Búsetamálsins á Alþingi varð sú að félagasamtökum, sem byggja leiguíbúðir ætlaðar til útleigu með hóflegum kjörum fyrir námsfólk, aldraða og öryrkja, sé ætlað rými í þessum lögum hverju svo sem ýmsir þm. hafa haldið fram.“ Þetta færir hann sönnur á með því að vitna til félagslegrar samsetningar Búsetafélagsins, þar sem hann bendir á að rúmlega 30% félagsmanna tilheyri þeim hópum sem þarna um ræðir, þar af væru 20% námsfólk og 13% félagsmanna væru einstæðir foreldrar. Enn fremur segir hér að Búsetafélögin hafi fylgt þessu eftir með því að lagðar hafi nú verið fram umsóknir um bæði lóðir og lán til byggingar 56 íbúða í Reykjavík, 12 á Akureyri og 8 á Selfossi eða samtals 76 íbúða. Þess vegna er ástæða til að spyrja: Er það skilningur hæstv. félmrh. að búseturéttaríbúðir hafi sinn rétt lögum skv. eins og þessi forustumaður heldur fram og félmrh. héli fram lengi vel? Og þá í öðru lagi: Ef svo er, hefur verið tekin einhver afstaða til lánsumsókna á vegum þessa félagsskapar? Þetta eru ákaflega þýðingarmikil mál fyrir mjög fjölmennan hóp landsmanna. Þessi hreyfing hefur nú þegar mörg þúsund einstaklinga innan sinna vébanda og það skiptir ákaflega miklu máli að ekki séu tómar vífilengjur og vafningar um hver réttur þeirra er. Þetta fólk bíður eftir því að fá skýr svör við því. Eru þau inni, hafa þau sinn rétt skv. lögum hvað svo sem kom fram í umr. á Alþingi? Er þess þá að vænta að umsóknir þeirra verði teknar til greina? Að vísu hafa umr. þegar leitt í ljós hér á hinu háa Alþingi í tilefni af svörum hæstv. félmrh. við fsp. um fjármögnun húsnæðislánakerfisins að það er allt í skötulíki að sjálfsögðu og að lokum snýst þetta mál um peninga. En engu að síður er ástæða til að spyrjast fyrir um það hvað hefur verið gert frá því að seinasta þingi lauk til að skýra það mál sem hæstv. félmrh. boðaði að lagt yrði fram frv. um í byrjun næsta þings. Enn fremur er óskað upplýsingar um það, ef þessar lánsumsóknir eru til afgreiðslu, hvort settar hafi verið reglur um það hvernig verði staðið að fjármögnun slíkra íbúðarbygginga og hvaða reglur gildi um lán og lánakjör þeirra.



Herra forseti. Svar við fsp. frá hv. 5. þm. Reykv. á þskj. 83 þykir mér rétt að gefa á þessa leið: Hann spyr í fyrsta lagi: Hvenær er að vænta frv. til l. um „stefnumörkun um byggingu leiguíbúða ... búseturéttaríbúðir og kaupleigusamninga“ sem boðað var á Alþingi 14. maí s.l. að yrði lagt fram í byrjun næsta þings? Með bréfi dags. 27. júní s.l. skipaði ég fimm manna nefnd í samráði við ríkisstj. sem skyldi hafa það hlutverk að semja frv. til l. um búseturéttaríbúðir og kaupleiguíbúðir. Jafnframt skyldi nefndin gera till. um með hvaða hætti leiguíbúðum og framangreindum íbúðaformum verði best fyrir komið í húsnæðiskerfinu. Þess var óskað að nefndin hraðaði störfum svo sem kostur væri og skilaði tillögum sínum og frv. til l. um framangreint efni fyrir samkomudag Alþingis á hausti komanda. Í nefndina voru skipaðir Jóhann Einvarðsson, aðstoðarmaður ráðh., sem var skipaður formaður nefndarinnar, Friðrik Friðriksson hagfræðingur, Magnús L. Sveinsson borgarfulltrúi, Stefán Guðmundsson alþm. og Páll R. Magnússon húsasmíðameistari. Þessi nefnd hefur haldið marga fundi um málið ásamt því að safna sér gögnum bæði innanlands og erlendis frá og síðan átt viðræður við ýmsa hagsmunaaðila sem tengjast þessum málum. skv. upplýsingum frá nefndarmönnum er ekki ástæða til að ætla annað en að nefndin nái saman um tillögur sínar, hverjar sem þær kunna að verða. Hér er um allviðamikið verkefni að ræða og því mun eitthvað dragast enn að nefndin ljúki störfum. En ég hef óskað sérstaklega eftir því að nefndin hraði þessu starfi sínu svo sem nokkur kostur er. Ég hef fulla ástæðu til að ætla að það muni ekki dragast mjög lengi úr þessu að niðurstöður komi frá nefndinni. Því miður hefur ekki tekist að hraða þessu verkefni meira en hér kemur fram, en til þess liggja að sjálfsögðu ýmsar ástæður. Ein ástæðan er sú að einn nefndarmaðurinn var upptekinn í samningagerð í kjaramálum og töfðust störf nefndarinnar nokkuð af því tilefni. En aðalatriðið er að sjálfsögðu að hér komi fram heilsteyptar tillögur sem ríkisstj. getur tekið afstöðu til áður en þær verða lagðar hér fram á Alþingi. Önnur spurning hv. fyrirspyrjanda er: „Hefur náðst samkomulag milli stjórnarflokkanna um tilverurétt búseturéttaríbúða og hlut húsnæðissamvinnufélaga í hinu opinbera húsnæðislánakerfi? Ef svo er, hvaða tillögur hafa verið mótaðar um fjármögnun slíkra lána og lánskjör?“ Að sjálfsögðu standa stjórnarflokkarnir einhuga að starfi þessarar nefndar og hlutverki hennar og mótaðar tillögur um fjármögnun lána og lánskjara varðandi hlut húsnæðissamvinnufélaga sérstaklega bíða því tillagna umræddrar nefndar. En vegna þeirra aths. sem hv. fyrirspyrjandi bar fram hér í fsp. sinni, þá vil ég aðeins svara því. Það er náttúrlega alveg útilokað og raunar ósæmilegt af hv. þm. að halda því fram að einhvers konar hrossakaup hafi átt sér stað í sambandi við meðferð þessa máls á hv. Alþingi þegar lögin um Húsnæðismálastofnun voru til meðferðar og samþykktar. Slíkt er alger fjarstæða. Það kom aldrei til neinnar slíkrar umr. milli stjórnarflokkanna um þetta mál. Það er algerlega úr lausu lofti gripið. Hins vegar lá alveg opið fyrir um hvaða ágreining var hér að ræða og það fór ekkert leynt hvernig á því máli var tekið. Niðurstaðan varð sú að gerð var breyting á c-lið 33. gr. laganna, en það gerir m.a. að verkum að eftir stendur það nýmæli í lögunum varðandi Byggingarsjóð verkamanna að aðilar sem hyggjast byggja leiguíbúðir fyrir námsmenn, öryrkja og aldraða eiga rétt til lána úr sjóðnum. Mér er vel kunnugt um að þau samtök sem hv. fyrirspyrjandi nefndi hér, Búseti, hafa sent inn umsóknir um slík lán til Húsnæðisstofnunar ríkisins til bygginga á næsta ári. Húsnæðismálastjórn hefur ekki enn tekið afstöðu til þessara umsókna, enda ekki eðlilegt, þar sem ekki er enn búið að samþykkja fjárlög né lánsfjárlög fyrir árið 1985, svo að vitað sé hvað miklu fjármagni Húsnæðisstofnun kann að hafa yfir að ráða til útlána á árinu 1985. Ég geri mér hins vegar miklar vonir um það, eins og kom fram í svörum mínum hér fyrr á þinginu, sem hv. þm. var að reyna að gera lítið úr, að það verði einmitt frekar um aukningu að ræða til byggingar á félagslegum grundvelli á næsta ári og þar af leiðandi séu vonir til þess að hægt verði að sinna að hluta til þessu verkefni. Það er a.m.k. mín von og stefna í þessu máli. Ég vænti þess að þau mál skýrist þegar Alþingi er búið að ganga frá samþykkt fjárlaga og lánsfjárlaga. En Húsnæðismálastofnun hefur ekki enn tekið afstöðu til þessara umsagna og það þarf í raun og veru ekki að blandast saman við það sem þessi nefnd er að vinna að. Hún á að marka þarna ákveðna stefnu til langframa og taka sérstaklega fyrir þessi mál og ég veit ekki annað en að það sé samstaða um það í nefndinni að skila mótuðum tillögum um þessi efni.



Herra forseti. Um leið og ég þakka hæstv. ráðh. svör hans kemst ég ekki hjá að átelja að ekki er staðið við gefnar yfirlýsingar ráðh. í svo veigamiklum málaflokki. Þann 14. og 16. maí s.l. sagði hæstv. ráðh. að stefnt yrði að því að slíkt mál yrði lagt fram í byrjun næsta þings. Nefndin hefur haft bráðum tæpt hálft ár til starfa og enn liggja ekki fyrir svör um starfslok hjá henni. Hæstv. ráðh. vísaði á bug þeim fullyrðingum úr fjölmiðlum og frá þm. að hrossakaup ættu sér stað í þessu máli. Ég kann enga skýringu á slíkum drætti á störfum nefndarinnar, ef kærleikurinn á stjórnarheimilinu er slíkur sem ráðh. vill af láta, aðra en þá að enn sé slíkur ágreiningur milli stjórnarflokkanna í þessu máli að hann reynist óleysanlegur. Vegna þess að þetta mál er út af fyrir sig tiltölulega einfalt til afgreiðslu og tæknilega ekki flókið. Spurningin er hér sem oft áður um pólitískan vilja. Ég verð að segja fyrir mig að mér ógnar að horfa upp á ástandið í húsnæðismálum Íslendinga. Hvernig blasir það við? Annars vegar horfum við á látlausar og linnulausar lúxus-villu-byggingar. Hvernig eru þær fjármagnaðar? Þær eru fjármagnaðar oft á tíðum og byggðar af fólki sem athugun á skattframtölum leiðir í ljós að hefur slík vinnukonuútsvör að ekki er ætlandi að það hafi neinar tekjur til þess arna. Hvernig er það í reynd fjármagnað? Það er fjármagnað úr gjaldþrota opinberum sjóðum. Því að ef byggingarstarfsemin er almennt fyrst og fremst fólgin í villubyggingum, þá er hér raunverulega um að ræða niðurgreiðslur í stórum stíl frá efnalitlu fólki og leigjendum til þeirra sem villurnar byggja, því að þeir sem byggja fá auðvitað lán úr opinberum sjóðum og geta dregið vexti frá sínum sköttum. Það kemur því ekki á óvart, sem fram kom í upplýsingum hv. 2. landsk. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, að hér væri raunverulega um að ræða niðurgreiðslur á tekjuskattsstofni upp á 1.2 milljarða. Hversu lengi ætlar hæstv. félmrh., sem hefur gefið mörg og fögur loforð um úrlausn í húsnæðismálum, að horfa upp á það að á sama tíma og þörfin er brýnust fyrir litlar íbúðir í fjölbýli er því takmarkaða fjármagni sem hér er til ráðstöfunar fyrst og fremst varið til að byggja villur yfir fámenna forréttindahópa? Hvers konar þjóðfélag er þetta eiginlega? Það er fyrst og fremst eitt sem þarf að taka afstöðu til í „Búseta-málinu“. Það er þetta: Hvernig viljum við hafa hið félagslega kerfi ef við viljum hafa það á annað borð? Það eru ákveðnir sambúðarerfiðleikar þegar um er að ræða þrjú kerfi: 1. almennt húsnæðislánakerfi, 2. séreignarkerfi í formi verkamannabústaða en með betri kjörum og 3. leigumarkað, sem á undanförnum árum hefur náttúrlega verið frumskógarmarkaður, þar sem eignalítið fólk sætir afarkostum og okurkjörum. Búseturéttarkerfið hefur ákveðna kosti umfram verkamannabústaðakerfið. Í fyrsta lagi er á það að líta að það fólk sem nú er á götunni getur ekki leitað til verkamannabústaðakerfisins vegna þess að þar er ekkert til nema biðlistar. Í öðru lagi vegna þess að þar er ekki verið að byggja neinar nýjar íbúðir. Í þriðja lagi vegna þess að það er engin fjármögnun. Í öðru lagi eru í verkamannabústaðakerfinu sett ákvæði um tekjumörk umsækjenda. Menn verða m.ö.o. að sanna fátækt sína. Í þriðja lagi: Það fólk sem nær þessum rétti verður þá að komast inn á biðlista. Og í raun og veru gengur það þannig fyrir sig að það verður að þekkja verkalýðsforingja eða beita pólitískum kunningjatengslum í kunningjaþjóðfélaginu til þess að eiga von. Verulegir fjármunir í verkamannabústaðakerfinu fara í endursölu og endurfjármögnun. Inn í verkamannabústaðakerfið koma íbúðir með niðurgreiddum kjörum en að lokum fara þær út úr því á markaðskjörum. Þetta er óeðlilegt. Út frá sjónarmiði ríkisins og fjármögnunarþarfa er búseturéttarfyrirkomulagið hagkvæmara kerfi vegna þess að þar fer ekki fram nein endursala, það er ekkert fé bundið í því, um enga kaupskyldu að ræða eða endurfjármögnun. En því hefur verið haldið fram af sjálfstæðismönnum að meðan Búseti setji ekki reglur inn í sín félagslög um það að meðlimir þurfi að sanna fátækt sína, en þeir hafa sem kunnugt er þá reglu að það verður dregið um íbúðir, þá falli þeir ekki undir þetta kerfi, þ.e. hið félagslega kerfi. Og úr þeim deilum virðist seint ætla að fást skorið. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að húsnæðisstefna hæstv. ríkisstj. og stefna fyrrv. ríkisstj. í húsnæðismálum sé raunverulega engin stefna. Hafi hún einhver verið þá er hún fjárhagslega gjaldþrota, eins og kemur rækilega fram ekki bara af mínum ummælum eða svörum ráðh., heldur í umfjöllun forustumanna Búseta um málið, t.d. í umræddri grein eftir Jón Rúnar Sveinsson, þar sem hann segir að fjármagnsskortur húsnæðiskerfisins sé það sem allt strandar á. Það höfum við Alþfl.-menn reyndar margsinnis sagt og flutt tillögur um að bæta þar úr. 
             Herra forseti. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri. Ég vil aðeins að lokum segja: Það þarf að endurskoða þessi lánsréttindi. Í raun og veru er spurning hvort ekki ætti að taka upp þá stefnu að lánað verði miðað við hóflega íbúðarstærð til allra og þá almennileg lán sem raunverulega eru viðráðanleg Í öðru lagi verði lögð áhersla á uppbyggingu félagslegs kerfis í formi búsetuíbúða. Og í þriðja lagi farin sú leið að sefja skilyrði fyrir lánveitingu G-lána til kaupa á eldri íbúðum með þeim hætti að þannig takist að þrúkka niður útborgunarverð með verðtryggðum eftirstöðvum, en það er eina leiðin til að nýta hið eldra húsnæði almennilega og gera það viðráðanlegt fyrir ungt fólk.



Herra forseti. Ég ætla ekki að nota þessar fáu mínútur til þess að standa í endurteknum umr. um þessi mál. Ég virði að sjálfsögðu skoðanir hv. 5. þm. Reykv. í þessu máli. En ég vil aðeins benda honum á það að við höfum lög til að fara eftir og við höfum þingkjörna húsnæðismálastjórn. Og þessi þingkjörna húsnæðismálastjórn hefur verið sammála um þær útlánareglur sem hún hefur starfað eftir. Hins vegar get ég upplýst það hér að hún er að mínu frumkvæði að endurskoða þessar útlánareglur og sú endurskoðun miðar að því að reyna að stýra skynsamlegar þeim fjármunum sem þessi stjórn hefur til úthlutunar. Það er hægt að tala endalaust um það hvort einhver sjóður er gjaldþrota eða ekki gjaldþrota. Ég vil aðeins endurtaka það sem ég hef sagt hér áður: það er búið að meira en tvöfalda útlánamöguleika sjóðanna, sérstaklega Byggingarsjóðs ríkisins, og hann mun hafa til útlána á þessu ári um 1400 millj. kr. en Byggingarsjóður verkamanna um 400 millj. kr. Hér er því ekki um neinar smáupphæðir að ræða. Ef hv. þm. vill svo stimpla alla þá sem hafa fengið lán úr Byggingarsjóði á þessu ári, sem munu vera um 4000 lán, sem lúxusíbúðahafendur, þá er það hans einkamál. Ég vil aðeins ítreka það að Húsnæðismálastofnunin er núna að endurskoða sínar útlánareglur sem verða kynntar í sambandi við útlán á næsta ári. Það ætti einmitt að sýna hv. 5. þm. Reykv. fram á það að það starf sem þessi ágæta nefnd er að vinna-og hefur ekki enn getað skilað sínum till. - er ekki svo lítið þegar grannt er skoðað. Eins og fram kom einmitt í gagnrýni hv. 5. þm. Reykv. þá rekum við okkur á það þegar farið er að skoða nánar þessi mál að það er brýn nauðsyn að taka til skoðunar um leið~að félagslega íbúðalánakerfi sem við höfum í landinu. Ég get vel tekið undir það með hv. þm. að það er visst áhyggjuefni hvernig komið er fyrir t.d. Byggingarsjóði verkamanna eða framkvæmd þeirra laga sem um hann fjalla, því að með hverju ári sem líður eykst hinn mikli fjöldi endursöluíbúða, sem þurfa að fá oftar en einu sinni og oftar en tvisvar og oftar en þrisvar nýtt fjármagn, eftir því sem kerfið býður upp á. Þetta er nauðsynlegt að taka til athugunar. Og ég vonast til þess að í sambandi við tillögur þessarar ágætu nefndar komi tækifæri til að ræða þau mál sérstaklega.



Herra forseti. Að því er varðar þær tölur sem hæstv. ráðh. fór með um það sem veitt hefði verið og ætlunin væri að veita til húsnæðismála vil ég aðeins vekja athygli á því að það er að mínu mati ekki boðleg leið að ætla að fjármagna húsnæðislán á Íslandi með erlendum lánum, né heldur að sökkva húsnæðislánunum í fen mörg hundruð milljón króna lána, sem tekin eru á miklu hærri vöxtum og til miklu skemmri tíma en aftur er lánað út með þeim afleiðingum, eins og reyndar kemur fram í umræddri grein formanns Búseta, að við því má búast, ef ekki á næsta ári, þá á því þarnæsta, að helsti tekjustofninn, sem eru skuldabréfakaup lífeyrissjóða, verði neikvæður. M.ö.o. að það sem húsnæðislánasjóðirnir þurfa að endurgreiða lífeyrissjóðunum þegar á næsta ári eða þarnæsta ári verði, eins og þegar er orðið með skyldusparnaðinn, hærri upphæðir en nokkur möguleiki er að þeir fái til baka.



Herra forseti. Það mál sem hér er til umr. tengist nokkuð hinu fyrra. Það er fsp. til hæstv. fjmrh. um innheimtu skatta af Mjólkursamsölunni og rannsókn á verðmyndun blandaðra mjólkurdrykkja. Þetta mál var ákaflega vinsælt í þingsölum á síðasta þingi, gekk þá undir nafninu „Mangó og Jógó“-málið og varð tilefni skrautlegra fyrirsagna í blöðum: „Vopnahlé í kókómjólkurdeilunni. Nefnd fjögurra ráðh. sett í að leysa málið“. Og geysilangur og ítarlegur leiðari í Morgunblaðinu 15. apríl: „Deilt um kakómjólk“. Reyndar var þetta eitt af stærri málum hæstv. ríkisstj. á s.l. vetri. Af því tilefni vil ég., með leyfi herra forseta, beina eftirtöldum fsp. til hæstv. ráðh.: 1. Er þess að vænta að fjmrh. leggi fram á Alþingi frv. til l. um breytingu á lögum frá 23. júní árið 1936, sem staðfest voru af Christian hinum X., af guðs náð konungi Íslands og Danmerkur, Vinda og Gauta, hertoga í Slésvík, Holtsetalandi, Stórmæri, Þéttmerski, Láenborg og Aldinborg, um að Mjólkursamsalan í Reykjavík og Samband ísl. fiskframleiðenda skuli vera undanþegin útsvari og tekju- og eignarskatti, sbr. yfirlýsingu ráðh. á Alþingi 26. apríl s.l.? 2. Hefur fjmrh. framfylgt yfirlýsingu sinni á Alþingi frá 26. apríl s.l. um að hann telji sig „fyllilega einfæran um að annast innheimtu vörugjalds og söluskatts“ af Mjólkursamsölunni? Og það má bæta við, þar sem ráðh. er einfær um þetta, hefur ekki svo verið gert þegar, hæstv. ráðh.? 3. Hvenær má vænta þess að fjmrh. kynni Alþingi niðurstöður nefndar sem falið var að „kanna nákvæmlega með hvaða hætti verðmyndun á kakómjólk, mangósopa og jóga á sér stað til þess að fá úr því skorið hvort verð á þessum vörum sé óeðlilega hátt“? Þessi fsp. er innan tilvitnunarmerkja og þar er vitnað í ummæli hæstv. ráðh. frá umr. á seinasta þingi orðrétt. Herra forseti. Þessar fsp. eru til þess að fylgja eftir umr. utan dagskrár sem urðu á síðasta þingi. Þær urðu að frumkvæði þess sem hér stendur og snerust fyrst og fremst um það hvort hæstv. fjmrh. ætlaði að framfylgja lögum um skattheimtu af þessum fyrirtækjum eða hvers vegna svo væri komið að sett væri upp sérstök ráðherranefnd og sérfræðinganefnd til þess að semja innbyrðis um það hvort fyrirtækin skyldu áfram undanþegin lögum. Hæstv. ráðh. svaraði mjög afdráttarlaust á þeirri tíð. Hann sagðist vera fullfær um að gera þetta. Hann sagðist ekki mundu hvika frá ákvörðun sinni. Og hann sagðist hafa skipað nefnd ráðgjafa sinna til að rannsaka verðmyndun í þessum bransa m.a., með vísan til þess að það var þá upplýst að Mjólkursamsalan í Reykjavík er eitt af þessum fyrirmyndarfyrirtækjum sem ekki þurfa einu sinni að leita bankalána á þessum erfiðu tímum til að standa undir stórbyggingum. musterum, sem þó er vitað að muni kosta hundruð milljóna króna. Kannske er skýring að nokkru fengin ef fyrirtækið er skattlaust að því er varðar útsvar. aðstöðugjald, vörugjald og söluskatt. Ég vil aðeins minna á, herra forseti, að þetta mál var eitthvert stærsta mál samstarfsflokks hæstv. ráðh., þ.e. framsóknarmanna, á seinasta þingi. Og svo mikill varð undirgangurinn að það lá við að óbreyttir þm. héldu að um stjórnarslit væri að ræða. Þeir framsóknarmenn brugðu hart við og fluttu tvö mál, frv. til l. um að staðfesta það að þessi fyrirtæki skyldu undanþegin lögboðnum gjöldum og viðurkenndu þar með að lagabreytingu þyrfti til þess að þau greiddu ekki sína skatta. Þetta var m.ö.o. stórt mál. Það varðar lög og rétt í landinu hvort fyrirtæki og framleiðendur skuli vera jafnir fyrir lögum. Það er grundvallaratriði í málinu. En í annan stað er hér auðvitað um að ræða fjárhagsmálefni sem varðar fjárhag ríkissjóðs. Í þriðja lagi vakti þetta mál mikla kátínu í þingsölum. Ekki veitir nú af því. Það er ævinlega til bóta. Er þá ekki úr vegi að rifja upp hið undur hugljúfa ljóð, sem hv. 11. landsk. þm., Guðmundur Einarsson, fór með af þessu tilefni eftir Harry Belafonte, og leyfði sér að fara með það á íslensku: „Listen, my woman is calling to me“. Því miður saknaði ég þess þá að hv. þm., sem er fremur lagvís maður að sögn, skyldi ekki syngja þetta fyrir þingheimi og ég sakna þess ákaflega að hann skuli ekki vera hér á sínum stað til þess að bæta úr því.



Herra forseti. Ég tek ekki undir það með hv. 5. þm. Reykv. að ég sakni svo mjög hv. 4. landsk. þm., hvað þá að ég óski eftir því að hann færi að syngja hér fyrir okkur lög eftir Harry Belafonte, því að ég held að hann hefði ekki bætt umr. um þessi mál með sínu framlagi frekar en þeir Bandalagsmenn gera yfirleitt þegar þeir taka hér til máls. Því að hér er ekki um neitt gamanmál að ræða. Hér er um það að ræða að menn átti sig á því að mörg af þeim lögum sem nú gilda í landi voru eru sett um bændasamfélag. En þjóðfélagið hefur þróast langt frá því að vera bændasamfélag og er nú má segja iðnvætt nýtískuþjóðfélag. Lögin eru því að stórum hluta úrelt og því á mörgum sviðum erfitt að fara eftir þeim, eins og kom fram hjá prófessor Sigurði Líndal á fundum fjh.- og viðskn. Nd. fyrir nokkru. Ég vil rekja nokkuð gang þessa máls. Ég byrja á því að vitna hér í samkomulag sem var gert í þessu máli á milli hæstv. landbrh. og fjmrh. Þar segir í fjórum liðum: „Fjmrh. er reiðubúinn að standa að samkomulagi um gjaldtöku á kakómjólk, mangósopa og jóga á eftirfarandi grundvelli: 1. Innheimtu vörugjalds og söluskatts á umræddum vörum verði frestað með beitingu undanþáguheimildar laga. 2. Verð umræddra vara lækki verulega, a.m.k. um 20% frá útsöluverði. 3. Gengið verði úr skugga um vilja Alþingis varðandi þessa gjaldtöku og önnur atriði í verðlagningu landbúnaðarvara þegar á næsta hausti. 4. Verðmyndunarkerfi landbúnaðarins í heild verði tekið til rækilegrar rannsóknar og endurskoðunar á vegum ríkisstj. og niðurstöður kynntar Alþingi í haust. Í framhaldi af þessu leggur fjmrh. til að málið verði afgreitt í ríkisstj. með eftirfarandi samþykki: Landbrh. hefur ákveðið að beita sér fyrir nákvæmri úttekt á verðmyndun landbúnaðarafurða sem fram fari á næstu mánuðum og verði kynnt Alþingi næsta haust. Þar til þessari könnun er lokið og Alþingi hefur tekið afstöðu til hennar og hugsanlega nýrra tillagna um þessi mál mun fjmrh. nýta lagaheimildir til að undanþiggja kakómjólk, mangósopa og jóga vörugjaldi og söluskatti, enda beiti landbrh. sér fyrir því að þessar vörur lækki verulega í verði til almennings nú þegar.“ Eins og menn muna hófst sala á þessari vörutegund frá Mjólkursamsölunni aftur eftir að landbrh. hafði beitt sér fyrir því að prósentulækkun, sem nam svo til innheimtu söluskatts, eða 20%, hafði verið samþykkt af framleiðendum. Má segja að þar með hafi gjöld á þessari vörutegund verið innheimt á þann hátt að neytendur nutu þess, en skatturinn rann ekki beint í ríkissjóð, eins og hefðbundið er og lög gera ráð fyrir, meðan sú lagaheimild sem hv. 5. þm. Reykv. vitnaði hér til er könnuð og gengið úr skugga um það hvort þessi gömlu lög nái yfir þau gjöld sem lögð hafa verið á síðan lögin tóku gildi, þ.e. nýja skatta. Þessi könnun er í gangi, og ég vildi leyfa mér að lesa hér upp svar. En fyrst vil ég geta þess að drög að frv. þessu voru reyndar kynnt í ríkisstj, s.l. vor og ég hef þegar ákveðið að leggja það fyrir ríkisstj. að nýju. En til svars við öðrum og þriðja lið fsp. skal þess getið að s.l. vor var gerð bráðabirgðaathugun á verðmyndun blandaðra mjólkurvara í kjölfar áforma um að innheimta af vörum þessum vörugjald og söluskatt eins og lög sýnast standa til. Á grundvelli þessarar athugunar náðist samkomulag í ríkisstj. um að fresta gjaldtöku af þessum vörum þar til nánari athugun hefði farið fram á verðmyndunarkerfi mjólkurvara. Að henni er nú unnið en ekki er hægt að svo stöddu að greina frá því hvenær henni muni verða lokið. Þeir menn sem vinna að þessari athugun, sem nær til fleiri þátta en mjólkurvaranna sem hv. fyrirspyrjandi gerir hér að umræðuefni, heldur tekur til verðmyndunar á landbúnaðarvörum almennt, eru Guðmundur Sigþórsson úr landbrn. og Þorvaldur Búason fyrir hönd fjmrn. Ég vona að ég hafi svarað fsp. fyrirspyrjanda í málinu.



Herra forseti. Það fór eins og mig grunaði. Hæstv. ráðh. skýrir frá því í svörum sínum, sem ég þakka fyrir, að um þetta mál hafi verið samið í ríkisstj. Um hvað er verið að semja? Það er verið að semja um undanþágu til tiltekins fyrirtækis frá annars lögboðnum gjöldum. Að vísu nú með ákveðnum skilyrðum. Þeim skilyrðum að þetta skattalausa forréttindafyrirtæki skuli þar á móti láta svo lítið að lækka verð sitt, a.m.k. til bráðabirgða, um svona nokkurn veginn þá upphæð sem ella ætti að renna í ríkissjóð. Þetta er ákaflega sérkennileg afgreiðsla á málum. Lög eru í landinu um það að fyrirtæki og samkeppnisaðilar eigi að standa jafnt að vígi með því að greiða slíka skatta og slík gjöld og allir eigi að vera jafnir fyrir lögunum. Og ef um er að ræða að einhver fyrirtæki greiði ekki slík gjöld, eins og t.d. vörugjald og söluskatt, eru við því hin ströngustu viðurlög, jafnvel lokun á rekstri fyrirtækisins og sektir og hegningar. En hér hafa ráðh. náð pólitískri samstóðu um að þetta fyrirtæki skuli njóta alveg sérstakrar fyrirgreiðslu. Þetta er alveg sérstaki pólitíski fyrirgreiðslufyrirtæki, einn hornsteinninn að þessu makalausa milliliðakerfi Framsfl. í landbúnaðarmálum. Ég verð að segja fyrir mig að ég gef enn ekki upp alla von vegna svara hæstv. ráðh. Hann sagði þó að þetta væri tímabundið ástand, að lengra hefði hann ekki komist fyrir ofríki framsóknarmanna í báðum flokkum og í ríkisstj. Hann hefði þó komið því til leiðar að verðið yrði lækkað til neytenda þangað til niðurstöður kæmu og þær ætti að leggja fyrir þing í haust. Af því sjá menn að það var ekki út í hött að spyrja. Og viturleg ákvörðun hjá herra forseta að leyfa þessar utandagskrárumræður á sínum tíma. Það er ástæða til að halda þessu máli vakandi. Það er ástæða til að spyrja: Hvenær lýkur þessari úttekt og þessari rannsókn á hinni óeðlilegu verðmyndun sem hér um ræðir? Ég ber fyllsta traust til þeirra manna sem um þetta fjalla. Ég þykist hins vegar vita að annars vegar fulltrúi landbrh. og hins vegar eðlisfræðingur Sjálfstfl. í landbúnaðarmálum, Þorvaldur Búason, eigi langa leið áður en þeir ná sameiginlegum niðurstöðum um þetta. En kjarni málsins er sá að við bíðum enn eftir niðurstöðum. Og þetta er ekkert ómerkilegt mál. Þetta er ekkert smámál og þetta er ekkert gamanmál. Þetta er mál sem snertir grundvallaratriði eins og það hvort menn eru jafnir hér fyrir lögum eða ekki. Og það snertir vægast sagt gífurlega pólitíska hagsmuni. Það eru engar ýkjur þegar sagt er að sjaldan hafi hrikt jafnrækilega í feysknum máttarstoðum þessa stjórnarsamstarfs eins og í þessu máli, sbr. þau frv. sem þm. Framsfl. lögðu fram en að vísu gufuðu upp í meðförum þings. Ég vil aðeins, herra forseti, um leið og ég endurtek þakkir mínar til ráðh. fyrir þessi svör, árétta að þessu máli verður haldið vakandi, því verður fylgt eftir, það verður spurst fyrir um það í framhaldi af þessu og ef langur dráttur verður á endanlegum niðurstöðum leitast við að fá þær kynntar hér á hinu háa Alþingi. Ég vitna enn til þess að hæstv. ráðh. er í þeirri stöðu að hann hefur sagt: Ég er einfær um að framfylgja lögum í þessu landi, ég þarf enga ráðherranefnd mér til halds og trausts í því efni. Hins vegar hefur hann sagt: Það er sjálfsagt að taka þetta mál í víðara samhengi og rannsaka til hlítar þá verðmyndun sem lýsir sér í því að fyrirtæki af þessu tagi geta stundað stórkostlega fjárfestingu án þess að leita til lánastofnana, m.ö.o. með því að taka það úr rekstri og velta kostnaðinum jafnóðum yfir á neytendur. Drög að frv. voru kynnt s.l. vor, sagði hæstv. ráðh. Og ef ég man rétt úr umr. á seinasta þingi höfðu þau þegar verið kynnt ríkisstj. fyrr. Hæstv. ráðh. hefur ákveðið að leggja þetta frv. fyrir ríkisstj. á ný. Þessu máli verður haldið vakandi. Ég verð að játa að þetta er óeðlileg afgreiðsla á máli sem raunverulega, ef einhver Jón Jónsson úti í bæ ætti hlut að máli, væri dómstólamál.



Herra forseti. Ég vil leiðrétta hv. 5. þm. Reykv. þegar hann segir að hér hafi verið samið um undanþágu fyrir viðkomandi fyrirtæki um niðurfellingu á sköttum. Það er alls ekki rétt. Það er ekki verið að semja við fyrirtæki um niðurfellingu á sköttum, heldur er málið í biðstöðu hvað ákvörðun snertir vegna þess að beðið er eftir réttri túlkun á lögunum. Og hér er ekki um sérstaka pólitíska fyrirgreiðslu að ræða. Það er hægt að hártoga allt og gera allt tortryggilegt. Hér er um að ræða skulum við segja sérstaka pólitíska fyrirgreiðslu með konungsákvörðun frá 1936, eins og hv. þm. vitnaði til í upphafi máls síns. Það er verið að vefengja þau lög sem þá voru sett af konungi og eiga alls ekki við þjóðfélagið eins og það er í dag. Lögin eru sett sérstaklega um þetta fyrirtæki og þess vegna rís deila um þau lög. Það er ekki fyrirtækið sem er að brjóta af sér. Ég mundi ekki treysta því, þrátt fyrir það mat, sem er nú ekki mitt, að ég sé einfær um að framfylgja lögum í þessu landi, öllum lögum. Ég get framfylgt lögum sjálfur sem einstaklingur, en ég get ekki fengið alla aðra Íslendinga til að framfylgja lögum og brjóta þau ekki. Það er rangt mat. Mér þykir vænt um það álit sem þm. hefur á mér sem slíkum, en ég treysti mér ekki til að standa undir þessu hóli hans. Ég vil undirstrika að þessi mál eru í rannsókn og rannsóknin nær lengra en yfir mjólkurafurðir eða þær níu tegundir af drykkjarvörum sem Mjólkursamsalan hefur sett á markaðinn. Þessi rannsókn nær yfir landbúnaðarafurðir almennt. Ég tel það stórt skref og mikilvægt að einmitt Framsfl., í góðu samstarfi við Sjálfstfl., lagði á það áherslu að þessi mál yrðu rannsökuð í heild sinni. - Hvenær rannsókninni lýkur? Ég vona að ekki sé langt í það. En hún varð viðameiri en upphaflega var gert ráð fyrir. Leita þarf upplýsinga víðs vegar að frá útlöndum og þar af leiðandi tefst hún eitthvað. Herra forseti. Það er ákaflega erfitt að hafa sjónvarpsmenn galandi í kapp við ræðuna. Það er varla að ég fái lokið máli mínu. 
            



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á þessu máli hér einu sinni enn. Það er alveg ljóst að fyrirtæki eins og Mjólkursamsalan rekur sína starfsemi á þann hátt að hún á síst af öllu skilda undanþágu frá sköttum vegna þess að vörur frá henni til neytenda eru ósvífnislega dýrar. En það eiga þessi fyrirtæki sameiginlegt, Mjólkursamsalan og Osta- og smjörsalan, sem upphaflega áttu að rekast á félagslegum grundvelli, að hafa gerst kapítalískari en flest önnur og undan því svíður á flestum heimilum landsins. Það nær auðvitað ekki nokkurri átt hvernig komið er fyrir verðlagi á landbúnaðarafurðum í þessu landi. Ég vil leyfa mér að benda á að það er samhengi í öllum aðgerðum hæstv. fjmrh. í skattamálum. Þeim í þjóðfélaginu sem græða verulega, hafa arð af sínum fyrirtækjum, er yfirleitt hlíft við sköttum. Það nægir að nefna hér frétt í einu dagblaðanna í dag þar sem það skipafélag sem skilaði bestum arði á s.l. ári fær undanþágu frá aðflutningsgjöldum á krana, sem það hafði verið að kaupa, sem það hafði aldeilis full efni á að borga sín gjöld af. Það virðist hins vegar ekki vera stefna hæstv. fjmrh., sem eitt sinn taldi sig umfram allt bera fyrir brjósti hag hinna tekjulægstu í þjóðfélaginu, að létta neinu af þeim. Þessar ívilnanir og undanþágur eru miskunnarlaust teknar af fólkinu í landinu, sem svo er ekki hægt að greiða sómasamleg laun, og hellt út í verðlagið í allt of mikilli álagningu á brýnustu nauðsynjavörum. Ég bendi á þetta því að hæstv. fjmrh. hefur verið að afnema skatta af öllum mögulegum aðilum nema þeim sem borga brúsann, hinum láglaunuðu skattgreiðendum. Hann hefur afnumið skatta af vaxtatekjum. Vaxtaokrið blómstrar. Hann hefur hækkað frádrátt til skatts um 57% til eignamanna. Arðskattur fyrirtækja hefur lækkað um 23% o. s. frv. Í þessu er samhengi. Þannig mætti bókstaflega spyrja um hvert einasta þessara atriða og fá sömu svörin, að nú sé verið að kanna hvort eigi að breyta þessu eitthvað. Mér þykir nú heldur lélegt svar ef hæstv. fjmrh. hefur ekki séð ástæðu til að breyta lögum vegna þess að Christian konungur X. setti þau einhvern tíma. 



Herra forseti. Þetta er aðeins til að leiðrétta eða fyrirbyggja misskilning. Hæstv. ráðh. komst svo að orði að hér væri alls ekki um neitt samkomulag að ræða, heldur væri beðið túlkunar á réttum lögum. Við erum að tala um tvennt. Annars vegar eru til umræðu hin gagnmerku lög Kristjáns konungs, hans hátignar, sem eru um að þessi fyrirtæki skuli undanþegin útsvari og tekju- og eignarskatti. Ef beðið er einhverrar túlkunar á þessum lögum spyr ég hæstv. fjmrh.: Er þetta mál fyrir dómstólum eða hverjir eru það sem ætla að túlka þessi lög? Þurfa þessi lög einhverrar túlkunar við? Um hitt atriðið þarf ekki að deila. Hæstv. ráðh. sagði: Það hefur verið gert samkomulag í ríkisstj. og milli hæstv. ráðh. landbúnaðar- og fjármála. Um hvað? Um að fresta gjaldtöku af lögboðnum sköttum þ.e. söluskatti og vörugjaldi, meðan rannsókn fer fram á verðmyndun í þessum bransa. Það er auðvitað ekkert annað en pólitískt samkomulag. Það er því tvennt til: Annars vegar er pólitískt samkomulag gert milli ráðh. og innbyrðis innan ríkisstj., hins vegar eru auðvitað lög sem gilda í landinu. Þar er mjög forvitnilegt að vita: Fyrir hvaða dómstólum er það mál?



Herra forseti. Það er ekki tími til að fara langt út í þetta mál, en ég undrast að hv. 5. þm. Reykv. og hv. 10. landsk. þm. skuli láta í ljós óánægju sína yfir því að ekki skuli vera lagður söluskattur á mjólkurvörur. Það vita allir að ef söluskattur er lagður á vöru hækkar hún í verði. Þegar vara er jafnmikið notuð, t.d. af börnum, skólabörnum, og kakómjólk, þá finnst mér alveg furðulegt að þau skuli leggja áherslu á að þarna sé verið að hlífa einhverjum óverðskuldað með því að nýta heimild sem ótvírætt er í lögum fyrir fjmrh. að fella þetta niður.

Þurfti ekki að lækka verð um 20%?

Það þurfti ekki. Hins vegar var það ósk mín að það væri gert og m.a. vegna þess að mér var ljóst að lækka þyrfti verðið í bili til þess að ná upp sölu aftur af því hún hafði stöðvast. Þessi vara hefur ekki enn þá náð sömu sölu og áður. En það er dálítil mótsögn í því að vera að hneykslast á því að ekki skuli vera lagður söluskattur á þessa vöru og tala þá jafnframt um ósvífnislega dýrar vörur. Vitanlega hækkar vara í verði ef lagður er söluskattur á hana. Það er augljóst mál. En þegar sagt er að vara hækki í verði vegna þess að Osta- og smjörsalan annast dreifingu hennar vil ég benda á að kostnaður af heildsöludreifingu á smjöri og ostum stórlækkaði þegar Osta- og smjörsalan tók til starfa. Það liggur alveg fyrir. Áður var kostnaðarhlutdeild heildsöludreifingar 10%, en fór þegar niður í 4% og hefur verið á bilinu 2–4% síðan. Það er því augljóst hagræði fyrir neytendur af þessari starfsemi. Hér hefur verið minnst á byggingu Mjólkursamsölunnar. Ég tel rétt að fram komi hér á Alþingi vegna þeirra umræðna er fram hafa farið að Mjólkursamsalan átti yfir 50 búðir hér í Reykjavík fyrir nokkrum árum. Það var ákveðið að aðrir aðilar tækju að sér mjólkurdreifingu. Þá voru þessar búðir seldar og ákveðið að nýta fjármagnið til að byggja upp betri aðstöðu fyrir mjólkurdreifingu. Á því er tvímælalaust mjög brýn þörf hér í Reykjavík því mjólkurstöðin, sem nú er notuð, var byggð á árunum milli 1940 og 1950 fyrir miklu færri íbúa. Enn fremur voru vöruflokkarnir þá ekki nema sex, en núna eru þeir orðnir á annað hundrað og er dreift frá Mjólkursamsölunni til 800–900 útsölustaða á þessu svæði.



Herra forseti. Ég vil aðeins leiðrétta það að þetta mál sé eitthvað sérstaki mál hv. 5. þm. Reykv. Þetta mál er dregið fram í dagsljósið af fjmrh. þegar hann fer að skoða lög, m.a. um Mjólkursamsöluna. Og það er vegna þess að fjmrn. er ætlað að leggja á þessa mjólkurdrykki söluskatt og vörugjald eins og tekið er af öðrum þeim drykkjum sem eru seldir í samkeppni við þessa mjólkurdrykki. Þetta er mál sem fjmrh. kom sjálfur fram með og hefur vakið athygli og umræður, og inn í þessar umr. eiga náttúrlega skattamál ekki að koma. Ég sem fjmrh. hef ekki lagt á einn einasta skatt. Það er alrangt að ég sé að afnema skatta af vaxtatekjum þeirra sem fá þær. Það var búið að gera löngu áður. Vextir hafa verið skattfrjálsir í langan tíma. Meira að segja í stjórnartíð Alþb. Þau mál og launamál eiga því ekki erindi inn í umr. um fsp. hv. 5. þm. Reykv. En verðið á þessum mjólkurdrykkjum lækkaði þó við þessa umr. um 20%. Það er staðreynd. Heimilin borga 20% minna en þau gerðu vegna þess að fjmrh. dró þetta mál fram í dagsbirtuna. Hvers vegna hafa þessi lög ekki verið endurskoðuð á styttri tíma eða fyrr? Oft er það nú gert að lög eru endurskoðuð. Af hverju hafa þau ekki verið endurskoðuð fyrr? Um það get ég ekki sagt. En ég dró þau þó fram til endurskoðunar, þannig að ég á ekki skilið að vera barinn og laminn í bak og fyrir af hv. 10. landsk. þm. Það væri nær lagi að hún færi að hæla mér fyrir að hafa komið með þetta mál en ekki öfugt.



Herra forseti. Í þáltill. sem samþykki var á Alþingi í maí 1984 er kveðið á um tafarlausa framkvæmd ýmissa verkefna til að draga úr skattsvikum og gera alla skattheimtu ríkissjóðs skilvirkari og hraðvirkari en nú er. Í þeirri fsp. sem hér er fram borin er óskað svara frá hæstv. dómsmrh. um framkvæmd ákveðinna verkefna í umræddri þáltill. sem er á verkefnasviði dómsmrn. Fsp. er svohljóðandi, með leyfi forseta: „1. Hefur dómsmrh. beitt sér fyrir endurskoðun laga um skipan dómsvalds í héraði, lögreglustjórn, tollstjórn o.fl., nr. 74/1972, með síðari breytingum. svo og laga um meðferð opinberra mála, nr. 74/1974, með síðari breytingum, í samræmi við ákvæði þál. um aðgerðir stjórnvalda gegn skattsvikum sem samþykkt var á Alþingi 3. maí 1984? 2. Hvenær má búast við að eftirtalin verkefni, sem ríkisstj. var falin tafarlaus framkvæmd á, komist til framkvæmda: a) að stofnuð verði sérdeild við sakadóm Reykjavíkur sem fái m.a. eftirtalin afbrot til meðferðar: skattsvik, bókhaldsbrot, gjaldeyrisbrot, faktúrufalsanir, verðlagsbrot og fleiri skyld brot. b) fjölgun sérhæfðra starfsmanna hjá embætti saksóknara. c) að starfsemi rannsóknarlögreglu ríkisins verði efld í þessum málaflokkum?“ Hér er um mikilvæg mál að ræða sem lið í að herða allt skattaeftirlit og meðferð skattsvikamála. Vona ég að hæstv. dómsmrh. hafi þegar hafist handa um framkvæmd þessara liða sem ég hef hér greint frá í samræmi við ályktun Alþingis frá í maí 1984.



Herra forseti. Samkv. þál., sem samþ. var á Alþingi 3. maí s.l. um aðgerðir stjórnvalda gegn skattsvikum var ríkisstj. m.a. falið að endurskoða lög um skipan dómsvalds í héraði, lögreglustjórn, tollstjórn o.fl., nr. 74/1972. svo og lög um meðferð opinberra mála, nr. 74/1974 í þeim tilgangi að stofna sérdeild við sakadóm Reykjavíkur sem fengi m.a. til meðferðar eftirtalin brot: Skattsvik, bókhaldsbrot, gjaldeyrisbrot, faktúrufalsanir, verðlagsbrot og fleiri skyld brot. Lögin um meðferð opinberra mála eru í heildarendurskoðun hjá réttarfarsnefnd og hefur því þótt eðlilegast að fela þeirri nefnd að fjalla einnig um þessar tillögur. Hvort sem stofnuð verður sérdeild við sakadóminn eða ekki, þá er ljóst að meginhluti þeirra mála sem hér er fjallað um kemur til meðferðar þess dómstóls. Og þá skiptir mestu máli að hann hafi nægu starfsliði á að skipa svo að meðferð þeirra verði hröð. Álag á dómstólnum er nú það mikið orðið að nauðsynlegt er að bæta þar við fulltrúa og var óskað eftir því við undirbúning fjárlagafrv. nú í vor. Ekki var fallist á þá starfsliðsaukningu við undirbúning fjárlagafrv., en það erindi verður væntanlega skoðað nánar af hv. fjvn. með hliðsjón af fyrrnefndri þál. og vænti ég þess að þá fái það jákvæða afgreiðslu. Þá var lagt fyrir í þál. að fjölga skyldi sérhæfðum starfsmönnum hjá embætti ríkissaksóknara. Með tilliti til stöðu mála þar hefur að svo stöddu ekki verið óskað eftir fjölgun starfsliðs þess embættis þar sem talin var enn þá brýnni þörf að bæta við annars staðar, bæði við sakadóm og svo, eins og síðar kemur fram, hjá rannsóknarlögreglunni þar sem nú er brýnust þörfin á fjölgun. Í þriðja lagi var lagt fyrir að efla skyldi starfsemi rannsóknarlögreglu ríkisins í þessum málaflokki. Til þess að mæta auknu álagi vegna aukinnar starfsemi skattyfirvalda að rannsókn skattsvika og auknum fjölda almennra mála var óskað eftir fimm nýjum stöðum rannsóknarlögreglumanna hjá rannsóknarlögreglu ríkisins. Á þetta var ekki heldur fallist við undirbúning fjárlagafrv., en ef unnt á að vera að sinna auknum málafjölda á sviði skatta- og viðskiptabrota þá verður að skoða þessa beiðni nánar nú við afgreiðslu fjárlagafrv. eins og í sambandi við sakadóm.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svör hans um leið og ég harma það að ekki hafi verið samþykkt nú í fjárlagafrv. nægileg fjárveiting til þess að hrinda í framkvæmd þeim liðum sem fram koma í fyrirspurninni. Í 6. lið þál., sem væntanlega verður hér til umr. á eftir. er einmitt fjallað um það að veita á fjárlögum nauðsynlegu fjármagni til að stórauka allt skatteftirlit og rannsókn skattsvika. Ég held, herra forseti, að hér sé mjög brýnt mál á ferðinni. Því vil ég spyrja, þar sem hæstv. dómsmrh. upplýsir að verið sé að endurskoða lögin um meðferð opinberra mála og ekki verði tekin afstaða um það fyrr en að því loknu hvort lagt verði fyrir Alþingi að stofnuð verði sérdeild við sakadóm Reykjavíkur, hvenær megi vænta að þeirri endurskoðun ljúki. Ég held að það sé mjög brýnt að stofnuð verði sérdeild við sakadóm Reykjavíkur. Það eru ekki margir mánuðir síðan fram kom í blöðum t.a.m. að þrjú stór skattsvikamál væru búin að velkjast í kerfinu í marga mánuði og dæmi væru til þess að dómsmeðferð í skattsvikamálum tæki jafnvel allt að áratug. Og maður veltir því fyrir sér hver sé skýringin á því. Er ástæðan sú e.t.v. að dómskerfið sé yfirhlaðið skattsvikum? Því svarar reyndar Garðar Valdimarsson skattrannsóknarstjóri fyrir nokkru í yfirheyrslu hjá Helgarpóstinum. Hann segir þar. með leyfi forseta: „Það hefur vakið athygli hversu langur tími liður frá því að rannsókninni lýkur þar til í fyrsta lagi ákæran er gefin út og í öðru lagi þar til dómur fellur. Til viðbótar þessu má kannske nefna að í einu skattsvikamáli, sem var vísað til ríkisskattstjóra 1972, féll ekki dómur fyrr en tæpum níu árum síðar. Það er þessi seinagangur í meðferð skattsvikamála sem veldur okkur talsverðum áhyggjum.“ Og Garðar Valdimarsson skattrannsóknarstjóri segir einnig í Þjóðviljanum 1. nóv. 1983, með leyfi forseta: „að undanfarin ár hefðu aðeins mjög fá mál verið send í dómsmeðferð, þannig að skýringin á þessum drætti gæti ekki verið sú að dómskerfið væri yfirhlaðið af flóknum skattsvikamálum. Við sendum aðeins fá stór og einföld mál þessa leiðina,“ sagði hann. „mál þar sem allar tölur eru sannaðar eða sannanlegar og þar sem ekki er deilt um upphæðir, einmitt til þess að málin komist fljótt í gegnum kerfið. Það hefur hins vegar dugað skammt.“ Það veldur auðvitað furðu að þetta skuli taka svona langan tíma gegnum dómskerfið, og hlýtur að vera ástæða til þess að stofna sérdeild við sakadóm Reykjavíkur, eins og Alþingi hefur reyndar ályktað um í þál. hér í maí. Garðar Valdimarsson skattrannsóknarstjóri hefur slegið því fram hvort verið gæti að það vantaði einhvern pólitískan vilja til þess að gera átak í skattsvikamálum. Hann segir einnig í þessari yfirheyrslu Helgarpóstsins, með leyfi forseta: „Frumforsendan er auðvitað sú, að þær stofnanir sem vinna að þessu máli starfi í góðu framhaldi hver af annarri. Það er dálítið niðurdrepandi að sjá mál rykfalla þegar menn hafa lagt sig alla fram um að upplýsa þau og rannsaka. En það er kannske ekki bara við saksóknara, dómskerfið og okkur að sakast. Það vantar einhvern pólitískan vilja til þess að gera átak í þessum málum.“ Þetta er ekki í fyrsta skipti sem skattamálin eru til umr., en þessi umr. virðist ekki kveikja á perunni hjá þeim sem fara með vald til þess að láta til skarar skríða. Hæstv. dómsmrh. bendir á að þessi mál séu nú til endurskoðunar og það sé verið að endurskoða lögin um meðferð opinberra mála og að niðurstöðu sé beðið um það hvort framfylgt verði þeim vilja Alþingis sem fram kemur í þál. Ég tel þetta ekki nægjanlegt svar. Ég tel að þegar þm. eru að beina fsp. til hæstv. ráðh. þá séu þeir að óska eftir afstöðu hæstv. ráðh. til mála eða til þeirra fsp. sem lagðar eru hér fram. Ég vil því af þessu tilefni spyrja hæstv. dómsmrh.: Hver er afstaða hans til þess að stofnuð verði sérdeild við sakadóm Reykjavíkur? Telur hann það ekki rétt og eðlilegt með tilliti til þess seinagangs sem virðist vera í dómskerfinu varðandi skattsvikamálin? Og einnig ítreka ég þá fsp. hvenær megi vænta að þeirri endurskoðun ljúki sem hæstv. dómsmrh. greindi frá.



Herra forseti. Í svari mínu kom fram að ég hefði lagt það til að farin væri sú fljótvirkasta leið sem hægt væri til að bæta úr þessum málum fyrir sakadómi, þ.e. með fjölgun starfsliðs, án þess að tekin væri afstaða til þess hvernig skipulagningunni yrði háttað í framtíðinni. Og ef það er einhver skortur á pólitískum vilja þá held ég að ekki sé rétt að ásaka dómstólana um það. Þeir eru sjálfstæðir og óháðir. En að því leyti sem komið gæti til greina að pólitískur vilji hefði áhrif á þetta væri það í sambandi við fjárveitingar til dómstólanna. Það er Alþingi sem ákveður þær fjárveitingar. Því hefur dómsmrn. ekki eitt forráð yfir. Ég vil taka undir það að ákaflega nauðsynlegt sé að reyna að hraða afgreiðslu mála hjá dómstólunum og hef látið þá skoðun mína oft í ljós. Hins vegar verðum við að gæta þess að gera ekki þá kröfu svo stífa að þar sé ekki gætt fyllsta réttaröryggis í meðferð mála. Við vitum það að ýmis mál, fjársvikamál sérstaklega, eru það flókin að það tekur því miður alltaf langan tíma að fara rækilega í gegnum þau. En varðandi þetta sérstaka atriði, hvort það mundi greiða fyrir framgangi mála að hafa deild innan sakadóms sem sérstaklega hefði þetta með höndum, þá hefur það verið stefnan hér undanfarin ár að fækka dómstólum. Þess vegna væri það stefna í öfuga átt að fara að búa til sérdómstóla. Nú er að vísu ekki svo langt gengið í þessu. Þarna er aðeins lögð til sérdeild og þarna væri því um að ræða verkaskiptingu innan sakadóms sem ætla mætti að gæti verið jákvæð að sumu leyti, en þó hafa dómarar sem sagt verið á móti því að sérhæfa það algerlega. Og þess vegna hef ég óskað eftir því að fá afstöðu réttarfarsnefndar til þessa og leggja það að því búnu fyrir Alþingi. 



Herra forseti. Í des. s.l. var samþykki á Alþingi ályktun um aðgerðir gegn ólöglegum innflutningi og dreifingu ávana- og fíkniefna. Dómsmrh. skipaði í janúar s.l. starfshóp til að gera tillögur í samræmi við ákvæði þáltill. Starfshópurinn skilaði niðurstöðum 5. mars s.l. Tillögur starfshópsins voru mjög ítarlegar og umfangsmiklar og snertu skipulagsbreytingar, m.a. tillögur um verkaskiptingu við rannsókn fíkniefnamála, löggæslu, svo sem aukinn mannafla, aukinn tækjakost í hverju lögregluumdæmi, menntun, svo sem aukin kennsla í Lögregluskólanum, einkum kennsla vegna starfsaðferða við upplýsingaöflun, reglur um skráningu, meðferð og miðlun upplýsinga. Þær snertu úrbætur á sviði tollgæslu, svo sem bættan tækjabúnað og hjálpargögn, eftirlit með höfnum, menntun, svo sem og aukin kennsla í Tollskóla ríkisins á sviði fíkniefnamála, aukin samvinna lögreglu og tollyfirvalda, breyttar rannsóknaraðferðir, alþjóðasamvinnu og hert viðurlög, svo að dæmi sé tekið. Þess er nú óskað að dómsmrh. geri Alþingi grein fyrir hvort framkvæmd eða undirbúningur sé hafinn um hvert einstakt atriði - og ég ítreka það: Um hvert einstaki atriði - í tillögum starfshópsins sem ég hef hér lauslega rakið. Einnig er spurt um hvort dómsmrh. muni við framkvæmd mála taka tillit til ábendinga og aths. sex rannsóknarlögreglumanna við tillögur starfshópsins og hvert sé álit dómsmrh. á þeim aths.



Herra forseti. Tillögur starfshóps um aðgerðir gegn ólöglegum innflutningi og dreifingu ávana- og fíkniefna, sem sendar voru rn. 5. mars á þessu ári, hafa verið til meðferðar og úrvinnslu í rn. Ég mun nú rekja tillögur starfshópsins og hverra aðgerða þær gefa tilefni til og hvað gert hefur verið eða er í undirbúningi. Fyrsti þáttur tillagnanna fjallar um skipulag þessara löggæslumála. Starfshópurinn leggur til að frumrannsókn verði í höndum lögreglustjóra á hverjum stað. Hér er gert ráð fyrir óbreyttu skipulagi miðað við núgildandi reglur. Þá er lagt til að stofnuð verði sérstök starfsdeild í dómsmrn. til að vinna að samræmingu starfa hjá löggæslumönnum og fræðslu þeirra, svo og að hafa samband við erlend yfirvöld þessara mála. Hefur tveimur deildarstjórum rn. verið falið að annast þennan málaflokk sérstaklega. Hópurinn leggur til að lögreglustjóranum í Reykjavík verði falið að annast söfnun og miðlun upplýsinga á þessu sviði. Nú er unnið að skipulagningu slíkra upplýsinga, slíks upplýsingabanka. Ein tillaga starfshópsins, er varðar skipulagningu, er sú að komið verði á fót samstarfshópi til að skipuleggja aðgerðir löggæslu og tollgæslu og annarra aðila á þessu sviði. Þessi samstarfshópur hefur verið skipaður og eiga í honum sæti sextán fulltrúar frá níu embættum og auk þess tveir fulltrúar dómsmrn. Þau embætti sem eiga fulltrúa í starfshópnum eru ríkissaksóknari, sakadómur í ávana- og fíkniefnamálum, Rannsóknarlögregla ríkisins, lögreglustjórinn í Reykjavík, “tollgæslan, bæjarfógetinn í Kópavogi, bæjarfógetinn í Hafnarfirði, bæjarfógetinn í Keflavík og lögreglustjórinn á Keflavíkurflugvelli. Starfshópur þessi hefur tekið til starfa og hið helsta sem hann hefur hrint af stokkunum er undirbúningur upplýsingabanka, eins og getið var um hér að framan. Þá lagði starfshópurinn til breytingu á skipulagi sakadómsins í ávana- og fíkniefnamálum þannig að hann starfi í tengslum við sakadóm Reykjavíkur og valdsvið dómsins utan Reykjavíkur verði takmarkað. Unnið er að athugun á þessari tillögu en lagabreytinga er þörf til þess að hún komist í framkvæmd. Hugsanlegt er að lagt verði fram frv. á yfirstandandi þingi um breytingu á skipulagi dómstólsins. Annar þáttur tillagna starfshópsins fjallar um löggæsluna. Er þar ítrekuð skylda allra löggæslumanna til að hafa eftirlit með þessum málum. Lagt er til að fjölgað verði um sex lögreglumenn í lögreglunni í Reykjavík vegna þessara verkefna. Dómsmrn. hefur óskað eftir heimild til að fá fjölgun um sex lögreglumenn, en af hálfu fjárveitingavaldsins hefur enn ekki verið fallist á slíka fjölgun. Starfshópurinn benti á þörf á auknum tækjabúnaði við rannsókn þessara mála. Hefur dómsmrn. gert ákveðnar tillögur hér að lútandi til fjárveitingavaldsins, en á fjárlögum yfirstandandi árs er innt af hendi nokkur fjárveiting til þessa og hefur þetta verið sent fjmrn. Starfshópurinn lagði til að þekking þeirra sem vinna við þessi mál verði aukin, bæði með því að kynna þeim starfsaðferðir erlendis og með sérstakri kennslu í Lögregluskóla ríkisins. Kennsluskrá hefur verið samin að viku námskeiði sem fyrirhugað er að halda í þessum mánuði. Fræðsla um fíknimál er auk þess allnokkur í almennu skólanámi lögreglumanna. Í undirbúningi er að senda lögreglumenn til nokkurra vikna dvalar til Norðurlanda, en þar gilda reglur um starfsemi fíkniefnalögreglu og starfsaðferðir sem eru mjög svipaðar íslenskum reglum. Þá er aukið samstarf milli lögregluumdæma talið brýnt til að efla löggæslu á þessu sviði. Telja verður að samstarfshópur sá, sem komið hefur verið á fót, geti að hluta til gegnt því hlutverki að auka samskiptin. Þriðji þáttur tillagnanna lýtur að tollgæslunni. Þar bendir starfshópurinn á nauðsyn þess að tækjakostur Tollgæslunnar verði efldur og hún fái sérstakan hund til leitar að fíkniefnum í skipum. Einnig að Tollgæslan á Keflavíkurflugvelli fái tvo leitarhunda. Dómsmrn. hefur ritað fjmrn. bréf varðandi nauðsynlega tækjaaukningu hjá Tollgæslunni. Varðandi nauðsyn þess að efla þekkingu tollvarða á þessum málaflokki benti starfshópurinn á svipaðar leiðir og hjá lögreglunni. Verður væntanlega unnið að því að efla þekkingu tollvarða á þessu sviði, enda gegna þeir mjög veigamiklu hlutverki í löggæslu á þessu sviði. Er nauðsynlegt að Tollgæslan eigi greiðan aðgang að öllum sömu upplýsingum og lögreglan varðandi þessi mál. Fjórði þáttur tillagna starfshópsins lýtur að rannsóknaraðferðum. Tillögurnar beinast ekki að breyttum rannsóknaraðferðum, heldur eru þær aðallega ábendingar um að kannað verði við endurskoðun þá á lögum um meðferð opinberra mála sem nú stendur yfir hvort þörf sé á rýmkuðum heimildum fyrir þær rannsóknaraðferðir sem nauðsynlega þarf að beita í þessum málum til að aukinn árangur náist. Þessar ábendingar verða teknar til athugunar hjá réttarfarsnefnd. Fimmti þáttur tillagnanna lýtur að alþjóðasamvinnu og bendir starfshópurinn þar á nauðsyn þess að halda uppi tengslum við löggæslu og tollgæslu í nágrannalöndunum. Svo sem verið hefur verður haldið uppi samvinnu á ýmsum sviðum löggæslu og tollgæslu varðandi þessi mál. Sérstaklega verður lögð aukin áhersla á samvinnu við hin Norðurlöndin, svo og samvinnu innan Interpol og Tollasamvinnuráðsins. Sjötti þátturinn fjallar um könnun á neyslu fíkniefna. Sú könnun, sem skýrt er frá í tillögunum, stendur nú yfir og þess er að vænta að niðurstöður liggi fyrir í byrjun næsta árs. Þá hefur landlæknir einnig birt niðurstöður könnunar sem fram fór á hans vegum um útbreiðslu og neyslu fíkniefna. Sjöundi þáttur tillagna starfshópsins fjallar um viðurlög við fíkniefnabrotum. Leggur starfshópurinn til að viðurlög við brotum á lögum um ávana- og fíkniefni verði hækkuð úr tveimur árum í sex ára fangelsi. Einnig verði athugað hvort ekki sé tímabært að hækka hámark 173. gr. a. í almennu hegningarlögunum sem nú er tíu ára fangelsi. Dómsmrn. ritaði heilbr.- og trmrn. 16. mars s.l. og óskaði eftir því við rn. að það flytti frv. til l. í samræmi við tillögur starfshópsins um breyt. á lögum um ávana- og fíkniefni. Hegningarlaganefnd verður falið að kanna hvort æskilegt sé að hækka tíu ára refsihámarkið í almennu hegningarlögunum. Í kjölfar tillagna starfshópsins bárust rn. 20. mars s.l. aths. frá sex lögreglumönnum sem starfa eða starfað hafa við fíkniefnarannsóknir. Lýsa þeir andstöðu sinni við ýmsa þætti tillagna starfshópsins, svo sem um skipulag rannsókna á Reykjavíkursvæðinu, og leggja til að stofnuð verði sérstök deild til að fara með þessi mál, auk þess sem henni yrði falið að gegna landshlutverki á ýmsum sviðum. Má segja að kjarninn í tillögum þessum og gagnrýni beinist að skipulagi rannsóknanna á Reykjavíkursvæðinu og yfirstjórn þessara mála. Það meginsjónarmið, sem fram kemur í till., að færa eigi sem mest af löggæslu á stór-Reykjavíkursvæðinu undir eina stjórn, hefur verið mikið rætt og við endurskoðun löggæsluskipulags þess svæðis, sem áformað er að vinna að sem allra fyrst, munu þessar tillögur einnig verða kannaðar.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. mjög greinargóð og ítarleg svör við þeirri fsp. sem ég hef hér lagt fram. Ég tel að af svörum hæstv. ráðh. megi ráða að þessi verkefni séu vel á veg komin og ef vel verður staðið að framkvæmdinni jafnhliða megi vænta árangurs í því máli að skipulagðar aðgerðir geti fyrirbyggt frekar ólöglegan innflutning og dreifingu ávana- og fíkniefna. Alli kostar þetta fjármagn og hæstv. dómsmrh. hefur leitað eftir því að fá fjármagn núna á fjárlögum til ýmissa þessara verkefna. En ég sé ástæðu til þess að spyrja hæstv. dómsmrh. að því, þar sem við fjárlagaafgreiðslu á s.l. Alþingi var samþykkt að heimilt væri að ráðstafa upptækum hagnaði af ólöglegri fíkniefnasölu til fyrirbyggjandi aðgerða í fíkniefnamálum, hvort einhverjar tekjur hafi komið af því á þessu ári, hve miklar þær hafi verið og hvernig þeim hafi þá verið ráðstafað.



Herra forseti. Þær tekjur sem mér er kunnugt um að hafi komið inn fyrir þetta, munu nema tæpri 1 millj. kr. og runnu þær til fjmrn. og munu þar vera til ráðstöfunar til þeirra verkefna sem dómsmrn. hefur gert tillögur um að unnin væru í þessu skyni.



Herra forseti. Á Alþingi í maí s.l. voru samþykktar tvær þáltill. er snerta aðgerðir stjórnvalda til að koma í veg fyrir skattsvik, í fyrsta lagi till. í sex liðum um aðgerðir stjórnvalda gegn skattsvikum og í öðru lagi ályktun Alþingis um skipan starfshóps sem gera á úttekt á umfangi skattsvika. Þess er óskað með þessari fsp. að hæstv. fjmrh. geri Alþingi grein fyrir framkvæmd þessara ályktana sem ríkisstj. var falin tafarlaus framkvæmd á. Óskað er eftir að hæstv. fjmrh. geri Alþingi grein fyrir framkvæmd hvers verkefnis fyrir sig í þáltill. um aðgerðir stjórnvalda gegn skattsvikum. Í fyrsta lagi: Hefur, eins og fram kemur í till., í auknum mæli verið beitt sjálfvirkum sektarákvæðum og hækkuðum sektum? Hafa verið undirbúnar nauðsynlegar breytingar á bókhaldslögum nr. 51/1968 og reglugerðum þar að lútandi, svo og lögum nr. 75/1981 um tekju- og eignarskatt með síðari breytingum auk framtalsreglna, sem tryggi ítarlegri og samræmdari sundurliðun á reikningsliðum fyrirtækja og einstaklinga í atvinnurekstri með skýrari og fjölþættari upplýsingum en nú er fyrir skattayfirvöld? Hefur endurskoðun á frádráttarliðum farið fram af tekjum, svo sem endurskoðun risnukostnaðar, bifreiðafríðinda og launamat? Hefur verið gerð gagnger endurskoðun á fyrirkomulagi söluskattskerfisins með það að markmiði að koma á skilvirkara eftirliti með innheimtu söluskatts? Hefur heimild í 17. gr. laga um söluskatt til að fylgjast með fjármagnsinnstreymi fyrirtækja verið notuð þar sem því verður við komið og athugun á því hvort hægt sé að hafa betri skil á söluskatti með því að fækka undanþágum og lækka þar með söluskatt? Hvað hefur verið gert til að auka hagræðingu og tölvuvæðingu við upplýsingaöflun og úrvinnslu skattframtala og fylgiskjala? Hefur fjölgun átt sér stað á sérhæfðu starfsliði við embætti skattrannsóknarstjóra svo og hjá skattstjórum? Er á fjárl. fyrir árið 1985 gert ráð fyrir auknu fjármagni til skatteftirlits og rannsókna skattsvika þannig að unnt sé að hrinda áformum þáltill. í framkvæmd? Má vænta þess að ítarleg rannsókn verði gerð á fleiri skattframtölum fyrirtækja og einstaklinga í atvinnurekstri en í þáltill. er gert ráð fyrir, að hægt sé árlega að taka til ítarlegrar skoðunar a.m.k. 10% framtala fyrirtækja í atvinnurekstri? Þeir liðir sem ég hef hér lesið upp koma allir fram í þeirri þáltill. sem samþykkt var um aðgerðir stjórnvalda gegn skattsvikum á Alþingi 3. maí 1984. Í annan stað er spurt: Hefur starfshópur sá sem gera átti úttekt á umfangi skattsvika, sbr. þál. um það efni frá 3. maí s.l., verið skipaður?



Herra forseti. Fyrri hluti fsp., sem hv. 2. landsk. þm. hefur borið fram, lýtur að því hvað líði framkvæmd þáltill. frá 3. maí s.l. um aðgerðir stjórnvalda gegn skattsvikum. Óskað er eftir að gerð verði grein fyrir hverju verkefni fyrir sig, sbr. áðurnefndan 6. tölul. þál. Um þetta er það að segja að verkefni þau, sem um getur í 2.–5. tölul. umræddrar þál. og eru mjög viðamikil og vandasöm, eru nú til skoðunar í fjmrn. Athugun þessi tengist eðli málsins skv. mjög vinnu við frv. til l. um virðisaukaskatt sem ég mun væntanlega leggja fram innan tíðar hér á Alþingi, auk þess sem hún tengist öðrum skattalagabreytingum sem fyrirhugað er að komi fram á þessu þingi. Um framkvæmd á 6. tölul. nefndrar þál. er þess að geta að í júlí s.l. voru samþykkar 20 viðbótarstöður skatteftirlitsmanna í skattkerfinu sem hafa munu það meginverkefni að sinna skatteftirliti, einkum með heimsóknum í fyrirtæki og rannsóknum á skattsvikum. Nú þegar hafa níu skatteftirlitsmenn hafið störf og um áramótin er fyrirhugað að ráða í þær ellefu stöður skatteftirlitsmanna sem skv. framansögðu eru enn ómannaðar. Þá hefur verið og er enn unnið að skipulagningu þessa starfs og þjálfun hinna nýju starfsmanna. Seinni hluti fsp. lýtur að því hvort starfshópur sá sem gera á úttekt á umfangi skattsvika, sbr. þál. um það efni frá 3. maí s.l., hafi verið skipaður. Um þessa spurningu er það að segja að nú nýlega tókst loks að manna starfshóp þennan. Hann skipa þeir Eyjólfur Sverrisson löggiltur endurskoðandi, Ólafur Davíðsson framkvæmdastjóri, Þröstur Ólafsson framkvæmdastjóri, Jónatan Þórmundsson prófessor og Þórólfur Matthíasson hagfræðingur. Mér þykir rétt að geta þess hér að í þál. er gert ráð fyrir að niðurstöður starfshóps þessa skuli leggja fyrir Alþingi ekki síðar en 1. mars n.k. Þar sem mjög hefur dregist að fullskipa hópinn tel ég einsýnt að honum verði ekki gert að skila niðurstöðum til Alþingis fyrr en haustið 1985.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. svör hans þó þau hafi ekki verið eins ítarleg og greinargóð og ég hafði vænst af hæstv. ráðh. Varðandi lið 2–5 bendir hann einungis á að þessi mál séu til skoðunar og tengist þeim virðisaukaskatti og öðrum skattabreytingum er fram komi á þessu þingi. Tengist öðrum skattalagabreytingum sem fram koma á þessu þingi, segir hæstv. ráðh. Má þá vænta þess að lagðar verði fyrir Alþingi þær breytingar sem þarf til þess að hrinda þessum liðum, sem fram koma þarna, sem ég sé þá ekki ástæðu til þess að telja upp, nr. 2–5, í framkvæmd? Ég sé ástæðu til að nefna sérstaklega 3. liðinn. Ég tel mjög nauðsynlegt að fram fari endurskoðun á frádráttarliðum af tekjum, svo sem risnukostnaði og bifreiðafríðindum og launamat. Ég nefni þessa liði sérstaklega. Mér finnst viðmiðunarreglur eins og þær sem notaðar eru hjá ríkisskattstjóra til að reikna laun við eigin atvinnurekstur þurfa rækilegrar endurskoðunar við. Því til staðfestingar vil ég benda á að t.d. í framtöldum tekjum núna fyrir 1984 koma fram mjög athyglisverðar upplýsingar sem mér finnst vert að gefa gaum. Ég hef fyrir framan mig framtaldar tekjur launþega á þessu ári eins og þær koma fram á skattframtölum. Þar er um að ræða 133 þúsund einstaklinga sem hafa í launatekjur 26 milljarða og 44 millj. kr. Það þýðir að að meðaltali hafi launþegar haft 195 þús. kr. í tekjur á s.l. ári. Ef við förum aftur á móti í reiknuð laun við eigin atvinnurekstur kemur í ljós að það eru 21 367 einstaklingar sem hafa í tekjur eða höfðu á s.l. ári 2 milljarða 489 millj. kr., eða 116 þús. í meðaltekjur á s.l. ári. sem sagt, atvinnurekendur, sem telja fram, virðast þarna hafa 116 þús. í meðaltekjur á s.l. ári, en launþegar 195 þús. Ef við skilgreinum þetta nánar, eins og fram kemur í þessari skýrslu sem ég er með, þá er þetta skilgreint t.d. eftir eiginmönnum, launþegum, þeir höfðu að meðaltali á s.l. ári 309 þús. en eiginmenn sem höfðu atvinnurekstur höfðu í meðaltekjur á s.l. ári, skv. þeim upplýsingum sem ég hef, 157 þús. Þetta hlýtur að segja okkur að það sé mikil brotalöm að því er þetta ákvæði varðar og þær viðmiðunarreglur, sem ríkisskattstjóri notar við að reikna laun við eigin atvinnurekstur, þurfi endurskoðunar við. Skilgreiningin á reiknuðum launum við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi við atvinnurekstur maka eða við atvinnurekstur og starfsemi sem unnin er í sameign með öðrum er að launin séu sambærileg við það sem þau hefðu orðið ef starfið væri unnið á vegum óskylds eða ótengds aðila. Ég tel að þarna sé um allt of lágt launamat að ræða. Auðvitað mætti gera þessu miklu ítarlegri skil og fara yfir þetta lið fyrir lið. Það kom fram á s.l. Alþingi að menn meta það svo þó að það sé ekki staðfest, og til þess er þessari úttekt hrundið af stað sem Alþingi samþykki að yrði gerð með þessari þál. að á Alþingi hefur verið rætt um það að skattsvikin gætu numið 10–11% af þjóðartekjum. Það er vissulega um stórar fjárhæðir að ræða og vonandi koma fram upplýsingar sem eitthvað er hægt að byggja á þegar þessi starfshópur skilar niðurstöðum, en ég vænti þess að hæstv. ráðh. reyni að ýta á að hann hraði störfum eins og kostur er. Við höfum það fyrir okkur að árangur skatteftirlitsins er mjög lítill, einfaldlega vegna þess að það er illa búið að mannskap. Og eins og við vitum hefur skatteftirlitið eingöngu beinst að þessum launamannaframtölum. en síður að flóknum framtölum fyrirtækja. Skv. upplýsingum sem ég hef voru árið 1982 einungis skoðuð 0.9% af framtölum félaga og einstaklinga í atvinnurekstri. Ég tel að þarna þurfi að fara fram miklu ítarlegri skoðun og þarna þurfi að fara fram skoðun á miklu fleiri framtölum, enda er gert ráð fyrir því í þáltill. að það verði um 10% framtala sem fái þá skoðun á hverju ári. Eins tel ég mjög brýnt að skattsektir séu stórhækkaðar, eins og hérna kemur fram, og ég vil spyrja hæstv. ráðh. sérstaklega að því hvort hann muni beita sér fyrir því á yfirstandandi Alþingi að lagðar verði fram breytingar á tekjuskattslögunum þannig að skattsektir verði hækkaðar. Algengast í framkvæmd er nú að þó að það sé heimilt vegna skattsvika að leggja á allt að tífaldri fjárhæð sem undan er dregin, þá er það svo í framkvæmd að algengast er að það sé einungis 0.5 og í mesta lagi tvöföldun á þeirri fjárhæð sem undan er dregin sem sektirnar eru. Á árinu 1981 voru það t.d. aðeins um 206 þús. og á árinu 1983 fram í des. um 389 þús. Það er því ýmislegt sem þarf að athuga í þessu máli og ég ítreka fsp. mína til hæstv. fjmrh. og spyr sérstaklega um launamatið sem ég hef greint hér frá og eins sektarákvæðin. Má vænta þess að þær breytingar verði lagðar fram á yfirstandandi þingi sem tryggi að efni þessarar þáltill. komist til framkvæmda?



Herra forseti. Ég sat nú og hugsaði, þegar ég hlustaði á hv. 2. landsk. þm., að kannske væri ekki svo vitlaust að fara að leita í aðra átt að þessum skattsvikum en við höfum verið að beina athygli okkar að hingað til, úr því að árangurinn er ekki betri en fram kemur í upptalningu í athyglisverðri ræðu hennar. Talað er um laun reiknuð af eigin atvinnurekstri og gerður samanburður á atvinnutekjum atvinnurekenda, 116 þús. að meðaltali á ári, og 196 þús. kr. meðaltekjum launþega. Ég hefði gaman af að fá að sjá þennan útreikning, sjá hvernig er komist að þessari niðurstöðu og hvort þarna er tekinn með sá gríðarlegi fjöldi af atvinnurekendum sem verður að greiða laun þó að afrakstur af atvinnurekstrinum hrökkvi ekki til, fé sem fyrirtækin og einstaklingurinn, sem er ábyrgur fyrir atvinnurekstrinum. þarf kannske að fá lánað hjá peningastofnunum, bönkum o.fl., og standa einn eftir ábyrgur þegar fyrirtækið fer fallit. Við skulum átta okkur á því að það er ekki alltaf hægt að sækja gull í greipar annarra. Það verður svolítið að líta sjálfum sér nær. En það getur vel verið, og ég efast ekkert um það, að þarna er brotalöm sem þarf að athuga. Ég get ekki svarað öðruvísi en að vinna sú sem hefur verið sett í gang skv. þáltill. er í gangi og meðan hún er í gangi vil ég biðja hv. þm. að bíða eftir niðurstöðum. Það gat ég um áðan - og svara nú kannske kjarna í þessu skattsvikatali - að virðisaukaskattur verður vonandi samþykkur og settur á og þá losnar um alls konar kontrol sem gert er ráð fyrir í þessari till. En oft finnst mér fullyrðinga- og meiningasamar ræður um skattsvik annarra kalla á rannsókn á okkur sjálfum hér. Við skulum ekki ætla öðrum að þeir geri eitthvað annað en við gerum sjálf. Við skulum þá bara láta rannsaka okkur um leið og við látum rannsaka aðra.



Herra forseti. Ég vil láta það koma fram að gefnu tilefni vegna orða hæstv. fjmrh. að þær tölur. sem ég fór með áðan, komu fram á s.l. Alþingi þegar þessar till. voru ræddar. Þetta eru upplýsingar sem eru fengnar beint frá skattrannsóknastjóra að því er varðar skattsektirnar. hve mörg framtöl eru skoðuð o.s.frv. Þær tölur, sem ég kom hér fram með varðandi framtalin laun launþega og reiknuð laun við eigin atvinnurekstur, eru tölur yfir álagningu gjalda fyrir 1984 sem ég hef beint frá ríkisskattstjóra. Ég er því sjálf ekki að fara með neitt fleipur hér. Ég vona að þær tölur, sem ég hef hér borið fram, séu alveg réttar. Tölur um launin eru komnar beint frá ríkisskattstjóra, og upplýsingar um eftirlit með skattframtölum eru komnar frá skattrannsóknastjóra. Ég treysti því að þessar tölur séu réttar.



Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu reikna ég með að þær tölur sem hér koma fram séu réttar. En eins og málið hefur verið kynnt er það gert tortryggilegt að atvinnurekendur skuli hafa minni meðaltekjur en launþegar. Það er þetta sem ég er að gera athugasemd við, að ræða skuli vera flutt þannig að jafnvel upplýsingar frá opinberum stofnunum séu þar með misnotaðar.



Herra forseti. Ég verð að játa það að mér blöskrar þegar að hæstv. fjmrh. ber hv. þm. á brýn misnotkun á opinberum gögnum þegar um það er að ræða að hv. þm. hefur lagt mikla vinnu í að afla sér upplýsinga frá embættismönnum hæstv. fjmrh. og frá sjálfstæðum aðilum í skatteftirlits- og dómskerfinu um þessa hluti. Hvernig hvarflar það að hæstv. ráðh. að bera hv. þm. á brýn misnotkun á tölum? Við getum haft skoðun á skattamálum. Við getum haft skoðun á því hversu háar upphæðir eru dregnar undan skatti eða hvort þær eru engar. En skoðun er sitthvað annað en staðreyndir. Og tölur eru tölur og um þær eiga menn ekki að hafa neinar skoðanir aðrar en þær að hugsanlegt er að hafa þá skoðun að þessar tölur séu allt of lágar. það megi vefengja þær, það megi færa rök að því. Í þeim gögnum og í þeirri vinnu sem hv. 2. landsk. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur lagt hér fram, t.d. í málum sínum s.l. vetur eða í fyrra, um rannsókn á umfangi skattsvika, þá studdist hún eingöngu við opinber gögn, opinberar tölur. Hún leitaði til aðila eins og Þjóðhagsstofnunar, skattrannsóknastjóra og ríkisskattstjóra og hefur ekki í einu einasta tilviki farið með neinar tilgátur. Ég minni hins vegar á að í sjónvarpsþætti, þar sem þessi mál voru rædd að viðstöddum löggiltum endurskoðanda, skattrannsóknastjóra, og í viðtali við forstöðumann Þjóðhagsstofnunar, þá lögðu þessir aðilar ýmislegt mat á slíkar tölur. En þó minni ég á að forstöðumaður Þjóðhagsstofnunar viðurkenndi og lagði ákveðið mjög varfærið mat á skattundandrátt í íslensku þjóðfélagi. Ég held að við ættum að reyna að ræða þessi mál alveg hleypidómalaust. En það er auðvitað stórmál fyrir hæstv. fjmrh. þegar fram fara umræður og lagðar eru fram tölur af opinberum aðilum sem gefa til kynna að um sé að ræða óeðlilega hluti eins og t.d. þegar hinar áætluðu viðmiðunartölur sjálfstæðra atvinnurekenda, sem hv. Alþingi fjallar ekki um á ári hverju heldur eru ákveðnar af ríkisskattstjóra, eru miklum mun lægri en framlögð opinber gögn um meðaltekjur launþega í viðkomandi atvinnurekstri. Hér er ekki verið að fara með neinar getsakir. Hér er verið að vitna í staðreyndir og þær staðreyndir vekja upp ákveðnar spurningar. Það er svo annað mál að það er komið undir pólitísku mati og pólitískum vilja hvort hæstv. fjmrh. sér ástæðu til að aðhafast eitthvað, t.d. þegar upplýsingar hafa verið lagðar fram hér á hinu háa Alþingi á þessum degi um það hversu mikils tekjuauka hæstv. fjmrh. mætti vænta ef t.d. verulegur hluti af óteljandi undanþágum vegna söluskatts yrði afnuminn. Sjálfur svaraði hæstv. ráðh. á þá leið að hér væri um að ræða marga milljarða kr. Herra forseti. Þetta eru örfá orð að gefnu tilefni. En ég vil ekki láta því ómótmælt að hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur sé borin á brýn misnotkun á tölum í þessu efni.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér fsp. á þskj. 111 ásamt Karvel Pálmasyni, sem er svohljóðandi: „Hvað líður framkvæmd þál. þeirrar sem samþykki var á Alþingi 21. maí 1981 þar sem ríkisstjórninni var falið að láta hraða undirbúningi þess að koma á samræmingu og hagræðingu hjá þeim aðilum sem annast mat og skráningu fasteigna í landinu?“ Fsp. þessari er beint til fjmrh. þar sem Fasteignamat ríkisins heyrir samkvæmt lögum um Stjórnarráð Íslands undir fjmrn. Ástæðan til þess að þessi fsp. er fram borin af mér og Karvel Pálmasyni, sem var annar flm. till. 1981, er sú að nú þegar á allan hátt er verið að leita leiða til sparnaðar í rekstri ríkisins og ríkisstofnana, sem á ýmsan hátt hefur komið illa við þegna landsins, þá er eðlilegt að kannað verði m.a. rækilega hvort unnt sé að koma við sparnaði og hagræðingu hjá þeim aðilum sem annast mat og skráningu fasteigna í landinu og jafnframt að koma í veg fyrir að þar eigi sér stað tvíverknaður á nokkru sviði þar sem fleiri en einn aðili hafi um mörg undanfarin ár átt hér hlut að máli. Þegar fyrrgreind þál. var flutt var því í framsöguræðu haldið fram að mikill tvíverknaður ætti sér stað og mikill aukakostnaður við mat fasteigna í landinu. Annars vegar brunabótamat og hins vegar fasteignamat. Öll nýbyggð hús eru metin brunabótamati strax og þau eru tilbúin til notkunar. Kostnað við það greiða húsbyggjendur sjálfir. Þau tryggingafélög sem annast brunatryggingar fasteigna láta svo gjarnan á fimm til átta ára fresti endurskoða brunabótamat í hinum ýmsu byggðarlögum eftir því sem tilefni er talið til. Kostnað við það greiða tryggingafélögin. Auk þess getur svo hver og einn hvenær sem er óskað eftir endurmati á húseign sinni, en að öðru leyti fylgir brunabótamatið ársfjórðungslegum breytingum á byggingarvísitölu. Ekki er vitað nákvæmlega um heildarkostnað við brunabótamat á landinu öllu, en áætla má, samkvæmt upplýsingum sem ég hef frá forstjóra Brunabótafélags Íslands, að hann sé tæplega 5 millj. kr. á þessu ári. Samkvæmt fjárlögum fyrir árið 1985 er hins vegar áætlaður kostnaður við Fasteignamat ríkisins 13.1 millj. kr. Auk þess leggja sveitarfélögin fram talsverða vinnu við undirbúning fasteignamatsins. Halda má því fram að hér sér að mestu leyti um óþarfan tvíverknað að ræða og miðaði þessi þál. á sínum tíma að því að draga mjög verulega þar úr, brunabótamat hvers húss sé miðað við endurbyggingarkostnað sams konar húsnæðis. Fasteignamatið gengur í stórum dráttum út frá því sama, en matsupphæðin er lækkuð með fyrningarstuðli. Einn höfuðtilgangur fasteignamatsins er að meta eignir sem grundvöll skattlagningar: eignarskattur til ríkissjóðs, fasteignaskattur til viðkomandi sveitarfélags, vatnsskattur og fleira. Spurningin er því einfaldlega sú, hvernig nota megi grundvöll brunabótamatsins í sama tilgangi. Það ætti að vera auðvelt að nota fyrningarstuðul við ákvörðun skatta ef það á annað borð er talið æskilegt. Það ætti einnig að vera auðveli að setja inn ákveðinn verðbreytingarstuðul fyrir hvert byggðarlag. Þegar meta þarf til skatts nýjar lóðir og lendur og endurskoða matið á nokkurra ára fresti þá er það einnig unnt samkvæmt þessu. Þar eð hér er fyrst og fremst um að ræða mat til skattlagningar er eðlilegt að ríkisskattstjóri annist það og endurskoðun þess á nokkurra ára fresti í samráði við viðkomandi sveitarfélög eða samtök þeirra og með aðstoð Þjóðhagsstofnunar, sem hefur m.a. yfir að ráða öllum nauðsynlegum upplýsingum sem varða landbúnað í því tilviki. Allir útreikningar og upplýsingar, bæði hjá Fasteignamati ríkisins og tryggingafélögum, eru unnar og geymdar í tölvum og því ætti að vera auðvelt að samræma þær og sameina. Svo sem ég sagði hér í upphafi er tilgangur þessarar fsp. sá að hvetja til sparnaðar á þessu sviði í rekstri ríkisins. Það mun ekki af veita og mörg eru þau mál sem ekki hafa náð fram að ganga vegna fjárskorts hins opinbera. Ég vil í því sambandi minnast hér sérstaklega á eitt mál sem var mjög til umr. hér í þinginu á síðasta vetri - mál sem strandaði á skorti á fjármagni til framkvæmda. Ég tek það aðeins sem dæmi hér. Það var stofnun hjartaskurðlækningadeildar við Landspítalann. Ég skal ekki fara að rekja hér þá miklu nauðsyn sem er á því að það mikilvæga mál nái fram að ganga sem allra fyrst. En vel má vera að þær millj. sem hér mætti e.t.v. spara nægðu til þess að koma slíkri hjartaskurðlækningadeild á laggirnar, svo aðeins eitt ákveðið dæmi sé tekið. Um það efast enginn að slíkt væri hið mesta þjóðþrifaverk og er raunar dæmi um það hve mikilvægt það er að því fjármagni sem ríkið hefur yfir að ráða sé á hverjum tíma ráðstafað til þeirra þarfa sem brýnastar eru.



Herra forseti. Ég fagna því þegar þm. flytja till. sem, eins og hér var sagt, fluttar eru til að auka sparnað í rekstri ríkisins. Það er rétt að ekki mun af veita. En ég harma það að ef einhvers staðar skyldi nást fram sparnaður þá ráðstafi þeir hinir sömu þm. þeim sparnaði þegar í stað og í sömu ræðu aftur. En svona til upplýsingar, eins og þm. muna, voru fjárlög skorin niður um 1000 millj. og síðan voru þau endurskoðuð um mitt árið og afgreidd hér í maí með öðrum 1000 millj. niðurskurði og nú er rekstrarútkoman líklega nálægt 1000 millj. betri en áætlað var. Ég get því fullvissað hv. 2. þm. Reykn. að það hefur verið gert mikið og allt sem mögulegt er til þess að reyna að spara. En fsp. sem beint er til mín á þskj. 111 er svohljóðandi: „Hvað líður framkvæmd þál. þeirrar sem samþykki var á Alþingi 21. maí 1981 þar sem ríkisstj. var falið að láta hraða undirbúningi þess að koma á samræmingu og hagræðingu hjá þeim aðilum sem annast mat og skráningu fasteigna í landinu?“ Það er skemmst frá því að segja að í þessu máli hefur ekkert skeð fyrr en þessi ríkisstj. tók við völdum og félmrh. með samþykki ríkisstj. skipaði nefnd til að endurskoða matskerfi Fasteignamats ríkisins og brunabótamat, uppbyggingu þeirra og framkvæmd. Réttara hefði því verið að félmrh. svaraði fsp. þessari. En félmrh. skipaði þann 9. ágúst 1983 eftirtalda menn í nefnd þessa: Garðar Sigurgeirsson viðskiptafræðing, tilnefndan af Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Guttorm Sigurbjörnsson forstjóra, tilnefndan af Fasteignamati ríkisins, Héðin Emilsson deildarstjóra, tilnefndan af Samvinnutryggingum, Inga R. Helgason forstjóra, tilnefndan af Brunabótafélagi Íslands, Kristin Á. Guðmundsson deildarstjóra, tilnefndan af Húsatryggingum Reykjavíkurborgar og Pétur Stefánsson verkfræðing, formann nefndarinnar. Félmrh. skilgreinir verksvið nefndarinnar í skipunarbréfi þannig: „Verkefni nefndarinnar í sambandi við endurskoðun matskerfis fasteignamats og brunabótamats er einnig að gera till. um að samræma grundvöll matsins. jafnframt hvernig mögulegt er að eitt matskerfi gildi fyrir allar fasteignir í landinu til afnota fyrir almennar upplýsingar um fasteignir, vegna fasteignagjalda, brunatrygginga, kaups og sölu, lántöku o.fl. Nefndin skal hraða störfum eftir því sem kostur er.“ Nefndin tók fljótlega til starfa og hefur samkvæmt upplýsingum forstjóra Fasteignamats ríkisins haldið milli 35 og 40 bókaða fundi. Auk þess hafa nefndarmenn hver á sínu sviði aflað mikilla upplýsinga til úrvinnslu við tillögugerð. Formaður hefur boðað á fund nefndarinnar fjölda aðila, sem á einhvern hátt hafa not af skráningu og/eða mati fasteigna við starfsemi sína. ef fá mætti heildarmynd af þörfum einstakra starfsgreina á þessu sviði. Grg. nefndar þessarar til félmrh. er að vænta alveg á næstunni samkvæmt upplýsingum forstjóra Fasteignamats ríkisins. Ég hef ekki meira um þetta að segja annað en það að ég vil undirstrika að þessi þáltill., sem gerir ráð fyrir þeirri framkvæmd sem ég hef nú lýst, var samþykkt á Alþingi 21. maí 1981, en það er ekki fyrr en þessi ríkisstj. kemur til starfa sem framkvæmdir hefjast.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir þær upplýsingar sem komu fram í svari hans við fsp. á þskj. 111. Það er ánægjulegt að heyra að nú er loks tekið að framkvæma þá till., sem samþykkt var fyrir þremur árum hér á þingi, og að núverandi ríkisstj. hefur látið það verða eitt af sínum fyrri verkum að hefja þá framkvæmd. Hér er um nauðsynjamál að ræða, eins og ég vék að í orðum mínum hér áðan þegar ég kynnti þessa fsp. Hér er mál sem gæti horft til verulegs sparnaðar og einföldunar á sviði sem mikilvægt er þar sem það snertir allar fasteignir landsmanna í bæ og í byggð. Það var ætlunin með flutningi þáltill. að koma hér á nýju og betra skipulagi og það var ætlunin með því að bera fram þessa fsp. að ítreka þann tilgang, ekki síst ef það mætti horfa til sparnaðar og hagræðingar, en það eru tvö atriði sem ég veit að hæstv. fjmrh. eru sérlega hugleikin.