Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að fyrirhugað er að hafa atkvæðagreiðslur klukkan hálftvö í dag.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. meiri hluta iðnn. um frv. til laga um breytingu á lögum um Landsvirkjun. Hér er, herra forseti, í raun um afskaplega litla lagabreytingu að ræða sem hefur þó fengið töluverða umræðu í nefndinni. Frv. gengur út á að Landsvirkjun fái heimild til að eiga í fjarskiptafyrirtækjum. Að baki þessu frv. býr sú staðreynd að Landsvirkjun hefur á undanförnum árum byggt upp sinn eigin fjarskiptabúnað bæði ljósleiðara, sem mun vera um 150 km langur, örbylgjusambönd og sérbyggðar fjarskiptastöðvar. Allt er þetta vegna þess að Landsvirkjun þarf að hafa öruggan fjarskiptabúnað til að stjórna mannvirkjum sínum og tryggja öryggi í raforkuframleiðslu. Nú hefur hins vegar komið upp áhugi ýmissa einkafyrirtækja á fjarskiptamarkaði til að fá að nýta þann búnað en Landsvirkjun er samkvæmt gildandi lögum ekki heimilt að fara í slíkt samstarf og þannig er frv. til komið. Herra forseti. Nefndin hefur fengið fjölmarga gesti á sinn fund og er þeirra getið í nál. á þskj. 727. Til að gera langa sögu stutta þá mælir meiri hluti iðnn. með því að frv. verði samþykkt óbreytt. Meiri hluti hv. iðnn. mælir með því að Landsvirkjun verði heimilt að eiga aðild að fjarskiptafyrirtækjum. Hins vegar er lögð á það áhersla og kemur fram í nál. að mjög mikilvægt sé að halda hugsanlegum rekstri á fjarskiptafyrirtækjum sem Landsvirkjun kann að eignast hlut í aðskildum frá öðrum rekstri. Í umræðu innan nefndarinnar kom fram eins og tekið er fram í nál. að brýnt sé að fylgjast með þessu, þar er m.a. vísað til Póst- og fjarskiptastofnunar og Samkeppnisstofnunar sem ætlað er að fylgjast með því að rekstri slíks fyrirtækis, sem að nokkru leyti er í opinberri eigu en starfar að mestu leyti á öðru sviði, sé ekki blandað saman. Á það var lögð þung áhersla í umræðum nefndarmanna eins og jafnframt kemur fram í nál. Ég held ég þurfi í raun ekki að fjölyrða mikið um þetta. Ég vil þó, herra forseti, segja rétt í lokin að lengi má deila um hvort og þá í hvaða mæli opinber fyrirtæki eigi að taka þátt í slíkum rekstri. Það var hins vegar álit hv. nefndarmanna í meiri hluta iðnn. að skynsamlegt væri að nýta þann búnað sem ég gat um hér áðan þannig að einkafyrirtæki geti fengið aðgang að honum. Meiri hlutinn telur að það mundi styrkja fjarskiptakerfið í landinu neytendum til hagsbóta. Það var okkar skoðun. Hins vegar er það ekki hlutverk löggjafans að ákveða hve langt einstakar stofnanir ganga í ákvörðunum sínum, til þess eru kjörnar þar til bærar stjórnir. Hlutverk þeirra stjórna er að ákvarða hversu langt einstakar stofnanir ganga á hverju sviði fyrir sig, það er ekki hlutverk löggjafans. Til þess eru kjörnar stjórnir í þessar stofnanir. Þannig er það eðlilegt að stjórn Landsvirkjunar taki ákvörðun um hvort og þá í hvaða mæli Landsvirkjun haslar sér völl á fjarskiptamarkaðnum. Samkvæmt þeim upplýsingum sem nefndarmönnum bárust er orðið mjög algengt erlendis að orkufyrirtæki hasli sér völl á fjarskiptamarkaðnum, m.a. af sömu ástæðum og hér hefur verið lýst, þ.e. að orkufyrirtækin komi sér upp ljósleiðara, örbylgjusamböndum og öðrum þeim búnaði sem þarf til að hafa örugg fjarskipti á milli þeirra mannvirkja sem orkufyrirtækin eiga. Sama þróun á sér stað hér og nægir í því sambandi að vísa til Orkuveitu Reykjavíkur sem er komin á fleygiferð í samkeppni á fjarskiptamarkaði. Út frá því má segja að þar sem Landsvirkjun er í eigu almennings sé ekki óeðlilegt að Landsvirkjun sé gert að að taka þátt í þeirri samkeppni. Ég ítreka að eðlilegt er að ákvörðun um slíkt, hvort og þá í hvaða mæli, sé tekin af stjórn fyrirtækisins. Annars væri stjórn væntanlega óþörf. Undir nál. meiri hluta iðnn. rita hv. þm. Guðjón Guðmundsson, Drífa Hjartardóttir, Árni Ragnar Árnason og Ísólfur Gylfi Pálmason ásamt þeim sem hér stendur. Árni Steinar Jóhannsson skrifar undir með fyrirvara.

Herra forseti. Þegar þetta mál kom hér til 1. umr. voru uppi ýmsar vangaveltur bæði hjá mér og í ræðum fleiri hv. þm., svo sem hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur. Við héldum því fram að hér væru ekki öll kurl komin til grafar, hér lægi fiskur undir steini og hér værum við á gruggugu vatni. Ég sakna þess úr ræðu formanns hv. iðnn., Hjálmars Árnasonar, að ekki skuli vikið að því einu orði hvernig nú er komið. Það hefur komið í ljós eftir að málið kom til 1. umr. að búið var að stofna þetta fyrirtæki sem Landsvirkjun óskar með þessum lögum eftir að fá að stofna. Ég sakna þess sárlega að ekki skuli hafa komið frekar fram í máli formanns hv. iðnn. hvernig málið er vaxið. Er það rétt að hér sé verið að klóra yfir eitthvað eftir á, að fjarskiptafyrirtækið sem Landsvirkjun á aðild að sé þegar stofnað, sé þegar farið að bjóða í verk og hér sé verið að semja lög og samþykkja eftir á, eftir að málið er komið miklu lengra en hv. Alþingi fékk vitneskju um í byrjun?

Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi ítreka það sem ég nefndi í framsöguræðu minni. Hér er löggjafinn að taka ákvörðun um almenn prinsipp, þ.e. hvort Landsvirkjun yfir höfuð eigi að hafa heimild til að taka þátt í rekstri fjarskiptafyrirtækja eða eiga hlut í þeim. Annað er í raun ákvörðun stjórnar Landsvirkjunar, þ.e. með hvaða hætti sú heimild er nýtt. Varðandi það sem hv. þm. vék að þá hefur það komið fram, m.a. í fjölmiðlum og í starfi nefndarinnar, að þegar hafi verið búið að stofna félag þar sem Landsvirkjun var þátttakandi. En samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið hefur Landsvirkjun nú dregið sig a.m.k. tímabundið út úr því fyrirtæki.

Herra forseti. Samkvæmt núgildandi lögum hefur Landsvirkjun ekki leyfi til að starfa á fjarskiptamarkaði. Það segir okkur að Landsvirkjun braut lög þegar stofnað var fyrirtæki í samvinnu við einkaaðila sem ætlað var það hlutverk að starfa á fjarskiptamarkaði og hóf þegar útboð í ákveðin verk. Það liggur þannig fyrir að lögbrot var framið. Það að Landsvirkjun sé búin að draga sig út úr fyrirtækinu, eins og kemur fram í máli formanns hv. iðnn., segir okkur bara að hér er um yfirklór að ræða. Hér hefur löggjafinn verið blekktur og mér finnst skömm að þessum framgangsmáta og þessari afgreiðslu.

Herra forseti. Ég er hér ekki til að svara fyrir ákvarðanir Landsvirkjunar, á hvorki sæti í stjórn né hef nokkurn aðgang að ákvarðanatöku þar. Ég mun því ekkert svara fyrir ákvarðanir Landsvirkjunar. Þar eru fulltrúar Alþingis og fulltrúar sveitarstjórna, þar á meðal Reykjavíkurborgar, og eftir því sem ég hef lesið í fundargerðum Landsvirkjunar þá mun hafa verið einhugur um ákvörðunina innan stjórnar Landsvirkjunar. En ég tek það fram að ég er hér ekki til að svara fyrir Landsvirkjun á nokkurn hátt. Ég ítreka hins vegar, hvort sem hv. þm. telur að Alþingi hafi verið blekkt eða ekki, að ég lít svo á að hv. Alþingi sé hér að taka afstöðu varðandi þessi atriði: Á Landsvirkjun að fá heimild til þess að nýta þann búnað sem hér hefur verið nefndur til fjarskipta? Á Landsvirkjun að hleypa öðrum fyrirtækjum að búnaðinum? Á Landsvirkjun að geta haslað sér völl á fjarskiptamarkaði? Það er í raun prinsippið sem löggjafinn er að fjalla um. Hv. meiri hluti iðnn. styður það sjónarmið og eingöngu það prinsipp. Ef eitthvað annað kann að vera óeðlilegt í ákvörðunum Landsvirkjunar, ef Landsvirkjun er að brjóta lög, ef Landsvirkjun er að gera einhverja óeðlilega hluti, þá á að kæra það til dómstóla, til Samkeppnisstofnunar eða þeirra sem um slíkt fjalla, eða að beina slíku til stjórnar Landsvirkjunar. En mér finnst mikilvægt að greina á milli ákvarðana framkvæmdarvaldsins í einstökum stofnunum hins opinbera og almennrar löggjafar sem hv. Alþingi stendur að.

Herra forseti. Hér er í gangi blekkingarleikur varðandi þetta mál og mun ég koma inn á það í ræðu minni hér á eftir sem og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir. En hv. þm. Hjálmar Árnason, formaður iðnn., fer með rangt mál hér í andsvari og ég get ekki látið hjá líða að minnast á það hér. Hann segir að það hafi komið fram í nefndinni að Landsvirkjun hafi dregið sig út úr fjarskiptafyrirtækinu sem hún var aðili að. Það er rangt. Það hefur ekki komið fram í nefndinni. Ég hef farið í gegnum öll gögn sem nefndinni hafa borist og það kemur hvergi fram í þeim. Hér er hv. þm. að fara með rangt mál. Aftur á móti er mjög alvarlegt að í athugasemdum með frv. kemur fram að þetta kerfi eigi að vera fyrir fleiri aðila sem starfa að öryggismálum. Hér er verið að blekkja þingið. Meiri hluti nefndarinnar kemur hvergi inn á það. Ég spyr hv. þm.: Hvernig stendur á því að hér er verið að blekkja þingið í athugasemdum án þess að meiri hlutinn geri nokkra athugasemd? Meiri hlutinn fer fram á að það verði samþykkt óbreytt. Við vitum hins vegar alveg hvað hér er á ferðinni. Landsvirkjun hefur ekki getað unað því að bíða lægri hlut í útboði við annað fyrirtæki. Það ætlaði sér að koma á öryggisþjónustu við allt landið en beið lægri hlut. Því gat Landsvirkjun ekki unað. Þess vegna á að koma þessari lagasetningu hér í gegn. Ég fer bara fram á það við hv. þm. að hann samþykki það hér, lýsi því yfir og segi hér hvernig í pottinn er búið.

Herra forseti. Það er nú svo með málflutning hv. síðasta ræðumanns að hann er ekki alltaf jafnmálefnalegur og kemur það nú fram í þessu máli eins og oft áður. Hér sagði ég áðan að það hefði komið fram í starfi nefndarinnar, herra forseti, að þetta fyrirtæki hefði verið stofnað. En ég gat þess í framhaldi af því að mér hefðu svo borist þær upplýsingar ...

Nefndinni.

Ég bið hv. þm. um að bíða --- hún getur komið aftur í andsvar --- og fletta nú upp þegar þingtíðindi verða gefin út. En þetta er svo sem ekki í fyrsta sinn sem hv. þm. gerir sig seka um fara beinlínis með rangt mál og flækja sig í einhverjum samsæriskenningum. Hér er verið að blekkja. Ég ítreka það sem ég nefndi áðan að við erum að taka ákvörðun um almenn prinsipp. Ef þingmaðurinn telur að verið sé að blekkja, ef þingmaðurinn telur að verið sé að fremja lögbrot, ef þingmaðurinn telur að verið sé að brjóta samkeppnislög þá á þingmaðurinn einfaldlega að leggja fram kæru. Það hefur ekki með störf Alþingis að gera. Ef hv. meiri hluti iðnn. er í blekkingarleik þá hljóta líka að vera í einum allsherjarblekkingarleik þeir umsagnaraðilar sem komu á fund nefndarinnar, m.a. fyrirtæki á fjarskiptamarkaði sem eindregið mæla með því að Landsvirkjun fái þessa almennu heimild til þess að geta nýtt búnaðinn sjálfum sér og neytendum til hagsbóta. En það kann vel að vera og kæmi mér svo sem ekkert á óvart þó að hv. þm. teldi það vera blekkingarleik og að fjarskiptamarkaðurinn sé bara ein allsherjarblekking. En ég bið hv. þm. um að fara með rétt með.

Herra forseti. Ég frábið mér nú svona persónuleg fúkyrði eins og koma hér oft úr ræðustólnum frá hv. þm. Hjálmari Árnasyni. Þetta er honum ekki samboðið og sérstaklega ekki sem formanni nefndarinnar sem hefur forræði á málinu í þessari umræðu. Ég spyr hv. þm.: Ef honum höfðu borist upplýsingar um að breytingar hefðu orðið á eignarhaldi á því fyrirtæki sem var hér í umræðunni í nefndinni sem Landsvirkjun átti aðild að, hvernig stendur þá á því að hv. þm. kemur þeim upplýsingum ekki til nefndarmanna? Það er mjög minnisstætt hvernig staðið var að þessu máli. Það var rifið út úr nefndinni áður en umsagnir höfðu borist og áður en búið var að vinna það í nefndinni. Og hvernig stendur þá á því að hv. þm. lætur ekki nefndarmenn vita um að þarna höfðu orðið breytingar á? Þetta eru fullkomlega óeðlileg vinnubrögð og ég fordæmi þau, herra forseti. Hv. þm. býr yfir mjög alvarlegum upplýsingum sem varða málið en lætur ekki aðra nefndarmenn vita af því. Við það er eitthvað bogið. Hvernig stendur á því að hv. þm. lætur ekki nefndarmenn vita af þessum breytingum? Það kom mér verulega á óvart þegar þetta kom fram í fréttatíma á Stöð 2 í gærkvöldi. Í fréttinni kemur einnig fram hvað málið er nú skrýtið þar sem forstjóri Póst- og fjarskiptastofnunar er borinn fyrir því að Landsvirkjun fer í einhverja leiki með eignarhaldið og síðan er það allt saman borið til baka í enda fréttarinnar. Þarna er því eitthvað skrýtið á ferðinni. En við munum auðvitað koma inn á það, bæði ég og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir, í máli okkar hér á eftir.

Herra forseti. Ég held það sé rétt að það komi hér skýrt fram að við erum ekki á stjórnarfundi hjá Landsvirkjun. Það held ég að liggi alveg ljóst fyrir. Við erum hér að fjalla um frv. til laga á löggjafarsamkomunni og þær ákvarðanir sem eru teknar af forstjóra eða stjórn Landsvirkjunar eru málefni þeirra.  Enn og aftur segi ég: Við erum hér að fjalla um það almenna prinsipp hvort Landsvirkjun eigi að geta tekið þátt í fjarskiptamarkaðnum eins og flest fjarskiptafyrirtæki mæla eindregið með, eins og ég geri ráð fyrir að hv. þm. hafi kynnt sér og muni eftir frá fundum nefndarinnar.

Herra forseti. Það er alveg sérstaklega óviðkunnanlegt hvernig þetta mál ber hér inn á þingið og hvernig haldið hefur verið á því. Auðvitað skiptir það máli að Landsvirkjun fer sínu fram alveg óháð því hvort fyrirtækið hefur lagaramma til þess eða ekki. Og hvaða kjaftæði er það að þegar alþingismenn ætla að ræða hér um það hvort Landsvirkjun hafi haft lagaheimildir til að gera það sem hún hefur verið að gera að þá sé sagt að þingmenn eigi bara að fara fyrir dómstólana og kæra? Hvers lags umræða er farin að vera hér um lagaramma ríkisfyrirtækja á hv. Alþingi? Þetta mál er búið að vera með eindæmum. En að umfjöllunin við 2. umr. sé með þessum hætti er fullkomlega óviðunandi og við frábiðjum okkur yfirlýsingar, þegar við ætlum að ræða um lagaramma Landsvirkjunar, framkvæmd ríkisfyrirtækisins Landsvirkjunar, um það hvort við höldum að við séum á stjórnarfundi í Landsvirkjun. Aðalfundur Landsvirkjunar er reyndar í dag og ég býst við að það verði öðruvísi hallelújasamkoma en verður hér í þessari umræðu. Herra forseti. Það er eins og einn viðmælandi á fundi nefndarinnar orðaði það: ,,Ríkið er að gleypa markaðinn.`` Það er yfirlýst stefna stjórnarflokkanna að draga úr ríkisafskiptum og því er fullkomlega út í loftið að ríkið fari inn á ný svið, fari inn á ný samkeppnissvið og byrji á því að drepa niður þá einstaklinga og þau einkafyrirtæki sem eru að fóta sig á nýjum markaði. Þetta er að gerast. Þetta hefur verið að gerast á sl. ári. Þetta er Alþingi að lögfesta í dag, eftir á. Það var afskaplega saklaust frv., virðulegi forseti, sem kom hérna inn í þingið í nóvember. Greinargerðin er heilar sex línur og frv. er nokkur orð. Frv. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Við 2. mgr. 2. gr. laganna bætist: svo og aðild að fjarskiptafyrirtækjum.`` Þetta var afskaplega létt og lítið frv., sex málsliðir í greinargerð sem fjalla um að eðlilegt sé að starfsemi eins og Landsvirkjun hyggist fara út í verði rekin utan hefðbundins reksturs fyrirtækisins. Framsagan með þessu frv. um stefnumörkun var líka stutt, einföld og innihaldslítil eins og kom í ljós síðar því annað átti eftir að koma í ljós en að hér væri verið að fara fram með stefnumörkun og gefa Landsvirkjun heimild til þess að eiga hlut í fyrirtækjum á markaði. Hæstv. viðskrh. og iðnrh. var síðan spurð í óundirbúnum fyrirspurnum hvort ráðherrann hafði vitað að það var löngu búið að stofna það fyrirtæki sem hér var verið að skapa lagaheimild fyrir. Og hæstv. ráðherra varð að svara því neitandi. Auðvitað gerum við okkur grein fyrir því að ráðherra, nýsestur í stól, veit ekki allt. En það er fullkomlega ófyrirgefanlegt af öllum hlutaðeigandi að upplýsa ekki nýjan ráðherra um stöðu mála, um hvernig haldið hefur verið á málum og hvaða mál ráðherrann er í raun og veru að bera hingað inn á Alþingi. Þetta frv. orðast svo: ,,svo og aðild að fjarskiptafyrirtækjum.`` Í þessu felst að Landsvirkjun ætlar sér að eiga eða stofna tvö fyrirtæki. Annað fyrirtækið á að vera 100% í eigu Landsvirkjunar og á að vera um ljósleiðarann, mikilvægt samskiptanet sem aðeins Landssíminn á. Og jafnframt þessi tvö net, dreifikerfi, þessir tveir ljósleiðarar, eru í dag í eigu okkar, í eigu ríkisins, í eigu landsmanna. Núna er umræða uppi um það hvort selja eigi Póst og síma og hvort ljósleiðarinn eigi að fylgja með. Formaður iðnn., hv. þm. Hjálmar Árnason, hefur komið með yfirlýsingar um það: ,,Aldrei ljósleiðarann.`` Ég vek athygli á því að með þessu frv. telur Landsvirkjun sig vera að fá lagaheimild til að búa til sérstakt fyrirtæki um ljósleiðarann og leigja að honum aðgang vegna þess að þannig er hann verðmætur og þannig skipar Landsvirkjun sér á markað um nýtingu eigna sinna, eigna landsmanna. En þá er líka komið fyrirtæki, að vísu 100% í eigu Landsvirkjunar, sérstakt fyrirtæki sem er annað tveggja. Annað er Landssímans og hitt Landsvirkjunar. Og dettur einhverjum í þessum sal í hug annað en að við séum að sigla inn í þá tíma að Landsvirkjun einkavæði fyrirtækin sem hún er að stofna? Við erum hér að taka stór grundvallarskref hvað varðar það að ljósleiðararnir eigi eftir að fara út á markaðinn, þeir ljósleiðarar og þau dreifikerfi sem við eigum. Þetta eru engin smámál. Þetta er ekkert mál sem byggist á hálfri setningu og sex línum í greinargerð. Þetta er stórmál. Þetta er stórpólitískt mál og afgreiðslan hér í dag, eftiráafgreiðslan, er ekkert minna en skandall. Hitt fyrirtækið sem Landsvirkjun ætlar sér að setja á laggirnar er fyrirtæki þar sem Landsvirkjun verður með þriðjungs eignaraðild á móti tveimur öðrum um farsímafyrirtæki. Það er hin hliðin á dæminu og það er það sem felst í þessu. Ég ætla að leyfa mér að benda á að það kom fram strax held ég við umræðuna um þetta mál, a.m.k. var því hreyft í nefndinni, að það væri vafamál hvort þetta frv. væri í raun og veru að heimila Landsvirkjun að búa til sérstakt fyrirtæki um ljósleiðarann þó það væri 100% í eigu Landsvirkjunar. Við fengum aldrei tækifæri til þess að fjalla um þann þátt í nefndinni, aldrei. Við vorum ekki komin að því þegar þetta mál var rifið út fyrirvaralaust. Virðulegi forseti. Þetta frv. fékk umfjöllun á tveimur fundum í iðnn. Málið var sent til umsagnar og umsagnarfrestur gefinn til 16. mars. En það var 9. mars, viku áður en umsagnarfrestur rann út, sem hér í Alþingishúsinu var boðaður bráðafundur til þess að taka málið út. Umræðu var lokið, afgreiðsla í nefndinni var búin, umfjöllun var lokið. Hér var meiri hlutinn að neyta réttar síns. Hann tekur málið út. Ástæðan fyrir því að menn drifu sig í að losa málið úr nefnd 9. mars þrátt fyrir að umsagnarfrestur væri ekki runninn út og vika eftir af honum, var sú að umsóknarfrestur Póst- og fjarskiptastofnunarinnar sem hafði auglýst eftir þeim fyrirtækjum sem óskuðu eftir aðgangi að TETRA-tíðnibandi, var að renna út hjá Póst- og fjarskiptastofnun. Þann 13. mars rynni sá umsóknarfrestur út og þar með var þetta fyrirtæki sem Landsvirkjun var búin að eignast aðild að komið í vanda vegna þess að engin lög heimiluðu Landsvirkjun að vera þriðjungs eignaraðili að fyrirtæki sem var að leita eftir að komast inn á þetta TETRA-tíðniband hjá Póst- og fjarskiptastofnun. Þá spurðu menn: ,,Hvernig stendur á því að málið var tekið út eftir tvo fundi í iðnn. á bráðafundi í hádegishléi í Alþingishúsinu og síðan er það að koma til umræðu núna mánuði síðar, 7. apríl árið 2000, og rifið út úr nefnd 9. mars?`` Jú, það er vegna þess að Landsvirkjun áttaði sig á því að þarna var orðin of mikil spenna. Nú voru góð ráð dýr. Og þá gerði Landsvirkjun það sem var búið að segja okkur á fundi í iðnn. að væri það tæki sem Landsvirkjun gripi til, nefnilega að fara tímabundið út úr fyrirtækinu sem var að sækja um TETRA-tíðnisviðið. Svo kemur hún bara inn aftur seinna. Þess vegna er málið búið að liggja í ró hér í nærri mánuð og þess vegna erum við fyrst að ræða það núna. Herra forseti. Þetta stóra og pólitíska mál, fullyrði ég, er þannig vaxið að Landsvirkjun ákveður að fara á fjarskiptamarkað snemma í fyrrasumar. Ríkisstjórnin fellst á að nýta dreifikerfi Landsvirkjunar á markaði, líka í fyrrasumar. Við skulum átta okkur á því að þetta mál var ekki minna en svo að það var lagt fyrir ríkisstjórnina sjálfa og hún látin fallast á að Landsvirkjun færi á markað, í fyrsta lagi með sitt 100% fyrirtæki um ljósleiðarann og í öðru lagi með sameignarfyrirtækið. Í framhaldi af þessu kemur svo frv. hingað inn í þingið í nóvember, þetta frv. sem ég var að lýsa, eins fátæklegt og einfalt og hugsast getur. Frv. er hins vegar ekki tekið til umræðu fyrr en í febrúar. Það lá hér í þinginu fram í febrúar. Það var ekki eitt af forgangsmálum ríkisstjórnarinnar fyrir jól, það var ekki tekið fyrir með fyrstu málum fyrstu dagana í febrúar. Nei, þetta var allt of ljúft og létt og svo einfalt, lítil stutt setning, ekkert mál, engin pólitík, engin vitneskja. Ég hef þegar greint frá því að frv. var tekið fyrir og sent til umsagnar með fresti til 16. mars. Ýmsir aðilar komu í kjölfarið á fund iðnn. á þeim tveimur fundum sem hún gaf sér til að fjalla um málið. Síðan var málið tekið út eins og ég hef þegar lýst. Eftir að málið var tekið úr nefnd bárust nokkrar umsagnir, mjög fróðlegar, frá þeim aðilum sem við höfðum rætt við og staðfestu það sem menn höfðu þar gagnrýnt. Enn fremur gerðist það fyrir rúmri viku að fulltrúum Neyðarlínunnar var skyndilega boðið á fund iðnn. vegna þess að þeir höfðu óskað eftir því að fá að tjá sig um málið. Þetta var gert þó búið væri að afgreiða málið úr nefnd. Þó málið væri ekki statt milli 2. og 3. umræðu þá var þessum fulltrúum boðið á fund iðnn. að fjalla um þetta mál sem búið var að senda frá nefndinni. Ég hef aldrei fyrr á mínum ferli í þinginu kynnst því. En ég þakka samt fyrir að fulltrúar Neyðarlínunnar fengu að koma og tjá sig vegna þess að þar komu líka fram mjög sérstakar upplýsingar. Hver er þá sagan í þessu undarlega máli? Jú, Póst- og fjarskiptastofnun auglýsti í fyrrasumar eftir aðila til að sjá um TETRA-fjarskiptakerfi sem á að sjá um og þjóna öryggismálum þjóðarinnar, þ.e. vera neyðarkerfi fyrir lögreglu, slökkvilið og fleiri. Staðreyndin er sú að þegar þetta var í skoðun hafði starfshópur starfað á vegum Almannavarna ríkisins --- sem líka er með í þessu --- þar sem lögreglan og Landsvirkjun voru líka með. Takið eftir því, hv. þm., að Landsvirkjun tók einnig þátt í aðdraganda málsins. Landsvirkjun ákvað í upphafi að vera með í undirbúningnum. Það hefur líka komið fram að ríkislögreglustjóri hafði óskað eftir því að Landsvirkjun væri með í vinnunni þar sem hefði verið óskað eftir að einn þjónustuaðili kæmi. Landsvirkjun stóð að undirbúningi þessa og aðdraganda með Almannavörnum, lögreglunni og öðrum þeim sem undirbjuggu málið. Niðurstaða þeirra var að bjóða út það að setja upp fyrirtæki á TETRA-tíðnisviði og á öryggis- og neyðarbandinu sem Póst- og fjarskiptastofnun mundi auglýsa og sá sem þar yrði fenginn til verksins mundi þjóna þessum aðilum. Þá ákveður Landsvirkjun að þeir ætli að bjóða í þetta líka. Þeir afhenda fyrrum samstarfsaðilum sínum öll gögn í málinu og segja: Takk fyrir okkur, við ætlum ekki lengur að vera hérna megin borðsins með ykkur og kaupa þjónustu þessara aðila. Nú höfum við ákveðið að við ætlum að vera með í að bjóða á þessum markaði. Nú ætlum við að vera hinum megin borðsins og seinna verður það e.t.v. þannig að við þjónum ykkur með þessu neyðarkerfi. Þar með afhentu þeir öll gögn. Þá fer Landsvirkjun af stað og stofnar fyrirtækin sem ég hef þegar lýst. Þessi undirbúningshópur á vegum ríkisins sér um að boðið sé út hver vilji sjá um þetta öryggis- og neyðarkerfi fyrir alla þessa aðila, Almannavarnir, lögregluna, slökkviliðið o.s.frv. Það er Ríkiskaup sem býður út. Þrjár umsóknir bárust. Tal var hæst og Landsvirkjun var næsthæst, mjög há miðað við þann næsta sem var Irja. Hún var lægst, Irja, óþekkt fyrirtæki og nýtt. En við skulum gera okkur grein fyrir því að á bak við alla þessa aðila eru stór alþjóðleg fyrirtæki hvort sem þau heita Nokia, Motorola eða Mobira, stórfyrirtæki sem þessir aðilar eru í tengslum við. Irja fékk verkefnið og las útboðið þannig að þar með nyti Irja TETRA-markaðarins þar sem öryggisþættirnir einir sér duga harla illa til að fjármagna rekstur svona TETRA-kerfis. Það hefur komið fram hjá þeim að þá óraði ekki fyrir að öðrum aðila eða aðilum yrði hleypt inn á TETRA-kerfið, sem nú er að gerast. Síðan gerist það í byrjun febrúar, og við vitum ekki hvers vegna, að Póst- og fjarskiptastofnun auglýsir eftir nýjum aðilum sem óski eftir að koma inn á TETRA-kerfismarkaðinn. Þá sækir TNet um, þetta dótturfyrirtæki Landsvirkjunar. Það er rétt, sem hér kom fram í andsvörum í upphafi, að það fyrirtæki var stofnað 17. ágúst 1999. Það fyrirtæki var stofnað í ágúst í fyrra og út úr því fyrirtæki dró Landsvirkjun sig nú fyrir 13. mars þar sem Landsvirkjun hefur ekki lagaumboð til að vera þar með. Tíðnisviðin sem boðin eru út eru annars vegar fyrir öryggis- og neyðarsvið, þetta tíðnisvið sem Landsvirkjun sækir inn á með TNet, og hins vegar fyrir þjónustu við almenning. Umsóknarfresturinn rann út 13. mars og ég hef greint frá því hvernig aðdragandinn að því var hér í þinginu. Eigendur Irju, sem gera sér allt í einu grein fyrir því í hvaða átökum þeir eiga við stóra bróður, ríkið, grípa þá til þess ráðs að selja Yrju til Línu.Nets. Lína. Net er dótturfyrirtæki Orkuveitu Reykjavíkur, Íslandssíma og starfsmanna Orkuveitu og Línu.Nets. Nú á að reyna að eiga séns í risann. Og þá er það svo fyndið að þar með er Reykjavíkurborg orðin verðandi eigandi að tveimur TETRA-kerfum, öðru í gegnum aðild sína að Landsvirkjun og hinu í gegnum aðild sína að Orkuveitu Reykjavíkur. E.t.v. er það þá sem ágreiningur fer að koma upp í stjórn Landsvirkjunar. Inn á það mun hinn fulltrúi okkar í Samfylkingunni koma hér í ræðu sinni. Þar er líka allt komið upp í loft út af vinnubrögðum. Það kom fram, eins og ég hef áður sagt, að formaður iðnn. taldi nefndina ekki þurfa að bíða þess að hingað kæmu umsagnir, hvort sem þær væru frá Irju eða öðrum aðilum. Hann nefndi það að Irja væri ekki lengur til. Auðvitað er Irja til því hún er sams konar dótturfyrirtæki Lína.Nets sem nú á hlutabréfin, eins og dótturfyrirtækið sem Landsvirkjun ætlar að vera með í er að hluta í eigu Landsvirkjunar. Þannig eru TNet og núna Lína.Net og Irja afskaplega jafnsett. Þegar maður snýr sér til Póst- og fjarskiptastofnunar og spyr hvort nú, 7. apríl, sé búið að afgreiða þessar umsóknir þá hefur það ekki enn verið gert. Hins vegar hefur Póst- og fjarskiptastofnun leitað álits dómsmrn. um hvort það mæli með því að fleiri en einum aðila verði hleypt inn á öryggis- og neyðarband TETRA-kerfisins. Hvort dómsmrn. telji skynsamlegt að hleypa öðrum aðila inn á öryggis- og neyðarband TETRA-kerfisins. Sú afstaða dómsmrn. liggur ekki fyrir í dag þegar við afgreiðum lagaheimild þessa til handa Landsvirkjun. Ég vil sjá þann þingmann hér í sölum Alþingis sem heldur því fram að það sem ég hef verið að rekja hér skipti ekki máli fyrir umfjöllun alþingismanna um lagaheimild til handa ríkisfyrirtæki, eftir á. Þetta er nefnilega sagan um það hvernig stóri bróðir fer á markað. Við erum hér að tala um siðferði í vinnubrögðum. Við höfum rætt um Samkeppnisstofnun, Fjármálaeftirlit og með hvaða hætti við viljum búa til heilbrigðan og góðan markað sem byggi undir velferðarkerfi okkar, hvernig við viljum nýta okkur breytta stöðu og markaðshagkerfið. Til að við getum gert það þá verðum við að hafa góð eftirlitsfyrirtæki sem tryggja að hér sé farið bæði skynsamlega og eðlilega í málin og samkvæmt góðu siðferði. Í síðustu viku gáfum við þessum stofnunum, eins og t.d. Fjármálaeftirliti, heimildir til að vera með févíti og sektir ef fyrirtæki fara ekki að reglum. En hvað erum við sjálf að gera? Ríkið, fyrirtækið okkar, er það að fara að reglum? Fer það að reglum samkvæmt því sem ég hef hér lýst? Ég segi nei. Auðvitað tökum við afstöðu til þess hverjar lagaheimildir Landsvirkjunar eiga að vera í framtíðinni en við eigum líka að láta okkur varða um vinnubrögðin. Af hverju kom þetta mál ekki inn á þing fyrr? Af hverju fjöllum við um þetta mál hér í apríl þegar ríkisstjórnin var að véla um það í júní eða júlí í fyrra? Hvers lags er þetta? Ég sagði að hv. formaður iðnn. hefði heimilað að fulltrúar Neyðarlínunnar kæmu inn á fund iðnn. Þó að það hafi verið handabakaleg vinnubrögð þá er ég mjög fegin því að við fengum tækifæri til að ræða við þá, enda hafði Neyðarlínan óskað eftir fundi til að koma á framfæri sínum athugasemdum. Það var alveg ljóst hvert viðhorf þeirra var. Þeim fundust vinnubrögðin ekki góð. Þeir héldu því fram að þar sem farið hefði verið út í, af hálfu þessara aðila, sem þurfa á öryggisþjónustu að halda, að fá Ríkiskaup til að bjóða þetta út ætti aðeins að vera eitt neyðarþjónustufjarskiptakerfi í gangi. Það er talið mjög erfitt eða jafnvel óframkvæmanlegt að búa til samskiptanet á milli ólíkra TETRA-kerfa. Þeir sögðu að það væri alls ekki hepppilegt að tvö TETRA-kerfi störfuðu samhliða og vart hægt að tengja þau saman. Þeir lýstu því yfir að á öryggisstöðvum þyrftu þá að vera tvö tæki, eitt fyrir TETRA-kerfið sem öryggisaðilarnir hefðu sett upp og annað fyrir hitt TETRA-kerfið því að það væri ekki hægt að tengja þau inn á eitt og sama kerfið. Við vitum þetta ekki nógu vel vegna þess að umfjöllun í nefndinni var þá lokið. Við gátum ekkert haldið áfram með málið. Við gátum aldrei farið ofan í það hvort lagafrv. heimilaði Landsvirkjun að búa til fyrirtæki sem það ætti 100% um ljósleiðarann, við vorum aldrei komin að því. Við fengum þá ábendingu að í dag geta Nokia-kerfin og Motorola-kerfin ekki talað saman. Það er ekki hægt að tengja þau saman. Þess vegna þarf tvö tæki alls staðar þar sem menn ætla að hafa aðgang að báðum kerfunum. Þeir bentu líka á að fyrirtæki Landsvirkjunar, þetta nýja TNet sem Landsvirkjun, Landssíminn og Tölvumyndir eru að stofna, er þegar búið að kaupa TETRA-kerfi, áður en Póst- og fjarskiptastofnun er búin að afgreiða umsóknina um tíðnisvið. Og hverjir eiga að fá? Þeir eru búnir að kaupa kerfið. Og þá stendur maður hér og hugsar: Bíðum við, hvað eru heilbrigðir viðskiptahættir? Hvað er ríkið? Er ríkið að stjórna því hvernig þetta á að gerast frá a til ö, óháð öllum tímasetningum og hvort hlutirnir gerist í öfugri röð? Veit þetta fyrirtæki, TNet, sem Landsvirkjun og Landssíminn og Tölumyndir eiga, að það muni fá tíðnisvið? Það er eitthvað sem ég fæ ekki mynd af þegar ég tala við forstjóra Póst- og fjarskiptastofnunar og ég tek ofan fyrir honum, sem leitar álits dómsmrn. á því hvort heppilegt sé að vera með tvö kerfi inni á öryggis- og neyðarbandinu. Því var líka haldið fram á þeim fundi að þetta frv. opnaði Landsvirkjun leið inn á hvað sem væri á markaðnum. Hins vegar væri það allt annað að hve miklu leyti verið væri að opna aðgang að línum og ljósleiðara Landsvirkjunar. Þess vegna spyr ég hæstv. iðnrh.: Er alveg ljóst að Landsvirkjun hafi fullnægjandi lagaheimildir með frv. til að stofna fyrirtæki í eigin eigu um ljósleiðarann? Er alveg ljóst að ef Landsvirkjun ákveður á einhverjum tíma að selja þetta fyrirtæki frá sér, mun það mál koma hérna inn í þingið og þá hvernig? Vissi ráðherrann að Ríkiskaup höfðu boðið út fyrir ríkisaðilana á öryggismarkaði fyrir nokkrum mánuðum, hverjir vildu taka að sér að sjá um þetta kerfi, kosta það og vera með þessi viðskipti og að búið var að ganga frá því og fela það einum meira að segja frekar litlum aðila, sem þorði svo ekki annað en fara í skjól stærri þegar hann sá hvert stefndi? Vissi ráðherrann þetta fyrir fram eða töldu menn að það væri algjör óþarfi að setja hæstv. ráðherra sómasamlega inn í málið? Herra forseti. Ég ætla að enda ræðu mína nú. Mjög líklega mun ég koma aftur hér í ræðustól og vísa í fleiri umsagnir sem okkur bárust. En lokaorð mín eru þessi: Það er engan veginn ásættanlegt hvernig farið var með þetta mál í hv. iðnn. Það segir sína sögu um allt þetta mál að nú skuli vera ágreiningur uppi í stjórn Landsvirkjunar um málsmeðferð þar á bæ frá því að þetta mál hóf göngu sína þar og þar til við höfum öll horft á að fyrirtæki sem átti að vera í eigu Landsvirkjunar var að sækja um og sækja sig inn á neyðarlínu sem þegar var búið að úthluta öðrum. Á þessum orðum lýk ég máli mínu.

Vegna orða hv. þm. vill forseti taka fram að Landsvirkjun ræður engu um það hvenær mál eru tekin á dagskrá Alþingis.

Herra forseti. Fyrst er rétt að það komi fram að sjö af níu nefndarmönnum í hv. iðnn. töldu málið orðið það rætt að hægt væri að taka það út úr nefndinni. Það voru aðeins tveir hv. þingmenn, hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir og hv. þm. Ragnheiður Ásta Jóhannesdóttir sem töldu að það væri ekki nógu vel rætt.

Ásta Ragnheiður.

Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir. Þá er líka rétt að leiðrétta aðeins að hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir fór ekki alveg með rétt mál þegar hún sagði að um málið hefði aðeins verið fjallað á tveimur fundum. Það er rangt. Fyrir utan þann fund sem hv. þm. gat um með fulltrúum Neyðarlínunnar kom það til umræðu í nefndinni á fjórum fundum. Á einum fundinum, líklega þeim lengsta, háttaði svo til af örugglega mjög gildum ástæðum að báðir áðurnefndir hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir þurftu að vera á vegum Alþingis við störf erlendis. En þó að hv. þm. séu við mikilvæg störf erlendis þá er það nú ekki svo að tíminn stöðvist hér heima, hvort heldur er í iðnn. eða annars staðar. Og iðnn. hélt langan, mjög málefnalegan og góðan fund og þess vegna er ekki rétt af hv. þm. að telja slíkan fund ekki með. Það var líklega einn lengsti fundurinn þar sem um þetta var fjallað. Þar var ágætur fulltrúi Samfylkingarinnar, hv. þm. Jóhann Ársælsson, og í lok þess fundar var tilkynnt að málið yrði tekið út á næsta fundi þar á eftir og enginn nefndarmanna, herra forseti, hreyfði athugasemdum þá. En þegar hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir kom síðan á næsta fund voru gerðar athugasemdir.

Herra forseti. Þetta voru svo sem engar leiðréttingar. Sjö af níu töldu málið fullrætt og stóðu að því að taka það úr iðnn. í myndaherberginu hér í húsinu á hádegisverðarfundi á löngum fimmtudegi þegar umræða var og við höfðum aðeins hálftíma, hádegishléið okkar, til að sitja nefndarfund. Málinu var í upphafi vísað til umsagnar. Það var tekið fyrir á tveimur löngum fundum þar sem við ræddum við ýmsa fulltrúa sem komu á fund okkar og málið var tekið út hérna í myndaherberginu. Síðan var Neyðarlínan kölluð til fundar við iðnn. seinna. Þess vegna er þetta allt rétt sem formaður iðnn. segir og fellur að því sem ég sagði sjálf. Og það er alveg rétt hjá hv. formanni að við Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir vorum fjarverandi á fundum erlendis annan daginn sem yfirferðin var í nefndinni. Og góður fulltrúi okkar, varamaður í nefndinni, hv. þm. Jóhann Ársælsson fór yfir málið og ég óskaði eftir því að hann bæri fram það erindi í nefndinni að það yrði örugglega ekki tekið út þarna, vegna þess að ég óttaðist hvað væri í farvatninu, og að örugglega yrði fjallað um það á næsta fundi. Svar hans þegar við komum heim var að haldinn yrði aukafundur í nefndinni en hvorki hann frekar en ég áttum von á því að það yrði hálftími í þinghúsinu til að ljúka málinu. Það sem ég hef dregið fram og skiptir máli er ekki hvort ég né eða Ásta Ragnheiður vorum á fundi í iðnn. eða góður annar fulltrúi okkar heldur að málið er tekið út með þeim hætti sem gert var. Umsagnir voru ekki komnar, þær hafa verið að berast. Hv. formaður iðnn. veit það, hann fer yfir umsagnir og við látum ýmislegt úr þeim koma fram í nefndarálitum. Vinnubrögðin hafa verið fyrir neðan allar hellur varðandi þetta mál og við það stend ég.

Herra forseti. Ég veit að hv. þm. er ósáttur við þá ákvörðun sjö af níu nefndarmönnum að taka málið út úr nefnd. Hvað varðar umsagnirnar þá er rétt að taka fram að þeir aðilar sem ekki voru búnir --- og það er rétt hjá hv. þm. að frestur til að skila inn skriflegum umsögnum var ekki liðinn, og það er gagnrýnivert. En ég vek athygli á því, eins og hv. þm. veit, að umsagnaraðilar komu á fund nefndarinnar og færðu okkur munnlegar umsagnir sínar. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér núna á milli ræðna mun það vera í stofnsamningi TETRA að ef Alþingi ekki samþykkir þessi lög muni Landsvirkjun draga sig út úr fyrirtækinu, þessu stofnaða fyrirtæki. Það mun vera skýr fyrirvari um slíkt í stofnsamningi þess fyrirtækis. Hvort það er lögbrot eða ekki skal ég ekki leggja mat á. Hitt er deginum ljósara, herra forseti, að fulltrúar frá Tal hf., Íslandssíma, Línu.Net, Póst- og fjarskiptastofnun og fleiri aðilar mæla mjög eindregið með því að Landsvirkjun fái þessa almennu heimild. Það er til þess að geta nýtt þann búnað sem lagður er til grundvallar og ég hygg að sé nú það sem kemur málinu upphaflega af stað. Það liggur líka ljóst fyrir, herra forseti, að að óbreyttum lögum, verði þetta frv. ekki samþykkt hefur Landsvirkjun einfaldlega ekki heimild til þess að hleypa þessum aðilum, þar á meðal Irju, inn í þennan búnað. Og ég hygg að það sé ekki það sem menn almennt vilja. Stjórn Landsvirkjunar, fjarskiptalög, dómsmrn., Póst- og fjarskiptastofnun eru þeir aðilar sem fjalla síðan um praktískar útfærslur á einstökum þáttum en ekki löggjafarsamkoman. Það var mat okkar í meiri hluta hv. iðnn.

Herra forseti. Það kemur mér ekki á óvart að hv. formaður iðnn. leggur mest upp úr formsatriðum varðandi iðnn. Þess vegna ætla ég að láta það koma fram að þó að aðeins tveir þingmenn hafi mótmælt því að málið væri afgreitt úr nefndinni eru það eingöngu sex þingmenn sem skrifa undir þetta nál. og eru með á því. Það er mikilvægt að það komi fram. Hæstv. forseti. Við erum að tala um tvö fyrirtæki. Við erum að tala númer eitt um fyrirtæki sem verður 100% í eigu Landsvirkjunar og sem er um ljósleiðarann og dreifikerfið þar sem þeir ætla að leigja aðilum aðgang að, hvort sem það fyrirtæki sem leigir aðganginn heitir Irja eða eitthvað annað. Það er ekki fyrirtækið sem er að sækja um hjá Póst- og fjarskiptastofnun. Fyrirtækið sem er að sækja um hjá Póst- og fjarskiptastofnun heitir TNet og er bara allt annað. Það er fyrirtæki um að reka farsímakerfi hér og vill komast inn á neyðar- og öryggistíðnibandið hjá Póst- og fjarskiptastofnun. Það er sagan sem ég var eð rekja hér. Hún er um sögu Landsvirkjunar og TNets og ákefð þeirra að fá þetta öryggiskerfi sem þeir sóttust í í fyrra og fengu ekki. Það kemur hinu málinu ekkert við, fyrirtækinu sem verður 100% í eigu Landsvirkjunar og leigir aðgang að línum sínum. Það er mikilvægt að menn fari að tala um þessi tvö fyrirtæki aðskilið.

Herra forseti. Málið í hnotskurn er þetta: Landsvirkjun ætlaði sér alltaf að ná í öryggisþjónustuna í TETRA-kerfinu, alveg frá upphafi. Útboð var haft á vegum Ríkiskaupa fyrir lögreglu og slökkvilið, og annað fyrirtæki bauð mun lægra, bauð lægst. Það voru þrjú fyrirtæki sem buðu og fyrirtækið Irja, lítið fyrirtæki, bauð lægst og fékk verkefnið. Þessu getur Landsvirkjun ekki unað og nú á að ná markaðnum hvað sem það kostar. Og þessi lagasetning er hluti af því. Þetta minnir mig á aðra lagasetningu sambærilega sem var hér til umræðu á dögunum þegar átti að tryggja Eimskip flutningana fyrir varnarliðið. Þá var risinn að kljást við litla fyrirtækið Atlantsskip sem hafði orðið hlutskarpara í útboði. Þá var hlaupið til og löggjafinn átti að bjarga málunum. Og sama er verið að gera hér. Svona er ríkisstjórnin að hjálpa þeim stóru að klekkja á þeim smáu, hvað sem það kostar, þegar þeir tapa í eðlilegum útboðum. Eins og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir kom hér inn á hefur meðferð þessa máls verið alveg með eindæmum. Í upphafi þegar málið kom til umræðu vissi hæstv. ráðherra greinilega ekkert um hvað málið snerist og enn síður formaður nefndarinnar. Og vinnubrögðin í nefndinni eru líka söguleg eins og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir hefur rakið. Málið var tekið út með offorsi í myndaherberginu hér í hádegi 9. mars og þá skilaði meiri hlutinn nál. og nú er 7. apríl og málið fyrst að koma til umræðu. Í athugasemdum með frv., sem er lítið frv., það er alveg rétt hjá formanni nefndarinnar, þetta er ekki stórt frv., en lítið frv. sem leynir á sér. Í athugasemdum með frv. segir að fjarskiptakerfi Landsvirkjunar geti komið að gagni fyrir fleiri aðila, m.a. þá sem starfa að öryggismálum. Þetta er rangt. TETRA-kerfið, sem litla fyrirtækið Irja setti á laggirnar og lögreglan og slökkviliðið eru komin með tíu ára samning við, getur ekki tengst kerfinu sem Landsvirkjun og fyrirtæki þess eru búin að kaupa. Kerfin geta ekki talað saman. Það er því verið að minnka öryggið með því að koma á tvöföldu öryggiskerfi. Það getur kannski gerst eftir fjögur ár, segja sérfræðingar, en það er ekki víst. Þetta er mjög gagnrýnisvert. Ég ætla að minna á að þegar náttúruhamfarirnar urðu í Súðavík og á Flateyri var það ein mesta gagnrýnin á vinnubrögðin við björgun að björgunaraðilarnir og lögreglan voru með mismunandi kerfi og gátu ekki talað saman og það hamlaði björgunarstarfi. Og nú ætlar löggjafinn að fara að setja lög þannig að hægt verði að koma því viðvarandi ástandi á, bara vegna þess að Landsvirkjun vill komast yfir TETRA-kerfið, bara af því að Landsvirkjun vill gína yfir þessu öllu saman. Ég minni á að lögreglan og slökkviliðið eru komin með tíu ára samning við hitt fyrirtækið sem var hlutskarpast í útboði Ríkiskaupa á síðasta ári. Og m.a. vegna þess hvernig björgunarstörfin reyndust fyrir vestan á sínum tíma var ákveðið að koma á einu samræmdu kerfi, einu samræmdu TETRA-kerfi, og var ákveðið að fara af stað í sumar sem leið í þá veru. Það þarf líka að koma hér fram að öryggistíðni er yfirleitt tekin frá sérstaklega fyrir lögreglu, slökkvilið og björgunarsveitir, og henni er haldið frá öðrum fjarskipum. Þannig er það víða í heiminum, þessu er haldið alveg aðskildu. Gerð var undanþága á því hér vegna þess að íslenski markaðurinn er svo lítill. Póst- og fjarskiptastofnun gerði undanþágu fyrir lægstbjóðanda í útboðinu sl. haust um að það þyrfti ekki að vera eingöngu fyrir þessa björgunaraðila vegna þess að ekki var talið að fyrirtækið gæti staðið undir sér bara með öryggisþættinum, og þess vegna gerði Póst- og fjarskiptastofnun sérstaka undanþágu fyrir Ísland í þessa veru. Í haust var talið að eitt fyrirtæki gæti ekki staðið undir öryggisþættinum. Núna ætlar Alþingi að samþykkja breytingu á lögunum þar sem setja á annað fyrirtæki inn á þennan markað. Hvers konar endemis della er hér í gangi? Nú er allt í einu hægt að reka tvöfalt kerfi. Nú nokkrum mánuðum seinna er að mati Landsvirkjunar fjárhagslegur grundvöllur fyrir tveimur kerfum. Þegar útboðið var gert sl. haust byggði Irja, fyrirtækið sem var hlutskarpast, allar forsendur sínar á því að þeir yrðu einir á markaðnum og töldu sig geta rekið það ef þeir væru einir á markaðnum en auðvitað eru allar forsendur brostnar ef á að fara að setja Landsvirkjun inn á þennan markað líka, fyrir utan það að verið er að minnka öryggið með þessu tvöfalda kerfi. En það er ýmislegt fleira sérkennilegt í þessu máli. Forstjóri Landsvirkjunar hefur haldið því fram bæði í fjölmiðlum og víðar að algjör samstaða sé um málið í stjórn Landsvirkjunar. Samstaðan er nú ekki meiri en það að einn af stjórnarmönnunum, sem er fulltrúi fyrir ansi stóran hóp eigenda, þ.e. fulltrúi Reykjavíkurborgar, lagði fram átta spurningar í mörgum liðum fyrir forstjóra Landsvirkjunar 19. mars sl. Það er alllöngu eftir að málið var afgreitt í hasti í myndaherberginu úr iðnn. Ég get nú ekki sé annað á þeim spurningum en að ákveðnar efasemdir séu uppi hjá þessum fulltrúa Reykjavíkurborgar, sem er borgarstjórinn í Reykjavík, þegar hún spyr forstjórann í þaula um málefni fyrirtækisins og þessar fyrirætlanir. Það var samstaða í stjórn Landsvirkjunar þegar farið var í fyrsta útboðið um að vera með í þessu útboði og fara inn á þennan öryggismarkað fyrir almannaöryggi en eftir að fyrirtækið tapaði í útboðinu hefur þetta mál ekki verið til umræðu. Og samþykkt var í stjórninni að byggja ætti þetta á sviði öryggismála, þ.e. þetta mál af hálfu Landsvirkjunar. En það er sem sagt öllum aðferðum beitt. Mig langar til að rekja aðeins hvernig vinnubrögðin hafa verið í nokkrum dæmum. Landsvirkjun sendir Póst- og fjarskiptastofnun bréf 15. mars sl. um að Landsvirkjun sé ekki lengur aðili að fjarskiptafyrirtækinu TNeti, sem er fyrirtækið sem Landsvirkjun ætlaði að nota í þennan öryggisþátt. Næsta dag, 16. mars, kemur á heimasíðu Nokia að Landsvirkjun sem hluti af TNeti hafi keypt farsímakerfi eða öryggiskerfi sem það hyggist nota á landsvísu hér, þ.e. TETRA-kerfi. Það er TETRA-kerfið sem við höfum verið að tala um sem ekki getur haft samskipti við kerfi sem þegar er komið af stað fyrir lögregluna og slökkviliðið. 29. mars, hálfum mánuði seinna, svarar forstjóri Landsvirkjunar aðspurður um hvort fyrirtækið sé enn þá hluti af þessu TNeti, og í svörum til borgarstjórans í Reykjavík, Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, kemur fram, 29. mars, hálfum mánuði eftir að hann tilkynnir Póst- og fjarskiptastofnun að Landsvirkjun sé ekki hluti af því: Landsvirkjun á 1 / 3 hlut í TNeti. Þetta er hálfum mánuði eftir að Póst- og fjarskiptastofnun fær bréf um að þeir séu ekki hluti af því. Og annað sem er náttúrlega líka mjög sérkennilegt. Ég fletti í gær upp í hlutafélagaskrá. Þar kemur í ljós að Landsvirkjun hefur ekki einu sinni hirt um að láta hlutafélagaskrá vita að þeir eru ekki lengur hluti af þessu fyrirtæki. Í hlutafélagaskrá kemur í ljós að rekstrarstjóri Landsvirkjunar er stjórnarformaður TNets enn þá. Það hafa ekki verið gerðar neinar tilkynningar um að Landsvirkjun sé ekki hluti af þessu fyrirtæki. Þessi vinnubrögð eru með ólíkindum. Og hvern er verið að blekkja? Póst- og fjarskiptastofnun er tilkynnt 15. mars að þeir séu ekki hluti af fyrirtækinu, iðnn. er ekkert látin vita, formaður iðnn. var látinn vita samkvæmt því sem hann sagði í ræðu sinni í upphafi. Í fréttum í gær á Stöð 2 kom fram að þeir séu farnir út úr fyrirtækinu tímabundið í samráði við Póst- og fjarskiptastofnun. Póst- og fjarskiptastofnun ber það til baka í lok fréttarinnar. Og síðan eru þetta staðreyndirnar: 29. mars er borgarstjóranum tilkynnt að Landsvirkjun sé enn þá hluti af þessu. Og hlutafélagaskrá er ekki tilkynnt um að Landsvirkjun hafi dregið sig út. Ég velti fyrir mér hvernig menn ætla að hafa þetta. Stendur til að rekstrarstjóri Landsvirkjunar eigi, þegar þetta fyrirtæki verður komið á laggirnar, að semja við sjálfan sig, stjórnarformanninn í TNeti, um öll þessi mál? Ég held, herra forseti, að ýmislegt sé óathugað í þessu máli og full ástæða sé til þess að þetta mál komi aftur til nefndarinnar á milli 2. og 3. umr. Því að slíkur er maðkurinn í mysunni að ýmissa skýringa þarf við, fyrir utan hitt að það er ábyrgðarhluti ef menn ætla að fara að samþykkja þessa heimild til Landsvirkjunar þegar áform eru uppi um að koma á tvöföldu kerfi, tvöföldu öryggiskerfi sem geta ekki einu sinni verið í samskiptum hvort við annað. Það er ábyrgðarhluti þingmanna að samþykkja slíkt. Það er því full ástæða til að þetta verði allt saman skoðað mun betur. Eins og maður sá málið fyrst þegar það kom fyrir þingið virkaði þetta allt mjög sakleysilegt, lítið mál, leyfa Landsvirkjun að nota kerfið. Það getur vel verið að full ástæða hafi verið til að opna kerfið hjá Landsvirkjun, þeir hefðu t.d. getað leyft Línu.Neti að koma inn í kerfið og leigja sér inn í þetta kerfi Landsvirkjunar.  Það er búið að samþykkja hér að setja á laggirnar tvöfalt kerfi meðan niðurstaða allra aðila í haust var sú að það ætti að vera eitt kerfi, það væri öryggisatriði og að fyrirtæki gæti ekki borið sig nema að vera eitt á þessum markaði. Það er alveg greinilegt að nú á að láta Landsvirkjun fara af stað --- ég minni á að lögreglan og slökkviliðið eru með tíu ára samning við hitt fyrirtækið --- og þá verður slíkt fyrirkomulag næstu a.m.k. fjögur árin að ófremdarástand verður í öryggismálum þjóðarinnar vegna þess að þessi kerfi tala ekki saman. Og verið er að koma á sama ástandinu og kvartað var undan í Súðavík og á Flateyri á sínum tíma. Ég spyr: Ætla menn að stuðla að því að þetta verði svona? Fyrir utan það að full ástæða er til að spyrja hæstv. ráðherra, sem er hér á svæðinu, hvort hæstv. ráðherra hafi vitað um hvernig í pottinn var búið. Það var greinilegt að hann vissi það ekki í upphafinu þegar málið kom hér fyrst til umræðu og ég lái henni ekki að hafa ekki vitað hvernig þessi mál voru öll, það vissu það nú fæstir. Ég vil geta þess að við hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir höfum ekki lagt fram minnihlutaálit vegna þess að við höfum verið að fá upplýsingar um þetta mál alveg fram á þennan dag. Engu að síður taldi meiri hluti nefndarinnar að það væri fullklárað 9. mars. Ég efast um að ég sé búin að fá allar upplýsingar um málið þó að ég hafi verið að vinna í því undanfarna daga. En allar upplýsingar sem ég hef fengið eru ákaflega sérkennilegar og benda til þess að þarna hafi eitthvað óeðlilegt verið að gerast í málefnum Landsvirkjunar. Ég tel því fulla ástæðu til og ég fer fram á það, herra forseti, að málið fari aftur til nefndarinnar áður en það kemur til 3. umr. því að það er ýmislegt sem við nefndarmenn þurfum að skoða betur og við þurfum að átta okkur á því hvað er að gerast. Ég leyfi mér líka að spyrja um aðra nefndarmenn í iðnn. Hér eru tveir úr stjórnarmeirihlutanum viðstaddir umræðuna ásamt herra forseta sem er við skyldustörf. En engu að síður hefði ég gjarnan viljað sjá hér framan í hv. þm. í iðnn., sérstaklega í ljósi þeirra upplýsinga sem eru að koma fram um hvað sé hér á ferðinni. Því að ég er alveg sannfærð um að þessir hv. þm. sem skrifuðu undir nál. meiri hlutans vissu ekki í rauninni hvernig í pottinn var búið, ég er alveg viss um það og þykist vita að þeir vissu það ekki. Herra forseti. Það er ábyrgðarhluti að koma á tvöföldu kerfi í öryggismálum. Það er óeðlilegt að ríkisvaldið stuðli að því að drepa niður frumkvæði fyrirtækja eins og Irju sem, eins og komið hefur hér fram, hefur hlaupið í skjól hjá Línu.Neti. Og það er alls ekki eðlilegt að reka hérna þessi tvö kerfi aðskilin. Það er líka sérkennilegt að þegar Landsvirkjun bauð út kostaði það allháa fjárhæð en í dag er það mun lægri upphæð sem þeir telja sig geta rekið þetta á. Í september bauð TNet þrefalt hærra í útboði Ríkiskaupa en þeir telja núna að þeir geti boðið lægra verð en samkeppnisaðilinn. Þetta er ákaflega sérkennilegt. Maður veltir líka fyrir sér ýmsum öðrum hlutum, hvort Landsvirkjun sé þarna að færa fjármuni frá Landsvirkjun yfir í einkafyrirtæki. Landsvirkjun lét útbúa fyrir sig ítarlega úttekt hjá erlendu fyrirtæki, Omnitel. Omnitel gerði skýrslu sem kostaði 20 millj. kr. og nú er skýrslan færð TNeti til eignar. Þarna er náttúrlega verið að færa peninga úr fyrirtækinu yfir til þessa einkafyrirtækis sem Landsvirkjun er eða er ekki hluti af, sem eru hér misvísandi upplýsingar um. Ég verð að segja að það er siðlaust hvernig allt þetta mál hefur verið lagt upp og hvernig hefur verið staðið að því. Herra forseti. Ég vonast til þess að hæstv. ráðherra svari okkur þeim spurningum sem við höfum lagt fram. Ég óska eftir því að hún upplýsi okkur um hvað hún viti og hvað hún hefur verið upplýst um þetta mál. Ég spyr hæstv. ráðherra: Finnst henni eðlilegt að vera að koma á tvöföldu öryggiskerfi? Þetta er eins og að koma á tvöföldu vegakerfi um landið, að setja upp tvöfalt öryggiskerfi og tvöfalt vegakerfi sem er ekki hægt að fara á milli. Annaðhvort verður að vera á öðrum þjóðveginum eða hinum, það er engin tenging á milli. Telur hæstv. ráðherra það vera til bóta að koma á þessu tvöfalda kerfi? Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra: Er hún tilbúin að draga málið til baka í ljósi þess að verið er að ógna öryggi þjóðarinnar? Þarna hafa greinilega verið viðhöfð óeðlileg vinnubrögð hjá Landsvirkjun.

Herra forseti. Faðir, fyrirgef þeim því þeir vita ekki hvað þeir gjöra. Þetta kom upp í hugann þegar hv. þm. stóð í ræðustól og fullyrti að meiri hluti iðnn. hefði ekki vitað hvað hann var að gera. Þetta er mjög alvarleg ásökun, a.m.k. fullyrðing. Í annan stað, forseti, verð ég að leiðrétta misskilning sem kom fram í annars ítarlegu máli hv. þm. Það er einu sinni svo að Landsvirkjun getur ekki leigt öðrum fyrirtækjum aðgang að netinu og dreifingarkerfi sínu að óbreyttum lögum. Það er ákveðinn útgangspunktur í þessu frv. sem fær svo ítalega umræðu. Það er misskilningur ef hv. þm. heldur að svo sé ekki. Við hv. þm. þurfum að svara því hvort við viljum leyfa Landsvirkjun að fara út í fjarskipti eða hvort við viljum banna það. Eða hvort á að heimila og setja inn einhverjar takmarkanir. En er þá ekki hv. Alþingi farið að ganga inn á verksvið stjórnar Landsvirkjunar? Hvað varðar öryggisnetið og hvort í þessu öryggiskerfi séu ein eða tvær rásir eða tíðnisvið er rétt að minna á að fulltrúi Póst- og fjarskiptastofnunar fagnaði samkeppni á því sviði. Ég hef ekki faglega þekkingu til að leggja mat á það en fulltrúi Póst- og fjarskiptastofnunar fagnaði samkeppninni. Herra forseti. Rétt er að taka það líka fram að eftir því sem ég hef verið að skoða fundargerðir frá stjórn Landsvirkjunar þá verður ekki betur séð en að full samstaða sé innan stjórnarinnar, þar á meðal hjá borgarstjóranum í Reykjavík um að fara þessa leið og öll stjórn Landsvirkjunar standi að þessari ákvörðun.

Herra forseti. Er það nokkur furða þó maður efist um að nefndarmenn í iðnn. hafi vitað um hvað málið snerist þegar við hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir höfum verið að fá upplýsingar um þetta alveg fram á daginn í dag? Þær upplýsingar höfðu alls ekki komið fram í hv. iðnn. Það er því ekkert skrýtið þó að maður efist um að menn hafi vitað nákvæmlega hvernig í pottinn var búið. Það er enginn misskilningur, auðvitað þarf lagabreytingu til þess að Landsvirkjun hleypi öðrum inn á kerfið. Aftur á móti var gagnrýni mín fólgin í því að það eru engar takmarkanir, nákvæmlega eins og hv. formaður iðnn. ...  Varðandi afstöðu stjórnarmanna í Landsvirkjun get ég ekki sagt annað en að þegar það koma átta spurningar, mjög gagnrýnar, í mörgum liðum um Landsvirkjun og TNet frá stjórnarmanni, leyfi ég mér að halda því fram að ekki sé alveg samhljómur í öllum stjórnarmönnum hjá Landsvirkjun um að fara þessa leið. Enda kemur það fram í gögnum frá Landsvirkjun, frá stjórnarfundum Landsvirkjunar að það var samstaða um þetta í sumar áður en farið var í útboð Ríkiskaupa. En eftir það hefur málið ekki verið rætt og ekki hefur verið tekin afstaða til þess þannig að það er bara staðreynd málsins.

Herra forseti. Bara örstutt. Ég hygg að það sé ágreiningur og hefur komið þá fram í andsvari hv. þm. að það er ágreiningur um það hver á að taka ákvörðun um innri málefni Landsvirkjunar. Ég er þeirrar skoðunar og ég hygg að meiri hluti iðnn. sé þeirrar skoðunar að það sé stjórn Landsvirkjunar sem taki þá ákvörðun. Síðan á almenningur, þar á meðal alþingismenn, alla möguleika að gera athugasemd gagnvart stjórninni. Við höfum líka Póst- og fjarskiptastofnun og við höfum Samkeppnisstofnun sem er m.a., eins og fram kemur í nál., ætlað að fylgjast með því hvort ólíkum rekstri sé blandað saman en á það leggur meiri hlutinn þunga áherslu. Rétt síðan um borgarstjórann í Reykjavík, sem hefur verið dreginn inn í þessa umræðu, er alveg ljóst að samþykktir Landsvirkjunar eru einróma. Öll stjórn Landsvirkjunar stendur að þeirri ákvörðun. Ég ætla síðan ekki að neinu leyti að verja þá gjörð. En það er rétt að draga það fram að öll stjórn Landsvirkjunar stendur að þessari samþykkt. Ég hef séð spurningarnar, það er svo allt annað mál að leggja fram gagnrýnar spurningar og það er bara mjög eðlilegt og ágætar spurningar hjá borgarstjóranum í Reykjavík. En þar kemur m.a. fram, herra forseti, að borgarstjórinn í Reykjavík telur eðlilegt að stjórn Landsvirkjunar hlutist til um hversu langt er gengið á þessu sviði sem og öðrum sviðum sem fyrirtækið kann að starfa á.

Herra forseti. Alþingi á að ákveða hvort það heimilar tvöfalt öryggiskerfi. Það á að setja takmarkanir inn í lögin ef við erum að setja lög í þessa veru, Alþingi á að ákveða það. Við eigum að ákveða það hér. Það er ekki málefni stjórnar Landsvirkjunar. Við getum tekið á öryggismálum landsmanna hér í löggjafarsamkundunni. Mér finnst ekki við hæfi að verið sé að draga afstöðu stjórnarmanna Landsvirkjunar meira inn í umræðuna en orðið er því að þeir eru ekki til að svara fyrir skoðanir sínar ... 

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu stórmál á sviði fjarskipta, hvort Landsvirkjun skuli heimilað að stofna til fyrirtækis til að hleypa öðrum inn á fjarskiptanet sitt. Málið á þann aðdraganda að Landsvirkjun hefur á mörgum undanförnum árum byggt upp gríðarlega mikið fjarskiptakerfi alveg frá Þjórsár-/Tungnaársvæði um Suðurland, vestur um Hvalfjörð og norður í land um Blönduvirkjun, norður til Akureyrar, Kröfluvirkjunar og Húsavíkur. Það liggur alveg ljóst fyrir að Landsvirkjun hefur byggt upp þetta net til að sinna og þjónusta fyrirtæki sín en þetta net er jafnframt í stakk búið til þess að þjóna meiru og eftir þeim upplýsingum sem við höfum fengið er mikill áhugi hjá ýmsum aðilum til að komast inn á og nota þetta net. Það er mergurinn málsins. Eins og málið hefur verið lagt upp fyrir okkur nefndarmönnum í iðnn. þá er hér um gríðarlegt hagsmunamál að ræða, líka öryggishagsmunamál, vegna þess að Landsvirkjun starfar eðli málsins samkvæmt á svæðum sem eru í óbyggðum eins og norður um Sprengisand og á öllu Þjórsár-/Tungnaársvæðinu og síðan á svæðum norður um og austur um land sem líka eiga í erfiðleikum með að ná fjarskiptum á annan hátt. Spurningin er gagnvart Alþingi Íslendinga hvort það á að gera fyrirtækinu kleift að hleypa fyrirtækjum inn á þetta net sem er myndarlegt og afkastamikið. Ég held að við alþingismenn getum öll verið sammála um að það er auðvitað til hagsbóta fyrir landið allt að nota þær miklu fjárfestingar sem Landsvirkjun hefur farið í til þess að þjóna landinu sem best. Það er mergurinn málsins, að nota kerfið. Þá er spurningin þessi: Hvernig á að fara í það mál? Eins og málin hafa verið lögð upp fyrir okkur er Landsvirkjun ekki heimilt að gera það á annan hátt en að taka út úr fyrirtækinu eða slíta út úr fyrirtækinu þann þátt sem sinnir fjarskiptum, stofna um það sérfyrirtæki til að geta fengið öðrum aðgang og láta það fyrirtæki starfa fyrir eigin reikning og vera óháð öðrum rekstri Landsvirkjunar. Eins og málið hefur verið lagt upp eru stórir aðilar sem þegar hafa haslað sér völl á fjarskiptasviði sem hafa lýst miklum áhuga á því að komast inn í möguleikana á notkun á þessu kerfi. Þannig hefur þetta verið lagt upp fyrir okkur þingmönnum. Þetta mikla símakerfi er fýsilegt eða eftirsóknarvert að fá til notkunar hjá mörgum aðilum og eru einkafyrirtæki í símarekstri jafnt sem ríkisfyrirtæki sem hafa lýst áhuga á því. Þannig hefur málið verið lagt upp. Það sem á að vera átök um er hvernig þetta er gert. Ég hef engan heyrt, hvorki í nefnd né þingsal, sem er á móti því að við notum þessar fjárfestingar. Við verðum að átta okkur á því, hv. þm., að Landsvirkjun er ekki bara eitthvert fyrirtæki úti í bæ, Landsvirkjun er eign ríkis, borgar og bæjar. Landsvirkjun er að 48% hlut eign ríkis og eignarhlutur borgar er svipaður og Akureyrarbær er með um 5% eignarhlut. Landsvirkjun er opinbert fyrirtæki og Landsvirkjun lýtur stjórn stjórnar sinnar sem á að gæta hagsmuna þessara rekstraraðila, ríkis, borgar og Akureyrarbæjar. Fyrir mér er þetta málið pólitískt séð: Hvernig á að standa að því að hleypa öðrum notendum inn á þetta kerfi? Ég geri mér fulla grein fyrir því að í svona máli eru gríðarleg átök úti í samfélaginu vegna þess að menn hafa verið að koma upp búnaði fyrir sig. Það gildir ekki bara í fjarskiptum vegna þess að ef við erum að tala um öryggiskerfið, það hefur t.d. ekki verið þrautalaust að samhæfa björgunarsveitir í landinu. Ég geri mér grein fyrir því að málið er mjög snúið. Það hefur komið fram í málflutningi hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur og hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur að þær telja að málið hafi verið keyrt of hratt í gegnum nefndina. Ég vil taka undir þessa gagnrýni. Ég held að við hefðum átt að bíða og kortleggja betur þá gagnrýni sem komið hefur fram. Við hefðum átt að gera okkur betri grein fyrir afstöðu þeirra sem gagnrýna málið harðlega. Ég tek undir það að þessi hraði var óþarfur og ekki hafi verið ástæða til að vinna málið eins og gert var. Ég tel að það hafi verið ástæðulaust. Ég gagnrýni líka, sem er algjörlega óviðunandi fyrir Alþingi Íslendinga og mig sem nýjan þingmann, að hvað eftir annað stendur maður frammi fyrir því að fá inn í þingið blöð, þáltill. og lagafrv. um framkvæmdir sem maður hefur á tilfinningunni og sannanir fyrir í mörgum tilfellum að ákveðið hafi verið að fara í fyrir mörgum mánuðum síðan. Slík vinnubrögð eru gagnrýnisverð. Við ættum að setja fram ramma, heildarlínuna í lagasetningu, sýnina á hvernig við ætlum að fara í málin. Við eigum ekki að þurfa að velta okkur upp úr praktískum málum fyrirtækja eða samtaka sem auðvitað koma í kjölfarið þegar svona umbrot eiga sér stað. Í mínum huga er þetta algjörlega óviðunandi. Ég komst á þá skoðun að málið hafi verið keyrt of hratt í gegn er ég varð þess áskynja að borist hefðu umsagnir sem gagnrýna harðlega það sem við erum að gera og hvernig við höfum staðið að málum. Í ljósi þess að borist hafa umsagnir sem vert væri að fara yfir og þess að hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir og Rannveig Guðmundsdóttir hafa ekki haft tækifæri til þess að skila minnihlutaáliti með sinni sýn á meðferð þessa máls þá er ég sammála þeirri kröfu og tek undir hana, að milli umræðna verði málið tekið inn í nefnd á ný og farið yfir þau atriði sem borist hafa og hlaðist upp á undanförnum mánuðum. Ég endurtek hins vegar að málið snýst fyrst og fremst um hvaða form við ætlum að hafa á þessum hlutum. Við verðum að geta valið milli fleiri tillagna um hvernig eigi að standa að þessari framsetningu. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að teygja þessa umræðu mikið meira en tek undir með hv. þm. og fulltrúum í iðnn., Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur og Rannveigu Guðmundsdóttur, að full ástæða sé til að taka málið inn í nefndina aftur. Ég vil standa að því og skoða þessi mál í nýju ljósi. Ég beini þeim tilmælum til hv. formanns iðnn., Hjálmars Árnasonar, að það verði gert í ljósi nýrra upplýsinga. Ég tel að það þurfi ekki að tefja fyrir málinu en við höfum fullan rétt á að skoða hvort eitthvað hafi komið fram sem leitt gæti til þess að við ættum að fara öðruvísi að.

Herra forseti. Hv. þm. Árni Steinar kom hér með ágætar ábendingar. Ég geri ráð fyrir að hann sé farinn að átta sig á að í þessu máli er margt að finna sem ekki var ljóst þegar málið var í nefnd. Ég vil sérstaklega taka fram að ef talsmaður Samfylkingarinnar, Margrét Frímannsdóttir, hefði ekki komið hér í 1. umr. málsins með upplýsingar um TETRA-kerfið og þátt Landsvirkjunar í því þá hefði hv. iðnn. sennilega ekki látið sér detta í hug að kalla til þá sem hún þó gerði á þessum tveimur fundum um málið. Þetta frv. er sagt tvískipt, þ.e. í fyrsta lagi heimild Landsvirkjunar til að fara í fjarskipti og í öðru lagi heimild Landsvirkjunar til að eiga í öðrum fyrirtækjum. Þar komum við inn á þetta TETRA-mál sem við höfum farið í gegnum hér. Ég minni á að við fengum útskrift af heimasíðu Nokia þar sem sýnt var fram á að þeir eru byrjaðir að setja upp TETRA-kerfi. Þar var greint frá því hver viðskiptaaðilinn er og að sá viðskiptaaðili væri að fara inn á öryggismálin. En varðandi það hvort við viljum nýta þær fjárfestingar sem við eigum þá eigum við að skoða það hverju sinni. Við höfum t.d. fengið athugasemdir frá Landssímanum um að í nýsettum fjarskiptalögum sé Landssímanum gert skylt --- vegna fjarskiptanetsins --- að birta skilmála fyrir leigulínur og byggja gjaldtöku fyrir samtengingu neta á kostnaði við stofnun og rekstur nets auk hæfilegrar ávöxtunar fjármagns o.s.frv. Við höfum ekkert sett fram í nál. um að þegar Landsvirkjun fari fram með sitt fjarskiptanet, sem hún ætlar að eiga ein, verði hún að gera ráð fyrir að lúta sömu kröfum. Ýmislegt af slíku tagi höfum við bara ekki rætt.

Virðulegi forseti. Ég vil benda hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur á að ég tók til máls við 1. umr. um þetta mál. Ég gagnrýndi marga þætti þess eins og sjá má í þeirri þingræðu og var að vísu mjög samstiga hv. þm. Margréti Frímannsdóttur við upphaf málsins. En í mínum huga snýst málið líka um það hvernig maður sér t.d. framtíð Landsvirkjunar. Ég er t.d. einarður andstæðingur þess að selja fyrirtækið. Ég vil að opinberir aðilar eigi það. Ég held að átökin núna séu eins og í svo mörgu öðru sem við erum að gera þegar dansinn í sölu ríkiseignanna, fjölskyldusilfursins, er á fullu. Þá eru margir truflandi hagsmunaaðilar í samfélaginu sem hamla því að maður sjái heildarmyndina í þessu dæmi. Það er mjög snúið mál. Þess vegna spretta auðvitað alls staðar upp, þegar farið er í svona kerfisbreytingar sem keyrðar eru áfram, hagsmunaaðilar sem vilja fá bita af kökunni og líta þá til lengri tíma. Þetta finnst mér afleit staða þar sem ég er talsmaður stórra og mikilla fyrirtækja í orkugeira og opinberum rekstri, heilbrigðismálum o.fl. Það voru reyndar mjög fáir þingmenn sem tóku til máls þegar málið var lagt fram en ég hef komið að málinu og úttalað mig um það frá upphafi. Ég man ekki betur en aðeins fjórir eða fimm, þar á meðal hv. þm. Samfylkingarinnar, hafi þá tekið til máls um frv.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra á eftir að svara okkur því hvort þessi gjörð sé fyrsta skrefið í einkavæðingu fyrirtækisins eða hluta þess. Við stöndum frammi fyrir spurningunni um hvernig fyrirtæki á markaði geti keppt við ríkisrisana. Þess vegna er núna uppi hin áleitna umræða um söluna á Landssímanum. Mörg okkar berjast fyrir því að við sölu á Landssímanum verði fjarskiptanetinu haldið eftir. Með afgreiðslu þessa frv. yrðu örlög okkar kannski þau að með því að fyrirtæki í eigu Landsvirkjunar yrði stofnað um ljósleiðara Landsvirkjunar og Landsvirkjun seldi t.d. það fyrirtæki, þá færi ljósleiðari sem nú er í eigu okkar, þ.e. Landssímans sömuleiðis á markað. Þetta er allt angi af sama stóra málinu. Auk þess vil ég nefna það sérstaklega að það var ekki sökum tímaskorts sem við Ásta Ragnheiður skiluðum ekki nál. Við gerðum það ekki vegna þess að við féllumst ekki á að taka málið úr nefnd. Við töldum það ekki afgreitt, vildum ekki hafa afskipti af þessu enda átti að taka málið til umræðu strax eftir þá helgi. Við vorum að lýsa andstöðu okkar með þessu, tókum ekki efnislega afstöðu heldur gagnrýndum fráleit vinnubrögð. Þetta höfum við tilkynnt þingflokki okkar. Við eigum þar með eftir að ákveða hvort við tökum að einhverju leyti afstöðu til einstakra þátta málsins eða hvort við látum það algjörlega fram hjá okkur fara. Þetta vil ég draga sérstaklega fram. Ég held að það væri flestum til sóma að taka málið til formlegrar umfjöllunar milli 2. og 3. umr. og fagna þeirri hugmynd.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þessi síðustu orð hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur. Ætli það séu ekki þessi mál í heild sinni sem þarf að taka fyrir. Hv. þm. minntist á, varðandi sölu á símanum, að halda flutningskerfinu eftir sem sérfyrirtæki. Í raun erum við, varðandi Landsvirkjun, að tala um mjög áþekkt form á sérfyrirtæki. Mín hugsun og félaga minna er ávallt sú að Landsvirkjun eigi að vera í opinberri eigu en auðvitað ráðum við því ekki. Við viljum að þetta form sé á hlutunum. Við erum talsmenn þess að ríkið eigi símann en auðvitað ráðum við því ekki. Við þurfum að skoða hlutina í þessu ljósi eins og aðrir. Eins og alþjóð er kunnugt þá höfum við ekki meiri hluta á hinu háa Alþingi. Þannig standa málin. Ég vil standa að þessum málum af fullu raunsæi og ítreka þá áskorun til hv. formanns iðnn., Hjálmars Árnasonar, að hann beiti sér fyrir því að málið verði tekið inn í nefndina og skoðað að nýju. Þá væru öll gögn lögð á borðið til umfjöllunar og e.t.v. fleiri fengnir á fund nefndarinnar í ljósi þess að enn eru að berast gögn sem beðið var um af hálfu nefndarinnar. Þannig standa þessi mál og ég held að við hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir séum algjörlega sammála um hvernig framhaldið í umfjöllun um þetta mál ætti að vera.

Herra forseti. Landsvirkjun er opinbert fyrirtæki, 50% eru í eigu ríkisins, 45% í eigu Reykjavíkurborgar og 5% í eigu Akureyrarbæjar. Það er grundvallarskoðun mín og fjölda þeirra sem styðja Sjálfstfl. að rekstur sé almennt betur kominn á hendi einstaklinga en opinberra aðila. Sumir hafa jafnvel kristallað þá hugsun í slagorðunum ,,báknið burt``. Með þessu frv. er í annað sinn fyrirhugað að víkka út starfssvið Landsvirkjunar. Áður var Landsvirkjun heimilað að taka þátt í ráðgjafarþjónustu í samkeppni við frjálsan markað. Rökin voru þau að nýta ætti sérfræðiþekkingu innan Landsvirkjunar. Nú á hún að fara að taka þátt í fjarskiptum með sömu rökum. Það á að nýta þann búnað sem hún á og hefur rekið í fjölda ára. Landsvirkjun er á margan hátt vorkunn vegna þess að hún er í samkeppni við raforkuver í eigu sveitarfélaga sem ekki lúta sömu takmörkunum og geta farið út um víðan völl í starfsemi sinni. En þannig háttar til að fjarskipti og raforkudreifing eru æ meira samtvinnuð nú á dögum. Nú orðið er erfitt að greina á milli hvað er raforkuflutningur og hvað fjarskipti. Það vandamál sem við erum að glíma við hér í dag er einmitt afleiðing af þeirri þróun. Herra forseti. Með þeim rökum sem Landsvirkjun heldur fram, þ.e. að hún fari að nýta eign sína, þá getur hún farið út í ýmsilegt annað. Hún gæti farið að baka brauð og annað slíkt eins og ég hef nefnt. En hún hefði getað farið aðra leið, og því var ekki svarað í hv. iðnn. af hverju hún fór ekki þá leið, þ.e. hreinlega að skilgreina þær þarfir sem hún hefur, það öryggi sem hún þarf að njóta varðandi fjarskipti og kaupa þá þjónustu eins og aðrir símnotendur í landinu. Þá hefði hún aldrei þurft að byggja upp þetta kerfi á sínum tíma. Þá hefði Landssíminn örugglega byggt upp kerfið fyrir hana. Nákvæmlega það sama gæti hún gert í dag. Hún gæti skilgreint þær þarfir sem hún hefur varðandi öryggi og flutningsgetu og síðan gæti hún selt þetta kerfi sitt sem er ekkert innan húss í Landsvirkjun. Þetta eru ljósleiðarar út um víðan völl og þetta eru örbylgjusendar uppi á hæðum. Hver sem er getur átt þetta. Landsvirkjun gæti jafnvel selt þetta með þeim kvöðum að hún fái þá þjónustu sem hún þarf á að halda í ákveðið árabil, segjum tíu ár, og síðan sé henni heimilt að bjóða það út. Þannig hefðu menn getað leyst þetta vandamál og Landsvirkjun hefði getað einbeitt sér að því sem hún væntanlega kann best, þ.e. að framleiða, dreifa og flytja raforku. En, nei, eins og alltaf með opinber fyrirtæki þá skal hún taka yfir fleiri og fleiri svið. Herra forseti. Hvað þýðir þetta litla frv. sem er nú bara ekki nema örstutt: ,,svo og aðild að fjarskiptafyrirtækjum``? Hvað þýðir það? Það þýðir að Landsvirkjun getur keypt hluti í einu eða fleiri fyrirtækjum og hún getur keypt þau í heilu lagi. Hún gæti t.d. keypt Landssímann bara í einum bita og er sennilega eini innlendi aðilinn sem hefur nægilega sterka eiginfjárstöðu til að gera það. Þegar þetta frv. hefur verið samþykkt þá gæti komið upp sú staða að hún keypti annaðhvort Landssímann eða Tal eða eitthvert annað fyrirtæki sem er á markaði. Í samræmi við grundvallarhugsun mína sem ég gat um áðan og grundvallarskoðun þá er ég á móti því að hið opinbera víkki svona út starfssvið sitt. Ef aftur á móti væri búið að einkavæða Landsvirkjun sæi ég ekkert athugavert við þessa þróun, ekki nokkurn skapaðan hlut. Þá er það ekki mál löggjafans hvort eitthvert einkafyrirtæki fari út í að baka brauð eða stunda fjarskipti. Herra forseti. Ég ætla ekki að fara yfir þá sögu sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir rakti svo ítarlega. Hún er mjög flókin. Hún er um margt undarleg og hún er enn að gerast. Hún gerist á hverjum degi og hún ber keim af harðvítugri markaðsbaráttu erlendra fjarskiptarisa sem standa þarna á bak við. Og hún ber keim af baráttu innlendra opinberra aðila, rafrorkurisa, þ.e. ríkisins í Landsvirkjun og Reykjavíkurborgar í Línu.Net. Þetta er slagur opinbera aðila. Einkaaðilar koma þar lítt nærri og ef þeir voga sér þá eru þeir troðnir undir í slagnum, eins og örlög Irju eru glöggt dæmi um. Herra forseti. Nú er okkur sagt að stefnt sé að markaðsvæðingu raforkukerfisins og það eigi að auka samkeppni þar og það er í samræmi við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Og hluti af því er að einkavæða þessi fyrirtæki. Ég sé ekki aðra lausn til að ná fram samkeppni og þá leysist þetta mál af sjálfu sér. Ég sé því ekki að þetta sé neitt ákaflega mikið vandamál. Engu að síður er ég á móti þessu frv. vegna þess að Landsvirkjun er enn þá opinbert fyrirtæki og ég er á móti því að víkka út opinberan rekstur. Varðandi afgreiðsluna í hv. iðnn. þá var ég ekki á móti því að taka málið út. Þetta er einfalt mál og mér fannst á þeim tímapunkti að það væri útrætt. Ég hafði sett mig nokkuð vel inn í þá þróun sem hafði gerst varðandi Línu.Net, Irju og allt þetta kerfi sem menn hafa verið að búa til þannig að ég taldi mig vera svona nokkuð vel inni í því. Síðan hefur ýmislegt gerst, en það hefði ekki breytt því að ég taldi rétt að taka málið út. Ég var hins vegar á móti því og því lýsti ég yfir og skrifa þar af leiðandi ekki undir álitið og ég mun greiða atkvæði gegn þessu frv. þegar það kemur til afgreiðslu hér af þeirri ástæðu að ég er á móti því að hið opinbera sé að leggja undir sig allt atvinnulífið. Ég get hjartanlega tekið undir með hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni að það er óþolandi og stórhættulegt fyrir lýðræðið að hingað inn á Alþingi komi frv. og þáltill. sem búið er að semja um, sem alþingismönnum er gert að skrifa upp á. Það er óþolandi og það er ljóst í þessu dæmi að búið var að stofna það fyrirtæki sem við höfum rætt hér. Það var búið að gera samninga við erlenda fjarskiptarisa upp á fleiri hundruð millj. kr. og það var sem sagt búið að reikna með því að Alþingi mundi samþykkja frv. Svona vinnubrögð held ég að séu mjög slæm. Við erum að sjá þetta aftur og aftur. Við ræddum í gær um búvörusamninginn. Þar er ekki hægt að breyta neinu, ekki í skynsemisátt, ekki neinu. Það er búið að skrifa undir þann samning. Og þó að hv. þingmenn kæmust að einhverjum lapsus eða galla í því samkomulagi og ætli sér að laga hann, þá er það ekki hægt. Umræðan er óþörf þegar svona stendur á. Við sjáum þetta víðar. Við sjáum þetta í skattamálum t.d. varðandi þau frv. sem hér liggja fyrir í skattamálum og eru afrakstur af samkomulagi aðila vinnumarkaðarins. Þar má heldur ekki breyta neinu. Þingmenn hafa í rauninni ekkert um að ræða. Og þó að menn hafi kannski aðrar skoðanir eða komist að einhverri annarri skynsamlegri lausn í umræðuni þá er engu hægt að breyta vegna þess að þetta er hluti af samkomulaginu. Þetta er orðið mjög hættulegt og hefur reyndar viðgengist mjög ríkum mæli á undanförnum árum og ég held að hv. þm. ættu að skoða sinn hug í því hvar frumkvæði að lagasetningu yfirleitt liggur. Ég hef sagt það mörgum sinnum að hv. þingmenn samþykki ekki eitt einasta frv. sem þeir hafa samið sjálfir nema kannski eitthvert smotterí um þingfararkaupið eða þingsköpin. Enn hefur nú ekki komið upp sú staða að einhverjir aðilar úti í bæ séu að gera ályktarnir um þingsköpin. En hins vegar varðandi þingfararkaupið þá er það iðulega undir hæl annarra aðila úti í bæ þannig að þingmenn geta ekki einu sinni rætt það. Öll þau frv. sem við samþykkjum eru samin annars staðar. Og sá sem semur frv. hefur frumkvæðið að gerð þess og hann ræður eiginlega öllu um það hvernig það lítur út. Þetta er því orðið mjög hættulegt fyrir þingræðið og þar með lýðræðið. Þetta er nokkuð sem ég hef margoft bent á. En varðandi þetta frv. þá tel ég að það sé slæmt að víkka þannig út starfssvið Landsvirkjunar, opinbers fyrirtækis, og ég mun greiða atkvæði gegn því.

Virðulegi forseti. Örstutt viðbrögð við ræðu þingmannsins. Hann kom hér inn á grundvallarhugsun um ríkið og markaðinn. Við þekkjum afstöðu hans sem hann hreyfir hérna við á sviði sem er ekki oft til umræðu og það er að ríkið sjálft er svo ráðandi. Hins vegar hefur Sjálfstfl. aldrei tekið umræðuna og þaðan af síður ákvörðunina um hvort að einkavæða eigi þjónustufyrirtæki ríkisins. Hann hefur látið ákvörðunina verða til hinum megin frá. Hún verður til úti á markaðnum sjálfum. E.t.v. eru þetta klókindi, e.t.v. er þetta einber heigulsháttur vegna þess að þá geta menn verið í þykjustuleik, verið eins konar flokkur fólksins, en hagrætt hlutunum þannig á meðan að einn góðar veðurdag verði að einkavæða stóru ríkisfyrirtækin af því að markaðurinn er búinn að skapa þá stöðu. Það er opnað fyrir heimildir einkaaðila til þess að starfa á markaði á þeim sviðum sem áður voru með einkaleyfi ríkisins. Síðan krefst samkeppnissiðferðið þess að þar með verði ríkisfyrirtækinu deilt upp þannig að það geti ekki í skjóli annarrar markaðseinokunar beitt valdi á markaðnum gagnvart þjónustufyrirtækjum sem þar hafa orðið til. Þetta er það sem við höfum verið að horfa upp á á liðnum árum. Það sem við stöndum frammi fyrir er að ef að þessi lög heimila Landsvirkjun að reka fjarskiptafyrirtæki, sem ætti auðvitað að vera meginmálið í lagasetningunni í dag en ekki þessi subbugangur sem er orðinn til varðandi TETRA-kerfið, þá verður Landsvirkjun í þessu tilfelli e.t.v. hinn stóri samkeppnisaðili Landssímans í að reka fjarskiptafyrirtæki og e.t.v. verður það svo að enn um sinn verður það kannski hlutverk ríkisins að reka tvö fjarskiptafyrirtæki sem eru svo stór að bara þau tvö geta keppt hvort við annað og því kannski ekki ástæða til að hleypa þeim út á markaðinn. En e.t.v er þetta fyrsta skrefið í því að þau fari á markað.

Herra forseti. Hv. þm. gerir ekki mun á ríki og einstaklingum, þeim einstaklingum sem mynda ríki. Hann gerir ekki mun á þjóð og ríki. Ég bendi á að víða í heiminum eru margar þjóðir innan sama ríkis og víða í heiminum er sama þjóðin í mörgum ríkjum. Einu sinni tilheyrðu Íslendingar dönsku ríki en töldu sig samt vera Íslendinga og alls ekki Dani. Það að gera ekki mun á einstaklingum og ríki eru því mistök sem menn gera mjög oft. Sagt er: ,,Við tölum fyrir hönd ríkisins. Við erum hérna að vinna fyrir hönd ríkisins. Landsvirkjun er eign þjóðarinnar og þar með einstaklinganna.`` En það er bara ekki rétt. Minn flokkur berst fyrir einstaklinginn. Hann berst fyrir réttindum og sjálfstæði einstaklingsins og frumkvæði hans. Þar af leiðandi er hann á móti opinberum fyrirtækjum sem ekki eru í eigu einstaklinga heldur í eigu ríkisins eða sveitarfélaga. Sveitarfélag er ekki hið sama og þeir einstaklingar sem búa í sveitarfélaginu. Hér er um að ræða grundvallarmismun á skoðunum eða því hvernig menn líta á hlutina og kristallast mjög oft í þeirri umræðu sem við eigum á Alþingi. Menn setja samasemmerki, þ.e. vinstri menn, milli ríkis og einstaklinga og segja að einstaklingarnir eigi þetta og hitt ríkisfyrirtækið. En þannig er það ekki. Ég held að sé mjög mikilvægt að við stöndum vörð um það að einstaklingar og fyrirtæki þeirra geti haslað sér völl í atvinnulífinu.

Herra forseti. Ég var ekki að ræða þjóðarsamsetningu, hvorki okkar né annarra. Landsvirkjun er sf., Landssíminn er hf. Þessi stóru og miklu fyrirtæki eru stærstu fyrirtæki í eigu ríkisins, fólksins, landsmanna. Þetta er einfalt fyrir mér. Annað er útúrsnúningur. Sjálfstfl. vill að fyrirtæki sé í eigu einstaklinga. Er það svo?

Virðulegi forseti. Hv. 10. þm. Reykv., Pétur H. Blöndal, hreyfði við vinnubrögðum í ræðu sinni og ég vil taka undir með honum. Þar erum við sammála um leikreglur, þ.e. hvernig á að fara í mál. Við erum ósammála í pólitík eins og alþjóð veit. En það held ég að sé svo alvarlegt og það á að tala um það í hvert sinn sem það gerist, að við skulum nánast aldrei komast í að ræða og takast á pólitískt um meginlínur í málum, að við skulum enn vera í þeirri stöðu að mál hér og mál þar séu matreidd inn til okkar utan úr bæ, tilfallandi þá, ekki heildstætt, mál sem passa ekkert inn í þann heildarramma e.t.v. sem menn telja að þeir standi fyrir. Þannig gerast hlutirnir. Ég er svo innilega sammála hv. þm. Pétri Blöndal hvað þetta varðar. Það væri mjög heilbrigt fyrir okkur ef við gætum snúið umræðunni við þannig að 1. umr. væri yfirleitt átök manna um heildarsýn þeirra eða pólitíska heildarsýn á það hvernig skuli farið í mál, en ekki að gera okkur út sem eins konar sérfræðinga strax frá byrjunarpunkti og vera þar með orðnir praktískir aðilar, jafnvel rekstraraðilar mála.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að taka undir það með síðasta hv. ræðumanni að 1. umr. á að vera um heildarsýn. Þá á að fjalla almennt um mál en kannski ekki um mál í smáatriðum hvað varðar ákveðnar greinar.  Ég vil næst þakka hv. iðnn. fyrir störf að frv. og er algjörlega sammála því sem kemur fram í nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar hvað það varðar að það er stjórn Landsvirkjunar sem ákveður hversu langt fyrirtækið gengur í rekstri fjarskiptafyrirtækja. En hins vegar er lögð áhersla á að það verði tryggt að rekstur fjarskiptakerfis Landsvirkjunar verði aðskilinn frá öðrum rekstri fyrirtækisins og út á það gengur frv. Nokkrar spurningar hafa komið fram hjá hv. þm. og m.a. spurningin um hvort ég telji að Landsvirkjun hafi heimildir með samþykkt þessa frv. til að stofna eða gerast aðili að fyrirtæki á fjarskiptasviði. Ég tel að svo sé. Það er niðurstaða mín. Síðan var spurt um það ef Landsvirkjun selur, hvort það muni þá koma til kasta Alþingis að fjalla um það mál. Niðurstaða mín er sú að svo sé ekki í þessu tilfelli.  Síðan var spurt um öryggisnetið og öryggiskerfið. Hv. þm. hafa áhyggjur af því að verið sé að koma upp tvöföldu öryggiskerfi og ég get í sjálfu sér skilið þær áhyggjur, en ég tel að það sé dómsmrn. sem muni fjalla um það mál og þar af leiðandi þarf ég ekkert að tjá mig frekar um það. Dómsmrn. hlýtur að vera best til þess bært að fjalla um slík mál. Auðvitað er hugmyndin með þessu frv. og málinu öllu saman að efla öryggi landsmanna. Dómsmrn. mun því að sjálfsögðu horfa á málið þeim augum. Einnig var fjallað um eignaraðild að Landsvirkjun, hvort þetta væri jafnvel fyrsta skrefið í því að einkavæða Landsvirkjun. Þess ber að geta að borist hefur erindi frá eignaraðila, sem er Reykjavíkurborg, þess efnis að hefja viðræður um það á meðal eignaraðila hvernig eignarhaldi skuli háttað til framtíðar í þessu fyrirtæki. Og þessa dagana erum við í iðnrn. að vinna að því að koma þeim umræðum í ákveðinn farveg og síðan verður það að koma í ljós í fyllingu tímans hvað eignaraðilar telja best í þeim efnum og að sjálfsögðu mun það mál þá koma til kasta Alþingis. Ég freistast nú til að segja í lokin af því að hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir skýrði það þannig að ekki hefði verið skilað nál. af hálfu minni hlutans að minni hlutinn vildi ekki hafa afskipti af málinu. Ég held að það hljóti að vera öllum ljóst að með ræðum sínum hér í dag eru hv. þm. náttúrlega að hafa afskipti af málinu og hafa auðvitað fullan rétt til þess og ekkert óeðlilegt við það að í málinu geti verið skiptar skoðanir, en ég legg áherslu á að af hálfu ríkisstjórnarinnar og af minni hálfu sem iðnrh. er fyrst og fremst verið að koma málunum í þann farveg að Landsvirkjun geti átt í fjarskiptafyrirtæki, og verði frv. að lögum verður það heimilt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir þau svör sem hæstv. ráðherra kom með við fyrirspurnum mínum. Hæstv. ráðherra telur að þetta frv., eins og það er orðað, veiti Landsvirkjun lagaheimild til þess bæði að búa til sérstakt fyrirtæki 100% í sinni eigu til að selja aðgang að fjarskiptaneti sínu og jafnframt að vera með í öðrum fyrirtækjum á markaði er lýtur að því sem ég varði löngum tíma mínum í morgun að ræða varðandi TETRA-fjarskiptin. Það vekur sérstaka athygli mína eftir þá umræðu sem hér hefur farið fram að hæstv. ráðherra svari því til að hún telji að ekki þurfa að koma til kasta Alþingis ef Landsvirkjun ákveður síðan að selja annaðhvort 100% eignarfyrirtækið sem hún setur upp um ljósleiðarann eða þau fyrirtæki sem hún ætlar að vera hluti af. Þetta held ég að þýði fyrir flesta í þessum sal að sú ákvörðun, sem tekin er með lagasetningunni sem við erum að fjalla um, sé miklu stærri en menn hafa áður talið. Þetta svar finnst mér mikilvægast af því sem hefur komið hér fram í dag. Það að erindi hafi borist frá Reykjavíkurborg um að hefja viðræður um hvernig eignarhaldi skuli háttað varðandi Landsvirkjun til frambúðar þekkjum við vegna þess að borgarstjórinn í Reykjavíkur hefur látið í ljós þá skoðun að e.t.v. eigi Reykjavíkurborg að losa sig út úr eignarhaldi að Landsvirkjun vegna þess að það brjóti í bága við það að Reykjavíkurborg rekur annað orkufyrirtæki. Varðandi afskipti okkar af afgreiðslunni sneri sú athugasemd mín að afgreiðslu málsins úr nefnd. Við munum síðar taka afstöðu til málsins þegar það kemur til afgreiðslu hér.

Herra forseti. Ég hefði gjarnan viljað fá svar við þeirri spurningu hjá hæstv. ráðherra hvaða raunverulega tilgang hún telji vera á bak við frv. Í máli sínu við 1. umr. talaði hæstv. iðnrh. um að verið væri að veita Landsvirkjun lagaheimild til að eiga aðild að fjarskiptafyrirtækjum. Sami tónninn hefur verið bæði í formanni iðnn. og í nál. En eftir allt það sem við erum búin að koma með fram hér, bröltið í Landsvirkjun við að koma upp TETRA-kerfi, kaupa það, draga sig út úr TNeti, hvort sem það er nú raunverulegt eða ekki, upplýsingarnar um að þeir hafa ekki tilkynnt það til hlutafélagaskrár, að forstjóri Landsvirkjunar gefur borgarstjóranum í Reykjavík þær upplýsingar að Landsvirkjun sé enn þá inni í TNeti þegar bréf til Póst- og fjarskiptastofnunar segir að þeir séu þar ekki, þá spyr ég hæstv. ráðherra: Hver er hin raunveruleg ástæða fyrir þessu? Hún er ekki bara sú að opna fyrir aðild að þessum fyrirtækjum. Getur hæstv. ráðherra ekki svarað því hvort þarna sé eitthvað annað sem býr að baki eftir alla þá umræðu sem hér hefur verið í dag?

Hæstv. forseti. Ég held að það sé alveg augljóst hver tilgangurinn er, enda kemur það fram í mjög kjarnyrtri umsögn fjárlagaskrifstofu með frv. þar sem stendur, með leyfi forseta: ,,Tilgangur frumvarpsins er að veita Landsvirkjun heimild til að taka þátt í og eiga fyrirtæki á sviði fjarskipta auk orkumála og tengdrar starfsemi.`` Svo einfalt er það. En í sambandi við mál hv. þm. almennt þá erum við ekki með frv. að fjalla um TETRA-kerfið. Póst- og fjarskiptastofnun og dómsmrn. munu fjalla um þann þátt mála. Eins og ég sagði fyrr tel ég að dómsmrn. sé sá aðili sem á að fjalla um öryggisþátt málsins og það hvort slík kerfi, ef af því verður að þau verði fleiri en eitt, geti ekki tengst saman í öryggisskyni.

Herra forseti. Vissulega erum við að fjalla um TETRA-kerfið. Þetta snýst um það. Þetta snýst um öryggismál og um það að Landsvirkjun þolir ekki að hafa orðið undir í útboði og ætlar að kæfa litla fyrirtækið sem varð hlutskarpara og er búið að gera samning við lögregluna og slökkviliðið. Það er raunverulega ástæðan fyrir frv. Og ég held að stjórnarliðar verði að horfast í augu við það sem hér er á ferðinni. Nákvæmlega það sama er að gerast nú og þegar frv. kom fram um að Eimskip ætti að sjá um flutningana fyrir varnarliðið og drepa átti niður Atlantsskip. 

Herra forseti. Ástæða er til að árétta afstöðu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs til Schengen-samkomulagsins. Við erum andvíg því að Íslendingar gerist aðilar að þessum samningum. Fram hafa komið hjá stjórnskipaðri nefnd fullyrðingar um að þetta samkomulag sé mjög óhagkvæmt, bjóði upp á óhagræði og óhagkvæmni fyrir íslenska ferðaþjónustu og hafi í för með sér ómældan kostnað fyrir íslenska skattgreiðendur. Þessar fullyrðingar koma fram án þess að þeim sé á nokkurn hátt svarað af hálfu ríkisstjórnarinnar eða stjórnarmeirihlutans á Alþingi. Auk þess er að finna í þeim lögum sem er fylgifrv. með Schengen-samkomulaginu ámælisverða hluti. Ekki er nægilega staðið að persónuvernd gagnvart embætti ríkislögreglustjóra. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs getum því ekki stutt þessi frumvörp.

Herra forseti. Ég vil láta fram koma þá greinargerð fyrir atkvæði mínu og stuðningi við þetta mál að ég tel það skipta miklu fyrir baráttu okkar sem ríkis gegn fíkniefnavánni sem ríður hér yfir. Ég tel raunar að ef við gerumst ekki aðilar að þessu samstarfi verði Ísland verr sett í þeirri baráttu enn öll önnur Evrópuríki. Það vil ég ekki sjá og þess vegna styð ég málið.

Herra forseti. Ég vil gera grein fyrir afstöðu minni til þessa máls. Staðreyndin er sú að varnaðarorð hafa komið frá ýmsum sem hafa fylgst með smygli á fíkniefnum til landsins og varnaðarorðin eru á þá lund að það samkomulag sem við erum að gera og kennt er við Schengen muni veikja stöðu Íslendinga í þessum efnum. Þess vegna get ég ekki stutt þetta frv.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um hvort heimilt skuli að innheimta stimpilgjöld af hlutabréfum í Pósti og síma, í Landssíma Íslands og Íslandspósti. Þessi hlutafélög voru undanþegin stimpilgjöldum þegar stofnað var til þeirra. Í sjálfu sér hafa ekki orðið þar neinar breytingar sem réttlæta að því sé breytt. Þessi félög eru áfram í eigu ríkisins að fullu og arðurinn rennur til þeirra. Þessi mikilvægu þjónustufyrirtæki eiga því að vera áfram slík. Hér er verið að undirbúa sölu þessara fyrirtækja og því er ég andvígur og þetta er ástæðulaust.

Herra forseti. Ég ætla að fara yfir nokkur atriði í framhaldi af ræðu minni áðan um Landsvirkjunarfrv. Í fyrri ræðu minni vitnaði ég nokkuð til spurninga og svara sem forstjóri Landsvirkjunar svaraði stjórnarmanni í Landsvirkjun, fulltrúa Reykvíkinga, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, en hún lagði fyrir forstjórann einar átta spurningar í nokkrum liðum hverja og eina sem varða það mál sem hefur verið til umræðu, þ.e. hlutdeild Landsvirkjunar í fyrirtækinu TNeti sem síðan ætlar að fara að koma upp öðru TETRA-kerfi. Ég tel mikilvægt að ég fari aðeins yfir spurningarnar þar sem hv. formaður iðnn. gerði lítið úr því að ágreiningur væri uppi um áform Landsvirkjunar um að koma á tvöföldu öryggiskerfi hér á landi og þar sem ég tel að komi mjög skýrt fram, bæði í spurningum borgarstjórans, Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur og svörum forstjóra Landsvirkjunar, Friðriks Sophussonar, að þarna er ekki allt sem skyldi. Borgarstjórinn spyr forstjórann fyrst, og er best að ég lesi upp spurningarnar, með leyfi forseta: Framhaldsstofnfundur TNets var haldinn 1. febrúar sl. þegar fyrir lá tilboð fyrirtækisins í útboði Ríkiskaupa á TETRA-fjarskiptakerfi og því hefði ekki verið tekið. Hefði þá ekki verið eðlilegt að leggja málið áður fyrir stjórn Landsvirkjunar til endurmats í ljósi þess að umræður í stjórninni og gögn sem þar hefðu verið lögð fram miðuðust öll við að stofna fyrirtækið til að standa að tilteknu tilboði á sviði öryggismála? Hér er verið að fjalla um útboð Ríkiskaupa í haust á öryggiskerfi fyrir lögregluna og slökkvistöðina. Þar varð TNet, fyrirtæki Landsvirkjunar, undir í útboði. Eins og kemur fram í spurningunni var það samþykkt hjá Landsvirkjun að Landsvirkjun tæki þátt í útboðinu til þess að sinna þessum öryggismálum en urðu þar undir. Svar forstjórans er á þá leið að í janúar ákváðu eigendur TNets að halda áfram undirbúningi að uppsetningu TETRA-kerfis með breyttum áherslum og samkvæmt öðrum áætlunum en gengið var út frá í tilboði Ríkiskaupa og var raunar alls ekki reiknað með þeim viðskiptum sem fólust í samningi við Ríkiskaup. Þarna lýsir forstjórinn því yfir að þrátt fyrir að þeir hafi orðið undir í útboðinu og þrátt fyrir að komið hafi upplýsingar um að bara væri pláss fyrir eitt TETRA-kerfi á markaðnum, halda Landsvirkjun og fyrirtækið TNet áfram að undirbúa að setja upp TETRA-kerfið, halda þeim undirbúningi áfram í janúar í vetur eftir að þeir urðu undir í haust í útboði og er vitað að þetta mundi ekki bera sig nema eitt kerfi. Þeir koma upp TETRA-kerfi. Það hefur komið fram í ræðum m.a. í máli mínu að þeir eru búnir að kaupa kerfi frá Nokia sem getur ekki gengið með því kerfi sem fyrir er. Þetta gera þeir þrátt fyrir að ekki er komin lagaheimild fyrir fyrirtækið til þess að fara út í slíkan rekstur, þá er þegar búið að fjárfesta í búnaðinum. Þarna er stjórnarmaður með mjög gagnrýnar spurningar. Síðan spyr borgarstjórinn: Hefur TNet gert samninga sem fela í sér verulegar fjárhagsskuldbindingar? Ef svo er, hversu mikill er hlutur eða ábyrgð Landsvirkjunar í þeim og hefði ekki verið rétt að bera slíkar ákvarðanir undir stjórn fyrirtækisins? Þarna kemur líka fram að þátttakan í þessu fyrirtæki, TNeti, hefur ekki einu sinni verið borin upp í stjórn fyrirtækisins. Þá svarar forstjórinn: Samkvæmt upplýsingum TNets hefur fyrirtækið gert samninga sem fela í sér fjárhagsskuldbindingar sem nema um 200 millj. kr. Hlutur Landsvirkjunar í þeim skuldbindingum er sem nemur hluta Landsvirkjunar í inngreiddu hlutafé sem er samtals 21 millj. kr. og heimildum til aukningar hlutafjár í 150 millj. kr. Landsvirkjun á einn þriðja hlut í TNeti. Þetta segir forstjóri Landsvirkjunar 29. mars sl., hálfum mánuði eftir að hann er búinn að tilkynna Póst- og fjarskiptastofnun í bréfi að þeir séu ekki eigendur að þessu fyrirtæki. Hver er að segja satt þarna og hvenær? Mér finnst full ástæða til að það komi fram í umræðunum um þetta mál. Borgarstjóranum og stjórnarmanni í Landsvirkjun er sagt það 29. mars að þeir séu þriðjungseigendur að TNeti, en hálfum mánuði áður eru þeir ekki hluti af eigendum og alls ekki samkvæmt hlutafélagaskrá. Þar eru þeir enn þá eigendur. Síðan eru ýmsar fleiri spurningar. Ég ætla ekki að lesa þær allar upp, menn ættu að geta kynnt sér þær, en ég vil geta þess að borgarstjóri spyr einnig um hvar sé áformað að koma upp TETRA-móðurtölvu TNets, þ.e. því öryggiskerfi sem þeir hafa verið að kaupa. Samkvæmt upplýsingum TNets hefur ekki verið tekin ákvörðun um staðsetningu TETRA-miðstöðvar TNets en framkvæmdastjóri fyrirtækisins hefur þó lýst áhuga á að leigja aðstöðu af Landsvirkjun í þessu skyni. Það eru sem sagt áform uppi um það að koma þessu kerfi fyrir hjá Landsvirkjun. Síðan er spurt um grundvallaratriði, sem ég tel vera stórmál í þessu, og það er hvort mismunandi TETRA-fjarskiptakerfi sem tengd eru tveimur mismunandi móðurtölvum, þ.e. kerfi Irju sem núna er Lína.Net og kerfi TNets, gætu talað saman án sérstaks búnaðar. Þá kemur ákaflega loðið svar frá forstjóranum en sérfræðingar eru reyndar búnir að svara iðnn. því að það er ekki hægt og það verður ekki hægt fyrr en eftir kannski fjögur ár að þessi kerfi geti haft samskipti. En forstjórinn svarar svona: TETRA-staðallinn sem slíkur gerir ráð fyrir að um samtengingu tveggja eða fleiri kerfa geti verið að ræða með sérstökum skilgreindum tengiskilum. Slík tengiskil eru þó ekki tilbúin til notkunar hjá öllum framleiðendum. Samkvæmt upplýsingum frá TNeti mun þó vera hægt að framkvæma vissar samtengingar milli óskyldra kerfa nú þegar. Komið hefur fram að ekki er hægt að tengja þessi tvö kerfi saman og verður kannski ekki fyrr en eftir kannski fjögur ár. Síðan eru tvær spurningar í lokin sem ég ætla að láta fylgja með. Sjöunda spurningin er: Liggja fyrir eða eru í undirbúningi einhverjir samningar milli Landsvirkjunar og TNets um að Landsvirkjun kaupi þjónustu af TNeti þegar það hefur rekstur? Þá svarar forstjórinn: Ein af forsendum þess að Landsvirkjun hafi á sínum tíma forgöngu um að kynna TETRA-tæknina hérlendis var sú að tími var kominn til að endurnýja eldra talstöðvarkerfi fyrirtækisins. Engir samningar liggja þó fyrir um kaup á þjónustu af TNeti. Þetta er allt mjög sérkennilegt og þyrfti auðvitað að fá skýringar við. Síðan er áttunda spurningin: Eru áætlanir eða samningar um að TNet hafi einhvern aðgang að línum eða aðstöðu Landsvirkjunar til reksturs fjarskiptakerfis síns? Svarið frá forstjóranum er svona: Framkvæmdastjóri TNets upplýsti að í öllum áætlunum TNets hefði verið gert ráð fyrir því að fyrirtækið leigði aðstöðu og fjarskipti af þeim aðilum sem slík gæði eiga sem auk Landsvirkjunar eru aðallega starfandi fjarskiptafyrirtæki hérlendis. Eins og kunnugt er hafa lög um Landsvirkjun staðið í vegi fyrir slíkum samningum hvað leigu á fjarskiptaleiðum varðar, bæði fyrir TNet og aðra. Með samþykkt frv. með breytingu á lögum um Landsvirkjun sem er nú til umfjöllunar á Alþingi verða slíkir samningar þó mögulegir. Þetta eru gróflega spurningar og svör sem ég vitnaði til í máli mínu áðan og sýnir að ætlun Landsvirkjunar var alltaf að fara inn á öryggismarkaðinn. Öryggismarkaður sem þegar var vitað að væri uppfylltur með útboðinu við Irju og ekkert pláss var fyrir fleiri í. Þetta er því alveg ljóst að allan tímann var ætlunin að komast inn á þetta hvað sem tautaði og raulaði. Sömuleiðis eru notuð öll brögð til þess að komast inn á þennan markað, m.a. gefnar misvísandi og rangar upplýsingar um aðild Landsvirkjunar að fyrirtækinu sem ég tel að fulltrúar fyrirtækisins skuldi okkur skýringar á, þ.e. þingmönnum sem eru að afgreiða þetta mál. Ég nefndi í fyrri ræðu minni að við þyrftum að fá ýmsar skýringar á upplýsingum sem við höfum hér og hafa komið fram í umræðunni í nefndinni áður en þetta mál verður endanlega afgreitt.

Herra forseti. Það verður að segjast að ekki þarf stórar þúfur til að velta hlössum í þinginu. Þetta mál er afskaplega lítið fyrir mann að sjá eða fyrir frv. að sjá en hefur valdið miklum og jafnvel flóknum umræðum. Þó verður því miður að segjast, herra forseti, að mikið af þeim umræðum er næstum því orðaskak um hluti sem mér sýnist ekki skipta efnislega miklu máli. Ég tel til að mynda ekki skipta máli fyrir framgang málsins hvernig hefur gengið fyrir sig skráning hlutafélagsins TNets í hluafélagaskrá vegna þess að það hlýtur endanlega að bíða eftir niðurstöðu þessa máls í Alþingi, þ.e. heimild Landsvirkjunar til að taka þátt í fyrirtækinu. Efnislega virðist mér frv. varða þá spurningu hvort opinberu fyrirtæki eigi að vera heimilt að koma eigum sínum sem eru að sumu leyti sérhæfðar en varða öryggi í starfsemi þess fyrirtækis og öryggi í afhendingu vörunnar til viðskiptavina þess, þ.e. raforkunnar. Verðmætin eru sem sagt fjarskiptanet fyrirtækisins sem hefur hingað til verið notað einungis í eigin þágu og aðrir hafa ekki fengið að nota þó að öryggi annarra hafi legið við. Merkilegast er, herra forseti, að fyrir nokkrum árum vakti það litla umræðu á hinu háa Alþingi að sama fyrirtæki mætti með eignum sínum og þekkingu á sviði verkfræði ganga til eignaraðilar í verkfræðifyrirtækjum og keppa við önnur slík en það þykir með öllu óferjandi af hálfu nokkurra hv. þm. í þessu máli. Þá hljótum við að velta fyrir okkur, hvers vegna? Ég hlýt að segja þá skoðun mína að ég get verið sammála þeim sem telja það varasamt að hleypa einkaleyfisaðilum eins og Landsvirkjun í samkeppni á öðru sviði þar sem einungis ríkir samkeppni, þ.e. ef þar væru einungis starfandi aðilar sem eingöngu starfa á því samkeppnissviði en því er nú ekki að heilsa. Þá kemur aftur spurningin sem varðar Landsvirkjun en ekki aðra aðila, a.m.k. ekki alla aðra aðila, að Landsvirkjun býr við undanþágu frá sköttum og skyldum. Þá verður þess enn að geta, herra forseti, að allt þetta á við um núverandi eigendur samkeppnisaðilans, Irju, í þessu máli. Eigandinn er nefnilega fyrirtæki sem er að fullu eða nær öllu í eigu Reykjavíkurborgar eða Orkuveita Reykjavíkur sem er undanþegin sköttum og skyldum, stendur í rekstri í einkaleyfisstarfsemi og nýtur þar engrar samkeppni. Mér finnst því svolítið sérkennilegt ef við ættum að fara að líta svo á að það mundi teljast til hagsbóta því fyrirtæki að fá ekki samkeppni við Landsvirkjun. Þá hlýtur maður að spyrja, hver er afstaða eigandans sem er innan þeirra beggja og fer með nær allan eignarhlut í Línu.Neti sem á alla Irju og er nærri því helmingseigandi í Landsvirkjun, þ.e. Reykjavíkurborg? Er Reykjavíkurborg virkilega mótfallin því að Landsvirkjun megi taka þátt í samkeppni í fjarskiptaviðskiptum? Mér sýnist það ekki liggja fyrir. Það eina sem liggur fyrir, herra forseti, er að eigandi Irju sagði það framan af í þessu máli að Irja væri lítið fyrirtæki einkaaðila, nánast einyrkja í samkeppni við risa. En það verður að viðurkennast að núverandi eigandi Irju er ekki lítill einyrki, heldur Reykjavíkurborg. Ég hef þá trú á þessum aðilum að ég tel að hvorki Orkuveita Reykjavíkur og dótturfyrirtæki hennar né heldur Landsvirkjun muni fara sér að voða í samkeppninni á Íslandi. Einhverjir hafa sagt að þarna væri í raun ekki um að ræða samkeppni þessara aðila heldur Motorola eða Nokia. Og þá verð ég að segja að vorkunnsemi mín er gjörsamlega horfin. Ég hef engar áhyggjur af því að þeir fari sér að voða á Íslandi. En ég tel skipta máli að koma verðmæti opinberra fyrirtækja, sem við eigum að sjá um sem best fyrir þannig að verðmætin nýtist. Og sú leið hefur einfaldlega verið valin áður bæði í málefnum Landsvirkjunar og annarra, að fara ekki þá leið að leigja einhverjum aðgang heldur að leyfa þeim fyrirtækjum sjálfum að velja endanlega hvernig það verður gert og jafnvel með því að eignast aðild, eignarhlut í fyrirtækjum í öðrum greinum. Auðvitað væri eðlilegast, herra forseti, að við gerðum bragarbót á þessu og gerðum Landsvirkjun snöggvast að hlutafélagi og raforkustarfsemi snöggvast að samkeppnisgrein. Hún er nógu stór til þess að mínu mati og allar grannþjóðir okkar hafa séð þennan kost vænstan og telja sig í dag hafa fengið með því verulegan efnahagslegan ávinning, ekki hvað síst fyrir neytendur í þeim löndum. En við höldum enn þá í gamla sovétið. Ég verð að viðurkenna, herra forseti, að ég tel alveg ljóst að þó svo að í þessu máli hafi stundum verið slegið upp við okkur atriðum sem við höfum efast um, t.d. um það að þessi kerfi, TETRA-kerfin, geti ekki talað saman, það er rétt að þau geta það ekki núna, en því veldur ekki að vélbúnaður sé ekki breytanlegur, heldur þarf að laga hugbúnað. Það þarf að laga hugbúnað í tölvunum til þess að þær geti talað saman og það hefur reynst auðvelt öllum öðrum fjarskiptakerfum sem starfa og lifa á tölvum. Þess vegna verð ég að álíta að þess muni ekki verða langt að bíða að tölvurnar sem stýra TETRA-kerfunum geti talað saman og afgreitt símtöl hver frá annarri. Ég velti því líka fyrir mér hvers vegna kemur fyrir okkar sjónir, herra forseti, nýlega greinargerð sem segir að vegna þess að hugsanlega þurfi samningshafi við hið opinbera að sæta samkeppni um þessa þjónustu á suðvesturhorninu, muni nauðsynlegt að taka samninginn upp. Ég verð að viðurkenna að ég tel mig hvergi geta séð í þeim samningi að hann hvíli á þeirri forsendu að samningshafinn njóti einkaleyfis og starfi alls ekki í samkeppni. Eða á virkilega að reyna að segja okkur og telja okkur trú um það að þegar ríkið, opinber aðili, kaupir þjónustu á samkeppnismarkaði, þá sé það skilyrði að sá sem fái ríkisviðskiptin njóti þess að vera einangraður og starfi án allrar samkeppni? Ég held að það sér gjörsamlega vonlaust að telja manni trú um slíka firru. Ég held að öll þau efnisatriði sem á stundum í athugun þessa máls virtust ástæða til efasemda hafi öll gufað upp hvert á fætur öðru, og við stöndum núna uppi með þá stöðu í málinu að samkeppnin er þegar fyrir hendi og það varðar verðmæti eigna opinberra fyrirtækja að fá heimild til þess að taka þátt í henni. Þar eru á ferðinni opinber fyrirtæki sem íslensk stjórnvöld eru þegar búin að skuldbinda til að muni innan fárra ára standa í samkeppni á sínu eigin sviði, þ.e. Landsvirkjun og Orkuveita Reykjavíkur. Ég tel alveg einsýnt að við afgreiðum þetta mál jákvætt.

Virðulegi forseti. Ég sá ástæðu til að koma hér upp til að taka undir málflutning hv. þm. Árna R. Árnasonar um það hvernig við nálgumst þessi mál. Það er mergurinn málsins og ég er sammála honum um það. Í ræðu minni áðan áréttaði ég að það er náttúrlega mjög mikilvægt fyrir okkur að nota þau verðmæti sem við eigum, sem eru í eigu Reykjavíkurborgar, ríkisins og Akureyrarbæjar. Umræðan hér á náttúrlega fyrst og fremst að snúast um það hvernig við förum að því að nota þau verðmæti. Það eru sjálfsagt mörg form á því en ein leiðin sem er fær er að gera hlutafélag um flutningsleiðirnar og hleypa aðilum inn til notkunar eða samvinnu um slíkan rekstur. Það er ein leiðin. Kannski eru fleiri leiðir. Ég vil líka nota þetta tækifæri til að benda hv. þingmönnum á að það er náttúrlega ákaflega mikilvægt fyrir landið í heild sinni að þau verðmæti sem eru um Kjöl, Þjórsár- og Tungnaársvæðið, Suðurland, upp Hvalfjörð, norður í land til Akureyrar, Húsavíkur og Kröflu séu notuð. Það gefur augaleið. Ég sakna þess í umræðunni og vil árétta að eigum við að standa hér til þess að finna leiðir eða takast á um form á því hvernig við eigum að nota þessi verðmæti öllum til hagsbóta.

Herra forseti. Ég ætla að taka undir þau orð sem hér voru viðhöfð, þ.e. að skoða hvernig við nýtum verðmæti okkar, en þá eigum við líka að vinna að málunum þannig að okkur gefist tími til þess í nefndarstarfi að fara yfir þann þátt. Eins og ég dró fram í ræðu minni í morgun var það ekki gert. Við höfum ekkert fjallað um það fyrirtæki sem Landsvirkjun ætlar að setja á laggirnar og eiga 100%, sem er félag um ljósleiðara. Og því miður, hv. þm. Árni Ragnar Árnason, hafa þau vandamál sem hér hefur verið drepið á ekki gufað upp, þvert á móti hafa þau verið leidd fram með slíkum rökum að nú er alvarlega verið að skoða það af hálfu formanns nefndarinnar að taka málið inn á milli 2. og 3. umr. Ekki af því við stöndum hér og séum að nöldra, heldur vegna þess að það eru nokkur atriði sem afdráttarlaust verður að skoða betur. Við erum að tala um að á markaðnum í TETRA-kerfinu er öryggis- og neyðarband annars vegar og almennt band hins vegar. Á almenna bandið sækja margir. Póst- og fjarskiptastofnun hefur óskað eftir umsögn dómsmrn. um það hvort dómsmrn. telji það forsvaranlegt að kerfi nr. tvö fari inn á neyðar- og öryggisbandið og því hefur ekki verið svarað. Auðvitað bíðum við þess svars. Við erum að tala um samkeppni og það er vissulega samkeppni á markaði á ákveðnum sviðum fjarskiptamála, við erum með fleiri en eitt farsímakerfi, en annars, hv. þm., erum við með ríkiseinokun sem er ekki endilega heppileg, jafnvel frá sjónarhóli þess fólks sem vill sjá verðmætin í eigu ríkisins. En við verðum líka að passa að ríkiseinokun verði ekki að markaðseinokun sem er enn þá verra. Í því efni hefur hv. þm. Pétur Blöndal haldið hér ræður sem virkilega hefur verið hlustandi á. Og hvað gerist ef Landsvirkjun kaupir Landssímann og verður þar með eina fyrirtækið á markaði með tækifæri til þess að selja aðgang að ljósleiðurum og dreifikerfi?

Herra forseti. Ég held ég hafi oft áður sagt þá skoðun mína að mér virðist eðlilegast í ýmsum greinum, þar á meðal í þeirri starfsemi sem Landsvirkjun rekur, að breyta fyrirkomulaginu í samkeppni. Ég er sannfærður um að það verður ekki eðlilega gert með því að opinber fyrirtæki fari að keppa hvert við annað. Og ég er ekki viss um að það muni takast þannig. Þó ekki væri nema þess vegna tel ég eðlilegt að við breytum líka eignarformi þeirra fyrirtækja allra. Það hefur gerst í tilviki Landssímans. Þær deilur sem enn standa milli hv. þm. um það fyrirtæki eru eingöngu um hversu hratt eigi að ganga veginn áfram í því að selja öðrum aðilum það fyrirtæki. Og þá skulum við líka gæta þess að hér á landi starfa ýmsir aðilar við að ávaxta fjármuni landsmanna, t.d. lífeyrissjóðir. Það er mín skoðun og ég tel mig hafa nokkuð til míns máls, að þeir leita nú að tækifærum til að ávaxta peninga sjóðþeganna hérlendis en fái ekki næg tækifæri vegna þess að ríkið er enn þá eignaraðili að svo mörgum fyrirtækjum sem þeim um leið gefst ekki kostur á að festa fé í en telja vænleg tækifæri. Ég tel að við eigum ekki að gjalda varhug við því að slíkir aðilar fái að koma til sögunnar og koma að sjónarmiðum þeirra sem er vanir að reka fyrirtæki á samkeppnisforsendum, á markaðsforsendum. Að því leyti tel ég að við getum verið sammála. Og ég held að þetta mál sé aðeins spurning um lítinn tíma og sá tími sé liðinn.

Herra forseti. Það reyndist ekkert naumur tími. Landsvirkjun skutlaði sér bara tímabundið út úr fyrirtækinu á meðan verið er að afgreiða það, og það stendur ekki á Alþingi, það stendur m.a. á umsögn dómsmrn. En ég hallast að því að vera sammála hv. þm. um að það sé ekki endilega það besta að risar á markaði séu tvö ríkisfyrirtæki í samkeppni, það er kannski ekki sú samkeppni sem við trúum að skili bestri þjónustu og á sem bestu verði til neytenda. Við erum bara ekki að ræða málin á þeirri forsendu. Við erum aldrei að ræða málin á þeirri forsendu, eins og ég gat um í ræðu minni í morgun vegna þess að hægt og sígandi er löggjafinn að heimila fyrirtækjum á markaði að taka og bjóða upp á sömu þjónustu og ríkið hefur haft einokun á, en bara í litlum, afmörkuðum pörtum. Hægt og sígandi fara þessi fyrirtæki að gera kröfu til ríkisins um að létta af einokun sinni á ákveðnum þáttum og benda á að ríkið geti hagrætt verði í þessum fyrirtækjum ef ekki eru aðskildir allir þættir í fyrirtækinu. Það hefur kallað á að menn bregðast við því þannig að við tölum ekki um prinsipp í þessum sal, við erum alltaf að elta viðbrögð sem verða við litlum lagabreytingum af því menn þora ekki að fara í stóru prinsippumræðuna, eins og ég benti á í morgun að Sjálfstfl., sem menn eru að segja að sé flokkurinn sem vilji helst að allt sé á markaði og heilbrigð samkeppni og fyrirtækin séu í eigu einkaaðila, og að ríkið létti þessu bara öllu af, og ég spurði: Er það? Vegna þess að það er ekki sú pólitík sem hefur verið rekin hér. Hins vegar er þessu laumað til og frá og svo elta menn uppi afleiðingarnar hér á þinginu í einu litlu frv. sem er hálf lína og sem við þurfum að túlka út og suður og halda annan fund í nefndinni til að vita hvernig sé. Þannig er nú málið.

Herra forseti. Ég tel það vera tilraun til að drepa málinu á dreif að tala um afstöðu Sjálfstfl. til samkeppni yfirleitt. Hún hefur alltaf legið fyrir. 

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um veiðieftirlitsgjald. Frv. er unnið eftir heildarendurskoðun á gjaldtökuákvæðum laga er heyra undir sjútvrn. Hún var gerð til að tryggja betur samræmda gjaldtöku og skýrleika gjaldtöku\-ákvæða. Í frv. eru lagðar til ýmsar breytingar í þessu skyni. Frv. felur ekki í sér breytingar á fjárhæð gjalda að öðru leyti en því að fjárhæðir í gildandi lögum eru uppfærðar miðað við breytingar sem gerðar hafa verið með reglugerð vegna vísitölubreytinga. Lagt er til að ein heildarlög verði sett um veiðieftirlitsgjald en í dag eru ákvæði um gjald vegna veiðieftirlits dreifð í fleiri lög. Með einum heildarlögum um gjald vegna veiðieftirlits má tryggja betur skýra og samræmda gjaldtöku. Lagt er til að grundvöllur veiðieftirlitsgjalds vegna úthlutaðra aflaheimilda verði lögfestur með skýrari hætti en nú er. Grunnfjárhæð gjaldsins, sem ákvörðuð hefur verið með reglugerð, verður lögfest, sem og útreikningsaðferð verðmætahlutfalla einstakra tegunda sem gjaldið miðast við. Veiðieftirlitsgjaldi er ætlað að standa undir kostnaði Fiskistofu við veiðieftirlit. Grunnfjárhæð gjaldsins hefur verið ákvörðuð með hliðsjón af því og þeim þáttum sem gjaldið byggist á, þ.e. úthlutuðu aflamarki og verðmætahlutföllum milli tegunda. Þar sem þessir þættir eru breytilegir má gera ráð fyrir að breyta þurfi grunnfjárhæð gjaldsins reglulega. Þar sem almennt liggur ekki fyrir hver hámarksafli botnfisks verður fyrr en í júlímánuði er nauðsynlegt að leggja til breytingar á álagningartíma gjaldsins. Í stað þess að gjaldið leggist á við úthlutun veiðiheimilda í upphafi fiskveiðiárs er lagt til að það leggist á 1. desember ár hvert. Gefst þá tækifæri til að endurskoða grunnfjárhæð gjaldsins með tilliti til ákvarðaðs hámarksafla og verðmætahlutfalla einstakra tegunda. Vegna breytinga á álagningartíma gjaldsins þykir eðlilegt að miða við það sem skip fengi úthlutað miðað við aflahlutdeildarstöðu þess þegar gjaldið er lagt á. Innheimta gjaldsins hefur verið trygg þar sem úthlutun veiðiheimilda hefur ekki farið fram nema gjaldið hafi fyrst verið innt af hendi. Þessi trygging verður ekki lengur fyrir hendi ef gjalddagi þess verður 1. desember ár hvert. Er því lagt til að skip verði svipt veiðileyfi verði gjaldið ekki greitt og gjaldið tryggt með lögveði í viðkomandi skipi. Þá eru í frv. þessu lagðar til nokkrar breytingar sem er ætlað að tryggja samræmda álagningu gjalds. Helst er að nefna að lagt er til að orðalagi gildandi laga verði breytt svo að heimild til álagningar veiðieftirlitsgjalds nái til útgáfu hvers konar veiðiheimilda innan fiskveiðiárs eða veiðitímabils. Er í því sambandi sérstaklega höfð í huga úthlutun krókaaflamarks og aflahámarks til veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum. Auk framangreindra breytinga er í samræmi við þá stefnu ríkisstjórnarinnar að afnema sjálfvirka breytingu gjalda til að sporna við þenslu í hagkerfinu lagt til að vísitölubinding gjaldsins verði afnumin. Hæstv. forseti. Ég hef rakið efnisatriði frv. og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. sjútvn.

Hæstv. forseti. Ég hef út af fyrir sig ekki mikið að athuga við þá tilraun til að koma betra skipulagi á innheimtu þessara gjalda sem gerð er í þessu frv. Ég vil þó að fram komi að ég tel að ef eðlilega væri staðið að þessum málum og aflaheimildir væru leigðar út til skipa almennt þá mætti einfalda þessa hluti mikið. Þá kæmi innheimta á slíkum gjöldum inn í leigu aflaheimilda sem þannig færi fram. Út af fyrir sig er ekki endilega þörf á að búa til mjög margar tegundir af gjöldum, aðalatriðið er hve mikið verður til ráðstöfunar. Auðvitað hefur útgerðin ekki greitt nægilega fyrir aðganginn að auðlindinni fram að þessu. Það hefur þó verið gert með ýmsum hætti og miðað við það kerfi sem nú er uppi er sjálfsagt hægt að segja að stuðningur sé við að einfalda kerfið sem nú er til staðar. Ég mun auðvitað taka þátt í því að fara yfir þetta mál í hv. sjútvn. Þar hljóta menn að velta þessum hlutum betur fyrir sér, hvort þessi leið sé nægilega víðtæk, hvort menn geti kannski fundið leið til að einfalda innheimtuna frekar eða hvort einhver önnur gjöld koma til greina en þau sem fram að þessu hafa verið innheimt af útgerðinni. En ég segi aftur: Allt hangir þetta saman við þá stefnu sem tekin verður í þessum málum varðandi raunverulega innheimtu afgjalds af nýtingu fiskstofnanna og ætti auðvitað að skoðast í því samhengi. Þeir sem eru við völdin núna hafa fram að þessu ekki viljað ræða þau mál í fullri alvöru. Þess vegna er kannski eðlilegt að frá þeim komi tillögur af þessu tagi sem miðast við óbreytt ástand.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á gjaldtökuákvæðum nokkurra laga á sviði sjávarútvegs. Frv. þetta er lagt fram eftir heildarskoðun á gjaldtöku\-ákvæðum nokkurra laga á sviði sjávarútvegs. Hún var gerð til að tryggja betur samræmda gjaldtöku og skýrleika gjaldtökuákvæða. Í frv. eru lagðar til ýmsar breytingar í þessu skyni. Frv. felur ekki í sér breytingar á fjárhæð gjalda að öðru leyti en því að fjárhæðir í gildandi lögum eru uppfærðar miðað við breytingar sem gerðar hafa verið með reglugerð vegna vísitölubreytinga. Frv. skiptist í sex kafla. Í I. kafla eru tillögur um breytingar á lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Lagt er til að 18. gr. laganna, þar sem kveðið er á um veiðieftirlitsgjald, falli brott. Samhliða frv. þessu er lagt fram frv. til laga um veiðieftirlitsgjald þar sem lagt er til að grunnfjárhæð gjaldsins og verðmætahlutföll einstakra tegunda verði lögfest. Í II. kafla eru tillögur um breytingar á lögum nr. 92/1994, um Þróunarsjóð sjávarútvegsins, með síðari breytingum. Tekið er tillit til breytinga sem felast í frv. til laga um veiðieftirlitsgjald. Auk þess er lagt til eins og áður segir að vísitölubinding verði afnumin og samræmi tryggt við álagningu gjalds. Lagt er til að gerðar verði breytingar á orðalagi laganna svo að þróunarsjóðsgjald verði innheimt vegna hvers konar aflaheimilda innan árs en núgildandi orðalag nær ekki til aflahámarks í norsk-íslensku síldinni og krókaaflamarks. Í III. kafla frv. eru lagðar til breytingar á lögum nr. 151/1996, um fiskveiðar utan lögsögu Íslands, með síðari breytingum. Í samræmi við það sem áður segir um frv. til laga um veiðieftirlitsgjald er lagt til að ákvæði 8. gr. laganna sem fjalla um slíkt gjald falli brott. Í IV. kafla frv. eru tillögur um breytingar á gjaldtökuákvæði laga nr. 11/1998, um Kvótaþing. Í samræmi við fyrrgreint markmið frv. um skýrleika gjaldtöku er lagt til að grundvöllur gjalds fyrir þjónustu Kvótaþings verði lögfestur. Miðað er við að gildandi gjaldskrá verði lögfest. Í V. kafla er lagt til að ákvæði laganna um gjaldtöku vegna veru eftirlitsmanna um borð í fullvinnsluskipum falli brott. Í áðurgreindu frv. til laga um veiðieftirlitsgjald, sem lagt er fram samhliða frv. þessu, er lagt til að um gjaldtöku vegna veru eftirlitsmanna um borð í skipum verði fjallað heildstætt. Í VI. kafla laganna er lagt til að lögin taki þegar gildi. Hæstv. forseti. Ég hef rakið efnisatriði frv. og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. sjútvn.

Herra forseti. Þau frv. sem við ræðum hér frá hæstv. sjútvrh. eru skyld. Markmið þeirra beggja eiga að vera að tryggja skýra gjaldtöku og ákveðna samræmingu og eins og hér segir, með leyfi forseta, ,,að skýrar sé kveðið á um grundvöll og fjárhæðir gjalda en gert er í núgildandi lögum``. Það eru út af fyrir sig eðlileg og sjálfsögð markmið að stjórnvöld reyni að hafa samræmda gjaldtöku innan sömu atvinnugreinar en ég rek augun í það, herra forseti, að hér segir líka að þetta sé í samræmi við þá stefnu ríkisstjórnarinnar að afnema sjálfvirka hækkun gjalda til að sporna við þenslu í hagkerfinu. Þess vegna er lagt til að vísitölubinding þróunarsjóðsgjalds á skip verði afnumin en þetta gjald mun hafa verið uppfært reglulega árlega miðað við byggingarvísitölu. Mig langar að spyrja hæstv. sjútvrh.: Ef það á að afnema sjálfvirknina í þessu til að sporna við þenslu í hagkerfinu, við hvað á þá að miða þegar gjaldið verður uppfært? Líklega verður það gert árlega, við hvað á þá að miða ef ekki þær hækkanir sem orðið hafa? Hafa menn hugsað sér einhverja spánnýja aðferð sem byggi á einhverjum allt öðrum forsendum? Ég sé ekki að það að breyta þessum þætti afnemi í sjálfu sér sambærilega hækkun og ella hefði orðið.

Herra forseti. Þetta er út af fyrir sig ágæt spurning frá hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur. Lykilatriðið í þessu felst í orðinu sjálfvirkni, það er verið að stöðva sjálfvirkni hækkananna. Út af fyrir sig er ekki gengið út frá því að ekki verði um hækkanir að ræða en þær ákvarðanir þarf þá að taka sérstaklega. Mér finnst mjög líklegt að þegar hækkanir verða lagðar til verði stuðst við sams konar vísitölur og gert hefur verið fram til þessa. Breytingin felst í því að hækkunin verður ekki sjálfvirk þó hún verði líklega svipuð og hún hefði orðið með fyrra fyrirkomulagi. Eins og farið var rétt með í tilvitnuninni þá er það stefna ríkisstjórnarinnar og hefur verið um nokkuð langa hríð að draga úr sjálfvirkum vísitöluhækkunum.

Herra forseti. Ég vil lýsa því yfir að ég er út af fyrir sig sammála þeirri stefnu að menn taki hér meðvitaðar ákvarðanir um hækkanir og jafnvel lækkanir. Það má kannski telja það kost að á meðan menn hafa þennan háttinn á varðandi gjaldtöku í sjávarútvegi þá ræði menn það meðvitað árlega hvað mönnum finnst um gjaldið, undir hverju það á að standa og hvort mönnum finnist of skammt eða of langt gengið. Út af fyrir sig finnst mér aðferðin þekkileg. Hins vegar fannst mér þarna hortittur inni í skýringum sem var ekki hægt að láta hjá líða að nefna aðeins hér.

Herra forseti. Það er alltaf ánægjulegt að heyra að samhljómur sé með stjórnarliðum og stjórnarandstöðu á Alþingi.

Herra forseti. Þau tvö þingmál sem hér er fjallað um og hæstv. sjútvrh. hefur mælt fyrir eru þess eðlis að verið er að samræma og einfalda gjaldtöku í sjávarútvegi, þ.e. framkvæma ákveðna lagahreinsun í því sambandi sem er af því góða. Það er mjög athyglisvert að mælt skuli fyrir þessum málum daginn eftir að Hæstiréttur felldi dóm þar sem Hæstiréttur bendir m.a. á í umsögn sinni að Alþingi hafi frjálsar hendur um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða án þess að handhafar geti gert nokkra kröfu um bótarétt í því sambandi. Hæstiréttur bendir sérstaklega á að m.a. sé hægt að taka upp og auka fégjald í því sambandi. Þá koma daginn eftir þessi viðbrögð frá hæstv. ráðherra, sú lagahreinsun og sú samræming sem hér á sér stað. Þá er full ástæða, herra forseti, til að spyrja ráðherrann: Er þetta það? Telur hæstv. ráðherra að nú sé fullreynt af hans hálfu, þetta sé það sem hann hyggist fyrir í sambandi við fégjaldið sem Hæstiréttur ræðir um? Útilokar hæstv. ráðherra að frá honum komi aðrar tillögur og ítarlegri í því efni? Það væri fróðlegt, virðulegi forseti, að fá að heyra hvað sjútvrh. hefur um þetta mál að segja.

Herra forseti. Ég hygg að það sé tilviljun að þessi mál eru á dagskrá í dag, daginn eftir að hinn mikilsverði hæstaréttardómur féll. Það er a.m.k. ekki viljandi af minni hálfu að það er í dag, það eru þá einhverjir aðrir sem hafa haft þar hönd í bagga. Hins vegar er það auðvitað athyglisvert í samhengi við það sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson vitnaði til úr dómnum að bæði þessi frv. voru lögð fram fyrir nokkru á Alþingi og fjalla einmitt um gjaldtöku og að sú gjaldtaka skuli ákvörðuð af Alþingi en ekki annars staðar og er þar af leiðandi í fullu samræmi við það sem fram kemur í dómnum sem féll í gær. Ef staðan hefði verið sú að þetta væru viðbrögð við dómnum væri óhætt að segja að það væru ansi hraðar hendur í sjútvrn., þær eru það út af fyrir sig en það tekur lengri tíma en tæpan sólarhring að fara í heildarendurskoðun á gjaldtökuákvæðum þeim sem eru í lögum um fiskveiðar og sjávarútveg. Ég held því að allir megi sjá að þessi frv. eru ekki viðbrögð hæstv. ráðherra eða hæstv. ríkisstjórnar við dómnum. Hins vegar veit hv. þm. Sighvatur Björgvinsson það líka, eins og væntanlega líka aðrir hv. þm., að tvær nefndir eru starfandi, önnur þingkjörin, þ.e. auðlindanefndin, og hin skipuð af ráðherra, um endurskoðun fiskveiðistjórnarlöggjafarinnar. Þessar nefndir munu væntanlega báðar fjalla um hugsanlega gjaldtöku af sjávarútveginum umfram það sem er í þessum tveimur frv. Ég held að það væri rangt af mér, herra forseti, að útiloka að það gæti komið í minn hlut að leggja fram frv. um frekari gjaldtöku einhvern tíma í framtíðinni.

Herra forseti. Ég vek athygli á mjög athyglisverðri yfirlýsingu frá hæstv. sjútvrh. Við erum að ræða um gjaldtöku bæði fyrir úthlutaðar aflaheimildir og landaðan afla eða kvóta sem verið er að einfalda og samræma og það er vel. Auðvitað dettur mér ekki í hug að tengja þessi tvö frv. saman við niðurstöðu Hæstaréttar frá því í gær enda voru frv. smíðuð og kynnt á Alþingi löngu fyrir þann tíma. Það sem er athyglisvert í því sem hæstv. ráðherra er að segja er að nú í fyrsta skipti útilokar hann ekki sem málsvari ríkisstjórnarinnar að það kunni að verða niðurstaðan, ekki til þess að bregðast við dómi Hæstaréttar, heldur til þess að uppfylla kröfurnar um jafnrétti og jafnan aðgang og kröfuna um eðlilegan afrakstur þjóðarinnar á sameiginlegri auðlind. Hæstv. ráðherra útilokar ekki að niðurstaðan kunni að verða sú að í því sambandi þurfi að leggja fram á Alþingi frv. um frekari auðlindagjaldtöku en gert er ráð fyrir. Það kalla ég jákvæða yfirlýsingu af hans hendi, hann lokar ekki á það mál, hann er með öðrum orðum tilbúinn til þess að skoða það.

Herra forseti. Sínum augum lítur hver silfrið. Mér fannst orð mín ekkert sérstaklega merkileg eða sérstaklega athyglisverð, a.m.k. ekki eins athyglisverð og hv. þm. Sighvati Björgvinssyni fannst. Þetta er alls ekki í fyrsta skipti sem það kemur fram hjá mér að ég útiloka ekki að það geti orðið um frekari gjaldtöku á sjávarútveginn að ræða. Alveg á sama hátt og það undirstrikar auðvitað þær tvær nefndir sem ég nefndi áðan og það verkefni sem þær hafa. Hins vegar er það alltaf gott ef hæstv. ráðherrar geta með máli sínu vakið upp jákvæðar tilfinningar hjá hv. þm.

Herra forseti. Hingað til hefur verið stefna íslenskra stjórnvalda að ekki kæmi til greina að auka þá beinu gjaldtöku sem hefur átt sér stað í íslenskum sjávarútvegi með þeim hætti sem þau gjöld eru tekin sem við erum að ræða um í dag, þ.e. gjaldtöku miðað við úthlutaðar aflaheimildir eða landaðan afla, heldur ætti arðurinn af rekstri sjávarútvegsfyrirtækja að skila sér til landsmanna í auknum sköttum þegar hagnaðurinn af rekstrinum færi að skila sér inn í greinina. Þetta hefur hingað til verið stefna íslenskra stjórnvalda. Lái mér það hver sem vill þó að ég telji að það sé athyglisvert þegar hæstv. sjútvrh. lýsir þeirri skoðun sem hann lýsti hér. Hann útilokar ekki lengur þá lausn sem t.d. við í Samfylkingunni höfum lagt fram í frv. á Alþingi. Hann hafnar henni ekki alfarið. Það hefði þótt athyglisvert ef slík yfirlýsing hefði komið frá fyrrv. sjútvrh. Ég hygg að það ágæta blað, Morgunblaðið, hafi beðið eftir slíkri yfirlýsingu frá honum missirum saman og skrifað marga leiðara þar sem leiðarahöfundur lýsti þeirri von sinni að slík yfirlýsing kæmi fyrr eða síðar frá honum. Hún kom aldrei en hún kemur fram nú. Það er full ástæða til þess fyrir okkur sem höfum barist fyrir þessum málum um margra ára skeið að fagna því þegar hæstv. sjútvrh. opnar fyrir slíka lausn. Hann útilokar hana ekki lengur. Það er nokkur ávinningur af baráttunni.

Herra forseti. Ég mæli fyrir máli sem er fyrst og fremst tæknilegs eðlis. Fram til þessa hefur það verið skilningur stjórnenda Innheimtustofnunar sveitarfélaga að meðlagsgreiðsla Tryggingastofnunar ríkisins sem endurkrafin er af Innheimtustofnuninni hjá meðlagsskyldu foreldri sé samkvæmt lögum endurkrafa vegna þegins sveitarstyrks. Í 5. mgr. 1. gr. fyrningarlaga er gert ráð fyrir því að slík krafa fyrnist ekki. Þessi lagatúlkun hefur oftsinnis verið staðfest af dómstólum, síðast árið 1983. Í nýlegu dómsmáli var henni hins vegar hafnað, bæði í héraðsdómi og fyrir Hæstarétti í dómi frá 24. ágúst 1999. Niðurstaðan byggist á því að kröfur þessar fyrnist á fjórum árum. Ekki mun vera um að ræða dóm sem hefur mikil áhrif á starfsemi stofnunarinnar. Þau áhrif sem það mun þó hafa á fjárhag hennar, ef ekkert er að gert, eru fyrst og fremst að stofnunin tapar kröfum við eftirgreindar aðstæður, þ.e. að meðlagskröfur á hendur feðrum vegna barna sem eru t.d. ekki feðruð fyrr en mörgum árum eftir fæðingu, glatast að stórum hluta. Slík mál eru ekki mjög algeng hérlendis en eru þó til. Aðrar meðlagskröfur fyrnast á fjórum árum nema fyrning sé rofin, t.d. með aðför hjá viðkomandi skuldara. Þetta þýðir að stofnunin verður að hefja innheimtuaðgerðir á a.m.k. fjögurra ára fresti vegna meðlagsskulda sem falla í vanskil. Slíkt er ekki ávallt unnt, t.d. í mörgum þeim tilvikum sem meðlagsskuldari býr erlendis eða afplánar fangavist. Þar fyrir utan er af því fyrirhöfn og umstang og svekkelsi fyrir alla aðila. Lögð er til í frv. sú breyting á lögunum um Innheimtustofnun sveitarfélaga að kröfur til endurgreiðslu barnsmeðlaga og sérstakra framlaga skv. 15. gr. barnalaga, sem eru greidd fyrir milligöngu opinberra aðila, fyrnist framvegis á 10 árum. Ég undirstrika að þessi breyting á ekki að vera íþyngjandi fyrir skuldara. Það er vandræðafyrirkomulag að láta Innheimtustofnun sveitafélaga standa í því að greiða þessar skuldir fyrir óskilvísa meðlagsgreiðendur og nú munu útistandandi skuldir Innheimtustofnunar, miðað við síðustu áramót, vera í kringum 6,5 milljarðar. Að lokinni umræðunni legg ég til, herra forseti, að málinu verði vísað til athugunar í hv. félmn.

Herra forseti. Þetta frv. er fylgifrv. með frv. um félagsþjónustu sveitarfélaga sem við ræddum fyrir nokkrum dögum og er flutt vegna yfirfærslu málefna fatlaðra til sveitarfélaganna. Ástæðan til þess að nauðsynlegt er að breyta lögunum um vinnumarkaðsaðgerðir í tengslum við samþættingu málefna fatlaðra og félagsþjónustu sveitarfélaga er sú að eiginleg atvinnumál fatlaðra sem falla nú undir lög um málefni fatlaðra, verða ekki felld undir félagsþjónustu. Með eiginlegum atvinnumálum fatlaðra er átt við atvinnu sem unnin er á launum samkvæmt kjarasamningi. Sú hlið málefna fatlaðra er því felld undir Vinnumálastofnun með frv. þessu. Aftur á móti er iðja og þjálfun sem flokkast undir atvinnumál fatlaðra, færð undir félagsþjónustu sveitarfélaga samkvæmt frv. til laga um það efni. Atvinnumál fatlaðra í skilningi frv. skiptist í tvennt, annars vegar vinnu á almennum vinnumarkaði með stuðningi og hins vegar vernduð störf. Forsenda þess að framangreind störf falli að frv. þessu er að þau séu unnin á kjarasamningsbundnum launum eins og áður hefur komið fram. Er lögð áhersla á að vinna fatlaðra á almennum vinnumarkaði með stuðningi gangi framar verndaðri vinnu. Reynslan sýnir að ef rétt er á haldið og fatlaðir fá vinnu við hæfi og nauðsynlega aðstoð, einkum í upphafi starfs, geta þeir innt af hendi margvísleg störf á vinnumarkaði. Er ekki talinn vafi á að sú leið er fötluðum mikilvæg til þátttöku í samfélaginu og að það sé ódýrara fyrir þjóðfélagið þegar fram í sækir en störf í verndaðri vinnu. Er svæðisvinnumiðlunum ætlað að aðstoða hina fötluðu við að fá nauðsynlega liðveislu í störfum á almennum vinnumarkaði. Nú sem fyrr er talið nauðsynlegt að fyrir hendi séu vernduð störf. Þau störf geta ýmist verið unnin á vernduðum vinnustöðum eða innan dagvistar sveitarfélaga. Vinnumálastofnun er fyrst og fremst ætlað að semja um vernduð störf við viðkomandi rekstraraðila en ekki að reka verndaða vinnustaði. Þó er talið rétt að heimila Vinnumálastofnun slíkan rekstur og því er ákvæði þar að lútandi í frv. Nú sem fyrr er vernduðum störfum ætlað tvíþætt hlutverk, annars vegar að sjá fólki fyrir vinnu til frambúðar, hins vegar að starfsþjálfun sem felst í vinnunni skili þeim árangri að einstakingar geti fært sig um set yfir til almenns vinnumarkaðar. Í verndaðri vinnu felst því samkvæmt framansögðu bæði vinna í hefðbundnum skilningi en jafnframt starfshæfing og starfsþjálfun. Lögð er áhersla á að vernduð störf geta hentað fleirum en fötluðum og er ákvæði frv. um það atriði ekki bundið við þann hóp. Talið er að það sé umtalsverður kostur að Vinnumálastofnun bætist nýtt úrræði fyrir þá sem hafa ekki af ýmsum ástæðum fundið sig á almennum vinnumarkaði en geta unnið í vernduðu umhverfi. Við það að málaflokkur þessi verði færður til Vinnumálastofnunar er gert ráð fyrir að þangað verði ráðnir starfsmenn til þess að sinna honum. Lögð er áhersla á að sú sérþekking sem svæðisskrifstofur málefna fatlaðra hafa á sviði atvinnumála þeirra glatist ekki heldur skili sér til Vinnumálastofnunar. Þetta er að sínu leyti sams konar áhersla og fram kemur í yfirfærslu málefna fatlaðra frá ríki til sveitarfélaga. Um kostnað skal það tekið fram að bæði kostnaður vegna verndaðrar vinnu og aðstoðar á almennum vinnumarkaði greiðist úr ríkissjóði. Í fjárlögum ársins 2000 fá tíu verndaðir vinnustaðir um 140 millj. kr. framlag en árið 1998 störfuðu þar 349 manns í rúmlega 220 stöðugildum. Meðalstarfshlutfall starfsmanns í verndaðri vinnu var því um 60% og má áætla að 25--30% eða um 90--100 manns hafi þá starfsgetu sem krafist er í frumvarpinu til að stunda launuð störf. Ef miðað er við meðalstarfshlutfallið má gera ráð fyrir að alls verði um 60 stöðugildi í verndaðri vinnu eftir gildistöku laganna og að kostnaður ríkissjóðs vegna þeirra verði 35--40 millj. kr. á ári. Ekki er um að ræða ný útgjöld þar sem fjárhæðin kemur til lækkunar á þeim 140 millj. kr. sem nú er varið til verndaðra vinnustaða. Mismunurinn flyst yfir til sveitarfélaga til að reka dagvist fyrir þann hóp starfsmanna á vinnustöðunum sem ekki standast þær kröfur um vinnugetu sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði sent til hv. félmn. að lokinni umræðunni en þar sem þetta er fylgifrv. við félagsþjónustufrv., sem er ekki hugmyndin að verði samþykkt eða fullafgreitt á þessu þingi, liggur ekki á að afgreiða það en nauðsynlegt að það fylgi með til þess að menn hafi myndina fyrir sér hvernig frambúðarskipulag þessara mála geti haganlegast orðið.

Herra forseti. Þegar yfirfærsla á málefnum fatlaðra til sveitarfélaga var ákveðin með lögum nr. 161/1996, var ljóst að sá tilflutningur næði ekki til Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins. Það lá fyrir að um leið og yfirfærslan var ákveðin þyrfti að setja sérstök lög um þá stofnun. Frv. er að miklu leyti byggt á 16. gr. laga um málefni fatlaðra. Þar er að finna ítarlega skilgreiningu á starfsemi Greiningarstöðvarinnar sem hefur lögbundið hlutverk og að lögbundið hlutverk stöðvarinnar haldist óbreytt að mestu frá því hún hóf starfsemi sína í janúar 1986 og þá eftir eldri lögum um málefni fatlaða frá 1983. Greiningarstöðin hefur frá upphafi þjónað öllu landinu og starfa þar sérfræðingar á flestum sviðum fötlunar. Vaxandi eftirspurn hefur verið í gegnum árin eftir þjónustu stöðvarinnar og á síðasta ári var rúmlega 200 börnum og ungmennum vísað til athugunar og ráðgjafar. Fagleg starfsemi Greiningarstöðvarinnar hefur verið í þróun undanfarin ár og var innra skipulag stöðvarinnar endurskoðað 1997. Þá var sérhæfing efld og skilvirkni bætt svo og samvinna, stuðningur og ráðgjöf við þjónustuaðila utan stofnunar, svo sem leikskóla og skóla og aðrar stofnanir þar sem fatlaðir sækja þjónustu. Þá hefur fræðsluhlutverk stöðvarinnar verið eflt verulega. Þessara breytinga sér stað í frv. auk þjónustu við fatlaða einstaklinga. Er í frv. lögð sérstök áhersla á faglega aðstoð og ráðgjöf til samstarfsaðila, þar á meðal félagsþjónustu sveitarfélaga. Starfsemi stofnunarinnar verður að því leyti löguð að breyttri skipan þjónustu við fatlaða við yfirfærslu málaflokksins til sveitarfélaga. Jafnframt eru skilgreind samskipti við aðra þá sem sinna þjónustu sveitarfélaga, svo sem sérfræðiþjónustu sem rekin er af sveitarfélögunum samkvæmt lögum um leikskóla og grunnskóla. Lögð er áhersla á að efla hlutverk Greiningarstöðvarinnar á sviði rannsókna, fræðslu og þekkingaröflunar, auk geiningar og ráðgjafarstarfsemi hennar. Það hefur þó ekki í för með sér meiri umsvif og kostnað en nú er, heldur breyttar áherslur til að tryggja faglega framþróun á þessu þýðingarmikla sviði hér á landi. Að vísu getur að sjálfsögðu orðið af þessu meiri kostnaðarauki, það fer eftir því hvað menn leggja mikinn metnað í verkefnið og t.d. virðist vera sífellt meiri þörf á að sinna greiningu á einhverfum og þeim fer mjög fjölgandi. Á fjárlögum ársins 2000 eru 113 millj. kr. ætlaðar til Greiningarstöðvarinnar. Við fjárlagagerð næsta árs er ósk Greiningarstöðvarinnar um að fá 123 millj., þ.e. hækkun um 10 millj., og auk þess hefur myndast hali hjá Greiningarstöðinni upp á 21 millj. kr. Hér er því um talsverða fjármuni að ræða sem varið er í þetta mikilvæga verkefni. Svo háttar til um þetta frv. eins og það frv. sem ég var að mæla fyrir rétt áðan, að það er fylgifrv. með félagsþjónustufrv. Ég legg til að það fari til hv. félmn. en legg ekki áherslu á að það verði afgreitt sem lög á þessu þingi.

Herra forseti. Hér er enn eitt fylgifrv. með félagsþjónustufrv. og samið í tengslum við það. Í lögunum þar sem flutningur um málefni fatlaðra til sveitarfélaga var ákveðinn var ákveðið að huga skyldi sérstaklega að réttindagæslu fatlaðra. Nefnd þeirri sem falið var að semja frv. til laga um félagsþjónustu sveitarfélaga var því ætlað að taka til sérstakrar athugunar hvernig svo mætti verða. Niðurstaðan varð sú að svo afmörkuðu verkefni yrði best fyrir komið í sérlögum, enda ætti það ekki samleið innan laga um félagsþjónustu sveitarfélaga. Landssamtökin Þroskahjálp sem hafa hvatt mjög til að málefni fatlaðra færist til sveitarfélaga hafa jafnframt lagt ríka áherslu á að við þann flutning verði réttindagæslu fatlaðra gefinn sérstakur gaumur. Sjónarmið samtakanna er að réttindagæslan sé forsenda þess að vel takist til um flutning málaflokksins til sveitarfélaganna. Er það álit Þroskahjálpar að því verkefni sé best borgið hjá ríkinu, enda sé það best fallið til að hafa eftirlit með framkvæmd félagsþjónustunnar hjá sveitarfélögunum. Í frv. felst einstaklingsbundin réttindagæsla fatlaðra. Það þýðir að fatlaðri eigi sér hauk í horni, þeir eigi rétt á aðstoð trúnaðarmanns og geti snúið sér til hans með erindi sín. Grundvallaratriði í störfum trúnaðarmanna er að beita sér fyrir því að réttur fatlaðra til aðstoðar samkvæmt lögum um félagsþjónustu sé virtur. Sú áhersla sem lögð er á þjónustu samkvæmt þeim lögum stafar því af þörf á réttindagæslu fatlaðra og tengist beinlínis flutningi á málefnum fatlaðra til sveitarfélaga. Jafnframt geta fatlaðir leitað til trúnaðarmanns um á hvern hátt félagsþjónustan sé veitt og að þjónustan hæfi hverjum og einum. Ekki er þó látið við það sitja heldur er trúnaðarmanni einnig ætlað að beita sér fyrir því að veitt sé lögbundin aðstoð eftir öðrum lögum eftir því sem við á, einkum á sviði heilbrigðisþjónustu, almannatrygginga, mennta- og atvinnumála. Trúnaðarmönnum er ætlað að starfa í hverju kjördæmi og auk trúnaðarmanna í kjördæmum skal skipaður réttindagæslumaður fatlaðra sem þjónar landinu öllu. Það leiðir til þess að komið verði á fót skrifstofu réttindagæslumanns. Réttindagæslumaður hafi yfirumsjón með réttindagæslu fatlaðra um allt land, samræmi vinnubrögð trúnaðarmanna og hafi eftirlit með að þeir ræki skyldur sínar. Starfið gerir því miklar kröfur til réttindagæslumanns. Hann þarf að búa yfir víðtækri þekkingu og yfirsýn yfir réttindi og þarfir fatlaðra. Hann vinnur almennt að réttindamálum fatlaðra en ekki er gert ráð fyrir að einstaklingar leiti til hans með sín mál. Þeir hafa trúnaðarmenn til þess. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir að réttindagæslumaður aðstoði trúnaðarmenn við vinnslu einstaklingsmála, óski trúnaðarmenn eftir því. Með fyrirkomulagi þessu er réttindagæslu fatlaðra komið í traust form og enn betur búið að henni en nú er gert í gildandi lögum um málefni fatlaðra. Talið er rétt að taka þetta fyrirkomulag til endurskoðunar að fjórum árum liðnum frá gildistöku laganna og verði þá metið hvort áfram sé þörf á þessari sérstöku þjónustu við fatlaða. Verði frv. óbreytt að lögum er gert ráð fyrir að aukin útgjöld ríkisins nemi 6--6,5 millj. kr. Í frv. eru ákvæði um að lögin skuli endurskoðuð að fjórum árum liðnum. Ég geri, herra forseti, tillögu um að þetta mál fari til athugunar í hv. félmn. en legg ekki áherslu á að það verði afgreitt frekar en hin frv. fyrir vorið þar sem þetta er fylgifrv. með félagsþjónustufrv.

Herra forseti. Þetta er hið besta og merkilegasta mál sem hér er borið fram. Ég hjó aðeins eftir því, herra forseti, að hæstv. félmrh. nefndi orðið kjördæmi, réttargæslumaður skyldi vera í hverju kjördæmi ef ég skyldi það rétt. Nú liggur fyrir hv. Alþingi tillaga að nýrri kjördæmaskipan. Ég vil því gjarnan gefa ráðherranum tækifæri til að skýra nánar það sem hann sagði um kjördæmin og hvað hann á við.

Herra forseti. Hvort sem okkur líkar betur eða verr reikna ég með því að við verðum innan skamms að neyðast til að búa við breytta kjördæmaskipan, þ.e. aðra kjördæmaskipan en nú er, og þegar eða fljótlega eftir að þessi lög hafa tekið gildi verður kjördæmaskipaninni breytt og ég reikna með að við höldum okkur við hin nýju kjördæmi.

Herra forseti. Ég var að vonast til að hæstv. félmrh. vildi halda þessu utan við það að hin nýju kjördæmi væru að skapa sjálfum sér einhverja félagslega einingu og þá félagslega þjónustu í kringum hana. Mér finnst það í rauninni ekki vera tímabært að leggja til nú að þau fari að þjóna sem félagsleg eining og það verði þá hugað að öðrum félagslegum mörkum innan hinna nýju kjördæma, m.a. með tilliti til þessa. Ég vara því við að við förum svo fljótt að huga að þessum nýju kjördæmum sem félagslegum einingum, þetta er kosningatæknilegar einingar og eiga margar hverjar kannski fátt félagslega sameiginlegt, a.m.k. fyrir fram.

Herra forseti. Það er auðvitað hægt að haga þessu með ýmsu móti og ég þori nú ekki að fullyrða að það hafi verið gert með þetta. Um það getur hv. félmn. að sjálfsögðu fjallað þegar hún tekur málið til afgreiðslu. Ég bendi á að helstu rökin fyrir því að setja þessi kjördæmi upp eins og gert er í því frv. sem liggur á borðum þingmanna, voru þau að hér væri verið að jafna fólksfjölda í kjördæmunum, og þar með væri væntanlega verkefnum trúnaðarmanna jafnað. Vissulega mundi þá einn trúnaðarmaður í Reykjavík hafa miklu meira að gera en einn trúnaðarmaður á Vestfjörðum eða einn trúnaðarmaður á Norðurlandi vestra.

Herra forseti. Hæstv. félmrh. hefur mælt fyrir frv. til laga um réttindagæslu fatlaðra og þar á undan um breytingu á lögum um vinnumarkaðsaðgerðir og Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins. Við þekkjum öll hér inni að þessi mál eru komin til vegna þess að verið er að steypa saman tvennum lögum, þ.e. lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga og lögum um málefni fatlaðra. Félagsþjónustulögin eru þegar komin til nefndar og það verður svo með öll þessi frv. að leitað verður umsagna. Þau koma því aftur til umræðu í þinginu í haust og þarf að mæla fyrir þeim aftur, enda stórt mál á ferðinni og mjög mikilvægt að tryggja að allir hnútar séu hnýttir. Aðeins varðandi réttindagæsluna. Þetta er sérstaklega mikið mál fyrir hinn fatlaða. Hins vegar var auðvitað hugmyndafræðileg vinna um það og umræða hvort ætti ekki að falla frá sérlögum og fella í rauninni öll þessi mál inn í félagsþjónustuna en meðan ekki er alveg trygging fyrir því að allir hlutirnir gangi upp, þá gerðist það ekki og þar var hlustað sérstaklega á Þroskahjálp. Það er talað um að það verði kannski um fjögurra ára tímabil sem við látum á þetta reyna. Ég hefði kosið að sjá þetta ákvæði inni í lögunum vegna þess að hér er ekki eingöngu spurning um fatlaða. Þetta er líka spurning um börn og aldraða þannig að ég hefði gjarnan viljað sjá meiri breidd. Hins vegar er mjög mikilvægt að huga að því úr því við erum með sérstakt frv. um réttindagæsluna hvort við hefðum kannski átt að stíga skrefið lengra og vera með umboðsmann fatlaðra. Það hafa Þroskahjálp, Öryrkjabandalagið og fleiri lagt mjög mikla áherslu á. Í Svíþjóð og í Noregi er svonefndur ,,den gode mand`` sem er nokkurs konar trúnaðarmaður. Ef við skoðun 3. gr. sjáum við að í rauninni er allt undir því komið hver sá einstaklingur er sem verður þessi réttargæslumaður. Þar sem samtökin hafa um það að segja hverjir verða trúnaðarmenn, þá er líka spurning hvort þau ættu ekki líka að hafa um það að segja hver verði réttindagæslumaður þar sem það er í rauninni það sem skiptir meginmáli fyrir að allt þetta gangi upp. Við fáum eflaust umræður um það í nefndinni hversu margir eða fáir eiga að vera á hverju svæði til að tryggja lögboðna þjónustu. Þetta hangir líka saman við að tryggja t.d. fulltrúum hagsmunasamtakanna áheyrn, t.d. í félagsmálanefndum sveitarfélaga. Það er líka eitt sem við þurfum að skoða í þessu samhengi. Í Reykjavík eru aldraðir með áheyrnarfulltrúa í félagsmálaráði og mér finnst að við í félmn. eigum að skoða að fulltrúar hagsmunasamtaka eigi líka sinn áheyrnarfulltrúa innan Félagsþjónustunnar þegar þetta verður fært yfir til sveitarfélaganna þar sem þessi þjónusta skiptir gríðarlega miklu máli fyrir þennan hóp. Núna á sem sagt að vera þessi eftirlitsnefnd og annað er mjög mikilvægt, þ.e. hverju við þurfum að breyta þegar við verðum búin að fara ofan í þær umsagnir sem koma. Ég veit að mjög mikil vinna hefur farið fram bæði með samtökunum og í þeim vinnuhóp sem var með þessa lagasmíð. Ég veit því að við eigum eftir fá mjög miklar og góðar umræður eftir að umsagna hefur verið leitað í félmn.

Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið er hér um fylgifrv. að ræða með félagsþjónustufrv. og við munum væntanlega taka allan þennan málaflokk til umræðu aftur á næsta hausti. En ég vildi halda því til haga að varðandi réttindagæslumálin hefur það verið skoðun mín og hefur væntanlega komið áður fram á Alþingi að það ættu að vera hagsmunasamtökin sem sinntu réttindagæslunni. Mér þykir miður að ekki skyldi farin sú leið og raunar að hagsmunasamtökin hafi ekki fallist á þá skoðun að þau mundu sinna hagsmunagæslunni. En þetta var sem sagt niðurstaðan. Hér er annars vegar um að ræða einn réttindagæslumann sem þjónar öllu landinu og hins vegar trúnaðarmannakerfi þar sem trúnaðarmenn verða skipaðir í öllum kjördæmum landsins og þá teldi ég heppilegt að þessir trúnaðarmenn ynnu með stofnunum félmrn. sem eru út um allt land en það eru svæðisvinnumiðlanirnar. Þeir gætu því haft þar athvarf eða aðstöðu og réttindagæslumaðurinn tengdist þá Vinnumálastofnun í Reykjavík. Þó svo málasviðin fari kannski ekki nákvæmlega saman tel ég mikilvægt að þarna sé unnið í nokkurri sameiningu af því þarna eru málefni sem falla undir eitt ráðuneyti og gætu að mínu áliti farið ágætlega saman.

Hæstv. forseti. Frv. það sem ég mæli fyrir um breytingu á lögum nr. 93/1995, um matvæli, er samið í umhvrn. í framhaldi af tillögum nefndar sem starfaði í desember sl. og fékk það hlutverk að gera tillögur um hvernig bregðast skyldi við niðurstöðum skýrslu sem tekin var saman í nóvembermánuði sl. um útbreiðslu kampýlóbakter í umhverfi, húsdýrum og matvælum, og um orsakir sýkinga í mönnum. Meðal tillagna nefndarinnar eru breytingar á lögum nr. 93/1995, um matvæli, auk annarra, svo sem um breytingu á sóttvarnalögum en frv. þar að lútandi hefur hæstv. heilbrrh. þegar lagt fyrir Alþingi. Megintillögur nefndarinnar beinast að aðgerðum til þess að draga úr tíðni kampýlóbakter í afurðum alifugla, með því m.a. að fækka menguðum eldishópum alifugla, fyrirbyggja krosssmit eins og hægt er og auka eftirlit og vöktun, en einnig að auka fræðslu til almennings og matvælafyrirtækja um smitleiðir og rétta meðferð matvæla. Til þess að tryggja framgang þeirra meginmarkmiða sem fram koma í tillögum nefndarinnar, þ.e. að ná niður kampýlóbaktermengun í matvælum og sýkingum af völdum kampýlóbakter í mönnum, er nauðsynlegt að auka fræðslu, eftirlit og vöktun. Til þess að svo megi verða þarf að breyta lögum um matvæli. Þær breytingar sem fólgnar eru í frv. því sem ég mæli fyrir taka mið af því að hægt sé að grípa til þess ráðs að setja reglur um að starfsfólk, sem starfar við matvælaframleiðslu og dreifingu matvæla, hafi til að bera grundvallarþekkingu á meðferð matvæla, ekki síst með hliðsjón af eigin öryggi og innra eftirliti sjálfra fyrirtækjanna. Slík ákvæði er t.d. að finna í nýrri matvælalöggjöf í Danmörku og hefur því verið fylgt eftir með námskeiðum fyrir starfsfólk í matvælafyrirtækjum. Því er lagt til í a-lið 1. gr. að hlutaðeigandi ráðherra, sem getur verið umhverfisráðherra, landbúnaðarráðherra eða sjávarútvegsráðherra eftir því um hvers konar eftirlit er að ræða, geti sett reglur þess efnis að þeir sem starfa við framleiðslu og dreifingu matvæla sæki námskeið um meðferð matvæla og að á slíkum námskeiðum verði lögð sérstök áhersla á innra eftirlit og öryggi matvæla. Mikið skortir á að þeir sem starfa við matvælaframleiðslu hér á landi hafi til þess nægjanlega þekkingu eða hljóti fullnægjandi fræðslu áður en þeir taka til starfa. Ekki er óalgengt að starfsfólk sé ráðið og sett í störf við matvælavinnslu án nokkurs undirbúnings. Með hliðsjón af þessu er nauðsynlegt að hægt sé að setja reglur til þess að tryggja þekkingu starfsfólks. Einn þáttur í því að tryggja framgang mála er sú ótvíræða skylda sem eftirlitsaðilar verða að bera til þess að reyna að fyrirbyggja að matvæli geti valdið heilsutjóni og grípi til viðeigandi ráðstafana ef vart verður við matarsjúkdóma eða smithættu. Því er lagt til í b-lið 1. gr. að eftirlitsaðilar skuli vinna að því að fyrirbyggja að matvæli geti valdið heilsutjóni og skuli grípa til viðeigandi ráðstafana ef vart verður við matarsjúkdóma eða smithættu. Með þessu er verið að taka af allan vafa um skyldu þessara aðila til að vinna að forvörnum og upplýsa mál sem upp kunna að koma þannig að gripið verði til viðeigandi ráðstafana eins fljótt og kostur er og áður en í óefni er komið. Nokkuð hefur verið á reiki hvaða skyldur þeir sem annast rannsóknir og greiningu á matvælum til að tilkynna til viðkomandi stofnana ef hætta getur stafað af neyslu matvæla. Slík tilkynningarskylda er nauðsynleg ef niðurstöður greininga eða rannsókna gefa til kynna að hætta sé á heilsutjóni. Enn fremur er nauðsynlegt að takmarka tilkynningarskyldu rannsóknar- og greiningaraðila við þær örverur sem geta valdið sjúkdómum í mönnum sem eru tilkynningarskyldir samkvæmt ákvæðum sóttvarnalaga, nr. 19/1997, og því er nauðsynlegt að tengja framkvæmdina við sóttvarnalög. Um þetta er mælt fyrir í 2. gr. frv. Um leið er eðlilegt að þeim sem sinna opinberu eftirliti og þeim sem sinna innra eftirliti í matvælafyrirtækjum beri skylda til að upplýsa hlutaðeigandi, þ.e. Hollustuvernd ríkisins, yfirdýralækni og sóttvarnalækni, um gögn sem þeir hafa undir höndum eða ástæður sem geta bent til hættu á heilsutjóni vegna neyslu matvæla. Þetta ákvæði mun að sjálfsögðu gilda jafnt um allar rannsóknastofur, óháð því hvort þær eru reknar á vegum hins opinbera eða eru í einkaeign og hvort rannsókn eða greining sýna er gerð fyrir matvælafyrirtæki, aðra einkaaðila eða opinbera aðila. Með sama hætti á tilkynningarskylda jafnt við um opinberan eftirlitsaðila og sjálfstætt starfandi skoðunarstofu. Að öðru leyti eru gerðar breytingar á lögunum, annars vegar með hliðsjón af því að heiti laga um heilbrigðiseftirlit og hollustuhætti hefur verið breytt í heilbrigðiseftirlit og mengunarvarnir, sbr. lög nr. 7/1998, sbr. nánar 3. gr. laganna, og hins vegar í tengslum við setningu gjaldskrár vegna útgáfu starfsleyfa og vottorða skv. VIII. og IX. kafla laganna. Setja þarf í lögin sambærileg ákvæði um gjaldtökuheimildir og gjaldskrár og sett hafa verið inn í önnur hliðstæð lög á undanförnum árum, sbr. nánar 4. gr. Virðulegur forseti. Ég vil í lokin geta þess að aðgerðir sem gripið var til á síðasta ári tóku að skila merkjanlegum árangri í lægri tíðni kampýlóbakter í kjúlkingaeldishópum undir lok síðasta árs. Það sem af er þessu ári hefur tíðni bakteríunnar í eldishópum verið mjög lág. Í framhaldi af aðgerðum í kjúklingaeldinu var gripið til aðgerða á síðari framleiðslustigum, þ.e. í flutningum og slátrun. Svo virðist sem verulegur árangur af þessum aðgerðum hafi komið fram í marsmánuði enda hefur bakterían ekki fundist í ferskum kjúklingum sem framleiddir voru eftir 3. mars sl. Það bera að fagna sérstaklega þessum árangri. Náist þessi árangur til frambúðar eru bundnar vonir við að verulega dragi úr sýkingum á mönnum á næstu mánuðum miðað við tvö undanfarin ár. Bráðabirgðasamantekt á fjölda sýkinga í mars gefur vísbendingu um að kampýlóbaktersýkingum fari fækkandi. Það verður þó ekki fyrr en að nokkrum mánuðum liðnum að hægt verður að fullyrða um hvort það hefur gerst. Hæstv. forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til hæstv. umhvn.

Hæstv. forseti. Það frv. sem liggur frammi um breytingu á lögum nr. 93/1995, um matvæli, er flutt í framhaldi af skýrslu sem gerð var um útbreiðslu kampýlóbakter í umhverfi, húsdýrum og matvælum og orsakir sýkinga í mönnum ásamt tillögum til aðgerða sem skilað var til ráðuneytisins í nóvember sl., eins og stendur hér í athugasemdum við þetta frv. Jafnframt er lagt til í frv. að auka fræðslu, eftirlit og vöktun því það sé nauðsynlegt til að breytingar á þessum lögum nái fram að ganga og hef ég ekki nema gott um það að segja. Ég held einmitt að það kunni að skila sér í þessum geira. Enn fremur er brýnt, segir hér, að sú ótvíræða skylda verði lögð á eftirlitsaðila að þeir reyni að fyrirbyggja að matvæli geti valdið heilsutjóni og grípi til viðeigandi ráðstafana ef vart verður við matarsjúkdóma eða smithættu. Það er einmitt þarna sem hundurinn liggur grafinn. Það veldur vissulega vaxandi áhyggjum manna að það virðist vera æ erfiðara um þessar mundir að koma þeim matvælum sem hér á landi eru framleidd þannig til neytenda að þau valdi ekki heilsutjóni þegar verst lætur, a.m.k. truflunum á góðri heilsu. Auðvitað verður að grípa til víðtækra ráðstafana til að koma í veg fyrir að þessu fari svona fram. Það hefur að sumu leyti verið gert. Það hefur verið gripið til aðgerða eins og hæstv. umhvrh. vísaði hér til gegn kampýlóbakter sem ástæða er til að ætla að séu að skila verulegum árangri. En það er meiri óhollusta á kreiki og aðrar bakteríur valda vaxandi áhyggjum sem virðast þó vera að einhverju leyti landshlutabundnar. Það vill nú svo til að héraðsdýralæknirinn á Suðurlandi, hv. þm. Katrín Andrésdóttir, situr hér sem varaþingmaður þessa dagana. Hún er því miður ekki stödd í þingsalnum eins og er. Hún hefur lagt fram till. til þál. sem er einmitt flutt með það í huga að koma á samræmdu eftirliti með matvælum frá ,,haga til maga``, eins og það er orðað í þáltill. sem er hér á dagskrá seinna í dag. Hv. þm. Katrín Andrésdóttir leggur áherslu á það í tillögu sinni að matvælaeftirlit skuli heyra undir eitt ráðuneyti. Hún tiltekur þar sérstakt ráðuneyti, landbrn., sem hún telur að eigi að vera hið íslenska matvælaráðuneyti og að það muni verða til mjög mikils hagræðis ef þannig verði unnt að koma öllu matvælaeftirliti undir eina stofnun. Nú fellur það undir hinar ýmsu stofnanir sem heyra undir landbrn. en einnig undir umhvrn. eins og frv. ber með sér sem hér er á dagskrá en það er flutt af umhvrh. Hv. þm. Katrín Andrésdóttir, sem því miður er ekki hér viðstödd, telur þetta geta valdið ýmsum vandkvæðum og segir að nærtæk dæmi séu salmonellu- og kampýlóbaktervandamálin, en þar hafi samstarf ýmissa stofnana ekki alltaf gengið sem skyldi. Nú skyldi maður ætla að hv. þm. sem er héraðsdýralæknir að atvinnu einmitt á því svæði sem þessi vandamál hafa komið fram með sem mestum þunga undanfarið, vissi um hvað þarna er að ræða. Ég mundi vilja spyrja hæstv. ráðherra hvernig henni finnst að þessi till. til þál. sem hér liggur frammi og er reyndar til umræðu seinna í dag, komi við þetta frv. til laga sem hér liggur frammi til umræðu.

Herra forseti. Ég tel að hér sé á ferðinni ákaflega athyglisvert og brýnt mál, þ.e. að tryggja gæði matvæla og samhæfa aðgerðir stjórnvalda sem sjá um matvælaeftirlit. Ég held að það hafi verið mjög brýnt framtak sem ráðuneytin þrjú, umhvrn., landbrn. og heilbrrn. gripu til varðandi það sem kom upp vegna kampýlóbaktersýkingar á síðasta ári sem rakin voru til neyslu matvæla, með því að gera úttekt á stöðu mála sem miðaðist annars vegar að því að kanna útbreiðsluna og hins vegar að leggja fram tillögur til úrbóta. Það kemur fram í athugasemdum við þetta lagafrv. að í tillögum nefndarinnar hafi verið farið yfir nauðsynlegar aðgerðir sem grípa þurfi til á vegum þriggja ráðuneyta, umhvrn., heilbrrn. og landbrn. Hér erum við þá að fjalla um þær tillögur sem lúta að umhvrn. Það má hafa farið fram hjá mér, en ég spyr um það: Hafa þær tillögur þá komið fram hér á hv. Alþingi sem lúta að hinum tveimur ráðuneytunum til að ná utan um þetta mál, þ.e. heilbrrn. og landbrn.? Efni þessa frv., til þess að reyna að ná utan um þetta mál, er einkum tvíþætt, ef ég skil þetta rétt, þ.e. að auka fræðslueftirlit og vöktun og setja reglur um að starfsfólk sem starfar við framleiðslu og dreifingu matvæla skuli hafa til að bera grundvallarþekkingu á meðferð matvæla, ekki síst með hliðsjón af öryggi þeirra og innra eftirliti fyrirtækjanna. Og síðan er að koma á tilkynningarskyldu þeirra aðila sem starfa við framleiðslu og dreifingu matvæla, eftirlit og rannsóknir og greiningu á matvælum þannig að hlutaðeigandi stofnanir fái nauðsynlegar upplýsingar í tíma og geti þannig unnið að forvörnum. Þetta er ákaflega brýnt mál og mjög nauðsynlegt að opinberir eftirlitsaðilar hafi þau lagaúrræði sem þarf til þess að geta sinnt eftirliti sínu. Það sem kemur fram í 2. gr. frv. tel ég mjög mikilvægt í því efni, t.d. um innra eftirlit í matvælafyrirtækjum og skyldu til þess að upplýsa um gögn sem viðkomandi aðilar hafa undir höndum eða aðrar ástæður sem geta bent til hættu á heilsutjóni vegna neyslu matvæla. Ég tel ákaflega brýnt að vel sé frá þessu gengið og að allur vafi sé tekinn af um skyldu til að skila gögnum eða veita upplýsingar, sé talin hætta á heilsutjóni, og mér sýnist alveg bærilega búið að því í þessu frv. svona við fljótan yfirlestur. Hitt atriðið sem er í 1. gr. lýtur að því að ráðherra sé heimilt að setja reglur um að þeir sem starfa við framleiðslu og dreifingu matvæla skuli sækja námskeið um meðferð matvæla þar sem sérstök áhersla er lögð á innra eftirlit og öryggi matvæla. Þetta er afar þýðingarmikið ákvæði. Ég vil spyrja ráðherrann vegna þess máls. Það tengist þá líka 5. gr. frv. Þar er verið að tala um gjaldtöku vegna kostnaðar við þetta frv., þ.e. að taka skuli mið af kostnaði við rannsókn og má ákvörðun gjalds ekki vera hærri en sá kostnaður. Eins kemur fram í umsögn fjárlagaskrifstofunnar um þetta frv. að gert er ráð fyrir að aukinn kostnaður verði greiddur af framleiðendum. Í fyrsta lagi vil ég spyrja hvort það hafi nokkuð verið kannað hve mikill kostnaðurinn er í kringum þetta sem mun lenda á framleiðendum, hvort menn hafi eitthvað skoðað það. Ég hef nokkrar áhyggjur af því að þessu verði með einum eða öðrum hætti velt út í verðlagið. Varla getur hér verið um stórar fjárhæðir að ræða. En ég vildi þó gjarnan hafa einhverjar hugmyndir um hve umfangið á þessu er mikið að því er varðar kostnaðinn. Gert er ráð fyrir ákveðnum þjónustugjöldum, ef ég skil málið rétt, þ.e. upptöku þjónustugjalda og þá væntanlega hjá framleiðendum til þess að standa straum af þessu. Síðan spyr ég um starfsmennina. Ég tel þetta ákaflega mikilvægt. Hvernig sjá menn fyrir sér slík námskeið? Nú eru þessi námskeið væntanlega stunduð í vinnutíma starfsfólks. Er þá gert ráð fyrir því og er tryggt að starfsfólk haldi launum sínum þegar það fer á slík námskeið? Ég undirstrika að þau eru mjög mikilvæg og brýnt er að stofna til slíkra fræðslunámskeiða eins og hér er lagt til. Ég vænti þess að ráðherra hafi hlustað á vangaveltur mínar. Þetta eru nú meira vangaveltur en athugasemdir við frv. og þætti mér vænt um að fá svör við þeim frá hæstv. ráðherra nú við þessa umræðu.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þær umræður sem hafa átt sér stað um þetta brýna mál. Hv. þm. Sigríður Jóhannesdóttir velti vöngum yfir því hvernig staðið væri almennt að matvælaeftirliti í landinu og minntist á mál sem verður hugsanlega til umfjöllunar síðar í dag um það að matvælaeftirlit eigi að fara undir eitt ráðuneyti. Það er þannig í dag að matvælaeftirlitið heyrir undir þrjú ráðuneyti, þ.e. sjútvrn. sem sér um eftirlit gagnvart sjávarafurðum, landbrn. sem fer með embætti yfirdýralæknis og umhvrn. sem er með Hollustuvernd ríkisins sem sína undirstofnun. Síðan hafa sveitarfélögin einnig víðtækt eftirlit í gegnum sínar heilbrigðisnefndir og heilbrigðisfulltrúa. Matvælaeftirlitið hér er ekki í eðlilegum farvegi að mínu mati. Það eru of mörg grá svæði sem við þurfum að útiloka í þeirri endurskoðun sem núna á sér stað á matvælaeftirliti til framtíðar. Ég tel að uppbyggingin á matvælaeftirlitinu hafi að mestu leyti skapað grundvöll fyrir þær uppákomur sem við höfum lent í í sambandi t.d. kampýlóbaktermengun í alifuglum. Ég styð því það að matvælaeftirlitið verði einfaldað og að það verði fellt undir a.m.k. eitt eða tvö ráðuneyti, ekki þrjú eins og nú. Ég flutti tillögu þar að lútandi í ríkisstjórn fyrir ekki svo löngu síðan og þar var ákveðið að minni tillögu að fela nefnd hæstv. forsrh., nefnd um opinbera eftirlitsstarfsemi, að fara heildstætt yfir þessi mál og koma með tillögur um hvernig hægt væri að einfalda matvælaeftirlitið þannig að það yrði betra og skilvirkara. Ég hef einnig vissar efasemdir um að eðlilegt sé að sveitarfélögin fari með heilbrigðiseftirlitið varðandi framleiðslu á matvælum. Það er alveg ljóst að stór matvælafyrirtæki og stór fyrirtæki í fámennum sveitarfélögum t.d. geta haft mjög mikil áhrif á hagsmuni íbúa þar. Það getur því verið kjörlendi hagsmunaárekstra ef sveitarfélögin fara með eftirlitið. Hins vegar er alveg ljóst að ef matvælaeftirlitið verður sameinað undir eitt ráðuneyti eða tvö þá er vandi á höndum að velja hvar það eigi að lenda. Ef við göngum út frá því að allt matvælaeftirlit fari undir eitt ráðuneyti þá er spurningin hvaða ráðuneyti það eigi að vera. Það má segja að eiginlega séu tveir skólar í gangi varðandi svarið við þeirri spurningu hvar matvælaeftirlitið eigi að lenda. Í fyrsta lagi telja sumir æskilegt að eftirlitið sé í höndum ráðuneytis sem fer með framleiðslu á matvælum. Ef það er rétt kenning þá væru það landbrn. eða sjútvrn. sem eru framleiðslutengd ráðuneyti. Aðrir segja að það sé galið að gera það, það ætti einmitt ekki að setja matvælaeftirlitið í slík ráðuneyti heldur styðja hina kenninguna, en hún segir að eftirlit eigi aldrei að vera í höndum þeirra sem eru tengdir framleiðslunni eða gæta hagsmuna þeirra sem eru í framleiðslunni. Samkvæmt seinni kenningunni ætti eftirlitið því frekar að vera hjá umhvrn. eða heilbrrn., jafnvel viðskrn. sem fer með neytendamál í landinu. Nefnd hæstv. forsrh. hefur ekki skilað af sér sínum tillögum til ríkisstjórnar þannig að á þessu stigi er of snemmt að segja hver niðurstaðan verður, en sú er hér stendur styður a.m.k. það að matvælaeftirlitið verði einfaldað af því að það hefur ekki verið í eðlilegum farvegi hingað til. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir beindi einnig til mín spurningum um þetta frv., í fyrsta lagi varðandi þá vinnu sem nefnd undir forustu umhvrn. skilaði af sér þar sem ætlast var til þess að þrjú ráðuneyti skiluðu af sér umfangsmiklum aðgerðum til að stemma stigu við útbreiðslu kampýlóbakter. Svarið við því er að heilbrrn. hefur skilað til þingsins frv. til sóttvarnalaga þar sem ráðuneytið er að uppfylla þær tillögur sem nefndin kom fram með og það er til vinnslu í þinginu. Nú erum við í umvhrn. að skila af okkur þessu lagafrv. Landbrn. hefur skilað af sér öllu sínu. Landbrn. átti að fara yfir nokkrar reglugerðarbreytingar og það er búið að endurskoða reglugerðirnar og setja nýjar þannig að ráðuneytin hafa öll verið að skila þeirri vinnu sem til var ætlast. Eitt stendur út af á þeim langa lista af aðgerðum sem við höfum verið að fara í og það er að ekki er búið að setja ný lög og ekki búið að koma fram með frv. um ,,súnósur``, þ.e. frv. um dýrasjúkdóma sem geta borist í menn. Sú vinna er eftir og það er verið að skoða núna hvernig nefndaskipan getur verið til þess að fara í þá umfangsmiklu vinnu, en hún tengist öllum þessum ráðuneytum. Það frv. mun væntanlega koma hér inn í haust. Þetta eru heildstæð lög og það er talsverð vinna eftir við þetta. Við höfum ekki áhyggjur þó að frv. sé ekki komið fram, en að sjálfsögðu munum við vinna það. Eins og ég sagði áðan höfum við ekki frá því í byrjun mars verið að sjá kampýlóbaktersýkingar í ferskum kjúklingum, þetta er því allt á réttri leið. Við eigum reyndar eftir erfiðustu mánuðina sem eru sumarmánuðirnir, þar sem rannsóknir sýna að þá er líklegast að kampýlóbaktermengun verði. En við vonum auðvitað að þessar aðgerðir okkar muni leiða til þess að við séum nánast búin að útrýma kampýlóbakter, þó mér skiljist að kampýlóbakter verði reyndar aldrei alveg útrýmt úr umhverfinu en við getum náð honum niður í nánast núll í matvælum. Aðrar spurningar frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur gengu út á námskeiðin sem við erum að heimila í þessu frv. að setja reglur um. Í fyrsta lagi hvort fyrirtækin eigi að borga þessi námskeið, þá tel ég eðlilegt að fyrirtækin geri það. Mér finnst eðlilegt að fyrirtæki sem er að ráða til sín starfsfólk í viðkvæma matvælaframleiðslu borgi menntun starfsmanna sinna þannig að starfsmennirnir uppfylli lágmarkskröfur um þekkingu á meðferð matvæla. Það er ekki búið að kanna þennan kostnað, hvað þetta getur kostað fyrirtækin, það er ekki búið að gera það. Varðandi það hvort starfsmennirnir verði á fullum launum þá geri ég fastlega ráð fyrir að fyrirtækin haldi námskeiðin annaðhvort í vinnutíma eða í versta falli á kvöldin, og það verði hluti af starfinu að þjálfa upp starfsmenn. Það er hugsanlegt og eðlilegt að þessi námskeið verði haldin í samráði við heilbrigðiseftirlitssvæðin og Hollustuvernd ríkisins. Reynt verði að útbúa efni, einfalt og gott fræðsluefni sem hægt er að nota í matvælafyrirtækjum og að fyrirtækin sjái til þess að starfsmennirnir hafi til að bera lágmarksþekkingu til að geta höndlað matvæli með ásættanlegum hætti. Ég held að mjög brýnt sé fyrir fyrirtækin að þau fari í þessa vinnu og ég held reyndar að það hafi verið ákveðinn lærdómur sem við gátum dregið af þeirri uppákomu sem varð hér í haust varðandi kampýlóbaktermengun í alifuglum, ég held að fyrirtæki og framleiðendur hafi dregið ákveðinn lærdóm af því og séu núna að standa sig miklu betur í framleiðslunni en við höfum séð áður.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. umhvrh. fyrir skýr svör við þeim spurningum sem fram hafa komið. Það er út af fyrir sig slæmt að menn hafi ekki áttað sig á þeim kostnaði sem er í kringum þetta eða hvort einhver hætta sé á að þetta fari út í verðlagið, nóg er nú samt, en mér finnst það mikilvægt sem fram kom í máli hæstv. ráðherra að það er hennar skoðun, og þá hlýtur reglugerðinni að vera hagað með þeim hætti að starfsmenn missi einskis í launum við að fara á slík námskeið og þau verði að fullu kostuð af viðkomandi aðilum eða framleiðendum og það er auðvitað mjög eðlilegt. Síðan fagna ég því einnig sem fram kom í máli hæstv. ráðherra við fyrirspurn hv. þm. Sigríðar Jóhannesdóttur að það er skoðun hennar að einfalda þurfi matvælaeftirlitið í landinu. Ég er innilega sammála henni að mjög brýnt sé að gera það og treysti því að ráðherrann beiti sér þá fyrir því, eins og hún nefndi hér. Mín skoðun er að þetta eigi að heyra undir eitt ráðuneyti, ég held að það sé affarasælast að eitt ráðuneyti beri ábyrgð í þessum efnum en ekki sé verið að dreifa málaflokknum yfir á fleiri ráðuneyti og manni finnst svona fljótt á litið að umhvrn. hljóti að koma sterklega þar inn. Það er auðvitað mjög slæmt og er kannski engin nýjung að matvælaeftirlitið, eins og hæstv. ráðherra upplýsti, er ekki í góðu horfi og það séu of mörg grá svæði. Á því er mjög brýnt að taka með miklum hraði vegna þess að við getum ekki búið við það að matvælaeftirlitið í landinu sé í slæmu ástandi.

Virðulegur forseti. Já, gráu svæðin eru of mörg, en þeim fer ört fækkandi eins og t.d. með þessu frv. En varðandi það að færa matvælaeftirlitið undir einn hatt eða tvo þá styð ég það heils hugar og flutti um það tillögu í ríkisstjórninni. Ég tel að það komi mjög vel til greina að tengja slíka uppstokkun við frekari uppstokkun innan stjórnkerfisins milli ráðuneyta. Það kemur því alveg til greina að það verði skoðað í einhverjum stærri pakka. Erlendis er búið að sameina matvælaeftirlitið í nágrannalöndum okkar, í Noregi er það reyndar tvískipt, það er annars vegar sjávarútvegurinn og hins vegar rest, má segja. Og ég hef fundið fyrir ákveðnum vangaveltum innan sjávarútvegsins hér hvort ekki ætti að halda matvælaeftirlitinu gagnvart sjávarútveginum sér af því hann er svo sérstakur hérna hjá okkur, við erum háð útflutningi á fiskafurðum, það er því hugsanlegt að þetta lendi í tveimur ráðuneytum. En það kemur líka mjög vel til greina að færa allt matvælaeftirlitið undir eitt ráðuneyti. Ég er alveg tilbúin til að ganga í þá uppstokkun með opnum huga og ég taldi það vera það brýnt mál að ég lagði til í ríkisstjórninni að matvælaeftirlitið yrði einfaldað. Við verðum svo að sjá hver niðurstaðan verður um hvar matvælaeftirlitið lendir.

Hæstv. forseti. Með frv. því sem ég mæli hér fyrir, um breyting á lögum um landmælingar og kortagerð, nr. 95/1997, með síðari breytingum, eru lagðar til nokkrar breytingar á lögum um landmælingar og kortagerð og mun ég gera grein fyrir þeim hér. Lagt er til að stjórn Landmælinga Íslands verði lögð niður og forstjóra stofnunarinnar verði falin þau verkefni sem stjórn stofnunarinnar hefur haft samkvæmt gildandi lögum, en þau eru að móta stefnu stofnunarinnar og hafa eftirlit með því að hún gegni hlutverki sínu í samræmi við markmið laganna. Eru breytingarnar í samræmi við mótaða stefnu í lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996, um ábyrgð forstjóra í rekstri ríkisstofnana. Af hálfu umhvrn. hefur verið unnið markvisst eftir þessari stefnu þannig að forstjórum stofnana sem heyra undir ráðuneytið er falin sú ábyrgð sem stjórnir þeirra höfðu áður. Sem dæmi má nefna að með lögum nr. 7/1998, um hollustuhætti og mengunarvarnir, var stjórn Hollustuverndar ríkisins lögð niður og forstjóra falið það vald sem stjórnin hafði haft og með lögum nr. 169/1998, um breytingu á lögum nr. 60/1992, um Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofur, var stjórn Náttúrufræðistofnunar Íslands lögð niður og forstjóra fengin þau verkefni sem henni höfðu verið falin. Þá er í frv. kveðið á um ný verkefni Landmælinga Íslands. Lagt er til að eitt af verkefnum Landmælinga Íslands verði fjarkönnun, en í því verkefni felst öflun, úrvinnsla og miðlun gagna á sviði loft- og gervitunglamynda af landinu. Í fjárlögum fyrir árið 2000 var samþykkt að veita 4,5 millj. til Landmælinga Íslands vegna fjarkönnunar og hefur nú þegar verið ráðið í eitt stöðugildi hjá stofnuninni til að sinna þessu verkefni. Landmælingum Íslands ber í tengslum við fjarkönnun að hafa samráð við hlutaðeigandi aðila sem að þessum málum koma, svo sem Veðurstofu Íslands, Háskóla Íslands, Orkustofnun og sveitarfélögin. Stofnunin mundi því sinna því hlutverki fyrst og fremst að vera sameiginlegur vettvangur ríkisstofnana og sveitarfélaga sem nota eða hyggjast nota fjarkönnunargögn og skal stofnunin hafa að leiðarljósi að stuðla að umhverfisvöktun með reglubundinni loftmyndatöku og notkun gervitunglagagna. Landmælingum Íslands er einnig falið það hlutverk að miðla upplýsingum um örnefni í samráði við Örnefnastofnun Íslands, auk þess að annast kortlagningu örnefna eins og stofnuninni ber að gera samkvæmt gildandi lögum. Þá ber Landmælingum Íslands að annast skráningu og miðlun upplýsinga um landfræðileg gagnasöfn af Íslandi sem eru í eigu íslenska ríkisins. Hér er fyrst og fremst átt við mælingar, punktlýsingar, prentuð kort, stafræn kort, hæðarlíkön, loftmyndir og gervitunglamyndir. Mikilvægt er að skráning og miðlun þessara upplýsinga séu á einni hendi svo þær séu aðgengilegar fyrir notendur og er eðlilegt að Landmælingum Íslands verði falið það hlutverk. Ekki er með þessu verið að leggja til að stofnunin geymi þessar upplýsingar, heldur viti hvar þær er að finna til þess að hægt sé að fá upplýsingar á einum stað. Þau gögn sem hér er um að ræða er að finna hjá mörgum stofnunum í dag og hafa Landmælingar Íslands í samvinnu við LÍSU-samtökin, sem eru samtök um landfræðileg upplýsingakerfi á Íslandi, þegar hafið skráningu og miðlun upplýsinga á vefnum. Verkefni sem tengjast fyrirhugaðri Landskrá fasteigna hafa verið til umfjöllunar hjá hlutaðeigandi ráðuneytum en henni er ætlað að vera samhæft gagna- og upplýsingakerfi um fasteignir og réttindi sem þeim tengjast. Með endurskoðun á þinglýsingalögum, nr. 39/1978, lögum um skráningu og mat fasteigna, nr. 94/1976, og lögum um brunatryggingar, nr. 48/1994, sem nú stendur yfir er lagður grunnur að Landskrá fasteigna. Í tengslum við að komin verði á Landskrá fasteigna er lagt til að starfandi verði sérstakir mælingamenn sem fá þá vottun til starfa sem slíkir. Landmælingamenn skulu hnitasetja eignamörk landa og lóða en fyrirhugað er að allt landið verði hnitasett. Þegar hefur verið sett reglugerð um landshnitakerfi og viðmiðun allra mælingakerfa í landinu og nokkur sveitarfélög hafa þegar hafist handa við hnitasetningar lóða og eignarlanda, t.d. í Reykjavík. Hér er um mjög mikilvægt hlutverk að ræða sem á að tryggja að þær upplýsingar sem skráðar verða í Landskrá fasteigna séu réttar hvað varðar eignarmörk landa og lóða. Lagt er til að mælingarmenn uppfylli ákveðnar hæfniskröfur, enda er þeim falið mikilvægt hlutverk eins og hér hefur verið lýst. Komið hefur fram að nauðsynlegt sé að fagaðili hafi umsjón með vottun mælingamanna og störfum þeirra og er í frv. gert ráð fyrir að Landmælingar Íslands hafi það verkefni með höndum, enda verður að telja að stofnunin sé best til þess fallin að sinna því hlutverki. Að lokum er lagt til í frv. að heimild Landmælinga Íslands til gjaldtöku verði gerð skýrari, þannig að ótvírætt sé fyrir hvaða efni og þjónustu stofnunin hafi heimild til að taka gjöld. Lagt er til að Landmælingar Íslands setji sér sjálf gjaldskrá vegna þeirrar starfsemi sem er í samkeppnisrekstri. Ekki er gerð krafa um staðfestingu ráðherra, heldur mundi stofnunin sjálf gefa gjaldskrána út. Telja verður óeðlilegt að samþykki ráðherra þurfi fyrir slíkum gjaldskrám, enda mundi slík krafa vera beinlínis samkeppnishamlandi. Þær gjaldskrár sem hér um ræðir lúta eftirliti samkvæmt samkeppnislögum. Hæstv. forseti. Ég hef rakið meginefni frv. og ég legg til að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhvn.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breyting á lögum um landmælingar og kortagerð. Ég vil í upphafi láta í ljós þá skoðun mína að með frv. sé verið að stíga metnaðarfull og framsýn skref. Ég tel að þarna sé verið að taka inn í verkefnasvið Landmælinga Íslands ný verkefni sem fyllilega er ástæða til að bæði skerpa á og finna stoð í lögum og ljóst hverjir eigi að taka á þeim og með ákveðinni metnaðarfullri sýn. Ég vil því láta í ljós ánægju með þá sýn sem þar kemur fram. Ég vil líka láta í ljós ánægju með þá breytingu að fella niður stjórn í Landmælingum Íslands. Það stjórnsýslulega rugl sem kom upp fyrir nokkrum árum, að skipa stjórnir fyrir A-hluta ríkisfyrirtæki, átti sér varla neina réttarlega stöðu. Eins og hér er líka vikið að í frv. að varðandi réttindi og skyldur opinberra starfsmanna eru þær kvaðir og ábyrgðir sem þeir bera á A-hluta stofnunum ríkissjóðs alveg skýrar. Því var verið að flækja mál og skapa stjórnsýslulega óvissu með því að skipa stjórnir yfir slíkum stofnum með einhverju framkvæmda- og ráðstöfunarvaldi. Ég tel þannig að þarna sé stigið mjög skynsamlegt skref. Forstöðumaðurinn er svo ábyrgur gagnvart ráðherra og Alþingi fyrir þeim verkefnum sem honum er trúað fyrir. Hann getur haft fagmenn, fagstjórn og fagdeildir sér til aðstoðar í því. Ég hefði m.a. viljað benda hæstv. umhvrh. á að hún hefði átt að koma þessum skoðunum sínum á framfæri, t.d. þegar verið var að endurgera Byggðastofnun og færa hana undir iðnrn. með skipan stjórnar sem á sér vart heldur neina stjórnsýsluréttarlega stöðu. Þar hefði verið eðlilegra að hafa bara framkvæmdastjóra því að stofnunin heyrir hvort eð er beint undir ráðherrann sem slík og stjórnin því marklítil. Ég vil bara benda hæstv. umhvrh. á að taka samráðherra sína í kennslustund í stjórnsýslulegri stöðu stjórna og forstjóra. Ég vil líka vekja athygli á því að gert er ráð fyrir að þessi stofnun taki að sér aukin verkefni og geti líka aflað sér tekna á grundvelli verka sinna. Ég tel ekkert óeðlilegt að ríkisstofnun sem þessi, sem hefur ákveðnar skyldur, ákveðin verkefni og einnig ákveðna þjónustuskyldu, ákveðna sölu- og markaðsskyldu á sínum verkum, fái lagalega umgjörð til að selja vöru sína og þjónustu. Ég tel að huga þurfi að því að sú umgjörð sé sem eðlilegust og best þannig að starfsemin þar líði ekki fyrir. Ég vil í því sambandi benda á lögin um virðisaukaskatt varðandi rekstur á ríkisstofnunum. Þar hafa verið mörg óvissuatriði varðandi rétt á endurgreiðslu virðisaukaskatts af aðföngum og meðferð virðisaukaskatts. Ég vil út frá fyrri reynslu benda hæstv. ráðherra á að huga vandlega að því að rekstrarumhverfi ríkisstofnana sé gert sem liðlegast þannig að ekki sé hlaupist undan málinu með því að setja hf. fyrir aftan og selja síðan eða einkavæða vegna þess að stofnunin hafi ekki fundið eðlilega rekstrarfarveg innan síns lagaramma. Ég hvet því hæstv. umhvrh. til að tryggja þetta rækilega þannig að ráðuneytið og stofnunin fái það ekki á sig að nauðsynlegt verði að ,,háeffa`` hana innan nokkurra ára. Herra forseti. Þetta voru ábendingar mínar varðandi frv.

Hæstv. forseti. Frv. það sem hér er mælt fyrir, um breytingu á lögum nr. 64/1994, um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum, með síðari breytingum, er að stofni til samið af nefnd sem ég skipaði 23. nóvember sl. og fékk það hlutverk að endurskoða ákvæði um hreindýraveiðar í lögunum, þ.e. 14. gr. þeirra. Nefndinni var sérstaklega ætlað að gera tillögur um skipan hreindýraráðs, þar sem m.a. skyldi tekið tillit til náttúrufræðilegrar þekkingar innan ráðsins, um fyrirkomulag rannsókna og vöktunar stofnsins, úthlutun og skiptingu veiðiheimilda, stjórn veiða, sölu veiðileyfa, gjaldtökuheimildir, arðsúthlutun og reglur um vanhæfi þeirra sem starfa að þessum málum. Enn fremur var nefndinni ætlað að fjalla um framkvæmd laganna frá gildistöku þeirra 1. júlí 1994 og gera tillögur með hliðsjón af því. Nefndin var skipuð í kjölfar funda sem ég átti sl. sumar með ýmsum aðilum sem tengjast hreindýraveiðum. Á þeim fundum kom fram að brýnt væri að endurskoða ýmis atriði tengd veiðunum. Nefndin kallaði til fundar við sig fjölda aðila í héraði sem koma að þessum málum með einum eða öðrum hætti og fulltrúa frá Skotvís. Niðurstaða nefndarinnar er sú að almennt sé góð sátt um framkvæmd laganna og reglugerða sem settar hafa verið á grundvelli þeirra á undanförnum árum en þó sé nauðsynlegt að skerpa á ýmsum atriðum, sérstaklega í tengslum við stjórn mála í héraði. Helstu nýmæli frv. eru þau að í 2. mgr. 1. gr. er lagt til að leyfisgjald sem ráðherra ákveður árlega skuli auk þess að renna til reksturs hreindýraráðs einnig renna til vöktunar á hreindýrastofninum. Rannsóknir á hreindýrastofninum verða því ekki kostaðar af leyfisgjaldi enda vandséð að hægt sé að tengja rannsóknir og veiðar saman með þeim hætti. Fé til rannsókna á hreindýrastofninum verður því að koma til með öðrum hætti. Í þessu tilviki er rétt að benda á að í fjárveitingum til veiðistjóraembættisins á yfirstandandi ári er gert ráð fyrir 3 millj. kr. framlagi til rannsókna á hreindýrastofninum og hefur veiðistjóri samið við Náttúrustofu Austurlands í Neskaupstað um framkvæmd rannsóknarinnar. Í 3. mgr. 1. gr. er lögð til sú breyting á skipan hreindýraráðs að Búnaðarsamband Austurlands hafi einn fulltrúa en ekki tvo, í staðinn komi fulltrúi Náttúrustofu Austurlands og að hann skuli vera líffræðingur að mennt. Með þessu er komið til móts við þau sjónarmið að innan hreindýraráðs sé ávallt til fagleg þekking. Enn fremur er lögð til sú breyting að fulltrúi Náttúrufræðistofnunar Íslands eigi seturétt á fundum hreindýraráðs með málfrelsi og tillögurétt enda eðlilegt með hliðsjón af hlutverki stofnunarinnar samkvæmt lögum nr. 60/1992, um Náttúrufræðistofnun og náttúrustofur. Í 4. mgr. 1. mgr. er gerð grein fyrir hlutverki hreindýraráðs. Í gildandi lögum er það ekki skilgreint, heldur er gert ráð fyrir að ráðherra setji reglugerð um framkvæmd hreindýraveiða, m.a. um hlutverk hreindýraráðs. Það er ófullnægjandi að stjórnsýslunefnd eins og hreindýraráð skuli byggja starfsemi sína á ákvæðum reglugerðar og því nauðsynlegt að kveða skýrt á um hlutverk þess, ekki síst þar sem ráðið fer með ákvörðunarvald í vissum málum. Gerð er tillaga um meginhlutverk ráðsins og er þar um tæmandi upptalningu að ræða þótt gert sé ráð fyrir nánari útfærslu í reglugerð. Lagt er til að hreindýraráð hafi með höndum framkvæmd mála fyrir hönd umhvrh., annist sölu veiðileyfa og hafi ekki heimild til að framselja þá heimild, geri tillögu um veiðikvóta og skiptingu hans, sjái um eftirlit með hreindýraveiðum og ráði til þess eftirlitsmenn, sjái um úthlutun arðgreiðslna og skiptingu arðs af veiddum dýrum og afurðum felldra dýra. Gert er ráð fyrir að sett verði reglugerð með nánari útfærslu á þessum þáttum. Þá er enn fremur lagt til að vanhæfisreglur sveitarstjórnarlaga, nr. 45/1998, gildi um þá sem sitja í hreindýraráði eða annast eftirlit með hreindýraveiðum. Ef vanhæfisreglur stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, sem gilda um ríkisstarfsmenn, ættu að gilda um þessa starfsemi yrði nánast ógjörningur að skipa menn úr héraði í hreindýraráð eða ráða menn til eftirlits. Önnur skipan mála mundi því kalla á utanaðkomandi aðild að hreindýraráði og eftirliti með hreindýraveiðum og færi annars vegar gegn því markmiði að stjórn mála sé í héraði og hins vegar ykist kostnaður af eftirliti með veiðunum. Eins og málum er háttað er óraunhæft að gera ráð fyrir að vanhæfisreglur stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, gildi um þessa starfsemi. Það er líka nýmæli í 1. gr. að gert er ráð fyrir að hreindýraráð eða eftirlitsmenn á vegum þess geti svipt viðkomandi veiðileyfi með aðstoð lögreglu ef á þarf að halda, brjóti veiðimenn ákvæði laganna eða reglugerðir settar samkvæmt þeim. Eins og ég hef áður nefnt hefur veiðistjóri gert samning við Náttúrufræðistofnun Austurlands í Neskaupstað um rannsókn og vöktun á hreindýrastofninum. Í dag er ekki að finna í lögunum sérstaka heimild fyrir veiðistjóra til að gera slíka samninga þótt ekkert útiloki það heldur. Í lokamálsgrein 1. gr. er lagt til að fest verði í lög að veiðistjóra sé heimilt með samningi, sem umhverfisráðherra staðfestir, að fela þar til hæfum aðila framkvæmd vöktunar og rannsókna á hreindýrastofninum. Eðlilegt er að Náttúrufræðistofa Austurlands sérhæfi sig í vöktun og rannsóknum sem bundnar eru því svæði sem hún starfar á. Í ákv. til brb. er lagt til að ný reglugerð um veiðarnar öðlist gildi ekki síðar en í upphafi nýs veiðitímabils sem hefst 20. júlí n.k. og enn fremur að frá sama tíma öðlist gildi reglugerð um skiptingu arðs af veiðunum. Ég mun, nái þetta frv. fram að ganga, fela þeirri nefnd sem vann að frv. að gera tillögur um þær reglugerðir. Tvennt vil ég að lokum minnast á. Annars vegar það að nái frv. fram að ganga á þann hátt að hreindýraráð taki að sér alla stjórn mála í héraði mun afskiptum einstakra sveitarfélaga á svæðinu ljúka, svo sem af skiptingu veiðileyfa og arðs. Það ætti að leiða til samræmis í stjórnsýslu á svæðinu. Hins vegar ætti að vera hægt að taka fyrr ákvörðun um úthlutun og sölu veiðileyfa, jafnvel ár eða lengra fram í tímann með þessu nýja og breytta kerfi. Þær rannsóknir sem þegar eru hafnar á vegum Náttúrustofu Austurlands á hreindýrastofninum ættu einnig að auðvelda það. Hæstv. forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til hæstv. umhvn.

Herra forseti. Ég átti sæti í nefndinni sem undirbjó þetta frv. og hæstv. umhvrh. hefur nú rakið efni þess í stórum dráttum. Ég tel að þetta frv. horfi til bóta að flestu leyti og að í frv. sé að finna mikilvægar úrbætur á tilhögun hreindýraveiða, hlutverki hreindýraráðs og vöktun á hreindýrum. Frv. er að mestu samhljóða áliti nefndarinnar en þó hefur einu atriði verið breytt í framlagningu umhvrn. frá því sem nefndin lagði til og var sammála um. Ég hef þess vegna fyrirvara við frv. og vil gera grein fyrir honum. Nefndin lagði til að Náttúrustofu Austurlands yrði með lögum falið það hlutverk að annast vöktun og rannsóknir á hreindýrum og gera veiðistjóraembættinu og Náttúrufræðistofnun Íslands grein fyrir þeim rannsóknum, þ.e. að tengingin milli þessara stofnana væri á þann veg. Þetta var gert í ljósi þess að þarna væri verið að flytja verkefni til rannsóknastofnunar í héraði, á staðbundnum stofni sem heldur sig á því svæði sem Náttúrustofa Austurlands hefur starfað á, þ.e. stjórn væri flutt heim í hérað. Ég vil hafa fyrirvara við þetta atriði. Ég vildi gera grein fyrir því hér við 1. umr. málsins og vísa því til hv. umhvn. að skoða þetta ákvæði í starfi nefndarinnar eins og önnur ákvæði frv. að sjálfsögðu. Þó að frv. hafi verið undirbúið af nefnd á það að sjálfsögðu eftir að fá þinglega meðferð. Ég styð öll önnur ákvæði frv. en hef þennan fyrirvara. Hér stendur reyndar í athugasemdum frv. að æskilegt sé að Náttúrustofa Austurlands sérhæfi sig í vöktun og rannsóknum sem bundnar eru því svæði sem henni er ætlað að starfa á. Og það er gert ráð fyrir að þessi vöktun sé fyrst og fremst ákveðin á grundvelli veiðiþols sem er afskaplega mikilvægt atriði. Allur umgangur um þennan dýrastofn og öll meðferð á honum verður náttúrlega í auknum mæli að byggjast á rannsóknum. Náttúrustofan hefur þegar ráðið sérfróðan mann í þessar rannsóknir og gert samning við hann. Þannig breytir það í sjálfu sér ekki ástandi dagsins í dag þó að frv. verði samþykkt en upp á framtíðina finnst mér, og nefndin sem undirbjó frv. var sammála um það, að festa ætti þetta í sessi með lögum. Ég vildi gera grein fyrir þessu við umræðuna þannig að hv. umhvn. viti afstöðu mína í þessu efni.

Herra forseti. Ég vil í upphafi taka undir meginhluta þess frv. sem er til umræðu. Ég tel það vera til bóta að meginhluta og um leið til einföldunar og það festir í sessi ákveðna hluti sem nauðsyn ber til. Þó eru nokkur atriði sem ég vil gera athugasemdir við. Ég vil í fyrsta lagi taka undir með hv. þm. Jóni Kristjánssyni um það atriði sem breytt er í þessu frv. frá því sem sú nefnd, sem hæstv. ráðherra skipaði til að gera tillögur að þessu frv., gerði tillögu um, þ.e. að Náttúrustofa Austurlands annist vöktun og rannsóknir á hreindýrastofninum, það ákvæði verði fest í lög en það verði ekki áfram hjá veiðistjóra, og síðan sé sett inn klásúla um heimild til veiðistjóra um að gera samning við annan aðila um að annast þetta. Mikilvægt er að hafa traustar stoðir undir stofnun eins og náttúrustofurnar. Hér er um verkefni að ræða sem er bundið við þann landshluta sem Náttúrustofa Austurlands starfar í og því eru öll rök í málinu til þess að það verði fest í lög að þetta verði hlutverk stofunnar. Ég vænti þess að umhvn. muni skoða málið nákvæmlega, fara yfir röksemdir nefndarinnar sem komu upphaflega af samningu málsins og kanni síðan þau rök sem væntanlega liggja fyrir því að breyta frá áliti nefndarinnar. En ég treysti því að nefndin komist að sömu niðurstöðu og sú nefnd sem kom upphaflega að málinu. Herra forseti. Það eru örfá atriði til viðbótar sem ég vildi koma að. Það er í fyrsta lagi varðandi skipun stjórnar. Mér finnst vera örlítil spurning hvort eðlilegt sé að Náttúrustofa Austurlands eigi þar fullgildan stjórnarmann vegna þess að meginhlutverk náttúrustofunnar er sérfræðiráðgjöf, rannsóknir og vöktun. Það er spurning hvort það fari saman að vera með fullgildan stjórnarmann með það hlutverk. Ég held að eðlilegt væri að umhvn. skoðaði það sérstaklega og einnig það sem ég tel eðlilegt að sé skoðað í þessu samhengi líka vegna þess að hreindýraveiðarnar eru og geta verið að mínu mati mikilvægur þáttur í ferðamennsku á Austurlandi. Þess vegna ætti að skoða hvort ekki sé eðlilegt að ferðamálasamtök Austurlands eigi jafnvel fulltrúa í stjórn hreindýraráðs. Ég minnist þess að þegar við vorum í starfshópi fyrir margt löngu að leggja drög að tilurð hreindýraráðs var m.a. sú framtíðarsýn hjá okkur að hægt væri að tengja þetta miklu betur ferðamennsku og þá væri jafnvel innifalið í ferðapökkunum að fara á hreindýraveiðar. Ég er sannfærður um að með réttri markaðssetningu er hægt að auka þetta. Þá vil ég velta upp til athugunar fyrir umhvn. því sem segir í 1. gr. sem fjallar um hlutverk hreindýraráðs en í b-lið segir: ,,að sjá um sölu veiðileyfa og er ráðinu óheimilt að framselja þá heimild``. Ég held að nauðsynlegt sé að kanna seinni hluta þessarar setningar. Það er eðlilegt að hreindýraráðið eigi að sjá um sölu veiðileyfa en í samhengi við ferðamennsku. Þá er spurning hvort hreindýraráðið eigi ekki að hafa heimild til að framselja þetta ákveðnum völdum aðilum, m.a. í tengslum við að verið sé að selja ákveðna ferðapakka þar sem í væru heimildir til hreindýraveiða. Herra forseti. Þetta voru þau atriði sem ég taldi nauðsynlegt á þessu stigi að koma á framfæri og ég trúi því og treysti að umhvn. muni skoða þetta gaumgæfilega og vonandi komast að þeirri niðurstöðu sem reynist okkur best til framtíðar.

Herra forseti. Við fjöllum hér um frv. til laga um breytingu á lögum um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum, með síðari breytingum, og lýtur það sérstaklega að hreindýrum. Herra forseti. Ég vil taka undir þau sjónarmið sem hafa komið fram hjá hv. þm. Austurl., þeim hv. þm. Jóni Kristjánssyni og hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni, um hlutverk náttúrustofunnar. Komið hefur fram að Náttúrustofa Austurlands hefur sem sérverkefni að annast rannsóknir á hreindýrastofninum og mér finnst og ég tek undir að það ætti að vera kveðið á um það í þessum lögum úr því að verið er að taka hreindýrin sérstaklega út eins og þarna er gert og vil eindregið hvetja til þess að það verði kannað. Herra forseti. Þá vil ég líka vekja athygli á stofnun hreindýraráðs og hlutverki þess. Mér sýnist, herra forseti, að þarna sé verið að stofna ráð sem er með tvíþætt hlutverk. Annars vegar er þetta bara hreint samstarfsverkefni heimaaðila um sölu á veiðileyfum og framkvæmd á veiðum, úthlutun veiðileyfa, sölu og eftirlit með þeim og framkvæmd á þessum veiðum sem atvinnu. Hins vegar er um ákveðið vöktunarhlutverk að ræða, vernd. Herra forseti. Mér finnst að þarna sé verið að blanda tvennu saman. Það ætti hreinlega að skoða að þarna yrði stofnað félag eða fyrirtæki eins og gert er ráð fyrir en meira á forsendum heimamanna, í eigu þeirra og umsjá. Ráðuneytið ætti í sjálfu sér ekki að vera sá aðili sem fylgist með því hvernig eða hvar hvert dýr er fellt. Þetta er atvinnuvegur innan vissra marka, innan þeirra skilyrða sem honum eru ákveðin með lögum. Sá hluti finnst mér athugandi að ætti að færast í hendur þeirra sem þar hafa beinna hagsmuna að gæta í þá veru. Hinu hlutverkinu ætti svo að finna stað í Náttúrustofu Austurlands. Þetta fyrirtæki, hreindýraráð, er samkvæmt lagafrv. að fá stöðu stofnunar. Það verður að fá kennitölu, það verður að fá fjárforræði, það verður að fá heimild til að ráða fólk og bera ábyrgð á fólki og er að selja og innheimta þjónustu. Þetta er því orðið fyrirtæki og hefði líka verið ástæða til að geta þess að heimili og varnarþing þess yrði einhvers staðar á Austurlandi. Herra forseti. Ég ítreka og tek undir þau sjónarmið að þessi rannsóknar- og vöktunarhlutverk ættu að vera skýrari á vegum náttúrustofunnar sem sveitarfélögin eiga aðild að. Stjórn hreindýraráðins. Lengi má velta fyrir sér hvernig svona ráð eru skipuð en eins og hv. þm. Einar Már Sigurðarson benti á ferðamálasamtökin get ég bent á Náttúruverndarsamtök Austurlands, sem þetta snertir líka mjög mikið, að þau gæti átt aðild að þessu en ég tek undir þau orð sem hv. þm. Einar Már Sigurðarson hafði um það hvort náttúrustofan sem slík ætti að eiga mann í hreindýraráðinu. Hún ætti frekar að vera sá aðilinn sem gefur hreindýraráðinu ráð.

Hæstv. forseti. Segja má að um sé að ræða mál sem er eingöngu austfirskt mál og því ekki að undra þó þingmenn Austurlands vilji hafa skoðun á þessu máli. Ég tel þetta frv. vera að mestu leyti til bóta og heyri það t.d. á sveitarstjórnarmönnum að þeir eru ánægðir með að frá þeim skuli vera tekinn sá kaleikur að sjá um úthlutun arðgreiðslna og skiptingu arðs af veiddum dýrum og afurðum felldra dýra. Ég held að því sé vel fyrir komið hjá hreindýraráði. Ég tek undir það með hv. þm. Jóni Kristjánssyni og Einari Má Sigurðarsyni að ég hefði talið eðlilegra að hlutverk Náttúrustofu Austurlands væri ótvírætt inni í lagatextanum þannig að skýrt kæmi fram að það væri Náttúrustofa Austurlands sem ætti að sjá um vöktun og rannsóknir á hreindýrastofninum og þar færi ekkert á milli mála. Eins og kemur fram í greinargerðinni hefur veiðistjóraembættið gert samning við náttúrustofuna. Fyrir því er engin trygging að Náttúrustofa Austurlands hafi áfram það hlutverk þó svo nú hafi verið gerður samningur um það þannig að ég teldi mun öruggara að hafa inni í lagatextanum ákvæði þess efnis að það skuli vera Náttúrustofa Austurlands sem sér um þessar rannsóknir. Eitt atriði finnst mér skjóta svolítið skökku við í frv. og það er að veiðistjóri og ,,fulltrúi Náttúrufræðistofnunar Íslands eigi seturétt á fundum hreindýraráðs með málfrelsi og tillögurétt``. Ég get ekki alveg fundið rökin fyrir því af hverju fulltrúar beggja þessara stofnana skuli sitja á fundum ráðsins. Það er auðvitað svo að þegar hreindýraráð fundar, á það að geta kallað til þessa sérfræðiaðila, sem er veiðistjóri og fulltrúar frá Náttúrufræðistofnun ef þess þykir þurfa við umfjöllun um mál sem eru hjá hreindýraráðinu. Frumvarpið gerir ráð fyrir að væntanlega í hvert skipti sem hreindýraráð heldur fundi, og vonandi á Austurlandi, þurfa menn að fljúga sunnan úr Reykjavík og norðan af Akureyri til þess að vakta það sem fram fer á fundum ráðsins. Ég get ekki séð rök fyrir þessu og tel þetta einungis vera til kostnaðarauka og það verði þá minna eftir af því fé sem kemur inn fyrir veiðileyfin til þess að úthluta til bænda og þeirra sem fá arð af þessum veiðum. Ég bið hv. umhvn. að íhuga mjög gaumgæfilega hvort ástæða sé til þess að auka þennan kostnað sem fylgir augsýnilega þessari ráðstöfun. Ég tek undir að hugsanlega þurfi að skoða betur vinkil varðandi ferðaþjónustuna og reikna með því að umhvn. geri það. Þar hafa gjarnan verið mál sem menn vilja skoða í tengslum við ferðaþjónustu. Ég reikna með því að umhvn. bregðist ekki í þessu máli frekar en öðrum málum sem hafa komið til hennar. Að síðustu vil ég leggja áherslu á það við umhvn. að hún fari yfir það að umfangið varðandi stjórnsýsluna í þessum málaflokki verði ekki það mikið að kostnaðurinn taki upp þann arð sem er annars af þessum veiðum.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka fyrir þær umræður sem hafa átt sér stað í dag um þetta mál. Mér heyrist vera mikil samstaða og einhugur um málið. Það hafa einungis komið fram smávægilegar athugasemdir að mínu mati, enda tel ég að nefndin sem undirbjó þetta frv. hafi unnið afar vel. Sú er hér stendur reyndi að gera engar breytingar á þeirri nefndarvinnu nema eina smávægilega sem þó hefur talsvert verið til umræðu í dag. Þessi málefni, hreindýraveiðar, hafa lengi verið mikið deiluefni á Austurlandi. Ég varð vör við það á ferðum mínum um Austurland í sumar þar sem ég hitti aðila sem koma að þessum málum að þeim lá mjög mikið á hjarta um veiðarnar. Þeir töldu að þetta væri þvílíkt hagsmunamál og sögðu af því ýmsar sögur eins og t.d. að rifrildi um hreindýraveiðarnar hefðu nánast klofið hjónabönd, valdið illdeilum í fjölskyldum o.s.frv. Þess vegna fagna ég því ef við erum að ná nokkuð góðri samstöðu um fyrirkomulag þessara veiða. Að vísu á eftir að semja reglugerð og það getur vel verið að það hvíni í einhverjum þegar sú reglugerð verður samin. En ég varð það ánægð með nefndina sem samdi frv. að verði það að lögum mun ég fela þeirri nefnd reglugerðarsmíði þá sem fyrir höndum er varðandi skiptingu arðs af veiðunum. Sérstaklega hafa komið fram í máli manna athugasemdir um þátt Náttúrustofu Austurlands. Mig langar því að fara nokkrum orðum um það mál því það er það eina sem ég breytti í þeim texta sem kom frá nefndinni. Í tillögu þessarar nefndar frá 16. þessa mánaðar eru lagðar til breytingar á 14. gr. laganna sem fjalla um hreindýr. Þar var lagt til að Náttúrustofu Austurlands væri fengið það lögbundna hlutverk að annast vöktun og rannsóknir á hreindýrastofninum í stað veiðistjóra sem samkvæmt gildandi lögum fer með það hlutverk. Náttúrustofur sem starfa samkvæmt lögum nr. 60/1992, um Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofur, gegna hvorki stjórnsýsluhlutverki né hafa föst lögbundin verkefni. Því orkar tvímælis að festa í lög tiltekið verkefni einnar náttúrustofu eins og gerð var tillaga um. Það mundi kalla á breytingar á starfsemi Náttúrufræðistofnunar Íslands, samanber lög nr. 60/1992, og veiðistjóra, samanber lög nr. 64/1994. Því tel ég fremur óeðlilegt eins og málum er háttað að gera þessa breytingu. En ég vil benda á það sérstaklega hér að umhvrn. mun á næstunni hefja vinnu við endurskoðun laga nr. 60/1992, að því er varðar starfsemi náttúrustofa og verður við þá endurskoðun hægt að líta á þetta mál í heild út frá hlutverki og verkefnum náttúrustofa. Ég tel því eðlilegt að við höfum þann háttinn á að veiðistjóri geri þjónustusamninga við Náttúrustofnun Austurlands um hreindýrarannsóknir. Ég styð það því að Náttúrustofa Austurlands sinni þessu verkefni en með annarri nálgun en hv. þingmenn sem hér hafa rætt málið sjá fyrir sér. Ég sé ekki annan aðila sem getur farið í samkeppni við Náttúrustofu Austurlands um þetta verkefni. Ég sé ekki annan hæfan aðila í augnablikinu sem gæti tekið þetta verkefni til sín í gegnum þjónustusamninga annan en Náttúrustofu Austurlands. Hér hefur það líka verið nefnt að markaðssetja mætti hreindýraveiðar betur í tengslum við ferðaþjónustuna. Ég vildi sannarlega taka undir það. Einn hvati til að breyta þessum lögum var einmitt sá að skapa grundvöll fyrir aukinni ferðaþjónustu tengdri hreindýraveiðunum vegna þess að hreindýraráð úthlutar nú öllum veiðunum í staðinn fyrir að sveitarfélögin geri það og framselji síðan leyfin aftur til hreindýraráðs eftir ákveðnu ferli. Það skapaði töf. Í þessu nýja kerfi mun hreindýraráð úthluta öllum leyfunum þannig að hægt er að gera það miklu fyrr. Menn geta þá, fái þeir leyfi, tengt þau leyfi við ferðaþjónustu og þannig væri hægt að auka virðisauka á Austurlandi tengdan ferðaþjónustunni. Hér hefur orðið nokkur umræða um fulltrúana í hreindýraráði. M.a. komu fram hjá hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur vissar efasemdir um að fulltrúi Náttúrufræðistofnunar Íslands og veiðistjóri ættu að vera áheyrnarfulltrúar í hreindýraráði. Ég tel eðlilegt að þessir tveir aðilar hafi rétt til að mæta á fundina sem áheyrnarfulltrúar. Það er ekki skylda að mæta á fundina. En vegna þeirra lögbundnu hlutverka sem báðir þessir aðilar hafa tel ég eðlilegt að þeir hafi rétt til að sitja fundi hreindýraráðs. Virðulegi forseti. Ég fagna þeirri umræðu sem hér hefur átt sér stað og ég vona að frv. nái fram að ganga núna fyrir þinglok þar sem ég tel að það sé talsvert hagsmunamál fyrir Austfirðinga og reyndar þjóðina alla að við getum farið að nýta okkur þessar nýju reglur strax við úthlutun veiðileyfa í sumar.

Hæstv. forseti. Frv. það sem ég mæli fyrir um framkvæmd samnings um alþjóðaverslun með tegundir villtra dýra og plantna sem eru í útrýmingarhættu, er samið í umhvrn. í nánu samstarfi við sjútvrn. Frv. er lagt fram til að fullnægja þeim skuldbindingum sem Ísland hefur undirgengist vegna samnings um alþjóðaverslun með tegundir villtra dýra og plantna sem eru í útrýmingarhættu, oftast nefndur CITES-samningurinn. Samningurinn var gerður í Washington 3. mars 1973 og hefur honum verið breytt tvisvar. Fyrri breytingin er kennd við Bonn og var gerð 22. júní 1979 og hin síðari Gaborone þann 30. apríl 1983. En hún hefur ekki enn öðlast gildi. Tilgangur CITES-samningsins er að koma í veg fyrir verslun með dýr eða plöntur í útrýmingarhættu eða ef slík hætta vofir yfir ef viðskipti með þau halda áfram. Samningurinn nær ekki einungis til dýra og plantna heldur einnig afurða af þeim. Samningurinn hefur síðan hann tók gildi árið 1975 haft mikil áhrif til aukinnar verndunar lífríkisins og aukið talsvert líkur á að unnt verði bjarga fjölmörgum tegundum sem nú eru í útrýmingarhættu eða nálægt því. CITES-samningurinn byggir á því að viðskipti milli landa með dýr og plöntur í útrýmingarhættu eða ef slík hætta vofir yfir ef viðskipti halda áfram eru bundin reglum um inn- og útflutningsleyfi. Í tveimur viðaukum við samninginn eru taldar upp þær tegundir sem samningurinn nær til. Annars vegar eru tegundir í mikilli útrýmingarhættu, en þær eru taldar upp í I. viðauka og hins vegar tegundir sem minni hætta vofir yfir en nauðsynlegt er að takmarka viðskiptin með og eru þær taldar upp í II. viðauka. Nær algert viðskiptabann er með tegundir í I. viðauka en viðskipti með tegundir sem skráðar eru í II. viðauka eru háðar ströngu eftirliti. Loks hefur III. viðauki að geyma skrá yfir um 300 tegundir sem eru háðar viðskiptatakmörkunum í löggjöf einstakra ríkja. Til að tryggja að ákvæðum CITES-samningsins sé framfylgt er mælt svo fyrir að verslun með tegundir sem undir samninginn falla sé háð sérstökum leyfum hvort sem er til innflutnings eða útflutnings. Forsenda viðskipta með tegundir í I. viðauka er að ætíð þarf bæði inn- og útflutningsleyfi stjórnvalda í viðkomandi ríkjum en verslun með tegundir í II. viðauka er ávallt háð útflutningsleyfi. Þær tegundir sem helst falla undir CITES-samninginn eru einkum hitabeltistegundir, en helstu norrænu dýrategundirnar sem samningurinn tekur til eru ísbirnir, skógarbirnir, úlfar, gaupur og otrar auk fjölda ránfugla og uglna. Auk þess nær samningurinn yfir nokkrar tegundir hvala sem skráðar eru í I. og II. viðauka við samninginn, en Ísland hefur gert fyrirvara við samninginn vegna hvala. Alþingi veitti með þingsályktun sem samþykkt var 14. desember 1999 ríkisstjórninni heimild til að gerast aðili að samningnum og var hann fullgiltur 3. janúar 2000. Samkvæmt ákvæðum hans á samningurinn að öðlast gildi hér á landi 2. apríl 2000. Ég vil hins vegar benda á að umhvrn. hefur í raun framfylgt ákvæðum CITES-samningsins í mörg ár með útgáfu svokallaðra CITES-vottorða þó svo Ísland væri ekki aðili að samningnum, en CITES-samningurinn gerir ráð fyrir að aðildarríkjum samningsins sé heimilt að taka við skjölum frá bærum stjórnvöldum í viðkomandi ríki séu þau í aðalatriðum í samræmi við kröfu samningsins varðandi leyfi og vottorð. Ég mun nú, virðulegur forseti, fara yfir helstu atriði frv. Gildissvið frv. tekur til alþjóðaverslunar með dýr og plöntur sem falla undir CITES-samninginn en einungis að svo miklu leyti sem önnur lög gera ekki strangari kröfur, t.d. um innflutning lifandi dýra. Slíkt er í samræmi við samninginn, enda gerir hann ráð fyrir að aðildarríki hans geti gert strangari kröfur um verslun með dýr og plöntur en samningurinn gerir. Lagt er til að öll verslun með dýr og plöntur sem heyra undir lögin séu leyfisskyld í samræmi við ákvæði CITES-samningsins en hann gerir eins og áður sagði ráð fyrir að sækja þurfi um sérstakt leyfi eða vottorð vegna innflutnings og útflutnings, endurútflutnings og aðflutnings úr sjó. Í 4. gr. frv. er heimild til handa umhvrh. og sjútvrh. að setja reglugerð um atriði sem talin eru upp í greininni en frv. fellur efni sínu samkvæmt undir tvö ráðuneyti, umhvrn. og sjútvrn. hvað varðar nytjastofna sjávar. Helstu atriðin sem lagt er til að sett verði í reglugerðir eru ákvæði um gerð þeirra leyfa og vottorða sem gefa þarf út, lista yfir þau dýr og plöntur sem talin eru upp í I., II. og III. viðauka við samninginn og Ísland hefur ekki gert fyrirvara við, hlutverk leyfisveitenda og vísindalegra stjórnvalda, eftirlit stjórnvalda með að ákvæðum laganna sé framfylgt og meðferð lifandi dýra. Lagt er til að kostnaður vegna umsókna um leyfi og vottorð greiðist af umsækjanda. Í 6. gr. frv. er kveðið á um refsingu fyrir brot gegn ákvæðum frv. og reglugerða sem settar eru með stoð í þeim. Það er í samræmi við ákvæði CITES-samningsins en samkvæmt honum skulu aðildarríki gera viðeigandi ráðstafanir til þess að framfylgja ákvæðum hans, m.a. banna verslun með dýr og plöntur í útrýmingarhættu sem brjóta í bága við samninginn og gera verslun sem brýtur gegn ákvæðum samningsins refsiverða. Hæstv. forseti. Verndun dýra og plantna í útrýmingarhættu er eitt af mikilvægustu umhverfismálunum sem þjóðir heimsins þurfa að takast á við með ábyrgari hætti en verið hefur. Nú er talið að vegna athafna mannsins fækki tegundum í lífríki jarðar um fimm á hverri klukkustund. Full aðild Íslands að samningnum og framkvæmd hans hér á landi mun að sjálfsögðu ekki ein og sér hafa mikil áhrif á þá þróun, en slíkt er þó stuðningur við hið mikla átak þjóða heims sem þarf að verða. Ég tel að þetta mál sé mikilvægt fyrir íslenska hagsmuni og alþjóðahagsmuni og legg til að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhvn.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um orkunýtnikröfur sem er á þskj. 824 og er þetta 523. mál þingsins. Frv. þetta er þáttur í samræmingu íslenskrar löggjafar að evrópskum rétti í tengslum við aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu. Frv. byggist að meginhluta á tilskipun Evrópusambandsins sem er hluti af samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og okkur ber að taka upp í íslenskan rétt. Evrópusambandið hefur á undanförnum árum í samráði við framleiðendur reynt að ýta undir framleiðslu tækja með aukna orkunýtni, ýmist með samningum eða tilskipunum. Ákvæði fyrstu tilskipunarinnar á þessu sviði er um orkunýtni kæli- og frystiskápa. Í farvatninu eru fleiri tilskipanir sem kveða á um orkunýtni annarra tækja. Verði frv. þetta að lögum er iðnrh. heimilt að innleiða ákvæði slíkra tilskipana í íslenskan rétt með setningu reglugerða. Á 117. löggjafarþingi setti Alþingi lög um merkingar og upplýsingaskyldu varðandi orkunotkun heimilistækja o.fl., nr. 72 11. maí 1994. Í þeim lögum sem einnig byggja á tilskipunum Evrópusambandsins er kveðið á um að neytendur hafi greiðan aðgang að samræmdum upplýsingum um orkunotkun, hávaðamengun og fleira frá heimilistækjum. Á grundvelli þeirra laga hafa þegar verið settar nokkrar reglugerðir um slíkar merkingar og geta neytendur því borið saman orkunotkun þegar þeir kaupa kæli- eða frystiskápa, þvottavélar, þurrkara eða uppþvottavélar. Tilgangur þessa frv., eins og áður nefndra laga, er að stuðla að því að orka verði notuð á skynsamlegan og hagkvæman hátt, að dregið verði úr áhrifum orkunotkunar á umhverfið með þróun og notkun orkusparandi búnaðar. Með frv. er hins vegar lagt til að gengið verði lengra í því efni en áður hefur verið gert og settar kröfur um orkunýtni tækja. Rétt er að taka fram að frv. er ekki ætlað að taka til notaðra tækja eða farartækja, svo sem bifreiða. Frv. sjálft kveður ekki á um orkunýtnikröfur einstakra tækja heldur er iðnrh. ætlað að kveða á um orkunýtni einstakra tækja í reglugerð. Orkunýtnikröfur þessar geta verið hámarkskröfur um orkunotkun, kröfur um ákveðna hönnun eða jafnvel kröfur er varða einstaka hluta búnaðar. Kröfurnar skulu miða að því að auka nýtni á orku og koma í veg fyrir að tæki eða búnaður sem nýtir orku illa sé settur á markað. Þegar ráðherra setur kröfur um orkunýtni skal horfa til hagrænna sjónarmiða jafnt sem umhverfissjónarmiða. Kröfurnar skulu mótaðar út frá tæknilegum og efnahagslegum möguleikum á að draga úr orkunotkun. Ég tel ekki ástæðu til að gera grein fyrir einstökum ákvæðum frv. en vísa þess í stað til skýringa í einstakar greinar þess. Hæstv. forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni umræðu vísað til 2. umr. og hv. iðnn.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga á þskj. 825 sem er 524. mál þingsins, um breytingar á lögum um eignarrétt íslenska ríkisins að auðlindum hafsbotnsins, nr. 73 18. maí 1990. Einn helsti tilgangur frv. þessa er að taka af öll tvímæli um að iðnrh. sé heimilt að ákvarða eða semja um endurgjald fyrir töku eða nýtingu ólífrænna eða lífrænna auðlinda hafsbotnsins annarra en lifandi vera. Sambærilega heimild forsrh. er að finna í lögum um þjóðlendur og ákvörðun marka eignarlanda, þjóðlendna og afrétta, nr. 58/1998, varðandi nýtingu lands og landsréttinda innan þjóðlendu. Til að koma í veg fyrir ósamræmi og óeðlilega ásókn í þær auðlindir hafsbotnsins sem lögin ná til er æskilegt að tekinn sé af allur vafi í þessu efni. Með lögum um eignarrétt íslenska ríkisins að auðlindum hafsbotnsins, nr. 73/1990, var lögfestur eignarréttur íslenska ríkisins að auðlindum á, í eða undir hafsbotninum. Frá þeim tíma hefur margt breyst. M.a. hefur ásókn í efni á hafsbotni stóraukist og afstaða til umhverfisverndar er önnur en var við setningu laganna fyrir áratug síðan. Annar helsti tilgangur frv. er að bregðast við þeirri nauðsyn að koma betri stjórnun á fyrirkomulag efnisleitar og efnisvinnslu, svo og útgáfu leyfa til þeirra athafna. Fram til þessa hefur efnistaka á hafsbotni fyrst og fremst verið malarnám og taka skeljasands til sementsframleiðslu. Einnig hefur verið leitað að málmum þótt þeir hafi ekki fundist í vinnanlegu magni. Lögin um eignarrétt íslenska ríkisins að auðlindum hafsbotnsins taka til allra lífrænna og ólífrænna auðlinda hafsbotnsins annarra en lifandi vera. Í þessu felst að lögin taka einnig til olíu sem kynni að finnast innan lögsögunnar. Lögin og þær breytingar sem felast í frv. eru þó engan veginn fullnægjandi fyrir leit að olíu eða vinnslu hennar. Það mál er mun umfangsmeira og verður væntanlega sett sérstök löggjöf um leit og vinnslu olíu þegar fram líða stundir. Helstu breytingar sem felast í frv. þessu eru tvenns konar. Önnur helsta breytingin er ákvæði 3. gr. frv. að heimila iðnrh. að ákvarða eða semja um endurgjald fyrir töku eða nýtingu efna á, í eða undir hafsbotninum utan netalaga sem eru til samræmingar við ákvæði annarra sambærilegra laga. Einnig er mikilvægt að hafa í huga að efnistaka á landi er undantekningalítið aðeins heimiluð gegn endurgjaldi til landeiganda og er mikilvægt að ekki skapist ójafnvægi á milli efnistöku á landi og í sjó sem skapar óeðlilega ásókn í sjávarefni eins og nú þegar ber nokkuð á. Lagt er til að tekjum af útgáfu leyfa verði varið til hafsbotns- og landsgrunnsmála, svo sem almennra rannsókna, sérstakra olíuleitarverkefna o.fl. Þetta er gert þrátt fyrir að almennt hafi verið litið svo á að ekki séu miklar líkur á því að verðmætar auðlindir sé að finna innan lögsögu Íslands. Sú skoðun byggist þó á takmörkuðum rannsóknum og er að svo komnu máli ekki hægt að útiloka að t.d. olía eða málmar kunni að finnast þar í vinnanlegu magni. Í þeim tilgangi að ýta undir frekari rannsóknir á auðlindum hafsbotnsins er lagt til að tekjur af leyfum vegna nýtingar efna á hafsbotninum renni til þessara rannsókna. Hin helsta breytingin eru ákvæði 4. gr. frv., að kveða skýrar á um þau efnisatriði sem fram eiga að koma í reglugerð um framkvæmd laganna bæði hvað varðar leyfi til rannsókna og vinnslu. Í þessu sambandi má benda á að mikilvægt er að þeim sem sækja um leyfi hjá stjórnvöldum sé fyrir fram ljóst hvaða gögn þurfi að fylgja umsóknum og hver séu meginefnisatriði leyfisbréfa. Þá er og mikilvægt að leyfishöfum sé fyrir fram ljóst hvaða gögn þeir þurfi að afhenda á leyfistímanum og við lok hans, m.a. til að upplýsa um efnistökustaði, efnismagn og efnisgerð á hverjum stað, svo nokkuð sé nefnt. Slíkar upplýsingar eru t.d. grundvallaratriði til að unnt sé að fylgjast með að skilyrðum leyfisins sé fylgt, m.a. vegna umhverfissjónarmiða. Önnur ákvæði frv. eru til stuðnings þessu. Í 2. gr. frv. er ráðherra heimilað að veita leyfishafa fyrirheit um forgang að nýtingarleyfi í allt að tvö ár eftir að gildistíma leyfis til leitar er lokið og að öðrum aðila verði ekki veitt leyfi til leitar á þeim tíma. Þetta ákvæði tekur mið af því að rannsóknir á auðlindum hafsbotnsins eru kostnaðarsamar og krefjast oftast beitingar dýrs og sérhæfðs tækjabúnaðar. Rétt þykir að sá sem leggur út í slíkar rannsóknir fái nokkurn umþóttunartíma til að meta niðurstöður rannsókna sinna og gera áætlanir um vinnslu á grundvelli þeirra. Tveggja ára forgangstími að afloknum rannsóknatíma er talinn hæfilegur hámarkstími miðað við þá nýtingu efna hafsbotnsins sem stunduð hefur verið undanfarin ár og eingöngu hefur verið bundin við jarðefnatöku. Í ákvæði til bráðabirgða er kveðið á um að þeir sem hafa leyfi til leitar og hagnýtingar efna á, í eða undir hafsbotni skuli halda þeim leyfum sínum í tvö ár frá gildistöku laganna. Þessi er umþóttunartími er fyrir þá sem hafa gildandi leyfi til að sækja um endurnýjun þeirra á forsendum þessara breytinga. Herra forseti. Að lokinni umræðu óska ég þess að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. iðnn.

Herra forseti. Eitt af meginefnum frv., sennilega meginefni þess, felst í 3. gr. þar sem iðnrh. er veitt heimild til að taka leigugjald fyrir nýtingu auðlinda annarra en lifandi dýra í hafsbotninum í efnahagslögsögu Íslands. Í athugasemd með lagafrv. segir svo orðrétt, með leyfi forseta: ,,Hlýtur það að teljast eðlilegt að ríkisvaldið krefjist gjalds fyrir nýtingu þessara sameiginlegu auðlinda þjóðarinnar.`` Um þetta er ég 100% sammála hæstv. ráðherra. En ég fæ ekki skilið að þessi röksemd gangi upp ef hún á bara við það sem finnst lifandi í hafsbotninum en ekki það sem finnst lifandi fyrir ofan hann né heldur það sem finnst lifandi í hafsbotninum sjálfum. Þannig á ekki að taka gjald fyrir nýtingu á lifandi skelfiski sem er eins og allir vita í hafsbotninum. En innheimta á gjald eftir að skelfiskurinn er dauður, þ.e. þegar á að nema skeljasandsnámur t.d. fyrir sementsframleiðslu. Það sem skilur þar á milli eru landamæri lífs og dauða í þessu tilfelli og ég spyr hæstv. iðnrh.: Finnst hæstv. ráðherra það eðlilegt að gerð sé aðeins tillaga, eins og hún gerir hér, þar sem krafist er gjalds fyrir nýtingu sameiginlegra auðlinda þjóðarinnar uppfylli þær auðlindir þau skilyrði að vera bæði dauðar og í hafsbotninum?

Hæstv. forseti. Það kom mér ekki á óvart að hv. þm. mundi koma fram með athugasemd í líkingu við þá sem hann kom með. Ég tel ekkert athugavert við það að setja löggjöf sem þessa og tel það reyndar mjög mikilvægt vegna þess að hér erum við að tala um að samræma milli þess að auðlindin finnist á landi innan netlaga eða utan netlaga. Málið gengur fyrst og fremst út á það að samræma og meðan málum er háttað eins og raun ber vitni í dag er ásókn í að komast í efni sem eru utan netlaga og ekki þarf að greiða fyrir aðgang að, á sama tíma og innan netlaga þarf að greiða gjald. Ég tel því mjög eðlilegt að þessu sé komið í þennan farveg og tel reyndar að upp hafi komið tilvik á undanförnum árum sem geri það að verkum að þessi löggjöf sé algerlega nauðsynleg. Ég veit hins vegar að hv. þm. er náttúrlega að ýja að því að það eigi að krefjast þess að útgerðir borgi veiðileyfagjald eða gjald fyrir að veiða fisk í sjónum. Ég tel að það sé allt annað mál og er a.m.k. á þessari stundu andvíg því að tekið sé slíkt gjald, enda held ég að það sé að sýna sig núna í uppgjöri útgerðarfyrirtækja að reksturinn gengur ekki það vel að þau hafi nokkurn afgang til að greiða frekari skatt til ríkisins.

Herra forseti. Þessi hugsun og röksemdafærsla gengur einfaldlega ekki upp. Það gengur ekki upp að segja, eins og hér er sagt í athugasemdum með lagafrv., að eðlilegast hljóti að teljast að ríkisvaldið krefjist gjalda fyrir nýtingu sameiginlegra auðlinda þjóðarinnar, ef það á bara við dauðar auðlindir í hafsbotni en ekki lifandi auðlindir í þessum sama hafsbotni. Nú er það svo að tekið er gjald fyrir að veiða fisk innan netlaga. Einstaklingar geta og hafa tekið gjald fyrir slíkt. Það gildir ekki ef veitt er utan netlaga þannig að röksemd hæstv. ráðherra um að þetta sé bara samræming á því sem menn þurfa að greiða hvort eð er ef menn eru að nýta auðæfi í einkaeign gengur ekki heldur upp. Hvaða vit er í því, hæstv. ráðherra, að skilin á milli þess að nýta afurð skelfisks, gjaldtakan fyrir hana eigi að vera eftir því hvort skelfiskurinn er lifandi eða dauður? Hæstv. ráðherra ætlar sér að taka afgjald af því að nýta aðfurðir dauðs skelfisks við námu skeljasands en henni finnst eðlilegt og sjálfsagt að lifandi skelfiskur sé veiddur ókeypis. Menn útihluti ókeypis veiðirétti á hann. Skyldi nú ekki vera meiri sóknin eftir hinni lifandi auðlind innan fiskveiðilögsögu Íslands en hinni dauðu, a.m.k. hingað til? Þessi röksemdafærsla hæstv. ráðherra gengur ekki upp. Það að segja að eðlilegt sé að ríkisvaldið krefjist gjalds fyrir nýtingu sameiginlegra auðlinda þjóðarinnar á að sjálfsögðu við um alla, alla íslenska ríkisborgara sem nýta slíkar auðlindir og allar auðlindir hvaða nafni sem þær nefnast.

Hæstv. forseti. Röksemdafærsla mín gengur algerlega upp vegna þess að við erum að tala um efnistöku, hvort hún er innan netlaga eða utan. Þess vegna þarf að vera samræmi þarna á milli. Það er hins vegar pólitískt viðfangsefni hvort við viljum að hér verði tekinn upp sá auðlindaskattur sem hv. þm. er að ýja hér að og varðar veiðar á fiski í sjónum. Þar getum við bara verið ósammála og ég er þeirrar skoðunar að ekki séu aðstæður til að taka upp slíkan skatt, en hv. þm. getur verið annarrar skoðunar.

Herra forseti. Hvernig getur hæstv. ráðherra haldið því fram að gjaldtaka vegna efnisnáms á efnum í sameiginlegri eigu þjóðarinnar sé ekki auðlindagjald? Hvað er það annað? Hvað er það annað en auðlindagjald að rukka einstakling fyrir aðgang að auðlind í eigu þjóðarinnar? Skiptir þá sköpum hvort um er að ræða auðlind t.d. eins og orku fallvatna, orku jarðhita eða menn eru að ræða um námur á landi eða sjó? Það skiptir ekki nokkru máli. Öll gjaldtaka fyrir nýtingu slíkra auðlinda í eigu almennings eru að sjálfsögðu auðlindagjald. Menn geta ekki sagt að eitt sé auðlindagjald en annað ekki sem lagt er á nýtingu fiskimiðanna, lifandi skelfisks. Það er ekki auðlindagjald að leggja gjald á nýtingu á dauðum skelfiski en það er auðlindagjald að leggja gjald á nýtingu á lifandi skelfiski. Þetta er hundalógík, hæstv. ráðherra. Þetta eru ekki rök. Þetta er rugl. Ég var satt að segja að vona að þessi setning í athugasemdum við lagafrv. sem ég vitnaði í, sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Hlýtur það að teljast eðlilegt að ríkisvaldið krefjist gjalds fyrir nýtingu þessara sameiginlegu auðlinda þjóðarinnar`` --- væri til vitnis um það að framsóknarmenn væru að byrja að skilja málið. Mér datt hins vegar aldrei í hug að skilningurinn takmarkaðist við það að viðkomandi auðlind væri dauð og hún væri á hafsbotni. Ég hélt að skilningurinn næði lengra en þetta og ég skil ekki hvernig fólk getur fært fram slík rök eins og hæstv. ráðherra reyndi að nota hér áðan. Ég harma það satt að segja að skilningur framsóknarmanna skuli enn þá vera hnepptur í þá hugsanafjötra sem þeir hafa hnepp sig í í sambandi við nýtingu sameiginlegra auðlinda. En það er annað atriði í sambandi við frv. sem mér finnst ástæða til að víkja að, og leyfi ég mér að gagnrýna það. Það er hvernig á að koma því fyrir að innheimta þetta auðlindagjald af auðæfum í sameign þjóðarinnar sem finnast kunna á botni hafsins. Í 3. gr. segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Iðnaðarráðherra er heimilt að ákvarða eða semja um endurgjald (leigu) fyrir töku eða nýtingu sem hann heimilar ...`` Með öðrum orðum, Alþingi er að framselja vald til gjaldtöku til fagráðherra án þess að hafa nokkuð um það að segja hvernig það skuli ákvarðað. Ráðherra hefur samkvæmt þessari lagagrein fulla heimild til þess að velja hvaða aðila sem honum dettur í hug til að nýta auðlindir á hafsbotni án þess að spyrja kóng eða prest og ákvarða það leigugjald sem honum dettur í hug. Ekkert tillit þarf að taka til þess að það kunni að vera aðrir aðilar í samfélaginu sem hafi hug á að nýta sömu auðlind né heldur er beitt einhverjum ákveðnum aðferðum eins og uppboðs- eða útboðsaðferð til þess að velja þá. Ráðherra hefur enga leiðbeiningu frá Alþingi um það hvernig verðleggja eigi þessi verðmæti. Menn tala oft um einkavinavæðingu í sambandi við breytingu á rekstri fyrirtækja í ríkiseigu í einkaeigu. Þetta er ekki einkavinavæðing sem hér á sér stað. Um er að ræða valdaafsal til ráðherra þannig að ráðherra getur ef honum dettur í hug gert slíka samninga við aðila sem hann velur án þess að nokkur hafi hugmynd um fyrr en samningunum er lokið. Hæstv. forseti. Ég er ekki að gera því skóna að þetta sé vilji þess hæstv. ráðherra sem nú situr. Ég er heldur ekki að gera því skóna að hún muni beita þessu valdi með þessum hætti. Um það hef ég ekki hugmynd. En þarna er verið að setja lög sem væntanlega munu eiga við fleiri iðnrh. en þann iðnrh. sem nú situr í stólnum. Með þessu er verið að opna fyrir mjög varhugaverða spillingarhættu í meðferð þessa valds sem felst í því að Alþingi er að ákvarða að selja iðnrh. sjálfdæmi um hvernig hann ber sig að við á útleigu á heimildum til nýtingar á sameiginlegum auðlindum á hafsbotni. Hann þarf ekki að auglýsa það. Hann þarf ekki að leita eftir umsóknum. Hann þarf ekki að fara í útboð og taka hagkvæmasta eða lægsta tilboði. Honum er ekki uppálagt að setja nein skilyrði um eitt eða neitt til þess aðila sem hann kann að semja við. Honum eru engar reglur settar. Hann hefur einfaldlega sjálfdæmi um það hvaða aðila hann velur, hvaða leyfi hann veitir og á hvaða verði hann leigir umræddar heimildir. Þetta er ekki lagasetning, hæstv. forseti, sem stenst kröfu í nútímasamfélagi. Það hefur enginn ráðherra og enginn stjórnmálaflokkur gott af því að fá slíkt vald í hendur og ég veit ekki til þess að í öðrum stjórnvaldsathöfnum hafi ráðherrar svona frjálsar hendur um beitingu valds eins og þarna er verið að gera ráð fyrir. Þetta leyfi ég mér að gagnrýna, herra forseti. Þetta gengur ekki. Það gengur ekki að Alþingi veiti svo opið vald til ráðherra til að gera það sem honum dettur í hug, við það sem honum dettur í hug, fyrir þá sem honum dettur í hug og á því verði sem honum dettur í hug. Slíkt valdaframsal og vald til skattlagningar samrýmist ekki reglum í nútímaþjóðfélagi og slíkt valdaafsal Alþingis til ráðherra, að gefa ekki einu sinni leiðbeiningar um hvernig með skuli fara á ekki við á þeirri öld, sem við lifum á núna, svona gera menn ekki, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Ég vil benda hv. þm. á það sem kom reyndar fram í framsöguræðu minni fyrir málinu að þetta er sambærilegt ákvæði við það sem er í þjóðlendulögunum og þar fer forsrh. með þetta vald sem hv. þm. nefnir því nafni. Það er því ekki eins og þetta sé í fyrsta skipti sem þetta er gert. Ég kann því miður ekki skil á því hvort hv. þm. studdi það frv. þegar það var samþykkt hér á Alþingi á síðasta kjörtímabili eða ekki, en mér leikur grunur á að hann hafi gert það reyndar, en hann man það væntnalega betur sjálfur. En það sem um er að ræða er að tekjum vegna útgáfu leyfa verði varið til hafsbotns og landgrunnsmála, svo sem almennra rannsókna, sérstakra olíuleitarverkefna o.fl. samkvæmt nánari ákvörðun iðnrh. Auðvitað getur verið umdeilanlegt hvort rétt sé að gera þetta svona en fordæmið er fyrir hendi. En eitt er víst að á fjárlögum síðustu ára hefur verið mjög lág upphæð til slíkra rannsókna og kannski þess vegna fyrst og fremst erum við ekki komin lengra í rannsóknum en raun ber vitni. Eins og komið hefur fram er verið að vinna frv. til olíuleitarlaga og olíuvinnslu og augljóst að aukið fjármagn þarf til þeirra rannsókna. Ég tel að þetta sé ekki óeðlileg aðferð sem hér er kveðið á um í frv. til að hafa ákveðið fjármagn úr að spila í þessu skyni, en auðvitað getur hv. nefnd farið betur yfir þetta mál, en svona er þetta í frv. og svona er tillaga mín.

Herra forseti. Það er rétt hjá hæstv. iðnrh. að sams konar ákvæði var og er í þjóðlendulögunum. Ég ætla bara að minna hæstv. ráðherra á að ég flutti sömu ræðu við það tilvik eins og nú, og finnst það jafnóeðlilegt að forsrh. Íslands skuli geta valið sér viðsemjanda og samið við hann um nýtingu á auðæfum hálendisins í sameign þjóðarinnar án þess að nokkur fái um það að vita, án þess að nokkurt val hafi átt sér stað eða nokkrar reglur séu settar þar um. Tillögur um breytingu á þeim efnum voru felldar í meðferð þingsins. Þingmeirihlutinn vildi hafa þetta svona en það er jafnóeðlilegt og það er jafnfráleitt að þingið afhendi ráðherra slíkt vald nú eins og þá, og það eru engin rök fyrir því að allir ráðherrar eigi að fá sama óskoraða valdið þó að forsrh. hafi fengið það með meirihlutasamþykkt hér á Alþingi gegn atkvæði mínu og fleiri. Miðað við lögin eins og þau verða þegar búið er að samþykkja þetta frv. getur ráðherra t.d. samið við hvaða fyrirtæki sem honum dettur í hug um olíuleit á Íslandi, á hvaða verði sem er. Það þarf nýja lagasetningu og nýjar reglur til að koma í veg fyrir það. Hæstv. ráðherra sagði að það væri ekkert óeðlilegt að iðnn. skoðaði þetta ákvæði og ég vona að ég megi marka þau orð þannig að ráðherra finnist eðlilegt að skoðað sé hvort ekki eigi að breyta þessu ákvæði og gera það eðlilegra. Ég vona að svo verði gert því að þetta nær engri átt.

Hæstv. forseti. Mér finnst hv. þm. gera heldur mikið úr þessu ákvæði ef hann telur að það sé svo að ráðherra geti samið við hvaða fyrirtæki sem er um olíuleit á grundvelli þessa ákvæðis í frv. Ég er ekki þeirrar skoðunar. Eins og ég sagði er verið að semja frv. um olíuleit og olíuvinnslu og í því frv. og í þeim lögum, væntanlegum, verður að sjálfsögðu kveðið á um þá hluti sem hann fjallaði hér um og varða olíuleit. Það er grundvöllur þess að verði einhvern tíma farið í einhverjar rannsóknir hér um olíuleit og hugsanlega olíuvinnslu að í landinu séu lög um það efni. Hv. þm. hefur áður gegnt embætti iðnrh., ef ég man rétt, og ekki veit ég til þess að hann hafi nokkuð sinnt þessum málum á þeim tíma.

Hæstv. forseti. Það er algerlega rangt. Þegar ég var í iðnrn. samdi ég frv. um þjóðareign á landi og landgæðum og auðlindum hafsbotns þar sem gert var ráð fyrir því að þjóðin fengi réttmætt endurgjald fyrir það þegar einstaklingar nýta þessar auðlindir.

En olíuleit?

Það var líka í því. Hins vegar tókst ekki að ná stuðningi frá þáv. samstarfsflokki mínum til að málið yrði flutt. Þetta var að ég held fyrsta þingmál mitt og félaga minna eftir stjórnarslit þannig að það er ekki rétt að sá sem hér stendur hafi ekkert gert í málinu. Það er líka rétt að verði þetta frv. samþykkt og komi ekki aðrar lagabreytingar til hefur iðnrh. heimild til þess að semja við hvern sem er um hvað sem er um nýtingu auðlinda hafsbotnsins fyrir hvaða verð sem er, þar á meðal vegna olíuleitar. Hæstv. iðnrh. viðurkenndi réttmæti þess sjálfur hér áðan því að hún sagði að frv. væri í smíðum til að takmarka þennan rétt hennar. En það frv. verður ekki að lögum á þessu þingi. Það sem verður að lögum á þessu þingi er það frv. sem er verið að leggja fram. Miðað við að það verði samþykkt eins og það er, hefur iðnrh. hvað sem hann heitir, hvort sem hann heitir Valgerður Sverrisdóttir eða Sighvatur Björgvinsson, þann rétt að semja við hvaða fyrirtæki sem er um olíuleit við Ísland á hvaða verði sem er. Til þess að koma í veg fyrir það þarf að samþykkja önnur lög sem hafa ekki enn verið smíðuð þannig að hvert einasta atriði sem ég hef sagt í þessum umræðum er rétt. Hvert einasta atriði.

Herra forseti. Við ræðum frv. til laga um breytingu á lögum um eignarrétt íslenska ríkisins á auðlindum hafsbotnsins. Þetta er í samræmi við þau lög sem við höfum samþykkt um þjóðlendur þar sem ríkið sló eign sinni á 40% af öllu flatarmáli Íslands. Hér er gengið enn lengra á þeirri braut ríkisvæðingar því að tilgangur þessa frv. er að taka af öll tvímæli um að iðnrh. sé heimilt að ákvarða og semja um endurgjald fyrir töku og nýtingu ólífrænna og lífrænna auðlinda hafsbotnsins. Þetta er sem sé ríkisvæðing og menn sem hafa svipaða heimssýn og ég eru ekkert voðalega ánægðir með þessa þróun. Hins vegar sá ég ákveðin vandkvæði í því að þetta land, hálendið, var án eigenda, var almenningur. Það var hætta á að menn hreinlega slægju á það eign sinni, mundu nema land eins og var farið að gerast með ferðafélög og fleiri. Sama hætta er með þessar auðlindir. Þess vegna tel ég það vera ákveðna neyðarlausn að fela ríkinu þessar eignir. En ég hlýt að benda á athugasemd með frv. sem hljómar svo, með leyfi herra forseta: ,,Hlýtur það að teljast eðlilegt að ríkisvaldið krefjist gjalds fyrir nýtingu þessara sameiginlegu auðlinda þjóðarinnar.`` Þarna er aftur verið að slengja saman hugtökunum ríki og þjóð, einstaklingum og ríkisvaldi sem ég hef margoft bent á að er alls ekki sama fyrirbærið. Meira að segja er ríkisvaldið oft og tíðum andstæðingur einstaklingsins, t.d. þegar um skattgreiðslur er að ræða og skattaáþján. Ég geri því mikinn mun á ríki og þjóð. En auðvitað er þetta auðlind sem þjóðin ætti að eiga og fyrst ekki finnst önnur leið er kannski best að ríkið komi fram fyrir hönd einstaklinganna en með þeim fyrirvara að það er ekki það sama. Hæstv. iðnrh. sagði litlar rannsóknir hafa átt sér stað á hafsbotninum og það er alveg rétt. Af hverju eru litlar rannsóknir þarna? Vegna þess að enginn hefur hag af því. Það er enginn sem á þetta. Það er enginn sem getur fengið eitthvað út úr því að rannsaka. Það kostar mikið að rannsaka og menn sjá ekki hag í því að henda út einhverjum hundruðum eða þúsundum milljóna og það sé svo undir hælinn lagt hvort þeir fá einhvern arð af því. Það er vandkvæðið þegar land er í eigu einskis. Ég sé í sjálfu sér ekki að það breytist mikið þó að ríkisvaldið slái eign sinni á hafsbotninn, vegna þess að ríkisvaldið hefur ekki sama arðsemissjónarmið og einstaklingar og það mun ekki dæla peningum í rannsóknir í von um einhvern hugsanlegan hagnað. Hins vegar er möguleiki á því skv. 3. gr. að leigja þetta einstaklingum eða fyrirtækjum þeirra. Það má vel vera að það takist að fá einhverja til að rannsaka jafnvel þó það sé ekki nema tveggja ára nýtingartími sem ég tel vera allt of stuttan. Ég vil að hv. iðnn. skoði, en ég á hlut að henni, að lengja þennan nýtingartíma. Svo er ég afskaplega óánægður með að þessar tekjur eigi að renna til rannsókna. Það þýðir að stefnumörkunin í frv. er sú að ríkið, sem sumir segja að sé þjóð, eigi aldrei að hafa neinar tekjur af þessu. Þetta eigi aldrei að skila sér í kassann. Það sem kemur inn á að fara í rannsóknir á þessu sama fyrirbæri. Auðvitað vonum við öll að þarna finnist olía eða eitthvað slíkt og þá gerir maður ráð fyrir að tekjurnar verði ansi myndarlegar. Þá þarf aldeilis að fara að rannsaka ef á að eyða öllum peningunum þannig að ég er dálítið á móti þessu ákvæði. Hins vegar veit ég nákvæmlega af hverju það er svona. Það er til þess að þetta sé ekki skattur því að ef þetta fer í rannsóknir aftur má kalla þetta þjónustugjald og þá brýtur það ekki nýsett ákvæði í stjórnarskránni um að ekki megi framselja skattlagningarvald ef hægt er að kalla það þjónustugjald þannig að það er kannski skýringin á bak við það. Við getum ekki skoðað þetta frv. frekar en hv. þm. Sighvatur Björgvinsson án þess að minnast á veiðileyfagjald og muninn á lifandi og dauðum sjávardýrum. Ég tek undir þau vandkvæði sem hann benti á að þetta leiðir hugann að veiðileyfagjaldi. Sumir segja að það sé eðlilegt að gjaldið af fiskstofnunum eigi að renna til rannsókna en ekkert meira og aðrir segja annað. Þetta er náttúrlega spurning sem stjórnvöld standa frammi fyrir og eru að vinna að til að ná sátt meðal þjóðarinnar um eignarhaldið á kvótanum. Varðandi það sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sagði um að ráðherra gæti veitt hverjum sem er leyfi gegn hvaða gjaldi sem er hugsa ég að stjórnsýslulög, svo fremi ég skil þau, muni takmarka eitthvað möguleika ráðherrans í því að mismuna fólki. Stjórnsýslulögin muni hugsanlega tryggja það þurfi að gæta jafnræðis milli borgaranna við úthlutun slíkra veiðileyfa. Herra forseti. Að endingu vil ég ítreka að við erum að stíga enn eitt skref í átt til ríkisvæðingar sem ætti að vera þeim hvatning sem eru á móti opinberum rekstri og opinberri eign að reyna enn frekar að einkavæða svo að menn hafi rétt aðeins við allri ríkisvæðingunni.

Herra forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal nefndi að enginn hefði hag af því að kanna hafsbotninn. Ég er þessu fullkomlega ósammála. Auðvitað hefur ríkið hag af því að skoða hvort e.t.v. sé um ríkan hafsbotn að ræða, ríkan í meiningunni að þangað megi sækja olíu og verðmæti eins og hefur gerst í lögsögu Norðmanna og er verið að búast við að unnt sé í lögsögu Færeyja. Skyldi okkur veita af með öll þau verkefni sem við sífellt erum að ræða um að við þurfum að fjármagna? Ég kem hins vegar hingað upp út af orðum hv. þm. um að eyða öllu í rannsóknir. Auðvitað snúast viðhorf manna til gjalda um það hvort menn reikna með svo takmörkuðum tekjum að þær dugi varla eða eingöngu til tengdra rannsókna eða hvort verið er að fjalla um að um þau verðmæti sé að ræða að hægt sé að gera ráð fyrir meiri tekjum en eingöngu að standa undir rannsóknum og þá erum við farin að tala um gjald í allt annarri meiningu. Ég ætlaði bara að koma upp og nefna að auðvitað er sjálfsagt hjá okkur í nefndinni að skoða þessi mál vel, ekki síst ábendingar hv. þm. Sighvats Björgvinssonar, sem var talsmaður Samfylkingarinnar í umræðunni, og um sjálfs\-ákvörðunarrétt ráðherra og fara yfir það og aðra þá þætti sem upp kunna að koma. Að sjálfsögðu höfum við hag af því að kanna hafsbotninn og kanna hvort það eru möguleikar á að gera samninga við þá aðila sem geta unnið þau verðmæti sem kunna að finnast á hafsbotni okkar.

Herra forseti. Það er einkenni á ríkisvaldi að það tekur ekki áhættu og það sem við erum að ræða hér er dæmigerð áhættufjárfesting. Það kann að vera olía, það kann líka að vera engin olía. Menn þurfa að vera tilbúnir að taka mikla áhættu í dýrum rannsóknum og fá ekki neitt uppskorið eða fá miklu meira uppskorið. Þetta er ekki eðli ríkisvalds og mér þætti gaman að sjá hv. þm. samþykkja mitt í öllum vandræðunum með heilbrigðiskerfið, menntakerfið o.s.frv., kannski 1.000 millj. kr. rannsóknir upp á þau býti að hugsanlega finni menn olíu og hugsanlega ekki. Það er ekki hlutverk ríkisins að standa í áhættufjárfestingum. Þess vegna verð ég að segja að þetta er akkúrat það sem áhættufjárfestar allra landa eru að sækjast eftir, það er að taka slíka áhættu og uppskera vel ef auðlindir finnast en tapa ella með bros á vör. Þetta er ekki hlutverk ríkisins. Það sem hv. þm. nefndi að það sé nóg að stunda bara rannsóknir, þá eru menn ekki mjög metnaðarfullir. Til hvers eru menn að stunda rannsóknir í leit að auðlind ef það á ekki að skila sér? Auðvitað væntum við þess að fá miklu meira út úr þessum auðlindum en það kostar að rannsaka þær. Ég endurtek því það að mér finnst miður að meiningin er að nota allar tekjur af þessari auðlind í það að rannsaka.

Hæstv. forseti. Ég tek undir það sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sagði fyrr á fundinum og ég vil hvetja iðnn. til þess að fara vandlega yfir málið. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um það hvort hún telji sig hafa heimildir samkvæmt þessum lögum til að bjóða út framkvæmdir af þessu tagi, t.d. rannsóknir eða nýtingu á einhverjum auðlindum á hafsbotni. Mér finnst mjög mikilvægt að fá svar við þessu vegna þess að það hafa ekki fundist aðrar leiðir til að finna út hverja eigi að velja þannig að menn geti verið sáttir við það að val á þeim aðilum sem taka sér verkefni hafi farið eðlilega fram. Ef það er niðurstaðan, eins og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sagði, að ekki væri hægt að láta fara fram slíkt val á grundvelli þessara laga þarf nefndin að skoða það mjög vandlega hvort ekki beri að breyta þessum ákvæðum. Ég hjó eftir því sem hæstv. ráðherra sagði að það þyrfti að samræma og þetta væri gert til þess að samræma gjöld, það yrði að vera hægt að innheimta gjöld af hafsbotninum eins og gert er á landi, og ég skal taka undir það. En þegar kom að samræminu í því að innheimta gjöld af sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar þar sem þær væru niður komnar annars staðar yfir hafsbotninum, í lífríkinu, þá var ég ráðherranum ekki sammála og það var kannski það sem fékk mig til að biðja um orðið. Hæstv. ráðherra svaraði því til í andsvari að afkoma útgerðarinnar væri ekki þannig í dag að hægt væri að tala um einhvern auðlindaskatt eða veiðileyfagjald eða eitthvað slíkt á útgerðina. Mér verður á að spyrja: Hvað hafa menn verið að gera allan þennan tíma með besta fiskveiðistjórnarkerfi í heimi ef ekki er hægt að innheimta neitt gjald af útgerðinni í dag? Og hvað varð til þess að Hæstiréttur kvað upp þann dóm sem birtur var í gær og var rökstuddur með því að stjórnvöld þyrftu á því að halda að geta komið þeim málum útgerðarinnar fyrir með tilliti til þess að sem mestur hagnaður og arður yrði af þessari auðlind og þar með af útgerðinni? Útgerðin er ekki umkomin neins í dag. Hún hefur ekki verið þess umkomin að borga neins konar gjöld undanfarin ár. Þetta er atvinnuvegur sem hefur verið á framfæri ríkisins hvað varðar rannsóknir og annað því um líkt og aðgang að þessari auðlind alveg fram á þennan dag. Það vita menn. En menn hafa lifað í voninni með að það kæmi að þeim degi að það snerist við. Það hefur verið þvílíkt tap á útgerð á undanförnum árum að það hefur allt nýst til þess að koma í veg fyrir að skattar rynnu í ríkissjóð af útgerð á síðustu árum og mun gera það áfram og hæstv. ráðherra virðist enga von sjá. En svona er ástandið. Útgerðin hefur ekki efni á að borga fyrir aðgang að auðlindinni. Gott og vel. Tillögur okkar í Samfylkingunni í þessu máli eru þær að útgerðin muni aldrei borga meira en hún hefur efni á vegna þess að útgerðin mun ákveða sjálf hve hátt gjaldið verður á markaði. Þannig þyrfti það líka að vera hvað varðar þær auðlindir sem verið er að tala um hér og þá leysa menn bæði vandamálin, það vandamál hver eigi að fá að nýta sér auðlindina og líka hve hátt gjaldið eigi að vera. Það þarf að gera breytingar á þessu frv. sem verða til þess að hæstv. ráðherra geti látið fara fram útboð á þeim réttindum og auðlindum sem þarna er um að ræða. Það er bara eðlilegt og það er aðferð sem allir atvinnurekendur á Íslandi kunna og hafa tekið þátt í allan tímann sem þeir hafa verið í atvinnurekstri. Það er ekki eins og hægt sé að líta á þetta sem einhvers konar arðræningjatæki. Þetta er viðskiptaaðferð sem menn hafa þróað og notað í gegnum tíðina og er ekkert að því að nýta sér slíka hluti. Ég tel að það eigi fullan rétt á sér í umræðunni að benda á þetta og ég fer fram á það, því að ég tek svo sannarlega undir þau orð sem standa hérna neðst í athugasemdum við lagafrv. ,,Hlýtur það að teljast eðlilegt að ríkisvaldið krefjist gjalds fyrir nýtingu þessara sameiginlegu auðlinda þjóðarinnar.`` Svo sannarlega. En það á líka við um allar auðlindir þjóðarinnar að mynda þarf jafnan rétt þeirra sem vilja taka að sér að nýta auðlindirnar til að fá þessi verkefni, til að verða fyrir valinu og þeir hæfustu eiga að fá tækifærin. Það á ekki að leggja það á hæstv. ráðherra að velja úr einhverjum hópi manna eftir öðrum aðferðum eða leiðum. Ég tel að hæstv. ráðherra ætti að velta því vandlega fyrir sér hvort þetta eigi nú ekki við um allar auðlindir og ekki bara skelina eftir að hún er dauð heldur líka á meðan hún er lifandi.

Virðulegi forseti. Hér er til umfjöllunar og 1. umr. frv. til laga um breytingar á lögum um eignarrétt íslenska ríkisins á auðlindum hafsbotnsins, nr. 73 18. maí 1990. Ég vil almennt á þessu stigi málsins segja að ég fagna fram komnu frv. í aðalatriðum en þó tek ég undir gagnrýni manna varðandi það form sem á að hafa á málum eins og segir í 3. gr. ,,Við 3. gr. laganna bætist ný málsgrein er orðast svo: Iðnaðarráðherra er heimilt að ákvarða eða semja um endurgjald (leigu) fyrir töku eða nýtingu sem hann heimilar skv. 1. mgr. Tekjum af leyfum skal varið til hafsbotns- og landgrunnsmála samkvæmt nánari ákvörðun iðnaðarráðherra.`` Ég tek undir með hv. þm. sem hafa sett fram efasemdir um 3. gr. Ég held að við þurfum að skoða þau mál mjög gagnrýnið þegar málið kemur til umfjöllunar í iðnn. en ég vil árétta að ég tel að frv. sé til bóta og tímabært að það komi fram. Í umræðunni hefur komið fram að t.d. olíufélög leita á um að fá að gera rannsóknir, tilraunaboranir á þeim svæðum á landgrunninu sem líkleg eru til að gefa olíu í framtíðinni og vinnslu. Ég held að við í iðnn. þurfum að bera okkur saman við reynslu annarra þjóða. Það þarf ekki að fara lengra en yfir pollinn og til nágranna okkar í Færeyjum og sjá hvernig þeir hafa staðið að málum og hvernig þeir standa að úthlutun leyfa. Einnig er gömul reynsla náttúrlega fengin í Noregi, Danmörku, Þýskalandi og Skotlandi varðandi þessi mál. Ég minnist þess frá dvalarárum mínum í Danmörku að þá var verið að veita leyfi til olíufélaganna bæði til að tilraunabora og síðan að fara í tilraunavinnslu og ég man ekki betur en það hafi verið gert á grunni útboða. Þetta eru því mál sem þarf mjög að athuga. Ég held að Danir hafi haft þann háttinn á að stunda útboð, þeir létu fyrirtækin keppa um landsvæði sem voru líkleg til að gefa jákvætt í tilraunaborunum og síðan var leyfið veitt á grunni útboða. Ég held að rangt sé á þessu stigi málsins, eins og komið hefur fram hjá þingmönnum, t.d. hv. 2. þm. Vestf., Sighvati Björgvinssyni, að blanda öðrum ágreiningsmálum um auðlindanýtingu þjóðarinnar inn í þessa umræðu. Ég held að við getum í öllum aðalatriðum tekið undir það að hér er á ferðinni gott mál. Við getum að vísu farið út um víðan völl varðandi auðlindanýtinguna og farið í umræðu um vatnið og landið, þjóðlendurnar eins og hér hefur verið nefnt, hálendið, beitina og jarðhitann. Allt eru þetta álitamál en eru önnur mál. Hér erum við á nýjum fleti og eigum að taka þetta út frá því. Það er líka ánægjuefni að hugur manna samkvæmt þessu frv. stendur til þess að auka rannsóknir á landgrunninu og það er svo sannarlega þörf á því að auka rannsóknir til að kortleggja hvaða möguleika við eigum þar. Ég vildi aðeins koma upp hér og segja nokkur almenn orð um þetta. Ég tel fullvíst að þetta hljóti nákvæma og góða umfjöllun í iðnn. og ég mun leggja þar til sérstaka kortlagningu og úttekt á 3. gr. Ég get gert samanburð varðandi hálendisfrv. Það var alls ekki að mínu skapi, þó að ég hafi ekki verið hér í þingsölum á þeim tíma, að fela forsrh. umsjá og umsýslu. Ég tel það mjög gagnrýnivert og þar með þetta fyrirkomulag sem hér er og það hljóti að vera aðrar og betri leiðir til að ganga frá þeim praktísku hlutum, enda hefur hæstv. ráðherra sagt héðan úr ræðustól að hún muni skoða alla tillögur sem nefndin ber fram til breytinga ef þær gætu verið til bóta. Að svo mæltu ætla ég að segja almennt að ég fagna þessu frv. og tel, eins og sagt er í niðurlagi við athugasemdir, að það hljóti að vera eðlilegt að ríkisvaldið krefjist gjalds fyrir nýtingu þessara sameiginlegu auðlinda þjóðarinnar og tel að á þessu stigi málsins sé ekki hægt að setja samasemmerki við hafsbotninn, eins og hér er til umfjöllunar, við nýtingu á sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar þar sem hefð er fyrir notkun um árhundruðaskeið. Við verðum að átta okkur á því þegar við förum í þessa umræðu að beit og notkun á landi, vatni, jarðgufu og þess háttar á sér nýtingarhefðir og taka þarf þá umræðu á allt öðrum grunni en hér er gert. En ég tel að hér séum við á sléttum sjó með að gera það sem gott er fyrir heildina og við eigum að taka þetta sem einangrað mál og gera það vel.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um að kannað verði hvort breyta skuli landbrn. í matvælaráðuneyti, ráðuneyti matvæla og landbúnaðar. Þetta er 536. mál þingsins á þskj. 837 og flm. ásamt mér eru Lúðvík Bergvinsson, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Sigríður Jóhannesdóttir. Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt með því að vitna í ræðu hæstv. landbrh., Guðna Ágústssonar, sem hann flutti á nýafstöðnu búnaðarþingi, með leyfi forseta: ,,Ég get ekki leynt þeirri skoðun minni að mér finnst hreinleikaímynd íslensks landbúnaðar hafa beðið hnekki síðustu mánuði. Við höfum allt frá upphafi skipulegs eftirlits í landbúnaði lagt sóma okkar í að útrýma sjúkdómum, gæta að dýravelferð og bjóða heilnæma gæðavöru. Það hefur fallið móða á þessa mynd. Hver uppákoman eltir aðra og landbúnaðurinn er kominn í vörn. Hvers vegna er þetta að gerast? Enn fremur sagði hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: ,,En þessi atvik hafa vakið umræðu um eftirlitskerfi með landbúnaði og afurðum hans. Í ljós hefur komið að það er ekki nógu skilvirkt. Jafnvel höfum við orðið vitni að hinum ótrúlegustu atvikum þar sem eftirlitsaðilar bera hver annan sökum í fjölmiðlum. Þessar deilur sýndu betur en margt annað að kerfið brást. Það brást bændum og það brást neytendum. Það má ekki koma fyrir aftur. Herra forseti. Það vill svo til að ég er ein af þeim eftirlitsaðilum sem staðið hafa í eldlínunni á Suðurlandi síðustu mánuði og ég tek undir þau orð hæstv. ráðherra að kerfið er ekki nógu skilvirkt. Hreinleikaímynd íslensks landbúnaðar verður að byggjast á einföldu og skilvirku eftirliti með öllum þáttum framleiðslunnar. Gæðastaðlar verða að vera sambærilegir því sem best gerist erlendis svo íslenskir neytendur geti treyst því að landbúnaðarafurðir okkar séu jafngóðar og helst betri en erlendar landbúnaðarafurðir. Herra forseti. Dýraverndarmál eru viðkvæm mál sem leysa þarf bæði hratt og hljóðlega. Í dag heyra þessi mál undir tvö ráðuneyti og svo sérkennilega vill til að forðagæslulög sem heyra undir landbrn. taka þó betur á málum en dýraverndarlög umhvrn. Ef forðagæslulög taka aðeins til dýra, sem fóðruð eru til afurða, og aðili sem vanfóðrar hross, kýr og kindur sveltir hundinn líka þá heyrir hundurinn beint undir umhvrn. en allar hinar skepnunnar fara í gegnum ferli forðagæslunnar áður en kemur til kasta dýraverndarráðs umhvrn. Þessu verður að breyta svo hægt sé að meðhöndla dýraverndarmál þannig að dýrin líði ekki að óþörfu fyrir torfæra málsaðferð. Herra forseti. Ályktunin hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að kanna hvort breyta skuli landbúnaðarráðuneyti í matvælaráðuneyti, ráðuneyti fyrir matvæli og landbúnað. Sérstaklega verði hugað að kostum þess og göllum að gera slíka breytingu á verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins með hliðsjón af þörfum fyrir samræmt eftirlit með matvælum frá haga til maga, enn fremur hvort allt eftirlit með dýrahaldi skuli færast undir sama ráðuneyti.`` Eins og fram kemur í greinargerð gaf ESB í janúar sl. út svokallaða ,,Hvíta bók`` sem fjallar um hvernig matvælaeftirliti verði best fyrir komið í ESB-löndum í framtíðinni. Áhersla er lögð á að matvælaeftirlit skuli heyra undir eitt ráðuneyti, eina stofnun og ein lög, eftirlitið skuli vera samræmt allt frá hafi og haga til maga. Danir eru að þessu leyti lengst á veg komnir með stofnun ráðuneytis matvæla, landbúnaðar og fisks, Fødevareministeriet. Í Danmörku hefur allt eftirlit á vegum sveitarfélaganna verið fært til ríkisins. Í nýju matvælaráðuneyti yrði allt matvælaeftirlit fellt undir eina stofnun undir stjórn yfirdýralæknis. Yfirdýralæknisembættið hefur nú umsjón með miklum hluta innlendra landbúnaðarafurða og sjúkdómavörnum dýra en ýmsir dýrasjúkdómar geta verið hættulegir mönnum. Við innflutning á hráum matvælum þarf einnig að gæta að ýmsum atriðum sem varða heilbrigði fólks. Eftirlit með dýrum og landbúnaðarafurðum heyrir nú að mestu leyti undir landbúnaðarráðuneyti en einnig undir umhverfisráðuneyti. Þetta getur valdið ýmsum vandkvæðum, nærtæk dæmi eru salmonellu- og kampýlóbakter-vandamálin, en þar hefur samstarf ýmissa stofnana ekki alltaf gengið sem skyldi. Vandamál sem þessi eiga yfirleitt upptök í landbúnaði og eðlilegast að leysa þau innan stofnunar undir stjórn yfirdýralæknis. Það torveldar mjög meðferð mála ef grunur leikur á um illa meðferð dýra að forðagæsla heyrir undir landbúnaðarráðuneyti en dýravernd undir umhverfisráðuneyti. Málin geta jafnvel orðið svo flókin að hrossin á bænum heyra undir landbúnaðarráðuneytið en hundarnir undir umhverfisráðuneytið. Hér er brýn þörf á samræmingu í löggjöf og stjórnsýslu og eðlilegast að þessi mál séu á vegum eins ráðuneytis. Nauðsynlegt er að koma á skipulagi sem hefur að leiðarljósi að gera eftirlit með matvælum og búfjárhaldi einfaldara og skilvirkara. Eftirlitið verður einnig að samræmast kröfum um matvælaeftirlit í helstu útflutningslöndum okkar, bæði austan hafs og vestan og njóta viðurkenningar erlendra yfirvalda. Herra forseti. Ég treysti því að tillagan fái jákvæðar undirtektir í þeirri þingnefnd sem fær málið til umfjöllunar.

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert og róttækt frv. sem þingmaður Samfylkingarinnar á Suðurlandi, Katrín Andrésdóttir, mælir fyrir í dag. Þar leggur hún til að við Íslendingar fetum í fótspor Dana í þeim efnum að reyna að ná betri tökum á því að hér verði framleidd heilbrigð og góð matvæli. Mig langar að vekja athygli á því að með því að breyta landbrn. í ráðuneyti matvæla og landbúnaðar erum við e.t.v. að tengjast annarri hugmynd sem Samfylkingin hefur nokkrum sinnum sett fram sem er um sameiningu atvinnuráðuneytanna. Þetta mundi geta þýtt víðtækari uppstokkun ef lagasetning af því tagi sem hreyft er hér yrði tengd slíkri breytingu. Það sem mig langaði hins vegar að benda á í tengslum við þetta góða mál sem þingmaðurinn flytur hér, er hvernig það tengist öðru stjfrv. sem hér var rætt í dag um breytingu á lögum um matvæli þegar hæstv. umhvrh. mælti fyrir frv. til þess að koma í veg fyrir alvarlegar sýkingar af völdum kampýlóbakter og við höfum verið að upplifa það á liðnum vikum og mánuðum hversu alvarlega við erum komin í matvælaeftirlitinu og hversu víða við þurfum að taka á. Þess vegna fagna ég þessu frv. og vil þakka hv. þm. fyrir að hafa borið það fram hér til umræðu og skoðunar.

Hæstv. forseti. Hér hefur hv. þm. Suðurl., Katrín Andrésdóttir, lagt fram merkilegt mál, afar róttækt og því miður háttar svo til að það reyndist ekki ráðrúm til að ræða þetta mál nema í blálok fundar á föstudegi sem hefur varað mun lengur en ætlað var og fáir þingmenn eftir í húsinu. Ég verð að segja að ég tel þetta mjög miður. Ég tel að þetta sé mál sem hefði virkilega þurft að fá góða og ítarlega umfjöllun í þingsal. Þetta er róttækt mál. Þetta er mál sem gerir ráð fyrir að matvælaeftirlitið verði sameinað undir eitt ráðuneyti, landbrn. Þetta er mjög brýnt mál vegna þeirrar reynslu sem við höfum orðið fyrir t.d. núna á umliðnu ári þegar fólk fór að veikjast unnvörpum vegna sýkingar frá matvælum. Sem betur fer höfum við ekki þurft að glíma svo ýkjamikið við þetta vandamál fyrr, ekki í svona stórum stíl, en þetta kom upp mjög áþreifanlega og þá ekki síst í sérstöku umdæmi Katrínar Andrésdóttur héraðsdýralæknis sem flytur þetta mál hér í þingsal þannig að hún þekkir það mjög náið. Ég tók í dag í umræðu um annað frv. sem hér var á dagskrá, um breytingu á lögum um matvæli, nokkur atriði úr þessu frv. upp við hæstv. umhvrh. Þá kom í ljós að umhvrh. tók að mörgu leyti undir efni þessa frv. Að vísu var hún með hugmyndir um að matvælaeftirlitið færðist ekki undir hv. landbrn. heldur hv. umhvrn. Ég ætla kannski ekki að taka sérstaka afstöðu til þess hvorum megin hryggjar þetta lendir en ég held að það hafi verið rökstutt mjög vel, m.a. í máli hv. þm. Katrínar Andrésdóttur rétt áðan, að það sé mjög brýnt að málið verði sett undir einn hatt. Þetta er skipulagsmál sem varðar okkur öll og framtíðarheill þjóðarinnar og ég held að við ættum að geta sameinast um það hér að gefa þessu frv. myndarlega afgreiðslu og meðferð inni í nefnd sem það verðskuldar vissulega.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Katrín Andrésdóttir hefur lagt fram till. til þál. um að breyta landbrn. frá því sem nú er og gera það einnig að ráðuneyti fyrir matvæli. Ég held að hér sé, virðulegi forseti, mjög áhugaverð hugmynd á ferðinni og vel þess virði að skoða hana mjög vandlega því að það er alveg ljóst að það er mjög mikilvægt að eftirlit með matvælum og öðru slíku sé á einni hendi. Ég held að ekki þurfi að hafa um það mörg orð að það getur verið sérstaklega til þess fallið að styrkja þetta eftirlit og enn fremur að gera alla stjórnsýslu miklum mun skilvirkari en hún er í dag. Ég held, virðulegi forseti, að hið háa Alþingi eigi að skoða það mjög vandlega að samþykkja tillöguna þrátt fyrir að hún sé róttæk. Ég lít ekki svo á að hér sé verið að gera atlögu að hæstv. landbrh. heldur frekar á hinn bóginn að verið sé að færa fleiri verk undir landbrn. og kannski ekkert skrýtið að menn hugleiði það við þær aðstæður sem nú eru uppi að þangað flytjist fleiri verk en nú er. En ég ítreka það, virðulegi forseti, að hér er mjög áhugaverð hugmynd á ferðinni og ég vonast til þess að hið háa Alþingi sjái sóma sinn í því að skoða hana mjög vandlega.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þær góðu undirtektir sem mál mitt hefur hlotið í dag og ég vonast til að það hljóti áframhaldandi góðar undirtektir.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga á þskj. 827 sem er 526. mál þingsins, um breytingu á lögum um vátryggingastarfsemi. Frumvarp þetta er flutt til lögfestingar á tilskipun 1998/78/ESB um viðbótareftirlit með vátryggingafélögum í fyrirtækjahópi á vátryggingasviði. Tilskipunin verður felld inn í viðauka IX við EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 95 frá 16. júlí 1999, og þarf lögfestingu á henni að vera lokið eigi síðar en 5. júní árið 2000. Í samræmi við ákvæði tilskipunarinnar kveður frv. á um tvíþætt viðbótareftirlit með vátryggingafélögum. Annars vegar skal, auk venjulegra útreikninga á gjaldþoli, reikna aðlagað gjaldþol fyrir fyrirtækjahópa sem starfa einkum að vátryggingum og taka tillit til skuldbindinga við tengda aðila og til gjaldþolskrafna sem til þeirra aðila eru gerðar. Hins vegar skal hafa eftirlit með viðskiptum vátryggingafélags við tengda aðila. Til fyllingar ákvæðum tilskipunarinnar eru í frv. ákvæði um innra eftirlit í vátryggingafélögum en slík ákvæði hafa verið rýr í íslenskri löggjöf. Viðbótareftirlit með gjaldþoli felst í athugun á aðlöguðu gjaldþoli vátryggingafélags sem er í grófum dráttum athugun á styrk fyrirtækis sem yrði til ef eignarhlutir í hlutdeildarfélögum yrðu teknir út úr þeim og sameinaðir vátryggingafélaginu. Frumvarp þetta var samið í Fjármálaeftirlitinu en var kynnt íslenskum vátryggingafélögum í drögum. Þótti eðlilegt að óska eftir því að Fjármálaeftirlitið tæki að sér samningu þess þar sem forveri Fjármálaeftirlitsins, Vátryggingaeftirlitið, tók þátt í sérfræðivinnu á vegum framkvæmdastjórnar ESB við lokagerð frumvarpsdraga sem síðar urðu að þeirri tilskipun sem hér er lagt til að tekin verði inn í íslenska löggjöf. Ákvæði frv. valda ekki miklum breytingum á íslenskum vátryggingamarkaði eins og hann er nú vegna þess að nýting sama eigin fjár hjá tengdum vátryggingafélögum hefur verið óveruleg. Ekkert bendir til þess að lögfesting ákvæða um aðlagað gjaldþol verði til þess að íslenskt vátryggingafélag þurfi að styrkja fjárhag sinn af þeirri ástæðu einni. Til upplýsinga skal getið fyrirtækjahópa á íslenskum vátryggingamarkaði sem máli geta skipt vegna ákvæða frv. um aðlagað gjaldþol ef að lögum verður. Fyrst eru talin stóru vátryggingafélögin þrjú sem munu öll falla undir ákvæðin um útreikning á aðlöguðu gjaldþoli þar eð þau eiga dótturfélög eða hlutdeildarfélög sem eru einnig vátryggingafélög. Sum þeirra hlutdeildarfélaga sem talin eru upp hafa ekki verið tekin sem slík inn í ársreikninga vátryggingafélaganna þar eð þau skipta óverulegu máli í rekstrinum. Gert er ráð fyrir undanþágu af því tagi í tilskipuninni og má því vera að sumum hlutdeildarfélögum verði sleppt í útreikningum. Síðan er gerð grein fyrir öðrum vátryggingafélögum þótt þau verði ekki hluti af fyrirtækjahópi hvað varðar viðbótarákvæðin um eftirlit með gjaldþoli. Fyrsti fyrirtækjahópurinn sem gerð verður grein fyrir er Tryggingamiðstöðin hf. og dóttur- og hlutdeildarfélög hennar. Í vátryggingastarfsemi eru fjögur fyrirtæki, Tryggingamiðstöðin hf., Trygging hf. og Íslensk endurtrygging hf. ásamt Sameinaða líftryggingafélaginu hf. Í annarri starfsemi eru Hekla hf. og Forritun hf. Eignarhlutur Tryggingamiðstöðvarinnar hf. í þessum félögum er frá rúmum 26% upp í 100%. Tryggingamiðstöðin hf. er skráð á Verðbréfaþingi. Öll almenn vátryggingastarfsemi hefur verið flutt frá dótturfélaginu Tryggingu hf. til móðurfélagsins. Annar fyrirtækjahópur sem gerð verður grein fyrir er Sjóvá/Almennar tryggingar hf. og dóttur- og hlutdeildarfélög þess fyrirtækis. Í vátryggingastarfsemi eru hlutdeildarfélögin Íslensk endurtrygging hf. og Sameinaða líftryggingafélagið hf. Í fyrirtækjahópnum er auk þess Hvatning hf. Eignarhlutur Sjóvá/Almennra trygginga hf. í þessum félögum eru frá 25% upp í tæp 90%. Þriðji fyrirtækjahópurinn sem gerð verður grein fyrir er Vátryggingafélag Íslands hf. og dóttur- og hlutdeildarfélög þess fyrirtækis. Í vátryggingastarfsemi er auk móðurfélagsins Íslensk endurtrygging hf. Önnur félög eru Miðvangur hf., Móklettur hf., Eignarrós hf., Traustfang hf., Flutningur hf., Tölvur ehf., Fjárvangur ehf. og Samvinnuferðir/Landsýn hf. Eignarhlutur móðurfélagsins í þessum félögum er frá 20% til 100%. Vátryggingafélag Íslands hf. og Líftryggingafélag Íslands hf. mega kallast systurfélög en þau stunda starfsemi sem lög krefjast að sé rekin í aðgreindum félögum. Eigendur beggja félaga eru hinir sömu og eignarhlutföll þeirra eru nánast hin sömu í báðum félögum. Enginn einn eigandi á slíkan hlut að félögin verði dótturfélög hans. Hvort félag um sig á milli 11--12% hlut í hinu. Vátryggingafélag Íslands hf. sem er miklu stærra annast rekstur Líftryggingafélagsins í verktöku og félögin hafa sama forstjóra. Líftryggingafélag Íslands hf. á Tölvur ehf. að hálfu á móti Vátryggingafélagi Íslands hf. Undir önnur vátryggingafélög fellur t.d. Vörður vátryggingafélag sem áður hét Vélbátatrygging Eyjafjarðar. Það stofnaði dótturfélag um rekstur fasteignar sem félagið nýtir sjálft að hluta en leigir út að meiri hluta. Þar eð dótturfélagið er ekki vátryggingafélag þarf ekki að reikna aðlagað gjaldþol Varðar. Vegna annarra lagaákvæða þarf hins vegar að gera samstæðureikning fyrir félögin. Ákvæði frv. um eftirlit með viðskiptum tengdra aðila eiga við hér. Auk Varðar vátryggingafélags eru þrjú bátaábyrgðarfélög starfandi en þeim hefur fækkað með samruna undanfarin ár. Þessi félög eru öll lítil. Þau annast eingöngu vátryggingar fiskiskipa og hafa aðeins einn eða tvo starfsmenn hvert. Hvert félag hefur aðeins lítinn hluta af áhættunni í hverju fiskiskipi í eigin áhættu en megnið af henni er endurtryggt hjá Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. Bátaábyrgðarfélögin kjósa tvo stjórnarmenn í samábyrgðina sem aftur tilnefnir einn stjórnarmann í hverju bátaábyrgðarfélagi. Tengsl Samábyrgðarinnar og bátaábyrgðarfélaganna eru þó ekki eignartengsl og hefur þessi hópur því ekki verið skilgreindur sem samstæða til þessa. Eigendur Alþjóðalíftryggingafélagsins hf. eru sparisjóðir sem hafa margvíslegt samstarf sín á milli án þess að þeir hafi verið taldir mynda fyrirtækjasamstæðu. Tvö vátryggingafélög eru í ríkiseign, Viðlagatrygging Íslands og Samábyrgð Íslands á fiskiskipum og gilda sérlög um starfsemi þeirra. Ákvæði frv. hafa ekki áhrif á þessi tvö félög hvað gjaldþol varðar en þau munu þurfa eins og önnur vátryggingafélög að skila þeim upplýsingum sem krafist er um viðskipti við tengda aðila. Tvö þjónustufyrirtæki í eigu vátryggingafélaga, Alþjóðlegar bifreiðatryggingar á Íslandi sf. og Björgunarfélagið ehf. hafa ekki verið tekin með hlutdeildaraðferð inn í ársreikninga þeirra og eru ekki meðtalin í upptalningu hér á undan. Eigið fé hvors félags um sig er innan við 1 millj. kr. samkvæmt ársreikningum þeirra. Bæði þessi fyrirtæki geta talist hlutdeildarfélög vátryggingafélaga í þeim skilningi að vátryggingafélögin hafa veruleg áhrif á rekstur þeirra. Vegna smæðar þeirra kemur þó sérstaklega til álita að undanþáguheimildir sem tilskipunin gerir ráð fyrir muni gilda um þessi félög og ekki þurfi að taka tillit til þeirra við útreikning á aðlöguðu gjaldþoli eigendanna. Hæstv. forseti. Að lokinni umræðunni óska ég þess að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga á þskj. 831 sem er 530. mál þingsins, um stofnun hlutafélags um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. Frv. þetta er samið í viðskrn. Er frumvarpið að meginefni til samhljóða frumvarpi sem lagt var fyrir Alþingi á 122. löggjafarþingi en hlaut ekki afgreiðslu. Tvær meginástæður liggja að baki frumvarpinu. Í fyrsta lagi að stofna hlutafélag um rekstur Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum til þess að ríkisstjórninni sé kleift að selja félagið ef viðunandi kauptilboð berst í það, en stefnt hefur verið að því um nokkurn tíma að ríkið dragi sig endanlega út úr rekstri vátryggingafélaga á hinum almenna markaði. Í öðru lagi að afnema sérlög um bátaábyrgðarfélög og um leið skyldutryggingu þilfarsbáta að 100,49 rúmlestum brúttó. Í framsöguræðu þáv. viðskrh. með frv. því sem lagt var fram á 122. löggjafarþingi var rakin saga laga um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum og laganna um bátaábyrgðarfélögin. Vísa ég einnig til sömu umfjöllunar í athugasemdum með þessu frv. Í athugasemdum er einnig að finna ítarlega umfjöllun um eignarhald á Samábyrgðinni. Í ljósi þeirrar umfjöllunar og þeirrar umræðu sem hefur orðið á opinberum vettvangi um það efni, svo og með tilvísan til þeirra tilboða sem aðilar sem standa að bátaábyrgðarfélögunum hafa gert í Samábyrgðina, tel ég ekki ástæðu til þess að rekja nánar það mál. Virðist það nú ágreiningslaust að Samábyrgð Íslands á fiskiskipum sé ríkisfyrirtæki. Hins vegar tel ég rétt að skýra frá því að fyrir liggja tvö tilboð í Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. Annars vegar er um að ræða ítrekun tilboðs í eignarhlut ríkisins sem þeir Sveinn Hjörtur Hjartarson, stjórnarformaður Samábyrgðarinnar og Hjálmar Styrkársson, framkvæmdastjóri Vélbátaábyrgðarfélagsins Gróttu gerðu upp á 190 millj. kr. Hins vegar liggur fyrir tilboð frá Verði vátryggingafélagi, sem áður hét Vélbátatrygging Eyjafjarðar, upp á 200 millj. kr. Ekki hefur verið tekin afstaða til þessara tilboða. Ráðuneytið hefur hins vegar reynt að beita sér fyrir því að bátaábyrgðarfélögin kæmu sér öll saman um sameiginlegt tilboð í Samábyrgðina. Er vitað að viðræður hafa farið fram á milli aðila um það efni. Ástæða þess að ég nefni þetta hér er að fyrir hefur legið að ríkisstjórnin kynni að vera reiðubúin til þess að selja bátaábyrgðarfélögunum og þeim sem að þeim félögum standa Samábyrgðina á verði sem er lægra en upplausnarvirði hennar. Eins og fram kemur í frv. er viðskrh. gert að fara með eignarhlut ríkisins í Samábyrgðinni og selja hann ef ásættanlegt tilboð berst. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að gefa framangreindum aðilum kost á því í eitt ár frá samþykkt frv. að koma sér saman um eitt sameiginlegt tilboð. Verði tilboðið talið ásættanlegt má gera ráð fyrir að þeim verði seldur eignarhlutur ríkisins. Hafi sameiginlegt tilboð ekki borist innan þessara tímamarka má allt eins búast við því að Samábyrgðin verði falboðin á opnum markaði. Rétt er þó að ítreka að frv. það sem hér er lagt fram fjallar fyrst og fremst um stofnun hlutafélags um rekstur Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum en ekki um sölu þess. Hafa ber þó hugfast að það er ásetningur ríkisstjórnarinnar að ríkið dragi sig út úr vátryggingastarfsemi á samkeppnismarkaði. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu óska ég þess að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Það vakna satt að segja nokkrar spurningar þegar maður les yfir þetta frv. og greinargerð og hlýðir á mál hæstv. viðskrh. um frv. til laga um stofnun hlutafélags um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. Hæstv. ráðherra hefur lýst því að þær meginástæður sem liggja að baki frv. séu í fyrsta lagi að stofna hlutafélag um reksturinn og síðan sé stefnt að því að selja ef viðunandi kauptilboð berst. Síðan, eins og segir í greinargerðinni, hefur verið stefnt að því um nokkurn tíma að ríkið dragi sig endanlega út úr rekstri vátryggingafélaga á hinum almenna markaði. Nú gæti það út af fyrir sig verið ágætis markmið að ríkið dragi sig út úr rekstri vátryggingafélaga ef það væri tryggt að vátryggingastarfsemin væri almennt á eðlilegum og heilbrigðum samkeppnismarkaði og þar ríkti ekki fákeppni og samráð, en á því finnst mér nokkuð bera varðandi tryggingafélögin. Þetta tiltekna mál sem við ræðum hér kemur til efh.- og viðskn. og við munum fara yfir það ítarlega. En ráðherrann nefnir og ítrekar það í sinni framsögu að hér sé ekki verið að fjalla um sölu, hér sé fyrst og fremst verið að breyta forminu og stofna hlutafélag. Við höfum heyrt það áður þegar verið er að breyta rekstri ríkisfyrirtækja í hlutafélög að ekki séu áform um að selja eða ekki sé meiningin að selja, en það hefur yfirleitt liðið stuttur tími frá því að Alþingi hefur samþykkt hlutafélagavæðingu á ríkisfyrirtæki þangað til það hefur verið selt. En það kemur beinlínis fram, herra forseti, í 3. gr. frv. að viðskrh. er heimilt að ákveða heimild á sölu á eignarhlut ríkissjóðs í félaginu að hluta til eða öllu leyti og ég get ekki annað skilið þegar þetta er lesið en að ef fram fer sala og frv. verður samþykkt eins og hér er lagt upp með það, þá þurfi málið ekki að koma aftur til kasta þingsins. Þess vegna verður þingið og efh.- og viðskn. auðvitað að fjalla um málið einmitt út frá því að hér er einnig verið að heimila sölu, ekki bara hlutafélagavæðingu heldur er einnig verið að heimila sölu á þessu fyrirtæki. Það sem vekur athygli mína er að það er nefnt í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins að eigið fé þessa félags í árslok 1998 hafi verið 278 millj. kr. Ég veit ekki hvað það var um síðustu áramót en engu að síður er verið að tala um að tilboð sem hafa legið fyrir --- en eins og hæstv. ráðherra nefndi þá kom þetta fyrir 122. löggjafarþing --- eru upp á 190 millj. kr. annars vegar og einnig liggur fyrir tilboð frá öðrum aðila upp á 200 millj. kr. En við erum að tala um að eigið fé sé upp á 278 millj. kr. þannig að eina ferðina enn virðist það vera svo að það sé verið að selja hér ríkisfyrirtæki á undirverði. Þeir sem hafa gert tilboð í þetta eru stjórnarformaður Samábyrgðar og framkvæmdastjóri Vélbátaábyrgðarfélagsins Gróttu. Þeir virðast hafa gert í þetta tilboð. Þetta var á 122. þingi og ég spyr: Liggja þessi tilboð enn fyrir? En þegar fyrir málinu var mælt á 122. löggjafarþingi lágu þessi tilboð fyrir. Ég spyr: Á að fara með þessa sölu fram hjá einkavæðingarnefndinni? Á ekki að fara fram útboð á sölunni? Það er nokkuð óvanalegt ef ekki á að gera það. Það er bara ákveðið hverjir það eru sem eiga að geta keypt þetta fyrirtæki. Það er nokkuð óvanalegt sem hér er verið að fara fram á og þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort einkavæðingarnefnd hafi fjallað um þetta mál sérstaklega og hvert sé álit hennar. Af hverju fer ekki fram útboð og hverju sætir að það eigi að gefa þessum aðilum eitt ár, ef ég skildi hæstv. ráðherra rétt, til þess að komast að sameiginlegri niðurstöðu, þ.e. þessum tveim aðilum sem vilja gera tilboð í þetta? Það er verið að reyna að komast að sameiginlegri niðurstöðu um að þessir aðilar geri þá eitt tilboð í þetta félag. Þetta er mjög óvanaleg aðferð, finnst mér, sem hér á að fara. Ég vil líka spyrja hvort ekki hafi farið fram mat á þessu fyrirtæki, mat á verðmætunum í þessu fyrirtæki vegna þess að mér finnst þetta mál allt nokkuð sérstakt. Hæstv. ráðherra nefndi að málið væri ágreiningslaust, þ.e. að fyrirtækið ætti ekki að vera áfram í ríkiseigu. En milli hverra er það ágreiningslaust? Herra forseti. Þetta eru spurningar sem vakna við fljótan yfirlestur á þessu máli. Mér skilst að um einhvern tíma hafi verið deilur um eignarrétt í þessu fyrirtæki. Vera má að sá vandi sé leystur og væri gott að fá það alveg á hreint við þessa umræðu. Eins og hæstv. ráðherra heyrir þá er ég nokkuð gagnrýnin á það hvernig eigi að standa að þessari sölu. Það þýðir ekki, herra forseti, að bera það á borð fyrir þingið að hér sé bara verið að stofna hlutafélag um reksturinn. Það er stefnt að sölu eins og kemur fram í 3. gr. frv. og það var auðvitað ekki hægt að skilja orð hæstv. ráðherra öðruvísi en svo að stefnt væri að því að selja þetta fyrirtæki og gefa þeim aðilum sem hafa lagt fram tilboð núna í þetta fyrirtæki, eitt ár til þess að skila inn sameiginlegu tilboði. Það er því nokkuð sérkennilega að þessu staðið. Ég ætla ekki, herra forseti, að ítreka þær spurningar sem ég hef lagt fyrir hæstv. ráðherra en vænti þess að fá svör við þeim.

Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að mikilvægt er að þingið fari vel í saumana á þessu frv. Hæstv. iðnrh. sagði að óeðlilegt væri að mati ríkisstjórnarinnar að opinberir aðilar kæmu nálægt tryggingamálum. Ég tel að alhæfingar á borð við þessa séu varasamar. Svarið hljóti að vera komið undir því hvort tryggingastarfsemi, rekin á vegum opinberra aðila gagnast viðskiptavinum, gagnast þjóðfélaginu, hvort hún er íþyngjandi fyrir samfélagið, skattborgarann. Allt þetta hlýtur að verða að skoða þegar svar er gefið við þeirri spurningu hvort ríkið eigi að koma nálægt slíkum málum. Ég minni á að fyrir nokkrum árum vorum við þvinguð vegna ákvæða í samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði til að losa brunatryggingar í Reykjavík undan borginni, gera þær að sjálfstæðu fyrirtæki sem var síðan selt á markaði með slæmum afleiðingum fyrir viðskiptavini þess fyrirtækis. Brunatryggingar í Reykjavík höfðu boðið upp á einhverjar ódýrustu tryggingar sem finnast á byggðu bóli en síðan hefur komið á daginn að samkeppnin kostar sitt. Ég hjó eftir því að hæstv. ráðherra sagði að ekki stæði til að selja fyrirtækið að svo stöddu en tók þó jafnframt fram að það væri ásetningur ríkisstjórnarinnar að losa sig við það. Við höfum heyrt yfirlýsingar af þessu tagi fyrr í tengslum við einkavæðingu símans og póstsins og annarra fyrirtækja. En í frv. er reyndar gengið lengra en þar var gert því þá var búið svo um hnúta að Alþingi þurfti að fara höndum um nýtt frv. áður en ríkisstjórnin fékk heimild til að selja. Í þessu frv. er sú heimild hins vegar fyrir hendi. Hér kemur fram eins og reyndar kom fram í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að arðurinn af fyrirtækinu er nokkur. Hann er um 10 millj. kr. Fyrir liggja tvö kauptilboð. Það eru aðilar nátengdir fyrirtækinu sem bjóða í þennan gullmola sem virðist vera. Ég tek því undir orð hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um að þetta mál verði rækilega skoðað í meðferð þingsins.

Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð í lok umræðunnar í framhaldi af vangaveltum og spurningum hv. þm. sem hafa tekið til máls. Þetta mál er hv. þm. kunnugt þar sem það hefur verið áður til umfjöllunar en það sem gerir það að verkum að ég taldi rétt að leggja það fram enn á ný er að ég tel mikilvægt að taka á málinu og reyna að leiða það til lykta. Ástæða þess að það hefur strandað á hv. Alþingi hefur fyrst og fremst verið sú að ekki virtist vera samstaða á meðal ...

Í ríkisstjórninni?

Nei, ég er þá fyrst og fremst að tala um bátaábyrgðarfélögin, að kaupa Samábyrgðina. Það er náttúrlega augljóst að til þess að forsvaranlegt sé að selja fyrirtækið á undirverði þarf að vera samstaða á meðal báta\-ábyrgðarfélaganna um kaupin. En ástæða þess að komið gæti til greina að selja fyrirtækið á undirverði er sú að auðvitað hafa bátaábyrgðarfélögin verið nánast skyldug til að endurtryggja hjá Samábyrgðinni. Þess vegna hafa þau í sjálfu sér dálítið aðra aðkomu að fyrirtækinu að mínu mati en önnur fyrirtæki í landinu. Eins og komið hefur fram hafa verið gerð tilboð í félagið og þau hafa verið nokkru lægri en má kannski segja að upplausnarvirði þess sé. Ekki liggur fyrir rekstrarreikningur fyrir síðasta ár þannig að ég ætla ekki að fullyrða á þessari stundu hvert verðmæti félagsins er en ég reikna með því að það sé jafnvel hærra en getið er um í greinargerð. Þar er ef ég man rétt talað um 273 millj. Ef til þess kemur að félagið verði selt á opnum markaði reikna ég alveg með því að leitað verði til einkavæðingarnefndar um það úrlausnarefni. En það sem þetta frv. kveður fyrst og fremst á um er að breyta því í hlutafélag og það verður þá a.m.k. fyrst um sinn í eigu ríkisins. Það sem ég var að tala um að væri ágreiningslaust er að félagið sé í eigu ríkisins. Ég tel að bátaábyrgðarfélögin hafi í raun staðfest þann skilning með því að gera tilboð í félagið. Það vildi ég að kæmi fram. Ég lét þess getið í framsöguræðu minni að kannski væri ekki eðlilegt að ríkið stæði í vátryggingastarfsemi á samkeppnismarkaði. Það voru þau orð sem ég lét falla. Ég tel mjög mikilvægt að málið komist inn í þingið og fái umfjöllun í nefnd. Ég hef áhuga á því að það verði samþykkt í vor. Auðvitað verður að koma í ljós hvort það tekst en mér finnst mjög mikilvægt að fá opinbera umræðu um málið einu sinni enn og gera tilraun til þess að breyta Samábyrgðinni í hlutafélag.

Herra forseti. Mig langar til þess að beina spurningu til hæstv. ráðherra. Finnst hæstv. ráðherra eðlilegt að einn tiltekinn ráðherra hafi sjálfdæmi um hverjum hann selur ríkiseignir og á hvaða verði? Eru þetta eðlileg vinnubrögð? Mér finnst það ekki. Á undanförnum árum hefur verið gagnrýnt hvernig staðið hefur verið að sölu ýmissa ríkiseigna og nefni ég þar Áburðarverksmiðjuna, SR-mjöl og önnur slík dæmi en mér sýnist hér gengið lengra í þá átt að fela ákvörðunarvaldið einum ráðherra, hverjum er selt og á hvaða verði. Nú heyrum við það úr munni hæstv. ráðherra að jafnvel standi til að selja á undirverði.

Hæstv. forseti. Sem viðbrögð við því sem kom núna fram síðast hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni hvort mér finnist eðlilegt að einn tiltekinn ráðherra fari með þetta vald að ákveða hverjum væri selt, hvernig og á hvaða verði þá er málið reyndar ekki þannig í framkvæmd að einn ráðherra ákveði þetta allt saman. Eins og kom fram í framsöguræðu minni talaði ég um ríkisstjórnina í þessu sambandi. Hv. þm. sem er nokkuð áhugasamur um einkavæðingu eða a.m.k. að fylgjast með einkavæðingu hlýtur að vera minnugur þess að starfandi er nefnd innan ríkisstjórnar sem fjallar um mál sem þetta. Auk þess lét ég þess getið að einkavæðingarnefnd mundi koma að málinu ef selt yrði á hefðbundinn hátt. Ég vil halda mig við það sem ég hef sagt áður að mér finnst koma til greina að selja bátaábyrgðarfélögunum fyrirtækið á lægra verði ef félögin koma sér saman um að gera tilboð vegna sögunnar. Það hefur þótt eðlilegt áður þegar þetta mál hefur verið til umfjöllunar á Alþingi að taka tillit til bátatryggingafélaganna á þennan hátt og ég er alveg sammála því.

Herra forseti. Hverjir skyldu vera að gera tilboð í fyrirtækið? Það er stjórnarformaður og framkvæmdastjóri sjóðsins. Hverjir voru skipaðir í nefnd til að gera tillögur um þessi nýju lög? Hver var formaður nefndarinnar? Var það sami aðilinn? Það var ekki sami aðilinn, er mér gefið til kynna í salnum. Ég vil bara fá þetta upplýst. Ef ég er að fara með rangt mál, þá leiðréttist það. Ég er að vekja athygli á því að verið er að óska eftir því við Alþingi að við samþykkjum heimild til að selja þetta fyrirtæki og fela hæstv. ráðherra sjálfdæmi í málinu, hverjum er selt og á hvaða verði. Nú heyrum við það í þingsal að jafnvel standi til að selja á undirverði.  En ég óska eftir frekari skýringingum frá hæstv. ráðherra á því hvernig staðið er að málum því að staðið er mjög óeðlilega að málum að mínu mati.

Herra forseti. Ég tek undir það með síðasta ræðumanni að það er mjög óeðlilega staðið að þessu sé það rétt að sá sem hefur gert tilboð í þetta fyrirtæki, upp á 190 millj., á undirverði upp á 100 millj. undir eigin fé, stjórnarformaður Samábyrgðar sé einnig formaður nefndarinnar sem samdi frv. Það er mjög óeðlilegt ef þetta er rétt. Ég bara spyr hvort það geti verið að sami aðili og semur þetta frv., formaður nefndarinnar sem ráðherra skipaði til að endurskoða þessi lög, geri síðan tilboð í þetta fyrirtæki. Þetta mál þarf rækilegrar skoðunar við í efh.- og viðskn. Eins og ég sagði áðan þýðir ekki að bjóða þinginu upp á að það sé bara verið að hlutafélagavæða, ætlunin er auðvitað að selja. Ég spyr ráðherrann, af því að hún talar um að gefa þessum tveimur tilboðsaðilum eitt ár til að komast að einu sameiginlegu tilboði: Mun þetta mál koma aftur til kasta þingsins áður en ríkið tekur ákvarðanir um þessa sölu? Það er mjög óeðlilegt að fyrirtæki skuli ekki sett á almennan útboðsmarkað. Ég spyr: Er það í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar? Þetta er orðið svo blygðunarlaust hjá ríkisstjórninni að ráðherra hikstar ekki þegar hún segir að hér sé verið að selja ríkiseign á undirverði. Hún segir það bara blátt áfram hér að verið sé að selja ríkiseign á undirverði. Þetta er orðið algjörlega grímulaust hjá ríkisstjórninni. Ég spyr hæstv. ráðherra um þetta. Á málið að ganga svona fyrir sig? Ég sé ekki annað en að efh.- og viðskn. þurfi töluverðan tíma til að fara ofan í þetta mál. Ég spyr: Kemur þetta til kasta þingsins aftur áður en salan fer fram? Þetta mál er náttúrlega mjög sérkennilega vaxið ef eignin fer ekki á útboðsmarkað.

Hæstv. forseti. Það var þannig með nefndina sem hv. þm. hafa vitnað til að hún lauk ekki störfum. Það er þá komið fram.

En þetta er sami aðilinn.

Ástæða þess að ég hef talað hér mjög opinskátt um þetta mál er sú að ég er þeirrar skoðunar að það geti alveg komið til greina að selja bátaábyrgðartryggingafélögunum þetta fyrirtæki á öðru verði en ef það væri selt á opnum markaði vegna sögunnar. 

Herra forseti. Þetta eru furðuleg svör hjá hæstv. ráðherra og þó að Samfylkingunni finnist þetta lítið og sætt og sé hlynnt bátum þá er Samfylkingin á móti því að gefa ríkiseigur. Samfylkingin vill að rétt og eðlilega verði staðið að því ef á annað borð á að selja þetta fyrirtæki. Ég mótmæli ekki því að það gæti verið rétt en að því ætti að standa eins og gert hefur verið, þ.e. að þetta fari á útboðsmarkað. Hæstv. ráðherra hefur ekki svarað því hvort hér sé virkilega sami aðili að gera tilboð og var í nefnd á vegum ráðuneytisins sem fjallaði m.a. um þetta mál og hvernig það yrði fært í frumvarpsbúning. Það er auðvitað mjög alvarlegt ef svo er og verður auðvitað rækilega skoðað í nefnd. Ráðherrann kemst ekkert hjá því að svara svo einfaldri spurningu sem ég lagði fyrir hana, um hvort þetta frv. þýddi ekki bæði hlutafélagavæðingu og sölu. Það mun ekki koma til kasta þingsins aftur þegar ákveðið verður hvernig standa eigi að þessari sölu, þ.e. hvort gefa eigi það á undirverði til tilboðsaðila eða hvort það fari á útboðsmarkað. Liggur það ekki klárt fyrir að Alþingi er endanlega að afgreiða málið frá sér með þessu frv.? Ég óska eftir svörum við því.

Hæstv. forseti. Þetta mál mun ekki koma aftur til kasta þingsins ef það verður samþykkt í því formi sem það núna liggur fyrir ef fyrirtækið verður selt. Það er alveg ljóst. En mér finnst að í því felist ákveðin félagshyggja og fögur hugsjón að vilja líta svolítið öðrum augum á 

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir þáltill. um Suðurnesjaskóga, landshlutabundið verkefni um landgræðslu og skógrækt á Suðurnesjum. Þáltill. hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að beina því til landbúnaðarráðherra að skipa starfshóp til að undirbúa stofnun landshlutabundins verkefnis til landgræðslu og skógræktar á Suðurnesjum. Starfshópurinn skili tillögum sínum nógu tímanlega til að framkvæmd verkefnisins geti hafist eigi síðar en árið 2001.`` Herra forseti. Landshlutabundin verkefni um landgræðslu og skógrækt sem samþykkt hafa verið hér á hinu háa Alþingi hafa verið sett á fót mjög víða um land og reynst afskaplega vel. Á Suðurnesjum hefur landgræðsla og skógrækt staðið yfir lengi. Upphaflega hófst landgræðsluátak á Reykjanesi árið 1938 með lagningu langrar girðingar sem fyrst og fremst var hugsuð til að stöðva sandfok sem verið hafði viðvarandi á Suðurnesjum árum og árhundruðum saman. Í jarðabók Árna Magnússonar frá 1703 kemur fram að 75% af jörðum á Suðurnesjum hafi legið undir stórskemmdum vegna skemmda af sandfoki og landbroti. Þetta vandamál hefur því verið viðvarandi á þessu svæði í gegnum aldirnar. En með því átaki sem hófst árið 1938 hefur að mestu tekist að hefta sandfok, alla vega nærri byggð. Að því leyti hefur margt tekist vel af hálfu sveitarfélaga og einstaklinga á Suðurnesjum. Það er þó staðreynd að á Suðurnesjum er jarðvegur afskaplega rýr og ræktun og uppgræðsla hefur gengið illa að öðru leyti þó margir fallegir blettir séu að sjálfsögðu á Suðurnesjum sem sýnt hafa og sannað að með samstilltu átaki og fjármagni er hægt að gera kraftaverk á þessu svæði. Að mínu áliti og meðflutningsmanna minna er sérstaklega tímabært að gera átak á Suðurnesjum eins og annars staðar á þessu sviði. Við þetta verkefni verður þó að beita öðrum aðferðum en við önnur landshlutabundin verkefni vegna þess að á Suðurnesjum er enginn búskapur lengur. Það þýðir í raun að þessi verkefni verða falin skólum, einstaklingum eða jafnvel skógræktarfélögum og félagasamtökum eins og Gróður fyrir fólk og öðrum aðilum sem nálægt þessu geta komið. En slíkt verkefni yrði undirbúið og því stjórnað af sérfræðingum. Ávinningurinn af landgræðslu á þessu svæði væri að sjálfsögðu sambærilegur við það sem gerist annars staðar. Við mundum stuðla að því að uppfylla að hluta til mikilvægar skuldbindingar sem við komum til með að þurfa að standa við gagnvart Kyoto-samþykktinni, en við höfum u.þ.b. 10--12 ár til að geta uppfyllt þau skilyrði sem við komum til með að undirgangast með henni. Skógræktarverkefni og landgræðsla eru meðal þeirra aðferða sem sannarlega geta uppfyllt öll þau skilyrði sem við þurfum. Þessi aðferð er mjög auðveld í framkvæmd og margt vinnst á sama tíma, þ.e. bæði að uppfylla skyldur okkar gagnvart andrúmsloftinu og fegra og græða upp umhverfi svæðisins. Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að telja þá upp sem undir þáltill. rita en það eru auk mín hv. þm. Árni Johnsen, Drífa Hjartardóttir, Ísólfur Gylfi Pálmason, Hjálmar Árnason, Sigríður Jóhannesdóttir og Lúðvík Bergvinsson. Við vonumst til að þetta mál fái jákvæða og hraða meðferð hjá nefndum. Ég geri að tillögu minni, hæstv. forseti, að þetta mál verði sent til hæstv. landbn.

Virðulegi forseti. Málið sem hér er hreyft er mjög áhugavert. Ásamt frsm. og öðrum standa tveir þingmenn Samfylkingarinnar að því, hv. þm. Sigríður Jóhannesdóttir og Lúðvík Bergvinsson. Þetta mál nýtur vitanlega stuðnings í Samfylkingunni og ég vil taka það sérstaklega fram. Þetta mál er hins vegar mjög sérstakt. Þessi tillaga um Suðurnesjaskóga, landshlutabundið verkefni um landgræðslu og skógrækt á Suðurnesjum, er öðruvísi en önnur skógræktarverkefni. Ég kem kannski að því síðar. Fyrir utan að vera öðruvísi en á þeim svæðum sem hingað til hefur verið ákveðið að ráðast í landshlutabundin verkefni um skógrækt þá tengist það jafnframt öðru máli sem verið hefur vandamál hér á svæðinu, svæðinu sem við köllum oft landnám Ingólfs. Það er lausaganga búfjár. Lausaganga búfjár hefur verið vandamál hér, torveldað uppgræðslu og haft þau áhrif að þyngra hefur verið undir fæti með landgræðslu og uppgræðslu en vera þyrfti. Sjálf hef ég nokkrum sinnum flutt hér á þingi tillögu um bann við lausagöngu búfjár í landnámi Ingólfs ásamt nokkrum þingmönnum úr öðrum flokkum. Það mál náði ekki stuðningi til að verða afgreitt héðan af þinginu og þá má segja að nokkur okkar hafi gripið til annarra ráða og ákveðið að gera tilraun frá öðrum sjónarhóli, ef hægt er að orða það svo. Við tókum þátt í að búa til uppgræðsluverkefni með samtökunum Gróður fyrir fólk í landnámi Ingólfs. Hugsunin þar var að hvetja til umbóta í landnáminu, sérstaklega þá á Reykjanesinu. Við þingmenn Reykjaness vitum að þetta merkilega kjördæmi spannar eiginlega alla atvinnuhætti í landinu og er eins og smækkuð útgáfa af landinu öllu hvað atvinnuhætti varðar. Við höfum sjávarsíðuna suður með sjó og norður úr og síðan sveitina í norðri og gerum okkur grein fyrir því að staðan er ekki sú sama á Reykjanesinu og norðar í landnáminu. Þess vegna höfum við ákveðið að reyna að hvetja til þess að menn hætti sjálfviljugir að vera með lausagöngu búfjár og verði fyrir hvatningu til þess af hálfu allra þeirra sem hafa bundist böndum til þess að gera átak í skógrækt og gróðurmálum svæðisins. Þess vegna hafa samtökin ,,Gróður fyrir fólk í landnámi Ingólfs`` náð fádæmaárangri, leitað samstarfs við sveitarstjórnir, hjá fyrirtækjum í öllu kjördæminu og meðal einkaaðila og einstaklinga og mikill fjöldi styður þetta verkefni og leggur því lið. Það er mikill árangur strax á þeim svæðum sem þar sem Gróður fyrir fólk hefur beitt sér. Það er hins vegar þannig að á ákveðnum svæðum í kjördæmi okkar er enn þá lausaganga og það verður að vinna bráðan bug á henni til að ná árangri eins og talað er um. Af því ég er að nefna Gróður fyrir fólk þá hafa þeir myndað net milli aðila, milli sveitarfélaga, atvinnulífs, einstaklinga og umhverfisgeirans og sem er mjög mikils virði og sem gagnast mjög í verkefni eins og því sem þarna er á ferðinni. Þeir hafa yfir að ráða sérþekkingu og það er mjög mikilvægt að draga þá inn í eða jafnvel fela þeim verkefni af þessum toga. Þetta vil ég endilega taka fram í framsögu minni og þátttöku í umræðu um þetta mál. Segja má að Gróður fyrir fólk sé dæmigert áhugafélag, eða eins og oft er kallað NGO og bæði í Ríó-samkomulaginu og Agenta 21, þá er lagt mikið upp úr því að svona NGO-samtök komi inn í verkefnin á umhverfissviði og að það sé ekki bara ríkið, heldur séu virkjaðir allir fyrir utan sem vilja gera átak í þessum efnum. Samtökin hafa bæði kraft og kunnáttu. Það er mjög mikilvægt að í öllu sem við erum að leggja til þá pössum við að búa ekki til samkeppnisfyrirbæri við það sem þegar er heldur eitthvað sem byggir saman, tengist eða jafnvel fá þessa aðila til þess að koma og vera með eða leiða verkefni eins og þetta, sérstaklega af því þessi samtök Gróður fyrir fólk hafa innan raða sinna feikilega hæfa sérfræðinga. Þar er fólk sem vinnur fyrst og fremst sem áhugafólk en hefur sérþekkingu og er að vinna í sínu starfi og út á sérþekkingu sína að málum af svipuðum toga. Ef einhver von er til þess að tillaga af þessum toga gæti verið samþykkt, hún er að vísu seint fram komin, aðeins mánuður til þingloka, en ef það færi svo að við vinnu í landbn. kæmust menn að þeirri niðurstöðu að vilja samþykkja tillöguna þá finnst mér að landbn. eigi að hafa skoðun á því hvernig starfshópurinn eigi að vera og það sé afdráttarlaust þannig að það eigi að nýta þessa þekkingu samtakanna og það eigi tengja saman það sem verið er að gera. Í greinargerðinni er bent á hvað landsvæði, sem græða þarf upp, þarf mikið til að ná þeirri gróðurþekju sem áður var á Suðurnesjum, að svæðið allt nemur tugum þúsunda hektara og þarna yrðu ræktuð skjólbelti, kjarrgróður og nytjaskógar, allt eftir aðstæðum. Þá vil ég taka sérstaklega fram að það er mjög mikilvægt í átaki af þessu tagi að reyna ekki að búa til útlönd, að halda okkur við það sem er íslenskt og það sem styður undir þá stórkostlegu fegurð í landslagi okkar og eins og hún er á Suðurnesjunum, fremur hrá og hrikaleg, með mikið aðdráttarafl, að það sem verður gert, byggi undir það. Það er mjög fátt sem hefur gengið að rækta á Reykjanesi og það er rétt sem hér kemur fram að það er helst íslenskt birki. Það eru þessar harðgerðu kjarrplöntur og þess vegna verða aldrei stórir skógar hér eins og menn sjá þá fyrir sér. Svo er það líka mjög mikilvægt sem bent er á varðandi landgræðslu og skógrækt, í tengslum við loftslagssamninginn, að menn hafa of lítinn gaum gefið að því að öll ræktun skiptir þarna máli, það er ekki bara skógur eins og menn hafa séð fyrir sér, heldur ræktun, bara jafnvel lágvaxinn gróður vegur feikilega þungt í því efni að binda koltvísýring og styðja við það verkefni sem við eigum fram undan varðandi loftslagssamninginn.