Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurður Hjörleifsson Kvaran) Jeg vona, að háttv. deildarmenn hafi orðið varir við nál. á þskj. 637 frá fjvn Eins og þar er tekið fram, varð það að samkomulagi í nefndinni að leggja til, að frv. yrði samþ. óbreytt eins og það liggur fyrir, jafnvel þótt vjer sjeum í ýmsum atriðum óánægðir með þann búning, sem það hefir fengið í Nd. En þar sem þessar breytingar hafa eigi neina fjárhagslega þýðingu fyrir fjárhag landsins í heild sinni, þá þykist jeg mega færa þau skilaboð frá fjvn. þessarar deildar, að hún sje ásátt um að láta við svo búið standa. Eitt mál, sem lítið hefir verið um rætt, könnumst vjer þó við, að þurfi frekari athugunar við, og það er síðasta aths. við 22. gr., sem inn kom í háttv.Nd. Nefndinni hjer þótti ástæða til þess að gefa á þessu skýringu, og þess vegna er nál. gefið út, svo sem til leiðbeiningar fyrir ríkisstjórnina. Um þessi togaralán er það að segja, að eins og nú er komið, má segja, að það sje málefni alls landsins. Nú liggja togaraeigendurnir með full hús fiskjar, og er að sjálfsögðu ekki hægt að gera fiskinn að verslunarvöru fyr en einhverntíma í sumar, en hinsvegar eru fallnar á þá bankaskuldir erlendis, af því þá vantar gjaldeyri í útlöndum. Hefði nú verið svo ástatt, að unt hefði verið að færa gjaldeyri til útlanda, þá hefði engin fyrirstaða verið á að fá lán út á fiskinn í bönkunum hjer, og fá það fje yfirflutt, sem þarf til að borga afborganir af skipalánunum. Hjer ræðir því ekki lengur um fjeleysi útgerðarfjelaganna, heldur getuleysi lánstofnana landsins til þess að yfirfæra peninga. Vil jeg biðja háttv. deild að athuga þetta. Að öðru leyti þótti rjett að taka fram, að lánsheimildin mætti eigi fara fram úr 200 þús. kr., og aðeins ná til fyrstu 200 þús. kr. veðskuldar á hverju skipi. Ríkissjóður á að veita ábyrgð sína gegn fullri tryggingu, en þær tryggingar til ríkissjóðs getum við hugsað okkur á margan hátt. Ein af þeim tryggingum gæti verið aukið hlutafje fjelaganna sjálfra, og væri æskilegt, að sem mest fengist af því. Líka gæti bankatrygging orðið að liði o. s. frv. Og ennfremur getur stjórnin bannað fjelögunum að greiða hluthöfum arð, að nokkru eða öllu leyti, þangað til þau eru búin að rjetta við að fullu. Yfirleitt verðum við að treysta ríkisstjórninni að setja nánari reglur um, hvernig ábyrgð þessari verður varið, því að slíkt getur verið svo breytilegt, að eigi er unt að setja frekari reglur um það hjer í þinginu. Vonum við, að þannig sje frá þessu gengið, að eigi sje hætta fyrir ríkissjóð að hlaupa hjer undir bagga. Hinsvegar er ætlast til, að skipaeigendur afborgi lán þetta svo fljótt, sem kringumstæður leyfa. Um það hefir verið deilt, hvort 7000 sterlingspunda skuld mætti hvíla á skipum þessum, auk þessa 200 þús. kr. láns, sem ætlast er til, að ríkissjóður ábyrgist. Já, náttúrlega er til þess ætlast, eða einhvers í þá átt. Uppástungan um þessi 7000 pund sterling mun vera frá bankanum sjálfum, því að þegar búið væri að borga niður að þeirri fjárhæð, ættu skipin ein að vera fulltryggilegt veð, og þá er líka ábyrgð ríkissjóðs úr sögunni. Því ættu þá ekki þessi 7000 pund sterling að mega hvíla á þeim okkar vegna? Annars getum við ekki sagt meira um þetta, því að brjef frá bankanum til umboðsmanns hans hjer, þessu viðvíkjandi, hefir eigi komist hingað ennþá. En jeg vona, að af því, sem jeg hefi um þetta sagt, geti ekki orkað tvímælis um hvernig ætlast er til að ábyrgð þessi verði notuð. Fjölyrði jeg svo ekki frekar um fjárlögin, en legg það á vald háttv. deildar, hvort hún lætur frv. fara í sameinað þing eða ekki.

Frsm. fjhn. (Sigurður Eggerz) Fjhn. Nd. hefir gert nokkrar breytingar við tekjuhlið fjárlaganna. Eftirfarandi tekjuliði hefir nefndin hækkað: Tekju- og eignarskatt.. um 50 þús. kr. Vitagjald - 40 - - Áfengistoll - 50 - - Tóbakstoll - 100 - - Vörutoll ... - 200 - - Símatekjur ....- 200 - - Tóbakseinkasölu - 150 - - Samtals 790 þús. kr. Aftur hefir nefndin lækkað: Fasteignaskatt um 60 þús. kr. Tekjur af skipum (numið burt) - 350 - - Samtals 410 þús. kr. Samkvæmt þessu verður hin raunverulega hækkun 380 þús. kr. og hallinn á fjárlögunum verður nær 2 milj. Vitanlega verða tekjurnar hinar sömu, hvernig sem áætlunin er úr garði gerð, svo að þess vegna hefir þetta eigi mikla þýðingu. En jeg hygg, að hollast hefði verið að halda sjer við gömlu áætlunina, og þá reglu, sem ávalt hefir verið fylgt, að hafa heldur vaðið fyrir neðan sig með tekjuáætlunina. Með hækkuninni í háttv.Nd. er verið að breiða fíkjublað yfir tekjuhallann.

Guðmundur Ólafsson Jeg get nú ekki byrjað á sömu orðum og síðasti ræðumaður, að það hafi legið í loftinu, að fjárlögunum yrði ekki hleypt í sameinað þing, því að ómögulegt var að skilja annað á fundi, sem Ed. þingmenn hjeldu í því skyni að ráðgast um það, hvort fjárlögin skyldu fara í Sþ., en að þeim skyldi hleypt þangað. En hv.fjvn. hefir stungið þessu hjá sjer og gert grein fyrir því á sína vísu, að hún rjeði eigi til að fjárlögin færu í Sþ., eftir að hún er búin að fjargviðrast út af ýmsum hækkunum hv.Nd. Sumt af þessum hækkunum hefir margsinnis fallið hjer í deildinni. Ein af þeim fjárveitingum, sem aftur er tekin upp í háttv.Nd., var feld sem alveg óþörf á þinginu 1919, og ýmsar fleiri fjárveitingar, sem ekki ættu að sjást í fjárlögunum, eru nú teknar upp, en jafnsjálfsagður gjaldaliður eins og styrkur til strandferða lækkaður um 100.000 kr. Það fje þarf auðvitað að greiða jafnt fyrir það, en virðist aðeins felt úr í því skyni að lokatekjuhalli fjárlaganna verði ekki meiri á pappírnum fyrir þessar aðgerðir. En það fer máske vel á því, að Nd. hafi fjárlögin hjá sjer nær allan þingtímann, og vjer hjer segjum svo já og amen við öllum hennar gerðum. Háttv. fjvn. leggur mikið upp úr þeim tíma, er sparast við að láta ekki fjárlögin fara í Sþ., en þetta næstlengsta þing hefir varið sínum tíma lakar en þótt stund úr 1 degi væri notuð til þess að kippa einhverju af þessu í lag. Jeg stóð aðallega upp í því skyni að láta óánægju mína í ljós yfir þessu. Og þegar Ed., hefir haft meiri viðhöfn um þetta en áður hefir tíðkast, þar sem lokaður fundur hefir verið haldinn til þess að ræða um málið, þá finst mjer þetta ærið undarlegt. Svo vil jeg taka undir það með háttv.frsm.fjhn. (S. E.), að mjer finst þessi tekjuáætlunarhækkun Nd. ekkert til bóta. Frágangur hennar á frv. yfirleitt er líkastur því, að hún vilji sópa yfir misfellurnar, til þess að fjárlögin líti betur út.

Fjármálaráðherra (M. G.) Aðeins fáein orð. Jeg er hræddur um, að ábyrgðarheimildin til botnvörpuskipaeigendanna reynist þeim lítil hjálp. Umboðsmaður enska bankans hjer hefir talað við mig, og kvað hann þetta enga hjálp verða. En um ábyrgðarheimildina verð jeg að segja það, að jeg álít, að vilji þingsins sje, eftir undirtektunum að dæma, að hjálpa eigi þessum fjelögum, ef auðið er, án þess að leggja ríkissjóð í hættu. Talað hefir verið um hjer, hve hallinn í fjárlögunum sje mikill, og því er ekki að leyna, að hann er mjög mikill. En því má heldur ekki gleyma, að mikilli upphæð er varið til afborgana eldri skulda, svo að þegar sú upphæð er dregin frá, er hallinn ekki meira en um 1 miljón kr. Jeg vil taka það fram, að gjöldin hafa verið áætluð á alt annan veg nú en áður, svo að fylsta von er til þess, að þau fari mun minna fram úr áætlun, og mun þetta sannast á sínum tíma. Enn fremur eru ýmsir tekjuliðir talsvert lægra áætlaðir hlutfallslega en áður. Að vísu er erfitt að spá um framtíðina, en jeg geri mjer von um, að ef næsta ár verður meðalár hvað atvinnuvegi snertir, þá rætist sæmilega úr þessu. Jeg skal geta þess, að jeg sje alls ekki fært að bæta fleiri eða meiri sköttum á þjóðina en þegar hefir verið gert. Það er tvent, sem jafnan er verið að stritast við í fjárl., og það er: að hafa tekjurnar nógu háar og draga úr gjöldunum. En jeg verð að segja það, að af þessu tvennu er þó ennþá erfiðara að draga úr gjöldunum. Það er eins og svo margir þm. hugsi sem svo: Það munar engu, þótt bætt sje við þessari upphæð, en gá ekki að því, að slíkar fjárhæðir, þótt smáar kunni að vera hver fyrir sig, draga margar samskonar upphæðir á eftir sjer. Enn fremur eru menn ekki nógu varkárir með að setja inn ýmsar byrjunarfjárveitingar, sem svo aukast ár frá ári. Jeg get ekki tekið undir það með hv. 2. landsk.þm. (S. E.), að Nd. hafi viljað setja fíkjublað yfir tekjuhallann, og tel tekjuáætlunina forsvaranlega. Hitt þykir mjer mikið mein, hversu þingið er ósparsamt. Er það oftast svo, að þeir, sem spara vilja, verða í minni hluta og eru taldir afturhaldsseggir. En það ættu allir að sjá, að voðinn er vís, ef árlega er tekjuhalli í landsreikningunum.

Frsm. fjhn. (Sigurður Eggerz) Jeg get tekið undir það með hæstv. fjrh. (M. G.), að hann sje síður en svo glæsilegur sá mikli tekjuhalli, sem er í fjárlögunum nú. En þó tel jeg það sorglegra, ef hann verður í reyndinni ennþá meiri en fjárlögin bera með sjer nú, eins og jeg fastlega býst við. Áætlanir háttv.Nd. geta varla talist varlegar. Vitanlega lækkaði háttv.Nd. 2 liði, og má eflaust telja báðar þær lækkanir rjettmætar. Önnur lækkunin stafar af því, að frv. um fasteignaskatt var breytt í hv.Nd., eftir að þessi háttv. deild hafði samþykt tekjuáætlunina. Hin lækkunin fer í þá átt að fella niður tekjur af skipum, og má sjálfsagt telja það rjettmætt, eftir þeim horfum, sem nú eru fyrir hendi. Jeg get ekki gert mjer vonir um, að tekjurnar af tekjuskattinum verði eins miklar og háttv.Nd. og hæstv. fjrh. (M. G.) gera ráð fyrir. Sömuleiðis hefir Nd. hækkað vörutollinn og símatekjurnar, sem jeg tel hvorttveggja mjög efasamt að geti staðist, og vísa jeg til þess, sem jeg hefi áður tekið fram þessu viðvíkjandi. Er því áreiðanlegt, að hjer er aðallega um toppáætlanir að ræða. En áður hefir þeirri góðu reglu verið fylgt að áætla tekjurnar altaf heldur lægra en þær í raun og veru verða. En útgjöldin tel jeg alveg sjálfsagt að áætla sem næst því, sem þau munu verða. En ef breyta ætti um reglu, og áætla tekjurnar eins hátt og hægt væri, og gjöldin sömuleiðis, þá tel jeg það langt frá því að vera til bóta, því að það gæti meðal annars leitt það af sjer, að stjórnin ætti erfiðara með að standa á móti auknum útgjöldum. Jeg held því, að það sje besta búmannsreglan að áætla tekjurnar lágt og útgjöldin sem næst því, sem þau munu í raun og veru verða. Jeg skal játa það, að það er erfitt að stemma stigu fyrir hinum sífelt auknu útgjöldum hjer á Alþingi. Og jeg sje ekki annað en að taka verði upp alveg nýja stefnu við samningu fjárlaganna, ef koma á í veg fyrir hinn mikla halla, sem árlega er í fjárlögunum. Sú aðferð yrði að vera á þá leið, að í byrjun þingsins yrðu fjárhagsnefndir, í samráði við stjórnina og fjárveitinganefndir, að ákveða, hve mikill hallinn mætti vera, og út fyrir þau takmörk mætti svo ekki fara, og gæti þá stjórnin neitað að taka við fjárlögunum með meiri halla en þeim tiltekna. Þar væri aðhaldið.

Sigurður Jónsson Jeg heyrði ekki vel hvað hæstv. fjrh. (M. G.) sagði um nefndarálitið. En mjer skildist svo, að umboðsmaður enska bankans teldi þetta leyfi ófullnægjandi. Og hann tók eigi heldur fram, svo jeg heyrði, hvaða afstöðu stjórnin hefði til. þessa leyfis. En ef hann tekur nú aftur til máls, væri gott, ef hann tæki skýrt fram, hvort stjórnin ætlaði að taka tillit til nefndarálitsins, eins og hægt væri. Ef fjárlögin eiga ekki að fara í Sþ., þá liggur ekki annað fyrir en samþykkja þau, eins og þau nú liggja fyrir, eða taka þau út af dagskrá.

Fjármálaráðherra (M. G.) Jeg tók það fram, að mjer skildist meining nefndarinnar vera sú, að ekki ætti að leggja ríkissjóð í neina hættu út af ábyrgðinni fyrir botnvörpungana. Jeg býst því við, að stjórnin muni af fremsta megni reyna að fara eftir þeim takmörkunum, sem settar eru í nál. Út af því, sem háttv. 2. landsk.þm. (S. E.) sagði, að fjárlögin væru minnismerki þings og stjórnar, þá vil jeg endurtaka það, að jeg tel þó þingið bera meiri ábyrgð á því, hvernig sá minnisvarði er, heldur en stjórnina, því að eins og stjórnin lagði fjárlagafrv. fyrir þingið, ásamt tekjuaukafrv., þá hefðu fjárl. orðið tekjuhallalaus, ef þau hefðu verið samþykt í líku horfi og stjórnin lagði þau fyrir þingið. Þá hjelt háttv. 2. landsk.þm. (S. E.) því fram, að tekjuhallinn yrði áreiðanlega meiri en fjárlögin bera nú með sjer. En jeg verð að telja þetta aðeins spádóm, og jeg minnist þess, að við spáðum eitt sinn báðir um útlitið fyrir árið 1919, og þá reyndist minn spádómur rjettari; en annars legg jeg spámannshæfileika okkar að jöfnu. Þá vildi háttv. 2. landsk.þm. (S. E.) halda því fram, að rjett hefði verið að fella burtu tekjur af skipum. En þar er jeg á öðru máli, því að jeg hlýt að búast við, að skipin verði ekki ómagar 1922. Enn fremur taldi hann, að vörutollurinn væri áætlaður of hátt, en jeg skal upplýsa það, að hann er nú áætlaður eins og hann varð árið 1920, og þá voru þó innflutningshöftin, sem mjög drógu úr öllum innflutningi, og svo bætist kola- og salttollurinn þar við, sem áður hefir eigi verið þar með talinn. Jeg vil því halda því fram, að vörutollurinn sje heldur of lágt áætlaður heldur en of hátt. Þá talaði háttv.þm. (S. E.) um, að áætlanir þær, sem Nd. gerði á tekjuhliðinni, væru alt toppáætlanir. Jeg vil því spyrja: Er það toppáætlun að áætla erfðafjárskattinn 20 þús. kr., og er það toppáætlun að áætla símatekjurnar lægri en þær urðu 1920, þegar tekið er tillit til þess, að þær tekjur hafa altaf farið vaxandi ár frá ári. Annars er áætlun teknanna í raun og veru ekkert aðalatriði. Aðalatriðið er vitanlega að draga úr gjöldunum, og á það ber að leggja alla áherslu, og ef það tekst ekki í framtíðinni, er voði fyrir dyrum.

Frsm. fjhn. (Sigurður Eggerz) Hæstv. fjrh. (M. G.) talaði um, að ekki væri um toppáætlun að ræða, t. d. á erfðafjárskattinum. En jeg tel það toppáætlun, ef heildin er áætluð of hátt, því að í raun og veru munar sáralítið um smáskatta eins og erfðafjárskattinn, þótt hann yrði lítið hærri en áætlunin ráðgerir. Annars get jeg ekki fallið frá því, að símatekjurnar sjeu áætlaðar of hátt, því að eftir því sem verslunarviðskifti öll verða erfiðari og peningaeklan kreppir meira að, eftir því minkar notkun símans, sbr. og, að símatekjurnar voru 1919 rúmar 800.000 kr. Um vörutollinn má segja hið sama, að hann minkar eftir því sem innflutningurinn verður minni. Og í ár mun hann vera helmingi minni en um sama leyti síðastliðið ár. Og hver býst við öðru en að viðskiftakreppan teygi afleiðingar sínar inn á næsta ár? Það var rjett hjá hæstv. fjrh. (M. G.), að hans spádómur reyndist rjettari um niðurstöðu ársins 1919, því að hann var þá bjartsýnni en jeg. En má jeg þá benda hæstv. ráðherra (M. G.) á annan spádóm, spádóm minn um þá örðugleika, sem nú eru að dynja yfir. Má jeg minna hann á, hve mjög jeg barðist gegn síðasta fjárlagahalla og vakti eftirtekt þingsins á framtíðarhorfunum og ógætni þess í fjármálum. Hvernig fór um þann spádóm? Rættist hann ekki? 

Frsm. fjvn. (Sigurður Hjörleifsson Kvaran) Jeg verð að segja það, að mjer kom það undarlega fyrir, að umboðsmaður enska bankans teldi það litla hjálp til að greiða fram úr togaraörðugleikunum, að ábyrgð sú sje veitt, sem hjer ræðir um. En jeg get ekki betur sjeð en bankann ætti að muna jafnvel um minna en 200 þús. kr. ábyrgð ríkissjóðs fyrir hverju skipanna. Er það þá svo, að þá er komið niður að þessum 7000 pundum, sem um hefir verið talað, eða nær því, um mörg skipanna. Hitt veit jeg, að sumum fjelögunum verður líklega fullörðugt að veita þær tryggingar, sem með þarf, til þess að stjórnin sjái sjer fært að ganga í ábyrgðina. En til þess verður að ætlast, að fjelagsmenn í þessum fjelögum leggi nokkuð á sig sjálfir, og sá, sem ekki vill hjálpa sjer sjálfur, á heldur ekki skilið að fá hjálp ríkissjóðs.

Halldór Steinssson Eins og jeg tók fram í gær, þá er frv. þetta svo gallað, að jeg sje mjer ekki fært að greiða atkv. með því við 3. urm. breytingalaust. Af þeirri ástæðu kom jeg fram með brtt., og ef hún verður samþ., þá verða lögin endurskoðuð á næsta ári, og er það nauðsynlegt. Halldór Steinsson: Eins og jeg tók fram í gær, þá er frv. þetta svo gallað, að jeg sje mjer ekki fært að greiða atkv. með því við 3. umr. breytingalaust. Af þeirri ástæðu kom jeg fram með brtt., og ef hún verður samþ., þá verða lögin endurskoðuð á næsta ári, og er það nauðsynlegt.

Fjármálaráðherra (M. G.) Háttv. þm. Snæf. (H. St.) sagði, að frv. væri mjög gallað, en við 2. umr. benti hann ekki á annað en það, sem nefndin hafði áður talað um, sem sje skattstigann í 6. og 7. gr. Jeg held því fram, að frv. sje vel undirbúið, en það er ekki hægt að búa til skattstigann svo öllum líki vel. Ef á að endurskoða lögin á næsta þingi, þá er engin reynsla fengin fyrir þeim, það verður ekki einusinni búið að gefa út fyrstu skattaskrárnar eftir þeim. Þar að auki verður ýmislegur kostnaður fallinn á, sem til einskis gagns mundi verða, ef lögunum verður breytt á næsta þingi, eins og t. d. reglugerðar- og eyðublaðaprentun. Af þessum ástæðum tel jeg ekki rjett að samþ.brtt.háttv.þm. (H. St.).

Halldór Steinsson Hæstv. fjrh. (M. G.) mælti á móti brtt. af þeirri ástæðu, að ef hún yrði samþykt, þá væri ekki hægt að gera nauðsynlegan undirbúning málinu til framkvæmda. En það er einmitt það, sem jeg vil. Það er meining mín, að málið komi ekki til framkvæmda fyrir næsta þing, en í þess stað framlengja þau tekjuskattslög, sem við höfum.

Fjármálaráðherra (M. G.) Jeg vil aðeins benda á, að ef slíkt er meiningin með brtt., þá er ekki hægt að samþykkja hana. því að þá eru engin lög, sem gilda, því að þau lög, sem nú gilda, falla úr gildi 31. des. þessa árs.  (H. St.: Þá má framlengja gömlu lögin)  . Þegar lögin falla úr gildi verður þing ekki saman komið. en nú er enginn tími til slíks.

Frsm. (Karl Einarsson) Jeg vildi aðeins gera stutta athugasemd um það, að jeg get ekki mælt með því, að þetta frv. nái fram að ganga, því að sú breyting hefir verið gerð á þessu frv. í hv.Nd., að það er ekki vist, að þeir geti fengið prófskírteini, sem að rjettu lagi eiga að fá þau.

Fjármálaráðherra (M. G.) Mál þetta er mjög einfalt, það er aðeins lítil breyting á því, á hverja utansveitarmenn má leggja útsvar. Ef á að fara að vísa máli þessu til nefndar, þá verður það vart afgreitt á þessu þingi. Jeg mæli því með, að mál þetta gangi fram nefndarlaust.

Sigurður Eggerz Jeg tek undir till.hæstv. forseta, að málið gangi til nefndar. Við vitum, að menn eru ætíð viðkvæmir fyrir svona málum, og væri leitt, ef það þyrfti að koma fyrir aftur, eins og átti sjer stað í dag, að menn greiddu ekki atkv. vegna þess, að þeir hefðu ekki haft tíma til að kynna sjer málið.

Guðmundur Ólafsson Það var út af því, sem háttv. 2. landsk.þm. (S. E.) sagði, um, að leitt væri, ef menn gætu ekki greitt atkv., af því þeir hefðu ekki kynt sjer málið. Jeg held nú, að háttv.þdm. hafi gert það að gamni sínu áðan að greiða ekki atkv., því að sú breyting, sem gerð var á lögunum í Nd., var einungis sú, að brtt., sem samþ. var hjer í Ed., var feld úr frv. í háttv.Nd., svo vitaskuld hafa háttv. fundarmenn kynt sjer málið. Lögunum frá 10. nóv. 1905 verður ekki að öðru leyti breytt hjer en að það kemur skýrara fram, hverjum beri að greiða útsvar utan hrepps, og er því bót að breytingunni. Það er vitaskuld alveg eins góður tími til að athuga mál þetta, þó það fari ei til nefndar, og jeg legg til að það nái fram að ganga á þessu þingi.

Guðjón Guðlaugsson Jeg er samþykkur hv. 1. þm. Húnv. (G. Ó.) um, að mál þetta nái fram að ganga; þetta frv. er aðeins lítil breyting á lögum frá 10. nóv. 1905, og er einungis til að skýra skoðun nefndarinnar, sem var deilt um, þegar lögin voru sett. Jeg var þá frsm. málsins, og tók það þá fram, að ekki væri rjett að leggja útsvar á menn, sem fengju slægjur á leigu, ef tekjurnar væru hjá bóndanum, enda er slíkt ósanngjarnt. Það fara t. d. margir hjeðan upp í Borgarfjörð og fá þar slægjur lánaðar, og jeg veit til þess, að einn borgaði 2000 kr. fyrirfram, áður en hann bar ljá ígras. Bóndinn fjekk þarna 2000 kr. tekjur, án þess hann þyrfti nokkuð fyrir að hafa, því hann hafði nóg slægjuland fyrir sig, og getur hann því vel þolað útsvar, en það væri ósanngirni að leggja útsvar á leigjanda slægjunnar, því hey hans mun hafa orðið nógu dýrt fyrir því. Sú breyting, sem hjer um ræðir, er í þessu innifalin. Öðru máli er að gegna, þegar eigandi jarðarinnar er utansveitar. Það er mjög ilt að orða þetta vel, en meiningin með frv. er að koma þessu skýrt fram.

Sigurður Eggerz Jeg vil aðeins lýsa yfir hinu sama og hv. 4. landsk.þm. (G. G.). Þetta, sem hann tók fram, sýnir, að það er alvarlegur ágreiningur um mál þetta, og þess vegna álít jeg sjálfsagt að það verði athugað af allshn.

Jóhannes Jóhannesson Jeg tek undir með þeim háttv.þm., sem líta svo á, sem það sje sama og fella þetta frv., að vísa því til nefndar. Hins vegar er jeg á sömu skoðun og háttv. 4. landsk. (G. G.) um, að ákvæði þau, er hann mintist á, hafi verið misskilin.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Það var nokkuð minst á þetta mál hjer í hv. deild, er breyting á lögum um bæjarstjórn á Akureyri var til umræðu, og þar sem svo var að heyra þá, að háttv. deildarmenn teldu brýna þörf á lögum um fastar tekjur handa sjóðum þeim, sem till. ræðir um, býst jeg naumast við, að hún mæti mótstöðu nú. Jeg hygg, að það hljóti að liggja ljóst fyrir öllum hv. deildarmönnum, að sjálfsagt sje að flýta setningu þessara laga sem mest, því að þegar þingið er búið að afgreiða ný lög um fasteignaskatt og tekju- og eignaskatt, sem fella úr gildi ábúðar- og lausafjárskatt, má heita, að engin ákvæði sjeu til um tekjustofna fyrir sveitarsjóði og sýslusjóði, nema ef telja má gjald af verkfærum mönnum. Hið sama verður reyndar ekki sagt um bæjarsjóði, því að allir bæirnir hafa lög um þetta efni, en þau lög eru svo mismunandi fyrir hina ýmsu kaupstaði, að full þörf mun að breyta þeim að einhverju leyti, og einkum þó að samrýma þau. Af því að nú er þannig ástatt í hv. deild, að jeg heyri illa til sjálfs mín og því síður munu aðrir heyra þessi orð mín, hlýt jeg að hætta að fara fleiri orðum um málið.

Frsm. (Sigurður Jónsson) Þótt nál. sje ekki mjög langt, hjelt nefndin, að í því feldist aðalskoðun hennar á málinu. Framsaga er því óþörf. Jeg vil aðeins óska þess, að till. nái fram að ganga.

Halldór Steinsson Eins og hv.þdm. eflaust muna, gerði jeg nokkrar aths. við till. þessa við fyrri umr. Nú sje jeg, að nefndin hefir ekki getað tekið þær til greina. En jeg verð að halda fast við mína fyrri skoðun og vil því leyfa mjer að óska þess, að hver liður till. verði borinn undir atkv. fyrir sig.

Forseti (G. B.) Jeg hefi ekkert á móti að verða við tilmælum hv.þm. Snæf. (H. St.), en jeg þarf samþykki hv. deildar til þess, því að þingsköp ákveða, að tillögur til þál. skuli við síðari umr. sæta sömu meðferð og frv. við 3. umr. En ef enginn hv.þdm. mælir á móti, vil jeg telja það samþykt án atkvgr., að atkv. verði greidd um hvern lið till. út af fyrir sig.

Frsm. (Sigurjón Friðjónsson) Það er efni þessa frv. að heimila landsstjórninni fje til þess að láta framkvæma rannsóknir til undirbúnings virkjunar Sogsfossanna og lagningar járnbrautar austur í sýslur. Á Alþingi 1919 var samþykt þingsályktunartill., sem heimilaði fje til rannsóknar viðvíkjandi Sogsfossunum, en þar var járnbraut ekki tekin með. Þetta frv. er því víðtækara. Út frá því er gengið, ef úr virkjun Sogsins verður, að þá verði um leið lögð járnbraut austur þangað. Nú hyggja menn, að hún gæti orðið hluti úr væntanlegri járnbraut lengra austur, og því er þetta látið fylgjast að. Málið var í samvinnunefnd fossamála, og varð hún, að undanskildum einum eða tveimur mönnum, sammála um að leggja til, að það yrði samþykt óbreytt. Jeg vil því fyrir hönd nefndarinnar óska þess, að háttv. deild samþykki frv. óbreytt og flýti fyrir því, með afbrigðum frá þingsköpum, svo að það megi verða að lögum.

Guðmundur Ólafsson Jeg vildi segja nokkur orð, af því að jeg var í nefndinni og skrifaði undir nál. með fyrirvara. Minn fyrirvari átti að þýða það, að jeg álít heimild þá, sem felst í þingsályktuninni frá 1919, vera nægilega. Mjer þykir nokkuð undarlegt, að menn skyldu áðan þykjast þurfa að fella lítið kostnaðaratriði úr till. um undirbúning ullariðnaðar, en finst nú sjálfsagt að leggja út í allan þennan kostnaðarsama undirbúning í einu og þegar í stað. Og þá er það líka skoðun mín, að allar framkvæmdir í þessu muni dragast enn um alllangan tíma vegna fjárskorts. Það var ekki rjett hjá háttv.frsm. (S. F.), að allir nefndarmenn nema 2 hefðu lagt til, að frv. yrði samþ. óbreytt. Jeg man að minsta kosti eftir þremur, sem ekki fylgdu því.

Frsm. (Sigurjón Friðjónsson) Jeg hefi engu við að bæta og engu að svara háttv. 1. þm. Húnv. (G. Ó.), nema því, sem jeg sagði í fyrri ræðu minni. Þetta frv. er víðtækara en sú heimild, sem áður er til um sama efni, og það skoða jeg stóran kost. Rannsókn til undirbúnings járnbrautarlagningu er bætt við, og það mál tel jeg svo þarflegt og þýðingarmikið, að rjett sje að flýta fyrir því. Um það, hve margir hafi fylgt frv. í samvinnunefnd vatnamála er þess að geta, að háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) var á móti því. 1. þm. Árn. (E. E.) var ekki á fundi, er það var útkljáð, en hinir allir skrifuðu undir nál. Og þótt tveir þeirra, háttv.þm. A.-Sk. (Þorl. J.) og háttv. 1. þm. Húnv. (G. O.) skrifuðu undir með fyrirvara, þá var ekki hægt að skilja það svo, að þeir væru móti frv. Ef svo hefði verið, hefðu þeir klofið nefndina með háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.). En það getur auðvitað skeð, að þeim hafi snúist hugur síðan.