Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í þessu frv. felst nokkur breyt. á lögum Lánasjóðs ísl. námsmanna, sú breyt., að bætt er við nokkrum hópum nemenda sem aðilum að sjóðnum, þ.e.a.s. heimilað er að veita nokkuð fleiri aðilum hér innanlands lán eða styrki úr sjóðnum en hingað til hefur verið heimilt. Hingað til hefur sjóðurinn eingöngu tekið til stúdenta við Háskóla Íslands, en nú er gert ráð fyrir því, að veita megi lán úr sjóðnum nemendum úr kennaradeild stúdenta, framhaldsdeild og menntadeild Kennaraskóla Íslands og fyrsta hluta Tækniskóla Íslands. Ástæðan til þessa er sú, að nemendur í þessum deildum, sem hér er um að ræða, hafa að baki sér sambærilegt nám og þeir, sem eru á fyrsta ári í Háskóla Íslands, eða á fyrsta ári í erl. háskólum, og hefur þess vegna þótt rétt að heimila sjóðstjórninni einnig að veita þessum aðilum lán úr sjóðnum til jafns við nemendur á fyrsta ári í Háskóla Íslands eða erl. háskólum eða tækniskólum. Þessi breyt. á l. er flutt í samráði við stjórn Lánasjóðs íslenzkra námsmanna og hefur einróma meðmæli hennar. Að svo mæltu leyfi ég mér að óska þess, herra forseti, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Svo sem hv. þm. er áreiðanlega kunnugt, samþykkti Alþ. vorið 1967 ný lög um skólakostnað. Í þeim lögum voru mörg nýmæli, m.a. var í lögunum það nýmæli, að framlag ríkisins til skólabygginga, sem kostaðar eru sameiginlega af ríki og sveitarfélögum, skyldi greiðast á tveim til þrem árum. Fyrirhugað hafði verið að miða fjárveitingu til nýrra skóla á fjárlögum ársins 1969 við þriggja ára greiðslutímabil af hálfu ríkisins. Við umr. í fjvn. um framlög til nýrra skólabygginga á árinu 1969 kom í ljós, að ef fylgt væri þessu ákvæði skólakostnaðarlaga um þriggja ára greiðslutímabil af hálfu ríkisins vegna hverrar framkvæmdar, þá mundi vera hægt að hefja byggingu á færri nýjum skólum en æskilegt var talið. Sú fjárveiting, sem til ráðstöfunar er til nýrra skóla, er 33. 1 millj. kr., og ef teknir eru þeir skólar, sem æskilegast var talið að hefja byggingu á 1969, þá hefðu ýmsir skólar mætt afgangi, sem mjög sterkar óskir voru um að leyfa upphaf byggingar á á árinu 1969. Þess vegna hefur sá kostur verið tekinn og ríkisstj. ákveðið að leggja til við hið háa Alþ., að stökkið frá 5 ára greiðslutímabili af hálfu ríkisins, sem í gildi hefur verið fram til þessa og í rauninni hefur verið 8 ára greiðslutímabil, vegna þess að upphaflegur kostnaður hefur greiðzt á fimm árum en kostnaður við hækkanir, meðan á byggingu hefur staðið, á þremur árum til viðbótar - að þetta 5–8 ára tímabil niður í þrjú ár verði stigið í tveimur sporum, ef svo mætti segja, þ.e.a.s. tekið fyrir eitt millibilsár næsta ár, þar sem framlög ríkisins til nýrra skólabygginga verði greidd á fjórum árum, en fyrirhuguð regla um þriggja ára greiðslutímabil komi til framkvæmda á árinu 1970. Til viðbótar þessu skal ég geta þess, að það ákvæði skólakostnaðarlaganna er látið haldast, sem ekki var í gömlu skólakostnaðarlögunum, að hækkun byggingarkostnaðar skuli jafnan greidd árlega, svo að gert er ráð fyrir því, að núverandi áætlaður byggingarkostnaður hækki um 18.5% á næsta ári og er gert ráð fyrir því, að sú hækkun verði greidd þegar á næsta ári, svo að aukning greiðslutímabils ríkissjóðs úr fyrirhuguðum þrem árum í fjögur ár afnemur ekki þessa reglu, svo í raun og veru er styttingin á greiðslutímabili ríkissjóðs meiri en fram kemur af því, að hún sé stytt úr fimm árum í fjögur ár, hún er stytt úr fimm til átta árum í raunveruleg fjögur ár og verður stytt í raunveruleg þrjú ár, ef þetta nær fram að ganga á árinu 1970. Efni málsins er ekki það flókið, að ég vona, að þessi fáu orð hafi skýrt það til hlítar og leyfi mér þess vegna, herra forseti, að óska þess, að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Frv. þetta hefur fengið afgreiðslu í Nd. óbreytt, enda þótt brtt. hafi komið fram frá hv. minni hl. landbn., en minni hl. lagði til, að það væri skýrt ákveðið, að gengishagnaði af útfluttum landbúnaðarvörum verði ráðstafað til útflutningsuppbóta, að því marki, að bændur fengju fullt grundvallarverð. Þannig var gengishagnaðinum varið frá síðasta ári. Hann fór til útflutningsuppbóta. Enn hefur ekkert verið ákveðið, hvort svo skuli gert í þetta sinn. Og ef ég ætti að svara því í dag, hvaða tillögu ég mundi gera í þessu efni, þá liggur það ekki fyrir. Hitt er svo ekki nokkrum vafa bundið, að þessum gengishagnaði verður ráðstafað til hagsbóta fyrir landbúnaðinn og að með þessum frumvarpsflutningi er verið að gera ráðstafanir til þess, að landbúnaðurinn geti fengið þetta fé, sem áætlað er að geti numið að þessu sinni 150 milljónum eða kannske meira, en við síðustu gengisbreytingu nam þessi hagnaður 45 millj. Ég tel eðlilegt að keppa að því, að þetta frv. verði að lögum nú fyrir jólin, til þess að það sé tilbúin löggjöf jafnvel fyrir jól. Framleiðsluráð landbúnaðarins sendi landbn. Nd. bréf, þar sem lagt var til, að gengishagnaðinum yrði ráðstafað að fengnum tillögum framleiðsluráðsins. En við 1. umr. málsins í Nd. hafði ég tekið það fram, - að ég mundi ræða við stjórn Stéttarsambands bænda og Framleiðsluráð um þetta mál. Það mun hafa verið þess vegna, sem ekki þótti taka því að flytja brtt. við frv., því að þótt þetta hefði verið tekið inn að ósk Framleiðsluráðs, var það ekkert bindandi um ráðstöfun fjárins, heldur aðeins ábending. Nú er það vitað, að bæði Framleiðsluráð og stjórn Stéttarsambands bænda hefur alltaf tækifæri til þess að koma tillögum sínum á framfæri og þess vegna engin þörf á því að taka það í lög. En það verður svo ríkisstjórnarinnar að ákveða endanlega um það, að nákvæmlega athuguðu máli, hvernig þessu verður varið, og mun ég á sínum tíma gera tillögur um það í ríkisstj. Þetta eru allmiklir peningar, sem munu koma landbúnaðinum að góðu gagni. Enginn er út af fyrir sig hrifinn af gengisbreytingu. En gengisbreytingin að þessu sinni mun gera útflutning landbúnaðarvara mun auðveldari en áður. Þannig er það nú, að það mun fást allt að 80% af verðmæti sauðfjárafurða á erlendum markaði, miðað við innanlandsverð, en var fyrir gengisbreytinguna innan við 50%. Þó er það enn svo, að ullin er í mjög lágu verði, og ef ullin kæmist aftur í normalverð, gæti það orðið allt að 85% af innanlandsverðinu, sem fengist fyrir útfluttar sauðfjárafurðir. Þetta hlýtur að gefa vonir um það, að sauðfjárframleiðslan, út af fyrir sig, eigi miklu betri og meiri möguleika en var fyrir gengisbreytinguna og að það verða minni vandræði að koma sauðfjárafurðunum í fullt verð en annars hefði orðið. Aftur á móti er það enn svo með mjólkurafurðir, að það er innan við 50%, sem fæst fyrir mjólkurafurðirnar á útlendum markaði miðað við innanlandsverð, og er þess vegna enn mjög óhagstætt að flytja út mjólkurafurðir. En það er víst ekki ástæða til þess að kvíða því nú í bili a.m.k., að við þurfum að flytja út mikið af mjólkurafurðum, miðað við mjólkurframleiðsluna eins og hún er í dag, því að í haust höfum við orðið að flytja mjólk norðan úr landi, og smjörframleiðsla er sem sagt engin í haust, og þess vegna er það, að það er ekki hægt um sinn að tala um offramleiðslu á mjólk. Það hefur hins vegar hvarflað að mér, að einmitt nú geti verið komið að því, að það verði út af fyrir sig miklum vandkvæðum bundið að tryggja þéttbýlinu nægilega neyzlumjólk. En það er mál út af fyrir sig og ekki ástæða til þess að ræða sérstaklega í sambandi við þetta frv. Ég vil, herra forseti, vegna þess hvernig á stendur, ekki lengja þessar umræður, en legg til, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Á ársfundi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í sept. 1967 var ákveðið að koma á fót sérstöku kerfi yfirdráttarréttinda hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum milli seðlabanka eða hliðstæðra stofnana aðildarríkja hans, og var stjórn sjóðsins þá falið að gera till. um framkvæmd á þessu máli. Er hér í raun og veru um að ræða aukningu á starfsfé Alþjóðagjaldeyrisvarasjóðsins í því skyni að gera kleifa aukningu peningamagns í heimsviðskiptunum, til þess að hægt sé að standa undir fjármögnun stöðugt vaxandi heimsviðskipta, þó að hliðstæð aukning verði ekki á gullframleiðslu í heiminum. Alþjóðagjaldeyrissjóðnum er m.ö.o., með þessum fyrirhuguðu ráðstöfunum, heimilað að koma á hjá sér yfirdráttarkerfi, sem geti komið í stað aukinnar gullframleiðslu og aukins framboðs á nýjum varasjóðum í helztu gjaldmiðlum, sem notaðir eru í alþjóðlegum viðskiptum, dollar og sterlingspundi. Gert er ráð fyrir því, að aðildarríki Alþjóðagjaldeyrissjóðsins gerist aðilar að þessu nýja greiðslukerfi. Er enginn vafi á því, að það mundi geta orðið Íslandi, eins og öðrum aðildarríkjum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, til hagsbóta, að þetta kerfi kæmist á. Seðlabanki Íslands er lögum samkv. fjárhagslegur aðili að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum fyrir ríkisins hönd og mundi annast alla framkvæmd í þessu sambandi. Um framlög af hálfu íslenzka ríkisins í þessu sambandi yrði ekki að ræða. Ég veit ekki með vissu, hversu mörg aðildarríki gjaldeyrissjóðsins hafa þegar staðfest eða tilkynnt aðild sína að þessu nýja yfirdráttarkerfi, sem veitir aðildarríkjunum aukinn rétt, misjafnlega mikinn rétt og í nokkuð misjöfnu formi, eftir ýmsum aðstæðum. En sjálfsagt virðist, að Ísland gerist aðili að þessu og hagnýti sér þar með þann aukna aðgang að alþjóðlegum gjaldeyrisvarasjóði, sem þetta nýja kerfi skapar. Einhugur var um málið í hv. Nd., fjhn. samþykkti einróma að mæla með samþykkt frv., og vona ég, að það sama verði einnig niðurstaðan hér í hv. Ed. Að svo mæltu leyfi ég mér að leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.

Menntmrh.(Gylfi Þ. Gíslason): Herra forseti. Svo sem hv. þdm. án efa er kunnugt, gerði síðasta Alþ. þá breyt. á verðlagslögum að skipun verðlagsnefndar skyldi breytt. Var þá ákveðið til eins árs, að verðlagsnefnd skyldi skipuð 9 mönnum, þrír skyldu skipaðir samkvæmt tilnefningu Alþýðusambands Íslands, einn samkvæmt tilnefningu Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, tveir samkvæmt tilnefningu Vinnuveitendasambands Íslands, einn samkvæmt tilnefningu Verzlunarráðs Íslands og einn samkvæmt tilnefningu Sambands ísl. samvinnufélaga. Níundi maðurinn skyldi vera ráðuneytisstjórinn í viðskmrn., og skyldi hann vera form. nefndarinnar. Þessi nýja skipan er ákveðin til eins árs, þ.e.a.s. til ársloka 1968, og falla því þessi ákvæði úr gildi um næstu áramót. Engin ósk hefur komið fram um það að breyta þessu skipulagi frá neinum þeim aðila, sem nú á fulltrúa í verðlagsnefnd. Þess vegna þótti ríkisstj. einsýnt að gera ráð fyrir því, að þessi skipun yrði framlengd. Upphaflega lagði ríkisstj. fram frv. um það í Nd., að þessi skipun skyldi framlengd til fjögurra ára, en ég lýsti yfir í framsögu, að ef hv. Alþ. eða þn. sýndist eðlilegra að hafa bráðabirgðaskipun enn um sinn á þessum málum, þ.e.a.s. framlengja þessa skipun til eins árs aðeins, þá gæti ríkisstj. samþykkt það fyrir sitt leyti. Sú var niðurstaðan í hv. Nd., að hún óskaði þess, að frv. yrði framlengt aðeins til næstu áramóta, og var það samþykkt með shlj. atkv. Þess vegna er frv. þannig breytt komið til hv. Ed., og vildi ég leyfa mér að mælast til þess, að d. afgreiddi það áður en jólafri hefst, til þess að lögin falli ekki úr gildi um næstu áramót. Að svo mæltu leyfi ég mér að óska þess, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Þetta frv. til l. um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit er allmikill lagabálkur, en að undirbúningi þess vann sérfræðinganefnd, eins og getið er í aths. við frv. Ég tel frv. mjög mikilvægt og legg mikla áherzlu á, að það geti náð fram að ganga á þessu þingi. Það var lagt fyrir s.l. Alþ., eins og kunnugt er, í Nd., en náði ekki afgreiðslu. Nú hefur frv. hlotið afgreiðslu í Nd. með lítils háttar breyt., sem efnislega skipta ekki neinu verulegu máli. Mér er það ljóst, að þessi hv. d. þarf að hafa sinn eðlilega tíma til að athuga málið, en eins og ég sagði, legg ég mikla áherzlu á, að það geti náð fram að ganga, en í frv. sjálfu er gert ráð fyrir, að gildistaka þess verði frá 1. jan. 1970, svo að það vinnst nægur tími til að vinna að málinu á framhaldi þessa þings. Ég skal ekki eins og nú standa sakir tefja tímann með neinni frekari grg. fyrir þessu máli, sjálfar aths. og þær upplýsingar, sem þeim fylgja frá þeirri n., sem undirbjó málið, eru mjög ítarlegar, og sem hv. þdm. hafa góðan og greiðan aðgang að til að gera sér fulla grein fyrir eðli málsins, og að svo miklu leyti, sem þn., sem fær málið til meðferðar, teldi sig þurfa að fá frekari upplýsingar, þá er auðvitað rn. reiðubúið til að láta þær í té með aðstoð allra þeirra sérfræðinga, sem að málinu störfuðu. Ég vil leyfa mér að leggja til, herra forseti, að málinu verði vísað að lokinni þessari umr. til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Mér þykir rétt að segja hér nokkur orð í sambandi við þetta mál. þó að ég sé ekki flm. að málinu, eins og það kemur fyrir, þar sem það kemur frá Nd. Þó er málið að sumu leyti tengt þeirri n., sem skipuð var 2. okt. af hæstv. sjútvmrh. og kölluð hefur verið manna á meðal landhelgisn. Það mætti nú fjalla um breyt. á botnvörpu í hinni ísl. fiskveiðilögsögu í löngu máli, en tími er víst naumur, og ég mun þess vegna reyna að stikla á mjög stóru og aðeins drepa á örfá atriði. Það er öllum ljóst, sem fylgzt hafa með fiskveiðum okkar undanfarin ár, að mikil breyting hefur átt sér stað í útgerð bæði stórra og smárra skipa. Síldveiðin tók til sín stóran hluta flotans um tíma, síðan dvínaði hún, bátarnir áttu í vök að verjast með rekstur og menn hurfu þá að bolfiskveiðunum aftur. Línuveiði hafði farið þverrandi mörg undanfarin ár og hafði mjög dregið úr henni þegar árið 1960, en netaveiði vaxið hins vegar mjög mikið. Aftur á móti er kostnaður við netaveiðar allur mjög mikill og tekur til sín miklu fleiri menn um borð en togveiðin gerir. Nú hagar víða þannig til, að litlir bátar kunna að ná sæmilegum árangri á togveiðum, ef þeir fá að fiska á grynnra vatni, en þeir höfðu ekki tök á því að fiska á grynnra vatni nema fara inn fyrir hina ísl. fiskveiðilandhelgi. Hægt og bítandi seig í þá átt, að fjöldi manna fór inn í fiskveiðilögsöguna. Ekkert var að gert. Menn voru teknir og sektaðir, en síðan sat við það. Þessa sögu þekkja allir hv. þm. Ég þarf ekki að rekja hana mikið lengra, en þannig var komið, að mönnum víða af landinu, sem hugsa um þessi mál, fannst þetta orðið óþolandi ástand. Þá varð uppi hreyfing á s.l. þingi meðal nokkurra þm. að breyta landhelgislögunum í betra horf, að því er okkur fannst, sem vildum gera það, þ. e. að rýmka togveiðiheimildina í fiskveiðilögsögunni. Það náði ekki fram að ganga, en á móti var okkur lofað, að það yrði gerð sérstök athugun á þessum málum, og það er vonandi, að það gæti orðið svo fljótt, að sú athugun lægi fyrir á þessu þingi. Í haust, 2. okt. s. l., skipaði hæstv. sjútvmrh. fimm manna n., og áttu sæti í þessari n. fulltrúar allra þingflokka, og var ég skipaður formaður umræddrar n. Mér þykir ástæða til að taka það fram hér, þó að ég vilji síður fara að munnhöggvast við kollega í Nd., að ekki er alls kostar rétt frá sagt hjá hæstv. þm. þar, Lúðvík Jósefssyni, er hann segir orðrétt um mig: „En honum vannst heldur ekki tími til þess að kalla saman þessa n. fyrr en 31. okt.“ Ég hafði reynt að ná n. saman, eins og ég sagði frá á fundi í Sþ. fyrir nokkru, en vegna anna bæði hans og annars nm. var það ekki hægt fyrr en 31. okt., þó að við hinir þrír í n. hefðum tök á því að koma fyrr saman. Það má deila um svona smáatriði í löngu máli, ef menn hafa ánægju af því, en mér þykir rétt að leiðrétta það. Ef menn vilja tína ýmislegt til sem miður hefur farið, eða finna að, þá geta menn gamnað sér við það, en ég sé ekki, að það færi lausn málsins miklu nær að vera með slíka hluti. Hins vegar var nm. öllum ljóst, að þetta mál þyrfti gaumgæfilega athugun, og ég er á því, eins og fram kemur í ræðu hv. þm„ að nauðsynlegt er að fara að öllu með gát. Við settum því upp ákveðna vinnuáætlun, sem flestum þm. er kunnugt, og stefndum að því að geta skilað áliti í byrjun febrúar. Ég vænti þess, að það muni takast, og við munum halda áfram að vinna í þessu máli, þó að þetta frv. komi fram. Hins vegar breyttust nokkuð viðhorf og gangur mála við sakaruppgjöf 1. des„ og þess vegna komu fram víða ályktanir, að það þyrfti að gera eitthvað til bráðabirgða, og ég reikna með, að umrætt frv. sé árangur af því, að menn töldu sér margir hverjir ekki fært annað en reyna að leysa málið til bráðabirgða, því að hin lausnin er miklu víðtækari og þarf að ná yfir fiskveiðilögsöguna alla eftir erindisbréfinu og með henni þarf að taka tillit til hagnýtingar fiskveiðilögsögunnar, auðvitað mismunandi veiðiaðferða, kostnaðar og þar fram eftir götunum og gæða fisksins. Engu að síður held ég miðað við það, sem ég hef heyrt og séð í n. og á fundum nokkuð víða og fengið að vita í fjölmörgum símtölum, að þetta sé skref í rétta átt til að leysa mikið vandamál sérstaklega hér sunnanlands og að verulegu leyti fyrir Norðurlandi einnig. En þess er að gæta, að hagsmunir manna fara ekki alls staðar saman, og því er málið alltaf viðkvæmt. Með þeirri brtt., sem liggur fyrir á þskj. 191, sýnist mér, að það sé gengið verulega til móts við þá, sem eru hræddari og kunna að óttast, að þeir beri skarðan hlut frá borði, ef aukning á togveiðum verður fyrir hendi. Ég held, að Hafrannsóknastofnunin og Fiskifélag Íslands ættu að geta gert skynsamlegar till., eins og gert er ráð fyrir í brtt. til hæstv. ráðh. um að nýta þessa spildu, sem við viljum auka togveiðar á með fullri gætni og með fullkominni varúð, þannig að ekki verði leiðindaárekstrar. Okkur er það öllum ljóst, að stór hluti bátaflotans verður að sækja á þessi mið og ódýrasta og bezta hráefnið fæst með toginu. Það mundi skapa víða verulegt atvinnuleysi, ef þessir bátar fengju ekki að njóta sín, og þó að erfitt sé að setja ákveðin mörk um stærð bátanna - 200 tonn fremur en eitthvað minna eða eitthvað stærra - þá er þetta málamiðlunartill. í bili, því að það er mjög viðkvæmt mál gagnvart þegnum landsins að segja: Þú skalt fá að starfa hérna, en ekki þarna. Engu að síður held ég, að það sé hægt að sætta sig við 200 tonna stærðarmörkin í bili, þó að ég fullyrði ekkert um það, hvaða stærðarmörk - ef einhver verða - landhelgisnefndin mun setja fram á sínum tíma. Ég tel ekki ástæðu til að fara að lesa upp ýmsar samþykktir, sem maður hefur fengið um það að flýta þessu, þ. e. að koma bráðabirgðalausn til leiðar, því að það er óhugsandi, að við getum í þessari n. náð skyndilega niðurstöðu, sem við mættum vel við una. Við höfum sett okkur það takmark að hafa hagsmuni sem flestra í huga og leita þess vegna eftir ráðum vítt um land, fá menn á fundi annaðhvort hingað eða ferðast til þeirra út um land og heyra viðhorf þeirra. En ég held, að það sé rétt að stuðla að því, að þessi lausn náist fram, eins og hún liggur fyrir núna, og vil því ekki tefja umr. lengi, en vænti þess, að málinu verði vísað áfram til hæstv. sjútvn.



Herra forseti. Það hefur verið á það minnt hér af hv. 5. landsk. þm„ að tíminn væri nú naumur á hv. Alþ. og það væri helzt ekki ástæða til þess að ræða málin af þeim sökum. Þetta hefur verið undirstrikað með því, að ekki hefur verið unnt að ræða þetta mál í samhengi, heldur hefur orðið að fresta umr. um það hér til þess að afgreiða sjö stjórnarfrv. á hálftíma að mestu leyti án nokkurrar framsögu af hálfu þeirra, sem þau flytja, þ. e. hæstv. ráðh. Þrátt fyrir þessar augljósu annir og það flaustur, sem þessi vinnubrögð sýna á afgreiðslu mála hér á hv. Alþ. nú síðustu dagana, ætla ég að leyfa mér að ræða þetta mikilsverða mál. sem hér er til umr., með nokkrum orðum og tel mig ekki þurfa að biðja afsökunar á því svo mikilsvert sem þetta mál er. Það hefur verið rakið hér að vísu í örstuttu máli, hver aðdragandinn er að flutningi þessa frv. Eins og allir hv. dm. vita, hefur þetta mál verið mikið vandamál og deilumál á undanförnum árum, þ. e. að hve miklu leyti þætti fært að hagnýta landhelgina til fiskveiða og hvernig þeim málum yrði fyrir komið. Og ég minnist þess, að á þeim stutta tíma, sem ég hef átt sæti hér á Alþ., hafa margsinnis verið fluttar till. um það af stjórnarandstæðingum - og ég hygg þó oftast framsóknarmönnum - að settar yrðu niður nefndir til þess að skoða þessi mál í heild. Á þetta hefur ekki verið fallizt. Það hefur ekki þótt ástæða til þess lengi vel a. m. k., að nein sameiginleg athugun á vegum þingflokkanna færi fram á þessu merka máli. Í fyrra, held ég, að það hafi verið, sem mjög margir þm. á þeim svæðum a. m. k., þar sem þessi mál eru kannske hvað viðkvæmust, fengu bréf frá útgerðarmönnum og frá ýmsum aðilum í sínum kjördæmum, þar sem þess var krafizt, að þm. beittu sér fyrir einhvers konar sameiginlegri lausn þessara mála. Og í framhaldi af þeim áskorunum í fyrra komu saman þm. úr, að ég hygg, upphaflega þrem kjördæmum, Reykjavík, Reykjaneskjördæmi og Suðurlandi, til þess sjálfir að reyna að mynda sér einhverja skoðun og freista þess, hvort hægt væri að ná sameiginlegu áliti þessara manna. Upp úr þessu, hygg ég, að komið hafi það, að hæstv. sjútvmrh. gekkst fyrir því, að sett yrði á laggirnar þingnefnd allra flokka til þess að skoða málið, og eins og hv. 5. landsk. sagði hér áðan, var það ætlunin, að þessi n. gæti skilað áliti það fljótt, að málið næði afgreiðslu á þessu þingi. Ég skal ekkert blanda mér í þær deilur, sem virðast hafa orðið um það, við hvern sé að sakast um, að n. tók ekki fyrr til starfa en raun ber vitni, en upplýst er þó, að hæstv. sjútvmrh. mun hafa skipað n. þann 2. okt. s. l. og að fyrsti fundur n. hafi síðan verið haldinn 31. okt. Verkefni þessarar n. var það að gera till. til ríkisstj. um fiskveiðar í fiskveiðilandhelgi. Till. eiga að miðast við sem bezta hagnýtingu fiskveiðilandhelginnar fyrir sjávarútveginn í heild og einstök útgerðarsvæði, og skulu þær ná til allra skipastærða og veiðiaðferða. Við tillögugerð sína skal n. gæta þess sérstaklega, að nauðsynlegt er að forðast ofveiði nytjafiska. Hér er sem sé sett n. til þess að reyna að fá heildarniðurstöðu í þetta mikilsverða mál. og ég hygg, að allir þingflokkar hafi mjög greiðlega skipað eða tilnefnt þessa menn og gengið til þessa samstarfs af heilum hug, vegna þess að þeir vissu, hve nauðsynlegt það var að fá niðurstöðu í málinu. Þessi n. var búin að koma sér saman um ákveðna vinnuáætlun. Hún hafði ákveðið það í sinn hóp að hafa náið samráð við þingflokkana um hvað eina, sem að þessu máli lyti, og eftir því, hvað málinu miðaði áfram, og það get ég sagt hér, að a. m. k. fulltrúi Framsfl. í n. hafði þetta samráð við sinn þingflokk. Hann lét okkur vita það jafnóðum og n. tók skref fyrir skref í þessu máli. Og þessi vinnuáætlun var þannig, eins og hér hefur raunar aðeins verið drepið á, að n. ætlaði sér að hafa samráð við sem flesta aðila víðs vegar um landið og skrifaði af því tilefni bréf til 1. þm. hvers kjördæmis, þar sem samstarfs þeirra var leitað og þeir beðnir að tilnefna menn úr kjördæmum sínum, sem n. gæti haft samráð við - 3–5 menn. Í bréfi n. segir, að tilkynning um tilnefningu þessara manna þurfi að hafa borizt n. fyrir 15. jan. n. k., þar sem n. gerir þá ráð fyrir sérstökum fundahöldum með þessum fulltrúum og þm. til að móta endanlegar till. Jafnhliða því að kveðja til þessa menn á hinum einstöku stöðum hafði n. ráðgert samtöl hér í Reykjavík og ferðalög víðs vegar um landið til þess að kynna sér þessi mál. Og ég verð að segja það, að ég tel að þessi vinnubrögð hafi verið mjög til fyrirmyndar. Ég legg engan dóm á það, hvort mátt hefði byrja á þessu eitthvað fyrr. Það má alltaf segja það. En ég held, að þarna hafi verið myndarlega af stað farið og það sé ástæða til þess að geta þess. Þessi áætlun var mjög skynsamleg og hefði að mínum dómi átt að framfylgja henni. En síðan er sagt, að á meðan hafi gerzt þeir atburðir, sem hafi óhjákvæmilega kallað á það, að nýjar till. yrðu settar fram. -  Herra forseti. Þegar ég gerði hlé á ræðunni áðan, minnir mig, að ég væri staddur þar í sögunni, að þann 1. des. hefðu verið gerðar ráðstafanir, sem samkv. túlkun flm. og aðstandenda þessa frv. gerbreyttu svo öllum aðstæðum, að til bráðabirgða- og skyndiráðstafana varð að gripa. Þær ráðstafanir, sem hér mun vera átt við, er sú ákvörðun dómsmrh. að fara fram á það við forseta landsins, að hann gefi upp sakir öllum þeim, sem fram að þeim tíma hefðu brotið landhelgislöggjöfina, og jafnframt sú ákvörðun hæstv. ráðh„ að þar eftir skyldi öllum, sem gerðu sig seka um landhelgisbrot, refsað eftir fyllstu landsins lögum. Hér virðist vera starfað þannig, að vinstri höndin viti ekki, hvað sú hægri gerir, því að rétt áður en þessi ákvörðun dómsmrh. er birt, hefur hæstv. sjútvmrh., eins og ég áðan lýsti, gefið fyrirskipanir um það, að öll landhelgismálin skuli endurskoðuð af þar til kjörinni þingnefnd, og skipað þá n. og afmarkað henni starfssvið. Sú n. hefur lagt á ráðin um það, hvernig þetta verk eigi að vinna, en hún er sem sé stöðvuð þarna í miðju starfi og gripið fram fyrir hendurnar á henni með stjórnvaldaráðstöfunum, og í kjölfar þeirra er svo lagt fram það frv., sem hér um ræðir á þskj. 197 um breyt. á l. nr. 62 1967 um bann gegn veiðum með botnvörpu og flotvörpu. Mér finnst þessi vinnubrögð mjög svo einkennileg, að ekki sé meira sagt. Þetta ástand, sem hæstv. dómsmrh. ætlaði að kippa í liðinn, er hann þó búinn að láta viðgangast árum saman án þess að gera nokkuð til þess að lagfæra það. Þegar svo loksins er kominn skriður á það í sjútvmrn. að koma þessum málum á einhvern skynsamlegan grundvöll og það er búið að kjósa til þess og skipa til þess góða menn, sem hafa sýnt, að þeir hafa góðan vilja til þess að leysa málið og voru komnir á rekspöl með að gera það, þá er tekið fram fyrir hendurnar á þeim á þennan hátt. Mér finnst þessi vinnubrögð mjög ámælisverð og vil átelja þau. Hv. 5. landsk. þm., formaður þessarar landhelgisnefndar, lýsti því hér yfir áðan, að þrátt fyrir þetta mundi n. halda áfram störfum og hún gæti skilað áliti, að mér skildist, í byrjun febrúar eða um leið og þing kemur saman. Hér er því aðeins um eins mánaðar tímabil að tefla, sem þessum bráðabirgðaráðstöfunum er ætlað að gilda í raun og veru, þó að í frv. segi, að þau skuli gilda til 30. apríl n. k. En ég er alveg sannfærður um það, að það verður miklu erfiðara fyrir þessa hv. n. og fyrir Alþ. að breyta þessum reglum, ef það kynni nú að koma í ljós við athugun n., að þess þyrfti, eftir að búið er að veita þær undanþágur, sem frv. gerir ráð fyrir. Og það mun sýna sig, að það verður erfitt. Hér er um bráðabirgðalausn svokallaða að ræða bráðabirgðalausn, sem tekur til tiltekins afmarkaðs landshluta í tiltekinn tíma. Þegar þetta frv. kom fyrst fram í hv. Nd., var gegn því mjög sterk andstaða sérstaklega frá þm. af vissum landsvæðum. Nú er búið að breyta þessu talsvert, teygja þetta og toga, þannig að sjútvn. Nd. hefur staðið að sameiginlegu nál. Það má vel vera. Ég vil ekkert draga úr því, að þær breytingar, sem n. gerði á frv., séu til einhverra bóta. En þessar breytingar eru þær, að bætt er inn, þar sem rætt er um undanþágurnar fyrir Suðurlandi og Norðurlandi, að tillit sé tekið til nauðsynlegrar friðunar fyrir botnvörpu á svæðinu frá Rauðanúp vestur að Gjögurtá. Þetta á við um Norðurland, en fyrir sunnan eru þær undanþágur settar inn, að togveiðar skuli ekki heimilaðar á svæðinu frá Stokksnesi að Skaftárósum á tímabilinu frá 1. marz til 30. apríl og leyfi til togveiða megi að öðru leyti takmarka hverju sinni við tíma og svæði, m. a. til þess að forða frá árekstrum á veiðisvæðum við báta með önnur veiðifæri svo sem línu og net. Hér eru settar inn nýjar undanþágur frá þeim undanþágum, sem frv. gengur út á að veita, og það getur vel verið, að þetta sé til mikilla bóta. Ég vil ekki gera lítið úr því. En ég hygg, að landhelgisgæzla verði nú allerfið, þegar búið er að búta veiðisvæðin jafnmikið niður og hér er gert ráð fyrir og þegar þar að auki veiðiskipin eru af vissri stærð, sem þarna mega vera. En það má vel vera, að það sé hægt að leysa það. Ég er viss um það, að undanþágan, sem lýtur að því að banna togveiðarnar á tilteknum tíma á tilteknum svæðum til þess að forða frá árekstrum við báta með önnur veiðarfæri svo sem línu eða net, er algerlega nauðsynleg, því að það gæti virzt, að flm. frv. hefðu gleymt því, að nokkur afli bærist á land frá þeim veiðarfærum, sem þar eru tiltekin. En það hefur rifjazt upp í n., og er það þá vel. Þessi till. gengur út á það, að það séu það, sem ég kalla nú stóra báta - allt að 200 smálestum, sem eigi að fá að fiska allt að 3 mílum frá landi. Ég segi það sem mína skoðun og hef áður sagt það hér á hv. Alþ., að ég er hræddur við þessa tilslökun, sem sífellt er verið að leita á með. Það er ekkert langt síðan við heyrðum það, að landhelgisútfærslan hefði tekið af togurunum svo til allan rekstrargrundvöll. Það væru ný stór togaramið, sem áður hefðu verið þeim opin, en væru þeim lokuð nú, og þetta væri m. a. ástæðan fyrir því, hvernig togaraútgerð hefur gengið hér að undanförnu. Og ég minnist þess, að það hafa komið fram háværar kröfur frá útgerðarmönnum togara um, að það yrðu gerðar undanþágur fyrir þá. Það kann að vera, að það sé mikill munur á togara og 200 tonna bát. Það er nokkur stærðarmunur, en ég tók eftir því, að í þeirri ræðu, sem hv. 5. landsk. hélt hér áðan, sagði hann það, að það væri algerlega óákveðið - sem eðlilegt er - hjá landhelgisnefndinni, við hvaða stærð yrði miðað - ég tók svo eftir, að hann orðaði það svo - þ. e. hvaða stærðarmörk ætti að ákveða, ef einhver yrðu. Og þetta skil ég svo, þangað til það verður leiðrétt, að það sé - a. m. k. í hans hug - alls ekki fráleitt, að stærðarmörkin verði miklu hærri en þetta - jafnvel upp í það, að a. m. k. minnstu togarar fengju að fara þar inn. En ég skal fúslega viðurkenna það, að ég hef ekki mikið vit á sjósókn og ætla þess vegna ekki að fara að halda neinn fræðilegan fyrirlestur um það. En ég þykist þó skilja það, að til þess höfum við togara og önnur stærri skip að sækja aflann þangað, sem lengra er að fara, fyrst og fremst vegna þess að minni skipin hafa sýnt það, að þau henta ekkert síður fyrir þær veiðar - upp í landsteinum nánast - sem hér er fyrst og fremst verið að fjalla um. Ég skal líka kannast við það, að ég hef verið hræddur við togveiðar á ýmsum af þessum svæðum, sem hér er ráðgert að taka þær upp á - hræddur við þær vegna þess, að þær spilltu uppeldissvæðum fisksins. Ég skal fúslega viðurkenna það, og ég mun einhvern tíma hafa sagt það hér og kannske oftar en einu sinni. En ég skal gera þá játningu hér, að síðustu greinar, sem ég hef lesið um þessi mál. og þá kannske alveg sérstaklega grein eftir Aðalstein Sigurðsson, fiskifræðing, sem birtist í tímaritinu Ægi ekki alls fyrir löngu, hafa dregið nokkuð úr þessari hræðslu minni við það, að togveiðarnar væru hættulegar í þessu tilliti. Og ég tel auðvitað sjálfsagt að hafa það, sem sannast reynist í þessu, og fara eftir því, sem færustu sérfræðingar okkar leggja til, þannig að ég ætla ekki hér að halda því fram, að togveiðar innan þessara marka megi í engum tilfellum eiga sér stað. Það er sífellt verið að auka annir og áhyggjur hæstv. sjútvmrh. Nú er síðast verið að leggja það á hann, að hann eigi að setja reglur um allar þessar veiðar og undanþágur frá þeim. Ég öfunda hann ekki af því að fá þessa sendingu. Ég tók svo eftir um daginn, þegar við vorum að ræða hér um ráðstöfun á gengishagnaði, að hæstv. sjútvmrh. kallaði þetta kvöð, sem á sig væri lögð að úthlutá fjárveitingum til sjávarútvegsins eftir sinni yfirsýn. Hvað kallar hann þá þetta, þegar honum er fengið alræðisvald í því að ákveða, hvað fiskstofninn við strendur landsins þoli af slíkum veiðum? Kvöð er a. m. k. tæplega nægilega sterkt orð um það. En það er nú ekki ástæða til þess að vorkenna honum. Ég mun heldur ekki gera það, því að hann á að hafa hér við hlið sér Hafrannsóknastofnunina, sem er skipuð væntanlega færustu sérfræðingum í þessu máli. Það getur vel verið, að það sé óhjákvæmilegt, að við göngum enn nær fiskstofninum en gert hefur verið á undanförnum árum og við sjáum enga leið út úr efnahagsvandamálum þjóðarinnar aðra en þá að veiða innar og innar - nær og nær landi. Þótt við gerum þetta, hvort sem það er nú með leyfi yfirvaldanna eða ekki, þá gengur aflinn saman, og það gerist á sama tíma, sem aðrar þjóðir bæta stórkostlega við sig í aflamagni a. m. k. - ég tel víst í úrvinnslu aflans líka - og það er svo komið fyrir þeirri miklu fiskveiðiþjóð, Íslendingum, að Danir eru farnir að fiska meira en við, og ég hygg, að það sé tæpast heppilegur samanburður. Þetta finnst mér gefa það til kynna, að hér hafi ekki verið nægilega fylgzt með nýjum aðferðum á fjarlægari miðum, en menn hafi fremur einbeitt sér að því að fá undanþágur frá þeirri friðun fiskstofnanna, sem lögleidd var hér 1958. En það getur vel skeð, að við höfum ekki aðrar leiðir til þess að sjá þjóðinni farborða en þær að tæma það forðabúr, sem okkur er fengið hér við strendur landsins, áður en við höfum manndóm í okkur til þess að koma hér á nýjum atvinnugreinum, sem gætu a. m. k. létt undir, en skemmtileg tilhugsun er það ekki. Ég vil aðeins, áður en ég lýk máli mínu, minna á það, sem mér er þó kannske efst í huga í sambandi við öll þessi mál. en það eru þeir möguleikar, sem við Íslendingar höfum í framtíðinni á því að stækka friðunarsvæðin, þ. e. að færa út landhelgina. Þegar við gerðum þetta á sínum tíma 1958, þá vorum við frjálsir að því samkv. alþjóðarétti að gera þessa útfærslu einhliða. Við spurðum engan að því, og við þurftum engan að því að spyrja. Síðan hafa aðstæður í þessu tilliti breytzt. Við höfum gert samning, sem leiðir það af sér, að við getum ekki lengur farið okkar máli einhliða fram. Við verðum að sækja til annarra um það, hvort við fáum þessa útfærslu eða ekki. Ég held þrátt fyrir það, sem haft er eftir þjóðréttarfræðingum hér á þskj. 192, að sterkustu rök Íslendinga hafi verið og verði fyrir útfærslu landhelginnar þau, að það séu friðunarráðstafanir, sem þar er stefnt að. Og ef við spillum á einhvern hátt möguleikum okkar til þess, er illa farið, og þá er það spor, sem getur orðið erfitt að leiðrétta. Ég geri ekki ráð fyrir því, að það þýði úr því, sem komið er, að halda hér uppi löngum ræðuhöldum í tilefni af þessu frv. Sjútvn. hv. Nd. er orðin sammála, og ég þykist vita, að meiri hl. hér í Ed. sé einnig fyrir því, að þetta frv. fái fram að ganga. En ég endurtek það, sem ég hef áður sagt í þessari stuttu ræðu, að ég vil nú koma til móts við þá, sem ráða þinghaldinu með því að halda ekki langa ræðu á síðustu dögum þess, og ég tel mig hafa staðið við það, en niðurstaðan verði sú, að hér séu óskynsamleg vinnubrögð viðhöfð. Skynsamlegustu vinnubrögðin hefðu að mínum dómi verið þau, að n. hefði fengið að halda áfram óslitið sínu starfi og taka við málunum eins og þau þá voru, en sé ekki bundin af nýrri lagasetningu, sem flaustrað er af á Alþ. á síðustu dögum þess í algjöru tímaleysi.



Herra forseti. Ég tel ástæðu til að fara nokkrum orðum um þetta frv., sem hér liggur fyrir, og mun ég þá fyrst í mjög stuttu máli drepa á nokkur meginatriði í landhelgismálinu, vegna þess að þetta mál og hagnýting landhelginnar er í beinu samhengi við það, sem unnið hefur verið á því sviði að undanförnu. Í því sambandi get ég í stuttu máli gert grein fyrir skoðun minni á því, en að því búnu mun ég ræða sérstaklega nokkur ákvæði þessa frv. Það mun nú enginn ágreiningur vera um það milli manna, að efnahagslegar undirstöður íslenzks sjálfstæðis eru gróðurmoldin og orkan, sem felst í fallvötnunum, og þó ekki sízt fiskimiðin. Og það hefur verið haldið uppi mikilli sókn í landhelgismálinu vegna þess, að afkoma sjávarútvegsins er svo mjög bundin við það, hversu rúm landhelgin er og hvernig hún er hagnýtt. Af Íslands hálfu hafa verið gerðar kröfur í þessu efni og réttarstaða þjóðarinnar mjög vel skýrð á alþjóðavettvangi. Við segjum: Landgrunnið kringum Ísland er jarðfræðilega og jarðsögulega óaðskiljanlegur hluti af Íslandi sjálfu og þetta fiskauðuga landgrunn viljum við eiga. Við Íslendingar teljum okkur eiga tilkall til þess - sögulegan rétt, þjóðlegan rétt og landfræðilegan, og hér kemur og til sá helgi réttur, sem lífsnauðsyn heillar þjóðar skapar. Á fyrstu öldum Íslands byggðar var raunar ekki um neina landhelgi að ræða í nútímaskilningi þess orðs. Og þannig var það langt fram eftir öldum, að reglur um landhelgi kringum Ísland fóru eftir því, sem þjóðhöfðingjarnir, sem töldu sig eiga tilkall til yfirráða í Norðurhöfum, settu. En fyrst mun reglan um víðáttu fiskveiðilandhelgi við Ísland hafa verið miðuð við 48 sjómílur, síðan við 36 sjómílur, en árið 1682 er landhelgin bundin við 16 sjómílur, og sú regla var í gildi í 170 ár. En árið 1859 var gerð breyting á dönsku landhelgisgæzlunni við Ísland af hálfu danskra stjórnarvalda, þannig að þá og eftirleiðis er gæzlan aðeins látin taka til fjögurra sjómílna þrátt fyrir mótmæli af hálfu Íslendinga í því efni. En það er ekki óeðlilegt að minnast þess nú, að það eru að verða 100 ár, síðan Alþ. Íslendinga lét landhelgismálið til sín taka. Árið 1869 bar Alþ. fram bænarskrá til konungs út af landhelgismálinu, og þar segir svo, að þingið verði að álíta, að hið eina ráð til að verja landið gegn því tjóni, sem yfir vofi í þessu efni, sé það, að hinum útlendu fiskimönnum verði haldið til að hegða sér eftir lögum þeim, sem gilda um þetta efni. Þannig verði samkv. opnu bréfi frá 13. maí 1682 stranglega bannað að fiska nær landi en 4 danskar mílur, þ. e. 16 sjómílur. Ég verð að segja, að í orðalagi þessarar bænarskrár og því frumkvæði af hálfu Alþ. að gera hana úr garði felst furðumikil reisn, þegar miðað er við alla aðstöðu þess tíma. Þá hafði Alþ. ekki löggjafarvald, heldur var einungis ráðgefandi samkoma. Þá þurftu Íslendingar að stríða við mikla erfiðleika á atvinnusviðinu m. a. af völdum fjárkláða, sem geisaði víða í landinu, og þá áttu þeir við að búa hjá herraþjóðinni, Dönum, það hugarfar, sem leiddi til setningar stöðulaganna 1871 svo sem alkunnugt er. Þetta þurfa löggjafarnir að hafa í huga jafnt nú sem endranær. En framkvæmd þessa máls varð ekki sú, sem samþykkt Alþ. 1869 fór fram á, heldur varð framhaldið það, eins og kunnugt er, að danska stjórnin gerði fyrir hönd Íslands samning við Breta um víðáttu fiskveiðilandhelginnar árið 1901, og sá samningur átti að gilda til 50 ára. Það er alveg víst, að þessi samningur, sem gilti í hálfa öld, hefur bæði beinlínis og óbeinlínis markað spor í atvinnusögu þessarar þjóðar. Þegar að því kom, að þetta samningstímabil væri á enda, hófst Alþ. handa um að fylgja málinu eftir á þann hátt að stefna markvisst að stækkun fiskveiðilandhelginnar. Fyrsta stóra sporið í því efni er setning l. 1948 um vísindalega verndun fiskimiðanna á landgrunninu og á þeim grundvelli, sem með þeirri löggjöf var lagður, hefur sóknin síðan staðið. Fyrst var reglugerðin sett 1950 um útfærslu fyrir Norðurlandi, næsta skrefið var 1952 með útfærslu í 4 sjómílur og svo lokaskrefið 1958, þegar landhelgin var færð út í 12 sjómílur. Við stefnum að því með þessum aðgerðum að fá lögsögu yfir sem stærstu svæði í kringum strendur Íslands og að geta fjarlægt erlend fiskiskip af þessu hafsvæði, en við tökum jafnframt á okkur þá skyldu og þær skuldbindingar að nota ekki þau veiðarfæri, sem spilla fiskstofninum og tortíma um of ungviði. Ég leyfi mér að fletta upp lögunum, sem sóknin í landhelgismálinu hefur verið grundvölluð á. Og 1. gr. l. um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Sjútvmrn. skal með reglugerð ákvarða takmörk verndarsvæða við strendur landsins innan endimarka landgrunnsins, þar sem allar veiðar skuli háðar íslenzkum reglum og eftirliti, enda verði friðun á landgrunninu á engan hátt rýrð frá því, sem verið hefur. Rn. skal einnig ákvarða allar þær reglur, sem nauðsynlegar eru til verndar fiskimiðunum á ofangreindum svæðum. Ráðstafanir þessar skulu gerðar að fengnum till. Fiskifélags Íslands og Atvinnudeildar Háskóla Íslands. Reglugerðin skal endurskoðuð eftir því, sem vísindalegar rannsóknir gefa tilefni til.“ Það er alveg ótvírætt, sem ég sagði, að við stefnum að því að fá lögsögu yfir sem stærstu hafsvæði kringum Ísland, en tökum um leið á okkur a. m. k. þá siðferðilegu skyldu að hafa gát á því, hvaða veiðarfæri eru notuð og hvernig fiskimiðin eru nytjuð. Það hafa engin lagafyrirmæli, svo að mér sé kunnugt, verið sett um að banna eða takmarka handfæraveiðar eða línuveiðiár, en við skulum gefa því gaum, að það eru í gildi lög um bann gegn veiðum með botnvörpu, og ég ætla, að þau lög séu að stofni til frá 1920, þó að þau hafi verið endurskoðuð síðar og þau lög, sem nú gilda um þetta efni séu frá 1967. En þá vaknar þessi spurning, hvers vegna hafa lög um bann gegn veiðum með botnvörpu verið í gildi í 47 ár eða 48 ár? Var það á sínum tíma að ástæðulausu, að þau lög voru sett, og er það að ófyrirsynju, að þau eru enn í gildi? Ég held, að svo sé ekki. Ég held að sú lagasetning hafi á sínum tíma verið lögfest af ríkri nauðsyn til að hafa gát á því, hvernig fiskimiðin eru hagnýtt. Og ég held, að það sé full ástæða til þess að halda þessum lögum enn í gildi, enda leggur það enginn til að nema þau úr gildi. Nú vil ég leyfa mér að lesa 1. gr. l., með leyfi hæstv. forseta, um bann gegn veiðum með botnvörpu og flotvörpu, sem nú eru í gildi, þ. e. lög nr. 62 frá 18. maí 1967. 1. gr. þeirra hljóðar svo eða 1. mgr. greinarinnar: „Í fiskveiðilandhelgi Íslands, eins og hún er ákveðin í reglugerð settri samkv. l. nr. 44 5. apríl 1948, skulu bannaðar vera fiskveiðar með botnvörpu og flotvörpu. Rétt er ráðh. að veita íslenzkum skipum undanþágu frá banni þessu, þó utan þeirra marka, sem sett voru í reglugerð nr. 21 19. marz 1952.“ - Ég endurtek: Þó utan þeirra marka, sem sett voru í reglugerð nr. 21 19. marz 1952. En með reglugerðinni, sem sett var 1952, var stigið það skref að loka fjörðum og flóum fyrir botnvörpuveiðum og færa fiskveiðitakmörkin út í 4 sjómílur frá grunnlínupunktum. Það, sem er sérstaklega eftirtektarvert við þetta frv. og ég vildi leyfa mér með þessum orðum að leggja sérstaka áherzlu á, þannig að það fari ekki fram hjá neinum hv. dm„ að með þessu frv. er lagt til, að á vissu svæði við strönd landsins séu togveiðar leyfðar inn að þrem sjómílum frá strandlengju. Það er fyrir innan þau mörk, sem l. sjálf, sem þetta frv. er breyting á, ákveða, að ekki megi leyfa togveiðar. Þetta er grundvallaratriði l. sjálfra, að þó skulu ekki leyfðar togveiðar fyrir innan mörkin, sem sett voru með reglugerðinni 1952. En þetta frv. er bráðabirgðaákvæði, þar sem aðalefni þess er ákvæði til bráðabirgða við þessi gildandi lög og með þessum ákvæðum til bráðabirgða á að ganga í berhögg við grundvallaratriði í sjálfri löggjöfinni, sem í gildi er um 4 sjómílur á vissu svæði við strönd landsins. Þetta tel ég mjög eftirtektarvert og þess eðlis, að það megi ekki fara fram hjá hv. þdm., sem greiða atkv. um þetta mál. hvað hér er í efni. Nú segi ég svipað eins og sá, sem síðast talaði hér, hv. 11. þm. Reykv., að ég hef alltaf haft beyg af því, að þessi ágengni manna og tilhneiging til þess að opna ný og ný svæði fyrir togveiðum nær og nær ströndinni sé vægt til orða tekið mjög varhugaverð. Og ég tel, að ýmislegt hafi komið fram nú á síðari tímum, sem rennir stoðum undir þessa skoðun. Ég minnist þess, að á árinu 1966, að mig minnir, var það gert heyrinkunnugt á ráðstefnu fiskifræðinga, sem haldin var, að mig minnir, í Bretlandi, að aukin togveiði erlendra veiðiskipa á svæðinu hér austan við landið utan 12 mílna landhelginnar mundi hafa stórkostleg áhrif á það að skerða fiskstofninn. Þar væri sópað upp í botnvörpur fiski, sem ekki væri fullvaxinn, og mundi þetta hafa hin alvarlegustu áhrif á aðstöðu okkar Íslendinga til veiða innan landhelginnar. Það er mín skoðun, að allt, sem við gerum í þá stefnu að opna fleiri og fleiri svæði fyrir togveiðum, veiki hinn siðferðilega rétt okkar til þess að berjast á erlendum vettvangi fyrir aukinni friðun og það dragi úr áhrifum okkar, ef við förum gálauslega að innan okkar eigin landhelgi í þessum efnum. Skoðun mín almennt í þessu máli er því nú eins og jafnan áður byggð á þeim sjónarmiðum, að okkur beri að sýna fyllstu varfærni í því að leyfa togveiðar nálægt ströndinni og með því séum við að styrkja sóknaraðstöðu okkar og siðferðilegan rétt til frekari útfærslu landhelginnar til þess að ná yfirráðum yfir landgrunninu eins og stefnt er að með l. frá 1948. Þess vegna vil ég nú sem jafnan áður hafa þá afstöðu til þessa máls, að það sé miðað við að hafa fulla gát á því að leyfa togveiðar. Í þessu frv. er miðað við stærð skipa allt að 200 brúttórúmlestum. Það má vel vera, að það sé talsverður munur á því, hvort um togara sé að ræða eða 200 smálesta skip gagnvart fiskimiðunum, en mér virðist þó, að í því efni sé ekki um eðlismun að ræða. Nú er mér það vel ljóst, að þetta frv. hefur átt nokkurn aðdraganda og á þann hátt, að þrátt fyrir þau lagaákvæði, sem ég hef vitnað til hafa togveiðar vélbáta farið mjög í vöxt við strendur landsins á undanförnum árum, og nú er málið komið í það horf, að það er vandasamt. En ég vil benda á það, að þetta mál er ekki nýtt af nálinni þannig, að það hafi þá ekki verið full ástæða til að taka það fastari tökum miklu fyrr en gert hefur verið. Og það er svo, að við þm. Framsfl. höfum fyrir löngu eða alllöngu komið auga á það, að hér er um vandasamt mál að ræða og að nauðsyn beri til að setja um það almennar, fastar reglur. Á þinginu 1966 fluttu sjö þm. Framsfl. till. til þál. um undirbúning heildarlöggjafar um hagnýtingu fiskimiðanna umhverfis landið. Jón Skaftason var 1. flm. og hafði orð fyrir þeim um þetta mál. og sú till. var um það, að Alþ. ályktaði að kjósa níu manna n. til þess að undirbúa setningu heildarlöggjafar um hagnýtingu fiskimiðanna umhverfis landið. Skulu 5 nm. kosnir hlutbundinni kosningu í sameinuðu Alþ., en Hafrannsóknastofnunin tilnefna tvo nm., Landssamband ísl. útvegsmanna 1 nm. og heildarsamtök sjómanna 1 nm. Þetta lögðum við framsóknarmenn til á þinginu 1966, en þá fékk þetta mál ekki undirtektir af hálfu meiri hl. þingsins. Hefði þá þessi till. verið samþ. og hafizt handa um svipað nefndarstarf eins og nú er unnið að, hefði þetta mál aldrei orðið jafnvandasamt eins og það er nú orðið. Framhald þessa máls varð þó það, að s. l. vor var horfið að því ráði að skipa mþn. til þess að starfa að þessu máli, og hefur hv. l1. þm. Reykv., Einar Ágústsson, gert þann þátt málsins hér að sérstöku umræðuefni, en ég hef enga tilhneigingu til þess að draga hér þessar umr. um skör fram og skal því ekki fara að endurtaka það, sem hann sagði um það efni. Ég get þó ekki látið hjá líða að minna á það, að svo hefur til tekizt um skipan þessarar n., að það er mjög skammt, síðan hún gat tekið þetta mál þeim tökum, sem henni ber að gera, og sá tími, sem hún hefur haft til starfa, er ákaflega skammur. En á meðan mþn. er að starfa, er þessu frv. komið á framfæri hér á hv. Alþ., og það stendur sjálfsagt að einhverju leyti í sambandi við þá ákvörðun hæstv. dómsmrh. að gefa upp sakir fullveldisdaginn 1. des. þeim, sem höfðu gerzt brotlegir við 1. vegna fiskveiða með botnvörpu í landhelgi. En sú framkvæmd hefur að undanförnu farið þannig úr hendi, að ekki verður betur séð en það hafi fremur ýtt undir togveiðar innan fiskveiðilandhelginnar - ýtt undir lögbrot fremur en dregið úr þeim. Og það er vitanlega, hvernig sem á málið er litið, stórkostlega ámælisvert. Nú hefur það komið greinilega fram, að þetta mál er flutt ekki sízt eða jafnvel aðallega með hagsmuni Vestmannaeyja fyrir augum. Ég veit það vel og viðurkenni fúslega, að Vestmannaeyjar eru sá staður, sem hefur lagt þjóðarbúinu mjög mikil verðmæti í hendur á undanförnum árum, og að útgerð þar hefur lengst af verið með blóma og stunduð af mikilli atorku og myndarskap. Mér er vel kunnugt um það, að fólk úr mínu byggðarlagi hefur árum saman sótt atvinnu til Vestmannaeyja, enda hafa ýmsir menn þaðan verið eftirsóttir í skiprúm á flota Vestmannaeyja, svo að það hefur ekki staðið á því, að þeir fengju þar atvinnu. En allt fram undir síðustu ár hefur þessi útgerð verið stunduð með línu fram eftir vetrinum og síðan með netum. Eins og ég sagði áður, hefur nú hin síðustu ár mjög sótt í það horf, að ýtt væri undir togveiðar og þá farið ógætilega og mjög nálægt landi sums staðar við þær veiðar. Með þessu frv. er stefnt að því að auka heimildir til þess að leyfa togveiðar á vissum svæðum, þannig að bátar geti stundað þær veiðar án þess að brjóta ákvæði gildandi laga um það efni. En þá hlýt ég að koma að því, sem ég benti á fyrr í þessari ræðu, að þessum heimildum er mjög misskipt eftir því, hvort um Norðurland er að ræða eða Suðurland. Heimildin úti fyrir Norðurlandi er miðuð við, að togveiðar verði heimilaðar á svæði, sem er utan við 4 sjómílur frá grunnlínupunktum, og þetta ákvæði er því í samræmi við 1. gr. gildandi laga um bann við veiðum með botnvörpu og flotvörpu. En þegar kemur að svæðinu fyrir Suðurlandi, er önnur regla tekin upp. Þá er ekki miðað við grunnlínupunkta, heldur strandlengju. Þá er ekki miðað við 4 sjómílur - ekki einu sinni frá strandlengju, heldur þrjár sjómílur, og brýtur það í bága, eins og ég sagði áðan, við grundvallarreglu gildandi laga. Og þessu til viðbótar hefur sú breyting verið gerð á frv. í Nd., að á vissu svæði á þó að vera heimilt að veita frekari heimildir til botnvörpuveiða og það svæði á að takmarkast að austan af lengdarbaug 21° og 57 mín. vesturlengdar og að vestan af lengdarbaug 22° 32 mín. vesturlengdar. Mér hefur virzt svona í fljótu bragði þetta svæði vera út af Reykjanesi eða hér út af suðurströndinni vestanverðri. En það á að leggja það á vald reglugerðargjafans, þ. e. ráðh., hvort á því svæði verða leyfðar togveiðar alveg inn að landsteinum eða ekki. Eins og frv. var úr garði gert, þegar það var flutt inn í þingið, var gert ráð fyrir því, að á öllu hafsvæðinu frá Garðsskaga og austur að Stokksnesi yrðu leyfðar togveiðar inn að þrem mílum frá ströndinni, en ekki frá grunnlínupunktum. Nú er það sýnilegt, að með þessu er ekki stefnt að því að leysa þetta vandamál í heild fyrir landið allt. Vel hefði það getað leitt til þess, að bátar héðan úr útgerðarstöðum frá Faxaflóa hefðu flykkzt á þetta svæði og þrengt mjög að bátaflota Vestmannaeyja - t. d. á þessu svæði, sem opnað var - af því, að það er ekki höfð heildarsýn yfir vandamálið allt samkv. þessu frv. En að öðru leyti stefndi frv. beinlínis að því að auka svigrúm - við skulum segja - Vestmannaeyjabáta austur á bóginn, en þá um leið að kreppa að veiðisvæði Hornafjarðar og Austfjarða, því að aðalveiðisvæði Hornafjarðar er vestur með ströndinni allt vestur í Meðallandsbugt, sem kallað er, eða vestur fyrir Ingólfshöfða. Og það er svo um útgerðarstöðvarnar á Austfjörðum - a. m. k. með ströndinni allt norður að Neskaupstað, að bátafloti þeirra, hinir stærri bátar, hafa ekki nothæf mið til þorskveiða á vetrarvertíðinni úti fyrir fjörðunum, en sækja vestur með ströndinni á sömu mið og Hornafjarðarbátarnir allt vestur fyrir Ingólfshöfða, flytja síðan fiskinn þessa leið austur á sínar heimahafnir og halda með því uppi atvinnu á þessum stöðum. Með því að opna þetta þannig, eins og lagt var til í frv., var greinilega að því stefnt að kreppa að útgerðarstöðum á þessu svæði. Nú vil ég taka fram, að að þessu leyti hefur frv. tekið miklum breytingum í hv. Nd., og út af fyrir sig tel ég, að frv. sé stórum betra eftir þær breytingar en það var áður. Samt sem áður tel ég, að í þessu felist enn of rúmar heimildir, og legg ég þá enn áherzlu á þetta, að taka á upp þriggja mílna reglu frá ströndinni og einnig þessa heimild um að opna á svæðinu milli 21. og 22. lengdarbaugs eitthvað meira en að þremur mílum - jafnvel alveg upp í landsteina. Og í þriðja lagi er enn nokkuð óákveðið orðalag á þeirri setningu í frv., sem kveður svo á, að leyfi til togveiða má að öðru leyti takmarka hverju sinni við tíma og svæði, m. a. til þess að forða frá árekstrum á veiðisvæðum við báta með önnur veiðarfæri svo sem línu og net. Ég viðurkenni, að hugsunin, sem að baki þessu liggur, er í sjálfu sér góð. Þetta er þó ákaflega ónákvæmt orðalag, og fyrir þá, sem eru yfirleitt andstæðir auknum heimildum, er ekki mikil trygging fengin með þessu orðalagi. Og ég tek einnig undir það, sem hv. l 1. þm. Reykv. sagði, að ég held, að það sé nú allmikill vandi lagður á herðar hæstv. sjútvmrh. með að setja reglur samkv. þessari lagagrein. Niðurstaða mín verður sú - ég skal fara að ljúka máli mínu - að ég hefði talið rétt og sjálfsagt að bíða eftir starfi nefndarinnar, sem er að vinna að málinu í heild, og leggja ekki kapp á að knýja þetta mál fram til úrlausnar nú, heldur leggja kapp á það, að nefndin starfi nú í þinghléinu um og eftir áramótin og það yrði þá hægt á grundvelli þeirra till., sem hún gerir, að setja heildarreglur um þetta mál. þegar þingið kemur saman aftur í febrúar. Ég er þeirrar skoðunar, alveg eins og kom fram hjá hv. 11. þm. Reykv„ að færi svo, að till. n. gengju skemmra en lagt er til í þessu frv., verði miklum mun erfiðara að breyta til aftur, þ. e. taka af þau réttindi, sem veitt eru með þessu, eftir að einu sinni er búið að veita þau samkv. sérstökum lögum. Og í þriðja lagi tel ég, eins og ég hef þegar gert grein fyrir, ýmis ákvæði þessarar frvgr. vera þannig, að það sé mikið svigrúm til að setja allvíðtækar reglur í þessu efni, og ég mun því ekki sjá mér það fært að styðja þetta frv., en mun greiða atkv. gegn því.



Herra forseti. Það hafa lengi verið hér meðal margra þm. nokkuð svipaðar hugmyndir um landhelgi og botnvörpu eins og hið fyrrnefnda væri blómagarður, en hið síðara væri sauðkind eða einhvers konar skemmdarvargur í fallegum blómagarði. Það má vera, að það byggist á þessum hugmyndum, að svo lengi hefur dregizt að taka raunhæfum tökum á landhelgismálum okkar, en þau hafa sannast að segja um margra ára skeið verið hrein feimnismál hjá rn., sem áttu að framkvæma refsingar fyrir brot á þeim lögum, sem um þau giltu. Á hinn bóginn hafa fiskveiðarnar og þá líka fiskveiðar með botnvörpu verið undirstaða í atvinnulífi Íslendinga. Þær hafa skipt sköpum um það, hvort atvinna hefur verið í landinu eða atvinnuleysi á stundum, og einnig um það, hvort þjóðarbúið hefði nægilegar tekjur fyrir sig að leggja eða hvort það væri í kreppuástandi, eins og það er nú. Framkvæmd þessara mála hefur verið þannig, að togveiðibátar hafa verið gerðir út víðs vegar um landið, og þeir hafa aflað svo sem þeir hafa getað og þá einnig innan landhelginnar. Varðskipin hafa elt bátana á röndum, stöðvað þá við veiðarnar og skipað þeim heim til hafnar, þar sem fógeti hefur sett upp sína embættishúfu og yfirheyrt þá. Þeir hafa gert tilraunir til þess að koma sér undan því að viðurkenna landhelgisbrot. Stundum hefur þeim máske tekizt það, en ærið oft hafa þeir hlotið býsna þunga dóma. En þegar til framkvæmdanna hefur komið á þeim dómum, þá hefur þeim verið slegið á frest, svo að viðkomandi skipstjórar hafa oft og iðulega sloppið með meira og minna skaddað taugakerfi og hafa haldið áfram að reka sína atvinnu - reyna að afla fisks, en það sjá allir hver sanngirni hér hefur verið á ferðinni gagnvart þeim mönnum, sem forystuhlutverki hafa gegnt í því að draga á land sjávarafla. Þeir hafa sem sé verið látnir lifa í stöðugum ótta. Ef þeir ekki fiska, er þeim sagt upp sem skipstjórum. Þeir eru búnir að missa sína atvinnu. Útgerðin, sem þeir stundum eru þátttakendur í sjálfir, er komin á vonarvöl. Með þessu veiðarfæri hefur ekki verið hægt að stunda veiðar með fullnægjandi hætti nema fara inn fyrir landhelgislínu. Upp á þetta hefur ríkisstj. horft árum saman. Alþ. hefur gert það líka, og það hefur ekkert verið gert annað en halda þessum skrípaleik áfram, sem hefur mjög slæm áhrif á alla aðila. Í fyrsta lagi er það ákaflega slæmt, að mjög mikið sé um lögbrot, og skapar ekki virðingu fyrir lögum landsins. Það er sömuleiðis mjög slæmt fyrir stjórnarvöldin sjálf að framkvæma ekki þær refsingar, sem lög fyrirskipa. En verst af öllu er þetta þó fyrir mennina, sem í því hafa staðið að draga afla að landi með þeim ráðum, sem tiltæk voru, alltaf í stöðugum ótta um það, að þeir fái refsingar fyrir. Þó að það sjónarmið hafi stundum verið ríkjandi hér á Alþ., að landhelgin væri blómagarður og botnvarpan væri einhvers konar skemmdarverkagripur, þá eiga alls ekki allir alþm. sammerkt í því og sjálfsagt ekki heldur ráðh., og á síðari árum hefur sá skilningur farið vaxandi, að þessu væri reyndar ekki þannig farið. Landhelgin væri ekki fyrst og fremst okkar blómagarður, heldur væri hún sá brunnur, sem við verðum að sækja okkar lífsuppihald í, og spurningin er því ekki um það að banna þar veiðar, heldur hitt að nýta hana skynsamlega. Því frv., sem hér er á ferðinni og ég er nú reyndar ekki alls kostar ánægður með, fylgir grg., og ég verð að telja, að aðaluppistaðan í henni sé sú, sem segir í síðustu mgr. hennar, en þar segir um umsagnir fiskifræðinga um togveiðar: „Eru þær undantekningarlaust á þann veg, að togveiðar út af fyrir sig með þeirri möskvastærð, sem nú er ákveðin, séu fiskstofnunum ekkert hættulegri en sum veiðarfæri önnur, sem notuð eru.“ Ég tek alveg undir það. Mér er kunnugt um það, að þetta er rétt hermt, og ég tel þetta vera veigamestu rökin, sem hér eru fram færð. En ef við viljum taka það gilt, að botnvarpa sé ekki hættulegra veiðarfæri en sum önnur, sem notuð eru, hvers vegna þá að vera að banna hana umfram önnur veiðarfæri? Hvers vegna ekki að nema úr gildi l. um bann við togveiðum? Ég teldi, að það væri tímabært að gera það. Hitt viðurkenni ég og tel enda sjálfsagt, að okkar veiðisvæðum og þá alveg sérstaklega þeim veiðisvæðum, sem liggja innan landhelginnar, sé skipt á sem hagnýtastan hátt og skipt með sem mestri hagræðingu á milli veiðiskipa - máske af tilteknum stærðum. Það er eðlilegt, að stærstu skipunum séu frekar ætluð djúpmiðin og þá smærri skipunum grunnmiðin. En það á ekkert skylt við það, að botnvarpan sé viðsjálsgripur, sem eigi að fjarlægja með öllu af tilteknum svæðum. Þessi vandi er auðvitað ekki nýtilkominn, og það er ákaflega slæmt, að við honum skuli ekki hafa verið brugðizt með röggsemi, heldur dregið að leysa hann allt til þessa. Frv. er nú fram komið af sérstökum ástæðum vegna þess, að nú er svo komið, að rn. telur sér nauðsynlegt að framfylgja gildandi lögum og hefur sýnt lit á því, að það muni gera það framvegis. Auðvitað verður rn. ekki láð það, þó að einn góðan veðurdag komi að því, að það geti ekki látið hjá líða að framkvæma l. Ég get vel skilið það. Um það má auðvitað deila, hvort sú stefna hafi verið tekin upp á réttum eða skökkum tíma, en hitt vitum við öll. að að því hlaut að koma, að rn. sæi sér ekki fært að láta undan dragast að framkvæma l. Í samræmi við þessi orð, sem ég hef sagt hér, vil ég lýsa því sérstaklega, að vissir hlutar af þessu frv. eru þannig vaxnir, að ég tel ekki vera í þeim réttlæti. Í fyrsta lagi þetta: Hér á að opna landhelgina að vissu leyti fyrir Norðurlandi og fyrir Suðurlandi, en ekki annars staðar. Ekki er þetta þó, vegna þess að ekki séu til togskip í öðrum landsfjórðungum en þessum tveimur. Á Vestfjörðum er allmikið af togskipum. Sama má segja um Breiðafjörð, og þó er alveg sérstaklega mjög mikið af þeim við Faxaflóa. En á öllum þessum svæðum og einnig á Austfjörðum eiga togskip ekki að fá leyfi til þess að sækja á sín heimamið, en þau mega fara norður fyrir land, og þau mega fara suður fyrir land og fiska þar. Með þessum hætti er greinilega raskað jafnvægi, þannig að það liggur hreinlega fyrir, að það mun koma óeðlilega mikill urmull togveiðiskipa á veiðisvæðin fyrir norðan og þó alveg sérstaklega fyrir sunnan. Ég geri ráð fyrir því, að á Vestfjörðum, Breiðafirði, Faxaflóa og Austfjörðum sé um það bil helmingur og líklega meira en helmingur af þeim togveiðiskipum, sem hér um ræðir. Þar af leiðandi tel ég, að það sé hæpinn ávinningur fyrir Norðlendinga og Sunnlendinga að fá þá alla á sín mið án þess að mega sjálfir víkja sér á þau mið, sem eðlilegust væru þessum bátum, sem nú eru væntanlegir norður fyrir - eða aðallega suður fyrir land. Þess vegna tel ég, að það þurfi að athuga þetta frv. enn og sjá, hvort ekki er hægt að fá rökrænni lausn á þessu máli en hér er gerð till. um í frv. Það er þó ekki ákvarðað með sama hætti, hvar megi leyfa togveiðar fyrir Norðurlandi annars vegar og Suðurlandi hins vegar. Á Suðurlandi er þetta aðallega miðað við, að togveiðarnar megi leyfa 3 mílur frá ströndinni, en þó séu frekari heimildir til þess að fara nær landi á tilteknu afmörkuðu svæði, sem nánar er skilgreint í frv. Ég tel þetta eðlilegt og er því út af fyrir sig samþykkur. Á Norðurlandi er farið svolítið öðruvísi að. Þar er miðað við, að ekki megi fara nær en að 4 mílum. Mér er næstum óskiljanlegt, hvernig þetta frv. hefur getað farið með því orðalagi, sem á því er, gegnum þrjár umr. í Nd. og gegnum æruverðuga n. þar, án þess að gerð væri á því breyting, þar sem í frv. segir, að leyfa megi togveiðar allt að 4 sjómílum frá grunnlínupunktum. Mér sýnist, að sums staðar megi þá alveg fara upp í grös, því að illa trúi ég því, þó að ég hafi nú ekki á korti fyrir mér, hversu þéttir grunnlínupunktar eru í þessum landsfjórðungi, að hvergi sé lengra á milli þeirra en 8 mílur, og svo virðist vera eftir frv., að draga eigi hring um punktana sjálfa. En ég get ekki ímyndað mér, að það sé það, sem fyrir tillögumönnum vakir, heldur hitt, að ekki megi fara nær landi en allt að 4 mílum frá grunnlínum, sem dregnar eru milli grunnlínupunkta. Ég vil m. a. víkja því að þeirri n., sem um frv. hlýtur að fjalla hér í þessari hv. þd., að leiðrétta þetta, ef rétt er skilið hjá mér, að það vaki fyrir tillögumönnum. að hér sé um að ræða grunnlínur, en ekki grunnlínupunkta. Ef þetta væri hins vegar meint eins og það stendur á blaðinu, þá er þetta eitthvað annað kerfi en ég hef nokkurn tíma heyrt nefnt, og ætla ég, að það verði að kryfja til mergjar, hvort um er að ræða handvömm í frv. eða í því felist eitthvað allt annað en mér sýnist, að vaki fyrir mönnum. Með því að þessar umr. fara fram á býsna óvenjulegum tíma og nokkuð mikið þykir við liggja, að breytt verði þeim reglum, sem gilda í þessum efnum - og ég er því samþykkur - þá skal ég reyna að stytta mál mitt sem mest og ekki tefja þetta lengur en brýn þörf krefur. En ég vil sem sé biðja n. að athuga það, hvort hún getur ekki komizt að samkomulagi um rökréttara samhengi í lausn þessa vanda í heild en frv. gerir ráð fyrir. þ. e. að hún efni ekki til þess, að skip úr stórum landshlutum og skipmörgum verði endilega send á þau svæði ein, sem opnuð eru, en síðan verði öðrum svæðum haldið lokuðum - óeðlilega lokuðum, eftir að þetta frv. væri samþ. eða þessar hugmyndir gerðar raunhæfar, þar sem ég get ekki betur séð, en jafnmikil rök liggi fyrir því, að togveiðar verði leyfðar eða rýmkað verði um heimild til þeirra eins og gert er ráð fyrir, að gert verði fyrir Suður- og Norðurlandi. Ég vil taka undir það, sem hv. síðasti ræðumaður, hv. 2. þm. Austf. nefndi áðan að hér er ekki tekið á vandanum í heild, heldur aðeins hluta af honum, sem gæti raskað jafnvægi. Nú er mér það alveg ljóst, að hér er ekki um að ræða nema bráðabirgðalausn á þessu máli. En lengi býr að fyrstu gerð, og ég teldi það fullkomlega ómaksins vert að skoða það, hvort hér er ekki hægt að koma við réttlátari háttum um rýmkun á landhelginni en sú rýmkun ein getur talizt, sem frv. gerir ráð fyrir. Að svo mæltu skal ég láta máli mínu lokið, en ég vænti þess, að hv. sjútvn. - það er sjálfsagt hún, sem fær málið til meðferðar - taki það til athugunar, sem ég hef hér bent á. Hvað líður brtt.-flutningi, læt ég hann bíða, þar til ég sé álit n. hér um. En hitt vil ég leggja áherzlu á, að breytinga er þörf frá gildandi reglum. Ég get ekki tekið undir það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að hér sé gengið of langt í rýmkunum. Þvert á móti tel ég, að hér sé gengið of skammt, en engu að síður get ég mjög tekið undir ýmislegt, sem hann sagði um efnismeðferð málsins. Og ég verð að segja það, að þó að til þess sé ætlazt af okkur alþm., að við komumst af með lítinn tíma til þess að afgreiða svona mál. þá hefur það svo lengi dregizt hjá rn. að gera einhverjar raunhæfar tilraunir til að leysa málið, að mér sýnist, að það mundi allt eins geta dregizt hjá því að setja reglugerð samkv. þessu frv. eða samkv. frv. eins og það verður endanlega, þannig að það sé ekki við því að búast, að það hljóti endilega að verða til að flýta fyrir málinu, þó að Alþ. flaustri því af. Ég tel að það verði þeim mun erfiðara að gera reglugerð samkv. því, sem málið er í rauninni órökréttara, svo að það sé vel til þess vinnandi, að Alþ. skoði málið af nokkurri gaumgæfni, en afgreiði það þó svo fljótt, sem verða má.