Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áformað er að gera hádegishlé kl. 12:30–13 sem nefndir geta einnig nýtt sér. Kl. 13 kemur forseti Þýskalands í heimsókn í Alþingishúsið og er ráðgert að hann komi á miðpall um kl. 13.45 þar sem forseti Alþingis mun ávarpa hann. Frá kl. 14–15 verður aftur gert hlé á þingfundi fyrir þingflokksfundi. Þá áformar forseti atkvæðagreiðslur kl. 11.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um meðferð einkamála, lögum um meðferð sakamála og fleiri lögum (skilvirkni og samræming málsmeðferðarreglna o.fl.) frá meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar. Af því hvernig málið er vaxið og í því nokkur álitamál tel ég rétt að fara ítarlega yfir það nefndarálit sem hér liggur fyrir. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Bryndísi Helgadóttur og Þorvald Heiðar Þorsteinsson frá dómsmálaráðuneyti, Benedikt Bogason frá dómstólasýslunni, Þóri Guðmundsson og Kolbein Tuma Daðason frá fréttastofu Stöðvar 2, Vísis og Bylgjunnar, Sigríði Friðjónsdóttur frá ríkissaksóknara, Björn Þorvaldsson frá héraðssaksóknara, Hjálmar Jónsson frá Blaðamannafélagi Íslands, Ölmu Ómarsdóttur og Millu Ósk Magnúsdóttur frá Félagi fréttamanna, Heiðu Björgu Pálmadóttur og Guðrúnu Þorleifsdóttur frá Barnaverndarstofu, Rakel Þorbergsdóttur og Heiðar Örn Sigurfinnsson frá fréttastofu RÚV og Öldu Hrönn Jóhannesdóttur frá lögreglunni á Suðurnesjum. Nefndinni bárust umsagnir frá Barnaverndarstofu, Blaðamannafélagi Íslands, dómstólasýslunni, Félagi fréttamanna, fréttastofu RÚV, fréttastofu Stöðvar 2, Vísis og Bylgjunnar, héraðssaksóknara, lögreglunni á Suðurnesjum og ríkissaksóknara. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á ákvæðum laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991, og laga um meðferð sakamála, nr. 88/2008, en jafnframt á ákvæðum laga um aukatekjur ríkissjóðs, nr. 88/1991, barnaverndarlaga, nr. 80/2002, laga um nálgunarbann og brottvísun af heimili, nr. 85/2011, og laga um dómstóla, nr. 50/2016. Með þeim breytingum sem eru lagðar til er fyrst og fremst stefnt að því að skýra, samræma og einfalda lagaákvæði sem fjalla um málsmeðferð fyrir dómstólum. Með 2. og 18. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á 1. mgr. 9. gr. laga um meðferð einkamála og 1. mgr. 11. gr. laga um meðferð sakamála. Veigamesta breytingin sem lögð er til er að óheimilt verði að streyma hljóði eða mynd úr þinghaldi eða senda þaðan samtímaendursögn af skýrslutökum. Meiri hlutinn bendir á að samkvæmt gildandi lögum er nú þegar óheimilt að hljóðrita eða taka myndir í þinghaldi nema dómari veiti undanþágu frá banninu. Að mati nefndarinnar getur það skotið skökku við ef bannað er að taka myndir eða hljóðrita en heimilt á sama tíma að streyma hljóði eða mynd úr þinghaldi. Fyrir nefndinni komu fram sjónarmið um að með frumvarpinu væri verið að leggja frekari hömlur á fjölmiðla sem stríði gegn meginreglunni um að þinghöld séu háð í heyranda hljóði. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að banni við samtímaendursögn af skýrslutökum sé ætlað að treysta réttaröryggi og þá þannig að tryggt sé að framburður vitnis litist ekki af framburði þeirra sem þegar hafa gefið skýrslu, það sé lykilatriði að skýrslugjafi í dómsmáli viti ekki hvað aðrir sem á undan honum komu sögðu. Meiri hlutinn bendir á að þetta verði að engu ef vitni getur fylgst með skýrslugjöf annarra utan dómsalar í beinni útsendingu. Meiri hlutinn telur að þeir hagsmunir sem eru í húfi í þessum efnum séu mun veigameiri en þeir sem felast í því að unnt verði að greina frá því sem sagt er í skýrslutökum í samtíma. Rétt er að halda því til haga að ekkert í þeim breytingum sem lagðar eru til á að koma í veg fyrir að fjölmiðlar greini í samtíma frá gangi dómsmáls, þar á meðal hver er að gefa skýrslu. Þá er þeim frjálst að greina frá því sem fram kom í skýrslutöku þegar henni er lokið. Meiri hlutinn telur framangreint ekki brjóta í bága við regluna um að þinghöld skuli háð í heyranda hljóði, enda er ekki verið að takmarka möguleika fjölmiðla eða annarra til að sækja þinghald og fylgjast með því sem þar fer fram. Ástæða þess að meginreglan er sú að þinghöld séu háð í heyranda hljóði er ekki síst sú að almenningur og fjölmiðlar geti veitt dómstólum aðhald og að meðferð dómsmála sé gegnsæ. Meiri hlutinn telur að framangreindu sé ekki stofnað í hættu þar sem aðgangur er áfram opinn og fjölmiðlum frjálst að fylgjast með og greina frá framgangi dómsmála. Þá er ekki heldur verið að auka heimildir dómara til að mæla fyrir um að þinghald fari fram fyrir luktum dyrum. Fyrir nefndinni hefur einnig verið lagt til að engar takmarkanir verði á fréttaflutningi úr dómsal, myndatökum, hljóðritun o.s.frv. Aftur á móti geti dómari lagt slíkar takmarkanir á í undantekningartilvikum ef það er talið nauðsynlegt. Meiri hlutinn telur að slík leið feli í sér grundvallarstefnubreytingu. Með frumvarpinu er byggt á réttaröryggissjónarmiðum og því að mikilvægt sé að dómsmál verði til lykta leidd án utanaðkomandi truflunar eða nokkurs þess sem geti stofnað meðferð dómsmáls í hættu. Þá kom fram það sjónarmið fyrir nefndinni að óljóst væri hvað félli undir að vera samtímaendursögn. Að mati meiri hlutans mætti skilgreina nánar hvað felst í því. Meiri hlutinn bendir á að það sem mestu máli skiptir í því sambandi sé e.t.v. ekki tegund miðlunar heldur innihald upplýsinga og tímasetning birtingar þannig að ef greint er frá því sem fram kemur í skýrslutöku áður en henni er lokið myndi það teljast samtímaendursögn og gildir þá einu í gegnum hvaða miðil slíkt er gert. Þá telst það til að mynda ekki samtímaendursögn ef frétt er birt þegar skýrslutöku er lokið eða fréttamaður kemur í beina útsendingu og greinir frá því sem fram kom. Meiri hlutinn áréttar að ætlunin er einungis að þetta nái til þess sem fram kemur við skýrslutöku, ætlunin sé ekki að hindra að greint sé frá því hvaða aðili sé að gefa skýrslu, svo dæmi sé tekið. Með hliðsjón af framangreindu telur meiri hlutinn þó rétt að breyta orðalagi í 2. og 18. gr. frumvarpsins í samræmi við framangreind sjónarmið þannig að í stað þess að nota hugtakið „samtímaendursögn“ komi fram að óheimilt sé að greina frá því sem sakborningur eða vitni skýrir frá við skýrslutöku á meðan á henni stendur. Á fundum nefndarinnar var bent á að með 25. gr. frumvarpsins væri gert ráð fyrir rafrænni málsmeðferð í kærumálum til Landsréttar, en ekki væri opnað fyrir slíkt í kærumálum til Hæstaréttar, samanber 29. gr. frumvarpsins. Meiri hlutinn bendir á að á vegum dómsmálaráðuneytisins með fulltrúum stofnana réttarvörslukerfisins er unnið að því að koma á fót rafrænu þjónustulagi á milli allra stofnana réttarvörslukerfisins, þ.e. svokallaðri réttarvörslugátt. Í þeirri vinnu er nú kortlagt hvernig megi koma á rafrænni málsmeðferð innan réttarvörslukerfisins og er það niðurstaða þessa hóps að opna megi fyrir möguleika á slíku í kærumálum til Landsréttar. Að mati nefndarinnar er mikilvægt að láta koma reynslu á framangreint fyrirkomulag og að lagt verði mat á það áður en frekari breytingar eru lagðar til í þessa átt, svo sem að rafræn málsmeðferð gildi um kærur til Hæstaréttar. Meiri hlutinn leggur því ekki til frekari breytingar á þessu. Við meðferð málsins var bent á að sjálfstæði meðdómsmanna væri ekki nægjanlega tryggt ef þeir væru starfsmenn dómstóla og stæðu þannig í starfstengslum við skipaða dómara. Meiri hlutinn tekur undir framangreint og leggur til breytingar þess efnis á 3. mgr. 39. gr. laga um dómstóla þannig að starfsmenn dómstóla geti ekki verið tilnefndir sem sérfróðir meðdómsmenn. Við meðferð málsins var nokkuð rætt um hámarkslengd gæsluvarðhalds, notkun fjarfundarbúnaðar og þá tillögu að unnt verði að sækja um leyfi til að kæra úrskurði Landsréttar til Hæstaréttar þegar staðfest er niðurstaða héraðsdóms um frávísun. Þá var einnig rætt um það skilyrði að leiða þurfi mann sem handtekinn hefur verið fyrir dóm innan 24 klukkustunda frá því að hann hefur verið sviptur frelsi, samanber 94. gr. laga um meðferð sakamála. Framangreind atriði væru til þess fallin að auka enn frekar skilvirkni í dómsmálum. Að mati nefndarinnar er um að ræða atriði sem eru of viðurhlutamikil eða krefjast nánari útfærslu. Að því sögðu beinir meiri hlutinn því til dómsmálaráðuneytis að taka þau atriði jafnframt til nánari skoðunar svo fljótt sem verða má. Auk þess leggur meiri hlutinn til styttingu á heiti frumvarpsins og minni háttar lagfæringar. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. Í stað orðanna „senda þaðan samtímaendursögn af skýrslutökum“ í 2. gr. og 18. gr. komi: greina frá því sem sakborningur eða vitni skýrir frá við skýrslutöku á meðan á henni stendur. 2. 16. gr. orðist svo: Í stað orðanna „í héraði“ í 190. gr. laganna kemur: fyrir Landsrétti. 3. A-liður 24. gr. orðist svo: Í stað orðanna „nafni sínu, kennitölu og heimili“ í fyrri málslið 1. mgr. og 1. málslið 8. mgr. kemur: nafni sínu og kennitölu. 4. 44. gr. orðist svo: Lokamálsliður 2. mgr. 28. gr. laganna fellur brott. 5. Á eftir 45. gr. komi ný grein, svohljóðandi: Við 3. mgr. 39. gr. laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Óheimilt er að tilnefna starfsmann dómstóla í hóp sérfróðra meðdómsmanna. 6. Fyrirsögn frumvarpsins orðist svo: Frumvarp til laga um breytingu á lögum um meðferð einkamála, lögum um meðferð sakamála og fleiri lögum (málsmeðferðarreglur o.fl.). Birgir Ármannsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins en skrifar undir álitið með heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fastanefnda Alþingis. Undir þetta nefndarálit skrifa sá sem hér stendur, Páll Magnússon, Andrés Ingi Jónsson, Anna Kolbrún Árnadóttir, Álfheiður Ingadóttir, Birgir Ármannsson og Líneik Anna Sævarsdóttir.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka framsögumanni meiri hlutans fyrir góða og ítarlega yfirferð yfir nefndarálit meiri hlutans og tillögur til breytinga. Það er rétt að taka fram í upphafi að minni hlutinn, sem ég mæli hér fyrir nefndaráliti fyrir, er sammála nefndaráliti meiri hlutans og þeim breytingum sem þar eru lagðar til að undanskildum, og að því lýtur minnihlutaálitið, ákvæðum 2. og 18. gr. frumvarpsins sem fjalla um upptökur, hljóðritanir og myndatökur við réttarhöld. Þar vill minni hlutinn fara aðra leið. Umræðan um hvort og að hvaða marki hljóðupptökur, myndatökur og samtímaendursagnir í dómsal skuli leyfðar er auðvitað mjög mikilvæg. Þar vegast á sjónarmið um réttaröryggi og friðhelgi sakborninga, aðstandenda og vitna annars vegar og mikilvægi opinberrar og gegnsærrar dómsýslu og frjálsrar fjölmiðlunar í almannaþágu hins vegar. Á Íslandi er meginreglan sú að upptökur í dómsal eru bannaðar, en dómara er heimilt að veita undanþágu frá því banni ef sérstaklega stendur á. Með 2. og 18. gr. frumvarpsins er þessum reglum breytt þannig að óheimilt verði að streyma hljóði eða mynd úr þinghaldi eða greina frá því sem sakborningur eða vitni skýrir frá við skýrslutöku á meðan á henni stendur. Við þær aðstæður telur minni hlutinn tilefni til að taka til endurskoðunar tilgang þessara ákvæða og leggja mat á það hvort þau uppfylli annars vegar kröfur samfélagsins um opinbera og aðgengilega dómsýslu og hins vegar ákvæði 70. gr. stjórnarskrárinnar um að dómþing skuli háð í heyranda hljóði nema dómari ákveði annað lögum samkvæmt til að gæta velsæmis, allsherjarreglu, öryggis ríkisins eða hagsmuna málsaðila. Í því samhengi telur nefndin að hægt sé að tryggja lögbundna takmörkun sem jafnframt gætir hagsmuna málsaðila. Því markmiði væri hægt að ná með því að kveða á um í lögum um meðferð einkamála, nr. 91/1991, og lögum um meðferð sakamála, nr. 88/2008, að heimild til hljóð- og myndupptöku og streymis verði gerð að meginreglu og bann við slíku verði þess í stað gert að undantekningu. Að mati minni hlutans er sú nálgun betur til þess fallin að mæta bæði markmiðum stjórnarskrárinnar og almennu meðalhófi í löggjöf. Slík heimild fellur jafnframt vel að reglunni um að dómþing skuli háð í heyranda hljóði, enda sé opinber og gegnsæ meðferð mála fyrir dómi mikilvæg réttarríkinu og fyrirsjáanleika við beitingu laga. Er þetta ekki síst vert ígrundunar, annars vegar í ljósi þess að stór hluti almennings hefur ekki tök á því að vera viðstaddur dómþing, t.d. vegna líkamlegra eða samfélagslegra aðstæðna, og hins vegar vegna þess að við skýrslutöku fyrir dómi kunna að koma fram atriði, t.d. er varða mat dómara á framburði vitna, sem ekki má greina eingöngu af lestri dóms eftir að hann er fallinn. Hér kemur einnig til skoðunar að orðasambandið í heyranda hljóði getur haft aðra og víðtækari merkingu með hliðsjón af samfélagslegum og tæknilegum breytingum en það hafði kannski í minni og einangraðri samfélögum. Auk þess telur minni hlutinn að meginregla sem feli almennt í sér bann leiði eðli málsins samkvæmt óhjákvæmilega til þess að mynd- og hljóðupptökur verði óheimilar í þinghaldi í fleiri málum en sérstakt tilefni gefur. Í umræðu um sambærilega löggjöf í efri deild Bandaríkjaþings hafa m.a. komið fram sjónarmið um að fylgni kunni að vera milli þess trausts sem almenningur ber til grunnstofnana ríkisins og svo þess hversu opinber og skýr starfsemi þeirra er. Þess vegna kunni aukinn aðgangur fjölmiðla að þinghaldi dómstóla, með upptökum eða samtímaendursögnum, að auka skilning fólks á hlutverki og störfum dómsvaldsins og sé þar af leiðandi til þess fallinn að auka traust almennings í garð dómsvaldsins. Minni hlutinn er fylgjandi þeim almennu sjónarmiðum að starfsemi hins opinbera skuli vera eins skýr og opin og kostur er og að slík tilhögun sé líkleg til þess að auka traust og tiltrú almennings á henni. Minni hlutinn leggur því til að 2. og 18. gr. frumvarpsins verði breytt á þann veg að heimilt verði hverjum sem er að hljóðrita og taka myndir í þinghaldi og jafnframt að heimilt verði að streyma hljóði og mynd úr þinghaldi og greina frá framburði vitna í rauntíma nema dómari ákveði sérstaklega að banna framangreint. Heimild dómara til að leggja bann við upptökum eða streymi er að mati minni hlutans til þess fallin að uppfylla ákvæði stjórnarskrárinnar og þá meginreglu laga að dómþing skuli háð í heyranda hljóði. Á sama tíma tryggir slíkt að dómari geti gætt velsæmis, allsherjarreglu, öryggis ríkisins og hagsmuna málsaðila þegar sérstakar aðstæður eru fyrir hendi. Breytingartillaga minni hlutans er að auki til þess fallin að gæta betur að frelsi fjölmiðla og styðja við mikilvægi þeirra í opinni og lýðræðislegri umræðu. Með hliðsjón af framangreindu leggur minni hlutinn því til eftirfarandi breytingartillögur: 2. gr. orðist svo: 1. mgr. 9. gr. laganna orðast svo: 1. Heimilt er að hljóðrita og taka myndir í þinghaldi. Jafnframt er heimilt að streyma hljóði og mynd úr þinghaldi og greina frá því sem sakborningur og vitni skýra frá við skýrslutöku á meðan á henni stendur. Dómari getur bannað framangreint ef sérstaklega stendur á eða hætta þykir á réttarspjöllum. Ef tekið hefur verið upp hljóð eða teknar myndir í þinghaldi þrátt fyrir bann dómara er óheimilt að birta þær hljóðupptökur eða myndir. Sama gildir um bann dómara við birtingu hljóð- og myndupptaka af munnlegum framburði sem dómstóll hefur annast. Brot gegn þessari málsgrein varðar sektum nema þyngri refsing liggi við samkvæmt öðrum lögum. Með sama hætti breytist 18. gr. laganna og orðist með sama hætti. Undir þetta minnihlutaálit skrifa sá sem hér stendur, Jón Steindór Valdimarsson, Guðmundur Andri Thorsson og Helgi Hrafn Gunnarsson.

Virðulegi forseti. Ég fer yfir nefndarálit um þingsályktunartillögu um framkvæmdaáætlun á sviði barnaverndar 2019–2022 frá velferðarnefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölda gesta og umsagnir bárust m.a. frá Barnaheillum, Barnaverndarstofu, barnaverndarnefnd Reykjavíkur, félagsvísindasviði Háskóla Íslands, fjölskyldunefnd Mosfellsbæjar, Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins, Landssamtökunum Þroskahjálp, Persónuvernd, Sambandi íslenskra sveitarfélaga og umboðsmanni barna. Þingsályktunartillaga um framkvæmdaáætlun á sviði barnaverndar er lögð fram af félags- og barnamálaráðherra í samræmi við 5. gr. barnaverndarlaga. Samkvæmt 2. mgr. 5. gr. þeirra laga ber félagsmálaráðuneytið ábyrgð á stefnumótun í barnavernd og samkvæmt 3. mgr. 5. gr. leggur félags- og barnamálaráðherra fyrir Alþingi framkvæmdaáætlun til fjögurra ára í senn að loknum sveitarstjórnarkosningum. Gert er ráð fyrir því að félagsmálaráðuneytið, Barnaverndarstofa og barnaverndarnefndir sveitarfélaga skuli vinna samkvæmt framkvæmdaáætluninni með það að markmiði að tryggja viðunandi uppeldisskilyrði barna og að börn sem búa við óviðunandi aðstæður eða stofna heilsu sinni og þroska í hættu fái nauðsynlega og árangursríka aðstoð. Umsagnir um tillöguna voru að meginstefnu jákvæðar þótt fram hefðu komið ábendingar um atriði sem taka hefði mátt inn í stefnuna með afdráttarlausum hætti. Helst var því fagnað að þær framkvæmdir sem mælt er fyrir um væru kostnaðargreindar og raunhæfar. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að framkvæmdaáætlunin væri liður í heildarendurskoðun á málefnum barna, áætlunin væri ekki tæmandi um allar þær aðgerðir sem ráðist yrði í á næstu árum heldur væri þar fyrst og fremst að finna útlistun á aðgerðum sem ráðist yrði í til að efla hlutverk og ímynd Barnaverndarstofu og barnaverndarnefnda. Líkt og rakið er í tillögunni er unnið að því að skapa heildarsýn í málefnum barna, auk þess sem þverpólitísk þingmannanefnd vinnur að endurskoðun barnaverndarlaga. Fram kom að lögð væri sérstök áhersla á foreldrafærniþjálfun, snemmtæka íhlutun, stuðning við börn á fósturheimilum, auk þess sem lagt væri upp með að meta með skýrari hætti árangur meðferðarúrræða og tryggja þannig eftirfylgni. Nefndin áréttar að það skref sem tekið er með framkvæmdaáætluninni er eitt hið fyrsta sem tekið er í átt að nýrri heildarsýn í málefnum barna. Nefndin telur að þótt bent hafi verið á að ýmis atriði hafi ekki verið tekin í stefnuna muni þau koma til skoðunar á síðari stigum framkvæmdarinnar, t.d. við þá heildarendurskoðun barnaverndarlöggjafar sem unnið er að og gert er ráð fyrir í tillögunni. Þá telur nefndin þær aðgerðir sem ráðist verði í til að auka árangursmat og eftirfylgni í barnavernd vera forsendu þess að heildarsýnin náist. Nefndin telur því ekki ástæðu til þess að hefja efnislega endurskoðun á tilteknum þáttum framkvæmdaáætlunarinnar en leggur áherslu á að endurskoðun hennar verði haldið áfram innan ráðuneytisins í ljósi þeirrar reynslu sem af henni hlýst. Í umsögnum frá Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins og frá Landssamtökunum Þroskahjálp var bent á að skortur hafi verið á aðkomu sérfræðinga í málefnum fatlaðs fólks og að ekki verði séð af tillögunni að tekið væri sérstakt tillit til viðkvæmrar stöðu fatlaðra barna. Bent var á að fötluð börn væru sérstaklega berskjölduð fyrir ofbeldi og hætta á að þau yrðu fyrir meiri mismunun en önnur börn. Bent var á að álag á foreldra fatlaðra barna væri oft mikið, auk þess sem margir þeirra glímdu sjálfir við frávik í taugaþroska. Nefndin tekur undir þessa gagnrýni. Að mati nefndarinnar hefði farið betur á því að hafa samráð við hagsmunasamtök fatlaðs fólks við þá stefnumótun sem hér liggur fyrir. Þá hefði að mati nefndarinnar mátt fjalla sérstaklega um framkvæmdir í málefnum fatlaðra barna. Nefndin beinir því til félagsmálaráðuneytisins að bæta sérstaklega úr þessu samráðsleysi í samvinnu við aðra framkvæmdaraðila áætlunarinnar þegar ráðist verður í þær aðgerðir sem áætlunin mælir fyrir um. Telur nefndin sérstaklega mikilvægt að tryggt verði samráð við málsvara fatlaðs fólks við framkvæmd A-liðar áætlunarinnar um samstarf og heildarsýn í málefnum barna og öðrum liðum þar sem gert er ráð fyrir aðkomu frekari samstarfsaðila. Einnig leggur nefndin áherslu á að hugað verði að stuðningi við fötluð börn í fóstri og að stuðlað verði að betri fræðslu til fósturforeldra um fötlun barna. Þá var bent á að á nokkrum stöðum í tillögunni sjálfri væri að finna ýmsar skýringar og texta sem fælu ekki í sér framkvæmdir í sjálfu sér. Nefndin leggur til nokkrar breytingar sem fella þau atriði úr tillögunni sjálfri, enda er fullnægjandi grein gerð fyrir þeim í greinargerðinni. Þá segir í 1. málslið 1. mgr. A-liðar og í 1. málslið 1. mgr. 4. töluliðar E-liðar að stefnt verði að tilteknum áföngum. Nefndin leggur til orðalagsbreytingu á þessum liðum til að undirstrika að aðgerðir séu ekki eingöngu stefnumið heldur áfangar sem sérstaklega verði unnið að því að ná. Að lokum bendir nefndin á að í tillögunni er gert ráð fyrir því að stýrihópur Stjórnarráðsins fari yfir innleiðingaráætlun framkvæmdaáætlunarinnar í fyrsta sinn 1. júní 2019. Nefndin leggur til breytingu þess efnis að miðað verði við 1. október 2019, enda er 1. júní einfaldlega liðinn. Að framangreindu virtu leggur nefndin til að tillagan verði samþykkt með breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Vilhjálmur Árnason var fjarverandi við afgreiðslu málsins en ritar undir álit þetta samkvæmt heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna um fastanefndir Alþingis. Undir þetta nefndarálit rita hv. þingmenn Halldóra Mogensen formaður, Halla Signý Kristjánsdóttir, Ólafur Þór Gunnarsson, Ásmundur Friðriksson, Andrés Ingi Jónsson, Anna Kolbrún Árnadóttir, Guðjón S. Brjánsson, Guðmundur Ingi Kristinsson og Vilhjálmur Árnason eins og fyrr kom fram.

Herra forseti. Við þurfum öll að nálgast loftslagsmálin ekki sem sérstakan málefnaflokk sem stundum er hampað en oftar en ekki verður út undan heldur með áherslu á sjálfbæra þróun sem byggir á samþættingu umhverfislegra, efnahagslegra og félagslegra þátta. Þetta tiltekna frumvarp er skref í þá átt. Mig langar að vekja athygli á því sérstaklega að það kemur fram í 3. mgr. 3. gr. að tryggt skuli að í loftslagsráði eigi sæti fulltrúar atvinnulífsins ásamt fulltrúum háskólasamfélagsins, sveitarfélaga og umhverfisverndarsamtaka. Þar er lögð áhersla á að bæði sé um að ræða launþega og atvinnurekendur. Þetta mál er klárlega skref í rétta átt vegna þess að þegar litið er til þess sem við vitum nú þegar um áhrif loftslagsbreytinga á náttúruauðlindir, á fæðuöryggi, á atvinnuhætti, á búsetu og á líf okkar liggur hin ískalda staðreynd fyrir, að ef við náum ekki árangri í þessum málum skiptir ekkert annað máli. Í ljósi þess að þetta er skref í rétta átt segi ég já.

Herra forseti. Sem flutningsmaður nefndarálits málsins úr umhverfis- og samgöngunefnd fagna ég því að við greiðum atkvæði um þetta mál í dag. Það voru gerðar ýmsar breytingar á málinu sem komu inn í nefndina og voru málinu til bóta og ég fagna þeim árangri sem náðist í umhverfis- og samgöngunefnd. Má þar nefna þær helstu breytingartillögur að umhverfisráðherra verði skylt að flytja Alþingi reglulega skýrslu í þessum þingsal um stöðu loftslagsmála. Fulltrúi fjölmennustu samtaka launafólks mun sitja í loftslagsráði. Skilgreining á hugtakinu kolefnisjöfnun er samræmd við loftslagsstefnu Stjórnarráðsins og síðast en ekki síst náðist sátt um að skylda sveitarfélög landsins til að setja sér loftslagsstefnu. Það er framfaraskref og jákvætt skref til að við leggjumst öll sem eitt á þær árar að sporna við mestu vá sem að okkur steðjar, sem eru loftslagsbreytingar. Ég fagna þessu máli og segi að sjálfsögðu já.

Herra forseti. Hér er um að ræða frumvarp hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra sem ætlað er að styrkja umgjörð og stjórnsýslu loftslagsmála og skerpa á ýmsum ákvæðum laganna en málið hefur verið í vinnslu hv. umhverfis- og samgöngunefndar. Loftslagsmálin eru stærsta mál samtímans, langstærsta mál samtímans, og þau verða ekki afgreidd á einu augabragði með einum lagabókstaf heldur er um að ræða slíkt mál að það þarf að vera í stöðugri þróun. Frumvarpið olli nokkrum vonbrigðum, verður að segjast. Einhverjir töldu jafnvel að betur væri heima setið, en sú sem hér stendur telur þó að það sé betra að aðhafast eitthvað en gera ekki neitt og bíða stærri skrefa. Ég tel a.m.k. meiri líkur á að hv. umhverfis- og samgöngunefnd sem á köflum birtist eingöngu sem samgöngunefnd vegna forgangsröðunar nefndarinnar taki nokkur viðlíka skref og nú er verið að taka - en stærri skref sem nauðsynleg eru; það sé þó betra að samþykkja þetta og standa með þessu en hafna alfarið vegna þess að maður vill stærri skref. Þess vegna mun ég greiða atkvæði með þessu.

Herra forseti. Ég ætla að lýsa ánægju minni með þessar lagabreytingar sem lögfesta ótal hluti, aðgerðaáætlun með fram settum aðgerðum og þá staðreynd að Stjórnarráðið og opinber fyrirtæki og stofnanir eigi að setja sér loftslagsstefnu sem og sveitarfélög og þau gera það fyrir árslok 2021. Skýrsla fyrir Alþingi eftir hentugleikum og reglulega um stöðu loftslagsmála og fleira og ég tala nú ekki um skýra áherslu á aðlögun að loftslagsbreytingum, m.a. með starfi svokallaðs loftslagssjóðs. Lögfesting loftslagsráðs og umbætur á því eru líka í þessu frumvarpi og ég greiði því að sjálfsögðu atkvæði mitt.

Forseti. Hér er verið að fást við þetta stóra og mikilvæga viðfangsefni með því miður allt of hefðbundnum aðferðum, þ.e. að búa til meiri umgjörð, meiri stjórnsýslu, meira regluverk í kringum hlutina án þess að á nokkurn hátt sé sýnt fram á að það muni skila árangri. Því miður hefur nálgun sem þessi allt of oft skilað engum árangri og jafnvel leitt til neikvæðra afleiðinga hvað varðar loftslagsmálin. Það kom nýverið fram í Bretlandi að fjármálaráðherra þess lands lýsti því yfir að áformaðar aðgerðir hans eigin stjórnvalda í loftslagsmálum myndu kosta 1.000 milljarða punda án þess að menn sjái í rauninni fram á hvaða árangri þær muni skila. Það er tímabært að fara að nálgast þetta mikilvæga viðfangsefni af meiri skynsemishyggju, með lausnum sem raunverulega virka. Það er ekkert sem bendir til þess að sú nálgun sem ríkisstjórnin kynnir hér muni skila umtalsverðum árangri.

Herra forseti. Með þessu frumvarpi verður skylt að leita leyfis til að reka atvinnutengda starfsemi innan staðarmarka þjóðgarðsins á Þingvöllum og gera það í samráði og samstarfi við Þingvallanefnd. Einnig er lögð til gjaldtökuheimild vegna gerðar slíkra samninga með þessu frumvarpi, umsjónar með þeim og eftirlits, og það er vert að minna á það hér að þetta er mjög mikilvæg lagabreyting, nú þegar starfsemi og umfang þjónustu í þjóðgarðinum á Þingvöllum hefur aukist svo um munar og eykst áfram. Þetta er enn fremur í samræmi við nýsamþykkta nýtingar- og verndaráætlun þjóðgarðsins. Fyrir hönd Þingvallanefndar þakka ég hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fyrir vinnu hennar og öðrum sem hafa komið að því að gera þessa lagabreytingu að raunveruleika því að hún er óskaplega nauðsynleg í tilviki þjóðgarðsins.

Herra forseti. Ég undirritaði nefndarálitið með fyrirvara og tel rétt að gera örlitla grein fyrir af hverju það er. Það er vegna þess að ég tel að þegar við erum að fjalla um þjóðgarðinn okkar á Þingvöllum þurfum við að huga að því að hann er eftirsóttur áningarstaður, hann er eftirsóttur fyrir atvinnustarfsemi af margvíslegu tagi. Þess vegna tel ég og vildi að meira yrði gert úr því að heimila að taka gjald fyrir annað en bara þjónustu, þ.e. gjald fyrir að fá að reka atvinnustarfsemi í þjóðgarðinum sem er annað og meira en þjónustugjald vegna þess að þetta eru takmörkuð gæði 

Forseti. Þessi tillaga er unnin í Þingvallanefnd þar sem þingmenn Pírata eiga ekki sæti. Jafnvel þó að við ættum það erum við ekki hrifin af þessari nefnd yfir höfuð. Þetta er nefnd sem er skipuð af stjórnmálamönnum og í henni sitja stjórnmálamenn sem taka þessar ákvarðanir. Vissulega er út frá Vatnajökulsþjóðgarðinum verið að vera að færa ákveðnar sambærilegar heimildir inn í Þingvallanefndina en þarna kemur t.d. fram að Þingvallanefnd er heimilt að setja reglugerðir um þessa hluti alla saman. Okkur finnst réttast að fjarlægja stjórnmálamenn úr nefndinni og viljum við ekki bera ábyrgð á þessari Þingvallanefnd þannig að við munum ekki greiða atkvæði um þetta en ekki setja okkur neitt sérstaklega upp á móti því heldur.

Herra forseti. Það er mér sönn ánægja að greiða atkvæði með frumvarpinu sem á rót sína að rekja til Þingvallanefndar þar sem ég er einn af nefndarmönnum. Það er mjög mikilvægt að mótuð sé atvinnustefna og mikilvægt er að ágangi í þjóðgarðinum á Þingvöllum sé stýrt með það í huga að vernda hina einstöku náttúru sem þar er og lífríkið sem er líka einstakt. Má þar nefna Þingvallaurriðann, bleikjustofnana og lífríkið í heild sinni á Þingvöllum. Þar er einnig vagga þjóðarinnar, þ.e. þar var þjóðríkið stofnað árið 930. Þarna sættist þjóðin, tvær fylkingar sættust á að taka upp kristna trú og segja má að mjög mikilvægt sé að við stöndum áfram vörð um þennan mikilvægasta stað þjóðarinnar.

Forseti. Eftir að hafa skrifað BA-ritgerð um þjóðhátíðir og Þingvelli gæti ég hugsað mér að halda hér langar og lærðar tölur en ég mun láta það vera. Ég vil aðeins nefna að það er sjálfsagt mál að setja þessa stefnu og gera skilyrði um þessa samninga. Almenn mál er varða greiðslu fyrir afnot af takmarkaðri auðlind eins og þjóðgarðurinn er, tekjur af þeim, er stærra mál sem þarf að skoðast í víðara samhengi og ekki síst í ljósi þess hvað lög heimila um markaða tekjustofna o.s.frv.

Herra forseti. Það komu upp áhyggjur af því í nefndinni hversu víðtækt þetta gæti verið og þessi breytingartillaga er til að bæta það verulega. Ég hef samt enn sem komið er ákveðnar áhyggjur af því að frekari aðkomu dómstóla vantar í þessum málum á fyrri stigum og því mun ég sitja hjá við 8. gr., svo breytta, þótt ég styðji breytingartillögurnar.

Herra forseti. Við í Samfylkingunni greiðum atkvæði gegn þessu frumvarpi og við tökum undir umsögn Neytendasamtakanna þar sem segir, með leyfi forseta: „Neytendasamtökin gjalda varhuga við þeim breytingum sem lagðar eru fram í frumvarpinu á lækkun iðgjalds viðskiptabanka og sparisjóða til Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta (TIF) þar sem ekki hefur farið fram nákvæmt mat á hæfilegri stærð TIF, eins og fram kemur í frumvarpinu. Þá telja samtökin affarasælla ef efnisþáttur frumvarps þessa yrði tekinn fyrir samhliða innleiðingu DGS III og BRRD-tilskipana Evrópusambandsins þar sem þær munu hafa í för með sér gagngerar breytingar á regluverki innstæðutrygginga. Samtökin telja því í ljósi efnahagshrunsins 2008 varhugavert að lækka iðgjöld aðildarfélaga þegar ekki liggur fyrir festa í því regluverki sem ætlunin er að koma til framkvæmda.“ Þetta er gagnrýni sem við í Samfylkingunni tökum mark á og við munum ekki greiða frumvarpinu atkvæði okkar.

Herra forseti. Tryggingarsjóður innstæðueigenda stendur vel. Hann er margfalt á við það sem nýjar tilskipanir sem við munum sjálfsagt innleiða á komandi misserum gera ráð fyrir og því er eðlilegt að lækka iðgjöld í Tryggingarsjóðinn. Við teljum líka og verðum að hafa í huga að þetta er íþyngjandi fyrir fjármálafyrirtækin. 3–4% af rekstrarkostnaði eru fólgin iðgjöldunum. Fyrir litlu fjármálafyrirtækin, sparisjóðina, eru þetta 7–8% og þess vegna leggur meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar til þrepaskipt iðgjald sem sætir hins vegar gagnrýni og hefur sætt gagnrýni frá hendi stóru viðskiptabankanna eins og þingmenn geta kynnt sér. Þess vegna hef ég óskað eftir því að nefndin fjalli um og gefi þessum aðilum 

Herra forseti. Ég var á nefndaráliti meiri hlutans með fyrirvara og hann snýr að því að þó að það sé rétt að sjóðurinn standi mjög vel í dag og sé í rauninni ekki beint ástæða til að gera þetta ekki, að svo stöddu, hafi verið fínt að lækka þetta iðgjald og enn fremur er ég mjög hlynntur því að við séum að þrepaskipta til stuðnings þeim fyrirtækjum sem eru þá smærri. Ég er á því að við þurfum að hugsa svolítið vel um þetta mál, jafnvel bara strax í haust, og skoða það nánar hvernig þetta kemur til með að vera til framtíðar, hvernig þetta kemur til með að þróast í ljósi þess að við höfum séð áföll hjá Tryggingarsjóði innstæðueigenda áður. Þetta er svolítið fallvalt þannig að ég held að það þurfi að skoða í breiðari skilningi hvernig við ætlum að nálgast þessi mál til framtíðar.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um sameiginlega umsýslu höfundaréttar frá allsherjar- og menntamálanefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Jón Vilberg Guðjónsson og Rán Tryggvadóttur frá mennta- og menningarmálaráðuneyti og Aðalstein Ásberg Sigurðsson frá Sambandi tónskálda og eigenda flutningsréttar. Nefndinni bárust umsagnir frá Myndstefi, Sambandi flytjenda og hljómplötuframleiðenda og STEF. Með frumvarpinu er ætlunin að setja ný heildarlög um sameiginlega umsýslu höfundaréttar og innleiða í íslenskan rétt tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2014/26/ESB um sameiginlega umsýslu höfundaréttar og skyldra réttinda og leyfisveitingar yfir landamæri vegna netnotkunar á tónverkum á innri markaðnum. Markmið frumvarpsins eru að bæta starfshætti rétthafasamtaka, sem teljast sameiginlegar umsýslustofnanir, með því að setja reglur um stjórnhætti og fjármálaskipulag og tryggja þátttöku rétthafa í ákvarðanaferli þeirra. Með frumvarpinu er jafnframt stefnt að því að koma á samræmdum reglum um fjölþjóðleg leyfi sem veitt verða af sameiginlegum umsýslustofnunum um afnot af tónlist á netinu í þeim tilgangi að tryggja aukið framboð slíkrar þjónustu. Við meðferð málsins var rætt um mikilvægi þess að lagaumhverfi sameiginlegra umsýslustofnana sé skýrt, að reglur um starfshætti þeirra séu gagnsæjar og áhrif rétthafa á ákvarðanatöku tryggð. Bent var á að auknar kröfur í nýrri löggjöf geti haft íþyngjandi áhrif á íslensk rétthafasamtök sem teljast smá í alþjóðlegum samanburði, m.a. vegna aukins rekstrarkostnaðar. Frumvarpið feli hins vegar í sér svonefnda lágmarksinnleiðingu og máli skiptir að tryggja samræmt lagaumhverfi sameiginlegra umsýslustofnana á innri markaðnum og styrkja úrræði í nýtingu höfundaréttarverndaðra verka. Við umfjöllun málsins var rætt almennt um orðalag á frumvarpinu en fram komu sjónarmið um að orðalag þess væri óskýrt. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að um sé að ræða lágmarksinnleiðingu með beinni skírskotun til uppbyggingar og orðalags tilskipunarinnar. Við innleiðinguna hafi verið höfð hliðsjón af þýðingu hennar á íslensku en þó hafi verið notuð önnur orð og orðalag þegar það þótti skýrara. Jafnframt hafi verið leitast við að nota orðalag sem notað er í höfundalögum til að tengja þessa lagabálka betur saman. Nefndin telur að frumvarpið beri þess augljós merki að byggt sé á íslenskri þýðingu tilskipunarinnar og því sé orðalag ekki nægilega þjált og aðgengilegt. Nefndin leggur þó ekki til breytingar á frumvarpinu vegna þessa en leggur áherslu á að almennt verði hugað að því að færa þýddan texta á eins lipra og skýra íslensku og unnt er við innleiðingu Evrópugerða. Nefndin leggur hins vegar til breytingar á frumvarpinu sem eru tæknilegs eðlis og til leiðréttingar. Undir nefndarálitið rita Páll Magnússon formaður, Anna Kolbrún Árnadóttir, Helgi Hrafn Gunnarsson og sá sem hér stendur, Þórarinn Ingi Pétursson, Birgir Ármannsson, Jón Steindór Valdimarsson, Andrés Ingi Jónsson, Guðmundur Andri Thorsson og Steinunn Þóra Árnadóttir.

Frú forseti. Það er alveg ljóst að okkar kæri vinur, forseti Þýskalands, Frank-Walter Steinmeier, kemur í þingið kl. 13.45 og skilaboðin eru alveg skýr um að við eigum að haga okkur skikkanlega meðan hann er. Ég held líka að það sé mikilvægt að svo verði, að við sýnum ákveðna virðingu þegar hann er hér. Þess vegna nota ég tækifærið núna áður en hann er kominn í hús til að beina því til forseta að frekar verði gert hlé núna á þingfundi, a.m.k. að fiskeldið verði ekki tekið til umræðu. Það er eitt af þeim málum sem við höfum verið að ræða um. Þetta mál verður afgreitt en það þarfnast umræðu. Það er ekki hægt að fara í umræðu um svo mikilvægt mál í svona miklu ósætti. Ég verð því miður að segja að stjórn þingsins er frekar losaraleg þessa stundina og það er ekki hægt að bjóða upp á bútasaumsumræðu um jafn mikilvægt mál og fiskeldið er meðan við erum ekki búin að ná saman. Þess vegna hvet ég forseta til að gefa okkur frekar tíma til að ná samkomulagi um málefnalyktir hér á þingi en að demba inn í dagskrána máli sem ég mun taka þátt í og ræða ítarlega.

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur. Getu- og viljaleysi meiri hlutans til að ná einhverju samkomulagi um þingstörfin er með miklum eindæmum. Þrátt fyrir að stærstur hluti minni hlutans á þingi hafi sýnt mikla ábyrgð og mikinn vilja til að ná fram lausn varðandi þingstörfin hefur ekkert útspil komið af hálfu meiri hlutans. Nú er verið að misnota þá stöðu sem er í þinginu þar sem óskað er eftir eðlilegum, kurteislegum þingstörfum hér undir heimsókn Þýskalandsforseta til að setja umdeilt mál á dagskrá sem þarfnast mikillar umræðu og sem gengur þvert á það þó eina samkomulag sem náðst hefur milli meiri hluta og minni hluta, að umdeild mál yrðu ekki tekin á dagskrá fyrr en tekist hefði að semja um þingstörfin og þinglok. Þetta veldur miklum vonbrigðum.

Forseti. Ég kem hér upp til að taka undir með kollegum mínum sem töluðu á undan. Það er ekki vilji okkar að vera með einhver leiðindi endilega en ég vil benda á að það er ekki búið að semja við, ja, það sem ég myndi kalla málefnalega minni hlutann um þinglok. Fiskeldið er eitt af þeim málum sem þarfnast mikillar umræðu, sem hefur verið nefnt svokallað ágreiningsmál og það eru nokkur mál þar undir sem var okkar skilningur að yrðu ekki tekin á dagskrá fyrr en búið væri að semja um þinglok. Þess vegna þykir mér þetta á skjön við það samtal sem við höfum átt um að þetta mál, fiskeldi, og önnur mál verði geymd þar til við erum búin að ræða við forsætisráðherra og komast að einhvers konar samningum um þinglok. Mér finnst það mikilvægt. En núna á að setja það mál á dagskrá þrátt fyrir að ég og aðrir hafi beðið um að það yrði ekki sett á dagskrá. Það verður augljósara og augljósara 

Forseti. Ég veit ekki hvernig ég á að orða þetta til að vera nógu málefnalegur fyrir minn smekk, en ég held að allir átti sig á því að mögulegir samningar um þinglok núna eru óvenjuerfiðir og flóknir. Í því að það sé erfitt að koma þeim saman er ekki fólginn neinn illvilji. Ég held að allir séu að reyna sitt besta í þeim efnum, í það minnsta er ég að leggja mig fram til að reyna að ná ásættanlegum lokum fyrir virðingu þingsins og okkur öll hér. Ég veit ekki annað en að mál um fiskeldi hafi verið unnið í mikilli samvinnu milli stjórnar og stjórnarandstöðu, innan nefndar sem utan. Ég veit ekki hve marga fundi ég hef átt um þetta mál, bæði formlega og óformlega, til að upplýsa nákvæmlega hvar málið er statt. Ég hef heldur ekki skynjað annað en að allir vilji að málið í einhverju formi nái í gegn. Nú er verið að æskja þess að mælt sé fyrir málinu og nýttur tíminn sem er núna. Auðvitað viljum við nýta hverja stund. 

Frú forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur og öðrum sem hafa mælt á þann veg að það væri sæmst að haga dagskrá þingsins með öðrum hætti en hér hefur verið boðað. Við eigum von á aufúsugesti og það er að sönnu rétt að þetta mál sem er á dagskrá hefur fengið mikla umræðu og mikla meðferð en það er einu sinni þannig að það eru þýðingarmikil atriði í málinu sem standa út af, eins og kom reyndar glögglega fram á fundi hv. nefndar núna í hádeginu. Þetta mál hentar í raun og sanni ekki sem mál á dagskránni þegar við eigum von á viðburði af því tagi sem við eigum von á hérna á eftir og er mikið ánægjuefni og tilhlökkunarefni. Þetta hentar ekki. Ég mælist til þess, frú forseti, að tekinn verði upp annar háttur.

Forseti. Ef það væri vilji til að klára samninga við málefnalega minni hlutann af hálfu ríkisstjórnarinnar væri það hægt og hægt að gera það mjög fljótt. Það er rosalega lítið sem stendur út af vegna þess að við höfum að nálgast þetta gríðarlega málefnalega. Við höfum leyft öllum málum sem ekki er ágreiningur um að rúlla í gegnum þingið og samþykkja þau en út af stendur að meðan við vorum að tala um að við værum tilbúin að hreyfa við þeim málum sem væri ekki andstaða við sögum við að það myndi stoppa á þeim málum sem væri ágreiningur um og að við þyrftum að semja fyrir þann tíma. Sá tími hefur ekki verið nýttur af hálfu ríkisstjórnarinnar og þess vegna erum við komin í þessa leiðinlegu stöðu í málum sem er annars alveg hægt að ná í gegn þó að það sé andstaða við þau. Núna byrjar þetta bara að stranda á því að forseti þingsins ákveður að setja á dagskrá mál sem hann veit og hefur verið talað um að þurfi að ná samstöðu um og er hægt að ná samstöðu um við málefnalega minni hlutann. 

Frú forseti. Við erum einmitt á þeim tímapunkti - stundum er leiðinlegt að tala þannig, við sem höfum verið hérna eitthvað aðeins lengur en margir - sem við óttuðumst þegar við vorum að farin að tala um að leyfa málunum að fara í gegn. En við sögðum: Við vildum vera málefnaleg, við vildum hleypa málinu í gegn. Hér á árum áður var farið í hvert einasta mál og það stoppað til þess að halda samningsstöðu.  
            

Frú forseti. Margt gæti mönnum dottið í hug að segja af þessu tilefni en það ætla ég að láta ógert. Það er rétt sem hér kom fram að við stöndum frammi fyrir óvenju flóknum viðræðum og þinglokum. Stjórnarandstaðan, a.m.k. þeir fjórir flokkar sem hafa unnið saman, hefur sýnt alla þá sanngirni, þolinmæði og umburðarlyndi sem mögulegt er við þessar aðstæður. Og til að því sé haldið til haga þá höfum við líka átt ágætissamskipti við hæstv. forsætisráðherra, en hún virðist ekki alltaf vera samstiga forseta. En það vil ég segja við hv. þingmann Kolbein Óttarsson Proppé að það er rétt að það skiptir máli að sýna búhyggindi en það þýðir ekkert að hlaupa bara út með hrífurnar 

Frú forseti. Enn einu sinni líður mér eins og ég sé komin á minn gamla vinnustað, leikhúsið. Hér erum við komin í þjóðarleikhúsið þar sem við eigum að stilla okkur upp í viðhafnarklæðum til að heiðra forseta erlends ríkis á meðan hæstv. forseti Alþingis ákveður að henda hérna inn ákveðinni sprengju. Hvaða framkoma er þetta eiginlega? Hér eru mjög viðkvæmar samningaviðræður í gangi. Það var löngu vitað að umræddur erlendur þjóðhöfðingi kæmi á þessum tímapunkti, Ef það skiptir máli að hafa hérna ró og frið og alla prúðbúna í salnum þegar þjóðhöfðinginn kæmi á svið, kæmi hér á viðhafnarsvalir, hvers vegna er þá ekki sett mál á dagskrá sem er ekki ágreiningsmál, eitt af þeim málum sem hefði lullað í gegn í sátt og samlyndi? Það virðist vera vilji til ágreinings, vilji til deilna 

Forseti. Það verður gaman fyrir sagnfræðinga framtíðarinnar að lesa upphaf þessarar ræðu minnar en ég ætla að segja í upphafi að þrátt fyrir að það hljómi kannski ankannalega í ljósi umræðna hér rétt áður en þessi umræða hófst hefur átt sér stað einstaklega góð vinna í mikilli samstöðu innan nefndarinnar um þetta mál, reyndar innan jafnt sem utan. Mig langar að hefja ræðu mína á því að þakka kærlega fyrir þá góðu vinnu öllum fulltrúum, hvort sem eru í stjórnarmeirihluta eða minni hluta, hvort sem þeir voru með á nefndaráliti meiri hlutans eða ekki eða leggja fram sérálit. Mér hefur þótt þetta mál vera dæmi um það hvernig við getum unnið saman þegar við leggjum okkur fram. Þess vegna fagna ég því að geta rætt, þó að ég taki eftir að enginn sé að hlusta, þetta mál hér í salnum því að umræðan á heima hér. Og til að ég taki það líka sérstaklega fram í upphafi máls míns, forseti, er það ætlan okkar að taka málið inn til nefndar á milli 2. og 3. umr. til að halda áfram þeirri góðu samvinnu nefndarfólks, hvaðan úr flokki sem það kemur, til að reyna að ná enn frekari samstöðu um málið og gera breytingar sem er nauðsynlegt að gera á því. Og mun ég nú byrja - eða byrja, ég held að það séu komnar tvær eða þrjár byrjanir á þessari ræðu hjá mér - en ég vil taka það fram hér samt í upphafi í hverju þær felast að einhverju leyti, þ.e. ég vil að það sé fært til bókar að meiri hlutinn dregur til baka eina breytingartillögu. Það er breytingartillaga sem merkt er 18. b í skjali um breytingartillögur og hljóðar svo: „B-liður (II.) orðist svo: Um meðferð umsókna um rekstrarleyfi fyrir sjókvíaeldi á hafsvæðum sem hafa verið metin til burðarþols, sem bárust fyrir gildistöku laga þessara og uppfylla skilyrði 8. gr. laganna eins og þau voru fyrir gildistökuna, fer eftir ákvæðum laga þessara fyrir gildistökuna hvað snertir meðferð og afgreiðslu umsókna.“ Hér með dreg ég þessa tillögu til baka og upplýsi um það, eins og ég er reyndar búinn að gera við einstaka nefndarmenn, að fundin verði á þessu sameiginleg lausn og lögð fram tillaga, vonandi í sátt og samlyndi, á milli 2. og 3. umr. Það er ágætt að dvelja aðeins við það sem jákvætt er og vel er gert. Mér hefur orðið tíðrætt um þá miklu samstöðu sem ríkt hefur í nefndinni um þetta mál. Það er þannig að sjö af níu fulltrúum í hv. atvinnuveganefnd standa saman að breytingartillögum og nefndaráliti, sá sem hér stendur auk hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur, Ásmundar Friðrikssonar, Höllu Signýjar Kristjánsdóttur, Jóns Þórs Þorvaldssonar, Ólafs Ísleifssonar og Njáls Trausta Friðbertssonar. Minni hlutinn hefur lagt fram eigið nefndarálit og breytingartillögur þar. Að því standa hv. þingmenn Albertína Friðbjörg Elíasdóttir og Jón Þór Ólafsson, en þar er, með leyfi forseta, sagt líka: „Meiri hlutinn leggur til að gerðar verði nokkrar nauðsynlegar breytingar á frumvarpinu. Minni hlutinn tekur undir þær flestar, en í nokkrum veigamiklum atriðum er þó ástæða til að ganga lengra til að tryggja að hér verði í gildi framsækin fiskeldislöggjöf sem tryggir hagsmuni náttúrunnar og taki mið af hagsmunum nærsamfélagsins og atvinnugreinarinnar.“ Þessi vinnubrögð finnast mér til fyrirmyndar, að taka undir þar sem fólk er sammála en boða breytingartillögur um eitthvað sem það vill að gangi lengra. Ég mun ræða þegar að því kemur, hvenær sem það verður, við framsögumann þess nefndarálits og ítreka að það er mín von að við getum á milli 2. og 3. umr. í nefndarvinnunni náð einfaldlega saman um það sem við teljum að þurfi að gera enn betur í þessum málum. Þetta er stórt og mikið mál, frú forseti, og breytingartillögur meiri hlutans eru settar fram í sérskjali í 22 töluliðum og enn fleiri stafliðum þar undir. Nefndarálitið er langt og ítarlegt og með fylgir nefndarálit hv. umhverfis- og samgöngunefndar því að hv. atvinnuveganefnd sendi málið þangað til umsagnar. Augljóslega ætla ég ekki að lesa öll þessi gögn hér. Ég veit ekki hvort mér entist tími til þess. En ég ætla að fara yfir stóru línurnar í þessu máli og vísa svo áhugasömum, innan þings sem utan, á skjölin sem undir liggja. Við erum sem sagt hér að fjalla um frumvarp sjávarútvegsráðherra um fiskeldismál og þetta er ekki í fyrsta skipti sem þetta kemur til kasta hér á þingi. Það var í það minnsta reynt að gera þetta í fyrra. Hér hefur verið unnið að þessum máli nokkuð lengi. Það var endurskoðað síðast árið 2014 á Alþingi en lögin um fiskeldi eru í grunninn frá árinu 2008. Skipaður var starfshópur árið 2017, ef mér skjöplast ekki, sem náði ákveðinni sátt um að í fiskeldi yrði farið eftir áhættumati erfðablöndunar og síðan hefur þetta, eins og ég segi, komið til kasta þingsins í það minnsta tvö ár í röð. Það er því að mínu viti, forseti, gríðarlega mikilvægt að þetta mál nái fram að ganga. Ef þetta verður af einhverjum orsökum ekki að lögum í vor erum við að horfa til þess að áfram gildi löggjöf um fiskeldi frá árinu 2008, löggjöf sem flestir, ef ekki allir, eru sammála um að sé gölluð og þurfi að laga. Nú er lag að laga það sem laga verður, bæta málið og gera það eins vel úr garði og mögulegt er. Í frumvarpi hæstv. ráðherra er lagt til að heildarframleiðslumagn frjórra laxa verði byggt á áhættumati erfðablöndunar, að hafsvæðum verði skipt í eldissvæði og heimiluð verði úthlutun með auglýsingu, að stjórnsýsla verði efld og eftirlit aukið með fiskeldi, að umsóknir um rekstrarleyfi á svæðum sem ekki eru burðarþolsmetin falli niður, að mælt verði fyrir um vöktun og heimild til aðgerða vegna laxalúsar, að aukið gegnsæi verði um starfsemi fiskeldisfyrirtækja, að umhverfissjóður sjókvíaeldis verði efldur, að rekstrarleyfi fyrir ófrjóan lax verði háð nýtingu þeirra og að tekin verði upp heimild til álagningar stjórnvaldssekta. Megintilgangur frumvarps hæstv. ráðherra er sá að styrkja lagaumgjörð og stjórnsýslu fiskeldismála með það að markmiði að fiskeldi gangi á grundvelli sjálfbærni. Í frumvarpinu er mótuð sú stefna að það sé skilyrðislaus krafa að fiskeldi verði byggt upp á ráðgjöf vísindamanna. Þetta var um frumvarpið, forseti. Úr þessu vil ég draga nokkur atriði og vekja sérstaka athygli á, þ.e. það að atvinnugreinin verði sjálfbær og umhverfisvæn og þeirri stefnu að það sé skilyrðislaus krafa að fiskeldi verði byggt upp á ráðgjöf vísindamanna. Þessi atriði má segja að hafi verið leiðarhnoða nefndarinnar í vinnu sinni, vinnu sem var umtalsverð, tekið fyrir á fjölmörgum fundum og mér er til efs, forseti, að um fleiri ferðir hafi verið rætt á nefndarfundum Alþingis en ferð hv. atvinnuveganefndar til Noregs þar sem nefndin kynnti sér fiskeldi af eigin raun, hitti fulltrúa umhverfissamtaka, andstæðinga fiskeldis, fiskeldisfyrirtækja og fjölda rannsóknastofnana sem sinna umhverfis- og náttúruvísindum í tengslum við fiskeldi. Mig langar að nýta tækifærið til að þakka sérstaklega fyrir þessa ferð. Hún var líka til fyrirmyndar og mætti vera gert oftar eitthvað í þessa veru þegar nefndir taka mjög flókin og umfangsmikil mál til umfjöllunar. Það er nefnilega gott að horfa til þess hvernig farið hefur verið með mál í öðrum löndum og læra af því. Nefndin hefur við umfjöllun sína lagt mikla áherslu á að fá öll sjónarmið um málið upp á borðið og vega þau og meta. Eins og segir í nefndarálitinu, forseti: „Fiskeldi er vaxandi atvinnugrein sem mikilvægt er að setja skýrt og sanngjarnt regluverk um með það að markmiði að greinin verði sterk og öflug og sjálfbær þróun og vernd lífríkisins sé höfð að leiðarljósi. Fyrir nefndinni komu fram sjónarmið um að frumvarpið væri mikil bót á lagaumgjörð fiskeldis og styrki það verulega og mikil þörf væri á að frumvarpið verði að lögum.“ Það var nefnilega gegnumgangandi í gestakomu og umfjöllun nefndarinnar að allir telja mikla þörf á að þetta frumvarp verði að lögum. Síðan viljum við að sjálfsögðu sjá ólíkar breytingar verða á því til að gera það að enn betri lögum en undirliggjandi er að allir vilji að það verði að lögum. Svo ég vitni aftur í nefndarálitið, forseti: „Eldi á frjóum laxi í opnum sjókvíum við Ísland hefur aukist umtalsvert á síðustu árum. Fyrst og fremst er notast við norskan lax, sem er framandi tegund í íslenskri náttúru. Því ber að gæta ýtrustu varkárni við framleiðsluna og að gera kröfu um að rekstrarleyfishafar beri ábyrgð á því að ekki verði erfðablöndun við villta íslenska laxastofna. Mikilvægt er að vernda villta nytjastofna í ám landsins. Ítrekar meiri hlutinn að megintilgangur áhættumats erfðablöndunar sé að koma í veg fyrir hugsanleg spjöll á villtum nytjastofnum með því að meta við hvaða mark sjálfbærri nýtingu villtra stofna sé stefnt í hættu. Með frumvarpinu sé skerpt á skyldum rekstrarleyfishafa, m.a. til að bregðast við stroki, ásamt því að efla eftirlit og veita Matvælastofnun ríka heimild til að leggja á stjórnvaldssektir vegna brota rekstrarleyfishafa. Rekstrarleyfishafar notist þar að auki við mótvægisaðgerðir, t.d. ljósastýringu og notkun stærri seiða, sem miði að því að seinka kynþroska frjólaxa.“ Hér er aftur vikið að vísindalega grunninum. Það eru stóru línurnar sem við fórum yfir í 1. umr. málsins og hæstv. ráðherra gerði grein fyrir, að grunnstefið í fiskeldismálum er áhættumat erfðablöndunar og að þessi atvinnugrein byggi á vísindalegri ráðgjöf. Þess vegna er hér treyst í sessi það hlutverk vísindamanna innan Hafró að leggja til áhættumat, að skipta svæðum í eldissvæði o.s.frv. Við treystum vísindamönnum Hafró fyrir ýmsu, t.d. rannsóknum á fiskveiðistofnum. Hvað mig varðar er ég svo einfaldur að annaðhvort treystum við vísindamönnum eða ekki og ef vísindamenn segja okkur að eitthvað sé í lagi hvað varðar áhættumat eigum við einfaldlega ekki annarra kosta völ en að trúa því og styrkja lagaumgjörðina um áhættumat. Nú langar mig, forseti, að gera grein fyrir helstu breytingartillögum meiri hluta hv. atvinnuveganefndar. Þær eru fjölmargar eins og ég fór yfir áðan, en ég ætla að stikla á stóru og vísa svo aftur í skjölin sem undir liggja. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir samráðsnefnd um fiskeldi sem verði stjórnvöldum til ráðgjafar vegna málefna fiskeldis og taki til umfjöllunar hvaðeina sem málaflokkinn snertir, leggi m.a. mat á forsendur og úrvinnslu þeirra gagna sem áhættumat erfðablöndunar byggist á. Meiri hluti hv. atvinnuveganefndar leggur til að í stað fimm fulltrúa í þessari nefnd, eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu, eigi sæti þar sex fulltrúar og sjötti fulltrúinn sem við bætist verði samkvæmt tilnefningu umhverfis- og auðlindaráðherra. Þá sitji í nefndinni einn fulltrúi skipaður án tilnefningar og sé hann formaður, einn samkvæmt tilnefningu Hafrannsóknastofnunar, einn samkvæmt tilnefningu Samtaka fiskeldisfyrirtækja, einn samkvæmt tilnefningu Landssambands veiðifélaga, einn samkvæmt tilnefningu Sambands íslenskra sveitarfélaga og loks sá sem meiri hluti nefndar leggur til að bætt verði við, einn samkvæmt tilnefningu umhverfis- og auðlindaráðherra. Næsta breytingartillaga sem ég vildi koma örlítið inn á, forseti, lýtur að 3. gr. frumvarpsins um skiptingu hafsvæða í eldissvæði, auglýsingu og úthlutun þeirra. Í frumvarpi hæstv. ráðherra um þetta mál sagði - og segir enn - að Hafrannsóknastofnun ákveði þá skiptingu á grundvelli burðarþols og bestu heildarnýtingar mögulegra eldissvæða að höfðu samráði við Skipulagsstofnun. Hv. atvinnuveganefnd eða meiri hluti hennar leggur til að einnig verði haft samráð við Umhverfisstofnun og svæðisráð samkvæmt lögum um skipulag haf- og strandsvæða, nr. 88/2018, þar sem við á. Hér er hugsunin að tengja þetta enn frekar lögum um náttúruvernd en einnig að horfa til skipulags haf- og strandsvæða og þá sveitarfélaga á hverjum svæðum. Þá er það áhættumatið sem er, eins og ég kom inn á, leiðarhnoðað í þessu öllu. Gerðar eru tillögur um breytingar á þeirri grein er fjallar um það og eftir þeirri grein komi ný málsgrein. Ég ætla samt fyrst að segja, forseti, að þegar rætt er um áhættumatið leggjum við til að það verði skýrt markmið þessa, þ.e. áhættumatsins, að koma í veg fyrir hugsanleg spjöll af villtum nytjastofnum. Það er tækið sem við notum til þess, áhættumatið. Síðan leggjum við til þessa viðbót: „Í áhættumati erfðablöndunar skal tekið tillit til mótvægisaðgerða sem draga úr mögulegri erfðablöndun, m.a. ljósastýringar og stærðar seiða og netpoka. Hafrannsóknastofnun skal leita eftir tillögum eldisfyrirtækja að slíkum mótvægisaðgerðum. Áhættumatið skal byggt á þáttum eins og áætlun um fjölda strokufiska og endurkomuhlutfalli þeirra, áhrifum hafstrauma og dreifingu fiska, fjarlægð áa frá sjókvíaeldissvæðum, stofnstærð laxa í ám og öðru sem þýðingu kann að hafa.“ Hér er sem sagt listað upp sérstaklega til hvaða mótvægisaðgerða er hægt að grípa sem mögulega hefðu áhrif á áhættumat. Með þessu er verið að beina fiskeldisfyrirtækjum í umhverfisvænni átt, þ.e. að grípa til enn frekari aðgerða en þau sjálf gera, þ.e. hvati í þá átt sem dragi úr líkum á erfðablöndun. Þá er bætt við örlítið neðar tveimur nýjum málsliðum er tengjast áhættumatinu, annars vegar að kveðið verði nánar á um ákvæði um meðferð, útgáfu og breytingu áhættumats, þ.e. hvernig verði farið með það ef aukið verður við það. Verður dregið úr því? Hvernig verður farið með það? Ráðherra er falið að setja reglugerð um það, Svo segir, með leyfi forseta: „Reglugerðin skal taka tillit til bestu fáanlegrar tækni og þess hvernig best verði stuðlað að sem umhverfisvænstum rekstri.“ Hér er aftur komið inn á það sem er nú, eins og ég segi, yfir og allt um kring í þessu nefndaráliti: Við erum að reyna að hvetja fólk og fyrirtæki, bæði með hvötum og eins með reglugerðum, til að fara í sem umhverfisvænastan rekstur. Næsta breyting sem ég vil koma inn á lýtur að því að Matvælastofnun verði heimilt að grípa til nauðsynlegra ráðstafana til að hefta útbreiðslu smitsjúkdóma eða sníkjudýra, svo sem kveðið er á um í 10. gr. laga um varnir gegn fisksjúkdómum. Stofnunin getur m.a. skilgreint smitsjúkdómasvæði og takmarkað flutning lifandi eldisfiska milli slíkra svæða. Þetta teljum við mjög mikilvægt að náist í gegn, að ef upp koma smitsjúkdómar og jafnvel í forvarnaskyni sé hægt að skilgreina smitsjúkdómasvæði. Við þekkjum þetta í búfjárvarnagirðingum og fleira. Hvað varðar lengd leyfa er lagt til að þau verði ekki ótímabundin heldur verði þau til 16 ára. Ég ræddi áðan um mótvægisaðgerðir á eldisstað sem lúta að því að búnaðurinn sé hvað bestur. Oft hefur verið talað um aðrar mótvægisaðgerðir, þ.e. ef til slysanna komi og fiskur sleppi. Hér er sett inn heimild sem hljóðar svo: „Fiskistofu er heimilt, að fengnu samþykki stjórnar veiðifélags eða veiðiréttarhafa, þar sem veiðifélag hefur ekki verið stofnað, að mæla fyrir um að leitað verði að slíkum fiski í nærliggjandi veiðiám eða vötnum og hann fjarlægður.“ Hér er ekki síst verið að horfa til norskar fyrirmyndar, að sleppi fiskur sé heimilt að fara einfaldlega og ná í hann, að sjálfsögðu með leyfi eiganda viðkomandi áa eða vatna. Næsta breytingartillaga sem mig langar að vekja athygli á lýtur að gjaldi í umhverfissjóð sjókvíaeldis. Í frumvarpi hæstv. ráðherra var lagt til að þar væru tveir gjaldflokkar en hv. atvinnuveganefnd leggur til að þeir verði þrír, þ.e. að rekstrarleyfishafar sem ali ófrjóan lax eða regnbogasilung í opnum kvíum skuli greiða árlegt gjald að upphæð - nei, afsakið, fyrir frjóan lax í opnum kvíum verði greidd 20 SDR fyrir hvert tonn, fyrir ófrjóan lax eða regnbogasilung verði það 10 SDR en þau fyrirtæki sem séu með lokaðan eldisbúnað skuli greiða árlegt gjald að upphæð 5 SDR. Með öðrum orðum er fjórfalt hærra gjald fyrir frjóan fisk í opnum kvíum en fisk í lokuðum kvíum. Ég vek athygli á því, forseti, að þetta á aðeins við um gjald í umhverfissjóð sjókvíaeldis. Ég held að næsta mál á dagskrá, hvenær sem það verður rætt, sé gjaldtaka í fiskeldi þannig að það er mikilvægt að fólk átti sig á að þetta er ekki eina gjaldtakan sem rætt er um hér. Enn ein viðbótin sem ég vil koma inn á, forseti, varðar breytingartillögu um áhættumatið. Það er, eins og ég segi, grunnstefið í öllu þessu máli og fólk hefur haft mjög mismunandi skoðanir á áhættumati erfðablöndunar. Þar sem þetta á að vera grunnurinn telur meiri hlutinn nefndarinnar mikilvægt að um hann ríki sem mest sátt. Þess vegna er lögð til eftirfarandi breytingartillaga: „Ráðherra skal skipa nefnd þriggja vísindamanna á sviði fiskifræði, stofnerfðafræði og/eða vistfræði til að rýna aðferðafræði sem Hafrannsóknastofnun notar við mat á burðarþoli og við gerð áhættumats. Skal nefndin skila áliti sínu og tillögum til ráðherra fyrir 1. maí 2020. Ráðherra skal í kjölfarið skila Alþingi skýrslu um niðurstöður nefndarinnar og viðbrögð við þeim.“ Hér er með öðrum orðum reynt að ná meiri sátt um áhættumatið, að það sé sem best - 
            

Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé til í að gera hlé á ræðu sinni augnablik.

Komandi frá Þýskalandi er það sjálfsagt.

Þá gerir hv. þingmaður hlé á ræðu sinni.

Háttvirtir alþingismenn. Ég vil vekja athygli á því að forseti Þýskalands, herra Frank-Walter Steinmeier, er staddur á þingpöllum. Forseti Þýskalands er hér í heimsókn í Alþingishúsinu í tengslum við opinbera heimsókn í boði forseta Íslands. Ég vil fyrir hönd Alþingis bjóða forseta Þýskalands, herra Frank-Walter Steinmeier, velkominn í Alþingishúsið og ég vænti þess að heimsókn hans til Íslands verði til að styrkja enn frekar þau góðu tengsl sem eru milli landa okkar. Alþingi vottar forseta Þýskalands og þýsku þjóðinni vináttu og virðingu. Ég bið hv. alþingismenn að taka undir orð mín með því að rísa úr sætum. - 
            

Forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta miklu lengra, ég gæti talað talsvert meira um þetta en hef örugglega tækifæri til þess. Mig langar þó að vekja athygli á enn einni breytingartillögu sem hv. atvinnuveganefnd eða meiri hluti hennar leggur til, sem er að við bætist efnisliður sem hljóði svo: „Ráðherra skal, að höfðu samráði við Matvælastofnun, setja reglugerð sem mælir fyrir um aðgerðir vegna sníkjudýra í fiskeldi, svo sem um skyldu rekstraraðila til að telja laxalús og tiltekin viðmiðunarmörk um viðbrögð og aðgerðir vegna útbreiðslu laxalúsar.“ Þetta er í reglugerð í dag, forseti, en við töldum rétt að skjóta styrkari stoðum undir þetta og hafa lagastoð fyrir þessu þannig að hér er kveðið á um að hægt sé að setja viðmiðunarmörk hvað varðar sníkjudýr í fiskeldi. Mig langar að árétta að meiri hlutinn telji mikilvægt, og raunar tel ég mig ekki vera að syndga upp á náðina með því að fullyrða að það sé sameiginlegt álit allra í hv. atvinnuveganefnd, að tryggja að þær stofnanir sem fá aukið hlutverk samkvæmt lögunum verði efldar og þeim tryggt fjármagn en það má ekki verða þannig að við setjum þessi auknu verkefni á stofnanirnar, búum málinu umgjörð sem veltur á stofnununum en látum undir hælinn leggjast að styrkja stofnanirnar. Ég hef fulla trú á að svo verði ekki heldur munum við tryggja þeim aukið hlutverk og efla og tryggja fjármagn. Að lokum langar mig að vitna í nefndarálitið þar sem m.a. er komið inn á endurskoðunarákvæði en að einhverju leyti fangar þessi tilvitnun sem ég mun lesa upp þá hugsun og anda sem ég tel að ríkt hafi í meiri hluta atvinnuveganefndar og vona innilega að ríki hjá okkur öllum í þingsal. „Mikil og ör þróun hefur átt sér stað í fiskeldi undanfarin ár og ljóst er að hún mun halda áfram. Það er því mikilvægt að við uppbyggingu atvinnugreinarinnar hér á landi verði ætíð stuðst við bestu fáanlegu tækni, með hagsmuni náttúrunnar í huga. Meiri hlutinn telur að ekki sé langt þangað til að eldi á frjóum laxi verði eingöngu stundað í lokuðum og hálflokuðum kvíum. Að því beri að stefna og í því skyni þarf á næstu árum að fara fram endurskoðun á lagaumhverfi fiskeldis þar sem tekið verður tillit til þeirra framfara sem hafa orðið, m.a. á eldisbúnaði. Með hliðsjón af framangreindu leggur meiri hlutinn því til að við 23. gr., sem verður 24. gr., frumvarpsins bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða sem kveði á um að lögin verði endurskoðuð eigi síðar en 1. maí 2024.“

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Kolbeini Óttarssyni Proppé fyrir samstarfið. Það var mjög mikilvægt og dýrmætt. Ég þakka allri nefndinni fyrir að koma af miklum heiðarleika og miklum krafti inn í þetta mikilvæga starf því við erum að móta atvinnugrein til framtíðar og þá þurfum við að setja fram kröfur í þágu samfélags, í þágu umhverfis og náttúruverndar, þannig að við getum byggt upp atvinnugrein sem þessa til lengri en ekki skemmri tíma. Við erum búin að brenna okkur of oft á slíkum aðferðum. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa aðkomu og fyrir að laga það sem þurfti að laga og það þyrfti náttúrlega að gera miklu meira. Ég geri mér líka grein fyrir því að hv. þingmaður er í erfiðleikum hvað þetta varðar. - Tíu sekúndur eftir. Fyrri spurningin er um breytingartillögu nefndarinnar. Ég vil annars vegar spyrja hvernig í ósköpunum þetta komst í gegnum ríkisstjórn og síðan þingflokk Vinstri grænna, þ.e. án aðkomu hæstv. umhverfisráðherra að samráðsnefndinni. Það er verið að laga það núna. En hvernig gat það gerst að þetta fór í gegnum ríkisstjórn og þingflokka svona? 
             Og af hverju er nefndinni ætlað að taka á áhættumatinu sem 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni hlý orð í garð málsins, mín og okkar allra. Hvað fyrri spurninguna varðar þá veit ég ekki hvernig þetta fór í gegnum ríkisstjórn, sit því miður ekki þar enn. En sjálfur, hvað varðar þingflokk Vinstri grænna, hef ég trú á því að það sé betra að koma að málum einfaldlega þannig að sé hægt að vinna saman að breytingum sem við nú höfum gert, frekar en að frysta mál einhvers staðar af því að fólk er ósátt við eitthvert eitt atriði í því. Þess vegna er ég mjög ánægður með að við höfum komið þessu í gegn og komið þarna inn fulltrúa umhverfisráðuneytis. Hvað varðar nefndina og áhættumatið kom ég aðeins inn á það í framsögu minni að ég skil þessa hugsun vel og finnst hún einhverju leyti falleg, að það sé vettvangur til að ræða þessi stóru mál í fiskeldi. Þar er náttúrlega áhættumatið stærsta málið. Ímyndum okkur ef við hefðum haft vettvang þar sem við hefðum getað rætt t.d. kvótakerfið frá 1983. Kannski værum við með aðra skoðun á því. En ég ítreka að það er síðan Hafrannsóknastofnunar 

Frú forseti. Ég undirstrika að mér finnst það skringilegt að þetta hafi farið í gegnum ríkisstjórnina svona en þakka um leið hv. þingmanni fyrir að hafa lagað þetta og komið með fulltrúa umhverfisráðherra inn í nefndina. Það hljóta að hafa verið gerðar athugasemdir við hæstv. sjávarútvegsráðherra að koma með nefnd þar sem umhverfisráðherra á ekki einu sinni sæti við borðið. Auðvitað er það þá þingsins og meiri hluta sem minni hluta að laga svona agnúa og ég undirstrika þakkir til hv. þingmanns hvað það varðar. Ég get ekki að því gert að mér finnst utanumhaldið um áhættumat erfðablöndunar linkulegt. Það er ekki haldið eins vel utan um það og hægt er. Áhættumatið var lykillinn að því að það náðist samkomulag með niðurstöðu sem kom í skýrslu Landssambands veiðifélaga, fiskeldisfyrirtækja, umhverfisráðherra, fulltrúa þeirra, og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra á sínum tíma, allra hagaðila sem koma að þessu. Það verður að hampa áhættumatinu af því að í gegnum það er líklegra að við náum frið um þessa mikilvægu atvinnugreinar sem við ætlum að byggja upp af varfærni til framtíðar.

Forseti. Ég ætla að kjósa að eyða mínum tíma í að ræða málið eins og það er núna en ekki eins og það var þegar það kom inn í þingið. Hins vegar verð ég einfaldlega að hafna því að áhættumatinu sé ekki hampað. Þvert á móti er það kristaltært í breytingartillögum og nefndaráliti meiri hluta hv. atvinnuveganefndar að áhættumatið er grunnurinn að því hvar fiskeldi getur farið fram. Tillaga Hafrannsóknastofnunar er að segja má bindandi að því leyti að ráðherra getur annaðhvort hafnað henni eða staðfest hana, ráðherra mun ekki geta breytt henni. Þannig að hér er þvert á móti verið að lyfta upp vísindalegri nálgun á þennan atvinnuveg. Ég verð sannast sagna að hrósa öllum þeim sem hafa komið að því að nálgast málið á þennan hátt, fyrst og fremst út frá vísindum.

Frú forseti. Mig langar að byrja á að taka undir það sem hefur komið fram um að það sé að mörgu leyti til fyrirmyndar hvernig þetta mál var unnið í nefndinni. Nefndin hefur, þótt að við höfum að lokum ekki verið með sameiginlegt nefndarálit í málinu, unnið gríðarlega þétt saman og það hefur verið mjög dýrmætt og mikilvægt fyrir málið og að ég tel fyrir atvinnugreinina til framtíðar að það hafi tekist. En það eru nokkur atriði sem mig langar að spyrja hv. framsögumann út í. Annars vegar er talað um að stjórnsýslan verði efld og eftirlit aukið með fiskeldi. Mig langar að spyrja hv. framsögumann hvernig hann sjái fyrir sér að fylgja því eftir. Hvernig verður það tryggt? Það eru áhyggjur af því að ekki sé samhliða verið að auka framlög til þessara stofnanna. Sömuleiðis langar mig að spyrja hann út í skoðun hans á staðsetningu eftirlitsins. Það hefur verið mjög kallað eftir því að eftirlitið sé staðsett þar sem fiskeldið fer fram svo ekki komi upp vandamál eins og hefur verið, því miður, að eftirlitsmenn séu í marga daga að koma sér á staðinn þegar eitthvað kemur upp.

Forseti. Við erum að einhverju leyti komin inn í næsta mál, þ.e. gjaldtöku í fiskeldi, og það er hið besta mál. Þetta er nátengt. Akkúrat þar er að finna svarið við því hvernig stjórnsýslan verði efld og eftirlit aukið þar sem hluti af því gjaldi sem þar er lagt til að lagt verði á leyfi á að standa undir stjórnsýslu og eftirliti. Í mínum huga er það mikilvægasta atriðið þegar kemur að næsta máli. Ég er mjög áfram um að við ræðum uppbyggingu stofnana og starfa víða um land og ég er sannfærður um að í framtíðinni verði eftirlit sem næst eldinu. En fyrir mér erum við á þeim stað núna að aðalatriðið er að eftirlitið verði sem best, virki sem best. Það er atriði númer eitt í mínum huga. Hvar það er er atriði númer tvö. Það getur vel verið að það fari saman og það verði eflt og sem best á staðnum en í því mun ég hlusta á þær stofnanir sem sinna eftirlitinu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég hef reyndar svolitlar áhyggjur af því að fjármagnið komi ekki inn fyrr en seinna og tel að við þurfum að efla stjórnsýsluna og eftirlitið strax. Við þurfum að vinna að því og ég veit að það er vilji til þess að gera það í sameiningu. Það er talað um aukið gegnsæi. Mig langar að spyrja um starfsemi fiskeldisfyrirtækja. Þetta markmið er sérstaklega nefnt í nefndarálitinu. Gott væri ef hv. framsögumaður málsins gæti gert aðeins grein fyrir því hvernig hann sjái fyrir sér að það verði gert. Sömuleiðis er talað um að greinin stuðli að því að mennta starfsfólk í fiskeldi svo hægt sé að byggja upp öfluga þekkingu í greininni á hverju svæði. Hvernig sér hv. framsögumaður fyrir sér að það verði gert? Á að setja t.d. aukið fjármagn í Háskólann á Hólum, sem hefur verið svolítið að sérhæfa sig í kennslu í fiskeldi? Eða hvernig sér hv. framsögumaður fyrir sér að það gerist?

Forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni um mikilvægi þess að efla þessar stofnanir. Það hefur vissulega verið unnið aðeins að því undanfarið. Það er mjög mikilvægt í þeirri vinnu sem fram undan er hvað fjármál ríkisins varðar að við stöndum vörð þar um. Svo ítreka ég aftur að gert er ráð fyrir nýjum gjaldstofni. Þar hefur töluvert verið deilt um hvernig hann skuli dreifast. Þar segi ég aftur: Í mínum huga er mikilvægast að styrkja og efla eftirlitið og koma því á réttan kjöl. Hvað varðar menntun, það að mennta starfsfólk þá þurfum við að horfa til þeirra menntastofnana sem hafa sinnt því. Háskólinn á Hólum er gott dæmi, Fisktækniskólinn o.fl. En við þurfum að vinna að því hvar sem best er að gera það - það eru nú menntasetur víða um land - þannig að við getum stutt við að starfsfólk verði sem best menntað.

Forseti. Mig langar að spyrja þingmanninn út í tvo þætti. Ástæðan fyrir því að við erum með fiskeldi er sú verðmætasköpun sem verður til og störf og því um líkt. Það er fiskeldi í landinu í dag og núna er verið að setja stærri ramma utan um það með meiri umhverfisverndarsjónarmiðum og á sama tíma vinna að því á ábyrgari hátt, getum við sagt, að auka við fiskeldi en þó náttúrlega innan umhverfissjónarmiða og slíkt. Það er tilgangurinn með þessu. Þá er náttúrlega það sem skiptir máli ef maður horfir á þetta annars vegar: Hvað verður eftir í landinu, þ.e. í formi verðmætasköpunar og starfa annars vegar? Og hins vegar: Hvað verður eftir í landinu í formi skaða þegar kemur að umhverfinu, laxám og ef það verður blöndun, mengun í fjörðunum, sýklalyfjanotkun o.s.frv.? Ef hv. þingmaður gæti svarað spurningunni um stóru myndina: 

Forseti. Hv. þingmaður spurði hvort ég gæti svarað þessu. Nei, ég ætla að játa þá vanþekkingu mína að geta ekki á einni mínútu farið yfir stóru myndina um nákvæmlega hve mikil verðmæti eða hve mikill fjöldi starfa verður. Ég játa á mig vanþekkingu í því. Það er hárrétt að í fiskeldi horfa menn til verðmætasköpunar. Ég held að það sé líka mikilvægt að horfa til fleiri hluta. Ég horfi á heiminn allan og sé þar að hvar sem okkur ber niður er fólk að huga að matvælaframleiðslu, huga að ræktun, hvernig eigi að rækta prótein, þannig að það skilji eftir sig sem minnst kolefnisspor. Öll lönd sem hafa færi á því horfa til fiskeldis. Hér er fiskeldi, eins og hv. þingmaður kom inn á. Það eru til skýrslur. Svörin við spurningum hv. þingmanns eru því til þó að ég sé ekki með þau í kollinum. En fyrir mér er það ekki síður hluti af stóru myndinni.

Já, það er rétt, kolefnissporið getur verið minna, sér í lagi ef fiskarnir eru fóðraðir með soja og ýmislegu svoleiðis. Það þarf að vísu að bæta einhverri olíu við en það er framtíðin. Kolefnissporið verður miklu minna af fiskeldi en veiddum fiski, sem er náttúrlega gott. Varðandi hættur þá eru lög á Íslandi um umhverfisábyrgð. Þar er talað um að markmið laga þessara sé að tryggja eftirfarandi, með leyfi forseta: „að sá sem ber ábyrgð á umhverfistjóni af völdum atvinnustarfsemi eða yfirvofandi hættu á slíku tjóni komi í veg fyrir tjón eða bæti úr tjóni ef það hefur orðið og beri kostnað af ráðstöfunum sem af því leiðir í samræmi við greiðslureglu umhverfisréttarins.“ Sá sem mengar greiðir. Sporin hræða hvað þetta varðar. Það er búið að setja inn og hv. þingmaður hefur látið setja inn mikið af alls konar góðum varnöglum. En maður sér - og það er ástæðan fyrir því að ég get ekki verið með á nefndaráliti meiri hlutans - að kostnaðareglu er ekki fylgt að fullu, þ.e. að sá sem mengi borgi. Við sjáum þetta ítrekað og sporin hræða, samanber að bílaleigur svindla o.s.frv. en nei, við ætlum ekki að taka af þeim starfsleyfið, ætlum ekki að láta þau gjalda fyrir að því marki sem manni myndi finnast sanngjarnt. 
             Það sama gildir um umhverfisáhrifin, fiskeldi. Það sleppur fullt af löxum og hvað er gert? Þetta eru sporin sem hræða. Eftirlitshlutverkinu er ekki fylgt þannig að jafnvel þótt góðir hlutir séu til staðar munu aðilar sem menga ekki greiða. Hvað segir þingmaðurinn um það?

Forseti. Ég minni á tillögu bæði í frumvarpinu og í nefndarálitinu um hækkun gjalds í umhverfissjóð sjókvíaeldis. Ég minni á frumvarpið sem við erum ekki byrjuð að ræða sem snýr að gjaldtöku í fiskeldi. Það er hugað, bæði í frumvarpi og nefndaráliti, að akkúrat þeirri hugsun sem hv. þingmaður kemur inn á. Hvað gerist ef fiskur sleppur? spyr hv. þingmaður. Ég fór yfir að hér eru t.d. heimildir til að hann verði einfaldlega veiddur. Það er þegar reglugerð um búnað sem þarf að vera fyrir hendi í hverri fiskeldisstöð til að setja net utan um kvína þar sem hún er. Við erum að útvíkka það með leyfi landeigenda upp í ár og vötn. Ef ég man þetta rétt í reglugerðinni er það skylda fiskeldisfyrirtækjanna sjálfra að vera með slíkan búnað. Þótt það sé kannski ekki stafað, vísað í umræddar reglur sem hv. þingmaður talar um finnst mér þetta frumvarp akkúrat 

Frú forseti. Ég þakka hv. framsögumanni Kolbeini Óttarssyni Proppé fyrir ræðuna. Það sem mig langar að koma inn á í þessu stutta andsvari snýr að grein sem hv. þingmaður flaggaði í byrjun ræðu sinnar að yrði hanteruð milli 2. og 3. umr. Ég verð að viðurkenna að það veldur mér nokkrum vonbrigðum að við hér í þingsal undir 2. umr. fáum ekki tækifæri til að rökræða hvernig á því máli verður haldið. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Er staðan sú að ekki er komin niðurstaða um hvaða leið ríkisstjórnarflokkarnir sjái fyrir sér hvað þetta tiltekna atriði varðar? Hins vegar langar mig að spyrja hvort megi ekki vænta þess að teiknaðar verði upp sviðsmyndir hvað leyfamálin varðar þar sem það liggi fyrir miðað við mismunandi útfærslur hvaða 

Forseti. Kannski hljóma þessi orðaskipti ankannalega í eyrum þeirra sem ekki alveg átta sig á því um hvað þetta snýst af því að ég dró breytingartillöguna til baka. En það er rétt hjá hv. þingmanni að það liggur ekki fyrir hvaða leið verður lögð til í þessum efnum. Þar höfum við fyrst og fremst horft til þess að það séu skýrar línur um hvaða reglur gildi eftir að þessar tillögur hafa verið lagðar fram. Ég veit ekki hvort ég næ því á 22 sekúndum að útskýra um hvað málið snýst. Ég kom ekki inn á það í ræðu minni af því að við erum ekki komin það langt að ræða nákvæmlega og efnislega hvaða leið verði lögð til. Það verður gert í nefndinni og málið kemur svo hér í þingsal en ég ítreka að fyrir mér er það fyrst og fremst skýrleikinn sem skiptir máli í því.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanninum svarið. Í þessu samhengi vil ég brýna hv. þm. Kolbein Óttarsson Proppé sem framsögumann meirihlutaálitsins til þessa verks. Nú eru 24 dagar síðan málið var lagt fram þannig að það hefur verið drjúgur tími til að vinna og undirbúa og ég held að það sé alger nauðsyn að teikna upp þessar sviðsmyndir. Það ætti auðvitað að liggja fyrir við 2. umr., fyrsti tíminn er bestur, en það þarf að gerast. Ef verið er að skoða mismunandi útfærslur á því hvernig skurðarlínan verður dregin gagnvart leyfisveitingum og fyrirliggjandi umsóknum um leyfi er nauðsynlegt að þingheimur hafi sviðsmynd af því hvaða áhrif hver útfærsla hefur miðað við þær umsóknir sem nú liggja fyrir. Það er bara lágmarkskrafa þingmanna að geta séð það svart á hvítu, það komi ekki bara í ljós einhvern tíma seinna, því það eru töluverðir hagsmunir undir.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni brýninguna og treysti því að hann komi henni líka til hv. samflokksmanna sinna í hv. atvinnuveganefnd - þetta voru mörg „háttvirt“ - sem stóðu m.a. með meiri hlutanum að þeirri tillögu sem við drógum til baka. Ég er sammála hv. þingmanni að það þarf að ræða þetta vel. Mín afstaða almennt í lagasetningu er sú að lög þurfi að vera skýr. Það þarf að vera ljóst hvar þau hafa áhrif. Það eru stóru hagsmunirnir sem standa framar, að mínu viti, hagsmunum einstakra  Ég ítreka svo að það sem um er að ræða snýr í raun að því hverjir þurfi að sækja um inn í nýja kerfinu, ekki neitt annað en það.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta atvinnuveganefndar um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lagaákvæðum sem tengjast fiskeldi. Með frumvarpinu er leitast við að uppfæra gildandi löggjöf um fiskeldi. Sambærilegt frumvarp var lagt fram á síðasta þingi og var ljóst strax í upphafi að gera þyrfti umtalsverðar breytingar á frumvarpinu. Því er eðlilegt að gefinn hafi verið góður tími til umfjöllunar í nefndinni, en alls voru haldnir 19 fundir um málið. Það sést einnig ágætlega á þeim fjölda umsagna sem nefndinni bárust hversu umdeilt málið er, en alls bárust 46 umsagnir og 81 aðili mætti til fundar við nefndina vegna þessa máls. Það eru mjög ólík sjónarmið varðandi fiskeldi sem koma fram í þeim umsögnum sem hafa allar á sinn hátt gagnast við vinnu nefndarinnar og ber að þakka þeim sem sendu inn umsagnir. Það er mikilvægt að nefndin fái ábendingar um sem flestar hliðar sem málið snertir. Það er auðvitað löngu tímabært að löggjöf um greinina verði færð til nútímahorfs, enda mikil tækifæri fyrir fiskeldi til að vaxa og dafna á Íslandi ef rétt er á málum haldið. Því er mikilvægt að slíkur vöxtur sé í ríkri sátt við náttúruna og að gerðar séu skýrar kröfur til rekstrarleyfishafa um að vanda til verka. Það snertir náttúrlega samfélögin líka. Því skal haldið til haga að við umfjöllun málsins í nefndinni hefur verið lögð áhersla á að fá öll sjónarmið fram og sem bestar upplýsingar um fiskeldismálin í heild, t.d. fór nefndin til Björgvinjar, eins og hv. framsögumaður meiri hluta nefndarinnar kom inn á, til að kynna sér reynslu Norðmanna af fiskeldi og var sú ferð um margt mjög gagnleg og mætti viðhafa slík vinnubrögð í fleiri málum á þinginu, enda óþarfi að finna upp hjólið. Þá langar mig að nýta tækifærið og hrósa hv. þingmanni, framsögumanni meiri hlutans, Kolbeini Óttarssyni Proppé, fyrir að hafa haldið sérstaklega vel á málinu innan nefndarinnar og lagt sig mjög fram um að vanda til verka. Hið sama má segja um fleiri nefndarmen. Meiri hlutinn leggur til að gerðar verði nokkrar nauðsynlegar breytingar á frumvarpinu og tekur minni hlutinn undir þær flestar en í nokkrum veigamiklum atriðum er þó ástæða til að ganga enn lengra til að tryggja að hér verði í gildi framsækin fiskeldislöggjöf sem tryggir hagsmuni náttúrunnar og taki mið af hagsmunum nærsamfélagsins og atvinnugreinarinnar. Það er sannfæring minni hlutans að ef gerðar eru skýrar kröfur til fiskeldis, ekki síst varðandi umhverfis- og náttúruvernd, skili það aukinni arðsemi af fiskeldi til lengri tíma fyrir íslenskt samfélag. Um allan heim eru þjóðir að sækja fram og auka framleiðslu í fiskeldi. Þannig stefna Norðmenn t.d. á að fara úr 1,2 milljónum tonna framleiðslu í um 5 milljónir tonna árið 2050. Ísland sem er með ríflega 70.000 tonna framleiðslu mun eiga erfitt uppdráttar í slíkri samkeppni. Sérstaða íslenskrar framleiðslu getur hins vegar legið í gæðum vörunnar og þar gæti Ísland komið til móts við ríkar kröfur um sjálfbærni og náttúruvernd og skapað sér sérstöðu á markaðnum. Af þeirri ástæðu leggur minni hlutinn til eftirfarandi breytingar á frumvarpinu: Í 2. gr. frumvarpsins er fjallað um svokallaða samráðsnefnd um fiskeldi. Er gert ráð fyrir að ráðherra skipi nefndina og hún sé stjórnvöldum til ráðgjafar vegna málefna fiskeldis. Minni hlutinn tekur undir að eðlilegt sé að ólíkir hagsmunaaðilar og stjórnvöld hittist reglulega. Ég held að það sé hið besta mál og mikilvægt að þau geri það og fjalli um það sem er efst á baugi hverju sinni varðandi fiskeldi. Jafnframt tekur minni hlutinn undir þá tillögu meiri hlutans að bætt verði fulltrúa í samráðsnefndina sem tilnefndur verði af umhverfis- og auðlindaráðherra. Minni hlutinn væntir þess að sá fulltrúi verði frá óháðum náttúruverndarsamtökum. Víðar í frumvarpinu má sjá skort á aðkomu umhverfis- og auðlindaráðherra sem meiri hlutinn reynir að koma til móts við og tekur minni hlutinn undir nauðsyn þess að það sé gert. Fyrir nefndinni komu fram sjónarmið um að óheppilegt væri að samráðsnefnd skipuð fulltrúum hagsmunaaðila ætti að fjalla fræðilega um forsendur og úrvinnslu þeirra gagna sem áhættumat byggist á. Minni hlutinn tekur undir þau sjónarmið sem komu fram m.a. hjá erfðanefnd landbúnaðarins, Hafrannsóknastofnun og Náttúrufræðistofnun Íslands. Tryggja verður vísindafólki og Hafrannsóknastofnun nauðsynlegt svigrúm til að byggja upp faglegt áhættumat. Ellegar er líklegt að trúverðugleiki fiskeldis og eining um atvinnugreinina verði undir. Leggur minni hlutinn því til að greininni verði breytt í samræmi við framangreint þannig að nefndin verði stjórnvöldum til ráðgjafar vegna málefna fiskeldis en áhættumat erfðablöndunar verði þar sérstaklega undanskilið. Minni hlutinn tekur undir þau sjónarmið sem fram hafa komið um að nauðsynlegt sé að aðferðafræði Hafrannsóknastofnunar sæti faglegri rýni. Leggur minni hlutinn því til, líkt og meiri hlutinn, að skipuð verði nefnd og leggjum við áherslu á að sú nefnd verði skipuð óháðum vísindamönnum á sviði fiskifræði, stofnerfðafræði og/eða erfðafræði til að rýna aðferðafræði Hafrannsóknastofnunar við mat á burðarþoli og gerð áhættumats. Nefndin skili áliti sínu og tillögum til ráðherra fyrir 1. maí 2020 og ráðherra skili Alþingi í kjölfarið skýrslu um niðurstöður nefndarinnar og viðbrögð við þeim. Tillagan er nánast samhljóða tillögu meiri hlutans en minni hlutinn telur mikilvægt að nefndin verði skipuð erlendum óvilhöllum aðilum og leggur því til framangreinda breytingu. Í 1. mgr. 3. gr. frumvarpsins er lagt til að Hafrannsóknastofnun ákveði skiptingu fjarða eða hafsvæða í eldissvæði á grundvelli burðarþols og bestu heildarnýtingar mögulegra eldissvæða að höfðu samráði við Skipulagsstofnun. Í nýlegum lögum um skipulag haf- og strandsvæða er í 1. gr. fjallað um gerð strandsvæðaskipulags, kynningu og samráð. Þannig skal svæðisráð taka saman lýsingu á skipulagsverkefninu þar sem fram komi hvaða áherslur svæðisráð hafi við gerð skipulagsins, upplýsingar um forsendur, fyrirliggjandi stefnu og fyrirhugað skipulagsferli, svo sem um kynningu og samráð við skipulagsgerðina gagnvart stjórnvöldum, almenningi og öðrum hagsmunaaðilum og hvernig staðið verði að umhverfismati áætlana. Enn strangari skilyrði eru sett fram um samráð við hagsmunaaðila og íbúa í skipulagslögum og segir m.a. í 2. mgr. 30. gr. þeirra laga að áður en tillaga að aðalskipulagi er tekin til afgreiðslu í sveitarstjórn skuli hún, forsendur hennar og umhverfismat, þegar við á, kynnt íbúum sveitarfélagsins og öðrum hagsmunaaðilum á almennum fundi eða á annan fullnægjandi hátt. Skal kynningin auglýst með áberandi hætti og tillagan kynnt sveitarstjórnum aðliggjandi sveitarfélaga og svæðisskipulagsnefnd þar sem við á. Þá er Ísland aðili að Árósasamningnum en þar er m.a. kveðið á um aðgang að upplýsingum, þátttöku almennings í ákvörðunartöku og aðgang að réttlátri málsmeðferð í umhverfismálum, samanber 7. gr. um þátttöku almennings í skipulagi, áætlunum og stefnumiðum er varða umhverfi. Með þetta allt til hliðsjónar leggur minni hlutinn til breytingu á 3. gr. frumvarpsins þess efnis að Hafrannsóknastofnun geri tillögu að skiptingu fjarða og hafsvæða í eldissvæði til ráðherra og að áður en ráðherra staðfesti slíka tillögu skuli kynna hana og veita þriggja vikna frest til að skila inn athugasemdum. Telur minni hlutinn að með þeirri breytingu séu skilyrði Árósasamningsins uppfyllt. Herra forseti. Það hefur verið hröð þróun og aukin nýsköpun í fiskeldi um allan heim á síðustu árum. Í Noregi hefur t.d. mjög mikið fjármagn verið sett í að rannsaka og þróa nýja tækni lokaðra sjókvía sem margt bendir til að geti verið framtíðin í fiskeldi. Sömuleiðis hefur nokkur kraftur verið í rannsóknum á framleiðslu geldfisks á síðustu árum, m.a. á Íslandi, en tilraunir með slíkt eldi í sjó hefjast fljótlega á Austfjörðum sem er virkilega spennandi og verður áhugavert að sjá hvernig það tekst. Í umsögnum kom fram það sjónarmið að mikilvægt væri að ný löggjöf fæli í sér frekari hvata fyrir rekstraraðila til að haga framleiðslu sinni með sem umhverfisvænstum hætti. Sannarlega eru tekin jákvæð skref í þá átt í breytingartillögu meiri hlutans en minni hlutinn telur að ganga þurfi lengra í þá átt að styrkja hvata til fyrirtækja til að nota bestu mögulegu tækni sem völ er á. Því leggur minni hlutinn til að einnig verði gjöld vegna umhverfissjóðs sjókvíaeldis hækkuð fyrir opnar kvíar. Minni hlutinn fagnar tillögu meiri hlutans um að rekstrarleyfi verði gefin út til 16 ára og tekur undir hana. Það er fagnaðarefni að ríkisstjórnarflokkarnir leggi til tímabundna samninga þegar kemur að nýtingu sameiginlegra auðlinda þjóðarinnar. Með því er tryggður fyrirsjáanleiki fyrir greinina en jafnframt komið í veg fyrir hefðarrétt og ótímabundinn afnotarétt eigenda fiskeldisfyrirtækjanna. Minni hlutinn telur rétt að skerpa á því að í rekstrarleyfi sé kveðið á um hámark heimilaðs lífmassa í hverri kví og leggur því til breytingu þess efnis. Í frumvarpinu er kveðið á um að umsóknir sem þegar eru til staðar falli niður á þeim svæðum sem ekki eru þegar burðarþolsmetin. Aðrar umsóknir haldi sér. Minni hlutinn tekur undir að eðlilegt er að tekið verði tillit til fjárfestinga og fyrirsjáanleika í greininni. Þess vegna er rétt að ákveðnar umsóknir sem komnar eru inn í kostnaðarsamt ferli hjá Matvælastofnun haldi sér. Eins og fram kom hjá hv. framsögumanni meiri hlutans hafa þau dregið orðalagstillögu sína til baka hvað þetta varðar og geri ég ráð fyrir að það verði síðan tekið upp í nefndinni í framhaldinu sem ég held að sé hið besta mál, enda mjög mikilvægt að þetta sé skýrt. Við fjöllum einnig í nefndaráliti minni hluta um tímabundnar rannsóknir. Með 17. gr. frumvarpsins er lögð til sú breyting að heimila Hafrannsóknastofnun að stunda tímabundnar rannsóknir, einni eða í samvinnu við aðra, í fiskveiðilandhelgi Íslands á eldi lagardýra, eldisaðferðum, atferli eldisfisks, mannvirkjum, búnaði og heilbrigði lagardýra. Með tilliti til þess að á Íslandi eru fiskeldisrannsóknir stundaðar af fleirum en starfsfólki innan Hafrannsóknastofnunar leggur minni hlutinn til að þessi grein frumvarpsins verði rýmkuð lítillega þannig að háskólum sem hafa reynslu af rannsóknum í tengslum við fiskeldi verði einnig heimilað að stunda slíkar tímabundnar rannsóknir. Þó að ekki hafi verið fjallað um það sérstaklega í nefndinni í vetur er ljóst að það er afar umdeilt hvort heimila eigi fiskeldi á verndarsvæðum, eins og t.d. í Jökulfjörðum. Þeir tilheyra að hluta Hornstrandafriðlandinu sem er einstakt svæði á heimsvísu. Þar lagðist búseta af um miðja síðustu öld áður en innviðir eins og vegir og raflínur voru lagðar. Minni hlutinn telur mikilvægt að slíkar náttúruperlur fái að njóta sérstöðu sinnar og verði friðaðar til framtíðar. Er því lögð til sú breyting á 3. gr. að óheimilt verði að heimila nýtingu Jökulfjarða undir fiskeldi. Eins og ég kom inn á í andsvari mínu við hv. framsögumann meiri hluta teljum við að gríðarlega mikilvægt sé að þeim stofnunum sem fá aukið hlutverk samkvæmt frumvarpinu verði samhliða samþykkt frumvarpsins tryggt nauðsynlegt fjármagn svo að þær geti sinnt eftirliti og ríkri ábyrgð sinni af fullri alvöru. Það er jafnframt skoðun minni hlutans að eftirlitsaðilar með fiskeldi verði staðsettir sem næst þeim stöðum þar sem fiskeldi er stundað. Það er fullkomlega óásættanlegt að staðan sé þannig að afgreiðsla umsókna tefjist sömuleiðis vegna fjárhagsstöðu þessara stofnana og því er sérstaklega mikilvægt að horft verði til þess að auka fjármögnun þeirra, til að mynda í fjármálaáætlun. Eitt af því sem hefur staðið vexti laxeldis í Noregi fyrir þrifum undanfarin ár er laxalús. Þrátt fyrir að sú lús sem hefur komið upp á Íslandi sé aðeins brot af því sem er í Noregi er mikilvægt að við lærum af reynslu Norðmanna og grípum til viðeigandi ráðstafana. Því er mikilvægt að settar verði strax reglur um viðbrögð við lúsinni og sömuleiðis verði sett skýr markmið hvað hana varðar. Telur minni hlutinn brýnt að stjórnvöld lýsi því yfir að fiskeldi á Íslandi skuli vera laust við laxalús eftir árið 2025. Í samræmi við framangreint leggur minni hlutinn til að ráðherra verði falið að leggja fram aðgerðaáætlun eigi síðar en árið 2021 með það að markmiði að íslenskt fiskeldi verði lúsalaust eftir árið 2025 og fram að því verði aðeins notaðar umhverfisvænar aðferðir við að vinna á lúsinni. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að lúsaeitri hafi verið beitt í íslensku fiskeldi. Telur því minni hlutinn að það gæti sömuleiðis verið gagnlegt að rekstraraðilum væri skylt að merkja sérstaklega umbúðir þeirra afurða sem lúsaeitur hefur verið notað á. Minni hlutinn telur enn að ýmislegt sé mikilvægt að skoða betur og því er ástæða til að taka undir það ákvæði sem meiri hlutinn leggur til varðandi endurskoðun laganna. Það eru þá sérstaklega hlutir eins og t.d. að tekið verði á lítilli eiginfjármögnun og tryggt verði að rekstrarleyfishafar greiði tekjuskatt á Íslandi en tekjur þeirra renni ekki í greiðslur til „móðurfélaga“ erlendis, líkt og virðist gilda að hluta um álfyrirtækin. Hvetur minni hlutinn til þess að skattalög verði skoðuð sérstaklega í því samhengi. Sömuleiðis telur minni hlutinn mikilvægt að þróaðir verði fleiri og sterkari hvatar til nýsköpunar og þróunar á umhverfisvænni leiðum til fiskeldis, t.d. notkun lokaðra kvía og landeldi. Við gerð slíkra hvata verði m.a. litið til atriða á borð við tímabundinn afslátt af tollum og endurgreiðslu á virðisaukaskatti við uppbyggingu á umhverfisvænni rekstri og eru örugglega fleiri góðar hugmyndir sem mætti telja til. Þá tekur minni hlutinn að lokum undir þá tillögu meiri hlutans, eins og ég nefndi áðan, að bæta við lögin nýju bráðabirgðaákvæði sem kveður á um að lögin verði endurskoðuð eigi síðar en 1. maí 2024. Eins og kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans hefur mikil og ör þróun átt sér stað í fiskeldi undanfarin ár og ekkert sem bendir til annars en að hún verði áfram hröð á næstu árum. Við teljum mikilvægt að stefnt verði að því að fiskeldi á Íslandi verði í fremstu röð og ég held að það séu öll færi til þess. Það þarf hins vegar að lúta skýru regluverki, hafa sjálfbærni að leiðarljósi og taka ríkt tillit til umhverfis, náttúru og samfélags. Þess vegna er brýnt að það skref sem nú er tekið til að uppfæra löggjöf um fiskeldi verði nýtt í þá veru. Undir nefndarálitið rita auk þeirrar er hér stendur hv. þm. Jón Þór Ólafsson en hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, tók þátt í samningu þessa álits og er samþykk því. Herra forseti. Ég held að ég hafi reifað helstu tillögur minni hluta í málinu og læt máli mínu lokið.

Forseti. Ég ætla byrja á því að endurtaka þakkir mínar og hrós til hv. þingmanna sem á þessu minnihlutaáliti standa og eru, að ég hygg, samþykkir, en líka til þeirra sem ekki skrifa undir, sérstaklega til hv. þm. og framsögumanns minni hluta, Albertínu Friðbjargar Elíasdóttur. Ég fór ágætlega yfir það áðan hvernig við höfum unnið að þessu máli í sameiningu. Ég ítreka að það er ekki oft sem við hrósum hvert öðru eða fögnum mikilli samvinnu í þessum ræðustól svo mér finnst engin ofgnótt í því að endurtaka það hól og þakka um leið falleg orð hv. þingmanns þar um. Ég verð að segja að mér finnst nefndarálit minni hluta mjög gott, margt þar af góðum hugmyndum sem vert er að skoða og faglega staðið að bæði umfjöllun um málið og þeim tillögum sem þar eru lagðar til. Þess vegna langar bara að spyrja hv. þingmann nánar út í einstaka tillögur. Í 2. breytingartillögu er lagt til að við frumvarpið bætist nýjar málsgreinar. Ein er í þá veru að Hafrannsóknastofnun geri tillögu að skiptingu fjarða eða hafsvæða í eldissvæði og þegar hún er tilbúin og áður en ráðherra staðfestir hana skuli hún kynnt með áberandi hætti og veittur þriggja vikna frestur til að skila inn athugasemdum. Þetta finnst mér fínasta hugmynd. En eins og þetta er lagt fram í minnihlutaálitinu er búið að færa valdið yfir skiptingu fjarða eða hafsvæða í eldissvæði frá Hafrannsóknastofnun og til ráðherra. Ráðherra ákveður skiptingu fjarða eða hafsvæða í eldissvæði. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins út í það. Er það viljandi hugsun að það sé ráðherra 

Forseti. Ég þakka sömuleiðis hlý orð í minn garð frá hv. framsögumanni meiri hluta, Kolbeini Óttarssyni Proppé. Þetta er frábær spurning, enda kom ég ekki alveg nógu vel inn á það áðan og hefði átt að gera það þannig að ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir tækifærið til að skýra þetta betur. Ástæða þess að við leggjum til að ráðherra ákveði þessa skiptingu eða auglýsi hana að fenginni tillögu frá Hafrannsóknastofnun er einfaldlega sú að við fengum ábendingu þegar við vorum að vinna tillöguna um að Hafró sé ekki stjórnsýslustofnun og þar af leiðandi væri óeðlilegt að Hafró fengi það hlutverk að auglýsa tillöguna, fá athugasemdir og meta þær. Ráðherra eða ráðuneytið væri betur til þess fallið í rauninni en Hafrannsóknastofnun. Það er í sjálfu sér ekki önnur hugsun að baki en að gæta að hlutverki Hafrannsóknastofnunar sem stofnunar í því öllu saman. Sömuleiðis held ég að það fari vel á því að gera þetta svona. Ég hef góðan tíma hérna.

Nei, þú hefur hann ekki.

Ég held að þetta sé að mörgu leyti mikilvæg tillaga af því að höfum gagngert unnið að því í þinginu að tryggja aðkomu almennings að því hvernig strandsvæðin eru nýtt, hvernig firðirnir eru nýttir. Með þessu opnum við á það mikilvæga tækifæri fyrir almenning að hafa skoðun á því hvar fiskeldi er sett upp á svæðinu, sem ég held að sé mjög mikilvægt.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég vil segja að ég er efnislega alveg sammála tillögunni og sammála lokaorðum hv. þingmanns um mikilvægi þess að fólk hafi færi á að koma skoðunum sínum á framfæri þar um. Ég ætla samt að taka fram að ég set ákveðið spurningarmerki við að færa þetta vald frá Hafrannsóknastofnun til ráðherra en vona innilega að við getum rætt þetta í nefndinni. Ég sé ekki flöt á öðru en að við ættum getað fundið sameiginlega lausn á því, því að mér sýnist viljinn vera hinn sami. Í því ljósi vil ég einnig spyrja út í tillögu varðandi b-lið 23. gr., sem er bráðabirgðaákvæði, þar sem bæði ég og hv. þingmaður höfum talað um að við vitum að við munum endurskoða þá tillögu. Ég dró í rauninni til baka tillögu meiri hlutans. Lagt er til í áliti minni hlutans að miða við staðfesta móttöku umsóknar fyrir ákveðna dagsetningu, 1. mars 2019. Var það skoðað í vinnunni við þessar breytingartillögur og nefndarálit hvernig sú leið að miða við ákveðna dagsetningu stæðist lögformlega? Ég hef pínulitlar áhyggjur af því að það að miða við dagsetningu geti myndað lögformleg vandamál, að það standi ekki alveg nógu vel, en þetta er að sjálfsögðu eitthvað sem maður er tilbúinn að setjast yfir og skoða. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort það hefði verið skoðað almennilega fyrir þessa breytingartillögu hvort þetta stæðist fullkomlega.

Herra forseti. Varðandi fyrra atriðið, hvort þetta sé hjá ráðherra eða Hafró, held ég, eins og hv. þingmaður nefndi, að það sé okkur að meinalausu að skoða það. Ef það þýðir að við getum náð saman um að tryggja aðgengi almennings að þessu held ég að það sé hið besta mál. Varðandi hitt fengum við auðvitað álit prófessors í skaðabótarétti við Háskóla Íslands á því hvað myndi gerast, þá vorum við reyndar með allar umsóknir undir, ef þær myndu falla úr gildi og það var ekki talin vera skaðabótaskylda þar á. Ég fór reyndar að velta því fyrir mér eftir á hvort skynsamlegt hefði verið í ferli málsins ef við hefðum fryst stöðuna eins og hún var þegar málið var lagt fram. Það hefði verið eins og gert er þegar fjallað er um t.d. viðkvæm málefni á mörkuðum eða annað slíkt. Ráðherra hefði bara lagt til að staðan yrði fryst. Ég held að það hefði verið mjög skynsamlegt af því að eins og kerfið er byggt upp núna, eins og núverandi leyfisumsóknarkerfi er þá byggir það á því að fyrstur kemur, fyrstur fær. Við erum að leggja til breytingu og það er grundvallaratriðið, held ég. Það er mín einarða trú að með þeim breytingum sem við leggjum til í nýja frumvarpinu um hvernig verður fjallað um umsóknirnar verði það einmitt sterkara fyrir byggðirnar, fyrir náttúruna á allan hátt, að fjallað verði um umsóknirnar samkvæmt þeim skilyrðum sem settar eru fram í nýju löggjöfinni, af því að þar verður einmitt horft til þeirra hagsmuna, ekki hvort einhver var á undan að ýta á senda til Matvælastofnunar og Skipulagsstofnunar.

Herra forseti. Við ræðum ótrúlega mikilvægt og spennandi mál sem tengist fiskeldi. Við stöndum frammi fyrir einstöku tækifæri til að móta regluverk fyrir atvinnugrein sem hefur farið í gegnum alls konar öldurót í gegnum tíðina. Á síðustu sjö árum hefur fiskeldi hægt og sígandi vaxið á Íslandi. Ég verð að viðurkenna að þann skamma tíma sem ég var í ráðuneyti sjávarútvegs- og landbúnaðarmála var fiskeldi eitt allra skemmtilegasta viðfangsefnið sem maður kom að, ekki síst út af því að þar eru ótal tækifæri fyrir íslenskt samfélag til að stuðla að verðmætaaukningu, en um leið líka ákveðin áskorun fyrir okkur í stjórnmálum að móta lagaumhverfi, atvinnu-, samfélags- og náttúruumhverfi þannig að atvinnugreinin haldi til lengri tíma. Við þurfum að þora að velta upp spurningum, ögrandi spurningum, standa frammi fyrir því að leita að svörum og fyrstu svörin eru ekkert endilega þau réttu þegar að er gáð. Við í atvinnuveganefnd fórum, eins og getið hefur verið um, í mjög mikilvæga ferð til Noregs, Ég vil þakka sérstaklega bæði formanni nefndarinnar og framsögumanni og líka forseta. En um leið vil ég, svo ég haldi nú ekki alveg lofsamlegu rullunni áfram, segja að það var afskaplega kúnstugt þegar við vorum úti í þessari mikilvægu ferð, sem var mjög vel skipulögð og við vorum einmitt að heimsækja þá staði þar sem við gátum leitað eftir upplýsingum sem við þurftum og svörum við krítískum spurningum, var þingskipulag þannig að fiskeldismálin voru sett á dagskrá án aðkomu nefndarinnar og án viðveru nefndarinnar hér heima. Það er algjörlega með ólíkindum. Það undirstrikar að mínu mati að vissu leyti þá dagskrárstjórn sem hefur verið á þinginu og blasir núna við öllum á þessum síðustu tímum. En það er önnur saga. Við erum að tala um fiskeldið og ég vil geta þess að það er margt í þessu máli sem er ágætt. Það hefur tekið mjög jákvæðum breytingum, þó ekki eins og ég hefði viljað sjá þær, en það eru mjög mikilvægar breytingar þarna. Auðvitað er það freistandi fyrir stjórnarandstöðu, og ég ætla að lýsa því að það er fullt af sóknarfærum, ef hægt er að tala um sóknarfæri, fyrir stjórnarandstöðu að koma hingað og hakka ákveðna þætti í sig en ég ætla ekki að fara þangað. Það er svo mikilvægt að við reynum að nota þau tækifæri sem við höfum til þess að byggja upp þá öflugu atvinnugrein sem fiskeldið getur orðið. En þá verða allir, líka þeir sem standa að fiskeldi, líka samfélögin sem eru í kringum fiskeldið, að hlusta á eðlilegar kröfur sem er verið að setja fram í þágu umhverfisverndar og náttúruverndar hér um allt land. Margt er hægt að segja um pólitíkina en við tókum mjög skynsamleg skref á sínum tíma, ætli það hafi ekki verið 2005 eða 2006, þegar ráðherrar Framsóknarflokksins og allur þingheimur, minnir mig, studdi það að takmarka fiskeldi við Ísland. Við þekkjum þessa sögu. Það var ákveðið að segja: Ísland er að stórum hluta til lokað fyrir fiskeldi nema á tilteknum stöðum, á Vestfjörðum, í Eyjafirðinum - og vel að merkja, þar hefur enn ekki verið úthlutað, burðarþolsmetið og áhættumetið - og síðan fyrir austan. Ég held að þetta hafi verið farsæl ákvörðun. Menn voru að reyna að þróa þetta áfram og mættum við taka það til fyrirmyndar að vissu leyti á fleiri stöðum. Og hvað hefur gerst? Þetta eru ákveðin skilaboð til þeirra sem vilja fara í nýsköpun, í frumkvöðlastarfsemi. Ríkið er búið að setja ákveðinn ramma. Þá skiptir máli að hægt sé að treysta slíkum ráðum og byggja þannig upp að hægt sé að halda áfram. Þróunin hefur verið brokkgeng en á síðustu sex, sjö árum hefur fiskeldið þróast þannig að hægt er að segja að það sé komið til að vera og til þess að byggja upp. Ætlum við að gefa eftir kröfur til fiskeldisins? Nei. Þýða auknar kröfur ógn við mikilvægt samfélag í tengslum við fiskeldi eins og á suðurhluta Vestfjörðum? Nei. Miklu heldur er ég sannfærð um að ef við þorum að setja fram kröfur sem búa í haginn fyrir að við Íslendingar stöndum í fararbroddi þegar kemur að fiskeldi, verðum með ströngustu kröfurnar í umhverfismálum í fiskeldi, verðum með ströngustu kröfur um dýravernd, um upplýsingar, uppbyggingu, strúktúr og allt í kringum fiskeldið, kröfur til fyrirtækja, skattspor fyrirtækjanna, þá munum við fá hærra verð fyrir hvert laxakíló sem kemur úr íslensku fiskeldi heldur en annars staðar fæst. Við þurfum að fá líka meira. Ég hef farið áður yfir það í þessum stól hvað við þurfum að gera til þess að við Íslendingar séum samkeppnishæfir við stórar fiskeldisþjóðir eins og Noreg, sem er núna með ríflega 1,1 milljón tonn og ætlar að fara upp í 5 milljónir tonna árið 2050, og Chile sem eru með í kringum 500.000 og ætla að fara a.m.k. upp í 700.000 tonn. Færeyingar eru orðnir mjög öflugir og fastir fyrir á markaði og komnir með mjög sterka markaðsstöðu af því að þeir sögðu: Við ætlum að setja okkur ströngustu reglurnar. Þeir eru með 75.000 tonn núna. Hvernig ætlum við þá að keppa á svona markaði? Það gerum við á grundvelli gæða og með því að allir viti að við umgöngumst íslenska náttúru af varfærni, með sjálfbærni og vísindaleg viðmið að leiðarljósi. Við erum með ábyrga atvinnugrein. Þó að strangar kröfur núna kunni að vera svolítið óþægilegar, kunni að skapa ákveðið óöryggi í viðkvæmum samfélögum, er ég samt sannfærð um að það muni skila okkur varanlegum styrk fyrir atvinnugreinina til lengri tíma litið. Við munum ekki enda með fiskeldi eins og minkabúskapinn. Við munum byggja upp til lengri tíma og við þurfum að gera það. Við tölum um sjálfbærni í þessu sambandi, umhverfislega sjálfbærni, en það er líka til samfélagsleg sjálfbærni. Við verðum að horfa til samfélagsins í kringum fiskeldið. En það samfélag verður líka að skilja eðlilegar kröfur þeirra sem hafa áhyggjur af umhverfismálum og þær kröfur sem við gerum til fiskeldis. Þetta var viðkvæmt og er enn þá viðkvæmt og það kom alveg í ljós í umsögnum með málinu. Það kom líka í ljós í niðurstöðu þeirrar nefndar sem var skipuð á sínum tíma og skilaði fyrir rúmu einu og hálfu ári. Þar voru fulltrúar fiskeldis, veiðifélaga, þeirra sem standa að villta laxinum og uppbyggingu á laxveiðiám, og síðan ráðuneytisins. Það var líka fulltrúi umhverfisráðherra, vel að merkja. Það var gríðarlega mikilvægt eftir á, upp á að gera þetta trúverðugt. Það var afgerandi niðurstaða og einróma samkomulag um að byggja í kringum áhættumatið. Ég ætla að hrósa ríkisstjórninni fyrir að hún er að reyna að byggja í kringum áhættumatið. Mér fannst það kannski ekki til að byrja með, mér fannst hún ekki gera það af nægilega miklum metnaði. Mér finnst nefndin hafa öll reynt að reyna að styrkja áhættumatið. Það er lykillinn að því að það náist sátt til lengri tíma um uppbyggingu fiskeldisins. Mér leiddist það hins vegar óskaplega að fá gesti, ég ætla ekki að nafngreina þá, sem þurftu að leggja lykkju á leið sína til þess að hnýta í Hafró. Mér finnst enginn bragur á því. Ég tel mikilvægt að við leggjum áherslu á vísindalega ráðgjöf. Áhættumatið styðst við vísindaleg viðmið, áhættumat erfðablöndunar sem við eigum að styðjast við. Er það fullkomið í dag? Nei, en við höfum séð hvernig fiskveiðiráðgjöf Hafró hefur þróast í gegnum tíðina. Var hún fullkomin 1983? 1990? Nei, en við höfum séð að við tókum skynsamlegar ákvarðanir, að hið pólitíska vald hreyfir ekki á endanum við því sem ráðgjöf Hafró segir hverju sinni vegna fiskveiðilöggjafar. Það hefur verið til farsældar fyrir okkur. Þess vegna skiptir svo miklu máli að löggjafinn gefi strax út þau merki að við ætlum ekki að hrófla við áhættumati erfðablöndunar. Ég er mjög hugsi yfir því um leið og ég er sammála því að það eigi að skipa samráðsnefnd um fiskeldi til fjögurra ára í senn. Það er nefnd sem við eigum að hafa þar sem hagaðilar eru og jafnvel fleiri til að byggja upp ábyrgt fiskeldi, m.a. á þeim forsendum sem við hér, löggjafarvaldið í þinginu, setjum þeim. Hvernig fylgjum við því eftir? Hvernig getum við bætt okkur? Hvar eru agnúarnir? En það að sú nefnd hafi heimild til að fara m.a. yfir áhættumat erfðablöndunar, fara yfir vísindalega ráðgjöf Hafró, veikir að mínu mati grunninn. Ég veit að innan meiri hlutans eru aðilar sem eru innst inni sammála mér hvað þetta varðar. En í ljósi þess að það þarf náttúrlega að ná ákveðinni samhygð meðal meiri hluta á þingi, var þetta ákveðin málamiðlun. Málamiðlunin felst í því að það er bætt inn fulltrúa frá umhverfis- og auðlindaráðherra. Þó fyrr hefði verið. Ég ætla ekki að álasa hv. þm. Kolbeini Óttarssyni Proppé því að hann er að laga þetta en mér finnst með ólíkindum að ríkisstjórnin og forystuaflið í ríkisstjórninni skuli hafa hleypt þessu máli í gegn án þess að gera athugasemd við nákvæmlega þetta atriði. Um áhættumatið á virkilega að spyrja spurninga. Voru þær spurningar settar fram innan ríkisstjórnar af hálfu Vinstri grænna? Á að endurskoða áhættumat erfðablöndunar? Er það virkilega þannig? Ætlum við að hafa samráðsnefnd um fiskeldi og þar er enginn frá umhverfisráðuneytinu eða fulltrúar þess? Auðvitað gengur það ekki. Það er náttúrlega hluti af meðferð þingsins að þarna er þingið að laga mjög mikla agnúa, fer þó ekki alla leið, mér finnst það miður, en lagar mjög mikilvæga agnúa. Það er bara nútímastjórnsýsla að við tengjum umhverfismálin inn sem best við getum. Eru gerðar nægilegar kröfur í þessu máli? Nei. Ég hefði viljað sjá miklu meiri hvata og ýtt sé undir það að við förum miklu fyrr en síðar í lokað eldi. Ég hefði viljað sjá til að mynda hvatningu til þess að fiskeldisfyrirtækin verði með myndavélar í beinni frá kvíunum. Sum eru til í það og eru meira að segja byrjuð á því. Önnur hafa ekki gert það. Ég held að það skipti máli upp á gagnsæi og trúverðugleika. Mér hefur verið bent á það hvernig Skotar fara að. Þeir eru á fleygiferð í sinni þróun en fara mjög varlega og eru mjög stoltir af sínu fiskeldi, eru með fisk sinn á borðum hjá bresku konungsfjölskyldunni og á fleiri fallegum og góðum stöðum til þess að kynna fiskeldið. Þeir segja: Við ræktum hægt. Þeir vilja reyna að útrýma lúsinni sem allra fyrst, minnka hana sem frekast má vera. Við ræktum í kulda og það er ekki troðið of miklu í kvíarnar. Ég vil að það verði unnið að því að slík mörk verði sett hér. Að hluta til eru þau þarna en það þarf að gera þetta miklu skýrara. Núna eru Skotar, m.a. Fergus Ewing, ráðherra landsbyggðarmála í Skotlandi, að boða og leggja fram nýjar reglur til að auka upplýsingagjöf vegna laxalúsar og hættunnar af lúsafaraldri meðal eldislaxa. Þar er verið að breyta reglunum þannig að þær verða þrengri. Það verður reglubundið viðmið sem verður upplýst um með ákveðnu tímabili, viðmið um laxalús, sem er nokkuð mikið um í Skotlandi en þó ekki eins mikið og í Noregi, eru lækkuð. Það verða færri lýs leyfðar á hvern fisk. Þetta eigum við náttúrlega að taka upp og ýkja því að við erum ekki með laxalús í sama mæli. Þess vegna verðum við að fara af miklu meiri krafti í að setja fyrirtækjunum strangari reglur. Þess vegna er komið inn á þetta m.a. í breytingartillögum frá minni hluta nefndarinnar, sem ég styð, og ég vil þakka hv. þm. Albertínu Friðbjörgu Elíasdóttur fyrir að hafa komið að samningu þess minnihlutaálits, hefur staðið sig frábærlega í þessu. Við hvetjum til þess að ráðherra setji á aðgerðaáætlun um hvernig unnið verði að því að íslenskt fiskeldi verði laust við lús fyrir árið 2025 og ef íslenskt fiskeldi verði ekki laust við lús árið 2025 verði farið í ákveðnar aðgerðir. Eigi ráðherra þá að kynna aðgerðaáætlun um lúsalaust fiskeldi eigi síðar en á næsta ári. Við getum farið af miklu meiri krafti og miklu meiri metnaði í það hvernig við ætlum að byggja upp fiskeldi. Ég hef bara tæpt á nokkrum atriðum. Ég vil draga það fram að í allri þessari umræðu núna um þinglok og málefnalok höfum við sagt: Að sjálfsögðu klárum við fiskeldið. Ég held að það skipti mjög miklu máli. Ég finn að það eru ákveðnir aðilar innan stjórnarflokkanna sem vilja núna hægja á, og jafnvel heyri ég það að Miðflokkurinn, sem er reyndar á nefndarálitinu, er allt í einu byrjaður að hökta á þessu. Það er greinilega einhver þrýstingur. En ég tek undir með fólkinu fyrir vestan, sveitarstjórnarfólkinu sem kom á fund nefndarinnar og sagði: Við viljum ekki þessa óvissu lengur. Við viljum bara fá skýrar línur og við viljum að þetta mál verði klárað. Og ég held að við skuldum þeim það. Ég get með góðri samvisku sagt: Það er búið að fara yfir mjög mörg álitaefni í þessu og málsmeðferðin hefur að miklu leyti verið mjög til fyrirmyndar í málinu öllu. Þannig að já, við eigum að klára þetta, en við verðum að gefa okkur tíma. Ég hefði viljað sjá meiri metnað um framtíðarsýnina á fiskeldið. Það eru þrýstihópar, bæði frá náttúruverndarsamtökum, veiðifélögum og síðan frá fiskeldinu og samfélaginu þar í kring. Við á þinginu eigum að sýna fram á að við erum að leita bestu leiða til að byggja upp skynsamlega þessa mikilvægu atvinnugrein með því að taka ríkt tillit til umhverfisþáttanna. Ég legg enn og aftur áherslu á áhættumatið, það á ekki hrófla við því. Ekki vera að rugla frekar í því eða draga tennurnar úr áhættumatinu. Ekki bjóða upp á eitthvað sem verður pólitísk hentistefna. Ég vara við því og ætla að leyfa mér að vona að verið sé að reyna að vinda ofan af slíku með breytingartillögum meiri hlutans, sem margar hverjar eru ágætar. Ég vil einnig draga fram að ég er mjög ánægð með að verið sé að setja fram leyfi til tímabundinna samninga til 16 ára. Í þessu máli öllu er vissulega verið nýta sameiginlegar auðlindir, aðganginn að fiskimiðum, hafsvæðum. Mér finnst slíkt leyfi gríðarlega mikilvægt, samhliða því að við erum bráðum að koma auðlindaákvæði í stjórnarskrá eða það er alla vega byrjað að kynna það. Því sama er hins vegar ekki fyrir að fara þegar við ræðum makrílinn. Það er náttúrlega dálítið skrýtið en um leið tel ég þetta vera grunninn að því að geta náð enn frekari sátt um fiskeldi. Þetta er hluti af því að ég og við í Viðreisn erum reiðubúin til að fara þá leið og tala fyrir þessu máli, þó með gagnrýnum hætti þegar kemur að umhverfismálum því að okkur finnst ekki nóg að gert hvað þann þátt varðar. En leyfi til tímabundinna samninga er gríðarlega mikilvægt og í rauninni að það sé verið að fara ákveðna fegurðarsamkeppnisleið, ef svo má að orði komast. Það er ákveðið uppboð, að teknu tilliti til ákveðinna þátta sem uppboðsaðilar geta sett inn. Ég held að það sé áhugaverð tilraun. Ég er ekkert endilega viss um að þetta sé fullkomið en þetta er þó alla vega tilraun í þá veru að ríkið fái sem mest fyrir leyfin, að teknu tilliti til þess svigrúms sem greinin sjálf hefur og þeirra áhrifa sem þeir, sem eru að bjóða í leyfin, hafa á samfélagið. Ég vil draga fram að ég er fegin að meiri hluti nefndarinnar er að draga til baka tímann varðandi leyfin í 23. gr., í 18. lið breytingartillögunnar. Það er skringilegt og ég tek undir með framsögumanni minni hluta að við hefðum hugsanlega frekar átt að frysta allar umsóknir við framlagningu frumvarpsins. Ég heyrði áðan að það voru vangaveltur um hvort við í minni hlutanum hefðum velt þessu fyrir okkur. Já, við gerðum það. Við fengum náttúrlega á fund nefndarinnar hæstaréttarlögmann til þess að fara yfir ákveðna þætti. Ég nota líka mína lögfræðikunnáttu og tel að fylgt sé ákveðnu meðalhófi með því að fara þessa leið. Auðvitað er hægt að skoða fleiri þætti en það sem má ekki gerast er að það vakni tortryggni við útgáfu leyfa við það eitt að málið er lagt fram, út af einhverjum tengslum eða einhverju öðru. Við verðum að passa vel upp á að jafnræði 

Forseti. Ég ætla að byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega ræðu og vinnu í þessu máli. Þetta er mál af því tagi að það er ofboðslega auðvelt að vera ómálefnalegur eða finna sér leið til að gagnrýna bara og vilja einhvern veginn ekki vinna með heldur kannski skemma fyrir. Því hefur ekki verið fyrir að fara í þessum efnum. Ég skynja raunverulega vilja í þá átt sem hv. þingmaður kom inn á, að við náum sátt um þessa mjög umdeildu atvinnugrein. Það er hárrétt sem hv. þingmaður segir að til að ná sátt þarf fólk að gefa eftir af þeirra ýtrustu kröfum. Það þarf að hlusta á önnur sjónarmið og ná saman - en aldrei að gefa eftir þegar kemur að grunnkröfum er varðar umhverfi og náttúru. Mig langar að spyrja hv. þingmann fyrst út í það sem hún kom inn á síðast í ræðu sinni um breytingartillögurnar sem við drógum til baka, varðandi leyfin. Ástæða þess að ég spurði hv. framsögumann minnihlutaálitsins, Albertínu Friðbjörgu Elíasdóttur, um lögmætið, er eingöngu hugsunin með dagsetningunni. Ég efast ekki um að við höfum vald til þess að ákveða að umsóknir falli niður. Ég er eingöngu að velta fyrir mér hvort dagsetning sé heppilegasta leiðin til þess. Ég held að vilji okkar sé skýr. Við höfum talað fyrir honum og hann kemur skýrt fram í nefndarálitinu. Við viljum loka dyrunum á eftir gamla kerfinu og færa umhverfið inn í nýja kerfið. Síðan lít ég svo á að það sé úrlausnarefni okkar saman að finna hvaða leið sé best til þess. Þess vegna spyr ég af einlægri forvitni um þessar dagsetningarleið.

Herra forseti. Já, við fórum nokkuð yfir þetta og tilefnið var m.a. fréttir sem voru tengdar leyfisveitingum og umsóknum sem voru inni. Menn vissu af því að þar varð fjölgun í umsóknum eftir að málið var lagt fram. Einhverra hluta vegna vilja fiskeldisfyrirtækin frekar vera innan gamla kerfisins heldur en hins nýja. Ég held hins vegar að við þurfum að sýna ákveðið meðalhóf og skilning. Við töldum eftir að hafa farið yfir þetta að það væri sanngjarnt að þær umsóknir sem voru komnar inn í kerfið fyrir framlagninguna héldu sér samkvæmt gamla kerfinu en síðan færu þær sem komu síðar inn í hið nýja kerfi. Auðvitað er hægt að reyna að finna einhverjar aðrar leiðir og ég er að sjálfsögðu reiðubúin til þess. Við þurfum að finna þá leið sem er mest trúverðug fyrir greinina, ekki þá leið sem er best fyrir - ég ætla ekki að segja vini og vandamenn, en ég held að hv. þingmaður skilji hvað ég á við. Ábyrgðin er okkar sem erum hér inni. Þess vegna vil ég sérstaklega hæla hv. þingmanni sem augljóslega skynjar ábyrgð sína í þá veru að við erum að byggja upp grein sem er viðkvæm og hún er umdeild. Við þurfum að reyna að draga einhverja línu sem sættir fólk og fær það saman af því að við erum með markmiðin og forsendurnar á hreinu. Allt sem verður til þess að vekja tortryggni er ekki gott fyrir greinina sem slíka, ekki gott fyrir samfélögin, hvort sem þau eru fyrir vestan eða austan eða aðra þá sem koma að uppbyggingu fiskeldis.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Hún kom í fyrri ræðu sinni inn á mikilvægi þess að tengja aftur við umhverfisráðuneytið og samráðsnefndina. Ég er alveg sammála hvað það varðar og bendi á að í raun erum við að leggja til á fleiri stöðum í frumvarpinu tengingu m.a. með því að Hafrannsóknastofnun þurfi líka að leita umsagnar Náttúrustofnunar þegar kemur að skiptingu í eldissvæði. - Nú er ég örugglega að rugla saman stofnunum, er ekki með plöggin fyrir framan mig. Í það minnsta er búið að tengja það aftur náttúruverndarlögum. En í ljósi þess sem hv. þingmaður sagði, bæði í svari við andsvari mínu og eins í ræðu sinni, ætla ég bara að leyfa mér að vera áfram fullur bjartsýni á að við náum góðri niðurstöðu sem flestir geti sætt sig við í þessu máli. Ég fór að skrifa um fiskeldismál fyrir margt löngu af því að ég þóttist skynja að bæði greinin sjálf sem og gagnrýnendur, umhverfissinnar og stjórnmálamenn vildu skýrari reglur, vildu að staðinn yrði vörður um ákveðna hluti. Ég skynjaði að möguleiki væri á að ná meiri sátt um þessa umdeildu grein en þá ríkti. Ég trúi því enn að það sé hægt og ég trúi því að nefndarálit meiri hlutans sé skref í þá átt. Ég trúi því að nefndarálit minni hlutans sé líka skref í þá átt. Nú er ljóst að við munum kalla málið inn á milli 2. og 3. umr. og vinna aðeins betur að því. Ég vona innilega að við getum einfaldlega sameinað þessi nefndarálit, tekið úr tillögum hvert annars í eitt álit, og staðið saman að því. Ég held að það muni verða bestu skilaboð sem við getum gefið út í samfélagið hvað fiskeldi varðar og að standa vörð um umhverfisþættina í tengslum við það.

Herra forseti. Það er alltaf þetta með pólitíkina, hvenær við náum að fara yfir það að gæta sannmælis en ekki bara djöflast og djöflast og fara í gömlu retóríkina að vera á móti bara til að vera á móti. Þegar eitthvað sem var ekki tiltölulega gott er búið að skána og eiginlega bara orðið mun betra en maður innst inni þorði að vona, þá ber að segja það - og ekki að nota málið sem slíkt til að æsa alla upp í samfélaginu, þó að slík tækifæri gefist. Það eru pólitísk tækifæri fyrir stjórnarandstöðuna að gera það. Ég ítreka aftur: Mér finnst metnaðinn til lengri tíma litið, umhverfislegar kröfur, heilbrigðar og eðlilegar kröfur til fiskeldisfyrirtækja vanta pínulítið. Mér finnst líka vanta skýru skilaboðin um að við viljum halda áfram að byggja upp samfélagið, þó að ég viti að sá hugur er hjá öllum nefndarmönnum að byggja upp m.a. samfélögin fyrir vestan og austan, og að greiðslur sem við fáum fyrir gjöld vegna fiskeldismála renni inn í nærsamfélagið. Því að miklar álögur eru á sveitarfélögin varðandi uppbyggingu innviða á þessum svæðum í tengslum við fiskeldi. Við getum ekki litið fram hjá því. Ég hefði viljað sjá enn ákveðnari skref til að taka á því. Ég hefði líka viljað sjá, og ég gat um það í ræðunni, skýrari kröfur varðandi lokaðan eldisbúnað eða lokaðar kvíar, ófrjóan lax. Ég gæti kannski eytt einni ræðu í ófrjóan lax og þær kröfur, en við getum farið þessa leið, þetta er svo einstakt tækifæri. Þess vegna var svo gaman að fá að taka þátt í þessu ferli, og þó að það séu meiri- og minnihlutaálit og við munum sitja hjá, jafnvel vera á móti einhverju en með í flestum tilvikum, þá er það samt þannig að við sjáum samtalið skila sér í meirihlutaálit og ég er þakklát fyrir það. Mér finnst það skipta máli. Mér finnst einnig áhugavert að sjá að það skiptir máli að fá gesti til okkar í nefndinni og hlustað var á skynsemina. Fyrir það vil ég þakka.

Forseti. Til að byrja með langar mig að segja að ég mun ekki geta greitt atkvæði með þessu máli. Þótt ég get greitt atkvæði með ákveðnum greinum innan málsins get ég ekki greitt atkvæði með málinu í heild. Þetta er í raun mjög einfalt fyrir mig. Það er stefna sem Píratar hafa samþykkt í sínu opna og lýðræðislega, rafræna kerfi sem heimilar mér það ekki og þá eru það aðallega tvö atriði, varðandi varúðarregluna og greiðsluregluna. Það segir í stefnu okkar, með leyfi forseta: „Stjórnvöld skulu byggja á varúðarreglunni og greiðslureglunni við allar ákvarðanir sem varða náttúru Íslands.“ Í þessu frumvarpi er í stórum dráttum verið að gera tvennt: Annars vegar að heimila miklu víðtækara fiskeldi en á sama tíma er verið að setja miklu öflugri ramma um umhverfisvernd hvað það varðar, ekki nógu góðan ramma en samt sem áður í rétt átt. Það er því farið bil beggja hvað þetta varðar og eins og aðrir ræðumenn hafa sagt, svo sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, ef ég skildi hana rétt, er gengið lengra en maður hefði getað búist við. Varúðarreglan er bara það að ef hætta er á alvarlegum eða óafturkræfum afleiðingum af einhvers konar athöfnum, í þessu tilfelli fiskeldinu, er skorti á vísindalegri fullvissu ekki beitt sem rökum til að fresta. Það verður að fara eftir því sem bestu upplýsingar segja. Ef upplýsingar eru ekki nægar lætur maður náttúruna njóta vafans, þegar kemur að t.d. líffræðilegum fjölbreytileika, þ.e. ef frjór eldislax sleppur úr þessum opnu kvíum, fer upp í ána og hrygnir og stofnar blandast saman. Það er ekki verið að tryggja að svo sé ekki í frumvarpinu. Það á að gerast einhvern tímann í framhaldinu. Þá á að setja upp einhvers konar stíflur eða fiskistiga eða eitthvað sem laxarnir þurfa að fara í gegnum ef þeir ætla að komast upp í ána, það er eitt af því sem ég spurði að í nefndinni. Þar er hægt að mynda þá og sjá hvort þetta sé eldislax eða ekki út frá myndunum. Mér er sagt að í Noregi elti menn laxinn uppi. En það eru aðrar leiðir. Það er hægt að drepa fiskinn í þessum stiga. Það er eitt sem væri hægt að gera. Ef notuð væri fullkomnasta tækni, eins og mikið er talað um í frumvarpinu, gætum við komið í veg fyrir að eldislax sem sleppur komist upp í árnar til að hrygna. Tæknin er til staðar, er mér sagt. Það að hún sé aftur á móti ekki komin upp og verið sé að samþykkja frumvarpið áður en hún er komin upp felur í sér að varúðarreglunni er ekki fylgt og m.a. þess vegna get ég ekki samþykkt þetta frumvarp. Varðandi greiðsluregluna er hún einfaldlega þannig að sá sem mengar greiðir. Ef einhver veldur skaða á umhverfinu með athöfnum sínum, fiskeldi í þessu tilfelli, skal hann greiða fyrir þann skaða. Ég sé það ekki gerast ef það sleppur eldislax sem fer upp stiga og það er kominn búnaður til að taka mynd af laxinum og greina hvort þetta sé eldislax. Ég sé það ekki í frumvarpinu að fiskeldisfyrirtækin eigi að borga fyrir það að senda menn á staðinn og ná í fiskinn. En það er ýmislegt annað gert til að minnka hættuna. Það eru sett net í kringum kvíarnar eða 200 metra út frá þeim. Það er ýmislegt gert sem er í áttina en uppfyllir hvorki varúðarregluna né greiðsluregluna. Ég kom sjálfur seint inn í þetta mál. Ég var settur inn í atvinnuveganefnd þar sem aðalmaður okkar í nefndinni, hv. þm. Þórhildur Sunna Ævarsdóttir, þurfti að vera mikið erlendis. Ég kom seint inn til að klára þetta þannig að ég nálgaðist málið svolítið í stóra samhenginu og hugsaði: Hvað er það sem þetta mál gerir í raun? Jú, fiskeldi er til staðar og það er verið að auka það og auka umhverfisverndina og minnka áhættu í eldinu. En hvers vegna erum við að gera þetta til að byrja með? Við viljum að það sé blómlegur iðnaður í landinu. Við viljum fá þá verðmætasköpun sem fiskeldið skapar, þau störf sem það skapar. Verðmætin skila sér bæði til nærsamfélagsins og ríkisins. Til þess að fá heildarmyndina af þeim verðmætum sem eru skilin eftir í samfélaginu af fiskeldinu spurði ég ráðuneytið og bað það að gefa mér upplýsingar sem ég skal fara yfir á eftir. En ég fór líka að spyrja: Hver er skaðinn sem fiskeldið veldur og skilur eftir í landinu? Hvernig lítur hann út? Ég byrja fyrst á verðmætasköpuninni til að maður geti vegið og metið hvað manni finnst um málefnin á upplýstum forsendum, hvað manni finnst um þetta mál. Aftur segi ég: Ég verð náttúrlega að fylgja því sem segir í samþykktri stefnu Pírata og get ekki greitt atkvæði með málinu en mér fannst mikilvægt samt sem áður að geta nálgast það málefnalega og á upplýstan hátt og bað þess vegna um upplýsingar. Ég spurði um byggðarleg áhrif af fiskeldi almennt út frá verðmætasköpun. Þetta eru upplýsingar beint frá Hagstofunni. Fiskeldi hefur vaxið mikið frá 2012–2017 - þetta eru tölurnar sem ég fékk frá ráðuneytinu og voru teknar saman af Hagstofunni - rekstrartekjurnar eru orðnar tæpir 19 milljarðar, þannig að þetta er sæmilegt umfang. Framleiðsluverðmæti rúmir 20 milljarðar. 2 milljarðar þarna eru vergur rekstrarafgangur, heildarkaup á vöru og þjónustu 15 milljarðar, launakostnaður 3 milljarðar, kostnaður vegna almannatrygginga rúmur hálfur milljarður. Fjöldi starfsmanna hefur farið á þessu fimm ára tímabili, 2012–2017, úr 250 í tæplega 440. Þá vil ég spyrja: Hversu mikið af því verður eftir? Starfsmönnum hefur fjölgað mjög mikið og svo eru menn líka að hugsa um afleidd störf, það að vinna fiskinn o.s.frv. Það var einn hv. þingmaður í nefndinni sem benti á að þau störf myndu kannski ekki verða eftir í landinu. Þau verðmæti sem skapast og umsvifin í kringum vinnslu fisksins hér á landi munu ekki endilega verða eftir vegna þess að í dag eru fiskiskip eða flutningaskip sem sigla upp til Norður-Noregs að ryksuga fiskinn upp úr kvíunum og sigla með hann til Danmerkur þar sem hann er verkaður. Það er því ekki endilega þannig, sem skiptir máli fyrir landsmenn að vita, að störf í tengslum við að vinna fiskinn skili sér og haldist á Íslandi. Það er eitthvað sem væri hægt að ryksuga upp. Þá erum við í rauninni bara að leigja út sjávarpláss fyrir kvíarnar með þeim ytri umhverfisáhrifum sem þau kosta en við skiljum hitt ekki eftir í landinu, þ.e. þau auknu störf sem gætu annars verið og margir halda að verði til og horfa til sem ein af ástæðunum fyrir því að vera tilbúnir til að taka á sig umhverfiskostnaðinn vegna þess að við fáum störf. Ef kostnaðurinn við starfsfólk er, eins og var nefnt í nefndinni, kannski sjö sinnum minni í einhverjum löndum sem er hægt að sigla til, inni í Eystrasalti, en hér á Íslandi er það eitthvað sem gæti verið mjög arðbært að gera. En við skulum horfa til þess að störfum og afleiddum störfum er ekki endilega til að dreifa. Varðandi fjármagn sýnist mér ekki vera nógu vel skotið loku fyrir þunna eiginfjármögnun. Svo að fólk skilji hvað það þýðir þá þýðir það að þau verðmæti sem eru sköpuð af laxeldisfyrirtækjum, tekjuskatturinn sem langflest fyrirtæki þurfa að greiða til ríkisins skilar sér ekki til ríkisins ef það er eitthvert móðurfélag erlendis sem lánar fiskeldisfyrirtækjum á Íslandi fjármagn, ræður vöxtum og stillir vextina þannig að fyrirtæki hérna heima þurfa að greiða kostnað af láninu til móðurfélagsins sem skilar sér þannig upp í það að það greiðir ekki tekjuskatt. Það kallast þunn eiginfjármögnun. Flest vestræn ríki eru búin að skjóta loku fyrir þetta. Á Íslandi hefur það gengið eitthvað brösulega, m.a. vegna þess að álfyrirtækin á Íslandi stunda nákvæmlega þá iðju, hafa alla vega gert mjög lengi, sem þýðir að tekjuskatturinn af þeirri framleiðslu skilar sér ekki til Íslands. Þetta er líka mikilvægt að horfa á ef við horfum á heildarhagsmuni af því að hafa fiskeldi á Íslandi, annars vegar hvað við skiljum eftir af verðmætum og störfum og hins vegar hvað er skilið eftir í formi umhverfisspjalla. Varðandi umhverfisspjöllin er hægt að stunda fiskeldi með mjög lítilli áhættu fyrir umhverfið. Eitt er að það er hægt að vera með það uppi á landi. Það kostar miklu meira rafmagn þannig að við horfum til gróðurhúsaáhrifa o.s.frv. eða að nota rafmagnið í aðra framleiðslu og þarf að horfa á það í samhengi við hlutina. Ef það er gert í sjó er hægt að minnka verulega umhverfiskostnaðinn eða ytri áhrifin, slæm ytri áhrif á umhverfið. Í dag er víst á tveggja vikna fresti kafað niður á hafsbotninn, bæði undir kvíum og annars staðar í firðinum þar sem fiskeldið er, og hann skoðaður hvað þetta varðar. Þá eru það lyf og slík atriði en mikil lyfjaframleiðsla getur valdið sýklalyfjaónæmi og þessar laxalýs sem lyfin eru m.a. notuð gegn geta náttúrlega smitast í villtan lax líka. Þetta skiptir máli. Það var tillaga okkar í minni hlutanum að það skyldi merkt ef lyf væru notuð og að sjálfsögðu ætti fremur nota aðrar aðferðir en lyf. Það eru til aðrar aðferðir eins og að nota heitt og kalt vatn og aðrar aðferðir sem hægt er að beita til þess að losna við laxalúsina. Ef notuð er besta hugsanlega tækni, sem er talað mikið um í frumvarpinu, er hægt að gera hlutina á miklu umhverfisvænni hátt og jafnvel myndi maður geta sagt mjög umhverfisvænan hátt ef það er t.d. hægt að koma í veg fyrir erfðablöndun með þeim hætti að setja upp stíflur með götum sem fiskarnir þurfa að fara í gegnum og drepa þá ef þeir eru ljósmyndaðir og tölvutæknin metur af uggastærð og slíku hvort um eldislax sé að ræða. Það er hægt að gera þetta á miklu umhverfisvænni hátt þannig að varúðarreglunni sé miklu betur fylgt og náttúran látin njóta vafans, meira en er gert núna. Ef maður horfir á heildarhagsmuni í málinu er verið að gera það miklu betur í þessu frumvarpi en gert er núna. Þegar kemur að því að greiða atkvæði í málinu munum við þingmenn Pírata, ég alla vega og ég hef talað við þingflokkinn um það, þó án efa ekki samþykkja það í ljósi samþykktrar stefnu Pírata. Við munum samt greiða atkvæði með ákveðnum góðum þáttum um umhverfisvernd sem er klárlega verið að setja inn í frumvarpið. Ég hef skoðað og rannsakað kosti og galla við frumvarpið og hagsmunina, það sem er skilið eftir í formi einhvers konar umhverfisspjalla og síðan verðmætasköpunar, og í heildina myndi ég segja að hægt væri að gera þetta miklu betur varðandi þá þætti. Í framhaldinu myndi ég vilja sjá, í rauninni tengt þessu en líka tengt miklu fleiri atriðum, að þunn eiginfjármögnun væri bönnuð með lögum á Íslandi, eins og flestar aðrar vestrænar þjóðir hafa gert, þannig að fyrirtæki geti ekki komist hjá því að greiða tekjuskatt á Íslandi. Hv. þm. Albertína Friðbjörg Elíasdóttir skrifaði nefndarálit minni hlutans mestu og ég kom síðan að því með henni og það er tengt máli sem er samhliða þessu, en þar er lagt til að lagt sé á auðlindagjald. Þetta sé auðlindanýting, sem er nákvæmlega það sem það er. Það er verið að nýta sameiginlega auðlind allra landsmanna sem er þetta sjávarpláss í því skyni að skapa verðmæti og þá væri mjög eðlilegt að setja á auðlindagjöld, rétt eins og þegar útgerðin á Íslandi nýtir sameiginlega auðlind með því að sækja á miðin og veiða villta stofna í kringum landið. Okkur finnst ekkert nema eðlilegt að byggja á þeim grunni að lágmarki til að fá inn auðlindagjöld. Síðan er það sjálfsögðu stefna Pírata að bjóða eigi upp nýtingarrétt hvað varðar sjávarauðlindina okkar. En við viljum að lágmarki að farin verði sú leið sem er farin í dag þannig að þeir sem nýta sameiginlega auðlind þjóðarinnar greiði fyrir það auðlindagjald. Það er í tillögu okkar. Við skulum sjá hvernig atkvæðagreiðslan um hana fer í þingsal. Varðandi framtíðina eru komin tvö frumvörp inn í samráðsgátt stjórnvalda um breytingar á stjórnarskránni. Annars vegar er komið inn frumvarp um breytingu á stjórnarskránni hvað varðar auðlindir í náttúru Íslands og hins vegar um umhverfisvernd. Þá væri áhugavert að sjá hvernig þetta frumvarp samrýmdist þeim ákvæðum ef þau yrðu samþykkt eins og þau hafa verið sett inn í samráðsgáttina. Þar kemur fram, með leyfi forseta, um umhverfisvernd: „Náttúra Íslands er undirstaða lífs í landinu. Ábyrgð á vernd náttúru og umhverfis hvílir sameiginlega á öllum og skal verndin grundvallast á varúðar- og langtímasjónarmiðum með sjálfbæra þróun að leiðarljósi. Stuðlað skal að því að fjölbreytni náttúrunnar sé viðhaldið og vöxtur lífríkis og viðgangur tryggður. Allir skulu njóta heilnæms umhverfis. Almenningi er heimil för um landið og dvöl þar í lögmætum tilgangi.“ - Það skiptir nú ekki máli hér. - „Ganga skal vel um náttúruna og virða hagsmuni landeigenda og annarra rétthafa.“ Það er greinilega ekki verið tryggja rétthafa að þeim ám og nýtingarrétt í þeim ám þar sem villti laxinn er til staðar. Þetta er ekki tryggt nógu vel með frumvarpinu. En áfram held ég, með leyfi forseta: „Mælt skal nánar fyrir í lögum um inntak og afmörkun almannaréttar. Í lögum skal mælt fyrir um rétt almennings til upplýsinga um umhverfið og áhrif framkvæmda á það svo og til þátttöku í undirbúningi ákvarðana sem áhrif hafa á umhverfið.“ Hérna eru varúðar- og langtímasjónarmið en varúðarsjónarmiðum er ekki nógu vel fylgt. Það er ekki staðinn vörður um hagsmuni landeigenda eða annarra rétthafa þegar kemur að þeim ám þar sem villti laxinn gengur upp og það er ekki verið að setja upp þann tæknibúnað sem raunverulega þarf til að koma í veg fyrir erfðablöndun, þ.e. að frjór eldislax sem sleppur úr kvíum gangi ekki upp í ár og hrygni. Það er ekki komið í veg fyrir það. Þessi lög myndu að mínu mati ekki standast ákvæði frumvarps um breytingar á stjórnarskrá um umhverfisvernd sem er nú í samráðsgátt stjórnvalda. Varðandi frumvarp um auðlindir í náttúru Íslands segir þar, með leyfi forseta: „Auðlindir náttúru Íslands tilheyra íslensku þjóðinni. Nýting auðlinda skal grundvallast á sjálfbærri þróun. Náttúruauðlindir og landsréttindi sem ekki eru háð einkaeignarrétti eru þjóðareign. Enginn getur fengið þessi gæði eða réttindi tengd þeim til eignar eða varanlegra afnota.“ Ég stíg aðeins út fyrir textann. Í frumvarpinu er talað um að nýtingarrétturinn sé til 16 ára sem skapar ekki nein séreignarréttindi þannig að mér sýnist það alla vega að því leytinu til uppfylla sjónarmiðin í frumvarpi til breytingar á stjórnarskránni um auðlindir í náttúru Ísland sem er í samráðsgátt stjórnvalda. Ég held áfram: „Handhafar löggjafarvalds og framkvæmdarvalds fara með forræði og ráðstöfunarrétt þeirra í umboði þjóðarinnar. Veiting heimilda til nýtingar á náttúruauðlindum og landsréttindum sem eru í þjóðareign eða eigu íslenska ríkisins skal grundvallast á lögum og gæta skal jafnræðis og gagnsæis. Með lögum skal kveða á um gjaldtöku fyrir heimildir til nýtingar í ábataskyni.“ Með lögum er í þessu tilfelli verið að nefna einhverja gjaldtöku. Það er ekki gengið jafn langt, sem er þó mjög skammt gengið, þegar kemur að nýtingu á sameiginlegri fiskveiðiauðlind okkar í þessu frumvarpi, það er gengið skemur en það þannig að landsmenn fá minna í sameiginlega sjóði fyrir nýtingu á hinni sameiginlegu auðlind sem er þetta sjávarpláss undir kvíarnar en þegar útgerðin fær að nýta fiskveiðiauðlindina. Svo eru mismunandi aðilar búnir að taka saman efni um þann hag sem af því hlýst, þ.e. verðmætasköpun og hag fyrir nærsamfélagið og störf. Það er m.a. byggt á skýrslu Byggðastofnunar, sem ég er að vísa í, og svo eru tölur úr skýrslu KPMG sem var gerð fyrir Fjórðungssamband Vestfjarða. Ég mæli með að fólk kynni sér það en skoði það líka í samhengi við hver óskar eftir þessum upplýsingum.

Virðulegi forseti. Við erum hér að ræða nokkuð stórt mál sem er breytingar á ýmsum lagaákvæðum sem tengjast fiskeldi. Ég vil byrja á því að taka undir með kollegum mínum sem hafa komið hér upp með þakkir til þeirra sem starfa í atvinnuveganefnd og hafa komið að þessu máli. Það hefur verið af fullum heilindum sem allir hafa reynt að koma að þessu máli og við höfum öll reynt að stefna í þá átt að styrkja lagaumhverfi þessarar atvinnugreinar sem á að byggjast upp og erum öll sammála um að gera það sem best til þess að hún fái að vaxa og dafna og skila sínu í þjóðarbúið. Okkur greinir kannski aðeins á um hvert við eigum að fara en það skiptir miklu máli að við höfum verið sammála um það - og ég held að við náum ásættanlegri niðurstöðu miðað við þetta - að tryggja að vel verði frá þessu gengið. Því að ef við náum þeirri niðurstöðu er það fyrir samfélögin, umhverfið og atvinnulífið sem við getum byggt upp til framtíðar svo að hvað rekist ekki á annað. Þetta skiptir allt máli. Auðvitað eru skiptar skoðanir um fiskeldið. Við höfum nú orðið vör við að margir eru hræddir, óttast að sjókvíaeldi í opnum kvíum sé hættulegt fyrir umhverfið og villta laxastofninn. Það hafa líka heyrst raddir um að ekki sé hægt að kalla þetta galopnar kvíar því að þetta er orðið allt öðruvísi en var. Við erum að fara inn í þriðju og fjórðu kynslóð fiskeldis og höfum brennt okkur á fyrri kynslóðum. Nú ætlum við að gera þetta betur og þá erum við líka að byggja á reynslunni og þeirri tækni sem á eftir að koma og hefur komið fram. Ég held að það skipti gríðarlega miklu máli í þessu sambandi að taka undir að við séum að hlúa að greininni og gera ráð fyrir því að allar tæknibreytingar og þekking í þessum málum komi til með að bæta rekstrarumhverfið þannig að öllum líki. Það er það sem skiptir máli. Enda gerum við ráð fyrir því í þessu frumvarpi að lögin verði tekin aftur upp og skoðuð eigi síðar en 1. maí 2024. Það getur ýmislegt gerst þangað til. Einnig erum við þá aðeins farin að sjá fyrir hvaða áhrif þetta hefur. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir kom inn á að í upphafi hefði ekki verið nægjanlega tekið á áhættumati og ekki nægilega undir það tekið. Ég ætla kannski aðeins að mótmæla því og benda á að það hefur nú verið meginlínan að reyna að byggja frekar undir áhættumatið en að taka það út og ég held að það skipti máli. Eitt af veigamestu atriðunum í því sambandi eru mótvægisaðgerðirnar sem ég tel vera lykilatriði. Þar er verið að lögfesta það inn í áhættumatið að tekið verði tillit til mótvægisaðgerða. Þeim er skipt í tvennt. Það er í fyrsta lagi það sem snýr að eldiskvíunum, að áhættumat taki tillit til þeirra aðgerða sem rekstraraðilar beita í því sambandi, eins og ljósastýringu, stærri seiðasleppingu og minni möskva. Þetta á að hindra að það verði strok. En ef af stroki verður myndum við beita mótvægisaðgerðum. Við myndum reyna að ná í fiskinn sem færi þá væntanlega upp í árnar. Og þetta eru bara aðferðir sem beitt er í Noregi og þykja sjálfsagðar. Ég tel að þetta sé lykilatriði til að við getum unnið í sátt og verndað villta laxastofninn því að við erum á því að það skuli gert. Við erum þá með þessum mótvægisaðgerðum að stuðla að umhverfisvænni rekstri og betri sátt við aðra hagsmuni, tel ég vera. Síðan er annað, heilbrigðismálin. Við viljum undirstrika þau og ég held að það sé sameiginlegur vilji allra sem að þessu koma, hvort sem það eru rekstrarfyrirtækin eða samfélögin. Heilbrigði dýra og umhverfis er undirstaða þess að hægt verði að byggja upp starfsemina til sjálfbærni sem byggir á vistfræðilegri, félagslegri og efnahagslegri stoð. Til þess atriðis er horft í nýjum lögum með nýjum ákvæðum en þó er það meitlað í stein. Þá verður hið opinbera að fylgjast með þróun greinarinnar og tryggja aðhald og eftirlit, að farið verði af ýtrustu nærgætni í starfsemina. Ég held að þetta sé mikilvægt atriði, að huga að heilbrigðismálunum, sem eru þá t.d. lúsafaraldur eða lúsin á fiskinum og eins aðrir sjúkdómar; að við getum beitt umhverfisvænum aðferðum og tryggt að alltaf verði horft til þess að við séum að vernda umhverfið sem við erum að nýta. Það er margt sem við erum að reyna að hugsa út í í þessu sambandi og vil ég þá nefna, af því að það hefur komið nokkrum sinnum fram og framsögumaður málsins, hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé, kom inn á það, að við viljum taka aftur inn í nefndina ákvæði í sambandi við leyfisveitingarnar. Við vildum draga þarna skýra línu þar sem við gætum gengið þannig frá að við værum að setja einhverjar hurðir eða girðingar miðað við gamla frumvarpið, miðað við gömlu lögin og aftur hin nýju, og allri óvissu verði eytt um hvaða leyfisumsóknir séu inni samkvæmt því gamla og hverjar þurfi þá að taka tillit til nýrra laga. Þegar nefndarálitið var birt var svolítið óvissu undirorpið hvaða umsóknir væru inni. Og ég vil ekki taka undir orð hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur þegar hún talaði um að við værum að draga hagsmuni einhverra aðila þarna inn. Við erum bara að horfa til þess að leyfum sem eru komin mjög langt í ferlinu, sama hvað fyrirtækin heita sem standa að þeim, sé ekki kippt út. Við erum jafnvel að tala um upp undir átta ára ferli sem við værum þá að kippa úr sambandi og byrja á að nýju samkvæmt nýja frumvarpinu. Þetta er kannski ekki það sem við hugsuðum og vildum draga skýra línu en hún er kannski nokkuð óljós. Ég vona að hægt verði að finna niðurstöðu sem við getum öll sætt okkur við í þessu sambandi. Það skiptir gríðarlega miklu máli að við séum nokkuð skýr í þessu og að við skilum frumvarpinu ekki þannig frá okkur að áfram ríki sú óvissa sem hefur ríkt um þessi mál. Ég held að það sé undirstaðan sem allir þurfa, bæði samfélögin og fyrirtækin, að fólk viti að hverju það gangi. Í þessu sambandi þarf þetta líka að vera mjög skýrt, eins og ég sagði, og ég held að það sé meining okkar að við komum þessu þannig áfram. Hér hefur verið rætt um hver ávinningurinn sé af fiskeldinu og ég held að það sé bara mjög stórt mál. Ég held að þetta sé með stærri málum sem við erum að afgreiða út af þingi og úr atvinnuveganefnd. Þetta skiptir okkur öll máli; hvert atriði skiptir máli í þessu sambandi. Ég er hér með nokkra punkta sem hafa verið teknir saman um fiskeldi á Vestfjörðum. Við erum að tala um að við séum með áhættumat sem er til bráðabirgða og burðarþolsmetin svæði upp á 80.000 tonn. En við erum ekki komin með áhættumat alveg að því. Í því sambandi má segja: Ef við værum með 70.000 tonna fiskeldi á Vestfjörðum gæti það skilað um 65 milljarða heildarverðmætum, sem þýddi 730 bein störf og 420 afleidd. Árlegar skatttekjur af þessu yrðu 2,8 milljarðar og við myndum sjá kannski 700 milljónir renna til sveitarfélaganna. Þetta er stórt mál. Ég var á fundi nú í morgun þar sem Vestfjarðastofa kynnti ákveðnar sviðsmyndir í framtíð Vestfjarða. Þar var komið inn á þetta mál. Með því að gera ekkert myndi þetta kannski malla áfram í einhverri óvissu og óvissan er það versta sem maður býr við. Þess vegna þurfum við að vera svolítið skýr í þessu. Ef við gefum ákveðnar vísbendingar, stöndum við okkar orð, stöndum við okkar stefnu, gætum við séð þessa mynd svolítið skýra. Þá erum við að tala um kannski eftir 15 ár. Þá erum við að sjá að við meintum það sem við sögðum með því að byggja undir þessa starfsemi og þá erum við að gera þennan landsfjórðung sjálfbæran og óvissunni væri eytt. Það er fleira sem ég vildi nefna í þessu sambandi og ég vil kannski taka undir umsögn sem kom frá umhverfis- og samgöngunefnd um frumvarpið, alveg ágætisumsögn, þar sem segir, með leyfi forseta: „Í búgrein á borð við fiskeldi er megináskorunin fólgin í því að finna og ástunda jafnvægi milli náttúrunytja og náttúruverndar. Fiskeldi í opnum sjókvíum er háð mörgum umhverfisþáttum og veldur álagi á þá, bæði nær og fjær. Að mati nefndarinnar er eðlilegt að gera kröfu um að slíkt fiskeldi sé sem sjálfbærast, og að það þróist jafnt og þétt til rekjanlegrar sjálfbærni.“ Hér er umhverfisnefnd að taka undir þá vinnu sem hefur farið fram í atvinnuveganefnd og við vonumst til að við getum skilað, þannig að hægt sé að vinna eftir til uppbyggingar en ekki til stöðvunar. Ég var kannski búin að koma inn á þá þætti sem ég vildi undirstrika í þessu máli en það er alltaf spurning um að taka stefnu og halda henni þannig að við festum í sessi, tökum undir hvað þetta er gríðarlega mikilvægt fyrir samfélögin og á svæðunum í nærsamfélaginu, eins og á Vestfjörðum og Austfjörðum. Það skiptir gríðarlega miklu máli þar. Bent var á það á fundinum í morgun hjá Vestfjarðastofu að samfélagið og Vestfirðir væru ekki einungis í samkeppni við aðra landshluta um fólk og samfélög og umgerð heldur í samkeppni við allan heiminn. Það er það sem skiptir máli. Að við getum staðið upp frá vinnu við frumvarpið og skilað því þannig frá okkur að við séum að gera þau samfélög samkeppnishæfari á heimsvísu. Þá held ég að tilganginum sé náð.