Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og kunnugt er voru gerðar mjög verulegar breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt á s. l. ári. Meginbreytingar á skattlagningu, sem þá voru gerðar, fólust eins og kunnugt er í takmarkaðri sérsköttun hjóna og þó enn frekar í aðlögun skattalaga að verðbólguþróun, aðlögun laganna að verðbólguhugtakinu og þeim tekjuauka sem verðbólga getur fært mönnum í hendur. Einnig voru í frv. nýmæli um aðskilnað tekna atvinnurekenda af atvinnurekstri frá almennum launatekjum atvinnurekenda. Þegar frv. þetta var samþykkt hér í þinginu var að sjálfsögðu uppi nokkur óvissa um tekjur ríkissjóðs af tekju- og eignarskatti að samþykktum þessum breytingum. Meginviðmiðunin, sem menn studdust við gerð fjárlaga á s. l. ári, var sú, að þessi nýju skattalög skiluðu ríkissjóði svipuðum tekjum og verið hefði ef gömlu skattalögin hefðu áfram verið í gildi, að teknu tilliti til verðlags- og launabreytinga milli ára. Þegar skattalögin voru til meðferðar hér í þinginu fyrir einu ári voru uppi háværar fullyrðingar af hálfu hv. stjórnarandstæðinga um að þau skattalög, sem verið var að samþykkja, mundi skila ríkissjóði allmiklu hærri tekjum en áætlað væri í fjárlögum. Eftir að álagning hafði farið fram á s. l. sumri upphófust þessar sömu fullyrðingar á nýjan leik og menn þóttust geta sannað það allt fram á s. l. haust, að tekjur ríkissjóðs af tekju- og eignarsköttum yrðu allmiklu hærri en fjárlög hefðu gert ráð fyrir og voru menn þá ekki í vandræðum með að ráðstafa þessum tekjum. Nú liggur fyrir hverjar hafa orðið samanlagðar tekjur ríkissjóðs af tekju- og eignarskatti á s. l. ári. Niðurstaðan er sú, að tekjurnar af innheimtum skatti eru um 3.5 milljörðum lægri en fjárlög höfðu gert ráð fyrir. Í fjárlögum var gert ráð fyrir að samanlagður tekju- og eignarskattur næmi 63.8 milljörðum kr., en í reynd urðu þessar tekjur 60.3 milljarðar kr. Við höfum fyrirliggjandi gögn um heildarupphæð þessara skatta sem hægt er að bera saman við fjárlagatöluna eins og ég hef hér gert, en því miður liggur ekki fyrir hjá ríkisbókhaldi enn sem komið er nánari sundurliðun á þessum tekjum, vegna þess að einstakar innheimtustofnanir - og þá fyrst og fremst Gjaldheimtan í Reykjavík - blanda nokkuð saman innheimtum tekjum frá félögum og einstaklingum. Það hefur því enn ekki tekist að sundurgreina þessa tölu þannig að hægt sé að átta sig á í hverju breytingarnar eru helst fólgnar frá því sem áætlað var í fjárlögum. Þetta vildi ég láta koma hér fram vegna þess að við meðferð skattbreytinga nú er nákvæmlega það sama uppi á teningnum og var fyrir einu ári. Það vantar ekki stóryrðin og fullyrðingarnar hjá stjórnarandstöðunni um það, að nú sé verið að hækka skattstofna langt umfram það sem gefið sé upp og að áformaðar skattalækkanir séu tómar talnablekkingar vegna þess að á sama tíma sé verið að hækka skatta með öðrum hætti. Ég held að það sé hollt fyrir menn að hafa reynsluna frá liðnu ári í huga og minnast þess, að það vorum við stjórnarsinnar sem höfðum rétt fyrir okkur í þeim efnum. að þessar áætluðu tekjur af tekjuskatti yrðu síst meiri en fjárlög gerðu ráð fyrir. Við vissum að þessar áætlanir væru talsverðri óvissu undirorpnar, og það hefur komið í ljós, að tekjurnar urðu töluvert miklu minni en ráð var fyrir gert. Það hefur alltaf legið ljóst fyrir, að eftir að í fyrsta sinn væri lagður á skattur samkv. þessum nýju skattalögum væri óhjákvæmilegt að gera ýmsar breytingar á skattalöggjöfinni að fenginni reynslu. Fljótlega eftir að skattur hafði verið lagður á tekjur komu fram umkvartanir frá einstæðum foreldrum þess efnis, að í mörgum tilvikum hækkuðu skattar á einstæð foreldri óeðlilega mikið. Nú mátti að sjálfsögðu alltaf gera ráð fyrir því, þegar slík umbylting er gerð á skattalögum, að sumir hækki meira en aðrir og aðrir lækki meira en meðaltalið vegna þess að auðvitað er ekki hægt að gera breytingu á skattalögum nema það hafi margvísleg áhrif á útkomu einstaklinga og annarra skattaðila. Vitað var að einstæð foreldri höfðu notið talsvert mikilla fríðinda í gömlu skattalögunum, og ljóst var, að með sérsköttun misstu einstæð foreldri viss fríðindi sem þeir höfðu haft, en fengu önnur í staðinn. Þau skipti gátu komið misjafnlega út hjá fólki eftir því, hvort um lágar eða háar tekjur var að ræða, og eftir því, hvort börnin voru fá eða mörg. En án þess að orðlengja þetta frekar varð niðurstaðan að sett var fimm manna nefnd sem falið var það verkefni að meta skattalega stöðu einstæðra foreldra. Hún skilaði áliti fyrir nokkrum vikum þar sem á það var fallist sem meginniðurstöðu, að gera þyrfti breytingar til hagsbóta fyrir einstæð foreldri. Það var megintiflaga nefndarinnar, að lágmarkspersónufrádráttur samkv. 30. gr., sem veittur er einhleypingum, yrði 75% hærri hjá einstæðum foreldrum en hjá öðrum einhleypingum. Þessa tillögu hefur ríkisstj. gert að sinni og má þá gera ráð fyrir að skattaleg staða einstæðra foreldra verði öll önnur við næstu skattaálagningu. Á s. l. hausti var nokkuð yfir því kvartað, að lágtekjufólk, sem byggi í skuldlitlu eigin húsnæði - og á það einkum við elli- og örorkulífeyrisþega, fengi mikla eignarskatta enda þótt ekki væru miklar tekjur fyrir hendi til að standa skil á þeim. En ekki er þetta nú í fyrsta sinn sem yfir þessu er kvartað. Þetta er gömul saga. Og ég held að það sé þá ekki síður fasteignaskatturinn sem fólk kvartar yfir, enda er það brúttóskattur sem tekur ekki neitt tillit til þess, hvort fólk þarf að borga jafnvel vexti og afborganir af viðkomandi eignum. Hann er lagður á brúttóeign. Eftir að þetta vandamál hafði verið athugað nokkuð varð niðurstaðan að leggja til að hagur þessa lágtekjufólks yrði bættur með því að það mætti nýta ónýttan persónuafslátt til greiðslu eignarskatts. Enginn vafi er á því, að þetta kemur mjög mörgum til góða sem þannig stendur á fyrir, og þá einkum elli- og örorkulífeyrisþegum. Einnig er lagt til í frv. að lækka megi eignarskatt þeirra sem litlar tekjur hafa vegna aldurs, veikinda eða slysa, en eins og kunnugt er er samsvarandi heimild fyrir hendi þegar um greiðslu tekjuskatts er að ræða. Þessi heimild hefur hins vegar ekki verið fyrir hendi um greiðslu eignarskatts og enginn vafi á því að hún bætir mjög úr skák fyrir þessum hópi fólks. Eins og kunnugt er var gerð breyting á tekjuskattslögum fyrir rúmum mánuði hér í þinginu á þann veg, að frádráttur einstaklinga vegna greiðslu vaxta af lánum, sem tengjast kaupum eða byggingu íbúðarhúsnæðis, var hækkaður og það verulega. Á þessu álagningarári er vaxtafrádráttur í fyrsta skipti mjög takmarkaður, en mörkin voru verulega rýmkuð frá því sem lögin höfðu áður gert ráð fyrir og hjá hjónum geta vextir allt að 7.2 millj. gkr. orðið frádráttarbærir. Á hitt er vert að minna, að vaxtafrádrátturinn fellur í langflestum tilvikum undir 10% frádráttarreglu. Til samræmis við þessi fríðindi, sem húseigendur njóta, þó í takmörkuðum mæli sé, og til samræmis við það, að liðurinn eigin húsaleiga hefur verið felldur úr skattalögum, er hér gerð till. um að nokkur hagsbót komi til handa leigjendum og þeir fái helming húsaleigu vegna íbúðar til eigin nota frádráttarbæran við álagningu tekjuskatts. Ákvæði þetta gildir um greidda húsaleigu á þessu ári og verður því leigjendum til hagsbóta við álagningu skatts á næsta ári. Þessi lagabreyting gæti að sjálfsögðu ekki haft nein áhrif á viðskipti leigjenda og húseigenda á seinasta ári - og hætt við að þau viðskipti séu öll löngu frágengin - þannig að ekki þykir eðlilegt að þessi regla komi til framkvæmda í viðskiptum manna fyrr en á því ári sem nú er að líða. En þess er að vænta, að húsaleiga verði betur fram talin eftir þessa breytingu á skattalögum og að tekjur ríkissjóðs af sköttum af húsaleigu verði meiri en verið hefur, og kemur það á móti tekjutapi sem ríkissjóður hefur af þessari breytingu. Í núgildandi skattalögum er það ákvæði, að vangreiðsla á hluta af sköttum veldur því, að allur ógreiddur skattur fellur í gjalddaga ásamt þungum dráttarvöxtum á alla upphæðina. Þetta þykir ekki sanngjörn regla, en hún hefur lengi verið í gildi og hefur lýst sér í því, að verði mistök hjá atvinnurekanda eða skattgreiðanda þannig að hann standi ekki skil t. d. l. ágúst á fyrstu greiðslu skatta eftir að álagning hefur farið fram, þá verður hann að borga mjög þunga refsivexti á allar eftirstöðvar skattskuldarinnar. Þetta getur að sjálfsögðu numið mjög verulegum upphæðum. Hér er lagt til að þessi regla verði endurskoðuð með þeim hætti, að aðeins sá hluti skuldarinnar, sem fallinn er í gjalddaga, þ. e. sú mánaðargreiðsla sem fallin er í gjalddaga verði vöxtuð, en annar hluti skattskuldarinnar falli ekki í gjalddaga fyrr en á tilsettum gjalddögum. Þetta mun að sjálfsögðu hafa nokkurt tekjutap í för með sér fyrir ríkissjóð, en liggur ekki nákvæmlega fyrir, enda er mjög erfitt að áætla hver sú upphæð gæti verið. Þá kem ég að fimmtu meiri háttar efnisbreytingunni sem fólgin er í þessu frv., en hún lýtur að reglu 59. gr. um reiknuð laun. Í þessu frv. eru ákvæði 59, gr. tekjuskattslaga um reiknuð laun atvinnurekenda felld niður, ef frv. verður að lögum. Ástæðan er fyrst og fremst sú, að ekki þykir stætt á því að skattur sé lagður á tekjur sem aldrei hafa orðið til, eins og nú er raunverulega heimilað í 59. gr. Á hitt er rétt að minna, að áfram verða í lögunum fullgild og skýr fyrirmæli til skattstjóra að áætla atvinnurekendum tekjur, ef rökstudd ástæða er til að ætla að tekjur séu vantaldar eða fyrirliggjandi gögn eru talin ófullnægjandi eða tortryggileg. Í grg. er ítarleg grein gerð fyrir ýmsum þáttum þessa máls, auk þess sem fsp. hafa verið lagðar fram um reiknuð laun á seinasta ári sem þegar hefur verið að nokkru svarað og birt var hér á Alþingi, en að öðru leyti eru þá í prentun, því að svörin hafa verið send frá fjmrn. í seinustu viku. Sé ég ekki ástæðu til að eyða tímanum hér í ítarlegar talnalegar upplýsingar. En rétt er að geta þess hér, að um 13 400 einstaklingar fengu reiknað endurgjald vegna vinnu veið eigin rekstur, og eru þá aðeins taldir þeir sem höfðu viðkomandi rekstur að aðalstarfi. Af þeim, sem fengu reiknað endurgjald, voru 3 873 bændur eða um 39% af heildarfjöldanum. Hins vegar er rétt að minna á það, að reiknað endurgjald hafði ekki áhrif til hækkunar á sköttum hjá mönnum nema reiknaða endurgjaldið hefði í för með sér tap í rekstrinum. Eins og ég sagði voru það um 13 400 einstaklingar, sem fengu reiknað endurgjald, en hjá um 3 100 þeirra varð tap í rekstri og það eru þeir sem fengu hærri skatt af völdum reiknaðs endurgjalds. Þar af voru 2/3 úr bændastétt eða rétt tæplega 2000 manns. Megintilgangur ákvæðanna um reiknuð laun í 59. gr. var að samræma rekstursuppgjör fyrirtækja, hvort heldur þau eru rekin í félagsformi eða í nafni einstaklings. Eiganda rekstrar er samkv. núgildandi ákvæðum skylt - eins og segir í lagagr.- að telja sér til tekna eigi lægra endurgjald fyrir starf sitt en hefði hann innt það af hendi fyrir óskyldan eða ótengdan aðila. Annað aðalmarkmið þessarar greinar var að koma í veg fyrir að þeir, sem hafa tekjur sínar af rekstri, sleppi með að greiða litla sem enga beina skatta, eins og óneitanlega hafa verið töluverð brögð að. Reiknuðu launin áttu að tryggja lágmarksskattgreiðslur allra atvinnurekenda sem taldir eru hafa stundað fullt starf. Meginágallinn á þessu ákvæði er hins vegar sá, eins og ég hef þegar getið, að samkv. ákvæðinu ber að leggja skatt á tekjur jafnvel þótt þær hafi aldrei orðið til. Þótt skattstjóri og skattþegn séu sammála um að tekjur í rekstrinum hafi alls ekki verið meiri en framtalið er, eða útgjöldin nákvæmlega þau sem greinir í framtali skattþegns, og tapið því bersýnilegt og óumdeilt, þá bar skattstjóra og ber samkv. núgildandi lögum að leggja á viðkomandi skattþegn reiknuð laun í samræmi við reglur ríkisskattstjóra. Breytti þar engu þótt það ylli enn frekara tapi í rekstri en reikningar sýndu. Að vísu gildir þessi regla þegar hlutafélög eða aðrir lögaðilar eiga í hlut. Lögaðilum ber að greiða eigendum sínum laun í samræmi við það sem gerist á hinum almenna vinnumarkaði, og þar gildir þessi regla og hefur gilt í fjöldamörg ár. En reynslan sýnir að nokkuð öðru máli gegnir um fyrirtæki sem rekin eru í nafni einstaklinga, vegna þess að þar er um minni rekstrareiningar að ræða. Þar eru menn með neyslu sína og rekstur oft á tíðum mjög samtvinnað, og þótt félag eigi kost á því að flytja tap milli ára, sem myndast vegna reiknaðra launa, kann það að vera illmögulegt, jafnvel ógerlegt fyrir einstakling með lítinn rekstur. Ég tel því að reynslan sýni að það hljóti að gilda um þetta aðrar reglur, þegar um tiltölulega lítinn rekstur er að ræða, heldur en þegar um stóran rekstur er að ræða. Eins og kunnugt er, þá eru félög og lögaðilar ekki skattlögð með sama hætti og einstaklingar sem reka atvinnurekstur. Skatthlutfallið er töluvert hærra þegar félög og lögaðilar eiga í hlut, eða 65%, meðan aftur á móti hæsta skatthlutfall hjá atvinnurekendum með rekstur í eigin nafni er 50%, og prósentan er sú sama, 65% á allar tekjur lögaðila. En þeir, sem reka atvinnurekstur í eigin nafni, byrja með 25% álagningarhlutfall og síðan 35% og það er ekki fyrr en kemur í efsta jaðarskattinn að prósentan verður 50%. Á móti þessu kemur hitt, að félag eða lögaðill má leggja 25% af hreinum hagnaði í varasjóð. Ef þetta tvennt er lagt saman er nokkuð ljóst að þegar um smáfyrirtæki er að ræða er hagkvæmara að það sé rekið á nafni einstaklings. Síðan komum við upp að ákveðnum mörkum þar sem það kemur nokkuð í sama stað niður, hvort um félag er að ræða eða fyrirtæki á nafni einstaklings, og svo þegar kemur yfir ákveðin mörk er heldur hagkvæmara að reka fyrirtæki í félagsformi. Af þessu leiðir að það er á margan hátt eðlilegt að ekki gildi nákvæmlega sömu reglur um reiknuð laun þegar stórfyrirtæki í félagsformi á í hlut og smáfyrirtæki sem rekið er á nafni einstaklings. Ljóst er að ýmsir annmarkar komu í ljós þegar reikna átti mönnum laun í samræmi við viðmiðunarreglur ríkisskattstjóra. Viðmiðunarlaunin þóttu nokkuð lág hjá ýmsum hátekjumönnum, enda aðeins miðuð við dagvinnutekjur. T. d. voru viðmiðunarlaunin 8.1 millj. gkr. hjá öllum sérmenntuðum mönnum, læknum, tannlæknum, verkfræðingum, endurskoðendum og öðrum hliðstæðum starfsstéttum, og fullyrt var að viðmiðunarlaunin hvettu atvinnurekendur með hærri tekjur til að halda sig við uppgefna upphæð í trausti þess, að ekki yrði litið frekar á reksturinn ef reiknuð laun væru áætluð yfir viðmiðunarlaunum. Hins vegar þóttu viðmiðunarlaunin nokkuð há hjá kvæntum bændum. En í lögunum var beinlínis miðað við launaþátt í verðlagsgrundvelli landbúnaðarvara. Einhleypur bóndi á vísitölubúi, sem kvæntist, fékk 5.6 millj. kr. í reiknuð laun á reksturinn fyrir bæði hjónin í stað þess að fá 3.3 millj. áður en eiginkonan kom til sögunnar, jafnvel þótt reksturinn væri nákvæmlega sá sami í báðum tilvikum. Þótti ýmsum þetta nokkuð dýrkeypt kvonfang, að slíkar yrðu afleiðingarnar í skattlagningu. Staðreynd er að ákvæði 59. gr. hafa ekki verið framkvæmd eins í öllum skattumdæmum, eftir þeim upplýsingum sem við hófum fengið frá ríkisskattstjóra, og olli þetta talsverðri mismunum gagnvart bændastéttinni einkum og sér í lagi. Mér er líka til efs að ákvæði 59. gr. hafi verið framkvæmd af skattstjórum eins og lög mæla fyrir. Ég tel líkur benda til að í æðimörgum tilvikum hafi ekki verið tekið það tillit til aðstöðu viðkomandi aðila: aldurs, heilsu og starfstíma, umfangs starfsins og annarra atriða er máli skipta, eins og kveðið er skýrt á um í 59. gr. laganna. Vissulega má benda á að þá hefðu menn getað kært skattlagninguna til ríkisskattanefndar eða ríkisskattstjóra, eftir því sem við á, þ. e. eftir því hvort kærufrestur var útrunninn eða ekki. En mér virðist ljóst að óánægðir skattgreiðendur hafi ekki valið þennan kost nema í tiltölulega fáum tilvikum, sennilegast vegna þess að þeim hefur fundist það of flókin eða vonlítil leið. Rétt er að upplýsa hér að áður en kærufresti lauk höfðu skattstjórum borist 713 kærur vegna reiknaðra launa og í helmingi þessara tilvika tók skattstjóri að einhverju leyti til greina kröfur gjaldenda um lækkun launanna. Menn beri þetta saman við þá tölu sem ég nefndi áðan, að reiknuð laun mynduðu tap í rekstri í rúmlega 3000 tilvikum. Ég vil svo að lokum varðandi reiknuðu launin aðeins ítreka það sem ég sagði í upphafi, að það er alger misskilningur, sem komið hefur fram, að með afnámi þessarar greinar sé numið úr lögum heimildarákvæði til þess að áætla mönnum tekjur ef rökstudd ástæða er til að ætla að tekjurnar séu vantaldar eða framtalið að öðru leyti tortryggilegt. Sú heimild er áframhaldandi fyrir hendi í 96. gr. laganna og verður að sjálfsögðu notuð af skattstjórum, enda hafa þeir skýr fyrirmæli um það í skattalögunum þegar það þykir við eiga. Hins vegar vil ég endurtaka það sem ég sagði áðan, að einn aðaltilgangur 59. gr. var að tryggja að sem flestir greiddu nokkurn skatt til samfélagslegra þarfa, enda þótt rekstur fyrirtækja þeirra gengi ekki vel, a. m. k. ekki á pappírnum. Í ljósi þessa verður að skoða það, að gerð er till. um breytingar á fyrningarreglum jafnhliða því að 59. gr. skattalaga er niður felld. Lagt er til að útgjöld vegna fyrningar í atvinnurekstri séu lækkuð um allt að 10% ef hreinar tekjur í rekstri eru undir 5% af brúttótekjum. Eins og kunnugt er á það við um mjög mörg fyrirtæki og hefur átt við á undanförnum árum, að þau greiða lítinn sem engan tekjuskatt. Markmiðið með þessu ákvæði er því augljóslega það, að bókfærður hagnaður sé tekinn til endurskoðunar og fyrningargjöld séu lækkuð ef hagnaður reynist undir ákveðnu lágmarki. Ég hef hér getið þeirra breytinga sem gerð er till. um að fenginni reynslu af skattlagningu á s. l. sumri. Ég gæti nefnt hér fjöldamörg önnur atriði sem fólgin eru í þessu frv. sem er í 33 greinum eins og sjá má af frv., en ég sé ekki ástæðu til að tína fram fleiri atriði, enda verða þau atriði, sem ég hef hér nefnt, að teljast aðalatriði. Hins vegar á ég ónefnt stærsta atriði þessa frv. Það eru þær almennu skattalækkanir sem frv. gerir ráð fyrir. Í efnahagsáætlun ríkisstj., sem birt var um áramótin, var því heitið, að skattur á almennar launatekjur skyldi lækkaður þannig að sú lækkun samsvari um 1.5% kaupmáttarauka hjá þeim sem hafa meðaltekjur eða minna, þ. e. hjá lágtekjufólki og fólki með meðallaun. Það má hiklaust segja, að megintilgangur þessa frv. sé að efna þetta fyrirheit. Í fjárlögum fyrir árið 1981 var gert ráð fyrir að skattvísitalan yrði 145. Ætla má að álagning tekjuskatts einstaklinga svo og sjúkratryggingargjalds, en að frádregnum barnabótum og nýttum persónuafslætti, hefði samkv. þeirri skattvísitölu numið alls um 860 millj. kr. Eru það um 65 millj. kr. umfram þá álagningartölu er lá til grundvallar tekjuáætlun fjárlaga, eða í gkr. talið 6.5 milljarðar. Þegar fjárlög voru afgreidd nefndi ég oft að fjárlagatalan væri 4 milljörðum lægri en skattalögin mundu skila. Hér er hins vegar nefnd heldur hærri tala eða 6.5 milljarðar. Munurinn á þessum tveimur tölum er fyrst og fremst fólginn í því, að ég taldi ekki með það atriði sem síðar kom í ljós, að í lögunum var ekki gert ráð fyrir að persónufrádráttur einhleypinga breyttist eftir skattvísitölu, sem mun hafa verið mistök við samþykkt frv. á s. l. ári. Að óbreyttum lögum mundi því skattfrádráttur einhleypinga vera nákvæmlega sá sami í ár og hann var á seinasta ári, hann mundi ekki breytast við skattvísitölu, og það eitt hefur í för með sér skattahækkun upp á 2 milljarða. Þetta atriði taldi ég satt að segja aldrei með, vegna þess að auðvitað hefur aldrei komið neitt annað til greina en að þessi liður yrði hreyfður í réttu hlutfalli við skattvísitölu, og því stendur það áfram sem ég sagði hér um áramótin, að fjárlagatalan var í raun 4 milljörðum lægri en óbreytt skattalög hefðu skilað, að vísu að teknu tilliti til þessa sérstaka atriðis sem verður að flokkast undir tæknileg mistök á seinasta ári. Hins vegar verður að viðurkennast að í þessum efnum er alltaf veruleg óvissa á ferðinni sem gæti vafalaust numið a. m. k. einum milljarði til eða frá. Áætlað er að tekjubreyting milli áranna 1979 og 1980 hafi numið um 51% á hvern framteljanda að meðaltali. Ég hef stundum heyrt því fleygt, að skattvísitala ætti að hækka í 153 vegna þess að tekjubreytingin sé 53% milli ára. Í þessu máli verða menn að gera mun á því, hvort heildartekjurnar hækka um 53%, sem þær gera, eða hvort hækkunin á hvern framteljanda er að meðaltali 51%, sem hvort tveggja er rétt. Auðvitað miðum við í þessum efnum við tekjur á framteljanda, en ekki við heildartekjurnar. Og þegar menn eru að hafa í munni sér þessa prósenttölu, 53%, þá eru þeir sem sagt með hækkun heildarteknanna sem ekki á við í þessu sambandi. Hækkunin á framteljanda er 51% og til þess að halda skattbyrði óbreyttri frá álagningu 1980 hefði skattvísitalan fyrir árið 1981 þurft að vera 151, að því tilskildu að ekki væri breytt neinum öðrum þáttum skattlagningarinnar. En vegna þess að vitað var að breyta þyrfti mörgum þáttum skattlagningarinnar, m. a. ákvæðinu um vaxtafrádrátt, ákvæðinu um einstæð foreldri, ákvæðum um eignarskatt aldraðra og mörgum fleiri ákvæðum, þá þótti vissara að hafa borð fyrir báru við afgreiðslu fjárlaga og skattvísitalan var ekki ákveðin nema 145 að svo stöddu, en gert ráð fyrir að á þessu yrði gerð lagfæring við afgreiðslu skattalaga. Það er sem sagt ljóst, að ef ekki væri gerð nein breyting á skattalögum nú, þá yrði um nokkra skattþyngingu að ræða. Þess vegna var það fyrsta verkefnið við ákvörðun einstakra stærða í þessu skattafrv. að búa til ákveðið viðmiðunarkerfi sem byggðist á því, að meðalskattbyrði væri hliðstæð því sem var á árinu 1981. Þetta viðmiðunarkerfi var þannig hugsað, að persónufrádráttur var hækkaður heldur meira en verið hefði að óbreyttri skattvísitölu og skattstigum breytt. Þessi breyting, sem gerð er skýr grein fyrir í grg. með frv., kemur þar fram á bls. 7, leiðir til lækkunar heildarálagningar frá álagningartölum fjárlaga sem nemur um 2 milljörðum gkr. eða 20 millj. nýkr. Það er síðan frá þessu viðmiðunarkerfi sem skattlækkunin, sem fyrr var getið um, um áramótin var reiknuð. Því er óhætt að vísa til föðurhúsanna í eitt skipti fyrir öll endurteknum upphrópunum stjórnarandstæðinga um það, að fyrst hafi skattar verið hækkaðir með því að hækka ekki skattvísitölu nægilega mikið og síðan hafi skattar verið lækkaðir út frá þeirri tölu. Sú skekkja, sem of lág skattvísitala veldur, hefur sem sagt fyrst verið leiðrétt með þessum breytingum og síðan er skattalækkunin reiknuð út frá þessum nýju forsendum.

Þetta er ekki fullnægjandi leiðrétting.

Þessi leiðrétting er fullnægjandi fyrir allt lágtekjufólk og fólk með meðaltekjur, en það skal hins vegar fúslega viðurkennt, að með þessari breytingu verður lítils háttar breyting hjá launþegum eða skattgreiðendum með hæstu tekjur. Breytingin er hins vegar svo lítil að hún nemur um 0.2 eða 0.3% og er áreiðanlega varla merkjanleg í pyngju þessara aðila. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að gera að öðru leyti nánari grein fyrir þeirri skattalækkun sem hér um ræðir og er meginefni þessa frv. vegna þess að ég hef áður gert grein fyrir henni hér á Alþingi. Skattalækkunin er eins og kunnugt er fyrst og fremst fólgin í því, að 1.5% sjúkratryggingargjald er fellt niður, en það hefði átt að vera 1.5% á tekjur upp að 6.5 millj. gkr. Það fellur algerlega niður. Og raunar fellur einnig 2% sjúkratryggingargjaldið niður á bilinu milli 6.5 og 6.750 millj., þannig að sjúkratryggingargjald upp á 2% fer ekki að telja fyrr en kemur upp í tekjurnar 6.750 millj. gkr. Þessi breyting ásamt enn frekari hækkun á persónuafslætti og breytingum á skattstigum veldur því, að það launafólk, sem hefur lágar tekjur og meðaltekjur, allt upp í 10 millj. kr. á liðnu ári í vergar tekjur, fær skattalækkun upp á 1.5–1.8%. Ég vil í þessu sambandi fyrst og fremst vísa til þeirra tölfræðilegu gagna, sem fylgja þessu frv., og þá sérstaklega til seinustu síðunnar í frv., bls. 18, þar sem nánari grein er gerð fyrir þessari skattalækkun. Þar kemur fram í seinasta dálki að lækkun skattbyrðarinnar á bilinu frá 4 upp í 10 millj. er 1.5–1.8%, en síðan er skattalækkunin þaðan af minni eftir því sem tekjurnar verða meiri. Það stóð aldrei til að þessi skattalækkun yrði til hagsbóta fyrir hátekjufólk, og þar af leiðandi er eðlilegt að hún deyi út á hærri tekjum. Um lágtekjufólkið, sem ekki nær 4 millj. kr. markinu, er það að segja, að þar er auðvitað fyrst og fremst um að ræða tryggingaþega, og þeir fengu við afgreiðslu efnahagsmálanna nú eftir áramótin sérstaka búbót þar sem var hækkun á tekjutryggingu um 14.6%, hækkun á tekjutryggingu og heimilisuppbót, sem var talsvert meiri hækkun en varð á almennum verkamannalaunum sem tekjutryggingin er miðuð við. Ég vil svo að lokum minna á það, að áður en ákvarðanir voru teknar í þessum efnum áttu sér stað ítarlegar viðræður milli fulltrúa ríkisstj. og Alþýðusambands Íslands. Þær viðræður snerust bæði um það viðmiðunarkerfi, sem skattalækkunin er reiknuð út frá, og um skattalækkunina sjálfa. Ég vil upplýsa í þessu sambandi að fulltrúar Alþýðusambands Íslands, sem þátt tóku í þessum viðræðum og voru samþykkir þeirri niðurstöðu, sem fékkst þar, voru þeir Ásmundur Stefánsson, forseti Alþýðusambands Íslands, Björn Þórhallsson, varaforseti Alþýðusambands Íslands, Guðmundur J. Guðmundsson, formaður Verkamannasambands Íslands, og Jón Helgason, formaður verkalýðsfélagsins Einingar á Akureyri. Fimmti fulltrúi Alþýðusambandsins, sem þátt tók í þessum viðræðum, fylgdist með samningaviðræðunum og sat marga viðræðufundi. Karl Steinar Guðnason, vék af fundi áður en gengið var frá niðurstöðu þessara viðræðna. Ég vil einnig minna á það hér, að fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna hafa fylgst allnáið með þeirri umfjöllun skattamála, sem átt hafði sér stað á vegum ríkisstj. áður en þetta frv. varð til, og komu á allnokkra fundi í fjmrn. þar sem þeir áttu þess kost að leita upplýsinga um einstök atriði skattamálanna, leggja fram fyrirspurnir og koma með ábendingar. Ég vil upplýsa það hér, að fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna fengu nákvæmar upplýsingar um efni þessa frv. s. l. þriðjudag, þ. e. fyrir einni viku, en þá var hálfur mánuður til páskaleyfis. Þeir fengu frv. í hendur s. l. þriðjudag ásamt öllum þeim gögnum sem þá lágu fyrir, m. a. grg. frv. Framtalsfrestur vegna framtals atvinnurekenda var lengdur nýlega til aprílloka, og verður auðvitað að játa að mjög óþægilegt er að hann verði enn lengdur að miklum mun vegna þess að afgreiðsla málsins dragist hér á Alþingi. Ég tel að þetta mál sé ekki stærra en svo, að þm. ættu að geta tekið það til meðferðar og afgreiðslu hér á Alþingi á hálfum mánuði. Þá á ég við frá því að þm. er gerð grein fyrir efni frv. og þar til þingstörfum lýkur. Því miður hefur ekki verið ráðrúm til að mæla fyrir frv. fyrr en í dag. Nú er ein vika til páska og ég teldi eðlilegast að afgreiðslu þessa máls yrði lokið fyrir páska. En því miður verð ég að játa það, að stjórnarandstaðan hefur snúist mjög öndverð gegn því, að frv. nái fram að ganga fyrir páska, og verð ég að segja að mér þykir það nokkur óbilgirni þar sem áreiðanlega eru fjöldamörg dæmi þess, að mál af sambærilegu tagi hafi verið afgreitt hér í þinginu á einni viku, að ég nú ekki tali um þegar menn hafa haft aðra viku þar á undan til að kynna sér efnið og undirbúa afgreiðsluna. En það verður að sjálfsögðu að ráðast hvernig fer um afgreiðslu þessa máls. Mínar óskir standa enn til þess, að frv. verði afgreitt fyrir páska, enda er brýn nauðsyn fyrir framteljendur í atvinnurekstri að fá það alveg á hreint, hver er vilji Alþingis í þessum efnum, og það kemur sér ákaflega illa fyrir marga að mikill dráttur verði á afgreiðslu þingsins. Ég ítreka það, að Alþingi hefur oft verið ætlaður minni tími en þetta til að afgreiða stórmál, og þm. hafa í raun fengið hálfan mánuð, þegar páskafríið hefst, til þess að skoða þetta mál og taka það til afgreiðslu.

Hvað hefur hæstv. fjmrh. verið lengi að skoða þetta?

Það skal vissulega játað, að fjmrh. og fjmrn. hafa haft málið lengi til athugunar. En ástæðan er sú, að sá þáttur málsins, sem varðar reiknuð laun, lá ekki fyrir fyrr en nú alveg nýlega. Tölvuúrvinnsla, sem beðið var lengst eftir, var rétt að koma fram fyrir þrem vikum, og það var ekki fyrr en í seinustu viku sem hægt var endanlega að senda gögn um þessa tölvuvinnslu hingað til þingsins til dreifingar, þannig að það eru fullkomnar skýringar á því, hversu lengi hefur dregist að leggja þetta frv. fram. Það var beðið eftir fullnægjandi gögnum varðandi reiknuðu launin. Menn töldu ekki fært að taka ákvarðanir í því efni fyrr en fullnægjandi upplýsingar lægju fyrir. Þegar þær lágu fyrir var ákveðið að afnema þessa reglu, og ég held að ekki verði hægt að sakast um það við ríkisstj., að langan tíma hefur tekið að vinna þetta verk sem er óhemjumikið. En niðurstaða er fengin og ég held að miðað við þær upplýsingar, sem stjórnandstaðan hefur fengið um þetta mál á undanförnum vikum, þar sem hún hefur jafnóðum fengið öll gögn í hendur sem fyrir hafa legið, sé ekki til of mikils mælst að málið nái fram að ganga fyrir páska. En það verður að sjálfsögðu að ráðast og vilji þingsins er auðvitað æðstur í þeim efnum. Herra forseti. Ég vil leggja til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Með lögum nr. 40/1978, um tekju- og eignarskatt, var mörkuð á Alþingi ný og gerbreytt löggjöf um álagningu tekju- og eignarskatts, einkum að því er varðar ákvörðun skattstofna. Hér hafði þá um langt árabil ríkt ófremdarástand í þessum efnum, m. a. vegna þess hvernig verðbólgan hafði leikið þá löggjöf sem þá var búið við. Einkum komu þessir gallar fram í skattlagningu atvinnurekstrarins þar sem ýmist var um að ræða álagningu tekjuskatts á stofn, sem ekki gat talist raunverulegar tekjur, eða þá að raunverulegar tekjur voru skattfrjálsar. Þessir veigamiklu gallar komu reyndar einnig fram við skattlagningu einstaklinga, en eldri lög um þetta efni tóku ekkert mið af áhrifum verðbólgunnar á fjárhagslega afkomu einstaklinga og fyrirtækja. Helstu breytingar langanna frá 1978 voru þessar: Frádráttarliðum hjá einstaklingum, sem ekki stunda atvinnurekstur, var fækkað, en jafnframt voru reiknaðar tekjur af eigin húsnæði felldar niður. Tekinn var upp fastur 10% frádráttur sem einstaklingar geta notað í stað tiltekinna frádráttarliða. Tekin var upp takmörkuð sérsköttun hjóna, 50% frádráttur vegna útivinnandi eiginkvenna var felldur niður. Skattlagningu á einstaklinga í atvinnurekstri var breytt með aðgreiningu atvinnurekstrar og eiganda rekstrarins. Þær breytingar, sem telja verður veigamestar, voru ákvæði laganna um almennt og stöðugt endurmat eigna, afskriftir af endurmatsverði, notkun endurmats við útreikninga á skattskyldum söluhagnaði, breyttar reglur um meðferð fjármagnskostnaðar í atvinnurekstri og sérstakar aðgerðir til útreiknings á áhrifum verðbólgunnar á peningalegar eignir og skuldir aðila í atvinnurekstri. Margt fleira mætti telja sem ekki er ástæða til að rekja hér. Þessi löggjöf er um margt mjög merkileg þótt hún geti á engan hátt talist fullkomin fremur en önnur mannanna verk. Hér er um mjög flókið mál að ræða sem afar erfitt er að finna einfalda lausn á við þær verðbólguaðstæður sem við búum við. Ég tel þó að þessi löggjöf hafi haft veruleg áhrif til eðlilegri skattlagningar, þegar á heildina er lítið, og ég hygg að hún hafi haft víðtækari áhrif til eðlilegri viðskiptahátta og meira jafnvægis í þessum efnum en menn almennt gera sér grein fyrir. Það frv., sem hér er til umr., gerir ráð fyrir allmörgum breytingum á gildandi skattalögum, en fjöldi þeirra breytinga segir lítið um innihald þeirra eða mikilvægi. Breytingarnar má flokka þannig: 1. Ýmsar tæknilegar breytingar sem í flestum tilvikum eru fallnar til að auka á skýrleika laganna og samstaða ætti að geta náðst um. 2. Breytingar sem varða skattstofna einstaklinga og atvinnurekstrar, en um það eru skiptar skoðanir hér á Alþingi. 3. Breytingar sem varða skattálagninguna sjálfa, þ. e. þá skatta sem reiknaðir eru af skattstofnum. Í því felst ákvörðun á skatthlutföllum og skattstigum, en þar er fyrst og fremst um hina pólitísku ákvörðun að ræða. Eins og stundum áður eru breytingar á skattalögum seint á ferðinni hér á hv. Alþingi. Að þessu sinni ber að átelja sérstaklega hversu seint þetta frv. er fram komið. Ríkisstj. hefur haft ærinn tíma til þess að ákveða hverjar breytingar hún vildi gera á lógum þeim sem samþykkt voru vorið 1978 og þá náðist svo víðtæk samstaða um að samþykkt voru mótatkvæðalaust þótt þm. hefðu aths. að gera um einstakar greinar laganna. En hér hefur farið sem oft áður hjá þessari hæstv. ríkisstj., að erfitt hefur reynst að komast að niðurstöðu. Og þegar niðurstaða loks fæst er afraksturinn í sjálfu sér heldur ómerkilegur. Ég undanskil þar þó ýmsar breytingar sem horfa til bóta og varða einkum tæknileg atriði, eins og ég nefndi áðan. Þegar frv. er loks fullbúið af hendi hæstv. ríkisstj. á helst að keyra það í gegnum þingið á einni viku samkv. sérstakri ósk hæstv. fjmrh., þótt hann tali í ræðu sinni um hálfan mánuð þar sem vika mun liðin síðan hann afhenti fulltrúum stjórnarandstöðuflokkanna frv. í nokkurn veginn endanlegri mynd. En við þessari ósk hæstv. ráðh. er ekki hægt að verða, þótt honum og öðrum stjórnarliðum kunni að reynast erfitt að skilja að fleiri en þeir þurfi að tjá sig í þessum mikilvæga málaflokki, bæði um þetta frv. og annað sem stjórnarandstaðan hefur áhuga á og hefur raunar flutt tillögur um á þessu þingi og varðar skattamál. Stjórnarandstöðunni er fulljóst að vont er að vera með breytingar á skattalögum þegar komið er fram í maí eða jafnvel fram undir miðjan maí eins og líkur eru á að verði í þetta skipti. En þar er ekki við stjórnarandstöðuna að sakast, heldur ríkisstj. eina. Ríkisstj. getur svo skotið sér á bak við þá afsökun, að beðið hafi verið eftir tölvuútskriftum, eins og hæstv. ráðh. nefndi áðan. Fyrir utan hin tæknilegu atriði, sem ég tæpti á áðan að brtt. eru gerðar um í þessu frv., er um að ræða breytingar á umdeildum atriðum, eins og t. d. 59. gr. laganna sem ég kem nánar að síðar. Síðan er um að ræða það sem kallað er uppfylling á því fyrirheiti ríkisstj. sem birt er í svokallaðri efnahagsáætlun frá því á gamlársdag, að skattar á almennar launatekjur skuli lækkaðir þannig að sú lækkun samsvari um 1.5% kaupmáttarauka hjá þeim sem hafa meðaltekjur eða minna, eins og segir í aths. við þetta frv. Og þar er bætt við að megintilgangur frv. sé sá að efna þetta fyrirheit. Ég kem einnig nánar að því síðar. En það, sem mér finnst líka einkenna þetta frv., er að það endurspeglar stefnu Alþb. í skattamálum. Við höfum sem sagt enn eina sönnunina fyrir því, hver ítök Alþb. eru í núv. ríkisstj. Þessi endurspeglun á stefnu Alþb. kemur einkum fram í skattstiganum og útfærslu hans og í öðru lagi þar sem breytt er skattlagningu atvinnurekstrarins. Ég nefni þar sérstaklega skerðingu á fyrningum, sem ástæða er reyndar til að ætla að séu óframkvæmanleg ákvæði eins og þau eru í frv., auk þess sem stórvarhugavert er að hræra í hlutum eins og hér er gert. Þá nefni ég einnig það sem ég vil kalla sýndarmennsku og kemur fram í því ákvæði frv., að heimilt sé að draga frá tekjum helming greiddrar húsaleigu vegna leigu á íbúðarhúsnæði til eigin nota vegna tekjuársins, eins og segir í 11. gr. frv. Ég skal nú víkja nokkru nánar að meginefni þess. Ég fer ekki mörgum orðum um þær tæknilegu breytingar sem ráðgerðar eru hér, en ég tel þær flestar til bóta, eins og t. d. frekari skýringar varðandi söluhagnað íbúðarhúsnæðis, lóðaréttinda og hlutabréfa. Þær breytingar, sem snúa. að einstaklingum utan atvinnurekstrar og varða skattstofna þeirra, eru einkum þessar: Greidd húsaleiga er gerð frádráttarbær að hálfu, eins og það heitir. Lágmarksfrádráttur frá tekjum einstæðra foreldra skal vera 75% hærri en hjá einhleypingum. Nýting ónýtts persónuafsláttar til greiðslu eignarskatts er heimiluð, og ég tek strax fram að ég tel það vera til bóta. Ég fellst á það, að einstæðir foreldrar hafa farið heldur illa út úr skattlagningunni samkv. hinum nýju skattalögum, en ég bendi hins vegar á að varhugavert er í skattalögum að vera með slíkar sérreglur sem hér er gert ráð fyrir, og þarf ekki mörgum orðum að því að eyða, að slíkar reglur er mjög auðvelt að misnota. Samkv. 11. gr. frv. er heimilað að draga frá helming greiddrar húsaleigu vegna leigu á íbúðarhúsnæði til eigin nota, enda sé hún vegna tekjuársins, eins og segir í 11. gr. frv. Eins og ég sagði áðan, held ég að hér sé um sýndarmennsku að ræða. Ef ég man rétt flutti hæstv. núv. fjmrh. brtt. í Ed. þegar skattafrv. var til meðferðar þar vorið 1978, - hann flutti þá brtt. við frv. þess efnis, að húsaleiga yrði frádráttarbær, þó að tilteknu marki. Núna virðist hann hafa haft hálfan sigur með því að koma inn ákvæði um að helmingur greiddrar húsaleigu yrði frádráttarbær. En ég bið menn að athuga sérstaklega hverju þarna er verið að breyta. Þetta er nýr tölul. við E-lið 1. mgr. 30. gr. gildandi laga. Í næstsíðustu mgr. E-liðar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í stað frádráttar samkv. D-og E-lið 1. mgr. þessarar greinar má að vali manns draga 10% af tekjum samkv. 1. tölul. A-liðs 7. gr. þegar frá þeim hafa verið dregnir þeir liðir sem um ræðir í 1.-5. tölul. A-liðs 1. mgr. þessarar greinar“ o. s. frv. Þetta þýðir m. ö. o. það, að sá, sem velur þann kost að fá til frádráttar 10% af tekjum, getur ekki bætt við frádrátt sinn greiddri húsaleigu. M. ö. o.: þetta kemur í fæstum tilvikum þeim til góða í raun og veru sem eru leigjendur. Ég bendi á að þeir, sem eru leigjendur, skulda þá heldur ekkert, það kunna þó að verá undantekningar, en þeir skulda ekkert vegna íbúðarkaupa eða íbúðarbygginga og fá þar af leiðandi engan vaxtafrádrátt. Það segir okkur jafnframt að þeir hljóta í langflestum tilvikum að velja heimildina til að draga 10% frá tekjum sínum fyrir álagningu. Þetta segir því það, að þeir, sem leigja, eru gjarnan hinir tekjulægri í þjóðfélaginu. Annaðhvort kemur þá þeim til góða, eins og ég áðan sagði, heimildin til þess að draga 10% frá tekjum eða þeir velja heldur hinn kostinn, að tíunda frádráttarliði eins og heimilt er í skattalögum. En hvort tveggja geta menn ekki gert, að velja 10% af tekjum sínum til frádráttar og að bæta við greiddri húsaleigu. Þess vegna held ég að hér sé meira verið að sýnast en annað. Eins og ég nefndi áðan segir svo í aths. við lagafrv. þetta að megintilgangur þess sé að efna það fyrirheit að lækka skatta sem samsvari 1.5% kaupmáttarauka hjá þeim sem hafa meðaltekjur eða minni. Í þessum orðum felst stórkostleg blekking. Þessi blekking felst í því, sem áður hefur raunar verið margsinnis rakið, að fyrst eru skattar hækkaðir með rangri skattvísitölu, en síðan lækkaðir - m. a. með þessu móti - til þess að sýna örlæti ríkisstj. gagnvart hinum tekjulægri. Í aths. með þessu frv. er það rakið, að í fjárlögum fyrir árið 1981 hafi verið gert ráð fyrir skattvísitölu 145 stigum, og hæstv. ráðh. rakti hér áðan hvað þetta þýddi, þ. e. um 65 millj. eða 6.5 milljarða gkr. umfram þá álagningartölu sem lá til grundvallar tekjuáætlun fjárlaga. Í aths. er einnig tekið fram að tekjubreyting milli áranna 1979 og 1980 hafi numið 51% og því hefði þurft að miða við skattvísitölu 151 til að halda skattbyrðinni óbreyttri frá álagningu 1981, eins og ráðh. rakti líka áðan. En hvað sem liður útskýringum hæstv. ráðh. er þessi tala röng. Við höfum um það óyggjandi upplýsingar, að breyting milli ára var 53%. Sjálfstæðismenn lögðu til við afgreiðslu fjárlaga að skattvísitalan yrði 153 stig, en sú till. var felld af stjórnarliðum. Samkv. fjárlögum, sem samþykkt voru skömmu fyrir jól, var stefnt að 23–24 milljarða gkr. skattahækkun að raungildi frá því sem var í fyrra. Það þýddi að skattahækkun sú í heild - þá á ég við bæði beina og óbeina skatta - sem orðin var og var á ábyrgð þessarar og síðustu ríkisstj. var orðin 70–80 milljarðar gkr. að raungildi frá skattalögunum 1978 eða sem jafngildir rúmlega 1.7 millj. gkr. á hverja fimm manna fjölskyldu í landinu. Það verður ekki hjá því komist að rekja með nokkrum orðum við þetta tækifæri þær skattahækkanir sem orðið hafa frá því að ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar fór frá völdum 1978, ekki síst vegna þess að hæstv. fjmrh. var hér enn einu sinni að reyna að sanna að núv. ríkisstj. væri ekki að hækka skatta. Samkv. gildandi fjárlögum hækka skattar að raungildi frá því sem var í fyrra og í gömlum krónum talið sem ég nú skal nefna: Orkujöfnunargjald, sem lagt var á fyrst í fyrra og er í raun 1.5% söluskattur, leggst nú á allt árið, en hins vegar hluta ársins í fyrra. Þess vegna vex skattþunginn verulega á þessu ári af þessum gjaldstofni. Þá nefni ég einnig innflutningsgjald á sælgæti og vörugjald á sælgæti og gosdrykki sem eru nýir skattar. Hækkun tekju- og eignarskatta umfram verðlag er óumdeilanleg. Í fjárlögum voru þessir skattar áætlaðir með því að hækka þá frá fjárlögum 1980 um 42% eins og var verðlagsforsenda fjárlaganna. Og við endanlega afgreiðslu fjárlaga voru þeir hækkaðir samkv. brtt. stjórnarliða um 6.4 milljarða gkr. En hér er ekki öll sagan sögð því að sú skattvísitala, sem meiri hluti þingsins, stjórnarliðar, samþykkti, þ. e. 145, eins og áðan var rakið, hækkar tekju- og eignarskatta einstaklinga um meira en þetta eða nálægt 6.5 milljörðum í viðbót, í álagningu vel að merkja, í álagningu á yfirstandandi ári, en í innheimtu um 4 milljarða kr. að óbreyttum lögum. Þegar þessar staðreyndir eru athugaðar er hætt við að loforðið um skattalækkun sem jafngilti 1.5% kaupmáttaraukningu fyrir lágtekjufólk, reynist jafnvel meiri blekking en núv. ríkisstj. hefur haft í frammi í stjórn efnahagsmála á öðrum sviðum og er þá langt til jafnað. En það á sem sagt að vera megintilgangur frv. að efna þetta fyrirheit, eins og segir í aths. með því. Það hefur áður verið rakið og skal enn nefnt hér, að frá því að ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar tók við völdum árið 1978 og hóf feril sinn með því að leggja á afturvirka skatta hefur heildarskattreikningur almennings hækkað að raungildi um 70 milljarða kr, til ríkisins miðað við verðlag fjárlaga 1981, og að auki má svo áætla að 10% hækkun útsvara, sem stuðningslið ríkisstj. á Alþingi hefur heimilað, bæti 10 milljörðum gkr. við þessa summu. Þetta jafngildir því, eins og ég sagði áðan, að á þessu ári greiði hver fimm manna fjölskylda 1700 þús. gkr. eða 17 þús. nýjar í beina og óbeina skatta fram yfir þá upphæð sem þessar fjölskyldur greiddu ef óbreytt lög og reglur giltu um skatta til hins opinbera frá því sem var á miðju ári 1978. Þessi aukaskattreikningur til ríkisins er í stórum dráttum svona - og ég nefni þetta enn í gömlum krónum: Í fyrsta lagi hækkun tekju- og eignarskatta einstaklinga 17.5 milljarðar, hækkun söluskatts um 2 prósentustig haustið 1979 16 milljarðar, hækkun vörugjalds á sama tíma um 6% 11 milljarðar, gjald á ferðalög til útlanda 2.4 milljarðar, nýtt innflutningsgjald á sælgæti 1.2 milljarðar, nýtt vörugjald á sælgæti og gosdrykki 3.6 milljarðar, hækkun verðjöfnunargjalds á raforku 1.8 milljarðar, skattahækkun á bensín umfram aðrar verðlagshækkanir 15 milljarðar, orkujöfnunargjald - sem er í raun 1.5% söluskattur - 13 milljarðar og svo markaðar tekjur ýmsar í ríkissjóð 6.9 milljarðar. Þetta eru samtals 93.4 milljarðar, en frá dregst lækkun óbeinna skatta og tolla upp á 22.3 milljarða heildarraungildishækkun skatta frá 1978 er því um 71 milljarður rúmlega. Ef þessi skattreikningur, sem hér hefur verið rakinn, er hafður í huga verður, eins og ég sagði, heldur lítið úr þeirri skattalækkun sem ríkisstj. gumar nú af í sambandi við framlagningu þessa frv. Ég mun ekki fara út í einstök dæmi um það, hvernig álagning kemur út fyrir einstaka tekjuhópa eða gjaldendur með mismunandi fjölskyldustærðir, það munu aðrir gera. Gert er ráð fyrir veigamikilli breytingu hjá þeim einstaklingum sem hafa með höndum atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi. Þessi veigamikla breyting felst í niðurfellingu 59. gr. laganna. Um þetta atriði hygg ég að séu nokkuð skiptar skoðanir í þinginu. Það hefur lengi verið skoðun mín og ég held flestra þm., að allan atvinnurekstur beri að skattleggja eftir sömu grundvallarreglum, hvort sem hann er í eigu hlutafélaga, samvinnufélaga, sameignarfélaga eða einstaklinga. Þetta hefur ekki verið gert og gilda enn þá mismunandi reglur um þetta efni. Með lögum nr. 40/1978 var stigið skref til samræmingar í þessu efni með því að atvinnurekendum með sjálfstæða starfsemi var gert að reikna sér laun frá atvinnurekstrinum með hliðstæðum hætti og gerist almennt hjá þeim sem t. d. starfa við eigið sameignarfélag, sem er sjálfstæður skattaðili. Það er með öllu óeðlilegt, að atvinnureksturinn sitji ekki við sama borð í þessum efnum. Það verður að viðurkenna, að framkvæmd 59. gr. hefur á ýmsan hátt mistekist. Framkvæmdin hefur allt of mikið snúist um smáatvinnurekendur og einyrkja, án þess að litið hafi verið til umfangs rekstrar og annarra atriða, eins og lögin kveða þó á um. Það er mikill misskilningur, að með 59. gr. hafi skattyfirvöld fengið ótakmarkað vald til áætlunar tekna á atvinnurekendur. Sú meginregla gildir í þessu sambandi, að skattyfirvöldum ber að sýna fram á að skattframtal sé rangt eða tortryggilegt ætli þau að breyta því. Hafi skattyfirvöld gert slíkar breytingar eða áætlanir án þess að þessum skilyrðum hafi verið fullnægt, eins og reyndin virðist vera, þá standast þær breytingar ekki. Ég var fylgjandi þeirri stefnu, sem lögin frá 1978 mörkuðu í þessu efni, og vil raunar ganga lengra varðandi samræmingu á skattlagningu atvinnurekstrarins, svo sem með því að heimila sjálfstæðum atvinnurekendum að leggja í varasjóð eins og félög hafa heimild til. Slíkum ákvæðum er hins vegar erfitt að koma við án aðgreiningar á atvinnurekstri og eiganda hans. Ég vil sérstaklega benda á að eftir að þessi regla um reiknaðar tekjur verður felld úr lögum fellur einnig niður sú heimild til þeirra, sem hafa með hendi sjálfstæða starfsemi, að nýta sér 10% frádráttarmöguleikann. Ég þarf í sjálfu sér ekki að hafa miklu fleiri orð um þetta atriði. Sjálfstæðismenn styðja það að fenginni reynslu, að þessi ákvæði verði numin úr lögum. En ég get ekki látið hjá liða að benda á þá gagnrýni á framkvæmd laganna sem fram kemur í aths. við þetta frv. Þar segir efnislega að ákvæði 59. gr. hafi ekki verið framkvæmt eins í öllum skattumdæmum landsins og auk þess virðist sem ekki hafi verið nægilegt tillit tekið til einstakra aðstæðna framteljenda í öllum tilvikum. Síðan eru gefnar tölulegar upplýsingar um það, hvernig álagning samkv. þessum heimildum var framkvæmd árið 1980, og hæstv. ráðh. rakti það að nokkru áðan. Af þessum tölulegu upplýsingum er dregin sú niðurstaða, að með ákvæðum 59. gr. hafi verið gengið of langt í þá átt að ákveða laun á aðila, þótt þeir hafi ekki haft neinar hreinar tekjur, og þeim þar með gert að greiða skatt af tekjum sem aldrei urðu til. Þessar niðurstöður athugana eru sem sagt forsenda fyrir því, að ríkisstj. leggur nú til að þessi ákvæði verði felld brott með lögum. Eins og ég sagði áðan styðja sjálfstæðismenn þessa niðurstöðu og fluttu raunar um það till. í desembermánuði s. l. sem stjórnarliðar treystu sér þá ekki til að samþykkja, eins og menn rekur minni til. Í þeim orðum, sem ég tiltók hér úr aths. við þetta lagafrv., felst mjög snörp gagnrýni á þá embættismenn sem hafa haft með framkvæmd skattalaganna að gera, og þá ekki síst á hæstv. fjmrh. sem hefur þar æðsta vald. Get ég ekki betur séð en hér sé um algera uppgjöf að ræða. Hæstv. fjmrh. og ríkisstj. treystir sér ekki til að framkvæma lögin eins og þau þó kveða skýrt á um að þau skuli framkvæmd. Ég vil aðeins minna frekar á orðalag greinarinnar eins og hún er, ekki síst vegna þess að ég átti hlut að því á sínum tíma, að þetta ákvæði var lögfest. Ég vil jafnframt minna á hver var skilningur meiri hl. fjh.- og viðskn. Nd. vorið 1978. Mér sýnist rétt að þetta komi fram. Ég nefni þar úr 59. gr. þetta, að ríkisskattstjóri skuli árlega setja skattstjórum viðmiðunarreglur til ákvörðunar launa gjaldþegns og skattstjóri ákvarði síðan tekjur þessar með hliðsjón af viðmiðunarreglunum og skuli þá gætt aðstöðu viðkomandi aðila, aldurs hans, heilsu og starfstíma, umfangs starfsins og annarra atriða er máli skipta. Síðan eru sérstök ákvæði um viðmiðunartekjur þeirra er landbúnað stunda. Þetta voru býsna skýr ákvæði í 59. gr. Þegar ég talaði fyrir nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. 28. apríl 1978 sagði ég svo um þessi atriði, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisskattstjóri skal árlega setja skattstjórum viðmiðunarreglur til þessarar tekjuákvörðunar. Um þessi ákvæði hafa orðið nokkuð skiptar skoðanir. Því hefur verið haldið fram, að með framangreindum heimildum verði skattyfirvöldum gefnar of frjálsar hendur með álagningu skatta á hina ýmsu aðila sem stunda alls konar smáatvinnurekstur. Meiri hl. n. telur ekki ástæðu til að óttast ranglæti af hálfu skattyfirvalda á þessu sviði eða óréttmæta skattlagningu láglaunafólks í smáatvinnurekstri. Lýsir meiri hl. n. þeim skilningi sínum á 59. gr., að með henni sé lögð skilyrðislaus skylda á herðar skattyfirvalda að taka tillit til þeirra atriða, sem upp eru talið í greininni og áhrif hafa á launaupphæðina, sem skattþegn ákveður sér sjálfur.“ En nú hefur því hér verið lýst hvernig framkvæmdin hefur verið, og hún hefur orðið öll önnur en lagagreinin beinlínis lagði fyrir skattyfirvöld. Og hún hefur orðið öll önnur en meiri hl. n, lýsti sínum skilningi og ég var hér að lesa upp. Því miður reyndist meiri hl. n. á þessum tíma ekki sannspár að því er varðaði þá skoðun, að ekki væri ástæða til að óttast ranglæti af hálfu skattyfirvalda á þessu sviði. Það hefur sem sé sýnt sig að ranglæti hefur verið framið. Eins og ég rakti áðan felst í aths. með lagafrv. mjög hörð gagnrýni á framkvæmd skattalaganna og þar með á hæstv. fjmrh. sjálfan. Við sjálfstæðismenn teljum því að núv. ríkisstj. sé alls ekki treystandi fyrir framkvæmd ákvæða sem þessara, sem verið hafa í lögum, og munum því, eins og ég sagði, styðja það, að þau verði numin brott. Ég hlýt í þessu sambandi líka að nefna að ýmsir sjálfstæðismenn hafa frá upphafi verið því andvígir að þessi heimild væri yfirleitt í lögum. En brottfall þessara ákvæða virðist núna vera orðið aðaláhugamál Alþb. Ég segi ekki annað en það, að öðruvísi mér áður brá. En þegar áhrif þessarar ákvörðunar, ef tekin verður, fara að koma í ljós, við skulum segja eftir 2–3 ár, þá mega menn minnast þeirrar umr. sem yfirgnæfandi var í þjóðfélaginu á árunum fyrir 1978, þ. e. skattleysi þeirra sem einhvern rekstur eða sjálfstæða starfsemi stunduðu. Sú umr. kann þá að rifjast upp fyrir mönnum að nýju. Ég vil þá fara nokkrum frekari orðum um breytingar sem varða skattlagningu atvinnurekstrarins. Í 14. og 17. gr. frv. felast meginbreytingarnar varðandi atvinnureksturinn. Heimildin í 44. gr. skattalaganna til sérstakrar fyrningar á móti reiknaðri tekjutilfærslu vegna verðbreytinga er skert. Gert er ráð fyrir að hún lækki úr 50% í 40% af tekjufærslu. Í 17. gr. eru ákvæði sem skerða munu fyrningarheimildir fyrirtækja verulega. Ég vek sérstaka athygli á þessari grein og ég á afar bágt með að trúa því, að framsóknarmenn í stjórn og þeir, sem telja sig sjálfstæðismenn í stjórnarherbúðunum, geti staðið að þessari breytingu. Hér er um það að ræða að fyrningarheimildir verða almennt skertar um 10%, því að það eru ekki mörg fyrirtæki í landinu sem hafa 5% hagnað af heildartekjum. Menn skulu muna það, að fyrningarhlutföll voru verulega lækkuð með lögum nr. 40/1978 frá því sem áður var, og það má benda á dæmi þar sem hlutföllin eru nú lægri en eðlilegt væri miðað við endingartíma ýmissa eigna. Það er því með öllu óhæft að ætla að lækka fyrningarhlutföllin enn. Svo sé ég ekki í fljótu bragði með hvaða hætti fyrirtækjum verði gert kleift að framkvæma þetta. Það væri raunar fróðlegt að spyrja hæstv. fjmrh. hvaða fyrirtæki það eru í landinu sem skila þeirri afkomu sem þarna er gert ráð fyrir. Eru þetta fyrirtæki í iðnaði, verslun eða þjónustu? Ég held að tölur Þjóðhagsstofnunar um afkomu atvinnuveganna yfirleitt segi ekki að þessi sé afkoman. Mér sýnist að með þessu ákvæði séu nánast þurrkaðar út fyrningar, ef þessi regla á að haldast, og öll þau fyrirtæki, sem hafa einhvern hagnað, og reyndar fleiri verða samkv. ákvæðum þessarar greinar fyrir skerðingu. Ég læt í ljós þá afdráttarlausu skoðun, að það, sem hér er ráðgert, sé engan veginn boðlegt. Ég segi það fyrst og fremst vegna þess, að flest fyrirtæki hafa þegar lokið sínu uppgjöri. Fyrirtæki, sem þannig er ástatt um, þurfa að reikna þetta allt saman að nýju, og hjá þeim vakna einnig spurningar um nýtingu á öðrum heimildum í skattalögum, sem þau hafa ekki nýtt í sínu uppgjöri vegna þeirra ákvæða sem í gildi voru og eru reyndar enn. Afturvirkar breytingar sem þessar verður að stöðva, og það verður að gera í eitt skipti fyrir öll. Satt að segja héldu menn að það hefði verið gert með setningu skattalaganna 1978. Þegar þau lög eða það frv. var til meðferðar hér á Alþingi 1978 var lögð á það rík áhersla, að snúið væri við af þeirri braut sem allt of lengi hafði verið gengin, að vera sífellt að krukka í skattalög þannig að um afturvirkni væri að ræða. En um leið og komin er ný vinstri stjórn er byrjað aftur á sama leiknum, að breyta skattalögum þannig að þau hafi afturvirk áhrif. Þessi ákvæði, sem hér er ætlunin að lögfesta, setja raunverulega öll fyrirtæki í landinu í óvissu. Þau setja allt starf á skattstofunum úr lagi. Þau framtöl, sem þegar hafa komið inn til skattstofu, verða öll að fara í sérstaka endurskoðun og enduruppgjör. Starfslið skattstofanna verður að breyta þeim. Í öllum tilvikum þarf til að koma nýtt reikningsuppgjör. Kostnaður við slíkt er gífurlegur og fyrirhöfnin mikil. Þessar aðferðir eru, eins og ég sagði áðan, alls ekki boðlegar og ber þegar af þeirri ástæðu að fella þessar greinar. Með þessu frv. er enn ráðist að atvinnurekstrinum í landinu eftir kokkabókum Alþb. Þegar allur rekstur á nú í miklum erfiðleikum verða menn að skilja að ekki eru efni til aukinnar skattlagningar. Hæstv. fjmrh. verður að gera sér ljóst að aukin skattlagning á atvinnureksturinn að undanförnu hefur dregið úr hagnaði og þar með möguleikum hans til þess að greiða tekjuskatt. Stóraukin skattlagning á flestum sviðum, svo sem hækkun launatengdra gjalda, ég nefni þar slysatryggingagjald og lífeyristryggingagjald, hækkun fasteignaskatta, sérstakra skatta á atvinnuhúsnæði, veruleg hækkun aðstöðugjalds hjá vinstri meiri hlutanum í Reykjavík, allt þetta gerir nú fyrirtækjum erfitt fyrir. Það verður ekki bæði sleppt og haldið. Vilji ríkisstj. auka tekjuskattsgreiðslur atvinnurekstrarins þarf að skapa honum skilyrði til að geta skilað hagnaði. Hér er stefnt í þveröfuga átt á öllum sviðum og er nú vart hægt að tala um nýfjárfestingu í atvinnurekstri án þess að ríkið sé þar með. Þetta er hættuleg þróun, þróun sem leiðir okkur hraðbyri til sósíalisma og ríkisforsjár með allri þeirri ógæfu sem því fylgir. Með ýmsum aðgerðum er enn girt fyrir það, að sparnaður, sem kann að leita í atvinnureksturinn, sé skattlagður sem sparifé. Ýmislegt bendir til að meira fé sé nú í bönkum og fjárfestingarsjóðum en stundum áður. Það leiðir svo hugann að því, hvernig búið sé að atvinnurekstrinum. Ekkert er gert til þess að laða menn að því að leggja fé í atvinnureksturinn, og þetta frv. er síður en svo þar til hvatningar. Ég fer nú að ljúka máli mínu. Ég vil í lokin taka það fram, sem reyndar hefur komið fram í máli mínu, að ég er samþykkur ýmsum þeim breytingum sem ráðgerðar eru í þessu frv. En eins og komið hefur fram í máli mínu líka er ég andvígur öðrum atriðum. Þar á ég sérstaklega við breytingar á fyrningarreglunum varðandi atvinnureksturinn. Ég er einnig andvígur þeirri skattapólitík sem kemur fram í ákvörðunum á skattstiga og skatthlutföllum, og ég ítreka svo enn að þessar breytingar eru allt of seint á ferðinni. En þar er, eins og ég áður sagði, eingöngu við ríkisstj. að sakast, en ekki stjórnarandstöðuna. Og svo að lokum lýsi ég enn yfir sérstakri andstöðu minni við það, að þær breytingar, sem hér eru ráðgerðar og hafa afturvirk áhrif, hafa í för með sér stórfelldan kostnað í sambandi við uppgjör fyrirtækja og þær hafa í för með sér stórfellt vinnuálag á skattstofurnar í landinu.



Herra forseti. Fyrir um það bil ári, þegar gildandi skattalög voru til meðferðar hér á Alþingi hét hæstv. fjmrh. því að hafa fullt samráð við stjórnarandstöðuna og gefa henni kost á því að fylgjast með hvernig álagningin kæmi út í reynd. Þetta hefur hæstv. ráðh. gert. Hann gaf bæði Alþfl. og Sjálfstfl. kost á að tilnefna menn til setu í nefnd til þess að fylgjast með niðurstöðum álagningarinnar og hefur lagt sig fram um að gefa þeim, sem þar sátu, mjög greinagóðar upplýsingar um þessi mál. Vil ég sérstaklega taka fram að ég færi honum þakkir fyrir. Slíkt greiðir fyrir því, að menn geti afgreitt það frv. til l. sem hér er lagt fram á þessu þingi, því að án þess að vinnubrögðum hefði verið hagað með þessum hætti væri tómt mál um það að tala, að hægt væri að afgreiða jafnflókið mál eins og hér um ræðir á svo stuttum tíma sem eftir lifir af starfstíma þingsins. Þó held ég að það sé alveg vonlaust að gera sér hugmyndir um að hægt sé að afgreiða þetta frv. fyrir páska, vegna þess að ég reikna með því, að við stjórnarandstæðingar höfum hug á að flytja sjálfir ýmsar tillögur til breytinga á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, fyrst á annað borð er búið að opna þau lög, og við þurfum til þess allnokkuð meiri tíma en þá örfáu starfsdaga þingsins sem eftir eru fram að páskafríi. En ég ítreka að vegna samstarfsins sem hæstv. fjmrh. hefur haft við stjórnarandstöðuna í sambandi við þetta mál verður auðveldara fyrir Alþingi að afgreiða frv. sem hér hefur verið lagt fram, og fyrir þetta samstarf vil ég færa hæstv. fjmrh. þakkir. Á þeim stutta tíma, sem eftir er fram að því að gert verður hlé á fundum deildarinnar, vinnst ekki tími til að fara mjög rækilega ofan í saumana á því frv. sem hér er lagt fram, enda yrði það nokkuð langt mál. Það vinnst ekki heldur mikill tími til þess að deila við hæstv. fjmrh. um hvort skattar séu nú hærri eða lægri en þeir hafa verið. Ég ætla í því sambandi að láta mér nægja að vitna til áætlana Þjóðhagsstofnunar um skattbyrði á Íslandi á umliðnum árum, en þar kemur fram að það er sama hvernig menn reikna skattbyrðina, hvort þeir reikna skattbyrðina í prósentum af tekjum fyrra árs, þ. e. þess árs tekjum sem skattar eru á lagðir, eða þeir reikna skattana í prósentum af tekjum greiðsluárs, þ. e. hve greiðslubyrðin er þung af sköttum sem lagðir voru á tekjurnar í fyrra, - það er alveg sama hvor viðmiðunin er notuð, skattbyrðin hefur aldrei verið þyngri en hún er nú. Þjóðhagsstofnun áætlar þannig að álagðir skattar miðað við tekjur fyrra árs verði 22.6% á árinu 1981 og greiðslubyrðin, þ. e. álagðir skattar í hlutfalli af áætluðum tekjum í ár, verði 15.1%, og hvorugt þessara hlutfalla hefur áður verið hærra. Þessi hlutföll, bæði greiðslubyrðin og skattbyrðin, hafa farið vaxandi með hverju árinu sem liðið hefur. Það er mjög athyglisvert að skoða feril skattbyrðarinnar, - ég er með upplýsingar um hana allar götur aftur til 1964, - vegna þess að segja má að hún risi eða falli í réttu hlutfalli við veru Alþb. í ríkisstj. Þegar Alþb. sest í ríkisstj. tekur ferill skattbyrðarinnar stórt stökk upp á við. Þegar hins vegar Alþb. er utan stjórnar leitar skattbyrðin heldur niður. Nú vitum við það allir Íslendingar hverjir það eru sem borga skatt. Það er fyrst og fremst hinn almenni launamaður sem það gerir. Þetta viðurkenna allir að undanteknum einum stjórnmálaflokki í þessu landi. Það er nokkuð lærdómsríkt, að ávallt þegar þessi eini stjórnmálaflokkur kemst til valda skuli þessi skattbyrði, skattútgjöld hins almenna launamanns, taka stórt stökk upp á við. Frv. því, sem hér er um rætt, má skipta í þrennt. Sumar greinar þess lúta að lítilvægum leiðréttingum sem komið hefur í ljós við fyrstu reynslu hinna nýju skattalaga að þarf að gera, ýmist leiðrétta misræmi á milli einstakra greina í gildandi skattalögum eða skerpa merkingar annarra greina. Dæmi um slíkar greinar eru t. d. 2. gr. þessa frv. sem fjallar um lítilvæga breytingu, þar sem ákveðið er hvernig skuli farið með útreikning söluhagnaðar fasteignar sem stendur á leigulóð, sömuleiðis 3. gr., 5. gr., 6. gr., 7. gr., 9. gr., 10, gr., 17. gr., 18. gr. og 19. gr. Þetta eru allt saman tiltölulega einfaldar greinar sem lúta að mjög óverulegum lagfæringum eða skerpingum á ýmsum meiningum í núgildandi skattalögum, og er út af fyrir sig færibandaafgreiðsla hér á Alþingi og eingöngu gerð í framhaldi af reynslu sem menn höfðu orðið áskynja eftir að hafa lagt á samkv. nýju skattalögunum í fyrsta skipti. Annar þáttur þessa frv. fjallar um nokkrar lagfæringar sem verið er að gera á gildandi skattalögum, sem sumar eru smávægilegar, en aðrar nokkru stærri. Sem dæmi um þessar lagfæringar, sem verið er að gera og eru vissulega jákvæðar, vil ég nefna 4. gr., þar sem í síðari mgr. er lagt til að niður verði felldar reglur um sérstaka skattlagningu á eignarauka sem stafar af vinnu utan venjulegs vinnutíma við byggingu íbúðarhúsnæðis. Nú er vitað að fjölmargir Íslendingar koma sér upp þaki yfir höfuðið með því að vinna ótæpilega utan venjulegs vinnutíma við eigin framkvæmdir. Með þessari breytingu, sem hér er verið að gera, er verið að fella niður reglur um sérstaka skattlagningu á eignarauka sem stafar af slíkri vinnu, og er það vissulega jákvætt og í rétta átt. Önnur slík grein, sem horfir fram á við er 11. gr. frv. þar sem lagt er til að tekin verði upp heimild til frádráttar á helmingi greiddrar húsaleigu vegna leigu á íbúðarhúsnæði til eigin nota. Hér er um nýmæli að ræða í skattlagningu, sem vissulega ætti að geta orðið til bóta ef framkvæmdin verður eins og ætlast er til. Hins vegar er vissulega hætta á því, að í reyndinni þýði þessi ákvæði í skattalögum aðeins hækkaða húsaleigu til leigjenda sem því nemur. Það er opinbert leyndarmál og öllum kunnugt, að þess eru dæmi, að fólk, sem leigir íbúðir, þurfi að sæta þeim kostum að mega ekki láta uppi við skattyfirvöld hversu háa húsaleigu það er látið greiða íbúðareigandanum. Með því að veita heimild til frádráttar á helmingi greiddrar húsaleigu er líklegt að sú breyting verði á, að leigjendur telji fram raunverulegar húsaleigugreiðslur sínar, sem kæmu þá til skatts hjá leigusala. Hins vegar er hætt við því, ef þetta breytir mjög verulegu um skattalega aðstöðu leigusalans, að hann svari því, - þrátt fyrir verðstöðvunarákvæði sem í lögum eru, og raunar í tvennum lögum, - að hann svari því einfaldlega með hækkaðri húsaleigu sem þessu nemur. En það verður þá að koma í ljós ef svo verður. Þá er einnig ákvæði í 14. gr. sem e. t. v. ættu að geta orðið til nokkurrar lagfæringar, en gildandi skattalög hafa farið mjög illa með þá menn á Íslandi sem þannig er háttað um að þeir skulda verulega, en skuldirnar eru á mjög lágum vöxtum þannig að frádráttur vegna fjármagnskostnaðar verður lítill. Hér er um að ræða t. d. þann hóp manna sem hefur keypt sér atvinnutæki, bíl eða lítinn bát, skuldar mjög verulegar upphæðir í bílnum eða bátnum, en þessar skuldir eru á mjög lágum vöxtum. Þessir menn hafa farið mjög illa út úr skattlagningunni á s. l. ári og margir þeirra borgað miklum mun hærri skatta en samsvara sannanlegum tekjum þeirra á árinu. Það er ekki mjög stór hópur manna sem skattayfirvöld vita að þannig hefur verið ástatt um, 5 eða 10 menn eða eitthvað um það bil, en vegna þess að uppskátt varð um erfiðleika þeirra tóku skattyfirvöld þann kost að leggja til að þessi breyting í 14. gr. yrði gerð til að koma til móts við þessa einstaklinga. Hins vegar er mér ekki fyllilega ljóst og það hefur raunar ekki komið fram enn, því að það er nýmæli í þessari grein, sem ekki hefur verið rætt áður í n. sem hæstv. fjmrh. lét fjalla um undirbúning þessara skattalaga, hvernig það ákvæði 14. gr. vinnur með þessu, að lækka fyrningarhlutfallið úr 50% í 40%. Mér er nær að halda að eftir þá breytingu standi þessir tilteknu einstaklingar, sem átti að leiðrétta kjörin fyrir með breytingunni í 14. gr., raunverulega í sömu sporum. En það á eftir að sjást og verður spurt um það sérstaklega við meðferð málsins. Vissulega er líka leiðrétting fólgin í 24. gr., þar sem kveðið er á um nýjan tekjuskattsstiga sem hæstv. fjmrh. skýrði í ræðu sinni áðan. Með þessum tekjuskattsstiga er nokkuð komið til móts við sjónarmið okkar Alþfl. manna í sambandi við tillögur um tekjuskattsstiga sem við fluttum fyrir einu ári. Hins vegar munum við að sjálfsögðu, þar sem búið er að opna þetta mál einu sinni enn, undirbúa tillöguflutning um nýjan tekjuskattsstiga í samræmi við margyfirlýsta stefnu Alþfl. varðandi tekjuskattsálagningu á einstaklinga, sem næði því marki að lækka tekjuskattinn, lækka beinu skattana, svo að hagurinn, sem launþegar fengju af þeirri skattalækkun, samsvaraði því margumrædda 1.5% af launum sem hæstv. ríkisstj. hefur rætt um. Til þess þarf að gera allverulega meiri breytingar í tekjuskattslækkunarátt heldur en hæstv. ríkisstj. hefur gert, vegna þess að þegar saman er skoðuð skattvísitalan, sem hæstv. ríkisstj. ákvað í fjárlagafrv. sínu, og gildandi tekjuskattsstigi, þá þurfa menn, miðað við áætlun Þjóðhagsstofnunar um hvað þessi tvö atriði gefa í tekjur, að byrja á því að lækka beinu skattana um 11 milljarða kr. til þess að ná sama skattbyrðarhlutfalli og í fyrra. Þetta er sem sé nokkurs konar startgjald sem menn þurfa að borga áður en hægt er að fara að tala um skattalækkun. Þá þurfa menn miðað við skattbyrðina í fyrra fyrst að lækka áætlun beinna skatta, miðað við óbreytta skattvísitölu og óóreyttan skattstiga, um 11 milljarða gkr. Og þá fyrst, þegar menn hafa lækkað áætlun um skatttekjur hins opinbera um þessa 11 milljarða gkr., geta menn farið að tala um að lækka skattbyrði frá því sem hún var á s. l. ári, en það er auðvitað það sem menn verða að miða við. Og ef menn ætla sér síðan að ná því marki, sem hæstv. ríkisstj. hefur talað um, að lækka skattbyrðina sem nemur 1.5% í kaupi, þá þurfa menn að bæta við þetta startgjald - þessa 11 milljarða - 12–13 milljörðum í viðbót, þannig að ef á að ná takmarki ríkisstj., sem hún hefur heitið verkalýðshreyfingunni, að lækka skattana sem nemi 1.5% í kaupi miðað við skattbyrðina eins og hún var í fyrra, þá þurfa menn að lækka beina skatta alls um 22–24 milljarða eða eitthvað þar á milli. Samkv. orðum ríkisstj. sjálfrar nema lækkanir hennar á beinum sköttum aðeins um það bil hálfri þessari upphæð eða um það bil 0.8% í kaupi, og vantar þá talsvert á að við það loforð sé staðið sem hæstv. ríkisstj. gaf verkalýðshreyfingunni nú um áramótin. Við Alþfl. menn munum leitast við í meðferð málsins í nefnd að vinna að því, að sú breyting verði gerð m. a. á tekjuskattsstiganum, til viðbótar við þær breytingar sem hæstv. ríkisstj. leggur fram í þessu frv., að við þetta fyrirheit verði staðið. Einnig eru ákvæðin í 25. gr. um að hækka grunntölu persónuafsláttar vissulega jákvæð og ber að skoða þá grein vandlega. Ég reikna með því, að þm. Alþfl. muni einnig, eins og við gerðum í fyrra, flytja sérstaka brtt. um það fáist hugmyndir þeirra ekki samþykktar eða tillit til þeirra tekið við meðferð málsins í nefnd. Þetta eru, herra forseti, í örfáum orðum nokkur atriði sem vissulega eru jákvæð í þessu frv. En það er aðeins ein meiri háttar stefnubreyting sem í frv. felst og hún er ekki svo lítil. Það er ekki ómerkilegt að sú stefnubreyting skuli koma fram frá fjmrh. Alþb. Það er sú stefnubreyting, það fráhvarf frá einu helsta einkenni gildandi skattalaga, að fella niður 59. gr. sem gerir það að verkum, að í fyrsta skipti hefur verið hægt að leggja skatta á menn, sem hafa tekjur af eigin atvinnurekstri, líkt og aðra íslenska launþega. Og það er alveg furðulegt, að það skuli vera fjmrh. Alþb. sem sér þann helstan meinbug á gildandi tekjuskattskerfi að þetta ákvæði þurfi að afnema. Í eitt ár hefur verið í gildi ákvæði í skattalögum um það, að þegar litið er á framtöl manna, sem hafa tekjur af eigin atvinnurekstri, manna eins og tannlækna, manna eins og lögfræðinga, manna eins og bænda og fjölmargra annarra sem hafa tekjur af eigin atvinnurekstri og hafa sloppið skattlausir ár eftir ár. eins og allir landsmenn vita, um margra, margra ára skeið, - í eitt einasta ár hefur verið í gildi í skattalögum ákvæði um að það bæri að líta á þessa menn eins og þeir væru launþegar og áætla þeim tekjur eins og þeir mundu hafa haft, ef þeir gegndu sambærilegu starfi hjá öðrum, og skattleggja þá síðan samkv. því. M. ö. o.: þetta ár, árið 1980, sem nýliðið er, er fyrsta árið sem þessir aðilar hafa þurft að borga opinber gjöld til ríkisins eins og launþegar í sambærilegum störfum. Og aðeins eftir eins árs reynslu af þessu ákvæði kemur Alþb. hér á Alþingi fram með kröfu um að ein eðlisbreyting verði gerð á gildandi tekjuskattslögum. Og hver er sú eðlisbreyting? Jú, hún er sú, að þetta ákvæði verði fellt niður og þessir aðilar verði gerðir skattlausir eins og þeir voru áður. Þetta er orðið helsta baráttumál Alþb., þetta er eina meginefni gildandi skattalaga sem þeir telja ástæðu til að gera breytingar við. Og ég verð að segja það eins og er, þó að hæstv. fjmrh. sé vikinn héðan af fundi, að næstum því á hverjum einasta fundi, sem við áttum í þessari nefnd sem með hæstv. ráðh. vann að endurskoðun skattálagningarinnar, svo til hverjum einasta fundi sem haldinn var í þessari nefnd komst ekkert annað að hjá ráðh. en það eitt að fella þessa grein niður. Hvers vegna? Jú, vegna þess að einn hópur hafði mótmælt. Og hvaða hópur var það? Það voru bændur. Það eru komin harkaleg mótmæli frá einum hópi af þessum aðilum, þ. e. bændum. Og það er dálítið broslegt að lesa rökstuðning hæstv. ráðh. fyrir því, að þetta ákvæði skuli nú fellt niður úr tekjuskattslögum. Herra forseti. Ég veit ekki hvort nokkur ástæða er til að halda áfram fundarhöldum öllu lengur vegna þess að það er enginn ráðh. viðstaddur, þ. á m. ekki sá sem þetta mál flytur, enginn úr hans flokki, ekki formaður þeirrar nefndar, sem þetta mál á að fá til meðferðar, og enginn úr hans flokki. Ég fæ ekki séð að nokkur ástæða sé fyrir hæstv. forseta til að halda fundarhaldi áfram við slíkar aðstæður. Ég fer fram á það við hæstv. forseta, að hann geri ráðstafanir til þess að hæstv. fjmrh., sem flytur þetta mál, sé a. m. k. viðstaddur 1. umr.

Já, ég fellst á það, að við frestum þessari umr. nú til kl. hálfsex. Þá er boðaður fundur á nýjan leik og ég mun gera ráðstafanir til þess að hlutaðeigendur fylgi máli sínu betur eftir og verði viðstaddir.

- Fundarhlé. Herra forseti. Þetta er nú orðinn hreinn skrípaleikur. Það var gert samkomulag að beiðni hæstv. ríkisstj. um að afgreiða frá Alþingi fyrir páskaleyfi frv. til lánsfjárlaga sem hefði átt að vera í 3. umr. í Ed. nú rétt áðan og átti síðan að koma til okkar hér á morgun. Að kröfu formanns þingflokks Alþb., eins þess manns sem stóð að þessu samkomulagi, var 3. umr. í Ed. frestað og guð má vita hvenær hún verður haldin og allar líkur á því að ríkisstj. hafi þar með sjálf brotið það samkomulag sem hún beitti sér fyrir við afgreiðslu á þessu nauðsynlega máli. Við umr. áðan vakti ég athygli hæstv. forseta á því, að hvorki hæstv. fjmrh., sem flytur þetta mál og var að biðja um í ræðu sinni að það yrði afgreitt fyrir páska, né nokkur annar ráðh. væri viðstaddur. Þeir eru allir fjarverandi enn. Ég fer fram á það við hæstv. forseta, að þessum fíflaskap verði nú hætt og fundi deildarinnar slitið og boðaður fundur aftur á eðlilegum fundartíma á morgun, þegar hæstv. ráðherrar þessarar hæstv. ríkisstj. mega vera að því að mæta.

Ég get ekki fallist á þessa beiðni og beitum þolinmæði enn og sjáum til hvort ekki rætist úr.

Þá fer ég þess á leit við hæstv. forseta, að fundi verði frestað í 15 mínútur. - Fundarhlé Herra forseti. Allt er þegar þrennt er. Þetta er nú þriðja tilraunin sem ég geri til þess að fá hæstv. fjmrh. til að vera við þegar rætt er mál sem hann flytur sjálfur og flutti framsöguræðu um fyrir örfáum klukkustundum og leggur áherslu á að fáist afgreitt frá Alþingi á þeim fáu klukkustundum, liggur mér við að segja, sem eftir eru af eðlilegum starfstíma Alþingis fyrir páska. En það er auðséð að hæstv. ráðh. hefur unað sér vel í veislu Seðlabankans áðan. Það er út af fyrir sig ekkert mál þó hann geri það, hæstv. ráðh., en kannske getur þessi ársfundur Seðlabankans orðið hæstv. ráðh. nokkuð minnistæður því að þar var flutt ákaflega athyglisvert erindi af formanni bankastjórnar Seðlabankans, dr. Jóhannesi Nordal bankastjóra, sem var slík úttekt á stefnu og starfsemi Alþb. og þeirra ára sem Alþb. hefur verið í ríkisstj., að annan eins áfellisdóm hef ég ekki heyrt upp kveðinn um langa hríð eins og í þeirri ræðu fólst. Ég vona að þessi framlenging á dvöl hæstv. ráðh. á seðlabankafundinum hafi orðið til þess að festa honum orð seðlabankastjóra enn betur í minni og verð ég nú að segja eins og er, að ekki var það rishá ríkisstj. sem sat undir orðræðum seðlabankastjóra fyrir nokkrum mínútum.  Ég gat þess hér áðan, hversu mikið ósamræmi er í málflutningi þeirra hv. stjórnarsinna. Þeir leita allra manna frekast eftir því, að Alþingi og stjórnarandstaðan geri við þá samkomulag um afgreiðslu mála hér úr þinginu svo til athugunarlaust eða athugunarlítið. Eitt af þeim málum, sem samkomulag var gert um við okkur stjórnarandstæðinga að afgreiða fyrir páska samkv. beiðni hæstv. ríkisstj., var einmitt til 3. umr. í Ed. rétt áðan og átti að afgreiða úr þeirri deild í dag, hefði verið afgreitt nú samkv. þessu samkomulagi, og átti að koma hingað til þessarar hv. deildar á morgun. Þá skeður það skyndilega, að samkv. kröfu formanns þingflokks Alþb. er 3. umr. hætt, henni slegið á frest og hún verður ekki tekin upp aftur fyrr en guð má vita hvenær og enginn veit um frekari afdrif málsins. Og þó svo að hæstv. fjmrh. hafi í ræðu sinni áðan lagt á það þunga áherslu, að menn fengjust nú til að afgreiða þetta mál hans fyrir páska, þá þarf að gera þrjár tilraunir til þess að fá hann til að vera viðstaddan þegar byrjað er að ræða þetta frv. hans þangað til það fer að skila árangri. Herra forseti. Ég hafði í ræðu minni fjallað um þá tvo af þremur þáttum frv. sem minna máli skipta, í fyrsta lagi þann þátt, sem eru almennar leiðréttingar og skerpingar á ýmsum áhersluatriðum í gildandi skattalögum, og í öðru lagi þau atriði frv. sem vissulega horfa til framfara, horfa til heilla og eru verulegar breytingar sem gera á á gildandi skattalögum til úrbóta. Í þeirri upptalningu gleymdi ég einu ákvæði, sem er hækkun á frádrætti sem heimilaður er einstæðum foreldrum. Vil ég í því sambandi minna á að miklar umr. urðu hér á Alþingi í fyrra um þetta leyti árs við afgreiðslu á hliðstæðu frv. þá vegna skattalegrar stöðu einstæðra foreldra. Við Alþfl.-menn héldum því þá mjög stíft fram, að við fengjum ekki betur séð en skattaleg aðstaða einstæðra foreldra mundi versna mjög ef lagt yrði á samkv. óbreyttum lögum. Við fluttum þá á Alþingi brtt. við gildandi skattalög til þess að koma í veg fyrir að þetta gerðist. Hæstv. fjmrh. og ríkisstj. öll undir hans forustu neituðu því harðlega í þeim umr., að þetta gæti skeð, og beittu sér gegn framgangi þessara till. okkar og fengu þær felldar í krafti þingmeirihluta síns. Síðan gerðist það, að það, sem við þóttumst sjá fyrir fyrir einu ári gagnvart einstæðum foreldrum, gekk nákvæmlega eftir í skattlagningunni, þannig að hæstv. fjmrh. sér þá leið eina færa að leggja nú til - einu ári síðar - hliðstæðar till. til að bæta skattalega stöðu einstæðra foreldra eins og við Alþfl.-menn gerðum fyrir einu ári. Er það út af fyrir sig þakkarvert að hæstv. fjmrh. skuli þó láta sér segjast í ljósi reynslunnar. En meginatriðið í þessu frv., sem ég var kominn að í ræðu minni hér áðan, það eina atriði þar sem verið er að breyta mjög verulega stefnu frá gildandi skattalögum, er varðandi 59. gr. sem samkv. frv. á að fella úr gildandi skattalögum. Þessi 59. gr. var, eins og ég var áður búinn að minnast á, til þess gerð og til þess leidd í lög að þeir aðilar, sem hafa tekjur af eigin atvinnurekstri, menn eins og t. d. tannlæknar, sem vinna á eigin stofu, arkitektar og verkfræðingar, sem vinna við eigin fyrirtæki, bændur og aðrir slíkir borguðu skatta líkt eins og þeir væru launþegar í hliðstæðum störfum hjá öðrum. Það er alkunna, sem engum Íslendingi þarf að þykja tíðindi, að ýmsar af þessum stéttum hafa á umliðnum árum sloppið við að borga sambærilega skatta og almennt launafólk í hliðstæðum störfum þarf að greiða. Margir af þessum mönnum hafa ár eftir ár borið svonefnd „vinnukonuútsvör“ eða jafnvel enga skatta þó svo að bæði guð og menn hafi vitað það og mátt marka það af lífsháttum þeirra að þeir lifðu eins og kóngar. Í skattalögunum, sem komu fyrst til framkvæmda á s. l. ári, var ein merkilegasta breyting sem í þeim fólst frá fyrri reglum sú, að þessir menn skyldu þannig meðhöndlaðir við skattlagningu að þeir yrðu settir jafnfætis venjulegu launafólki sem stundaði hliðstæð störf, m. ö. o. skattstjórum yrði gert skylt að áætla tekjur á þessa menn líkt og ætla mætti að þeir hefðu af því að stunda sambærileg störf í annarra þágu en sjálfra sín. Þetta var að áliti okkar Alþfl.-manna eitthvert merkasta ákvæðið í þeim lögum sem samþykkt voru hér á Alþingi 1978 og fyrst komu til framkvæmda á s. l. ári. Og hvað hafði þetta lagaákvæði í för með sér? Það hafði í för með sér að margir af þessum mönnum, sem borið höfðu vinnukonuútsvörin ár eftir ár og áratug eftir áratug og getað veitt sér margfalt á við venjulegt launafólk, fóru í fyrsta skipti á árinu í fyrra að borga skatta sem voru eitthvað sambærilegir því sem venjulegur launamaður hefur þurft að standa skil á til ríkisins. Og eina stefnumarkandi atriðið í þessu frv., sem fyrrv. formaður Alþb. flytur á fyrsta heila ári fjmrh.-tíðar sinnar, er að þetta ákvæði verði fellt úr lögum og þessir menn verði aftur settir skattalega eins og meðan þeir báru vinnukonuútsvörin. Það er hæstv. fjmrh. Ragnar Arnalds og flokkur hans sem gefur þessum mönnum vinnukonuútsvörin aftur. Það er ekki verið að einfalda skattalögin fyrir venjulegt verkafólk. Nei, það er verið að sjá til þess að tannlæknarnir, arkitektarnir, verkfræðingarnir og bændurnir fá að vera skattlausir á árinu 1981 eins og þeir voru skattlausir á árunum fyrir 1980. Þeir, sem báru vinnukonuútsvörin, fá að bera þau aftur. Það er helsta baráttumál núv. hæstv, fjmrh. og stærsta fráhvarfið og eina fráhvarfið frá gildandi skattalögum sem hann beitir sér fyrir með flutningi þessa frv. Ég sagði áðan að ég þakkaði hæstv. ráðh. fyrir hversu vel og grandgæfilega hann leyfði okkur stjórnarandstæðingum að fylgjast með niðurstöðum álagningarinnar á s. l. ári og undirbúningi þeirra breytinga sem hér liggja fyrir. En ég sagði líka, að það var varla á einum einasta fundi, sem við mættum á, sem eina og helsta áhugamál hæstv. ráðh. var ekki að fella niður þessa grein, - eina og helsta áhugamál hæstv. ráðh., það sem var efst á dagskrá allra fundanna, var hvernig mætti koma þessum aðilum til hjálpar, hvernig mætti létta sköttunum aftur af mönnunum með vinnukonuútsvörin. Þetta var það sem hæstv. fjmrh. hafði mestar áhyggjur af, talaði mest um og er eina breytingin sem hann gerir í þessu frv. Og það er mjög athyglisvert að sjá hvernig þessi breyting er rökstudd í grg., sem fylgir frv., og í aths. með frv. Þetta er ákaflega lærdómsríkt og sýnir hvernig eitt rekur sig á annars horn í rökstuðningi hæstv. ráðh. Hann segir um ástæðuna fyrir því, að 59. gr. er felld úr gildi og mennirnir með vinnukonuútsvörin eru látnir hafa vinnukonuútsvörin aftur: „Viðmiðunarlaunin hafa ýmist þótt of lág . . . eða . . . of há“. Það er ríkisskattstjóri sem ákveður viðmiðunarlaunin, það er ekki gert með lögum. Hann hefur aðeins heimild til þess að ákveða viðmiðunarlaunin og skattstjórinn síðan skyldu til þess að framfylgja þeim viðmiðunum við álagningu. Hæstv. ráðh. væri innan handar að láta gera breytingu á viðmiðunarlaununum sem er framkvæmdaratriði og undirmaður hans á að sjá um og hann gæti mætavel haft áhrif á hvernig yrðu ákveðin. Ef honum finnst viðmiðunarlaunin vera ákveðin of lág á lækna, arkitekta og verkfræðinga getur hann beitt áhrifum sínum til þess að fá þau hækkuð. En hann gerir það ekki. Nei, ekki aldeilis, heldur fellir hann úr gildi heimildina til ríkisskattstjóra um að ákveða þessi viðmiðunarlaun. Hann fellir niður skyldu skattyfirvalda til að leggja á arkitekta, tannlækna, verkfræðinga og bændur líkt og sambærilega launahópa. Og rökstuðningurinn er sá, að viðmiðunarlaunin, sem Alþingi ákveður ekki, heldur ríkisskattstjóri, hafi ýmist verið of há eða of lág. Ég get nú ekki fundið rökstuðning þar sem öllu meira rekur sig hvað á annars horn heldur en þetta. Og hvar skyldu nú viðmiðunarlaunin hafa þótt of lág og hvar skyldu þau hafa þótt of há? Hæstv. ráðh. tekur fram að viðmiðunarlaunin hafi þótt of lág hjá ýmsum stéttum háskólamanna, en of há hjá kvæntum bændum. Og það er mergurinn málsins. Mergurinn málsins er nefnilega sá, að það voru ekki háskólamennirnir, það voru ekki samtök arkitekta, samtök tannlækna, samtök lögfræðinga eða annarra slíkra stétta sem aðallega mótmæltu ákvæðunum í 59. gr., heldur bændur. Það komst ekki annað að í huga hæstv. ráðh. heldur en bændur, ekki nokkur skapaður hlutur, ekkert annað. Og hann segir í grg. sinni að bændum hafi þótt viðmiðunarlaunin ákveðin of há hjá þeim þeirra sem voru giftir. Nú skulum við fara yfir forsögu málsins. Eins og menn vita er 59. gr. um að ríkisskattstjóri skuli ákveða þeim aðilum, sem hafa tekjur af eigin atvinnurekstri, laun svipað því sem ætla mætti að þeir fengju fyrir hliðstæð störf ef þeir sinntu þeim hjá öðrum, og síðan að skattyfirvöldum um allt land, skattstjórum í hverju skattumdæmi bæri að nota þessi viðmiðunarlaun við álagningu sem reiknaðar tekjur þessara manna. M. ö. o.: ríkisskattstjóri átti að ákveða hver þessi viðmiðunarlaun væru. Hann gerði það fyrir allar þessar stéttir. Ein atvinnustétt rak upp ramakvein þegar þessi viðmiðunarlaun voru ákveðin. Hvaða stétt var það? Það var bændastéttin. Hvað gerði hæstv. fjmrh.? Hann veitti bændastéttinni einni sérstaka heimild til þess að hafa samráð við ríkisskattstjóra um þessa ákvörðun og semja við ríkisskattstjóra um hverjar þessar viðmiðunartekjur skyldu vera sem ætti að áætla á bændurna.

Hvenær gerði ég það?

Það má kannske ekki beinlínis segja að hann hafi heimilað þeim að semja við ríkisskattstjóra um þetta. En alla vega heimilaði hæstv. ráðh. bændasamtökunum að hafa áhrif á þá ákvörðun sem ríkisskattstjóri tók. Og ákvörðunin, sem ríkisskattstjóri tók fyrst varðandi þessa einu atvinnustétt, var endurskoðuð og viðmiðunartekjurnar stórlega lækkaðar hjá þessari einu stétt manna og ekki þá annað vitað en menn væru sæmilega sáttir við þetta, enda eina atvinnustéttin sem fékk að hafa sjálf áhrif á hvaða viðmiðunartekjur yrðu ákvarðaðar henni til handa. En því var nú ekki aldeilis að heilsa. Þegar álagningin hafði farið fram bárust mótmæli, að mig minnir frá rúmlega 2000 framteljendum í bændastétt, vegna allt of hárrar álagningar, þó svo búið væri að lækka stórlega viðmiðunartekjurnar, sem miðað hafði verið við, og þó svo að skattstjórum í hverju umdæmi bæri skylda samkv. lagagr. til að taka tillit til allra ytri aðstæðna, svo sem veikinda, svo sem árferðis, svo sem fækkunar bústofns, svo sem ýmissa áfalla sem yfir þessa menn kynnu að hafa dunið, og annað slíkt og ekki annað vitað en að þeir hafi gert það. Það er ósköp eðlilegt að menn, sem ekki hafa borið skatta, mótmæli því þegar þeir fara allt í einu að bera skatta. Það þykir engum skrýtið. En þá vilja menn fá að vita hvað er á bak við mótmælin annað en það almenna mannlega eðli að vilja helst sleppa við að greiða skatta ef menn mögulega geta. Auðvitað eru allir Íslendingar þannig af guði gerðir að þeir vilja helst sleppa við að borga skatta ef þeir mögulega geta. Það þykir því engum skrýtið þó að maður, sem hefur ekki borgað skatt, en er látinn fara að borga hann, mótmæli slíku. En hvaða rök önnur voru þá á bak við þetta en hið almenna mannlega eðli að vilja helst vera skattlausir ef menn mögulega geta? Ég lagði fyrir hæstv. fjmrh. snemma í haust spurningar um þetta. Ég spurði hæstv. fjmrh. á sérstöku þskj. sem lagt var fram að mig minnir í endaðan okt.: 1. Hverjar voru skattgreiðslur bænda s. l. 4–5 ár? Hverjar voru skattgreiðslur viðmiðunarstéttanna svokallaðra - sem bændur nota sem viðmiðun til þess að ákvarða laun sín eftir - þ. e. iðnaðarmanna, verkamanna og sjómanna á sama tíma? 2. Hverjar urðu skattgreiðslur í ár eftir þessum nýju lögum og hverjar urðu skattgreiðslur bænda þessara svokölluðu viðmiðunarstétta eftir sömu lagasetningu? 3. Hver var fjárfesting í landbúnaði á nákvæmlega þessum árum? Þessar spurningar lagði ég fyrir hæstv. fjmrh. á sérstöku þskj., eins og ég segi, að mig minnir í lok okt. frekar en í byrjun nóv., vegna þess að svör við þessum spurningum eru eðlilegar forsendur þess, að Alþingi, löggjafarvaldið, sem ákveður þessa 59. gr., fáist til endurskoðunar. Það hafa engin svör komið enn þá. Ætti þó að vera tiltölulega einfalt verk að finna út á meira en hálfu ári hverjar voru skattgreiðslur sjómanna, verkamanna, iðnaðarmanna og bænda á umliðnum árum, hvernig nýju skattalögin hafa breytt þessu og hverjar hafa verið fjárfestingar í landbúnaði á sama tíma. Ef skattgreiðslur bænda, svo ég taki dæmi, hafa verið óvenjulega litlar á þessum árum - nú veit ég ekkert um það - samanborið við skattgreiðslur viðmiðunarstétta, en fjárfesting í landbúnaði mikil - 

Svarið er löngu tilbúið.

Ja, hæstv. ráðh. veit mætavel og þarf ekkert að grípa fram í til þess að ég hef marggengið eftir því við hæstv. ráðh. héðan úr ræðustól að svar yrði gefið og ég hef ekki verið fjarverandi á þingfundum í allan vetur nema s. l. 10 daga þegar ég var fjarverandi í opinberum erindum. Hæstv. fjmrh. hefur því haft nægan tíma til að svara þessari fsp. og sé svarið löngu tilbúið fæ ég ekki skilið hvað hefur valdið því, að hæstv. ráðh. hefur dregið svo lengi að flytja það. En látum það nú vera. Hæstv. fjmrh. skipaði sérstaka nefnd til þess að skoða skattalega stöðu einstæðra foreldra annars vegar og bænda hins vegar. Þetta voru tvær nefndir. Þær skiluðu skýrslum til hæstv. ráðh. sem við í skattanefndinni, sem ég ræddi um áðan, fengum m. a. afrit af. Endurskoðunin á högum einstæðra foreldra leiddi í ljós, eins og við Alþfl.-menn sýndum fram á í okkar málflutningi og tillöguflutningi fyrir ári, að hin nýju skattalög voru til stórkostlegar íþyngingar í skattamálum fyrir einstæða foreldra. Í framhaldi af því flytur nú hæstv. fjmrh. brtt. í frv. þessu um að hækka frádrátt einstæðra foreldra við skattlagningu. En það var samdóma álit mitt, fyrrv. ríkisskattstjóra, sem er nú í fríi, en er enn þá ríkisskattstjóri eftir því sem ég best veit, tekjudeildar fjmrn. og ég leyfi mér næstum því að segja aðstoðarmanns hæstv. fjmrh., að endurskoðun umræddrar nefndar á skattlagningu bænda hefði alls ekki leitt í ljós neina nauðsyn á því að breyta 59. gr. þeirra vegna. Þetta kom glögglega fram á fundunum sem við sátum í þessari umræddu nefnd. Að mati þessara aðila hafði ekkert það fram komið og engin rök sem mæltu með því, að 59. gr. yrði breytt í ljós reynslunnar varðandi álagninguna gagnvart bændum, - engin. Ég spurði tvívegis ríkisskattstjóra sérstaklega hvort hann gæti kveðið upp úr um þetta, hvort hann teldi þau rök, sem fram hefðu komið, þess eðlis að þau réttlættu breytinguna. Í bæði skiptin sagði hann nei. Og mér er kunnugt um að þó svo hæstv. fjmrh. hafði á Alþingi haft forustu fyrir því að berja þá breytingu í gegn, þá nýtur það sjónarmið ekki alhliða stuðnings í hans flokki og sætir meira að segja andstöðu hjá ýmsum af hans nánustu samverkamönnum. Það er heldur ekkert skrýtið vegna þess að þrátt fyrir þessi ákvæði kemur í ljós við athugun á álagningunni s. l. ár að þriðji hver framteljandi í bændastétt greiðir engan tekjuskatt, - engan, ekki krónu. Og þá er aðeins rætt um þá framteljendur í bændastétt sem hafa aðalatvinnu af búskap, ekki þá sem hafa búskapinn sér til dægrastyttingar eða til viðbótar lifibrauði frá öðrum störfum. Þrátt fyrir ákvæði 59. gr., sem kvartað er svo mjög yfir, greiddi þriðji hver framteljandi í bændastétt ekki eina krónu með gati í tekjuskatt á árinu 1980, ekki eina krónu, og slíkt hlutfall er miklu hærra en á sér stað hjá öðrum sambærilegum stéttum, arkitektum, verkfræðingum, lögfræðingum eða öðrum stéttum sem verða að sitja undir 59. gr. Hjá engum þeirra kemst þetta hlutfall skattleysingja í námunda við þetta hlutfall hjá bændastéttinni. Ég hefði gaman af því að sjá þetta skattleysishlutfall t. d. hjá verkamönnum í Dagsbrún. Ég hefði gaman af að sjá hvort verkamennirnir á eyrinni slyppu þannig frá skattlagningu s. l. árs að þriðji hver verkamaður hér á eyrinni yrði skattlaus að tekjuskatti. Það er ekki leiðrétting sem hann hefur neinn áhuga á að kalla fram. Til þess að sýna fram á hvílíkan tvískinnung er hægt að viðhafa í þessum málum, þar sem verið er að reikna mönnum laun út og suður og lífsafkomu, vil ég aðeins geta þess, að það er tekið hér sérstaklega fram að viðmiðunarlaunin hafi þótt of há hjá kvæntum bændum. Það er rétt út af fyrir sig, að ef bóndi sem t. d. býr á venjulegu meðalbúi, giftir sig hækka þær viðmiðunartekjur sem skattstjóri leggur á og notar til grundvallar álagningunni vegna þess að kominn er aukastarfskraftur að búinu án þess að búið hafi stækkað. Og það koma fram hjá þeim fulltrúum Stéttarsambandsins sem við ræddum við, að þeir kröfðust þess að konan yrði í þessu sambandi ekki metin til launaframlags, vinna hennar yrði ekki metin til launa. Samkv. gömlu skattalögunum fengu þessir sömu menn 50% frádrátt vegna vinnu kvenna. Þegar til umræðu voru lögin um fæðingarorlof, sem afgreidd voru í fyrra héðan frá Alþingi, bar svo við að erindrekar frá þessu sama stéttarsambandi komu á fund félmn. í báðum deildum og þar sögðu þeir tvennt um þetta fæðingarorlof. Í fyrsta lagi: það mátti ekki kosta landbúnaðinn neitt að eiginkonur bænda öðluðust rétt til fæðingarorlofs. Í öðru lagi: vinna bændakvenna í búskapnum er svo mikið að þær eiga kröfu á að fá fæðingarorlof að 66%. M. ö. o.: það ber að líta á vinnu eiginkvenna bænda sem 66% vinnu við búskap. Þetta var þegar fæðingarorlofið var á dagskrá. Þegar skattamálin eru hins vegar á dagskrá er krafan sú, að ekki beri að líta svo á að eiginkonur bænda komi nálægt búskap og beri því ekki að reikna þeim neinar tekjur við hann. M. ö. o.: þegar fæðingarorlof er á dagskrá ber að reikna vinnuframlag eiginkvenna bænda sem samsvarar 66% af heils dags vinnu manneskju við búrekstur. Eiginkonur bænda eiga að fá fæðingarorlof sem samsvarar því að þær vinni 66% af heils dags starfi við rekstur búsins. Þegar skattamálin eru á ferðinni ber ekki að líta á að eiginkona bónda leggi fram svo mikið sem eina klukkustund í vinnuframlag til búsins. Auðvitað má líta þessi mál kvæntra eða ókvæntra bænda frá öðru sjónarhorni, sem sé því, að ekki sé verið að íþyngja bónda á meðalbúi fyrir að kvænast og auka þar með skatta hans, heldur að ívilna einyrkjanum, að eðlileg skattgreiðsla af búinu sé sú vinna sem er inni í verðlagsgrundvelli landbúnaðarins, metið vinnuframlag eiginmanns og eiginkonu, og sé það einyrki, sem stendur að slíkum búrekstri, sé honum ívilnað í sköttum, bú hans þurfi að skila lægri skattgreiðslu en bú sem nýtur þess vinnuafls sem gengið er út frá í verðlagsgrundvelli landbúnaðarins. Auðvitað gengur það ekki til lengdar að hægt sé að færa til vinnuliðinn við búreksturinn bara eftir því hvers konar mál eru á dagskrá hverju sinni, þegar verðákvörðun er á dagskrá skuli vera hægt að gera kröfu um að menn vinni kannske tvöfalda vinnu við búreksturinn og verðið á búvörunni verði síðan metið með hliðsjón af því að bóndinn og hans fólk verði að leggja nótt við dag í vinnu við búið, þegar komi að skattamálum verði hins vegar að ganga út frá því að bóndinn vinni ekki nema 8 stundir á dag fimm daga vikunnar og konan ekki neitt og þess vegna beri ekki að áætla þeim neina skattgreiðslu fyrir þetta, svo þegar kemur að fæðingarorlofi er öllu snúið við aftur. Auðvitað verða menn að koma sér niður á hvaða viðmiðun menn ætla að nota í þessu sambandi, en ekki að hræra með þessa viðmiðun fram og til baka eftir því hvaða mál eru á dagskrá hverju sinni. En þetta veit ég, herra forseti, að er næstum því tabúmál hér í þingsölum. Hér eiga menn að sitja og standa eins og hagsmuna- og þrýstihóparnir í þjóðfélaginu vilja í það og það sinnið. Og dæmigert um þetta er að Alþb., sem gefur út Þjóðviljann, málgagn verkalýðshreyfingar, sósíalisma og þjóðfrelsis, ef ég man rétt, skuli berjast fyrir því, að ekki verði áætluð laun á lögfræðinga, tannlækna og arkitekta til jafns við menn, sem stunda sambærileg störf hjá öðrum, og að þessir aðilar, aðilar sem hafa tekjur af einkarekstri, skuli aftur geta fengið vinnukonuútsvör. Hvers vegna? Ekki vegna þess að Alþb. beri svona mikla virðingu fyrir eða bindi svona mikið ástfóstur við þessa aðila, - væntanlega ekki, það hefur þá mikið breyst, - heldur vegna þess að hæstv. fjmrh. er í framboði í kjördæmi úti á landi, þar sem bændur eru verulegur hópur kjósenda, og kjósendur hans í bændastétt heimta að þessari byrði sé af þeim létt, að tveir framteljendur af hverjum þremur þurfi að borga tekjuskatt til ríkisins, sá þriðji sleppi. Þetta er einkar athyglisvert fyrir ýmsa kjósendur Alþb., sérstaklega í þéttbýlinu. Mér er nær að halda að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson þurfi jafnvel að bregða sér bæjarleið til Stykkishólms þegar þetta mál verður afgreitt. A. m. k. kæmi mér mjög á óvart ef hann væri sammála hæstv. fjmrh. um afnám þessa ákvæðis um að gefa atvinnurekendum vinnukonuútsvörin aftur með þeim hætti sem hér á að gera. Herra forseti. Það þarf ekki að taka fram að við Alþfl.- menn erum alfarið andvígir því, að þessi breyting verði gerð á tekjuskattslögunum, að 59. gr. verði felld niður og þeir, sem hafa tekjur af eigin atvinnurekstri, verði skattalega settir eins og þeir voru áður fyrr, geti tekið til við að borga sín vinnukonuútsvör aftur. Hitt skal ég fúslega viðurkenna og vera fyrstur til að viðurkenna, að á þessari framkvæmd á liðnu ári, þessu eina ári sem hún hefur verið viðhöfð, urðu mjög alvarlegir vankantar, bæði vegna þess, að það fór eftir skattumdæmum hvernig skattstjórar beittu þessu ákvæði, þannig að menn voru ekki jafnsettir fyrir lögum án tillits til þess hvar þeir bjuggu í landinu hvað þetta varðaði, og enn fremur vegna hins, að það varð líka innan sömu skattumdæma nokkur misbrestur á þessari framkvæmd, og í þriðja lagi vegna þess, að segja má að hvorki Alþingi, ríkisstj. né skattyfirvöld, ríkisskattstjóri og skattstjórar, hafi gert nóg til þess að upplýsa menn um hvaða rétt þeir áttu í þessu sambandi, né heldur gert leiðréttingar á framtölum manna þeim í hag ef þeir áttu kröfu til þess, að slíkar leiðréttingar yrðu gerðar. Þetta mál allt saman var auðvitað þess eðlis, að hæstv. fjmrh. - sem yfirmaður framkvæmdavaldsins hvað þennan málaflokk varðar - hefði átt að beita sér fyrir því, að úr þessum framkvæmdamisbrestum yrði bætt. Til þess hefur hann fullt vald og fulla getu. Í þeim skattumdæmum t. d. þar sem það hefur gerst, að mönnum hefur verið mismunað og menn hafa ekki fengið sinn rétt vegna þess að þeir vissu ekki hvernig þeir áttu að ganga frá framtali sínu til þess að þeir fengju notið þess hags í skattalögum sem þeim ber, þar var auðvitað hægur vandinn af hálfu hæstv. fjmrh. og starfsmanna hans hjá ríkisskattstjóra og skattstofunum að yfirfara þessi framtöl og gera þar leiðréttingar á og benda mönnum síðan á hvernig þeir hefðu mátt fá sínum leiðréttingum framgengt. Þetta hefði verið hægt að gera og hefði átt að gera af hálfu ríkisskattstjóra þegar hann varð var við að misbrestur var á framkvæmdinni bæði milli einstakra skattumdæma og eins innan skattumdæmanna. Þó svo það sé skoðun ríkisskattstjóra, að þau mál séu alfarið í höndum skattstjóranna sjálfra og hann eigi ekki að koma nálægt þeim málum fyrr en skattstjórar eru búnir að fella sinn úrskurð - og þá ef þeir, sem úrskurðurinn er felldur yfir, kæra hann - þá held ég að þetta sé samt sem áður miklu réttari og eðlilegri leið til þess að bæta úr framkvæmdamisbrestum heldur en að fella heimildina niður eins og hæstv. fjmrh. leggur til að gert verði. Ég vil enn ítreka og leggja áherslu á að það er ekki fyrr en nú fyrir skömmu að mótmæli fóru að berast frá öðrum atvinnustéttum en þeirri sem ég hef gert aðallega að umræðuefni hér. Og það var þá fyrst þegar það fór að kvisast, að e. t. v. stæði til að fella úr gildi 59. gr. sem þessi mótmæli fóru að berast og þá frá verslunareigendum hér í Reykjavík. Ég hef a. m, k. erindi upp á það í skrifstofu minni. Það er einkennandi fyrir hið nýja hlutverk Alþb., að það skuli vera helsta baráttumál þess flokks núna að fella úr gildandi skattalögum það ákvæði sem skyldar skattstjóra til þess að leggja skatt á menn, sem stunda eigin atvinnurekstur, út frá þeim viðhorfum, að þeir þægju fyrir vinnuframlag sitt laun sem samsvöruðu því sem þeir mundu fá ef þeir gengju að sambærilegum störfum hjá öðrum.



Herra forseti. Það fór nú svo um ræðu hæstv. fjmrh. þegar hann talaði fyrir þessu frv., að hann kom ekki inn á það, hver væri sameiginleg tekjuáætlun fulltrúa Alþýðusambands Íslands og ríkisstj. fyrir þetta ár, þó svo að hæstv. fjmrh. hafi í yfirlýsingu, sem hann gaf 24. febr. s. l., lýst því yfir, að ákveðið hafi verið að verja 100 millj. kr. eða 10 milljörðum gkr. til skattalækkana, sem svarar til 1.5% í kaupmætti lægri launa og meðallauna, hefur ekki tekist að fá hæstv. fjmrh. til að gefa Alþingi upplýsingar um hver sé tekjuviðmiðunin hjá ríkisstj. og Alþýðusambandinu í þessu dæmi fyrir það ár sem nú er að líða.

Það er bara viðmiðun við fyrra ár sem skiptir máli.

Ég held að við séum ekki að tala um það núna að auka kaupmáttinn á s. l. ári. Við erum að tala um að auka kaupmáttinn á því ári sem nú er að líða. Eins og raunar hv. 12. þm. Reykv., Guðmundur G. Þórarinsson, hefur lagt áherslu á er þýðingarlaust að vera aftur í tímanum þegar menn eru að tala um kaupmátt líðandi stundar. Hann hefur einmitt viljað leggja áherslu á í sambandi við skattaálögur hvert hlutfall beinir skattar séu á greiðsluári, en ekki álagningarári. Nú liggur það fyrir, að ég hygg, að ríkisstj. ætlar sér að halda verðbólgunni í 40% á þessu ári. Ég held að það hafi komið fram í ræðu hæstv. forsrh. hér í gær eða fyrradag, - í gær var það víst, - að verðbólgan mundi verða einhvers staðar í kringum 40% á því ári sem nú er að líða. Ef við reynum að átta okkur á því, hvað kaupgjaldið muni hækka á þessu ári þá liggur það fyrir í augnablikinu að kaupmátturinn er 7% minni í marsmánuði heldur en hann hefði verið ef menn hefðu fengið kaup sitt hækkað.

Það er mikill misskilningur.

Er það misskilningur?

Já.

Ef sjöunda hver króna er tekin úr umslagi hæstv. fjmrh. tapar hann sjöundu hverri krónu í tekjum, þá hlýtur hann að tapa því. Þá þýðir það að hann getur keypt þeim mun minna.  Nú er spurningin, þegar verið er að tala um að ríkisstj. ætli sér að hækka kaupmáttinn sem svarar 1.5% í kaupmætti lægri launa og meðallauna: hvað skyldi það vera mikið á þessu ári? Er hugmyndin að vinna upp þessi 7%? Ef við reiknum með því, að verðbólgan á þessu ári verði í kringum 40% og þar sem ekki er um neinar grunnkaupshækkanir að ræða á þessu ári og launþegar hafa þegar týnt rétt tæpum 10%, þá er erfitt að hugsa sér að launin geti hækkað meira en svona 30–33%, varla hægt að hugsa sér það. Nú getum við náttúrlega farið ofurlítið hærra með launin, jafnvel upp í 40%. Jafnvel þótt við teygðum okkur svo hátt og segðum að launin mundu ekki hækka á þessu ári meira en verðbólgan verður - því að það er búið að slá því föstu að hún verði 40% - þá gengur það dæmi ekki upp samt sem áður að um neinar skattalækkanir verði að ræða hjá einum einasta manni, ef undan er skilinn tiltekinn hópur af einstæðum foreldrum. Nú sé ég að hér inn í þingsalinn er kominn formaður Verkamannasambands Íslands, Guðmundur J. Guðmundsson, og þar sem ég er ekki viss um að hæstv. fjmrh. muni svara minni fsp. - ég hef borið hana fram áður og fékk ekki svar við henni - vil ég beina þeirri fsp. til formanns Verkamannasambands Íslands, þar sem hann var einn þeirra manna sem hæstv. fjmrh. skírskotaði til að hefðu fallist á þær úrbætur sem felast í því frv. sem hér liggur fyrir, ásamt með þeim breytingum á sjúkratryggingargjaldinu sem er gert ráð fyrir í grg. að frv. verði lagt fram um, jafngildi 1.5% í auknum kaupmætti miðað við s. l. ár, þá langar mig að spyrja þennan hv. þm., hvað gert hafi verið ráð fyrir í þessum áætlunum að kaupgjaldið mundi hækka mikið á þessu ári borið saman við s. l. ár. Í þessu sambandi vil ég í fyrsta lagi leyfa mér að ganga út frá því að samkomulag Alþýðusambands Íslands og ríkisstj. um lækkun skatta hafi gengið út á atvinnutekjur, ekki vaxtatekjur eða tekjur af hlutabréfum eða eitthvað því um líkt, ekki eignatekjur, heldur eingöngu vinnutekjur.  Með hliðsjón af þessum upplýsingum og þar sem hæstv. fjmrh. lýsti þeim skilningi sínum fyrr í dag, að ef menn vildu bera saman skattabreytingar milli ára yrði að hækka skattstiga, persónufrádrætti og annað í réttu hlutfalli við launabreytingar milli ára, - ég tók að vísu eftir því, að hæstv. fjmrh. vildi ekki binda sig við atvinnutekjur í þessu sambandi, og geri ég mér raunar ekki grein fyrir hvernig hann ætlar að fá réttari viðmiðun með öðrum hætti, - þá held ég að þær upplýsingar, sem fyrir liggja, sanni fullkomlega að í þessu frv. hefur verið kastað til höndunum að þessu leyti. Það hefur verið slegið fram varðandi kaupbreytingar milli ára ákveðinni hundraðstölu sem ekki stenst. Afleiðingin af því, að þessi hundraðstala er röng, kemur þegar fram í því, að öll viðmiðun verður að sama skapi röng. Þannig liggur það t. d. ljóst fyrir, að í sambandi við lágmarksfrádrátt einhleypings skakkar nokkru að sá frádráttur sé hækkaður eins og vera ber. Hið sama er að segja um barnabætur, lágmarksfrádrátt einstæðs foreldris, eins og það er hugsað í lögunum, og þar fram eftir götum. Ég hygg því að sú nefnd, sem fær þetta frv. til meðhöndlunar, verði að athuga þessa þætti í sambandi við afgreiðslu sína á málinu. Það verður að hækka upp þessar viðmiðunartölur í samræmi við það að launabreytingarnar milli ára hafa orðið meiri en hæstv. ríkisstj. vill kannast við. Við komum þá að öðrum þætti þessa máls sem er lækkun eða þær breytingar sem gerðar hafa verið á lágmarksfrádrætti vegna einstæðra foreldra. Gert er ráð fyrir því í þessu frv. að þessi lágmarksfrádráttur verði hækkaður verulega. Er í því sambandi athyglisvert í fyrsta lagi að hæstv. ríkisstj. fékkst ekki á síðasta þingi til þess að viðurkenna þær staðreyndir sem þá lágu í augum uppi og ítrekað var bent á hér í deildinni, að skattalagabreytingin, sú breyting að skattleggja einstaklingana hafði í för með sér verulega þyngingu á skattbyrði einhleypinga og hjóna þegar bæði unnu úti og öfluðu sér umtalsverðra tekna. Ef ég man rétt stendur í nál., sem gefið hefur verið út varðandi skattbyrði einstæðra foreldra, að skattbyrði þessa fólks hafi hækkað hlutfallslega meira en ýmissa annarra þegna þjóðfélagsins. Í þessu sambandi er nauðsynlegt að víkja nokkrum orðum að því, hvar við erum stödd varðandi skattbyrðina. Skattbyrði einstaklinga á árunum 1964–1981 hefur verið áætluð með margvíslegum hætti, og það er raunar nokkuð sama hvernig reiknað er. Augljóst er að þegar vinstri stjórnin var mynduð í septembermánuði 1978 og æ síðan hefur skattlagningin aukist mjög verulega. Ef það er rifjað upp kemur í ljós að álagðir skattar í hlutfalli við tekjur fyrra árs hækkuðu frá árinu 1977 úr 16.3% upp í 22.2%. Þetta er mjög veruleg hækkun eða um 30% og á að sjálfsögðu rætur sínar að rekja til þess, að þær ríkisstjórnir, sem síðan hafa setið, hafa haft það að miklu markmiði í sinni efnahagsstjórn að stórauka ríkisútgjöldin á kostnað atvinnuveganna. Hugmyndin á bak við þá nefnd, sem skipuð var varðandi einstæða foreldra, var að sjálfsögðu að reyna að koma skattbyrði þeirra niður í það sem hún var áður. Eðlilegt hefði verið, þegar þessi skattbyrði var borin saman og gamla kerfið var tekið til samanburðar, að miða ekki við eitt ár, síðasta árið eða árið 1979. Miklu eðlilegra hefði verið að sú nefnd, sem þarna átti hlut að máli, hefði tekið nokkur ár, við skulum segja 3–4 s. l. ár, og gert úttekt á því, hvernig einstæðir foreldrar komu út skattalega séð, við getum sagt árið 1976, 1977, 1978 og 1979. En hæstv. ríkisstj. þótti þetta óaðgengilegur kostur, þar sem markmiðið á bak við þessa nefndarskipun var ekki að færa skattbyrði einstæðra foreldra niður í það sem hún var áður, niður í það sem áformað var raunar þegar núgildandi skattalög voru samþykkt, eins og fram kom hvað eftir annað þá í yfirlýsingum varðandi þessi lög, að hugmyndin með þeim væri ekki að þyngja skattana. Ég skal að þessu sinni ekki flytja mjög langt mál um tekjuskattsfrv. sem hér liggur fyrir. Ég geri ráð fyrir að strax við 1. umr. málsins muni formaður Verkamannasambands Íslands gera grein fyrir því, á hvaða grundvelli verkalýðshreyfingin hefur samþykkt þetta frv. og lítur svo á sem það fullnægi fyrirheitum ríkisstj. um það, að vegna þessara laga muni kaupmátturinn á yfirstandandi ári aukast um 1.5%. Þetta er allt önnur niðurstaða en ég kemst að. Og ég vil benda á það, að hjá mjög stórum hópum verkamanna verður síður en svo um skattalækkun að ræða, hvernig sem á málið er litið, jafnvel þó við gengjum út frá því, að launin hækkuðu á þessu yfirstandandi ári álíka mikið og á s. l. ári eða um 53%. Ég geri ráð fyrir að formanni Verkamannasambandsins - eins og hæstv. fjmrh. - sé það fullljóst, að hér er beinlínis gert ráð fyrir því að hækka verulega skatta á a. m. k. einum verkamanni miðað við s. l. ár af hverjum 10 jafnvel þó sjúkratryggingargjaldið sé tekið inn. Ef við á hinn bóginn reiknuðum með því, að áætlun ríkisstj. um 40% verðbólgu á þessu ári stæðist, þá mundi koma út úr dæminu að ekki yrði um skattalækkanir að ræða á einum einasta verkamanni sem hægt yrði að mæla í kaupmætti borið saman við s. l. ár. Þetta er staðreyndin varðandi þetta atriði. Á hinn bóginn liggur það fyrir, að bæði eignarskattur og einnig fasteignagjöld hafa hækkað mjög verulega á s. l. árum þannig að skattþyngingin af þeim sökum er miklu meiri en menn hafa gert sér grein fyrir, sérstaklega hér í Reykjavik. Skal ég ekki fara með tölur um það að þessu sinni. Ég held að nauðsynlegt sé að það komi líka fram í þessu sambandi, að við sjálfstæðismenn höfum á umliðnum árum bæði í orði og verki sýnt það, að við teljum að eins og ástatt er í þjóðfélaginu nú og ef raunverulegur vilji væri fyrir hendi til þess að ráðast gegn verðbólgunni þurfi að stíga verulegt skref í þá átt að lækka skattana, umtalsvert skref. Um það er ekki að ræða í þessu frv. Allir frádráttarliðir vegna barna og persónufrádráttur miðast við skattgjaldsvísitöluna 145 og ég þarf náttúrlega ekki að ræða um það, að þegar komið er upp að hærra skattaþrepi er þyngt mjög verulega, og það bitnar auðvitað á fjölmörgum meðlimum Verkamannasambands íslands og fjölmörgum iðnaðarmönnum. En ég hygg að vel megi vera að verslunarmenn hafi að einhverju leyti lægri laun og komist síður þarna upp. En Kjararannsóknarnefnd hefur ekki á takteinum upplýsingar um hvernig launakjörum verslunarmanna er háttað. Það er náttúrlega auðvelt fyrir ríkisstjórnir, sem hafa allt embættismannakerfið á bak við sig, að leggja fram sundurliðaðar tillögur um hvað eina og láta reikna hvað eina úr fyrir sig. Það hefði þess vegna verið hægurinn fyrir hæstv. ríkisstj. að fela Þjóðhagsstofnun eða sambærilegum aðila að reikna út það sem kallast mætti sambærileg skattbyrði á þessu ári borið saman við s. l. ár. Ekkert slíkt hefur verið gert. Hvorki Þjóðhagsstofnun, Reiknistofnun háskólans né neinn annar aðili utan við Stjórnarráð Íslands hefur, svo mér sé kunnugt um, reiknað út það sem kalla mætti sambærilega skattbyrði á yfirstandandi ári borið saman við s. l. ár. Og þetta er náttúrlega mjög bagalegt þegar forsendan fyrir þeim breytingum, sem hér er verið að tala um, er sú að hækka eigi kaupmátt launatekna um 1.5% borið saman við s. l. ár. Ég hef áður í sambandi við kjaramál hér á Alþingi rifjað upp ýmis orð sem féllu á árinu 1978 varðandi þær aðgerðir sem kallaðar hafa verið febrúarlögin. Ég veit að hæstv. fjmrh., hv. 7. þm. Reykv., Guðmundur J. Guðmundsson, og hv. 8. landsk. þm., Guðrún Helgadóttir, muna eftir því öll þrjú, að það var grundvallaratriði, eitt stærsta atriðið í málflutningi Alþb. í febrúarmánuði 1978 og þeim mánuði sem þá fór í hönd, að ekki væri eðlilegt að miða kaupmátt ársins 1978 við kaupmátt ársins 1977 vegna þess að sólstöðusamningarnir hefðu ekki orðið fyrr en í júnímánuði það ár. Það var lögð áhersla á það af Alþb. þá, að í þeim samningum hefði verið stefnt að því að knýja fram verulegar kjarabætur, eins og raunar hefðu orðið á árinu 1977, og þegar þessi tvö ár væru borin saman væri það grundvallaratriði að reikna allar þessar kjarabætur inn þegar í ársbyrjun þannig að niðurstaðan af árinu 1978 sýndi að sama skapi betri lífskjör sem lengra var á árið liðið sem sólstöðusamningarnir voru gerðir. Nú muna fulltrúar Alþb. hér á þingi vel að einir 10 mánuðir voru liðnir af s. l. ári þegar nýir kjarasamningar voru loksins gerðir. Sá er líka munur á þessu ári og árinu 1978, að um engar grunnkaupshækkanir hefur verið samið á árinu 1981, gagnstætt því sem var á árinu 1978. Launþegar geta því ekki búist við því á þessu ári að fá það kauprán, sem lögfest var fyrir skömmu, uppi borið með neinum hætti af grunnkaupshækkunum síðar á þessu ári. Af þessum sökum er óhjákvæmilegt að leggja meiri áherslu en ella á að ríkisstj. leggi fram skýr gögn um það, hvernig hún hugsar sér að ná fram 1.5% kaupmáttaraukningu á þessu ári borið saman við það sem var í fyrra. Ég vil - með leyfi hæstv. forseta - lesa hér yfirlýsingu fjmrh. um fyrirhugaðar skattalækkanir frá 24. febr. 1981 orðrétt svo að ekki fari milli mála. Þetta plagg ber yfirskriftina: „Yfirlýsing fjármálaráðherra um fyrirhugaðar skattalækkanir“ og fangamark hæstv. fjmrh. er aftan á því og það hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fjmrh. lýsti því yfir í efri deild Alþingis í dag við umr. um brbl. ríkisstj. frá því á gamlársdag, að ákveðið hefði verið að verja 100 millj. kr. eða 10 milljörðum gkr. til skattalækkana sem svara til 1.5% í kaupmætti lægri launa og meðallauna. Þetta verður þannig framkvæmt, að sá hluti tekjuskatta ríkisins, sem fólginn er í 1.5% sjúkratryggingargjaldi á tekjur upp að 6.5 millj. gkr., verði felldur niður. Sjúkratryggingargjaldið er brúttóskattur sem rennur alfarið í ríkissjóð og verður hann með öllu afnuminn á tekjur upp að 6.75 millj. gkr. en verður áfram 2% á tekjur þar fyrir ofan. Svo að dæmi sé nefnt leiðir þessi breyting á tekjusköttum til 1.5–1.8% skattalækkunar á tekjubilinu 4–10 millj. kr. Þar sem þessi skattalækkun kemst hins vegar illa til skila til þeirra sem lifa eingöngu á tekjutryggingu og heimilisuppbót Tryggingastofnunar ríkisins hefur verið ákveðið að hækka þessar bætur 1. mars n. k. um 8% umfram þá hækkun sem verður þá á almennum launum vegna hækkunar verðbóta um 5.9%. Kaupmáttur tekjutryggingar eykst því verulega á þessu ári þar sem hækkanir 1. júní, 1. sept. og 1. des. miðast við óskerta framfærsluvísitölu og verða því meiri en orðið hefði án þessara efnahagsaðgerða. Sú skattalækkun, sem ákveðin hefur verið, mun minnka tekjur ríkissjóðs af tekjuskatti sem svarar 9 milljörðum gkr. miðað við fjárlagatölur, en aukning tryggingabóta mun kosta 1 milljarð gkr. miðað við fjárlög ársins. Þessi ákvörðun um skattalækkun var tekin að höfðu samráði við fjóra fulltrúa Alþýðusambands Íslands sem lýstu því yfir á fundi í fjmrn. í dag, að þeir teldu að með þessari ákvörðun hefði ríkisstj. fyllilega staðið við það loforð sitt að lækka skatta sem svarar 1.5% í kaupmætti launa.“ Svo mörg voru þau orð. Og þar sem einn þessara fjórmenninga er hér mættur, þá er náttúrlega nauðsynlegt að fá upplýsingar um það vegna þessa launafólks, hvernig það geti farið saman að kaupmáttur aukist um 1.5% þótt skattar lækki um 1.5%. Það er afskaplega einfalt mál ef um staðgreiðslukerfi skatta er að ræða og verðlag er stöðugt. Ef ríkissjóður undir þvílíkum kringumstæðum lækkaði beina skatta um 1.5% af tekjum og hækkaði ekki aðra skatta í staðinn mundi það að sjálfsögðu þýða að kaupmáttur launa mundi aukast um 1.5% . En í þessu tilviki, sem við erum nú að tala um, er engu slíku til að dreifa. Þvert á móti er hér um eftirágreidda skatta að ræða. Og ef við tökum sjúkratryggingargjaldið út úr og berum einungis saman tekjuskattinn eins og hann ætti að verða samkv. skattgjaldsvísitölu 153, sem hæstv. fjmrh. telur eðlilega viðmiðun ef marka má orð hans hér fyrir í dag -  Nú hefur hæstv. fjmrh. rangar upplýsingar um það, hvað atvinnutekjur hækkuðu frá árinu 1979 til 1980. Ég treysti mér a. m. k. ekki til að rengja það sem Kjararannsóknarnefnd hefur um þetta mál að segja, og mér er raunar sagt að Þjóðhagsstofnun hafi einnig gefið upp þessa sömu tölu, 153.

Það eru heildartekjurnar.

Ég er að tala um atvinnutekjur. Ég gerði grein fyrir því hér áðan að ég var að tala um atvinnutekjur, en ekki heildartekjur. Atvinnutekjur frá árinu 1979 til 1980 hækka samkv. upplýsingum Björns Björnssonar hjá Kjararannsóknarnefnd um 53%.

Það er mannfjölgunin sem gerir mismuninn.

Mannfjölgun skiptir ekki máli varðandi atvinnutekjur á mann, ég vona að hæstv. fjmrh. skilji það. Það má náttúrlega barna alla hluti. Ég þykist á hinn bóginn gera mér grein fyrir því, að formaður Verkamannasambands Íslands, - ég geng út frá því að hann muni ekki standa á móti þessum upplýsingum, neita að viðurkenna þær, því að þær eru einmitt frá þeim aðila sem Alþýðusambandið hefur sett á fót eða launþegasamtökin og Vinnuveitendasambandið, þ. e. aðilar vinnumarkaðarins. Og þó að hæstv. fjmrh. rengi þær upplýsingar sem fást frá þessum stað - þótt þarna sé að vísu um persónulegar upplýsingar forstöðumanns þessarar stofnunar að ræða - hef ég ekki heyrt að launþegahreyfingin vefengi útreikninga Kjararannsóknarnefndar á launatekjum og samanburði milli ára. Ég get ekki tekið alvarlega þegar það er gert, síður en svo. En það liggur sem sagt fyrir, - ef maður vill taka trúanlegt það, sem Björn Björnsson hjá Kjararannsóknarnefnd segir, og ber það saman við þau ummæli sem hæstv. fjmrh. viðhafði hér fyrr í dag,- að í forsendum þessa frv. skortir verulega á að réttur grundvöllur sé fenginn. Og ef borið er saman það, sem ríkisstj. kallar óbreytt skattkerfi - og nú er sjúkratryggingargjaldið inni í því, og það, sem eðlileg viðmiðun hlýtur að teljast samkv. upplýsingum Björns Björnssonar hjá Kjararannsóknarnefnd, þá gefur þetta frv. eða þessi frumvörp ríkisstj. ekki nema um 40 millj. nýkr. í skattalækkun í staðinn fyrir 90 millj. kr. eins og hæstv. fjmrh. hefur gumað af. Það vantar því meira en helming upp á í krónum talið að við það fyrirheit sé staðið sem ríkisstj. vildi þó reyna að rausnast til að standa við á sinn hátt. Ég get að sjálfsögðu ekki rengt það, að það sé rétt hjá hæstv. fjmrh. að þeir fjórir nafngreindu einstaklingar, sem hann taldi upp, hefðu fallist á að í þessu frv. fælist 1.5% kaupmáttaraukning. Þessir einstaklingar hafa haft svigrúm til þess að leiðrétta ef rangt hefði verið farið með. En það er óneitanlega furðulegt að sá maður, sem nú er forseti Alþýðusambands Íslands, skuli gína við þessari skattalækkunarflugu, ef borið er saman það sem hann á sínum tíma reiknaði út, talaði um og lagði nafn sitt við þegar hann var hagfræðingur Alþýðusambands Íslands á árinu 1978. Ég hef áður gert grein fyrir því hér í þessum stól, hversu lágkúrulegur málflutningur hans í rauninni er í ljósi þess hvernig Alþýðusambandið hagar sér í dag. Og ég hef líka orðið var við það á meðal fólks, að launþegahreyfinguna sem slíka hefur sett niður vegna þess að fólk finnur að ýmsir af hæst launuðu trúnaðarmönnum launþega leggja meira upp úr því að beita afli verkalýðshreyfingarinnar fyrir flokkspólitískan vagn sinn til þess að tryggja sjálfan sig í sessi innan launþegahreyfingarinnar heldur en berjast fyrir hinum raunverulegu hagsmunum launþega. Það hlýtur raunar að hvarfla að mörgum launþeganum, ef þessir hv. forustumenn launþegahreyfingarinnar vilja skrifa upp á það að í þessu plaggi felist 1.5% kaupmáttaraukning, að rétt sé að verkalýðshreyfingin skili til baka því eina prósenti sem hún hefur tekið af launum á þessu ári, láti þetta prósent í friði hjá launþegum það sem eftir er ársins, til þess þó að reyna með þeim hætti að standa við það að launþegar fái eitthvað til baka af kjaraskerðingunni frá því í byrjun mars. Ef rétt er á þessi plögg lítið, skattalækkunarfrv. núna og sjúkratryggingargjaldið, er hámark að hugsa sér að þetta hvort tveggja gefi 0.4%. Í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1981, sem lögð hefur verið fram, stendur þessi setning, með leyfi hæstv. forseta: „Spá um einkaneyslu er aðallega reist á áætlun um breytingar ráðstöfunartekna á árinu 1981. Kaupmáttur kauptaxta gæti orðið um 2% minni á þessu ári en á árinu 1980, en hækkun brúttótekna verður að líkindum nokkru meiri en hækkun kauptaxta, m. a. vegna hækkunar lífeyristekna umfram kauptaxtabreytingu. Ráðstöfunartekjur munu hækka nokkru meira en tekjur fyrir skatt þar sem skattbyrði beinna skatta verður heldur minni en í fyrra. Að öllu samanlögðu er nú áætlað að kaupmáttur ráðstöfunartekna í heild verði um 1% meiri á þessu ári en í fyrra eða að kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann verði svipaður bæði árin. Á grundvelli þessa er hér gert ráð fyrir 1% aukningu einkaneyslu.“ Svo mörg voru þau orð. Þau ummæli, sem hér standa, kalla enn á það í fyrsta lagi, að við því fáist svar frá formanni Verkamannasambands Íslands hvort hann hafi í höndum upplýsingar sem fullvissi hann um það, að sú spá, sem þarna er lögð fram, geti staðist. Í því sambandi vil ég enn kalla eftir svari hans um það, hvað fulltrúar Alþýðusambandsins reiknuðu með í umfjöllun sinni um þessi mál að atvinnutekjur verkamanna og iðnaðarmanna mundu hækka mikið frá árinu 1980 til 1981, því að það er að sjálfsögðu algerlega útilokað að ætla að mæla kaupmátt frá einu ári til annars nema menn reyni fyrst að gera sér grein fyrir því, hverjar tekjurnar verði. Það liggur fyrir hver verðbólgan verður. Það er talað um að hún verði um 40%. Nú hefur kaupgjaldið verið skert um tæp 10% á þessu ári. Þó maður þrátt fyrir það leyfi sér að reikna með því, að kaupgjaldið muni hækka eitthvað svipað eða um 40%, liggur fyrir að í öllum þessum tillögum ríkisstj., bæði tekjuskattsfrv. og sjúkratryggingargjaldinu, verður ekki um neina kaupmáttaraukningu að ræða, nema síður sé. Þetta er náttúrlega mjög þýðingarmikið og athylgisvert og óhjákvæmilegt að það fái nákvæma skoðun og meðhöndlun í deildinni. Það væri líka afskaplega æskilegt, ef hæstv. fjmrh. tæki til máls, að hann upplýsti á hvaða grunni Þjóðhagsstofnun reisti þá spá sem hér um ræðir, hvort hún geri þar ráð fyrir, eins og sums staðar í þessari spá, að verðbólgan verði um 40% á næsta ári. Ég held að nauðsynlegt sé að það komi fram. Það getur verið að ýmsum hv. þm. sé fullnægjandi að hlutur einstæðra foreldra sé nokkuð réttur miðað við s. l. ár. Fram hjá þeirri höfuðstaðreynd verður þó ekki litið, að sú athugun, sem fram hefur farið á skattbyrði einstæðra foreldra þessi tvö ár, 1979 og 1980, leiðir í ljós að hjá einstaklingum hefur skattbyrðin vaxið mjög verulega. Auðvitað er það meginskýringin á því, hversu skattbyrðin hefur aukist frá árinu 1979 til 1980, að beinir skattar af atvinnutekjum eru hærri en áður. Á hinn bóginn eru þeir, sem verst fara út úr skattalagaframkvæmd þessarar hæstv. ríkisstj., fyrst og fremst ungt fólk sem vinnur sér inn miklar tekjur, en þeir, sem best fara út úr þessu, eru eldra fólkið, ég tala ekki um þegar eiginkonan vinnur sér ekki inn tekjur eða tekjur eiginkonu eru óverulegar. Þarna lendir skattbyrðin. Og ef ofan í það mál væri farið blandast engum hugur um að skattbyrðin hjá þessum einstaklingum er miklu þyngri en menn vilja játa, borið saman við það sem áður var, og er að sjálfsögðu óbærileg. Ein afleiðingin af þessum kröppu skattstigum er sú, að með töluverðri vissu má segja að æ meira fé fari nú fram hjá tekjuskattinum en áður. Við þurfum ekki annað en bera saman þau heildarlaun, sem að mati Kjararannsóknarnefndar og samkv. skattframtölum falla til verkamanna, og þau yfirlýstu laun, sem iðnaðarmenn hafa að meðaltali. Ég held að allir, sem sjá þær tölur, geri sér grein fyrir því, að veruleg brögð eru að því að tekjur skili sér ekki til skatts. Rannsókn sem gerð hefur verið á þessu erlendis, þykir leiða í ljós að hinn venjulegi launþegi - það eru þeir launþegar fyrst og fremst sem vinna að framleiðsluatvinnuvegunum, hinn óbreytti verkamaður og sjómaður, hið óbreytta verslunarfólk raunar einnig - hefur ekki tækifæri til að skjóta tekjum undan skatti. Á hinn bóginn vitum við að ýmsar stéttir hafa mjög góð tök á því að drýgja tekjur sínar með eftirvinnu. Og algengt er það, að upp sé sett eða mönnum sé gefinn kostur á því annars vegar að greiða fyrir slík viðvik án þess að reikningur sé lagður fram og hins vegar svo og svo miklu meira ef beðið er um reikning. Það eru þessar miklu tekjur sem með þessum hætti fara bæði fram hjá tekjuskatti og söluskatti, sem valda því, að a: fleiri menn eru farnir að gera sér grein fyrir að tekjuskatturinn er fyrst og fremst launþegaskattur. Hann bitnar þyngst á þeim hóp launþega sem verður að telja allar tekjur sínar fram, sem hefur ekki nein fríðindi í síma- eða bílastyrk og á þess ekki kost að fá dagpeninga greidda eða neitt því um líkt. Það er þessi hópur sem beinu skattarnir koma þyngst við. Og vegna þess að Alþýðusamband Íslands gerði sér þetta ljóst varð niðurstaða þess á árinu 1973 eða þar um bil að mikið hagsmunamál væri fyrir alla launþega að fá beinu skattana lækkaða. Það er athyglisvert í því sambandi, ef við tökum árið 1974, að í hlutfalli við tekjur greiðsluárs voru beinu skattarnir 10.6% á árinu 1974 en hafa hækkað upp í 14.5% á s. Í. ári. Og eftir því frv., sem hér liggur fyrir, stendur ekki til að þar verði nein breyting á varðandi næsta ár. Það frv., sem hér liggur fyrir, snertir ýmsa þætti skattalaga sem ástæða væri til að fjalla mjög ítarlega um. Ég hef hér fyrst og fremst vakið athygli á því, að skattbyrði beinna skatta hefur aukist mjög verulega á s. Í. 2–3 árum. Tekjuskatturinn og sjúkratryggingargjaldið segja þar síður en svo alla sögu. Ef litið væri einnig til útsvarsins, fasteignagjaldanna og eignarskattsins mundi þessi mynd verða enn svartari en ef eingöngu er litið á tekjuskattinn. Auk þess hafa óbeinir skattar hækkað mjög verulega síðan þessi ríkisstj. komst til valda. Og hún ætlar ekki að gera það endasleppt því að ég held að það liggi fyrir ein tvö eða þrjú frv. núna um það, hvernig eigi að fara í rassvasann á mönnum og reyna að ná þar þeim tekjum sem hæstv. ríkisstj. þykist ætla að gefa mönnum með því frv. sem nú er til umr. Ég vil svo aðeins að lokum beina því til þeirrar nefndar, sem fær þetta frv. til meðferðar, að í sambandi við eignarskattinn er ekki gert ráð fyrir að námsmenn erlendis, sem eiga lögheimili þar, megi eiga neinar eignir. Það er gert ráð fyrir að nettóeign þeirra sé skattlögð til eignarskatts. Ég held að þetta sé mjög óeðlilegt ákvæði og verði að gera ráð fyrir því í sambandi við þá, eins og raunar í sambandi við aðra, að þeir megi eiga eðlilega eign án þess að eignarskattur falli á hana. Ég held, að þetta séu raunar mistök, og geri ráð fyrir því, að nefndin vilji taka til athugunar hvort ekki sé rétt að endurskoða eignarskattstigann þannig að menn njóti þar svipaðra réttinda. Í öðru lagi vil ég svo aðeins minnast á það í sambandi við fyrningarnar, að ég hef ekki haft aðstöðu til þess að kynna mér hin nýju fyrningarákvæði þannig að ég treysti mér til þess að fjalla um þau að svo stöddu. Ég geri mér þó grein fyrir því, að undir vissum kringumstæðum geta þessi nýju fyrningarákvæði þýtt mjög hækkaða tekjuskatta hjá atvinnurekstrinum og er það raunar í samræmi við skoðun hæstv. fjmrh. á skattamálum atvinnuveganna fyrr og síðar. Þegar vinstri stjórnin var mynduð 1978 var lagður sérstakur skattur á fyrningar, sem ég hygg að sé algerlega einsdæmi og stangast gersamlega á við allar grundvallarreglur skattalaganna. Þær breytingar á fyrningarreglum, sem hér eru lagðar til, munu að sjálfsögðu koma misjafnlega við og undir vissum kringumstæðum valda stórkostlega auknum útgjöldum fyrir viss atvinnufyrirtæki. Ég held að það sé mjög þýðingarmikið, eins og þróun peningamála hefur verið, að leitast sé við að örva menn til að leggja eigið fé fram í fyrirtæki. Og ég held að eitthvert mesta meinið í uppbyggingu íslenskra atvinnuvega sé það, að eigið fé í fyrirtækjum sé ekki nógu mikið. Það er af þessum sökum sem reynslan hefur orðið sú, að hið opinbera hefur orðið að teygja sig inn í æ fleiri greinar atvinnurekstrarins. Og raunar er það ekkert einsdæmi að hið opinbera hefur lagt fram fé til atvinnurekstrar til þess að halda honum gangandi. Frægt dæmi af því tagi er Siglósíld á Siglufirði, en eftir því sem ég veit best fékk það fyrirtæki á s. l. ári óeðlilega fyrirgreiðslu frá fjmrn. til þess að reksturinn gæti haldist gangandi. Mér hefur raunar verið sagt um fleiri fyrirtæki að um þvílíka fyrirgreiðslu sé að ræða, og skal ég ekki fara nánar inn á það hér. En ég vil mjög beina því til þeirrar nefndar, sem fær frv. til athugunar, að kanna breytingarnar á fyrningarákvæðunum mjög gaumgæfilega. Ég óttast sem sagt að þarna sé verið að fara bakdyramegin að fyrirtækjunum, enn eigi að vega í þann sama knérunn, og hefði maður þó haldið, eins ótryggt og atvinnuástandið er orðið, jafnvíða og til atvinnuleysis hefur komið og í jafnstórum stíl, að ríkisstj. mundi hika við að leggja enn til atlögu við hinn frjálsa atvinnurekstur og með þeim hætti stuðla að því að úr atvinnu dragi í landinu.



Herra forseti. Hv. 7. landsk. þm. tókst að særa mig hér upp í ræðustól gegn vilja mínum. Það er ákaflega athyglisvert, að í öllum þessum langa lestri hans rak hver fullyrðingin aðra. Ég skal bara taka eina. Hann fullyrti, að hækkun kauptaxta hefði verið 53% á árinu 1980, og bar fyrir sig Björn Björnsson, starfsmann Kjararannsóknarnefndar. Það hefði verið nægur tími til að hringja út um allan heim undir ræðu hv. þm. Ég sló létt á símann til Björns Björnssonar og spurði hvað hann segði um þetta. Hann sagði mér að Halldór Blöndal hefði komið til sín og skýrt sér frá því, að þetta væri 153. Hann sagði að Kjararannsóknarnefnd hefði komist að þeirri niðurstöðu, að aukningin þarna væri 51%. En hvernig stendur á þessum 53, hafði Halldór Blöndal sagt. Björn sagði honum að það gæti verið af ýmsum orsökum, t. d. launaskriði eða einhverjum bónus eða öðru þess háttar.

Magni.

Magni, já.

Þetta er ekki miðað við kauptaxta.

En hvaðan koma þessir 153, sagði ég. Ja, ekki frá mér, sagði starfsmaður Kjararannsóknarnefndar, þeir koma frá Halldóri Blöndal. Ég gaf engar fullyrðingar út um það. Þessi gagnvandaði og gagnmerki sómamaður, Björn Björnsson, sem ég held að hafi allra traust í sínu starfi, segist aldrei hafa gefið þessa yfirlýsingu, hins vegar hafi hv. þm. Halldór Blöndal gefið þessa yfirlýsingu við sig. Mér virðist annað hjá þessum hv. þm. vera í stíl við þessar fullyrðingar. Ég teygi ekki lopann hér. Hv. þm. talar aðeins um skattvísitölu 145 sem eðlilegri hefði verið 151. Það er rétt. Það var gert ráð fyrir þessu einmitt í þessu samkomulagi. Það voru ýmsir frádráttarliðir lækkaðir, sennilega um 7 milljarða, einmitt til þess að ná þessum mismun. Og síðan var lækkun um 9 milljarða. Þarna eru fjölmargir frádráttarliðir sem eru hækkaðir. Hv. þm. gat um ungt fólk. Einn frádráttarliðurinn, sem hækkaður var, voru einmitt vextir, vaxtaupphæð sem var frádráttarhæf hjá ungu fólki eða fólki sem er að byggja. Þannig voru fjölmörg atriði sem við töldum koma þarna á móti. Um þetta voru sammála Ásmundur Stefánsson, sem fáir væna um vanþekkingu í þessum efnum, Björn Þórhallsson, sem gæti tekið hv. þm. á stutt námskeið - og reyndar langt - í skattafræðum, og Jón Helgason. En þess ber að geta, að ranglega hefur verið sagt að þarna væri stefna Jóns Helgasonar í skattamálum. Vitanlega er það ekki. Vitanlega ber að upplýsa það sem rétt er. Jón Helgason er formaður verkalýðsfélagsins á Akureyri. Hann er með allt aðra stefnu, mun meiri skattalækkanir. Það, sem Jón Helgason og aðrir nefndarmenn voru að dæma um, var hvort þetta 1.5% skilaði sér eða skilaði sér ekki. Ég get þessa nú að gefnu tilefni því að lýst hefur verið yfir af ábyrgum mönnum í fjölmiðlum og víðar að þarna birtist stefna einhverra ákveðinna Alþfl.-manna í skattamálum. Það er rangt. Það er aðeins dómur um þetta eina atriði. Nú má vel vera að þessi tala, 153, geti verið rétt. Hún er fundin hjá Þjóðhagsstofnun og er þá miðuð við - að vísu eru það rösklega 152 - en fjölgun gjaldenda er einhver svo að það er álitið að hækkun kauptaxta sé sem næst 51%. Hins vegar er afar athyglisvert að það kemur fram í tekjuúrtaki, að tekjur hafa hækkað nokkuð vegna þess að greiðsla úr lífeyrissjóðum hefur aukist. Það út af fyrir sig þarf ekki að fléttast hér inn í skattalöggjöf. En það sýnir hins vegar að þessi hækkun á greiðslu úr lífeyrissjóðum - þarna er ekki tekin hækkun á greiðslu úr sjúkrasjóðum - hefur þó skilað sér til þess fólks sem við viljum bera mikið fyrir brjósti, aldraðra og öryrkja. En þetta kemur fram sem hækkun ráðstöfunartekna, ekki hækkun kauptaxta. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri. Það væri ástæða til að svara hv. ræðumanni mjög ítarlega. Ég vil aðeins benda á að hann vitnaði sterklegast til eins manns, Björns Björnssonar starfsmanns Kjararannsóknarnefndar. Meira að segja í því fór hann rangt með. Hvað um hitt?



Herra forseti. Klukkan er orðin hálfátta og ég geri ráð fyrir því, að hæstv. forseti sé mér sammála um að eðlilegt sé að fresta fundi og gefa mönnum svigrúm til þess að snæða. Ég vil fara fram á það, þar sem mjög er liðið á kvöldmatartíma, að fundi sé frestað til þess að mönnum gefist tækifæri til að snæða. Ég held að það sá óhjákvæmilegt.

Ég hafði tekið ákvörðun um það og tilkynnt öllum hlutaðeigandi hér, starfsmönnum þings, að það mundi ekki verða kvöldfundur. Ég get því ekki orðið við þessari beiðni. En hv. þm. er á mælendaskrá í þessu máli og orðið er hans.

Herra forseti. Ég fer fram á að gert verði hlé á þessari umr. Í fyrsta lagi vil ég vekja athygli hæstv. forseta á því, að ég beindi mjög skýrri fsp. til hæstv. fjmrh. um það, á hverju tekjuáætlunin væri reist þegar talað væri um að skattbyrðin léttist um 1.5%. Í öðru lagi hafði ég hér ummæli eftir Birni Björnssyni hjá Kjararannsóknarnefnd og ég óska eftir því, áður en þessari umr. lýkur, að mér verði gefinn kostur á því að hafa samband við hann til þess að fá úr því skorið hvort um misskilning hafi verið að ræða. Ég vænti þess, að forseti meini mér það ekki.

Ég skal gefa hv. þm. færi á því í aths. um fundarsköp, en með öðrum hætti utan dagskrár í upphafi fundar á morgun þegar þetta mál kæmi til atkv. til 2. umr. og svo til nefndar, til þess sérstaklega - með vísun til þessa atriðis þá - að bera af sér sakir eða koma fram leiðréttingum ef hann hefur þær í höndum. Það skal ég gera utan dagskrár eða með þeim hætti sem hann sættir sig við.

Ég vil svo benda á að formaður Verkamannasambands Íslands, sem hér talaði áðan, gerði ekki grein fyrir því, þó að hann væri um það spurður, með hvaða hætti hann og fleiri, sem ræddu við ríkisstj. fyrir hönd launþega, hefðu staðið að því máli. Hann fékkst ekki einu sinni til að lýsa því, hver væri skoðun sín á því, hvort með þessum frv. tveim, lækkuninni á sjúkratryggingargjaldinu og því frv. sem hér liggur fyrir, væri fullnægt því ákvæði að kaupmáttur launafólks hækkaði um 1.5% miðað við s. l. ár. Ég vek athygli á þessu og líka því, hversu hógvær þessi maður var í sambandi við þessar umr. allar, sá maður sem stóð fyrir útflutningsverkfallinu á sínum tíma. Að öðru leyti skal ég - vegna þeirrar miklu virðingar sem ég ber fyrir forseta deildarinnar - verða við því, sem hann segir, og hlíta því, að ég fái í upphafi fundar í fyrramálið að gera grein fyrir þessu máli.



Herra forseti. Ég mun ekki flytja hér langt mál við þessa umr. Það hafa þegar komið fram flestöll sjónarmið í þessu máli sem eðlilegt er að komi fram við 1. umr. málsins, og ég geri ráð fyrir því, að hv. n. fái þetta mál til meðferðar og þar verði ítarlega farið yfir öll gögn og þá vinnu sem fram hefur farið um skattamálin. Ljóst er að það eru deildar meiningar um hver skattbyrðin sé nú miðað við það sem hún var áður þegar sérstaklega er minnst á tekjuskattinn. Hins vegar eru, held ég, engar deilur um það, að heildarskattbyrði landsmanna, ef maður tekur tekjur ríkissjóðs og framreiknar þær frá frv. til frv. eins og slíkt birtist í fjárlögum, hefur aukist. Það er þess vegna aðeins leikur þegar talað er um að ákveðin skattalækkun hafi átt sér stað, því að auðvitað hefur verið miklu meira tekið í ríkissjóð heldur en síðan er slakað út í formi svokallaðrar lækkunar skatta til lág- og meðallaunafólks. Þetta stendur svart á hvítu og er ekki hægt að hrekja og skiptir kannske ekki öllu máli, því að auðvitað felst í þessu stefna núv. hæstv. fjmrh.: að láta þá, sem á annað borð greiða tekjuskatta að einhverju marki, greiða hærri skatta, en slaka heldur á fyrir hinum sem eru lægra launaðir. Mesta skattahækkunin kemur samt í formi annarra skatta, og það eru vissulega merkilegar yfirlýsingar sem koma frá samstarfsflokki Alþb. í ríkisstj., Framsfl., á miðstjórnarfundi nýlega, þegar talið er að nú beri að lækka skattana og m. a. eigi að sækja fjármuni með þeim hætti að fresta opinberum framkvæmdum. Það hefði vissulega við umr. um skattamál, þegar kemur fram í aprílmánuð, verið mikils virði fyrir opinberar stofnanir, sem hafa þegar á fjárlögum og á lánsfjáráætlun þar sem er verið að fela tap ríkissjóðs eins og gerist þegar lán stórhækka á milli ára og er ekki í fyrsta skipti gert núna, að haga málum þannig að stórauka lántökuna og láta ekki nema hluta af því koma fram í fjárlögunum. Fjárlög sýna ekkert nema greiðslugrunninn. Þau sýna ekkert nema það sem kassi í fyrirtæki sýnir á hverju ári, en segja afskaplega lítið til um lánahreyfingar nema aðeins þær sem sagt er frá í fjárlögunum. Síðan breytist þetta við afgreiðslu lánsfjárlaga eins og vitað er. Þetta er nú smávegis útúrdúr, en hefur þó gífurlega þýðingu vegna þess að menn greiða orðið skatta við hvers konar atvik í þjóðfélaginu.

Þetta er skrýtin bókhaldsfræði.

Ja, hún getur verið skrýtin fyrir hæstv. fjmrh., ekki efast ég um það, því að hann hefur hér á Alþingi sýnt það í sínum bókhaldsfræðum, að ég er ekki hissa á því að hann gefi slíkar yfirlýsingar frá sér. En sjálfur getur hæstv. fjmrh. lesið sér til um það í þeim gögnum sem hann dreifir hér á hinu háa Alþingi hve mikil lánaaukningin er undir hans stjórn. En á þetta var ég að minnast - ekki til þess að gagnrýna þetta sérstaklega, heldur til að benda á að í þessum umr. kemur ekki eitt einasta orð frá hæstv. fjmrh. um þær tillögur Framsfl. sem hafa verið að birtast í blöðum, í útvarpi, á landsfundum félagasamtaka og nú síðast á miðstjórnarfundi um m. a. skattamál og ríkisfjármálin. Og manni verður auðvitað að spyrja: Skyldi nú Ólafur Ragnar Grímsson, formaður þingflokks Alþb., segja í útvarpið á næstu dögum að blaðrið í Steingrími Hermannssyni sé mesta efnahagsböl þjóðarinnar, eins og hann gerði s. l. sumar, eða skyldi vera einhver alvara á ferðum? Um þetta ræddi fjmrh. ekki nokkurn skapaðan hlut í ræðu sinni um skattamálin. En ég kom hér upp af einu örlitlu tilefni og það er að ég hef ásamt þm. Halldóri Blöndal og Matthíasi A. Mathiesen flutt frv. til l. um breyt. á lögum um tekjuskatt og eignarskatt sem varðar námsmenn. Ég sé að það hefur ekki verið tekið tillit til þeirra hugmynda okkar sem koma fram í þessu frv. Má vera að það sé vegna þess að hæstv. ráðh. telji ekki ástæðu til þess að flytja sérstakar lagabreytingar um það þar sem málið er komið í nefnd og eðlilegt sé að hún afgreiði það frá sér, en hann sé samt stuðningsmaður frv. Ég heyrði ekkert frá honum um það. Kannski telur hann ekki tímabært að samþykkja slíkar breytingar á skattalögunum. Mér er ljóst að þessar hugmyndir eru m. a. bundnar við það, að breytingar verði á lögum um Lánasjóð ísl. námsmanna sem s. l. haust var gerð till. um til menntmrh. af nefnd sem starfaði á vegum menntmrh. Það er furðulegt að nú á vordögum skuli ekki hafa komið fram slíkt frv., en þetta skattalagafrv., sem við þremenningarnir fluttum, var tengt því starfi. Ég átti satt að segja von á að hæstv. ríkisstj. mundi afgreiða lánasjóðslögin og þá var nauðsynlegt að gera úrbætur í skattamálum námsmanna. Af því að hæstv. fjmrh. var ekki við þegar þetta frv. var rætt hér í Nd. vil ég geta þess, að það fjallar annars vegar um að nýta námsfrádráttinn, eftir að námi lýkur ef hann nýtist ekki á námstímanum, en slíkt ákvæði var í lögum áður, og hins vegar um það, að hægt sé að jafna vöxtum og gjaldföllnum verðbótum af námslánum til sams konar gjalda af húsnæðislánum, þ. e. leggja að jöfnu fjárfestingu í menntun og fjárfestingu í húsnæði, en að láta sama þakið gilda fyrir hvort tveggja. Um þessa till. höfum við auðvitað ráðfært okkur við samtök námsmanna og þau hafa tekið mjög jákvætt á þessum málum og af fullum skilningi á því, að það er afstaða okkar jafnframt að endurgreiðslureglum Lánasjóðsins verði breytt. Á þetta vildi ég minnast af því að ég hélt satt að segja að ráðh. mundi taka til máls hér í lok 1. umr. og segja skoðun sína á fram komnum lagafrumvörpum er varða tekju- og eignarskattslögin. Og ef hæstv. ráðh. sér sér fært, þá held ég að það gæti orðið nefndinni til stuðnings í sínum störfum, hv. fjh.- og viðskn., að hann segði frá því, hver sé stefna ríkisstj. og hans í þessum málum. Ég ætlaði ekki að hafa þessa ræðu langa, síður en svo. Það er orðið framorðið. En ég heyrði að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson minntist á lífeyrissjóðina og það fjármagn sem lífeyrissjóðirnir geta nú greitt af tekjum í lífeyri til sinna félagsmanna. Það er auðvitað eðlileg afleiðing af þeirri vaxtastefnu sem hér er og kemur til af því, að þeir, sem fá lánað úr þessum sjóðum, sem eru annars vegar eigendur fjármagnsins og þeir sem greiða í sjóðinn og hins vegar ýmsir aðrir lánasjóðir, verða að borga vexti umfram verðbætur. Þetta er út af fyrir sig skynsamlegt. En það vil ég minna hv. þm. á, að þetta er afleiðing af stefnu sem hann og hans flokkur börðust hatrammlega gegn á sínum tíma og kölluðu hávaxtastefnu.



Herra forseti. Ágætu hv. þdm. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á lögum nr. 112 frá 1976, um byggingu og rekstur dagvistarheimila fyrir börn. Frv. mitt felur það í sér, að aftan við 1. gr. komi ný mgr. sem fjallar um að gerð verði námsskrá á vegum menntmrn. er kveði nánar á um markmið og leiðir í uppeldisstarfi á dagvistarheimilum. Skal haft samráð við þá aðila sem að uppeldis- og skólamálum vinna. Með gerbreyttum þjóðfélagsháttum á síðustu áratugum fer sá hópur í sífellu stækkandi sem elur aldur sinn fyrstu æviárin á dagvistarheimilum. Dagvistarheimili, leikskólar og skóladagheimili eru orðin sterkur þáttur í lífi þúsunda íslenskra barna, ekki síst hin tvö fyrst nefndu, þar sem mikill meiri hluti foreldra vinnur utan heimilis. Dagvistarheimilin hafa því að verulegu marki tekið að sér þann uppeldisþátt sem heimilin leystu áður. Sem dæmi má geta þess, að af 7880 börnum, sem voru undir 6 ára aldri í Reykjavík 1. des. 1979, eru 3244 þeirra á dagvistarheimilum í borginni, auk 220 barna sem dveljast á skóladagheimilum, eða 41.2% reykvískra barna undir 6 ára aldri. Og þó vantar mikið á að hægt sé að fullnægja þeirri þörf sem fyrir dagvistarstofnanir er. Starfsmenn og forstöðumenn dagvistarheimila og aðrir þeir, er annast fósturstörf, skulu hafa lokið námi frá Fósturskóla Íslands. Eins og kunnugt er hefur verið mikill skortur á sérmenntuðu fólki til þessara starfa, enda hér um bæði vandasamt og illa launað starf að ræða. Þó hefur í æ meira mæli verið rætt um að sú ábyrgð, sem lögð er á herðar þessu fólki, vegi þyngra en flest annað þegar að starfskjörum þess kemur. Telja fóstrur t. d. að mjög skorti á um stefnumið í uppeldisstarfi sem þeim er ætlað að leysa. Starfsmenn hvers heimilis reyna að móta sér vinnuáætlun, en engin slík stefnumótun hefur verið unnin í heild. Það er því hiklaust löngu komið að því að gerð sé námsskrá fyrir dagvistarheimili sem starfsmenn geti haft að leiðarljósi. Á vegum Norðurlandaráðs hefur nú um nokkurra ára skeið verið starfandi hópur sem hefur verið að móta stefnu í málefnum dagvistarheimila. Þar er fulltrúi Íslands Svandís Skúladóttir, starfsmaður menntmrn. Niðurstöður þeirrar vinnu munu ekki liggja fyrir að sinni, enda á sá hópur mikið starf óleyst. Hópurinn hefur snúið sér að ákveðnum þáttum í starfi dagvistarstofnana og gefin hafa verið út rit þegar niðurstöður hafa legið fyrir. En ástæðulaust sýnist fyrir okkur Íslendinga að bíða eftir þeim niðurstöðum. Við skyldum ætla að við værum menn til þess að móta okkar uppeldisstefnu sjálf, og mætti hugsa sér að hún yrði tillag Íslendinganna í þessum starfshópi til hins norræna samstarfs. Stjórnarnefnd dagvistarheimila Reykjavíkurborgar beitti sér fyrir því, að settur var á laggirnar starfshópur til að gera tillögur um innra starf á dagvistarheimilum. Félagsmálaráð Reykjavíkurborgar samþykkti síðan hinn 18. okt. 1979 að skipa nefnd er það verk skyldi vinna. Í þeirri nefnd voru Þorbjörn Broddason lektor, sem var formaður nefndarinnar, en aðrir í henni voru Arna Jónsdóttir fóstra, Ingibjörg K. Jónsdóttir fóstra, Elín Torfadóttir fóstra og Bessí Jóhannsdóttir kennari. Þessi nefnd skilaði ítarlegum tillögum sem þegar hafa hlotið afgreiðslu í borgarstjórn Reykjavíkur. Er hér um að ræða verk sem unnið er að á þessu sviði í fyrsta sinn á Íslandi. Í grg. starfshópsins segir m. a., með leyfi forseta: „Dagvistarheimili eru ríkjandi þáttur í þjóðfélagsmynd ofanverðrar 20. aldar. Þau eru ekki og munu ekki verða fullkomin frekar en önnur mannanna verk. Á hinn bóginn er skylt að gera þeim a. m. k. jafnhátt undir höfði og öðrum skipulags- og varnarúrræðum velferðarþjóðfélagsins. Fyrr á tímum var það algengt neyðarúrræði fátækra foreldra að láta börn sín frá sér í hendur vandalausra. Á okkar dögum eru skilyrði til þess að njóta góðs af umönnun vandalausra á þann hátt að líf allra aðila málsins verði auðugra en ella. Í þeim anda er eftirfarandi greinargerð skrifuð.“ Í skýrslunni eru gerðar tillögur um ýmsa þætti starfs á dagvistarstofnunum, svo sem menntun starfsfólks, samvinnu þess og foreldrastarf, blöndun aldurshópa, fjölda barna á deildum, sveigjanlegan starfstíma, tengsl dagvistarheimila og skóla, skóladagheimili, gjaldskrá og umhverfi. Hér er tvímælalaust um brautryðjendastarf að ræða sem á eftir að reynast giftudrjúgt við rekstur þessara heimila. Eitt af því, sem nefndin lagði mikla áherslu á, er einmitt að menntmrn. útbúi í samráði við dagvistarheimilin námsskrá „sem þau gætu haft til hliðsjónar“, eins og segir í skýrslunni. Menntmrn. hefur unnið mikið og farsælt starf að uppeldisskilyrðum barna á grunnskólaaldri. En við skyldum ekki gleyma því, að ekki er þýðingarminna að unnið sé vel að málefnum barna undir grunnskólaaldri. Ég held að varla geti talist vafi á að mikil nauðsyn sé á slíkri námsskrá til handleiðslu fyrir þá sem annast uppeldi yngstu barnanna. Að þeim málum verður að vinna eins vel og kostur er og vanræksla þar getur haft hörmulegar afleiðingar. Það er engum ljósara en starfsfólki dagvistarheimila og því finnur það þunga ábyrgð hvíla á herðum sér. Og það er hiklaust skylda yfirvalda menntamála, sem fara með málefni dagvistarheimila, að koma þarna til liðs. Nýlega fór Fóstrufélag Íslands fram á fjárstyrk til þess að gefa út eins konar handbók, sem vera mætti til leiðbeiningar fyrir starfsfólk dagvistarstofnana, og helstu röksemdir félagsins voru einmitt þær, að sárlega vantaði slíka handleiðslu. Mér þótti því ástæða til að grípa fremur inn í hér á hinu háa Alþingi Íslendinga og fá það bundið í lög um byggingu og rekstur dagvistarheimila að slík námsskrá yrði gerð. Það hlýtur að vera verkefni þess ráðuneytis, sem fer með mál dagvistarstofnana, að beita sér fyrir slíku verki. Og ég er ekki í vafa um að þeim tilmælum verður vel tekið. Ég treysti því, að hv. þm. deildarinnar veiti þessu máli brautargengi. Ég hygg, að fylgst verði mjög vandlega með því af hálfu þeirra sem að þessum málum vinna og leyfi mér að vísa þessu máli til hv. menntmn. deildarinnar.